Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og ég gat um við 2. umr. þessa máls, þá áskildum við hv. þm. Snæf. okkur rétt til þess í menntmn. að flytja síðar brtt. við þau ákvæði þessa frv., sem fjölluðu um skiptingu skemmtanaskattsins milli þeirra aðila, sem þar um ræðir. Ég hafði kosið, eins og ég gat um við 2. umr., að allmiklu hærra hlutfall af þessum skatti yrði ætlað félagsheimilum eða samkomuhúsum utan Reykjavíkur en þar er gert ráð fyrir. Nú er það hins vegar þannig, að samkomulag hefur í aðalatriðum náðst um þessa skiptingu. En þar sem þetta hlutfall er svo miklu lægra en ég hafði kosið, eins og ég hef áður lýst, þá höfum við hv. þm. Snæf. ákveðið að bera hér fram brtt., sem fer fram á að breyta þessu hlutfalli nokkuð, en þó ekki verulega og þá á þann hátt. að í staðinn fyrir. að í frv. er gert ráð fyrir, að 45% skattsins renni til þjóðleikhússins, komi 40% og í staðinn fyrir 45% til félagsheimilanna komi 50% af skattinum. Það er sem sagt till. okkar, að hlutfallið af skattinum til félagsheimilanna hækki um 5%, en þá lækki aftur hlutfallið til þjóðleikhússins að sama skapi. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þessa brtt. Ef hún yrði samþ., finnst mér það mjög hæfileg skipting á þessum tekjustofni milli þjóðleikhússins og félagsheimilanna. Það hefur verið á það bent með réttu, að það er mjög hæpið að segja nokkuð um það fyrir fram, hversu mikill halli verður á rekstri þjóðleikhússins. Það virðast allir sammála um það, að hann verði nokkur, og mér virðist ekki varlegt á þessu stigi málsins að leggja til, að félagsheimilin fái meiri hluta af þessum skatti en hér er lagt til, enda þótt þörfin sé mikil fyrir félagsheimili dreifbýlisins. Ég vil svo leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt.

Forseti (GÞ): Mér hefur borizt skrifi. brtt.. sem nú hefur verið lýst, og þarf afbrigði fyrir henni.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að vara hv. d. við því að ganga nú frá þessu máli í kvöld, hvort sem það er gert eins og hæstv. ríkisstj. leggur til eða samkv. brtt. hv. þm. N-Ísf. Og það, sem ber til þess, er, að bæði er málið lítið undirbúið og hefur verið lítið rætt hér, og í öðru lagi er þannig útlitið með fjármál landsins og í raun og veru þjóðleikhússins líka, að það er síður en svo ástæða til að flýta svona mikið þessari lögbindingu. Mér þykir rétt að skýra hv. d. frá því, af því að ég er í byggingarn. þjóðleikhússins, að það er í raun og veru ákaflega ósennilegt, að þjóðleikhúsið verði tilbúið mjög fljótlega, og valda því margar ástæður. Hvað sem íslenzkum peningum líður, þá koma til aðrar hindranir, svo sem gjaldeyrisörðugleikar, sem valda því nú, að byggingin er nálega stöðvuð. Eftir mikla baráttu var lofað yfirfærslu á 500 þús. kr. (sænskum), sem kom sér ákaflega vel, enda þótt slíkt væri alls ekki nóg, en þegar á átti að herða, þá sá gjaldeyrisnefnd sér ekki fært annað en að draga mikið úr þessu, svo að jafnvel þessi takmarkaða upphæð er ekki fáanleg. Og það er ekki hægt að segja annað en að samningar um efni og vinnu eru því miður í yfirvofandi hættu að stranda, að því er snertir um helming útboðsins, sökum gjaldeyrisleysis landsins. Er þó ekki um annað að ræða en tiltölulega litla yfirfærslu til Danmerkur og Svíþjóðar, og