Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. hér á þskj. 122, um tilkynningar aðsetursskipta, er í raun og veru framhald af því frv. um manntal, sem hefur legið hér fyrir þessari hv. d. og hún nú þegar hefur afgr. til hv. Nd. Það fylgir frv. allýtarleg grg., og leyfi ég mér að vísa til hennar um það, hvers vegna lögð er áherzla á það af Hagstofu Íslands og öðrum þeim aðilum, er standa að því verki að koma upp spjaldskrá yfir alla landsmenn, að þetta frv. sé nú gert að lögum. En það er þess vegna í meginatriðum, að manntalið, sem nú hefur verið framkvæmt um miðjan þennan mánuð, nær ekki tilgangi sínum öðruvísi, en að jafnframt sé ákveðið, að þeir, sem skipta um bústað á einn eða annan hátt, tilkynni það jafnótt og bústaðaskiptin fara fram, og frv. þetta fjallar einmitt um það atriði. Ég skal taka það fram, að það, sem fyrir vakir með þessu, er það, að eftirleiðis sé hægt að losna við hin árlegu manntöl, þannig að ekki þurfi eftirleiðis að fara fram manntal nema 10. hvert ár, eins og aðalmanntölin eru, en þessi tilkynningarskylda um skipti á aðsetrum eða heimilisfangi komi í þess stað. Hins vegar hefur þó ekki þótt rétt að gera heildarlöggjöf um þetta núna, heldur verði reynt nú næsta ár, hvernig til tekst með þetta í sambandi við manntalið, sem fór fram nú um miðjan þennan mánuð, en það er tilgangur hagstofunnar og þeirra, sem með þessi mál fara, að hægt verði þá að taka þessi mál saman, manntalsfrv., sem gildir nú aðeins fyrir þetta eina ár, og þau lög, sem gilda yfirleitt um þetta nú, og þetta frv., sem hér liggur fyrir. En það er lögð mikil áherzla á það, að þessu frv. verði hraðað, ef hið háa Alþingi getur fallizt á að samþ. þetta, til þess að það komi strax í gang nú að aflokinni þessari manntalsgerð, að tilkynningarskyldan verði tekin upp og lögleidd. Ég hefði því viljað leyfa mér að biðja þá hv. n., sem fær þetta frv. til meðferðar, að hraða afgreiðslu þess eins og hún sér sér fært. Vilji hv. n. og hv. d. yfir- leitt fá frekari fræðslu um þetta og hvernig þetta er hugsað, þá mun hagstofustjóri að sjálfsögðu gefa þær upplýsingar, sem um er beðið. - Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta við þessa 1. umr. frv., en leyfi mér að leggja til að, að aflokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Síðan sett voru fyrst l. um skemmtanaskatt, hafa þau tekið miklum og margvíslegum breyt. Síðustu heildarl. um skemmtanaskatt eru frá 1927. Í l. frá 1947 er svo mælt, að þegar þau hafi öðlazt staðfestingu, skuli fella þau inn í meginmál l. frá 1927 og gefa þau út svo breytt með fyrirsögninni: Lög um skemmtanaskatt, rekstrarsjóð þjóðleikhúss, félagsheimilasjóð o. fl. - Þetta hefur ekki enn verið gert, enda var l. nr. 85 frá 1947 frestað stuttu síðar. En skemmtanaskattsl. frá 1927 voru að ýmsu leyti orðin úrelt og þurftu endurskoðunar við, og þess vegna var ákveðið, að endurskoðun skyldi fara fram. Skipaði menntmrn. nefnd til þess að endurskoða l., og það frv., sem hér liggur fyrir, er þær till., sem n. hefur lagt fram. Helztu breyt., sem frv. gerir ráð fyrir frá gildandi l., eru þessar: Í fyrsta lagi, að gildissvið l. er stækkað með því að láta þau ná til kauptúna með 500 íbúum í stað 1.500 íbúa. Þetta hefur n. talið sanngjarnt, vegna þess að mikill hluti skemmtanaskattsins rennur til félagsheimilabygginga úti um land. Í öðru lagi eru á flokkun hinna skattskyldu skemmtana gerðar smávægilegar breytingar. Skattur á dansskemmtunum hefur verið lækkaður nokkuð. Í þriðja lagi verða öll kvikmyndahús skattskyld, en nú eru nokkur kvikmyndahús í eigu bæjarfélaga undanþegin skattinum. Í fjórða lagi eru skemmtanir, sem haldnar eru til ágóða fyrir málefni, sem miða að almenningsheill, nú undanþegnar skattl. Í frv. er gert ráð fyrir, að ráðh. geti undanþegið slíkar skemmtanir þannig, að skatturinn reiknist einungis af kostnaði við skemmtunina, en ágóðinn verði skattfrjáls, sé honum varið til málefna í þágu almennings. Er þetta í samræmi við reglur, sem nú er búið að lögfesta í Danmörku og hafa þótt gefast vel, enda er með þeim girt fyrir, að almenningsheill sé notuð að yfirvarpi til þess að ná skattfríðindum í þessu sambandi. Í fimmta lagi er gert ráð fyrir einfaldari innheimtu, en verið hefur, t. d. að skatturinn verði reiknaður af heildaraðgangseyri í stað þess að hann er nú reiknaður af aðgangseyri að skatti frádregnum. Hefur þessi regla verið nýlega tekin upp bæði í Noregi og Danmörku. Ég geri ráð fyrir, að sérstaklega tvær breytingar, sem frv. gerir ráð fyrir, muni valda nokkurri deilu. Það er skattskylda þeirra kvikmyndahúsa, sem verið hafa skattfrjáls til þessa og eru í eigu bæjarfélaga, og hitt, að skattgreiðslan skuli ná til kauptúna, sem hafa 500 íbúa og fleiri, í stað þess að markið er nú 1.500 íbúar. Hvorki menntmrn. né ríkisstj. í heild hafa tekið afstöðu til þessara eða annarra atriða frv., og þótti rétt að leggja það fyrir Alþ. eins og það kom frá n. Hafa því einstakir ráðherrar frjálsar hendur um þessi og önnur atriði frv. Að lokinni þessari umr. legg ég til, að frv. verði vísað til 2. umr. og - ja, ég veit ekki, hvort það þykir rétt að setja það í menntmn. eða fjhn. - Ég legg til, að því verði vísað til menntmn.



