Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og segir á þskj. 475, hefur allshn. haft þessa þáltill., sem hér liggur fyrir, til athugunar. Nefndarmenn eru allir sammála um, að sú athugun, sem till. gerir ráð fyrir, verði látin fram fara. Í till. er lagt til, að Alþingi kjósi þrjá menn til að gera ýtarlega athugun á málinu milli þinga, en allshn. telur óþarft að kjósa slíka nefnd og leggur því til, að sú breyting verði gerð á till., að ríkisstj. verði falið að annast þessa athugun. Aðrar efnisbreytingar leggur n. ekki til að gerðar verði, og samkvæmt því leggur n. til, að till. verði samþ. með þeirri breytingu, sem prentuð er með nál. á þskj. 475, en þar er lagt til, eins og ég hef áður minnzt á, að í stað milliþinganefndar verði ríkisstj. falið að láta athuga þetta mál. - Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka allshn. afgreiðslu þessa máls og get vel fallizt á þá breytingu, sem tillaga er um að gerð verði, því að ég treysti vel hæstv. núverandi ríkisstj. og hæstv. félmrh., sem þetta mál mun fá til meðferðar, til að láta gera þá athugun, sem mín upphaflega till. gerði ráð fyrir að falin yrði sérstakri nefnd.

Frsm. meiri hl. (Helgi Jónasson) : Herra forseti. Það er nú orðið nokkuð langt síðan þetta mál var síðast rætt hér á Alþingi, svo að ég er nú búinn að gleyma sumu af því, sem hv. frsm. minni hl. sagði þá í sinni löngu ræðu. Hann reyndi þó að sanna það, að meiri hl. hefði farið með rangt mál. En svo var öllum málum snúið öfugt hjá hv. þm. Barð. (GJ), að málflutningur hans minnti mig mjög á þá gömlu reglu, sem var í hávegum höfð á miðöldunum, að tilgangurinn helgi meðalið. Hv. þm. reyndi með mörgum orðum að sýna fram á það, að við meirihlutamenn færum með rangt mál, og öll málfærsla hans var svo einstrengingsleg, að furðu sætir. En þessum hv. þm. datt ekki í hug að reyna að upplýsa málið á nokkurn hátt, heldur notaði hann sín sterkustu orð til að sverta álit meiri hl., en fegra sitt. Það var ekki verið að reyna að finna, hvað væri hið sannasta og réttasta í málinu. Hv. þm. las upp ýmisleg bréf og aðrar umsagnir sérfróðra manna, er áttu að styrkja skoðun hans. En það má einkennilegt heita og er þó skýrt dæmi um allan hans málflutning, hvernig hann las þessi bréf. Hv. þm. gleymdi sem sagt að lesa allt það, sem var sjálfum honum andstætt. Þannig er ást hans á sannleikanum. Hv. frsm. minni hl. byrjaði á því að segja, að Slysavarnafélag Íslands hefði farið klóklega að, er það sá um, að helicopterflugvélin hafi ekki komið hingað til lands fyrr en sumar var komið. Mann rekur í rogastanz, er Slysavarnafélagi Íslands er borið annað eins og þetta á brýn. Veit ekki hv. þm., hvernig verzlunar- og viðskiptaháttum er hér fyrir komið, að það getur dregizt í marga mánuði að fá innflutningsleyfi? Nú fékk Slysavarnafélagið ekki vilyrði fyrir vélinni, fyrr en snemma á árinu 1949. Síðan dróst þetta svo á langinn, að vélin kom ekki hingað fyrr en í maí 1949. Þá þegar var byrjað að setja vélina saman. Síðan var hún reynd hér í 3 mánuði, að vísu yfir sumarmánuðina, og ég skal játa það fúslega, að æskilegra hefði verið, að vélin hefði verið reynd á öðrum tíma árs. En ég tel alls ekki, að Slysavarnafélagið eigi sök á þessu. Það gat ekki fengið vélina leigða nema í 3 mánuði. Þá hélt hv. þm. því fram, að flugvélin hefði ekki þolað nema 2 vindstig. Sér er nú hver vitleysan og tilraun til blekkingar. Það er vitað mál, að það liggja fyrir skjöl, sem sanna, að vélin hafi flogið í 6 vindstigum. Og sá maður, sem stýrði henni þá, lætur mjög af því, hversu vel hún lét að stjórn. Þá hef ég og haft tal af manni, sem reyndi vélina í Hvalfirði í 8 vindstigum, og hafði hann gott eitt um vélina að segja. Mér leizt mætavel á þennan unga mann og dettur ekki í hug að bera brigður á frásögn hans. - Þá er og til skýrsla veðurstofunnar í Reykjavík, sem sannar, að það voru 6 vindstig, er vélin var hér á flugi. En þó sagði hv. þm., að allar skýrslur, sem fyrir hendi væru, sýndu það, að vélin væri óhæf. Þetta er ekki einungis rangt, heldur er þetta þveröfugt, því að Slysavarnafélagið og flugráð ríkisins hafa lýst því yfir, að þau telji árangurinn af reynsluflugi vélarinnar. sem var hér s. l. sumar, mjög góðan og vllja festa kaup á yélinni. Og þessar skýrslur sýna, að þær tilraunir, sem hér voru gerðar við björgun og landhelgisgæzlu, tókust mjög vel. - Ég vil nú leyfa mér að vitna hér í bréf, er taka þetta mál til umræðu. Í bréfi, undirrituðu af Pálma Loftssyni, forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, segir, að góðan árangur megi telja af reynsluflugi vélarinnar, og mælir hann með því að festa kaup á henni. Þá er hér einnig bréf frá stjórn Slysavarnafélags Íslands, undirritað af Jóni Oddgeiri Jónssyni. Hann er einnig sama sinnis, að vélin hafi reynzt vel og ráðlegt sé að festa kaup á henni. Jón vann við björgunartilraunir vélarinnar, svo að hér