Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og trn. hefur fjallað um frv. til l. um heilbrigðisþjónustu. N. hefur gefið út svofellt álit: „ N. hefur rætt frv. Hún fékk Pál Sigurðsson ráðuneytisstjóra á sinn fund og veitti hann nm. veigamiklar skýringar og upplýsingar um frv. N. leggur til að frv. verði samþ. með þeim breytingum sem hún flytur till. um á sérstöku þskj.“ Þrír nefndarmanna, þeir Halldór Ásgrímsson, Ásgeir Bjarnason og Helgi F. Seljan, skrifa undir nál. með fyrirvara. Þetta er viðamikið frv. eins og gefur að skilja, og enda þótt það hafi verið til umfjöllunar í Nd., þá sáum við okkur ekki fært annað en gera vissar till. til breytinga á því. Við höfðum hins vegar lítinn tíma til stefnu, gerðum okkur ljóst að tími hefði þurft að vera lengri, því að margt orkar tvímælis í þessu, enda þótt segja megi að frv. sé til mikilla bóta frá þeim lögum sem nú gilda. En ýmislegt, sem við höfðum viljað koma að, vannst ekki tími til að vinna til fullnustu og verður að bíða betri tíma og endurnýjaðrar endurskoðunar á lögum um heilbrigðisþjónustu. Við flytjum nokkrar brtt. við frv., og er sú fyrsta við II. kafla frv. og við 6. gr., að í stað Arnessýslu komi: Árnessýslu og Selfosskaupstað. - Þetta er eðlileg afleiðing af því að svo stutt er síðan Selfosshreppur gerðist kaupstaður, að frv. mun hafa verið komið í prentun áður en svo varð. Við 14. gr. frv. gerum við í fyrsta lagi brtt. við 14. 6. 4. Þórshafnarumdæmi. Leggjum við til að liðurinn hljóði svo: Þórshöfn H 1. starfssvæði Svalbarðshreppur, Þórshafnarhreppur og Sauðaneshreppur. Og nýr liður komi þar: Raufarhöfn H 1, starfssvæði Raufarhafnarhreppur. Þessi breyting stafar af því, að sú breyting hefur verið gerð frá upphaflegu lögunum, að Vopnafjarðarhérað hefur verið sett undir Egilsstaði í Austfjarðakjördæmi og heilbrigðisumdæmi, þannig að Þórshöfn er nú orðin á austurendanum í Norðurlandskjördæmi eystra. Er þá í raun og veru fallinn burt grundvöllurinn fyrir því, að Þórshöfn verði eins konar miðsvæði þarna, en það var áður svo, að Þórshöfn átti að vera höfuðstöð fyrir Vopnafjörð og Raufarhöfn og jafnvel Kópasker líka. Nú hefur þessu verið breytt þannig, að Vopnafjörður, Þórshöfn, Raufarhöfn og Kópasker verða öll H 1 stöðvar þar sem verður starfandi læknir og e. t. v. hjúkrunarfræðingur. Er talið að þetta falli miklu betur að þeim aðstæðum, sem þarna eru, einkum vegna þess hve tíðarfar er þarna erfitt á vetrum og umferð öll erfið. Er því ekki talið forsvaranlegt annað en að læknir sitji jafnan á hverjum þessum stað og þeir séu sjálfstæðar einingar. Enn fremur gerum við brtt. við 14.7.1 á þá leið, að þar verði Vopnafjörður H 1. starfssvæði Vopnafjarðarhreppur. Í öðru lagi, sem 5. liður: Bakkafjörður H, starfssvæði Skeggjastaðahreppur. Bakkafjörður er nú mjög illa settur varðandi heilbrigðisþjónustu. Hann heyrir í rauninni undir Vopnafjörð, en er með bráðabirgðaákvæði settur undir Þórshöfn og þjónað þaðan nú að nokkru leyti a. m. k. Þótt þetta sé fámennur hreppur, þá er talið nauðsynlegt að hann fái aðstöðu til betri heilbrigðisþjónustu en nú er hægt að veita. Því er lagt til, að þar komi aðstaða til lækninga og þar geti verið starfandi hjúkrunarfræðingur. Þá gerum við brtt. við 19. gr., og er hún aðeins á þá leið, að í stað orðsins „sjúkdómsleit“ komi: sjúkdómaleit. Fleiri eru þær brtt. ekki sem við gerum. Okkur er ljóst að æskilegt hefði verið að koma til móts við sumar af þeim heilbrigðisstéttum, sem við okkur hafa talað og telja að þurfi að kveða