Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigfús Jónsson) Fjhn. hefir haft frv. þetta til athugunar og borið það saman lið fyrir lið við LR. ársins 1934, og hefir ekkert fundið við það að athuga og leggur til, að frv. verði samþ.

*Magnús Jónsson: Ég gerði í raun og veru grein fyrir þessari brtt. þegar þetta mál var til 2. umr. En það er sem sagt 14. liðurinn, sem er um það að fresta framkvæmd laga um bókasöfn prestakalla. Ástæðan til þess að breyta þessu er náttúrlega sú, að það er hreinasta fjarstæða í l., sem sett eru til þess að hjálpa ríkissjóði yfir fjárhagsörðugleikana, að hafa þar á meðal frestun á l., sem hafa jafnafarlítil útgjöld í för með sér eins og þetta. Það er sem sagt svo lítil fjárupphæð, að hún getur ekki einu sinni skrifazt með 4 tölum. Ég hefi í höndum skrá um, hverju þetta hefir numið 1933–1935. 1933 nam þetta 359,87 kr., 1934 nam það 762,55 kr. og 1935 komst það upp í 1350,92 kr. Af því að þessi liður var borinn undir atkv. og samþ., taldi ég þá stappa nærri þingsköpunum að bera nú fram till. um að fella þennan lið niður. Ég taldi rétt, til þess að reyna að koma í veg fyrir, að þessi liður yrði alveg felldur niður, að bera fram till. um, að ekki væri varið nema að vissu marki í þessu skyni, eða 1000 kr. Þetta starf, að koma upp bókasöfnum við prestaköllin, vinnst hægt, en byggist á því, að alltaf sé haldið áfram. Það byggist á því, að ár eftir ár og áratug eftir áratug sé alltaf haldið áfram hægt og hægt að vinna að því, en stöðvanir eru aftur mjög óhagstæðar. Með því að bera fram brtt. um, að ríkissjóður verji ekki meira en 1000 kr. á árinu 1937 í þessu skyni, vona ég, að hv.þm. geti samþ. það í því formi, og hafi þá um leið ánægjuna af því að hafa þetta af bandorminum og tryggja, að ekki verði varið meira til þessa.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Ég skal geta þess, að meiri hl. fjhn. sér ekki ástæðu til að skipta sér af, hvort þessi till. á þskj. 428 verður samþ. eða ekki. Það er náttúrlega ekki um mikið að ræða þarna, og jafnvel þó að till. verði samþ., nær þessi liður nokkurnveginn tilgangi sínum.

*Frsm. meiri hl. (Páll Hermannsson): Þetta frv. hefir hlotið afgreiðslu í Nd. og er nú búið að liggja alllangan tíma hjá landbn. þessarar hv. d. Eins og sjá má á nál. hefir n. ekki getað orðið sammála um afgreiðslu málsins. Tveir nm., ég og hv. 4. landsk., leggjum það til, að frv. verði samþ., jafnvel þó að hv. 4. landsk. áskilji sér rétt til að vera með brtt. Þriðji nm., hv. 2. þm. Rang., hefir viljað, að frv. verði fellt, og gerir grein fyrir því í nál. á þskj. 408. og býst ég við að hann geri nánari grein fyrir því hér við umr. Þetta frv. gerir ráð fyrir því að sýslu- og bæjarfélög fái heimild til að stofna fóðurtryggingarsjóði fyrir einstök sýslu- og bæjarfélög. Það gerir jafnframt ráð fyrir því, að ríkissjóður leggi fram töluvert fé til þessara sjóða, eða í mesta lagi 45 þús. kr. á ári. Þessum sjóðum er síðan ætlað að fá tekjur hjá búfjáreigendum í sínu umdæmi, sem ásamt ríkissjóðsstyrknum verður varið til þess að koma í veg fyrir fóðurskort. Frv. ætlast til, að heima fyrir verði alltaf lögð í sjóðinn a. m. k. jafnhá upphæð og kemur frá ríkissjóði. Sem sagt er það meiningin, að starfsemi þessara sjóða nái yfir eitt sýslufélag eða bæjarfélag. Þó er ætlazt til, að þeir hreppar sem hafa stofnað til fóðurtrygginga samkv. búfjárræktarlögunum, geti verið undanþegnir þessum samtökum, ef þeir vilja. Í frv. eru svo ýmsar nánari reglur um starfsemi og fyrirkomulag þessara sjóða. Það ber öllum saman um það, að það sé rétt af Alþingi að hvetja til skynsamlegra ráða um fóðurtryggingar. Það er alveg óþarft að fara hér að lýsa þessum gamla fjanda Íslendinga, fóðurskortinum, og afurðamissi búfjáreigenda í sambandi við hann. Það er svo oft búið, að ég býst við, að þing og þjóð viti full deili á því. Ætla ég ekki að orða þá hluti hér. Hitt ætla ég að mönnum sé ekki sízt kunnugt nú, að þrátt fyrir allar bollaleggingar og allar prédikanir, og jafnvel oft góðan vilja Íslendinga til að komast hjá fóðurskorti og afleiðingum hans, þá hefir þetta ekki lánazt. Sjálfsagt er eitthvert gleggstu dæmi þess nú hinn almenni fóðurskortur, sem má segja, að nú vofi yfir á norðausturlandi. Og þá ímynda ég mér að flestum komi saman um það að betur má ef duga skal, til að bæta úr ástandinu sem verið hefir og er í þessu efni og að ekki tjáir að halda að sér höndum. Vitnlega væri æskilegast ef hver einstakur búfjáreigandi væri það forsjáll og hefði mannrænu og getu til þess að forðast þennan vanda sjálfur fyrir sig. En slíkt ástand er bara ekki fyrir hendi. Og það verður að taka hlutina eins og þeir eru. Það er á það bent hér í áliti minni hl landbn á þskj. 408, að ýmislegt sé búið að gera af hendi löggjafans til þess að bæta úr þessum ömurlegu kringumstæðum, t. d. bæði með löggjöf um forðagæzlu og með ákvæðum búfjárræktarl. En það ber að sama brunni, að þó að þessar tilraunir til umbóta hafi verið gerðar, þá er það sjáanlegt, að enn hafa þær ekki náð tilgangi sínum. Þess vegna er það, að við, sem erum í meiri hl. landbn., leggjum til, að sú aðferð sem hér er till. um í frv., verði reynd. Ýmsar raddir hafa heyrzt um það, og þar á meðal frá hv. minni hl. landbn., að það sé hætta á því, að menn setji kannske enn verr á þegar menn vita um það, að bak við þá stendur sjóður, sem hefir skyldu til að hjálpa eitthvað upp á sakir, ef út af ber um öryggi fyrir nægu fóðri. Ég fyrir mitt leyti vil ekki slá því föstu, nema þetta kunni í einstökum tilfellum að geta átt sér stað. En ég óttast samt þetta ekki mikið. Mér finnst ég hafa séð nægilega mikið af því, að menn hafi selt ógætilega á og orðið sjálfum sér og öðrum til tjóns, þó að þessu hafi ekki verið til að dreifa. Ég býst við að þetta liggi nokkuð í skapferli manna, og í öðru lagi í kringumstæðum þeirra. En í raun og veru munu menn ekki fá tilhneigingu til þess að setja illa á vegna þessara ráðstafana. En þegar þessi hugsunarháttur er fyrir hendi, án tillits til þess, lagafrv., þá vita menn alltaf um, að það stendur einhver á bak við þá. Fyrst og fremst hjálpa nágrannarnir, meðan þeir geta. Þó að menn séu ekki eftir l. skyldir til að gera það, þá horfa þeir ekki á að t. d. kýr nágrannans falli af fóðurskorti, ef möguleikar eru til að bjarga. Og í áliti minni hl. n. er sagt, að ríkisvaldið hlaupi í stærri tilfellum undir baggann. Og ég held, að slík hjálp frá því opinbera sé sjálfsögð, þegar eins stendur á og nú á harðindasvæðunum á Norður- og Austurlandi. En ég álít, að heppilegt væri, að á milli einstaklinga og ríkisvaldsins stæði aðili, sem bæri af þeim blakið, svo að byrðin þyrfti ekki að koma beint og óvænt til ríkisvaldsins, m. a. vegna þess, að ég hygg að mönnum sé ekki óljúfara að fá hjálpina beint frá því opinbera, ef það kemst í móð, að hana sé þar að fá. Ég játa, að hér getur verið um að ræða tvíeggjað vopn. Það getur viljað til. En ég álít svo mikla þörf á umbótum í þessum efnum frá því, sem nú er, að ég fyrir mitt leyti hika ekki við að legga til að frv. þetta verði samþ. Þar er að vísu um að ræða allveruleg útgjöld fyrir ríkissjóð. En ríkissjóður má eiga yfir höfði sér mikil útgjöld, ef óvænt og mikil harðindi ber að höndum. Og ég hygg skynsamlegra fyrir ríkissjóðs hönd, að hann leggi fram framlög, gegn ákveðnum framlögum frá búfjáreigendum sjálfum, heldur en að hann eigi alltaf yfir höfði sér að þurfa að leggja fram fé, ef eitthvað ber út af til muna. Ef hægt væri að koma því við að örva einstaklingana hvern út af fyrir sig til þess að standa sjálfir straum af sjálfum sér í þessu efni, hvernig sem viðrar og árar, þá væri það vitanlega bezt. En af því að ég sé engin ráð til þess að rétta þeim hjálparbönd, svo að gagni verði, öðruvísi en með því að gera ráð fyrir, að menn standi saman í félagsskap, þá vil ég ekki leggja út í að bera fram brtt. við þetta frv. heldur lofa atkv. að sýna, hvaða fylgi það hefir eins og það er.

*Frsm. minni hl. (Pétur Magnússon): Ég hefi nú skrifað um þetta mál allýtarlegt nál. á þskj. 408, og ég get að mestu leyti látið nægja að vísa til þess, sem þar er sagt. Í einstökum atriðum vildi ég þó gera nokkru frekari grein fyrir afstöðu minni til þessa máls, sérstaklega að því leyti, sem ræða hv.frsm. meiri hl. gaf tilefni til. Það, sem landbn. í heild sinni virðist öll sammála um, er það, að það beri að styðja að því á allan mögulegan hátt, að búfjáreigendur sjálfir geri það, sem í þeirra valdi stendur, til þess að tryggja sér nægar fóðurbirgðir. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að þetta væri vitanlega sú rétta og eðlilegasta lausn á þessu vandamáli landbúnaðarins. En hann sagði, að reynslan hefði sýnt, að ekki væri nægilegt að treysta á einstaklingana í þessu sambandi. Og hann gat um þann fóðurskort, sem yfir hefir vofað á norðausturlandi sem sönnun þess, að ekki tjái að varpa allri áhyggju upp á einstaklingana í þessu efni. Ég fyrir mitt leyti vil ekki miða löggjöf í þessu efni við undantekningartilfelli, eins og hafa verið á norðausturlandi tvö síðustu árin. Þar hafa komið tvö sumur hvert á eftir öðru óvenjulega óþurrkasöm, og heyafli þar hefir orðið með lakasta móti þau sumur, sérstaklega 1934. Og ofan á þessa erfiðleika undanfarinna sumra bætist svo einhver hagminnsti vetur, sem menn muna. Það er á engan hátt óeðlilegt, þó að í svona árferði komi það fyrir æðimarga menn að lenda í fóðurskorti. En löggjöfin, sem hér er um að ræða, miðast við fleira en þetta undantekningarástand, sem þarna er um að ræða. Hún miðast við venjulegt árferði. Ríkissjóði er ætlað að leggja fram allmiklar fjárfúlgur til þess að tryggja það, að fóðurskortur verði ekki hjá bændum og búfjáreigendum, án tillits til árferðis. Og spurningin, sem mér virðist aðallega þurfa að leysa úr, þegar um þetta er að ræða, er sú, hvort sú aðferð, sem hér er ætlazt til að höfð verði til þess að fyrirbyggja fóðurskort, sé líklegri til þess að koma í veg fyrir, að einstakir búfjáreigendur verði uppiskroppa með fóður, heldur en þær leiðir, sem farnar hafa verið fram að þessu, - hvort þessi löggjöf er líkleg til að hvetja bændur til þess að tryggja sér fóður eftir föngum, eða hvort hún hinsvegar er e. t. v. líkleg til að draga úr ábyrgðartilfinningu bænda, sem allur þorri þeirra, sem betur fer, hefir sýnt í því efni undanfarin ár, að setja ekki á meiri fénað en þeir hafa álitið sig hafa fóður fyrir a. m. k. í öllu venjulegu árferði. Það má sjálfsagt deila um það, hver þörf yfirleitt sé á svona löggjöf, eins og nú til hagar. Það er kunnugt, að fóðurbirgðafélög, sem búfjárræktarl. gera ráð fyrir fjárgreiðslu til úr ríkissjóði, hafa mjög fá verið stofnuð. Ég get því miður ekki upplýst, hve mörg þau eru. En þau eru mjög fá. Af hverju stafar þetta að þau eru ekki stofnuð þrátt fyrir það, þótt fé sé boðið fram þeim til styrktar úr ríkisjóði? Ég ætla, að ástæðan sé sú að í allflestum sveitum sé málum þannig komið í þessu tilliti, að mönnum þyki nokkurn veginn öruggt, að almennt heyleysi verði ekki, jafnvel þó að harðir vetur komi. Ef menn óttuðust almennan fóðurskort, ef ásetning hefði verið svo að undanförnu, að menn gætu búizt við fóðurskorti, ef eitthvað bæri út af, þá er varla efi á því að víðar hefði verið hafizt handa um stofnun slíks félagsskapar, þó ekki væri til annars en þess að njóta fríðindanna, sem boðið er upp á með ríkissjóðsframlaginu til fóðurbirgðafélaga. Ég ætla og, að sannleikurinn sé sá að fram að þessum vetri hafi yfirleitt fóðurskortur ekki gert vart við sig síðan harðindaveturinn 1920. Það er vitanlega, að á hverjum vetri eru einhverjir, sem verða heylausir. En það nær engri átt að ætla sér að miða löggjöfina við þá menn sem sýna það gáleysi að setja svo á að þeir í beztu vetrum komast í þrot með fóður. Það er öll landbn. sammála um, að þennan hugsunarhátt beri að uppræta með öllu móti og stuðla að því, að menn sýni enn almennar en nú ábyrgðartilfinningu í ásetningu búfjár á fóður. Ég ætla því, að eins og högum er háttað nú hér á landi, þá sé yfirleitt ekki mikil hætta á almennum fóðurskorti, nema um óvenjuleg harðæri sé að ræða. Nú vil ég alls ekki mótmæla því, að þegar slíka erfiðleika ber að höndum sem í vetur á Norður- og Austurlandi, þá sé fullkomlega réttmætt, að ríkissjóður hlaupi undir baggann með þeim héruðum, sem erfiðast eiga. En til þess eru vitanlega nægar leiðir án þess að stofnað sé til slíkrar almennrar löggjafar sem þessarar. Ég ætla, að yfirleitt sé ekki mjög mikil hætta á því, að svo fari að nægilegt fóður verði ekki til í landinu. Náttúrlega verður maður að játa það hvað Norðurland snertir, og kannske Vesturland, að alltaf getur borið þá hættu að höndum, að siglingar teppist. Og ef svo fer, þá er augljóst, að miklir erfiðleikar gætu orðið á því að koma fóðri til þeirra, sem á því þyrftu að halda að fá það ef ætti t. d. að flytja fóður héðan norður yfir heiðar. En þó að þessi löggjöf verði sett, þá hygg ég, að engin trygging yrði með því fengin fyrir því, að fóðurskort af þessum ástæðum gæti ekki að borið eftir sem áður. Það er engin trygging fyrir því, að svo stórum kornforðabúrum yrði komið upp í Norðurlandi, að nægði í hörðum vetrum. Hv. frsm. meiri hl. landbn. sagði, að þeim fóðurskorti, sem nú hefir átt sér stað á Norður- og Austurlandi - sem hv.þm. hefir kannske gert fullmikið úr - mætti alltaf eiga von á, og kvað svo að orði, að úr því ástandi yrði ekki bætt með því að halda að sér höndum. En ríkisvaldið hefir nú alls ekki haldið að sér höndum hin síðari árin í þessu efni. Það hafa verið sett mörg l., sem ætlað hefir verið að koma í veg fyrir fóðurskort. Vil ég í því sambandi nefna aðeins tvenn lög. l. um forðagæzlu og búfjárræktarl. kafla þeirra um þetta efni. L. um heyforðabúr og kornforðabúr hafa orðið aðeins pappírsgagn. Ég fyrir mitt leyti er þeirrar skoðunar, að með þessum tvennum 1., 1. um forðagæzlu og kafla búfjárræktarl. um fóðurbirgðafélög, sé nokkurn veginn vel séð fyrir þessum málum af hálfu hins opinbera. Fóðurgæzlul. eiga að tryggja að menn setji það varlega á, að þeir í venjulegu árferði séu nokkurn veginn tryggir með fóður handa sínum búpeningi. L. um fóðurbirgðafélög veita mönnum nokkurn rétt til fjárframlaga úr ríkissjóði, ef hlutaðeigandi hreppar vilja leggja fram fé á móti í þeim tilgangi að koma á sameiginlegum tryggingum gegn fóðurskortinum. Sú spurning, sem fyrst og fremst vakir fyrir mér, eins og ég hefi sagt, er í þessu efni sú, hvort þessi leið, sem nú er lagt til, að farin verði í þessum efnum, sé yfirleitt ekki líklegri til þess að draga úr ábyrgðartilfinningu einstaklinganna í þessu efni heldur en að örva hana. Ég fyrir mitt leyti held, að þessi löggjöf verði til þess að draga úr ábyrgðartilfinningunni. Fóður birgðafélögin, samkvæmt núgildandi 1., eru bundin við hreppa, þ. e. a. s. hver hreppur á að vera fóðurbirgðafélag út af fyrir sig. Ef þeim félögum er ekki ætlað að ná yfir stærra svæði en hrepp, þá er auðveldara fyrir forráðamenn fóðurbirgðafélaganna að fylgjast með því, hvort ógætilega er sett á eða ekki. Í því liggur talsvert aðhald fyrir einstaklingana. Og svo bætist hitt við, sem er í mínum augum sízt minna vert, að ef hrepparnir eru fóðurbirgðafélög út af fyrir sig, þá lenda líka skakkaföllin, sem verða, vegna fóðurskorts, á miklu minni hóp manna heldur en ef heil sýslu- og bæjarfélög eiga að vera í fóðurbirgðafélögum. Reynslan hefir sýnt mönnum það í svo ákaflega mörgum efnum, að ábyrgðartilfinning manna minnkar eftir því, sem áhættan dreifist, þ. e. a. s. skakkaföllin lenda á stærri hóp manna. Þetta er svo alþekkt í svo mörgum efnum, að það þarf ekki annað en að minna t. d. á það hve mönnum er ósárt um ábyrgðarfélög. Má líka í þessu sambandi minna á, að mönnum er ekki ákaflega sárt um ríkissjóðinn og jafnvel bankana. Það má einnig benda á að menn hafa yfirleitt ekki þorað að gera landið allt að einu framfærsluumdæmi, sem þó frá ýmsum sjónarmiðum væri ákjósanlegast. Þetta stafar of sömu ástæðu, að menn hafa verið hræddir um, að þegar áhættunni í því tilfelli yrði dreift svo, þá yrði mönnum ósárara um það, þótt framfærslustyrkir færu úr hófi fram. Ég er þess vegna ákaflega hræddur um það, að þeim mönnum mundi fjölga, sem létu skeika að sköpuðu um það, hvort þeir hefðu á hverju ári nægilegt fóður að haustinu handa sínum búpeningi yfir veturinn, ef þeir vissu, að skakkaföllin, sem orsökuðust af fóðurskorti hjá mönnum, lentu á heilu sýslufélagi, auk þess sem talsvert mikill hluti af því tjóni lenti á ríkissjóðnum sjálfum. Ég er ákaflega hræddur um þetta. Þetta er aðalástæðan fyrir því, að ég er á móti þessu frv. Ég tel miklu eðlilegra, að hrepparnir, hver út af fyrir sig, hafi alveg sjálfsforræði í þessu efni. Enda er það svo, að skakkaföllin, sem af fóðurskorti stafa, lenda oft og iðulega beint á hreppunum á tvennan hátt, sumpart þannig að nágrannarnir í sameiningu hlaupa undir baggann og taka af sínum eigin fóðurbirgðum til þess að bjarga búpeningi þeirra, sem fóðurlausir verða, og sumpart þannig, að ef fellir verður hjá mönnum, þá má búast við, að hrepparnir verði að taka á sig framfærslu þeirra manna eða skylduliðs þeirra, sem ekki geta haldið lífinu í búpeningi sínum vegna fóðurskorts. Af þessum tveimur ástæðum sé ég fyrir mitt leyti ekki, að aðrar takmarkanir séu í þessu efni heppilegri en þær, að láta hvert hreppsfélag hafa forráð þessara mála fyrir sig. Þau hreppsfélög eru ekki fá hér á landi, sem hafa komið sér þannig fyrir, að þau þurfa ekki að óttast fóðurskort, hverju sem viðrar, að kalla má. Ég er sannfærður um, að þeir hreppar eru ekki fáir hér á landi, þar sem menn geta yfirleitt gefið inni frá veturnóttum til fardaga. Og það er alveg óþarft að neyða slíka hreppa til þess að leggja fram töluverðar fjárfúlgur vegna þess að innan sama sýslufélags eru kannske önnur hreppsfélög, sem ekki hafa sýnt þess, fyrirhyggju, heldur reynt að hafa þann hagnað, sem að vissu leyti má segja, að sé af því að setja svo á að allt slampist í meðalvetri eða lítið eitt lakari. Því að með því að setja þannig á er hægt að hafa fleiri skepnur, ef ekkert sérstakt hallæri ber að höndum. Hér í þessu frv. er að vísu gert ráð fyrir, að fóðurskoðun fari fram á hverju ári og að forðagæzlumenn sendi stjórnum fóðurtryggingarsjóða skýrslur um athuganir sínar í því efni hver í sínu umdæmi. En úr því að kvartað hefir verið yfir því, að illa gengi að fá glöggar upplýsingar innan sveitar, þá má nærri geta, hvílíkt handahóf yrði á þessu í heilu sýslufélagi. Ég álít því, að bæði hvað eftirlit snertir og aðhald fyrir einstaklingana sé um beina afturför að ræða frá því, sem nú er. Hvað ríkissjóðinn snertir þarf ég litlu við að bæta það, sem ég hefi þegar sagt og í nál. mínu stendur. Ég benti á það í nál., að ég teldi mjög óeðlilegt, að ríkissjóður legði fram í almennu árferði stórar fjárfúlgur til þess að komat í veg fyrir fóðurskort. Ég álít það ranglátt gagnvart öðrum gjaldendum og óheppilegt fyrir búþegnana sjálfa, að ríkissjóður sjái peningi þeirra fyrir fóðri í almennu árferði. Hinsvegar má í óvenjulegu árferði ávallt stofna til opinberrar hjálpar með sérstökum ráðstöfunum. Ég þarf ekki að segja fleira, um málið að sinni, en vísa til skoðunar minnar í nál. um það, að málið eigi ekki fram að ganga.

*Jón Baldvinsson: Í nál. á þskj. 293 get ég þess, að ég sé ekki fyllilega samþykkur frv., og er það einkum með tilliti til framlags ríkissjóðs. Ég vil til samanburðar geta þess að framlag ríkissjóðs til alþýðutrygginganna er ekki ákveðið nema 25% en hér er gert ráð fyrir, að framlagið nemi 50%. Þetta getur numið 75 þús. kr., og er það ekki lítil upphæð árleg., þótt svo stórfelldar greiðslur komi að líkindum ekki til greina strax, þótt búast megi við því, að þær verði teknar á fjárlög bráðlega. Ég vil í þessu efni taka kreppulánasjóðinn til samanburðar. Til hans var að vísu ríflega ætlað, en menn bjuggust alls ekki við því, að hann yrði svo fljótt og ört notaður sem raun var á og ríkissjóður yrði að inna greiðslur sínar svo fljótlega af hendi. Ég mun bera hér fram skriflega brtt. við 6. gr. um framlag ríkissjóðs. Ég hafði ætlað mér að bera hana fram í tæka tíð, en hún hefir á einhvern hátt misfarizt í meðförunum. Efni þessarar brtt. er það, að framlag ríkissjóðs fari ekki fram úr 1/3 á móti öðrum framlögum. Þótt ég fylgi þessu frv., hefi ég þó ýmislegt við það að athuga, eins og hv. 2. þm. Rang., einkum þó ákvæði 9. gr. Það er ákaflega hætt við því, að margir hugsi sem svo, að þeim sé óhætt að setja á eins og þeir vilji, þar sem fóðurtryggingarsjóður býður þeim upp á hjálp þegar á haustin. Mér finnst þetta ákvæði athugavert og vona, að landbn. athugi það til 3. umr., hvort ekki er hægt að koma að öðru orðalagi, þar sem mönnum er ekki með eins beinum orðum boðið upp á hjálp fyrirfram. Brtt. mín skerðir ekki þá aðalupphæð, sem sjóðunum er ætluð, heldur leiðir af henni, að aðrir aðiljar en ríkissjóður verða að leggja fram 2/3 í stað helmings, eins og frv. ætlast til.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hv. 1. landsk.: „Við 6. gr.: Í stað orðanna „hærri upphæð ... á móti“ komi: hærri upphæð en helming þess, sem lagt er á móti.“ Til þess að till. þessa megi taka til meðferðar á fundinum, verður að veita tvenn afbrigði frá þingsköpum.

*Frsm. meiri hl. (Páll Hermannsson): Hv. frsm. minni hl. sagði að hann vildi ekki, að í þessari löggjöf væri miðað við undantekningarárferði. Það má vera, að þetta sé rétt, en ég álít, að þetta frv. miði fyrst og fremst að því, að menn verði betur en ella, búnir undir óvenjulegt árferði, hvort sem er um hörkur eða grasbrest að ræðu. Það eru fyrningarnar, sem venjulega hafa orðið drýgstar til að fleyta mönnum yfir harðærin, og með því að leggja í tryggingarsjóðina safna menn einmitt forða eða fyrningum, því að nú orðið mæta menn verstu árunum aðallega með kjarnfóðri. En þessum sjóðum ætti á hverjum tíma að vera tiltölulega auðvelt að breyta í kjarnfóður. Ég held, að það sé misskilningur hjá hv. 2. þm. Rang., að yfirleitt sé ásetningur svo góður, að ekki sé bætta á fóðurskorti. Ég held, að það sé ekki af þeim ástæðum, að menn hafa ekki notað sér heimild 4. kafla búfjárræktarlaganna, heldur miklu fremur af tómlæti og ófélagslyndi, og jafnframt vegna þeirra útgjalda, er slíkt hefði í för með sér. Ég held, að hv. 2. þm. Rang. gleymi því, þegar hann er að tala um að menn muni setja á sjóðina, að ætlazt er til, að forðagæzla og fóðurskoðun haldist á sama hátt og áður, og þá væntanlega með sama árangri og nú. Hv. þm. benti á það, að möguleiki og heimild til að stofna heyforðabúr væri fyrir hendi. En lögin um heyforðabúr hafa þó einhvern veginn reynzt svo þung í vöfunum, að ég held að heyforðabúr séu hreint og beint hvergi til. Ég játa með minni hl., að töluverðir agnúar geta verið á rekstri svo stórs félagsskapar sem hér er ætlaður. En ég álít ástandið alveg óviðunandi eins og það er, og því vegi kostir frv. upp galla þess. Ég geri ráð fyrir því, að tasvert verði notað sú heimild í lögunum, að stofnuð verði fóðurtrygingarfélög innan einstakra hreppa. Hreppar, sem hafa þörf á slíku eru margir, og myndu sumir þeirra vafalaust taka þann kostinn heldur en vera knúðir út í fóðurtryggingar heillar sýslu. Hv. 2. þm. Rang. kvaðst telja það óeðlilegt og afturför frá því, sem nú væri, að ríkissjóður legði fram fé, til að tryggja búpeningi manna fóður í venjulegu árferði. Hitt væri eðlilegra og heppilegra, að hið opinbera hjálpi í hörðum árum með sérstökum ráðstöfunum. En ég tel heppilegra að leggja fyrir í góðu árunum og óheppilegt að láta allan kostnað í hörðu árunum lenda á þeim sjálfum. Ég verð að segja það um harðærið á norðausturlandi í vetur, að á því hefir ríkissjóður tekið svo myndarlegum tökum, til þess að komizt yrði hjá felli, að eins dæmi mun vera hér á landi. Hv. 2. þm. Rang. vildi telja, að ég gerði of mikið úr fóðurskortinum fyrir austan og norðan í vetur. Ég held ekki. Ég held, að í Norður- Þingeyjar-, Norður-Múla- og hluta af Suður-Múlasýslu hafi hann verið meiri en menn muna eftir áður. Hv. 4. landsk. sagði að frv. byði mönnum upp á óeðlilegan ásetning. En varúðarráðstafanir eru hinar sömu og áður, þar sem er forðagæzlan. Ég mun ekki ræða hér um þá brtt.hv. 4. landsk., að færa framlag ríkissjóðs niður úr í 1/3. Ég get þó ekki fallizt á þá brtt. fyrir mitt leyti. Ég býst við því, að mönnum veitist fullerfitt að greiða það, sem frv. ætlast til. Þó getur þetta verið álitamál, en að öðru ósönnuðu mun ég halda mér við frv.