það mun vera enn þá meiri tregða á yfirfærslu til Danmerkur sem stendur. Ofan á þetta bætist svo það, sem ég álít rétt, að hv. d. viti, að það er ákaflega dýr öll smíðavinna hér og erfitt að fá smiði og þess vegna hefur verið fluttur inn fjöldi af erlendu starfsfólki, bæði faglærðu og ófaglærðu. Þetta er náttúrlega nokkuð merkilegt atriði. Enn fremur hefur verið sökum þessarar dýrtíðar undanfarin ár leyfður mjög mikill innflutningur á húsgögnum, og hefur mér verið sagt, að í því skyni hafi verið leyfðar yfirfærslur fyrir um 8 millj. kr. og það til einstakra manna á ekki löngum tíma. Og í viðbót við þetta hafa íslenzkir smiðir mjög mikið að gera. Þegar þjóðleikhúsnefnd fór að hugsa um að fá húsgögn, stóla o. fl., þá er það vitanlegt, að þar þurfti að athuga, hvar mundi bezt að gera slík kaup, bæði hvað gæði og verð snerti, og var ekkert undarlegt, þó að hún leitaði einnig til erlendra og stærri þjóða. Þá kom gott tilboð, bæði frá Danmörku og Svíþjóð, og taldi n., að um stórfelldan sparnað væri þar að ræða að taka þeim, borið saman við smíði hér. Íslenzku húsgagnasmiðirnir vildu ekki eiga þátt í útboði þessu. Þeir treystu sér ekki til að bjóða slík kjör, sem gætu staðizt samanburð, vegna þess hve vinna væri hér dýr og miklu dýrari en annars staðar, svo að þeir skrifuðu þjóðleikhúsn. og lýstu þar yfir. að þeir treystu sér ekki til þess að bjóða í þessa vinnu, þeir mundu vera til með að vinna að þessu verki eftir reikningi. þ. e. að vinna að þessu í tímavinnu. en ekki ákvæðisvinnu. Þessir menn tóku ekki þátt í samkeppni þessa útboðs og sinntu því ekki. En þáttur þeirra fulltrúa í félögum þeirra var skipulagður á þá lund að reyna að fá önnur félög í lið með sér til þess að gera ólöglegt þetta útboð, ef það kæmi til greina. Þegar svo útlendingarnir vissu um þetta, að hér lægi við, að ofbeldi yrði kannske beitt af íslenzkum smiðum til þess að hindra þessa smíði, þá gera þeir ef til vill líka ráðstafanir til þess að vera þá ekki bundnir hér í ákvæðisvinnu. Nú er ekki vitað, hvernig þetta fer, en auðvitað getur þjóðleikhúsn. ekki lagt til annað en að hér sé réttarríki, þannig að verkalýðsfélög hafi sín samtök. En samt sem áður er ekki vafi á því, að það vaka ofbeldishugmyndir fyrir þessum mönnum hér. Og ef það bættist nú ofan á, að ríkið hefði hvorki yfirfærslumöguleika til þess að geta tekið þeim tilboðum, sem það ætti kost á erlendis, eða gæti valið um þá menn, sem væru löglegir til þess að vinna þetta, þá sé ég mjög litla ástæðu til þess að vera að flýta sér svona með þetta frv. Þess vegna mun ég koma með dagskrártill., þar sem lagt er til að málinu verði frestað. En úr því að ég minntist á ofbeldisáætlanir sumra smiða hér í bænum, þá er ekki úr vegi að minnast á það, sem hér er að gerast í þessum málum að öðru leyti. Það eru hér fleiri þús. erlendir menn í vinnu, margir faglærðir smiðir, sem auðvitað gætu tekið vinnu frá íslenzkum smiðum, en það er ekkert skipt sér af því. Og svo er hitt, að hingað til lands hafa verið flutt húsgögn fyrir millj. kr. Hefur verið mikið amazt við því af íslenzkum smiðum? Ég held ekki. Ég vil leyfa mér að snúa mér til hæstv. menntmrh. og spyrja hann um það, hvers vegna hann sæki þetta mál með svona miklu kappi nú í þinglokin og hvort hann geti