Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt tveimur öðrum hv. þm., þeim Páli Péturssyni. hv. 2. þm. Norðurl. v., og Þorv. Garðari Kristjánssyni. 4. þm. Vestf., að flytja svohljóðandi þáltill.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að í grunnskólanámi verði kennsla í sögu íslensku þjóðarinnar aukin og við það miðuð að nemendur öðlist ekki aðeins þekkingu og skilning á sögu þjóðarinnar heldur og trú á landið og vilja til að varðveita það menningarsamfélag sem hér hefur þróast í aldir“. Það er auðvitað kunnara en frá þurfi að segja því ég geri ráð fyrir að allir hv. þm. hafi fylgst með þeirri umr. sem átt hefur sér stað að undanförnu hér, einkanlega í blöðum, um kennslu í Íslandssögu í grunnskóla, bæði að því er varðar kennslu, kennsluhætti og menntastefnu. Svo sem eðlilegt hlýtur þar að teljast hafa komið fram ýmis sjónarmið býsna ólík og því er ekki að neita að ýmsir hafa af því verulegar áhyggjur að nemendur sem ljúka grunnskólaprófi séu í sumum tilvikum næsta fáfróðir um sögu þjóðar sinnar, en þekking á sögu þjóðarinnar hlýtur þó ásamt móðurmálsnámi að teljast einn af veigamestu grundvallarþáttum hins íslenska menntakerfis. Fyrir nokkru birtu blöð niðurstöður skoðanakönnunar sem gerð hafði verið á söguþekkingu hjá almenningi hér á landi. Nú er það auðvitað svo að slíkar skoðanakannanir ber ekki að taka bókstaflega, en vissulega gefa þær vísbendingu sem ekki er ástæða til að horfa fram hjá. Dagblaðið Tíminn skýrði m.a. frá niðurstöðum þessarar skoðanakönnunar með eftirfarandi hætti: „Söguþekking LG-20 ára Íslendinga bágborin: Aðeins 13.1% vissu um fyrsta forseta Íslands. Aðeins 58.8% vita að Sveinn Björnsson var fyrsti forseti íslenska lýðveldisins samkv. skoðanakönnun sem fyrirtækið Kaupþing gerði nýlega. 17.5% héldu að það hefði verið Jón Sigurðsson, 5.7% að það hefði verið Ásgeir Ásgeirsson og heil 18% sögðust alls ekki vita það“. Enn fremur segir hér, með leyfi forseta: „Íbúar höfuðborgarsvæðisins virðast samkvæmt könnuninni vera aðeins betur að sér en fólk úti á landsbyggðinni, en 62.7% svöruðu spurningunni rétt. Í þéttbýli annars staðar á landinu svöruðu 55.9% rétt, en 52.9 í dreifbýli. Sé þeim, sem spurðir voru, skipt niður í aldurshópa kemur í ljós að aðeins 13.1% fólks á aldrinum 16–20 ára svaraði rétt. Eftir því sem fólk eldist virðist það betur að sér, en 83.9% fólks á aldrinum 56–67 ára vissi hver var fyrsti forseti lýðveldisins. Hvenær var kristni lögtekin? Þeirri spurningu svöruðu 49.8% rétt, en 50.2% rangt. Óverulegur munur var á svörum fólks eftir aldri, en 57.8% kvenna vissu svarið, en aðeins 41.9% karla.“ Þessar niðurstöður skoðanakönnunarinnar, sem vissulega eru aðeins vísbending, hljóta að verða okkur öllum alvarlegt íhugunarefni. Eins og ég vék að áðan hafa átt sér stað umræður og mikil greinaskrif í blöðum að undanförnu um þetta efni. Einn þeirra sem lagt hafa orð í belg í þessari umr. um sögu og menntastefnu er Arnór Hannibalsson lektor við heimspekideild Háskóla Ístands. Hann ritaði grein í Morgunblaðið viku af desember þar sem m.a. segir á þessa leið, með leyfi forseta: „Frumgrunnur og tilveruforsenda smáríkis er ævarandi barátta þess fyrir fullveldi og sjálfstæði. Höfuðverkefni ríkisins er að skapa samstöðu allrar þjóðarinnar í þeirri baráttu. Ríkið hlýtur að beina orku sinni að því að Íslendingar öðlist ekki aðeins þekkingu og skilning á þjóðarsögunni heldur og að þeir hafi vilja til að varðveita það menningarsamfélag sem við höfum komið okkur upp. sjálfstæðisbaráttunni lýkur aldrei. Smáþjóðin á ætíð undir högg að sækja. Við ráðum því ekki hvað stórveldin telja sér í hag. - Líf okkar hér á Íslandi ber að skoða í ljósi baráttu okkar fyrir þjóðréttindum, bæði í fortíð og nútíð. Sé á því slakað, hvort heldur er í stjórnmálum, söguritun eða skólastarfi, erum við að svíkja sjálfa okkur. Þar með er ég ekki að segja,“ segir áfram í þessari grein, „að ríkisvaldið eigi að segja sagnfræðingum fyrir verkum eða gefa út reglur um „viðurkennd vinnubrögð“ sagnfræðinga. En það er tími til að íhuga hver skuli vera stefnan í menntunarmálum þjóðarinnar“. Flm. þessarar þáltill. taka undir þessi orð og telja ríka ástæðu til þess að Alþingi lýsi stefnu sinni í þessu mikilvæga máli með ályktun. Ýmsum kann að þykja það orka tvímælis þar sem segir hér í tillgr. að kennsla í sögu íslensku þjóðarinnar skuli ekki aðeins aukin, heldur og við það miðuð að nemendur öðlist ekki aðeins þekkingu og skilning á sögu þjóðarinnar heldur og trú á landið og vilja til að varðveita það menningarsamfélag sem hér hefur þróast ellefu aldir. Það kann að vera að ýmsum þyki þetta orka tvímælis, en ég er þeirrar skoðunar að það eigi að vera þáttur sögukennslunnar hér að efla með nemendum trú á landið og efla trú á það menningarsamfélag sem við höfum komið hér upp. Það má auðvitað spyrja sem svo: Hvað er það öðru fremur sem gerir okkur að þjóð? Það er auðvitað tungan, sagan og landið - það er þetta allt og meira til, það er þjóðarsálin, andrúm landsins og allt okkar umhverfi. Á síðustu öld fór þjóðernisvakning um lönd og álfur, sem var aflvaki ótrúlegra framfara víða á Vesturlöndum, og fyrir frumkvæði ungra Íslendinga, sem þá stunduðu nám og störfuðu í Danmörku, tók íslenska þjóðin að vakna til vitundar um sjálfa sig, um þjóðerni sitt, um mál sitt og menningu. Í Nýjum félagsritum, sem út voru gefin að forgöngu Jóns Sigurðssonar og fleiri góðra manna, birtist árið 1845 vakningargrein eftir sigurð Melsteð sem seinna varð prestaskólakennari. Greinin bar yfirskriftina „Um þjóðerni“. Þar segir m.a. á einum stað, með leyfi forseta: „ ..Þjóðernið er fólgið í öllu andlegu lífi þjóðanna, en er ekki bundið við málið eitt og bókmenntirnar, þó ég hafi tekið þetta hvorttveggja til, svo sem aðalatriði í þjóðerninu; það kemur einnig fram í öllum störfum og atgjörðum þjóðanna, í lögum þeirra, tilskipunum og allri þjóðtegri háttsemi. Eigi sannleikurinn að vera arðsamur og ávaxtarsamur í mannlegu lífi, ef menntunin á að vera annað en dautt nám, hlýtur hún að birtast hjá hverri þjóð á eðlilegan hátt, og í þjóðlegum búningi; þjóðirnar geta ekki tekið nokkrum framförum til hlítar, þær geta ekki náð neinum andlegum þroska með öðru móti en þær leggi allan hug og stund á að vernda hinn þjóðlega blæ á allri menntun sinni og lífsháttum, og halda honum við; en þessi blær er þjóðernið. Þjóðernið er heilagt, og réttindi þess eru órjúfanleg, eins og það er heilög skylda hvers manns að laga skapferli sitt, hreinsa hugarfar og siðferði ... Kristin trú hefur fyrst vakið sanna skoðun á þjóðerninu, því eins og hún kenndi að réttindi allra manna væru jöfn upphaflega, og með því afmáði þrældóm allan og ánauð, svo leiddi hún og í ljós þau sannindi, er áður voru ókunn, að allar þjóðir ættu sama rétt upphaflega, að „enginn væri munur á Grikkjum og Gyðingum“, en að hver þjóð væri limur hins mikla þjóðfélags eður grein af mannkyninu.“ Síðan þetta var ritað eru um 140 ár og það er jafnsatt í dag og það var þá. En ég hygg að ýmsum hafi svo virst að undanförnu að nokkuð hafi daprast tilfinning okkar fyrir þjóðerninu og fyrir menningarverðmætum, máli okkar og sögu. Nú kann vel að vera að þetta mál sé ekki rétt, en sé þetta rétt held ég að við þurfum verulega að sporna við, íhuga okkar gang og freista þess að bæta þar úr. Nú legg ég á það þunga áherslu að enginn má skilja orð mín á þann veg að ég sé að skera upp herör og krefjast þess að þjóðerni og þjóðernisstefna sé sett í öndvegi framar öllu öðru. Öfgafull þjóðernisstefna er hættuleg og hrikaleg dæmi sögunnar sanna okkur það. Öfgastefnur af hverju tagi sem er eru hættulegar. Heilbrigt þjóðarstolt er allt annað en þjóðremba. Við eigum að vernda og varðveita íslenskt þjóðerni, jafnframt því sem við tileinkum okkur það besta úr menningarstraumum annarra þjóða. Svo ég vitni enn á ný til ritgerðar Sigurðar Melsteð, þá segir þar einnig með leyfi forseta: .. Það er fullkominn misskilningur á eðli þjóðernisins, að leitast við að sporna við öllu útlendu, af því að það sé útlent, og byggja út öllu, sem er ekki beinlínis runnið af þjóðlegri rót; þjóðirnar verða eintrjáningslegar ef þær einblína alltaf á sjálfar sig en líta ekki til annarra; þá fer þeim eins og þeim manni, sem alist hefur alla ævi upp í heimahúsum og aldrei komið á mannfundi, þær verða sérgóðar og ósveigjanlegar á alla vegu ... því eins og maður er manns gaman, eins og samtök og samræður efla framfarir mannlegs anda, svo eru samgöngur og félagsskapur á milli þjóða eitt hið öflugasta ráð til að gera þjóðarandann fjölhæfan og forða lífi hverrar þjóðar frá því að verða einræningslegt“. Viðhald og efling íslensks þjóðernis þýðir ekki að við eigum að einangra okkur frá öðrum. Við eigum að miðla öðrum því besta úr okkar margslungna og auðuga menningararfi og umfram allt eigum við að hlúa að þeim verðmætum sem við eigum. Að því miðar m.a. þessi þáltill. Hún miðar að því að kennsla í sögu íslensku þjóðarinnar verði efld í grunnskólum þannig að nemendur viti meira um sögu þjóðar sinnar og séu betur að sér um hvernig líf þessarar þjóðar hefur þróast um aldirnar. Það er einn megintilgangurinn með þessari till. Eins og ég sagði áðan kann vel að vera að ýmsum þyki að hér sé kannske farið inn á einhverjar brautir þar sem Alþingi ætti ekki að gera ályktanir, en ég er þeirrar skoðunar að Alþingi ætti vissulega að gera hér ályktanir. Ég tek skýrt fram að ekki er verið að vega að einum eða neinum með þessari till. Tilgangur hennar er fyrst og fremst að færa sögukennsluna í þann farveg sem till. gerir ráð fyrir, auka hana og efla. Það fór svo að flm. þessarar till. eru aðeins úr þremur þingflokkum, en ég vil gjarnan láta þess getið að öllum þingflokkum var gefinn kostur á að eiga meðflutningsmenn að þessari till. En það fór svo að aðeins fulltrúar þriggja flokka þágu það. Nú þarf það ekki að gefa til kynna andstöðu við efni till. þó að svo hafi farið. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Þar sem einn af flm. till. hefur í dag boðað veikindaforföll mælist ég til að umr. verði ekki lokið á þessum fundi, heldur verði henni frestað, en þegar umr. lýkur hér verði málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Aðeins örfá orð um þessa till. Ég lýsi því yfir að fyrir mitt leyti ætti ég afar erfitt með að taka undir þann tillögutexta sem hér liggur fyrir. Það er ekki vegna þess að ég sé ekki sammála því að haldið skuli uppi góðri kennslu í sögu Íslands í grunnskólum landsins, heldur álít ég að það verði að endurskoða það sem stendur í sjálfum textanum. Ég held að við getum orðið sammála um það, hv. þm. Eiður Guðnason og ég, að dálítið varasamt er að lýsa því yfir að stefnt skuli að því að varðveita það menningarsamfélag sem hér hefur þróast. Í mínum málskilningi þýðir það að fyrst og fremst skuli halda því í horfinu en ekki efla það og bæta á alla lund. Ég held því að tillgr. þyrfti eitthvað að athuga. Hins vegar er mér ekki ljóst hvers vegna þessi till. er komin fram núna. Skoðun mín er nefnilega sú, að sögukennsla sé mun betri í skólum nú en hún var áður. Ég skal í stuttu máli gera grein fyrir hvers vegna ég segi það. Sú mannkynssaga og sú Íslandssaga sem ég lærði, og ég geri ráð fyrir þar með flestir hv. þm., var saga yfirstéttarinnar. Hún var ekki saga fólksins í þessu landi. Við komumst í gegnum allt skólakerfið, til stúdentsprófs a.m.k., án þess að hafa hugmynd um einföldustu staðreyndir úr lífi alþýðu þessa lands. Við vorum hins vegar látin læra allt um helstu fyrirmenn. Það er vissulega áhyggjuefni að menn viti ekki hver var fyrsti forseti Íslands, en þó finnst mér annað skipta verulega miklu meira máli sem ekki var kennt þegar ég lærði sögu. Ég hygg af reynslu minni af mínum eigin börnum að heldur meira sé nú reynt að gefa börnunum einhverja hugmynd um það líf sem var lifað í þessu landi á árum áður en þegar ég var í skóla. Annað er það sem a.m.k. í minni tíð féll blessunarlega úr sögukennslu þjóðarinnar og það var saga íslenskra kvenna. Þær virtust ekki hafa lagt mikið til þjóðfélagsins á þeim tímum. Ég vænti þess að nýlega menntaðir sögukennarar reyni nú frekar að taka það kyn með en gert var þá. Þá skal Alþingi Íslendinga nú leggja þær skyldur á herðar sögukennara landsins að gefa ungu fólki trú á lífið og tilveruna í þessu landi. Ja, þeim er ekki lagt lítið á herðar. Sannleikurinn er sá, hv. þm. Eiður Guðnason, að það er hlutverk alþm. þjóðarinnar að efla með börnum landsins þá trú. Við skulum ekki víkjast undan því og skipa sögukennurum þjóðarinnar að klóra í bakkann fyrir okkur. Þá mætti benda hv. þm. Eiði Guðnasyni og útvarpsráðsmanni á að sinna því líka í útvarpsráði að efla trú manna á tungu og menningu í þessu landi. Ég vil benda honum á að hlusta eins og dagstund á málfar í Rás 2 og vita hvort honum finnst það vera sérstaklega íslenskri tungu til framdráttar. Þá mætti hann gjarnan setjast niður, sem hann gerir eflaust oft, og hlusta á bullið sem veltur yfir þjóðina í formi útvarpsauglýsinga og sjónvarpsauglýsinga. Það er nefnilega ekki hægt að gera svona lagað afmarkað. Það þarf að gera samstillt átak og vera alvara í þessu máli. Grunur minn er sá, að þessi till. fengi svipaða meðferð og þær umr. sem nú standa yfir um fræðslu um uppeldi til friðar sýna. Fjölmiðlar jagast nú um hvort ekki sé alveg gulltryggt að í fræðslu um uppeldi til friðar verði lögð áhersla á að það sé Íslendingum lífsnauðsynlegt að taka þátt í hernaðarbandalaginu NATO. Ég held ekki að virðing Alþingis aukist að neinu fyrir svona hræsnisbull. Hér segir í grg., með leyfi forseta, og þetta er lagt fyrir okkur alþm.: „Við ráðum því ekki hvað stórveldin telja sér í hag.“ Vissulega ekki, en er í þessu falið að við eigum þar með að taka því þegjandi sem þeim kann að detta í hug? Ég held að þessi mál verði að skoða í einhverri heild. Það er hárrétt sem hv. þm. sagði áðan að á síðustu öld varð mikil vakning meðal menntamanna í Kaupmannahöfn til bjargar íslensku þjóðinni. En hvernig fór sú vakning fram? Hún fór fram þannig að þar voru nokkrir menn sem skildu samhengið milli skáldskapar, milli tungumáls og milli menningar. Hv. alþm. vita það e.t.v. ekki, en Jónas Hallgrímsson var ekki einungis gott skáld, hann var ekki minni stjórnmálamaður. En hann var djarfari en stjórnmálamenn nú til dags. Ég vildi koma þessum sjónarmiðum að vegna þess að ég held að svona till. sé fyrst og fremst yfirborðsleg. Ég er sammála flm. um að gera þarf verulegt átak til að efla með æsku landsins trú á land og þjóð. En ég er ekkert viss um að hún vilji varðveita það menningarsamfélag sem hún lifir nú í. Ég held að hún telji að það þurfi að batna töluvert til þess að hægt sé að hafa trú á því. Það er hlutverk okkar hér að bæta úr þessu. Og er ég alveg viss um að hv. þm. eru allir tilbúnir að taka höndum saman við það verk. Ég vil því lýsa því yfir að að óbreyttu tel ég mig tæplega geta samþykkt þessa till. Ég er auðvitað fús til að skoða hana með opnum huga, en legg á það áherslu að hér þurfi að taka margt inn í fræðslu um líf og starf íslensku þjóðarinnar, fleira en hvenær fyrsti forseti tók við embætti eða hvenær síðasti kóngur dó og annað þess háttar. Það eru aðrir þættir sem þurfa að koma inn í sögukennslu þjóðarinnar.



Herra forseti. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir, 10. landsk. þm., hefur býsna sérstæðar skoðanir. Hún kaus að snúa út úr þessari till., vék að því að hér stæði að ætti að varðveita það menningarsamfélag sem hér hefur þróast um aldir. Já, það stendur í till., en hverjum hv. þm. dettur í hug, nema þá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur sem vill snúa út úr till. og vill gera lítið úr henni á sem flestan hátt, að till. miði að því að okkar menningarsamfélag staðni? Hverjum dettur það í hug nema hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur, sem kannske hefur svolítið staðnaðan hugsunarhátt í þessum efnum, leyfi ég mér að segja? Hún kallar þessa tillögu hræsnisbull, hræsnisbull sagði hv. þm. hér.  Hv. þm. vék hér að Ríkisútvarpinu, líklega vegna þess að ég á sæti í útvarpsráði. Það er alveg rétt að Ríkisútvarpið hefur veigamiklu hlutverki að gegna varðandi varðveislu og verndun íslenskrar tungu og það er líka rétt að þar hefur ekki tekist allt sem skyldi. Ég skal fúslega undir það taka. Ambögurnar sem dynja í hlustum fólks úr Rás 2 eru auðvitað til skammar og um það hefur margsinnis verið rætt í útvarpsráði og þar eru uppi aðgerðir til umbóta. Mönnum er ljóst að þarna hefur ekki tekist sem skyldi og þarna þarf að breyta til og láta af þeirri aulafyndni og amböguhætti sem þar hefur því miður riðið húsum í allt of ríkum mæli frá því að þessi rás tók til starfa. Þar þarf verulega að söðla um og er verið að vinna að því. En ég skil satt að segja ekki þá andúð og andstöðu sem kom frá frá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur í garð þessarar till., sem ég tel vera mjög jákvæða og miða til umbóta. Það getur vel verið að henni finnist ekki mikið til þess koma þó að fólk viti ekki hvenær kristni var lögtekin á Ístandi. Mér finnst það. Mér finnst það skipta máli. Ég ætlaði nú að leiða hjá mér umræður um kvennasögu sem hún minntist á. Að mínu mati er ekkert til sem heitir kvennasaga. Það er til mannkynssaga sem greinir frá konum og körlum. Það er ekkert til sem heitir kvennamenning. Það er bara til menning. Nógu eiga menn erfitt með að skilgreina hugtakið menningu þó að ekki komi þar til kvennamenning líka, sem er óskilgreint hugtak sem ég hef aldrei heyrt skýringar á. Ég held að það sé hættulegt að vera að greina þessa hluti upp í kvennasögu og karlasögu. Og hvað kemur næst; barnasaga? Ég held að þetta sé hættulegt og ég held að þetta sé tóm vitleysa í rauninni. Við eigum að tala um mannkynssögu og við eigum að tala um okkar menningu sem heild og auðvitað á að gæta þess að þar sé ekki hlutur eins eða neins fyrir borð borinn, hvort sem það eru konur eða karlar. Ég ætla ekki, herra forseti, að þessu sinni að hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Mér þykir fyrir því að ég heyrði ekki framsöguræðu fyrir þessari till., en ég stend upp til þess eins að lýsa fyllsta stuðningi við þá till. sem hér liggur fyrir á þskj. 277 og ég lýsi stuðningi við ýmsar þær röksemdir sem fram koma í grg. með till. Þar er m.a. vikið að því að kennsla í sögunni hljóti að vera ásamt móðurmálsnámi einn af veigamestu grundvallarþáttum menntakerfis á Íslandi. Ég vil undirstrika það sem segir í þessari till. um trú á landið og vilja til að varðveita það menningarsamfélag sem hér hefur þróast í ellefu aldir. Ég hygg að ekki sé ofmetin þýðing þess að fræða hina ungu kynstóð í skólum landsins um hverja fyrirhöfn það kostaði að fá frelsi fyrir íslenskt ríki. Ég hygg að hver einasti árgangur skólabarna eigi að fá fræðslu um hvaða erfiði það var að vera Íslendingur og berjast fyrir því að fá sjálfstæði þjóðar sinnar og menn eigi að fá fræðslu um hver samstaða manna í þessu litla landi kom hér til og hve sterk hún var og menn eigi að fá fræðslu um hvernig framfarir í landinu jukust að mun eftir að þjóðin fékk frelsi. Þetta atriði, að sýna með fróðleik fram á hvernig framfarirnar og frelsið haldast í hendur, skiptir mjög miklu máli fyrir þá kynslóð sem á að sjá um að varðveita frelsi þessarar þjóðar því að ef við eigum að renna stoðum undir áframhaldandi framfarir í landinu verður líka að ríkja skilningur á því að það kostar fyrirhöfn og baráttu að varðveita það frelsi sem fékkst fyrir fyrirhöfn og baráttu. Þess vegna tel ég það illa farið þegar lítið er gert úr þjóðernishyggju. Ég tel að fyrir þjóð eins og okkar, sem er jafnlítil og langt frá öðrum þjóðum, skipti þetta atriði einmitt mjög miklu máli til að auka samheldni manna, auka þrótt þeirra í allri lífsbaráttunni, bæði sinni eigin og sameiginlegri baráttu fyrir lífi þjóðarinnar og frjálsræði landsins. Af þessum sökum sé ég ástæðu til að lýsa yfir fyllsta stuðningi við þá till. til þál. sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Það er ánægjulegt að Íslandssagan skuli í annað sinn vera komin hér inn í sali þingsins og menn telji það nokkru skipta hvernig að sögukennslu er staðið í landinu. Vissulega er það rétt, sem hér kom fram hjá hv. 10. landsk. þm., að Jónas Hallgrímsson hafði mótandi áhrif í stjórnmálalegu tilliti, ekki svo lítil áhrif. Og ég man ekki betur en að Íslandssagan sem ég lærði legði áherslu á áhrif Fjölnismanna. Ég hygg að það þurfi að koma hér nokkuð skýrt fram hvernig Íslandssögu menn vilja kenna. Hver eru markmið hennar? Persónulega var ég mjög sáttur við þá skýringu sem hæstv. menntmrh. gaf í svari sínu á sínum tíma um markmið Íslandssögukennslunnar. Mér er ljóst að e.t.v. telja einhverjir að sögukennslunni eigi fyrst og fremst að beina inn á þá braut að hún undirstriki hið stéttskipta þjóðfélag, að hún undirstriki að kjör manna hafa alltaf verið misjöfn. Þetta er einn af þeim þáttum sem vissulega er rétt að gefa gaum. En hinu mega menn engu að síður gjarnan gera sér grein fyrir, að um allar aldir var jafnræðið á milli hinna ríku og snauðu mjög oft áberandi. Skipstjóri slapp ekki lifandi ef skipið fórst. Hann fórst með því. Foringjar í pólitískum átökum í þessu landi sátu ekki heima og tefldu fram sínu liði. Þeir féllu undir vopnum eins og þeirra stuðningsmenn. Þegar hungur geisaði í þessu landi svarf ekki aðeins að kotungunum á Suðurlandi, heldur að biskupsstólnum einnig. - Ég held nefnilega að menn hafi gleymt því þrátt fyrir allt, þeir sem hafa tekið upp þann vopnaburð að hér eigi fyrst og fremst að boða stéttskipt þjóðfélag, að Íslendingar voru í mörgum kringumstæðum á einum bát. Og annaðhvort hélt sá bátur velli og náði landi eða hann fórst með manni og mús. Ég skil ekki hvers vegna menn vilja gera lítið úr því að það eigi að vera eitt af verkefnum sögukennarans að efla trúna á landið. Það er sagt að stjórnmálamenn eigi að taka að sér að efla trúna á landið. Eitt af grundvallarverkefnum sögukennarans á að vera að benda á að þegar Íslendingum farnaðist illa í gegnum aldirnar voru það mennirnir sem brugðust en ekki landið. Það var ekki landið sem brást 1262, það voru mennirnir. Og hver sögukennari sem kemur sér undan því að taka á þessum punkti bregst að mínu mati því verkefni sem honum var ætlað að framkvæma. Ég ætla ekki að fara að flytja hér langa ræðu um Íslandssögukennslu í skólum. Ég trúi því ekki að það sé þörf á því á Alþingi Íslendinga að gera slíkt. En mig undrar þegar menn telja að þeir séu þess umkomnir að gera lítið úr þeirri Íslandssögu sem kennd hefur verið í skólum og gera lítið úr þeirri kennslu sem þar hefur verið framkvæmd. Og það er dálítið skrýtið einnig ef það á að setja þetta þannig upp að það hafi gleymst að minnast á þátt kvenna. Mér er ekki ljóst hvort jafnvel í dag er sú kona til á þessu landi sem hafði jafnmikil völd og Ólöf Loftsdóttir á sínum tíma. Og ég er ekki viss um að á Vestfjörðum gerist þeir hlutir að kona stjórni jafnmiklum atvinnurekstri og Guðrún á Bæ gerði á sínum tíma, þó að menn hafi ekki verið sáttir við hvernig hún hélt á sínu atvinnurekendavaldi því að sennilega hefur það aldrei verið miskunnarlausara en þegar hún stjórnaði. Þeir áttu ekki einu sinni pottana, landsetar hennar sumir hverjir. En hvað um það. Ef menn greinir á um Íslandssögukennslu er það eðlilegt að það mál sé afgreitt hér í sölum þingsins og sú stefna sé mótuð hvernig menn vilji að að þeim málum sé staðið. Þess vegna þykir mér vænt um að það gerist aftur á þessum vetri að Íslandssagan sé talin þess virði að hún sé rædd hér í sölum þingsins.