Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sú hefur verið venjan undanfarin ár að hækka bótagreiðslur almannatrygginganna í svipuðu hlutfalli og almennar launahækkanir hafa orðið í landinu. Hefur þá að undanförnu oftast verið miðað við þá hækkun, sem orðið hefur hjá opinberum starfsmönnum, sem allt þangað til s.l. sumar fengu venjulega sínar hækkanir jafnar, allir sömu hundraðshlutahækkunina. Á þessu hefur orðið breyting nú í ár þannig að samkv. kjaradómi hafa launabætur opinberra starfsmanna hækkað mjög mismunandi, og verður því ekki unnt að hafa hliðsjón af þeim við hækkun á bótagreiðslum almannatrygginganna. Valin hefur því verið sú leið að leggja til, að bæturnar yrðu hækkaðar svipað þeirri hækkun, sem orðið hefur á almennum launagreiðslum í landinu á þessu ári. En þær hafa verið þannig, að laun hækkuðu almennt um 5% í janúarmánuði s.l. og aftur um 7½% frá 23. júní s.l., eða samtals frá þeim tíma um 12.8–12.9% frá því, sem áður var á undanförnu ári. Nú hefur verið lagt til, að bæturnar verði hækkaðar um 15%, sem svarar nokkurn veginn til þeirrar meðalhækkunar, sem orðið hefur á árinu, ef tekið er tillit til þess, að 5% hafa verið greidd á fyrri hluta ársins, því að hækkanir bóta almannatrygginganna koma ekki til framkvæmda nema fyrir síðari hluta ársins. Ég skal viðurkenna, að það hefur nokkur dráttur orðið á því að leggja þetta frv. fram, en það stafar fyrst og fremst af því, að það var ekki útilokað, að einhverjar hækkanir frekar mundu verða á þessu ári, og lítur raunar út fyrir, að svo verði, þó að þær séu ekki komnar til framkvæmda enn, og var þá meiningin að taka þær allar í einu lagi til viðmiðunar. En þar sem svo langt er liðið á árið og stefnt er að því, að þessi hækkun bóta almannatrygginganna komi til framkvæmda fyrir áramótin, er ekki talið gerlegt að bíða lengur. Ef frekari hækkanir verða á þessu ári en ég nú hef nefnt, verður að taka þessi mál til endurskoðunar á ný og samræma þær bótagreiðslur, sem í framtíðinni verða greiddar, þeim hækkunum, sem verða kunna. Þessar hækkanir, sem nú er gert ráð fyrir að verði 15%, skulu gilda um allar lífeyrisgreiðslur almannatrygginganna og frá 1. júlí s.l. Undanskildar eru þó fjölskyldubæturnar, sem ekki er lagt til að verði hækkaðar að sinni, og kemur það til af því, að til athugunar eru ákvæði bæði tekjuskattslaga og útsvarslaga um persónufrádrátt, en fjölskyldubæturnar verka mjög svipað á hag manna og þessar frádráttarupphæðir og því talið rétt að bíða með ákvörðun um þessar bætur, þar til séð verður, hvernig verður ráðið til lykta frádrætti samkv. tekjuskatts- og útsvarslögum. Enn fremur er þess að geta, að nýju lögin um almannatryggingarnar, sem samþykkt voru hér á Alþingi s.l. vor, koma ekki til framkvæmda fyrr en um n. k. áramót, og þær breytingar, sem þau lög bera í sér, koma því ekki fram til hækkunar fyrr en þau ganga í gildi, eða um áramótin. Hækkunin samkv. þeim lögum eða viðbótargreiðslur þeirra laga koma því ekki til framkvæmda fyrr en 1. jan. Kostnaður við þessa hækkun er talsverður, eins og skýrt er frá á fskj., sem fylgir með frv., þar sem kostnaðurinn er sundurliðaður. Þar er gert ráð fyrir, að kostnaðurinn við þessa hækkun frá 1. júlí s.l. til 31. des. 1964 verði sem hér segir: Ellilífeyrisgreiðslurnar hækka um 58.8 millj., örorkulífeyrir og örorkustyrkur hækka um 15½ millj., aðrar bætur hækka um 14.7 millj. og tillag til varasjóðs er 1.8 millj., eða samtals hækkunin 90.8 millj. kr. Þessi kostnaður skiptist svo, eins og einnig er greint frá á fskj., þannig, að ríkissjóður greiðir 32.7 millj., hinir tryggðu greiða 29.1 millj., sveitarsjóðirnir greiða 15.3 millj. og atvinnurekendur 12.7 millj. Þá er enn fremur gert ráð fyrir, að slysabætur og sjúkradagpeningar, sem greiddir eru af sjúkrasamlögunum, hækki einnig um sama hundraðshluta, þ.e.a.s. um 15%, og er útgjaldaaukning slysatrygginganna af þeim sökum áætluð 3½ millj., en af þeirri upphæð kemur ekki neitt á ríkissjóðinn, heldur borin uppi af iðgjöldum atvinnurekenda. Sjúkratryggingamar aftur á móti munu verða fyrir auknum útgjöldum, sem samtals eru áætluð 2.3 millj. af þessum sökum, og þar af greiðir ríkissjóður eina. Samtals mun því ríkissjóður þurfa að greiða vegna þessara hækkana á því 1½ ári, sem þetta reikningsuppgjör nær til, um 33.7 millj. Æskilegt hefði sjálfsagt verið að hækka bæturnar meira en þetta, en þeirri reglu hefur verið fylgt að undanförnu að láta þessar hækkanir á bótagreiðslum almannatrygginganna fylgja þeim almennu launahækkunum, sem orðið hafa á undanförnu tímabili, og hefur það því einnig verið gert hér. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að þessar uppbætur eða hækkanir verði greiddar í einu lagi fyrir síðari helming ársins, eða 6 mánuði, fyrir næstu áramót. Ég vildi því mjög eindregið leyfa mér að óska eftir því við hæstv. forseta og þá n., sem þetta frv. fær til meðferðar, að afgreiðslu málsins yrði flýtt svo sem mögulegt er, til þess að þessi afgreiðsla fyrir áramót geti átt sér stað. Að vísu hefur Tryggingastofnunin þegar hafið undirbúning að því, en getur náttúrlega ekki gengið frá því á neinn hátt, fyrr en afgr. hefur verið frv. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr.- og félmn. og 2. umr.



Herra forseti. Alþb. á þess ekki kost að fylgja þessu máli eftir, þegar það fær afgreiðslu í nefnd, og þess vegna teljum við þm. Alþb. rétt að láta afstöðu okkar til þess koma fram nú strax við 1. umr., og vil ég því segja nokkur orð um þetta frv. Ég hef séð það í blöðum undanfarna daga, að þessa frv. hefur verið getið sem einhvers stórviðburðar. Það hafa verið hafðar um það stórar fyrirsagnir, að nú fengi gamla fólkið aðeins réttingu sinna mála, sem væri búið að bíða án þess að fá breytingu á sínum högum frá miðju ári, að hæst launuðu embættismenn ríkisins fengu sína laglegu launaréttingu, en svo hefur það verið sett upp á forsíðu blaða í dag í eins konar getraunaformi: Hvað fær gamla fólkið fyrir jólin? Og það er vitanlega ætlazt til þess, að fólk geti í þá eyðu, að það verði nú ekkert smáræði, sem gamla fólkið fái fyrir jólin, og það, sem þarna stendur á bak við, er svarið, svarið er þetta frv. Þar segir, að gamla fólkið eigi að fá, eins og hæstv. félmrh. sagði áðan, fyrir áramót, sennilega fyrir jólin, hækkun á ellilífeyri, sem nemi um 15%, og það er það, sem gamla fólkið á að fá fyrir jólin. Ég fyrir mitt leyti tel þetta ekki neinn sérstakan gleðilegan, jólaboðskap fyrir gamla fólkið. Á skrifstofu Alþýðusambandsins hefur ekki verið spurt um annað meira, þó að það heyri ekki undir nein kjaramál þess fólks, sem starfar í verkalýðshreyfingunni, heldur en hvað ríkisstj. muni hyggjast fyrir gagnvart gamla fólkinu. Og ég verð að játa það, þó ég hafði aldrei látið mér detta í hug að það, sem hæstv. ríkisstj. ætlaði gamla fólkinu, yrði neðan við meðaltal þeirra launabóta, sem embættismenn ríkisins hafa fengið frá 1. júlí s.l. Ég hafði aldrei látið mér detta það í hug, að hæstv. ríkisstj. ætlaði hinum verst settu í þjóðfélaginu annan og verri hlut en starfsmannaliði ríkisins og ríkisstofnana. En þetta frv. staðfestir þá skoðun mína, að þetta er einn liður í stefnu hæstv. ríkisstj., að hinir verst settu í þjóðfélaginu skuli fá minnstar kjarabætur, hinir bezt settu því betri sem þeir hafa betri kjör fyrir. Þetta er þeirra jafnaðarstefna. Ég játa það, að ég varð ekki fyrir neinum vonbrigðum með þetta. Ég vissi, að þetta var stefna hæstv. ríkisstj., og ég hef ekki fengið neinar bendingar um það, að henni verði breytt að sinni, hvorki um þetta atriði né önnur. Þetta frv. er við það sniðið, að verkafólk hafi fengið 5% kjarabót frá og með ársbyrjun og 7½% kjarabót frá miðju ári, og þetta skal nú verða jólagjöf gamla fólksins, þó ekki þannig, að það fái 5% frá ársbyrjun, heldur 15% frá miðju ári. Það kann að vera, að þetta sé alveg nákvæmlega útreiknað, að það sé hið sama, en það er a.m.k. víst, að þarna er gamla fólkinu ætlað að fá það, sem hinir verst settu í þjóðfélaginu hafa minnst fengið fram að þessu, og í þann flokk skal því skipað. Um það er ekkert að deila. Hins vegar er það alkunnugt, að hinir hæst launuðu í þjóðfélaginu hafa með hlutlausum dómi fengið sér tildæmda 80–90 og í einstökum tilfellum kannske 100% launahækkun, þeir í opinberri þjónustu, sem minnst hafa fengið, um 20% frá 1. júlí, verkafólk 5% í ársbyrjun og 7½% í júnímánuði, og nú er hinu gamla fólki ákveðið að fá 15% frá miðju ári, frá 1. júlí. Ég tel, að frv. til l. um kjarabætur til handa gamla fólkinu komi vonum seinna. Ég hafði vonazt eftir, að það hefði komið með fyrstu þingmálum í byrjun þessa þings og að kjarabæturnar til gamla fólksins hefðu varla orðið neðan við meðaltal þess, sem fólkið í opinberri þjónustu hefur þegar fengið. Það verður helzta úrræði talsmanns ríkisstj., hæstv. félmrh., til þess að gera dálítið mikið úr þessari jólagjöf til gamla fólksins, að nefna milljónir, nefna, hvað samanlagt kosti að framkvæma þetta frv., - það kosti hvorki meira né minna en 90.8 millj., að þeir slysatryggðu fái þarna um 3.5 millj. kr., að þeir sjúkratryggðu fái 2.3 millj. kr. og þar af kosti það ríkissjóð 1 millj. kr. þetta síðast nefnda. En það er ekki hægt að nefna milljónir, nefna háar tölur, nefna neitt til þess að miklast af, nema með því að telja fram heildartölur hinna smáu íslenzku króna. En fyrir gamla manninn eða gömlu konuna er þetta 15% 1500 kr. eða eitthvað svoleiðis á mánuði, og þá eru tölurnar orðnar undrasmáar og kaupmátturinn enn þá minni. Þm. Alþb. í hv. Ed. hafa borið fram frv. til breyt. á l. um almannatryggingar, gerðu það í upphafi þings. Það frv. er ekki mikið lesmál, það er aðeins 2 greinar. Fyrri gr. er um það, að allar bótafjárhæðir laganna skuli að viðbættri hækkun, sem nemur 40%, teljast grunnupphæðir og breytast í samræmi við vísitölu framfærslukostnaðar í okt. 1963. Við höfum áður oft og mörgum sinnum klifað á því, að það sé óforsvaranlegt að ákveða þessar lágu upphæðir bóta til gamla fólksins og annarra bótaþega samkv. almannatryggingalögum öðruvísi en að gera jafnframt ráðstafanir til, að þær lágu bótaupphæðir fylgi verðlagi, þannig að þær rýrni ekki að verðgildi, þessar lágu upphæðir, við vaxandi dýrtíð, og höfum því áður lagt til, að þessar bætur a.m.k. breyttust til hækkunar með hækkandi verðlagi, þ.e.a.s. með vísitöluálagi. En það hefur sífellt verið fellt, og þó þreifum við alltaf á því mánuð eftir mánuð - og frá ári til árs, að einmitt gamla fólkið verður hart úti, af því að það fær ekki hækkaðar sínar lágu upphæðir, mánaðarlegu greiðslur frá tryggingunum, í hlutfalli við vöxt dýrtíðar, en það ætti að takast út fyrir sviga, það ætti algerlega að takast eitt sér. Þó að menn fáist nú ekki til þess að bæta launakjör hinna lægst launuðu í landinu, sem þjóna framleiðsluatvinnuvegunum, með vísitöluálagi, ætti þó gamla fólkið að njóta þeirrar náðar og þess réttlætis. Nei, það hefur ekki fengizt. Þessi till. er enn frammi fyrir hv. Alþ., og hún verður vitanlega af Alþb. borin fram sem brtt. við þetta frv., því þó að menn hafi ekki fram að þessu viljað byrgja brunninn, þá má vera, að menn sjái það um síðir, að allt annað er óforsvaranlegt en verðtryggja þó hinar lægstu upphæðir til hinna verst settu í þjóðfélaginu með vísitölubótum. Hin grein frv., sem þm. Alþb. í Ed. hafa borið fram, er þess efnis, að á tímabilinu 1. júlí til ársloka 1963 skuli allar bótafjárhæðir almannatrygginganna greiddar með viðbót, sem nemi 40%. Þessi grein er við það miðuð, að bótaþegum almannatrygginga verði tryggðar bótagreiðslur með þeirri viðbót, sem nálgast meðaltal þeirra launabóta, sem starfsmenn ríkisins og ríkisstofnana hafa fengið þegar með uppkveðnum dómi hlutlausra dómenda undir hæstv, ríkisstj. frá 1. júlí s.l. Og telji nokkur vera vafasamt, hvort rétt sé að innleiða vísitölugreiðslur vegna framtíðarinnar á bótagreiðslur almannatrygginga, hygg ég, að þeir verði þó færri, væntanlega engir, sem neiti því, að það sé réttmætt, úr því að það hefur verið talið nauðsyn til hinna betur settu í þjóðfélaginu að ákveða þeim launabót 20–90%, og meðaltalið er talið, eins og kunnugt er, 40–45%, þá verði hinum verst settu í þjóðfélaginu einmitt tryggð sú kjarabót, 40–45%. Það er sjálfgefið að við munum, þm. Alþb. hér í þessari hv. þd., bera fram till. til breyt. á þessu frv. um það, að greiðslur til gamla fólksins fyrir jólin, jólagjöfin til þeirra verði ekki 15%, heldur 40%, og vil ég vænta þess, að hv. n., sem fær þetta mál nú til meðferðar, hafi það í huga, að hér er von á till. um þetta í sambandi við þetta frv.



