Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (SÓÓ): Þá er dagskrá þessa fundar tæmd. Næsti fundur deildarinnar verður að öllum líkindum ekki fyrr en að þinghléi loknu. Þó skal hafður sá fyrirvari á því, að ef mál skiptast á þann hátt, að nauðsynlegt verður að halda fund í d., þá mun það að sjálfsögðu verða gert. Ég vil þakka hv. dm. fyrir ágæta samvinnu þann stutta tíma, sem þetta þing hefur starfað í þetta sinn, og ég vil einnig þakka skrifstofustjóra Alþingis fyrir ágæta samvinnu og lipurð mér sýnda sem forseta, og sömuleiðis þakka ég starfsliði Alþingis öðru alla góða samvinnu. Ég óska öllum hv. alþm., sem nú eiga margir langt heim að sækja, góðrar heimferðar og gleðilegrar heimkomu. Ég óska öllum gleðilegra jóla og sömuleiðis fjölskyldum þeirra, og þeirri ósk fylgir ósk um farsælt og heillaríkt nýtt komandi ár. Og mættum við svo öll hittast hér aftur að þinghléi loknu heil til starfa að nýju.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd þdm. þakka hæstv. forseta fyrir hans hlýju orð og árnaðaróskir. Ég vil líka þakka honum persónulega fyrir hans framkomu sem forseta í d., þó að ég hins vegar geti ekki neitað því, að mér hefur fundizt hann í stjórn sinni mundu vera í þjónustu afla, sem hafa sagt fyrir um meðferð mála á þann hátt, sem ég fyrir mitt leyti get ekki þakkað eða fellt mig við. Ég vil árna hæstv. forseta af heilum hug og hans fjölskyldu allra heilla, gleðilegra jóla og farsæls árs, og ég vænti þess, að hv. viðstaddir þdm. vilji taka undir þau orð mín með því að rísa úr sætum. - Dm. risu úr sætum.

Forseti (SÓÓ): Ég vil þakka hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK) fyrir hlý orð og hlýjar óskir í minn garð og hv. þdm. fyrir undirtektir þeirra. Fleira liggur þá ekki fyrir. Ég verð að biðja um leyfi d. til þess að undirskrifa fundargerð þessa fundar seinna. Fundi er slitið.



Herra forseti. Frv. þetta á þskj. 31 er flutt af hv. 2. þm. Vestf. (HermJ), hv. 5. þm. Austf. (PÞ) og mér. Samkvæmt 1. gr. þessa frv. er lagt til, að á næstu 5 árum verði varið 6 millj. kr. árlega umfram það, sem venjulega er veitt á fjárlögum, til vegagerða á Vestfjörðum og Austurlandi. Samkvæmt 2. gr. frv. er lagt til, að fé til þessara vegagerða verði tekið að láni innanlands. Samkvæmt ákvæðum 3. gr. er ætlazt til, að með þessu fé verði bætt vegakerfi í þeim byggðarlögum þessara landshluta, sem nú hafa lakast vegakerfi að dómi vegamálastjóra. Með ákvæði 4. gr. er lagt til, að hv. Alþ. skipti þessu vegafé milli einstakra þjóðvega að fengnum till. vegamálastjóra og tillögum þm. hlutaðeigandi kjördæma. Það má segja, að vegir um byggðir landsins hafi hliðstæðu hlutverki að gegna og æðarnar hafa fyrir líkamann. Í bókstaflegum skilningi fá byggðir þessa lands næringu sína eftir vegunum. Ófullnægjandi eða lítt viðunandi og sundurslitið vegakerfi veldur vanlíðan fólks og hrörnun atvinnulífs og framleiðslu, þar sem viðunandi vegakerfi eða fullnægjandi veitir hins vegar möguleika til blómlegs atvinnulífs og góðra lífskjara. Vegamál bar mjög á góma hjá hv. samvn. samgm. á Alþ. á síðastliðnum vetri. Samkvæmt þáltill., sem samþ. var 26. marz 1958, var vegamálastjóra falið að gera heildarathugun á ástandi vegakerfisins í landinu. Vegamálastjóri lagði síðan fyrir samvn. samgm. í fyrra fyrri hl. þessarar skýrslu sinnar um vegakerfi landsins. Síðari hl. var þá ekki tilbúinn, en hann mun vera almenns eðlis. Samkvæmt þeim skýrslum, sem vegamálastjóri lagði þarna fram, kom í ljós, að hið mesta misræmi ríkir í vegamálum milli héraða. Er ástæðan að sjálfsögðu sú, að hlutfallslega hefur miklu minna fé verið varið til nýbyggingar vega í einum landshluta en öðrum, þegar litið er á þarfir þessara byggðarlaga. Afleiðingarnar leyna sér ekki heldur, ef litið er á atvinnu- og framleiðsluskilyrði þess fólks, sem þarna býr, eða ef litið er á brottflutning fólks úr þessum byggðarlögum, sem búa við bágborið ástand í vegamálum. Það er eins og sú venja hafi skapazt og það fyrir löngu að hafa skiptingu fjárveitinga til vegamála nokkuð svipaða frá ári til árs milli sýslufélaganna í landinu. Samkvæmt þessari venju verður misræmi í þessum málum milli héraða eða landshluta ekki leiðrétt, sem er þó aðkallandi nauðsyn að leiðrétta. Við flm. þessa frv. sjáum ekki aðra leið færa til að bæta úr þessu misræmi en þá að taka innlent lán í þessu skyni. Á þann hátt bætir hið opinbera að nokkru fyrir það, að misgert hefur verið við fólk eftir því, hvar það hefur búið í landinu. Það er þó víðs fjarri, að jafnvægi verði komið á milli landshluta í þessum efnum, þótt samþ. verði það frv., sem hér er flutt, en það er þó verulegur áfangi til þess að rétta hlut þeirra, er erfiðasta aðstöðu hafa í vegamálum. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í nákvæman samanburð milli héraða við þessa 1. umr., en ég vil þó nefna örfá dæmi, er sýna, að Vestfirðir og Austurland eru verr sett en aðrir landshlutar í þessum efnum, og byggi ég það á þeim skýrslum, sem ég nefndi og ná til ársloka 1958. Mér finnst þægilegast að bera saman núverandi kjördæmi í þessum efnum, til þess að gera þetta einfaldara, því að það yrði of flókið, ef ætti að fara út í samanburð á einstökum sýslufélögum, þótt skýrslur vegamálastjóra sýni þó ástandið í hverri sýslu fyrir sig. Vegamálastjóri flokkar vegina eftir gæðum þeirra í 3 flokka. Í fyrsta lagi nefni ég óbílfæra vegi, sem vegamálastjóri kallar, en það munu vera vegir, sem eru ekki til nema í Stjórnartíðindunum, það eru ólagðir vegir. Í öðru lagi eru í þessum skýrslum ruddir vegir. Ég lít svo á, að þar sé um bráðabirgðavegi að ræða eða a.m.k. ófullnægjandi vegi. Í þriðja lagi eru lagðir vegir, og það munu eiga að teljast fullgerðir vegir. Síðan gerir vegamálastjóri grein fyrir - með þessari flokkaskiptingu - ástandi þjóðveganna sér, sýsluveganna sér og hreppaveganna sér. Eitt af því fyrsta, sem ég rek augun í í þessum skýrslum, er það, hve