Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Jónsson) Eins og háttv.þm. hafa sjeð af nál. á þskj. 84 við þetta frv., hefir nefndin orðið ásátt um, að frv. næði óbreytt fram að ganga. Það er venja að segja, að eigi þurfi mörg orð um þau frv., er þingið hefir áður haft til meðferðar, enda þótt allur þorri hv.þm. hafi ef til vill gleymt rökum þeim, er með frv. hafa verið færð. Í þetta sinn er þó óhætt að beita þessari röksemd, því að í fyrra, er frv. var hjer til umræðu og samþykt, voru svo miklar umræður um það, og það þá eitt af stórmálunum, svo að háttv.þm. mun enn í fersku minni alt, sem þá var fært með og móti. Ættu því heldur eigi að þurfa að spinnast langar umræður um það nú, og það því síður, sem allar ástæður eru óbreyttar frá því á síðasta þingi í öllu verulegu. Ekkert hefir skeð síðan, er gæti valdið því, að háttv.þm. greiddu nú atkv. á annan hátt en þeir gerðu þá. Báðir aðiljar eru nú svipað staddir og þá, og víst er það, að eigi munu Spánverjar slá af kröfunum nje vera samningafúsari en áður; öllu heldur munu þeir vera sterkari og áleitnari en nokkru sinni fyr, og þarf ekki annað en benda á skifti þeirra við Norðmenn. Að því er kemur til okkar afstöðu, þá er óhætt að fullyrða, að hún sje síst betri nú en í fyrra, er samningurinn var gerður, nje til mála komi, að vjer getum neitað kröfum Spánverja nú frekar en þá. Yfirleitt hefir ekkert verið gert í þessu máli síðan í fyrra, annað en það, að stjórnin sendi Pjetur Ólafsson konsúl til Suður-Ameríku, til þess að kynna sjer þar markaðshorfur fyrir íslenskan saltfisk. Árangurinn hefir auðvitað eigi ennþá orðið sá af þessari ferð, að það breyti nokkru viðvíkjandi þessu máli nú, en af því að það snertir málið óbeinlínis, ætla jeg að minnast á þessa sendiför lítið eitt. Sendimaðurinn lagði af stað frá Lundúnum til Suður-Ameríku 19. okt. í haust. Jeg tek það fram - og eru það mín orð en eigi nefndarinnar, - að mjer þykir hæstv. stjórn hafa dregið nokkuð lengi að senda í þessa för. Vænlegast Hefði verið að senda svo fljótt, sem unt var. Eigi er þó svo, að eftir skýrslum þeim, er fram eru komnar, sje ástæða til að ætla, að önnur úrslit hefðu fengist á samningum vorum við Spán, þótt fyr hefði verið farið. Eftir ráðstöfunum sendimannsins voru send hjeðan sýnishorn af saltfiski til Suður-Ameríku, og voru þau höfð í ýmiskonar umbúðum, bæði úr trje og trje og blikki. Fiskurinn kom fram í mjög mismunandi ásigkomulagi: yfirleitt var hann lakari í blikkumbúðunum, enda þær ekki góðar. Um markaðshorfurnar er það helst að segja, að í Argentínu, t. d. í Buenos Ayres og víðar, voru horfurnar slæmar, mest sökum þess, að allgóður fiskur var þar á markaðinum fyrir, og má búast við erfiðum keppinautum þar. Aðalmarkaðshorfurnar eru í Brasilíu. Þar var á markaðnum aðallega norskur, enskur og kanadískur fiskur, yfirleitt mjög ljótur, en var þó ekki illa af honum látið, því ekki var öðru að venjast. íslenskur fiskur þótti þar miklu betri, og voru þó sýnishornin, er þangað komu, alls eigi í góðu ástandi. Til Brasilíu flyst allmikið af fiski: mun innflutningurinn vera um 40–50000 smálestir árlega, og er það alt að því tvöföld saltfisksframleiðsla Íslands. Um verð er vont að fá ábyggilegar upplýsingar, og treysti jeg mjer ekki til að segja neitt ákveðið um það. Enn er alt óvíst um kostnað við flutning og þess háttar. Verðið á stórum saltfiski var í desember síðastliðnum 110–120 milreis pr. 58 kg. kassa, en var að lækka; má gera ráð fyrir ca. 100 milreis pr. kassa, eða 290 milreis pr. skippund. Það versta er, að þetta er í pappírspeningum og gildi þeirra mjög óstöðugt og hefir sífelt farið hækkandi. Nú sem stendur jafngilda 341/3 milreis einu sterlingspundi. Þá spillir það og fyrir fiskmarkaðinum, að kjöt er þar í lágu verði, ekki nema 40% af fiskverði. Þrátt fyrir þetta eru líkur fyrir, að gagn geti orðið af sendiförinni. Herra Pjetur Ólafsson segir svo í skýrslu sinni: „Jeg efast ekki um, að í Brasilíu megi fá sæmilega góðan markað fyrir töluvert af íslenskum fiski. Þá ætlar hr. Pjetur Ólafsson að gera tillögur um, að sendur verði fiskur hjeðan, er þar sem um tilraun er að ræða, má búast við, að árangurinn sjáist eigi þegar í stað. Jeg vona, að háttv. stjórn styrki þessar tilraunir áfram, sjerstaklega með því að ábyrgjast áhættuna við fisksendingar fyrst í stað. Í Brasilíu eru allströng innflutningsskilyrði, og verður því að gæta vel að því, að sendingar verði eigi rjettlausar. er þangað kemur. Jeg hefi skýrt frá þessari för hr. Pjeturs Ólafssonar sökum þess, að það snertir þetta frv. óbeinlínis. Það sýnir, að markaðshorfur hafa eigi breyst svo, að það geti á nokkurn hátt haggað úrslitum þessa máls nú. Jeg hygg, að frv. græði ekki á miklum umræðum, því háttv. deildarmenn munu þegar vera ráðnir í því, hvernig atkvæði þeirra falla.