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til. þál. um búrekstur með tilliti til landkosta, markaðsaðstæðna og nýrra búgreina sem ég flyt ásamt öðrum þm. Alþb. og er 120. mál Sþ. Till. er um það að Alþingi álykti að fela ríkisstj. að láta gera áætlun um búrekstur með sérstöku tilliti til þátta sem taldir eru upp í sex liðum. Ýmsar ástæður mæla með gerð slíkrar áætlunar og skýra margar þeirra sig sjálfar og óþarft að rekja þær en í grg. með till. segir svo um þetta atriði, með leyfi forseta: „Brýnt verður að telja að þegar verði hafist handa um að koma á farsælla sambandi milli búskaparhátta og landnýtingar og betra skipulagi fjárfestingar í landbúnaði. Þá er einnig ljóst að eigi að nýta sem best þá möguleika, sem gefast til skipulagningar nýrra búgreina, er heppilegast að það gerist samfara uppbyggingu þeirra. Í þessum efnum sem öðrum yrði það seint að vera vitur eftir á. Tilgangur þessarar ályktunar er því ekki hvað síst sá að vekja athygli á þeim þáttum landbúnaðarmálanna sem rétt þykir að leggja sérstaka áherslu á og skutu hafa forgang í heildarendurskipulagningu atvinnuvegarins sem vikið er að í 6. lið." Í 1. tölul. till. segir að leitast skuli við að færa búrekstur á hverjum stað til betra samræmis við landkosti en nú er. Með landkostum er hér átt við t.d. beitarmöguleika, bæði í afréttum og heimalöndum, ræktað land, ræktunarmöguleika og aðrar náttúrulegar aðstæður. Þörfin á aðgerðum á þessu sviði er óumdeilanleg. Nægir í því sambandi að benda á ofbeit á ýmsum afréttum í landinu eða í heimahögum en vannýtta möguleika á öðrum svæðum. Hefði verið hugað að þessum hlutum í tíma hefði mátt með stefnumörkun í fjárfestingu stýra þannig uppbyggingu í landbúnaði á undanförnum árum að mun betra samræmi ríkti nú hvað þetta varðar. En úr því sem komið er kann að reynast þörf róttækra aðgerða samhliða því sem brýnt verður að telja að framtíðarfjárfestingar í þessum atvinnuvegi komist sem allra fyrst í samhengi við slíka áætlun. Í 2. lið segir að í framtíðinni skuli stefnt að því að framleiðslan - og hér er átt við landbúnaðarframleiðslu - á hverju svæði og á landinu í heild verði í sem bestu samræmi við markaðsaðstæður innanlands og hagkvæma möguleika erlendis. Leita þarf jafnvægis milli landnýtingar og hagkvæmnisjónarmiða og stefna að arðbærum landbúnaði er nýti sem best landkosti og framleiðslumöguleika hvers svæðis með hliðsjón af markaðsaðstæðum og hagsmunum neytenda. Hér er auðvitað um margþætt verkefni að ræða. M.a. þarf að tryggja betur en nú er gert að til þess komi ekki að flytja þurfi t.d. daglega neyslumjólk eða aðrar daglegar neysluvörur milli landshluta. Leitast þarf við að samræma sem best hlutföll hinna ýmsu greina landbúnaðarframleiðslunnar markaðsaðstæðum og landkostum á viðkomandi svæði eða í viðkomandi landshlutum. Kanna þarf hvort ekki megi í mörgum tilfellum færa úrvinnslu afurða í meira mæli út á framleiðslusvæðin, skapa þar með atvinnu og minnka flutningskostnað. Í sambandi við útflutning þarf að hafa hliðsjón af þeim margvíslega iðnaði sem byggir á hráefnum frá landbúnaði og þeirri atvinnu sem slíkum iðnaði fylgir. Ákveðnar tilraunir gefa góða von um að með endurskipulögðu og efldu markaðsstarfi og útflutningi unninnar gæðavöru í hæsta gæðaflokki takist að fá miklum mun hærra verð erlendis fyrir íslenskar landbúnaðarafurðir en hingað til hefur tekist. Í 3. lið er rætt um nauðsyn þess að uppbygging nýrra búgreina verði skipulögð með tilliti til aðstæðna, svo sem framboðs á hráefni til fóðurgerðar og annarra veigamikilla hagkvæmnisatriða, ástands vinnumarkaðarins og búsetusjónarmiða. Nýta skal sem best þá möguleika sem skapast til endurskipulagningar hefðbundins búskapar með tilkomu nýrra búgreina og hugsanlegt væri að færa til hefðbundna landbúnaðarframleiðslu í samræmi við lið 1 og 2 í þáltill., segir þar í 3. lið. Í þessu sambandi er rétt að ítreka nauðsyn þess að skipulega verði að þessum hlutum unnið þegar frá upphafi og leyfum, t.d. til loðdýraræktar, verði dreift um landið með hliðsjón af fóðurframboði á hverju svæði þannig að tilkostnaður við framleiðsluna verði í lágmarki þegar í upphafi og samkeppnishæfni atvinnuvegarins sem mest frá byrjun. Í sambandi við fiskeldi og fiskrækt er rétt að benda á öran vöxt þessara atvinnugreina í nálægum löndum og undirstrika nauðsyn þess að Íslendingar verði með í uppbyggingu á þessu sviði og tryggi sér hlutdeild í mörkuðum erlendis áður en það verður um seinan. Hér sem og reyndar víðar er full þörf á að vera vel vakandi gagnvart áhuga erlendra aðila til að komast hér inn í íslenskt atvinnulíf. Að sjálfsögðu er ekkert við það að athuga að menn leiti ráða og hafi samstarf við erlenda aðila á meðan verið er að koma nýrri tegund atvinnurekstrar á fót en slíkt eiga að vera tímabundnar undantekningar frekar en regla. Enda bendir margt til þess að við stöndum flestum betur að vígi hvað aðstöðu varðar, t.d. til loðdýraræktar og fiskeldis. Í 4. lið segir að unnið skuli markvisst gegn frekari eyðingu byggða sem byggja afkomu sína að meira eða minna leyti á landbúnaði og þau svæði sérstaklega styrkt sem nú standa tæpast. Um þennan lið eiga við ýmis rök fyrri byggðastefnu og gegn búseturöskun. Má í því sambandi benda á þau miklu verðmæti sem liggja í ræktuðu landi og byggingum sem fara munu forgörðum á stuttum tíma ef nytjar afleggjast auk sögulegra og menningarlegra gilda sem í húfi eru. Sagan er mikið rædd í þingsölum í dag og þess vegna les ég þetta aftur: Auk sögulegra og menningarlegra gilda sem í húfi eru. Hér þarf auðvitað landbúnaðurinn sem og aðrar greinar svo sem sjávarútvegur og iðnaður af öllu tagi og hvers kyns nýir atvinnumöguleikar að taka höndum saman ef vel á að vera. Í 5. lið segir að stefnt skuli að því að í landbúnaði og við úrvinnslu landbúnaðarafurða verði lífskjör jafnari en nú er og sambærilegri við kjör starfsfólks í öðrum greinum. Það er kunnara en frá þurfi að segja að aðstöðumunur og afkomumunur innan bændastéttarinnar er gífurlegur, ekki síst vegna mismunandi skuldastöðu. Það er skylda stjórnvalda að reyna að jafna fremur en auka þann mun með sínum aðgerðum. Þá verður að forðast eftir mætti að úrvinnsluiðnaðurinn verði starfsvettvangur kyngreindra láglaunahópa sem því miður margt bendir til að nú sé og það í vaxandi mæli. Í 6. og síðasta lið till. er svo fjallað um að slík áætlun sem hér um ræðir verði liður í heildarstefnumörkun í landbúnaði sem nauðsynlegt sé að fylgi í kjölfarið. Slík heildarstefnumörkun er auðvitað stórt en engu að síður nauðsynlegt verkefni og stjórnvöld mega ekki ýfa slíku á undan sér með skyndiráðstöfunum og bráðabirgðalausnum endalaust. Herra forseti. Það er von mín að hæstv. ríkisstj. bregðist vel við þeirri till. sem hér er flutt ef samþykkt verður. Jafnframt er von mín að hv. þm. séu mér sammála um að í landbúnaði sem og í öðrum atvinnuvegum sé þörf skipulagningar, uppbyggingar og áætlunargerðar sem byggi á bestu fáanlegum upplýsingum um landsins gæði og möguleika og þarfir þjóðarinnar til að nýta þau á farsælan hátt. Herra forseti. Að loknum þessum hluta umr. legg ég til að till. þessari verði vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. Á þskj. 310 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. um úttekt á umfangi skattsvika ásamt hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, Eiði Guðnasyni, Jóni Baldvin Hannibalssyni, Karli Steinari Guðnasyni og Karvel Pálmasyni. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að feta ríkisstj. að koma á fót starfshópi sem hafi það verkefni að gera grein fyrir og leggja mat á eftirfarandi: 1. Umfang skattsvika hérlendis miðað við upplýsingar um þjóðartekjur í þjóðhagsreikningum og öðrum opinberum gögnum annars vegar og upplýsingar um framtaldar tekjur í skattframtölum hins vegar. 2. Í hvaða atvinnustétt og atvinnugreinum skattsvik eigi sér helst stað. 3. Umfang söluskattssvika hér á landi. 4. Helstu ástæður fyrir skattsvikum og hvaða leiðir eru vænlegastar til úrbóta. Starfshópurinn skal skipaður einum fulltrúa skattyfirvalda, einum fulltrúa Þjóðhagsstofnunar og einum fulltrúa viðskiptadeildar Háskóla Íslands. Niðurstöður skal leggja fyrir Alþingi eigi síðar en 1. jan. 1985.