mikill hluti af þjóðvegunum er óbílfærir vegir, þ.e.a.s. vegleysur. Ég vil nefna dæmi um það, hvernig ástatt er um Vestfjarðakjördæmi og Austurlandskjördæmi annars vegar, borið saman við öll hin kjördæmin 5 utan Reykjavíkur hins vegar. Útkoman er sú, að óbílfærir þjóðvegir í Vestfjarðakjördæmi eru 22,2% af þjóðvegunum þar, eða meira en fimmti hlutinn, og í Austurlandskjördæmi eru það 10% af þjóðvegunum, sem eru ógerðir. En í öllum hinum 5 kjördæmum landsins eru þessir ógerðu þjóðvegir frá 1,9% upp í 5,9%. Sýnir þetta glöggt, hversu ástandið er miklu verra í þessum 2 landshlutum en í hinum 5 landshlutunum og þó, hvað þetta snertir, sýnu verra á Vestfjörðum en á Austurlandi. En þetta er aðeins um þjóðvegina. Vilji maður fá heildarsvip af þessu, þarf að taka hina vegina líka, því að það getur verið, að eitt hérað hafi tiltölulega meira af sínum vegum í þjóðvegatölu en annað. Heildarsvip yfir þetta fær maður ekki nema taka alla vegi, sem til eru, en það kemur líka fram í þessum skýrslum. Hvað þetta dæmi snertir um óbílfæra vegi samtals, og eru þá taldir með sýsluvegir, hreppavegir og fjallvegir, þá er útkoman sú, að í Vestfjarðakjördæmi eru 29,9% af þeim óbílfærir eða ógerðir, en í Austurlandskjördæmi 12,7%. Í hinum 5 kjördæmunum er þetta aftur á móti frá 5% upp í 11%. Ég vil í þriðja lagi nefna lagða þjóðvegi. Ég hleyp þá yfir ruddu vegina, þ.e. bráðabirgðavegina, og skal nefna dæmi um, hvernig þetta er um lagða þjóðvegi, fullgerða vegi. Í Austurlandskjördæmi eru fullgerðir þjóðvegir aðeins 37,2% af þjóðvegunum þar, í Vesturlandskjördæmi eru 46,6% af þjóðvegunum þar lagðir vegir, en í hinum 5 eru það minnst 67,4% upp í 82,9%. Sýnir þetta enn, hvernig þessir 2 landshlutar eru verr settir í þessum efnum. Taki maður alla vegi, eins og ég gerði í hinu dæminu, og beri saman, hversu mikið er fullgert af vegum samtals í þessum héruðum, þá er útkoman sú, að lagðir vegir, þ.e. fullgerðir vegir, í Austurlandskjördæmi eru 33,1% af vegunum samtals, lagðir vegir í Vesturlandskjördæmi 38,1%, en í hinum kjördæmunum 5 er það minnst 54,8% og upp í 81,1%. Enn kemur það sama fram, hvernig þessir 2 landshlutar eru verr settir en aðrir. Af óbilfærum þjóðvegum í landinu í heild eru tæplega 2/3 hlutar þeirra í þessum 2 landshlutum, sem ég nefndi, en rúmlega 1/3 hlutinn í öllum hinum 5 kjördæmunum. Taki maður vegina alla, þjóðvegi, sýsluvegi, hreppavegi og fjallvegi, þá eru óbílfærir vegir samtals í öllu landinu 1544 km, en 56% af þeim eru í þessum 2 kjördæmum. Annað atriði vil ég enn nefna í samgöngumálum landsbyggðarinnar. Það eru brýrnar. Vegamálastjóri flokkar brýr í tvennt. Það eru smábrýr 4–9 m langar og það eru stærri brýr, sem eru 10 m langar eða lengri. Óbyggðar smábrýr á þjóðvegum í landinu eru alls 234, en af þessum 234 óbyggðu brúm á þjóðvegum eru 143 í þessum 2 kjördæmum, eða ríflega 3/5 hlutar þeirra. Um stærri óbyggðu brýrnar, 10 m langar eða lengri, er það að segja, að þær eru samtals á þjóðvegum í landinu 97, en 62 af þessum 97 óbyggðu brúm eru í þessum 2 landshlutum eða tæplega 2/3 hlutarnir, svipað og var um hinar brýrnar. Enn er í þessum skýrslum vegamálastjóra greint frá því, hversu margir sveitabæir hafa ekkert vegasamband eða með öllu ófullnægjandi vegasamband. Þessir sveitabæir eru alls í landinu 112, en af þessum 112 sveitabæjum er 61 í þessum 2 kjördæmum eða 55% af þeim. Ég vil ekki þreyta hv. þd. á því að telja fleiri dæmi til sönnunar því að þetta frv. er ekki að ástæðulausu flutt. Ég held, að þetta sýni, að full þörf er á nokkrum ráðstöfunum til úrbóta í þessum efnum, og vænti því, að þessu máli verði vel tekið hér. Ég legg svo til, að máli þessu verði vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Mál það, sem hér er á dagskrá, er nokkuð sérstætt, því að þar er lagt til, að farið verði inn á þá braut með vegagerð í tilteknum hlutum á landinu, að henni verði hraðað með því úrræði, að ríkissjóður taki til þess lán, og væntanlega er þá gert ráð fyrir, að það sé lán til nokkurs tíma. Þetta veldur því, að það er ekki að ástæðulausu, að menn geri sér grein fyrir þessu máli, og vil ég aðeins benda á örfá atriði í sambandi við það, áður en það fer til nefndar. Ég vil strax taka það fram, að ég er hv. frsm. algerlega sammála um nauðsyn þess að leggja vegi hvarvetna um byggðir landsins, því að án vega er engin byggð hugsanleg, þannig að það fer ekki á milli mála, að hér er að því leyti um hið mesta nauðsynjamál að ræða. Það, sem hins vegar kemur til athugunar, er annars vegar það, hvort rétt sé að fara inn á þá braut með fjáröflun, sem hér er gert, og þá hins vegar, hvort rétt sé að takmarka þessar fjárveitingar við ákveðna hluta landsins, eins og lagt er til í þessu frv., og taka þá þessa landshluta í sérflokki. Það hefur löngum verið eitt mesta vandamál í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, hvernig skipta ætti fjárframlögum til ýmissa framkvæmda um landið, og eru vegirnir þar í fremstu röð. Hv. flm. gat þess í ræðu sinni, að það hefði verið fylgt þeirri reglu, að nokkurn veginn jafnar fjárhæðir væru veittar í hvert hérað. Þetta er nú ekki alls kostar rétt. Það hefur verið gerður allverulegur munur á hinum ýmsu héruðum með fjárveitingar. En hins vegar er rétt, að það er mjög vafasamt, að fjárveitingarnar séu í samræmi við þörfina í þessum einstöku héruðum, þannig að það hefur ekki verið reiknað út á grundvelli síðari athugana um ástand í vegamálum, hvort hlutföll í fjárveitingum væru eðlileg eða ekki. Það hefur komið stundum til álita í fjvn. að gera slíka útreikninga og reyna að breyta þessum hlutföllum. Það hefur hins vegar komið í ljós, að á því eru miklir erfiðleikar, m.a. vegna þess, að hvarvetna í héruðum landsins eru enn svo margir vegir ólagðir og mikils fjár þörf í vegamálum, að það hefur ekki þótt auðið að lækka fjárveitingar til neinna héraða. Hins vegar hefur aldrei verið fyrir hendi möguleiki til