Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að að loknum atkvæðagreiðslum um fyrsta dagskrármálið hefst umræða utan dagskrár um stóriðjuáform ríkisstjórnarinnar og loftslagsmál. Málshefjandi er hv. þm. Helgi Hjörvar. Hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50 gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Það var í kringum 1955, fyrir 50 árum, sem bændur landsins tóku ákvörðun um að byggja hótel í Reykjavík. Þeir lögðu fram peninga, umtalsverða peninga, frú forseti, til þeirrar fjárfestingar. Síðan eru liðin 50 ár. Nú er það að gerast, heyrði ég í fréttum, að það á að fara að selja þessa eign bænda. Ég er reyndar ekki viss um að það sé akkúrat sami hópurinn sem er að selja eignina, en ég vil spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra hvort hann muni ekki standa dyggan vörð um það að eignarrétturinn sé virtur og þeir bændur sem lögðu fram fé í upphafi fái það endurgreitt með vöxtum og þeirri ávöxtun sem náðst hefur. Þeir hafa margir hverjir mjög góða þörf fyrir það af því að Lífeyrissjóður bænda hefur verið mjög lakur og þetta var á sínum tíma mjög umtalsvert fé. Ef menn ekki telja að þetta sé mögulegt, þ.e. að finna eigendur að því fé sem voru til staðar eða eru til staðar eða erfingjar þeirra, vil ég gauka því að hæstv. landbúnaðarráðherra að hann láti Lífeyrissjóð bænda njóta þess en það yrði miklu lakari kostur að mínu mati vegna þess að þeir bændur bæði fyrr og síðar sem eru í Lífeyrissjóði bænda lögðu ekki fram peningana til Hótel Sögu. Ég vil að margir menn sem lögðu fram eignir sínar á sínum tíma njóti þeirra eigna í samræmi við eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar.

Hæstv. forseti. Það mun vera rétt að haldið er aukabúnaðarþing til að fjalla um tilboð sem hefur borist í hóteleignir bænda sem eru glæsilegar í höfuðborginni, bæði Hótel Sögu og Hótel Ísland. Ég minnist þess að þegar ég var að byrja þingmennsku kom eitt sinn fram fjárlagafrumvarp í upphafi þings þar sem beðið var um heimild þingsins til að selja Hótel Sögu. Það fór fram mikil könnun á því hver ætti Hótel Sögu, það var hins vegar engin spurning. Það var þá lögfræðilegt mat að það væri Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda. Þess vegna er formlegur og löglegur eigandi að þessum hótelum í dag Bændasamtök Íslands og það mun þýða að bændur samtíðarinnar eiga þessi hótel. Kannski minnir þessi deila dálítið á deilu sparisjóðanna, hverjir eigi þá, stofnfjáreigendur o.s.frv. Hv. þm. Pétur Blöndal kann þá deilu. Ég hygg að þessi sameign íslenskra bænda verði ekki nýtt öðruvísi en í þágu landbúnaðarins og til styrktar íslenskum landbúnaði og það séu bændur samtíðarinnar sem fari og eigi þessa eign. Því er landbúnaðarráðherra rangur maður á röngum stað að svara spurningu sem ekki er hægt að setja hér fram því formlegur og löglegur eigandi þessa fyrirtækis eru Bændasamtök Íslands, íslenskir bændur og þeir auðvitað taka sjálfir ákvörðun um þennan rétt. Ég er þannig gerður, eins og ég veit að hv. þm. Pétur Blöndal veit, að ég vil ekki skipta mér af eignum sem ég ekki á.

Frú forseti. Svar hæstv. landbúnaðarráðherra veldur mér miklum vonbrigðum. Ég hélt að hæstv. landbúnaðarráðherra mundi gæta hagsmuna bænda, þeirra bænda sérstaklega sem lögðu fram þetta mikla fé í upphafi. Það voru ekki félagsgjöld til Bændasamtakanna, þetta voru framlög til Hótel Sögu. Til að byggja hótel. Bændur ætluðu sér að byggja hótel. Þetta er nákvæmlega eins og með hluthafa sem stofna hlutafélag og leggja fram hluti. Það fólk sem leggur fram hluti í hlutafélag á eignina en ég get ekki séð að menn sem leggja fram eign sem ekki er félagsgjald og leggja fram sína eigin eign eigi hana ekki áfram. Ég skora því á hæstv. landbúnaðarráðherra að endurskoða álit sitt og hann láti skoða hvort ekki sé mögulegt að þessir bændur eigi þessa eign sína.

Frú forseti. Það var mjög myndarlegt hjá Pétri Ottesen og öðrum rausnarbændum að koma Reykvíkingum til hjálpar þegar þeir voru ekki menn til að byggja hér almennilegt hótel. Þetta hótel er angi af hinni gömlu sveitamenningu að það ber að taka vel á móti góðum gestum og þess vegna sé þessi bygging lýsandi tákn fyrir dugnað bænda, framsýni bænda og gestrisni. Á hinn bóginn hygg ég að mikið vafamál sé hverjir eigi Mjólkursamsöluna og yfir höfuð mjólkursamlög bænda. Ef við horfum til sögunnar í þeim efnum og þess að þau fyrirtæki voru undanþegin eignarskatti og mig minnir tekjuskatti þar sem bændur voru löglegir eigendur þessara bygginga og þar sem sérstaklega var greitt til þeirra með jöfnunargjaldi til að standa undir fjárfestingunni. Ég held þess vegna að hv. þingmaður ætti heldur að snúa sér að Mjólkursamsölunni og þeim fyrirtækjum en leyfa Bændahöllinni að vera í friði.

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta nú ekki vinarbragð af hv. þm. Halldóri Blöndal að vísa gráðugum frænda sínum í aðrar eignir bænda þegar fyrir liggur að Mjólkursamsalan og mjólkuriðnaðurinn á Íslandi er sameign bænda samtíðarinnar og um það liggja fyrir hin bestu álit lagaprófessora samtímans hvað það varðar þannig að svona úlfúð á ekki að kynda undir hjá hv. þm. Pétri Blöndal. Bændur lögðu fram mikið fé fyrir 50–60 árum en þeir bændur eru fáir starfandi hérna megin í dag og erfitt að ná til þeirra. Ég er einn erfingi þeirra sem lögðu fram fé. En myndarlega stóðu þeir að þessu og frumkvöðlar voru íslenskir bændur. Það er rétt. Pétur Ottesen kom að þessu en Þorsteinn Sigurðsson á Vatnsleysu, höfðinginn mikli sem söng í Tungnaárréttum, var glæsilegur leiðtogi og baráttumaður, samdi hér í Reykjavík um glæsilega lóð við vin sinn Gunnar Thoroddsen borgarstjóra. Þarna hefur nafli alheimsins verið á Íslandi síðan sem sýnir að bændur voru framsýnir. Síðan eignuðust þeir Hótel Ísland. Nú er það bara bændanna sem eru að funda í öðru húsi í dag að taka ákvörðun um hvað þeir gera í þessu eignarmáli sínu og síðan hvernig þeir verja því fé, ef þeir selja sem ég efast um, til að styrkja íslenskan landbúnað, íslenska neytendur og fyrst og fremst bændur samtímans og framtíðarinnar. Girnumst ekki eigur annarra, segir í Biblíunni. Höfum þetta að leiðarljósi.

Frú forseti. Hér er að koma til atkvæðagreiðslu við 2. umr. frumvarp til laga um - frú forseti, hv. þingmaður Framsóknarflokksins hefur einhverjar áhyggjur af þingsæti sínu og getur ekki stoppað, hann truflar ræðumann.

Forseti vill leggja áherslu á að hv. þingmaður fái hljóð á meðan hann talar.


             Frú forseti. Hér er að koma til atkvæðagreiðslu frumvarp til laga um breytingu á lögum um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu. Frumvarpið felur í sér að fela hæstv. iðnaðarráðherra auknar lagaheimildir til að úthluta rannsóknarleyfum í vatnsföllum og háhitasvæðum til aukinna virkjanaframkvæmda hér á landi. Í þessu sambandi vil ég benda á eftirfarandi: Fyrir þinginu liggur heildstætt frumvarp um alla þessa þætti, um rannsókn og nýtingu á auðlindum í jörðu sem þetta hefur verið tekið út úr. Eðlilegt er að það mál verði tekið fyrir í heild sinni. Í öðru lagi liggja fyrir þinginu svokölluð vatnalög, ný lög um skipan vatnamála sem líka er hluti af þessari heild og hefði verið eðlilegt að það væri tekið fyrir. Þá vil ég benda á, forseti, að eðlilegt væri að fyrst væru flutt lög um vatnsvernd, vatnsverndarlög sem ættu að vera á sviði hæstv. iðnaðarráðherra. Þau hafa ekki séð dagsins ljós. Þau ættu að koma hér fyrst. Frú forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra lýsti því yfir við miðja 2. umr. að henni hefðu orðið á mikil mistök. Allt sem hefði verið sagt við 1. umr., bæði við framsögu málsins og í umræðunni frekar hefði verið margt á misskilningi byggt af hennar hálfu. Það sýnir hversu þetta mál er illa reifað. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lögðum fyrir að þetta færi aftur í 1. umr. og hæstv. ráðherra fengi að mæla fyrir málinu og eðlilega á réttan hátt þá án eigin misskilnings. Frumvarpið felur í sér m.a. að rýmka heimildir til að veita rannsókna- og í framhaldi virkjunarleyfi t.d. í Skagafjarðarvötnum, í Skjálfandafljóti o.s.frv. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munum sitja hjá við þær breytingartillögur sem hér eru fluttar en leggjast gegn þessu frumvarpi því að við teljum í fyrsta lagi að þetta sé ótímabært, þetta sé vanreifað og málefnum sem að því lýtur, þ.e. að stuðla að auknum virkjunarframkvæmdum eins og nú stendur, megi vel fresta. Því leggjum við til að þetta mál í heild sinni verði fellt.

Hæstv. forseti. Þetta frumvarp er í raun neyðarúrræði vegna þess að ekki hefur tekist að endurskoða þau lög sem eiga að gilda í framtíðinni um þessa hluti. Í fyrravor náðist samkomulag í iðnaðarnefnd um að flytja þetta litla frumvarp vegna þess að ekki náðist að afgreiða frumvarp um jarðrænar auðlindir sem þá lá fyrir og ekki heldur um vatnalög og reyndar fleiri frumvörp sem eru hluti af því ferli sem þarna er í gangi. Markmið nefndarinnar var að hægt væri að leyfa rannsóknir á orkunýtingarmöguleikum í vatnsafli. Þetta snýst ekki um að leyfa rannsóknir í jarðhitanum því að samkvæmt þeim lögum sem þetta frumvarp á að bætast við eru möguleikar þar fyrir hendi. En við í nefndinni töldum að full ástæða væri til að hægt yrði að leyfa þessar rannsóknir og þess vegna var þetta frumvarp flutt. Síðan kemur upp þessi óskaplegi misskilningur sem hæstv. iðnaðarráðherra stóð fyrir í haust og niðurstaða liggur svo núna fyrir að breytingartillagan sem við bárum fram, Samfylkingin og aðrir stjórnarandstöðuþingmenn, hefur verið dregin til baka en önnur lögð fram sem gerir sama gagn. Við samfylkingarmenn getum því stutt þetta mál eins og við gerðum í upphafi þegar nefndin flutti það í vor og munum þess vegna samþykkja báðar breytingartillögurnar. Önnur gengur reyndar út á það að huga að framtíðinni, hvernig eigi að úthluta þessum leyfum til að nýta jarðhita og aðra orkunýtingarmöguleika, hvernig að því verður staðið. Hin gengur út á að það þrengja möguleika hæstv. ráðherra til að veita vilyrði fyrir orkunýtingu í framtíðinni. Það er því einungis bundið við hitaveitur, hvorki orkuvirkjanir í jarðhita né vatnsafli. Við höfum þess vegna náð því fram sem við vildum ná fram. Við komum til móts við stjórnarliða með þessum hætti í vor og við stöndum við það og teljum að hér sé niðurstaða sem hægt sé að una við en leggjum hins vegar áherslu á að það verði látið ganga þannig að hægt verði að klára þau lög sem verið er að undirbúa og þær reglur sem þurfa að verða til hvað það varðar hvernig eigi að velja þá aðila sem fá að nýta orkunýtingarmöguleikana í framtíðinni. Ég legg áherslu á það að lokum, hæstv. forseti, að þar verði staðið í ístaðinu eftir að þetta mál hefur verið afgreitt hér.

Frú forseti. Ég sat hjá við breytingartillöguna vegna þess að hún er þó skömminni til skárri en greinin eins og hún var í frumvarpi hæstv. ráðherra. Hins vegar get ég ekki greitt 5. gr. sjálfri atkvæði, þ.e. 5. gr. laganna svona breyttri, vegna þess að í henni er fólginn þessi tappi sem er tekinn úr að mati okkar sem viljum fara hægt í sakirnar í þessum málum. Grundvöllur frumvarpsins byggir á því að heimila orkufyrirtækjunum kapphlaup í rannsóknir vegna vatnsaflsvirkjana. Þetta kapphlaup sem nú stendur er vegna brjálaðrar stóriðjustefnu þessarar ríkisstjórnar. Þessi breyting er fullkomlega ótímabær og gerir það að verkum að orkufyrirtækin fara nú að etja kappi sem aldrei fyrr um viðkvæma kosti okkar í vatnsafli og það er mál að linni en ekki að kynt sé undir kapphlaupi því sem hæstv. iðnaðarráðherra er með þessari breytingu að setja af stað. Ég segi nei.

Frú forseti. Ég ætla að segja nei í þessu máli. Í iðnaðarnefnd kom skýrt fram að það er mat iðnaðarráðuneytisins og hæstv. iðnaðarráðherra að orkufyrirtækin séu ekki nógu æst í að hefja rannsóknir á öllum vatnsföllum okkar og jarðhitasvæðum. Ástæðan er sú að það er stefna þessarar ríkisstjórnar að álvæða Ísland eins og það leggur sig. Við urðum vör við það í síðustu viku að fyrst sagði hæstv. iðnaðarráðherra að það ætti að byggja eitt álver í viðbót en í lok vikunnar var hún komin á þá skoðun að það ætti að byggja tvö álver, það rúmaðist alveg innan Kyoto-sáttmálans að byggja tvö álver í viðbót.

Er þetta til umræðu hér?

Þetta er hluti af því, hæstv. iðnaðarráðherra.

Frú forseti. Það er ekki algengt að ég greiði atkvæði á móti því að mál verði látið ganga til 3. umr., þ.e. að mál fái þinglega meðferð. Ástæðan fyrir því að ég geri það nú er sú að allur málatilbúnaður hæstv. iðnaðarráðherra í kringum þetta mál hefur verið með ólíkindum. Sömuleiðis hefur framganga forseta Alþingis verið ámælisverð að mínu mati. Við tókumst hér harkalega á við 2. umr. um málið þar sem komið var í ljós að stór hluti af málatilbúnaði hæstv. ráðherra byggði á misskilningi hennar og það var óskað eftir því að 2. umr. hæfist að nýju. Við því var ekki orðið þannig að ég tel ekki að þetta mál hafi farið þinglega í gegnum þingið. Þess vegna segi ég nei, frú forseti, við því að málið gangi til 3. umr.

Forseti frábiður sér svona ávirðingar frá hv. þingmanni þar sem forseti lagði sig fram um að ná sátt í þessu máli. Eftir að hæstv. iðnaðarráðherra hafði tekið til máls var þingfundum frestað hér ítrekað og forseti beitti sér fyrir því að haldinn var fundur í iðnaðarnefnd þar sem málin voru rædd. Þar komst á samkomulag meðal allra flokka nema við Vinstri græna sem tóku ekki þátt í því samkomulagi. Þá fyrst var 2. umr. haldið áfram um málið þegar málin höfðu verið skýrð.

Frú forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason mun hafa haldið rúmlega 5 klukkutíma ræðu í 2. umr. um þetta mál. Ég fer að átta mig á því núna eftir atkvæðaskýringar hans hvers vegna hann þurfti svo langan tíma. Annaðhvort hefur hv. þingmaður ekki skilið málið eða vísvitandi farið rangt með. 

Frú forseti. Ég sat fund iðnaðarnefndar þar sem gert var hlé á störfum nefndarinnar til að plotta í bakherbergjum um framvindu málsins. Minni hluti Samfylkingar og Frjálslyndra féllst á málamiðlunartillögu Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks og er reyndar athyglisvert að sjálfur hv. þingflokksformaður Framsóknarflokks kom þar inn sem varamaður. Þetta er eitt af grundvallaratriðum í störfum þingsins og umhverfismálum og sýnir auðvitað að það er Vinstri hreyfingin – grænt framboð sem stendur einn flokka í lappirnar þegar kemur að umhverfismálum hér á landi.

Hæstv. forseti. Ég vil taka fram, eins og kom fram hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, að það heyrir til undantekninga að ég greiði atkvæði gegn því að mál fái þinglega meðferð. En eins og við lýstum við 2. umr. málsins teljum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að þetta mál sé ekki tilbúið til afgreiðslu. Vinstri hreyfingin – grænt framboð styður grunnrannsóknir heils hugar og vill að þær fari fram en þær rannsóknir sem hér er verið að leyfa, úthlutun á rannsóknarleyfum til vatnsaflsvirkjana - vatnsaflsrannsóknir snúast ekki um grunnrannsóknir sem slíkar, heldur undirbúning þess að halda áfram stóriðjustefnu hæstv. ríkisstjórnar, einskis annars. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur með samþykkt þessa frumvarps heimild til að úthluta til hægri og vinstri þar til reglur verða settar um hvernig hún eigi, hæstv. ráðherra, að úthluta leyfunum.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason fór hér ágætlega yfir efni máls og af hverju við erum að greiða atkvæði, nokkurn veginn allir þingmenn á Alþingi Íslendinga. Ég verð samt eiginlega að vekja athygli á þeirri fullyrðingu að ef máli er þannig fyrir komið að saman séu kallaðar stjórn og stjórnarandstaða í eina nefnd sé verið að plotta í reykmettuðum bakherbergjum. Það er náttúrlega illa komið fyrir mönnum þegar þeir ætla að fara í svokallað samráð. Það er þá ágætt að það sé bara vitað að það sé hið versta mál þegar menn setjast niður með stjórnarandstöðunni til að finna góðan flöt á máli eins og var gert þarna og ég hélt að allir væru sáttir með. Ég vil minna hv. þm. Hlyn Hallsson á að það er bannað að reykja í opinberum byggingum þannig að ég rétt leyfi mér að vona að menn hafi ekki gert það þegar þeir settust niður og fóru yfir þetta ágæta mál.

Hæstv. forseti. Við erum að fjalla um mál sem er mjög umdeilt. Það er staðreynd að ábyrgðarmaður þessa frumvarps, hæstv. iðnaðarráðherra, fór með rangt mál þegar 2. umr. um það fór fram í þinginu. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs óskuðu eftir því að hlé yrði gert á umræðu um málið og því skotið fram yfir helgina. Á það var ekki fallist og ég verð að segja að það var dapurleg stund þegar ég sá ríkisstjórnarflokkana, Framsóknarflokkinn og Sjálfstæðisflokkinn, fallast í faðma við Samfylkinguna og Frjálslynda hér á þingi og sameinast um að styðja tillögu ríkisstjórnarinnar um að málið fengi flýtiafgreiðslu hér fyrir helgina 

Hæstv. forseti. Þetta er svolítið undarleg umræða. Það er verið að vísa máli áfram milli 2. og 3. umr., máli sem varð algjört samkomulag um í iðnaðarnefnd, máli sem varð samkomulag um í iðnaðarnefndinni líka í vor sem leið - og við stóðum að því. Mér þykir undarlegt að fá slíka snoppunga frá hv. þingmönnum Vinstri grænna að við eigum ekki og megum ekki styðja mál sem við vorum flutningsmenn að út úr nefnd í vor sem leið. Þó að þessi misskilningur sem hæstv. iðnaðarráðherra ber ábyrgð á hafi komið upp tókst samt að finna leið til að gera málið algerlega skýrt, svo skýrt að ekki væri hægt að misskilja um hvað þetta snerist, þ.e. rannsóknarleyfi og að ekki væri hægt að veita nýtingarleyfi með þeim. Ég frábið mér bara að við megum ekki styðja mál, að eitthvað sé bogið eða brogað við það að við styðjum mál sem við höfum flutt sjálf.

Frú forseti. Það mál sem við greiðum hér atkvæði um hvort vísa eigi til 3. umr. eða ekki byggir á tveimur þáttum. Í fyrsta lagi hvort það hafi fengið eðlilega og þinglega meðferð til þessa, bæði af hálfu meiri hlutans, hæstv. iðnaðarráðherra, og jafnframt í störfum þingflokkanna. Við teljum að það hafi ekki fengið þá eðlilegu þinglegu meðferð sem réttlætir að því sé vísað til 3. umr. samanber það að hæstv. iðnaðarráðherra upplýsti að bæði 1. umr. og fyrri hluti 2. umr. var byggt á misskilningi hennar um efnisatriði málsins. Í öðru lagi snýr þetta efnislega að úthlutun rannsóknarleyfa sem þar með verða markaðsvara, sem þar með er forgjöf að virkjunarleyfum. Við teljum að ekki eigi að svo stöddu að opna á fleiri slíkar leyfisveitingar, a.m.k. ekki fyrr en við erum þá búin að ljúka 

Virðulegur forseti. Yfirlýsingar hæstv. iðnaðarráðherra um stóriðjuvæðingu landsins síðustu daga eru einkennilegar og misvísandi. Í Morgunblaðinu segir hún á þriðjudegi að aðeins eitt álverkefni komi til greina. Í Fréttablaðinu tveimur dögum síðar eru verkefnin orðin tvö, ef ekki þrjú. Í Morgunblaðinu segir hún að loftmengun setji uppbyggingunni takmörk, í Fréttablaðinu er það ekki lengur, heldur er það aðeins orkan sem takmarkar uppbyggingarmöguleika okkar. Þó veit ráðherrann að áform sem þessi munu leiða til tveggja milljóna tonna útblásturs árið 2012 sem er langt umfram þær viðmiðanir sem við höfum í mengunarmálum. Við í Samfylkingunni teljum að hér sé allt of geyst farið í stóriðjuáformum, það sé skýlaust og afdráttarlaust og vafalaust að við verðum að uppfylla þær alþjóðlegu skuldbindingar sem við höfum tekist á hendur og standa að virkjunum í sátt við náttúru landsins og fólkið í landinu. Við hljótum þess vegna að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra: Hvort er það stefna ríkisstjórnarinnar að reisa eitt, tvö eða þrjú ný álver á Íslandi á næstu sex árum umfram það sem þegar hefur verið ákveðið? Eitt, tvö eða þrjú? Í þessu sambandi er ekki nægilegt að horfa til koltvísýringsmengunarinnar einnar þótt hún sé vissulega alvarleg, það verður líka að skoða þær heimildir sem við höfum í losun flúorkolefnis og ég spyr hæstv. iðnaðarráðherra hvort þær heimildir okkar séu fullnýttar og hvort þær geti hamlað þeim áformum sem hæstv. ráðherrann hefur sinnt. En við getum ekki aðeins horft til umhverfismála. Við hljótum líka að spyrja um stöðu efnahags- og atvinnumála þegar svo stórar yfirlýsingar eru gefnar út af hálfu hæstv. iðnaðarráðherra. Flestar ákvarðanir okkar um uppbyggingu stóriðju hafa verið teknar til að styrkja atvinnuástand á svæðum sem þurftu eflingar við. Nú eru allt aðrar aðstæður uppi í íslensku samfélagi. Hér er bullandi þensla, mikill innflutningur á vinnuafli, spenna á launamarkaðnum, kröfur um hærri laun og verðbólga hærri en í samkeppnislöndunum. Stýrivextir hækka frá einum mánuði til annars og eru hér orðnir hærri en í samkeppnislöndunum, öllum hygg ég. Þá hljótum við að spyrja hvort það sé innlegg ríkisstjórnarinnar í efnahagsstjórnunina við þær aðstæður að boða hér tvö eða jafnvel þrjú ný stórverkefni í stóriðju á næstu sex árum. Telja ekki a.m.k. samstarfsmenn iðnaðarráðherra í ríkisstjórninni, þingmenn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks, að eitt álver sé meira en nóg inn í það þensluástand í efnahagslífinu sem nú er og verður næstu sex árin? Eða hefur ráðherrann stuðning í það að ætla að boða og byggja tvö ný álver á næstu sex árum? Eru það skilaboð ríkisstjórnarinnar til markaðarins, inn í peningastjórnunina og inn í þær kröfur sem nú eru uppi á vinnumarkaði? Eru það skilaboðin um aðhald og stöðugleika sem þurfa á þessum tímum að koma frá stjórnvöldum? Ruðningsáhrifin af stóriðjuframkvæmdunum undanfarið, eða þenslunni sem af þeim leiddi öllu heldur, hafa ekki farið fram hjá neinum. Við höfum fylgst með fyrirtækjum flytja störf og starfsemi til annarra landa. Hluti af því er eðlileg þróun. Sumt af því er ekki annað en jákvætt þar sem við fáum betri störf fyrir verri. En það hlýtur að vera okkur umhugsunarefni þegar við heyrum frá fyrirtækjum eins og Marel eða tölvuleikjafyrirtækinu CCP, framúrskarandi tæknifyrirtækjum með hálaunastörf sem unga fólkið í landinu hefur áhuga á og erlend ríki ásælast og bjóða í, ef það eru skilaboð hæstv. ríkisstjórnar að hér eigi þungamiðjan í allri atvinnuuppbyggingu að vera í stóriðjunni næsta áratuginn. Loks hljótum við að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé virkilega satt 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál hér upp. Það gefur færi á því að leiðrétta ýmis orð sem fallið hafa á undanförnum dögum og vikum um svokallaða stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar eins og það er kallað. Staðan á Íslandi er sú að hér eru starfrækt tvö álver, þ.e. álver Alcans í Straumsvík og álver Norðuráls á Grundartanga. Þessu til viðbótar er í byggingu álver Fjarðaáls í Reyðarfirði sem mun taka til starfa árið 2007. Stjórnvöld beittu sér markvisst á sínum tíma til að laða öll þessi fyrirtæki hingað til lands til eflingar íslensku atvinnulífi. Hvað varðar frekari uppbyggingu stóriðju hér á landi er hins vegar e.t.v. réttara að tala um stóriðjuáform ríkisins, sveitarfélaga og orkufyrirtækja í eigu þeirra og ekki síst álfyrirtækjanna sjálfra. Sveitarfélögin á stórhöfuðborgarsvæðinu og á Reykjanesi hafa staðið ötullega að stækkun þeirra álvera sem nú eru starfrækt. Svo er einnig um allar hugmyndir um frekari stóriðjuuppbyggingu annars staðar. Á Norðurlandi koma sveitarfélögin að athugunum Alcoa og stjórnvalda á fýsileika þess að byggja þar upp stóriðju. Ég er ekki hissa á því að þessir aðilar hafi áhuga á að byggja upp öflugt atvinnulíf. Það hefur sýnt sig að álverin þykja góðir vinnustaðir sem standa vel að aðbúnaði starfsfólks. Framkvæmdastjóri Alþýðusambands Íslands greindi t.d. frá því í síðustu viku að meðalstarfsaldur hjá álveri Alcans væri með því lengsta sem gerist hér á landi. Þá sagði hann jafnframt að regluleg mánaðarlaun verkafólks og iðnaðarmanna í álverinu væru mun hærri en meðaltal þessara hópa á landsvísu. Þá væru stjórnendur álfyrirtækjanna frumkvöðlar og í fararbroddi hvað varðar öryggis- og aðbúnaðarmál. Álverin eru einnig, sem kunnugt er, stór kaupandi að raforku hér á landi og fyrir tilstuðlan þeirra hefur verið byggt upp öflugt og öruggt raforkukerfi. Fyrirtækin Alcoa, Century Aluminium og Alcan eiga nú í könnunarviðræðum við orkufyrirtæki, stjórnvöld og í sumum tilfellum sveitarfélög um þrjú möguleg verkefni. Tvö þeirra eru á suðvesturhorninu. Alcan er að skoða stækkun álversfyrirtækisins í Straumsvík um 280 þús. tonna ársframleiðslugetu. Hefur félagið undirritað samkomulag við Orkuveitu Reykjavíkur um afhendingu á tæplega helmingi af þeirri raforku sem þörf er á vegna stækkunarinnar og einnig liggur fyrir mat á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar. Þá er Alcan um þessar mundir í einkaviðræðum við Landsvirkjun um þá orku sem út af stendur til að af stækkun geti orðið. Ekki er hins vegar búið að taka neina ákvörðun um hvort af stækkun muni verða og ítrekaði Rannveig Rist, forstjóri Alcans á Íslandi, það í Morgunblaðinu 28. janúar sl. Alcoa, eigandi Fjarðaáls, er að skoða byggingu allt að 250 þús. tonna álvers á Norðurlandi. Rannsóknir á orkuöflunarkostum í tengslum við þá framkvæmd eru skemmra á veg komnar, en fyrsti áfangi álversins gæti hugsanlega hafið framleiðslu á árinu 2012. Century Aluminium, eigandi Norðuráls, er svo að skoða byggingu nýs allt að 250 þús. tonna álvers í Helguvík í Reykjanesbæ. Það er því ljóst að jafnvel þótt litið sé til allra ýtrustu áforma um stækkun álvera eða byggingu nýrra hér á landi og ef miðað er við þær tímaforsendur sem að framan greinir munu Íslendingar standa við skuldbindingar sínar í Kyoto-bókuninni gagnvart útstreymi gróðurhúsalofttegunda vegna stóriðju. Þar sem engar ákvarðanir liggja fyrir um nokkurt þessara nýju verkefna er allt of snemmt að segja til um hvort af þeim muni verða. Mitt hlutverk og íslenskra stjórnvalda er hins vegar að gæta þess að Íslendingar standi við skuldbindingar sínar gagnvart Kyoto-bókuninni. Stjórnvöld munu jafnframt vinna að því að viðhalda stöðugleika í efnahagsmálum og gæta þess að í áframhaldandi uppbyggingu muni framkvæmdir, ef af þeim verður, dreifast með skynsamlegum hætti yfir næstu ár þannig að ekki verði hér of mikil þensla og að útflutnings- og samkeppnisgreinar standi ekki höllum fæti. Hæstv. forseti. Að síðustu hvað varðar spurningu hv. þingmanns um hvort ekki hafi með viðræðunum við Alcan verið ákveðið að Alcan væri næst í röðinni langar mig til að benda á að Orkuveita Reykjavíkur tók fyrsta skrefið með því að semja við Alcan í júní sl. 