Herra forseti. Ég tel það nú sjálfsagt að verða við þeim tilmælum hæstv. ráðh., að greitt sé fyrir gangi þessa máls í gegnum þingið, en þó finnst mér rétt að segja nokkur orð við 1. umr. málsins. Ég vil fyrst vekja athygli á því, að á s.l. vori, eða hinn 18. apríl s.l., voru afgreidd lög frá Alþingi um almannatryggingar. Hafði farið fram heildarendurskoðun þessara laga og ný löggjöf var því afgreidd á s.l. vori. Þó að það sé nú ekki langt, eða nokkrir mánuðir, síðan þessi lög voru afgreidd frá Alþ., hefur orðið slík framvinda á efnahagsmálum í landinu, að dýrtíð hefur stórlega aukizt á þessum tíma og það svo mikið, að bætur, sem eru ætlaðar styrkþegum almannatrygginganna í því frv., sem hér er til umr., nægja hvergi til að mæta þeirri auknu dýrtíð, sem hefur átt sér stað á þessum tíma. Á þessum tíma síðan l. apríl s.l. hefur vísitala framfærslukostnaðar hækkað um 12 stig, samkv. því á dýrtíðin að hafa aukizt um 12%, og það kann einhver að segja, að þar sem dýrtíðin samkv. framfærsluvísitölu hafi ekki aukizt nema um 12% þessum tíma, séu það fullkomnar bætur hjá styrkþegunum að fá 15% hækkun. En dæmið lítur alls ekki þannig út, vegna þess að styrkirnir nema ekki nema takmörkuðum hluta af framfærslukostnaðinum. Hjá gamla fólkinu mun láta nærri, að styrkirnir nemi eitthvað 40% af framfærslukostnaðinum, og það er á þessi 40%, sem það fær 15% hækkun, en svo enga hækkun á hin 60%. Ef það ætti þess vegna að fá fullkomlega bætta þá dýrtíðaraukningu, sem orðið hefur á þessum tíma, þyrfti miklu meiri hækkun á almannabótunum en hér er gert ráð fyrir, vegna þess að hér er aðeins um að ræða að bæta upp 40% á framfærslukostnaðarins hjá gamla fólkinu, en 60% eru ekki bætt að neinu. Ég vil benda á það sem dæmi til frekari sönnunar um þetta, að síðan 1. apríl í vor hefur dvalarkostnaður á sjúkradeild elliheimilisins Grundar hér í bænum hækkað um 6650 kr., á þessum mánuðum um rúmar 6 þús. kr., þ.e.a.s. miðað við dvalarkostnað á ári. En mér sýnist, að samkv. þessu frv. verði hækkunin, sem gamla fólkið fær, ekki nema tæp 3 þús. kr., þannig að þeir, sem eru á sjúkradeild elliheimilisins, fá ekki nema tæpan helminginn bættan af þeirri aukningu dvalarkostnaðarins, sem þar hefur orðið á þessum tíma. Þetta sýnir það, að ef ætti að bæta styrkþegum upp fullkomlega þá dýrtíðaraukningu, sem hefur orðið síðan lögin um almannatryggingar voru afgreidd frá Alþ. á s.l. vori, þyrfti hækkun bótanna að vera miklu meiri en gert er ráð fyrir í því stjórnarfrv., sem hér liggur fyrir. Menn fá tæplega helminginn bættan á dýrtíðaraukningunni samkv. því. Þess vegna vil ég taka undir það, sem hv. seinasti ræðumaður sagði hér áðan, að það er engin sérstök ástæða til þess fyrir ríkisstj. að vera að auglýsa þetta frv. sitt eins og eitthvert sérstakt örlæti og tala með miklum mikilmennskubrag um það, að hér sé verið að gefa gamla fólkinu jólagjöf, þar sem það fær raunverulega ekki aftur nema tæpan helminginn af því, sem búið er að taka af því á undanförnum mánuðum með þeirri dýrtíðaraukningu, sem leitt hefur af stefnu hæstv. ríkisstj. Það hefur annars heyrzt oft af hálfu stjórnarflokkanna, bæði hér á Alþ. og víðar, að eitt það bezta, sem ríkisstj. hafi gert, hafi verið aukning almannatrygginganna. Mér finnst ekki úr vegi í sambandi við þetta mál að athuga þetta örlítið. Og þá kemur það fyrst í huga. Hvernig er það, sem á að mæla aukningu almannatrygginganna? Hver er rétti mælikvarðinn í þeim efnum? Ég mundi segja, að það væri bezt að finna út, hvað almannatryggingarnar væru, hvort þær færu vaxandi eða minnkandi, hver hluti styrkirnir eru af framfærslukostnaðinum, t.d. hve stór hluti ellilaunin eru af framfærslukostnaði gamla fólksins á hverjum tíma. Og ég hef gert nokkra athugun á því, hvernig þetta kemur út. Árið 1955 voru ellilaun einstaklings 9955 kr., eða tæpar 10 þús. kr. Þá var ársdvalarkostnaðurinn á ári á hinni almennu deild elliheimilisins Grundar 21900 kr., eða samkv. því námu ellilaunin um 45% af dvalarkostnaðinum á hinni almennu deild elliheimilisins, 45% eða í kringum það. Aftur á móti var dvalarkostnaður þá á sjúkradeild elliheimilisins um 25500 kr., og það svarar til þess, að ellilaunin hafi þá numið um 39% af dvalarkostnaðinum á þessari deild. Sem sagt, á þessum tíma, eða haustið 1958, námu ellilaunin, ellilaun einstaklings, 45% af dvalarkostnaði á almennri deild á elliheimilinu og 39% af dvalarkostnaði á sjúkradeild. Þessar tölur líta hins vegar þannig út í dag, að nú eru ellilaunin orðin 18240 kr., svo að hér er vissulega um verulega hækkun á þeim að ræða.  Ég hygg, að þetta dæmi sýni það fullkomlega, sem ég hef hér nefnt, að almannatryggingarnar hafa raunverulega farið minnkandi á þessum tíma, en ekki vaxandi, ef miðað er við framfærslukostnaðinn á hverjum tíma, sem sagt, þær eru raunverulega minni í dag en þær voru 1958, ef miðað er við framfærslukostnaðinn nú og þá og hluta ellilaunanna af honum. Þegar þessar staðreyndir eru athugaðar, held ég, að ríkisstj. ætti að fara að draga nokkuð úr þeim áróðri, sem hún hefur haft uppi um það, að almannatryggingarnar hafi aukizt stórlega í tíð núv, stjórnar, því að ef réttur samanburður er gerður í þessum efnum, þ.e.a.s. fundinn út hluti trygginganna í framfærslukostnaðinum, kemur í ljós, að hér er um rýrnun, en ekki aukningu að ræða á tryggingunum. Mér fannst rétt að láta þetta koma hér fram í sambandi við þetta mál í tilefni af þessum stöðuga áróðri hv. stjórnarflokka, að þeir hafi verið að auka tryggingarnar. Það er að vísu rétt, að þeir hafa aukið tryggingarnar hvað krónutölu snertir, eins og allt hefur líka farið hækkandi í þessu landi hvað krónutöluna snertir, en þegar miðað er við raunverulegt verðgildi, kemur annað í ljós, eins og ég hef nú rakið. Mér finnst rétt að minna á það í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, að það gerir ráð fyrir verulegri hækkun tryggingariðgjaldanna, sem almenningur greiðir. Ég held, að það sé rétt hjá mér, að í grg. frv. er gert ráð fyrir, að iðgjöldin hækki um 30 millj. kr. Hér er um hækkun að ræða, sem kemur á allan almenning í landinu og jafnt þá, sem eru láglaunaðir og hálaunaðir, og ég vil benda á þetta vegna þess, að ég tel sjálfsagt, að nú í sambandi við þá samninga um kaupgjaldsmálin, sem yfir standa, verði tekið tillit til þessarar hækkunar á iðgjöldunum, sem gerir það nauðsynlegt, að láglaunafólkið fái nokkru hærri bætur en ella. Ég þori ekki að segja það ákveðið, hvað mikilli hækkun þessi iðgjöld kunna að nema miðað við kaupgjaldið, en einhvers staðar mun það þó alltaf vera frá ½–1% af kaupgjaldi Dagsbrúnarmanns. Ég var að rekja það hér áðan, þegar hæstv. ráðh. gekk í burtu, hvernig þessar auknu tryggingar, sem ríkisstj. hefur verið að hæla sér af, hafa farið í gin dýrtíðarinnar og raunar miklu meira en það. Og það er ein af mörgum hinum hörmulegu sönnunum þess, hve dýrtíðin hefur leikið almenning. í landinu grálega. Það, sem hefur að sjálfsögðu valdið dýrtíðinni fyrst og fremst, er sú stefna, sem hæstv. ríkisstj. hefur haldið uppi í efnahagsmálunum. Afleiðing hennar er m. a. sú, að þrátt fyrir það að tryggingarnar hafi hvað eftir annað verið hækkaðar í krónutölu, eru þær minni hluti af framfærslukostnaði manna í landinu eða styrkþeganna en þær voru t.d. 1958. Þess vegna held ég, að það sé mál til komið, að hæstv, ríkisstj. færi nú að athuga leiðir til þess að draga úr þessari dýrtíð, sem stefna hennar hefur valdið, það sé fullkomlega kominn tími til þess, að hún fari að athuga leiðir í þessu sambandi. Hæstv. menntmrh. var að vísu að benda á eina leið hér fyrir nokkrum dögum í sambandi við annað mál. Hann var að tala um, að bændastéttin hefði fengið um 240 millj. kr. meira en henni hefði borið í samanburði við stéttarbræður hennar erlendis. Ég ætla ekki að fara að ræða þetta mál hér eða rekja það, hve óréttmætar þessar tölur eru, vegna þess að það verður gert við annað tækifæri, en læt aðeins nægja að segja, að þessar tölur hæstv. menntmrh. voru fullkomlega rangar og alveg furðulegt, að maður í hans stöðu skuli bera annað eins á borð hér á Alþingi. En um það ætla ég ekki að ræða frekar að sinni, vegna þess að það verður gert ýtarlega seinna. En mér finnst rétt, fyrst dýrtíðarmálið ber hér á góma, að benda hæstv. ríkisstj, á annan miklu stærri lið, sem hægt er að spara, en þessar ímynduðu 240 millj., sem menntmrh. var að tala um. Þeir ríkisreikningar, sem alþm. hafa nýlega fengið, bera það með sér, að á seinasta ári hafa tollar og söluskattar verið svo háir, að ríkið hefur fengið í tekjur um 300 millj. kr. meira en Alþingi taldi þörf vera fyrir og áætlaði í fjárl. Á þessu ári verða umframtekjur ríkisins enn þá meiri en þetta, jafnvel svo að skiptir hundruðum millj. kr. meiri. Og það er alveg ljóst mál, að að óbreyttum söluskattsstigum og tollstigum munu umframtekjur ríkisins á næsta ári verða enn þá meiri en þetta, eða miðað við fjárl., eins og þau eru í dag, og þrátt fyrir það að reiknað sé með launahækkunum hjá opinberum starfsmönnum og þeirri lækkun á tekjuskatti, sem boðuð hefur verið. Þetta liggur í því, að þar sem kaupgjald og verðlag hefur stórhækkað í landinu á þessu ári, mun velta þjóðarbúsins að sjálfsögðu stóraukast og ríkissjóður að óbreyttum toll- og söluskattsstigum þar af leiðandi fá miklu meiri tekjur á næsta ári bara af sjálfu sér, auk þess sem við eigum að vænta þess, vegna þess að skipastóllinn hefur farið vaxandi á þessu ári og verðlag hefur farið hækkandi á mörgum útflutningsvörum, að útflutningur verði mun meiri á næsta ári en hann var á þessu ári, og það hefur sín áhrif á það, að veltan eykst og þar með tekjur ríkissjóðs. Þess vegna er það fyrirsjáanlegt, að þessar stórfelldu