þess að auka fjárveitingar svo, að hægt væri að ná jöfnuði með þeirri aðferð. Ég geri ráð fyrir því, að þetta frv. sé flutt af þeim ástæðum, að flm. telji ekki miklar líkur til, að hægt sé að auka fjárveitingar í fjárlögum og breyta þannig hlutföllum milli héraða, að sá tilgangur náist, sem þeir hafa í huga með sínu frv., og er það sjónarmið út af fyrir sig eðlilegt og skiljanlegt. En hins vegar rís þá sú spurning, hvort eðlilegt sé, ef þetta fé væri fyrir hendi, að gera þann greinarmun á héruðum, sem hér er lagt til í þessu frv., og það held ég að verði ákaflega erfitt að ná samkomulagi um eða finna grundvöll undir, að þessu fé, ef til staðar væri, yrði nákvæmlega varið til þessara tilteknu tveggja landshluta. Vissulega er það svo, eins og ég áðan sagði, að það er nauðsynlegt að koma öllum býlum í samband við akvegakerfið. En hinu má ekki heldur gleyma, að nauðsyn veganna fyrir framleiðslu þjóðarinnar, framleiðslukerfi hennar, er mjög mismunandi, og kemur þar m.a. til greina munurinn, sem er eftir atvinnuháttum, þannig að um þau byggðarlög, sem t.d. byggja algerlega á mjólkurframleiðslu og þurfa að koma þeim vörum frá sér daglega, eru vegir algert frumskilyrði þess, að hægt sé að stunda slíka búskaparhætti sem mjólkurframleiðsluna. Og vitanlega kemur einnig til greina, sem hafa verður í huga, að það hlýtur að vera brýnni þörf fyrir vegi, þar sem umferðin er mikil, heldur en þar, sem umferð er lítil. Þessum sjónarmiðum er ekki hægt að ganga fram hjá þegar þetta mál er metið. En með því að benda á þau er ég ekki á nokkurn hátt, eins og ég tók fram áðan, að gera lítið úr þörf fólksins á Vestfjörðum og Austfjörðum fyrir vegi, heldur eru þetta almenn sjónarmið, sem menn verða að hafa í huga, þegar tekin er heildarafstaða til þessa máls, eins og það liggur fyrir. Ef það því þætti rétt að taka lán til vegagerðar, þá er ég þeirrar skoðunar, að það væri eðlilegt, að það lán væri í svipuðu formi og lán, sem tekið er til hafnargerðar, þ.e.a.s. að það væri notað til þess að bæta úr þörfum fyrir bætta vegi, þar sem þær eru brýnastar, og yrði þá einhverjum aðila falið að sjá um úthlutun og ráðstöfun þess fjár á grundvelli þeirra athugana. Þetta held ég að sé sú lausn, sem hlýtur að verða að hafa á þessu máli, ef á annað borð þykir tiltækilegt að leggja út á þá braut að taka lán til vegagerðar. Nú er það einnig svo, að samkvæmt þessu frv. kann vel að fara þannig, að ríkissjóður verði beint að leggja út þetta fé, vegna þess að skv. frv. ber honum skylda til að verja 6 millj. kr. á ári til umræddra vega, en í 2. gr. er ríkisstj. heimilað að taka innlent lán. Nú er auðvitað engin vissa fyrir því, að ríkisstj. fái slíkt lán. Hennar lánbeiðnir eru margvíslegar, og við vitum öll, að það eru margar lánsþarfir, sem enn eru óuppfylltar, og margvíslegar heimildir, sem ónotaðar eru, þannig að það kynni vel að fara svo, að það yrði að reikna með þessu fé sem árlegu framlagi á fjárl. til þessara vega. Ég er því ákaflega hræddur um það, að á þessu yrði ekki heppileg útkoma og nánast sagt næsta klúðurslegt að fara annars vegar að verja fé í fjárl. og síðan ætti í ofanálag að fara eftir einhverjum öðrum reglum á Alþingi að úthluta sundurliðuðum fjárveitingum í einstaka vegi í tilteknum landshlutum. Nú er það svo, að það er fé veitt af benzínskatti til svokallaðra millihéraðavega, og það var hugsunin að reyna með því fé að greiða fyrir því, að það væri hægt að gera stærri átök í vegamálum en gert er með hinum venjulegu fjárveitingum í Alþingi, þar sem bútað er niður í mjög smáar fjárveitingar. Þetta held ég að hafi gefið góða raun. Það má að vísu segja, að þetta fé sé kannske of mikið bútað niður, og það er alltaf sú hætta, sem við stöndum andspænis hér á Alþingi, af því að þarfirnar eru hvarvetna til staðar, að þá hættir mönnum til að fara inn á þá braut, þegar féð er takmarkað, að skipta því of mikið. Ég álít, að það væri mjög æskilegt, ef það væri hægt að auka þetta fé, því að með því er greidd gatan fyrir stofnæðar vegakerfisins, en þær eru auðvitað undirstaða vegakerfisins í heild. En því miður hefur þessum stofnæðum of lítið verið sinnt, vegna þess að einstök kjördæmi hafa haft takmarkaðan áhuga á því, og þess vegna hafa greinarnar út úr stofninum verið látnar sitja fyrir. Það er því mín skoðun, ef Alþingi fellst á að fara inn á þá braut að taka lán til vegagerða, að þá eigi að hafa þann hátt á að binda það ekki við ákveðna landshluta, eins og gert er í þessu frv., heldur að því skuli ráðstafað með einhverjum aðferðum eða reglum, sem Alþingi setur, og þá að sjálfsögðu á þann veg, að það verði metið, hvar þarfirnar séu brýnastar og nauðsynin mest fyrir bætta vegi, og það hlýtur þá að sjálfsögðu að koma fyrst og fremst til hagsbóta þeim landshlutum, sem verst eru þar á vegi staddir. Þá kemur hin hliðmálsins, hvort yfirleitt sé fært að fara út á þá braut að taka lán til vegagerða. Um þetta eru vafalaust skiptar skoðanir. Það hafa komið hér fram till., að vísu hygg ég mjög fáar, um það að taka lán til vegagerðar og þá verið miðað við einstaka vegi. Það hefur þannig legið hér fyrir till. um lán til hins svokallaða Strákavegar, sem byggist á því, að þar er um mjög mikla vegaframkvæmd að ræða, sem vinna verður helzt í einum áfanga og kostar milljónir króna. Og það hafa jafnframt verið uppi hugmyndir um það að taka lán í því skyni að steinsteypa vegi, og þá hefur hugsunin að baki lántökunnar verið sú, að lánið væri hægt að endurgreiða með skatti á bíla, sem færu eftir þessum vegum, þannig að það væri fyrir hendi sérstök fjáröflun til að standa straum af þessum lántökum. Og það hefur meira að segja í sambandi við hina lántökuna, sem ég gat um, til Strákavegar við Siglufjörð, verið uppi sams konar hugmynd, að skattlagðir yrðu þeir bílar, sem nota þau jarðgöng, sem þarf að gera. Þessar lántökuhugmyndir eru því nokkuð sérstaks eðlis, vegna þess að gert er ráð