Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi fundarins gagnrýna aðdraganda hans. Við höfum lagt á það mikla áherslu við forseta að fram færu samtöl, að ekki væri boðuð atkvæðagreiðsla án samráðs milli forseta og þingflokksformanna. Nú gerðist það enn á ný að til þessa fundar og atkvæðagreiðslu var boðað með símtali frá skiptiborði í morgun. Það var fremur vondur svipur á þessu, herra forseti, í kjölfar dæmalauss málflutnings forsrh. á laugardaginn. Hins vegar er það jákvætt að forseti hefur boðað á þessum morgni til fundar með þingflokksformönnum. Ég les úr þeim fundi að meiri hluti á Alþingi vilji greinilega samtöl og umræðu um þinghaldið fram undan og í ljósi þess hefur verið fallist á það af okkar hálfu að ganga til atkvæðagreiðslu og þrátt fyrir vondan svip á umræðu hér fyrir helgi, sem er mál sem við þurfum að ræða sérstaklega og ég minni á umræðu á laugardag um nauðsyn þess að hér verði tekin fagleg umræða um þingræðið gagnvart framkvæmdarvaldinu, treysti ég því að slík umræða fari fram áður en þinginu lýkur nú næstu daga en við munum ganga til þessarar atkvæðagreiðslu m.a. í ljósi þess að hér verði viðræður um framhald þingstarfa.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til að taka undir þau orð sem hv. 5. þm. Reykn. sagði áðan. Það bréf sem stjórnarandstaðan skrifaði forseta fyrir helgi er vissulega óvenjulegt en það hefur þó borið þann árangur að haldinn hefur verið fundur þingflokksformanna stjórnarandstöðu og stjórnarflokka þar sem farið hefur verið yfir málin.  Ég tel að það sé eðlilegt með hliðsjón af þeim umræðum að menn haldi áfram samtölum um starfstilhögun eins og gert var ráð fyrir og farið fram á í bréfi okkar og ég hvet þingheim til þess að láta ekki vanstillingu hæstv. forsrh. valda úlfúð og óþarfa ósamkomulagi hér heldur reyni þingið að sýna stillingu þrátt fyrir stöðug, óheppileg inngrip hans og íhlutun í störf Alþingis.

Herra forseti. Ég tek undir orð þingflokksformanna stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur og Svavars Gestssonar, og ég túlka þann fund sem við áttum með forseta þingsins í morgun sem ákveðna viðleitni til þess að leysa það farsællega sem fram undan er en ég verð að segja það, hæstv. forseti, að ég varð mjög hissa á því að þessi atkvæðagreiðsla skyldi hafa verið boðuð kl. 10.30 í morgun eftir það sem gerðist á laugardaginn og þar vil ég sérstaklega nefna orð þau sem féllu frá hæstv. forsrh. Ég fagna því að nú er eitthvað að rofa til í samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu og vona að þetta verði farsællega til lykta leitt.

Hæstv. forseti. Það frv. sem er komið til atkvæða er flutt í fullkominni ósátt við verkalýðshreyfinguna í landinu en hún hefur innan vébanda sinna flest það fólk sem þarf á félagslegri aðstoð í húsnæðismálum að halda. Með þessu frv. er verið að auka kostnað þeirra sem eiga rétt á viðbótarlánum og einnig er verið að auka kostnað sveitarfélaganna í landinu. Verði þetta frv. samþykkt er verið að vísa fjölda fjölskyldna út á leigumarkað sem er ekki til. Þetta frv. er í mörgum atriðum afar óljóst og mikil óvissa er um hvaða afleiðingar það muni hafa eða hvernig því verður fylgt eftir. Því tel ég rétt, hæstv. forseti, að þessu frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar og það unnið betur í sátt við þá aðila sem eiga mest undir því hvernig aðstoð í húsnæðismálum er háttað.

Herra forseti. Frumvarpið felur í sér alvarlegustu atlögu sem sést hefur síðustu áratugina á láglaunafjölskyldur í landinu en hundruð fátæks fólks verða skildir eftir án nokkurs öryggis í húsnæðismálum en því er nú hreinlega úthýst úr húsnæðiskerfinu. Það verður þessari ríkisstjórn til ævarandi skammar hvernig hún ræðst grimmilega að kjörum þeirra verst settu í þjóðfélaginu og hunsar vilja verkalýðshreyfingarinnar og 26 félagasamtaka um að fresta málinu. Frv. mun sérstaklega draga niður lífksjör og bitna með fullum þunga á námsmönnum, einstæðum foreldrum, öldruðum og fátækum barnafjölskyldum. Ég segi að sjálfsögðu já við því að vísa frá þessari grimmilegu aðför á þessa hópa.

Hæstv. forseti. Stærstu samtök launafólks á Íslandi, ASÍ, BSRB, Kennarasamband Íslands, nær öll almannasamtök í landinu sem hafa með félagslegt húsnæði að gera, Búseti, Öryrkjabandalagið, Sjálfsbjörg, námsmannahreyfingin, húsnæðisnefndir allra stærstu sveitarfélaga landsins, allir þessir aðilar hafa óskað eftir því að frv. verði ekki samþykkt sem lög frá Alþingi í þeirri mynd sem það liggur nú fyrir heldur gefist mönnum tóm í sumar til að ígrunda málin betur enda er ljóst að margt er mjög óljóst í frv. Hins vegar er ljóst að þessi lög munu rýra kjör láglaunafólks, koma í veg fyrir að lágtekjufólk á Íslandi eignist eigið húsnæði sem er nokkuð sem fáir hefðu trúað fyrir fáeinum árum, að Sjálfstfl. mundi leggjast gegn sjálfseignarstefnunni en það gerir hann og það gerir hann án þess að tryggja valkosti á leigumarkaði í staðinn. Við viljum að menn setjist yfir málin og reyni að komast að skynsamlegri niðurstöðu og réttlátari en hér er boðið upp á. Þess vegna leggjum við til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Að sjálfsögðu á að vísa þessu frv. til ríkisstjórnarinnar. Þetta er illa unnið og illa frágengið frv. og engan veginn ljóst hvað tekur við og þannig er enn til óvissa og öryggisleysi ótölulegs fjölda einstaklinga og fjölskyldna í landinu enda hefur hæstv. félmrh. viðurkennt í þessum ræðustóli að enn séu fjölmargir endar lausir í málinu. Ég leyfi mér að efast um að svona væri staðið að málum í nokkru öðru þjóðríki sem vill láta telja sig siðmenntað. 26 félög og félagasamtök hafa skorað á þingmenn að fresta málinu vegna þess, herra forseti, að hér er verið að brjóta grunninn undan öryggi hundruða fjölskyldna sem þurfa á fyrirgreiðslu að halda til að njóta þeirra mannréttinda í velferðarþjóðfélagi að hafa öruggt og mannsæmandi húsnæði. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Ég tel að með þessu frv. til laga um húsnæðismál sé verið að stefna að því að því er virðist markvisst að færri fjölskyldum láglaunafólks sé gert kleift að eignast eigið húsnæði á sanngjörnum og viðráðanlegum kjörum. Þetta er gert án þess að nægilegt framboð sé á leiguhúsnæði og án þess að réttarstaða og öryggi leigjenda sé bætt. Af þessari ástæðu styð ég tillögu minni hluta félmn. og tek undir mótmæli stéttarfélaganna og ég segi já við þessari tillögu.

Herra forseti. Fyrir hartnær 70 árum voru sett mikilvæg lög á Alþingi um félagslegar íbúðir. Í alla þessa áratugi hafa félagslegar íbúðir verið ríkur þáttur í velferðarkerfi okkar. Þær hafa verið hluti af því öryggisneti sem hefur verið mikilvægt fyrir fjölskyldur í landinu og launafólk allt. Þúsundir fjölskyldna hafa eignast íbúð í gegnum þetta kerfi með öryggi og reisn. Nú er það aflagt með þessum lögum og það eru svartir dagar á Alþingi um þessar mundir, fullkomið ósætti um þetta frv. á Alþingi, af hálfu félagasamtaka og allra sem hafa komið að vinnu við félagslegar íbúðir og húsnæði láglaunafólks. Ég vísa ábyrgð á hendur meiri hlutans á Alþingi þegar þessi lög fara að bitna á fjölskyldunum sem vísað verður frá. Ég segi að sjálfsögðu já við frávísun.

Herra forseti. Það gerist nú í annað sinn í atkvæðagreiðslu um stórmál sem átök eru um á Alþingi Íslendinga að stjórnarliðið, þessir öflugu flokkar sem sitja saman í ríkisstjórn, eru ekki með nægilega marga þingmenn til að tryggja framgang málsins ef stjórnarandstaðan sinnti ekki betur þingskyldu sinni en þeir stuðningsmenn stjórnarinnar sem eru fjarverandi í atkvæðagreiðslunni. 40 þingmenn styðja ríkisstjórn hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar. Ellefu þeirra eru fjarverandi í þessari mikilvægu atkvæðagreiðslu. Í annað sinn á stuttum tíma þegar fjallað er um stórmál ræður ríkisstjórnarmeirihlutinn ekki við að koma málinu fyrir eigin frumkvæði í gegnum Alþingi. Þetta er til skammar fyrir þessa flokka, virðulegi forseti. Það nær engri átt að tilboði stjórnarandstöðunnar um samkomulag sem gangi í þá veru að halda ekki fram fundum Alþingis í síðustu vikunni fyrir kosningar sé hafnað af forsrh. sem heldur ekki betur utan um sitt eigið lið en dæmin sanna.

Herra forseti. Það er auðvitað mjög slæmt að þessi atkvæðagreiðsla skuli hafin um frv. Það hefði verið eðlilegt að fresta henni áður en atkvæðagreiðslan hófst um 1. gr. með hliðsjón af orðum hv. 4. þm. Vestf. Það er augljóst mál að staðan er núna þannig að ríkisstjórnin hefur ekki vald á stöðunni hér í salnum. Er það ætlun ríkisstjórnarinnar og bón til stjórnarandstöðunnar að við hjálpum þessu máli í gegn af öllum málum sem er þannig að það er verið að afnema félagslega íbúðarkerfið? Fyrir utan það hvað málið er slæmt gagnvart láglaunafólki í landinu þá er málatilbúnaðurinn allur hneyksli og tök stjórnarforustunnar hér inni eru ótrúlega slöpp og lydduleg að öllu leyti þannig að ég hefði talið að langeðlilegast væri að fresta núna þessari atkvæðagreiðslu í einn eða tvo klukkutíma til þess að stjórnarliðið geti a.m.k. reynt að telja hér inn fleiri í atkvæðagreiðsluna þannig að málið liggi ekki þannig að stjórnarandstaðan sé að hjálpa málinu í gegn.

Hæstv. forseti. Með þessari lagabreytingu eru gerðar veigamiklar endurbætur á félagslega húsnæðiskerfinu. Ekki er dregið úr hinni félagslegu aðstoð en valfrelsi einstaklinga er aukið verulega með því að taka upp félagslegt lánakerfi í staðinn fyrir félagslegt íbúðakerfi. Hið félagslega íbúðakerfi sem nú er verið að loka var barn síns tíma. Þeir einstaklingar sem nú eru í félagslega kerfinu halda öllum réttindum sínum samkvæmt gildandi lögum. Átak verður gert til að fullnægja þörf fyrir leiguíbúðir. Húsaleigubætur eru nú greiddar í öllum sveitarfélögum á allt leiguhúsnæði til lágtekjufólks.

Hæstv. forseti. Lagagreinin sem við erum að greiða atkvæði um er svohljóðandi: ,,Tilgangur laga þessara er að stuðla að því með lánveitingum og skipulagi húsnæðismála að landsmenn geti búið við öryggi og jafnrétti í húsnæðismálum og að fjármunum verði sérstaklega varið til þess að auka möguleika fólks til að eignast eða leigja húsnæði á viðráðanlegum kjörum.`` Þetta eru eftirsóknarverð markmið og upp á þau gæti ég skrifað. En þegar þessi grein er skoðuð með hliðsjón af frv. í heild sinni kemur í ljós að lagagreinin er gróf öfugmæli og blekking gagnvart almenningi. Það er ekki verið að tryggja öryggi í húsnæðismálum eins og segir. Það er ekki gert ráð fyrir því að verja fjármunum sérstaklega til að auka --- takið eftir --- til að auka frá því sem nú er möguleika fólks til að eignast eða leigja húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Þetta er blekking og blekkingar á ekki að samþykkja. Það á ekki að lögfesta blekkingar. Við eigum að lögfesta þessa lagagrein þegar fyrir henni er innstæða.

Herra forseti. Það var sýnt fram á það hér við 2. umr. um þetta mál að frv. er ekki til þess fallið að auka öryggi landsmanna í húsnæðismálum. Frv. er ekki til þess fallið að auka jafnrétti landsmanna í húsnæðismálum. Þvert á móti er lægst launuðu hópunum vísað út á guð og gaddinn. Félagslega samhjálpin í húsnæðiskerfinu lögð niður án þess að nokkuð tryggt komi í staðinn. Tilgangur frv. er því ekki í samræmi við efni þess og vísa ég því allri ábyrgð á þessu frv. á hendur ríkisstjórninni og greiði ekki atkvæði.

Herra forseti. Ég tek undir það að eðlilegast hefði verið að fresta þessari atkvæðagreiðslu þannig að fleiri óbreyttir stjórnarþingmenn gætu komið til starfa sinna hér. Að öðru leyti er það mitt mat á 1. gr. frv. að hún sé eða verði í besta falli gagnslaus en í versta falli, lesin saman við önnur ákvæði frv., boði hún það upphaf að endalokum félagslegra áherslna í húsnæðismálum sem þetta frv. auðvitað stendur fyrir. Það er alveg ljóst að með því að leggja niður Byggingarsjóð verkamanna og félagslegt íbúðalánakerfi, húsnæðiskerfi, eru stjórnvöld að missa úr höndum sér það tæki sem hægt hefur verið að beita á undanförnum árum og áratugum til þess að veita þeim forgang sem mesta þörfina hafa fyrir aðstoð. Það verður ekki hægt í hinu markaðsvædda kerfi ríkisstjórnarinnar þar sem ,,herra markaður`` leggur alla að jöfnu. Það er því alveg ljóst, herra forseti, að þetta frv. er fyrst og fremst árás á tekjulægsta fólkið í landinu, einstæðar mæður, námsmenn og aðra slíka sem hingað til hafa fengið forgang í hinu félagslega kerfi.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um atkvæðagreiðsluna. Það voru viðbrögð okkar við fundi forseta í morgun og vilja hans til að hafa samráð um þinghaldið að við féllumst á að ganga til þessarar atkvæðagreiðslu. Í þeirri ákvörðun okkar á þingflokksfundum fólst ekki að með því að sýna þennan góða vilja þá værum það við sem gerðum atkvæðagreiðslu á þessum morgni mögulega. Ef það er þannig eins og virðist við atkvæðagreiðslu um 1. gr. frv. að meiri hluti þingsins hafi ekki atkvæðamagn til að halda áfram með sitt eigið frv., þá hljótum við, herra forseti, að óska eftir hléi á atkvæðagreiðslunni til þess að halda þingflokksfundi. Ég hef ekki umboð til þess að ganga til þessarar atkvæðagreiðslu og hleypa í gegn þessu frv. félmrh. sem við erum svo andvíg í gegn á þessum morgni. Hins vegar hef ég umboð til að sýna góðan vilja og mæta til atkvæðagreiðslu. Þetta er alvarlegt mál, herra forseti.

