Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pétur Ottesen Hæstv. atvmrh. er flm. þessa frv. í Ed., en hann gat ekki mætt hér nú og bað mig æskja þess, að þetta mál, sem fengið hefur afgreiðslu í Ed., fái að ganga til 2. umr. og að henni lokinni til sjútvn.

Flm. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Í þessu frv. er lagt til að gera nokkrar breytingar á l. um fjárhagsráð, innflutningsverzlun og verðlagseftirlit. Vil ég fara nokkrum orðum um breytingar þessar. Í 1. og 2. gr. er ekki um efnisbreytingu að ræða aðra en þá, að lagt er til, að innflutnings- og gjaldeyrisdeildin, hin svonefnda viðskiptanefnd, sé lögð niður, en fjárhagsráð úthluti sjálft öllum innflutnings- og gjaldeyrisleyfum. Í 3. gr., sem er aðalgr. frv., eru fyrirmæli um úthlutun gjaldeyris- og innflutningsleyfa. Í 1. mgr. er rætt um innflutning á kornvöru, kaffi og sykri og gert ráð fyrir, að innflutningur á þessum tegundum sé sem frjálslegastur, þannig að flutt verði inn eftir óskum manna og þörfum, svo að jafnan verði nóg til af þessari vöru hvar sem er á landinu, eða nóg fyrir útgefnum skömmtunarseðlum, ef skammtað verður, og er því ekki um að ræða breytingar frá því, sem nú er, því að mér skilst, að vörur þessar séu nú fluttar inn eftir óskum manna og þörfum. Í 2. mgr. eru fyrirmæli um úthlutun leyfa fyrir fatnaði, vefnaðarvöru og skófatnaði úr öðru efni en gúmmíi. Leggjum við til, að þegar ákveðið hefur verið, fyrir hve háa upphæð skuli flutt inn af þessum vörutegundum árið 1950, þá skuli vera gefin út stofnleyfi fyrir helmingi þeirrar upphæðar og skuli þau gilda í 6 mánuði frá útgáfudegi þeirra. Skal þeim skipt þannig milli innflytjenda, að Samband íslenzkra samvinnufélaga fái 45% og önnur verzlunarfyrirtæki 55%. Við teljum, að hlutur S. Í. S. hafi verið fyrir borð borinn að undanförnu, og teljum rétt að hafa þennan hátt á úthlutuninni til að jafna aðstöðu verzlunarfyrirtækja í landinu. Það má gera ráð fyrir, að þegar gefnir verða út nýir skömmtunarseðlar, eins og gert er ráð fyrir í næstu mgr., að nokkur keppni verði milli verzlana að selja vörur gegn þeim, þar eð þeir veita heimild til framhaldandi innflutnings, og þótti því rétt að jafna nokkuð aðstöðuna í fyrstu. Í 2. mgr. er einnig getið um efnivöru til vefnaðarvöru- og skóiðnaðar, og skal úthlutun þeirra leyfa skipt á sama hátt og vefnaðarvöru- og skófatnaðarleyfum. Í næstu mgr. á eftir (3. mgr.) segir, að þegar stofnleyfi hafa verið gefin út, skuli gefa út nýja skömmtunarseðla, eins og ég hef áður getið um, en samanlagt gjaldeyrisverðmæti þeirra má ekki fara fram úr 70% af heildarupphæð stofnleyfanna. Í þessari mgr. er einnig tekið fram, að leyfisveitingum fyrir þessum vörum skuli framvegis skipt milli innflytjenda í hlutfalli við gjaldeyrisverðmæti þeirra skömmtunarseðla, sem gefnir hafa verið út samkv. ákvæðum þessarar greinar og innflytjendur skila til fjárhagsráðs. Í næstu mgr. eru ákvæði um það, að meðan takmarkaður sé innflutningur á vörum samkv. 2. mgr. þessarar gr., þá skuli þær skammtaðar og skömmtunarseðlar aldrei gefnir út fyrir meira vörumagni, en flutt er til landsins á hverjum tíma. Tilgreint sé á seðlunum gjaldeyrisverðmæti það, er þeir gilda fyrir, og um leið og útsöluverð á vörum er ákveðið, skal jafnframt tilgreina skömmtunarverðmæti þeirra, þ. e. gjaldeyrisverðmæti. Eins og kunnugt er, á að heita, að þessar vörur séu nú skammtaðar hér, en það er gert á þann hátt, að aðfinnsluvert er. Það eru gefnir út skömmtunarseðlar til fólks fyrir þessari vöru í stórum stíl, en almenningur getur ekki fengið keypt út á seðlana í verzlunum nema þá að litlu leyti. Þetta er óhæft. Við flm. viðurkennum, að nauðsynlegt sé að viðhalda skömmtun meðan innflutningur til landsins er ekki nægilegur til að svara eftirspurnum, ef með því móti er hægt að skipta vörunum sanngjarnlegar milli neytenda. En við viljum hafa skömmtunina með öðrum hætti, þannig, að hver maður fái sinn skerf, sem honum er úthlutaður, og teljum betra að hafa minna af seðlum, en þeir séu þá í fullu gildi, því að annars verður skipting vörumagnsins ójöfn, þar eð menn hafa mjög misjafna aðstöðu til að fá vörur út á seðla sína. Þannig hafa sumir fengið fullkomlega út á sína seðla á meðan aðrir hafa fengið lítið sem ekkert út á sína. Ég sé nú ekki ástæðu til að ræða þennan fyrri hluta gr. frekar, en vil snúa mér að síðari hlutanum, sem er um innflutnings- og gjaldeyrisleyfi á nokkrum tilgreindum vörutegundum. 