Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (G. B.) Jeg vil leyfa mjer að vekja athygli háttv.þdm. á því, að nú þegar Alþingi er háð á hverju ári, þá virðist oss svo, forsetum og skrifstofustjóra Alþingis, að nauðsynlegt sje að byrja sem fyrst á prentun Alþingistíðindanna, til þess að þeim geti orðið lokið fyrir byrjun næsta þings. Þess vegna viljum vjer áminna háttv.þm. um að leiðrjetta ræður sínar jafnóðum og þær eru lagðar fram á lestrarsal þingsins. Innanbæjarþingmönnum verður ekki leyft að taka ræður heim til sín eftir þinglausnir, eins og að undanförnu, en lestrarsalnum verður haldið opnum fáeina daga frá því, er síðustu ræðuköflum er þangað skilað af hendi innanþingsskrifara, til þess að þingmenn eigi kost á að fara þar yfir ræður þær, sem þeir áttu ekki kost á að sjá fyrir þinglok.

Á 52. fundi í Nd., s. d., ljet forseti (B. Sv.) hinu sama yfirlýst um leiðrjetting þingræðna. V. Kosningakæra frá Ísafirði. Á 3. fundi í Sþ., fimtudaginn 19. maí, gaf kjörbrjefanefnd skýrslu um kosningakæru frá Ísafirði 1920 (sbr. þskj. 550).

Frsm. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Jeg býst við, að svo verði um starf fjárveitinganefndar og þær brtt., sem hún ber nú hjer fram, að þar þyki sumum ofgert og öðrum vangert, og verður ekki um það fengist. Áður en jeg fer út í einstakar brtt., þykir mjer vert að gera nokkra grein fyrir þeim breytingum, sem orðið hafa á fjáraukalagafrv. í meðferð þess. í háttv.Nd. hefir hækkunin numið rúmum 350 þús. kr., og eru þó ekki taldar með tvær fjárveitingar, sem ekki eru taldar í tölum. Ef þær eru taldar með, verður hækkunin sjálfsagt um 400 þús. Ennfremur er þess að gæta, að Nd. tók ekki upp eina allháa fjárveitingu, sem fjárveitinganefnd Ed. hefir ekki sjeð sjer fært annað en taka upp. Er þá komið nokkuð á fimta hundrað þúsunda. Þá má líta á brtt. nefndarinnar í sambandi við fjárhaginn. Um það nægir að segja, að niðurfærslan frá því, sem var, þegar Nd. skildist við frv., er ekki nema um 32 þús. kr. Lengra þótti nefndinni ekki verða komist, og mun þó mörgum þykja heldur mikið skorið niður. Hækkun frá stjórnarfrv. verður því, ef brtt. nefndarinnar verða samþ., um 323 þús. kr. En um niðurskurð nefndarinnar verð jeg að benda á það, áður en jeg tek að ræða um einstakar brtt., að þar hefir nefndin eingöngu haft fjárhag landsins fyrir augum. Jeg þykist geta verið stuttorður um einstakar brtt. nefndarinnar, því að þeirra mun flestra vera nokkuð getið í nál. Fyrsta brtt. er um ofurlitlar launabætur til ráðherranna. Fjárveitinganefnd Nd. kom með till. í sömu átt, en hærri, og má um ástæður vísa til álits Nd.-nefndarinnar. Nefndin hefir fallist á þær. Virðist henni ekki sanngjarnt, að embættismenn skuli þurfa að gefa með sjer í embættunum, og þó er það verst, þegar svo er um ábyrgðarmestu embættin. Háttv. þingdeildarmönnum eru kunnug þau laun, er ráðherrar hafa nú, og það, að enginn eftirlaunarjettur fylgir. En upphæðin er ekki sett hærri en 2000 kr. til hvers, til samkomulags við hv.Nd. Jeg sleppi að minnast á 2. lið og 3. lið nú. Kem að þeim síðar. Um 3. lið b. má vísa til nál. Nefndin lítur svo á, að sanngjarnt sje að endurgreiða Neshreppi þennan kostnað, enda má líta á hann sem einn lið í sóttvarnarráðstöfunum, sem gerðar voru þá um mestalt land og nú eru veittar 90 þús. kr. til í þessum fjáraukalögum. Og munar þá ekki miklu, þótt þessar 460 kr. bætist við. Þá er næst brtt. við tvo liði, sem fjalla um utanfararstyrki lækna. Þessir tveir höfðu sótt, og sömuleiðis dýralæknir, sem nefndin tekur upp. Nú hefir nefndin fúslega viljað verða við óskum þeirra, en þótt sanngjarnara að taka dýralæknirinn með líka. En hún hefir ekki treyst sjer til að fara eins hátt í fjárveitingunni og háttv.Nd. Vitanlega er jafnan álitamál, hve hátt skuli fara, og valda því fjárhagslegar ástæður, að nefndin vill ekki fara hærra. Hún leggur til, að Gunnlaugur Claessen fái hæstan styrk, þareð hann er í raun og veru starfsmaður ríkisins, og ferðin því í þess þágu. Þá koma brtt. við 4. gr., og er þá fyrst a-liður í 4. brtt. nefndarinnar. Hún leggur til, að þessi styrkur falli niður, svo sem getið er í nál., vegna þess, að hjer vantar meðmæli þess, sem rjeði manninn til starfsins fyrir ákveðin laun. Nú kemur hann á eftir og biður um uppbót, og telur þá nefndin, að slíkri umsókn eigi að fylgja meðmæli þess, sem rjeði hann. Þau er nú ef til vill hægt að fá, en það er hlutverk umsækjenda, en ekki nefndarinnar. Þá er næst endurbygging Holtavegarins. Um þennan lið er það að segja, að sýslumaður Rangárvallasýslu sótti fyrir hönd sýslunnar um styrk til viðgerðar á veginum. Viðgerðin á samkv. lögum að fara fram á kostnað sýslunnar, en umsóknin bar með sjer, að sýslan ætlaði ekkert að leggja fram. 1 fjárlagafrv. fyrir árið 1922 eru áætlaðar 25 þús. kr. til endurbyggingar vegarins, gegn þ; frá sýslunni. Á þetta er minst í umsókninni, og ekki álitið sýslunni fært að leggja fram þennan 1/3 hluta. Eftir að nál. var samið kom símskeyti frá sýslumanni; en það ber ekki með sjer, að sýslan ætli neitt að leggja fram. Háttv. Nd. ákvað að leggja fram 7 þús. kr. á þessu ári til undirbúnings endurbyggingar vegarins, gegn þá kostnaðar frá sýslunni, en nefndin hefir engar góðar undirtektir undir það heldur, og vill því fella liðinn. Næst eru mótorbátaferðir til kauptúnanna í Árnessýslu. Samvinnunefnd samgöngumála hefir felt þennan styrk, er Nd.samþ., og var fjvn. því milli tveggja elda, og varð loks samkomulag um að orða liðinn svo, sem hjer er lagt til. Á liðnum um mótorbátsferðir frá Hornafirði eru aðeins gerðar orðabreytingar. Þykir rjettast, að Austur-Skaftfellingar láði öllu um styrkinn, því að þeir eiga að að búa. Þá er komið að vitunum á Arnarnesi og Elliðaey. Nefndin hefir lagt til, að niður falli fjárveitingar til þeirra. Þetta er einn af stærstu liðunum, og ef spara á á annað borð, þá tel jeg rjett að gera það þar, sem einhverju munar. Svo eru margir vitar, bæði sunnan og austan lands, sem búið er að veita fje til af Alþingi, en hafa ekki fengist bygðir, sökum fjárskorts. Þykir fjvn. það varhugavert að fara nú að ætla sjer að endurbæta eldri vita, þegar ekki hefir verið unt að byggja þá vita, sem með lögum er búið að veita fje til. Get jeg auk þess ekki betur sjeð en að þetta komi í sama stað niður, því að jeg geri ekki ráð fyrir, að stjórnin hafi mikið fje nú til framkvæmda þessum mannvirkjum. Nefndinni kom saman um, að rjett væri að veita fje til að byggja upp Stað í Grunnavík, en annars ber þar á milli um 3000 kr. við frv. Nd. Eins og kunnugt er, brann þessi bær til kaldra kola, en var vátrygður fyrir 14 þús. kr., og er það fje til til byggingarinnar. Nú gerir biskup ráð fyrir því, að hægt verði að fá að prestakallaláni 5 þús. kr., og nægja þá 8 þús. kr. úr ríkissjóði. ef sú áætlun er rjett, að komast megi af með 27 þús. kr. Að því er snertir næsta lið, fjárveitinguna til dyravarðar háskólans. þá hefir nefndin ekki sjeð nein skilríki frá umsækjanda, og hefir ekkert í höndum, er sanni henni, að þörf sje þessarar fjárveitingar. Lítur nefndin svo á, að þessi maður hafi sæmilegar tekjur, þar sem hann hefir nú 3800 kr. laun. þar af 1200 kr. eftirlaun frá því er hann var kennari við Mentaskólann. og auk þess ýms hlunnindi önnur, sem nú myndu kosta talsvert fje, ef kaupa þyrfti. Bæði þetta og svo hitt, að skilríki eru svo ófullnægjandi, hefir orðið til þess, að nefndin hefir felt niður þessa fjárveitingu. Á e-lið hefir nefndin aðeins gert eina lítilvæga orðabreytingu. í till. stendur, að þessar 10 þús. kr. skuli veita mentmn, sem þóknun fyrir starf hennar, en nefndinni þykir rjettara að orða það svo, að þetta fje sje veitt til kostnaðar við starf hennar. „Þóknun“ mætti auðveldlega skilja svo, að nefndarmenn mættu fá þetta fje sjer til handa. en „til kostnaðar“ bendir fyllilega til þess, sem við er átt. Þá er komið að þessari launaviðbót tveggja kennara við stýrimannaskólann. Þetta er ein af þeim mörgu kröfum um hækkun á dýrtíðaruppbót fyrir árið 1920, sem erfitt mun verða að sinna öllum. Hv. Nd. hefir veitt 4400 kr. til þessara manna, en fjvn.Ed. álítur sæmilega við þá gert, með því að veita þeim 3 þús. kr. báðum. Þess ber hjer að geta, að þótt launin sjeu máske fulllág, þá vissu mennirnir vel, að hverju þeir gengu, er þeir sóttu um stöðuna, og eiga því enga lagalega kröfu á því, að launin verði hækkuð. Hitt má vera, að þeir hafi sanngirniskröfu til þess, enda er umsókn þeirra tekin mikið til greina, en Alþingi verður á þessum tímum að fara varlega í að veita fje, sem hjá verður komist. Næst er styrkurinn til rekstrar Flensborgarskólans. Árið 1920 vantaði 5450 kr. á að nægði fje það, sem honum var ætlað, í fjárlögunum eru honum veittar 15 þús. kr. og yrði það þá alls um 20 þús. kr. með því, sem við bætist hjer. Nefndinni er það fyllilega ljóst, að þessi skóli er mjög nýt stofnun, og vill því gera vel í hans garð, en hins vegar getur henni ekki dulist, að hann er ekki stofnun, sem landinu einu ber að annast. Þykir nefndinni Hafnarfjarðarkaupstaður hafi lagt helst til lítið af mörkum við þennan skóla. Því þótt skólinn komi öllu landinu að nokkrum notum, þá er hann að ekki litlu leyti unglingaskóli fyrir Hafnarfjörð. Hefir hann gert þessum kaupstað svo mikið gagn, að ekki virðist neitt ósanngjarnt að ætlast til þess, að Hafnarfjörður, sem svo lengi hefir haft skólans not, án þess að leggja fje til hans, veiti nú dálítið fje í móti þessu, sem ríkissjóður leggur til - og hefir nefndin áætlað, að upphæð þess skyldi vera 1450 krónur. Um blindu stúlkuna skal jeg vera fáorður. Nefndin þykist þar ekki hafa fengið nægilegar upplýsingar. og leggur því til, að þessi liður falli niður. Við vitum ekki einu sinni, hvað stúlkan heitir, og virðist það hálfóviðkunnanlegt að veita fje úr ríkissjóði, án þess að vita handa hverjum það er eða til hvers því er varið. Öðru máli er að gegna, ef stjórnin síðar fær nánari upplýsingar, þá tel jeg víst, að hún hlaupi undir bagga, ef hún sjer ástæðu til, og útvegi stúlkunni einhvern hagkvæman stað erlendis. Þá kemur næst Páll Erlingsson, sundkennari. Það er aðeins orðabreyting, sem nefndin hefir gert á þeim lið. Í frv. er þessi styrkveiting kölluð „dýrtíðaruppbót fyrir árið 1920“, en nefndin telur rjettast, úr því að maðurinn er að láta af sundkenslu, að þetta sje veitt í viðurkenningarskyni fyrir vel rækt starf. Annars gerir það vitanlega ekki svo mikið til, hvað fjárveiting þessi er skírð. Hvað snertir þessa 2000 kr. fjárveitingu til Alþýðubókasafnsins í Reykjavík, þá leggur fjvn. til, að sá liður falli niður. Sótt hefir verið um styrk til bókasafna víðar af landinu, en Alþingi ekki sjeð sjer fært að veita. Ef slíkur styrkur er veittur í einum stað, þá verður óhægra að komast hjá að veita hann í öðrum, þar sem þörfin er jöfn, og það er vart hægt að segja, að síður sje þörf á að styrkja bókasöfn úti um landið en hjer. Það standa engir eins vel að vígi í þessu tilliti og Reykvíkingar, en hins vegar hefir það ekki minni þýðingu, að góðar bækur flytjist út um landið til að auðga þekkingu manna, - því að þekking er veldi. - Jeg held, að það sakaði ekki, þótt málið að þessu sinni væri skoðað frá almennu sjónarmiði, - en ekki eingöngu frá sjónarmiði Reykjavíkurbúa, eins og svo oft hættir við hjer. Næsti liður er fjárveitingin til Einars Jónssonar, myndhöggvara. Á honum hefir orðið sú breyting, að í stað 2560 kr., sem Nd. hafði ákveðið honum í dýrtíðarbætur, koma 2000 kr., sem veitast honum í viðurkenningarskyni. Þá get jeg rætt um í einu lagi 3 fjárveitingar, sem nefndin hefir lagt til að falli niður, og eru það fjárveitingar til þriggja listamanna. Svo stendur á, að í fjárlögunum er veitt tiltekið fje til listamanna, og nefnd kosin til að úthluta því. Tel jeg varasamt að breyta þessu fyrirkomulagi og fara inn á þá braut, að ekki þurfi annað en að sækja um fje til þingsins, þegar það, sem nefndin hefir til úthlutunar, þrýtur. Virðist mjer það ekki gott fyrirkomulag, að nefndin skamti fyrst sumum það, sem hún hefir, og sendi síðan meðmæli með öðrum til þingsins. Tel jeg hitt rjettara, að þessar fjárveitingar sjeu algerlega annaðhvort í höndum nefndarinnar eða þingsins. - Af þessum rökum hefir fjvn. ekki viljað verða við þessum fjárveitingum að sinni, en er hins vegar fús til að taka það til athugunar, hvort styrkveitingin til skálda og listamanna er ekki yfirleitt of lág. Næsti liður hefir verið tekinn upp af fjvn. eftir að hann var feldur í hv.Nd. Það er styrkurinn til Jóhannesar Lynge, til orðabókarinnar. Nefndin er sömu skoðunar og háttv.fjvn.Nd., að maðurinn komist ekki af án styrksins. Í sambandi við þetta skal jeg geta þess, að það hefir verið deilt um aðra fjárveitingu, til sonar þessa manns, sem stjórnin feldi niður, af því að hún veitti honum embætti. Stjórnin hefir verið vítt talsvert fyrir þetta í háttv.Nd., og skal jeg ekki fara neitt inn í þá deilu, en vil að eins geta þess, að mjer er fyrir hönd fjvn. falið að lýsa yfir því, að nefndin telur það ekki vítavert, að stjórnin vildi ekki borga styrkinn. Annars mun það vera dómstólamál, hvort maðurinn á kröfu til styrksins, og því gagnslaust að ræða það frekar hjer. Þá leggur nefndin til, að niður falli 1000 kr. fjárveiting til lögfræðitímarits, sem hjer er nefnt. Þetta tímarit væri að vísu þarft, en hins vegar er ekki hægt að veita styrk til allra nytsamra tímarita, allra síst þegar svo stendur á sem nú. Um bryggjuna á Akranesi hefi jeg fátt að segja. Það, sem nefndin fer þar fram á, er aðeins, að bryggjusmíðin fari fram undir eftirliti ríkisstjórnarinnar. Og þá eru það bryggjurnar á Blönduósi. Áður höfðu verið veittar fjárveitingar til mjög nauðsynlegrar bryggjusmíðar norðan við Blöndu. En á síðasta fjárlagaþingi voru svo veittar 18 þús. kr. til bryggjusmíðar sunnan við Blöndu. Svo hagar til, að að nyrðri bryggjunni stendur aðallega kaupfjelag, en að þeirri syðri kaupmenn. Það er nú náttúrlega æskilegast, að hægt væri að koma báðum þessum bryggjum upp undir eins. En ef aðeins er um það að ræða að koma annari upp, þá leikur enginn vafi á því, að brýnni er nauðsynin á þeirri nyrðri. Hún er hálfeyðilögð, og ef ekki verður sem bráðast hafist handa og hún bygð upp, þá er viðbúið, að það fari, sem eftir er af henni. Nú telur nefndin varla kleift að leggja fje til beggja bryggjanna eins og stendur, og telur auk þess hjeraðið færast mikið í fang, er það hygst að koma upp báðum þessum bryggjum í senn. Það var þetta, sem fyrir nefndinni vakti, þegar hún skaut inn þeirri brtt., að fyrst yrði lokið við nyrðri bryggjuna, áður en byrjað væri á smíð hinnar syðri. Næst kemur fjárveitingin til Þórs þeirra Vestmannaeyinga. Eins og getið hefir verið um, hefir Nd. skilið þetta mál eftir. Hv. sjútvn. hafði farið fram á 50 þús. kr. fjárveitingu til skipsins, en háttv.fjvn. treysti sjer ekki til að ákveða hana hærri en 30 þús. kr. Eins og kunnugt er, var upphaflega veitt til þess skips 40 þús. kr., enda þótti þá mörgum sem nóg væri að gert. Á síðasta þingi kom svo fram beiðni um, að veitt væri á ný 50 þús. kr. til skipsins, og auk þess var þá farið fram á, að auk þess yrðu veittar 300 þús. kr. til rekstrar, en því ekki sint. Það, sem nú er um að ræða, er fjárveiting til rekstrar þessu skipi. Nú kemur mönnum saman um, að þetta hafi orðið nokkuð dýrt, og í fullmikið ráðist af Vestmannaeyingum, en að hins vegar eigi ekki þingið að bera ábyrgð á því, sem þar er ofgert. En þar sem því verður samt ekki neitað, að mikið gagn hefir orðið að þessu skipi, þá telur nefndin sanngjarnt og sæmilegt, að veittar sjeu til þess 30 þús. kr. Um styrkinn til fyrv. ráðherra Sigurðar Jónssonar vísa jeg að öllu til nál. Þá er næsti liður, styrkur til nokkurra sjúkra embættismanna, sem hafa leitað styrks til utanfarar sjer til heilsubótar, og telur fjvn. rjett að verða við beiðni þeirra. Jeg veit, að slík útgjöld vaxa mörgum í augum, en hjer er að ræða um 3 starfsmenn þjóðarinnar, sem ekki hafa getað safnað fje, en orðið fyrir því slysi að missa heilsuna. Og jeg hygg, að þessu fje sje ekki þar með á glæ kastað, hvort sem það er skoðað frá hagfræðinnar eða mannúðarinnar sjónarmiði. Því að ef þessir menn gætu ekki bætt heilsu sína nú, mætti búast við því, að þeir yrðu tilneyddir að segja af sjer embættunum og kæmu þá þegar á eftirlaun, og yrði þá óvíst hvað sparaðist með þessu. Þannig horfir það við frá fjárhagshliðinni. Hitt er mannúðarhliðin, og hana verður hver að meta eftir því, sem hann er drengur til. Það mun vera regla hjá góðum húsbændum að hjálpa hjúum sínum, er heilsuleysi ber að höndum. T. d. fá verslunarmenn hjá góðum verslunarhúsum, þegar svo stendur á, eins árs frí, og fá þó að halda launum sínum. Það er þess vegna ekki nein ný aðferð, sem nefndin vill hjer beita við þessa starfsmenn ríkisins, heldur alkunn og viðurkend sem sjálfsögð mannúðarskylda. Dálitla breytingu vill nefndin gera á lánveitingunni til Guðmundar sýslumanns Björnssonar í Borgarnesi. Eftir fjáraukalagafrv. Nd. á lánsupphæðin að vera 60 þús. kr., en nefndin hefir fært hana niður í 50 þús. kr. Gerði hún þetta sökum þess, að henni þótti óvíst, að embættið gæti borið meiri byggingarkostnað. Enn fremur er þess krafist, að Borgarfjarðar- og Mýrasýsla gangi í ábyrgð fyrir láninu. Þetta ákvæði hefir nefndin sett vegna þess, að það virðist vera eina ábyrgðin, sem nokkurt gildi hefir, þar sem lánið er veitt til mjög langs tíma, 40 ára. 11. gr. vill nefndin láta fella niður. - Hún er um heimild til stjórnarinnar til að láta leggja slitlag úr efninu „Terrazzo“ á gólfin í listasafnshúsi Einars Jónssonar, í Safnahús ríkisins og aðrar opinberar byggingar, eftir þörfum. Mjer, fyrir mitt leyti, er ekki kappsmál að þessi grein verði feld niður, en meiri hluti nefndarinnar leggur það þó til. Ástæðurnar, sem eru færðar fyrir að veita stjórninni þessa heimild, eru þar, að nú í sumar kemur hingað, ef til vill, maður, sem kann til þess háttar lagningar, og þá mundi vera vel til fallið að nota tækifærið og láta leggja slitlag úr þessu efni í þessar opinberu byggingar. Jeg veit ekki, hvort hentugt muni að gera þetta nú í sumar. Það þyrfti að rannsakast. Jeg þekki ekki verðlag á efni þessu, og treystist því hvorki til að ráða frá að láta vinna þetta nú, nje ráða til þess. En ef stjórninni sýndist, eftir atvikum, rjett að láta vinna þetta, þegar maður þessi er kominn, þá ræður hún því sjálf, hvort hún vill láta hann vinna verkið upp á væntanlegt samþykki þingsins. Þá hefi jeg gert grein fyrir brtt. nefndarinnar, sem standa á þskj. 868, en ein er þó eftir, sem ekki stendur þar. Stendur svo á því, að hún mun hafa fallið niður við prentunina, í þessari brtt. fer nefndin fram á, að Kristínu Grímsdóttur - á þskj. stendur Gísladóttur, en það er misprentun - verði veittur helmingurinn af styrk þeim, er syni hennar. Jóhannesi Helgasyni. var veittur í 62. lið 15. gr. núgildandi fjárlaga. Styrkur þessi var 2000 kr. Pilturinn, sem átti að verða styrksins aðnjótandi. varð úti áður en hann fjekk styrkinn útborgaðan. Hann var þá á leið hingað suður í þeim erindagerðum að sigla hjeðan til útlanda, en til þess hafði honum verið veittur styrkur þessi. Móðir hans var búin að leggja talsvert í kostnað til undirbúnings ferðar hans, Sökum þess hefir hún farið fram á að fá að halda styrk sonar síns. En nefndin hefir ekki sjeð sjer fært að fara fram á hærri fjárveitingu en 1000 kr., og vonar hún, að deildin muni veita móðurinni, sem orðið hefir fyrir þessari þungu raun, þá upphæð. Fáeinar aðrar brtt. eru hjer fram komnar, og um þær verð jeg að fara nokkrum orðum. Ein brtt. er frá hæstv. atvrh. (P. J.); er hún ekki annað en að tiltaka, hvað lánsfjeð til silfurbergsnámunnar í Helgustaðafjalli megi nema miklu. Við því er ekkert að segja, og felst nefndin á þá brtt. Hinum brtt. tveimur á þskj. 888 er nefndin, af eðlilegum ástæðum. mótfallin, bæði fjárhækkuninni til sjúkrahússins „Gudmanns Minde“ og aukafjárveitingunni til Jóns læknis Kristjánssonar. Hvað fyrri brtt. snertir, þá munu flestir háttv. deildarmenn kannast við, að um þessa fjárveitingu til sjúkrahússins á Akureyri urðu miklar umræður í Nd. Meiri hl. fjárveitinganefndar lagði til, að því væru veittar 20000 kr. í viðbót við þær 28 þús. kr., sem því voru veittar á fyrra ári. En læknir sá, sem sæti á í þeirri nefnd. kom fram með brtt., þar sem lagt var til, að sjúkrahúsinu væru ekki veittar nema 17 þús. kr. í viðbót. Færði hann þá ástæðu fyrir þessu, að ef sjúkrahúsinu væru veittar 40 þús. kr., þá væri það alls kostnaðar, en reglan hefir einmitt verið sú að borga 1/3 kostnaðar við byggingu sjúkrahúsa úr ríkissjóði. Af þessari ástæðu var svo samþ. í háttv.Nd., að styrkurinn skyldi vera 17 þús. kr., og nefndin í heild sinni sjer ekki ástæða til að rjála við því, sem þar var gert. Á hina brtt. hefi jeg þegar minst í sambandi við 3. brtt. nefndarinnar. d-lið. Nefndin treystist ekki, þegar um einstaklingastarfsemi er að ræða. þótt gagnleg sje, að leggja til mikið fje. Og þar sem vitanlegt er, að læknir þessi hefir umfangsmikið starf með höndum, sem áreiðanlega er arðvænlegt, virðist ekki ástæða til að leggja honum gjafafje til atvinnurekstrar.

