Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl:(Davíð Ólafsson): Herra forseti. Fjhn. Nd. hefur haft þetta frv. til l. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins o.fl. til meðferðar. Til þess að greiða fyrir afgreiðslu málsins þótti rétt að bjóða fulltrúa frá Alþb., sem ekki á sæti í þessari n., að fylgjast með störfum n., og tók hv. 5. þm. Austf., Lúðvík Jósefsson, þannig þátt í störfum n. við athugun málsins. Það kom hins vegar í ljós, að n. gat ekki haft samstöðu um afgreiðslu málsins, og hefur minni hl., þeir hv. 1. þm. Norðurl. v. og hv. 11. þm. Reykv., skilað séráliti á þskj. 210. Það eru engin ný sannindi, þó að sagt sé, að framleiðsla sjávarafurða í landinu hafi nokkra sérstöðu og raunar algera sérstöðu miðað við aðrar atvinnugreinar í því, að hún verður að treysta á erlendan markað nær eingöngu með sölu á sinni framleiðslu. Þetta leiðir af sér, að þessi framleiðsla er í harðri samkeppni á erlendum mörkuðum við sams konar vörur, sem þar eru boðnar frá öðrum þjóðum. Þar kemur tvennt til, sem hefur mikla þýðingu. Það eru í fyrsta lagi gæði vörunnar, í öðru lagi verðlagið. Að því er snertir gæði vörunnar, má óhætt segja, að íslenzkar sjávarafurðir standi þar vel að vígi í samkeppni við sams konar afurðir annars staðar frá, og það mun yfirleitt vera svo, að gæði íslenzkra sjávarafurða standist fullkomlega samanburð við sams konar vörur á erlendum markaði. Öðru máli gegnir um verðlagið. Þar er samkeppnisaðstaðan nokkru erfiðari, og þar hefur framleiðslukostnaður afurðanna úrslitaáhrif, en einn veigamesti þátturinn í framleiðslukostnaðinum er vinnslukostnaðurinn auk verðs á hráefni. En veigamikill liður í vinnslukostnaðinum er aftur á móti vinnulaun, sem greidd eru til þeirra, sem starfa beint eða óbeint að vinnslunni, og hafa því breytingar á vinnulaunum mikil áhrif á framleiðslukostnaðinn og þar með á samkeppnisaðstöðuna á erlendum markaði. Þær ráðstafanir, sem gerðar voru með efnahagsmálalöggjöfinni 1960, miðuðu að því að tryggja sjávarútveginum rekstrargrundvöll og að atvinnugreinarnar störfuðu þá á jafnvægisgrundvelli við eðlilega samkeppnisaðstöðu innbyrðis. Það var ætlun ríkisstj. frá byrjun að halda þessari stefnu, og voru í upphafi m.a. felldar niður uppbætur til útflutningsframleiðslunnar, og margvíslegar aðrar ráðstafanir voru gerðar í því skyni að skapa betri skilyrði fyrir framleiðslu og sölu sjávarafurðanna og eðlilegt jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Allt fram á árið 1963 má segja, að sjávarútvegurinn í heild hafi haft hagstæðan starfsgrundvöll, enda er því ekki að neita, að náttúran var einnig á þessu tímabili hagstæð og gjöful að því er fiskaflann snertir, og það átti vissulega sinn þátt í því að skapa þetta ástand. En við höfum áður haft reynslu af því, að jafnvel mikill afli og góð náttúruskilyrði nægðu ekki til þess að skapa öruggan starfsgrundvöll fyrir útveginn. Togararnir hafa hér þó nokkra sérstöðu. Þegar á árinu 1961 komu í ljós erfiðleikar í rekstri togaranna, sem voru þá kenndir að nokkru leyti aflabresti, en hjá þeim, sem togaraútgerð stunduðu, kom einnig fram sú skoðun, að að hluta a.m.k. væru erfiðleikarnir því að kenna, að togurunum hafði verið mismunað í uppbótakerfinu, sem gilti á árunum eftir 1950 og talið var að hefði bitnað á togurunum. Svo sem hæstv. sjútvmrh. gat um í framsöguræðu sinni við 1. umr. málsins, hefur á undanförnu ári farið fram athugun á hag og afkomu og rekstri togaraútgerðarinnar. Ég átti þess kost að taka þátt í þessari athugun. Slík athugun sem þessi, gerð á tiltölulega skömmum tíma, hlýtur að hafa sín takmörk. Hún takmarkast við athugun á vissum þáttum og er því ekki algild, en hún leiddi þó í ljós viss atriði, sem eru mjög athyglisverð. Ef við lítum fyrst á afla togaranna og þá aflarýrnun, sem hefur orðið í þeirra rekstri nú undanfarin ár, var það ljóst þegar frá byrjun og raunar gengið vitandi vits að því, þegar landhelgin var færð út í 12 mílur, að togararnir mundu hljóta af því nokkurt áfall. En þar urðu heildarhagsmunir að sitja í fyrirrúmi og buðu þá útfærslu í 12 mílur, eins og framkvæmd var. En eins og ég sagði áðan, var það fyrirsjáanlegt, að áhrifin mundu bitna að nokkru leyti á togurunum - og hafa einnig komið fram í minnkandi afla þeirra. Þegar á árinu 1958, áður en útfærslan kom til, var gerð tilraun til að meta, hversu mikið þetta aflatap togaranna mundi geta orðið. Það var þá ljóst og er ljóst síðan, að það er mjög erfitt að meta slíkt nákvæmlega. Það eru ýmis atvik, sem koma þar til greina. En við þær aðstæður, sem þá voru og gengið var út frá við þá athugun, komust menn að þeirri niðurstöðu, að við venjulegar kringumstæður mætti gera ráð fyrir, að togari mundi hafa, misst um 600 lestir af ársafla sínum vegna útfærslunnar. En menn vonuðu þá, að afli á fjarlægum miðum mundi geta bjargað a.m.k. nokkru, ef ekki öllu, í þessu efni, og má segja, að það hafi ekki verið óeðlilegt miðað við þá þróun, sem hafði verið í þeim aflabrögðum einmitt á árunum 1958 og 1959, því að á árinu 1958 fengu togararnir nær 54% af sínum afla á fjarlægum miðum. Árið 1959 hækkaði þessi hlutfallstala upp í rúmlega 60%. En þegar á árinu 1960 varð ljóst, að hér var að verða breyting á, og raunar seint á árinu 1959 eða seinni part ársins 1959 kom í ljós, að þær vonir, sem menn höfðu gert sér um mikinn afla á fjarlægum miðum, rættust ekki, því að árið 1961 fór þetta hlutfall niður í nær 30% og 1962 niður í 23%, en 1963 liggja ekki fyrir neinar tölur, en það er ekki gerandi ráð fyrir því, að hlutfallið hafi verið hærra á því ári en varð á árinu 1962. Fjarlægu miðin hafa sem sagt ekki gefið þann afla, sem menn höfðu vonað. Af því hefur aftur leitt, að togararnir eru þeim mun háðari heimamiðunum en gert var ráð fyrir á þeim tíma, þegar landhelgin var framlengd. Þetta hefur að sjálfsögðu áhrif á þýðingu heimamiðanna fyrir togarana og þar með þýðingu útfærslu landhelginnar fyrir afkomumöguleika og aflamöguleika togaranna. Þetta er nauðsynlegt að menn hafi í huga, þegar reynt er að meta afkomu togaranna og afkomuhorfur. Annað atriði, sem kom í ljós við þessa athugun, var, þegar gerður var samanburður við erlenda togara, sem stunda veiðar á sömu miðum, skip af sömu stærð og sömu gerð, og gerð var athugun á vinnufyrirkomulagi um borð í skipunum. Það liggur óvefengjanlega fyrir, að erlendir togarar af sömu stærð og gerð og á sömu miðum hafa slíkt fyrirkomulag um borð í sínum skipum, sem gerir þeim kleift að hafa mun færri menn á skipunum en tíðkast á íslenzku skipunum. Áður fyrr var það nokkurn veginn regla, að íslenzku skipin öfluðu meira og mun meira við sambærilegar aðstæður en erlendu skipin. Og það má þá segja, að miðað við það hafi ekki verið óeðlilegt að hafa fleiri menn til þess að vinna að aflanum um borð. Þetta virðist nú því miður vera breytt á seinni árum. Ef borinn er saman afli íslenzku skipanna við afla erlendu skipanna við sambærilegar veiðar og sambærileg skip, þá er ljóst, að það er mjög svipað og sennilega ekki meira hjá íslenzku skipunum, þannig að afli allra skipanna hefur minnkað, en íslenzku skipanna þó meira. En það er hins vegar einnig ljóst af upplýsingum, sem fyrir liggja, að hinir erlendu sjómenn fá meiri tekjur miðað við sömu aðstöðu, og liggur það vafalaust í vinnufyrirkomulaginu um borð. Nú tíðkast það mjög að ræða um vinnuhagræðingu, framleiðsluaukningu hjá atvinnuvegunum, og hér er vissulega verðugt verkefni fyrir viðkomandi aðila og sérfræðinga á þessu sviði. Mjög athyglisvert er í þessu sambandi að líta á það, sem gerzt hefur í síldveiðiflotanum. Þar hefur breytt veiðitækni og betri tæki gert það mögulegt að fækka mönnum á skipunum um nær 40%, jafnhliða því að vinnan er gerð léttari, en aflinn hefur þó aukizt. Hér gildir það, eins og í öllum atvinnurekstri, að laga sig eftir breyttum tímum og breyttum aðstæðum. Eins og ég gat um áðan, sýnir þessi athugun að sjálfsögðu ekki öll vandamál þau, sem togaraútgerðin á við að stríða, skýrir ekki að öllu leyti þann hallarekstur, sem á skipunum er og hefur verið, en ég mundi segja, að þetta væru tvö mjög veigamikil atriði, sem ómögulegt er að líta fram hjá, þegar þessi mál eru athuguð. Hin mjög lélega afkoma togaraútgerðarinnar hefur gert það óhjákvæmilegt að grípa til aðgerða til að forða því, að sú útgerð stöðvaðist, því að togararnir eru enn veigamikill liður í framleiðslustarfseminni. Það hefur verið gripið til þess undanfarin ár að greiða styrki í viðbót við það, sem aflatryggingasjóður hefur greitt fyrir árin 1961 og 1962, en einnig er gert ráð fyrir því, að þessar greiðslur haldi áfram í svipuðu formi og áður fyrir árið 1963. Á árinu 1963 varð sú þróun í kaupgjaldsmálum í landinu, sem hafði úrslitaþýðingu fyrir sjávarútveginn. Það var augljóst, að þessi atvinnuvegur, sem eins og ég gat um áðan byggir afkomu sína öðrum þræði á því að selja afurðir sínar á erlendum mörkuðum, gat ekki undir neinum kringumstæðum risið undir þeirri 30% kauphækkun eða meira raunar, sem hún var í sumum tilfellum. Þetta var öllum ljóst og margviðurkennt og raunar ekki umdeilt atriði. Við lausn verkfallsins í des. 1963 hafði ríkisstj., eins og getið er um í aths. við þetta frv., lýst því yfir, að hún mundi gera ráðstafanir til þess að mæta þeirri 15% kauphækkun, sem þá var samið um, og þetta frv., sem hér liggur fyrir, er raunverulega fram borið til þess. Það eru farnar tvær leiðir í meginatriðum, þ.e. að lækka útflutningsgjöld af sjávarafurðum eða vissum flokkum þeirra og greiða styrki til togaranna og til vinnslustöðva, eða til frystihúsanna. Hér er að vísu, eins og tekið hefur verið fram, farið inn á leið, sem ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hafa ekki talið æskilega. Þvert á móti hefur hún talið það æskilegt að forðast hana í lengstu lög. Það hefur hins vegar ekki áhrif á meginstefnuna, að sjávarútvegurinn verði rekinn án styrkja og uppbóta. Að því verður stefnt að leita leiða, sem aftur gætu komið rekstri sjávarútvegsins á heilbrigðan grundvöll. Það má að vísu segja, að enn sé þetta vandamál ekki mjög stórt, einnig með tilliti til þess, að aðstaðan út á við er hagstæð, og að sjálfsögðu auðveldar það lausn vandamálanna. í heild má telja, að þeir styrkir, sem frv. með þeim brtt., sem ég mun lýsa hér á eftir, gerir ráð fyrir að greiddir verði til sjávarútvegsins, nemi rúmlega 4% af heildarframleiðsluverðmæti sjávarafurða miðað við árið 1963, og er þá ekki meðtalið það, sem ætlað er að fari til fiskileitar, því að það er ekki hægt að kalla það beinan styrk til útgerðarinnar. Það er hliðstætt því, sem tíðkazt hefur um nokkurra ára skeið í sambandi við síldveiðarnar. Ekki er heldur talið með það, sem ætlað er að fari til fiskveiðasjóðs. Þar er um að ræða ráðstöfun, sem leiði til þess, að þessi aðalstofnlánasjóður útvegsins fái sömu starfsskilyrði eða tekjur sínar á sama hátt og stofnlánasjóðir landbúnaðarins. Þá verður líka að gera sér það ljóst, að þessir styrkir, sem ætlað er að greiða, og aflétting útflutningsgjaldsins bæta aðeins að nokkru upp áhrif kauphækkananna á árinu 1963 og annarra hækkana, sem rýrt hafa afkomu sjávarútvegsins, enda er þeim ljóst, sem að þessu standa, að til frambúðar fær þetta ekki staðizt, og því margyfirlýst, að leita verði nýrra úrræða, en hins vegar óhjákvæmilegt að gera þessar ráðstafanir nú til þess að forða frá vandræðum, forða frá framleiðslustöðvun. Það var ljóst, að þær breytingar í efnahagslífinu, sem urðu á s.l. ári, hlutu einnig að hafa óhagstæð áhrif á útgerðina, ekki aðeins á fiskvinnsluna, heldur einnig á afkomu sjómanna. Kom þetta að sjálfsögðu mjög skýrt í ljós við úrskurð yfirnefndar verðlagsráðs sjávarútvegsins 20. jan. s.l., að hér var um vandamál að ræða, sem þurfti úrlausnar við. Það þótti hins vegar ekki ástæða að fresta framlagningu frv. á þeim tíma, en hins vegar var ætlazt til þess, að málið yrði athugað nánar í meðförum þingsins. Með þessum úrskurði yfirnefndar verðlagsráðs sjávarútvegsins var á grundvelli l. um verðlagsráð ákveðið, að á þeirri vetrarvertíð, sem nú var hafin, skyldi fiskverð til veiðiskipanna verða hið sama og það var á vetrarvertíð 1963, þ.e.a.s. sama meðalverð skyldi gilda. Útvegsmenn hafa talið, að aukinn útgerðarkostnaður, sem m.a. stafar af hækkunum kaupgjalds, hafi skert rekstrargrundvöll útgerðarinnar, og sjómenn telja það ekki réttmætt, að þeir fái ekki hækkun á sínum launum í nokkru samræmi við almennar launabreytingar í landinu, en