Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. þm. mun kunnugt um það, að rektor Menntaskólans í Reykjavík hefur nú enga íbúð í bænum. Býr hann austur í Reykjakoti og verður að koma daglega í bæinn til þess að gegna embætti sínu. Er því svo komið, að ekki er unnt að fresta lengur að leysa þetta mál, og geri ég ráð fyrir því, að allir hv. þm. séu mér sammála um það, þegar þeir vita, hvernig málum er komið. - Ég hef að gefnu tilefni skýrt frá helztu atriðum þessa máls hér í grg. á þskj. 93. Nú er svo ástatt, að rektor stendur til boða hús við Garðastræti hér í bæ, sem á að kosta 650 þús. kr., og er ég þeirrar skoðunar, að þetta sé hið hagkvæmasta boð, sem nú er völ á í þessu skyni, því að svo stendur á, að þetta hús er stærra en þörf er á fyrir rektorsíbúð, og er því hægt að hafa það einnig til annarra nota í þarfir ríkisins. Nú hefur hæstv. fjmrh. látið svo ummælt hér á þingi, að hann teldi ríkisstj. ekki fært að festa kaup á húseign sem þessari, nema áður fengist fyrri því heimild hjá Alþ. Ég hef þess vegna borið þessa till. fram í trausti þess, að hún fái mjög skjóta afgreiðslu, og það helzt strax á morgun, og mælist ég til, að hæstv. forseti stuðli að því. Leyfi ég mér að leggja til, að till. verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. fjvn.

Forseti (JPálm): Samkv. ósk hæstv. menntmrh. leyfi ég mér að óska þess við hv. fjvn., að hún afgreiði till. eins fljótt og henni er unnt.



Herra forseti. Það er ljóst, að á undanförnum mánuðum og árum hefur gengið mjög erfiðlega að fá viðskiptaráð til þess að yfirfæra nægilegan gjaldeyri, til þess að námsmenn gætu stundað nám sitt erlendis, svo að viðunandi sé. Sérstaklega hefur þetta komið illa niður á námsmönnum, sem nám stunda í Bandaríkjunum. Veit ég dæmi þess, að menn, sem verða að lesa allt árið um kring, verða að láta sér nægja 2000 dollara á ári til allra sinna þarfa, en þar af fara 900 dollarar í skólagjald, 200 dollarar í bækur, og eiga þessir námsmenn þá eftir tæplega 1000 dollara til þess að lifa af. Sjá allir hvílík fjarstæða það er að ætlast til, að menn, er háskólanám stunda, geti lifað af einum 1000 dollurum - og það við austurströnd Bandaríkjanna, þar sem miklu dýrara er að lifa en hér á Íslandi. Ég álít, að setja þurfi fastar reglur um, að heimilt sé að yfirfæra mánaðarlega fé til námsmanna, til þess að þeir geti átt það víst að hafa nægilegt fé til náms síns, en ekki, að það sé komið undir duttlungum við. skiptaráðs eða ýmissa annarra, hvort þeir geti haldið áfram námi eða ekki. Fyrir því er þessi till. fram borin, og vænti ég þess, að hv. þm. samþykki hana og treysti með því afkomu þessara manna, sem algerlega eiga undir þeim mönnum, sem yfirfærslu gjaldeyris hafa með höndum, en lítinn skilning hafa sýnt þessum málum undanfarið, eftir því sem marka má af framkomu þeirra. Ég veit þess mörg dæmi, að þurft hefur að fara ýmsar krókaleiðir í þessum efnum, og er ekki æskilegt að þvinga þá menn, er nám stunda erlendis, inn á svartan markað til þess að geta stundað nám sitt. Hér er um að ræða menn, sem margir hverjir eru að undirbúa sig undir erfitt ævistarf með styrk frá hv. Alþ. til þess að stunda nám sitt og ætla sér að því loknu að snúa heim aftur, en eins og nú er ástatt, er allt skorið svo hvað gjaldeyrisyfirfærslu snertir, að þeir geta ekki stundað nám sitt, eins og til er ætlazt: - Mér finnst ekki ástæða til, að till. fari í n., því að mál þetta er svo einfalt, heldur að það verði afgreitt þegar á þessum