Forsætisráðherra (J. M.) Svo óheppilega vill til, að á ferðinni eru samhliða í háðum deildum mikilsvarðandi mál, sem bæði snerta fjármálaráðherra (M. G.). Auðvitað er ómögulegt fyrir hann að vera í báðum deildum, og óhjákvæmilegt er, að hann sje í Nd. En svo vel vill til, að mjer er óhætt að fullyrða, að hann er yfirleitt ánægður með brtt. nefndarinnar og hefir lítið við þær að athuga. En komi eitthvað fram í umræðunum, sem hann þarf að taka afstöðu til, þá er hægt að ná til hans. Um þær till., sem snerta minn verkahring sjerstaklega, hefi jeg ekki mikið að segja. Þó vil jeg minnast á einstöku þeirra. Jeg felst fyllilega á brtt. 5c., að rjett sje að orða liðinn eins og þar er gert. „Kostnaður við starf mentamálanefndar 10000 kr. , því að þóknun til nefndarmanna nemur ekki 10 þús. kr. Svo var samið við þá þegar í upphafi, að þeir tækju minni borgun en vanalegt hefir verið í slíkum nefndum. og gengu þeir fúslega að því. Ef jeg man rjett, þá eru það rúmlega 2/3, hlutar þessarar upphæðar, sem gengur til þóknunar. hitt er í ýmiskonar aukakostnað. prentun o. s. frv. Þá er 5. brtt. d., launabætur til Sigurbjörns Gíslasonar og Guðmundar Kristjánssonar kennara við vjelstjóraskólann, fyrir árið 1920. Málaleitun þessara manna kom í fyrra til fjárveitinganefndar neðri deildar. Eins og menn muna, var þinginu slitið skyndilega í fyrra. Sökum þess, að þingið stóð svo stutt, sparaðist mikið fje. Stjórnin þóttist því geta tekið mikið tillit til fjárveitingatillagna fjárveitinganefndanna, og það því fremur, sem fjárhagsbeiðnir hennar voru mjög sanngjarnar. Þó treystist stjórnin ekki til að fara eftir tillögu fjvn.Nd., um að bæta við laun þessara manna. Þó það hefði í sjálfu sjer verið sanngjarnt, borið saman við aðra kennara. En út af þessari till.fjvn. bjuggust kennararnir við að fá slíka uppbót, sem þeir fara nú fram á. Þeir bjuggust við að fá sömu laun og kennarar við Kennaraskólann. Háttv. frsm. (S. H. K.) sagði, að þessir menn hefðu vitað, að hverju þeir gengu. Það er nú svona eftir því hvernig það er tekið. Sigurbjörn Gíslason byrjaði að kenna við þennan skóla sem tímakennari, og hafði þá mjög lág laun. En svo komu launalögin og bötnuðu þá kjör hans dálítið. Sem sagt, stjórnin hefir engin afskifti haft af þessu máli, en jeg vildi aðeins skýra frá því, hvernig málið stæði af sjer. Hinsvegar verður að viðurkenna, að tillögur háttv. nefndar eru í samræmi við launakjör þau, sem stjórnin hefir hugsað sjer. Við kennarar við vjelstjóraskólann hefðu: hún hefir hugsað sjer, að byrjunarlaun þeirra væru hæfileg 2400 kr. Þá er stafliður e. Háttv. frsm. (S. H. K.) sagði, að sanngjarnt væri, að Hafnarfjarðarkaupstaður legði fram eitthvert fje til Flensborgarskólans. Eins og menn vita, hefir hjer á þingi altaf verið dálítil tregða á að leggja þeim skólum fje, sem stofnaðir hafa verið af einstökum mönnum. Un Flensborgarskólann, sem stofnaður var af einstökum manni en ekki landinu sjálfu, hafa líka orðið deilur hjer á þingi. Einkanlega var þetta þó svo fyrrum. En smátt og smátt hefir farið svo, að þessi skóli er nú farinn að lifa á opinberu fje. Og það hefir ekki verið gert að skilyrði hingað til, að fje væri lagt til þessa skóla af sýslu- eða bæjarfjelagi. Virðist ástæðulaust að byrja á því nú, þar sem öll skólamál þessa lands er nú verið að athuga. og þá sjerstaklega gagnfræðaskóla. Virðist rjett að geyma að taka afstöðu til þess, hvort rjett sje að láta kaupstaðina, sem skólarnir standa í, greiði eitthvað af kostnaði þeirra, þangað til þingið ákveður, hvernig fara skuli með skólamálin í framtíðinni. Háttv. frsm. (S. H. K.) sagði, að Hafnfirðingar notuðu Flensborgarskólann sem unglingaskóla handa börnum sínum. Þetta mun vera rjett. En sama mun mega segja um gagnfræðaskólann á Akureyri. Yfirleitt má segja, að þessir skólar sjeu að flestu leyti mjög líkir, og fræðsla sú, sem þeir veita ungum mönnum. svipuð, og báðir sóttir úr öðrum hlutum landsins. Jeg vil beina því til nefndarinnar, hvort hún sjái sjer ekki fært að sleppa þessari kröfu til Hafnarfjarðarkaupstaðar að þessu sinni. Nefndin vill fella niður styrkinn til blindu stúlkunnar, sökum þess, að af umsókninni er ekki hægt að sjá, til hvaða stúlku styrkurinn eigi að renna. Jeg skoða það svo, að stjórninni sje heimilt að veita styrkinn. þegar fullnægjandi upplýsingar eru fengnar. Frsm. (S. H. K.) skýrði rjettilega frá, hvernig á því stæði, að styrkurinn til listamanna væri aðeins 15 þús. kr. þetta ár. Kom það af því, að viðkomandi nefnd, er hún skifti styrknum fyrra árið, fór fram á að fá 5000 kr. meira það ár en til var ætlast, sökum þess, að margir af þeim, sem þessa styrks njóta, vildu einmitt það ár fara til Rómaborgar. Háttv. frsm. (S. II. K.) skýrði rjett frá því, að úthlutunarnefndin gat þess jafnframt, að úr því að hún fengi þessar 5000 kr. nú, væri ekki hægt að byggja á því, að hún fengi nema 15 þús. kr. næsta ár, en ljet þess um leið getið, annaðhvort munnlega eða í brjefi, að styrkurinn til listamannanna væri svo lágur, með tilliti til dýrtíðarinnar, að hún mundi fara fram á það við næsta Alþingi að hækka hann. Þess vegna er ekki neitt um þetta að segja frá nefndarinnar hendi. Jeg er sammála háttv.frsm. (S. H. K.) um það, að veiting listamannastyrksins á annaðhvort að vera hjá sjerstakri úthlutunarnefnd eða hjá þinginu, en ekki hjá báðum. En þeirri reglu hefir aldrei verið fylgt. Þingið hefir altaf veitt, fyrir utan aðalstyrkinn, sjerstaka styrki til einstakra manna. Jeg heyrði ekki vel, hvað frsm.fjvn. (S. H. K.) sagði um Ásmund Sveinsson, sem nefndin ætlar þó að veita nokkurn styrk.  (S. H. K.: Það er námsstyrkur)  . Það er sama hvort það er námsstyrkur eða ekki, því að partur af listamannastyrknum og skáldastyrknum er ætlaður til námsstyrks. Annars er nefndin víða ósammála sjálfri sjer. Hún hefir veitt nokkra fjárhæð til skifta meðal stúdenta við erlenda háskóla, en einstaka stúdentum er veitt tvöfalt og jafnvel margfalt á við suma aðra. Er víða hægt að benda á það. Þótt full ástæða sje til þess að taka margt af þessu til greina, þá þykir mjer þó mjög leitt, ef nefndin sjer sjer ekki fært að veita styrk til eins af listamönnunum, og það er Kjarval. Sumum finst raunar lítið til hans koma, en öðrum finst hann ágætt listamannsefni. Það eitt er víst, að jeg lít svo á, að ef ástæða er til að veita nokkrum styrk, þá er það til hans. Hann lifir í mestu fátækt. Hann er að vísu nokkuð einrænn, og getur þess vegna ekki selt málverk sín, og er það mjög leitt. Jeg skal ekki lasta nefndina fyrir það, þótt hún vilji spara það, sem ekki er bráðnauðsynlegt að veita fje til, en hvað sem öðru líður, þá mæli jeg fastlega með þessari styrkveitingu, og tel Kjarval hennar vel maklegan. Jeg álít, að nefndin hefði ekki átt að neita um styrk til útgáfu lögfræðilegs tímarits. Íslendingum hefir ætíð þótt yndi að fást við alt lögfræðilegt, og jeg tel rjett að uppörfa þetta dálítið og halda út tímariti. Það eru margir lögfræðingar hjer, sem mundu rita í það, án þess að taka ritlaun, og mundi þetta því ekki verða mjög dýrt rit, en gæti orðið því að liði, þótt ekki sje hærri upphæð en hjer er farið fram á. Auðvitað gætu fleiri tímarit komið á eftir. t. d. læknarit, en það mundi verða mikill munur á útbreiðslu þeirra. Þetta er í sjálfu sjer ekki stórt atriði, og jeg legg ekki eins mikla áherslu á það eins og hitt atriðið á undan. Þá vil jeg minnast á 11. brtt. Það lá hjá fjárveitinganefndinni skýrsla um, að von sje á mönnum hingað, til þess að leggja „Terazzo“ í hús Eimskipafjelags Íslands og, ef til vill fleiri hús hjer í bænum. En svo stendur á, að leggja á gólf í aðalstofu í húsi Einars Jónssonar. Nú er verið að vinna að því að setja upp líkneskin í húsið, og þarf því brátt að leggja gólf; en það er álit húsgerðarmannsins, að það sje best úr því efni, betra en úr timbri. Mjer finst því sjálfsagt að nota hjer tækifærið. Það er þó augljóst, að gólf verður að koma, ekki er hægt að ganga á hrufóttu sementsgólfi, og þar að auki er það álit húsameistarans sjálfs, að þetta sje best. Sömuleiðis þarf að byggja nýjan stiga í Safnhúsið. Stiginn er þar bæði skörðóttur og ósljettur og slitinn mjög, og einkum og sjer í lagi er þess þörf nú, þar sem von er á mörgum gestum í sumar. Það er áreiðanlegt, að gólfið í húsi Einars Jónssonar yrði lagt úr þessu efni, hvort sem heimild fengist eða ekki, en hitt er óvíst, um byggingu stigans. Annars leggur stjórnin enga sjerstaka áherslu á þetta, en jeg vil aðeins geta þess, að tækifærið er sjerstaklega hentugt nú.

