Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pjetur Jónsson Það virðist svo, sem þetta frv. eigi fáa formælendur hjer í deildinni, því að ekki lítur út fyrir, að neinn ætli að taka til máls um það. Þessu máli var vísað til fjárveitinganefndar, og hún hefir nú í skýrslu á þgskj. 509 gefið í skyn, hvernig fór um meðferð málsins þar í nefndinni. Hún samdi ekkert nefndarálit um það, og enginn framsögumaður var kosinn til að mæla fyrir því hjer í deildinni. Jeg vil því leyfa mjer að skýra lítið eitt frá. því, hvernig málið var statt í nefndinni. Nefndin skiftist aðallega í tvo hluta, en þó voru skoðanir manna eiginlega miklu margbreyttari. Og það var síst nokkur meiri hluti með því, að nokkuð væri fyrir málið unnið. Eiginlega voru það ekki nema 2 menn í nefndinni, sem álitu rjettast að stúta ekki frv. nú þegar, heldur vildu reyna að koma á einhverju samkomulagi milli deildanna í þessu máli. En nefndarmenn voru allir einhuga um það, að það væri illa farið, ef hvorugt frv. næði fram að ganga, hvorki þetta nje frv. frv. um launauppbót embættismanna, sem þessi háttv. deild hefir afgreitt til háttv.Ed. Með öðrum orðum, að þær vonir, sem menn hafa haft undanfarið um það, að þingið ætlaði nú að verða við sanngjörnum kröfum embættismanna, yrðu að engu, fyrir innbyrðis sundurlyndi í þinginu. Það væri lítt sæmandi, ef svo færi, og það kæmi hart niður á mörgum manninum, sem vinnur í þjónustu landsins og dýrtíðin sverfur nú að. Þótt ekki hafi verið farið fram á mikla bót á launakjörum embættismanna, þá hefir það munað nokkru hjá allflestum. í þessu frv. er farið fram á þá hækkun á dýrtíðarupp bótinni, að telja mætti nokkura úrbót, þótt hún komi ekki alveg eins niður og þessi háttv. deild ætlaðist til, með því frv., sem hún afgreiddi. Það þýðir ekkert að deila um þá aðferð, sem háttv.Ed. hefir tekið upp í þessu máli, að sinna ekki því frv., sem kom hjeðan og hafði hjer mikið atkvæðamagn að baki sjer, en taka nú upp nýja leið í málinu, sem okkur er ókunn. Menn hafa ekki haft nægilegan tíma til að íhuga þá leið. Og ef þessi dýrtíðaruppbótarlög yrðu að deiluatriði milli deildanna, þá þarf einhvern tíma til að jafna þá deilu. Jeg sje, að hjer eru komnar fram brtt., sem sýna það, að ef fara ætti að breyta til, og haga frv. svo, að samræmi fengist í skoðanir manna, þá þyrfti til þess alllangan tíma, og líklega lengri tíma en þingið á völ á að þessu sinni. En nú var það, að fjárveitinganefnd Nd. fór fram á það við efri deildar nefndina, að hún tæki að minsta kosti frv. það, er samþykt var í þessari hv. deild til athugunar, meðan þetta mál væri hjer á döflnni og gerði á því breytingar, sem líklegt væri, að háttv.Ed. gæti sætt sig við, ef svo kynni að fara, sem ekki er ólíklegt, að þetta frv. yrði ekki samþykt hjer í deildinni. En jeg hefi ekki fengið nein ákveðin loforð um þetta frá háttv. fjárveitinganefnd Ed., svo að jeg get ekki spáð neinu góðu um, ef þetta frv. fellur, að hitt frv. sjái dagsins ljós heldur. Jeg segi þetta að eins til þess, að menn geti betur áttað sig á málinu. Jeg vil ekki, að bæði frv. falli. Jeg vil heldur að þetta frv. haldi lífi, en hvorugt nái fram að ganga, að minsta kosti um sinn, til þess að menn geti reynt að koma sjer saman um málið.