5. mgr. l. fjallar um smávöru, sem óskömmtuð hefur verið undanfarið, gúmmískófatnað, búsáhöld og hreinlætisvörur, og leggjum við þar til, að stofnleyfum fyrir þeim vörum verði skipt í sömu hlutföllum og vefnaðarvöruinnflutningnum á milli S. Í. S. og kaupmanna og framhaldsúthlutunum verði skipt í réttu hlutfalli við skilaða vefnaðarvöruskömmtunarseðla á hverjum tíma. Í 2. tölulið eru taldir nýir, þurrkaðir og niðursoðnir ávextir, kryddvörur alls konar og nýlenduvörur og skal því úthlutað í hlutfalli við skilaða skömmtunarseðla fyrir neyzlusykri fyrir næsta ár á undan. 3. töluliður kveður svo á, að leyfum fyrir varahlutum í bifreiðar og hjólbörðum skuli skipt milli héraða í réttu hlutfalli við tölu skrásettra bifreiða í hverju umdæmi, en úthlutun til verzlana og viðgerðarstöðva í hverju umdæmi skal fara eftir óskum bifreiðaeigenda. Þá er ónefnt stórt atriði í þessari gr., en það er ákvæðið um úthlutun leyfa fyrir efnivöru til bygginga, sem fjárfestingarleyfi þarf til og nánar er tilgreint í frv. Við leggjum til, að um leið og fjárfestingarleyfið sé veitt, skuli gera áætlun um gjaldeyrisþörf fyrir þeirri erlendu vöru, sem til byggingarinnar þarf og tilgreind er hér í frv. Skal leyfishafinn fá ávísun fyrir gjaldeyris- og innflutningsleyfum fyrir þessum vörum, sem hann framvísar svo hjá þeim verzlunum eða fyrirtækjum, sem hann vill skipta við. Það er ekki vafi á því, að verði þetta samþ., þá mun það gera mönnum stórum auðveldara að ná í efni til þeirra framkvæmda, sem leyfðar eru. Ég þekki sjálfur og geri ráð fyrir, að hv. þm. þekki mörg dæmi þess, að menn hafi átt mjög erfitt með að fá þessar vörur, þó að þeir hafi fengið fjárfestingarleyfi, og oft orðið að leita til fjarlægra verzlunarstaða, sem hefur haft í för með sér aukinn kostnað og mikla fyrirhöfn. Heppilegast er að fá það, sem til þarf, á næsta verzlunarstað. - Þá koma fyrirmæli um úthlutun á byggingarefni til viðhalds mannvirkja og til framkvæmda, sem ekki þarf fjárfestingarleyfi fyrir, og er lagt til, að því sé skipt milli landshluta í hlutfalli við mannfjölda, en á milli verzlana á hverjum stað í sömu hlutföllum og byggingarefni til framkvæmda, sem fjárfestingarleyfi þarf fyrir. Þá er gert ráð fyrir því, að úthlutun á gjaldeyris- og innflutningsleyfum fyrir öðrum vörum en hér eru nefndar fari eftir ákvörðunum fjárhagsráðs, nema fyrirmæli séu sett um það með öðrum l. eða ályktunum frá Alþ., og minnist ég í því sambandi t. d. laga um úthlutun jeppabifreiða, þó að þau hafi ekki komið til framkvæmda, því að engar slíkar bifreiðar hafa verið fluttar inn í landið síðan þau voru sett. Ég sé ekki ástæðu til að ræða um 4.–13. gr., því að þær eru ekki efnisbreyt., heldur formsbreyt., sem stafa af því, að gert er ráð fyrir, að viðskiptanefnd verði lögð niður. En við vonum, að það verði til sparnaðar fyrir hið opinbera og eins hitt, að mál þessi verði ekki eins þung í vöfum, og þau hafa verið hingað til, og auðveldara verði fyrir þá, sem þurfa á leyfisveitingum að halda, ef þeir þurfa ekki að fara til eins margra ráða og nefnda og hingað til. Þá hefur það einnig átt sér stað, að ekki hefur alltaf verið fullt samræmi í framkvæmdum þessara tveggja stofnana, fjárhagsráðs og viðskiptanefndar, þó að nefndin sé aðeins ein af undirdeildum ráðsins. Ég býst við, að menn séu yfirleitt sammála um það, að æskilegast væri, að ekki þyrfti allar þessar innflutningshömlur, heldur væri þetta allt frjálst eins og í gamla daga. En við flm. teljum, að ekki verði hjá innflutnings- og gjaldeyrishömlum komizt nú um sinn, þar eð útlitið í viðskiptamálum er nú slæmt, og á meðan er óhjákvæmilegt að haga framkvæmdum þannig, að hið takmarkaða vörumagn skiptist á sem sanngjarnastan hátt á milli landsmanna og að þeir hafi fullt frelsi til að ráða, hvar þeir kaupa hið takmarkaða vörumagn, sem þeir fá. Ef einhver óskar að verzla við kaupmenn, þá á hann að hafa leyfi til þess, og ef einhver óskar að skipta við kaupfélag, þá á hann að fá að gera það, óáreittur af öllum veraldlegum völdum. Allt annað er óþolandi. Það er hægt að gefa mönnum kost á að velja um, hvar þeir kaupa vöru sína, þó að takmarka þurfi magn hennar. Það er þessi stefna, sem frv. okkar boðar, sama stefnan sem kom fram í frv. því, sem við fluttum á s. l. þingi á þskj. 37 og var samþ. hér í hv. d., en var svo fellt í hv. Ed. með eins atkvæðis mun. En þetta nýja frv. er ýtarlegra og á því hafa verið gerðar nokkrar breyt. í samræmi við orðnar breyt. í viðskiptamálum, t. d. hefur verið hætt skömmtun á kornvöru, kaffi o. fl. síðan í fyrra Ég sé ekki ástæðu til að fylgja þessu frv. úr hlaði með fleiri orðum, en leyfi mér að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn. og vil beina þeirri ósk til hv. n., að hún afgreiði málið frá sér til hv. d. sem allra fyrst.

