Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fsp. sú sem nú verður svarað er í sex liðum og vænti ég þess, að hæstv. viðskrh. svari hverjum lið fyrir sig. Þál. sú sem samþykkt var 29. maí 1980 hljóðar svo með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta í samráði við samvinnuhreyfinguna hefja undirbúning nýrrar löggjafar um samvinnufélög og samvinnusambönd.“ Það er sérstaklega tekið fram að löggjöfin eigi bæði að fjalla um samvinnufélög og samvinnusambönd. Sumir kunna nú að halda að samvinnusambandið hér á landi, Samband ísl. samvinnufélaga, SÍS, sé samvinnufélag. En svo er alls ekki. Í samvinnufélagalögunum frá 1937 eru í 3. gr. t.d. talin upp eftirfarandi einkenni þess félagsforms: 1. Aðgangur skuli vera frjáls fyrir alla. 2. Atkvæðisréttur eigi að vera jafn. 3. Tekjuafgangi séu úthlutað eftir viðskiptamagni hvers um sig. 4. Í stofnsjóð leggist sem séreign hvers félagsmanns nokkuð af tekjuafgangi. 5. Vextir skuli reiknaðir af inneign félagsmanna. 6. Nafnaskrá skuli haldin yfir félagsmenn. Ekkert þessara skilyrða er fyrir hendi að því er Samband ísl. samvinnufélaga varðar, enda er í VI. kafla samvinnufélagalaganna fjallað um svonefnd samvinnusambönd, sem þrjú eða fleiri samvinnufélög með líku verksviði geta stofnað, og undir þau ákvæði fellur Sambandið. Raunar eru þau atriði, sem upptalin eru í 3. gr. íslensku hlutafélaganna, í samræmi við þær hugsjónir sem sköpuðust í Rochdale í Bretlandi á sínum tíma, og þess vegna þarf að setja í löggjöf annars vegar þau ákvæði sem fjalla eiga um samvinnufélög og hins vegar samvinnusambönd, alveg eins og er nú í gömlu lögunum. Vorið 1978 voru samþykkt hér á Alþingi lög nr. 32/1978, um hlutafélög. Þau höfðu verið í undirbúningi um margra ára skeið. Hygg ég að sú löggjöf sé með merkustu hlutafélagalöggjöfum um víða veröld, enda var mikið og vel að gerð þeirra laga unnið. Að vísu hafa þau ekki enn í dag náð tilgangi sínum, tilætluðum árangri, þ.e. að opna hlutafélög og auka lýðræði í þeim. Byggist það auðvitað, eins og menn vita, mestmegnis á því erfiða ástandi sem verið hefur í fjármálum þjóðarinnar og atvinnumálum. En það liggur utan þessara umr. hér í dag hvers vegna þetta hafi verið. Sem sagt, við höfum mjög fullkomna hlutafélagalöggjöf, en hins vegar eru lög um samvinnufélög gömul og úrelt. Ég vil gjarnan minna á það, að forstjóri Sambands ísl. samvinnufélaga, Erlendur Einarsson, flutti mjög merkt erindi um samvinnufélög árið 1972. Þar segir forstjóri Sambandsins, með leyfi forseta: „Þá kem ég loksins að þessum hugmyndum um nýjar leiðir í fjármagnsuppbyggingu hjá okkur hér heima. Enda þótt leggja beri áherslu á þýðingu þess, að félögin eigi aðgang að lánsfjármagni, - og í því sambandi vil ég minna á útgáfu skuldabréfa eins og Svíar hafa gert, ég tel að það komi mjög vel til greina að fara út í slíkt, t.d. hjá Sambandinu í dag - þá er orðið mjög tímabært að mínu áliti að leita að ótroðnum slóðum. Það er ekkert launungarmál, að ég er sannfærður um nauðsyn þess að opnuð verði ný leið í þessum efnum, er geri félagsfólki samvinnufélaganna og almenningi mögulegt að ávaxta fé sitt í samvinnufélögunum. Það er skoðun mín, að þetta verði best tryggt í framkvæmd með því að gera fólki kleift að kaupa hluti í hlutafélögunum og öðrum samvinnufélögum. Ég vil leyfa mér að vísa til þess sem ég sagði áðan, að þessi leið í fjármagnsuppbyggingu hefur lengi verið notuð í Bretlandi, þar sem vagga samvinnuhreyfingarinnar stóð og þar sem upprunnar eru þær meginreglur sem orðið hafa undirstaða samvinnustarfs hvarvetna um heim, og þá á ég við Rochdalereglurnar. Ég vil strax gera það ljóst, að þeir hlutir sem hér er um að ræða eru alls ekki það sama og hlutabréf, og ég hef líklega skúffað Eyjólf Konráð Jónsson með því að minna á að við erum samvinnufélag og við verðum að starfa sem slíkt. En þetta er ekki það sama og að gefa út venjuleg hlutabréf og því vaknar strax spurningin að finna þessum bréfum nafn, ef út í þetta yrði farið. Ég vil nota hér orðið stofnbréf. Þetta er gamalt og gott orð í samvinnusögunni. Þegar bændurnir í Þingeyjarsýslu svo að ég vitni nú aftur í Þingeyinga, fóru á milli bæja, er verið var að stofna Kaupfélag Þingeyinga árið 1882, þá skrifuðu menn sig fyrir stofnbréfum í þessum nýja félagi.“ Og síðar í þessu erindi segir forstjóri Sambandsins orðrétt: „Skattfrelsi sparifjár í innlánsstofnunum hefur að mínu áliti m.a. stuðlað að því, að fjármagn hefur frekar leitað í banka, sparisjóði og innlánsdeildir heldur en ella, og kannske komið í veg fyrir það, að við séum að leita að nýjum leiðum til að fá þátttöku almennings til að koma með fjármagn inn í samvinnufélögin. Og þótt skattfrelsið hafi eitthvað hjálpað, þá hefur það í sumum tilfellum orðið bjarnargreiði. Hér verður því að breyta lögum. Og ég veit að Eyjólfur Konráð verður mér hjálplegur, ég vona það, þegar að því kemur að fá lagabreytingar um þetta.“ Þetta er hverju orði sannara, sem forstjóri SÍS þarna segir. Það þarf að breyta samvinnufélagalögunum og skipulagi samvinnuhreyfingarinnar mjög mikið til þess að þau geti verið starfrækt í nútímaformi. Að því miðaði þál. sem samþykkt var og nú er spurt hvað líði undirbúningi löggjafarinnar.



Herra forseti. Hv. 5. landsk. þm. hefur beint til mín fsp. í 6 liðum um nýja löggjöf um samvinnufélög og samvinnusambönd. ?. liður fsp. er svohljóðandi: „Hvað líður undirbúningi að nýrri löggjöf um samvinnufélög og samvinnusambönd sem ákveðin var með ályktun Alþingis 29. maí 1980?“ Um leið og ég svara þessum lið vil ég leyfa mér að taka með 6. lið fsp., sem efnislega felur í sér nánast sömu spurningu. Tölul. er svohljóðandi: „Hvenær má búast við að frv. það um samvinnufélög og samvinnusambönd, sem Alþingi ákvað fyrir 21/2 ári að undirbúið væri, verði lagt fyrir Alþingi?“ Hér er því til að svara, að með bréfi dags. 22. sept. 1980 var skipuð nefnd til þess að undirbúa nýja löggjöf um samvinnufélög og samvinnusambönd samkv. þessari nefndu þál. Formaður nefndarinnar er dr. Gaukur Jörundsson lagaprófessor. Rn. hafði ástæðu til að ætla að unnt yrði að leggja fram frv. í upphafi þessa þings, eins og ráða mátti af svari mínu við fsp. hv. þm. um þetta efni á Alþingi í fyrravor að ég hygg. Að sögn formanns nefndarinnar hafa þó störf nefndarinnar dregist vegna mikilla anna einstakra nefndarmanna. Eiga reyndar tveir þeirra sæti á þingi þessa dagana. Nefndarformaðurinn kvaðst vænta þess, að frv.-drög yrðu tilbúin skömmu eftir næstu áramót. Þegar drög nefndarinnar hafa borist rn. mun ég taka afstöðu til þess hvort þau skuli send til umsagnar eða hvort leggja skuli þau beint fyrir Alþingi. Vegna þessara tveggja liða fsp. vil ég að lokum taka fram að sá tími, sem samning frv. hefur tekið, er e.t.v. ekkert óeðlilega langur. Samvinnurekstur er geysilega mikilvægt rekstrarform í íslensku atvinnulífi og að mörgu þarf að hyggja þegar samin er rammalöggjöf um samvinnufélög. Benda má á að samning nýrra laga um hlutafélög, sem öðluðust gildi í ársbyrjun 1980, tók mun lengri tíma. 2. liður fsp. er svohljóðandi: „Hvað hefur gerst í samráði við forustumenn samvinnufélaga annars vegar og Sambands ísl. samvinnufélaga hins vegar um þessa endurskoðun?“ Eins og komið hefur fram vinnur nefnd að samningu frv. Einn nm. er skipaður samkv. tilnefningu Sambands ísl. samvinnufélaga og hefur hann án efa samráð við Sambandið og forustumenn samvinnufélaga um sín störf í nefndinni. En eins og ég kom inn á áður mun ég taka afstöðu til þess, þegar ég fæ frv.-drögin í hendur, hvort þau skuli send til umsagnar. Í þriðja lagi er spurt hvort fyrir liggi upplýsingar um hvort stjórnendur samvinnufélaga annars vegar og Sambands ísl. samvinnufélaga hins vegar geti náð samstöðu um heilbrigða löggjöf um samvinnufélög og samvinnusambönd. Þetta er dálítið óljós spurning að vísu og getur verið álitamál hvað hv. fyrirspyrjandi á við þegar hann spyr um heilbrigða löggjöf. Um löggjöf geta verið og eru oft skiptar skoðanir, eins og kunnugt er, og hvort löggjöf sé heilbrigð er háð persónulegu mat hvers og eins. Það fer náttúrlega eftir atvikum. Af þessari ástæðu er erfitt að svara spurningunni. Persónulega er ég þess fullviss, að samvinnuhreyfingin mun reyna að móta sameiginlega afstöðu til þeirra frv.-draga sem nefndin mun skila af sér. Í fjórða lagi er spurt hvort hugmyndir Erlends Einarssonar, forstjóra Sambands ísl. samvinnufélaga, um að gera fólki kleift að kaupa hlut í kaupfélögum eða öðrum samvinnufélögum, hafi verið grandskoðaðar. Ég bað rn. að athuga þetta mál sérstaklega hjá formanni nefndarinnar. Kvað hann þessar hugmyndir hafa verið ræddar en endanleg afstaða til þeirra lægi ekki fyrir. Í síðasta lagi spyr fyrirspyrjandi hvort athugaðar hafi verið leiðir til að samvinnumenn fái raunveruleg yfirráð í eigin félögum. Ég er þeirrar skoðunar að þessi yfirráð, sem fyrirspyrjandi talar um, séu til staðar. Félagsmenn í samvinnuhreyfingunni hafa bæði raunveruleg og virk yfirráð í eigin félögum. Á hinn bóginn er vafalaust rétt að brydda upp á nýjungum í þessu sambandi. Formaður nefndarinnar hefur sagt að ýmsar leiðir væru skoðaðar í þessu efni, en engar lokaákvarðanir hafi verið teknar ennþá innan nefndarinnar.



