Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég ætla fyrst að svara hér nokkrum aths. frá hv. 1. þm. Eyf. (BSt). - Hann gerði þá athugasemd við ræðu mína, að Framsókn væri grýla í mínum augum í hverju máli. Ég fæ nú ekki séð, hvernig það geti talizt grýla, þótt ég sé andvígur því, að það sé lögboðið, að Framsfl. eigi að ráða algerlega einn einhverjum ákveðnum málum. Eins og 5. gr. frv. er nú orðuð, er það sjáanlegt, að meiri hl. n. þar á að vera skipaður framsóknarmönnum, og geta þeir því algerlega ráðið þessum málum og þurfa ekki að taka neitt tillit til þriðja mannsins í n. Það væri alveg eins gott að setja í lögin, að Framsfl. réði einn þessum málum. Hv. þm. sagði, að nú mætti segja, að Sjálfstfl. réði einn þessum málum. Þetta er herfilegur misskilningur. Auðvitað er póst- og símamálastjóri tæknimenntaður maður, en hann verður að bera allar ákvarðanir sínar undir ráðherra, en eins og greinin er nú orðuð, er beinlínis lagt til, að ráðherra skuli framkvæma ákvarðanir þessarar n. Þetta er reginmunur. Ég vænti þess, að hv. þm. taki það ekki sem neinn fjandskap gegn Framsfl., þótt hér sé mælt gegn því, að flokkurinn fái vald til þess að ráða þessum málum einn. Það er mjög óviðfelldið að gefa einum flokki vald til að ráða svona viðkvæmum málum einn, og ég mun aldrei samþykkja það. Hv. 1. þm. Eyf. sagði, að vitanlega yrðu þessir menn ekki endurkjörnir, ef þeir misnotuðu þetta vald eða sýndu pólitíska hlutdrægni. En ég vil bæta því við, að þessir menn hafa einmitt sýnt pólitíska hlutdrægni og verið endurkjörnir samt og e. t. v. af þeirri ástæðu. - Hv. þm. sagði, að það væri sitthvað að vera flokksmaður eða opinber starfsmaður. Það er hægt að segja það, en reynslan ber vitni um annað. Þar hefur oft verið gengið fram á yztu nöf. Hv. þm. sagði, að hann hefði nú bréf í höndunum, sem sannaði það, að ekki hefði verið sýnd pólitísk hlutdrægni í símalagningum í Eyjafirði. En hv. þm. sagði, að samt hefði verið sýnd hlutdrægni í öðrum landshlutum, en upplýsti ekki, af hvaða ástæðum. Ég óskaði eftir því að fá að vita, hvaða ástæða hefði verið fyrir því, að hlutdrægni hefði verið beitt. Það er ekki nema rétt, að hv. þm. viti, hvaða vald það er, sem sýnir þessa hlutdrægni. Það gæti jafnvel farið svo, að fjvn. færi að skipta því fé, sem ætlað er til símaframkvæmda. Ef hv. forseti d. og form. fjhn. Ed. gæti upplýst, hvað það er, sem valdið hefur þessari hlutdrægni, þá er það mikilsvert. Þá gæti auðvitað komið til mála að skipta símafénu eins og t. d. vegafénu. Þá þarf ekki að saka neina aðila um hlutdrægni í skiptingu fjárins aðra en þingmenn. Ég vil fá ákveðin svör við því, hvaða afl það er, sem hér er að verki. Hv. 1. þm. N-M. (PZ) var ekki