Frsm. samgmn. (Halldór Steinsson) Það hefir verið venja hjer á þingi, að samgmn. kæmi fram með brtt. og segði álit sitt um 13. gr. fjárlaganna, sem er 4. gr. hjer. Jeg vil því tala um þessa gr. örfá orð. Eins og háttv. deild hefir sjeð, eru 6 af þessum liðum - 3. til 9. liður - settir inn af stjórninni, og mun hún hafa haft heimild til þess. Jeg fer ekki mikið út í þá hjer. 8. lið, sem er 80 þús. kr. til styrktar bátaferða á flóum og fjörðum kringum land, hefir ekki verið varið eftir tilætlunum síðasta þings. Það mun hafa verið tilætlun þingsins 1920, að honum yrði skift nokkurn veginn jafnt niður á alla fjórðunga landsins, og jafnt á báta, er höfðu styrk í fjárlögunum. En þetta hefir ekki orðið, því að mestallur styrkurinn hefir farið til Austur- og Suðurlands, en lítið til Norður- og Vesturlandsins. Jeg segi þetta ekki af því, að jeg ætlist til, að þetta verði tekið aftur, en aðeins til að minna stjórnina á, að æskilegt væri að hún úthlutaði slíku heimildarfje með jöfnuði og rjettsýni. Um 9. lið, sem er aukafjárveiting til Breiðafjarðarbátsins, skal jeg geta þess, að þareð töluverður vöruskortur var orðinn við Breiðafjörð, sá stjórn h. f. Breiðafjarðarbátsins sjer ekki annað fært en semja við „Svan“ að byrja ferðir í miðjum janúar. enda þótt honum bæri engin skylda á ferðum fyr en í byrjun apríl, og gerði það í von um aukastyrk, sem og hjer er farið fram á. Þá kem jeg að 10. lið, sem er 12 þús. kr. styrkveiting til mótorbátaferða frá Reykjaík til kauptúnanna í Árnessýslu. Þm. Árnesinga fóru fram á 12 þús. kr. styrk hjá nefndinni. en hún sá sjer ekki fært að veita hann, en það var borið fram í Nd. af þeim og samþ. þar. Fjvn. Ed. hækkaði styrkinn niður í 5 þús. kr., og mun samgmn. ekki leggjast á móti því. Samgmn. er ekki á móti styrk, er gangi til Rangárvallabáts, því að kunnugt er, að sýslan liggur þannig, að ferðir til hennar á sjó eru mjög svo erfiðar. Þá hefir nefndin veitt 1 þús. kr. styrk til bátaferða á Hvalfirði. Undanfarin ár hefir styrkur einnig verið veittur til þessa. og nefndin áleit, að þetta mætti ekki vera minna. Þá er 8 þús. kr. styrkveiting til mótorbátaferða frá Hornafirði og norður á bóginn. Fjörðurinn stendur mjög illa að vígi, þareð hann getur ekki notið ferða Sterlings, og hefir ekki aðrar samgöngur á sjó en 3–4 ferðir frá Reykjavík. Það er nauðsynlegt fyrir hann að hafa samgöngur við Austfirði, sjerstaklega á síðari árum, síðan Austfirðingar byrjuðu að stunda sjó frá Hornafirði á vetrarvertíð, og það í allstórum stíl. Nefndin leit svo á, að bæta bæri úr þessu, með því að láta þá fá þennan styrk, og jafnframt láta þá eða sýslunefnd þeirra, þá ráða, hvernig honum yrði haganlegast varið. Þá er 60 þús. kr. styrkur til Eimskipafjelags Íslands. Fyrir Norður- og Austurlandi hafa verið 2 bátar til strandferða. Þeir hafa notið allmikils styrks úr ríkissjóði, en hafa verið litlir og ófullkomnir og algerlega ónógir og lítt hæfir til fólksflutninga. Nefndin leit svo á, að haganlegast mundi vera að hafa gott skip til þessara ferða. Og þess vegna varð það að samningi við Eimskipafjelagið, að Goðafoss færi 4 ferðir til og 3 ferðir frá landinu til útlanda, með viðkomu á helstu höfnum á Norður- og Austurlandi. Þetta mun að engu dýrara en bátaferðir á þessu svæði undanfarin ár, en mikið haganlegra. Jeg get ekki stilt mig um að taka það fram, að samgöngur á sjó á síðasta ári og á þessu ári sjeu allof dýru verði keyptar. Það er áætlað, að hallinn á Sterling þetta ár muni verða 3–400 þús. kr. 125 þús. kr. eru veittar til Suðurlands og 100 þús. kr. til bátaferða á flóum og fjörðum. Það má því gera ráð fyrir, að um eða yfir 600 þús. kr. muni varið til strandferða þetta ár, og er það meira en nokkru sinni fyr, fyrir svo ófullkomnar ferðir. Því er ekki hægt að nema, að stjórnin gerði mjög óhaganlegan samning við Suðurlandsfjelagið, að það skyldi fá 125 þús. kr. til 9 ferða til Vestfjarða og 4 ferða til Hornafjarðar. Slíkt nær varla nokkurri átt. Þetta er því óafsakanlegra fyrir stjórnina, þar sem þing átti að koma saman áður en ferðir þessar byrjuðu. Stjórninni var skylt að fresta að gera samning um þetta, þar til þing væri komið saman. Að svo búnu sje jeg ekki ástæðu til að fara meira út í þetta mál að sinni.

Einar Árnason Jeg á eina brtt. á þskj. 383, um að hækka styrkinn til Gudmanns Minde frá 17 þús. kr. upp í 27 þús. kr.. og til vara 20 þús. Á þingi 1919 var veittur styrkur til sjúkrahússins til endurbóla og stækkunar, og var verkið framkvæmt á síðastliðnu sumri. Það hafði verið gert ráð fyrir 60–70 þús. kr. kostnaði, en varð um 120 þús. kr. Jeg ætla ekki að þreyta háttv. deild á því að fara að lýsa byggingu þessari, slíkt mun ekki þýða. Aðeins vil jeg geta þess, að þetta sjúkrahús var áður fyrir 15–20 sjúklinga. en rúmar nú 35–40. Ljóslækningaáhöld hafa verið keypt og sömuleiðis Röntgentæki, en í Eyjafirði og á Akureyri hefir verið gefið til þess. um 14 þús. krónur. Meiri hluti fjvn.Nd. lagði til, að veittar yrði 20 þús. kr., en háttv.þm. Str. (M. P.) kom með brtt., er færði þetta niður í 17 þús. kr. Voru ástæður hans þær, að hann vildi binda sig við þá gömlu reglu að veita 1/3 af byggingarkostnaði sjúkrahúsa. Jeg ætla ekki að neita því, að grundvallarreglur eigi rjett á sjer, en þær geta verið ósanngjarnar á vissum sviðum, og víst er um það, að sjúkdómar manna fara ekki eftir neinum grundvallarreglum. Og mjer finst, að þegar verið er að ræða um besta og fullkomnasta sjúkrahúsið, sem við Íslendingar eigum, að þá beri að veita því meiri styrk en venjulegum sjúkraskýlum. Jeg vil og benda á það í þessu sambandi, að ekki er sjáanlegt, að Eyjafjarðarsýslu og Akureyrarbæ sjeu ætlaðar neinar fjárveitingar, hvorki í fjárlögum nje fjáraukalögum, önnur en þessi. Og þótt mjer detti ekki í hug að telja að neinu leyti eftir, að Eyjafjarðarsýsla, ásamt Siglufirði og Akureyri, sje ein af bestu mjólkurkúm ríkissjóðs, þá get jeg ekki stilt mig um að benda á það. Við Norðlendingar eigum því láni að fagna að hafa hjá okkur einn af allra bestu læknum landsins, og okkur er áhugamál að geta notið hans sem lengst. En fyrsta skilyrðið til þess er það, að gera honum starfið sem ljettast, með því að koma sjúkrahúsinu í það lag, að hann megi við una. Ef til vill telur Alþingi sig það litlu skifta, hvernig að honum er búið. En hvað sem því líður, þá vona jeg, að deildin taki þessari brtt. minni vel og sjái sjer fært að hækka styrkinn eins og farið er fram á.

Guðmundur Guðfinnsson Jeg hefi sitthvað að athuga við till.háttv.fjvn., en jeg býst ekki við að fara út í nema fáar þeirra. Nefndin hefir að vísu sýnt viðleitni í að spara útgjöldin á frv., eins og það kom frá háttv.Nd., en jeg fæ ekki sjeð, að hinn eiginlegi spámaður nemi meiru en 30 þús. kr., því að einstakar brtt. nefndarinnar sanna ekki, að sparnaður sje heppilegur, t. d. fjárveitingar til verklegra framkvæmda. Meðal stærstu liðanna þar, sem nefndin fellir niður, er 35000 kr. til endurbyggingar tveggja vita og 7000 kr. til Holtavegarins. Ástæða nefndarinnar fyrir niðurfellingu þessara fjárveitinga byggist á misskilningi; t. d. hefir nefndin ekki sjeð brjef vegamálastjórans þessu viðvíkjandi, en byggir álit sitt á brjefi sýslumannsins í Rangárvallasýslu, þar sem hann fer fram á, að sýslan verði leyst frá því að leggja fram 1/3 kostnaðar móts við ríkissjóð. En hans meining er, að sýslan verði leyst frá að leggja fram þriðja hluta af 25.000 kr., sem ráðgert er í næstu fjárlögum, en ekki 1/3 móti þeim 7000 kr., sem hjer eru ráðgerðar; þann hluta ætlar sýslan einmitt að leggja fram. Jeg hefi nýskeð átt símtal við sýslumanninn um þetta. Við höfum ekki farið fram á hærri fjárhæð vegna erfiðs fjárhags sýslunnar, og þarna fara hagsmunir sýslusjóðs og ríkissjóðs saman. Viðvíkjandi lækkuninni á styrknum til vjelbátaferðanna til kauptúnanna í Arnessýslu vil jeg láta þess getið, að jeg álít hana óheppilega, því að sýslumar, sem hjer eiga hlut að máli (Árnes- og Rangárvallasýsla) njóta einmitt mikils góðs af þessari styrkveitingu, sje hún látin óhreyfð eins og Nd. gekk frá henni. - Einnig hefir nefndin breytt 13. lið sömu gr., um styrk til mótorbátsferða á Austfjörðum, í sambandi við ferðir Goðafoss. Jeg tel þetta óheppilegt, því að hjeruðin norðan Seyðisfjarðar geta þá komið með sams konar kröfur um bátaferðir á því svæði. Þá skal jeg minnast ofurlítið á styrkveitinguna til læknanna. Jeg sje, að nefndin hefir lækkað styrkveitinguna til Gunnl. Claessens, úr 2500 kr. niður í 1800 kr., og þykir mjer það mikil lækkun, af því að læknirinn fer för þessa í þarfir landsins. Býst jeg við, að þessi ferðastyrkur nægi eigi, og mjer finst landinu skylt að greiða honum það, sem á kann að bresta. Sama er að segja um styrkv. til Jóns Kristjánssonar; því að þótt ríkið eigi ekki beinlínis tæki þau, er þessi læknir notar, og þarf nú að auka við og endurbæta, þá á það þau óbeinlínis, þar sem umræddur læknir heldur uppi hinni einu lækningastofu af þessu tægi fyrir alt landið. Og þegar þess er gætt, að þingið veitti fje til þess að koma þessari lækningastofu á fót, þá virðist ekki ósanngjarnt, þótt það veitti lítilfjörlega upphæð til þess að afla henni nýrri og fullkomnari tækja, í stað þeirra, sem þegar eru orðin óhæf vegna breytinga á rafmagninu, sem rafveita Reykjavíkur hefir í för með sjer. Verkfærin eru nú orðin óhæf fyrir rás viðburðanna, og það verður ekki hjá því komist að afla nýrra tækja. Jeg hefi komið með brtt., um að styrkveiting þessi sje færð upp í 3500 kr.; hún má ekki lægri vera, því kostnaður við þetta verður eflaust meiri. En þessar 1500 kr., sem háttv.fjvn. þessarar deildar vill veita, eru allsendis ófullnægjandi. Og þá tel jeg miklu sæmra að samþ.till.háttv.Nd., og gæti jeg felt mig við hana, en þessar 1500 kr. eru ekki einu sinni nógur ferðastyrkur, hvað þá nokkuð upp í verkfærakaup.

Guðmundur Ólafsson Það er sjerstaklega viðvíkjandi bryggjunni á Blönduósi, að jeg stend upp, og jeg skal geta þess, að jeg er einkar þakklátur háttv.frsm. (S. H. K.) fyrir hlýleg ummæli hans um þennan styrk, en jeg hygg þó, að aths. háttv. nefndar, um skilyrðið fyrir fjárv. þessari, sje ekki jafn vingjarnleg, og ætti að falla burt. Aths. nefndarinnar er svo hljóðandi: „ að því tilskildu, að viðgerð þessi fari fram, áður en lagt er út í byggingu nýrrar bryggju á Blönduósi“. Jeg veit, að háttv. deildarmönnum er það kunnugt, að alt síðan 1914 hefir verið veitt fje til byggingar bryggju sunnan megin Blöndu. Fjárveiting þessi hefir verið endurtekin hvað eftir annað, og hækkuð nokkuð síðari árin, með tilliti til aukinnar dýrtíðar. En þrátt fyrir það hefir ekki þótt fært að leggja út í bryggjugerðina, því að fjárveitingin hefir verið svo lítil. Eitthvað hlýtur að græðast á því, að ekki hefir verið hrapað að þessu verki nú, og jeg skil ekki, að fjárveitingarvaldið geti nú kipt að sjer hendinni með fjárveitingu til bryggju þessarar, þótt ekki hafi verið hrapað að framkvæmdum málsins. Nú er, eins og kunnugt er, bryggja á Blönduósi, norðan megin árinnar. Þessi bryggja var fyrst bygð fyrir liðugum 30 árum, en hefir síðan verið lengd og endurbætt nokkuð. Þessi bryggja skemdist allmikið, brotnaði töluvert framan af henni 1918, og svo aftur í brimi í nóvember í haust, og þá svo mjög, að megnið af eldri hluta bryggjunnar eyðilagðist. Bryggjan er því nú í tveim hlutum, þannig, að eftir stendur fremri hluti hennar og talsverður stöpull fast við land, en úr henni brotinn alt að 20 metra langur kafli. Verði ekki gert við bryggjuna í sumar, sópast hún að sjálfsögðu öll í burtu í brimunum í haust, og það fje, sem í henni stendur, tapast. Það er þegar byrjað á viðgerð á þessari bryggju, búið að hreinsa grjót úr bryggjustæðinu og fylla upp búkka. Hins vegar er og nú hafinn undirbúningur um að byggja bryggju þá sunnan megin árinnar, sem áður hefir verið veitt til, og kaupmenn og aðrir hafa þegar lofað fjárframlagi til hennar, og gæti þá svo farið, ef þingið kipti að sjer hendinni með fjárframlög til hennar nú, að eitthvað, meira eða minna, tapaðist af þeim framlögum, enda skil jeg ekki í því, að þingið geti, meti það sóma sinn nokkurs, tekið þá fjárveitingu aftur, sem stendur í núgildandi fjárlögum til þessarar bryggjubyggingar að sunnanverðu við ána. Kaupfjelagið stendur best að vígi með að nota bryggju þá, sem nú er, af því að það hefir bækistöð sína norðan árinnar, en þó verða allir kaupmenn á Blönduósi að skipa upp vörum sínum við hana, ef nokkuð verulegt er að veðri. Bryggjan er því lífsnauðsyn fyrir sýsluna. Skírskota jeg að öðru leyti til þeirra háttv.þm. Seyðf. (Jóh. Jóh.) og háttv.frsm. (S. H. K.), sem báðir eru kunnugir á Blönduósi, þótt frá fornu fari sje. Þá vil jeg fara nokkrum orðum um sumar aðrar brtt.háttv. nefndar. Jeg er nú einn af þeim fáu, sem álít, að rjett sje að spara það, sem unt er, en sú viðleitni nefndarinnar hefir þegar mætt nokkurri mótspyrnu. Hæstv. forsrh. (J. M.) mælti gegn nokkrum liðum, sem nefndin vill fella niður, og sömuleiðis háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.). En mjer finst það æðivarhugavert nýmæli, að í þessum fjáraukalögum er snarað álitlegri fúlgu, eða 22.500 kr., í 3 embættismenn, til þess að leita sjer lækninga. Jeg held, að hjer sje gengið inn á hættulega braut, skapað varhugavert fordæmi, sem getur bundið ríkissjóði þungan bagga á herðar í framtíðinni, og mjer þykir einkennilegt, ef hv.fjvn. telur ríkissjóð færan um að standa straum af slíku í framtíðinni. Vjer höfum stóran hóp af embættismönnum og starfsmönnum, og ýmsir þeirra munu þurfa að leita sjer heilsubótar, en eru fátækir, og þá mun þykja sjálfsagt, að ríkissjóður styrki þá að miklu leyti eða öllu, ef þessir menn fá umbeðinn styrk. Það er með þessum fjárveitingum sköpuð nokkurs konar regla, sem þingið getur varla brotið í framtíðinni, er um lík tilfelli er að ræða. Jeg fylgdist ekki nógu vel með ræðu háttv.frsm. (S. H. K.), er hann var að mæla með styrk til Kristínar Grímsdóttur, sem ætlast er til að fái helming styrks þess, sem syni hennar, Jóhannesi Helgasyni, var ætlaður í síðustu fjárlögum. - Þótt styrkur þessi sje eigi hár, þar sem einungis er um helming hans að ræða, eða 1000 kr., þá vildi jeg fá nánari upplýsingar um þetta.  (H. St.: Það eru sjerstakar ástæður)  . Getur verið, en jeg efast um, að þessi kona sje fátækari en svo margar aðrar konur í þessu landi, sem mist hafa syni sína, eftir að þær hafa verið búnar að kosta þá til náms. Mjer hefir aldrei komið til hugar, að nokkru sinni væri hægt að erfa fjárhæðir, sem staðið hafa í fjárlögunum. Jeg vildi aðeins benda á þetta nýmóðins framfaraspor nefndarinnar, sem jeg álít ekki heppilegt.