talar maður, sem hefur góða aðstöðu til að segja álit sitt á málinu. Ég held, að óhætt sé að segja, að allir, sem um mál þetta hafa fjallað, vilja mjög gjarnan festa kaup á vélinni. Hv. þm. Barð. hélt því fram, að vélin væri svo aum, að ekki væri hægt að fljúga á henni til Vestmannaeyja. En hið einkennilegasta við þetta er þó það, að í nál. hv. þm. er sagt frá flugferð, er vélin fór til Vestmannaeyja. Þá var að vísu gott veður, en svona málflutningur hélt ég væri vandfundinn hjá þingmanni. Þá reyndi hv. þm, að bera fyrir sig bréf frá flugráði, sem hann hafði skrifað og fengið umsögn frá prívat. Aðalefni þessa bréfs er það, að þessi vél sé of lítil og þess vegna sé hún ekki heppileg. Flugþol hennar og benzíngeymir sé of lítið fyrir vegalengdir hér á landi. Nú veit maður, að vel er hægt að bjarga þessu við með því að setja benzíntunnur á vissa staði úti um land, svo að flugvélin geti tekið þar benzín, ef um lengra flug er að ræða. Þá ætti einnig að vera hægt að setja benzíngeymi á flotholt vélarinnar og auka þannig flugþol hennar. Með þessu móti eru þessar ástæður fallnar um sjálfar sig. Ég get ekki talið það neina frágangssök að setja benzíntanka á flotholtin og auka þannig flugþolið. Hv. þm. Barð. vildi bregða á leik og fá hv. þm. til að hlæja með því að segja, að það væri hægt að nota hana til að úða skóg og annars þess háttar. Ég verð nú að segja það, að ég tel það ekki galla á flugvél, að hægt skuli vera að nota hana til margvíslegra starfa, heldur miklu fremur kost á vélinni. Í því liggur einmitt gildi vélarinnar, að hægt er að nota hana til margvíslegra hluta, og sé ég enga ástæðu til að hlæja að þessu, eins og hv. þm. Barð. var að reyna að fá hv. þm. til að gera. Ég held því, að þessi vél geti verið góð til annarra hluta fyrir því. Ég held, að ég hafi nú drepið á það helzta, sem fram kemur í áliti minni hl. fjvn. Það kann að vera eitthvað fleira, sem fram hjá mér hefur farið eða ég hef ekki skrifað niður hjá mér. Meiri hl. n., sem mælir með kaupum þessarar vélar, er það vel ljóst, að hún er ekki það fullkomið tæki, að hún geti alltaf komið til hjálpar, en við erum þess fullvissir, að ef þessi vél væri alltaf reiðubúin til flugs, þá er hér um mikilsvert tæki að ræða til björgunar í ýmsum tilfellum, bæði á sjó og landi. Auk þess mun það vera vandkvæðum bundið að fá stærri vél keypta, og líklegt má það vera, að okkur reyndist erfitt af fjárhagslegum ástæðum að halda úti stærri vél, sem yrði mjög dýr í rekstri. Þær stærri vélar, sem hægt yrði að fá síðar meir, hafa ekki fengið hagnýta reynslu. Ég vona, að hv. þm. skilji, hvað vakir fyrir okkur, sem erum meðmæltir því, að þessi vél verði keypt. Þessi tegund hefur margra ára reynslu bæði í Bandaríkjunum og í Evrópu, og hefur hún hvarvetna gefizt vel. Við viljum því ekki taka þá ábyrgð á okkur að hafna alveg þessu tækifæri, að slík flugvél verði ætíð reiðubúin til starfa hér á landi. Verð hennar mun og vera viðráðanlegt, en þó að rekstrarkostnaður sé áætlaður nokkuð hár, þá er líklegt, að draga mætti úr honum með því að endurskoða kostnaðarliðina, þegar reynsla kemur á þessa starfsemi. Ég held, að varla sé hægt að lá það, þótt við mælum með kaupum á vélinni, því að ef þessari vél verður hafnað, verður þess langt að bíða, að önnur helicopterflugvél verði keypt til landsins. Ég vil fyrir mitt leyti ekki standa í vegi fyrir þessum kaupum, ef hún gæti bjargað einu eða tveimur mannslífum frá bráðum háska, t. d. ef maður lægi í afskekktu héraði með sprunginn botnlanga eða blæðandi magasár og þyrfti án tafar að komast á sjúkrahús. Eins og mönnum er kunnugt, getur þessi vél lent svo að segja hvar sem er, og ætti því hverjum manni að vera það auðskilið, hve mikils virði þetta flugtæki er. Við, sem höfum mælt með þessari vél, höfum aldrei haldið því fram, að þessi flugvél væri svo fullkomin, að hún gæti bjargað við allar aðstæður. Það er von, að menn spyrji, hvort þessi vél hefði ekki getað gert eitthvert gagn við Faxasker, þegar hið hörmulega slys skeði þar, en því miður hefði vélin ekkert getað athafnað sig í þeim veðraham, sem þá var. Þannig er það oft, en ekki er hægt með nokkurri sanngirni að búast við því, að alltaf verði björgun möguleg. Hins vegar er það staðreynd, að ef þessi vél verður nú keypt og hún höfð til taks, þá verður oft hægt að bjarga mönnum frá nauðum, bæði af sjó og landi, sem að öðrum kosti hefðu farið fyrir aldur fram. Ég hygg, að það sé svo ekki fleira, sem ég þurfi að taka fram að þessu sinni, og læt máli mínu vera lokið.