nánar um starfssvið þeirra í þessu frv. En ég sé hins vegar ekki að við getum annað gert en að leggja til að nú þegar verði hafin athugun á samvinnu og valdaaðstöðu hinna ýmsu heilbrigðisstétta og að það bíði næstu endurnýjaðrar athugunar á heilbrigðislögunum hvað gera skuli í þeim málum og hvernig skuli kveða á um slík atriði. Varðandi sérstakar brtt. sem Helgi Seljan flytur, þá verð ég að segja, að margt af því hefur verið til umfjöllunar og athugunar hjá okkur, en við höfum af ástæðum, sem ég áður hef greint nokkuð, ekki séð okkur fært að taka þau atriði inn í frv. núna. Þess vegna get ég ekki lagt til að þessar till. verð samþ. Annað mál er það, að án efa verður fljótlega að kveða nokkuð nánar á um hlut hjúkrunarfræðinga í heilsugæslunni og þeim nýju héruðum, sem nú myndast, og hef ég trú á því, að bæði ráðh. og landlæknir hafi áhuga á að þau mál verði leyst hið allra fyrsta.



Herra forseti. Ég hlýt að harma hve stuttur tími hefur gefist til þess að athuga mál þetta. Stjórnarsinnar gera sér að sjálfsögðu einnig ljóst að hér hefur verið allt of takmarkaður tími til að fjalla um jafnveigamikið mál. Reyndar hafa ekki komið fram fullnægjandi röksemdir fyrir því, að slík allsherjaruppstokkun, eins og í sumu hér er þó farið inn á, hefði þurft að koma til. Það hefur verið bent á það af hálfu þeirra, sem þetta mál flytja af mestu kappi, að nauðsynlegt hefði verið að gera ákveðnar breytingar, sérstaklega varðandi Suðurland, og það hefur verið sjálfsagt og ekki staðið á okkur að standa að þeim breytingum á lögum um heilbrigðisþjónustu sem þar hefðu verið nauðsynlegar. En fyrir nauðsyn allsherjaruppstokkunar á þessu, eins og þarna er í sumum greinum, þó ekki nægilega í öllum, höfum við ekki fengið neinar röksemdir. Og það kemur líka glögglega í ljós, eins og síðast núna hjá hv. frsm. n. okkar, að hann telur að í ýmsum greinum þurfi fljótlega að endurskoða þessa endurskoðun sem nú hefur farið fram. Og það er alveg rétt. Það er alveg ljóst. Þar af leiðandi er hér að miklu leyti um handahófskennt verk að ræða. Ég bendi m. a. á það, að í Nd. var fellt út eitt ákvæðanna um verkefni heilbrigðismálaráðs, og það var fellt út af einum nm. í þeirri nefnd, sem stóð að þessari endurskoðun og átti þó gerst að vita hvað væri nauðsynlegt að hafa á verkefnalista þessa heilbrigðismálaráðs og hvað ekki. En þegar þessi hv. þm. fer að starfa í þn., leggur hann til að þetta sé fellt brott! Þetta er dæmi um vinnubrögðin. Ég skal ekki hafa um málið mörg orð, því að þær breytingar, sem hér er um að ræða, eru til bóta. Þær hafa náðst fram þó í gegnum það starf sem þarna hefur verið unnið. Og ég ásaka ekki formann n., hann er undir stífri pressu frá hæstv. ráðh. um að koma þessu í gegn hið fyrsta og ég skil vel hans starfsaðstöðu. Ég þakka sérstaklega fyrir hönd okkar Austfirðinga þann skilning sem kom fram hjá honum og reyndar ráðuneytisstjóra einnig varðandi þá uppástungu sem kom fram í n. um aðstöðu fyrir lækni á Bakkafirði. En ég held að það hafi ekki heldur verið færð nein rök gegn þeirri till. sem við flytjum hér, hv. þm. Halldór Ásgrímsson, um að Eskifjörður yrði H 2 stöð. Það hafa engin rök komið fram gegn henni, sem ég tel haldbær. Við munum að sjálfsögðu standa áfram við þá till. okkar og láta hana koma til atkv. Brtt. frá okkur hv. þm. Stefáni Jónssyni er um að heimildin í 42. gr. verði betur tryggð með því, að heilbrmrn. sé skylt að gera áætlun um það árlega, á hvern hátt megi best nýta hana og dreifa sérfræðiþjónustunni sem