Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Árni R. Árnason, 5. þm. Reykn., Jón Baldvin Hannibalsson utanrrh., Ólafur G. Einarsson menntmrh., Petrína Baldursdóttir, 11. þm. Reykn., Pétur Bjarnason, 2. þm. Vestf., Ragnar Arnalds, 3. þm. Norðurl. v., Sighvatur Björgvinsson viðskrh.

Hæstv. forseti. Ég flyt ásamt hv. þm. Gísla S. Einarssyni till. til þál. um úttekt á vöruverði lífsnauðsynja og verðmun er ríkir á milli þéttbýlis og dreifbýlis. Með leyfi forseta hljóðar tillagan svo: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera nákvæma úttekt á vöruverði lífsnauðsynja og þeim mikla verðmun er ríkir á milli þéttbýlis og dreifbýlis í þeim efnum. Kannað verði sérstaklega hvaða ástæður valda slíkum verðmun. Þá er ríkisstjórninni falið að grípa til ráðstafana í ljósi úttektarinnar er miði að jöfnun verðlags á lífsnauðsynjum í landinu með því að vöruverð á landsbyggðinni megi lækka til samræmis við það sem almennt gerist á höfuðborgarsvæðinu.`` Hæstv. forseti. Þannig hljóðar tillagan. Verðkannanir undanfarin ár hafa staðfest að gríðarlegur verðmunur er á brýnustu nauðsynjavörum á höfuðborgarsvæðinu annars vegar og landsbyggðinni hins vegar. Þessi mismunur hefur verið að aukast síðustu ár. Slíkt ástand hefur án efa mikil áhrif á búsetuþróun í landinu. Fólkið í strjálbýlinu geldur fyrir búsetu sína sem kemur fram í lakari lífskjörum þar sem fólk þarf að borga meira fyrir sömu vöru en t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Nú hlýtur það að vera kappsmál að neytendur megi njóta sem hagstæðasts vöruverðs og sannarlega er það fagnaðarefni þegar versluninni tekst að bjóða neytendum lækkun á vöruverðinu, hvort sem það verður vegna aukinnar samkeppni, hagræðingar eða bættra viðskiptakjara. En sú spurning hlýtur að vakna hvort verslunin í landinu sitji við sama borð hvað viðskiptakjör snertir, flutningskostnað og skattlagningu. Mikilvægt er að kannað verði rækilega hvort sú er raunin að landsbyggðarfólk niðurgreiði vöruverð á höfuðborgarsvæðinu vegna lakari viðskiptakjara er landsbyggðarverslunin býr við. Verslunin á landsbyggðinni á víða í vök að verjast. Þar liggja margar ástæður að baki. Fámenni að baki hverri verslun, hár fastur rekstrarkostnaður, kröfur um fjölbreytt vöruúrval og víðtæka þjónustu sem oft er erfitt að standa undir. Samkeppnisstaða landsbyggðarverslunarinnar samanborið við verslunarhætti á höfuðborgarsvæðinu er því veik. En aðgerðir stjórnvalda skipta hér einnig miklu máli, t.d. í skattamálum. Flutningskostnaður kemur af fullum þunga inn í vöruverðið. Skattlagning á slíkan kostnað hlýtur því að hækka verð vörunnar og rýra þar með lífskjör landsbyggðarfólks. Því er afar brýnt að kannað verði hver bein áhrif stjórnvaldsathafna eru á vöruverðið sem raska verðlagsmyndun eftir landshlutum og skapa aðstöðumun gagnvart lífskjörum eftir búsetu. Það hlýtur að vera vilji stjórnvalda á hverjum tíma að fólk búi við sem jöfnust lífskjör óháð búsetu. Sá aðstöðumunur, sem nú blasir við og birtist í misháu verðlagi á nauðsynjavörum eftir búsetu, er óviðunandi. Þessi þingsályktunartillaga beinist að því að leitað verði allra leiða til að ná megi fram lækkun á vöruverði á landsbyggðinni er miði að jöfnun lífskjara og að landsmenn megi allir sitja við sama borð. Hæstv. forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði till. vísað til síðari umr. og efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég þakka flm. þessarar tillögu fyrir flutning hennar því hér er um þarfasta mál að ræða og ástæða til þess að vinna í því máli sem tillagan fjallar um, mismun á vöruverði milli dreifbýlis og þéttbýlis. Það er nú svo hér í Alþingi að ráðherrar þessarar hæstv. ríkisstjórnar láta aldrei svo lítið að vera við þegar þingmannamál eru til umræðu og er það hinn versti ósiður sem ég vil gagnrýna harðlega. Það hefði verið ástæða til þess að tala við hæstv. viðskrh. í þessari umræðu því það vill svo til að það er nefnd starfandi einmitt í þessu máli á vegum viðskrn. og væri fróðlegt að vita hvort sú nefnd hefði gert eitthvað í þessu máli síðustu fjögur árin. Ég veit ekki til að hún hafi gert nokkurn skapaðan hlut, en ég hef heyrt að hún hafi haldið einn fund á síðasta ári norður á Hornströndum, nánar tiltekið í Hornvík, svo ég hefði viljað spyrja hæstv. viðskrh. hvort þetta sé rétt.