Herra forseti. Ég vil að gefnu tilefni gera aths. við tæknilega framsetningu á þessu mikla nauðsynjamáli sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hefur hreyft á hv. Alþingi oftar en einu sinni. Ég held að það hafi tafið fyrir skynsamlegum umbótum á löggjöf um samvinnuhreyfingu að staðið skuli vera að því með þeim hætti að fá samþykkta þáltill. sem skorar á framkvæmdavald að undirbúa löggjöf. Ég held ennfremur, herra forseti, að mikið af þeim lagalega hægagangi, mikið af þeirri vörn valdsins - og auðvitað er samvinnuhreyfing eitt heljarvald-eigi sér einmitt rætur í þessum vinnuaðferðum. Framkvæmdavald, herra forseti, er til þess að framkvæma lög, en löggjafarvald er til þess að setja lög. Auðvitað hefði réttur gangur málsins verið - og nú tek ég fram og undirstrika að mér er ljós hin vonda aðstaða til slíkra verka sem menn hafa hér-en hinn rétti gangur málsins hefði verið sá, að það umbótafrv., sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson er vissulega að tala fyrir, hafi verið flutt sem frv. af honum, af þingflokki Sjálfstfl. eða af þverpólitísku bandalagi af einu eða öðru tagi. Ég held að sá gangur máls sé rökvilltur í öllum aðalatriðum að fá samþykkta þáltill., sem felur í þessu tilfelli hæstv. bankamálaráðh. að undirbúa löggjöf, sem á auðvitað að vera að framkvæma lög en ekki skipa nefndir til þess að setja lög. Það er þessi rökvilla sem gengur í gegnum allt stjórnkerfi okkar. Ég veit að ég er að tala um mál sem hv. þm. hefur sennilega öðrum þm. betur skilning á. Ég er ekki að gagnrýna málatilbúnaðinn að einu eða neinu leyti, heldur þessa aðferð sem allt of oft er beitt og er rökvillt í eðli sínu og tefur fyrir framförum oftar en ekki.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskrh. fyrir svör þau sem hann gaf. Þau voru allítarleg. Hins vegar harma ég það auðvitað að seinagangur er á undirbúningi þessa máls. Ég skal viðurkenna að það er rétt að það tók ennþá lengri tíma að undirbúa hlutafélagalögin nýju. En þar var þó ruddur vegurinn. Það er hægt að styðjast mjög við nýju hlutafélagalögin að því er ný samvinnufélagalög varðar, sérstaklega þegar leitað er að leiðum til að auka lýðræði í félögunum. Það var einmitt gert með nýju hlutafélagalögunum. Ég get nú ekki fallist á það að samvinnumenn ráði sínum félögum í raun. Það gera þeir því miður ekki. Þau eru býsna lokuð þessi félög og æðimikil stjórn að ofan. Ég held að æðstu, mestu og stærstu ákvarðanir séu teknar af toppinum og gangi síðan niður píramítann og menn verði að framkvæma þær hvort sem þeim líkar betur eða verr. En ég ætla ekki að fara lengra út í þá sálma hér. Gangurinn er auðvitað sá að reyna að koma á lýðræði í félögum á Íslandi almennt, hvort sem þau eru í formi hlutafélaga eða samvinnufélaga. Raunar eru almenningshlutafélög og þær hugmyndir sem Erlendur Einarsson, forstjóri SÍS, setti fram og ég gat um hér áðan náskyld. Það eru mörg ákvæði um almenningshlutafélög sem eru mjög við hæfi í nýtískulegum samvinnufélögum. Það á því ekki að þurfa að verða ágreiningur á milli manna eins og mín, sem berjast sérstaklega fyrir almenningshlutafélögum, og þeirra sem vilja að samvinnuformið ráði. Það skiptir ekki meginmáll hvað félög eru kölluð. Aðalatriðið er það að þau séu raunverulega undir áhrifum eigendanna og að eigendurnir geti stuðlað að því að rekstur sé bæði heilbrigður, svo að ég noti nú það orð, og arðvænlegur. En ég tel það heilbrigðan félagsrekstur, ef eigendurnir, félagarnir raunverulega ráða en ekki einhverjir allt aðrir, jafnvel þó að þeir séu eftir krókaleiðum kjörnir til þessara starfa. Ég skal ekki fara lengra út í þessa sálma en vona að menn sameinist um það að hraða undirbúningi málsins. Þá kem ég að ræðu hv. 4. þm. Reykv. sem ég þakka mjög fyrir. Ábending hans er að sjálfsögðu rétt svo langt sem hún nær. En því miður er mikið verk að semja löggjöf eins og þessa og væntanlega erfitt að koma slíkum lögum frá á Alþingi án þess að áður hafi verið rætt við hagsmunaaðila að einhverju leyti. Og auðvitað var það gert við undirbúning hlutafélagalaganna. Ég tel að það sé sjónarmið út af fyrir sig að alþm. eigi að reyna að vinna slíka löggjöf. Þá yrðu þeir auðvitað atvinnustjórnmálamenn enn frekar en orðið er. Því er ég andvígur og hygg að hv. þm. Vilmundur Gylfason sé líka andvígur því að þm. geri ekkert annað en að vasast í þingstörfum, þó að það sé göfugt starf að vera á löggjafarsamkundunni og vinna að löggjöf fyrir land og þjóð. Allt er þetta auðvitað efni í margra klukkutíma umræður. Ég held að við hv. 4. þm. Reykv. séum í þessu efni meira sammála en kann að lita út fyrir. Ég vildi mjög gjarnan að aðstæður væru til þess að löggjafinn, þm. sjálfir gætu lagt fram slík frv. En til þess þurfa þeir, eins og ég áður sagði, að vera á góðum launum árið um kring og gera ekkert annað og það tel ég skaðvænlegt, að þm. einangrist með þeim hætti frá atvinnuvegunum. Ég hef haldið því fram og held því fram enn, að það ætti mjög að stytta þingtímann og hver einasti alþm. hefði önnur störf ákveðinn hluta ársins, helst helming ársins. Einn væri bóndi, annar sjómaður, einhver kannske lögfræðingur o.s.frv. En ég þakka bæði hæstv. ráðh. og hv. 4. þm. Reykv. fyrir orð þeirra hér áðan.



Herra forseti. Ég held að það geti ekki talist óeðlilega langur tími sem hefur farið í það hjá þeirri nefnd sem hæstv. viðskrh. skipaði til að endurskoða og semja nýtt frv. að samvinnulögum, þó að það taki rúmt ár að undirbúa samningu slíks bálks. Það er nauðsynlegt að nefnd af því tagi rasi ekki um ráð fram, þegar verið er að semja slíkt frv., og kasti ekki til þess höndunum. Ég vil taka undir þá skoðun að það er nauðsynlegt að við endurskoðun samvinnufélagalaganna verði það haft í huga að samvinnufélögin og samvinnusamböndin í landinu séu lýðræðislegri en nú er. Ég vil aðeins víkja að spurningu nr. 4, sem hv. þm. Eyjólfur Konráð varpar fram til viðskrh.: „Hafa hugmyndir Erlends Einarssonar, forstjóra SÍS, um „að gera fólki kleift að kaupa hluti í kaupfélögunum eða öðrum samvinnufélögum“ verið grandskoðaðar?“ Þessar hugmyndir voru settar fram árið 1972 og um þær hefur verið fjallað m.a. á þingum Sambands ísl. samvinnufélaga. Sannleikurinn er sá, að þær hafa ekki fengið góðar undirtektir í samvinnuhreyfingunni. Og það er mín skoðun, að það væri síst til þess að gera samvinnuhreyfinguna lýðræðislegri, ef menn færu að kaupa sér hlutabréf í kaupfélögunum. Grundvallarhugsjón kaupfélaganna og samvinnuhreyfingarinnar er einmitt að hér sé um að ræða frjáls og opin samtök, sem menn geti gengið í óháð efnahag sínum. Síðan fái menn arði úthlutað í hlutfalli af þeim viðskiptum sem þeir eiga við kaupfélögin og samvinnuhreyfinguna. Ég held þess vegna að það prinsip, sem hér kemur fram hjá hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni, gangi í raun og veru þvert á þá hugsjón sem á að einkenna alla samvinnustarfsemi.