Frú forseti. Mér eru það nokkur vonbrigði að loftslagsmálin skyldu ekki vera meira í fókus í ræðu hv. flutningsmanns og kannski í ræðu hæstv. iðnaðarráðherra líka því að umræðan var þannig kynnt. Það sem mig langaði til að ræða hér voru hlutir varðandi losunina. Það er alveg fáránlegt að hæstv. iðnaðarráðherra skuli leyfa sér að segja að hún ætli að halda sig innan skuldbindingarmarka okkar í Kyoto hvað varðar íslenska ákvæðið þegar alþjóð veit að það hljóðaði upp á 1,6 milljónir tonna í útblástur og nú liggur á borðinu að hæstv. ríkisstjórn ætlar að teygja sig langt yfir tveggja milljóna tonna markið og segja að það rúmist innan heimildanna vegna þess að gerður verði meðaltalsútreikningur.

Reglurnar eru þannig.

Það er þá ljóst að við áramótin 2012 ætla hæstv. ríkisstjórn og stóriðjuflokkarnir á Alþingi að gangast fyrir því að við losum hér á þriðju milljón tonna gróðurhúsalofttegunda við lok skuldbindingartímabils I í Kyoto. Síðan ætlar þessi ríkisstjórn, að öllum líkindum með stuðningi stóriðjuflokkanna á Alþingi, að fara í herferð, í mikinn leiðangur á vegum Kyoto-sáttmálans, og sækja um undanþáguheimild upp á á þriðju milljón tonna á ári á árunum sem á eftir koma, 2013, 2014, 2015, 2016 - og hvað langt inn í framtíðina? Ég spyr, frú forseti: Eru menn orðnir algerlega sturlaðir hér? Það er ekki nokkur glóra í þessari ásókn í að heimila þennan útblástur. Eru menn sér meðvitaðir um heilsufar fólks sem þarf að búa við það að 12 kíló af brennisteinsdíoxíði per tonn af bræddu áli fari út í andrúmsloftið við heimili þess? Hvaða áhrif hefur þetta á heilsufar fólksins sem byggir þetta land? Eru menn orðnir 

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka þetta mál upp. Það er mjög mikilvægt og við þurfum að ræða það oftsinnis á þessum vettvangi sem og annars staðar í þjóðfélaginu. Það hefur verið sátt um það meðal stjórnmálaafla á Íslandi að nýta þá orku sem landið hefur upp á að bjóða. Er Ísland með algjöra sérstöðu þegar kemur að endurnýjanlegum orkugjöfum, 70% af orku okkar kemur frá endurnýjanlegum orkugjöfum og bara svo að við berum okkur saman við t.d. OECD-löndin eru það 5% þar.

Þetta er fölsun.

Virðulegi forseti. Þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir. Það sem er einnig athyglisvert er að þegar menn skoða loftslagsmálin - því að þeir hafa áhyggjur af þeim - lítur þetta ekki vel út varðandi endurnýjanlega orkugjafa. Þeir voru 13,1% 1973 og eru svipaðir núna en verða 12,3% árið 2030, ef áætlanir ná fram að ganga. Það hefur verið mjög mikil sátt um stóriðjuna meðal allra stjórnmálaafla hér á þingi og annars staðar í þjóðfélaginu. Hefur sá sem hér stendur m.a. unnið í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur og borgarstjórn að því að Orkuveita Reykjavíkur fer að byggja upp aðstæður fyrir stóriðju sem m.a. kom fram hjá iðnaðarráðherra. Það kom mér svolítið á óvart að heyra hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur tala um stóriðjuflokkana og að þeir væru orðnir sturlaðir þar sem ég sit nú með fulltrúa Vinstri grænna í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur og hef aldrei heyrt þetta tal þar. Þvert á móti hefur í fyrsta skipti í sögu Orkuveitu Reykjavíkur undir forustu R-listans, þó að við sjálfstæðismenn höfum tekið virkan þátt í því - þar á meðal með þátttöku vinstri grænna í algjörri sátt - verið farið út í það að skapa hér aðstæður fyrir stóriðju og að fyrirtæki fari að selja orku til hennar. Það hefur aldrei gerst áður. Ef við erum hér að tala um stóriðjuflokka er nú sá ágæti flokkur Vinstri grænir einn af þeim. Ástæðan örugglega fyrir því að menn hafa viljað gera það er sú að vatnsaflsvirkjanir menga mun minna af CO 2 en t.d. kolavirkjanir, ef þannig má að orði komast, sem eru með 11,4 tonn, gas með 5–8 tonn á meðan 

Hæstv. forseti. Margir hafa að undanförnu varað við því að farið sé fram með loforð um mikil stóriðjuáform á næstu 4–6 árum, eins og hæstv. iðnaðarráðherra hefur gert í máli sínu að undanförnu. Það á ekki að ýta undir sérstakt kapphlaup álfyrirtækjanna sem fullnýta heimildir Íslands til losunar samkvæmt Kyoto-bókun með því að láta út frekari stækkunarleyfi álvera að svo komnu máli. Miðstjórn Frjálslynda flokksins ályktaði þann 25. janúar svo, með leyfi forseta, „að gaumgæfa beri mjög vel fyrirhugaðar virkjanir eða áformaðan vöxt áliðnaðar á Íslandi. Frekari uppbygging stóriðju er vandasamt verk og taka ber fullt tillit til náttúru, landnytja og mengunar þegar virkjunarkostir eru skoðaðir og ákveðin frekari stóriðja. Sérstaklega þarf að huga að afleiðingum stóriðjustefnu fyrir aðrar atvinnugreinar.“ Það er ljóst að við erum að missa ýmis atvinnufyrirtæki í útflutningsgreinum úr landi eins og á málum er haldið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Náttúra Íslands er ein verðmætasta auðlind Íslendinga. Veljum næstu skref af vandvirkni og yfirvegun í virkjunar- og álverum. Við höfum séð álver eins og Norðurál í Hvalfirði rekin með ágætishagnaði þrátt fyrir undir 90 þús. tonna framleiðslu. Það er ekki þörf á því að byggja gríðarlega stór álver, við getum dreift þessum atvinnutækifærum skynsamlega um landið og við eigum einnig að nýta orkuna skynsamlega með tilliti til náttúrunnar. Það er óþarfi að æða á undan með forustu iðnaðarráðherra í fararbroddi og axarsköft hennar.

Forseti. Það er erfitt að átta sig á því á hvaða leið ríkisstjórnin í heild er í þessu stóra máli nema að því leyti að alþjóðlegar skuldbindingar okkar um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda eru ekki teknar alvarlega að því er virðist ef við þær á að standa en það virðist ekki henta hæstv. ríkisstjórn. Ef marka má „skuespil“ síðustu daga virðist sem starfsbræður iðnaðarráðherra hafi svikið hana um álverið sitt fyrir norðan, og í þeirri trú að sókn sé besta vörnin lofar Valgerður Sverrisdóttur nú álverum hraðar en hún man sjálf. Hið umdeilda íslenska sérákvæði við Kyoto-bókunina er að verða til þess að menn eru að missa stjórn á stóriðjuframkvæmdum næsta áratuginn. Að auki haga stjórnvöld sér eins og þau hafi frítt spil, engar aðgerðir þurfi yfirleitt til þess að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda hér á landi, hvorki frá skipa- og bifreiðaflota landsins né frá stóriðjunni. Forseti. Hvernig væri að standa að nákvæmu og yfirveguðu mati á þeim kostum sem til greina koma í stöðunni, á staðarvali, á orkuöflun, á tímasetningu? Hvernig væri að huga að áhrifum á aðrar atvinnugreinar, svo sem hátækniiðnað og ferðaþjónustu? Hvernig væri að huga að atvinnuástandi, að byggðum landsins og að þenslunni, hvernig hún hefur ólík áhrif víða um landið? Hvernig væri að hanna áætlun, frú forseti? Hún gæti heitið „rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma“. Hvernig væri að vinna eftir henni, frú forseti? Það er ekki gert af því að það er engin stefna, enginn ramminn, 

Hæstv. forseti. Það er heiðarlegt af þingmönnum Samfylkingarinnar að opna sig hér í þessu máli og segja frá stefnu Samfylkingarinnar hvað varðar uppbyggingu stóriðju, m.a. á Norðurlandi. Ég hef ekki heyrt annað á hv. þingmönnum Samfylkingarinnar hér en að Samfylkingin hafi í þessari umræðu lagst gegn þeim áformum. Talandi hér um þenslu og þensluástand  Allt of geyst farið í stóriðjumálum? Hæstv. iðnaðarráðherra fór yfir það áðan að við munum standa við skuldbindingar okkar hvað Kyoto-bókunina varðar, það er ásetningur íslenskra stjórnvalda. Síðan geta hv. þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna náttúrlega talað á allt annan hátt, sagt að ríkisstjórnin ætli sér að brjóta þetta samkomulag. Það var reyndar hlegið að hæstv. ríkisstjórn þegar við reyndum að fá undanþágu hvað varðar mengunarákvæði í þessari Kyoto-bókun. Það er alveg ljóst að ef ríkisstjórnin hefði ekki náð því fram værum við ekki að horfa á framtíðaruppbyggingu í atvinnumálum, sérstaklega ekki á landsbyggðinni. Það virðist vera þannig að þegar talað er um atvinnumál á landsbyggðinni gegnir þar allt öðru en um atvinnumál á höfuðborgarsvæðinu. Það er gríðarleg uppbygging stóriðju á höfuðborgarsvæðinu. Þegar við tölum um Austurland  
            

Hæstv. forseti. Ég stóð í þeirri trú að fyrirtækin væru að hrökklast úr landi hvert á fætur öðru, hátæknifyrirtæki og önnur sem eiga hér rætur í útflutningsgreinum. Ég hlustaði á hæstv. umhverfisráðherra í útvarpsviðtali í morgun. Hæstv. ráðherra, Sigríður A. Þórðardóttir, vék þar að álumræðunni sem hún nefndi svo og sagði að þar væru menn komnir langt fram úr veruleikanum.

Ég sagði að umræðan væri komin langt fram úr veruleikanum.

Að umræðan væri komin langt fram úr veruleikanum. Ég var ekki alveg viss um við hvern hæstv. ráðherra ætti, hver það væri sem væri kominn langt fram úr veruleikanum, hæstv. ráðherra Valgerður Sverrisdóttir. Niðurstaða mín varð sú að það væri einmitt sá ráðherra sem hér situr, hæstv. iðnaðarráðherra, sem að mati umhverfisráðherrans væri komin langt fram úr veruleikanum. Það er ljóst að ef draumar hæstv. ráðherra Valgerðar Sverrisdóttur verða að veruleika fer álframleiðsla, sem nú stendur í tæpum 300 þús. tonnum, í 1,5 milljónir tonna. Ef það gerist verðum við búin að sprengja allar þær skuldbindingar sem við höfum gefið um losun gróðurhúsaefna. Í morgun sagði hæstv. umhverfisráðherra að menn skyldu bíða eftir því hver framvindan yrði varðandi Straumsvík. Hæstv. iðnaðarráðherrann er ekki á þeim buxum að bíða, heldur fer um landið með áróður og hvatningu um að virkja og að reisa álver. Hér er síðasta dæmið, hér með fallegu og virðulegu skjaldarmerki Íslands, álver á Norðurlandi. Nú er búið að setja allar kraftmaskínur þar í gang til að fá menn til að berjast fyrir álverum í 

Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka upp þessa umræðu sem gefur reyndar líka tilefni til þess að velta fyrir sér stefnu Samfylkingarinnar. Hún er hvorki skýr og ákveðin né gefur tilefni til þess að fólkið í landinu geti tekið mark á henni. Sjálfstæðisflokkurinn hefur alltaf haft þá skýru stefnu að nýta beri orkuauðlindir landsins til hagsbóta fyrir landsmenn eins og sjá má af ályktunum flokksins og stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Við ætlum okkur að halda áfram að bæta kjör þjóðarinnar, og nýting orkuauðlindanna er ein af þeim leiðum sem við höfum til þess. Kaupendur orkunnar eru stóriðjuver sem skapa útflutningstekjur, atvinnu og aukinn hagvöxt. Í hnattrænu samhengi er hér um góða leið að ræða, auðlindir okkar eru endurnýjanlegar. Í efnahagslegu samhengi er það ekki spurning að hér er um góða leið að ræða en það verður auðvitað að hafa í huga að framkvæmdirnar komi rétt inn í hagkerfið og inn í hagsveifluna. Það er auðvitað meginmál sem við verðum að huga að. Það liggur ljóst fyrir að það er ónýtt orka á Þjórsársvæðinu sem skynsamlegt og hagkvæmt er að nýta. Sú orka verður auðvitað nýtt sunnan lands. Á Norðurlandi eru miklir kostir hvað varðar orkunýtingu, bæði í fallvötnum og ekki síst í gufuaflsvirkjunum. Tækniþekking er sífellt að aukast á því sviði og gefur því fleiri tækifæri. Það er augljóst að sú orka sem verður aflað á Norðurlandi verður nýtt þar eftir því sem gufuaflssvæðin gefa tilefni til. Viðræður eru reyndar að hefjast við Alcoa um það efni á næstu vikum. Það er ánægjulegt að núna eru það kaupendurnir sem banka á dyrnar hjá okkur varðandi orkukaup. Sú tíð 

Frú forseti. Það hefði verið mjög fróðlegt og gagnlegt að fá fram skýr viðhorf hæstv. umhverfisráðherra til þessa máls. Hve mörgum álverum er hægt að bæta við þannig að það rúmist innan Kyoto-samningsins? En sá ágæti ráðherra, hæstv. umhverfisráðherra, flutti mjög metnaðarfulla ræðu hvað það varðar að Ísland ætli að standa við skuldbindingar sínar. En svo heyrir maður mjög undarlega ræðu frá hæstv. iðnaðarráðherra þar sem hún svarar ekki einu eða neinu hvað varðar misvísandi ummæli sín. Hvort er það eitt, tvö, þrjú eða jafnvel fjögur álver sem hún ætlar að bæta við. Rúmast þau innan þessa samnings? Hvers vegna er ekki hægt að svara því? Ég er hér með bækling sem hæstv. ráðherra hefur látið dreifa í hvert hús á Norðurlandi þar sem verið er að boða fjögur möguleg álver á Norðurlandi. Fjögur. Þetta er náttúrlega með ólíkindum. Og eitt þeirra er á Brimnesi. Það á að vera álver í Skagafirðinum. Á þeim stað sagði Framsóknarflokkurinn fyrir átta árum að vera ætti olíuhreinsunarstöð. Ég spyr: Er einhver meining á bak við þetta? Er þetta eitthvert kosningatrix hjá Framsóknarflokknum? Ef efla á atvinnuvegi á landsbyggðinni á, að mínu mati, að líta til annarra hluta, frú forseti. Það á t.d. að skoða rafmagnsverðið. Fyrirtæki eru að hrekjast úr landi, til Færeyja, vegna þess að orkuverð er svo hátt hér á Íslandi. Það hefur komið fram úr Mjóafirðinum. Þetta er á valdsviði hæstv. ráðherra. Einnig ætti hún að líta til skipasmíðaiðnaðarins sem hún er að hrekja úr landi. Það er mjög alvarlegt að einblína eingöngu á álver og svo virðist það vera sýndarveruleikinn einn. Ég vil benda á að það hefur þegar verið skrifað undir bindandi samkomulag, m.a. fulltrúi ráðherra, um að fara í stækkun álvers hér fyrir sunnan. Er þetta þá bara blekking hæstv. ráðherra? Á ekkert að gera í atvinnumálum í 

Virðulegi forseti. Það er óvenjulegt að sjá hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerði Sverrisdóttur, koma hér í ræðustólinn og tala eins og þar fari valdalaus kona. Allt það sem er í gangi í stóriðjunni er á vegum einhverra annarra og ákvarðanirnar eru teknar af einhverjum öðrum, gott ef ekki hjá Orkuveitu Reykjavíkur. En, virðulegi forseti, auðvitað er það ekki þannig. Ríkisstjórn Íslands ræður yfir mikilvægum heimildum. Heimildinni til að menga. Við hljótum að spyrja: Hvar er umhverfisráðherra Íslands við þessa utandagskrárumræðu? Ríkisstjórnin ráðstafar leyfinu til að menga og það leyfi er eftirsóknarvert. Ráðherrann er spurður: Ætlar ríkisstjórnin að leyfa einu álveri að menga í viðbót eða tveimur álverum að menga á næstu sex árum? Það er grundvallarspurning fyrir þróun í atvinnu-, efnahags- og umhverfismálum á Íslandi og íslenska þjóðin á heimtingu á að ríkisstjórnin tali skýrt um það hvort eigi að leyfa einu eða tveimur stóriðjufyrirtækjum að menga meira hér á næstu sex árum. Það er grundvallaratriði. Auðvitað eru þetta ekki bara áform. Iðnaðarráðherra hæstv. getur ekki sagt mér að þetta séu bara áform. Hér slást álfyrirtækin um þessar síðustu heimildir til að menga. Auðvitað veit ráðherra að ákvörðunin um að ganga til einkaviðræðna við Alcan í Straumsvík er ákvörðun um að vilji þeir fá síðustu heimildirnar sem við eigum þá geti þeir fengið þær. Þá verði Norðurland bara að bíða og sjá hverju fram vindur í þessari þróun og eitthvað fram á næsta áratug. Því ég held að umræðan hér hafi sýnt að draumar ráðherrans um tvö eða þrjú álver í einu eigi engan hljómgrunn, ekki í neinum flokki, jafnvel ekki í hennar eigin flokki, 

Hæstv. forseti. Þetta er nú í raun dálítið vandræðaleg umræða. Það bera allir kápuna á báðum öxlum, eins og hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar viti það ekki. Þeir tóku þá ákvörðun að fara í stækkun Alcan með því að vilja, í gegnum Orkuveitu Reykjavíkur, að orka yrði seld hvað varðar 40% af þörfinni. Þannig að hv. þingmenn geta ekki komið hér og þóst ekki hafa komið neitt nálægt þessu máli. Það er það sem gerir þetta vandræðalegt og þar að auki væri skemmtilegra ef hv. þingmenn væru málefnalegri almennt vegna þess að hér erum við að tala um stóra hluti. Við erum að tala um mikilvægt mál fyrir þessa þjóð. Það vill nú svo til að álverin eru góðir vinnustaðir og samkvæmt könnun eru nú hvorki meira né minna en 99% kvenna í Fjarðabyggð sem vilja vinna í álverinu sem er verið að byggja þar. Það segir sína sögu um hug fólksins. Já, já, hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir er hneyksluð vegna þess að hún er örugglega of fín til að vinna í álveri, ég er alveg viss um það. Svo er það þetta með að við getum ekki staðið við skuldbindingar okkar. Þetta tyggja hv. þingmenn hér upp hver á fætur öðrum, að við getum ekki staðið við skuldbindingar okkar gagnvart Kyoto. Ég er búin að segja það, ég er búin að segja það vegna þess að það er búið að reikna það út, að við stöndum við skuldbindingar okkar á því tímabili sem Kyoto-samkomulagið nær yfir, frá 2008–2012. Það er ekki þannig að við séum að hafna einu fyrirtæki ef Alcan færi í stækkun, sem við vitum ekki í dag. Það er verið að reyna að koma þessu máli þannig á framfæri gagnvart þjóðinni og gagnvart Norðlendingum að ég sé að svíkja Norðlendinga. Það er það sem svífur hér yfir vötnunum. Því langar hv. þingmenn svo óskaplega mikið til að koma á framfæri við kjósendur í mínu kjördæmi. Það er málið.

Frú forseti. Mér finnst það í hæsta máta óviðeigandi af hæstv. iðnaðarráðherra að halda því hér fram í sinni ræðu að ég hneykslist svo af því ég sé svo fín að ég geti ekki hugsað mér að vinna í álveri. Hv. alþingismenn, sem kjörnir eru af þjóðinni til að gæta hagsmuna hennar, eiga ekki að tala svona hverjir um aðra í ræðustóli. Það er ósæmandi. Það er ósæmilegt og mér finnst eðlilegt að hæstv. iðnaðarráðherra biðjist velvirðingar á því að nota svona orðbragð um félaga sína hér á Alþingi eða að hæstv. forseti veiti hæstv. ráðherra tiltal. Mér finnst ég ekki hafa þurft að sitja undir svona ákúrum í þau tæp sjö ár sem ég hef setið hér á Alþingi og ég treysti því að hæstv. forseti sjái til þess að ég þurfi ekki að sitja undir frekari ákúrum af þessu tagi í ræðum kollega minna.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins. Frumvarpið gerir ráð fyrir að stofnað verði hlutafélag í eigu ríkisins er taki við rekstri Rafmagnsveitna ríkisins og yfirtaki eignir þess og skuldir, réttindi og skuldbindingar. Frumvarp þess efnis var lagt fram á 127. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu. Rafmagnsveitur ríkisins voru stofnaðar með raforkulögum árið 1946, en fyrirtækið hóf rekstur þegar lögin komu til framkvæmda 1. janúar 1947. Hlutverk fyrirtækisins hefur frá upphafi verið að annast vinnslu á raforku, veita raforkunni um landið og selja hana í heildsölu til notenda á afmörkuðum orkuveitusvæðum á landsbyggðinni. Rafmagnsveiturnar gegndu lykilhlutverki í rafvæðingu landsins og hafa gegnum árin byggt upp umfangsmikið flutnings- og dreifikerfi raforku. Þessu til viðbótar byggði fyrirtækið níu litlar vatnsaflsvirkjanir og rekur um 30 dísilaflstöðvar. Á árunum 1972–1984 byggðu Rafmagnsveiturnar 132 kílóvatta byggðalínur, samtals 1.057 km að lengd, ásamt tólf aðveitustöðvum. Með byggðalínukerfinu voru öll raforkuveitusvæði landsins tengd saman í eitt landskerfi sem varð til þess að auka öryggi raforkunotenda landsbyggðarinnar verulega. Á undanförnum áratugum hafa orðið miklar breytingar á hlutverki Rafmagnsveitna ríkisins. Segja má að fyrstu breytingarnar hafi átt sér stað með tilkomu Landsvirkjunar árið 1965. Í kjölfar þessa voru síðan raforkulögin frá 1946 endurskoðuð með samþykkt orkulaga árið 1967. Með þeim voru gerðar ýmsar meiri háttar breytingar á stórum þáttum í skipulagi raforkumála, sérstaklega varðandi rannsóknir og virkjanaframkvæmdir. Með samningi ríkisstjórnar Íslands og Landsvirkjunar, um virkjanamál, yfirtöku byggðalínu og fleira, sem gerður var árið 1982, yfirtók Landsvirkjun byggðalínukerfið til eignar og reksturs uns Landsnet hf. tók yfir þennan rekstur í ársbyrjun 2005. Þá yfirtók Landsvirkjun ýmis virkjunaráform sem Rafmagnsveiturnar höfðu undirbúið. Árið 1978 tók Orkubú Vestfjarða við starfsemi Rafmagnsveitna ríkisins á Vestfjörðum og árið 1985 tók Hitaveita Suðurnesja við rekstri Rafmagnsveitnanna á Reykjanesi. Á undanförnum árum hafa Rafmagnsveiturnar keypt nokkrar orkuveitur sem áður voru í eigu viðkomandi sveitarfélaga. Í dag búa um 49 þús. manns á orkuveitusvæði Rafmagnsveitna ríkisins, sem njóta þjónustu fyrirtækisins. Starfsmenn fyrirtækisins eru á þriðja hundrað. Fjárhagsstaða Rafmagnsveitna ríkisins er traust og nam eigið fé fyrirtækisins í árslok 2004 tæpum 10,8 milljörðum kr. Styrking og endurnýjun sveitakerfa hefur hin síðari ár að mestu verið fjármögnuð af sölutekjum fyrirtækisins og hefur það lengst af valdið hallarekstri og hærri gjaldskrá en hjá öðrum rafveitum. Fjármögnun þessa félagslega þáttar í starfsemi Rafmagnsveitnanna hefur nú verið leyfð með lögum nr. 98/2004. Breytingar á rekstrarformi raforkufyrirtækja hafa verið mjög til umræðu undanfarin ár. Á 122. löggjafarþingi lagði þáverandi iðnaðarráðherra fram tillögu til þingsályktunar um framtíðarskipan raforkumála sem hlaut eina umræðu og var afgreidd úr hv. iðnaðarnefnd en hlaut ekki endanlega afgreiðslu. Í tillögunni var m.a. lagt til að rekstrarform raforkufyrirtækja sem ríkið ætti eignarhlut í yrði yfirfarið. Á undanförnum árum hefur Hitaveita Suðurnesja, Orkubú Vestfjarða og Norðurorku verið breytt í hlutafélög. Þá var Orkuveitu Húsavíkur breytt í einkahlutafélag og Orkuveitu Reykjavíkur í sameignarfyrirtæki. Um allnokkurt skeið hafa verið uppi hugmyndir um að breyta Rafmagnsveitum ríkisins í hlutafélag einkum í tengslum við þær breytingar sem orðið hafa á skipulagi raforkumála en sem kunnugt er stuðla raforkulögin, sem samþykkt voru á Alþingi 2003, mjög að aukinni samkeppni í vinnslu og viðskiptum með raforku. Röksemdirnar fyrir því að stofna hlutafélag um Rafmagnsveitur ríkisins eru margvíslegar. Meginröksemdin er sú að hlutafélagaformið er mun hentugra rekstrarform þegar kemur að samkeppnisrekstri en það rekstrarform sem nú er notast við jafnvel þó að ríkissjóður yrði einn eigandi að hlutafélaginu. Verður í þessu sambandi að hafa í huga að hlutafélagaformið er mjög fast mótað og þrautreynt. Í löggjöf sem um það hefur verið sett er verkaskipting milli hluthafa og aðalfunda stjórnar og framkvæmdastjórnar vel skilgreind. Þá eru reglur um endurskoðun og ársreikningagerð, bæði rekstrarreikning og efnahagsreikning, mjög fastmótaðar og skýrar. Ábyrgð ríkissjóðs á rekstri fyrirtækisins takmarkast við hlutafjáreign og ábyrgð stjórnenda eykst við breytinguna. Með því að reka Rafmagnsveiturnar í hlutafélagaformi verður reksturinn sveigjanlegri. Fjárfestingar um nýtingu í rekstri verða auðveldari í framkvæmd og fjárhagsleg uppbygging fyrirtækisins sem hlutafélags stuðlar að aukinni hagræðingu og hagkvæmni í rekstri. Öll önnur orkufyrirtæki hér á landi hafa valið þann kost að breyta rekstrarformi sínu yfir í hlutafélagaform að undanskilinni Orkuveitu Reykjavíkur sem kaus fremur sameignarfélagsformið sem er sama rekstrarform og Landsvirkjun hefur notað. Um alla Evrópu hefur svipuð þróun átt sér stað. Í þessu sambandi vil ég taka skýrt fram að ekki stendur til af hálfu ríkisstjórnarinnar að selja Rafmagnsveitur ríkisins. Markmið frumvarpsins er eingöngu, sem fyrr segir, að breyta rekstrarformi fyrirtækisins svo það standi betur að vígi gagnvart þeirri auknu samkeppni á raforkumarkaði sem fram undan er. Í 3. gr. frumvarpsins er skýrt kveðið á um að öll hlutabréf í fyrirtækinu skuli vera í eigu ríkissjóðs. Þegar frumvarpið var samið var gert ráð fyrir að það yrði samþykkt fyrir áramót svo breytingarnar gætu öðlast gildi um leið og opnun raforkumarkaðar. Svo varð ekki og því þarf að breyta tímasetningum í tveimur greinum frumvarpsins. Tel ég rétt að hv. iðnaðarnefnd annist þetta og horft verði til frumvarps forsætisráðherra um stofnun matvælarannsókna hvað þetta varðar. Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til að rekja einhverjar greinar frumvarpsins frekar en að lokinni þessari umræðu mælist ég til þess að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Frú forseti. Hér er á ferðinni enn eitt einkavæðingarfrumvarp ríkisstjórnarinnar og enn er það hæstv. iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins sem dregur einkavæðingarvagninn. Nú eru það Rafmagnsveitur ríkisins sem á að hlutafélagavæða. Nú er það svo, frú forseti, að þegar maður hlutafélagavæðir fyrirtæki er það til þess að geta selt það að hluta eða öllu leyti, taka út úr því arð til eigenda sinna. Hæstv. ráðherra hefur ítrekað lýst því, bæði á Alþingi og í viðtölum, að stefnt sé að því að einkavæða og selja raforkufyrirtækin, Rarik og Landsvirkjun. Ég hlýt því að spyrja hæstv. ráðherra: Hvenær telur ráðherra að það komi á dagskrá hjá þeim að selja Rarik? Ég minni á umræðuna um sölu Símans. Þegar Síminn var hlutafélagavæddur voru gefnir sömu svardagar en um það bil 10 árum síðar var Síminn seldur. Þá voru gefnir sömu svardagar af þáverandi ráðherra, þegar Pósti og síma var breytt í hlutafélag, að ekki stæði til að selja hann. Sama segir hæstv. ráðherra nú. Hvað telur hún að langt verði þangað til að lagt verður til að selja? Og hvernig hefur hæstv. ráðherra hugsað sér að taka fé út úr fyrirtækinu því eitt af meginmarkmiðum með að hlutafélagavæða fyrirtæki er að ná út úr þeim fé, fjármagni til eigenda sinna. Hefur ráðherra hugsað sér að selja síðan Rarik að hluta eða að öllu leyti þegar til sölu kemur? 

Hæstv. forseti. Það er ekki stefna ríkisstjórnarinnar að selja Rarik.