*Frsm. minni hl. (Pétur Magnússon): Hv. frsm. meiri hl. heldur því fram, að afleiðing þessarar löggjafar muni verða sú, að menn verði betur búnir undir illt árferði en nú. En fyrst er nú óvíst, að þessi löggjöf verði notuð, og margt hendir til þess, að svo verði ekki nærri allsstaðar. Má að vísu segja, að minni hætta sé en áður á almennum felli, þar sem hægt verði að forða honum með korngjöf á þennan hátt. En hinsvegar gerir þessi löggjöf ekkert til þess, að einstaklingarnir verði betur undirbúnir en áður, nema síður sé, þar sem á þennan hátt er dregið úr ábyrgðartilfinningu þeirra, þar sem þeir vita, að ef að kreppir, er ávallt hægt að leita til fóðurtryggingarfélaganna. Þetta hlýtur því að draga úr tilhneigingu manna til að kenna sér upp forðabúrum. Hv. þm. sagði, að með þessum hætti væri safnað forða á góðu árunum. En gæti nú ekki farið svo, að sá forði yrði gefinn upp í miðlungsárunum, svo að ekkert yrði til er verulega vond ár koma? - Hann sagði ennfremur, að ástæðan til þess, að fóðurbirgðafélög hefðu ekki verið stofnuð eftir búfjárræktarlögunum, væri einkum tómlæti og ófélagslyndi. En ég held, að orsökin sé sú, að bændur hafi yfirleitt vanið sig við þá hugsun, að þeir eigi sjálfir að hafa nóg handa búpeningi sínum. Ég held, að mér sé óhætt að segja það að hér á Suðurlandi hafi það verið algerð undantekning síðustu l6 árin, að nokkur maður hafi komizt í fóðurþrot. Það er að vísu svo, að á þessum síðustu 16 árum hafa ekki komið harðæri, en sumir veturnir hafa þó verið meira en í meðallagi gjaffelldir. Þegar málinu er svona komið, er miklu síður ástæða til þess að koma upp kornforðabúrum. Það er enginn vafi á því, að í þessu efni hafa orðið miklar breytingar á þeim tíma sem við munum, sem nú erum orðnir miðaldra. Fóðurskortur var fyrir aldarfjórðungi miklu algengari heldur en hann hefir verið á síðustu árum. Þá sagði hv.þm. að ég hefði gleymt því, að sum ákvæði fóðurtryggingarlaganna ættu að vera, í gildi, þó að þetta frv. yrði að lögum, og að forðagæzlan ætti að hafa sömu þýðingu, þó að fóðurtryggingarsjóðirnir væru bundnir við heil sýslufélög. En þetta er að mínu áliti ekki rétt hjá honum. Hv. þm. verður að gæta þess að aðhaldið minnkar jafnt fyrir sveitarfélögin og einstaklingana, og því meira sem ábyrgðinni er dreift meira. Það er minna aðhald fyrir forðagæzlumennina að ganga hart eftir því, að hver einstakur hafi nægilegt fóður handa skepnum sínum, þegar þeir vita, að hægt er að leita til fóðurtryggingarsjóðanna ef fóðurskort ber að höndum. Þeir mundu vissulega ekki beita því harðræði, sem lög heimila þeim eða hreppsnefndum, ef þessi vissa lægi á bak við að það þyrfti ekki annað en að leita til fóðurtryggingarsjóðanna. Þá sagði hv.þm., að það stæði eftir sem áður opin leið til þess, að stofna fóðurbirgðafélög fyrir hvern einstakan hrepp. Það er dálítið einkennileg staðhæfing frá hans sjónarmiði, að þessi löggjöf verði einmitt til þess að hvetja menn til að stofna fóðurbirgðafélög fyrir einstaka hreppa af hræðslu við það að lenda annars í stóra félaginu. Það er nú náttúrlega svona og sona, að setja löggjöf sem menn reyna að flýja undan af hræðslu við hana, þó að þeir eigi að njót, fríðindanna af löggjöfinni. En ég skil ekki lögin þannig að eftir að búið er að stofna sameiginlegt félag yfir heila sýslu, þá sé heimilt að stofna fóðurbirgðafélög innan hvers einstaka hrepps. Í 5. gr. frv. er ákvæði um það, að hreppum, þar sem starfandi eru fóðurbirgðafélög, sé heimilt að vera utan þátttöku í stofnun fóðurtryggingarsjóðs, „enda tilkynni þau oddvita sýslunefndar ákvörðun sína eigi síðar en 4 vikum frá því, að sýslunefnd hefir samþ. stofnun fóðurtryggingarsjóðs.“ Þetta sýnist mér taka af öll tvímæli um það, að eftir að búið er að stofna sameiginlegt félag sem nær yfir heila sýslu, sé óheimilt að stofna félög fyrir hvern hrepp. Er hv.þm. í nokkrum vafa um það?

Ég er í dálitlum vafa um það

. Ég held, að það sé vafalaust. Það er eingöngu þar, sem fóðurbirgðafélög eru starfandi, sem hreppar geta skorazt undan. Ég sé þess vegna ekki, að hrepparnir hafi þarna neina smugu til þess að komast undan þessari löggjöf, svo framarlega sem sýslufélögin ákveða að stofna til fóðurtryggingarsjóða. Hv. þm. sagði að síðustu í því, sem hann talaði til mín, að sér þætti eðlilegt, að menn notuðu góðu árin til þess að búa sig undir vondu árin. Við erum vitanlega á sama máli um þetta, en við erum bara ekki sammála um það, á hvern hátt það eigi að gerast. En þó erum við líklega í höfuðatriðum sammála um það. Ég býst við, að við séum sammála um það, að æskilegt væri, að góðu árin væru notuð á þann veg, að hver einstakur kvikfjáreigandi reyndi þá að koma sér upp fyrningum og koma þannig upp fóðurtryggingu fyrir vondu árin. En það, sem okkur greinir á um, er eingöngu það, hvernig eigi að bæta úr þeirri vöntun, sem verður hjá einstaklingunum í þessu efni. Það er það, sem okkur greinir á um, en ekki hitt, hvort góðu árin eigi að notast til þess að koma í veg fyrir skakkaföll í lakari árum. Við höfum náttúrlega hvor um sig fært rök fyrir því, hvor leiðin er heppilegri, sú, sem farin hefir verið, eða sú, sem hér er lögð til, og verða einstakir þm. að gera það upp við sig, hvor líklegri sé til þess að koma í veg fyrir, að einstaka kvikfjáreigendur þrjóti fóður í erfiðum árum. Ég fyrir mitt leyti er ekki í neinum vafa um það, að það er ákaflega mikil hætta á því, ef frv. verður að lögum og verður notað, sem ég efast meira um að það verði til þess, að menn setji djarfara á og verði þess vegna verr undir búin að taka á móti vondum árum.

Frsm. meiri hl. (Páll Hermannsson) Ég er alls ekki viss um, nema það geti komið fyrir, að lagasetning sem þessi kunni í einstökum tilfellum að draga úr hvöt hjá einstaklingum til þess að sjá sjálfum sér farborða. En ég býst bara við, að það verði undantekningar, og geri ráð fyrir, að það verði meiri ávinningur að þessari lagasetningu í heild heldur en það tjón, sem kann að stafa af þessum undantekningum. Ég býst við því, að það mundu fleiri gefast upp við að ala önn fyrir sjálfum sér heldur en gera það, ef ekki væru lög um það að þeir, sem örbjarga væru, skyldu framfærðir af almenningi. Hv. þm. sagði, að ef sjóðurinn yrði notaður meira og minna og kannske upp í meðalári, eins og hann var hræddur um, að kynni að verða, þá safnaðist ekkert fé. Ég held, að það sé dálítill misskilningur, vegna þess, að í frv. er gert ráð fyrir að árlega sé greitt fé í sjóðinn.

Ég kalla það ekki að safna

. Hv. þm. sagði líka að fóðurskortur væri óalgengari nú heldur en hefði verið áður, og býst ég við, að það sé rétt. En það er líka á hitt að líta, að nú um hálfan annan áratug, eða frá 1920, hafa yfirleitt verið góðæri, bæði góð sumur og góðir vetur. Ég játa, að ég er ekki svo kunnugur á þessu landi öllu, að ég geti lagt dóma, hvernig það hefir verið yfirleitt, en ég þekki mörg dæmi um það, að á þessum góðu árum hefir staðið almennur fóðurskortur fyrir dyrum. Hv. þm. þótti það einkennilegt, að ég skyldi benda á það, að það kynni að verða stofnað til fóðurtrygginga fyrir einstaka hreppa af einskonar ótta við það að lenda inn í heildarfóðurtryggingum sýslufélaganna. Það er ekki einkennilegt, vegna þess að ég veit, að það eru ýmsir, sem líta líkt á þetta eins og hv. 2. þm. Rang., að þeir vilja heldur hafa fóðurtryggingarnar í smærri stíl, fyrir eitt sveitarfélag, heldur en fyrir heila sýslu. Ég veit, að þessi skoðun er til, og ég er ekki að leggja á metaskálarnar, hvort hún er réttari heldur en hin. En ef þessi heildarlöggjöf verður til þess að ýta áfram fóðurtryggingum heima í einstökum sveitum, þá álít ég hana að því leyti líka til bóta. Það er rétt, sem hv.þm. sagði í lok sinnar ræðu, að við erum sammála um, að æskilegt væri, að hver einstakur gæti í þessum efnum séð sér farborða, en ég tek bara hlutina eins og þeir eru; ég sé, að þetta er ekki svona, og þess vegna vil ég gera þessa tilraun, sem hér er á ferðinni, til þess að reyna að bæta úr ágöllunum.

e*Frsm. minni hl. (Pétur Magnússon): Hv. þm. sagði í niðurlagi ræðu sinnar, að hann vildi ekki vefengja, að heppilegra væri, að hver hreppur stofnaði fóðurbirgðafélag út af fyrir sig heldur en sýslu- og bæjarfélög. En ef hv.þm. álítur í raun og veru, að það sé heppilegra fyrirkomulag, þá verð ég að segja það, að mér er hans afstaða til þessa máls óskiljanleg. Ef hann ætlar að nota fóðurtryggingarsjóðina eins og grýlu á hreppsfélögin, til þess að þau hlaupi til að stofn, fóðurbirgðafélög innan hreppsins, þá verð ég að telja það ákaflega einkennilega aðferð. Hitt virðist eðlilegra, að hefja „agitation“ fyrir því í ræðu og riti, að í hreppunum væri ástæða til að koma upp slíkum félagsskap, heldur en að hræða þá með heildarlöggjöf að koma á fóðurbirgðafélögum innan hreppanna, til þess að koma í veg fyrir annað óheppilegra fyrirkomulag, sem lögin mæla fyrir um. Mér finnst þess vegna ef hv.þm. er þeirrar skoðunar, að heppilegra sé að hafa félögin smærri, þá ætti hann að hugsa sig vel um nú á tólftu stundu, áður en hann styður að því, að þetta frv. verði að lögum.

*Frsm. meiri hl. (Páll Hermannsson): Mér fannst hv.þm. grípa í hálmstrá. Ég hefi sagt, og ég held því fram og stend við það, að það er langt frá því, að ásetningur í þessu landi sé eins og hann þarf að vera. Ég hefi líka sagt það, að ég sæi ekki önnur ráð en þau félagslegu til þess að bæta úr þessu ástandi. Þó að ég líti svo á að víða hagi svo til, að fóðurbirgðafélög og fóðurtryggingarsjóðir fyrir heilar sýslur séu þung í vögum þá álít ég, að þau geti orðið til bóta. Nú ræð ég því ekki einn í hvaða formi frv. verður samþ. Mér er það ljóst ef verður farið að hefja orustu um það, þá verður það til þess eins að gera frv. að engu. Þegar þarf að sameina vilja margra manna, þurfa ýmsir að sveigja til hliðar, og ég lít sem sé svo á eins og hv. 2. þm. Rang., að það sé heppilegast, að einstaklingurinn sjái fyrir sér sjálfur, og ég lít líka svo á, að jafnan muni félagsskapur verða heppilegri og léttari í vögum því minni sem hann er. En ég býst ekki við að eiga kost á að setja lög um, að hrepparnir stofni fóðurtryggingarsjóði, né heldur að ræða því, að hrepparnir noti þau.

Skylda þá til þess

. En ef það reyndist meðal annars einn kosturinn á þessu frv., að það yrði til þess að hvetja hreppana til þess að stofna til fóðurtryggingarsjóða, þá bæti ég því við þau rök, sem ég hefi flutt fyrir þessu frv. Hv. þm. var að tala um, að það væri álitamál, hvort hrepparnir gætu stofnað sín sérstöku fóðurbirgðafélög eftir að fóðurbirgðafélög sýslnanna væru tekin til starfa. Þetta er lögfræðilegt atriði, sem ég skal ekki leggja dóm á. En það má búast við, að það verði nokkur aðdragandi að því, að slíkir fóðurtryggingarsjóðir verði stofnaðir, og þá vinnst tími til hjá einstökum hreppum að gera upp við sig, hvort þeir vilja heldur hafa sitt félag út af fyrir sig eða vera í fóðurbirgðafélagi sýslunnar. Að því leyti hefir þetta ekki svo mikið að segja. Þessi löggjöf hlýtur að koma því róti á fóðurtryggingarmálin, að menn geri það ljóst fyrir sér, hverja leið menn vilja fara í þessu efni.

Einar Árnason Ég vildi með fáum orðum. áður en þessari umr. er lokið, skýra afstöðu mína til þessa frv. - Ég skal strax taka það fram, að þó ég vilji ekki vekja deilur um málið, tel ég, að það skipti nokkru máli, hvort þetta frv. verður afgr. frá þinginu eða ekki, og þá í hvaða mynd það verður afgr. Það er öllum kunnugt, að það eru margskonar lög til, sem eiga að miða að því að tryggja það, að bændur lendi ekki í fóðurskorti fyrir fénað sinn. Löggjafarvaldið hefir oft haft það mál til meðferðar og sett um það ýmsar reglur, sem flestar eru aðeins heimildir, en ekki ákveðnar fyrirskipanir. Það mun ekki vera annað, sem er skylda að fylgja, heldur en það, að það skuli vera fóðurskoðunarmenn í hverjum hreppi, sem eiga að meta fóðurbirgðir manna á haustnóttum og líta eftir, að þær séu nægar til. Hinsvegar hafa verið ákaflega lítið notuð þau heimildarlög fyrir hreppsfélög, sem nú eru til um það að hafa fyrirliggjandi fóðurforða, og mér virðist, að einmitt hvað lítið slík lög hafa verið notuð, bendi til þess, að bændur yfirleitt séu ekki ákaflega fíknir í löggjöf um þessi efni. Það finna allir til þess, og þó einkum bændur, hve ákaflega hættulegt það er, þegar almennur fóðurskortur verður í sveitum. En ég held, að það sé búið að sýna sig, að það sé eitthvað annað heldur en löggjöf, sem geti komið í veg fyrir það. Ég held að það hljóti í raun og veru að fylgja þroska manna í þessu efni, að menn finni sjálfir til ábyrgðar og sé það ljóst, að þeir eiga að bera ábyrgðina af sínum eigin verkum. Það hefir verið tekið fram, og það réttilega, að ekki hafi mikið borið á fóðurskorti á undanförnum árum. Það er að mínu áliti aðallega að þakka tvennu. Það er fyrst og fremst af því, að menn eru orðnir töluvert gætnari með ásetning heldur en var fyrir nokkuð löngu síðan. Það er líka því að þakka, að nú eru miklu fleiri möguleikar á því að afla sér fóðurs heldur en var áður. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er eitt af þeim mörgu sem eru í þessu efni, sem eru heimildarlög, og ég tel nú, að það sé kannske mesti kosturinn við það. En þó er það svo, að sýslunefndir geta gert samþ. um það að láta sýslurnar ganga undir þessi lög. Þetta er það, sem ég tel varhugaverðast í frv. Ég lít svipað á þetta eins og hv. minni hl. n. Ég álít, að eftir því, sem svæðin eru stærri, sem ábyrgðin nær yfir, eftir því sé það hættulegra. Það er nauðsynlegt að breyta frv. í þá átt, að það séu hreppsfélögin sjálf, sem ráði því út af fyrir sig, hvort þau gangi undir slíkar tryggingar, sem hér er gert ráð fyrir. Það er gert ráð fyrir því í frv., að sýslun. geti með meiri hl. atkv.samþ. að stofna fóðurtryggingarsjóði. Nú er það vitanlegt, að innan margra sýslufélaga er svo ástatt, að það er afarólík aðstaða í hinum ýmsu sýsluhlutum. Hvað eiga t. d. sjóþorpin á Austfjörðum sameiginlegt í þessu máli við hreppana upp á Héraði? Og hvað á Grímsey sameiginlegt með innhreppum Eyjafjarðarsýslu? Þetta er svo gerólíkt, að ég álít alls ekki rétt, að það sé einhver tilviljunarmeirihl. í sýslunefnd, sem geti ráðið því, hvort slíkar samþykktir séu gerðar eins og þær, sem hér er gert ráð fyrir í frv. Ég býst ekki við, að ég treysti mér til að greiða atkv. með þessu frv. út úr deildinni, ef því verður ekki breytt í þá átt, að hreppunum sé veittur sjálfsákvörðunarréttur um þetta mál. Það er ekki mikill vandi að búa til lög um það, að menn skuli hafa til á hverjum tíma svo og svo mikinn fóðurforða. En það mun sannast, að það verða nokkrir erfiðleikur á því í framkvæmdinni. Ég hefi dálitla reynslu í þessum málum, af því að ég átti nokkurn þátt í því á sínum tíma, að í mínu héraði voru gerðar ráðstafanir til þess, að það væri tryggt á haustnóttum að hafa nægan fóðurforða til þess, að hægt væri að hjálpa, ef almennur fóðurskortur yrði. Ef þetta ætti að gerast, þá er nauðsynlegt að gera það, áður en hafís lokaði höfnum, en það reyndist erfitt að gera samninga við verzlanir, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., sem von er, því að það er ómögulegt að vita, hvort þessi fóðurforði, sem keyptur er, verður notaður eða ekki. Og ef hann ekki er notaður, hvað á þá að gera við hann? Verðlag á kornvöru er breytilegt, og það getur orðið miklu lægra verð á kornvöru næsta ár, og þá situr verzlunin uppi með þennan fóðurforða, sem hefir orðið miklu dýrari heldur en hægt er að fá hann handa mönnum. Ef fóðurforðinn yrði ekki heldur notaður handa mönnum, þá yrðu ekki síður vandræði, og hvað á þá að gera við þennan forða, þegar hann ekki verður notaður? Þetta var reynt í 1 eða 2 ár í Eyjafirði, svo féllu menn frá því af því að það reyndist svo örðugt: þó á Eyjafjarðarsýsla sjóð, á annað hundrað þús. kr., sem vel mætti nota til hjálpar, en það hefir aldrei verið gert. Í Eyjafjarðarsýslu hefir verið notuð allt önnur aðferð heldur en að stofna slíka sjóði. Það eru samtök bændanna sjálfra, sem hafa séð fyrir því, að þeirra verzlun hefir á hverjum tíma, eftir því, sem möguleikar eru til, þann fóðurforða, sem nauðsynlegur er fyrir sýslubúa, og nú í þessu harða ári, sem nú hefir gengið yfir, sem ekki hefir síður komið hart niður á Eyfirðingum en öðrum, þá veit ég ekki annað en að þessi félagslegu samtök hafi komið í veg fyrir, að nokkur vandræði hlytust af fóðurskorti. Hv. frsm. meiri hl. tók það fram, að ef það væru einhverjir hreppar, sem ekki vildu ganga undir þessi lög, þá gætu þeir stofnað fóðurtryggingarsjóði samkv. öðrum lögum. Það eru ákvæði um þetta í 5. gr. frv., en ég skil þau ákvæði þannig, að þau gildi aðeins á því tímabili, sem sýslunefndirnar ákveða að gera slík, samþykkt, og þá verði hrepparnir að segja til þess innan 4 vikna, eftir að sýslunefndirnar hafa samþ. að stofna fóðurtryggingarsjóði. Við skulum hugsa okkur, að einhver hreppur tæki ekki þessa ákvörðun fyrr en einu, tveimur eða þremur árum eftir að sýslun. hefði gert þessa samþykkt. Þá vil ég spyrja: Getur sá hreppur fengið að hverfa út úr þeim félagsskap, sem gerður er samkv. þessum lögum, og gengið undir aðrar reglur? Það er hugsanlegt, að hlutaðeigandi hreppi fyndist eftir eins eða tveggja ára reynslu, að það væri betra að vera ekki í þessu heildarfélagi. En fá þeir þá að losna? Í 12. gr. frv. er það tekið fram, að þegar óvenju harðindi hafa gengið og almennur fóðurskortur verður, þá sé það heimilt að láta nokkuð af fóðurforðanum endurgjaldslaust til þeirra bænda, sem verst eru staddir. Nú skilst mér að það hljóti að verða í þessum félagsskap fleiri en venjulegu eru nefndir bændur. Mér skilst að þeir kauptúnshreppar, sem eru innan sýslufélaganna, og þar, sem íbúar þeirra eiga einhvern kvikfénað og vantar fóður, að þeir hljóti líka að koma í þennan félagsskap. En nú er reynslan sú, að í sumum kauptúnum og kaupstöðum er búpeningur að meira eða minna leyti á haustnóttum settur á lítið fóður. Hugsunin er að fá keypt fóður annarsstaðar að. En nú getur farið svo að þetta heyfóður fáist ekki, þegar kemur fram á veturinn, ef almennur fóðurskortur er. Þá verður þessi fóðurtryggingarsjóður þegar á haustnóttum að ætla þessum mönnum fóður handa skepnum þeirra. Þegar þeir svo verða fóðurlausir og almennt fóðurleysi er, þá hljóta þeir að fá það endurgjaldslaust eða endurgjaldslítið. og þá finnst mér, að það verði að taka það fram, að það séu ekki eingöngu bændur, sem þessi fóðurtryggingarsamþykkt nær yfir. Þá er það 9. gr. frv. Ég tel, að ákvæði 9. gr. ýti undir menn eins og tekið hefir verið fram í umr. að setja ógætilega á, og ef það væri svo, þá álít ég, að það sé skaðlegt ákvæði í frv. Ég held, að öll lagaákvæði, sem mið, að því að taka frá mönnum ábyrgðartilfinninguna um það að sjá fénaði sínum farborða, séu hættuleg. Ég er ákaflega hræddur um, eftir minni reynslu, og ég hefi nú fengizt við búskap milli 30 og 40 ár, að það geti leitt til þess, að þeir, sem eru heldur hugsunarlitlir í þessum efnum, láti það ráðast að setja á „sjóðinn og gaddinn“, eins og hv. minni hl. orðaði það. Og þá er ég hræddur um, að í mörgum tilfellum verði það svo, að þegar þessa menn ber upp á sker, þá verði þeir að fá hjálp úr þessum sjóði. Svo þegar kemur til að greiða andvirði þeirrar hjálpar, þá verður lítið til upp í það. Ég skal ekki setja fótinn fyrir það, að þetta frv. fái að ganga til 3. umr., en ég legg mikla áherzlu á það, að áður en frv. verður afgr. úr þessari hv. d., verði því breytt þannig, að það verði ekki sýslurnar, sem verði hlutaðeigendur að þessum fóðurtryggingarsjóðum, heldur hreppsfélögin sjálf. Þá mundi verða miklu auðveldara að hafa eftirlit með framkvæmd laganna heldur en ef heilt sýslufélag ætti í hlut. Mér finnst, að reynslan hafi verið sú, að það sé ekki mikið að byggja á þeim skýrslum, sem haustskoðunarmennirnir hafa aðstöðu til að gefa um fóðurforða manna. Þó að þessir menn geri það eftir beztu samvizku, þá er þetta verk þannig, að það er ekki hægt að byggja á því, svo öruggt sé. Þá er grundvöllurinn undir þessu allt of veikur til þess, að stjórn þessa sjóðs innan sýslunnar geti gert nokkrar þær ráðstafanir, sem verulegt vit sé í. Það er óhyggilegt að fara að stofna til mikilla fóðurbætiskaupa, og það er sjáanlegt, að slíkt er ekki rétt, ef ekki er séð fyrir því, að á ábyggilegum grundvelli sé byggt. En undirstaðan undir þessu eiga að vera skýrslur skoðunarmannanna, sem ég álít, að hljóti að vera óábyggilegar, jafnvel þó að skoðunarmennirnir geri þær eftir beztu vitund. Ég hefi ekki ætlað mér að vekja deilur um þetta mál, heldur aðeins benda á, hvernig ég lít á það. Það er ekki svo að skilja, að ég sé að heimta, að menn taki tillit til minnar reynslu í þessu efni. En eftir því, hvernig ég hefi athugað um þessi mál þau ár, sem ég hefi fengizt við búskap, þá er þetta mín skoðun.

*Frsm. meiri hl. (Páll Hermannsson): Mér skilst, að það sé aðallega fyrir 3. umr., sem verður að semja við eða sannfæra hæstv. forseta. Mér skildist, að hann ætlaði að láta málið ganga til 3. umr. Það er þá kannske ástæðulaust að vera nokkuð að yfirvega sérstaklega það, sem hann tók fram um þetta frv. - Hæstv. forseti spurði t. d. um það, hvað þorpin og kauptúnin á Austfjörðum ættu sameiginlegt með sveitunum í þessu efni. Þessu svaraði hann sjálfur, þar sem hann gat um, að einmitt í þorpunum væri algengt, að yrði fóðurskortur. Þá benti hv.þm. líka á það, að ef legið væri með fóðurforðann, gæti hann fallið í verði; en hann getur líka hækkað í verði, en vitanlega gilda um það atriði alveg sömu reglur og þó að aðeins einn einstaklingur keypti út af fyrir sig. Einstaklingurinn getur vitanlega átt á hættu líka, að fóðurforðinn falli í verði, og ég er viss um, að hv. 2. þm. Eyf. vill ekki, að einstaklingurinn setji það fyrir sig. Ég veit, að hv.þm. sér ekki sömu ástæðu til þess og aðrir að stofna tryggingarsjóði, fyrst hans sýsla á tryggingarsjóð, sem nemur á annað hundr. þús. kr. En í einhverju augnamiði hefir þessi sjóður verið stofnaður, og það er sennilegt, að það hafi verið í líku augnamiði og hér er gert ráð fyrir. Mér skildist á hv.þm., að hann vildi fá frv. breytt þannig, að þessi samtök skyldu aðeins ná yfir sveitarfélögin, en ekki sýslufélögin. Ég geri ráð fyrir því, þó að ég viti það ekki, að slík breyt. á frv. yrði að þessu sinni aðeins til þess eins, að það yrði ekki að lögum nú. Ég læt náttúrlega hv.þm. um það, hvort hann telur það heppilegra að bíða. Þá var hv.þm. að segja það undir lok ræðu sinnrar, að sér fyndist 9. gr. frv. beinlínis ýta undir ógætilegan ásetning. Mér finnst því rétt, með leyfi hæstv. forseta, að lesa greinina upp. Hún hljóðar svo: „Stjórnir fóðurtryggingarsjóða skulu á hverju hausti afla sér hjá forðagæzlumönnum glöggs yfirlits um ásetning, hver í sínu umdæmi. Sé nokkur ástæða til að ætla, að einhverja búfjáreigendur innan umdæmisins skorti fóður handa búfé sínu á komandi vetri, og sé ekki hægt að tryggja ásetning þeirra á annan hátt, skal sjóðsstjórnin verja sjóðnum til kaupa fóðurbætis, og geyma hann á þeim stöðum í sýslunni, sem hagkvæmast er fyrir búfjáreigendur.“ Það er sem sé gengið út frá því í þessari gr., að áður en sjóðnum er varið til fóðurbætiskaupa, sé leitað annara þeirra ráða, sem fyrir hendi eru til þess að bæta úr fóðurskorti, t. d. að nota það vald, sem nú er þegar til í sambandi við fóðurskoðun á hausti og forðagæzlu. Mér finnst satt að segja, að þessi gr. hljóði ekki upp á miklu meira heldur en nú tíðkast. Ég geri ráð fyrir, að það verði framvegis eins og hingað til leitað þeirra ráða, sem hægt er, og að því loknu yrði svo reynt að hafa fyrirliggjandi fóður. Hvað annað mundi verða gert nú. Mér fannst nokkuð líkt um tilvitnun hv.þm. í 12. gr. Hann skildi hana svo, að það gæti orðið úthlutað gefins nokkuð ógætilega úr þessum sjóði. En eftir 12. gr. er ekki um það að ræða, nema þegar almennur fóðurskortur er vegna vetrarharðinda, og jafnframt hafi hlutaðeigendi maður sett forsvaranlega á. Það má vera, að það hafi ekki verið eins algengt, að slíkir menn hafi átt kost á að fá fóður gefins, en ekki finnst mér ólíklegt, að undir þeim kringumstæðum, sem nú eru, þyki óhjákvæmilegt að láta fóður af hendi gefins, þegar harðindi eru óvenjuleg og fátækir menn eiga í hlut. Og ég verð ekki ánægður núna, nema þessi aðferð verði höfð í sambandi við þau miklu harðindi, sem nú steðja að miklum hluta landsmanna, sem sé sú, að ekki verði tekinn af búendum síðasti gripurinn til þess að borga það fóður, sem eyddist í vetur.

*Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson): Hér er eingöngu uað ræða um framlengingu á rétti þeim, sem Landsbanki Íslands hefir haft um að telja ekki með erlendum lánum lánið 1927, þegar talin er fram gulltrygging bankans. Þar sem þessi réttur hefir gilt og verið framlengdur alllangan tíma, virðist rétt að framlengja hann enn, enda virðist landsbankinn ekki geta fullnægt ákvæðum landsbankalaganna, og þau hafa raunar aldrei komið til fulls í framkvæmd.

Frsm. (Stefán Jóh. Stefánsson) Grg. fyrir því, hvers vegna frv. þetta er fram komið, er sú, að til allshn. hafa borizt þrjár umsóknir um ríkisborgararétt, þar sem umsækjendur leggja fram nægileg gögn fyrir, að þeir fullnægi settum skilyrðum samkv. 1., og mælir því n. öll með því, að frv. þetta verði samþ.

Frsm. minni hl. (Jón Pálmason) Eins og hv.þm. hafa sjálfsagt veitt eftirtekt, þá höfum við. hv.þm. Borgf. og ég, sem skipum minni hl. landbn., flutt brtt. á þskj. 432, sem stefna í þá átt sem ég vék að við 2. umr. þessa máls, að ég teldi, að frv. ætti að stefna í. Í frv. er svo fyrirmælt, að það eigi að verða bjargráðamál bændanna, að ríkið kaupi jarðirnar, þegar þeir ekki geta staðið í skilum með lán sín við kreppulánasjóð, og það er sá eini rökstuðningur, sem frá mínu sjónarmiði gerir þetta mál réttlætanlegt, ef það gæti orðið til þess að forða mönnum frá því að hrökklast frá býlum sínum. En eins og ég drap á við þá umr., tel ég það illa farið, ef gripið verður tækifærið, þegar verst stendur á fyrir mönnum, og koma jörðunum í ríkiseign. Þess vegna legg ég til, ásamt hv.þm. Borgf., að ríkisstj. verði heimilað að greiða afborganir til kreppulánasjóðs fyrir þá bændur, sem við rannsókn sýnir sig, að ekki geta greitt fyrir árið 1935. Till. okkar er miðuð við að vera bráðabirgðaráðstöfun, sem mætti halda áfram, ef ekki raknaði úr, þar til verð jarðanna væri komið niður að því takmarki, sem lögin um erfðaábúð og óðalsrétt ákveða, að megi vera til þess að gera jörðina að óðalseign. En lengra sjáum við ekki fært að ganga með brtt., en hún er aðeins bráðabirgðaákvæði og hugsuð með það fyrir augum, að ríkisvaldið stuðli að því, að sem allra flestar jarðir kæmust undir ákveðið um óðalsrétt. Ég sé ekki ástæðu til þess að sinni að fara um þetta fleiri orðum, en til þess að sjá, á hvaða niðurstöðu megi byggja þessa hjálp, er sjálfsagt að ríkisstj. láti fara fram athugun á efnahagsástæðum bænda, hverjir það séu, sem ekki gætu staðið í skilum, og fer að sjálfsögðu eftir niðurstöðu þeirrar rannsóknar, hversu víðtæk þessi hjálp verður.

Frsm. meiri hl. (Páll Zóphóníasson) Herra forseti! Þegar ég sá brtt. minni hl. á þskj. 432, var hvorttveggja, að ég gladdist og hryggðist. Ég gladdist yfir því, að hv.þm. Borgf. hafði vitkazt síðan um, fóru fram um daginn, svo að hann sér nú, að ekki dugar að hlaða upp nýjum lánum, og það gladdi mig, að báðir þessir hv.þm. eru búnir að eygja eina ástæðuna fyrir því, að þetta frv. er komið fram. Af þessu tvennu gladdist ég. En ég hryggðist jafnframt yfir því, að þessir hv.þm. skyldu ekki enn vera búnir að skilja það, þrátt fyrir setu sína á tveimur síðustu þingum, að bændum er hagnaður að erfðafestunni. Þó er eins og einhver skilningsglufa sé hjá hv.þm. A.-Húnv. um óðalsréttinn, en hann er lokaður enn fyrir erfðaábúðinni, sem er nokkuð það sama. Ég hryggðist ennfremur af því, að báðir þessir menn, sem eru bændur og þurfa að rísa undir erfiðum kjörum bændastéttarinnar og ættu að skilja, að þeirra hagur er sá, að bændur hafi umráð yfir jörðum sínum, án þess að komandi kynslóð þurfi alltaf að kaupa þær af fráfarandi. Hvað þessum brtt. viðvíkur geri ég ráð fyrir, að við allir í meiri hl. leggjum algerlega á móti því, að þær verði samþ., af því að ef þær eru samþ. í stað frv., þá næst ekki nema einn árangur af þeim þremur, sem frv. er ætlað að ná. Fyrst og fremst að bændur, sem eiga erfitt, fái hjálp, með því að nota það fé, sem kemur inn sem afgjald af erfðafestulöndum eða þeim jörðum, sem eru og verða í eigu þess opinbera. Við vildum, samhliða því að ná þessu reyna að tryggja það, að jarðarverð verði ekki við endurtekna sölu flutt úr sveitum til bæja. Og í þriðja lagi gerðum við þetta af því, að við vildum reyna að stuðla að því jafnóðum og bændum skildist, að þeim er hægara að búa á jörð með erfðafestu heldur en á jörð, sem þeir að nafninu til teldust eigendur að, en ættu lítið í - jafnóðum kæmi hið opinbera á móti þeim og hjálpaði til að koma sem flestum jörðum undir þetta ábúðarfyrirkomulag. Af öllu þessu þrennu lögðum við til, að frv. yrði samþ. eins og það liggur fyrir og þessar brtt. yrðu felldar.

*Pétur Ottesen: Það er nú ekki ástæða til um hánótt að ræða mikið um þetta mál við hv. 2. þm.N.-M. En þegar hann talar hér um hryggð yfir þessu máli út af framkomu minni og hv.þm. A.-Húnv., þá ætti hann fremur að hryggjast yfir sinni eigin heimsku, sem fram kemur í afstöðu hans í þessu máli. Ég ætla ekki að ræða um takmarkið í fjórum liðum, sem hann ætlar að ná með þessu frv. Það hefir verið rekið svo fast ofan í hann, og mun þar sitja fast. En ég vil í sambandi við það sem hann gerir lítið úr þeirri hjálp - sem eðlilegast er að miða við þær erfiðu kringumstæður, sem bændur eiga við að búa. - sem felst í okkar till., benda á það, að hún snertir skuldir þær, sem fasteignaveð stendur fyrir. En nú er ekki nema örlítill hl. þeirra, sem tekið hafa kreppulán, sem hafa tryggt með fasteignaveði, svo að þess vegna kemur þetta frv. ekki til hjálpar þeim í erfiðleikum að greiða þessar skuldir. Í sambandi við þetta vil ég geta þess, að af 2804 lánum, sem lánuð hafa verið úr kreppulánasjóði. eru lausafjárveð fyrir 1043 lánum, lausafjárveð ásamt fasteignaveði fyrir 1022 lánum en einungis fasteignaveð fyrir einum 487 lánum. En í þeim tilfellum, þar sem blandað er saman fasteignaveði og lausafjárveði, er í raun og veru ekki um fasteignaveð að ræða, af því að jarðirnar eru veðsettar það hátt áður, að þær bera ákaflega lítið uppi. Svo að það má telja, að einungis þess 487 lán séu tryggð með fasteignaveði. og í þeim tilfellum einum gæti þetta frv. haft einhver áhrif. Þess vegna er þetta frv. yfirleitt engin hjálp bændum til handa almennt í greiðsluskorti þeirra gagnvart kreppulánasjóði. Sem hjálp er þetta einskis virði, en víst er, að frv. leiðir ógagn mikið af sér með því að stuðla að því að taka jarðir af bændum. Ég skal svo ekki fara frekar út í þetta. Upphæðin, sem um er að ræða, er ekki svo geysilega há að óttast þurfi hana verulega. En þetta er miðað við þær erfiðu kringumstæður, sem nú eru hjá mönnum, sem mest kveður vitanlega að í harðindasveitum, og varna mönnum að standa í skilum með sínar skuldbindingar.

*Sigurður Kristjánsson: Ég vil segja eins og hv.þm. Borgf., að það er hálfóþægilegt að þurfa að ræða þetta mál nú að nóttu til, og má vera að verði minna, sem ég segi um málið, af þeirri ástæðu. Er þessi tilhögun því verri, að þetta er síðasta umr. málsins hér í hv. deild. Þetta mál er þess eðlis, að minnistætt ætti að verða, hvernig því er þröngvað gegnum þingið. Því svipar að því leyti til þess máls, sem rætt var hér áðan, frv. til jarðræktarl., að það eru hrein undur, að menn skuli hafa einurð til að bera slík mál fram hér á þingi. Hv. 2. þm.N.-M. sagði það og endurtók víst margoft, að frv. þetta eigi að tryggja það, að menn geti búið á jörðunum án þess að þurfu alltaf að vera að borga þær kynslóð eftir kynslóð. Ég held það sé í hundraðasta eða marghundraðasta skiptið, sem ég heyri þessi orð. Og ég hefði gaman af að vita, hvaða fábjáni það er, sem hefir sagt þau fyrstur. En það er auðheyrt, að hann hefir ekki sagt þau til einskis, því að þetta er tuggið og tuggið af andlegum bræðrum hans aftur og aftur. Og það er að verða svo leitt að heyra þessa heimsku vaða hér uppi, sýknt og heilagt, að ég gef varla orða bundizt. Á bak við þessi orð liggur ekki neitt af viti, heldur hreinasta og skærasta heimska og skilningsleysi, sem nokkurntíma hefir komið nokkrum manni í munn. Hvað er það að borga jarðirnar kynslóð eftir kynslóð? Við hvað eiga þessir aumingja menn? Hvað er það, sem maður á að gera, sem situr á jarðeign ríkisins? Hann á að greiða alveg þetta sama í afgjaldi, sem nýr kaupandi greiðir sem kaupverð jarðarinnar. Það er gert ráð fyrir því yfirhöfuð, að þeir menn, sem sitja á jarðeignunum, hvort sem þeir gerast kaupendur eða ekki, reki búskap sinn með einhverjum hagnaði. Og það er ekki nema eðlilegt, að þeir, sem standa upp af jörðum sínum og láta þær of hendi á einhvern hátt, jafnvel til erfingja sinna að sér látnum, hafi eignazt eitthvað sinn búskapartíma. Sú eign flyzt auðvitað til eftirkomendanna. Og það er alveg sama, á hvern hátt maðurinn eignast þetta fé, hann fer með það eða afhendir það eftirkomendum sínum. Og það má enginn búast við, að hann geti gengið að stórum verðmætum algerlega án þess að láta neitt af hendi fyrir það. Kaupandi jarðar verður að afplána með samningsbundnum greiðslum. Ef hann situr á sömu jörð sem leiguliði, verður hann að gera alveg nákvæmlega þetta sama með því að greiða afgjald af jörðinni. Ábúendur á jörð, hvort sem eru leiguliðar eða sjálfseignarbændur, sem kaupa jörðina, eru í sjálfu sér að borga jörðina. Það er sagt, að það eigi að koma í veg fyrir það, að menn flytji andvirði jarðanna til kaupstaðanna. En á bak við þetta liggur líka ekkert annað en vitleysa. Sá maður, sem hefir grætt fé á jörðinni, hann flytum það með sér, ef hann fer eitthvað burt, hvort sem hann fer í kaupstað eða annað, og falli hann frá, afhendist það eftirkomendum hans. Alveg er sama, hvort maðurinn hefir lagt gróðann í jörðina eða lausafé; það er eign mannsins, og getur enginn hamlað því, að hann flytji það með sér hvert sem hann fer, eða afhendi eftirkomendum sínum. Og ef leiguliða tekst nú að eignast fé - en nokkuð er ólíklegt, að hann eignist það sem ríkisleiguliði - þá getur enginn hamlað honum frá að flytja það með sér í kaupstað. Það er annars eftirtektarvert í þessu sambandi, að einmitt á sama tíma sem á að afgr. þetta mál héðan úr hv. d. er komið inn annað mál, þar sem er ákveðið, að styrkir þeir eða verkalaun, sem lagðir eru í jarðeignir samkv. jarðræktarl., skuli teljast einskonar hlutafé í jörðinni og bætast við verðmæti hennar. Nú er ætlazt til þess, að jarðir séu leigðar út eftir því, hve hátt þær eru metnar. Það virðist nú skína í það í þessu sambandi, að þegar jarðir eru orðnar eign ríkisins, muni eiga að fara að meta þær nokkuð ríflega. Því að ef allir þeir styrkir, sem lagðir eru í jarðirnar, eiga nú að bætast við verð þeirra, þá geta jarðir hækkað nokkuð mikið í mati. Ef menn eiga nú að borga í afgjald vissan hundraðshlut, af virðingarverði jarðar, þá má búast við, að þau verði ekki sérstaklega bærileg. Enda er það svo, að það verður ekki fundin önnur leið fyrir ríkið til að afla sér nægilegs fjár í ríkissjóðinn heldur en sú, að láta þegna þjóðfélagsins láta úti þetta fé. Og ef stefna sósíalista kemst á í þessu máli, sem þeir virðast reka nokkuð fast á eftir, að allir ábúendur í landinu verði ríkisleiguliðar, og allir verkamenn í landinu ríkisvinnumenn, þá má maður búast við, að þegar ríkið fer að afla sér fjár, þá verði það á þann hátt að þrengja kosti þessara aumingja þræla sinna. Og þá mun koma í ljós, að margur leiguliðinn vill losna frá því að vera ábúandi á ríkisjörð og reyna að taka sig upp. En nú er einmitt sleginn varnagli við því hér í frv., að jarðir verði yfirgefnar, því að svo á að búa um, að ekki sé líklegt, að menn vilji í bili hlaupa af þeim. En nú gætu kjörin smám saman þrengzt þannig, að menn vildu yfirgefa jarðirnar, þá geri ég ráð fyrir, að eins og andi sósíalista hvílir yfir þessu öllu saman á þessu stigi málsins, þá muni sá andi ekki yfirgefa málið í framtíðinni, og næsta skrefið verði svo að banna mönnum fyrst í vissan tíma og svo kannske æfilangt. Yrði þannig ábúandi með tíð og tíma eins og einskonar leigupeningur á jörðinni, sem ekki gæti við jörðina skilið. Þá er komið á svipað fyrirkomulag og frægt var á sinni tíð í Rússlandi. Eins og ég sagði í upphafi, virðist mér ekki tími til að ræða mjög mikil um þetta mál, og þykir mér það illt, ef þessi óheppilegi tími verður til þess, að það fær minni gagnrýni en skyldi. En ég vildi samt sem áður ekki láta það fara svo út úr d., að ég ekki vekti athygli á því enn á ný, að þetta frv. er áreiðanlega borið fram þvert ofan í vilja bændastéttarinnar í landinu. Bændur hafa ekki látið uppi annað álit um það en það, að þeir séu á móti þessari jarðránsstefnu. Og það er víst, að þessum l. verður hrundið undir eins og bændastétt landsins fær að koma sínum vilja fram, sem við væntum, að henni takist við næstu kosningar. Það er þess vegna hin mesta skammsýni að láta kúga sig til þessa af tiltölulega litlum flokki í þinginu, alþýðuflokksmönnum, að setja slík l. sem þetta. Ég læt mér ekki detta í hug, að flm. þessa máls hafi ekki, síðan verulega tókust umr. um það, hverjir skyldu eiga jarðeignir landsins. orðið greinilega varir við það, að allur þorri bændastéttarinnar vill, að bændur eigi jarðirnar. Og getur þessum mönnum ekki dottið í hug, að bændur muni með atkv. sínu hrinda þeim mönnum frá þingsetu, sem fara með slíkan fjandskap á hendur bændastétt landsins? Ég er búinn að sjá of mikið til fylgismanna þessa máls, að ég geti ætlazt til þess, að þeir taki tillit til að reynslan hefir sýnt og sannað, að leiguliðabúskapur og húsgangs- og horkrangabúskapur fylgjast að, enda er mér ljóst, að mörgum þessara manna er ekki á móti skapi, þótt bændastétt landsins verði fjárhagslega og menningarlega ósjálfstæð. En hér í Alþingi verða þeir þó að halda fast fram þeirri skoðun, sem hana hafa, að það eigi að leita annara ráða til þess að breyta búskap landsmanna en þeirra að uppræta ræktarsemi þeirra til jarðanna, sem þeir búa á, uppræta virðingu þeirra fyrir atvinnurekstrinum sjálfum, og ala upp hjá þeim ábyrgðarleysi, virðingarleysi og vonleysi um atvinnu sína. En að þessu er fullkomlega stefnt með þessu jarðaránsfrv. Og ekki bætir úr skák, að það virðist eiga að kúga það í gegnum þingið, jafnvel á móti vilja ýmissa þeirra, sem ætlazt er til, að greiði því atkv. Lagasetningu, sem gerð er með slíkum ósköpum á allan hátt, getur ekki fylgt nein gæfa.

*Frsm. (Jörundur Brynjólfsson): Það eru aðeins nokkur orð nú, því að ég vona, að síðar gefist tækifæri til þess að ræða málið ýtarlega. Það var ekki nema eðlilegt, þó að ýmsar aths. kæmu fram, og hafa þær ekki verið meiri en ég gat búizt við. Það er svo, að um þau atriði málsins, sem eru ný, getur alltaf orkað nokkuð tvímælis, og verður ekki með vissu sagt, fyrr en reynslan sker úr, hvað bezt er. Þess vegna er fjarri því, að ég amist við, þó að menn líti misjöfnum augum á sum atriði frv. Hitt er miklu undarlegra, þegar menn eru að gera sér hugmyndir um, að alveg skýr og augljós ákvæði feli í sér og geti til vegar komið allt öðru en möguleikar eru til eftir eðli málsins, eins og hv. 7. landsk. gerði í sambandi við reglurnar um kosningar til búnaðarþings, þar sem hann segir, að með þeim sé verið að snúa þá hengingaról að hálsi búnaðarfélagsins, sem muni drepa það. Það er naumast, að hv.þm. gerir bændunum hátt undir höfði, þegar hann talar um, að það muni verða hengingaról á búnaðarfélagið að veita bændunum sjálfum aukin réttindi til áhrifa á stj. þess og framkvæmdir.

Er verið að auka réttindi bændanna?

. Hv. þm. G.-K. mun ekki komast hjá að viðurkenna, að það er að treysta um of á einfeldni bændanna, að þeir kunni ekki að dæma um þetta atriði. Ég ætla ekki að fara langt út í einstök atriði nú, enda hefir ekki mikið komið fram umfram það, sem snertir kjör til búnaðarþingsins, og nokkur atriði, sem hv.þm. A.-Húnv. vék að um skiptingu styrksins. Hv. 7. landsk. vék að því, að það kynni að vera meira en hæpið valið á búnaðarmálastjóranum, t. d. séu engin ákvæði, sem geri ráð fyrir ágreiningi milli ráðh. og búnaðarmálastjóra vegna ráðherraskipta. En það er gert með ráðnum hug, að ekki felist í l. neitt það, sem gefi tilefni til ágreinings. Fari svo, að búnaðarmálastjóra og ráðh. greini á, þá verður tíminn og reynslan að skera úr, hvernig því farnast. Hinsvegar fannst mér hv.þm. ekki færa sterk rök fyrir sínu máli. Eins og hv. 2. þm.N.-M. tók fram, fer búnaðarmálastjórinn með mörg mál fyrir hönd ríkisvaldsins, og á meðan svo er, er eðlilegt, að hann sé ráðinn með samþykki ráðh., því að það er nauðsynlegt, að milli þessara tveggja manna sé gott samkomulag. En það er vitaskuld ekki höfuðatriði, hvernig þetta er orðað, og mætti taka til athugunar bendingu hv. 7. landsk. og setja innskotssetningu um, að úrskurður ráðh. næði aðeins til þeirra mála, sem búnaðarfélagið fer með fyrir það opinbera. Ég bjóst við, að það mundi verða talið nægilegt, ef skýrt væri tekið fram í framsögu, hve víðtækt þetta skyldi vera, en ef menn vilja hafa það á annan veg, er ég ekki á móti, að tekið sé fram, að ekki sé ætlazt til, að ráðh. hlutist til um þau mál, sem búnaðarfélagið fer með utan hinna opinberu mála fyrir ríkisvaldið, svo sem framkvæmd ýmsra 1. Hv. 7. landsk. vék að mörgu, en ræddi þó einkum um skipun búnaðarþingsins. Þá sagði hv.þm., að landssamband bænda gæti haft nægileg verkefni. Það má e. t. v. segja svo, en ég býst þó við, ef búnaðarfélagið yrði verulega öflug stofnun, að þess væri ekki þörf, en með þessum ákvæðum er ekki verið að leggja neinn stein í götu þess félagsskapar, og vil ég ekki fullyrða, nema verkefni geti verið fyrir hann. Þá vildi hv. 7. landsk. telja þetta kosningafyrirkomulag af pólitískum toga spunnið og nefndi því til styrktar, að form. Framsfl. væri óánægður með skipun búnaðarþings. Mun ég leiða hjá mér að blanda mér inn í umr. um skrif hv.þm. S.-Þ. um þessi efni. Ég vil spyrja hv. 7. landsk., hvort hann álíti tryggara til þess að halda félaginu utan við pólitík, að halda bændunum sem lengst frá lífrænu sambandi við félagið með þeim krókaleiðum, sem nú eru farnar við kosningu til búnaðarþings. Það er vitanlega alveg eins að því er pólitíkina snertir. En hvað þýðir að vera að þyrla upp öllu þessu ryki um það, að hér sé verið að leiða pólitík inn í félagið, þar sem ekki er hægt að banna með lagaákvæðum, að þar komi fram pólitísk áhrif? Það verður alltaf komið undir viðhorfi manna á hverjum tíma. Þess vegna er allt þetta skraf aðeins moldryk, sem á sér enga stoð í veruleikanum. Hv. 7. landsk. vék að því, að ef þetta væri réttmæt íhlutun um fyrirkomulag búnaðarfélagsins af hálfu löggjafarvaldsins, þá væri óeðlilegt, að fulltrúar SíS. skuli ekki kosnir á sama hátt. Ég skal ekki fjölyrða um þetta atriði, því að það er alls ekki sambærilegt, vegna þess að þar stendur allt öðruvísi á. Þó er ekki svo að skilja, að starf kaupfélaganna og SíS, sé ekki þýðingarmikið, en þess verður að gæta, að þeim félagsskap er ekki falin forsjá eða umboð á framkvæmdum l. fyrir það opinbera, eins og búnaðarfélaginu. Og þeirri íhlutun er heldur ekki ætlað að standa, nema meðan því er falin forsjá á málum fyrir það opinbera. Ég ætla, að SíS, sé ekki falin forsjá eða umboð fyrir annað en áburðarsöluna. En um það má semja við hvaða verzlun sem er, hvort heldur er við Sís, eða einhvern kaupmann, og þykist ég vita, að þeir samningar, sem um þetta hafa verið gerðir, séu bundnir við stuttan tíma. Er slíkt á engan hátt sambærilegt við það, sem búnaðarfélaginu er falið samkv. 1. Ég kann ekki við þetta tal hv. 7. landsk., að með þessu sleppi bændurnir stjórn búnaðarmálanna úr hendi sér, einmitt þegar hér er lagt til, að bændurnir hafi kjörið til búnaðarþings alveg á valdi sínu. Í frv. er enginn varnagli sleginn fyrir því hvernig það verður skipað. Var helzt að heyra á hv.þm., að fyrirfram væri ákveðið, hvernig kjörið félli. Um það get ég ekki sagt, en eitt er víst, að viðhorf bændanna nýtur sín þannig betur en nú, og það á það að gera. Hans góðu ummæli um búnaðarþingsfulltrúana skal ég fúslega viðurkenna, enda hefir ekkert hnjóðsyrði fallið í þeirra garð frá mér. Hv. 7. landsk. leyfði sér að lokum að segja, að með þessu væri verið að draga búnaðarfélagið niður í pólitískt sorp. Þó margt gerist í pólitíkinni, sem ekki er glæsilegt, þá kemur það úr hörðustu átt, að þm. séu að tala um pólitískt sorp. Ef svo væri, að störf þeirra bæru þann keim, þá væri æskilegra og viðkunnanlegra, að hv.þm. reyndu að koma því í betra horf.