umframtekjur ríkisins munu halda áfram á næsta ári, nema veruleg tolla- og söluskattslækkun eigi sér stað. Enda má benda á það í þessu sambandi, að þessir toll- og skattstigar eru orðnir til með nokkuð óvenjulegum hætti, því að þegar ráðizt var í þær gengislækkanir, sem hér hafa verið gerðar á undanförnum árum, þótti sjálfsagt að lækka álagningarstiga hjá verzlunum, vegna þess að sá grundvöllur, sem álagningin var lögð á, hækkaði mjög verulega. En það var einn aðili, sem gerði þetta ekki hjá sér, heldur lét alla gömlu álagninguna haldast, þrátt fyrir það að grundvöllurinn gerbreyttist, sem lagt var á, og það var ríkissjóður eða ríkisstj. með því að láta ekki aðeins gömlu tollstigana haldast að mestu leyti, heldur bætti við mörgum nýjum tollum, eins og innflutningssöluskattinum, sem síðan var innlimaður í tollskrána, og svo söluskatti í smásölu, í staðinn fyrir það, að það var talið eðlilegt, að verzlanir lækkuðu álagningu sína. Þegar grundvöllurinn hækkaði, sem lagt var á, þá hélt ríkissjóður allri sinni álagningu óbreyttri og eykur hana þvert á móti á mörgum sviðum til viðbótar. Þetta gerir það hins vegar mögulegt, að ef ríkisstj. hefði vilja til þess að draga eitthvað úr dýrtíðinni í landinu, getur hún nú lækkað stórlega bæði tollstiga og söluskattsstiga, og það mundi leiða til þess, að dýrtíðin færi minnkandi í landinu og sú aukning á almannatryggingum, sem hér er gert ráð fyrir, eða sérstaklega ef hún fengist hækkuð í meðferð þingsins, færi ekki að öllu leyti í gin dýrtíðarinnar, heldur kæmi mönnum að raunverulegum notum. Þess vegna vildi ég nota þetta tækifæri alveg sérstaklega, þar sem hér hefur verið sýnt fram á, hve hlálega dýrtíðarstefna stjórnarinnar hefur farið með almannatryggingarnar, að þær hafa raunverulega minnkað þrátt fyrir allar þær hækkanir í krónutölu, sem hafa átt sér stað, að þá taki nú ríkisstj. upp breytta stefnu og spyrni við fótum og fari að vinna að lækkunum á dýrtíðinni í stað þess að halda áfram að auka hana, eins og hún hefur gert til þessa. Og það er því frekar ástæða til að benda hæstv. ríkisstj. á þetta; vegna þess að hún hefur stórkostlega möguleika til lækkunar á dýrtíðinni með því að lækka þá drápstolla og drápssöluskatta, sem nú eru lagðir á þjóðina.



Herra forseti. Það er á vissan hátt mjög ánægjulegt að heyra ræður þeirra hv. 5 þm. Reykv. (ÞÞ) og hv. 5. þm. Vestf. (HV) um áhuga þeirra á hækkun bóta til hins aldraða fólks, og þeir eiga ekki nógu sterk orð til þess að útmála það, hve illa hefur verið farið með þetta fólk og þörf væri á að gera miklu, miklu betur. Mér verður þá fyrst fyrir að hugsa: Hvernig var þessi mikli áhugi þessara tveggja manna og tveggja flokka, þegar þeir sjálfir áttu aðild að ríkisstj.? Voru þeir með till. um hækkun á tryggingabótunum? Báru þeir fram breytingar á tryggingalögunum? Eða yfirleitt, hvað gerðu þeir til þess að hjálpa til í þá átt, sem þeir nú eru svo fúsir að gera? Það er óneitanlega, að mér finnst, svolítill mismunur á áhuga þeirra nú eða á áhuga þeirra þá, mismunur á áhuga þeirra í stjórnarandstöðu eða þegar þeir eru aðilar að stjórn og eiga virkilega að framkvæma hlutina. Ég var ekki kunnugur í vinstri stjórninni, en mér var tjáð, að eftir því hafi verið gengið hjá báðum þessum flokkum að lagfæra tryggingalögin, en það hafi ekki fengizt fram.  Eitt vil ég líka benda á, þegar hv. 5. þm. Vestf. er að tala um það, hvað við gerum mikið fyrir hálaunafólkið nú í ríkisstj., en viljum, eins og hann sagði, hafa einn liðinn í okkar stefnu þann, að þeir, sem verst eru settir, fái sem minnstar kjarabætur. Þetta eru furðuleg orð úr hans munni, verð ég að segja, því að engan hef ég heyrt hér á Alþ. halda fram málefnum hæst launuðu þegna þjóðfélagsins eins og þennan mann. Hann hefur gengið í forsvar fyrir flugmenn, hann hefur gengið í forsvar fyrir verkfræðinga, hann hefur gengið í forsvar fyrir lækna, allt saman tekjumestu menn þjóðarinnar, og kemur svo á eftir með sakleysissvip og segir: Nei, ég er bara að hugsa um þá lægst launuðu. Kannske mætti á það benda, að ríkisstj. hefur uppi nú tilburði til þess að bæta lægst launuðu þegnum þjóðfélagsins nokkuð sinn hlut í kjarabaráttunni og í þeirri deilu, sem þeir nú eiga í. En mér virðist á öllu sem nú eigi að standa þar svo að málum, að það eigi að verða örðugt fyrir láglaunamennina og lægst launuðu þegna þjóðfélagsins að koma sínum málum fram. En það kemur í ljós síðar, og hlutur hv. 5. þm. Vestf. þar og afstaða hans þar verður að sjálfsögðu athuguð. Hann segir, að þeir hafi klifað á því frá mánuði til mánaðar og frá ári til árs að fá hækkaðar bæturnar handa þeim gömlu og þeim, sem verst eru settir í þjóðfélaginu. Af hverju hömruðu þeir ekki á því í vinstri stjórninni? Og þó að hv. 5. þm. Vestf. væri að vísu ekki félmrh, að öllu leyti, var hann það þó að nokkru leyti. Þó að tryggingarnar heyrðu ekki undir hans ráðuneyti, bar honum sem félmrh. að öðru leyti skylda til þess að hugsa þar fyrir og koma fram þeim breytingum, sem hann taldi til bóta. En það fór lítið fyrir því, að þessi hv. þm. bæri fram nokkrar till. í þá átt. En nú er hægt að gera það, því að nú er hann ábyrgðarlaus og í stjórnarandstöðu. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að tryggingastarfseminni í landinu, að mér skildist á honum, hefði stórhrakað á undanförnum árum, og hann vildi rökstyðja það með því, að dvalarkostnaður á elliheimili hefði verið hlutfallslega lægri þá miðað víð ellilaunaupphæðina en hann er í dag. Hann sagði, að dvalarkostnaðurinn hefði verið þá þannig, að ellilaunin nægðu fyrir 45% af kostnaðinum, í dag nægðu þau ekki nema fyrir 39% af honum. Og þó, og það er það merkilega, hefur dvalarkostnaðurinn á elliheimilinu, sem hann nefndi, ekki hækkað nema um tæp 100% frá 1955, eftir því sem hann upplýsti. Ég ætla, að ég hafi tekið rétt eftir því, ég þekki ekki þessar tölur, en ég ætla, að ég hafi tekið rétt eftir því, að hann segði, að 1955 hefði dvalarkostnaðurinn verið 9955 kr., en 1963 18250 kr. Er þetta ekki rétt?  Hann vék síðan að dýrtíðaraukningunni og söng sama sönginn, sem framsóknarmenn hafa sungið um langa hríð, að það væri ríkisstj., sem stæði fyrir öllu því illa í þeim efnum. En ég held nú, að það hafi komið ýmislegt fleira til, sem verði að taka tillit til, ef út í þau mál er nákvæmlega farið. En þar sem það heyrir ekki þessu efni beint til, skal ég láta það alveg liggja. Eins og ég sagði í framsöguræðu minni fyrir þessu frv., væri vitaskuld æskilegt að geta haft tryggingabæturnar hærri. En þó ætla ég, að með þessum hækkunum, sem nú er farið fram á, að lögfestar verði, sé gengið verulega til móts við bótaþegana til hækkunar, til samanburðar við þá, sem alltaf hefur verið miðað við. Það hefur ekki verið miðað við hátekjumenn í þessu landi, þegar bótaþegunum hafa verið ætlaðar bætur. Það hefur ekki verið miðað við flugmenn, það hefur ekki verið miðað við lækna og það hefur ekki verið miðað við verkfræðinga, sem hv. 5. þm. Vestf. hefur gerzt málsvari fyrir hér á Alþingi. Það hefur verið miðað við venjuleg laun í landinu, og við það er enn miðað. Það er miðað við þá almennu hækkun, sem orðið hefur á launum í landinu, sem varð í upphafi ársins 5%, eins og sagt hefur verið, og síðar á árinu 7½% , eða samtals um 12½%, sem hefur svo verið hækkað í frv. upp í 15%. Og enn vil ég undirstrika það, sem ég líka sagði áður, að það var ætlazt til þess, að ef hækkun hefði komið til viðbótar nú um þetta leyti, hefði hún einnig verið tekin inn í þetta frv. og bæturnar hækkaðar sem því svaraði. En tímans vegna. var ekki hægt að bíða eftir því. En ég hét því jafnframt, að sú breyting, sem verða kynni til hækkunar, yrði tekin til greina síðar og bótaþegum almannatrygginganna bætt upp hliðstætt því, sem um kann þar að semjast.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. er gæddur þeim íslenzka eiginleika í ríkum mæli að vera þrár eins og sauðkindin, og ég skal ekkert lá honum það, þetta er svo almennt um Íslendinga, við erum þráir. Hann heldur fast við það, að þetta sé afbragðs jólagjöf til gamla fólksins, og hann um það. Það hefur verið vikið nokkuð að ágæti þessa frv. af öðrum ræðumanni en mér, og miðað við þær umbætur, sem orðið hafa á tryggingalöggjöfinni, og svo hins vegar, hvernig þessar tímabætur hafa runnið út í dýrtíðarsand hæstv. ríkisstj., og ég skal einnig víkja nokkuð að þessu. Það er hægt að sýna fram á það, að kjararýrnun tryggingabótanna verður nokkuð ráðin á samanburði einmitt slíkra talna. Síðan í marz 1960 hafa ellilífeyrir og örorkulífeyrir hækkað um 27%, barnalífeyrir og mæðralaun hafa hækkað um 18% og fjölskyldubætur hafa hækkað um 15% síðan 1960. Á sama tíma hefur matvara hækkað um hvað haldið þið? Um 27% eða 17% eða 18%? Nei, um 75%.  Hæstv. ráðh. sagði, að það væri ánægjulegt að heyra í mér og hv. 5. þm. Reykv., þegar við ræddum um þessi mál, og vildi vitna til fortíðar okkar, þ.e.a.s. hans afstöðu áður og minnar afstöðu áður, og þá var nú strax tekið fram í fyrir hæstv. ráðh, og bent á, að hv. 5. þm. Reykv. hefði ekki verið á þingi og væri ekki hægt að vitna til hans persónulegu afstöðu á þeim tíma, þegar ráðh. vitnaði til. En hvað er þá um mína afstöðu fyrr? Hæstv. ráðh. átti við, að það hefði sungið annað í mér um þessi mál, þegar ég tók þátt í ríkisstj., þegar ég var félmrh, í vinstri stjórninni. Hvernig var áhuginn þá? spurði hann. Báru þeir fram till.? Ég kemst ekki hjá því að vitna til þeirrar óskammfeilni, sem hæstv. félmrh. hefur oftar en einu sinni gert sig sekan um og það seinast núna í vantraustsumr. um ríkisstj., þegar hann hélt því fram blákalt, að aldrei hefði verið minni áhugi á umbótum í tryggingamálum en á dögum vinstri stjórnarinnar og þess vegna væru allar sakir af þeim ástæðum færðar á minn reikning. Það gerði hann hlustendum fyllilega ljóst.  