Björn K. Stefánsson Jeg tel skylt, að láta nokkur orð fylgja brtt. mínum. Jeg býst við því, að hv. þgdm. líti á þær misjöfnum augum, og verð jeg því að gera grein fyrir, af hverjum toga þær eru spunnar. Frv. því, sem nú liggur í háttv.Ed., greiddi jeg atkv. út úr deildinni. Ekki af því, að jeg gæti fallist á aðferðina í heild sinni, heldur af því, að jeg hafði nokkurn veginn vissu fyrir, að háttv.Ed. mundi taka upp þá leið, sem farin er í þessu frv. Þá aðferð felli jeg mig best við. Hina tel jeg varhugaverða. Hún er lítið ódýrari, en talsvert ranglátari. Þar eru tíndir úr einstaka menn, en aðrir skildir eftir, er eiga jafnrjettmætar kröfur til hærri launa. Og jeg þóttist þess fullvís, að þeir, sem nú eru settir hjá, mundu bætast smámsaman við, sumpart á þessu þingi og sumpart á næsta þingi. Og enn ein ástæða fyrir því að fara fremur þessa leið en hina, er sú, sem bent var á af formælanda þessarar stefnu, að það er öldungis víst, að þeir, sem settir eru hjá, mundu bera fram kröfur sínar á næsta þingi, en með þessu er von um, að málið fái að liggja kyrt á næsta þingi. Tel jeg það mikinn kost. Jeg hefi frá upphafi, síðan þessi stefna kom fram, reynt að kynna mjer hugarfar manna til hennar. Jeg hefi komist að þeirri niðurstöðu, að þeir munu ekki margir, er geta felt sig við frv., eins og það kom frá háttv.Ed.Brtt. minar eru því komnar fram í þeim tilgangi, að reyna að gera frv. aðgengilegra fyrir þessa háttv. deild. Sumar brtt. legg jeg talsvert kapp á, að verði samþyktar, en aðrar minna. Ef þær verða allar feldar, veit jeg ekki, hvernig jeg muni snúast við málinu. Jeg skal þá fyrst minnast á brtt. á þgskj. 506 1. liður er brtt. við 1. gr. 6. lið. Mörgum þykir, ef til vill, smávægilegt að leggja sig niður við að breyta þessu, enda er mjer það ekkert kappsmál. En jeg vil beina athygli háttv. deildar að því, hvort ekki muni gengið fullnálægt þingsköpunum með því að láta þessa málsgrein standa, þar sem feld hefir verið þingsályktunartillaga um sama efni. Mjer mun ef til vill svarað, að í þingsköpunum standi, að sje frv. felt, megi ekki taka það fyrir aftur, fyr en á næsta þingi, en hjer sje ekki um frv. að ræða, heldur þingsályktunartillögu. Má vel vera, að þannig sje hægt að snúast í kringum orð eða bein fyrirmæli þingskapanna, en allnærri anda þeirra og fyrirætlun er gengið með því, en þetta er ekki eina dæmi þess, að svo sje gert á þessu þingi. Þá er 2 brtt., er fer fram á að bæta aftan við 1. gr. Sú brtt. er tekin orðrjett úr gildandi lögum, að undantekinni upphæðinni, sem í henni er breytt, frá því, sem nú er. Jeg verð að halda því fram, að full ástæða sje til þess að gera upp á milli fjölskyldumanna og einhleypra. Jeg veit, að margar ástæður muni færðar á móti þessari brtt. og að þetta ákvæði muni geta komið hart niður, en jeg mun ekki fara frekar út það atriði, nema mjer verði gefið tilefni til þess síðar. Þá kem jeg að 3. brtt., við 2. gr. Þar er breytt aðferðinni, sem dýrtíðaruppbótin er reiknuð eftir. Jeg álít, að þessar brtt. sje sanngjörn og hygg jeg að hún geti orðið til þess að sætta hv. deild við frv. Jeg vona því, að henni verði vel tekið af öðrum en þeim, er ekki vilja annað en drepa frv., og vilja ekki vinna að því, að færa það í viðunandi horf. Jeg hefi ekki haft tök á því að reikna út, hve miklum sparnaði þessi breyting muni valda, þar sem tíminn hefir verið svo naumur. En brtt. er í þeim anda, sem viðurkendur hefir verið á þessu þingi og á síðastliðnu þingi, sem sje, að dýrtíðaruppbótin eigi aðallega að stefna þangað, sem þörfin er mest. Ef brtt. er borin saman við frv. það, er samþykt var hjer í háttv. deild, er ekki heldur hallað rjetti þeirra, sem hafa hæst laun. Þeir, sem hafa 4.800 kr. í laun, fá nú 600 kr. uppbót, en eftir hinu frv. áttu þeir að fá 500 kr. hækkun. Það er því ekki hallað á þá, nema yfirdómarana og sjerstaklega dómstjóra. Eftir minni brtt. tapar hann 600 kr., í samanburði við hitt frv., en það hefi jeg reynt að jafna með sjerstakri brtt. á þgskj. 