“ Eins og fram kemur í grg. þessarar till. liggur einnig fyrir Alþingi till. til þál. um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum sem er 98. mál þingsins. Sú till. kom til umfjöllunar í Sþ. í s.l. viku og flutti ég um þá till. mjög ítarlega framsögu, bæði um aðgerðir sem nauðsynlegar eru til þess að fyrirbyggja skattsvik og einnig það mat sem lagt hefur verið á umfang skattsvika áður fyrr hér á landi og í öðrum löndum. Í þeirri framsögu kom einnig fram hve illa er búið að skattstofum hér á landi með þeim afleiðingum að lítið innheimtist vegna skatteftirlits og tiltölulega fá framtöl einstaklinga og fyrirtækja í atvinnurekstri fá ítarlega skoðun hjá skattstofum eða skattrannsóknadeild. Í framsöguræðu minni í fyrri viku fyrir till. til þál. um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum má segja að fram hafi komið kjarninn í því sem er rökstuðningur þess að nauðsyn er að fram fari úttekt á umfangi skattsvika og setti ég þar fram ýmsar tölulegar upplýsingar því til staðfestingar. Mjög fáir þm. sáu ástæðu til eða gátu setið undir þeirri umr. sem fram fór í síðustu viku um skattsvikamál. Embættismenn hafa talað um að það vanti pólitískan vilja til að gera átak í þessum málum og er skattrannsóknastjóri einn þeirra. Í þeirri umr. sem fram fór hér um daginn kom m.a. fram hér í ræðustól að ekki væri ósennilegt að skattrannsóknastjóri hefði rétt fyrir sér, að pólitískan vilja vanti til að gera átak í þessum málum a.m.k. ef litið væri til þess hve fáir sæju ástæðu til þess að sitja undir umr. sem fram fór um skattsvikamál. Ég vil mega vænta þess, herra forseti, að svo sé ekki og að vilji sé fyrir því á hv. Alþingi og hjá stjórnvöldum að átak verði gert í þessum málum til að fyrirbyggja skattsvik og að betri skil verði til ríkissjóðs á skatttekjum. T.d. er ótrúlegt annað en hæstv. fjmrh. sem hér situr í hliðarsal hafi eitthvað til málanna að leggja í sambandi við skattsvik þegar hann talar um að hægt sé að spegla sig í galtómum ríkiskassanum. En ég segi að það má furðu sæta hvað stjórnvöld hafa almennt lítið lagt sig fram við að finna leiðir til þess að koma í veg fyrir skattsvik og löngu orðið tímabært að alvarleg umr. fari fram á hv. Alþingi um það hvernig taka beri á þessum málum. Ég skal ekki, herra forseti, ræða eins ítarlega um þetta mál og ég gerði hér í síðustu viku þó e.t.v. væri full ástæða og nauðsyn á, heldur mun ég leitast við að draga saman helstu atriði og upplýsingar sem ég hef aflað mér og rökstuðning fyrir því hve nauðsynlegt er að á þessum málum verði tekið. Í fyrri viku vitnaði ég til þess að engin skipuleg úttekt hefur verið gerð á því hér á landi hve umfangsmikil skattsvikin eru ef undan er skilið að prófessor Ólafur Björnsson hefur reynt að varpa nokkru ljósi á það. Skrifaði hann um það allítarlega grein í okt. 1975. Mat hans var það að reikna mætti með að skattsvikin væru 10–11 % af þjóðartekjum. Byggði hann það á því að ef bornar væru saman þjóðartekjur, gefnar upp á grundvelli upplýsinga um magn og verðmæti þjóðarframleiðslunnar annars vegar og skattframtala hins vegar, en sá samanburður hafði þá verið gerður hér á landi, þá skakkaði 10–11% sem skattframtöl væru lægri en þjóðhagsreikningstölur. Þessi samanburður ásamt tölum var fenginn úr 12. hefti tímarits Framkvæmdabankans, „Úr þjóðarbúskapnum“, sem út kom í júní 1962 í grein eftir Torfa Ásgeirsson og Bjarna Braga Jónsson, „Þjóðarframleiðslan, verðmætaráðstöfun og þjóðartekjur 1945–1960“. Hafa ber í huga að þær forsendur sem þarna er byggt á eru þjóðartekjur og verðmætaráðstöfun áranna 1945–1960. Hér er því um margra áratuga gamlar tölur að ræða og ljóst er að margt hefur breyst í þjóðfélaginu frá þeim tíma, auk þess sem í þeim upplýsingum sem fram koma er ekki gerð tilraun til að meta skattsvik eða undandrátt tekna eftir atvinnustéttum eða atvinnugreinum. Í grg. með þessari þáltill. kemur fram að ef þær forsendur eru notaðar sem áður er vitnað til, að 10–11% af þjóðartekjum séu ekki talin fram til skatts, er hægt að fá nokkra mynd af því sem hér er um að ræða. Vergar þjóðartekjur árið 1982 á verðtagi ársins 1980 voru 13 milljarðar 378 millj. kr. Ef sú upphæð er færð fram til verðlags 1983 miðað við gengisvísitölu í nóv. 1983 nema vergar þjóðartekjur á verðlagi í nóv. 1983 48 milljörðum 27 millj. kr. Ef 11% af þeirri upphæð eru dregin undan skatti hafa skattsvikin á árinu 1983 verið 5 milljarðar 283 millj. kr. og eru þá söluskattssvikin ekki meðtalin. En hér er um að ræða upphæð sem samsvarar um 33% af heildartekjum ríkissjóðs árið 1982. Ég tel að hér sé um mjög varlegt mat að ræða. Telja margir að hér sé um mun hærri upphæð að ræða og talað er um að undandráttur frá skatti geti verið allt að 20–25% af þjóðartekjum. Í grg. með þessari till. eru rakin dæmi um mat á skattsvikum í ýmsum löndum þar sem úttekt hefur farið fram á umfangi þeirra. Athyglisvert er að í mörgum þessara landa, svo sem Noregi, Bandaríkjunum og Svíþjóð, er um svipað mat að ræða á því hverju skattsvikin nema. Í umr. þeirri sem ég vitnaði til í síðustu viku setti ég fram upplýsingar sem ég hafði aflað mér um hverjar hækkanir með viðurlögum vegna athugunar rannsóknadeildar ríkisskattstjóra hafa orðið á árunum 1981– 1982, þ.e. hvað inn hefur komið vegna skatteftirlits. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að endurtaka þær tölur eða sundurliða þær hér eftir árum eins og ég gerði þá og vísa í því sambandi til þeirra umr. sem fram fóru hér í síðustu viku. En samandregið er á árunum 1981–1982 sú upphæð sem innheimtist vegna skatteftirlits rannsóknadeildar ríkisskattstjóra frá rúmum 2 millj. í rúmar 5 millj. Taka má sem dæmi að á árinu 1983 innheimtist vegna skatteftirlits rannsóknadeildar ríkisskattstjóra fram til loka nóvember á s.l. ári um 5 millj. 386 þús. kr. en þar af voru rúmar 4.4 millj. kr. vegna undandráttar á söluskatti og liðlega 900 þús. vegna tekjuskatts og útsvars. Einnig er hægt að gefa mynd af því hvað hækkanir hjá skattstofum á landinu hafa verið miklar á undanförnum árum. Með viðurlögum hjá öllum umdæmum árið 1980 nema tveimur námu hækkanir á söluskatti hjá alls níu skattstofum eftirfarandi vegna skatteftirlits: Árið 1981 komu vegna söluskatts 1980 inn rúmlega 20 millj. kr. vegna þessa eftirlits á skattstofum. Við þetta unnu 8–12 menn. Ef tekinn er til samanburðar rekstrarkostnaður þessara níu skattstofa var hann á því ári, árið 1981, skv. ríkisreikningi um 24 millj. kr. eða 4 millj. kr. umfram það sem innheimtist vegna eftirlits á söluskatti á skattstofum. Ef þessar tölur eru dregnar saman og reynt að gefa mynd af því sem innheimtist vegna skatteftirlits hjá bæði skattstofum og rannsóknadeild ríkisskattstjóra má áætla að aðeins innheimtist 1–2% af því sem áætlað er að svikið sé undan skatti. Ljóst er að mjög fá mál fá ítarlega skoðun árlega. Árið 1982 voru skráð framtöl félaga 6 030 og einstaklinga í atvinnurekstri 17 569 eða samtals 23 559 framtöl sem skráð voru. Það ár voru tekin fyrir hjá rannsóknadeild ríkisskattstjóraembættisins aðeins 207 sem fengu sérstaka og ítarlega meðferð eða tæplega 0.9% framtala félaga og einstaklinga í atvinnurekstri. Það gefur auga leið að það er allt of lítið hlutfall þegar aðeins um 0.9% framtala félaga og einstaklinga í atvinnurekstri fá ítarlega skoðun af skatteftirliti okkar. Þegar svo stórar fjárhæðir eru í húfi sem ég hef nefnt og áætla má að skattsvik séu verður ekki hjá því komist að efla svo allt skatteftirlit og búa þannig að skattstofunum að þær geti sinnt sínu hlutverki með því að taka til ítarlegrar skoðunar a.m.k. 10–20% af framtölum félaga og einstaklinga í atvinnurekstri árlega. Ljóst er einnig að endurskoða verður þær viðmiðunarreglur sem notaðar eru til að reikna einstaklingum í atvinnurekstri laun en í mörgum tilfellum er um allt of lágar upphæðir að ræða. Þessar tölur þurfa virkilega endurskoðunar við. Í viðmiðunarreglum til ákvörðunar reiknaðs endurgjalds á tekjuárinu 1982 eða skattframtala 1983, sem ríkisskattstjóri gaf út 1. febr. 1983, kemur fram að hæstu viðmiðunartekjur til ákvörðunar reiknaðs endurgjalds tekjuárið 1982 eða skattframtala 1983 voru sérmenntaðir menn sem starfa að sérgrein sinni ásamt sérmenntuðum starfsmanni svo og sérfræðingar á sérstöku sviði sérmenntunar sinnar með eða án aðstoðar. Þeir höfðu í árslaun skv. þessum viðmiðunartekjum 279 þús. kr. á árinu 1982. Lægstu viðmiðunartölur voru menn sem vinna við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi sem höfðu í árslaun 95 þús. kr. Til samanburðar má taka launþega á árinu 1982 en þá var lágmarkstekjutrygging á árinu 1982 82 þús. kr. Árstekjur skv. úrtaki kjararannsóknanefndar voru á árinu 1982 hjá konum frá 106 þús. kr. upp í 165 þús. kr. og hjá karlmönnum frá 150 þús. kr. upp í 232 þús. kr. Skv. þessu geta þeir sem vinna einir við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi ákveðið sér lægri laun en konur sem lægst höfðu launin skv. úrtaki kjararannsóknanefndar, þ.e. konur í fatasaumi sem höfðu skv. úrtaki um 106 þús. kr. í árstekjur. En lægstu viðmiðunartekjur skv. ákvörðun ríkisskattstjóra voru á því ári 95 þús. kr. Annað atriði sem ég vil benda á og endurskoðunar þarf við eru öll skattsektarákvæði í tekjuskattslögunum sem þarf að breyta. Má þar nefna t.d. 107. gr. í tekjuskattslögunum. Þar eru sektarupphæðir frá 5–10 þús. kr. sem ekki hafa breyst frá 1981 og eingöngu um fasta krónutölu að ræða. Ljóst er að skattsektarákvæðum er allt of mildilega beitt í skattsvikamálum. Í 107. gr. tekjuskattslaga er ákvæði um að skýri aðili af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi rangt eða villandi frá einhverju því sem máli skiptir um tekjuskatt hans eða eignarskatt skal hann greiða allt að tífaldri þeirri fjárhæð sem undan er dregin. En í framkvæmd hefur aldrei verið um tíföldun á fjárhæð að ræða í sekt heldur er algengast að þetta sé frá 0.5 upp í mesta lagi tvöföldun. Enda staðfesta þær skattsektarupphæðir sem innheimtar hafa verið að hér er um mikla brotalöm að ræða. Á árinu 1981 sendi rannsóknadeild ríkisskattstjóra 23 mál sem hún taldi að sekta bæri í til ríkisskattanefndar til úrskurðar. Sektað var í 8 þessara mála og námu skattsektir 206 þús. kr. á því ári. Á árinu 1982 námu skattsektir aðeins 2 þús. kr. Frá 1. jan. til nóvemberloka á síðasta ári námu skattsektir 369 þús. kr. í 6 málum en ekki var sektað í tveimur af þeim málum sem skattrannsóknadeild sendi ríkisskattanefnd. Í stuttu máli má draga það saman á eftirfarandi hátt hve nauðsynlegt er að átak verði gert í skattsvikamálum og hve nauðsynlegt er að reynt verði að leggja mat á umfang skattsvika í hverri einustu atvinnugrein og hjá hverri atvinnustétt: Í fyrsta lagi má áætla að umfang skattsvika sé verulegt hér á landi ekki síður en í öðrum löndum þar sem úttekt hefur verið gerð á umfangi skattsvika og reynt hefur verið að leggja mat á skattsvikin og tekjutap í sameiginlega sjóði landsmanna af þeim sökum. Ef áætla má að 10–11% af þjóðartekjum séu svikin undan skatti eins og áætlað var fyrir tíu árum síðan samsvarar það 5–5.5 milljörðum árið 1983. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. þar sem hann er staddur í salnum hvort hann hafi engar áhyggjur af þessari þróun og skattsvikamálunum og hvort hann hafi ekki hugleitt þessi mál síðan hann settist í stól fjmrh., hvort ekki megi finna einhverjar leiðir til að uppræta skattsvikin og hvort ekki sé nauðsynlegt að átak verði gert í þessum málum. Við erum nefnilega ekki að tala um neinar smáupphæðir ef um er að ræða að 33% af áætluðum ríkistekjum á árinu 1982 séu svikin undan skatti. Menn eiga auðvitað ekki að leiða þetta hjá sér. Menn verða að taka á þessu máli og ég tel að það sé orðið löngu tímabært. Þess vegna beini ég þessari fsp. til hæstv. fjmrh. og einnig hvort hann hafi í hyggju að efla eitthvað skatteftirlit og aðbúnað skattstofa og rannsóknadeildar hér á landi. Því ef það sem innheimtist vegna skatteftirlits er aðeins kringum 1–2% af því sem talið er að stolið sé undan skatti er alveg ljóst að við búum ekki nægilega vel að skattstofum hér á landi. Í þriðja lagi: Vegna þess hve skattstofur og rannsóknadeild hefur yfir lítt sérhæfðum mannafla að ráða til að rannsaka og hafa eftirlit með skattframtölum beinist öll skattrannsókn og eftirlit að launþegaframtölunum á skattstofunum, sem eru einfaldari, en mjög lítið virðist vera rannsakað af framtölum einstaklinga í atvinnurekstri og framtölum fyrirtækja. Afleiðing þess er að miklu minna næst inn vegna skatteftirlits en hægt væri ef þungi rannsóknarinnar beindist meira að atvinnurekstrinum og framtölum fyrirtækja. Í fjórða lagi er ljóst að rannsókn og dómsmeðferð er öll of seinvirk og getur tekið mörg ár að kveða upp úrskurði í skattsvikamálum. Í fimmta lagi er skattsektarákvæðum allt of vægilega beitt. skattsvikarar eru í raun teknir silkihönskum af skattyfirvöldum. Hinn langi dráttur sem er á rannsóknar- og dómsmeðferð hefur þær afleiðingar að skattsvikarar geta í raun hagnast á undandrættinum. Mjög litlar skattsektir á undanförnum árum staðfesta að svo sé. Ljóst er einnig að allt of fá framtöl eru rannsökuð sérstaklega ef tekið er tillit til þess að á árinu 1982 voru það aðeins 207 af 24 000 skráðum framtölum sem fengu sérstaka og ítarlega skoðun hjá skattstofum og skattrannsóknadeild. Viðmiðunarreglur ríkisskattstjóra til ákvörðunar reiknaðs endurgjalds 1982, þ.e. launamatið, virðist þurfa að endurskoða enda virðist það vera mjög lágt með hliðsjón af tekjum launþega á hinum almenna vinnumarkaði. Varðandi úttekt þá á umfangi skattsvika sem lagt er til í þessari till. að fari fram kynnu menn að velta fyrir sér hvort slíkt sé framkvæmanlegt og hvort slík úttekt geti gefið marktæka niðurstöðu um skattsvik. Því er til að svara að með aukinni tölvuvæðingu og skráningu upplýsinga úr framtölum hafa skapast betri möguleikar til að leggja mat á skattsvik sem þjóðhagslega stærð. Í því sambandi má benda á þá skýrslu sem getið er um í grg. þessarar till. en vitnað er til skýrslu Þjóðhagsstofnunar sem kom út í okt. 1982 sem ber heitið „Framleiðsluuppgjör þjóðhagsreikninga 1973–1978“. Í yfirliti þeirrar skýrslu kemur fram að áformað er að þessi skýrslugerð verði framvegis liður í þjóðhagsreikningsgerð Þjóðhagsstofnunar. Í formála skýrslunnar kemur einnig fram eftirfarandi, með leyfi forseta: „Í þessari skýrslu birtist í fyrsta sinn heildaruppgjör þjóðarframleiðslu eftir atvinnugreinum. Yfirlit þessi ná yfir tímabilið 1973–1978 að báðum árum meðtöldum og er áformað að þessi skýrslugerð verði framvegis liður í þjóðhagsreikningsgerð Þjóðhagsstofnunar. Jafnframt verði haldið áfram skýrslugerð um þjóðarútgjöld eða verðmætaráðstöfun en hún nær allt aftur til ársins 1945. Þessum tveimur uppgjörsaðferðum er ætlað að styðja hvor aðra og leiða til traustari niðurstöðu þjóðhagsreikninga. Auk þess er nú hafið í Þjóðhagsstofnun uppgjör þjóðhagsreikninga eftir þriðju uppgjörsaðferðinni, tekjuskiptingaraðferðinni. Tilgangur skýrslugerðar af því tagi sem hér birtist er margvíslegur. Má þar m.a. nefna að í skýrslunni er að finna svör við því í hvaða atvinnugrein verðmætasköpunin á sér stað. Enn fremur kemur fram hvernig skipting verðmætasköpunarinnar er milli þess sem launþegar bera úr býtum og hins sem fjármagnseigendur fá í sinn hlut vegna eigin vinnuframlags og til ávöxtunar og endurnýjunar þess fjármagns sem bundið er í framleiðslustarfseminni. Þá má nefna að framleiðsluuppgjörið sýnir heildarniðurstöður og verðmæti landsframleiðslunnar sem bera má saman við aðrar uppgjörsaðferðir.“ Ég tel að mikill fengur sé í þessu riti Þjóðhagsstofnunar en þar koma fram ýmsar fróðlegar upplýsingar um þjóðhagslegar stærðir í þjóðfélaginu, svo sem ítarleg skilgreining á uppgjörsaðferðum í atvinnurekstrinum og leiðir til að fá fram skiptingu verðmætasköpunar milli þess sem launþegar bera úr býtum annars vegar og fjármagnseigendur hins vegar. Einnig er þar að finna allítarlega sundurliðun á rekstrartekjum, framleiðslu- og vinnsluvirði í einstökum atvinnugreinum, svo og rekstrarafgangi og sundurliðun launakostnaðar í einstökum atvinnugreinum. Í þessu riti er byggt á þrem uppgjörsaðferðum, í fyrsta lagi ráðstöfunaraðferð, í öðru lagi framleiðsluaðferð og í þriðja lagi tekjuskiptingaraðferð sem nánar er lýst í þessu riti. Ég tel að m.a. þær upplýsingar sem þarna koma fram og áfram verður unnið að á vegum Þjóðhagsstofnunar ættu að koma að verulegum notum við það verkefni sem hér er lagt til að unnið verði. Herra forseti. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að hafa hér lengra mál um þessa till. nema tilefni gefist til. Mikið er í húfi að á þessum málum, skattsvikamálum, verði tekið og þau verði tekin föstum og ábyrgum tökum af Alþingi og stjórnvöldum því hér er um geysilegar fjárhæðir að ræða sem eru dregnar undan skatti, fjárhæðir sem renna eiga í sameiginlega sjóði landsmanna. Þegar til þess er litið að í skattsvikum liggur eitt hrikalegasta misréttið og ein helsta meinsemdin í þjóðfélaginu er furðulegt að ekki skuli fyrir löngu hafa verið gerðar markvissar og skipulegar aðgerðir og úrbætur af hálfu stjórnvalda til að koma í veg fyrir skattsvik. Víða í þjóðfélaginu má sjá á lífskjörum og lífsstíl manna að oft er mikið ósamræmi milli lifnaðarhátta og þess sem greitt er í sameiginlega sjóði landsmanna. Það hlýtur því að vera siðferðileg skylda stjórnvalda að koma í veg fyrir slíkt með öllum tiltækum ráðum og að á þessu máli verði tekið af festu og fyllstu hörku. Sú úttekt sem hér er lagt til að framkvæmd verði mundi skapa grundvöll fyrir opnari og upplýstari umræðu um þessi mál og gæti stuðlað að mótun markvissari heildarstefnu og aðgerða gegn skattsvikum. Því vænti ég að hv. þm. geti allir sameinast um að þessi till. fái afgreiðslu á yfirstandandi þingi. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessar umr. verði till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég er ekki undir það búinn að svara þeim fsp. sem til mín bárust nú frá virðulegum síðasta ræðumanni en ég tel sjálfsagt að láta kanna hvernig að er staðið í rannsóknum á skattamálum almennt og hvað hægt er að gera til þess að þær verði virkari ef um veruleg svik er að ræða. Þær fullyrðingar tek ég ekki undir þó að ég telji sjálfsagt að þetta verði kannað. Að gera ráð fyrir því að allt að 33% af áætluðum þjóðartekjum séu svikin undan skatti, það eru stór orð. Að sjálfsögðu ber að kanna sannleiksgildi þeirra. Hér er um það stórt mál að ræða að við höfum ekki efni á því að láta það sem vind um eyrun þjóta þegar virðulegur þm. ber slíkt á borð úr þessum hv. ræðustól. Ég reikna með því að ef fullyrðingarnar eru réttar þurfi að stórefla skatteftirlit hér á landi. En við skutum fyrst athuga hvort það er líka rétt að skattsvikarar séu teknir einhverjum silkihönskum, því að slíkt getur náttúrlega ekki gengið. En starfandi er skattrannsóknadeild. Ég styð það að þessari till. verði vísað til allshn. og að sjálfsögðu verða þá þeir sem vinna að þessum málum fyrir hönd og í fjmrn. kallaðir til að gefa upplýsingar um hvernig að er staðið og hvað hægt er að gera til að ná betri árangri en hér virðist hafa komið fram.



Virðulegi forseti. Hv. alþm. og þjóðin öll raunar kannast við þá umr. sem farið hefur fram um réttindi Íslendinga utan efnahagslögsögunnar, svokölluð hafsbotnsréttindi. Um þau mál voru fluttar og samþykktar þáltill. fyrir rúmum fimm árum. Þar á meðal var till. um að gæta réttinda okkar á svonefndu Hatton-Rockall-hafsvæði. Þar er um að ræða mjög stórt landsvæði þar sem enginn efi er á að fiskimið er að finna. Þetta hafsvæði ber að hagnýta. Það er með vilja gert að kalla þetta Íslandsmið, vegna þess að skv. ákvæðum hafréttarsáttmála eigum við hafsbotnsréttindi á þessu svæði, og þeim hafsbotnsréttindum fylgja allar lífverur á hafsbotninum, þ.e. öll krabbadýr og skelfiskur o.s.frv. Ég tel heldur engan vafa leika á því, að þegar tímar líði fram muni þeir sem hafið eiga yfir sínum eigin hafsbotni einnig eignast allar auðlindir hafsins. Þannig varð þróunin. Truman Bandaríkjaforseti lýsti yfir eignarhaldi Bandaríkjamanna á 200 mílna hafsbotnsréttindum undan ströndum þess stórveldis. Það var árið1945. Ég hygg að það hafi verið árið 1948 að stórblaðið New York Times vakti á því athygli í ritstjórnargrein að þeir sem hafsbotninn ættu mundu einnig eignast hafið yfir og öll þau auðæfi sem í því væru. Þetta gekk eftir á tveim til þrem áratugum og svo mun einnig fara að því er varðar hafsvæðið yfir botninum. Ég hef rökstutt það í ræðum hér áður og skal ekki gera í löngu máli nú, að það séu allt aðrar reglur sem gildi um hagnýtingu fiskstofna á úthafinu svonefnda, þ.e. á hafsvæðinu utan við landgrunnið. Landgrunnið getur teygt sig allt út í 400–500 mílur þar sem sérstakar ástæður eru fyrir hendi og svo háttar einmitt til hér suður af Íslandi. Það eru allt aðrar reglur sem gilda um hagnýtingu á úthafinu eða þeim hafsvæðum sem eru yfir hafsbotni sem viðkomandi þjóð á. Menn vita það að einmitt núna þessar vikurnar er unnið ötullega að því að reyna að ná einhvers konar samkomulagi og samstöðu við Færeyinga, Íra og Breta um skiptingu þessa hafsvæðis eða sameign þess. Ef svo fer að þessar þjóðir taka ekki upp við okkur samninga eða halda áfram samningum við okkur, sem leiða til samkomulags, hljótum við Íslendingar að endurskoða okkar afstöðu og athuga með hvaða hætti við gætum gert einhliða ráðstafanir. En í þeirri till. sem nú er flutt felst það fyrst og fremst að við eigum að hagnýta þessi Íslandsmið, ekki bara vegna þess að okkur vantar fiskimið, það er verið að skera niður veiðar okkar fallega og góða flota, sem kannske er eitthvað of stór, en að því verður vikið í umr. um aðra þáltill. sem hér liggur fyrir og væntanlega ekki á þessum fundi, en auðvitað eigum við að hagnýta þessi mið af því að það er enginn vafi á því að þar er að finna auðæfi. Það þarf að leita þeirra og það þarf að hefja þar veiðar til þess að nýta okkar flota og efla okkar atvinnulíf, en líka til þess að tryggja okkar framtíðarréttindi. Og það er það sem mest er um vert, því að það leiðir af sjálfu sér að nú í hinni öru þróun hafréttarins, þegar augu manna beinast fyrst og fremst að hafsbotnsréttindunum, verða það þeir sem þessi mið hagnýta sem öðlast venjurétt þar og styrkja sína stöðu þegar endanlega verður úr því skorið hverjum þessi réttindi tilheyri. En ég ætla ekki að fara lengra út í þessa sálma. Ég hef svo oft flutt þessi rök hér að ég held að ég sleppi því í þetta sinn, enda eru fáir hér í salnum núna. En þó að hér sé fátt manna nú tel ég mjög brýnt að víkja að máli sem er þessu náskylt, þ.e. hagnýtingu fiskimiða á Norður-Atlantshafi í samvinnu við grannþjóðirnar og svo auðvitað á okkar eigin vegum að svo miklu leyti sem okkur er það unnt. Ég tel að þetta sé mjög brýnt mál, herra forseti, og þó að það sé ekki nákvæmlega það mál sem á dagskránni er, þá veit ég að mér leyfist að víkja að því. Það gaf auðvitað ekki á dagskrá verið vegna þess að ótíðindi þau sem Alþingi ber að ræða þegar á þessum degi bárust okkur ekki til eyrna fyrr en nú í hádeginu í útvarpi landsmanna. Ég tel að hér sé um svo gífurlega alvarlegt mál að ræða að Alþingi Íslendinga hljóti að hafa eyru opin. Og ég vona að það