Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég vil geta þess vegna þess sem hv. 6. þm. Vestf. nefndi að þó að þess sé ekki getið kannski í efnisyfirlitinu er í pésanum þeim arna getið nokkuð um byggðamál, en það er rétt hjá hv. þm. að þess mun ekki getið í efnisinngangi. Hv. þm. ræddi þessi sömu mál hinn 4. nóv. sl. og vitnaði í að hún hefði heyrt á förnum vegi fyrir vestan fólk sem hefði rætt við hv. þm. og sagt að mikilvægast af öllu nú væri að vextir lækkuðu, skuldbreytingar yrðu í sjávarútvegi og fleiri ráðstafanir aðrar kæmu fram. Það vill svo vel til, þó að það sé kannski ekki til fyrirmyndar að umræður hafi dregist um hálft ár, að það hefur þó gerst það sem hv. þm. vonaðist til og viðmælendur hv. þm. að vextir hafa lækkað og skuldbreytingar hafa verið gerðar og nú á þessum þingfundi í dag hafa frekari aðgerðir verið ræddar þannig að að þessu leyti til hefur hv. þm. orðið að ósk sinni.

Virðulegi forseti. Vissulega fletti ég lengra en í efnisyfirlitið yfir þessa bók, hvítbók ríkisstjórnarinnar. Ég hef lesið hana mjög vel og vandlega og það er alveg rétt að sums staðar koma mál sem hægt er að tengja byggðamálum, samgöngumál og öll mál eru byggðamál, en enginn sérstakur kafli er þó tileinkaður þeim málum. Í öðru lagi gat hæstv. forsrh. um að mér hefði orðið að ósk minni um það sem ég ræddi fyrr í haust um byggðamálin. Þá ræddi ég mikið um vexti og stöðu sjávarútvegsins. Vextir hækkuðu mikið um leið og hæstv. ríkisstjórn tók við völdum og þá var því lofað að þeir mundu lækka strax á því hausti, haustinu 1991. Ég er ekki í vafa um það að vegna þess að það gerðist ekki er staða atvinnufyrirtækjanna og ekki hvað síst sjávarútvegsins einmitt sú sem hún er. Það hefði verið nauðsynlegt að þessir vextir hefðu getað lækkað á þeim tíma sem ríkisstjórnin hafði stefnt að. Vissulega fagna ég því að það skuli vera á döfinni núna að gera sértækar ráðstafanir í sjávarútvegi og að við erum að ræða í þinginu í góðu samkomulagi allra flokka að gera þessar sértæku ráðstafanir. En það var líka það sem við ræddum um í haust þegar verið var að byrja að ræða byggðamál, en þá var hæstv. ríkisstjórn alls ekki á þeim nótum að það þyrfti neinar sértækar ráðstafanir.

Herra forseti. Ég vil leyfa mér að inna forseta eftir því hvað er fyrirhugað um fundahöldin frekar hér í kvöld eða reyndar í nótt með hliðsjón af því að þetta er nú þegar orðinn nokkuð langur dagur hjá okkur á Alþingi, fundahöld búin að standa síðan snemma í morgun í sumum nefndum þingsins og síðan meira og minna samfelldur fundur síðan 11 í morgun, eða í gær ef ég man rétt. Það er búið að afgreiða fjölda mála milli umræðna og hér hafa verið tekin fyrir telst mér til ein 15--17 mál. Og með hliðsjón af þessu öllu vildi ég spyrja hæstv. forseta hvað hann hyggst fyrir eða hver er ætlunin með frekara fundahald. Ef ekki eru margir á mælendaskrá í þessari umræðu, sem miklar þrautir hafa nú verið samfara að ljúka, þá mun ég ekki gera athugasemd við það af minni hálfu að henni verði lokið, en ég mundi gjarnan leyfa mér að leggja það til að þar yrði líka látið við það standa og ekki tekin fleiri mál fyrir af annars þeirri löngu dagskrá sem starfað er eftir á fundinum. Það fýsir orðið ýmsa þingmenn að komast til síns heima og taka á sig náðir og hvíld og einhverjir mundu hugsanlega leyfa sér að láta sig hverfa úr húsinu ef hæstv. forseti gæti fullvissað okkur um að ekki yrðu tekin fyrir fleiri þingmál. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. forseta hvernig þessu sé háttað.

Forseta er ljúft að svara því. Forseti stefnir að því að ljúka þessari umræðu. Það hafa verið kröfur hér alveg síðan í nóvember að þessari umræðu yrði lokið og hann mun ekki ljúka fundi fyrr en henni er lokið. Það er alveg ljóst. Einnig var rætt um það á fundi með þingflokksformönnum að það væri mjög æskilegt að ljúka einnig umræðu um 7. dagskrármálið, Skipaútgerð ríkisins, og forseti mun freista þess og vill biðja menn um að íhuga það meðan við ljúkum þessari umræðu um byggðamálin hvort þeir geti fallist á þau tilmæli að umræðu um Skipaútgerð ríkisins verði lokið.

Virðulegur forseti. Ég segi það alveg ákveðið að það er ekki samkomulag um það við okkur að farið verði í umræðu um Skipaútgerð ríkisins eftir að þessi umræða hefur staðið svo lengi sem raun ber vitni. Um það er ekki samkomulag. Ég taldi að það væri um það samkomulag að ljúka þessari umræðu og þá mundu menn taka því þó að það tæki langan tíma, en að það yrði ekki farið í að taka nýtt mál til umræðu eftir miðnætti ef þessi umræða teygðist það lengi. Og það hefur nú sýnt sig. Nú er klukkan farin að ganga eitt og hér er umræðu enn ekki lokið. Ég mótmæli því að Skipaútgerð ríkisins verði tekin á dagskrá eftir að þessari umræðu er lokið. Ef það verður gert þurfum við að láta menn vita sem hafa hugsað sér að taka þátt í þeirri umræðu og fá þá í þingið. Ég óska eindregið eftir því að það verði ekki gert.

Forseti mælist eindregið til þess við þingmenn og fulltrúa þingflokka að þeir tefji ekki umræður um Byggðastofnun og noti tímann á meðan þær ræður verða fluttar sem hér á eftir að flytja um það mál og velti fyrir sér með forseta, sem er í húsinu, að fulltrúar þingflokkanna ræði málin og reyni að komast að niðurstöðu þannig að við tefjum ekki umræður hér.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það, sem hér hefur komið fram, að mér þykir mjög óeðlilegt ef það verður reynt að taka fyrir mál sem ekki er sátt um að taka fyrir einhvern tíma um nótt. Mér finnst það óheppilegt og ég held að það hljóti að vera hægt að ná sáttum um að hafa aðra tilhögun á því. Mér þykir illt að heyra ef á að draga það lengi að fá það á hreint hvort sá skilningur okkar að þetta eigi ekki að koma á dagskrá verði sameiginlegur. Ég get ekki ímyndað mér annað en sú verði niðurstaðan og ég held að það sé ekki eftir neinu að bíða að komast til botns í því máli. Það varðar okkur sem ætlum að taka þátt í umræðum í þessu máli eða öðru töluverðu hvernig framvindan verður og hvernig það er fyrirhugað og því langar mig til þess að biðja forseta að greina okkur ögn nánar frá því hvernig þessu samráði verður háttað og hvort það verður þá ekki gert án tafar að ganga í það verk að fá á hreint hvort hér á að reyna að taka fleiri mál á dagskrá eða ekki. Ég tel það mjög óheppilegt.

Forseti mælist til þess við hv. fulltrúa þingflokkanna að þeir ræði við forseta Alþingis, sem er hér í húsinu, um þetta mál á meðan umræðurnar um Byggðastofun fara fram þannig að þeim umræðum verði örugglega lokið. Það er mikið kappsmál og hefur verið kappsmál alls þingsins um margra mánaða skeið að þessari umræðu verði lokið og mér finnst furðulegt ef það á nú að fara að tefja fyrir henni á meðan menn geta ræðst við og það er samkomulag um að halda henni áfram. Ég bið menn um að ræða við forseta Alþingis, sem er hér, um þetta mál á meðan.

Herra forseti. Mér finnst hæstv. forseti vera óþarflega stífur. Það er ekki venjan að fara strax að tala um alvarlegar tafir á umræðum þó að menn eigi örstutt orðaskipti um tilhögun fundahalds þegar þannig háttar til eins og hér er gert. Það er alvenjulegt við slíkar aðstæður og þegar þessi tími sólarhrings er kominn að menn beri sig aðeins saman um hvernig háttað er til fundahaldinu. Ástæðuna til að ég spurði skýrði ég, að það væru kannski ýmsir hér í húsinu sem ekki hafa viljað fara úr húsi á meðan enn gæti komið til að ný mál yrðu tekin á dagskrá en vildu gjarnan fá í það niðurstöðu og það sem fyrst. Það var þess vegna fullkomlega eðlilegt að beina þessari spurningu til forseta og láta á það reyna hvort hæstv. forseti treysti sér til að úrskurða um það. Ég lagði til við hæstv. forseta að hann tæki af skarið og fullvissaði okkur um að úr því að komið væri miðnætti og rúmlega það, þá mættu þingmenn treysta því að ekki yrðu tekin fyrir ný dagskrármál. Að sjálfsögðu var ekki af minni hálfu ætlunin að tefja á nokkurn hátt fyrir þessari langþráðu byggðaumræðu, enda tel ég ekki að ég hafi gert það og ég tel að orð forseta um það hafi verið óþörf þar sem það geti ekki flokkast undir tafir eða athafnir í þá veruna að spyrjast fyrir um tilhögun fundahalds eins og við höfum verið að gera. Ef það stendur að hæstv. forseti treystir sér ekki til þess að verða við þessum óskum okkar eða fallast á tillögur um að ný mál verði ekki tekin fyrir, þá verðum við auðvitað að una því. En ég hefði talið miklu meiri myndarbrag að því af hálfu forseta ef hann hefði tekið af skarið og það hefði án efa haft góð áhrif á andrúmsloftið og heilsu manna o.fl.

Forseti hefur beint því til fulltrúa þingflokkanna að þeir ræði við forseta Alþingis, sem er hér í húsinu, um framhaldið og það gerist á meðan við höldum áfram umræðum um byggðamálin. Forseti væntir þess að menn fallist á þessa tillögu hans og gefur í trausti þess 1. þm. Norðurl. e. orðið um skýrslu Byggðastofnunar.