507, 2., svo að ekki muni meira en 100 kr. Þá brtt. flyt jeg í þeirri von, að hæstv. stjórn geti fremur felt sig við frv. Mjer hefir virst stjórninni einna annast um þenna lið úr því frv., er hún flutti upphaflega. Á öðrum yfirdómurum munar svo litlu, að mjer þótti ekki taka því að bera fram sjerstaka brtt. um að hækka laun þeirra. Eftir frv., er hjer var samþykt, áttu þeir að fá 1.000 kr. launaviðbót, en eftir brtt. minni 900 kr., svo að ekki munar meira en 100 kr. En auk þess hefðu þeir fengið dýrtíðaruppbót, 1½% af 4.500 kr., sem eru tæpar 70 kr. Þeir tapa því alls nálega 170 kr., þegar þetta er borið saman við frv., er hjer var samþykt. - Jeg flyt því brtt. á þgskj. 507, 2., í þeirri von, að hæstv.. stjórn geti sætt sig við brtt. á þgskj. 506, 3. Fjórða brtt., á þgskj. 506, þarf ekki mikillar skýringar. Í henni felst ekki annað en það, að þeir fá ekki styrk til framfæringa, er hafa hærri laun en 3.000 kr. Það er nákvæmlega sama sem að greininni væri breytt á þann veg, að settar væru 3.000 kr. í stað 4.000 kr., þar sem ákveðið er, hve há laun þeir megi hafa, er styrk geta fengið með framfæringum sínum. Þá er loks að minnast á fyrri lið brtt. á þgskj. 507. Þegar jeg átti tal við ýmsa háttv. þingdm. um þetta frv., var því slegið fram, að óþarft væri að hækka dýrtíðaruppbót barnakennara, þar sem þeir hefðu fengið sjerstaka launaviðbót með öðrum lögum frá þessu þingi. En brtt. í samræmi við það ákvæði, að starfsmenn landssímans skuli ekki fá uppbót af launaviðbót þeirri, er samþykt var að veita þeim með þingsályktunartillögu, sem annaðhvort er afgreidd frá þinginu, eða verður bráðlega afgreidd. Jeg skal svo ekki tefja frekar fyrir hv. deild, nema mjer sje gefin ástæða til þess.

Forsætisráðherra (J. M.) Því er ekki að neita, að jeg tel mjög óheppilegt, að háttv.Ed. skyldi taka þetta ráð, að hverfa alveg frá frv., er samþykt var í þessari háttv. deild og koma fram með þetta frv. í staðinn. Ekki vegna þess, að jeg verði ekki að telja þetta frv. miklu betra í sjálfu sjer og fastara í rásinni, svo að jeg get ekki annað en gefið því atkvæði mitt. Með því er tekin upp sú regla í uppbótar-veitingunni, sem jeg hefi stöðugt á undanförnum þingum talið þá einu rjettu. En jeg tel óheppilegt að háttv.Ed. skuli hafa farið svo að, þar sem jeg býst ekki við því, að þessi háttv. deild muni geta fallist á þessa reglu nú fremur en áður. Jeg finn ekki ástæðu til þess að halda langar tölur um málið, jeg hygg það gersamlega þýðingarlaust. Hv. þingdm. hafa eflaust ráðið það að fullu við sig, hvernig þeir muni snúast í málinu. En jeg ætla það byggilegast, að frv. fái að ganga til 3. umr. og að fjárveitinganefndir beggja deilda reyndu að koma sjer saman. Því ef farið er að deila um málið, hygg jeg að þingtíminn yrði nokkuð langur. En nú er óþarft að ræða málið frekar, það hefir verið þaulrætt dag eftir dag, bæði á þessu þingi og undanförnum þingum.

Sigurður Sigurðsson Jeg verð að lýsa yfir því, sem skoðun minni, að sje um það að ræða, að bæta á einhvern hátt kjör embættis- og sýslunarmanna landssjóðs, þá sje eðlilegra að gera það með dýrtíðaruppbót, heldur en með breytingum á launalögunum, beinlínis eða óbeinlínis. Því er ekki að neita, að frv., sem samþykt var hjer á dögunum, er breyting - ef ekki beinlínis, þá óbeinlínis - á launum embættismanna, og mætti líta svo á, að með því væri verið að benda á braut til breytinga á launakerfinu, að ófriðnum loknum. En jeg er á því, eins og jeg hefi alt af haldið fram, að ekki eigi að hrófla við launalögunum, meðan ófriðurinn helst, eða þetta ástand, sem nú er. Og vilji menn á annað borð bæta embættismönnum upp dýrtíðina, eigi það að vera með dýrtíðaruppbót. Annað mál er það, hvort frv. á þgskj. 503, er aðgengilegt. Um það geta verið skiftar skoðanir. Jeg get sagt það strax, að jeg er mjög óánægður með það. Jeg get jafnvel tekið svo djúpt í árinni, að jeg hefði kosið að málinu hefði ekki verið hreyft á þessu þingi, en við því hefir ekki verið unt að sporna. En jeg vil greiða atkv. þeim brtt., er miða til. bóta og færa útgjöldin niður. Jeg mun t. d. greiða atkv. með brtt. á þgskj. 506 og frv. sjálfu til 3. umr., því að ekki er loku skotið fyrir það, að þá megi koma að fleiri umbótum, sem jeg kalla, og gera það aðgengilegra fyrir okkur, sem kallaðir erum sparnaðarmenn þingsins.

