Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég ásamt þrem þm., þeim hv. 4. þm. Norðurl. v. (EI), 1. þm. Norðurl, v. (SkG) og 9 landsk. (JÞ), hef leyft mér að flytja þáltill. þá á þskj. 30, sem hér liggur fyrir. Till. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að láta gera á grundvelli l. nr. 47 7. maí 1946 og l. nr. 60 24. maí 1947 kostnaðaráætlun um byggingu og rekstur verksmiðju á Siglufirði til niðursuðu og niðurlagningar á síld og öðrum síldarafurðum. Áætlun skal lokið fyrir 1. okt. 1960.“ Bygging niðursuðu- og niðurlagningarverksmiðju á Siglufirði er mál, sem búið er að vera á dagskrá í fjöldamörg ár. Þó að merkilegt megi teljast, hefur þetta mál mætt allmikilli andstöðu og ég vil segja skilningsleysi ýmissa áhrifamanna, sem um þessi mál hafa fjallað. Þessi andstaða hefur ekki komið fram í opinberri baráttu á móti málinu, þegar það hefur verið til umr. á Alþ. eða annars staðar, heldur fyrst og fremst í neikvæðri andstöðu, þegar rætt hefur verið um framkvæmdir. Útkoman hefur því orðið sú, að ekkert raunhæft hefur verið gert til framdráttar málinu. Árið 1946 voru samþ. á Alþ. 1. um niðursuðuverksmiðju. sem reist skyldi á Siglufirði. Eins og grg. ber með sér, var að tilhlutan þáv. atvmrh., Áka Jakobssonar. þáv. þm. Siglf., flutt frv. til l. um byggingu síldarniðursuðuverksmiðju ríkisins. Frv. var flutt af sjútvn. Nd. Í 1. gr. frv. segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. er heimilt að reisa og reka á Siglufirði verksmiðju til þess að sjóða niður og leggja síld í dósir.“ Í 2. gr. segir: „Tilgangur verksmiðjunnar er að hafa forustu um niðursuðu og niðurlagningu síldar í dósir með það fyrir augum að miðla reynslu og þekkingu á þessu sviði til annarra slíkra verksmiðja, sem reistar kunna að verða á landinu.“ Frv. hlaut hinar beztu undirtektir hjá öllum þorra þáv. alþm. Ég hef lesið yfir allar umr., sem fram fóru um málið á Alþ., og kemur þar í ljós, að því er virðist, mikill áhugi alþm. fyrir framgangi málsins. Eitt atriði var þó, sem menn deildu um, og það var stjórn væntanlegs fyrirtækis. Nokkrir þm. vildu að stjórn verksmiðjunnar svo og allar framkvæmdir, svo sem bygging verksmiðjunnar og rekstur, yrði falin síldarverksmiðjum ríkisins. Meiri hl. þm. beggja d. var samþykkur till. atvmrh. um, að sérstök stjórn yrði skipuð, sem sæi um byggingu verksmiðjunnar og annaðist um allan rekstur hennar. Þetta sjónarmið varð ofan á. Atvmrh. skipaði þriggja manna stjórn fyrir fyrirhugaða verksmiðju, sem hóf þá þegar nauðsynlegan undirbúning, svo sem útvegun nauðsynlegra véla, útvegun lóðar o.fl. Málið virtist nú vera komið á mjög góðan rekspöl, menn búsettir á Siglufirði voru málinu mjög fylgjandi, bæjarstjórn lét af hendi viðunandi lóð undir fyrirtækið og sýndi í verki mikinn áhuga og velvild til fyrirhugaðs mannvirkis. Árið 1947 urðu stjórnarskipti í landinu. Nýsköpunarstjórnin lét af störfum, og við tók nú stjórn, sem var samsteypustjórn, að mig minnir þriggja flokka. Eitt fyrsta verk þeirrar stjórnar var að flytja frv. til l. um breyt. á l. um niðursuðuverksmiðjuna, þannig að stjórn fyrirhugaðrar verksmiðju skyldi falin stjórn síldarverksmiðja ríkisins á Siglufirði. Frv. þetta náði fram að ganga, og stjórn niðursuðuverksmiðjunnar var leyst frá störfum. Fyrsta verk stjórnar SR var að afturkalla pantanir á vélum til verksmiðjunnar, sem fyrrv. stjórn hafði gert. Með þeim ráðstöfunum þótti sýnt, hvert stefndi um frekari framkvæmdir, enda kom það á daginn, að það eru þær einu framkvæmdir, sem stjórn síldarverksmiðja ríkisins hefur gert í málinu. Hvað því hefur valdið, að stjórn SR hefur ekkert gert til þess að koma málinu áleiðis, verður ekki rætt hér að neinu ráði. Sjálfsagt getur margt komið þar til greina, svo sem örðugleikar á útvegun lánsfjár, vöntun hæfra sérfræðinga í niðursuðuiðnaði og síðast, en ekki sízt, ótrú forráðamanna SR á fyrirtækinu og vantrú þeirra á því, að hægt væri að útvega örugga markaði fyrir framleiðsluvörur verksmiðjunnar. Þá má og benda á, að á árunum eftir að l. um niðursuðuverksmiðjuna voru samþ. voru mikil síldarleysisár, og hefur það að sjálfsögðu haft sín áhrif og að einhverju leyti til þess, að úr framkvæmdum varð ekki. Nú er það svo, að þegar ráðizt er í nýjar framkvæmdir, sérstaklega þegar um er að ræða uppbyggingu nýs og áður lítt þekkts atvinnuvegar, má búast við allmiklum byrjunarörðugleikum, bæði við framleiðsluna sjálfa og líka við útvegun markaðanna, Niðursuða á síld og niðurlagning síldar í dósir var þá lítt þekktur atvinnurekstur hérlendis, og þær fáu tilraunir, sem gerðar höfðu verið með niðursuðu á síld, höfðu gefizt misjafnlega. Bar þar margt til, svo sem fjárskortur þeirra. sem tilraunirnar gerðu, og þá kannske fyrst og fremst vöntun á hæfum og góðum sérfræðingum í niðursuðuiðnaði. Þá var það og skoðun margra þeirra manna, sem fengust við sölu sjávarafurða erlendis, að það mundi vera miklum örðugleikum bundið að selja niðursuðuvörur út úr landinu, en án þess að hægt sé að selja framleiðsluna á erlendum markaði, er óhugsandi, að hægt sé að reka slíkt fyrirtæki. Innlendur markaður fyrir niðursuðuvörur hlýtur alltaf að vera mjög takmarkaður. Það er því höfuðskilyrði fyrir rekstrarmöguleikum slíks fyrirtækis sem niðursuðuverksmiðju, að hægt sé að selja vöruna úr landi og það á hagstæðu verði. Nú er það vitað, að nágrannaþjóðir okkar, svo sem Norðmenn og Svíar, hafa um fjöldamörg ár haft með höndum niðursuðu og niðurlagningu á síld af ýmsum stærðum og gerðum í allstórum stíl og það með mjög góðum árangri. Vitað er, að við Íslendingar höfum bezta fáanlegt hráefni til slíkrar framleiðslu. Svíar kaupa árlega af okkur allmikið magn kryddsíldar og sykursíldar, sem þeir að miklu leyti leggja niður í dósir sem flök og gaffalbita. Með því að flytja síldina út sem fullunnin matvæli er óhætt að fullyrða, að verðmæti hennar mundi þrefaldast, miðað við það, sem nú er. Það er því ljóst, að hér er um mjög mikið hagsmunamál að ræða, sem er óverjandi að draga á langinn öllu lengur. Allar líkur benda til þess, að hægt sé að útvega mikla og góða markaði fyrir niðursoðnar sjávaraturðir, svo sem síld, sjólax í olíu og hrogn, en þau eru nú flutt út óunnin, að ég held aðallega til Svíþjóðar, en Svíarnir sjóða þau svo niður og selja þau til annarra landa, svo sem Ameríku og Grikklands, með ágætum hagnaði, eftir því sem sagt er. Það ætti öllum landsmönnum að vera áhugamál að auka framleiðslu okkar og gera hana fjölbreyttari og breyta okkar góðu hráefnum í fullunnin matvæli. Allar þjóðir heims stefna hröðum skrefum að því að auka og endurbæta iðnað sinn og taka í þjónustu sína hin fullkomnustu tæki. Við Íslendingar verðum að vera vel á verði, ef við eigum ekki að dragast aftur úr á þessu sviði. Við verðum að leggja ótrauðir út á nýjar brautir. Við getum verið stoltir af því að eiga duglegustu og afkastamestu sjómenn í heimi, og við vitum, að í hafinu kringum landið eru ein auðugustu fiskimið heims. Þetta er allt gott og blessað. En í ljósi þessara staðreynda verðum við að hafa það hugfast, að það er engan veginn nægilegt að afla mikils. Við verðum jafnhliða að vinna að því með öllum tiltækilegum ráðum að breyta þessu ágæta hráefni í fullunnin matvæli og senda þau þannig á erlendan markað. Allar þjáðir keppa að því að láta vinna sem mest og bezt úr þeim hráefnum, sem þær framleiða í heimalöndum sínum. Enn þá seljum við úr landi mjög mikið magn af hinu ágætasta hráefni, sem hægt væri að breyta í fullkomin matvæli. Ég tel, að á þessu þurfi að verða breyting og því fyrr, því betra. Með því að flytja út fullunnin matvæli vinnst tvennt: Í fyrsta lagi fæst stórum meiri gjaldeyrir fyrir vöruna þannig flutta fullunna en áður. Í öðru lagi mundi skapast mikil atvinna í landinu með tilkomu hinna nýju iðnaðarfyrirtækja. Þar sem mestallt verðlag er nú mjög breytt frá því, sem var, þegar lögin frá 1946 og 1947 um síldarniðursuðuverksmiðju ríkisins voru samþ., þótti rétt að flytja þetta mál hér á Alþ. sem þáltill., þar sem skorað sé á ríkisstj. að láta gera kostnaðaráætlun um byggingu og rekstur slíkrar verksmiðju, eins og tillagan gerir ráð fyrir. Við flm. óskum þess, að mál þetta fái örugga og jákvæða fyrirgreiðslu hjá hv. þm. og hæstv. ríkisstj. Ég vil svo leyfa mér að leggja til við hæstv. forseta, að umr. verði frestað og till. verði vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Á þskj. 39 hef ég ásamt fjórum öðrum hv. þm. leyft mér að flytja till. þá, sem nú er til umr. Till. fjallar um, að Alþingi skori á ríkisstj. að láta rannsaka fjárþörf veðdeildar Búnaðarbanka Íslands og undirbúi síðan tillögur um, hvernig tryggja megi veðdeildinni starfsgrundvöll með það fyrir augum, að hún geti gegnt hlutverki sínu fyrir landbúnaðinn á viðhlítandi hátt. Það er alkunnugt, að á undanförnum árum hefur verið miklum vandkvæðum bundið að fá veðlán til lengri tíma út á jarðeignir og húsakost í sveitum, nema um nýbyggingar eða nýrækt hafi verið að ræða. Þetta hefur sérstaklega komið sér illa fyrir þá, sem hafa viljað kaupa jarðir og reisa bú. Eina stofnunin, sem hefur talið það innan síns verkahrings að hlaupa undir bagga með þessum aðilum, er veðdeild Búnaðarbankans. en vegna efnaleysis hefur hún orðið að vísa frá fjöldamörgum lánsbeiðnum, enda þótt lánsupphæðir til hvers og eins væru mjög takmarkaðar með starfsreglum deildarinnar. Með fyrirmælum 1930 var ákveðið, að lánsfjárhæð mætti ekki fara fram úr 3/5 hlutum af virðingarverði fasteignar. Eignir skyldu metnar til verðs, sem þær eftir beztu vitund virðingarmanna hefðu í kaupum og sölum. Með bréfi atv.