Frú forseti. Hversu lengi varir sú stefna ríkisstjórnarinnar? Sú kúvending hefur orðið í einkavæðingarmálum af hálfu ríkisstjórnarinnar að við stöndum nú frammi fyrir hlutafélagavæðingu RÚV. Fyrir nokkrum mánuðum var það alls ekki á dagskránni að hlutafélagavæða RÚV. Alls ekki. Meira að segja flokkssamþykktir Framsóknarflokksins gengu út á að það skyldi alls ekki gera. Og hversu langt verður þá þangað til að ríkisstjórnin verður líka búin að breyta í þessu máli? Eftir að hlutafélagavæðingin er komin fram og búið að hlutafélagavæða ræður ráðherra í rauninni ekki miklu um framvindu þegar einkavæðingarvagninn er farinn af stað. En ég vil spyrja ráðherra hér. Nú hafa komið erindi frá öðrum veitum. Frá Norðurorku, sem ég þekki til. Frá Skagafjarðarveitum. Ósk um að fá að kaupa hlut Rarik á viðkomandi svæðum inn í sínar veitur. Skagfirðingar vildu gjarnan fá að kaupa Rafveitu Sauðárkróks og hafa reyndar líka sett fram ósk um að kanna kaup á verkefnum Rarik í héraðinu. Norðurorka hefur líka óskað eftir því. Þegar nú er verið að fara út í umbyltingu á Rarik, hlutafélagavæða, búa það undir sölu. Er það ekki rétt, frú forseti, að hæstv. ráðherra svari þessum aðilum og það verði kannað hvort t.d. þessir aðilar og ef til vil fleiri geti leyst til sín eignir Rarik á svæðinu og styrkt og eflt sínar veitur? Þetta finnst mér vera lykilspurning.

Hæstv. forseti. Það er mjög mikilvægt fyrir neytendur að við eigum sterk fyrirtæki í dreifingu á raforku. Þess vegna er ég ekki þeirrar skoðunar að það sé rétt að kljúfa fyrirtækið Rarik upp eins og áhugi var á. Það er rétt hjá hv. þingmanni, það var áhugi á því hjá ákveðnum aðilum að það yrði gert. Eftir að við höfðum farið yfir það í ráðuneytinu komumst við að því að það væri ekki gott til frambúðar, að það mundi aldrei duga til frambúðar. Þess vegna var sú stefna farin að breyta Rarik í hlutafélag og ég held að það hljóti að vera einfalt og fljótlegt að fara í gegnum þá umræðu hér á hv. Alþingi.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort neytendur megi búast við einhverjum breytingum vegna þessarar skipunar. Hvort þetta muni hækka eða lækka rafmagnsreikninginn hjá fólki. Fólk hefur áhyggjur af því. Það hefur orðið fyrir barðinu á fyrri verkum hæstv. ráðherra. Því hefur verið lofað að breytt skipan, þar sem samkeppni yrði innleidd, mundi jafnvel lækka verðið, mundi ekki hækka það. Það mundi ekki verða nein hækkun í kerfinu. En samt sem áður hefur fólk, alla vega á landsbyggðinni, séð hækkanir, sérstaklega þeir sem hita hús sín með rafmagni. Það verður þá fróðlegt að vita hvort ráðherra hefur séð fyrir sér að þessi aðgerð muni þá mögulega lækka rafmagnsreikninginn. Nú er það staðreynd að iðnfyrirtæki hér á Íslandi borga hærra verð fyrir raforku en iðnfyrirtæki í nágrannalöndunum. Ég hefði talið mjög upplýsandi að hæstv. ráðherra færi yfir það hvort þessi aðgerð verði til þess að hækka eða lækka rafmagnsreikninginn. Því öll fyrri afskipti hennar af raforkumálum hafa frekar orðið til þess að hækka rafmagnsreikninginn hjá fólki.

Hæstv. forseti. Það skiptir í raun voða litlu máli hvað ég segi hér því hv. þingmaður fer yfirleitt rangt með. Það hef ég rekið mig á. Hann er búinn að halda margar ræður um það út um allt land að ég hafi lofað ýmsu. Það er ekki neitt á bak við það annað en eitthvað sem gerist í hugarheimi hv. þingmanns. En þetta frumvarp er ekki lagt fram með það beint í huga að lækka eða hækka raforkuverð. Þetta gengur eingöngu út á að breyta fyrirtækinu í hlutafélag. Ég trúi því að reksturinn verði skilvirkari með því að fara yfir í hlutafélagaformið og fyrirtækið muni spjara sig betur í samkeppni sem það er að vissu leyti í þrátt fyrir að aðalstarfsemin felist í að dreifa rafmagni sem er ekki samkeppnismál. Hvað varðar raforkuverðið þá er það nokkuð sem við getum rætt frekar hér í vetur þegar við ræðum þá skýrslu sem dreift hefur verið í þinginu um þróun raforkuverðs. Það er mjög margt jákvætt og ánægjulegt í því og sérstaklega hvað varðar fyrirtækin á Rariksvæðinu hvað raforkukostnaðurinn hefur lækkað mikið. Hins vegar er það þannig með húshitunarkostnaðinn, og það þekkir hv. þingmaður og hlýtur að vita, að þar lækkuðum við þakið. Það var áður 45 þúsund kílóvattstundir en er núna 40 þannig að það þýðir ákveðna hækkun hjá þeim sem kaupa mikið rafmagn. En síðan ætlum við að fara út í aðgerðir til hliðar við það sem hjálpa þá fólki til að einangra hús sín betur.

Frú forseti. Það er nú ekki svo, því miður, að þessar hækkanir séu eingöngu í hugarheimi mínum. Alls ekki. Ég er í raun steinhissa á því að þær hafi farið fram hjá hæstv. ráðherra. Við vorum stödd saman á fundi norður í Skagafirði þar sem upp stóð bóndi úr Víðidalnum og kvartaði yfir þessum hækkunum. Hann sá einmitt fyrir sér að rafmagnsreikningurinn yrði allt að því tvöfalt hærri. Þetta er ekki bara í mínum hugarheimi. Í kjördæmi hæstv. ráðherra er fólk sem hitar hús sín með rafmagni. Á Raufarhöfn er talað um 50% hækkun. Það er ekki eingöngu í mínum hugarheimi, heldur hefði hæstv. ráðherra, ef hún hefði fylgst með, getað séð á forsíðu Fréttablaðsins að iðnfyrirtæki í landinu kvarta yfir 50% hærri rafmagnsreikningi. Ég hefði talið að það væri verkefni fyrir hæstv. ráðherra að komast til botns í því hvers vegna þessar hækkanir eru svona gríðarlega miklar. Því þær eru allt aðrar en þau loforð sem ráðherra gaf hér á Alþingi. Þá talaði ráðherra kannski um einhverjar hundrað krónu hækkanir. Þær hafa nú aldeilis orðið meira en það. Þúsund krónu hækkanir og jafnvel tugþúsunda króna hækkanir. Það má vera að þetta skipti engu máli fyrir hæstv. ráðherra. En þetta skiptir máli fyrir fólkið sem fær þessa reikninga. Það er komið á daginn að forstjóri Landsvirkjunar reyndi að útskýra þetta fyrir fólki - að þetta væru öfug samlegðaráhrif af breyttri skipan. Ég hefði talið að hæstv. ráðherra hefði átt að komast til botns í þessum hækkunum áður en hún færi að breyta einhverju fleiru.

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan. Hv. þingmaður fer svo rangt með. Nú er hann strax farinn að snúa út úr því sem ég sagði bara fyrir einni eða tveimur mínútum. Ég sagði ekki að hækkanir hefðu átt sér stað í hugarheimi hv. þingmanns. Ýmislegt sem hann hefur farið með og haft eftir mér, eins og það t.d. að ég hafi lofað því að raforkureikningar mundu ekki hækka, er rangt. Hvernig dettur hv. þingmanni í hug að ég lofi því þegar ég ræð því ekki einu sinni. Hv. þingmaður verður að temja sér vandaðri vinnubrögð og vandaðri málflutning því annars er ekki hægt að rökræða við hann. 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um frumvarp um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins. Það hefur reyndar komið til umræðu í þinginu áður að breyta Rafmagnsveitum ríkisins í hlutafélag. Náði ekki fram að ganga þá en hæstv. ráðherra kom inn með þetta frumvarp og því var dreift á Alþingi, ef ég man rétt, 2. desember sl. Í frumvarpinu stendur einvers staðar að það eigi að stofna hlutafélagið fyrir 15. desember 2005 og að hlutafélagið eigi að hefja starfsemi um áramótin 2005 til 2006. Þannig að hæstv. ráðherra hefur ætlað sér að láta þetta mál ganga býsna hratt í gegnum Alþingi og nefndastarfið hér. Það væri nú ekki úr vegi að hæstv. ráðherra segði okkur frá því hér í síðari ræðum sínum hvers vegna svo mikið lá á og líka hvers vegna ekki varð af þessari flýtimeðferð hér á hv. Alþingi með þetta mál. Þá ætla ég að snúa mér að málinu sjálfu og afstöðu minni og Samfylkingarinnar til þess. Það að setja stjórn þessa fyrirtækis undir hlutafélagaform er eitthvað sem Samfylkingin telur alveg koma til greina og þetta form getur ágætlega átt við þann rekstur sem þarna er undir. Við munum ekki setja okkur gegn því að málið nái þess vegna fram að ganga. En það er auðvitað ýmsum skilyrðum háð frá okkar hendi og sérstaklega teljum við upp á það vanta að hlutafélög í eigu ríkisins séu með þeim hætti sem þau þyrftu að vera. Það sem kannski mest vantar þar upp á er upplýsingagjöf og að þeir sem bera pólitíska ábyrgð á hlutafélögum í raun og veru, sem eru þá t.d. alþingismenn og sveitarstjórnarmenn þar sem það á við, hafi fullkomlega aðgang að þeim upplýsingum sem þeir þurfa að hafa aðgang að til að geta borið í rauninni ábyrgð á slíkum rekstri. Þess vegna vantar sárlega löggjöf um hlutafélög í opinberri eigu. Komið hafa fram tvö frumvörp um það efni eða eru þegar boðuð. Því má búast við að um þetta komi skýr lagafyrirmæli. Ég ætla satt að segja að vona að samkomulag náist um að gera reglur það skýrar og glöggar að ekkert vanti upp á að þeir sem bera í raun ábyrgð á rekstri slíkra fyrirtækja, sem eru þá til þess kosnir einstaklingar til sveitarstjórna eða Alþingis, hafi þennan aðgang að upplýsingum. Þetta vildi ég nú segja fyrst, hæstv. forseti. Síðan er æðimargt sem hæstv. ráðherra þyrfti kannski að upplýsa hv. Alþingi um í tengslum við þá umræðu sem hér fer fram. Ekki er langt síðan hæstv. ráðherra lýsti því yfir að að sameina ætti þetta fyrirtæki, þ.e. Rafmagnsveitur ríkisins við Orkubú Vestfjarða og Landsvirkjun og gera það með hraði. Það átti líka að gerast fyrir síðustu áramót. En babb kom í bátinn hvað þetta varðar og nú væri ekki úr vegi að hæstv. ráðherra upplýsti hv. alþingismenn í sölum Alþingis um hvernig þau mál standa núna og hvort einhver breyting hefur orðið á stefnu ríkisstjórnarinnar í málinu. Þannig var að hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin beitti sér fyrir viðræðum við eignaraðila Landsvirkjunar sem óhjákvæmilega er og var hluti af þeirri hugmynd að þessi fyrirtæki yrðu öll sameinuð. Hins vegar verður að setja svolítinn fyrirvara við það, og ég hef gert það áður, hvort það geti verið afskaplega sniðug hugmynd að sameina öll þessi orkufyrirtæki í eigu ríkisins í eitt en ætla jafnframt að tryggja samkeppni á raforkumarkaðnum. Það verður að segjast eins og er að mikið ójafnvægi verður á þeim markaði ef öll þau fyrirtæki verða komin í eina körfu og orðin að einu fyrirtæki. Ég held að full ástæða sé til að menn taki þá umræðu, hvort það sé skynsamlegt. En líka er vert að frétta af því hvort hæstv. ríkisstjórn hefur breytt um stefnu hvað þetta varðar, hvort að þessu sé stefnt. Ég vil hins vegar segja að ég harma það mjög að menn skyldu ekki ná samkomulagi um að ríkið keypti hlut Reykjavíkur og Akureyrar í Landsvirkjun. Ég held að þeir sem bera ábyrgð á ríkisstjórn landsins eigi eftir að sjá eftir því að hafa ekki lagt sig betur fram um það einfaldlega vegna þess að sá eignarhlutur getur kannski farið að vaxa meira í verði en mönnum finnist þægilegt að standa frammi fyrir þegar verði af þeim kaupum. Ég hef áður sagt það við umræður um Rafmagnsveitur ríkisins og Landsvirkjun að fleiri eigi hagsmuna að gæta en eigendur 50% hlutar í Landsvirkjun, sem eru sveitarfélögin tvö sem ég nefndi áðan, því að önnur sveitarfélög eða fólkið í þeim hefur byggt upp þær eignir sem standa á bak við það fyrirtæki sem hér er verið að tala um að einkavæða. Viðskiptin við það fólk og þau fyrirtæki sem eru á svæði Rariks hafa byggt upp það afl sem þar er til. Það hefur hins vegar verið með svolítið öðrum hætti hvað varðar Landsvirkjun og eignarhlutinn þar. Þar hafa sveitarfélögin sem þar áttu hlut að máli eignast gríðarlega verðmætan eignarhlut í Landsvirkjun. Ég ætla ekki að fara yfir það með hvaða hætti það hefur gerst en augljóst er af þeim tölum sem þar hafa fram komið að sá eignarhlutur hefur vaxið gríðarlega mikið fram yfir það sem menn gætu látið sér detta í hug að gæti orðið úr þeim eigin framlögum sem þar hafa orðið til. Ég hef því sagt þá skoðun og ég vil endurtaka hana að ég tel að skoða eigi hvort ríkið eigi ekki að afhenda sveitarfélögunum sem eiga hlut eða fólkinu í þeim, sem hafa í rauninni byggt upp Rarik á undanförnum árum, eignarhlut í því fyrirtæki sem hér er verið að tala um að gera að hlutafélagi, til að rétta af þá vitleysu sem var gerð frá hendi hins opinbera með því að mynda þetta félag um Landsvirkjun þar sem einungis tvö sveitarfélög af öllum sveitarfélögum landsins áttu hlut að og hafa eignast með því gríðarleg auðæfi en önnur sveitarfélög í landinu hafa ekki á sama hátt eignast hlut í raforkufyrirtækjunum í landinu. Hægt er að velta þessu máli upp á ýmsa vegu en full ástæða er til að vekja athygli á þessu. Mér finnst dálítið undarlegt að forustumenn sveitarfélaga í landinu skuli ekki hafa gefið þessu máli meiri gaum en gert hefur verið. Þarna eru gríðarlega miklir hagsmunir í húfi og það væri mjög eðlilegt að mínu viti að menn tækju á þessu máli núna, ekki með því að ganga með neinum hætti á eignarrétt Akureyringa eða Reykvíkinga í Landsvirkjun, heldur með því að afhenda fólki í öðrum byggðarlögum í landinu, sem hefur byggt upp þær eignir sem við erum núna að fjalla um, hlut í þeim eignum. Það eru a.m.k. jafngóð rök fyrir því eins og stórum hlut af því eignarhaldi sem er í Landsvirkjun núna á vegum Reykjavíkur og Akureyrar. Þegar menn skoða t.d. hvernig þær eignir hafa orðið til sjá menn að eigin framlög hafa ekki verið það mikil að hægt sé að segja að þau séu fullkomlega ástæðan fyrir þessari eignamyndun. Séraðgangur að orkulindum landsmanna, bestu orkulindunum, einkaaðgangur Landsvirkjunar að bestu orkulindum landsins eru hluti af þessu öllu saman og mjög óeðlilegt að einungis tvö sveitarfélög í landinu hafi fengið að njóta þess með þeim hætti sem hér er um að ræða. Hæstv. forseti. Í 3. gr. segir, svo ég komi aftur að frumvarpinu sjálfu, að öll hlutabréf í hlutafélaginu skuli vera í eign ríkissjóðs. Ég ætla ekki að fara í umræðu um sölu á fyrirtækinu. Hæstv. ráðherra sagði að ekki stæði til að selja fyrirtækið og ekki heldur neinn hluta úr því. Þess vegna er engin ástæða til að taka upp umræðu um einkavæðingu og sölu. En það er seinni hluti greinarinnar sem ég vildi gera að umræðuefni. Þar stendur: „Iðnaðarráðherra fer með eignarhlut ríkisins í hlutafélaginu.“ Það hefur verið þannig fram að þessu að hæstv. iðnaðarráðherra hefur farið með hann, en það verður líka að segjast eins og er að ekki er eðlilegt að hæstv. iðnaðarráðherra geri það. Til að sanna að fleiri en ég séu á þeirri skoðun ætla ég að vitna í umsögn um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, frá Orkuveitu Reykjavíkur, til að benda á umsögn sem ég held að fleiri hafi reyndar tekið undir í umfjöllun um það mál í iðnaðarnefnd sem um það fjallaði. Hér stendur á einum stað í umsögninni frá Orkuveitunni, með leyfi forseta: „Í greinargerð með frumvarpinu er þess getið að við gildistöku raforkulaga, nr. 65/2003, hafi samkeppni í vinnslu raforku verið innleidd á Íslandi. Rétt er að vekja athygli á að samkvæmt lögum um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu veitir iðnaðarráðherra rannsóknarleyfi og leyfi til nýtingar. Frumvarpið gerir ekki ráð fyrir breytingum á þessu fyrirkomulagi. Iðnaðarráðherra er einnig yfirmaður Rafmagnsveitna ríkisins samkvæmt lögum nr. 58/1967 og fer með hlut ríkisins í Landsvirkjun og skipar þar formann stjórnar samkvæmt lögum nr. 42/1983. Orkuveita Reykjavíkur er þeirrar skoðunar að það samræmist engan veginn samkeppnissjónarmiðum raforkulaga eða almennum sjónarmiðum um jafnræði og gagnsæi að yfirmaður tveggja raforkufyrirtækja á samkeppnismarkaði veiti einnig leyfi til rannsóknar og nýtingar.“ - Þetta með nýtingar er nú óhætt að klippa aftan af nema bara hvað varðar hitaveitur en það á við áfram um rannsóknirnar. - „Gera þarf breytingar á lögum og færa leyfisveitingar til annars aðila sem er óháður iðnaðarráðherra, ráðuneyti hans og undirstofnunum.“ Nú vil ég spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvort hann sem slíkur sé ekki sammála því að þetta sé óþægileg aðstaða fyrir hæstv. ráðherra að vera að gera upp á milli aðila sem hæstv. ráðherra hefur sjálfur yfir að ráða og hvort ekki sé líka óþægilegt af þeim ástæðum að hæstv. ráðherra er einnig viðskiptaráðherra og þar með yfirmaður samkeppnismála að því leyti til, að gagnrýni af þessu tagi sé uppi. Síðan langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji í rauninni einhverja sérstaka þörf á og hver rökin séu þá fyrir því að eignarhaldið þurfi að vera hjá hæstv. iðnaðarráðherra yfir þessu fyrirtæki. Það væri ágætt fyrir umræðuna að menn fengju að heyra rökin fyrir því. Ég ætla ekki að hafa orð mín miklu fleiri að þessu sinni um þetta mál. Ég fæ náttúrlega að fjalla um málið áfram og tel fulla ástæðu til þess að menn vandi sig við það. Mér finnst það mjög við hæfi og væri virkilega ástæða til að hæstv. ráðherra upplýsti hv. þingmenn á Alþingi um stöðu þessara mála því að engin smámál eru á ferðinni, heldur er um að ræða gríðarlega öflug fyrirtæki sem hið opinbera á og rekur og framtíð þeirra sem nú er til umræðu. Það er einhvers konar þoka, a.m.k. sýnist mér hún vera yfir þeim framtíðaráformum sem hæstv. ráðherra hefur talað fyrir eins og er. Þess vegna væri ástæða til að hæstv. ráðherra héldi ræðu sem yrði til þess að eitthvað létti til í málinu.

Frú forseti. Ég fagna því að frumvarp þetta skuli nú vera komið fram. Eitt atriði vildi ég spyrja hv. þingmann um sem kom fram í ræðu hans, það varðar eignarhlut Rariks sem hér um ræðir og viðskiptaaðila þeirra, þ.e. þeirra sveitarfélaga sem hann kom inn á sem hefðu verslað í gegnum tíðina við Rarik, hver hlutur þeirra væri. Í framhaldi af því vil ég nefna, og hef áður gert í umræðum á Alþingi, eignarhlut Reykjavíkurborgar í Landsvirkjun. Ég held að það stafi af sama meiði og við þekkjum Sogsvirkjanirnar en þær voru byggðar af hálfu Reykjavíkurborgar á sínum tíma, m.a. fyrir Marshall-hjálpina sem Íslendingar fengu eftir stríð. Við byggðum m.a. Áburðarverksmiðju ríkisins sem þjónaði landbúnaði okkar mjög lengi. Þess vegna finnst mér eðlilegt að spyrja í framhaldi og vil spyrja hv. þm. Jóhann Ársælsson hvað honum finnist einmitt um þetta mál, hvort ekki sé ástæða til að hv. iðnaðarnefnd fari ofan í kjölinn á þessu tiltekna atriði.

Hæstv. forseti. Ég tek alveg eindregið undir það. Auðvitað er mjög eðlilegt að hv. iðnaðarnefnd skoði þetta í samhengi við þessa umfjöllun að gera Rarik að hlutafélagi. Hægt er að sjá góð rök fyrir því að önnur sveitarfélög í landinu ættu að eignast hlut í Rarik með sambærilegum hætti og Reykjavíkurborg og Akureyri eignuðust hlut í Landsvirkjun. Reykjavíkurborg lagði á sínum tíma fram eignarhlut í Sogsvirkjun og eimhverfilsstöð borgarinnar við Elliðaár og spennistöð ásamt tilheyrandi lóðum. Þetta var upphafið. Hvernig þær eignir urðu til er lengra aftur í tíma og ástæða til að skoða það. Þegar þróunin í þessu eignarhaldi er skoðuð og hvernig um það hefur verið búið í framhaldinu, sem ég sé ástæðu til að nefndin fari yfir, þá bendir það eindregið til þess að full ástæða sé til að skoða þessi tvö mál í samhengi og hvort ekki sé í raun og veru hægt að færa fram rök fyrir eins konar jafnræðiskröfu um að önnur sveitarfélög ættu að eiga rétt á eignarhlut í því fyrirtæki sem hér er verið að fjalla um, af sömu málefnalegu ástæðum og lágu þar að baki. Ég tek undir það og mun örugglega, ásamt hv. þingmanni, beina því til formanns hv. iðnaðarnefndar þegar þar að kemur að við förum vel yfir þetta mál.