þeirra laun ákvarðast að meginhluta til af aflaverðmætinu. Það verður ekki vefengt og hefur raunar ekki verið vefengt, að launa- og verðlagsbreytingar þær, sem orðið hafa í landinu á s.l. ári, íþyngja allverulega útgerðarrekstrinum, og enn fremur er það ljóst, að launahækkanir á s.l. ári hafa rýrt aðstöðu sjómanna, ef borið er saman við þá, sem í landi vinna. En segja má, að hvort tveggja þetta hafi óheppileg áhrif á þróun útgerðarinnar í heild. Ein af þeim brtt., sem n. flytur, snertir þetta atriði. Þar er lagt til, að frá 1. jan. 1964 skuli ríkisstj. heimilt að greiða sem svarar 6% viðbót við það ferskfiskverð, sem ákveðið var með úrskurði yfirnefndar verðlagsráðs sjávarútvegsins 20. jan. s.l. Sjómenn hafa fengið hækkaða kauptryggingu til samræmis við almennar kauphækkanir, sem urðu í landinu á s.l. ári. Það er í samningum ákvæði um það, að verði hækkanir á kaupgjaldi, hækki kauptrygging sjómanna í samræmi við það. Þann kostnað verður útgerðin að greiða, ef ekki aflast fyrir tryggingu, sem kallað er, og er það að sjálfsögðu þungur baggi, einmitt þegar illa gengur með aflabrögð. Það er erfiðara að gera samanburð á kaupi sjómanna við kaup þeirra, sem í landi vinna, þegar reiknað er með hlut, því að þar kemur aflaverðmætið inn í, og auðvitað má segja að afkoman sé óviðunandi hjá útgerðinni, ef ekki næst hlutur, og raunar einnig hjá sjómönnum, því að grundvöllurinn undir því að fara á sjó og fiska er að ná í mikinn afla, sem gefur þá góðan hlut. Ef litið er yfir lengri tíma, má þó ætla, að þessi viðbót við fiskverðið sé nærri því að jafna aðstöðu sjómannanna við kaup manna í landi eftir þær hækkanir, sem orðið hafa, ef um sæmilegan afla verður að ræða. Um hlut útgerðarinnar er það að segja, að þessi uppbót gerir betur en bæta upp þær beinu kauphækkanir, sem orðið hafa, en hins vegar telja útvegsmenn, að ýmsar aðrar hækkanir komi þar til, sem geri hlut útgerðarinnar lakari. En hvað sem því liður, er hér um að ræða verulega úrbót frá því, sem var, er frv. var lagt fram. Það er gert ráð fyrir því, að þessi viðbót við fiskverðið verði greidd nokkurn veginn jafnóðum, en um það munu verða settar sérstakar reglur. Meiri hl. n. gerir enn fremur nokkrar aðrar brtt. við frv. í samráði við ríkisstj., sem og þessi er gerð, eins og kemur fram á þskj. 212. Fyrsta brtt. snertir togarana og miðast við það að taka af allan vafa um, að úthlutun til togaranna skuli miðast við útgerð þeirra á árinu 1963, en jafnframt skuli heimilt að úthluta af fénu eftir hliðstæðum reglum til togara, sem voru ekki gerðir út á árinu 1963, en kunna að fara í útgerð á árinu 1964. Þriðja brtt. meiri hl. er svo bein afleiðing af annarri brtt. um viðbótina við fiskverðið. Það hefur verið áætlað, að útgjöld vegna fiskverðhækkunarinnar geti numið eitthvað yfir 50 millj. kr., en slíkt fer að sjálfsögðu eftir aflabrögðum. En sé miðað við árið 1963 um aflamagn á þorskveiðunum og verðmæti þess afla, sem á land var lagður, og það er reynsla, að aflamagn á þorskveiðunum breytist ekki mikið frá ári til árs, þá má ætla, að þessi upphæð, sem verður til fyrir ½% hækkun á söluskattinum samkv. brtt., nægi til að mæta þessum útgjöldum, en ½% hækkun á söluskattinum frá því, sem var í frv., má áætla samkv. því, sem áður var áætlað og kemur fram í aths. við frv., að geti numið um 55.2 millj. kr. Loks er svo fjórða brtt. á þskj. 212. Þar er breytt nokkuð orðalagi upphaflegu gr. og miðað við það, að ríkisstj. leiti samstarfs við lánastofnanir, sem lána til fjárfestingarframkvæmda, um að þær haldi þannig á málum, að fjárfestingarframkvæmdir verði innan hóflegra takmarka á árinu 1964, og jafnframt, eins og sagði í upphaflegu greininni, að ríkisstj. sé heimilt að fresta til ársins 1965 verklegum framkvæmdum ríkisins, eins og þar er til tekið. Þetta eru þær brtt., sem meiri hl. n. í samráði við ríkisstj. hefur flutt við þetta frv., og ég sé ekki ástæðu til að fara um þær fleiri orðum nú. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. með þessum breytingum, og ég leyfi mér að leggja til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Ég flyt hér frv. ásamt hv. 5. þm. Vestf. um breyt. á l. um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum. Aðalefni þessa frv. er það, að bætt verði nýjum kafla inn í l. og beri sá kafli fyrirsögnina „Um félagsbúskap". Það er efni þessa kafla, að gert er ráð fyrir, að tveir eða fleiri bændur geti stofnað til félagsbúskapar á jörð í stað þess að stofna á henni nýbýli eða reka á henni félagsbúskap í byggðahverfi. í frv. eru eftirtalin skilyrði sett fyrir félagsbúskap: 1) Sótt skal til nýbýlastjórnar um viðurkenningu á stofnun félagsbúskapar. 2) Landsstærð og önnur skilyrði til búrekstrar séu að dómi nýbýlastjórnar nægilega góð til að fullnægja þeim fjölda heimila, sem til skal stofnað. 3) Fyrirhuguð sé eigi minni bústærð en 20 kúgildi eða 400 ær fyrir hvert heimili. 4) Hver fjölskylda hafi séríbúð. 5) Vélar allar og verkfæri til ræktunar, fóðuröflunar og annars, er tilheyrir hinum sameiginlega rekstri, sé sameign búsins. 6) Gerður verði samningur um fyrirkomulag hins sameiginlega félagsrekstrar og sé hann þinglesinn. Skulu þar tilgreind eignarhlutföll aðila í jörð, húsum og búvélum, mannvirkjum jarðar og bústofni. Enn fremur sé tilgreint, hvernig reikningshaldi, arðskiptingu og áhættu sé fyrir komið. í samningi skal og fram tekið, hvaða meðferð skal hafa, ef einn eða fleiri aðilar ganga úr félagsrekstrinum. Þetta eru nú helztu ákvæðin í frv. varðandi félagsbúskap. Samkv. frv. er lagt til, að þeir, sem efna til félagsbúskapar, skuli njóta betri stofnlánakjara en aðrir, sem lán fá úr Stofnlánadeild landbúnaðarins. Þannig er lagt til, að stofnlán til félagsbúskapar verði sem nemur 20% af heildarkostnaðarverði hærri en til einstaklingsbúskapar og nemi því allt að 80% af stofnkostnaði búsins. Til þeirra framkvæmda, sem framlags njóta samkv. jarðræktarlögum, skal einnig greiða 20% hærra framlag. Þá er í frv. lagt til, að lánstími stofnlána til félagsbúskapar verði þriðjungi lengri en til einstaklingsbúskapar. Þetta eru nú helztu efnisatriði frv. Um það verður ekki deilt, að miklar breytingar hafa orðið á undanförnum árum í íslenzkum landbúnaði. Véltæknin hefur rutt sér til rúms við landbúnaðarstörf, og nýjar vinnuaðferðir hafa verið teknar upp. Framleiðslan hefur líka aukizt mjög mikið, aðallega í landbúnaði, þrátt fyrir það, þótt ekki sé þar um neina teljandi fólksfjölgun að ræða við búskaparstörf. Þessi þróun hefur auðvitað verið hagstæð og út af fyrir sig stefnt í rétta átt. En þessaxi þróun eru mjög þröng takmörk sett, á meðan ekki verða grundvallarbreytingar á uppbyggingu landbúnaðarins. Eins og allir vita, er svo að segja allur íslenzkur landbúnaður byggður upp sem heimilisrekstur eða sem einyrkjabúskapur. Stærð búanna hlýtur því að vera mjög takmörkuð, og verkaskiptingu er af skiljanlegum ástæðum mjög erfitt að koma við við slíkar kringumstæður. Það má því í rauninni segja, að einyrkjabúin séu í rauninni í fullri mótsögn við nútímavélvæðingu og kröfurnar um mikla verkaskiptingu. Á þessu er þegar farið að bera alltilfinnanlega í okkar landbúnaði. Nýjar vélar, sem notaðar eru við búnaðarstörfin, eru alltaf að koma til sögunnar, þær eru að verða fullkomnari og fullkomnari, afkastameiri og afkastameiri, en þær verða líka jafnframt dýrari í stofnkostnaði og dýrari í rekstri. Slíkar vélar kalla því beinlínis á það, að framleiðslan geti aukizt, heildartekjuöflunin geti orðið meiri, ef búin eiga að fá að njóta góðs af hinni nýju tækni. Það er því ekkert um það að villast, að það er að rísa upp það vandamál í íslenzkum landbúnaði, að það búskapariag, sem nú er aðallega byggt á, fær illa samrýmzt þróuninni. Við stöndum sýnilega frammi fyrir því, að það þarf að stækka búin enn til mikilla muna frá því, sem verið hefur, ef vel á að fara, og þá verður um annað af tvennu að velja, annaðhvort verða að koma til stórbýli einstaklinga, sem aðallega byggja þá á aðkeyptu vinnuafli, eða þá að um það verður að ræða, að bændur taki upp aukið samstarf sín á milli í búrekstrinum. Það verður sem sagt um að ræða meiri eða minni félagsrekstur. hað er skoðun okkar flm. þessa frv., að það standi miklu nær vilja og hug íslenzkra bænda að fara síðari leiðina, að hugsa til meira samstarfs í búrekstrinum og jafnvel sameignar í ýmsum tilfellum og fika sig áfram eftir þeirri leiðinni, fremur en stefna að hinni leiðinni, sem byggir fyrst og fremst á aðkeyptu vinnuafli. Það er augljóst mál, að það búskaparlag, sem þegar hefur verið tekið upp í okkar landbúnaði, útheimtir í rauninni líka, ef vel á að vera, aukna verkaskiptingu. Það eru vissulega óskyld störf í sjálfu sér, að kunna vel til meðferðar á vélum og það oft og tíð um nokkuð samsettum vélum, að kunna vel til þess að fara með vélarnar, endurnýja þær og velja sér vélar til búrekstrar, og svo aftur hins, að vera út af fyrir sig góður fjármaður eða góður búskaparmaður í sambandi við ræktunarmál. Hér er um mjög óskyld störf í sjálfu sér að ræða, og er ekki nema í einstaka tilfelli, sem þannig háttar til, að sami maðurinn sé til hvors tveggja vel fallinn. Á því er því enginn vafi, að í landbúnaði ekki síður en í öðrum störfum er þörf á því að reyna að koma málunum þannig fyrir, að um hagkvæma verkaskiptingu geti verið að ræða, að einn maðurinn þjálfist meira í meðferð véla og vinnu með þeim og annar aftur í ýmsum öðrum störfum, sem landbúnaðinum fylgja. Þá er ekkert heldur um það að villast, að það búskaparlag, sem nú er byggt á, einyrkjabúskapurinn, leiðir af sér mikið ófrjálsræði í störfum. Það er varla hægt að komast hjá því, að svo fari, að bóndinn verði mjög bundinn hinum daglegu störfum og megi í rauninni aldrei frá því víkja. En í félagsrekstri er hægt að komast fram hjá þessum vanda, því að þá er miklu auðveldara, þó að einn af 2 eða 3, sem saman búa, viki sér frá um stundarsakir, og eru þá aðrir tiltækir á búinu til þess að hlaupa í skarðið. Okkur flm. þessa frv. er fyllilega ljóst, að það verður ekki vandalaust að breyta frá hinu gamla búskaparlagi einyrkjafyrirkomulagsins yfir í félagsrekstur. Það má fyllilega búast við því, að þar geti orðið um marga byrjunarörðugleika að ræða og ýmsar tilraunir í þeim efnum kunna að mistakast. En þrátt fyrir byrjunarerfiðleika má ekki gefast upp við þetta verkefni, á því verður að taka, og það verður að reyna að komast yfir byrjunarörðugleikana og finna nýju búskaparlagi nýtt form eða skapa því nýjar aðstæður. Aðaltilgangur þessa frv. er að reyna að hafa áhrif á þróunina í uppbyggingu landbúnaðarins, reyna að hafa áhrif á það, að búskapur okkar þróist í þá átt, sem byggir á meira samstarfi, meiri samvinnu en hingað til hefur verið og miðar jafnframt að því að gera búin eða búreksturinn stærri, umfangsmeiri en hann er nú, stækka búeininguna. Og til þess að reyna að ná þessu marki er sem sagt gert ráð fyrir því að bjóða þeim bændum, sem reyna vilja hið nýja fyrirkomulag, upp á nokkru hærri lán til stofnframkvæmda og bjóða þeim upp á nokkru hagstæðari lánakjör en einyrkjabúskapnum er nú boðið upp á. Það er að vísu ljóst, að það, sem er lagt til í þessu frv., er aðeins að stiga fyrsta skrefið í þessa átt. Með þessu er ekki allur vandinn leystur, síður en svo. En það er með því verið að benda á leiðina, það er verið að fika sig í áttina. Það væri að vísu mjög brýnt, eins og nú háttar til í íslenzkum landbúnaði, að vinna að því að stækka þau fjölmörgu bú, sem enn þá eru langt undir stærð meðalbúsins, og í þeim efnum þyrfti að gera mikið átak. En um leið og stórátök eru gerð til framfara í landbúnaði, er alveg nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, í hvaða átt skal stefna í raun og veru, hvaða búskaparlag er það, sem á að koma og hlýtur að koma, eða eigum við að treysta á það, að form landbúnaðarins verði um langa framtíð enn það sama og það hefur verið, þar sem byggt er á einyrkjafyrirkomulaginu? Raddir úr hópi bænda hafa verið að koma fram fleiri og fleiri að undanförnu einmitt í þá átt, sem fram kemur í þessu frv. Ég á því von á því, að undirtektir frá hálfu bænda geti orðið góðar varðandi efni þessa frv. En það skiptir miklu máli, að nauðsynleg lagabreyting sé gerð í þá átt, sem lagt er til í þessu frv., ef hægt á að vera að reyna að gera þessa tilraun. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta mái hér að sinni, en legg til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og landbn.



