Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það atvikaðist þannig, að hv. form. landbn., 1. þm. N-M. (PZ), var veikur og bað mig að mæta fyrir sig í landbn., þegar hún tæki til athugunar frv. það, sem hér liggur fyrir að nýju. Nú er þessi hv. þm. ekki viðstaddur, og tel ég mér þá skylt í annað sinn að mæta í þessu máli fyrir hans hönd að vissu leyti og gera grein fyrir brtt., sem landbn. flytur á þskj. 452. Nefndin tók málið til athugunar á ný, og það varð samkomulag allra nm. að bera fram áðurnefndar brtt. Það kom í ljós við umr. málsins, að í 2. gr. voru ákvæði, sem talið var að mætti misskilja eða væru þannig orðuð, að vafasamt væri, að þau yrðu skilin á þann hátt, sem ætlazt var til. Það hefur sem sé aldrei verið til þess ætlazt, að framleiðsluráð fengi neitunarvald, þegar um það væri að ræða, að skortur væri á kartöflum í landinu eða garðávöxtum og þyrfti að flytja inn eða álitið væri að þyrfti að flytja inn. Þó að bændastéttin sé hófsöm og treysta mætti því, að hún mundi ekki beita því, sem mætti telja að falizt gæti í frv., eins og það liggur fyrir, þ.e.a.s. neitunarvaldi, þá er réttara, og það var álit landbn., að orða þetta tvímælalaust, og því er lagt til, að breytingar verði gerðar á tveim atriðum í 2. gr. og það skýlaust látið koma fram, að hér á aðeins að vera um ráðgefandi vald að ræða. Breytingarnar eru: a) Að í stað orðanna „leita samþykkis framleiðsluráðs“ í 1. málsl. komi: leita álits og till. framleiðsluráðs. - En það mun vera alveg hárrétt orðað, miðað við það, sem ætlazt var til í upphafi að framleiðsluráð hefði aðstöðu til að gera, að gera till. og segja sitt álit um það, hvort framleiðslan í landinu væri nægileg til þess, að ekki þyrfti á innflutningi að halda, og það verður að teljast eðlilegt, að fulltrúar bændanna, sem framleiða, séu um þetta spurðir og gefi sínar upplýsingar. b) Að í stað orðanna „notkunarþörfinni að dómi framleiðsluráðs“ í 2. málsl. komi: neyzluþörfinni - en „að dómi framleiðsluráðs“ falli niður, því að dómsorð á framleiðsluráð ekki að hafa í þessu efni, og úr því að farið var að breyta, þótti viðfelldnara að segja „neyzluþörfinni“ en „notkunarþörfinni“. Þá er 2. brtt., að f-liður orðist svo í 4. gr.: „Framleiðsluráði er heimilt að viðurkenna Sölufélag garðyrkjumanna sem sölufélag ylræktarbænda svo og Samband eggjaframleiðenda sem sölufélag eggjaframleiðenda, enda starfi þessi félög á samvinnugrundvelli og hafi fengið samþykktir sínar viðurkenndar af framleiðsluráði.“ Hér er um að ræða, að eggjaframleiðendum er veitt eftir till. sama aðstaða og gróðurhúsamenn eða garðyrkjumenn eiga að hafa. Þetta er samkvæmt fram kominni ósk eggjaframleiðenda, sem lá fyrir bréflega í n., enda eðlilegt, að þeir njóti sömu aðstöðu og hinir, sem ég nefndi. Þá er 3. till. við 5. gr., orðið „matjurtum“ í 1. málsl. falli brott. Það lítur út fyrir, að það hafi orðið af vangá við afgreiðslu málsins í Nd., sem gerði nokkrar breytingar að því er matjurtirnar snerti, að þetta orð varð eftir, og er í ósamræmi við lögin og talið sjálfsagt að leiðrétta það, þó að ekki hefði nú sennilega af þessu hlotizt neinn skaði. En úr því að farið var að gera brtt., þótti rétt að gera þessa leiðréttingu, til þess að þarna væri ekki ónýtt orð sem leifar af því, sem áður var í frv. Hv. 6. landsk., sem hefur lagt fram brtt. á þskj. 429, er samþykkur þessum brtt. frá n., hún er einhuga um að leggja þær til, og ég geri ráð fyrir því, að hann taki aftur þær sérstöku brtt. sínar á þskj. 429, sem verða óþarfar, þegar þessar brtt. koma fram, sem hann hefur líka sætt sig við. Að öðru leyti leggur meiri hl. landbn. til, að frv. verði ekki breytt.



Herra forseti. Ég gat þess við 2. umr., að ég mundi marka mína afstöðu til þessa máls eftir því, hvort ég teldi, að frv. hefði í sér fólgnar búsifjar fyrir neytendur frá því, sem verið hefur, eða ekki, og mundi ekki treysta mér til að verða með frv., ef það gerði hag neytenda að einhverju leyti verri en hann hefur verið. En ég tók það skýrt fram, að ég teldi þá breytingu út af fyrir sig, að afnumin væri ríkiseinkasala og forstaða stofnunarinnar fengin fjölmennu ráði bænda, ekki horfa neytendum til ills, heldur út af fyrir sig, svo langt sem hún næði, mundi hún leiða til þess, að meira frjálsræði og sanngirni yrði í störfum þessarar stofnunar en verið hefur. Hinu lýsti ég jafnframt, að ef hægt væri að fá samkomulag um að afnema einkasöluna alveg, hvort heldur ríkiseinkasölu eða einkasölu í því formi, sem ráðgert er í þessu frv., þá mundi ég verða því samþykkur. Að athuguðu máli er það ljóst, að enginn meiri hl. er fáanlegur til þess á Alþingi að afnema einkasöluna, heldur er ágreiningurinn um það eitt, hvort hún eigi að vera í höndum eins stjórnskipaðs embættismanns eða undir yfirstjórn hins fjölmenna framleiðsluráðs, og eins og ég sagði áður, þá er ég, úr því að um þá tvo kosti er að velja, því sammála, að betur fari á og meiri sanngirni sé að vænta af framleiðsluráðinu en þessum eina stjórnskipaða embættismanni, sem þessi mál hefur að öllu haft undir sinni stjórn fram að þessu. En við athugun á frv. kom í ljós, að 2. gr., eins og hún er óbreytt, felur í sér verulegar kvaðir á neytendur frá því, sem verið hefur, ekki fyrst og fremst varðandi grænmetið, vegna þess að einkasöluforstjórinn hefur haft það alveg í hendi sér, hvort leyfður skyldi innflutningur á grænmeti eða ekki, og það horfir þess vegna ekki í ófrelsisátt, þó að framleiðsluráðið fái þau úrslitaráð, sem einkasöluforstjórinn hefur haft áður. Ég tók það fram við 2. umr., að ef breytingin í gr. væri ekki meiri en þessi, þá væri ekki hægt að segja, að hér væri hallað á neytendur frá því, sem verið hefur. En í ljós kom, að það synjunarvald á innflutningi og útflutningi allra landbúnaðarafurða, einnig annarra en grænmetisafurða, sem í frvgr. er fengið þeirri stofnun, sem hér um ræðir, er algerlega nýtt. Slík heimild hefur ekki áður verið í lögum, og ég og nokkrir fleiri þm. d. vorum ákveðnir í því, að ef þessu ákvæði fengist ekki breytt, þá mundum við ekki treysta okkur til þess að fylgja frv. Nú hefur málum svo skipazt, að landbn. með þessa vitneskju í huga hefur orðið sammála um að færa greinina í það horf, sem ég tel aðgengilegt, að framleiðsluráð hafi hér umsagnarrétt. Það er mjög eðlilegt, að fulltrúar bændanna eigi rétt á því að láta uppi sitt álit um þetta. Hitt gat ekki komið til mála, að fela þeim úrslitaákvörðunarvaldið í svo viðtæku máletni. Það gleður mig mjög, að hv. þm. S-Þ. (KK) sagði, að aldrei hefði verið meiningin að sækjast eftir svo viðtæku valdi, enda ber að játa, að n. féllst ljúflega á breytinguna, þegar málið hafði verið athugað, og er þá ánægjulegt, að allir geta vel við unað, aðrir en þeir, sem vilja halda við einveldi „einvaldsklónna úr Hornafirði“.