Björn Kristjánsson Jeg vildi leyfa mjer að segja fáein orð um brtt. nefndarinnar á þskj. 368, 5. lið c. (Flensborgarskólann). Jeg sje, að háttv.fjvn. hefir lagt til, að Hafnarfjarðarkaupstaður taki nokkurn þátt í greiðslu á rekstrarhalla þeim, sem á skólanum varð síðastliðið ár. Af því að jeg hefi ekki verið hjer í þessari háttv. deild fyr en nú og í fyrra, þá man jeg ekki, hvort sama skoðun hefir verið mjög ríkjandi hjer áður, en í öll þau um 20 ár, sem jeg hefi átt sæti í Nd., hefir slík tillaga aldrei komið fram þar. Að vísu átti jeg oft örðugt með að fá styrk til skólans, en mótmælin gegn honum voru aldrei bygð á því, að Hafnarfjarðarkaupstaður legði fram fje til hans, Jeg man að vísu eftir því, að till. kom fram um það í Ed. 1917 að setja slíkt skilyrði fyrir styrkveitingu til skólans, en sú tillaga var feld. Út af tillögu þeirri, er hjer liggur fyrir, símaði jeg til bæjarfógetans í Hafnarfirði og spurði hann, hvernig hann tæki í það, að bærinn legði fram um þriðjung þessa halla. Hann kvað þetta hafa komið til tals áður, en bæjarstjórn hefði þverneitað því, vegna þess að bæjarstjórnin liti svo á, sem um almennan landsskóla væri að ræða, sem kaupstaðnum bæri ekki að styrkja. Og bærinn væri auk þess fjárhagslega illa staddur, svo hann gæti ekki lagt skólanum fje, þótt hann vildi. Bærinn er nefnilega ungur og hefir orðið að ráðast í miklar framkvæmdir nú á fáum árum. Flensborgarskólinn hefir nú staðið í 40 ár, og hann hefir aldrei fengið rekstrarstyrk annarsstaðar frá en úr landssjóði, og svo ofurlítið - varla teljandi - af eignum sínum. Nemendur í skólanum eru nú 83, víðsvegar af landinu. Hafnfirðingar hafa að vísu mikið notað þennan skóla, en þó ekki meira að tiltölu en Reykvíkingar hafa notað lærðaskólann hjer. Einhversstaðar verður hver skóli að vera, og þá er segin saga, að þeir, sem næst honum búa, eiga hægast með að sækja hann. Það má þess vegna ekki líta á þennan styrk sem bitling til Hafnarfjarðar, því að hann er aðeins styrkur til kenslu fyrir alþýðu í landinu yfirleitt. Þess ber að gæta, að tilkostnaður við þennan skóla hefir altaf verið mjög lítill. Hann hefir aldrei orðið helmingur af kostnaði Akureyrarskólans. Þessu valda íheldni af hálfu hins opinbera og sjerstakur sparnaður skólastjóra og stjórnar skólans. Kennaralaun hafa verið svo hörmuleg, að margir hafa orðið að leita þaðan í aðra skóla. Svo mjög hefir stofnunin verið kvalin. Jeg hefi áður bent á, að Hafnarfjörður getur ekki lagt skólanum fje, og Alþingi getur ekki skyldað hann til þess. Það er þess vegna um tvent að velja fyrir hið háa Alþingi, að láta skólann leggjast niður eða hafa veitinguna svo ríflega, að skólinn geti haldið áfram að starfa. Og það vona jeg, að þingið geri. Ef Hafnarfjörður ætti að leggja þessum skóla fje, þá ætti Reykjavík að leggja fje til Mentaskólans og Akureyri til Gagnfræðaskólans. Og ef á það er bent, að þessir skólar sjeu landsskólar, og því standi öðruvísi á með þá, má geta þess, að t. d. kvennaskólinn er ekki landsskóli, og þess vegna ætti Reykjavík þá að kosta hann að nokkru leyti. Það er kunnugt, að Flensborgarskólinn nýtur almenns trausts og þykir ágætisskóli. Námskostnaður þar er yfirleitt minni en á öðrum stöðum, og nemendur standa engan veginn að baki nemendum annara samskonar skóla. Þegar þess er gætt, veit jeg ekki, hvers Flensborgarskólinn á að gjalda, nema ef vera mætti þess, að hann er gefinn af einstökum manni. Landið hefir ekki þurft að kaupa lóð þá, sem hann stendur á eða húsin; það er hvorttveggja gjöf. En ekki mælir sanngirni með því að láta skólann gjalda þess. Þá vil jeg henda á eitt atriði, sem jeg held, að háttv. nefnd hafi ekki tekið eftir. Skólinn hefir beðið um 5450 kr. styrk, sem er reikningshallinn 1920, og er það vegna þess, að hann hefir orðið að taka lán til þess að rekstur hans stöðvaðist ekki. Skólinn hefir orðið að grípa til sjóðs, sem nefndur er „Guðm. Grímssonar sjóður“, og fá þar að láni 2700 kr. Þennan sjóð má ekki skerða, en þó hefir orðið að grípa þetta ráð. Eigi er hjer farið fram á, að sú skuld sje borguð. Skólinn vonar að geta endurgreitt þetta smátt og smátt, ef þingið sýnir sanngirni í fjárveitingum sínum framvegis. Jeg vona, að margir háttv. nefndarmenn sjeu mjer sammála um, að skólann verði að styrkja, og jeg þykist vita, að skilyrðið, sem sett hefir verið, er tilkomið af misskilningi. Það er sama sem að segja skólanum að hætta. Jeg vil því vonast til, að þetta skilyrði verði felt burtu, og mjer þykir vænt um, að hæstv.forsrh. (J. M.) hefir tekið í sama streng.

Guðjón Guðlaugsson Jeg ætla að minnast á einstaka liði, sem mjer virðast athugaverðir að einhverju leyti. Jeg geri það ekki að neinu kappsmáli, enda eru þetta ekki stórmál, sem um er að ræða. Jeg hefði getað sýnt afstöðu mína með atkv. mínu, en jeg kann betur við að skýra hana með nokkrum orðum. Fyrst verður þá fyrir mjer utanfararstyrkur til læknanna Gunnl. Claessens og Jóns Kristjánssonar. Eins og tekið hefir verið fram af háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.), er styrkurinn til Claessens læknis ekki til sjálfs hans í raun og veru, heldur fyrir alt landið. Það er ómögulegt að líta öðruvísi á það mál. Jeg get því ekki talið það heppilegt að klípa úr þeirri fjárveitingu, því hún er í raun rjettri til heilbrigðismála, og er ekki of miklu fje varið í því skyni. Maðurinn, sem hlut á að máli, er eini sjerfræðingur hjer á landi í þeirri grein, sem um ræðir, og er það maður, sem allir treysta. Styrkurinn er ekki meiri en aðeins ferðakostnaður, og er þá smásmugulegt að klípa úr honum. Það má segja, að styrkur til Jóns Kristjánssonar sje ekki fyrir landið í heild sinni, en þó er hann aðallæknir hjer á landi í sinni grein, sem mun vera nauðsynleg innan læknisfræðinnar. Það stendur svo sjerstaklega á fyrir honum, að þau áhöld, sem hann hefir notað til þessa, verða honum ónýt þegar rafveita kemur hjer í Reykjavík. Ef svo er litið á, að lækningar hans sjeu nauðsynlegar, og fáir munu vera á annari skoðun, þá verður ekki hjá því komist að styrkja hann til þess að halda áfram. Þingið verður að hlaupa undir bagga með honum til áhaldakaupa, því hann hefir orðið fyrir óverðskulduðu tjóni. Ef áhöldin hefðu orðið gagnslaus á annan hátt, t. d. við eldsvoða, þá hefði hann fengið þau endurgreidd, en það er ekki hægt að tryggja muni gegn framförum, en hins vegar er ekki rjett að láta menn gjalda þeirra eins tilfinnanlega og verður um þennan lækni, ef enginn eða lítill styrkur er veittur. Jeg verð líka að líta svo á, að Alþingi ætti að kosta 1 eða 2 lækna til utanferða á ári hverju. Engum er jafnnauðsynlegt að fylgjast með tímanum og kynnast þeim nýjungum, sem efst eru á baugi. Það er hætt við, að læknarnir dagi uppi að öðrum kosti, og komi ekki eins að notum sem ella. Háttv. nefnd hefir viljað búta þennan ferðastyrk í sundur þannig, að 3. maðurinn gæti farið að auki, og auk þess sparist 200 kr. fyrir landssjóð. Þó að 200 kr. sjeu að vísu peningar, þá er það svo lítilfjörleg upphæð, að hún gerir hvorki af nje á í þessu efni. En þegar klipið verður af þessum ferðastyrk verður hann svo lágur, að varla er sæmandi að veita hann, ef veitt er á annað borð. Það væri, ef til vill, heldur ástæða til að hækka styrkinn, en þó að það sje ekki gert, þá vona jeg, að menn láti sjer nægja, að hann standi í stað. Jeg verð því að greiða atkv. með þessum liðum, eins og þeir komu frá hv.Nd., en á móti nýja liðnum til Magnúsar Einarssonar dýralæknis, því að mjer hefir ekki verið sýnt fram á, að brýn nauðsyn sje til þess, að sá maður sigli, og jeg veit ekki, hvort hann æskir þess. Þá vil jeg geta þess, að jeg mun greiða atkv. gegn brtt. um Holtaveginn. Jeg er að vísu ekki kunnugur aðstæðum þar eystra, en eftir að hafa hlýtt á ræðu háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.) sje jeg, að þessarar fjárveitingar muni vera full þörf, og auk þess veit jeg, að vegamálastjóri er veitingunni samþykkur. Mjer þætti líka leiðinlegt, ef allar fjárveitingar til verklegra framkvæmda væru feldar á þessu þingi. Háttv. frsm. nefndarinnar (S. H. K.) fann að því, að endurbyggja ætti Arnarnesvita. en láta óbygða nýja vita, sem þó hefði verið búið að ákveða að reisa skyldi. Jeg get ekki verið á sama máli. Jeg verð að líta svo á, að við verðum að hafa það endurbætt, sem til er, en ekki leggja út í það að hrófla upp nýju og láta það gamla ónýtast fyrir vanhirðu sakir. Arnarnesvitinn er nú orðinn svo, að húsið getur hrunið þá og þegar, og vitinn þá eyðilagst með öllu. Það þarf því bráðra aðgerða við. Þessi viti er eini vitinn við Ísafjarðardjúp, en það er einhver fjölfarnasta siglingaleið hjer við land. Vitinn er því bráðnauðsynlegur, og það þess fremur, sem sjóleið þessum slóðum er stórhættuleg, aðeins örmjótt sund milli skerja. Ef húsið hryndi og eyðilegði vitann, þyrfti að byggja alt upp af nýju, og yrði það mun kostnaðarmeira en ef gert væri við í tæka tíð. En um leið og gert er við Arnarnesvitann, væri vel til fallið að byggja vita að Gjögri við Húnaflóa, því að þessir vitar yrðu til þess að gera siglinguna vestan lands hættuminni. Jeg held, að hentast væri að reyna að gera helstu siglingaleiðir eins hættulitlar sem unt er, og vinna að því frekar en að setja upp vita hingað og þangað, sem verða til lítils gagns vegna þess hve fáir þeir eru og langt hver frá öðrum. Það þyrfti því helst að gera við vitann í Elliðaey um leið, sem sparaði það að byggja nýjan vita á Höskuldsey. Mönnum þykir þetta ef til vill djarft talað nú í peningavandræðunum, en jeg tel meiri sparnað í því að gera frekar fátt, en vel, heldur en margt og af handahófi, og kosta aldrei til þess svo miklu, að það komi að verulegum notum. Þá er brtt. við 5. gr., undir staflið d., um launabætur til tveggja kennara við Stýrimannaskólann og Vjelstjóraskólann. Jeg er í mjög miklum efa, hvort rjett sje að færa launabætur þessar niður, enda tel jeg vafasamt, að nefndin byggi þar á nægilegum rökum. Jeg hefi talsverða þekking af mönnum þessum; veit að þeir eru góðir og áhugasamir kennarar, en laun þeirra lág í samanburði við kennara við aðra skóla. Þess vegna mun jeg greiða atkv. á móti þessari brtt., og vildi leggja til, að liður þessi fengi að halda sjer eins og hv.Nd.samþ. hann. Þá kemur Flensborgarskólinn. Háttv. 2 þm. G.-K. (B. K.) og hæstv.forsrh. (J. M.) hafa báðir talað fyrir skólanum, og hefi jeg litlu þar við að bæta, en vil þó geta þess, að jeg hefi átt nemanda í skólanum, og þekki skólann ekki að öðru en góðu einu. Þess vegna tel jeg rjettara að brtt. nefndarinnar við 19. lið 5. gr. og sem merktur er undir staflið e, sje feld. Jeg er því sömu skoðunar og hv. 2. þm. G.-K. (B. K.), að það hljóti að teljast axarskaft, að Hafnarfjörður fari nú að leggja skólanum fje. Það hefði þá þurft að vera samningur um það áður, að Hafnarfjörður gerði það. Því ekki er hægt að skipa honum það nú, svona upp úr þurru, og miða svo fjárstyrk Alþingis til skólans við það. Þetta er sama og að neita að styrkja nemendur skólans, en þeir eru víðsvegar af landinu; því má skólinn fremur skoðast sem landsskóli heldur en prívatstofnun fyrir Hafnarfjörð; svo margir hafa sótt þangað til náms, og það víðsvegar úr öllum landsfjórðungum. Og það sem hæstv.forsrh. (J. M.) upplýsti um, að skólinn væri svo góður, að hann stæði ekkert að baki Gagnfræðaskólanum á Akureyri í sumum greinum, þá er það í alla staði rjett, enda veit jeg til þess sjálfur, að undanfarin ár hafa nokkrir nemendur farið úr skólanum og inn í Mentaskólann, eins og nemendur Akureyrarskólans. Það má ef til vill segja, að það sjeu aðeins dugnaðarmenn, sem þetta gera. og megi því þakka piltunum það sjálfum. En þetta hefir tekist og farið vel á því, enda ber á það að líta, að flestir, sem fara á Gagnfræðaskólann á Akureyri vita, að þeir geta úr skólanum komist inn í 4. bekk Mentaskólans, og stefnir því metnaður ungra manna að því, að takmark það svíki ekki. En um þetta hefir ekki eins verið hugsað í Flensborgarskólanum, af því það hefir minna tíðkast að fara beint úr skólanum og í Mentaskólann, en hefði eflaust verið hægt að gera það miklu oftar með aðeins lítilli viðbótarkunnáttu. Þá koma brtt. nefndarinnar við 6. gr. Er þá fyrst að telja a.-lið (styrkinn til alþýðubókasafnsins), að jeg greiði hiklaust atkvæði með nefndinni um, að sá styrkur falli niður. Og sama máli er að gegna um 12., 13. og 14. lið, að þar greiði jeg líka atkvæði með nefndinni, að styrkir þessir falli burt. 11. liður (Ásmundur Sveinsson) er víst sami maðurinn, sem síðar er skotið inn með 1000 kr. styrk. Jeg mun greiða atkv. með því, að liðurinn falli burt, og mun því, í samræmi við það, greiða atkvæði móti því að taka hann upp aftur. Jeg er líka samþykkur nefndinni um, að styrkurinn til útgáfu lögfræðilegs tímarits falli niður, enda þótt jeg hins vegar telji slíkt tímarit ekki með öllu ónauðsynlegt; en hitt þykist jeg vita, að það verði aðeins örfáir menn, er notfæra sjer slíkt fyrst um sinn, og því gerlegt að fresta framkvæmdum þess að þessu sinni. Þá er við 7. gr.brtt., undir staflið b. Það er Blönduóssbryggjan; en þessari fjárveiting fylgir skilyrði, sem jeg kann ekki alls kostar við. Því er bætt aftan við, „að því tilskildu, að viðgerð þessi fari fram, áður en lagt er út í byggingu nýrrar bryggju á Blönduósi“. Það var nú upplýst í dag hjer í deildinni af háttv. 1. þm. Húnv. (G. Ó.), að þegar er byrjað á þessari nýju bryggju, og veitt sjerstaklega til hennar í fjárlögum. Get jeg því ekki sjeð, í hvaða sambandi þessar bryggjur eru. Hjer er verið að tala um að bæta skemda bryggju, og það verður víst að teljast bráðnauðsynlegt. Jeg þykist sjá þetta glögt, því að jeg er vel kunnugur á Blönduósi, og að verði ekki þegar gert við bryggjuna nú í vor, þá hlýtur miklu fje að verða spilt. Það getur, vægast sagt, talist ofureinfeldnislegt að setja bryggjur þessar í nokkurt samband. Það væri eins og ef veitt væri fje til bryggjugerðar í Viðey, en svo yrði það skilyrði sett, að fjárupphæðina mætti ekki leggja í samskonar fyrirtæki hjer í Reykjavík. Það er alllangur vegur frá aðalverslunarstað Blönduóss og út að þessari bryggju, og því neyðarúrræði að þurfa að nota hana. Þess vegna hlýt jeg að verða á móti þessari athugasemd, eða þessu skilyrði, sem sett er aftan við liðinn. Þá kem jeg nú að þeim liðum í brtt. nefndarinnar, sem knúði mig aðallega til þess að standa upp og kveðja mjer hljóðs, en það eru styrkirnir, sem nefndin leggur til að veita nokkrum mönnum til þess að leita af landi burt sjer til heilsubótar. Mjer þótti vænt um þegar jeg varð þess vís, að nefndin hafði strikað menn þessa út, en sú gleði stóð ekki lengi, því síðast í brtt. sínum kemur nefndin með þessa sömu menn, og leggur þar til, að þeim sje veittur hinn sami styrkur og hv.Nd. hafði samþ., og ekki nóg með það, heldur hefir nefndin bætt þriðja manninum við. Fyndist mjer þá ekki ósennilegt að 4. og 5. maðurinn bættist við áður frv. þetta er orðið að lögum. Og sje stefna þessi upptekin, þyrftu ekki að líða nema 2 þing þangað til fyltur væri tugur embættismanna þeirra, sem ríkið styrkti til þess að sigla til kóngsins Kaupinhafnar, og kallað væri, að þangað færu til þess að leita sjer lækninga. Jeg hefi nú aldrei verið álitinn óvinveittur embættismönnum, heldur fengið orð fyrir hið gagnstæða. En svo mikil embættismannasleikja er jeg þó ekki, að jeg vilji spólera atkvæði mínu í það að senda embættismenn til útlanda, sem vanta heilsu. Jeg er meðmæltur öllu því, sem miðar að því að efla hreysti og heilsu þjóðarinnar. T. d. vil jeg að berklaveikisfrv. nái fram að ganga sem allra fyrst, og jeg vil hlynna að okkar íslenska læknastofni, en að Alþingi gangi svo langt að styrkja hvern mann til utanfarar, sem dettur í hug að fara fram á að fá styrk í því efni að afla sjer heilsu, það er fjarstæða, enda sú glæfragata, sem víta verður, að gengið sje inn á. Að við eigum að fresta viðgerðum á gömlum byggingum eða láta nauðsynleg framfaraverk liggja niðri, en senda embættismenn á ríkiskostnað út úr landinu sjer til heilsubótar, það væri næsta einkennileg úrlausn á þessum fjárhagsvandræðatímum. Leikmenn yfirleitt hafa þó sjálfsagt eins mikinn tilverurjett, en þó hafa þeir ekki komið fram með kröfur sínar enn, en þeir koma þá sjálfsagt á eftir, því „hvað höfðingjarnir hafast að, hinir ætla sjer leyfist það“. Það er ekki þar fyrir, að mannúðin ekki mikil orðin og menn yfirleitt hjálpsamir bæði við hærri sem lægri, en jeg held að þetta sje svo hál braut, og ískyggilegasta gönuhlaupið, sem þingið nokkru sinni hefir farið í fjármálum, enda er þetta í ósamræmi við sparnaðaranda nefndarinnar, að fella styrkinn fyrst niður, en taka svo upp á öðrum stað og bæta þá einum við. Þess vegna mun jeg greiða atkv. með því, að liðurinn falli niður, eins og jeg líka hlýt að greiða atkv. á móti því, að taka menn þessa upp aftur.