sem ég segi nú berist til eyrna Íslendinga allra, a.m.k. allra alþm., og þó að hér sé ekki staddur nema einn hæstv. ráðh., ég veit að þeir eru önnum kafnir við önnur störf, þá þætti mér vænt um að hann yrði látinn vita að hér væri verið að ræða þau mál sem varða okkar framtíð og sem ég vil að komist á framfæri í Alþingi Íslendinga á þessum degi. En málið er auðvitað það, sem þið vitið sem hafið hlustað á hádegisútvarp, að Efnahagsbandalag Evrópu hefur ákveðið að leita eftir því við Grænlendinga, þegar þeir segja sig úr bandalaginu, að Efnahagsbandalagið fái veiðiréttindi á Grænlandsmiðum, væntanlega meira og minna ótakmörkuð, og borga fyrir 11/2 milljarð ísl. króna, að mér skilst árlega. Hver er sá maður sem lætur sér detta í hug að Efnahagsbandalagið, þó ríkt sé, geri þetta nema vegna þess að það ætlar sér að moka upp fiskinum á Grænlandsmiðum? Það er enginn vafi á því, það ætla þeir sér að gera. Það er kannske stórt orð að kalla þetta mútur eða tilraun til íhlutunar um innanríkismál. Það er heimilt skv. hafréttarsáttmála að selja veiðiréttindi. En það hlýtur að vera frumskylda íslenskra stjórnvalda að bregða nú hart við og reyna að koma í veg fyrir að slíkir samningar geti tekist. Það væri mikil vá fyrir dyrum ef Efnahagsbandalag Evrópu næði þessum réttindum og tækist að strádrepa fiskstofna við Grænland eftirlitslaust. Það yrði miklu verra ástand en nú er, því að Grænlendingar hafa ekki, svo að ég viti til, varðskip eða nema aðstöðu til að fylgjast með veiðum stórs flota Evrópulanda ef hann fengi að valsa laus á þessum miðum. Ég taldi mér skylt, úr því að ég stóð hér hvort sem er í ræðustól, að vekja á þessu athygli. Það verður að bregðast mjög skjótt við þessu og gera Grænlendingum grein fyrir því að það væri ekki líklegt til þess að auka vináttusamband og samskipti Íslands og Grænlands ef þeir heimiluðu slíka rányrkju á sameiginlegum íslenskum og grænlenskum stofnum, og jafnvel þótt það væru einungis grænlenskir stofnar. Ég veit ekki hvort mikil þörf er á því að fara lengra út í svo sjálfsagt mál. Þessu ætti hver einasti maður að gera sér grein fyrir og mér fannst að þessi dagur mætti ekki svo líða að ekki yrði vakið máls á þessu hér á hinu háa Alþingi. Ég verð að játa að vísu að fyrir fimm árum, sem ég nefndi, þegar farið var að tala um réttindi okkar á Jan Mayen-miðum, Reykjaneshrygg, Rockall-svæðinu og samskipti við Grænlendinga, þá voru menn býsna seinir til að gera sér grein fyrir hverra réttinda við ættum þarna að gæta. En ég vona að í þetta skipti sjái menn hver vá væri fyrir dyrum ef strax á næsta ári kæmi floti tuga eða hundraða skipa frá Efnahagsbandalaginu, sem þurrkaði upp grænlensk fiskimið, því að eftirlit gæti ekki orðið þar að neinu gagni. Það sem við eigum að gera er auðvitað ekki að hindra Grænlendinga í sinni viðleitni að afla sér fjár, heldur miklu fremur að styrkja þá til þess að nýta sín mið í samvinnu með okkur. Við höfum þegar leyft Grænlendingum einum þjóða að landa afla í íslenskum höfnum og það er vel að við skyldum gera það. Við eigum að taka upp miklu nánari samskipti við Grænlendinga. Ég vil segja að það sé tímabært að taka upp viðræður, ekki bara við þá, heldur líka við Færeyinga og kannske að einhverju leyti við Norðmenn, um Jan Mayen-svæðið, um samstjórn á þessu svæði og á öllum norðurhluta Norður-Atlantshafs, samstjórn fiskimiðanna. Þá þyrftum við kannske ekki á kvótakerfinu að halda með þeim hætti sem við teljum okkur nú neydd til að innleiða. Það mætti kannske stjórna því öllu með allt öðrum og viðkunnanlegri hætti. Hér er einn ráðh. kominn og hefur kannske heyrt eitthvað af því sem ég hef verið að segja. Ég vona að hann veki athygli annarra hæstv. ráðh. á þessu máli. Kannske hafa þeir heyrt þetta í útvarpinu og hafa e.t.v. þegar gert einhverjar ráðstafanir eða hugleitt hvaða ráðstafanir þeir geti gert. En í öllu falli hlýtur þetta mál að koma til umræðu aftur hér á hinu háa Alþingi, vonandi í næstu viku.



Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir að þeir hafi verið margir Íslendingarnir sem hafi hrokkið við þegar þeir heyrðu fréttirnar í hádegisútvarpinu í dag. Ég þakka hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni fyrir að hafa flutt þær fréttir hér inn á Alþingi til umræðu og til undirstrikunar á því hvað það er alvarlegt mál fyrir okkur Íslendinga ef af því skyldi verða að Efnahagsbandalaginu tækist að semja við Grænlendinga um veiðar í þeim mæli sem virtist mega ráða af þeirri frétt sem Ríkisútvarpið birti í dag. Við erum að vonast eftir að fá í vetur einhvern hluta af þorskstofninum, sem gert er ráð fyrir að sé að vaxa upp við Grænland, en hætt er við að þær vonir dofni ef af því yrði að Efnahagsbandalagsríkin fengju að sækja afla næstum óhindrað á Grænlandsmið. Og þarna er reyndar ekki eingöngu verið að hugsa um þorskinn heldur líka aðra fiskistofna, sérstaklega kannske karfann og rækjuna, sem eru þeir fiskistofnar sem við höfum talsvert sótt í. Ég vil árétta hvert orð sem Eyjólfur Konráð Jónsson sagði um þetta mál og eindregið vekja athygli ríkisstj. á þessum vanda og vænti þess að ríkisstj. taki þetta mál strax til athugunar. Í sambandi við þáltill., sem níu þm. Sjálfstfl. flytja um hagnýtingu Íslandsmiða utan efnahagslögsögunnar, nefndi ég í umræðum í hv. Sþ. fyrir nokkrum dögum einmitt þessa þætti, þ.e. frekari nýtingu þeirra svæða, sem liggja hér í útlandgrunni okkar, þ.e. Rockallsvæðið og Jan Mayen-svæðið. Ég sé ekki ástæðu til að ítreka það neitt frekar en lýsi fullum stuðningi mínum við þessa till., jafnt þennan fyrri þátt og seinni þáttinn líka. Einmitt nú, þegar þannig stendur á að verið er að skammta íslenska fiskveiðiflotanum veiði og fyrirsjáanlegt er að viss hluti flotans verði bundinn við festar og þannig eigi að fá rekstrargrundvöll fyrir þann flota sem á enn að vera á sjó, er till. sem þessi ákaflega tímabær. Við gerum ráð fyrir því að í hafinu umhverfis Ísland sé ýmsar þær fisktegundir að finna sem séu vannýttar og þar sé í marga fiskistofna hægt að sækja og nýta til að bæta okkar afla. Það eru ekki margir áratugir síðan við litum á aðra fiskistofna en þorskinn og síldina sem nokkurs konar tros. Og enn veit ég að til eru margir stofnar sem við getum bætt við þá stofna sem við nýtum nú. Við höfum bætt við ýsunni, við höfum bætt við lúðunni, keilunni og löngunni og allt hefur þetta orðið markaðsvara hjá okkur, að ógleymdum karfanum, en enn eigum við eftir að nýta frekar stofna eins og t.d. krabbadýr og kuðunga. Við gerum nú ráð fyrir því að enn megi nýta miklu betur í útköntum veiði á löngu og lúðu og nefndir hafa verið langhali og gulllax, en allt of lítið hefur verið gert af því á undanförnum árum að rannsaka veiðimöguleika og stofnstærðir þeirra fiskitegunda sem ég hef hér nefnt. Mér hefur verið sagt það í sambandi við grásleppuveiðina á vorin, og er það nú innan efnahagslögsögu okkar sem sá fiskur er sóttur, að ef svo fer að menn geti ekki dregið daglega, ef eitthvað dregst að draga grásleppunetin, þá sé jafnan í þeim urmull af krabbadýrum. Þessu er nú kastað í sjóinn á svipaðan máta og fyrir nokkrum árum var ekki hægt að nýta ýmsar fisktegundir aðrar. Ég vil sem sagt lýsa yfir stuðningi mínum við báðar tillögugreinarnar og vænti þess að þessi till. fái góða og fljóta meðferð hér í þinginu. Ég hef trú á því að það séu fleiri flokkar, og það stórir hópar í hverjum þingflokki eins og kemur fram hjá sjálfstæðismönnum, sem vilja standa að þessari tillögugerð.



Herra forseti. Sem einn af flm. þeirrar þáltill. sem hér er til umr. þarf ég að sjálfsögðu ekki að leggja frekari áherslu á tilgang hennar eða ætlan, en hv. 1. flm. gerði. Ég vil þó leyfa mér að þakka síðasta ræðumanni, hv. 4. þm. Vesturl., fyrir undirtektir hans við efni hennar. Það sem hann sagði var allt rétt. Okkur er að sjálfsögðu skylt að gera hvað við getum til þess að leita að þeim auði sem við vitum að til er og við eigum enn eftir að ná tökum á, ekki til eyðingar og eyðileggingar, heldur til nytja fyrir land og þjóð. En það var vegna þeirra aðvörunarorða sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hafði yfir hér áðan sem ég vildi standa upp og taka undir með honum, og reyndar hv. 4. þm. Vesturl. líka, taka undir þær aðvaranir sem komu fram í máli þeirra beggja. Það er enginn vafi að hér er stórhætta á ferðum fyrir fiskveiðar okkar Íslendinga. Og ekki aðeins fyrir okkur, heldur líka fyrir Grænlendinga og aðrar þjóðir við Norður-Atlantshaf, sem nytja þá fiskistofna sem þar er að finna. Ég var á Grænlandi nokkra daga á s.l. sumri og komst í nokkra snertingu við þetta mál. Að sjálfsögðu er það búið að eiga nokkurn aðdraganda eða líklega allt frá því að Grænlendingar sjálfir hófu máls á því að draga sig út úr Efnahagsbandalaginu. Að sjálfsögðu getum við ekki kallað þetta mútur eða neitt þess háttar. Hins vegar er ljóst að þarna er verið að hafa áhrif á innanríkismál Grænlendinga. Það er verið að notfæra sér veikleika þeirra og erfiða aðstöðu gagnvart mörkuðum í Evrópu og líklega kemur fleira til en það. Ég held að það sé skylda íslenskra stjórnvalda að kanna þetta mál til hlítar og ganga jafnvel strax svo langt að ná sambandi við grænlensku landsstjórnina og bjóða henni þá aðstoð sem við Íslendingar getum látið í té til að fyrirbyggja að af því verði sem um er rætt í fréttinni. Kannske er það of seint. En a.m.k. eigum við þá að gæta þeirra beinu hagsmuna okkar Íslendinga sem í hættu eru. Þá á ég að sjálfsögðu við það mikla veiðisvæði á Reykjaneshryggnum sem við erum því miður ekki búnir að fá þau yfirráð yfir sem við höfum samþykkt hér á Alþingi að sækja eftir og okkur ber samkvæmt hafréttarsáttmálanum, en við getum ekki fengið fyrr en fullgilding hans hefur átt sér stað. En það er hætt við að þessi floti, sem kemur frá Vestur-Evrópu, veigri sér ekki mikið við að dýfa sínum stórvirku veiðarfærum þar í sjó þegar hann fer þar um á leið á Græniandsmið eða heldur þaðan. Þarna kemur til kasta hæstv. dómsmrh. og ríkisstj. í heild, að Landhelgisgæslan verði þannig búin að hún geti verið við öllu búin til að verja okkar eigin fiskveiðimörk í vestri. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að taka undir þessi varnaðarorð með þeim þm. sem hér hafa talað. Og ég vil mælast til þess við forseta Sþ., sem hér gegnir störfum nú, að hann komi þeim boðum til hæstv. ríkisstj. að hún kynni þm. hér eftir helgina hvað hefur verið gert í því til þessa að ná samkomulagi við aðrar þjóðir, sem stunda veiðar í Norður-Atlantshafinu, um sameiginlega fiskveiðistefnu. Ég hef spurst fyrir um þetta sjálfur hjá forstjóra Hafrannsóknastofnunar en hef ekki enn þá fengið nein svör frá honum. Ég mælist því til þess við forseta, sem hér gegnir störfum, að þessum óskum mínum verði komið til hæstv. ráðh. og þeir skýri þinginu frá því hér munnlega strax í næstu viku. Því að hér er ekki um nein smágamanmál að ræða. Þetta er eitt mesta alvörumál þingsins frá því að við fengum síðustu skýrslu um hag íslensku fiskstofnanna.