fyrir, að hægt sé að greiða þau lán, án þess að þurfi að koma til bein fjárframlög úr ríkissjóði. Lán það, sem hér um ræðir, er hins vegar nákvæmlega sama eðlis og aðrar fjárveitingar úr ríkissjóði til vega, að það er ekki reiknað með því, enda ekki hægt, - þarna er um alls konar minni háttar vegi að ræða, sem dreifast víðs vegar út um byggðirnar, - að taka upp neina tekjuöflun sérstaka til þess að endurgreiða þetta lán, heldur yrði að sjálfsögðu að taka upp fjárveitingu í fjárl. til endurgreiðslu þessa fjár, sem yrði þá eins og venjulegt framlag til vegagerðar, að því undanteknu, að hér væri þetta miðað við ákveðna vegi á ákveðnum landssvæðum. Nú skal ég ekki fella neinn dóm um það, hvort rétt sé að fara inn á þá braut að taka almenn lán til vegagerðar eða ekki. Það er ekkert undarlegt, þó að hugmynd um það komi fram, vegna þeirrar miklu þarfar, sem er fyrir hendi, og ég skil ákaflega vel þm. Vestfirðinga og Austfirðinga, að þeir hafa fyrr og síðar vakið máls á því hér á þingi, að það væri nauðsynlegt að auka fjárveitingar til vegagerðar í þessum landshlutum. Hins vegar kemur aftur matið á því, hvort hægt er að fara út á þessa braut, og ég geri ráð fyrir, að allir hv. þm. og flm. þessa frv. muni fullkomlega gera sér grein fyrir því, að þarfirnar til ýmiss konar vegaframkvæmda eru svo miklar víðs vegar um landið, utan Vestfjarða og Austfjarða, að með allri virðingu og viðurkenningu fyrir þörfum þessara landshluta held ég, að það verði ákaflega erfitt fyrir þm. annars staðar að hafast ekki að, þegar uppi eru hugmyndir um aukin fjárframlög til vegaframkvæmda. Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að fara að hreyfa neinni brtt. við þetta frv. Ég vildi aðeins vekja athygli á tveimur atriðum í sambandi við þetta mál, sem þarf að íhuga. Í fyrsta lagi er það atriði, hvort á að fara inn á þá braut að taka lán til vegagerða almennt, án þess að um sé að ræða vegaframkvæmdir, sem gert er ráð fyrir að geti staðið undir þeim lántökum sjálfar. Þetta þarf íhugunar við. Og í annan stað vildi ég benda á hitt atriðið, að ef úr því yrði, að talið væri fært að fara inn á þá braut, þá tel ég, að það þurfi að breyta frá þeirri skipan, sem hér er gert ráð fyrir í þessu frv., að þetta fé verði þá lagt í einhvern sérstakan sjóð, svipað og benzínfénu nú er varið til millihéraðavega, og að þessu fé, sem verður til ráðstöfunar á hverjum tíma, verði annaðhvort úthlutað á Alþingi með venjulegu móti eða þá að það verði fengið til ráðstöfunar einhverri n. eða einhverjum aðila, sem sérstaklega fengi þá það hlutverk að rannsaka og meta, hvar væri mest nauðsyn aukinna vegaframkvæmda og bættra vega, og ráðstafa þessu lánsfé þá í samræmi við það, án þess að ákveðið sé um það, að því megi alls ekki verja til neinna vega nema í tilteknum landshlutum. Þetta ætti ekki að þurfa að spilla fyrir því, að þessir landshlutar kæmu þar til greina í fremstu röð, því að ef svo er ástatt sem hv. flm. hér lýsti og ég er síður en svo að draga í efa, að þessir landshlutar séu verst settir, þá kemur auðvitað til álita við mat á öllum aðstæðum fyrst og fremst þörf þeirra, sem við lakastan hag búa í þessu efni. Ég vildi láta þessi orð falla hér við 1. umr. og til athugunar fyrir þá hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar.



Herra forseti. Frv. þetta á þskj. 42 er flutt af okkur 6 þm. Framsfl. hér í þessari hv. deild. Skv. 1. gr. frv. er lagt til, að stofnaður verði sjóður, sem nefnist framleiðslu- og atvinnuaukningarsjóður. Hlutverk sjóðsins sé að stuðla að framleiðslu- og atvinnuaukningu og jafnvægi í byggð landsins. Samkvæmt 2. gr. er stofnfé sjóðsins hugsað þannig: Í fyrsta lagi, að ríkissjóður leggi sjóðnum til 15 millj. kr. á árinu 1960. Í öðru lagi fái sjóðurinn það fé, sem ríkissjóður hefur lánað til þess að bæta úr atvinnuörðugleikum í landinu skv. ákvæðum fjárlaga, enda hafi lánin ekki verið eftir gefin. Í þriðja lagi verði stofnfé sjóðsins inneignir ríkissjóðs hjá lántakendum ríkisábyrgðalána vegna afborgana og vaxta, er ríkissjóður hefur þurft að greiða fyrir lántakendur. Skv. 3. gr. frv. er lagt til, að tekjur sjóðsins séu þessar: Í fyrsta lagi vaxtatekjur. Í öðru lagi árlegt framlag ríkissjóðs á næstu 10 árum, 15 millj. kr. á ári. Og í þriðja lagi skuldir, sem ríkissjóður kann að eignast skv. ákvæðum 2. gr. Í 4. gr. frv. er lagt til, að lán úr sjóðnum verði veitt til hvers konar framleiðslu- og atvinnuaukningar, sem til þess er fallin að efla atvinnulífið í landinu og stuðla að jafnvægi í byggð landsins, og gegn tryggingu í þeim atvinnutækjum, sem lánað er til. Þá er einnig lagt til í þessari grein frv., að lánin verði veitt sveitarfélögum, samvinnufélögum, hlutafélögum og einstaklingum, en fyrst og fremst í þeim landshlutum, sem verst eru á vegi staddir í atvinnumálum, jafnan skuli leita umsagnar hlutaðeigandi sveitarstjórnar um lánsumsókn. Þá er einnig í þessari grein frv. gert ráð fyrir því, að ef atvinnutæki er flutt burt úr því sveitarfélagi, þar sem það var staðsett og lán veitt til þess, þá sé heimilt að segja láninu upp, nema stjórn sjóðsins hafi samþykkt flutninginn. Einnig er lagt til í þessari grein, að sjóðsstjórninni sé heimilt að veita sveitarfélegi vaxtalaust lán eða óafturkræft framlag til þess að bæta úr atvinnuörðugleikum. Ef til þess þarf að koma, skulu þó 4/5 hlutar stjórnarinnar samþykkja slíka ráðstöfun. Í 5. gr. frv. eru ákvæði um stjórn sjóðsins, að hún skuli skipuð 5 mönnum, 4 þeirra kosnir af Alþingi, en fimmti maðurinn af stjórn Framkvæmdabankans, og að Framkvæmdabankinn annist daglega afgreiðslu sjóðsins og bókhald. Í 6. gr. frv. er lagt til, að ríkisstj. sé heimilt að fela stjórn framleiðslu- og atvinnuaukningarsjóðs störf þau, er atvinnutækjanefnd hefur nú með höndum. Með þessu frumvarpi er lagt til að koma föstu skipulagi á þá lánastarfsemi í landinu, sem fram hefur farið alllengi til framleiðslu- og atvinnuaukningar, í