Herra forseti. Í skýrslu sem ríkisstj. lagði fram á Alþingi í upphafi árs var því lýst yfir að ríkisstj. mundi beita sér fyrir því að hefja viðræður við aðila um verðmyndunarkerfi sjávarútvegs og landbúnaðar og um breytingar á skipan þessara mála, sem stuðlað gætu að hjöðnun verðbólgu, en tryggt um leið afkomu í greinum þessum. Síðan hæstv. ríkisstj. lagði þessa skýrslu fyrir Alþingi hefur mjög lítið frést af því hvernig endurskoðuninni líði og hvað hafi verið gert til að hrinda þessari yfirlýsingu í framkvæmd. Hér er hins vegar á ferðinni mjög mikið nauðsynjamál, sem flestir þm. eru sammála um að þurfi að athuga mjög rækilega. Ég hef þess vegna borið fram á þskj. 85 fsp. þar sem ég leita eftir svörum við því hverjir hafi annast viðræður við samtök bænda um þetta atriði og ennfremur hvaða hugmyndir og tillögur um breytingar á verðmyndunarkerfinu fulltrúar rn. hafi lagt fram í þessum viðræðum og hvaða undirtektir þær hafi fengið hjá samtökum bænda. Ennfremur er óskað eftir upplýsingum um hve margir fundir hafi verið haldnir með fulltrúum bænda um þetta efni og hverjir hafi skipað viðræðunefnd bændasamtakanna á þeim fundum. Ég tel mjög mikilvægt að náið samráð sé haft við samtök bænda um þessar breytingar og viðræður við fulltrúa bændasamtakanna séu alger forsenda þess að slík endurskoðun geti komið til framkvæmda. Á sama þskj. hef ég einnig spurt um endurskoðun á útflutningsbótakerfi fyrir landbúnaðarafurðir, en hæstv. ríkisstj. gaf út yfirlýsingu í ágúst s.l. um að hún mundi vinna að slíkri endurskoðun. Í fsp. er óskað sams konar upplýsinga varðandi þetta atriði og það sem fyrst var nefnt; hvaða hugmyndir um endurskoðunina hafi verið lagðar fram, hverjir hafi annast viðræðurnar, hve margir fundir hafi verið haldnir og hverjir hafi skipað viðræðunefnd ráðuneytis og samtaka bænda. Undanfarna mánuði og reyndar síðast í dag hefur mikið verið rætt um endurskoðun á einum þætti í hagkerfi okkar, þ.e. verðtryggingarkerfis launa. Það er alkunnugt að ríkisstj. skipaði sérstaka nefnd sem um þau mál fjallaði. Sú nefnd hefur haldið fjölda funda og átt ítarlegar viðræður við samtök launafólks um það atriði. Hún hefur nú skilað áliti til hæstv. ríkisstj. Þetta ákvæði í efnahagsyfirlýsingunni frá því í upphafi þessa árs, sem ég hef hér gert að umræðuefni, fól í sér að nákvæmlega hliðstæðar viðræður áttu að eiga sér stað við samtök bænda um endurskoðun á verðmyndunarkerfi landbúnaðarins og ennfremur í yfirlýsingunni frá því í ágúst um endurskoðun útflutningsuppbótakerfisins. Vegna þess að nánast engar fréttir hafa heyrst opinberlega alla þessa mánuði um gang þessara viðræðna og framkvæmda á þessu fyrirheiti hef ég leyft mér, herra forseti, að bera fram fsp. til hæstv. landbrh. á þskj. 85.