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég tek til máls við 2. umr. um þessa till. til þál., er sú, að þm. hafa ekki komið að kjarna málsins. Hv. frsm. minni hl. flutti mjög ýtarlega ræðu um þetta mál hér á dögunum. Þrátt fyrir það hef ég komizt að því, að hv. þm. virðast ekki hafa gert sér glögga grein fyrir því, hvað hér er um að ræða. Hv. þm. virðast ekki hafa kynnt sér þau gögn og þau rök, sem minni hl. hefur lagt fram í þessu máli. Það er allra hluta vegna mjög nauðsynlegt, að þm. kynni sér vandlega þau gögn, sem liggja fyrir í þessu máli, en leiði hjá sér einhliða áróður og móti afstöðu sína af staðreyndunum einum saman. Hv. þm. virðast ljúka upp einum munni um það, að flugvél af helicoptergerð kæmi að góðu gagni hér á landi. Það er engum vafa undirorpið, en það er deilt um það, hvort kaupa eigi þá vél, sem legið hefur hér á landi undanfarið, eða aðra stærri og að okkar dómi í minni hl. hentugri vél. Ef menn vilja nú gera sér grein fyrir, hvort heppilegra er í þessu tilfelli, þá verða menn að gera sér fulla grein fyrir þeim gögnum, sem fyrir liggja, en ekki láta það hafa áhrif á sig, þótt einstakir menn sæki fast, að einmitt þessi eina vél verði keypt, jafnvel þó að með því væri peningum á glæ kastað. Ég á hér við það, hvernig reynslan talar af tilraunum með þessa vél, og skýrslur flugráðs og skýrslu Þórarins Björnssonar skipherra, en hvort tveggja er prentað sem fskj. með áliti minni hl. fjvn. Ef hv. þm. lesa þessar skýrslur, komast þeir að raun um, að viturlegra og heppilegra væri að festa kaup á annarri gerð helicopterflugvélar en hér hefur verið til reynslu. Og hvað segir þá Þórarinn Björnsson í skýrslu sinni? Hann segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „En þá er galli á þessari flugvél, að hún tekur aðeins tvo, flugmann og einn til. Þegar skip eru tekin í landhelgi, eru ávallt tveir, sem mæla samtímis, og tekur þá hvor um sig sitt horn og athugar svo hvor hjá öðrum, hvort rétt sé mælt. Skal ég ekki segja um, hvort tekið yrði gilt í rétti, að einn maður gerði staðarákvörðun.“ Þetta segir Þórarinn Björnsson, en nú mundi einhver segja, að hægt væri að kenna flugmanninum að taka horn. Það er nú ekki víst, að það fari alltaf saman að kunna að fljúga og kunna að taka hornmælingar. - Þórarinn Björnsson segir enn fremur í skýrslu sinni: „En að mínu áliti er sú flugvél, er við höfum til reynslu, of lítil, þyrfti að vera minnst 4 sæta, enn fremur með 1. útbúnað til ljósmyndatöku, 2. hurð, sem hægt er að opna, ef eitthvað þarf að setja niður í skip (skothurð), 3. Hydraulic-spil, eins og notuð eru á helicopterbjörgunarflugvélum, 4. vopnuð, 5. hátalara, 6. talstöð.“ Þetta segir nú Þórarinn Björnsson. Ég las þetta orðrétt upp úr skýrslu hans, og þarf ekki að vera í neinu orðaskaki hér á Alþingi, hvað í skýrslu hans hafi staðið um nothæfni þessarar helicoptervélar eða hvort í skýrslu skipherrans fellst eitthvað annað. Ég tel þennan dóm mjög mikilvægan, og er vart hægt né sæmandi fyrir Alþingi að ganga fram hjá honum, en til landhelgisgæzlunnar kæmi þessi vél að mjög takmörkuðum notum. Hins vegar virðist undravert kapp vera á það lagt, að þessi vél verði keypt, en engin önnur tegund af helicoptergerð. Þetta ofurkapp verður vart skiljanlegt eftir þeim yfirlýsingum, sem hv. meiri hl. hefur látið hér frá sér fara, því að hann virðist vilja festa kaup á þeirri vélinni. sem komi að mestum notum, og að fé verði ekki á glæ kastað. Almenningur hefur lagt mikið fé fram til kaupa á helicopterflugvél, og hann á heimtingu á því, að þessu fé verði þannig varið, að það komi að sem beztu gagni. Ég ætla nú að athuga bréf flugráðs og með leyfi hæstv. forseta lesa upp úr því orðrétt, en ég vorkenni þeim hv. þm. meiri hl., ef þeir nú segja, að ég hafi lesið rangt. Flugráð segir: „Flugráð er þeirrar skoðunar, að til þess að bjarga skipbrotsmönnum úr sjávarháska hvar sem er á landinu, þurfi helicopterflugvél, er hafi að minnsta kosti flugþol til 800 km. flugs samanlagt eða 400 km. „actionsradius“, þar eð gera verður ráð fyrir, að strand geti átt sér stað á ólíklegustu stöðum á landinu og nauðsynlegt sé að komast fljótt á staðinn. Hafi flugvélin minna flugþol, þyrfti að koma upp eldsneytisbirgðum víðs vegar um land allt og þær að vera tiltækilegar fyrirvaralaust. Þótt slíkt sé engan veginn frágangssök, liggur í augum uppi, að slík vinnubrögð hlytu að tefja björgunarstarfið, auk þess sem erfiðleikar gætu verið á að birgja vélina eldsneyti, t. d. í stormi og við erfið skilyrði.