Virðulegi forseti. Einhvern tíma á haustdögum barst hv. alþm. svohljóðandi bréf frá skrifstofu Alþingis, að vísu ódagsett, þess vegna segi ég einhvern tíma á haustdögum því að ég man ekki lengur alveg nákvæmlega hvenær það var, með leyfi forseta: ,,Ársskýrsla Byggðastofnunar 1990. Um leið og útbýtt er til þingmanna ársskýrslu Byggðastofnunar fyrir árið 1990 er minnt á að umræða um skýrsluna fer fram mánudaginn 4. nóv. nk., þ.e. fyrsta föstudag eftir þinghlé, sbr. starfsáætlun Alþingis 1991--1992. Umræðan hefst með framsöguræðu forsrh. Stefnt er að því að ljúka umræðum þennan dag.`` Umræða þessi hefur nú staðið nokkuð lengi, virðulegi forseti, af því að hún hófst þennan dag, 4. nóv. 1991, hélt áfram 26. nóv. 1991 og síðan e.t.v. væntanlegt að henni ljúki 16. maí 1992. Að vísu með nokkrum hléum hvað svo sem söguskýrendur kunna síðan að geta sagt um þessa ítarlegu og löngu umræðu þegar menn minnast hennar síðar hvort heldur það er nú í gamni eða alvöru. En umræða þessi hefur verið ítarleg og margt komið fram í henni þannig að ég ætla ekki að taka í hana mjög langan tíma. Ég vonast til þess að þær óskir sem hæstv. forseti setti fram áðan og ég hygg að flestir þingmenn geti tekið undir standi, að umræðu ljúki nú áður en mjög langt líður. Það hefur hins vegar valdið nokkurri umræðu í þinginu og ekki síst virðist það hafa valdið hæstv. forsrh. nokkru hugarangri hversu lengi þessi umræða hefur staðið, hversu ítarleg hún hefur verið og hvernig menn hafa hagað hér máli sínu og á það kannski ekki síður við um stjórnarliða en okkur stjórnarandstæðinga. Og ég verð að segja það, virðulegi forseti, að það eru mér nokkur vonbrigði hvernig hæstv. forsrh. hefur á stundum talað til þingmanna. Mér finnst hann hafa á stundum lítilsvirt þá með ummælum sínum um það hvernig þeir hafa varið tíma sínum í hv. Alþingi og þá, eins og ég sagði áðan, ítrekað vitnað til þessarar sérstöku umræðu þó svo að hann hafi vissulega talað um málflutning um ýmis önnur mál og verður ekki skoðað öðruvísi en lítilsvirðing við þingræðið. Alþingi Íslendinga er umræðuvettvangur. Það er vettvangur til stjórnmálalegra skoðanaskipta milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Það er sá vettvangur sem við stjórnarandstæðingar höfum til að ræða við hæstv. ríkisstjórn og þá hv. þm. sem hana styðja og fá fram þeirra skoðanir, sjónarmið og viðhorf og við hljótum að vilja og ekki bara vilja heldur krefjast þess að hæstv. ríkisstjórn og ekki síst hæstv. forsrh. virði þann rétt þó að það kunni að taka nokkurn tíma og sé e.t.v. ekki alveg í samræmi við það hvernig hann hefur hagað sér í sínum fyrri störfum og þær venjur sem hann kann að hafa búið við á sínum fyrri vinnustað. Um það ætla ég ekki að ræða frekar eða eyða lengri tíma í. Ég þekki það ekki öðruvísi en af afspurn, en af þeirri afspurn gæti maður haldið að þau vinnubrögð hafi einkennst nokkuð af einræðislegum tilhneigingum sem ég vona að verði aldrei leidd inn í hv. Alþingi. Hæstv. forsrh. er reyndar að koma í salinn núna. Ég tók nú reyndar ekki eftir að hann var ekki í sæti sínu, en ég ætla ekki að endurtaka þetta, hæstv. forseti. Ég var þó aðeins að leyfa mér að vera með nokkra ádrepu til hæstv. forsrh. og hann staðfestir að hafa hlýtt á það. En mig minnir að ég hafi heyrt það í þessum umræðum af hans vörum áður að honum hafi komið nokkuð á óvart að þingmenn skyldu fjalla svo almennt um byggðamál, um atvinnumál og um stefnu ríkisstjórnar í þessum málaflokkum undir þessari umræðu sem ætti kannski fyrst og fremst að snúast um ársskýrslu Byggðastofnunar fyrir árið 1990 sem ég hef hér í höndum og vissulega er umræðuefnið. En ég leyfi mér að minna hæstv. forsrh. á að hann hóf sjálfur sína ræðu 1991, hinn 4. nóv., með þeim orðum að hann ætlaði fyrst að fjalla um starfsemi Byggðastofnunarinnar og þessa skýrslu fyrir árið 1990 en síðan fara almennum orðum um byggðamál og stefnu ríkisstjórnarinnar í þeim málaflokki þannig að auðvitað er umræðan opnuð og leidd inn á þetta svið af hæstv. forsrh. sjálfum og vona ég þess vegna að mér leyfist líka að verja í það nokkrum tíma. Ég lofaði áðan að hafa hann ekki mjög langan og ætla að standa við það að fjalla almennt um ástand byggða- og atvinnumála og viðhorf mitt til stefnu ríkisstjórnarinnar í því sambandi. Ég sagði áðan að stjórnarliðar hafi tekið þátt í þessari ítarlegu og löngu umræðu ekkert síður en stjórnarandstæðingar og okkur hafi kannski tekist betur að eiga nokkur skoðanaskipti við stjórnarliðana í þessum umræðum en sumum öðrum vegna þess að þeir hafa ekki verið beislaðir í þessari umræðu, þeir hafi fengið að tala eða e.t.v. hafa þeir tekið sér þann rétt þrátt fyrir að í sumum öðrum málum finnist okkur að það hafi verið erfitt að eiga skoðanaskipti við hv. stjórnarliða, hv. þm. sem styðja núv. hæstv. ríkisstjórn. Þó við höfum ítrekað reynt að inna þá eftir afstöðu þeirra til ýmissa mála, þá hafa þeir komið sér undan því að taka þátt í þeirri umræðu og greina frá hugmyndum sínum og afstöðu hér í ræðupúlti. Ég ætla ekki að draga upp einstök dæmi í því efni, það er ástæðulaust því að þau eru fjölmörg, en ég gæti þó nefnt það að ég hef nokkrum sinnum spurt hv. stjórnarliða þegar hér hafa verið rædd málefni heilbrigðisþjónustunnar í landinu hvort þeir væru sammála öllum aðgerðum hæstv. heilbrrh. á því sviði og hæstv. ríkisstjórnar, en þeir hafa oftar en ekki þagað þunnu hljóði við slíkum fyrirspurnum. Í þessari umræðu hafa þeir hins vegar tekið meiri þátt og ég hygg að það megi rekja til þess að þeir séu sjálfir, hv. þm. ríkisstjórnarflokkanna, óánægðir með þá stefnu eða ættum við kannski að segja frekar stefnuleysi sem ríkir af hálfu hæstv. ríkisstjórnar í byggða- og atvinnumálum og þarf reyndar ekki annað en vitna til hvítbókarinnar svokölluðu eða þeirrar bókar sem er stefna og starfsáætlun ríkisstjórnarflokkanna með yfirskriftina ,,Velferð á varanlegum grunni``, vitna til hennar annars vegar og þeirra fáu setninga sem fjalla um byggðamál í þeirri ,,ágætu`` bók og hins vegar til þeirrar reynslu sem við höfum nú af störfum þessarar ríkisstjórnar á einu ári og afstöðu hennar til uppbyggingar atvinnumála í landinu. Ég vil leyfa mér, virðulegi forseti, að grípa niður á tveimur stöðum í stefnu- og starfsáætlun stjórnarflokkanna og hef þá reynt að leita að því sem sagt er um byggðamál og segir þar annars vegar, með leyfi forseta: ,,Sú byggðastefna sem rekin hefur verið hefur ekki skilað tilætluðum árangri.`` Og síðar: ,,Við svo búið verður ekki lengur unað. Undirstöðuatvinnuvegir þjóðarinnar verða að búa við sanngjörn kjör, stöðugleika og heilbrigð rekstrarskilyrði. Ríkisstjórnin mun með almennum aðgerðum styðja viðleitni til að byggja upp iðnað og þjónustu . . . `` Og síðar: ,,Ríkisstjórnin mun á kjörtímabilinu beita sér fyrir því að stofnunum og þjónustu á vegum ríkisins verði komið fyrir utan höfuðborgarsvæðisins eftir því sem hagkvæmt þykir.`` Ég ætla til að byrja með að láta þessar tilvitnanir nægja og auðvitað er þetta afar almenns eðlis sagt. Það geta sjálfsagt allir tekið undir það að atvinnuvegir þjóðarinnar verða að búa við sanngjörn kjör. Þeir verða að búa við stöðugleika, þeir verða að búa við heilbrigð rekstrarskilyrði. En ríkisstjórnin segir síðan að hún ætli að vinna að þessum almennu aðgerðum. Þær almennu aðgerðir hafa nú fyrst og fremst verið almennt afskiptaleysi og hefur sumum hv. þm. þótt við hæfi að kalla það ,,kemur-mér-ekki-við``-stefnu ríkisstjórnarinnar og ég hygg að það séu orð að sönnu. Og síðan þegar talað er um að flytja stofnanir eða koma þeim fyrir utan höfuðborgarsvæðisins hefur lítið orðið úr því, hugmyndir reyndar ekki margar nema ef vera mætti nokkur upptalning sem hv. þm. Matthías Bjarnason lét falla hér í þessum sömu umræðum einhvern tíma í haust og benti ríkisstjórninni á ýmsa þætti í starfi hins opinbera sem gætu farið fram annars staðar en hér í höfuðborginni, en það hefur ekki verið hlustað á hann í því máli frekar en kannski sumum öðrum. Síðar í þessari ,,ágætu`` bók ríkisstjórnarinnar segir, með leyfi forseta, undir kafla um samgöngu- og ferðamál: ,,Ríkisstjórnin hyggst styrkja þjónustu- og vaxtarsvæði utan höfuðborgarsvæðisins með aðgerðum í samgöngumálum.`` Og síðar: ,,Endurskoðuð vegáætlun verður lögð fram á Alþingi haustið 1991 í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum.`` Og var lögð sérstök áhersla á það að þar ætti nú að taka til hendinni og treysta og auka samgönguframkvæmdir, enda væri það ein af meginforsendum fyrir styrkari byggðaþróun. Nú er það svo hvað þetta varðar að það er kannski fyrst að nefna að auðvitað hefur verið reynt með öllum ráðum að draga máttinn úr Byggðastofnun, þeirri stofnun sem hefur þó haft það hlutverk fyrst og fremst að reyna eftir mætti að stuðla að styrkari þróun byggðar í landinu og öflugra atvinnulífs út um land. Mátturinn hefur verið dreginn úr þeirri stofnun af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Nægir þar að benda á það að fjárveitingar hafa stórlækkað, úr 250 millj. 1991 í 180 millj. samkvæmt fjárlögum þessa árs, og sama má reyndar segja um hinn mikilvæga þáttinn sem hér var undirstrikaður, að ætti nú aldeilis að taka til hendinni og auka samgönguframkvæmdir. Þar er líka horfið frá fyrri hugmyndum og áætlunum og framkvæmdafé til Vegagerðarinnar eða vegamála lækkað um 20% frá því sem áður hafði verið áætlað. Það eru nú átökin sem hæstv. ríkisstjórn hefur staðið fyrir á þessu sviði eða ætlar sér að gera á þessu ári. Einnig má bæta við þessa upptalningu af því að við erum að tala um uppbyggingu og eflingu atvinnulífs úti á landi og þá kannski ekki síst í sveitum landsins að framlag í Framleiðnisjóð landbúnaðarins, sem hefur það hlutverk sérstaklega að styrkja atvinnulíf í sveitum vegna búháttabreytinga og þeirra breytinga sem óhjákvæmilegar eru í landbúnaðinum, var skorið niður um helming, 340--360 millj. kr. Þannig var staðið við bakið á þeim aðilum sem þar eiga um sárt að binda og eru erfiðleikarnir þó enn meiri fram undan en við höfum þurft að glíma við í þessu efni eins og menn vita og var m.a. rætt í hv. Alþingi í dag. Inn á það kom reyndar hæstv. forsrh. nokkuð í ræðu sinni þegar hann hóf þessa umræðu í haust og nefndi hvernig til hefði tekist í uppbyggingu nýrra atvinnugreina, þ.e. loðdýrarækt og fiskeldi, sem áttu að taka við að verulegu leyti af hinum hefðbundnu greinum landbúnaðarins, og spyr hér hvort hv. þm. hafi fundist þessi stefna haldgóð og hvort þær aðgerðir sem þá var gripið til hafi bætt stöðu landsbyggðarinnar. Síðan svarar hann sér sjálfum og svarar auðvitað með nei-i, enda vita allir, því miður, hvernig tekist hefur til eða hvernig til tókst hvað varðar þessar tvær atvinnugreinar sem vissulega voru bundnar miklar vonir við. Og ég hygg að það hafi nú ekki verið aðeins af hálfu hæstv. fyrrv. ríkisstjórnar, ekki þeirrar sem seinast sat á undan þessari, heldur kannski ríkisstjórnum þar á undan líka og hv. þm. úr öllum flokkum sem bundu miklar vonir við að vel mætti takast til í uppbyggingu þessara nýju búgreina. Ég hefði gjarnan viljað spyrja hæstv. forsrh. hvort hann áliti að á þeim tíma þegar ákvarðanir voru teknar hafi menn tekið kolrangar ákvarðanir í þeirri stöðu sem menn voru þá. Við getum sagt það í dag að þær hafi verið rangar af því að reynslan hefur orðið bitur og áætlanir ekki staðist eða gengið eftir. Ég held, og ég þykist muna það rétt, að það hafi verið í tíð ríkisstjórnar sem Sjálfstfl. átti aðild að að tekin var ákvörðun um að setja stórkostlega fjármuni í uppbyggingu fiskeldis, er í ljós kom að við gátum ekki selt þau seiði sem búið var að ala upp. Þá var tekin ákvörðun um að ala þessi seiði í sláturstærð og reyna að gera úr þeim matfisk og verðmæti mikil. Þeir sem þá sátu við stjórnvölinn gerðu það örugglega í góðri trú þó að þeim væri ljóst að áhættan væri nokkuð mikil. Það er hægt að segja í dag að þar hafi verið um geysilega offjárfestingu að ræða sem við glímum nú við og eigum í erfiðleikum með. En ég held að þeim mönnum sem tóku þær ákvaraðanir á þeim tíma hafi kannski ekki verið annað fært eða ég a.m.k. vil ekki í dag gagnrýna þá ákvörðun eins og aðstæður voru þegar hún var tekin. Og talandi um offjárfestingu held ég að það megi segja að hún sé víðar finnanleg en í loðdýraræktinni og fiskeldinu. Menn hafa bent á að hún sé víðar í landbúnaðinum og hún sé í sjávarútveginum. En ætli hún sé ekki í þjónustunni æðimikið líka. Ætli hún sé ekki í einkageiranum, ekki síst hér á höfuðborgarsvæðinu, og lýsi sér í offjárfestingu í verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Það mætti segja mér að það séu víðar gerð mistök en hjá þeim sem fara með opinbera stjórnsýslu og það kunni að hafa áhrif á efnahagslíf þjóðarinnar í heild. Í ræðu sinni í haust nefndi hæstv. forsrh. nokkur atriði í viðbót sem hann taldi að illa hefði tekist til með. Benti hann m.a. á þá miklu erfiðleika sem blasa við í sauðfjárræktinni og gera enn og ég nefndi áðan að hafa verið hér til umræðu í þinginu nýlega og ég ætla ekki að eyða löngum tíma í nú en eru það alvarlegs eðlis að ríkisstjórnin og stjórnvöld og Alþingi hljóta að verða að horfa á það mál sérstaklega og grípa til allra þeirra leiða sem mögulegt er til þess að draga úr því áfalli sem það hlýtur að hafa, ekki aðeins fyrir það fólk sem verður fyrir barðinu á fyrirsjáanlegum viðbótarniðurskurði í sauðfjárrækt heldur fyrir þróun byggðar og atvinnulífs almennt og líka fyrir það fólk sem vinnur við þá þjónustu sem þessi grein landbúnaðarins veitir í byggðarlögum víða um land. Það eru ekki bara einhver hundruð eða jafnvel þúsund störf í sveitum sem um munar, en í ræðu sinni vitnaði hæstv. forsrh. til þess að þar kynni að vera um að ræða 1.000 ársverk í sveitum, ég hygg að þau gætu orðið enn þá fleiri í kaupstöðum og kauptúnum þegar allt er tínt til. Hann nefndi einnig að fyrirsjáanlegt var og er enn að bygging álvers á Keilisnesi muni dragast, kannski dregst hún svo mikið að við vitum ekki hvenær eða hvort af henni verður yfirleitt, og einnig erfiðleikana í sjávarútveginum, en sá þó að vísu bjartari horfur fram undan. Hann átti sér draumsýn í samskiptum við útlönd í gegnum væntanlega samninga. Nú ætla ég ekki að gera lítið úr því að það er mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að eiga góð samskipti og það er nauðsynlegt að eiga góð samskipti og gera góða samninga við útlendinga um markað fyrir okkar vörur, en ég vil þó vara við þeirri hugsun, sem mér finnst æðioft koma fram hjá hæstv. ríkisstjórn og sumum hæstv. ráðherrum, að draumsýnin sé í útlöndum og það sé allt betra hinum megin við girðinguna eða hinum megin við lækinn og það sé nánast sú framtíðarsýn sem þessir ágætu núverandi landsfeður okkar hafa. Ég lýsi óánægju minni með það og áhyggjum að mér virðist sem gjaldþrotastefnan og atvinnuleysið sé það hagstjórnartæki sem hæstv. núv. ríkisstjórn horfir mest til til þess að stjórna efnahagsmálum í landinu og lýsi andstöðu minni við þá aðferð til efnahagsstjórnunar. Það kann að vera og við vitum það að sum önnur lönd hafa valið þessa leið til þess að halda stöðugleika í efnahagslífi, til þess að halda niðri verðbólgu, að búa við viðvarandi ákveðið atvinnuleysi og er það svo í sumum löndum í kringum okkur að það er orðið gífurlegt, skiptir orðið jafnvel tugum prósenta ef litið er t.d. til Mið-Evrópuríkja, en það er það reyndar líka í nágrannalöndum okkar þegar atvinnuleysi í Finnlandi er kannski orðið á bilinu 15--20% svo að eitthvert af okkar nágrannaríkjum sé nefnt. Þá geta menn kannski sagt að 2,5--3% atvinnuleysi hér séu ekki stórar prósentutölur miðað við það. En það hefur verið okkar aðalsmerki að búa við efnahagslíf þar sem menn hafa verið lausir við atvinnuleysið algerlega. Við höfum búið við kannski 0,5--1% atvinnuleysi. Þá hljótum við að hafa áhyggjur af því ef það er komið í 3% og ég hygg reyndar að það stefni enn hærra og veit að það er enn hærra á einstökum stöðum. Jafnvel þó að meðaltal kunni að vera í kringum 2,5--3% veit ég það og við vitum það öll að í vetur hefur atvinnuleysið verið enn þá meira á ákveðnum stöðum og ákveðnum svæðum.  1 / 2 milljarð, kannski 600 millj. hvert prósentustig atvinnulausra í landinu. Þá sjá menn hvers lags gífurlegar upphæðir það eru sem fara til greiðslu atvinnuleysisbóta og hlýtur að vera nær að huga að því hvort ekki megi nýta það fjármagn betur til arðbærrar atvinnuuppbyggingar. Og það er ekki nóg með að þetta virðist vera hagstjórnartæki og beinlínis efnahagsaðgerð ríkisstjórnar heldur hefur ríkisstjórnin þrátt fyrir ítrekaðar yfirlýsingar um að draga úr sköttum, a.m.k. voru þær yfirlýsingar gefnar af fjölmörgum núverandi hv. stjórnarliðum fyrir síðustu kosningar, fyrir eins og einu og hálfu ári eða svo, þá hefur nú reyndin og reynslan verið allt önnur. Hæstv. ríkisstjórn hefur verið að hækka skattana og menn hafa orðið rækilega varir við það. Ég leyfi mér að nefna hérna t.d. aðeins einn skatt af því að við erum að tala um byggðastefnuna og dreifbýli. Það er hafnarskatturinn nýi, það er álagið á dreifbýlið sem það í raun er kannski fyrst og fremst og verður margfalt á við það sem er í höfnum þar sem vörur koma og þurfa ekki að hafa nema einn viðkomustað. Ég veit dæmi þess að þetta gjald kann að leggjast þrefalt á vörur sem hafna að lokum hjá neytendum úti í dreifbýlinu. Ef þeim er skipað upp í einni höfn hér á suðvesturhorninu, skipað út í annarri og síðan upp í þeirri þriðju úti á landi, þá býr fólk sem á síðan að kaupa eða greiða fyrir þá vöru við mikið meira álag en þeir neytendur sem hér búa og er þá aðeins einn þátturinn enn sem eykur á aðstöðumun þeirra sem búa í dreifbýli annars vegar og þéttbýli hins vegar hér á suðvesturhorninu. Við höfum rætt oftar en einu sinni og oftar en tvisvar um aðgerðir til úrbóta fyrir dreifbýlisverslunina og ég man ekki betur en hv. þm. stjórnarliðsins sumir hverjir hafi tekið þátt í því. Ég hygg að ég muni rétt og geti nefnt hv. 5. þm. Austurl. Gunnlaug Stefánsson til því efni, að hann hafi spurt hæstv. ráðherra, og þá auðvitað kannski fyrst og fremst hæstv. viðskrh. úr sínum eigin flokki, um aðgerðir ríkisstjórnarinnar til þess að draga úr þessum mikla aðstöðumun og hvernig eigi að fást við vanda dreifbýlisverslunarinar, en auðvitað á þeim bæ verið fátt um svör. Það kann að vera að menn spyrji þá: Hvað hyggst Framsfl. gera? Hvað viljum við leggja til sem erum að fara fram með gagnrýni á hendur ríkisstjórninni hvað þessi mál varðar? Það vill svo til að við þingmenn Framsfl. höfum lagt fram æðimörg frumvörp og þingsályktunartillögur í vetur sem sýna okkar stefnu og mig langar til þess að vitna, með leyfi forseta, til skýrslu sem unnin var af nefnd á vegum þingflokksins þar sem nefndar eru nokkrar tillögur sem varða þennan málaflokk. Hér er í fyrsta lagi nefnt: 1. Byggðastofnun fái ótvíræðan rétt til frumkvæðis við áætlanagerð jafnframt því að vinna að langtímaáætlunum um eflingu byggðar. 2. Byggðastofnun fái mjög aukin framlög til starfsemi sinnar. Mikilvægt er að Byggðastofnun starfi ekki sem almennur stofnlánasjóður. 3. Stjórnkerfi og stjórnsýsla verði endurskoðuð og endurmetin í því skyni að efla frekar sjálfsforræði byggðar í landinu. 4. Stjórnsýslumiðstöðvum verði þegar komið upp í öllum kjördæmum utan höfuðborgarsvæðisins og margvísleg þjónustustarfsemi þess opinbera flutt frá Reykjavík til stjórnsýslumiðstöðvanna. 5. Sambönd sveitarfélaga verði virkari við gerð tillagna um opinberar framkvæmdir. 6. Staða dreifbýlisverslunar verði endurmetin og ríkisvaldið hafi frumkvæði um aðgerðir er leiði til bættrar stöðu dreifbýlisverslunar í landinu. 7. Endurskoðun fari fram á vöruflutningum innan lands með það að markmiði að auka hagkvæmni og lækka rekstrarkostnað. 8. Framkvæmdir byggðar á langtímaáætlun í samgöngumálum verði auknar og fjármagn tryggt með föstum tekjustofnum. Hagkvæm langtímalán verði tekin til stórframkvæmda sem hafa mikla arðsemi. Ég læt tilvitnun lokið hér, hæstv. forseti, en vildi aðeins benda á þetta sem dæmi um það sem við höfum sett fram sem stefnumál af okkar hálfu og við höfum fylgt þeim eftir með mörgum tillögum sem hníga í þessa átt hér í þingi í vetur og við munum halda áfram að reyna að fylgja þeim eftir. Einn af þingmönnum Framsfl., hv. þm. Stefán Guðmundsson, var formaður í nefnd á vegum forsrh. um skipulag Byggðastofnunar og aðgerðir í byggðamálum og skilaði sú nefnd áliti snemma á seinasta ári, í febrúar 1991, þar sem einnig er lögð áhersla á þessi sjónarmið, meiri ábyrgð til heimamanna og meira vald heim í héruðin. Ég álít að það sé vænlegast til árangurs í sambandi við öflugra starf, öflugri uppbyggingu atvinnulífs og þjónustu úti á landsbyggðinni. Við framsóknarmenn leggjum áherslu á það að slíkt sé gert í fullu samkomulagi við sveitarfélögin í landinu. Það er ekki langt síðan menn komu sér saman um ákveðna verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga og sú niðurstaða fékkst eftir mikil fundahöld, eftir miklar viðræður um það hvernig að því skyldi staðið. Ég hygg að hæstv. núv. forsrh. hafi átt sinn þátt í því að koma því samkomulagi á sem forsvarsmaður stærsta og öflugasta sveitarfélagsins í landinu á þeim tíma. Ég er þess vegna eins og sjálfsagt miklu fleiri hv. alþm. undrandi á því að ríkisstjórn undir forsæti þessa fyrrv. forsvarsmanns stærsta sveitarfélagsins í landinu, núv. hæstv. forsrh., skyldi grípa til þess að knýja fram einhliða aðgerðir gagnvart sveitarfélögunum í landinu og setja á sveitarfélögin nýja skatta undir formerkjum ákveðinna orða, ég leyfi mér að segja orða eins og lögregluskatts, kalla slíka nýja skatta, nýjar álögur á sveitarfélögin lögregluskatt sem auðvitað á ekki nokkurn skapaðan hlut skylt við lögreglu í þessu landi, ekki nokkurn skapaðan hlut því sveitarfélögin hafa ekkert frekar um löggæslumál að segja eftir en áður. Þetta er auðvitað ekki annað en hreinn og beinn skattur, þar að auki nefskattur, á sveitarfélögin í landinu. Nei, ég held að þannig sé ekki hægt að starfa og eigi ekki að starfa og útilokað fyrir sveitarfélögin að sætta sig við slíkar stjórnvaldsaðgerðir þó að það virðist vera það sem nú snýr helst upp í aðgerðum núv. ríkisstjórnar að fara fram með valdboði af þessu tagi gagnvart t.d. sveitarfélögunum í landinu. Virðulegi forseti. Ég lofaði að tala ekki mjög lengi. Ég hef reyndar þegar talað lengur en ég ætlaði mér og skal reyna að stytta mál mitt. En ég get þó ekki lokið því öðruvísi en fjalla örlítið um þá vaxtastefnu sem núv. hæstv. ríkisstjórn hefur haft í frammi, haldið uppi, hratt af stað verulegum vaxtahækkunum strax og hún kom til valda, en hefur þó reyndar á seinustu dögum snúið sér að því að lækka vextina aftur --- og merkilegt nokk, með handafli auðvitað. Það veit hvert mannsbarn, hvað sem hæstv. ráðherrar kunna að segja um það mál, að þá er þetta aftur í tengslum við kjarasamninga með handafli. Er nú reynt að lækka vextina nokkuð þó að ég haldi því fram að þeir séu enn of háir, bæði nafnvextir og raunvextir, og það þurfi að stíga stærri skref í þessu sambandi ef það á að koma atvinnulífinu til góða, atvinnulífi sem hefur þurft að bera ekki aðeins þessa hávaxtastefnu núv. hæstv. ríkisstjórnar heldur einnig þurft að búa við nýjar skattaálögur og frv. eitt sem hér liggur fyrir á dagskránni til umræðu, frv. um skattskyldu innlánsstofnana, veltir enn þá nýjum byrðum á atvinnulífið í landinu svo mörg hundruð millj. kr. skiptir. Þó að frv. um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins kunni að verða að lögum og verður það vonandi og lagar nokkuð fyrir atvinnulífinu, fyrir sjávarútveginum, fiskvinnslunni og útgerðinni í landinu, þá sýnist mér að sú útgreiðsla sem þar kemur til muni að verulegu leyti hverfa í þessa skatta- og vaxtahít hæstv. ríkisstjórnar. Virðulegi forseti. Það er ótal margt fleira sem hægt væri að taka upp og ræða um í þessari umræðu, en það er e.t.v. nóg komið. Það hefur þegar mikið verið rætt, margar athugasemdir og hugmyndir komið fram til umhugsunar og umræðu og eiga vonandi eftir að nýtast, bæði þessari ríkisstjórn og komandi ríkisstjórnum, til frekari stefnumótunar í byggðamálum. Að lokum langar mig að segja að ég tel að það hafi verið full sátt um það í landinu á árum áður að byggja upp öfluga höfuðborg. Við erum öll, landsmenn allir, sammála um að svo þurfi að vera. Það er jafnnauðsynlegt landsbyggðinni eins og höfuðborginni sjálfri. Og það eru auðvitað ýmsir þjónustuþættir í þessu fámenna þjóðfélagi sem við getum ekki staðið undir nema á einum stað og sumt af því er eðlilegt að sé í höfuðborginni þó vafalaust megi sumt af því sem þar er nú vera annars staðar og hægt væri að reka það með jafngóðu móti, ekki síst með breyttri tækni t.d. á sviði fjarskipta. En við erum ekki sátt og verðum það aldrei, ég vænti þess að það megi segja um Íslendinga alla, við að byggja upp borgríki. Og nú tel ég að höfuðborgin okkar þurfi að sýna og forsvarsmenn hennar í samráði við landsstjórnina skilning, stærsta sveitarfélagið og það öflugasta í landinu, og aðstoða í erfiðleikum landsbyggðar við uppbyggingu og eflingu nýrrar byggðastefnu. Við verðum og eigum að lifa sátt, ein þjóð í einu landi.

Virðulegi forseti. Síðasti ræðumaður minnti á það að umræða um byggðamál hefði hafist 4. nóv. á síðasta ári. Það er mjög óvenjulegt, eins og hæstv. forsrh. hefur sjálfur bent á, hversu mjög mönnum hefur orðið tíðrætt um byggðamál á þessu þingi. En það eru á því skýringar sem ræðumenn bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu hafa komið fram með og þær skýringar eru fólgnar í slæmum horfum um ástand fiskstofna og samdrátt vegna þess. Þær skýringar eru líka fólgnar í breyttum áherslum nýrrar ríkisstjórnar á byggðastefnu og þær skýringar eru staðfestar með ýmsum þeim frumvörpum sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og sum orðið að lögum, þar sem menn breyta eða leitast við að breyta íslensku samfélagi verulega og jafnvel umtalsvert meir en menn hafa látið sig dreyma um síðustu áratugina. M.a. er sú tilhneiging nokkuð ríkjandi í stefnu hæstv. ríkisstjórnar að færa valdið suður. Þau eru þó nokkur dæmin, sem við höfum haft á okkar borðum, sem staðfesta að miðstýringin er að aukast í þessu þjóðfélagi. Við vorum síðast í dag að ræða frv. um málaflokk sem er ákaflega þarfur og góður, en í því frv. er gerð sú meginbreyting frá núverandi fyrirkomulagi að færa valdið úr héraði og suður. Þetta gengur þvert á þá stefnu sem ég hygg að allir flokkar hafi boðað undanfarin ár og lagt áherslu á í ávarpi sínu til kjósenda á landsbyggðinni. Þar hafa menn lagt höfuðkapp á að telja fólki trú um að þeir væru talsmenn þess að efla héruðin úti á landi, dreifa valdinu, færa það heim í héruð. Ég trúi því tæpast að hæstv. forsrh., sem sjálfur er sveitarstjórnarmaður eins og ég, láti það gerast á þessu þingi að menn breyti með svo gífurlegum hætti stjórn í stórum málaflokki, færi valdið frá heimamönnum undir stjórn ráðuneytis. Hér hefur margt borið á góma í þessari umræðu, enda byggðamál svo víðfeðm að fátt eitt er undan skilið. Þar höfum við rætt um sjávarútveg, fiskveiðistefnu, væntanlegan samning við Evrópubandalagið og fleira mætti telja til. Ég tel óþarft að endurtaka það sem hér hefur komið fram því að ég held að það sé öllum ljóst sem eitthvað hafa kynnt sér þessa umræðu hvernig áherslur okkar alþýðubandalagsmanna og reyndar stjórnarandstæðinga allra liggja í byggðamálum. Þær liggja til annarrar áttar en áherslur hæstv. ríkisstjórnar. Það er miður því að ég hefði gjarnan kosið að við hefðum getað orðið samferða í viðleitni okkar til að efla landsbyggðina, stjórnarandstaðan og stjórnin, ráðherrarnir og þingmennirnir. Við því er að svo stöddu ekkert meira að gera en við höfum gert. Við munum að sjálfsögðu halda áfram í komandi málum að halda fram okkar sjónarmiðum um valddreifingu og lýðræði. Um það snýst málið. Það má ekki gerast að á komandi árum upplifum við hættuna á því að kalla yfir okkur stjórnskipulag sem aðrir eru að leggja af sér. Það má ekki gerast að menn bryddi upp á hugmyndum sem engum manni hefur dottið í hug að mæla fyrir um á hinu háa Alþingi. Það má ekki gerast að menn láti sér detta í hug að takmarka lýðræðið, takmarka málfrelsið. Fleira mætti telja í þessa veruna. En ég brýni hæstv. forsrh. á því að íhuga þessi mál gaumgæfilega. Íhygli er merki um vit. Ég mun, virðulegi forseti, senn ljúka þessum fáu lokaorðum mínum í þessari umræðu. Ég minni á þann kafla sem er í stefnu hæstv. ríkisstjórnar sem einmitt fjallar um og segir allt annað en menn hafa verið að gera, sem kveður ekki á um miðstýringuna sem menn hafa verið að boða og framkvæma. Ég ber t.d. niður á bls. 14 þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin mun á kjörtímabilinu beita sér fyrir því að stofnunum og þjónustu á vegum ríkisins verði komið fyrir utan höfuðborgarsvæðisins.`` Mér þætti vænt um ef hæstv. forsrh. gæti upplýst okkur um það nú hvað líði framkvæmd þessara fögru fyrirheita. Hvaða áform hefur hæstv. ríkisstjórn uppi um flutning ríkisstofnana út á land? Það er komið á annað ár síðan ríkisstjórnin var mynduð og ég trúi ekki öðru, því að hér eru verkmenn góðir í ríkisstjórn, en að þeir séu búnir að semja áætlun, marka sér þann farveg sem þeir ætla að fara eftir til að hrinda þessari stefnu í framkvæmd. Og mér þætti vænt um það, virðulegi forseti, ef hæstv. forsrh. gæfi okkur nokkur svör um efndir á þessum fyrirheitum í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar. Það var einu sinni, reyndar fyrir átta árum rúmum, að Sjálfstfl. talaði til þjóðarinnar undir kjörorðinu ,,Frá orðum til athafna.`` Orðin eru í hvítu bókinni en hvar eru athafnirnar? Ég spyr hæstv. ríkisstjórn um athafnirnar. Hvenær koma þær? Ég hef leyft mér að flytja brtt. við eitt mál í þinginu, sem hér var til umræðu í dag, Brunamálastofnun ríkisins. Þar hef ég lagt til að sú stofnun verði flutt út á land eins og menn geta kynnt sér á þskj 934. Ég spyr hæstv. forsrh. hvort hann og ríkisstjórnin geti ekki staðið með mér í þessari tillögu.