Frú forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi sínu til laga um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins. Ég kom inn á það í andsvari mínu við hæstv. ráðherra í upphafi umræðunnar að þessi einkavæðingarárátta núverandi ríkisstjórnar væri með eindæmum og sérstaklega hæstv. iðnaðarráðherra, ráðherra Framsóknarflokksins, og að sá ráðherra skuli vera sá sem beitt er fyrir einkavæðingarvagninn í sambandi við rafmagnsmálin. Skilningur minn og okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs á rafmagnsmálum almennt er sá að það að veita rafmagn sé hluti af hinni almennu grunnþjónustu sem veitt er til einstaklinga til heimilishalds og atvinnureksturs og fyrirtækja í atvinnurekstri. Þetta eru grunnþættir í lífi og starfsemi einstaklinga og fyrirtækja. Á grunni þessarar þjónustu, þessara þátta, byggir síðan atvinnulífið rekstur sinn á. Við leggjum áherslu á að rafmagnið sé einmitt veitt, standi til boða um land allt á hliðstæðum kjörum, bæði hvað varðar gæði, afhendingaröryggi og vernd. Við lítum svo á að orkan sem slík sé ekki tilefni til atvinnureksturs sem eigi í sjálfu sér að skila arði til eigandans. Arðurinn, hagnaðurinn af orkunni á að koma í hagkvæmu heimilishaldi og í hagkvæmum og arðsömum atvinnurekstri sem hefur aðgang að orkunni á jafnréttisgrunni. Við höfum flutt um það tillögur í tengslum við markaðs- og einkavæðingaráráttu og -feril þessarar ríkisstjórnar hvað varðar rafmagnið og lagt áherslu á hið gagnstæða, að rafmagnið sé almannaþjónusta, raforkuauðlindirnar séu almenningseign sem ríkið færi með eftir þar til gerðum reglum og forgangsröðun um hvernig þær séu nýttar. Hér skilur á milli í einkavæðingar- og markaðsvæðingaráráttu ríkisstjórnarinnar og nú Framsóknarflokksins sem vill hlutafélagavæða allt, hlutafélagavæða alla almannaþjónustu og einkavæða og geta síðan selt. Og nú eru það Rafmagnsveitur ríkisins. Við höfum áður verið með Ríkisútvarpið. Hlutafélagavæðing Ríkisútvarpsins var á dagskrá hér í síðustu viku, undirbúningur undir sölu þess, enda skortir ekki yfirlýsingarnar hjá samstarfsflokknum, Sjálfstæðisflokknum, um að það sé markmiðið. Þetta sé aðeins upphafið. En þegar búið er að ná hlutafélagaforminu í gegn ráða stjórnvöld lítið við framhaldið því það er komið í þennan hlutafélagavæðingar-, einkavæðingar- og sölugír. Okkur kemur það ekkert á óvart þó að Sjálfstæðisflokkurinn reki þessa stefnu, reyndar samræmist það ekki að öllu leyti þeim fornu gildum sem Sjálfstæðisflokkurinn var upphaflega byggður á, þ.e. stétt með stétt. Nú er það miklu frekar hvernig stétt getur haft af stétt. En okkur kemur þetta á óvart eða við urðum kannski sérstaklega fyrir vonbrigðum með Framsóknarflokkinn. Framsóknarflokkurinn var byggður upp sem félagshyggjuflokkur og lagði áherslu á að grunnþjónusta eins og rafmagn, fjarskipti, menntun og heilbrigðisþjónusta væri hluti hinna almennu grunnþátta samfélagsins sem ekki ætti að reka á arðsemisgrunni þannig að hún ætti að skila fjármagni til eigenda sinna, íslensku þjóðarinnar. Þetta tel ég hafa verið gildi félagshyggjuflokksins Framsóknarflokksins fyrir nokkrum áratugum, gildi sem núna er reyndar búið að kasta fyrir róða og kemur svo greinilega fram í málflutningi hæstv. iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins þar sem hún gengur fram í þessari einkavæðingu almannaþjónustunnar. Við skulum bara velta fyrir okkur reynslunni. Hæstv. iðnaðarráðherra kom í ræðustól áðan og sagði það ekki vera stefnu ríkisstjórnarinnar að selja Rarik þó að búið væri að hlutafélagavæða það. Já, já, það var einn ágætur maður sem sagði: „ég meinti þetta þegar ég sagði það“ þegar hann var spurður af hverju eitthvað hafi ekki staðið lengur. Ég hef engan rétt til að rengja hæstv. ráðherra um að hún meini þetta ekki akkúrat þegar hún stendur hér og segir það, þó að ég fyllist ekkert ofboðslegri trú eða trausti á það að hæstv. ráðherra meini það því að ég þekki fyrri yfirlýsingar hæstv. ráðherra í þessum málum. Ég þekki yfirlýsingar hennar þegar hún taldi nauðsynlegt að flýta því að komast yfir Landsvirkjun og sameina fyrirtækin til að hægt væri koma þeim á markað og selja þau, og þegar þau féllust í faðma í yfirlýsingum, hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, núverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, og hæstv. iðnaðarráðherra, um þessi markmið í fjölmiðlum. Við höfum hinar og þessar útgáfur af stefnuyfirlýsingu hæstv. iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins í einkavæðingarmálum og einmitt sem lúta að raforkumálunum. Lítum aðeins á hvað sagt var þegar Síminn, Póstur og sími, var hlutafélagavæddur. Þá var viðtal við þáverandi samgönguráðherra sem fór með þessi mál, Halldór Blöndal, í BSRB-tíðindum, 4. tbl. 8. árg. frá 1995, en Póstur og sími var hlutafélagavæddur 1996. Og af því að þetta er svo táknrænt fyrir einfeldni, ja, ég verð bara að segja það, frú forseti, a.m.k. fyrir mikla trúgirni ráðherra að halda að þeir séu teknir trúanlegir þegar þeir koma hér í ræðustól og segja: Nei, nei, það stendur ekkert til að selja. Sama sagði hæstv. þáverandi samgönguráðherra þegar verið var að hlutafélagavæða Símann. Þá sagði hann, með leyfi forseta: „Póstur og sími er vel rekin stofnun. Þjónustan ódýr og mjög vel er fylgst með á tæknisviðinu.“ - Er það ekki líka gert í rafmagninu? - „Það er t.d. afar ánægjulegt að Ísland skuli vera fyrsta landið sem notar eingöngu stafrænt símkerfi og ég legg áherslu á að Póstur og sími er hluthafi í sæstrengnum milli Evrópu og Kanada sem hefur opnað og mun í framtíðinni opna ótalda möguleika á fjarskiptasviðinu þannig að við getum fylgst með þeirri þróun sem er í heiminum í dag.“ Og takið eftir hvað stendur 1995: „Á hinn bóginn geldur Póstur og sími óneitanlega þess í daglegum viðskiptum sínum á markaðssetningu að vera opinber stofnun sem rekin er eftir fjárlögum. Póstur og sími getur t.d. ekki gerst hluthafi í hlutafélögum, þótt í smáu sé, nema slík ákvörðun hafi áður verið lögð fyrir á Alþingi. Ákvarðanataka með þessum hætti er of þung í vöfum og samræmist ekki nútímaviðskiptaháttum. Þess vegna tel ég óhjákvæmilegt að breyta rekstrarformi Pósts og síma til að styrkja samkeppnisstöðu hans og starfsöryggi þess fólks sem þar vinnur.“ - Ég vek athygli á því, frú forseti, að þáverandi hæstv. samgönguráðherra segir svo orðrétt: „Ég legg áherslu á að í mínum huga kemur ekki annað til greina en að Póstur og sími verði alfarið í eigu ríkisins.“ Þetta sagði hæstv. samgönguráðherra þegar var verið að hlutafélagavæða Póst og síma. Síðan þekkjum við söguna, að allar þessar yfirlýsingar hafa verið þverbrotnar. Kannski mundi þessi ráðherra segja að hann hafi meint þetta þegar hann sagði það, en ég leyfi mér reyndar að efast um það því að þá þegar voru stigin þau skref sem fara átti í einkavæðinguna. Hver er síðan reynslan með Símann? Jú, gengið var frá sölu hans í haust. Hver voru fyrstu skrefin sem tekin voru hjá því einkavædda, nýselda fyrirtæki? Jú, það var lokun starfsstöðva úti um land. Þær voru svo óhagkvæmar. Það að þrír menn á Blönduósi og jafnvel tveir á Siglufirði sinntu byggðarlaginu þar hvað varðaði tækniþjónustu í fjarskiptum og uppsetningu símkerfa var ægilegur baggi á Símanum og það að nokkrar konur á Ísafirði hefðu það verkefni að svara í síma. Mig minnir reyndar að samgönguráðherra eða einhver slíkur hafi gortað sig af því á sínum tíma að þessi störf væru komin til Ísafjarðar. Þessum konum var sagt upp fyrirvaralaust. Og áfram. Ég er hér með í höndum bréf frá Símanum þar sem hann áformar að loka þjónustustöð sinni á Sauðárkróki og segja þar upp fólki. Þeir gerðu það fyrirvaralaust. Og Sauðkrækingar og Skagfirðingar þurfa að sækja þjónustu sína annað, a.m.k. að hluta út úr héraði, og störfin tapast. Samkennd fyrirtækisins, þó að almannaþjónustufyrirtæki sé en ég lít svo á að Síminn eigi að vera það þótt hann sé seldur, með samfélaginu hverfur. Arðsemiskrafan ein ræður ferð og samkeppni byggðarlagsins, íbúanna og fyrirtækjanna skerðist, vegna þess að viðkomandi fyrirtæki telur sig ekki hafa neinar skuldbindingar og geti bara farið eftir arðsemiskröfunni einni og ráðstafað sinni þjónustu. Vinstri hreyfingin – grænt framboð tók þetta einmitt fyrir á fundi sínum í gærkvöldi í Skagafirði og ég vil leyfa mér að vitna til þeirrar samþykktar og munu æ fleiri slíkar samþykktir koma í kjölfar hlutafélagavæðingar og einkavæðingar Rariks. Þetta er sami farvegurinn og Framsóknarflokkurinn er að hleypa almannaþjónustunni í hér á landi. Í ályktun Vinstri grænna í Skagafirði segir, með leyfi forseta: „Á aðalfundi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Skagafirði síðastliðið sunnudagskvöld [29. jan. 2006] var skorað á Símann að endurskoða ákvörðun sína um lokun starfsstöðvar á Sauðárkróki, fækkun starfa og skerðingu á þjónustustigi í Skagafirði. Enn fremur hvatti fundurinn sveitarstjórn Skagafjarðar til að taka upp viðræður við Símann um hvernig tryggja megi núverandi störf hjá Símanum í Skagafirði og efla þjónustu við almenning og fyrirtæki í héraðinu.“ Vinstri hreyfingin – grænt framboð bregst við í Skagafirði en einkavæðingarvagninn sem settur hefur verið í gang gengur sína götu. Hæstv. iðnaðarráðherra kom norður í Skagafjörð fyrir skömmu og tilkynnti að nú skyldi gera vaxtarsamning um eflingu starfa og verkefna á Norðurlandi vestra, í Skagafirði og Húnavatnssýslum. Góður ásetningur. En það sem gerist er hins vegar að það fyrirtæki sem var almannaþjónustufyrirtæki og er undirstaða fyrir samkeppnishæft atvinnulíf og búsetu á svæðinu var selt og síðan er starfsstöðvunum lokað, starfsfólkinu þar sagt upp og þjónustan flutt úr héraði og skerðir þar af leiðandi stórlega líka samkeppnisstöðu og þjónustustigið. Frú forseti. Þetta er það sem gerist. Þetta er nákvæmlega sami vegur og nú er verið að fara með Rarik, með Rafmagnsveitur ríkisins. Við getum sagt nákvæmlega sama um Rafmagnsveitur ríkisins og þáverandi samgönguráðherra sagði um Símann, að hann væri tæknilega vel búinn, þeir hefðu fylgst vel með nýjungum, byggt upp öfluga þjónustu og stæðu vel að málum. Rafmagnsveitur ríkisins, Orkubú Vestfjarða hafa gert það líka, a.m.k. alveg fram til þessa, því að bæði fyrirtækið og starfsmennirnir, ef má orða það svo, gera sér grein fyrir að þetta var almannaþjónustustofnun sem hafði það hlutverk að skaffa og veita rafmagn á sem bestum kjörum, öruggri afhendingu og á sem jöfnustum grunni þó að þar hafi verulega skort á. Allar þær breytingar sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur gert á síðustu missirum varðandi rafmagnsmál, markaðsvæðingu rafmagnsins, hefur leitt til hækkunar í langflestum tilvikum, a.m.k. úti um land, í sjávarplássunum, á bæjunum, bóndabýlunum, hjá íbúum á þeim svæðum þar sem ekki er heitt vatn, á þeim svæðum sem virkilega er þörf á að rafmagnið sé veitt á þeim kjörum að sú byggð og sú búseta og það atvinnulíf fái samkeppnishæfar aðstæður, einmitt þar hefur það hækkað. Þar þótti sérstök ástæða til að láta aðgerðir ríkisstjórnarinnar í rafmagnsmálum koma hart niður. Ég er með skýrslu sem heitir Mat á þörf fyrir uppbyggingu þriggja fasa raforkukerfis og kostnaður við hana. Meðan Rarik lýtur almennum lögum og forsjá Alþingis, er almannaþjónustufyrirtæki í beinni eigu ríkisins, þá getur ríkið, við hér á Alþingi beitt óskum okkar og kröfum og tilmælum til þessa fyrirtækis og sett þeim skyldur, m.a. um að koma á þriggja fasa rafmagni. Margir þeir sem núna eru með einfasa rafmagn borga jafnframt hæsta verð á kílóvattstund í landinu sem má segja að sé vara sem alls ekki uppfyllir venjuleg markaðsskilyrði, markaðskröfur, en þetta er staðreynd. Og það að einfasa rafmagn skuli vera á bæjum með margvíslegan atvinnurekstur skerðir stórlega samkeppnisstöðu slíkra búa og fyrirtækja. Þessi bú borga jafnframt hæsta verð á kílóvattstundina þó að þau séu bara með einfasa rafmagn. Hvað haldið þið að verði um þessa áætlun þegar búið verður að gera Rarik að hlutafélagi? Markmið hlutafélaga er fyrst og fremst að selja hlutina sína ef einhver býður vel, geta sett þá á markað. Annars væru menn ekki að stofna hlutafélag, það er bara svo einfalt. Það að þetta sé nauðsynlegt til að skapa fyrirtækinu einhverja betri samkeppnisstöðu er bara bull og blekking, enda hefur það starfað með ágætum hingað til. Frú forseti. Með því að gera fyrirtækið Rarik að hlutafélagi er einmitt verið að gefa því tækifæri til að ná út úr því arði, setja á það hærri arðsemiskröfur sem kallað er, að borga eiganda sínum fjármuni úr rekstrinum í stað þess að skila þeim fjármunum inn í aukna uppbyggingu og þjónustu. Með því að breyta því í hlutafélag er hægt að krefja það um arð. Í kjölfar leyndar er hægt að leyna upplýsingum. Ekki er hægt að gera sömu þjónustukröfur því þetta er orðið hlutafélag sem á að skila arði. Frú forseti. Það er dapurlegt eða mér finnst það persónulega dapurlegt að það skuli vera hlutverk Framsóknarflokksins - gamla félagshyggjuflokksins sem ég ólst upp með að væri ákveðinn burðarás í félagshyggjuhugsjón landsins, það er félagshyggjan einmitt, styrkur hennar sem hefur gert okkur að þessu öfluga velmegunarlandi á margan hátt sem við nú erum - að leggja allt kapp á að brjóta niður það sem stóð fyrir félagshyggju og samhjálp. Nú er það Rarik, Rafmagnsveitur ríkisins, sem Framsóknarflokkurinn telur nauðsynlegt að hlutafélagavæða, einkavæða, búa undir sölu, búa undir einhverja samkeppni, búa undir það að falla frá því hlutverki sem hingað til hefur verið aðall Rafmagnsveitna ríkisins sem er almannaþjónusta fyrir alla 

Hæstv. forseti. Ég skil mjög vel að leiðir hafi skilið á milli hv. þingmanns og Framsóknarflokksins miðað við þær ræður sem hann flytur á hv. Alþingi. En af því að hann nefndi þriggja fasa rafmagn og mikilvægi þess fyrir sveitir landsins ætla ég koma inn á svar sem ég gaf til Alþingis. Þar kemur fram að á síðasta ári varð mikil aukning hvað varðar þriggja fasa rafmagn og lagningu þess. Ef við förum aftur til ársins 2001 eru 90 nýir aðilar sem fá þriggja fasa rafmagn, 2002 178, 2003 133, 2004 91 og 2005 169. Á árinu 2005 varði Rarik um 650 millj. kr. til að styrkja og endurnýja lagnir í sveitum.

Frú forseti. Já, það er ekkert skrýtið þó að leiðir hafi skilið. Ég á ekki von á að það starfsfólk, sem núna er verið að segja upp hjá starfsstöð Símans á Sauðárkróki, hugsi hlýtt til einkavæðingar og sölu Símans né heldur þeir starfsmenn sem voru látnir hætta fyrirvaralaust á Blönduósi, Siglufirði eða Ísafirði, að þeir hugsi hlýtt til einkavæðingar og sölu Símans. Nei, leiðir skilja, frú forseti, þegar slíkum aðgerðum er beitt á almannaþjónustuna, það er alveg klárt. Varðandi þriggja fasa rafmagnið er alveg rétt sem hæstv. ráðherra segir um að átak hafi verið gert eða stöðugt hafi verið reynt að vinna að þrífösun. En miðað við skýrsluna sem unnin var er fjarri því að staðið hafi verið við þau fyrirheit sem með henni voru gefin um það mikla átak sem gera ætti í þrífösun rafmagns. En þetta hefur verið á grundvelli þess að Rafmagnsveitur ríkisins hafa verið fyrirtæki í eigu ríkisins sem hægt var að beita. Það var hægt að fresta eða taka fjármuni og láta einmitt ríkissjóð koma með peninga inn í fyrirtækið til að vinna að þrífösun rafmagns. Núna er því breytt í hlutafélag og þá er eitthvað komið á sem heitir samkeppnisgrundvöllur og þá getur ríkið ekki farið að beita styrk eða tækni, afli Rafmagnsveitna ríkisins samkvæmt pólitískri ákvörðun sinni til að efla þrífösun rafmagns í sveitum. Þá er þetta komið undir allt annað umhverfi. Þá er þetta ekki lengur almannaþjónusta sem hægt er að beita með þeim hætti, heldur er 

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins. Að mörgu leyti koma þar fram svipaðir áhersluþættir og í öðrum einkavæðingarfrumvörpum ríkisstjórnarinnar nú um stundir. Í 2. gr. frumvarpsins segir að ákvæði hlutafélagalaga skuli gilda um hið nýja félag „að svo miklu leyti sem ekki er á annan veg kveðið í lögum þessum.“ Það er svo bæði varðandi hlutafélagalögin og einnig lög sem snúa að réttindum og skyldum starfsmanna viðkomandi stofnana eða fyrirtækja að plokkað er út það sem hentar hverju sinni í stað þess að láta lögin gilda og þá er ég náttúrlega fyrst og fremst að horfa til réttinda starfsmanna. Í 5. gr. segir: „Hlutafélagið tekur við einkarétti Rafmagnsveitna ríkisins til starfrækslu hita- og/eða dreifiveitna á orkuveitusvæði Rafmagnsveitnanna.“ Þá vaknar sú spurning hvort sá einkaréttur fylgi ekki með þegar fyrirtækið verður selt, því að þrátt fyrir heitstrengingar um að það standi ekki til þá segir sagan okkur að það muni verða gert þegar fram líða stundir og mun ég víkja að því nánar á eftir á hverju ég byggi þær vangaveltur mínar. Í 7. gr. frumvarpsins segir um réttindi starfsmanna, með leyfi forseta: „Þegar starfsemi Rafmagnsveitna ríkisins verður lögð niður, sbr. 1. gr., fer um réttindi og skyldur starfsmanna þeirra eftir lögum nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, með síðari breytingum, og lögum nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, eftir því sem við á. Félagið skal bjóða störf öllum starfsmönnum Rafmagnsveitna ríkisins.“ Síðan segir að félagið skuli bjóða störf öllum starfsmönnum Rafmagnsveitna ríkisins. Það síðastnefnda er ágætt nema það sem hefur gerst í millitíðinni er að starfsfólkið hefur verið svipt mjög mikilvægum réttindum, þar á meðal lífeyrisréttindum. Þetta gerist á tvennan hátt, í fyrsta lagi það sem lýtur að nýjum starfsmönnum, en ef að líkum lætur verður þeim ekki heimilað að gerast félagar í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, margir þeirra áttu aðild að þeim sjóði. Þótt slíkt gangi reyndar upp lögum samkvæmt, sem er vegna þess að þeir starfsmenn sem eiga aðild að heildarsamtökum opinberra starfsmanna, og það eiga margir sem starfa í fyrirtækjum sem eru hlutafélagavædd, t.d. starfsmenn í flugstöð Leifs Eiríkssonar og fleiri stofnana, þá eiga þeir samkvæmt lögum og reglugerðum sem gilda um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins heimild, eða hafa heimild til aðildar að sjóðnum. Þannig að það er atvinnurekandinn sem fram til þessa hefur komið í veg fyrir að slíkt gerðist. Það átti sér stað í flugstöð Leifs Eiríkssonar og ég nefni starfsmenn Póstsins, sem ættu allir að geta átt aðild að þessu lífeyriskerfi. En því er hins vegar ekki að heilsa. Það væri fróðlegt að fá að heyra viðhorf hæstv. iðnaðarráðherra til þessa. Stendur til að meina nýráðnum starfsmönnum sem eiga aðild að stéttarfélögum opinberra starfsmanna, BSRB og BHM, aðild að A-deild lífeyrissjóðsins? Það væri fróðlegt að heyra hvaða áform eru uppi um þetta. Varðandi þá sem eru í B-deild lífeyrissjóðsins og eru þarna starfandi gerist það að þeir munu hafa heimild til áframhaldandi veru í deildinni, í B-deild lífeyrissjóðsins og fá framreikning samkvæmt vísitölu sem er reiknuð og skipulega uppfærð og byggir á föstum launum opinberra starfsmanna. Þetta er reikniregla sem hefur skilað fólki ágætum lífeyrisréttindum. En það er sá hængur á að taki starf viðkomandi einstaklings breytingum frá því að félagið er gert að hlutafélagi og þar til kemur að eftirlaunatöku, þá nýtur starfsmaðurinn ekki þeirra breytinga. Hafi hann t.d. sinnt almennu skrifstofustarfi og verði skrifstofustjóri eða fái stjórnunarstöðu sem gefur meira í aðra hönd, þá nýtur einstaklingurinn ekki ávinningsins af þessu. Þannig að þarna er um að ræða skerðingu á réttindum. Enda er það svo að það er ekkert verið að fela að yrði öllum starfsmönnum, þ.e. öllum þeim sem eru innan réttindakerfis opinberra starfsmanna, sagt upp þá er þeim boðið starf að nýju innan annars réttindakerfis. Ég velti því fyrir mér hvort það sé þetta sem hæstv. ráðherra á við þegar verið er að tala um að starfsemin verði öll sveigjanlegri og auðveldari viðfangs, verði rekin á markvissari hátt, eins og segir, þegar búið er að hafa réttindi af fólki. Því réttindastaðan er að ýmsu leyti skert hvað aðra þætti varðar líka, t.d. ráðningarfestu. Ef til dæmis stendur til að segja opinberum starfsmanni upp störfum, að hann geti þá borið hönd fyrir höfuð sér, hafi andmælarétt og geti leiðrétt hugsanlegan misskilning ef um slíkt er að ræða eða geti bætt sitt ráð ef um það er að ræða. Þessi réttur er numinn brott. Það voru mikil átök um þetta fyrir nokkru síðan þegar hæstv. þáverandi fjármálaráðherra lagði fram frumvarp hér á þingi þar sem átti að nema brott úr lögum það sem kallað var áminningarskylda. Hún er ekki fyrir hendi hjá félögum, fyrirtækjum, sem starfa á almennum markaði. Að sama skapi yrði fyrirtækið tekið undan upplýsingalögum, ekki aðeins stjórnsýslulögum, heldur líka upplýsingalögum. Þannig að eigandinn, þjóðin, hefði ekki sömu innsýn í starfsemina og áður. Samkvæmt frumvarpinu stendur til að ríkið verði eigandi og að handhafi hlutabréfs ríkisins verði hæstv. iðnaðarráðherra og það er enn eitt sem menn velta fyrir sér, hvað það er sem hæstv. ráðherra sér svona nútímalegt og markvisst við þetta. Fyrirtækið er tekið undan stjórnsýslulögum og sett undir einn hluthafa, hæstv. ráðherra Valgerði Sverrisdóttur, sem þá væntanlega mun sitja á skrafi við sjálfa sig um framtíð fyrirtækisins og brýnar og aðkallandi ákvarðanir. Þetta segir hæstv. iðnaðarráðherra að sé alveg sérlega markvisst og alveg sérlega nútímaleg stjórnun. Sannast sagna á ég afskaplega erfitt með að koma auga á það. Ég hélt að nútíminn kallaði einmitt á allt önnur vinnubrögð, opin vinnubrögð, gagnsæi, og lýðræðislega ákvarðanatöku, ekki síst þegar um er að ræða fyrirtæki, stofnanir og starfsemi sem snýst að öllu leyti um almannaþarfir og almannahag. Auðvitað á þetta að vera opin stjórnsýsla og það á að reka hana á samfélagslegum grunni að öllu leyti. Hæstv. forseti. Nú er að teikna sig upp í landinu ný skipan í raforkumálum þar sem byggt er á þeirri grunnhugsun að aðskilja beri framleiðslu, dreifingu og smásölu á rafmagni. Til er orðið Landsnet hf. þar sem koma að þrír eignaraðilar, Rarik, með um fjórðung eignarhluta, ef ég veit rétt, Landsvirkjun með ein 70% og síðan Orkubú Vestfjarða. Þessir sömu aðilar mynda síðan einnig smásölukerfi með öðrum eignarhlutum þar sem hlutur Landsvirkjunar, sem er stærstur í Landsnetinu, er tugi prósentustigum minni en Rariks og Orkubús Vestfjarða. Síðan sjá menn væntanlega fyrir sér að Orkuveita Reykjavíkur, þá hugsanlega í samkrulli við einhverja aðra aðila, Hitaveitu Suðurnesja eða aðra, myndi gagnstæða heild. Og þá kemur að hinu mikla galdraverki, allt á að gerast í senn. Allt kerfið verður stórkostlega hagkvæmt og orkuverð á að lækka. Menn eiga að vakna upp við það á morgnana og sofna við það á kvöldin að fletta upp í verðlagsskrám fyrir orku og síðan að stökkva á það sem ódýrast er. Staðreyndin er nú sú, að þar sem þetta hefur verið gert, hefur reyndin ekki orðið þessi. Veruleikinn er allt annar. Frá því farið var að einkavæða og markaðsvæða raforkukerfin í Evrópu hefur það gerst, að 300 þúsund manns hafa misst atvinnu sína. Almennt hefur verð á orku farið hækkandi og öryggið hefur orðið minna. Ég er ekki að segja að það hafi gerst í öllum tilvikum. En þegar á heildina er litið er þetta veruleikinn. Ég veit að hæstv. iðnaðarráðherra er ekki þessarar skoðunar. Hún sagði t.d. í Kastljóssþætti 17. febrúar fyrir ári síðan, með leyfi forseta: „Almennt séð, þá hefur þetta gengið vel, ef við tölum um Evrópu, þessi markaðsvæðing raforkukerfanna. Og það held ég sé nú svona almenn skoðun.“ Svo er ekki. Þetta er ekki almenn skoðun. Það var t.d. ekki skoðun Andris Piebalgs, framkvæmdastjóra Evrópusambandsins á sviði orkumála, sem kom hingað í heimsókn í haust, í nóvembermánuði held ég, og átti m.a. fund með fulltrúum þingflokkanna hér á Alþingi. Hann sagði að það hefði komið mönnum á óvart hve lítil viðskipti með rafmagn hefðu orðið yfir landamæri eftir markaðsvæðingu. Verðlag hefði hækkað en ekki lækkað og meiri fákeppni væri við lýði en æskilegt væri. Hann kvaðst hins vegar vona að þetta stæði allt til bóta en hann er sjálfur mjög eindreginn markaðssinni og greinilega trúaður á hinn frjálsa markað og ágæti þeirra breytinga sem hrundið hafði verið af stað. En það breytir því hins vegar ekki að breytingarnar hafa hingað til ekki gefið góða raun eins og hæstv. iðnaðarráðherra hefur staðhæft. Þetta er bara ekki veruleikinn. Það er reyndar hægt að finna fjöldann allan af yfirlýsingum hæstv. iðnaðarráðherra sem ganga út á hið sama. Í Morgunblaðinu 6. desember síðastliðnum segir hæstv. ráðherra Valgerður Sverrisdóttir, með leyfi forseta: „Um alla Evrópu hefur svipuð þróun átt sér stað. Hlutafélagsformið hefur þar verið langalgengasta rekstrarform orkufyrirtækja hin síðari ár enda þykir það henta slíkum rekstri afar vel.“ Þetta er náttúrlega hrakið og það vill svo til að í sama Morgunblaði og hér var vitnað í er í grein um orkumál sem Grétar Júníus Guðmundsson skrifaði og bar yfirskriftina: Kuldahrollur í orkumálum. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Fyrir tveimur vikum hótaði framkvæmdastjórn Evrópusambandsins aðgerðum gegn þeim fyrirtækjum sem selja gas og rafmagn í sumum löndum Evrópu. Segir í frétt BBC að verulega skorti á samkeppni milli fyrirtækja á þessum mörkuðum. ESB lét framkvæma rannsókn á þessu máli vegna ábendinga frá bresku stjórninni, sem leist ekki orðið á blikuna hvað hækkanirnar hafa verið miklar.“ Hæstv. ráðherra brást við ábendingunni á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta: „Ljóst er að hörð samkeppni er fram undan á raforkumarkaði. Með opnun raforkumarkaðar um næstu áramót er stigið enn eitt skrefið fram á við í þeim efnum en þá geta landsmenn keypt rafmagn af þeim sem þeir kjósa helst, hvar á landinu sem viðkomandi orkusali er. Eykst þá samkeppni orkufyrirtækja til muna og til að standast hana verða fyrirtækin að verða í stakk búin til að bregðast fljótt við aðstæðum sem upp kunna að koma hverju sinni. Ljóst er að miðað við núverandi rekstrarform verður slíkt erfitt fyrir Rafmagnsveitur ríkisins.“ Þar er komið að eintali hæstv. ráðherra Valgerðar Sverrisdóttur við sjálfa sig. Því hún sem eigandi og hluthafi þarf að komast að mjög skjótum niðurstöðum við erfiðar og krefjandi aðstæður. Sannast sagna hélt ég að hlutafélagaformið hefði fyrst og fremst tvo kosti í för með sér. Það er auðveldara að kaupa og selja hluti. Það er auðveldara að losa sig við hluta af fyrirtækinu, það er auðveldara að fá aðra eignaraðila til liðs við fyrirtækið og þar liggi kostirnir, í tilfærslu á eign. Það er megintilgangurinn með að stofna hlutafélag, ekki hlutsfélag, heldur hlutafélag margra hluta sem ganga þá kaupum og sölum. Þetta hefur vissa kosti í för með sér, t.d. í fyrirtækjum sem eru í atvinnurekstri hér almennt í stað þess að þurfa að selja allan pakkann eins og áður var. Þá er hægt að selja þau að hluta til og vissulega hefur þetta mikla kosti í för með sér. Ef menn ætla að setja fyrirtækið á markað að sjálfsögðu. Til þess er leikurinn gerður. Nú nikka sjálfstæðismenn kolli. Auðvitað eru þeir alveg með á nótunum. Það er bara Framsóknarflokkurinn sem er alveg …, ég ætlaði að segja grænn í þessu máli en það verður nú varla sagt um þann flokk að hann sé mjög grænn á litinn þó að hann skarti því í merkjum sínum og fánum. Þetta er annar kosturinn við hlutafélagaformið. Að það er auðvelt að skipta um eigendur. Hinn kosturinn við hlutafélagaformið er aðhald frá hluthöfum. Í stað þess að stofnanir eða starfsemi sem er á vegum hins opinbera fái aðhald frá lýðræðislega kjörnum fulltrúum inni í stjórnum, m.a. hér frá Alþingi, bæjarstjórnum o.s.frv., í stað þess að aðhaldið komi þaðan frá og síðan úr opinni umræðu og gagnsæju kerfi fjölmiðla þá er í hlutafélagaforminu stuðst við hluthafafundi. Þá koma hluthafar að og veita þetta nauðsynlega aðhald. En það á ekki einu sinni að nýta þá kosti í þessu. Því það sem við höfum heyrt er að einungis hæstv. ráðherra Valgerður Sverrisdóttir muni hafa bréfið á hendi og hún verði ein um að veita þetta aðhald. Finnst mönnum þetta vera mjög vitlegt? Mér finnst þetta vera hið fullkomna rugl. Og sannast sagna finnst mér það óskaplega dapurlegt hlutskipti fyrir vesalings Framsóknarflokkinn, eina ferðina enn, flokkinn sem talaði um samvinnuhugsjónina, að taka höndum saman, að vinna í sameiningu. Framsóknarflokkurinn er orðinn helsti baráttuflokkur fyrir markaðsvæðingu í landinu og allur hans málflutningur gengur út á að mæra kosti samkeppninnar í stað samvinnunnar. En hæstv. forseti. Tími minn er þrotinn. Ég á eftir að ræða þetta mál mikið og ítarlega áður en yfir lýkur.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um að koma Rafmagnsveitum ríkisins í einkahlutafélagsform og stofna hlutafélag um Rarik. Því er aðallega haldið fram sem rökum í málinu að fyrirkomulagið sé þjálla og hagkvæmara til að fyrirtækið geti þróast áfram, það geti tekið þátt í eignamyndun og keypt hlut í öðrum félögum, sameinast öðrum félögum o.s.frv. Í upphafi er rétt að benda á, hæstv. forseti, að samkvæmt greinargerð frumvarpsins og athugasemdum verður ekki séð að fyrirkomulagið á rekstri Rafmagnsveitna ríkisins hafi á nokkurn hátt staðið fyrirtækinu fyrir þrifum með að kaupa fyrirtæki eða kaupa sig inn í fyrirtæki. Í athugasemdunum má lesa hvað Rafmagnsveitur ríkisins eiga, hvað þær eiga í háspennulínum, dreifilínum, jarðstrengjum, stofnlínum, sæstrengjum o.s.frv., allt hlutir sem rafmagnsfyrirtæki þarf að eiga. Auk þess eiga rafmagnsveiturnar dreifikerfi í 50 þéttbýlisstöðum og 55 aðveitustöðvar. Rafmagnsveiturnar eiga níu vatnsaflsvirkjanir í rekstri og stærstar þeirra eru Lagarfossvirkjun og Skeiðsfossvirkjun. Í greinargerð segir að á undanförnum árum hafi Rafmagnsveiturnar keypt nokkrar orkuveitur sem voru í eigu viðkomandi sveitarfélaga. Þær eru eftirfarandi: Hitaveita Hafnar í Hornafirði, Rafveita og Hitaveita Siglufjarðar ásamt Skeiðsfossvirkjun, Hitaveita Seyðisfjarðar, Rafveita Borgarness, Rafveita Hveragerðis, Rafveita Sauðárkróks, Hitaveita Dalabyggðar og Hitaveita Blönduóss. Reynslan hefur þegar leitt í ljós að fjárfestingar þessar hafa ekki eingöngu verið arðbærar Rafmagnsveitunum heldur einnig þeim sveitarfélögum sem hlut áttu að máli. Síðan segir í greinargerðinni: „Þá stofnuðu Rafmagnsveiturnar einnig á sama ári hlutafélagið Sunnlenska orku ehf. ásamt Hveragerðisbæ og Sveitarfélaginu Ölfusi í þeim tilgangi að standa að virkjun jarðhita í og við Grændal. Eignarhluti Rafmagnsveitnanna er 90%. Að auki eiga Rafmagnsveitur ríkisins hluti í sjö öðrum félögum.“ Hæstv. forseti. Þegar þetta er lesið upp og skoðað er ekki hægt að finna fyrir því sérstök rök sem hæstv. ráðherra hélt fram, að hlutafélagsformið þyrfti til að fyrirtækið geti eignast hluti í öðrum félögum, tekið upp samstarf við þau, átt lítið eða mikið í öðrum félögum eða keypt að öllu leyti. Mér finnst það eiginlega ekki standast sem aðalrök málsins að félagið hafi átt í erfiðleikum með að aðlaga starfsemi sína á undanförnum árum og áratugum. Greinargerðin segir allt annað. Félagið hefur verið á fullri ferð við ýmsa hluti sem við verðum hreinlega að vona að hafi tekist vel og verið landsmönnum til hagsbóta. Rökin fyrir hlutafélagavæðingu standast þannig varla sem slík. Þau standast ekki þegar litið er til þess sem félagið hefur verið að gera á undanförnum árum. Ég treysti því að stjórnendur fyrirtækisins hafi gert það sem ég taldi upp með það fyrir augum að efla rekstur félagsins og veita betri þjónustu. Þegar hæstv. ráðherra heldur fram í ræðu sinni að hlutafélagsformið sé nauðsynlegt til að félagið geti haldið áfram að dafna, taka þátt í framleiðslu, sölu, dreifingu o.s.frv. þá fær það varla staðist. Þetta vildi ég bara benda á í upphafi. Ég get ekki séð að fyrirkomulag Rafmagnsveitna ríkisins hafi staðið félaginu fyrir þrifum. Í Bæjarins besta var í janúar m.a. sagt frá því að Rafmagnsveitur ríkisins, Orkubú Vestfjarða og Landsvirkjun væru að stofna sameiginlegt fyrirtæki. Með því átti að marka skýr skil á milli einkaleyfis og samkeppnisrekstrar hjá Orkubúi Vestfjarða og Rarik, en fyrirtækið rekur einnig dreifiveitur. Þá komum við kannski að því sem ég vildi gera að umræðuefni. Við samþykktum raforkulög við lok árs 2003 til að efla samkeppni, koma á virkri samkeppni fyrirtækja á raforkusölumarkaði í dreifingu o.s.frv. Nú sé ég í þessari frétt að stofna á eitt sameiginlegt fyrirtæki um dreifiveitu Orkubús Vestfjarða, smásölu og framleiðslu raforku. Þar verður stofnað eitt fyrirtæki og Landsvirkjun er aðili að því fyrirtæki. Þrjú fyrirtæki í eigu ríkisins standa að því að stofna sameiginlegt fyrirtæki til að annast ákveðinn þátt starfseminnar. Ég fæ það ómögulega inn í minn haus hvernig það eflir samkeppni á markaði þegar fyrirtækjunum er stillt saman til að stofna fyrirtæki í ákveðnum tilgangi. Í fréttinni segir frá stofnun hlutafélags um orkuframleiðslu og orkusölu í samvinnu við Rarik og að Landsvirkjun hafi komið inn í verkefnið. Þrjú fyrirtæki, Orkubú Vestfjarða, Rafmagnsveitur ríkisins og Landsvirkjun, stofna eitt fyrirtæki um smásölu og orkuframleiðsluna. Síðan eru talin upp í fréttinni nokkur fyrirtæki sem fara inn í þennan pakka. Þar segir, með leyfi forseta: „1. Félagið yfirtekur sölustarfsemi OV og Rariks og verður sölugjaldskrá OV aðlöguð gjaldskrá félagsins í áföngum. Að minnsta kosti einn starfsmaður sem vinnur að sölustarfsemi verður staðsettur á Vestfjörðum. 2. Landsvirkjun, Rarik og Orkubú Vestfjarða munu áfram vera virkjanir fyrir hið nýja félag samkvæmt sérstöku samkomulagi og verður því ekki breyting á högum þeirra starfsmanna sem starfa nú við virkjanir Orkubús Vestfjarða.“ - Þ.e. þetta snýr að starfsmönnum. Síðan er talinn upp hluti af eignum Rariks. Taldar eru upp nokkrar virkjanir sem Rarik á, síðan virkjanir sem Orkubú Vestfjarða á og á vegum Landsvirkjunar eru nefndar Laxárstöðvarnar. Þetta er það sem virðist eiga að sameinast. Það er fullt af orkuveitum, rafmagnsveitum og hitaveitum Rariks sem ekki fara inn í þessa sameiningu. En varðandi raforkusöluna þá sýnist mér að menn séu að draga úr samkeppni en ekki að auka hana með þessu fyrirkomulagi. Ég hefði gjarnan viljað heyra skýringar hæstv. ráðherra á því hvort þetta samrýmist því meginsjónarmiði sem raforkulögin frá 2003 byggja á, þ.e. að stuðla að samkeppni í vinnslu og viðskiptum með raforku. Ég átta mig ekki alveg á því, hæstv. forseti, hvernig þetta á t.d. að auka samkeppni. Þótt venjulegir neytendur eigi frá og með áramótum að geta valið sér viðskiptaaðila þá sýnist mér a.m.k. að ekki sé nema einn viðskiptaaðili í sölu raforku frá Rarik, Orkubúi Vestfjarða og Landsvirkjun, á þeim svæðum sem Rarik og Orkubú Vestfjarða starfa. Eða ég skil þetta svo. Mér sýnist í raun sem það sem ég les hér úr Bæjarins besta fara algerlega í bága við það sem raforkulögunum var ætlað, þ.e. aukna samkeppni, virka samkeppni þar sem neytendur, kaupendur raforkunnar, gætu valið orkusala. Það kemur beinlínis fram að menn ætli að samræma taxtana milli svæða. Ég hef ekki skoðað sérstaklega hvort það sé sérstaklega hagkvæmt fyrir fólk í landinu, sem býr á orkuveitusvæðinu sem Rarik og Orkubú Vestfjarða nær til, að Orkubúið skuli í áföngum laga söluskrá sína að taxta Rariks. Það kann vel að vera að svo sé. En þrátt fyrir það hefur samkeppnisaðilunum fækkað. Það eru fyrirtæki í eigu ríkisins sem standa að þessu. Ég velti því fyrir mér hvort þetta samrýmist orkulögunum, þar sem átti að auka samkeppni. Mig langar að heyra skýringar hæstv. ráðherra á því. Ég vildi gjarnan geta skilið, hæstv. forseti, hvernig þetta fellur að markmiðum raforkulaganna um að stuðla að samkeppni í vinnslu og viðskiptum. Ég þarf skýringar því að ég átta mig ekki á því, hæstv. forseti. Að öðru leyti tel ég að frumvarpið sé nokkuð skýrt, þ.e. um hvað það fjallar. Það fjallar einfaldlega um að stofna þetta hlutafélag og að það taki til starfa sem fyrst á árinu 2006. Reyndar átti það að taka til starfa 1. janúar. Það verður ekki af augljósum ástæðum og menn lagfæra slíkar greinar í frumvarpinu í nefnd. Ég hefði hins vegar áhuga á að heyra svör ráðherra við vangaveltum mínum. Ég sé ekki, þótt þessu sé breytt í hlutafélagaform, að neitt verði lagað til á samkeppnissviðinu. Það sem fyrirtækið hefur aðhafst á undanförnum árum, með því kaupa sig inn í fjöldamörg fyrirtæki og kaupa upp hitaveitur, gefur ekki tilefni til þess. Eins og ég kom inn á í tengslum við frétt sem ég las upp úr Bæjarins besta, er mér ekki ljóst hvernig samruni tveggja fyrirtækja um sölu raforkunnar eykur samkeppni á markaðnum.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins. Því miður hafði ég öðrum hnöppum að hneppa meðan hæstv. ráðherra hélt framsöguræðu sína um málið þannig að ég heyrði ekki ræðu hennar og satt að segja lítið af þeirri umræðu sem hefur farið fram. En engu að síður leyfi ég mér að ganga út frá því að hæstv. ráðherra hafi fullyrt það hér í ræðustól að Rafmagnsveitur ríkisins hf. yrðu ekki seldar í náinni framtíð. Ég sé að hv. þm. Birkir Jón Jónsson, formaður hv. iðnaðarnefndar, nikkar svo að ég geri ráð fyrir að mér sé óhætt að vitna til orða hæstv. ráðherra eins og þau komu fyrir í Morgunblaðsgrein fimmtudaginn 1. desember sl. En þar segir með leyfi forseta: „Nú kunna margir að velta því fyrir sér hver sé tilgangurinn með frumvarpinu sem hér er um rætt og hvort ekki sé hér aðeins um skref að ræða í átt til einkavæðingar fyrirtækisins. Þessu er fljótsvarað. Ekki stendur til af hálfu núverandi ríkisstjórnar að selja Rafmagnsveitur ríkisins.“ Frú forseti. Þetta er áreiðanlega boðskapur hæstv. ráðherra í dag. Hún undirstrikar í grein sinni í Morgunblaðinu að það sé ekki ætlunarverk núverandi ríkisstjórnar að selja Rafmagnsveitur ríkisins. En eðli málsins samkvæmt getur þessi hæstv. ráðherra ekki fullyrt nokkurn skapaðan hlut um ætlunarverk komandi ríkisstjórnar. Nú skyldi maður ætla að það gæti liðið svona rúmt ár þar til að mögulega kæmi hér ný ríkisstjórn. Þá er sú ríkisstjórn algerlega óbundin af þeim yfirlýsingum sem þessi hæstv. ráðherra hefur gefið, bæði hér á Alþingi sem og annars staðar. Það þarf ekki flókna breytingu á þessum lögum, verði þau að lögum, til að heimila sölu Rafmagnsveitna ríkisins hf. Það þarf bara ákveðna innréttingu í þá ríkisstjórn sem tæki þá ákvörðun. Ég sé fyrir mér að það sé afar stutt í að þjóðin fái yfir sig ríkisstjórn sem verði þannig innréttuð að Rafmagnsveitur ríkisins hf. verði seldar. Og hv. þm. Kjartan Ólafsson nikkar þessum orðum mínum til staðfestingar og segir þar með: Það er gott. Þetta staðfestir auðvitað það sem við vitum hér og það þarf ekki að tala með neinni tæpitungu um það: Það er vilji Sjálfstæðisflokksins að selja sem mest af ríkiseignum. Eftir þeirri stefnu hefur sú ríkisstjórn sem nú situr keyrt. Og eflaust hefur hún ekki fengið að selja allt sem Sjálfstæðisflokkurinn hefði gjarnan viljað. Það kann að vera að einhver slitin ístöð séu til staðar sem Framsóknarflokkurinn hefur einhvern tímann reynt að spyrna fótum í. En þau eru orðin svo slitin og máð og lúin að í mínum huga eru þau um það bil að gefa sig. Mér segir svo hugur, frú forseti, að þess sé ekki langt að bíða að Framsóknarflokkurinn éti ofan í sig öll þau orð sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur sagt um þessi mál,  Nú vil ég fá að rifja upp, frú forseti, umræður um þessi mál. Hæstv. ráðherra getur ekki talað eins og hér hafi aldrei verið fjallað um þá möguleika sem fælust í samkeppninni sem ætti að ríkja á orkumarkaði eftir að nýju raforkulögin tóku gildi. Eða hvernig hljómuðu bjartsýnislegar ræður hv. stjórnarliða á sínum tíma þegar menn voru að breyta hér raforkulögum og innleiða samkeppnismarkað á orkusviði? Þá voru menn að gera sér í hugarlund að hægt væri að búa til tvo stóra aðila á markaði, samkeppnisaðila, sem mundu sjá um að afla og selja raforku til landsmanna. Annars vegar átti að vera stórt og stöndugt fyrirtæki sem átti að samanstanda af Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja. Hins vegar átti að standa stórt og stöndugt fyrirtæki sem átti að setja saman úr Landsvirkjun, Orkubúi Vestfjarða og Rafmagnsveitum ríkisins. Það var ekkert verið að fara í neina launkofa með þessar fyrirætlanir. Ekki heldur þegar hæstv. fjármálaráðherra gaf yfirlýsingar um að hann sæi fyrir sér að Landsvirkjun yrði innan fárra ára háeffuð og seld. Og auðvitað býr þetta allt hér undir, frú forseti. Hæstv. ráðherra getur ekki forðað sér undan þeirri umræðu. Það er alveg sama hversu oft hún segir, í blaðaviðtölum, blaðagreinum, eða ræðum hér úr ræðustól, að það standi ekki til að selja Rafmagnsveitur ríkisins hf. þá verður alltaf að hafa í huga að það gildir bara um núverandi ríkisstjórn, hverrar lífdagar eru kannski bráðum taldir. Ég verð að segja fyrir mig, frú forseti, að sporin hræða. Við þekkjum vel þá vegferð einkavæðingar sem ríkisstjórnin hefur keyrt undanfarin ár. Ég er hér með skýrslu Ríkisendurskoðunar, sem gerð var að beiðni þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og fjallar hún um einkavæðingu helstu ríkisfyrirtækja árin 1998–2003. Þar kemur fram að umfjöllunin nær til hvorki meira né minna en átta fyrirtækja sem voru að hluta til eða að öllu leyti í eigu ríkissjóðs en hafa verið seld, einkavædd og seld, þegar hér er komið sögu. Og hvað kemur fram í fyrsta kafla þessarar skýrslu Ríkisendurskoðunar annað en að yfirleitt hafi fyrsti áfanginn í söluferlinu falist í að breyta fyrirtækjunum, sem sagt ríkisstofnunum, í hlutafélög. Þess vegna er það eðlilegasti hlutur í heimi að hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og mögulega aðrir þingmenn, sem svipað er ástatt um, beri kvíðboga fyrir þessum aðgerðum sem koma í kjölfarið á þeirri háeffun sem hér er til staðar. Í tengslum við þetta hefur líka verið fjallað um hlutafélög í eigu ríkisins. Það var hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, varaþingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem hóf þá umræðu fyrir alvöru en sú umræða hefur nú leitt til þess að komin eru fram ein tvö frumvörp um hlutafélög í eigu hins opinbera. En hv. varaþingmaður Vinstri grænna, Álfheiður Ingadóttir, flutti þingsályktunartillögu um að kanna ætti hvort skynsamlegt gæti talist í ljósi allrar þeirrar hlutafélagavæðingar sem hafin væri hjá ríkisstjórninni að skoða hvað Norðurlandaþjóðirnar hefðu gert í þessum efnum og á hvern hátt hlutafélög í eigu hins opinbera lytu annars konar reglum en almenn hlutafélög. Í greinargerð með þingsályktunartillögu Álfheiðar kemur mjög glögglega fram að frændur okkar á Norðurlöndunum hafa ævinlega óttast að þegar ríkisfyrirtækjum er breytt í hlutafélög næðu stjórnsýslulög og upplýsingalög þar með ekki til þeirra. Það virðist manni, af því sem maður kynnir sér, samdóma álit stjórnmálamanna á Norðurlöndunum að slíkt væri til vansa þegar um væri að ræða opinber fyrirtæki. Þar af leiðandi fóru menn í að breyta sínum hlutafélagalögum, eða setja jafnvel ný lög, sjálfstæð lög, sem fjölluðu um hlutafélög í opinberri eigu. Nú finnst mér, eins og oft áður með hæstv. ráðherra, Valgerði Sverrisdóttur, að hún byrji á öfugum enda. Hæstv. ráðherra er komin fram með frumvarp hér á Alþingi um hlutafélög í opinberri eigu. En það er ekki verið að tala fyrir því áður en hlutafélagavæðing Rarik á að eiga sér stað heldur er byrjað á hlutafélagavæðingu Rafmagnsveitna ríkisins og svo veit maður ekki hvað framtíðin ber í skauti sér með hlutafélög í opinberri eigu. Mér hefði fundist eðlilegri röð að setja þá einhvers konar skorður við því að hlutafélag af því tagi sem hér er verið að búa til gæti verið lokað inni, því komið í einhvers konar skjól undan upplýsingalögum og stjórnsýslulögum, að ekki sé talað um lög um starfsmenn hins opinbera. Ég hefði haldið að ef gera ætti hlutina í réttri röð hefði verið skynsamlegra að byrja á einhvers konar lagaumgjörð um hlutafélög í opinberri eigu en ekki að fara þá leið sem hæstv. ráðherra leggur hér til. Við höfum tekist á um orkumálin frá ýmsum sjónarhornum. Eitt af því sem tekist var á um á sínum tíma, þegar raforkutilskipun Evrópusambandsins var innleidd, var hvort Íslendingar byggju í sjálfu sér við þær aðstæður að það væri yfir höfuð hægt að skapa samkeppnisumhverfi á raforkumarkaði. Um það voru mjög miklar deilur. Um þær deilur má lesa í ýmsum ritum, m.a. í riti sem iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið gaf út í febrúar árið 2000, sem fjallaði um framtíðarskipulag raforkuflutnings á Íslandi. En í því riti, sem og í ýmsum öðrum skýrslum, hafa verið tíundaðar þær efasemdir sem fjöldi þingmanna hafði um að Íslendingar þyrftu yfir höfuð að innleiða þessa tilskipun eða gætu ekki með einföldum hætti sótt um undanþágu frá henni. Þeim mun betur sem ég kynni mér þessi mál því sannfærðari verð ég um að hún var arfavitlaus sú ákvörðun að fara út í þennan leiðangur, að búa til þennan ímyndaða samkeppnismarkað á þessari 103 þús. ferkílómetra eyju, Íslandi, þar sem eðli málsins samkvæmt verður aldrei um neina samkeppni að ræða nema mögulega milli tveggja fyrirtækja. Það vita allir sem vilja vita að ef einungis tvö fyrirtæki eru á markaði þá er það fákeppni, ekki samkeppni. Menn eru hér í vonlausu landslagi að búa til ímyndaðan samkeppnismarkað í raforkumálum. Hver eru nú fyrstu skrefin í þeim efnum? Ég er hér með útprentaða frétt úr Ríkisútvarpinu frá 13. janúar sl. þar sem iðnfyrirtæki kvarta sáran undan hækkun raforkuverðs. Því er haldið fram í fréttinni að frá því að breytingar á raforkulögum tóku gildi fyrir örfáum mánuðum síðan, var það ekki um áramótin sem lögin gengu endanlega í gildi, hafi raforkan í sumum tilvikum hækkað um allt að 50%. Um helming. Þvert ofan í allar yfirlýsingar hæstv. ráðherra og hv. þingmanna stjórnarflokkanna þegar við vorum að fjalla hér um hin nýju raforkulög. Þá stóð nú bunan upp úr fólki að þetta ætti nú ekki að þurfa að kosta verulegar raforkuhækkanir. Kannski yrði einhver umsýslukostnaður, einhvers konar byrjunarkostnaður, en síðar mundi það allt jafna sig út.