Forseti vill taka fram að hæstv. viðskrh. hefur boðað veikindaforföll.

Já, það gefst kannski tækifæri til þess síðar að ræða þessi mál við hann. En sannleikurinn er sá að hv. 5. þm. Austurl. þykir rétt að reyna að herða á þessu máli og vil ég styðja hann í því og kem til að lýsa stuðningi við þessa tillögu og mér finnst ekki af veita að ýta á eftir ráðherrum Alþfl. í þessu máli sem hafa haft með þau að gera síðustu fjögur árin. Sannleikurinn er sá að auðvitað er mikill munur á vöruverði milli dreifbýlis og þéttbýlis og þar eru ýmsar ástæður fyrir hendi, m.a. þær sem hv. flm. rakti og það eru einnig fleiri ástæður. Það er staðreynd að t.d. bankar eru farnir að mismuna verslunum í þjónustugjöldum eftir stærð þeirra. Þóknanir fyrir Visaúttektir eru hærri hjá minni verslunum heldur en þeim stærri.  En ég lýsi stuðningi við þessa tillögu en veit það jafnframt að verslanir úti á landi vinna mjög mikið starf í því um þessar mundir að reyna að lækka sitt vöruverð, skipuleggja sína aðflutninga og það hefur orðið gífurlega mikil breyting í því efni, að heildsölustigið er að hverfa meira, a.m.k. út úr matvöruverslununum. Þannig að auðvitað munar mest um það sem verslunin sjálf vinnur á þessu sviði þó vissulega verði hið opinbera að koma þar til líka, a.m.k. að hið opinbera skattleggi ekki aðstöðumuninn í landinu eins og nú er, því miður.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því að þáltill. um verðmun á lífsnauðsynjum milli þéttbýlis og dreifbýlis skuli hér fram komin. Við sem veljum það að búa á landsbyggðinni og þá sérstaklega þeir sem búa langt frá Reykjavík finnst það sorglegra en tárum taki hve verðmunurinn er mikill. Við höfum öll heyrt að verð fari almennt lækkandi í landinu og er það eflaust rétt, en eftir sem áður helst þetta misvægi milli kjara fólks á landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðisins í formi verðmismunar á lífsnauðsynjum. Ástæður þessa eru m.a. eins og segir í grg. með tillögunni, með leyfi forseta: ,,Fámenni að baki hverri verslun, hár fastur rekstrarkostnaður, kröfur um fjölbreytt vöruúrval og víðtæka þjónustu sem erfitt er að standa undir.`` Heyrst hafa dæmi um að heildsalar semji um magninnkaup til stórmarkaða á lægra verði en sem nemur framleiðslukostnaði. Því sem heildsalinn tapar á slíkum viðskiptum nær hann svo upp með hærri álagningu til smærri verslana, þar á meðal landsbyggðarverslana. Þetta er erfitt að sætta sig við en því miður þekki ég raunveruleg dæmi um slíkt. Þá má nefna það hér að víða á landsbyggðinni hafa menn ekki sömu sögu að segja af stöðugleika í vöruverði. Þannig virðist verðbólgan ekki alveg hafa gleymt okkur úti á landi. Allt þetta gerir það að verkum að fólk er í æ ríkara mæli farið að versla í Reykjavík vegna þess að það þarf hvort eð er að sækja þangað svo margvíslega opinbera þjónustu sem veitist ekki alls staðar í hinum dreifðu byggðum landsins. Landsbyggðarverslunin getur ekki undir nokkrum kringumstæðum staðist þessa verslunarhætti vegna þess að það sitja ekki allir við sama borð samkeppnislega séð. Virðulegi forseti. Ég fagna því mjög að tillaga þessi skuli hér fram komin á hinu háa Alþingi vegna þess að ég el þá von í brjósti að fólk þurfi ekki að búa við lakari kjör bara af því að það vildi búa utan Stór-Reykjavíkursvæðisins.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessari tillögu sem hér er flutt. Ég tel að það sé full ástæða til að huga að þessum málum. Það er að vísu athyglisvert að það skuli vera stjórnarþingmenn sem flytja tillöguna vegna þess að ég tel að það hljóti að lýsa því að þeir hafi ekki fengið hljómgrunn fyrir sínar skoðanir og vilja í viðræðum við sína félaga í stjórnarliðinu um það að taka á þessum málum. Ég held reyndar að það sé full ástæða til þess að þeir hafi flutt tillöguna því þau mál sem hafa átt að verða landsbyggðinni til framdráttar í stefnuyfirlýsingum ríkisstjórnarinnar hafa lítið skilað þeim málum áfram. Ég bendi t.d. á niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði, sem var eitt af því sem ríkisstjórnin lýsti alveg sérstaklega yfir að ætti að taka á. Þar hefur mjög lítið miðað. Ég held að það