Flm. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. hefur gert nokkrar aths. við þetta frv. eða nokkur atriði í því. Hann ræddi fyrst um það ákvæði frv., að gefa skuli út stofnleyfi, eða innflutnings- og gjaldeyrisleyfi, sem eru kölluð stofnleyfi, fyrir nokkrum vörutegundum á næsta ári, sem eiga að gilda í sex mánuði, og hann taldi það ekki rétt að setja á þennan hátt lagafyrirmæli um ákveðna skiptingu á þessum vörum á milli sambandskaupfélaganna annars vegar og kaupmannaverzlana hins vegar. Ég vil í þessu sambandi minna á það, að þegar frv. okkar um verzlunarmálin kom hér fyrir á síðasta þingi, og reyndar síðan í umr. um málið, þá hefur því mjög verið haldið fram og þá einkum af flokki hæstv. ráðh., að einn af höfuðgöllum þess hafi verið sá, að ef framkvæma ætti það, sem þar var farið fram á, þá hefðu menn vegna vöruskorts orðið að afhenda fyrir fram sínar innkaupaheimildir til verzlana, án þess að geta fengið vörur út á þær samtímis. Var talið, að þetta mundi hafa mikil óþægindi í för með sér, bæði fyrir verzlunarfyrirtæki og einstaklinga. M. a. með tilliti til þessa - þrátt fyrir það að ég geri ekki mikið úr þeirri aðfinnslu -, þá höfum við hér lagt til, að þessi stofnleyfi verði gefin út aðeins fyrir sex fyrstu mánuðina. Mundi það verða til þess, að færri en ella þyrftu að afhenda seðla sína fyrir fram til verzlana til þess að fá vörur út á þá seinna. Einkum þegar á það er litið, að seðlamagnið í umferð yrði takmarkað við aðeins 70% af innflutningsleyfunum, þá má gera ráð fyrir, að menn gætu yfirleitt fengið vörur jafnharðan út á þessa seðla og fært sig þá á milli verzlana og keypt þar, sem þeir teldu sér hagkvæmast. - Ég vil benda á, út af aðfinnslum hæstv. viðskmrh., að þessi ákvæði um ákveðna skiptingu á milli þessara tveggja höfuðaðila í verzluninni gilda aðeins um stofnleyfin, sem eiga að gilda í 6 mánuði. Eftir þann tíma eru þau ákvæði úr sögunni. Eftir þann tíma fer skiptingin á milli þessara aðila eftir því, hve margir vilja skipta við hverja verzlun á hverjum tíma, og eftir því á þetta að fara og ekki öðru. Réttur einstakra verzlana til innflutnings á hverjum tíma á að fara eftir því, hve margir landsmenn vilja við viðkomandi verzlun skipta, og ekki eftir neinu öðru. Hæstv. ráðh. talaði um, að þetta mundi hvergi þekkjast á byggðu bóli, þar sem innflutningstakmarkanir eru. Skal ég ekki þrátta um það við hann. En ég held, að við séum þá sérstæðir að fleiru leyti í okkar viðskiptum og fjárhagsmálum, ef út í þá sálma væri farið. Og þetta fyrirkomulag væri alls ekki fordæmanlegt af þeim sökum, þrátt fyrir það að upplýst kynni að verða, að það væri ekki annars staðar. Hæstv. viðskmrh. telur, að eftir kvótareglunni sé farið annars staðar, og virðist telja, að sú leið sé bezta leiðin í þessum efnum. En hvað þýðir kvótareglan? Hún þýðir það, að verzluninni er haldið í sömu skorðum, þannig að hún geti ekki hreyfzt til. Og þessi regla verður því verri fyrir landslýðinn sem höftin standa lengur. Með því að halda kvótareglunni og fylgja henni er í raun og veru sagt við landsbúa, hvern og einn: Þarna verzlaðir þú í gamla daga, þegar höftin gengu í gildi, og þarna átt þú að halda áfram að verzla, því að þessi verzlun á að fá innflutning í samræmi við það, sem hún hafði fyrr á tíma, þegar meira frelsi var í verzluninni. - Þetta tel ég slæma reglu. Ég tel, að hún eigi ekki rétt á sér. Samkvæmt henni getur maður, sem á þeim árum, sem miðað er við í útreikningi kvótans, hefur verzlað við kaupmann, ekki síðar, þó hann vilji, tekið þátt í að mynda kaupfélag og tekið að verzla við það. Og á sama hátt getur maður, sem á þeim tíma verzlaði við kaupfélag, en kemst að þeirri niðurstöðu síðar, að heppilegra sé að verzla við kaupmann, ekki fært sig til með verzlun sína. Þetta er gamla bindingin, sem þekktist á tímum einokunarverzlunarinnar í gamla daga. Og það fyrirkomulag hefur nú ekki verið hátt lofað á seinni tímum. Hæstv. ráðh. talaði einnig hér um 1. tölul. í fimmtu málsgr. 