Herra forseti. Hefði till. verið uppi um það að vísa máli þessu til hv. fjhn., þá hefði ég ekki kvatt mér hljóðs, heldur gert mínar aths. við frv. í þeirri n., en úr því að till. liggur fyrir um að vísa því til menntmn., þá vil ég nú strax við 1. umr. lýsa mig andvígan nokkrum atriðum frv. Þá er fyrst það, sem hæstv. menntmrh. ræddi dálítið um, breytingar á skattsviðinu frá því, sem áður var. Ég tel, að sú breyting, sem felst í 1. gr., um að færa skattsviðið til þeirra kauptúna og bæja, sem eru þó svo fámennir, að þar eru ekki nema 500 manns, sé óhæfa. Ég álit, að skattsviðið, eins og það var markað áður, sé sæmilega sanngjarnt. Þeir bæir og þorp, sem hafa færri en 1.500 menn að íbúum, eiga yfirleitt mjög örðugt með að halda uppi sínu skemmtanalífi, og ég tel ekki sanngjarnt að skattleggja samkomur þar. Að vísu hafa þessir bæir og kauptún ýmis lagt á skemmtanaskatt til ágóða heima fyrir, en framkvæmd þeirrar skattálagningar hefur verið þannig, að ívilnað hefur verið jafnan þeim, sem kunnugleiki á staðnum hefur hverju sinni vitað að þyrftu ívilnunar við. Þeir staðir, sem eru svona fámennir, eru gagnvart hinum fjölmennari stöðum mjög líkt settir og unglingur, sem er á gelgjuskeiðinu, gagnvart fullorðnum manni. Unglingurinn hefur sínar þarfir og ekki minni en fullorðni maðurinn, en hann á örðugra með að svara til þeirra. Þessir fámennisstaðir þurfa á margan hátt að leitast við að halda sér til jafns við stærri staðina með ýmiss konar þægindi og líka um skemmtanir, og það er þeim erfitt verk iðulega. Það er haldið uppi á þessum fámennu stöðum með félagslegri fórn margs konar menningarlegri skemmtistarfsemi, eins og söngstarfsemi, íþróttastarfsemi, leikstarfsemi, og helzta ráðið til þess að afla fjár til þessarar starfsemi er að halda samkomur, sem þó eru svo fámennar, að tekjur af þeim geta ekki orðið á þá leið, að svari til þess, sem þyrfti að vera. Ég tel mjög ósanngjarnt að ætla þessum stöðum, sem þannig berjast fyrir góð málefni, og þeim fórnfúsu mönnum, sem fyrir þá eru að vinna, að greiða skatt í þennan almenna sjóð, tíundu hverja krónu eða meira af því, sem inn kemur. Enn er á það að líta, að lögð er skattskylda samkv. þessu frv. á kvikmyndastarfsemi hreppa og bæjarfélaga, þessi smáu bæjarfélög og kauptún, sem sum hafa komið upp hjá sér kvikmyndastarfsemi til þess að fullnægja kröfu, sem almennt er farið að gera af fólki um þessa ódýru og á ýmsan hátt þægilegu skemmtun. kvikmyndasýningarnar. En reksturinn ber sig illa, og við bætist svo hjá bæjarfélögunum, að krafa er gerð til þeirra að vanda meira til mynda vegna menningar, heldur en einstaklingarnir gera yfirleitt, sem þessi fyrirtæki reka. Ég tel alveg fráleitt að leggja þennan skatt á hreppa og bæjarfélög, sem halda uppi þessari starfsemi og reka hana, þótt fjárhagslega óhagkvæmt sé, sem menningarstarfsemi með myndavali, - leggja á þau svo mikinn skatt, að 30% verði að skila. Þjóðleikhúsið er ágæt stofnun, en ég tel þó ekki rétt að skattleggja fámennið til þeirrar stofnunar eins mikið og hér er gert. Ég get vel hugsað mér, að kvikmyndastarfsemin hreint og beint þoli ekki það að eiga að skila nálega þriðjungi að heiman í skatt, eins og hér er gert ráð fyrir, og verði víða lögð niður. Ýmis fleiri atriði eru, sem ég tel ástæðu til að gagnrýnd séu í þessu frv., eins og það liggur fyrir, en þetta eru þó aðalatriðin, sem ég vildi vekja máls á og biðja hv. menntmn. að taka til sérstakrar athugunar. - Ég get líka aðeins nefnt það, að þegar talað er um það hér í 5. gr., að undanþegnar öllum skemmtanaskatti séu tilteknar skemmtanir, þá eru taldar með innanfélagsskemmtanir, aðrar en dans, sem aðeins eru fyrir félagsmenn. Á öðrum stað er gert ráð fyrir því, að sé skattskyld skemmtun einhver hluti skattfrjálsrar skemmtunar, einhver þáttur í skattfrjálsri skemmtun, þá skuli skemmtunin öll skattlögð. Nú er það svo, að innanfélagsskemmtanir eru oft á þá leið, að handhægt er að hafa dans. Hann er svo almenn skemmtun. Nefni ég þar til ungmennafélög, stúkufélög o. s. frv. Tel ég óréttmætt að skattleggja þær skemmtanir, þótt stiginn sé dans stundarkorn. Við sumu af þessu, sem ég hef sagt, má kannske segja það, að gert sé ráð fyrir því, að reglugerð sé út gefin og ívilnað sé þeim skemmtunum, sem miða að almenningsheill. En ég tel það alls ekki fullnægjandi, þó að ráðuneytið gefi út slíka allsherjar reglugerð, og alls ekki sambærilegt fyrirkomulag við það, sem nú gildir á fámennu stöðunum, þar sem skemmtanaskattur er tekinn til heimaþarfa, af því að þar er kunnugleikinn með. Þar er hægt að taka tillit til alls og alls, en reglugerðarákvæðin hljóta alltaf að verða nokkuð stjúpmóðurleg í þessu sambandi.