Þegar þess vegna hæstv. félmrh. segir: Hvers vegna bar ekki Hannibal Valdimarsson fram brtt, um tryggingalögin, þegar þau mái heyrðu undir annan ráðh. í sömu ríkisstj.? - þá er enn þá bætt kúf ofan á óskammfeilnina, það verð ég að segja. Ég mundi spyrja: Mundi hæstv. núv. félmrh. telja það góða mannasiði í núv. ríkisstj., að hann fullur af áhuga fyrir umbótum í dómsmálum t.d. bæri fram brtt. í dómsmálum, sem heyra undir eða hafa heyrt fram á þennan dag undir Bjarna Benediktsson? Ég held, að hann hefði aldrei látið sér detta það í hug. Þeir menn, sem eru meðráðh. í ríkisstj. með öðrum, geta sízt af öllum mönnum borið fram brtt. tilheyrandi öðrum rn. Þetta veit hæstv. félmrh. vel og er þess vegna að saka mig um hluti, sem hann veit að ég á engar sakir á. Það heyrði ekki undir mig, og ég var allra manna sízt til þess fallinn að geta borið fram till. til breyt. á tryggingalöggjöfinni, þegar Guðmundur Í. Guðmundsson fór með þau mál í ríkisstj. með mér. Það, sem hæstv. núv. félmrh. finnst þess vegna hafa verið vangert í tryggingamálunum á dögum vinstri stjórnarinnar, á hann sem drengur góður að ásaka sinn flokksbróður fyrir, en ekki mig, sízt af öllu að gera það á opinberum vettvangi hvað eftir annað. En hann hafði þennan formála, sem kunnur er: Mér hefur verið tjáð, að eftir því hafi verið leitað í ríkisstj, að samþykkja brtt, til umbóta á tryggingalöggjöfinni á vinstristjórnarárunum, en það hafi strandað. Dettur nú nokkrum í hug, að Guðmundur Í. Guðmundsson hafi sem áhugamaður um umbætur á tryggingunum verið með á prjónunum brtt. til bóta, hreyft þeim í ríkisstj., fengið þar andbyr og hann hefði ekki sagt: Góðir bræður, þetta skal fara fyrir þingið? - Nei, svo hæverskur er Guðmundur Í. Guðmundsson ekki, þótt hæverskur sé. Hann hefði vissulega tranað fram sínum till, til breytinga á tryggingalöggjöfinni og gert þannig skjöld sinn hreinan, borið hann fram fyrir þingið og látið þá stranda á því, að þingið felldi þær till., en ekki látið okkur telja úr sér allan kjark innan ríkisstj. En ólyginn sagði mér, er líka alkunn setning, - mér hefur verið tjáð. Þetta eru alger ósannindi, að þáv. ráðh., Guðmundur Í. Guðmundsson, sem fór með trygggingarmálin, hafi farið þess á leit innan vinstri stjórnarinnar, og þar skírskota ég til meðráðh. minna þá. Að hann hafi farið fram á það að fá umbætur á tryggingalöggjöfinni og mætt mótspyrnu í þáv. ríkisstj., ég mótmæli því sem ósönnu með öllu, og skal þá ekki koma til afsökunar neitt, að „mér hafi verið tjáð“. Þá verður Guðmundur Í. Guðmundsson sjálfur að koma og bera vitnisburð um það og halda því fram, að hans umbótatill. á tryggingalöggjöfinni hafi strandað á andstöðu meðráðh. hans í vinstri stjórninni, og það skal hann gera, ef hann er maðurinn til og þorir. Þá fór hæstv. núv. félmrh. inn á það að halda því fram, að ég hefði allra manna mest gengið í forsvar fyrir þá hæst launuðu í þjóðfélaginu, og nefndi til verkfræðinga, flugmenn og lækna. Þetta er vægast sagt að umgangast sannleikann með frjálslyndi, eða eins og alkunnur stjórnmálamaður sagði: Ég kærði mig ekki um að hafa það nákvæmara, - þegar hann sneri hlutum alveg við. Ég hef tekið þann þátt í umr. um launamál flugmanna og launamál verkfræðinga, að ég hef vítt hæstv. núv. ríkisstj. fyrir það að virða ekki félags- og samningarétt þessara stétta. Og það hefur verið eingöngu, þegar hún hefur gengið á félags- og samningarétt stéttarfélaga þessara manna, sem ég hef tekið til máls og andmælt þeim vinnubrögðum. Um launamál þeirra út af fyrir sig hef ég ekki rætt, tekið afstöðu til. Ég hef sagt, að þessar stéttir mundu sízt valda hættu, vera taldar sem fordæmi fyrir launahækkunum almennum frá hendi ófaglærðra verkamanna og verkakvenna, og ég held, að það sé sannleikur, sem flestir geta melt, nema kannske hæstv. ráðh. Ég hef talið, að hæstv. núv. ríkisstj. hafi farið rangt að gagnvart stéttarfélagi verkfræðinga og gagnvart stéttarfélagi flugmanna á sínum tíma með því að banna verkföll, taka af þeim verkfallsréttinn og þar með í raun og veru gera samningsréttinn að engu. En þetta er ekkert nema sama tilræðið sem gert var að almennu verkalýðsfélögunum nú fyrir skemmstu, og virtist ekki sem hæstv. ríkisstj. tæki sér það neitt nærri, þó að þá ættu í hlut líka fagfélög hinna lægst launuðu. Og þá reis ég auðvitað upp öndverður á sama hátt og ég reis upp gegn jafnhelgum félagsrétti stéttarfélaga flugmanna og verkfræðinga. Þeir höfðu þann sama félagslega rétt, það átti að taka mál þeirra samningatökum og ekki löggjafartökum. Og svo leyfði þessi hæstv. ráðh. sér að koma nú á þessari stundu með getsakir í minn garð um það, hvort ég mundi reynast trúr málstað láglaunastéttanna, sem nú eigi í kjaradeilum. Á það skal reynt, hvor trúrri reynist málstað láglaunastéttanna á Íslandi núna fyrir jólin, hæstv. ráðh. eða ég. Á það skal reynt. Nei, um það verður ekki deilt, það hefur verið fylgt þeirri venju að breyta tryggingalöggjöfinni eftir því, sem kjarabreytingar hafa orðið í landinu. Hvernig hafa þær orðið? Þær hafa orðið venjulega á þann veg, að verkalýðsfélögin hafa brotið ísinn, þau hafa knúið fram smávægilegar launahækkanir, ávallt sem andsvar við vaxandi dýrtíð, sem risið hefur áður. Hvað hefur þá gerzt? Þá hefur það gerzt, venjulega nokkrum vikum eða mánuðum síðar, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki séð sér annað fært en að hækka laun starfsmanna ríkisins um nákvæmlega sömu hundraðstölu og verkalýðsfélögin hafa brotizt í gegn með og hækka kaup þeirra þannig alveg í fullu samræmi og látið gildistökutímann vera til þess dags, sem samningar voru undirritaðir við verkalýðshreyfinguna. Þannig hefur það gerzt að undanförnu, að opinberir starfsmenn og meðlimir verkalýðsfélaganna hafa jafnan fengið hina sömu launabót, sömu launahækkun að hundraðshluta, og hinir hærra launuðu í þjóðfélaginu þá auðvitað að krónutölu þeim mun meiri launahækkun. En á þessu ári gerðist annað. Á þessu ári gerðist það, að verkafólk hafði fengið 5% hækkun í ársbyrjun og 7½% hækkun í júnímánuði, og svo var það beðið að slíðra sverðin og bíða til haustnótta, og það var gert. En þá lauk störfum dómstóll, sem hæstv. ríkisstj. hafði sett á laggir og valið sína vildustu trúnaðarmenn til, þ. á m. einn af sínum aðalefnahagsmálasérfræðingum, Jóhannes Nordal, gert hann að dómara í launamálum starfsmanna ríkisins. Þessi dómstóll kvað upp sinn dóm 3. júlí 1963 um það, að hæst launuðu embættismenn ríkisins skyldu fá allt upp í 80% launahækkun og hinir lægst launuðu 20%. Meðaltalshækkun metin af Hagstofu Íslands 45%. Síðan fara á eftir starfsmenn Reykjavíkurborgar, fá með samningum fyllilega þessa upphæð, ívið meiri, fara á stað stéttarsamtök bankamanna, fá þessa. launauppbót viðurkennda með samningum og heldur meira, einum mánuði frekar, sem reyndar hafði verið áður, starfsfólk annarra bæjarfélaga í kjölfarið með sams konar hækkanir, og þetta hefur allt saman gerzt, áður en núv, hæstv. ríkisstjórn ber fram frv. á Alþ. um sérstaklega náðarsamlega jólagjöf til handa gamla fólkinu. Þetta hefur ekki getað gleymzt neinum. Og hvað skyldi nú gert með tilliti til þess, sem áður hafði gerzt? Gamla fólkið hefur alltaf fengið sömu hækkun og verkafólkið hefur fengið, segir hæstv. ráðh. Gamla fólkið hefur líka fengið alltaf sömu hækkun og opinberir starfsmenn hafa fengið, því að það hefur alltaf verið það sama að hundraðstölu og þar með meira í krónutölu til hinna hærra launuðu. Hvaða leið átti nú að fara? Það má segja, að hæstv. ríkisstj, hafi verið stödd eins og asninn í töðuflekknum sem gat gripið niður til beggja handa og var í ráðaleysi að vísu. Átti nú að úthluta gamla fólkinu jólagjöf í samræmi við verkafólkið eða embættismannalýð ríkisins? Ríkisstj. hæstv. varð ekki í vanda. Auðvitað skyldi það vera eins og verkalýðurinn hafði fengið, en ekki embættismenn ríkisins. Þarna hafði verið greint á milli á þessum tíma, og nú var að velja á milli. Ég hefði talið hins vegar alveg einsætt val fyrir hæstv. ríkisstj. Kjaradómur, hlutlaus, hefur kveðið upp þann úrskurð, að opinberir starfsmenn skuli fá að meðaltali 45% launahækkun, við eigum síðan í nafni ríkisvaldsins og meirihlutaaðstöðu á Alþingi að ákveða gamla fólkinu launabætur nú í lok þessa árs, og hvað eigum við að gera? Við eigum auðvitað að láta það hafa meðaltal þeirra launahækkana, sem allur starfsmannalýður ríkisins, miklu betur settur, hefur fengið: Það er alveg óhugsandi, að þetta viðreisnarþjóðfélag okkar sé orðið svo aumt og vesalt, að það rísi ekki undir því að veita gamla fólkinu í landinu sams konar launabót og hlutlaus dómur hefur dæmt opinberum starfsmönnum ríkisins. Ég trúi ekki, að viðreisnargetuleysið sé orðið svo algert. Það er því sannfæring mín, að þarna hafi verið farin öfug leið, það eigi ekki að miða kjarabætur gamla fólksins núna við þá vesælu bráðabirgðakjarabót, sem verkalýðsstéttin hefur þegar fengið, mál hennar eru nú í endurskoðun á ný í samráði við hæstv. ríkisstj., heldur eigi gamla fólkið að fá hækkun á sínum bótatryggingum í samræmi við meðaltalsdómsúrskurð kjaradóms, 40–45%, og væri þó áreiðanlega gamla fólkið, þó að mánaðartekjur þess losuðu þá eitthvað um 2 þús. kr., ekki of sælt af. Þetta er 1. umr. þessa máls, og ég sá enga ástæðu til þess að þegja við þeim aðdróttunum, ósanngjörnum aðdróttunum, sem hæstv. ráðh. beindi gegn mér, og þeim hef ég þess vegna svarað. Og ég hef enn fremur endurtekið það, að Alþb. telur allt annað ósæmilegt gagnvart gamla fólkinu nú fyrir jólin en að það fái a. m. k. 40% hækkun á tryggingabótum sínum.