Frsm. minni hl. (Finnbogi R. Valdimarsson) : Herra forseti. Það er nokkuð um liðið, síðan þetta mál var síðast til umr. hér í hv. deild, enda hafa komið fram í því viss gögn, síðan það var rætt hér síðast. Landbn. hafa síðan borizt erindi frá Sambandi eggjaframleiðenda, frá Sambandi smásöluverzlana, og til Alþ. hefur enn fremur verið send ályktun um málið frá Bændafélagi Eyfirðinga. Mun ég víkja nánar að öllum þessum erindum, sem nú liggja fyrir í málinu, en lágu ekki fyrir síðast þegar það var til umr. hér. Ég gerði við 2. umr. þessa máls grein fyrir meginskoðun minni í því, en hún er í stuttu máli sú, að málið sé mjög illa undirbúið, óhæfilega illa og ranglega undirbúið, vegna þess að um undirbúning þess hafa ekki fjallað þeir aðilar, sem eru hinir réttu aðilar í þessu máli. Það hefur að vísu verið fjallað lengi um þetta mál og af ýmsum, það hafa verið settar í það stjórnskipaðar nefndir, en í engum þeirra nefnda hafa neytendurnir í landinu átt nokkurn fulltrúa. Aðilar að afurðasölumálum sem þessum eru vitanlega framleiðendur þeirra vara, sem um er að ræða, í öðru lagi kaupendur þeirra sömu vara í landinu, neytendurnir, og í þriðja lagi þeir aðilar, sem fjalla um og fara með sölu og dreifingu varanna. Um þetta mál hafa að vísu fjallað menn, sem hafa nokkurt umboð frá framleiðendum í landinu, en hafa aðeins umboð fyrir nokkurn og það minni hluta framleiðenda á þessum vörum. Um það hafa líka fjallað fulltrúar þeirra, sem hafa árum saman og um langan tíma farið með sölu og dreifingu þessara vara í landinu, um áratugaskeið. En þessir aðilar hafa ekki orðið sammála um málið, og liggur það ljóslega fyrir í þeim skjölum, sem þessu máli fylgja. Það liggur ljóslega fyrir, að engir þeirra, sem hafa starfað að sölu og dreifingu kartaflna og grænmetis í landinu á undanförnum árum, eru samþykkir þessu frv., eins og það liggur fyrir, og eru það þó menn, sem hafa mesta reynslu og yfirsýn um sölufyrirkomulagið á þessum vörum. Það liggur þvert á móti fyrir, að einmitt þeir, sem hafa starfað að verzlun með þessar vörur í umboði grænmetisverzlunar ríkisins, mótmæla þessu frv. og telja það fyrirkomulag, sem stungið er upp á með því, vera sízt til bóta og margir mjög til hins verra. Þetta liggur fyrir frá fjölda kaupfélagsstjóra í landinu. Það liggur einnig fyrir frá Sambandi smásöluverzlana, og skal ég víkja nokkru nánar síðar að þeirra áliti, sem liggur nú fyrir sérstaklega í bréfi frá því sambandi. En neytendurnir, þeir sem eiga að kanpa vöruna í landinu, hafa aldrei verið að spurðir um þeirra afstöðu um breytt fyrirkomulag á þessum málum, þrátt fyrir það að þetta mál sé talið hafa verið á döfinni í mörg ár. Það er þetta, sem ég tel rangan undirbúning málsins. Því er það aðaltill. mín, að málið verði tekið upp að nýju og fái réttan undirbúning, áður en það komi að nýju fyrir Alþ., þann undirbúning, að fulltrúar frá öllum þessum aðilum, sem hlut eiga að máli, fái kost á að fjalla um málið og gera sínar till. um það. Þessi megintill. mín liggur fyrir í þeirri till. til rökstuddrar dagskrár, sem ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 416, en þar er gert ráð fyrir, að 5 manna nefnd, skipuð fulltrúum frá framleiðsluráði landbúnaðarins, Alþýðusambandi Íslands, Neytendasamtökunum, S.Í.S. og grænmetisverzlun ríkisins, fjalli um þetta mál og endurskoði gildandi löggjöf um sölu á kartöflum og grænmeti. Með því að samþykkja þessa till. væri tryggt, að allir þeir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, fengju að fjalla um málið. Ég væri að sjálfsögðu til viðtals um breytingu á þessari till. minni, ef einhverjir vildu fylgja henni í meginatriðum, en teldu, að fleiri aðilar eða aðrir ættu að koma þarna og eiga kost á að fjalla um þessi mál. En með því að ég bjóst varla við því eftir það, sem komið hefur fram í þessu máli, og það kapp, sem hefur verið lagt á að koma þessu máli fram, að þessi till. mín, hin rökstudda dagskrártill., yrði samþ., þá bar ég fram brtt. við frv. á þskj. 429, og ég gerði við 2. umr. málsins grein fyrir þeim, svo að ég mun nú ekki hér endurtaka það, sem ég sagði þá um þessar till. Þessar till. komu svo til athugunar hjá landbn. eftir 2. umr., og lágu þá fyrir um þær umsagnir t.d. frá Sambandi eggjaframleiðenda, sem mælti mjög eindregið með mínum till. að því er það samband varðaði. Það samband sendi landbn. erindi um þetta, þar sem það áréttaði enn það, sem komið hafði í ljós af þess hálfu við umr. í n. áður, að það ákvæði í frv., sem eggjaframleiðendur varðar helzt, er að dómi þessa Sambands eggjaframleiðenda algerlega óframkvæmanlegt og því þýðingarlaust að hafa það í frv. Þetta kemur skýrt fram í erindi Sambands eggjaframleiðenda. En þetta ákvæði felst, ef ég man rétt, í 5. gr. frv., að heimilt sé að leggja verðjöfnunargjald á egg. Þetta atriði frv. telja eggjaframleiðendur sjálfir gersamlega þýðingarlaust í frv., með því að það sé óframkvæmanlegt. Hv. meiri hluti n., sem við athugun frv. eftir 1. umr. taldi sig geta samþ. frv. án nokkurra breytinga, gat nú, er nefndin fór að athuga brtt. mínar og það, sem fyrir lá um þær, talið sig fallast á að breyta nokkrum atriðum í frv. Efnislega er það í raun og veru aðeins ein breyting. Það er brtt. mín við 2. gr. frv. um, að þau orð í 2. gr. frv., sem gera framleiðsluráð að æðsta valdi um innflutning allan á kartöflum og garðávöxtum, yrðu felld niður. Ég sýndi fram á það við 2. umr. málsins, að með þessu ákvæði væri framleiðsluráð sett yfir landbúnaðarráðherra og ætti eitt að meta, hvenær þörf væri á að flytja kartöflur til landsins, en þetta framleiðsluráð bæri síðan enga ábyrgð gagnvart neinum nema þá sínum umbjóðendum, þó að af því hlytist stór skaði, að ekki væru fluttar inn þessar vörur og alger skortur yrði á þeim í landinu. Ég sýndi fram á, hver óhæfa það væri að hafa það í löggjöf að veita nokkurri stofnun annarri en ríkisstjórn sjálfri slíkt vald, og nú hefur hv. meiri hluti fallizt á þetta. Hv. frsm. segir nú, að það hafi aldrei verið tilætlunin, að framleiðsluráð fengi slíkt vald, en samt var þetta skýrum orðum í frv. Ja, ég hef nú af þessum ástæðum og fleiri ástæðum ástæðu til að ætla, að hv. frsm., hv. þm. S-Þ., hafi alls ekki lesið þetta frv.; a.m.k. ekki nógu gaumgæfilega, því að hann er svo skýr maður, að hann hefði séð það við fyrsta yfirlestur, að það var einmitt einræðisvald um þessi mál, sem fólst í ákvæðum þessarar greinar. frv. Og verð ég að segja, að það er þá ekki að ófyrirsynju, að hv. n. hefur fengizt til að athuga þessi ákvæði, þegar hún hefur nú komizt að þeirri niðurstöðu, að það hafi aldrei verið tilætlunin, að í þeim fælist það, sem nú er játað að í þeim felist.

