Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Hér fyrr í dag áttu þingmenn og formenn þingflokka allra stjórnmálaflokka fund með hæstv. forseta. Þá varð niðurstaðan sú að það yrði kannað hvort möguleikar væru á að ljúka þinghaldi í kvöld með skikkanlegum hætti þrátt fyrir það sem á undan er gengið af hálfu stjórnarliðsins. Við forustumenn þingflokka stjórnarandstöðuflokkanna heyrðum ekkert frá forseta eða formönnum þingflokka stjórnarflokkanna um þessi mál fyrr en núna eftir kvöldmatinn. Þá var það þeirra ósk að þingflokkar hittust til að ræða málin og stöðu þeirra. Og ég tek það hér fram, hæstv. forseti, að við höfum engar fréttir fengið af neinni niðurstöðu af hálfu stjórnarflokkanna þannig að það er bersýnilegt að ekki er uppi nein viðleitni af hálfu stjórnarflokkanna, enn þá a.m.k. sýnileg, til þess að taka eðlilega á málum núna í lok þingsins. Þessum vinnubrögðum mótmæli ég, hæstv. forseti, og spyr: Hver er ætlun forseta varðandi lok þingsins? Eru þau í kvöld? Eru þau á laugardaginn, á morgun eða eru þau kannski á mánudag? Eða eru menn að tala um það að fresta þingfundum fram til 7. janúar? Við vitum ekkert um þessi mál. Það er ekki talin ástæða til þess að yrða á stjórnarandstöðuna varðandi þessa hluti og ég óska eftir upplýsingum um það frá forustumönnum þingflokka stjórnarflokkanna og forsetum þingsins hvað hér stendur til.

Herra forseti. Ræða hv. þm. kemur mér aðeins á óvart. Hann talaði um ,,þrátt fyrir það sem á undan væri gengið af hálfu stjórnarliðsins``. Ég leit þannig til að það lá fyrir ákveðin málaskrá, það lágu fyrir ábendingar frá stjórnarandstöðunni um hvaða mál hún sæi annmarka á að yrðu afgreidd. Við fórum í gegnum þau mál og ég leit þannig til að nú fyrir fáeinum dögum gekkst stjórnarliðið á þinginu inn á það að falla frá að knýja á um að allmörg mál sem stjórnarliðar höfðu áhuga á að yrðu afgreidd, mál sem vörðuðu Landsvirkjun, mál sem vörðuðu starfsmannabandorminn, tvö mál hæstv. félmrh. og reyndar hygg ég eitt mál í viðbót. Þeim yrði frestað. Það var allt í góðu samkomulagi. Ég tel þess vegna að taki menn samninga upp, þá séu menn að ganga á bak þess sem þeir ræddu og það er ekki eðlilegt og ekki heppilegt því að samningar verða auðvitað að vera þannig af hálfu allra að þeir standi. Við eigum eftir að gera samninga hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu á hverjum tíma og þeir verða að geta haldið. Það er meginatriði með samninga að þeir verða að geta haldið og stjórnarliðið vill auðvitað standa að því og æskir þess eindregið að ekki verði horfið frá því sem menn töluðu um af mikilli einlægni og í góðri sátt um starfstilhögun þingsins hér fyrir fáeinum dögum.

Herra forseti. Ég verð nú að segja alveg eins og er að ég varð mjög undrandi á þessari ræðu hæstv. forsrh. Hér hafa verið til meðferðar frv. til laga um breytingu á lögum um fjarskipti, þrjú frv. en það virðist skorta eitthvað á fjarskiptin við hæstv. forsrh. hér í þessari stofnun. Er það þannig að forustumenn þingflokka stjórnarflokkanna, forsetar Alþingis og hæstv. ríkisstjórn talast ekki við? Hvað er hér á seyði? Veruleikinn er sá að hæstv. iðnrh. knúði fram í nótt umræður um mjög umdeilt mál sem stóðu til klukkan átta í morgun. Í framhaldi af því áttum við fund með forseta Alþingis og ræddum um það hvernig best væri að halda á málum í dag og í kvöld ef ljúka ætti hér fundum. Við fórum síðan, formenn þingflokka stjórnarandstöðuflokkanna, og réðum ráðum okkar og gerðum ráð fyrir því að mundum hittast ásamt öðrum forustumönnum þingsins hér síðar í dag. Og við gerðum ráð fyrir því að stjórnarliðið mundi hafa forustu um það. Það hefur ekki gerst. Ég skora því á hæstv. forsrh., áður en hann ber það á mig og okkur að við séum að ganga á bak samninga, að hann kynni sér hvað hefur farið á milli manna fyrr í dag.

Herra forseti. Ég þykist fara mjög nákvæmlega með um hvað við sömdum á sínum tíma. Og hafi menn síðan rætt um kröfur um frekari frávik frá þeirri samningagerð, þá kemur mér það auðvitað á óvart. Mér er hins vegar kunnugt um að þrátt fyrir þau mál sem lágu fyrir hefur engu að síður einu máli þegar verið frestað, frv. til laga um lax- og silungsveiði, sem ég hafði gert ráð fyrir að yrði afgreitt. Þannig að ég kann ekki heldur við það, hv. þm., að málum sé þannig hagað að það sé hægt að taka upp mál með nýjum hætti og krefjast nýrra samninga. Það kann ég heldur ekki við. Og það er mjög áríðandi að menn geti talað saman af fyllstu einlægni og að orð standi.

Forseti vill segja að þegar hann settist hér í þennan stól núna til að halda áfram fundi, þá taldi hann nú að mál væru komin í það horf að við gætum lokið þingfundi um eða upp úr miðnætti. Og ég vissi ekki betur en að um það væri nokkuð mikil samstaða. Bæði hef ég rætt það við menn úr stjórnarliði og stjórnarandstöðu þannig að ég held að við þurfum að ná samstöðu um að skerpa á því samkomulagi sem gert var. Það er hárrétt sem hæstv. forsrh. greindi frá. Eitt mál sem var í landbn. fór út af listanum og var gert í sátt í nefndinni eftir allmiklar umræður og þarf ekki meira um það að ræða. Forseti getur upplýst að þegar hann gekk til náða í gærkvöldi hélt hann að það væri komið á samkomulag, en hér lauk ekki fundi fyrr en klukkan átta í morgun. Síðan vonar forseti að það mál sér úr sögunni. Ég bið bæði stjórnarliða og stjórnarandstæðinga að ljúka þessum deilum sem allra fyrst svo við getum lokið þessu þingi fyrir jólin á skikkanlegum tíma. 
            

Virðulegi forseti. Ég er afskaplega fegin því núna vegna þeirra orðaskipta sem hér eiga sér stað að á fundi hjá forseta á þessum eftirmiðdegi fórum við yfir það saman hvað hefði falist í því samkomulagi sem hér var gert. Og það var fullkomin eining og sameiginlegur skilningur á því sem átti sér stað þegar við fórum yfir það hvaða mál yrðu sett út af dagskrá þingsins til að flýta fyrir og liðka fyrir þingstörfum. Það var fullkomlega sameiginlegur skilningur á því í dag. Þess vegna ætla ég ekki að segja orð frekar um það hér úr þessum ræðustól. En, virðulegi forseti, ég hef fullan skilning á því að forseti voni að við getum lokið hér störfum fyrir miðnætti. Satt best að segja hélt ég slíkt hið sama þar til ég gekk hér í salinn nú. En ég kem í ræðustól til að upplýsa að ég lít svo á að ég sé á fundi í myndaherberginu vegna þess að þar var ég á fundi með forseta þingsins og þingflokksformönnum. Við vorum beðin að sitja þar ögn lengur meðan þeir sem voru með mál að véla gengu afsíðis. Og þar höfum við setið þar til klukkan fór að klingja á okkur og við erum náttúrlega svo prúð að við göngum í sal. Fundinum í myndaherberginu er ekki lokið og ég óska eftir því að forseti þingsins og þingflokksformenn gangi til myndaherbergis á ný og ljúki þeim fundi sem þar var hafinn.

Herra forseti. Ég hafna því algjörlega að stjórnarandstaðan hafi ekki staðið við það samkomulag sem gert var í fyrrinótt ef ég man rétt. Stjórnarandstaðan hefur staðið við það samkomulag í einu og öllu. Við settum fram mjög hógværa ósk sem okkur skildist að ætti taka til umfjöllunar í þingflokkum ríkisstjórnarinnar og við höfum verið að bíða svars við þeirri ósk. Við höfum ekki fengið það enn og ég held að vilji okkar allra standi til þess að þessu ljúki farsællega og taki ekki of langan tíma.

Herra forseti. Mér þykir fundarstjórn forseta vera með miklum sóma og hef engar athugasemdir við hana. En ég vona að þetta sé allt að skýrast. Í fyrsta lagi held ég að fundinum í myndaherbergi sé í raun lokið þannig að við þurfum ekki að deila um það. Fundi var frestað hér til klukkan tíu mínútur fyrir níu og þá þurfti ég að fara í forsetastól. Ég vil aðeins reyna að skýra þetta. Þeir samningar sem við ræddum í fyrrakvöld hafa staðið og það hefur enginn verið að bera neinum á brýn að ekki hafi verið staðið við þá gerðu samninga.