Og reyna mikið

. Ég skal taka undir það með hv.þm. G.-K. Ég vil að lokum spyrja hv. 7. landsk. um, hvað búnaðarfélagið hafi til saka unnið. Ég veit ekki, hvers vegna hv.þm. er með þetta tal um sekt og refsingu, sem í frv. sé fólgin, á hendur búnaðarfélaginu. Ég kann ekki við þetta tal hv.þm., því að fyrirmæli frv. gefa ekki tilefni til þess, og hvorki í grg. frv. eða ræðu minni hefir verið vikið að því, að búnaðarfélagið hafi ekki gert skyldu sína eftir beztu getu. Eins og nú er, þarf ráðh. að samþ. áætlun búnaðarfélagsins, og er hann þó pólitískur maður. En ég vona, að það sæti verði þannig skipað, að ekki verði ástæða til að gera aths. við hans störf þar, enda hafa menn fallizt á þá ráðstöfun ágreiningslaust. Þó búnaðarfélagið hafi ekki getað sinnt öllum áhugamálum bænda, þá verður ekki um það deilt, að það hefir unnið margt vel. Hinu er ekki hægt að neita, að meðan búnaðarfélagið hefir með böndum framkvæmdir ýmsra búnaðarmála og mikil fjárráð, er ekki óeðlilegt, að valið sé til búnaðarþings með þeim hætti, að þeir menn, sem stunda búskap í landinu, kjósi sjálfir. En svo er verið að segja, að með því sé búnaðarfélagið dregið niður í sorpið. Ég veit ekki, hvernig hv.þm. ætlar að sanna það, sem hann sagði, að pólitísk ríkisstj. geti eftir frv. farið með félagið eftir vild. En ég vil vona, að hvenær sem ráðh. ætlar að nota aðstöðu sína í pólitísku augnamiði, en félaginu til skaða, verði því svarað á þann veg, að sá ráðh. fari ekki lengi með þau mál. Hitt held ég, að sé ekki óviðfelldið á 100 ára afmæli búnaðarfélagsins, að bændur sjálfir kjósi fulltrúa á búnaðarþingið. Ég hygg, að það verði fremur talið vegsauki fyrir bændurna en þeim til minnkunar. Það er satt að segja hart að heyra menn vera að tala um slíkt. Þá skal ég í stuttu máli víkja að hv.þm. A-.Húnv. En að svo miklu leyti, sem hann kom inn á sömu atriði og hv. 7. landsk., mun ég ekki svara því aftur. En mér þykir undarlegt að heyra, að búnaðarfélagið sé að afsala sér völdunum í hendur ríkisins, eða jafnvel að verið sé að leggja það niður. Ég verð þó að segja, að það að tilnefna 2 stjórnarmenn af 3 er þó sterkari íhlutun en í þessu frv. felst. Hv. þm. A.-Húnv. taldi, að hæpið væri að greiða svo misháan styrk til framkvæmda eins og hér er lagt til, og hann taldi, að fyrir okkur hefði ekki vakað annað en að styrkurinn hefði ekki verið nægilegur, og það hefði staðið í vegi fyrir því, að meira væri búið að gera á sumum jörðum. En þetta er misskilningur hjá hv.þm. Það er látið í ljós í grg., að það geti stafað af ýmsum ástæðum, og sýnilegt, að við komum auga á það. Sumpart getur það verið vegna þess, að á þeim jörðum, þar sem lítið hefir verið gert, séu góð engja- eða áveitulönd, og ábúandanum hafi þar af leiðandi ekkert verið um það gefið að leggja í jarðrækt, og sumpart getur það stafað af því, að tún hafi frá náttúrunnar hendi verið svo góð, að ábúanda hafi ekki fundizt sérstök þörf á miklum umbótum. En ef til vill eiga þó ábúðarskilmálar meiri þátt í því, hve lítið er gert á einstökum býlum. Ég hygg, að það geti verið mjög mikilsvert atriði. En það er eftirtektarvert og athugavert, að á 753 býlum er meðalstyrkur á býli ekki nema 49 krónur og á 2141 býli ekki nema 276 krónur. Það er eitthvað, sem stendur hér í vegi, annað en jarðargæði og að menn gefi ekki um jarðrækt. Því ber ekki að neita, að það dæmi, sem hv.þm. A.-Húnv. tók um land, sem hefði verið brotið og jarðrækt væri komin undir það hámark, sem hér er sett, getur átt sér stað. En það verður þá að vera framúrskarandi mikil ræktun, nema sérstaklega mikil framræsla sé í því fólgin, ef styrkurinn er orðinn svo hár og ekki er búið að byggja. Ég gæti trúað því fremur, ef búið væri að byggja mikið, en jarðrækt komin stutt áleiðis, að þetta gæti komið óþægilega við. Það getur verið misjafnt, hvernig til hagar, en það kemur ekki til mála, að ekki megi setja hámark. Ég þori ekki að fullyrða, að þetta hámark sé það heppilegasta, en ég held, að það sé bæði skynsamlegt og nauðsynlegt að setja hámark. Hv. þm. A.-Húnv. vék að 17. gr. og sagði, að hér eftir mætti ekki telja styrkinn gjöf, heldur lán, sem fylgdi býlinu. Þetta er rétt. Ef jörð selst fyrir ofan fasteignamat, þá á að draga frá þann hluta verðhækkunarinnar, sem af styrkveitingunni leiðir, og greiða hann til hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarsjóðs. Hátt jarðarverð er plága fyrir landbúnaðinn, og það þarf að vinna á móti því, að jarðir geti hækkað óeðlilega í verði. Þótt þessu sé varpað fram, þá vil ég ekki staðhæfa, að þetta sé það bezta og sjálfsagðasta ákvæði, sem að haldi geti komið, en þarna er bent á leið til þess að hindra, að jarðir komist í óeðlilega hátt verð, sem alltaf hlyti að verða landbúnaðinum til tjóns. Ef komið er með annað heppilegra fyrirkomulag en það, sem þarna er bent á, þá skal ég vera manna fúsastur til að fallast á það, ef sýnt er fram á, að það sé til bóta. - Þá vék hv.þm. að því, eins og rétt er, að ef jarðir lækka í verði, þá er ekki gert ráð fyrir hlutfallslegri lækkun af því fé, sem gengið hefir til styrktar býlinu. Um þetta töluðum við, og þótt það sé í enga staði óeðlilegt, að ákvæði sé sett um þetta, þá er það svo hæpið og vandasamt, að okkur virtist bezt að láta það liggja á milli hluta. Það getur verið skoðanamunur á þessu, en það yrði vandasamt verk í framkvæmd. Það er hægt að setja þetta á pappír, en að það leiddi ekki til misbeitingar, þegar eigendaskipti verða á býlum. það er ég ekki eins viss um. Hv. þm. A.-Húnv. lét þess getið að lokum, að hann gæti gengið inn á þá leið, að mishár styrkur væri greiddur, en hér væri ekki stungið upp á heppilegustu leið, og væri þá heppilegra að taka tillit til þess, hversu vel jarðabætur væru vandaðar. Nú er það meining okkar, að allar jarðabætur séu vandlega unnar og að það tíðkist ekki, eins og verið hefir, að greiddur sé styrkur fyrir þær umbætur, sem engar eru. Það eru engar jarðabætur, þótt land sé plægt niður og síðan látið liggja í plógstrengjunum og gróa þannig á ný. Ég er ekki að ásaka búnaðarfélagið fyrir þetta, en þetta á ekki að ganga þannig til. En í þessu frv. eru ákvæði, sem snerta einmitt þetta atriði og ætla að koma að haldi og verða til þess, að betur verði vandað til jarðabóta eftirleiðis heldur en tíðkazt hefir síðan jarðræktarlögin komu í gildi. Ég ætla svo ekki að víkja frekar að þessu; ég sé ekki ástæðu til þess. Það skyldi gleðja mig, ef kæmu fram till. um þetta mál frá hv.þdm. Ég efast ekki um, að þeir beri þetta mál mjög fyrir brjósti. Þetta er þýðingarmikið mál og varðar bændastéttina miklu, hve vel er til þess vandað, og ég tek með ljúfu geði hverri brtt., sem má verða til góðs fyrir þetta mál.

*Jón Pálmason: Hv. síðasti ræðumaður hefir að nokkru leyti tekið af mér ómakið við að svara, en ég kvaddi mér hljóðs meðan hv.flm. var að tala, svo að það sakaði ekki, þó að hv.l.landsk. væri hleypt fram fyrir mig, því að nógu er að svara, þrátt fyrir það, sem hann hefir vikið að. Um það bil, sem við komum á þingið, fengum við þær fréttir, að búið væri að skipa mþn. til þess að undirbúa breyt. á jarðræktarlögunum og skipulagningu Búnaðarfélags Íslands. Við þetta var náttúrlega ekkert að athuga, og svo var útbýtt hér í þinginu frv. frá þessari n., en því var aðeins útbýtt til fylgismanna stj. Ég gerði nokkra tilraun til þess að fá þetta frv. í hendur, en því var neitað. Ég vil leyfa mér að mótmæla þessari óþinglegu aðferð. Ég skal láta það ósagt, hvort búið er að tryggja, að frv. þetta nái óbreytt fram að ganga, en það vekur illan grun, að strax og farið er að andmæla þessu frv. hér í þessari hv. d., fer mikill meiri hl. af stuðningsmönnum hæstv. stj. af fundi. Mér þykir þó vænt um að sjá, að sá hv.þm., sem er stjórnarnefndarmaður í Búnaðarfélagi Íslands, er hér enn. Skal ég svo víkja að frv. nokkrum orðum. Undanfarin hér um bil 20 ár hafa verið sett fjölmörg lög íslenzkum landbúnaði til hagsbóta, en ég þori að staðhæfa, að engin af þessum lögum hafa verið jafnvinsæl og þýðingarmikil eins og jarðræktarlögin frá 1923. Því til sönnunar, hvað þessi lög eru vinsæl, má geta þess, að ýmsir stjórnmálamenn hafa keppzt um að þakka sér meiri hlutdeild í þessari löggjöf en þeir hafa átt. Það atriði þessara laga, sem lengi hefir verið deiluefni, er þau skilyrði, sem sett eru til þess, að bændur geti fengið styrk; til þess hefir meiri hl. stj. Búnaðarfélags Íslands þurft að vera skipaður eftir ákvörðun Alþingis. Þessu hefir verið mótmælt af bændum víða um land um langt árabil, og ég fullyrði, að í þessu efni hefir enginn flokkságreiningur komið til greina. Og loks eftir mikla baráttu var samþ. frv. á síðasta þingi, sem ég var flm. að, um að kippa þessu í lag, þannig að búnaðarþingin skuli kjósa alla stjórn félagsins, eins og vera ber. Það hefir komið í ljós við þær umr., sem fram hafa farið undanfarin ár um þetta mál, að uppi eru tvær stefnur í landinu að því er snertir fyrirkomulag Búnaðarfélags Íslands. Önnur er sú, sem ég hygg, að flestir bændur landsins fylgi, að þessi félagsskapur skuli vera sem frjálsastur og sem minnst háður hinu pólitíska valdi; hin stefnan er sú, að Búnaðarfélag Íslands skuli ekki vera til, en í þess stað skuli koma stjórnarskrifstofa, sem á að heyra beint undir stjórnarráðið. Síðari stefnan hefir að vísu farið huldu höfði, sökum þess að þeir, sem berjast fyrir henni, hafa fundið, að hún er óvinsæl. Þess vegna hafa þessir menn farið bil beggja með því að setja inn í jarðræktarlögin þau ákvæði, sem hér er vikið að, en annars gengur frv. það, sem hér liggur fyrir, miklu lengra en eldri ákvæði í því að rýra vald búnaðarfélagsskaparins og Búnaðarfélags Íslands, því að stjórn búnaðarfélagsins er gerð valdalaus, ef hana greinir á við þann framkvæmdarstjóra, sem hún á að sjálfsögðu að eðlilegum hætti að ráða yfir, en það er búnaðarmálastjóri. Þá vil ég snúa mér að skipun búnaðarþinganna, sem hv. síðasti ræðumaður hefir drepið svo rækilega á, að ég þarf ekki að fara langt út í það, enda kemur það út af fyrir sig ekki beinlínis þessu máli við, en hitt kemur málinu við, að hér skuli vera gerð tilraun til þess að brjótast með löggjöf inn á einkasvið félagsskapar, sem á að vera óháður og ráða sínum málum sjálfur. Hér er með öðrum orðum verið að beita aðferð, sem ég vil mótmæla harðlega í þessu sambandi, því að samkv. þessu frv. er það gert að skilyrði fyrir styrkveitingu samkv. jarðræktarlögunum, að það sé einhver ákveðin skipun á öllum búnaðarfélagsskapnum í landinu. Ef hér væri rétt farið að af hálfu þeirra, sem vilja breyta þessu skipulagi, þá stendur sú leið vitanlega opin að semja frv. og till. og „agitera“ fyrir þeim á eðlilegum vettvangi, sem er búnaðarsamböndin og búnaðarþingin. Á þeim vettvangi skyldi ég ræða um þessi mál við þá, en ég skal náttúrlega ekki um það segja, að hve miklu leyti ég gæti orðið þeim samdóma um breyt. frá því, sem nú er. Aðalatriðið í þessu sambandi er það, að hér er verið að útrýma félagsfrelsi íslenzkra bænda. Þessu mótmæli ég harðlega, og ég mun aldrei hér á þingi ganga inn á neina miðlun í þessu efni. Það var skiljanlegt, að hv.flm. þessa máls væri fús til þess að taka það að sér að vinna að þeim breyt., sem farið er fram á í þessu sambandi, því að hann er kunnur að því að hafa undanfarin ár staðið við hlið þeirra manna í þessari deilu, sem vilja draga sem mest úr frelsi búnaðarfélagsskaparins, en láta ríkisvaldið ná tökunum. Þá vil ég benda á það ósamræmi, sem fram kemur bæði í grg. og eins í ræðu hv.flm. Hann heldur því fram, að með þessum hætti sé verið að auka lýðræðið í þessu efni. Við skulum nú segja, að þetta væri rétt með tilliti til þess kosningafyrirkomulags, sem þarna er gert ráð fyrir. En hvernig verður þetta þá útfært? Þannig að þegar búið er að breyt. kosningafyrirkomulaginu eins og gert er ráð fyrir og búnaðarþingin eru orðin fjölmenn og allt á að vera í samræmi við vilja bændanna, þá á að kjósa stjórn, sem er gerð valdalaus, þegar til framkvæmda kemur, því að ef framkvæmdarstjórann greinir á við hana, þá hefir hann vald til þess að skjóta þeim ágreiningi til ráðh., og hann sker svo alltaf úr. Svona er samræmið og svona er lýðræðið hjá þessum mönnum. Í 8. gr. er ákvæði um það, að Búnaðarfélag Íslands skuli skylt að hlíta þessum fyrirmælum, meðan það hefir umsjón með jarðræktarmálum landsins. Hér kemur til greina atriði, sem sýnir, að hv.flm. frv. gerir ráð fyrir, að það geti komið til mála, að búnaðarfélagið eigi um tvennt að velja, að hlíta í einu og öllu þeim fyrirmælum, sem því eru sett í þessu frv., eða sleppa að öðrum kosti allri umsjón með jarðræktarlögunum. Ég verð að segja, að ég tel miklu aðgengilegra fyrir búnaðarfélagið að sleppa umsjóninni með jarðræktarlögunum en láta taka af sér það félagsfrelsi, sem hér um ræðir. Og hvað tekur þá við? Þá þarf bara að skipa marga nýja starfsmenn, sem eiga að hafa með höndum að sjá um framkvæmd þessara mála, sem er algerlega óþarft að kosta fé til. Þetta, sem nú hefir verið drepið á, er það höfuðatriði, sem ég mun einkum gera að ágreiningsatriði í þessu sambandi, en þar með er náttúrlega ekki sagt, að ekki sé um fleiri atriði að ræða í þessu frv., sem ég er mótfallinn, og eru þar einkum tvö atriði, sem ég held, að ágreiningur hljóti að verða um. Annað er það, að styrkurinn er gerður mismunandi hár, eftir því, hvað hlutaðeigandi menn hafa unnið mikið, áður en þessi lög koma til framkvæmda, þannig að þeir, sem minnst hafa gert hingað til, eiga að fá hæstan styrk, en þeir, sem mest hafa á sig lagt, fá engan styrk, og þeir, sem eru þar á milli, fá mismunandi háan styrk, eins og ákveðið er í frv. þessu. Þetta atriði er að ýmsu leyti mjög athugunarvert frá mínu sjónarmiði. Mér finnst það hart, ef ríkisvaldið ætlar að fara að hegna þeim mönnum, sem mestan dugnað hafa sýnt í þessu efni, með því að taka af þeim styrkinn eða takmarka hann stórum. Þá er annað f þessu sambandi, sem vert er að athuga. Í frv. er gert ráð fyrir því, að góð áburðarhirðing eigi að sitja fyrir sem umbætur. Nú getum við hugsað okkur, að til séu margir bændur hér á landi, sem hafa brotið stórt landflæmi til ræktunar og fengið af þeim ástæðum styrk upp að því hámarki, sem þar kemur til greina, og þeir hafi ekki komið sinni áburðarhirðingu í sem bezt horf. Það getur verið, að þeir komist að þeirri niðurstöðu, að þeir þurfi að byggja áburðarhús, en ekki áburðargryfju, eins og nú er talið fullkomnast, en til þess eiga þessir menn engan styrk að fá. Þá er eitt atriði enn, sem kemur fyrir í 17. gr. frv.; samkvæmt henni er þessi styrkur ekki lengur skoðaður sem slíkur, heldur sem lán. Ég er því algerlega mótfallinn, að einhver ákvæði séu um það í þessum lögum, að ekki sé hægt að selja háu verði þær framkvæmdir, sem eru sprottnar af framlagi ríkisins, en með ákvæðum þessarar gr. er gert miklu meira en að tryggja þetta, því að það getur undir mörgum kringumstæðum farið þannig, að þó að jörð, sem bóndi á og býr á, falli í verði, ekki aðeins að því er snertir umbæturnar, þá hvíli á henni sú skuld, sem jarðræktarstyrkurinn skapar, og það er ekki nein smáupphæð, því að við skulum gera ráð fyrir, að styrkurinn allur væri að meðaltali ½ millj. kr. á ári, þá væri þetta eftir 20 ár orðið 10 millj. kr., sem verður að greiða ríkinu. Þetta tel ég ákaflega óheppilegt fyrirkomulag. Svo að ég víki aftur að því, að ráðgert er að veita mismunandi háan styrk út á jarðabætur, þá skal ég taka það fram, að ég gæti sætt mig við það, ef það væri gert á öðrum og heppilegri grundvelli og þar væri bókstaflega miðað við, hvað jarðabótin væri vönduð og vel frá gengið. Það er sem sagt nauðsynlegt að breyta jarðabótastyrknum á þann hátt, að hann sé aðeins veittur fyrir framtíðarverk, sem einnig er unnið fyrir þá, sem eftir koma, og það skal játað, að þetta atriði er þörf að tryggja betur en gert er í núgildandi lögum. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, en vænti, að menn sjái, hvaða atriði það eru, sem ég tel sérstaklega athyglisverð, en væntanlega gefst mér tækifæri síðar til þess að svara frekari rökum, ef fram koma frá þeim, sem að frv. standa.

*Flm. (Jörundur Brynjólfsson): Ég skal reyna að hafa ekki mjög mörg orð til viðbótar. Mér þykir vænt um, hvað þessi umr. hefir verið hófleg og hvað vel menn hafa haldið sér við það efni, sem fyrir liggur. Þannig kýs ég helzt að ræða þau málefni, sem maður þarf að fást við til úrlausnar. Það eru nú ekki mjög mörg atriði í ræðu hv.þm. Borgf., sem mér finnst ég þurfa að víkja að, því að nokkru leyti kom hann inn á sömu atriði, sem áður var búið að tala um, svo ég get farið fljótt yfir sögu. Hv. þm. sagði, að hann hefði orðið að síma upp í Borgarfjörð til þess að fá vitneskju um, hvað þessu máli liði. Út af því umtali, sem orðið hefir um þessa hluti, vil ég benda á það, að það er engin nýlunda, að mál séu ekki lögð fram opinberlega, fyrr en undirbúningi þeirra er lokið og þeir, sem að þeim standa, eru búnir að koma þeim í þann búning, sem þeir í höfuðatriðum ætla sér að vera með. Ég skal viðurkenna, að það er ætíð æskilegt, að málefni geti komið snemma fram, svo að hægt sé að láta þau sæta góðri athugun, og á það ekki aðeins við þetta mál. En sökum þess, hvað naumur tími var milli þinga og hvað mörgu öðru hefir verið að sinna, þá hefir dregizt lengur en æskilegt hefði verið, að málið kæmi fram; það ber að viðurkenna. Hinsvegar vil ég vona, að hv.þm. séu margir hverjir þessu máli svo kunnugir, að þeir geti verið nokkuð fljótir að setja sig inn í það. Hvað hámarksákvæðin áhrærir taldi hv.þm. Borgf. gengið í berhögg við stefnu gildandi laga. Það er rétt að því leyti, að núgildandi jarðræktarlög setja engin heildarhámörk um, hvað megi fara mest til sama býlis. Það má vera, að menn líti misjöfnum augum á þetta, en ég er hv.þm. ósammála um, að það sé ekki æskilegt að hafa slíkt heildarhámark í þessum l., sérstaklega meðan svo er ástatt í landinu, að mjög er takmarkað það, sem við getum selt af okkar framleiðslu. Nú er okkur lífsnauðsyn, eins og högum er háttað, að sem flestir geti haft verkefni og lífsmöguleika til sveitanna. Og að mínu áliti næst það bezt með þeim hætti, að það geti verið sem flestir sjálfstæðir bændur, sem hafa lífsframfæri af búskap sínum fyrir sig og sína. En því fleiri sem reka búskap í stórum stíl fram yfir það, sem þeir þurfa sér og sínum til framfæris, því meira þrengist markaðurinn innanlands, og það því fremur, þar sem svo er ástatt, að markaðurinn erlendis er bæði óhagstæður og mjög takmarkaður. Ég er ekki í vafa um, að þetta viðhorf í þessum efnum hefir opnað augun á mönnum og átt drýgstan þátt í, að slíkar till. eru fram komnar. Það væri allt öðru máli að gegna um þetta, ef þannig væri ástatt, að það, sem ekki þyrfti af framleiðslunni í landinu sjálfu þjóðinni til lífsframfæris, ætti aðgang að nægum markaði erlendis. Þá væri viðhorfið allt annað. Þess vegna má engan veginn skoða þetta svo, að það sé verið að refsa þeim mönnum, sem hafa sýnt dugnað og framtakssemi í ræktun og gert mikið. Það er vegna hins kalda veruleika og þeirrar brýnu nauðsynjar, sem á því er, að þess sé gætt, að nokkuð jafnræði ríki í þessum efnum, að þetta er fram komið. Það er líka sjón sögu ríkari í þessu efni. Hér í nágrenni við bezta markaðsstaðinn hefir þegar framleiðsla nokkurra manna aukizt um skör fram, sem leiðir til þess, að þeir, sem búa lengra í burtu og lakari aðstöðu hafa, geta mjög af skornum skammti notað þau skilyrði, sem lífvænlegust eru þó á sviði landbúnaðarins. Ég get ekki farið að endurtaka það, sem ég hefi áður sagt viðvíkjandi því, hvort hér er verið að rýra vald búnaðarfélagsins yfir sínum málum. Mér þykir leiðinlegt, að hv.þm. skuli endurtaka þetta, því að þetta frv. gerir ráð fyrir, að búnaðarfélagið fái algerlega óskorað vald yfir sínum málum; aðeins á val búnaðarmálastjóra að vera bundið samþykki landbrh., og ef ágreiningur verður á milli búnaðarmálastjóra og búnaðarfélagsstjórnarinnar, á ráðh. að skera úr, ef um er að ræða þau málefni, sem búnaðarfélagið fer með í umboði ríkisvaldsins. Hitt nær ekki neinni átt, þótt með lagaboði sé ákveðið, að kosning til búnaðarþings skuli fara fram með þeim hætti, sem hér er gert ráð fyrir, þá sé það sú íhlutun, að bændur fái ekki notið sin. Þeir eiga sjálfir að kjósa sína fulltrúa, sem einir ráða stofnun þeirra. Mér þykir leiðinlegt, ef mönnum finnst í þessu felast allt annað heldur en þessi ákvæði gefa tilefni til. Hv. þm. Borgf. vildi telja, að búnaðarfélagið hefði verið frjálsara og sjálfstæðara með fyrra fyrirkomulaginu, meðan Alþingi tilnefndi tvo menn í stjórn félagsins sjálfs, heldur en það yrði samkvæmt þessu frv. Ég er á allt annari skoðun um þetta atriði, en um það þýðir ekki að þrátta, það heldur sennilega hver sinni meiningu í því efni. Ég held, að það sé hyggilegt, enda virtist mér hv.þm. Borgf. ekki neitt finna að því, að leggja jarðabæturnar í einingar, eins og frv. gerir ráð fyrir, og ákveðinn styrkur sé síðan veittur fyrir hverja einingu. Ég held, að það sé samkv. óskum manna, að þetta fyrirkomulag sé bundið með lögum, í stað þess að ákveðið sé með reglugerðarákvæði, hvað leggja skuli í dagsverk, og þannig hægt að hafa styrkinn mismunandi mikinn án lagabreytinga. Ég held, að það brjóti í bága við tilgang þessarar löggjafar, að bægt sé að hringla með þetta fram og aftur. Hv. þm. sagði, að bændur þyrftu ekki að fá neina skipun um það frá Alþingi að koma þessu kosningafyrirkomulagi á. Ef þeir vildu taka það upp, gætu þeir komið fram með það sjálfir. Það má náttúrlega segja svo, en svipað má segja um mörg lagafyrirmæli, sem snerta ýmsar tilteknar stéttir þjóðfélagsins, að þau eru sett án frumkvæðis þeirra sjálfra, og svo framarlega að ekki sé gengið í berhögg við frjálsræði manna, er ekkert við slíkt að athuga. Í þessu efni þori ég að fullyrða, að bændur njóta fyllilega síns frelsis við kosningu sinna fulltrúa. Ég vil benda á það, út af því umtali, sem hefir orðið um fyrirskipanir af þingsins hálfu um þau efni, sem snerta félagsskap manna, að það er fullt af ákvæðum í okkar löggjöf, sem gefa mönnum fyrirmæli um, hvernig þeir skuli haga sameiginlegri starfsemi sinni, ýmiskonar tryggingarákvæðum, sem sett hafa verið án þess að hlutaðeigendur hafi óskað eftir. Ef löggjafarvaldið skoðar slíkt nauðsynlegt, til þess að koma einhverri starfsemi í fastara og öruggara form, þá gerir það það, enda heyrir það því til. Þá vék hv.þm. Borgf. að því, að það væri í sumum tilfellum miðað við landstærð, hvort menn hefðu atkvæðisrétt til búnaðarþings að öllu eða einhverju leyti. Það er rétt, en það ákvæði er sett inn til þess, að þeir, sem litið land hafa, séu ekki útilokaðir frá að hafa sin áhrif á þessi mál. Hinsvegar verður að taka tillit til þess, að ef hver maður, sem hefir einhvern grasblett til afnota, ætti að hafa óskoraðan atkvæðisrétt, eins og þeir, sem hafa lífsframfæri sitt af landbúnaði, þá gætu þeir orðið svo margir, sem íhlutun hefðu um þessi mál, að hinir eiginlegu bændur fengju ekki notið sín. Þess vegna er þetta ákvæði um takmarkaðan kosningarrétt þeirra, sem mjög litið land hafa, sett í frv. Ég játa fullkomlega, að þetta getur verið skoðanamál. Þá vék hv.þm. Borgf. að hækkun og lækkun styrksins. Ég hefi vikið að því áður, að aðstöðumunur getur verið mikill, og höfum við ekki gengið framhjá því, þótt ekki sé hægt í löggjöf að taka tillit til staðhátta fullkomlega, og hefir þetta sízt verið betra áður. Þess vegna höfum við komið dálítið á móti með till. um hækkaðan framræslustyrk, og um styrk til grjótnáms ætla ég, að sé aðstöðumunur, sem ekki er gott að jafna. Þá vék hv.þm. að þýðingu ræktunarinnar. Ég skal ekki fjölyrða um það; ég er honum sammála um, að hún skiptir þjóðfélagið miklu. Og ég efast ekki um, að jafngreindur og greinagóður maður og hv.þm. Borgf. er, hlýtur að sjá það, hve varhugavert væri eða gæti verið að hlynna að þeim mönnum, sem langbezta aðstöðu hafa til að auka framleiðsluna takmarkalaust, a. m. k. meðan framleiðslu- og markaðsástandið er eins og ég hefi áður lýst. Þeir ættu að vera komnir á þann rekspöl, að þeir geta vissulega haldið áfram sínu starfi við ræktunarumbætur á jörðum sínum, og ég vil vona, að þeir haldi því starfi áfram. Mér dettur ekki í hug að halda, að þessir menn hætti öllum umbótum, þó að þeir njóti ekki til þess styrks úr ríkissjóði, sérstaklega þeir, sem langt eru komnir. - Hv. þm. vék að því, að með þessu væri verið að gera upp á milli manna. Það er rétt, að það er að ýmsu leyti gert, en það er ekkert sérstakt við þessa löggjöf eða um þessi atriði; þetta er gert í flestum lögum, og ég fullyrði, að það sé hér fullkomlega réttlætanlegt. Þá vék hann og að því, að þetta skyti skökku við og væri í ósamræmi við vilja þeirra manna, sem báru fram lög þessi upphaflega. Ég vil benda á, að þegar jarðræktarlögin voru sett, voru allar aðstæður mjög á annan veg en nú er, og viðhorfið því allt annað. Ég vil fullyrða, að þessir sömu menn hefðu nú viljað setja sömu skorður og hér er farið fram á, ef þeir hefðu borið fram jarðræktarlögin á þessum tíma. Ég get ekki fallizt á, að takmörkuð verði notkun manna á stórvirkum jarðvinnslutækjum einmitt nú, þegar röðin er komin að þeim mönnum, sem skemmra eru komnir áleiðis með ræktunina. og vil ég vissulega, að þau verði notuð. Ég hefi skrifað hér hjá mér nokkuð mörg atriði, en ég sé ekki, að þau skipti miklu máli, svo að ástæða sé til að rekja þau öll. Hv. þm. Borgf. minntist á hátt jarðarverð. Það er ekkert efamál, að það er mesta böl. Danmörk er mikið landbúnaðarland, og þar býr vel mennt þjóð, með vel ræktað land, en hennar böl er, hvað landið er dýrt, og kvarta þeir mjög undan háa jarðarverðinu bæði í ræðu og riti. Ef það gæti tekizt með ákvæðum þessara laga að hindra hækkun jarðarverðsins, tel ég það alls ekki óþarft. Þá vék hv.þm. Borgf. að Eimskipafélagi Íslands og jafnaðarmönnum og taldi, að þetta ákvæði væri komið frá þeim. Ég get ekkert um það sagt, hver þeirra afstaða er, en ég býst við, að þeir vilji ekki hátt jarðarverð. - Hv. þm. var að átelja okkur framsóknarmenn fyrir, hve þeir væru fjölmennir á þingi nú. Ég held, að hann ætti fremur að líta í eiginn barm og síns flokks, því að fjölgun þeirra stafar af kosningalagabreyt. og stjórnarskrárbreyt., sem þessir flokkar stóðu saman að. En við framsóknarmenn stóðum gegn, og sér hann nú, til hvers sú breyt. leiddi; má hann því kenna sér um og sínum flokksbræðrum, hversu fjölmennir þeir eru nú hér á þingi. Þá vék hv.þm. þeirri fyrirspurn til mín viðvíkjandi styrk til vélakaupa, hvort ekki mundi mega verja þeirri innieign, sem vélkaupasjóðirnir eiga nú, til styrkja svo sem verið hefði. Þetta atriði barst ekki í tal milli okkar, sem að þessu verki unnum, en ég get lýst því yfir fyrir mitt leyfi, að ég teldi það ekki óeðlilegt, en að sjálfsögðu þarf að taka það fram, svo að ekki verði misskilið, og mun þá n. að sjálfsögðu gera brtt. þar um. Hv þm. minntist á búferlaflutninginn, og er það alveg rétt, að það ákvæði getur verið tvíeggjað, en það er nú svo um mörg mál í framkvæmdinni. En ég vil vona, að BÍ. og þeir menn, sem eiga að sjá um framkvæmd þessara laga - til þess kjörnir trúnaðarmenn -, hafi fullkomna forsjá í starfi sínu, og vænti ég þess, að þá hverfi sú hin verri eggin. Og ég vænti þess, að hv.þm. Borgf. sé sammála um, að það sé hin mesta óforsjálni og fásinna ein, að styrkja þau býli, sem af náttúrunnar völdum eða öðrum ástæðum eru óheppileg til búskapar og sýnt er, að munu leggjast í eyði. Ég skal þá víkja örfáum orðum að hv.þm. A.-Húnv., en um hann get ég verið mjög stuttorður. Hann vék að því, að góðu jarðirnar, sem lítið hefðu verið ræktaðar, ættu nú að fá hækkaðan styrk. Þetta var okkur ljóst, og þetta er alveg rétt, en ég vil benda á, að í jarðræktarlögunum hefir ekki verið metin slík aðstaða til búskapar, og eru þau í þessu efni ólíku verri en þetta frv. Hv. 7. landsk.þm. vildi enn halda því fram, að með frv. þessu væru völdin færð í hendur landbrh. Ég held, að það sé ósköp lítið, en ákveðið er, eins og hefir verið, að hann sé æðsti maður þessara mála, og þó þetta sé sett inn um val búnaðarmálastjóra, hefir svo verið áður, og afskipti hans af ágreiningi eða málum félagsins ná ekki lengra en til þeirra framkvæmda, sem félagið hefir með höndum fyrir ríkið. Þá minntist þessi hv.þm. á S. Í. S. Ég vil benda honum á, að til er löggjöf þar að lútandi. og mér er ekki ljóst, að nein ósk hafi komið fram frá bændum um, að þau lög þyrftu breyt. við, en lesi menn þau 1., sjá þeir, hvað þar er áskapað. og ég vil benda hv. 7. landsk. á, að í jarðræktarl. er nú skipað fyrir um margt. Og þannig er í öllum siðuðum þjóðfélögum, sem byggja á samstarfi þegnanna, að ýms fyrirmæli er sett, og það er ekkert sérstakt um þessa löggjöf. Mér finnst það broslegt hjá hv.þm., að treysta ekki bændum til að velja sjálfir sína fulltrúa á búnaðarþing á sama hátt og þeir velja okkur til þings. Ég held, að þetta sé meir sagt til gamans en að það sé meint í alvöru, og ég viðurkenni ekki, að þetta sé óþarft. Ég tel það til bóta, að búnaðarþing verði fjölmennara og starfi lengur en verið hefir, og orsökin eða ástæðan til að vera á móti því, getur ekki verið fjármálin. Ég held, að okkur hv. 7. landsk. greini ekki á um, að hér sé um svo þýðingarmikla stofnun að ræða, er fjalli um svo mikilsvert málefni bændastéttarinnar, að ef kostur er að auka nytsemi þessara starfa, þá sé þeim fjármunum vel varið, er til þess ganga, a. m. k. er það mín sannfæring og mín trú. Þá hefi ég vikið nokkrum orðum að þeim aths., sem komið hafa fram, og sé ég ekki ástæðu til að hafa þau fleiri. Er eðlilegt, að ýmsar aths. komi fram, en mér þykir ánægjulegt, hvað þessar umr. hafa verið bundnar við málið sjálft.