Gæti lækkað.

Mögulega hefur raforkuverðið lækkað einhvers staðar, en fréttin sem ég er með hér fyrir framan mig er svo ljót og ber þessum tilburðum ríkisstjórnarinnar svo slæmt vitni að ég get ekki annað en ítrekað það sem ég sagði áðan að menn eru hér að klöngrast áfram í vonlausu landslagi. Sveinn Hannesson, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins, segir í frétt Ríkisútvarpsins frá 13/1, með leyfi forseta: „Samkeppnin virkar bara ekki hér. Þau fyrirtæki sem eru að leita sér tilboða frá öðrum rafveitum eru ekki að fá nein tilboð í raun og veru og jafnvel tilboð sem eru yfir almennum töxtum. Ástæðan er sú að það er ekkert umframrafmagn í kerfinu og rafveiturnar vilja í raun og veru ekki nýja viðskiptamenn. Þar sem menn vilja ekki nýja viðskiptamenn, þar er auðvitað engin samkeppni.“

Það þarf þá bara að virkja meira.

Þetta segir framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins, Sveinn Hannesson. Hv. þm. Kjartan Ólafsson kallar fram í: Það þarf þá bara að virkja meira. Þau orð sendi ég aftur yfir til hv. þingmanns. Við ræðum það betur síðar.

Gríptu þau glóðvolg.

Hins vegar hef ég verulegar áhyggjur af því að stærri iðnfyrirtækin sem fréttin sem ég fjallaði um lýtur að höfðu áður sérstaka samninga um orku á næturnar og um ótrygga orku. Þau fyrirtæki koma afskaplega illa út úr þeim breytingum sem eru að verða við hina ímynduðu innleiðingu samkeppnismarkaðar. Orkuverð iðnfyrirtækja á Íslandi er með því alhæsta í Norður-Evrópu. Þetta fullyrðir framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins. Ég spyr, virðulegi forseti: Hverju sætir það, að þjóð sem á jafnmikið af orkulindum og raun ber vitni, þjóð sem hefur ríkisstjórn sem gortar sig af orkulindunum í tíma og ótíma og gerir allt sem í hennar valdi stendur til þess að reka á eftir orkufyrirtækjunum til að rannsaka og virkja alla virkjunarkosti, helst á morgun ef ekki í gær, hvernig stendur á því að stjórnendur iðnfyrirtækjanna í landinu þurfa að kvarta á þeim nótum sem fjölmiðlaumfjöllun ber vott um þegar við ættum að geta boðið lægsta raforkuverð í Norður-Evrópu en ekki hæsta? Skýtur ekki eitthvað skökku við hér? Hvernig væri að þjóðin sæi fyrir sér ríkisstjórn sem hefði það að stefnumiði sínu að lækka raforkuverð vegna þess að við eigum svo kröftugar orkulindir? Því er ekki að heilsa. Ríkisstjórnin sem hér situr hugsar ekki um almenna neytendur í landinu, hvorki fjölskyldur, heimilin né iðnfyrirtækin sem þurfa á þessari orku að halda. Nei. Núverandi ríkisstjórn ber fyrir brjósti risastóra alþjóðlega auðhringa sem þurfa síst á því að halda að hafa lágt raforkuverð. Frú forseti. Mér finnst þessi brýning eða hreinlega dómur sem kemur frá framkvæmdastjóra Samtaka iðnaðarins yfir gjörðum hæstv. iðnaðarráðherra verulega alvarlegur. Mér finnst við þurfa að ræða þetta í þessu samhengi þegar ljóst er að stjórnendur í stærri iðnfyrirtækjum á Íslandi kvarta og segja að raforkukostnaðurinn hafi hækkað svo mikið. Fyrirtækið Plastprent er nefnt í frétt Ríkisútvarpsins sem einn stærsti raforkunotandi á Íslandi fyrir utan stóriðju. Maður skyldi ætla að fyrirtæki af því tagi gæti unað hag sínum vel á Íslandi, orkuparadísinni Íslandi, en ónei, annað er upp á teningnum, því að forsvarsmenn Plastprents segja raforkuverð hafa hækkað um 20–30% en fyrirtækið kaupir í stórum skömmtum fyrir um 20–30 millj. á ári. Forsvarsmennirnir kvarta að sjálfsögðu undan því að fyrirtæki á borð við Plastprent, stórfyrirtæki á okkar mælikvarða, skuli ekki fá svipaðar ívilnanir og stóriðjan. Því er ekki að heilsa og Sigurður Bragi Guðmundsson, framkvæmdastjóri Plastprents, segir í fréttinni, með leyfi forseta: „Við getum ekki betur séð, þó að við séum ekki með nákvæmar upplýsingar um hvað stóriðjan er að borga, þá gætum við trúað því að við, sem erum þó þetta stórir, séum að borga milli 40- og 50-falt meira fyrir kílóvattstundina en stóriðjan.“ Fjörutíu- til fimmtíufalt meira en stóriðjan, innlent iðnfyrirtæki. Þetta er stóriðjudekur hæstv. iðnaðarráðherra og ríkisstjórnarinnar í hnotskurn. Fréttamaðurinn spyr Sigurð Braga hvort þeir geti ekki gert eitthvað því nú sé samkeppni á markaðnum, hvort þeir geti ekki bara farið til annarra rafveitna. Hverju svarar forsvarsmaður Plastprents, Sigurður Bragi Guðmundsson, því, frú forseti? Hann svarar, með leyfi forseta: „Nei. Við höfum reynt að leita eftir tilboðum annars staðar frá. Þetta kerfi virðist ekki vera að virka sem skyldi og við höfum ekki getað bætt stöðu okkar með þeim hætti.“ Ég spyr: Hversu lengi á ástandið að vera eins og Sigurður Bragi Guðmundsson, framkvæmdastjóri Plastprents, lýsir því? Hversu lengi ætlar hæstv. iðnaðarráðherra að sýna íslenskum iðnfyrirtækjum þá fyrirlitningu sem hún sýnir með gjörðum sínum? Mér finnst orðið löngu tímabært að Samtök iðnaðarins og iðnfyrirtæki í landinu rísi upp á afturlappirnar og leggist á sveif með okkur sem erum að reyna að leiða þjóðinni það fyrir sjónir að stóriðjuæði ríkisstjórnarinnar sé glapræði og frekar ætti að huga að því að afla hér orku með einföldum og umhverfisvænum hætti til þeirra fyrirtækja sem við erum með í landinu heldur en að vera á þeirri vegferð sem núverandi ríkisstjórn er í. Þegar við bætist sú árátta ríkisstjórnarinnar að háeffa og selja þær eigur sem þjóðin er búin að vera að koma sér upp í gegnum tíðina með ærnum tilkostnaði, með því að leggja á sig ærið ómak og erfiði við að koma sér upp þessum eigum, þá sé ég ekki betur en hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, sé að fara hér um eins og fíll í postulínsverslun.

Frú forseti. Það var athyglisvert að hlusta á hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur. Ástæðan fyrir því að ég kem upp í andsvar er kannski fyrst og fremst sú að ég sat á afar merkilegri ráðstefnu sem Samtök atvinnulífsins stóðu fyrir á föstudaginn sl. þar sem farið var yfir sögu áliðnaðar á Íslandi. Umræðan er eiginlega að endurtaka sig nú. Á árunum upp úr 1960–1961 var upphaflega talað um að virkja stórt á Íslandi og byggja álver sem var byggt í Hafnarfirðinum, í Straumsvík. Þá voru öll vinstri öfl þjóðfélagsins, stjórnmálaöflin, á móti endalaust sí og æ að verið væri að selja útlendingum auðlindina og við mundum tapa þessu alfarið í hendur útlendinga og þetta væri stórhættulegt fyrir íslenskt efnahagslíf. Á fundinum sem Samtök atvinnulífsins héldu var það upplýst að þjóðin, fyrirtækið Landsvirkjun, sem á Búrfellsvirkjun sem við byggðum í undanfara þess að álverið í Straumsvík var reist, á Búrfellsvirkjun skuldlausa 1990 rétt eins og Sogsvirkjanirnar. Þetta eru gullkvarnir þjóðfélagsins sem mala gull með litlum tilkostnaði og framleiða orku á sjálfbæran hátt, mengunin er engin. Við skulum minnast umræðu sem við áttum með kollegum okkar í síðustu viku á Norðurlandaráðsþingi þar sem þeir voru að tala um orku sem væri ekki annað en gas og olía, brennsla. Hvað um það?

Frú forseti. Vinstri öflin lögðust á sínum tíma gegn álverksmiðjunni í Straumsvík, segir hv. þingmaður og veltir vöngum yfir því hvort hér sé ekki að endurtaka sig svipuð staða. Ég ætla að benda hv. þingmanni á að það er í raun bara einn vinstri flokkur núna sem er heill og sannur í andstöðu sinni við stóriðju á Íslandi þannig að því sé haldið til haga. Varðandi umhverfisvænar virkjanir og það að við eigum Búrfellsvirkjun skuldlausa og allt þetta þá hefði að mínu mati verið sama út í hvaða atvinnuuppbyggingu hefði verið farið á þeim árum sem farið var út í uppbyggingu álversins í Straumsvík, það hefði allt skilað sér. Það var ekkert nauðsynlegt fyrir efnahag okkar og það hafa bankarnir verið að sýna fram á, m.a. greiningardeild KB-banka. Það var ekkert meiri arðsemi fólgin í því að fara út í álframleiðslu en hvað annað. Nú er eðlilegt að ég spyrji hv. þingmann til baka: Finnst honum það ekki alvarleg ásökun frá einu stærsta iðnfyrirtæki á Íslandi, Plastprent, að þeir borgi 40- til 50-falt hærra raforkuverð en erlend stóriðja sem er lítill ábati að fyrir samfélagið? Finnst hv. þingmanni þetta ekkert alvarlegt? Finnst honum ekki eðlilegra að við mölum gull, eins og hann orðaði það, með umhverfisvænum virkjunum, sem ég er ekki sammála honum um að séu umhverfisvænar þær sem er núna verið að búa til fyrir stóriðju. Ég tel að við eigum að virkja ár í farvegi sínum eins og Mjólkárvirkjun og Sogsvirkjanirnar og gæti nefnt fleiri virkjanir máli mínu til staðfestu. Finnst hv. þingmanni þetta ekki súrt í broti þessar yfirlýsingar frá stóru iðnfyrirtæki á Íslandi sem kvartar undan háu raforkuverði?

Frú forseti. Fyrst vil ég koma inn á atriði sem fram kom hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur varðandi það að við hefðum getað farið út í aðra atvinnustarfsemi. Það er hárrétt og það kom einmitt fram á ráðstefnunni á föstudaginn hjá Samtökum atvinnulífsins. Vinstri öflin vildu að við færum út í niðursuðu, að selja Rússum niðursoðna síld. Það voru atvinnutækifærin á þeim tíma og hefði skilað miklu í þetta þjóðfélag eða hitt þó heldur. Varðandi raforkutaxta til tiltekinna fyrirtækja hér er mér auðvitað ómögulegt að svara þeirri spurningu þar sem ég hef ekki þær forsendur sem til þarf til að huga að raforkutöxtum. Mér er það fullkomlega ljóst og þekki það af eigin reynslu að notkunarmynstur hvers fyrirtækis í landinu er mjög mismunandi. Eftir því sem mynstrið líkist meir álfyrirtækjunum, þ.e. að þau noti raforkuna 24 tíma sólarhrings allt árið, því ódýrari verður raforkan. Því hærri spennu sem viðkomandi kaupir, því minni kostnaður sem er við að spenna niður minni orkutöp því ódýrari verður raforkan. Það eru því margar forsendur sem þarf að skoða fyrst áður en hægt er að svara þessu. Það er í raun ekki boðlegt að bera slíkar tölur upp án þess að rökstyðja þá þætti sem liggja að baki raforkuverðinu og þeirri verðlagningu sem á sér stað.

