Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg leyfi mjer að geta þess, að frv. þetta er að skoða sem afleiðing af sambandslögunum og að nokkru leyti sem viðbót við þau. Það er komið fram við samkomulag, er skifta skyldi þegnunum milli ríkjanna, og er bygt á þjóðerni; voru allir málsaðiljar sammála um, að það væri hinn rjetti skiftigrundvöllur. Jeg hygg, að hepnast hafi að haga ákvæðunum þannig, að allir geti vel við unað, enda hefi jeg ekki annað heyrt hjer í þinginu, og báðir hlutar lögjöfnunarnefndarinnar voru ánægðir með þau. Jeg skal geta þess að ákvæðin í 7. og 9. gr. segja má ske meira en bein ástæða er til. Þar segir, að þegnar annara ríkja en Íslands og Danmerkur, sem lögheimili áttu á Íslandi 1. des. 1918, haldi heimilisfangi sínu þrátt fyrir breytinguna. Meiningin með þessu er ekki önnur en sú, að lög þessi eigi ekki að hafa nein áhrif á ríkisborgararjett þeirra. Það er alls eigi tilgangurinn að fara að gefa reglur um það hjer, hvort ríkisborgarar annara ríkja skuli halda borgararjetti sínum eða ekki. Það heyrir undir hlutaðeigandi ríkisvöld að kveða á um slíkt. Þetta er að eins formleg athugasemd frá minni hálfu og má athuga þetta atriði betur við seinni umr. málsins, ef þörf þykir.

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Þegar mál þetta var síðast til umræðu hjer í deildinni, komu fram við það lítils háttar athugasemdir, einkum frá hv.þm. Barð. (H. K.), og hefir nefndin athugað þær síðan. Út af þessu hefir hún svo fundið ástæðu. til að koma fram með brtt. á þgskj. 143. Í 2. gr. stj.frv. er gert ráð fyrir að veita undanþágu frá að skoða kjötið nýtt og stimpla það, þar sem erfitt sje að ná í lækni til þess, en ætlast til þess að stjórnarráðið geti heimilað, að þessi skoðun fari síðar fram á þann hátt, að saltaða kjötið sje tekið upp úr tunnunum og læknir látinn skoða það og merkja, er til hans næst. Þegar nefndin fór að athuga þetta atriði betur, sá hún að ætti frv. að ná tilgangi sínum, mundi eigi annað hlíta en að ákvæði þetta eða undanþága þessi væri numin burt úr frv. Hún bjóst og við, að þótt dýrt gæti orðið að ná í hæfan lækni til að skoða kjötið nýtt, þá mundi þetta þó geta orðið enn dýrara, þegar öllu væri á botninn hvolft og skoðunin auk þess miklu ótryggari. Nefndin komst því að þeirri niðurstöðu, að rjettast væri að nema þetta undanþáguákvæði burt úr frv. og setja ekkert í þess stað. Að vísu kom það til tals, hvort eigi mundi gerlegt að veita undanþágu frá því, að læknir skoðaði útflutningskjöt, þar sem afarerfitt væri að ná í hann. En þegar farið var að skoða málið betur fanst henni það ótiltækilegt, því að hún gat ekki fundið nein nægileg tryggingarákvæði önnur en læknisskoðun. En nú er það svo um þessa breytingu á frv., að með henni verður ekki bætt úr örðugleikunum, sem eru á því að fá kjötið stimplað og skoðað af lækni og metið til útflutnings á þeim stöðum, þar sem örðugt er að ná í lækni, og lítið kjöt til að flytja út. Þess háttar breyting til tilslökunar kemur í bág við allan aðaltilgang þessara laga, svo að það virðist allsendis ótækt að gera hana. Það, sem gert er til ívilnunar við þá staði, þar sem lítið er slátrað, kemur aðallega fram í 9. gr. frv., þar sem talað er um, að ef húsrúm vanti, geti stjórnarráðið veitt undanþágu til eins árs í senn, til þess að slátra megi úti á góðum blóðvelli. Þetta er það lengsta sem farið verður í því efni að gera undanþágu frá aðaltilgangi þessara laga. Þó nú sje svo, að þetta geti orðið erfitt á einstöku stöðum að fullnægja skilyrðum frv., þá er mönnum, sem illa eru settir að þessu leyti, með ákvæðum þess gerðir litlu meiri örðugleikar eða kostnaðarauki heldur en þeim sláturhúsum, sem lengst eru komin í því að fullnægja nauðsynlegum skilyrðum um slátrun og alla meðferð á kjöti, sem ætlað er til útflutnings, svo sem t. d. Sláturfjelag Suðurlands o. fl.: því aðalákvæði frv., um matið, eru nokkur byrðarauki fyrir þau, þar sem þau hafa fyrir löngu fullnægt þessum skilyrðum. En þó að ákvæði um kjötmat auki útgjöld þeirra að nokkrum mun, verða þau að gera sjer það að góðu, svo að náð verði aðaltilgangi laganna, þar sem þetta er ekki komið svo langt. Um brtt. á þgskj. 134 hefir nefndin ekki tekið ákveðna afstöðu, og þykir sú brtt. svo litlu máli skifta, að hver nefndarmanni vill ráða atkv. sínu um hana. Finn jeg ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir brtt.

Magnús Pjetursson Það var að eins stutt athugasemd út af brtt.hv. landbúnaðarnefndar. Mjer finst sjerstaklega sú fyrri svo afskaplega athugaverð, að ekki sje flanandi að því að samþykkja hana, því að ef hún kæmist inn í lögin væri það sama sem að banna útflutning kjöts frá sumum verslunarstöðum. Það eru svo staðhættir sumstaðar að læknir verður að fara má ske dagleið aðra leiðina heiman frá sjer á útflutningsstað, og hefir auk þess fleiri kauptún yfir að sækja. Yrði alveg ógerningur að fá læknisskoðun þar og þessum landshlutum þá gert alveg ókleift að flytja út kjöt. Þess vegna vildi jeg mælast til þess, að hv. landbúnaðarnefnd tæki málið út af dagskrá og leitaði álits dýralæknis um hvort mjög hættulegt muni að hafa þetta ákvæði um að skoða kjötið síðar, eða hvort hægt muni að koma þessu öðruvísi fyrir. Auk þess virðist og full ástæða til að taka málið út af dagskrá, þótt ekki væri til annars en þess, að laga orðalag brtt., því að hún lætur mjer óþægilega í eyrum. Hún hljóðar svo: „Læknisskoðun og stimplun, samkvæmt lögum 13. sept. 1912, skal fara fram áður en kjötið er saltað, á öllu saltkjöti, sem ætlað er til útflutnings.“ Jeg kann illa við þetta orðalag. Átti jeg tal um það við hv.frsm. (P. Þ.), og heyrðist mjer hann geta fallist á, að málið væri tekið til athugunar. Af því að þetta er 3. umr., yrði að taka málið út af dagskrá nú, vegna þess, að ekki er hægt að laga þetta við síðari umr. Jeg vildi og geta þess um síðari brtt., að óþarft virðist sjerstaklega að tala um ,,sjúkdóma“, því önnur lög ákveða um það. Jeg vona, að hv. nefnd verði við þessum tilmælum, því að ella verð jeg að segja að jeg, og jeg hygg ýmsir fleiri hv. deildarmenn muni leggja mikið kapp á að drepa brtt. hennar.