muni ekki meiru heldur en sem svarar 40 millj. eða eitthvað svoleiðis á því sem greitt var niður hér á árunum 1991 og 1992 og því sem er greitt niður núna til húshitunar og það dregur ekki langt. Ég held að ríkisstjórnin hafi hreinlega gefist upp við það að jafna húshitunarkostnaðinn, en það er mín skoðun að það séu fyrst og fremst svona aðalútgjaldaliðir fjölskyldnanna sem hið opinbera á að hafa afskipti af og sjá til að fólkið almennt í landinu öllu hafi svipaða möguleika til að hafa svipaðan kostnað af sinni framfærslu. Ég nefni orkuna og ég nefni t.d. símakostnað í því sambandi. Af hverju að láta fara fram úttekt á þessu? Út af fyrir sig held ég að menn viti nokkurn veginn hvað kemur út úr slíkri úttekt og það eru allar upplýsingar til í þessum málum, en það sakar svo sem ekki að safna þeim saman þannig að menn geti skoðað þetta í heildina. Það er aftur á móti spurning því það kemur mjög skýrt fram hvað hv. flytjendur þessa máls leggja til. Þeir segja skýrt í tillögunni að ríkisstjórninni sé falið að grípa til ráðstafana í ljósi úttektarinnar sem miði að jöfnun verðlags á lífsnauðsynjum. Ég skil þetta þannig að ríkisstjórnin eigi að sjá til þess að það sé jafnt verðlag um allt land og það er auðvitað mikið í fang færst. Ég hef reyndar ekki trú á því að það takist en það mætti verða einhver atburður áður sem skipti þá verulegu máli og mér finnst að það þyrfti a.m.k. að geta orðið samstaða um það í hv. Alþingi og ríkisstjórnin ætti að geta framfylgt því að það yrði tekið á þessum höfuðþáttum sem menn hafa ráð á og þá er ég að tala um orkumálin og t.d. símann. Síðan er auðvitað erfitt að taka á í sambandi við vöruverðið því að ég á ekki von á því að menn séu tilbúnir að fara að greiða niður vöruverð á landsbyggðinni. Mig langar til þess að spyrja hv. þm., 1. flm. þessa máls, hvernig hann telur að það eigi að taka á því, að fá vöruverðið lækkað. Ég gæti vel ímyndað mér að það mætti með einhverjum hætti skipta sér af því hvernig heildsalar selja vöru sína, að það sé a.m.k. komið á jafnræði þannig að það sé ekki hægt að halda því fram að fólkið á landsbyggðinni sé að greiða niður vöruverð hér á höfuðborgarsvæðinu og kaupmenn úti um landið eigi aðgang að sama verði og aðilar hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er út af fyrir sig hugsanlegt að gera einhverja slíka hluti, en það mun auðvitað ekki tryggja það að vöruverð á landsbyggðinni lækki einhver ósköp, því þessi stóru fyrirtæki sem rekin eru á höfuðborgarsvæðinu og þar sem mikið þéttbýli er hafa auðvitað yfirburði til þess að bjóða lágt vöruverð. Ég hef því ekki alveg séð fyrir mér hvernig eigi að taka á þessum hlutum. Síðan er auðvitað ekki því að leyna að landsbyggðarverslunin á í miklum erfiðleikum og hún mun auðvitað halda áfram að eiga í erfiðleikum. Nú er kominn upp nýr vandi sem er sá að það er farið að gefa möguleika á því að panta sendingar frá stórmörkuðum hér út á landsbyggðina og menn geta svo sem fengið einu sinni í mánuði pakkann sinn og þar með eru þeir að grafa gjörsamlega undan versluninni á því svæði sem þeir búa á. En þetta er orðið fyrir hendi sums staðar og ég á von á því að það muni aukast mjög á næstunni. Spurningin er hvernig landsbyggðarverslunin bregst síðan við þessu. Ég held að þessi þróun verði ekki stöðvuð, en mér leikur forvitni á að heyra hvernig hv. flm. hafa hugsað sér að það yrði tekið á þessu vandamáli landsbyggðarverslunarinnar. Það má auðvitað hugsa sér að gera ýmislegt. Við höfum haft sama verð á orku ef hún er seld á bensínstöðvum allt í kringum landið. Það hafa yfirvöld séð til á undanförnum mörgum árum, að það sé hægt að kaupa bensín á sama verði hvar sem maður keyrir um á landinu. En menn hafa ekki getað keypt raforku, menn hafa ekki getað fengið að tala í síma fyrir sama verð á landsbyggðinni eins og í þéttbýlinu. Þarna finnst mér að mönnum hafi skotist hér í hv. Alþingi því það er greinilega hægt að taka á málunum. Ég er ekki alveg jafnsannfærður um það hvernig á að jafna vöruverð í verslunum. En ég ætla sannarlega að styðja menn í því ef menn hafa tillögur sem hægt er að framfylgja af einhverri skynsemi í því efni.