Herra forseti. Varðandi það sem hv. þm. nefndi sérstaklega um flutning stofnana út á land, þá vildi ég mega leyfa mér að vitna til svars sem ég gaf nýlega við fyrirspurn frá hv. 5. þm. Austurl. og er í þingtíðindum, það eru kannski 3--4 vikur síðan, eftir minni sagt, ef hv. þm. tæki því vel svo síðla kvölds.

Hæstv. forseti. Það er orðið dimmt yfir borginni og komin nótt þannig að áður en ég hef mál mitt væri kannski fróðlegt að vita hvað fram undan er á þessari nótt.

Ef að líkum lætur er hv. ræðumaður síðasti ræðumaðurinn.

Og síðasta mál á dagskrá?

Væntanlega, já.

Ég mun ekki halda fyrir mönnum vöku hér með löngum ræðuhöldum við þær aðstæður að svefninn er að færast yfir borgina og strangur dagur fram undan. Þessi umræða er búin að standa æðilengi, frá því á haustdögum. Það má undra sig á því þrekleysi þessa þings að forsrh., sem hóf þessa umræðu 4. nóv., skuli ekki hafa komið því í verk að ljúka henni fyrr en á vordögum. Hitt er svo annað mál að það væri ærin ástæða til þess fyrir Alþingi Íslendinga við það sem gerst hefur í íslensku þjóðfélagi á þeim mánuðum sem liðnir eru frá því að þessi umræða hófst að taka ærlega umræðu --- ekki bara um byggðamál heldur um atvinnumál í heild og þá helstefnu sem hefur fylgt þessari ríkisstjórn frá því að hún var stofnuð. Ég gæti trúað því að hinum unga forsrh., sem örugglega átti sér hugsjónir og drauma þegar hann hóf starf sitt sem forustumaður í ríkisstjórn, verði stundum hugsað til fyrirheita sinna, og ég efast ekkert um að hann hefur haft góð fyrirheit gagnvart þjóð sinni, hversu allt hefur mistekist sem þessi ríkisstjórn hefur fengist við, --- ég gæti trúað því að honum dytti það stundum í hug að ríkisstjórnin byggi við einelti, það væru allir andstæðingar hennar í þessu landi af einhverjum ástæðum, að óþörfu að honum fyndist. Námsmennirnir hópast á þingpalla til þess að mótmæla ríkisstjórninni. Atvinnulífið kvartar sáran. Launamennirnir eiga erfitt. Og atvinnuleysið eykst með viku hverri og mánuði. Og þegar við nú ræðum byggðavandann á Íslandi stöndum við allt í einu frammi fyrir því að draumaríkið, borgin, sem forsrh. hafði byggt upp sem borgarstjóri af dugnaði, er í sárum undan stefnu ríkisstjórnarinnar, mesta atvinnuleysi í Reykjavík sjálfri í marga áratugi. Ég hygg að það þurfi að fara 30 ár aftur til að finna sambærilegar tölur. Þannig hafa málin þróast og þá verður hver og einn, bæði leiðtogi þjóðarinnar, forsrh., ríkisstjórnin í heild og Alþingi Íslendinga, að spyrja þeirrar spurningar: Eigum við sök í málinu? Hefur stefnan á þjóðarskútunni verið röng þá mánuði sem liðnir eru síðan þessi ríkisstjórn var stofnuð? Nú ætla ég ekki annað, ef menn setjast í þá sjálfsgagnrýni sem er mikilvægust við þessar aðstæður, en að menn vilji breyta um stefnu, reyna að ná því til leiðar að hér þróist öflugt atvinnulíf og að fólkið sem kveinar svo sárt við þessar aðstæður fái atvinnu og lifibrauð í þessu landi. Þetta held ég að sé afar mikilvægt, að nú þegar þingi lýkur setjist ríkisstjórnin sjálf á þessa mikilvægu rökstóla og leiti skýringa á því hvernig farið hefur. Það væri fróðlegt, af því að Byggðastofnun er til umræðu og byggðamálin hafa fléttast þar inn í, að fara í upprifjunarnámskeið bæði á því hvað ýmsir af stjórnarliðum sögðu við þá umræðu á haustdögum, svo og hvað sjálfur forsrh. sagði í þeirri umræðu, en tíminn leyfir í sjálfu sér ekki slíka útúrdúra. En mig minnir að stjórnarliðarnir sumir hafi afneitað stefnu ríkisstjórnarinnar á haustdögum, varað við henni undir þessari umræðu og jafnvel sagt að hún væri hættuleg. Þeirra orð hafa komið fram á þessum vetri. Ég fletti þessari umræðu í kvöld og sá að margir vöruðu við þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hafði hafið. Ég vil ekki lengja þessa umræðu með því að fara út í þá sálma. En það voru harkalegar umræður og auðvitað var það hæstv. forsrh. sem hóf þá umræðu. Ég óttast atvinnuleysið á Íslandi. Við stöndum frammi fyrir því, íslensk þjóð, að við höfum ekki kynnst slíku. Það er kynslóð sem núna stendur frammi fyrir atvinnuleysinu sem ekki hefur kynnst því. Við sjáum hóp manna á aldrinum 25 ára til fertugs sem fá ekkert starf. Við gerum okkur grein fyrir því að ungt fólk sem er að ganga út í lífið til þess að berjast fyrir sér og börnum sínum og stofna til heimilis hefur ekkert að starfa þannig að þetta er orðið þjóðarvandamál Íslendinga. Það er ekki byggðavandamál. Það er þjóðarvandamál sem menn verða að setjast yfir að leysa. Þá er mér efst í huga að minnast á að þessi ríkisstjórn hefur lagt drápsklyfjar á atvinnulífið. Ef menn átta sig á því geta þeir snúið ofan af dæminu, gefið atvinnulífinu von með því að fara í aðgerðir og létta ýmsu af því sem á það hefur verið lagt á þessu þingi og gert að verkum að hópur dugmikilla manna í atvinnurekstri hafa sagt: Nú er mælirinn fullur. Tölvurnar, reiknilínurnar segja mér að fyrirtæki mitt geti ekki gengið við þessar aðstæður og þá er best að hverfa frá starfinu meðan eitthvert eigið fé er fyrir hendi í fyrirtækinu. Þetta höfum við séð að er að gerast á þessum vetri. Þessi ríkisstjórn lagði 6 milljarða í viðbót í sköttum á fólk og fyrirtæki á fjárlögunum einum. Aldrei hafa staðið hærri skattar samkvæmt vergri landsframleiðslu en eftir fjárlögin í vetur. Þetta vil ég minna hæstv. forsrh. á ef hann settist við það að skoða hvernig mál hafa þróast og hvað megi gera til þess að laga fyrir atvinnulífinu. Það er enginn vafi á því að hæstv. forsrh. hefur áttað sig hvað eitt varðar og náð um þessar mundir talsverðum árangri hvað vexti og fjármagnskostnað varðar. Ríkisstjórninni varð það á í vetur í 0% verðbólgu að halda uppi með handafli háu vaxtastigi, en hefur nú séð að sér og lækkað raunvexti á spariskírteinum ríkissjóðs og gert kleift að ganga til vaxtalækkana í öllum peningastofnunum sem skiptir atvinnulífið miklu máli og hið skuldsetta unga fólk. Ég var að tala um að margir væru óvinir þessarar ríkisstjórnar. Ég hef séð það í Morgunblaðinu síðustu dagana að fólk leyfir sér að tala í köldum tón til þessarar ríkisstjórnar. Það er ekki bara Sigmund sem teiknar hinar glannalegu myndir heldur sjáum við að jafnvel leiðararnir eru farnir að verða beittar hnífsstungur í átt að ríkisstjórn sem Morgunblaðið hefur ekki trú á. Ég tók líka eftir því að hér sat í kvöld formaður bankaráðs Landsbankans. Hann sendi þessari ríkisstjórn tóninn og taldi hana geta ráðið ferðinni á ýmsum mikilvægum sviðum. Og auðvitað hefur það gerst á þessum degi að ríkisstjórnin er að taka ákvarðanir sem skipta atvinnulífið heilmiklu máli. Þar á ég við Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Með því að greiða úr honum mun það breyta heilmiklu í stöðu fyrirtækjanna. Það er vonandi að þessi gagnrýni eigin manna sem taka nú undir með stjórnarandstöðunni úr hverju horni hafi þau áhrif að menn átti sig. Auðvitað er víða dökkt útlit. Hér hefur í þessari umræðu verið minnst á landbúnaðinn og í stuttri utandagskrárumræðu var staða landbúnaðarins rædd á þessum degi og þar er mikill vandi fyrir hendi. Ég minnist þess að í kosningabaráttunni í vor dáðist ég að hinum nýja formanni Sjálfstfl., hvílíkt hugrekki hann hefði og hann ætlaði að líkjast fyrirrennurum flokksins því að hann sagði hiklaust við bændastéttina: Sá búvörusamningur sem gerður var á vordögum er ekki sanngjarn. Það þarf að rífa hann upp og bæta hann gagnvart bændunum. Það þarf að leiðrétta gagnvart bændunum. Þetta er ekki sanngjarnt. Þess vegna lagði hann til í miðri kosningabaráttunni að það yrði gert, búvörusamningurinn yrði endurskoðaður með það í huga að bæta stöðu stéttarinnar.  forsrh. og formanns Alþfl., hæstv. utanrrh., var að setjast yfir búvörusamninginn til að rifta hann, til þess að bæta hann, reyna að finna leiðir til þess að ríkissjóður hefði meira í sinn hlut, það yrði skert með meiri hörku. En nú blasir þarna við heilmikið vandamál þar sem er flatur niðurskurður sem stafar fyrst og fremst af þeirri efnahagsstefnu sem hér hefur ríkt og atvinnustefnu, að mönnunum sem voru horfnir t.d. út úr sauðfjárrækt og höfðu ekki stundað þá búgrein í fimm eða sex ár og höfðu annað að starfa hefur fallið starf úr hendi vegna atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar og þeir snúið aftur að þessari framleiðslu. Ég minni forsrh. á þessi orð. Síðan blasir annað við og það er hin hrikalega boðun þessarar ríkisstjórnar um innflutning á unnum landbúnaðarafurðum. Fyrri ríkisstjórn hafði gefið fyrirheit um að út þessa öld yrði ekki hafinn innflutningur á landbúnaðarafurðum. En núna hefur einn hæstv. ráðherrann í þessari ríkisstjórn, hæstv. iðnrh. og viðskrh., gengið mjög hart fram og menn hafa jafnvel gert samninga við erlendar þjóðir þar sem hagsmunir Íslands hafa verið bornir fyrir borð, gerðir samningar sem miða að því að skella yfir innflutningi sem mun hafa mjög alvarlegar afleiðingar á íslenskar sveitir, ekki bara á íslenskar sveitir heldur mun það gera að verkum að matvælaframleiðslan, sem fer fram í þorpunum um allt land og kaupstöðunum svo og hér í Reykjavík, mun fara mjög hallloka. Ég tók eftir því í Tímanum fyrir einum mánuði að þar birtist heil ræða eftir hæstv. viðskrh. þar sem hann sagði hreinlega þessa setningu ef ég man hana rétt: ,,Loksins er komið að því að síðasta atvinnugreinin á Íslandi býr við maklega samkeppni. Þar á ég við landbúnaðinn sem hefur búið hér við múra. Nú kemur samkeppni, hún kemur erlendis frá.`` Landbúnaðurinn átti að standa frammi fyrir því sama og margar aðrar greinar, iðnaðurinn og fleiri, að erlend framleiðsla mundi fara að keppa við hann hér. Og hvernig hefur farið í hinum greinunum? Þær hafa farið hallloka. Sumar hafa dáið út. Það mætti spyrja t.d. iðnrh.: Hvar eru margar greinar iðnaðarins staddar? Skipaiðnaðurinn t.d.? Hvar er hann staddur? Meðan margar aðrar þjóðir hafa varið sinn skipaiðnað, styrkt hann og eflt, höfum við lagt hann í rúst og viðskrh. og iðnrh. borið þar mesta ábyrgð. Hvar er saumaiðnaðurinn og fataiðnaðurinn? Hvar er húsgagnaiðnaðurinn? Hvar eru allar þessar greinar sem voru glæsilegir möguleikar fyrir nokkrum árum? Þær hafa fallið vegna þess að útlendingarnir hafa tekið verkefnin í sínar hendur. Við Íslendingar megum eiga það að við höfum ekki flutt inn mikið af fólki til að vinna verkið fyrir okkur, en við erum snillingar í að fara með verkefnin út og fela mönnum þar að hafa af því kaupið og gróðann að vinna fyrir okkur verkin. Þess vegna bið ég hæstv. forsrh., sem ég trúi að vilji að um sig standi glæst minning í sögunni, að íhuga þessa ræðu mína. Hún er mælt af heilum hug og þeirri von. Ég ræð ekki við að koma þessari ríkisstjórn frá, hún hefur meiri hluta á Alþingi, þó að ég verði því miður að segja að ég tek undir með þjóðinni minni sem gerir kröfur um að þessi ríkisstjórn fari frá. Við ráðum ekki við það. En það sem við ráðum við er að tala við ríkisstjórnina, reyna að fá hana til að átta sig á aðstæðunum, breyta um og breyta stefnunni. Þetta vildi ég að kæmi fram við þessa umræðu. Og það sem er mikilvægast, og Sjálfstfl. ætti að skilja betur en allir aðrir flokkar að mínu viti, er að fyrirtækin í landinu verða að fá að græða. Þau verða að fá að vera fyrir ofan strikið. Það hefur verið sagt frá því í þessari viku í þessum þingsal að flestar greinar sjávarútvegsins eru reknar með bullandi halla, jafnvel upp í 80% sumar greinar sjávarútvegsins. Þetta er ekki í anda stefnu þess Sjálfstfl. sem hefur starfað svo lengi. Þessu verða menn að snúa við og hafa kjark til þess. Það er mikilvægt til þess að fyrirtækin geti aukið umsvif sín og dafnað og borgað bærileg laun að þau græði. Ég trúi því að hin íslenska þjóð, ef hún nær að hugsa stórt, eigi glæst tækifæri í þessu landi. Þá eigum við verkefni sem duga öllum vinnandi höndum í landinu. Við þurfum ekki að búa við þetta atvinnuleysi, við þurfum ekki að búa við þessa láglaunastefnu og neyð ef menn þora að setja nýja stefnu á í stýrishúsi þjóðarskútunnar. Ég er ekki verri þessari ríkisstjórn en það að ég vænti þess að hún nái áttum og snúi við, hún átti sig á því að það er ekki um einelti að ræða hjá þjóðinni. Þjóðinni er að verða illa við þessa ríkisstjórn vegna þess að hún hefur fundið að stefna hennar er ranglát, hún er fljótfærnisleg og flaustursleg, hún er full af einhverri tækifærismennsku til að þjóna örfáum nöggum í Sjálfstfl. sem halda að þeir geti eitthvað og stórgróðaöflum sem ætla að hirða alla hluti. Ætli kolkrabbinn sé ekki að verða alþjóðafyrirtæki? Hann eignast ekki bara Ísland. Hann tekur Færeyjar, kannski Grænland og fleiri þjóðir, sendir einhvern Jörund á hverja eyju í kringum landið. En um leið skilur hann eftir sviðna jörð á svo mörgum sviðum á Íslandi að það er ekki hægt að þola það. Já, góðir alþingismenn og ríkisstjórn. Við eigum glæst tækifæri. Það er viljann sem við verðum að virkja og stefnuna sem við verðum að marka. Það verðum við að gera á því vori sem nú er gengið í garð. Fyrsta regnskúrin féll á þessum morgni. Megi guð á gott láta vita að það verði sú regnskúr sem hreinsar haustmyrkrið, volæðið og aumingjaskapinn út úr hugsun þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr og er sú óvinsælasta meðal þjóðar sinnar sem setið hefur allan lýðveldistímann.

Herra forseti. Fyrir það síðasta gleymdi þingmaðurinn línuritinu yfir síðustu ríkisstjórn. Hún var alltaf miklu lægri í öllum skoðanakönnunum í óvinsældum fram að þessu. En þessi hugvekja var mjög þörf og merkileg og mér þykir verst að svo margir þingmenn skuli vera farnir heim, en ég veit að þeir sitja yfir sjónvarpi hjá Sýn ef það er opið enn þá og sofa vel og dyggilega eftir þessa þörfu og góðu hugvekju. Ég vil líka þakka hv. þm. fyrir mörg góð og fögur orð í garð minnar ríkisstjórnar. Það örlaði á heilmikilli velvild og vinsemd og ég er þakklátur fyrir það. Varðandi skrif og teikningar, þá er ekki mikið sem er víst í henni tilveru, einkum þegar stjórnmálin eru annars vegar. En þeir forustumenn í stjórnmálum sem fá ekki mynd af sér hjá honum Sigmund eiga að fara að athuga með dagatalið sitt og jafnvel klukkuna sína því að þeir verða ekki mjög lengi í pólitík eftir það. Það er afskaplega mikilvægt fyrir íslenska stjórnmálamenn að fá að vera á myndum eftir Sigmund hvernig sem hann teiknar þá. Ég veit ekki hversu oft hv. þm., formaður bankaráðs Búnaðarbankans, hefur verið þar en þó nokkrum sinnum og farið bara vel. Ég vil þó nefna annað í fullri alvöru út af þessari löngu og þörfu hugvekju þingmannsins. Ég hafði gaman af, hann talar með öðrum hætti en flestir aðrir hér. Ég segi það alls ekki í niðrandi merkingu. Það er svolítið í prestslegum stíl og upphöfnum og ágætum. Þó að ég sé ekki alltaf sammála sumum stærstu orðunum sem hann lætur falla, eins og um helstefnu ríkisstjórnar og þess háttar, þá vil ég nefna við hann í fullri alvöru að það er mikilvægt fyrir ríkisstjórnir eins og þá sem nú situr að byrja á erfiðu verkunum fyrst. Þær ríkisstjórnir sem hafa byrjað á erfiðu verkunum fyrst og ekki hikað við að takast á við erfið verkefni, sem kalla á stundaróvinsældar, eru farsælar og langlífar í landinu.

Hæstv. forseti. Já, ég get tekið undir það með forsrh. að myndir Sigmunds eru ágætar og þær voru ekki stórmál í minni ræðu. En hann minntist á það og bar sig karlmannlega að fyrstu verk hverrar ríkisstjórnar væru mikilvægust. Það er nefnilega þar sem feillinn liggur hjá þessari ríkisstjórn. Sigmund teiknaði góða mynd þar sem gaukurinn illi sat á öxl forsrh. og dritaði. Það er nefnilega ráðgjafahópurinn sem hefur brugðist.

Þú mátt ekki blanda saman við Spaugstofuna.

Jú, ég er að blanda saman við Spaugstofuna, rétt hjá hæstv. forsrh. Það mun hafa verið þar sem gaukurinn sat. --- En ég hygg að það sé þekkingarlítið ungliðalið mengað frjálshyggju. Ég get talið þá upp, þeir eru 5--6 sem hafa verið ráðgjafar hæstv. forsrh. Þeir hafa leitt hann rangar leiðir. Því vildi ég koma að áður en nóttin skellur á að hann hugleiði hvort það væri ekki betra að fara að eins og fyrirrennari hans sem áttaði sig á því að þessir sömu menn gerðu það að verkum að hann fékk ekki að ríkja í forsætisráðherrastóli nema í 13 mánuði því hann hlustaði á þessa sömu menn. En eftir þann tíma hefur sá maður valið sér aðra og betri ráðgjafa. Þeir koma úr atvinnulífinu. Þeir koma utan úr þjóðfélaginu sem hann hefur hlustað á.  Að lokum þakka ég hæstv. forseta fyrir fallegan bjölluhljóm.

Virðulegi forseti. Aðeins örstutt. Ég kunni ekki við að hafa það í andsvari við ræðu hv. þm. Guðna Ágústssonar, en hæstv. forsrh. vék að vinsældum ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar. Það er nokkur siður hjá hæstv. forsrh. að þegar að honum er þrengt hnýtir hann venjulega í fyrirrennara sinn, hv. þm. Steingrím Hermannsson, sem er fjarverandi nú. Mér fannst því rétt að taka aðeins upp hanskann fyrir hann augnablik. Það er kannski rétt að hægt er að finna einhvern smátíma á valdaferli ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar þar sem hún hafði eitthvað minni vinsældir en núv. hæstv. ríkisstjórn. En hitt er hins vegar alveg öruggt, að hæstv. forsrh. er fyrsti landsfaðirinn í sögu íslenska lýðveldisins síðan skoðanakannanir hófust sem tekist hefur að verða óvinsælasti stjórnmálamaður landsins. Það er svo sem í lagi að fjármálaráðherrarnir við og við gegni því hlutverki. Það er í þeirra verkahring. En þegar landsfaðirinn sjálfur er orðinn óvinsælasti stjórnmálamaður landsins er illa komið fyrir ríkisstjórninni.