Hæstv. forseti. Yfirlýstur tilgangur þessa frv. er að taka upp félagslegt lánakerfi í staðinn fyrir félagslegt íbúðalánakerfi. Ég verð að segja að ef það er falið í þessu frv. og einnig það valfrelsi sem hv. 3. þm. Norðurl. e. nefndi hér áðan, þá er frv. á dulmáli. Ég hef lesið frv. aftur á bak og áfram og það er ekkert í því sem tryggir framhaldið. Með því að samþykkja þetta frv. er verið að stefna öllum þessum málum út í óvissuna og miklar líkur eru á að stór hluti þeirra sem áður hafa fengið fyrirgreiðslu á félagslega íbúðalánamarkaðnum fái ekki fyrirgreiðslu vegna þröngs greiðslumats. Þar að auki eru ekki neinar leiguíbúðir til reiðu í þjóðfélaginu til að vísa þeim hópi þá á. Ég er mjög andvíg þessu frv. og greiði ekki atkvæði.

Herra forseti. Markmiðssetning þessarar greinar um öryggi og jafnrétti í húsnæðismálum er í engu samræmi við efni frv. sem úthýsa mun úr húsnæðiskerfinu hundruðum láglaunafólks. Þetta er frv. um óöryggi og ójafnrétti í húsnæðismálum láglaunafólks. Ákvæðið er því öfugmæli og stenst ekki. Ég vil mótmæla því, herra forseti, að stjórnarandstaðan þurfi að hjálpa þessu frv. í gegn á þessum fundi þegar meiri hlutinn hefur ekki þingstyrk til að koma því í gegn. Ég tek því undir að þessari atkvæðagreiðslu verði frestað og greiði þessari grein ekki atkvæði.

Forseti vill aðeins segja, vegna þeirra óska sem hér hafa komið fram um að fresta atkvæðagreiðslunni, að hún er hafin. Forseta er ljóst að það vantar þingmenn í salinn sem ekki eru með fjarvistarleyfi og forseti hefur gert ráðstafanir til þess að kanna hvort þeir eru langt í burtu og gerir auðvitað kröfu til að menn mæti á þingfundi.

Getur forseti lesið upp hvaða menn það eru sem vantar í salinn og ekki eru með fjarvistaleyfi?

Það er kannski eðlilegt að forseti lesi þá upp fjarvistaskrána og hún er svohljóðandi: Eftirtaldir þingmenn biðja um fjarvistarleyfi í dag: Friðrik Sophusson, 2. þm. Reykv., Lára Margrét Ragnarsdóttir, 6. þm. Reykv., Ásta R. Jóhannesdóttir, 18. þm. Reykv., Halldór Blöndal samgrh., Gunnlaugur M. Sigmundsson, 2. þm. Vestf., Ágúst Einarsson, 11. þm. Reykn., Egill Jónsson, 3. þm. Austurl. Síðar hafa borist boð um að Sturla Böðvarsson óski eftir fjarvistarleyfi. Ásta B. Þorsteinsdóttir, 15. þm. Reykv., boðar veikindaforföll. Forseti vonar að hv. þingmenn, þrátt fyrir þetta, taki þátt í atkvæðagreiðslunni.

Herra forseti. Það er ekki viðunandi að halda áfram með atkvæðagreiðsluna við þessar aðstæður vegna þess að staðreyndin er einfaldlega sú að ef stjórnarandstæðingar ekki hjálpuðu til með viðveru sinni, þá mundi ríkisstjórnin með þennan mikla þingmeirihluta ekki hafa vald á málinu og framgangur þess mundi því frestast. Ég held að það sé alveg bráðnauðsynlegt, herra forseti, að þingflokkar stjórnarandstöðunnar fái ráðrúm til þess að ræða þessa stöðu og taka ákvörðun um það hvort þeir í annað sinn í átökum um stórmál ætla að hlaupa í skarðið fyrir þingmenn stjórnarflokkanna sem eru fjarverandi, ekki til þess að greiða atkvæði með málinu heldur til þess að taka þátt í atkvæðagreiðslu þannig að hægt sé að halda áfram með afgreiðslu málsins. Menn hljóta, virðulegi forseti, að taka tillit til óska stjórnarandstöðunnar um þingflokksfundi því að hún hefur það auðvitað alltaf í hendi sér að ákveða sjálf að nauðsynlegt sé að gera hlé á atkvæðagreiðslunni og hún hefur fullt vald á því að taka þá ákvörðun eins og málin standa í dag svo ég fer þess vinsamlega á leit við hæstv. forseta að hann taki þá ákvörðun fyrir þingið svo að stjórnarandstaðan þurfi ekki að taka ákvörðun um það ein og sjálf.

Herra forseti. Ég vil taka undir þessar óskir sem hér hafa komið fram og mælast til þess að gert verði hlé á fundinum meðan smalað er í stjórnarliðinu og kannað hvort þessi stóri meiri hluti er til eða a.m.k. einhver partur af honum. Því spyr ég: Er ekki skynsamlegt með hliðsjón af stöðu mála að gera hlé á fundinum í hálftíma eða svo þannig að hægt sé að gera út lið til að smala og tína saman stjórnarliðið? Það er greinilegt að atkvæðagreiðslan var ótímabær. Það var ótímabært að ákveða þessa atkvæðagreiðslu. Stjórnarflokkarnir hafa ekki vald á sínum málum, halda það illa utan um sitt lið að það er greinilegt að ekki er hægt að halda áfram störfum þingsins. Það er nú búið að kvarta mikið um að ekki sé hægt að halda þeim áfram af því að stjórnarandstaðan tali. Það er greinilegt að aðalvandi þinghaldsins er sá að stjórnarliðar nenna ekki einu sinni að mæta í atkvæðagreiðslurnar. Ég held að það sé algert lágmark, herra forseti, að það verði knúið á um að stjórnarliðið sýni sig hér á staðnum.

Forseti vill af þessu tilefni, sem á nú að vera óþarfi, benda hv. þingmönnum á skyldu þeirra til að sækja alla þingfundi. Forseti hefur gert ráðstafanir til þess að kanna hvort þeir, sem ekki eru hér á fundi og hafa ekki fjarvistarleyfi, eru hér nærri og boðar þá til þess að mæta á fundinn. Hitt er út af fyrir sig athugunarefni að fresta fundi að beiðni stjórnarandstöðunnar þó að forseta sé ekki alveg ljóst hvað stjórnarandstaðan ætlar að ræða. Forseti vill spyrja hvort stjórnarandstaðan ætlar sér að ræða það að taka þá ekki þátt í atkvæðagreiðslunni. Það kann að vera svo. En þá bendir forseti líka á þingskapaákvæði um skyldu þingmanna til þess að taka þátt í atkvæðagreiðslunni. Forseti vill freista þess að halda atkvæðagreiðslunni áfram þrátt fyrir þá augljósu staðreynd sem hér hefur verið dregin fram að stjórnarflokkarnir hafa ekki meiri hluta þingheims á fundinum. En það kemur ekki í veg fyrir að atkvæðagreiðslunni verði haldið áfram.

Herra forseti. Við þingmenn erum alltaf þakklátir virðulegum forseta fyrir að minna okkur á skyldur okkar. Ég verð þó að segja alveg eins og er að mér fannst þessi ádrepa virðulegs forseta minna helst á það sem stundum er sagt, að það hendi prestana að skamma þá fáu sem mæta í messurnar vegna hinna sem ekki koma. Ég held að ádrepa hæstv. forseta eigi að beinast að öðrum, við þetta tilefni, heldur en stjórnarandstöðunni. Ég held að það sé líka nauðsynlegt, herra forseti, að við fáum nafnakall í næstu atkvæðagreiðslu þannig að ljóst verði hverjir það eru sem hafa þá átt þetta skilið.

Virðulegi forseti. Við gerum okkur mjög vel ljóst hverjar skyldur okkar eru til að mæta á þingfundi. Stjórnarandstaðan hefur svo sannarlega axlað skyldur sínar á liðnum vikum. Hins vegar er líka ljóst að þessi atkvæðagreiðsla var að beiðni stjórnarmeirihlutans og það sem ég benti á þegar ég kom upp, og tjáði mig um atkvæðagreiðsluna, var að ég var ekki viss nema að þingflokkur minn hefði sóst eftir því að þessari atkvæðagreiðslu yrði frestað, ef hann hefði gert sér grein fyrir því að með viðveru sinni hér er hann að gera stjórnarmeirihlutanum kleift að fara í gegnum aðra atkvæðagreiðslu þess frv., sem við erum mjög andvíg. Sú er staðan í málinu. Ég vil tilkynna herra forseta að ég muni ekki leggja það til við þingflokk minn að við tökum valdið í okkar hendur og göngum héðan úr atkvæðagreiðslu ef einhver heldur það. Mér finnst hins vegar ekki óeðlilegt að sú ósk sé borin fram að meiri hlutinn sjálfur axli ábyrgð á því að taka frv. af þessu tagi í gegnum þingið í kjölfar þeirrar umræðu og þess þunga sem verið hefur í málinu og öðrum stórum málum stjórnarmeirihlutans að undanförnu. Þetta segi ég, virðulegi forseti, í fullri alvöru.

Forseti vill upplýsa að hann hefur fengið upplýsingar um að tvö nöfn hafi fallið niður af fjarvistarskrá, þ.e. hv. 2. þm. Austurl. Jón Kristjánsson og hæstv. sjútvrh. Þorsteinn Pálsson sem er erlendis. Enn vantar skýringar á fjarvist þriggja stjórnarliða og það er sjálfsagt að telja þá upp ef það mætti verða til þess að ekki yrði krafist nafnakalls um næstu grein. Þeir eru Árni Johnsen, Einar Oddur Kristjánsson og Stefán Guðmundsson.

Herra forseti. Það er ástæða til þess að spyrja formenn þingflokka stjórnarflokkanna: Eru þeir ekki hér?

Þeir hafa verið á fundi en eru sjálfsagt að reyna að hafa uppi á þeim sem fjarverandi eru. Forseta dettur það í hug.

Þá er ástæða til þess að spyrja, áður en lengra er haldið, hvort það sé von á því að nægilega margir stjórnarþingmenn komi til leiks í dag og hvort búast megi við því að meiri hluti ríkisstjórnarinnar standi í dag. Í öðru lagi væri ástæða til að spyrja: Var hæstv. forseta kunnugt um það, þegar hann tók ákvörðun um að hefja atkvæðagreiðslu í þessu umdeilda máli, að stjórnarþingmenn mundu ekki mæta nægilega margir til þess að hafa tök á málinu? Í þriðja lagi finnst mér full ástæða til að beina þeirri ósk til hæstv. forseta að áður en gengið verði til atkvæða um svo mikið átakamál eins og hér er um að ræða, þá sé gengið úr skugga um það að hæstv. ríkisstjórn hafi vald á málinu. Það gengur ekki, virðulegi forseti, að á sama tíma og hæstv. forsrh. sýnir okkur alþingismönnum og stjórnarandstöðuþingmönnum dónaskap, eins og hann gerði á laugardaginn, þá þurfi hæstv. ríkisstjórn ávallt að treysta á viðveru okkar og sanngirni í þingstörfum til að koma fram málum sem við erum algerlega á móti.

Forseta var ekki kunnugt um fjarvistir þeirra sem ekki höfðu gert viðvart um að þeir yrðu ekki viðstaddir fundinn.

Herra forseti. Mjög eindregnar óskir hafa komið fram með mjög gildum rökum um að þessari atkvæðagreiðslu sé frestað.

Hver eru rökin?

Að hér vanti stjórnarliða og stjórnarandstaðan sem algerlega er andvíg þessu frv. sé sett í þá stöðu að þurfa að hjálpa til við að atkvæðagreiðslan geti gengið fram af því að stjórnarliðar hafa ekki þingstyrk til þess. Ég vil nefna það hér að ég var ein þeirra sem mælti gegn því við þingflokksformann minn, á þingflokksfundi hér áðan, að við mundum fara í þessa atkvæðagreiðslu. Það var ekki síst í ljósi þeirrar uppákomu sem varð hér á laugardaginn. Ég féllst þó á það í trausti þess að þingliðið hefði meiri hluta til þess að koma í gegn þessu frv. sem við erum algerlega andvíg. Ég ítreka mótmæli mín við því, herra forseti, að ég skuli þvinguð í atkvæðagreiðsluna undir þessum kringumstæðum. Enn og aftur spyr ég um það, herra forseti, hvort ekki sé hægt að fresta þessari atkvæðagreiðslu þar til fyrir liggur hvort þessir þrír stjórnarliðar, sem ekki hafa boðað fjarvist, geti verið við þessa atkvæðagreiðslu. Það er óviðunandi fyrir okkur í stjórnarandstöðunni að þurfa að taka þátt í þessari atkvæðagreiðslu við þessar aðstæður.

Herra forseti. Málið snýst ekki um þingtækni eða þingsköp. Það snýst um efni málsins. Það er verið að leggja niður félagslega húsnæðiskerfið. Margir þingmenn hafa tekið til máls af því tilefni og geta menn ekki skilið það, herra forseti, að það sé erfitt fyrir þá sem hafa talað gegn þessu, sumir lengi, að það skuli í raun og veru vera þeir sem hjálpi málinu í gegn? Það hlýtur að liggja í augum uppi að það er erfitt. Ég vil því bara skírskota til sanngirni hæstv. forseta og biðja hann að velta því fyrir sér hvort ekki væri eðlilegt að frestað þessari atkvæðagreiðslu um sinn og reyna að átta sig á stöðunni. Greinilegt er að ríkisstjórnin heldur ekki nægilega vel utan um sín mál. Það er illa á málum haldið af hennar hálfu. Það er boðaður atkvæðagreiðslufundur undir mótmælum okkar og sagt: Eins og líf liggi við. Svo kemur í ljós að stjórnin getur ekki haldið þeirri atkvæðagreiðslu áfram. Frammistaða stjórnarliðsins í þessum máli er auðvitað algerlega með endemum, herra forseti. Þess vegna vil ég spyrja hvort ekki sé skynsamlegt að hinkra í hálftíma eða svo til þess að kanna hvort ríkisstjórninni eða stjórnarliðinu tekst þá að ná vopnum sínum. Hitt vil ég segja af minni hálfu og af hálfu þingflokks Alþb. og óháðra, að við munum gegna þingskyldum okkar samkvæmt þingsköpum og lögum landsins og hvergi víkjast undan í þeim efnum. Ég bið hæstv. forseta að skilja að vandi okkar er mikill og hann er efnislegur í málinu sem hér er á dagskrá.

Forseti hefur heyrt þessar óskir og það hefur verið óskað eftir að stjórnarandstaðan fái tækifæri til þess að ráða ráðum sínum. Forseti ætlar að verða við þeirri ósk og fresta fundi til kl. 12.

Herra forseti. Þingflokkur jafnaðarmanna hefur rætt þá alvarlegu stöðu í þinghléi að ríkisstjórn og stjórnarflokkar hafa ekki bolmagn til að afgreiða þetta frv. vegna fjarveru þingmanna, sumra án fjarvistarleyfis. Þrátt fyrir harða andstöðu þingflokks okkar gagnvart þessu frv. og afgreiðslu þess munu þingmenn jafnaðarmanna axla skyldur sínar skv. 64. gr. þingskapa þar sem segir: ,,Skylt er þingmanni að vera viðstaddur og taka þátt í atkvæðagreiðslu nema hann hafi lögmæt forföll eða fararleyfi.`` Við munum þess vegna, herra forseti, ekki vera með frekari andmæli við því að atkvæðagreiðslu verði fram haldið.