Virðulegi forseti. Þeir sem hafa verið hér um nokkurt skeið eins og sá sem hér stendur kannast við það að þegar nær dregur kosningum fjölgar tillögum af ákveðnu tagi í þessari stofnun þar sem menn vilja að tekið sé á málum eins og t.d. vöruverði í dreifbýli. Satt að segja er það mjög skiljanlegt vegna þess að vöruverð er svívirðilega hátt í dreifbýli og eðlilegt að þingmenn dreifbýlisins skuli vilja fjalla um þau mál hér. En vandinn hefur hins vegar verið sá að um þau mál hefur mikið verið talað en í þeim málum hefur ekkert verið gert. Það hafa verið skipaðar margar nefndir til þess að fjalla um þetta, t.d. um stöðu dreifbýlisverslunarinnar. Fyrrv. viðskrh., sem er núna í Norræna fjárfestingarbankanum, skipaði nefnd til að fjalla um stöðu dreifbýlisverslunarinnar. Hún skilaði ítarlegri skýrslu og síðan hefur ekkert til þeirrar skýrslu spurst. Núv. viðskrh. sem tók við af honum skipaði líka nefnd til að kanna stöðu dreifbýlisverslunarinnar og ég hef sannfrétt að sú nefnd hafi í undirbúningi skýrslu um málið sem kemur vonandi hið fyrsta. Ég hef frétt hins vegar að það sé lítið um fundi á vegum þeirrar nefndar. Þeim mun meira vinni menn á milli funda og síðasti fundur nefndarinnar hafi verið haldinn í Fljótavík norður á Hornströndum þannig að þar hafi menn komið saman til að fjalla um vanda dreifbýlisverslunarinnar, enda er hann óvíða ljósari en einmitt á Hornströndum vegna þess að það er alveg augljóst hvert stefnir með dreifbýlið ef svo fer fram sem horfir að það verði einn samfelldur þjóðgarður verslanalaus nema það verði þá ein og ein pulsusjoppa fyrir túrista til þess að kíkja við í. Síðan hefur Alþingi rausnast til þess að leggja eina millj. og jafnvel tvær til að rannsaka dreifbýlisverslunina ár eftir ár og hefur verið alveg gríðarlega mikil þensla í kringum það mál hér stundum í ræðustól við afgreiðslu fjárlaga.

Þar sem menn keyptu nestið.