Herra forseti. Ég vil í tilefni af því sem kom fram í ræðu hv. 4. þm. Norðurl. v. lýsa því yfir að hér er um mjög alvarlegt mál að ræða og er sjálfsagt, eins og hér hefur komið fram, eitt af því hættulegra sem við blasir nú í sambandi við okkar fiskveiðistefnu og okkar efnahagsmál. Ég gef lýst því yfir hér að ég mun beita mér fyrir því að þetta mál verði sérstaklega tekið til meðferðar í ríkisstj. Raunar er þegar búið að ræða það óformlega við hæstv. sjútvrh. og ég efast ekkert um að það mun verða tekið alvarlegum tökum nú þegar. Mér finnst málið það alvarlegt og hættulegt að ekki sé hægt að láta það dragast að einhver ákveðin viðbrögð komi frá íslensku ríkisstj. í sambandi við þetta tilboð Efnahagsbandalagsins til Grænlendinga. En eins og sagt hefur verið frá í fréttum er það þannig sett fram að búast má við því að erfitt verði fyrir Grænlendinga að standast slíkt tilboð. Þess vegna þurfum við eftir því sem okkur er fært að grípa þarna inn í á réttan hátt. Svo mikið er í húfi fyrir okkur sjálfa. Ég vildi láta þetta koma hér fram af því að ég var svo heppinn að koma hér í dyrnar og hlusta á síðari ræðu hv. þm. og það sem hefur komið fram síðan. Í sambandi við þá þál. sem hér er til umr. vil ég í leiðinni lýsa því yfir að ég er henni sammála og lýsi yfir stuðningi við hana.



Ég vil bara lýsa því yfir vegna tilmæla hv. 12. þm. Reykv. að ég mun verða við þeim og koma þessu á framfæri.



Herra forseti. Það er e.t.v. ástæðulaust að vera að bera í þennan bakkafulla læk, það virðast allir vera sammála í þessum efnum. En ég tel ástæðu til að þakka hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni fyrir að koma inn á þá frétt sem var í útvarpinu um að Efnahagsbandalagið býður bágstaddri grænlenskri þjóð stórfé, milljarða króna, til þess að fá þar veiðiheimildir. Sannleikurinn er sá, að eins og menn vita sækjum við í sameiginlega stofna. Stórkostlegar veiðar á Grænlandsmiðum þýða að þar er tekið af fiskstofni, t.d. eins og karfanum, sem við þurfum að nýta. - Karfinn hefur því miður verið ofnýttur nú í áratug, svo mikið að í 10 ár höfum við veitt tvöfalt meira af karfa en Norður-Atlantshafsfiskveiðinefndin hefur lagt til. - Ef kæmi til slíkra veiða er hætt við því að hinn stórvirki floti Vestur-Þjóðverja t.d. verði ekki lengi að ganga mjög á þann stofn og á okkar hagsmuni um leið. Þarna er auðvitað einnig um þorskveiði að tefla og ljóst að það er brýn nauðsyn fyrir okkur og Grænlendinga líka að með þjóðunum geti tekist einhvers konar samstarf og hægt verði að stillta saman nýtinguna á fiskstofnum sem eru þarna sameiginlegir. Það er ákaflega leitt að hæstv. sjútvrh. skuli ekki vera hér viðstaddur þegar rætt er um svo mikilsvert mál sem þetta því sannleikurinn er sá að auðvitað má engan tíma missa í þessum efnum. Það er rétt að hæstv. ráðh. hefur ýmsum hnöppum að hneppa um þessar mundir, það er verið að skipta ársaflanum á 800 skip eða svo og vandamálin eru auðvitað ærin bæði við það og annað, um fiskverð o.s.frv., en jafnvel þó að svo standi á dugar mönnum aldrei að líta aðeins á það sem stendur þeim næst heldur verða einnig að hafa auga á því sem fjær liggur. Herra forseti. Ég þarf ekki að endurtaka það sem hv. þm. hafa verið að segja hér. Hv. þm. Skúli Alexandersson og Pétur Sigurðsson tóku undir mál hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar og það geri ég einnig.



Herra forseti. Ég vil taka undir þakkarorð annarra hv. þm. til hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar fyrir að hafa vakið máls á því sem kom fram í hádegisútvarpi, sem ég því miður heyrði ekki, auk þess sem ég vil segja nokkur orð um þá þáltill. sem hann talaði hér fyrir. Ég vil lýsa því strax yfir að ég er eindregið fylgjandi því að þessi þáltill. verði samþykkt. Hún ber þess vott sem oft hefur komið fram í máli hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar að hann fylgist vel með málum á þessu sviði, þessu lífshagsmunamáli Íslendinga að vera vel vakandi yfir þeim möguleikum sem Íslandsmið kunna að færa okkur Íslendingum. Hefur hann sýnt það og sannað í gegnum árin með málflutningi bæði hér heima og erlendis. Ég hef ekki miklu við það að bæta sem hann sagði í sinni framsögu eða það sem hv. þm. bættu við í sínum ræðum. Ég vil þó segja að þessi þáltill. býður upp á marga möguleika umfram það sem fram hefur komið í ræðum hv. þm., umfram það sem hv. flm. sagði í sambandi við samstjórn fiskimiðanna. Það eitt væri ræðuefni út af fyrir sig hvernig við Íslendingar ættum að nálgast það atriði. Því miður höfum við ekki rætt það sem skyldi hvað hagsmunir Íslendinga, Grænlendinga og Færeyinga eru samtengdir í þessu efni en þó hefur það vakið hv. þm. til umhugsunar vegna þeirra ótíðinda sem hafa komið fram í því að Efnahagsbandalagið hyggst nú bjóða Grænlendingum fé í sambandi við sölu á veiðileyfum. Íslendingar geta ekki látið það lengur afskiptalaust né neitað að taka afstöðu til þess með hvaða hætti þeir ásamt þessum tveim þjóðum - og ég vil þá segja alveg sérstaklega Færeyingum - ber að taka þetta mál upp. Ég held að þó þessi tíðindi séu mjög alvarleg fyrir okkur sem þau eru séu þau e.t.v. enn þá alvarlegri fyrir Færeyinga. Nú eru Færeyingar í ríkjasambandi við Danmörk og þar af leiðandi Efnahagsbandalagið þannig að öll sú umræða sem fram færi á milli Íslendinga og Grænlendinga sérstaklega í þessu máli sem og í sambandi við samstjórn fiskimiða í Norður-Atlantshafi eins og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson talaði fyrir gerir okkur kleift að nálgast þessi mál e.t.v. með enn sterkari hætti en við ella gætum. Ég fel mjög mikilsvert að Íslendingar hafi jákvæða afstöðu til Færeyinga í sambandi við þær viðræður sem fram háfa farið á milli þessara landa og hugsanlegra veiðiheimilda Færeyinga í íslenskri fiskveiðilögsögu en þær viðræður munu víst halda áfram í mars. Ég vil styðja eindregið þá hugmynd hv. þm. Eyjólfs Konráðs um að það dragist ekki að hefja viðræður við Grænlendinga og Færeyinga í sambandi við sjálfstjórn fiskimiðanna. En þessi alvarlegu tíðindi að Efnahagsbandalagið hyggst fara þá leið að kaupa sér veiðiheimildir við Grænland tengjast fleiru en veiðunum. Þetta tengist einnig þeirri stefnu sem Íslendingar hafa haft í sambandi við fiskvinnslu og markaðsöflun erlendis fyrir sínar afurðir. Það að Efnahagsbandalagslöndin og þá sérstaklega Vestur-Þjóðverjar og Bretar kynnu að hefja veiðar með þessum stórtæku tækjum sem sérstaklega veiðifloti Vestur-Þjóðverja er við Grænland mun auðvitað þýða það að framboð á fiski og fiskiskipum frá Efnahagsbandalagslöndunum muni stóraukast, ekki aðeins í Vestur-Evrópu heldur einnig á öðrum mörkuðum svo sem í Bandaríkjunum. Það hefur áhrif á okkar stöðu þar til viðbótar þeim erfiðleikum sem við höfum í sambandi við þá samkeppni sem við heyjum við Kanadamenn sem eru með ríkisstyrki og þjóðnýttan fiskiðnað. Þá er einnig vert að hafa í huga að tvær aðrar þjóðir hafa verið að sækjast eftir aðild að Efnahagsbandalaginu sem eru miklar fiskveiðiþjóðir, þ.e. Spánn og Portúgal. Þessar tvær þjóðir, en sérstaklega Spánverjar, urðu að hverfa með sína fiskiflota frá austurströnd Norður-Ameríku eftir að 200 mílurnar voru færðar út þar með þar af leiðandi samdrætti í eigin fisköflun sem hafði aftur í för með sér að staða Íslendinga styrktist mjög á saltfiskmörkuðum bæði á Spáni og Portúgal. Nú gæti það gerst við aðild þessara tveggja ríkja að Efnahagsbandalaginu sem margir búast við að geti orðið á næstu árum að flotar þessara þjóða myndu bætast við vestur-þýska flotann í þeim veiðum við Grænland meðan einhvern fisk verði þar að fá. Þá sjá menn náttúrlega hversu alvarlegt það er fyrir fiskveiðar Íslendinga með tilliti til bæði þeirra óhemju veiða sem þarna geti átt sér stað með minnkandi möguleikum á því að þorskurinn geti aftur komið frá Grænlandsmiðum yfir á Íslandsmið eins og gerðist hér áður fyrr, auk þess sem framboðið mundi aukast á þessum mörkuðum okkar og gersamlega að mínu mati leggja í rúst þá uppbyggingu í markaðs- og sölumálum sem við Íslendingar höfum verið að vinna að á undanförnum árum í Evrópu. Rétt er að rifja það upp að á síðustu þremur árum hafa Íslendingar fjárfest geysilega mikið fé í markaðsuppbyggingu innan Efnahagsbandalagsins. Nægir þar að minna á fiskiðnaðarverksmiðju sem byggð hefur verið á vegum Íslendinga í Grímsby í Englandi og m.a. er hugsuð þannig í uppbyggingu og framkvæmd að staða Íslendinga yrði sterkari í sambandi við sölu sjávarafurða, ekki aðeins í Bretlandi heldur innan Efnahagsbandalagslandanna almennt. Þau nýju viðhorf sem kynnu að skapast ef Grænlendingar selja Efnahagsbandalagslöndunum veiðileyfi með þeim hætti sem skýrt var frá áðan upp á 1.5 milljarð árlega mundi gersamlega raska öllum okkar áætlunum óhjákvæmilega vegna þess að áætlanir okkar Íslendinga hafa byggst á nokkuð jöfnu framboði með tilliti til þekktra stærða í veiðum í Norður-Atlantshafi. Ég mun ekki, herra forseti, hafa mitt mál miklu lengra um þetta. Ég ítreka að ég styð eindregið að sú þáltill. sem var upphaf þessarar umr. fái hér skjóta afgreiðslu og að þm. sameinist um hana allir sem einn. En jafnframt vil ég leggja áherslu á það eins og hv. þm. hafa gert hér á undan mér að það vandamál sem við blasir ef Grænlendingar kynnu að semja við Efnahagsbandalagið um sölu veiðileyfa við Grænland er svo alvarlegt að hæstv. ríkisstj. hlýtur að taka þetta mál upp strax og gera viðeigandi ráðstafanir. Ég held að einnig sé nauðsynlegt í því sambandi að ríkisstj. hugi að því hvernig umræður eða viðræður geti átt sér stað milli Grænlendinga, Íslendinga og Færeyinga með þeim hætti að Efnahagsbandalagsþjóðunum sé gerð grein fyrir því hvað sé í húfi fyrir þessar smáþjóðir hér nyrst norður í Atlantshafi.



Herra forseti. Ég vil eins og aðrir lýsa yfir fylgi mínu við þessa þáltill. á þskj. 313 og vil færa flm. þakkir fyrir að vekja athygli á þessu en það er ekki nýtt. Hann hefur verið ötull stuðningsmaður þessa máls og ég held að þær fréttir sem við heyrðum nú í hádegisfréttum um þann hug sem menn bera til þess auðs sem er í hafinu við Grænland veki okkur til umhugsunar um það sem hér er að gerast og við kannske máttum alltaf búast við að gæti gerst. Þetta er mikið hagsmunamál okkar Íslendinga og ég vil taka undir hvert orð sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson sagði í þessum efnum. Ég þarf ekki mörg orð. Sem betur fer held ég að við Íslendingar eigum allir samleið í þessu máli og ég held að þegar svo er komið eins og nú hljótum við að standa saman, burtséð frá því hvaða flokkum við tilheyrum, því hér er um sjálft lífshagsmunamál þjóðarinnar allrar að tefla. Ég vænti þess að þetta mál fái skjóta afgreiðslu og ríkisstj. bregði hart við og fylgist grannt með því sem hér er að gerast.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til að láta það koma fram að í framhaldi af umr. áðan hef ég haft samband bæði við hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. Þeir eru báðir uppteknir á áríðandi fundum en ég fékk þær upplýsingar að þegar í morgun var haft samband við Pétur Thorsteinsson sendiherra um þessi mál. Hann er núna að ganga frá dagskýrslu um þetta mál og hefur verið í sambandi við bæði fulltrúa hjá Efnahagsbandalaginu og Grænlendinga. Það er sem sagt verið að vinna í málinu. Ég vildi láta þetta koma hér fram svo að hv. þm. viti að ríkisstj. er þegar að vinna í þessu máli og mun halda því áfram.