- og samgmrn. í júní 1943 var Búnaðarbankanum samkvæmt ósk bankans leyft að stofna nýjan flokk veðdeildar bankans, eins og orðað er í bréfinu, en það skilyrði sett ásamt öðrum, að lánsfjárhæðin í hverju einstöku tilfelli mætti ekki fara fram úr 60% af landverði jarðar, miðað við gildandi fasteignamat, og 30% af húsverði og annarra varanlegra mannvirkja á jörðinni, miðað við sama mat. Með þessum fyrirmælum rn. var hámark lána úr deildinni út á hverja jörð stórkostlega skert frá því, sem verið hafði áður, þar sem miða átti eftirleiðis við gildandi fasteignamat í stað mats, sem byggðist á sölu- og kauptillverði, þ.e.a.s. markaðsverði viðkomandi eignar, eftir því sem næst yrði komizt. Frá þessari reglu og skerðingu var svo fallið þremur árum síðar og þá aftur heimilað að lána allt að 60% af landverði og 30% af húsaverði samkvæmt matsgjörð dómkvaddra manna á veðinu og þá miðað við gangverð viðkomandi eignar, eins og fram var tekið í bréfi landbrn. til Búnaðarbankans. dags. 6. ágúst 1946. Það er svo saga út af fyrir sig, að vegna getuleysis veðdeildarinnar hafa forráðamenn Búnaðarbankans ekki treyst sér til annars en að takmarka lánsfjárhæð til hverrar jarðar við 35 þús. kr. Má segja, að miðað við allt verðlag sé sú upphæð alls kostar ófullnægjandi. Varðandi lánamál landbúnaðarins verður það að viðurkennast, sem betur fer, að tiltölulega greiður aðgangur hefur verið að lánum til nýrra framkvæmda. Á ég með því við lánveitingar stofnsjóða landbúnaðarins, ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs. Meðan veðdeild Búnaðarbankans hefur staðið svo til galtóm, hefur báðum þessum sjóðum verið séð fyrir milljónatugum árlega og þeir því getað lánað út á framkvæmdir nokkurn veginn eftir því, sem þeim hefur miðað áfram. Um það eru menn sammála, að nauðsynlegt sé að veita lán til nýræktar og nýbygginga í sveitum, ef uppbyggingin á þar ekki að stöðvast, en fram hjá þeirri staðreynd má hins vegar ekki ganga, að oft getur verið jafnrík ástæða til lánveitinga, þótt ekki sé um nýjar framkvæmdir að ræða. Við það munu flestir kannast, að illa gengur oft og tíðum að selja góðar jarðir, þótt vel séu í sveit settar og hafi greiðan aðgang að markaði fyrir afurðir sínar. Oft og tíðum stendur ekki á mönnum, sem vilja kaupa, heldur hinu, að þeim eru allar leiðir lokaðar til þess að fá lán. Jarðarverð er nú orðið það hátt, að sárafáir hafa nokkra getu til þess að festa kaup á meðaljörð nema með því móti að stofna til skulda í sambandi við kaupin. Þá koma ekki til greina nema samningsbundin lán til lengri tíma, ef vel á að fara, þar sem sá arður er ekki af búskapnum, að hann standi undir skyndilánum. Það á einmitt að vera verkefni veðdeildarinnar að geta hlaupið myndarlega undir bagga með mönnum, þegar þannig stendur á. Þjóðfélagslega séð er það jafnnauðsynlegt, að eigendaskipti geti átt sér stað á jörðum með kaupum eins og að aðstoða menn með lánveitingum og styrkjum til þess að koma upp nýrækt og nýjum húsakosti. Við stofnun veðdeildar Búnaðarbankans og eftir að hún tók til starfa mun það hafa verið hugmyndin að tryggja henni a.ð verulegu leyti rekstrarfé með útgáfu og sölu bankavaxtabréfa. Ef hér á landi hefðu verið skilyrði fyrir heilbrigðan verðbréfamarkað, má gera ráð fyrir því, að sala slíkra verðbréfa hefði tryggt deildinni töluvert fjármagn til útlána. Eins og allir vita, hefur þróunin í efnahagsmálunum hins vegar verið í þá áttina, að ógerlegt hefur verið að selja á frjálsum markaði verðbréf, sem greiðast hafa átt upp á mörgum árum, nema þá með miklum afföllum. Þetta ástand hefur því raunverulega útilokað veðdeildina og aðrar svipaðar stofnanir í landinu frá því að fá fé frá sparifjáreigendum. Til þess að hindra það, að veðdeildin yrði með öllu fjárvana og þar með óstarfhæf, hefur því orðið að gera ráðstafanir til þess að útvega henni fjármagn með öðrum hætti. Vil ég í stuttu máli drepa á þær nánar, sem mér er kunnugt um. 1) Þegar tekjuafgangi ríkissjóðs árið 1951 var ráðstafað, fékk veðdeildin 1 millj. króna í sinn hlut. 2) Með lögum 1955 um ráðstöfun á greiðsluafgangi ríkissjóðs árið 1954 var heimilað að lána veðdeildinni 4 millj. kr. af greiðsluafganginum með 5½% vöxtum og til 20 ára. Var sú heimild notuð og upphæðin greidd veðdeildinni. 3) Með l. nr. 31 frá 1954 var svo ákveðið, að meðan veðdeild Búnaðarbanka Íslands er ekki með frambúðarráðstöfunum séð fyrir því fé, sem henni er nauðsynlegt til að geta sinnt því margþætta hlutverki, sem henni er ætlað að lögum, skuli ríkisstj. tryggja henni með samningum við Landsbanka Íslands og aðrar peningastofnanir eða á annan hátt affallalausa sölu bankavaxtabréfa. er nemi árlega a.m.k. 1 millj. og 200 þús. kr. Í lögunum er nú tekið fram, að ríkisstj. geti ákveðið, að Tryggingastofnun ríkisins, Brunabótafélag Íslands og Söfnunarsjóður Íslands kaupi þessi bréf, og ákveður hún árlega upphæðina, eftir að hún hefur kynnt sér hag hlutaðeigandi stofnana og jafnframt leitað álits forstöðumanna þeirra. Hvernig sem á því stendur, hafa þessi lög aldrei komið til framkvæmda, eftir því sem ég bezt veit. 4) Í lögum nr. 44 frá 1957, um skatt á stóreignir, var ákveðið, að einn þriðji hluti þess skatts, sem innheimtist, skyldi renna til veðdeildar Búnaðarbankans. Samkvæmt þessum lögum mun deildin nú þegar hafa fengið 2 millj. og 100 þús. kr., og á árinu 1958 lánaði seðlabankinn henni 5 millj. kr. út á væntanlegar tekjur af þessum skatti. Um það, hvað deildin muni eiga eftir að fá af stóreignaskatti, get ég ekki sagt með neinni vissu, en gizka á, að það muni nema nálægt 22 millj. kr. 5) Tekið var fram í lögum frá 1957, um húsnæðismálastofnun o.fl., að fé það, sem fengist í gegnum skyldusparnaðinn og kæmi úr sveitunum. skyldi ávaxtast í veðdeildinni. Þessu fé verður veðdeildin að sjálfsögðu að skila aftur á sínum tíma og þá með vöxtum og vísitöluuppbót, ef einhver er. Um s.l. áramót mun deildin hafa fengið af skyldusparnaði um 6 millj. og 700 þús. kr. 6) Á árunum 1955 og 1956 mun veðdeildin hafa fengið lán úr ríkissjóði samtals að fjárhæð 6 millj. kr., sem síðan var breytt í óafturkræft framlag árið 1957. 7) Árið 1957 fékk veðdeildin 5 millj. kr. hjá atvinnuleysistryggingasjóði að láni. Allar þessar ráðstafanir hafa orðið til þess að létta undir með veðdeildinni, þótt þær hafi ekki hrokkið til þess, að hún gæti veitt þá þjónustu, sem brýn nauðsyn er fyrir. Í útlánum hjá deildinni munu nú vera um 27.5 millj. kr. Eigið fé deildarinnar með varasjóði mun vera um 10.7 millj. kr. Það, sem á vantar til þess að ná útlánunum, er lánsfé, sem deildin hefur fengið frá seðlabankanum, atvinnuleysistryggingasjóði og af skyldusparnaði. Vegna þess, hvernig til hefur tekizt í fjármálalífi okkar undanfarandi ár, verður það án efa vandamál, hvernig tryggja megi veðdeildinni fjárráð til frambúðar. Við flm. þessarar till. teljum vænlegast til árangurs, að ríkisstj. láti rannsaka, hvaða leiðir komi helzt til greina, og geri á grundvelli þeirrar athugunar ákveðnar tillögur, sem þá yrðu væntanlega lagðar fyrir Alþingi. Ríkisstj. hefur greiðan aðgang að öllum gögnum og upplýsingum, sem að gagni mega koma, og mundi að sjálfsögðu hafa samráð við Búnaðarbankann og aðrar stofnanir landbúnaðarins. Fram hjá þeirri staðreynd verður og ekki heldur gengið, að varanleg lausn á fjárhagserfiðleikum veðdeildarinnar fæst ekki án tillits til annarra vandamála varðandi lánamálin í heild. Því er lagt til, að ríkisstj. láti rannsaka fjárþörf veðdeildarinnar og geri síðan tillögur um það, hvernig tryggja megi henni fjármagn, svo að hún geti starfað með eðlilegum hætti. Ég leyfi mér því að fara fram á það við hæstv. forseta, að umr. verði frestað og till. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Þessi till. er um það, að rannsökuð verði fjárþörf veðdeildar Búnaðarbankans og síðan gerðar till. um það, hvernig unnt sé að tryggja henni fjármagn, til þess að hún geti starfað með eðlilegum hætti. Um þetta er vitanlega gott eitt að segja, því að það er þörf fyrir fé til veðdeildar Búnaðarbankans, til þess að hún geti gegnt sínu hlutverki. Hv. 1. flm. hefur gert nokkra grein fyrir því í ræðu sinni, hvað gert hefur verið af hálfu Alþingis og ríkisstjórna að undanförnu til þess að bæta úr fjárþörf veðdeildarinnar. Hann nefndi m.a., að stundum hefur verið ákveðið á Alþ. að láta til veðdeildarinnar nokkrar fjárupphæðir af greiðsluafgangi ríkissjóðs. Þannig var það árin 1954 og 1955, og síðar var ákveðið með lögum frá Alþ., að þau lán, sem veðdeildin hafði þannig fengið frá ríkissjóði, skyldu eftir gefin ásamt vöxtum af þeim. Það var í samræmi við þetta, sem áður hafði gerzt, sem fulltrúar Framsfl. í fjvn. á síðasta aðalþingi báru fram till. um það, að veðdeildin fengi 5 millj. kr. lánaðar af tekjuafgangi ríkisins árið 1958. Því miður var þessi till. felld á þinginu, og það merkilega var, að tveir af hv. flm. þessarar till., sem hér liggur fyrir. sem nú sýna ásamt fleirum áhuga sinn fyrir þessu máli að útvega veðdeildinni fé, munu í fyrra hafa lagt sitt lið til þess að fella þessa till. um þetta lán til veðdeildarinnar sem ég nefndi. Um það þýðir náttúrlega ekki að sakast, það er komið sem komið er í því efni. En þó að það sé þarft mál að athuga það, með hverjum hætti bætt verður úr fjárþörf veðdeildarinnar í framtíðinni, þyrfti jafnframt og er aðkallandi að gera einhverjar ráðstafanir til þess, að veðdeildin fái nokkra upphæð nú hið allra fyrsta til þess að geta bætt úr brýnustu þörfum umsækjenda. Það er vitað, að það liggja fyrir nú margar umsóknir frá bændum um veðdeildarlán, og margir þeirra hafa þess brýna þörf að fá þar nokkra úrlausn. Eins og hv. 1. flm. og frsm. till. gat um, hefur stjórn veðdeildarinnar ekki talið sér fært að undanförnu að láta hvern einstakan hafa meira en 35 þús. kr. lán. Þetta er vitanlega ekki há upphæð nú á tímum, en þó er það svo, að þetta hefur gert mikið gagn. Þetta hefur greitt úr vandamálum fyrir ýmsum, sem hafa getað fengið þessi lán, og það væri mjög mikils um það vert, ef tækist að útvega veðdeildinni nú þegar nokkra upphæð, þótt ekki væri nema tiltölulega fáar millj. kr., til þess að hún gæti, eins og hún hefur gert flest undanfarin ár, sinnt nokkru af umsóknunum og bætt úr brýnustu þörfum manna. Ég hefði því viljað beina þeirri áskorun til hv. flm. þessarar till., að þeir reyni að vinna að því við hæstv. ríkisstj. að hún geri ráðstafanir til þess nú hið allra fyrsta að útvega veðdeildinni nokkra fjárupphæð í þessu skyni, og vil ég þá jafnframt beina þessu til hv. fjvn., sem samkvæmt fram kominni till. fær sennilega þetta mál til meðferðar.