Herra forseti. Það varð uppi fótur og fit á Alþingi hinn 5. febr. árið 1960. Forsrh. ríkisstj., sem þá var rúmlega 2 mánaða gömul, lýsti hennar stóra máli, frv. til l. um efnahagsmál. Ráðh. lýsti ástandi efnahagsmálanna, eins og hann taldi það þá vera. Hann lýsti því miklu verr en efni stóðu til, hann sagði m.a.: „Hér var fárra kosta völ og í rauninni um ekkert val að ræða. Aðeins ein leið getur talizt fær, sú að játa með nýrri breytingu á gengisskráningunni, hvert sé sannvirði íslenzku krónunnar.“ Hann fordæmdi uppbótakerfið svonefnda með þungum orðum og sagði um það að lokum: „Í þessu felst í raun og veru alger dauðadómur uppbótakerfisins, og eru þó margir stórgallar þess ótaldir enn. Það væri óðs manns æði að reyna að halda við slíku kerfi.“ Og enn kvað hann: „Er niðurstaðan óumflýjanlega sú, að það verði að afnemast og taka verði upp nýja stefnu.“ Síðan tók hæstv. forsrh. að gera grein fyrir því, sem hann nefndi meginatriði í stefnu ríkisstj., og hóf þá grg. á þessa leið: í fyrsta lagi er leiðrétting gengisskráningarinnar. Uppbótakerfið verði lagt niður með öllu og útflutningssjóður gerður upp, en í stað þess skráð raunhæft gengi íslenzku krónunnar. Þetta átti að hans sögn m.a. að skapa útflutningsatvinnuvegunum viðunandi rekstrargrundvöll. Og enn kvað hann: „Uppbótakerfið hlýtur fyrr en varir að leiða yfir þjóðina geigvænlegt atvinnuleysi. Til úrbóta er um ekkert val að ræða. Aðeins eitt kemur til greina, rétt skráning krónunnar.“ Síðan þetta gerðist eru liðin 4 ár. Sama ríkisstj. er hér enn að heita má, þó að einn ráðh. hafi farið, en annar komið og skipt hafi verið um forsrh., sömu flokkar og áður standa að stjórninni. Hvað hefur gerzt á þessum 4 árum? Meiri sjávarafli hefur borizt á land á Íslandi en nokkru sinni áður. Það gengur vel að selja framleiðsluvörurnar, og hagstætt verð fæst fyrir þær. Sjávarútvegurinn leggur til meginhlutann af útflutningsvörum landsmanna, eins og kunnugt er. En fyrst svona vel hefur gengið með framleiðsluna og sölu hennar, er ástæða til að athuga, hvort ekki sé góð afkoma hjá þeim atvinnuvegi. Stendur hann nú ekki á traustum og heilbrigðum grundvelli, eins og heitið var með efnahagsráðstöfunum ríkisstj. forðum? Frv., sem hér liggur fyrir, gefur svar við þeirri spurningu. Er hið fordæmda uppbótakerfi alveg úr sögunni fyrir löngu? Svo hefði átt að vera, ef staðið hefði verið við fyrirheitin. Nei, því hefur verið haldið við allan tímann. Niðurgreiðslurnar á vöruverði innanlands eru stór þáttur í uppbótakerfinu, og þeim hefur verið haldið áfram. Þá hafa á undanförnum árum verið greiddar miklar uppbætur af ríkisfé til togaranna. Og nú, eftir að hafa verið við völd í 4 ár. kemur ríkisstj. með frv. sitt um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins o.fl. Hvað hefur komið fyrir? Þarf nú sérstakar ráðstafanir vegna sjávarútvegsins á 4 ára afmæli hins nýja kerfis, sem var svo hátt lofað, þegar það var upp tekið? Ekki er það vegna aflabrests. Uppgripaafli hefur verið undanfarin ár, eins og ég hef áður vikið að. Stjórnin segir, að nýjar ráðstafanir séu óhjákvæmilegar, þrátt fyrir þetta. Og hún mun segja satt í þetta sinn, hæstv. stjórn. Það er full þörf fyrir nýjar aðgerðir vegna þess, hve stjórnarstefnan hefur leikið atvinnuvegina ákaflega illa. En hvað vill ríkisstj. gera samkv. frv.? Er hún ekki enn á þeirri einu leið, sem hún sagði fyrir 4 árum að væri fær? Nei, nú er ekki minnzt einu orði á þá leið. Það, sem þá var talið sáluhjálparatriði, er nú grafið og gleymt. Í staðinn er lagt til að auka mjög verulega við uppbótakerfið, sem fyrrv. forsrh. dæmdi algerlega til dauða fyrir fjórum árum. Það var eftirtektarvert, að þegar hæstv. forsrh. var að mæla fyrir stjfrv. þessu hér á þingi s.l. föstudag og var að tala um nýju uppbæturnar, vatt einn utanþingsmaður sér inn um dyrnar á þingsalnum. Sá hafði myndavél að vopni. Þar var kominn ljósmyndari frá Morgunblaðinu, aðalmálgagni ríkisstj. Þeir hafa fundið það, stuðningsmenn stjórnarinnar og þeirra á meðal blaðamenn í þeim hópi, að nú var að gerast sögulegur atburður. Forsrh. var að flytja útfararminningu hér í þessum ræðustól um eitt helzta stefnuskráratriði ríkisstj. Það var vel til fundið hjá þeim að ljósmynda þennan atburð. Hin ágæta mynd birtist í Morgunblaðinu næsta dag. Á fjögurra ára valdaferli er ríkisstj. búin að lækka íslenzka krónu svo gífurlega, að erlendur gjaldeyrir er nú 70% dýrari í íslenzkum peningum en fyrir valdatíma stjórnarinnar. Hún er búin að gera betur en þrefalda ríkisútgjöld á fjárlögum. Og hún er búin að auka dýrtíðina stórkostlega. Og nú kemur stjórnin til Alþingis með frv. um enn nýjar uppbætur og um nýjar álögur á þjóðina til viðbótar öllum þeim, sem fyrir voru. Hækkun söluskattsins nemur fast að 300 millj. kr. á einu ári. Eitt af stóru atriðunum á stefnuskrá stjórnarinnar fyrir 4 árum var loforðið um viðskiptafrelsi handa þjóðinni. Er þetta frelsi komið? Nei, allur vöruflutningur héðan til annarra landa er háður leyfum yfirvalda og öll gjaldeyrisverzlunin einokuð. Verulegur hluti af innflutningnum er einnig ófrjáls. Þannig er mikill meiri hl. af verzlun landsmanna enn höftum bundinn. Þannig mætti rekja hvert atriðið af öðru í stefnuskrá ríkisstj., þar hefur allt gengið öfugt. Skyldi nokkurs staðar í veröldinni vera hægt að finna þjóðfélag annað en hið íslenzka, sem talið er að búi við lýðræðisfyrirkomulag, þar sem það gæti komið fyrir, að ríkisstj., sem hefði svo gersamlega hlaupið frá stefnuskrá sinni og stefnuyfirlýsingum sem íslenzka ríkisstjórnin hefur gert, væri áfram við völd? Mér þykir ólíklegt, að slíkt ríki finnist annars staðar. Ríkisstj. hefur jafnan viljað afsaka ófarir sínar með því, að hér hafi verið gerðar og séu gerðar óhóflegar launakröfur. Af hennar hálfu hefur ætíð verið lögð á það rík áherzla, að kaupgjald mætti ekki hækka, því að þá væri efnahagskerfið í voða. Til að árétta þetta sérstaklega bar ríkisstj. fram frv. til laga um að lögbinda kaupið fyrr á þessu þingi. Sú lagasetning náði ekki fram að ganga, en eigi að síður er flutningur frv. ótvíræð vísbending um vilja valdhafanna í þessu efni. Og þó að lögbindingin, sem stefnt var að, mistækist, ber þróun kaupgjaldsmálanna að undanförnu glögg merki stjórnarstefnunnar. Um það vil ég nefna dæmi. Í októbermánuði 1958 var dagvinnukaup verkamanna kr. 21.85 á klst. Samkv. því voru árslaun fyrir 8 klst. vinnu alla virka daga ársins 52 440 kr. Nú er dagvinnukaupið kr. 32.20 á klst. eða 77 280 kr. á ári, reiknað á sama hátt. Allir vita og viðurkenna og finna, að kaupmáttur þessarar launafjárhæðar er nú miklu minni en í okt. 1958, áður en núv. stjórnarflokkar komu til valda. Þó vill ríkisstj. enn skerða kaupmáttinn með nýjum álögum samkv. frv., sem hér liggur fyrir. Þegar þess er gætt, að umrædd þróun í kaupgjaldsmálum hefur gerzt á sama tíma og sjávarafli landsmanna hefur verið meiri en nokkru sinni áður, sala á útflutningsvörum hefur gengið greiðlega og verð þeirra farið hækkandi, þá er ómögulegt að komast hjá því að álykta, að orsök þess, hvernig til hefur tekizt, sé röng stjórnarstefna. Það er líka mála sannast, að stjórnin á málefnum þjóðarinnar hefur tekizt ákaflega illa síðustu 4 árin. Stjórnarstefnan var dauðadæmd frá upphafi, vegna þess að hún byggðist á því að hækka allt verðlag gífurlega, ná jafnvægi, sem svo var kallað, með því að hækka verðlagið, en halda niðri kaupgjaldi til verkafólks og afurðaverði til bænda. Með till. hæstv. ríkisstj. um nýjar stórfelldar álögur er stefnt í fullkomið óefni. Menn rekur í rogastanz, þegar þeir sjá þessar till., og það er ekkert undarlegt, þótt menn verði undrandi, þegar þetta liggur fyrir. Allir hljóta að sjá, hverjar afleiðingarnar verða, enn stóraukin dýrtíð, nýjar kröfur um hækkað kaup og þannig áfram koll af kolli. Og það er fleira en framfærslukostnaðurinn, sem hækkar. Framleiðslukostnaðurinn hækkar líka af þessum sökum, og innan skamms má búast við, að hæstv. ríkisstj. komi með nýtt frv. um nýjar uppbætur til atvinnuveganna til þess að standa undir þessum hækkunum, sem koma. Hér er vissulega mikil þörf, að leitað sé nýrra úrræða. Það kom fram í ræðu hæstv. forsrh., þegar hann mælti fyrir þessu frv. við 1. umr. þess, að þær ráðstafanir, sem þar er fjallað um, væru aðeins til þess að firra vandræðum í bili. Hann lét einnig orð falla um það, að íhuga þyrfti allt þetta mál frá rótum og reyna að finna úrræði, sem ætla mætti að dygðu til nokkurrar frambúðar. Við í minni hl. fjhn. lítum einnig svo á, að brýn þörf sé á að reyna að ná sem víðtækustu samkomulagi um úrlausnir í efnahagsmálunum. í því sambandi vil ég minna á, að þegar efnahagsmálafrv. ríkisstj. var til meðferðar á Alþ. 1960, bar Framsfl. fram till. um, að skipuð yrði nefnd manna frá öllum þingflokkum til að reyna að finna úrræði í þeim málum. Á þá till. var því miður ekki fallizt á þeim tíma, en við teljum rétt að freista þess að fá nú samkomulag um skipun slíkrar nefndar. Minni hl. ber því fram brtt. við frv. um, að fyrsta ákvæði þess verði um skipun 8 manna n. til að rannsaka efnahagsmál þjóðarinnar og leita samkomulags um aðkallandi ráðstafanir í þeim efnum, er miði að því að hindra vöxt dýrtíðarinnar, halda atvinnulífinu í gangi, auka framleiðni og framleiðslu og tryggja öllu vinnandi fólki viðunandi tekjur fyrir hæfilegan vinnutíma. Við leggjum til, að hver þingflokkur tilnefni tvo menn í nefndina. Till. þessi um 8 manna n. er 1. brtt., sem minni hl. ber fram við frv., og hann vill vænta þess, að samkomulag geti náðst um að gera þá tilraun, sem í till. felst, til að ráða fram úr þeim stóra vanda, sem þjóðin á nú við að fást. En þá verður að sjálfsögðu um leið að hætta við þá miklu skattlagningu, sem 5. gr. frv. fjallar um. Það mundi torvelda mjög viðunandi lausn málsins, ef slíkt skref væri stigið til að stórauka álögur og dýrtíð, um leið og n. tæki til starfa. Málið liggur líka þannig fyrir, að engin þörf er fyrir þessar nýju álögur, hækkun á söluskattinum. Síðustu árin hefur ríkissjóður haft greiðsluafgang, sem nemur hundruðum millj., og allt bendir til þess, að ríkistekjurnar á þessu ári fari einnig mikið fram yfir áætlun fjárlaga. Minni hl. lítur því svo á, að kostnað við þær ráðstafanir, sem ætlunin er að gera samkv. frv., eigi að greiða af umframtekjum ríkissjóðs í stað þess að auka enn dýrtíðarbálið með nýjum álögum, og því er það till. minni hl., að 5. gr. verði felld úr frv. Brtt. okkar í minni hl. n. eru bornar fram á sérstöku þskj. Ég hef ekki orðið var við, að því væri útbýtt enn þá. Er það komið? Það er ekki komið, en ég held, að það hljóti að vera hér á næsta leiti.  Ég hef þegar lýst 1. till. okkar um nefndarskipunina, er hafi það hlutverk að reyna að leita samkomulags um ráðstafanir í efnahagsmálunum. 2. brtt. okkar er við 1. gr. frv., og sú brtt. er í þremur liðum. Í fyrsta lagi leggjum við til, að í stað 43 millj., sem segir í frvgr. að ríkissjóður skuli leggja fram á árinu 1964 og varið skuli til framleiðniaukningar og annarra endurbóta í framleiðni freðfisks, komi 60 millj. Ástæðan fyrir því, að við flytjum þessa hækkunartill., er sú, að Sölusamband ísl. fiskframleiðenda og Samlag skreiðarframleiðenda hafa sent fjhn. bréf, þar sem þau benda á, að það muni engu minni þörf framleiðniaukningar og annarra umbóta í þeim vinnslustöðvum, sem framleiða saltfisk og skreið, heldur en hjá frystihúsunum. Fulltrúar frá Sölusambandinu komu einnig á fund fjhn. í gær til að ræða við hana um þetta mál. Þeir telja það ósanngjarnt, að þessar framleiðslugreinar verði algerlega útundan, þegar þessum uppbótum verður úthlutað. Minni hl. getur fallizt á þessi sjónarmið, og því er það, að við berum fram þessa brtt. um að hækka þessa fjárveitingu um 17 milljónir króna, og jafnframt berum við þá fram breytingartillögu um, að inn í greinina, á eftir orðinu „freðfisks“, bætist: „saltfisks og skreiðar“, þannig að heimilt sé að greiða þetta til endurbóta í framleiðslu þeirra vörutegunda einnig. Þá leggjum við til, að við 1. gr. bætist ný mgr., þannig: „Heimilt er að verja á árinu 1964 allt að 15 millj. kr. úr ríkissjóði til að greiða þeim vinnslustöðvum, sem hafa lakasta rekstraraðstöðu, vegna þess að hráefni þeirra er sérstaklega dýrt í vinnslu, en nauðsynlegt er að starfi vegna hlutaðeigandi byggðarlaga, uppbætur á sumarveiddan bátafisk annan en síld, samkv. reglum, er rn. setur, að fengnum till. Fiskifélags Íslands og Landssambands Ísl. útvegsmanna.