myrkur í máli, er hann lét þau orð falla í sinni ræðu, að það gerði ekkert til, þótt n. sýndi hlutdrægni, og færði þau rök fyrir því, að það væri ákveðið, að sími ætti að leggjast um allar byggðir landsins á næstu 10 árum. Við þetta er nú í fyrsta lagi að athuga, að það er ekki víst, að allir geri sig ánægða með að bíða í 10 ár eftir síma, og því er ekki sama, hverjir verða fyrstir til að fá hann. Í öðru lagi er engin trygging fyrir því, að sími verði lagður á alla bæi á næstu 10 árum, þó að það hafi verið sett í lög. Þá sagðist hv. þm. hafa meðferðis bréf, sem sýndi, að sérstök hlutdrægni hefði átt sér stað í símalagningu í Barðastrandarsýslu. Hann ætti bara að leggja þetta bréf fram, svo að hægt sé að rannsaka þetta mál, því að sjálfsagt er hér að verki sama valdið og hv. 1. þm. Eyf. hefur verið að tala um. En mér er ekki kunnugt um, hvaða vald er hér að verki. Hann, þessi hv. þm., sagði, að það væri misskilningur, að það þyrfti 100 millj. kr. til að fjölga línunum. Ég hef rætt þetta við póst- og símamálastjóra og hann segir, að ef á að reikna með nauðsynlegri fjölgun á aðallinum, húsbyggingum og öðru, þá er þetta álíka upphæð og hann hefur gefið upp áður. Hv. 1. þm. N-M. benti á, að það væru ekki nein vandræði að finna rúm á fjárl. fyrir 2½ millj. kr. á ári. Það má e. t. v. segja, að þjóðin þurfi ekki að taka á sig miklar fórnir til þess að skrifa 2½ millj. króna á þann pappír, sem fjárlögin eru rituð á, en það þarf meiri fórnir, ef á að framkvæma það. Fjárlögin eru nú þannig, að það vantar tekjur á móti nauðsynlegum gjöldum ríkisins. Fjmrh. er nú að reyna að meta, hvað helzt sé hægt að skera niður af útgjöldum ríkisins. Nú er alltaf matsatriði, hvað sé þarfast og nauðsynlegast og hvað megi helzt skera niður. Ég vil benda á, að það hefur verið deilt um það hér á þingi, hvort hækka ætti þennan lið úr 500 þús. upp í 800 þús., en nú er ætlunin að þrefalda hann og rösklega það. Ég vildi sem form. fjvn. gjarnan taka við ábendingum frá hv. 1. þm. N-M. um það, hvað hann vill fella niður á fjárl. í staðinn, hvort hann vill lækka framlög til sauðfjársjúkdómanna eða jarðræktar. Þetta kostar nú ríkið 5–7 millj. kr. á ári, og ef hægt væri að draga úr þessu, er auðvitað sjálfsagt að setja aðra útgjaldaliði í staðinn. En að ætla sér að setja þessi útgjöld á fjárl. án þess að fella niður önnur í staðinn, er fjarstæða, og fæ ég ekki séð, að málinu sé betur borgið fyrir það. - Úr því að hv. 1. þm. N-M. er kominn inn í d., vil ég endurtaka það, sem ég sagði áðan, að mér væri kærkomið, ef hann léti í té þau gögn um hlutdrægni í símalagningu í Barðastrandarsýslu, svo að hægt sé að taka þetta mál upp, og má þá vera, að hægt sé að rétta hlut þessara manna.