Forsrh. var að því.

Nei, það sem hins vegar hefur komið upp síðan eru umræður um það hvort einhver tillaga eða tillögur frá stjórnarandstæðingum yrðu samþykktar. Og til þess að svo verði þarf auðvitað fulltingi stjórnarflokkanna og það hafa stjórnarflokkarnir eftir því sem ég best veit, og veit raunar með vissu, verið að ræða. Ég held að það verði einfaldlega að koma í ljós við atkvæðagreiðslu hér á eftir hvort einhver slík tillaga hlýtur samþykki. Þetta er það sem hefur bæst við í viðræðum mínum við þingflokksformenn og forsrh. hefur að hluta til tekið þátt í þeim viðræðum. Ég læt nú í ljós þá ósk að við getum lokið þessu eins og forseti sem nú er í forsetastól hefur óskað eftir. Við eigum að geta það og ég vona með góðum hætti.

Virðulegi forseti. Við settumst niður stundarkorn til að skoða hvort við gætum ekki liðkað svolítið fyrir kvöldinu og ég tel að það sé innlegg í það að við fáum nokkurn botn í það hvort stjórnarliðar komi eitthvað til móts við okkur eður ei. Mér finnst, að þó að það séu að koma jól og spenna sé komin í mannskapinn, að kannski sé betra að ljúka þessu máli áður en við förum að ganga til þeirra 3. umr. mála sem bíða, fremur en að við byrjum á þeim og látum svo sjá í síðasta málinu, fjárlögum, hvort verður komið eitthvað til móts við okkur í þessum efnum eða ekki. Það væri afskaplega farsælt ef við ættum smá viðræður saman og menn gerðu upp hug sinn.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um lífeyrisréttindi starfsmanna ríkisins. Nefndin tók málið aftur fyrir að lokinni 2. umr. og fékk til sín fulltrúa fjmrn. á fund. Meiri hlutinn leggur til breytingu við frv. sem getið er á þskj. 485. Þessar breytingar eru fyrst og fremst tæknilegs eðlis. Í 1. lið brtt. er gert ráð fyrir því að þeim sem hafa tryggt starfsfólk sitt hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins sé gert mögulegt að gera upp áfallnar skuldbindingar með skuldabréfi. Í annan stað er gert ráð fyrir því að það sé alveg klárt að þeir starfsmenn Ríkisspítala sem aðild eiga að sjóðnum í árslok 1996 og eru í störfum sem flytjast til Sjúkrahúss Reykjavíkur og halda þeim áfram, eigi rétt á áframhaldandi aðild að B-deild sjóðsins með óslitinni réttindaávinnslu. Hæstv. forseti. Ég geri ráð fyrir því að ekki sé ágreiningur um þessa brtt. og vonast til þess að hún verði samþykkt.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. við frv. til laga um breytingar á sérákvæðum í nokkrum lögum er varða réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þessar brtt. eru fyrst og fremst tæknilegs eðlis og eru í tveimur liðum. Í a-lið brtt. er gert ráð fyrir því að taka þurfi fram að þegar menn eru settir í embætti án auglýsingar sé það einungis vegna þess að sá sem er í embættinu fyrir geti ekki gegnt því og þess vegna geti menn ekki verið settir í embætti án auglýsingar án þess að um forföll sé að ræða. Í b-lið brtt. er verið að gera ráð fyrir því að undir kjaranefnd geti fleiri heyrt en þeir sem nákvæmlega teljast embættismenn. Þess vegna er ekki um það að ræða að þeir aðilar sem kjaranefnd ákveður laun fyrir geti jafnframt notið viðbótarlauna.