“ Það er alkunnugt, að rekstraraðstaða frystihúsa og annarra vinnslustöðva er ákaflega misjöfn. Vinnslustöðvar á smærri útgerðarstöðum, sem hafa lítið framleiðslumagn, standa miklu lakar að vígi en stóru stöðvarnar, en þó er rekstur þessara minni stöðva lífsnauðsynlegur fyrir þau byggðarlög, þar sem þær starfa. Eitt m.a., sem gerir rekstur þessara smærri frystihúsa og annarra fiskvinnslustöðva óhagstæðan, er vinnsla þeirra á sumarveiddum bátafiski, þar sem smáfiskur er mikill hluti aflans. Það er miklu dýrara að vinna úr smáum fiski en stórum, og þetta veldur miklum kostnaðarauka og erfiðleikum fyrir þau frystihús og þær stöðvar, sem fá hlutfallslega mikið af smáfiski. Og til þess að bæta lítið eitt aðstöðu þessara vinnslustöðva, sem hafa lökust rekstrarskilyrði af þeim ástæðum, sem ég hef hér greint, flytur minni hl. þessa brtt. um, að heimilt skuli vera að verja allt að 15 millj. kr. á þessu ári úr ríkissjóði til að greiða uppbætur á sumarveiddan bátafisk til þessara vinnslustöðva, sem hafa lakasta rekstraraðstöðu. Ég hef þegar gert grein fyrir 3. brtt. minni hl., sem er um það, að 5. gr., sem fjallar um hækkun á söluskattinum, verði felld í burtu. Eins og ég hef áður sagt, teljum við þessar álögur alveg óþarfar og leggjum því áherzlu á það, að greinin verði niður felld. Í 6. gr. frv. fer ríkisstj. fram á heimild til að fresta verklegum framkvæmdum ríkisins, sem fé er veitt til á fjárl. fyrir árið 1964, og taka á þann hátt fjárveitingavaldið af Alþingi. Þessi heimild á að verða ótakmörkuð, svo að ríkisstj. geti frestað öllum slíkum framkvæmdum eða einhverjum þeirra, allt eftir eigin geðþótta. Hún fer einnig fram á heimild til að fresta greiðslum til framkvæmda annarra aðila, sem ákveðnar eru í fjárlögum. Meiri hl. fjhn. hefur nú borið fram brtt. um umorðun á þessari grein, þar sem að því er vikið, að ríkisstj. beiti sér fyrir, að aðrir aðilar geri slíkt hið sama. Ég vil benda á, að þetta er haldlaust ákvæði, meðan engin lög eru um það, að ríkisstj. geti haft afskipti af þessum málum hjá öðrum en þeim ríkisstofnunum, sem undir hana heyra. Það eru margir aðilar í þessu landi, sem ráða yfir fjármagni, sem þeir geta notað til framkvæmda og þurfa, eins og nú stendur, engan að spyrja leyfis til að ráðstafa sínu fé með þeim hætti eða öðrum. Í þessari frvgr. kemur fram sú stefna ríkisstj., að framkvæmdir hins opinbera, sem ákveðnar eru af Alþ. í fjárl., svo sem vega- og brúagerðir, hafnargerðir, byggingar sjúkrahúsa og skóla og framkvæmdir í raforkumálum, eigi að sitja á hakanum og þoka fyrir framkvæmdum annarra aðila, sem yfir fjármagni ráða, svo sem byggingum bankahúsa, verzlunar- og skrifstofuhúsa og öðrum slíkum framkvæmdum, sem mikið hefur verið um að undanförnu. Minni hl. telur það háskalega stefnu að fella niður nauðsynlegar ríkisframkvæmdir í almannaþágu, til þess að aðrir aðilar geti framkvæmt allt það, sem þeim þóknast, án tillits til þess, hvort það er þarflegt eða að meira eða minna leyti óþarfi fyrir þjóðfélagið. Minni hl. mótmælir því harðlega ákvæðum 6. gr. og flytur till. um, að efni hennar verði fellt úr frv. 4. brtt. okkar er um það, að í stað þessa ákvæðis, sem nú er í 6. gr., komi nýtt efni í þá gr. og hún verði orðuð þannig, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. hlutist til um, að afurðalán Seðlabanka Íslands verði 67% af fob. verði sjávarafurða og 67% af óniðurgreiddu heildsöluverði landbúnaðarafurða. Vextir af afurðavíxlum, sem Seðlabankinn endurkaupir, mega ekki vera hærri en þeir voru á árinu 1959, 5–5½%. Verðlagsráð sjávarútvegsins skal reikna út fiskverð fyrir árið 1964, er miðist við það, að lækkun á vaxtakostnaði fiskvinnslustöðva samkv. þessari gr. gangi til hækkunar á fiskverðinu.“ Eitt af því, sem hefur valdið erfiðleikum fyrir sjávarútveg og landbúnað, er sú lækkun á afurðalánum frá Seðlabankanum, sem orðið hefur síðustu árin. Fyrir nokkrum árum námu afurðalánin 67% af verði framleiðslunnar, en eru nú aðeins 55%. Lækkun afurðalána er ástæðulaus með öllu. Seðlabankinn hefur meiri möguleika nú en áður til að veita slík lán, þar sem hann hefur nú mörg hundruð millj. kr. af sparifé frá innlánsstofnunum á bundnum reikningum. Slíkt fé hafði hann ekki áður, meðan afurðalánin námu 67% af verði framleiðslunnar. Minni hl. leggur því til, eins og ég hef þegar lýst, að afurðalánin verði hækkuð upp í 67% af verði framleiðsluvörunnar. Þá leggur minni hl. til einnig í þessari gr., að veltir af afurðavíxlum hjá Seðlabankanum verði færðir niður í 5% - og 5½% af framlengingarvíxlum, eins og þeir voru 1959. Þetta er í samræmi við þá till., sem við framsóknarmenn höfum áður lagt fram hér á Alþ. því, er nú situr, í frv, um vaxtalækkun o. fl. Með vaxtalækkuninni væri stigið verulegt skref til að draga úr kostnaði við framleiðsluna. Þá er það till. okkar, að hagnaði fiskvinnslustöðvanna af vaxtalækkuninni verði varið til hækkunar á fiskverði samkv. útreikningi verðlagsráðs sjávarútvegsins. Ef á þetta væri fallizt, kæmi sú fiskverðshækkun til viðbótar þeirri, sem hv. meiri hl. fjhn. gerir till. um í brtt. sínum. Þá er enn ein brtt., sem við berum fram, og hún er við bráðabirgðaákvæði frv. Við leggjum til, að við það bætist nýr stafl., þannig: „Þegar eftir gildistöku laga þessara skal ríkisstj. skipa 7 manna nefnd til að gera tillögur um stofnun og rekstur fiskiðnskóla. N. sé skipuð fiskmatsstjóra og einum manni tilnefndum af hverjum eftirgreindra aðila: ferskfiskeftirlitinu, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Sambandi ísl. samvinnufélaga, Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, Samlagi skreiðarframleiðenda og síldarútvegsnefnd. N. skal skila till. sínum til ríkisstj. fyrir 1. sept. þ. á. og ríkisstj. síðan leggja fram frv. til l. um stofnun skólans fyrir næsta reglulegt Alþingi.“ Fyrir Alþ. liggur nú till. til þál. um þetta mál, að stofna fiskiðnskóla. Hún er flutt af hv. 5. þm. Norðurl. e. og þremur öðrum þm. Till. um þetta hefur einnig verið flutt á undanförnum þingum án þess að hljóta fullnaðarafgreiðslu. Þegar málið lá hér fyrir síðasta Alþingi, bárust þinginu meðmæli með till. frá mörgum aðilum, frá fiskmatsstjóra, ferskfiskeftirlitinu og öllum helztu samtökum fiskframleiðenda. Hér er vissulega um mjög stórt hagsmunamál sjávarútvegsins að ræða, og því flytur minni hl. till. um, að inn í þetta frv. verði tekið ákvæði um undirbúning slíkrar skólastofnunar, er fram fari þegar á þessu ári, og að ríkisstj. leggi lagafrv. um stofnun skólans fyrir næsta reglulegt Alþ. Það er áreiðanlegt, að stofnun slíks skóla er mikið hagsmunamál og getur haft mikla þýðingu fyrir sjávarútveginn í framtíðinni, og ætti ekki að fresta því lengur að undirbúa slíka skólastofnun og koma skólanum upp. Ég hef þá, herra forseti, gert grein fyrir þeim brtt., sem minni hl. flytur, og við leggjum til, að frv. verði samþ. með þeim breytingum. Ég vil að lokum taka þetta fram: Aðalatriðin í brtt. minni hl. eru, að reynt verði að koma á samstarfi allra þingflokka um leit að úrræðum í þeim stóru efnahagslegu vandamálum, sem brýn þörf er á að ráða fram úr með skynsamlegum hætti. Við teljum, að það muni því aðeins takast, að um það náist sem víðtækust samvinna. Jafnframt verði hætt við að hækka söluskattinn, því að þess er ekki þörf, og jafnframt leggjum við til, að felld verði niður úr frv. heimild til handa ríkisstj. til að fresta opinberum framkvæmdum. Þó að ekki tækist samstaða um þetta í fjhn., vill minni hl. með flutningi á brtt, gera sitt til að ná samkomulagi um þessa lausn málsins.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls lagði ég aðaláherzlu í því, sem ég sagði hér um málið, á tvö atriði. í fyrsta lagi taldi ég, að óhjákvæmilegt væri að snúa sér að því að leysa vandamál sjávarútvegsins í heild, en láta ekki við það sitja að reyna að leysa aðeins hluta af vandamáli sjávarútvegsins, sem augsýnilega lá fyrir. Ég benti á, að óhjákvæmilegt væri að taka einnig á þeim vandamálum, sem fyrir lægju varðandi rekstur vélbátaútvegsins og varðandi launakjör sjómanna. Í öðru lagi lagði ég svo áherzlu á, að það ætti ekki að leggja á nýja skatta, eins og nú stæðu mál, heldur ætti að reyna að finna aðrar leiðir til tekjuöflunar til að standa undir óhjákvæmilegum greiðslum í sambandi við stuðning við sjávarútveginn. Við athugun á málinu í nefnd hefur nú komið í ljós, að stuðningsmenn ríkisstj. hafa séð sig nokkuð um hönd í þessum efnum. Þeir hafa sannfærzt um það, sem ég sagði, að óhjákvæmilegt var, um leið og mál þetta var hér tekið til afgreiðslu, að fást einnig við vandamál vélbátaútvegsins og að nokkru leyti við launakjör sjómanna. Og stuðningsmenn ríkisstjórnar í hv. fjhn. gera nú tillögur um, að fiskverð það, sem ákveðið hefur verið fyrir stuttu, verði nú hækkað nokkuð. En þeir gera jafnframt till. um það, að skattaálögurnar á almenning í landinu verði auknar frá því, sem áður hafði verið lagt til í frv. Mér sýnist því, að ríkisstj. hafi nokkuð lært, en hún hafi hins vegar ekki áttað sig á því, sem ekki er síður nauðsynlegt í þessu máli, að gera sér fulla grein fyrir afleiðingum þess að samþykkja nú nýjar skattaálögur, sem óhjákvæmilega hljóta að leiða til verðhækkana í landinu og síðan hljóta að leiða af sér kauphækkanir á nýjan leik. E.t.v. hefur ríkisstj. gert sér grein fyrir þessu máli, þó að hún geri þessar till. E.t.v. er það svo, eins og ég kom nokkuð að við 1. umr. málsins, að ríkisstj. vilji raunverulega gjarnan láta það koma fram, að verðlag fari hækkandi á næstunni, til þess að hún geti betur haldið því fram, að kauphækkanir svipaðar þeim, sem samið var um í desembermánuði s.l., séu tilgangslausar, því að þær leiði óhjákvæmilega af sér verðhækkanir. Sé þetta tilgangurinn, ætlar ríkisstj. sér sýnilega að halda áfram þeim leik, sem hún er búin að halda áfram í nokkur ár. Þá ætlar hún enn að halda honum áfram, þó að hún hljóti að vera búin að margsannfærast um, hverjar afleiðingarnar af slíkum leik verða. Sú till., sem stuðningsmenn ríkisstj. gera nú um hækkun á fiskverði um 6%, nær auðvitað allt of skammt og leysir ekki þann vanda, sem hún átti að leysa. Hér er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, hvernig þau mál standa frá sjónarmiði þeirra, sem hér eiga hlut að máli, sjómannanna á fiskibátaflotanum og útgerðarmannanna, sem eiga bátana. Er nú þessi fiskverðshækkun um 6% sanngjörn eða eðlileg? Við hvað er hún miðuð? Er hún miðuð við það, að sjómennirnir á bátaflotanum fái svipaðar launabætur og aðrar vinnandi stéttir í landinu hafa fengið á s.l. ári? Vill einhver halda því fram? 6% hækkun á fiskverði þýðir einfaldlega fyrir sjómenn þá, sem stunda þorskveiðar, 6% hækkun á kaupi þeim til handa, til hækkunar á því kaupi, sem þeim var ákveðið fyrir rúmu ári, í desembermánuði 1962. Á þessu tímabili hefur t.d. kaup verkamanna í landi, sem flestir játa þó að hafi fengið tiltölulega minnsta hækkun, - kauphækkunin til þeirra hefur numið 30% en hér er sjómönnunum boðið upp á það, að þeir skuli láta sér nægja að fá 6% hækkun á sitt kaup. Hitt vitum við svo öll mætavel, að margar aðrar launastéttir í landinu hafa fengið miklu meiri kauphækkun á s.l. ári en verkamennirnir fengu. Ríkisstj. hefur sjálf bent á það, að starfsmenn í þjónustu ríkisins hafi fengið launahækkun á s.l. ári, sem nemi að meðaltali 45%, þessi tala er frá ríkisstj. sjálfri. Og um það verður ekki deilt, að ýmsir þeir starfsmenn ríkisins, sem hafa lengi haft tiltölulega hæst launin, hafa fengið miklu meiri kauphækkun en sem nemur 45%. En sem sagt, sjómönnunum á bátaflotanum er boðið upp á það, að þeir skuli sætta sig við 6% launahækkun, og auðvitað eiga þeir svo, um leið og þeir fá þessar 6% launabætur, eins og aðrir landsmenn að standa undir 300 millj. kr. nýjum álögum, sem á að leggja á þjóðina í hækkandi vöruverði, sem á að ganga ýmist beint í ríkissjóð til almennra þarfa ríkisins eða til þess að styrkja fiskkaupendur í landinu og togaraeigendur. Það þarf ekki glöggskyggna menn til að sjá það, að afleiðingar af slíkri ráðstöfun sem þessari hljóta að verða þær, að sjómönnunum á fiskibátaflotanum hlýtur að fara fækkandi. Þeir munu leita sér annarra starfa. Það mun draga úr rekstri báta til þorskveiða, þegar svona er á málunum haldið. Ég hef lagt hér fram till. um, að fiskverðið, sem ákveðið var með úrskurði oddamanns yfirnefndar verðlagsráðs sjávarútvegsins 20. jan. s.l., verði hækkað um 15%. Það hefði verið full ástæða til þess, eins og ég segi, að fiskverðshækkunin hefði orðið mun meiri, og það hefði hún þurft að vera, ef launakjör sjómanna á bátaflotanum hefðu átt að hreyfast til samræmis við það, sem verið hefur hjá öðrum. En ég tel ekki miklar líkur á því, að till., sem lengra gengur til hækkunar á fiskverðinu en þessi, sem ég legg fram, fáist hér samþykkt, en ég vil þó freista þess að fá úr því skorið, hvort ekki er hægt að fá samþykkta þessa till. mína um 15% hækkun á fiskverðinu. Það er líka alveg augljóst, að 6% hækkun á fiskverðinu er allt of lítil fyrir bátaeigendur í landinu. Þeir hafa orðið fyrir miklu meiri útgjaldaaukningu en sem nemur 6% fiskverðshækkun, sem vitanlega kemur ekki í hlut útgerðarinnar nema að hálfu leyti, því að hinn helmingurinn gengur auðvitað út í hækkuðum aflahlut. Það liggur fyrir, að ýmsir útgjaldaliðir bátaflotans hafa hækkað á s.l. ári mjög mikið. Þannig er talið, að veiðarfærakostnaður bátanna hafi hækkað um 40% á s.l. ári. Og margir aðrir liðir hafa eðlilega hækkað mikið. Eins og verðlag allt hefur hækkað á s.l. ári, hefur það ekki getað farið á annan veg en svo, að það hlyti vitanlega einnig að skella á útgerð landsmanna. Hér er því bátaútgerðinni boðið upp á það alveg tvímælalaust að búa við lakari kjör á þessu ári á þorskveiðum heldur en bátaútgerðin bjó við á s.l. ári, - mun lakari kjör. Ég hef ekki mikla trú á því, að þrátt fyrir þessa tiltölulega litlu hækkun á fiskverðinu, sem hér er lögð til, snúi ýmsir þeir útgerðarmenn til baka, sem þegar hafa tilkynnt skipshöfnum sínum núna vegna ákvörðunar á fiskverði, að þeir muni ekki gera út á komandi vertíð, ekki á þorskveiðar, heldur snúa sér að annarri útgerð. Ég hef ekki mikla trú á því, að þeir breyti þessari ákvörðun sinni vegna þessarar litlu hækkunar, sem hér er gert ráð fyrir að nái fram að ganga á fiskverðinu. Og ég er einnig mjög hræddur um, að þeir sjómenn, sem hafa sagt upp störfum sínum á bátunum, sem stunda eiga þorskveiðar, að margir þeirra muni halda sig við uppsögnina þrátt fyrir