Herra forseti. Það fór fyrir mér eins og hv. þm. S-Þ., að ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls um þetta mál við 1. umr. og er því ekki eins undirbúinn undir að ræða málið eins og ég hefði viljað vegna þess að ég bjóst við, að þetta mál færi í fjhn., þar sem ég á sæti. Hæstv. ráðh. var nú í mjög miklum vafa, hvert hann átti að senda málið, en fékk aðstoð frá hæstv. fjmrh. En ef athugað er sérstaklega ákvæði til bráðabirgða í frv., þá er alveg sýnilegt, að málið á heima í fjhn., en ekki í menntmn., en ég skal þó ekki deila frekar um það atriði. Það er síður en svo, að ég á nokkurn hátt vantreysti hv. menntmn. til þess að fara vel og rækilega með þetta mál, enda eiga þar sumir hverjir sæti, sem einnig eiga sæti í fjhn. En ég vildi benda á í sambandi við þetta mál þegar á þessu stigi, að mér finnst ákaflega einkennilegt, að meginatriði málsins eru sett í bráðabirgðaákvæði, sem aðeins eiga að gilda um stundarsakir, en það er að afla þjóðleikhúsinu tekna til þess sumpart að standa undir rekstri þess og sumpart til þess að standa undir byggingarkostnaði, sem enn er ógreiddur. Þetta er alveg sýnilegt. Og það á út af fyrir sig ekkert skylt við hitt atriðið, hvaða skemmtanaskattur er lagður á þjóðina og hvernig honum er skipt að öðru leyti. Það hefði verið mjög æskilegt, að hæstv. ríkisstj. hefði borið fram alveg sérstakt frv. um þetta mál og þá látið fylgja því miklu lengri og skýrari grg. heldur en hæstv. ráðh. gerði hér áðan, því að hann kom ekki nálægt þessu atriði málsins, sem er þó kjarni frv. Það hefði t. d. verið ákaflega æskilegt, að við hefðum fengið að vita um ýmislegt í starfrækslu þjóðleikhússins, m. a. í sambandi við þær deilur, sem eru alltaf að rísa þar upp, sitt hvað um ósamkomulagið, sem er innan stofnunarinnar. Einnig hefði verið æskilegt að fá að vita um, hver er fjárhagurinn raunverulega. Það hefði átt að koma þá fram hér í athugasemdum með lagafrv., hverjar eru raunverulegar tekjur þjóðleikhússins. hver er halli þjóðleikhússins og hvort ekki sé hægt að gera þar einhverjar endurbætur á aðrar, en að leggja byrðina á þá þegna þjóðfélagsins, sem verða að greiða skemmtanaskatt, einnig þá, sem aldrei koma í þjóðleikhúsið. En nálægt þessu er ekki komið hér og engar upplýsingar um það. Ég vil því vænta þess af hv. menntmn., að hún fái allar þessar upplýsingar í sambandi við rekstur þjóðleikhússins, tekjur þess, skuldir þess og fjárþörf, og einnig nokkrar upplýsingar um, á hvaða stigi standa þau deiluatriði, sem nú eru þar efst á baugi, og láti þetta allt í nefndarálit, svo að hv. Alþ. fái að vita um, hvernig sú stofnun er rekin. Ég vil enn fremur benda á, að ég er algerlega andvígur því, að íbúatalan sé færð niður eins og gert er í 1. gr. Hv. þm. S-Þ. hefur fært fyrir því allsterk rök, og í þessu er engin sanngirni gagnvart því fólki, sem býr við þau kjör á landinu, þar sem svo að segja útilokaðar eru allar skemmtanir, sem talizt geta menningarskemmtanir. Ég þekki sjálfur persónulega, hversu erfitt er fyrir þessi smáþorp t. d. að halda uppi kvikmyndasýningum. Þau geta ekki einu sinni haft ráð á því að fá beztu kvikmyndir til sín. Kostnaðurinn allur er slíkur, að sýningarnar geta ekki borið sig undir neinum kringumstæðum, þótt enginn skemmtanaskattur sé og hafa oft orðið að standa undir þessu annaðhvort áhugamenn í þorpunum eða sveitarsjóðirnir sjálfir, til þess að geta haldið þessu uppi. Hér er því beinlínis verið að leggja einn stein í þá byggingu að flytja fólkið í burtu frá landsbyggðinni til kaupstaðanna og þá helzt til Reykjavíkur, og ég vil mjög biðja hv. menntmn. að athuga þetta mál vel. Þar sem farið er að taka skemmtanaskatt í sambandi við sýningar á þessum stöðum, þá hygg ég, að það sé alveg undantekningarlaust, að það sé til þess að hlúa að öðrum menningarmálum í sömu sveit eða í héraðinu, og það væri enn verið að rýra möguleika þessa fólks til þess að hlúa að þeim málum, ef ætti að fara að taka þetta af þeim og láta það renna í ríkissjóð. Ég tók eftir því, að hæstv. ráðh. sagði, að hvorki hann, hans ráðuneyti né ríkisstj. í heild hefði tekið raunverulega neina afstöðu til þessa máls. Ég vildi nú óska þess, að hv. menntmn. tæki hæstv. ríkisstj. og hæstv. menntmrh. sér til fyrirmyndar og gerði það aldrei upp við sig, hvaða afstöðu hún tæki til þessa frv., og léti það þar af leiðandi ekki koma fram aftur úr nefndinni. Það væri í samræmi við það, sem hæstv. ráðh. hefur upplýst hér, og það væri áreiðanlega í samræmi við vilja margra þeirra manna, sem búa úti á landsbyggðinni og munu mótmæla því algerlega að láta skerða þann rétt, sem þeir hafa í sambandi við þessi mál.



Ég ætla nú ekki á þessu stigi málsins að fara að deila við hv. þm. Barð. né aðra hv. þm. um einstök atriði frv. Mér finnst það óviðurkvæmilegt, að hann sé að skora á þá nefnd, sem tekur við frv., að afgreiða það ekki. Það er vægast sagt heldur óþingleg framkoma. Ef þingið er á móti þessum till., sem þarna koma fram, þá er því að sjálfsögðu innan handar að fella frv. eða breyta því í það horf, sem það telur rétt vera. Hins vegar eins og ég gat um í framsöguræðunni, hafa verið gerðar mjög miklar breytingar á þessum lögum, og eru líklega fá lög, sem hafa verið undirseld jafnmiklum og tíðum breytingum. Þess vegna er ekki að ástæðulausu, að lögin eru tekin upp í heild, hvernig sem þingið kann að ákveða að þau verði afgreidd. Það er allt annað mál. Hv. þm. sagði, að bráðabirgðaákvæðið í lögunum væri aðalkjarni málsins, og ég hefði ekki minnzt á þetta atriði, sem hann kallar aðalkjarna málsins. Ég veit, að hv. þingmanni er það ljóst, að öll þau ákvæði, sem eru í þessu bráðabirgðaákvæði, eru nú í lögum, og þau eru sett þarna til þess að þau séu þar, sem þau eiga heima, þ. e. a. s. í lögum um skemmtanaskatt. Þau eiga hvergi annars staðar heima. Það var talið eðlilegt, að þau ákvæði, sem þar eru til bráðabirgða, væru tekin saman á einn stað við endurskoðun laganna. Rekstur þjóðleikhússins og deilur innan þeirrar stofnunar get ég varla skilið, að geti verið þessu frv. viðkomandi.