Herra forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um brtt. sem við flytjum nokkrir þingmenn stjórnarandstöðunnar. Hún varðar það atriði að tengja á nýjan leik upphæðir bótaliða í tryggingakerfinu við launaþróun í landinu eins og verið hefur um langt árabil, allt fram á síðasta ár þangað til hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, annað ráðuneyti hæstv. forsrh., tók þá ákvörðun í fyrra með meiri hluta sínum að afnema þessa viðmiðun. Herra forseti. Þá voru uppi miklir svardagar af hálfu ríkisstjórnar um að ekki stæði til að nota þessa breytingu til að skerða upphæðir þessara bótaliða heldur væri fyrst og fremst um tæknilega breytingu að ræða, kerfisbreytingu, ópólitíska kerfistæknilega ákvörðun í anda Sjálfstfl. og Framsfl. með sérstöku tilliti til nýrra þingmanna á vegum þessara flokka. En nú liggja efndirnar fyrir, herra forseti. Strax á fyrsta ári þessara breytinga, við næstu fjárlög eftir að þær verða virkar, ætla ríkisstjórnarflokkarnir sér að sæta lagi og skerða upphæðir þessra bótaliða um að minnsta kosti 1,5 prósentustig. Það liggur fyrir, herra forseti, að samkvæmt forsendum fjárlagafrv. eru verðlagsbreytingar milli ára áætlaðar um 2% miðað við verðlagsþróun frá miðju þessu ári til miðs næsta árs en launabreytingar samkvæmt forsendum fjárlagafrv. eru áætlaðar 3,5%. Það liggur þar af leiðandi í augum uppi að ef hin fyrri viðmiðun hefði verið í gildi mundu þessir bótaliðir nú, samkvæmt þeirri áætlun sem lögð yrði til grundvallar afgreiðslu fjárlaga, eiga að hækka um 3,5%. Sú var venjan á meðan launaviðmiðunin var við lýði að spár um launaþróun á komandi fjárlagaári voru lagðar til grundvallar uppfærslu þessara liða í fjárlögum. Nú þegar skakkar sem sagt á milli 200 og 300 millj. kr. vegna þess að notuð er 2% uppfærsla í staðinn fyrir 3,5% sem er áætluð launaþróun á næsta ári. Það sem kannski skiptir nú meira máli er að ef launabreytingar kynnu á næsta ári að verða til muna meiri svo sem vegna þess að semdist um meiri kauphækkanir á næsta ári þá hefði samkvæmt fyrra fyrirkomulagi lífskjör þess hluta landsmanna sem þiggja bætur fylgt launaþróuninni í landinu. Ellilífeyrisþegar, örorkulífeyrisþegar og atvinnulausir hefðu sjálfkrafa fengið sömu kjarabætur og aðrir landsmenn í gegnum þá sjálfvirku viðmiðun að bótaliðirnir fylgdu launaþróuninni í landinu. Þetta fannst hæstv. ríkisstjórn ekki nógu gott. Hún tók þá ákvörðun að grípa til sérstakra ráðstafana gagnvart kaupmætti þessa fólks og afnema þá sjálfvirku viðmiðun við lífskjör annarra í landinu sem þessir hópar hafa notið um árabil og áratuga skeið. Það verður varla skilið öðruvísi en svo, herra forseti, en að það sé niðurstaða stjórnarflokkanna að þetta fólk sé aflögufært og þó svo aðrir kynnu að fá einhverjar kauphækkanir á árinu sé ástæðulaust að vera að skila þeim til ellilífeyrisþega og atvinnulausra. Þeim ættu að duga þessi 2% að mati ríkisstjórnarinnar. Auðvitað hlýtur maður að velta því fyrir sér hvort ekki sé svo komið að ríkisstjórnin ætlist til þakklætis fyrir að hafa þó fært þetta upp um 2%, samanber það að barnabætur, barnabótaauki, vaxtabætur og persónufrádráttur á ekki að hækka um eitt einasta prósent, um núll prósent nú um áramótin. Við þingmenn stjórnarandstöðunnar, herra forseti, viljum leggja áherslu á okkar grundvallarafstöðu í þessum málum með því að flytja brtt. um að þeirra tilhögun verði tekin upp á nýjan leik. Nú er það þannig, herra forseti, að í ljósi efnahagsþróunar og verðbólgutalna á síðustu árum skipta í sjálfu sér verðtengingar eða viðmiðanir af því tagi sem áður voru meira og minna algildar í okkar skattkerfi og efnahagslífi minna máli því breytingarnar eru minni. Það er ekki allt á jafnmikilli flugaferð mælt í tugum prósentna í verðlagsbreytingum milli ára og áður var. Þess þá heldur, herra forseti, ætti það ekki að vera mikið deiluefni ef menn telja sig hafa fundið sæmilega sanngjarnar viðmiðanir fyrir helstu þætti skattkerfisins og almannatryggingakerfisins. Það ættu ekki að þurfa að standa deilur á Alþingi hver áramót um það að þeir hlutir taki eðlilegum verðlagsbreytingum. Hæstv. ríkisstjórn skaut sér á bak við það í fyrra að kerfislæg rök lægju til grundvallar þeirri ákvörðun að afnema launaviðmiðun bótaliða í almannatryggingakerfinu. Það væru sem sagt ekki þau rök að bætur væru of háar eða of lágar, að það þyrfti að breyta raungildi þeirra. Nei, þvert á móti var svarið og sárt við lagt að það stæði ekki til að breyta þeim í sjálfu sér. Það er þá orðið þannig, herra forseti, að það þarf ekki einu sinni að fara aftur fyrir kosningarnar til að finna dæmi um ömurleg svik Framsfl. gagnvart eigin yfirlýsingum og loforðum. Það nægir að fara aftur til desember, aftur til jafnlengdar að ári, til að draga fram vitnisburð um að í þessum ræðustóli stóðu talsmenn stjórnarflokkanna og voru með svardaga um að það væri ekki tilgangurinn með þessum breytingum að nota þetta sem tæki til að skerða lífskjör þessa hluta landsmanna sérstaklega. Nú blasa efndirnar við. Þessir liðir verða skertir svo nemur hundruðum millj. kr. ef svo heldur sem horfir á næsta ári með þeirri aðgerð einni að uppreikna þessa liði um einungis 2% í staðinn fyrir áætlaða launaþróun. Held ég þó að það séu ekki margir menn í landinu nema ef vera skyldu hæstv. ráðherrar og meiri hluti þeirra hér sem bindur vonir við að launahækkanir á næsta ári verði ekki nema 3,5%. Ég held að þeir séu nánast einir um það, þessir 10 hæstv. ráðherrar og meiri hlutinn sem hér stendur á bak við þá, að gerir sér vonir um í þeim skilningi mælt að launabreytingarnar verði ekki meiri. Staðreyndin er sú að í þjóðfélaginu eru uppi væntingar um að það verði umtalsverðar kjarabætur í komandi kjarasamningum sem mælist frekar í tugum en einingum prósentna og hvað verður þá orðið eftir af 2% uppfærslu ellilífeyris, almannatryggingabóta, örorkulífeyris og slíkra stærða? Þá jafngildir það ávísun á stórkostlega kjaraskerðingu þessa hóps borið saman við aðra landsmenn. Þá er náttúrlega tilgangurinn með þessu orðinn næsta nakinn. Hann hefur verið sá allan tímann að útbúa sér tæki til að framkvæma sérstaka kjaraskerðingu gagnvart þessum aðilum. Það verður þess vegna fróðlegt, herra forseti, að sjá hver viðbrögð stjórnarliðsins verða við þessari brtt. sem felur það eitt í sér --- afar einföld í eðli sínu brtt. á þskj. 447 --- að tengja á nýjan leik þessa launaþróunarviðmiðun sem um árabil hefur verið lögð til grundvallar útreikningi þessara bóta í íslenska almannatryggingakerfinu. Það er í raun og veru öll róttæknin sem í þessu felst, að hverfa aftur til þess fyrirkomulags sem ágæt pólitísk samstaða, verður maður að álykta, var búin að vera um á Íslandi um áratuga skeið. Því allir flokkar sem á annað borð hafa átt aðild að ríkisstjórnum á Íslandi hafa staðið að því og starfað á grundvelli þeirra leikreglna að þessi tilhögun væri viðhöfð. Herra forseti. Í ljósi þess, eins og ég hef áður sagt, hvað sagt var um þessa hluti í fyrra þá hljóta hv. þm. stjórnarliðsins að fagna því tækifæri að geta nú endurskoðað afstöðu sína til þess hvort rétt hafi verið að styðja tillögur hæstv. ráðherra við afgreiðslu síðustu fjárlaga um þessa kerfisbreytingu með þeim sérstöku rökum að í því fælist alls ekki og nema síður væri ákvörðun um að skerða kjör þessa hluta landsmanna. Það vill svo vel til, herra forseti, að á borðum okkar liggur fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 117 frá 1993, og reyndar einnig lyfjalögum sem gerir þetta mikla plagg að bandormi, hvorki meira né minna. Þar með er handhægt að flytja þessa einföldu brtt. og fer vel á því að menn geti þá tjáð hug sinn til þessara mála með atkvæði sínu á eftir. Herra forseti. Það væri ástæða til að fara ítarlegar yfir hvernig hæstv. ríkisstjórn er að ganga frá málum hvað varðar kjör ýmissa hópa í landinu nú um áramótin. Ég held að því miður hafi farið svo með einhverjum hætti hjá okkur að pólitíkin í umræðum um meginmálin við afgreiðslu lánsfjárlaga, tekjuskattafrv. og annarra slíkra hluta hafi allt of lengi legið í láginni þangað til kannski fram á síðustu tvo til þrjá sólarhringa. Að hluta til vegna þess að hæstv. ríkisstjórn beitti því lævíslega bragði að þegja um mestu óhæfuverkin fram á síðustu stundu en draga þau svo upp úr pokanum þegar eins og tveir sólarhringar voru til áætlaðra þingloka. Það er nokkurt umhugsunarefni satt best að segja þegar farið er yfir það hvernig hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar með hæstv. félmrh. Pál Pétursson innan borðs ætlar að afgreiða hér mál gagnvart elli- og örorkulífeyrisþegum, atvinnulausum og barnafólki og lágtekjufólki sem er með tekjur sem liggja nálægt skattleysismörkum eða rétt þar fyrir ofan. Staðreyndin er sú, herra forseti, að það er um eina samræmda árás að ræða á alla þessa aðila. Eina samræmda árás og hún felst í því að hlutur þessara aðila er fyrir borð borinn, ýmist algjörlega eða að verulegu leyti með þeim aðferðum sem hæstv. ríkisstjórn hefur valið sér við frágang þessara mála. Það hefur gefist allt of lítill tími til að ræða þessi mál. Upplýsingar hafa ekki komið fram að hluta til fyrr en á síðustu sólarhringum. Það var fyrst á fundi í efh.- og viðskn. fyrir, ég hygg, þremur kvöldum sem sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að frysta upphæðir persónufrádráttar, barnabóta og annarra slíkra þátta í skattkerfinu kom fram. Þá fyrst var skýrt frá því að ríkisstjórnin og meiri hluti hennar á Alþingi hefði ákveðið að hverfa frá því að láta þessar breytur í skattalögum taka eðlilegri verðlagsuppfærslu. Fyrir lá að sérstök árás á bótaþega í almannatryggingakerfinu var fólgin í þeirri aðferð eða formúlu hæstv. ríkisstjórnar að uppfæra þá liði eingöngu um 2%. Hv. stjórnarliðar hafa verið býsna duglegir við það, bæði í gær og í dag eftir að þessar umræður hófust, að gera lítið úr þessum breytingum. Reynt er að höfða til þess að þarna séu ekki stórar upphæðir á ferð, þetta séu nánast hverfandi tölur í ljósi þess að engin verðbólga sé í landinu þannig að það skipti svo sem ekki miklu hvort skattgreiðslumörkin séu 60 þús., 61 þús. eða 62 þús., barnabæturnar 9 þús., 30 þús. eða hvað það nú er eftir því hvort um einstæða foreldra eða aðrar barnafjölskyldur er að ræða. En þetta endurspeglar kannski ágætlega mat hæstv. ríkisstjórnar og talsmanna stjórnarflokkanna á veruleikanum, sem sagt t.d. að það skipti láglaunafólk eða einstæða foreldra ekki miklu máli hvort þessi þúsundkall til eða frá í skattleysismörkunum sé til staðar eða ekki 1. janúar nk. þegar menn hefja skattgreiðslur á nýju skattári. En ætli það sé nú samt ekki þannig að það skipti máli á mörgum heimilum í landinu að skattleysismörkin hækka ekki um talsvert á annað þús. kr. eins og þau hefðu átt að gera, sem þýðir aftur að meira en 500 kr. úr launaumslaginu um hver mánaðamót renna í ríkissjóð í staðinn fyrir að koma í vasa launamannsins? Ætli það sé ekki því miður þannig að það geri það? Því miður, herra forseti, hlýtur maður að segja, því að það er auðvitað dapurlegt að þurfa að viðurkenna að ástandið sé þannig á Íslandi að jafnvel 500 kr. um hver mánaðamót skipti verulegu máli fyrir þúsundir heimila í landinu. En þannig er það. Og það bætir auðvitað ekki úr skák ef þau heimili eru til viðbótar því að vera lágtekjuheimili, líka heimili þar sem mörg börn eru á framfæri og þar sem menn hafa jafnvel verið að reyna að koma sér upp húsnæði og treysta á vaxtabætur úr skattkerfinu á næstu árum og allir þessir liðir skerðast samtímis við þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að frysta þessar upphæðir í stað þess að láta þær taka eðlilegri verðlagsuppfærslu. Þá verða 500-kallarnir að þúsundköllum um hver einustu mánaðamót. Og jafnvel hæstv. ráðherrar eru tæplega svo skyni skroppnir að þeir átti sig ekki á því að fyrir lágtekjufjölskyldurnar skipta hlutirnir máli þegar þeir eru farnir að mæla þetta í þúsundköllum a.m.k. um hver mánaðamót. Herra forseti. Ég vil alveg sérstaklega mæla fyrir þessari breytingartillögu okkar sem flutningsmenn ásamt mér að eru hv. þm. Ágúst Einarsson, Jón Baldvin Hannibalsson og Kristín Ástgeirsdóttir. Þetta er breytingartillaga á þskj. 447. Það væri ánægjulegt ef hæstv. ráðherrar, t.d. hæstv. fjmrh. eða hæstv. félmrh. sem hin félagslega bágsemd í landinu á víst að heyra undir að nafninu til --- maður verður nú að segja svona að nafninu til miðað við framgöngu hæstv. ráðherra fram að þessu --- létu það eftir sér að skiptast aðeins á skoðunum við okkur um þessa stöðu. Út af fyrir sig held ég að þjóðin taki því ekkert illa þó við hættum við þetta jólaleyfi okkar og hittumst aftur í janúar til þess að ræða m.a. þessa breytingartillögu. Ég er ekki viss um að því yrði í sjálfu sér illa tekið, alla vega ekki á meðal almennings, ef við þingmenn létum okkur hafa það að ganga þannig að okkar störfum þrátt fyrir annríki og vökur að undanförnu að við kæmumst að þeirri niðurstöðu að málin væru ekki fullrædd og óhjákvæmilegt að taka aðeins betur á einu og einu atriði, eins og til að mynda því hvernig væri verið að ganga frá málum varðandi lágtekjuhópana, elli- og örorkulífeyriþegana, þá atvinnulausu og aðra sem í sambærilegri stöðu eru á Íslandi í miðju góðærinu á því herrans ári 1996, með árið í hönd farandi 1997 og styttist þá til aldamóta. Herra forseti. Ég hvet til þess að menn geri upp hug sinn til þessarar breytingartillögu okkar og skoði sinn hug mjög vandlega. Svik hæstv. ríkisstjórnar liggja alveg fyrir. Orðin frá því í fyrra um að kerfisbreytingin mikla að afnema launaviðmiðun bótaliða í almannatryggingakerfinu eru að reynast ómagaorð, alla vega ómerkingaorð ef svo heldur fram sem horfir að strax á fyrsta ári eftir að þessar breytingar eru gerðar, þá verði þær notaðar til þess að skerða kjör þessara aðila þrátt fyrir svardagana, til þess að ráðast sérstaklega að lífskjörum þessa hóps sem ég hélt satt best að segja að sæmilega þverpólitísk samstaða væri um á Íslandi að væri einna síst aflögufær.