Herra forseti. Mig langar einungis að þakka öllum hv. alþm. fyrir undirtektir við þetta mál. Ég efaðist raunar ekki um að við værum sammála um að fylgja vel fram okkar réttindum. En aðalatriðið er þó hitt, að það þarf að hafa þessi viðbrögð skjót og gera meira en vinna á bak við tjöldin. Það þarf að láta alla vita að íslenska þjóðin ætli sér ekki að láta þegjandi og hljóðalaust bjóða sér það að auðvald Vestur-Evrópu verði notað til að gjöreyða fiskimiðunum umhverfis land okkar og í nálægð við Grænland. Ég er mjög þakklátur hæstv. ráðh. fyrir þær upplýsingar sem hann gaf um það að þegar væri farið að gera dagskýrslu um málið eins og það var orðað. Ég efaðist ekki frá upphafi um það og þóttist vita að utanrrn. mundi þegar í stað safna upplýsingum, enda er það þess skylda og sendiráða okkar erlendis að fylgjast með og koma þessum skýrslum hingað heim til þess að hægt sé að byggja málflutning okkar og vörn í þessu tilfelli í stað sóknar venjulega á þeim upplýsingum sem þar liggja frammi. En engu að síður er ég mjög þakklátur fyrir að upplýst skuli vera og enginn þurfi að fara í neinar grafgötur um að íslenskir sendiráðsstarfsmenn og utanríkisþjónustan sé þegar farin að vinna að málinu. En það er ekki nægilegt. Það er auðvitað Alþingi fyrst og síðast sem þarf að taka afstöðu til málsins og láta til sín taka og mun það vafalaust gera strax í næstu viku eða svo. En í öllu falli er málið komið á þá hreyfingu sem ég ætlaðist til og vonaðist til að það mundi fá. Ég vil víkja aðeins að ummælum hv. þm. Péturs Sigurðssonar viðvíkjandi Reykjaneshrygg og okkar réttindum þar. Ég held að það sé ekkert launungarmál þótt ég greini frá því að okkar sérstaki sérfræðingur í hafréttarmálum, dr. Talvani, sem unnið hefur fyrir Íslendinga nú á annað ár er sammála okkur sem höfum haldið því fram að við getum tekið okkur 350 mílur á Reykjaneshrygg án þess að hafa um það samráð við nokkurn mann og meira að segja alla leið frá efnalagslínu Grænlendinga og út á Hattonbanka. En ástæðan til þess að ekki hefur þegar í stað verið lýst yfir okkar eignarrétti á þessu er kannski meðfram sú að talið er eðlilegt að þreifa nokkru nánar á afstöðu nágrannaþjóðanna, Færeyinga, Breta og Íra, áður en við förum beinlínis yfir á það svæði sem má segja að þessi umr. fjalli um og þess vegna sé kannske eðlilegt að doka við í nokkrar vikur með það. Það er út af fyrir sig alveg rétt að Hafréttarsáttmálinn hefur ekki verið staðfestur af nægilega mörgum þjóðum til þess að hann öðlist lögformlegt gildi. En hitt er jafnrétt að þessi regla er orðin réttarregla de facto eða í raun eða er að verða það og hún verður það því fyrr sem fleiri þjóðir taka að helga sér þessi réttindi. Fram að þessu höfum við byggt allar okkar aðgerðir allar götur frá 1974–1975 á lögum sem voru að skapast og flýtt fyrir þróuninni einmitt með því að taka okkur þessi réttindi í samræmi við ákvæðin sem voru að verða lög í raun, lög de facto. Þetta eru að verða lög de facto og eru í fullu samræmi við öll ákvæði 76. gr. hafréttarsáttmálans, sbr. 83. gr. Þess vegna er ekkert í veginum með að helga okkur fljótlega Reykjaneshrygginn. Það nægir út af fyrir sig að senda tilkynningu til aðalritara Sameinuðu þjóðanna um að þetta höfum við gert. Það munum við auðvitað gera alveg á næstunni. En eins og ég sagði áðan er hyggilegt að doka aðeins við meðan nokkuð frekar skýrist hvernig okkar samskiptum í hafsbotnsmálunum reiðir af varðandi nágranna okkar. Ég vildi aðeins láta þetta koma hér fram til að forða misskilningi. Ég veit að Pétur út af fyrir sig er mér alveg sammála um þetta en menn kynnu að misskilja það að okkur væri ekki kleift að gera þetta nú. Þvert á móti er okkur fullheimilt að áliti allra sérfræðinga að taka okkur Reykjaneshrygg út í 350 mílur og alla leið frá grænlensku efnahagslögsögunni yfir á Hattonbanka. Og það er ekkert smáhafsvæði út af fyrir sig. Mín skoðun er sú og ég held að erfitt verði að hrekja hana að allar botnvörpuveiðar hljóti nú þegar að verða bannaðar á svæði þar sem strandríki á hafsbotninn því að strandríkið á óumdeilanlega allan skelfisk, öll krabbadýr, allar þær lífverur sem ekki hreyfast öðru vísi en með snertingu við botninn. Ég fæ ekki séð hvernig á að vera hægt að stunda botnvörpuveiðar öðru vísi en að koma einhverntíma upp með krabbadýr eða skelfisk. Þann sem það gerir á að færa að landi og sekta, jafnvel þó það væri bara steinn sem kæmi í botnvörpuna. Þess vegna er algjörlega óviðunandi að ekki skuli vera hreyft við þeim útlendingum sem hafa verið að strádrepa karfann á Reykjaneshrygg. Það hafa Rússar a.m.k. gert og enginn efi á því að Þjóðverjar mundu líka gera eins og hv. þm. Pétur Sigurðsson vakti athygli á ef þeir væru hvort sem er að skaka á Grænlandsmiðum. En hér er sem sagt um gífurlega stórt mál að ræða, eitt allra stærsta málið í landhelgisbaráttu og það er vel að komin er á það hreyfing. Ég þakka sérstaklega öllum þeim sem undir þetta mál hafa tekið.

Fyrirspurnin er svohljóðandi: 1. Hvaða upphæð hefur verið varið til niðurgreiðslu raforku til almennra neytenda á landinu öllu s.l. fimm ár, miðað við núgildandi verðlag? Hvert er heildarsöluverð raforku til almennra neytenda á sama tíma við sama verðlag? 2. Hver er heildarfjöldi almennra raforkukaupenda á landinu öllu? Hversu margir þeirra njóta niðurgreiðslna og hversu stóran hluta nota þeir af raforku seldri til almenningsnota? 3. Hvað mun raforkuverð til almennra notenda hækka mikið við yfirtöku Landsvirkjunar á skuldum og rekstri byggðalína og Kröflu? Hvenær kemur sú hækkun inn í orkuverðið? 4. Hvert er kostnaðarverð mínútulítra hjá Hitaveitu Akureyrar? Hvert er söluverð? Hver er niðurgreiðsluhluti í kr/mínl? Hvert væri kostnaðarverð mínútulítra ef hitað væri a) með raforku; b) með olíu? Skriflegt svar óskast. Upplýsinga varðandi fyrirspurnina hefur verið aflað m.a. hjá Orkustofnun, Landsvirkjun og Hitaveitu Akureyrar. Svar við 1. lið: Þegar talað er um „almenna raforkunotendur“ er vanalega átt við alla notendur raforku aðra en stóriðjunotendur og Keflavíkurflugvöll. Gert er ráð fyrir að fyrirspyrjandi eigi við þessa notendur þegar hann talar um „almenna neytendur“. Niðurgreiðslur á raforku til húshitunar hófust 1. október 1982. Á síðasta ári (frá 1. okt. til áramóta) námu niðurgreiðslur 2 746 Mkr. Niðurgreiðslur á þessu ári (til októberloka) nema 49 324 Mkr. Heildarsöluverð raforku til almennra notenda er jafnt og heildartekjur almennra rafveitna að frádreginni sölu Rafmagnsveitna ríkisins til Keflavíkurflugvallar. Þessi sala hefur verið sem hér segir undanfarin ár. Við umreikning frá einu verðlagi til annars er stuðst við byggingarvísitölu í júlí hvers árs. Á verðlagi Á verðlagi ársins 1982 Ár Mkr. Mkr. 1982 1 129 1 129 1981 597 921 1980 384 893 1979 244 901 1978 148 776 Svar við 2. lið: Fjöldi almennra raforkunotenda er óljóst hugtak. Fjöldi rafmagnsmæla er skilgreindur, en það kostar fyrirspurn til allra rafveitna landsins að fá vitneskju um hann. Sá fjöldi er ekki hinn sami og notenda, því oft eru margir notendur á sama mæli, t.d. í fjölbýlishúsum, og sumir notendur hafa fleiri en einn mæli. Hins vegar lætur mjög nærri að allir landsmenn fái rafmagn frá rafveitum. Einungis rafmagn til húshitunar er niðurgreitt. Árið 1982 var um 13% af húsnæði landsmanna hitað með raforku, og lætur nærri að sama hlutfall íbúa landsins hafi búið við rafhitun. Nálægt 13% landsmanna hafa því notið niðurgreiðslu á rafmagni það ár. Bein sala raforku til húshitunar 1982 var 292 GWh og að auki keyptu rafkyntar hitaveitur um 50 GWh, þannig að til hitunar húsa fóru beint og óbeint 342 GWh. Heildarsala raforku til almennra nota var á sama ári 1375 GWh. Um 25% raforkunnar til almenningsnota voru þannig niðurgreidd 1982. Niðurgreiðsla á raforku náði þannig til um 13% landsmanna og 25% almennrar raforkunotkunar á árinu 1982. Svar við 3. lið: Yfirtaka byggðalína. Eins og kunnugt er yfirtók Landsvirkjun 132 kV byggðalínukerfið af Rafmagnsveitum ríkisins, hinn 1. janúar 1983, og var það gert samkvæmt samningi milli ríkisstjórnarinnar og Landsvirkjunar um virkjanamál, yfirtöku byggðalína o. fl. frá 11. ágúst 1982. Í þeim hækkunum, er síðan hafa orðið á gjaldskrá Landsvirkjunar, hefur þegar verið tekið fullt tillit til aukningar á rekstrarkostnaði fyrirtækisins vegna yfirtöku byggðalínukerfisins og hefur meðalverð ársins 1983 hækkað vegna þessa viðbótarkostnaðar um 7,5%. Krafla. Upplýsinga hefur verið aflað um skuldir og rekstrarkostnað Kröfluvirkjunar og á grundvelli þeirra gerðar áætlanir fram í tímann um rekstrar- og viðhaldskostnað virkjunarinnar miðað við núverandi orkuvinnslugetu hennar. Eru niðurstöður þessara áætlana þær, að til þess að Landsvirkjun geti staðið undir aukinni greiðslubyrði vegna yfirtöku Kröfluvirkjunar, þyrfti samansöfnuð hækkun gjaldskrár Landsvirkjunar til og með 1. janúar 1986 að nema 27% og þá miðað við yfirtöku 1. janúar 1984 og fast verðlag á grundvelli byggingarvísitölu 159 og USD 1 = kr. 30,00. Jafnframt er þá ekki gert ráð fyrir að til breytinga komi á skilmálum núverandi lána vegna Kröflu. Rétt er að vekja athygli á, að í fyrirspurn þessari er blandað saman byggðalínum og Kröfluvirkjun. Byggðalínur hafa þegar verið yfirteknar af Landsvirkjun eins og að ofan greinir, en engin ákvörðun hefur verið tekin um yfirtöku Kröfluvirkjunar. Ef til þess kemur, að Kröfluvirkjun verði yfirtekin, er, eins og fram kemur hér að framan, óraunhæft að gera ráð fyrir að Landsvirkjun yfirtaki virkjunina með þeim fjármagnskostnaði, sem á henni hvílir. Svar við 4. lið: 1. Samkv. bráðabirgðatölum úr rekstrarreikningi Hitaveitu Akureyrar fyrir árið 1983 eru niðurstöðutölur gjalda 171 Mkr. Seldir mínlítr. á mánuði voru 117 800, þannig að meðalkostnaðarverð er 1454 kr/ mínlítr./mán. 2. Meðalsöluverð var um 826 kr/mínltr./mán., árið 1983. Núgildandi gjaldskrárverð (frá 1.8.83) er 1000 kr/mínltr./mán., sem jafngildir u.þ.b. 106 aurum/ kWh. 3. Hitaveita Akureyrar nýtur engrar niðurgreiðslu. 4. Orkuverð Rafveitu Akureyrar til húshitunar með 3 stunda rofi er í dag 94 aurar/kWh. Ef gasolía yrði notuð til upphitunar í heimahúsum yrði orkuverðið 145 aurar/kWh. Sameinað þing, 47. fundur. Mánudaginn 13. febr., kl. 2 miðdegis. Varamenn taka þingsæti - rannsókn kjörbréfa.