Það er ekki ljóst, hv. þm., hvar menn keyptu nestið, en það gæti hins vegar verið í verslun þar sem er samkeppni um verðið en það getur auðvitað líka hafa verið í verslun þar sem er ákveðið verð, ríkisverð, á tilteknum nauðsynjum manna, t.d. verslun sem ríkið rekur og skilar milljörðum í ríkissjóð og heitir Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins og þar er nú aldeilis samræmt verð. En rannsóknir á dreifbýlisversluninni hafa sem sagt farið fram með þeim hætti að það hefur verið settur peningur í þetta núna ár eftir ár og við höfum tekið eftir því sem erum að endurskoða ríkisreikninginn á hverju ári, ég og sá maður sem situr hérna að baki mér, hæstv. forseti, að þessir peningar eru aldrei notaðir. Menn setja tvær millj. eitt árið eina og hálfa eitt árið og 800 þús. á næsta ári í það að rannsaka stuðningsaðgerðir við dreifbýlisverslunina og það kemur einlægt í ljós að þegar þarf að skera niður í ráðuneytunum þá eru þessir peningar skornir, þeir eru aldrei notaðir. Ég segi það alveg eins og er að ég held að það sé mjög nauðsynlegt að menn taki sig dálítið alvarlega í þessari umræðu vegna þess að hér er um að ræða svið sem menn ráða ekki mjög mikið við nema að hluta til. Menn ráða ekki við markaðshliðina á þessu máli nema menn vilji afnema markaðsbúskap. Og það er út af fyrir sig umhugsunarefni hvort þessi till. til þál. sé um að leggja niður kapítalismann og má segja að það sé mál til komið að flutt sé þannig tillaga í þessari stofnun, en ég hef nú grun um að svo sé ekki, það eigi ekki að skoða tillöguna í því ljósi. Spurningin er þá um það hvort menn eru tilbúnir til þess að skoða þá þætti sem við í raun og veru ráðum við. Viljum við fara í það? Vilja menn fara í það að jafna orkuverð? Vilja menn fara í það að jafna símakostnað? Vilja menn fara í það að greiða niður og jafna flutningskostnað? Vilja menn fara í það eins og gert er t.d. að því er varðar verðlag á tóbaki og brennivíni, sementi, að því er varðar verð á landbúnaðarafurðum o.s.frv. eða hvað? Er það það sem menn eru að tala um? Hvað eru menn í raun og veru að tala um? Það er nauðsynlegt að átta sig á því hvað það er sem ríkisstjórnin á að gera því að hér stendur, með leyfi forseta: ,,Þá er ríkisstjórninni falið að grípa til ráðstafana í ljósi úttektarinnar er miði að jöfnun verðlags á lífsnauðsynjum.`` Hvað vilja menn ganga langt í jöfnun? Ég sé það í hendi mér, hæstv. forseti, að hér er um að ræða mjög flókið vandamál og alvarlegt, mál sem snertir búsetuþróun í landinu eins og hér stendur í greinargerð tillögunnar. Hér er t.d. talað um það að landsbyggðarfólk niðurgreiði vöruverð á höfuðborgarsvæðinu vegna lakari viðskiptakjara er landsbyggðarverslunin býr við. Hvað er hér verið að tala um? Hér er m.a. verið að tala um þá staðreynd að það er meira og minna búið að leggja niður heildverslun með tilteknar lífsnauðsynjar til landsins. Það er búið að leggja niður heildverslun og í staðinn hafa menn ákveðið að flytja vörur beint inn á vegum þessara stóru smásöluverslana, þ.e. Bónus- og Hagkaupskeðjanna, og þar af leiðandi er það svo að verslunin í dreifbýlinu býr við allt aðrar aðstæður að þessu leytinu til líka. Ég spyr, hæstv. forseti: Hvað vilja menn í raun og veru gera? Vilja menn vera með aðra skatta á dreifbýlisverslun? Eru menn til í það? Eru menn til í það t.d. að fella niður skatta á skrifstofu- og verslunarhúsnæði á dreifbýlisverslun? Ég var með tillögu um það ásamt hv. 5. þm. Vestf. fyrir fáeinum árum að dreifbýlisverslunin slyppi við skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði þannig að það væri sérstaklega tekið út úr. Ekki vildu menn það. Eru menn að tala hér um sérstaka niðurgreiðslu á aðstöðu fyrir dreifbýlisverslun, t.d. að húsnæði verði borgað niður, fasteignagjöld verði borguð niður eða hvað eru menn að tala um? Ég held að það hljóti að vera eftirspurn eftir því hjá því fólki sem býr í dreifbýlinu við þetta svívirðilega háa vöruverð að menn segi það skýrt hvað þeir eru að tala um í þessum plöggum, vegna þess að ég skil þetta ekki þannig að menn séu með tillögur um að leggja niður kapítalismann sem er þó hugmynd út af fyrir sig, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Það voru margar athyglisverðar spurningar sem hv. síðasti ræðumaður bar fram og verður spennandi að fylgjast með svörunum við þeim. En það sem kallar mig helst hérna upp var ræða hv. þm. Jóns Kristjánssonar þegar hann minntist á það að verslanir væru í nokkrum mæli nú orðið að selja vörur undir heildsöluverði. Þetta er mál sem ég hef margoft rætt hér í ræðustól og ég hef margoft rætt í hv. efh.- og viðskn. en það er þegar menn gera út á virðisaukaskattinn. Menn hafa talað hér nokkuð mikið um skattsvik og skattsvikara og þegar menn gera út á virðisaukaskattinn að mínu viti eru þeir ekki að gera neitt annað en að svíkja undan skatti. Þegar menn mynda sér hærri innskatt en útskatt þá eru menn að svindla á kerfinu. Við getum bara tekið dæmi. Þegar verslun kaupir inn á 1.000 kr., þá er hún með innskatt upp á 245 kr. Ef hún síðan selur þá vöru á 500 kr., þá er hún með útskatt upp á 100 kr. sem þýðir það að ríkissjóður þarf að greiða til baka 145 kr. út úr virðisaukaskattskerfinu. Þetta er auðvitað ekkert annað en svindl á kerfinu. En það þýðir ekkert að tala við kerfiskarlana okkar um þetta og ekki heldur ráðherrann. Þetta blasir við öllum sem það vilja sjá, að þegar menn selja undir innkaupsverði, þá eru þeir að gera út á kerfið. Á þessu á Alþingi auðvitað að taka. Það á að banna í einhvern tiltekinn tíma að selja undir heildsöluverði. Auðvitað kemur að því að það þarf að losa vöruna. Það þarf að halda útsölu og annað slíkt. En á einhverjum tilteknum tíma á auðvitað að banna slíkt. Þetta gerir það að verkum að hinir stóru og sterku geta drepið af sér hina litlu. Það er nákvæmlega það sem er að gerast. Þetta hef ég margoft talað um en fyrir daufum eyrum, margoft, og er að reyna það þá enn einu sinni hér og nú. Hv. þm. kom líka inn á það að dreifbýlisverslunin borgaði meira í umboðslaun til greiðslukortafyrirtækjanna. Þetta er bara rangt. Þetta er einfaldlega rangt. Það er borgað fyrir greiðslukortin eftir veltu og engu öðru. Það fer eftir veltu fyrirtækjanna og velta dreifbýlisverslunarinnar er mjög svipuð og hjá t.d. bara kaupmanninum á horninu í Reykjavík þannig að það er nákvæmlega sama sem dreifbýlisverslun borgar og kaupmaðurinn á horninu í Reykjavík eða þær verslanir sem hafa litla veltu þannig að það er alger jöfnuður þarna á milli. Hv. síðasti ræðumaður talaði um það að heildsalan væri nánast að leggjast af í þessum viðskiptum, hún væri að færast mikið yfir til verslana eins og Bónus. Menn gleyma því að dreifbýlisverslun í mjög miklum mæli er farin að flytja inn sjálf, í mjög miklum mæli. Það er mjög stór innflutningsaðili t.d. í Skagafirði, mjög stór og hann meira að segja selur hingað á Reykjavíkursvæðið. Og þá held ég að menn ættu nú að fara að kíkja á það hvar þessi verðmismunur í raun og veru liggur. Þess vegna fagna ég svona tillögu vegna þess að það dregur það fram í dagsljósið. Ég held að hann liggi fyrst og fremst í álagningunni, fyrst og fremst í smásöluálagningunni úti á landi. En ég get líka skilið það vegna þess að markaðurinn er svo smár að ef þessar verslanir eiga að geta rekið sig þá verða þær að starfa á hærri álagningu þannig að mér þykir það liggja nokkuð í augum uppi af hverju þetta er. Hitt er svo annað mál að það er svo eftir svæðum hvernig rekstrarkostnaðurinn er, sérstaklega ef menn eru að horfa til rafmagns og hita og þar er kannski augljósasti munurinn. En þegar menn svo ofan í þetta tala um flutningskostnaðinn þá verða menn líka að taka það inn í myndina að að verulegu leyti í dag er flutningskostnaður greiddur af innflutningsaðilanum. Í verulegum mæli er varan seld héðan af þessu svæði á sama verði til dreifbýlisverslunar og til verslunar hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Þá hlýtur maður aftur að koma að þessari áleitnu spurningu: Hver er álagningarþátturinn? Það er m.a. þess vegna sem ég fagna þessari tillögu vegna þess að ég held að hann sé aðalþátturinn í þessu, aðalþátturinn.