Herra forseti. Mér þykir rétt að fara nokkrum orðum um þetta mál. Ég var ekki á þeim nefndarfundi, þegar mál þetta var afgreitt, en síðan hefur dregizt að gera nál. um þetta, og er málið nú svo langt komið, að ekki er ástæða til þess. Nú hefur aðeins einn maður úr n. gert þetta álit, og málið hefur síðan verið lagt þannig fyrir, og hygg ég, að það sé einsdæmi. Ég hef ekki fylgzt nákvæmlega með þessari umræðum og veit því ekki nákvæmlega, hvað hefur fram komið. Mér hefur skilizt á hv. 1. þm. Eyf., að það mætti endurkjósa nm. og skipta þannig um menn í n., sem á að úthluta símanum, ef nm. reynast ekki hæfir eða ekki líkar við þá. Þetta er ekki hægt, og verður því ekki skipt um þá. Það eru einmitt formaður Stéttarsambands bænda og búnaðarmálastjóri, sem ætlað er að vera í þessari n., og maður getur auðveldlega séð það, að eftir því sem þeir fá meiri völd utan síns verkahrings, verður það til þess eins að leiða meiri og illvígari deilur inn í bændasamtökin, því að auðvitað vilja þá þeir, sem finnast þessir menn eða n. ekki hafa tekið nægilega mikið tillit til sinnar sveitar með úthlutun á símanum, hrinda þeim frá völdum og koma að öðrum, sem þeim eru hliðhollari. Svo get ég einnig búizt við, að ekki verði staðnæmzt hér, heldur verði þessari eða annarri n. faldar hinar ýmsu verklegu framkvæmdir, þannig t. d. að skipa fyrir, hvar skuli koma nýir vegir, brýr og bryggjur. En annars sýnist mér það hefði verið miklu hreinlegra, eins og hv. þm. Barð. benti á, að fela með þessu frv. miðstjórn Framsfl. að skipa símanum um sveitir landsins, því að það er opinberlega vitað, að bæði formaður stéttarsambandsins og búnaðarmálastjórinn eru í miðstjórn og annar þm. Framsfl. Um hjartalag símamálastjóra skal ég ekki dæma, 



Virðulegi forseti. Ég held nú, að hv. þm. Barð. hafi algerlega sannað það, sem ég sagði í ræðu minni hér um daginn, að hann sæi alls staðar grýlur, ef hann heyrði Framsfl. nefndan, og meira að segja væri hægt að segja, að slíkt verkaði á hann eins og rauð dula á vissa skepnu. - Hv. þm. sagði, að eins gott hefði verið að gera ráð fyrir, að miðstjórn Framsfl. úthlutaði símanum, úr því að ráðgert væri, að búnaðarmálastjóri og formaður Stéttarsambands bænda væru í þessari n. En það, sem ég átti við þegar ég sagði um daginn, að stjórn, sem væri að meiri hluta til skipuð sjálfstæðismönnum, mundi ekki kjósa mann sem formann, ef hann sýndi með starfi sínu, að markmið hans með því væri að vinna Framsfl. í vil, var einmitt það, að stjórn sú, sem annar þessara manna er form. fyrir, er að meiri hluta til skipuð sjálfstæðismönnum. Samkv. hugsanagangi hv. þm. Barð., sem hv. 11. landsk. virðist hafa líka, finnst mér eðlilegt, að þeir bæru fram frv. til l. um breyt. á stjskr. í þá átt, að ekki mætti fela framsóknarmönnum nein opinber trúnaðarstörf. Og það veit ég, að er svo augljóst, að ekki þarf fram að taka, að þessir menn eru ekki nefndir í frv. vegna þess, að þeir séu framsóknarmenn  Hv. 11. landsk. kvað það vera einsdæmi, að mál væri afgreitt þannig, að aðeins væri komið nál. frá einum nefndarmanni. Ég minntist á þetta fyrr við umr. og get endurtekið það, að ég tel þá ráðstöfun mína að taka málið á dagskrá alveg rétta, því að ég get ekki meint, að einn nefndarhluti geti stöðvað mál og drepið með því að neita að skila nál. Ég tel það skyldu n. að gefa út nál. og skyldu forseta að taka mál á dagskrá, ef liðinn er mánuður eða meira síðan nál. frá einhverjum nefndarhluta var útbýtt. Í samræmi við þetta hef ég nú tekið málið á dagskrá. Hv. 11. landsk. (ÞÞ) var að tala um, að þetta frv. mundi, ef að l. yrði, leiða illvígar deilur inn meðal bændastéttarinnar. Þetta tel ég nú ekki rétt, en þótt svo yrði, þá mundi það verða jafnt fyrir því. Nú, að láta þingið ákveða sérstaklega, til hvaða sveita eða héraða veita skuli þennan styrk, getur vel verið rétt og var ég mjög að hugsa um að hafa þann hátt á þessu. En að svo er ekki í frv. er einungis vegna þess, að svo talaðist til milli mín og hinna tveggja hv. flm., að hafa þetta svo. En vel má vera, að hin tilhögunin sé réttari, og verði þetta frv. ekki orðið að l., er fjárl. verða afgreidd, þá mun ég flytja till. um slíka styrki. Ég var búinn að tala áður við þessa umr., svo að ég get ekki gert nema stutta athugasemd og ætla því ekki að hafa þetta lengra nú, en vil að síðustu fastlega mótmæla því, að fyrir mér hafi vakað með flutningi þessa frv. að koma framsóknarmönnum til valda, og væru það raunar harla einkennileg ákvæði þessa frv., ef svo hefði verið. Fyrir mér vakti aðeins að koma á meira réttlæti í skipan þessara mála, því að ég er fulltrúi annars þess kjördæmis, sem mestri hlutdrægni hefur orðið fyrir. Fulltrúi hins kjördæmisins hefur undanfarin ár verið sjálfstæðismaður, og væri það því einkennileg afstaða hjá mér, ef fyrir mér vekti ekki annað en pólitísk sjónarmið, að sækja jafnframt mál þeirrar sýslu. Ég vona svo, að ef þetta mál nær ekki fram að ganga, þá beiti hv. þm. Barð. áhrifum sínum, því að hann er mikill valdamaður í fjármálum landsins, í þá átt, að réttur verði hlutur þeirra, sem mestum rangindum hafa verið beittir undanfarin ár í þessum efnum.