3. gr. frv. og segir, sem alveg er rétt, að þar séu ekki settar neinar reglur um það, hvernig eigi að skipta á milli kaupmannaverzlana því magni af þar tilgreindum vörum, sem kemur í þeirra hlut í heild. Það er rétt, að ákveðnar reglur eru ekki settar um það, og spurning er, hvort hann hefði verið ánægðari með frv., þó að við hefðum sett einhverjar reglur um það. En þetta yrði annaðhvort að vera í höndum fjárhagsráðs eða leitað yrði til samtaka kaupmanna um till. um þetta eða þeim gefið úrskurðarvald um það, hvernig kaupmenn ættu að skipta þessu á milli sín. Þá talaði hæstv. ráðh. um þá erfiðleika, sem samfara mundu vera því fyrir fjárhagsráð að reikna út hvern nagla og hverja skrá og ró, sem þyrfti í hvert hús, sem byggt væri, eins og hann sagði. Það er ekki í frv. þessu neitt um það, að ávísanir þurfi fyrir allra smæstu hlutum. Við teljum upp í frv., hvaða hluti menn eigi að fá ávísanir fyrir. Það er timbur, sement, steypustyrktarjárn, þakefni, miðstöðvarefni, hreinlætistæki, gólfdúkur og rúðugler. Þetta er það helzta, sem þarf til bygginganna. Öðrum smærri hlutum er sleppt. Og ég vil benda á, að það hefur mjög vafizt fyrir mönnum, þó að þeir hafi haft fjárfestingarleyfi í höndum, að fá suma þessa hluti til bygginga. Ég held því, að óþarfi sé að tala um Kleppsvinnu í þessu sambandi. Og ég vil benda á, að í fjárfestingarleyfum þeim, sem fjárhagsráð hefur veitt að undanförnu, er tilgreint það magn af sementi, timbri og fleiri vörutegundum, sem áætlað er, að þurfi til bygginganna, og fjárhagsráð hlýtur að fylgjast svo vel með, að það geti vitað, hvað þurfi af erlendum gjaldeyri fyrir þetta á hverjum tíma. Þá segir hæstv. ráðh. um það, sem hér er talað um byggingarefni til viðhalds mannvirkjum og til framkvæmda, sem ekki þurfi fjárfestingarleyfi fyrir, að líkur séu til þess, að ætlað sé, að það eigi að veita þetta til bæjar- og sýslufélaga. Þetta er fjarri öllum sanni, því að hér eru reglur um það, hvernig eigi að skipta þessu á milli verzlana. Þessi ummæli hæstv. ráðh. benda til þess, að hann hafi ekki lesið frv., áður en hann talaði um það, og vil ég gefa honum það ráð að líta yfir þetta frv., áður en hann talar um það næst. Það er alveg rétt hjá hæstv. viðskmrh., að gjaldeyrisástandið hjá okkur, er nú slæmt. Ég hef og heyrt það áður, að hér liggi nú vörur frá útlöndum óinnleystar, sem ekki hefur enn verið hægt að borga vegna vöntunar á erlendum gjaldeyri, þrátt fyrir það að innflytjendur þeirra hafi í höndum innflutnings- og gjaldeyrisleyfi fyrir þeim frá yfirvöldunum. Þetta er mjög slæmt ástand. En einmitt vegna þess, hvernig ástandið er og að útlit er fyrir, að það þurfi mjög að takmarka vörukaup til landsins á næstu missirum vegna þessa slæma gjaldeyrisástands, þá er enn ríkari ástæða til þess að setja fyrirmæli um framkvæmd þessara mála, sem tryggi það, sem á að vera höfuðatriðið að mínum dómi, að því takmarkaða vörumagni, sem hægt er að kaupa til landsins, verði skipt sem sanngjarnlegast á milli landsmanna og að þeir hafi sem mest frelsi - og helzt fullt frelsi - til þess að ákveða það, hjá hvaða verzlunarfyrirtæki þeir kaupa þann takmarkaða skammt hverju sinni. Og allra sízt ætti flokkur, sem a. m. k. fram að þessu hefur haft frjálsa verzlun mjög ofarlega á sinni stefnuskrá, að mæla gegn því, að landsmenn allir eigi að hafa þetta frjálsræði. Ef hæstv. ráðh. getur bent á eitthvað annað, sem leiði að þessu sama marki, þá er vitanlega sjálfsagt að taka það til athugunar.