Ekki er það hjá ríkinu.

Ríkið er nú allt annað.

En brennivínið?

Brennivínið er reyndar selt á sama verði út úr öllum verslunum á landinu en þar sem ekki eru verslanir, þar kemur flutningskostnaður ofan á. Það þekkir hv. frammíkallandi en við fluttum tillögu um það að jafna þann kostnað á sínum tíma en það fékk ekki að koma út úr nefnd. Ég held hins vegar að það væri ráð þegar svona könnun fer fram, hv. flm., að leggja hugsanlega höfuðáherslu á þær vörutegundir og matvörutegundir sérstaklega eða lífsnauðsynjar sem eru inni í framfærsluvísitölunni og gera verðsamanburð þar á. Alla vega verður að taka út ákveðna flokka og bera þá beint saman. Ég held að menn fengju þá betri mynd af þessu máli. Hæstv. forseti. Ég kom fyrst og fremst upp til þess að ræða enn einu sinni um virðisaukaskattinn sem mér finnst alveg fáránlegt að menn séu ekki tilbúnir að taka á með neinum öðrum hætti. En ég kom líka upp til þess að fagna þessari tillögu af því að ég tel að það sé löngu orðið tímabært að draga það fram í dagsljósið hvernig þetta er í raun og veru vegna þess að menn eru sýnkt og heilagt að skella skuldinni eða ásaka verslunina í Reykjavík og innflutningsaðila í Reykjavík fyrir það að þeir haldi þessu verði uppi. Ég fullyrði að það sé rangt. En ég get alveg tekið undir það að í einstaka tilfellum er þetta vafalaust rétt, í einstaka tilfellum, en í miklum meiri hluta eru menn að selja á sama verði út um allt land. Það þekki ég af eigin raun því að ég hef stundað slíka verslun og hún var stunduð með þeim hætti að flutningskostnaður var yfirleitt greiddur og það er yfirleitt krafa þeirra sem eru að versla við heildsalana í Reykjavík. Það eru einstaka mjög stórir aðilar sem hafa efni á því að haga sér með öðrum hætti.