Hákon Kristófersson Við 1. umr. þessa máls fór jeg nokkrum orðum um ýms ákvæði þessa frv., sem jeg kunni illa við. Síðan hefi jeg leitað mjer upplýsinga hjá hv.þm. S.-Þ. (P. J.), sem átt hefir mikinn þátt í tilbúningi frv., um þessi atriði og eftir viðtal mitt við hann get jeg betur felt mig við ákvæði frv., að því er til míns kjördæmis kemur, sjerstaklega er hann gat þess, að með undanþáguákvæðum, eins og þeim í 9. gr., væri hugsað til þeirra landshluta, sem ættu við líka staðhætti að búa og mín sýsla. Einnig fjekk jeg þar upplýsingar um flokkun kjötsins, og get jeg fallist á ákvæði frv. þar að lútandi eftir þær upplýsingar. Að öðru leyti hefir hv.þm. Stranda. (M. P.) tekið af mjer ómakið. En þó vil jeg árjetta ummæli hans í sambandi við brtt.hv. landbúnaðarnefndar. á þgskj. 143. Hún fer alveg í þá átt, að gera þeim, sem ekki geta náð í lækni, með öllu ómögulegt að flytja út kjöt. Ef jeg þættist ekki vita, hvers vegna hún er fram komin, myndi mig stórfurða á henni. En jeg hefi sterkan grun um, að hún sje runnu undan rifjum dýralæknis, og sá grunur nálgast fulla vissu. Má vel vera, að það sje varhugavert að taka kjöt aftur upp úr tunnum til stimplunar; jeg hefi ekki gott vit á því atriði; en hafi dýralæknir bent landbúnaðarnefnd á, að þetta væri ómögulegt, hví benti hann þá ekki líka á það, að ómögulegt væri, að aðrir en dýralæknar framkvæmdu stimplunina? Jeg heyri, að formaður landbúnaðarnefndar segir, að svo hafi ekki verið. En hann sagði þó við mig í morgun, á leið sinni á nefndarfund, að það væri beint að fara í kring um lögin að láta aðra en dýralækna stimpla kjöt til útflutnings. Á því byggi jeg, að brtt. sje runnin frá dýralækni. Þar sem jeg ber fult traust til hv.þm. S.-Þ. (P. J.), að hann hafi ekki flanað að þessu máli, og að hann hafi tekið til rækilegrar yfirvegunar, hvort ekki mætti taka kjötið upp úr tunnunum aftur, þar sem ekki næst til læknis til stimplunar, þá vænti jeg þess, að hv. deild felli brtt. nefndarinnar, á þgskj. 143. Háttv. frsm. (P. Þ.) benti á, að ívilnanir til þessara staða væri að finna í 9. gr. frv. Jeg vona, að háttv.frsm. taki ekki illa upp fyrir mjer, þótt jeg segi honum, að ef brtt. nefndarinnar verður samþ., þá er ívilnunin í 9. gr. minna en einskis verð, því að við höfum ekki leyfi til að sækja um undanþágu til slátrunar, þar sem engin leið er að fá kjötið flutt út úr landinu vegna ákvæða 2. gr., ef brtt. verður samþ. Verði því brtt.samþ., þá sjá allir heilvita menn, að það er sama sem að eyðileggja áhrif undanþágunnar í 9. gr. Mjer þætti vænt um að heyra álit hv.þm. S-Þ. (P. J.) um það, hvort hann af sinni margra ára reynslu telur ekki fulla vissu fengna um það, að óhætt sje að taka kjöt upp úr tunnum til stimplunar síðar, ef svo stendur á. Að svo mæltu sje jeg ekki ástæðu til fleiri orða að þessu sinni, en verð að leggja áherslu á að háttv. deild samþ. ekki brtt. á þgskj. 143. Væri mjer það mikil ánægja, ef háttv. landbúnaðarnefnd tæki nú upp sama ráð, því að hún hlýtur að sjá, að 9. gr. getur ekki samrýmst við brtt.

Sveinn Ólafsson Ef til vill hafa háttv. þingdm. ekki tekið eftir brtt. frá mjer á þgskj. 134, af því að hún er svo lítil fyrirferðar. Vil jeg því vekja athygli á henni með örfáum orðum. Það sem jeg hefi fyrir augum með henni, er, að jeg tel eigi rjett, að ákvæði 10. gr. taki til viðskifta einstakra manna með kjöt, svo sem sendingar til kunningja eða vina í nágrannalöndunum eða kjötkaupa útlendra - t. d. færeyskra - fiskimanna, er veiðar stunda hjer við land. En eins og greinin er, eru gerðar allar sömu kröfur til þess kjöts sem hins, er flutt er út til sölu erlendis. Mjer fanst því að ósekju mega bæta þessari stuttu setningu inn: „til sölu á útlendum markaði“. Er með þessari breytingu undanskilið fullkomnu mati það kjöt, sem selt er einstökum mönnum eftir beiðni þeirra eða útlendum fiskiskipum, en ekki er flutt á heimsmarkaðinn. Jeg fæ ekki sjeð, að slíkt kjöt þurfi að fullnægja öllum þeim ströngu reglum um mat á kjöti, sem hjer eru settar. Vona jeg því, að háttv. landbúnaðarnefnd geti felt sig við þetta.

Einar Árnason Það hafa komið fram ýmsar athugasemdir út af brtt. landbúnaðarnefndar, sjerstaklega frá hv.þm. Stranda. (M. P.) og hv.þm. Barð. (H. K.). Háttv. þm. Stranda. (M. P.) skaut því til nefndarinnar, hvort hún vildi ekki taka málið út af dagskrá og leita álits dýralæknis um brtt. Jeg held ekki, að þess sje þörf, því að landbúnaðarnefndin bar brtt. undir hann áður en hún fór í prentsmiðjuna. Hann taldi hana alveg bráðnauðsynlega, því að það væri með öllu ómögulegt fyrir nokkurn lækni að stimpla kjöt, sem búið væri að salta. Bæði hefði það oft mikinn kostnað í för með sjer, og auk þess væri engin trygging fyrir, að kjötið skemdist ekki við það. Mótbárurnar eru bygðar á því, að ákvæðið yrði mikið notað til þess að taka kjöt upp úr tunnum eftir á, til stimplunar. En það er hið versta neyðarúrræði, þó að vitanlega sje svo, að á ýmsum stöðum sjeu dálitlir örðugleikar á að fá lækni til að stimpla. En út af því, er hv.þm. Barð. (H. K.) spurði hvort nefndin hefði ekki spurt dýralækni, hvort byggja mætti á stimplun annara en dýralækna, skal jeg geta þess, að ekki var hægt að skilja annað en hann teldi það fullkomlega fullgilt. Hann benti á, að fá mætti læknanema frá Reykjavík, um slátrunartímann, til að stimpla kjöt, þar sem örðugt væri að ná í lækni. Jeg býst við, að hv.þm. Barð. (H. K.) hafi misskilið eitthvað dýralækni um þetta atriði. Það kom hjer fram í umr. um daginn, að það gæti orðið mjög bagalegt, ef hjeraðslæknir væri sóttur frá stimplun, eða forfallaðist á einhvern hátt. Þetta getur vel komið fyrir, að læknir forfallist einn og einn dag, og hefir meira að segja komið fyrir. En reynslan er búin að sýna, að þetta þarf ekki að valda neinum vandræðum. Það er venjulegt, og ætti jafnan að vera svo, þar sem sláturhús eru, að sami maður hjálpi til við stimplunina ár eftir ár. Þótt nú læknirinn þyrfti að skreppa frá um stundarsakir, getur þessi maður stimplað fyrir hann.  (H. K.: Hvað sagði dýralæknir um það?)  . Hann sagði, að það gæti vel gengið. Aðalatriðið væri, að vottorðið væri gefið af lækni, en ekki einhverjum og einhverjum. Þessi brtt. er fram komin eftir tilmælum dýralæknis. Jeg býst ekki við, að hv.þm. vilji kveða upp þann dóm, að till. hans í þessu máli sjeu einskis nýtar.  (M. P.: En málið?)  Það getur vel verið, að orðalagsins vegna sje ástæða til að taka málið út af dagskrá.