Frú forseti. Ég er ósammála hv. þingmanni um að við getum ekki rætt um raforkuverð hjá stórum íslenskum iðnfyrirtækjum án þess að hafa allar forsendur og alla flækjuna sem að baki liggur. Mér finnst þessi yfirlýsing, eins klár og kvitt og hrein og skýr og hún er, mjög alvarleg og finnst eðlilegt að hv. þingmaður komi sér undan því að ræða hana. Hann talaði um niðursuðuhugmynd vinstri aflanna á sjöunda áratugnum. Það er gaman að skoða pólitík liðinna ára en þá verðum við líka að skoða hana sem sagnfræði. Við þekkjum öll sögurnar um áætlunarbúskap í Sovétríkjunum eða hjá Stalín fyrrverandi einræðisherra í austrinu sem ætlaði að setja niður sokkaverksmiðju hér og baunaverksmiðju þar. Við lifum á öðrum tímum hefði ég haldið, eða hvað? Lifum við kannski ekkert á öðrum tímum? Er áætlunarbúskapur Stalíns kannski bara kominn hingað, er hann að ganga í endurnýjun lífdaga hér fyrir forustu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks? Er það ekki áætlunarbúskapur að setja niður álver úti um allt land og bjóða fólki ekki upp á nokkurn skapaðan hlut annan? Það er bara álver eða dauði. Öðruvísi mér áður brá. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eiga að gæta sín á því hvað þeir segja því að það er einmitt það sem þeir eru að predika, forsjárhyggju og áætlunarbúskap í líki stóriðju þar sem menn selja raforkuna okkar á útsöluprís. Ég get rökstutt þetta með útsöluprísinn. Við seljum raforkuna úr Kárahnjúkavirkjun kannski á einhver 18 mill á sama tíma og verið er að selja raforku til sambærilegs iðnaðar annars staðar í Evrópu á um 24–26 mill, þ.e. við seljum raforkuna okkar á sama verði og kannski er hægt að fá hana í Suður-Afríku eða Suður-Ameríku. Þar með skerum við okkur úr samkeppnisumhverfinu, förum út af samkeppnismarkaðnum 

Frú forseti. Við ræðum um enn eitt rafmagnsfrumvarpið. Nú er það stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins. Í dag ræddum við utan dagskrár um rafmagn. Þetta virðist vera eilífðarmál og vert að spyrja sig: Hvers vegna erum við aftur og enn farin að ræða um rafmagn og álver? Ástæðan er sú að það fást aldrei svör hjá hæstv. ráðherra. Ég bar áðan upp spurningu í andsvörum við ráðherra en hún svaraði engu. Hún svaraði út og suður. Sama gerðist í utandagskrárumræðunni í dag þegar hún var spurð hvort það samræmdist Kyoto-bókuninni að hafa þrjú eða jafnvel fleiri álver í deiglunni. Það komu engin svör. Ég held að fólkið í landinu vilji vita, án þess að þurfa að velta fyrir sér hvort Rarik heiti Rarik hf. eða ekki, hve háan rafmagnsreikning það fær frá fyrirtækinu. Eins skiptir verulegu máli fyrir fyrirtækin í landinu að vita hvert verðið verður á rafmagni. Gerðar voru breytingarnar á kerfinu sem hæstv. iðnaðarráðherra fagnaði alveg ægilega og náði að blekkja ýmsa til fylgis við sig, m.a. ýmsa í Samfylkingunni sem vildu jafnvel faðma hana. Ef ég man rétt. vildi hv. þingmaður Kristján Möller faðma hæstv. ráðherra, svo gríðarlega ánægður var hann með þær breytingar. En breytingin hefur ekki verið til góðs fyrir fólkið í landinu, hvað þá fyrir fyrirtækin. En það koma engin svör þegar maður spyr hæstv. ráðherra út í þetta litla frumvarp, hverju það breyti fyrir fólkið í landinu. Hækkar þetta rafmagnsverð eða lækkar það? Maður fær engin svör. Mér finnst ekki sanngjarnt, ef ráðherra leggur fram frumvarp sem á að vera í þágu almennings og við þingmenn spyrjum, sem erum kjörnir fulltrúar þjóðarinnar, að hún geti ekki svarað slíkum spurningum. Hækkar rafmagnsreikningurinn eða lækkar hann? Það verður að segjast að eftir að breytingar urðu á raforkumarkaði, sem líta ágætlega út á skrifborðinu, að skipta raforkumarkaði annars vegar í samkeppnismarkað og hins vegar í einokunarmarkað, þá er vafasamt að leggja fram slíkt frumvarp. Rafmagnsveitur ríkisins sinna aðallega dreifingu á rafmagni og eru þess vegna á einokunarsviði. Það skiptir verulega miklu máli með fyrirtæki sem búa við einokun að leiðin að upplýsingum sé opin, um kostnaðinn, hvernig hann skiptist og hvert fyrirtækið þróast. En um leið og við erum búin að samþykkja þetta frumvarp og komið hf. fyrir aftan Rarik þá höfum við lokað af upplýsingaflæði frá þessari eign ríkisins. Það skiptir verulegu máli. Ég er sannfærður um að það verður ekki fólkinu í landinu til hagsbóta að loka þessar upplýsingar af. Við fáum ekki að vita hvort fyrirtækið gerir starfslokasamninga við fyrrverandi forstjóra, sem hafa starfað um skamma eða langa hríð. Við höfum dæmi um það. Við höfum ekki fengið slíkar upplýsingar frá Símanum þegar þeir gerðu starfslokasamning við mann sem hafði glatað stórum fjárhæðum sem forstjóri fyrirtækisins. Þá fékk almenningur ekki að vita hve háar upphæðirnar voru. Þetta frumvarp mun leiða til hins sama ef gerður verður starfslokasamningur innan Rariks, að þá fáum við ekki upplýsingar um fyrirtækið. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er það til hagsbóta fyrir almenning að stöðva upplýsingaflæðið? Ég get ekki séð það. Við sjáum einnig að ef að þetta frumvarp verður að lögum þá gerist ekkert annað. Fyrirtækið getur fjárfest í öðrum félögum og almenningur þarf ekki að fá að vita um það. Ég er á því að þessi upplýsingaskylda þurfi að koma til og auknar kröfur til hlutafélaga í opinberum rekstri ef samþykkja á þetta frumvarp. Annars verður þetta ekki til góðs fyrir almenning. En fyrst að hæstv. ráðherra er í salnum vil ég beina spurningu til hennar. Ráðherra sakaði mig fyrr í umræðunni um rangfærslur og meira að segja rangfærslur á fundum um allt land. Mér þykir það leitt ef svo er en ég vil fá að vita hjá hæstv. ráðherra hvað ég sagði rangt. Ég vil ekki fara rangt með og ég ber mikla virðingu fyrir dugnaði hæstv. ráðherra við að álvæða landið þótt ég harmi að hún sýni ekki sama dug þegar kemur að iðnaðinum í heild sinni. Mér finnst að hæstv. ráðherra, sem ég ber virðingu fyrir og sakar mig um að fara með rangt mál, eigi að upplýsa mig um hvar ég fór rangt með. Ég sagði að ráðherra hefði sagt að þetta væri einungis 100 kr. hækkun. Ég gerði það í góðri trú og fann því stað í þingtíðindum að hæstv. ráðherra sagði að breytingar á raforkumarkaðnum yrðu litlar. Ég vitna hér orðrétt í ræðu sem hæstv. ráðherra flutti, með leyfi forseta: „Auk þessa er meiri jöfnun í kerfinu en var áður sem getur þýtt örlitla hækkun á þessu svæði. En ég held að það sé ekki erfiðara en svo að það sé teljandi í einhverjum hundraðköllum á ári. Þannig verður ekki nein stórkostleg breyting. Það eru ýmsar svona breytingar sem eiga sér stað en þær munu ekki verða stórkostlegar.“ Við þingmenn höfum fengið fréttir utan af landi um 50% hækkanir á húshitunarkostnaði. Síðan fáum við fréttir frá Samtökum iðnaðarins, sem segja að ný raforkulög leiði til hærra vöruverðs. Frú forseti. Ég tel mig ekki hafa farið með rangt mál þar. Fór ég rangt með þegar ég sagði að raforkuverð hafi hækkað um tugi prósenta? Það er a.m.k. víst að það varð ekki hundraðkalla hækkun, frú forseti. Það er ekki hundraðkalla hækkun heldur veruleg hækkun. Hið sama gildir um þá sem þurfa að hita upp atvinnuhúsnæði úti á landsbyggðinni. Ég hef talað við menn í Strandasýslu. Þeir fá tugprósenta hækkun, 30% hækkun. Þar hefur ekki orðið hundrað króna hækkun. Ég hef ekki farið með rangt mál hvað þá varðar. Mér finnst að hæstv. ráðherra eigi að svara því, hvenær ég fór með rangt mál. Ég vil ekki fara rangt með og vil komast til botns í þessu. Þegar slíkar breytingar ganga yfir og svo miklar hækkanir verða hjá fáum þá verður að komast til botns í því og vinna á því. Það gengur ekki að afneita því. Iðnaðurinn hefur orðið fyrir tugprósenta hækkun. Það má ekki vera svo mikið kapp hjá hæstv. ráðherra í að semja um raforkuverð til álvera að verðið hækki á öðrum sviðum. Ég vil að hæstv. ráðherra virði fyrir sér samkeppnisstöðu íslensks iðnaðar. Ég er á því að ef allt væri með felldu hefðu þessar öflugu virkjanir og raforkukerfið sem þjóðin hefur smám saman verið að greiða niður, leitt til lækkunar á raforkuverði en ekki til hækkunar. En því er ekki að heilsa, frú forseti. Skoðum hvílíkt forskot við gætum haft á aðrar þjóðir í þeim efnum. Ég er ekki viss um að við ættum að stefna að lægri launakostnaði í landinu. Ég er á því að við ættum að hafa há laun í landinu. En hvar höfum við forskot? Við eigum ódýra orku og ættum með því að geta stutt við bakið á iðnfyrirtækjum. Ef maður les skýrslur sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur lagt fram þá sést að rafmagn til iðnaðar er ekki lægra á Íslandi en í nágrannaríkjunum. Það er jafnvel ívið hærra og miklu hærra en í Svíþjóð. Þetta er áhyggjuefni vegna þess að íslenskur iðnaður býr við lítinn markað og háan flutningskostnað ef sótt er á erlendan markað. Ég vonast til að hæstv. ráðherra skoði þetta með gagnrýnum augum og sjái að ég fer ekki með rangt mál, langt í frá. Í umræðunni hefur áður komið fram að breytingarnar á raforkumarkaðnum áttu að leiða til 140 millj. kr. hækkunar í kerfinu, samkeppniskerfinu. Það væri óskandi að hæstv. ráðherra gerði betur grein fyrir því hver hækkunin varð í raun. Því það kemur ekki fram í skýrslu hæstv. ráðherra. Það kemur ekki fram hver hækkunin varð í raun. Þar er nefnd hækkun hér og hækkun þar og kannski örlítil lækkun á nokkrum stöðum. Þess vegna væri mjög spennandi að fá fram hvar raforkuverð í landinu hefur bólgnað út. Ýmislegt bendir til þess að raforkuverð ætti að fara lækkandi á Íslandi. Raforkufyrirtækin skulda í erlendri mynt, sem hefur farið lækkandi miðað við íslenska krónu. Skuldabyrði þeirra ætti því eitthvað að minnka. Í stað þess að bjóða neytendum upp á hækkanir ættu þau að geta lækkað verðið. Ég vona að ráðherra taki vel í þessa umræðu og skoði málin á gagnrýninn hátt en afneiti ekki ástandinu og fari í einhverja útúrsnúninga. Málið er alvarlegra en svo. Fyrirtækin eru að fara úr landi. Það hefur komið fram að laxeldið fyrir austan fékk verulega hærri rafmagnsreikninga.

Það væri fróðlegt að ráðherra rifjaði upp hvað rafmagnið kostar þarna.

Ég er á því að staðan sé alvarleg. Rétt er að huga að því sem breytingar á raforkumarkaði erlendis hafa leitt af sér? Ég hef kynnt mér eilítið hvernig það gerðist í Skotlandi. Þar virðast breytingarnar hafa leitt til lækkunar hjá stærstu notendunum en hærra raforkuverðs hjá öðrum. Mér hefði þótt vænt um að hæstv. ráðherra segði okkur hvernig hún sér fyrir sér breytingarnar á raforkumarkaðnum. Bæði fyrirtækin og almennir neytendur hafa einungis séð hækkanir. Ef til vill hefur verið meira svigrúm þess vegna, ég veit það ekki, til að lækka raforkuverðið til álveranna. En þetta þarf að koma fram. Í ágætri skýrslu sem hæstv. iðnaðarráðherra lagði fyrir þingið, sem vantar þó margt upp á, kemur fram á bls. 36 að árið 2008 verði um 80% af allri raforkuframleiðslunni seld til stóriðju, sem leiðir til þess að einungis 20% á markaðnum eru í samkeppni. 80% eru í föstum samningum. Þá fer maður að velta fyrir sér hvort umbúnaðurinn um þessi 20% verði of mikill. Hin 80% eru hvort sem er í föstum samningum, leynisamningum sem maður fær ekki fregnir af. Maður fær ekki að vita hvert verðið er til stóriðjunnar. Ég tel það ekki þessari umræðu til framdráttar. Það á vitanlega að vera uppi á borðinu þannig að menn sjái að stóriðjustefnan sé öðrum fyrirtækjum jafnframt til hagsbóta. Það á ekki velta þessu yfir á þau en það óttast fólk einmitt. Ég vonast til þess að hæstv. ráðherra segi hreint út hvar menn hafa farið rangt með. Ef hún gerir það ekki, frú forseti, þá mætti segja að hún hafi verið með dylgjur, þ.e. með því að gefa í skyn að farið hafi verið með rangt mál en geta ekki sagt hvað í því felst. Það er ekki umræðunni til framdráttar, frú forseti.

Hæstv. forseti. Ég taldi rétt að koma inn í umræðuna og svara ýmsu sem fram hefur komið þó ég vilji helst ræða raforkuverð undir öðrum dagskrárlið sem vonandi verður bráðum tekinn á dagskrá, þ.e. um skýrsluna sem ég hef lagt fram um þróun raforkuverðs. En af því hv. þingmaður gerði þetta mál mjög að umtalsefni ætla ég í örfáum orðum að koma inn á þetta. Þá vil ég í fyrsta lagi segja að samkvæmt sennilega síðustu úttekt á verðbólgunni og vísitölunni lækkaði raforkuverð í þeirri úttekt almennt.

Frá hvaða tíma?

Ég á eftir að athuga betur hvenær þetta var, þetta var alla vega í þessum mánuði. Ég tel mjög virðingarvert af hv. þingmanni að hafa fundið tilvísunina sem hann hefur notað mjög úr máli mínu í tengslum við breytinguna á raforkulögunum. Það skýrir nákvæmlega sem ég sagði áðan, að hann fer með rangt mál. Kannski er um misskilning að ræða þegar hann segir að ég hafi sagt að það væri meiri jöfnun í kerfinu og að þetta gæti kostað einhverja hundraðkalla. Þá er ég að segja frá því að jöfnunin nær lengra út í hinu nýja kerfi en áður. Fólk á suðvesturhorninu tekur þátt í meiri jöfnun á raforkuverði en áður. Þetta er ég að segja að kosti einhverja hundraðkalla, aukin jöfnun í kerfinu. Þá er hv. þingmaður vonandi búinn að átta sig á að hann fór með rangt mál. Ég hef heyrt hann segja að ég hafi sagt að hækkunin gæti ekki orðið nema einhverjir hundraðkallar. Þá er ég bara að tala um jöfnunina. Einnig kom hann inn á að við veltum kostnaði yfir á almenning og iðnfyrirtæki vegna stóriðju. Það er ekki rétt. Stóriðjan sér um sig sjálf og það er ekkert samband þarna á milli. Gerðir eru sérstakir samningar um raforkuverð af hálfu álfyrirtækjanna sem eru einangraðir í kerfinu. Svo spyr hann hver sé raunveruleg hækkun í kerfinu. Það er lítill viðbótarkostnaður sem verður til með þessum nýjungum. Það er bara verið að raða hlutunum öðruvísi upp. Þess vegna hafa sumir hækkað og aðrir lækkað, sérstaklega vegna þess að í gamla kerfinu var mjög mikið það sem ég hef stundum kallað sullumall. Það var ekki gegnsæi. Menn vissu ekki hvernig rafmagnsverðið varð til. Sú frétt sem vitnað var til um hækkandi verð hjá iðnfyrirtækjum er m.a. skýrt með því að viðkomandi fyrirtæki voru á mjög óeðlilegum kjörum áður en nýja fyrirkomulagið var tekið upp. Orkufyrirtækin fóru að laga til innandyra hjá sér þegar nýju lögin gengu í gildi og þetta voru afleiðingarnar. Þetta liggur alveg fyrir. Af því að vitnað var í forstjóra Samtaka iðnaðarins þá heyrði ég líka viðtalið við hann og tel að hann hefði átt að kynna sér málið betur áður en hann fór að tjá sig opinberlega. Ég held að ég fari ekki meira í þetta að þessu sinni. Ég vil koma örstutt inn á það sem fram kom hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur um hina margumtöluðu tilskipun frá Evrópusambandinu, að við hefðum ekki þurft að innleiða hana. Við þurftum einfaldlega að innleiða þá tilskipun. Við erum á innri markaði Evrópusambandsins og þurfum að innleiða þær tilskipanir sem varða innri markaðinn og þetta er eitt af því. Við erum margbúin að fara í gegnum þá umræðu og ég held að við komumst ekki að annarri niðurstöðu en þeirri að þetta var óumflýjanlegt. Ég vil líka fullyrða að þó að þetta hefði ekki komið til hefðum við að sjálfsögðu þurft að breyta fyrirkomulagi okkar. Við gátum ekki haldið áfram með það fyrirkomulag að Landsvirkjun hefði þá sérstöðu sem hún hafði innan kerfisins, að hafa sérleyfi á framleiðslu á rafmagni. Þannig var það. Orkuveita Reykjavíkur eða Hitaveita Suðurnesja gátu ekkert framleitt rafmagn inn á kerfið nema fá samþykki fyrir því hjá Landsvirkjun vegna þess að Landsvirkjun átti flutningsnetið. Hvað sem hefði orðið um tilskipunina og þó hún hefði aldrei komið fram hefðum við að sjálfsögðu reynt að þoka okkur inn á þá braut að taka upp samkeppni í framleiðslu á raforku og reynt að skipta upp kerfinu þannig að sérleyfisþættir væru reknir sérstaklega og samkeppnisþættir í öðrum rekstri, þ.e. að það væri skilið þarna á milli. Ég held að það sé ekki nokkur vafi á því. Ég er alveg sannfærð um, og hef náttúrlega oft sagt það, að það var rétt að gera þetta. Þó að það hafi verið einhverjir byrjunarörðugleikar mun það sanna sig á fáum árum að að sjálfsögðu var hárrétt að fara út í þessar breytingar. Ég ætla aðeins að koma inn á það sem fram kom í ræðu hv. þm. Jóhanns Ársælssonar. Hann telur nokkuð þokukennt hvað ríkisstjórnin sé að fara í þessum málum. Það er ekki nokkur þoka yfir því sem ég hef í huga í sambandi við framtíðina varðandi þau fyrirtæki sem ríkið á, Landsvirkjun, Rarik og Orkuveitu Reykjavíkur. Þó verður töf á því að þær breytingar geti átt sér stað vegna þess að það tókst ekki það ætlunarverk okkar, þegar ég segi okkar þá meina ég allra þeirra sem eiga Landsvirkjun, að ríkið keypti meðeigendurna út úr fyrirtækinu. Þetta átti að gerast á síðasta ári miðað við okkar vilja en náðist ekki. Ég held að það sé ekki rétt að fara mikið út í þá umræðu hér. Ég veit að hv. þingmaður þekkir það, að það náðist ekki samkomulag. Sumir segja að það hafi verið um verð og aðrir segja að það hafi verið um eitthvað allt annað. Ég vonast svo sannarlega til þess að af þessu geti orðið á þessu ári. Ég held að það sé mikilvægt allra hluta vegna. Við höfum hugsað þetta þannig að móðurfyrirtæki yrði yfir rekstrinum öllum og það að stofnað skyldi vera til þessa sölufyrirtækis núna af hálfu þessara fyrirtækja eru viðbrögð við breyttum aðstæðum á markaði þannig að þessi fyrirtæki í eigu ríkisins geti haft tækifæri til að spreyta sig á markaðnum sem hefði ekki verið ella. Frumvarpið sem við fjöllum um núna, að breyta Rarik í hlutafélag, er náttúrlega lagt fram fyrir jólin með það í huga að bæta stöðu þess fyrirtækis miðað við hinar breyttu aðstæður. Ef það hefði verið samþykkt fyrir jól hefði sennilega verið farið öðruvísi í hlutina en það þýðir ekkert að tala um það héðan af. Ég vona bara að frumvarpið sem við fjöllum um núna fái greiða leið í gegnum þingið. Hv. þingmaður talaði einnig um sérstöðu Reykjavíkur og Akureyrar að hafa fengið hlut í fyrirtækinu. Það er alveg rétt að það hefur skapað þeim gríðarleg verðmæti. Þó ekki hafi náðst samkomulag um hversu mikil þau verðmæti eru þá eru þau mikil. Við verðum líka að hafa í huga að þau verða til vegna þess að sveitarfélögin leggja eignir í fyrirtækið, annars vegar Sogsvirkjanir og hins vegar Laxárvirkjun og síðan náttúrlega aukast verðmæti þessa fyrirtækis vegna þeirrar starfsemi sem það er í. Ríkið er auðvitað búið að drífa áfram þann rekstur miklu frekar en sveitarfélögin, en við getum ekki horft fram hjá því að þau eiga þennan hlut og sá hlutur verður ekki tekinn af þeim öðruvísi en að greitt verði fyrir hann. Ég held að það sé ekki ástæða til að fara í fleiri þætti sem fram hafa komið. Ég held að heilt yfir hafi þetta verið málefnaleg umræða og ekkert nema gott um það að segja. Ég veit að henni er ekki lokið og mun verða viðstödd og hlusta á þá sem eiga eftir að taka til máls.

Frú forseti. Ég er með örfáar spurningar til hæstv. ráðherra. Ég sagði að íslensk iðnfyrirtæki væru að kvarta undan gríðarlegum hækkunum nú nýverið á raforku til sín. Fyrirtæki eins og Plastprent sem kvartar undan því að það greiði 40–50 sinnum meira fyrir raforku sína en stóriðjan greiðir. Hæstv. ráðherra segir að þær hækkanir megi rekja til þess að það hafi verið svo mikið sullumbull eða eitthvað því um líkt sem ríkti í kerfinu og orkufyrirtækin hafi verið knúin til þess að taka til hjá sér. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er hún að segja að slælegur rekstur orkufyrirtækjanna fyrir breytingar á raforkulögunum hafi orðið til þess að iðnfyrirtæki á Íslandi, sígild íslensk iðnfyrirtæki, greiði nú fyrir raforkuna álíka mikið og þeir sem hæst greiða í Vestur Evrópu? Er þetta rétt skilið hjá mér? Ef svo er finnst mér þetta nokkuð merkileg niðurstaða hjá hæstv. ráðherra og vil í framhaldi af því fá að vita hvernig hæstv. ráðherra sér innlent atvinnulíf í nánustu framtíð, hvernig á það að komast af í því verðumhverfi sem er til staðar í dag? Varðandi ummæli hæstv. ráðherra um að hún hafni því að verið sé að velta kostnaði af raforkuframleiðslu til stóriðju yfir á almenningsveiturnar vil ég minna hæstv. ráðherra á að það er ekki lengra síðan en á orkuþingi 2001 að fjármálastjóri Landsvirkjunar hélt langt erindi um að það borgaði sig ekki að setja upp sjálfstætt fyrirtæki sem ætlað væri að virkja eða framleiða raforku til stóriðju, það yrði að koma til ríkisábyrgðir á lánum og annað sem ríkið legði til þeim fyrirtækjum sem þá 

Hæstv. forseti. Það er ekkert launungarmál að það skiptir Landsvirkjun mjög miklu máli að hafa ríkisábyrgð á lánum sínum. Hvað varðar iðnfyrirtækin í landinu almennt, að þau greiði svona hátt verð fyrir rafmagnið, kemur auðvitað gengi krónunnar inn í þann samanburð. Rafmagnsverð á Íslandi er ekkert sérstaklega lágt heilt yfir borið saman við aðrar þjóðir. Það kemur fram í þeirri skýrslu sem ég hef vitnað til. Ég ítreka að gengi krónunnar hefur að sjálfsögðu áhrif í þeim samanburði. Þegar ég tala um fyrirkomulagið eins og það var áður hvað varðar iðnfyrirtækin, að þau hafi í raun ekki verið að greiða eðlilegt verð fyrir rafmagn, er ég að segja að hinir almennu neytendur hafi verið að niðurgreiða verð til iðnfyrirtækja í gamla fyrirkomulaginu í einhverjum mæli. Í hversu miklum mæli ætla ég ekki að segja um. Þetta eru bara þær staðreyndir sem blasa við. Í því fyrirkomulagi sem við höfum tekið upp núna er ekki um að ræða að það verði gert. Dreifikerfið og flutningskerfið eru eiginlega núlluð út. Þau hafa ekki áhrif á verðið heldur einungis orkuþátturinn, orkuverðið sem fyrirtækin eru til samninga um. Vissulega getur verið hægt að ná þar góðum samningum ef um stóran kaupanda er að ræða og hugsanlega ef um ótrygga orku er að ræða o.s.frv., en það geta ekki allir notað slíkt. Ég ítreka að við erum að fóta okkur í mjög breyttu fyrirkomulagi og ég er trúuð á að þetta hafi allt saman verið rétt sem við gerðum.

Frú forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra segir að almennir neytendur hafi á árum áður og til skamms tíma greitt niður raforkuna fyrir íslensk iðnfyrirtæki. Nú verði því íslensk iðnfyrirtæki að átta sig á því að af því raforkufyrirtækin eru búin að taka til hjá sér þurfi þeir að greiða 50% hærra verð fyrir raforkuna en þeir gerðu til skamms tíma. Ég treysti því að íslensk iðnfyrirtæki séu að hlusta á hæstv. ráðherra. Varðandi það hvort við hefðum þurft að innleiða tilskipunina frá Evrópusambandinu eða ekki segir hæstv. ráðherra að það hafi verið óhjákvæmilegt. Ég mótmæli því, því það kom fram í öllum umræðum um málið á Alþingi frá árinu 1996 að Íslendingar gátu að sjálfsögðu sótt um undanþágu frá innleiðingu tilskipunarinnar á þeim grundvelli og þeirri forsendu að við værum allsendis ótengd raforkumarkaði EES. 

Hæstv. forseti. Það er ekki rétt sem hv. þingmaður segir að við hefðum getað sótt um undanþágu frá tilskipuninni. Þetta veit ég. Ég fór sérstaka ferð til Brussel þegar umræðan var sem heitust hérlendis og átti fundi með embættismönnum þar. Þar kom ljóslega fram að ekki var um það að ræða að komast undan því að innleiða tilskipunina. Af hverju skyldum við líka gera það? Sumir eru náttúrlega hræddir við allar breytingar en ég er það ekki. Ég er sannfærð um að það var rétt að gera þessar breytingar og ekkert um annað að ræða heldur. Þetta er búið að vera viðloðandi í fleiri ár að þurfa að svara þessum spurningum og eiginlega ekki að svara spurningum heldur fær maður bara fullyrðinguna: Þetta þurfti ekki. Það er hins vegar ekki rétt. 
            

Frú forseti. Ég hafna því algerlega að ég hafi farið með rangt mál þegar ég vitnaði til skoðanaskipta hv. varaþingmanns Vinstri grænna, Álfheiðar Ingadóttur, og hæstv. ráðherra. Hún spurði hæstv. ráðherra 26. nóvember 2004 eftirfarandi spurningar: „Telur hún að þessar aðgerðir muni leiða til hækkunar eða lækkunar á raforkuverði til neytenda í landinu, og þá kannski sérstaklega til heimilanna?“ Þá svarar hæstv. ráðherra í beinu framhaldi og talar um „að það sé teljandi í einhverjum hundraðköllum á ári.“ Við skulum ekki ræða það meira. Förum yfir í aðra hluti. Ég ætla ekki að velta ráðherra meira upp úr þessu.

Af hverju les ekki hv. þingmaður beint upp áfram?

Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra um að nú var sagt að eina hækkunin í kerfinu yrði 140 millj. kr. Það væru 100 millj. kr. til landsnetsins og 40 millj. kr. í eftirlit. Mér leikur forvitni á að vita hvort þetta hafi gengið eftir eða hvort hækkunin hafi orðið meiri. Í raforkuskýrslunni sem liggur á borðinu hjá mér kemur það ekki fram. Ég hefði talið að ef við ætluðum að fara yfir hvernig til hefði tekist hjá hæstv. ráðherra, þá ætti hún einmitt að skoða hver hækkunin hafi orðið í kerfinu sem verið var að breyta.

Hæstv. forseti. Þetta er fróðleg umræða um niðurgreiðslu á rafmagni. Sannast sagna stóð ég í þeirri meiningu að almenningur og almennur atvinnurekstur í landinu niðurgreiddi stóriðjuna. En þetta horfir allt til bóta ef eftir ganga fullyrðingar og heitstrengingar forvera hæstv. ráðherra sem sagði að þegar Kárahnjúkavirkjun væri komin í gagnið væri góð tíð fram undan, því það eitt mundi hafa í för með sér verulega lækkun á rafmagnsverði. Það verður fróðlegt að leggjast yfir það og fletta upp prósentustigum í því sambandi. Varðandi varnaðarorð sem uppi voru við kerfisbreytingarnar, ég man ekki betur en bæði forstjóri Landsvirkjunar og Orkuveitu Reykjavíkur hafi sagt á sínum tíma, talsvert fyrir þessar breytingar, að það væri mat þeirra að þær mundu hafa verulegan kostnaðarauka í för með sér. Hæstv. ráðherra talar um hræðslu við breytingar. Reyndar kom upp í hugann orðið hræðsla þegar okkur var sagt frá því að hæstv. ráðherra hefði haldið til Brussel til að kanna hvort undanþágu mætti fá frá tilskipun Evrópusambandsins um raforkumál. Hvers konar fundur hefur það verið ekki síst í ljósi þess sem við jafnframt heyrum að hæstv. ráðherra hafi talið það hið mesta óráð að sækja um þessa undanþágu? Eftir því sem ég fæ skilið telja margir, þetta er álitamál vissulega, um það er deilt, að vegna þess hve fjarri við erum hinum evrópska markaði, markaðnum með raforku á meginlandi Evrópu, hefði af þeirri ástæðu einni verið auðsótt að fá þá undanþágu. 

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvað maður á að halda lengi áfram með þetta sama svar að við erum á innri markaðnum og þetta er tilskipun sem kemur frá Brussel. Það vill bara svo til að það er í Brussel sem hlutirnir gerast hjá Evrópusambandinu. Við áttum engan annan kost en að innleiða þessa tilskipun. Enda var allt í góðu lagi með það. Að einhverjir ábyrgir aðilar hafi talað um að rafmagnsverð mundi lækka eitthvað sérstaklega við Kárahnjúkavirkjun er eitthvað sem ég kannast ekki við.

Noh!

Rafmagnsverð almennt er óháð Kárahnjúkavirkjun vegna þess að hún selur raforkuverð til álvers í Reyðarfirði. 
             Varðandi samkeppnina og að við séum á þessum einangraða markaði er það vissulega rétt að raforkumarkaður okkar er ekki tengdur við Evrópu. Við erum hins vegar í mikilli samkeppni engu að síður vegna þess að við seljum meiri hlutann af rafmagni okkar til stóriðjunnar í samkeppni við sölu til stóriðju annars staðar í heiminum.

Og það er verið að bjóða það á Afríkuverði.

Við þurfum að taka það líka með í reikninginn í þessu sambandi, að við erum í samkeppni með það raforkuverð sem við seljum til stóriðjunnar. Vegna þess að við getum boðið upp á samkeppnishæft verð til stóriðju er m.a. verið að byggja stóriðjuver á Íslandi sem fólkið í landinu er mjög ánægt með. Yfir helmingur þjóðarinnar er mjög ánægður með þá stóriðju sem er til staðar í dag og meira en helmingur þjóðarinnar vill halda áfram á þeirri braut.  
            