Forsætisráðherra (SE): Jeg þakka hv.allshn. fyrir þær undirtektir, er frv. hefir fengið hjá henni. Að því er snertir sendiförina til Suður-Ameríku, þá er um hana að segja, að hún var fullráðin í ágústmánuði, og fór sendimaðurinn hjeðan 20. september. Ef til vill hefði verið betra, að fyr hefði verið farið, en jeg álít þó aðalatriðið, að hægt var að fá þennan mann í förina, sem flestir munu vera sammála um, að hafi verið sá besti, er völ var á. Sá maður er þektur að því að vera fylginn sjer og duglegur og hefir ágæta þekkingu á öllu, er að fisksölu lýtur. Annars er jeg samdóma háttv.frsm. (AIJ) um það, að málið muni eigi græða á löngum umræðum.

Sveinn Ólafsson Jeg ætla hvorki að þakka nje vanþakka háttv.allshn. fyrir meðferðina á þessu frv. Mjer finst lítið sagt í áliti hennar um það, nema já og amen. Það er máske rjett, að málið græði eigi á umræðum, en jeg get eigi látið hjá líða að lýsa yfir þeirri skoðun minni, að fullmikil auðmýkt sje fólgin í því að samþykkja frv. svona fortakslaust. Mjer finst að háttv. Alþingi gæti sætt sig við að samþykkja frv. til nokkurra ára í senn um undanþágu frá bannlögunum, en ekki eins og gert er ráð fyrir nú, að láta þetta gilda um óákveðinn tíma eða aldur og æfi. Þetta virðist þó vaka fyrir allshn. Fyrir því ætla jeg að koma með breytingartillögu til 3. umr., um að undanþágan sje tímabundin og gildi t. d. um 3 ár. Jeg er sömu skoðunar og á síðasta þingi um undanþáguna, að hún sje um grun gerð og alls ekki sú brýna ástæða til þess að hlaupa svona af fúsum huga í faðm Spánverjans, sem meiri hluti viðskiftamálanefndar síðasta þings vildi vera láta. Jeg hefi aldrei getað sannfærst um, að hjer yrði að ræða um svo mikinn fjármunalegan skaða af neitun Spánarsamningsins, sem meiri hluti viðskiftamálanefndar hjelt fram í fyrra. Síðan hefi jeg komist að þeirri niðurstöðu, að skaðinn sje jafnvel langtum minni en jeg hugði hann þá, og ef til vill enginn. Vjer vitum ekki, hvaða kjör vjer hefðum fengið, ef vjer hefðum neitað að ganga að þessum samningum. Jeg vil leyfa mjer að minna á, hvernig Spánverjar tóku í strenginn þegar Norðmenn höfnuðu samningum við þá 1921. Þeir hækkuðu þá tolla á norskum fiski um 25%, Ef vjer nú neituðum samningum á líkan hátt, og Spánverjar hækkuðu tollinn á íslenskum fiski um 25%, þ. e. úr 24 pesetum í 30 peseta, þá mundi sú hækkun fara mjög fjærri þeirri ágiskun um 121/4 miljón króna skaða, sem meiri hluti viðskiftamálanefndar hjelt fram á síðasta þingi, jafnvel ekki ná 1/3 þeirrar upphæðar. Jeg tel því fráleitt að taka þessu spánska valdboði með þeirri auðmýkt og undirgefni að samþykkja þessa fortakslausu undanþágu, en miklu djarfmannlegra og hreinlegra að tímabinda undanþáguna og sýna fulla einurð gagnvart þessu útlenda ofríki.