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Jeg ætlaði að svara hv.þm. Stranda. (M. P.), en nú hefir hv. 2. þm. Eyf. (E. Árna.) að mestu leyti tekið af mjer ómakið um fyrri brtt. á þgskj. 143. Sú brtt. er beinlínis gerð að ráði dýralæknis, þótt jeg tæki það ekki fram við framsögu málsins. Og það virðist líka auðsætt, að það gæti varla komið til mála, að læknisskoðun á kjöti hafi nokkra þýðingu, úr því búið er að salta það, auk þess sem stöðugt er hætta á, að kjötið skemmist við það. Útflytjendur gætu þannig átt miklu meira á hættu af því, að láta stimpla kjöt eftir söltun, en sem svarar örðugleikunum á því, að fá það skoðað og stimplað áður. En svo var það síðari liður brtt., sem hv.þm. Stranda. (M. P.) áleit að væri til lítilla bóta, eða óþarfur. Sú breyting er og gerð að ráði dýralæknis. Hann útskýrði orðið „eðlisgalli“ þannig, að sá galli er fylgir einhverjum hlut - t. d. að hestakjöt þykir alment ekki eins bragðgott og kindakjöt - er galli á eðli hans. Geti það því ekki átt við um sjúkdóma eða meinsemd. Jeg ætti ekki að þurfa að útskýra þetta fyrir hv.þm. Stranda. (M. P.) Hann ætti sem læknir að vita það. Virðist mjög eðlilegt að setja hjer orðið „sjúkdóma“ í stað „eðlisgalla“, þar sem það er ólíkt skýrara. Annars veit jeg ekki, hvað hv.þm. Barð. (H. K.) ætlast fyrir með mótmælum sínum móti þessu frv. með brtt. nefndarinnar. Jeg sje ekki, hverju hann þykist bættari með því ákvæði, sem nefndin vill fella úr 2. gr., nema hann vilji eiga það á hættu, að kjötið sje rifið aftur upp úr tunnunum, með öllum þeim annmörkum, sem því fylgja. Get jeg því ekki sjeð neina aðra meiningu í því, að hafa móti brtt., en að ónýta aðaltilgang frv., sem er sá, að kjötið sje skoðað af lækni samkvæmt lögum, og að öðru leyti með það farið eftir vissum reglum, sem frv. setur. Jeg sje ekki ástæðu til, að málið sje tekið út af dagskrá, þótt orða megi brtt. öðruvísi. Finst ekki sýnt fram á, að það sje svo mikilvægt atriði.

Flm. (Sveinn Ólafsson) Það er óþarfi að hafa langa framsögn fyrir þessu máli, því að það er hvorki margbrotið nje frv. fyrirferðarmikið. Kauptún það, sem hjer um ræðir, hefir á seinni árum vaxið tiltölulega meira en önnur kauptún á Austurlandi, og hefir nú þegar færst út fyrir takmörk þau, sem því voru sett með lögunum 22. okt 1912 Afleiðingin af þessu, að menn hafa neyðst til að byggja fyrir utan takmark lóðarinnar, er sú, að þeir hafa farið á mis við hlunnindi þau, sem því fylgja að búa á löggiltri lóð. Eins og kunnugt er, veitir veðdeild Landsbankans eigi lán út á húseignir, sem eigi standa á löggiltri lóð, nema þær, sem fylgja jörðum, og hefir því veðhæfi húseigna þarna að engu orðið, eigendum til stórbaga. Þeir hafa því óskað þess að frv. þetta væri flutt inn í þingið og kaupstaðarlóðin stækkuð, en sú ósk hefir einnig verið studd af öðrum íbúum kauptúnsins. Vænti jeg þess, að enginn hv. þingdm. muni hafa á móti málinu, og sje því eigi ástæðu til að tefja tímann með lengri ræðu eða að vísa því til nefndar.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg get látið mjer nægja að segja örfá orð, úr því að engin brtt. hefir komið við frv. Jeg vil þá geta þess, að frv. er samið af póstmeistara, og nefndin hefir gert fáar breytingar á því. Jeg býst við, að nauðsyn beri til að koma með brtt. við frv. við 3. umr., til þess að ákveða, hve nær það gengur í gildi. Það þarf sem sje að koma í gildi 1. jan. 1920, því að 31 des. þ. á. falla lögin frá 1917, um bráðabirgðahækkun á burðargjaldi, úr gildi. Fjárhagsnefnd mun sjá um, að brtt. þessi verði fram borin.

Magnús Pjetursson Jeg vildi skjóta þeirri fyrirspurn og athugasemd til fjárhagsnefndar, hvert þessir nýju embættismenn eigi að vera undir sömu launakjörum og áður voru við póststörfin. Jeg vildi biðja hv. nefnd að athuga þetta, sjerstaklega ef henni virtist, að kjör þeirra gætu ekki farið saman, og senda þá athuganir því viðvíkjandi til launanefndar, og uppástungur um launin.

Flm. (Matthías Ólafsson) Jeg þykist ekki þurfa að halda langa ræðu til að sýna fram á, hve nauðsynlegt mat á útflutningvörum er til að tryggja, að þær sjeu sem best vandaðar, því að það mun nú orðið alment viðurkent. Vjer höfum nú um nokkurn tíma haft síldarmat, en það hefir ekki komið að fullum notum, því að nokkur missmíði eru á síldarmatslögunum, og í fyrra reyndist nokkuð af útfluttu síldinni ekki sem skyldi. Það má gera ráð fyrir, að þetta hafi stafað af því, að fyrirmæli laganna hafi eigi verið fullnægjandi; í þeim er t. d. ekki tekið til, hver tegund salts skuli notuð, nje hve mikið af hverri tegund fyrir sig. Á þessu vill frv. þetta ráða bót. Jeg sje ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um málið að þessu sinni, en óska, að það fái fljótan framgang í þinginu, svo að lögin komist sem fyrst í gildi. Að endingu óska jeg að málinu verði, að lokinni umræðu, vísað til sjávarútvegsnefndar; má þá koma að breytingum, ef ástæða þykir til.