Hæstv. forseti. Ég held að ég hefði þurft um 2.000–3.000 mínútur til að fara nánar í þessa umræðu en það mun gefast tækifæri til þess við síðari umræðu. Varðandi EES-undanþáguna er það umdeilt atriði, þetta er misjafnt mat manna. Þeir eru að ég hygg fleiri sem telja að það hefði í alvöru átt að láta á þetta reyna. Hæstv. ráðherra telur svo ekki vera. Varðandi yfirlýsinguna um raforkuverðið á Kárahnjúkavirkjun verður heldur betur komið inn á það síðar og rifjuð upp þau ummæli sem gefin voru. Eitt vil ég spyrja hæstv. ráðherra um og það lýtur að réttindum starfsfólks. Fær nýtt starfsfólk aðild að A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins? Það er heimilt samkvæmt lögum og reglugerðum sjóðsins en verður þetta heimilað? Ég óska eftir svörum við því. Að lokum þetta sem stendur upp úr í umræðunni og yfirlýsingum hæstv. ráðherra, þ.e. sú sýn sem hæstv. ráðherra hefur á 

Hæstv. forseti. Þetta er náttúrlega komið dálítið langt út fyrir efnið þegar hv. þingmaður fer að tala um að nýja stefnan sé samkeppni en ekki samvinna. Markaðskerfið sem við erum búin að taka upp, ekki bara á Íslandi, það er yfirleitt alls staðar í Evrópu búið að taka upp markaðskerfi. Við vorum hvað síðust Íslendingar, sennilega bara allra síðust. Kommúnistaþjóðirnar sem voru áður í Austur-Evrópu voru á undan okkur margar hverjar að taka upp markaðskerfi. Ég er búin að vera víða á fundum, t.d. í Albaníu og þar eru allir að dásama markaðskerfið, nema einn lítill flokkur á Íslandi sem er algjörlega á móti því. 

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins. Ég vil byrja á að fagna því að frumvarpið skuli vera fram komið. Það er rökrétt framhald á því sem gerst hefur með raforkulögin og opnun raforkumarkaðarins hér á landi. Samkeppni er orðin á markaðnum. Fyrirtækið verður að aðlaga sig að þeim rekstrarskilyrðum sem eru á þeim markaði. Með því að gera það að hlutafélagi mun það verða „rekstrarhæfara“, stjórnunarlega þegar því hefur verið breytt í hf. Boðleiðir eins og við þekkjum verða styttri og fyrirtækið verður meira straumlínulaga og mun eiga auðveldara með að takast á við verkefnið. Við þekkjum þess dæmi með hf.-bankana eða fyrrum ríkisbankana sem nú eru í hlutafélagsformi að þeim hefur vegnað vel í hinu nýja rekstrarformi. Hér hefur komið til umræðu sala á Rarik hf., hvort selja eigi fyrirtækið eftir að búið er að háeffa það eða ekki. Þetta er eðlileg og sjálfsögð umræða. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur sagt í umræðunni að það sé ekki stefna núverandi ríkisstjórnar að selja Rarik hf. Hins vegar veit enginn auðvitað hvað gerist þegar til framtíðar er litið. Þá munu einhverjir segja: Jú, það stendur til að selja fyrirtækið.  Hvað segja t.d. Vinstri grænir ef Rarik yrði selt og fjármununum að hluta til varið til að efla raforkukerfið á landsbyggðinni eins og hv. þm. Jón Bjarnason hefur verið að tala um, að þrífösuninni mætti hraða? Þegar Síminn var seldur var tiltekinn hluti þess fjár tekinn til að styrkja dreifikerfi Símans. Það mætti vel hugsa sér eitthvað slíkt. Þá kæmi það landsbyggðinni og atvinnulífinu þar til góða. Við berum klárlega ábyrgð á því að hafa þetta í sífelldri endurskoðun, annars erum við ekki starfi okkar vaxin, vegna þess að okkur ber skylda til þess að þeir sem eru handhafar hlutafjárins sjái til þess að farið sé sem best með þetta fyrirtæki þjóðinni til heilla. Það er í rauninni með ólíkindum hve vinstri grænir eru hlutafélagafælnir. Mér er það óskiljanlegt að einn stjórnmálaflokkur geti haft það á stefnuskrá sinni að vera hlutafélagafælinn og vilji í rauninni bara ríkisvæðingu fyrirtækja. Ég hugsa að það sér einstakt á Vesturlöndum hvernig menn hugsa þetta mál hér. Mig langar, frú forseti, að fara örfáum orðum um það mál sem kom til tals áðan, sem er raforkuverðið. Menn fóru vítt og breitt, kannski eðli málsins samkvæmt, í sambandi við þá breytingu sem orðið hefur á sölukerfi okkar. Mönnum á að vera ljóst að nú er kerfið þannig að búið er að aðskilja framleiðslu, flutning og sölu og það eru alveg skýr skil þarna á milli. Það er jafnframt skýrt og okkur á að vera það fullkunnugt á hinu háa Alþingi að það eru niðurgreiðslur í kerfinu í dag og þær eru skýrar og klárar. Þær birtast í fjárlögum. Það eru á milli 1,2 og 1,3 milljarðar, ef ég man rétt, sem annars vegar er varið í flutningskostnað og hins vegar í niðurgreiðslur. Að öðru leyti er þessi markaður opinn. Það háttaði svo til á Íslandi um árabil, rétt fyrir 1990 og líklega til 1995 eða 1997, að þá var til gríðarlega mikil óráðstöfuð raforka, óseld raforka á Íslandi. Þá kom fram tilboð frá orkufyrirtækjunum um sölu á raforku með afslætti, mig minnir að það hafi verið króna á kílóvattstund, ef hlutaðeigandi aðilar mundu auka kaup sín frá því sem áður hafði verið. Iðnfyrirtæki og önnur fyrirtæki voru hvött til aukinnar raforkunotkunar. Þetta skilaði sér að mörgu leyti vel til fyrirtækjanna, þau gátu nýtt sér þetta tilboð og gerðu það mörg hver á jákvæðan hátt. Það kann að vera, eins og kom fram í umræðunni áðan, að hluti af slíku sölukerfi eða tilboði sitji eftir í kerfinu og það sé skýringin á því sem hér kom fram áðan um verð til einstakra iðnfyrirtækja. Jafnframt voru til taxtar á sínum tíma sem hétu annars vegar afgangsorka og hins vegar taxti sem var ótryggð orka. Ótryggð orka var afhent aðilum sem urðu þá að skuldbinda sig til þess að geta verið án þeirrar orku í mánuð eða jafnvel þrjá mánuði eða meira, þ.e. ef eitthvað kæmi upp í kerfinu þannig að ekki væri hægt að afhenda þessa orku, hún var mjög ódýr. Því er ýmislegt í forsögunni sem gerir það að verkum að það tekur tíma að koma jafnvægi á þennan markað og það kann að vera hluti af þeirri skýringu sem hér var spurt um áðan. Þá langar mig að fara inn á aðeins víðara svið hvað varðar hlutafélagavæðingu á Rafmagnsveitum ríkisins. Mig langar, frú forseti, að vitna svolítið til ræðu sem ég var áheyrandi að ásamt fleiri fulltrúum frá Alþingi á fundi Norðurlandaráðsþings sem haldið var í síðustu viku þar sem nýr forsætisráðherra Noregs, Jens Stoltenberg, hélt góða ræðu og fór yfir þann mikla drifkraft sem væri á Norðurlöndunum og hversu Norðurlöndin stæðu sig vel á öllum mælistikum OECD. Hann fór vel yfir það mál og nefndi heilbrigðiskerfið, menntamálin og félagskerfi Norðurlandaþjóðanna, þetta skandinavíska módel sem við höfum stundum heyrt talað um, og fór mörgum orðum um það hversu vel Norðurlöndunum gengi í alþjóðasamfélaginu. Hann sagði að Norðurlöndin hefðu oft og tíðum barist í mikilli samkeppni á hinum ýmsu mörkuðum innbyrðis og út á við og sú samkeppni hefði einungis orðið til þess að skila Norðurlöndunum í heild betur fram á veginn í samkeppni við stóru þjóðirnar. Þetta var ánægjulegt að heyra. Það kom kannski mest á óvart að hann sagði jafnframt að Íslendingar hefðu notið menntunar á Norðurlöndunum og nú þyrftu Norðurlandaþjóðirnar að huga að því hvað væri að gerast í efnahagsundrinu á Íslandi. - Ég er að vitna til ræðu Jens Stoltenbergs sem við hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hlustuðum á í Ósló. - Hann sagði að nú þyrftu norrænu þjóðirnar að líta til efnahagsundursins sem væri að gerast á Íslandi. Nú væri Ísland að sigla við hliðina á stóru þjóðunum og sumpart væri útrás Íslendinga, bæði á Englandi og Norðurlöndunum, meiri en þeirra eigin þjóða. Mér fannst þetta mjög ánægjulegt og við megum vera stolt af þessu, stolt af árangri okkar efnahagsstjórnar og okkar lands og hversu framarlega það er á öllum mælistikum OECD á alþjóðavettvangi. Það sem ég er að leiða spurningu mína að er þetta: Hvað gerir það að verkum að stóru bræður okkar í norðri skuli nú vera farnir að líta til okkar, þessarar litlu þjóðar sem hefur notið þess í áratugi að fá menntun sína frá frændum okkar á Norðurlöndum, hefur menntast þar og fengið notið menningarlífs o.fl. - við fengum auðvitað frelsi til verslunar á sínum tíma o.s.frv. - sem þjóðar sem er að gera góða hluti? Við þurfum að spyrja okkur að þessu og við höfum örugglega mismunandi svör, ég efa það ekki, það fer eftir því frá hvaða vinkli við horfum á málið. En ég er ekki í nokkrum vafa um að sú styrka efnahagsstjórn sem verið hefur hér á landi undangengin ár hefur skilað þar miklu. Við höfum gengið í átt til einkavæðingar og ég er ekki heldur í nokkrum vafa um að það hefur orðið þessari þjóð til heilla og er hluti af því að skila okkur fram á veginn. Við höfum aukið frjálsræði í flutningi fjármagns. Við höfum tekið þátt í uppbyggingu stóriðju eins og komið hefur fram í þessari umræðu. Það hefur skilað okkur efnahagslegum ávinningi, á því er ekki nokkur vafi. Þannig getum við haldið áfram og talið upp þá þætti sem hverju og einu okkar finnst skipta máli varðandi framgöngu okkar litlu þjóðar meðal Norðurlandaþjóðanna. Við skulum á engan hátt fælast það að selja orku til stóriðju í dag. Við skulum líta til þess að nú eru breyttir tímar, að í dag eru fleiri en eitt fyrirtæki að leita eftir samingum um kaup á orku. Nú er dæminu snúið við, nú eru það kaupendurnir sem leita eftir því að fá keypta orku og það er öðruvísi en áður var á Íslandi þegar sendinefndir gengu á milli stóriðjufyrirtækjanna og buðu orku. Nú er beðið um tilboð í orkuna.

Hæstv. forseti. Það er ekkert undarlegt að álfyrirtækin sækist eftir því að komast að á Íslandi vegna þess að hér er boðið upp á lægsta orkuverð sem um getur í Evrópu og þótt víðar væri leitað. Varðandi efnahagslegan ávinning af stóriðjuuppbyggingu síðustu ára þá hefur hún aðallega gengið út á það að taka peninga að láni. Kárahnjúkavirkjun er fjármögnuð fyrir lánsfjármagn og það eru áhöld um hvort hún skili nokkrum hagnaði eða setji okkur jafnvel í mjög alvarlegan mínus. Varðandi hlutafélagafælni sem hv. þingmaður nefndi svo þá er það alrangt hjá honum og misskilningur að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði séum hlutafélagafælin. Við erum hlynnt þessu formi þar sem það á við á markaði. Ég hef í dag t.d. talað um kosti hlutafélaga, hvernig þau gagnist við eigendaskipti, við kaup og sölu á hlutum og varðandi aðhald á markaði, en í einokunarfyrirtæki, einokunarstofnun sem sinnir almannaþjónustu gegnir öðru máli og það er það sem við erum að andmæla. Hitt fannst mér gott að heyra og heiðarlegt af hálfu hv. þingmanns þegar hann sagði: Að sjálfsögðu eigum við ekki að útiloka sölu á Rarik. Slík ákvörðun á alltaf að vera til endurskoðunar og minnir okkur á söluna á Símanum og á bönkunum á sínum tíma. Nú vil ég spyrja hv. þingmann: Hvaða forsendur telur hann þurfa að vera fyrir hendi til að við seljum Rarik, til að Sjálfstæðisflokkurinn eða hv. þingmaður styddi slíkt? Telur hann koma til greina að selja núna fljótlega ef fram kæmi tilboð um verulegt fjármagn 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að koma upp í andsvar. Hann fór yfir nokkra þætti í ræðu minni sem ég get um margt verið sammála. Eitt atriði sem hann kom inn á var að við værum að taka fullt lán fyrir Kárahnjúkavirkjun. Ég minni á það sem ég sagði fyrr úr þessum ræðustóli í dag að það voru tekin lán fyrir Búrfellsvirkjun á sínum tíma. Það hefur verið upplýst að þau lán eru að fullu og öllu greidd vegna sölusamninga við Ísal í Hafnarfirði. Sú uppgreiðsla átti sér stað um 1990. Við eigum því Búrfell skuldlaust frá þeim tíma og það er einkum og fyrst og fremst vegna sölu orku til Ísals. Við skulum horfa á sama hátt til þess að við munum eignast Kárahnjúkavirkjun skuldlausa innan einhverra tiltekinna ára. Því ber að fagna og við skulum muna að í dag fer álverð hækkandi og við erum að fá hærra verð fyrir raforkuna. Allar neikvæðar raddir um Kárahnjúkavirkjun hafa breyst og einvörðungu eru jákvæð teikn um að þetta muni ganga betur en við þorðum að vona. Hv. þingmaður spurði hvort ég vildi selja Rarik og hvaða forsendur þyrftu að vera fyrir hendi og hvenær. Það er ekki auðvelt að svara því hér og nú, það er margt sem þarf að skoða í samhengi. Það eru samlegðaráhrif, hugsanlega að sameina fyrst þau orkufyrirtæki sem eru í eigu opinberra aðila og skoða svo hverjir kostirnir eru. Eins og endranær eru allir hlutir til sölu í sjálfu sér ef rétt verð er boðið.

Hæstv. forseti. Það væri gagnlegt og fróðlegt að taka við annað tækifæri umræðu um fjárfestingar við Kárahnjúka en ég hef þar allt aðra sýn en hv. þingmaður. Talsmaður Sjálfstæðisflokksins talar mjög skýrt í þessari umræðu: Allir hlutir eru til sölu ef rétt verð er boðið. Ég get skilið að hv. þingmaður geti ekki sagt um það núna, svo vitnað sé í orð hans, hvenær eigi að selja, hvenær rétt sé að selja Rarik, en það er alveg ljóst og hefur komið hér mjög skýrt fram við þessa umræðu að talsmenn Sjálfstæðisflokksins telja það vera á borðinu að íhuga sölu á Rarik gagnstætt því sem hæstv. ráðherra hefur haldið fram. Ég kann alltaf vel að meta það þegar menn koma hreint fram og lýsa skoðunum sínum og afstöðu eins og hv. þingmaður gerði áðan varðandi söluna á Rarik.

Herra forseti. Hv. þingmaður bar upp spurningu áðan um hvenær og hvað þyrfti til að selja. Tímans vegna var ekki hægt að fara nákvæmlega yfir það en þá umræðu þyrfti auðvitað að taka ef menn væru á þeim buxunum að ætla sér að selja. Þar þarf að huga að ýmsum þáttum, t.d. verði og þeim þætti sem snýr að afhendingaröryggi og hvernig ætti að afhenda. Það eru fjölmargir þættir sem þarf að fara í gegnum í þeirri umræðu. Ég er sannfærður um að bæði ég og hv. þingmaður sjáum margt sem þyrfti að fara í gegnum og ná saman um ef menn ætluðu að selja. Þess vegna er ekki tímabært að taka þá umræðu til botns og í rauninni ekki hægt á þessari stundu.

Herra forseti. Hv. þm. Kjartan Ólafsson talar tæpitungulaust fyrir hönd flokks síns og ég get tekið undir að það sé hægt að meta það. Hins vegar finnast mér tíðindin afar váleg og mér finnst þau geta gefið það til kynna að það sé mun styttra í það en margan grunar að Rafmagnsveitur ríkisins hf. verði settar á sölulista. Við þekkjum, eins og ég sagði í ræðu minni, sporin og þau hræða og ég sé ekki betur en hæstv. ráðherra sé í sjálfu sér að gefa því undir fótinn í grein sinni í Morgunblaðinu 1. desember að það sé svo sem hægt að selja þetta hlutafélag Rarik þegar það er talið henta, því að það þarf bara einfalda meirihlutasamþykkt Alþingis fyrir því að gera slíkt, segir hæstv. ráðherra í grein sinni. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði að við gætum verið svo stolt af, þ.e. að Stoltenberg forsætisráðherra Noregs skyldi hafa talað um íslenska efnahagsundrið í ræðu í Ósló fyrr í vikunni þá er það rétt, við vorum þar stödd saman á vettvangi Norðurlandaráðs. Jens Stoltenberg flutti þarna ræðu þar sem hann var að lesa í mælistikurnar sem hv. þm. Kjartan Ólafsson gerir að umtalsefni í ræðu sinni. Skömmu seinna sama dag fór í mínum flokkahópi fram mikil umræða um einmitt þessar mælistikur sem eru taldar vera afar gagnslitlar því að við getum sjálf skoðað mælistiku OECD sem er að mæla Ísland í efstu sætunum í einhverjum efnahagsvexti á sama tíma og fyrirtæki eru að flýja land. Ferðaþjónustan kvartar undan hágengisstefnunni, stóriðjustefnunni er kennt um. Iðnfyrirtækin kvarta undan háu rafmagnsverði, 50% hækkun upp á síðkastið. Herra forseti. Það er alveg ljóst hvað veldur þessum ruðningsáhrifum, 

Herra forseti. Það væri kannski athyglisvert að heyra frá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur: Kemur á engan hátt til greina að selja hlutafélag í eigu ríkisins og þar til að mynda Rarik? Kunna aldrei að koma upp þær aðstæður að ykkar flokki þætti skynsamlegt að selja svona fyrirtæki sama hvert verðið er eða hvernig aðstæður eru? Ég vil fá að heyra hvort það sé alveg blátt bann við því, sama hvað gerist á markaðnum. Mig langar að fá að heyra það. Varðandi þá umræðu sem hefur orðið í flokkahópi vinstri græningja á Norðurlöndum, að þeir taki ekki mark á samanburðartölum OECD, þá er ég því miður ekki í stakk búinn til að fara í þá umræðu hér, ég var ekki þar og sé ekki að sá flokkahópur sé eitthvað vænni en aðrir til þess að hafa betri yfirsýn yfir þau verk sem OECD vinnur.

Herra forseti. Vinstri græni flokkahópurinn í Norðurlandaráði er afar fær til að skoða mælistikur OECD. Og út frá hverju gerir hann það? Út frá status velferðarkerfisins og út frá því hvernig fátækt fólk hefur það og út frá því hvernig bilið á milli ríkra og fátækra í þessum löndum er að breikka. Það hefur breikkað langmest hjá okkur hér á Íslandi. Hv. þingmaður á margt ólært ef hann er ekki betur inni í umræðunni um það hversu gallaðar þær eru mælistikurnar sem OECD og aðrar slíkar stofnanir nota í mælingum sínum. Þær eru afar einhliða og einlitar og mæla ekki dínamík þjóðfélagsástandsins, sannarlega ekki, og sérfræðingar viðurkenna að þær geri ekki. Varðandi hins vegar það hvort minn flokkur mundi aldrei um ókomna framtíð, aldrei nokkru sinni geta samþykkt að hlutafélag á borð við Rarik yrði selt og hvað þurfi að koma til í þeim efnum þá höfum við talað algerlega skýrt. Við skilgreinum ákveðna þætti grunnþjónustunnar út frá þeim sjónarmiðum að þar sé um fyrirtæki í almannaeigu að ræða, þ.e. fyrirtæki sem annast almannaþjónustu, sem sé ekki eðlilegt að hafa á samkeppnismarkaði. Hér er lítil þjóð í stóru landi sem þarf að annast þá grunnþjónustu og það skiptir bara máli að hún sé til staðar og að hún sé nægilega öflug til þess að sinna slíkum grunnþörfum þjóðarinnar. Fyrir þær á greiða fyrir úr opinberum sjóðum okkar þannig að þjóðin greiði eins lág notendagjöld og mögulegt er að komast af með. Þessar grunnþarfir á að annast þannig. Allt annað, allur annar rekstur, allur almennur fyrirtækjarekstur getur að sjálfsögðu átt vel heima í hlutafélögum, að sjálfsögðu. Hlutafélög eiga ágætlega 

Herra forseti. Þetta var ansi athyglisvert svar. Vinstri grænir tala um það að grunnþjónustan eigi að vera í ríkiseign og -rekstri og fyrir hana eigi að greiða úr opinberum sjóðum eins og hv. þingmaður sagði áðan. Er með öðrum orðum verið að segja það að rafmagnið eigi að greiðast úr ríkissjóði?

Ekki mistúlka það sem ég var að segja, setningin var lengri.

Það kom fram með þeim hætti að þetta væri eitt af því sem ríkið ætti að greiða. Ég tel að það sé langheilbrigðast fyrir orkusölu og orkunotendur í landinu að þetta sé sem frjálsast og þannig eru orkulögin okkar í dag. Við tókum líka heilmikla umræðu um orku á Norðurlöndum, orku í Evrópu. Hvert er vandamálið þar? Vandamálið er það að það er ótrygg orka frá Rússlandi og fyrrverandi Rússlandsríkjum. Það er ekki hægt að treysta á afhendingu. Við erum með traust og öflugt afhendingarkerfi á Íslandi. Allt sem sagt var neikvætt á þessu Norðurlandaþingi um orkumál er í stakasta lagi hér og miklu betra, svo umhverfismálin séu ekki nefnd, sem er náttúrlega með ólíkindum hversu góð þau eru hjá okkur og því eigum við að fagna.

Hæstv. forseti. Það er ágætt að hæstv. iðnaðarráðherra sé viðstaddur þessa umræðu en hún lét ýmis ummæli falla fyrr í dag sem hljóta að teljast harla undarleg. Hún vildi láta í veðri vaka að afstaða okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði væri eins konar arfur frá fortíðinni, frá kommúnistatímanum hér fyrr á tíð og sagði reyndar að fyrrum kommúnistaríki Austur-Evrópu gengju núna langt í einkavæðingarátt, jafnvel Albanía. Allir væru að einkavæða, allir væru að markaðsvæða nema þá helst Vinstri hreyfingin – grænt framboð á Íslandi. Hæstv. iðnaðarráðherra hlær við þessu, þetta er allt óskaplega mikið grín þegar við erum að taka almannaþjónustuna og mikilvæga starfsemi sem hér hefur verið byggð upp í tímans rás og setja hana á markað, þá er það bara eins og hvert annað grín og þeir sem andæfa því eru með einhverja arfleifð frá fortíðinni í farteskinu. Skyldi hæstv. iðnaðarráðherra ekki vera ljóst að verkalýðshreyfingin í Evrópu leggst almennt gegn þessari markaðsvæðingu? Hún leggst gegn markaðsvæðingu, hlutafélagavæðingu og að sjálfsögðu einnig sölu á þessum fyrirtækjum. Í ræðu minni fyrr í dag vísaði ég til mótmæla nú í haust, fjölmennra mótmæla sem fram fóru víðs vegar í Evrópu undir kjörorðinu „Látum ljósin loga“. Þar var bent á að frá því að markaðsvæðingin hófst hefðu 300 þúsund starfsmenn í þessum geira misst atvinnu sína. Almennt hefði verðlag farið hækkandi og sérstaklega hjá almennum notendum, það væru helst stórfyrirtækin sem hefðu hagnast, og verðlagið hefði orðið sveiflukenndara. Öryggi vegna afhendingar á rafmagninu varð minna, það dró úr því. Af þessum sökum hafa almannasamtök í Evrópu með verkalýðshreyfinguna í fararbroddi andmælt þessu. Nú ræðum við það hvort til standi að selja Rarik hf. Við höfum fengið yfirlýsingar frá talsmanni Sjálfstæðisflokksins við þessa umræðu, hv. þm. Kjartani Ólafssyni, þar sem hann segir að það eigi alls ekki að útiloka að Rarik hf. verði selt og svo vitnað sé í ummæli hv. þingmanns, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins við þessa umræðu, þá voru þau á þá lund að allt væri til sölu sem hægt væri að fá gott verð fyrir. Ef verðið væri rétt þá væri það til sölu. Við erum að tala hér um afstöðu talsmanna Sjálfstæðisflokksins til þessa frumvarps en síðan höfum við á móti fullyrðingar hæstv. ráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, og heitstrengingar um að ekki standi til að selja Rarik hf., eða hvað? Hverju á eiginlega að trúa þegar yfirlýsingar hæstv. iðnaðarráðherra um sölu á raforkufyrirtækjum eru annars vegar? Það er ekki ýkja langt síðan þessi umræða blossaði hér upp í þingsal, það var um miðjan nóvembermánuð, þá ekki í tengslum við Rarik sérstaklega heldur Landsvirkjun, en umræðan snerist almennt um einkavæðingu og sölu á raforkugeiranum. Ég ætla að rifja þessa umræðu aðeins upp. 16. nóvember sagði hv. þm. Jón Bjarnason hér í þinginu orðrétt, með leyfi forseta: „Nú hefur það komið fram m.a. hjá hæstv. iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins og líka núverandi formanni Sjálfstæðisflokksins að til stendur að einkavæða og selja orkufyrirtækin og þar með Landsvirkjun. Nauðsynlegur liður í því er að ríkið komist yfir hlut sveitarfélaganna í Landsvirkjun til að hægt sé síðan að hefja einkavæðingar- og söluferlið. Þessu leggjumst við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs alfarið á móti. Við erum á móti því að þessi sameiginlegu orkufyrirtæki landsmanna verði einkavædd og seld.“ Nú bregður svo við að hæstv. ráðherra Valgerður Sverrisdóttir bregst hin versta við og segist vilja koma því á framfæri - og nú vitna ég í ummæli hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „… að það stendur ekki til að einkavæða orkufyrirtækin í landinu. Það eru hreinar línur með það. Og hvort Sjálfstæðisflokkurinn hefur gert einhverja samþykkt á sínum landsfundi, það getur vel verið en það kemur þessu máli ekki við að því leyti til að það þarf tvo til og af hálfu Framsóknarflokksins eru ekki áform uppi um að selja orkufyrirtækin. Svo einfalt er það mál.“ 
             Þetta var tilvitnun í hæstv. iðnaðarráðherra Valgerði Sverrisdóttur sem kallar hér fram í: Var þetta ekki gott hjá mér? Ja, skyldi þetta vera alveg svona einfalt mál eins og hæstv. ráðherra segir þarna? Því að sama Valgerður Sverrisdóttir hæstv. iðnaðarráðherra tjáði sig nefnilega í Kastljóssþætti sjónvarpsins hinn 17. febrúar fyrir ári síðan um nákvæmlega sama mál en komst að allt annarri niðurstöðu. Eða finnst þeim sem á hlýða eftirfarandi ekki nokkuð skýrt og nú ætla ég að vitna hér í útskrift af samræðunum eins og þær fóru fram í Kastljóssþætti sjónvarpsins 17. febrúar á síðasta ári, með leyfi forseta: „Fréttamaður: En þessi viljayfirlýsing sem var undirrituð í dag, er þetta eins og talað er um fyrsta skrefið í átt að einkavæðingu Landsvirkjunar? Valgerður Sverrisdóttir: Já, það eru uppi áform um það að síðan breyta þessu fyrirtæki sem verður til í hlutafélag, hugsanlega árið 2008. Þá erum við komin í gegnum Kárahnjúkauppbygginguna og eftir að fyrirtækið er orðið hlutafélag þá er ekki ólíklegt og reyndar áform uppi um það að aðrir aðilar geti komið að fyrirtækinu. Þetta er náttúrlega gríðarlega verðmætt fyrirtæki. Vonandi verður það ekki síður verðmætt á þessum tíma og það er engin sérstök ástæða til þess að ríkið haldi eitt utan um það. Fréttamaður: Sérðu fyrir þér hverjum verði boðið að kaupa hlut í þessu hlutafélagi sem þá verður stofnað um Landsvirkjun? Getur almenningur keypt eða verður þetta boðið út einhvern veginn öðruvísi? Valgerður: Við erum náttúrlega bara ekki komin svo langt. Þetta er svo langt frammi í framtíðinni en almennt hefur það verið þannig þegar ríkið hefur verið að selja eignir sínar að þá hefur það verið gert allt mjög faglega, vil ég halda fram. Og það hefur svo sem gengið ágætlega það sem við höfum einkavætt fram að þessu.“ Er þetta ekki alveg skýrt? Var þetta ekki gott hjá mér? Er ekki rétt að endurtaka það, hæstv. ráðherra? Hér eru ummæli og yfirlýsingar sem stangast algerlega á. Annars vegar segir hæstv. ráðherra hér í þinginu 16. nóvember sl. að hún hafi aldrei um það talað að til stæði að selja hluti í Landsvirkjun. 17. febrúar hafði hún hins vegar haldið gagnstæðu sjónarmiði fram. Hvað er rétt í þessum málum og hverju eigum við að trúa? Nú stöndum við frammi fyrir því að afgreiða frumvarp þar sem segir í greinargerð og þar sem hæstv. ráðherra fullyrðir í framsöguræðu sinni að ekki standi til að selja hlutina í Rarik hf. Við erum með í farteskinu fyrri yfirlýsingar um áform um einkavæðingu og sölu á raforkugeiranum og það sem gerst hefur núna við umræðuna er að fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Kjartan Ólafsson, stendur hér í pontu fyrir stundu og lýsir því blákalt yfir að það eigi við um þetta fyrirtæki eins og aðrar eignir að ef fæst gott verð þá er allt til sölu.  Það sem ég segi er þetta: Ef stofnunin eða þessi starfsemi er sett í hlutafélagaform þá er greið leið fram undan að einkavæða og selja þetta fyrirtæki. Hvað er rétt, hvað meinar hæstv. ráðherra í dag? Hver eru skilaboðin til okkar núna?

