Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd., og því fylgdi þar grg., þar sem frv. var kynnt; en efni þess er að heimila ríkisstj. að taka allt að 43 millj. kr. lán, eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendum gjaldeyri. Ástæður til lántökunnar eru þrenns konar. Í fyrsta lagi telst svo til, að það þurfi 25 millj. kr. til greiðslu eftirstöðva af verði togaranna nýju, og á þá að greiða upp 16 millj. kr. bráðabirgðalánið, sem tekið var í Englandi til eins árs. Í öðru lagi vantar milljónatugi í stofnlánadeild Búnaðarbankans til ræktunarframkvæmda og húsbygginga í sveitum, og er ætlunin að fá með þessu nokkurt fé til bráðabirgða á meðan leitazt er fyrir um að fá fjármagn til þessara framkvæmda, sem að haldi má koma. Þá er í þriðja lagi nauðsynlegt að fá fé til aukinna iðnlána. Fyrir Alþ. liggur frv. um iðnbanka, sem kunnugt er, en ríkisstj. telur ekki að svo komnu tímabært að samþ. það, heldur leggur hún áherzlu á, að heimiluð verði að sinni þessi lántaka til iðnaðarins, og yrði þá hægt að athuga það fram að næsta Alþingi, hvort þá þætti tímabært að stofna sérstakan iðnbanka með svipuðum hætti og ráðgert er í því frv. Ég leyfi mér að leggja til, að frv. þessu sé vísað til hv. fjhn. að lokinni umræðu.



Herra forseti. Við meðferð þessa máls í Nd. voru bornar fram 3 brtt., ein á þskj. 798 af hv. þm. Hafnf., sem ekki náði samþ., þess efnis, að ný grein skyldi bætast við frv. og ríkisstj. þar heimilað að ábyrgjast allt að 2 millj. kr. lán fyrir eigendur gömlu togaranna til að setja í þá olíukyndingu. - Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh., hvort ríkisstj. hafi í huga að gera þessar ráðstafanir með einhverjum öðrum hætti en í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Út af þessari fsp. er þess að geta, að í fjhn. Nd. er þetta mál nú til meðferðar í sambandi við frv. um togarakaup ríkisins, og kemur þar fram brtt. frá n. um þetta, sem studd er af ríkisstj. Og ég vil beina því til hv. fyrirspyrjanda, að ef hann hugsar sér að bera fram brtt. um þetta efni, þá ætti hann að bera hana fram við það mál, er það kemur hingað, en ekki við það frv., sem hér er til umr.



Herra forseti. Í niðurl. 2. gr. þessa frv. er talað um að verja allt að 3 millj. kr. til stofnunar iðnbanka Íslands eða til iðnlánasjóðs; en fyrr í sömu gr. er talað um að verja allt að 15 millj. kr. til landbúnaðarins eða Búnaðarbankans, - „enda kæmi jafnhátt framlag annars staðar að“. - Er það ekki svo að skilja, að þessi fyrirvari gildi jafnt um Búnaðarbankann sem iðnlánasjóð, og jafnhátt framlag lánsupphæðunum skuli koma annars staðar að til beggja? - Um þetta vildi ég spyrja hæstv. ráðh. Enn fremur vildi ég drepa á það, að minni hl. iðnn. gefur út álit um frv. um iðnbanka Íslands, sem nú hefur verið samþ. af hv. Nd. Og ég vildi því mælast til þess við hæstv. forseta, að þessi d. fengi einnig að fella um það mál sinn úrskurð. Ég veit ekki, hvort meiri hl. n. skilar áliti eða ekki, en ég treysti hæstv. forseta til þess að sjá svo um, að vilji þingsins í þessu efni fái einnig að koma í ljós í þessari hv. deild.



Herra forseti. Út af fsp. hv. þm. Vestm. vil ég taka það fram, að það skilyrði, sem hann talaði um, tekur aðeins til iðnlánasjóðs, en ekki Búnaðarbankans. En á þessu stendur þannig, að flm. iðnbankafrv. fluttu brtt. við þetta frv. í hv. Nd., þar sem þeir tiltóku, að framlagið skyldi greiðast til iðnbankans. En ríkisstj. var því andvíg, og varð svo samkomulag um, að þarna stæði: „til iðnaðarbanka eða til iðnlánasjóðs, enda komi jafnhátt framlag annars staðar að“. - Annars mundi lánsfé til iðnaðarins aðeins aukast um 3 millj., en það hefur alltaf verið gert ráð fyrir því, að sú upphæð yrði hærri og kæmi til meira fé frá öðrum aðilum, og eins þótt féð fari til iðnlánasjóðs í stað iðnbankans.