Herra forseti. Það var merkilegt að hv. 8. þm. Reykn. skyldi koma seint og um síðir inn í þessa umræðu og geta ekki einu sinni farið rétt með. Ég var ekkert að hnýta í fyrirrennara minn. Ég var að leiðrétta töflur og línurit heillar ríkisstjórnar. Ég er alveg viss um að hluti af óvinsældum þeirrar ríkisstjórnar hefur ekki síst verið hv. þm. sem áðan talaði, miklu fremur en hv. þm. Steingrímur Hermannsson, fyrirrennari minn. Ég var bara að vekja athygli á staðreyndum, hv. þm. En þú gast ekki aðeins farið vitlaust með það heldur sakaðir mig um að vera að veitast að fjarverandi manni. Ég var að tala um ríkisstjórnina í heild, leiðrétta það sem hv. þm. hafði sagt um vinsældamælingar. Það er nú þannig að þessar mælingar um vinsælustu og óvinsælustu stjórnmálamennina eru afar sérkennilegar og óvinsældamælingar eru, hygg ég, ekki nema þriggja ára eða svo af því að hann nefndi söguna. Í sögunni, sagði hv. þm. Menn eru varla að tala um söguna þegar menn eru að tala um þrjú ár. Ég hygg að þær mælingar séu aðeins þriggja ára gamlar. Áður mældu menn vinsældir og ég hef reyndar stundum setið í þeirri sérkennilegu stöðu að vera á báðum endum. Í næstsíðustu könnun trónaði ég reyndar mjög neðarlega á óvinsældalista. Það hafði af einhverjum ástæðum minnkað um helming í könnuninni þar á eftir. Mér er ókunnugt um af hverju það hefur gerst, en það hafði þó gerst. En þessar kannanir segja ekki mjög mikla sögu, hv. þm. Þingmaðurinn var mjög oft á þessum stuttta ferli þessara mælinga óvinsælasta persóna í síðustu ríkisstjórn. Það hefur, hygg ég, ekki breytt neinu um hans feril sem fjmrh. í sjálfu sér og ekki held ég mati á hans flokki í sjálfu sér.

Virðulegi forseti. Þetta er greinilega eitthvað viðkvæmt og merkileg kenning sem hæstv. forsrh. setti hér fram, að sá maður eigi kannski einna mestan hlut í óvinsældum ríkisstjórna sem óvinsælastur er innan hennar. Þetta er athyglisverð kenning í stjórnmálafræðilegu tilliti. Samkvæmt henni er höfundur kenningarinnar, sem hér talaði áðan, meginorsök óvinsældar þeirrar ríkisstjórnar sem hann veitir forsæti.

Herra forseti. Ef svo væri, hv. þm., mundi ég ekkert víkja mér undan því og taka því. Ég var hins vegar að benda á það að þingmaðurinn var að gefa til kynna að ég hefði ráðist á fjarverandi mann og þar fór hann rangt með eins og honum er óskaplega gjarnt. Hann á afskaplega erfitt að fara rétt með, þessi hv. þm. Ég reyndar þekki engan þingmann í þessum sal sem fer jafnoft, jafnmikið og jafnrangt með og þessi hv. þm.

Herra forseti. Já, þetta er líka merkileg kenning hjá hæstv. forsrh. Hann setur fram hverja stjórnmálafræðikenninguna á fætur annarri, er greinilega hugmyndaríkur að nóttu til í stjórnmálafræðilegu tilliti. Það mál vel vera að hæstv. forsrh. hafi mælt í þinginu hvað menn segja oft ósatt. Það er alla vega athyglisvert að hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson og hv. þm. Svavar Gestsson röktu mjög rækilega hvernig hæstv. forsrh. sagði þjóðinni ósatt í útvarps- og sjónvarpsumræðum frá Alþingi, eldhúsdagsumræðum. Því var lýst hvað eftir annað af þessum tveimur hv. þm. Hæstv. forsrh. lagði aldrei í það að hrekja þá niðurstöðu.

Hvaða niðurstöðu?

Það var sagt í umræðum í gær, hæstv. forsrh. Ég skal gjarnan endurtaka það fyrir hæstv. forsrh. Það var sú fullyrðing að það væri nauðsynlegt að frv. um Lánasjóð ísl. námsmanna þyrfti að fara í gegn á Alþingi vegna fjárlaganna, en eins og þessir tveir ágætu þingmenn bentu á hefði komið fram í lok ársins að samkvæmt því sem nú er vitað yrðu um það bil 800 millj. afgangs í Lánasjóði ísl. námsmanna, en með því var ekki reiknað í fjárlögunum. Þetta röktu þessir tveir ágætu þingmenn mjög rækilega og forsrh. sat m.a. í hliðarsal og hlustaði á það. En það er ekki von að tölfræðin sé þá í góðu lagi ef hann er bæði búinn að gleyma sínum eigin ósannindum og einnig sönnunum á það að þau hafi farið fram.

Svo stendur á um 1. og 2. dagskrármálið, Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins, 534. mál, og Samkomudag reglulegs Alþingis 1992, 533. mál, að til þess að þau megi koma til meðferðar þarf þingið að veita samþykki til þess, sbr. 2. mgr. 36. gr. þingskapa, vegna þess að þeim var útbýtt eftir 1. apríl. Mun forseti nú leita þess samþykkis og láta greiða atkvæði um hvort þessi dagskrármál megi koma til meðferðar.

Forseti mun jafnframt leita afbrigða þar sem of skammt er liðið frá útbýtingu 1. og 2. dagskrármálsins, sbr. 1. mgr. 36. gr. þingskapa, svo og er of skammt liðið frá 1. umr. um 3. dagskrármálið, Stofnun og slit hjúskapar, 531. mál, sbr. 39. gr. þingskapa. Verður nú leitað afbrigða svo unnt verði að mæla fyrir þessum málum á þessum fundi.

Virðulegi forseti. Það virðist vera nokkrum erfiðleikum háð að mál landbn. gangi áfram í gegnum þingið. Það er alllangt síðan tveimur málum var skilað inn á skrifstofuna og ýmis mál sem hafa komið fram á eftir þeim málum eru komin til afgreiðslu. Ég vek t.d. athygli á því að á þeirri dagskrá sem unnið var eftir í dag var 20. mál afgreiðsla landbn. á vistfræðilegri þróun landbúnaðar á Íslandi og nú er það í næstneðsta sæti á þessari nýju dagskrá. Það var þó aðeins eftir hluti af þessari umræðu því að umræðu var frestað á dögunum og síðan var málið látið ganga áfram eftir að við höfðum tekið það aftur til meðferðar í landbn. Ég hlýt að verða að biðja hæstv. forseta að láta ganga jafnt yfir málefni nefndanna og afgreiða mál landbn. í sömu röð og þau berast eins og mál annarra nefnda.

Forseti reynir jafnan að greiða fyrir því að mál komist áfram eftir röð eins og hv. 3. þm. Austurl. nefndi.

Frú forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir um viðauka við lög um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins felur í sér að greitt verður út úr Verðjöfnunarsjóðnum samkvæmt sérstökum reglum til þeirra atvinnufyrirtækja í sjávarútvegi sem greitt hafa inn í sjóðinn frá því að núverandi lög tóku gildi og enn fremur úr þeim deildum sem fyrir voru frá tíð gömlu laganna. Hér er um að ræða útgreiðslur upp á 2,7 milljarða kr. til atvinnufyrirtækja í sjávarútvegi og 278 millj. kr. greiðslu til lífeyrissjóða sjómanna. Megintilgangur þeirra aðgerða, sem þetta frv. mælir fyrir um sem felur í sér frávik frá meginreglunni sem gildir um útgreiðslur úr Verðjöfnunarsjóði, er þessi: 1. Að treysta atvinnu, einkanlega í sjávarplássum á landsbyggðinni. 2. Að styrkja stöðugleikaforsendur þeirrar efnahagsstefnu sem fylgt hefur verið og nýlega hefur verið fest í sessi með endurnýjuðum þjóðarsáttarsamningum frá árinu 1990. 3. Það er markmið með þessum ráðstöfunum að auðvelda þeim sjávarútvegsfyrirtækjum sem nú eru að vinna að fjárhagslegri endurskipulagningu og skipulagsbreytingum, m.a. með samruna, að takast á við þessi verkefni. Ég tel að með þeim víðtæku ráðstöfunum sem hér er verið að mæla fyrir eigi að vera unnt að treysta með nokkuð viðunandi hætti í ljósi erfiðrar stöðu rekstur sjávarútvegsfyrirtækjanna og bægja frá alvarlegustu hættu á atvinnuleysi í sjávarplássunum umhverfis landið. Frv. gerir ráð fyrir því að innstæðum á reikningum einstakra framleiðenda verði ráðstafað til greiðslu skulda. Þó verða 30% af innstæðum í deild fyrir óunnar botnfiskafurðir og 32% af innstæðum í deild fyrir unnar botnfiskafurðir sem myndast hafa vegna afurða vinnsluskipa ráðstafað til lífeyrissjóða sjómanna. Til greiðslu til einstakra framleiðenda renna um 2,3 milljarðar en um 228 millj. kr. til lífeyrissjóða sjómanna samkvæmt þessum ákvæðum. Þá er einnig gert ráð fyrir því að innstæðum reikninga vegna humardeildar og saltfiskdeildar sem mynduðust í tíð gamla verðmyndunarsjóðsins verði ráðstafað til skulda þeirra framleiðenda sem mynduðu þessar innstæður. Á reikningi humardeildarinnar eru um 300 millj. kr. og um 143 millj. kr. á reikningi saltfiskafurða. Áður en þessum fjármunum er skipt renna samtals 50 millj. kr. af þessari upphæð til Lífeyrissjóðs sjómanna. Því renna um 393 millj. kr. til lækkunar á skuldum einstakra framleiðenda. Í heild er eins og ég gat um áður um að ræða 2,7 milljarða kr. sem renna til atvinnufyrirtækjanna og 278 millj. kr. sem renna í lífeyrissjóði sjómanna. Útgreiðslunum verður varið til þess að mæta skuldum samkvæmt nánari reglum sem fram koma í 3. gr. frv. Í fyrsta lagi verður þeim varið til þess að mæta afborgunum og vöxtum af veðskuldum viðkomandi framleiðanda, í öðru lagi skuldum framleiðanda við ríki og sveitarfélög, í þriðja lagi gjaldföllnum skuldum sem tengjast fiskveiðum og fiskvinnslu og stafa af viðskiptum þeirra fyrirtækja, í fjórða lagi verður þeim varið til greiðslu á afborgunum og vöxtum af gjaldföllnum skuldum sem falla fram til loka þessa árs og í fimmta lagi: ef þá verður enn innstæða hjá einstökum framleiðendum verður henni varið til þess að lækka höfuðstól veðskulda. Ef um það er að ræða að einstök fyrirtæki skulda ekki sem nemur innstæðu í sjóðnum, þá varðveitist hún og kemur til útgreiðslu til viðkomandi fyrirtækja samkvæmt almennum reglum sjóðsins. Það hefur verið talið mjög mikilvægt í þessu sambandi að útgreiðslurnar við þessi sérstöku skilyrði færu fyrst og fremst og einvörðungu til þess að lækka skuldastöðu sjávarútvegsfyrirtækjanna. Það hefur farið fram mjög ítarleg umræða á Alþingi í þessari viku, sl. þriðjudag, um málefni sjávarútvegsins og þann vanda sem þar er við að etja. Ég ætla ekki að endurtaka það sem fram fór og fram kom í þeirri umræðu, en vísa til almennrar greinargerðar um stöðu sjávarútvegsins sem fram kom í þeirri umræðu. En ljóst er að einn meginvandi sjávarútvegsins er fólginn í mjög miklum skuldum. Talið er að sjávarútvegurinn skuldi um 95 milljarða kr. Að meðaltali áætlar Þjóðhagsstofnun að halli á veiðum og vinnslu sé um 3,5%. Þessar ráðstafanir munu létta nokkuð á heildarskuldabyrði og mæta í verulegum atriðum vanskilaskuldum sem sjávarútvegsfyrirtækin búa nú við og tryggja viðunandi rekstur miðað við þá kröppu stöðu sem sjávarútvegurinn er í á þessu ári og bægja þar með frá atvinnuleysi sem ella væri hætta á. Það er ljóst að sjávarútvegurinn stendur frammi fyrir nýjum aðstæðum, fyrst og fremst vegna minnkandi botnfiskafla. Grundvallaratriðið nú er að tryggja áframhaldandi stöðugleika og lækkun vaxta með aðhaldssamri stjórn í ríkisfjármálum. Þegar hefur náðst verulegur árangur í því efni. Kjarasamningar þeir sem nú hafa nýlega verið gerðir treysta enn frekar stöðugleikastefnuna og gefa góðar vonir um að verðbólga geti verið lægri hér en í viðskiptalöndunum og á þann veg getum við treyst betur samkeppnisstöðu sjávarútvegsins út á við og leiðrétt smám saman þá hækkun sem orðið hefur á raungenginu frá 1990 án þess að raska kaupmáttarmarkmiðum kjarasamninga og almennum verðlagsmarkmiðum. Ég hef áður lýst því að þessari almennu efnahagsstefnu þyrfti að fylgja eftir með almennum hliðarráðstöfunum gagnvart sjávarútveginum til þess að auðvelda honum að takast á við nauðsynleg skipulagsverkefni. Það hefur þegar verið gert á þessum vetri með skuldbreytingum, frestun afborgana af lánum sjávarútvegsins, auknum úreldingarstyrkjum fyrst og fremst. Nú er í framhaldi af þessum ráðstöfunum gripið til ráðstafana af þessu tagi í þeim tilgangi að styrkja efnahagsstefnuna og auðvelda atvinnufyrirtækjunum að takast á við skipulagsbreytingar. Ég tel ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um tilgang þessa frv. og efnisatriði og stöðu sjávarútvegsins með tilliti til þeirrar umræðu sem þegar hefur farið fram um þetta efni. Ég átti viðræður við fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna í gær og í dag um frv. og bar fram ósk um að það geti hlotið skjóta afgreiðslu hér á þinginu þannig að það megi verða að lögum nú fyrir þinglok og þakka jákvæðar undirtektir við það að greiða fyrir frv. með slíkum hætti. Ég legg svo til, forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Hæstv. forseti. Hér fóru fram fyrr í vikunni gagnlegar umræður um rekstrarvanda sjávarútvegsins þegar rædd var skýrsla sem við nokkrir þingmenn Alþb. höfðum beðið um. Þá gerði hæstv. sjútvrh. grein fyrir því með mjög skýrum hætti hver staða sjávarútvegsins væri og hversu gríðarlegur og yfirþyrmandi bráðavandi greinarinnar væri. Þær upplýsingar voru eins og ég segi greinargóðar, en hins vegar var í þeirri umræðu nokkuð lýst yfir því hvað hæstv. ríkisstjórn hygðist fyrir í formi beinharðra aðgerða. Á það skorti nokkuð í máli hæstv. sjútvrh. í þeirri umræðu og því var hann spurður ítrekað að því af mér og fleiri ræðumönnum hvað hæstv. ríkisstjórn hygðist fyrir í formi beinharðra ráðstafana varðandi rekstrarvanda sjávrútvegsins. Ég sagði þá m.a., með leyfi forseta, eitthvað á þá leið hvort hæstv. sjútvrh. sæi að hægt væri að gera einhverjar ráðstafanir af hálfu Alþingis eða ríkisstjórnar. Er t.d. sjútvrh., svo að hann fái einhverjar beinar spurningar, tilbúinn að kanna hreinlega að ákveða að breyta lögum um Verðjöfnunarsjóð og greiða út það fé sem í honum er? Þetta er krafa sem stendur á okkur af fiskvinnslunni sem kvartar undan því að hafa þurft að binda þarna eina 3 milljarða kr. við aðstæður sem þrátt fyrir hátt afurðaverð voru henni það óhagstæðar að hún tapar nú fé og enn er afurðaverðið þannig að það er nokkuð í útgreiðslur á þessum peningum sem fiskvinnslan á þarna bundna í sjóðum. Ég vil segja það fyrir mitt leyti að ég er tilbúinn til að skoða þetta mál og, ef menn yrðu sammála um það hér á Alþingi, drífa þess vegna í gegn frv. um að borga þessa peninga út á næstu mánuðum til fyrirtækjanna. Ég ítrekaði svo síðar í umræðunni þessa spurningu mína til hæstv. sjútvrh. og óskaði eftir því að hann kæmi inn í umræður og svaraði þeim beinhörðu spurningum sem ég hafði þá lagt fyrir hann og bauð aftur fram stuðning minn og okkar alþýðubandalagsmanna við það að tíminn á síðustu dögum þingsins yrði að einhverju leyti tekinn í það að afgreiða lagabreytingar þar sem slíkar ráðstafanir til að bæta rekstrarstöðu sjávarútvegsins væru á ferðinni. Hæstv. sjútvrh. svaraði því ekki beint hvort hann væri tilbúinn að standa svona að málum, en það hefur hann nú gert með þessu frv. og ég vil sérstaklega fagna því að þessi umræða hefur væntanlega átt sinn þátt í því að hæstv. sjútvrh. ákvað að láta á það reyna hvort mögulegt væri hér á Alþingi á allra síðustu dögum þinghaldsins að afgreiða slíkar ráðstafanir. Að sjálfsögðu stend ég við mín orð og mun gera fyrir mitt leyti það sem í mínu valdi stendur til þess að frv. nái hér fram að ganga og greiða götu þess. Ég vil sérstaklega fagna þessu einnig vegna þess að í þessari sömu umræðu samkvæmt skýrslubeiðni okkar alþýðubandalagsmanna um vanda sjávarútvegsins töluðu einnig þeir hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. Þess vegna hef ég m.a. óskað eftir því að hæstv. forsrh. yrði viðstaddur umræðu og mætti garpurinn sjálfur, hæstv. utanrrh., auðvitað vera það einnig, en ég ætla ekki að hirða um það frekar hvort svo tekst til. En þannig var nefnilega að í þessari umræðu varð ekki málflutningur þeirra hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. skilinn á neinn veg annan en þann að ekki stæði til að gera neitt sérstakt í vanda sjávarútvegsins nú á þessum vordögum, alls ekki neitt. Það kom mjög skýrt fram í þeirra ræðum og fleiri en einn og fleiri en tveir ræðumenn vöktu sérstaka athygli á því og það olli mönnum vonbrigðum í þessari umræðu að um algert skilningsleysi virtist vera að ræða hjá hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. hvað þennan vanda snerti. Þeim mun meira fagnaðarefni er mér það að hæstv. sjútvrh. hefur nú unnið smásigur í þeirri glímu sem alþjóð veit að hann hefur átt í í ríkisstjórninni um að fá að gera eitthvað róttækt varðandi rekstrarvanda sjávarútvegsins. Það er mér alveg sérstakt fagnaðarefni að sigurinn í þeirri glímu fór á þennn veginn og hæstv. sjútvrh. hefur fengið frið til að leggja fram þetta frv. fyrir úrtölumönnunum í ríkisstjórn. Ég tel, eins og ég sagði við umræður um skýrslubeiðni okkar alþýðubandalagsmanna, að þetta sé skynsamleg ráðstöfun. Ég rökstuddi það þá hvers vegna ég teldi svo vera og ég þarf ekki að fara með þau orð aftur. Ég vísa til þess sem ég þá sagði. Ég tel að það sé í sjálfu sér engin sérstök efnahagsleg áhætta tekin með því að ráðstafa þessum fjármunum Verðjöfnunarsjóðsins svona og ég nefndi sérstaklega í minni ræðu þann möguleika að standa svona að hlutunum, þ.e. að ráðstafa fjármununum til greiðslu gjaldfallinna afborgana skulda sjávarútvegsins í sjóðum og gagnvart öðrum skuldunautum. Ég tek það fram að ég hef ekki haft tíma til þess enn þá að fara yfir tæknileg atriði frv. í einstökum atriðum frekar en væntanlega ýmsir fleiri hv. alþm. og tel þess vegna óhjákvæmilegt að sjútvn. fái svolítinn tíma til að fara yfir þá hluti og ræða við höfunda frv. og helstu hagsmunaaðila sem þessu máli tengjast, en vonandi tekur það ekki meiri tíma en svo að auðvelt verði að ljúka því og koma málinu aftur til afgreiðslu. En það er ekki hægt, hæstv. forseti, við þessa umræðu nú, það er ekki hægt hversu velviljuð sem við erum málinu og hversu mikið sem við viljum á okkur leggja til að greiða götu þess og spara hér tíma í umræðum að neita sér um að segja fáein orð við hæstv. forsrh. af þessu tilefni. Það sem ég ætla að ræða við hæstv. forsrh. núna er fortíðarvandi Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins. Það er þetta sjóðasukk, Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins. Það er þessi tómi sjóður sem núv. hæstv. ríkisstjórn tók við í þessum efnum. Við erum búnir að sitja undir því, við sem berum ábyrgð á fráfarandi ríkisstjórn, stanslaust síðan hæstv. forsrh kom til valda að hann hefur rætt viðskilnað þeirrar ríkisstjórnar, hann hefur borið hana óhróðri og hann hefur reynt að fylla þjóðina upp með fordómum gagnvart því að hann hafi tekið við alveg einstöku þrotabúi, þessi núv. hæstv. forsrh. Þeim mun skemmtilegra er það nú fyrir okkur að geta með þessum sjóði, sem myndaðist í tíð fyrrv. ríkisstjórnar vegna skynsamlegrar ráðstöfunar þá og skynsamlegrar efnahagsstjórnunar og forsjálni þegar batnandi afkoma sjávarútvegsins var að nokkru leyti tekin til hliðar og myndaðar innstæður í staðinn fyrir að fara beint út í verðlag og valda kannski þenslu, komið núna hæstv. ríkisstjórn til bjargar með þessum sjóði, með þessari innstæðu, með þessari ráðdeildarsemi sem verður núna ríkisstjórn hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar að liði þegar hún á í hvað mestum þrengingum hvað málefni sjávarútvegsins snertir. Vill ekki hæstv. forsrh. vera svo vænn, það þarf ekki að taka langan tíma, að koma hérna upp og útskýra það fyrir mér og e.t.v. fleirum hvernig þessi ráðstöfun núna, hvernig Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins fellur inn í heimsmynd hans um fortíðarvandann og sjóðasukkið frá tíð fyrri ríkisstjórnar? Ég veit ekki betur en hæstv. forsrh. hafi jafnvel óbeðinn tekið sér það fyrir hendur í fjölmiðlum núna í kvöld að mæla fyrir hönd hæstv. sjútvrh. um þessar ráðstafanir og hefði ég nú talið fara betur á því að flytjandi frv., hæstv. sjútvrh. sjálfur, hefði talað fyrir sínum tillögum og sínum ráðstöfunum í þessum efnum. En forsrh. gerði það engu að síður og það er svo sem innanhúsmál í ríkisstjórninni hver talar fyrir hvern þar, en hitt verð ég að segja að ég gat ekki betur skilið fréttirnar en svo að hæstv. forsrh. teldi þetta harla góða ráðstöfun og skynsamlega og hið besta mál og þeim mun meiri ástæða er til þess að hann komi hérna upp og geri okkur þann greiða að útskýra hvernig þetta fellur inn í þindarlaus ræðuhöld hans, linnulaus, sem nú hafa staðið í rúmlega ár um fortíðarvandann og hinn slæma arf sem hann tók við frá fyrri ríkisstjórn. Nei, það er eins og ég segi ánægjulegt að geta vegna þess hvernig að málunum var staðið í tíð fyrri ríkisstjórnar komið núna sjávarútveginum til hjálpar með þessum ráðstöfunum og það vonum við svo sannarlega að þetta verði sjávarútveginum til góðs og auðveldi honum að komast í gegnum þá miklu erfiðleika sem hann núna stendur frammi fyrir. Hitt er svo ljóst og það skal ég um það bil láta verða mín síðustu orð að það er ekkert ánægjuefni, auðvitað er það ekkert ánægjuefni að greiða út á einu bretti og nota eins og leggur sig þessa þriggja milljarða innstæðu sjávarútvegsins, að tæma hana núna í einni ráðstöfun. Það er ekkert sérstakt fagnaðarefni að þurfa að grípa til varasjóðsins með þeim hætti að hann sé allur notaður upp á einu bretti, en það er það sem hér er verið að leggja til, að tæma þann verðjöfnunarsjóð sem sjávarútvegurinn náði þó að mynda í tíma batnandi afkomu á undanförnum árum. En við verðum að beygja okkur undir að aðstæður sjávarútvegsins eru þannig að það verður að grípa til einhverra ráðstafana honum til handa og vonandi er að takast samstaða um eina leið af mörgum sem ég hef a.m.k. talið koma til greina í þessu sambandi og bauð upp á fyrir mitt leyti að stuðla að samkomulagi um að gert yrði. Auðvitað hefði maður viljað sjá hér margt fleira fylgja með, svo sem eins og harðari aðgerðir gagnvart rekstrarumhverfi sjávarútvegsins sjálfu með því að taka niður vaxtakostnað og annan tilkostnað og fleira af því tagi, en maður hlýtur að taka fagnandi því sem reynt er þó að gera í þessum efnum. Útgreiðsla úr sjóði af þessu tagi er að sjálfsögðu ekki varanleg lausn í þeim skilningi að hún breytir ekki sem slík rekstrarumhverfi sjávarútvegsins, hinum ytri aðstæðum hans, en hún kemur fyrirtækjunum mjög til góða, bætir stöðu þeirra við sína lánardrottna og ætti að auðvelda þeim að lifa af þessa erfiðu tíma. Herra forseti. Ég læt þá lokið máli mínu með því að fagna á nýjan leik þeim árangri sem hér hefur náðst og ég vona að það takist að afgreiða þetta mál. Ég vil einnig leyfa mér að halda að þetta sé dæmi um að skoðanaskipti og umræður um málefni t.d. atvinnuveganna hér á hinu háa Alþingi geti haft nokkuð gott í för með sér, jafnvel þó í það fari svolítill tími, hæstv. forsrh. Jafnvel þó hans hátign hæstv. forsrh. verði að sitja undir svolitlum ræðum kemur það kannski í ljós að stundum hefst nokkuð gott upp úr því að menn á Alþingi Íslendinga skiptist á skoðunum og ræði hin stærstu hagsmunamál. Ég a.m.k. vil leyfa mér að trúa því að hér sé að líta dagsins ljós árangur af slíkum skoðanaskiptum og því fagna ég.