Flm. (Stefán Stefánsson) Eins og hv. þingdm. mun reka minni til, þá var á fyrra þinginu síðastliðið sumar gerð mjög stórfeld breyting á því frv., sem við þm. Eyfirðinga fluttum um bæjarstjórn fyrir Siglufjörð. Og þó að við þá neyddumst til að samþykkja hana, þá var okkur það ljóst, að þetta hlytu að eins að verða bráðabirgðalög, en ekki til verulegrar frambúðar, enda var okkur þá kunnugt um, að Siglfirðingar voru alls ekki ánægðir yfir breytingunni, sem heldur enginn getur láð þeim. Það er ekkert undarlegt, þó að þeir geti ekki unað því, að oddviti bæjarstjórnar hafi ekki öll hin sömu rjettindi og störf og bæjarfógetar hinna annara kaupstaða landsins. Ósk Siglfirðinga er því að eins sú, að þeir að þessu leyti njóti sömu rjettinda og önnur samskonar bæjarfjelög. Um þetta hljóðar frv. um breytingu á bæjarstjórnarlögum Siglufjarðar, sem hjer liggur fyrir. Jeg geri ráð fyrir, að öllum háttv.þm. finnist þessi ósk þeirra mjög eðlileg, álíti sjálfsagt, að maðurinn, sem hefir á hendi stjórn og framkvæmdir bæjarmála, hafi ekki einasta dómsvald í almennum lögreglumálum, heldur líka önnur dómarastörf, sem nú heyra undir sýslumanninn í Eyjafjarðarsýslu. Og margoft er ómögulegt að ná til hans svo fljótt, sem brýn þörf er á. Það er ekki heldur eðlilegt, að sá, sem stjórnar bæjarmálum, hafi ekki að sjálfsögðu á eigin ábyrgð innheimtu á tolli og skipagjöldum, heldur geri það á ábyrgð og fyrir hönd annars manns. Enn fremur er það illa viðeigandi, að hann haldi að eins minni uppboð á sína ábyrgð, en hin stærri á ábyrgð sýslumannsins í Eyjafjarðarsýslu. Sem sagt virðist alt þetta starf hans fyrir hönd sýslumannsins í Eyjafjarðarsýslu afar óhagkvæmt og óviðeigandi. Ástæðurnar fyrir því, að hinu upphaflega frv., sem við fluttum 1917 og 1918 um bæjarstjórnarrjettindin, var þannig breytt, ætla jeg ekki að fara út í, en vil í því sambandi vísa til þingmálafundargerðar frá Siglufirði, sem liggur frammi á lestrarsalnum. Annars finst mjer þeir tímar nú standa yfir, að Alþingi ætti vel að athuga það, hvort enn muni vel við eiga að neita Siglfirðingum um þá nauðsynlegu og eðlilegu sjálfstjórn, sem þeir þing eftir þing eru að óska eftir. Af því að mál þetta er svo kunnugt hv.þm., ætla jeg ekki að fara lengra út í það við þessa umr., en vænti þess fastlega, að því verði vel tekið, og það því fremur, þar sem nú liggur fyrir frv. til launalaga, svo að það spursmál, um ákvæði og tilhögun launanna verður nú tekið til athugunar. Að svo mæltu leyfi jeg mjer að leggja til, að málinu verði vísað til allsherjarnefndar, og treysti henni til alls hins besta í því.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Hjer liggja fyrir tvær brtt. við frv., önnur frá nefndinni, en hin frá einum nefndarmanna. Brtt. nefndarinnar er þess efnis, að ráðherra geti undanþegið skatti þessum bifreiðar, sem eingöngu eru notaðar í opinberar þarfir. Jeg vil mæla með þessari brtt. Hin brtt. er frá hv. 1. þm. Ám. (S. S.), og er nefndin honum þar ekki sammála. En annars munu allir nefndarmenn vera frjálsir um atkvgr. Jeg býst við, að hv.þm. (S. S.) mæli með þessari brtt., en jeg vil lýsa yfir því af minni hálfu, að jeg greiði henni ekki atkv., og það af þeirri ástæðu, að mjer finst skatturinn vera svo lágr og takmörkin svo óljós milli mannflutninga- og vöruflutningabifreiða, því að sama bifreiðin flytur í dag menn, en á morgun vörur.

Sigurður Sigurðsson Jeg vil gera stutta grein fyrir breytingartillögu þeirri, sem jeg hefi leyft mjer að bera fram. Hún fer í þá átt, að vöruflutningabifreiðar sjeu undanþegnar skatti. Þess er í fyrsta lagi að gæta, að vöruflutningabifreiðar eru enn þá fáar, eins og háttv.frsm. (M. G.) tók fram. Í öðru lagi má það ekki gleymast, að flestar eða allar þær bifreiðar, sem hafðar eru til vöruflutninga, miða að því, að gera vöruna og flutninginn ódýrari. Þetta gildir jafnt um bifreiðar, sem flytja vörur austur um sveitir, sem bifreiðar, er hafðar eru til vöruflutninga innan kaupstaða. Það, sem kom mjer sjerstaklega til að bera fram þessa brtt., var, að nú á seinni tímum, sjerstaklega í vor, hafa bændur í austursveitum komið sjer saman um kaup á bifreið til vöruflutninga. Þessi ráðstöfun miðar að því að spara hestafl og vinnukraft, sem hvorttveggja er víða af skornum skamti þar um slóðir. Og jeg verð að telja þessa viðleitni mjög mikils verða tilraun til þess að spara sjer flutnings- og ferðakostnað. Nú er svo komið, að flestir eru einyrkjar, hafa varla tök á að fara langferðir, og hestaflið er orðið dýrt, og svo ilt að dvelja hjer með hesta, að til vandræða horfir. Allur þorri ferðamanna austan yfir fjall verður því að bæta á sig að flytja með sjer hey. Bifreiðakaupin eru þess vegna tilraun til að draga úr þessum kostnaði. Annars vil jeg minna háttv. þingdeild á það, að aukin notkun bifreiða er besta sönnun þess, hversu samgöngutæki þau, sem vjer höfum átt við að búa, eru ófullkomin, og hversu mikla nauðsyn ber til, að bætt sje úr þessu meini, með járnbrautarlagningu austur í sveitir. Af þessum ástæðum, og fleirum, sem jeg hirði ekki að nefna, vil jeg mæla eindregið með því, að brtt. mín á þgskj. 131 verði samþ. Jeg skal geta þess að lokum, að þessar fáu vöruflutningabifreiðar, sem enn þá eru, mundu ekki skerða skattinn að neinum mun. Og þó að þær flyttu mann einstöku sinnum, mundi það aldrei nema miklu. Enda yrði það fátækari hluti fólksins, sem tæki sjer far með flutningabifreiðum, því vitanlega eru þær mun óþægilegri til mannflutninga, en hinar. En ef reyndin verður sú, að þessi undanþága verði misbrúkuð, ætti að vera auðvelt að setja undir þennan leka, með því að fela stjórninni að ákveða, hvernig skyldi útbúa þær bifreiðar, sem væru undanþegnar skatti.