Herra forseti. Eins og ég tók fram áðan munum við þingmenn Alþb. og óháðra lúta þeim lögum sem gilda í landinu og í þingsköpum og að sjálfsögðu taka þátt í atkvæðagreiðslu eins og efni standa til. Hins vegar vil ég láta það koma fram að það breytir auðvitað engu um mjög harða andstöðu okkar við húsnæðisfrv. sem er aðalatriði þessa máls að menn átti sig á að andstaða okkar við það mál er með þeim hætti að við viljum á engan hátt láta bendla okkur við afgreiðslu þess eins og stefndi í fyrir nokkrum mínútum. Ég vil einnig þakka hæstv. forseta fyrir að gefa það hlé sem gefið var vegna þess að það skiptir máli að samið sé eðlilega um þingstörfin á milli stjórnar og stjórnarandstöðu og menn geti lagt niður bréfaskriftir umfram það sem er þegar orðið.

Hæstv. forseti. Hér er verið að búa til nýja stofnun og leggja aðra niður. Í þessu sambandi vil ég nefna tvennt: Starfsöryggi núverandi starfsfólks er ekki tryggt í samræmi við yfirlýsingar hæstv. félmrh. um að hann muni gera allt sem í hans valdi stendur til að tryggja starfsöryggið. Það getur hann gert með því að setja forgangsréttarákvæði í lagatextann og þessu verður að breyta áður en frv. er endanlega afgreitt frá Alþingi. Hitt atriðið sem ég vildi leggja áherslu á er að hætta er á því að hér sé verið að stíga fyrsta skrefið til að taka húsnæðismálin algerlega undan forræði lýðræðislega kjörinna fulltrúa og fela þau fjármagnsmarkaðnum í samráði við OECD-skýrsluna sem var dreift í síðustu viku en í henni segir að ríkisstjórnin íslenska sé að gera breytingar á húsnæðiskerfinu í þá átt að einkavæða það. Í OECD-skýrslunni segir að væntanlega sé lítil ástæða til að halda þessari nýju stofnun í ríkiseign. Henni mætti breyta í húsnæðislánabanka sem væri hægt að selja einkageiranum. Hér er verið að stíga skref sem betur væru óstigin.

Herra forseti. Með stofnun svonefnds Íbúðalánasjóðs samkvæmt þessari grein er í reynd verið að leggja Byggingarsjóð verkamanna niður og þar með leggja niður það tæki sem stjórnvöld hafa haft til þess að aðstoða þá sem í mestri þörf eru fyrir stuðning við húsnæðisöflun með hagstæðum lánskjörum og með reglum um forgang þeirra. Þar með er verið að markaðsvæða algerlega húsnæðislánafyrirkomulagið og menn tapa þeim möguleika að beina aðstoðinni til sérstakra hópa sem hafa erfiðastar aðstæður til að leysa úr málum sínum sjálfir. Það er þó viðbótarhneyksli, herra forseti, að þetta frv. sem flutt er af hæstv. félmrh. og þar með yfirmanni vinnumarkaðsmála í landinu skuli vera fyrsta einkavæðingarfrv. eða einkavinavæðingarfrv. af hálfu nokkurrar ríkisstjórnar þar sem ekki er minnst einu orði á réttindi starfsmanna við þá opinberu stofnun sem á í reynd að fara að leggja niður. Það er hæstv. félmrh. til alveg sérstakrar háðungar og er þá langt til jafnað.

Herra forseti. Stofnun þessa nýja banka felur í sér markaðsvæðingu á félagslega íbúðalánakerfinu og að allri félagslegri aðstoð verði vikið til hliðar sem veitt hefur láglaunafjölskyldum tugþúsundum saman í 70 ára sögu félagslega íbúðalánakerfisins öryggi í húsnæðismálum.

Hæstv. forseti. Með þessari grein er verið að stofna nýja ríkisstofnun en Húsnæðisstofnun ríkisins er þar með lögð niður. Þetta gerist án þess að réttindi starfsfólks séu tryggð á nokkurn hátt í lögunum. Ekki er einu sinni vilji til þess að kveða á um forgang starfsfólks að störfum. Þetta er algerlega óviðunandi og ég greiði atkvæði gegn þessari grein.

Virðulegi forseti. Á fundi í félmn. með fulltrúum starfsfólks kom fram að starfsfólk hefði átt fund með félmrh. og formanni stéttarfélaga og á þeim fundi hefði komið skýrt fram að starfsmenn mundu njóta þess sama og í öðrum stofnunum þar sem eins er ástatt með varðandi breytingar. Sömuleiðis hefði það komið fram á fundi starfsmanna með aðstoðarmanni ráðherra að auðsótt yrði að tryggja stöðu starfsfólks. Þetta var gert, herra forseti, í lögum um Örnefnastofnun þar sem sérstakt ákvæði var sett um að tryggja starfsfólki sambærilega stöðu. Við óskuðum eftir því að slíkt ákvæði yrði sett inn í lögin að starfsfólki yrði tryggð sambærileg staða að því marki sem stöðugildi gerðu kleift. Það var ekki orðið við þessu. Húsnæðisstofnun er lögð niður. Þetta er markaðsvæðing. Öll lán verða á markaðsvöxtum. Nýja stofnunin verður sjálfbær. Ekkert félagslegt verður lengur að finna.

Hæstv. forseti. Þessi grein felur það í sér að ráðherra hefur einn vald til þess að skipa stjórn Íbúðalánasjóðsins til fjögurra ára í senn. Hér með er verið að taka út og breyta því að Alþingi kjósi stjórn yfir húsnæðismálum án þess að það hafi verið rætt efnislega á þingi eða úti í þjóðfélaginu hvað sé rétt í þeim efnum, hvar Alþingi eigi að koma að eftirlitshlutverki sínu með því að kjósa menn í stjórn og hvar ekki. Þetta er algerlega óásættanlegt, hæstv. forseti, bæði það mikla vald sem ráðherrann hefur og einnig það hvernig menn ganga fram í því að taka fulltrúa Alþingis í burtu án þess að við höfum rætt það í þaula hvernig þeim málum skuli háttað. Því greiði ég atkvæði gegn þessari grein.

Herra forseti. Í raun er það svo að þetta frv. gerir ráð fyrir nánast algeru einveldi hæstv. félmrh. Í því felast m.a. þær breytingar að félmrh. á nú að skipa einn fríhendis alla stjórn hins nýja Íbúðalánasjóðs en Alþingi kaus áður stjórn Húsnæðisstofnunar eins og kunnugt er. Í viðbót við þetta hefur hæstv. ráðherra gífurlega rúmt reglugerðarvald samkvæmt þessu frv. þannig að annað eins hefur sennilega ekki sést í annan tíma og í þriðja lagi er svo í frv. hent út fulltrúum verkalýðshreyfingarinnar þar sem þeir hafa átt aðild að málum í gegnum húsnæðisnefndir sveitarfélaga. Þegar allt er samanlagt, herra forseti, er hér á ferðinni ákaflega ólýðræðislegt fyrirkomulag, mikil valdasamþjöppun undir einum og sama manninum, hæstv. félmrh. Þetta er í stíl við það sem einkavæðingin hefur yfirleitt falið í sér á undanförnum árum að allt vald er fært í hendur eins pólitísks ráðherra. Þessu mótmæli ég, herra forseti, og greiði atkvæði gegn þessari grein.

Hæstv. forseti. Hér er verið að skerða lýðræðið. Í stað þess að stjórn hinnar nýju stofnunar sé skipuð af Alþingi verður það á valdi félmrh. eins hver situr í stjórninni og það er óneitanlega erfitt að skilja hvers vegna ríkisstjórnin og fylgismenn hennar á Alþingi, hinn sívökuli og gagnrýni meiri hluti að baki ríkisstjórn Davíðs Oddssonar vilji draga úr lýðræðinu nema hann vilji búa í haginn fyrir sölu Íbúðalánasjóðs í anda OECD-skýrslunnar því að svo er farið að þegar stofnanir eru gerðar að hlutafélögum eða þær einkavæddar er fyrsta skrefið að taka þær undan stjórn Alþingis og færa þær undir viðkomandi hluthafa, fyrst einn ráðherra, síðan nýja eigendur. Þetta get ég ekki samþykkt.

Herra forseti. Í þessari grein er ráðherravaldið fest í sessi í anda þess sem hæstv. ríkisstjórn hefur gert í öðrum málum. Í þessari grein er kveðið á um að félmrh. skipi tíu menn í stjórn Íbúðalánasjóðs án nokkurra tilnefninga og án þess að hann þurfi að hafa samráð um það við nokkurn einasta mann nema sjálfan sig. Félmrh. skal auk þess, í samráði við sjálfan sig væntanlega, skipa formann og varaformann úr þeim hópi. Ég get ekki fallist á slíkt einræði ráðherra eins og kveðið er á um í þessari grein. Hún er andvíg lýðræðislegum stjórnarháttum. Ég greiði því atkvæði gegn greininni.

Herra forseti. Hér er kveðið á um að framkvæmdastjóri ráði starfsfólk Íbúðalánasjóðs. Ávallt þegar breytt hefur verið um rekstrarform á opinberum stofnunum eða starfsumhverfi þeirra hefur starfsfólki með lögum verið tryggður forgangur til starfa. Ráðherra atvinnumála breytir nú þessari hefð og neitar að tryggja starfsfólkinu forgang. Hér er um að ræða nýja stefnu í starfsmannamálum undir forustu atvinnumálaráðherrans. Hér er níðst á starfsfólki og rétti þess. Skömmin og ábyrgðin á því er atvinnumálaráðherrans.

Hæstv. forseti. Með þessari brtt. er undirstrikað að hinn nýi Íbúðalánasjóður á að vera sjálfbær stofnun og að ekki er reiknað með framlögum úr ríkissjóði til hans. Þar með er stigið eitt skrefið í þá átt að afnema félagslega aðstoð í húsnæðiskerfinu. Ekkert liggur fyrir um hvaða áhrif þessi breyting muni hafa á fjármagnsmarkaðinn og verðbréfamarkaðinn og m.a. vakti Vinnuveitendasambandið sérstaka athygli á því að ekkert slíkt mat liggur fyrir. Á þessu verður ríkisstjórnin að bera ábyrgð, herra forseti, og ég greiði ekki atkvæði.

Hæstv. forseti. Í þessari grein er kveðið á um að kerfið skuli markaðsvætt. Fjármagns skal aflað í gegnum markað, ekki með framlögum úr sameiginlegum sjóðum samfélagsins og enda þótt slíkt kunni að verða gert með tilvísun til annarra greina og með bráðabirgðaákvæðum, þá kemur hér fram hver hin raunverulega hugsun er sem að baki býr. Í markaðsvæðingu kerfisins felst ekki sparnaður fyrir samfélagið og þetta er ávísun á auknar byrðar á þá sem koma til með að nýta sér kerfið. Þeir hins vegar fagna sem hagnast á fjármagni, háum vöxtum og viðskiptum með verðbréf og húsnæði enda er smám saman verið að færa valdið til þeirra. Það er verið að færa skattheimtuvaldið út á fjármagnsmarkaðinn. Þar bíður sveit manna fagnandi. Sérstaklega gleðst hún yfir að eiga svona góða ríkisstjórn, ríkisstjórn sem aldrei velkist í vafa um hvaða fólk það er sem á að vera í fyrirrúmi.

Herra forseti. Með þessu ákvæði er staðfest að félagsleg aðstoð í húsnæðismálum láglaunafólks á Íslandi er liðin tíð. Sjóðurinn skal standa undir sér sjálfur með markaðsvöxtum og gjaldtöku af láglaunafólki. Hér er hátt reitt til höggs gagnvart fátæku fólki á Íslandi. Þetta sýnir skilningsleysi ráðherranna gagnvart þeim verst settu og verður svartur blettur á þessari ríkisstjórn um alla framtíð. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Þessi nýja húsnæðisstofnun, Íbúðalánasjóður, á að verða afskaplega sjálfstæð stofnun eins og hefur komið fram. Þar á ekki að vera neitt ríkisframlag, engin afskipti félmrh. öðruvísi en að kalla eftir upplýsingum o.s.frv. eins og mun koma fram í atkvæðaskýringum hér. Þrátt fyrir þetta er á bls. 70 getið um þær reglugerðir sem á að setja um þennan sjóð og þær, herra forseti, eru hvorki fleiri né færri en 28. Í þeirri grein sem við greiðum atkvæði um er getið um fyrstu reglugerðina. Alþingi hefur verið að þoka sér frá þessum vinnubrögðum, reyna eins og unnt er að setja skýringar í lagagreinarnar sjálfar og komast fram hjá því að vera með mikið reglugerðafargan og það er skelfilegt að sjá það í lok þings 1998 að setja eigi 28 reglugerðir við lög um stofnun sem sagt er um að eigi að vera algjörlega sjálfstæð.

Hæstv. forseti. Hér er verið að skera á þau tengsl sem verkalýðshreyfingin átti inn í húsnæðiskerfið. Ekki er nóg með að dregið sé úr valdsviði og umsvifum húsnæðisnefndanna heldur er fulltrúum launafólks ýtt þaðan út. Húsnæðisnefndirnar eiga að sinna eftirlits- og aðhaldshlutverki og ég spyr: Hver er sá aðili í þjóðfélaginu sem er líklegastur til að sinna þessu hlutverki? Það er verkalýðshreyfingin. Þess vegna á að efla tengsl hennar við þetta kerfi, ekki draga úr þeim tengslum eins og hér er lagt til.

Herra forseti. Hér er á ferðinni enn eitt ákvæðið í frv. sem felur í sér aukin útgjöld frá því sem nú er fyrir láglaunafólk með gjaldtöku sem er 70--100 þús. kr. hærri en í dag fyrir að komast inn í kerfið og 100--200 þús. kr. meira vegna sölulauna til fasteignasala sem fitna nú verulega á kostnað láglaunafólks. Ábyrgðina af þessari ósvífni verður ríkisstjórnin sjálf að bera. Ég greiði ekki atkvæði.

Hæstv. forseti. Hér er verið að draga úr kvöðum og ábyrgð sveitarfélaga til að aðstoða fólk í húsnæðisvanda. Á það hefur ítrekað verið bent við umræðuna um frv. að sum sveitarfélög hafa ekki sinnt félagslegum skyldum sínum og væri nær að herða ákvæði hvað þetta varðar, ekki draga úr þeim. Hér er verið að opna fyrir gjaldtöku sveitarfélaga. Hér er opinn tékki, óhnýttir endar og óvönduð vinnubrögð, í stuttu máli: Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar að störfum.

Hæstv. forseti. Í umfjöllun um þetta mál hefur verið harðlega gagnrýnt, m.a. af hálfu verkalýðshreyfingarinnar, að frv. tryggir engan veginn að sveitarfélögin komi til móts við það fólk sem þarf á húsnæði að halda. Það er engin slík trygging og það þýðir ekki að vísa til laga um félagsþjónustu sveitarfélaga. Þar er orðalagið einnig mjög veikt. Algjörlega skortir á að tryggt sé að þeim breytingum sem hér er verið að boða verði fylgt eftir. Þetta er skref aftur á bak, hæstv. forseti, og ríkisstjórnin verður að bera ábyrgð á þessu máli.