Hæstv. forseti. Ég tel að sú tillaga sem er til umræðu sé eitt mikilvægasta þingmál sem hefur komið til umfjöllunar. Ég tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það væri full ástæða til að fresta þinglokum þar til þessi tillaga hefur fengið samþykki. Ef þarf að tala lengi, mikið og ítarlega til að sannfæra menn um nauðsyn þess, þá held ég að þingið eigi að taka þann tíma. Hvað er það sem þessi tillaga felur í sér? Jú, með þessari brtt. er ætlunin að láta bætur úr almannatryggingakerfinu, þ.e. ellilífeyri, örorkulífeyri, tekjutryggingu, barnalífeyri, bætur í fæðingarorlofi, slysatryggingar og sjúkratryggingar taka mið af breytingum sem verða á launum yfirstandandi árs. Ríkisstjórnin afnam viðmiðun við launabreytingar með bráðabirgðaákvæði í fyrra og ákvað að hækkanir þeirra þátta kæmu fram á fjárlögum hverju sinni. Eins og komið hefur fram í umræðum um fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að hækka þessa bótaliði um 2% á næsta ári þótt líklegt sé að launabreytingar verði meiri. Samkvæmt forsendum fjárlaga er gert ráð fyrir að launabreytingar muni nema 3,5% og ef samtök launafólks hafa sitt fram verða þessar launahækkanir miklu meiri en þessu nemur. Þegar breytingarnar voru gerðar fyrir réttu ári, þá var ítrekað sagt úr þessum stóli að ekki stæði til að skerða kjörin. En nú er því miður annað komið á daginn og það er tilefni þess að brtt. er flutt af fjórum þingmönnum stjórnarandstöðu. Menn eru og hafa verið mjög bundnir yfir þingstörfum undanfarna daga. Annaðhvort hafa menn verið við umræðu í þinginu eða setið í nefndum þingsins og unnið þar að undirbúningi mála og hafa þess vegna átt lítinn kost á því margir hverjir að fylgjast með því sem er að gerast úti í þjóðfélaginu. Ég veit t.d. ekki hve margir áttu kost á að hlýða á útvarpsþátt í Ríkisútvarpinu, í gærmorgun held ég að það hafi verið, þar sem komu fram fulltrúar frá hjálparstofnunum, ekki Bíafra, ekki Eþíópíu, ekki einhvers staðar í fátækum ríkjum heimsins þar sem örbirgðin er mest. Nei, það voru fulltrúar hjálparstofnana í Reykjavík sem sögðu að aldrei fyrr hefði verið eins mikil ásókn til þeirra og nú. Og hvaða fólk skyldi það vera sem núna leitar til hjálparstofnana? Ætli það sé ekki konan sem hringdi í Þjóðarsál Ríkisútvarpsins í dag miður sín yfir þeirri skerðingu sem yrði fyrirsjáanlega á hennar kjörum? Þetta var öryrki. Og eitt af því sem lagt er til í þessari tillögu að fylgi verðlagi, launum, launavísitölu á komandi árum eru örorkubætur. Og hugsið ykkur í rauninni hvað við erum að ræða um hér. Við erum ekki að ræða um það sem við ættum í rauninni að vera að gera --- að fjalla um hvernig við gætum bætt kjör þessara aðila. Við erum að ræða um hvort þingið ætli að samþykkja brtt. sem felur það í sér að komið verði í veg fyrir frekari skerðingu á kjörum þessarar konu og annarra kvenna og annarra karla og annarra fjölskyldna sem fyrirsjáanlegt er að munu skerðast, ef ekki verður gerð breyting á. Í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar kom fram að ef ætla mætti að launaþróun næmi 3,5% en þessar hækkanir 2% þá skeikar hér 2--3 hundruð millj. kr. sem verið er að hafa af þessu fólki. Í rauninni finnst manni það hálfgerður hégómi þegar menn eru að æsa sig hér upp úr öllu valdi yfir því hvort þeir komist heim til sín klukkutímanum fyrr eða seinna þegar þingið ætlar að fara í jólafrí, ætlar að ljúka störfum fyrir jólin með það á samviskunni að skerða kjör þessara hópa. Þetta er náttúrlega alveg forkastanlegt. Og þegar það kom fram, hæstv. forseti, í máli hæstv. forsrh. áðan að gert hefði verið samkomulag í þinginu um lok þingstarfa og það samkomulag hefði á engan hátt verið brotið af hálfu ríkisstjórnarinnar, þá leyfi ég mér að setja fram ákveðnar efasemdir og ákveðnar spurningar sem væri fróðlegt að fá svör við, því ég vil að sönnu virða samkomulag sem gert er hvort sem það er milli stjórnar og stjórnarandstöðu eða annarra aðila. Að sjálfsögðu vil ég það. En það sem ég velti fyrir mér er hvort mönnum finnist það eins og hvert annað hégómamál þegar upplýst er að ríkisstjórnin ætlar að frysta skattleysismörkin og bótakerfið með þeim afleiðingum að verið er að hafa af launafólki, af barnafólki, af íslenskum almenningi 800--1.000 millj. á næsta ári. Það var upplýst í máli hæstv. fjmrh. í gær að til standi að semja um þessi efni og verið sé að semja um þessi efni í svokallaðri jaðarskattanefnd. Það er þakkarvert að vísu að um þau mál skuli fjallað á breiðum vettvangi. Mér finnst það þakkarvert. En ef það á virkilega að vera þannig að ríkisstjórnin fjármagni kosningaloforð sín með þessum hætti, þá er það náttúrlega nokkuð sem hlýtur að koma til alvarlegrar umræðu á Alþingi. Þess vegna varð ég svolítið undrandi í ljósi þeirrar umræðu sem varð í gær --- að forsrh. segir að engin mál hafi komið upp á sem hafi gefið tilefni til að tefja eða trufla þinghaldið. Það er eins og það sé bara hvert annað hégómamál að farið sé ofan í vasann hjá almennu launafólki á Íslandi og teknar séu þar upp 800--1.000 millj. kr. og sagt að þessa peninga eigi síðan  Haltu áfram, heyrði ég einn ágætan stjórnarþingmann segja í salnum og það skal ég gera og ég er tilbúinn að halda áfram þess vegna í alla nótt og á morgun og í marga daga þangað til þingmenn sjá sóma sinn í því að samþykkja þessa tillögu, sem því miður felur ekki í sér neinar úrbætur fyrir öryrkja og lífeyrisþega, því að hún gerir ekki annað en að koma í veg fyrir að hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar skerði kjör þessara hópa um mörg hundruð millj. kr. Mér þætti fróðlegt að heyra álit stjórnarþingmanna á tillögunni. Það er eitthvað muldrað þarna úr sæti baka til í salnum. Ég man ekki betur en hér væri sagt af hálfu ráðherra í ríkisstjórninni --- ég sé að hæstv. iðnrh. er kominn í salinn. Það væri fróðlegt að heyra hans álit, en ég man ekki betur en það væri sagt af hálfu ráðherra í ríkisstjórninni sl. haust, fyrir réttu ári, að enda þótt bótakerfið væri tekið úr sambandi við launaþróun, þá stæði ekki til að skerða kjör lífeyrisþega, öryrkja og atvinnulausra. Ég man ekki betur en þetta væri fullyrt. Núna hins vegar er komin fram tillaga þess efnis að ríkisstjórnin getur sýnt í verki hver hennar raunverulegi vilji er og það verður fróðlegt að fylgjast með hvort hæstv. iðnrh. ætlar að tjá sig um þetta mál eða láta duga að ræða einungis um einkavæðingu Rafmagnseftirlitsins í landinu.