mest um landið allt. Við þessu fengust ekki svör á nefndarfundi í dag hjá ráðuneytisstjóra, einfaldlega vegna tímaskorts. Það féll niður að fá svör hjá honum við því, hversu mikið þessar sérfræðiheimildir hefðu verið notaðar. Tíminn hefur sem sagt ekki verið rýmri en það, að jafnvel einföldum spurningum eins og þessari hefur ekki fengist svarað. Ekki komu heldur fram í n. hjá okkur nein teljandi mótrök, sem ég get fallist á, gegn þeirri brtt. sem ég hef flutt hér sérstaklega og voru fluttar áður í Nd. af hv. þm. Vilborgu Harðardóttur varðandi héraðshjúkrunarfræðingana. Ég hef ekki enn þá, hvað sem menn segja um vissan stéttaríg, sem er nú nægur hjá þessum heilbrigðisstéttum að vísu, séð neitt sem mælir í móti því að fara eftir óskum Hjúkrunarfélags Íslands um þær breytingar sem það hefur farið fram á núna upp á síðkastið alveg sérstaklega, og eru aðeins orðnar þrjár. Félagið bar upp miklu fleiri breytingar, en hefur dregið þær saman og beðið um að við tækjum aðeins tillit til þriggja þeirra. Það er engin ástæða til þess að taka þetta jafnréttismál, eins og ég tel þetta mál, neitt út úr.Því hef ég leyft mér að flytja þessa till., sem er í þrem liðum og snertir í raun og veru allt það sama, að ráðh. skipi einn af starfandi heilsugæsluhjúkrunarfræðingum - svo gáfulegt orð sem það er nú orðið, en það er ekki mér að kenna, það er þeim að kenna sem semja þessi vísu frv. - sem héraðshjúkrunarfræðing til fjögurra ára í senn. Og síðan sé þetta eins í sambandi við 8. gr., þar sem sagt er að ráðh. setji héraðslæknum erindisbréf að fengnum till. landlæknis, þar setji ráðh. héraðshjúkrunarfræðingum erindisbréf að fengnum till. Hjúkrunarfélags Íslands. Hið sama gildir svo aftur varðandi 10. gr., þar sem talað er um laun heilsugæslulækna sem jafnframt eru héraðslæknar, þau fari eftir launasamningum fjmrn. og Læknafélags Íslands á hverjum tíma, þá fari um laun hjúkrunarfræðinga á heilsugæslustöðvum, sem jafnframt eru héraðshjúkrunarfræðingar, eftir launasamningi fjmrh. og Hjúkrunarfélags Íslands á hverjum tíma. Ég neita því ekki, að vafalaust er einhver stéttarmetnaður hér á bak við. Vafalaust mætti fara lengra niður í sambandi við heilbrigðisstéttirnar til þess að veita þeim aukinn rétt og aukna aðild, þannig að læknaeinveldið, sem hefur ríkt í heilbrigðismálum okkar, væri nokkuð skert, því að það hygg ég að mætti gera alveg að skaðlausu. En brtt. þessar eru það meinlausar, að ég held að meira að segja læknar ættu að geta samþykkt þær.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram í þessum umr. hafði heilbr.- og trn. ekki mikinn tíma til að athuga þetta frv. Satt best að segja er ekki svo langt um liðið síðan þeirri skipan í læknisþjónustu var komið á sem nú gildir og á að breyta með frv. þessu. Vera má að það sé eitthvað í þessu frv. sem er aðkallandi, um það skal ég ekki dæma. Ég hafði ritað undir nál. með fyrirvara sem byggist fyrst og fremst á því er varðar það læknishérað sem ég tel mig nokkru máli skipta, Stykkishólmsumdæmi, þar sem í fyrsta lagi á að taka Flateyjarhrepp á Breiðafirði frá þjónustustarfsemi í Stykkishólmi og fela læknishéraðinu á Hólmavík. Nú ætla ég ekki að dæma um það, hvort hægt verður að sinna þeirri læknisþjónustu nægjanlega frá Hólmavík, en mér finnst harla ótrúlegt að aðstaðan verði betri fyrir Flateyjarbúa að fá sína þjónustu þaðan að norðan en úr næsta nágrenni, frá Stykkishólmi. Í öðru lagi vil ég benda á 3. lið að því er varðar Stykkishólmsumdæmi: Búðardalur H 2 sem er nú starfssvæði