Hæstv. forseti. Ástæðan fyrir því að tilvísun til einstaklinga er felld brott er sú að almennu lánin sem fjallað er um í þessari lagagrein eiga að ná til lána á vegum félagasamtaka einnig, Búseta, Öryrkjabandalagsins og námsmannaíbúða. Þetta mun hafa í för með sér stórauknar byrðar á þessa aðila og þar af leiðandi þyngja kjör námsmanna, öryrkja og annarra þeirra sem fá húsnæði í gegnum þessa aðila. Hér er komin ein meginskýringin á mótmælum Öryrkjabandalagsins, Sjálfsbjargar, Búseta og annarra þeirra sem sýsla með félagslegt húsnæði í landinu, en þeir krefjast þess m.a. vegna þessrar lagagreinar að frv. verði frestað.

Herra forseti. Þetta ákvæði um að félagasamtök eigi kost á húsbréfum mun hvorki nýtast búsetahreyfingunni, námsmönnum, fötluðum né öðrum félagasamtökum meðan ekki er opnað á 25% viðbótarlán til þeirra einnig. Svona sýndarmennskuákvæði er ekki hægt að styðja.

Herra forseti. Í 2. tölulið 15. gr. frv. er kveðið á um viðbótarlán til einstaklinga til byggingar eða kaupa á eigin íbúðarhúsnæði. Það er það eina sem stendur eftir og getur af hálfu stjórnarmeirihlutans kallast félagsleg aðgerð, að fólk fær viðbótarlán þannig að lánið verði 90% af kaupverði. Samkvæmt frv. áttu vextir af þessum viðbótarlánum að vera breytilegir og gefið var til kynna að þar með yrðu vextir af viðbótarlánum niðurgreiddir. Ljóst er að svo verður ekki því í meðförum stjórnarmeirihlutans var ákveðið að þarna yrðu einnig almennir vextir. Þetta ákvæði er um að fólk geti fengið meira lán á almennum markaðsvöxtum og vaxtabætur. Það er það félagslega sem nú finnst fyrir láglaunafólk.

Herra forseti. Viðbótarlánin eiga að bera markaðsvexti. Einstaklingar eru sviptir rétti til viðbótarlána ef sveitarfélögin greiða ekki 5% framlag í varasjóð. Viðbótarlánin munu skapa nýtt biðraðakerfi. Hægt er að skilyrða þau næstu tvö árin, því að fólk hafi ekki frelsi til að kaupa sér íbúð heldur verði að kaupa innlausnaríbúðir hjá sveitarfélögum. Ég óska sjálfstæðismönnum til hamingju með það að hafa dregið Framsfl. á asnaeyrunum inn á stefnu sína í húsnæðismálum.

Herra forseti. Sérlán á sérkjörum til bygginga fyrir aldraða, til dagvistarstofnana fyrir börn, til einstaklinga með sérþarfir og greiðsluerfiðleikalán eru sett út í kuldann og verða hér eftir háð geðþóttaákvörðun Íbúðalánasjóðs. Verði heimildin á annað borð nýtt verða lánin líklega á markaðskjörum. Þetta er köld kveðja frá ríkisstjórninni til fatlaðra, aldraðra og fólks í greiðsluerfiðleikum.

Hæstv. forseti. Hér er kveðið á um að stjórn Íbúðalánasjóðs sé heimilt að stofna til nýrra lánaflokka og þá væntanlega fyrir fatlaða og ýmsa hópa með sérþarfir. Það veit hins vegar enginn hvað þetta þýðir í raun. Það sem verra er er að sjóðstjórnin kemur til með að ákveða þetta. Það verður ekki Alþingi, ekki lýðræðislega kjörnir fulltrúar. Þetta er algerlega óaðgengilegt og fráleitt að skilja þessi mál eftir í lausu lofti.

Hæstv. forseti. Í núgildandi lögum um húsnæðismál eru tilteknir sérstakir lánaflokkar sem m.a. snúa að því fólki sem hefur sérþarfir. Þar er einnig fjallað um aldraða og fleiri. Með þeirri breytingu sem hér er gerð verður eingöngu heimilt að stofna slíka lánaflokka. Í ljósi þess að hinn nýi Íbúðalánasjóður á að vera sjálfbær stofnun hljótum við auðvitað að spyrja: Á hvaða kjörum verða þau lán sem þessir hópar eiga kost á ef þeir eiga þess kost yfir höfuð? Þetta er ekki hægt að samþykkja, herra forseti. Enn einu sinni er óvissan í þessu frv. alger og ég greiði ekki atkvæði.

Herra forseti. Hér er að finna ákvæði um að 10% útborgun einstaklinga sé skilyrði lánveitingar. Rök ráðherrans eru að þeir sem fái 100% lán fari annaðhvort á hausinn eða séu í bullandi vanskilum. Staðreyndin er sú að aðeins 17% af þeim 600 sem fengið hafa 100% lán hafa lent í vanskilum. Einungis með þessu ákvæði vísar ráðherra félags-, húsnæðis- og atvinnumála um 200 manns á guð og gaddinn og í leiguíbúðir sem ekki eru til. Ég á ekki von á að það raski svefni ráðherrans en skömm hans er mikil, herra forseti.

Hæstv. forseti. Hér er verið að fella niður 100% lán. Hér er Sjálfstfl að draga úr möguleikum láglaunafólks til þess að eignast húsnæði. Sjálfstfl. vill heldur að fólk leigi, þ.e. allir hinir. Sjálfir vilja þeir eiga sitt en þeir vilja að hinir leigi. Húsaleigustefnan er virðingarverð stefna, eða getur verið það ef fólki er tryggt leiguhúsnæði á viðráðanlegum kjörum þannig að einstaklingar og fjölskyldur búi við öryggi. Það er ekki gert með þessu frv. Þvert á móti eru kjörin skert og dregið úr örygginu. Í þessari lagagrein er einnig mjög hamlandi ákvæði varðandi viðbótarlán. Því fer fjarri að einstaklingar komi til með að eiga rétt á viðbótarláni eins og látið hefur verið í verði vaka. Það verður komið undir vilja sveitarfélaga og undir hælinn lagt hvort þau sjá hag sinn í því að veita viðbótarlán. Þeir vita hvað ég á við í Garðabæ og víðar.

Herra forseti. Það sem felst í þessari grein er sennilega það alvarlegasta sem í þessu frv. felst varðandi tekjulægsta fólkið og stöðu þess í húsnæðismálum. Þessi grein þýðir að láglaunafólk þarf í öllum tilvikum að reiða fram sem nemur a.m.k. 10% af kaupverði þeirrar íbúðar sem það er að reyna að komast yfir. Það þýðir að þröskuldur er settur í veg fyrir það að þúsundir lágtekjufjölskyldna geti nokkurn tíma eignast sitt eigið húsnæði. Það kann að vísu að vera að í einhverjum tilvikum eigi einstæðir foreldrar 500 þús. kr. á bankabók og bíði eftir því að kaupa sína fyrstu íbúð eins og hæstv. félmrh. orðaði það svo fallega á föstudaginn var. Mér er þó ekki grunlaust um það, herra forseti, að þeir séu fleiri einstæðu foreldrarnir sem ekki sjá fram úr því að yfirstíga þann þröskuld sem ríkisstjórnin er með þessum breytingum að setja í veg fyrir að slíkt fólk komist í eigið húsnæði.

Herra forseti. Hér segir að ráðherra sé heimilt að setja í reglugerð nánari skilyrði fyrir veitingu almenns láns þegar veita á það til einstaklinga sem hyggjast taka bæði almennt lán og viðbótarlán. Viðbótarlán er hin svokallaða félagslega aðgerð þessa frv. Það er alveg ljóst að enginn veit hvað framtíðin ber í skauti sér. Það er ekki ljóst hvert greiðslumatið verður fyrir viðbótarláni auk þess að, samkvæmt þessari grein, sveitarstjórn verður heimilt að takmarka fjölda viðbótarlána ef fyrirséð er að víkja verði frá fjárhagsáætlun sveitarfélagsins o.s.frv. Herra forseti. Hið eina félagslega sem vera á í þessu frv. er veiklað mjög með reglugerðarheimild ráðherrans samkvæmt þessari grein.

Hæstv. forseti. Hér er hæstv. félmrh. Páll Pétursson kominn á verulegt flug í frjálshyggjunni því hér vill hann láta lögfesta að vextir af viðbótarlánum, sem eru lán til hinna tekjulægri, taki mið af lánskjörum sem bjóðast á markaði hverju sinni þannig að ef Fjárfestingarfélaginu, Kaupþingi og lífeyrissjóðunum, sem nú eru skuldbundin samkvæmt nýjum lögum frá þessari sömu ríkisstjórn til að okra sem frekast þeir mega, tekst að keyra vaxtastigið upp þá er verið að tryggja að þau skuli fá í kaupbæti nokkrar krónur frá tekjulitlu fólki, fólki sem fyrir náð og miskunn er veitt viðbótarlán til að freista þess að koma þaki yfir höfuðið því vextirnir af viðbótarlánunum eiga samkvæmt þessari lagagrein að taka mið af lánskjörum á markaði.

Herra forseti. Ég hlýt að óska meiri hluta félmn. til hamingju með það að hafa fundið orðalag sem í raun og veru gerir vont frv. enn þá verra. Staðreyndin er sú að 6. mgr. eins og hún var í frumvarpstextanum gat falið í sér möguleg fyrirheit um að lánskjör á viðbótarlánum yrðu hagstæðari en önnur lánskjör hjá sjóðnum eftir því sem fjárhagur sjóðsins þó leyfði. En þessi brtt. meiri hluta félmn. geirneglir það að markaðslánskjörin skuli einnig taka til viðbótarlánanna að fullu, með öðrum orðum að um engan breytileika geti þar orðið að ræða, ekki að neinu leyti hagstæðari lánskjör á viðbótarlánum til tekjulægsta fólksins. Þetta og þessi breyting meiri hlutans segir allt um það hugarfar sem að baki afgreiðslu þessa frv. býr af hálfu meiri hlutans. Ég óska meiri hlutanum sérstaklega til hamingju með þessa snilld og greiði atkvæði gegn þessari brtt. því að þó að frv. sé vont þá finnast í því einstök atriði sem greinilega er hægt að gera verri.

Herra forseti. Hér er verið að hækka vexti á láglaunafólki úr 2,4% í 5%. Þakið á vaxtabótum þýðir að einstæðir foreldrar og einstaklingar þurfa að greiða úr eigin vasa allt að 60 þús. kr. meira en nú er. Er hægt að leggjast lægra í árás á kjör þeirra verst settu í þjóðfélaginu en að kippa burtu á þennan hátt sem svarar einum mánaðarlaunum verst settu hópanna? Ég segi nei.

Herra forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessari brtt. en vil auk þess vekja athygli meiri hlutans í félmn. á því að hér er gert ráð fyrir því, herra forseti, að viðbótarlánin verði að fullu verðtryggð. Ég tel að andi þessarar lagagreinar stríði gegn öðru frv. sem liggur hér fyrir um dráttarvexti og fleira og hefur verið til meðferðar í hv. efh.- og viðskn. Í allri vinsemd, þó að ég eigi ekki von á að því verði vel tekið, þá fer ég fram á það við þingmenn meiri hlutans í félmn. að þeir athugi milli 2. og 3. umr. hvort þeirri verðtryggingarkeyrslu sem er í 1. mgr. verði ekki breytt. Við erum eins og kunnugt er að reyna að feta okkur út úr þessum verðtryggingarmálum hægt og bítandi og það er algerlega óeðlilegt að negla greinina eins og hér er gert.

Hæstv. forseti. Þessi brtt. sem við erum að greiða atkvæði um er tilkomin vegna ábendinga frá Seðlabanka Íslands sem eðlilega spurði hvernig það gengi upp að gera ráð fyrir breytilegum vöxtum eða jafnvel lægri vöxtum þar sem stofnunin á að vera sjálfbær. Það liggur algerlega ljóst fyrir. En hér er hugmyndafræðin auðvitað skýr og klár. Þessi lán sem eitt sinn voru kölluð félagsleg aðgerð þau verða á markaðsvöxtum og það verður fróðlegt að sjá hversu margir það verða sem munu ráða við þau kjör sem boðið verður upp á og hversu margir munu yfir höfuð fá viðbótarlán en það er auðvitað algerlega á valdi sveitarfélaganna hvort þau vilja ábyrgjast slík lán og enn er hér anað út í óvissuna.

Herra forseti. Ég leyfi mér aðeins að vekja athygli á því að með þeirri brtt. sem samþykkt var áðan af meiri hlutanum samkvæmt tillögu meiri hluta félmn. var í raun og veru leyst niður um hæstv. félmrh. Það var gert eins skýrt og nokkuð getur verið að í þessu frv. er ekki lengur að finna neitt sem heitir félagsleg hugsun í húsnæðismálum.

Herra forseti. Þessi kafli um lán til leiguíbúða er einskis virði meðan ekki verður veitt fjármagn til leiguíbúða og er svartasti bletturinn á þessu frv. Þetta frv. mun þýða verulega aukningu á nýjum útgjöldum fyrir sveitarfélögin vegna stóraukinna þarfa á leiguhúsnæði og a.m.k. tvöföldunar á fjármagni til húsaleigubóta. Ábyrgðin á því er alfarið ríkisstjórnarinnar. Ég greiði ekki atkvæði.

Herra forseti. Hér er um að ræða heimild til að selja leigutaka eignarhlut í íbúð. Engin viðhlítandi skýring hefur fengist á því hvernig á að framkvæma þessa grein eða hvort og hverjum hún muni gagnast. Þetta ákvæði er því dautt og ómerkt nema framkvæmdir verði með þeim hætti að leigugreiðslur geti gengið upp í kaupin og samhliða leigusamningi verði gerður samningur um greiðslu 10% útborgunar sem dreifa má á 5--10 ár eins og húsnæðisnefnd Reykjavíkur leggur til. Svipað ákvæði var í húsnæðislöggjöfinni 1983 og gagnaðist það fáum. Ef þetta á að vera ákvæði sem á að friða samvisku þeirra sem hafa hana slæma vegna þessa frv. er þetta ákvæði lítils virði.

Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt að menn skuli ætla að gefa sér tíma til að greiða sérstaklega atkvæði um þessa lagagrein því að í henni birtist árangur af langvarandi andheitum bænum um að gera félagslegar leiguíbúðir að hlutafélögum og þessar bænir hafa hér með skilað sér inn í lagasmíð sem lögð er fram á vegum Framsfl. en að fyrirmælum Sjálfstfl.  Þessi lagagrein og þessi lög munu vekja athygli sagnfræðinga framtíðarinnar þegar fjallað verður um frumstæðar leiðir til að sinna hinum félagslega þætti húsnæðismála.

Hæstv. forseti. Þessi grein felur það í sér að verið er að leggja aukinn kostnað á sveitarfélögin með 5% viðbótarláni sem enginn veit reyndar hversu mörg verða en það alvarlega í þessu máli er það sem felst í 2. mgr. greinarinnar þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Félagsmálaráðherra er með reglugerð heimilt að hækka eða lækka hlutfallið að fenginni slíkri endurskoðun og umsögn Seðlabanka Íslands.`` Ráðherra er sem sagt heimilt að hækka eða lækka framlög sveitarfélaganna eftir því sem honum hentar. Þetta eru vinnubrögð sem er ekki hægt að sætta sig við, herra forseti.

Herra forseti. Hæstv. félmrh. fær hér opna heimild til að hækka framlög sveitarfélaga í varasjóð að vild að fenginni umsögn Seðlabanka en ekki sveitarfélaganna sjálfra. Framlag í varasjóð á m.a. að nota til þess að greiða niður skuldir sveitarfélaga þannig að sveitarfélög sem staðið hafa sig vel í uppbyggingu félagslegra íbúða greiða niður skuldir sveitarfélaga sem hafa staðið sig illa. Ég spái því að þetta ákvæði verði í nánustu framtíð bitbein í samskiptum ríkis og sveitarfélaga.