Sigurður Stefánsson Jeg tók það fram í umr. um launahækkunarfrv., sem þessi háttv. deild afgreiddi, að jeg væri ekki samþykkur þeirri aðferð, sem væri höfð í því, og jeg verð að kalla handahófsaðferð. Taldi jeg rjettara að ganga inn á þá braut að hækka dýrtíðaruppbótina, svo sem háttv.Ed. hefir nú gert. En vegna þess að þessi háttv. deild gekk ekki inn á þá braut í öndverðu, er málið komið í það óefni, sem nú er. Það gerir ef til vill ekkert til, hvor leiðin er farin, en þeim mönnum, sem hlut eiga að máli, er gert rangt til, ef málið er látið vera í sama horfinu, sem það var, er þing kom saman. Hagur margra þeirra er svo bágborinn, að nauðsyn er á því, að þingið skilji ekki svo við málið, að hann verði ekki bættur að einhverju leyti. Því hygg jeg ekki rjett af háttv. deild að fella þetta frv. Jeg vil þess vegna ekki leggja á móti þessu frv. háttv.Ed., þótt jeg hins vegar fái ekki dulist þess, að hún hefir beitt þessa háttv. deild nokkru harðræði. En um það er ekki að fást; sú deild er sjálfráð um, hverjum augum hún litur á málið, hvað sem skoðun þessarar deildar líður. Jeg verð að taka undir með hæstv. forsætisráðherra, að grundvallarstefnan er rjettari í þessu frv. heldur en í hinu. Og hefði deildin gengið strax inn á þá braut, að endurskoða dýrtíðarlögin, þá horfði málið öðruvísi við. Brtt. þeim, sem fram eru komnar, get jeg ekki greitt atkv. Þær komu fram nú fyrst á fundinum, svo að jeg hefi ekki átt kost á að átta mig á þeim. Og jeg varð þess ekki var í ræðu háttv.flm. (B. St), að hann hefði gert sjer nokkra grein fyrir því, hver áhrif þær hefðu á gjaldaliðinn, sem jeg ekki heldur lái honum. En það óefni, sem þetta mál er komið í, er ein afleiðing af samvinnuleysi þings og stjórnar. Fjárveitinganefnd þessarar háttv. deildar er vorkun, þó að hún hafi ekki gert betur. Úr öllum áttum drifu að henni bænir um launabætur og hún stóð ein síns liðs án nokkurs stuðnings stjórnarinnar. Það hefði áreiðanlega farið betur, að stjórnin hefði undirbúið málið áður en þing kom saman í þá átt, sem hæstv. forsætisráðherra taldi heppilegasta, og tekið dýrtíðaruppbótarlögin til endurskoðunar. Og því fremur hefði hæstv. stjórn átt að gera þetta, sem hún játar fúslega, að embættismenn hafi fulla þörf á og eigi fulla kröfu til frekari uppbótar. Mig furðar ekki meir á þessu en öðru á þessu stjórnlausa þingi, þó að þetta mál fari í mola og árangurinn af þessari 13 vikna setu verði = 0.  (S. S.: Bættur skaðinn)  . Það getur verið gott fyrir landssjóðinn, en það er hvorki skaðlaust nje vansalaust, að láta embættismenn landsins sitja við verri laun en verkamenn á mölinni. Jeg greiði frv. atkv., en brtt. get jeg ekki greitt atkv. af því, að jeg hefi ekki haft tóm til að kynna mjer þær, hvort sem hæstv. forseti tekur þá afsökun gilda.

