Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (J. M.) Það var minst á það í gær við 2. umr., að stjórnin hefði ekki sagt neitt frekar um málið þegar í byrjun. Þetta mál snertir mig ekki persónulega, og er jeg ekki vanur að blanda mjer að nauðsynjalausu í mál, sem aðrir ráðherrar samkv. embættisskyldu sinni fara með. En jeg vil skýra frá því, í sambandi við ræðu hv.þm. Borgf. (P. O.) í gær, að bankaráð Íslandsbanka, sem jeg er formaður í, hefir fengið fyrirspurn um það frá bankastjórn Íslandsbanka, hvort það mundi ekki vilja hlutast til um, að rannsókn yrði hafin, eða málssókn, út af þessum skrifum hr. Jóns Dúasonar. Og mun bankaráðið taka málið til íhugunar og rannsóknar, til að fá frekari sannindi fram.

Forsætisráðherra (J. M.) Það er vitanlegt, að nú er alstaðar verið að berjast á móti óþarfri eyðslu, óþörfum aðflutningi sjerstaklega, en jeg veit ekki til, að innflutningur á vörum sje enn beinlínis bannaður í nokkru landi, nema ef vera skyldi í Þýskalandi og öðrum stríðslöndum. Auðvitað verður örðugt að framkvæma bann á öllum óþarfavarningi og að ýmsu athugavert að taka þannig fram fyrir frjálsar athafnir manna. En nauðsyn getur brotið lög, og það er gott, að stjórnin hafi heimildina, og getur verið ástæða til að beita henni, en þó skal jeg ekkert um það segja, hvort það verður gert eða ekki. Jeg hefi þegar eftir heimkomu mína frá útlöndum fyrri partinn í vetur minst á þetta mál við bankana og stærri verslunarmenn, og eru þeir allir á því, að gott væri að takmarka innflutninginn að einhverju leyti. Annarsstaðar hafa nefndir það starf með höndum, og er það hægra þar sem betur er búið um alt bankafyrirkomulag og viðskifti. En sem sagt, þá er gott að hafa heimildina, og verður reynt að nota hana, ef hægt verður og það þykir henta.

Jakob Möller Eins og jeg tók fram við síðustu umr. þessa máls, þá var jeg með frv. af sparnaðarástæðum. En mjer virðist hv. fjárhagsnefnd síðan hafa sveigt meira inn á þá braut að reyna að afla ríkissjóði tekna en að láta almenning spara. Afstaða hennar til stimpilgjaldsfrv. bendir i þá átt. Jeg vil því skjóta þeirri spurningu til nefndarinnar, hvort hún vilji nú ekki taka þetta frv. aftur.

Gunnar Sigurðsson Þótt jeg sje „principielt“ á móti þessu frv., eins og öllu því, sem grípur mjög fram fyrir hendur einstaklinganna í framleiðslu og verslun, þá verð jeg samt, eins og nú standa sakir, að greiða þessu frv. atkv. Jeg álít, að eyðslan sje orðin það mikil á óþörfum varningi, að nauðsynlegt sje, eins og nú standa sakir, að hefta hana. Jeg veit, hvernig er hjer í Reykjavík, og jeg býst við, að líkt sje ástatt annarsstaðar. Það eru ekki þarfavörur, sem mest ber á í búðargluggunum; þeir eru fullir af glingri og glysvarningi. Eftir að viðskiftin hófust aftur við Þýskaland, hefir glingrið orðið meira og meira; hvert einasta skip, sem komið hefir síðan, hefir velt syndaflóði óþarfans inn á markaðinn, en nauðsynjavörur hafa setið á hakanum. Þetta er beint tjón fyrir almenning, en þó vil jeg leggja meiri áherslu á óbeina skaðann, á afstöðu bankanna. Þeir lána heldur til þessa, og er það skiljanlegt, því þeir fá peningana fljótar aftur heldur en ef þeir lána þá í framleiðslu- og framfarafyrirtæki. Viðkvæðið er altaf það sama, þegar farið er fram á lán til þesskonar fyrirtækja, að peningarnir komi svo seint aftur. Það er þetta, sem jeg vildi leggja aðaláhersluna á, og þess vegna greiða atkv. með frv.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg stend upp til að segja háttv. 2. þm. Reykv. (Jak. M.), að jeg sje ekki ástæðu til að bera það undir nefndina að taka frv. aftur. Jeg hefi aldrei búist við miklum tekjum í ríkissjóð af þessum óþarfavörum, heldur nauðsynjavörunum, og þess vegna vildi jeg ekki fella þær undan. Jeg vil banna innflutning á óþarfa til þess að spara fje, og verði það gert, er ekki hægt að undanþiggja nauðsynjavörur aðflutningsgjaldi, því hvaðan ættu annars nægar tekjur að koma?