þessa litlu hækkun og hverfa frá störfum og leita til annarra starfa, sem betur eru borguð. Það, sem hér er um að ræða og hæstv. ríkisstj. þarf vitanlega að gera sér fulla grein fyrir, er, að verðlagsþróunin í landinu hefur orðið þannig á s.l. ári, að það þarf miklu meiri hækkun á fiskverðinu en hér er lögð til, ef ekki á að dragast til vinnuafl frá sjávarútvegsframleiðslunni og til annarra greina. Hugsanlegt er einnig, að nokkuð kunni að dragast til innan sjávarútvegsins sjálfs frá þorskveiðunum og t.d. til síldveiðanna, en ég fyrir mitt leyti er ekki í nokkrum vafa um, að slík tilfærsla á vinnuafli er mjög óheppileg þjóðhagslega á málið litið og óæskileg, og það er skammsýn ríkisstj., sem ekki skilur, að það ætti að koma í veg fyrir slíkt. Eins og málin stóðu, var miklu fremur þörf á því að lyfta undir þorskveiðarnar, en ýta ekki við þeim á hinn óhagkvæma hátt eða til þess að draga úr þeim, vegna þess að sú útgerð átti í nokkurri varnaraðstöðu núna fyrir m.a. öðru úthaldi. En ríkisstj. hefur sem sagt fundið, að þrýstingurinn frá hálfu bátaútvegsmanna var mikill, kröfurnar voru háværar um að fá hækkað fiskverð, og hún hefur einnig fundið, að það var rétt, sem ég og fleiri sögðum hér, að þrýstingurinn var líka mikill og alvarlegur frá hálfu sjómanna, en þá er till., sem koma frá stjórninni til úrbóta, ná allt of skammt. Þá er svo hin aðaltill., sem kemur hér fram frá stuðningsmönnum ríkisstj., um það að mæta þessum auknu útgjöldum af 6% hækkun á fiskverði á þennan einfalda hátt að hækka söluskattinn enn upp í 5½% eða koma söluskattsinnheimtunni í landinu eitthvað á 7. hundrað millj. kr. Ég held, að enginn maður geti efazt um það, að afleiðingarnar af því að leggja nú á nýjan söluskatt til viðbótar þeim, sem fyrir var, upp á um 300 millj. kr., verða stórhækkað verðlag. Og afleiðingarnar hljóta að verða þær, að það gengur vel að semja um eðlilega kaupbreytingu, þegar þeir kaupgjaldssamningar renna nú út á næsta vori, sem gerðir voru í desembermánuði s.l. Það hefðu verið miklu meiri líkur til þess, að hægt hefði verið að ná samningum aftur næsta vor um tiltölulega litlar kaupbreytingar, ef verðlagið hefði verið stöðvað, ef ríkisstj. hefði gert alvarlegar ráðstafanir til þess að stöðva hið hækkandi verðlag. En þegar hún vinnur beinlínis að því að hækka verðlagið langt fram yfir það, sem þörf er á, þá hef ég ekki mikla trú á því, að það gangi vel, þegar kemur fram á vorið, að semja án harðra átaka á nýjan leik og án mikillar kauphækkunar. Ríkisstj. verður að átta sig á því í þessum kaupgjaldsmálum, að það er alveg ranglega sett upp dæmið, þegar hún segir, að slíkar kauphækkanir á einu ári sem 30% séu auðvitað allt of miklar og ekkert efnahagskerfi fái staðizt slíkar hækkanir. Ríkisstj. þarf að athuga það, að á sama tíma og þessi kauphækkun gekk yfir var eins mikil eða meiri verðlagshækkun í landinu. Það liggur fyrir samkv. útreikningum hagstofunnar, að frá ársbyrjun til ársloka hækkuðu t.d. matvæli í landinu um 34%. Kauphækkun upp á 30% var ekki hreinn tekjuauki hjá þeim, sem kaupið áttu að fá. Þessi mikla kauphækkun fór að langmestu leyti til þess að jafna á við hækkandi verðlag. Það er rétt, að það er allmikið, þegar launþegar geta fengið á einu ári 56–7% raunverulegar launabætur, miðað við óbreytt verðlag í báðum tilfellum, en það er ekki mikið að fá 7% launahækkun, ef verðlagið á sama tíma hefur hækkað um 10%. Það eru ekki miklar bætur, þó að kauphækkunin kunni að vera á pappírnum 30%, ef verðlagið hefur hækkað enn þá meira á sama tíma. Og það er þessi þróun, sem hæstv. ríkisstj. þarf að snúa við. Hún þarf að gera allt, sem í hennar valdi stendur, til þess að stöðva verðhækkanirnar. Það er eina leiðin til þess, að hægt sé að koma í veg fyrir jafnmiklar hækkanir á kaupi og nú hafa átt sér stað. En því miður hefur stefna ríkisstj. verið allan tímann mjög í aðra átt. Það er vitanlega alveg fjarri því, að hægt sé að segja, að ráðstafanir ríkisstj., sem hvað eftir annað hafa leitt til beinna verðhækkana, hafi verið gerðar af óhjákvæmilegum ástæðum vegna launahækkana. Við skulum aðeins minnast á t.d. aðgerðir ríkisstj. sumarið 1961, eftir að launþegar í landinu höfðu búið við óbreytt kaupgjald í 2½ ár. Þá voru gerðir samningar um að hækka kaupið um 10–12%, eftir að kaupmátturinn hafði verið skertur óumdeilanlega á þessu 2½ árs tímabili um 23%, en þá var sem sagt samið um kauphækkun upp á 10–12% við mjög hagstæð efnahagskjör hjá þjóðinni, sem þá voru. Samkv. óumdeilanlegum skýrslum frá Seðlabankanum er það nú gefið út, að á árinu 1961, þegar ríkisstj. rauk til þess að lækka gengið og steypa nýrri verðhækkun yfir landsmenn vegna þessarar litlu kauphækkunar, á því ári var svo hagstætt árferði í efnahagsmálum þjóðarinnar, að meðaltalsverðhækkun á útfluttum afurðum þjóðarinnar á þessu ári reyndist vera 9%, miðað við sama gengi. Og meðaltalsverðlækkun á öllum innfluttum vörum á því ári reyndist vera 3%. Eins og ég segi, meðaltalshækkun á útfluttum vörum þjóðarinnar var 9%, og meðaltalsverðlækkun á innfluttum vörum reyndist á því ári vera 3%. Þetta er samkv. Fjármálatíðindum Landsbankans gefið upp. En viðskiptakjör þjóðarinnar á þessu ári bötnuðu um 12%. Á sama tíma, sem hinar ytri kringumstæður voru svona hagstæðar, að viðskiptakjör þjóðarinnar bötnuðu um 12%, mátti ekki samþykkja 10–12% launahækkun, en 10–12% hækkun á kaupi er auðvitað reiknuð af miklu lægri upphæð en 12% viðskiptakjörin eru miðuð við. Hér voru því sérstaklega góðar kringumstæður til að standa undir þessari launahækkun, og við þetta bætist svo, að hér var um gott og mikið aflaár að ræða. En hér greip ríkisstj. til gengislækkunar og stóð fyrir stórfelldri verðhækkun. Þessari verðhækkun var vitanlega svarað aftur síðar með kröfu um hækkandi kaup, og þá sagði ríkisstjórnin: Nú þarf auðvitað allt verðlag í landinu að hækka, vegna þess að kaupið er hækkað. Það eru sem sagt þessi sannindi, sem hæstv. ríkisstj. verður að gera sér fulla grein fyrir. Slík stefna í efnahagsmálum fær ekki staðizt nema með þessum afleiðingum, verðlagið þýtur upp, kaupið kemur á eftir, og útflutningurinn hlýtur að lenda í erfiðleikum innan tíðar. Því er það, að grundvöllurinn undir þessu frv. er algerlega rangur. Um leið og verið er að rétta hag útflutningsins, er stefnt að verðhækkunarpólitík í landinu, sem leiðir af sér hækkandi kaupgjald fljótlega og erfiðleika fyrir útveginn. Hér er því grundvöllurinn algerlega rangur. Ég flyt á sérstöku þskj. nokkrar brtt. við frumvarpið og vil með þeim freista þess að fá fram nokkrar lagfæringar. Ég skal nú gera grein fyrir þessum brtt. í nokkrum orðum. 1. brtt., sem er á þskj. 213, er við 1. gr. Þar legg ég til, að í staðinn fyrir orðið „framleiðslu freðfisks“ í 1. gr. komi: fiskframleiðslu. Mér finnst sem sagt ástæða vera til þess, að það sé opið fyrir ríkisstj, að verja þeim styrk, sem ráðgert er að veita samkv. 1. gr. til frystihúsarekstrarins í landinu, - að það geti verið opið fyrir ríkisstj. að verja einhverju af þessum styrk til annarrar fiskvinnslu í landinu, eins og t.d. til saltfiskverkunar og skreiðarverkunar. Mér þykir mjög óeðlilegt að ætla að víkja þessum verkunaraðferðum algerlega til hliðar, tel ekki vera ástæðu til þess, ekki a.m.k. ef á að fara eftir þeim reglum að mismuna aðilum hér sem minnst eða neita því að taka tillit til mismunandi aðstæðna. Ég skal játa, að ef það sjónarmið verður viðurkennt af ríkisstj., að hér eigi að meta hverja framleiðslugrein alveg út af fyrir sig eftir þeirri fjárhagslegu aðstöðu, sem viðkomandi grein býr við, þá kemur vissulega til mála að mismuna hér nokkuð á milli, því að verðhækkanir hafa óneitanlega orðið nokkuð misjafnar milli hinna einstöku verkunaraðferða. En ég sem sagt legg til, að í staðinn fyrir það, að þessi styrkur sé alveg bundinn í lögunum til freðfisksframleiðslunnar, þá standi það opið, að styrkurinn gangi til fiskframleiðslunnar almennt, þ.e.a.s. að aðrar verkunaraðferðir geti komið hér til greina líka. Þá legg ég til, að önnur breyting verði gerð á 1. gr. frv., að við greinina bætist svo sem hér segir: „Í reglunum skal ákveðið, að þær fiskframleiðslustöðvar, sem hafa erfiða rekstraraðstöðu, njóti hlutfallslega hærri styrks en hinar, sem betri aðstöðu hafa.“ Ég dreg enga dul á það, að ég er á þeirri skoðun, að þegar um er að ræða að úthluta beinum styrk til atvinnurekenda, þá sé full ástæða til að meta það, hver er aðstaða þessara einstöku atvinnurekenda, það sé ekki ástæða til að láta þá, sem sannanlega hagnast á sínum rekstri og hagnast jafnvel mikið, hafa af styrknum, á sama tíma sem hinir, sem þurfa á aðstoð að halda, fá kannske sáralítið. Nú háttar þannig til hjá okkur í rekstri hraðfrystihúsanna, að það er ekkert um það að villast, að viss framleiðsla á vegum frystihúsanna gefur mikinn hagnað. Þau frystihús í landinu, sem að yfirgnæfandi meiri hluta vinna að því að framleiða frosna síld til útflutnings og draga sig í hlé frá því að vinna annan fisk, búa flest við mjög góða afkomu, að ég segi ekki stórgróða, sum hver. En þau önnur frystihús, sem þannig eru sett í landinu, að þau hafa enga möguleika til að taka þátt í þessari framleiðslu, að frysta síld til útflutnings, - tökum t.d. hraðfrystihúsin á Vestfjörðum, þar er ekki um að ræða nýja síld, til þess að þau geti að neinu ráði tekið þátt í því að frysta, síld til útflutnings og fengið þennan hagnaðarrekstur, - þau frystihús búa því við miklu lakari aðstöðu. Og það væri því miklu meiri ástæða til þess, að þau fengju tiltölulega hærri hlut af þessum styrk en hin húsin, sem búa við þessa hagstæðu vinnslu, að ég tali ekki um, þegar svo stendur á, eins og er sannanlega í sumum tilfellum, að þar hafa frystihúsin hreinlega lokað fyrir alla vinnslu og frystingu á þorsk- og ýsuflökum, af því að þeim þykir það heldur lakari útkoma, en snúið sér einvörðungu að frystingu á síld. Þeir telja sig engar skyldur hafa í þessum efnum og velja það úr, sem gefur mestan hagnað. Ég tel, að það eigi ekki að halda þannig á málunum, þegar er verið að úthluta styrkjum, að þá fái þeir mikinn hluta af styrkjunum, sem sannanlega búa við gróðarekstur, en hinir, sem hafa lakari aðstöðuna, dragist jafnvel meira aftur úr. Því hef ég flutt þessa brtt., að það skuli beinlínis ákveðið í þessum úthlutunarreglum, að tillit sé tekið til rekstraraðstöðu hinna einstöku frystihúsa eða einstöku framleiðslustöðva. Þá flyt ég brtt. við 2. gr. í fyrsta lagi legg ég til, að viðauki komi við 1. mgr. gr.: „Styrkur fyrir þann úthaldstíma, sem skip hefur veitt fyrir innlendan markað, skal þó vera helmingi hærri en fyrir þann tíma, sem það hefur veitt fyrir erlendan markað.“ Hér er um að ræða, hvaða reglur skuli gilda til útdeilingar á þeim styrk, sem gert er ráð fyrir að togararnir fái. Í frv. er greinilega við það miðað, að togararnir skuli yfirleitt fá þennan styrk, mældan eftir úthaldsdagafjölda. En ég vil gera hér mikinn mun á því, hvort togararnir eru að veiðum fyrir innlendan markað eða fyrir erlendan markað. Afkoma skipanna er tvímælalaust mun lakari, þegar þau þurfa að veiða fyrir innlendan markað, eins og háttað hefur nú um skeið, og rekstur þeirra fyrir innlendan markað er miklu dýrmætari þjóðfélagslega séð heldur en þegar þau eru rekin fyrir hinn erlenda ísfiskmarkað. Þegar skipin leggja upp afla sinn hér heima, eiga þau sinn þátt í því að skapa möguleika fyrir aukna vinnu í landinu og aukna gjaldeyrisframleiðslu. En að borga mikla styrki með skipum, sem að staðaldri eru rekin fyrir erlendan ísfiskmarkað, það er vægast sagt mjög hæpið. Því legg ég til, að það sé beinlínis ákveðið í þessari grein, að styrknum skuli þannig úthlutað, að hann skuli jafnan vera helmingi hærri, þegar er um útgerð að ræða fyrir innlendan markað, heldur en ef um er að ræða útgerð fyrir erlendan markað. Önnur breyting mín við þessa grein er um það, að við 1. mgr. bætist ný mgr., á þessa leið; „Heimilt er ráðherra að setja þau skilyrði fyrir greiðslu styrks til togara samkv. þessari grein, að samningar hafi tekizt um sanngjarna hækkun á kaupi togarasjómanna.“ Í þessari grein frv. er gert ráð fyrir því, að setja megi það skilyrði fyrir styrkgreiðslu til togara, að viðkomandi togaraútgerð hafi gert upp skuldir sínar við ríkisábyrgðasjóð vegna vanskila við þann sjóð. En ég álít, að það sé ekki síður ástæða til þess, að ráðherra hafi heimild til að binda greiðsluna til togara þeim skilyrðum, að það hafi tekizt samningar á milli togarasjómanna og togaraútgerðarmanna um eðlilega kauphækkun til handa togarasjómönnum. Nú háttar þannig til, að togarasjómenn hafa sagt upp launasamningum sínum, og það virðist á margan hátt stefna þar beint út í verkfall, svipað því sem var fyrir nokkrum árum, þegar togaraflotinn lá yfir 4 mánuði í verkfalli. Það ár var þannig haldið á þessum málum, að styrkur sá, sem ríkið greiddi þá til togaranna, bæði í gegnum aflatryggingasjóð og beint úr ríkissjóði, var beinlínis eins og verkfallsstyrkur til togaranna. Þeir fengu allan styrkinn fyrir það að liggja í verkfalli. Og af því var vitanlega styrkurinn það ár hlutfallslega mjög hár, miðað við hvern úthaldsdag. Þetta álít ég að sé mjög óeðlilegt og það eigi að girða fyrir slíkt sem þetta, og því er eðlilegt að hafa það ákvæði, að ráðherra megi setja það skilyrði fyrir greiðslu styrksins, að samningar hafi tekizt um eðlilega launahækkun til handa togarasjómönnum. Í þriðja lagi legg ég svo til, að við þessa gr. verði bætt eftirfarandi: „Fiskverð það, sem ákveðið var af oddamanni yfirnefndar verðlagsráðs sjávarútvegsins með úrskurði þann 20. jan. 1964, skal hækka um 15%, og gildir sú hækkun frá 1. jan. 1964.