Matthías Ólafsson Mjer virðist sem lengi muni mega um það deila, hvor meginreglan sje heppilegust í þessu máli, hvort heldur dýrtíðaruppbótaraðferðin, sem þingið tók fyrst upp, eða þá hin, að hækka launin til bráðabirgða, eins og fjárveitinganefnd þessarar deildar lagði til. En mjer virðist sem það hefði nú verið hið besta, að veita ekki dýrtíðaruppbót, og taka upp þá aðferð frá byrjun. Dýrtíðaruppbótaraðferðin hefir sem sje þann leiða ókost, að ilt er að reikna út upphæð þá, er uppbótin nemur. Þannig er það um þetta frv. frá Ed., að það er engin leið að vita með vissu, hve miklum útgjöldum það veldur, en þann kost hafði þó frv., sem hjeðan fór úr deildinni, að hægt var að sjá með eigin augum og fyrirfram, hver útgjöld það mundi hafa í för með sjer. Og ekki mun mega minna krefjast af þinginu, eins og sakir standa nú um fjárhag landsins og horfur allar í þeim efnum, en að það hafi þó einhvern grunn undir fótum sjer, er það kveður á um útgjöld úr landssjóðnum. En um rjettindi háttv.Ed. til þess að fella allar till.Nd. og raska öllum grundvallarreglum hennar á síðustu stundu, svo að hún neyðist til að ganga inn á annan grundvöll, skal jeg ekki dæma, en þess þykist jeg fullviss, að siðferðislegur rjettur hennar í því efni sje mjög vafasamur. En það er ekki í fyrsta skifti, sem sú háttv. deild beitir slíkri harðneskju, að jeg ekki segi gerræðisfullu ofbeldi, gagnvart þessari háttv. deild. Jeg man það t. d., þegar hún geymdi hjá sjer „faktúru“-tolls lögin, sem Nd. hafði samþykt, samþykti síðan vörutollslögin og hótaði að fella hin, svo að Nd. varð að ganga að vörutollslögunum, og hafði með þessu mörg þúsund kr. af landssjóði. Ef háttv.Nd. vill nú beygja sig, þá gerir hún það einungis til þess, að ganga þó einhvern veginn frá málinu. Það væri nú ekki neitt um það að tala, ef þetta frv. frá háttv.Ed. væri betra. En það er að öllu leyti verra en frv. háttv.Nd. Nd. fylgdi tveim meginreglum í frv. sínu. 1. Hve mikið fje mætti leggja í uppbæturnar og 2. að bæta upp launin einungis hjá þeim, sem verst eru settir. En það var tekið fram, að til þeirra embættismanna í landinu, sem við viðunanleg kjör ættu að búa sakir annara hlunninda, er stöðunni fylgdu, skyldi engin viðbót veitt, en nú hefir háttv.Ed. bætt upp öllum embættismönnum og þessum best settu embættismönnum líka. Það vita allir, hvaða embættismannastjett þetta er. Það er prestastjettin. Landsnytjar þær, sem þeir hafa og ódýrt jarðnæði á góðum bújörðum gerir það að verkum, að þeir standa nú í dýrtíðinni ólíkt betur að vígi en margir þeir, er hærri laun fá að krónutali. En þó hafði neðri deildarnefndin sýnt þá sanngirni, að veita eftir samráði við biskup landsins talsverða fúlgu til að skifta milli þeirra presta, er búa í kauptúnum eða hafa engar landsnytjar. Jeg verð því að segja, að ef svo fer, að þingi verði slitið án þess, að þeir embættismenn fái nokkra launabót, er nauðsynlegast þurfa, þá er það ekki neðri deildar sök, heldur háttv.Ed. Og jeg vil segja háttv.Ed.: Geri hún það, ef hún þorir, að fella frv. Nd. um launaviðbætur, ef þetta verður felt hjer í deild. En jeg vil segja, að það væri eitthvert mesta hermdarverk, sem unnið hefir verið á Alþingi. Annars mætti vel, þótt ekki sje góðgjarnlegt, geta sjer þess til, að þessi ruglingur væri orðinn og refarnir til þess skornir hjá háttv.Ed., að þetta mál skuli fara út um þúfur, en að hjer ráði ekki góður og einlægur vilji til þess að fara sem best með málið.