Herra forseti. Fyrr í umræðunni beindi ég fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra. En svo virðist sem hún kæri sig ekki um að svara. Ég veit ekki hvers vegna. En það er eins og hæstv. ráðherra hafi forðast umræðuna. Hér hefur t.d. legið lengi fyrir beiðni um utandagskrárumræðu um raforkuverð til húshitunar. En það hefur aldrei fengist á dagskrá á þinginu. Ekki veit ég hvers vegna. Ég tel þetta vera mikið áhyggjuefni. Ég beindi fyrirspurn til hæstv. ráðherra m.a. um hver hækkunin hefði orðið í kerfinu. Fyrir liggur nokkuð þykk skýrsla þar sem tíundað er eitt og annað í raforkukerfinu og breytingar sem hafa orðið. En það kemur ekki fram hver hækkunin var í kerfinu, hvort hækkað hafi um 100 millj. kr. eða 140 millj. kr. eins og boðað var, þ.e. að þetta yrði óveruleg hækkun. Það væri fróðlegt að fá þetta fram. Ef hæstv. ráðherra hefur ekki svör við þessu nú getur hún upplýst það við umræðuna sem verður væntanlega um þessa raforkuskýrslu. Hver hefur hækkunin orðið í kerfinu, í þeim hluta þess sem er að fara í einhvers konar samkeppnisumhverfi og þá á ég við samkeppnisumhverfi opinberra fyrirtækja enn þá? Þetta er allt saman hið einkennilegasta mál því þetta hefur, eins og ég hef nefnt áður, leitt til hækkana og ég hef verið sakaður um að fara með rangt mál, m.a. héðan úr þessum ræðustóli. En það hefur nú ekki komið fram hvað það hafi verið. Við fórum í gegnum það fyrr í umræðunni að hæstv. ráðherra virðist hafa farið offari í því að halda því fram að ég hafi farið með rangt mál og meira að segja víðs vegar um land. En ég vakti athygli hæstv. ráðherra á því að hún var spurð hér í umræðunni um hvort umrædd breyting á raforkukerfinu mundi leiða til hækkana á heimilin. Og hún svaraði því hér í umræðunni 26. nóvember 2004. Í svarinu kemur fram að breytingin muni leiða til óverulegra hækkana. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Reynsla margra annarra landa er sú að það hafi lækkað [rafmagnsverðið]. Sums staðar hefur það staðið í stað og annað slíkt en það hefur hins vegar lækkað meira til fyrirtækja. Það hefur sýnt sig í þeim löndum þar sem við höfum skoðað þessi mál. Það getur vel verið að hjá einhverjum orkufyrirtækjum lækki verðið meira en annars staðar, t.d. eru teknar ákveðnar kvaðir af Rarik sem það fyrirtæki hafði áður í sambandi við félagslegan kostnað eða óarðbærar einingar sem ríkið tekur nú inn á fjárlög, Það nemur 230 millj. kr. Auk þessa er meiri jöfnun í kerfinu en var áður sem getur þýtt örlitla hækkun á þessu svæði. En ég held að það sé ekki erfiðara en svo að það sé teljandi í einhverjum hundraðköllum á ári.“ Þetta sagði hæstv. ráðherra orðrétt. Ég hef því ekkert farið með rangt mál. Ég vonast til að hæstv. ráðherra sem sakaði fyrr í umræðunni einn ágætan hv. þingmann um að vera of fína til að vinna ákveðin störf - Kannski er hæstv. ráðherra of góð eða fín til að biðjast afsökunar á því að saka þann sem hér stendur um að fara með rangt mál sem ég hef alls ekki gert. Ég sé það á umræðunni að ég hef farið með rétt mál. Ef hæstv. ráðherra biður mig afsökunar mun ég auðvitað fyrirgefa henni og erfi það ekki við hana. Ég er á því að hæstv. ráðherra yrði maður að meiri ef hún gerði það. Ég vonast til þess að hún geri það, sérstaklega í ljósi þess að ráðherra var hér fyrr í dag, bara fyrir örfáum klukkustundum, herra forseti, að saka aðra um að vera of fínir. Þar sem ég hef lesið þetta upp hér ætti ráðherra að sjá að ég hef farið með rétt mál og nú ætti hún ekki að vera of fín eða of góð með sig til að biðjast afsökunar. Þetta mál er stærra en svo að það varði eingöngu okkur hér persónulega heldur skiptir það verulega miklu máli fyrir fólkið í landinu. Á það hefur skort í umræðunni hvað frumvarpið komi venjulegu fólki við. Mun það hækka eða lækka rafmagnsreikninginn? Mér finnst það standa upp úr. Eins hefur hæstv. ráðherra ekki svarað því hér við umræðuna hvers vegna raforkuverð til stóriðju er lægra hér en í öðrum löndum. Það er verið að flytja verksmiðjur alla leið frá Bandaríkjunum hingað til landsins og svo skilst mér að verksmiðjur séu jafnvel að flytja héðan og til Bandaríkjanna vegna þess að þar eru samkeppnisskilyrði betri en á Íslandi. Hvernig fá menn það heim og saman að þeir sem eru í samkeppnisiðnaði séu ekki að borga niður stóriðjuverðið? Við verðum að gæta að því að hér er verð á raforku til iðnfyrirtækja sambærilegt eða jafnvel aðeins hærra en í löndunum sem við miðum okkur við en raforkuverð til stóriðju er miklu lægra. Fyrirtækin koma hingað og það kom fram í umræðunni, herra forseti, að hæstv. ráðherra á erfitt með að velja úr. Hingað hópast fyrirtæki. Þau eru nú tvö og fjórir staðir á Norðurlandi voru nefndir þar sem mögulegt væri að reisa álver. Þrjár stækkanir eru í umræðunni. Þess vegna þarf að fara yfir þetta, herra forseti. Það er nauðsynlegt. Það er sambærilegt ef ekki hærra verðið sem iðnfyrirtæki í eigu Íslendinga greiða fyrir orkuna en ef útlendingar koma hingað og vilja reisa álver þá er orkuverðið miklu lægra, í sömu löndum. Þetta þurfum við að fá botn í, herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en vonast til að hæstv. ráðherra biðji mig einfaldlega afsökunar.

Herra forseti. Menn velta hér vöngum yfir því hvort eða hvenær við stöndum frammi fyrir því að Rafmagnsveitur ríkisins hf. verði seldar. Ég verð að segja að í mínum huga er þetta mál alveg skýrt. Eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur bent á hefur hæstv. ráðherra orðið tvísaga í málinu. Mér finnst greinin sem birtist í Morgunblaðinu fimmtudaginn 1. desember og ég hef vitnað til lýsa algerlega því hvernig hæstv. ráðherra er innanbrjósts hvað þetta varðar. Þar kemur skýrt fram af hálfu ráðherrans að ekki standi til af hálfu núverandi ríkisstjórnar - ég undirstrika það - það stendur ekki til af hálfu núverandi ríkisstjórnar að selja Rafmagnsveitur ríkisins. Hins vegar segir hún örlítið aftar í greininni, með leyfi forseta: „Ef ríkisstjórnir framtíðarinnar hafa einkavæðingu Rariks að stefnumiði sínu geta þær með einföldu meirihlutasamþykki Alþingis framfylgt því, hvort sem Rarik verður þá áfram ríkisfyrirtæki eða hlutafélag í eigu ríkisins.“ Hæstv. ráðherra bendir hér á þennan möguleika að það þurfi aðeins einfalt meirihlutasamþykki Alþingis til að ákveða annað en sú ríkisstjórn sem nú situr og á kannski eftir að sitja rúmt ár í viðbót, ef guð lofar, að núverandi ríkisstjórn ætli sér að sitja á strák sínum hvað þetta varðar. Hins vegar veit hæstv. ráðherra, sem líka er viðskiptaráðherra hér á landi, ofurvel að fjármálafyrirtækin hafa gefið um það yfirlýsingar að næsti fjárfestingamarkaður þeirra sé orkumarkaðurinn. Þess vegna er þetta í mínum huga algerlega ljóst. Spurningin er ekki hvort heldur hvenær Rafmagnsveitur ríkisins verða seldar. Eins og ráðherrann bendir á er hægt að selja þær í dag ef vilji er fyrir því. Það verður líka hægt að selja þær þegar þær eru orðnar háeff. Þetta er bara spurning um hvenær, ekki hvort.  Ástæða þess að ég kvaddi mér hljóðs í seinni ræðu var hins vegar sú að ég þarf að leiðrétta rangfærslu hæstv. ráðherra. Ráðherrann sagði í seinni ræðu sinni þegar hún fór yfir ágæti stóriðjunnar að eigin mati, að samkvæmt skoðanakönnun Samtaka atvinnulífsins sem kynnt var á mikilli hallelújasamkomu fyrir helgina hefði komið fram að um 50% þjóðarinnar væru hlynnt frekari uppbyggingu áliðnaðar. Til þessa vitnaði hæstv. ráðherra í ræðu sinni og sagði jafnframt að einungis 10% hefðu verið andvíg. Þetta verður að leiðrétta hér því þetta er rangt. Samkvæmt könnuninni kemur í ljós að tæp 40% þjóðarinnar eru andvíg frekari uppbyggingu stóriðju á Íslandi, tæp 40%. Það verður að standa sem sannara reynist.

Hún sagði að þetta væru einhverjir kjósendur Vinstri grænna.

Þetta er rétt ábending hjá hv. þingmanni Jóni Bjarnasyni. Hæstv. ráðherra tók það fram í ræðu sinni að þessi 10% sem hún taldi vera á móti frekari uppbyggingu áliðnaðar á Íslandi væru einungis fylgismenn Vinstri grænna. En þeir eru sem sagt þá tæplega 40% fylgismenn Vinstri grænna. Það kemur líka fram í könnun Samtaka atvinnulífsins að 34% þjóðarinnar séu andvíg frekari uppbyggingu áliðnaðar sem byggist á vatnsafli. 34% eru andvíg. Það kemur líka fram að 36% aðspurðra í þessari könnun telja að losun gróðurhúsalofttegunda sé vandamál hér á landi. Þetta eru tæplega 40%. Það kemur líka fram að 26% þjóðarinnar séu neikvæð í garð frekari uppbyggingar áliðnaðar sem byggist á gufuorku eða jarðvarma. Stór hluti aðspurðra í þessari könnun aðhyllist því ekki stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar og andmælir henni sama hvort verið er að hugsa um virkjanir í vatnsafli eða jarðgufu. En af því lýðræði hæstv. ráðherra byggir á því að meiri hlutinn ráði þá hefur hæstv. ráðherra náttúrlega ekki skoðað þessar tölur í könnuninni. Meiri hlutinn ræður. Það er hugsjón hæstv. ráðherra. Við getum fengið að tala hér í ræðustóli Alþingis og sprikla og ólátast eins og okkur sýnist. En það þarf ekkert að taka neitt tillit til þess sem við segjum. Það þarf ekkert að breyta kúrsinum þó við sem hér höfum verið að tala, hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar græns - framboðs virðumst vera tala fyrir hátt í 40% þjóðarinnar ef marka má skoðanakönnun Samtaka atvinnulífsins. Ég held að hæstv. ráðherra verði að átta sig á því að stór hluti þjóðarinnar deilir þeim sjónarmiðum sem við hér höfum verið að halda fram. Ég rifja það líka upp að á sínum tíma, snemma árs árið 2003, var það kannað hvort fólk væri því hlynnt að vísa mikilvægum málum sem varða þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þessi spurning var send á vegum Gallups til þjóðarinnar og tengdist annarri spurningu um það hvort fólk hefði viljað þjóðaratkvæðagreiðslu um Kárahnjúkavirkjun. Það er gott að rifja það upp í þessari umræðu hér að í þessari könnun lýstu 80% svarenda sig fylgjandi því að vísa mikilvægustu málum þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu og á þeim tíma töldu 64% svarenda að þeir væru hlynntir þjóðaratkvæðagreiðslu um Kárahnjúkavirkjun. Hæstv. ráðherra verður því að athuga það og átta sig á því að hún er kannski ekki alltaf að tala fyrir stærsta hluta þjóðarinnar eins og ráða má af ræðum hennar. Hún talar hér fyrir afar umdeildum framkvæmdum og afar umdeildum formbreytingum á rekstri almannaþjónustufyrirtækja eins og Rafmagnsveitna ríkisins. Ég held að það sé rétt að hæstv. ráðherra hafi þetta vel í huga og sömuleiðis það að ekki sé vænlegt til frekari frama í pólitík að láta alltaf eins og meiri hlutinn ráði sama hvað það kostar, að minni hlutinn megi hafa málfrelsi en alls engan rétt á því að hafa áhrif á afgreiðslu mála.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé mikilvægt að koma aðeins inn á þessi hlutföll sem hv. þingmaður fór yfir hér hvað varðar stuðning eða ekki stuðning við áliðnaðinn. Í fyrsta lagi er hér spurning um viðhorf gagnvart þeim áliðnaði sem nú er starfandi. Þar eru 54,6% jákvæð og 21% neikvæð en aðeins 7,7% mjög neikvæð. Svo er það önnur spurning um viðhorf gagnvart uppbyggingu í áliðnaði byggðum á gufuaflsorku. Þá er það þannig að 58,6% eru jákvæð, 15,1% frekar neikvæð og 10,5% mjög neikvæð. Eins og ég sagði áðan þá er það almennt að um 10% eru mjög neikvæð þegar verið er að spyrja um þessa hluti. Svo kemur spurning um viðhorf gagnvart frekari uppbyggingu í áliðnaði. Engin smáspurning. Þá eru 47,6% jákvæð eða mjög jákvæð, 36,9% neikvæð eða mjög neikvæð. Sem sagt mikill meiri hluti er jákvæður gagnvart því að halda áfram frekari uppbyggingu í áliðnaði. Svona er hægt að halda lengi áfram. Svo koma aðrar spurningar: Telur þú að hægt sé að sætta sjónarmið umhverfisverndar og vatnsaflsvirkjunar? Þar eru það 69,7% sem telja að það sé hægt og 30,3% telja að það sé ekki hægt. Í gufuaflinu telja 88,3% að það sé hægt að ná sáttum og aðeins 11,7% telja að það sé ekki hægt. Hvað það varðar hvernig raforkufyrirtæki og álfyrirtæki standa að umhverfismálum - ég sé að ég er að verða búin með tímann - þá er það mjög jákvætt og gaman að sjá hvaða skoðun þjóðin hefur í þeim efnum.

Herra forseti. Ég er ekki viss um að fyrirtækið IMG Gallup, sem gerði þessa könnun, hefði verið dús við þessa útleggingu hæstv. ráðherra, túlkun hennar á könnuninni. Hún leggur alltaf saman þá sem eru hlynntir og frekar hlynntir, jákvæðir og frekar jákvæðir en undirstrikar síðan hversu margir hafi verið mjög neikvæðir. Af hverju leggur hún ekki saman þá sem voru neikvæðir, frekar neikvæðir og mjög neikvæðir? Er verið að gefa hér einhverjar misvísandi upplýsingar? Já, auðvitað, af því það hentar ekki hæstv. ráðherra að taka undir þær upplýsingar sem ég var með hér. Ég er að leggja saman þá sem eru neikvæðir og frekar neikvæðir en hún tekur bara þá sem eru mjög neikvæðir. En kannski er þetta deila um keisarans skegg. Það sem ég var að reyna að segja með mínum málflutningi áðan var að hæstv. ráðherra verður að átta sig á því að 37% þjóðarinnar eru andvíg, frekar andvíg og mjög andvíg frekari uppbyggingu áliðnaðar á Íslandi. Það er mjög stórt hlutfall þjóðarinnar. Og hæstv. ráðherra á ekki að tala eins og hún sé hér að tala fyrir hönd meiri hluta þjóðarinnar og allir hinir séu bara nokkuð sáttir, eða frekar óákveðnir. En það má skilja af máli hæstv. ráðherra eins og hún formúlerar sig. Hvað það varðar hvort landsmenn eru jákvæðir eða neikvæðir í garð þess áliðnaðar sem er í landinu vil ég segja: Auðvitað er fólk jákvætt í garð þeirra atvinnufyrirtækja sem eru og starfa í landinu.

Nú, er það?

Annað væri óeðlilegt. Fólk vill auðvitað líka ná sáttum. Fólk vill ná sáttum um hluti en það þýðir þá líka að menn verða að fara í málamiðlanir. Það þýðir þá líka að stundum verður meiri hlutinn að brjóta odd af oflæti sínu, hlusta á það sem minni hlutinn hefur fram að færa og sjá til að sveigja 

Herra forseti. Það voru nokkur atriði sem ég átti eftir að koma að og spyrja hæstv. ráðherra frekar um varðandi það mál sem við erum hér að fjalla um, um hlutafélagsvæðingu Rafmagnsveitna ríkisins. Það er í fyrsta lagi hvernig farið verði með þær ábyrgðir sem ríkið hefur tekið á sig gagnvart Rarik. Rarik er með miklar skuldir. Samkvæmt rekstraruppgjöri Rariks árið 2004 eru langtímaskuldir fyrirtækisins rúmlega 3,2 milljarðar kr, lífeyrisskuldbindingarnar eru 1,5 milljarðar. Til stendur að taka 1 milljarðs kr. langtímalán sem einnig mun verða með ríkisábyrgð. Er það ekki nokkuð sérkennilegt að vera að hlutafélagavæða fyrirtæki með þessum hætti, láta ríkisábyrgðina áfram standa á ríkissjóði en segja að fyrirtækið sé orðið hlutafélagavætt og komi síðan á samkeppnismarkað. Ég vil spyrja: Hver er réttarstaða þessarar ríkisábyrgðar? Það stendur að verði frumvarpið óbreytt að lögum verði ekki séð að það hafi aukinn kostnað í för með sér. En allar nýjar skuldbindingar munu alfarið verða á ábyrgð Rariks. Hann verður nú svolítið snúinn, þessi efnahagsreikningur, þar sem hluti af skuldunum sem fyrirtækið ber á að vera með ríkisábyrgð og aðrar ekki. Ekki getur fyrirtækið farið að reka sig svona í tvennu lagi? Það hlýtur að vera að allar skuldir fyrirtækisins verði hluti af viðkomandi efnahagsreikningi. Hvernig getur það verið að ríkið verði bara ábyrgt fyrir hluta af þeim en öðrum ekki? Ég get ekki almennilega séð hvernig þetta fer saman. Á ríkisábyrgð á fjármagni að fylgja inn í fyrirtæki sem er komið í hlutafélagaform og verið að búa undir sölu? Þá vil ég líka vekja athygli á og leiðrétta það sem sagt er hér á bls. 4. Þar er verið að telja upp hvaða veitur Rafmagnsveitur ríkisins hafa keypt. Þar eru taldar Hitaveita Hafnar í Hornafirði, Hitaveita Siglufjarðar, Hitaveita Seyðisfjarðar, Rafveita Borgarness, Rafveita Hveragerðis, Rafveita Sauðárkróks, Hitaveita Dalabyggðar og Hitaveita Blönduóss. Síðan stendur: Reynslan hefur þegar leitt í ljós að fjárfestingar þessar hafa ekki eingöngu verið arðbærar Rafmagnsveitunum, heldur einnig þeim sveitarfélögum sem hlut eiga að máli. Nú þekki ég til hvernig þetta var með Rafveitu Sauðárkróks. Það var nú ekki aldeilis að það væri happafengur fyrir Sauðárkrók eða Skagafjörð þegar framsóknarmenn með stuðningi samfylkingarfólks í sveitarstjórn á þeim tíma komu því svo til leiðar að Rafveita Sauðárkróks var seld Rafmagnsveitum ríkisins. Það gerðist reyndar á síðustu dögum þáverandi sveitarstjórnarmeirihluta framsóknarmanna og þeirra sem skipuðu svokallaðan Skagafjarðarlista, sem voru félagar í Samfylkingunni. Rafveitan var seld á síðustu dögum þess meiri hluta. Sem betur fer var hann felldur. Var búinn að vinna nægilegt ógagn.

Það tók ekki betra við, Jón.

En þá breyttist það þannig að raforkukostnaður margra fyrirtækja á Sauðárkróki hækkaði eftir að fyrirtækið hafði verið selt. Og raforkukostnaður sveitarfélagsins Skagafjarðar, bara sem notanda, hækkaði líka stórlega, fyrir utan það að sveitarfélagið gat beitt styrk Rafveitu Sauðárkróks til að létta undir í nýju átaki um atvinnusköpun o.s.frv. Þannig að það var nú ekki aldeilis að það væri neinn happafengur fyrir sveitarfélagið Skagafjörð að Rafmagnsveitur ríkisins skyldu vera látnar hnoðast inn í sveitarstjórn á þeim tíma og komast yfir Rafveitu Sauðárkróks. Enda hafa Skagafjarðarveitur, ég minntist á það hér í andsvari við hæstv. ráðherra, sett fram ósk um viðræður um að fá að leysa Rafveitu Sauðárkróks aftur til sín, og einnig viljað ræða hvort þær geti tekið og leyst til sín aftur hluta af eignum Rariks í Skagafirði. Skagafjarðarveitur, mjög öflugt fyrirtæki sem blessunarlega tókst að forða frá því að vera selt, eru núna á fullu að leggja hitaveitur um Skagafjörð. Það sýnir hve gríðarlega mikilvægt það er fyrir sveitarfélagið að hafa Skagafjarðarveitur, fyrirtækið sem slíkt, innan sinna vébanda.- Þeir misstu að vísu Rafveitu Sauðárkróks. - Nú vilja þeir taka upp viðræður um kaup, að leysa til sín hluta Rafmagnsveitna ríkisins í Skagafirði. Þeir hafa ekki fengið svar. Norðurorka kom með sömu ósk. Þó að hæstv. iðnaðarráðherra hafi þá persónulegu skoðun og eigi sér þann draum að búa til eitt stórt fyrirtæki sem síðan sé hægt að einkavæða og selja þá er ekki víst að íbúarnir á þessum stöðum séu sömu skoðunar. Ég veit að það er enn áhugi hjá sveitarfélaginu Skagafirði, innan Skagafjarðarveitna, að fá þessar eignir aftur til sín. Þá finnst mér réttmætt, þegar verið er að gera þessi mál upp, að það sé rætt og kannað. Ég tek líka undir orð hv. þm. Jóhanns Ársælssonar hér fyrr í umræðunni þegar hann talaði um hlut sveitarfélaganna í Rarik. Rarik er jú byggt upp sem þjónustustofnun við sveitarfélögin og eigið fé Rafmagnsveitna ríkisins hefur byggst upp gegnum greiðslur notenda vítt og breitt um landið. Ég tel að sveitarfélögin eigi fyrsta rétt til að ganga að eignum sínum í Rafmagnsveitum ríkisins ef á að láta þær fara á þann veg sem hér er verið að leggja til að hlutafélagavæða og senda á markað. Ég vil eindregið hvetja sveitarfélögin til að reisa kröfur sínar. Ég vil líka hvetja hæstv. ráðherra og hv. iðnaðarnefnd að taka upp viðræður og heyra sjónarmið sveitarfélaganna hvað varðar þennan sjálfsagða rétt þeirra. Ég ítreka að þessi ríkisstyrktu uppkaup Rafmagnsveitna ríkisins á veitum vítt og breitt um landið - þar sem ríkið hefur lagt fjármagn til Rafmagnsveitna ríkisins til að þær kaupi veitur hjá sveitarfélögum sem eru í greiðsluvandræðum vegna stefnu ríkisins gagnvart þeim - eru athyglisverð. Það hefði verið miklu nær að umræddir peningar rynnu beint til sveitarfélaganna frekar en að láta Rarik fá þá til að kaupa eignir þeirra upp. Herra forseti. Ég vil afdráttarlaust ítreka þennan rétt sveitarfélaganna til að koma að þessu máli, fá sinn hlut. Það er alveg ljóst, og hefur komið hér fram í umræðunni, að stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins er fyrsta skrefið í að búa það til sölu. Það hefur verið vitnað í orð hæstv. iðnaðarráðherra, hann hefur látið nákvæmlega þau orð falla þó hann hafi líka sagt orð í aðra veru. En það hefur komið fram hjá fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í hv. iðnaðarnefnd að það sé í rauninni bara tímaspursmál hvenær Rafmagnsveitur ríkisins verði seldar. Fyrsta skrefið sé að hlutafélagavæða þær. Það er því alveg ljóst hver vegferðin er í höndum þessarar ríkisstjórnar. Það er alveg ljóst. Ég legg því áherslu á að hæstv. ráðherra taki upp viðræður við sveitarfélögin og hv. iðnaðarnefnd geri það líka, til að tryggja eðlilegan rétt og aðkomu þeirra að þessu máli.

Hæstv. forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Mér fannst hann tala með hálfgerðum ótta um að Rarik yrði selt ef það yrði hlutafélagavætt. En síðan ræddi hv. þingmaður um að honum fyndist eðlilegt að hluti Rariks yrði seldur aftur til Skagfirðinga. Er hv. þingmaður sem sagt á því að selja megi Rarik í pörtum eftir að búið er að einkavæða það eða jafnvel þótt það yrði ekki einkavætt? Mér finnst þetta mikilvægt. Hið sama gildir um fleiri hluta Rariks. Hv. þingmaður nefndi að Rarik hefur verið að kaupa ýmsar hitaveitur og rafveitur á undanförnum árum. Ég er ekki þeirrar skoðunar að ekki megi selja það aftur eða að það megi ekki ganga til baka með einhverjum hætti. En hv. þingmaður talaði eins og það mætti alls ekki selja þetta fyrirtæki. Spurningin er: Má selja það í pörtum?

Herra forseti. Það má vel vera að ég hafi ekki talað nógu skýrt. Ég skil þetta sem ósk hv. þm. Jóhanns Ársælssonar um að ég tali skýrar. Ég tala um þetta í tvennu lagi. Annars vegar minntist ég á, óháð hlutafélagavæðingunni, þær óskir sem hafa komið fram frá aðilum eins og Skagafjarðarveitum, um að fá að leysa til sín aftur Rafveitu Sauðárkróks. Þær óskir hafa komið fram og einnig um viðræður um að fá hlut Rafmagnsveitna ríkisins í eignum í Skagafirði. Ég tel að þetta geti verið sjálfstætt mál. Hitt var svo mál sem ég ræddi um, í tengslum við hlutafélagavæðinguna sjálfa. Þegar fyrirtækið hefur verið búið undir samkeppnisrekstur, sett á markað og selt, er eðlilegt að sveitarfélögin í heild sinni geri kröfu og komi inn í umræðu um ferlið sem þar er sett í gang. Þannig að þetta mál er tvíþætt. Það lýtur annars vegar að einstökum þáttum eins og Rafveitu Sauðárkróks á sínum tíma. Ég tel að ekkert ætti að vera því til fyrirstöðu að Skagfirðingar geti leyst til sín eignina. Aðgreinda eign sem er nýkeypt. Hins vegar er það hið almenna, að verði af hlutafélagavæðingunni, gangi hún fram með þeim hætti sem hér er að stefnt, eigi sveitarfélögin í heild sinni að ræða um stöðu eignarinnar, áður en hún verður sett inn í hlutafélag.

Hæstv. forseti. Ég er sammála því síðasta sem hv. þingmaður nefndi, enda hef ég talað um það á undanförnum árum oftar en einu sinni, að það eigi að skoða eignarhald á Rarik og það sé ekki sjálfgefið að ríkissjóður eigi fyrirtækið. Það hefur verið byggt upp með þeim hætti að full ástæða er til að skoða það vandlega. En hitt vil ég benda á að mér fannst hv. þingmaður segja það varfærnum orðum að það mætti selja Rarik í pörtum. Ég er algerlega sammála því. Mér finnst það allt í lagi. Ef það er hentugra að hluti af því sem Rarik á núna í fyrirtækjum eða veitum, ef þeir eignarhlutir eru betur komnir hjá öðrum, þá má breyta því. Það er bara mjög eðlilegt. Menn verða vitanlega að skoða þann kost. Til viðbótar langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki, ef það á í alvöru að reyna að koma á einhvers konar samkeppnisumhverfi í framleiðslu og sölu á raforku, að menn verði að sjá til þess að fyrirtækin á þessum markaði verði ekki öll í eigu ríkisins og verði nú ekki einsleit, að eitt stórt ríkisfyrirtæki verði á þessum markaði og síðan pínulitlar bændaveitur til viðbótar. Það væri auðvitað ekkert samkeppnisumhverfi. Þótt mönnum finnist það kannski svolítið bragðvont þá held ég að mixtúran verði að lokum sú að skipta þessum markaði upp með einhverjum hætti. Þannig geta burðug fyrirtæki tekist á í samkeppni. Með því yrði hægt að mynda verð í samkeppnisumhverfi. Ef við höfum gott eftirlit með því fyrirkomulagi þá má tryggja að neytendur fái besta verð sem hægt er að ná út úr framleiðslu á raforku í landinu.

Herra forseti. Ég get vel tekið undir sjónarmið hv. þm. Jóhanns Ársælssonar um að miðað við stefnu hæstv. iðnaðarráðherra og ríkisstjórnarinnar, að því markmiði að steypa allri þessari þjónustu í eitt eða tvö stórfyrirtæki, mun ekki verða nein samkeppni. Sú stefna leiðir til fákeppni og reyndar einokunar. Ég styð þá skoðun hv. þingmanns eindregið að liður í að koma á eðlilegu þjónustuumhverfi væri að leyfa sveitarfélögunum, heimaaðilum, að leysa til sín hluta Rariks á viðkomandi stöðum, finnist þeim það hentugast og best. Hvers vegna ekki? Þessar eignir og þessi þjónusta hefur orðið til vegna íbúanna á viðkomandi svæðum. Ef íbúarnir telja sér hana fyrir bestu, hvers vegna ætti þá ekki að hlusta á það? Ég tek afdráttarlaust undir það. Ég legg einmitt líka áherslu á að þá yrðu þetta almannaþjónustufyrirtæki. Það er styrkur sveitarfélaga sem eiga veitur að geta nýtt þær í uppbyggingu atvinnulífs og uppbyggingu í þjónustu. Við sjáum alveg hver er munurinn á þeim sveitarfélögum sem eiga slíkar veitur og þeim sem ekki eiga þær.