Forsætisráðherra (SE): Eins og háttv. deild er kunnugt, var því lofað af hálfu stjórnarinnar að leggja þetta frv. fyrir þingið, og bestu kjörum áfram var lofað með því skilyrði, að frv. eins og þetta yrði samþykt. En ef ákveðið er, að það gildi aðeins til 3 árum yrði að hefja nýja samninga, og væri þá engin trygging fyrir því, að vjer yrðum aðnjótandi bestu kjara. Háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) mintist á dæmi Norðmanna í þessu máli. Jeg hygg ábyggilega, að stjórnin norska hafi borið fram tillögu á þá leið að fara að dæmi okkar: semja við Spánverja og leyfa innflutning á vínum þaðan. Jeg þori ekki að fullyrða um þetta, því að jeg hefi ekki heyrt neitt um það af hálfu hins opinbera, en minnir fastlega, að hafa sjeð þessa getið í blöðunum. Hitt er fullkunnugt, að Norðmenn hafa átt við mikla örðugleika að stríða í þessu máli, og hygg jeg því óráð að gera nokkra þá breytingu, er þess yrði valdandi, að taka þyrfti upp nýja samninga.

Jón Baldvinsson Afstaða mín til þessa máls er öllum háttv.þm. kunnug frá því í fyrra, og þarf jeg því ekki að rökræða það aftur. Hins vegar voru nokkur atriði, er jeg vildi minnast á í sambandi við þetta mál. Fyrst er þá skýrsla sendimanns stjórnarinnar til Suður-Ameríku, Pjeturs konsúls Ólafssonar. Skýrslan lá fyrir þingnefnd einni hjer um daginn og hafði aðeins einn maður lesið hana; þá var sent eftir henni af stjórninni, og veit jeg ekki hvað af henni hefir orðið; að líkindum hefir hún hafnað hjá háttv.allshn. Nú vil jeg skora á hæstv. stjórn að birta skýrslu þessa í heilu lagi sem allra fyrst. Þeir eru mjög margir, sem hafa áhuga á þessu máli, og þarf skýrslan því að koma fyrir almenningssjónir, svo að menn sjái, hvernig málið horfir. Það er ekki nægilegt að birta lítilsháttar útdrátt, sem er ef til vill að nokkru leyti litaður eftir áliti og skoðunum þess, sem gerir hann. Það eitt er mjer þó kunnugt um úr skýrslu þessari, að sendimaður stjórnarinnar er sjálfur vonbetri um markað fyrir íslenskan fisk í Suður-Ameríku heldur en hann var áður en hann fór að heiman. Í fyrra gerði jeg sjerstaka athugasemd um, hvað átt væri við í 1. gr. með orðinu „vín.“ hvort það væri eingöngu vínberjavín, náttúrleg vín, eða hvort einnig kæmist undir það ákvæði dönsk sprittblanda, sem borið hefir verið fram hjer í háttv. deild. án þess að því væri mótmælt, að flutt hafi verið inn síðastliðið ár. Frsm.,háttv. 4. þm. Reykv. (MJ). sagði þá, að einungis væri átt við vínberjavín. Jeg get ekki um þetta af því, að mjer standi ekki á sama um, hvert gutlið er, en ef til vill gæti verið ástæða til fyrir hæstv. stjórn að athuga, hvað hæft er í þessum sögum um sprittblönduna, og enn hvaða skilning á að leggja í þetta ákvæði framvegis. Um vínveitingar innanlands gengur sú saga hjer um bæinn, að Spánverjar hafi krafist þess, að vínveitingar yrðu leyfðar á Hótel Ísland. Er það utanríkisráðherrann á Spáni, sem á að hafa gert þessa kröfu, og kvað það vera ástæða stjórnarinnar til að ganga á móti eindreginni kröfu bæjarstjórnar í þessu máli.

