Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er lagt fram til staðfestingar á brbl., sem sett voru í vor, 24. maí. Sjútvn. hefur haft þetta mál til meðferðar, og þar sem hún getur fyrir sitt leyti fallizt á þau rök, sem lágu til grundvallar brbl., leggur hún til, að frv. verði samþykkt. Ég vil aðeins geta þess, að einn nefndarmaður, hv. 6. landsk. þm., var ekki viðstaddur, svo að hann hefur ekki skrifað undir nál.



Herra forseti. Iðnn. hefur ekki getað orðið sammála um afgreiðslu þessa máls, sem legið hefur mörg undanfarin ár hér fyrir þinginu, en ekki hlotið samþykki og n. hefur haft til meðferðar jafnoft og það hefur verið borið fram. Meiri hl. vill leggja til, að frv. verði vísað frá með rökst. dagskrá, og skal ég ekki fara út í þau rök, sem hann færir fyrir því, að sinni, en annað er það, sem hann segir, að málið hafi ekki verið nægilega undirbúið. Hann telur, að það mál, sem nú er búið að liggja fyrir Alþ. í þrjú ár, sé ekki nógu vel undirbúið, og þó er þetta mál búið að liggja hér þrisvar fyrir og auk þess í fyrra í Nd., og rætt hefur verið við alla þá aðila, sem málið snertir, og auk þess hefur verið skipuð mþn., og allir þessir aðilar hafa orðið sammála um, að þetta mál ætti fram að ganga. Og þá verð ég að segja það, að mér finnst undarlegt, að því skuli vera haldið fram, að þetta mál sé enn þá illa undirbúið. Eftir að málið hafði dagað uppi í fyrra, þótti rétt að láta athuga það, þó að ekki lægju fyrir nein fyrirmæli um það. Var síðan skipuð n. til að athuga um þetta mál, og komst hún að þeirri niðurstöðu, að það ætti fram að ganga, en tiltók þar þó aðeins nokkra hluta þess. Það verður skiljanlegt, þegar á það er litið, að þessir menn voru til þess kvaddir að láta í ljós álit sitt á hinum einstöku atriðum og litu því aðeins á þá hlið málanna. Og þegar á það er litið, að málið hafði mætt tregðu hér á Alþ., þá verður skiljanlegt, að þessir menn mæli einkum með einstökum atriðum frv. Í því ljósi ber að skoða þessar umsagnir. Þeir leggja aðaláherzlu á, að nauðsyn sé, að framkvæmd verði ákvæði 3. gr. frv., en það eru þau atriði, sem þeir eru kunnugastir. En það eru ýmis önnur mál, sem ætlazt er til, að iðnaðarmálastjóri hafi eftirlit með, svo sem þeir og geta um í 5. gr., svo að það væri ekki beinlínis andúð gegn þessum atvinnuvegi, heldur beinlínis rothögg á hann að stöðva þetta mál nú. Og það hefur aldrei verið meiri þörf en einmitt nú, að það nái fram að ganga, þegar hinn íslenzki iðnaður á í harðskeyttri samkeppni við erlendan iðnaðarvarning, sem leyfður er ótakmarkaður innflutningur á. Og það er ekki aðeins bein þörf fyrir iðnaðinn í landinu og þá menn, sem að honum vinna, heldur og hina höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar, landbúnaðinn og sjávarútveginn, því að það er vitað, að landbúnaðurinn hefur mest gagn af því, að allar þær vörur, sem framleiddar eru í sambandi við hann, séu eins vel úr garði gerðar af iðnaðarstofnunum landsins og hægt er, og það sama gildir um sjávarútveginn. Og ýmsir þessara manna hafa unnið að því að bæta fiskiðnaðinn í landinu sem mest, svo að vörur hans séu sem útflutningshæfastar. Þetta hefur tekizt í ýmsum greinum, svo að nú hafa skapazt traustir markaðir fyrir ýmsar þær vörur, sem áður máttu heita óseljanlegar. Má þar sem dæmi nefna karfann, sem áður var