Herra forseti. Ég hefði ekki tekið hér til máls, ef hv. þm. Vestm. hefði ekki vikið að nál. meiri hl. En í því sambandi get ég upplýst, að meiri hl. n. hefur gengið frá málinu, og ég býst við, að þess vegna væri hægt að taka málið fyrir t.d. þegar í kvöld, ef hæstv. forseti hefði hugsað sér það.

Forseti (BSt): Eins og ég gat um í gær, þá hef ég ekki hugsað mér að taka önnur mál á dagskrá að þessu sinni en þau tvö, sem hér hafa verið tekin til umræðu nú á þessum óvenjulega fundartíma; en ég mun hins vegar taka málið á dagskrá strax á mánudag.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að benda á, að umrætt mál stendur jafnfætis þessu, sem hér er rætt, að því leyti hvað snertir réttmæti þess, að það fái afgreiðslu, að bæði málin eru komin frá Nd., þar sem þau hafa verið afgr. Hins vegar var það ekki krafa mín til hæstv. forseta, að málið yrði endilega tekið á dagskrá í kvöld, en ég treysti því, að hann sjái sér fært að gera það á hæfilegum tíma.

Forseti (BSt): Það er nú ekki rétt hjá hv. þm. Vestm., að mál þessi standi jafnfætis um afgreiðslu, þar sem annað hefur ekki enn þá farið til n. Og hugmyndin var, að því yrði komið til n. á þessum fundi.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. svör hans og leyfi mér að vænta þess, að álit komi frá hv. fjhn. áður en afgreiðslu þessa máls er lokið að fullu. En þar sem Alþfl. á engan mann í n., vil ég leyfa mér að biðja hæstv. ráðh. að upplýsa eftirfarandi: Er það rétt skilið hjá mér, að lánið, sem tekið er vegna togarakaupanna í Bretlandi, flytjist yfir á væntanlega kaupendur með þeim kjörum, sem ríkisstj. gengur að, þannig að vaxtabyrðin og gengisáhættan leggist þeim á herðar? - Enn fremur vil ég spyrja, hvort hið sama gildi þá einnig um þau lán, sem Búnaðarbankinn fær og ganga eiga til ræktunar og bygginga í sveitum. Þau lán, sem bankinn veitir almennt, eru annars yfirleitt til 42 ára og með vægari vöxtum, og það segir sig sjálft, að gengisáhættan t.d. af þessum nýju lánum getur hlaupið á stórum upphæðum. - Þetta vildi ég leyfa mér að biðja hæstv. ráðh. að upplýsa áður en málið fer til n.



Herra forseti. Hvað togaralánið snertir, sem hv. þm. spyr um, þá er þetta þannig vaxið, að þeir, sem kaupa togarana, taka að sér fasta, brezka lánið, eins og kemur fram í grg., eða um 70% af kostnaðinum. 10% er gert ráð fyrir, að séu borguð út, og stendur þá eftir 20% sem skuld við ríkissjóð, og lendir gengisáhættan af því á ríkinu; en það eru um 16 millj. kr., sem eru í þeirri áhættu, og á því verður sennilega einhver vaxtamunur líka. Það er enn þá allt á huldu um það, hvernig tekst að útvega þetta lán. Ríkissjóður skuldar vegna þessara viðskipta í Bretlandi 350 þús. pund í eins árs lánum, og verður reynt að útvega fast lán til að breyta því. Varðandi lánið til Búnaðarbankans, þá stendur hér í frv., að bankinn skuli fá það með sömu kjörum og það verður tekið. Ég reikna með því, að bankinn verði að taka lánið í erlendri mynt og taka á sig áhættuna af því, en auðvitað verður ekki farið að lána bændum þetta fé í erlendu myntinni. Haraldur Guðmundsson: Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. upplýsingar hans. Mér skilst af þeim að því er varðar Búnaðarbankann, að hann verði að taka áhættuna af umræddu láni, og það verði veitt með eðlilegum hætti til bænda, án nokkurrar áhættu af gengisbreytingu eða vaxtamismun. Er þannig auðséð, að á þessum tveimur lánum, til landbúnaðarins og skipanna, er ákaflega mikill munur. - Á þetta vildi ég aðeins benda hér við 1. umr. málsins.



Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er komið frá Nd. Eins og um getur í grg. frv., er það samkomulag í ríkisstj. á milli þeirra flokka, sem að henni standa, að þingmeirihlutinn vinni að því, að verulegt fjármagn verði lánað úr mótvirðissjóði til Sogs- og Laxárvirkjana og Áburðarverksmiðjunnar h.f., og hefur það verið hugsað þannig, að lán úr mótvirðissjóði ásamt Marshalllánum verði hlutfallslega jafnhá til þessara þriggja fyrirtækja, miðað við stofnkostnað. Nú þarf samþykki þeirra, sem hafa lagt féð til í mótvirðissjóð, til þess að ráðstafa honum, og einnig þarf samþykki Alþ. til þess, sbr. 3. gr. laga nr. 47 frá 1949. Það var áður orðið mjög aðkallandi að útvega lán til Sogs- og Laxárvirkjana, og höfum við því sótt um 15 millj. kr. lán til Marshallstofnunarinnar. Fregnir hafa borizt um, að sú umsókn hafi verið samþ., en enn hefur ekki verið gengið formlega frá þeirri ákvörðun, en gera má ráð fyrir, að það verði næstu daga. Þessar 15 millj. voru miðaðar við tímann fram að 1. jan., en á þessu ári þarf mikið fé til þessara fyrirtækja. Nú er ráðgert, að þingið ljúki störfum innan skamms og komi ekki saman aftur fyrr en í október, og því hefur stj. lagt þetta frv. fram nú, þar sem hún mælist til, að þingið veiti henni heimild til að verja fé úr mótvirðissjóði til þessara fyrirtækja. Þessi fjárupphæð, 120 millj. kr., er ríflega tiltekin, miðað við það, sem þyrfti á næstunni, en hún er þó langt í frá að vera nóg til þess að fullgera þessar stofnanir. Áætlaður stofnkostnaður þeirra mun vera um 300 millj. kr., og því er augljóst, að meira fé en þetta, sem hér er farið fram á heimild til að verja, þyrfti til þessara stofnana, þótt allar vonir um aðra fjáröflun rættust. - Ég get ekkert um það sagt að sinni, hvernig þessi fjárupphæð mundi skiptast á milli fyrirtækjanna, því að það verður að ákveðast á hverjum tíma eftir því, sem fjárþörf fyrirtækjanna segir til sín, en þessi leið er fullkomlega innan þess ramma, sem stj. hafði hugsað sér að vinna að. Þá er þess einnig að geta, að hér er líka borin fram till. um, að ríkisstj. verði heimilað að verja allt að 50 millj. kr. úr mótvirðissjóði til greiðslu á skuldum ríkissjóðs við Landsbankann. Stjórnin tók ákvörðun um það fyrir nokkuð löngu síðan að vinna að því, að þetta gæti orðið. Hún hefur þó ekki gert beinlínis till. um þetta til Marshallstofnunarinnar, en hefur þó rætt um þetta við fulltrúa hennar hér. Þykir því stjórninni rétt að leita heimildar til þessa nú. Ef þessi heimild fengist, þá yrði reynt að taka af því fé, sem hefur safnazt á árinu 1950, svo að það fé, sem mundi koma hér eftir, yrði ekki bundið. En þetta mál er sem sagt á því stigi, að stj. taldi rétt að afla þessarar heimildar. - Einhver vildi nú máske spyrja, hvað þessi mótvirðissjóður væri stór. Því er til að svara, að í dag mun hann vera 130–140 millj. kr., og sennilega á hann eftir að verða meira en tvisvar sinnum stærri, þótt ekki sé hægt að segja neitt um það með vissu. Það er ekki heldur hægt að segja með neinni vissu um það, hve mikilla útlána megi vænta úr sjóðnum. Það fer að sjálfsögðu eftir því, hvernig tekst með fjármálin í heild. Ef það verða mistök með fjárlög eða útlánastarfsemi bankanna dregst óeðlilega saman eða fjárfesting verður of mikil, þá þýðir það, að hærri fjárupphæðir úr mótvirðissjóði festast. Gæti það þá orðið til þess, að við lentum í vandræði með þessi stóru fyrirtæki, sem nú á að fara að reisa. Þetta er ein ástæðan fyrir því, að ríkisstj. hefur nú lagt mikið kapp á að ganga vel frá fjárl., þannig að greiðslujöfnuður náist. Að lokum legg ég svo til, að þessu máli verði vísað til hv. fjhn. að lokinni umr.