“ Ég þarf ekki að lesa lengra, því að þm. hafa þessa skýrslu fyrir framan sig og geta kynnt sér efni hennar, en ég undirstrika það, sem þar er sagt, sökum þess, að ég komst að því, að tveir hv. þm., sem ég hitti að máli í dag, höfðu ekki kynnt sér þær forsendur, sem við í minni hl. byggjum skoðun okkar á. Það kann að vera, að fleiri hv. þm. hafi ekki lesið þessar skýrslur, en í þeim felast staðreyndir, sem varpa fram nokkuð öðru ljósi en hv. frsm. meiri hl. fjvn. vildi vera láta í ræðu sinni hér áðan. Hv. þm. sagði einnig í ræðu sinni hér áðan, að ekki væri unnt að fá fjögra sæta helicoptervél, en það hefur einmitt verið bent á, að hægt væri að fá fjögra sæta vél af gerðinni S–51, sem mun vera mun öruggari en Bell-47. Það mun vera hægt að fá vél af gerðinni 5–51 með tiltölulega stuttum fyrirvara. Sú vél mun að vísu verða nær helmingi dýrari í innkaupi en Bell-47, en rekstrarkostnaður hennar mun ekki verða að sama skapi meiri. Ég held fyrir mitt leyti, að þetta sé þess virði, að málið sé athugað nánar og hér sé ekki flanað að neinu og ekki sizt vegna þeirrar reynslu, sem fengin er af þeirri vél, sem hér er og Þórarinn Björnsson hefur þegar lýst í grg. sinni og kemur fram í dómum flugráðs. Þessi reynsla er þannig, að enginn vafi getur leikið á því, að við eigum að kaupa 4 sæta vél, en ekki að gera þau kaup að kasta fé á glæ, sem þjóðin hefur safnað saman til kaupa á helicopterflugvél, svo að meira öryggi skapist í björgunarmálum landsmanna. Til þess að þetta megi verða, verður að kaupa tæki, sem uppfyllir kröfur tímans, en það gerir S–57. helicopterflugvélin, sem Þórarinn Björnsson hefur minnzt á í áliti sinu. Ég endurtek það, að ég á erfitt með að skilja, hversu hv. meiri hl. er það mikið áhugamál, að þessi litla og ófullkomna vél, sem hér er, verði keypt. Ég býst ekki við, að þeir séu neitt skuldbundnir í því efni. Vél þessi var boðin hingað til lands til reynslu, og hún hefur nú verið reynd. En hún hefur ekki staðizt prófið. Við getum því hæglega svarað: Við höfum reynt þetta flugtæki við okkar skilyrði, en það hefur ekki staðizt prófið, og við verðum að fá stærri og öruggari vél. Þess vegna eigum við ekki að kaupa þessa vél. Ég reikna ekki með því, að hv. alþm. séu í þessu efni það skuldbundnir, að þeir þurfi þess vegna að kaupa þessa vél. Ég býst við, að þeir séu ekki skuldbundnir fyrirtæki því, sem vill selja Íslendingum vélina. Það er óskiljanlegt það kapp, sem á það er lagt að vilja kaupa fyrir það fé, sem safnað hefur verið saman af mikilli fórnfýsi hjá þjóðinni, ónýtt tæki, sem kemur ekki að hálfum notum, þegar annað fullkomið flugtæki er á boðstólum, sem uppfyllir kröfur tímans. Minni hl. fjvn. vil] kaupa 4 sæta helicopterflugvél af fullkomnustu gerð, í samvinnu við Slysavarnafélag Íslands, eins og fram kemur í breytingu þeirri, sem minni hl. n. vill gera á tillgr. á þskj. 371. Það er einhver munur á þeirri vél og þessari blikkdós, sem nú er verið að leggja að mönnum að kaupa. Ég geri ráð fyrir, að stjórn Slysavarnafélags Íslands vilji fallast á að kaupa það björgunartækið, sem fullkomnara er, þótt það verði dýrara. Slysavarnafélagið á ekki nægt fé í helicoptersjóði eins og sakir standa til þess að kaupa fullkomna vél. Hins vegar hefur íslenzka þjóðin jafnan sýnt mikla fórnfýsi, og menn munu enn halda áfram að skjóta saman til kaupa á stærri og fullkomnari vél, unz markinu er náð. Hv. frsm. meiri hl. sagðist ekki efast um það, að ef sú vél yrði keypt, sem hér liggur, væri verið að gera góð kaup. Ég segi: Við höfum ekki efni á því að eyða fjármunum í ónýtt tæki, en við eigum að halda áfram að safna saman, þar til við getum fest kaup á góðri og öruggri helicopterflugvél.



Ég heyrði á ræðu hv. 1. þm. Rang. (HelgJ), frsm. meiri hl. fjvn., að hér hefðu orðið miklar umræður um þetta mál, er það var rætt hér á dögunum. Ég var fjarverandi, er sú umr. fór fram, og hef ég ekki frétt annað um hana en það, sem fram kom í ræðu hv. frsm. meiri hl. En ég verð að segja það, að ég undrast þau ummæli, sem hv. 2. þm. Rang. (IngJ) lét frá sér fara. Hann ræddi aðeins um það, hvort kaupa ætti helicopterflugvél til landsins eða ekki. Þessi till. til þál., sem hér liggur fyrir, fjallar ekki um nein fjárútlát af hálfu ríkissjóðs til kaupa á helicopterflugvél, heldur er hér um að ræða till. til þál. um rekstur helicopterflugvélar, að Alþingi heimili ríkisstj. að veita fé til rekstrar slíkrar flugvélar. Það finnst hvergi stafur um það, að verja eigi neinu fé úr ríkissjóði til þess að kaupa flugvél. Það hefur enginn farið fram á. Það er annar aðili, sem ræður yfir talsverðu fé og hyggst að kaupa fyrir það helicopterflugvél, en sá aðili fer ekki fram á neinn fjárstyrk til kaupanna. Hv. 2. þm. Rang. hagaði orðum sínum eins og hér væri um væntanleg kaup að ræða, og hann hafði í brýningum, hvort kaupa ætti þessa eða hina gerðina af þessum vélum, sem alls ekki felst í þessari þáltill. Hv. þm. var með brýningar, en hann hljóp nú út úr þingsalnum og er því ekki viðmælandi, en hann stóð hér og spurði eins og rannsóknardómari. Hann spyr hv. þm., hvort þeir séu háðir því fyrirtæki, sem hefur boðið til sölu ákveðna flugvél, og ávítar þá um leið fyrir offors og ofurkapp í baráttu fyrir að kaupa þessa vél. Ég hef nú verið í þeirri aðstöðu í afskiptum af þessu máli, að ég hef ekki orðið var við neitt offors í því sambandi né hinn mikla áróður, sem hv. þm. talaði um. Það kann að vera, að þessir áróðursmenn hafi vitað það, að ekki þýddi að koma til mín, en svo mikið er víst, að ég hef ekki orðið var við þennan mikla áróður. Það er bezt fyrir þá, sem flagga með slík ummæli og