“ Ég hef að nokkru leyti gert grein fyrir þessari till. Ég tel, að hér sé um lágmarkshækkun á fiskverðinu að ræða miðað við alla sanngirni, bæði fyrir eigendur bátanna og eins fyrir bátasjómenn, og það sé í rauninni ekki hægt að komast af með minni hækkun. Annars vil ég segja það í sambandi við ákvörðun oddamanns yfirnefndar verðlagsráðs sjávarútvegsins frá 20. jan., að mér finnst, að sá úrskurður hafi verið hinn furðulegasti, og ég get ekki séð, að sá úrskurður í rauninni standist lög. Í þeirri grein í lögunum um verðlagsráð sjávarútvegsins, sem fjallar um yfirnefndina, þessa 5 manna yfirnefnd, sem á að kveða upp úrskurðinn, þar segir alveg skýrum orðum, að þessi yfirnefnd, þannig skipuð, skipuð þessum 5 mönnum, sem búið er að gera grein fyrir, - þannig skipuð fellir yfirnefndin fullnaðarúrskurð um ágreiningsatriði, og ræður meiri hluti atkvæða úrslitum. Nú liggur það alveg óumdeilanlega fyrir, að það fór engin atkvgr. fram í n. um lokaákvörðunina. Oddamaðurinn lýsir því aðeins yfir, að hann úrskurði einn, að fiskverðið skuli vera þetta. Af því að hinir aðilarnir, tveir aðilar af hálfu fiskkaupenda, voru með aðra afstöðu, og tveir aðilar af hálfu fiskseljenda voru með enn aðra afstöðu, þá lætur oddamaðurinn bóka það, að hann sem oddamaður úrskurði, að þetta skuli fiskverðið vera. En í lögunum stendur, að þessi 5 manna nefnd skuli fella úrskurðinn og ræður meiri hluti atkvæða úrslitum. Þýðir þá þetta orðalag ekki neitt: meiri hluti atkvæða, af 5 mönnum í nefnd? Ég hef að vísu heyrt þá lagaskýringu, að talað er um, að þar sem um er að ræða gerðardóm skipaðan 3 mönnum eða 5 mönnum, sem á að kveða upp endanlegan úrskurð og aðilar verða ekki ásáttir, þú muni það vera einhver dómsvenja, sem hafi skapazt, að oddamaður geti kveðið upp endanlegan úrskurð. En ég tel, að í þessu tilfelli sé þetta ekki hægt. Hér er t.d. orðalagið á allt annan veg í lögunum en er um yfirnefnd landbúnaðarins, sem getur úrskurðað þar. Þar segir aðeins, að þriggja manna yfirnefnd felli endanlegan úrskurð, og ekkert meira. Þar er það ekki beinlínis tekið fram, að það skuli þurfa meiri hluta atkvæða. En í lögunum um verðlagsráð sjávarútvegsins er það tekið fram. Ég er því einn af þeim, sem líta svo á, að þessi úrskurður oddamannsins Fái í rauninni ekki staðizt samkv. réttum lögum, því þó að lagaskýringar og túlkanir séu góðar, þá geta þær ekki gengið svo langt, að þær fari þvert gegn bókstaf laganna. En hvað um það, úrskurðurinn liggur fyrir, og það virðist vera, að það hafi átt að halda sjómönnum og útvegsmönnum að þessum úrskurði. Og vandinn í dag miðast við það: Er hægt að breyta þessu verði, sem þarna var ákveðið, til svo mikillar hækkunar, að sjómenn og útvegsmenn sætti sig við það og það sé sanngjarnt fyrir þá miðað við aðrar breytingar, sem fram hafa farið í landinu varðandi launakjör og rekstrarafkomu hjá öðrum? Mín tillaga er sem sagt við það miðuð, að fiskverðið verði hækkað um 15%. Þá er 3. brtt. mín, við 3. gr. frv. Þar legg ég til í fyrsta lagi, að undir tölulið 1 í þessari grein, þar sem ákveðið er útflutningsgjald á þar til greindum sjávarafurðum, það skuli vera, eins og segir í frv., 4.2% í staðinn fyrir 6% eins og það var áður, - ég legg til, að þetta útflutningsgjald verði lægra en segir í frv., að í staðinn fyrir 4.2% skuli koma 2.4%. Ég legg sem sagt til, að lækkunin á útflutningsgjaldi af þessum vörum skuli verða helmingi meiri en lögð er til í frv. Þessi lækkun á útflutningsgjaldinu mun nema eitthvað rétt rúmum 30 millj. kr. Þá legg ég einnig til í þessari till., að þessi lækkun á útflutningsgjaldinu skuli öll koma niður á vátryggingakerfinu svonefnda, þ.e.a.s. að í staðinn fyrir það, að frv. gerir í rauninni ráð fyrir því, að til vátryggingakerfis fiskiskipa renni útflutningsgjald, sem muni nema rétt rúmum 130 millj, kr., þá geri ég till. um það, að til vátryggingakerfisins verði ekki látið renna meira fé en sem nemur í kringum 100 millj. kr., og lækka sem sagt hlutfallið til þess að ná þessu marki. En aðrir aðilar, sem fá útflutningsgjaldið, eins og fiskveiðasjóður, fiskimálasjóður og fleiri aðilar, sem þar eru upp taldir í greininni, fái jafnmikla fjárhæð og gert er ráð fyrir samkv. frv. Mín till. er sú, að það verði ekki eytt eins miklu fé í þetta vátryggingakerfi á þeim grundvelli, sem það starfar. Ég hef lýst því hér áður í umr., að ég tel, að þarna sé farið illa með fé og uppbygging þessa tryggingakerfis sé mjög ranglát og óeðlileg. Ég vil aðeins minna á það í sambandi við þetta vátryggingakerfi, að það er m.a. með þeim göllum á, að útgerðarmönnum er þarna stórkostlega mismunað. Þeir útgerðarmenn, sem eiga skip undir 100 rúmlestum á stærð, eru skyldugir til að vátryggja skip sín hjá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, og þeir ráða því ekki sjálfir, hvað viðkomandi skip eru tryggð fyrir mikla fjárhæð. Það eru ákveðnir matsmenn á vegum Samábyrgðarinnar, sem ákveða tryggingarupphæð þeirra skipa. En hinir útgerðarmennirnir, sem eiga skip yfir 100 rúmlesta að stærð, eru frjálsir að leita til hvaða tryggingarfélags sem er og vátryggja skip sín þar, og þeir ráða því sjálfir í samráði við þau vátryggingarfélög, hvað þeir vátryggja skipið hátt. Og um það er ekkert að villast, að þeir hafa notað þessa aðstöðu sína yfirleitt til þess að vátryggja skip sín tiltölulega miklu hærra en hinir, sem hafa orðið að vátryggja samkv. lagaskyldunni hjá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Og það fer heldur ekkert á milli mála, að allir pappírar eru ekki hreinir í þessum efnum í sambandi við uppgjörið. Auk þess er svo það, að það fyrirkomulag, sem þarna gildir um tryggingarnar, þýðir, að það er verið að láta bátaflotann í landinu borga í gegnum miklum mun meira fiskmagn, sem hann leggur á land, að verulegu leyti vátryggingariðgjöld fyrir togaraflotann í landinu, því að sá hlutur, sem togararnir greiða í vátryggingarsjóðinn í heild, nemur ekki sama hlutfalli og hlutur bátanna, miðað við iðgjaldsgreiðslu þeirra. Þarna fer því fram millifærsla á milli þessara aðila, sem er mjög varhugaverð. En auk þess er svo hitt, að togararnir eru aftur á móti stórkostlega yfirvátryggðir, svo að lítið vit er í. Á því er enginn vafi, að togararnir eru flestir vátryggðir fyrir þrefalda upphæð þess, sem eigendurnir mundu góðfúslega selja þá á nú í dag, ef þeir ættu kost á því. Við þetta má svo bæta, að eigendur trillubáta í landinu, þeir sem eiga opna báta, verða að borga af sínum fiski ákveðið gjald eins og aðrir í þetta vátryggingakerfi, en flestir þeirra fá ekkert úr vátryggingakerfinu, því að bátar þeirra eru ótryggðir. Það er mjög erfitt að fá opnu bátana tryggða, nokkrir eru tryggðir að vísu, en það er með mestu afarkostum og ekkert sambærilegt við það, sem er hjá annarri útgerð í landinu. Og útkoman er því raunverulega sú, að þeir aðilar eru látnir standa undir vátryggingakerfi annarra aðila. Ég veit, að það eru uppi till. um það nú hjá ráðh, að breyta þessu nokkuð, en þá ekki nema að örlitlu leyti á yfirstandandi ári. Ég er því á móti því, að þessu vátryggingakerfi sé haldið við. Það er orðið allt of kostnaðarsamt fyrir útgerðina, og þarna á sér stað mikil mismunun og mikið óréttlæti, og því á að komast út úr þessu kerfi, eins og margsinnis hefur verið lofað, en ekki staðið við. Ég legg því til, að gjöldin til þessa tryggingakerfis verði lækkuð og heildartekjur kerfisins verði í kringum 100 millj. kr. til þess að hægt sé að koma við mjög auðveldlega fullum og góðum tryggingum fyrir þá upphæð, ef réttilega er á haldið. En á þennan hátt er hægt að spara um 30 millj. kr. eða rúml. það og nota það til raunverulegrar hækkunar á fiskverði. Þá er 4. brtt. mín á þskj. 213, við 5. gr. frv. Þar legg ég raunverulega til, að ákvæðið um hinn nýja söluskatt verði fellt niður úr frv.; en í staðinn fyrir söluskattinn komi raunverulega ný gr., svohljóðandi: „Frá 1. febr. 1964 skulu vextir Seðlabanka Íslands af afurðalánum eigi vera hærri en 2% og útlánsvextir viðskiptabankanna af þeim lánum eigi hærri en 2½% fyrstu 6 mánuði lánstímans, en mega hækka úr því um ½%. Seðlabankinn skal veita afurðalán, sem nema 2/3 af áætluðu útflutningsverði vörunnar. Frá 1. febr. 1964 skulu almennir innláns- og útlánsvextir banka og sparisjóða og vextir af öllum föstum lánum færast í það, sem þeir voru, áður en efnahagslögin frá 20. febr. 1960 voru sett.“ Þessa till. hef ég lagt hér fram áður. Hún er um það, að vextir af afurðalánum verði færðir mjög mikið niður, að vextirnir verði lækkaðir um 4½% frá því, sem þeir eru nú, og að afurðalánin verði hins vegar hækkuð allverulega frá því, sem þau eru nú. Einnig er svo lagt til í þessari grein, að hinir almennu innláns- og útlánsvextir verði færðir niður í það, sem þeir voru fyrir setningu efnahagslaganna 1960. Slík vaxtalækkun sem þessi mundi auðvitað verða til mikils stuðnings fyrir allar greinar sjávarútvegsins, ekki aðeins fiskkaupendur, heldur einnig fiskiskipaeigendur og alla þá, sem við útgerð fást. Og það er mín skoðun, að þetta mundi draga miklum mun meira fyrir útgerðina heldur en hæstv. ríkisstj. vill vera láta. Ég vil nú segja það, að ef ríkisstj. tryði því raunverulega, að vaxtalækkunin mundi ekki vega meira en ríkisstj. heldur hér fram, þá ætti hún ekki að spyrna svona fast fótum gegn þessari lækkun. 5. brtt. mín er svo um það, að 6. gr. frv. falli niður, en það er sú greinin, sem á að heimila ríkisstj. að geta lækkað útgjöld á fjárl., eftir því sem ríkisstj. þóknast. Ég álít, að sú gr. eigi ekki heima í þessu frv. á neinn hátt og hér sé um algerlega óeðlilega og óvenjulega heimild að ræða, sem Alþ. geti ekki gefið ríkisstj. Og ég tel, að það sé í rauninni alveg óeðlilegt að fara fram á það að fá slíka heimild sem þessa, að vera nýbúinn að setja fjárlög og fjalla þar um hverja einstaka gr. fjárl. og hvern einstakan lið fjárl. og láta atkvgr. fara fram um það, og þá komi ríkisstj. eftir nokkra daga og óski eftir því að fá eina allsherjarheimild um það, að hún megi breyta þessum fjárl. eins og henni sýnist, - ekki það að færa niður öll útgjöld fjárlaganna um einhverja tiltekna prósentu, nei, heldur það, að hún megi breyta greiðslum samkv. fjárl. eftir því sem henni þykir nauðsynlegt vera. Ég álít, að það sé vægast sagt mjög óeðlilegt að fara fram á slíka heimild sem þessa og því eigi að fella þessa grein niður úr frv. Þá er 6. brtt. mín við bráðabirgðaákvæði, að þar verði bætt við einum nýjum lið, sem hljóði þannig: „ Ríkisstj. skal strax að lögum þessum samþykktum skipa 5 manna n., sem geri till. til Alþ. um nauðsynlegar ráðstafanir til þess að koma togaraútgerð landsmanna á rekstrarhæfan grundvöll.“ Ég tel, að um leið og Alþ. samþ. enn einu sinni verulega miklar fjárfúlgur, beina styrki til togaraútgerðarinnar umfram það, sem greitt er til annarrar útgerðar í landinu, þá tel ég, að eins og nú er háttað rekstri togaranna, sé ekki verjandi að samþ. slíkt, án þess að um leið séu gerðar ráðstafanir til þess að taka á vandamálum togaranna á raunhæfari hátt en gert hefur verið, að það sé óskað eftir till. um það, hvernig megi koma togaraútgerð Íslendinga þannig fyrir, að hún geti verið rekin með eðlilegum hætti, því að auðvitað er það ekki eðlilegt að þurfa ár eftir ár að borga beina styrki, sem nema hartnær 3 millj. kr. á hvert skip á ári, þegar allar launagreiðslur á einu skipi liggja á milli 3 og 4 millj. kr. Og svo er rekstri skipanna háttað þannig, að þau eru að langmestu leyti rekin fyrir erlendan markað og skapa tiltölulega litla fiskvinnslu í landinu sjálfu. Þetta er auðvitað neyðarúrræði, að grípa til þess að borga slíka styrki ár eftir ár, og ég álít, að um leið og það er gert, eigi að setja niður sérstaka nefnd, sem geri till, til Alþingis um það, hvernig eigi að taka á vandamálum togaranna. Ég hef örlítið vikið að því hér í þessum umr., hvaða skoðanir ég hef á því, og skal ekki fara út í það, enda tel ég ekki vera stað til þess að ræða það hér. En það er enginn vafi á því, að þarf að gera miklar og stórar ráðstafanir, sem þýða grundvallarbreytingar í rekstri togaranna, ef á að vera hægt að koma þeim út úr þessu skuldafargani, sem þeir eru í nú, og þessum mikla taprekstri. Ég hef þá gert grein fyrir þessum brtt., sem ég flyt hér og við Alþb. menn stöndum að. Till. okkar eru við það miðaðar að koma hér fram nauðsynlegustu leiðréttingu á fiskverðinu, til þess að kjör bátasjómanna geti orðið með eðlilegum hætti og til þess að hagur bátaútgerðarinnar í landinu, þeirrar sem gerir út á þorskveiðar, sé ekki fyrir borð borinn. Og okkar till. eru einnig miðaðar við það, að ekki verði farið út á þá óheillabraut að leggja nýjar álögur á landsmenn og æsa þannig upp dýrtíðina á nýjan leik með öllum þeim afleiðingum, sem því mundu fylgja, heldur höfum við gert grein fyrir því, að við teljum, að afkoma ríkissjóðs sé með þeim hætti, að ríkissjóður geti tekið á sig þau útgjöld, sem honum er ætlað að bera skv. þessu frv., þó að ekki verði um beinar nýjar álögur að ræða. En þær till., sem ég geri hér um lækkun á útflutningsgjaldinu og um stórfellda lækkun á vöxtum almennt, ættu að geta að mestu staðið undir þeirri fiskverðshækkun, sem er lögð til í mínum till. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð að sinni.