Herra forseti. Síðasti ræðumaður, hv. þm., sagði að ég hefði talað þindarlaust um sjóðamálin. Ég er nú ekki svo íþróttamannslega vaxinn eins og hann að geta talað þindarlaust, en það getur hann svo sannarlega, er einhver mesti ræðutalandi í þinginu og eru þó margir ágætir og góðir. Ég verð að gleðja hann eða hryggja hann eftir atvikum með því að segja honum að það hefur ekki verið neinn meiningarmunur á milli mín og hæstv. sjútvrh. um þetta mál. Og ég bendi honum á að fá útskrift af ræðu minni í þeim umræðum sem vitnað er til og ef hann les hana mjög gaumgæfilega sér hann þar setningar sem gátu bent til þess að hlutir eins og þessir væru í vændum. Ég bendi honum á að fá útskriftina og ég býst við að hann sjái að það var ekki loku fyrir það skotið að slíkt gæti verið að gerast þessa dagana einmitt, að slíkt væri í undirbúningi. En allt á sinn tíma. Þetta mál var ekki svo þroskað þá að það væri hægt að ræða það með þeim hætti þá. Það gerðu menn ekki. Í sjálfu sér tel ég ekki að þessi aðgerð breyti neinu í þeim deilum sem menn hafa áður átt, ekki þindarlaust en um töluverða hríð hér í þinginu, varðandi meðferð sjóða og annað þess háttar og ég ætla ekki í sjálfu sér að blanda mér í það. En ég get tekið undir með hv. þm. að auðvitað er það íhugunarefni að svo gott sem tæma sjóð af þessu tagi sem var markaðstekjujöfnunarsjóður, sveiflusjóður, og færa hann með þessum hætti í einu vetfangi yfir í það að jafna aflabrögðin, aflaleysið, og að því leytinu breyta honum í tekjujöfnunarsjóð hvað þennan þátt varðar. En ég tel fyrir mitt leyti að með þessu sé alls ekki verið að segja síðasta orðið um þennan sjóð og er almennt séð hlynntur því að reynt sé að gæta þess í okkar sveiflukennda landi að slíkir sjóðir séu til staðar.

Herra forseti. Það er því miður litlu að svara. Ég lagði óbeint spurningu fyrir hæstv. forsrh. og úr því að hann kvaddi sér hljóðs átti ég von á að hann mundi gera einhverja tilraun til að svara því hvernig sú aðgerð sem hér er verið að grípa til af ríkisstjórn hans fellur inn í heimsmynd hans um fortíðarvandann og sjóðasukk fyrrv. ríkisstjórnar. Hæstv. forsrh. kaus að fara mjög fimlega fram hjá því að segja um það ekkert einasta orð í ræðustólnum og ég skil þögn hans. Hann er auðvitað í rjúkandi vandræðum með það, vill ógjarnan þurfa að viðurkenna að það er einmitt hið góða bú frá tíð fyrri ríkisstjórnar sem verður núna ríkisstjórninni og þó fyrst og fremst sjávarútveginum til hjálpar. Það er vel og þess vegna er ástæða til að gleðjast og út af fyrir sig er það meinalaust af minni hálfu þó í þessu tilviki kunni það að létta hæstv. ríkisstjórn lífið, harmkvælin sem hún býr við að ýmsu öðru leyti. Þetta með að vera þindarlaus er nú málvenja, hæstv. forsrh., og er sennilega það ég best veit komið til af því að menn trúðu því hér áður fyrr a.m.k., áður en líffræðin komst á það stig í landinu sem síðar varð, að refurinn væri þindarlaus og þess vegna væri hann slíkur hlaupagarpur sem raun bar vitni. Og refurinn er auðvitað frár á fæti eins og við vitum og mundi hlaupa okkur báða af sér, mig og hæstv. forsrh. Þó er einn veikleiki í íþróttamennsku refsins og hann er sá að hann er frekar lélegur að hlaupa niður í móti. Það skapast af því hvernig hann er vaxinn og byggður að afturlappirnar eru öllu sterkari en framlappirnar og hann lendir stundum í baksi þegar hann er á leið niður brekkuna. Það er nákvæmlega það sem hæstv. ríkisstjórn er líka að gera þessa dagana.

Herra forseti. Það frv. sem liggur fyrir gerir ráð fyrir því, eins og fram kom í máli hæstv. sjútvrh., að greiða út eða nota til greiðslu á skuldum sjávarútvegsins nánast allar innstæður í Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins. Þetta er að sjálfsögðu mikilvæg ákvörðun. Um hana má vissulega deila, en það góða er þó að þarna skuli vera til verulegt fé til að koma til móts við sjávarútveginn í þessum erfiðleikum. Þegar Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins var endurreistur vorið 1990 var það gert í verulegri andstöðu við hagsmunasamtök sjávarútvegsins og má segja að nánast enginn vildi standa að því. Það var hins vegar talin mikilvæg ákvörðun út frá hagfræðilegum sjónarmiðum að sjávarútvegurinn legði til hliðar í góðæri og gengi íslensku krónunnar tæki mið af því að sjávarútvegurinn ætti að leggja í sjóð þegar verðlag er mjög hátt og með sama hætti að fá úr viðkomandi sjóðum þegar verðlag lækkaði. Með þeirri ákvörðun sem hér er verið að taka er nokkuð gengið gegn upphaflegum tilgangi. Hér er ekki eingöngu um verðfall að ræða heldur líka veruleg vandamál í sambandi við aflabrögð og því má segja að það sé verið að brjóta þau prinsipp sem upphaflega voru sett eða breyta þeim réttara sagt. Að mínu mati þurfa að vera til þess þung rök sem ég tel að séu til staðar við núverandi aðstæður, en ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það eigi að halda áfram á sömu braut og viðhalda Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins og þeirri hugsun sem þar liggur að baki. Ég er þeirrar skoðunar að sjávarútvegurinn verði að leggja til hliðar þegar vel gengur vegna þess að það muni alltaf koma ár sem eru verri og þá verði þessi atvinnugrein að eiga innstæður til að mæta áföllunum. Ég er jafnframt þeirrar skoðunar að umræðan um svokallaðan auðlindaskatt sé þess eðlis að það sé nauðsynleg sátt í þeirri umræðu að krefjast þess af sjávarútveginum að hann leggi til hliðar þegar vel gengur þannig að t.d. iðnaðurinn lendi ekki í vandræðum vegna velgengni sjávarútvegsins ef svo má komast að orði. Auðvitað hefur gengisskráningin oft og tíðum verið miðuð við afkomumöguleika sjávarútvegsins og þess vegna orðið til þess að skekkja grundvöll annarra atvinnugreina. Það má segja að sú ráðstöfun sem nú er verið að fara út í sýni hversu fráleitt það var og er að skattleggja sjávarútveginn, sérstaklega við núverandi aðstæður, og sú ákvörðun sem ætti að taka fyrst af öllum er að taka til baka þá sérstöku skattlagningu sem ríkisstjórnin kom á þegar hún komst til valda og flokkarnir komu sér saman um og Alþfl. sérstaklega hefur boðað framhald á. Þess vegna væri mikilvægt að núv. ríkisstjórn lýsti því yfir í eitt skipti fyrir öll að allar slíkar hugleiðingar hefðu verið settar til hliðar og hún tæki til baka fyrri ákvarðanir. Það er óþolandi fyrir greinina að búa við þær hótanir sem hafa legið í þeim orðum, ekki síst af hálfu Alþfl. og ráðherra hans í núverandi ríkisstjórn. Ég held að það hafi alltaf legið fyrir að því er varðar þennan sjóð að hann hefur ekki verið tómur og er nú dæmi um inneign sem er mikilvæg við núverandi aðstæður og ég vil líka nefna annan sjóð sem ekki var heldur tómur, sem er Úreldingarsjóður, en hins vegar hefur núv. ríkisstjórn tekið ákvörðun um að greiða mun hraðar út úr honum, sem ég get fallist á, en einnig svipt þann sjóð tekjumöguleikum sínum að verulegu leyti. Þótt það sé mikilvægt að hraða úreldingu fiskiskipa verður það ekki gert úr tómum sjóði og því er alvörumál að það stefnir í það að Úreldingarsjóður eigi litlar eignir eftir tiltölulega stuttan tíma og vantar þess vegna tekjur eins og gert var ráð fyrir að hann mundi búa við samkvæmt eldri lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Þótt ég geti fyrir mitt leyti stutt þessa aðgerð vil ég benda á þá staðreynd að hún ein og sér mun ekki lagfæra rekstrargrundvöll sjávarútvegsins. Rekstrargrundvöllur sjávarútvegsins er mjög slæmur eins og þegar hefur verið viðurkennt, m.a. af núv. hæstv. sjútvrh., og útgreiðsla úr Verðjöfnunarsjóði nú breytir í reynd engu þar um. Það er taprekstur og þótt þessir peningar verði greiddir út til þess að greiða niður skuldir mun það ekki lagfæra tapreksturinn nema að litlu leyti eða sem nemur vöxtum af því fé sem þarna kemur inn í sjávarútveginn. En auðvitað verður líka að gera kröfu um að sjávarútvegurinn hafi arð af sínu eigin fé. Þetta er hið alvarlega í málinu og þess vegna vil ég taka undir það, sem fram kom hjá hæstv. sjútvrh., að það er nauðsynlegt að gera ýmsar aðrar ráðstafanir sem við höfum rætt mjög ítarlega hér á Alþingi og ég ætla ekki að fara að gera að sérstöku umtalsefni nú. Ég vil hins vegar fagna því, sem hann sagði, að það þyrfti að leiðrétta raungengið, sérstaklega miðað við það sem var í febrúar 1990, en hæstv. utanrrh. notaði orð mín í því sambandi til sérstakra árása á mig og sagði að ég væri að heimta gengisfellingu. Ég er ekki að heimta gengisfellingu, en ég er að heimta, þótt ég vilji ekki nota það orð í þessu sambandi, ég er að krefjast þess að það séu gerðar ráðstafanir til þess að sjávarútvegurinn geti staðið undir öllum þeim skuldbindingum sem hann stendur frammi fyrir og öllum þeim kröfum sem til hans eru gerðar með eðlilegum hætti. Það er engum til góðs að þessi atvinnugrein sé rekin með tapi. Það mun verða til þess að þjóðfélagið mun brotna smátt og smátt niður og það verður að viðurkenna að við Íslendingar getum ekki staðið frammi fyrir því lengi að mikilvægasta undirstöðuatvinnugrein okkar sé rekin með tapi. Það höfum við aldrei getað og við verðum að mæta því með einum eða öðrum hætti. Eitt af því sem er nauðsynlegt í því sambandi er leiðrétting á raungenginu og ég lít svo á að nú sé það stefna núv. ríkisstjórnar að þessi leiðrétting eigi sér stað og því hlýt ég að taka lítið mark á því sem hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson sagði m.a. í þessu samandi. Ég vil jafnframt benda á nauðsyn þess að breyta skattastefnunni gagnvart sjávarútveginum, afnema aðstöðugjaldið sem lítt gengur með. Það er jafnframt nauðsynlegt að lækka vexti frá því sem nú er og halda áfram á þeirri braut. Ég viðurkenni vissulega að þar hefur náðst árangur, en vextir eru enn of háir og ekki við því að búast að sjávarútvegurinn geti staðið undir jafnháum raunvöxtum og er í dag, hvað þá að hann geti staðið í miklum fjárfestingum. Það er líka nauðsynlegt að taka til baka þá sérstöku skattlagningu sem sett var á sjávarútveginn og hann þarf að byrja að greiða nú á haustmánuðum. Þótt hallarekstur ríkissjóðs sé alvarlegt mál er hallarekstur sjávarútvegsins enn þá alvarlegra mál og er það með eindæmum að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki viðurkenna það því að með því að stofna til skattlagningar á sjávarútveginn og auka halla hans er í reynd verið að draga úr þjóðartekjum. Þótt ríkisbúskapurinn bætist lítillega vegna slíks er það til þess fallið að draga úr tekjuöflun þjóðarbúsins. Skattpíning er til þess fallin oft og tíðum að draga úr möguleikum aðila til að bjarga sér. Þetta er viðurkennt af flestum og þar af leiðandi er hallalaus ríkisbúskapur ekki einhlít aðgerð í sambandi við stöðugleika í efnahagsmálum þótt ég sé á engan hátt að gera lítið úr nauðsyn þess að ríkissjóður sé rekinn á sem bestan hátt. Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að halda um þetta mál langa ræðu. Ég tel nauðsynlegt að við fáum tækifæri til að fara yfir það í sjútvn. á morgun. Mér finnst það vera álitamál ef búið er að nota peningana til fyrstu fjögurra atriðanna, þ.e. afborgana og vaxta, skattskulda o.s.frv., að afgangurinn skuli notaður til lækkunar höfuðstóls. Mér fyndist á margan hátt eðlilegra að það væri þá notað til þess að borga fyrst væntanlegar afborganir og vexti ársins 1993 áður en greiðslur gengju til almennrar lækkunar á höfuðstól. Fyrirtækin eru mörg hver þannig stödd að greiðslubyrði þeirra er ekki aðeins mikil nú sem stendur heldur jafnframt á næstu árum og því ætti það að hjálpa betur til í sambandi við fjárhagslega endurskipulagningu jafnvel þótt ég viti að trúlega eru fá fyrirtæki sem eiga eitthvað eftir þegar fyrstu fjórir liðirnir hafa verið notaðir. Þetta er í sjálfu sér ekkert stórmál, en slík atriði hljóta að geta verið til umræðu við umfjöllun á málinu í nefnd á morgun. En ég get fyrir mitt leyti reynt að standa að því að mál þetta verði afgreitt sem fyrst eftir helgina og við stöndum þannig að málum að það hljóti afgreiðslu fyrir þinglok. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa frekari orð um þetta mál, en vildi fyrst og fremst leggja á það áherslu að með þessu er ekki verið að leiðrétta rekstrargrundvöll sjávarútvegsins eins og þarf að gera og því mun sjávarútvegurinn verða áfram í erfiðleikum þrátt fyrir þessa aðgerð.

Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en fagnað því að hæstv. sjútvrh. beitir sér fyrir því að gripið verður til nauðsynlegra sértækra aðgerða vegna þeirra sérstöku og erfiðu aðstæðna sem eru í sjávarútvegi nú. Vissulega er um örþrifaráð að ræða vegna aðstæðna sem auðvitað hefði verið best að ekki hefðu upp komið. Það er margt sem hefur lagst á eitt að skapa þessar erfiðu aðstæður og sumt af því eru hreinar stjórnvaldsaðgerðir, svo sem það háa vaxtastig sem við höfum búið við, sem hefur íþyngt fiskvinnslunni alveg hreint óskaplega, og það er ekki hægt að segja annað en við höfum varað við þessu frá upphafi. Þetta var fyrirsjáanlegt. Þessu hefði mátt afstýra. Þarna hefði mátt halda betur á spöðunum. Það hefur hins vegar ekki gerst. Auðvitað geri ég mér grein fyrir að það er fleira sem spilar þarna inn í, en m.a. er nauðsynlegt að grípa til sértækra aðgerða vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem skapast hafa. Ég vona jafnframt að það muni verða viðurkennt eigi síðar en á haustdögum að eins og ástandið er nú í fiskvinnslu hér á landi er ekki hægt að íþyngja henni með því að leggja þær álögur á sem þó hefur verið tekin ákvörðun um með miklum mótmælum okkar stjórnarandstæðinga. Þetta vonast ég til að verði viðurkennt. Ég tek það jafnframt fram og vil að það komi hér fram strax að með þessu er ég ekki að taka undir þær raddir, sem heyrast alltaf af og til, að leggja beri sjóðinn niður. Ég tel Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins nauðsynlegan og það sýnir sig kannski best núna þegar við erum að grípa til þessara aðgerða hversu gott er að geta gert slíkt, hversu nauðsynlegt er að eiga eitthvað í sjóði. Ég tek þetta sérstaklega fram vegna þess sem segir í athugasemdum á bls. 4 með frv. og vil taka undir að hér sé um tímabundnar breytingar að ræða. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Tilgangur þessara tímabundnu breytinga á lögum sjóðsins er að stuðla að því að þau fyrirtæki sem myndað hafa þessar inneignir geti ráðstafað þeim til greiðslu vanskilaskulda og þannig lækkað þann mikla vaxtakostnað sem þeim fylgir. Hér er einungis um tímabundna ráðstöfun að ræða og ekki gerð tillaga um neinar varanlegar breytingar á starfsemi sjóðsins að öðru leyti.`` --- Þetta finnst mér mjög mikilvægt að fylgi mínu máli því að það hefur ekki farið fram hjá nokkrum manni að það eru háværar raddir um það að þessi sjóður eigi ekki rétt á sér. Undir það get ég ekki tekið. En þess vegna líka varð mér dálítið órótt þegar ég las áfram. Þar stendur: ,,Hins vegar er tillagna að vænta um framtíðarskipan sjóðsins nú í sumar frá nefnd sem sjútvrh. skipaði sl. haust.`` Mig langar raunar að spyrja út í hvernig þessi nefnd er skipuð þar sem önnur nefnd var áður að starfa að sama máli og þar komu kvennalistakonur að, en mig langar til þess að vita nánar um þessa nefnd og geri ég ráð fyrir að það sé hægt að gera grein fyrir því í örstuttu máli. Um annað er ég ekki að biðja. Ég legg sem sagt sérstaklega áherslu á að þarna er um tímabundna breytingu að ræða og ég tek undir það sem stendur í athugasemdunum. Ég vek athygli á því að það eru einhver fyrirtæki sem hafa ekki kost á að fá greiddar sínar innstæður úr sjóði þar sem þau falla ekki undir skilgreiningar um skuldsetningu. Ég þekki ekki aðstæður þessara fyrirtækja og leyfi mér að gera ráð fyrir því að þau þurfi ekki á þessu að halda. Af góðri reynslu af störfum sjútvn. geri ég hins vegar ráð fyrir því að þetta sé eitt af því sem við munum taka fyrir í umfjöllun nefndarinnar og ég get í rauninni ekki ímyndað mér að þetta komi að sök, en vek þó athygli á þessu. Varðandi nánari útfærslu höfum við ekki haft í höndunum nema örstutt þetta orðalag og þann hátt sem hafður verður á og ég hugsa að vanda vel og með góðum hug störf í nefnd. Ég geri ráð fyrir að sjútvn. beri gæfu til þess eins og alltaf þegar hún er samstiga að geta fjallað málefnalega um þetta mál þótt ég geri mér grein fyrir því að hér störfum við undir mikilli tímapressu og ég viðurkenni það og er fús til að leggja mitt af mökum til að greiða fyrir málinu. Varðandi það að tæma sjóðinn eða svo gott sem er það auðvitað áhyggjuefni. En ég ítreka það enn og aftur að hér er ekki verið að leggja sjóðinn niður og það er grundvallaratriðið. Ég tek undir með þeim sem hér hafa bent á að þetta er einungis hluti af þeim ráðstöfunum sem þarf að gera til þess að sjávarútvegur og fiskvinnsla fái þrifist. En það getur verið nauðsynlegt að grípa til sértækra aðgerða og ég fagna því þar með að það hefur verið viðurkennt hér og það hefur verið gert og það hefur verið tekið á því af ábyrgð og festu og í samráði allra. Það væru vinnubrögð sem oftar mættu eiga sér stað á Alþingi að það væri farið út í náið og gott samráð og ég held að það sé farsælast fyrir alla. Þetta er að sjálfsögðu í hróplegri andstöðu við það sem gerðist hér fyrr í dag þegar allt samráð og öll andstaða var hundsuð og keyrt í gegn afleitt frv. um Lánasjóð ísl. námsmanna.