Forsætisraðherra (SE): Um fyrsta atriðið í ræðu háttv. 2. þm. Reykv. (JB) skal jeg geta þess, að skýrslan verður birt og hafa þegar verið gerðar ráðstafanir til að prenta hana. Getur verið, að rjett sje hjá háttv.þm., að það hefði mátt gera fyr, en nú verður bætt úr því. Um annað atriðið er það að segja, að jeg er afarófróður í þessum efnum, og verð því að taka frest til andsvara. Þriðja atriðinu í ræðu háttv.þm., hvort Spánverjar hafi krafist vínveitinga í Reykjavík, er fljótsvarað: Spánverjar voru ekkert um það spurðir, hvaða fyrirkomulag hjer yrði um sölu og veitingu vína. Jeg samdi reglugerðina, ásamt ráðunautum mínum í Kaupmannahöfn, á þann hátt, sem við hugðum helst í samræmi við lögin og samninginn við Spánverja: var Spánverjum síðan tilkynt, hvernig reglugerðin væri. Það var vitanlegt, að þegar Alþingi fjelst á, að flytja mætti vín inn í landið, selja það og veita, þá varð ekki hjá þessu komist. En í þessum efnum hefir verið gengið mjög stutt. Vínveitingar eru heimilaðar á fjórum stöðum, en hvergi komnar á nema í Reykjavík: úr hinum kaupstöðunum hafa komið umsóknir um veitingaleyfi, en ekki frá mönnum sem stjórnin hefir treyst, að hafi þær í lagi, og hefir þeim beiðnum því verið synjað. Um útsölur er það að segja, að bæjarstjórnir hafa risið á móti þeim, og vilja ekki gera tillögur um, hverjum sje falið að hafa þær á hendi. Þegar Alþingi hefir veitt undanþágu frá bannlögunum, og þetta er nauðsynlegt til þess að halda fiskmarkaðinum, getur landsstjórnin ekki tekið tillit til þess, þó að bæjarstjórnir sjeu með ýmsar tiktúrur. - Hún er annars mjög einkennileg, framkoma bæjarstjórna í þessu máli, og það víðar en í Reykjavík. Bæjarstjórnum er heimilaður tillögurjettur, og er það gert í góðu skyni, til þess að þær hafi eftirlit með, að útsölur væru í höndum góðra og áreiðanlegra manna. En þær þverneita að nota þennan tillögurjett. Slík mótmæli, sem vilja nema úr gildi aðalatriði málsins og eru einungis til þess að friða samviskuna, verða ekki tekin til greina. Jeg þykist hafa sýnt, að jeg er eins góður bannmaður og ýmsir þessara manna. En jeg hefi fallist á nauðsyn þessa máls, og vil því fylgja því fram, en kann ekki við neinn kattarþvott eða hálfvelgju, sem einungis er til spillis.

Frsm. (Magnús Jónsson) Jeg býst við, að háttv. samþm. minn. 2. þm. Reykv. (JB). muni ef til vill taka aftur til máls, og langar mig til að gera stutta athugasemd áður en hann talar sig dauðan. Jeg vildi mega spyrja háttv.þm., hvort útdráttur minn úr skýrslu herra Pjeturs Ólafssonar hafi verið litaður. Jeg tók það skilmerkilega fram, að Pjetur Ólafsson teldi markaðshorfur, nú betri heldur en áður en hann fór að heiman, og las upp ummæli hans um það. Jeg veit ekki til, að annar útdráttur úr skýrslu hans hafi komið fram opinberlega, og langar því til að spyrja hv.þm., hvort hann telji þennan útdrátt minn litaðan.

Jón Baldvinsson Hæstv. forsætisráðherra (SE) gefur væntanlega skýrslu um, hvað hæft sje í þessu um dönsku sprittblönduna, og ætti það að vera auðvelt, ef það er rjett, sem sagt er, að sjerstakur maður hafi það embætti á hendi að vita, hvernig vínin sjeu.  (Forsrh. SE: Hver er það?)  Jeg veit ekki sönnur á þessu, en hefi heyrt þessa getið. Og það hefir áður komið fram hjer í hv. deild. Hæstv. forsrh. (SE) kvaðst ekki geta tekið tillit til, þó að bæjarstjórnir væru með ýmsar tiktúrur í þessu máli. Alþingi hafi veitt undanþágu frá bannlögunum, og þetta verði að vera samkvæmt því. En í lögunum er tekið fram, að ekki megi gera þær ráðstafanir, er geri undanþáguna að engu, en það er hvergi sagt, að ekki megi setja sterkar skorður við misbrúkun áfengis og takmarka sölu og veitingar vína. Það er sannarlega ekki krafa laganna, að þessir mörgu útsölustaðir hafa verið settir. Nægilegt hefði verið að hafa eina útsölu í Reykjavík; þá hefði lögunum verið fullnægt, og þá hefði mátt taka tillit til vilja bæjarstjórnanna. Hv. frsm. (MJ) vjek því til mín. hvort jeg hefði talið útdrátt hans úr skýrslu sendimanns stjórnarinnar litaðan. Jeg sagði ekkert um það, heldur átti jeg við það, að þegar gögn einhvers máls væru ekki kunn í heilu lagi, heldur einungis eftir útdrætti, sem ef til vill væri litaður, væri erfitt að gera sjer skoðun um málið. Jeg þekki ekki skýrslu herra Pjeturs Ólafssonar, og get því ekki dæmt um, hvernig útdráttur hv.frsm. (MJ) er gerður. En einmitt þess vegna er nauðsynlegt, að skýrslan sje gefin út.