*Þorsteinn Þorsteinsson: Samhljóða frv. því, er nú liggur hér fyrir, lá fyrir hv.Nd. á síðasta þingi, og þá lék sá orðrómur um, að það frv. væri beinlínis sett til höfuðs öðru frv., sem þar var á ferðinni, frv. um útrýmingarböðun á fjárkláða í sauðfé. Bæði var það, að mönnum virtist orðalag frv. benda í þá átt, og svo töldu menn, að faðernið væri þannig, að hægt væri að búast við, að þar gæti legið einhver fiskur undir steini. Nú er þetta frv., nokkuð svipað og áður var, komið fram og búið að ganga í gegnum hv.Nd., og það kom fram þar við umr. um frv., að menn væru smeykir um, að það væri flutt í þeim tilgangi að koma í veg fyrir útrýmingarböðun á sauðfé. Út af þessu skal ég geta þess, að hæstv. landbúnaðarráðh. hefir tjáð mér, að þótt frv. yrði að lögum, hefði það engin áhrif á fyrirætlun stj. um að láta fram fara útrýmingarböðun næsta haust, eins og þegar hefir verið sent bréf um til allra sýslumanna úti um land, eða eins fljótt og ástæður leyfa. - Af þessum ástæðum get ég ekki séð, að þetta frv., þó að l. verði, verði til bóta. En þá er spursmálið, hvernig horfir við um þetta frv. Hv. frsm. lét í ljós, að þetta frv. mundi vera til bóta frá þeim ákvæðum, sem nú gilda um þessa hluti, og að nauðsyn væri á, að fram fari þrifaböðun á sauðfé. Það er alveg satt, að á flestum bæjum er þetta nauðsynlegt, þó að ég sé honum hinsvegar ekki sammála um, að alltaf séu endilega hjá öllum fjáreigendum óþrif í sauðfé, þó ekki sé baðað á hverju ári. - En eins og hv.þdm. er kunnugt, eru til l. um þrifabaðanir frá 1914, sem ákveða, hvenær baða skuli, og um sektir, ef ekki er baðað. Má heita, að þau l. séu í flestu tilliti eins og frv. það, sem hér er um að ræða, nema hvað sektarákvæðin eru þyngri í frv., ef út af er brugðið. Og svo er annað, að í þessu frv. er valdboðið, að það séu baðstjórar, sem standi yfir böðun á hverju heimili.

Á hverri kind

. Já, á hverri kind. Þetta er mikill kostnaðarauki, sem ekki er allskostar þörf á. Í þessu frv. eru líka ákvæði um það, að steypa eigi sundþrær svo víða sem baðstjórum þykir þörf. Það verður líka kostnaðarauki. Ég er náttúrlega ekki að setja mig á móti svona fyrirmælum, sem kannske verða til hins betra. (Og það verður nú kannske ekki ýkjakostnaðarsamt að steypa sundþrær, þegar íslenzka sementið kemur!). En mér virðist vera einn ágalli á þessu frv., sá, að engin lagaákvæði eru sett með því um það, að stjórnarvöldunum sé heimilt að láta fram fara rannsókn á því, hvort kláði sé í fé í hinum ýmsu héruðum landsins og yfirleitt hvernig ástandið sé þar í þeim efnum. Þetta var í l. áður, en var fellt úr löggjöfnni, þegar l. um útrýmingarbaðanir voru sett. Og ég sakna þess, að engin slík ákvæði skuli vera í þessu frv. - Samkv. brtt. minni á þskj. 424 ætlast ég til, að áður en þrifabaðanir fara fram á sauðfé sé á vetri hverjum í þeim héruðum, þar sem fjárkláði er eða grunur er um, að svo sé, látin fara fram kláðaskoðun á öllu sauðfé. Því að eins og menn vita, þarf blöndun að vera sterkari í kláðabaði heldur en þrifabaði. Þarf því fyrirfram að vera vitað um það á hverjum stað, hvort kláðaböðun þarf að fara fram eða aðeins þrifaböðun. - Mér hefði fundizt æskilegast, að umr. um þetta mál væri frestað til næsta dags, til þess að n. gæti fyrir lok þessarar umr. verið búin að taka ákvörðun um þetta atriði.

*Jón Pálmason: Hv. síðasti ræðumaður hefir gert þessu máli allgóð skil að því er snertir ýmsar aths., sem ástæða er til þess að gera við það, og að öðru leyti hafði ég og hv. 7. landsk. farið um það allmörgum orðum hér í dag. En þrátt fyrir það finn ég ástæðu til að segja nokkur orð til viðbótar og til andsvara nokkrum atriðum, sem fram komu í ræðu hv.flm. hér í dag, og mér þykir leiðinlegt, að hann er ekki viðstaddur. En á meðan skal ég snúa máli mínu að hv. 2. þm.N.-M. um þau atriði, sem hann vék að í ræðu sinni. Ég tók það fram í dag, að það hefðu verið hér uppi að undanförnu tvær stefnur í því, hvernig ætti að haga yfirráðunum í okkar búnaðarmálum. Unnur er sú, að Búnaðarfélag Íslands væri skrifstofu í stjórnarráðinu og þar með lagt niður, en hin sú, að efla og viðhalda félagsskapnum með því að byggja hann upp neðan frá og upp í gegn. Hv. 2. þm.N.-M. talaði um það, að það, sem ég sagði um það, að sú stefna, að gera Búnaðarfélag Íslands að stjórnarskrifstofu, hefði farið huldu höfði, að það væri illa mælt í sinn garð, því að hann hefði ekki farið dult með stefnu sínu í þessu efni. En sannleikurinn er sá, að fáar reglur eru án undantekningar. og þó að ég hafi orðið þess var, að mjög margir, sem fylgt hafa þessari stefnu í huga sínum, þó þeir hafi ekki látið hana, uppi, nema að hálfu leyti, þá er þessi hv.þm. undantekning, því að hann hefir alltaf haldið henni fram hvarvetna úti um land. - En við skulum nú athuga dálítið þær röksemdir, sem hann kom fram með í þessu efni í dag. Og þær voru, að hann vildi, þrátt fyrir það, þótt hann fylgdi þessari stefnu, halda Búnaðarfélagi Íslands áfram á svipaðan hátt og það er nú. Með þeim hætti er það augljóst mál, að það mundi verða tvöfaldur kostnaður að ýmsu leyti frá því, sem gera má ráð fyrir, ef önnurhvor stefnan yrði útfærð til fulls. Ef á að setja á fót sérstaka skrifstofu í stjórnarráðinu, eins og t. d. fræðslumálaskrifstofan er, og með þeim ráðamönnum, sem þar þyrftu að vera til þess að sjá um framkvæmd jarðræktarlaganna, búfjárræktarlaganna o. s. frv., þá taka þeir að mjög miklu leyti að sér þau störf, sem ráðunautar Búnaðarfélags Íslands hafa nú. Þess vegna tel ég, að það valdi sérstökum kostnaði að hugsa sér það fyrirkomulag, sem þessi hv.þm. vildi halda fram, að hafa annarsvegar skrifstofu í atvinnumálaráðuneytinu, sem hefði þessi mál, en hinsvegar hafa Búnaðarfélag Íslands eftir sem áður með sínum starfsmönnum og ráðunautum. Að öðru leyti þarf ég ekki að svara því, sem þessi hv.þm. tók fram í sinni ræðu. En það voru nokkur atriði, sem fram komu í ræðu hv.flm., sem ég finn ástæðu til þess að víkja að. Hann lét sér þau orð um munn fara, að með því fyrirkomulagi, sem hér er gert ráð fyrir, væri verið að auka rétt bænda fram yfir það, sem nú er. Það er þvert á móti verið að rýra hann með því að gera búnaðarmálafélagsskapinn meir en áður var háðan hinu pólitíska valdi. Hann tók það ennfremur fram, að hann vildi ekki, að neitt væri sett inn í l., sem gæfi tilefni til þess, að ágreiningur rísi milli ráðherra annarsvegar og búnaðarmálastjóra hinsvegar. En ég veit ekki, hvað er betur fallið til þess að stofna til ágreinings milli þessara manna en það, að það sé gefið, að það sé settur í stöðu eins og búnaðarmálastjórastöðuna maður, sem þangað er settur gegn vilja meiri hluta búnaðarþings. Eins og tekið hefir verið fram rækilega í dag, þá má gera ráð fyrir, að það breytist aðstaðan að því er hina pólitísku skoðun snertir, þegar skipt er um stjórn, og eftir sömu hugsun ætti þá jafnframt að skipta um búnaðarmálastjóra. Það er að sjálfsögðu alltaf það heppilegasta í þessu sem öðru, að það séu sem allra minnstir árekstrar sem um getur verið að ræða hjá öllum þeim, sem eiga að byggja upp félagsskapinn, og hinum, sem yfir hann eru settir. Ég segi ekki með þessu, að það sé um neinn árekstur að ræða eins og sakir standa. Ég skal ekki um það segja, hvort hann verður, en það er til þess stofnað, að það er ekki ólíklegt, að hann verði meiri en verið hefir. Hvað því viðvíkur, sem hv.flm. var að tala um, að það mundi að sjálfsögðu fara svo, að hver pólitískur ráðh., sem misnotaði vald sitt á þessu sviði, yrði ekki langgæfur, þá veit ég ekki, hvernig á frekar að misnota meirihlutavald hér á þingi en stefnt er að með þessu frv. gagnvart félagsskap íslenzks landbúnaðar. Það er hin herfilegasta misnoktun, að ætla sér með löggjöf að gera það að skilyrði fyrir jarðræktarstyrk, að umturna skipulagi búnaðarfélagsskaparins í landinu eftir geðþótta meirihlutavaldsins á þingi, þó að gengið sé framhjá því, sem ég vék að í dag, og mun vera fágætt, en það er, að frv., sem samið er af mþn., er falið fyrir þeim þm., sem eru andvígir stj., en geymt hjá hinum í heilan mánuð. Þá tók hv.flm. það fram, að hann liti svo á, að áhrifin, sem Alþingi hafði til stjórnar á Búnaðarfélagi Íslands, hefðu verið miklu sterkari eins og þau voru áður en frv. til breyt. á jarðræktarlögunum, sem samþ. var í fyrra, náði fram að ganga. Þessu er, að því er ég fæ bezt séð, þveröfugt farið, því að eins og síðasti ræðumaður vék að, var því ekki verr fyrir komið en það, að það voru landbn. Alþingis, sem réðu því, hverjir stjórnarnefndarmennirnir voru, og svo höfðu þeir frjálsar hendur úr því sem stjórnendur í Búnaðarfélagi Íslands. En nú er gert ráð fyrir því, að ef þá greinir á við framkvæmdarstjórann, sem að sjálfsögðu á að vera undir þá settur, þá er það ráðh., sem á að skera út; en þetta stefnir að því, að stjórn Búnaðarfélags Íslands getur verið valdalaus um þau atriði, sem hún ef til vill kysi helzt að koma fram. Það leiðir af sjálfu sér, að ef þessir menn fara út í eitthvað það, sem bændastéttinni er ógeðfellt þá verða þeir ekki langgæfir, því gegnum fulltrúa búnaðarfélaganna á að vera hægt að skipta, um þá, hvenær sem þeir fara inn á aðrar brautir en þær, sem búnaðursamböndin telja heppilegar. Þá kem ég að því atriðinu að hafa mismunandi styrk til einstakra bænda. Hann játaði það, hv.flm., sem eðlilegt var, að það lægju ekki eingöngu þær orsakir til þess, að minna væri ræktað á sumum jörðum en öðrum, að styrkurinn væri of lágur. Hann tilfærði m. a. það, að menn á sumum jörðum hefðu ekki lagt eins ríka áherzlu á það að auka ræktunina, af því að þeir hefðu góðar engjar og véltækar. Ennfremur það, að áður en þessi 1. gengu í gildi 1923, þá hefðu verið til margar jarðir svo góðar, að menn þeir, sem á þeim bjuggu, töldu ekki brýna þörf á því að auka heyframleiðsluna með aukinni ræktun. En ef við lítum nú á þetta, þá kemur það þannig út, að menn, sem búa á þessum góðu jörðum og hafa ræktað lítið, síðan jarðræktarlögin gengu í gildi, eiga að fá hærri styrk en aðrir. En hvernig kemur þetta svo út? Þeir, sem búa á þessum góðu jörðum og lítið hafa ræktað, fá hærri styrk en þeir, sem búa á lélegum jörðum, en hafa lagt mikið kapp á það að rækta, en eiga lítinn eða engan styrk að fá, þótt jarðir þeirra séu lakari en hinna, sem tiltölulega litla ræktun hafa þurft að leggja í, af því að þeir búa á svo góðum jörðum. Þetta er aðeins eitt atriði af mörgum, sem kemur fram sem árekstur í sambandi við þessar reglur, sem hér eru upp teknar, og ég held, að þeir árekstrar verði miklu fleiri en þetta eina. Þá er það eitt atriði, sem ég skal ekki fara mikið út í, en tel rétt að minnast á, að gefnu tilefni frá hv.flm., en það eru ákvæði 17. gr., sem gera ráð fyrir því, að jarðræktarstyrkurinn sé lán, sem hvílir á jörðinni um aldur og æfi. Hv. flm. játaði, að það kynni að vera, að það vantaði ákvæði í sambandi við þessa gr. um það, hvernig ætti með að fara, ef verðfall yrði á jörðunum. Nú vitum við, að frá 1930 hefir verið svo mikið verðfall á jörðum hér á landi, að það er ekki aðeins, að jarðir á mörgum stöðum hafa fallið í verði sem nemur öllum þeim umbótum, sem á þeim hafa verið gerðar síðan, heldur miklu hærri upphæð. Undir slíkum kringumstæðum hafa viðkomandi bændur ekki aðeins tapað því, sem þeir hafa lagt í jarðirnar, heldur meira til. En eftir þeirri reglu, sem hér á að innleiða, verkar þetta þannig, að þeir, sem hafa vegna verðfalls tapað þeirri upphæð, sem þeir hafa lagt í sínar jarðir, eiga til viðbótar að taka á sig það, að það sé reiknaður þeim til skuldar allur sá styrkur, sem ríkið hefir lagt fram, til þess að þessar umbætur verði. Á þennan hátt verður þessi regla herfilegasta ranglætisregla. Hér þarf að hafa allt aðra skipun á, til þess að unnt sé að ná því takmarki, sem mér virtist af ræðu hv.flm., að helzt vekti fyrir honum. Ég held, að það hafi ekki verið fleiri atriði í ræðu hv.flm., sem gáfu sérstaka ástæðu til andsvara, og skal ég því láta hér staðar nema. En að lokum vil ég geta þess, að menn geta sannarlega ekki undrazt það, þótt mál eins og þetta sé rætt allmikið, eins og undirbúningur þess hefir verið fram að þessu, síðan það þing byrjaði sem nú stendur yfir.

*Frsm. (Páll Hermannsson): Mér finnst nú, að hv.þm. Dal. ætti frekar að slá þessari brtt. sinni á frest til 3. umr. málsins heldur en að fara fram á frestun á þessari umr., ekki fyrir það, að það hafi ekki hvorttveggja sömu þýðingu. En mér sýnist það koma alveg í sama stað niður fyrir hv.þm., þó að hann fái þessa brtt.samþ. við 3. umr. eins og við þessa umr., - eða þá hinsvegar, ef svo illa kynni nú til að takast, að hún yrði felld, þá finnst mér einnig alveg eins mega gera það við 3. umr. En það tefur fyrir málinu að fresta umr. nú. Ég endurtek þá áskorun mína og vinsamleg tilmæli til hv.þm. Dal., að hann taki nú brtt. sína aftur til 3. umr. Hv. þm. Dal., taldi það annmarka á frv., þetta ákvæði um baðstjórana.

Ég kallaði það ekki annmarka

. Ég býst ekki við, að þetta þurfi að verða mjög kostnaðarsamt. Menn taka nú yfirleitt ekki ógnarlega mikið fyrir störf sín úti í sveitum að vetrarlagi. En ég legg töluvert mikið upp úr því, að baðanir fari fram samtímis á því fé, sem gengur saman. Það er vitanlega ósiður að láta baðað fé og óbaðað ganga saman. Annars er það víða svo, að það þarf ekki á baðstjóra að halda við þrifaböðun á fé. En þetta ákvæði er sett í l. vegna trassanna, og hinir verða að súpa seyðið af. En ég veit ekki til þess, þar sem ég þekki til, að fé sé baðað öðruvísi en í sundþróm. Og ef þeim ósið er enn haldið einhversstaðar á landinu að baða fé í handkerum, þá má slíkt gjarnan leggjast niður. Það er blátt áfram ill meðferð á fénu að hártoga það eins og oft er gert við handkeraböðun. Ég held, að ákvæði þessa frv. séu yfirleitt öll til bóta, jafnvel þó að víða hagi svo til á landinu, að ekki þurfi beint á þeim að halda. En lækningar eru til fyrir þá, sem sjúkir eru, en ekki fyrir þá heilbrigðu, og svo er um þessi l., að þau eru ætluð til þess sérstaklega að vera aðhald fyrir þá, sem aðhalds þurfa með í þessum efnum.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Það má ef til vill segja, að það sé óviðkunnanleg afgreiðsla, að þetta frv. komi hér án þess að með fylgi nál., en ástæðan er d. kunn. Á þskj. 461 frá síðasta þingi er ýtarleg grg., sem fylgir þessu frv. Ástæðan fyrir því, að það er fram borið, er í fyrsta lagi sú, að fyrir þessu þingi liggur nú - og útlit fyrir, að það verði afgr. - töluvert umfangsmikil breyt. á l. um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum, og af því leiðir, að það þarf að gera breyt. á stýrimannaskólanum. Eins og aðrar greinar tekur siglingafræðin miklum breyt. á hverju ári, og framfarir á tekniska sviðinu eiga sér stað þar sem annarsstaðar. Þegar l. um stýrimannaskólann voru sett, var hér sama og ekkert af skipum, en nú hefir þetta breytzt, og þess vegna verða kröfurnar um stýrimannaskólann að vera meiri heldur en verið hefir. Það sigla nú hér við land mörg farþegaskip, og verður að gera meiri kröfur til þeirra manna, sem þeim stjórna, heldur en annara. Sama er að segja um rétt til skipstjórnar á stærri skipum, varðskipum og öðrum, sem annast siglingar hér við land. Til þessa hefir verið tekið tillit í frv. og það sniðið eftir því. Ennfremur kveður frv. svo á, að framvegis skuli tvennskonar fiskimannapróf vera við skólann. Þetta eru meginatriði frv., og af því að það hefir legið hér fyrir 2 þingum og er mörgum dm. kunnugt að efni til, sé ég ekki ástæðu til að fara nánar út í einstakar greinar þess. Ég vil svo leyfa mér að óska, að að lokinni þessari umr. fái málið að ganga til 3. umr., og gefst þá tóm til þess að athuga það nánar, ef einhverjir óska eftir því.

*Frsm. (Páll Hermannsson): Þetta frv. er komið frá n. og fjallar um það að skipa eftirlit með þrifaböðun á sauðfé og miðar að því, að þrifabaðanir verði betur af hendi leystar en verið hefir. Þeir, sem eru kunnugir sauðfjárbúskap hér á landi, vita það, að böðun á sauðfé er nauðsynleg fyrst og fremst vegna þrifa í fénaðinum. Það er vitað, að ef ekki er í lagi með þrifabaðanir, þá eru óþrif í fénaðinum og fóðrið verður dýrara. Sumir álíta og að þrifaböðun sé bezta vörnin gegn því, að fjárkláðinn brjótist út. Það er álitið, að víða á landinu séu þrifabaðanir allt annað en góðar, og þess vegna sé ástæða til þess að stuðla að því, að þær verði betur af hendi leystar heldur en nú er, og einmitt það er tilgangur þessa frv. Ég hefi heyrt því fleygt, að þetta frv. væri þrándur í götu þess, að útrýmingarböðun gæti farið fram í landinu, þegar það þætti við eiga, en ég get ekki séð, að það hafi nein áhrif á það. Landbn. leggur til, að þetta frv. verði samþ., en einn nm. hefir skrifað undir nál. með fyrirvara, og veit ég, að hann mun gera grein fyrir sínum fyrirvara. Það er hér á þskj. 424 brtt. frá hv.þm. Dal. N. hefir ekki haft tækifæri til þess að taka neina ákvörðun um þessa brtt. Og þar sem hún er dálítið sérstök að efni til, þá þætti mér að vissu leyti gott, ef hv.þm. vildi taka þessa brtt. aftur til 3. umr., til þess að n. gæti athugað hana og komið sér saman um, hvernig hún vill við brtt. snúast. - Það eru því tilmæli mín til hv.þm., ef hann sér ekki á því neina sérstaka annmarka, að hann tæki brtt. aftur til 3. umr.