Virðulegur forseti. Hér er á ferðinni mjög stórt mál. Hér eru menn að tala um að taka fjármuni úr Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins í öðrum tilgangi en upphaflega var reiknað með. Þessi ákvörðun skiptir mjög miklu máli fyrir sjávarútveginn. Þó svo að hún þýði ekki að sjávarútvegsfyrirtækin verði rekin almennt eftir hana með hagnaði skiptir hún verulega miklu máli. Það þarf auðvitað fleira til að koma. Menn verða að geta gert fleiri ráðstafanir en þær sem hér hafa komið fram og þær sem hér eru á döfinni eftir því sem maður hefur heyrt talað um. Að vísu er ævinlega í hverri ræðu talað um að það sé verið að vinna að því að lækka vexti, en það gengur ansi hægt enn þá þó að vonandi komi nú að því að þeir lækki niður í þær hæðir að atvinnulífið í landinu geti staðið undir þeim til langframa. En ég held að það sjái allir skynsamir menn að þeir vextir sem nú eru í þjóðfélaginu og eru búnir að vera undanfarið geta ekki staðið til langframa vegna þess að það er enginn atvinnurekstur sem getur keppt við þann arð sem fjármagnið gefur af sér í ávöxtun. Auðvitað er það ávísun á atvinnuleysi þegar slíkt ástand varir árum saman eins og það hefur nú þegar gert. Í umræðu sem var vitnað til áðan um sjávarútvegsmál sem Alþb. stóð fyrir, þá vitnaði ég í Fréttabréf Samtaka fiskvinnslustöðva þar sem þeir nánast fallast á samkomulag ríkisins og aðila vinnumarkaðarins um kaup og kjör á næstunni en benda raunar á nánast þetta sem eitt af stærstu málunum sem gætu orðið til hjálpar í sjávarútveginum. Það voru ýmsir ræðumenn sem komu að þessu máli og bentu á að þarna væru peningar sem sjávarútvegurinn í landinu ætti og spurðu mjög grannt eftir því hvort ekki ætti að skoða það mál nánar. Það fengust engin svör þá, en svörin eru komin núna. Og það vil ég segja nú að mér finnst að það séu nokkur tíðindi þegar stjórnarandstaðan tekur ábyrgð á slíkri gerð sem hér á að fara að gera. Þetta er neyðarráðstöfun og það eru mikil tíðindi þegar stjórnarandstaðan tekur þátt í því að skjóta stoðum undir efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar eins og við erum að gera með því að taka undir og hjálpa til við að láta þetta mál fara hér í gegn því að mér er ekki grunlaust um það að ríkisstjórnarflokkana hafi skort kjark til þess að ráðast að þessum sjóði. En þeim hefur vaxið kjarkur þegar það kom í ljós að stjórnarandstaðan var tilbúin að skoða það mál sem hér er komið á borð þingmanna. En ég verð að segja alveg eins og er að ef það á að vera til sjóður sjávarútvegsins sem á að geymast til mögru áranna, hvenær á þá að nota hann ef það á ekki að nota hann nú þegar sjávarútvegurinn býr við mjög erfið skilyrði? En ég vona eindregið að hér verði ekki látið staðar numið. Það verði farnar leiðir sem duga til þess að sjávarútvegurinn komist á rekstrargrundvöll þannig að menn standi ekki frammi fyrir því að láta sjávarútveginn halda áfram að tapa þetta árið, mínus það sem tekið er úr þessum sjóðum, og að upp hlaðist vandamál sem menn standa þá frammi fyrir um næstu áramót, að grundvöllur sjávarútvegsins verði jafnvel orðinn verri en hann er núna og enginn sjóður til að ganga í. Ég er tilbúinn að leggja mitt af mörkum til þess að þetta verði samþykkt hér í þinginu og ég vona að stjórnarandstaðan sé ekki að taka ábyrgð á máli sem verði látið eitt duga og sjávarútvegurinn verði látinn halda áfram að trénast upp eins og hann hefur verið að gera undanfarið. Ég tel að þessi aðgerð treysti atvinnu í sjávarbyggðunum í kringum landið. Þó svo hún dugi ekki til er hún mjög mikilvæg. Ég ætla ekki að fara að halda hér langar ræður um þessi mál þó að það væri auðvitað nóg efni til þess og vonandi einhver kraftur í hæstv. forsrh. eftir til að hlusta á þær. En mig langar til viðbótar til að segja að ég fagna því alveg sérstaklega að sjóður sem hefur verið til umræðu undanfarna daga, Lífeyrissjóður sjómanna, nýtur góðs af þessu. Í hann koma verulegir peningar og það er fagnaðarefni því að ekki stendur hann vel eftir þeim lýsingum sem hafa komið fram í plöggum sem við höfum séð. 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég á að fjalla aðeins um rekstrarvanda sjávarútvegsins. Menn hafa verið að því og kannski er ekki ástæða til þess þar sem að hæstv. forsrh. hefur vikið sér frá. En ég hefði kannski eytt örfáum orðum í það hefði hann verið hér. Ég þarf ekki svo mikið að ræða það við hæstv. sjútvrh. Hann hefur heyrt mig segja það hér oft áður því að hann situr venjulega inni þegar við ræðum um þessa atvinnugrein. En forsrh. hefur verið mjög tíðrætt um hve þessi undirstöðuatvinnugrein sé mikið skuldsett og segir þá jafnframt --- og hér er hæstv. forsrh. mættur --- að hún skuldi um 90--100 milljarða kr. og það mun rétt vera. Það finnst mér vera galli á framsetningu þess máls af hæstv. forsrh. að mér hefur fundist liggja á milli orðanna að greinin muni ekki geta staðið undir þessari skuldsetningu og hæstv. forsrh. leiðréttir mig þá því að ekki vil ég fara að gera honum upp eitthvað sem ekki er rétt. Það var samt svo að árið 1990 gerði sjávarútvegurinn meira en að borga allt sem honum bar á árinu 1990. Árið 1991 stóð nokkurn veginn á sléttu að sjávarútvegurinn gæti staðið við þær skuldbindingar sem á honum hvíldu, sem betur fer. En því miður fór að halla undan fyrir þessari atvinnugrein síðari hluta ársins og við vitum af hverju það var. M.a. vegna vaxtahækkana og ýmissa íþyngjandi aðgerða sem þá voru lagðar á atvinnureksturinn í landinu og einnig þá á sjávarútveginn. Og ég tala nú ekki um það sem liðið er af þessu ári. Þá hefur einnig verið haldið áfram að skattleggja þessa grein. Það er það sem veldur. Ef sjávarútvegurinn, hæstv. forsrh., hefði þau starfsskilyrði sem hann hafði og búið var af síðustu ríkisstjórn að búa þessari atvinnugrein, þá væri ég ekkert hræddur um að greinin mundi ekki spjara sig. Og ég held að hún hefði getað það og ég trúi því núna að menn séu að átta sig á því að það hafi verið gerð alvarleg mistök. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég vildi aðeins koma þessu að. Vegna þess að menn fóru að tala almennt um afkomu greinarinnar gat ég ekki setið á mér að draga þetta hér fram. Ég fagna frv. náttúrlega eins og aðrir. Það kveður á um útborganir af innstæðum á reikningum sjávarútvegsins úr Verðjöfnunarsjóði. Það er nefnilega þannig að ég hef oftsinnis á yfirstandandi þingi þegar fjallað hefur verið um rekstrarvandann í sjávarútveginum hvatt til þess fyrir það fyrsta að inngreiðslum í sjóðinn væri hætt og einnig að rekstrarumhverfi í greininni væri slíkt að það ætti að greiða úr sjóðnum. Þetta hef ég sagt margsinnis í ræðum úr þessu púlti í vetur. Því fagna ég alveg sérstaklega að þetta skuli nú vera komið fram. Það er ekki vafi að þessi aðgerð kemur til með að hafa jákvæð áhrif fyrir atvinnugreinina. En ríkisstjórnin, og þá bið ég hæstv. ráðherra að leggja við hlustirnar, verður hins vegar að gera sér grein fyrir því að hér er aðeins tekið eitt örstutt skref á lengri leið til að draga úr hallarekstri sjávarútvegsins. Við þingmenn Framsfl. munum skoða þetta mál með opnum huga og reyna að sjá til þess að frv. nái hér fram. Ég fullyrði ekki um að það verði óbreytt, en að frv. nái hér fram. Við munum leggja okkur fram við það. En ég vil jafnframt taka mjög sterklega fram að við framsóknarmenn munum gera allt sem við megum til að knýja ríkisstjórnina til frekari verka að búa sjávarútveginum viðunandi rekstrarskilyrði. Það sannast einmitt í kvöld að málflutningur okkar í vetur hefur náð eyrum ríkisstjórnarinnar þannig að það hefur ekki verið til einskis talað í vetur í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins nefna vegna þess sem hv. þm. nefndi um heildarskuldir sjávarútvegsins og það sem hefði verið um það rætt að það er hygg ég allt rétt hjá honum í öllum meginatriðum, en vandamálið er þó það að við getum ekki rætt um sjávarútveginn eins og hann sé eitt fyrirtæki, eins og hann sé sjávarútvegurinn Ísland hf. Hann er það ekki.

Ekki fremur en aðrar greinar.

Ekki fremur en aðrar greinar, það er hárrétt, hv. þm., en það leiðir hins vegar til þess að því fer fjarri að þó að meðaltalstölur séu birtar þýði það að sérhvert fyrirtæki hafi verið án vandræða á einhverju tilteknu tímabili. Tölur um afkomu þeirra fyrirtækja margra hverra sýna hið gagnstæða og reyndar örlög sumra þeirra. Er ég þá ekki að deila neitt sérstaklega við hv. þm. Ég hygg að það sé enginn ágreiningur milli okkar um þessi atriði.

Hæstv. forseti. Það er rétt, hæstv. forsrh., við þurfum örugglega ekki að deila um þetta. En að gefnu tilefni vil ég þó brýna hæstv. forsrh., vegna þess hversu skammt lifir þessa þings og ekki víst að það verði svo skjótt sem ég nái eyrum hans, að fylgjast grannt með því sem gerist nú bak við luktar dyr hinna ýmsu stofnana og banka hvað viðkemur þeim orðum sem hann lét hér falla, að menn standi þá þokkalega og sæmilega jafnir í þeim aðgerðum sem þar er verið að gera.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um samkomudag reglulegs Alþingis 1992 o.fl. Frv. ber það með sér að lagt er til að að þessu sinni komi reglulegt Alþingi saman mánudaginn 17. ágúst og þann dag ljúki 115. löggjafarþingi. Um þetta frv. þarf út af fyrir sig ekki að hafa mörg orð. Það er niðurstaða af samningum þingflokkanna hér á Alþingi þegar þeir voru að leita leiða til þess að samræma sín sjónarmið um það með hvaða hætti væri hægt að haga hinni þinglegu meðferð um Evrópskt efnahagssvæði hér á þinginu. Ég vil nota tækifærið og færa mönnum þakkir fyrir samstarfsvilja í þessum efnum og vonast til þess að þrátt fyrir að skoðanir séu auðvitað skiptar um þetta stóra og mikla mál, þá geti menn sæmilega unað við þær verklagsreglur sem þingflokkarnir komu sér saman um. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og allshn.