Herra forseti. Það er nú þannig með mig, að ég hef ekki lesið þetta frv. nægilega ofan í kjölinn til þess að ég hafi getað gert mér fulla grein fyrir því í öllum atriðum og sé því reiðubúinn að fella um það heildardóm. En mig langar þó til að fara um það nokkrum orðum og taka til athugunar sumt, sem hv. 1. flm. hefur sagt. Hann taldi l. um fjárhagsráð ábótavant á ýmsan hátt, og get ég verið honum samdóma um það; t. d. framkvæmd skömmtunarlaganna, sem hann taldi mjög aðfinnsluverða, svo sem útgáfu seðla fyrir vörum, sem ekki væru til. Það er rétt, að þetta er einn af göllum þessa kerfis, sem byggt er á l. um fjárhagsráð. Kerfið er allt mjög þungt í vöfunum, það eru of margir aðilar með of lítið samband sín á milli, sem hér fjalla um, til þess að samræmi geti fengizt á milli ákvarðana þeirra. Ég flutti á síðasta þingi frv. til l. um breyt. á l. um fjárhagsráð. Þar var lagt til, að viðskiptanefnd yrði lögð niður og yfirstjórn þessara mála færð undir eitt ráðuneyti. Síðarnefnda till. er ekki tekin með í þessu frv., en ég tel hana þó engu þýðingarminni ráðstöfun, en að leggja niður viðskiptanefnd, því að með því móti mætti meira að segja takmarka starf hennar mjög. Og víst er um það, að á meðan margir flokkar stóðu að ríkisstjórn a. m. k., þá hefur það reynzt þungt í vöfum, að svo stór stofnun eigi undir ráðherrafundi að sækja í stað þess, sem réttara væri, að eitt ráðuneyti bæri alla ábyrgð á störfum hennar, en henni sé ekki dreift víða og enginn vilji svo við hana kannast. Vitaskuld kemur þetta síður til greina undir stjórn eins flokks, eins og þeirri, sem nú er mynduð, en það velt nú heldur enginn, hve lengi hún stendur. Og ég hef talið rétt, að yfirstjórn á þessum málum væri á einni hendi, og enn fremur var það till. mín, að viðskiptanefnd yrði lögð niður, svo sem hér er ráð fyrir gert. Það er meginatriði í þessu frv. - Fyrir utan það er svo annað meginatriðið um skiptingu innflutningsins. Hún virðist hér hugsuð nokkuð öðruvísi, en svipaðir aðilar lögðu til á síðasta þingi, en um þessa skiptingu á innflutningnum átti ég till. í frv. í fyrra, sem hneig að því, að einungis 3/4 af innflutningnum yrði skipt upp eftir kvótareglunni, og það sem eftir yrði væri notað til að jafna metin, veita af því nýjum innflytjendum og bæta upp þeim, sem hefði verið hallað á og hefðu meiri sölu, en viðurkennt hefur verið. Ég er ekki farinn að sjá, að þessar till., þar sem beinlínis er slegið föstu hlutfallinu á milli samvinnuverzlananna og einkaverzlananna, gangi hér í réttari átt. Það er auðvitað vandamál, hvernig þessu skuli hagað, en ég hefði haldið, að það yrði komizt nálægt hinu rétta, ef að því yrði horfið, sem ég lagði til í fyrra. Ýmislegt er hér fleira, sem mér virðist, að taka þyrfti til athugunar. Þegar úthlutun leyfa er skellt á fjárhagsráð eins og hér er gert, þá er því um leið falið að gera víðtæka útreikninga í ýmsar áttir, og þegar starf þess er orðið svo víðtækt, þá þarf um leið að setja því ákveðnar starfsreglur, eins og ég lagði til í mínu frv., að gert yrði. Ég lagði til, að fjárhagsráð fengi sér til aðstoðar 6 deildir undir fastri stjórn, og færi hver aðili með sérstakt hlutverk. Það virðist einsætt, að ráðinu verði að setja fastar starfsreglur og það sé óhjákvæmilegt að gera samtímis því, að viðskiptanefnd væri lögð niður. Ég ætlaðist til, að úthlutun leyfa í einstökum vöruflokkum yrði falin ákveðnum manni og gerðir hans yrðu daglega lagðar fyrir ráðið til athugunar og yfirlits. Í sambandi við þetta mál verð ég að minnast nokkrum orðum á annað, sem snertir þetta frv. mjög verulega, enda þótt það sé ekki tekið þar til meðferðar, en það er framkvæmd verzlunarinnar út á við. Hér er aðeins fjallað um framkvæmd hennar inn á við, en þetta tvennt er nátengt. Nú hin síðari ár og ekki sízt síðustu mánuðina hefur sú alda verið uppi í heiminum að reyna að losa um höftin á viðskiptunum landa á milli. Samvinnunefnd Marshallstofnunarinnar hefur haft þar forgöngu og hefur í því skyni komið á „frílistum“ og svokölluðu „glóbakvótakerfi“ í ýmsum löndum, sem kemur því til leiðar, að þau losna undan hinum þrönga stakki tvíhliða samninga sín á milli. Um okkur er það svo, að við getum aðeins farið skammt inn á þessa braut, en e. t. v. gætum við slakað það til á einstökum vörutegundum, að