Sigurður Eggerz Það eru aðeins örfáar athugasemdir og flestar almenns efnis, er jeg vildi gera. Þegar maður lítur á þetta fjáraukalagafrumv., ofbýður manni hinn mikli halli, sem hjer er um að ræða, og þegar þar við bætist, að á sama tíma er á ferðinni fjárlagafrv. fyrir næsta ár með 2 milj. tekjuhalla, þá er útlitið ekki glæsilegt og torfærurnar æðimiklar á fjármálasviðinu fram undan. Að því er snertir fjárlögin, þá má vera að tekjurnar hækki eitthvað frá því sem nú er, með hinum nýju skattafrv., sem eru á ferðinni, en hitt er líka vitanlegt, að ýmsir liðir til útgjalda bætast við, sem ekki eru komnir í fjárlögin, og þeir nema miklu meiru heldur en tekjur skattafrv. Í þessu sambandi vildi jeg leyfa mjer að skjóta því til hæstv. stj., hvaða leið hún sjái til þess að jafna þennan halla. Jeg geri ráð fyrir því, að hún muni einhver ráð sjá til þess, því slíkt verður að heimta af hverri stjórn. Jeg fyrir mitt leyti sje aðeins eina leið, og hún er sú að taka lán. En sú leið er mjög óheppileg og jafnframt afarhættuleg. Eins og það er sjálfsagt að taka lán til þess að bjarga viðskiftalífi þjóðarinnar og atvinnuvegum, eins er hitt óheppilegt, að Alþingi skuli afgreiða þau fjárlög, að halla þeirra þurfi að greiða með lánum. Sú braut er hættuleg, og sje út á hana gengið, verður ekki annað sagt en að horfurnar framundan sjeu æðiískyggilegar. Nú er það svo, að ef á að draga úr þessum geigvænlega halla, þá er það eitt ekki nóg að skera niður það, sem í eiginlegum skilningi má telja óþarfa. Nei, leiðin verður að vera sú, eins og jeg benti á þegar jeg var fjármálaráðherra, að þingið verður að skera niður nokkuð af þeim fjárveitingum, sem annars áttu að ganga til ýmsra framkvæmda. Þetta gerir bóndinn, þegar hann sjer fram á örðugleikana. Hann frestar sínum framkvæmdum og dregur saman seglin. Á þessa leið benti jeg sem þá einu færu, þótt menn daufheyrðust fyrir því þá. En þó að svo færi þá, hlýtur að því að reka, að að þessu ráði verði hnígið; það er jeg sannfærður um. Jeg benti líka á það, er jeg var fjármálaráðherra, að Alþingi þyrfti að taka upp nýja og haldbetri stefnu eða leið við samning fjárlaganna. í byrjun þings ættu fjárhags- og fjárveitinganefndir beinlínis að koma sjer saman um, hvað mikill halli mætti vera á fjárlögunum, og innan þeirra takmarka ætti svo fjárveitinganefnd að starfa. Að sjálfsögðu ætti að gera þetta í samráði við stjórnina, og hún ætti að halda að þinginu að fara ekki út fyrir rammann, og mundi það verða á þá leið, að fjármálaráðherra neitaði að taka á fjárlögunum, ef of mikill halli yrði á þeim. Þetta voru nú hinar almennu athugasemdir, er jeg vildi gera; en úr því að jeg er staðinn upp, vildi jeg leyfa' mjer að beina fáeinum fyrirspurnum til hæstv. stjórnar, í sambandi við ýmsa liði þessara fjáraukalaga, sem liggja hjer til umr. Og fyrsta spurningin er þá viðvíkjandi 9. gr. Jeg vildi leyfa mjer að spyrja um það, hvort upphæð sú, sem þar er nefnd, 200 þús. kr. til útgjalda við konungskomuna, sjeu þau útgjöld, sem þegar er búið að greiða í undirbúningskostnað, eða hvort þetta sje áætlunarkostnaður líka fyrir það, sem ógert er. Eins vildi jeg þá í sambandi við þetta gefa stjórninni tækifæri til þess að upplýsa mál eitt, sem mikið er um rætt, og oft hefir borið á góma bak við tjöldin, en það er byggingin við Geysi. Um þetta hefir sem sagt mikið verið skrafað, og undarlega háar upphæðir nefndar í sambandi við byggingarkostnað þessa húss. Og væri gaman að fá upplýsingar um það. Jeg verð nú að líta svo á, að það hafi verið hreinn og beinu óþarfi og hjegómatildur að reisa þetta hús, þar sem ríkið átti þarna hús fyrir, og ekkert auðveldara en að gera það svo úr garði, að konungshjónin gætu gist þar. Hins vegar verð jeg að álíta, að um hina aðra gesti hefði verið hægt að búa í tjöldum og láta fara sæmilega vel um þá. Það er fjarri mjer með þessu að segja það, að jeg vilji ekki að tekið sje sæmilega á móti konungshjónunum, en jeg vil engan hjegóma og ekkert tildur í því sambandi, en það verð jeg þó að álíta, að hún sje þessi bygging. En sem sagt, af því að svo mikið er um þennan konungskomuundirbúning rætt á bak við tjöldin, og háar upphæðir nefndar í því sambandi, þá er mjer ljúft að gefa hæstv. stjórn tækifæri til þess að svara því. Þá vildi jeg minnast á eina brtt. Það er um fje til Holtavegarins. Þegar að því ráði var horfið hjer á þingi að skylda sýslurnar að sjá um viðhald flutningabrautanna, þá var það mjög misráðið og afaróheppilegt, enda hefir reynslan sýnt það, að þetta er sýslunum ofurefli og vegirnir spillast og ganga úr sjer með hverju ári. Með öðrum orðum, alt bendir í þá átt, að þetta verði að hverfa aftur til ríkisins: að ríkissjóður verði að taka viðhaldið að sjer, enda hefir nú Árnessýsla fengið talsverða upphæð til endurbyggingar aðalbraut sinni yfir þvera sýsluna, og verður óhjákvæmilegt að halda slíku áfram. En það eru ekki aðeins þessar sýslur, sem stynja undir þessum mikla viðhaldskostnaði. Mjer er kunnugt bæði um Mýra- og Borgarfjarðarsýslu frá því að jeg var þar sýslumaður, að þeim er ókleift að viðhalda sínum vegum af eigin ramleik.