Jörundur Brynjólfsson Jeg bjóst við brtt. við frv. þetta, eftir umr. að dæma á dögunum. Jeg bjóst við, að þeir, er töldu gjald þetta alt of hátt, mundu gera tilraun til að lækka gjaldataxtann. En þetta hefir brugðist, og kemur mjer það allkynlega fyrir sjónir, því að mörgum þótti taxtinn of hár, er málið var hjer til 1. umr. Jeg er líka þeirrar skoðunar, að hann hafi verið og sje alt of hár. Jeg lít svo á málið, að ef auðið væri að flokka bifreiðarnar, væri rjett, að þeir bifreiðaeigendur væru látnir greiða einhvern skatt, sem hafa bifreiðar beinlínis til skemtunar. En þær bifreiðar væru aftur á móti undanþegnar skatti, sem hafðar væru til nauðsynlegra fólks- og vöruflutninga. Ferðir á hestum verða dýrari með ári hverju, eins og bent hefir verið á, og bifreiðar eru vafalaust bestu samgöngutækin, sem vjer eigum enn kost á; því tel jeg ekki rjett, að lagður sje skattur á þessi þörfu flutningstæki, að minsta kosti eins hár og frv. fer fram á. Það er heldur alls ekki sanngjarnt að leggja 250 kr. skatt á bifreið, jafnvel þó menn hafi hana að eins sjer til til skemtunar. Hestahaldið hverfur smám saman og er þegar að minka mjög mikið í kaupstöðunum. Þar af leiðir, að bifreiðum og bifhjólum hlýtur að fjölga með tímanum, í stað hestanna. Sumir hafa fundið bifreiðunum það til foráttu, að þær skemdu mjög vegi. Þetta er og rjett, að nokkru leyti. Því er, ef til vill, sanngjarnt að bifreiðaeigendur legðu eitthvað af mörkum fram til viðhalds vegum. Reyndar er slíkur skattur ekki lagður á önnur flutningatæki, sem vinna þó vegunum allmikið tjón, og það er ekki svo að skilja, að jeg æski þess. Það nær, að mínum dómi, ekki nokkurri átt, að lagður sje skattur á bifreiðar, sem hafðar eru til vöruflutninga. Þær eru einkum notaðar af hjeruðum, sem eru langt frá sjó og eiga því erfitt um aðflutninga. En slík hjeruð hafa nóg á sinni könnu. Þeim eru aðflutningar svo dýrir, að jeg teldi algerlega ranglátt að leggja skatt á þetta eina flutningatæki, sem þeim gæti komið helst að notum. Annars sýnir það ljósast, hversu aðflutningar eru orðnir sveitamönnum erfiðir og dýrir, að þeir skuli ráðast í að kaupa sjer bifreiðar til vöruflutninga, jafndýrar og þær eru þó til þess. Jeg veit þess dæmi, að menn hafa greitt 8–10 aura fyrir pund hvert, sem þeir hafa flutt í bifreið austur um fjall. Jeg veit til þess, að menn, sem hafa haft slíka flutninga með höndum, hafa stundum haft á orði að sækja um styrk til þingsins, til að draga nokkuð úr kostnaðinum. Það er því ærið kynlegt, að nokkrum skuli koma til hugar að leggja skatt á þessi farartæki. Þess skulu menn líka gæta, að eftir fá ár munu bifreiðar verða alment notaðar, ef ekki er á óeðlilegan hátt dregið úr notkun þeirra. Jeg mun þess vegna bera fram brtt. við frv. við 3. umr., sem fer í þá átt, að lækka þetta flutningsgjald. Og að sjálfsögðu fellst jeg á till.háttv. 1. þm. Árn. (S. S.). Jeg virði vilja fjárhagsnefndar til að afla landinu sem mestra En þessar tilraunir hafa, því miður, stundum þann ókost, að þær koma ekki þar niður, sem skyldi, og hættir við að skapa þann veg misrjetti. Svo er um þetta frv. Flutningsgjaldið, sem það fer fram á, mundi einkum koma niður á þeim, sem búa uppi í sveitunum og eiga allra manna erfiðasta aðdrætti; þá á að skattskylda með þessu frv., en á sama tíma greiðir ríkið styrk til þess að halda uppi samgöngum fyrir þá, sem búa við sjó og eiga manna ódýrasta og auðveldasta flutninga.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg get tekið undir með háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.), að jeg bjóst við brtt. við frv. þetta. En til þess er nægur tími enn. En jeg vil skjóta þeirri athugasemd til hv.þm. að fara hóglega í brtt. sínum, svo að till. fjárhagsnefndar verði ekki að engu. Frv. er fram komið í því skyni að auka tekjur landssjóðs, og slíkur skattur er alls ekki einstakur í sinni röð. Slíkur skattur er á sumum öðrum samgöngutækjum; t. d. er dálítill skattur á skipum, og nefndinni hefir komið til hugar að flytja frv. um lestagjald af þeim. Og vel gæti komið til mála að leggja skatt á farseðla. Á hestum hvílir og dálítill skattur. Skattur á bifreiðum er því ekkert einstakt nýmæli.

Pjetur Jónsson Jeg hefi ekki haft tíma til að íhuga þetta mál nægilega vel. En jeg leit svo á, að ekkert þýddi að koma með brtt, við frv. Mjer finst frv. vera svo langt frá allri sanngirni, að ef farið væri að gera breytingar á því, sem gerðu það sanngjarnt, yrði það til þess að breyta tilgangi þess. Sá skattur á bifreiðar, sem jeg gæti talið sanngjarnan, getur ekki haft neina verulega þýðingu til að bæta úr núverandi fjárvandræðum landssjóðs. Hæfilegan skatt á bifreiðar mætti skoða sem þóknun fyrir slit á vegum, er þær orsaka, og tillag þeirra til vegabóta. En jeg tel það ekki takandi í mál, að hinir tiltölulega fáu bifreiðaeigendur sjeu látnir taka á sig sjerstaka byrði, sem verulegu muni, til þess að ljetta af núverandi fjárhagsvandræðum. Sá skattur gæti orðið til þess að menn tækju að selja bifreiðar sínar úr landi. Nú sem stendur mun vera auðvelt að selja háu verði bifreiðar til Danmerkur. Hvernig sem jeg lít á málið, verð jeg að leggja fastlega móti frv. í þeirri mynd, sem það er nú í. Það gæti komið til mála, að 10–20 kr. skattur sje lagður á bifreiðar, eða ríflega það, en þessi skattur frv. nær engri átt.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg leyfi mjer að benda háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) á, að engin líkindi eru til, að bifreiðaeigendur borgi bifreiðaskattinn úr eigin vasa, heldur mun hann leggjast á bifreiðanotendurna. Það mætti rannsaka, hvort bifreiðaakstur mundi borga sig með þeim taxta, sem nú er, eftir að skatturinn væri lagður á þær, og ef svo sýndist eigi vera, þá lægi beint við að hækka flutningsgjaldið. En varla mun þurfa að óttast, að bifreiðar yrðu seldar úr landi, þótt skattur yrði lagður á þær. Tíu króna skattur á bifreið á ári nemur svo litlu, að betra er að láta málið falla niður með með öllu en að hafa skattinn eigi hærri en það.

