Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (JÞ): Með þessu frv. er farið fram á það, að slegin sje innlend skiftimynt. Það er, að slegnir verði peningar, er gildi 2 kr., 1 kr. og svo niður eftir, eftir því sem þurfa þykir. Á þessi nýja skiftimynt að koma í stað þeirrar skiftimyntar, sem áður hefir verið löglegur gjaldeyrir manna á milli hjer á landi, þ. e. hinna dönsku silfurpeninga og smámyntar og í stað krónuseðlanna íslensku, en núgildandi lagaákvæði um innlenda 10-eyringa og 25-eyringa eru tekin upp í frv. Frv. þetta er í samræmi við sama háttar löggjöf annara Norður- landaríkja, sem áður höfðu öll samskonar skiftimynt, en eftir að gengi Norðurlandapeninganna varð svo mismunandi, sem nú er orðið, hafa þau öll horfið að því ráði að gera skiftimynt hvert fyrir sig, þannig, að þeir peningar gilda aðeins í því landi, sem þeir eru slegnir í eða fyrir, en alls ekki í hinum Norðurlandaríkjunum. Að því er undirbúning þessa frv. snertir hefir stjórnin notið aðstoðar og upplýsinga frá peningasláttu danska ríkisins um alt það, er snertir stærð, gerð og útlit peninganna o. s. frv. Samkvæmt viðauka við myntsamninginn milli Norðurlandaríkjanna, sem við einnig höfum gengið að, þarf hvert ríkið fyrir sig að gæta þess, að gera ekki sína sjerskiftimynt svo líka samskonar peningum neins hinna ríkjanna, að um þá verði vilst eða hætta á misgripum, og hefir gerð þessara peninga því verið borin undir stjórnir hinna ríkjanna, en svör frá Noregi og Svíþjóð ókomin enn. Upp í þetta frv. eru tekin ákvæði um að halda óbreyttri þeirri 25 og 10 aura skiftimynt, sem við höfum þegar fengið, og þarf engrar breytingar við að því er þá peninga snertir. Að öðru leyti sje jeg ekki ástæðu til að ræða þetta frv. frekara að þessu sinni, og geri jeg það að till. minni, að því verði að aflokinni þessari umr. vísað til allshn.

Atvinnumálaráðherra (MG): Eins og kunnugt er var bjargráðasjóðurinn stofnaður með lögum nr. 45, 10. nóv. 1913, og er svo ákveðið í 4. gr. þeirra laga, að sjóðurinn skuli ávaxtast í Landsbankanum, og í 12. gr. er ákveðið, að ef hallæri ber að höndum, á hvert hjerað tilkall til sjereignar sinnar til útbýtingar, og getur jafnvel fengið vaxtalaust lán úr hinum sameiginlega sjóði, ef mikið kveður að hallæri. Þessi ákvæði um geymslu fjárins og útbýtingu þess voru eflaust rjett hugsuð á þeim tíma, sem lögin voru sett, vegna þess, að þá var vitaskuld ekkert fje í sjóðnum og um lítið fje að ræða á næstunni. Aðalathyglinni hefir því verið beint að fjársöfnuninni, og það með rjettu. Ákvæði 12. gr. vísa aðeins veginn í framtíðinni eftir að sjóðnum væri vaxinn nokkur fiskur um hrygg. Nú er sjóðurinn orðinn yfir 600 þús. kr. og eykst nú töluvert hröðum fetum. Það virðist því nú vera kominn tími til þess að athuga það, hvort rjett sje að halda sjer við þessi ákvæði um geymslu fjársjóðsins. Og á síðustu árum hafa komið fram raddir um það hjer á þingi, að breyting ætti að verða á þessu. Um þessar raddir get jeg vísað til athugasemdanna við þetta frv. Því hefir með rjettu verið hreyft, að þeim hlutum landsins, sem lokast geta af hafís, væri litlu borgnara, þótt þeir ættu fje á vöxtum í Landsbankanum, því að alt að einu er aðflutningsteppa á vörum, nauðsynjavörum til þess að forða frá hungri og felli. Peningarnir verða ekki jetnir, heldur það, sem fyrir þá fæst, en þegar ekki er hgt að flytja það að sjer, stoða peningarnir ekki hót. Það má telja álitamál, hvort ekki hefir sumstaðar á landinu á síðastliðnum árum verið svo hart í búi, að forsvaranlegt hefði verið að úthluta einhverju af fje sjóðsins, samkvæmt upprunalegum tilgangi hans. En þetta hefir ekki verið gert, og tel jeg það vel farið, því að jeg tel miklu