Pétur Ottesen Ég verð að taka undir það með hv.þm. A.-Húnv., að það er með töluvert einkennilegum hætti, sem mál þetta hefir borið að hér í þinginu. Við, sem erum í stjórnarandstöðu, urðum þess varir nú fyrir nokkru, að stjórnarflokkarnir voru að laumast með stórt gult umslag, sem við fréttum síðar, að hefði inni að halda þær breyt., sem n. sú, er skipuð hafði verið til að endurskoða jarðræktarlögin, legði til, að á þeim yrðu gerðar, Þess var enginn kostur, að við, sem stöndum utan stjórnarflokkanna, fengjum aðgang að þessu plaggi; svo vendilega var því haldið leyndu, að það var eins og hér væri eingöngu um að ræða flokksmál þeirra, sem enga aðra varðaði en stjórnargæðingana. Eftir að mál þetta kom fram hér á Alþingi fór fljótlega að kvisast, að það myndi hafa tekið allmiklum breyt. frá því, er n. skilaði því í hendur stj., og þar til það var lagt fram hér. Til þess að fá deili á þessu, varð ég að hringja til bónda uppi í Borgarfirði, bónda, sem hafði verið með í því að endurskoða þessi lög og semja breyt. Svo mjög var læsingin rammger, sem stjórnarflokkarnir höfðu sett fyrir dyrnar, sem lágu að þessu máli. Í þessu samtali fékk ég þær upplýsingar, að málið hefði tekið miklum breyt. í meðferð stjórnarflokkanna á þingi frá því, sem n. lagði til, a. m. k. í einu eða tveimur verulegum atriðum. Þetta er mjög undarleg og einkennileg aðferð í máli, sem hefir jafnmikla þýðingu fyrir þjóðina sem þetta. Því um það verður ekki deilt, að jarðræktarlögin hafa orðið að meira gagni fyrir íslenzkan landbúnað en nokkur önnur löggjöf, allt frá því, er þau voru sett 1923. Það ríður því á miklu, að fram fari gaumgæfileg athugun á lögum þessum, áður en hrapað er að því að breyta þeim. Eins og frv. þetta er nú lagt fyrir, þá mun það að einhverju leyti eiga að rýmka ákvæði jarðræktarlaganna, en á sumum sviðum er aftur allverulega dregið úr frá því, sem nú er, og gengið í berhögg við hina upprunalegu stefnu jarðræktarlaganna. Umr. þær, sem hér hafa farið fram í dag, hafa að mestu leyti snúizt um 1. kafla frv., um það, hverri meðferð Búnaðarfélag Íslands á að sæta, ef það á að fá að hafa áfram framkvæmd jarðræktarlaganna, og mér finnst ekki undarlegt, þó að það hafi sætt nokkurri gagnrýni, því að allir, sem vilja, að vilji bænda fái að njóta sín, hljóta að standa á móti því, að framkvæmdavaldið í þessum málum sé svo greypilega tekið frá búnaðarfélaginu og fært í hendur atvmrh. eins og frv. stefnir að. Eins og áður hefir verið minnzt á undir þessum umr., þá hefir það verið svo um langt skeið, að atvmrh. hefir skipað tvo af stjórnendum BÍ. eftir till. landbn. Alþingis. Þetta hefir verið svo nær alla tíð frá því að lögin voru sett 1923. En svo var um þetta búið, að það var aðeins formsatriði, að ráðh. skipaði þessa menn, heldur voru það landbn. þingsins, sem réðu vali þeirra. Um þetta fyrirkomulag varð svo okkur ágreiningur; það þótti ekki sem heppilegast, að Alþingi hefði þessa íhlutun um val á mönnum í stjórn félagsins. Varð það því úr, að þessu fyrirkomulagi var breytt á fyrri hluta síðasta þings á þann veg, að búnaðarþingið hefði eitt óskorað vald til að skipa stjórnina. Þetta fyrirkomulag lagði þó engar hömlur á frjálsræði BÍ., því að því var jafnframt yfirlýst hér við umr. þær, sem um það urðu, að fá þessu breytt, að búnaðarþingið ætlaði ekki að stjaka við þeim mönnum úr stjórn félagsins, sem landbn. hefir skipað, heldur væri hér aðeins um metnaðaratriði að ræða. Það má benda á sem dæmi þess, hve núv. ríkisstj. áleit þetta haldlaust fyrir afskipti sín og áhrif á stjórn félagsins, að hún setti á þinginu 1934 inn í fjárlögin það skilyrði fyrir styrknum til félagsins, að atvmrh.samþ. búnaðarmálastjórann. En með þeirri tilhögun, að Alþingi skipaði 2 stjórnarnefndarmennina, áleit stj. vonlaust, að ríkisvaldið gæti seilzt til valda. Það, sem nú er að gerast, er það, að stjórnarflokkarnir eru að ganga inn á þá slóð að ná sem mestu áhrifavaldi yfir Búnaðarfélagi Íslands. Í vissum málaflokkum er algerlega strikað yfir áhrifavald þeirrar stjórnar, sem búnaðarþingið felur að fara með mál félagsins. Þá er að athuga það í þessu sambandi, hvort þessi löggjöf, sem hér liggur fyrir um breytingu á jarðræktarlögunum, gefi nokkurt tilefni til þess, að ríkisstj. eigi að seilast hér til valda, þótt henni sé falin framkvæmd laganna. Ég get ekki séð, að svo sé. Mér sýnist, að hér sé meira skipað fyrir og fastari ákvæði heldur en í þeim lögum, sem nú gilda. Þannig er t. d. hér skipað fyrir um það, hvernig lagt skuli í einingar, þegar styrkur er veittur, og hvernig styrkur skuli greiddur eftir einingum, en eins og nú er, er þetta reglugerðarákvæði, sem að nokkru leyti er á valdi búnaðarfélagsins í sambandi við atvmrh. Þannig er þetta ákvæði, sem búnaðarfélagið hefir getað haft á valdi sínu, bundið hér í lögum, og síður en svo að því er þetta atriði snertir, að það gefi tilefni til að auka vald ríkisstj. yfir félaginu. Í sambandi við það, sem ég sagði áðan, að hér væri svo langt gengið, að strikað væri yfir það vald, sem stjórn búnaðarfélagsins hefði, má benda á það, að svo langt er gengið í frv. um valdaleysi stj. búnaðarfél., að það er búnaðarmálastjóri, sem á að annast um framkvæmdir laganna í samráði við búnaðarfélagsstjórnina, og ef ágreiningur rís, þá er það ekki búnaðarfélagsstjórnin, sem ræður, heldur er það ráðh., sem sker úr, og stjórn Búnaðarfélags Íslands hefir ekkert að segja. Svo langt er gengið í því að taka allt vald í þessum málum af búnaðarfélaginu. Ég vil í þessu sambandi benda á, hvað 5. gr. í núgildandi jarðræktarlögum segir um þetta atriði. Í þessari gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta : „Störf þau, sem Búnaðarfélag Íslands eru ætluð í lögum þessum, framkvæmir stjórn þess, framkvæmdarstjóri eða ráðunautar, allt eftir því, sem lög félagsins og reglur mæla fyrir.“ Framkvæmdin á að vera eftir því, sem lög og reglur félagsins mæla fyrir, í staðinn fyrir að í þessu frv. er það atvmrh., sem ræður, ef nokkur ágreiningur rís. Það er m. ö. o., allt vald er þurrkað burt hjá stjórn búnaðarfél. og lagt í hendur ráðh., og þá held ég, að sé ekki langt eftir að því takmarki, sem 2. þm.N.-M. talaði um, að ná þessum málum algerlega úr höndum búnaðarfélagsins og koma þeim öllum í eina deild í stjórnarráðinu. Hv. 2. þm.N.-M. sagði áðan - og lét mikinn og dólgslega yfir því, hver kjarkmaður hann væri, að halda fram þessari skoðun -, að í stað þess að sameina þetta við önnur störf búnaðurfél. og nota starfskrafta þess, þá vildi hann stofna sérstaka deild í stjórnarrráðinu til að framkvæma þetta. Hann vill ekki láta nota þá starfskrafta, sem búnaðarfél. ræður yfir, til þessa og sameina það öðrum störfum þeirra í þágu landbúnaðarins, sem vel hefir þó reynzt, auk þess sem framkvæmdin verður langsamlega ódýrust með þessum hætti. 2. þm.N.-M. horfir ekki í kostnaðinn, einkum ef það getur orðið til þess, að einhverjum frekari verðmætum skolaði í land á hans pólitísku bitlingafjöru. En mér virðist, að með þessu frv. eigi mjög verulega að skerða áhrifavald Búnaðarfélags Íslands í ýmsum öðrum atriðum, auk þessara framkvæmda á lögunum, en þar er það fyrst og fremst alveg þurrkað í burtu. En svo er í öðru lagi kveðið á um það, hvaða kosningafyrirkomulag skuli hafa, þegar fulltrúar eru kosnir til búnaðarþings. Í þriðja lagi er skipað að fjölga fulltrúum til búnaðarþings um fullan helming þess, sem nú er álitið, að þörf sé á. Og í fjórða lagi eru svo hrifsuð öll völd úr höndum stjórnar búnaðarfélagsins og lögð í hendur ráðh. Þetta eru höfuðdrættirnir í þeim kaflanum, sem snýr að Búnaðarfélagi Íslands. Ég verð að segja, að það er ekki undarlegt, þótt þeir menn, sem unna búnaðarfélaginu og vilja hafa það frjálst og óháð því pólitíska valdi, vegna þess að þeir trúa því, að það verði þannig að mestu gagni, rísi upp til að andmæla slíkum till. á Alþingi. Hv. 7. landsk. minntist á það í ræðu sinni, að sér fyndist þetta ekki vel viðeigandi gjöf til Búnaðarfélags Íslands á 100 ára afmæli þess. Hv. flm. (JörB) sagði aftur á móti, að það mætti sannarlega líta á þetta sem góða afmælisgjöf. Nú væri bændum ætlað að komast í lífrænt samband við Búnaðarfélag Íslands með því kosningafyrirkomulagi, sem hér væri gert ráð fyrir. Ég held, að það sé engin þörf á því að skipa þessu á þennan hátt með lögum. Því ef bændur telja sjálfir, að þeir komist á þennan hátt í lífrænna samband við búnaðarfél. en ella, þá geta þeir sjálfir sett sér þau lög og tekið upp þetta fyrirkomulag. Það er þeirra einkamál. Hvaðan er það kosningafyrirkomulag upprunnið, sem nú er? Er það ekki frá bændum sjálfum? Ég ætla það væri 1930–1931, sem búnaðarþingið skipaði n. til þess að gera till. um þetta atriði. Og sú n. lagði til að hafa þá tilhögun á kosningunum, sem nú er höfð, og var það samþ. einróma á búnaðarþingi. - Og það er upplýst, að sama tilhögun er hjá S. Í. S. og Fiskifélagi Íslands, og það hefir verið samþ. af bændum úti um allt land, og ég veit ekki til, að það hafi komið fram nokkur óánægja með það frá bændum sjálfum. En það er víst, að þeir hefðu haft fulla einurð og mannrænu á því að koma fram með þá óánægju, ef hún hefði nokkur verið. Og það hefir ekki við neinar raddir að styðjast frá bændum sjálfum, að þessu kosningafyrirkomulagi sé breytt. Þeir hafa ekki óskað þess. Ég skal líka nefna það, að Jón í Deildartungu, vinur minn og frændi, vann að þessum undirbúningi 1931 og lét ekki bera á þessari ósk, og hann vill enga ábyrgð bera á þessu ákvæði. Það má ennfremur benda á, að það virðist hafa verið bláþráður á hugsunarþræðinum hjá þessum mönnum í stjórnarfl., sem hafi verið að verki við að hugsa upp þetta kosningafyrirkomulag. Hér er tekið upp fyrirkomulag, sem sum önnur félög hafa haft hjá sér, en stjórnarliðið hefir barizt mjög eindregið á móti og talið óeðlilegt. Samkv. þessu frv. er það sem sé sett sem lágmark, að einstaklingurinn ráði yfir 20 ha. lands til þess að hann megi fara með fullt atkvæði. Þeir, sem eru fyrir neðan þetta lágmark, verða að safnast saman og geta ekki náð kosningarrétti fyrr en þeir ná þessu marki með samanlagðri landstærð. Þarna er gengið inn á það, að landstærð eigi að ráða. Í S. Í. F. er fiskimagnið að nokkru leyti lagt til grundvallar fyrir kosningarréttinum, og hefir það verið átalið af þeim, sem standa að þessu frv. Í mjólkurfélögunum hefir því verið haldið fram sem grundvallaratriði þeirra, sem félögin mynda, að eftir mjólkurmagninu hjá hverju þeirra fyrir sig færi að nokkru leyti um kosningarréttinn. Þessu fyrirkomulagi hefir verið gersamlega mótmælt af stjórnarflokkunum og talið óalandi og óferjandi. Þetta var í frv. til l. um breyt. á mjólkursölulögunum, sem flutt var nú á þessu þingi, en ekki hefir verið metið svo mikils að taka það á dagskrá. Það bendir á einkennilegan losarahátt í hugsun að vilja svo taka þetta fyrirkomulag upp hér og kasta því fyrirkomulagi, sem áður hefir verið og reynzt hefir vel, bæði í búnaðarfélaginu og í S. Í. S., og ekki hefir heyrzt, að nauðsyn sé á að breyta þessu hjá S. Í. S. Það er eitthvað á bak við þetta annað en einskær umhyggja fyrir Búnaðarfélagi Íslands, þegar hér er haldið fram skoðun, sem rekst svona herfilega á það, sem haldið er fram, þegar önnur félög eða félagasambönd eiga hlut að máli. Þá má benda á það, að hér á að skylda alla bændur til að kaupa Frey eða greiða jafnhátt gjald til Búnaðarfélags Íslands. Þó að um tímarit þetta sé ekkert nema gott að segja, þá er það æðieinkennilegt, svo að ekki sé fastara að orði kveðið, að skylda menn með lögum til þess að kaupa ákveðið rit. Það er alveg nýmæli í ísl. löggjöf. Og það á sannarlega að sjá um, að það verði borgað, því að það er heimilt að halda eftir fyrir andvirði þess af þeim styrk, sem bændur eiga að fá. Og ekki vantar á, að það eigi að halda mönnum að félagsskapnum, en það var eitt af því, sem form. Framsfl. taldi átumein í búnaðarfélaginu, að bændum væri fyrirskipað að vera í þeim til þess að geta orðið styrksins aðnjótandi. Svo að allt rekur þetta sig hvað á annars horn, ef miðað er við það, sem fram hefir verið haldið á öðrum vettvangi innan stjórnarflokkanna. Þá kemur næst kaflinn um styrk fyrir jarðabætur og húsabyggingar, og er haldið svipaðri tilhögun um greiðslur eins og nú er. Að vísu er í sumum tilfellum nokkuð hækkað, eða farið í för hv. 10. landsk., sem hefir flutt till. á undanförnum þingum um hækkun á styrk, en þó ekki farið svo langt, auk þess sem sumsstaðar er dregið úr, og á það einkum við sléttun gömlu túnanna; þar lækkar styrkurinn um 10–32 kr. á hvern ha., eftir því hvaða sléttunaraðferð er notuð. M. ö. o., það, sem rétt er fram með annari hendinni, er tekið aftur með hinni, og nokkru meira þó, og það einmitt á þessu sviði, sem er allra viðkvæmast, og það er í ræktuninni sjálfri, því að hún er vitanlega undirstaða þess, að hægt sé að afla heyja á ræktuðu og véltæku landi, en það er undirstöðuatriði fyrir allan landbúnað hér. En með þessu frv. er einmitt dregið úr styrk til ræktunarinnar, þótt á sumum sviðum sé meira veitt en nú er, svo sem t. d. að því er snertir áburðar- og þvaggryfjur og haugstæði, sem hér eru tekin upp að nýju, þó ekki nema með steyptum veggjum. Hv. flm. var að verja lækkunina á styrk til túnasléttunar og sagði, að það væri svo mikill munur á því, hve gamalræktun væri léttari en nýræktun, að það væri sanngjarnt að hafa þennan styrk mismunandi. Það getur verið, að þetta sé rétt í sumum tilfellum, en í öðrum tilfellum er þetta þvert á móti, sum tún eru grýtt og önnur raklend, sum jafnvel hvorttveggja, en það er sá allra erfiðasti jarðvegur, og eru mýrar þá margfalt auðveldari til vinnslu, ef þar er grjótlaust. Þegar forfeður vorir völdu sér bólstaði, tóku þeir þurrustu blettina, og þá oft á hólum eða ásum, þar sem grýtt var, og þess vegna er ræktunin í mörgum tilfellum erfiðari í hinum gömlu túnum heldur en utan túns. Ég tek það ekki til samanburðar, hve gott mólendi er léttara til ræktunar heldur en sum gömlu túnin. Það er þess vegna ekkert annað en ímyndun ein, að það sé svo miklu léttara að slétta í túni en utantúns, að af þeirri ástæðu sé rétt að gera þennan mun. Ég vil vænta þess, að þegar gengið verður frá frv., þá verði þessu mikill gaumur gefinn, og ekki verði horfið frá þeim grundvelli, sem er í núgildandi lögum um samræmi á þessum styrkjum. Þá á ég eftir að minnast á það, sem ég tel að ýmsu leyti varhugavert við þá braut, sem hér er lagt út á í þessu frv., og það eru þær takmarkanir á styrkveitingu, sem hér eru settar. Í núgildandi lögum eru þær takmarkanir einar, að ekki sé veittur hærri styrkur en 800 krónur á ári, og þetta er látið haldast í þessu frv. En svo er hér farið inn á þá braut að skera styrkinn niður, þannig að þegar hann er kominn í 3000 kr., þá lækkar hann um 25%, og þegar hann er kominn í 4000 kr., lækkar hann um 50%, og þegar hann er kominn í 5000 kr., þá fellur hann alveg niður. Eða m. ö. o. að ekkert býli getur orðið meiri styrks aðnjótandi en 5000 kr. Það á að hækka styrkinn, en ekki þó eins mikið og gert er ráð fyrir að skera niður. Það á að hækka hann um 20%, og hér er það, sem ég ætla, að hafi verið gerð veruleg breyting á til hins lakara fyrir bændur frá því, sem n. sú lagði til, sem hafði mál þetta til meðferðar. Ég skal ekki fara lengra út í það nú að minnast á þetta, en hinsvegar get ég látið það koma síðar fram í umr., að n. hefir ætlað þeim mönnum, sem svo voru skammt á veg komnir, allt annan og betri kost til þess að hrinda sínum framkvæmdum áfram heldur en gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég vil taka undir það með hv. 7. landsk., sem hann sagði í dag um niðurskurðinn á styrknum, að þetta væri svarið, sem þeir menn fengju hjá þeim mönnum, sem að þessu frv. standa, fyrir það, hvernig þeir tóku hvatningunni um að auka ræktunina og trú sína á gróðurmagn íslenzkrar moldar. Tilgangurinn með jarðræktarlögunum var að hvetja menn til framkvæmda í jarðrækt, af því að hún er svo mikils virði fyrir íslenzkan landbúnað, að það væri fullkomlega forsvaranleg ráðstöfun, að löggjafarvaldið notaði nokkuð af því fjármagni, sem það sækir í vasa borgara þjóðfélagsins, til þess að styrkja menn til að hrinda ræktuninni áfram. Með aukinni ræktun var lagður grundvöllurinn að tryggari framtíðarafkomu íslenzks landbúnaðar. Og sá grundvöllur var, að í þessu landi væri hægt að reka íslenzkan landbúnað þannig, að hann væri áfram annar höfuðatvinnuvegur þessarar þjóðar. Nú ber svo við, að þeir menn eiga að vera sviptir öllum styrk, sem hafa tekið bezt þessari hvatningu, sýnt mestu dugnaðinn í því að verða við þessu þjóðnytjustarfi, lagt margir hverjir fram aleigu sína og lánstraust og loks alla þá orku, sem þeir hafa getað af mörkum látið fram yfir það, sem önnur nauðsynleg störf kröfðust af þeim, til þess að verða við þessari áskorun íslenzku löggjafarvaldsins, til þess að búa þannig í haginn fyrir fólkið, sem lifir í sveitum þessa lands, og leggja með því grundvöllinn að framtíð íslenzks landbúnaðar. Nú í þessu frv. er gert ráð fyrir því að ganga hreint til verks, að þeir menn, sem hafa lagt mest af mörkum, eiga smátt og smátt að verða sviptir öllum styrk, og þeir, sem eru komnir lengst í því að ná þessu takmarki, eiga engan styrk að fá framvegis, og mér skilst, að þetta sé þannig, að þótt til dæmis að taka, að þeir komist upp í þetta hámark með ræktunina eina saman, þá séu þeir útilokaðir frá styrk, þó að þeir eigi eftir að byggja haughús og hlöður og önnur nauðsynleg hús til búrekstrarins, sem styrkur er þó veittur til. Ég verð hinsvegar að líta svo á, að það, sem menn rækta, hvort sem það er í smáum eða stórum stíl, að það sé þjóðfélagseign, því að þótt það séu einstakir menn innan þjóðfélagsins, sem eiga þetta, þá er þjóðfélagið byggt upp af þessum einstaklingum. Þau verðmæti, sem þeir hafa skapað, eru grundvöllurinn undir afkomu þjóðfélagsins. Þannig var litið á það, þegar þessi lög voru sett 1923 og allt til þessa, að þessi hugmynd hefir skotið upp höfðinu, að fara þannig að að gera upp á milli manna. - Það er mikið talað um það í grg. fyrir þessu frv., að svo og svo mikið af þessari upphæð, sem veitt hefir verið, hafi runnið til býla. Ég hefi nú athugað hinar stærstu upphæðir, sem hér er um að ræða, og það er ekki á mörgum býlum, því miður, sem ræktunin er komin það langt áleiðis enn, að til hennar hafi gengið mjög háar upphæðir. Það er náttúrlega eitt stórbýli hér nærri Rvík, sem sker sig alveg úr, en það nær vitanlega ekki nokkurri átt að draga neina almenna ályktun út frá því. Aftur eru nokkrar jarðir, sem eru rétt ofan við það hámark, sem sett er í frv., þær eru bara ákaflega fáar. Það er t. d. ein jörð, sem notið hefir 9700 kr. styrks, 3 jarðir hafa fengið 7 til 8 þús. kr. styrk, 5 jarðir hafa fengi 6–7 þús. kr. styrk, og 13 jarðir hafa fengið 5–6 þús. kr. styrk. En þó er við þessar jarðir að athuga, að á þeim mörgum er tvíbýli og þríbýli, svo að þessi skýrsla gefur ranga hugmynd um það, sem veitt hefir verið hverju býli, en nú á að miða hámark styrksins við býli, og væri í skýrslunni miðað við það, færist þessi tala niður. Þá má sjá það, að það eru ekki afskaplega stór stökk, sem tekin hafa verið eða réttlæti það, sem sagt er í grg. fyrir frv., að tilgangurinn með því sé að ráðast á eða draga úr stórræktuninni. Hv. 1. þm. Árn., flm. þessa frv., brosir. Ef ég hefi tíma til að leita í grg., þá skal ég lesa það upp, með leyfi hæstv. forseta: „Frádráttur á styrk þeirra jarða, sem komnar eru yfir kr. 3000 í styrk, er gerður til þess að draga úr stórræktun á einstökum stöðum.“ Það er sagt skýrt og skorinort, að þetta sé gert til þess að draga úr ræktun. Við skulum nú bera saman þessa hugsun, sem á bak við þetta liggur, við þá hugsun, sem lá til grundvallar, þegar jarðræktarlögin voru upphaflega flutt. Ég veit, að þeim, sem að þeim stóðu, hefir ekki dottið í hug, að þeirri hugsun skyti upp, eftir að búið er að starfrækja lögin í 11 til 12 ár, að það ætti nú að fara að gera ráðstafanir til að draga úr ræktuninni. Það má ennfremur benda á það í sambandi við það tilræði, sem þeim mönnum er veitt, sem hafa verið að brjótast áfram, margir af lítilli getu, en miklum áhuga, því að það eru ýmsir af þessum mönnum, sem hafa miklu áorkað í þessu efni, en þeir hafa orðið að leggja hart á sig, þrátt fyrir styrkinn, þó að hann hafi riðið baggamuninn, hvort einmitt það, að draga úr þessari stórræktun, sem ég hefi nú sýnt fram á, hvað er á mörgum stöðum, geti ekki haft áhrif á möguleika hinna, sem á að greiða fyrir og verða fyrir þeirri auknu hvatningu, sem þeim er veitt samkv. þessu frv. Nú vitum við það, að stórtækustu framfarirnar í ræktun eru bundnar við notkun dráttarvéla. En til þess að geta notað dráttarvélar við ræktun. þarf mikla þáttöku um vinnu á hverjum stað, og hana með öðrum hætti en flestir hafa yfir að ráða. Ég er hræddur um, að þetta geti haft áhrif á það, þegar þeim, sem mestan dugnaðinn og áhugann hafa sýnt, er stjakað út af vellinum með þeim hætti, sem hér er gert -, þessum mönnum, sem einmitt hafa lagt grundvöllinn að því með sínum tiltölulega miklu framkvæmdum, að hægt hefir verið að nota dráttarvélar á tilteknum svæðum. Ég býst við, að einmitt þetta verði til þess að gera skilyrðin erfiðari fyrir hina, og e. t. v. skjóta loku fyrir það, að þeir gætu unnið þessar framkvæmdir með slíkum hætti, en það er auðveldast að hrinda þeim áfram á þann hátt, eins og nú er ástatt um fólkshald í sveitum þessa lands, bæði til þess að vinna þau störf og önnur. Ég ætla, að þetta atriði hafi ekki í meðferð þessa máls verið athugað nógu gaumgæfilega, að af þessu geti leitt það, að óbeinlínis verði dregið úr ræktuninni í sveitunum; svo var það nú þannig, að það þótti ekki nein vanvirða í sveitum þessa lands, þó að á stöku stöðum væri rekinn nokkuð stór búskapur. Ég held, að í mörgum slíkum tilfellum hafi það frekar verið talinn fengur, en ekki til hins lakara fyrir sveitarfélögin, að til væru í sveitinni duglegir búskapurforystumenn. Ég held, að slík heimili hafi í sveitum þessa lands lagt grundvöllinn að þeirri sveitamenningu, sem borið hefir menningu Íslendinga uppi um margar aldir, svo að menningarlega séð er það ekki heldur til bóta að gera ráðstafanir til þess, að ekki sé hægt að reka sæmilega stóran búskap í sveitum þessa lands, þar sem skilyrði eru fyrir hendi til þess, og að það sé vafasamur búhnykkur að ætla sér að draga úr þessari svokölluðu stórræktun. Það má ennfremur benda á, að það er enginn vafi á því, að tryggasti grundvöllurinn undir þá hugsjón, sem margir ala í brjósti sér á þessu landi, að geta fjölgað býlunum, er, að hægt sé að skipta jörðunum, að ræktunin sé svo mikil, að hægt sé að skipta jörðinni, þannig að hvert býli fyrir sig geti stuðzt við nokkuð mikið ræktað land. En það er vitanlega með þessu slegið á þennan möguleika. Þá er það eitt enn, sem miðar verulega að því að draga úr styrkveitingum frá því, sem nú er, að því er snertir ræktunina í kringum kauptún og kaupstaði þessa lands. Það er ákveðið í niðurlagi 11. gr., að hækkun á styrk (þessi 20%) komi ekki til greina nema til býla, sem eru talin sjálfstæð býli, samkv. lögum um úttekt og ábúð jarða, en þar eru þau skilyrði sett fyrir því, að það geti talizt býli, að það sé hægt að afla þar á ræktuðu landi fóðurs handa 9 kúm og að býlið sé u. m. k. 1000 kr. að fasteignamati. Nú er það svo um marga þá bletti, sem menn í kaupstöðum fá sér útmælda til ræktunar, að þeir eru ekki það stórir, að þeir komist upp í 1000 kr. að fasteignamati. Þess vegna eru þeir útilokaðir frá þeirri hækkun, sem þarna um ræðir. Það er eingöngu í þeim tilfellum, að slíkir menn myndi með sér félagsskap um ræktun samkv. 3. kafla laganna, sem þeir geta orðið aðnjótandi þessa, en ekki, þegar þeir eru einir út af fyrir sig. - Úr því að gengið er inn á að hækka styrk til þeirra, sem lítið eða ekkert hafa gert, virðist mér það mjög öfugt að fara svona að, að ætla að útiloka þessa menn, sem eru að brjótast í ræktun í kringum kaupstaði og kauptún. Þá er það eitt atriði enn, sem nokkuð hefir verið minnzt á, og get ég því farið fljótt yfir sögu, og það er sú breyt. frá því, sem nú er, að fjárframlagið er ekki lengur veitt sem styrkur, heldur telst það lán og leggst sem kvöð á býlið. M. ö. o., ríkissjóður eignast smámsaman hluta í jörðunum, sem styrknum nemur. Í sumum tilfellum getur viðkomandi sveitar- eða bæjarfélag orðið eigandi framlagsins, þegar sala fer fram, og jarðeiganeti verður að endurgreiða þetta lán eða leysu út þessa kvöð. Það getur ekki leikið á tveim tungum með það, að hverju er stefnt með þessu; það á að nota fjárframlagið til jarðræktar til þess að láta ríkið ná tangarhaldi í jörðunum. Hér er því eins og í öðrum atriðum, sem ég hefi minnzt á, um að ræða algerða stefnubreytingu frá því, sem var 1923, og líka 1928, þegar þessi lög voru endurskoðuð. Það er enginn vafi, að þetta ákvæði verður til þess að fæla marga frá því að nota styrkinn; bændur eru því mjög andvígir, að aðrir eignist kvaðir í jörðum þeirra, sem vel gæti valdið þeim búsifjum síðar meir, þegar valdhöfunum þætti tími til kominn að fara að ráðstafa þeirri eign, sem ríkið hefir með þessum hætti öðlazt í jörðum. Undarlegt er það, að þessi ákvæði skuli einungis gilda um jarðir í sveitum, en ekki ræktunarlönd í kringum kaupstaði; þar verður framlagið áfram kvaðalaus styrkur. Ég sé vel, hvaðan það er runnið, ferilinn er hægt að rekja ljóslega. Eimskipafél. Ísl. hefir um mörg ár notið styrks til sinna strandferða,af því að það hefir verið litið svo á, að strandferðirnar, sem oft bera sig illa, væru svo nauðsynlegar, að það væri þess vert að veita því opinberan stuðning í þessu efni. En þá var það, eftir að sósíalistar fóru að gerast allumsvifamiklir hér á þingi með því að brjóta braut sínum sósíalistamálum, að þeir komu fram með till. um það, að sá styrkur, sem veittur er eimskipafélaginu, skyldi lagður inn sem hlutafé í félagið með það fyrir augum, að ríkisvaldið eignaðist þannig félagið smátt og smátt og þar með væri kippt þeim grundvelli, sem félagið var byggt upp á í öndverðu, undan því og áhrifavaldi þeirra einstaklinga, sem lagt hafa fé í félagið. En þá var litið svo á, að þetta væri ekki heppilegt, bæði af sjálfstæðismönnum og nægilega mörgum framsóknarmönnum til þess að hamla upp á móti þessu, svo þessi tilraun sósíalistanna til að koma eimskipafélaginu undir ríkisyfirráð var að engu ger. En það er vitað, að sósíalistum hefir alltaf verið að aukast bolmagn hér á þingi, og þess vegna er ekki undarlegt, þegar þeir í samstarfinu við Framsfl. eru orðnir æðstráðandi um stjórnarfarið til sjós og lands, eins og Jörundur hundadagakonungur orðaði það, þó að þeir geri alvöru úr því að framkvæma þær hugsjónir sínar, að koma jarðeignum í landinu undir ríkisyfirráð. Það er ekki heldur undarlegt, eftir að sósíalistar eru orðnir svo valdamiklir á þingi og í íslenzku ríkisstj., þó að þeir beri niður á bændum, að þeir eigi nú að verða fyrstu fórnarlömbin fyrir þessar hugsjónir, að láta ríkisvaldið meira og meira teygja klærnar yfir í sjálfstæði íslenzkra borgara, og í þessu tilfelli íslenzkra bænda. Eins og frv. um jarðakaup ríkisins er skilgetið fóstur sósíalista og þeir ætla að knýja fram sem uppfyllingu á samningunum við framsóknarmenn, eins ætla þeir nú með þessu frv. að leggja fjötur á íslenzka bændur. Ég skal ekki segja, hvað margir framsóknarmenn eru fjötraðir í þetta net sósíalista; enn sem komið er, er ekkert komið fram um það, kannske flm. einn, að því leyti sem hann vill halda þessu ákvæði til streitu. Ég veit ekki nema hann mundi verða tilleiðanlegur með þetta atriði, eins og með ýms atriði önnur í frv. Það sýnir reynslan bráðlega, ef það er tilgangurinn að knýja þetta mál fram núna á þessu þingi. Í kaflanum um verkfærakaupasjóð er ennfremur gert ráð fyrir að draga úr þeim styrk, sem menn fá úr þeim sjóði. Nú er gert ráð fyrir, að styrkurinn verði ekki nema 1/3 verðs allra verkfæra, sem keypt eru, en áður var það þó ½ verðs þeirra jarðyrkjuvéla, sem keyptar voru, og þó að upphæðin sé nokkuð hækkuð frá því, sem nú er í fjárlögum, þá er hún ekki hærri en hún hefir verið áður. Þó að bætt sé við vélum til kornræktar, má samt búast við, að með þessum hætti verði nokkuð dregið úr þeim stuðningi, sem íslenzkir bændur hafa notið til þess að afla sér nauðsynlegra áhalda, einkum þó jarðyrkjuvéla. Ég vil í sambandi við þetta bera þá spurningu fram fyrir hv.flm. þessa frv., hvort t. d. þeir, sem eiga fé inni í þessum sjóði frá fyrri árum, geti fengið úr sínum séreignarsjóði ½ verðs til kaupa á jarðyrkjuvélum, því að þetta er séreign þeirra, áður en þessum lögum er breytt. Mér finnst það nokkuð hart, ef þeir ættu ekki að fá úr þessum séreignarsjóði sínum, sem þeir hafa safnað saman á því tímabili, sem þessi ákvæði giltu, nema 1/3 til kaupa á jarðyrkjuvélum. Ég vil spyrja, hvort þessi nýju ákvæði eiga ekki bara að ná til þess fjár, sem safnast í sjóðinn, eftir að þessi lög öðlust gildi. Þá vil ég með fáum orðum minnast á 6. kafla þessa frv. Hann er um búferlaflutning, eins og það er kallað, og auk þess um það að taka eignarnámi lönd, sem liggja að kaupstöðum og kauptúnum, ef þessi lönd eru vel fallin til ræktunar fyrir þá, sem þar búa. Það er gert ráð fyrir því í 6. kafla frv., að það sé látin fara fram athugun á jörðum, og þá í því skyni að flokka úr þær jarðir, sem ekki á að greiða neinn jarðræktarstyrk til framkvæmda. Þar eru taldar upp jarðir, sem liggja undir áföllum og öðru þess háttar. Auk þess eru taldar upp í þessum flokki jarðir, sem eru afskekktar og liggja illa við samgöngum. Nú skilst mér, að ráðh. sé gefið vald til þess að neita um greiðslu á fjárframlagi til jarðræktar til býla, sem þannig er ástatt um, eftir að athugun hefir farið fram á þessu. Hinsvegar á að veita þeim mönnum nokkurn sérstakan stuðning, sem flytja af þessum býlum og yfir á önnur býli, eða þá ef þeir koma sér upp nýbýlum, því að það á að sjá þeim fyrir nokkru af verði þeirra húsa, sem eftir verða á þessum jörðum. Auk þess á, ef þeir vilja reisa nýbýli, að gefa þeim kost á nægilegu landi, og þeir eiga að fá erfðaábúð og óðalsrétt á þeim, og löndin eiga þeir að hafa afgjaldslaust til lífstíðar. Þetta er nú gott og blessað allt saman. Það má þó athuga það hinsvegar, að þessar afskekktu jarðir, sem svo eru kallaðar og að ýmsu leyti eiga erfitt með samgöngur, eru einmitt oft ekki síður lífvænlegar heldur en jarðir í þéttbýlinu, sem liggja betur við samgöngum. Hinsvegar vitum við það, að fólk sættir sig yfirleitt heldur illa við það, að vera á svo afskekktum stöðum. En þar sem ekki er upp á meira að bjóða í þéttbýlinu heldur en er hjá okkur, þá verð ég að segja, að það getur verið mjög varhugavert að ýta undir þetta fólk að yfirgefa dreifbýlið og fara að flytja sig í þéttbýlið, og það þó það ætli sér að reisa nýbýli, á meðan ekki er fengin nein reynsla um það, hvað lífvænlegt muni vera á þessum nýbýlum, sem reist eru að öllu leyti á óræktuðu landi. Að því leyti, sem framkvæmd þessarar löggjafar yrði til þess að ýta undir fólk að yfirgefa afskekktu staðina, sem get, skapað fólkinu, sem þar unir, góð lífsskilyrði. þá get ég trúað, að hún verði síður en svo til ávinnings. Þess vegna verður að fara töluvert varlega í þessar sakir, og ríkisvaldið má ekki auka á eða ýta undir það, að menn yfirgefi þessi fjarlægu býli og flytji sig í þéttbýli sveitanna í fullkomna tvísýnu þar. Á þessum dreifðu býlum lifa menn sérstaklega á sauðfjárframleiðslu, og enn sem komið er, þá er rýmri markaður fyrir afurðir sauðfjár en mjólkurafurðir, því að sala á þeim byggist nær eingöngu á innlendum markaði. En sala á erlendum markaði hefir ennþá verið allmikil fyrir okkar sauðfjárafurðir, og að sumu leyti mjög rúm að því er snertir ull og gærur, en að vísu nokkuð takmörkuð að því er snertir kjötframleiðsluna. Ég vil með þessu aðeins benda á það, að þær ráðstafanir, sem hér er verið að gera snertandi það fólk, sem er í dreifbýlinu núna, geta orðið tvíeggjað sverð, ef þetta breyttist þannig fyrir þjóðfélagið, meðan ekki fyndist tryggari grundvöllur undir búskap manna í þéttbýlinu. Þá er gert ráð fyrir því, eins og er í núgildandi l., að það sé hægt að taka eignarnámi lönd til ræktunar í námunda við kaupstaði og kauptún. ef samkomulag fæst ekki. En mér skilst, að eftir ákvæðum þessa frv., þá sé gengið nokkuð nær heldur en í núgildandi 1. um að taka þessi lönd, og að skilyrðin, sem sett eru fyrir því, að það megi taka þau, séu nokkuð þyngri gagnvart eigendum þessara landa heldur en eru í núgildandi l. um þetta efni. Það getur verið forsvaranlegt að fara þannig að, enda ákvæði um þetta tekin upp í núgildandi jarðræktarlögum. Hér segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Heimild sú til eignarnáms, sem gefin er í 46. gr., nær ekki til þess lands, sem eigandi hefir tekið til ræktunar, né þess lands, sem eigandi hefir léð öðrum til ræktunar eða notar sjálfur á annan hátt, ef það telst þeim eða honum nauðsynlegt til bjargræðis að dómi Búnaðarfélags Íslands.“ Svo eru einnig undanskilin lönd, sem á eru fornminjar, sem ekki má raska. En hér er ekkert tillit tekið til þess, þótt eigandi hafi sjálfur hugsað sér að rækta þetta land, ef hann ekki er búinn að rækta það, og ekkert tillit tekið til þess, þótt landið sé honum nauðsynlegt, t. d. til hagabeitar eða annars slíks. En í núgildandi l. um þetta efni er þetta undanskilið, því að þar segir, að ekki megi taka slík lönd, ef eigandi sjálfur hefir gert viðbúnað til þess að rækta landið eða færir sönnur á, að landið sé honum nauðsynlegt vegna annara afnota. Hér er réttur eiganda miklu betur tryggður í gildandi lögum heldur en er samkv. þessu frv. Hér er þess vegna farið inn á mjög varhugaverða breyt., og virðist mér hér lengra gengið en forsvaranlegt er, ef á að fara að taka þau lönd, sem nauðsynleg eru fyrir búskaparafkomu manna. - Þá er ennfremur farið inn á það, að eigandi megi taka hærri leigu eftir þetta land en 3% af verðmæti landsins, og það er jafnvel gert ráð fyrir því, að það verði hægt að færa þessa skyldu yfir á þau lönd, sem áður voru leigð á erfðafestu, því að það á að taka þetta allt til endurskoðunar á næsta ári eftir að l. þessi hafa öðlazt gildi. Það kemur ekki skýrt fram, hvað meint er með þessu, en mér virðist, að ákvæðið bendi til þess, að í þessu efni sé lengra gengið en samrýmanlegt er löglegum rétti manna í þessu efni. Ég hefi nú rætt hér nokkur atriði þessa frv., sem ég vildi láta koma strax fram í sambandi við þetta mál, af því að ég geri ráð fyrir, að það leiði af sjálfu sér, að þetta mál fer að þessu sinni ekki lengra en til n. Það er þess vegna nauðsynlegt, að það sé bent á þá agnúa, sem á löggjöfinni eru, og að þetta mál sé rætt sem ýtarlegast, og mönnum gefinn kostur á því, að kynna sér þær breyt., sem hér er verið að gera á þessari vinsælu löggjöf, svo að menn vaði ekki í villu og svíma um þetta mál, þegar það kemur til endanlegrar afgreiðslu á Alþingi, sem væntanlega verður ekki fyrr en á næsta þingi. Því meiri ástæða er til þess, að ýtarleg athugun fari fram á þessu máli nú, þar sem í ýmsum grundvallaratriðum þessa máls er alger breyt. orðin frá því, sem var, þegar l. þessi voru samin upphaflega 1923, og líka því, sem lá til grundvallar, þegar þau voru endurskoðuð 1928. Sú grundvallarbreyt., sem fram kemur í ýmsum atriðum þessu máls er til orðin á þeim tímum, sem liðið hafa síðan, og hefir mótazt af því samkomulagi, sem verð á milli núverandi stjórnarflokka eftir síðustu kosningar, og því áhrifavaldi, sem sósialistar hafa síðan haft á allan gang mála og afgreiðslu þeirra hér á Alþingi.