Pjetur Þórðarson Jeg held, að jeg hafi verið sá eini, sem greiddi atkv. á móti þessu frv. við 2. umr., og þykir mjer því hlýða að færa fram ástæður mínar. Jeg fjekk þegar í stað hugboð um það, að slík lög yrðu þinginu til lítillar sæmdar, og væntanlegri stjórn til lítils gagns. Mig furðaði því á því, að hæstv. forsætisráðherra (J. M.) skyldi lýsa ánægju sinni yfir því, að stjórninni yrði veitt þessi heimild. Framkvæmdin er svo umfangsmikil, að jeg býst við, að hæstv. stjórn láti sitja við leyfið, en sjái sjer ekki fært að nota það, og verða þá lögin að eins pappírsgagn. Jeg segi þetta ekki af því, að jeg vilji ekki láta takmarka innflutning á óþarfavarningi, ef mögulegt væri, því mikið fje gengur í hann árlega. En það hefir verið látið í ljós af skýrum mönnum hjer á þingi, að erfitt væri að framkvæma lögin um bann gegn innflutningi þeirrar einu vörutegundar, sem bönnuð er, og hefir því verið lýst með sterkum dráttum. Í þessa vöru fer mikið fje, en auk þess hefir hún annað skaðlegt í för með sjer. Um varninginn, sem nú á að banna, er ekki nema öðru til að dreifa. Jeg held, að erfitt verði að verjast smyglun meðan eftirlitið er eins og það er nú. Þessi varningur kostar að vísu mikið fje, en hann hefir þann kost, að hann eykur fegurðarnæmi manna og fegrar og skreytir umhverfi þeirra. Jeg get því ekki verið frv. hlyntur og held, að lögin verði þingi og stjórn lítill sæmdarauki.

Eiríkur Einarsson Jeg hefi ekkert frv. borið fram á þessu þingi og engar brtt., hvorki í þessu máli nje öðrum. Er það af því, að jeg vil sem minsta íhlutun eiga um löggjafarstarf þessa þings, því öllum málum er flaustrað hjer af lítt athuguðum, enda ekki á öðru von, þegar þingið situr svo stuttan tíma, en mörgum málum rutt inn á það. En jeg vil ekki láta segja það um mig, að jeg vilji ekki sýna nauðsynjamálum þjóðarinnar fulla alúð, og ætla því að fara nokkrum orðum um frv. það, er hjer er til umræðu. Jeg vakti máls á því við síðustu umr. hvað fyrir mjer vekti. Ef þetta frv. á að koma að notum, þá verður það að sníðast um. Lögin ættu ekki einungis að vera heimildarlög, heldur ákveðin fyrirskipun, að það skyldi gert, sem þau fara fram á, og um leið ákvæði um að skipa fasta og örugga nefnd til að sjá um allan innflutning til landsins. Það er ógerningur fyrir stjórnina að ákveða, hvað skuli teljast óþarfavörur og hvað ekki. Það verða menn að gera, sem vita nákvæmlega um þarfir og birgðir landsins af hverri vörutegund fyrir sig, en slíkt kostar starf og rannsókn. Það er ekki nóg að banna glysvarning, heldur alt það, sem óþarft er í það og það skiftið. Það var minst á kaffi til Danmerkur við síðustu umr., og vildu sumir segja, að það hefði átt að seljast til Þýskalands. Jeg hefi reynt að afla mjer upplýsinga um þetta og hefi komist að raun um, að svo hafi ekki verið. Það var kaffiþurð með Dönum, og keptust þá allir við að flytja inn kaffi, og af því stafaði þessi kaffiofhleðsla Dana. Hjer getur eins orðið, og hefir orðið, og dæmið, sem taka má, er kaffi. Hjer varð kaffilaust, en síðan kom alt of mikið, og vill svo verða um fleira, því allir reyna að flytja inn vöruna, sem vantar í svipinn, og keppast um það, þangað til of mikið er orðið af henni. Jeg hefi heyrt, svo að jeg nefni dæmi, að ein vörutegund, sem teljast verður nauðsynleg, skósverta, sje hjer svo mikil, að hún nægi til 2 ára. Til þess að hindra þetta verður að skipa sjerstaka nefnd, sem hefir eftirlitið meira en að nafninu til. Jeg tók það fram í byrjun ræðu minnar, að jeg kæmi ekki með brtt. eða frv. í þessa átt eða neina aðra, því jeg hefi vanþökk á lagastarfi þingsins, eins og því er nú háttað. Jeg mun ekki greiða atkvæði með frv., bæði af þessari ástæðu, og eins af því, að jeg tel það ekki svo vel úr garði gert sem skyldi. Hefi jeg tilgreint, að hverju leyti mjer þykir því helst ábótavant. Jeg vil ekki heldur greiða atkv. á móti því, og er það vegna þess, að margt er gott í frv. og stefnir í rjetta átt. Jeg greiði því ekki atkv., og verður hæstv. forseti að meta það eftir því, sem honum þykir rjettast.