tryggt það, að þessi vinna, sem nauðsynlegt er að framkvæma, ef þjóðleikhúsið á að ná fram að ganga, geti farið fram fyrir ofbeldi annarra manna, og hvort ráðh. getur tryggt, að hér sé réttarríki, sem aðrar þjóðir geti samið við, eða ekki. Ef hann ekki getur tryggt þetta, hvers vegna vill hann þá yfirleitt flýta sér svona með slíkt mál, sem náttúrlega er ómögulegt að segja um hvernig fer? Þó að þetta sé nauðsynjamál og kannske samningsmál, þá hygg ég ekki, að of oft sé kveðin sú vísa, að þetta mál er undarlega flutt og hroðvirknislega hjá hæstv. menntmrh. Það kom líka í ljós við 2. umr., að það var með nauðung hægt að knýja fram atkvgr. Það var auðséð, hver tregðan var gegn þessu máli, enda skilst mér, að málið sé með nokkurri nauðung fram komið. Þá, langar mig einnig til þess að gera fyrirspurn til hæstv. forsrh., hvort framgangur þessa máls hafi verið eitt af samningsatriðum stjórnarinnar, og ef svo væri, hvaða ástæður liggi til þess, að þannig er farið að eins og hér er gert. Nú er ekki hægt að láta þetta mál fara gegnum 3. umr. án þess að benda á það, að það er ákaflega illa undirbúið. Það er búið þannig um það, að fyrrv. menntmrh. fékk H. K. Laxness og Þorstein Ö. Stephensen sem aðalmenn til þess að undirbúa frv., og þetta frv. var ekki byggt á neinni rannsókn og því fylgdi engin skýrsla um það, hvaða kostnaður mundi verða af rekstri leikhússins, og heldur engin skýrsla um það, hvernig þessum hlutum er háttað í öðrum löndum. Það er yfirleitt ekkert gert nema að kasta þessu frv. svona illa gerðu inn í þingið, sem er um það, að sett verði á stofn fyrirtæki á kostnað ríkisins. Nú hef ég, síðan síðasta umr. fór fram, aflað mér upplýsinga um það, að þetta mál stendur þannig, að það er ekki hægt að segja, að neitt fordæmi sé fyrir framkomu hæstv. menntmrh. og hv. n., svo að það er ekki furða, þó að treglega gengi hér við atkvgr. í d. um þetta mál, því að hér er líka verið að veita vatni upp brekkuna.

Ég vil benda hv. þm. á, að það er 4. dagskrármálið, sem er til umr.

Ég vænti þess, að hæstv. forseti gangi þess ekki dulinn, að það eru hér menn á Alþ., sem vita, að ef búið er að samþykkja þó ekki sé nema 7–8 millj. kr. útgjöld til ríkisrekstrar þjóðleikhúss, þá er ekki ástæðulaust að reyna að vekja athygli þm. á því, hvað er að gerast, og væri ekkert úr vegi fyrir hv. þm. N-Ísf. og hæstv. forseta að geta átt þess kost að athuga þetta mál. Það er engin ástæða til þess fyrir þm., þegar einhverjir menn eru fengnir til þess að undirbúa mál, sem þeir hafa ekki vit á, að samþykkja það án þess að athuga, hvað er í raun og veru á ferðinni, og það kemur bókstaflega við þeirri d., sem á að greiða atkv. um það, hvort hún vill hafa ríkisrekstur eða ekki, þó að ekki sé búið að leggja fram nema 7–8 millj. kr. þarna á einn lið útgjaldanna. Út í sams konar fen og hér er um að ræða hefur norska ríkið ekki þorað að ganga. Og ekkert fordæmi er til um það frá Norðurlöndum. að ríkisrekstur sé hafður á leikhúsum, nema eitt leikhús í Danmörku er rekið af ríkinu og er rekið með stöðugum halla og óánægju. Í Svíþjóð er eitt eða ekkert dæmi um þetta. Yfirleitt alls staðar á Norðurlöndum er það einkaframtakið, félög og sjálfstjórnarstofnanir, sem reka leikhúsin. Svo er það og á Englandi, sem ég vona. að