Herra forseti. Ég vil aðeins leiðrétta hv. 5. þm. Reykv. í því að ég hafi farið með rangt mál. Ég sagði aldrei að litlar verslanir í Reykjavík byggju við annan kost en verslanir úti á landsbyggðinni í þessu efni. Munurinn er bara sá að þegar mælt er í verðkönnunum verðmunur úti á landi og í Reykjavík, þá er miðað við lægsta verð hér á þessu svæði, verðið í stórmörkuðum, og úti á landi eru eingöngu litlar verslanir sambærilegar við verslanir kaupmannsins á horninu í Reykjavík. Hér er verulegur verðmunur milli verslana eins og allir þekkja sem hafa verslað hér. Landsbyggðarverslunin er sambærileg að þessu leyti. Ég ítreka það svo að auðvitað er þetta mál tvíþætt og það er langsamlega mest sem verslunin getur gert í þessu sjálf með endurskipulagningu og með samstarfi og reyndar með beinum innflutningi. Landsbyggðarverslunin hefur gert það í stórum stíl, það er alveg rétt. Hér eru svæði á landinu sem munar ekki miklu á verði eins og t.d. Akureyrarsvæðið. Ég held að það muni sáralitlu eða engu á verði þar og hér í Reykjavík. En eigi að síður getur ríkisvaldið lagt sitt af mörkum a.m.k. að skattleggja ekki aðstöðumuninn í landinu.

Hæstv. forseti. Ár eftir ár hafa verðkannanir verið gerðar út um allt land og ár eftir ár hefur það komið fram í þessum verðkönnunum að ódýrasta matvöruverslun á landinu hefur verið úti í dreifbýlinu. Nú getur menn kannski greint á um hvar dreifbýlið hefst en mig minnir að hv. fyrrv. formaður Framsfl. hafi dregið línu hér við Straumsvík, þannig að ég hygg að það sé nokkuð öruggt að mega segja það að verslun upp á Akranesi sé dreifbýlisverslun. Þar var verslun sem heitir Einarsbúð ár eftir ár með lægsta vöruverð á landinu.

Ekki á landinu. Á landsbyggðinni.

Á landinu. Þannig að ég bið menn að athuga íhuga hvernig þessi verslun fór að þessu. Ég hygg að það liggi nokkuð ljóst fyrir. Það er með skynsamlegum innkaupum og með skynsamlegri álagningu fyrst og fremst. Þannig að eins og hv. þm. kom inn á hér áðan eru þess auðvitað dæmi að það er til lágt verð. En þarna vorum við að tala um lægsta verð sem fram kom í könnunum.