einskis nýtur fiskur, en nú er eftirsóttastur fiskur af Ameríkumönnum, sem þeir gefa fyrir hátt verð, og það er vegna þess, að þessir aðilar hafa áður reynt að bæta alla meðferð þessara afurða. Hér er því um stórkostlegt atriði fyrir landið í heild að ræða, og ég á erfitt með að skilja þá andúð, sem virðist gæta í garð þessa máls frá landbúnaðinum. Það er vitað, að slíka aðstoð sem þessa hefur hann nú fengið í mörg ár, og það er vitað, að enn þykist hann ekki hafa fengið nóg, þó að nú séu starfandi á hans vegum 30 ráðunautar fyrir utan búnaðarmálastjóra. Og hvenær sem minnzt er á þetta mál í fjvn., er eins og eigi að fara að draga eitthvað frá landbúnaðinum, og á sama tíma leyfa þessir sömu menn sér að drótta því að þessu máli, að þar eigi að verða um eitthvert fjölskyldufyrirtæki að ræða. Ég verð að segja, að ef allir ráðunautar landbúnaðarins eru settir svona, þá verður skiljanlegt margt, sem þar skeður. En hér er um það að ræða að skapa atvinnu í landinu, hér er um það að ræða að skapa iðnaðinum í landinu þá forustu, sem hann á skilið, og það er ekki hægt að neita honum um það. Það er bersýnilegt, að lífsskilyrði og lífsafkoma margra manna í landinu er beinlínis undir því komin, að þetta mál nái fram að ganga, og það grípur stórlega inn á svið þeirra allra, sem bæði landbúnað og sjávarútveg stunda. Það er bersýnilegt, að því erfiðlegar sem gengur fyrir bæði sjávarútveginum og landbúnaðinum, því meiri nauðsyn er að gera eins og hægt er fyrir iðnaðinn, svo að hann sé fær um að gera þessar vörur sem bezt úr garði með aukinni tækni og þróun í iðnaðinum. Það er talið, að nú lifi af iðnaði um 6000 manns. Ef reiknað er með fimm manna fjölskyldu, þá lætur nærri, að 30 þúsund landsmenn hafi framfærslu sína af þessum atvinnuvegi. Þetta er aðeins það fólk, sem beinlínis lifir af þessum atvinnuvegi, en þar fyrir utan eru allir hinir, sem óbeinlínis eiga undir honum komna sína lífsafkomu. Hvernig dettur Alþ. svo í hug, að hægt sé að sýna þessu máli fjandskap, þegar svona margir menn standa á bak við það? Þau rök munu ekki geta staðið lengi, að hér sé um að ræða skrifstofubákn fyrir einn ákveðinn mann. Ef á að halda því fram með rökum, þá verður fyrst að afnema skrifstofur fyrir hina tvo atvinnuvegi þjóðarinnar, því að sé ekki nauðsynlegt fyrir iðnaðinn að hafa iðnaðarmálastjóra, þá er það ekki nauðsynlegt að hafa 10 menn fyrir hina atvinnuvegina tvo. Getur nokkur trúað því, að sé engin þörf á ráðunautum fyrir iðnaðinn, þá sé þörf á slíkum fjölda fyrir hina atvinnuvegina? Nei, það er ekki hægt að bera slíkt á borð fyrir Alþ. Ég hef áður bent á það bæði í ræðum og grg. fyrir þessu frv., hver nauðsyn sé, að þetta mál nái fram að ganga. Ef ég færi því að flytja um það langa ræðu nú, yrði hún að miklu leyti endurtekning. - Það er ljóst, að þess er mikil þörf, að afgreiðslu þessa máls verði hraðað sem mest hér í d. En afgreiðsla þess hér fer eftir því, hvort menn hafa nú fengið skilning á þessu máli eða hvort menn halda ennþá í hin sömu sjónarmið, annaðhvort fyrir þráa eða fyrir beina andúð á málinu, fyrir andúð þeirra manna, sem ekki vilja gefa þessum atvinnuvegi sama rétt og öðrum atvinnuvegum, og ég trúi því ekki, að meiri hl. þm. vilji neita þessum eina atvinnuvegi um þann rétt, sem hann á. Fyrsti minni hl. iðnn. leggur til, að frv. verði samþ. með tveimur breyt. Í fyrsta lagi, að 2. málsl. 