Herra forseti. Ég ætla, að þetta sé annað frv., sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fyrir þessa hv. deild og jafnframt látið fylgja það með, að ríkisstj. og einstakir ráðherrar hafi ekki tekið afstöðu til stjórnarfrv. sjálfs. Þetta má heita nýr siður hjá Alþ., ætla ég, eða nýlegur a. m. k. og varla til bóta, verð ég nú að segja, því þegar hæstv. ríkisstj. leggur fyrir Alþ. frv., þá er það minnsta, sem hægt er að ætlast til af henni, að hún sjálf sé þá, þegar hún leggur frv. fyrir þingið, búin að skapa sér skoðun um málið. Ég verð að segja, að það er ákaflega undarlegt athæfi að leggja fyrir Alþ. frv., sem ríkisstj. svo ætlar að snúast á móti. Úr því að farið er að ræða þetta mál, þá eru nokkur atriði, sem ég gjarnan vildi fá upplýst, áður en málið fer til nefndar, ef það er á færi hæstv. ráðherra. Í frv. er gert ráð fyrir því, að sviðið, sem skemmtanaskatturinn nær til, verði útvíkkað þannig, að það nái til allra kauptúna og þorpa, sem hafa 500 íbúa eða fleiri, en er 1.500 samkvæmt gildandi lögum. Þessu hefur verið andmælt af hv. þm. S-Þ. og ég ætla hv. þm. Barð. En mér er spurn, ef farið er að færa þetta mark niður, sem ég tel nú að ýmislegt mæli með, hvers vegna sé þá verið að undanþiggja aðra hluta landsins. Mér finnst langeðlilegast, ef skemmtanaskattur á annað borð er á lagður, að hann gildi hvar sem er á landinu. Ég fæ ekki séð, hver eðlismunur er á því að halda skemmtanir í hagnaðarskyni í sveitum, í þorpum með 500 íbúa eða þorpum eða kaupstað með yfir 1.500 íbúa. Nú á síðari árum hafa m. a. vegna þess fjárstyrks, sem ríkissjóður veitti til þess, risið upp félagsheimili mjög víða um land og eru óðum að rísa upp. Í þessum félagsheimilum er rekin mjög fjölþætt skemmtanastarfsemi, í ýmsum tilfellum í hagnaðarskyni, þótt oft sé það til þess að safna fé í ákveðnu augnamiði. Þangað sækir ekki einasta fólk úr sveitinni, sem félagsheimilið er í, heldur gjarnan úr þeim kaupstöðum, sem nærri liggja, ef þau eru ekki mjög langt þaðan og jafnvel þótt nokkuð langt sé. Ég sé engan eðlismun á þessum skemmtunum og skemmtunum í þorpum og kaupstöðum og því enga ástæðu til þess að undanþiggja þær hér, ekki sízt með tilliti til þess, að mjög mikill hluti af þessum skatti er ætlazt til að renni einmitt út í sveitir landsins til byggingar félagsheimila og annars slíks. Þessi stefna, sem gengur eins og rauður þráður í gegnum ýmis frv. ríkisstj., að mismuna mönnum í öllu mögulegu tilliti eftir því, hvort þeir eru búsettir í sveit eða kaupstað eða þorpi, er að minni hyggju alveg fráleit. Það er að sjálfsögðu eðli skemmtananna, tilgangur með fjársöfnuninni og skemmtanahaldinu, sem á að ráða því, hvort skattur er lagður á þetta eða ekki, en ekki hvort skemmtunin er haldin uppi í sveit, í kaupstað eða kauptúni. Þá verð ég að segja, að úr því að nú á annað borð er farið að endurskoða þessi lög og steypa þeim saman í eina heild, sem var full nauðsyn, - ég skal fallast á það með hæstv. menntmrh., - þá þykir mér furðulegt, að ekki skuli litið á það sem mest kallar að, og það er að minni hyggju alveg tvímælalaust að greiða upp skuldir þjóðleikhússins. Ég vildi mega vænta þess, ef hæstv. ráðh. hefur ekki hér við höndina skýrslu um skuldir þjóðleikhússins, að þá verði þeirri nefnd, sem fær málið til meðferðar, látin hún í té. Ég álít, að ef verið er að breyta skemmtanaskattslögunum nú, þá liggi næst, áður en ráðizt er í miklu meira, þó að það verði þá að spara aðra liði, sem hér er ætlazt til að lagt verði fé til, að koma því nokkurn veginn á réttan kjöl. Það er vitað, að mikið af óreiðuskuldum hefur verið að safnast á þjóðleikhúsbygginguna. Sumu af því hefur verið komið í lán til nokkurra ára, en enginn vafi er á því, að starfsemi þjóðleikhússins væri mestur léttir í því og að vissu leyti hag ríkissjóðs og þjóðleikhússtofnunarinnar í heild sinni, að hægt væri að gera þetta upp hið allra fyrsta, þó að þá yrði að fresta framlögum til annarra framkvæmda, meðan væri verið að ljúka þessum sjálfsögðu greiðslum. Loks vildi ég svo, til þess að gera ekki mál mitt of langt við þessa umr., benda á, að mér finnst fjarri öllum sanni að upphefja það skattfrelsi, sem bæjarbíóin nú hafa eða kvikmyndahús, sem rekin eru af bæjarfélögum, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Undantekningarlaust, þar sem bæjarfélögin hafa slíka starfsemi með höndum, er fénu varið til einhverra nytjaframkvæmda, sums staðar til þess að standa undir sjúkrahúsum og sjúkrahúsarekstri, sums staðar til annarra menningarframkvæmda, eins og kunnugt er. Að ætla sér að fara að skattleggja þessa starfsemi hjá bæjarfélögunum er því fjarri allri skynsemi, ekki sízt þegar litið er til þess, að heimild er í þessu frv. til þess að undanþiggja skatti þær skemmtanir, sem eru til fjársöfnunar í ákveðnu skyni til mannúðar- og menningarstarfsemi. Því virðist mér alveg sjálfsagt, að slíkt hið sama gildi um kvikmyndarekstur bæjarfélaganna, og því sé fráleitt að breyta frá því, sem nú er í því efni. Ég skal láta þetta nægja við þessa umr. málsins, en vildi vænta, ef hæstv. ráðh. getur ekki veitt þessar upplýsingar nú, áður en málið fer til nefndar, að þá léti hann nefndinni þær í té.