rjettara að lána fje sjóðsins gegn hæfilegum vöxtum en að ganga á höfuðstólinn og þurfa svo að byrja á nýjan leik. Samkvæmt þessu fer frv. það, sem hjer liggur fyrir, í þá átt að veita heimild til lána úr sjóðnum gegn 5% vöxtum. Lán þessi á fyrst og fremst að veita hreppum, sem hafa ratað í vandræði vegna undangenginnar óáranar. Háttv. deild mun ekki ganga þess dulin, eftir skýrslum, sem komið hafa fram á undanförnum þingum, að til eru hreppar hjer á landi, sem eru svo illa stæðir, að nauðsyn er á að hlaupa undir bagga með heim. Og hagkvæmt lán mundi vera þeim nægur styrkur. Í öðru lagi á að veita lán þessi fóðurbirgðafjelögum, og í þessu ætti einmitt þungamiðja starfsemi sjóðsins að vera fólgin, því að þótt vitaskuld sje gott og blessað að geta hjálpað, þegar í neyð er komið, þá er hitt þó miklu meira um vert, að fyrirbyggja, að neyðin berji að dyrum. Lán í þessu skyni eru því beinlínis í þeim anda, sem sjóðurinn á fyrst og fremst að starfa. Í þriðja lagi er stungið upp á í frv., að veita megi lán til stofnunar bústofnslánadeilda, í þeim tilgangi að hjálpa bændum til þess að auka bústofn sinn, sem sumstaðar á landinu er mjög lítill. Jeg hefi lýst fyrirkomulagi þessara lánadeilda nokkuð nákvæmlega í aths. frv. og skal ekki endurtaka það hjer. En það er sannfæring mín, að ef vel er á haldið, geti sjóðurinn, með góðri stjórn þessara deilda, orðið landbúnaðinum til töluverðs gagns, sjerstaklega þegar sjóðurinn vex meir og fer að skifta miljónum. Það er að sönnu svo um þetta mál, að það snertir ekki eingöngu landbúnaðinn, en það snertir þó svo lítið kaupstaðina, að jeg tel rjettast, að því verði vísað til landbn., og legg til, að svo verði gert, þegar þessari umr. er lokið.

Atvinnumálaráðherra (MG): Í ástæðunum fyrir þessu litla frv. er gerð full grein fyrir rjettmæti þess, og þykir mjer því engin ástæða til að fara um það mörgum orðum. Frv. er borið fram til þess að bæta úr misrjetti, sem eigendur Áslækjarrjómabúsins í Hrunamannahreppi hafa orðið fyrir, og get jeg ekki ímyndað mjer, að hv. Alþingi hafi neitt á móti að bæta úr því. Þótt frv. sje lítið, er þó líklega rjettast að setja það í nefnd, og ætti þá allsherjarnefnd að fá það til meðferðar. Geri jeg það því að till. minni, að því verði til hennar vísað, er þessari umr. lýkur.

Atvinnumálaráðherra (MG): Að svo stöddu þykir mjer ekki ástæða til að fara mörgum orðum um það frv., sem hjer liggur fyrir. Það er ekki stórt, en þýðing þess er að mínu áliti mjög mikil, og jeg vildi óska, að það gæti átt greiðan gang gegnum þingið. Aðalinnihald frv. er algert bann gegn því, að þeir, sem rjett hafa til fiskiveiða í landhelgi hjer við land, leigi skip til veiðanna. Og ástæðan til þess að banna þetta er vitaskuld sú, að ella er hætt við, að við verðum svo að segja kæfðir í leiguskipum. Í þessu liggur sú tvöfalda hætta, að útlendingar geti í raun og veru náð yfirráðum yfir fiskiveiðum vorum, því oft getur verið erfitt að segja um, hvort skipsleiga er raunveruleg eða til málamynda, og að markaðurinn fyrir fiskiafurðir vorar verði sprengdur með of miklu framboði. Að öðru leyti vísa jeg til athugasemdanna við frv. og tel ekki ástæðu til að fara um frv. fleiri orðum, meðan mótmæli koma ekki fram. Þegar þeir hafa tekið til máls, sem nú kunna að óska þess, legg jeg til, að málinu verði vísað til sjávarútvegsnefndar, og beini þeirri ósk til nefndarinnar, að hún lofi mjer að koma á fund til sín, þegar hún hefir frv. til meðferðar, og mun jeg þar ræða um við hana, hvort ekki mundi ef til vill ástæða til að breyta dálítið orðalagi 2. málsgr. 1. gr. Auk þess get jeg gefið nefndinni ýmsar upplýsingar um málið, sem mjer þykir ekki rjett að gefa í deildinni.