*Flm. (Jörundur Brynjólfsson): Ég mun að þessu sinni láta mér nægja að mestu leyti að vísa til grg. þeirrar, sem frv. fylgir. Ég ætla, að í henni sé drepið nokkuð á þær höfuðbreyt., sem frv. þetta hefir í sér fólgnar á gildandi lögum um það efni, sem frv. fjallar um. Ég get þess vegna ekki séð ástæðu til þess - fyrr en þá að ég heyri raddir frá hv.þdm. - að fjölyrða um málið. Breyt. þær, sem lagt er til, að gerðar séu, eru að vísu allvíðtækar og allmörgum atriðum vikið við frá því, sem gilt hefir, og allmörg nýmæli tekin upp, sem ekki hafa áður gilt í þessum lögum. Ég ætla þá með nokkrum orðum að víkja að þeim atriðum, er ég hygg, að skipti allmiklu máli, og skal ég þá fyrst víkja að I. kafla, um stjórn ræktunarmálanna og verkefni B. Í. hvað þau áhrærir. Þar er gert ráð fyrir, að landbrh. hafi yfirstjórn þessara mála og sé æðsta vald, eins og tíðkazt hefir og er í gildandi lögum. Þá er lagt til, að val búnaðarmálastjóra sé bundið samþykki ráðh. Meðan valdsvið hans er jafnvíðtækt og nú er og félagið hefir með böndum jafnmiklar framkvæmdir fyrir hönd þess opinbera, þá virðist það vera rétt, ekki ótilhlýðilegt og í alla staði sanngjarnt, að val hans sé bundið þessu skilyrði, þar sem milli þessara manna hlýtur ætíð að vera mjög náin samvinna, og hefir það því eigi litla þýðingu, að reynt sé að búa svo um, að sú samvinna verði sem bezt. Nú dettur mér ekki í hug að segja, að þótt þetta ákvæði væri ekki, þá yrði samvinnan ekki góð, enda er ekki gengið lengra en svo, að þetta gildir aðeins þegar um val búnaðarmálastjóra er að ræða, en hinsvegar getur vel svo til borið, að ráðherraskipti verði, og er þó gert ráð fyrir, að búnaðarmálastjóri haldi sín starfi áfram. Annað atriði, sem um ræðir í þessum kafla og rétt er að víkja að, er það, að ef búnaðarmálastjóra og stj. búnaðarfélagsins greinir á, þá á landbrh. að skera úr ágreiningnum, og skulu báðir aðiljar hlíta þeim úrskurði. Þetta er svo meint, að greini búnaðarfélagsstjórn og búnaðarmálastjóra á um málefni, er Búnaðarfélag Íslands fer með í umboði ríkisvaldsins, þá skuli landbrh. skera úr. Um önnur ágreiningaatriði er ekki til þess ætlazt, að landbrh. hafi afskipti af þeim. Þá er annað mikilvægt atriði, sem ég veit ekki, hvernig menn kunna að líta á, en það er val fulltrúa til búnaðarþings. Nú er það svo, að ekki eru hafðar beinar kosningar til búnaðarþings, heldur kjósa búnaðarfélögin fulltrúa til að mæta á sambandsfundum, og þeir velja svo aftur fulltrúa til búnaðarþings, en menn heima í sveitum kjósa ekki beinlínis búnaðarþingsfulltrúana. Þetta er óheppilegt fyrirkomulag, og vil ég, að bændur velji sjálfir fulltrúa á búnaðarþing. Búnaðarþing hafa látið sig málefni landbúnaðarins miklu skipta, og er því nauðsyn, að þingið sé nógu fjölmennt og nægilega vel mönnum skipað til þess að geta tekið til meðferðar þau stórmál, er landbúnaðinn varða helzt. Ég fullyrði, að þetta hafi ekki fyllilega getað verið eins og þurft hefði undanfarið, og liggur það sumpart í því, að menn hafa ekki verið nógu margir til að geta sinnt ýmsum verkefnum, sem þeir hafa þó vafalaust viljað taka til meðferðar. Með því að fjölga búnaðarþingsfulltrúunum og láta bændur velja þá sjálfa, held ég, að stofnunin geti orðið færari um að leysa af hendi verkefni sín og að menn myndu geta borið betra traust til hennar. Í grg. frv. er minnzt á landssamband bænda, sem ég vil ekkert fullyrða um, hve mikið eða þarft starf liggur eftir. En mér finnst, að ef búnaðarþing væri skipað hæfilega mörgum mönnum og ef bændur gætu treyst því, að þingið hefði nógum kröftum á að skipa til að geta sinnt málefnum þeirra, þá hefðu þeir varla þurft að mynda félagsskap eins og landssambandið. Því fel ég það mikilvægt atriði, að svo sé frá þessari stofnun bænda gengið, að þeir þurfi ekki að hafa með sér annan félagsskap til að leysa af hendi þau verkefni, sem heyra undir búnaðarþingið. Þar sem hér er um prívatfélagsskap að ræða, býst ég við, að mönnum finnist óþarfi, að löggjafarvaldið sé að setja fyrirmæli um þetta allt. En þegar þess er gætt, hve mörg af störfum stofnunarinnar eru unnin í umboði ríkisvaldsins og hve tengslin eru hinsvegar lítil milli hennar og ríkisvaldsins, mun mörgum finnast, að þetta sé ekki óeðlilegt fyrirkomulag. Til skamms tíma var það fyrirkomulag á stj. þessa félags, að Alþingi kaus 2 af 3 í stj. félagsins. Búnaðarþingið óskaði þess fljótt að vera laust við þetta fyrirkomulag og vildi sjálft fá að kjósa stj., en láta ríkisvaldið skipa annan endurskoðandann, án þess að nánari tengsl væru svo við ríkisvaldið. Ég þarf ekki að taka fram, hver mín afstaða var og fleiri hv. dm. Ég taldi þessa breytingu athugaverða og ekki rétt að gera breytingar í þá átt, að ekki væru nánari tengsl milli ríkisvaldsins og búnaðarþingsins en þetta, þar sem búnaðarfélagið hefði allt sitt starfsfé, að heita má, frá ríkinu. Þó var að þessu ráði horfið. En ég hygg, að heppilegra væri, með tilliti til framtíðarinnar, að slík ákvæði sem þessi væru sett í löggjöfina, er ákveða, að bændur skuli sjálfir hafa á valdi sínu valið til búnaðarþingsins, og svo um hin nánari tengsl milli ríkisvaldsins og búnaðarfélagsins. Í 3. gr. er ákvæði um það, að ef búnaðarfélagið kýs að vera laust við þessi mál, sem að hefir verið vikið, þá skuli landbrh. ráða þeim til bráðabirgða, eða þar til önnur skipan hefir verið á þessu gerð. Þetta hlýtur að teljast sjálfsagt, því að óeðlilegt væri að hafa ekki ákvæði í 1. um það, hver skuli sjá um framkvæmd málanna, ef búnaðarfélagið hættir því. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að II. kafla frv., og læt ég mér þá að mestu nægja að skírskota til grg. frv., en þar er nógsamlega gerð grein fyrir því, hve hátt skuli vera framlag hins opinbera til styrktar jarðrækt og húsabótum. Er styrkurinn ákveðinn mishár eftir því, hve mikið búið er að greiða til umbóta á jörðunum. Jarðir, sem fengið hafa innan við 1000 kr., fá meira en hinar. Jarðir, sem fengið hafa 1000–3000 kr., fá styrk samkv. 9. gr. frv. Svo er ákveðið í 11. gr., að býli, sem fengið hafa 3000–4000 kr., skuli fá 25% minna, en 50% minna þau, sem fengið hafa 4000–5000 kr. Loks er lagt til, að býli, sem fengið hafa 5000 kr., fái ekki frekari styrk. Þetta er miðað við gildistöku jarðræktarl. nr. 43 23. júní 1923. Þetta á þó aðeins við sérstök býli, eins og tekið er fram í 11. gr. frv. Séu býli sameinuð í ábúð eins manns, er lagt til, að dregið verði úr styrkveitingunni, þannig að styrkur sá, er þau hafa hlotið, reiknast 25% hærri en hann var, og viðbótarstyrkurinn miðaður við þá upphæð, sem þannig kemur fram. Ef býli er skipt og jarðarhlutarnir verða í sjálfsábúð, erfðaábúð eða lífstíðarábúð, þá skal draga frá 25% af upphæð styrksins, áður en skiptin fara fram. Á jörðum, sem þannig eru partaðar sundur, fær þá hvert býli á 6. þús. kr., og er þetta gert til að hvetja menn til að skipta jörðunum. Um nokkuð margar greinar styrks, sem áður hefir verið veittur, er það lagt til, að hann haldi sér. Aftur hefir verið hækkaður nokkuð styrkur til framræslu. Lækkaður hefir verið lítilsháttar styrkur til þaksléttna og græðisléttna, en til sáðsléttna hefir hann verið látinn haldast óbreyttur. Mönnum þykir e. t. v. miður, að framlög til þessara hluta skuli hafa verið lækkuð. Og ég hefði sjálfur kosið, að styrkurinn hefði allsstaðar getað orðið jafnhár og áður a. m. k. En það hefir hingað til ekki verið um jafnvægi að ræða í ræktun þessara sléttna. Er heldur ekki sanngirni að hafa sama styrk fyrir endurbætur í óræktaðri jörð og sáðsléttu í túni. Óræktað land krefst mikillar vinnu og áburðar, og er ekki rétt að styrkja slíka nýrækt að jöfnu við aðra ræktun. Ef menn una því illa, að þessi styrkur sé lækkaður til býlanna, leiðir af sjálfu sér, að hækka verður framlagið til sléttunar í óræktaðri jörð. Vil ég í þessu sambandi minna á það, sem þeir hafa sagt um þetta atriði Ólafur Jónsson, Kristján Klemenzson og Árni Eylands. Með auknum styrk til framræslu vona ég, að betur verði séð fyrir þurrkun lands þess, sem ætlað er til ræktunar. Hefir oft mikið vantað á, að það væri gert sem skyldi. Sú aukning, sem hér er gert ráð fyrir, að verði á framlögum í þessu efni, vona ég, að muni greiða fyrir betri þurrkun landsins. Ef ræktunin á að bera fullan árangur, verður að þurrka landið betur. Lagt er til, að nokkur hækkun verði á hámarki framlags til byggingar á safnþróm og áburðarhúsum. Er lagt til, að hámarksstyrkur hvers býlis til þessara hluta nemi 1500 kr. Nægir það til að byggja safnþró fyrir fjós með 15–20 nautgripum, og er það langt ofan við meðallag þess, sem tíðkast hér á landi. Er því fyllilega fyrir því séð, að þetta geti verið orðin myndarleg og góð býli, þegar hætt er að styrkja. Yfirleitt er hámark styrks til jarðræktar og húsabyggingar miðað við það, að skapazt geti góð bú með 15–16 kúm, góðum byggingum og ca. 15 ha. ræktaðs lands. Býli, sem þannig hafa verið endurbætt, eru góðar jarðir á okkar mælikvarða. Ég held, að ég víki svo ekki frekar að þessum kafla. Eru þar reyndar enn nokkrar breytingar, er snerta rétt manna til að vinna af sér jarðarafgjöld. Ég sé ekki ástæðu til, að þeir ábúendur ríkisjarða, sem eiga kost á erfðafestu, fái hærri styrk en aðrir. Þeir njóta samkvæmt frv. sama styrks. Öðru máli gegnir um þá, sem ekki geta fengið jarðir hins opinbera á erfðaleigu. Þeir eiga þá rétt á að vinna af sér afgjaldið til þess að geta notið þeirra umbóta, er þeir gera á jörðinni. Eru oftast litlar líkur til, að niðjar þeirra geti notið þessara umbóta, og er því sjálfsagt, að þeir fái tækifæri til að vinna af sér afgjöldin. Ég mun ekki fara sérstaklega út í ákvæði III. kafla, um félagsræktun. Þar sem fjölbyggt er, í kaupstöðum, kauptúnum og þorpum, er gert ráð fyrir, að menn hafi með sér félagsskap um ræktun. Verður það ódýrara og á ýmsan hátt hagkvæmari. Þá hafa verið tekin upp í frv. ákvæði um verkfærakaupasjóð, og mun ég ekki rekja þau hér. En ég vil geta þess, að af vangá hefir fallið niður ákvæði um hámark þess styrks, sem hver bóndi má fá til verkfærakaupa, en ætlazt er til, að það hámark sé 300 kr. Ég tel sjálfsagt að setja þetta hámark, eða e. t. v. eitthvað ríflegra. Ég vil benda hv. landbn. á að athuga þetta atriði. Þá er V. kafli, um vélasjóð, og vísa ég að því er hann snertir til grg. frv. VI. kafli er um búferlaflutning. Þar eru nokkur ný ákvæði, og hygg ég, að grg. sýni nógsamlega, hvað fyrir okkur hefir vakað. Þá er VII. kafli. Í kaflanúmerinu hefir fallið niður einn stafur. Stendur þar VI. fyrir VII., og verður það leiðrétt. Þar eru ákvæði nokkru fyllri en þau, sem um erfðaleigulönd hafa gilt. Höfum við í því efni fengið ýmsar bendingar frá Pálma Einarssyni. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að þessu sinni að fjölyrða öllu meira um þetta máli. - Ég hefi rekizt á einstaka prentvillur, og má vera, að þær séu fleiri en ég hefi tekið eftir, en þær verða að sjálfsögðu leiðréttar og eru ekki þess eðlis, að ekki sé fyllilega sýnileg hin rétta meining. Ein af þessum prentvillum er í upphafi grg., þar sem talað er um, hvað aðrar menningarþjóðir hafi gert fyrir jarðræktina hver í sínu landi. Þar er sagt: „Þetta hafa aðeins þær þjóðir gert, sem hafa haft margþætta atvinnuvegi“. Þetta á að vera: „Þetta hafa eins þær þjóðir gert“ o. s. frv. - og vitanlega sér hver maður, að það á þannig að vera. - Svo er prentvilla á bls. 19, 1. línu, í samanburðinum á styrk samkv. jarðræktarlögunum nú og till. Þar stendur styrkur samkv. jarðræktarlögum kr. 7.50, en samkv. till. 8.50, og mismunurinn er náttúrlega ein króna, en ekki kr. 1.50, eins og þar stendur. Þetta sjá líka allir. - Svo er villa á bls. 43, og vantar þar í tvo dálka eitt 0, á að vera 2000–3000 og yfir 3000. Allt eru þetta auðsæjar villur, og vil ég biðja hv.þm. að taka þetta til greina. Nokkrar fleiri smávægilegar prentvillur hefi ég rekið mig á, en ég sé ekki ástæðu til að benda á það frekar. Mun ég því láta máli mínu lokið og geri það að till. minni, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til landbn.