Forsætisráðherra (J. M.) Það getur verið rjett hjá háttv. 1. þm. Árn. (E. E.), að skipa þurfi nefnd, ef takmarka á innflutning á óþarfavöru, nokkurskonar innflutningsnefnd af nýju. En slíkt er ekki útilokað með frv. Stjórninni er veitt heimild til þess, og eins getur stjórnin ákveðið, hvað skuli teljast óþarfavara í hvert skifti. Jeg skal ekkert um það segja, hvort stjórnin sjer sjer fært að nota þessa heimild, en þó er gott að hafa hana. Skiprúm er oft alt upptekið af óþarfavarningi, og verður það til þess, að nauðsynjavörur verða að sitja á hakanum. Þetta hefir komið sjer illa. Eimskipafjelag Íslands, sem hefir áhuga á því að flytja það helst til landsins, sem til gagns má verða, hefir fundið til þessa. En með þessum heimildarlögum getur stjórnin ráðið bót á þessu. Gagnvart háttv. 1. þm. Rang. (Gunn. S.) skal jeg taka það fram, að bankarnir sjá fulla nauðsyn á að takmarka eyðslu þessa varnings og vilja heldur láta fje sitt í framfarafyrirtæki, en þeir geta einatt ekki við það ráðið. Það er ómögulegt að neita þeim mönnum um fje, sem eiga inni í bankanum.

Einar Þorgilsson Jeg er samþykkur þessu frv. og mun greiða atkv. með því, þótt jeg geti búist við, að ekki verði mikið úr framkvæmdum, og liggja til þess 3 ástæður. Fyrsta ástæðan er sú, að nú liggur mikið fje í óþarfavarningi, og er útlit fyrir, að sett verði í hann meira fje, sem betur væri notað til einhvers þarfara. Önnur ástæðan er sú, sem hæstv. forsætisráðherra (J. M.) benti á. Óþarfinn tekur upp svo mikið skiprúm, að ekki getur flust eins mikið til landsins af nauðsynjum og æskilegt væri. Þriðja ástæðan er það, að nú gengur eyðsla manna úr hófi fram, og væri vel, ef hægt væri að takmarka hana eitthvað. Jeg lít svo á, að stjórnin geti skipað nefnd í þetta mál, ef henni þykir það henta, en hún þarf ekki að beita lögunum nema henni þyki þeirra þörf. Jeg hefi nú gert grein fyrir atkv. mínu, og verður það með frv.

Frsm. (Sveinn Björnsson) Brtt. á þgskj. 101 er komin frá nefndinni eftir bendingu frá háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) við 1. umr., og hefir hann tjáð mjer, að hann sje ánægður með orðalagið eins og það verður með brtt. Nefndin hefir átt tal við hagstofustjóra, og leggur hann áherslu á, að frv. nái fram að ganga á þessu þingi. Jeg vona, að hv. deild taki tillit til þess.