Herra forseti. Mér skilst að hæstv. forsrh. hafi vikið nokkrum orðum að minni ræðumennsku varðandi þessa skýrslu. Ég hef því verið að hugleiða hvernig sá texti verður þegar hann segir frá lokum þeirrar ræðumennsku. Það er mjög trúlegt að það verði eitthvað á þann veg að ég hafi hafið ræðu mína í svartasta skammdeginu en lokið henni þegar nótt tók að birta um vorið. Og auðvitað fer það svo eftir því hversu mikið hann leggur upp úr því að sannleikurinn komi í ljós hvort hann bætir einhverju fleiru við. En hvað um það. Við erum þolinmóðir, þessir þingmenn í stjórnarandstöðunni, og vitum að bíðendur hafa byr en bráðir andróðra. Ég lít svo á að það sé rétt að byrja á að víkja að þeirri kveðju sem formaður stjórnar bankaráðs Seðlabankans sendi Byggðastofnun í hálftíma ræðu sem hann flutti þegar ársskýrsla bankans var kynnt. Það verður að taka fram fyrst að Seðlabankinn hefur aldrei áður átt svo merkilegan formann að hann fengi hálftíma til að flytja þar ræðu sína. Það segir sitt um hvað sum embætti geta vaxið að mannvirðingu eftir því hverjir gegna. Þar var vikið að störfum Byggðastofnunar og minni heimabyggð, Súgandafirði. Það var fagnað yfir því að tvö myndarleg fiskvinnslufyrirtæki á Vestfjörðum hefðu komið þar inn í atvinnurekstur án þess að hin dauða hönd sjóðakerfisins kæmi þar nema mjög lítillega nærri. Ekki veit ég hvers vegna hv. 1. þm. Vestf. var send þessi kveðja á sínum tíma á aðalfundi Seðlabankans. Sannleikurinn er samt sá og það vita þeir sem komu nálægt því máli að án sjóðakerfisins, án Byggðastofnunar hefði það ekki orðið að veruleika. Og merkilegt má það vera ef þeir menn sem þannig tala eiga mikið erindi upp í ræðustól undir þeim kringumstæðum þegar Seðlabankinn heldur sína ársskýrslu og leita sér ekki betur upplýsinga um það sem raunverulega gerðist og er að gerast hjá hinum ýmsu stofnunum ríkisins heldur leggja meira upp úr því að koma áróðri áleiðis, ófrægingaráróðri um störf stofnana, m.a. Byggðastofnunar. Ég get ekki látið hjá líða að vekja athygli á þessu. Og vissulega sakna ég þess að hv. 1. þm. Vestf. er ekki viðstaddur. En ég hef trú á því að hann mundi bera þeim staðreyndum vitni að Byggðastofnun hefur unnið mikið verk og gott í því að stuðla að því að fyrirtæki vinni saman. Meira að segja er það svo að sá maður sem þannig talaði á fundi Seðlabankans þarf stutt að rekja sínar ættir til manna sem þekktu sjóðakerfið. Það skyldi þó aldrei vera að það sé verið að reyna að klóra yfir eitthvað með svona yfirlýsingum? En hvað um það. Kveðjan var send. Hitt er svo annað mál að umsvifin í atvinnulífinu við Súgandafjörð hjá því fyrirtæki sem nú starfar þar miðað við fyrirtækið sem starfaði áður, þó að nafnið sé það sama, hafa í heild minnkað verulega. Sem betur fer hefur sókn smábáta komið þar á móti til góðs að nokkru leyti. Annað atriði, sem ég tel að rétt sé að þingheimur hugleiði því að það hefur örugglega haft veruleg áhrif á þróun sögunnar, var þegar himnasendingin fór á vitlausan stað. Það er spauglaust þegar slíkt gerist. Himnasendingin, sem beðið var fyrir í barnslegri einlægni á sínum tíma, hafnaði nefnilega eftir því sem heimildir greina hjá kaupfélagsstjóranum. Og það er ekki skrýtið þegar slík mistök hafa orðið í boðsendingu að menn annaðhvort tapi trúnni eða fyllist öfund í garð þeirra manna sem komið hafa nálægt samvinnuhreyfingunni. Ekki veit ég hvort bæði hefur gerst, en annað sýnist mér að örugglega hafi gerst. Nú segi ég þetta ekki vegna þess að mér sýnist að það sé neitt athugavert við það gagnvart mannlegu eðli. En hitt er svo út af fyrir sig spurning í ljósi vaxandi þroska með aldrinum hvort menn endurskoði fyrri afstöðu í þessum efnum og efist kannski um það, sem áður þótti svo auðsætt, að þessi sending, blessað tyggigúmmíið, hafi e.t.v. aldrei komið af himnum. Það er aftur á móti sú mikla endurskoðun hugans sem þyrfti að fara fram vegna þess að fyrst þeir í Sovétríkjunum fóru út í endurskoðun með góðum árangri er ekki víst nema það sé einnig hagstætt fyrir hæstv. forsrh. að fara í vissa sögulega endurskoðun til að skipuleggja betur þá samfélagssýn sem hann horfir til. Ég hygg að sú skýrsla sem hann talaði fyrir hér, skýrsla Byggðastofnunar, sem inniheldur ýmislegt sem þar hefur verið árvisst, sé að því leyti sérstæð að þar er drepið á bls. 18 á stöðu sjávarútvegsins í Evrópu. Þar er vikið að því að sá ferski fiskur sem berst að landi á mörkuðunum í Bretlandi og Þýskalandi sé fyrst og fremst frá Íslandi. Hann er að mjög óverulegum hluta frá Noregi. Og það sem merkilegra er í þessu sambandi: Það virðast engin teikn á lofti vera í þá veru að Evrópubandalagið nái nokkurri vitrænni stjórn á sínum fiskveiðum. Ástæðan er sú að fiskifræðingunum er uppálagt að gera tillögur um fiskveiðar út frá opinberum gögnum um veiðarnar. En engum er ljósara en fiskifræðingum sjálfum að opinberu gögnin um veiðarnar eru alrangar, skýrslurnar sem koma frá Spáni um það sem þeir hafa veitt, skýrslurnar sem koma frá Frakklandi og Portúgal sömuleiðis. Það er ekki af illgirni við þessar þjóðir sem ég tel upp þessi nöfn heldur hitt að það er staðreynd að skýrslurnar sem koma frá þessum aðilum eru hreint ekki martækar varðandi veiðarnar. Fiskifræðingunum er aftur á móti uppálagt að standa þannig að málum að eftir þessum tölum sé farið. Niðurstaðan er sú að þeirra tillögur eru ekki marktækar. Og merkilegt var það þegar einn Þjóðverji sagði við okkur fulltrúa Byggðastofnunar í Þýskalandi að við hefðum fiskveiðistefnu sem væri til fyrirmyndar og hann átti við, svo maður sleppi nú öllum glettum sem þar urðu í sambandi við þetta, fiskveiðistefnu sem hefði tekist að verja fiskstofnana miklu betur en tekist hefði í Evrópu. Það var það sem hann öfundaði okkur af. Og einmitt vegna þess að þetta blasir við sem staðreynd hlýtur maður að skilja betur það sem stendur í skýrslunni, að það er mjög margþættur stuðningur við fiskvinnsluna í Evrópu. Stuðningurinn við hana er vegna þess að þeir eru ákveðnir í því að ná óunnu hráefni inn á þennan markað ef nokkur kostur er. Ég held að þó að við höfum tollfríðindi, fengjum tollfríðindi með EES eins og menn eru hér að tala um, getum við ekki keppt við fyrirtæki sem eru þannig upp byggð að það eru kannski 40--60% af stofnfénu sem fór í þau sem eru styrkir og eru þannig upp byggð að ef þau fækka mönnum á atvinnuleysisskrá leiði það til þess að þau fái greitt 85% af launakostnaðinum fyrsta árið og svo færi þetta fallandi niður á næstu fimm árum, þ.e. ef það eru ný fyrirtæki sem taka menn út af atvinnuleysisskrá. Það er þetta sem er hin mikla alvara í viðskiptunum við Evrópu. Þeir hafa peninga sem þeir nota frá öðrum greinum til þess að veita þetta fjármagn til þeirra svæða þar sem sjávarútvegsvinnslan fer fram og eru í reynd að berjast við atvinnuleysið. Ég held líka að sá fiskur sem þeir fá frá Alaska, ufsinn, og frá Nýja-Sjálandi, sem hér er minnst á, þessar fisktegundir standist ekki gæðasamanburð við þann fisk sem við höfum að bjóða. Þess vegna verð ég að segja það eins og er að ég held að okkar styrkleiki í viðskiptunum við Evrópu hljóti að liggja í því að auka sókn okkar inn á aðra markaði þannig að þeir verði eilíflega að leita á ef þeir vilja ná héðan meiri fiski, þeir verði virkilega að leita eftir honum. Ef þú ert með þunga markaðssókn inn í ákveðið land er e.t.v. hægt að segja að seljandinn borgi tollinn. En ef það er öfugt, ef það er kaupandinn sem sækir fast að fá keypta vöru af einhverju landi, er það kaupandinn sem verður að borga toll ef viðkomandi land hefur sett tollmúr utan um sig. Ég held þess vegna að þetta sé eitt af því sem við verðum að hugleiða varðandi byggðamálin þegar menn koma að því að glíma við þau mál út frá því sjónarhorni, sem sumir hafa verið að tala um, að við sækjum eitthvert gull í greipar nýlenduþjóðanna ef við fáum einhvern tollafslátt þar frekar en orðið er. Mér sýnist að þar séu stór ljón í veginum og skynsamlegra að snúa sér að öðrum svæðum. Ég vil víkja örlítið að rekstrarskilyrðum atvinnulífsins vegna þess að það hlýtur að vera aðalatriðið í umræðum um byggðamál og byggðaskýrslu þar af leiðandi. Hér kemur fram að Byggðastofnun tapaði yfir 10% af eigin fé á seinasta ári. En hver voru rekstrarskilyrðin sem við erum að stefna í? Hvað þýðir það fyrir stofnun eins og Byggðastofnun, sem er yfirleitt með veðin aftast, ef menn telja sig ekki þurfa að tryggja grundvallaratvinnuvegunum hallalaus rekstrarskilyrði? Ég ætla ekki, herra forseti, að fara að lesa hér langa töflu en, með leyfi forseta, vil ég lesa hér upp úr Þjóðarbúskapnum, framvindan 1991 og horfur 1992, þar sem sagt er um botnfiskvinnslu. Þar stendur á bls. 14: Frysting. Hagnaður af frystingu 1990 var 3%. Hún var 2% 1991 og hún varð mínus 8% í janúar 1992. Söltun. Hún var með halla 1990, 3,5%. Hallinn fer í 6% 1991 og hann fer í 8,5% 1992. Frystiskipin aftur á móti halda hagnaði þessi ár öll. 10,2% 1990, 15% hagnaður er 1991 og 11,5% 1992. Þetta segir að þróunin er sú með öllu óbreyttu að menn forða sér á handahlaupum á haf út. Ef það væri algerlega jafnt af Alþingis hálfu búið að þessum greinum sætu frystitogararnir uppi með tvær skyldur. Annars vegar sömu kröfu um aðbúnað og hollustuhætti og sömu kröfur um öryggi á vinnustöðum. Svo er ekki. Alþingi hefur sett miklar kröfur á frystihúsin, en maður spyr: Er það e.t.v. rétt að nokkuð vanti á að vökulögin séu virt á frystitogurunum í dag? Það er alvarlegt mál ef það er ekki og athyglisvert hvað slys á fiskiflotanum hafa aukist. Ég held að það sé rétt engu að síður að geta þess að í þeim tölum sem ég las upp hafa greiðslur í Verðjöfnunarsjóð verið dregnar frá. Ég get ekki látið hjá líða í þessu sambandi að geta þess að í helstu niðurstöðum í sama riti á bls. 5 segja þeir, með leyfi forseta: ,,Tvöfalt meiri halli varð í viðskiptum við útlönd á árinu 1991 en árið áður. Þetta stafaði einkum af slaka í hagstjórn í aðdraganda kosninganna til Alþingis í apríl í fyrra. Reiknað er með að viðskiptahallinn minnki á þessu ári, fari úr tæplega 19 milljörðum kr. í um 15 milljarða kr. Samkvæmt þessu verður hallinn 3,9% af landframleiðslu á þessu ári samanborið við 4,9% í fyrra.`` Það er kannski rétt að geta þess að Flugleiðir munu fjárfesta á um tveimur árum yfir 17 milljarða. Og það er inni í hallanum við útlönd. En hvernig stóðu menn nú að á fyrri hluta ársins varðandi Verðjöfnunarsjóðinn? Er ekki fróðlegt að skoða það örlítið? Hvaða hagstjórn var notuð? Með leyfi forseta les ég á bls. 12 upp úr sömu bók örfá atriði: ,,Á árinu 1990 greiddu botnfiskgreinarnar um 550 millj. í Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins sem tók til starfa í júlí það ár. Þetta var um 1% af útflutningsverðmæti botnfisks á því ári. Á árinu 1991 hækkuðu þessar greiðslur og námu hæst 5% af útflutningsverðmæti botnfisks í apríl 1991.`` Þegar hagstjórnin var vonlaus var farið í 5% og hvað er verið að gera fyrir þessa hagstjórn í dag? Hvað er verið að gera við hana? Það er verið að nota hana núna til að greiða út, m.a. vegna þess að gengi íslensku krónunnar er því miður of hátt skráð. Með því að segja þetta er ekki verið að taka afstöðu til þess út af fyrir sig hvort sú stefna stjórnvalda að stinga sér í ölduna, reyna að hafa hér minni verðbólgu en í öðrum löndum og jafna þannig gengið á nýjan leik, gengur upp. En þegar viðskiptahallinn við útlönd er jafnmikill og hann hefur verið er gengið ekki rétt skráð. Það vita þeir sem við efnahagsmál fást. Ég verð líka að segja það horft á þessa hluti að sjávarútvegurinn er þess vegna líka á sama tíma e.t.v., það er ekki búið að afgreiða það mál, þvingaður til þess að greiða í reynd aukna skatta í ríkissjóð með því frv. sem liggur fyrir um skattlagningu sjóðakerfisins. Fiskveiðasjóður heldur að þar geti verið um 300 millj. að ræða. Erum við þá kannski að taka í reynd 300 millj. úr Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins til að færa þær inn í ríkissjóð? Er það það sem við vorum að flýta fyrir í kvöld? Ég held að Íslendingar þurfi, þó að þeir deili í stjórnmálum, að aga sinn málflutning og sinn boðskap til þjóðarinnar við það að þeir haldi sig við staðreyndir. Það er ákaflega hæpin kenning, þó að menn vilji vera hliðhollir ríkisstjórn sem tekur við, að kenna því um að kosningar setji allt á annan endann þegar séð er að í staðinn fyrir að leyfa þessum peningum nú að streyma út í þjóðfélagið og segja: Sjáið þið hvað hagvöxturinn er orðinn góður, sjáið þið hve vel hefur verið stjórnað, þá voru þeir settir í sjóð af því að menn voru ábyrgir og töldu að það yrði að hafa eitthvað af þessum fjármunum eftir ef það kæmi aftur slaki í viðskiptakjörin. Hins vegar fer ég ekki ofan af því að sú spá Þjóðhagsstofnunar að hér verði atvinnuleysi upp á 2 1 / 2 % er því miður alröng. Það er að biðja um að draumarnir séu í vil ráðnir að halda slíku fram. Hér blasir við hvort sem okkur líkar það betur eða verr að það er minni réttur til veiða á þessu ári en var á árinu í fyrra. Það blasir við að atvinnuleysi hefur enn verið að aukast og með aðhaldsaðgerðunum mun atvinnuleysið enn aukast. Það fer örugglega yfir 3%. Hvað fer það hátt? Ég ætla ekki að dæma það. Þeir segja að það stefni í að út úr Atvinnuleysistryggingasjóði verði greiddar um 1.700 millj. á þessu ári. Það er talið að fyrir hvert stig í atvinnuleysi þurfi að greiða 600--700 millj. Ef við siglum nú hraðbyr, vegna þess að menn segja að það eigi að vera festa í efnahagsmálum, inn í meira atvinnuleysi blasir við að ekki til neinnar uppbyggingar aðeins til að lina ástand þeirra og erfiðleika sem lenda í atvinnuleysinu verðum við að greiða út milli 2--3 milljarða á ári í atvinnuleysistryggingabætur. Hér hafa menn nánast grátið í stólnum yfir því að á 20 ára tímabili Framsfl. hafi sjóðakerfið tapað um 12 milljörðum vegna þess að peningum var ráðstafað til að byggja upp atvinnulíf. Sumt af þeirri ráðstöfun gekk ekki upp, það er rétt. En hvað skyldum við vera fljótir að komast í 12 milljarðana með þeirri stefnu að auka hér atvinnuleysið og moka út þeim greiðslum í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð sem þurfa þá að fara því að ég vona að það detti engum heilvita manni í hug að halda að hægt sé að lækka atvinnutryggingagreiðslurnar. Það tekur ekki mörg ár að komast í 12 milljarða. En þá segja menn: En hvað með EES-samninginn? Það er ekki rætt eins og er um álverið á Keilisnesi vegna þess að það er ekki fyrirséð hvort af byggingu þess verður eða ekki á næstunni. En hvað með EES-samninginn? Það er rétt að menn spyrji. Hvert er aðalinntak hans? Það er fjórfrelsið. Það er m.a. frelsi til flutnings á fólki á milli svæða. Erum við þá að sameinast einhverju svæði þar sem atvinnuleysi er ekki til staðar? Við erum að sameinast svæði með miklu, miklu meira atvinnuleysi en er á Íslandi. Ef menn halda að þetta þýði straum Íslendinga til útlanda til að fá þar nóg störf, þá er það misskilningur. Ef þetta þýðir eitthvað, þá þýðir það að útlendingar munu streyma til landsins til að reyna að keppa við Íslendinga um þau störf sem hér eru þannig að atvinnuleysið hjá þessari þjóð mun vaxa við tiltækið. Það mun vaxa verulega við tiltækið. Þetta er alveg eins og þegar tveimur drykkjum er blandað saman, öðrum sterkum og hinum veikum. Þá verður meðaltal sem kemur út úr því. Og meðaltalið sem Íslendingar móta í þessum efnum, 250 þúsund manna þjóð, gegn þeim milljónasamfélögum sem við erum að fara að blandast, þýðir í reynd að Íslendingar munu sitja uppi með svipað atvinnuleysistig og þessar þjóðir að nokkrum árum liðnum. Því miður er mér ekki of bjart fyrir augum þegar ég horfi á þessa stöðu. Hv. 3. þm. Austurl. vék að stöðu landbúnaðarins í dag, sauðfjárræktarinnar. Við höfum tekið þar ákveðna stefnu. Hún er ekki sú sama og landbúnaðarstefna Evrópu. Það þýðir í reynd að við erum alfarið ófærir um að að láta íslenskan landbúnað njóta þess jafnréttis í samkeppni um markað sem eðlilegt væri. Þeir nota allt annað greiðslukerfi til stuðnings sínum landbúnaði. Ég verð þess vegna að segja það eins og er að ekki yrði nú EES til að bæta þar um í stöðunni. Auðvitað er það svo að vort lán býr í okkur sjálfum. Það kemur hvorki frá útlöndum né annars staðar frá. Það er ekki um annað að ræða en að standa þannig að efnahagsmálum í þessu landi að þjóðin öll sé virk í atvinnuuppbyggingunni. Það er engin lausn að segja við hluta hennar: Það eru engin störf fyrir ykkur, það er miklu betra að borga ykkur fyrir að gera ekki neitt. Ég held þess vegna að það hljóti að koma að því að það þyngist átökin á milli þeirra aðila í landinu sem vilja tryggja eðlilegt atvinnuástand og hinna sem trúa því að gjaldþrot séu liður í að hagræða í atvinnulífinu, þau séu af hinu góða, þeirra sem trúa því að atvinnuleysi sé nauðsynlegt svo að hægt sé að aga verkalýðinn, koma honum frá því að fara í verkföll, draga kjark úr leiðtogum hans, koma þeim á hnén svo að þeir hætti að biðja um meiri laun. Ofan á þetta allt bætist að nú virðist sá draumur, sem ég hélt að hefði siglt sinn veg í Vestfjarðaáætluninni hinni gömlu, kominn upp aftur að finna út vaxtarsvæði Íslands, vaxtarsvæðin sem við eigum að verja fé til að efla, m.a. með skatttekjum af svæðunum sem við segjum að ekki eigi að vera vaxtarsvæði. Þetta minnir óneitanlega á það sem Einar Ben. sagði: Þið viljið þeim hrasandi hrinda til falls. --- Það er ekki hægt að skilja þetta á annan veg en þann að menn vilji ýta á viss svæði. Í Vestfjarðaáætluninni var talað um að greiða flutningsstyrki frá ákveðnum svæðum inn á vaxtarsvæðin. Byggðastofnun heyrir undir forsrh. eins og allir vita. Þar er henni ætlað samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar að vinna að áætlunarstörfum og hún á að gera uppkast að hugmyndunum um vaxtarsvæði, benda á hvaða svæði séu líkleg, spá fram í tímann um þróun. Það er e.t.v. ekki skrýtið þó að menn horfi á það sem hefur verið að gerast. Hins vegar er það svo að í stjórn þeirrar stofnunar eru sem betur fer menn sem ég trúi að séu þeirrar gerðar að þeir vilji vinna að framför landsins alls. Það var gamla stefnan sem Framsfl. mótaði þegar hann varð til og hefur haldið sig við sem sitt stefnumál síðan. Ég vil, með leyfi forseta, lesa upp það sem sett er fram sem hugsanleg spá eða markmið fyrir árin 1993--1997 um íbúaþróun í landinu: ,,Á árunum 1993--1997 verði íbúaþróun í landinu þannig að jafnvægi sé í búferlaflutningum gagnvart útlöndum. Búsetuþróun innan lands verði með þeim hætti að ekki verði um að ræða fólksfækkun í neinum þéttbýlisstöðum þar sem nú búa yfir 500 manns. Vöxtur mannfjölda verði yfir meðaltali á eftirtöldum svæðum: Suðurnesjum, Eyjafirði, Austur-Skaftafellssýslu og Árnessýslu. Á eftirtöldum landsvæðum verði vöxtur mannfjölda ekki minni en helmingur landsmeðaltals: Akranessvæði, Skagafjörður, Hérað og Vestmannaeyjar. Á öðrum landsvæðum er sett það markmið að draga úr fækkun sem verið hefur um helming nema í Ísafjarðarsýslum en þar er sett það markmið að íbúafjöldi standi í stað. Á öðrum svæðum landsins er gert ráð fyrir því að áfram haldi fækkun fólks í sveitum. Þeim aðgerðum sem í þessari áætlun er að finna er ætlað að ná þessum markmiðum.`` Það verður ekki sagt annað en þeir sem vinna við áætlunargerðina hafi hlýtt fyrirmælunum, hvort sem þeim er það ljúft eða leitt, að gefa upp hugmyndir varðandi þessa hluti. En það hafa verið að gerast ýmsir hlutir sem ekki eru kannski alveg í takt. Á Vestfjörðum hefur fjölgað í Tálknafirði og Hólmavík. Báðir staðir eru undir 500 íbúum.  Ég er nefnilega ekki búinn að sjá að það gangi allt upp eftir þessu. Akureyrarsvæðið t.d. hefur haft sína framþróun byggða á því að það voru blómleg svæði í kring sem sendu stöðugt fólk inn á Akureyri. Ef þetta uppland verður ekki til staðar stenst þetta svæði ekki frekar en önnur. Það eru þess vegna miklir draumórar að gera ráð fyrir að það sé hægt að verja byggðaþróunina með því að taka upplandið frá ákveðnum svæðum, frá ákveðnum byggðakjörnum. Ég er sannfærður um að þeir sem nú trúa því að það sé hægt að reka borgríki á Íslandi án upplands eigi eftir að standa fyrir framan sömu staðreyndina, hafi þeir völd til að framkvæma þá stefnu, og menn stóðu frammi fyrir í Grikklandi til forna. Borgríkið stenst ekki. Það er höfuðatriði fyrir þetta land og það er höfuðatriði fyrir Reykjavík að gera sér grein fyrir því að það er betra fyrir hana að vera höfuðborg í blómlegu landi þar sem mörg önnur byggðarlög eru í vexti en sitja eftir sem eina borg svæðisins eða eina byggðarlagið sem hefur styrkleika. Þess vegna hlýtur það að vera kjarnaatriði að gera sér grein fyrir því að við verðum að verja til atvinnuuppbyggingar á Íslandi þeim fjármunum sem þarf til að tryggja áframhaldandi hagvöxt í landinu, til að tryggja að atvinnuleysi verði ekki til staðar nema í mjög óverulegum mæli. Við fáum þessa fjármuni trúlega ekki fram alla með frjálsum ákvörðunum einstaklinga til að leggja fé í atvinnureksturinn. Ríkisvaldið verður að mínu viti að leggja fram áhættufé í þessu skyni. Það verður að gera það. En tengjum þetta örlítið betur hugmyndunum um einkavæðinguna. Hvað gerist ef íslenska ríkið selur flest sín stórfyrirtæki? Segjum að það sé ákveðin upphæð sem framtaksmenn þessa lands sem vilja leggja fé í atvinnurekstur séu reiðubúnir að leggja fram. Ef þeir fjármunir fara næsta áratuginn eða þennan áratug allir í að kaupa fyrirtæki af ríkinu verður engin framþróun. Þá fara engir peningar í uppbyggingu á atvinnulífinu. Þá verða bara eigendaskipti á vissum fyrirtækjum. Þess vegna hlýtur að vera grundvallaratriði að gera sér grein fyrir því að þessir fjármunir þurfa að fara í að skapa ný störf í landinu. Þeir þurfa að fara í það að skapa ný fyrirtæki og fleiri störf hjá fyrirtækjunum sem fyrir eru. Það hlýtur einasti maður að gera sér grein fyrir því að það gerast engir stórir eða jákvæðir hlutir uppi á Akranesi við það eitt að Akurnesingar eyði næstu 10--15 árunum í að kaupa Sementsverksmiðjuna af ríkinu. Ef aftur á móti yrði byggð önnur verksmiðja sem þeir ættu sjálfir fyrir þá upphæð og risi á Akranesi og bættist við þá atvinnustarfsemi sem þar væri, þá væru að gerast þar stórir hlutir. Það er grundvallaratriði að gera sér grein fyrir þessu vegna þess að þetta var það sem varð Thatcher að falli, hagvöxturinn í Bretlandi átti sér ekki stað eins og t.d. í Þýskalandi og á öðrum svæðum Evrópu. Nei, það er grundvallaratriði að mínu viti að gera sér grein fyrir því að það hefur verið hið blandaða hagkerfi sem hefur skilað okkur framþróuninni og það verður framþróun því aðeins á þessum áratug og þeim næsta ef við höldum áfram að nota blandað hagkerfi. Við þurfum með réttu að setja stórfé í ferðamannaþjónustuna. Við þurfum að setja stórfé í hana. Þar hefur verið gífurleg sókn. Þar eru möguleikarnir óhemjumiklir. Þar erum við að hluta til að nýta fjárfestingu sem fyrir er í landinu. Við erum að nýta vegakerfið. Við erum að nýta húsnæðið sem er til til sveita og einnig á höfuðborgarsvæðinu, húsnæði sem þessi þjóð á vegna þess að Íslendingar búa vel. Og ég er sannfærður um að með stóraukinni sókn útlendinga til landsins verður mönnum það ljóst. Þeir eru að koma, þeir hafa verið að koma. Þá verður mönnum ljóst að það verður að dreifa þeim um landið. Það þýðir ekki að senda þá alla á sömu staðina og fara í örtröð með vissar perlur í íslenskri náttúru. Við þurfum að senda þá á fleiri staði. Slíkir staðir eru m.a. til á Vestfjörðum. Til þess þurfum við að hraða uppbyggingu vegakerfisins. En verður skilningur á þessu? Er þetta það sem við getum búist við þegar við horfum á stefnuna í byggðamálum? Aftur staldra ég við það sem mér virðist blasa við. Það er draumurinn um að hér verði hagvöxtur í landinu með því eina móti að einstaklingarnir kaupi fyrirtækin af ríkinu. Í reynd er það svo að sumir frjálshyggjupostularnir tala um að selja þau á hálfvirði eða nánast gefa þau. Og það sem merkilegra er: Þeir hafa gert það. Hlutabréf hefur verið hægt að selja án þess að Alþingi þyrfti að samþykkja söluna og sé skoðað verð á hlutabréfum sem seld hafa verið og ríkið hefur átt kemur sú merkilega staðreynd í ljós að sumir ráðherrar á Íslandi telja réttast að gefa þessa hluti.  En ég hélt að núv. ríkisstjórn væri hlynnt samkeppni. Ég hélt að hún væri hlynnt því. Það er kannski vegna þess að ég las stefnuyfirlýsinguna sem kom fram á sínum tíma. En undur og stórmerki! Ekki veit ég hvort ég fæ að tala fyrir þeirri merku skýrslu sem kom frá utanrrn. varðandi samninginn á Keflavíkurflugvelli. Það er búið að tryggja einokun mörg ár fram í tímann á afgreiðslunni þar, búið að tryggja að Keflavíkurflugvöllur, sem hefði getað skapað mörgum atvinnutækifæri með meiri fragtflutningum til og frá landinu, muni ekki gera það vegna þeirrar gjaldskrár sem þar er haldið uppi. Kannski ætti hæstv. forsrh. að lesa það sem Ríkisendurskoðun segir um þetta vegna þess að það er borin von að utanrrh. leggist í slíkan lestur. En hitt er þó alvarlegast af öllu að undir geislabrosi, glampandi brosi aðstoðarmanns utanrrh. í greinarskrifum í Dagblaðinu, þar sem hann ber það á ritstjóra Dagblaðsins að hafa farið með lygi, segir þessi aðstoðarmaður einfaldlega ekki satt. Hann lætur í það skína að einhliða geti ríkið tekið þennan samning úr gildi. En það er ekki á dagskrá undir þessari umræðu. Kannski á hún að eiga sér stað og ekki einu sinni víst að forsrh. hafi vitað af því hvað utanrrh. var að gera. En merkilegt er það. Á sama tíma og menn loka þessum atvinnutækifærum birtist frétt í íslenska sjónvarpinu frá Bandaríkjunum þar sem kaupsýslumenn í Bandaríkjunum tala um að það þurfi að koma upp vöruflutningaflugvelli á Grænlandi. Ja, það er ekki skrýtið þó að einn flugráðsmaðurinn hafi farið til Grænlands í vetur! Það er sko ekki skrýtið. Er það ekki hámark á vitleysunni ef okkar stjórnarhættir yfir þeim flugvelli sem við nú fengum, eigum við ekki að segja á mjög þokkalegum kjörum þó ekki sé meira sagt, eru á þann veg að við leggjum mest upp úr því að koma í veg fyrir að hann verði til þess að auka þjóðartekjur Íslendinga með auknum umsvifum í flutningum? Ég hóf þessa ræðu, eins og kom fram í máli mínu þegar ég byrjaði í kvöld, þegar nóttin var dimm og það er farið að vora. Austurvöllur er orðinn grænn og námsmenn hafa lagt blómsveig að fótstalli Jóns Sigurðssonar. Það er kannski tímanna tákn að á sama tíma og við erum að tapa trúnni, þeir sem stjórna þessu landi, á byggðum landsins virðast menn líka vera að tapa trúnni á að það sé arðbært að mennta æskuna. En við skulum vona að það birti yfir og hæstv. forsrh. geri það sem hann gerði þegar hann var borgarstjóri í Reykjavík. Þá ferðaðist hann um borgina, hann skoðaði hana, hann kynnti sér hana. Og hans verk sjást í borginni. Þau skera sig úr því hann hefur verið aðdáandi hinna bognu lína. Það er eiginlega hin rómverska byggingarlist, ef ég kann þetta rétt, sem er þar til staðar. Og nú vona ég að hann hafi sömu vinnubrögð, að hann fari og skoði landið í sumar, hugleiði á ferð sinni hvort ekki sé þetta fagurt land, álitlegt til búsetu á fleiri stöðum en hér. Kannski rísa þá mannvirki úti á landi. Ég get vel sætt mig við það þó þau verði ekki öll með hvössum hornum ef skoðanamunurinn verður ekki meiri á milli okkar í þeim efnum. En þetta land verður að eiga forustumenn sem treysta því að það sé þess virði að byggja það því eitt ætla ég að segja að lokum: Það bíða erlendis milljónir manna eftir því að komast úr helsi flóttamannabúða eða frá stað eins og Hong Kong þar sem Kínverjar munu taka yfir, komast á stað þar sem þeir fá að vera við sæmilegar aðstæður. Þeir hafa m.a. spurt hvort þeir mættu koma til Íslands, m.a. milljónamæringar frá Hong Kong. Það eina sem þeir hafa sett sem skilyrði fyrir því að fjárfesta var að þeir fengju þá örugglega vegabréf og mættu setjast hér að, yrðu íslenskir ríkisborgrar. Svo merkilegt sem það er trúa þessir menn því að það sé byggilegt. Þeir aðilar sem ég minntist á leituðu eftir landi á Vestfjörðum.