Forsætisráðherra (SE): Háttv. 2. þm. Reykv. (JB) sagði, að einn starfsmaður í vínversluninni mundi hafa það embætti að smakka á vínunum. Jeg þarf víst ekki að taka það fram, að slíkt embætti er ekki til. En þetta sýnir, að margar sögur ganga um vínverslunina, sem menn festa trúnað á. Nú er tækifæri að rannsaka þetta ef þingið vill. Stjórninni væri ánægja, ef þingið gerði tillögur um annað fyrirkomulag á áfengisversluninni, er það teldi betra. En ef þingið gerir ekkert í þessu efni, er óviðkunnanlegt, að menn skuli ljá slíkum sögum vængi í þinginu. Jeg vil skora á þá, sem sögum þessum trúa, að krefjast rannsóknar á fyrirkomulagi verslunarinnar. Vínsölustaðir eru nú 4 - einn í hverjum kaupstað. Alþingi getur takmarkað þetta, ef því sýnist svo, en jeg hygg, að menn sjái, að stjórnin hefir ekki farið lengra í þessu efni en hún taldi nauðsynlegt. Jeg hefði t. d. kosið, að enginn veitingastaður væri í Reykjavík, en jeg áleit ekki fært að ganga lengra málsins vegna. En þingið getur sett frekari skorður og takmarkanir á sína ábyrgð.

Jakob Möller Mjer þykir dálítið kátlegt, að menn skuli þurfa að rökræða, hvort þörf hafi verið á að hafa svo víðtæka áfengisverslun, sem gert hefir verið. Jeg skal ekki áfellast hæstv. stjórn fyrir það. En mjer skilst á ummælum hæstv.forsrh. (SE), að stjórnin hafi ekki rannsakað sem skyldi, hvað gera þyrfti. Hæstv. forsætisráðherra segir, að hann hafi sett reglugerðina í samráði við trúnaðarmenn sína í Kaupmannahöfn. Jeg skil ekki. hvað málið hefir grætt á því að sigla; hæstv.forsrh. (SE) hefði eins getað sett reglugerðina í samráði við trúnaðarmenn sína hjer heima. En það, sem gera átti, var að komast eftir, hvað Spánverjar heimtuðu, og hefði mátt gera það í sambandi við samningana. Þá hefði átt að skýra Spánverjum frá, hvernig áfengislöggjöf vorri hafi verið hagað áður en bannlögin voru sett, og hefðu þeir þá sennilega fallist á, að sama fyrirkomulag yrði haft framvegis. Jeg skil ekki, að Spánverjar hefðu mælt í móti því. Það var aðeins þetta formlega bann, sem þeir ömuðust við. Vínlöndin hafa aldrei reynt að beita ofbeldi aðrar þjóðir, þó að þær gerðu strangar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir misnotkun áfengis. Þó að löggjöf vor væri orðin mjög ströng áður en bannið komst á, heyrðust engin mótmæli úr þeirri átt. Jeg álít því, að óþarft hafi verið að setja upp vínsölustaði að svo stöddu. Það hefði mátt haga til eins og áður, að það væri komið undir vilja og samþyktum hjeraðsstjórna. Lengra hefði ekki þurft að ganga. Jeg skal ekki bera brigður á, að hæstv.forsrh. (SE) sje sannfærður um, að skoðun sín sje rjett. En hann hefir ekki leitt rök að því, að hún sje rjettari heldur en sú skoðun, sem jeg er sannfærður um. Annars finst mjer umræður um þetta atriði eiga betur heima við 3. umr., ef annars á ræða það í sambandi við þetta frumvarp. Jeg skal þó stuttlega gera grein fyrir afstöðu minni til frv. Afstaða mín er nokkuð sjerstæð. Jeg lít ekki á málið frá bannsjónarmiði aðallega, heldur kveinka jeg mjer sjerstaklega við að samþykkja frv. vegna þess, hve nærri er gengið sjálfsákvörðunarrjetti vorum, eins og jeg lýsti á síðasta þingi. Hins vegar hefi jeg sannfærst um, að um svo mikinn fjárhagsvoða geti verið að ræða, að ekki sje annað fært en að láta undan, þó að sárt sje. Og þegar engar breytingar hafa orðið í þessu efni síðan í fyrra. sje jeg auðvitað ekki annað en að samþykkja verði þetta frv. Hvort það er gert um óákveðinn tíma, svo sem í frv. er gert ráð fyrir, eða um ákveðið árabil, eins og sumir vilja, skiftir ekki máli. Þó að lögin eigi að gilda um óákveðinn tíma, má altaf nema þau úr gildi, þegar vjer þykjumst færir um að taka afleiðingunum af samningsslitum við Spánverja. Hingað til höfum vjer orðið að láta undan, og enn verðum vjer að gera það, samkvæmt skýrslu Pjeturs Ólafssonar, hvað sem síðar kann að verða. Þar sem því ekkert nýtt er fram komið í málinu, mun jeg greiða atkvæði með frv., eins og á síðasta þingi.