Herra forseti. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur lagt fram fsp. í þremur töluliðum. Í fyrsta lagi spyr hann um framkvæmd á því er segir í yfirlýsingu ríkisstj. sem lögð var fyrir Alþingi á öndverðu þessu ári. Þar segir, eftir að rætt hefur verið um nýtt viðmiðunarkerfi: „Þá mun ríkisstj. hefja viðræður við aðila um verðmyndunarkerfi sjávarútvegs og landbúnaðar um breytingar á skipan þeirra mála, sem stuðlað gætu að hjöðnun verðbólgu, en tryggt um leið afkomu í þessum greinum.“ Í sambandi við þetta mál og þessar fsp., sem hér eru fram bornar, hafa viðræður af hálfu rn. við fulltrúa bændasamtakanna verið með óformlegum hætti, þ.e. án þess að skipuð hafi verið sérstök viðræðunefnd. Fulltrúar landbrn. hafa annast þær af hálfu rn. og ríkisstj., en af hálfu bændasamtakanna hafa annast þessar viðræður m.a. Ingi Tryggvason formaður Stéttarsambands bænda, Gunnar Guðbjartsson framkvæmdastjóri Framleiðsluráðs, Gísli Andrésson og Magnús Sigurðsson. Auk þess hefur með óformlegum hætti verið haft samband við fleiri fulltrúa bændasamtakanna. Í sambandi við fyrri hlutann af þessari fsp. er rétt að taka það fram, að yfirlýsing ríkisstj. um þetta efni höfðar mjög til þess að það er nauðsynlegt að viðræður um nýtt verðmyndunarkerfi fari fram í tengslum við breytingar á vísitölukerfi og viðmiðunarkerfi launþega. Það er m.a. vegna þess að gert er ráð fyrir að upp verði tekið verðbótakerfi sem hefur í för með sér færri útreikningsdaga verðbóta en nú eru í gildi. Um leið fylgir það, að landbúnaðarvörur og fiskverð hækki sjaldnar á ári hverju en gerist eftir núgildandi kerfi. Það er ætlast til þess að verðbótahækkun launa, hækkun búvöruverðs og hækkun fiskverðs fylgist að, þetta gerist allt saman samtímis, verðlags- og verðbótatímabilum verði fækkað. Að öðru leyti hefur verið um það rætt í sambandi við verðmyndunarkerfi landbúnaðarins að áfram verði að því stefnt að tekjur bænda taki mið af því að verða sambærilegar við tekjur annarra stétta, þ.e. verkamanna og sjómanna, svo sem segir í þáltill. ríkisstj. sem lögð var fyrir síðasta Alþingi og lögð hefur verið fram á þessu Alþingi um stefnumörkun í landbúnaði. Ennfremur kemur þar fram, að gert er ráð fyrir að útflutningsbótarétturinn sé hinn sami og verið hefur í gildandi lögum. Á hinn bóginn segir í þessari þáltill., sem liggur fyrir Alþingi, að stefnt verði að beinni þátttöku ríkisvaldsins í samningagerð. Um þessi efni hafa farið fram viðræður við bændasamtökin. Það er hægt að segja að fyrir liggi frá fyrri tíð ýmsar samþykktir af hálfu bændasamtakanna sem miða í þessa átt, en eins og nú standa sakir er mun meira hik á bændasamtökunum að hverfa að því sem kallað hefur verið „beinir samningar á milli bænda og ríkisvalds um búvöruverð.“ Þessi efni hafa ekki leitt enn til niðurstöðu. En um fyrra atriðið þykist ég mega fullyrða að það verður samræmi á milli þeirra breytinga sem gerðar verða á verðbótatímabilum fyrir launþega og verðlagstímabilum í landbúnaðarvöruverði. Þá er spurt um endurskoðun útflutningsbótakerfisins fyrir landbúnaðarafurðir í samræmi við yfirlýsingu ríkisstj. sem gefin var út í ágúst s.l., en þar var því einnig lýst yfir að draga ætti úr þörfinni fyrir útflutningsuppbætur. Um þetta segir svo í yfirlýsingu ríkisstj.: „Unnið verði að því að draga úr þörf fyrir útflutningsuppbætur með því að stuðla að samdrætti í kjötframleiðslu með aðstoð hins opinbera þannig að framleiðslan haldist framvegis í hendur við innanlandsneyslu og nýtanlega erlenda markaði.“ Til þess að þjóna þessu markmiði voru m.a. gefin fyrirheit um 10 millj. kr. úr ríkissjóði á þessu ári til að stuðla að því sem kallað var „fækkun sauðfjár með frjálsum samningum milli Framleiðsluráðs annars vegar og einstakra framleiðenda sauðfjárafurða hins vegar“. Var það gert í þeim tilgangi að draga úr útflutningsbótaþörf. Á hinn bóginn er hér vitnað til þess, sem jafnframt kemur fram í till. ríkisstj. um stefnumörkun í landbúnaði, að framleiðslan haldist í hendur við innanlandsneyslu og nýtanlega erlenda markaði eða „erlenda markaði sem teljast viðunandi“, eins og í stofntill. segir. Ég tel að enn sé of snemmt að taka upp þá stefnu að miða framleiðslu sauðfjárafurða aðeins við innanlandsmarkað og enn sé of snemmt að slá því föstu að erlendir markaðir kunni allir að reynast óviðunandi. Þess vegna tel ég að nú sé ástæða til að staldra við og fara sér hægt með frekari samdrátt en þegar er orðinn í framleiðslu hefðbundinna greina landbúnaðarins. Þegar spurt er varðandi endurskoðun á útflutningsbótakerfinu tel ég að átt sé við þau atriði sem einnig er fjallað um í till. til þál. um stefnumörkun í landbúnaði, sem ég hef lagt fram á Alþingi fyrir hönd ríkisstj., en þar segir í grg.: „Heimilað verði að ráðstafa hluta útflutningsbótafjárins til markaðsaðgerða innanlands, til niðurgreiðslu á framleiðslukostnaði og til beinna greiðslna til bænda ef henta þykir.“ Þessar leiðir er verið að athuga og hafa þær verið athugaðar í viðræðum milli landbrn. og bændasamtakanna. Er enn of snemmt að segja til um hvort niðurstaðan verður sú að ráðstafa e.t.v. hluta af útflutningsbótafé til markaðsaðgerða innanlands eða til niðurgreiðslu á framleiðslukostnaði. Allmikil athugun hefur farið fram og það til fleiri ára á hvernig unnt væri að koma við beinum greiðslum til bænda í þessu sambandi, svo sem margrætt er hér á Alþingi, en sú athugun, sem á því hefur farið fram, hefur enn sem komið er gefið neikvæða niðurstöðu. Ég hef þá greint frá þeim atriðum sem að meginefni hafa verið til umræðu á óformlegum fundum milli bændasamtakanna og landbrn. Ég hef ekki tekið saman skrá yfir dagsetta fundi um þetta efni og vænti að hv. fyrirspyrjandi verði að láta sér það lynda.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. svaraði fsp. mínum í löngu máli. Fór reyndar töluvert fram yfir þann tíma sem ráðh. er ætlaður samkv. þingsköpum til að svara spurningum, og væri æskilegt til að hraða störfum þingsins, að þær reglur, sem í þingsköpum eru um ræðutíma, verði látnar gilda jafnt um alla hér.  Því miður virðist eftir þessu svari að dæma að það hafi ekki enn verið ákveðið að taka föstum tökum þetta atriði í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. frá upphafi þessa árs, - atriði sem ég og margir aðrir telja eitt af grundvallaratriðunum í því samkomulagi sem gert var um stjórn efnahagsmála í upphafi ársins. Að menn hæfust handa um endurskoðun á ýmsum grundvallarþáttum í okkar efnahagskerfi og legðu síðan fram tillögur um þær kerfisbreytingar sem menn næðu saman um. Hér er nú upplýst að það hefur eingöngu með óformlegum hætti, eins og það var orðað, verið rætt við fulltrúa bændasamtakanna um þetta efni, en ekki er greint frá því hve margir fundir hafa verið haldnir né hvaða tillögur hafa verið lagðar fram. Ég vil í þessu sambandi upplýsa að á fundum fjh.- og viðskn. Ed. og Nd. fyrir nokkru voru fulltrúar bændasamtakanna og upplýstu að þeir hefðu aðeins einu sinni á öllum þessum mánuðum verið kallaðir til viðræðna við fulltrúa landbrn. um þetta efni. Það voru reyndar sömu einstaklingar og hæstv. landbrh. tilgreindi hér, Ingi Tryggvason og Gunnar Guðbjartsson, sem gáfu þessar upplýsingar. Þeir upplýstu jafnframt að bændasamtökin hefðu verið reiðubúin að skipa formlega viðræðunefnd við rn. um þessi atriði og hefðu beðið eftir formlegu bréfi frá rn. svo að þau gætu skipað viðræðunefnd. Ég tel það ekki rétt vinnubrögð, þegar bændasamtökin eru reiðubúin að skipa sjálfstæða viðræðunefnd til skrafs við rn. um þessi grundvallaratriði í efnahagsmálum okkar og grundvallaratriði í lífsafkomu bændastéttarinnar í landinu, að rn. sé ekki reiðubúið að taka málið föstum tökum, heldur kjósi frekar að halda áfram með óformlegum hætti og með eins linum tökum og áðan kom fram og í upplýsingum fulltrúa bændasamtakanna, en að þeirra mati hefur aðeins einn fundur verið haldinn og það mjög óformlegur. Ég vil skora á hæstv. landbrh. að hann skipi nú þegar formlega viðræðunefnd af hálfu rn. sem hefji viðræður við þá viðræðunefnd sem bændasamtökin eru reiðubúin að skipa, bæði til þess að endurskoða verðmyndunarkerfið og til að endurskoða útflutningsuppbótakerfið. Þetta eru slíkir grundvallarþættir í okkar efnahagslífi og lífsafkomu bændastéttarinnar að umræðan um endurskoðun á þeim má ekki vera í einhverjum óljósum óformlegum farvegi. Ég vil því beina þeirri spurningu til hæstv. ráðh. hvort hann sé reiðubúinn að beita sér fyrir því að það verði skipuð formleg viðræðunefnd, sem nú þegar hefjist handa um að ræða þessi mál við þá viðræðunefnd sem bændasamtökin hafa upplýst á fundum fjh.- og viðskn. að þau séu reiðubúin að skipa. Hæstv. ráðh. vék að því í svari við minni fsp., þó að ég hefði ekki nefnt það einu orði í fsp., að það hafi verið ákveðið að 10 millj. kr. yrði varið til að fækka sauðfé. Það er alveg rétt. En þegar sú umr. fór fram var almennt rætt um að það yrði niðurskurður um 50 þús. fjár í haust og önnur 50 þús. að ári. Nú hefur verið upplýst á fundum fjh.- og viðskn. Alþingis af hálfu fulltrúa bændasamtakanna, að einungis hafi verið samið við bændur um niðurskurð á 10–15 þús. fjár af þessum 50 þús. og samningar hafi einungis verið gerðir við um 100 bændur eða rúmlega það. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. landbrh. hvort hann hafi ekki sama skilning og við fleiri að af þessum 10 millj. kr. skuli eingöngu greiða bætur þeim sem gerðu formlegan samning um niðurskurð, þ.e. þeim sem skáru niður 10–15 þús. fjár.



Forseti vill taka fram vegna aths. sem komið hafa fram um tímamælingu, að hæstv. ráðh. talaði í 10 mínútur og samkv. þingsköpum hefur hann rétt til þess. Fyrirspyrjandi hefur 5 mínútur hverju sinni og fyrirspyrjandi talaði núna nákvæmlega 5 mínútur. Aðrir þm. hafa tvær.