hv. þm. og hæstv. menntmrh. viti. Ég vona, að þeir viti það, að á Englandi hefur sjónleikagerð og leiklist lengi verið stunduð og með miklum árangri. En samt sem áður hefur Englendingum aldrei dottið í hug, að enska ríkið geri það, sem hér er lagt til, að íslenzka ríkið geri á þessu sviði. Frá Ameríku er sama að segja. Þar getur enginn maður hugsað sér að gera þetta, sem hér er stefnt að nú, því að það er álitið, jafnvel í svo ríkum löndum og stórum borgum, að bezt fari á því, að leiklistin sé rekin á frjálsum grundvelli, en með stuðningi þess opinbera. Ég mun kannske við meðferð annarra frv. geta bent á dæmi um, hvað hér er í hættu. Í hættu er það, að með ríkisrekstri verði eyðilagðir þeir kraftar, sem við höfum hér á þessu sviði, þannig að menn, sem hafa lagt það á sig að vinna sem áhugamenn fyrir leiklistina og eiga að geta gert það betur með betri húsakynnum, verði rólegir og áhugalitlir, ef það fyrirkomulag kemst á, sem hér er stefnt að. - Ég mun þess vegna leggja fram í þessu máli till. til rökst. dagskrár, þess efnis, að þar sem þetta mál sé órannsakað af stjórnarinnar hálfu, sem hefur lagt það fram, og af því að þess stefna er í mótsögn við þá stefnu, sem er í þeim löndum, sem við þekkjum mikið, þá sé þessu máli vísað til hæstv. ríkisstj. til frekari athugunar og fyrirgreiðslu.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Ég vildi minna á tvennt. Fyrst það atriði, sem hv. þm. S-Þ. kom inn á, hvort nú lægi nokkuð á að setja löggjöf um skiptingu skemmtanaskattsins, og svo hitt, um rekstur þjóðleikhússins. Ég bendi hv. þdm. á það, að það er mjög þýðingarmikið að gera þetta nú, fyrst og fremst af því, að það er aðkallandi að fá hluta af skemmtanaskattinum til félagsheimila. En ef löggjöf er ekki sett um þetta nú, rýrir það mikið félagsheimilasjóð. Og hér hefur verið lögð fram till. um að hækka hlut félagsheimilanna af skemmtanaskattinum. Viðvíkjandi þjóðleikhúsinu er það að segja, að það er rétt, að brugðið getur til beggja vona um það, hvenær þjóðleikhúsið verði tilbúið til rekstrar. Fyrir rúmum mánuði gerðu ýmsir sér vonir um, að það gæti orðið um næstu jól. Nú er víst óhætt að segja, að vegna gjaldeyrisörðugleika getur það ekki orðið. En vonandi líða ekki mörg misseri, þangað til þjóðleikhúsið er alveg tilbúið. Og rekstur þjóðleikhússins þarf mikinn undirbúning. Það er því óhæf aðferð að setja löggjöf um þjóðleikhúsið rétt áður en leikhúsið er opnað til afnota. Sú löggjöf verður að koma löngu áður, til þess að allur undirbúningur rekstrarins geti farið skipulega fram. Sá undirbúningur er mikill. Og við erum landnemar í þessum efnum, og þess vegna ríður okkur á því umfram allt að hafa tíma fyrir okkur í þessu efni, því að annars gæti allt farið í handaskolum, ef menn létu bíða til síðustu stundar að ákveða, hvernig þessum rekstri verði fyrir komið. Ef menn athuga þetta rólega, held ég, að menn verði mér sammála um, að því fyrr sem menn gera ákvarðanir um það, hvernig reka skuli leikhúsið. því betra. Þá er hitt atriðið, að hv. þm. N-Ísf. og hv. þm. Snæf. hafa lagt til, að breytt verði hlutfallinu á skiptingu skemmtanaskattsins, þannig að í stað 45% renni í félagsheimilasjóð 50% af skattinum, og 40% í rekstrarsjóð þjóðleikhússins í stað 45%. Það má segja, að ekki sé gífurlegur