Forsætisráðherra (SE): Háttv. 1. þm. Reykv. (JakM) þótti undarlegt, að jeg skyldi fara til Kaupmannahafnar til að ganga frá þessu máli. Jeg hefi áður greint ástæðurnar til þess, að jeg ræddi málið þar, sem sje að sendiherra vor situr þar. Hann hafði verið í samningsgerðunum við Spánverja, og er því ekki óeðlilegt, að jeg vildi hafa hann með í ráðum. Háttv. þm. sagði, að leita hefði átt álits Spánverja, hvers þeir krefðust. En hvað ætli hefði verið sagt á Alþingi, ef stjórnin hefði byrjað á nýjum samningum við Spánverja, hvernig haga skyldi vínsölu innanlands? Það hefði getað leitt til þess, að málið yrði alt tekið upp og semja þyrfti á ný frá rótum. En það hefði verið rangt af stjórninni, og þingið hefði getað áfelt hana fyrir það. Hitt var gert í samráði við þann manninn, sem mestan þátt hefir átt í samningunum. Jeg geri ráð fyrir, að jeg þurfi ekki að skýra þetta mál frekar; það er svo ljóst, að allir hljóta að skilja, sem það vilja gera.

Jakob Möller Jeg sagði, að það hefði verið vangá, að komast ekki eftir því, um leið og samningarnir voru gerðir við Spánverja. hvað þeir álitu, að fælist í því, að undanþágan skyldi ekki verða gerð að engu, og þá hefði mátt komast að raun um, hvort þeir gerðu sig ekki ánægða með, að fyrirkomulagið á vínversluninni væri hið sama og var áður en aðflutningsbannslögin komu. Þetta álít jeg að hefði verið skynsamlegra og vissara heldur en ana út í það í óvissu, hve langt eða skamt mátti fara.

Forsætisráðherra (SE): Mjer þykja þau ummæli háttv. 1. þm. Reykv. (JakM) ærið einkennileg, að þetta hafi ekkert verið athugað. Sannleikurinn er sá, að þetta var athugað mjög ítarlega. En hitt datt mjer aldrei í hug, og jeg álít, að þingið hefði getað áfelt stjórnina fyrir það, ef hún hefði farið að spyrja Spánverja að því, hvernig haga ætti vínsölunni innanlands. Það hefði vel getað orðið til þess, að orðið hefði að byrja á nýjum samningum, og það tel jeg ekki heppilegt.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Frv. þetta er komið frá hv.Ed. og hefir verið samþykt þar óbreytt. Vona jeg, að það fái greiðan framgang hjer í deildinni. Það var í fjhn. í Ed., og tel jeg rjett, að það fari í sömu nefnd hjer.

Á 19. fundi í Nd., þriðjudaginn 13. mars, var útbýtt: Frumvarpi til laga um einkasölu á saltfiski (þmfrv., A. 114).

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Þessi till. er ekki nýr gestur hjer á þingi; var hún flutt hjer bæði á þinginu 1914 og því síðasta, en jeg tók hana þá aftur sökum þess, að hæstv. atvrh. tók þá vel í málið og kvaðst mundu gera það sem hægt væri í málinu, þótt engin till. yrði samþykt. Nú hefir enn ekki orðið úr framkvæmdum, og því er nú þessi till. flutt enn á ný, eftir ósk skipstjórafjelagsins „Bylgjan“ á Ísafirði. Svo hagar til, að norðan Horns til Reykjarfjarðar er fiskiauðugt mjög. Stunda þar smærri vjelbátar fiski, en mjög er þar skerjótt og ilt athafna, nema fyrir nákunnuga. Skelli á norðanveður, eru næstu hafnir á Ingólfsfirði og Hólmavík, en ef Þaralátursfjörður væri mældur upp, yrði þar einhver öruggasta höfn á landinu. Hefir oft orðið tjón af því að leið þessi hefir ekki verið mæld; má minna á slysin 1898 og 1901. Vænti jeg, að hæstv. atvrh. athugi þetta og gefi upplýsingar um, hvað gert hefir verið í málinu.