Þannig getur það verið, þegar rétt orð eru ekki valin.

Hér er ekki spurning um orðaval. Hér er spurning um það, hver hafi æðsta vald. Hvernig það er orðað um þetta æðsta vald, hvort það er sagt æðsti dómur eða æðsta vald, það má segja, að það er spurning um orðaval, en hitt er alveg víst, að sá, sem hefur síðasta orð, dóm um eitthvert mál, hefur þar með vald. Með þessu ákvæði var framleiðsluráði landbúnaðarins, sem fer með umboð fyrir minni hluta framleiðenda í landinu, gefið einræðisvald til þess að ákveða um innflutning til landsins, alveg óháð því, hvað landbrh. eða ríkisstj. segðu um þessi mál. Ég held, að það væri heppilegt, að hv. meiri hl. læsi nú þetta frv. enn betur en hann hefur gert enn þá, því að það eru enn þá í því mörg ákvæði, sem eru lítt frambærileg, bæði að formi og efni, þó að þetta atriði hafi nú verið leiðrétt. Meginefni frv. stendur óraskað, það, að framleiðsluráði, litlum hóp manna, sem hefur umboð fyrir minni hluta framleiðenda, er falin yfirstjórn á einkasölu, sem hefur nákvæmlega sömu réttindi og meðan hún var ríkiseinkasala. Ég held því fram, að slíka einkasöluaðstöðu geti Alþingi ekki gefið neinum nema þá ríkisstj. sjálfri. Það skipulag hefur verið ríkjandi um nær 20 ár, að ríkisvaldið sjálft hefur farið með einkasölu á þessum vörum, og það liggur fyrir næg reynsla um það, hvernig þetta hafi gefizt. Menn geta verið með eða á móti ríkiseinkasölum, en það liggur fyrir reynsla um það, hvernig þessi ríkiseinkasala hefur gefizt, og það liggur hvergi fyrir í skjölum þessa máls og hefur hvergi komið fram í umræðum um þetta mál, að framkvæmd þessarar einkasölu hafi verið óhæf. Það hefur hvergi komið fram, að neytendum hafi verið sýnd ósanngirni af stjórn þessarar einkasölu. Þó að hæstv. dómsmrh. kalli forstjóra hennar í hverju orði einræðisherra eða einræðisklærnar frá Hornafirði, þá hefur það hvergi komið fram í neinum skjölum þessa máls né heldur í blöðum hæstv. ráðh., sem þó er ekki vel við einkasölur, að framkvæmd þessarar einkasölu hafi verið óhæf í garð neytenda. Það hefur ekki heldur komið fram með neinum rökum, að hún hafi verið óhæf í garð framleiðenda. En það var meginatriðið í þeirri löggjöf, sem gildir um þessa stofnun, að hún eigi að sýna framleiðendum og neytendum jafna tillitssemi, taka tillit til hagsmuna beggja aðila. Það er erfitt hlutverk og illt að eiga að framkvæma það, en það virðist svo sem þetta hafi tekizt furðanlega vel, því að ásakanir á framkvæmd þessarar ríkiseinkasölu, þessarar ríkiseinokunar, geta menn sagt, eru ekki miklar. Ég hef spurt eftir þeim, ég hef lýst eftír þeim hér, og þær hafa ekki komið fram. Það hafa komið fram órökstuddar, ósannar ásakanir á stjórnendur þessarar stofnunar úr þeirri átt, sem sízt skyldi ætla, frá yfirmanni þessarar stofnunar, en þær hafa reynst ósannar. Og það eru einmitt þessar ásakanir, sem gefa mér og öðrum bendingu um það, að hér sé ekki allt með felldu, að einmitt yfirmaður þessarar stofnunar skuli bera fram rangar sakargiftir á hendur þessari ríkisstofnun, sem undir hann hefur heyrt. Þetta mál hefur þegar sætt mikilli andstöðu bæði innan þings og utan. Hæstv. dómsmrh. sagði í umræðum hér við 2. umr., að hann hefði ekki getað séð, að málflutningur gegn þessu frv. væri málefnalegur. Nú er það staðreynd, að margir mætir og mikilsmetnir flokksbræður þessa hæstv. ráðh. hér á Alþingi hafa sýnt þessu frv. fulla andstöðu,tveir hv. þm. Reykjavíkurbæjar hafa greitt atkv. gegn því, hv. þm. Ak., og sjálf bæjarstjórn Reykjavíkur hefur lýst fullri andstöðu gegn frv. Eitt blað Sjálfstfl., aðalblað Sjálfstfl. hér í bænum, Vísir, skrifaði forustugrein um þetta mál sérstaklega, nokkru eftir að bæjarstjórn Reykjavíkur hafði látið það til sín taka, og í þessari forustugrein var kveðið svo að orði, að blaðið teldi það skyldu þm. Reykjavíkur allra að standa á móti þessu frv. Samband smásöluverzlana hér í bænum hefur lýst andstöðu við frv., svo að það er einmitt úr herbúðum hæstv. ráðh., hv. Sjálfstfl., sem andstaðan gegn þessu frv. kemur. Nú má vera, að minn málflutningur hér og andstaða gegn þessu frv. sé ekki nógu málefnalegur, og þætti mér það þá illt, ef það yrði allsherjardómur um minn málflutning hér í þessu máli sem öðrum, að hann styddist alls ekki við málefnaleg rök. En einstakir hv. þm. hafa verið svo elskulegir í minn garð stundum að viðurkenna, að ég a.m.k. reyndi að hafa í frammi málefnalegan málflutning. Ég hef reynt að mynda mér skoðun á þessu máli sem öðrum eftir þeim gögnum, sem fyrir liggja í því, og hef miðað mína afstöðu og minar till. í því við þá niðurstöðu, sem ég hef komizt að. Það er langt frá því, að fyrir mér vaki í þessu máli að taka þátt í flokkspólitískri togstreitu, sem kann að vera innan eins flokks meðal manna, sem skyldir eru þessu máli. Það kemur mér ekki við. En mér kemur það við, hvaða löggjöf er sett á Alþingi um sölu á afurðum, sem eru framleiddar á þeim svæðum, sem ég þekki bezt til, og keyptar af öllum þorra manna í öllum kaupstöðum og kauptúnum landsins. Og það er vegna þess, að ég hef sannfærzt um, að það skipulag, sem stungið er upp á með þessu frv., er langtum háskalegra en það. einkasölufyrirkomulag, sem veríð hefur, hvað sem menn geta um það sagt, að ég er andvígur þessu frv. Ég hef spurt: Hvar eru rökin með þessu frv.? Og þau rök hafa ekki komið fram, nema ein, ef rök skyldi kalla. Það er þetta: Framleiðsluráð landbúnaðarins vill þetta mál fram. Það eru einu rökin, og það á að vera nóg. Það eru svona álíka rök og það voru í trúarbragðastyrjöldum að hrópa: Guð vill það. - Það er hrópað núna: Framleiðsluráð vill það. - Það hafa engin rök verið færð fyrir því, hvers vegna það væri betra skipulag en það, sem nú er, ef framleiðsluráðið færi með einkasölu á þessum vörum. Það vantar. Svo er talað um, að bændastéttin vilji það, framleiðsluráðið sé fyrir Stéttarsamband bænda og tali í nafni allra bænda. En það vill svo til, að einmitt nú síðustu daga hefur hv. Alþingi borizt rödd einmitt frá bændum. Bændur eru ekki aðilar að þessu máli nema að nokkru leyti. Þeir eru ekki framleiðendur þessara vara nema að minni hlutanum. En svo hefur borizt rödd til hv. Alþ., sem ekki verður vefengt, að er frá bændum. Bændafélag Eyfirðinga sendi Alþingi fyrir fáeinum dögum símskeyti um ályktun, sem það hefði gert í þessu máli, og sú ályktun liggur nú frammi í lestrarsal Alþingis. Ég vildi, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp þessa ályktun í þessu máli, með því að hún er komin frá félagi í einu stærsta landbúnaðarframleiðsluhéraði landsins, því héraði, sem eftir Reykjavík og nágrenni hefur mesta framleiðslu á þeim vörum, sem hér er nú verið að ræða um sölu á. Þessi samþykkt er gerð á aðalfundi Bændafélags Eyfirðinga 7. þ. m. og er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Aðalfundur Bændafélags Eyfirðinga, haldinn 7. marz 1956, skorar á Alþingi að fella frv. það, sem nú liggur fyrir Ed. um breytingu á lögum um framleiðsluráð landbúnaðarins. Fundurinn lítur svo á, að breytingar, sem fram koma í þessu frv., séu ekki líklegar til hagsbóta fyrir kartöfluframleiðendur, og telur því fráleitt að kollvarpa því skipulagi, sem verið hefur á þessum málum um nokkurt árabil, eins og ákveðið er í lögum nr. 21 2. apríl 1943, um verzlun með kartöflur.