því skyni að koma á meira jafnvægi í byggð landsins. Tveir stofnar hafa runnið undir þessa aðstoð við einstök byggðarlög til atvinnuaukningar. Annars vegar er það atvinnuaukningarfé, sem um alllanga stund hefur verið veitt á fjárlögum í þessu skyni, en hins vegar er það, að ríkissjóður hefur tekið ábyrgð á lánum til atvinnuaukningar víðs vegar á landinu, sem einnig hafa verið veitt með þetta fyrir augum. Þessi lán hafa fyrst og fremst gengið til sjávarsíðunnar og þá einna helzt til kaupa á fiskiskipum, byggingar verksmiðja og fiskiðjuvera, til kaupa á vélum í þágu sjávarútvegsins og fleira af þessu tagi. Út af ríkisábyrgðunum er skylt að geta þess, að hin vaxandi verðbólga um langt skeið hefur óneitanlega haft þær afleiðingar, að atvinnurekstur hefur gengið misjafnlega vel og möguleikarnir orðið stundum litlir fyrir lántakendur til að standa í skilum með þau lán, sem ríkissjóður var í ábyrgð fyrir. Af þessum ástæðum hafa fallið á ríkissjóð allverulegar upphæðir í vöxtum og afborgunum vegna þessara lána. Því er ekki að neita, að það er slæmt, að svo skuli ganga til og ríkissjóður verða fyrir verulegum skakkaföllum af þessum ástæðum. En hitt ber þó einnig að líta á, að það er ekki kostnaðarlaust fyrir þjóðina, að sjávarþorp eða byggðarlög tæmist af fólki vegna skorts á atvinnutækjum eða öðrum möguleikum til framleiðslustarfa. Sá kostnaður, sem af slíku leiðir, verður seint reiknaður til verðs, þegar svo vill til. Það er staðreynd, að jafnvel 2–3 fiskibátar í sjávarþorpi veita fjölda manns góð lífsskilyrði og atvinnu, bæði á sjó við aflabrögðin og við vinnslu aflans í landi. Og þótt varið sé nokkur hundruð þúsund krónum í hagkvæmum lánum til þess að gera slíkum byggðarlögum mögulegt að eignast þessi framleiðslutæki, þá getur það borgað sig fyrir þjóðfélagið í heild, þótt eitthvert skakkafall af því komi í ábyrgðum ríkissjóðs, þegar á hitt er litið, að það er dýrt, að þetta fólk flytjist í burt, það er líka dýrt fyrir ríkið og þjóðina alla. Það hefur þurft að verja og hefur verið varið nokkur hundruð þúsund krónum til þess að veita bæjum og sjávarþorpum möguleika til að eignast einn eða tvo báta og koma upp óhjákvæmilegum byggingum í landi, vinnslustöðvum, til þess að hagnýta aflann. En hvað kostar það þjóðina, ef fólkið flyzt þangað, sem þarf að byggja yfir það að nýju, því að venjulega hverfur það frá eignum, þegar það flytur? Það kostar kannske eins mikið að byggja yfir eina, tvær eða þrjár fjölskyldur annars staðar, þegar svona vill til. Ég fullyrði, að það hefur varla nokkru fé verið betur varið en því, sem farið hefur til þess að halda við byggð og skapa viðunandi lífsskilyrði víðs vegar úti um land, eins og gert hefur verið með atvinnuaukningarfénu og með ríkisábyrgðum fyrir lánum til framleiðsluaukningar. Það er ekki aðeins, að það sé hagur þessara héraða,sem framleiðslu- og atvinnuaukningarfjárins nutu, að þessari starfsemi hefur verið haldið uppi og verði haldið áfram. Það er jafnframt hagur þéttbýlisins, að fólkið streymi ekki stöðugt þangað og keppi þar um atvinnu, húsnæði og marga fleiri hluti. Þetta kemur bezt í ljós, þegar kreppir að. Á árunum 1953–56 var fjárveiting til atvinnuaukningar á fjárlögum um 5 millj. kr. á ári, en varð í framkvæmd nokkru meiri. Árið 1957 var fjárveitingin 15 millj., árið 1958 13½ millj., og á fjárlögum yfirstandandi árs er fjárveitingin 10 millj. Snemma á árinu 1956 var af hálfu þáv. ríkisstj. flutt frv. um ráðstafanir til jafnvægis í byggð landsins. Tveir menn unnu að undirbúningi þess frv., þeir hv. alþm. Gísli Guðmundsson og Gísli Jónsson. Þetta frv. varð ekki útrætt á því þingi. Þetta frv., sem hér er til umr., er í verulegum atriðum svipaðs efnis og það frv., sem þá var flutt, en líka í öðrum atriðum allfrábrugðið. Sé ég ekki ástæðu til að fara út í þann samanburð við þessa 1. umr., heldur vil ég leggja sérstaka áherzlu á hitt, hvers virði það er atvinnulífinu í landinu, að haldið sé áfram og aukin sú aðstoð, sem hið opinbera veitir til jafnvægis í byggðum landsins, til atvinnu- og framleiðsluaukningar víðs vegar úti um landið, því að skilyrðin þar eru víða fyrir hendi, ef ekki strandar á fjármagninu. Nauðsynin að halda þessari starfsemi áfram hygg ég að sé óumdeilanleg. Í þessu sambandi vil ég nefna þá stækkun landhelginnar, sem nú er orðin. Sú stækkun hefur m.a. aukið möguleikana til meiri framleiðslustarfsemi allt í kringum landið. Það má með sanni segja, að vegna stækkunar landhelginnar sé auður hafsins orðinn okkur meiri, orðinn öruggari og nærtækari en áður. En jafnframt þessu hefur skipakosturinn aukizt og batnað og tækninni fleygt fram. Allt þetta hefur bætt mjög lífsskilyrðin, þar sem þau voru ófullnægjandi áður, og gert eftirsóknarverðari þá útgerðarbæi, sem áður áttu örðugt uppdráttar. En þetta kallar óneitanlega á fjármagn. Og það fjármagn, sem til þess er veitt, er stuðningur við þjóðina alla. Það eykur þjóðarframleiðsluna. Það gerir margs konar verðmæti, sem fyrir eru á þessum stöðum, þýðingarmeiri. Það styður að blómlegri landbúnaði í nálægum byggðum, það sem gert er við sjávarsíðuna, og það skapar skilyrði fyrir vaxandi iðnað. Þjóðinni fjölgar ört. Komandi kynslóðum verður að ætla rúm og starfsskilyrði, ekki á einum stað eða í einum landshluta, heldur alls staðar um landið, þar sem þessi skilyrði eru á annað borð fyrir hendi. Það má ekki skorta fjármagn til þess að hagnýta þau. Við mættum lengi muna þetta, sem skáldið sagði: „Þetta land á ærinn auð, ef menn kunna að nota hann.