Tökum það á eftir.

Það væri fróðlegt að heyra hvort --- hér kemur hæstv. dómsmrh. líka í gættina. Ég man ekki betur en fleiri en einn ráðherra í ríkisstjórninni segðu þegar bætur til atvinnulausra og öryrkja voru teknar úr sambandi við launaþróun í fyrra, að þetta væri tæknileg útfærsla og ekki stæði til að skerða kjör þessara hópa. Voru þetta bara blekkingar? Hér er verið að tala samkvæmt þeim fjárlagatillögum sem við höfum. Þær ganga út á að skerða kjör þessara hópa um 200--300 millj. kr. Og miklu meira ef launakröfur verkalýðshreyfingarinnar ná fram að ganga, þá er verið að hafa enn meiri fjármuni af þessu fólki. En ég auglýsi eftir því að ráðherrar í ríkisstjórninni upplýsi hvort það hafi verið blekking ein fyrir réttu ári þegar fullyrt var að fyrst og fremst væri um tæknilega útfærslu, tæknilega breytingu að ræða. Það stæði ekki til að skerða kjör öryrkja. Það stæði ekki til að skerða kjör atvinnulausra. Það stæði ekki til að skerða kjör lífeyrisþega. En nú liggur á borðinu að þetta voru ósannindi. Og svo er verið að tala hér á léttvægan hátt um hvort menn komist heim til sín klukkutímanum fyrr eða síðar.  
             Hæstv. forseti. Ég skal ljúka máli mínu svo menn komist að, bæði ráðherrar og stjórnarþingmenn. Við skulum taka þá á orðinu.

Herra forseti. Ég ætla að gera aðeins að umtalsefni þá brtt. sem minni hluti efh.- og viðskn. hefur lagt fram við frv. til laga um breyting á lögum um almannatryggingar, nr. 117/1993, og lyfjalögum, nr. 93/1994, með síðari breytingum. Mig langar til að það komi skýrt fram að þessi tillaga er réttlætismál og okkur ber að samþykkja hana. Eins og menn þekkja frá fjárlagaumræðunni fyrir ári var við umræðu um frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum samþykkt af meiri hluta Alþingis að aftengja almannatryggingabætur, greiðslur úr almannatryggingunum og atvinnuleysisbætur almennri launaþróun í landinu. Þetta gerir það að verkum að nú munu greiðslur til lífeyrisþega og þeirra sem fá greiðslur úr almannatryggingunum ekki hækka jafnmikið og laun í landinu ef marka má spár. Þessi hópur mun því búa við lakari kjör ef spár ná fram að ganga. Þetta er auðvitað óþolandi og við eigum ekki að líða það að fólk, sem hefur þurft að búa við mestan niðurskurð af hálfu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar frá því við síðustu fjárlagagerð, og hefur þurft að búa við meiri tekjutengingu og skertar bætur á þessu ári, þurfi enn einu sinni að búa við skert kjör. Og eins og komið hefur fram í fjölmiðlum og víðar er neyðin mikil hjá stórum hópi þessa fólks, sérstaklega þeirra sem eru með lítil réttindi úr lífeyrissjóðum og margra jafnvel þó þeir séu með greiðslur úr lífeyrissjóðum. Okkur í stjórnarandstöðunni finnst nóg komið af atlögunni að þessu fólki. Ég vil minna á að lífeyrisþegarnir eru með hæstu jaðarskattana og á vissu tekjubili eru 100% jaðarskattar á lífeyrisþegum. Ég tel réttlætismál að við breytum þessu ákvæði til fyrra horfs, eins og lagt er til í brtt. Menn ættu að geta staðið að því nú í góðærinu því að það er ekki viðunandi að þessi hópur einn þurfi að búa við skertan hlut og það enn einu sinni. Gert var ráð fyrir í lagabreytingunum í fyrra við fjárlagagerðina að þetta yrðu tímabundnar breytingar. Þess vegna munum við láta reyna á það við atkvæðagreiðslu á eftir hvort stjórnarmeirihlutinn ætli að standa við að láta þá hópa lífeyrisþega og þá sem fá greiðslur úr almannatryggingunum enn einu sinni sæta skerðingu miðað við almenna launamenn í landinu. Þess vegna skulum við fylgjast með hvaða afstöðu menn taka við atkvæðagreiðslu um brtt. þar sem lagt er til að almannatryggingabætur og greiðslur úr almannatryggingunum fylgi almennri launaþróun í landinu, eins og hún gerði fram að fjárlagagerðinni fyrir ári.

Herra forseti. Þó nú sé eiginlega liðið að lokum þessa þings er hér til umræðu sú tillaga sem mesta þyngd hefur af öllum þeim tillögum sem stjórnarandstaðan hefur flutt í þessari síðustu lotu þingsins. Hér er gerð tillaga um að bætur til þeirra hópa sem hafa búið við verst kjör verði tengdar launaþróun í landinu eins og áður gilti. Nú er það svo, herra forseti, að skylt er skeggið hökunni og svo sannarlega er þetta í stíl við þá stefnu sem jafnaðarmannaflokkar hafa fylgt hér á landi eins og annars staðar áratugum saman. Þetta mál tengist grunnstefi í starfsemi Alþfl. allt frá því að hann var stofnaður fyrir 80 árum. Þeir sem flytja tillöguna, þar á meðal eru tveir þingmenn jafnaðarmanna, sem því miður eru mjög önnum kafnir við fundahöld annars staðar sem tengjast þinginu þannig að það er ekkert skrýtið þó ég komi hér og mæli fyrir tillögunni. Hvert er réttlætið fyrir því að hafna þessari tillögu? Ég get ekki séð það, herra forseti. Staðan er þannig að við fjárlögin í fyrra var tengingin við hina almennu launaþróun í landinu felld brott en því fylgdi jafnframt loforð um að þetta yrði ekki notað til að skerða kjör þessara hópa. Ég man ekki betur en þetta loforð hafi verið án tvímæla, hafi verið skýlaust. Hvernig er staðan í þjóðfélaginu í dag, herra forseti? Hún er einfaldlega þannig að þensla er á næstu grösum. Það er svo mikil þensla að hæstv. menntmrh. lýsti því yfir í gær að rök hans fyrir því að taka ekki meira fé, taka ekki sérstakan eignarskatt sem tekinn er samkvæmt lögunum frá 1989 um endurbætur á menningarbyggingum, væru vegna þess að hann vildi ekki stuðla að þenslu á suðvesturhorninu. Með öðrum orðum, það er alveg klárt að menn búast við þenslu á næstunni. Hv. þm. Sturla Böðvarsson hefur haldið margar ræður síðustu daga. Hann hefur aftur og aftur farið í fjölmiðla og varað við því að þensla væri á næsta leiti, það væru líkur á verðbólgu, óhóflegum launahækkunum. Með öðrum orðum, á annan veginn segja hv. þingmenn stjórnarinnar að gert sé ráð fyrir allverulegum launahækkunum en þeir hafa nú þegar hækkað þennan lið á fjárlögum um aðeins 2%. Ég segi, herra forseti, að það er ákveðið misræmi þarna á milli. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að við ræðum það vel í kvöld áður en þingheimur kveður og heldur til jólahalds, hvort þetta sé hin rétta jólagjöf til þessara hópa. Hóparnir sem við erum að hugsa um með þessari tillögu, sem liggur fyrir frá fjórum hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar, gerir ráð fyrir að bætur úr almannatryggingakerfinu verði aftur látnar taka mið af þeim breytingum sem líklegt er að verði á launum á yfirstandandi ári og næsta ári. Telja menn að það sé líklegt að laun muni ekki hækka nema um 2%? Hafa menn ekki hlustað á raddir verkalýðshreyfingarinnar? Hafa menn ekki hlustað á það, sem til að mynda framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands sagði í haustbyrjun, að svigrúm væri fyrir allgóðar launahækkanir? Muna menn ekki eftir því þegar hæstv. forsrh. hélt sínar ræður í byrjun þessa þings og lýsti því yfir að árferðið væri allt á uppleið og það væri bjart framundan í íslensku þjóðlífi? Er það þá ekki sanngjarnt, herra forseti, að líka þessir hópar sem eiga allt sitt undir almannatryggingakerfinu fái að njóta í sama mæli þessa bata sem hæstv. ríkisstjórn hefur gumað svo af? Hvers vegna ekki? Hvaða rök eru fyrir því að svo verði ekki gert? Ég segi eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson sem talaði fyrr í kvöld: Hvaða rök hafa stjórnarliðar fyrir því að fella þessa tillögu? Ég er reiðubúin til að hlusta á þau og taka afstöðu til þeirra. En við verðum fyrst að heyra þau. Staðan er einfaldlega þannig að stjórnarliðið þegir þunnu hljóði. Stjórnarliðið ætlar sér með því að þegja þunnu hljóði og með því að fella þessa tillögu eins og er alveg klárt að þeir hyggjast gera, líka að brjóta loforðið sem þeir gáfu í fyrra, það loforð sem eins og hér hefur verið margítrekað gekk út á það að þær breytingar sem urðu við fjárlögin í fyrra á lögum um almannatryggingar yrðu ekki notaðar til þess að skerða kjör þessara hópa. Enda alveg klárt að með því að hækka aðeins þessa bótaliði um 2% á næsta ári er stefnt að því að skerða kjör þeirra. Þar með eru menn líka að lýsa því yfir að orðin sem þeir létu sér um munn fara í fyrra séu ómerk. Ég get ekki fallist á það, herra forseti, og þess vegna hvet ég hv. þm. stjórnarliðsins til að íhuga hvort það sé nú ekki í takt við anda þeirrar hátíðar sem við erum nú senn að halda til að fagna, hvert í sínu heima, að gefa þessum hópum þá jólagjöf sem þeim væri sennilega kærkomnust og fælist í því að samþykkja þessa tillögu. Gleymum ekki anda jólanna, herra forseti. ,,Elska skalt þú náungann eins og sjálfan þig.`` Við mundum öll ef við værum í þessari stöðu vilja fá þessa tillögu samþykkta og við skulum þá líka gera náunga okkar það.