“ Bændafélag Eyfirðinga mun, að því er mér er tjáð, ná yfir allar sveitir Eyjafjarðarsýslu og vera skipað bændum, ekki sízt hinum áhugasömustu og beztu bændum í þessu mikla landbúnaðarhéraði. Ég þekki ekki forustumenn þess, en mér er sagt, að þeir séu valinkunnir menn margir hverjir og ekki verði þetta félag vænt um það, að því gangi til pólitísk togstreita með því að láta þetta álit sitt í ljós. Þar munu vera menn, sem eru mikils metnir í bæði Framsfl. og Sjálfstfl., frömuðir um landbúnaðarmál og menn, sem hafa hið bezta vit á þeim og vita þá ekki sízt, hvað þeir eru að segja um þessi mál, því að þarna fer fram, eins og ég sagði áðan, einhver mesta framleiðsla á kartöflum, sem á sér stað í einu héraði. Þetta er álit þessa félags, og var, að því er mér er tjáð, till. um þessa ályktun borin fram af stjórn félagsins og samþykkt einróma á fjölmennum aðalfundi félagsins, svo að hér er ekki um það að ræða, að hér sé aðeins lítill hluti.  Þetta er álit þessa bændafélagsskapar, en það liggur ekki fyrir álit bænda, nema þá fulltrúafunda einhverra eins og framleiðsluráðs og búnaðarþings, þar liggja fyrir óskir um, að framleiðsluráðið fái einkasölu með kartöflur og grænmeti. Ég get vel skilið það, að stofnun eins og framleiðsluráð landbúnaðarins óski eftir að fá sem mest vald, ég hef ekkert við það að athuga. Það eru fleiri stofnanir en það, sem óska eftir að fá sem mest vald. En það verður að líta á það, hvort þær óskir eru skynsamlegar fyrir alla aðila. Ég neita því, að það geti verið hagsmunamál framleiðenda allra að gefa þessari einu stofnun einkasöluna með allar þær framleiðsluvörur, sem hér ræðir um. Það telja a.m.k. ekki allir bændur, að það sé hagsmunamál bænda, sbr. þá ályktun Bændafélags Eyfirðinga, sem ég hef nú lesið. Það liggur fyrir, að þau neytendasamtök, sem til eru, mótmæla þessu frv. og telja sínum hagsmunum stefnt í háska með samþykkt þess. Neytendasamtökin í Reykjavík, fjölmennur, en að vísu ungur félagsskapur, mótmælti, og verzlunarstéttin, bæði kaupfélagsstjórar og kaupmenn, er síður en svo hrifin af þessu. Hún er alls ekki með því. Það liggur fyrir skjallega frá bæði kaupfélagsstjórum og kaupmönnum, sem hafa farið með smásöluverzlunina á þessum vörum, að þeir geta vel sætt sig við það fyrirkomulag, sem hefur verið. Það liggur fyrir í bréfi frá Sambandi smásöluverzlana, sem ég hef hér fyrir framan mig, að það, samband smákaupmanna, viðurkenndi, að þeir, sem nú fjalla um innflutning og heildsölu garðávaxta og gróðurhúsaafurða, hafi haft samráð við þá um framkvæmd málanna, og þeir bera engar kvartanir eða ásakanir fram á þessa ríkísstofnun. Það getur verið skiljanlegt, að stofnun eins og framleiðsluráð landbúnaðarins óski eftir fullkomnu valdi yfir þessari ríkiseinkasölu. En spurningin er: Er það viturlegt? Ég spyr sjálfan mig meira að segja, hvort það sé viturlegt fyrir framleiðsluráðið. Það væri hægt að hugsa sér, að stofnun eins og Alþýðusamband Íslands færi fram á að fá algert einræðisvald frá ríkisvaldinu til þess að ákvarða kaup og kjör í landinu. Það hefur ekki gert það, og ég tel ekki beinlínis líklegt, að það fari fram á það. En ég teldi það ekki viturlegt af því. En hér er framleiðsluráð landbúnaðarins í nafni hænda að fara fram á það að geta eitt ákveðið kaup og kjör þeirra framleiðenda, sem vinna að framleiðslu kartaflna og grænmetis, því að það ákvarðast af verðinu og verðið ákveður framleiðsluráðið. Og ef framleiðsluráðið fær svona einkasöluaðstöðu, þá getur það fullkomlega ákveðið sjálft kaup og kjör sinna meðlima að þessu leyti sem framleiðenda. Það, sem framleiðsluráðið fer hér fram á, væri alveg sambærilegt við það, að Alþýðusamband Íslands færi fram á að fá úr höndum ríkisvaldsins með lögum rétt til þess að ákveða sjálft um kaup og kjör sinna meðlima, - eða að t.d. iðnrekendur í landinu færu fram á að fá sjálfir að ákveða um innflutning á iðnaðarvörum, og þar með réðu þeir vitanlegu öllu verði á iðnaðarvörum í landinu, þeim sem þeir framleiða. Félag iðnrekenda hefur ekki faríð fram á slíkt eins og þetta framleiðsluráð landbúnaðarins. Og ég teldi ekki viturlegt af því að fara fram á það, og ég held, að það séu þar svo vitrir menn, að þeir fari ekki fram á að fá vald til þess að taka t.d. fyrir innflutning á iðnaðarvörum og sitja sjálfir einir að markaðnum. En þetta vald er framleiðsluráðinu fengið með því, að það fái einkasölu á kartöflum og grænmeti. Þessi stéttarsamtök gera ýmsar kröfur á hendur ríkisvaldsins, á hendur Alþingi, en ekkert stéttarsamband hefur enn þá gert þessa kröfu, sem framleiðsluráð landbúnaðarins er hér að gera fyrir hönd Stéttarsambands bænda. Það hefur verið sagt hér, að í þessu máli felist stefna eða yfirlýsing - væntanlega af hálfu Stéttarsambands bænda heldur en Framsfl. Og stefnan er þá þessi, að ákveðin stéttarsambönd geti fengið rétt til þess að ákveða sjálf verð á sínum vörum, sitt framleiðsluverð, taka fyrir alla samkeppni um sölu á þeim vörum og þar með ákveða sín kjör. Það er mikið talað nú um ný bandalög pólitísk. Ef til vill er þetta stefnuyfirlýsing fyrir það, sem koma skal, að ákveðin stéttarsambönd eigi að geta fengið þennan rétt. Það er það ekki af minni hálfu. Ég tel ekki þá kröfu viturlega, ég tel hana fráleita, ég tel, að ekki komi til mála, að nokkurt stéttarsamband nokkurrar stéttar í landinu geti fengið slíkt vald. Og ég tel það alveg óþarfa af mönnum, þó að þeir vilji stéttarsamböndum vel, að láta undan slíkum kröfum, þó að þær séu bornar fram, þótt menn séu svo óvitrir að bera þær fram. Það er ef til vill tilgangslaust að ræða lengur eða skemur um þetta mál. Það hendir ýmislegt til þess, að enn eigi þrátt fyrir allt að beita þingvaldi til þess að knýja það fram, gegn öllum mótmælum, gegn öllum rökum og án þess að bera fram nokkur rök fyrir því, því að það er óhrakið, að fyrir þessu máli, eins og það liggur fyrir, hafa ekki verið borin fram nein rök, hvorki meginefni þess né í einstökum atriðum. Þótt minar brtt., sem hv. meiri hl. landbn. hefur fallizt á, en þó orðað öðruvísi en ég hef orðað þær, væru samþykktar, þá tel ég ekki ráðna þá bót á þessu frv., að ég geti fylgt því, og langt þar frá. Ég tel það höfuðatriði þessa máls, eins og ég sagði í upphafi máls míns nú, að það hefur fengið rangan undirbúning, ótilhlýðilegan undirbúning. Það hefur ekki verið fjallað um það af þeim aðilum, sem eiga fullan siðferðislegan rétt til þess að fjalla um undirbúning löggjafar á þessu sviði. Þó að ég geti fallizt á brtt., sem bornar eru fram á þskj. 452 frá landbn., svo langt sem þær ná, og þótt ég hefði kosið orðalag þeirra öðruvísi, þá get ég ekki fylgt þessu frv. Ég mun að vísu greiða atkv. með þessum brtt., en ég tel það skyldu mína að greiða atkv. gegn þessu frv., jafnvel þótt sú smáræðisbót fengist á því ráðin að formi til, sem í þeim felst.