við gætum flutt inn til að fullnægja eftirspurninni og þó heldur meira. En verði það unnt, þá þurfum við ekki á þessum reglum að halda um skiptingu innflutningsins, sem settar eru vegna innflutningshaftanna. Í frv. mínu á síðasta þingi lagði ég til, að jafnan yrði flutt inn af skömmtunarvörum meira magn, en skammtað væri. Hefði það verið unnt, hefði mikið verið við það unnið. Það, hve neyzluvöruinnflutningurinn er takmarkaður, hefur orðið til þess, að þetta var ekki hægt, en það kemur til af því, að kapitalvöruinnflutningurinn er svo mikill. Ef úr honum yrði dregið án þess að atvinna drægist saman, - sparaðist t. d. innflutningur á skipum og vélum, sem svo stór liður hefur verið í heildarinnflutningnum til þessa, - þá mundi „automatískt“ lagast verulegur hluti af því ólagi, sem nú er á þessum málum. Og við samningu innflutningsáætlunar fyrir árið 1950 álít ég beri að stefna að þessu, því að undir eins og birgðir eru til af vörunum í hverri búð, kemur skiptingin af sjálfu sér. Um innflutningsskiptinguna skal ég annars ekki fjölyrða nú, né þær till., sem gerðar eru um hana í þessu frv. Ég er þeim enn of ókunnugur til þess. Enda þótt ég hafi lesið frv. tvisvar, tel ég mig þurfa að kynna mér það betur. En ég vil leyfa mér að leggja það til við þá hv. n., sem um þetta fjallar, að hún athugi jafnframt þær till., sem ég hef gert um þetta í áðurnefndu frv., og beri þær saman við það, sem hér er lagt til.



Herra forseti. Það er ef til vill ekki ástæða til að ræða þetta frv. ýtarlega við þessa umr., en ég get samt sem áður ekki látið hjá líða að fara nokkrum orðum um viss atriði í frv. Það er fátt í þessu frv., sem ég er samþykkur. Þó er eitt atriði í því, sem ég get fallizt á, en það er sameining hinna tveggja deilda, fjárhagsráðs og viðskiptanefndar. Það hefur sýnt sig, að það er ekki heppilegt fyrirkomulag, og málum er vísað frá einni n. til annarrar, auk þess sem þeim er vísað til ríkisstj., og af þessu stafar meiri afgreiðslutregða, en ef þetta væri í einu lagi. Og mér hefur virzt svo, að fjárhagsráð skipti sér lítið af störfum viðskiptanefndar, þegar það afhendir sín fyrirmæli um upphæðir, sem úthluta á hverju sinni í hverju efni. En í þeim löndum, þar sem einstaklingum og félögum er leyft að fara með verzlunarframkvæmdir, þá þykir mér líklegt, að lagasetning þessi væri alveg eins dæmi, ef þetta frv. væri samþ., að það sé ákveðið með lögum í einu landi, hversu mikið einn flokkur innflytjendanna skuli hafa af innflutningnum, og á ég þar við það, sem til er tekið í frv. þessu, að lagt er til, að ákveðið verði, að Samb. ísl. samvinnufélaga og kaupfélögin skuli fá 45% af innflutningnum, en kaupmenn 55%. Þetta er háttur, sem ég fullyrði, að þekkist ekki í nokkru öðru landi, fyrir utan það, að það verður ekki með neinum rökum sýnt fram á, að þetta byggist á nokkrum raunhæfum forsendum. Hér er sett fram í lagaformi togstreita, sem hefur verið á ferðinni síðan 1931 og hefur farið á ýmsa vegu og hallazt til ýmissa hliða. En nú er í fyrsta skipti þessi togstreita færð inn í Alþ., til þess að fá lögfest þessi hlutföll í innflutningnum. - Þetta frv. er ákaflega mikið frábrugðið því frv., sem áður hefur verið lagt fyrir þingið nokkrum sinnum um það, að skömmtunarseðlarnir skuli gilda sem innflutningsleyfi handa þeim aðilum, sem fá þá. Breyt. er, eftir því sem mér virðist, aðallega byggð á því, að nú er gert ráð fyrir því, að það verði veitt stofnleyfi, sem eigi að vera undanfari þess, að þetta form geti komizt á. Mér er ekki kunnugt um, að það sé í nokkru landi ríkjandi slíkt form við skiptingu innflutningsins, nema ef vera skyldi í landi eins og Argentínu, þar sem pólitískur ribbaldaháttur hefur gengið fyrir sig árum saman. Innflutningsmálunum hefur verið stjórnað ég vil segja - í öllum löndum, sem hafa innflutningshömlur, samkvæmt kvótareglum. Mér dettur ekki í hug að segja, að kvótareglurnar hafi ekki annmarka. Þær hafa stórkostlega annmarka. En þrátt fyrir það hafa þjóðir eins og Norðurlönd, Bretland, Holland og fleiri lönd, sem yfirleitt reyna að reka sín störf á lýðræðis- og réttlætisgrundvelli, þau hafa ekki fundið annan réttlátari grundvöll, en þennan. Þessum grundvelli halda þau enn í dag. Vafalaust má telja, að þessi lönd hafi mikið hugsað og rætt um það, hvernig