Herra forseti. Þessi till. var flutt í upphafi þings, og er þess vegna rétt að geta þess í upphafi vegna þeirrar meðferðar, sem hún kemur til með að fá í væntanlegri n., að vissu atriði í henni þarf að breyta, vegna þess að í till. er miðað við næstu áramót, að vissar ráðstafanir skuli vera gerðar þann tíma. en hér þyrfti að setja annað tímatakmark, eins og ég mun síðar víkja að. Till. gengur í stuttu máli út á það, að ríkisstj. geri ráðstafanir til þess að útvega byggingarsjóði það lánsfé, sem húsnæðismálastjórn telur nauðsynlegt til að bæta úr brýnustu þörfum. Og í sambandi við það finnst mér rétt að upplýsa, hvernig þessi mál stóðu um það leyti, sem till. var flutt, en síðan hafa ekki orðið verulegar breytingar á því, en þó að vísu útvegað nokkurt lánsfé, sem ég mun koma að. 1. des. s.l., eða um það leyti, sem till. var lögð fram hér á Alþ., lágu málin þannig fyrir hjá húsnæðismálastjórn, að þar lágu fyrir um 1550 umsóknir vegna fokheldra íbúða, sem þess vegna voru allar lánahæfar. Til þess að það væri hægt að veita til jafnaðar 80 þús. kr. lán út á þessar íbúðir, sem er að sjálfsögðu algert lágmark, þurfti um 92 millj. kr. Nú gerðist það í desembermánuði, um áramótin, að ríkisstj. útvegaði til bráðabirgða lánsupphæð, sem nam 15 millj. kr., og kemur það hér til frádráttar, svo að um áramótin hefur þetta þá staðið þannig eða upp úr áramótunum, að til þess að veita til jafnaðar 80 þús. kr. lán út á þessar 1550 íbúðir hefði þurft 97 millj. kr. Þessu til viðbótar kemur svo það, að fyrir lágu hjá húsnæðismálastjórn um 240 umsóknir á sama tíma vegna íbúða, sem voru að verða fokheldar og eru sennilega orðnar það núna og því lánshæfar. Hefði átt að veita til jafnaðar 80 þús. kr. lán út á hverja þessara íbúða, hefði þar þurft um 19–20 millj, kr. Það hefur svo gerzt síðar, að með sérstökum ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið hér á Alþ. og mönnum er kunnugt um, hefur byggingarkostnaður verið stórkostlega, hækkaður, svo að það virðist vera algert lágmark núna að veita a.m.k. 100 þús. kr. lán út á hverja íbúð og er að sjálfsögðu of lítið. En ef lánsupphæðir á þessum 1800 íbúðum. sem ég hef nefnt, yrðu 100 þús. kr. til jafnaðar, mundu þar bætast við 36 millj. kr., þannig að til þess að fullnægja þessum 1800 lánsbeiðnum, sem fyrir lágu um áramótin, þarf um 140 millj. kr., ef hver íbúð ætti að fá um 100 þús. kr. lán, og er þá ekki gert ráð fyrir neinu fjármagni vegna þeirra íbúða, sem á þessu ári verða fokheldar og þar með lánshæfar. En samkvæmt þessu má telja, að það sé nokkurn veginn lágmark í þessum efnum, að til þess að fullnægja aðeins þeirri þörf að koma áfram þeim íbúðum, sem eru fokheldar, þurfi nú um 140 millj. kr. Mér finnst rétt að benda á það í þessu sambandi, að ef farið hefði verið eftir till. okkar framsóknarmanna á seinasta Alþ., hefði átt að vera hægt að fullnægja þessari þörf nú á þessu ári. Við lögðum fram till. hér á þinginu um það, að byggingarsjóði ríkisins yrði útvegað samanlagt 80 millj. kr. á s.l. ári umfram hinar föstu tekjur sjóðsins. Og ef tilsvarandi upphæð hefði svo verið útveguð á þessu ári, þá eru þar komnar um 160 millj. kr. umfram hinar föstu tekjur sjóðsins, og það hefði átt að verða til þess að bæta sæmilega úr þessum þörfum. Nú var hins vegar ekki farið eftir till. okkar framsóknarmanna á seinasta þingi um þessa aukafjáröflun, heldur var heildarlánveitingin lækkuð á s.l. ári frá því, sem verið hafði á undanförnum árum, og vegna þess er hallinn á þessu núna enn þá meiri og tilfinnanlegri. Það hefur svo gerzt núna alveg nýlega í sambandi við vaxtahækkunina, að ríkisstj. hefur tilkynnt, að hún ætli að útvega 40 millj. kr. lán til byggingarsjóðsins. En það sjá allir. að það er allt of lítið, þar sem til að fullnægja þörfum þeirra, sem hafa nú fokheldar íbúðir, til að velta þeim raunverulega það, sem er lágmarkslán, 100 þús. kr. á íbúð, þarf nú 140 millj. kr. Þótt þetta sé að vísu spor í rétta átt, sem hæstv. ríkisstj. hefur hér gert með því að útvega þessar millj. kr., þá er það ekki nema lítill áfangi af því, sem gera þarf og það strax á þessu ári. Það má til samanburðar geta þess, að á þeim tíma, sem vinstri stjórnin sat að völdum, var lánað úr byggingarsjóði til jafnaðar á ári um 53 millj. kr., en þrátt fyrir það að ríkisstj. útvegi nú 40 millj. kr. umfram hinar föstu tekjur sjóðsins, verða lánveitingar hans til jafnaðar á árunum 1959 og 1960 ekki nema 52 millj. kr., og þar sem byggingarkostnaður stórhækkar á þessu ári, sést, að þar er um verulega rýrnun að ræða frá því, sem var í tíð vinstri stjórnarinnar, sem var þó ekki heldur fullnægjandi, eins og þær tölur sýna, sem ég hef nefnt hér á undan. Það, sem þessi till. gengur út á, er, eins og ég hef áður rakið, að ríkisstj. vinni að því að útvega byggingarsjóði það fjármagn, sem húsnæðismálastjórnin telur nauðsynlegt til að bæta úr brýnustu þörfum, og eftir hennar upplýsingum er nú orðið þannig ástatt, að það má telja, að sú upphæð sé ekki öllu minni en 140 millj. kr., og að verulegur hluti þeirrar upphæðar, sem ríkisstj. útvegar, verði handbær sem allra fyrst. Og það er það, sem sú n. þarf að athuga. sem fær þetta mál til athugunar, hvaða tímatakmark hún vill setja í staðinn fyrir, að í till. segir um seinustu áramót, sem nú er úrelt, að það ætti sennilega að vera í kringum 1. apríl eða 1. maí, sem tímatakmarkið yrði sett, og nánari upplýsingar þá fengnar um það frá húsnæðismálastjórninni, hvað mikinn hluta af þessu lánsfé hún teldi æskilegt að fá fyrir þennan tíma, ef ríkisstj. treysti sér ekki til að útvega alla þá lánsupphæð, sem hægt er að sýna fram á samkv. framangreindum tölum, að er þörf fyrir, heldur mundi vilja gera það þá síðar á árinu. En hitt er hins vegar alveg ljóst mál, að þær 40 millj., sem ríkisstj. hefur lofað að útvega, eru alveg ófullnægjandi, þó að það sé hins vegar spor í rétta átt. Við flm. þessarar till. höfum ekki viljað setja í hana ákveðnar till. um fjáröflun, eins og hafa áður verið í þeim till., sem við framsóknarmenn höfum flutt um þessi mál, og það er gert með tilliti til þess, að ríkisstj. virðist ekki hafa geðjazt að þeim fjáröflunarleiðum, sem við höfum bent á, og telur sig kannske hafa möguleika á einhverjum öðrum leiðum, sem hún álítur hagkvæmari eða sér auðveldari, og þess vegna höfum við ekki viljað binda hendur hennar í þessum efnum og gefa henni alveg frjálst val um það, hvaða lánsöflunarleiðir hún vill fara. En að sjálfsögðu erum við flm. tilbúnir til viðræðna Við ríkisstj. og stjórnarflokkana um þær leiðir, sem til greina geta komið, og tilbúnir til að veita okkar stuðning hér á Alþ. til þess að styðja allar till. um það, sem réttmætar geta talizt. Þessi till., sem hér liggur fyrir, fjallar ekki aðeina um byggingarsjóð ríkisins, sem veitir lán til íbúða í kaupstöðum og kauptúnum, heldur líka um, að bætt verði úr þörfum byggingarsjóðs Búnaðarbankans, en um hann mun vera þannig ástatt, að hann hefur í fyrsta sinn á s.l. ári ekki fengið neitt aukið fjármagn til sinnar starfsemi, og þess vegna búa nú allmargir menn úti um land í sveitum við mikil vandræði af þeim ástæðum. En hæstv. landbrh., sem er því miður ekki staddur hér, gaf fyrirheit um það á þingi um mánaðamótin nóvember-desember, að það skyldi verða bætt úr þessum þörfum og að því er mönnum skildist fyrir seinustu áramót, en þrátt fyrir þetta fyrirheit landbrh. mun samt enn ekki bóla neitt á efndum í þeim efnum. Þess vegna er ekki sízt ástæða til þess að leggja áherzlu á, að sá liður þessarar till., sem fjallar um byggingarsjóð Búnaðarbankans, nái fram að ganga. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð öllu fleiri að sinni, en ég legg til, að umræðu verði frestað og málinu verði vísað til allsherjarnefndar.