Herra forseti. Það er alkunn staðreynd, að því hæpnari málstað sem menn hafa að verja, því háværari verða þeir og illyrtari, og mér fannst hvort tveggja sannast mjög vel á hv. 5. þm. Vestf. í þessari síðustu ræðu hans. Hann var mjög hávær og mjög skömmóttur, og það bendir hvort tveggja til þess, að mínu viti, að samvizkan hafi ekki verið í sem beztu lagi. Hann notaði stór orð eins og óskammfeilni og ósannindi og ýmislegt fleira þess háttar, en ég held, að það hafi verið hávaðinn, sem átti að breiða yfir það, að þessi orð hvor tveggja voru ekki sanngjörn. Hann kallaði það óskammfeilni af mér að minnast á, að hann hefði verið í ríkisstj., sem félmrh., meira að segja, að vísu án þess að fara með tryggingamálin, - ég veit það og hef alltaf vitað það, - en án þess í 2 ár a. m. k., svo að maður segi nú ekki meira, að hann íaði að því, að þessum lögum yrði breytt til batnaðar fyrir bótaþegana. Og mér hefur verið tjáð, - ég endurtek það aftur, og ég skal bæta við: af ráðh. Alþfl., sem voru í vinstri stjórninni 1956–1958, að þeir hafi oft orðað það, hvort ekki ætti út í þessar hækkanir eða breyt. til bóta að fara, en það hafði engan hljómgrunn fengið í ríkisstj., og a. m. k. er það víst, að engin till. kom frá henni í þessa átt, engin till. Ráðh. Alþfl. taldi ekki, að hann gæti borið fram þessar till., þegar ekki fékkst samstaða um það í ríkisstj. Þetta mun vera sannleikurinn í málinu. Ég var ekki í ríkisstj. þá og vissi ekki, hvað fram fór, en ég hef enga ástæðu til þess að efast um þetta. Ég er ekki að segja, að það hafi verið eðlilegt, og hef aldrei sagt, að það væri eðlilegt, að hv. þm. hefði á Alþ. haft frumkvæði að því, að þessar breyt. kæmu fram, en hann átti ekki a. m. k. að standa á móti því, að ríkisstj. eða sá maður í ríkisstj., sem fór með þessi mál, flytti þau.

Það hef ég aldrei gert.

Ja, á það skal reynt. Hv. þm. vildi líka segja, að hann hefði ekki stutt verkfræðinga, lækna og flugmenn í kröfum þeirra fyrir hækkuðum launum, en þeir eru, eins og kunnugt er, einir hæst launuðu menn í landinu. En hann sagði ekki nema hálfan sannleikann. Hann sagðist aðeins hafa verið á móti því hér á Alþ., að kjör þeirra yrðu afgreidd með gerðardómi, og hvað læknana snerti með brbl., því að í þeirri umr, man ég eftir, að hv. ræðumaður tók þátt, því að ég flutti þau lög, og hann vítti það ákaflega, að út í það hefði verið farið að stöðva hækkunina með brbl., alveg eins og hann vítti það um hina aðilana, að það hafði verið komið í veg fyrir þeirra hækkanir með opinberum aðgerðum. En hvað þýddi þetta og hvað var á bak við þetta? Þegar brbl. um stöðvun hækkananna voru sett, var það gert til þess að koma í veg fyrir, að hækkun næði fram að ganga, sem þeir voru um það bil að semja sig til. Það var talið óheilbrigt, að kjör þessara manna hækkuðu meira en orðið var, og þess vegna yrði að tryggja það, að það yrði ekki, og koma í veg fyrir það með lögum. Og það var þetta, sem verið var að gera, það var verið að koma í veg fyrir hækkunina með lagasetningunni. En á móti lagasetningunni var hv. þm., og það þýddi þá auðvitað, að hann hafði verið með því, að hækkun þeirra hefði náð fram að ganga. Það er alveg ljóst, að þegar hann er á móti því að stöðva hækkunina með lagasetningu, er hann um leið með því, að hækkunin hefði náð fram að ganga með samningum, eins og hún var á góðum vegi með að gera. En hvað þýðir það, ef þessir hæst launuðu menn fá hærri laun en - við skulum segja - góðu hófi gegnir? Það þýðir, að til þessara manna er skorin vænni sneið af þjóðarkökunni, ef ég má orða það svo, en svo, að þeir, sem á eftir koma og lægra launaðir eru, geti fengið eins mikið. Það, sem þessir menn fá, er frá þeim lægst launuðu tekið. Þess vegna, þó að hv. þm. vilji í dag gera lítið úr umhyggju núv. ríkisstj. fyrir þeim lægst launuðu í landinu, þá ber hún þó svo mikla umhyggju fyrir þeim, að hún vildi ekki, að þeir, sem hæst launaðir væru í landinu, tækju frá þeim þann möguleika, sem þeir höfðu til hækkunar, en það vildi hv. þm., forseti Alþýðusambandsins. Hann orðaði þetta á mjög viðkunnanlegan hátt, má segja. Hann orðaði það þannig, að hann vildi virða rétt stéttarfélaganna til þess að afgera mál sín með samningum. En hvað þýðir það, ef stéttarfélög hálaunamanna fá í friði með samningum að koma fram þeim launahækkunum, sem svo eru miklar, að það verður ekki mikið eftir til skiptanna handa hinum þjóðfélagsþegnunum? Þá vildi hv. þm., að viðmiðun sú, sem höfð er í þessu frv. um hækkun á bótagreiðslum almannatrygginganna, yrði miðuð við þá hækkun, sem opinberir starfsmenn hafa fengið. Ég sagði áður, og hann staðfesti það í sinni ræðu, að sú hækkun, sem bótagreiðslur almannatrygginganna hafa verið miðaðar við að undanförnu, er hækkunin, sem orðið hefur á almennum launakjörum í landinu. Það er rétt, að á eftir þeim almennu launahækkunum, sem orðið hafa, hafa komið nokkrar hækkanir til opinberra starfsmanna, stundum skömmu síðar og stundum nokkru síðar, en yfirleitt var áður þessi hækkun til opinberu starfmannanna miðuð við þær hækkanir, sem orðið höfðu hjá hinum almennu launþegum. Á þessu varð breyting í ár, vegna þess að samkv. kröfu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, sem ég ætla að stjórnað sé af flokksbræðrum hv. 5. þm. Reykv. og 5. þm. Vestf., voru launakjör opinberra starfsmanna tekin upp til róttækrar endurskoðunar og gerður meiri munur en áður hafði verið á hinum hæst og lægst launuðu. Og þar voru sannarlega ekki flokksmenn þessara hv. þm. að klípa við nögl. Og þó að þessum hæst launuðu hafi verið veitt með kjaradóminum mikil hækkun, sem ég persónulega er á að í mörgum tilfellum hafi verið of mikil, voru kröfurnar, sem gerðar voru af þessum aðilum og flokksbræðrum þessara hv. þm., svo miklu hærri en þarna kom til greina, að til stórkostlegra gagnráðstafana hefði orðið að grípa. Það var alveg gefið. Þessar breytingar, sem gerðar voru á launakjörum opinberra starfsmanna, voru - a. m. k. var það haft á orði - miðaðar við það, að mönnum í ábyrgðarmiklum stöðum og með nokkuð mikla menntun yrði greitt miklu betur en áður var. Hin almennu launakjör í landinu gátu ekki miðazt við þetta, það var alveg ljóst. Það kemur ekki til mála, þó að hækkunin hjá opinberum starfsmönnum hafi orðið eins mikil og hún hefur orðið, sem ég tel, eins og ég sagði áðan, of mikla á mörgum sviðum, að hún geti farið út í það almenna kaupgjaldskerfi í landinu, án þess að til mjög róttækra gagnráðstafana þurfi að grípa. Þetta veit ég að hv. þm. veit og skilur. Það er þess vegna ekki að vænta þess, að við þær launabreytingar, sem til framkvæmda kunna að koma á næstunni, verði viðmiðun höfð af þessu fólki. Þar kemur allt annað til greina. Það er verið að bæta upp margra ára ranglæti, að því er fullyrt er af hinum opinberu starfsmönnum. En launakerfið almennt í landinu þolir ekki þá breytingu. Viðmiðun bótagreiðslna hefur áður verið höfð við það almenna launakerfi í landinu. Það hefur fengið í ár 5 plús 7½% í uppbót, og frv., sem hér liggur fyrir, miðar við það, eða 15%, og lofar því í viðbót, að ef almennar hækkanir verða meiri, muni málið á ný verða tekið til athugunar. Ég held, að ég sé svo ekki að munnhöggvast við hv. þm. öllu meira. Ég fann, að hávaðinn og illyrðin áttu rót sína að rekja til vonds málstaðar og slæmrar samvizku. En ég skal ekki fara frekar út í það, hann má hafa hvort tveggja fyrir mér, ef hann vill, og hafa þann hávaða um, sem honum er lagið. En ég vil aðeins segja, að það fer illa á því að hafa dulið þennan mikla áhuga, sem hv. þm. telur sig nú hafa fyrir bótagreiðslum til bótaþega almannatrygginganna, eins rækilega og hann gerði meðan hann sat í ríkisstj. fyrir nokkrum árum.



Herra forseti. Ég hef ekki ástæðu til þess að vera langorður í tilefni af því, sem hæstv. ráðh. sagði, því að hann reyndi nú að leiða sem mest hjá sér það, sem kom fram í ræðu minni og hefði þó átt að skipta hann mestu. En ég get vel skilið það, að hæstv. ráðh. hefur tekið þá afstöðu, vegna þess að það er ekkert þægilegt fyrir hann að gera samanburð á tryggingunum núna og 1958, eftir allt það skrum, sem hann og samherjar hans hafa haldið uppi um þær stórfelldu bætur á tryggingunum, sem hafi átt sér stað í tíð núv. ríkisstj. Ég vil í tilefni af því, sem kom fram seinast hjá hæstv. ráðh., þar sem hann var að láta í ljós umhyggju fyrir hinum lægst launuðu, segja það, að ég vænti, að þetta verði meira en orðin tóm hjá honum, það komi þá m. a. fram í því, að þeim, sem einna verst eru settir í þjóðfélaginu, gamla fólkinu, verði veittar meiri bætur en felast í þessu frv. og a. m. k. það fái þá dýrtíðaraukningu bætta, sem hefur átt sér stað, síðan almannatryggingalögin voru sett á síðasta vori. Og sérstaklega vil ég vænta þess, að það komi fram í þeim samningum við láglaunastéttirnar, sem nú standa yfir, og hæstv. ráðh. og stjórnin taki öðruvísi á þeim málum fyrir 10. des., áður en sá dagur rennur upp, heldur en virtist vera afstaða þessara aðila fyrir nokkrum dögum hér á þingi, þegar þeir gerðu tilraun til þess að binda kaup þessa fólks fast með lögþvingun, eftir að flestar eða allar hálaunastéttir landsins voru búnar að fá stórfelldar kjarabætur. Ég vona, að það, sem hæstv. ráðh. sagði hér áðan í tilefni af hans umhyggju fyrir láglaunafólkinu, komi fram í verki, en verði meira en orð, sem sögð eru hér á Alþingi. Ég ætla ekki að blanda mér inn í þær deilur, sem hafa átt sér hér stað um afstöðu ráðh. Alþfl, sem tryggingamálaráðh. í vinstri stjórninni. Ég vil aðeins segja það, að mér finnst það vera ákaflega ótrúlegt, að ef sá hæstv. ráðh. hefur lagt einhverja áherzlu á það að fá bætur á tryggingalöggjöfinni, þá hafi hann látið sér nægja, ef því hefði verið hafnað í stjórninni, en ekki lagt þær till. fyrir Alþingi, eins og hv. 5. þm. Vestf. vék að. En til slíks kom ekki, og eftir því sem upplýst er bæði af hv. 5. þm. Vestf. og fleiri ráðh., sem áttu sæti í þessari sömu stjórn, voru aldrei neinar till. lagðar fram af hálfu Alþfl. í vinstri stjórninni um auknar bætur á almannatryggingunum.

Og ógerningur fyrir aðra að gera það.