bezt væri að koma þessum málum fyrir, vegna þess að öllum kemur saman um, að þetta séu vandræðamál, hvernig sem á þau er litið. En samt sem áður hefur enginn treyst sér til að fara út í jafnhæpnar ráðstafanir og hér er gert ráð fyrir. Með þessu móti, eins og frv. gerir ráð fyrir, væri það svo um félög og einstaklinga, sem hafa byggt upp sín fyrirtæki á löngum tíma, jafnvel á áratugum, að þau væru gerð gersamlega réttlaus með þessari skiptingu. Annars staðar er þessi skipting í mjög ákveðnu og sterku fyrirkomulagi. En hér hafa nú síðustu árin, vegna pólitískra áhrifa, þessi mál farið svo úr böndunum, að það má segja, að úthlutunin í þessum efnum í flestum greinum fari fram án þess að hún sé byggð á nokkrum skipulagsbundnum hætti. - Ég hygg, að það mundi reynast erfitt í framkvæmd sumt af því, sem hér er gert ráð fyrir í frv., og vildi ég þá sérstaklega benda á fyrsta töluliðinn, upptalningarliðinn, í 3. gr., þar sem talað er um, að stofnleyfi skuli gefin út fyrir smávörum (er teljast með vefnaðarvöruflokknum), gúmmískófatnaði, búsáhöldum, leir-, gler- og postulínsvörum og hreinlætisvörum. Það á að vísu að gefa stofnleyfi fyrir þessum vörum. En svo á að úthluta innflutningsleyfunum fyrir þessum vörum síðar, eftir skömmtunarseðlum fyrir vefnaðarvörum. M. ö. o. þeir, sem selja þessar vörur, eiga það undir einhverjum öðrum, hversu þeir menn eru duglegir að selja vefnaðarvörur, hvort þeir fá nokkurn innflutning eða ekki á þessum vörum. Þetta virðist nú vera nokkuð langt sótt. En það er þá ekki heldur gerð grein fyrir því í þessari gr., hvernig skiptingin á þá að vera til þeirra manna, sem eiga að fá þessar vörur. Hvernig á sú skipting að vera? Því að ef þetta frv. væri samþ., þá kæmi það til kasta þess opinbera að velja einhverja leið til þess að útbýta þeim leyfum, sem þannig koma til. Þá er það byggingarefnið. Það má segja kannske, að það liti vel út á pappírnum, að þeir, sem nota vöruna, eigi að hafa frjálst val um það, hvar þeir geti keypt hana. En ef hv. þm. athuga, hvað innifelst í þessari kvöð, sem þeir þarna vilja setja á fjárhagsráð, þá kemur í ljós, að hér er gert ráð fyrir að setja þá kvöð á fjárhagsráð, að það verði að láta reikna út hvern smáhlut, hvern nagla, hverja skrá og hverja ró í húsi t. d., sem á að byggja hverju sinni, og gefa viðkomandi aðila sundurliðað leyfi fyrir öllum þessum vörum, sem þeir þurfa í byggingu hverja. Það má kannske segja, að það sé ekki gersamlega útilokað að framkvæma þetta. En það má öllum vera ljóst, hvílík gífurleg Kleppsvinna hlýtur að liggja í þessu, en þetta sýnir bara, hve miklum erfiðleikum hv. flm. hafa verið í viðkomandi því að finna einhverjar leiðir til þess að setja fram það, sem þeir hafa sett fr8m hér. Það var ekki heldur við því að búast, að þeir gætu fundið einhverja frelsandi leið út úr þessum málum, þar sem aðrar þjóðir, miklu vanari skipulagi en við, hafa gefizt upp við að fara aðra leið en þá, sem ég gat um áðan. Þá er það byggingarefnið til viðhalds. Formælendur stefnu þeirrar, sem þetta frv. flytur, segja: Því skal skipt á milli héraða (kaupstaða og sýslufélaga) í hlutfalli við mannfjölda. Það verður ekki af þessu skilið annað en að það eigi að úthluta byggingarefni til viðhalds til bæjarstjórna og sýslunefnda. Má vera, að hv. flm. gefi aðra skýringu á því. Ég skal ekki draga neina dul á það, að frá mínu sjónarmiði eru l. um fjárhagsráð stórkostlega gölluð. En þau mundu ekki batna við þessa viðbót, það er hægt að fullyrða. En mér finnst ástæða til þess við þessar umr. að benda hér aðeins á þrjár málsgr. í l. um fjárhagsráð, til þess að hv. þm. geti rifjað upp fyrir sér, hvað margir af þeim á sínum tíma hafa samþ. sem verkefni þessarar stofnunar. Það er t. d. í 2. gr. nr. 2 til tekið meðal annars, að það sé, „að öllum vinnandi mönnum, og þó sérstaklega þeim, er stunda framleiðsluvinnu til sjávar og sveita, séu tryggðar réttlátar tekjur fyrir vinnu sína, en komið í veg fyrir óeðlileg sérréttindi og spákaupmennsku.“ Og í 7. tölul. sömu gr. er það til tekið sem verksvið þessa ráðs, „að atvinnuvegir landsmanna verði reknir á sem hagkvæmastan hátt á arðbærum grundvelli og stöðvist ekki vegna verðbólgu og dýrtíðar.“ Og í þriðja lagi er í 8. tölulið: „að húsnæðisskorti og heilsuspillandi íbúðum, hvar sem er á landinu, verði útrýmt með byggingu hagkvæmra íbúðarhúsa.