Jón Jónsson Af því að hjer hefir verið sagt, að þetta frv. væri betra en Nd. frv. þá vildi jeg mæla nokkur orð. Jeg get ekki fallist á, að svo sje. Jeg hefi dálítið athugað, hvernig fjeð, sem veitt er, skiftist niður eftir þessu frv., og virðist þessi breyting Ed. ekki vera til batnaðar, heldur kemur fjeð miklu siður að nokkru verulegu gagni. Vjer vitum, að þetta frv. er komið fram fyrir þá sök, að nokkrir menn í háttv.Ed. vildu láta alla presta njóta þessarar sömu dýrtíðaruppbótar En þetta er svo óveruleg launabót, að hún skiftir litlu sem engu máli fyrir prestana. Hvað munar prest, sem situr að búi sínu í sveit, þótt hann fái frá 50-300 kr ? Þar að auki verða þessir menn svo misjafnlega úti, að það þýðir ekki að neita því, að þar er blábert ranglæti í frammi haft í frv. Þetta sjest t. d., þegar maður ber saman prest, sem enga ómegð hefir, og annan, sem hefir þungt heimili. T. d. hefi jeg rekið mig á það, að presturinn í Eydölum, sem hefir 9 ómaga, fær 30 kr. minna en eftir gömlu lögunum, ef þetta gengur fram. Aftur á móti þekki jeg prest, sem býr á Hofteigi, í grend við mig. Hann er einhleypur maður og fær þó á 4. hundrað kr. hærri dýrtíðaruppbót eftir þessu frv. en áður. Sjá allir, að þetta er ekki sanngjarnt Ætlun okkar í Nd. var, að láta launabótina ná til þeirra, er helst þyrftu, svo að þá munaði það einhverju, en ekki hitt, að láta þessa launabót vera hjegómakák eitt, sem auk þess kemur ranglega niður, þar sem nokkuð kveður að. Við ætluðum þeim hana aðallega, sem búa á mölinni og lifa eingöngu á launum sínum, eins og t. d. kennurum við landsskólana hjer í Reykjavík. En svo þegar litið er á, hver hagur þeirra er eftir þessu frv., þá fá þeir hjer um bil allir lægri launabætur en eftir frv. Nd. T. d. í Mentaskólanum fær að eins einn maður, Pálmi Pálsson, 5 kr. hærra en eftir okkar frv., en allir hinir lægra, og 2 þeirra, Sigurður Thoroddsen og Jón Ófeigsson, yfir 300 kr. lægra hvor. Sama máli er að gegna um Háskólann. Einn fær nokkuð hærri viðbót (Lárus H. Bjarnason), en allir hinir lægra, svo að skiftir hundruðum króna. Enn má nefna kennaraskólann. Skólastjóri fær eftir frv. þessu 250 kr. minna en eftir till. okkar, og dr. Ólafur Daníelsson yfir 300 kr. minna. Jeg skil ekki í því, að þetta sje neitt rjettlæti, því að jeg tel það rjettlátt, að þeir hljóti styrk, er ekkert hafa við að styðjast annað en launin úr landssjóði, og ómögulega má missa úr embættum. Hinir þurfa þess miklu síður, er lifa í sveit og hafa framleiðslu, hvort sem það eru prestar eða aðrir. Hvað prestana snertir, þá vil jeg benda á, að eftir frv. Nd. voru ætlaðar 8.000 kr. til útbýtingar meðal þeirra presta landsins, sem einkum þyrftu uppbótar. Og ímynda jeg mjer, að nokkrir prestar hefðu þar fengið hærri uppbót, eftir þeim mælikvarða, en þessum sem hjer er markur. T. d. hefðu prestarnir hjer í Reykjavík fengið 500 kr. En eftir þessu frv. fær t. d. síra Bjarni Jónsson 150 kr. viðbót frá því, sem áður var, og lifir hann ekki lengi á því. Eins getur verið með fleiri presta út um land. En úr því að svo er komið, að þetta á nú að ná til allra, dregur það sig saman og verður talsverð upphæð, eins og líka hv.Ed. hefir bent á. Hún gerir ráð fyrir 50-60 þús. kr. hækkun. En jeg leyfi mjer mjög að efast um, að hún geti sagt um það með nokkurri vissu, en það hlýtur að vera allmikil upphæð. En gallinn er sá, að þessi upphæð kemur ekki rjett niður, nje að neinu verulegu gagni. Þeir einu, sem fá sómasamlega uppbót, eru læknarnir. Háttv. þm.N.-Ísf. (S. St.) segir, að það þurfi að bæta kjör þeirra, er við erfiðust kjör hafa búið. Það er satt, en gallinn er sá, að þetta frv. bætir mjög lítið úr. Sjerstaklega finst mjer það dálítið óviðkunnanlegt, að þessi háttv.þm. (S. St.) mælir með frv., því að áður hefir hann látið sjer þau orð um munn fara, að ekki væri vel við eigandi að gera mikið að fjárveitingum á þessu þingi.