Herra forseti. Á síðari árum hafa mörg verkalýðsfélög í landi okkar stofnað sjúkrasjóði og í samningum sínum við atvinnurekendur náð samkomulagi um greiðslur til þessara sjóða. Er það viðurkennt, að samningar um slíka sjóði, sjúkra- og styrktarsjóði verkalýðsfélaga, hafa haft veruleg áhrif til þess að greiða fyrir samkomulagi á vinnumarkaðinum, enda er reynsla hvarvetna sú, að ýmsar félagslegar ráðstafanir hafi vaxandi þýðingu í þeim efnum. Síðan sjúkrasjóðir voru stofnaðir, hefur komið fram vandamál við framkvæmd þeirra, sem byggist á því, að það er mikið verk og oft erfitt að innheimta gjöld til þessara sjóða. Nú eru aðeins örfá stærstu verkalýðsfélögin í landi okkar þess megnug að hafa fasta starfsmenn, og er algengast, að forráðamenn félaganna gegni störfum fyrir þau í frítímum sínum. Af þessum ástæðum hafa forustumenn a.m.k. tveggja verkalýðsfélaga í kjördæmi mínu óskað eftir því, að flutt yrði frv., þar sem greiðslur í þessa sjóði yrðu felldar undir lögin um lögtak og fjárnám. Er þetta að sjálfsögðu aðeins hugsað sem aðhald og óskað eftir þessu ákvæði í trausti þess, að það geri innheimtuna léttari, sérstaklega á þeim svæðum (sem eru meiri hluti landsins), þar sem verkalýðsfélög hafa ekki starfskrafta, sem geta beitt sér að slíkum innheimtustörfum nema að mjög litlu leyti: Þetta er þörfin, sem veldur því, að frv. er fram komið, og vil ég vænta þess, að eins og allir aðilar hafa verið sammála um stofnun slíkra sjóða, megi nást vinsamlegt samkomulag um að greiða sem bezt fyrir því, að framkvæmd þeirra geti orðið eins og til er stofnað. Ég legg til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Í fyrri daga, þegar slíkir voveiflegir hlutir gerðust, að skip strandaði, þá var það talin ein æðsta skylda skipstjórnarmanns að senda hraðboða til næsta yfirvalds, og var sá boði vanalega kallaður strandboði, og ætlazt var til, að yfirvaldið tæki þá í sínar hendur skip og önnur verðmæti á strandstaðnum. Nú hafa mikil tíðindi gerzt hér. Með frv. því, sem hér er til umr. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins o.fl., hefur ríkisstj. sent strandboð til hv. Alþingis. Það má segja, að slíkt komi mörgum landsmönnum ekki svo mjög á óvart, því að mörgum forsjálum og hyggnum manni leizt ógæfulega á, þegar núv. ríkisstj. tók við stjórnvöl á þjóðarskútunni. Og þegar kunnugt varð um stjórnarstefnu hennar, virtist mörgum, að siglt mundi verða norður og niður, og svo hefur því miður orðið. E.t.v. mun ríkisstj. nú ásamt sínum fylgjurum gjarnan vilja fá að lifa aftur upp sín fjögur stjórnarár og reyna að læra af fenginni reynslu. En það frv., sem hér er til umr., sýnir ekki neina breytingu á hugarfari eða stefnu, og því hljóta henni ætíð að vera búin þau örlög að stefna á ógæfuhlið. Ríkisstjórnin er samt ekki af baki dottin. Með strandboðinu til Alþ. fylgdi sú krafa, að það samþykkti enn á ný stórkostlegar álögur á þjóðina, til þess að hún gæti komið stjórnarfleyi sínu af strandstaðnum, a.m.k. í bili, eins og hæstv. forsrh. nánast tók til orða við 1. umr. þessa máls. Í aðförum sínum í sambandi við þá skattheimtu, sem felst í þessu frv., minnir ríkisstj. helzt á hina fyrri dönsku menn, sem sátu hér á landi í skjóli danska einvaldsins og kröfðust dagsverka og annarra fjárútláta af þrautpíndum almúganum. Nú krefst ríkisstj. mikilla skattpeninga úr höndum láglaunafólks, sem áður hafði í því því efni meir en nóg á sínum herðum, og þessi skattpeningur á að standa straum af því að koma stjórnarfleyinu á flot. En mér er spurn: Á að leggja nýjar álögur á þjóðina til þess að hjálpa ríkisstj. í þessu efni? Ég segi nei. Ríkisstj. segist hafa vald og meiri hluta þjóðarinnar til að gera hvert það, sem hún telji heppilegast eða henni hentar, segist hafa hlotið traust hennar við kosningar s.l. sumar. Hvernig hlaut ríkisstj. þann meiri hl.? Það væri saga til næsta bæjar að rifja það upp, ófögur saga. En vitanlega vann ríkisstj. nauman sigur í síðustu þingkosningum, svo nauman, að margur með hennar fortíð og stjórnarfleyið þá þegar í skerjagarðinum hefði ekki látið sér nægja. En þessi ríkisstj. lætur sér í þessu efni í raun og veru allt nægja, ef hún aðeins getur haldið völdunum. Látum svo vera, að hún héldi áfram í sumar með sínar veiku meirihlutahækjur, en nú, eftir að hún hefur sent strandboð til Alþingis, ber henni skylda til að láta á næsta sumri ganga til kosninga. Þjóðin á kröfu á því að fá nú aftur tækifæri til að dæma stjórnarstefnuna og árangur hennar, eftir það, sem nú er fram komið, sem hún var leynd fram yfir síðustu kosningar. Ef ríkisstj. vinnur kosningar næsta sumar í drengilegri og hreinskilinni baráttu, þá mun ég og aðrir viðurkenna lýðræðislegan rétt hennar að sitja áfram, og þá skal ég fúslega játa, að þjóðin eigi ekki betri stjórn skilið enn um stund. Hvað er það svo, sem núv. ríkisstj. krefst af þjóðinni? Að enn séu hækkaðar álögur á hana sem nemur meir en 10% þeirra tolla- og skattaálagna, sem fyrir eru og upp eru gefnar, en eru meiri í reyndinni. Hvernig á svo að innheimta þennan skatt? Auðvitað á að fara hina illræmdu söluskattsleið, sem hefur sér flest til foráttu, en fátt til ágætis eða réttlætingar. Söluskattur kemur þyngst niður á fátækum og barnmörgum fjölskyldum, og það, sem e.t.v. engu minna varðar, er, að reynslan hefur sýnt, að engin skattheimta ríkissjóðs er eins erfið og affallasöm og söluskattur í smásölu. Og hvernig eru svo þessar fyrirhuguðu álögur afsakaðar, og hver er talin ástæðan fyrir þeim? Óhjákvæmilegar og eftir ástæðum hógværar kaupkröfur láglaunafólksins eru taldar nú sem áður orsök þess að hafa komið efnahagslífi þjóðarinnar í öngþveiti. Það er ekki nýtt, að þessi ríkisstj. skelli þannig mistökum sínum í efnahagsmálum á láglaunafólkið í landinu. Þegar það knýr fram einhverjar leiðréttingar kjara sinna, kveður slíkt einlægt við, og í hvert sinn, sem fólkið ber fram slíkar kröfur, hefur ríkisstj. boðað refsiráðstafanir og framkvæmt þær í formi gengisfellingar eða með beinum auknum álögum eftir öðrum leiðum. Þegar þurfandi fólk reynir á viðurkenndan lýðræðislegan hátt og hóflegan að krefjast réttar síns, þá skal því refsað og launabótin hrifsuð úr hendi þess. Enn hefur ríkisstj. ekki lært svo mikið, að slík vinnubrögð þýða ekki. Fólkið fer aftur af stað, e.t.v. með meiri kröfur en áður, og heimtar sinn hlut til baka, og sagan endurtekur sig, nýjar kaupkröfur, nýjar álögur, og allt er komið á strand aftur, áður en varir. Ríkisstj. hefur ekki lært enn þau einföldu sannindi, sem felast í hinu hrjúfa alþýðuorðtaki: Það er skammgóður vermir að pissa í skó sinn. En er nú mál ríkisstj. til Alþingis og þjóðarinnar meira en auknar skattálögur, sem ég hef aðeins lauslega vikið að, en aðrir gert meiri og nákvæmari skil, bæði við 1. umr. og nú við þessa umr.? Vissulega. í erindi ríkisstj., tilkynningunni til Alþ. fólst meira, rúsínan í pylsuendanum er eftir. Jafnhliða því að keppa eftir að koma álögum þjóðarinnar upp í a.m.k. 3 milljarða, þá vill hún fá einræðisvald til að fella úr gildi allar fjárveitingar skv. fjárl. 1964 til verklegra framkvæmda ríkisins og einnig framlög til framkvæmda annarra aðila, sem ákveðin eru í fjárl. Fyrr má nú rota en dauðrota. Þessi ríkisstj. leyfir sér, eftir allt sem á undan er gengið og fram undan er, að krefjast jáyrðis fylgjara sinna í öðru eins og þvílíku. Það má vissulega spyrja ríkisstj. og stuðningslið hennar: Er þetta hægt, Matthías? Eða: Loftarðu þessu, Pétur? Þessi ríkisstj., sem lofaði þjóðinni gulli og grænum skógum skv. hagfræðilegum formúlum, bæði á þingi við valdatöku sína og enn fremur í hinni frægu hvítu bók, sem ber nafnið Viðreisn og valdhafarnir óska nú, að aldrei hefði orðið til, með þessari umbeðnu heimild segir ríkisstj. við þjóðina: Þótt ég sjái nú fram á að geta kreist undan nöglum þínum um 3 milljarða í ríkiskassann, þá geri ég ekki ráð fyrir öðru en ég verði að nota allt þetta fé til ríkisrekstrarins, og því býst ég ekki við, að ég eigi nokkuð eftir handa þér til uppbyggingar í landinu þér til frambúðarhagsældar, ekki einu sinni krónu til vega, til brúa, til hafna, til skólabygginga eða viðhalds þeim, ekki til íþróttamannvirkja, ekki til bókasafna eða annars slíks, ekki til að byggja eða endurbæta sjúkrahús, ekki til fjárfestingar á vegum landbúnaðarins, ekki til nýrrar rafvæðingar eða jarðborana, ekki til vatnsveitna né aðstoðar til landakaupa kaupstaða og kauptúna og sennilega ekki neinn byggingarstyrk eða annað slíkt skv. 17. gr. fjárl. Og enn fremur: Framkvæmdaframlög skv. 20. gr. fjárlaga, þ. á m. fé til uppbyggingar flugvalla víðs vegar um landið, eru dauðadæmd á þessu ári, ef stjórninni býður svo við að horfa og fær umbeðna heimild. - Trúlega guggnar ríkisstj. í þessu efni, og segi ég henni það ekki til lasts. Verð ég að gera ráð fyrir, að fylgismenn ríkisstj. skoði hug sinn tvisvar, áður en þeir gefa þessa umbeðnu heimild. Engar ríkisstj. munu fyrr eða síðar hafa sótt til Alþ. um slíka heimild sem þessa. Gæti ég trúað, að eina fordæmið sé, að ríkisstj. fékk eitt sinn heimild til að lækka um 10%, ef nauðsyn krefði, slík fjárlagaframlög, í svipaða átt og hér er beðið um að mega fella niður allar verklegar fjárveitingar. Ég skal ekki fjölyrða um afleiðingar þess, ef framkvæmd væri umbeðin heimild. En slíkt er ekki hægt að þola, allra sízt af hendi þeirrar ríkisstj., sem alþjóð veit að hefur morð fjár til umráða. Slíkt er alveg ógerningur, jafnvel þótt einhvers konar móðuharðindi væru skollin á af manna völdum, sem munu sízt vera léttbærari en þau harðindi, sem náttúran kann að leiða yfir mennina. Það væri t.d. ánægjulegt eða hitt þó heldur fyrir núv. samgmrh. að sitja í ár uppi með nýsamþykkt vegalög og fá ekki tilskilið fé til að bæta eitthvað þjóðvegakerfi landsins, sem svo mjög hefur drabbazt niður í höndum hans á undanförnum árum. Og hvar er nú stórhugur menntmrh. á sviði menningarmálanna? Hlakkar hann t.d. til, að hundruð barna og unglinga hafi ekki skýli yfir höfuðið til að nema það, sem þeim ber lögum samkvæmt, og fjöldi annarra þeirra býr við ófullnægjandi aðstæður á því sviði? Og svona má halda áfram að telja í sambandi við niðurfellingu fjárveitinga, sem ríkissjóður er skyldur að leggja árlega fram til almenningsheilla og þarfa. Ég vil svara fyrir hinn aðspurða Matthías og segja: Þetta er ekki hægt. Og loftar ríkisstj. slíkri ábyrgð? Ég segi nei. Hún á strax að segja af sér. Og ég vil að lokum bæta því við, sem eitt sinn var sagt hér í þingsölunum: Þótt fyrr hefði verið.



Herra forseti. Þær umr., sem hér hafa farið fram, gefa mér ekki tilefni til andsvara að neinu ráði. Ég vildi aðeins benda hér á örfá atriði, sem fram hafa komið og koma fram í brtt. minni hl. og hv. 5. þm. Austf. Samkv. brtt. minni hl. er gert ráð fyrir að auka útgjöldin samkv. frv. um, að mér telst til, 32 millj. kr. Það er ekki aðeins, að það sé ekki gert ráð fyrir neinum tekjum þar á móti, heldur felur ein brtt. það í sér að fella niður alla tekjuöflun úr frv. Þetta er raunverulega verðbólguleiðin, sem kemur einnig fram í flestum öðrum brtt. minni hl. Hér er ekkert nýtt, sem kemur fram. Þetta er margrætt hér á Alþingi, þessi leið þeirra hv. þm. minni hl. og þeirra stuðningsmanna, þetta er það sama, sem þeir hafa raunverulega flutt nú þing eftir þing með dálítið mismunandi orðalagi og mismunandi tölum. En aðaltill. minni hl. er þó ekki þetta, heldur hitt að skipa nefnd. Það á að skipa 8 manna nefnd, tvo frá hverjum flokki, til þess, eins og segir, að rannsaka efnahagsmál þjóðarinnar. En þetta er ekki heldur nýtt. Þarna er grafin upp gömul till., núna nær 4 ára gömul, sem flutt var á þinginu 1960, eins og lýst er í grg. eða áliti minni hl., þá átti líka að skipa nefnd 8 manna, 2 frá hverjum flokki, til þess að rannsaka efnahagsmál þjóðarinnar. Það er þannig augljóst, að minni hl. og þeir, sem að honum standa, hafa ekkert nýtt til málanna að leggja, og því gefur það ekki tilefni til neinna umr. Ég vildi aðeins minnast á eitt atriði þó. Það er í sambandi við 5. brtt. á þskj. 211, þar sem er gert ráð fyrir, að við bráðabirgðaákvæði frv. bætist nýr stafl. um fiskiðnskóla eða um skipun 7 manna n. til að gera till. um stofnun og rekstur fiskiðnskóla. Um þetta liggur nú fyrir sameinuðu Alþingi till. til þál. á þskj. 207. Það verður að telja, að það sé eðlilegra, að sú till. fái þinglega meðferð og sé ekki verið að hnýta henni aftan í þetta frv., sem í eðli sínu er óskylt. Mér kom ekki á óvart það, sem hv. 5. þm. Austf. sagði þegar hann ræddi um mismunandi uppbætur eða styrki. Þetta er einmitt megineinkenni uppbótakerfisins eða styrkjakerfisins, sem hann þekkir sennilega betur en flestir aðrir af reynslu þeirra ára, þegar hann átti sæti í ríkisstj, og fjallaði um þessi mál. Hann sagði eitthvað á þá leið, að það kæmi til mála að mismuna vegna mismunandi verðhækkana afurðanna. Hann vildi ekki neita því, að það væri möguleiki. Það er m.a. þetta atriði, sem kemur fram í þessu frv., það er ekki greitt jafnt til allra, m.a. af því, að aðstaða atvinnugreinanna innan sjávarútvegsins er misjöfn og vegna mismunandi verðhækkana á erlendum markaði, einnig vegna þess, að vinnulaunin eiga mjög mismunandi þátt í framleiðslukostnaði hinna ýmsu greina, en megintilgangur þessa frv. er að bæta upp þá launahækkun, sem varð í des. s.l. Þetta er einmitt, þessi mismunur eða hvað við viljum kalla það, tekið tillit til mismunandi aðstæðna, þetta er raunverulega kjarni uppbótakerfisins. Eins og það var framkvæmt hér á árunum, þá byggðist það á þessu, að reikna út, hvað hver grein þyrfti með tilliti til framleiðslukostnaðar og verðlags á erlendum mörkuðum. Það kom ekki heldur á óvart, þó að hann væri ekki samþykkur þeirri brtt. meiri hl. n. að hækka fiskverðið um 6%, sem þýðir rúmlega 50 millj. kr. aukin útgjöld, en leggur til, að það verði hækkað um 15%, sem þýðir þá samkv. því um 125 millj. kr. aukin útgjöld. En hann vill ekki, að aflað sé tekna til að mæta þessum útgjöldum, og vill raunar fella niður 5. gr. frv. í þeirri mynd, sem nú er um tekjuöflun, en setja í staðinn ákvæði um vaxtalækkun, sem mundi náttúrlega ekki koma að sama gagni. Þarna er um grundvallarmismun á sjónarmiðum að ræða, svo sem margrætt er hér, bæði í sambandi við þetta mál og þó einkum í sambandi við önnur þó ekki óskyld mál, sem áður hafa verið rædd hér í þinginu. Út af því, sem hann sagði um vátryggingarkerfi fiskiskipaflotans, þá er það rétt hjá honum, að það standa fyrir breytingar á því nokkrar, en auk þess er rétt að geta þess, að allt þetta kerfi hefur verið og er í endurskoðun með það fyrir augum að koma því á hentugri grundvöll fyrir fiskiskipaflotann. Það hefur verið ljóst, að það væri úrbóta þörf á þessu sviði, og vegna þess var farið út í það að endurskoða þau lög og reglur, sem um þetta gilda, og þær athuganir eru nú í gangi.