allra hreppa Dalasýslu og Austur-Barðastrandarsýslu. Það er gert ráð fyrir því í þessu frv., að austustu hreppar Barðastrandarsýslu, þ. e. Geiradalur, Reykhólasveit, Gufudalssveit og Múlahreppur, tilheyri Hólmavík. Vera má að það sé líka hægt að þjóna þeim hreppum betur frá Hólmavík en frá Búðardal. En margt finnst mér benda til þess, að það fólk, sem þarna býr, fái betri þjónustu frá Búðardal en frá Hólmavík. En hvað um það, það, sem mér finnst á skorta í frv. þessu er, að þegar haft er í huga að þarna á að skipta umdæmi þessu, sem stendur að heilsugæslustöðinni í Búðardal og hefur tekið á sig vissar byrðar í uppbyggingu þar, þá er hvergi neitt ákvæði um hvaða háttur verður á hafður í fjármálum þegar slík breyting verður gerð, um það hvort Austur-Barðstrendingar eigi að fá endurgreitt þegar þeir flytja til Hólmavíkur og byrja á því að byggja þar upp læknisþjónustu sína ásamt þeim sem þar eru fyrir og hver kaupir þeirra hlut í stofnkostnaði. Ég leyfi mér líka að benda á að þegar lög um heilsugæslu voru lögfest fyrir 5 árum, þá var það talin lágmarksstærð, að á einu heilsugæslusvæði væru 1500–2000 manns, og þar af leiðandi væru íbúar á þessu heilsugæslusvæði, þ. e. Dalasýslu ásamt Austur-Barðastrandarsýslu alveg á mörkum þess að vera nógu margir. En hvernig verður þá með rekstur heilsugæslustöðvarinnar í Búðardalshéraði einu saman, þegar Austur-Barðstrendingar eru ekki lengur með? Mér finnst þetta vera nokkur spurning, og þetta hlýtur að valda mikilli fjárhagslegri röskun, ekki bara að því er varðar stofnkostnað, heldur einnig og ekki síður að því er varðar rekstrarkostnað, þó maður haldi sig eingöngu við fjárhagshliðar þessa máls en ekki þá heilbrigðisþjónustu sem þarf að veita öllu þessu fólki í framtíðinni. Ákvæði um þessi efni eru öll óviss í frv., bæði að því er varðar skiptingu á stofnkostnaði og rekstrarkostnaði, ef um breytingar verður að ræða í framtíðinni. Ég tel breytingu þessa því óþarfa og ekki til bóta og mun ekki greiða þessu frv. atkv.



Herra forseti. Iðnn. hefur haft til athugunar frv, til l. um Iðntæknistofnun Íslands, sem hét reyndar Tæknistofnun Íslands þegar frv. var lagt fram í Nd., en var breytt þar í Iðntæknistofnun Íslands. Nál. kemur fram á þskj. 884 og brtt. á þskj. 885. Eins og kemur fram í nál. kvaddi n. á sinn fund þá Davíð Scheving Thorsteinsson formann Félags ísl. iðnrekenda, Hauk Björnsson framkvstj. sama félags, Harald Ásgeirsson framkvstj. Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins, Gunnar Björnsson formann Meistarasambands byggingarmanna og Sigurð Kristinsson formann Landssambands iðnaðarmanna. Fyrst og fremst var um það fjallað á þessum fundum hvort rétt væri að sameina Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins fyrirhugaðri Iðntæknistofnun Íslands. Um það gæti ég haft langt mál, því að þetta mál hefur verið í undirbúningi í allmörg ár eða allt frá 1972. Hefur reyndar mikið vatn runnið til sjávar frá því að sú athugun hófst. Nefnd var þá sett á laggirnar sem skilaði áliti um sameiningu þessara þriggja stofnana. Var gert ráð fyrir öðrum mjög veigamiklum breytingum í því sambandi, m. a. margföldun á fjármagni til þessara stofnana með vissum mörkuðum tekjustofnum og sömuleiðis frjálsræði til handa þessari stofnun, hinni nýju tæknistofnun, til að lausráða starfslið í langtum ríkara mæli en nú er. Við nánari athugun á þessum málum í höndum iðnrn. voru þessi atriði bæði felld út. Á sama tíma hefur jafnframt orðið veruleg breyting í starfsemi