Karl Einarsson Jeg á hjer brtt. á þskj. 382, og skal jeg strax taka það fram, að mjer finst, að háttv. deild þurfi ekkert að undra sig á, að hún er fram komin. Er þessi hækkun umfram till.fjvn., sem hjer er farið fram á, hverfandi lítil, borin saman við upphæðir fjárlaga og fjáraukalaga, en hins vegar er fyrirtæki það, sem fjárveitingin á að ganga til, langt frá því að vera lítils virði. Jeg hreyfði þessu máli fyrst á þinginu 1918. og fjekk sjútvn. það til meðferðar. Vil jeg taka það fram, þm. til verðugs hróss, að málið fjekk hinar bestu undirtektir. Á þinginu 1918 lá ekki annað fyrir en málaleitun um styrk til að kaupa skip, sem væri vel hæft til að hafa björgun og eftirlit með fiskveiðum. Sjútvn. leitaði sjer upplýsinga hjá fróðum mönnum um þessi efni, og urðu þær á þá leið, að hentugast mundi að kaupa lítið mótorskip, sterkt og vandað, með útbúnaði til að geta notað segl. Með þetta fyrir augum var samþ.þál., sem veitti stjórninni heimild til að veita annaðhvort einstökum manni eða fjelagi styrk til þess að kaupa svona skip, og var áætlað verð þess 120 þús. kr. Fjárveiting þessi var bundin við Vestmannaeyjar, því að fjvn.Nd. leit svo á, að þar mundi þörfin brýnust fyrir svona skip, og svo eunfremur, að þeir væru líklegastir til þess að hrinda þessu í framkvæmd. Mun síðari ástæðan hafa valdið meiru, enda hefir það sýnt sig, að sú von hefir ekki brugðist, því að þegar eftir þinglok hjelt jeg almennan fund með Vestmannaeyingum, og var þá stofnað fjelag, sem næstum því hver maður, sem nokkuð gat látið af mörkum, gekk í ábyrgð fyrir fjelagið. Var þá strax tekið að undirbúa málið, og var maður sendur utan um haustið, til að leitast fyrir um tilboð um kaup á skipi. En þegar kom fram yfir nýár, var verðlag orðið svo breytt, að bestu tilboðin voru yfir 200 þús. kr., eða 225 þús. kr. fyrir mótorbát með 50–60 tonna stóra vjel og 8–9 mílna ferð á vöku. Þegar nú fjelagsstjórnin bar sig saman við sjerfróða menn um, hvort þessi bátur mundi koma að fullu gagni, kom það í ljós, að þessi bátur mundi ekki koma að tilætluðum notum, svo sem til að hjálpa þeim. er í sjávarháska væru staddir. Kom mönnum saman um, að slíkt skip gæti engu síður orðið hætt statt heldur en þeir bátar, sem ætlast var til, að það ætti að hjálpa. Vjelin gæti bilað o. s. frv. Var því auðrætt, að þetta mundi aðeins verða kák eitt. en það var engan veginn tilgangurinn. Árið 1919 barst okkur svo tilboð um ýms skip, þar á meðal um kaup á „Þór“. Var svo afráðið að kaupa skip þetta, og fengum við 40 þús. kr. styrk úr landssjóði, samkvæmt heimildinni frá 1918. Í þál. 1918 var kveðið svo að orði, að stjórnin ætti að samþykkja kaupin, og einnig að samþykkja áætlun og reglur skipsins. Vestmannaeyingar litu svo á, að í útborgun styrksins feldist samþykki stjórnarinnar á kaupunum, enda var líka hæstv. forsætisráðherra (J. M.) staddur í Kaupmannahöfn þegar kaupin gerðust. Á þinginu 1920, sem stóð mjög stutt, aðeins 18 daga, var þó afgreidd tillaga, sem heimilaði stjórninni að borga út 50,000 kr. til skipakaupanna, og búist var við því, að mundi verða kaupverðsins ásamt viðgerðarkostnaði, sem óhjákvæmilegur var á skipinu, því að það hafði enga viðgerð hlotið síðustu 4 árin á undan kaupunum. Á sama þingi var einnig borin fram till. um, að stjórnin ljeti starfrækja skipið. Var jeg flutningsmaður tillögunnar. En jeg fjelst á, að þessi till. kæmi aldrei fram frá nefndinni, sem hafði hana til meðferðar, en í stað þess var borin fram önnur till., um áskorun til stjórnarinnar um að hefjast handa um eftirlit með fiskveiðum við strendur landsins. Var það minn skilningur þá, þó að hann kæmi ekki opinberlega fram, að „Þór“ ætti að njóta styrks til eftirlitsins, svo framarlega sem hann reyndist maklegur þess. Á þessu þingi var ekki afgreitt neitt rekstrarfje fyrir það ár nje næsta ár, en þó ákváðu Vestmannaeyingar að halda skipinu úti til vertíðarloka 1920. Þetta gátu þeir auðvitað ekki nema því aðeins, að þeir nytu aðstoðar bæjarfjelags Vestmannaeyja, enda hljóp það undir bagga og ábyrgðist lán gegn 1. veðrjetti í skipinu. Í haust var svo ákveðið af bæjarstjórninni að gera skipið út í 4 mánuði. Var áætlað, að sá rekstur mundi kosta 120,000 kr., og var fje þetta veitt í fjárhagsáætlun bæjarins og jafnað niður á venjulegan hátt. Sýnir þetta, að Vestmannaeyingar álitu skipið mikils virði. Lagt var fyrst og fremst 125,000 kr. í kaup á því, og auk þess hljóp bæjarstjórnin undir bagga og ábyrgðist lán til rekstrar á skipinu þetta eina ár, sem það hefir starfað, og heldur því nú út í ár. Það sem Vestmannaeyingar ætlast nú til af hv. Alþingi er, að það styrki okkur svo, að við fáum risið undir fyrirtækinu. Jeg hefi nú farið fram á það, fyrir hönd bæjarstjórnarinnar, að Vestmannaeyingum yrði greiddur styrkur, sem svaraði 2/3 rekstrarkostnaðar skipsins þessa 4 mánuði. Kom þetta til meðferðar háttv. sjútvn. Ed., og lagði hún til, að veittur yrði 50,000 kr. styrkur fyrir árið 1921. Var það meiningin, að það færi eigi fram úr helmingi kostnaðar, enda þótt það sjáist ekki á bókuninni. Jeg ætla eigi að fara að rekja það nú, hvað sagt var hjer á þinginu 1918 um þetta mál, en margir góðir menn urðu þá til þess að veita mjer aðstoð sína. En jeg veit, að allir skilja, að það er raunalegt að geta ekki hjálpað bágstöddum mönnum á sjó úti eða að reka til þess sárþreytta menn úr landi Hefi jeg bæði sjeð slys hljótast af því og mikinn hrakning. Árið 1920 bar það við, að mjer barst fregn um það, að skip væri statt í sjávarháska undan Vík. Lá það þar mastralaust og átti ekki annað fyrir hendi en að rekast á land upp. Jeg þorði eigi að senda mótorbát því til hjálpar, en náði í botnvörpung og fjekk hann til þess að reyna að bjarga. Kom hann með skipið, og báru bæði skipstjóri og allir skipverjar það fyrir rjetti, að skipið hefði ella áreiðanlega farist og öll skipshöfnin. Í vetur, snemma í þessum máunði, lenti bátur í því að verða ósjálfbjarga. Kaðall lenti í skrúfunni, vjelin var því ónothæf og eigi hægt að hafa segl uppi. Austanofviðri var og þreifandi bylur. Ef „Þór“ hefði þá ekki verið á sveimi á þessum stöðvum og komið skipinu til hjálpar, mundi hafa orðið tjón bæði á mönnum og skipi. Mennirnir voru 6 og skipið mun eigi hafa verið minna virði en 50,000 kr., eða jafnhátt styrknum, sem sjútvn. leggur til, að skipinu sje veittur. Þó ekki væri nú annað en þetta, að skipið bjargaði þessum báti, þá ætti þingið samt að veita þetta fje, auk heldur þegar sýslubúar leggja tvisvar sinnum meira fje fram. Jeg ætla, að það muni ekki veita af 100,000 kr. næstu vertíð, því að það er ekki nóg að ætla fyrir þessum 4 mánuðum einungis, því að það þarf að borga yfirmönnum skipsins kaup og fæði alt árið, því að ófært er að skifta um ágæta yfirmenn, þegar þeir eru fengnir, eins og við höfum orðið svo heppnir að fá. En það er annað verkefni, sem liggur líka fyrir „Þór“ en björgunarstarfið, og einnig er afskaplega þýðingarmikið. Eyjabúar hafa orðið fyrir tjóni á veiðarfærum, sem numið hefir tugum þúsunda. Hefir þetta hlotist mikið af vangá þeirra skipa, sem eru á miðum, því að auðsætt er, að af illvilja er það ekki, því að botnvörpungarnir, sem lent hafa í netatrossunum, hafa sjálfir stórskemt vörpur sínar. En nú er svæði þetta verndað af „Þór“, svo að þetta getur ekki komið fyrir. Leiðir enn af þessu, að bátarnir geta betur notið sín á veiðunum en ella, og þora að leggja net sín þar, sem þeir annars ekki þyrðu að hafa þau. Það brá svo við, að eftir að „Þór“ kom, þá voru engir botnvörpungar að veiðum í landhelgi við Eyjarnar. Þetta gerði það að verkum, að eyjamenn gátu verið í næði að veiðum, og hafði það ekki hvað minsta þýðingu, eftir að netafiskur var kominn. Öfluðu þeir því meira en nokkurntíma áður, og má eingöngu þakka þennan mikla afla eftirlitinu. Vitanlega þarf bæjarsjóður Vestmannaeyja að leggja þungan skatt á gjaldendurna, til að geta haldið þessu skipi úti. En það virðist ekki óeðlilegt að ætlast til þess, að landið í heild leggi eitthvað af mörkum til þess að ljetta bæjarsjóði þessa útgerð, í raun og veru ætti ríkið sjálft að kosta slíkt björgunarskip að öllu leyti, en ekki einstök bæjarfjelög. En hjer má nú ekki búast við því, þar sem hag ríkissjóðs er þannig varið, að hann er ekki fær um það. En á það mætti benda, að það er ekki einskisvert að tryggja betur líf þeirra manna, er stunda þennan atvinnuveg á hættulegasta tíma ársins og hættumesta svæðinu. Á vetrarvertíð eru það 1–2 þúsund manna, sem eru á sjónum hjer sunnanlands, er fara til fiskjar, og ætti þörfin að vera auðsæ á því að vernda líf þess fjölda, er leggur sig í hættu við þennan atvinnuveg. En því betur sem atvinnan er trygð, því betri verður afkoman. Það hefir oft verið sagt um þetta skip, „Þór“, að það væri ekki betra en botnvörpungur. En mjer finst það næsta hart að ætlast til þess, að botnvörpungur, sem búið er að sekta og gera afla og veiðarfæri upptækt hjá, sje að eyða tíma og fje og brenna kolum dag eftir dag til að leita báta, er kynnu að hafa lent í hrakningum. Mjer finst það svo óheyrilegt, að við mættum skammast okkar fyrir að ætla á hjálp annara, en eiga ekkert skip sjálfir. Jeg skal taka það fram, að það kom fyrir 12. febrúar 1920, að bátur fór til fiskjar, og hefir aldrei spurst til hans síðan. Fóru þá tveir enskir botuvörpungar að leita hans, án þess að heimta nokkra borgun fyrir. Hinn 5. mars náðist annar skipstjórinn að veiðum í landhelgi, og var auðvitað dæmdur. En mjer er kunnugt um, að það er fleirum en Vestmannaeyingum, sem þykir þetta leitt. En ekkert er við því að gera; rjetturinn verður að hafa sinn gang. Og þessum skipstjóra þótti mjög mikið fyrir þessu og mundi ekki sýna slíka greiðvikni aftur, enda hart að þurfa að þiggja það. Það hefir verið sagt, að „Þór“ hafi tekist meira verk á hendur en ætlað hafi verið í fyrstu. En það er margt á að líta. Jeg skal taka það eitt fram, sem fundið hefir verið að þessu skipi, að það væri óþarflega stórt; en að öllu athuguðu munu menn sjá, að það má ekki vera minna. Starfsvið þess er úti á opnu Atlantshafi, og meðfram ströndinni engar hafnir að flýja inn á undan veðrum og ósjó; það verður annaðhvort að halda sjó eða ná til Vestmannaeyja. Til þess að geta rækt starf sitt að gagni má skipið ekki vera minna, þótt það sje nokkuð dýrt að halda því úti. Það verður sem sagt að vera fært um að fara út í hvaða veður sem vera skal, ef á þarf að halda. En skipið hefir gert meira en vera á verði um líf manna eða bjarga bátum, sem lenda í voða; það var sjálfsagt að láta skipið líka hafa eftirlit með landhelgi landsins á þessu svæði, þegar það þurfti ekki að veita bátum aðstoð, eða veður var svo, að sýnilegt var, að þess var ekki þörf. En þetta eykur kostnaðinn, og ekki að búast við, að neinn færist það í fang að hafa eftirlit með fiskveiðunum fyrir ekki neitt. Menn munu sjá, hvaða gagn þetta hefir gert, er gáð er að því, að þetta er fiskisælasta plássið við strendur landsins, og þann fjórðung ársins, sem flestöll fiskiskip landsins eru þar að veiðum, mun meiri hluti alls þess fiskjar, sem aflast hjer við land, vera veiddur þar. Það er því mikilsvert atriði að hafa þar eftirlitsskip að staðaldri til að vernda landhelgina fyrir yfirgangi botnvörpunganna. Aðalmarkmið varðskipa á að vera að verja landhelgi fyrir þeim usla, er botnvörpungar gera, en það bætir lítið um hann, þó nokkrir náist og verði sektaðir við og við, og ekkert eftirlit sje þess á milli. Þegar Vestmannaeyingar rjeðust í að kaupa þetta skip, þá höfðu þeir það fyrir augum að geta haft skipið einnig til eftirlits á þessu svæði, sem mest er þörfin, og auk þess gæti það verið á verði á Austfjörðum eða Vestfjörðum, er veiðitímanum hjer sleppir. Eftirlitið, eins og það hefir verið, hefir ekki komið í veg fyrir, að botnvörpungar hafi verið að veiðum í landhelgi. Jeg skal lýsa því yfir, að þetta er einmitt álit þeirra tveggja manna, sem jeg hefi átt kost á að heyra álit um þetta og þekkingu hafa á þessu. Yfirmaðurinn á Islands Falk sagði, að svona lítið skip sparaði mikið og gerði geysimikið gagn. Hann stakk upp á því, hvort ekki mundi tiltækilegt að byrja með því frá Íslands hálfu í þessu efni að hafa „Þór fyrir suðurströnd landsins. mótorkútter á Vestfjörðum, en Beskytteren hefði Faxaflóa til yfirferðar. „Fálkinn“ færi svo milli þessara staða við og við, eftir þörfum, og yrði aðalvarðskipið, en hin eins og nokkurskonar floti, er hann stjórnaði. Ættu þau að gefa honum skýrslu um starf sitt, og hann þeim aftur leiðbeiningar. Þetta sagði hann að væru sínar tillögur. Og skipstjórinn á „Þór“ sagði það sama, eða mjög líkt, eftir foringjanum á ,Fylla . Og það hefir sýnt sig, að botnvörpungar hafa alls ekki veitt í landhelgi við Vestmannaeyjar, síðan „Þór“ hefir verið þar á stöðugum verði. Þessi skip, „Fylla“ og „Þór“, höfðu ekki óðara náð saman en þau gerðu það samband milli sín, að þau geta talað saman, án þess aðrir skilji. Jeg mintist á það áðan, að þó tillaga mín um rekstrarkostnaðinn hafi ekki komið til umræðu í fyrra á þinginu, þá var það “ekki af því, að nefndin vilji ekki sinna tillögunni, heldur er það meining hennar að láta stjórnina hafa óbundnar hendur um landhelgisgæsluna, en alls ekki að andmæla þessu, heldur þvert á móti. Það er einnig ósköp skiljanlegt, þó menn vilji ekki binda sig við sjerstakt það, er ekki megi frá víkja, því ef betra byðist, þá væri sjálfsagt að taka það. Það, sem jeg vildi taka fram um fjárhagshliðina, er í stuttu máli þetta: Vestmannaeyingar hafa keypt skipið fyrir ca. 310 þús. kr., og orðið að taka til þess 30–40 þús. kr. lán. Svo hafa þeir gert skipið út, og rekstrarkostnaðurinn 1920 varð 105 þús. kr., og þetta ár má gera ráð fyrir að hann verði 120 þús. kr. Þeim veitti því ekki af að fá þessar 50 þús. kr., ef þeir eiga að geta haldið áfram næsta ár. Jeg mintist áðan á bát, sem „Þór“ hefir bjargað, og allir menn á honum myndu hafa farist, ef hans hefði ekki notið við. En það er ekki eini báturinn, sem hann hefir orðið að liði. Hann hefir oftsinnis veitt bátum aðstoð, og í öðru sinni bjargað bát frá voða, þó að það væri ekki eins bersýnilegt og í þetta skifti. Um gagnið að eftirlitinu er það að segja, að hann hefir beinlínis verndað fiskveiðarnar við Eyjarnar og með söndunum. Það sýndi sig best, að þegar hann lá í Reykjavík að taka kol í vetur, þá var röðin af botnvörpungum í landhelgi, ekki einn eða tveir, heldur hrönnum saman, og rökuðu fiskinum fram með ströndinni. En bæði undan og eftir varð ekki vart við, að einn einasti botnvörpungur dirfðist að veiða innan landhelgislínunnar. Það er einkennileg saga, sem jeg hefi heyrt. Maður einn átti net í sjó fram undan Sandi. Hann er djarfur og duglegur sjómaður og sækir vel sjó. Þegar hann kom að vitja um net sín, var einn botnvörpungurinn í miðri netatrossu hans og dró hana með sjer. Svo grunt var sá að veiðum, að pokinn á botnvörpunni flaut upp. Tók hann þá það ráð að skera á pokann, sem hann gat til náð, og rifnaði hann þá frá en þeir á bátnum snarir til og drógu saman pokann og höfðu úr honum 1200 þorska. Þetta var í myrkri, og gátu þeir því ekki sjeð númer eða nafn skipsins, en enginn hefir vitjað pokans eða aflans. Ef háttv. deild sjer sjer fært að samþ. tillöguna og eitthvað svipað næsta ár, þá býst jeg við, að Vestmannaeyingar reyni að halda skipinu út næstu vertíð. En ef styrkurinn verður lítill, eða þingið sker hann við neglur sjer, þá mun slá óhug á þá að halda því úti gegn andúð þings, og maður verður að segja þjóðar, því að þm. eru fulltrúar þjóðarinnar. Þetta skip var notað sem herskip í Danmörku, og var þá vopnað. Það er því fyllilega sæmilegt eftirlitsskip fyrir okkur. Jeg vil aðeins taka þetta fram, til að sýna, að okkur er engin minkun að nota þetta skip til eftirlits. Vestmannaeyingar sýna alla sanngirni í þessu máli, og vilja leggja á sig það, sem þeir mögulega geta, til að halda skipinu úti, því að þeim er fullljóst það gagn, sem það gerir. Háttv. frsm. (S. H. K.) sagði áðan, að við hefðum ráðist í of stórt. Jeg hefi þegar svarað því, með því að benda á það, að starfssvið skipsins er úti áopnu Atlantshafi, við hafnlausa strönd, en ekki inni á fjörðum eða flóum, þar sem góðar hafnir eru nálægt. Og ef litið er á þetta frá rjettu sjónarmiði og með fullri sanngirni, þá munu allir kannast við, að skipið er alls ekki of stórt, heldur ef nokkuð er, þá er það of lítið. Það er og kostur skipsins, að það er afarsterkt bygt, og hefir reynst ágætlega í stórsjóum, enda veitir ekki af. Það, sem jeg sagði að jeg vonaði að þetta yrði okkur ekki ofvaxið, þá meinti jeg, að við höfðum ekki búist við, að kostnaðurinn yrði svona mikill, og við höfðum heldur ekki búist við að mæta þessari andúð, og satt að segja veit jeg ekki hvaðan hún er komin, eða vil ekki vita að þessu sinni. Úr því jeg stóð upp, vildi jeg minnast á brtt. um að styrkveiting til Holtavegarins falli burt. Hann er sem sagt ófær á köflum, og þarf að gera við hann. En það liggur í hlutarins eðli, að það er enginn sparnaður í því að hafa þá vegi, sem fjöldi fólks þarf að fara um, ófæra eða láta þá halda áfram að eyðileggjast. Jeg verð líka að segja það, að mjer finst hálfleiðinlegt, hvernig nefndin hefir komið fyrir styrk þeirra embættismanna, er þurfa að fara utan til lækninga. Þar er um góða kunningja að ræða, og jeg vildi unna þeim alls góðs. Þetta þyrfti heldur ekki að verða svo kostnaðarsamt fyrir landssjóð eins og ætlast er til, því að stjórnin mundi fá hinn væntanlega setta bæjarfógeta á Seyðisfirði til að þjóna embættinu fyrir hálf laun, eins og oft hefir tíðkast áður, og látið núv. bæjarfógeta halda fullum launum. Sama geri jeg ráð fyrir, að væri hægt með hina embættismennina. Jeg hefði kunnað betur við, að hægt hefði verið að finna annað form en er í fjáraukalögunum eða tillögum nefndarinnar fyrir þessari fjárveitingu.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg gat því miður ekki verið við umræðurnar í dag. Verð jeg því að fara eftir nefndarálitinu og því, sem jeg hefi heyrt í kvöld. Jeg skal þá fyrst snúa mjer að því, sem háttv. 4. landsk. (G. G.) sagði um Arnarness- og Elliðaeyjarvita. Jeg held að hann hafi gert nokkuð mikið úr því, hversu þeir væru orðnir ljelegir. Jeg hygg að tillögur vitamálastjóra um endurbygging Arnarnessvitans stafi og mikið af því, að við hann eiga að verða vitavarðarskifti í vor, og hann vill því heldur fá „automat“-vita þar, því að þeir eru ódýrari í rekstri. En hins vegar leggur hann enga sjerstaka áherslu á endurbygginguna einmitt í ár. Það er satt, að Elliðaeyjarvitinn er orðinn gamall og á eftir tímanum, en það yrði nokkuð dýrt fyrir ríkið, ef svo ætti að fylgjast með tímanum að byggja altaf nýtt, þegar eitthvað væri farið að verða á eftir tímanum. Það er satt, að vitamálastjóri vill fá þennan vita bygðan, en jeg hygg, að það stafi mikið af því, að hann vill hafa tvo vita til að byggja í einu á Vestfjörðum, því að það gerir kostnaðinn hlutfallslega minni. Mjer er það áhugamál, að þessir vitar falli niður í ár. Því að annars mun naumast verða hjá því komist að byggja 4 vita á Austfjörðum þetta ár, því að Austfirðingar yrðu óánægðir, ef aðrir nýir vitar yrðu bygðir á undan vitunum þar, og væri þetta að vonum, þar sem Anstfjarðavitarnir áttu að byggjast á fyrra ári, en er nú frestað til 1922. Jeg veit ekki, hvað hv.frsm. (S. H. K.) sagði um dýrtíðaruppbótina handa Jóhannesi L. L. Jóhannssyni, en í nefndarálitinu stendur: „Nefndin er sammála fjárveitinganefnd neðri deildar um styrkþörf Jóhannesar L. L. Jóhannssonar, og hefir því tekið upp fjárveitingu til hans.“ Jeg ber ekki á móti þörfinni á styrkveitingu til hans, en jeg vildi láta veita honum styrk af þeirri upphæð, sem veita átti syni hans, Jakobi Smára, til samningar hinnar íslensku orðabókar, og fyrir þá sök var jeg á móti því, að upphæð þessi til hans væri tekin upp í fjáraukalögin. Jeg vildi vita, hvort deildin lítur eigi svo á, að rjett hafi verið að hætta greiðslu á þessum styrk til Smára, þegar búið var að setja hann í íslenskukennaraembættið við hinn almenna mentaskóla; því að vitanlega er það starf svo umfangsmikið, að tæplega er hægt að hugsa sjer, að nokkur maður geti annað öllu meira verki. Jeg skal taka það fram, að jeg er þakklátur háttv. fjárveitinganefnd fyrir það, að hún hefir gert alvarlegar tilraunir til þess að reyna að draga úr útgjöldunum, því að það er bráðnauðsynlegt. Jeg er sammála háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) um það, að bráðnauðsynlegt sje að láta ekki verða halla á landsbúskapnum árlega. Og sje það ekki hægt með öðru móti, þá verður það að gerast á þann hátt að fella burtu liði, þó nauðsynlegir sjeu. Þetta ætlar stjórnin að gera í sumar, að svo miklu leyti sem hún getur, þó það sje auðvitað eins og hann sagði, að það sje hægara að tala það en framkvæma. Þá spurði sami háttv.þm. (S. E.), hvort 200 þús. kr. mundu nægja til konungskomunnar. Þetta er að vísu áætlunarupphæð, sem jeg því miður get vel hugsað, að sje of lág. Af þessari upphæð er nú þegar búið að borga út um 170 þúsundir. en það er líka búið að kaupa marga verðmæta hluti, sem verða auðvitað seldir aftur með háu verði, og er því ekki vonlaust um, að þessar 200 þúsundir hrökkvi alllangt fyrir kostnaðinum, en auðvitað verður kostnaðurinn töluvert meiri, sökum þess, að konungurinn kom ekki í fyrra og alt var búið undir komu hans þá. Þá spurði sami háttv.þm. (S. E.) um húsið við Geysi, og sagði að óþarft hefði verið að byggja það, því að vel hefði mátt nota tjöld. Hann sagði, að mikið væri talað um þetta hús. Það getur vel verið, en ekki hefi jeg heyrt það. Þetta er mjög óvandaður skúr, sem ekki átti að standa nema nokkra daga, en svo varð að treysta það í haust, þegar svona fór, og hann varð að standa yfir veturinn, og jeg fullyrði að hann hefir ekki kostað yfir 20 þús. kr. Og eftir því sem byggingameistari álítur, ætti að vera hægt að selja efnið úr honum aftur fyrir 10 þús., því að hann er lítið naglrekinn, því að það var strax búist við að hann yrði seldur. Það var ekki stjórnin ein, sem áleit, að nauðsynlegt væri að byggja þarna eitthvert skýli, heldur og líka forsetar þingsins, því að tæplega var hugsanlegt, að hægt væri að vera þar í tjöldum, ef slæmt yrði veður, þegar líka gert var ráð fyrir að vera þar í tvær nætur. Út í ræðu háttv.þm. Vestm. (K. E.) skal jeg ekki fara. Jeg skal aðeins geta þess, að ekkert skip nema „Beskytteren“ var fyrir norðan í sumar um síldveiðatímann til strandvarna, og var því ekki að ræða um að leigja skip í þeim tilgangi.