Herra forseti. Ég gerði alls ekki ráð fyrir því, að ég mundi taka til máls undir umr. um þetta mál. Ég er ekki í landbn., og eins og hv. þm. vita, blanda ég mér sjaldan í umr. um mál, nema því aðeins að ég hafi flutt þau eða sé falin framsaga af nefnd. Það er því aðeins út af því, að hv. síðasti ræðumaður, 6. landsk. þm. (FRV), minntist á samþykkt bændafundar í Eyjafirði, sem haldinn var á Akureyrí fyrir skömmu, sem mótmælir þessu frv., að ég vildi aðeins gefa nokkrar upplýsingar. Það er rétt, sem hv. 6. landsk. þm. sagði, að það munu einhverjir bændur vera í þessu félagi úr flestum hreppum Eyjafjarðarsýslu. En þetta er samt ekki félag, sem bændur eru almennt í. Og auk bænda í Eyjafjarðarsýslu eru allmargir Þingeyingar í þessu félagi, að vísu úr vestustu sveitum Þingeyjarsýslu, sem liggja að Eyjafirði, og svo Akureyringar, og það er Akureyringur, sem a.m.k. skrifar undir það skeyti, sem Alþingi hefur verið sent frá þessum fundi, Jón Guðmann. Ég spurði hv. 6. landsk. þm., þegar hann var að tala um, að það hefðu verið margir á þessum fundi, hvað margir hefðu verið þar, því að það veit ég ekki. Hann sagði, að þar hefðu verið margir tugir. Það kann að vera, að það hafi skipt tugum, en ýkja fjölmennur var sá fundur áreiðanlega ekki, en bændur í Eyjafjarðarsýslu einni eru mörg hundruð. En það er annar félagsskapur og reyndar þó tveir, sem allir bændur á Eyjafjarðarsýslu eru í, hver einasti, það eru búnaðarfélögin, og það er Stéttarsamband bænda. Eyfirzkir bændur kusu fulltrúa á aðalfund Stéttarsambandsins, sem báðir eru yfirlýstir fylgismenn þessa máls og annar þeirra meira að segja stendur mjög framarlega að þessari lagasetningu. Sama er að segja um Búnaðarfélagið. Báðir fulltrúar Eyfirðinga á búnaðarþingi hafa samþykkt þar að mæla með þessu frv., svo að þrátt fyrir þennan fund, sem haldinn var m.a. af Akureyringum, - þar voru Akureyringar, a.m.k. Jón Guðmann, og þar voru Þingeyingar eða menn úr Þingeyjarsýslu, - held ég, að það verði tæplega hægt að telja, að þessi fundur hafi haft umboð til þess að mótmæla þessu frv. fyrir hönd allra eyfirzkra bænda og ekki meiri hluta þeirra. A.m.k. kæmi það algerlega í bága við það, sem eyfirzkir bændur hafa gert með sínu fulltrúavali bæði í Stéttarsambandi bænda og í Búnaðarfélaginu. Það, sem hv. þm. var að tala um stéttarsambönd í þessu sambandi, að t.d. Alþýðusambandið gæti heimtað einræði í kaupgjaldsmálum o.s.frv., þá er þetta nú ekki rétt röksemd, því að framleiðsluráð landbúnaðarins hefur ekkert einveldi í verðlagsmálum landbúnaðarins, elns og hv. þm. veit. Það er eins konar gerðardómur, sem þar hefur úrslitavaldið, svo að þetta er ekki sambærilegt. Ég ímynda mér, að það yrði gengið að því af öðrum stéttum þjóðfélagsins, ef Alþýðusambandið byði það fram eða óskaði þess, að kaup verkamanna og annarra launþega væri ákveðið af gerðardómum. Auk þess er hér ekki um hreina einkasölu að ræða. Það getur hver maður framleitt fyrst og fremst kartöflur handa sjálfum sér, og auk þess getur hann selt þær, án þess að það fari í gegnum þessa grænmetisheildsölu, eða þannig skil ég frv. Það er aðeins talað um heildsölu þarna, en menn geta selt kartöflur eins og þeim sýnist í smásölu, að því er mér virðist af frv., og væri þá þetta hliðstætt því, að ekkert væri amazt við því, þó að verkfall væri, að menn, sem ekki kærðu sig um að taka þátt í verkfallinu, færu í vinnu fyrir það kaup, sem um semdist á milli þeirra og vinnuveitandans. Ég er ekki neitt sérstaklega að mæla fyrir þessu frv. og ætlaði mér alls ekki að blanda mér í slíkt, þó að ég, úr því að ég tók til máls á annað borð, leiðrétti algeran misskilning á þessu máli, sem hv. þm. fór með. Og eins vildi ég gefa skýringar, þar sem eyfirzkum bændum var blandað í þetta, að það er ekki annað hægt að sjá á því, hvernig þeir hafa valið sér fulltrúa, en að þeir séu yfirleitt frekar meðmæltir þessu en mótfallnir þrátt fyrir samþykki þessa fundar, sem þm. gat um.