Atvinnumálaráðherra (MG): Frv. þetta lá fyrir síðasta Alþingi, og var þá flutningsmaður þess háttv. samþingismaður minn (JS). Það má heita, að frv. sje orði til orðs eins og hann flutti það, aðeins einstöku orðabreytingar, þar á meðal í fyrirsögninni. Á síðasta þingi kom málið svo seint fram, að ekki var þess að vænta, enda ekki við því búist af flutningsmanni, að það næði þá fram að ganga. Um leið og jeg vísa til athugsemdanna við þetta frv., vil jeg leiða athygli að því, að vjer getum ekki lengur látið tryggingamálin liggja í sama þagnargildi og verið hefir. Vjer erum í þessum málum langt á eftir flestum öðrum þjóðum. Á síðustu árum hefir þó nokkuð verið um þau ritað, og Alþingi hefir samþ. þingsályktunartill. í þá átt, að málið skyldi rannsakað. En rannsókn um þessi efni hjer á landi er torveld, bæði af því, að sjerfræðingum er ekki á að skipa, og vegna þess, að skýrslur brestur til þess að byggja á. Jeg fæ því ekki betur sjeð en að vjer sjeum neyddir til að fara hægt af stað og láta reynsluna skera úr, hvað fært er og hvað ekki. Er það miklu betra en rasa fyrir ráð fram og verða svo ef til vill að gefast upp á miðri leið, því að það mundi tefja fyrir málinu um óákveðinn tíma. Jeg skal ekki heldur draga dul á það, að hinn gífurlegi og sívaxandi berklakostnaður á nokkurn þátt í því, að frv. þetta er nú fram komið. Landssjóðshluti þessa kostnaðar var á síðastliðnu ári á 4. hundrað þúsund kr., og eykst hröðum fetum, eins og fyr er tekið fram. Ekki má heldur gleyma því, að kostnaður þessi er ákaflega þung byrði á sýslusjóðunum, svo þung, að Alþingi hefir neyðst til að takmarka hann. Eftir þeirri skattalöggjöf, sem nú er, og með hinum lögákveðnu og óhjákvæmilegu útgjöldum, sem á ríkissjóði hvíla, getur ekki hjá því farið, ef ekki á að verða stöðugur tekjuhalli, að verklegar framkvæmdir ríkissjóðs hljóta að verða annaðhvort litlar eða alls engar. En það tel jeg hið allra versta, og slík kyrstaða árum eða jafnvel áratugum saman er gersamlega óþolandi. Verkefnin eru ótal fram undan; enn þarf marga ána að brúa, margan veginn að gera, margar símalínur að leggja, marga vita að byggja og mörg hús að reisa. Við þurfum að efla strandvarnirnar, stuðla að ræktun landsins o. fl., o. fl. En hvað getur orðið úr þessu, ef allar tekjur ríkissjóðsins fara til annara hluta? það er því hin mesta nauðsyn, að reyna að losa ríkissjóðinn við eitthvað af gjöldum þeim, sem nú hvíla á honum, til þess að meira sje hægt að leggja fram til verklegra framkvæmda. En berklavarnirnar mun ekki fært að leggja á hilluna, og þá virðist ekki annað fyrir hendi en ná þessum kostnaði upp með sjerstöku gjaldi. Jeg geng þess ekki dulinn, að það muni hjá ýmsum verða óvinsælt, en jeg bið þá hina sömu að gæta þess, að þetta er gert til þess að stuðla að verklegum framkvæmdum í landinu, og sá tilgangur vona jeg að helgi þetta meðal. Jeg skal geta þess, að jeg mun leggja fyrir þá nefnd, sem fær þetta frv. til meðferðar, 2 frumvörp, sem stjórninni hafa borist frá sparnaðarnefndinni. Er annað þeirra um breytingu á 14. gr. berklavarnalaganna frá 1921, en hitt um breyting á 77. og 78. gr. fátækralaganna frá 10. nóv. 1905. Bæði þessi frv. snerta greiðsluhlutfallið milli ríkis, bæja og sveita, og snerta að því leyti þetta mál, að ef þetta frv. skyldi ekki finna náð fyrir augum þingsins, kemur til álita breyting sú á berklavarnalögunum, sem sparnaðarnefndin stingur upp á í þessu frv., og sá sparnaður fyrir ríkissjóð, sem gæti leitt af breytingu á 77. og 78. gr. fátækralaganna. En því er ekki að leyna, að tillögur nefndarinnar binda sveitarfjelögum og sýslufjelögunum þyngri byrðar en nú bera þau, og það efast jeg um, að þyki fært, án þess að jafnframt sje sjeð fyrir tekjustofnum. þegar þessi umr. er á enda, legg jeg til, að þessu frv. verði vísað til allshn.