Herra forseti. Ég skal í fyrsta lagi láta í ljós ánægju mína yfir þeim áhuga, sem fram kemur hjá þessum hv. þm. bæði við þetta tækifæri og áður, a.m.k. í orði, til þess að ráða bót á þessum málum, sem hér er um að ræða, því að hér er vissulega um mikið vandamál að ræða. Og þó að ég og aðrir höfum ekki verið sammála honum oft og tíðum um þær aðferðir, sem hann hefur viljað viðhafa til þess að afla húsnæðismálastjórn tekna, þá er hitt jafnvíst, að það hefði verið þörf á að afla húsnæðismálastjórn aukinna tekna frá því, sem nú er. En í sambandi við þær tölur, sem hv. þm. bar hér fram, og fullyrðingar í því sambandi þarfnast þessar tölur og þessar fullyrðingar nokkurra skýringa, ef maður ekki á að fá talsvert villandi hugmyndir um þessa hluti. Hv. þm. sagði, að um 1550 umsóknir hefðu legið fyrir 1. des. s.l., og má vera, að það sé rétt. En þó að þessar 1550 umsóknir hafi legið fyrir, var þegar búið að veita allmikið fé út á margar þessar íbúðir, sem umsóknirnar lágu fyrir um, þannig að sumir höfðu fengið 30 þús., aðrir 40 og enn nokkrir 50. Þær 15 millj., sem fengnar voru til bráðabirgða um síðustu áramót, munu þess vegna nægja til þess að losa í heild um 500 umsóknir af þessum 1550, sem hann segir að legið hafi fyrir. Þetta gefur greinilega hugmynd um, að það, sem þessir menn áttu ófengið af væntanlegum lánum, var ekki full lánsupphæð, síður en svo. Það mátti losa verulegan hluta af þessum umsóknum með minni fjárveitingu en heildarfjárveitingu, af því að það var búið að veita nokkuð mikið fé til þeirra áður. Og við sérstaka athugun, sem gerð var í sambandi við þessa bráðabirgðafjárveitingu um s.l. áramót, sem fengin var hjá seðlabankanum, að upphæð 15 millj. kr., kom í ljós, - ég ætla, að ég fari rétt með þá tölu, hún er eftir minni aðeins, - að hafi verið hægt að leysa 500 af þeim umsóknum, sem þá hafi legið fyrir a.m.k., og ég ætla þó, að talan hafi verið eitthvað hærri. Þetta vildi ég nú aðeins taka fram til þess að sýna það, að umsóknafjöldinn einn gefur ekki fullkomlega rétta mynd af stöðu sjóðsins. Þá sagði hv. þm., eins og hann hefur raunar sagt hér áður, að mjög hefði verið dregið úr lánveitingum úr sjóðnum 1959 og lítill áhugi hefði verið sýndur til þess að afla húsnæðismálasjóði tekna. Ég skýrði við þær umræður, sem fóru hér fram, - ég held, að það hafi verið fyrir viku, um þetta mál, frá því, að ástæðan til þess, að minna var úthlutað 1959 en árið áður, hafi verið sú, að það var búið að eyða verulegum hluta af tekjum sjóðsins, sem áttu að falla til 1959, áður en það ár byrjaði. M.ö.o., það var búið að úthluta fyrir fram nokkrum hluta teknanna frá árinu 1959, og þó að það sé á þann hátt hægt að fá töluna upp um lánveitingar á árunum 1958 og 1957 að meðaltali, sem hv. þm. var hér með, sannar það út af fyrir sig ekki neitt, og er ekki hægt að gera samanburð á milli áranna 1957 og 1958 annars vegar og 1959 og 1960 hins vegar, nema tekið sé tillit til þess, hve mikið var búið að éta fyrir sig fram á þessu tímabili af þeim tekjum, sem áttu að falla til eftir þetta tímabil. Mér er kunnugt um það, að á árinu 1959 var leitað eftir viðbótar lánum til þess að hækka útlánin, þó að það tækist ekki fyrr en rétt undir áramótin og þá sem bráðabirgðalán, en þá voru fengnar 15 millj. kr., eins og ég hef áður tekið fram, til þess að mæta hinum brýnustu þörfum, og nú fyrir stuttu hefur tekizt samkomulag við seðlabankann um 25 millj, kr. lán í þessu skyni, að því tilskildu, að samkomulag náist við stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs um, hvernig fé sjóðsins verður geymt. Þá hefur enn fremur verið ákveðið að leita samkomulags við bankana um, að þeir breyti 15 millj. af þeim bráðabirgðalánum, sem þeir hafa veitt til húsabygginga til stutts tíma, í lengri lán, sem náttúrlega koma þá þarna til viðbótar og má telja með, þannig að upphæðin, sem ríkisstj. hefur gengið út frá að fengin verði á þessu ári til að byrja með, er yfir 40 millj. kr. Með því er á engan hátt sagt, að sú upphæð geti ekki hækkað síðar, þó að ég geti ekkert fullyrt um það nú á þessu stigi, hvort svo verði eða ekki. En ég tel mig mega fullyrða, að ef þetta 40 millj. kr. uppbótarlán fæst til húsnæðismálasjóðsins og ef frá er reiknað það, sem fyrir fram hafði verið notað af tekjum ársins 1959, þá muni ekki verða minni hlutur húsbyggjenda á árinu 1959 og 1960 en hann var á árunum 1957 og 1958.



Herra forseti. Út af ummælum hæstv. félmrh. um það, að við framsóknarmenn sýndum áhuga í orði í sambandi við húsnæðismálin, vil ég minna á það, að þegar ég talaði hér fyrir till. okkar framsóknarmanna á þingi í fyrravetur um aukið fé til húsnæðismála, leiddi ég rök að því, að þegar hafi verið gerðar aðgerðir í húsnæðismálum, hefur Framsfl. alltaf komið þar við sögu. Ég vil minna á, að Framsfl. hafði forustu um það, þegar byggingarsjóði sveitabæja var komið á laggirnar. Hann ásamt Alþfl. kom á lögum um verkamannabústaði. Sömu sögu er að segja um byggingarsamvinnufélögin, smáíbúðalánin og síðast húsnæðismálastofnunina eða veðlánakerfið. Framsfl. hefur alltaf verið þar við mál riðinn, þegar eitthvað hefur gerzt í þessum málum. Það er því alveg að ástæðulausu, að verið sé að glósa með það hér á hv. Alþ., að framsóknarmenn hafi áhuga á þessu máli í orði. En ég vil líka minna á það, að þegar þetta mál var hér til umr. á hv. Alþ. fyrir tæpu ári, var því lýst yfir af hendi þeirrar ríkisstj., sem þá sat að völdum, að þegar hún hefði leyst aðkallandi vandamál, sem hún væri að vinna að nú, sem sagt efnahagsmálin, þá mundu þessi mál líka verða leyst. En hvar hefur komið fram á s.l. ári áhugi Alþfl.-stjórnarinnar í húsnæðismálum, hvar hefur hann birzt? Mér er ekki kunnugt um það og væri þess vegna ánægja að því að fá upplýsingar um það. Ég vil minna á það í sambandi við ræðu hæstv. ráðh., að hann talaði um, að það hefði verið búið að veita lán út á tekjur byggingarsjóðsins. En okkur voru ljósir þeir möguleikar, sem byggingarsjóðurinn hafði til tekna á árinu 1959, og við gerðum grein fyrir því. Það, sem málið snerist um, var viðbótarfé, sem sjóðnum yrði veitt. Það voru viðbótartekjur til ráðstöfunar á árinu 1959, það var það, sem við fórum fram á. En þetta viðbótarfé kom bara ekki. Það kom ekkert viðbótarfé á árinu 1959, og þegar hæstv. ráðh. vitnar í það, sem gert var um síðustu áramót, þá er það nákvæmlega bara það, að lánað er út á væntanlegar tekjur sjóðsins. Nú vil ég taka það fram, að það er að vísu hagræði fyrir húsbyggjendur, að það skyldi vera gert, en það komu ekki aukatekjur í byggingarsjóðinn við þá ráðstöfun. Það liggur líka fyrir í sambandi við þá yfirlýsingu, sem hæstv. ríkisstj. gaf nú um það, hvað gert yrði í þessum málum, að það er, að mér skilst, ekki komið um það samkomulag, hvort atvinnuleysistryggingasjóður veitir þá aðstoð, sem honum er ætlað að veita. Og það er líka ósamið við bankana um þann þátt, sem þeir eiga að leysa. Þess vegna er ekki kominn neinn nýr þáttur í þessu máli enn þá. og það er a.m.k. alveg að ástæðulausu fyrir þá aðila, sem ekki hafa staðið betur að málum húsbyggjenda en gert var hjá fyrrv. ríkisstj. og enn þá hefur verið gert hjá þessari ríkisstj., að fara að tala um, að aðrir menn hafi áhuga aðeins í orði.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. vildi halda því fram, að ég hefði ekki að öllu leyti farið rétt með þær tölur, sem ég nefndi hér áðan, og sérstaklega var það í sambandi við þá tölu, sem ég nefndi. að 1. des. hefðu legið fyrir hjá húsnæðismálastjórn 1550 umsóknir og það hefði þurft 92 millj. kr.. til þess að hægt væri að fullnægja þessum umsóknum þannig, að hver umsækjandi fengi 80 þús. kr. lán. Þetta vildi hann telja, að ekki væri rétt, og byggði það á því, að það hefði verið búíð að veita nokkur lán út á sumar af þessum íbúðum. Ég sagði ekki neitt um, að það hefði ekki verið búið að gera og það er alveg rétt hjá ráðh., að það var búið að veita smálán út á sumar af þessum íbúðum, 10 þús., 20 þús., 25 þús. o.s.frv., og út á nokkrar af þessum íbúðum, eða 3 þeirra, var búið að veita 70 þús. En það er hins vegar eigi að síður staðreynd, sem liggur fyrir í útreikningum frá húsnæðismálastjórn, að til þess að hægt væri að koma lánunum á öllum þessum íbúðum upp í 80 þús. kr. á hverja íbúð, vantaði 92 millj. kr. Síðan hefur það gerzt, eins og hæstv. ráðh. tók fram og ég tók líka fram, að það hefur verið útvegað 15 millj. kr. bráðabirgðalán, og það lækkar þessa upphæð þá ofan í 77 millj. kr., eða m.