Herra forseti. Í viðræðum aðila núv. ríkisstj. í sumar um aðgerðir í efnahagsmálum var ein krafan sem Alþb. lagði fram sú, að verðmyndunarkerfi landbúnaðarins yrði tekið til endurskoðunar. Sérstaklega lagði Alþb. fram kröfu um að útflutningsbótakerfinu yrði breytt, það afnumið í áföngum og nýtt verðábyrgðakerfi yrði tekið upp í staðinn fyrir það verðábyrgðakerfi sem nú er í gildi. Þessi krafa Alþb. fékk ekki aðrar undirtektir en þær í ríkisstj., að óljóst orðuð yfirlýsing var gefin í fskj. með kjaraskerðingarráðstöfunum ríkisstj. Á málinu hefur ekki verið haldið betur en svo, að formaður þingflokks Alþb. telur sig til þess knúinn að kveðja sér hljóðs hér á Alþingi og spyrja ráðh. í ríkisstj. sem hann styður um hvort staðið hafi verið við þetta samkomulag. Í ljós kemur í svari hæstv. ráðh. að það virðist ekki vera neinn áhugi fyrir því af hans hálfu að standa við þessa yfirlýsingu og kemur það út af fyrir sig ekki á óvart. Alþb. hefur sem sé engum árangri náð hvað varðar þetta skilyrði þess. Til viðbótar við þá fsp., sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson beindi til landbrh. hér áðan, vildi ég bæta við þeirri spurningu til hæstv. ráðh. hvort hann telji koma til mála að verja þessum 10 millj. kr. í greiðslu til bænda í einhverju formi fyrst fyrir liggur að samkomulag hafi ekki náðst við bændur um niðurskurð nema um 1/4–1/5 þess fjár sem ákveðið var að bæta þegar talan var reiknuð út. Má ekki fastlega vænta þess að þessar 10 millj. kr. verði eingöngu notaðar til samræmis við það samkomulag sem gert hefur verið við bændur? Miðað við þær upplýsingar, sem komið hafa fram um fyrirhugaðan niðurskurð, virðist sem einungis milli 1/4–1/5 upphæðarinnar verði nýttur. Afgangur upphæðarinnar verði ekki nýttur. 
             Hæstv. forseti. Ég vil aðeins taka það fram, að einmitt í dag hefur verið dreift á borð þm. frv. til l. um breyt. á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins, sem flutt er af mér og öðrum þm. Alþfl. í Nd. Það frv. gerir í fyrsta lagi ráð fyrir afnámi núverandi útflutningsbótakerfis í áföngum. Í öðru lagi verði að þeim áföngum loknum tekið upp nýtt viðmiðunarkerfi. Og í þriðja lagi verði á þessu tímabili varið sérstöku fé úr ríkissjóði til þess m.a. að styðja nýjar og arðsamar búgreinar í sveitunum. Ég vænti þess fastlega að fá stuðning frá Alþb. við þetta frv.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi sagði að mál þetta hefði ekki verið tekið föstum tökum og lítill áhugi virtist vera á því að standa við yfirlýsingu ríkisstj. frá því á öndverðu þessu ári og eins frá því í ágústmánuði s.l. Ég ætla því að leyfa mér að endurtaka það orðalag sem hér er um að tefla, en það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Viðræður verði teknar upp við samtök bænda um endurskoðun útflutningsbótakerfisins.“ Hér er aðeins um það rætt að taka upp viðræður og það hefur rn. gert. Það stendur ekkert um það í þessari yfirlýsingu til hvaða niðurstöðu þær viðræður eigi að leiða. Það stendur ekkert um það, sem fram kom í máli hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, að skerða eigi útflutningsbótaréttinn. Það er ekkert um að þessar viðræður eigi að leiða til þess að útflutningsbótarétturinn verði afnuminn í áföngum. Það er aðeins um það að ræða að athuga á hvern hátt megi breyta þessu kerfi þannig að uppbótaféð komi að betri notum. Að því hefur verið unnið. Að öðru leyti er engin fyrirsögn gefin um það í yfirlýsingu ríkisstj. hver niðurstaðan skuli verða. Miðaðvið þessa yfirlýsingu er það ákaflega vafasamt a.m.k. að bera það fram hér í ræðustól á Alþingi að á þessu máli hafi ekki verið tekið eins og til hefur verið ætlast. Með sama hætti segir í yfirlýsingu ríkisstj. frá því í ágúst s.l.: „Þá mun ríkisstj. hefja viðræður við aðila að verðmyndunarkerfi sjávarútvegs og landbúnaðar um breytingar á skipan þeirra mála, sem stuðlað gætu að hjöðnun verðbólgu en tryggt um leið afkomu í þessum greinum.“ Meginatriði þessa máls er, eins og fram kom í mínu máli áðan, að um leið og breytingar verða á verðbótakerfi og vísitölukerfi verði sambærilegar breytingar í landbúnaði í þeim tilgangi að draga úr verðbólguþróun og koma þar með þessum þætti efnahagslífsins í betra horf. Hér er því ekki um vanefndir að ræða, sem fram kemur í máli hv. fyrirspyrjanda. Varðandi það, sem hér hefur verið spurt um, hvort það fé, sem gefin voru fyrirheit um á þessu ári að yrði varið til að styðja svokallaða fækkun sauðfjár samkv. frjálsum samningum, sem voru 10 millj. kr., yrði notað í samræmi við þá samninga sem gerðir hafa verið eða að einhverju leyti umfram það, þá er rétt að það komi fram að að sjálfsögðu verður þetta fé notað svo sem samningar gefa tilefni til, en ekki fram yfir það. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð og tel þessa umr. raunar ekki hafa hafist af miklu tilefni.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. telur greinilega að það sé ekki mikið tilefni þó menn hafi áhuga á að fræðast um hvernig hann vinnur að stefnuyfirlýsingum ríkisstj. Ég læt hann einan um þá skoðun. En hitt verð ég að segja, að það þykir mér sérkennileg túlkun á stefnuyfirlýsingum ríkisstj, eða annarra aðila, þar sem kveðið er á um að vinna skuli að einhverju máli, að stefnan hafi verið framkvæmd ef viðkomandi ráðh. eða annar aðili hafi unnið að málinu í 5 mínútur. Þar með hafi hann unnið að málinu og sé engin ástæða til að gera við það fleiri aths. Það var sú textaskýring sem hæstv. ráðh. gaf áðan. Hann forðaðist að nefna það, sem ég gat um að hefði nú þegar verið upplýst af hálfu fulltrúa Stéttarsambands bænda, að aðeins hefði verið rætt við þá einu sinni um þetta atriði. Það segja fulltrúar Stéttarsambands bænda. Fulltrúar Stéttarsambands bænda sögðu að þeir hefðu verið reiðubúnir að skipa viðræðunefnd. Strandaði það þá á rn. að skipa viðræðunefnd? Þeir sögðust hafa beðið eftir bréfi frá rn. með að tilnefna viðræðuaðila, en það bréf hefði aldrei borist. Við verðum að taka hér með ákveðnum og skýrum hætti á endurskoðun á grundvallarþáttum í okkar efnahagslífi. Það ber að gera þannig, að það fari ekkert milli mála hvernig unnið er og hverjir vinna að málinu. Það er hins vegar alveg rétt hjá hæstv. ráðh. að það segir ekki í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. hver eigi að vera niðurstaðan af þessum viðræðum. Það er alveg hárrétt, hæstv. ráðh., enda var fsp. mín eingöngu um aðferðina við viðræðurnar sjálfar, en ekki um niðurstöðu þeirra á einn eða neinn hátt. Mér er fullkomlega ljóst að um það var ekki neitt í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. Ég beini enn og aftur þeirri ósk minni til hæstv. ráðh., að fyrst bændasamtökin eru reiðubúin að taka við slíkri viðræðunefnd og skipa slíka fyrir sitt leyti, þá verði nú ekki látið sitja við þennan eina fund, sem átt hefur sér stað um málið á 11 mánaða tímabili, heldur verði hafist handa um að vinna að þessu máli eins og unnið er að öðrum málum á vegum þessarar ríkisstj. Ég vil aðeins geta, herra forseti, um tvö atriði til viðbótar. Verðmyndunarkerfið er miklu meira en launaliður bóndans. Þau ákvæði sem hæstv. ráðh. var hér að vísa til eiga eingöngu við launalið bóndans. Verðmyndunarkerfi landbúnaðarins er miklu meira en það sem snýr að launum bændanna sjálfra. Vinnslustöðvarnar og framleiðsluaðilarnir allir koma inn í þá mynd. Ég skil yfirlýsingu hæstv. ráðh. hér áðan, þess efnis að eingöngu verði greiddar bætur til þeirra sem gerðu samninga um niðurskurð á sauðfé í haust. Eingöngu verði greiddar bætur fyrir niðurskurð á þeim 10–15 þús. sauðfjár sem upplýst hefur verið að samið hafi verið um. Það þýðir að því miður hefur mistekist að gera formlega samninga við bændur um þau 50 þús. sauðfjár sem lýst var yfir að væri markmiðið. Þeir bændur sem skáru niður umfram þessi 10–15 þús., verða að bera það bótalaust. Ég harma að það skyldi ekki takast að ná samningum um 50 þús. niðurskurðinn, eins og ætlunin hafði verið, og að eingöngu voru gerðir samningar um niðurskurð á 10–15 þús., vegna þess að ég tel að það hafi þjónað hagsmunum bændastéttarinnar að gera samninga um 50 þús.



Herra forseti. Það er alls ekki af litlu tilefni sem þessi mál eru rædd og hefði mátt ræða þau meira og oftar, hæstv. landbrh. Það er ekki af litlu tilefni sem menn ræða mál af því tagi að við verjum á næsta ári samkv. fjárlagafrv. hæstv. fjmrh. jafnmiklu fé í niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum innanlands og utan og varið er samkv. fjárl. til allrar heilsugæslu í landinu, bæði til rekstrar og til framkvæmda. Það er ekki litið tilefni að menn skuli vilja fá fram endurskoðun á kerfi útflutningsbóta þegar þeir horfast í augu við að á næsta ári er áætlað að verja af launatekjum þjóðarinnar upphæð í útflutningsbætur með landbúnaðarafurðum sem ella gæti tvöfaldað allar vegaframkvæmdir í landinu. Það sýnir forstokkun þeirra manna, sem bera ábyrgð á þessu forspillta sukkkerfi, þegar þeir halda því fram, eins og hæstv. ráðh., að af engu tilefni hafi umr. hafist um þessi mál núna.