fundi, að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég hygg, að þau stóryrði, sem féllu hjá hv. þm. Barð. í sambandi við viðskiptaráð, séu ekki mikið á rökum reist. Það er að vísu rétt, að það hefur stundum verið nokkur tregða á að fá gjaldeyrisleyfi fyrir námsmenn, er nám stunda erlendis, en sú tregða stafar af því, að viðskiptaráð hefur talið sig knúsið til þess að heimta frekari upplýsingar um námsmenn en legið hafa fyrir, þegar beðið hefur verið um gjaldeyrisleyfi fyrir þá, og það hefur beinlínis komið í ljós, að gerðar hafa verið tilraunir til að misnota þetta. Það hefur stundum verið beðið um yfirfærslu gjaldeyris til námsmanna, en síðan hefur komið í ljós, að þeir hafa ekki stundað það nám, sem gefið var upp. Það er því varla hægt að ámæla viðskiptaráði fyrir það, þótt það leitist við að ganga úr skugga um, hvort raunverulega sé þörf á þeim yfirfærslum, sem sótt er um leyfi fyrir. Viðskiptaráði er oft legið á hálsi fyrir gjaldeyriseyðslu, og eftir að því var kunnugt um misnotkun slíks gjaldeyris, þá er eðlilegt, að það setji reglur um þetta. Ég mun ekki setja mig á móti því, að þessi till. verði samþ., því að þetta skiptir mig ekki miklu máli, en þótt hún verði samþ., þá verður lítil breyt. á afgreiðslu þessa máls hjá viðskiptaráði, því að það mundi eftir sem áður leitast við að ganga úr skugga um, hvort það fé, sem óskað er yfirfærslu á, eigi að ganga til að kosta dvöl manna erlendis. Hv. þm. talaði um, að ástæða væri til að setja um þetta reglugerð, en ég held, að erfitt væri að setja um þetta reglur, sem hægt væri að fara eftir út í yztu æsar, af þeirri ástæðu, að námskostnaður erlendis er mjög mismunandi eftir því, í hvaða landi námið er stundað og við hvaða skóla. Það verður því í hverju einstöku tilfelli að ganga úr skugga um, hver gjaldeyrisþörfin er, og ég get fullyrt, að viðskiptaráð hefur jafnan veitt þau gjaldeyrisleyfi til námsmanna, sem það hefur talið nauðsynleg fyrir þá, þegar það hefur fengið þær upplýsingar, sem óskað hefur verið eftir. Hv. þm. Barð. talaði um, að honum þætti ekki ástæða til að vísa málinu til n. Er ég þar á annarri skoðun, því að ég held, að það sé einmitt ástæða til að vísa því til n. og það athugað þar gaumgæfilega, eftir hvaða reglum eigi að fara, því að þarna verður annað að ráða en handahófsafgreiðsla. Vil ég leyfa mér að mælast til þess, að málinu verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég vil undirstrika þá ósk hæstv. fjmrh., að máli þessu verði vísað til n., því að það er miklu stærra en mönnum kann að virðast við fljóta yfirsýn. Í fyrsta lagi kemur það til athugunar, að piltar, er nám stunda erlendis, eyða svo misjafnt í námskostnað, þótt á sama skóla séu og við sama nám, að það er sexfalt. Um þetta get ég persónulega borið. Þá er og rétt að benda á það, að farið er að veita námsstyrki mönnum, sem aldrei hafa farið út fyrir landsteinana, og hefur fé verið yfirfært til náms þeirra erlendis, þótt þeir hafi aldrei lagt fram nein vottorð, er sýni, að þeir séu við nám, og ekki nóg með það, heldur hefur slíkt getað viðgengizt allt upp undir 10 ár. Sumir menn hafa fengið háa námsstyrki, en aldrei komið heim með nein próf, heldur svallað ár eftir ár fyrir ríkisfé. Ég álít, að þessi n. þurfi að athuga allt fyrirkomulagið um námsstyrkina og hvernig eigi að koma á eftirliti með því, að ekki sé fleygt námsstyrkjum í menn, sem fara aldrei utan til náms, eða menn, sem liggja í slarki og óreglu erlendis ár eftir ár, sem lesa aldrei neitt og taka engin próf. Eftir að námsstyrkur er veittur, þarf að hafa eftirlit með því, að honum sé varið til náms, en hann ekki hafður að drykkjufé eða fé til þess að ná sér í vörur erlendis frá, og styrkþegar sitji sjálfir hér heima, eins og dæmi eru um. - Ég vil, að þetta mál fari í n. og það sé tekið til meðferðar, á hvern hátt sé hægt að tryggja, að ekki sé fleygt í menn námsstyrkjum, sem þeir hafi aðstöðu til að eyða í svall og þannig geta orðið námsmönnum bölvun ein.