munur á þessu, sem þarna er farið fram á, og því, sem ætlazt er til eftir frv. En ég hef verið að reyna í nokkrar vikur að ganga á milli þeirra manna, sem vilja draga sem mest af þessu til félagsheimilasjóðs, og hinna, sem vilja draga sem mest af þessu að þjóðleikhúsinu. Og eftir að hafa gengið milli manna vegna þessa í margar vikur, lagði ég þetta hlutfall til, sem í frv. greinir. Ég var farinn að vona, að þetta gæti gengið þannig, að allir gætu orðið sammála um þessa miðlun. En það auðnast sýnilega ekki, því að tveir hv. þm. hafa lagt til annað. Og hv. þm. Borgf. hefur lagt til enn annað, sem kollvarpar þessu öllu, ef samþ. væri, og jafnast ekkert á við brtt. þeirra tveggja hv. þm., sem ég áður nefndi. Ég vildi nú halda mig við það, sem er í frv. um þetta. En ef samþ. brtt. hv. þm. N-Ísf. og hv. þm. Snæf. gæti orðið til þess, að stærri hópur hv. þm. yrði til þess að fylgja því, sem í þeirri brtt. er gert ráð fyrir, þá er langt frá því, að það raski í nokkru verulegu því, sem ég hef fengið sem árangur af þeim jafnvægisgangi, sem ég hef reynt að fara í þessu máli, og setti ég mig ekki upp á móti þeirri skiptingu. Þó að ég vildi helzt, að hlutföllin gætu haldizt eins og ég hef lagt til í frv., þá tel ég þetta ekki grundvallarröskun, og mundi ekki fylgja nein þykkja frá minni hendi út af því, þó að þetta væri samþ., sem í brtt. er farið fram á, ef menn þá fylktu sér um málið betur en áður, svo að því yrði þá augljóslega borgið. Ég skal ekkert segja um, hvort það verða 40% eða 45% af þessum skatti, sem þjóðleikhúsið þarf til síns rekstrar. Ég býst við, að reynt verði að koma rekstrinum á með svo mikilli ráðdeild sem unnt er, og svo verður reynslan að skera úr. Ef komast mætti af með minna, er það gott. En ef meira þyrfti með, verður að taka það til athugunar.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) : Herra forseti. Ég skal reyna að hafa þessa grg. fyrir brtt. eins stutta og ég get. Frv. þetta, sem er stjfrv. og flutt fyrir stjórnina af sjútvn. þessarar hv. d., er um vátryggingarfélög fyrir vélbáta. Í hv. Ed. voru gerðar allmargar breyt. á þessu frv. Flestar eru þær smávægilegar, orðabreytingar, sem eru þó ekki nauðsynlegar. En til að stytta mál mitt, skal ég ekki fara út í þær breyt., sem sjútvn. þessarar hv. d. hefur gengið inn á. N, er þó mótfallin ýmsum. þessum breyt. og telur þær heldur til skaða, en ekki er ástæða til að hrekja svona mikilvæg mál milli d. vegna atriða, sem eru smávægileg. En ýmisleg atriði eru það, sem hv. Ed. hefur sett inn í frv., sem koma í bága við vilja og reynslu vátryggingarfélaga, því að frv. er samið af mþn. í samráði við alla, sem hafa með vátryggingu að gera, og í fullu samráði við vátryggingarfélögin, sem nú eru 19 að tölu, og samábyrgðina. Ég skal svo lýsa þeim breyt., sem sjútvn. þessarar hv. d. vill færa aftur til síns upphaflega vegar. Við 12. gr. hefur af misskilningi verið gerð breyt. Gr. fjallar um flutning skips frá einu vátryggingarsvæði á annað og viðurlög við vanrækslu á flutningi vátryggingarinnar. Hv. Ed. hefur breytt gr. svo, að hún snýst nú eingöngu um tilkynningu um flutninginn, en deilur hafa aldrei snúizt um tilkynninguna nema sem afleiðingu, heldur eingöngu um flutning tryggingarinnar. Sjútvn. þessarar hv. d. hefur því lagt til, að þarna verði bætt inn nýjum málslið, og tel ég hann leiðréttingu frekar en breyt., svo felldum: Sömu viðurlögum varðar það eiganda, ef hann vanrækir að skrásetja skipið tafarlaust á hinu nýja tryggingarsvæði. - Ég hygg, að varla verði ágreiningur við hv. Ed. um þetta atriði. 