Herra forseti. Vegna þess að hv. 4. þm. Reykv., er síðast talaði, skaut ör að mér eða út af ummælum, sem ég lét hér falla, þegar áfengislagafrv. var lagt fram, þar sem ég lýsti því yfir, að ég og ríkisstj. hefðum ekki tekið afstöðu til einstakra atriða frv., og taldi slíkt í senn vera nýmæli, að slík yfirlýsing kæmi fram, og sízt til bóta, þá vil ég segja örfá orð. Ég held, að það sé auðvelt að sanna, að hér er ekki um neitt nýmæli að ræða, að frv. séu flutt án þess, að flm., hvort sem það er ríkisstjórn eða aðrir, bindi sig við öll einstök atriði þeirra. Þetta er daglegt atriði, t. d. ef nefnd flytur frv. eftir beiðni annarra, að slík yfirlýsing fylgi. Um stjórnarfrumvörp stendur mjög mismunandi á, eins og enginn ætti að vita betur en þessi hv. þm. Sum stjórnarfrv. eru beinlínis útbúin í stjórnardeildum, samin undir yfirstjórn og umsjá ráðherra, sem hlut á að máli, og er þar um að ræða annaðhvort hans eigin tillögur eða till., sem hann tekur ábyrgð á. Ef frumvörp aftur á móti eru samin af nefndum, hvort sem um er að ræða milliþn. eða stjórnskipaðar nefndir, þar sem ýmsir aðilar eiga hlut að með mismunandi skoðanir, þá er engin von, að ríkisstj. geti skuldbundið sig til þess að fylgja frv. eins og þau liggja fyrir í öllum einstökum atriðum. Hitt er ljóst, að stjórnin eða einstakur ráðherra tekur frv. ekki til flutnings, nema því aðeins að hann að meginstefnu til telji frv. til bóta. Ég lýsti því yfir varðandi áfengislagafrv., að ég teldi frv. að meginstefnu til bóta, þó að ég vildi ekki binda mig við öll einstök atriði frv., alveg eins og hæstv. menntmrh. lýsti um það frv., sem hér liggur fyrir, að hann teldi það að meginstefnu til bóta, þótt hann vildi ekki binda sig við öll atriði frv., sem er samið af nefnd. Það er aftur á móti ljóst, að ef ráðherra - og það er auðvitað hugsanlegt - færi að krukka í slík frv., sem samin eru af nefnd, þá mundi nefndin telja verk sitt vera falsað og gallað og koma fram með allt öðrum hætti, en hún ætlaðist til. En úr því að sérstakir aðilar ýmiss staðar frá hafa verið fengnir til þess að semja frv., þá er það sjálfsagt og eðlilegt, að frumvörpin í þeirra mynd séu lögð fram, auðvitað að því áskildu, að menn geti fellt sig við meginstefnuna, sem þar kemur fram. Þetta er ekkert nýmæli. Þannig hygg ég að það hafi ætið verið um öll stjfrv., sem lögð hafa verið fram og samin af nefndum. Ég efast um, að það sé eitt einasta dæmi þess um slíkt frv., að stjórn hafi viljað binda sig að öllu leyti við það, sem nefndir leggja til, þó að stjórnirnar hafi tekið frv. til flutnings. Hvort þetta hefur ætíð verið tekið fram eða ekki, skal ég ekki segja, það fer mjög eftir atvikum. Ástæðan til þess, að ég tók þetta fram um áfengislagafrv., var eitt tiltekið atriði, sem ég hafði beinlínis orð á að ég væri ósamþykkur. Það geta verið fleiri minni háttar atriði, sem eins stendur á um. Slíkur háttur er langtíðkaður og sízt af öllu ástæða til þess að fara að finna að því hér með mikilli vandlætingu, þótt þessi háttur sé hafður á eða þessi orð viðhöfð af ríkisstjórninni. Mér finnst það sannast sagt líka koma úr hörðustu átt, að hv. þm. skuli fara að ávíta núverandi ríkisstj. fyrir það, að það sé nú verið að gera upp á milli manna, hvort þeir byggi fjölbyggða staði eða fámenna, eins og það sé einhver sérstök nýtízkuleg stefna í stjórnmálum. Hér er einmitt í þessu frv. verið að draga úr þeim mun, og það eru tveir þingmenn, sem risa upp og gagnrýna það, en að meginstefnu til hefur þessi munur - að því er mér skilst, ég hef ekki athugað það til hlítar, og leiðrétti þá þeir, sem betur vita - verið alla tíð, sem þessi lög hafa verið í gildi, frá 1927, þannig að þessi atriði laganna voru m. a. í gildi samkv. því allan þann tíma, sem hv. þm. lofsamlegrar minningar var menntmrh. Aldrei heyrðu menn þá, þegar hann átti að bera ábyrgðina, að hann hefði áhuga eða sýndi minnstu viðleitni til þess að fá þessu breytt. Svo rís hann upp hér núna og fer að ávíta núverandi stjórn fyrir það, að hún taki upp einhvern nýjan sið í þessu. Hitt er annað mál, að það er nýmæli í þessu frv., sem ég kann mjög vel og þakka þeim, sem þar eiga upphaf að, að leggja til, að atvinnufyrirtæki bæjarfélaga séu sköttuð á sama veg eins og atvinnufyrirtæki einstaklinga. Það er ekkert vit í öðru sannast sagt. og hefur allt of lengi viðgengizt, að bæjarfélög gætu tekið undir sig ýmiss konar atvinnurekstur, sem einstaklingar hafa rekið, og síðan hælast forgöngumenn bæjarrekstrar um yfir því, hversu hann gangi vel, þegar eini munurinn liggur í því, að annar er skattfrjáls, en hinn verður að standa undir þungum sköttum. Því aðeins fæst eðlilegur samanburður og eðlileg samkeppni í slíka starfrækslu, að báðir aðilar séu látnir lúta sömu reglum um skattgreiðslu. Þótt hér sé aðeins um smávægilega leiðréttingu í því efni að ræða, þá kann ég henni mjög vel og þakka þeim, sem þar eiga upphafið að.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. taldi nauðsynlegt að benda hæstv. forseta á það, að það hefði verið mjög óþinglegt af mér að benda hv. menntmn. á að fylgja dæmi hæstv. ráðh. um að taka enga afstöðu til málsins. En hann gaf nú sjálfur alveg tilefni til þess. Hann lýsti því yfir hér í sinni ræðu, að hann hefði sjálfur ekki tekið neina afstöðu til þessa máls og þá ekki heldur meðráðh. hans í ríkisstj. Ég gat nú vel skilið það, að meðráðh. hans tækju ekki afstöðu til málsins. Þeir hafa kannske ekki haft tækifæri til þess að rannsaka afleiðingarnar af því frv., sem hér er á ferðinni, enda heyrir það fyrst og fremst undir hæstv. menntmrh. En að hann sjálfur skuli ekki hafa tekið afstöðu til málsins, skil ég nú miklu miður, og var að sjálfsögðu undirstrikun á því, að málið væri þá hvorki mjög aðkallandi né heldur mjög mikilsvert, því að svo vel þekki ég hæstv. ráðh. og hans samvizkusemi í stjórnarathöfnum, að hann mundi ekki hafa látið þessi orð falla, ef hann hefði verið búinn að fullvissa sig um það, að málið væri mjög