Og ekki heldur eðlilegt, að aðrir hlypu þá til og flyttu brtt. um það í kapp við sjálfan ráðh., sem með þessi mál fór. En í tilefni af því, sem hæstv. ráðh. var að segja eða gefa í skyn um afstöðu Framsfl. til þessara mála fyrr og síðar, vil ég láta nægja að segja þetta: Framsfl. stóð með Alþfl. að fyrstu tryggingalögunum, sem sett voru hér á Alþ. gegn andstöðu Sjálfstfl. Framsfl. hefur síðan greitt atkv. með öllum endurbótum á almannatryggingalögunum, sem hafa verið afgreiddar frá Alþ., nema hann sat hjá, þegar afgreidd voru almannatryggingalögin 1946, en það byggðist fyrst og fremst á því, að í þeirri löggjöf, lögunum 1946, var gert ráð fyrir því að leggja sjúkrasamlögin alveg niður og taka upp nýtt kerfi í staðinn fyrir þau, setja upp svokallaða heilsugæzlustofnun, sem átti að taka þessi mál að sér. Framsfl. taldi þessa breytingu vera mjög vafasama og vildi þess vegna ekki greiða atkv. með þessum lögum og sat hjá. Og niðurstaðan varð sú, að það féll í hlut Alþfl, - ég man ekki, hvort það var hæstv. núv. félmrh. eða Stefán Jóh. Stefánsson, sem áttu að sjá um framkvæmd þessara laga á árunum 1947–1949. Það var ekkert gert af hálfu Alþfl, þá eða þeirra flokka, sem stóðu að þessari breytingu, að koma henni fram, að leggja sjúkrasamlögin niður og taka upp heilugæzlustofnunarkerfi í staðinn. Og þannig leið þetta í mörg ár, að það var ekki neitt gert til þess af hálfu þeirra flokka, sem þetta samþykktu, að koma þessari skipan á. Svo gerðist það nokkrum árum síðar, að það var borið undir sjúkrasamlögin og bæjarfélögin í landinu, hvort þau vildu framkvæma þessa breytingu, og meiri hl. þeirra svaraði því, að hann vildi halda í sjúkrasamlagakerfið eins og það var, og þá var gerð sú breyt. á 1., að sjúkrasamlagakerfið var gert varanlegt. Hæstv. félmrh. er nú búinn að fara með þessi mál í 5–6 ár, félagsmálin, og hefur þess vegna haft gott tækifæri til þess að taka upp þetta ákvæði úr l. frá 1946, sem ágreiningur varð um þá, en hann hefur enn ekki sýnt neina viðleitni til þess, svo að mér þykir það vera ákaflega hart, ef hæstv. ráðh. er nú að áfellast Framsfl. fyrir að hafa ekki viljað vera með kerfi 1945, sem hann sjálfur, þ. e. ráðh., hefur ekki sýnt neinn áhuga á að framkvæma og hefur bersýnilega talið vafasamt. En þegar þessu eina tilfelli er sleppt frá 1946, hefur Framsfl. sem sagt staðið að öllum endurbótum á almannatryggingalögunum, sem hafa verið samþykktar hér á Alþ., og átti í upphafi frumkvæðið að því ásamt Alþfl., að almannatryggingalöggjöf var sett. Hæstv. ráðh. var að draga það í efa, vildi þó ekki fullkomlega gera það, að þær tölur væru réttar, sem ég hefði farið hér með í sambandi við ellilaunin og dvalarkostnaðinn á elliheimilinu Grund. Og hann benti m. a. á, að ég hefði sagt, að 1958, - en allar þær tölur, sem ég nefndi, voru ýmist frá 1958 eða 1963, - hefði dvalarkostnaðurinn á almennu deildinni á elliheimilinu verið 21900 kr., en nú væri hliðstæður dvalarkostnaður 46800 kr. og hér hefði þess vegna átt sér stað eitthvað í kringum 100% hækkun, en er þó vitanlega rúmlega það. Svo sagði ráðh., að ég hefði sagt, að ellilaunin hefðu verið 9955 kr. árið 1958, en væru núna 18240 kr., og vildi draga af þessu þá ályktun, að hér væri nokkurn veginn um 100% hækkun að ræða á ellilaununum, Ég hef nú ekki reiknað það út, en ég minnist þess, að fyrir seinustu kosningar var því haldið fram í stjórnarblöðunum, að þessi hækkun væri 83%, þannig að ellilaunin hafa hækkað um 83% á þessum tíma, en dvalarkostnaðurinn á elliheimilinu á almennu deildinni hefur hækkað meira en 100% og enn þá meira á sjúkradeildinni, svo að þetta nægir alveg til þess að sýna, að það hefur orðið meiri hækkun á framfærslukostnaðinum eða dvalarkostnaðinum en á sjálfum ellilaununum. Þess vegna stendur gamla fólkið verr nú 1963 í þessum efnum en það gerði 1958. Ég er ekki nema ánægður yfir því, að hæstv. ráðh. lofaði, að hann skyldi láta fara fram endurskoðun á þessum tölum mínum, og ég vænti þess, að hann geri það þá, áður en málið fer frá þessari deild. En ég hygg, að ef hann tekur þetta mál réttum tökum, en reynir ekki að snúa neitt út úr þessu, verði niðurstaðan sú hin sama og hjá mér, að ellilaunin eru nú minni hluti af framfærslukostnaðinum en þau voru 1958. Þess vegna hefur verið gengið aftur á bak í þessum efnum, en ekki fram á leið, þrátt fyrir þær tölulega hækkanir, sem hafa orðið á fjárveitingunum í fjárl. og ríkisreikningum. Og það er vegna þess, eins og ég áðan sagði og skal ekki fara að rifja frekar upp að sinni, að sú efnahagsstefna, sem hæstv. ríkisstj. hefur haldið uppi, hefur aukið dýrtíðina svo stórkostlega, að allar þær tölulegu hækkanir, sem hafa orðið á almannatryggingunum, hafa verið étnar upp af dýrtíðinni og meira til. En svo að ég rifji það aðeins upp aftur, var niðurstaða mín sú, að árið 1958 var hluti almannatrygginganna eða ellilaunanna af dvalarkostnaðinum á almennu deildinni á elliheimilinu 45%, en er nú ekki nema 39%, en á sjúkradeildinni eru þessar tölur þannig, að 1958 var hluti ellilaunanna 39%, en er nú ekki nema 34%. Það er rétt að geta þess að vísu, að þetta lagast nokkuð, eftir að sú hækkun kemur til framkvæmda, sem felst í þessu frv., en þó ekki nægjanlega. Ég vil svo að seinustu leggja áherzlu á það, sem kom fram hjá hv. 5. þm. Vestf., að það sé nauðsynlegt að hækka ellilaunin verulega frá því, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., og ég held, að ef gamla fólkið á að fá bætur, sem svarar til dýrtíðaraukningarinnar síðan lögin um almannatryggingar voru afgreidd frá Alþ. í apríl á s.l. vori, sé ekki hægt að gera ráð fyrir öllu minni hækkun en um 40%, eins og kom fram hjá hv. 5 þm. Vestf. Og það byggi ég m. a. á því, eins og ég áðan sagði, að á þessum tíma eða síðan í apríl í vor hefur vísitala framfærslukostnaðar hækkað um 16 stig, en samkv. því hefur dýrtíðin aukizt um 12% á þessum tíma, og ber þó að geta þess, að húsaleigukostnaðurinn eða húsnæðiskostnaðurinn hefur sama og ekkert hækkað í vísitölunni á þeim tíma, þrátt fyrir það að kunnugt sé, að stórfelld hækkun hefur átt sér stað á þeim útgjaldalið. Nú er að vísu í þessu frv. gert ráð fyrir því að hækka ellilaunin um 15%, en menn verða í þessu sambandi að gæta þess, að ellilaunin eru nú ekki nema í kringum 40% af framfærslukostnaðinum eða t.d. dvalarkostnaðinum á elliheimilinu Grund, ef miðað er við hann. Þess vegna kemur þessi 15% hækkun ekki nema á 40% framfærslukostnaðarins. Á 60% framfærslukostnaðarins kemur engin hækkun. Og ef á að bæta þann hluta framfærslukostnaðarins tilsvarandi og hinn, býst ég ekki við, að það sé hægt að komast af með öllu minni hækkun en um 40% á ellilaunin, þannig að gamla fólkið standi þá í svipuðum sporum eftir þessa breytingu og það stóð á s.l. vori, eftir að Alþingi samþykkti þá lögin um almannatryggingar. Ég vil þess vegna vænta þess, að við nánari athugun hér í þinginu verði fallizt á það að hækka verulega bæturnar til gamla fólksins og að það verði gert á svo myndarlegan hátt, að það verði raunverulega hægt að tala um einhverja jólagjöf til þess í sambandi við þetta mál, en það er vissulega ekki hægt, meðan eins smátt er skammtað og gert er ráð fyrir í þessu frv.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að blanda mér í þessar umr., en tel ekki hugsanlegt að sitja þegjandi hjá með öllu, vegna þess að í þessum umr. hefur hæstv. félmrh. sagt, að sér hafi verið tjáð, að í vinstri stjórninni hafi hans menn, þ.e.a.s. Alþfl.ráðh., lagt fram till. um endurbætur á tryggingalöggjöfinni, sem hafi ekki náð fram að ganga vegna andstöðu hinna ráðh. Ég er sannast að segja mjög undrandi yfir því, að hæstv. ráðh. skuli greina frá þessu, jafnvel þó að honum kunni að hafa verið tjáð þetta, því að mér finnst svo ólíklegt, að hann hafi ekki fylgzt betur með en svo, að hann ætti að taka það alvarlega, þó að honum hefði verið sagt þetta, því að sannleikurinn er sá, sem hv. þm. Hannibal Valdimarsson upplýsti hér áðan og áður hefur verið tekið fram af okkur ýmsum, sem vorum í vinstri stj., að hér er um algerlega rangar staðhæfingar að ræða. Hæstv. félmrh. núv. hafa verið gefnar um þetta efni rangar upplýsingar, um það er ekkert að efast. Það er sannast að segja ömurlegt hlutskipti að þurfa oftar en einu sinni að standa í því að bera til baka sögur af þessu tagi, og ég endurtek það, að ég tel, að núv. hæstv. félmrh. hafi hér verið sagt skakkt frá. Það voru engar till. um endurbætur á tryggingalöggjöfinni felldar fyrir ráðh. Alþfl. í vinstri stjórninni. En fyrst ég er nú kominn hérna, vil ég aðeins bæta við örfáum orðum. Mér finnst sannast að segja dálítið einkennilegt, að það má heita undantekningarlaus regla, að þegar rætt er um till. núv. hæstv. ríkisstj. og umr. eiga auðvitað að snúast um þær, hvernig þær séu vaxnar, hvort þær séu sanngjarnar, skynsamlegar og uppfylli einhverja tiltekna þörf miðað við núverandi kringumstæður, þá ganga hæstv. ráðh. hér um bil ævinlega fram hjá því að ræða efnislega þau mál, sem þeir leggja fyrir, en flytja í stað þess alls konar dylgjur og ásakanir um það, sem aðrir hafi gert fyrir löngu, eins og það sé það, sem mestu máli skiptir núna, hvað gert var fyrir 10–20 árum. Er það ekki það, sem mestu máli skiptir, hvað nú er verið að gera, hvort það er skynsamlegt og hyggilegt og réttlátt eða á aðra lund? Hvernig stendur svo á þessum málflutningi af hendi hæstv. ráðh. æ ofan í æ og má heita undantekningarlaust? Er það fyrir það, að þeir vilja ekki ræða efnislega um þær till., sem þeir gera, af einhverjum ástæðum? Ég óttast, að svo sé, og ég held, að þeir, sem fylgjast með málflutningi hér í þinginu, hljóti að draga þær ályktanir, að það sé af því, að þeim finnist ekki till. þeirra vera þannig vaxnar, að það sé heppilegt, að athyglin beinist að þeim, heldur sé í raun og veru um að gera að beina athyglinni frá þeim og að einhverju allt öðru. Hæstv. félmrh. var að ræða hér um það, eins og ég minntist á áðan, sem hafði gerzt í vinstri stjórninni í þessum efnum eða honum hafi verið sagt að hefði gerzt, en áreiðanlega byggt á rangri skýrslu til hans. En hvaða máli skiptir það svo í raun og veru í sambandi við þetta mál, sem hér liggur fyrir? Mér skilst, að eitt aðalatriðið nú sé þetta, sem hv. 5. þm. Reykv. var að segja nú síðast, bara með öðrum orðum en ég. Ef gamla fólkið er betur sett núna en það var áður, ef útkoman er betri fyrir gamla fólkið, þegar borin eru saman ellilaunin og aðrar tryggingabætur við framfærslukostnaðinn, - ef gamla fólkið er betur sett nú en áður, þá má segja, að núv. hæstv. félmrh. og félagar hans hafi staðið sig allvel eða a. m. k. sæmilega. En ef það kemur aftur á móti upp úr dúrnum, að gamla fólkið á að vera verr sett nú þrátt fyrir þetta frv. en það var áður, t.d. fyrir nokkrum árum, miðað við tekjur úr tryggingunum annars vegar og hins vegar framfærslukostnaðinn og kostnað við dvöl á elliheimilum, - ef það kemur upp, eins og hv. 5. þm. Reykv. hefur, að því er manni virðist, hér í umr., fært alveg óyggjandi rök fyrir, hefur hæstv. ráðh. staðið sig illa og það meira en illa, því að hver vill í raun og veru halda því fram í alvöru, að íslenzka þjóðarbúið hafi ekki ráð á því núna að gera álíka vel við þetta fólk eins og 1958? Þess vegna á hæstv. ráðh. að snúa sér að því að kryfja þessa spurningu til mergjar, því að þetta er málið sjálft, en ekki flytja hér alls konar lausafregnir, sem honum hafa verið sagðar um það, sem gerðist fyrir mörgum árum, því að tæplega getur þó hæstv. ráðh. ætlazt til þess í alvöru, að ráðh. í vinstri stjórninni hafi gert fram í tímann ráðstafanir í tryggingamálum til þess að mæta þeim búsifjum, sem þessi núv. ríkisstj. hefur staðið fyrir og enginn vissi náttúrlega að hugsanlegar væru eða kæmu til greina. Ekki hefur hæstv. ráðh, getað búizt við því. Þess vegna er þetta allt málið. En hæstv. ráðh. sagðist ekki vilja ræða þetta, heldur ætlaði hann að athuga betur þær upplýsingar, sem hv. 5. þm. Reykv. gaf í þessu tilliti. En ég verð nú að segja, af því að ég veit, að hæstv. ráðh. er mjög glöggur maður, að ég dreg alls ekki í efa, að hann hafi gert sér margoft nákvæma grein fyrir því, hver kostnaður er við dvöl gamla fólksins á elliheimilum annars vegar samanborið við tekjurnar af ellilaununum. En sé þetta rangt hjá mér og hæstv. ráðh. hafi ekki veitt þessu atriði athygli, eins og hann gaf í skyn, þannig að hann gæti nokkuð um það sagt í raun og veru, þá mundi ég vilja taka undir það, sem hér hefur komið fram hjá öðrum, að hæstv. ráðh. athugi þetta, áður en. 2. umr. málsins fer fram, og geri þá bragarbót, ef það kemur í ljós, sem mun nú vera, að þær upplýsingar, sem hér hafa verið gefnar í þessu tilliti, séu réttar og gamla fólkið sé verr sett en áður. Ég hygg, að hæstv. ráðh. hljóti að verða okkur sammála um, að það er illa haldið á þessum málum, ef þessu þarf að miða aftur á bak, ef þjóðfélagið getur ekki búið, - við skulum segja, að við gerum ekki kröfuna hærri, bara álíka vel að þessu fólki og gert var 1958.