2. brtt. er líka við breyt., sem hv. Ed. gerði af misskilningi, en hún er við 17. gr., þar sem talað er um ógildingardóm yfir skipi, sem hefur strandað eða fengið áfall, þá segir í frv., eins og það var, að vátryggður eigi rétt til bóta, ef kostnaðurinn við aðgerðina fer fram úr verði skipsins í viðgerðu ástandi, að frádregnu verði þess óviðgerðs. En hv. Ed. hefur breytt þessu svo, að í stað verðs hefur hún sett tryggingarupphæð, en það er vitað, að það er mjög oft allt annað en verðmæti skipsins. Ég held því, að þetta sé á misskilningi byggt, og vona, að hv. Ed. láti frv. ekki hrekjast milli d. af þessum sökum. Höfuðbreyt., sem þessi hv. d. er beðin að aðhyllast, er þannig, að í l., eins og þau eru nú, er ákveðið, að þeir, sem tryggðir eru hjá þessum félögum, eru skyldir að veita aðstoð og fá greitt að skaðlausu allt það, sem þeir hafa í sölurnar lagt, svo sem vinnu, skemmdir eða tafir. En björgunarlaun eru aðallega miðuð við verðmæti þess, sem bjargað er, og veit ég dæmi til þess, að skip, sem dró annað, sem var með bilaða vél, krefst 75 þús. kr. björgunarlauna og fær það líklega, en hefði fyrir fyrirhöfnina fengið um 2–3 þús. kr. Af þessu eina dæmi sést, að hér er ekki um neinar smáupphæðir að ræða, heldur það gagnstæða, og geta fátæk félög hæglega komizt í greiðsluþrot af þessum sökum. Þetta raskar algerlega fjárhagslegum grundvelli hinna fátækari félaga, ef þessi breyt. yrði að l., en þetta var ágreiningslaust samþ. af sjútvn. þessarar d., og er sjálfsagt og réttlátt, að vilji þessarar d. verði ofan á, þar sem hún er fjölmennari, en ég vona, að samkomulag náist við hv. Ed. um þetta atriði. Við 29. gr. hefur n. flutt litla brtt., en þó efnismikla. Nú hefur vátryggingarfélag heimild til að neita skipstjórn skipstjóra, sem þrisvar sinnum, verður uppvís að tjóni vegna trassaskapar. Erlendis er ekki tryggt, ef þetta kemur fyrir einu sinni, en hér er það þó haft þrisvar sinnum. Hv. Ed. breytti þessu svo, að eigandi skipsins getur haft þennan skipstjóra áfram, en sjútvn. þessarar hv. d. sér enga ástæðu til að fallast á það. Við 31. gr. er gerð breyt. Hv. Ed. breytti gr., en hún segir, að skip, sem liggur við land, sé tryggt fyrir hafnaráhættu. Hér hefur hv. Ed. bætt við: „og bruna“, en bruni er einmitt aðalhafnaráhættan, svo að það felst í þessu ákvæði, og væri broslegt, ef þetta væri samþ. Við 32. gr. er önnur höfuðbreyt., en gr. er um úrskurð ágreinings, sem skal vera með gerðardómi, og hefur honum verið breytt frá því, sem nú er, að aðilar skuli tilnefna hvor sinn mann í dóminn og héraðsdómari svo oddamaður. Þetta þýddi, að dómurinn varð í flestum tilfellum úrskurður eins manns, þar sem aðilar eru ekki sammála, og þótti það heldur veikt, og var því svo ákveðið í frv., að allir gerðardómsmenn skuli skipaðir af hæstarétti. Slíkur dómur jafngildir því hæstaréttardómi. En hv. Ed. bætti við, að málinu mætti svo áfrýja til hæstaréttar, sem þýðir í framkvæmd, að því yrði vísað frá hæstaréttardómurunum