Sigurður Sigurðsson Út af þessum ræðum um bifreiðaskattinn skal jeg geta þess, að jeg hefi átt tal við ekki svo fáa bifreiðaeigendur og bifreiðastjóra, og þeim til lofs get jeg borið það, að þeir eru ekki óánægðir með skattinn. Þeir segjast skilja, að hann sje lagður á í því skyni að fá fje í landssjóð, til þess að bæta vegina. Og þeir kunna vel að meta, hvers virði það er fyrir þá að hafa góða vegi til að aka á. Annars vegar má gera ráð fyrir, að skatturinn muni að einhverju hindra offjölgun bifreiða, og ekki hafa þeir heldur á móti því. Jeg þykist sjá, hverjir munu amast mest við skatti þessum; það eru þeir, sem ekki nenna að fara spönn frá rassi nema í bifreið; því að vitanlega lendir að lokum á þeim að borga skattinn. Hv. frsm. (M. G.) sagði, að vegir hjer á Suðurlandi væru góðir, og því notuðu menn flutningabifreiðar til vöruflutninga. Þetta er ekki rjett. Menn hafa gripið til flutningabifreiðanna út úr hálfgerðum vandræðum. Annars vegar er svo komið, að það má heita frágangssök að koma með hesta hingað til bæjarins, sökum þrengsla og hagaskorts, og hins vegar eru vegirnir viða svo meinslæmir, suma hluta ársins, að ófærir mega teljast, jafnvel fyrir hestvagna. En það er ekki eingöngu hjer sunnanlands, að mönnum hafi komið til hugar að nota bifreiðar til vöruflutninga. Þingeyingar hafa gert tilraun með það, og til tals hefir komið að flytja vörur úr Borgarnesi upp í sveitirnar í flutningabifreið, og svo mun víðar vera. Vegirnir hjer fyrir austan eru, eins og jeg sagði, oft lítt færir. Er það ekki síst að kenna víxlspori því, sem stigið var í vegalöggjöfinni 1907, þegar viðhaldi veganna var varpað upp á sýslufjelögin. Með því var þyngri byrði lögð á hjeruðin en þau voru fær um að bera. Afleiðingin af þessu er sú, að nú verður að fara fram á stóra fúlgu úr landssjóði, til að laga vegi þessa, sem eru í þann veginn að verða alófærir.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg get látið mjer nægja að vísa til greinargerðarinnar, sem frv. fylgir, og leyfi mjer að leggja til, að málinu verði vísað í landbúnaðarnefnd að umr. lokinni.  (M. P.: Í fjárhagsnefnd!)  .  (S. S.: Í allsherjarnefnd!)  .

Jón Jónsson Jeg vildi segja fáein orð út af umr. í gær í þessu máli. Hafa fram komið tvær stefnur í málinu, sem nefna má útrýmingarstefnu og uppeldisstefnu. Þessar stefnu hljóta, að meira eða minna leyti, að verða andstæðar. Þeir, sem frv. eru fylgjandi, eru auðvitað með útrýmingarstefnunni, og þó að frv. sje ekki nema lítill þáttur til útrýmingar, mun það þó gera stórgagn, og treystum við okkur ekki til að fara lengra í útrýmingunni með almennum lögum, þó að þörf væri á. Það, að ýmsir menn hafa lagt stund á að ala upp refi til útflutnings síðar, hefir orðið til þess, að þeir hafa snúist á móti útrýmingu þeirra. En í því er hinn mesti misrjettur fólginn, að leyfa þessa refarækt, vegna þess, að í reglugerðum sumra sýslna er slíkt algerlega bannað. Í sumum sýslum má þannig rækta refina, en í öðrum ekki. Svo þegar það bætist ofan á, að refirnir sleppa úr gæslu, og ef til vill inn í þær sýslur, þar sem refarækt er bönnuð, þá verður misrjettið enn þá meira. Til sönnunar því, að fyrir refayrkjendum vaki ekki það, að útrýma refunum, má benda á, að það er þeim sjálfum í óhag. Háttv. þm.N.-Ísf. (S. St.) vítti það rjettilega, sem fyrir kom á Mýrunum, að 11 refir sluppu úr fjárhúsi, og kvað það vanrækslu að kenna, ef það kæmi fyrir; og það er satt. En það kom þá upp úr kafinu hjá honum, að svipað væri ástatt þar vestra við Djúpið; þeir væru ekki árvakrari þar, því engir fengjust til að vinna refi þar, vegna þess, hve það væri illa borgað. Málið er því fullkomlega tímabært, og ágengni refa ein aðalástæðan fyrir því, hve ilt er að búa í sumum sveitum landsins. Jeg hygg það ekki fjarri sanni, að árlega drepi refir 1% af öllu sauðfje í landinu. Ef þetta er rjett athugað, sem mun láta nærri, þá nemur það 353000 kr. skatti á þjóðina, eða meiri skatti en allur tóbakstollurinn, sem er þó hæsti tollurinn. Um atvinnu af refaeldi er það að segja, að hún yrði ekki eins arðvænleg, ef refirnir væru geymdir þar, sem helst er von um að geta haldið í þá, þ. e. í traustum steinhúsum eða járnhúsum, þar sem refir geta að engu leyti aflað sjer fæðu, og verða eingöngu að lifa á því, sem þeim er skamtað. Refir eru þurftarfrekir. Eldi þeirra yrði því dýrt og drægi úr gróðanum. Vetrarveiði er erfiðleikum bundin, og ilt að fá menn til að leggja hana á sig. En ef sú yrði nú reglan, að drepa tófur á grenjum, og svo væru menn hvattir með háum verðlaunum til að skjóta tófur á vetrum, jafnframt því sem eitrað væri á grenjum, þá mundi tófum áreiðanlega fækka. En á þessu hafa verið sífeld mistök. Og út af þeim mistökum, sem orðið hafa, að fullyrt er, að refir hafi sloppið sumstaðar, mikil gengd refa nú í seinni tíð o. s. frv., hafa verið gerðar samþyktir í sumum sýslum að banna refaeldi, en annarsstaðar ekki, t. d. þarna vestur frá. Þó var að heyra á hv.þm. Barð. (H. K.), að honum fyndust þungar búsifjar af tófunni, og því undarlegra af hinum vestanþingmönnunum að gera lítið úr tófubiti þar. Mjer þykir skrítið, ef sú tófa, sem ekki er í eldi, bitur ekki fje á Vestfjörðum eins og annarsstaðar. Vera má, að tófur flytjist inn í landið, en við það verður ekki hægt að ráða, enda verður eins fyrir því að gera það, sem hægt er, til að útrýma tófunni, þó að fáeinir menn í landinu hafi einhvern af því, að hún tímgist. Það getur verið, að hægt sje að finna betri ráð en þetta til að útrýma refum, en við vildum fara þessa leið. Þetta bann gegn refarækt er vitanlega að eins einn þáttur í eyðslu refa, en jeg lit svo á, að það sje nauðsynlegur þáttur. - Þingið athugar náttúrlega málið, og þá er ekki óhugsandi, að það sjái nýjar leiðir og önnur ráð. En jeg held, að það hljóti altaf að hafa öfugar verkanir, ef á að fara eyða refum með refaeldi; jeg sje ekki annað en það sje Lokaráð, og það get jeg ekki aðhyllst.