Herra forseti. Það er undarlegur maður, hv. 11. þm. Reykv., Ólafur Ragnar Grímsson. Hann hóf mál sitt hér áðan með því að ráðast að hæstv. landbrh. fyrir að hann notaði of mikinn tíma, meiri tíma en þingsköp ætluðu honum. Síðan stendur hann hér og talar og talar og talar sjálfur þótt hæstv. forseti sé að slá í bjöllu vora. Ég tel það orðið mjög athugandi fyrir forseta hér, bæði í deildum og Sþ., að fá sér lengri kólf svo að slá megi beint í hnakkann á hv. þm. til þess að hann stöðvi þennan málflaum sinn þegar hann er hér að misnota tíma þm. Það er satt að segja afskaplega athyglisvert fyrir okkur, sem í stjórnarandstöðunni erum, að hlusta á þetta svefnherbergisrifrildi þeirra hæstv. ráðh. og hv. 11. þm. Reykv., formanns þingflokks Alþb. En þótt þeir séu búnir að tala hér og skamma hvor annan á víxl, þá fáum við ekki, ég og einn sessunauta minna botn í þessa umr. þeirra, því að ég gat ekki betur heyrt en að hæstv. landbrh. segði að þessar milljónir yrðu notaðar ef breytingar yrðu á verðbótakerfinu. En ef hv. 11. þm. Reykv. og flokksbræður hans stöðva þær breytingar, verður þetta fé þá ekki notað? Mér finnst þetta ekki hafa komið fram nógu skýrt. Það má vel vera að ég hafi misskilið orð hæstv. ráðh. Ég vona að hann leiðrétti mig þá. Eða verður þessu fé kannske varið eftir einhverjum geðþóttaákvörðunum hans eða annarra ráðh.? Hitt er annað mál, að það 



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr um formlega viðræðunefnd og segir að fulltrúar bænda hafi beðið eftir slíkri skipan. Auðvitað munu bændasamtökin tilnefna sína fulltrúa í formlegar viðræðunefndir ef eftir því er leitað. Það hefur aðeins staðið á því að ég hef ekki enn talið ástæðu til þess að slík viðræðunefnd væri skipuð. Ég mun hins vegar taka það til athugunar, ef mér sýnist ástæða til, að skipa slíka viðræðunefnd og þá bæði samkv. tilnefningu bændasamtakanna og af hálfu rn. Ég ætla ekki að gefa ákveðnari svör en hér hafa komið fram um fyrirætlanir mínar að þessu sinni. Það hefur verið sagt að haldinn hafi verið einn óformlegur viðræðufundur. Það er rétt, það hefur verið haldinn einn allfjölmennur óformlegur viðræðufundur. Á hinn bóginn hef ég rætt þessi mál við forustumenn bændasamtakanna nokkrum sinnum þó ekki hafi alltaf verið margir á fundi. Varðandi það fjármagn sem ætlað var til þess að styðja að fækkun sauðfjár, þá er það rétt skilið, að því verður varið í samræmi við þá samninga sem gerðir hafa verið. Slátrað var samkv. samningum líklega í kringum 12 þús. fjár. En þessu fé verður ekki varið samkv. neinum geðþóttaákvörðunum, heldur nákvæmlega í samræmi við þá samninga sem gerðir hafa verið. Ég vænti að hv. 1. landsk. þm. hafi átt við það. Hins vegar var alltaf vitað að það var mjög óljóst hvað samningar tækjust um förgun á mörgu sauðfé samkv. þessu kerfi. Það gátu orðið 50 þús., það gátu orðið 5 þús., það vissi enginn. Og m.a. þess vegna var þegar ákveðið á þessu ári að gefa fyrirheit um aðeins 10 millj. kr. Síðan er gert ráð fyrir í fjárlagafrv. öðrum 10 millj. En það var ekki vitað hvort þörf væri á þessu fé eða hvort þetta fé dygði. Ef samið hefði verið um förgun á 50 þús. fjár hefði þetta fé ekki dugað. Þetta var ekki hægt að sjá fyrir og það voru heldur engar beinar fyrirætlanir um það sem fram kom hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, að einhverjum 50 þús. fjár yrði slátrað aftur næsta haust eða fé fækkað sem því næmi. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson ræddi hér um niðurgreiðslur og útflutningsbætur. Hann ruglaði þessu hvoru tveggja saman í einn sjóð. Það er hins vegar af ólíku tilefni sem þessar fjárgreiðslur fara fram úr ríkissjóði. Niðurgreiðslur eru, eins og allir vita, notaðar hér innanlands til þess að hafa áhrif á vöruverð, halda niðri vöruverði og þar með vísitölu og hafa áhrif á verðlags- og verðbólguþróun. Útflutningsbætur eru tryggingarfé fyrir landbúnaðinn, til þess að tryggja að vissu marki fullt verð fyrir þær landbúnaðarafurðir sem fluttar eru til útlanda. Ég ber engan kinnroða fyrir hönd landbúnaðarins vegna þessara fjárgreiðslna. Það er tiltölulega lítið gjald þjóðarinnar til landbúnaðarins að greiða þessa 10% útflutningsbótatryggingu til þeirra þjóðnytjastarfa sem bændur halda uppi, þar á meðal til þess að halda uppi byggð um allt Ísland.



Herra forseti. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem umr. beinast hér á Alþingi að íslenskum landbúnaði og niðurgreiðslum og útflutningsbótum. Ég tek heils hugar undir það. Þetta er gengið of langt, fúlgurnar orðnar allt of stórar. Ég fer ekki út í skýringar á því hér. Hér eru menn mér færari um það. Hitt vitum við mætavel, ef við nennum að hugsa nógu grannt um málið, að hér er aðeins einn anginn af okkar vandamálum í dag. Það er verðbólgan, sem hefur geisað hér áratugum saman, sem er að eyðileggja íslenskan landbúnað eins og aðra atvinnuvegi. Íslenskar landbúnaðarafurðir eru að sjálfsögðu ekki samkeppnisfærar við afurðir annarra þjóða þegar verðbólgan er margföld hér á við það sem gerist í viðskiptalöndum okkar. Sama blasir við í sjávarútvegi. Við erum að verða útilokuð á öllum mörkuðum vegna þess að okkar verðlag hlýtur að verða í samræmi við kostnaðinn við framleiðslu hér heima fyrir. Það kemur svo sem ekkert á óvart að heyra menn, sem helst vilja flæma alla bændur úr sveitum landsins, skera íslenskan landbúnað niður við trog og flytja smjör og kjöt á útsöluverði frá Efnahagsbandalagslöndunum, tala í svipuðum dúr og gert hefur verið nú. Hitt er vitað mál og ég er alveg sammála um það, að hér er mikill vandi á höndum. Og ég held að ég verði að segja íslenskum bændum til hróss að þeir hafa verið fúsir til samvinnu um að ráða bót á vandanum, m.a. með stórfelldri fækkun á bústofni að undanförnu. Þetta er hluti af okkar stóra vandamáli, sem við erum að glíma við á öllum sviðum, og það er óþarfi að tala í þeim tón sem nú og jafnan áður hefur verið talað til íslenskra bænda.



Herra forseti. Það er undarlegur og algengur misskilningur hér, að þegar stefnan í landbúnaðarmálum er gagnrýnd þá er ævinlega sagt sem svo að það séu árásir á íslenska bændur. Þetta er rugl, rugl sem ekki ætti að heyrast hér úr þessum ræðustóli. Það er ekki verið að gagnrýna bændur þegar verið er að gagnrýna þá stefnu sem hæstv. ríkisstj. fylgir í þessum málum. Það var sömuleiðis undarlegt að heyra hæstv. landbrh. segja það hér áðan að menn væru að rugla saman niðurgreiðslum og útflutningsuppbótum, að niðurgreiðslur væri eingöngu til þess að hafa áhrif á vöruverð hér innanlands. Niðurgreiðslur eru auðvitað líka til þess fallnar að auka neyslu landbúnaðarafurða. Það sýna reikningsdæmi um fylgni milli aukningar niðurgreiðslna og neysluaukningar. Og þegar hæstv. ráðh. kemur hér og leyfir sér, leyfi ég mér að segja, að segja að það sé litið gjald sem við greiðum, sem íslenskir skattþegnar greiða í útflutningsuppbætur með íslenskum búvörum á markað, þá er það auðvitað svo furðuleg yfirlýsing að engu tali tekur. Þetta er mikið gjald. Auðvitað erum við reiðubúin til þess að greiða nokkurt gjald fyrir það að hér sé rekinn landbúnaður. En það gjald sem við nú greiðum er allt of hátt. Hæstv. landbrh. hefur tekist að fara fram úr Framsfl. í öllum efnum - og kom nú kannske ekki á óvart, því að vitað er að Sjálfstfl. á sína framsóknarmenn ekki síður en Framsfl. Ég vildi aðeins, herra forseti, í örfáum orðum mótmæla þeirri yfirlýsingu hæstv. landbrh. að þetta sé lítið gjald. Þetta er mikið gjald, sem íslenskir skattgreiðendur verða að greiða, og við eigum að stefna að því að minnka það gjald, ekki auka það.



Herra forseti. Það var út af fyrir sig ekki að ófyrirsynju, það hefur stundum verið minni ástæða fyrir Alþfl. að ná sér nokkuð á flug í umr. um landbúnaðarmál en núna. Er skemmst að minnast ummæla Alþfl.manna, m.a. um landbúnaðarmál, sem eru nú komin inn í þingtíðindi og voru viðhöfð fyrr á þessu þingi, og þá sérstaklega meðan var verið að undirbúa prófkjör Alþfl. Hv. þm. Eiður Guðnason átti þar ekki hlut að máli. Það liggur m.o.ö. fyrir, m.a. frá umr. á því Alþingi sem nú stendur yfir, afstaða Alþfl. til þessara mála. En út af þessu sérstaka máli, þá verður væntanlega hægt að ræða það miklu nánar hér síðar í vetur, þegar til umr. kemur stefnumótun Sjálfstfl. í landbúnaðarmálum, þar sem m.a. er skilgreint með hvaða hætti er hægt að komast út úr þessum vanda. Til þess þarf m.a. tvennt að gerast. Annars vegar að byggja upp atvinnumöguleika í sveitum landsins á öðrum sviðum. Það hefur þessi ríkisstj. gersamlega vanrækt, ekki að einu leyti heldur að öllu leyti og ekki staðið við nokkur einustu loforð eða lagaákvæði þar að lútandi. Það er annar þáttur þessa máls. Hinn er sá að komast að jákvæðri niðurstöðu um aðrar leiðir í sambandi við hluta af því fjármagni sem einvörðungu hefur verið leyfilegt að nýta sem útflutningsbótafé. Sýna má fram á það með ótvíræðum hætti, og það mun Sjálfstfl. síðar gera, að það er hægt að finna þjóðhagslega mjög færar leiðir í þeim efnum.