Sigurður Stefánsson Að eins örfá orð. Því var slegið fram, að þessi hækkun stafaði aðallega af því, að prestarnir hefðu verið teknir inn í frv. En jeg vil segja, að fjárveitingarnefnd er það kunnugt, að jeg barðist þar ekkert fyrir prestana, og fór ekki fram á neina uppbót fyrir þá. En ef fella á frv. fyrir þetta, þá er betra að strika prestana út, og skal jeg benda á, að það má gera við 3. umr. Það hafa ekki nema fáir prestar sent beiðnir til þingsins um bætur á kjörum sínum, og það þeir einir, sem orðið hafa fyrir sjerstöku ranglæti. En hitt sný jeg ekki aftur með, að þessi aðferð háttv.Ed. er miklu aðgengilegri. Hjer er þó sú „Metode i Galskaben“, sem vantaði í frv. Nd. Og það er víst, sem jeg tók fram í umr. um það mál hjer í deildinni, að vjer fáum sömu söguna á næsta þingi, ef handahófsaðferð er fylgt. En ef þingið tekur upp þá aðferð að endurskoða dýrtíðarlögin, þá verður þó frekar eitthvert hlje á þessum leik, sem vel má heita hörmulegur skrípaleikur. Jeg tek þetta einkum fram vegna prestastjettarinnar, því að jeg vil ekki að henni sje borin á brýn nein launagræðgi eða launauppbótargræðgi. Ekki svo að skilja, að jeg sje að tala um græðgi hjá hinum, sem fóru fram á launabætur. Þeir eiga heimting á því, því að það sæmir ekki, að verkamenn landssjóðsins sjeu verst launaðir allra verkamanna landsins.

Sveinn Ólafsson Háttv. þm.N.-Ísf. (S. St.) hefir tekið nokkuð af því, sem jeg vildi sagt hafa, og svarað sumu af því, sem mjer þótti athugavert. Allir, sem talað hafa, að tveimur undanteknum, hafa felt sig við þessa aðferð í launamálinu, að breyta dýrtíðaruppbót og hækka, en láta föstu launin óbreytt. Engum ætti heldur að blandast hugur um, að stefnan er rjett, því að þetta nær þó til allra opinberra starfsmanna, en frv. fjárveitinganefndar, sem marðist hjer gegnum deildina á dögunum, náði að eins til sumra, og hlaut því að eins að vera byrjun áframhaldandi viðleitni til þess að laga það, er aflaga fer. Mjer þótti það eitt að ræðu háttv.þm.N.-Ísf. (S. St.), að mjer fanst í orðum hans liggja hrakspá um það, að mál þetta mundi fara í mola í höndum þingsins. Mjer finst þó, sem sá viðbúnaður, sem hefir verið hafður um málið hjer í þinginu, sjerstaklega þó í háttv.Ed., sje svo hyggilegur, að það ætti að geta tekist að ráða skaplega fram úr því, sjerstaklega ef samkomulag fæst um brtt. þær, sem fram hafa komið. Hann (S. St.) tók það fram, að í öðrum eins flýti og hjer yrði að viðhafa, væri ekki hægt að átta sig á, hvort brtt. fjellu inn í frv. En jeg held þó, að það megi vel takast. Fljótt á litið sjer maður, að brtt. færa niður dýrtíðaruppbótina hjá nokkrum mönnum, sem vel eru launaðir, en snerta ekki við hinum, sem lægri laun hafa og þörfina meiri. Þær miða þess vegna í þá átt, að gera dýrtíðaruppbótina sanngjarnlegri, en haga henni ekki eftir tign og metorðum manna. En þá kem jeg að háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.). Hann fann það að frv., að ekki væri hægt að segja fyrir, hve miklu þessi dýrtíðaruppbót mundi nema, og að þessi uppbót mundi geta orðið svo mikil, að ekki tæki tölum. En það er sameiginlegur galli á báðum frv., launabótafrv. háttv. fjárveitinganefndar og þessu, að upphæðin verður eigi sjeð í svip. Fyrra frv. náði að eins til sumra, og engum var fært að sjá, hvar lykta mundi með þá, sem slept var. Ádeila háttv.þm. (M. Ó.) til háttv.Ed. má gjarna fara sína leið fyrir mjer, en jeg held þó ekki, að alveg eins mikil ástæða sje til hennar, og hann gaf í skyn. Það er kunnugt, að þegar fyrra frv. fór hjeðan, var því mótmælt af 8 mönnum, og þar fyrir utan voru nokkrir þm. sáróánægðir með það. En samvinna mun hafa tekist með þeim og háttv.Ed. um að koma fram breytingu dýrtíðarlaganna. Svo vil jeg minnast stuttlega á ræðu háttv. 1. þm.N.-M. (J. J.). Hann tvítók það, að ekkert gagn væri að þessari uppbót. Jeg skil ekki, hvernig hann getur fullyrt slíkt. Uppbótin kemur þá aldrei við hjá þeim, sem hún er ætluð. Mjer þykir undarlegt, er svo mikið fje er lagt fram, sem hjer um ræðir, ef það getur eigi að liði orðið, ef 60% uppbót á fyrsta þúsundið, getur nú ekki að gagni orðið þeim, sem áður fengu 40%. Það nær ekki nokkurri átt, að menn með 1.300 kr. launum muni ekki um uppbótina. Þeir fengu eftir eldri lögunum 520 kr. uppbót, en ættu nú að fá 690 kr. Hjer er nú stefnt að því, að draga úr uppbótinni þegar launin hækka, eins og eðlilegt er, en þó nokkur viðurkenning sýnd þeim, sem æðri stöður hafa í þjóðfjelaginu, með því að láta uppbót haldast upp að 6.000 kr. Annars var þessi breyting eðlilega gerð þeirra vegna, sem annars hefðu farið á mis við alla uppbót, ef handahófsfrv. fjárlaganefndar hefði verið samþykt, og því hefðu hlotið að heimta uppbót síðar. Þess vegna vona jeg, að brtt. á þgekj. 506 og 507 fái byr í deildinni, og með því vona jeg, að þinginu takist að þvo hendur sínar og afgreiða þetta vandræðamál með skaplegum hætti.