“ Og því aðeins tel ég, að Íslendingar kunni að nota þennan auð landsins og hafsins, að ekki verði dregið úr þeirri aðstoð, sem veitt hefur verið til þess, heldur verði auknu fjármagni varið til þessara byggðarlaga, því að við vitum ekki enn, hversu þýðingarmikið það getur orðið í framtíðinni, að þetta sé ekki vanrækt nú. Við þessa 1. umr. skal ég ekki fjölyrða frekar um þetta mál, en legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég var að hugsa um það hér áðan, þegar ég hlýddi á hina ágætu ræðu hv. 4. þm. Vestf. (SE), að ég hefði sennilega átt að harma það að hafa ekki fyrr átt kost á því að taka sæti í þessari hv. d. Ástæðan er sú, að það mál, sem hér er nú flutt í þessari d., er að meginefni til samhljóða frv., sem ég hef haft forgöngu um að flytja í hv. Nd. allt frá 1954 og því miður hefur aldrei náð þar fram að ganga. Ég segi, að það sé ástæða til að fagna því, að þetta mál virðist eiga meiri skilningi að fagna hér í hv. Ed., vegna þess að flokksbræður hv. frsm. málsins í Nd. hafa allt til þessa aldrei haft hinn minnsta áhuga á framgangi þessa máls og aldrei viljað ljá sitt lið til þess, að það næði lögfestingu. Er þó, eins og ég áðan sagði, frv. það, sem ég hef ásamt fleiri hv. þm. í Nd. flutt undanfarin þing, að meginefni til samhljóða því frv., sem hér er flutt nú. Ef til vill kann það að vera skýringin á því, að þetta frv. er nú flutt, að hv. flm. telji nauðsynina á þessari starfsemi fyrst hafa komið til nú, þannig að það hafi ekki verið ástæða til að skipuleggja hana með löggjöf fyrr. Um það skal ég ekki segja. En manni kemur það óneitanlega til hugar, úr því að þessi mikli áhugi birtist fyrst nú og þetta mál mitt hefur verið tekið hér upp. Nú er að vísu vitnað í það í grg. frv., sem hér liggur fyrir, að að meginefni til sé þetta frv. byggt á frv., sem flutt hafi verið af ríkisstj. á öndverðu ári 1956, eða á aðalþinginu 1955, og er það að vísu rétt. En því einkennilegra er, að það skuli ekki hafa náðst áður samstaða um það frv., sem ég hef ásamt nokkrum þingbræðrum mínum flutt síðan og hefur að meginefni einnig verið byggt á þessu sama frv., eftir að það kom fram, því að þá var, á árinu 1956, breytt frv. mínu og þeirra manna, sem að því stóðu þá, til samræmis við þetta stjórnarfrv., sem vitnað er til í grg. Frv., sem síðan hefur verið flutt þing eftir þing og aldrei hefur hlotið þann stuðning, að það næði fram að ganga, og aldrei hefur hlotið meðmæli flokksbræðra hv. flm. hér í hv. fjhn. Nd., er í öllum verulegum atriðum samhljóða því frv., sem nú er flutt. Það, sem ég því segi hér, er alls ekki til þess að fetta á neinn hátt fingur út í þær röksemdir, sem hv. 4. þm. Vestf. hefur hér flutt, heldur get ég efnislega tekið undir þær frá orði til orðs. Ég sé mér hins vegar skylt að þakka honum og meðflutningsmönnum hans fyrir það, að þeir skuli nú hafa tekið upp þetta mál og að meginefni til á þann veg, sem ég tel æskilegt að lög um þetta efni séu. Það eru að vísu í þessu frv. nokkur atriði, sem ég er ekki ásáttur með, og efnislega hefði það mátt vera líkara því frv., sem vitnað er til í grg., að ríkisstj. hafi flutt 1956, því að það mál var tvíþætt, annars vegar kerfisbundnar athuganir og rannsóknir á atvinnulífi þjóðarinnar, hins vegar stofnun jafnvægissjóðs og lánastarfsemi hans. Það er að vísu að því vikið í 6. gr. þessa frv., að ríkisstj. sé heimilt að fela stjórn þessa sjóðs athugun þeirra mála, sem svokölluð atvinnutækjanefnd hefur haft með höndum að undanförnu, en ég tel, að það hefði verið þörf á, að hér væri ekki aðeins um heimild að ræða, heldur væri þetta eitt af meginverkefnum stjórnar þessa sjóðs, því að til þess að hún geti sinnt sínu hlutverki, verður hún að hafa við að styðjast þær upplýsingar, sem gert er ráð fyrir í þessari gr. að heimilt sé að fela stjórn sjóðsins að vinna eð. Ef þessi sjóður, hvað sem hann á að heita, á að geta sinnt sínu hlutverki, er forsendan sú, að jafnan sé fylgzt af hálfu stjórnar sjóðsins rækilega með atvinnuafkomunni á hverjum stað og framkvæmdir allar við það miðaðar, að það sé hægt að leysa úr þörfinni á sem hagkvæmastan hátt. Ég hef ár eftir ár hér í þingi í sambandi við frv. mitt, sem aldrei hefur komið meira en til 1. umr., lagt áherzlu á, að það hafi komið að mun minni notum, þetta atvinnuaukningarfé, einmitt fyrir þá sök, að ekki hefur verið til löggjöf, og af því hefur leitt, að það hefur ekki verið hægt að vinna skipulega að framkvæmd þessarar atvinnujöfnunar og því miður bæði fyrr og síðar verið allt of handahófskennd úthlutun þessa fjár. Ég ætla ekki, herra forseti, að lengja umr. með því að orðlengja frekar um þetta mál. Ég vil aðeins ítreka það, að ég læt í ljós ánægju mína yfir því, að hv. framsóknarmenn hér í Ed. - og ég vona, að þeir njóti þá einnig stuðnings sinna flokksbræðra í Nd., - hafa nú horfið frá sinni fyrri afstöðu til þessa máls og virðast hafa áhuga á því, að það nái fram að ganga, og tel ég það vissulega gleðiefni og vænti þess, að á þessu þingi verði auðið að afgr. löggjöf um þetta efni, sem að haldi megi koma og geti lagt grundvöll að því mikilvæga starfi að stuðla að því, að land okkar geti verið fullnýtt og hvarvetna verði notaðir til fulls þeir möguleikar til framleiðslu, sem landið og hafið í kringum það bjóða.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Norðurl. e. (MJ) kvaddi sér hljóðs til þess eins, að mér virðist, að deila á Framsfl. fyrir að hafa skort áhuga og vilja til að sinna þeim málum, sem eru til umræðu í þessu frv., og talar um frv. „sitt“, sem hafi ekki fengizt lögfest á undanförnum þingum. Ég skal síður en svo fara að gagnrýna neitt frumvarpið „hans“, en ég minnti á áðan, að það var ekki einn maður og ekki heldur einn flokkur, sem undirbjó frumvarpið 1956 allrækilega, svo að það getur varla verið nákvæmlega rétt hjá hv. þm., að hvenær sem þessu máli er hreyft á hæstv. Alþingi, þá sé það málið „hans“ - og ekki heldur hans flokks. - Þetta sést bezt, ef athugað er, hvenær var lögð mest áherzla á að veita fjármagni út um landið til jafnvægis með fjárveitingum á fjárlögum. Það er vitað, og ég gat þess, að fjárveitingar til atvinnuaukningar voru aðeins 5 millj. á ári í allmörg ár, þar til vinstri stjórnin kom, þá var það hækkað upp í 15 millj. Var þetta eitthvert áhugaleysi eða illvilji Framsfl. til