“ Þetta eru náttúrlega hlutverk, sem við viljum allir gjarnan, að verði unnin. En hugsum okkur bara, hvaða ráðstöfun það er að ætla að leggja svona hlutverk á herðar einnar stofnunar eins og fjárhagsráðs. Og hugsum okkur, hvaða von er um, að þetta ráð geti framkvæmt þetta. Það má segja, að það sé síður en svo, að það saki, þó að þetta standi í l. En við höfum þá líka gert okkur óþarflega bjartar vonir um það, hversu miklu slík stofnun geti afkastað. Það, sem er mest nauðsyn á nú eins og stendur er, að það sé hægt að koma á skipulegum og skynsamlegum vinnubrögðum í þessum málum. Mér þykir rétt í sambandi við þessar umr. að geta þess, að gjaldeyrismálin eru að mínu áliti komin í hreint öngþveiti, eins og sakir standa, og það verður ekki komizt hjá því á einhvern hátt að taka þau föstum tökum. En það er ekki hægt að gera með þessu frv. Það eitt verður sagt. Óreiðuskuldir hafa safnazt í bönkunum undanfarna mánuði, og samkvæmt uppgjöri, sem var gert fyrir mánuði síðan, þá nam það yfir 50 millj., sem fyrir lá af beiðnum um yfirfærslur á fé til vörukaupa og greiðslu á vörum, sem komnar eru til landsins og liggja á hafnarbakkanum, en hefur ekki verið hægt að greiða. Þetta er svo alvarlegt mál, að það er ekki hægt að láta þessa þróun ganga svona lengur og halda áfram að safna skuldum við útlönd á þennan hátt. En við skulum bara gera okkur grein fyrir því í sambandi við skipulag þessara mála, sem við erum að ræða um, að þessar vörur líklega allar eru pantaðar út á lögleg innkaupaleyfi, gefin út af þeirri stofnun, sem þingið og ríkisvaldið hafa valið til þess að vinna þessi störf. En þrátt fyrir það að þessi leyfi séu gefin út að löglegum hætti, þá verða þetta óreiðuskuldir við útlönd, og þau fyrirtæki, sem senda hingað vörur, sætta sig ekki við, að þær liggi hér þannig, að það fáist ekki yfirfærsla vegna þeirra. Ég skal ekki fara lengra út í þetta mál að sinni. En vel kann svo að fara, að til þess reki nauður að gera þær ráðstafanir um stundarsakir, að ekki verði hægt að flytja vörur til landsins nema jafnframt sé tryggð greiðsla fyrir þeim.

Flm. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Ég vildi aðeins segja örfá orð út af ræðu hæstv. viðskmrh. Ég sagði, að ef farið væri eftir kvótareglunni, þá yrði afleiðingin sú, að verzlunin væri bundin í sömu skorðum og áður var. En ég viðurkenni, að ekki er farið eingöngu eftir henni, og því er ófrelsið ekki alveg eins mikið. En mjög var það ofmælt hjá hæstv. ráðh., að menn geti verzlað hvar sem þeir vilji. Ég kann um það mörg dæmi, að menn, sem fengið hafa fjárfestingarleyfi, hafa orðið að fara sjálfir fleiri ferðir til Rvíkur eða gera út sendimenn eða fá sér þar umboðsmenn til þess að fá leyfisvörurnar, af því að þær vörur voru ekki til í neinum af þeim verzlunum heima í héraði, sem þeir helzt hefðu kosið að skipta við, allra hluta vegna. Ummæli hæstv. ráðh. eru því úr lausu lofti gripin.



Herra forseti. Út af því, sem hv. þm. Hafnf. (EmJ) sagði, þá er ég honum sammála um það, að það hefur verið ókostur við framkvæmd þessara mála, að þau skuli ekki hafa heyrt undir eitt ráðuneyti. Reynslan hefur sýnt, að ekki kemur til mála, að þau heyri undir alla ríkisstj. Með því móti verða framkvæmdir stofnunarinnar allt of þunglamalegar og raunverulega enginn, sem ábyrgðina ber. Ég gleymdi nú að benda á, að hv. flm. fella niður seinni málsgr. 9. gr., en með því virðist vera kippt burt möguleikanum til þess að setja fjárhagsráði starfsreglur, en það er mjög nauðsynlegt. Það hefur undanfarið ár verið heróp samvinnumanna í landinu, að menn fái ekki að verzla þar, sem þeir vilja, og hv. frsm. segir, að þetta sé nú orðið eins og þegar við vorum verst staddir á einokunartímunum. Þetta er nú vægast sagt mjög mikill misskilningur, ef ekki vísvitandi blekking. Það getur hver maður verzlað í hvaða verzlun sem hann vill, og þetta vita allir. Deilan hefur hins vegar staðið um heildarskiptinguna. Það er hin mesta fjarstæða að halda því fram, að Íslendingar séu bundnir við ákveðnar verzlanir. En þetta hefur verið túlkað á þann veg, að með því að S. Í. S. fái ekki nægilegar vörur, þá séu menn neyddir til að verzla þar, sem mönnum er það þvert um geð. En þessi fullyrðing fær á engan hátt staðizt.