Þórarinn Jónsson Mjer var ókunnugt um framkvæmdir hæstv. atvrh. í þessu máli og hefði ekki komið fram með till., ef jeg hefði vitað um þær. Þrátt fyrir það vil jeg þó sýna, að það, sem brtt. mín fer fram á, hefir mikla þýðingu fyrir siglingar kringum landið. Á þinginu í fyrra bárum við hv. 3. þm. Reykv. (JÞ) fram þessa till., eftir tilmælum skipstjórans á Goðafossi. Til þess að komast inn á Miðfjörð, þegar komið er austan fyrir, þarf að sigla vestur undir Grímsey við Steingrímsfjörð, og það verður þó heldur ekki komist inn á Miðfjörð nema í fjallabjörtu, svo að sjáist til miða í landi. Þetta tekur strandferðaskipin um 2 tíma siglingu, hjá því sem að komast inn með Vatnsnesinu vestanverðu; en sú leið hefir ekki verið mæld upp og er talin skerjótt. Og eins er það, þegar þokur liggja á flóanum, er það venjulega vestan til á honum, meðfram Ströndum. T. d. lá Goðafoss í 3 daga teptur fyrir þoku 1921, og sást þá altaf austan frá við þokubrúnina. Alla þessa daga hefði hann komist austari leiðina, hefði hún verið mæld upp. Þetta hefir mikil áhrif á allar samgöngur, tefur skipin og eykur farþegum mjög óþægindi. En vegna þess kostnaðar, sem hæstv. atvrh. sagði, að þessar mælingar hefðu í för með sjer, vil jeg ekki ýta undir framkvæmdir að sinni. Aðeins vil jeg taka það fram, að allir skipstjórar, sem þarna þekkja til, álíta þessa skipaleið vel færa, og væri því til stórra bóta, að hún yrði mæld upp. Mætti líka framkvæma þetta á fleiri árum. Byrja þar, sem þörfin væri mest og ódýrara væri, eins og mun vera ástæðan með þessa mælingu.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Jeg vil þakka hæstv. atvrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefir gefið í þessu máli, og vil taka undir það með hv.flm.brtt. (ÞórJ), að mig óar við þeim kostnaði, sem mælingar þessara skipaleiða hafa í för með sjer. Jeg vil þó taka það fram, að það missist árlega mikill afli vegna þess, að siglingaleiðir eru þarna ómældar og skip geta eigi stundað veiðar um þessar slóðir. Það kom fyrir árin 1901 og 1908, að skip gátu ekki komist inn á Þaralátursfjörð, og hlektist á báðum, þó að eigi hlytist manntjón af. Jeg endurtek það, að hjer er árlega um mikið aflatap að ræða; en vegna fram kominna upplýsinga tel jeg, að framkvæmdum megi fresta.