byggðanna úti um landið, að þrefaldað var framlagið á fjárlögum? Og þótt auðvitað sé gott og sjálfsagt að hafa fastar reglur um ráðstöfun þessa fjár, þá er þó aðalatriðið féð sjálft, því að ekki byggja neinir upp atvinnurekstur sinn úti um land með lögunum einum. Hv. þm. kvartaði undan því, að ekki hefði náðst samstaða hér á hæstv. Alþingi um þetta mál. Það kann vel að vera, að þetta sé rétt hjá honum, að um frv. hans hafi ekki náðst samstaða. En ég held, að ég muni það rétt, að um þetta leyti árs fyrir ári flutti hv. þm. með fleirum frv. um þetta efni. Ég held ég fari rétt með, að það hafi verið rétt fyrir stjórnarskiptin. Hvað varð um það frumvarp? Ætli framsóknarmenn hafi svæft það? Réðu þeir afgreiðslu mála á Alþingi eftir Þorláksmessu í fyrra? Nei, ég held, að það hafi verið flokkur hv. þm. og samstarfsflokkurinn, Alþfl., sem réðu fyrst og fremst afgreiðslu mála í fyrra eftir stjórnarskiptin. Hvað var í veginum þá, að frv. hans varð ekki að lögum? Mig minnir, að það hafi komizt til nefndar. En af hverju fór það ekki lengra? Ef þessir stjórnarflokkar, sem þá voru, höfðu þann áhuga á málinu, sem hv. þm. talar nú um, hvers vegna varð það ekki að lögum þá? Og hvað getur hann bent mér á, sem sýnir, að framsóknarmenn hafi stöðvað það mál? Ég er hræddur um, að það sé erfitt. Ég held, að það sé ekki sérstaklega álitlegt fyrir framgang málsins eða fyrir neinn aðila að hefja deilur um það, hvernig hafi gengið til um flutning frv. og afgreiðslu þeirra um þetta mál á undanförnum árum. En mér þykir vænt um, að hv. þm. er okkur í aðalatriðum sammála um, að málið er stórt og mikilsvert fyrir þjóðina alla, og má þá vænta, að hér fáist viðunandi lausn á þessu máli.



Herra forseti. Þessi ræða hv. 4. þm. Vestf. (SE) var að meginefni til byggð á misskilningi. Ég hélt því aldrei fram í minni ræðu, að framsóknarmenn hefðu almennt fjandskapazt við aðgerðir til hjálpar landsbyggðinni. Það, sem ég ræddi eingöngu um, var það, að þeir hefðu ekki hingað til sýnt neinn áhuga á því að fá lögfest ákvæði um það, hvernig að þessum jafnvægismálum svokölluðum skyldi unnið. Í ræðu minni fólst því engin deila á Framsfl. um afstöðu hans til strjálbýlisins. Ég skal að vísu játa, að það er margt að henni að finna. Ég ætla ekki að fara að blanda því inn í þetta mál hér. Það var ekki ætlun mín að fara að hefja neinar deilur um það atriði. Ég hélt mig eingöngu að málinu sjálfu, sem hér liggur fyrir, og sögu þess fyrr og síðar. Ég skal fúslega játa, að ég tel það hafa verið vinstri stjórninni til lofs, að hún hækkaði fjárveitinguna til atvinnuaukningar, og það er eitt af fáu, sem er henni til lofs, og henni veitir þess vegna ekki af, að því sé haldið til haga, þó að það stæði nú að vísu ekki lengi, eða aðeins eitt ár, að fjárveitingin væri 15 millj.  En það er önnur saga, það er frv. hér, sem um er að ræða. Það er alger misskilningur hjá hv. þm., að ég hafi löngun til þess að fara að hefja einhverjar ýfingar um þetta mál. Hinu býst ég varla við, að hann né neinn annar hv. dm. geti undrazt það, þó að ég standi hér upp til þess að benda á, að það hefur hér gerzt, sem vissulega er lofsvert, en er þó einnig á vissan hátt kátbroslegt, að þessir hv. þm. hafa hér tekið upp mál, sem aðrir aðilar hafa flutt þing eftir þing og þeir hafa aldrei sýnt neinn minnsta áhuga á. Það er sannleikur þessa máls. Það þýðir ekkert að vitna í það, að málið hafi ekki náð fram að ganga á síðasta þingi. Vitanlega gat það þá náð fram að ganga, ef flokksbræður hv. þm. hefðu sýnt nokkurn áhuga á, að það næði fram að ganga, og form. þeirrar n., sem það var í, hefði lagt nokkra áherzlu á að afgr. málið úr nefndinni, sem hann ekki gerði. Það veit þessi hv. þm., að milli Alþfl. og Sjálfstfl. var á síðasta þingi ekki samið um afgreiðslu nema ákveðinna, tiltekinna mála og að öðru leyti var ekki samvinna milli þessara flokka á því þingi. Hv. þm. minntist hér á eitt atriði, sem var gott að hann minntist á. Hann sagði, að það þýddi ekki að halda því fram, að það hafi verið einn flokkur, sem hefði undirbúið málið 1956, stjfrv. Það er alveg rétt, það var ekki einn flokkur. Málið var flutt af ríkisstj. með fullu samkomulagi innan hennar. En ég veit ekki, hvort hv. þm. veit, hvað gerðist í Alþingi og hvernig stóð á því, að þetta mál var ekki lögfest. Það var ekki lögfest, eingöngu vegna þess, að framsóknarmenn snerust gegn því með alls konar brtt. til og frá sem sýnilega voru til þess eins fallnar að eyðileggja samstöðu og samkomulag um málið. Og síðan hefur málinu ekki verið hreyft, og þeir hafa ekki talið þetta frv. ríkisstj. merkilegra mál en það, að allt frá 1956 og þar til nú í lok árs 1959 hafa þeir ekki séð ástæðu til að hreyfa því og ekki heldur að ljá sitt minnsta lið til þess, að hliðstætt frv. næði fram að ganga. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að það er ástæðulaust að vera að líta of mikið til fortíðarinnar í þessu efni, heldur ber að gleðjast yfir því, þegar menn bæta ráð sitt og virðast nú hafa fullan áhuga á, að þetta mál nái fram að ganga. Og ég get lýst því ákveðið yfir, að ég hef einnig hinn fyllsta áhuga á því og minn áhugi í því hefur ekkert breytzt, að löggjöf verði sett um þetta efni, sem stuðli að því, að þessar framkvæmdir og þessar fjárveitingar komi að betra liði og meira gagni fyrir strjálbýlið en verið hefur og leggi traustari grundvöll að atvinnuaukningu og framleiðsluaukningu en getur orðið, meðan úthlutun þessa fjár og ráðstöfun öll er jafnhandahófskennd og hlýtur að verða, meðan ekki er hægt að vinna eftir neinum ákveðnum og föstum reglum. Ég endurtek það því, að ég tel það þakkarvert af hv. frsm. og meðflutningsmönnum hans að hafa nú tekið þetta mál upp, og ég vona, að við sjáum þá árangur málsins í samræmi við það og að á þessu þingi verði auðið að afgreiða löggjöf, sem viðunandi megi teljast, í sambandi við þessar jafnvægisráðstafanir og atvinnuaukningarmál.