Virðulegi forseti. Þetta mál, öryggi raforkuvirkja, var rætt hér mikið alla sl. nótt. Það var ágæt og skýr umræða þar sem ýmsir komu að málinu sem þekkja vel til þess og ég hef í sjálfu sér ekki miklu við það að bæta. Það sem mér finnst aðalumhugsunarefnið í þessu máli er tvennt. Í fyrsta lagi er það hvernig Alþingi lætur fara með sig einu sinni enn að afgreiða svona mál síðustu sólarhringana fyrir jól þegar ekkert liggur á því. Það eru engin rök fyrir því að það þurfi endilega að ljúka þessu máli núna. Það er dálítið umhugsunarefni hvernig Alþingi er eins og leiksoppur í höndunum á framkvæmdarvaldinu oft á tíðum þó Alþingi hafi sjálft viðurkennt að þetta var meingallað mál með því að samþykkja, eða það þurfti að afgreiða, í dag einar 30 breytingartillögur ef ég tók rétt eftir. Það er eitt sem ég hef áhyggjur af í þessu og það er staða Alþingis. Hitt er svo almennt um málið sem ég ætla í sjálfu sér ekki að fjalla um hér að öðru leyti en því að segja: Getur hæstv. iðnrh. upplýst okkur um hvað verður um fólkið sem starfar hjá Rafmagnseftirlitinu? Er tryggt að þetta fólk fái störf með eðlilegum hætti og í sátt og friði hjá þeirri nýju stofnun sem ætlað er að taka við því? En ég mótmæli málinu og ég tel að öll rök okkar í minni hlutanum í þessu máli standi enn þá, hæstv. forseti.

Herra forseti. Aðeins örfá orð um þetta mál. Í morgun frá kl. fjögur til átta ræddum við, nokkrir hv. þm. stjórnarandstöðunnar við hæstv. iðnrh. og hv. formaður iðnn., um frv. um öryggi raforkuvirkja og neysluveitna og raffanga. Ég hafði, herra forseti, efasemdir um að vinnubrögð stæðust vegna hagsmunatengsla nefndarmanna sem unnu að undirbúningi frv. Ég hef verið fullvissaður um að mér er óhætt að vera rólegur út af þeim efasemdum. En eins og hv. þm. má vera ljóst og einnig hæstv. ráðherrum þá varð að gera gífurlegar breytingar á frv., 28 eða 30 breytingar. Ég er ekki alveg með það á hreinu hvað þær eru margar. Þannig að það þurfti mikið að laga og það var gert. Ég vil láta það koma fram að ég met að það hefur verið vel unnið að þessu máli. Við áttum málefnalegar umræður og samskipti um þetta mál og það kom mér að gagni. Ég hef reyndar áhyggjur af því enn þá hvernig framkvæmdin verður. En eftir að hafa fengið svör frá hæstv. iðnrh. og hv. formanni iðnn. við öllum spurningum sem ég bar fram í morgun eða nótt þá get ég nú varla verið annað en sáttur við málefnaleg endalok umræðunnar. Eftir að hafa fengið í lokin þær hugleiðingar hæstv. iðnrh. að ekki yrði um aukinn kostnað neytenda að ræða þá lýsti ég því yfir að ég mundi sitja hjá við afgreiðslu málsins. Ég vona að það sem kom fram reynist rétt og ég ítreka að ég mun sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Aðeins út af orðum hv. þm. Svavars Gestssonar um afgreiðslu málsins. Þetta mál er hluti af fjárlagafrv. Það hefur komið fram hér áður í þessari umræðu og ég fagna því að það væri mikilvægt að stjórnarandstaðan á Alþingi skildi að ríkisstjórnin þyrfti að fá mál þau sem væru hluti af fjárlagafrv. samþykkt fyrir áramót. Það er nefnilega gert ráð fyrir að með sameiningu Löggildingarstofunnar og Rafmagnseftirlits verði talsverður sparnaður af rekstri þessara stofnana og þeim sparnaði er gert ráð fyrir í fjárlagafrv. Eins og ég hygg að hv. þm. hafi orðið varir við við atkvæðagreiðslu hér eftir 2. umr. málsins í þeim tillögum sem komu frá meiri hluta iðnn., 14 breytingartillögum sem gerðar voru við frv., þá eru þær til komnar vegna þess að verið er að koma til móts við óskir þeirra sem komu til fundar við nefndina. Og það hefur verið reynt eftir því sem nokkur kostur var á að ganga eins til móts við þá sem komu á fund nefndarinnar. Þá var mjög rætt um það hér snemma í morgun hvað yrði um það starfsfólk sem nú starfar hjá báðum þessum stofnunum. Í frv. til laga um Löggildingarstofu eru ákvæði um að starfsmenn skuli að öðru jöfnu sitja fyrir um sambærileg störf hjá hinni nýju stofnun. Þeir starfsmenn sem ráðnir verða til starfa hjá hinni nýju stofnun að undangenginni auglýsingu eins og skylt er samkvæmt lögum munu halda fyrri rétti sínum samkvæmt ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þetta varðar t.d. fyrirframgreiðslu launa, biðlaunarétt, makalaun og lausnarlaun vegna heilsubrests. Af þessu leiðir að yfirleitt verður engin breyting á réttarstöðu starfsmanna sem kunna að ráðast til starfa hjá hinni nýju stofnun og að í frv. eru gerðar ráðstafanir sem tryggja að réttarstaða starfsmanna verði óbreytt. Að þessu er nú unnið og sá undirbúningur er hafinn á vegum iðnrn. Við vonumst til og munum leggja okkur fram um að í nýju skipulagi þessarar stofnunar verði hægt að ráða allflest það starfsfólk sem þar er starfandi á báðum stofnununum núna. Því er hins vegar ekki að neita að það er gert ráð fyrir að þetta frv., og þess vegna er það hluti af fjárlagafrv., spari nokkrar millj. kr. Það kann auðvitað að vera að það komi til á einhverjum stigum málsins að þarna fækki starfsmönnum og þá verður að reyna að gera það eins mildilega og nokkur kostur er. Ég veit að það mun taka einhvern tíma að koma þessu skipulagi á og það mun kosta einhverja peninga. En menn munu fara mjög varlega í þessum efnum og reyna að gera þetta eins lipurlega og hægt er.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir þessi svör. Ég verð að segja alveg eins og er að miðað við aðdragandann að þessum málum öllum þá hef ég áhyggjur af stöðu starfsfólksins. Það er ljóst að þó nokkur hópur af þessu fólki hefur beitt sér mjög hart gegn þeim breytingum sem hér er um að ræða. Ég vona að það sé að minnsta kosti tryggt að enginn verði látinn gjalda málafylgju sinnar í þessu máli og að það verði komið heiðarlega fram við alla aðila og ekki síst þá sem hafa beitt sér í málinu vegna þess að ég er sannfærður um að það er hætta á því ella ef ekki er einbeittur vilji um það í ráðuneytinu að þarna geti komið upp vandamál sem eru ófyrirsjáanleg og óþolandi. Í sjálfu sér hef ég ekki fleiru við þetta að bæta, herra forseti. Ég tel að málið hefði batnað við það að bíða. Ég tel að það hefði verið skynsamlegra að fresta málinu fram yfir áramót. Ég taldi óskynsamlegt að taka síðustu nótt í að ræða þetta mál eins og gert var. Ég endurtek engu að síður að ég þakka hv. formanni iðnn. fyrir það að hann reyndi að bæta málið eins og hann mögulega gat og á hann þakkir skildar fyrir það. Nú skulum við vona að skaðinn verði eins lítill og mögulegt er. Meginatriðið er þó líka í mínum huga eins og sakir standa að það fólk sem þarna hefur unnið verði alls ekki látið gjalda málafylgju sinnar því slík dæmi þekkjum við úr stjórnkerfinu að það hefur beinlínis verið komið illa fram við það fólk sem oft á tíðum hefur beitt sér gegn þeim ákvörðunum sem stjórnvöld hafa tekið. Ég vona að við séum vaxin upp úr slíkum niðurstöðum í stjórnkerfinu og að enginn leyfi sér slíkt.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm., Svavari Gestssyni, að ég tel að það hefði verið hyggilegra að láta þessa lagabreytingu bíða. Það er greinilegt að mikil andstaða er við þessar lagabreytingar. Það er mikil andstaða við að einkavæða Rafmagnseftirlitið. Það hefur komið fram og kom fram við umræðu hér í gær og í nótt að þetta mun að öllum líkindum draga úr öryggi. Þetta verður dýrara og erfiðara á alla lund. Við höfum við umræðuna tíundað mótmæli sem borist hafa hvaðanæva að af landinu, frá sveitarstjórnarmönnum, rafverktökum og öðrum sem til þessara mála þekkja. Það var gott að heyra hæstv. iðnrh. lýsa því sérstaklega yfir að reynt yrði að verja atvinnuöryggi manna. Það er þakkarvert. Það er reyndar margt mjög undarlegt sem tengist störfum manna í þessu lagafrv., t.d. það að þess skuli krafist að forstjórinn hafi háskólamenntun. Þessi háskólaprófsárátta í þingmönnum er orðin harla undarleg. Það má ekki skipa nefnd í stjórnkerfinu án þess að þar sé lögfræðingur eða maður með dómararéttindi. Það er eins og menn telji að þjóðin sé ekki læs nema hún hafi háskólapróf upp á vasann. Þetta finnst mér mjög undarlegt. En ég vil að lokum þakka hæstv. iðnrh. fyrir hans orð varðandi atvinnuöryggi starfsmanna. Ég tel það vera mjög mikilvægt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frhnál. frá minni hluta efh.- og viðskn. Þannig er að í ljósi nýrra upplýsinga hefur minni hlutinn endurskoðað afstöðu sína til þessa máls. Öfugt við það sem við nefndarmenn í efh.- og viðskn. höfðum ástæðu til að ætla miðað við þær upplýsingar sem okkur voru veittar um málið, hefur komið í ljós að um það er mikill ágreiningur. Ég ætla ekki að fara út í það hér af tillitssemi við viðkomandi aðila að rekja hvernig staðið var að því að miðla upplýsingum til efh.- og viðskn. en okkur var talin trú um að um þetta mál ríkti algjör samstaða meðal hagsmunaaðila, starfsmanna og annarra sem í hlut ættu. Annað hefur komið á daginn eins og kunnugt er. Það er m.a. ljóst af umræðum um næsta dagskrármál á undan að um þessi mál standa miklar deilur. Málin eru illa undirbúin, þau eru illa gerð og það kostaði breytingartillögur við nánast hverja einustu grein frv. sem var til 2. umr. fyrr í dag. Þá hefur og komið á daginn að málefni starfsmanna eru í mikilli óvissu. Það hefur ekki verið rætt við starfsmenn þessara stofnana og mikil óvissa er um hvernig hagir þeirra verða eftir þessar breytingar. Minni hlutinn telur því vænlegast að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar og fresta afgreiðslu þess þannig að meiri tími gefist til að skoða málin betur. Hæstv. iðnrh. færir fram sem rök fyrir þessu máli að því eigi að fylgja nokkur sparnaður, það er sami hæstv. iðnrh., er það ekki, herra forseti, sem er genginn á dyr, og að þetta sé þar með væntanlega hluti af sparnaðaraðgerðum ríkisstjórnarinnar og tengist afgreiðslu fjárlaga. Þess vegna verði þetta að ná hér fram. Við höfum nú heyrt það áður, herra forseti, að einkavæðing eftirlitsiðnaðarins í landinu sé gerð í sparnaðarskyni en reynslan er önnur. Staðreyndin er sú að það hefur engin ein atvinnugrein í landinu blómstrað jafnmikið á síðustu missirum eins og eftirlitsiðnaðurinn og sérstaklega hinir einkavæddu hlutar hans. Það er í raun verið að koma á í landinu lagskiptum eftirlitsiðnaði þar sem annars vegar er einkageirinn með veiðileyfi á viðskiptavinina og síðan opinberar silkihúfur, stofnanir þar ofan á með fínum stjórnum sem kosta sitt líka. Herra forseti. Ég innti hæstv. ráðherra eftir því í gær hvort fjölmiðlafréttir um það að hæstv. ráðherra hefði falboðið forstjórastarfið í hinni nýju stofnun tilteknum manni. Það komu lítil svör, herra forseti, þannig að ég hef því miður ekki annað tækifæri en þetta síðasta, hér við 3. umr. málsins, til þess að knýja á um svör frá hæstv. ráðherra. Ég óska eftir því að hæstv. forseti lyfti nú brúnum sínum og geri gangskör að því að fá hæstv. ráðherra í salinn.