þessara stofnana, sem hefur, svo ég hlaupi mjög hratt yfir sögu, valdið miklum breytingum í viðhorfi þeirra, sem eiga hlut að máli, til þessa atriðis um sameiningu Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins við þær aðrar stofnanir, þ. e. a. s. Iðnþróunarstofnun Íslands og Rannsóknastofnun iðnaðarins, sem hér um ræðir. Ég vil geta þess, að almennt er sú regla viðhöfð í öllum nágrannalöndum okkar, að tæknistofnanir, sem annast alls konar daglega þjónustu við viðkomandi iðngrein, eru aðskildar frá rannsóknastofnunum, sem starfa sjálfstæðar eða óháðar slíkum vandamálum hins líðandi dags. Þetta er gert vegna þess að yfirleitt er mjög erfitt að sameina þetta tvennt. Yfirleitt verður þjónustustarfsemin það yfirgnæfandi að sjálfstæð rannsóknastarfsemi fær lítinn framgang. Hér hefur verið reynt að sameina þetta. Þetta hefur gefist nú upp á síðkastið vel hjá Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, þar sem hvort tveggja hefur þróast. Hins vegar á það eflaust verulegan þátt í þeirri staðreynd, að hjá Rannsóknastofnun iðnaðarins hefur þjónustustarfsemin orðið yfirgnæfandi. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta miklu meira mál, enda flestir horfnir af fundi, en þó geta þess, að á þessum fundi, sem haldinn var með fyrrnefndum mönnum, kom m. a. mjög eindregið fram hjá Gunnari Björnssyni formanni Meistarasambands byggingarmanna, að hann og hans samband óskar ekki eftir því., að Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins verði sameinuð í Iðntæknistofnun Íslands. Undir þetta var tekið mjög ákveðið af Haraldi Ásgeirssyni framkvæmdastjóra Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og sömuleiðis af Sigurði Kristinssyni formanni Landssambands iðnaðarmanna. Einnig kom fram að formaður Félags ísl. iðnrekenda, sem hefur verið mikill hvatamaður að þessari sameiningu, telur að þetta sé ekki rétt að gera gegn vilja Meistarasambands byggingarmanna. Að þessum niðurstöðum fengnum varð n. sammála um að fella út úr frv. þau ákvæði sem fjalla um Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, og eru brtt. í þá veru fluttar á þskj. 885. Ég vil taka það fram, að á fundi n. kom fram að vel gætu viðhorf breyst seinna, ef t. d, unnt reynist að afla verulegra tekna til sameinaðrar stofnunar og skapa henni ýmsa starfsaðstöðu. En eins og horfir í dag voru þeir menn, sem til voru kvaddir frá byggingariðnaðinum, á einu máli um að þeirra starfsemi væri betur þjónað af Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins eins og hún hefur þróast upp á síðkastið heldur en í sameinaðri stofnun. Ég vil jafnframt geta þess, að þróun Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins hefur að þessu leyti verið mjög ánægjuleg s.l. ár. Tækniráðgjafarnefnd, sem í sitja 14 menn úr byggingariðnaðinum og starfa við þá stofnun, hefur starfað vel. Starfsemi hennar hefur aukist. Tengsl Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins við sína iðngrein hafa þannig verulega eflst. Eins og ég sagði áðan mætti hafa um þetta mörg fleiri orð. Ég vil lýsa ánægju minni með þá samstöðu sem náðist í iðnn. um þetta mál. Það er persónuleg sannfæring mín, og ég hygg að ég tali þar af nokkurri reynslu og þekkingu um þetta mál, að því sé stórum betur farið á þennan veg en ráð var fyrir gert í frv. Jafnframt er það skoðun mín og okkar allra, að Iðntæknistofnun Íslands, sem mynduð verður með sameiningu Rannsóknastofnunar iðnaðarins og Iðnþróunarstofnunar Íslands, verði íslenskum iðnaði til framdráttar.