Herra forseti. Ég þakka hv. 2. þm. Vestf. ræðu hans þó að ég sé ekki að öllu leyti sammála því sem hann hefur sagt og reyndar þakka ég hans fyrri ræður. Umræður hafa átt sér stað 4., 14. og 26. nóv. og svo nú aftur, gríðarlega umfangsmiklar umræður. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki nógu minnugur svo að ég varð að lesa aftur umræðuna frá því í nóvember. Hv. þm. sem síðast talaði flutti mjög yfirgripsmiklar ræður þá. Ég verð að segja alveg eins og er að honum tókst þrátt fyrir að hann hafi farið víða um nánast ætíð að tengja umræðuefnið við það sem var á dagskránni þó að hún væri yfirgripsmikil ræðan hans. Ég vona að þau orð sem ég lét falla í hans garð á dögunum hafi ekki sært hann á nokkurn hátt. Það var ekki meiningin. Aðeins vegna þess sem hann sagði um borgina, þá er ég þeirrar skoðunar að borg og byggð styrki hvort annað og ég held reyndar að borgin í sjálfu sér geti einmitt verið það viðnám sem þetta land þarf á að halda og byggðirnar þá um leið gagnvart þeim sogkrafti sem annars staðar er. Ég vil líka nefna það, af því að hv. þm. sagði að menn hefðu misst trúna á byggðirnar, að ég er honum ósammála um það. Fyrrv. forsrh., fyrirrennari minn, sagði eins og frægt varð að byggðastefnan hefði brugðist. En það er ekki þar með sagt að byggðirnar hafi brugðist eða fólkið í byggðunum hafi brugðist. Ég er ekki þeirrar skoðunar. En byggðastefnan kann að hafa brugðist eins og minn ágæti fyrirrennari sagði á frægum blaðamannafundi.

Herra forseti. Aðeins örfá orð. Við höfum ekki náð þeim árangri sem við vildum með byggðastefnunni. En það fullyrði ég að sú sókn sem hún skapaði hefur orðið til þess að það hefur orðið mjög mikil framför á mörgum sviðum í þessu landi þó að við höfum ekki náð því jafnvægi sem við vildum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það, sem hæstv. forsrh. sagði áðan í andsvari, að það hafa staðið yfir miklar og langar umræður um byggðamál og tilefnið var ársskýrsla Byggðastofnunar sem var lögð fram í haust, ársskýrsla fyrir árið 1990. Þegar ég lít yfir það sem sagt hefur verið finnst mér að það sem eftir stendur, fyrir utan ásaknir á báða bóga sem gengu sitt á hvað í haust í öllum þeim umræðum sem þá voru um það hvernig byggðastefnan hafi verið, hvort hún hafi skilað sér, hver stefna ríkisstjórnarinnar hafi verið, fyrrv. og núv., o.s.frv., sem út af fyrir sig er alveg ágætt að menn skiptist á skoðunum um, þá er niðursaðan sú að sú byggðastefna sem rekin hefur verið hefur skilað miklum árangri. Kannski ekki nægum árangri og kannski hefði mátt gera betur. Það er alltaf hægt að vera vitur eftir á. En það hefur margt gott verið gert á liðnum árum og það varð mikil atvinnuuppbygging á milli áranna 1971--1980 og nokkru eftir 1980 líka, en eftir það fór vissulega að halla undan fæti sem var fyrst og fremst vegna minnkandi afla í fiskveiðum og ekki hvað síst að kenna því kvótakerfi að mínu áliti sem þá var sett á. Það voru fleiri atriði sem hægt væri að rekja. Það minnkaði atvinna í landi vegna fjölgunar frystitogara og þess að menn sigldu með aflann. Það varð offramleiðsla landbúnaðarvara, sérstaklega í hefðbundnum búskap. Það skapaði vandamál sem var erfitt að leysa. Það sem ég hef verið að tiltaka er ekki allt hægt að setja á reikning þeirra ríkisstjórna sem hér hafa setið, komið og farið sl. áratug. Utanaðkomandi áhrif hafa verið að verki. Stjórnvöld reyndu að bregðast við með ýmsu móti. Það var reynt að takmarka þann afla sem álitið var óhætt að veiða og það var gert með því að setja á kvótakerfi í sjávarútvegi. Þar urðu fyrstu mistökin vegna þess að framkvæmd kvótalaganna hefur reynst landsbyggðinni mjög erfiður kostur. Það hefur skeð sem við kvennalistakonur vöruðum við, að það mundi valda þeirri byggðaröskun sem hefði alveg ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Við höfum alltaf mótmælt því að þannig væri hægt að fara með fiskveiðistjórnunina að taka af mönnum þann rétt sem þeir höfðu haft um áraraðir. Þeir sem bjuggu næst gjöfulum fiskimiðum höfðu einn góðan veðurdag ekki lengur rétt til að veiða þann fisk sem synti úti fyrir landsteinum. Rétturinn til þess hafði verið tekinn af fólkinu. Þessi réttur var tekinn með þeim ákvæðum að kvóti skyldi fastur við skip. Það er þetta ákvæði sem veldur hvað mestri byggðaröskun í dag, sérstaklega í sjávarþorpunum. Fyrirtæki hafa orðið gjaldþrota áður og munu sjálfsagt halda áfram að verða það ef þau standast ekki samkeppni, en fyrir daga kvótans var rétturinn til að veiða fiskinn ekki settur í gjaldþrot. Í mínum huga er það grundvallaratriði að breyta lögunum um fiskveiðistjórn þannig að þetta atriði, sem er í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða, um að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar, verði virt í raun, en standi ekki í 1. gr. í æpandi mótsögn við það sem kemur á eftir. Ég geri mér ljóst að það verður erfitt að vinna okkur út úr þeim vanda, en ég held að það verði að gerast. Landsbyggðin er í dag hneppt í fjötra, fjötra miðstýringarvalds og kvótakerfis sem við verðum að finna lausn á. Vandann sem við er að glíma má einnig rekja til þess að það hafa ekki alls staðar komið aðrar atvinnugreinar í stað þeirra sem samdráttur hefur orðið í. Það hefur orðið samdráttur í hinum hefðbundnu atvinnugreinum landsbyggðarinnar, sjávarútvegi og landbúnaði. Það gleymist oft að lausnirnar til að leysa vandann felast í landinu sjálfu, í náttúru landsins, auðlindum og fólkinu og við eigum að selja aðgang að þessum auðlindum með ferðaiðnaði okkar, en til þess verðum við líka að veita meira fjármagn til að byggja upp ferðaiðnaðinn og ekki skera sífellt niður það fjármagn sem einu sinni var lögbundið að færi til þess að byggja þann ferðaiðnað upp. Í tengslum við ferðaiðnað verða til ný störf í þjónustugreinum og aukning starfa í ferðaiðnaði hefur að stærstum hluta til orðið á landsbyggðinni. Þarna er því óumdeilanlega vaxtarbroddur nýrra atvinnugreina. Við erum að ræða um skýrslu Byggðastofnunar fyrir árið 1990, en ég kýs heldur að horfa til framtíðar og skoða hvert getur verið hlutverk Byggðastofnunar í framtíðinni. Það hefur verið hluti af starfsemi Byggðastofnunar að veita lán til atvinnustarfsemi, bæði styðja þá atvinnustarfsemi sem fyrir er og vinna að undirbúningi nýrra fyrirtækja. Í skýrslu stofnunarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Byggðastofnun telur að ekki verði brotist út úr þeim vítahring sem atvinnulíf landsbyggðarinnar er komið í nema með því að endurskipuleggja þá atvinnustarfsemi sem þar er stunduð og stuðla að nýsköpun. Þarna er erfitt verk að vinna sem óhjákvæmilega mun valda breytingum sem ekki eru öllum að skapi.`` Það stendur yfir frekari fækkun sauðfjár í landinu og mun hún einnig hafa áhrif á búsetuna. Í dag fór hér fram utandagskrárumræða um stöðu landbúnaðarins, sérstaklega sauðfjárframleiðslunnar. Sú utandagskrárumræða var stutt, hefði trúlega mátt vera lengri og í henni komu fram miklar áhyggjur þeirra sem þar tóku til máls. Við horfum fram á það í landbúnaðarmálum að ef ekkert verður að gert og ef sá búvörusamningur sem við höfum nýlega samþykkt sem lög frá Alþingi verður óbreyttur, að honum verði staðið óbreyttum eins og hann er, þá verður það einhver mesta byggðaröskun síðari ára sem þar er í uppsiglingu. Sú byggðaröskun sem orðið hefur vegna sjávarútvegsins og kvótalaganna hefur verið mikil. Hún hefur verið misjöfn eftir landsvæðum vegna þess að þar sem fjármagn hefur verið fyrir hendi hafa menn getað keypt kvóta. Það er ekki fyrir hendi í landbúnaðinum vegna þess að þar er áskilið að fækka sauðfé, að skerða greiðslumarkið allt að 20% og það mun hafa alveg geigvænleg áhrif á byggðaþróun í landinu. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Alþfl., sem nýlega átti eins árs afmæli, í svokallaðri bláu bók ef við getum kallað hana svo vegna þess að seinna kom önnur sem kölluð hefur verið hvítbók, segir í 9. lið, með leyfi forseta: ,,Með aðgerðum í atvinnu- og samgöngumálum verði þjónustu- og vaxtarsvæði á landsbyggðinni styrkt. Dregið verður úr miðstýringu og forræði eigin mála flutt í heimabyggð. Unnið verður að sameiningu sveitarfélaga í samstarfi við þau. Lífskjör verða jöfnuð, m.a. með lækkun húshitunarkostnaðar þar sem hann er mestur.`` Í hvítbókinni fór ég síðan að leita hvort ekki væri kafli sem kvæði á um hvernig ríkisstjórnin hefði látið undirbúa starfsáætlun þar sem gerð yrði grein fyrir þeim verkum sem hún ætlaði sér að ljúka á kjörtímabilinu og ég leitaði undir flokknum ,,Byggðamál``. Hann er ekki til. Flokkurinn ,,Byggðamál`` er ekki til í efnisyfirliti í hvítbók ríkisstjórnarinnar sem heitir ,,Velferð á varanlegum grunni``. Ergo: þá munu byggðamál ekki vera eitt af stefnumálum ríkisstjórnarinnar, a.m.k. ekki það sem stuðlar að velferð á varanlegum grunni eða það finnst mér vera rökrétt ályktun út frá þessum tveimur bókum sem ríkisstjórnin hefur gefið út. En ef við förum nánar í þessar örfáu setningar í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Fyrsta setningin er: ,,Með aðgerðum í atvinnu- og samgöngumálum verði þjónustu- og vaxtarsvæði á landsbyggðinni styrkt.`` Í skýrslu Byggðastofnunar er rætt um að gera eigi áætlun um hvaða svæði á landsbyggðinni hafi vaxtarmöguleika og í framhaldi af því verði gerð áætlun fyrir þau svæði, trúlega þá með aðgerðum í atvinnu- og samgöngumálum. Ég hef ekki enn séð neina áætlun fyrir nein sérstök svæði á landsbyggðinni svo ég auglýsi hér með eftir þeim, hvort einhverjar slíkar áætlanir hafi verið gerðar um uppbyggingu ákveðinna svæða eða hvort Byggðastofnun hafi skilað einhverju slíku af sér. Önnur setningin er: ,,Dregið verður úr miðstýringu og forræði eigin mála flutt í heimabyggð.`` Ég verð nú að segja að mér finnst aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar á þessum vetri ekki hafa verið í þá átt að draga úr miðstýringu og flytja forræði eigin mála í heimabyggð. Mér hefur fundist að aðgerðir hennar væru frekar í þá átt að auka miðstýringu. Hins vegar veit ég að í gangi er á vegum félmrn. athugun á hvernig verði unnið að frekari sameiningu sveitarfélaga sem talin er vera forsenda þess að hægt sé að flytja meira af forræði eigin mála í heimabyggð. Það hefur verið unnið að því starfi núna í eitt og hálft ár um það bil og vissulega hefur komið út skýrsla um starf þeirrar nefndar sem fyrst var skipuð og það er nánast sama fólkið í þeirri nefnd sem skipuð var í framhaldi af því. En það hefur samt sem áður ekkert gerst enn þá, ekkert hefur verið lagt fram sem hefur verið rætt í þinginu, engin áætlun hefur séð dagsins ljós og ekkert hefur komið fram um hvernig það er hugsað að sveitarfélögin taki við meira af verkefnum í heimabyggð. Ég tel að þó að sameining sveitarfélaga og stækkun þeirra sé gott mál þar sem heimaaðilar eru sammála um það verði það frekar langsótt víða og sé ekki einhliða hægt að leggja til lögboðna sameiningu sveitarfélaga. Það gengur einfaldlega ekki upp að lögbjóða slíkt heldur verður það að gerast í samvinnu við heimamenn. Það hefur tekið mjög langan tíma að koma á sameiningu sveitarfélaga þó að það sé búið að vera að ræða um það meira og minna í 20--30 ár og að mínu áliti er það eina raunhæfa lausnin að koma á þriðja stjórnsýslustiginu til þess að taka við einhverjum þeim verkefnum sem sveitarfélögin ráða ekki sjálf við. Ég vænti því að þriðja setningin í þessum fáu línum um byggðamálin verði þá eins og hér stendur: ,,Unnið verður að sameiningu sveitarfélaga í samstarfi við þau.`` Þannig að það verði ekki farin sú leið að lögbjóða samstarf, að lögbjóða sameiningu sveitarfélaga í t.d. 25 stór sveitarfélög yfir svæði sem e.t.v. hefur ekki einu sinni sameiginlegar daglegar samgöngur og er þar af leiðandi hvorki landfræðilega, félagslega né atvinnulega séð eitt svæði. Ég vil því í framhaldi af því sem ég hef hér verið að velta fyrir mér um stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum benda á að það er mikilvægt að skoða þessi mál öll í samhengi, skoða stöðu sveitarfélaganna, stöðu landbúnaðarins, sjávarútvegsins, samgangna, skólamála, þjónustu og atvinnu. Þetta er allt svo samtengt og byggir hvað á öðru að það er nánast ekki hægt að taka eitt atriði út og styðja það alveg sérstaklega. Það verður að vinna þetta allt í samhengi og það er vonandi sú áætlun sem gera á um byggðamál sem mundi þá fela það í sér. Eitt brýnasta málið í sambandi við byggðamál er að búa öllum þegnum landsins sambærilega aðstöðu hvað varðar þær lífsnauðsynjar sem allir þurfa á að halda og þar á ég við hitunarkostnað, verð á nauðsynjavöru og símakostnað svo eitthvað sé nefnt. Það hefur raunar margoft komið fram að það sé stefna ríkisstjórnarinnar, sem segir í síðustu setningunni í bláu bókinni: ,,Lífskjör verða jöfnuð, m.a. með lækkun húshitunarkostnaðar þar sem hann er mestur.`` Fyrstu aðgerðir í því máli voru gerðar 1. júní árið 1991, fyrir tæpu ári. Í framhaldi af því kom yfirlýsing um að jöfnuði ætti að ná eða vissum jöfnuði, kannski ekki algjörum, á tveimur árum. 1. júní 1992 nálgast óðum og ég vil því í framhaldi af því sem ég hef verið að ræða einnig spyrja: Hverjar eru næstu ráðstafanir ríkisstjórnarinnar í því að jafna hitunarkostnað, að jafna orkukostnað í landinu? Það var ekki mikil fjárveiting til þeirra hluta í fjárlögum yfirstandandi árs og ég vil því spyrja hvaða ráðstafanir verði gerðar. Ég hef reyndar flutt fyrirspurn um þetta í þinginu áður og fékk ágæt svör frá iðnrh. svo langt sem þau náðu þá stundina, en það var ekki hægt að heyra á þeim mönnum hvað fyrirhugað væri að gera á næstu mánuðum eða hvort kæmi til einhverrar verulegrar jöfnunar greiðslna hinn 1. júní nk. sem samkvæmt áætluninni átti þó að vera. Ég held að því miður hafi þær ráðstafanir sem ríkisstjórnin hefur verið að gera frá því byrjað var að ræða frumvarp til fjárlaga á sl. hausti ekki stuðlað að uppbyggingu eða jöfnun á lífskjörum fólksins á landsbyggðinni. Sérstaklega tel ég þó að þessar ráðstafanir hafi komið hart niður á konum. Fækkun starfa í hefðbundnum greinum, bæði í landbúnaði og sjávarútvegi, bitnar á konum. Í frystihúsunum er tilhneiging til þess að uppsagnir komi fyrst niður á konum og ef lítið er að gera eru það fyrst konurnar sem eru sendar heim. Í landbúnaðinum er það sama. Þar eru búin flest af þeirri stærð að það er ekki nægilegt starf eða afkomumöguleikar fyrir tvo að hafa af venjulegum búum þannig að þar bitnar líka niðurskurður í landbúnaði mikið á konum. Oft er það þannig að þær reyna þá að taka að sér alla umsýslu búsins, en eiginmaðurinn fer og reynir að afla sér vinnu utan heimilisins, utan búsins. Niðurskurður í velferðarkerfinu sem hefur verið mikill í vetur bitnar einnig mikið á konum því þegar dregið er úr framlögum til þjónustu eru það yfirleitt konurnar sem verða að bæta þeirri þjónustu á sig inni á heimilunum. Þær verða að taka að sér í meira mæli umönnun barna, umönnun aldraðra og sjúkra. Ég tel nauðsynlegt að taka enn frekar en gert hefur verið mið af stöðu kvenna sérstaklega. Sem betur fer er í gangi allmikið starf hjá konum víða út um land í þá veru að auka atvinnutækifæri þeirra og smáupphæð, sem ég vil nefna svo, hefur verið á fjárlögum til að styrkja atvinnuuppbyggingu meðal kvenna í dreifbýli. En 15 millj. kr., sem eru ætlaðar til þess verks, þættu ekki há fjárupphæð ef verið væri að byrja á fiskeldi eða loðdýrarækt. Ég tel nauðsyn á að hlúa að hugmyndum kvenna í meira mæli en gert hefur verið og það þarf markvissa atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni í góðri samvinnu við konur. Sú fækkun fólks sem orðið hefur á landsbyggðinni hefur í enn meira mæli orðið hjá konum en körlum og skýringin er vitanlega sú að færri atvinnutækifæri hafa verið fyrir konur en karla. Það er alla vega frumorsökin. Hingað til hafa konur líka leitað mikið á höfuðborgarsvæðið, bæði til menntunar og til annarra þeirra starfa sem meira er af þar eins og þjónustustarfa, en þjónustustörf eru allt of fá á landsbyggðinni miðað við það meðaltal sem gildir í þjónustustörfum. En atvinnuleysi á höfuðborgarsvæðinu fer vaxandi. Höfuðborgarsvæðið mun ekki taka við fleira fólki í ár eða á næsta ári. Atvinnuleysið mun aukast. Þó ég sé ekki spámaður, þá eru svo margar samverkandi ástæður fyrir því að nokkurn veginn er hægt að fullyrða að atvinnuleysi verður meira en Þjóðhagsstofnun spáir. Það er nefnilega þannig að samdrátturinn byrjar úti á landsbyggðinni og hann byrjaði þar fyrir nokkrum árum, en hann endar á höfuðborgarsvæðinu. Hann endar í fækkun þjónustustarfa og hann endar í minna atvinnuframboði þar og ég þarf ekkert að lýsa því nánar. Það vita allir hvernig útlitið er í dag. Þess vegna verður að snúa sér að því að fjölga þjónustustörfum á landsbyggðinni, styðja við þá vaxtarbrodda sem þar eru í þjónustustörfum og þar er ferðaiðnaðurinn ekki hvað minnsta málið, eitt stærsta málið mundi ég frekar segja að hann væri, og fleiri greinar mætti nefna sem ég tel að hægt væri að styðja við í atvinnu. En það verður að gerast í samráði við fólkið og í samráði við konur sérstaklega, vegna þess að konur hafa margar góðar hugmyndir um það sem hægt er að gera, en hingað til hefur ekki verið hlustað nægilega á rödd þeirra í sambandi við atvinnuuppbyggingu. Virðulegi forseti. Ég vildi spyrja hvað fyrirhugað er að halda þessum fundi lengi áfram eða hefur verið tekin einhver ákvörðun um það, áður en ég held áfram ræðu minni.

Fundinum verður haldið áfram jafnlengi og einhver er á mælendaskrá til þess að ljúka þessu máli.

Verður þessu lokið?

Já, þessu máli og e.t.v. fleiri málum.

Er fyrirhugað að taka fyrir fleiri mál? Ég spyr forseta.

Það er hugsanlegt, já.

Ég þakka forseta fyrir þau svör. Ég tel að í framhaldi af þessari skýrslu sem nú er verið að ræða sé augljóst mál að betur þurfi að vinna að uppbyggingu í byggðamálum en gert hefur verið á yfirstandandi vetri. Það var lögfest áherslubreyting í starfi Byggðastofnunar á árinu 1990 og átti að koma fram í því að Byggðastofnunin ætti ekki að vera lengur lánastofnun heldur vettvangur aðgerða ríkisvaldsins til að hafa áhrif á atvinnu- og byggðaþróun. Ég vil því í framhaldi af því skora á hæstv. ríkisstjórn og hæstv. forsrh. að snúa sér að því að vinna að velferð á varanlegum grunni. Þær umræður sem hér hafa farið fram um skýrslu Byggðastofnunar, þó að hún sé fyrir árið 1990, gætu verið hugmyndabanki fyrir hæstv. ríkisstjórn til að vinna úr ýmislegt sem hægt væri að gera til að stuðla að byggðajafnvægi á allan hátt.