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Með því að sá, er kosinn var framsögumaður þessa máls af samvinnunefnd samgöngumála, er flytur frv. þetta, hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), er veikur, hefi jeg verið beðinn að fara nokkrum orðum um málið. Frv. þetta fer fram á að bæta við ákvæði í póstlögin um að skylda öll skip, sem eru íslensk eign eða leigð af mönnum, búsettum hjer, þegar þau eru afgreidd hingað frá erlendri höfn, til þess að gera pósthúsum þar aðvart um brottför sína og til þess að taka hingað brjefapóst. Nú hvílir slík skylda ekki á þessum skipum nema um flutning á pósti frá Danmörku samkvæmt þargildandi lögum. Greinargerð frv. ber það með sjer, að horfur eru á því að erfiðleikar verði framvegis á brjefapóstflutningi hingað frá öðrum löndum en Danmörku, einkum frá Bretlandi, ef skipum er ekki gert beinlínis að skyldu að annast slíka flutninga. Hefir nefndin því fallist á að bera fram frv. þetta, sem samið er af póststjórninni. 2. gr. frv. fer í þá átt, að fimmfalda megi viðurlög fyrir að neita póstflutningi, og að enn fremur sje póststjórninni heimilt að útiloka þá menn, er brotlegir gerast, frá póstsambandinu um ákveðinn tíma, og sömuleiðis að leggja slíka hegningu á þá menn, er sýna af sjer megn vanskil gagnvart póststjórninni, en hið síðarnefnda er þó því skilyrði bundið, að stjórnin samþykki. Nefndinni virtist, að þessi breyting hefði mikið til síns máls, og væntir hún þess, að frv. verði samþykt.

Frsm. (Einar Þorgilsson) Frv. þetta er fram komið frá sjávarútvegsnefndum beggja deilda. Ástæðurnar fyrir því er að finna í greinargerðinni, en þó vil jeg bæta við hana nokkrum athugasemdum frá sjálfum mjer. Það er oss öllum ljóst, að á komandi tímum verður mjög mikil eftirsókn eftir fiskimiðum hjer við land. Svo var það orðið fyrir ófriðinn, og má þó gera ráð fyrir, að aðsóknin verði framvegis miklu meiri en hún var þá, þegar þjóðirnar fara að sinna atvinnuvegum sínum aftur fyrir alvöru. Nú er hins vegar svo ástatt, að vjer eigum dálitla sjereign umhverfis landið, sem oss ríður mikið á að vernda fyrir ágangi erlendra sjómanna. Þetta hefir síðasta Alþingi sjeð, er það heimilaði stjórninni að kaupa, láta smíða eða leigja eitt eða fleiri skip til strandgæslu. En málinu er samt enn þá ekki lengra komið en svo, að ákveðið er, að eitt eða tvö skip frá Dönum annist strandgæsluna. Breytingin, sem á hefir orðið, er þá sú ein, að skipin verði 2, í staðinn fyrir eitt. Þetta verður fyrirsjáanlega ónóg strandgæsla. En eins og stendur höfum vjer ekki önnur betri ráð til að bæta úr þessu en þau, að herða á sektarákvæðunum fyrir landhelgisbrot, og vjer ættum ekki að telja eftir oss að gera það, sem í voru valdi stendur. Um þetta eru til lög frá 1898, 1902 og 1909, sem þó eru ekki alveg sjálfum sjer samkvæm. Jeg skal geta þess, að í samvinnunefndinni var dálítill ágreiningur um sektaraukann. Sumum þótti 10 þús. kr. sekt of há. En jeg er þeirrar skoðunar, að það sje ekki. Þúsund króna lágmarkið er alt of lágt og úrelt, með tilliti til peningaverðfallsins. Fyrrum seldu botnvörpungar afla sinn fyrir 8000 kr., en nú er hann seldur fyrir jafnmörg sterlingspund. Þessar 10 þús. kr. eru því að eins sorglega lítill inngangseyrir inn í landhelgina. Sektarákvæðin ættu sannarlega að vera hærri. Og þegar þess er gætt, að lagðar hafa verið 100 þús. til 500 þús. kr. sektir t. d. við broti á sölubanni á vissum vörutegundum, þá er þessi sekt síst of há í samanburði við það. Jeg hefði verið ánægðastur með 100 þús. kr., svo að þeir gerðu sjer það ekki að leik að brjóta lögin. Þetta eru meginbreytingarnar, sem nefndirnar hafa gert á lögunum. Aðrar breytingar skifta lítt máli. Þess skal þó getið, að feldar hafa verið burtu undanþágurnar í 3. gr. laga frá 1902, en þær hafa verið notaðar til þess að komast undan sektum. Með því að hv. deild eru þessi atriði eins ljós og mjer, þá finn jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um málið frekar, en vona, að deildin leyfi því fram að ganga með afbrigðum til 2. umr. á næsta fundi hjer frá, er væntanlega verður skotið á að þessum fundi loknum, og til 3. umr. á næsta fundi þar á eftir.