til hæstaréttar. Málið yrði einnig á þann hátt dómsmál og mjög kostnaðarsamt, svo að svo til enginn ágreiningur bæri það uppi, nema um mjög miklar upphæðir væri að ræða. Þá er breyt. við 36. gr., en hún segir, að ef svo stendur á, að eitthvað kemur fyrir, sem ekki eru ákvæði um í l., skuli l. og venjur samábyrgðarinnar gilda um það. En í l. samábyrgðarinnar segir, að um allt það, sem ekki er ákveðið í l., skuli farið eftir alþjóðlegum reglum, sem er saman safnað í sérstaka bók og viðurkennt erlendis, t. d. á Norðurlöndum. Þetta eru því alþjóðareglur, enda er ekki hægt að taka fyrir öll tilfelli í okkar stuttorðu l. Hv. Ed. vill hafa reglugerð um þetta, en það er ekki hægt. Hún yrði allt of yfirgripsmikil og endurprentun á alþjóðareglunum. Auk þess er ekki hægt að setja reglugerð, nema hún sé byggð á ákveðnu atriði í l. Þessi brtt. er því í samræmi við öll tryggingal. um Norðurlönd og víðar. Vestmannaeyjafélagið er undanþegið ákvæðum þessara l. nema 22. gr. Að þessu lýtur 8. brtt., og er hún eðlileg afleiðing af brtt. við 22. gr. Ég vænti þess, að hv. Ed. fallist á þessar breyt. og hrekji málið ekki frekar milli d., þar sem sjútvn. þessarar hv. d. og hv. d. eru sammála, enda mun sú d. ráða, sem fjölmennari er, en það mundi tefja málið um of, ef það færi til Sþ. N. óskar eftir, að málinu sé hraðað og stafar það m. a. af samningum við erlend vátryggingarfélög, sem þarf að endurnýja fyrir 1. júlí n. k., og er því full þörf á því, að málinu sé hraðað.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Hv. þm. V- Húnv. hefur beðið mig að mæla fyrir tveim brtt., sem hann flytur á þskj. 846. Fyrri till. er um breyt. á skipun stjórnarnefndarinnar, að í stað þess, sem nú er, að eigendur skipanna velja 2 af 3 og samábyrgðin einn, þá kjósi eigendur alla stjórnina. Ég hygg, að þessu hafi verið breytt í Ed., og er þetta eðlilegra en það, sem Ed. lagði til, enda ekki svo náið samband þar á milli, að þetta fyrirkomulag sé eðlilegt. Síðari till. er um það, að ef iðgjald er ekki greitt innan mánaðar, þá skuli ekki bæta það tjón, sem verður eftir þann tíma, una iðgjaldið er greitt. Það hefur gengið erfiðlega að innheimta iðgjöldin, og virðist ekki vanþörf á, að meira aðhald sé en verið hefur. Hef ég þá mælt fyrir þessum brtt. hv. þm. V-Húnv.



Ég vildi aðeins geta þess í sambandi við brtt. frá sjútvn., að ég var ekki viðstaddur, þegar gengið var frá þeim, og tel mig því hafa óbundnar hendur um afstöðu til þeirra, en ég held, að frsm. hafi ekki getið þessa.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) : Út af þessum brtt. á þskj. 846 skal ég geta þess, að hv. Ed. hefur verið ófáanleg til að hafa það ákvæði í l., að tapað verði rétti til bóta, en það er á 2–3 stöðum í frv. Sjútvn. þessarar d. átti einn fund með sjútvn. Ed. og ég marga til að reyna að ná samkomulagi, en n. reyndist ófáanleg til að hafa það ákvæði, að réttur til bóta falli niður, ef trassað er að greiða iðgjöld, en þeir í sjútvn. Ed. töldu, að í stað þessa ákvæðis, sem átti að vera klemma á félögin, mundi hægt að láta endurtrygginguna fá umráð með þessu með því að fá einn stjórnanda. Og það er rökstutt af þeim með því, að félögin bera ekki ábyrgðina eftir þeim nýju reglum nema á 15% af tryggingunum, en