*Jón Sigurðsson: Það er nú orðið nokkuð síðan vitað var, að ríkisstj. var að undirbúa breyt. á jarðræktarlögunum, og þessar breyt. koma víst fáum á óvart, sem þekkja hugarfar stjórnarflokkanna til Búnaðarfélags Íslands og annara þeirra manna, sem fremst hafa staðið í fylkingarbrjósti þeirra, er unnið hafa að ræktun landsins og mesta trú hafa haft á gróðurmagni íslenzkrar moldar. Ég mun ekki að þessu sinni ræða um frv. í heild, en aðallega snúa mér að þeim breyt, sem ætlazt er til, að gerðar séu á Búnaðarfélagi Íslands, og 1. kafli fjallar um. - Þegar jarðræktarlögin voru sett árið 1923, var það eitt af því, sem sett var inn í þau, að landbn. Alþingis skyldu kjósa tvo menn í stjórn. Þetta var gert með samkomulagi við þá stj. búnaðarfélagsins, sem þá sat. Út af þessu ákvæði var alltaf mikil óánægja innan búnaðarfélagsins, og það hafði síðar unnizt á, að þetta ákvæði var fellt niður. Það hefði því mátt vænta þess, að félagið fengi nú að vera í friði og starfa eftir þeim reglum, sem það hafði sett sér. En það er öðru nær en svo sé. Í 2. gr. frv. er það tekið fram, að val búnaðarmálastjóra skuli vera bundið samþykki landbrh. Með öðrum orðum, ef landbrh. sýnist, að búnaðarmálastjóri hafi ekki verið valinn eftir sínum geðþótta, þá getur hann sett þann mann, sem honum sýnist. Þetta var af hv.flm. stutt með því, að mikið ylti á góðri samvinnu milli landbrh. og búnaðarmálastjóra. Þessu vil ég ekki neita, en þá átti líka að gera ráð fyrir því, að ef nýr landbrh. yrði valinn, þá yrði búnaðarmálastjóri að víkja, ef ekki væri gott samkomulag um starfið; annars er ekki um að ræða tryggingu fyrir góðri samvinnu. Eins og allir vita, er oft skipt um landbrh., en hinsvegar er það svo um búnaðarmálastjóra, að þar virðist vera um starf að ræða, sem geti orðið æfistarf. Það er ekki gert ráð fyrir, að þessum manni verði vikið frá starfi af ráðh. Það er því aðeins gert ráð fyrir þörf á samvinnu á milli búnaðarmálastjóra og þess ráðh., sem skipar hann í fyrstu, en ekki verið að tryggja almennt góða samvinnu milli landbrh. og búnaðarmálastjóra, heldur hið gagnstæða. - Þetta er sú hliðin, sem veit að ríkisstj. Hin hliðin veit svo að stjórn búnaðarfélagsins, og er búnaðarmálastjóri þar sérstakur valdsmaður og getur farið sínu fram og þarf ekki að taka tillit til þess, sem búnaðarþingið ákveður, því að í 3. gr. segir svo: „Greini búnaðarmálastjóra og stjórn félagsins á, skal skjóta ágreiningsatriðinu til landbrh., er fellir fullnaðarúrskurð um málið.“ Hv. frsm. upplýsti, að þetta ætti aðeins við þau mál, er snerta þær framkvæmdir, sem búnaðarmálastjóra er með lögum þessum falið að annast í samráði við stj. félagsins, en þá vantar þetta í gr. og hefði átt að standa þar: „Greini búnaðarmálastjóra og stjórn félagsins á um stjórn og framkvæmdir“ o. s. frv. Eins og gr. er nú orðuð, má skilja hana þannig, að búnaðarmálastjóri geti alltaf tekið ráðin af búnaðarfélaginu í samráði við landbrh. Þá var annað atriði, sem hv.flm. lagði aðaláherzlu á, og það var breyt. á kosningu til búnaðarþings. Í framsöguræðu sinni og í grg- er lögð áherzla á tvær ástæður, sem séu fyrir því að breytu þessu kosningafyrirkomulagi. Í fyrsta lagi það, að bændur séu óánægðir með það fyrirkomulag, sem nú er, og í öðru lagi, að það sé afaróheppilegt og beint brot á almennum lýðræðisreglum. Ég hefi ekki orðið var við þessa óánægju hjá bændum, en ég hefi orðið var við hana annarsstaðar og skal víkja að því síðar. Svo sem til að sanna það, sem sagt er um óánægju bænda, er bent á það, að þeir hafi stofnað landssamband, og það á að vera sprottið af þessari óánægju. Þetta er vitanlega mesta fjarstæða og rökvilla. Það mætti engu síður halda því fram, að landsfundir framsóknarmanna væru sprottnir af því, að flokksmenn væru sáróánægðir með þm. sína. Landssambandið er ekkert annað en stéttarsamtök, og slík samtök geta verið ágæt og haft hvetjandi áhrif við hlið búnaðarþingsins. Landssambandið hefir nákvæmlega sömu afstöðu gagnvart búnaðarþinginu eins og flokkaþingin gagnvart flokkunum í þinginu. Svo er, eins og hv.flm. drap á, ekki hægt að koma öllum mönnum, sem eru áhugasamir um landsmál, á þing, og ekki heldur á búnaðarþing. Þessir fundir eru til þess að veita þessum áhugasömu mönnum tækifæri til að koma fram með skoðanir sínar. Það er því firra ein, að landssamband bænda sé á nokkurn hátt vantraust á búnaðarþingið, heldur þvert á móti, því að landssambandið vísar málum sínum til búnaðarþingsins. Sú óánægja, sem ég hefi orðið var við, er aðeins frá einum manni, og hefir þessi óánægja komið fram í málgagni Framsfl., Tímanum. Sá maður, sem hefir alið á þessari óánægju, er form. Framsfl.; hefir hann eftir föngum reynt að gera búnaðarþingið tortryggilegt og níða niður störf þess. Hann er ekki bóndi, og þegar talað er um vilja bænda, þá er ekki um hann að ræða sem neinn mælikvarða, enda vita allir, að þessi úlfúð hans við búnaðarþingið er af pólitískum rótum runnin. Þá er sú ástæðan, að kosningafyrirkomulagið sé óheppilegt og brot á almennum lýðræðisreglum. Þetta ákvæði er sett fyrir fáum árum undir stjórn Tryggva Þórhallssonar og með samþykki allra þeirra, er þá sátu á búnaðarþingi. Þetta skipulag, að félögin kjósi fyrst fulltrúa til þess að mæta á fundum búnaðarsambandanna og fulltrúar þessir kjósi síðan fulltrúa til búnaðarþings, er nákvæmlega það sama eins og í S. Í. S., og þetta fyrirkomulag telja hv.flm. frv. og aðrir þeir, sem að því standa, að sé bæði óheppilegt og beint brot á almennum lýðræðisreglum!! Nú mætti gizka á það, að hér þætti meira um vert, hvernig tækist að skipta því fé, sem búnaðarþingið hefir til umráða, að það þætti enn meira varða heldur en hvernig tekst að fara með fé það, sem S. Í. S. hefir með höndum, því að hvorttveggja eru prívatstofnanir, sem hafa mikilsverða þýðingu fyrir bændur. Nú er hægt að upplýsa það, að fé það, sem Búnaðarfélag Íslands fer með, er um eða innan við eina milljón kr. á ári, en aftur á móti hefir S. Í. S. nálega allan útflutning bænda í sínum höndum og auk þess megnið af innkaupum, og sú upphæð, sem þar kemur til greina, er ekki innan við eina millj. kr. á ári, heldur skiptir hún mörgum millj. kr., og er óhætt að fullyrða, að hagur bænda veltur mjög á því, hversu farið er með það fé. Það er því síður en svo, að þörf sé á að breyta þessu kosningafyrirkomulagi búnaðarfélagsins fremur en kosningafyrirkomulagi annara prívatfélaga hér á landi. En það hefir ekki heyrzt orð í þá átt, að þetta fyrirkomulag væri óheppilegt hjá S. Í. S. og að því þyrfti að breyta, og setti þó Alþingi á sínum tíma lög um S. Í. S. Eins og ég benti á, er þetta kosningafyrirkomulag eðlileg afleiðing af því skipulagi, sem á þessum félagsskap er á okkar landi, að hann byggir sig þannig upp stig af stigi, og ég hygg að þessu sé ekki í nokkru landi eins eðlilega og vel fyrir komið. En það, sem vakir fyrir form Framsfl. og öðrum þeim, sem að þessu standa, er, að þeir finna, að það er örðugra að koma pólitískum æsingum að við kosninguna, þegar þannig er kosið, heldur en þegar um beinar kosningar er að ræða og hægt er að ná til hvers einstaks kjósanda með pólitískum agitationum. Til búnaðarþingsins eru helzt kosnir þeir mennirnir, sem bændur trúa bezt fyrir málum sínum, án þess að spurt sé um pólitískar skoðanir þeirra, og þótt þeir hafi pólitískar skoðanir þá er ábyrgðartilfinning þeirra svo mikil, að þeir vilja ekki draga búnaðarfélagið niður í það pólitíska sorp, sem nú er til ætlazt með till. þessum, að það lendi í. Þá er ennfremur ein till., sem ég vil gera að umtalsefni, og er í svokölluðu ákvæði til bráðabirgða. Þetta ákvæði virðist sanna það, að þrátt fyrir það, þótt þetta frv. hafi verið lengi í smíðum, þá hafi það verið samið í svo miklu flaustri, að ekki hafi þeir, sem við smíði þess áttu, gefið sér tíma til að gá í lög Búnaðarfélags Íslands til þess að sjá, á hvern hátt það gæti breytt lögum sínum, svo að löglega væri að farið. Í bráðabirgðaákvæðinu er svo ákveðið, að þegar lög þessi hafi öðlazt staðfestingu, skuli landbrh. hlutast til um, að stjórn Búnaðarfélags Íslands kveðji búnaðarþing til aukafundar, og þetta búnaðarþing á að hafa komið saman svo snemma, að nýjar kosningar til búnaðarþings samkv. þessari löggjöf geti verið búnar fyrir næstkomandi áramót. Nú er það þannig samkv. lögum búnaðarfélagsins, að ekki er heimilt að halda búnaðarþing nema annaðhvort ár, og næsta þing verður ekki fyrr en á næsta ári, og þessum lögum er ekki hægt að breyta nema á búnaðarþingi. Með þessu ákvæði er svo til ætlazt, að kallaður sé saman aukafundur, sem ekkert lagalegt gildi hefir, og sá fundur á svo að breyta þeim lögum, sem kosið er eftir. Það sýnir, hve hlýjan hug og hve mikla virðingu þessir menn bera fyrir Búnaðarfélagi Íslands, að þeir skuli bjóða því önnur eins sómaboð. Ég sé ekki annað en allt þetta stefni að því að gera búnaðarfélagið að gólfþurrku, sem ósvífinn ráðh. geti farið með eftir geðþótta sínum, og kosningar til búnaðarþings að pólitísku æsingamáli, og loks að því, að þröngva búnaðarþinginu til þess að breyta lögum sínum á algerlega ólöglegan hátt. Ég minntist á það áðan, að búnaðarfélagið væri sjálfstætt félag, og hv.flm. sagði líka í ræðu sinni, að það væri prívatfélag. Ég held, að þetta félag hafi notið óskoraðs trausts þings og þjóðar. Því hefir verið falið að úthluta jarðræktarstyrk, og mörg önnur vandasöm trúnaðarstörf hefir það leyst af hendi. Það er þess vegna mjög eðlilegt, þegar slíkt frv. kemur fram, að ýmsum verði það fyrir að spyrja, hvað Búnaðarfélag Íslands hafi unnið til saka, sem gefi ástæðu til þess, að það sæti slíkri meðferð. Hefir það svikizt um að leysa þau verk af höndum, sem því hefir verið trúað fyrir? Ég veit ekki til þess, að svo sé, og hefi engar kvartanir heyrt um það. Ég held, að bæði framkvæmd jarðræktarlaganna og önnur þau mál, sem félagið hefir haft til framkvæmda, hafi það reynt að fara með eftir beztu getu. Vafalaust hefir orðið misbrestur á í einhverju atriði, en það hefði líka efalaust orðið svo hjá hverjum, sem með öll þessi vandamál hefði farið. Þá er annað spursmál. Hefir félagið farið illa með það fé, sem það hefir haft til umráða? Ég held ekki. Það má ef til vill einhversstaðar tylla tá á misfellu, en með þetta fé hefir alltaf verið þannig farið, að ráðh. hefir samþ. þá áætlun, sem búnaðarþingin hafa samþ., og nú síðast staðfesti núv. landbrh. orðalaust þá áætlun, sem síðasta búnaðarþing setti. Það virðist því svo sem hann hafi ekki haft neitt sérstakt út á hana að setja. Þá er það síðasta, sem mig langar til að spyrja um og vikið er að í grg. Hvaða félagsskapur bænda er það, sem Búnaðarfélag Íslands hefir vanrækt, en er þó innan þess verkahrings? Í grg. er verið að gefa það í skyn, að svo sé um sum þau félagsmál, sem búnaðarfélagið hafi ætlað sér að varðveita, eða séu innan þess ramma, sem það hafi sett sér. Mér er það ekki heldur kunnugt, og vildi ég fá upplýsingar um það, hvaða mál það var sérstaklega, sem Búnaðarfélag Íslands hefir vanrækt. Ég tel, að þær breyt., sem hér um ræðir, muni algerlega kyrkja félagið, og mér liggur við að segja, að það væri eins gott að leggja félagið niður sem slíkt eins og að afhenda pólitískum ráðh. yfirráð yfir félaginu, svo að hann geti leikið með það eftir sínum geðþótta. Annars er ég hissa á því, að þetta skuli eiga að ganga yfir búnaðarfélagið eitt. Það eru til stór félög, sem njóta stuðnings þess opinbera, t. d. S. Í. S., sem nýtur a. m. k. óbeinlínis miklu hærri styrks of opinberu fé heldur en búnaðarfélagið. Hvað ætli stuðningsmenn þessa frv. mundu segja, ef S. Í. S. væri tekið svipuðum tökum eins og gert er ráð fyrir að taka Búnaðarfélag Íslands? Ég er hræddur um, að það kæmi hljóð úr horni, ef slíkt kæmi fram. Að endingu vil ég benda hv.þm. á það, að Búnaðarfélag Íslands er annað eða þriðja elzta félag þessa lands, og það á 100 ára afmæli á næsta vetri, þegar tekið er tillit til þess félags, sem var undanfari þess. Ég verð að segja, að það eru kaldar kveðjur, sem þessu merkilega félagi eru sendar með þessu frv., og ég hafði satt að segja hugsað mér, að hæstv.ríkisstj. mundi færa Búnaðarfélagi Íslands aðra afmælisgjöf á 100 ára afmæli þess en þá, að leggja það að hálfu leyti niður, eins og hér á að gera.

Frsm. (Ingvar (Pálmason): Þar sem allshn. hefir ekki unnizt tími til að taka til athugunar þær aths., sem hæstv.atvmrh. gerði við 1. umr., þá vil ég mælast til, að það verði tekið út af dagskrá.

*Jón Sigurðsson: Ég mun verða stuttorður að þessu sinni. Síðan ég talaði og hv.flm. svaraði, hafa tveir hv.þm. talað á undan mér, og þeir hafa eðlilega komið inn á ýmislegt af því, sem ég ætlaði að svara. Ég mun þess vegna ekki fara að endurtaka það í neinum verulegum atriðum, en aðeins minnast á örfá atriði. Aðalatriðið í þessu máli er viðvíkjandi búnaðarfélaginu, sem er það, sem ég sérstaklega drap á í minni ræðu. Það, sem hefir unnizt við þessar umr., er, að það er viðurkennt, að yfir Búnaðarfélag Íslands á að setja starfsmann, sem getur farið sínu fram, hvað sem stjórn Búnaðarfélags Íslands og búnaðarþing segja, ef hann aðeins hefir meðhald ráðh. Hann getur þess vegna bæði hundsað búnaðarþing og stjórn Búnaðarfélags Íslands. Ég get ekki betur séð en að þegar svo er komið, þá sé frjálsræðið orðið lítið og tæplega hægt að segja, að hér sé um óháðan félagsskap að ræða. Völdin í félagsskapnum eru þess vegna, eins og ég sagði áður og haldið hefir verið fram, ekki lengur í höndum bænda eða fulltrúa þeirra, heldur eru völdin í raun og veru lögð í hendur landbrh. eða þeim stjórnmálaflokki, sem fer með völdin í það og það skiptið. En það skrítna við þetta er, að þetta skipulag tryggir alls ekki þá góðu samvinnu, sem hv.flm. var að tala um í sinni ræðu. Mér virðist, að þessi breyt. sé sýnilega miðuð við það eitt að gagna núverandi valdhöfum, sem er samkv. frv. ætlað að skipa fyrsta búnaðarmálastjórann. Þá var hv.flm. mjög fjölorður um þær breyt., sem ætti að gera á kosningafyrirkomulaginu. Hann gat ekki neitað því, að við kosningar til búnaðarþings væri fylgt sömu reglum eins og við kosningar til aðalfundar Sambands íslenzkra samvinnufélaga. Hann sagði, þegar hann var að tala um þetta, að kosningar til búnaðarþings væru nánast brot á öllum lýðræðisreglum og að þetta væru alls ekki sambærilegar stofnanir, S. Í. S. og búnaðarþing, eins og ég hafði þó bent á. Ég vil benda á það, að hvorttveggja þetta félag er bændafélag, og bæði byggð upp á sama hátt. Í S. Í. S. eru félagadeildir í hverjum hreppi; þær safna sér saman í heildir, þar sem kaupfélögin eru, en þau eru hliðstæð búnaðarsamböndunum hjá búnaðarfélagsskapnum, og að lokum kemur svo S. Í. S. sem er hliðstætt Búnaðarfélagi Íslands. Hvortveggja þessi félagsskapur er því hliðstæður og byggður upp á sama hátt. Það er því ekki nema eðlilegur hlutur, að það gildi mjög svipaðar reglur um kosningar í báðum þessum félögum. Nú hefir ekki komið hreyfing um það, hvorki frá stjórn Sambandsins eða þeim, sem eiga við þessi ákvæði að búa, að breyta ákvæðum Sambandsins á þá lund, sem hér er farið fram á. Hann vildi færa það fram sem ástæðu, að þetta væri ekki sambærilegt að því leyti, að Búnaðarfélag Íslands hefði með höndum ýmis störf fyrir ríkisstj. Það er alveg rétt, að það hefir hingað til haft með höndum mörg störf fyrir ríkisstj. En það hefir S. Í. S. líka. Ég veit ekki betur en það hafi haft áburðarsöluna, og líka mun það hafa kartöflusöluna, sem hlýtur að verða mjög stórt fyrirtæki. Þessi félög eru því fullkomlega sambærileg, og það var fullkomin ástæða til þess fyrir mig, þegar ég tók þessi tvö félög og benti á, að aðstaðan hjá þeim væri lík. Þá hefir S. Í. S. verið tryggður mikill óbeinn styrkur með ákvæðum samvinnulaganna. Hér er því um félög að ræða, sem eru algerlega hliðstæð, og sé kosningafyrirkomulagið talið óhafandi hjá Búnaðarfélagi Íslands, hlýtur í því að felast viðurkenning þessara sömu manna um, að það sé það einnig hjá hinni stofnuninni. En ég skal játa, að þetta út af fyrir sig er ekki neitt aðalatriði í þessu máli. Aðalatriðið er það, að hvergi liggja fyrir óskir frá bændum um, að þessu kosningafyrirkomu lagi sé breytt. Ég hefi alls ekki orðið var við, að þetta væri orðað, ekki einu sinni á landsfundum bænda, en hv.flm. vitnaði mjög í það, að landssamband bænda hefði verið stofnað af því, að menn hefðu verið óánægðir með kosningafyrirkomulag Búnaðarfélags Íslands. Ég hefi nú nokkuð fylgzt með störfum landssambandsins, og ef það hefði verið stofnað í þeim tilgangi, sem hv.flm. vildi telja, hlaut það að verða eitt af þess fyrstu verkum að samþ. áskorun um að breyta lögum búnaðarfélagsins. En mér er ekki kunnugt um eina einustu áskorun frá landsfundum bænda um að gera neitt slíkt. Það virðist ljósasta sönnunin fyrir því, að þetta, sem hv.flm. er að ræða um, er ekkert nema hans eiginn hugarburður. Aftur hafa legið fyrir á undanförnum árum mjög ákveðnar áskoranir, bæði frá landsfundunum, búnaðarsamböndum og fundum víðsvegar um land um það, að B. Í. fengi full umráð allra sinna mála, ekki aðeins vald yfir búnaðarmálastjóra, heldur hefði líka rétt til að skipa stjórn félagsins að öllu leyti. Þær áskoranir hafa bæði legið fyrir búnaðarþingi og Alþingi. En setjum svo, að einhver fótur væri fyrir því, að þær óskir séu uppi, sem hv.flm. talar um, - því þá ekki að láta bændur sjálfa um að kippa þessu í lag? Þetta er þeirra félagsskapur, - og hverjum stendur nær en einmitt þeim sjálfum að lagfæra slíki og koma fram með rökstuddar till. um, á hvern hátt það skuli gert? En tilfellið er, að þeir, sem að þessu máli standa, hafa enga trú á þessum fullyrðingum sínum um óskir bænda. Og af því, sem fram er komið, er þannig fyllilega ljóst, að þeir trúa bændum alls ekki fyrir því að ráða, hvernig þeir velja sér fulltrúa. Þeir hvorki trúa þeim eða treysta til þess. Traustið er nú einu sinni ekki meira en þetta. Það, sem þeir stefna að, það er ekki að leggja þetta á vald bændanna sjálfra og ætla þeim að ráða þessum málum, eins og öðrum félagsmálum sínum, heldur hugsa þeir sér að kúga þetta fram með valdboði frá Alþingi og ríkisstj. Það er þetta, sem ég átel. Það má vel vera, að slíkar breyt., sem hér er um að ræða, hafi einhvern rétt á sér. Það má vel vera, að æskilegra væri, að búnaðarþingið væri eitthvað fjölmennara og gæti setið lengur að störfum heldur en nú er. En það kostar peninga, stóraukin útgjöld, og búnaðarþingið hefir ekki talið, að Alþingi væri ennþá svo ríflegt á fjárframlög til búnaðarfélagsins, að ástæða væri til að verja miklu meira en nú er gert til þingsetunnar, og að því fé, sem það hefir til umráða, væri betur varið til annara þarflegra framkvæmda, sem alltaf kalla að. Ég tel því, eins og ég sagði áðan, að það komi ekki til mála, að búnaðarþing fari að gera slíkar breyt. eftir valdboði. Hitt stendur alltaf opið fyrir fulltrúa bænda, að koma fram með till. um þær breyt., sem þeir telja nauðsynlegar á hverjum tíma, jafnt þessar sem aðrar. Ég segi fyrir mig sem búnaðarþingsfulltrúi, að ef ég ætti sæti á næsta búnaðarþingi, mundi ég ekki sjá mér fært að taka á móti öðru eins valdboði eins og hér er lagt til að leggja á búnaðarfélagið. Ég skal svo ekki hafa þetta miklu lengra, þótt eitt og annað sé, sem ég hefði e. t. v. ástæðu til að svara. Hv. flm. var að gera sér það til gamans að taka upp eftir mér orð og brot úr setningum, slíta þau úr samhengi og leggja svo út af því. Slíkt er alltaf hægt að gera, og reka svo ofan í viðkomanda það, sem hann aldrei hefir sagt í því sambandi, sem látið er heita. En um það ætla ég ekki að ræða. Ég hefi haldið mér stranglega við það efni, sem hér liggur fyrir til umr.Hv. flm. virtist vera undrandi yfir því, að ég spurði um. hvers búnaðarfélagið ætti að gjalda, er slíkum fantatökum - mun ég hafa sagt - á að beita við það, eins og ég tel hér um að ræða. Hann taldi, að hér væri ekki um neina refsingu að ræða eða neitt slíkt; þetta væru aðeins bætur. Það má vel vera, að þegar honum er skipað eitthvað með valdboði, þá telji hann það bætur einar, og að hann sé fús að kyssa á vöndinn, ef svo mætti segja, og þyki það vel hlýða á allan hátt. Það gladdi mig þó, að hann lýsti að endingu yfir, að hann hefði þá trú, að hver sú stj. eða sá landbrh., sem reyndi að þrengja kosti búnaðarfélagsins, mundi ekki verða langlífur í ráðherrasæti. Ég hefi líka þessa trú og vænti, að svo fari einnig í þetta sinn.

Páll Zóphóníasson Af því að ég hefi dálitla sérstöðu gagnvart I. kafla frv., sem líklega engir aðrir hv.þm. hafa, og kem þess vegna til með að verða að sætta mig við það, sem ég tel næstbezt, tel ég rétt að segja nokkur orð, svo að það a. m. k. sjáist, hver mín skoðun er. Mín skoðun er sú, að nú heyri undir búnaðarfélagið fjöldi verkefna, sem á það er dembt, en stjórnarvöldin í landinu ættu í raun og veru að sjá um. Þess vegna lít ég svo á, að búnaðarmálastjóri eigi að standa beint undir ríkisstj., eins og t. d. vegamálastjóri, sem hefir á hendi framkvæmdir fyrir ríkisvaldið. Þar með er ekki sagt, að búnaðarfélagið eigi að hætta störfum. Það hefir mörg önnur störf en þau, sem það vinnur fyrir löggjafarvaldið. Þess vegna er það ekki rétt, sem hv.þm. sagði, að við, sem höfum þessa skoðun, viljum leggja búnaðarfélagið niður. En framkvæmd jarðræktarlaganna heyrir ekki að neinu leyti undir umráð íslenzkra bænda né lagasetning um búfjárrækt, sandgræðslu o. fl. Ég gæti talið upp heilan hóp af slíkri löggjöf, sem Búnaðarfélag Íslands sér um framkvæmd á, en heyrir alls ekki undir félagsskap bænda. Ætti ríkið sjálft að hafa sérstakan mann, sem sæi um framkvæmd þeirra. Hin störfin, sem virkilega heyra bændunum til, er leiðbeininga- og upplýsingastarfsemin. Þessi störf á búnaðarfélagið að halda áfram að annast. Ég veit ekki, hvort nokkur hér á hv. Alþingi hefir þessa skoðun. En af því að sagt hefir verið, að þeir, sem þessa skoðun hafa, þori ekki að láta hana koma fram vegna þess, hvað hún væri óvinsæl, þá skal ég lýsa því yfir, að ég hefi haft þessa skoðun og haldið henni fram um mörg ár og þorað að láta hana koma fram, hvenær sem var. Enda verður það svo, að sú skoðun á eftir að sigra, þó ekki verði nú, þá síðar. Það er allsstaðar gangur málsins. Svo hefir það verið t. d. í Noregi og Finnlandi, og svo verður þetta hér, að eftir því, sem ríkið felur félaginu að fara með fleiri mál og styrkir það meira, eftir því dregur að því, að ríkið taki sjálft eftirlitið. En hvort þetta verður 1940 eða 1945, skal ég láta ósagt, en að því kemur, þó að það hafi ekki byr nú. Þessa skoðun mína þori ég að láta koma fram, hvar og hvenær sem er.

*Eiríkur Einarsson: Ég skal ekki teygja umr. mikið, en vildi aðeins vekja athygli á einu atriði, sem ég hefi ekki tekið eftir, að aðrir hafi haft orð á. Ég tel þetta skipta töluvert miklu máli og vildi þess vegna hreyfa því, áður en málið fer til hv. landbn. Þetta atriði snertir 11. gr. frv., þar sem takmörk og reglur eru sett fyrir því, hve mikinn styrk skuli borga út til einstakra býla með hliðsjón af því, hve mikinn styrk þau hafi fengið áður, og þar sett það hámark, að ef býlið sé búið að fá 5000 krónur, þá valdi það styrksviptingu með öllu, nema eftir sérstökum ákvæðum frv. Ég játa það fúslega, að það er réttmætt að setja skerður við því, að einstakir máttarmiklir menn geti gleypt allan jarðræktarstyrkinn frá fjöldanum, og jafna honum á sem réttastan hátt á milli sveitabúanna. En þrátt fyrir það, þá álít ég þetta varhugavert, eins og frá því er gengið hér í 11. gr. þessa frv. Ég skal nú reyna að skýra það höfuðatriði, sem fyrir mér vakir, með einföldu dæmi. Nú eru tvær sveitajarðir, sem eiga lönd saman. Á annari þeirra hafa nú á tíma jarðræktarlaganna verið gerðar miklar umbætur. Þar hefir upprunalega verið kargþýft tún og lélegar engjar, en það hefir verið lögð mikil stund á það í krafti jarðræktarlaganna að gera jörðina að betri eign, og býlið er búið að fá þann styrk, sem hér er settur sem hámark. 5000 krónur. Á hinni jörðinni, sem er við hliðina á þessari, er frá náttúrunnar hendi grasgefið tún og sléttlent og engjar sléttar, svo að þegar allt kemur til alls og þegar búið er að verja 5000 krónum til annarar jarðarinnar, en engu til hinnar, þá má ekki á milli sjá um verðgildi þessara jarða, og við skulum segja, að þær séu álitnar jafnverðmætar og séu báðar nýseldar fyrir sama verð og aðkomnir ungir bændur séu orðnir eigendur þeirra. Þá er aðstaða þeirra ákaflega ólík. Báðir vilja þeir gera meiri umbætur á jörðunum, og stendur þá öðrum þeirra opin leið til að verða aðnjótandi mikils styrks, en hinn er sviptur þeim möguleika að fá nokkurn styrk. Ég held, að það sé ekki um þetta að villast eftir orðalagi 11. gr., því að þar er í upptalningunni alltaf miðað við býli, en ekki við ábúanda, og að það sé býlið, sem sé háð þessu hámarksákvæði. Ég álít samkv. þessu dæmi, sem ég tók, að þetta geti komið ósanngjarnlega niður, þar sem um tvo bændur er að ræða, sem búa á jafndýrum jörðum, og annar getur orðið fulls styrks aðnjótandi, en hinn er sviptur öllum styrk, en báðir vilja gera umbætur á jörðum sínum. Ég vænti, að hv. landbn. taki það til rækilegrar athugunar, að þannig getur orðið hið mesta óréttlæti, þar sem miðað er við býli, en ekki við ábúendur. Það gæti og verið stigsmunur á þessu, eftir því hvernig á stendur, og ætti að vera. Ég get tekið það fram í þessu sambandi, að þar sem býli var óbyggilegt, en með dugnaði er búið að gera það að sæmilegri jörð, og þá búið að eyða öllum möguleikum fyrir áframhaldandi jarðræktarstyrk, - því það, sem jörðin er þá orðin, er hún orðin í krafti jarðræktarlaganna, - þá er það hart lögmál undir að búa, að vera þannig sviptur tækifæri til þess að auka ræktunina áframhaldandi. T. d. ef roskinn bóndi með tveimur sonum sínum stefnir að því að gera jörðina þannig, að henni megi skipta á milli þeirra, þá hefir hann sjálfur svipt þá tækifæri til aukinnar ræktunar. Þessar skorður eru óeðlilegar og geta orðið hreinasta ranglæti. Og ég vildi benda á þetta, af því að það hefir ekkert verið nefnt áður. Þá var eitt atriði, sem ég tók eftir í ræðu hv.flm., þegar hann talaði um skiptingu á styrk til nýræktunar og ræktunar í túni. Hann taldi rétt að gera mun á þessum styrkveitingum, vegna þess að nýræktin væri mun erfiðari. Það er rétt, að nýræktin er erfiðari, en að gera verulegan mun á þessu tvennu álít ég varhugavert. Ég álít, að lögin þurfi á sérstakan hátt að hvetja bændur til að rækta hin gamalræktuðu tún. Mér finnst, að hér hafi sézt yfir það, hve gömlu túnin eru orðin góð jörð. og að það er þess vegna mikið hagsmunamál fyrir bændur að gera gömlu túnin véltæk og ágæt, áður en byrjað er á nýræktun. Það væri ekki ástæðulaust að hvetja sérstaklega til að rækta fyrst og fremst hin gömlu tún. Bændur hafa stundum verið of djarfir í því að taka magra mold til ræktunar, og svo kemur til þess, sem erfiðast verður, að uppfóstra ræktunina og fita landið. Þetta er mér sérstaklega hugleikið, að komi fram til athugunar fyrir hv. landbn. Ég vil svo aðeins að lokum láta þá heildarskoðun mína á þessu frv. í ljós, að mér sýnist stefna þess vera sú, að keyra sem mest undir ríkisvaldið og smækka olnbogarúm þegnanna til að ráða sjálfir yfir málum sínum. Ég álít þessa stefnu skaðlega. Ég veit, að bændur fylgjast vel með þessu máli, og þeir eiga sjálfsagt eftir að segja, hvort þeim finnst, að Alþingi hafi tekizt giftusamlega afgreiðsla þessa máls eða ekki. En því frjálsari sem almenningur fær að vera fyrir ríkisvaldinu, því betur finnst mér vera.