Forseti. Ég held, að ég sé alveg sammála hv. 1. þm. Eyf., form. n., um það, að nefndarminnihluti, jafnvel þótt það sé aðeins einn maður, eigi rétt á að fá mál afgreitt, þótt aðrir nm. skili ekki nál., ef óeðlilega langur tími er liðinn frá afgreiðslu þess í n. Og ég skal bæta því við, að ég tel mjög miður, að hinir nm. skuli ekki vera búnir að skila nál. í þessu máli. En um mína afstöðu hef ég gefið svo skýlausa yfirlýsingu í ræðu hér áður að ég tel mig ekki þurfa að endurtaka hana nú. Þessi formsatriði eru nálega þau einu, sem ég er sammála hv. 1. þm. Eyf. um. En áður en ég vík að málinu í einstökum atriðum, get ég ekki látið hjá líða að lýsa þeirri skoðun minni, að mér finnst sumir hv. þm., jafnvel hæstv. forseti einnig, vera dálítið á eftir tímanum með það, hvernig umræður milli þeirra hafa fallið. Ég ætla, að hv. 1. þm. Eyf. hafi orðað það svo, að það færi fyrir hv. þm. Barð. og 11. landsk. eins og þegar ákveðinni skepnu væri sýnd rauð dula, ef minnzt væri á það að veita framsóknarmanni embætti. Ég veit nú ekki betur en báðir þessir hv. þm. styðji mjög eindregið ásamt 1. þm. Eyf. hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh., að ég nú ekki tali um hæstv. forsrh. Allir styðja þeir þessa hæstv. ráðh. af sömu einlægninni. Ég verð því að segja, að ég er mjög undrandi á þessu orðalagi hjá þm. þeirra flokka, sem sameiginlega stjórna nú málum landsins. Ég hefði því vissa tilhneigingu til þess að láta þá gera út um þetta frv. sem heimilismál og í mesta bróðerni sín á milli. En um frv. sjálft vildi ég þó segja þetta: Mér þætti mjög gott, ef hæstv. fjmrh. vildi láta hér við umr. sína skoðun í ljós um það, hvort hann væri sammála frv. og teldi það fært, að ákveða skuli nú með l. að fimmfalda framlagið frá því, sem gert er nú ráð fyrir í fjárlfrv., að varið skuli til þessara mála, og þetta skyldi gert, hvernig sem á stæði með fjármál ríkisins. Eftir því, sem mér hefur heyrzt á hæstv. fjmrh. um aðstæður ríkissjóðs, hygg ég, að hann sé ekki sammála þessu, en það væri æskilegt að heyra hans álit á þessu máli, áður en það er afgreitt við þessa umr. Ég ber ekki brigður á, að mikil þörf er á því að fá síma inn á hvern bæ í strjálbýli landsins. Það er sjálfsagt gott og nauðsynlegt, en það kostar óhemju fé, borið saman við allar aðstæður. Svo má ekki gleyma því, að fleiri vantar síma en þá, sem í strjálbýlinu búa. Í Rvík vantar þúsundir manna síma, og það mundi kosta mun minna fé að veita því fólki símann og borga sig miklu betur, því að það fé, sem í þetta yrði lagt, kæmi fljótt aftur í ýmiss konar gjöldum, en með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að ríkið verði að greiða um 78 af kostnaðinum við símann. Ég tel, að þegar fjárhagsvandræði steðja að, líkt og nú, þá eigi einmitt að veita framkvæmdum