endurtryggjandinn, sem er Samábyrgðin, á að bera 85% af áhættunni. Hv. sjútvn. Ed. rökstuddi þá till. með því, að það væri eðlilegt, að sá aðilinn, sem ber 85% af áhættunni, ætti að ráða einum manninum í stjórninni, og ætti því að geta orðið samkomulag um innheimtu til þess að beita lögtaki, sem mun vera dæmalaust, að hafi verið gert af félagi, og þess vegna hefur dregizt allt að tveimur árum að ná inn iðgjöldum, af því að lögtaki hefur ekki verið beitt. Nú taldi hv. sjútvn. Ed. rétt að láta endurtryggjandann fá þannig lagaðan aðgang og áhrif á innheimtu gjaldanna með því að láta hana hafa þar einn mann í stjórn, og vildi hún helzt, að hann væri formaður. En um þetta varð ekki samkomulag. Þetta taldi n. færara en að menn misstu réttinn til tjónbóta. Ég féllst á það, að þeir mættu taka út úr frv. þessi þungu viðurlög, en settu þetta í staðinn, og ég er sannfærður um það, að hv. Ed. gengur aldrei inn á það að breyta þessu aftur. Sjálfum finnst mér ekki óeðlilegt, að sá aðilinn, sem ber 85% af áhættunni, ráði einum af stjórnarnm., og mér þykir líklegt, að þetta mundi leiða til þess, að enn betri samvinna ætti sér stað þarna milli tryggingargjaldenda og tryggingarþega. Ég hygg, að það væri óeðlilegt að breyta þessu aftur samkv. því, sem ætlazt er til í brtt. á þskj. 846 frá hv. þm. V-Húnv., og vildi ég því eindregið leggja til, að þessi ágreiningur milli d. yrði ekki vakinn upp á ný. Það er rétt, sem hv. þm. Ísaf. tók fram, að hann var fjarstaddur, þegar gengið var frá till. n., en það stendur á till. n., að hún sé frá sjútvn. En það stafar af því, að breyt. er ekkert annað en það, sem n. hafði áður sagt. Allar brtt. á þskj. 838 eru samhljóða því, sem n. hafði öll orðið sammála um áður og þar af leiðandi einnig hv. þm. Ísaf. Og eins og hann sagði við mig, sagði hann ekki þessi orð vegna þess, að hann ætlaði að greiða atkv. á móti brtt., heldur til þess að láta vita um það, sem rétt var, að hann var ekki við, þegar gengið var frá brtt. Ég álit samt, að þarna sé varla um fölsun að ræða, þar sem n. öll hafði á fyrra stigi málsins lagt þetta til.

Frsm. (Jóhann Hafstein) : Herra forseti. Ég vildi aðeins gera grein fyrir því, að við 2. umr. var gert ráð fyrir því, að fjhn. athugaði frv. í samráði við sjútvn. í sambandi við frv. um fiskimálasjóð, og hefur orðið samkomulag innan n., og í samræmi við það flytur n. 2 brtt. á þskj. 845. Fyrri brtt. er um það, að gjaldið verði rýmkað þannig, að í stað orðanna „öðrum en síldarafurðum“, komi: öðrum en saltaðri síld -, svo að nú er greitt útflutningsgjald af öllum afurðum öðrum en saltsíld, og er þetta veruleg efling sjóðsins, auk þess sem honum er ætlað gjald úr ríkissjóði. Hin brtt. fjhn. er við 4. gr. b-lið, en þar segir, að til að greiða stofnkostnað byggingar til fiskirannsókna og fiskifræðirannsókna, sem reist verður á vegum Háskóla Íslands og á lóð hans, fari 1/8% fram til ársloka 1949, en eftir þann tíma fellur þessi hluti gjaldsins til fiskimálasjóðs, þá leggur n. til, að síðasti málsl. orðist svo: en eftir þann tíma fellur gjaldið niður, og lækkar þá útflutningsgjaldið samkv. 1. gr. sem þessu nemur. - Þetta eru þær breyt., sem gerðar voru til samræmingar þessara frv., og vænti ég, að málið fái að samþykktum þessum breyt. afgreiðslu frá deildinni.