ö.o., það þarf núna 77 millj. kr., til þess að þessar 1550 íbúðir fái til jafnaðar 80 þús. kr. lán hver. En þar að auki er svo það, sem ég nefndi áðan, að það lágu 1. des. fyrir hjá húsnæðismálastjórn umsóknir vegna 240 íbúða, sem voru að verða fokheldar og hafa ekkert lánsfé fengið enn. Og ef á að veita 80 þús. kr. út á hverja þessara íbúða. þá er þar um að ræða 19–20 millj. kr. upphæð. Svo kemur það til viðbótar, sem verður að telja alveg sjálfsagt og er lágmarkskrafa eftir þær miklu verðhækkanir og vaxtahækkanir, sem hafa átt sér stað að undanförnu, að reynt sé að hækka þessi lán a.m.k. upp í 100 þús. kr., eða um 20 þús. kr. til jafnaðar á hverja íbúð, og þá koma þar 36 millj. kr. til viðbótar, þannig að það er ekki hægt að hrófla þeirri staðreynd, að ef á að veita út á þessar íbúðir, sem eru orðnar fokheldar og enn hafa ekki fengið fullnægjandi lán, þarf núna um 140 millj. kr., til þess að hægt sé að lána um 100 þús. kr. út á hverja íbúð. Það sjá þess vegna allir, að það leysir ekki nema mjög takmarkað úr þessari þörf, þó að hæstv. ríkisstj. útvegi nú 40 millj. kr. Það þarf að útvega miklu meira fé en það. En þetta sýnir það jafnframt, sem ég benti á hér áðan, að ef hefði verið farið að till. okkar framsóknarmanna á seinasta þingi, hefði verið hægt að leysa úr þessari þörf alveg viðhlítandi á þessu ári. Við lögðum þá fram alveg ákveðnar till. um það, að byggingarsjóði yrðu útvegaðar 80 millj. kr. að láni eða sem framlag til viðbótar hinum föstu tekjum sjóðsins, og ef sjóðnum hefði verið svo útveguð svipuð upphæð á þessu ári, um 80 millj. kr. umfram hinar föstu tekjur, er alveg hægt að fullnægja þessum þörfum, sem hér liggja fyrir, og raunar nokkru meira. Og þessar till. okkar voru vissulega þannig lagaðar, að það var mjög auðvelt að framkvæma þær, ef það vantaði ekki vilja hjá stjórnarvöldunum, og þess vegna verður því ekki móti mælt, að það er fyrst og fremst viljaleysi fyrrv. og núv. ríkisstj. og stjórnarflokkanna að kenna, að ekki hefur verið bætt úr þessum þörfum á s.l. ári og þessu ári, en það var mjög auðvelt samkvæmt þeim leiðum og till., sem við framsóknarmenn bentum á. Þess vegna má alveg hiklaust fullyrða, að það er sök stjórnarflokkanna, hversu hörmulega og illa er nú ástatt í þessum efnum, því að ef þeir hefðu aðeins farið að okkar till. á seinasta þingi og svo gert sams konar ráðstafanir á þessu ári, væri búið að leysa úr þeim vanda, sem hér liggur fyrir, með því að útvega til viðbótar 80 millj. kr. fé á seinasta ári og hinar föstu tekjur sjóðsins og sams konar upphæð á þessu ári. Mér virtist. að það væri helzt þannig að skilja á hæstv. félmrh., að ríkisstj. ætlaði að láta við það sitja að útvega bara þessar 40 millj. kr. til viðbótar á þessu ári við hinar föstu tekjur sjóðsins og gera ekki neitt meira. En það sýnir bara, að það verður þarna alveg stórkostlegur halli, sem dregst fram á næsta ár og jafnvel lengur og fjöldi manna, sem fær ekki þær umbætur, sem hann þarf að fá, og þess vegna verður að treysta því, að hæstv. ríkisstj. endurskoði þessa stefnu sína og þessa ákvörðun sína og gangi til móts við stjórnarandstæðinga um það að útvega meira fjármagn til þessara hluta. Og ef það verður nú þannig, eins og hæstv. ríkisstj. spáir, að ráðstafanir hennar verði til þess, að sparifjáraukning aukist verulega í landinu og safnist t.d. fyrir fé hjá seðlabankanum, þá ætti að vera sæmilega auðvelt að leysa úr þessari þörf, og þess vegna verður að vænta þess, að það sé ekki nein endanleg stefna hjá hæstv. ríkisstj. að binda sig við það að útvega 40 millj. kr. í ár til viðbótar hinum föstu tekjum sjóðsins, heldur þarf hún ekki aðeins að tvöfalda þá upphæð, heldur margfalda hana, svo að það sé leyst úr hinni brýnustu þörf og þær íbúðir, sem eru orðnar fokheldar, verði gerðar þannig úr garði, að fólk geti flutt inn í þær. Þá má benda á það í þessu sambandi, að hæstv. ríkisstj. telur það eitt af sínum aðalverkefnum að vinna gegn verðbólgu og dýrtíð í landinu, þó að hins vegar, því miður. hennar ráðstafanir hingað til á þessu þingi stefni í aðra átt. En í því sambandi má benda á það, að fátt er þýðingarmeira í þessum efnum til baráttu gegn dýrtíðinni og verðbólgunni en að draga úr húsnæðisskortinum og skapa sæmilegan jöfnuð í þeim efnum milli framboðs og eftirspurnar, og það verður náttúrulega ekki betur gert á annan hátt en þann að flýta fyrir því, að þær íbúðir, sem nú eru orðnar fokheldar, verði hæfar til notkunar sem allra fyrst, og að því er stefnt með þeirri till., sem hér liggur fyrir. En það verður hins vegar ekki gert, ef hæstv. ríkisstj. ætlar að láta við það eitt sitja að útvega bara 40 millj. kr. til viðbótar á þessu ári. Þess vegna vænti ég þess eindregið, að hæstv. ríkisstj. láti ekki við þetta eitt sitja að útvega bara 40 millj., heldur margfaldi þá upphæð, vegna þess að það er brýn nauðsyn til þess, að það sé gert, og mæla allar ástæður með því, að ekki sé látið þar staðar numið með 40 milljónir króna, heldur fjárráð sjóðsins aukin margfalt frá því, sem þar er ráð fyrir gert.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í sambandi við þessa till. Ég geri ráð fyrir, að till. fari til n., og ef hún ætti að samþykkjast, þarf að bæta við hana, til þess að hún nái tilgangi sínum. Það er sagt hér síðast í till: „Enn fremur að útvega nú þegar byggingarsjóði Búnaðarbankans fé, til þess að hann geti bætt úr aðkallandi þörfum vegna íbúðabygginga í sveitum“, og við þetta þarf að bætast: „og greitt óreiðuskuldir vinstri stjórnarinnar við seðlabankann“. Annars nær till. ekki tilgangi sínum, því að áður en byggingarsjóðurinn getur staðið við skuldbindingar sínar og lánað, verður hann að greiða þessar óreiðuskuldir. Hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ), sem talaði hér áðan, minntist á það, að byggingarsjóður Búnaðarbankans hefði innt hlutverk sitt af hendi áður, og hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) sagði hér fyrir nokkrum dögum, að þetta hefði verið gert til ársloka 1958. En ég upplýsti þá, hvernig fjár hefði verið aflað til sjóðanna á árunum 1957 og 1958. Það var gert með því að taka bráðabirgðalán í seðlabankanum bæði þessi ár, en hvorugt þessara lána hefur verið greitt. Þetta var fjáröflunin. Og þegar ég átti tal við seðlabankann í desemberbyrjun s.l. til þess að fá bráðabirgðalán út á 12.5 millj. kr., sem Búnaðarbankinn ávísar og lofaðar, en ekki hafa enn verið greiddar, þá var því svarað til, að það væru fyrir hendi 2 óreiðulán í seðlabankanum frá byggingarsjóði Búnaðarbankans og það yrði að greiða þessi óreiðulán, áður en unnt væri að hlaupa undir bagga fyrir byggingarsjóð í þriðja sinn. Ég tel ástæðu til þess að upplýsa þetta hér, vegna þess að það er eins og hv. 7. þm. Reykv. haft ekki haft hugmynd um það. Hann talaði alveg eins og þarna hefði verið hreint borð og að framsóknarmenn, á meðan þeir stjórnuðu þessum málum, hafi gert það vel og að núv. stjórn hafi ekki tekið við neinum arfi, sem þurfi að ráða bót á. Það er alveg nauðsynlegt, þegar einn hv. þm. kemur hér upp í ræðustólinn að tala fyrir einhverju ákveðnu máli, að hann kynni sér fyrst, áður en hann talar, hvernig málinu er varið, en hv. 7. þm. Reykv. hefur ekki gert það. Ég þekki hann nægilega vel að því að vilja hafa það, sem sannara reynist í þessu. Hér er aðeins ókunnugleiki eða þá það, að hann hefur tekið trúanlega suma flokksbræður sína, sem hafa farið með rangt mál hér í þinginu. Það er þó ekki vegna þess, að það sé svo stutt síðan hann komst í þennan félagsskap, að hann ætti þess vegna að láta sér bregða, þó að þyrfti að fara undir sigti það, sem þessir hv. flokksbræður hans oft segja, áður en það er haft eftir. Nú veit ég það, að þrátt fyrir þetta fylgist hv. 7. þm. Reykv. það vel með, að hann veit, hvað er að gerast í sambandi við lánastarfsemi Búnaðarbankans nú. Ég er sannfærður um, að hv. 7. þm. Reykv. veit það, að Búnaðarbankinn er núna á næstunni að fá fé til þess að ljúka því, sem bíður nú þar óafgreitt. Ég er hér um bil viss um það. En hv. 7. þm. Reykv. segir þetta, sem hann sagði hér áðan, þrátt fyrir þetta, ekki aðeins til þess að það komi í þingtíðindin né heldur til þess að verði sagt t.d. í Tímanum á morgun: Þórarinn Þórarinsson, hv. 7. þm. Reykv., talaði vel fyrir fjáröflun, ekki aðeins til húsnæðismálasjóðs ríkisins, heldur einnig til þess að afla byggingarsjóði Búnaðarbankans fjár, - og þetta er náttúrlega ágætt að geta sagt. En ég held, að hv. þm. ætti næst, þegar hann kemur hér, að vanda mál sitt betur að þessu leyti, sigta það, sem flokksbræður hans ýmist hvísla að honum eða segja í heyranda hljóði, gera sér grein fyrir því, hvort það var satt, sem þeir voru að segja, eða hvort þeir voru að skrökva, hvort það eru staðreyndir, sem þeir fóru með, eða hvort það var bara áróður. Það er áreiðanlega hollt fyrir hv. 7. þm. Reykv. að gera sér grein fyrir þessu, áður en hann fer að tala í málum, sem koma inn á það svið, sem áróðurinn hefur snert. Ég vil svo upplýsa það, að hvað snertir byggingarsjóð Búnaðarbankana, þá er þessi till. óþörf, vegna þess að sá sjóður fær fé, og eins og upplýst hefur verið, hefur ríkisstj. lofað því að útvega byggingarsjóði ríkisins 40 millj. í nýju fé auk hinna föstu tekna. En hv. 7. þm. Reykv. sagði það hér áðan, að þetta væri allt of lítið, það væri ekki hægt að fullnægja eftirspurninni með þessu, og ef það hefði verið farið að ráðum okkar framsóknarmanna og tillögur okkar framsóknarmanna á síðasta þingi hefðu verið framkvæmdar, vantaði ekkert fé, því að okkar till. voru bara um að útvega nóg fé. - Það er sannleikur, ef það hefði verið útvegað nóg fé, þá mundi ekkert fé vanta. En gallinn var bara sá, að þegar hv. Framsfl. var í stjórn og valdamikill, tókst honum ekki ævinlega að útvega nóg fé. Það vantaði oft fé til hinna nytsömustu framkvæmda, og ef hv. Framsfl. hefði ávallt getað útvegað nóg fé, væru ekki þær óreiðuskuldir fyrir hendi í seðlabankanum og annars staðar, sem ég áður hef lýst. Það er enginn vafi á því, að ríkisstj. mun gera það, sem í hennar valdi stendur, til þess að útvega byggingarsjóði ríkisins og byggingarsjóði Búnaðarbankans nægilegt starfsfé. Hún hefur fullan hug á því, og ég hygg, að það megi alveg fullyrða, að það, sem núv. stjórn geri í þessu efni, verði ekki minna en það, sem vinstri stjórnin gerði, og ég ætla, að það geti orðið talsvert meira.