sem þessum þangað, sem flestra vandræði verða leyst með sem minnstum tilkostnaði. Fyrst og fremst á að leggja áherzlu á að leysa þarfir sem flestra og bæta einnig fjárhag símans um leið. Það er og alveg óhjákvæmileg nauðsyn að fjölga til muna símunum hér í Reykjavík, þar sem þörfin er svo geysimikil. Til hvers er svo líka að vera að tengja svo og svo margar notendasímalínur við aðallínurnar, ef þær eru alls ekki í lagi og þurfa svo til algerrar endurnýjunar við, ef þetta frv. verður samþ., sem kostar stórfé, auk þeirra fjárveitinga, sem frv. gerir ráð fyrir. Undir slíkum fjárveitingum sé ég alls ekki, að við getum staðið eins og nú árar. Nei, það á að byrja á aukningu símans í þéttbýlinu og auðvitað að færa sig svo, þegar ástæður leyfa, út í strjálbýlið. Þetta er eina skynsamlega aðferðin, sem á að hafa á þessum málum, því að eftir því, sem tekjur símans eru meiri í þéttbýlinu, höfum við betur efni á því að leggja í hinar tiltölulega mjög kostnaðarsömu lagnir úti um dreifbýlið. Það væri því að byrja á öfugum enda að leggja fram þær upphæðir í þessu skyni, sem frv. gerir ráð fyrir, og ég verð að segja, að eins og gjaldeyrisástandið er, þá furðar mig á því, að í 2. gr. skuli sagt eins og þar segir: „Á innflutningsáætlun hvers árs skal áætla nægilega fjárhæð til þess, að hægt sé að flytja það efni til landsins, er þarf til að leggja þá notendasíma, er um getur í 1. gr. Gjaldeyrisleyfi fyrir þeim innflutningi ber að veita það snemma árs, að efnið geti verið komið til landsins, þegar framkvæmdir eiga að hefjast.“ Hvernig sem ástandið er, þá skal alltaf taka fyrst frá efni í þessar símalínur, sem hér um ræðir. Þó að lyf eða matvæli þyrfti að takmarka, þá má ekki takmarka þetta. Ég hygg, að hv. flm. hafi spennt sinn boga allt of hátt og sýnt ósanngirni. Ég skal ekki blanda mér í þær umr., sem hér hafa farið fram um þá nefndarskipun, sem hér er lagt til, að upp verði tekin samkv. 4. gr. Annað er það, að ég tel hana fráleita. Að slíkt framkvæmdaratriði sem hér um ræðir sé tekið úr höndum Alþ. og hlutaðeigandi embættismanns og lagt í hendur slíkrar n., virðist vera gert með ákveðið sjónarmið fyrir augum. En hvað sem því líður, þá er að minni hyggju skakkt að taka ákvörðunarvaldið í þessum efnum úr höndum Alþ. og þess ráðh., sem nú fer með þessi mál, og leggja það í hendur óábyrgri n. sem engum á að standa reikningsskap sinnar ráðsmennsku. Ég mun þess vegna af þeim ástæðum, sem ég hef nefnt, greiða atkv. gegn þessu frv. og tel, að það sé alveg rétt aðferð að veita í fjárl. á hverju ári þá upphæð, sem meiri hl.. Alþ. telur fært á hverjum tíma til þessara framkvæmda, en vildi vænta þess, að það sjónarmið, sem ég gerði að umtalsefni, mætti verða meira ráðandi í meðferð fjárframlaga til opinberra framkvæmda en verið hefur.