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkrar aths. í sambandi við þær umr., sem hér hafa farið fram. Ég vil þá fyrst víkja að því, sem hæstv. félmrh. hefur endurtekið hér í þessum umr., að hann segir, að sér hafi verið sagt frá því, að ráðh. Alþfl. hafi í vinstri stjórninni ekki fengið fram till. sínar um bætur á tryggingalöggjöfinni. Ég hef áður hér í umr. vikið að þessu og lýst því þá yfir, að þetta er með öllu rangt. Mér er vel kunnugt um það, hvaða till. voru lagðar fram í þeirri stjórn, og ég veit, að engar slíkar till., hvorki beinar né óbeinar, komu fram frá hendi Alþfl., og það er með öllu rangt, að t.d. við ráðh. af hálfu Alþb, eða af hálfu Framsfl., þannig að ég yrði var við, hefðum staðið á móti nokkrum till. til þess að bæta þá löggjöf. Og vegna þess að hæstv. ráðh. hefur endurtekið þetta hér í þessum umr., vildi ég nú alveg sérstaklega skora á hann að fara fram á það við þá fulltrúa Alþfl., sem voru í þessari ríkisstj., að þeir gerðu grein fyrir þessum till. sínum, hverjar þær voru, hvenær þær voru lagðar fram. Ég trúi því ekki enn þá, að þeir komi til með að fullyrða þetta sjálfir. Nei, ég hygg, að hið rétta í þessu máli sé það, að þegar hæstv. félmrh. og fleiri flokksmenn hans eru búnir að vaða reyk í þessum málum með því að endurtaka það hvað eftir annað, m. a. í útvarpsumr., að illa hafi verið staðið að framkvæmdum í almannatryggingamálum í tíð vinstri stjórnarinnar og hugðust þá vera að skamma Hannibal Valdimarsson, sem hefði haft með þau mál að gera, en mundu ekki, að það hafði einmitt verið Alþfl.-maðurinn, Guðmundur Í. Guðmundsson, sem var ráðh. þessara mála, - eftir að þeir höfðu gert þessa skyssu í málflutningi sínum, finna þeir þetta sem útúrleið að láta nú liggja orð að því, að Guðmundur Í. Guðmundsson hafi ekki getað fengið till. sínar samþykktar í ríkisstj. um bætur á þessari löggjöf. Það voru svo nokkur önnur atriði, sem ég vildi gera aths. við. Það var í fyrsta lagi það, að þær umbætur, sem ráðgerðar eru nú á almannatryggingalögunum með þessu frv., eru að mínum dómi harla seint á ferðinni. Það liggur alveg ótvírætt fyrir, að sú 15% hækkun á bótagreiðslum, sem lögð er til í þessu frv., á að vera til þess að jafnast á við þær kauphækkanir, sem almennt hafa orðið í landinu á yfirstandandi ári. Það er kunnugt, að kaupið hækkaði mjög almennt í landinu um 5% strax í janúarmánuði á þessu ári og síðar urðu almennar launahækkanir í júnímánuði, sem námu 7½%, þessar samanlögðu launahækkanir munu því nema réttum 13%, af því að 7½% hækkunin kom einnig ofan á 5% hækkunina, sem samþykkt var í janúar. En nú er hins vegar gert ráð fyrir því að hækka bætur almannatryggingalaganna um 15% og hækkunin skuli gilda frá 1. júlí. Þessi hækkun er því rétt aðeins til þess að vega upp þessa almennu launahækkun, sem orðið hefur á árinu. Auðvitað hefði hæstv. félmrh, átt að vera búinn að gera ráðstafanir til þess, að ellilaunafólk og öryrkjar í landinu væru búnir að fá þessar launabætur fyrir löngu, ef eins hefði verið haldið á málinu í þetta skipti og jafnan áður. Núna er þessi leiðrétting alveg óvenjulega seint á ferðinni. Hið sanna er líka það, sem hæstv. félmrh. varð að viðurkenna hér, þegar hann talaði fyrst fyrir þessu máli, að venjan hefur verið sú á undanförnum árum, að bætur almannatryggingalaganna til gamla fólksins og til öryrkja, allar hækkanir á þessum bótum hafa verið látnar fylgja launabreytingum opinberra starfsmanna, hafa verið látnar fylgja þeim launabreytingum, sem orðið hafa hjá ríkinu sjálfu. Þetta kemur glöggt fram, þegar þær hækkunarbreytingar eru skoðaðar, sem hér hafa verið samþykktar á undanförnum árum. Það er svo hins vegar rétt, að þessar hækkanir til opinberra starfsmanna hafa allajafna verið mjög svipaðar því, sem verkalýðssamtökin hafa fengið í sínum samningum áður. En nú er með þessu frv. farið inn á nýja braut, því að nú á hækkunin til gamla fólksins og öryrkjanna ekki að fylgjast með launabreytingum opinberra starfsmanna, heldur á nú aðeins að hækka bæturnar til þessara aðila í samræmi við þær launahækkanir, sem þeir lægst launuðu í landinu hafa fengið, og það fyrir alllöngu. Ég álít því, eins og fram hefur komið í þessum umr., að það eigi að breyta þessu frv. á þá lund, sem yrði þá til samræmis við það, sem við Alþb.-menn höfum lagt til með sérstöku frv., sem flutt hefur verið í Ed., að bæturnar yrðu nú hækkaðar ekki um 15%, heldur a. m. k. um 40%, það yrði miklu nær því að vera í samræmi við það, sem opinberir starfsmenn hafa almennt fengið, og þá yrði farið miklu nær þeirri reglu, sem gilt hefur í þessum efnum. Í þessum umr. tók ég eftir því, að hæstv. félmrh. brá fyrir sig hér einni tölu, sem ég hef heyrt hann og ýmsa Alþfl.-menn hafa yfir áður, þegar þessi mál eru rædd, og ég tel að gefi mjög ranga hugmynd um bætur tryggingakerfisins í heild. Hæstv. ráðh. sagði, að nú væri svo komið, að kostnaðurinn af almannatryggingakerfinu væri kominn upp í 600 millj. kr. og hefði því hækkað alveg gífurlega frá því, sem var fyrir nokkrum árum. Þessi tala gefur mjög villandi hugmyndir um það, hvað raunverulega hefur verið að gerast í útgjöldum trygginganna. Í fyrsta lagi er það nú svo, að útgjöldin eru alls ekki komin upp í 600 millj. kr. samkv. ríkisreikningi, sem liggur á borðunum hjá hv. alþm. og er fyrir árið 1962. Fyrir nýliðið ár var kostnaðurinn af almannatryggingunum ekki 600 millj. kr., heldur 359.5 millj, kr. Ríkisreikningurinn liggur fyrir hv. alþm. á borðinu, og talan sýnir sig alveg glöggt, og samkv. fjárlagafrv. fyrir yfirstandandi ár, 1963, er gert ráð fyrir því, að öll útgjöld almannatryggingakerfisins verði 434 millj. kr., en ekki 600 millj. kr. En hvernig er þá þessi tala til komin, sem hæstv. félmrh. notar gjarnan, þegar hann vill gera mikið úr því, hvað mikið sé búið að gera í þessum málum? Þar er um að ræða áætluð útgjöld á næsta ári, árinu 1964, þegar nýtt kerfi kemur hér til framkvæmda að verulegu leyti og þær breytingar eiga að taka gildi, sem samþykktar voru á s.l. vori. En þar er ekki aðeins um að ræða hreina útgjaldaaukningu á sambærilegum grundvelli og áður var, heldur er þar einnig að verulegu leyti um að ræða tilfærslu á greinum fjárlaga. Með þeirri breyt. var gert ráð fyrir því að fella niður hið svonefnda skerðingarákvæði og framkvæma tryggingalögin þannig, að allir aðilar geti fengið fullar tryggingabætur, þeir sem hljóta ellilaun eða örorkubætur, þrátt fyrir aðrar tekjur eða önnur laun, sem þeir aðilar kunna að hafa. Ellilaunin og örorkubæturnar hækka því allverulega hjá ýmsum aðilum frá því, sem áður var. En um leið eru hins vegar útgjöld ríkisins á 18. gr. fjárl. lækkuð stórkostlega, vegna þess að þar fengu ýmsir þessara aðila aukalaun eða önnur laun, sem verkuðu eins og beinn frádráttur í sambandi við greiðslu almannatrygginganna. Samanburðinn meira að segja, þegar um er að ræða útgjöldin fyrir árið 1964, er því ekki rétt að miða við útgjaldatölur almannatrygginganna fyrir liðin ár. En þessar aths. mínar sýna það alveg greinilega, að þessi mælikvarði, sem hæstv. félmrh. vill nota á það, hvað við séum nú komnir langt í sambandi við almannatryggingalögin, sýnir, að það er afar ófullkominn mælikvarði að miða við þessa útgjaldaupphæð. Annað verkar hér einnig á og um það munar mjög mikið. Með setningu efnahagslaganna frá 1960, þegar gengislækkunin mikla var ákveðin í febrúarmánuði, var tekin inn í almannatryggingalagakerfið mjög veruleg útgjaldaupphæð í auknum fjölskyldubótum, sem var yfirlýst af hálfu ríkisstj. á sínum tíma að væri engin venjuleg tryggingamálastarfsemi, heldur fyrst og fremst greiðsla til þess að standa undir vaxandi dýrtíð, sem þá átti að skella yfir. Og það hefur líka komið greinilega fram og kemur m. a. fram í flutningi þessa frv., að ríkisstj, telur, að það verði að fara með þessa upphæð á allt annan veg en aðrar tryggingabætur. En þessi upphæð, sem þá var tekin inn í útgjöld almannatrygginganna, nam í kringum 180 millj. kr. Þar var ekki verið að breyta í grundvallaratriðum á neinn hátt meginatriðum í tryggingakerfinu, sem voru bætur til gamalmenna og öryrkja og annarra slíkra, heldur var þar um ákveðið form á niðurgreiðslu á dýrtíð að ræða, - niðurgreiðslu, sem gekk jafnt yfir ríka og fátæka í þessu landi, því að þeir allra tekjuhæstu, sem til eru í landinu, fá ekki síður greiðslu af þessari upphæð en hinir fátækustu, því að vitanlega eiga hinir tekjuhæstu og efnamestu í landinu ekkert síður börn en hinir. Samanburður á þessum grundvelli, sem hæstv. ráðh. hefur því gert, er alrangur og segir ekkert eða afar lítið til um það, hvernig er búið að þeim tryggðu í aðalatriðum. Hitt er auðvitað miklum mun réttara, sem hér hefur verið sýnt fram á í þessum umr., að bera saman jafnmikil grundvallaratriði og ellilaunabæturnar og framfærslukostnaðinn fyrr og aftur nú, hvernig þetta hefur hreyfzt til, og ég hygg, að samanburður á þessu muni leiða í ljós, að framfærslukostnaðurinn hefur hækkað fyllilega eins mikið og bæturnar hafa hækkað um, t.d. til gamalmenna og öryrkja. Í þessum efnum má svo ekki gleyma einu, að eitt er það, sem gerzt hefur einmitt í tíð núverandi ríkisstj. varðandi þessi tryggingamál, sem hefur verið hinum tryggðu til mikils óhagræðis, en það er það ákvæði, þegar samþykkt var að hætta að miða tryggingabæturnar við vísitölu framfærslukostnaðar. Afnám þessa ákvæðis hefur orðið til þess, að bæturnar til gamla fólksins og til öryrkjanna hafa alltaf orðið eftir á, dregizt aftur úr og hafa orðið verðminni og haft minna notagildi en þær hefðu haft, hefði það gamla ákvæði verið í gildi, sem verið hafði í gildi um langan tíma áður, en það var að miða tryggingabæturnar alltaf við framfærsluvísitölu. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en ég tek undir það, sem hér hefur verið sagt, að ég tel, að þegar það liggur nú fyrir, hvað þessi takmarkaða hækkun, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., er seint á ferðinni, og miðað við þær breytingar, sem orðið hafa t.d. í launagreiðslum til opinberra starfsmanna og ýmissa annarra, þá eigi nú að breyta þessu frv. þannig, að bæturnar samkvæmt almannatryggingunum verði hækkaðar til fulls samræmis við það, sem orðið hefur í öðrum launagreiðslum frá hálfu ríkisins, og að það eigi einnig að taka upp í frv. gamla ákvæðið, sem lengi hafði verið í gildi, en það er að miða bæturnar jafnan við framfærsluvísitölu; eins og hún er á hverjum tíma.