Herra forseti. Þetta mál hefur verið svo mikið rætt hér á Alþ., að helzt mætti segja, að það hefði verið notað til þess að æfa við það orðaleikfimi.

Ekki hér í þessari hv. deild.

Það er ekki hægt að segja það, að enn sé svo orðið hér í þessari hv. d., en verið gæti, að til þess leiddi, ef haldið væri lengi áfram umr., og ég ætlaði að taka fram, að ég vildi ekki stofna til þess hér í þessari d. eða taka þátt í umr. málsins með það fyrir augum. En ég hef aðeins talað hér vegna þess, að frsm. landbn. er fjarverandi og bað míg að hlaupa í sitt skarð. Það hefur verið gengið svo langt af þeim, sem hafa mælt gegn þessu frv., að rangfærð hafa verið orð hæstv. landbrh., sem hann á að hafa viðhaft í hv. Nd. og hv. 6. landsk. (FRV) minnti á í ræðu sinni áðan, og því hefur verið haldið fram, að landbrh. hafi látið ámælisorð falla um rekstur grænmetisverzlunarinnar, en því fer fjarri. Allir viðurkenna, að þeir ágætu menn, sem fyrir, grænmetisverzluninni hafa staðið, hafa unnið sín verk vel, og hér er ekkert um það að ræða, að verið sé að breyta þessari verzlun vegna þess, að þeir hafi vanrækt sitt starf, heldur er hér um skipulagsbreytingu að ræða til þess að búa betur í hendur, að því er þeir, sem málið flytja, telja, fyrir framtíðina, án þess að miðað sé við einstaka menn, því að við einstaka menn má í raun og veru aldrei miða, þegar verið er að skipuleggja. Hv. frsm. minni hl. sagði eða það mátti skilja á orðum hans, að helzt væri það framleiðsluráð eitt, sem að þessu stæði. Hv. 1. þm. Eyf. (BSt) hefur nú minnt frsm. á Stéttarsamband bænda og Búnaðarfélag Íslands, sem eru tvenn landssamtök bændastéttarinnar, og þessi landssamtök hafa bæði óskað eftir þeirri breytingu, sem nú er verið að leggja til að gerð verði og felst í frv. Framleiðsluráð er aðeins lögleitt framkvæmdaráð fyrir Stéttarsambandið, og afstaða þess byggist á þeim óskum, sem Stéttarsambandið hefur falið því að bera fram og vinna að. Hv. frsm. minni hl. minntist á það réttilega, að ýmis mótmæli hefðu komið fram gegn þessari breytingu, en fyrr mætti nú vera, þegar málið hefur verið gert að eins miklu kappsmáli og það hefur verið gert af andstæðingum þess, að ekki væri hægt að fá fram undirtektir einhverra. Hann vitnaði í það, að kaupfélagsstjórar og kaupsýslumenn hefðu lýst því yfir, að þeir teldu breytinguna ekki til bóta og væru henni andvígir. Um þetta hefur nú verið ágreiningur hjá þessum mönnum, og vafasamt er, að málið hafi verið lagt fyrir þá, þegar þeirra umsagnar var leitað, svo greinilega, að þeir hafi fullkomlega áttað sig á, hvað um var að vera, heldur byggt umsögn sína á því, að þeim hafði fallið mjög vel við þá forstöðumenn grænmetisverzlunarinnar, sem þeir höfðu haft viðskipti við og alls ekki er miðað við, eins og ég tók fram áðan, þegar þetta frv. er borið fram, heldur skipulagið. En úr því að nefndir eru kaupfélagsstjórar og kaupsýslumenn, vil ég nefna það og segja frá því, sem snertir mitt hérað, að þar, í mínu héraði, er mesta framleiðslusvæðið um kartöflur Svalbarðsströnd, og hún er ein mesta kartöfluframleiðslusveit landsins. Þar var í mörg ár kaupfélagsstjóri, sem fyrir örstuttu er að vísu fluttur þaðan til Húsavíkur, og hann fékk alveg sérstakt hrós fyrir það, hvað honum tókst vel að koma í verð þessari framleiðslu bænda, líka á þeim tímum, þegar grænmetisverzlunin átti örðugt með því skipulagi, sem hún hefur, og þessi kaupfélagsstjóri mælir með breytingunni. Ég tel það mjög mikils vert, að þetta sé sagt hér, úr því að verið er að vitna í umsagnir. Ég hygg, að fáir í landinu, sem með þessi mál hafa farið fyrir bændur, hafi haft meira verkefni í því efni en einmitt þessi kaupfélagsstjóri. Nú hefur hv. frsm. minni hl. vitnað í og lesið hér upp fundarsamþykkt frá bændafélagi í Eyjafirði. Hv. 1. þm. Eyf. hefur upplýst eftir þeim nánustu fréttum, sem hann hefur haft, hvaða líkur eru til þess, að þar sé um mikinn fjölda að ræða, sem þátt hefur tekið í afgreiðslu málsins, og úr því að komin er fram og hér inn í umr. yfirlýsingin frá bændafélaginu, þá tel ég mér skylt líka að geta þess, að Alþ. hefur borizt 14. marz samþykkt frá Garðyrkjufélagi Borgarfjarðar, sem skorar á Ed. Alþ. að samþ. frv. Þetta garðyrkjufélag mun ná yfir Borgarfjarðar- og Mýrasýslur og er fjölmennt félag. Með leyfi hæstv. forseta, hljóðar það símskeyti, sem þeir hafa sent, á þessa leið: „Fundur Garðyrkjufélags Borgarfjarðar, haldinn að Logalandi 13. marz 1956, beinir þeirri eindregnu áskorun til Ed. Alþ. að samþykkja frv. til laga um afurðasölulöggjöf á grænmeti o. fl., sem nú liggur fyrir deildinni. Garðyrkjufélag Borgarfjarðar.“ Það má því segja, að þó að það hafi heyrzt mótmælaraddir, þá vanti ekki heldur meðmæli. Sannleikur málsins mun vera þetta, eins og ég sagði áðan, að vinsældir grænmetisverzlunarinnar byggjast á því, hve vel hún hefur verið rekin af þeim ágætu mönnum, sem fyrir henni hafa staðið, og það vefst fyrir ýmsum að skilja það, að hér er aðalatriðið að breyta um skipulag og búa betur í haginn fyrir þá, sem við þessi mál eiga að vinna eftirleiðis.

Forseti (GíslJ): Út af ummælum hv. þm. S-Þ. (KK), að þessi mál hafi verið rædd hér mjög mikið í þinginu, vil ég taka það fram, að hér í þessari hv. d. hafa umr. um málið ekki staðið óeðlilega langan tíma. Hv. frsm. minni hl. hefur borið hér fram mjög margar brtt., sem eðlilegt er að hann hafi þurft nokkurn tíma til þess að skýra, og hafði ég enga ástæðu til þess að áminna hann fyrir að hafa tekið til þess of langan tíma. Hins vegar vildi ég gjarnan geta lokið þessum umr., ef hægt væri, án þess að það sé nokkur fyrirskipun.