2. málsgr. í 2. gr. frv., þ. e. um framleiðsluráð, orðist svo: „Skal það skipað til 4 ára í senn, að fengnum tillögum rannsóknaráðs ríkisins, Félags íslenzkra iðnrekenda og Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna; skipar ráðherra einn af hinum tilnefndu mönnum formann ráðsins.“ Það þótti rétt að gera þessa breyt. vegna þeirrar athugunar, sem fram hefur farið. Þá leggur minni hl. einnig til, að 6. gr. frv. falli niður. Það þótti ekki ástæða til að hafa hana, en hún fjallaði um það, ef ágreiningur rís upp milli framleiðsluráðs og iðnaðarmálastjóra. Ég vil svo vænta þess, að hv. alþm. samþ. frv. á þann hátt, sem gert er ráð fyrir á þskj. 133.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að svara þeim atriðum úr ræðu hv. þm. Barð., sem liggja fyrir utan þetta mál. Ég skal reyna að halda mig að málinu og láta allt, sem utan við það liggur, eiga sig, enda þótt ástæða væri til að svara ýmsu af því. Þá skal ég fyrst benda á það, að það er mesti misskilningur hjá hv. þm., að móti þessu máli hafi verið staðið í sjálfu sér. Það hefur aldrei verið staðið á móti því af neinum í iðnn. Það hefur verið talið, að iðnrekendur og iðnaðarmenn ættu að sameinast í allsherjar félag, eins og bændur og aðrar stéttir landsins hafa gert. Þá er sjálfsagt að láta iðnaðarmennina fá styrk til sinnar starfsemi eins og bændur. Á þetta brestur enn, svo að ýmis stór iðnaðarfyrirtæki, og sum þau stærstu á landinu, standa utan við þennan félagsskap, sem um er að ræða, og er dálítið hæpið, hvernig og að hverju leyti þau komist undir l., ef þau verða samþ. eins og þau liggja nú fyrir, en frv. að þeim hefur raunar alltaf verið að breytast hjá hv. flm., sem alltaf hefur viljað sitt á hvað í málinu. Þar næst bendi ég á, að þótt við höfum skrifað tveir undir þetta nál., veit ég ekki annað en að einn enn sé samþykkur, a. m. k. var hann það á nefndarfundi, er ákvörðun um það var tekin. og sammála okkur hv. 8. þm. Reykv. (RÞ). En ég held hann hafi verið að hafa íbúðaskipti og verið í flutningum, þegar hv. þm. Barð. rak sem harðast á eftir mér að koma með nál., svo að ég sendi það áleiðis án þess að ná til hans. Þess vegna má líta svo á. að þetta nál. komi frá meiri hl. Nú skulum við gá að, í hverju þessi munur er fólginn hjá mér og hv. þm. Barð. Í annað skipti er sett í þetta mál mþn., sem starfaði á þessu ári, og sú mþn. komst að þeirri niðurstöðu, að það væri ekki rétt að setja um þetta lög nú. Hún lagði til, að veittar væru 100 þús. kr. á fjárl. til þess að koma á stofn iðnmálaráði, sem hún kallaði, sem veitti forstöðu skrifstofu, sem réði til sín ráðunauta til að starfa. Hún taldi sem sé, að iðnrekendur sjálfir væru ekki búnir að koma málinu fyrir á þann hátt, sem helzt þyrfti að vera, og vildi, að tími ynnist til starfa án þess að starfið væri bundið með l. Hún vildi, að iðnrekendur og iðnaðarmenn gætu sameinað sig í félagsskap og staðið að málinu óskiptir. Væri þá hægara að marka það framtíðarstarf, sem þessari stofnun er ætlað að rækja, heldur en þegar það er gert með l. áður en starfrækslan er byrjuð og iðnaðarmenn allir sameinaðir. Þetta er í samræmi við það, sem hefur verið um hina atvinnuvegina. Búnaðarfélag Íslands var búið að starfa lengi áður en því skipulagi var komið á, sem nú