Herra forseti. Það eru nokkur atriði í ræðum hv. stjórnarandstæðinga, sem hafa komið mér til þess að kveðja mér hljóðs í þessum umr., en þar sem ég veit, að hæstv. forseti hefur áhuga á því að koma málinu áfram, skal ég lofa því að vera ekki langorður. Ég tók ekki betur eftir en hv. síðasti ræðumaður, 5. þm. Austf., segði, að skipting landsins í verðlagssvæði og afnám skerðingarákvæðanna ættu fyrst að koma til framkvæmda á næsta ári. Þetta er alger misskilningur. Skerðingarákvæðin voru afnumin í hittiðfyrra og þau hafa ekki verið í gildi, hvorki í fyrra né á þessu ári, og skipting landsins í verðlagssvæði kom til framkvæmda á þessu ári. Þetta er eitt dæmi um ónákvæmni stjórnarandstæðinga í málflutningi sínum, þegar þeir eru að reyna að gera lítið úr þeim endurbótum, sem orðið hafa á almannatryggingunum í tíð núv. ríkisstj. En ég fullyrði, að þær endurbætur eru meiri en nokkurn tíma áður hafa átt sér stað. Það má segja, að frá upphafi trygginganna hafi ellilífeyririnn verið tiltölulega lágur og í sumum tilfellum lægri en aðrar bætur, og það má líka segja, að ellilífeyririnn hafi ekki hækkað nægilega mikið. Ég tek undir það, að mjög æskilegt væri að geta gert stærri átök í þeim málum. En einmitt þessi tvö atriði, sem ég nefndi áðan, afnám skerðingarákvæðanna og afnám skiptingar landsins í verðlagssvæði, hafa fært miklu fleiri og stærri hópa ellilífeyrisþega hækkun á ellilífeyri en nokkurn tíma áður hefur átt sér stað í tíð annarra ríkisstjórna. Þetta verður ljóst, ef menn athuga það, að á 2. verðlagssvæði var ellilífeyririnn um 23–25% lægri en hann var á 1. verðlagssvæði. Á þessu ári, þegar verðlagssvæðaskiptingin var afnumin, fengu þess vegna ellilífeyrisþegar, sem áður voru á 2. verðlagssvæði, um 25% hækkun, þegar mismunurinn var afnuminn, auk þeirrar almennu hækkunar, sem þeir hafa einnig notið. Ég held, að það hafi verið hv. 5. þm. Reykv., sem gerði samanburð á daggjöldum á elliheimilum og ellilífeyrinum, og ég verð að segja, að ég get ekki tekið undir það með hv. 1. þm. Austf., að málflutningur hv. 5. þm. Reykv. sé óvefengjanlegur. Ég veit ekki, hvaða dvalarheimili hann hefur miðað við, þegar hann upplýsti um dvalarheimilistaxtann, en ég hef þær upplýsingar frá Tryggingastofnun ríkisins, sem nú skal greina: Daggjald á Grund hér í Reykjavík er fyrir venjulegan vistmann 130 kr. á dag og fyrir sjúklinga 150 kr. Þegar hv. 5. þm. Reykv. var að tala um það, hvað ellilífeyririnn væri mörg prósent af dvalarkostnaðinum á elliheimilunum, þá fann hann það út, að lífeyririnn væri tiltölulega lítill hluti af vistgjaldi þeirra, sem eru rúmliggjandi eða sjúklingar á elliheimilunum. En hann þagði alveg um það, sem er kjarni málsins, að fyrir þessa sjúklinga greiða tryggingarnar 100% kostnaðar, og þetta er stór hópur af því fólki, sem vistast í elliheimilunum. Á dvalarheimilinu Ási í Hveragerði er daggjaldið 130 kr. fyrir vistmenn, í Skjaldarvík við Akureyri er það 110 kr., á Blönduósi er það 100–125 kr. eftir því, hvort margir eru í stofu eða einn, í Keflavík er það 95–100 kr., á Akranesi 80.87 kr., á Ísafirði 95120 kr. og á Sólvangi 115–122 kr. Þessar upplýsingar sýna það, að með góðum og gildum rökum er hægt að vefengja þær tölur, sem hv. 5. þm. Reykv. bar hér á borð og miðaði prósentureikning sinn við. En stærsta fölsunin í málflutningi hans er auðvitað sú að ganga algerlega fram hjá því, að stór hópur af því fólki, sem dvelst á elliheimilunum, fær dvalarkostnaðinn að fullu borinn uppi að tryggingunum í einu eða öðru formi. Það eru ekki endilega ellitryggingarnar; það geta einnig verið sjúkratryggingarnar eða ríkisframfærslan, sem greiða dvalarkostnað þeirra að fullu. Og í framhaldi af þessu vil ég aðeins minna á, að samkv. þeirri miklu breytingu, sem gerð var á almannatryggingalögunum s.l. vor, heimilast tryggingunum frá næstu áramótum að greiða ekki einungis dvalarkostnað þeirra, sem eru ellisjúkir, að fullu, heldur einnig allra vistmanna. En náttúrlega má segja, að það séu ýmsir, sem eigi ekki þess kost að dvelja á elliheimilum, og það væri æskilegt að geta gert betur fyrir þá, og það er áreiðanlegt, að næsta átakið, sem gert verður í tryggingamálunum, verður það að bæta þeirra hlut. En það, sem gert hefur verið á síðustu árum og er nú verið að gera í þessum efnum, er meira átak en gert hefur verið nokkru sinni áður.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð um þetta litla mál nú. Eitt af því, sem hæstv, ráðh. sagði hér áðan, var það, að ég hefði sjaldan sýnt áhuga á umbótum á tryggingunum, en sá hv. þm., sem hér talaði seinast, hv. 2, landsk., Birgir Finnsson, minntist á tvær stórkostlegar umbætur, sem gerðar hefðu verið á almannatryggingalögunum.  Þá er það annað atriði. Hæstv, ráðh. sagði, að það væru okkar flokksmenn, stjórnarandstöðunnar, Alþb. og Framsfl., sem mestu réðu í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Þetta getur rétt verið, stjórnarflokkarnir séu þar í minni hluta. En svo mikið er víst, að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja bar fram launakröfur fyrir opinbera starfsmenn, sem höfðu verið þaulræddar í öllum „instönsum“ þeirra samtaka og voru bornar fram einróma í umboði allra samtakanna. Þannig eru þær til komnar. En það eru ekki þær kröfur, sem við vorum að óska eftir og krefjast að yrðu yfirfærðar á gamla fólkið. Nei, við fórum aðeins fram á það í allri okkar hógværð, hvort sem við höfum brýnt röddina meira eða minna, þá var það nú ekki hættulegra en það, að við vorum að krefjast, þess, að gamla fólkinu yrðu ákveðnar hækkanir samkv. niðurstöðum launadómenda ríkisstj., en ekki eftir óbilgjörnum kröfum framsóknarmanna og kommúnista í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Og þess vegna væri ástæða fyrir hæstv. ráðh. að dvelja heldur við niðurstöðu kjaradóms en það, að stjórnarandstaðan nú sé svo óbilgjörn, að hún vilji fara fram á það við hæstv. ríkisstj., að hún ætli gamla fólkinu meðaltal þeirra launabóta, sem opinberir starfsmenn fengu að dómi gengnum, Ósanngjarnari en þetta erum við nú ekki. En ég hygg, að það hafi hér, bæði með upplýsingum hv. 5. þm. Reykv. og mínum, sem vitnaði hins vegar til vísitölunnar, verið sýnt fram á, að ellilífeyrir og örorkubætur hafa síðan í marz 1960 aðeins hækkað um 27%, en matvörur um 75% og fatnaður um 46%, og það eru matvörur og fatnaður, sem gamla fólkið þarf til að framfleyta sér með fyrst og fremst, og svo húsnæði, 27% annars vegar sjálf vísitala ríkisstj., en 75% hækkuð vísitala um matvörur og 46% um klæðnað, og allir vita, hvers konar liður húsnæðiskostnaðurinn er, hvort sem hann er hjá gömlum eða ungum. Og við förum þess vegna fram á það, að gamla fólkinu sé ætluð meðaltalshækkun opinberra starfsmanna, þegar endurskoðun fer fram á tryggingabótum þess.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv. 2. landsk. þm., Birgis Finnssonar. Hann sagði, að hv. 5. þm. Reykv. (ÞÞ) hefði verið hér með blekkingar áðan, þegar hann var að nefna daggjöld á elliheimilinu Grund og bar þau saman við ellilaunin núna og síðan hvort tveggja við árið 1958. Svo kemur hv. þm. sjálfur með tölurnar frá elliheimilinu Grund, 130 kr. á dag fyrir almenna dvalarmenn og 150 fyrir sjúklinga, og þá koma út nákvæmlega sömu tölurnar og hv. þm. Þórarinn Þórarinsson var með. Þetta eru um 47500 kr. fyrir almenna vistmenn, en 54750 fyrir sjúklinga. Hver er þá blekkingin? En það, sem hv. 5. þm. Reykv. var að sýna, var, hversu mikill hluti af dvalarkostnaðinum ellilaunin væru nú og hvað þau hefðu verið mikill hluti 1958, það var ekkert annað en samanburður. Hv. þm. Birgir Finnsson nefnir nokkur dvalarheimili, eins og Skjaldarvík, Keflavík, Blönduós og einhver fleiri. Ég ætla ekki að rengja þær tölur, þetta getur verið eitthvað misjafnt. En af hverju nefndi hann engar tölur frá þessum heimilum 1958? Af hverju gerði hann enga tilraun til að bera þessi tvö ár saman, 1963 og 1958, eins og hv. 5. þm. Reykv. gerði? Það var innihaldið í .ræðu hv. 5. þm. Reykv., og hann sýndi fram á, að kjörin hefðu versnað. Ef hv. 2. landsk. þm. vill afsanna það, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði, verður hann að koma með tölurnar frá öllum þessum dvalarheimilum 1958 og bera þær saman við tölurnar, sem hann nefndi áðan, annars er ekkert innihald í ræðu hans.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Vestf. virðist ekki hafa skilið það, að með því að upplýsa um daggjöldin á fleiri stöðum en á elliheimilinu Grund, þá sýndi ég fram á, - og það var það eina, sem ég sagði um niðurstöðu hv. 5. þm. Reykv. í þessu sambandi, - að niðurstaða hans væri vefengjanleg. Hún er vefengjanleg vegna þess einfaldlega, að vistmennirnir, sem njóta ellilífeyris, búa ekki allir á elliheimilinu Grund. Þeir eru á fleiri stöðum, þar sem daggjöldin eru lægri. Ég hef ekki haft aðstöðu til á þeim tíma, sem við höfum setið hér á fundi, að kanna upplýsingar hv. 5. þm. Reykv. um þessi daggjöld frá árinu 1958. Það getur vel verið, að það gefist tækifæri til þess síðar, og þá skal ég gera það. En stærsta blekkingin í málflutningi hv. 5. þm. Reykv., - mér þykir leiðinlegt, að hann skuli vera farinn af fundi og geti ekki hlustað á þetta, - hún er sú, að hann gekk algerlega fram hjá þeirri staðreynd, að tryggingakerfið borgar 100% dvalarkostnað fyrir stóran hóp vistmannanna á elliheimilunum.



Eins og ég sagði áðan, ætla ég ekki að taka mikinn þátt í þessum umr. Mig langaði aðeins að segja út af því, sem hv. þm. sagði síðast, sessunautur minn, sem var að setjast: Röksemdafærsla hans er á þessa lund: Vegna þess að ríkið borgar að fullu fyrir suma, má hinum standa á sama, hvort það er meira eða minna, sem þeir fá nú samanborið við það, sem var 1958. - Þetta er málflutningur hv. þm.