Sigurður Sigurðsson Það eru að eins örfá orð. - Jeg held, að þetta mál sje vandameira en menn halda, og vandameira en virðast má í fljótu bragði. Jeg álít það æskilegast, og að því eigi að stefna, að útrýma öllum refum - öllum refum. Á þingi 1912 bar jeg fram þá till., að skora á stjórnina að safna skýrslum um alt það tjón á sauðfje, sem menn vissu um að refir gerðu, og gera ráðstafanir til að útrýma þeim; gera ítarlegar ráðstafanir að eyðingu refa.  (M. P.: Allra refa)  . Já, allra refa. Þó að till. þessi fjelli í þinginu, þá kom það þó greinilega í ljós við umr., að menn töldu þetta æskilegt. Bann gegn refarækt er ekki nóg; það verður að fara lengra. Meðmælendur refaræktarinnar hafa haldið því fram, að hún miðaði einmitt að því að fækka refum. Jeg gef það eftir, að þetta geti að sumu leyti verið rjett. Refaræktin hefir vitanlega enga hættu í för með sjer, ef hún er gerð innan öruggra takmarka og svo er um hnútana búið, að refirnir geti ekki sloppið. Þá má segja, að hún geri ekkert til, og sje að vissu leyti til góðs. En hitt er satt, að það er víða erfitt að búa svo um hvort heldur er í eyjum eða húsum, að refirnir ekki sleppi. Það nægir í því sambandi að benda á það dæmi, sem hv.þm. Mýra. (P. J?.) tilfærði. En málið er umfangsmeira en þetta, og það verður að gera eitthvað meira í því. Það verður að gera alvarlega gangskör að því að eyða refum. Það er ekki nóg að fækka þeim; það verður að útrýma þeim að fullu og öllu. Það verður að sjá svo um, að stjórnin herði á sýslunefndum að ganga ríkara eftir refaeitrun og öðru því, sem miðar að útrýmingu þeirra. Það voru bornar brigður á það hjer í deildinni í gær, að þær framfylgdu settum reglugerðum um refaeitrun, en það má á engan hátt eiga sjer stað. Það er komin fram till. um að vísa þessu máli til landbúnaðarnefndar. Það snertir að vísu landbúnaðinn, en þó er ekki þar með sagt, að það eigi þar heima. Mörg mál, sem snerta landbúnaðinn, fara ekki til þeirrar nefndar, heldur til annara, og fer það eftir eðli málanna. Nú lít jeg svo á, að eftir eðli þessa máls eigi það heima í allsherjarnefnd. Það veitir heldur ekki af lögfræðingum til að fjalla um það, því vel geta verið gömul lagafyrirmæli um þetta efni, sem taka þarf til greina. Jeg hefi það eftir lögfróðum manni, að svo muni vera. Það er þess vegna mín till. að vísa málinu til allsherjarnefndar; jeg álít, að þar eigi það heima og þar sje því vel borgið, þar sem tveir lögfræðingar eru í nefndinni.

Flm. (Sigurður Sigurðsson) Um frv. þetta ættu ekki að þurfa að vera langar umr. Jeg skal að eins taka fram, að það er flutt hjer í háttv. deild vegna áskorunar til þingmanna Árnessýslu, sem samþykt var á fundi sýslunefndarinnar 25. apríl til 3. maí í vor. Ástæðurnar fyrir frv. eru teknar fram í greinargerð frv. og eru í stuttu máli þær, að útgjöld til sýsluvega eru orðin svo geysimikil, að hið lögákveðna sýslusjóðsvegagjald hrekkur hvergi nærri til þess að fullnægja vegaviðhaldinu. Jeg leyfi mjer að leggja til, að málinu verði vísað til allsherjamefndar, að umr. lokinni.

Flm. (Sigurður Sigurðsson) Jafnvel þó margt megi segja um þessa till. á þgskj. 119, þá ætla jeg að reyna að vera stuttorður. Reglan hefir verið við lagning símans sú, að fullnægja fyrst símaþörfinni í fjölmennum kauptúnum og kaupstöðum. Nú er svo komið, að þessu er náð. Og þá virðist næst að snúa sjer til bygðarlaga, sem eru fjölmenn og víðáttumikil. Einmitt þesskonar hjeruð eru uppsveitir Árnessýslu. Sýslan er með fólksflestu sýslum landsins, og um leið einhver sú víðáttumesta. Hún hefir til þessa farið að miklu leyti á mis við hagræði það, sem af símanum leiðir. Símalína liggur yfir hana þvera, þar sem hún er einna mjóst, og svo aukalínur þaðan niður í kaupt. Stokkseyri og Eyrarbakka. Einnig liggur lína upp að Kiðjabergi. Upphjeruðin, Biskupstungurnar, Grafningur, Skeiðin og Hrepparnir, eru þannig símalaus, og sama má einnig segja um Grímsnesið, því síminn er að eins á fremsta bænum í þeirri sveit. En hin fyrirhugaða símleið liggur um þessar sveitir. Bæði landsstjórnin og símastjórinn hafa fyrir löngu gefið von um, að þessi lína yrði lögð sem allra fyrst. Það var meira að segja svo langt komið, að búið var að gefa fyrirheit um það, að byrjað yrði á verkinu í sumar. En það hefir farist fyrir. Það er ekki einu sinni farið að rannsaka leiðina. í sambandi við þessa fyrirhuguðu línu gæti komið til tals, hvort önnur leið með símann upp í Hreppa yrði ekki hagkvæmari og ódýrari. Jeg á við þá leið, sem nefnd er í till., sem sje frá Þjórsártúni yfir Skeið og þaðan upp í Hreppa. Það þarf að rannsaka þessa leið samtímis og lögákveðna leiðin er athuguð. Það er mjög líklegt, að það yrði sparnaður að því að fara þessa leið. Það má benda á, að allur flutningur mundi ódýrari, ef línunni yrði þannig skift í tvent. Án þess þó að fullyrða nokkuð um þetta, hvor leiðin mundi hentugri, þá finst mjer sjálfsagt, að hvorttveggja sje athugað. Það þarf ekki að lýsa þörfinni, sem er á því, að sími verði lagður um Uppsveitir Árnessýslu, og það sem allra fyrst. Sveitirnar eru mannmargar og hafa mikil viðskifti. En það er langt að sækja í síma. Ef við miðum t. d. við það, að leita þurfi síma úr miðri Biskupstungnasveit að Kiðjabergi, þá tekur það 8 st. að fara þá leið. Svo þarf oft og einatt að bíða lengri eða skemri tíma á símastöðinni. Það tekur því dag eða meira að fara í síma. Viðskiftin eru mikil, bæði við Reykjavík og aðra staði, og er því þörfin á síma mjög mikil. Sama er að segja um, ef vitja þarf læknis, og má af þessu sjá, að símaleysið er meira en lítið óhagræði. Við flm. þessarar till. leggjum áherslu á, að þessar báðar leiðir, sem till. ræðir um og jeg hefi minst á, verði rannsakaðar og það þegar er símastjóri kemur heim. Það verður að búa svo um, að hægt sje að byrja lagningu þegar á næsta sumri. Árnesingar hafa svo lengi verið hálfblektir á þessu máli, að nú er fyllilega kominn tími til að ráða bót á því.

Björn R. Stefánsson Það er langt frá mjer að vilja leggja á móti þessu máli, eða vefengja nokkuð það, sem hv. 1. þm. Árn. (S. S.) hefir sagt. En við vitum, að víða er þörf, og margt kallar að. Enn er eftir að leggja fjölda símalínur, sem nauðsynlegar eru. Jeg álit þess vegna heppilegast, að þessari umr. verði frestað og að málinu verði vísað til samgöngumálanefndar, svo að hún geti athugað það, ásamt öðrum samskonar till., sem fyrir liggja. Það var að vísu svo að heyra á hv. 1. þm. Árn. (S. S.), að hjer þyrfti að vinda bráðan bug að, en jeg get ekki sjeð, að þetta mundi tefja málið svo mikið. Jeg veit, að nefndin mundi vinna svo fljótt að málinu, sem unt væri. En jeg álít rjett að bera málið undir landssímastjórann, svo að hann, ásamt samgöngumálanefnd, athugi þessa þingsályktunartill., jafnframt öðrum samskonar till., sem fyrir liggja.