er, og ríkið fór að skipta sér af því og styrkja það, Fiskifélagið sömuleiðis. Hér yrði því gengið feti lengra en við hina atvinnuvegina, að áður en atvinnuvegurinn væri búinn að koma á nægu skipulagi hjá sér, væri ríkið búið að setja upp stofnun til að koma upp þeirri leiðbeiningastarfsemi, sem hér er um að ræða, sem þá yrði aðeins fyrir suma. Nál. lá hjá hæstv. ríkisstj. ásamt fimm brtt., er hún lagði til, að gerðar yrðu við frv., en hún sá ekki ástæðu til að senda það inn í þingið og ekki nál. heldur, en flm. frv. fékk það og lagði fram í n., og þar var það rætt. Hún telur sig að vísu ekki mótfallna frv. í sjálfu sér. En í 4. lið tekur n. fram, með leyfi hæstv. forseta: „Enda þótt vér teljum, að verkefni iðnaðarmálastofnunarinnar, sem talin eru í frv., séu mikilsverð, viljum vér þó benda á, að hagkvæmara getur reynzt að gefa iðnaðarmálastofnuninni frjálsar hendur til þess að auka verkefnin smátt og smátt, eftir því sem reynsla fæst, en leggja henni ekki skilyrðislaust þá skyldu á herðar að s'tarfa á eins breiðum grundvelli þegar frá upphafi eins og frv. gerir ráð fyrir. Teljum vér, að verkefni þau, sem talin eru í 3. lið 5. gr., séu mest aðkallandi sem fyrsta viðfangsefni stofnunarinnar.“ Sjálf mþn., sem hefur haft þetta mál til meðferðar og í eru fulltrúar iðnaðarins, enda þótt enginn af þeim sé iðnlærður maður, mér vitanlega, leggur þetta til, og við ósk hennar verðum við, sem viljum afgr. málið með rökst. dagskrá. Ríkisstj. er búin að taka upp þá fjárveitingu, sem n. bað um, 100 þús. kr., og geri ég ráð fyrir, að það fái að standa. Við erum því 100 prósent í samræmi við óskir n., þegar við leggjum til að afgr. málið með rökst. dagskrá, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í því trausti, að ríkisstj. skipi nefnd, er starfræki iðnaðarmálaskrifstofu árið 1952 og veiti iðnrekendum þær tæknilegar leiðbeiningar, er þeir óska, og vinni annars að eflingu iðnrekstrar í landinu, og að til þessa starfs verði veitt fé á fjárl. 1952. tekur d. fyrir næsta mál á dagskrá.“ Eini mismunurinn hjá okkur er sá, að þm. Barð. og Vestm. krefjast, að strax sé ákveðið í frv. starf iðnráðs og iðnaðarmálastjóra. Hv. flm. verður þó að viðurkenna, að í þessum þremur frv., sem hann hefur lagt fram, hefur alltaf verið fellt niður eitthvað af verkefnum og tekin upp önnur, því að það er verið að þreifa sig áfram. Þetta er það, sem mþn. vill gera i friði, án þess að vera skuldbundin af l. Það, sem ber á milli, er þetta og ekkert annað: Eigum við með l. að ákveða, hvað þessi iðnaðarmálastofnun á að gera og hvernig á að skipa hana, þó að sumir iðnrekendur séu alls ekki í samtökunum? Eða eigum við að lofa ríkisstj. að skipa n. og n. að þreifa sig áfram á einu ári, hvernig hagkvæmt er með l. að skapa ramma utan um starf hennar. Búnaðarfélagið hefur ákveðið, hvernig það starfar, og eins er um Fiskifélagið. Og ég hugsa, að þegar n. er búin að starfrækja þessa skrifstofu 1 eitt ár, liggi fyrir ljósari grundvöllur að lagasetningu en nú, meðan allt er í lausu lofti. En það er enginn ágreiningur með eða móti málinu í sjálfu sér, sem skipti í meiri og minni hl. Það er þess vegna fullkomin fjarstæða, þegar talað er um, að verið sé að sýna málinu fjandskap. Það er tekið nákvæmlega eins á málinu af okkur, sem stöndum að þessum tveimur minnihlutaálitum.