Herra forseti. Ég vil fagna því, að nú á þessum degi hefur slotað nokkuð því umræðumoldviðri, sem hér hefur verið undanfarna daga, þar sem umr. hafa farið mjög vítt og breitt og hnigið að ýmsu öðru en raunar var til umr. Nú í dag hafa mál verið rædd eins og ég álít, að eigi að ræða mál. Hér var fyrir stuttu afgr. til 2. umr. mjög athyglisvert mál um vegagerð á Austfjörðum og Vestfjörðum. Þó að ég segi, að ég telji þetta athyglisvert mál, þá vil ég þó ekki segja neitt hér á þessari stundu um afstöðu mína til þess í því formi, sem það er flutt, en það kemur inn á það, sem er mín skoðun, að vegaþörf úti í dreifbýlinu sé mjög mikil, og mig hefur lengi grunað, að Austfirðir og Vestfirðir muni hafa dregizt frekar aftur úr að undanförnu vegna aðstöðu, og mín skoðun er sú, að það sé mjög nauðsynlegt að bæta vegakerfi landsins alls staðar þar, sem það hefur dregizt aftur úr. Frv. það, sem hér liggur fyrir, hnígur að því að bæta inn á vegakerfi landsins nokkrum vegum í Norðurlandskjördæmi eystra. Ég býst við, að skýrslur og tölur, sem fyrir liggja frá vegamálaskrifstofunni, muni máske sýna, að vegakerfi þess kjördæmis sé í heild betra en víða annars staðar á landinu. En þó vil ég geta þess, að þetta er mjög misjafnt í hinum ýmsu byggðarlögum, og viða hafa talsvert stórir kjálkar eða hlutar byggðarlaganna orðið algerlega út undan með vegi. Að vísu hefur nokkuð af þessu verið tekið inn á sýsluvegi, og þar hefur verið reynt að bæta úr brýnustu þörfum, eftir því sem fjárráð sýsluveganna hafa hrokkið til, en fjárráð sýsluveganna eru ákaflega takmörkuð. Þau eru bundin sérstökum lögum, og eftir því sem dýrtíð hefur vaxið, hafa raunar tekjur sýsluveganna og sýsluvegasjóðanna alltaf farið minnkandi. Það munu nú vera fjögur ár, síðan vegalög voru opnuð, sem kallað er. Þetta mun vera viðlíka tími og oft áður hefur liðið á milli þess, að vegalög hafa verið opnuð, þ.e.a.s. þjóðvegakerfið tekið fyrir til endurskoðunar og breytinga á þann hátt að bæta við, þar sem þörfin hefur verið talin brýnust. Ég veit t.d. um það í mínu byggðarlagi eða þar, sem ég þekki bezt til, í allri Suður-Þingeyjarsýslu, því að ég hef nokkuð fengizt við vegamál þar, að sýsluvegirnir þar eru í ákaflega bágu ástandi víðast hvar og raunar engir vegir, þó að eitthvað hafi verið rutt með jarðýtu, þannig að það væri hægt að komast til flestra bæja yfir sumartímann. Og okkur hefur verið mjög ljóst þar, að vegirnir komast ekki í viðunandi horf nema á afar löngum tíma að óbreyttum fjárframlögum. Hefur okkur fundizt nauðsynlegt að fá eitthvað af þessum vegum tekið inn á þjóðvegina til að létta á sýsluvegunum. Í samræmi við þetta fengum við, þessir sem stöndum að þessu frv., umsögn vegaverkstjórans, sem hefur þessi mál með höndum í meiri hluta kjördæmisins, - fengum umsögn hans um það, í hvaða ástandi vegirnir væru og hvað brýnast væri að taka út úr sýsluvegakerfinu til að bæta inn á þjóðvegatölu, svo framarlega sem á annað borð Alþingi gæti gengið inn á það nú að bæta við þjóðvegakerfið. Og ég hef orðið var við það, að svipað ástand þessu mun vera í mörgum fleiri kjördæmum, enda var það raunar vitað mál fyrir. Sumt af þessum vegum, sem hér eru upp taldir í frumv., hefur áður verið tekið fyrir hér á þann veg að leggja til, að þeir væru teknir inn í þjóðvegatölu, en það hefur ekki náð fram að ganga. Ég vænti þess, að hv. Alþingi sjái sér fært að bæta nú á þessum vetri eða á þessu þingi einhverju af sýsluvegum landsins inn á þjóðvegakerfið. Ég geri ekki ráð fyrir því, að því máli verði neitt hraðað, því að það þarf mjög mikillar athugunar við, hvað rétt sé að gera á þessum stað eða öðrum. Geri ég svo ekki ráð fyrir, að ástæða sé fyrir mig að vera fjölyrða meira um þetta. Ég tel alveg víst, að öllum hv. dm. sé ljóst, að það er brýn nauðsyn á því að framkvæma eins mikið og fjárráð leyfa hverju sinni, að því er snertir vegaþörfina, til þess að koma því fólki sem búið er að sitja við þau aumu kjör áratug eftir áratug að vera veglaust eða sama og vegalaust, inn í viðunandi vegakerfi og jafna þannig aðstöðu fólksins í landinu. Óska ég svo eftir því, að frv. þessu verði vísað til hv. samgmn.



Herra forseti. Ég vildi aðeins í tilefni af þessu frv. bera fram tvær fsp. til hv. frsm. Það er í fyrsta lagi, hvort hann geti skýrt frá því eða hafi vitneskju um, hvað þessir vegir, sem taldir eru upp í þessu frv., séu langir samanlagt að kílómetratölu. Og það er í öðru lagi, þar sem það kemur fram í grg., að þessir vegir séu margir hverjir í æði ófullkomnu ástandi, að fá vitneskju um, hvað það mundi kosta, miðað við núgildandi verðlag, eða hvað mætti áætla þann kostnað, sem í því væri fólginn að koma þessum vegum, sem frv. greinir frá, í viðunandi horf.



Herra forseti. Fyrirspurn hv. 9. landsk. þm. er eðlileg. Því miður vannst okkur flm. ekki tími til að gera skýrslu um þetta. Við höfðum ekki nægileg gögn í höndum, og það var einmitt það, sem ég hafði hugsað mér í upphafi, að reyna að fá þessar vegalengdir nokkurn veginn í tölum. En þar sem ég leit svo á, að þetta væri ekki nauðsynlegt við 1. umr. og þetta mundi verða athugað vandlega í n. og fengin yrði umsögn vegamálastjóra og máske fleiri, t.d. þeirra, sem haft hafa með vegagerðirnar að gera í hinum einstöku byggðarlögum, þá treystum við okkur ekki til að gera þessa skýrslu á þessu stigi málsins það skýra, að hægt væri að leggja hana fram. En ég vænti þess, að málið verði athugað í n. og að þessi skýrsla geti þá komið fram.