tala sem rannsóknardómarar, að rannsaka nýru og hjörtu sjálfs sín. Ég ætla ekki að blanda mér mikið inn í þessar umr. að öðru leyti en því, að ég hef flutt brtt. við þáltill., sem felur það í sér, að í stað þess að ríkissjóður greiði allan rekstrarkostnað vélarinnar, þá legg ég til, að ríkissjóður greiði hann til helminga á móti Slysavarnafélagi Íslands, enda hefur það samkomulag orðið á milli Slysavarnafélags Íslands og Skipaútgerðar ríkisins, að flugvélin starfi í þágu landhelgisgæzlunnar. Þetta er það, sem felst í till. minni, og skal ég nú gera grein fyrir því, hvers vegna mér finnst sanngjarnt að skipta kostnaðinum. Eftir þeim plöggum, sem hér liggja fyrir, finnst mér það ljóst mál, að það, sem þessi flugvél getur innt af hendi, er meira á sviði slysavarna en landhelgisgæzlu. Þó vil ég ekki gera lítið úr því, hvað hún getur gert á sviði landhelgisgæzlunnar. Vegna þessa tel ég rétt að skipta rekstrarkostnaðinum á milli þessara aðila þannig, að Slysavarnafélagið greiði helminginn, en ríkissjóður helminginn, og þykir mér ekki óeðlilegt, að ríkissjóður greiði þetta framlag, því að það er jú hlutverk ríkissjóðs að styðja og styrkja slysavarnirnar, jafnframt því sem hann mundi með þessu greiða kostnaðinn af landhelgisgæzlunni. Þetta eru ástæðurnar fyrir því, að ég flyt brtt. mína, og teldi ég því eðlilegt að hún næði samþykki í hæstv. Alþingi. Ég vil í sambandi við væntanleg not af vélinni, sem sumir eins og hv. 2. þm. Rang. (IngJ), telja að engin séu, benda á skjöl þau, sem við höfum varðandi þetta mál, og lesa upp úr þeim nokkrar setningar eins og hann, sem varpa skýru ljósi yfir þetta mál, en gefa kannske dálitið aðra hugmynd um málið en hv. þm. vildi láta þau gera. Þegar fjvn. ræddi þetta mál á sínum tíma, komu á fund hennar tveir sérfræðingar. Annar er björgunarfræðingur, eða hefur lært um björgun í Ameríku. Hinn er flugmaður, sem kynnt hefur sér meðferð slíkra véla í Ameríku og hefur mikinn áhuga á hagnýtingu þeirra hér á landi. Sá heitir Karl Eiríksson og starfar á sviði flugstarfseminnar. Lagði hann mikla áherzlu á þetta, sem ég hef hér rakið, og sérstaklega á margvísleg not vélarinnar í sambandi við björgunarstarfsemi í mörgum myndum. Skal ég viðurkenna, að sannfæringarkraftur hans, en ekki offors, duldist engum. Ég vil enn fremur í sambandi við þetta benda á það, sem fram kemur í skjölunum, þ. á m. í bréfi flugráðs, þar sem formaður þess, Agnar Kofoed-Hansen, segir, eftir að hann er búinn að telja upp ýmsa annmarka á vélinni, að þessi flugvél geti innt af hendi landhelgisgæzlu og ýmsa björgunarstarfsemi. Hann dregur ekki dul á, að starfshæfni þessarar flugvélar er að mörgu leyti ábótavant, en annars segir hann, og þykir mér rétt að lesa það upp, með leyfi hæstv. forseta: „Þótt flugráði hafi þótt rétt að benda á ofangreind atriði“ (þ. e. a. s. um ýmis atriði í sambandi við landhelgisgæzlu og björgun á sjó), „vill það engan veginn gera lítið úr möguleikum Bell-47 helicopterflugvélarinnar til sjúkraflutninga, í leit að mönnum eða hópum, sem týnzt hafa, við póstflutninga og ekki sízt, ef koma þarf vistum, hjúkrunargögnum og lækni til fólks, sem hefur slasazt vegna nauðlendingar í öræfum. Undir slíkum kringumstæðum er líklegt, að vélin geti lent á sjálfum slysstaðnum, og er þá mun hægara um vík en yfir siglutoppum á skipi, sem kastast til á strandstað í úfnum sjó. Þá má og benda á, að umrædd Bell-47 helicopterflugvél ,er mjög heppileg til að þjálfa flugmenn vora í meðferð helicopterflugvéla, en sú þjálfun tekur alllangan tíma, þar eð helicopterflugvélar eru vandasamar í meðferð.“ Þarna eru talin upp mjög mörg og mikilsverð atriði, sem flugráð eða form. þess bendir á, að einmitt þessi flugvél geti komið að miklum notum. Tel ég þetta vera ákaflega mikilsverða viðbót við þá slysavarnatækni, sem við höfum fyrir í landinu. Ég minnist þess enn fremur, að þeir sérfræðingar, sem mættu á fundi n., eða sérstaklega Karl Eiríksson, upplýstu, að einmitt þessi gerð ein hefði viðurkenningu og leyfi til að hafa flotholt í stað hjóla, en allar hinar tegundir helicoptervéla ekki. Taldi hann það mikið öryggisatriði fyrir flugvélar, sem fljúga ættu mikið yfir sjó, að hafa ekki hjólin ein. Við höfum ekki annað á að byggja okkar skoðanir í þessu máli en álit sérfræðinga, og sé ég ekki ástæðu til að vefengja, að þessi sérfræðingur fari rétt með. Þetta finnst mér allt vera svo mikilsverð atriði í sambandi við okkar björgunarstarfsemi, að varhugavert sé að slá hendinni á móti því að leggja fram helming rekstrarkostnaðar slíkrar flugvélar. Af þessu einu er mótuð afstaða mín til þessa máls, og hef ég því skrifað undir nál. meiri hl. með þeim fyrirvara, að ég áskil mér rétt til þess að flytja brtt., sem nú er komin hér fram. Ég sé, að komin er fram brtt. við hana frá þremur hv. þm., og get ég vel fallizt á þá brtt., ef það yrði samþ., sem þeir leggja til. En ástæðan til þess, að mín till. er miðuð við þessa ákveðnu flugvél, er sú, að þegar við sendum svör okkar til hæstv. ríkisstj., var ekki annað fyrir hendi að miða við en rekstur þessarar flugvélar. En ég get sem sagt eins og ég hef lýst, greitt þessari till. atkv. - Um brtt. minni hl. þykir mér rétt að fara nokkrum orðum, því að hún er svo mjög í ósamræmi við það, sem hv. 2. þm. Rang. talaði um áðan, og raunar um allt annað, því að í henni felst alls engin heimild til að leggja fram fé til kaupa á flugvél, það er beinlínis girt fyrir það með till. En till. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,;Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leita samvinnu við Slysavarnafélag Íslands um kaup á 4 manna helicopterflugvél af öruggustu gerð og heimilar fé úr ríkissjóði til þess að starfrækja slíka flugvél hér við björgunarstarfsemi og landhelgisgæzlu á þann hátt, sem hentugast þykir, í samráði við Slysavarnafélagið.“ Heimildin er hér einungis bundin við, að ríkisstj. megi leggja fram fé til starfrækslu flugvélarinnar, og girðir það auðvitað fyrir, að ríkisstj. megi leggja fram fé til kaupa á helicopterflugvél. Ég veit nú ekki, hvernig í þessu liggur og hver meiningin er með þessu orðalagi, en mér finnst, að hv. flm. verði að breyta orðalagi till., ef tilgangurinn er sá, sem hv. 2. þm. Rang. lýsti hér áðan að mótaði flutning þessarar till. Þetta vil ég aðeins benda hv. flm. á. Nú vil ég enn fremur í sambandi við þá hörðu dóma, sem hér hafa verið felldir um gagnsleysi þessarar flugvélar - en ég hef að vísu ekki hlustað á nema það, sem hv. 2. þm. Rang. sagði hér áðan, að einskis væri í fengið, þótt þessi flugvél væri keypt, en ölIu borgið, ef stærri vél væri keypt -, benda á bréf flugráðs, en eftir að búið er að telja nokkra ókosti þessarar flugvélar í sambandi við landhelgisgæzluna, þá segir þar, með leyfi hæstv. forseta: „Fjögurra sæta helicopterflugvél, t. d. S-51, er jafnvel ekki algerlega fullnægjandi, og efast flugráð um, að á markaðinum sé í dag til helicopterflugvél, er geti leyst umrætt verkefni“ (þ. e. a. s. landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi á sjó) „af hendi, svo að sæmilega öruggt sé, enda eru helicopterflugvélarnar enn á frumstigi. S-51 hefði þó að mörgu leyti mun meiri möguleika en Bell-47, t. d. meira flugþol, meiri flughraða og vinduútbúnað til þess að draga skipbrotsmenn upp í vélina.“ Þannig standa þá sakir, að allar þessar helicopterflugvélar, sem verið er að reyna, eru meira og minna ófullkomnar við hin erfiðari verkefni, t. d. að aðstoða við björgun úr strönduðum skipum, því að flugráð segir, að enn sé engin flugvél til, sem geti innt það fullkomlega af hendi. Þetta er því allt á tilraunastigi, líka með hinar stærri tegundir, þótt þær hafi að vísu yfirburði á sumum sviðum yfir hinar minni. Það er því mjög athugandi, ef við Íslendingar kaupum slíka vél og gerumst þar með athugendur á þessu sviði, hvort heppilegra sé að kaupa flugvél, sem er þrisvar sinnum dýrari að stofnkostnaði og þá væntanlega líka að rekstrarkostnaði en sú, sem við höfum hér vö1 á. Það getur því verið álitamál, hvar heppilegt sé að byrja. Það er sjálfsagt hægt að finna bæði rök með og móti, en ég vil ekki gera mig að dómara í þessu efni. Ég hef gert hér grein fyrir afstöðu minni. Hún er í stórum dráttum sú, að ég tel möguleika litlu vélarinnar vera meiri á sviði björgunar en landhelgisgæzlu og tel því rétt að skipta kostnaðinum að jöfnu milli ríkissjóðs og Slysavarnafélagsins. En Alþingi hefur ekki í sínu valdi, hvort flugvélin er keypt eða ekki, heldur eru það aðrir aðilar. Það, sem hér er farið fram á, er einungis þátttaka ríkissjóðs í rekstri flugvélarinnar. Nú kann það vel að vera vegna hins mikla dráttar, sem orðið hefur á afgreiðslu þessa máls, fyrst á afgreiðslu þess til fjvn., en síðan varð á því talsverður dráttur, að vísu ekki mikill, að hún skilaði málinu til hæstv. ríkisstj., og svo hefur málið legið í meðförum þingsins um langan tíma, - að öll þessi atvik og svo gengisbreytingin, sem nýverið var ákveðin, hafi þau áhrif, að það fjármagn, sem Slysavarnafélagið hefur nú í sjóði og verja á til kaupa á slíkri flugvél, hrökkvi ekki til að inna kaupin af hendi. Þá strandar auðvitað málið og vélin verður þá send út aftur. Er þá ekki hægt um það að segja, hvað langur tími kann að líða, þar til þessi eða einhver önnur helicopterflugvél verður keypt, en á meðan erum við sviptir möguleikunum, sem við þessa vél eru tengdir. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta frekar, þótt ástæða hefði verið til vegna brýninga þeirra, sem hv. 2. þm. Rang. var hér með gagnvart þm. Ég hef hér skýrt mína afstöðu til þessa máls, og hv. 2. þm. Rang. og aðrir, sem það vilja, mega fella eins þunga dóma yfir hana sem þeir vilja, en ég tel mig allt að einu standa föstum fótum á þeirri afstöðu minni, sem ég hef hér lýst.