Virðulegi forseti. Það er þessi 2. mgr. með heimildina til að hækka eða lækka hlutfallið sem er 5% í upphafi laganna. Það er alveg ljóst að sveitarfélög sem verða með mikla félagslega fyrirgreiðslu í húsnæðismálum og borga mikið inn í þennan sjóð munu standa að miklu leyti undir niðurgreiðslu á íbúðum sem seldar verða á markaðsverði út um land þar sem markaðsverð er miklu lægra en íbúðarverðið af félagslegu íbúðunum eins og félmrh. hefur haft svo mörg orð um. Það að hann skuli hafa heimild til að hækka og lækka hlutfallið að vild þýðir að sveitarfélögin eru ofurseld vilja hans til þess að fjármagna niðurgreiðslu slíkra íbúða. Ég vara við þessu ákvæði og við höfðum reyndar hugsað okkur að biðja um sérstaka atkvæðagreiðslu um það en við höfðum vakið athygli á ákvæðinu þannig að ég geri ekki athugasemd við að atkvæðagreiðsla fari fram í einu lagi um greinina.

Herra forseti. Með þessu ákvæði þarf fólk að greiða stimpilgjald af 65--70% lánshlutfalls sem það hefur ekki greitt áður. Einnig verða stimpilgjöld sett á lán til félagasamtaka eins og til fatlaðra, námsmanna og Búseta-hreyfingarinnar og auk þess á greiðsluerfiðleikalán. Eftir því sem lengra líður, herra forseti, á þessa atkvæðagreiðslu slær ríkisstjórnin hvert metið á fætur öðru í ósvífni í garð lágtekjuhópa.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé ástæða til að vekja sérstaka athygli á því að þótt viðbótarlán séu undanþegin stimpilgjaldi, þá koma þau gjöld af fullum þunga á almenna lánið. Það þýðir auknar byrðar og auknar álögur á þá sem hafa lægstu tekjurnar.

Herra forseti. Hér skýtur aftur upp kollinum enn ein gjaldtakan. Enn er kostnaður fólks aukinn í formi ýmiss konar gjaldtöku sem þessi stjórn Íbúðalánasjóðs á að ákveða. Þessi sjóður á að standa undir sér sjálfur með kostnaði, vöxtum og gjaldtöku. Hér getur verið um að ræða 70--100 þús. kr. meiri kostnað en kaupendur hafa þurft að bera og ég segi auðvitað nei við því.

Herra forseti. Með þessari grein er verið að afhenda hæstv. félmrh. stórfellt skattlagningarvald. Í greininni er ekki tiltekið við hvað þessi gjöld eigi að miðast, við hvaða kostnað þau eigi að miðast og undir hverju þau eigi að standa. Hér er gert ráð fyrir því að hann hafi heimild til þess að ákveða lántökugjöld, gjöld vegna innheimtu af lánum stofnunarinnar sem er í vanskilum, gjöld vegna skuldbreytinga, veðleyfa og veðbandslausna, svo og vegna annarrar sambærilegrar þjónustu. Ég segi það alveg eins og er, herra forseti, að ég stórefa að þetta standist. Ég fer enn fram á það við hv. meiri hluta félmn. að þetta mál verði kannað milli 2. og 3. umr. Ég er sannfærður um að hér er allt of langt gengið í gjaldtökuheimildum, að hafa þetta jafnopið og hér er gert ráð fyrir.

Herra forseti. Hér er kveðið á um að stjórn Íbúðalánasjóðs skuli skipuð í fyrsta sinn frá og með 1. janúar 1999. Helmingaskiptastjórn íhalds og Framsfl. fær bitlinga til að deila á milli sín. Það er hluti þess hráskinnaleiks sem hér fer fram á kostnað láglaunafólks.

Herra forseti. Það er ástæða til að vekja athygli á þessu ákvæði. Með því er næstu tvö árin verið að takmarka frelsi fólks til þess að velja sér sjálft íbúð á markaði. Það átti þó að vera ein helsta gulrót ráðherrans.

Hæstv. forseti. Eitt það jákvæðasta í lögunum er að einstaklingar sem ella hefðu farið í félagslegt húsnæði skuli fá aukið frelsi frá því sem nú er. Því miður eru greiðslubyrðarnar þannig að þetta er blekking og síðan geta sveitarfélögin svipt einstaklinginn valfrelsi eins og gert er í þessu lagaákvæði og skipað honum að kaupa tiltekna íbúð. Á þessu kunna að vera skýringar en hitt er illskiljanlegt hvernig reynt er að blekkja fólk með því að segja að verið sé að gera annað en það sem blasir við í raunveruleikanum þegar að er gáð.

Herra forseti. Með ákvæði í frv. ætlaði félmrh. að svipta fólk áunnum kauprétti á kaupleiguíbúðum. Hér er meiri hluti félmn. að forða ráðherranum frá því að fá á sig dómsúrskurð. Ég greiði ekki atkvæði.

Hæstv. forseti. Með þeirri brtt. sem hér er lögð til er kveðið á um að fram skuli fara viðræður milli aðila vinnumarkaðarins, sveitarfélaganna og ríkisins og einnig komi þar að máli aðrir þeir aðilar sem hingað til hafa byggt félagslegt húsnæði. Á grundvelli þessara viðræðna á að fara fram könnun á leigumarkaðnum. Það er allt saman gott og blessað en þetta ákvæði undirstrikar það að hér er verið að halda út í algera óvissu. Við erum að samþykkja lög sem fela það í sér að hluta fólks verður vísað út á leigumarkaðinn án þess að við vitum nokkuð um það hvernig þessi leigumarkaður verður. Hvað á að koma út úr þessum viðræðum? Hvað er sveitarfélögunum ætla að gera? Hvað eiga þau að leggja fram mikið fé til þess að hér verði byggt leiguhúsnæði og hvernig eiga aðrir að koma að þessum málum? Þetta er allt saman svo óljóst að við það verður ekki unað, hæstv. forseti, og þar sem hér er um síðustu atkvæðagreiðsluna að ræða áður en málinu verður vísað til 3. umr. þá get ég ekki sagt annað en að ég harma hvernig þetta mál hefur þróast. Hér er því miður verið að stíga stórt skref aftur á bak.

Herra forseti. Formaður og framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga komu á fund félmn. Þar kom skýrt fram að þeir vilja ekki ákvæði um að 50 íbúðir verði byggðar 1999--2000. Þeir vilja hafa opið ákvæði þarna. Það kom líka fram að þeir hafa engan áhuga á að ganga til samninga um fjármögnun leiguíbúða. Þeir óska eftir óbreyttu fyrirkomulagi lánveitinga til leiguíbúða og hafna áttunda bráðabirgðaákvæðinu sem kveður á um hver verði þáttur sveitarfélaga til fjármögnunar félagslegra íbúða. Ég vek athygli á því, herra forseti, að verkalýðshreyfingin hefur lagst gegn þessu frv. Hún hefur óskað eftir frestun á því en hér er verið að gefa til kynna að úrræði finnist varðandi leigumarkaðinn með samstarfi við þessa aðila sem tekið hafa svo ákveðið og fast til orða.

Hæstv. forseti. Það er gott að ráðist skuli í úttekt á þessum málaflokki. Það er gott og jákvætt. Hins vegar á að gera það áður en lögin eru samþykkt, ekki eftir að lögin eru samþykkt. Þú tryggir ekki eftir á, segja tryggingafélögin. Auðvitað geta slys átt sér stað. En þegar menn sjá hætturnar hafa menn sér fátt til málsbóta reyni þeir ekki að koma í veg fyrir fyrirsjáanlegt slys. Í þessu sambandi vil ég segja þetta: Það er lágmarkskrafa að áður en þetta frv. fær afgreiðslu og verður lögleitt komi fram skýlaus yfirlýsing og skuldbinding fest inn í sjálfan lagatextann um það fjármagn sem þarf að koma til sögunnar eigi 1. gr. frv. um aukið öryggi í húsnæðismálum, aukna möguleika fólks til að eignast og leigja húsnæði á viðráðanlegum kjörum að vera annað og meira en blekking og brandari, annaðhvort eða hvort tveggja í senn þessari ríkisstjórn til lítils sóma og almenningi í landinu til óþurftar.

Hæstv. forseti. Þetta ákvæði til bráðabirgða VIII sem við erum að greiða atkvæði um er ákvæði um samráð. Það verður að segja að það er betra seint en aldrei að tekið skuli til þess bragðs núna eftir að lögin eru samþykkt að ætla að hafa samráð við ASÍ og BSRB og aðra félagslega aðila um könnun á leigumarkaðinum. Með því að samþykkja frv. erum við búin að vísa stórum hluta þess launafólks sem áður fékk úrlausn innan félagslega kerfisins út á þennan leigumarkað sem hugsanlega er ekki til, en hér á að fara að kanna það eftir að frv. hefur verið samþykkt.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að hér er aðeins gert ráð fyrir því að næstu tvö árin verði vextir á leiguíbúðum niðurgreiddir. Í það stefnir að eftir það muni vextir af leiguíbúðum verða markaðsvextir og þá er auðvitað sýnt að lítið verður um að sveitarfélögin geti yfirleitt byggt leiguíbúðir. Áætla má að núna séu 1.000--1.500 manns á biðlista eftir leiguíbúðum. Þetta frv. felur í sér að á hverju ári muni 600 manns bætast við þá biðlista og einungis er gert ráð fyrir framlagi til 50 leiguíbúða á næstu tveimur árum og niðurstaðan hvað verður um framhaldið á ekki að ráðast fyrr en árið 2000. Það öryggisleysi sem fátæku fólki er nú búið í húsnæðismálum er óþolandi og óverjandi og ríkisstjórninni til háborinnar skammar.

Herra forseti. Ég er andvígur því að þetta mál fari til frekari meðferðar þingsins. Stundum er kvartað undan því að hér á Alþingi sé ekki tekist á um pólítísk grundvallaratriði og stjórnmálaumræða snúist um tækni en ekki innihald. Ég held að menn hljóti að sjá það á þessu frv. og meðferð þess að hér er verið að takast á um pólítísk grundvallaratriði. Hér er uppi tillaga um að hækka vexti. Hér er uppi tillaga um að markaðsvæða allt húsnæðiskerfið, líka það félagslega. Hér er uppi tillaga um að leggja niður félagslegt íbúðakerfi og hér er uppi tillaga um að gera þetta þrátt fyrir hörð andmæli verkalýðshreyfingarinnar í landinu. Því er alveg augljóst mál að í þessari málsmeðferð og niðurstöðu hennar liggja pólitísk vatnaskil og ég er sannfærður um að í framhaldi af þessu mun þjóðin ekki una við það að búa við ástand þar sem ekki verður til félagslegt íbúðakerfi. Ég er sannfærður um að í næstu kjarasamningum eða næstu pólitísku átökum í landinu munu menn berjast fyrir því að til verði félagslegt íbúðakerfi á Íslandi á ný.

Herra forseti. Hér er tekið til 3. umr. frv. um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta sem er eitt af þeim fjórum frumvörpum sem hæstv. ríkisstjórn leggur mikla áherslu á að fá afgreitt nú á þessu þingi. Það frv. sem við ræðum hér, eitt af þeim fjórum ...

Forseti vill biðja hv. þm. afsökunar á að trufla hana svona í upphafi ræðunnar, en þau tilmæli hafa komið frá þingflokksformönnum um að þessum fundi verði frestað í hálftíma. Því spyr forseti hvort hv. þm. vilji fresta ræðu sinni.

Já, það held ég að ég geri.

Ég þakka fyrir.