Herra forseti. Eins og ég tók hér fram í umr. fyrir eitthvað rúmri viku, er ég sammála hv. 7. þm. Reykv. um það, að byggingarsjóður ríkisins þurfi á miklu fé að halda í viðbót við þær föstu tekjur, sem húsnæðismálastofnunin hefur nú, sem er um 40 millj. kr. Ég skal þess vegna gleðjast yfir því, að hæstv. ríkisstj. hefur nú birt í blöðum sínum og gefið hér á hv. Alþ. hátíðlegar yfirlýsingar um það, að hún útvegi byggingarsjóði ríkisins 40 millj. kr., að mér skilst sem viðbótarupphæð við fastar tekjur sjóðsins, og ég sé, að hæstv. félmrh. kinkar kolli við því og staðfestir þar með það loforð, að þarna sé um að ræða 4o millj. kr. í viðbót við árlegar tekjur sjóðsins. Ef þetta gæti gerzt t.d. á þann hátt, að þær 15 millj. kr., sem seðlabankinn hefur veitt sem bráðabirgðalán til 3 mánaða eða svo, - ef hægt er að haga því þannig, að þær tækjust nú ekki af árlegum tekjum sjóðsins og seðlabankinn yrði með einhverju móti í samkomulagi við ríkisstj. fenginn til þess að breyta þessu 15 millj. kr. bráðabirgðaláni sínu í fast lán, gleddi það mig enn meir, því að þá værum við að færast mjög nær því marki, að bætt væri úr brýnustu nauðsyn húsbyggjenda. Ég vil eindregið víkja því til hæstv. ríkisstj. og sérstaklega til hæstv. félmrh., hvort það mundi nú ekki vera möguleiki á því, að þessu 15 millj. kr. bráðabirgðaláni seðlabankans yrði breytt í fast lán og þyrfti þannig ekki að taka þær 15 millj. af árlegum tekjum sjóðsins. Hina vegar í sambandi við það, sem upplýst hefur verið um útvegun hinna 40 millj., sem ættu að koma frá atvinnuleysistryggingunum að nokkru og frá viðskiptabönkunum að nokkru, hefur verið upplýst, að þessi útvegun fjár, þetta loforð, væri gefið í trausti þess í fyrsta lagi, að stjórn atvinnuleysistrygginganna féllist á ýmis skilyrði seðlabankans, og þegar loforðið er nú gefið, hefði ég vænzt þess, að það væri búið að ganga úr skugga um það, að stjórn atvinnuleysistrygginganna féllist á þessi skilyrði, því að annars hvílir loforðið alveg í lausu lofti. En nú hef ég nokkuð gildar ástæður til þess að ætla það, að stjórn atvinnuleysistrygginganna hafi ekki enn þá veitt nein svör við þessum málaleitunum og að grundvöllurinn sé þannig varla nægilega, traustur fyrir þessum hátíðlega gefnu loforðum. Ég hefði talið alveg sjálfsagt, að hæstv. ríkisstj. hefði gengið úr skugga um það við atvinnuleysistryggingasjóðsstjórnina, sem er skipuð af Alþ. og hefur sitt lögákveðna verkefni um vörzlu og ráðstöfun þess mikla sjóðs verkalýðsins, að ekki væru gefin loforð út á hana án þess, að fullt samkomulag væri fengið við þessa stjórn. Á sama hátt hefði ég vænzt þess, að áður en loforðið var gefið og birt blöðum og birt á Alþ., væri búið að ganga út frá því við bankana, með hvaða hætti þeir breyttu bráðabirgðalánum, sem þar kunna að vera vegna húsnæðismála, í föst lán, og vil vænta þess, að það verði upplýst hér, að svo sé, svo að sá hluti af þessu loforði hvíli ekki heldur í lausu lofti. Ég heyri það, að talað sé um, að bankarnir eigi að breyta lausum lánum, sennilega bráðabirgðavíxillánum til húsnæðismála, í föst lán, og er mér ekki kunnugt um, að það geti verið annað en þeir bráðabirgðavíxlar, sem viðskiptabankarnir hafa á undanförnum árum veitt einstaklingum, sem hafa verið í nauðum staddir með hálfbyggð hús og oft á því stigi, byrjunarstigi, að þau voru ekki orðin fokheld og áttu þannig ekki rétt á lánum úr húsnæðismálastofnuninni. En þá hafa bankarnir stundum af góðvild hlaupið undir bagga með þessu fólki, að veita víxillán út á loforð um, að þessir víxlar greiddust upp, þegar viðkomandi lántakandi fengi lán hjá húsnæðismálastofnuninni. Nú mun það hafa verið upplýst af vissum aðila, sem talar í nafni ríkisstj., að þetta loforð bankanna gildi ekki um þessa bráðabirgðavíxla í viðskiptabönkunum, og þá vil ég spyrja: Hvaða bráðabirgðalán eru það, sem bankarnir hafa veitt, ef það eru ekki þessi lán? Mig langar til þess að fá að vita hjá hæstv. félmrh., hvort þetta loforð um fyrirgreiðslu bankanna gildi um þau lán, sem bankarnir hafa veitt út á væntanleg lán frá húsnæðismálastofnuninni, eða hvort þarna sé um eitthvað annað að ræða. Ég vil sem sé vona það, að þessi hátíðlegu loforð hæstv. ríkisstj. um 40 millj. kr. lán til húsnæðismálastofnunarinnar í víðbót við hennar árlegu tekjur standist og séu vel undirbyggð, og vildi enn fremur vænta þess, að það yrði reynt allt hvað hægt væri með atfylgi ríkisstj. að koma í veg fyrir, að bráðabirgðalán seðlabankans yrði tekið af árstekjum húsnæðismálastofnunarinnar, svo að þær 15 millj. kynnu þá kannske að geta bætzt við sem varanlegt lán. Þá vil ég aðeins út af nokkuð digurbarkalegum ummælum hæstv. landbrh. hér áðan viðvíkjandi byggingarsjóði sveitanna víkja að einu atriði, og það er þetta: Hann var að tala um óreiðuskuldir byggingarsjóðs sveitanna frá dögum vinstri stjórnarinnar. En það skyldi nú ekki vera, að það væri nú dálítið maðkað í mysunni hjá núverandi hæstv. ríkisstj. í sambandi við þennan sjóð, byggingarsjóð sveitanna? Mér er kunnugt um það, að þessi sjóður skuldar í erlendu fé 16.7 millj. kr. Sú skuld hækkar nú við gengislækkunina um 23.7 millj. kr. Höfuðstóll sjóðsins fer úr 42 millj. rúmum niður í 18.6 millj. kr. fyrir atbeina þessarar hæstv. ríkisstj. núna, og það er alltilfinnanleg rýrnun hjá sjóðnum. Eitthvað þarf af aðgerðum bara til þess að bæta þetta upp, að ég ekki segi meira, svo að sjóðurinn væri betur staddur eftlr en áður. Ég vænti svo, að hæstv. félmrh. gefi mér vitneskju um þetta nánar, sem ég spurði um viðvíkjandi bönkunum og fyrirgreiðslu þeirra í sambandi við húsnæðismálastofnun ríkisins.



Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) taldi, að ég hefði sagt, að þær tölur, sem hann hefði nefnt hér áðan, hefðu verið rangar. Þetta er ekki rétt, það sagði ég aldrei, en hitt sagði ég, að þær tölur, sem hv. þm. hefði nefnt, þyrftu nánari skýringar við, og það voru þessar skýringar, sem ég taldi, að hann hefði átt að láta fylgja tölunum, sem ég var að reyna að bæta við. Tölurnar voru í sjálfu sér réttar, eða ég hef enga ástæðu til að ætla, að þær séu ekki réttar, en þær þurftu nánari skýringar, til þess að þær gæfu rétta mynd af hlutunum, eins og þeir eru. Ég nefndi t.d., að af þessum 1550 umsóknum, sem hann sagði að legið hefðu fyrir 1. des. s.l. um lán úr húsnæðismálasjóði, hefði verulegur hluti þegar verið búinn að fá nokkuð út á sín hús, þannig að með þessum 15 millj., sem fengnar voru um áramótin, var hægt að leysa um 500 umsóknir rúmar að fullu og þó sennilega allmiklu meira. Þetta sýnir, að umsóknafjöldinn raunverulega var ekki eins mikill og ætla hefði mátt, eftir að aðeins 15 millj. kr. var veitt inn í sjóðinn, enda kemur þetta fram með því að margfalda saman tölurnar, þá liggur þetta nú alveg ljóst fyrir. Samkvæmt hans útreikningum, hv. þm., voru umsóknirnar, miðað við 80 þús. kr. á íbúð, 1. des. 92 millj. Þar af hafa 15 verið losaðar, þannig að eftir eru 77 millj. Ef þessar 15 millj. eru teknar af tekjum ársins 1960, sem reiknað var með í upphafi, þegar bráðabirgðalánið var tekið, eru eftir væntanlega kringum 25 millj. af tekjum ársins 1960, venjulegum og reglulegum tekjum í sjóðinn. Ef 40 millj. fást í viðbót við það, eru það 65 millj. kr., þannig að með þessum upphæðum eru fengnar 65 millj. af þeim 77, sem hv. þm. taldi að eftir hefðu verið, miðað við 1. des. s.l., eða m.ö.o., það skortir aðeins 12 millj. kr. á, að hægt sé með þessu móti að fullnægja eftirspurnunum, eins og þær lágu fyrir s.l. 1. des. Nú aftur á móti hefur ýmislegt komið til síðan. Það er alveg rétt. Byggingarkostnaður hefur vaxið og ný hús hafa komið til og annað þess háttar. En þegar maður ber þetta saman við þann hala, sem á undanförnum árum hefur verið í afgreiðslu þessara mála, er mikill munur á. Ég ætla, að það séu nú ekki fáar lánaumsóknir hjá húsnæðismálastjórn, sem eru meira en tveggja ára gamlar, sumar meira að segja þriggja ára gamlar, þannig að það hefur ekki verið hægt að afgreiða nálægt því allar umsóknir. sem borizt hafa. En ef maður sker þarna yfir við 1. des. s.l. og það fjármagn, sem þegar hefur verið útvegað, skortir ekki nema um 12 millj. kr. á, að endarnir náist þarna saman eftir þeim útreikningi, sem hv. þm. hefur sjálfur sett upp. Að vísu viðurkenni ég, að það þarf meira til að mæta nýjum húsum, sem bætast við, en það hefur þá einhver beðið lengur áður fyrr en þó að þeir, sem til hafa komið síðar en 1. des. 1959, séu ekki búnir að fá afgreiðslu, svo margir hafa beðið frá undanförnum árum. Um þær 15 millj., sem fengnar voru til bráðabirgða út á tekjur ársins 1960 og hv. 4. landsk. þm. (HV) spurðist hér fyrir um áðan, þá get ég ekki sagt annað en það, að lánið var fengið á þann hátt, að það var lofað endurgreiðslu af tekjum ársins 1960, þegar lánið var tekið. En hitt tel ég á engan hátt útilokað, að það verði hægt að bæta einhverju við á árinu til þess að mæta þeirri endurgreiðslu, svo að tekjur sjóðsins, þær raunverulegu og föstu, þurfi ekki að skerðast eins og þær hefðu