Ég þakka hæstv. forseta, að hann ætlar mér það ekki, að ég haldi hér uppi umr. aðeins til þess að tefja tíma hv. d., það hefur ekki verið mín venja, og ég vil ekki taka þá aðferð upp í þessu máli, þó að ég vildi gjarnan koma í veg fyrir framgang þess hér á hv. Alþingi. Hv. 1. þm. Eyf. (BSt) kvaðst vilja leiðrétta eitthvað hjá mér af því, sem ég hefði sagt um Bændafélag Eyfirðinga. Ég gat nú ekki heyrt á ræðu hans, að hann leiðrétti neitt, sem ég leyfði mér að segja um það félag og þess samþykkt. Hann staðfesti, að í þessu félagi væru menn úr Eyjafjarðarhéraði öllu, Akureyri, líka úr Þingeyjarsýslum, og bendir það til þess, að þetta sé margmennt félag og í því séu, eins og ég sagði að mundu vera, helztu áhrifamenn um landbúnað í þessu mikla landbúnaðarhéraði. Ekki get ég séð, að það spilli, þó að þarna hafi verið Þingeyingar líka á fundi. Þingeyingar austan Eyjafjarðar eru einhverjir mestu kartöfluframleiðendur og ágætir kartöfluframleiðendur, að því er mér hefur verið tjáð, og þeir munu þá hafa vit á þessum málum ekki síður en kaupfélagsstjórinn, sem hv. þm. S-Þ. vitnaði til. Hann hefur nú fundið einn kaupfélagsstjóra á landinu, sem hann treystir sér til að benda á, sem mælir með hinu fyrirhugaða nýja skipulagi.

Ég nefndi hann sem dæmi þarna.

Af mörgum?

Þeir munu nú vera til.

Eru þeir finnanlegir fleiri en einn, gott væri það, en ekki hefur nú verið nefndur nema þessi eini. Þarna munu hafa verið á fundi einmitt miklir kartöfluframleiðendur, t.d. frá Svalbarðsströnd, sem eru í þessu Bændafélagi Eyfirðinga. Mér virtist aðalrök hv. 1. þm. Eyf. í sambandi við þetta atriði vera þau, að fulltrúaval bænda í Eyjafirði til búnaðarþings og þings Stéttarsambands bænda benti til þess, að bændur í Eyjafirði væru með þessu frv. Ég efast nú um, að við fulltrúaval til þessara ágætu þinga hafi verið barizt um þetta mál, að það hafi nokkuð komið fram í fulltrúavali til þessara þinga, hver afstaða manna væri til þessa máls. Ég held því, að þetta sanni ekkert hjá hv. þm., þó að einstakir menn, tveir menn, sem hann nefndi og eru fulltrúar á búnaðarþingi, skildist mér, hefðu þá afstöðu til þessa frv. að vilja samþykkt þess. Ég held, að það, sem er að í þessu máli, sé, að bændasamtökin hafi ekki rætt þetta mál og að það liggi því miður ekki fyrir samþykktir bændasamtakanna sjálfra. Það eru einstakir fulltrúar þeirra, sem bera fram ákveðnar kröfur, en það hefur ekki verið hægt að benda á neina bændafundi, sem hafi samþykkt áskoranir til Alþ. um breytt skipulag í þessum málum, þvert á móti. Auðvitað sannar þessi ályktun Bændafélags Eyfirðinga ekki fullkomlega neitt mitt mál í þessu heldur, það viðurkenni ég, en ég tel alveg víst, að þar hafi verið á fundi menn, sem hafa fullkomlega vit á þessu máli. Hversu margir þeir hafa verið, er mér aukaatriði. Ég tel víst, að þarna hafi verið á fundi forustumenn bændastéttarinnar í öllu Eyjafjarðarhéraði og þeir hafi sannarlega vit á þessu máli og megi um það dæma, ekkert síður en þeir tveir fulltrúar, sem búnaðarfélög í Eyjafirði kunna að hafa kosið til búnaðarþings, og þess vegna megi taka mark á áliti þessa fundar ekki síður en áliti þessara tveggja manna. En hér sem fyrr eru rökin ekki önnur en þessi: Fulltrúar bænda í framleiðsluráði vilja þetta, þeir vilja fá þetta. - Og þó að engin rök séu færð fyrir því, að hér sé breytt um til hins betra um skipulag, eins og hv. þm. S-Þ. komst nú að orði, engin rök færð fyrir því, hvorki af honum né öðrum, heldur aðeins stagazt á því, að framleiðsluráðið vilji þetta, þá sannar það auðvitað ekkert um ágæti þess fyrirhugaða skipulags, þó að framleiðsluráðið vilji það. En hitt veit maður, að vissir menn verða alltaf hræddir, ef ákveðin samtök, stór samtök, gera samþykktir og krefjast einhvers, og halda, að það sé ekki hægt annað en fylgja því, hvernig sem það er. Og svo getur komið fram frv. eins og þetta, sem er einsdæmi að öllum frágangi og er þannig, að ég veit, að sumir mætir hv. þm. kinoka sér við að lesa það, áður en þeir samþykkja það. Þeir halda, að þeir verði að samþykkja það, en þeir geta ekki lagt það á sig að lesa það, því að þeir vita, að það er svo illa orðað og illa frá því gengið að formi til, að það er þeim ekki samboðið að samþykkja það. Hv. 1. þm. Eyf. talaði mikið um, að kröfur Stéttarsambands bænda í þessu múll væru nú ekki sambærilegar við það, að Alþýðusamband Íslands fengi hjá löggjafanum vald til þess að ákveða sínum meðlimum kaup og kjör, og taldi, að verð á þessum framleiðsluvörum væri í höndum gerðardóms. Verðákvörðunin á þessum vörum á samkvæmt þessu frv. að vera í höndum framleiðsluráðs f.h. Stéttarsambands bænda, matið á þessum vörum á að vera í höndum framleiðsluráðs og ákvörðunin um og sölumeðferð öll á þessum vörum í heildsölu á að vera í höndum framleiðsluráðs, eins stéttarsambands, sem þó getur alls ekki talað í nafni allra framleiðenda, allra þeirra stétta, sem að framleiðslunni vinna. En auk þess á svo þetta framleiðsluráð að fara með einkasölu, nákvæmlega sömu einkasölu og ríkið hefur áskilið sjálfu sér og haft um tugi ára. Þessi aðstaða er að mínum dómi fullkomlega sambærileg við það, að Alþýðusambandið fengi með löggjöf rétt til þess að ákveða verð á vinnu sinna meðlima. Það er vitanlegt, að innlend framleiðsla á kartöflum og grænmeti hrekkur ekki til, það verður að flytja inn. Sá, sem fer með innflutninginn, ræður miklu bæði um verðið og hvers konar vara hlýtur að vera á markaðnum og ganga út. Allt þetta á að vera í höndum framleiðsluráðs. Það er óhæfa, og hafa engin rök verið færð fyrir því til að verja það. Það er hægt að færa gild rök fyrir því, að ríkið geti tekið í sínar hendur einkasölu á þessum vörum til þess að vernda jafnt framleiðendur og neytendur, en það hafa engin rök verið færð fyrir því, að þetta sama vald beri einni stétt að fá. Hv. þm. S–Þ. sagði, að ég hefði faríð rangt með það, að landbrh. hefði ásakað forstöðumenn grænmetisverzlunar ríkisins fyrir lélegan eða slæman rekstur á grænmetisverzlun ríkisins. Það var ekki um þetta að ræða. Ég hef aldrei sagt slíkt, ég hef sagt og styðst þar við bæði þingtíðindi og blaðaumsagnir, þótt ég heyrði ekki sjálfur orð hæstv. ráðh., að hæstv. ráðh. hafi borið grænmetisverzlun ríkisins þeim sökum, að hún hefði látið undir höfuð leggjast eitt höfuðverkefni, sem henni var fengið með lögunum um grænmetisverzlun ríkisins, að stuðla að ræktun úrvalskartaflna, sem er stórt atriði í lögunum, sem þessi ríkisstofnun á að fara eftir. Það var svo upplýst, að þessi ásökun var röng, úr lausu lofti gripin, og mun þetta vera einsdæmi, að ráðh. beri stofnun, sem undir hann heyrir, þeim sökum, að hún hafi látið undir höfuð leggjast að framfylgja þeim lögum, sem hún á að starfa eftir undir hans stjórn, og þetta benti mér til þess, ég fór nú ekki um það harðari orðum en það, að það væri ekki allt með felldu í þessu máli, það væru hér einhver persónuleg eða pólitísk atriði, sem ekki styddust við málefnaleg rök. Hér er þrástagazt á því, að þetta frv. sé borið fram samkvæmt óskum framleiðsluráðsins f.h. Stéttarsambands bænda. Ég hef margsagt og segi enn: Ég get vel skilið þessar óskir af hálfu þessa stéttarsambands. En það eru líka til óskir frá öðrum aðilum, og það, sem vantar í undirbúning þessa máls, er, að það hafi verið litið á óskir og rétt annarra aðila, neytendanna í landinu, þeir eru líka til, og það verður aldrei góð meðferð á þessum málum, nema þar eigi sér stað samvinna milli framleiðenda og neytenda, seljenda og kaupenda, og enn fremur þeirra, sem fara með söluna. Hér á að fara eingöngu og einhliða eftir óskum nokkurs hluta framleiðenda, langt frá því að vera allra, en virða að vettugi mótmæli neytenda og jafnvel líka mótmæli verzlunarstéttarinnar, sem hefur farið með sölu þessarar vöru. Og það má ómögulega líta á óskir þessara aðila og taka þá til samstarfs og undirbúnings á breytingum, ef breytinga er þörf á því skipulagi, sem verið hefur. Það liggur ekki fyrir, að þessi stofnun, grænmetisverzlun ríkisins, sé óhæfilega rekin, heldur þvert á móti. Hér er lýst yfir af hv. þm. S-Þ. og fleirum, að þetta sé vinsæl stofnun, hún hafi aflað sér vinsælda með tuttugu ára starfi, jafnvel almennra vinsælda. Þegar það liggur ekki fyrir, að þessi stofnun, þessi einkasala, hafi verið illa rekin eða hafi brotið af sér gagnvart framleiðendum né neytendum, mætti þá ekki þola það um nokkurra mánaða skeið, að þessi stofnun væri til í höndum þeirrar sömu ríkisstj. og undir eftirliti þeirrar ríkisstj., sem hún hefur verið, og málið væri tekið til endurskoðunar, litið á óskir framleiðenda, framleiðsluráðsins f. h. Stéttarsambandsins og óskir neytenda og álit verzlunarstéttarinnar, hæði kaupmanna og kaupfélaga, sem hafa farið með söluna á þessum vörum? Það er þetta, sem ég legg til með minni rökstuddu dagskrá, og ég get ekki fallizt á, að það sé ekki sanngjörn tillaga, eftir að staðið hafa deilur um þetta mál og stefnt að ófriði um þessi mál, að þá sé ekki heppilegra að bíða nokkra mánuði, leyfa þessum fulltrúum þessara aðila, sem sannanlega eiga hlut að máli, að koma saman. Þeir hafa ekki gert það. Það hefur ekki verið kallað á fulltrúa neytenda né heldur smásalanna til undirbúnings þessa máls. Ég held, að þó að það geti verið skiptar skoðanir bæði meðal framleiðenda og meðal kaupsýslumanna um það fyrirkomulag, sem er, og einhverjir geti fundið því eitthvað til foráttu, sem er furðulega lítið, þar sem nm ríkiseinkasölu er að ræða, þá gætu þessir aðilar allir sætt sig við það um nokkurra mánaða skeið, að málið væri tekið til endurskoðunar, og þá kæmi fram skýrt fyrir hv. Alþ. álit fulltrúa þessara aðila. Það er því mín megin- og aðaltillaga í þessu máli, að þessu máli verði frestað og ekki stefnt út í ófrið um þessi mál, sem öllum hlýtur að vera til skaða, bæði framleiðendum og neytendum, og gerðar ráðstafanir til þess, að fulltrúar þessara aðila geti fjallað um málið og veitt því betri undirbúning en liggur fyrir með þessu frv.