Herra forseti. Ég hafði rétt hafið mál mitt áðan þegar hæstv. forseti óskaði eftir því að ég frestaði ræðu minni en í inngangi hennar nefndi ég að það frv. sem hefur verið tekið á dagskrá til 3. umr. um þjóðlendur er eitt af þeim fjórum málum sem þessi ríkisstjórn óskar eftir að fá afgreidd áður en þingi lýkur. Hér er um að ræða það frv. af þessum fjórum sem ekki er ágreiningur um, þ.e. meginefni þess um að íslenska ríkið sé eigandi lands og hvers konar landsréttinda og hlunninda í þjóðlendum sem ekki eru háð einkaeignarrétti. Um þetta er mikil, góð og breið samstaða á þinginu. Hitt er engu að síður staðreynd að við í minni hluta allshn. fluttum nokkrar brtt. við 2. umr. málsins í fjórum töluliðum sem lutu að ýmsum þáttum sem við töldum brýnt að færa til betri vegar í þessu frv. Í fyrsta lagi höfum við gagnrýnt hið mikla vald sem hæstv. forsrh. fær með þessu frv. og raunverulega framsal Alþingis til framkvæmdarvaldsins að því er varðar ákvörðum um gjaldtöku og ráðstöfun hennar sem við teljum nokkuð stóran galla á frv., herra forseti. Auk þess töldum við að í þessu frv. sem og reyndar í öðru frv. um auðlindir í jörðu, sem hæstv. iðnrh. flytur, sé umhverfismálunum ekki gert eins hátt undir höfði og nauðsyn ber til. Því miður, herra forseti, voru tillögur okkar, sem ég flutti ásamt hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur og Guðnýju Guðbjörnsdóttur, felldar við 2. umr. málsins, þ.e. um að fullt tillit verði tekið til umhverfisverndar og alþjóðlegra skuldbindinga í því efni og sjálfbærrar nýtingar í þjóðlendum. Eins það sem við töldum mjög mikilvægt að ná fram, þ.e. að í leyfum sem forsrh. á að veita til þess að nýta vatns- og jarðhitaréttindi, námur og önnur jarðefni innan þjóðlendna þá skuli greina þau skilyrði sem leyfishafa eru sett, þar á meðal um gildistíma leyfis, skýrslugjöf leyfishafa, skyldu hans til að hlíta eftirliti og greiða kostnað af því, um öryggis- og umhverfisráðstafanir, kaup vátrygginga vegna hugsanlegrar skaðabótaábyrgðar leyfishafa og um greiðslu leyfisgjalds. Ég held, herra forseti, að meiri hlutinn hafi ekki fært nein rök, a.m.k. sem ég samþykki, fyrir því að ekki sé nauðsynlegt að hafa þessi ákvæði inni enda var það mjög gegnumgangandi í umsögnum um þetta frv. frá ýmsum umhverfis- og náttúruverndarsamtökum að bent var á að þeim þáttum í frv. sem lúta að umhverfismálum væri mjög ábótavant. Það kom m.a. mjög sterkt fram hjá Náttúruverndarstofnun, Náttúruverndarráði og Landgræðslu ríkisins og skal ég ekki tefja tíma þingsins með því að fara ítarlega yfir þær umsagnir aftur. Ég vil líka nefna að Skógrækt ríkisins gerði sínar athugasemdir við þetta mál og lagði til brtt. einnig sem við töldum mjög mikilvæga sem lýtur að beitarfriðun og felur í sér að þeir sem nýtt hafa land innan þjóðlendu sem afrétt fyrir búfénað eða haft þar önnur hefðbundin not sem afréttareign fylgja skuli sækja um leyfi til umhverfisráðherra fyrir áframhaldandi nýtingu. En slíkri leyfisbeiðni skal fylgja mat á umhverfisáhrifum fyrirhugaðrar nýtingar. Mér fannst í umræðum sem urðu um þetta sérstaka atriði varðandi beitarfriðunina að meiri hlutinn hefði ákveðinn skilning á því máli og að á því þyrfti að taka, en benti jafnframt á um leið að þá ætti að gera það í öðrum lögum. Ég studdi mál mitt mjög mikið með grein þar sem fram kemur í hvert stefni með beitarfriðun miðhálendis Íslands. Greinin er eftir Ólaf Arnalds náttúrufræðing og Ingva Þorsteinsson náttúrufræðing og í henni lýsa þeir því ítarlega hve alger beitarfriðun hálendisins sé nauðsynleg og leggja til að það verði til loka ársins 2000 og segja með réttu að menn eigi að sýna þann stórhug að styðja tillögu um að gefa miðhálendinu hvíld fyrir beit í hálfan annan áratug eftir nær 1100 ára óslitna beitarnotkun. Þegar þetta mál var til 2. umr. óskaði ég eftir því við formann allshn. að einmitt þetta ákvæði yrði tekið til skoðunar milli 2. og 3. umr. ef vera mætti að það gæti leitt til samkomulags að hægt væri að flytja frhnál. þar sem lögð yrði áhersla á það að þegar á næsta þingi yrði lögum breytt sem tryggðu betur beitarfriðun en lögin gera nú. Ekki náðist samkomulag um að halda slíkan fund og því verður að vænta þess, herra forseti, að stjórnarliðar eða eftir atvikum stjórnarandstaða leggi á það áherslu á næsta þingi að inn komi frv. sem tryggi það sem hér hefur verið kallað eftir, þ.e. beitarfriðun miðhálendis Íslands til ársins 2015. Ég skal láta það mál útrætt, herra forseti, en get ekki látið hjá líða nú þegar þetta mál er til lokaumræðu að draga enn og aftur athyglina að því mikla valdi sem forsrh. fær með frv. sem ég tel að sé alveg einstætt. Við reyndum mjög að fá fram brtt. og samkomulag við meiri hlutann um að Alþingi kæmi á ákveðinn hátt þarna að þessu máli að því er varðar gjaldtökuna sjálfa og að því er varðar ráðstöfun á henni. Við lögðum til að sú samráðsnefnd sem hæstv. ráðherra hefur sér til halds og trausts og m.a. á að gera tillögur um ráðstöfun tekna af réttindum innan þjóðlendu, skyldi gera tillögu til fjárln. Alþingis. Alþingi hefur nú einu sinni fjárveitingavaldið og við töldum að það væri eðlilegri farvegur að fjárln. kæmi þannig inn í þetta mál, þ.e. að nefndin gerði árlega tillögu til fjárln. Alþingis um ráðstöfun tekna á réttindum innan þjóðlendna að fenginni umsögn Náttúruverndar ríkisins og Landgræðslu ríkisins. Ekki eins og mér sýnist af þessu frv. að eigi að gera, þ.e. að hæstv. forsrh. ákvarði sjálfur þessa gjaldtöku, ákvarði sjálfur hvernig eigi að nýta það fé sem raunverulega enginn veit hvað er mikið og síðan komi hann eftir á til þingsins og gefi Alþingi skýrslu um þessa gjaldtöku og hvernig henni hefur verið ráðstafað. Raunverulega er ekki skilgreint við hvað eigi að miða þessa gjaldtöku. Við vildum bæta þar úr og setja skýrari málsmeðferðarreglur eins og þær að gjaldið sem ráðherrar ákvarða skuli taka tillit til verðmætis þess sem afnot eru heimiluð á og að nánari ákvörðun um gjaldtöku skuli setja í lög um aukatekjur ríkissjóðs. Loks töldum við það mjög mikilvægt, sem núna er í lausu lofti, þ.e. við hvaða aðstæður á að bjóða út þegar um er að ræða nýtingu vatns- og jarðhitaréttinda, námur og önnur jarðefni innan þjóðlendu. Þar vildum við að fram kæmi að ráðherra skyldi láta bjóða út nýtingu lands og landgæða í þjóðlendum þegar ætla mætti að um verðmæta nýtingarkosti væri að ræða og þá ætti að fara fram útboð samkvæmt ákvæðum laga um framkvæmd útboða. Meira að segja varðandi þessa tillögu sem ég hefði haldið að væri sjálfsögð og hægt að fallast á, að þegar um væri að ræða verðmæta nýtingarkosti væri í öllu falli skylda að láta fara fram útboð, þá var ekki hægt að ná samkomulagi við meiri hlutann um slíkar málsmeðferðarreglur. Við lögðum einnig til, til þess að draga úr þessu valdi hæstv. forsrh., að óbyggðanefndin sem er mjög mikilvæg nefnd í þessu ferli öllu saman, sem á að fara af stað varðandi miðhálendið, yrði skipuð af dómsmrh. en ekki forsrh. Um þetta náðist ekki samkomulag, herra forseti, og ég held að það sé alveg full ástæða til þess að vekja athygli á því hvaða rök voru notuð við því þegar við spurðum hvort ekki væri hægt að ná samkomulagi um að ráðstöfun tekna af leyfum vegna nýtingar lands væri hjá Alþingi í stað forsrh. Þá fengum við þau svör, sem voru sett niður á blað af fulltrúa forsrh., að ráðstöfun teknanna sé þannig bundin með lögum að þær renni í ríkissjóð eða viðkomandi sveitarsjóð eins og annars mundi vera. Með þessu móti gengju tekjurnar til að sinna ákveðnum verkefnum eða þörf innan þjóðlendnanna sjálfra og þannig héldu þær að nokkru sögulegri sérstöðu sinni sem um margt kemur þá til með að svipa til nokkurs konar sjálfseignarstofnunar. Okkur fannst það afar furðuleg samlíking að bera hæstv. forsrh. saman við það vald sem sjálfseignarstofnanir hafa og setja samasemmerki á milli þeirra. Um þetta, herra forseti, þýðir ekki að deila. Tilraunin var vissulega gerð til þess að ná fram þessum endurbótum á frv. sem við töldum mjög gott mál. Við í minni hluta höfum rætt það og sjáum ekki ástæðu til þess að fylgja þessum brtt. frekar eftir eða öðru sem gæti náð því markmiði sem við settum okkur og ég hef áður lýst. Svo virðist sem meiri hlutinn sé staðráðinn í að ná málinu fram eins og það var afgreitt við 2. umr. Ég vil halda því til haga að við í minni hlutanum studdum þær brtt. sem allshn. gerði, sem voru vissulega til bóta í þessu máli og nefndi ég sérstaklega ákvæðið varðandi gjafsókn, þ.e. það voru lagðar til breytingar á 17. gr. frv. sem fjallaði um málskostnað í málum sem rekin eru fyrir óbyggðanefnd. Rökin fyrir því að breyta þessu ákvæði við 2. umr. voru að telja yrði líklegt að málarekstur fyrir nefndinni gæti orðið kostnaðarsamur fyrir aðila, m.a. vegna gagnaöflunar, gerð uppdráttar og kaupa á sérfræðilegri aðstoð. Í starfi nefndarinnar verður ráðið til lykta í álitaefnum sem hafa mikla almenna þýðingu og varða mikilsverða hagsmuni einstaklinga og lögaðila. Enda þótt almennt sé ekki gert ráð fyrir að menn hafi gjafsókn þegar mál eru til meðferðar í stjórnsýslunefndum verður að líta til þess að frumkvæði að því að mál verði tekið til meðferðar kemur frá ríkisvaldinu og því starfi er markaður ákveðinn tími. Þess vegna tel ég að brtt. sem við studdum hafi verið mjög til bóta. Ég þarf, herra forseti, út af fyrir sig ekki að hafa lengra mál um þetta ágæta frv. sem er hér til lokaafgreiðslu í þinginu. Ég vil þó nefna mjög sérstaka umsögn stjórnar SSH sem kom um þetta mál og mér gafst ekki tækifæri til að ræða við 2. umr. málsins. Stjórn Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu tekur með mjög sérstæðum hætti á þessu frv. til laga um þjóðlendur og segir svo, með leyfi forseta: ,,Stjórn SSH telur þörf á að færa hálendið undir stjórnsýslu aðliggjandi sveitarfélaga. Einnig er nauðsynlegt, að mati stjórnar, að skilgreina eignarrétt á hálendinu, með því að greina á milli eignarlanda og annarra svæða þ.e. þjóðlendna.`` Síðan er rætt um þetta ágæta frv. sem ég held að sé mjög góð sátt um í þinginu, þessi grundvallaratriði. Þar telur SSH ástæðu til þess að lýsa því yfir að í þessu frv. sé um mestu eignatilfærslu Íslandssögunnar að ræða. Þeir telja ekki rétt, eins og frv. kveður á um, að skipa sérstaka nefnd á vegum forsrn. til að kanna eignarhald og úrskurða í kjölfarið um eignarrétt einstaklinga, félaga eða annarra á hálendinu og telur rétt að þetta falli undir sveitarfélögin. Mér fannst þetta afar sérstök umsögn og hún skar sig nokkuð úr öðrum umsögnum sem fram komu um þetta mál. Herra forseti. Aðallega er það frv. félmrh. sem vissulega tengist þessu frv. sem deilur hafa staðið um á þessu þingi. Mér gefst væntanlega tækifæri til þess að ræða það við 3. umr. um það mál. Ég vil þó vekja athygli á því að það eru enn að berast mjög miklar athugasemdir, herra forseti, varðandi það mál og 3. gr. þess frv. sem við ræðum hér tengist því á vissan hátt. Ég mun því fara yfir það sem nýtt hefur komið fram í því máli þegar það mál fer á dagskrá, eins og grein sem birtist í Morgunblaðinu á sunnudaginn, um miðhálendið og stjórnsýslu og skipulag þess, sem mér finnst mjög áhugaverð grein og ákveðið innlegg inn í þessa umræðu. Hún gæti vel átt heima við þessa umræðu, en það er grein Páls Sigurðssonar prófessors sem ber heitið ,,Þessi vængjaða auðn``. Ég tel hana mjög athyglisverða og það hvernig Páll tekur á þessu máli. En ég get út af fyrir sig, herra forseti, beðið með að fara í það mál þar til við komum að sveitarstjórnarlögunum. Eins og af þessu má sjá eru enn uppi mjög háværar raddir um að miðhálendisfrv. verði frestað. Enn telur sá stór hópur í þjóðfélaginu að von sé til þess að Alþingi fallist á að fresta þessu máli til haustsins. Þar sem við erum að tala um frestun á því máli þá vakti leiðari Morgunblaðsins sunnudaginn 17. maí athygli mína. Hann var undir fyrirsögninni Eitt af hjartans málum þjóðarinnar. Ég held að þjóðin sé farin að skynja hve mikilvægt mál er hér á ferðinni og geri það meira og meira með hverjum degi sem líður. Morgunblaðið telur ástæðu til þess í leiðara sínum á sunnudag að taka þetta mál upp. Ég vil þá líka halda til haga í leiðinni þeirri skoðanakönnun sem fram hefur farið um þetta mál, þar sem mikill meiri hluti þjóðarinnar er andvígur því hvernig stjórnsýsla og hagnýtinguna á hálendinu á að vera og tengist lítillega því frv. sem við ræðum, sérstaklega að því er varðar 3. gr. þess. Ef ég gríp aðeins niður í þennan leiðara þá segir, með leyfi forseta: ,,Við þjóðlendufrumvarp forsætisráðherra er ekkert efnislegt að athuga. Það stuðlar að varðveislu hálendisins. Öðru máli gegnir um þær hugmyndir, að einstaka sveitarfélög hafi skipulagsrétt á sumum hálendissvæðum. Þótt sagt sé að í því felist ekki eignarréttur, felst yfirráðaréttur í rétti til skipulags. Það er staðfest í lögum, að íslenska þjóðin eigi fiskimiðin en öðrum hefur tekist að ná yfirráðum yfir þeirri auðlind. Þess vegna er misráðið að afhenda einstökum sveitarfélögum skipulagsrétt á hálendissvæðum. Það fer best á því, að hálendissvæðið sé undir einni stjórn og að mikil íhaldssemi ríki um allar framkvæmdir á því svæði. Óbyggðir Íslands eru auðlind, sem á að varðveita. Umræður utan þings síðustu vikur ættu að hafa sannfært alþingismenn og stjórnvöld um að hér er á ferðinni eitt af hjartans málum íslensku þjóðarinnar.`` Síðan segir orðrétt í lokin, með leyfi forseta: ,,Þegar um slíkt mál er að ræða eiga þingmenn og ráðherrar að láta misskilinn metnað um skjóta afgreiðslu mála lönd og leið. Þjóðin á lýðræðislegan rétt á því að ræða framtíð hálendisins ofan í kjölinn. Það liggur ekki svo mikið á. Hinar miklu umræður valda því, að engum kemur til hugar að grípa tækifærið og hefja framkvæmdir, sem engin samstaða verður um. Þess vegna ættu meirihlutaflokkarnir á Alþingi og ríkisstjórn að sýna þau hyggindi að slaka á og gefa tíma og svigrúm til frekari umræðna.`` Nú er meira að segja Morgunblaðið, herra forseti, gengið til liðs við þann stóra hóp í þjóðfélaginu sem kallar eftir því að þingmenn og ráðherrar í meiri hlutanum láti misskilinn metnað um skjóta afgreiðslu máls lönd og leið og þau sýni þau hyggindi að slaka á og gefa tíma og svigrúm til frekari umræðna.  Herra forseti. Aðalerindi mitt í þennan ræðustól við lokaafgreiðslu þessa máls var að lýsa vonbrigðum mínum með það að tillögum okkar í minni hlutanum skyldi hafa verið hafnað, sérstaklega er varðar umhverfisþáttinn í þessu máli og það mikla vald sem forsrh. er fengið, raunverulega framsal á valdi Alþingis varðandi gjaldtökuna og ráðstöfun á því. Ég spái því, herra forseti, og það skulu vera mín lokaorð, að þetta mikla vald og framsal Alþingis til forsrh. muni verða deiluefni milli þings og framkvæmdarvalds þegar fram í sækir.