mikils virði og nauðsynlegt, að það næði fram að ganga. Það var nú ekki upplýst fyrr, en nú hjá hæstv. dómsmrh., að þetta mál hefði verið samið af nefnd. Ég sé, að það stendur hér í aths., að rn. ákvað að láta fara fram endurskoðun á skemmtanaskattslöggjöfinni í heild. Það segir ekkert um það, að til þess hafi verið valin einhver sérstök nefnd, heldur að þetta hafi verið gert á skrifstofu ráðuneytisins. En úr því að nú er farið að tala um það hér, þá þætti mér það ekkert óeðlilegt, að hv. menntmn. fengi upplýsingar um það, áður en málið kemur hér til 2. umr., hvað hefur kostað að semja þetta frv. Hvað hefur það kostað, og hvað hefur verið greitt fyrir það úr ríkissjóði? Það er ekkert ófróðlegt fyrir okkur, sem stöndum í því daglega hér að reyna að klístra saman fjárlögum, að fá að vita um, hvað slíkur frumburður kostar ríkissjóðinn eins og þetta mál, sem hér er. Vildi ég gjarnan óska eftir því, að annaðhvort hæstv. ráðh. upplýsti það eða hv. nefnd upplýsti það áður en málið kemur til 2. umr. En svo að ég snúi mér aftur að kjarna málsins, sem hæstv. ráðh. vildi ekki ræða um, og það er rekstur þjóðleikhússins, þá á ég bara ómögulegt með að skilja það, að rekstur þjóðleikhússins komi ekki þessu máli við eða hann sé þessu máli óviðkomandi, eins og hæstv. ráðh. sagði. Málið er þó borið fram til þess að reyna að tryggja áframhaldandi rekstur þjóðleikhússins annars vegar og til þess að greiða þær áhvílandi skuldir, sem hvíla á byggingunni, hins vegar. Þetta eru hyrningarsteinarnir undir þessu máli. Og svo leyfir hæstv. ráðh. sér að segja, að þetta mál sé rekstri þjóðleikhússins alveg óviðkomandi. Nú vil ég í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að í fyrra var ákveðið, að það skyldi taka ágóða af viðtækjaverzluninni og láta hann ekki renna beint í ríkissjóðinn og ekki heldur til útvarpsins, heldur til þess að nota í rekstur þjóðleikhússins eða til að greiða með áhvílandi skuldir í sambandi við bygginguna. Nú á að kippa þessum tekjustofni burt frá þjóðleikhúsinu með þessari löggjöf. Og þó kemur þessi löggjöf ekkert þjóðleikhúsinu við, þó að það séu teknar af því 500 eða 600 þús. kr. með þessu frv., ef að lögum verður. Ég held nú ekki einasta, að hæstv. ráðh. sé áhugalítill um þetta mál, heldur held ég, að hann sé svo áhugalítill. að hann hafi bara alls ekki lesið frv. Nú, þetta, að þessi hundruð þúsunda hafa verið tekin frá útvarpinu, hefur orsakað sífelld klögumál á fjárveitingavaldið og fjvn. og verið fullyrt af útvarpsstjóra, að það hafi orðið til þess, að það verði raunverulega að loka útvarpinu, ef ekki komi eitthvað annað í staðinn. Þó er nú ekki gert ráð fyrir því í þessu frv., að það eigi að renna í sinn fyrri farveg. Í sambandi við þessi mál hefur einnig verið upplýst, að á næsta ári þarf ríkisútvarpið 1.660 þús. kr. aðeins í dagskrána, hvar af áætlað er, að 800 þús. fari til þess að hella yfir þjóðina þeim hljómleikum, sem fluttir eru af plötum í útvarpinu. Og af þeim 800 þús. kr. fari svo 500 þús. kr. a. m. k. í sinfóníuhljómsveit, sem enn þá hangir í lausu lofti, enginn ber ábyrgð á, enginn veit, hvað kostar, og enginn veit, hver stjórnar. Það má segja, að þetta komi ekki mikið þessu máli við, en það kemur þó sannarlega þessu máli við, þegar litið er á ákvæðið til bráðabirgða. Nú hefur fjvn. mjög óskað eftir því að fá upplýsingar um það, hvað þessi fljúgandi stofnun kostar ríkissjóðinn eða ríkisstofnanir. Við höfum m. a. óskað eftir því, því að nokkru heyrir þetta undir hæstv. menntmrh., að fá að sjá tekjur og gjöld þessarar ágætu stofnunar. Hæstv. ráðh. hefur vísað okkur á annan ágætan hv. þm. hér, sem hafði verið falið að rannsaka þetta mál. Ég hef fengið það svar frá honum, að hann geti ekki fengið neinar upplýsingar frá stofnuninni um það. hvorki um bókhald, útgjöld né tekjur. Og þó er þetta stofnun eða fyrirtæki, sem tekur a. m. k. 500 þús. kr. út úr einni stofnun ríkisins, þ. e. útvarpinu. Og mér skilst, að það sé ætlazt til þess, að hún taki alimikla upphæð, kannske aðra eins upphæð, út úr þeim tekjum, sem koma inn samkv. þessu frv. Ég vil því til viðbótar því, sem ég hef sagt áður, mjög mælast til þess, að áður en þetta frv. er afgr. til 2. umr., þá verði einnig leitað upplýsinga um það, hvernig hagur þessarar stofnunar er eða þessa fyrirtækis og hvað það á raunverulega að fá mikið af þeim tekjum, sem hér er um að ræða, og hvað mikið ætti þá að renna af því til sinfóníuhljómsveitarinnar. Ég hafði hugsað mér að spara þessa umr. hér, af því að ég hélt, satt að segja, að hæstv. ráðh. mundi senda þetta mál til þeirrar nefndar, sem raunverulega ber að athuga þetta, þ. e. fjhn. En úr því að þetta er ekki gert, þá er eðlilegt, að þessar fyrirspurnir komi hér fram. Ég skal einnig benda á í sambandi við þær ádeilur, sem hafa komið til fjvn. og alveg sérstaklega á mig sem formann nefndarinnar, og það nú alveg nýlega, að fyrir áhrif frá mér sé verið að leggja útvarpið fjárhagslega í rúst með því að taka frá því þær tekjur, sem hafa komið frá viðtækjaverzluninni, að það sé því verkefni fyrir nefndina að rannsaka, hvort þessar ádeilur séu réttar, því að ef svo er, þá er sjálfsagt að vera ekki að láta þennan tekjustofn renna til ríkisins, eins og ætlazt er til með þessum lögum, heldur fara aftur í sinn gamla farveg. En ástæðurnar fyrir því, að ég hef beitt mér fyrir því, að þetta væri tekið af útvarpinu, eru í meginatriðum tvær. Önnur er sú, að þegar þetta var ákveðið í upphafi, þá hafði útvarpið ákaflega fáa notendur og mjög litlar tekjur. Það var ákaflega eðlilegt, að það væri hjálpað til þess að láta tekjur frá viðtækjaverzluninni ganga til útvarpsins á bernskudögum þess. Nú eru útvarpshlustendur orðnir hvorki meira né minna en rúmlega 35 þúsund manns. Og það er allt annað viðhorf fyrir þá stofnun að geta staðið undir sér fjárhagslega sjálf með 35 þúsund hlustendum, en aðeins með nokkrum þúsundum hlustenda, eins og var í upphafi. Hin ástæðan er sú, að útvarpið hefur síðan fengið