Herra forsett. Hv. 6. landsk., frsm. meiri hl. fjhn., nefndi till. okkar í minni hl. um að fella niður úr frv. skattálagninguna, og hann segir, að við viljum fara það sem hann kallar verðbólguleiðina með þessari till. Þetta er mesti misskilningur hjá hv. þm. Við höfum gert grein fyrir því, að við viljum nota til þeirra ráðstafana, sem hér um ræðir, það fé, sem búið er að taka af landsmönnum með sköttum umfram þarfir hins opinbera, og það, sem útlit er fyrir að verði tekið umfram þarfir á þessu ári með sköttum. Það skapar enga verðbólgu að nota það fé, sem tekið er með álögum af landsmönnum. Stjórnarflokkarnir kjósa enn sem fyrr að fara hina leiðina, sem vel mætti kalla dýrtíðarleið, að leggja á stöðugt nýja skatta, en allir vita, hvað það hefur háskalegar afleiðingar í för með sér. Hv. 6. landsk. þm. nefndi einnig till. okkar um fiskiðnskólann, taldi vafasamt, að hún ætti heima við afgreiðslu á þessu frv. En ég vil benda á það, að þetta er ákaflega þýðingarmikil ráðstöfun einmitt til hagsbóta fyrir sjávarútveginn, að koma upp þessari skólastofnun, og því teljum við það mjög eðlilegt, að ákvæði um undirbúning að stofnun slíks skóla verði tekin inn í þetta frv.



Herra forseti. Við búum nú ekki við suðrænt veðurlag, en við vitum þó, að það kemur jafnan regn á eftir þrumunni. Og það er það, sem er að gerast hér. Nú er að byrja að rigna, þruman er gengin hjá að mestu. Þegar núv. stjórn tók við völdum, átti allt að laga, það átti að afnema niðurgreiðslur, a.m.k. útflutningsuppbætur, og skapa rétt gengi. Ég skal játa, að útflutningsuppbæturnar voru meira og minna gallaðar og m.a. vegna þess, að þeim er ekki alltaf réttlátlega úthlutað. Ég veit t.d. um smáfisksuppbæturnar, að því miður var þar ekki gætt fyllsta réttlætis, vegna þess að það gáfu ekki allir réttar skýrslur. Ég býst við, að sumir hafi gert það, en ég hafði nokkurn veginn vissu fyrir því, að t.d. gáfu sumir upp, að hluti af netafiskinum á Suðurnesjum væri smáfiskur, og það var vitanlega ekki rétt. Þannig er það með allar uppbætur og niðurgreiðslur, að það vill gæta ranglætis með úthlutun þeirra, svo að það er til bóta, ef hægt er að afnema slíkt. En það gengur nú þannig til, það, sem átti að laga, hefur ekki tekizt að laga. Við þurfum að gera okkur ljóst, hvers vegna þetta mistókst. Ég hef aldrei haft gleði af því, þó að þessari stjórn gengi eitthvað illa, heldur hefur það hryggt mig, og eftir minni takmörkuðu þekkingu á hlutunum hef ég stöku sinnum reynt að benda á, hvað ég álíti að betur hefði mátt fara. En það hefur aldrei verið á það hlustað. Ég benti á það 1960, að gengið væri fellt of mikið, þetta skapaði óeðlilegar verðhækkanir. Ég benti einnig á það, að hækkun vaxta, um leið og gengið væri fellt, mundi ekki ná takmarki sínu, vegna þess að rekstrarfjárþörfin mundi aukast svo mikið, að eftirspurnin eftir fé mundi verða það mikil, að menn tækju lánin, hvað sem þau kostuðu. Þetta hefur allt komið fram. Þetta verkaði hvað á móti öðru. Það var ekki gagn að vaxtahækkuninni, þegar verðhækkanir voru svona miklar. Fólkið varð einhvers staðar að fá peninga. Það þurfa allir að hafa íbúð eða búa í einhverjum húsum. Vegna verðhækkananna mun byggingarkostnaður hafa hækkað um 50–70%, og hækkun hefur orðið síðan. Lánin voru takmörkuð. Nú eru lánaðar 150 þús. kr. út á íbúðina. Fólkið er að verða í vandræðum með fé til að geta byggt yfir sig, og við þekkjum það, þm. utan af landi, að maður má ekki hitta þetta fólk, sem er að byggja núna, án þess að það spyrji okkur: Getið þið ekki einhvern veginn útvegað okkur lán. Lánstíminn er styttur, vextirnir hækkaðir og þeir, sem eru að byggja yfir sig, eru í vandræðum. Þetta er að koma meira fram, eftir því sem árunum fjölgar, frá því að þessar ráðstafanir voru gerðar. Og ef ríkisstj. vill nú gera eitthvað af viti til þess að fá fólkið til að vera sanngjarnt í kaupkröfum, ætti hún að gera fólkinu auðveldara að byggja yfir sig. Hún ætti að lána fólkinu eða þeim, sem byggja íbúðir, 300 þús. kr. gegn 4% vöxtum og 40 ára afborgun, í staðinn fyrir að stytta lánstímann, hækka vextina og hafa lánsfé hverfandi lítið. Hvernig í ósköpunum getur ríkisstj. búizt við því, að fólkið geti unnið fyrir lágt kaup eða án þess að krefjast hærra kaups, þegar útgjöldin eru alltaf stöðugt hækkuð? Sama er að segja um bændur. Allur þeirra rekstrarkostnaður jókst til muna. Og það, sem er allra verst, það er misræmið í þessu. Þeir, sem voru búnir að búa um sig, búa við tiltölulega góð kjör. Þeir, sem eru að því nú, og þeim fjölgar alltaf, búa við þessi slæmu kjör. Þeir þurfa að hafa miklu meiri tekjur en þeir, sem voru búnir að búa um sig. En vitanlega fylgja aðrir þeim eftir, og allir gera kröfurnar. En nú er búið að fara hringinn. Nú er þessi hæstv. ríkisstj. búin að sameina þetta tvennt, þ.e. lánsfjárskortinn og vaxtaokrið frá sínu eigin tímabili, og er að sameina alla. gallana frá vinstristjórnartímanum, sem þeir kenndu oft við hv. 1. þm. Austf. og kölluðu Eysteinsku, þ.e. meiri eða minni uppbætur. Það má kalla það útflutningsuppbætur eða hvað það nú er. Það er visst á hvert fiskkíló og falsgengi um leið. Hvað er þessi söluskattur? Hann auðvitað hækkar og hækkar nauðsynjar fólksins, og við vitum, að við fáum miklu minna fyrir krónuna nú en í fyrra. En það er þetta, sem er að gerast. Það er verið að sameina allt það versta frá tímabilum tveggja stjórna, en sleppa öllu því skásta. Mér er sagt, að nú muni það liggja í loftinu að bæta þeim frystihúsum, þau eigi að njóta aðallega styrksins, þau frystihús, sem mest framleiða og bezta hafa aðstöðuna, það verði úthlutað eftir framleiðslumagninu, en ekki eftir þörfinni. Það þýðir vitanlega það, að þeir, sem frysta nú síldina og fá 3 kr. fyrir að frysta kg eða 4 jafnvel, það er fyrir vinnu og frystingu, en þeir, sem flytja hana í land, fá eina 84 aura. Þetta eru þau frystihús, sem hafa langsamlega bezta aðstöðu, því að þetta er í raun og veru það, sem skapar góð rekstrarskilyrði fyrir frystihúsin, en ef miðað er við framleiðslumagn, þá eru það þessi frystihús, sem fá langmest. Það á því ekki að úthluta eftir magni, heldur á að kynna sér, hvaða frystihús hafa mesta þörf fyrir aðstoð, og það á ekki að gera eftir frásögnum þeirra sjálfra, heldur á trúnaðarmaður ríkisstj. eða þeirra, sem eiga að sjá um úthlutunina, að ferðast milli húsanna og kynna sér rekstur þeirra og þarfir, og svo á að gera athugun á því, hver þurfi aðstoðina. Ég talaði hér örfá orð um kvöldið, ég fór ekki fram á, að það yrði greiddar vissar prósentur eða aurar á hvert fisk kg. af því að þegar byrjað er á þessu kerfi, þá er ógerlegt að stöðva það, það koma meiri og meiri kröfur. Þá er eftir þessi blessaði kjaradómur hjá verzlunarmönnum. Mér er sagt, að það muni verða stærsta bomban, sem hefur komið í efnahagslíf okkar, ég hef hlerað það. Svo eru eftir kaupkröfurnar í júní í sumar. Þá ætla verkamennirnir af stað aftur. Það er að byrja að rigna, og við fáum skúr. Það er svo með selinn, er mér sagt, að það sé hægt að slá hann í rot, en ef hann er sleginn annað högg, þá raknar hann úr roti. Þruman er gengin hjá og regnskúrinn er byrjaður og verður vafalaust mikill. En við skulum samt ekki örvænta, því að þegar ósköpin eru búin, vitum við, að það verður heiðríkt og sólin fer að skína. Ég held nú satt að segja, að það miði allt að því, að vitleysan verði það mikil, að það verði ógerlegt annað en laga hana. Ég álít, að ríkisstj. hefði aldrei átt að ganga inn á þessa 6% hækkun á fiski. Uppbótakerfið verður ekki stöðvað, þegar byrjað er á því. Ríkisstjórnin átti að fara aðra leið. Hún átti að lækka vextina við útgerðarmennina. Ef við reiknum með, að báturinn afli á vertíðinni 600 tonn, þá jafngildir þessi uppbót 108 þús. Þar af eiga sjómennirnir að fá um 40%, eða rúmar 40 þús. kr. Þeir fá það með uppbótum til yfirmanna o.fl. Ef hæstv. ríkisstj. hefði lækkað vextina um 2½%, sem sagt samræmt þetta, það yrðu þá sömu vextir á skipum, sem voru keypt fyrir 1960, og þeim, sem eru keypt eftir 1960, þá hefði það af bát, sem fær 7–8 millj. kr. lán, jafngilt 170 þús. kr. Það hefði verið meiri lækkun, og það var viturlegri leið, heldur en að ganga inn á þetta kerfi, sem við vitum að er hér um bil ógerlegt að stöðva, þegar byrjað er á því. En útgerðarmennirnir, það verður ekkert lakara fyrir þá að greiða einhvern hluta vaxtalækkunarinnar til sjómannanna heldur en fá þessa aura eða skipta þeim á milli sín og sjómannanna. En þetta var viturlegri leið. Ég benti á þessa leið, en hæstv. ríkisstj. hlustaði ekki á það, því að hún hlustar aldrei á, - þó að maður vilji benda henni á það, sem vit er í, og vilji henni vel, þá hlustar hæstv. ríkisstj. aldrei á það. Þess vegna er ég farinn að gera lítið að því. Þetta er ekki nóg. Svo rekur að því, að útgerðarmennirnir borga ekki þessa vexti og bændurnir, sem búa við þessi sömu vaxtakjör, - það eru alltaf fleiri og fleiri bændur að taka þessi lán nú með háu vöxtunum, - þeir borga ekki sína vexti, og þá verða bankarnir að taka skipin og jarðirnar. Þetta kemur allt af sjálfu sér. Þannig fer með alla vitleysu, sem gerð er. Hún er óframkvæmanleg, og þannig mun þetta verða. Menn geta ekki borgað þessa háu vexti af skipunum, nema krónan haldi áfram að hríðfalla, sem má vera að hún geri. Við höfum það þá eins og Frakkarnir, þegar þeir tóku tvö núll aftan af og gerðu 1 franka úr 100. Það rekur sjálfsagt að því eftir nokkur ár, að við verðum að gera það sama, sleppa 1 eða 2 núllum, og sama mun verða um bændurna. Þeir, sem eru að taka lán nú, geta ekki borgað vexti og afborganir. Ég get sagt ykkur, að ég fékk 30 þús. kr. að láni fyrir mann, sem byggði hús í kauptúni, - ég segi ykkur þetta bara sem dæmi. Hann var búinn að fá 70 þús. kr. áður og þurfti að borga 9 þús. af þessum 30 í vexti og afborganir af þessum 70, sem hann hafði fengið. Svona er það, lánin koma seint, þau eru lítil, og svo loksins, þegar leifarnar fást, fer mikið af því fé í vexti og afborganir. Þetta kemur allt af sjálfu sér, þetta er óframkvæmanlegt. En það er bara þetta, sem er athugavert. Það er verið að samræma það nú, sem var vitlausast og óheilbrigðast hjá tveimur ríkisstj., og svo ímyndið þið ykkur, að þetta geti gengið. Það gengur ekki langt. Skúrinn er að byrja, hann gengur hjá og vafalaust birtir til aftur, en við verðum orðin gegnvot vafalaust mörg okkar.



Herra forseti. Ég hef mikinn áhuga fyrir því að koma einni breytingu inn í tollskrána, sem hefur verið íhuguð í fjhn, beggja deilda, en ekki fengið nægilegan byr, og var að hugsa um að flytja brtt. varðandi þetta atriði, en er hættur við það. Ég ætla þó að segja hv. þm. frá því, hvað þetta atriði var, ef menn vildu íhuga það og það gæti orðið til athugunar síðar. Ég geri ráð fyrir því, að það verði að breyta tollskránni á hverju ári, það hefur oftast verið þannig. Ég vildi þess vegna segja mönnum frá þessu, svo að þetta gæti fengið athugun til næsta árs. Þannig er ástatt, að sjúkrabilar eru tollaðir með lægra tollgjaldi en aðrar bifreiðar. Nú kemur þetta að fullum notum, þar sem hægt er að kaupa sjúkrabifreiðar, og það er meiningin núna að færa þetta í það horf, að þar sem sjúkrabifreiðar eru um leið lögreglubifreiðar, komi þær undir þetta lága tollgjald. En þar sem engin sjúkrahús eru og engar lögreglubifreiðar til að nota við sjúkraflutninginn, veldur það nokkrum vanda að flytja sjúklingana, og við mig hafa sagt a.m.k. tveir héraðslæknar, að þeir mundu gjarnan vilja eiga bíla, sem væru þannig gerðir, að hægt væri að flytja í þeim sjúklinga í rúmum, leggja í það að eiga slíkar bifreiðar, ef þeir fengju þær undir lægra tollgjaldið eins og sjúkrabifreiðarnar. Ég hef í vetur verið að reyna að fá þessa hugmynd tekna upp á vegum fjmrn. og fjhn. d., fá þetta sett inn í tollskrána, að læknabifreiðar, sem væru þannig gerðar, að hægt væri að flytja í þeim sjúklinga í rúmum, kæmu undir sama tollvörugjald og sjúkrabifreiðar, enda væri þetta í þeim læknishéruðum, þar sem ekki væru sjúkrahús. Ég er sannfærður um, að þetta mundi geta gert mikið gagn viða, þar sem það veldur verulegum vandkvæðum oft og tíðum með flutning á sjúklingum með nógu hagfelldu móti. Ég ætla ekki að flytja brtt., vegna þess að mér er það ljóst, að hún hefur ekki möguleika til að hljóta samþykki, þar sem fjhn. hafa ekki viljað taka hana upp og málið er svona aðklemmt orðið, allt á síðustu stundu. Ég hef ekki viljað vera að flytja þetta persónulega, heldur hef reynt að koma þessu inn í málið gegnum nefndirnar. Ég læt því þetta nægja, en bið menn að íhuga þetta til næsta árs og þá, sem fyrir þessum málum ráða, að athuga það gaumgæfilega, hvort þeir vildu ekki fallast á að greiða svona fyrir læknishéruðum, þar sem ekki eru sjúkrahús.