Herra forseti. Við alþýðubandalagsmenn höfum stutt þetta frv. í meginatriðum. Við höfum gert ýmsar athugasemdir við það en teljum að það sé mjög mikilvægt að slá því föstu að landsvæði utan eignarlanda, þó að einstaklingar eða lögaðilar kunni að eiga þar takmörkuð eignarréttindi, séu þjóðlendur. Ég tel að það séu heilmikil tíðindi að þetta mál verði afgreitt eins og hér er gert ráð fyrir þó á því séu ýmsir gallar. Ég tel reyndar að í þeirri umræðu sem í gangi hefur verið um frv. þrjú að undanförnu, hafi kannski ekki að öllu leyti verið gefin sú mynd af málunum sem skyldi. Meðal annars finnst mér að það hafi ekki komið nægilega skýrt fram hve mikil samstaða er um grundvallaratriði í þessu frv., þrátt fyrir ýmsa galla sem hv. 13. þm. Reykv. rakti m.a. hér áðan. Gallarnir sem ég tel að séu á þessu eru auðvitað stjórnarfarsþátturinn, þar sem gert er ráð fyrir því að þessi lönd séu lögð til forsrh., eins og gert er ráð fyrir í 2. mgr. 2. gr. Ég viðurkenni þó að það er vandi að finna út hvernig hefði verið rétt að taka á þessum málum. Mér segir svo hugur að það sé rétt athugað hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur áðan, að þessi mál eigi oft eftir að koma inn aftur. Ég geri ráð fyrir því að þau ákvæði sem eru í 2. mgr. 2. gr. og sömuleiðis í síðari hluta 3. gr. og 4. gr. séu eins konar rammaákvæði sem eftir eigi að fylla út með mikið ítarlegri lagaákvæðum og það verði gert í framtíðinni. Ég held að við eigum bara að segja eins og viðurkenna að við erum ekki að ljúka þessu máli. Við erum í raun og veru að byrja en það er mikilvægt skref sem hefur verið stigið með því að fjalla um þjóðlendurnar eins og gert er í 1. gr. og víðar í frv. Ég tel hins vegar að hin málin sem hér eru til meðferðar og einnig kölluð hálendismál, þ.e. sveitarstjórnarlagafrv. og auðlindafrv., séu annars eðlis. Þar höfum við haft mikið fleiri spurningar uppi. Við alþýðubandalagsmenn höfum lýst mjög harðri andstöðu við frv. um eignarhald á auðlindum í jörðu. Þar er verið að stíga mjög örlagaríkt skref við að afhenda landeigendum sennilega dýrmætustu auðlindir sem þjóðin á. Allt sem verður neðan jarðar verður afhent landeigendum. Það er í raun ægilegur gerningur og satt að segja, mér liggur við að segja því miður, ekki hægt að ná yfirliti yfir það hvaða afleiðingar það mun hafa að afhenda landeigendum allt sem er undir yfirborði jarðar. Það er alveg sama hvort það er steinarða upp undir yfirborðinu eða demantar og gull sem kynnu að finnast á margra, margra kílómetra dýpi. Ég tel hins vegar að sú ákvörðun, að setja lög um þjóðlendur eins og hér er gert ráð fyrir, vegi nokkuð upp á móti þessum vanda þó ekki sé það nærri því eins og best væri á kosið. Þess vegna er ánægja okkar með þessa niðurstöðu blendin, þó að við séum tiltölulega sátt við þetta frv. eins og fram hefur komið í afstöðu fulltrúa okkar í allshn., hv. 12. þm. Reykv. Bryndísar Hlöðversdóttur. Ég tel ekki ástæðu til þess af okkar hálfu, herra forseti, að fjölyrða um þetta mál frekar á þessu stigi og við munum haga afstöðu okkar til málsins í atkvæðagreiðslu við 3. umr. á sama hátt og við 2. umr.

Virðulegi forseti. Í lok umræðunnar sé ég ekki ástæðu til að fara mjög mörgum orðum um þetta mál til viðbótar því sem talsmaður þingflokks jafnaðarmanna, Jóhanna Sigurðardóttir, hefur gert. Hún hefur farið mjög vel yfir það hvað steytti á skeri varðandi þetta mál sem er þó í meginatriðum sáttamál á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Auðvitað er alveg ljóst að það er mjög mikilvægt að ganga frá eignarrétti yfir öræfasvæðum og öðrum svæðum á landinu sem teljast ekki til viðurkenndra eignarlanda einstaklinga eða lögaðila og fá úr því skorið hvað eru eignarlönd og hins vegar almannaeign sem eru svæði utan eignarlanda. Það er það sem verið er að gera með því frv. sem hefur verið kallað eftir í áratugi. Ég lét þess alveg sérstaklega getið í ræðu minni um frv. til sveitarstjórnarlaga undir ákvæðinu um að skipa miðhálendinu upp á milli sveitarfélaga en þá tók ég einmitt sérstakan kafla um það og hvað það væri mikilvægt og lengi búið að kalla eftir því að ganga frá lögum um eign á okkar sameiginlega landi. Það hefur verið baráttumál okkar í áratugi og eiginlega alveg ótrúlegt hve seint hefur gengið að fá Alþingi til að viðurkenna þá stefnu að landið sé þjóðareign. Það sem er auðvitað erfitt þegar við förum að skoða þessi mál, eignarlöndin og almenningseignina --- og margoft hefur verið komið inn á það í umræðunni --- er að með saklausu frv. sem var sett fyrir nærri 30 árum skuli það hafa gerst að afrétturinn, eins og það er kallað, hafi verið lagður til sveitarfélaganna þannig að þrátt fyrir að lög síðan hafi kveðið á um að byggðin skiptist í sveitarfélög er sífelldur ágreiningur um hver sé réttur sveitarfélaganna og jafnvel hver sé hefð viðkomandi jarðar. Einnig hefur verið bent á það í umræðunni að í mörgum tilfellum er verið að tala um mörk afrétta langt upp fyrir eyðifláka og sandsvæði þar sem ekki er stingandi strá og þar af leiðandi engum búfénaði beitt. Engu að síður er þetta mjög mikilvægt þrátt fyrir að ágreiningur hafi verið um einstök útfærsluatriði. Ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst að í málinu um þjóðlendur og ákvörðun um mörk eignarlanda, þjóðlendna og afrétta hefðum við þingmenn á Alþingi Íslendinga átt að ná fullri samstöðu um málið. Ég er alveg sannfærð að umfjöllun um málið hefði verið vandaðri ef það hefði komið inn í þingið eitt sér og ótruflað og er þá að vísa til þess að allan tímann í umræðunni skuli tvö önnur frumvörp hafa fylgt því í afgreiðslunni. Það hefur sett mark sitt á umræðuna og verið til trafala fyrir vandaða umfjöllun málsins og þá umfjöllun og afgreiðslu sem ég tel að hefði getað orðið ef hin tvö málin, sem hafa sett miðhálendið í og umræðuna um það í uppnám, hefðu ekki verið á sama tíma. Mér finnst erfiðast í þessu máli að verið sé að afgreiða það með meirihlutavaldi á Alþingi og ekki skuli hafa verið hlustað á sjónarmið stjórnarandstöðunnar sem hafa verið mjög réttmæt. Ég ætla líka að nefna það af því að eitt af því sem við höfum gagnrýnt hefur verið vald forsrh. sem hann fær með þessu frv. Ég býst við, varðandi þau ákvæði sem fjallað er um að svo mikið vald liggi hjá forsrh. í málefnum þjóðlendna, að ekki hefðu verið svo miklar áhyggjur með það ef það hefði verið ljóst hvernig menn ætluðu síðan að nýta sér þessa verkaskiptingu og valdið. Líka það að t.d. skv. 4. gr. er ákvæði um að forsrh. sé heimilt að setja reglugerð, nánari reglur um meðferð og nýtingu þjóðlendna samkvæmt lögum þessum og þar með um skilyrði fyrir leyfum sveitarstjórna til afnota af þjóðlendum. Þarna sjáum við einnig enn á ný að það er dálítið viðkvæmt að setja málefni sem mikill ágreiningur er um í reglugerð. Það er óljóst hvað á eftir að verða til þegar slík reglugerð er sett. Það er mjög mikilvægt þegar við afgreiðum mál af þessum toga frá Alþingi Íslendinga að reynt sé svo sem unnt er að setja öll ákvæðin í lagabúning. Eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fór svo rækilega yfir eru önnur atriði, gjaldtakan og stjórnsýslan, sem hafa vissulega líka áhrif á það hvernig viðbrögð okkar eru gagnvart auðlindafrv. Síðast en ekki síst er eignarréttur landeigenda mjög ríkur með þessu frv. Þegar við erum að skoða þetta frv. og skiptinguna, heimildirnar til sveitarfélaganna um nýtingarrétt innan ákveðins tíma og síðan hvernig fara skuli með auðlindir í jörðu fer ekki hjá því að við höfum litið á öll þessi mál í samhengi. Ég á við það þegar ég legg áherslu á, og hef gert allan tímann í þeim ræðum sem ég hef flutt um hvert af þessum þremur málum, að við hefðum átt að gera samkomulag um hvernig við göngum frá lögum um þjóðlendur og vinna síðan önnur frumvörp út frá því. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vísaði m.a. í ræðu sinni til greinar um miðhálendi, stjórnsýslu og skipulag í Morgunblaðinu nú um helgina og af því að því hefur verið hafnað svo rækilega að alvarlegt sé hvar stjórnsýslan liggur varðandi nýtingu t.d. á eignarlöndum, þá ætla ég að grípa niður í lítinn kafla úr þessari grein. Þar finnst mér það sagt mjög skýrt sem við höfum aftur og aftur reynt að hafa áhrif á stjórnarmeiri hlutann með. Virðulegi forseti, ég ætla að leyfa mér að vísa í greinina sem hljóðar svo: ,,Eitt af því sem stuðningsmenn Páls`` --- þá er vísað til hæstv. félmrh. --- ,,beita í málinu er að þjóðlendufrumvarp forsætisráðherra, sem tryggir eign þjóðarinnar á meiri hluta hálendisins, tryggi að þjóðin, eða hann í umboði hennar, fari með nánast allt ákvarðanavald er tekur til miðhálendisins. Að þetta eru blekkingar skal skýrt með dæmi frá Reykjavík. Í borgarlandinu eiga bæði ríki og einstaklingar margar lóðir og eignarlönd. Þrátt fyrir þetta hafa þessir aðilar nær engin áhrif á hvernig borgin er skipulögð og þeir verða alfarið að beygja sig undir það hvað borgin ákveður í sínu skipulagi; hvað leyft verður að gera. Þannig verður þetta líka á miðhálendinu ...`` Þetta er vissulega rétt. Þetta þekkjum við allir þeir þingmenn sem höfum átt sæti í sveitarstjórnum, höfum unnið með skipulagsmál, bæði aðalskipulag og deiliskipulag og vitum að innan þeirra aðalskipulagsmarka sem við vinnum með verða allir að lúta skipulagsákvæðunum hvort heldur þar er um eignarlóðir, eignarlönd eða leigulóðir viðkomandi bæjarfélags að ræða. Herra forseti. Um þetta hefur farið fram mjög undarleg umræða og ekki verið nokkur leið að fá menn til að horfast í augu við að þannig er það. Ég vil líka vísa til þess af því að félmn. þurfti að halda nokkra fundi um frv. sem er ekki hér á dagskrá en tengist þessu máli, þ.e. sveitarstjórnarlögin, með ákvæði um að skipta landinu og miðhálendinu þar með upp í sveitarfélög. Þar komu fjölmargir aðilar á fund nefndarinnar milli 2. og 3. umr. og þar kom það greinilega fram frá skipulagsarkitekt sem hefur haft mikið frumkvæði að því að reyna að fá sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu til þess að vinna svæðisskipulag saman að öllu höfuðborgarsvæðinu, og líta á það heildstætt og skoða hvað er skynsamlegt í skipulagi þess. Það var athyglisvert að hann orðaði það svo að sennilega hefði enginn sýnt meiri áhuga á slíku máli en hann sem starfaði þar að auki við það um nokkurra ára skeið. Það segir líka sína sögu um það hve vonlaus staða það er að reyna að vera með einhvers konar yfirvald yfir sveitarfélögunum þegar ekki er stjórnsýsluvald þar að baki að hann hafi gefist upp á því verkefni. Herra forseti. Við eigum eftir að ræða um miðhálendið og stjórnsýsluna og þess vegna ætla ég að láta mér nægja að koma með þessa þörfu ábendingu um stöðu eignarlanda innan skipulagssvæða sveitarfélaganna en ég legg mikla áherslu á að um leið og við höfum gengið frá mikilvægum málum eins og hvað er eignarréttur landeiganda og hvað er almenningseignin þá fer ekki hjá því að með þeim þremur frumvörpum sem samanlagt verða afgreidd á þessu vori, sum í miklum ágreiningi innan þingsins, sé verið að fara með mjög alvarlega eignatilfærslu frá almenningi á fárra hendur. Ég tek undir þau varnaðarorð sem hafa fallið að hætt er við að þessi mál eigi aftur eftir að koma til kasta þingsins. Frekari útfærsla eða breytingar á lagaákvæðum eiga eftir að koma til þegar menn ætla að fara að vinna eftir þessum lögum og einnig hitt að það eigi eftir að verða mjög alvarleg eftirköst af því að setja þessi þrjú frumvörp í lög sem sett verður með þessum þremur frumvörpum þegar farið verður að vinna út frá þeim lögum sem þá hafa verið sett.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið í ræðum okkar kvennalistakvenna um þetta mál og um hálendisþrennuna svokölluðu þá erum við í meginatriðum sáttar við þetta frv. og teljum að það sé það langskásta af þessari þrennu. Þar á ég ekki síst við 2. gr. frv. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Íslenska ríkið er eigandi lands og hvers konar landsréttinda og hlunninda í þjóðlendum sem ekki eru háð einkaeignarrétti.`` Strax þarna kemur fram ákveðinn fyrirvari sem er: ,,... ekki eru háð einkaeignarrétti.`` Ef litið er svo til annars frv. þessarar þrennu, þ.e. frv. sem upphaflega hét frv. til laga um eignarhald og nýtingu á auðlindum í jörðu en mun nú vera kallað frv. til laga um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, þá segir þar í 3. gr.: ,,Eignarlandi fylgir eignarréttur að auðlindum í jörðu, en í þjóðlendum eru auðlindir í jörðu eign íslenska ríkisins, nema aðrir geti sannað eignarrétt sinn til þeirra.`` Það mætti ætla að hugmyndin sé að íslenska ríkið eigi að eiga þjóðlendurnar og hálendið en það er alls ekki nægilega skýrt og við vitum í raun og veru ekki á þessari stundum hvað þetta verða stór svæði. Þess vegna finnst mér, herra forseti, að það sé verið að nokkru leyti að leika hér sama leikinn og gagnvart fiskinum í sjónum. Það er sagt í einni lagagrein að þetta sé sameign þjóðarinnar en í annarri grein er nýtingarrétturinn fenginn einstaklingum. Ég hefði, herra forseti, gjarnan viljað sjá þetta orðað dálítið öðruvísi, þ.e. að miðhálendi Íslands sé eign íslensku þjóðarinnar og að það komi í hennar hlut að nýta þar auðlindir og skipuleggja það sem eina heild því að það er ekki bara frv. um nýtingu á auðlindum í jörðu sem kemur til með að trufla þessa mynd sem fram kemur í þjóðlendufrv. heldur er einnig frv. um sveitarstjórnarlögin þar sem til stendur að skipta miðhálendinu í svokallaðar sneiðar og því mun ekki vera hægt að líta á hálendið sem eina heild skipulagslega eða stjórnsýslulega séð. Þess vegna er ég ekki alveg sátt við þetta þó góða markmið sem kemur fram þarna í 3. gr. Ég ræddi í fyrri ræðu minni um þessi mál um þau átök sem voru á fyrri hluta aldarinnar í hinni svokölluðu fossanefnd þar sem tekist var á um tvær grundvallarstefnur, svokallaða allsherjarstefnu annars vegar og séreignarstefnu hins vegar. Það er mjög athyglisvert að þá voru einmitt fulltrúar Sjálfstfl. hlynntir allsherjarstefnunni og vildu að þetta væri allt saman í eigu ríkisins. Hins vegar varð minnihlutaálit nefndarinnar ofan á og lögfest með vatnalögunum frá 1923. Síðan hafa fallið ýmsir dómar og þar sem ríkt hefur réttaróvissa í raun um það hver eigi miðhálendið þá hafa þessir dómar líklega stutt hver annan og ég vil túlka það svo að það hafi ef eitthvað sigið á þá hlið að séreignarrétturinn hafi styrkst á þessari öld vegna þess að Alþingi hefur ekki borið gæfu til að lögfesta fyrr frv. af því tagi sem hér er til umræðu. Þess vegna er ég ánægð með að þetta frv. skuli vera til umræðu og komið þetta langt en hins vegar ber að líta á að þeir fyrirvarar sem koma fram í 2. gr. þessa frv. og 3. gr. frv. um eignarhald og nýtingu á auðlindum í jörðu benda til að í raun og veru vitum við hvorki hve stórt svæði kemur til með að teljast þjóðlendur né hverjir koma til með að stýra þeim og nýta þær auðlindir sem þar eru, hvort sem það á við auðnina sjálfa og umhverfishliðina sem er auðvitað mjög mikilvæg og við kvennalistakonur leggjum megináherslu á, en líka allar hugsanlegar auðlindir sem þarna eru, m.a. virkjanamöguleika. Ég vil að það komi fram, herra forseti, að þó að við séum ánægðar með meginmarkmið þessa frv. þá er ekki ljóst að markmið þess muni nást vegna tengslanna við hin frv. tvö sem eru að okkar mati algerlega óásættanleg bæði tvö. Ég sé ekki, herra forseti, mikla ástæðu til þess að orðlengja mikið um þessi mál núna. Ég vil þó ítreka það sem kom einnig fram í fyrri ræðu minni um þetta mál að ég tel að það vald sem fengið er hæstv. forsrh. með frv. sé allt of mikið og í raun óásættanlegt. Það hefði verið mun vænlegra af fallist hefði verið á tillögu okkar stjórnarandstæðinga um að dómsmrh. skipaði fulltrúa í óbyggðanefnd í staðinn fyrir forsrh. Það hefði verið mun vænlegri leið. Það er mjög vandmeðfarið að hafa svo mikið vald eins og hér er lagt til og ég verð að segja, hæstv. forseti, að reynslan undanfarna daga, og allt að því valdhroki hæstv. forsrh. gagnvart þinginu, gerir mig ekki bjartsýna á að það sé rétt að láta svona mikið vald í hendur eins manns. Þess vegna vil ég ítreka þá andstöðu mína að ég tel að þarna væri mun eðlilegra að verki staðið ef fleiri aðilar kæmu þarna að og vald væri dreifðara. Ég vil að lokum fagna því, herra forseti, að samkomulag virðist vera að nást hér um gang mála og vona að þingið eigi eftir að bera þess blæ á næstu dögum og að þetta frv. fái framgang. En vonandi verður hinum frumvörpunum breytt. Ég er ekki enn búin að sætta mig við að þau fari fram eins og þau eru núna.