Gunnar Sigurðsson Það kom fram í upplýsingum þeim, sem hæstv. atvrh. gaf um rannsókn þeirra sævarsviða, er hann gat um, að þeir, sem upplýsingarnar gáfu, þektu nauðalítið eða helst ekki Hallgeirsey við Landeyjasand. Þetta sýnir það, hvað nauðsynlegt er að rannsaka þetta svæði, einkum þegar tillit er tekið til þess, að hjer er um þá einu alhafnlausu sýslu landsins að ræða. Nú er þó svo komið, að auk mótorbáta og smábáta koma þarna öðruhvoru stórskip. Allir hljóta að skilja, hve erfitt muni ganga að fá skip til að koma þarna við, þar sem svæði þetta er ómælt og ókunnugt um dýpi og grynningar við sandinn. Jeg verð nú, eins og aðrir, sem hlut eiga hjer að máli, að sætta mig við það, með tilliti til kostnaðarins, að frestun verði á rannsókn, en hins vænti jeg, að rannsóknar á sævarsviðinu hjá Hallgeirsey verði ekki langt að bíða og sitji fyrir öðru. Einkum lægi þetta vel við, ef „Þór“ framkvæmdi verkið, eins og hæstv. atvrh. taldi, að ráðlegt þætti, þar sem svæði þetta er alveg undir handarjaðrinum á Vestmannaeyjum og „Þór“ er þar skrásettur og hefir aðalstrandvarnirnar þar. Jeg vildi því óska, að stjórnin sæi sjer fært að láta framkvæma þessa rannsókn við Hallgeirsey sem allra fyrst.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Ef hv.flm. (JAJ) hefði komið til mín á embættisskrifstofu mína, hefði hann getað fengið fullnægjandi upplýsingar um þetta og þáltill. þá orðið óþörf. En jeg er honum samt þakklátur fyrir að hafa komið með hana, því að það gefur mjer tilefni til að skýra frá, hvað jeg hefi gert í málinu. Undir þinglokin í fyrra kom fram í sameinuðu þingi samskonar till. og þessi frá þessum hv.þm. (JAJ), og auk þess önnur till. frá hv. 2. þm. Húnv. (ÞórJ) og 3. þm. Reykv. (JÞ), um að mæld yrði skipaleiðin meðfram Vatnsnesi inn á Hvammstanga. Einnig kom till. frá hv.þm. Str. (MP), um mælingu skipaleiðar á Bjarnarfirði og Kollafirði. Þessar tillögur komu aldrei til umræðu, því jeg ljet þess getið við flutningsmenn þeirra, að jeg mundi gera það, sem hægt væri í málinu, þótt ekki gengju þær lengra. Þá kom einnig áskorun frá bæjarfógetanum hjer í Reykjavík um að mæla svokallaðan Kötlutanga. Hefir hann myndast við gos úr Kötlu og valdið mjög miklum breytingum þar eystra. Hafa skipströnd orðið vegna þessa, og meðal annars komið kvartanir frá Þýskalandi um, að sjómælingarnar þar væru ekki svo nákvæmar sem skyldi. Í fimta lagi kom beiðni um það að austan, að mælingar væru gerðar við Hallgeirsey, sjerstaklega viðvíkjandi innsiglingu og skipalægi þar. Um öll þessi atriði talaði jeg við foringjann á varðskipinu, og tók hann vel í málið, sjerstaklega hvað viðkom mælingum við Kötlutanga. En svo atvikaðist, að honum varð þetta ekki mögulegt, því að skipið varð að fara til Grænlands og kom ekki þaðan fyr en í byrjun síldveiðitímans. Tilkynti hann mjer það með brjefi 1. júní, að hann gæti ekki mælt Kötlutanga á því sumri. Síðan skrifaði hann flotamálastjórninni dönsku um þetta, og einnig skrifaði jeg samtímis sendiherra vorum í Khöfn og bað hann að fá áætlanir hjá flotamálastjórninni um verkið, og helst að fá hana til að framkvæma það. Flotamálastjórnin svaraði 14. ágúst og kvað varðskipið ekki geta gert þetta í ár, en á næsta ári mundi mega framkvæma allar nefndar mælingar, er nánari áætlanir væru gerðar. Jafnframt getur hún þess, að skipið Þór muni vera hentugt til þess að framkvæma þessar mælingar. Hún bauðst til að gera áætlanir, og komu þær hingað með brjefi sendiherra 3. febr. þ.á., en þá voru fjárlögin fyrir löngu tilbúin, en fjáraukalög lágu engin fyrir, svo að um enga fjárveitingu til þessa var að ræða. Plögg þessi hefi jeg afhent öll til hv. sjávarútvegsnefndar, og vil jeg nú víkja nánar að einstökum atriðum. Um Þaralátursfjörð segir flotamálastjórnin, að ekki nægi, að mælt sje við Hornstrandir, heldur þurfi að mæla alt út á svokallaðan Strandabreka. Þetta segir hún að megi gera á 16 dögum, ef veður sje gott, en sökum þess, að þar sje mjög stormasamt, megi tæplega gera ráð fyrir styttri tíma en 48 dögum. Jafnframt getur hún þess, að mælingar þessar geti skipið Þór vel gert með aðstoð tveggja mótorbáta. Að mæla Kollafjörð og Bjarnarfjörð telur hún 10 daga verk og sjóleiðina meðfram Vatnsnesi til Hvammstanga 6–8 daga. Kötlutanga segir hún, að varðskipið skuli mæla á næsta sumri, og er því ekki meira um það að tala. Um Hallgeirsey segir hún, að enga áætlun sje þar hægt að gera, því að kortið sje svo ónákvæmt og henni staðurinn ekki svo kunnugur. Fyrstu 3 mælingamar telur hún, að muni kosta um 60 þús. kr.; þar í ekki talið kaup þeirra manna, er hún leggur sjálf til, og ekki er heldur talinn þar kostnaður við verkfæralán, er Orlogsværftet leggur til. Þetta hvorttveggja er ókeypis. Þessar mælingar álítur hún og, eins og jeg fyr sagði, að Þór geti framkvæmt á 21/2 mánuði með aðstoð tveggja mótorbáta. Ef þessar 60 þús. kr. eru til taks, má því strax framkvæma þetta, en spurningin er bara, hvort þingið vill veita fjeð. En mitt álit er það, að þetta megi betur bíða heldur en margt annað, sjerstaklega margir símarnir, sem hin mesta þörf er á. Mundi jeg ekki hafa sett þetta í fjáraukalagafrv., þótt um það hefði verið að ræða, því jeg tel margt annað nauðsynlegra. Jeg held því, að þáltill. sje nú orðin óþörf, að minsta kosti í þessu formi; ef henni verður haldið áfram, þyrfti hún að miða til þess að heimila stjórninni að verja fje til þessara mælinga. Annars liggja öll skjöl þessu viðvíkjandi hjá hv. sjávarútvegsnefnd, og vísa jeg til þeirra.