orðið að gera vegna endurgreiðslunnar að öðrum kosti. Ég tel, að þessi 40 millj. kr. lántaka þurfi ekki að vera sú endanlega og sú síðasta aðgerð, sem gerð verður í málinu á þessu yfirstandandi ári, og ég vil vona, að hún þurfi ekki að vera það. Hv. 3. þm. Vesturl. (HS) og enda hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) líka þóttu það ómakleg orð hjá mér, þegar ég sagði, að hv. 7. þm. Reykv. - ég tók nú ekki fleiri til - hefði sýnt áhuga á þessu máli í orði. Ég hagaði þessum orðum mínum svona vegna þess, að mér hefur virzt áhugi þessara manna fyrir málinu vera fullt eins mikill á þann veginn að níða niður þær aðgerðir, sem fyrrv. og núverandi ríkisstj. hafa verið að reyna að gera til þess að koma málinu á rekspöl, eins og að þoka málinu á rétta braut. Þeir hafa brigzlað okkur um viljaleysi, um áhugaleysi og að engin skýring væri önnur til á því, að úthlutun lána 1959 hafi orðið minni en 1958, og takandi þá ekki með í reikninginn þær ráðstafanir, sem gerðar höfðu verið fyrir áramótin 1958–59. Mér hefur sem sagt fundizt, að viðleitni þeirra í málinu væri frekar að reyna að sanna sök á okkur en að koma máli hér heilu í höfn, fyrir utan nú það, að ýmsar þær till., sem þessi hv. þm., 7. þm. Reykv., og aðrir hafa verið hér með áður, hafa verið á þann veg, að þær hafa vissulega ekki verið raunverulegar og ekki framkvæmanlegar, og hef ég í umr. hér áður leitt rök að því, að svo er. Þess vegna hagaði ég orðum mínum eins og ég gerði, og ég ætla, að það hafi ekkert verið ofmælt. Hv. 4. landsk. þm. sagði, að það hefði verið viðkunnanlegra, áður en skýrt var frá lánsloforði seðlabankans, að það hefði verið tryggt, að fallizt mundi verða á af hálfu stjórnar atvinnuleysistryggingasjóðs þau skilyrði, sem seðlabankinn setti fyrir sinni lánveitingu. Það er rétt, það hefði verið eðlilegt, að þetta hefði verið gert. En þegar það lá fyrir, að ég hef fyrir alllöngu, einum til tveimur mánuðum, ég man ekki nákvæmlega daginn, en það er áreiðanlega meir en mánuður og jafnvel kannske tveir, - skrifað stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs og farið fram á vissa hluti við hana, sem ég hef ekki fengið svar við, þótti ekki ástæða til þess að bíða eftir því, að endanlega væri frá þessu gengið, - þegar loforð seðlabankastjórnarinnar lá fyrir um lánið gegn þessum skilyrðum, þá breyttist að vísu sú ósk, sem ég hafði borið fram við stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs um beint lán, í annað, sem mér hafði skilizt að stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs væri geðþekkara en að veita beint lán í þessu skyni, en það verður að skera úr um það og koma fram síðar, hvort þetta tekst eða ekki. Í staðinn fyrir, að farið var fram á við stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs, að hún lánaði úr sjóðnum beint og þó þannig, að seðlabankinn tryggði sölu eða kaup getum við alveg eins sagt - á þessum skuldabréfum húsnæðismálastjórnar, ef á þyrfti að halda, eru nú komin skilyrði seðlabankans. Hér er efnislega enginn munur á, en að formi til er hér nokkur munur, og ég hef ástæðu til þess að ætla eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið um afstöðu atvinnuleysistryggingasjóðsstjórnarinnar, að henni muni vera þetta geðþekkara form en hið fyrra, svo að ég treysti því nú, að samkomulag náist um þetta atriði, þó að það liggi ekki fyrir á þessari stundu. Og ef það kemur ekki til með að liggja fyrir, verður að taka til einhverra annarra ráða, til þess að við þetta verði staðið. Um hinar 15 millj. kr., sem ákveðið er að leita til bankanna um, þá get ég svarað hv. 4. landsk. því, að þetta er, eins og hann hélt, bráðabirgðalán, sem veitt hafa verið af viðskiptabönkunum til þess að brúa eitthvert bil, sem viðkomandi húsbyggjandi hefur þurft að brúa til þess að geta haldið áfram með sína byggingu, þangað til hann fengi lán einhvers staðar, sem hann hafði vilyrði eða loforð fyrir að fá, en hafði ekki enn fengið. Það eru fyrst og fremst þessi lán, sem ætlað er að „konvertera“ úr stuttum víxlum í lengri lán, annaðhvort húsnæðismálalán beint eða á annan hátt, og ég vænti þess, að um þetta megi takast samkomulag við viðskiptabankana, því að raunverulega er þetta ekki útlagt fé af þeirra hálfu, heldur eingöngu stuttu láni breytt í lengra lán. Fleira held ég að ég þurfi ekki að taka fram um þetta mál, nema eitthvað nýtt komi fram, en ég vil undirstrika það, að þetta áhugaleysi og þetta viljaleysi, sem hv. framsóknarmenn hafa hér lagt mjög mikla áherzlu á að væri fyrir hendi bæði hjá fyrrverandi stjórn og núverandi, er alls ekki til staðar. Báðar stjórnirnar hafa reynt að gera það, sem þær gátu, þó að fyrrverandi ríkisstj. tækist ekki að útvega bráðabirgðalán, fyrr en leið að árslokum, og núverandi ríkisstj. hefur sýnt það í verki með því að ákveða að taka þessar 40 millj. nú þegar, að henni er áhugamál að leysa þetta. Ef tækist að fá þá viðbót, sem þarf til þess að ljúka við dæmið, eins og hv. 7. þm. Reykv. setti það upp 1. des. s.l., teldi ég mikið unnið, og raunverulega vantar ekki svo mikið á, að það sé hægt, miðað við það, sem búið er að gera.



Herra forseti. Ég skal ekki eyða löngum tíma til þess að deila við hæstv. félmrh. um það, hvaða flokkar hafi sýnt mestan áhuga eða áhugaleysi í þessum málum, en í því sambandi nægir alveg að benda á, að það liggur fyrir sögulegur dómur um það, t.d. hvort Alþfl. eða Framsfl. er áhugameiri í þessum efnum. Á árunum 1944–49 var þessi hæstv. ráðh. félmrh. fyrir hönd Alþfl., eða a.m.k. var Alþýðuflokksmaður þá félmrh., ef það hefur ekki verið hann á þessum árum. Það mun rétt, að Stefán Jóh. Stefánsson mun hafa verið félmrh. eitthvað af tímanum. en Alþfl. fær hins vegar með félagsmálastjórnina á árunum 1944–49. En Framsfl. fór svo aftur með stjórn félagsmálanna á árunum 1950–56. Og ég held, ef þessi tvö tímabil eru borin saman, að þá sjáist nokkurn veginn ljóst, hvorum flokknum sé betur að treysta til forustu í þessum efnum, því að ég held, að það sé alveg óhætt að slá því föstu, að það var svo að segja ekkert gert í byggingarmálum kaupstaðanna af opinberri hálfu á árunum 1944–49, ekki um neina aukningu á þeirri starfsemi að ræða. Hins vegar var á árunum 1950–56 um stórfellda aukningu að ræða í þessari starfsemi, stóraukin öll framlög hins opinbera til íbúðabygginga í kaupstöðunum, svo að þessi sögulega reynsla sker alveg nægilega úr um deilu okkar hæstv. félmrh. um það, hvort Alþfl. eða Framsfl. sé betur treystandi í þessum málum, og þarf ég ekki að fara fleiri orðum um það. Þá var hæstv. félmrh. að halda því fram, að þær till., sem framsóknarmenn hefðu lagt fram í byggingarmálunum á seinasta ári hér á hæstv. Alþ., hefðu ekki verið raunhæfar, Ég hef ekki enn þá heyrt nein rök frá hæstv. félmrh. fyrir því, að hér hafi ekki verið um raunhæfar till. að ræða, og ég held, að ef maður færi út í það að rifja upp hverja einstaka till. í þessum efnum, sé hægt að sýna fram á það, að þær hafa verið fullkomlega raunhæfar. Það var að sjálfsögðu fullkomlega raunhæft að leggja til, að nokkrum hluta af tekjuafgangi, sem fyrir lá, yrði ráðstafað til slíkra framkvæmda. Það fé var handbært, það var ekki um óraunhæfa till. þar að ræða. Það var einnig um raunhæfa till. að ræða, að það yrðu boðin út vísitölubréf byggingarsjóðs og seld á opnum markaði. Það sýnir salan á bréfum Sogsvirkjunarinnar, að það hefði vel mátt afla tekna með þessum hætti. Og þannig má rekja þetta áfram, þessar till., sem við höfum flutt. Reynslan hefur sýnt það og aðstæðurnar hafa sýnt það, að þær voru fullkomlega raunhæfar, svo að þessir sleggjudómar hæstv. ráðh. falla alveg um sjálfa sig. Þá var hæstv. ráðh. að reyna að leiða rök að því og byggði það á þeim tölum, sem ég var með, að það mundi ekki verða nema eitthvað 12 millj. kr. halli hjá húsnæðismálastjórn um næstu áramót með þeirri fjáröflun, sem nú er fyrirhuguð af hæstv. ríkisstj., þ.e.a.s. með föstum tekjum sjóðsins, sem áætlað er að séu um 30–40 millj. kr., og svo þeirri 40 millj. kr. aukafjáröflun, sem ríkisstj. ráðgerir nú. Þetta fékk hann út með því að taka eingöngu þær 1550 umsóknir vegna fokheldra íbúða, sem lágu fyrir um síðustu áramót, og til þess að hver íbúð fengi 80 þús. kr. lán, vantaði 92 millj. kr., og komst að þeirri niðurstöðu, að bara ef þetta hefði ekki verið tekið, mundi halinn ekki vera nema 12 millj. um næstu áramót. En hæstv. ráðh. gleymdi því, sem kom skýrt fram hjá mér og hann veit vafalaust um, að til viðbótar þessum 1550 umsóknum, sem lágu fyrir vegna fokheldra íbúða 1. des., lágu einnig fyrir umsóknir vegna 240 íbúða, sem voru að verða fokheldar og eru vafalaust orðnar það nú, og til þess að fullnægja því, að hver þessi íbúð fái lán upp á 80 þús. kr., vantar þar um 20 millj. kr. Auk þess verður að telja það alveg sjálfsagt mál vegna þess stóraukna byggingarkostnaðar, sem nú hefur átt sér stað, að lánin verði hækkuð um a.m.k. 20 millj. kr., eða upp í 100 þús., það er algert lágmark, og þá skapast þar útgjaldaaukning vegna þessara 