Forseti mun verða við því. Ráðherra er hér á næstu grösum og verður hans leitað. --- Hv. þm. má halda áfram að tala.

Það er ekki um annað að tala, herra forseti, en þessa einu spurningu sem ég ætlaði að leggja fyrir hæstv. ráðherra þannig að ég kýs að gera hlé á máli mínu þangað til ráðherra gengur í salinn og vona að það verði ekki 29 mínútur eins og fordæmi eru fyrir hér á þingi. Herra forseti. Það er mér mikið gleðiefni að hæstv. ráðherra skuli sjá sér fært að koma í þingsalinn í öllum sínum önnum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort réttar séu þær fjölmiðlafregnir næsta fáheyrðar sem hafa komið fram núna á síðustu sólarhringum um það að hæstv. ráðherra hafi í bréfi boðið ráðuneytisstjóra í ráðuneyti sínu sem er í leyfi frá störfum að gerast forstöðumaður þessarar nýju stofnunar. Hvort hægt sé að fá að sjá þessi bréf og upplýsa um þessi mál á hinu háa Alþingi áður en málið verður endanlega afgreitt. Þannig háttar til að ráðuneytisstjóri í iðn.- og viðskrn. er í leyfi frá störfum og hefur verið að sinna mikilvægu embætti í þágu þjóðarinnar á erlendri grund. Hann hugðist nú snúa heim eins og til hafði verið stofnað í samræmi við þann tíma sem hann hafði fengið leyfi. En þá berast fregnir af því að hæstv. ráðherra hafi ekki hug á því að láta ráðuneytisstjórann taka sín fyrri störf, heldur bjóði honum önnur og lægra sett embætti, ýmist skrifstofustjórastörf í ráðuneytinu, að gerast undirmaður fyrrum undirmanna sinna, eða hitt sem fram hefur komið að hæstv. ráðherra hafi boðið ráðuneytisstjóranum að gerast forstöðumaður fyrir væntanlega Löggildingarstofu. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að við fáum hér svör um það frá hæstv. ráðherra hvort rétt sé eftir haft, hvort rétt sé bréfað og hvernig það standi þá af sér stjórnskipulega hjá hæstv. ráðherra að gera hvort tveggja í senn, að meina ráðuneytisstjóranum að setjast í sína fyrri stöðu og festa svona fyrir fram forstjórastarfið í þessari stofnun, hvort hæstv. ráðherra hafi kannað það alveg til hlítar að ekki sé öðrum hæfari mönnum til að dreifa í heiminum sem kynnu að sækja um forstjórastarfið hjá Löggildingarstofunni heldur en ráðuneytisstjóranum, og þar af leiðandi hafi verið óhætt að treysta því að ekki kæmi til neinnar misbeitingar á valdi á þó að ráðuneytisstjórinn fengi fyrir fram embættið. Ég held að það sé alveg það minnsta sem hæstv. ráðherra getur lagt á sig við lokaafgreiðslu þessara mála að upplýsa þetta. Vonandi dregur hæstv. ráðherra ekkert undan því að eins og kunnugt er, þá er reynslan af því frekar slæm fyrir ráðherra, bæði hér heima og erlendis, að draga undan þegar spurt er um alvarleg mál.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að um næstu áramót lýkur launalausu leyfi Björns Friðfinnssonar frá starfi ráðuneytisstjóra í viðskrn. og starfandi ráðuneytisstjóra í iðnrn. Ég hef verið og tel mig vera í samningaviðræðum við Björn um það hvernig störfum hans verði háttað þegar hann kemur úr þessu fríi sem hann hefur haft. Um það hef ég ritað honum bréf. Hann hefur rétt til 23. desember til þess að gera athugasemdir við það sem er í bréfinu. Á þessu stigi máls hyggst ég ekki upplýsa hvað þar er um að ræða þar sem ég vil gefa manninum tækifæri til þess að gera athugasemdir.