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. er kannske ekki eins kunnugur þessum málum eins og ég er, en ég hef þá sögu að segja, að þegar ég bað um yfirfærslu námskostnaðar fyrir námsmann erlendis, hafði ég full sönnunargögn í höndunum um, að hann stundaði nám við vissan skóla, hvað hann þyrfti í skólagjöld og bækur, og hefði því viðskiptaráð getað sannfært sig um, hvað mikið var eftir fyrir viðkomandi aðila og að þessar 6500 kr. mundu hrökkva skammt til þess að lifa af. Viðskiptaráð svaraði því til, að það hefði fullt vald til þess að synja um slíka gjaldeyrisyfirfærslu og viðhafði slík ummæli, að ekki verða endurtekin hér, en augljóst er, að þessum málum er ekki sýndur skilningur af þeim mönnum, sem hafa með höndum yfirfærslu gjaldeyris til námsmanna. Hins vegar er ég samþykkur hæstv. fjmrh. um, að nauðsynlegt sé að hafa fyllsta eftirlit með þessu. Ég teldi æskilegt, að frá viðkomandi sendiherrum eða konsúlum í þeim löndum, þar sem piltarnir dveljast, kæmu upplýsingar um, að þessir menn stunduðu nám, og ætti enginn vandi að vera að fá sannanir um. að menn stundi nám við viðkomandi skóla eða ekki. Ef slíkar sannanir hins vegar vantar, þá get ég skilið, að viðskiptaráð viðhafi hroka, tefji yfirfærslu og neiti síðan, en þegar öll gögn eru lögð fyrir ráðið og meðan ekkert það liggur fyrir, sem hægt er að véfengja, þá tel ég, að viðskiptaráði ætti ekki að vera leyfilegt að viðhafa slíka framkomu. - Ég ætla ekki að setja mig upp á móti ósk hæstv. fjmrh. um, að málinu verði vísað til n., ef gert verður eitthvað til þess að tryggja enn frekar, að til þessara námsmanna fáist yfirfærður nauðsynlegur námskostnaður. Vil ég þó vænta, að hv. allshn. hraði málinu og tryggi, að um þetta ráði ekki handahóf, heldur réttlæti og sanngirni. - Hins vegar er ég á móti því, sem fram kom í ræðu hv. 1. þm. N-M., að fara að blanda inn í afgreiðslu þessa máls, hvort ríkissjóður sé að halda uppi mönnum árum saman, sem ekkert nám stunda, og vil ég ekki láta tefja afgreiðslu þessa máls með því. Með afgreiðslu þess máls, sem hér liggur fyrir, vil ég fá úr því skorið, hvort það eigi að yfirfæra eðlilegan og hæfilegan gjaldeyri til þeirra, er nám stunda erlendis, ef full sönnunargögn liggja fyrir, að svo sé, eða hvort eigi að hætta slíkum yfirfærslum, því að hitt er algerlega ósæmandi, að narra menn til náms erlendis og kippa svo undan þeim stoðunum um, að þeir geti lokið námi sínu þar með því að synja þeim um nauðsynlegar gjaldeyrisyfirfærslur.