Herra forseti. Eins og ég sagði áðan, var það aldrei meining mín að fara að rökræða þetta mál, og var það að gefnu tilefni, sem ég kvaddi mér hljóðs. Hv. 6. landsk. þm. (FRV) vill ekki taka neitt mark á því, sem fulltrúar bænda, sem kosnir eru af bændastéttinni í heild sinni, leggja til og samþykkja, heldur á fundum, sem nokkrir bændur kunna að halda og senda sínar ályktanir. Mér skilst á flokksblaði hv. þm., að það sé verið að stofna til einhverrar vinstri fylkingar stórrar, Alþýðusambandið og víst hans flokkur og fleiri kannske. Við skulum nú setja svo, að þessi fylking næði meiri hluta á Alþ.; þá væri vitanlega ekkert mark takandi á því, þó að þeir væru kosnir eða einhver flokkur næði meiri hluta á Alþ., það væri ekkert mark takandi á því samkvæmt þessari kenningu, það þyrfti eiginlega að kalla þjóðina saman á þing, þar sem allir mættu eða allir gætu mætt og greitt atkvæði. Það er það eina, sem mark er takandi á eftir hans kenningu. En ég verð nú að halda því fram, að það hljóti að álítast, að eyfirzkir bændur séu yfirleitt sammála fulltrúum sínum, þegar það var vitað, þegar þeir voru kosnir, hvaða skoðanir þeir hefðu á þessu máli, því að þetta er ekkert nýtt mál. Ég hef hér fyrir framan mig samþykktir Stéttarsambands bænda, sem það hefur gert í þessu máli, fyrst 1948, svo 1951 og öll árin síðan, og annar fulltrúinn frá Eyjafirði í Stéttarsambandi bænda og á búnaðarþingi hefur öll þessi ár, að því er ég held, átt sæti í Stéttarsambandinu og alltaf verið jafnvel í forustuliði þeirra, sem hafa viljað fá þessa breytingu. Það er öllum eyfirzkum bændum kunnugt, og þeir hafa kosið hann samt sem áður. Því verð ég að leggja eins mikið upp úr og þessum bændafundi, sem haldinn var á dögunum a.m.k. Það er þá ekki heldur hægt að taka mark á þingkosningum, ef ekki er hægt að taka mark á þessu. Og hver er svo aðaltillaga hv. þm.? Það er einmitt um það, að skipaðir verði fulltrúar vissra samtaka til þess að semja frv. um þetta mál. Það felst í rökstuddu dagskránni, sem hann flytur. Er þá nokkurt mark takandi á þeim? Nú semdu þeir frv. og svo væri haldinn fundur, bændafundur eða neytendafundur, einhvers staðar og þeirra frv. mótmælt, á þá ekki að fara eftir því, sem þeir fundir samþykktu? Til hvers er þá að skipa þessa fulltrúa í n., ef ekki er mark takandi á því, sem fulltrúar ákveðinna stétta og starfshópa samþykkja?