Herra forseti. Þegar ég kom hér fyrst á þing sem fulltrúi Vestmannaeyinga, var vitamálum þar þannig háttað, að einungis einn viti var þar, Stórhöfðavitinn, og var hann lýstur upp með olíulömpum eins og þá tíðkaðist, enda var ekki um önnur ljós að ræða á þeim tíma. Ég hef síðan leitazt við, að haldið væri eðlilegri þróun í sambandi við vitamál Vestmannaeyja, og skal við þetta tækifæri játa með þakklæti, að skilningur Alþingis á þeim málum hefur verið góður og eðlilegur, ef litið er með sanngirni á allar aðstæður. Næsta sporið í vitamálum Vestmannaeyja var það, að Urðaviti var reistur fyrir forgöngu mína. Hann er austan til á eyjunum og hefur komið í mjög góðar þarfir, því að Stórhöfðavitinn nægði ekki fyrir þau skip, sem komu austan að, einkum ef dimmt var og illt í sjóinn, enda mátti rekja slys til vitaskortsins á þessum stað. Urðavitinn hefur síðan verið starfræktur með mjög góðum árangri fyrir Eyjabúa og aðra, sem þessa leið hafa notað. Sökum reynslu þeirrar, sem ég aflaði mér, þegar ég var búsettur í Eyjum og hafði afgreiðslu skipa með höndum, varð mér ljóst, að marka þurfti skýrt siglingaleiðina hjá Þrídröngum, og hafði þá einkum í huga þau skip, sem kæmu vestan að fyrir Reykjanes og stefndu á Vestmannaeyjar í myrkri, því að þau hafa ekki annað leiðarljós en hið tiltölulega daufa ljós á Stórhöfðavita. Ég man líka eftir, að Jóhann P. Jónsson skipherra sagði mér frá einkennilegum segultruflunum í Eyrarbakkabugtinni, sem gerðu það að verkum, að mjög erfitt væri að vita, hvort skip, sem setti strikið innan við Þrídranga, héldi því, en slíkt væri mjög hættulegt, því að innan við Þrídranga er sjór hreinn, en aftur á móti óhreinn sjór, blindsker og boðar, sunnan við. Og í sambandi við þetta kom mér og fleiri Eyjabúum í hug, að ljósviti á Faxaskeri mundi geta bætt úr þessu, því að hann gæti vísað leiðina fram hjá Þrídröngum og auk þess lýst bátum, sem sökum veðurs þyrftu að hafna sig norðan við Heimaklett eða undir Kambinum svonefnda. Hins vegar vildi þáverandi vitamálastjóri, Thorvald Krabbe, ekki fallast á þessa hugmynd um vita á Faxaskeri. Hann taldi ekki mögulegt að reisa vita á skerinu sökum brims, og sitthvað fleira tíndi hann til, sem ég held, að varla hafi allt verið á rökum reist, en hafði þess í stað hugmyndir um að setja vita vestan við Stóra-Klif eða jafnvel á Elliðaey, þó að ekkert yrði úr framkvæmdum, enda ekkert samkomulag um staðsetninguna. Málið var svo á döfinni í nokkur ár, án þess að frekar væri að gert, og oft var ég uggandi á þeim tíma um gömlu Esju, sem þá var í strandferðum til Eyja, þegar hún átti að taka land í vondum veðrum. Svo bar það við eitt sinn, að ég var á ferð til Eyja með strandferðaskipi ásamt Jóni Þorlákssyni fyrrv. forsætis- og fjmrh., og þá barst þetta vitamál í tal á milli okkar. Ég klifaði á því, að heppi1egt mundi að reisa vita á Faxaskeri til að forðast hættuna í kringum Þrídranga, en þá verður Jóni Þorlákssyni að orði: „Hvers vegna ekki að setja vita á Þrídranga?“ Ég verð að játa, að það hafði mér aldrei dottið í hug, en vissi aftur á móti, að hæpið væri að setja vita norðan á Klifið eða á Elliðaey, því að slíkur viti mundi oft falinn í þoku, þegar hans væri mest þörf. Skömmu eftir þetta urðu mannaskipti í embætti vitamálastjóra, og tók þá við núverandi vitamálastjóri háttv. Hann sýndi strax mikinn vaskleik í starfi sínu og í sambandi við þetta mál sérstakan áhuga og kleif meðal annars sjálfur upp á dranginn til þess að ganga úr skugga um, hvort hægt væri að reisa þar vita. Nú er sá viti fullgerður fyrir nokkru og hefur verið starfræktur með mjög góðum árangri, og var því í bili vikið til hliðar hugmyndinni um vita á Faxaskeri. En nú hefur því máli skotið upp á ný, og er það, eins og áður hefur verið bent á, vegna þess, að fyrir margra hluta sakir er mikil þörf á slíkum vita, bæði vegna báta, sem þurfa að leita skjóls norðan við Heimaey í veðrum og myrkri, og svo líka vegna innsiglingar. Við þetta bætist svo sú hörmulega reynsla, þegar „Helgi“ fórst í vetur, sem sýnir betur en áður hina miklu þörf, sem þarna er fyrir bæði vita og skýli, og vakti upp aftur hugmyndina um vita á Faxaskeri. Í sambandi við þetta mál vil ég geta þess, að slysavarnadeildin í Vestmannaeyjum hefur sent flm. þessarar þáltill. fundarsamþykkt um sama efni, og verði reist skýli fyrir skipbrotsmenn á skerinu, er það áform slysavarnadeildarinnar að leggja til útbúnað allan innanstokks í slíkt skýli. Ég geri ráð fyrir, að till. þessari verði vísað til hv. fjvn., þar sem hún hefur kostnað í för með sér, ef framkvæmd verður. Þar sem ákveðnar hafa verið tvær umr. um till. þessa, mælist ég til þess, að málinu verði vísað til 2. umr. að þessari umr. lokinni og til hv. fjvn.