Þó að ég eigi sæti í iðnn. þessarar hv. d. og hafi þar fjallað um þetta mál ásamt öðrum þm., sem þar eiga sæti, þá hefur það orðið svo, að ég stend að hvorugu því nál., sem hér liggja fyrir. En þó að svo hafi tekizt til, vil ég fyrir mitt leyti vísa frá mér og einnig mínum flokki þeim ummælum hv. frsm. og flm. frv., þar sem hann talaði um fjandskap alþm. gegn þessu máli. Ég hef frá því fyrsta, að þetta mál var flutt á þingi, ávallt tekið afstöðu með meginefni þess og átt þátt í að stuðla að framgangi þess, þó að það hafi ekki náð framgangi enn, - þrátt fyrir það, þó að ég hafi fundið ýmsa agnúa á frv., eins og það hefur legið fyrir. Ég vil t. d. minna á það, að á síðasta þingi. þegar frv. var til meðferðar í annað sinn og flm. féllst á að skera efni þess mjög niður í von um að fá það frekar samþ. í þeim búningi, hafði ég þá afstöðu að vilja ganga lengra en flm. gerði að því sinni og tók upp ýmislegt af því efni, sem hann sjálfur lagði til, að yrði fellt niður. Þannig er það síður en svo, að ég hafi nokkurn tíma sýnt málinu andúð á þingi, þvert á móti. En þegar iðnn. fjallaði um þetta mál að þessu sinni, var það komið í nokkuð annan farveg, eins og drepið hefur verið á hér og eins og 2. minni hl. n. byggir á afstöðu sína um að samþ. frv. ekki enn þá eins og það liggur fyrir, heldur fela málið þessari n., sem ríkisstj. á þessu ári skipar til að fjalla um iðnaðarmálin. Er það a. m. k. nokkuð í átt við það, sem fim. hefur óskað eftir og frv. fjallar um. Við afgreiðsluna í n. lét ég þess vegna líka í ljós, að e. t. v. væri eins heppilegt að gefa n. frjálsar hendur um þessi störf eitt ár í viðbót og láta þann vísi, sem þegar er orðinn að þessari starfsemi, þróast og sjá þá betur, hvernig sú þróun yrði, og byggja síðan á þeirri reynslu þá lagasetningu, sem um þetta yrði sett. Að því leyti var afstaða mín í n. mjög lík afstöðu 2. minni hl., eins og frsm. hefur líka getið um. Hins vegar var það nú svo, að þegar farið var að ræða þetta mál nánar í mínum flokki, varð sú skoðun ofan á, að með þessu væri of skammt gengið og að réttara væri að veita iðnaðinum þegar með löggjöf þá aðstoð, sem hann bíður eftir og á fullan rétt á að fá, eins og þær aðrar atvinnugreinar, sem hér hafa verið teknar til samanburðar, svo sem landbúnaður og sjávarútvegur. Ég hef við nánari yfirvegun líka fallizt á, að það sé ekki ástæða til að draga þetta mál meir á langinn en gert hefur verið. Eins og flm. hefur getið um og hv. þm. er kunnugt, er þetta mál búið að vera hér nokkuð lengi á döfinni. Og þó að ekki hafi verið þrátt fyrir það sniðnir af því ýmsir þeir agnúar, sem frá upphafi voru á formi frv., þá sé ég ekki annað en það sé rétt að láta verða af því að afgreiða þetta mál og mun þess vegna í höfuðatriðum fallast á frv. í bili, eins og það liggur fyrir, en mun á síðari stigum þess, ef rökst. dagskráin verður felld, gera einhverja brtt., eftir því sem ég þá tel ástæðu til. Ég taldi rétt að skýra frá þessu þegar við þessa umr. málsins og þá ekki sízt vegna þeirra ummæla, sem hv. frsm. 2. minni hl. hafði hér um það, að ég mundi sennilega hafa sömu skoðun og hann í þessu efni. Var það ekki að tilefnislausu. En eins og ég sagði, hef ég við nánari umræður um málið í mínum flokki komizt á þá skoðun, að það sé þó réttara að lögfesta þá starfsemi, sem nú er hafinn þessi vísir að, og gera hana þá líka þegar nokkru fyllri með ákvæðum frv. en hún nú er og virðist vera fyrirhuguð af ríkisstj. nú á næsta ári.