Flm. (Sigurður Sigurðsson) Jeg efast ekki um það, að hv. 2. þm. S.-M. (B. St.) gangi gott eitt til með þessari athugasemd sinni. Hann vill, að málinu verði vísað til samgöngumálanefndar, og er hann þar vís til að greiða götu þess eftir mætti. En þó álit jeg till. hans óþarfa. Það er farið fram á í till. okkar, að leiðirnar sjeu rannsakaðar, og annað býst jeg ekki við að verði gert í málinu að þessu sinni. Við lögðum líka áherslu á, að málinu yrði hraðað sem mest. Þegar komið hafa fram svipaðar till. áður, eins og t. d. á síðasta þingi, þá hafa þær verið samþyktar orðalaust. Það er búið að ákveða símaleiðina með lögum, og þá liggur næst að rannsaka hana. Það er sjálfsagður hlutur, og þarf ekki frekar um það að ræða, og óþarfi að vísa málinu í nefnd.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Mjer er ekki kunnugt um, hvað rannsókn líður á þeim svæðum, þar sem búið er að lögskipa símalínur, en jeg veit að eins það, að landssímastjórinn hefir varið miklum tíma í þær rannsóknir. Annars er hægt að útvega skýrslu hjá honum um það, hvað hann hefir rannsakað, og benda honum á, að rannsóknin á þessu umrædda svæði þyrfti að fara fram. Það hefir dregist að framkvæma svo margt á þessum dýrtíðarárum, sem þurft hefði að koma í verk. Það eru margar hindranir, sem hafa valdið því, að fleiri hliðarlínur hafa ekki verið lagðar. Aðalástæðan er sú, að strengirnir á aðallínunum eru of fáir, svo þær eru ofhlaðnar störfum. Það hefði því ekki verið rjett að hlaða á þær enn meir, með nýjum hliðarlinum. Auk þess hefðu þær línur ekki komið að fullu gagni. Fyrst verður því að fjölga strengjunum, en það hefir dregist, því aðalkostnaðurinn við símalagningu liggur einmitt í þeim. Jeg álít það vel fallið að leita álits landssímastjórans á þessu máli og fara fram á við hann að rannsaka þær leiðir, sem þingið bendir honum á, og eins þær, sem hann hefir sjálfur hugsað sjer. Jeg skal ekki blanda mjer í það, í hvaða nefnd málið fer, eða hvort það fer í nokkra. Það læt jeg liggja milli hluta. En jeg vona, að málinu verði vel tekið, og í því er ekkert skilyrði, sem hlutaðeigendum ætti ekki að vera ljúft að uppfylla eins vel og þeir eru færir um.

Jörundur Brynjólfsson Af því, að þessi till. á þgskj. 119 er komin hjer fram til samþ., þá ætla jeg að láta henni fylgja nokkur orð. Að vísu hefir hv. aðalflm. (S. S.) gefið nokkrar nauðsynl. upplýsingar, en jeg er kunnugur þeim staðháttum, sem hjer er um að ræða, og ætla þess vegna að bæta nokkrum upplýsingum við það, er hv.flm. (S. S.) sagði. Hv. 2 þm. S.-M. (B. St.) drap á, að rjett mundi vera að leita álits landssímastjórans í þessu máli. Því hefi jeg ekkert á móti, en jeg tel hins vegar óvíst, að hann sje nægilega kunnugur þarna austur frá til að dæma um, hver nauðsyn er á að fá símalinu upp í Biskupstungur. Það nægir í því sambandi að benda á, hve lengi þessi lína hefir dregist, eins og hennar er þó brýn þörf. Jeg þekki varla svæði, sem er verra yfirferðar og erfiðara til allra samgangna og viðskifta en þetta. Jeg þykist tala hjer af nokkrum kunnugleik, því jeg á þarna heima. Þar eru eintómar vegleysur yfir að fara; ekki einn vegspotti, ár og vötn, og því nær hvergi brúað, en dagleið er til næstu símastöðvar. Þessi stöð er 3. flokks stöð, og kemur þess vegna að litlum notum fyrir þá, sem langt búa í burtu. Jeg vil drepa á það, þeim mönnum til íhugunar, sem þessu máli verður skotið til, hvort ekki bæri að leggja símann alla leið upp að Geysi. Mjer virðist full ástæða til að athuga þetta. Geysir er staður, sem mjög er sóttur af ferðamönnum, og hygg jeg að eins Þingvelli fjölsóttari. Þeir, er fara til Gullfoss, fara flestir um hjá Geysi. - Það getur þess vegna verið spursmál, hvort ekki yrði sparnaður að þessu, hvort síminn þar gæfi ekki meira af sjer en kostnaðinum næmi. - Jeg vil skjóta því til hv.flm. (S. S.) að beita sjer fyrir því, að þessi leið verði rannsökuð. Það yrði til mikilla þæginda að fá þangað síma, og mjög líklegt, að það yrði einnig til tekjuauka, vegna ferðamannastraumsins. Auk þess er Geysir frægur staður, og er ekki vansalaust að sýna honum ekki meiri sóma en gert hefir verið. Við erum vanir að vera hreyknir yfir sögustöðum og þeim stöðum, sem eru frægir fyrir fegurð, en það verður venjulega minna úr ræktarseminni þegar til verklegra framkvæmda kemur.

Björn R. Stefánsson Háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) efaðist um, að landssímastjórinn hefði næga þekkingu til að geta skorið úr, hvar síma væri mest þörf. Þetta getur vel verið, og skal jeg ekkert þrátta um það, en þó veit jeg, að hann hefir varið miklum tíma því til athugunar. En ef þessu er nú samt þannig varið, þá sje jeg ekki betur en að hann hafi þess betra af að tala við samgöngumálan., til að auka kunnugleika sinn. Í þeirri nefnd sitja menn úr öllum landsfjórðungum, sem mundu geta gefið honum upplýsingar um það, sem hann kynni að vera ófróður um.  (J. B.: Jeg var ekki að hafa á móti því)  . Þá var svo að heyra á hv.þm. (J. B.), sem þörfin væri hvergi eins mikil.  (J. B.: Það sagði jeg ekki)  . Svo var að minsta kosti að heyra á hv.þm. (J. B.). Jeg held, að þetta komi af því, að hann hefir nú lengi búið hjer í Reykjavík og vanist öllum þeim bestu nútíðartækjum, sem land okkar hefir að bjóða, en aldrei fundið, eða skilið, hvað það er að vera án þeirra, eins og ýmsir landshlutar hafa orðið að sætta sig við, fyr en nú, að hann sjálfur verður að sæta þeim kjörum, sem menn búa við þar. Að málið þurfi að tefjast við það, að fara í nefnd, held jeg, að ekki komi til mála, því að það er nú upplýst - sem jeg ekki vissi áður - að landssímastjórinn er ekki í bænum nú, svo hann gerir ekkert í svipinn, hvort sem er, til þess að framkvæma það, sem till. fer fram á. Jeg ætla að endingu að taka það enn einu sinni fram, að það er svo langt frá mjer að vilja tefja málið. Jeg álit það að eins nauðsynlegt, að menn tali sig saman, til þess að hægt verði að komast að sem bestri niðurstöðu. Jeg skal gera það, sem í mínu valdi stendur, til að flýta málinu, en jeg verð að halda fast við þá till. mína, að vísa málinu til samgöngumálanefndar.