Herra forseti. Hv. þm. Vestm. hefur lýst ýtarlega aðdraganda þessa máls og sögu vitanna í Vestmannaeyjum, og við þetta hef ég engu að bæta. Ég vil þó fara nokkrum orðum um eitt atriði til athugunar fyrir þá n., sem fær þetta mál til meðferðar. Það er ekki alveg ljóst af till. sjálfri, hvort ætlazt er til, ef úr þessari vitabyggingu verður, að fé til hennar sé tekið af því fé, sem veitt er til nýbyggingar vita á fjárlögum, eða veita eigi sérstaklega fé til þessarar vitabyggingar, og skerða þá ekki þau fjárframlög, sem ætluð eru til hinna almennu vitabygginga. Ég álit, að þetta þyrfti að koma skýrt fram. - Ef ekki er hugmyndin að skerða hina almennu fjárveitingu til vitabygginga, hef ég ekki nema gott eitt um þetta að segja og væri ánægja að því að fá þarna nýjan vita. Hins vegar er það annað mál, ef ætlazt er til, að vitabyggingin verði framkvæmd á kostnað hinnar almennu fjárveitingar á 20. gr. fjárl. til vitabygginga. Í l. um vitamál og vitabyggingar frá 1933 er gert ráð fyrir, að því fé, sem varið er í þessu skyni, sé skipt af sérstakri nefnd, og í henni eiga sæti: fiskimálastjóri, fulltrúi farmanna- og fiskimannasambands Íslands og vitamálastjóri. Þeir eiga að meta, hvar þörfin er mest, og gera till. til rn., hvar vitar skuli reistir. Þannig á að vera séð fyrir því, að vitar séu reistir þar, sem þörfin er brýnust. En ef sá háttur verður tekinn upp, að framkvæmd þessara mála verður ákveðin á Alþingi sjálfu án skoðunar eða athugunar þessara manna, er ég hræddur um, að þessi mál geti komizt á þann rekspöl, sem ekki verði heppilegur í öllum tilfellum. Ég vil benda á þetta, sérstaklega ef hið almenna fé til vitabygginga verður notað til þessara framkvæmda, hvort þá sé ekki eðlilegt, að þessi vitanefnd segði sitt álit á þessari vitabyggingu, og hvort eðlilegt sé að afgreiða þetta mál með þál. A. m. k. ætti fjvn. að fá umsögn vitanefndar um málið. Ég segi enn, að ég er ekki að segja þessi orð til þess að draga úr því, að byggður verði viti á Faxaskeri, heldur vil ég aðeins vekja athygli á þeirri málsmeðferð, sem hér er upp tekin, og leiða athygli Alþ. að því. - Vitabygging á Faxaskeri er einnig á vitalögunum, en þó hefur Þrídrangavitinn verið reistur fyrr, en af þessu er auðsætt, að það er fullkomlega leyfilegt að byggja vita á Faxaskeri án sérstakrar lagasetningar. - Ég vil vekja athygli n. á þessu sjónarmiði og vænti, að hún æski umsagnar vitanefndar um þetta mál. Það eru því miður margir staðir hér á landi, sem settir hafa verið á vitalögin, og þar á að byggja vita, en það hefur ekki verið gert enn. Og það getur ætíð verið viðkvæmt mál, hvar á að reisa vita og hvar á að fresta því. Það þarf því að vera fyrir hendi hlutlæg og ópersónuleg athugun á því, í hvaða röð vitarnir eru reistir. - Ég tek það enn fram, að þetta er ekki sagt til þess að sporna við vitabyggingu á Faxaskeri, heldur hef ég leyft mér að vekja athygli á þessari málsmeðferð.



Herra forseti. Vegna ræðu hv. þm. Hafnf. vil ég lýsa því yfir, að ef till. þessi fer til fjvn., verður hún send til umsagnar vitamálastjóra og vitamálanefndar. Fyrir hönd fjvn. vil ég lofa því að taka málið eins fljótt fyrir og auðið verður og láta leita umsagnar hlutaðeigandi aðila. - Vegna ummæla hv. þm. Hafnf. um það, hvort hér sé ætlazt til sérstakrar fjárveitingar til að reisa þennan vita, þá skilst mér, að svo sé ekki, heldur sé þetta bein viljayfirlýsing Alþingis að láta þessa vitabyggingu ganga fyrir öðrum og til hennar sé varið fé af þeirri upphæð, sem veitt sé til vitabygginga almennt. Þessi skilningur hlýtur að vera réttur, því að annars þyrfti að taka það skýrt og greinilega fram í till., að hér væri um sérstaka fjárveitingu að ræða. - En hvort sem heldur er, þá held ég ekki að hægt sé að ganga fram hjá tillögum vitamálanefndar. Í henni eru menn, sem munu vera dómbærastir á það, hvar hættan er mest og því nauðsynlegast að reisa vita. Ef þeirra álit hneigist að því, að reisa eigi vita á öðrum stöðum á undan Faxaskersvitanum, sýnist mér, að ekki komi til mála að byggja þá þar vita nú, heldur þegar röðin er komin þangað. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þessa till. frekar að sinni.



Herra forseti. Ég hef hlustað á ræður hv. þm. Hafnf. og hv. þm. Barð. um þetta mál. Ég vil geta þess, að það var engan veginn ætlan mín með flutningi þessarar tillögu, að gengið yrði fram hjá löglegum aðilum, er dómbærastir teljast um þessa hluti, svo að þeir mættu segja af eða á um þessa vitabyggingu. Ég vissi, að það liggur í höndum fjvn. að beina málinu inn á þessar brautir. En ég tel ástæðu til þess, að ég ber þessa till. fram fyrir þingheim, fremur en aðrar tillögur um vitabyggingar, þar sem hér er ekki aðeins um byggingu vita að ræða, heldur og byggingu skýlis fyrir sjóhrakta menn. Ég vona, að tillit til þessa verði tekið af þeim háu aðilum, sem um þetta mál fjalla.