1800 íbúða um 36 millj. kr. Svo verður að telja, að það sé ekkert óeðlilegt, þó að á þessu ári, - og það væri ekki óeðlilegt í sambandi við þá íbúðaaukningu, sem þarf að verða í landinu, að það bættust við 700 nýjar fokheldar íbúðir, og ef það væri um að ræða, sem verður að teljast sjálfsagt, að veita 100 þús. kr. lán út á hverja þeirra, þá er þar um 70 millj. kr. upphæð að ræða, svo að mér finnst, ef menn athuga allar þessar staðreyndir og draga ekki neitt undan, að hljóti hallinn að verða um næstu áramót eða halinn í kringum 140 eða 150 millj. kr., ef ríkisstj. aflar ekki meira fjármagns en hún ráðgerir nú. Það eru þessar staðreyndir, sem ríkisstj. verður að gera sér ljósar. Hún verður að líta á málið í heild, en ekki einhvern takmarkaðan hluta lánsbeiðna, sem fyrir lágu 1. des. s.l. Ég held, að það sé þá ekki fleira, sem ég þarf að segja við hæstv. félmrh., en ætla þá að lokum að snúa mér að hæstv. landbrh. vegna þeirrar tölu, sem hann hélt hér áðan og átti að vera mjög góðgjörn í minn garð, og þakka ég honum fyrir það, að ekki skuli hann bresta góðgirnina. En vegna þess, sem hæstv. ráðh. var að tala um arf vinstri stjórnarinnar, vil ég upplýsa hann um það, sem honum virðist sennilega ekki hafa verið kunnugt um, að á s.l. ári eða árinu 1958 var tekjuafgangur hjá ríkissjóði, sem nam 60–70 millj. kr. og var handbær til ráðstöfunar, þegar vinstri stjórnin lét af völdum. Það var ein af till. framsóknarmanna á síðasta þingi, að tilteknum hluta af þessu handbæra fé, þessum tekjuafgangi, yrði varið til byggingarsjóðs Búnaðarbankans, og ef sú till. hefði verið samþ., sem framsóknarmenn báru hér fram, að tekinn yrði nokkur hluti af þessum handbæra arfi vinstri stjórnarinnar og honum varið til byggingarsjóðs Búnaðarbankans, mundi hann ekki vera nú í þeim vandræðum, sem þessi till. fjallar um. En hæstv. ráðh. er búinn að gleyma þessu, og hann virðist líka vera búinn að gleyma því, hvaða hv. þm. það var, sem hjálpaði til að fella þessa till., að þetta fé yrði notað á þennan hátt, og hjálpaði þannig til að skapa þann vanda, sem byggingarsjóður Búnaðarbankans er í. Ég get upplýst hæstv. landbrh. um það, við hvaða hv. þm. ég á í þessum efnum. Það er hæstv. landbrh. sjálfur. Hann hjálpaði hér á seinasta Alþ. eða vetrarþinginu til þess að fella þá till., að þetta handbæra fé, sem vinstri stjórnin skildi eftir, yrði m.a. notað til þess, að byggingarsjóður Búnaðarbankans gæti staðið við sínar skuldbindingar á síðasta ári, og það er aðalorsök þess vanda, sem sjóðurinn glímir við nú. Og þess vegna held ég, að hæstv. ráðh. ætti nú ekki að vera alveg eins kotroskinn. þegar hann talar um þessi mál, og hann virtist vera hér áðan.



Herra forseti. Það er nú liðin heil vika, síðan þetta mál var á dagskrá, en hv. 2. þm. Austf. (HÁ) flutti þá alllanga ræðu um það, og mér virtist sem honum hefði þótt framsaga mín allófullkomin, sem ég flutti með þessari þáltill., sem hér liggur fyrir. Og að því leyti sem mér finnst, að ég megi taka þetta sem föðurlega umhyggju fyrir mér, þá er skylt að þakka slíkt. En fyrri hluti ræðunnar var einnig eins konar sögulegt yfirlit um lendingarstaði Héraðsflóa og vöruflutninga þangað, og þær upplýsingar, sem hv. þm. kom með um þennan stað, voru náttúrlega eðlilegar og réttmætar á þessu stigi. En mér þykir þó rétt að minnast á eitt atriði í þeim, og það er viðvíkjandi þessari svonefndu Múlahöfn, sem aðeins er drepið á í grg. Þar er þess getið, að aðstaða sé að vísu mjög erfið á landi, og enginn dómur að öðru leyti lagður á möguleika um að gera þar höfn. En þær upplýsingar, sem hv. þm., Halldór Ásgrímsson, kom með, voru nú nokkuð á annan veg en t.d. upplýsingar, sem er að finna í nýútkomnu riti. Það er 50 ára minningarrit Kaupfélags Héraðsbúa, sem er ritað af Benedikt Gíslasyni frá Hofteigi, og með leyfi hæstv. forseta. ætla ég aðeins að lesa hér örfáar línur, en þar segir: „Hliðið milli varnargarðanna, þ.e. innsiglingin, sem er fyrir miðri höfninni, 200–300 faðma breitt og hreint nema tvær flúðir sín til hvorrar handar við tangasporðinn.“ Ég man nú ekki alveg, hvað hv. þm., Halldór Ásgrímsson, nefndi, að þetta væri langt, en það var a.m.k. allmiklu minna en þarna er greint frá. Á þetta vildi ég aðeins minna, án þess að ég ætli frekar að fella nokkurn dóm um það, hver niðurstaða muni verða af væntanlegri rannsókn, sem fram færi m.a. á þessum stað. En síðari hluti ræðu hv. 2. þm. Austf. virtist mér mjög ótímabær við þessar umr., eins og t.d. bollaleggingar um vega- og brúargerðir á Fljótsdalshéraði. Ég held, að það sé mál, sem a.m.k. á þessu stigi sé ekki eðlilegt að vera að ræða hér, auk þess sem ég vænti þess, að flestum sé ljóst, að vegi og brýr verða byggðirnar að fá, hvaðan sem samgönguæðarnar kunna að liggja. Þessi kafli ræðunnar var þess vegna að mínu viti algerlega ótímabær og ekki eðlilegur, fyrr en þá að jákvæð niðurstaða lægi fyrir af þeirri rannsókn, sem hér er lagt til að gerð verði, ef þá þætti eðlilegt að taka slíka afstöðu til málsins. En ég verð nú að segja það, að það er ekki í samræmi við mínar hugmyndir um málflutning að tala á þann veg, er hv. þm. gerði, og enda svo ræðuna á því, að það sé sjálfsagt, að málið nái fram að ganga. Ég flutti þessa þáltill. vegna þess, að ég tel nauðsyn á því, að þessi rannsókn verði gerð. Og þó að ég gerði stutta grein fyrir því í framsögu og grg. sé einnig stutt, vænti ég, að flestum hv. þm. sé ljóst, hvað hér er um að ræða. En ég flutti hana einnig fyrir ákveðin tilmæli manna af Úthéraði. Og ég ætlast til þess, og það er sjálfsagi líka eðli málsins, að þessi rannsókn verði gerð af hálfu vitamálastjórnarinnar, og það er fjarri því, að ég telji nægilegt, að fyrir liggi dómur hæstv. 2. þm. Austf. í þessu máli. Ég ætla ekki, eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, að spá neinu um það, hver niðurstaðan kunni að verða, af þessari væntanlegu rannsókn, hvort hún verði það, sem við getum kallað jákvæð eða neikvæð. En ef hún yrði jákvæð, verður áreiðanlega tækifæri fyrir hv. 2. þm. Austf. að taka upp umr. á ný og þá kannske í þeim anda, sem síðari hluti ræðu hans var hér á dögunum, ef honum þykir það þá henta. Ég vil svo aðeins endurtaka það, að ég óska eftir því, að umr. verði frestað og till. gangi til hv. fjvn.



Það eru aðeins örfá orð, herra forseti. Mér skilst á hv. 3. þm. Austf., að hann hafi kveinkað sér svolítið að óþörfu undan þeim upplýsingum, sem ég gaf um þetta mál. Hann vill láta í það skína í þeirri ræðu, sem hann hélt nú, að þær upplýsingar, sem ég gaf um Múlahöfn, stönguðust nokkuð á við þær heimildir, sem hann hefði um málið, og vitnaði þar í skrif Benedikts Gíslasonar frá Hofteigi. Ég get ekki gert að því, þó að eitthvað stangist hér á. Ég held, að Benedikt hafi haft sínar heimildir frá Ólavíusi hinum íslenzka á 18. öld, og það er ekki hans sök, Benedikts, þó að þar sé nokkuð lauslega skýrt frá málum. Ég ætla að hugga hv. 3. þm. Austf. og hv. d. með því, að mínar heimildir eru frá vitamálastjórninni. Ég kastaði engum höndum að því, fyrst ég hafði ekki sjálfur nógan kunnugleika um Múlahöfn, að leita mér upplýsinga, og þær eru frá vitamálastjórninni, og verður hver einn að dæma, hvort líklegra sé að sé nærri staðreyndum, það, sem stendur í Þessari bók Benedikts Gíslasonar frá Hofteigi, eða umsögn vitamálaskrifstofunnar. Að öðru leyti ætla ég ekki að svara hv. ræðumanni, það er ástæðulaust. Það er engin mótsögn í því, þó að það kæmi fram í ræðu minni óbeint, síðast þegar þetta mál var til meðferðar, þó að niðurstaða mín væri nokkur vantrú á, að þetta mál yrði raunhæft, en ég tók það fram, og það er rétt eftir haft, en slitið samt úr samhengi að ég taldi þrátt fyrir það, fyrst þessi till. er komin fram, sem ég dreg enga dul á að er mikið lituð af óraunhæfri óskhyggju og nokkuð fjarri þeim staðreyndum, sem vitað er að eru til staðar í málinu, þá tók ég það fram, að ég tel alveg sjálfsagt, að þáltill. verði samþ., svo að hv. 3. þm. Austf. fái að vita það eftir réttri boðleið, sem hann virðist ekki vita nú, þó að hann sé búinn að vera á Héraði í mörg ár, að þetta er ekki leiðin til þess að bæta samgöngur á Héraði. Í framsöguræðu sinni, þegar þetta mál var áður til umr., var hans rökstuðningur sá sérstaklega, að á Héraði væri að vaxa upp skógur, sem allir vita að er Hallormsstaðarskógur. Menn vonast eftir því, að sá skógur blómgist og þroskist og gefi á sínum tíma og sem fyrst af sér nytjavið, þar vaxi upp nytjaskógur. Og þá átti það að lýsa þörfinni á að koma upp höfn, t.d. í Múlahöfn eða annars staðar við Héraðsflóa, að koma þyrfti þeim nytjatrjám til sjávar. En það er nú að seilast nokkuð langt, ef það er atriði að flytja trén til sjávar úr Hallormsstaðarskógi miklu lengri leið og erfiðari en niður til Reyðarfjarðar. Ég aðeins minnist á þetta að gefnu tilefni, þar sem hv. 3. þm. Austf taldi ástæðu til þess að fara að fjölyrða um mína ræðu, sem ekki snerist neitt gegn framgangi þáltill., en gaf eftir atvikum sanna og samvizkusamlega lýsingu á staðháttum þarna.