mjög verulegan, góðan og öruggan tekjustofn, sem eru auglýsingar, þó að hæstv. ráðh., sem stjórnar þessari stofnun, hafi gert sitt ýtrasta til þess að klípa úr þeim ágóða með afskiptum sínum af dansauglýsingum. Og þetta hefði þó náttúrlega orðið enn meira, ef þeir hefðu ekki verið snjallari, sem þar voru á móti, og getað beitt þeim brögðum, sem hann ræður ekki við. Annars mundi það hafa haft meiri áhrif á auglýsingatekjur útvarpsins. En þetta voru þau sjónarmið, sem vöktu fyrir mér, þegar ég lagði til og beitti mér fyrir því, að þessi tekjustofn væri tekinn í burtu. Ofan á þetta kemur svo þriðja atriðið, að í útvarpinu er enn slík stjórnsemi á fjármálunum, að það verður ekki þolandi til lengdar. Það eru m. a. greiddar nú um 300 þús. kr. fyrir yfirvinnu í þessari stofnun, auk þess sem það er hvorki meira né minna en áætlað, að 535 þús. kr. fari til þess að innheimta gjöldin, þ. e. yfir 12%. Og á meðan slík fjárhagsstjórn er á útvarpinu, - sem ég er síður en svo að kenna hæstv. menntmrh., því að þess er sannarlega ekki að vænta, að hann geti stjórnað slíkri stofnun þannig í starfi sínu, - en á meðan slík fjármálastjórn er hjá útvarpinu og ef til vill kannske hjá Þjóðleikhúsinu, sem ekki verður þó sagt um fyrr en þau gögn liggja fyrir, því að það einkennilega er nú, að það hefur aldrei þótt rétt að setja rekstur þessarar stofnunar, gjöld og tekjur þjóðieikhússins, inn í fjárlögin, en það á þar að sjálfsögðu nákvæmlega eins heima og útvarpið, - en á meðan slík fjármálastjórn er í þessum stofnunum, þá er engan veginn eðlilegt, að þeir umboðsmenn, sem eru fyrir dreifbýlið, vilji fallast á, að það sé veríð að skerða þennan rétt, sem fólk hefur í dreifbýlinu nú. Það er enginn vafi á því, að það er ekkert sambærilegt, hvað það getur verið meiri erfiðleikum bundið að reka t. d. menningarstarfsemi, leiklist eða leiksýningar eða góðar kvikmyndir, á stað, þar sem aðeins geta mætt á sýningu kannske 40–50 manns einu sinni í viku, en að reka sams konar starfsemi þar, sem geta mætt 6–8 hundruð manns á hverju kvöldi. Þetta er ekkert sambærilegt. Og ég er alveg viss um það, að það er að stíga rangt spor að láta þennan skemmtanaskatt ná til þeirra héraða, sem eru svo fólksfá, að þau geta ekki haldið uppi skemmtunum nema með tapi, ef á að leggja á þau nokkrar nýjar byrðar, og geta raunverulega ekki í dag staðið undir eðlilegum skemmtunum vegna þess, hversu dýrt það er. Það er alveg rangt að íþyngja þeim mönnum í sambandi við þetta mál, eins og það er líka rangt að ætlast til þess, að þeir greiði sams konar gjald fyrir skemmtanir og þeir, sem hafa miklu öflugri viðskiptagrundvöll að reka þessa starfsemi á. Það er líka alveg rangt að leggja þetta á þau héruðin, þó að þau séu nokkru fjölmennari, en með 500 íbúa, sem hafa tekið skemmtanaskatt innan vissra takmarka af þeim skemmtunum, sem hafa getað borið sig fjárhagslega, og notað það fé til þess að byggja upp menningarstarfsemi heima fyrir. Ég álít, að það sé alveg rangt að taka þetta af þeim til þess að flytja þetta beint inn í ríkissjóðinn eða inn til þjóðarbúsins. Ég skal svo ekki ræða þetta mál hér meira á þessu stigi, en vænti þess fullkomlega af hv. menntmn., sem ég ber fullt traust til í sambandi við afgreiðslu þessa máls, að hún afli sér þeirra upplýsinga, sem ég hef minnzt á. Það kann vel að vera, að ég komi fram með brtt. í sambandi við þetta frv., og þætti mér ekkert óeðlilegt, að þær kæmu þá fram áður en n. skilar málinu aftur frá sér, því að það er enginn vafi á því, að það eru miklu betri vinnubrögð, ef menn hafa áhuga fyrir brtt., að láta þær koma fram á fyrsta stigi málsins, eftir 1. umr., til þess að n. geti einnig tekið afstöðu til þeirra till., heldur en að láta þær koma fram eftir að n. er búin að skila sínu áliti og vinna sitt meginstarf í sambandi við afgreiðslu málsins. En þetta mál hlýtur alveg sérstaklega að verða það hitamál, þó að það sé ekki mjög stórt fjárhagsmál, að mönnum er ekki alveg sama, hvernig farið er með það. Það snertir svo mjög allan almenning, einnig hér fyrir utan kaupstaðina, að það er ekki alveg sama, hvernig það er afgr. hér frá hv. Alþ.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. hefur tekið af mér það ómak að svara þeim aðfinnslum, sem komið hafa fram út af því, sem ég gat um, að ráðh. hefðu ekki tekið ákveðna afstöðu til einstakra atriða frv. Skal ég ekki fara frekar út í það. En ég vil benda á í því sambandi, að í þessu frv. eru tvö deiluatriði, sem ég gat um í framsöguræðu minni, og það eru þau atriði, sem hv. þm. Barð. m. a. hefur gert að umtalsefni. Það er, hvort eigi að færa markið frá 1.500 íbúum niður í 500 íbúa, og hitt, hvort eigi að skattleggja þau kvikmyndahús, sem eru í eigu bæjarfélaga. Þetta eru þau tvö aðaldeiluatriði. Að öðru leyti sé ég ekki, að það sé neitt í frv., sem veldur nokkrum verulegum ágreiningi. Það eru þessi tvö atriði, er ég nú nefndi, sem einstakir ráðh. meðal annars hafa ekki tekið afstöðu til, og ég get ekki séð, að það sé á nokkurn hátt ásökunarvert. Þetta er mál, sem hefur verið mikið rætt. Það hefur verið mikið kvartað undan því af þeim mönnum, sem kvikmyndarekstur hafa með höndum og verða að borga skattinn, að til eru á mörgum stöðum á landinu kvikmyndahús, sem þurfa engan skatt að greiða. Og það er ekki nema eðlilegt, að þessir menn kvarti undan þessari misjöfnu aðstöðu, og ég veit, að hv. þm. Barð. viðurkennir, að hér er ekki um sanngjarna atvinnulega aðstöðu að ræða. Hitt er svo annað mál, sem um má deila, hversu mikil nauðsyn þessum bæjarfélögum er að hafa þær tekjur, sem renna frá þessum rekstri. En ég ætla ekki að fara frekar inn á þessi tvö deiluatriði á þessu stigi málsins. Hv. þm. gat þess, að ég vissi ekkert, hvað í frv. stæði, vegna þess að hagnaður viðtækjaverzlunar ríkisins hefði fallið burt sem tekjur til þjóðleikhússins. Ég veit ekki, hvað hv. þm. á við með þessum ummælum. Hér í bráðabirgðaákvæðinu, í 2. tölul., er rætt um tekjur viðtækjaverzlunarinnar. Á