Herra forseti. Það hefur oft verið rætt hér á Alþingi um vandamál í íslenskum sjávarútvegi og vandamál í íslenskum iðnaði. Ég hef aldrei heyrt að þeir, sem hafa hreyft slíkri umr., hafi verið ásakaðir fyrir að vera á móti iðnaðarmönnum eða sjómönnum. Hins vegar má aldrei hreyfa umr. um vandamál íslensks landbúnaðar öðruvísi en maður fái þær slettur á sig, að maður vilji bændastéttina feiga. Þetta sýnir hversu lítil rök búa á bak við málflutning þeirra sem slíkan málflutning iðka. Þetta er eina svarið sem þau eiga til. Við Alþfl.-menn höfum flutt fjölmargar tillögur, bæði við afgreiðslu fjárlaga og á öðrum vettvangi, um fjárframlög úr ríkissjóði til þess að styðja bændur til annarrar og arðsamari framleiðslustarfsemi en á sviði hefðbundins búskapar. Það er einnig gert ráð fyrir því í því frv. sem ég lagði fram hér áðan. Það er ekki lítið gjald fyrir íslenska skattborgara, hæstv. landbrh., að þurfa að verja jafnmiklu fé í niðurgreiðslur innanlands og utan á afurðum einnar atvinnugreinar eins og allt heilbrigðiskerfið í landinu kostar, eins og allar samanlagðar tekjur Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins á ári nema. Þetta er ekki lítið gjald. Og það er ekki lítið gjald að þurfa á þessu ári að greiða tæplega hálft skuttogaraverð í afborganir af erlendum lánum, sem tekin hafa verið til þess að greiða útflutningsbætur ofan í erlenda neytendur, umfram það sem landslög heimila.



Herra forseti. Ég hef aldrei sagt að það væri lítið gjald sem fer til þess að halda niðri vöruverði með niðurgreiðslum hér innanlands. Hins vegar lét ég þess getið, að ef allt væri skoðað væri það, eins og ég orðaði það, tiltölulega lítið gjald sem fer til þess að styðja landbúnaðinn með allt að 10% verðtryggingu svo að hann geti sinnt því þjóðnýta hlutverki, sem honum er ætlað, m.a. eins og ég nefndi að halda byggð uppi um landið allt. Þetta kemur ekkert því máli við, að við stefnum að því að auka fjölbreytni í framleiðslu landbúnaðarins. Og að því er unnið þrátt fyrir það sem hv. þm. Egill Jónsson hefur hér sagt. En þessum rétti landbúnaðarins verður ekki hróflað að þessu sinni a.m.k. og það er ekkert í stefnuyfirlýsingum ríkisstj. sem víkur að því að hrófla við þessum rétti landbúnaðarins. Ég tel að umr. um þetta atriði beinist ekkert að því að ekki hafi verið sinnt þeim verkefnum sem ætlast er til í yfirlýsingum ríkisstj.



Herra forseti. Mig langaði aðeins að koma á framfæri þakklæti til hv. 11. þm. Reykv. fyrir að leggja fram þessa fsp. til hæstv. landbrh. Það hefur verið afar fróðlegt að skyggnast aðeins inn fyrir dyrnar á stjórnarheimilinu og kynnast því hvernig málum er þar háttað.



Herra forseti. Aðeins örfá orð viðvíkjandi ummælum hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, að hann undraðist hversu fáir hefðu tekið þátt í bústofnsfækkun, þ.e. hversu fækkun hefði orðið lítil á grundvelli samninga. Ég held persónulega að ástæðurnar séu einkum tvær. í fyrsta lagi er það mín skoðun, að þau mál hafi verið heldur seint á ferðinni með tilliti til bústofnsfækkunar á þessu hausti. Í öðru lagi er það mín skoðun, að bændum hafi ekki þótt þeir samningar, sem boðið var upp á, nógu fýsilegir. Í raun og sannleika voru þeir samningar á þann veg, að það var boðið fullt verð fyrir kjötið af förgunarfé fram yfir eðlilega förgun. Í raun og sannleika var það sú umbun, sem boðið var upp á, gegn því að fé væri ekki fjölgað næstu 5 ár. Ég endurtek, ég held að meginástæðurnar fyrir því að svo fáir gengu til þessa frjálsa samnings - og ég ítreka það að það var boðið upp á frjálsan samning í þessu skyni - en meginástæðurnar fyrir þessu voru einmitt þær tvær sem ég hef nú nefnt.



Herra forseti. Það er nokkuð einkennandi að hlýða á umr. og málflutning þeirra hv. þm. hér á Alþingi sem af einhverjum ástæðum telja sig sérstaka merkisbera eða velunnara bændastéttarinnar. Mér kom þetta í hug þegar ég hlýddi á ræðu hv. þm. Egils Jónssonar. Það er ekkert nýtt að heyra það úr þeim herbúðum að Alþfl, sé andstæður hagsmunum og sjónarmiðum bændastéttarinnar. Það vill nú svo til þó, ef menn vilja hugleiða hvaða íslenskur stjórnmálaflokkur - eða flokkar, það er hugsanlegt að hafa það í fleirtölu, þeir eru hugsanlega tveir-hvaða íslenskur stjórnmálaflokkur hefur lengst farið með málefni bænda í stjórnarsamstarfi og hvaða flokkur hefur mest áhrif haft á stefnuna í landbúnaðarmálum á undangengnum nokkuð mörgum árum, að það er ekkert vafamál, ekkert launungarmál. Og ég veit að það vefst ekki fyrir þessum hv. þm. að ganga úr skugga um hvaða flokkur þarna á hlut að máli. Sjálfstfl. ásamt Framsfl. hefur haft um áratugi afgerandi áhrif á stefnuna í landbúnaðarmálum. En það vill svo til að jafnvel þessi ríkisstj., ég get tekið undir með hv. þm. um það, að þessi ríkisstj. hefur bætt tiltölulega lítið um í þessum málum, en þó er hún farin að taka tillit til ábendinga, til málflutnings og til stefnumörkunar Alþfl. að því er varðar úrlausn á vandamálum landbúnaðarins í landinu.

Þess vegna er hún svona vond.

Þess vegna er hún svona vond, segir hv. þm. Við eigum væntanlega eftir að heyra enn einu sinni hér á hv. Alþingi í vetur stefnumörkun Sjálfstfl., þess hluta hans sem er utan ríkisstj. að sinni en ber fulla ábyrgð á núv. hæstv. ríkisstj., ekki kannske hvað minnsta, því að það er einkennilegur flokkur sem bæði getur verið í stjórn og stjórnarandstöðu, einn og sami flokkurinn heilt kjörtímabil. 



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. og ég held mig við landbúnaðarmálin. Það er dálítið sláandi að alltaf þegar talað er um andstæðinga landbúnaðarins á Íslandi, þá taka Alþfl.-menn það allt til sín. Auðvitað veit ég að Alþfl.-mönnum er ekki illa við bændur. Hafi ég verið með einhverjar getsakir í þá átt, þá tek ég það til baka. En heyrt hef ég íslenskan bónda tala um þrjár meginplágur fyrir íslenskan landbúnað. Það er hafís, eldgos og kratar.



Herra forseti. Það sem ég sagði hér fór býsna mikið í taugarnar á hv. þm. Karvel Pálmasyni. Um Alþfl. hafði ég þó það eitt að segja, að vísa á ummæli talsmanna hans hér fyrir prófkjör eða um það leyti. Það var ekkert annað. Og ef ég á að tilgreina hverjir mennirnir voru, þá var það varaformaður flokksins, það var formaður flokksins, það var hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og hv. þm. Jón Baldvin. Öll þessi ummæli liggja fyrir og það er enginn vandi að lesa þau í Alþingistíðindum. Mín ummæli og mitt mál hér áðan, sem hv. þm. hafði sérstaklega við að athuga, var einungis að benda á þessar heimildir. Það var það sem hann hafði við mitt mál að athuga. En til viðbótar við þetta er rétt að það komi hér fram að þessi fjárveiting, sem hefur verið talað um sem stuðning við bændur í þá átt að fækka bústofni í landinu, er nú ein af nýjum flíkum keisarans. Hér er um að ræða meðal annars fjármagn sem hefur verið notað til útrýmingar á vissum sauðfjárpestum. Stærsti hlutinn af þessu gengur yfir í það verkefni. Og það sem m.a. dró úr allri virkni í sambandi við ráðstöfun þessa fjár eða mótun hugsanlegra aðgerða í þessum efnum, það var hvernig þessu var klúðrað í höndum rn., þannig að það var nú bara einn punkturinn aftan við alla hina af því dæmalausa sleifarlagi sem hefur ríkt í þessum efnum hin síðari ár.



Herra forseti. Af þeim þremur höfuðskepnum sem hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir nefndi, hafísnum, eldgosinu og Alþfl., er Alþfl. sá eini sem hefur náð einhverjum árangri.