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hæstv. fjmrh., að mér fundust ummæli hv. þm. Barð. í garð viðskiptaráðs ekki sanngjörn eða á rökum reist. - Ég er þessu máli, sem hér er til umr., lítils háttar kunnugur, þar sem ég á sæti í viðskiptaráði, að vísu ekki, þegar það fjallar um veitingu gjaldeyrisleyfa, heldur verðlagsmál, en engu að síður er mér kunnugt um, hvernig þessum málum er varið. Vil ég eindregið mótmæla því, að starf viðskiptaráðs mótist af handahófsafgreiðslu í þessum efnum. Gilda sérstakar reglur um yfirfærslu til námsmanna erlendis, og hafa þær verið settar samkv. mjög rækilega rökst. till. frá upplýsingaskrifstofu stúdenta. Um námsfólk í Bandaríkjunum gildir, að það fær yfirfærslu á 2000 dollurum árlega, nema um sé að ræða sérstaklega hátt skólagjald eða námskostnað, og er þá tekið sérstakt tillit til þess. Upplýsingaskrifstofa stúdenta hefur talið, að 2000 dollarar ættu að nægja, nema um sé að ræða einstöku skóla, þar sem námskostnaður er sérlega hár,. og er þá tekið tillit til þess, eins og ég áður gat um. - Um námsfólk á Norðurlöndum gildir sú regla, að það fær yfirfærslu á 8000 krónum á ári. En Norðurlandamyntin, sænska krónan, er þó til af mjög skornum skammti og er dýrmætur gjaldeyrir. Fá norskir námsmenn í Svíþjóð yfirfærðar 200 sænskar krónur á mánuði, en íslenzkir námsmenn næstum 400 sænskar kr., og tel ég, að þeir megi vel við una. Íslenzkir námsmenn í Bretlandi fá árlega yfirfærðar 10–12 þús. kr. Ég ferðaðist fyrir skömmu um mörg lönd Evrópu, m.a. um Norðurlönd, og hitti hvarvetna íslenzka stúdenta, og varð ég ekki var við, að þeir kvörtuðu um gjaldeyrisskort, en þeir töldu námsstyrki nauma, og væri ekki úr vegi að athuga möguleika til úrbóta í því efni. Yrði vafalaust vel þegið, að hv. flm. þessarar þál., sem er form. fjvn., tæki það mál til athugunar. Eins og ég gat um áðan, fá íslenzkir námsmenn í Ameríku árlega yfirfærða 2000 dollara, og sé það borið saman við kaup starfsfólksins við sendisveitina í Washington og konsúlatið í New York, þá er ekki ósanngjarnt að ætlast til þess, að námsmönnunum nægi þessi 2000 dollara yfirfærsla. Í þessu sambandi má enn fremur geta þess, að flestir námsmenn, er stundað hafa nám í Ameríku á stríðsárunum, hafa komið heim með bifreiðar. Viðskiptaráði er skylt að veita innflutningsleyfi fyrir bifreiðunum, ef viðkomandi maður hefur dvalizt úti í þrjú ár og átt bifreiðina í 15 mánuði. Þessi bifreiðakaup námsmannanna virðast vissulega ekki benda til gjaldeyrisskorts. Ég vil taka það skýrt fram, að mér finnst sjálfsagt, að námsmönnum sé veittur nægur gjaldeyrir til þess að standa straum af námskostnaði sínum. Ég held, að viðskiptaráð hafi ekki vanrækt skyldu sína í því efni, en hitt er það, að gjaldeyrisástandið þolir nú ekki, að veittar séu meiri yfirfærslur en brýnasta nauðsyn krefur. Ég tek að síðustu undir það, sem hv. 1. þm. N-M. sagði, að athuga bæri, hvort námsstyrkir væru notaðir til þess, sem ætlazt er til, og mér finnst, að meiri nauðsyn sé á að auka námsstyrkina en yfirfærslurnar.



Ræða hv. 4. þm. Reykv. sannaði aðeins það, sem ég hef haldið fram, að viðskiptaráð hafi ekki úthlutað gjaldeyrinum með sanngirni. Ég veit um stúdent, sem í 2 ár hefur verið neitað um meiri yfirfærslur en 2000 dollara á ári til þess að stunda nám í Ameríku. Þessi stúdent þarf þó um 1000 dollara árlega í bækur og skólagjöld og hefur einskis námsstyrks notið frá ríkinu. Hér er um að ræða aðila, sem hefur skapað mikinn gjaldeyri með útflutningi, en viðskiptaráð hefur neitað að taka tillit til þess. Þetta getur að vísu verið einsdæmi, en ég er reiðubúinn, hvenær sem er, að leggja fram gögn þessu til sönnunar. Þessum stúdent hefur verið neitað um meira en 2000 dollara, þótt vitað væri, að hann þyrfti að stunda nám 16–18 tíma í sólarhring. Vil ég því, að stofnun eins og viðskiptaráði séu settar reglur um, hvernig úthluta beri gjaldeyrisleyfum. Ég veit, að ekki hafa verið veitt leyfi af sanngirni, og vildi ég, að þetta gæti lagazt.