Herra forseti. Frv. sem við hér ræðum og er til 3. og síðustu umræðu er eitt af hinum stóru forgangsmálum á þinginu og hefur verið flokkað til frumvarpaþrennu ríkisstjórnarinnar eða jafnvel fernu ef menn hafa viljað telja húsnæðismálin með sem fer heldur afkáralega að mínu mati því þar er auðvitað um allt annars konar mál að ræða. Frv. sem við hér ræðum inniheldur efni sem menn hafa beðið eftir mjög lengi. Í rauninni hafa ekki gilt þær reglur um það efni sem þar er fjallað um eins og ásættanlegt væri og menn hafa leyst úr málum fyrir dómstólum til þess að skýra út eignarrétt á hálendinu. Það hefur raunar verið þannig að drjúgur hlutur miðhálendisins hefur talist eigendalaus með öllu. Þannig var fyrr á öldinni að til voru fræðimenn sem töldu að ríkið væri eigandi þeirra svæða sem enginn gerði annars með réttu tilkall til og það er kannski svipað og hefur tíðkast í öðrum löndum. Segja má, herra forseti, að með þjóðlendufrv. sé verið að leitast við að skýra línurnar í þessu efni og eins og ég sagði þá þótti ýmsum tími kominn til. Þar er innleitt þetta nýja hugtak, þjóðlendur, sem tekur til þeirra svæða sem ekki lúta fullkomnum eignarrétti. Í frv. er samkvæmt 2. gr. mælt fyrir um að ríkið fari með eignarráð þessara svæða. Jafnframt kemur fram að þeir sem hafa nýtt landið innan þjóðlendunnar sem afrétt fyrir búfénað eða haft þar önnur hefðbundin not sem afréttareign fylgja skuli halda þeim rétti þó ríkið fari með grunneignarréttinn. Í 2. gr. er einnig fjallað um það hver fari með stjórnsýsluna og menn hafa talað um að það væri eins og til að undirstrika sérstöðu þessara réttinda, þ.e. þess að íslenska ríkið sé eigandi lands og þó að ekki sé um hefðbundnar eignir ríkisins að ræða að gert er ráð fyrir því að forsrh. en ekki fjmrh. fari með málefni þjóðlendna. Í frv. eru, herra forseti, reglur um leyfisveitingar til landnýtingar og þær eru mismunandi eftir því um hvers konar nýtingu er um að ræða. Þar segir að forsrh. einn veiti leyfi til að nýta ýmis réttindi innan þjóðlendna. Síðan kemur auðvitað fram að til að nýta land og landsréttindi þarf að öðru leyti leyfi hlutaðeigandi sveitarstjórnar. Þar komum við kannski að því að hlutirnir byrja að skarast vegna þess að rétt eins og áður hefur komið fram í umræðu um þessi frumvörp, sérhvert þeirra þriggja eða öll, þá er það svo að sá sem hefur skipulagsréttinn hefur býsna mikið vald og fram hjá honum verður ekki gengið. Það er nákvæmlega þar, herra forseti, sem menn tala um að þessi frumvörp, það frv. sem við ræðum hér um um þjóðlendur og hins vegar frv. félmrh. um sveitarstjórnir, skarist og stangist jafnvel á. Þessi frumvarpaþrenna, inniheldur eins og ég gat um áðan þetta frv. um þjóðlendur þar sem er efni sem menn hafa beðið eftir og með því á að skýra í rauninni hverjir eru eigendur stórs hluta landsins þar sem verður gert klárt á ákveðinn hátt hvað af landinu sé í þjóðareign og hvað sé í einkaeigu. Síðan erum við jafnframt að fjalla um það hvaða réttindi einkaeignin veitir þeim sem teljast vera eigendur lands þar sem þeim er í rauninni falin eignarráð eða afhent eignarhald á öllum auðlindum á sínu landi og í jörðu. Þar er um dálítið sérkennilegt eignarhald að ræða, herra forseti, vegna þess að í frv. kemur fram að þar er ekki um forgangsrétt til afnota af þeim gæðum að ræða heldur er fyrst og fremst um forgang til þess að fá greiðslur fyrir afnotin, forgang til þess að t.d. ef almannaheill krefst þess að auðlindirnar séu nýttar sé alveg klárt að einhver fái borgað fyrir það. Þetta er frv. um eignarhald á auðlindum í jörðu. Svo er þriðja frv. sem er sveitarstjórnarfrv., þ.e. 1. gr. þess og bráðabirgðaákvæðið, sem fjallar um það hverjir ráði skipulagi og nýtingu þar með. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir vitnaði áðan í grein sem Trausti Valsson skipulagsfræðingur skrifar í Morgunblaðið um helgina þar sem hann fjallar nokkuð um hvaða möguleika menn eiga til nýtingar á landi, jafnvel eigandi þess eftir að skipulag er komið á. Hann tekur þar dæmi af möguleikum þeirra sem hafa átt land, ríkis eða einstaklinga, t.d. í Reykjavík, sem hafa orðið að lúta í gras fyrir skipulagsvaldinu. Hann telur að sama muni að sjálfsögðu eiga við þó við séum komin upp á hálendið sakir þess að skipulagsvald sveitarfélaganna sé svo sterkt. Þetta finnst mér vera atriði sem menn hafa tekið allt of létt á í umræðunni en virðist því miður ekki eiga að taka tillit til. Ég óttast að við munum þurfa að horfa framan í ýmis útbrot á næstu árum vegna þess hvernig á að skilja við málið. Menn eru almennt sammála um að frv. sem við erum nú að ræða við 3. umr. sé mikilvægast þessara frumvarpa vegna þeirrar skilgreiningar sem þar kemur fram eða á að verða á því hvað sé þjóðareign. Ég vil leyfa mér, herra forseti, vitna í það sem Páll Sigurðsson, prófessor í lögum við Háskóla Íslands, hefur sagt um þetta mál en hann hefur skrifað margar ágætar greinar, bæði um þjóðlendufrv. og frv. til sveitarstjórnarlaga, eða þann þátt þess sem lýtur að miðhálendinu. Hann segir um þetta þjóðlendufrv.: ,,Með því er leitast við að bera fram hæfilega lausn á þeim vandamálum, sem óneitanlega hafa tengst meintum eignarrétti (eða eigendaleysi) að hálendissvæðunum og öðrum óbyggðum landsvæðum og sem stundum hefur staðið nokkur styr um. Fer ekki á milli mála að þar er stefnt að færsælli skipan mála, að því marki sem á annað borð er unnt með lagasetningu. Eins og margir minnast hafa gengið allmörg dómsmál varðandi kröfur um eignarrétt yfir ýmsum afmörkuðum hálendissvæðum og eru sumar dómsúrlausnirnar bæði merkar og eftirminnilegar. Oftast hefur niðurstaðan orðið sú, að kröfur þeirra aðila --- einstaklinga, upprekstrarfélaga eða sveitarfélaga --- sem gerðu tilkall til eignarréttar voru ekki viðurkenndar. Eru röksemdir þær, sem að baki þeim dómsúrlausnum liggja, afar merkar, margar hverjar, og lærdómsríkar. Alls ekki fer á milli mála, að dómar þessir, sem eru tvímælalaust mjög áhugaverðir af lögfræðilegum sjónarhóli séð, eru um margt stefnumarkandi. Hafa þeir flestir mikið fordæmisgildi --- stundum beint en eigi síður óbeint --- varðandi síðari dómsúrlausnir um önnur öræfasvæði og mætti þar rita um í löngu máli þótt ekki séu tök á því á þessum vettvangi. Þar koma m.a. fram ýmsar merkar athugasemdir um sönnunargildi fornra heimilda, sem gjarna er vísað til í dómsmálum af þessu tagi, og fer ekki á milli mála, hvað sem öðru líður, að Hæstiréttur hefur markað skýra stefnu um það að gera verði mjög strangar kröfur til sönnunargildis ýmissa fornra og kunnra heimilda (bóklegra heimilda jafnt sem löggerninga), þótt gildi þeirra hafi hins vegar síður en svo verið hafnað með öllu. Allur óskýrleiki í þeim gögnum hefur verið túlkaður þeim aðila í óhag, sem hefur byggt á þeim til stuðnings kröfu sinni um viðurkenningu þess að hann eigi tiltekið óbyggðasvæði.`` Herra forseti. Í stuttu máli er það svo að almannarétturinn, ef má orða það þannig, virðist hafa haft yfirhöndina. Það hefur reynst einstaklingum mjög erfitt að sanna eignarhald á þessum svæðum. Þá hefur hvað eftir annað verið staðfest að enginn getur afhent öðrum annað og meira en hann á sjálfur með fullum rétti. Þetta þykir okkur auðvitað merkilegt sem höfum gagnrýnt mjög hvernig fiskveiðistjórnarkerfið á Íslandi leyfir framsal veiðiheimilda, þ.e. það leyfir að selt sé og afhent það sem aðrir eiga án þess að bætur og greiðsla komi fyrir. E.t.v. verður umfjöllun þessara mála og ekki síður framkvæmd þeirra til þess að skýra betur fyrir mönnum ýmsar hliðar sem snúa að sjávarútveginum og eignarhaldi þjóðarinnar á þeirri auðlind. En hér segir Páll Sigurðsson áfram: ,,Í þjóðlendufrumvarpinu er m.a. lagt til að staðfest verði með skýru og ótvíræðu lagaákvæði að allt það land, sem aðrir geta eigi sannað eignarrétt sinn yfir, sé ríkiseign (í reynd sameign þjóðarinnar), en svo sem kunnugt er hefur Hæstiréttur a.m.k. einu sinni komist að þeirri niðurstöðu, að tiltekið óbyggðasvæði, sem ekki var talið vera í eigu bænda, lyti heldur ekki eignarráðum íslenska ríkisins. Sökum þess að niðurstaðan getur að því leyti hæglega orðið hin sama um mörg önnur landsvæði, ef látið yrði á reyna, er afar mikilvægt að meginregla af því tagi, sem frumvarpið felur í sér, verði lögfest hið fyrsta. Annað virðist ekki fá samrýmst nútímalegum hugmyndum um almannarétt. Lögbundin regla af því tagi, sem felst í frumvarpinu, mun tvímælalaust koma í veg fyrir ýmis vandamál, sem nú er við að glíma og sem að öllu óbreyttu kynnu að leiða til þess að eðlilegar úrlausnir fáist ekki á ýmsum þeim álitamálum sem ófært er að ágreiningur ríki um til frambúðar.`` Svo mörg voru þau orð, herra forseti. En ég vil endurtaka að sá sem þetta ritar hefur einnig skrifað margt um galla þess frv. til sveitarstjórnarlaga sem hér liggur jafnframt fyrir og hefur gagnrýnt harðlega að það skuli eiga að skipta landinu upp með þeim hætti sem þar er gert ráð fyrir. Mér sýnist að gagnrýni hans falli þar saman við gagnrýni annarra þeirra sem hafa af því áhyggjur að skipulagsvald 42 sveitarfélaga muni í rauninni taka réttinn af býsna mörgum sem telja sig eiga ýmsan rétt á því svæði sem er í dag kallað miðhálendið. Ég held, herra forseti, að farsælast væri fyrir okkur að samþykkja þjóðlendufrv. og huga betur að því sem hin frumvörpin tvö innihalda, þ.e. sveitarstjórnarfrv. og frv. um eignarhald á auðlindum í jörðu. Ég held að það væri afar farsælt ef við leyfðum örlitlu lofti að leika um lagasmíð af því tagi sem hér liggur fyrir í þessu frv. um þjóðlendur, að óbyggðanefndin gæti starfað, skorið úr og sett mörk á milli eignarlanda og þjóðlendna. Menn gætu þá aðeins áttað sig betur á því hvernig þeir vilja í raun að skipulagsmálum hálendisins sé fyrir komið. Ég óttast, herra forseti, að þeir sem eru að gleðjast svo mjög yfir þjóðlendufrv. hafi kannski ekki alveg áttað sig á því að sá skipulagsréttur sem ákvarðar í raun nýtingu möguleikanna tekur að líkindum býsna mikið af því almannavaldi sem menn telja sig fá með þessu frv. ef það verður að lögum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir umræður og stuðning við þetta mikilvæga mál. Ég tel ekki þörf á að ræða það frekar. Það gerðum við við 2. umr. málsins og allítarlega. Verið er að stíga sögulegt skref með þessu frv., þ.e. frv. til laga um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta. En vegna ýmissa athugasemda hv. þingmanna sem fram hafa komið þykir mér þó rétt að ítreka enn og aftur orð hæstv. forsrh. er fram komu í lok framsögu hans með málinu, en þá sagði hann, með leyfi virðulegs forseta: ,,Við höfum ekki áður búið að slíkum eignarheimildum yfir þessum svæðum og varsla þeirra verður vandmeðfarin. Ekki verður fyrir fram séð við öllum þeim vandamálum sem kunna upp að koma og úr þeim verður ekki leyst á einu bretti. Ég legg þess vegna áherslu á að með samþykkt þessa frv. er aðeins fyrsta skref á lengri leið tekið og með því er ekki svarað hvernig framtíðarskipan ýmissa þeirra málaflokka sem nefndir hafa verið til sögunnar, verði háttað. Um það hljótum við að fjalla sérstaklega og ekki í sömu andrá og þetta skref er tekið.``