Björn Kristjánsson Jeg gleymdi svolitlu, sem jeg vildi minnast á áðan, er jeg talaði. Það er 6. liður 6. greinar, tillaga háttv.fjvn. um að fella burtu, að það væri dýrtíðaruppbót, sem Einari Jónssyni væri veitt, heldur að honum væri veitt fjárhæðin í viðurkenningarskyni. Háttv. nefnd hefir ekki viljað brenna sig á því að kalla þetta dýrtíðaruppbót. Jeg skal viðurkenna það, að þingið gerði sómastrik, er það ljet byggja húsið til þess að þessi listamaður hefði næði til þess að móta hugsjónir sínar í leirinn. Mjer þykir því undarlegt, úr því að þingið sagði A. ef það segir þá ekki B líka. Því að þessi maður hefir unnið landinu mikinn heiður, og því væri sorglegt, ef hann þyrfti að líða. Því að 2500 kr. nægja ekki til þess, að hann geti framfleytt lífinu sómasamlega. Jeg hefði ekki staðið upp, ef þessi maður hugsaði um sig eins og aðrir menn. Hann hugsar aldrei um sjálfan sig og kvartar aldrei. Þess vegna verða aðrir að gera það fyrir hann. Jeg vildi því óska, að háttv. nefnd vildi leggja til, að hann nyti dýrtíðaruppbótar af þessari litlu upphæð og framvegis. Jeg væri henni mjög þakklátur fyrir það. Svo vildi jeg aðeins minnast á dýrtíðaruppbótina handa Jóh. L. L. Jóhannssyni, Jeg vissi ekki um fje það, er hæstv. fjrh. (M. G.) segist hafa ætlað honum. En jeg vildi samt óska, að þessi liður til hans fengi að standa í fjárlögunum, því að þingið hefir myndað þessa stöðu og því ber því skylda til að sjá um að þessi maður geti lifað neyðarlaust.

Frsm. samgmn. (Halldór Steinsson) Jeg var ekki samdóma fjárveitinganefndinni um suma liði í brtt. á þskj. 368, og verð því að vera á móti þeim. Hvað snertir utanfararstyrk til lækna þeirra, sem sótt hafa um hann, þá hefir nefndin verið sammála um það, að veita beri þeim einhvern styrk, og verð jeg því að álíta, að hann geti ekki verið minni en 2500 kr. fyrir hvern lækni. Jeg mun því greiða atkv. með þessari styrkveitingu, eins og hún er afgreidd frá Nd., að hvor læknanna, Jón Kristjánsson og Gunnlaugur Claessen. fái 2500 kr. Þá kem jeg að launabótum kennara vjelstjóraskólans, þeirra Sigurbjörns Á. Gíslasonar og Guðmundar Kristjánssonar. Stjórnin hefir lýst því yfir, að laun þessara kennara væru óeðlilega lág, samanborið við laun kennara við Kennaraskólann, og jeg er henni fyllilega sammála um það. Því að í upphafi mun hafa vakað fyrir þeim, sem sömdu launalögin, að laun kennaranna við þessa skóla ættu að vera jöfn. - Jeg þekki Sigurbjörn Gíslason persónulega og veit, að hann hefir orðið að leggja á sig mikil aukastörf til þess að geta gegnt þessu starfi eins og nútíminn krefst. Jeg er því algerlega á móti því að færa þessar launabætur niður. Jeg er samdóma háttv. 4. landsk.þm. (G. G.) um það, að illa sje fallið að fella vitana niður, þar sem líka vitamálastjóri hefir krafist, að þeir væru báðir bygðir. Hann sagði og, að Elliðaeyjarvitinn ætti að ganga fyrir öllum vitum, nema Austfirðingavitunum, en þá er ekki hægt að byggja, sökum fjárskorts. Jeg verð að taka það fram, að jeg tel það mjög varhugavert að skera niður fjárveitingar, sem t. d. vegamálastjóri og vitamálastjóri leggur til, að veittar sjeu, og því fremur, þar sem í þessum embættum eru nú mjög góðir sjerfræðingar í þessum greinum, sem hafa auðvitað miklu betri þekkingu í þessum greinum en til má ætlast að þingið hafi. Jeg tel þessar fjárveitingar til vitanna alveg sjálfsagðar, og vona því, að háttv. deild samþykki ekki þessa brtt. nefndarinnar, að fella vitana niður. Jeg skal svo aðeins minnast á styrkveitinguna til Jóh. L. L. Jóhannssonar. Hæstv. fjrh. (M. G.) sagði, að styrkurinn hefði verið feldur niður, af því að hann hefði ætlað að borga honum af því fje, sem syni hans, Jakobi Smára, var ætlað til samningar íslensku orðabókarinnar. Jeg fyrir mitt leyti verð að telja það dómstólanna að skera úr því, hvort heimild sje til að neita að greiða Smára þennan styrk, og því eigi að setja styrkinn til Jóhannesar inn í fjárlög. Jeg mun svo ekki segja fleira að svo stöddu.

Frsm. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Klukkan er að slá 11, og jeg býst við, að menn vilji heldur, að ekki sjeu haldnar langar ræður hjeðan af í kvöld. Jeg skal því vera stuttorður, því jeg veit líka, að úr þeim deilumálum, sem hjer eru, verður ekki skorið með orðum, heldur með atkvæðum. Jeg skal því aðeins víkja að nokkrum atriðum, sem helst þarf að svara. Jeg vil þá fyrst minnast á læknana; það var ekki rjett frá skýrt, að Gunnl. Claessen ætlaði ekki á læknafund, því að hann ætlar einmitt á læknafund, sem halda á í Stokkhólmi, en ætlar að nota tækifærið og kaupa ýms áhöld fyrir landsstofnanir þær, sem hann veitir forstöðu. Þá get jeg ekki kannast við, að ekki sje rjett að veita Magnúsi dýralækni utanfararstyrk, þegar hinum er veittur hann, þar sem honum er boðið á fund dýralækna erlendis og ætlað að koma þar fram fyrir landsins hönd. - Annars þykir mjer leitt að þurfa að vera að metast um þessar styrkveitingar til kollega minna, en hjer tala jeg fyrir hönd nefndarinnar. Annars hefi jeg oft verið að hugsa um það, hvernig fjárlögin myndu líta út, ef allir landsmenn ættu jafnhægt með að sækja um styrk til þingsins og sitja yfir þeim málum hjer í þinginu eins og Reykjavíkurbúar, og öllum væru gerð jafngóð skil og þeim. Út af því, að sagt hefir verið, að það væri smánarboð að bjóða læknum hjer í Reykjavík 1500 kr. utanfararstyrk, þá vil jeg benda á, að hjeraðslæknar úti um land, sem starfa ekki síður í þarfir ríkisins en hinir, og þurfa eins að menta sig í sinni fræðigrein, fá miklu minni styrk en hjer er um að ræða, og þó er ekki sagt, að þeim sjeu boðin smánarboð. Þá er það endurbygging Holtavegarins. Mjer þótti mjög leitt, að því var haldið fram hjer í dag, að jeg hefði farið þar með rangt mál. Það var sagt, að hjer ætti að vera komin til þingsins viðurkenning þess, að Rangárvallasýsla væri fús til að leggja fram 1/3 kostnaðar. Jeg er hjer með umsóknina og vil leyfa mjer að lesa upp niðurlagsorð hennar, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrir því leyfi jeg mjer hjer með sem oddviti sýslunefndarinnar í Rangárvallasýslu, með skírskotun til hins framanritaða og brjefs míns til Alþingis, dags. 27. jan. f. á., að snúa mjer til háttv. fjárveitinganefndar með endurnýjaðri beiðni um 7000 kr. fjárstyrk til viðhalds á oftnefndri braut á þessu ári, og tek það fram, að jeg kýs þennan kost fremur í bili en endurbyggingu fyrir 25000 kr. úr ríkissjóði, gegn endurgreiðslu 1/3 kostnaðar úr sýslusjóði“. Með öðrum orðum, hjer er neitað um fjárframlag úr sýslusjóði til viðhalds vegarins, en þess krafist, að ríkissjóður leggi fjeð fram, án þess að neitt komi á móti. Þó ber sýslunni að lögum að halda þessum vegi við. Og símskeytið, sem háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.) var að tala um, gerir síst að ósanna þetta, eins og þessi orð sýna, sem jeg vil lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Bað jeg því um 7000 kr. úr ríkissjóði til viðhalds veginum á þessu ári, án skilyrða“. An skilyrða vill sýslan fá styrkinn, og svo er klykt út með því að segja, að fjárhagsástæður sýslunnar sjeu ekki betri en þegar umsóknin var send.  (G. Guðf.: Má ekki lesa skeytið til enda?)  Jú, gjarna, með leyfi hæstv. forseta. Það hljóðar svo: „En hafi mjer eigi tekist að sannfæra hið háa þing um rjettmæti og sanngirni þeirrar beiðni minnar, skal því lýst yfir, að sýslan sættir sig fremur við smáfelda byrjun til endurbyggingar í ár heldur en að fá engan styrk úr ríkissjóði, því að þörfin á að bæta veginn hefir ekki minkað, og fjárhagslegar ástæður sýslunnar heldur ekki batnað síðan jeg reit áðurnefnt brjef mitt“. Þá var því lýst þannig, að sýslan gæti ekki lagt einn eyri fram, og hjer er sagt, að ástæðurnar hafi ekki batnað. Jeg verð því að mótmæla því, að jeg hafi farið með rangt mál. En hv. deild sker nú úr þessu eftir framkomnum gögnum í málinu. Annað, sem jeg vildi minnast á, eru mótorbátsferðirnar norður á bóginn frá Hornafirði. Það hefir verið gefið í skyn, að kröfur mundu koma fram um ferðir lengra norður, ef Austur-Skaftfellingar ættu að ráða þessum styrk. - Jeg býst nú ekki við, að menn sækist eftir að senda báta, ef ekki er fjárveiting til þeirra fyrir hendi. Það er fjárveitingin, sem alt veltur á, og annað ekki, Ef Hornfirðingar þykjast hafa þörf fyrir flutning svo langt, þá eru þeir sjálfráðir, þótt þeir sendi bátinn norður til Grímseyjar, eða jafnvel alla leið norður til Kolbeinseyjar, en þótt þeir gerðu það, hækkaði styrkveitingin ekki um einn eyri. Jeg get verið fáorður um vitana. Hæstv. fjrh. (M. G.) hefir skýrt það mál. Það er satt, að vitamálastjóri leggur nú með vitunum vestra, en áður hafði hann lagt til, að bygðir yrðu vitarnir eystra, en það er enn eigi framkvæmt. Nú vill nefndin einmitt fara eftir tillögum vitamálastjóra, en þrátt fyrir það, vill hún ekki snúast í hring kringum hálft landið með honum. Þá skal jeg minnast á Flensborgarskólann. Nefndinni hefir borist gott orð af skólanum, sem hann á og sjálfsagt skilið, og hefi jeg enga hvöt til þess að spilla fyrir honum. Þó verð jeg að halda því fram, að ekki sje ósanngjarnt, að Hafnarfjörður leggi fram þessar 1450 kr., því að Hafnarfjörður hefir skólans, tiltölulega langmest not. Jeg hefi hjer fyrir mjer skýrslu skólans frá 1918–19, og þar má sjá, að alls voru í skólanum 54 nemendur, þar af 24 úr Hafnarfirði, en úr Hafnarfirði og Gullbringu- og Kjósarsýslu til samans 35. Þetta sýnir, hve mikla þýðingu skólinn hefir fyrir Hafnarfjörð.  (B. K.: Nú eru í skólanum 45 utanbæjarnemendur, en 38 Hafnfirðingar, og skólinn hefir 38 heimavistir fyrir utanbæjarnemendur)  . Það eru nú nokkuð lík hlutföll. Jeg kannast við, að það skiftir litlu máli, hvort styrkur til Einars Jónssonar er nefndur dýrtíðaruppbót eða styrkur í viðurkenningarskyni. Landinu ber skylda til að sjá fyrir honum, og þetta munar aðeins 60 kr., svo að það er ekkert stórmál. Þá var minst á einn listamann, sem hv.Nd. ætlar styrk, og talið, að hann væri sjerstaklega fátækur. Það var mjer ekki kunnugt fyr, og mun jeg ekki mæla móti honum. En jeg vil taka það fram, að nefndin vill hækka skáldastyrkinn á næsta ári. Taldi hún það rjettara en að vera að veita styrki eftir sjerstökum umsóknum, enda ekki gott að vita, hvar nema á staðar, ef út á þá braut er gengið. Þá var minst á Jakob Smára, í sambandi við styrkinn til föður hans, Jóhannesar L. L. Jóhannssonar. Út af því vil jeg taka það fram, að nefndin er á öðru máli en nefndin í háttv.Nd. um það, að borga beri út styrkinn til Jakobs Smára. Nefndin lítur svo á, að stjórnin hafi þar farið rjett að. En þetta er annars dómstólamál, sem þingið getur ekki skorið úr. Þá var talað um það sem einfaldlegt af nefndinni að vilja binda styrkinn til viðgerðar bryggjunni á Blönduósi því skilyrði, að eigi væri jafnframt verið að leggja fje í nýja bryggju, sem áður var veitt til, en ekki notað enn. Er nokkuð einfaldlegt við það, þegar mörg störf liggja niðri vegna fjeleysis, að ætlast þá til, að Blönduóssbúar láti sjer nægja eina bryggju í bráð? Enda hygg jeg, að sýslunni. veitist nægilega þungt að leggja fram 2X19000 kr. til bryggjunnar norðan Blöndu, þótt ekki sje varið nálega jafnmiklu fje til bryggju sunnan Blöndu. Háttv. þm. Vestm. (K. E.) talaði langt mál, og mun jeg ekki rekja ræðu hans lið fyrir lið. Vil þó svara örfáu. Hann virtist telja 30.000 kr. smánarboð. Ekki held jeg nú að hann hafi fengið jafngóð boð í háttv.Nd. Þau boð, sem þar fengust, gat hann ekki sætt sig við, og var því till. um þetta tekin aftur þar. Jeg held því, að við ættum að vera ámælislausir af þessu. Og ekki get jeg nú talað svo, að ekkert muni um 20.000 kr. Annars er og þess að gæta, að þegar fyrst voru veittar 40.000 kr. til þess að kaupa björgunarbát, þá hugðu menn, að það nægði til þess að fá skip á þeim tíma. En það reyndist á annan veg. Þá voru veittar 50.000 kr. til viðbótar, en ekkert til rekstrar. Og jeg man ekki betur - jeg var þá hjer í sjávarútvegsnefnd - en að háttv.þm. Vestm. (K. E.) tæki aftur beiðnir sínar um rekstrarstyrk, því að hann fann, að þær höfðu ekki byr í nefndinni nje þinginu. Þá hafa nokkrir háttv.þdm. minst á styrkinn til veiku embættismannanna. - Það lítur auðvitað vel út fyrir „háttvirta kjósendur“ að lesa í þingtíðindunum, að þetta væri kallað mjög varasamt, eða jafnvel óhæfa hin mesta. Háttv. þm. Vestm. (K. E.) nefndi þá kunningja sína og sagðist unna þeim alls góðs. Já, en það vantar aðeins að unna þeim lífsins. Um tvo þeirra má alveg vafalaust segja, að það er spurningin um líf þeirra, sem kemur hjer undir atkvæði. Og það eru fleiri en sjómenn í Vestmannaeyjum, sem eiga heimtingu á því, að eitthvað sje gert fyrir líf þeirra. Og þetta á við, jafnvel þótt það sjeu ekki nema íslenskir embættismenn, sem í hlut eiga. Jeg hefi heyrt það sagt, að sjálfsagt væri að veita þeim alla hjálp hjer heima. en það má aðeins ekki veita þeim styrk til þess að fara utan til lækninga. Og þó eru mest líkindi til, að það eitt dugi. Jeg veit um einn þeirra, að læknirinn á Vífilsstaðahælinu hefir ráðlagt honum að leita sjer lækninga erlendis, og talið það eina ráðið. Um læknirinn í Nauteyrarhjeraði er það að segja, að hjeraðslæknirinn á Ísafirði mælir með umsókn hans og telur utanför hans nauðsynlega. Jeg verð nú að segja, að jeg trúi betur þessum vitnisburði en dómi ólæknisfróðra manna. Sá þriðji vill leita sjer lækninga á sjúkdómi, sem lengi hefir þjáð hann, en hann hefir ekki haft tíma, vegna embættisanna, nje efni til þess að leita sjer lækninga. Þótt hugsast gæti, að hann gæti fengið lækningu heima, þá eru þó miklu meiri líkindi erlendis. Nú er erlendis tekið að nota nýtt meðal við þessum sjúkdómi, og þykir reynast mjög vel, en það meðal fæst enn ekki hjer. Fyrir því er full ástæða til þess að ætla, að hann geti fengið lækningu erlendis. Jeg held nú, að jeg hafi minst á flest, sem fram hefir komið gagnvart nefndinni. Vitanlega hefi jeg ekki svarað orði til orðs, enda hafa ræður fallið nokkuð á víð og dreif.