Herra forseti. Þetta var athyglisvert svar að svo miklu leyti sem þetta var svar. Mér fannst sérstaklega athyglisvert að heyra hæstv. ráðherra taka þannig til orða að hann teldi sig vera í samningaviðræðum við manninn. Það er greinilega eitthvað óljóst hvort um sé að ræða samningaviðræður eða ekki. Hitt var líka athyglisvert að hæstv. ráðherra bar ekki á móti því sem fram hefur komið í fjölmiðlum og ég vitnaði til, að hæstv. ráðherra hefði boðið ráðuneytisstjóranum starf forstöðumanns Löggildingarstofunnar tilvonandi. Við hljótum auðvitað að taka það, herra forseti, sem staðfestingu á því að rétt sé eftir haft, að það felist í bréfinu þó að hæstv. ráðherra vilji ekki upplýsa frekar um það á þessu stigi. Það liggur í hlutarins eðli að ef þar væri farið með staðlausa stafi, þá hefði hæstv. ráðherra að sjálfsögðu mótmælt því og leiðrétt það hér. Eftir stendur þá sú athyglisverða staðreynd að hæstv. ráðherra hefur sem sagt fyrir fram falboðið þetta starf manni sem talið var að ætti lögvarinn rétt til þess að setjast í annað embætti þegar hann kæmi úr launalausu leyfi. Þetta er hið athyglisverðasta mál, herra forseti, hið athyglisverðasta mál og ég er alls ekki viss um að við séum búin að sjá fyrir endann á því.

Herra forseti. Hv. þm. verður að eiga það við sjálfan sig hvaða getgátur hann hann er uppi með í þessu máli.

Virðulegur forseti. Það er mjög eðlilegt að þetta mál sem varðar starf ráðuneytisstjóra í iðnaðar- og viðskrn. sé rætt hér þegar á dagskrá er einmitt það sem við ræðum hér, Löggildingarstofan, vegna þeirra tengsla sem fram hafa komið milli uppsagnar hæstv. iðnrh. á ráðuneytisstjóra sínum og tilboðs sem fullyrt er að honum hafi verið gert. Ég ætla ekki að segja margt um málið en ég undrast það eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. hvernig mál þetta ber að og hvernig á því hefur verið tekið af hálfu hæstv. ráðherra sem telur sig þarna hafa stöðu til þess að breyta til. Ég vil ekki leggja neitt mat á það út frá lögfræðilegri hlið. Það finnst mér ekki vera kannski meginatriði heldur hitt, sem ég tók ekki eftir að nefnt væri hér, að viðkomandi starfsmaður kemur heim í góðri trú og hættir störfum í embætti sem hann hafði tekið að sér tímabundið og fengið leyfi til að sinna um hríð. Hann kemur heim í góðri trú eftir að hafa fengið skilaboð bréflega, eftir því sem sagt er, frá hæstv. iðnrh. um það að leyfi hans verði ekki framlengt. Viðkomandi starfsmaður hjá Eftirlitsstofnun EFTA, þ.e. ráðuneytisstjórinn sem hefur stöðuna, tekur ákvörðun um það að hætta því starfi fyrr heldur en ástæða var til til þess að koma þeim til þess að uppfylla þau skilyrði sem verið var að setja honum. Frá mannlegum sjónarmiðum finnst mér mjög óeðlilega á máli haldið og ég vil að það komi fram hér vegna þess að þetta mál hefur borið hér á góma og skiptir þá engu hver í hlut á. Ég er mjög undrandi eins og fleiri á þessari málsmeðferð hæstv. ráðherra. Mér finnst hún mjög sérkennileg og ég vil jafnframt taka það fram að þetta ber ekki að skilja á neinn hátt sem svo að ég vantreysti þeim einstaklingi sem hefur gegnt ráðuneytisstjórastarfinu tímabundið, hefur verið settur í það tímabundið af hæstv. ráðherra. Það er starfsmaður sem ég réð í ráðuneytið á sínum tíma og ég get vottað að á þeim tíma stóð sig vel í starfi og ég hef ekki orðið var við að þar hafi orðið einhver breyting á. Það á heldur ekkert skylt við það. Hér er um að ræða spurningu um eðlileg mannleg samskipti að mér sýnist og ég vil að það komi fram af minni hálfu að ég harma það að svona er að verki staðið eins og virðist vera miðað við það sem fram hefur komið í málinu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 484 um frv. til laga um auknar ábyrgðir vegna norrænnar fjárfestingaráætlunar fyrir Eystrasaltsríkin 1996--1999 og nýs lánaflokks í Norræna fjárfestingarbankanum til umhverfismála í grannhéruðum Norðurlandanna. Þetta nefndarálit er frá efh.- og viðskn. Hæstv. forseti. Nefndin hefur tekið þetta mál fyrir og mælir með samþykkt þess.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 20. desember 1996 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 28. janúar 1997.`` Tillagan skýrir sig sjálf.

Herra forseti. Ég verð nú að segja að mér finnst að hæstv. forsrh. skuldi þingheimi skýringu á því af hverju flutt er tillaga um svona langt hlé á störfum Alþingis. Þetta er óvenjulangt hlé. Það hafði verið talað um að hlé á störfum Alþingis yrði kannski til 21. janúar ef ég man rétt, en síðan kom þessi hugmynd upp. Ég held að það sé nauðsynlegt að flutningsmaður tillögunnar, hæstv. forsrh., skýri rökin fyrir henni því að hún er í hæsta máta óvenjuleg. Ég held að þingið eigi rétt á því að heyra rökin en líka þjóðin vegna þess að það er mjög algengt að hlutir séu settir þannig upp, þó að það sé auðvitað rangt, að alþingismenn séu í fríum á þessum tíma yfir jólin og fram í janúar. Auðvitað eru menn að sinna ýmsum verkum eins og kunnugt er. En af þeim ástæðum er sérstaklega nauðsynlegt að fá fram rök fyrir því af hverju tillagan er flutt með þessum hætti.

Herra forseti. Ég vissi ekki annað en menn hefðu vitað um þessa hugmynd sem hefur verið í gangi. Það var að vísu talað um 27. jan. í þeim samtölum en þá miðuðu menn við að þingmenn eða þingið kæmi saman á mánudegi. Það þótti heppilegra fyrir þingmenn, til að mynda utan af landi, að þingið kæmi saman þá degi síðar eða 28. Fyrstu vinnuvikuna á hinu nýja ári ber þannig að að hún er afar stutt. Þannig stendur á hjá almanakinu og við breytum því ekki í þinginu þó valdamikir séum þannig að það þykir henta og vera til farsældar fyrir störf þingsins að ríkisstjórnin fái aðeins rýmri tíma til að undirbúa mál sín fyrir þingið í janúar og ég vissi ekki annað en að sátt væri í því máli. Hins vegar, ef fyrir því er ríkur vilji í þinginu að halda sig við skemmri tíma, þá mun ríkisstjórnin ekki leggjast gegn því.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin og skýringarnar. Tilgangur minn með athugasemdinni var sá að fá svörin og skýringarnar fram því að mér finnst að það þurfi að skýra tillögu af þessu tagi. Hún er svo óvenjuleg og hléið svo langt miðað við það sem tíðkast hefur hér. Það er síðan auðvitað þingsins að meta hvort það fellst á þá ósk að hafa þetta langan tíma frá venjulegum störfum þingsins. Ég heyrði á hæstv. forsrh. að hann taldi að þetta væri heppilegt, m.a. með hliðsjón af störfum ríkisstjórnarinnar. Það kann svo vel að vera og ég hef engar athugasemdir við það að gera á þessu stigi málsins, en ég taldi nauðsynlegt að skýringarnar kæmu fram.

Hæstv. forseti. Hér er verið að færa heilsugæslulækna og prófessora undir Kjaradóm. Ég tel að almennt eigi launafólk að semja um kaup og kjör og er andvígur þeirri tilhneigingu hjá ríkisvaldinu að kaupa starfshópa undan samnings- og verkfallsrétti. Í umsögn með frv. er skírskotað til sérstöðu háskólaprófessora en ég fæ ekki séð hvað fær komið í veg fyrir að þeir semji um kaup og kjör eins og annað launafólk. Reyndar á það einnig við um næstu grein frv., þar er verið að fjölga í þeim hópum sem eru teknir út úr stéttarfélögum og færðir undir Kjaradóm. Ég mun greiða atkvæði gegn 6. gr. og reyndar 7. gr. einnig.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um það hvort almannatryggingabætur skuli fylgja almennri launaþróun. Þeir sem segja nei við þessari tillögu hafna því að lífeyrisþegar hljóti sömu kjarabætur og launþegar. Ég er fylgjandi því að þessi hópur eigi að hljóta sömu kjarabætur. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að bætur hækki um 2% eða sem nemur verðlagshækkunum. Á þessari stundu er ekki hægt að sjá fyrir um launabreytingar á næsta ári. Því hefur margoft verið lýst yfir í umræðum hér á hinu háa Alþingi að þessar bætur verða til endurskoðunar þegar kjarasamningar hafa verið gerðir. Þar af leiðandi er ekki hægt að segja á þessari stundu hverjar þær breytingar verða. Ég segi nei.