Herra forseti. Áður en ég geri þessa örstuttu aths. vil ég í tilefni af ummælum hv. þm. Péturs Sigurðssonar vekja athygli á því, að í 32. gr. þingskapa er kveðið á um það, að ráðh. hafi 10 mínútur til að fala tvisvar til svara við fsp. og fyrirspyrjandi 5 mínútur til að tala tvisvar. Hins vegar hefur þessu ákvæði verið beitt þannig hér í dag, að eingöngu fyrirspyrjandi hefur verið áminntur um að hann hefði einungis heimild til að gera örstutta aths., þegar hann hefur beðið um orðið á eftir. Ráðh. hefur hins vegar fengið að tala án slíkra fyrirmæla. Ég vil spyrja hæstv. forseta: Er það ekki þannig, að þessar reglur í 32. gr. nái bæði yfir ráðh. og hv. fyrirspyrjanda? Ég biðst ekkert undan því að ég sé beittur þeirri reglu að gera bara örstutta aths., en óska þá eftir því að sú regla sé líka látin gilda gagnvart hæstv. ráðh. samkv. þessari grein. Ég vil aðeins í lok umr., sem orðið hafa vegna fsp. minnar, vekja athygli hæstv. landbrh. á því, að talsmenn allra flokka, sem þátt hafa tekið í þessari umr., hafa lagt ríka áherslu á að hér væri um víðtækt vandamál að ræða, sem þyrfti að skoða mjög gaumgæfilega. Ég vona að þessi umr. verði til þess, að hæstv. landbrh. skipi þá nefnd sem hér hefur verið óskað eftir að hann skipi, til þess að viðræður geti farið fram í samræmi við þann vilja sem talsmenn allra flokka hafa lýst hér. Að lokum, herra forseti, væri fróðlegt að fá svör við því einhvern tíma, hvort hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, sem er ekki í salnum, ætlar í framboði í Norðurl. v. í næstu kosningum að styðja landbúnaðarstefnu Egils Jónssonar eða landbúnaðarstefnu Pálma Jónssonar.



Vegna orða hv. 11. þm. Reykv. vil ég aðeins leiðrétta þar sem hann hefur mislesið þingsköpin. Þar stendur: „Ráðh. má að jafnaði ekki tala oftar en tvisvar og þm. ekki nema tvisvar.“ Þarna er áherslumunur á og þannig hefur þetta verið túlkað.



Herra forseti. Við lok þessarar umr., sem segir auðvitað ákaflega mikið um hina ókláru skiptingu, sem í þessu húsi er milli manna og fylkinga þeirra, vil ég taka upp ummæli hv. þm. Salome Þorkelsdóttur, sem fagnaði því helst í umr. hvernig hún sýndi hverja höndina upp á móti annarri í hæstv. ríkisstj. Það er ekkert leyndarmál að þar er hver höndin upp á móti annarri. En þetta mál snýst um efnisatriði. Það snýst um þau efnisatriði að of fjár af fjármunum skattgreiðenda er mokað til beinna styrkja til framleiðenda. Hér hafa þeir talað hv. landbúnaðarspekingar Sjálfstfl. Einn er hv. þm. Egill Jónsson, landskunnur af viti og þekkingu í landbúnaðarmálum, annar er hæstv. landbrh. Pálmi Jónsson. Sá fyrri gerði grein fyrir því að Sjálfstfl. væri að undirbúa stefnumörkun í málunum. Ráðh., sem er í Sjálfstfl. og efstur á Norðurl. v. samkv. nýjum niðurstöðum í prófkjöri, hafði ekki hugmynd um þessa stefnumörkun. Svo koma þeir hér af suðvesturflankanum úr Sjálfstfl. og tala um að ríkisstj. sé sjálfri sér ósammála. Gott og vel, það er ekkert leyndarmál. En er þá ekki eðlilegt að þessi ennþá stærsti stjórnmálaflokkur þjóðarinnar, sem sækir atkvæðin flest hingað á suðvesturhornið og hefur þm. eins og hv. þm. Albert Guðmundsson, hefur þm. eins og hv. þm. Salome Þorkelsdóttur og hefur meira að segja út um land þm. eins og hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson - að þetta fólk geri nú einu sinni grein fyrir efnisatriðum - sem það kann ekki að gera, ekki í vaxtamálum, ekki að því er varðar Framkvæmdastofnun, ekki neins staðar - og svari okkur? Er frú hv. þm. Salome Þorkelsdóttir með eða móti þessum ríkisstyrkjum til landbúnaðar sem hér er verið að tala um? Er hv. þm. Albert Guðmundsson með eða móti þessum ríkisstyrkjum? Sannleikurinn er sá, að þetta fólk veður skýjum ofar og þyrlar upp þeim blekkingum framan í þjóðina með hjálp Morgunblaðsins, að það sé einhver ein stefna til þarna. Þetta fólk nær yfir allan feril íslenska flokkakerfisins og er að ögra hæstv. ríkisstj. statt og stöðugt með áburði um ósamkomulag, sem öllum er þó kunnugt um. Vandinn er sá, að það er ekki öllum kunnugt um ósamkomulagið, um þjóðirnar tvær, sem í þessum flokki búa og Morgunblaðið heldur utan um með falskri goðsögn, utan um ekki neitt.



Herra forseti. Leitt þætti mér til þess að vita, ef í ljós kæmi að fleiri af stuðningsmönnum fyrirhugaðs Bandalags jafnaðarmanna en síðasti ræðumaður stæðu í þeirri trú, að landbúnaðurinn væri á framfæri hv. þm. Vilmundar Gylfasonar, því það er ætlun mín að hið gagnstæða sé rétt.



Herra forseti. Ég ætla ekki að svara neinum af þeim spurningum sem hv. 4. þm. Reykv. beindi til mín. En hann komst þannig að orði að ég vildi gjarnan fá nánari skýringu á því. Hann sagði: Þingmenn eins og Albert Guðmundsson, þm. eins og þessi og þm. eins og hinn. Ég vil gjarnan fá skýringu. Hvað meinar maðurinn?



Herra forseti. Ég er nú vanur því að svara þeim spurningum sem til mín er beint. Það sama er ekki hægt að segja um síðustu ræðumenn, því að til þeirra tveggja var beint fsp., sem þeir auðvitað svara ekki. Þm. eins og Albert Guðmundsson eru um það bil allur þingflokkur Sjálfstfl. þegar frá eru taldir menn eins og hv. þm. Geir Hallgrímsson og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson. Það er hin hryggilega staðreynd íslenskra stjórnmála. Þetta er fyrirgreiðslufólkið, sem veður hér milli löggjafarvalds og framkvæmdavalds, situr í bankaráðum, stjórnum ríkisstofnana og veitir greiða með sértækum reglum. Þannig er þetta fólk. Þm. eins og Albert Guðmundsson eru nærfellt allur þingflokkur Sjálfstfl. Það er nú allt og sumt. Þetta veit þjóðin ekki nógu gjörla, en hún mun fá að vita það á næstu misserum.



Herra forseti. Ég er ekki einn þeirra þm. sem leggja í vana sinn að hlaupa í ræðustól í tíma og ótíma hér á hv. Alþingi. En ég svara að sjálfsögðu fsp. ef þeim er beint til mín. Hins vegar reyni ég einnig að halda mig við þingsköp. Hér hefur verið beint fsp. til mín sem eru ekki á dagskrá hér samkv. þingsköpum. Væntanlega gefst tækifæri til að svara þeim siðar, þegar fjallað verður um till. til þál. um stefnumörkun í landbúnaði, sem þm. Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu hafa nú þegar lagt fram. Það er 75. mál á þessu hv. þingi. Vonandi gefst þá tækifæri til að ræða málin.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. 4. landsk. þm. að flestar fsp., sem til okkar var varpað hér af hv. 4. þm. Reykv., eru ekki á dagskrá og snerta ekki það mál sem er á dagskrá. Hitt er annað mál, að ég þakka hv. 4. þm. Reykv. fyrir að svara því hvers konar þm. ég er. Þetta er alveg rétt, ég undirstrika þetta, ég er fyrirgreiðslumaður í stjórnmálum og ég skammast mín ekkert fyrir það. Ég bauð mig fram til þjónustu við fólkið og við landið eins og flestallir aðrir kjörnir þm. sem hér eru inni. Ég tel það frekar heiðurstitil en hitt að vera fyrirgreiðsluþingmaður.



Herra forseti. Það er ánægjulegt að hv. alþm. fá tækifæri til að líta augum þéttbýlisflankann í Sjálfstfl. Þau koma hér, annað úr Reykjaneskjördæmi og hitt úr Reykjavík, segjast ekki svara spurningum sem ekki eru á dagskrá. Þau svara auðvitað þeim spurningum sem þeim þóknast um hvers konar þingmaður hv. 3. þm. Reykv. er. En hinu var ekki svarað, sem er kjarni málsins: Er þessi hluti Sjálfstfl. með eða móti þeim ríkisfyrirgreiðslum sem hér er verið að ræða um? Af hverju svarar Sjálfstfl. ekki þessari fsp.? Vegna þess að í þeim efnum hefur þjóðlygi verið haldið á lofti, þeirri þjóðlygi að þau sjónarmið t.d., sem jafnaðarmenn af öllum gerðum hafa staðið fyrir, eigi sér hljómgrunn í Sjálfstfl., sem þau eiga auðvitað ekki, af því að þetta er sértækur fyrirgreiðsluflokkur af því tagi sem lýst var í síðustu ræðu hér á undan.