Forsætisráðherra (J. M.) Það var út af ræðu háttv.þm. Snæf. (H. St.), að jeg vildi segja nokkur orð. Hann talaði um, að strandferðirnar væru dýrar, eftir þeim notum, sem af þeim yrðu. Jeg held nú, að eigi verði hjá því komist, ef strandferðir eiga að vera á annað borð. Hann talaði um, að samningarnir við Eimskipafjelag Suðurlands væru óhagfeldir, og hefðu þeir átt að bíða, þar til þing kom saman. Hæstv. atvrh. (P. J.) lýsti því nú í háttv.Nd., að samninginn hefði orðið að gera, einmitt á þessum tíma, til þess að ferðirnar yrðu settar í samband við ferðir Sterlings, og var samningurinn gerður eftir tillögum framkvæmdarstjóra Eimskipafjelags Íslands. Jeg hefi látið þessa getið af því, að atvrh. (P. J.) er hjer ekki viðstaddur. Og læt jeg svo útrætt um það mál. Viðkomandi ráðherra getur þá svarað betur við tækifæri. Um lækningastyrkinn til bæjarfógetans á Seyðisfirði og læknanna tveggja skal jeg ekkert segja. En vil aðeins, út frá orðum háttv.þm. Vestm. (K. E.) láta þess getið, að stjórninni hefir ekki tekist á síðari tímum að fá kandídata til þess að þjóna embættum um stundarsakir, nema fyrir full laun. Jeg veit ekki hvað hlutaðeigandi embættismönnum sjálfum kann að takast, en þessi hefir reynd stjórnarinnar orðið í því efni.

Karl Einarsson Jeg skal reyna að verða eins stuttorður og frekast er unt. Háttv. frsm. (S. H. K.) hafði þau ummæli, að jeg hefði talið till. nefndarinnar hálfgert smánarboð. Háttv. þingmaður hefir þar algerlega misskilið orð mín. Það, sem jeg sagði, var aðeins það, að mjer og háttv. nefnd bæri svo lítið á milli, að vart væri lengi um það deilandi, þar sem annars vegar væri um nauðsynjamál að ræða. Því verður ekki á móti mælt, að útgerð þessa skips er til afarmikils gagns, ekki einasta fyrir Vestmannaeyjar, heldur fyrir alt landið, og jeg held því fram, að ekki sje hyggilegt að horfa í smáfjárhæðir, þegar um það er að ræða að gera borgurum þessa ríkis lífvænt í landinu. Jeg hefi áður tekið það fram, að það dugi ekki að vera að draga af styrknum, ef hann á annað borð á að koma að fullum notum, enda munar ríkið það ekki svo miklu. - Hvort, aftur á móti, Vestmannaeyinga munar um þessar 20.000 kr. verður framtíðin að skera úr. En því lofa jeg að gera alt það, sem í mínu valdi stendur, til þess að haldið verði áfram að gera út skipið, ef allur styrkurinn verður veittur. Að þessi till. kom fram í Ed., stafar af alt öðru en því, sem háttv.frsm. (S. H. K.) gat sjer til. Orsökin var sú, að ekki voru komnir fram í tíma þeir reikningar og reikningsáætlanir, er þurftu. Jeg ætla svo ekki að fara frekar út í þetta mál að sinni. Jeg vildi aðeins taka það fram, að það var misskilningur, að jeg hefði nokkurntíma talað um smánarboð, heldur hitt, að óhyggilegt væri að skera fjárveitinguna svo við neglur sjer, að hún kæmi ekki að gagni. Annars vonast jeg eftir svo mikilli víðsýni hjá háttv. þingmönnum, að þessi upphæð verði veitt óskoruð. Viðvíkjandi styrkveitingunni til þessara embættismanna, skal jeg geta þess, að þar kendi einnig misskilnings hjá hv.frsm. (S. H. K.) á orðum mínum. Jeg er samdóma hæstv.forsrh. (J. M.) í því, að erfitt geti orðið að fá kandídata til þess að þjóna þessum embættum, nema full laun komi fyrir, enda tek orð hans í þessu alveg trúanleg. - Annars hafði jeg ekki vænst þess, að orð mín yrðu skilin svo, sem kendi kulda í garð þessara manna, og kom það aðeins fram hjá háttv.frsm. (S. H. K.). Jeg vil ekki orðlengja þetta frekar, en lýk máli mínu með því, að jeg vonast fastlega til, að veittar verði þessar 50000 kr. til Þórs, og skal aftur lofa því á móti, að skipið skuli starfa næsta ár.

Guðmundur Guðfinnsson Jeg hefi aðeins örlitlu við að bæta, það sem jeg sagði í dag, og er það aðeins til þess að leiðrjetta misskilning. Jeg sagði aldrei, að háttv.frsm. (S. H. K.) hefði farið með rangt mál, heldur hefði brjef sýslumannsins verið bygt á misskilningi, sem nefndin bygði á.  (S. H. K.: Það var ekki nefndarinnar sök)  . Jeg endurtek það, að háttv. nefnd hefir væntanlega ekki lesið brjef vegamálastjóra um þetta mál. Að því er snertir skeytið, þá er það ekki eins greinilega orðað og skyldi. Annars býst jeg við, að sýslumaður sætti sig við, að veittar verði 7000 kr., enda stendur það í skeytinu, og hefi jeg, þar að auki, talað við hann síðan um það efni. Hvað snertir læknastyrkinn, þá skal jeg geta þess, að mjer var ókunnugt um, að Gunnlaugur Claessen ætlaði á læknafund erlendis til þess að fullkomna sig enn betur í radíumfræðum sínum. Ætla jeg, að honum sje síst of mikill styrkur veittur til fararinnar, þar sem þetta á að verða hvorttveggja í senn, ferðastyrkur til þess að mæta á vísindalegum fundi og endurgjald fyrir kaup á lækningatækjum í þarfir ríkisins. Jeg talaði við hann í dag, og kvaðst hann verða neyddur til að sleppa úr mjög áríðandi liðum á ferðaáætlun sinni. - Að því er áhrærir Jón Kristjánsson, þá var mjer líka þar til í dag ókunnugt um, að hann ætlaði með fram að sigla til þess að setja sig inn í notkun nýrra áhalda, er snerta lækningagrein hans. Viðvíkjandi öðrum atriðum skal jeg ekki bæta miklu við það, sem jeg sagði í dag. Það er misskilningur, að jeg hafi nokkurntíma í því sambandi talað um að 1500 kr. væru smánarboð. Jeg er annars fús á að fara þar samningaleið, og skal bjóðast til að taka aftur till. mína á þskj. 383, ef háttv. nefnd lofar þá líka að taka sína till. aftur.

Sigurður Eggerz Það var brtt. við 10. gr., sem jeg vildi aðeins minnast lítið eitt á. í henni er gerð sú krafa, að sýslumaðurinn útvegi ábyrgð sýslunefndanna í Mýra- og Borgarfjarðarsýslum sem trygging fyrir láninu. Jeg er á móti því ákvæði, þar eð jeg tel sýslumanni vera komið í talsverðan vanda með því að krefjast þess af honum, að hann fari bónarveg að sýslunefndarmönnum í þessu efni. Er það mjög óþægilegt fyrir oddvita nefnda að þurfa að biðja þær um annað eins og þetta. Vona jeg, að háttv. deild taki þetta til greina og leysi sýslumann undan þeim vanda. Að því er snertir styrkinn til þessara embættismanna, þá skal jeg geta þess, að mjer er kunnugt um, að einum þeirra, Ara Arnalds bæjarfógeta á Seyðisfirði, verður ókleift að fara utan, ef hann verður ekki styrktur. Jeg veit það einnig, að þessi maður hefir verið mjög þungt haldinn, og er veikur enn, og að eina vonin til þess að hann nái heilsu aftur er sú, að hann sigli. Þessum manni er það því hrein og bein lífsnauðsyn að fá styrkinn, og vona jeg, að háttv. deild líti á það eins og ber. Jeg vil svo þakka hæstv. fjrh. (M. G.) fyrir upplýsingarnar, sem hann gaf mjer um húsasmíðarnar við Geysi. Jeg skal játa það, að það er ekki nein ýkjaupphæð, sem hjer er um að ræða, þessar 20.000 kr. En hitt er jafnvíst, að þótt sá kostnaður væri ekki mikill, þá var hann samt algerlega óþarfur, en ríkissjóður ekki svo auðugur, að það hefði ekki mátt koma því fje einhversstaðar fyrir til þarfa.

Guðmundur Ólafsson Jeg heyrði það á ræðu háttv.frsm. (S. H. K.), að hann hafði ekki látið sannfærast af orðum mínum í þessu máli. Hann virtist bera Húnvetninga mjög fyrir brjóstinu, að þeir myndu ekki, að svo stöddu, færir um að ráðast í slík stórvirki. En jeg á bágt með að sjá, að þeir muni standa nokkuð betur að vígi með þetta að ári en nú. Hvað lántökuna annars snertir, þá get jeg ekki sjeð, að það sje nein minkun fyrir Húnvetninga að taka lán til þessa, úr því að ríkið sjálft verður, að öllum líkindum, að taka lán til þess að jafna með tekjuhalla fjárlaganna, og við það hefir háttv.fjvn. ekkert að athuga. En fari nú svo, sem jeg vona að ekki verði, að neitað verði að borga út fjeð til bryggjubyggingar sunnan Blöndu, svo að fresta verði bryggjusmíðinni í sumar, þá tel jeg þinginu skylt að tryggja það, að í næstu fjárlögum verði ekki veittur minni styrkur til þessa fyrirtækis en nú er. Háttv. frsm. (S. H. K.) komst svo að orði áðan um embættismennina, „að þeir yrðu þó að hafa rjett til að lifa“. Slík ummæli verð jeg að telja mjög óviðeigandi. Eða hver hefir viljað taka þann rjett af þeim? En jeg vil þá bæta því við, að vjer höfum allir jafnan rjett til þess, - en þó ætlast jeg ekki til, og býst ekki við, að hægt sje að veita oss þann rjett úr ríkissjóði. Hvað arfinn snertir, sem jeg mintist á í fyrri ræðu minni, lít jeg svo á, að háttv. nefnd ætli að taka þá till. sína til baka, fyrst frsm. (S. H. K.) gat hennar ekkert nú.

Sigurður Jónsson Jeg býst við, að hv. deild þekki mig nú orðið svo vel, að hún fari ekki að kvíða því, að jeg tefji umr. lengi, enda eru þær nú orðnar fulllangar. Það er eiginlega brtt. á þskj. 383, sem jeg vildi minnast lítið eitt á. Jeg býst við því, að háttv. deild haldi ekki fast við það sem aðalreglu, hvernig sem á stendur, að veita jafnan styrk til þeirra sjúkrahúsa, sem eru fyrir heilan landsfjórðung, og smá sjúkraskýli í smærri læknisumdæmum. Verður vitanlega að gera þeim hærra undir höfði, sem meiri bjargir veita. Viðvíkjandi læknastyrknum skal jeg geta þess, að jeg legg til, að hærri upphæðin verði veitt. Það eru um þessar mundir engin vísindi eins hraðfara til umbóta og nýbreytni eins og læknavísindin, og því engri stjett manna eins mikil þörf á að fylgjast með tímanum eins og læknum. Þá hafa utanferðir lækna alveg sjerstaka þýðingu á afskektu landi eins og voru, og dugir því ekki að horfa í það, þótt nokkru fje verði til að kosta. Hvað Flensborgarskólann snertir, þá álít jeg, að hann sje búinn að vera til þeirra þrifa hjer á landi, að jeg tel það hreinustu mistök af þinginu, ef það verður látið reka á reiðanum með það, hvort hann heldur áfram eða hættir starfsemi sinni.

Frsm. samgmn. (Halldór Steinsson) Jeg vil aðeins leiða háttv. 1. þm. Húnv. (G. Ó.) í betri sannleika viðvíkjandi ekkjunni, sem honum hefir orðið svo tíðrætt um. Árið 1919 var veittur styrkur Jóhannesi Helgasyni til utanfarar, í því skyni að fullkomna sig í trjeskurði. En svo slysalega vildi til, að þessi maður varð úti, skömmu eftir að hann lagði af stað í ferðina. Nú var þessi maður fátækur fyrir, og auk þess hafði hann lagt fram talsvert fje til ferðakostnaðarins. Útkoman varð því sú, þegar búið var gert upp, að skuldir voru meiri en eignir. Nú hefir móðir hans fátæk sótt um að fá að halda þessum styrk, sem honum var ætlaður, svo að skuldir og eignir mættu standast á. Finst mjer það bæði sanngjarnt og mannúðlegt, að svo sje gert.