síðasta þingi, þegar breytt var þannig til, að ríkissjóður tók að sér að greiða byggingarskuldir leikhússins, var ákveðið, að þessar tekjur af viðtækjaverzluninni skyldu renna til ríkissjóðs upp í það, sem hann leggur út fyrir byggingarskuldum leikhússins. Hagnaður viðtækjaverzlunarinnar átti einmitt að ganga til greiðslu á þessum byggingarskuldum, svo að ég sé ekki, að hér sé um neitt nýmæli að ræða eða nokkuð, sem getur verið sérstök ástæða fyrir hv. þm. að ásaka mig fyrir eða sýna út af því sérstaka vandlætingu. Í bráðabirgðaákvæðinu er ekkert annað en það, sem er í gildandi l. Þar í er engin breyt. á ráðstöfun þeirra tekna, sem frá skattinum renna. Ég geri ráð fyrir, að öllum komi saman um það, að þarflegt sé að sameina þær sundruðu breytingar, sem gerðar hafa verið á þessum l., á einn stað. Og þó að tvö megindeiluatriði séu í þessu frv., finnst mér ekki ástæða til þeirrar heilögu vandlætingar, sem komið hefur fram, sérstaklega hjá þm. Barð., í sambandi við frv. Hv. þm. ræddi mikið um útvarpið í sambandi við þetta frv. Mér finnst langsótt að setja það í samband við þetta mál. Hann hlýtur að hafa nóg tækifæri til að koma með sínar athugasemdir og sínar ádeilur um útvarpið, þó að hann geri þær á réttum stað, en ekki þar, sem þær eiga ekki heima. Mér finnst, að hann ætti þá fyrst og fremst sem formaður fjvn. að ræða það og rannsaka á sínum vettvangi, áður en hann fer að koma með það hér í deildina sem deilu á mig eða aðra í sambandi við þetta frv., sem á ekkert skylt við það mál. Hann var m. a. að deila á hæstv. fjmrh. fyrir það, að Þjóðleikhúsið er ekki tekið í fjárlagafrv. Ég hélt, að hv. formanni fjvn. væri kunnugt, hvers vegna þetta er ekki tekið í fjárlagafrv. Það er vegna þess, að ríkissjóður telur þetta sjálfseignarstofnun, sem ekki á heima í fjárlögunum. - Já, hv. þm. getur vel hlegið að þessu. - Það hafa verið til fyrirtæki í þessu landi, sem þannig hefur verið ástatt með, eins og t. d. síldareinkasalan gamla, sem var á snærum ríkissjóðs að mestu leyti, en hann bar enga ábyrgð á. Og ég get ekki betur séð, ef þjóðleikhúsið væri tekið inn í fjárlögin sem ein stofnun ríkisins, en að þá mundi leiða af sjálfu sér, að ríkissjóður yrði að standa straum af þeim halla, sem af rekstri stofnunarinnar kynni að leiða. - Ég skal svo ekki lengja þessar umr., en ef hv. þm. vill við 2. umr. málsins fara enn frekar inn á þau óskyldu mál, sem hann gerði nú, þá skal ég vera viðbúinn að taka upp viðræður við hann.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. er nú farinn burt héðan úr d., en ég vildi þó segja það, að mér þótti vænt um að heyra þá yfirlýsingu frá honum, að hann hefði enn ekki tekið afstöðu til þeirra atriða í þessu frv., sem ég tel athugaverð, og ég vænti þess, að þegar hann tekur afstöðu sína, þá taki hann hana á þá leið, að hann vilji láta leiðrétta frv. um þessi atriði. Skattsviðið hefur verið fært niður, og hæstv. menntmrh. gat þess til réttlætingar því, að vegna þess að sumt af skattinum gengi til félagsheimila víðs vegar úti um land, þá mætti þetta teljast sanngjarnt. En mér þykir leiðinlegt að sjá það í frv., að um leið og skattsviðið er fært niður yfir fámennið, þá er líka lækkaður hlutur dreifbýlisins til félagsheimila og lestrarfélaga og kennslukvikmynda. Til félagsheimila voru áður 35%, en nú 32%, til lestrarfélaga og kaupa á kennslukvikmyndum áður 8%, nú aðeins 7%. En aðallega var það nú hv. 4. þm. Reykv., sem ég vildi segja nokkur orð til, en hann er kannske ekki lengur svo nærri, að hann heyri mál mitt. Hann hélt því fram, að réttast væri, að skatturinn næði til allra í landinu, og tók fram því sem næst orðrétt: Ég sé engan eðlismun á skemmtunum fjölbýlis eða fámennis. - Og þetta lagði hann til grundvallar skoðun sinni og endurtók það: Ég sé engan eðlismun á skemmtunum fjölbýlis eða fámennis. - Þetta kalla ég falsrök, af hverju sem þau eru sprottin. Þessi hv. þm. stendur að till. um að skattfría lágtekjur meira, en verið hefur, og er ekkert nema gott um það að segja, að hækkaður sé persónufrádráttur. Það tel ég réttlætismál. En ef því væri svarað við slíkum till., að þær ættu ekki að koma til greina, vegna þess að það væri enginn eðlismunur á ríkum mönnum og fátækum, þá væri það alveg sambærilegt við það svar, sem hv. 4. þm. Reykv. gefur, þegar menn halda því fram, að skemmtanir fámennisins eigi ekki að skattleggjast. Það er enginn vafi á því, að ríkur maður og fátækur eru sama eðlis, það er enginn eðlismunur á ríkum manni og fátækum, en það er mikill munur á því, hvað rétt er að skattleggja þá. Það er í raun og veru ekki annað, sem ég geri kröfu til í þessu sambandi, heldur en það, að lágtekjurnar af skemmtunum séu ekki skattlagðar. Hv. þm. Barð. hefur drengilega bent á, hversu fráleitt það væri. Ég er viss um það, að ef þeir þéttbýlismenn og fjölbýlismenn, sem eru líkrar skoðunar og hv. 4. þm. Reykv., t. d. spyrðu leikflokk þann, sem fór út um land í sumar og sýndi gott leikrit, „Vér morðingjar“, að því, hvort það mundi bera sig eins vel og á fjölmennum stöðum eftir reynslu þeirra að setja leik á svið og sýna á Skagaströnd eða Dalvík eða Eskifirði eða Seyðisfirði, þá mundu þeir geta gefið þær upplýsingar, að það væri talsvert annað en t. d. að koma upp leiksýningum í Reykjavík. Og ég er ekki í vafa um það, að þeir teldu sig ekki líklega til þess, þótt góðir leikendur séu, að geta haldið uppi leikstarfsemi á þessum fámennu stöðum fjárhagslega, hvað þá goldið skatta til annarra vegna leiksýninganna. Nei, þeir, sem eru á móti því, að fámennið sé skemmtanaskattfrjálst eins og verið hefur, í sama mæli og verið hefur, þeir eru ekki vel sjáandi, og ég hefði viljað ráðleggja þeim að nudda úr augum sér. Ég hefði líka viljað ráðleggja hv. 4. þm. Reykv. að taka sér um stund bólfestu aftur á Seyðisfirði, og ég er viss um það, að ef hann hefði nú verið þm. Seyðf., þá hefði hann ekki mælt á sömu leið og hann mælti hér áðan. - Ég treysti því, að hv. menntmn. leiðrétti frv.