Matthías Ólafsson Að eins örstutt athugasemd viðvíkjandi þeim orðum háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) að við hefðum ekki vitað, hve mikil upphæð var lögð fram með fyrra frv. En það er rangt, því að við höfðum reiknað það út, og býst jeg við, að upphæðin standi í framsögu málsins upp á krónu. Þegar frv. fór hjeðan, var hægt að sýna með tölum, hvern útgjaldaauka það bakaði landssjóði, frá því, sem nú er. Það er alveg rjett, að ýmsir voru skildir eftir. En það var gert með ráðnum hug, því að oss fanst ekki þörf að bæta þeim upp. Svo er t. d. um eftirlaunaflokkana. Menn vita, að það eru skiftar skoðanir um, hvort rjett sje yfirleitt að veita nokkur eftirlaun Og auk þess er búið að veita þeim dýrtíðaruppbót á eftirlaunum sínum. Hitt er annað mál, ef fólkinu líður illa, að eitthvað sje litið til þess, Jeg hjelt, að þetta gætu allir skilið. Enda var það oft tekið fram, að það var regla nefndarinnar annars vegar, að uppbótin yrði ekki afskaplega há, heldur eftir hæfi, og hins vegar að bæta þeim upp, sem illa væru staddir.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Jeg hefi í raun og veru ekki neinu við það að bæta, sem stendur í nál., á þgskj. 475. Enn síður kann jeg við að endurtaka hjer neitt af því, sem nefndin hefir á móti því, að þessi till. verði samþ., þar sem hv.flm. (B. J.) og sá maður úr fjárveitinganefndinni, sem eitthvað hefir að segja til meðmæla till., er ekki viðstaddur. Jeg vil því leyfa mjer að stinga upp á því, að hæstv. forseti færi þetta mál aftur fyrir hin málin, sem á dagskránni eru, eða fresti umr. þar til hv.flm. (B. J.) getur verið viðstaddur.

Bjarni Jónsson Jeg get ekki vel gert mjer að góðu þessar niðurstöður hv. fjárveitinganefndar, og allra síst brjef stjórnarráðsins, sem prentað er með nál. það getur verið rjett, að landsstjórnin hafi ekki nein afskifti af ráðningu eða afsetningu þessara manna. En Alþingi hefir talið sjer skylt að líta eftir kennurum landsins, hvort sem þeir eru starfsmenn landssjóðs eða ekki. Þetta hefir þingið sýnt með því að veita öllum föstum kennurum harðærisuppbót, án tillits til þess, hvort þeir væru ráðnir af landsstjórninni og fengju laun sín úr landssjóði eða ekki. Nú er því þannig farið um þessa menn, að þeim hefir verið sagt upp stöðum sínum, ef til vill með nægilegum fyrirvara, en hvað stoðar það, þegar ekki er neina atvinnu að fá við kenslustörf. Auk þess ætti það að vera nóg fyrir landssjóð að fá þann ágóða, sem stafar af því, að skólinn verður ekki látinn starfa, þó kennurunum sjeu goldin launin. Það, sem styrkurinn nemur, umfram kennaralaunin, verður beinn ágóði fyrir landssjóð. Jeg verð að benda hv.þm. á það, að þingið er að hverfa frá þeirri stefnu, sem það hefir tekið gagnvart kennurum, ef það neitar nú að veita þessum kennurum laun sín, þó skólinn starfi ekki. Annars er það mál svo ofureinfalt og liggur svo beint fyrir, að engum getur verið vandi að greiða því atkv., án þess fleiri orðum sje um það farið. Jeg ætla því að setjast niður að svo stöddu.