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir með þeim sem hér hafa talað og gert kröfur til flm. að þeir skilgreini nánar og segi okkur hvað þeir eigi við. Tillagan sem slík segir kannski ekki mikið en greinargerðina mætti lesa þannig að almennt sé vöruverð miklu hærra á landsbyggðinni en á Reykjavíkursvæðinu. Það er hins vegar ekki þannig. Það er rétt að það eru ákveðin svæði sem eiga við veruleg vandamál að stríða á landsbyggðinni varðandi verslun og varðandi það að halda uppi eðlilegu framboði af brýnum nauðsynjum. En það er því betur þannig að stór svæði á landsbyggðinni hafa hagrætt þannig í sinni verslun, komið henni þannig fyrir, að þar er í dag boðið hliðstætt vöruverð og er á höfuðborgarsvæðinu. Við eigum ekki og megum ekki, landsbyggðarfólk, ala stöðugt á því að hér sé allt saman mikið betra á höfuðborgarsvæðinu. Það er bara vísasta ávísunin á fleiri farmiða til fyrirheitna landsins. Ég get sagt og tala af nokkurri reynslu að á öllu Mið-Norðurlandi, á verslunarsvæði Skagafjarðar, Eyjafjarðar og Húsavíkur búa menn í dag við mjög hliðstætt vöruverð og gerist í Reykjavík. Þetta hefur náðst með mikilli hagræðingu og því að fara í verslunarhætti þar sem boðið er upp á styttri opnunartíma, þrengra vöruval, en þó það gott vöruval að neytendur hópast að þessum verslunum til að gera þar sín innkaup sem segir mér að þar fái menn þó þrátt fyrir að menn hafi skorið niður vörunúmer í verslun um helming, úr einhverjum 4.000 niður í 2.000, að þá fá menn þrátt fyrir allar þær nauðsynjar sem menn þurfa. Ég geri mér hins vegar alveg grein fyrir því að það eru ákveðin fámenn landsvæði sem eiga í erfiðleikum og þá eiga menn að einangra umræðuna og vandamálið við það. Það er líka miklu vænlegra til lausnar ef það er gert. Hversu mikið hið opinbera getur lagt þar af mörkum átta ég mig ekki á að fullu og leita þess vegna eftir því hvað hv. flm. eiga við með því. Þar sem ég þekki til hafa menn verið á fullu, ekki við að leita til hins opinbera heldur til þess að laga til hjá sjálfum sér og vita hvað menn geti gert til að koma þessum hlutum í betra lag. Það hefur m.a. verið gert eins og hér hefur verið nefnt með stórauknum beinum innflutningi, með því að komast fram hjá heildsölunum. Það kann vel að vera að það að stórir aðilar hafa farið þá leið geri það að verkum að minnstu aðilarnir sem eru upp á heildsölunarnar komnir eigi enn þá erfiðara, það má vel vera. Þá verða menn að skoða það og eins og ég sagði að einangra vandamálið. Slá þessu ekki hér upp sem einhverju allsherjarvandamáli landsbyggðarinnar því það er það ekki.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þær umræður sem hér hafa orðið um þá till. til þál. er ég flyt ásamt hv. þm. Gísla S. Einarssyni. Ég get nú tæpast tekið undir með hv. þm. Jóhannesi Geir Sigurgeirssyni í sambandi við þau orð er hann lét falla hér síðast um það að þetta væri til þess að gera lítið vandamál. Ég mátti skilja orð hans svo að þetta væri lítið vandamál hið háa vöruverð lífsnauðsynja á landsbyggðinni. Ég veit að það eru til afmörkuð svæði þar sem hægt er að finna lágt vöruverð á landsbyggðinni og í líkingu við það lægsta sem gerist hér á höfuðborgarsvæðinu. En því miður þá þekkjum við dæmin um hið gagnstæða í langtum ríkari mæli þar sem verðmunurinn er svo hrikalegur að það verður að grípa til einhverra aðgerða. Við hv. þm. getum ekki horft upp á þennan mikla verðmun þó ekki nema að við flyttum svona till. til þál. og afgreiddum slíka tillögu frá þinginu sem er nú hógvær að innihaldi og felst í því að gerð verði úttekt á málinu til að það verði skoðað ofan í kjölinn og leitað verði allra leiða til að búa megi fólkinu sem býr við svo hátt verðlag betri kjör. Það er ekki hægt að sletta í góm eins og hv. þm. Svavar Gestsson gerði áðan. Hann er nú farinn og hlaupinn af hólmi. Ég skil það vel. Hv. þm. Svavar Gestsson sagði orðrétt áðan að það væri flókið vandamál að jafna lífskjörin í landinu. Það væri flókið vandamal að jafna lífskjörin. Ég held að það sé enginn flokkur í landinu sem hefur oftar notað þetta slagorð en Alþb. Að jafna lífskjörin. En nú þegar kemur fram till. til þál. um það að reyna að stíga skref í átt til jöfnunar lífskjara þá er það orðið flókið. Það mátti skilja á hv. ræðumanni að ekki væri mikill áhugi á því að takast á við það vandamál. Er þetta skýringin á því af hverju svo lítið var gert í þessum efnum á meðan Alþb. var í ríkisstjórn? Er þetta enn eitt dæmið um það að þegar líður að kosningum þá er hrópað hátt til jöfnunar lífskjara en að loknum kosningum er lítið um að verkin tali? Ég verð að segja það, hæstv. forseti, að mér þótti ræða hv. þm. Svavars Gestssonar sorglegt dæmi um lítinn áhuga á að takast á við lífskjörin í landinu og þeirra sem minnst mega sín. Ég fagna því að hv. þm. Svavar Gestsson er mættur til að taka aftur þátt í umræðum og hlýða á mál mitt. Hér hafa komið til umræðu málefni húshitunar á köldum svæðum landsbyggðarinnar. Það er vissulega fagnaðarefni að það hefur þó náðst árangur til lækkunar á húshitun á köldu svæðunum. Langtum minni árangur en ég hefði viljað sjá. Það hefur þó orðið árangur sem felst í því að fjármunir til niðurgreiðslna á húshitun á köldu svæðunum hafa verið auknir en það hefði mátt gera betur. Vonandi getum við stigið eitt skref við yfirstandandi fjárlagagerð í þá átt að hækka niðurgreiðslurnar enn frekar. Þess vildi ég óska. Hæstv. forseti. Hér hefur verið spurt: Hvað á að gera? Í þessari tillögu felst að gera úttekt og síðan að ríkisstjórninni verði falið að grípa til ráðstafana í ljósi þeirrar úttektar. Það er erfitt að segja fyrir um það hverjar niðurstöður úttektar verða fyrr en hún hefur farið fram. Eigi að síður bendi ég á það í greinargerð með þáltill. að það megi m.a. huga að afnámi skattlagningar á flutningskostnað. Eins og kunnugt er þá leggst virðisaukaskatturinn á flutningskostnaðinn. Hvort sem hann felst í heildsöluverði vörunnar og það sé heildsalinn sem borgar flutningskostnaðinn eða hann sé lagður á í smásölunni þá hlýtur náttúrlega neytandinn sem slíkur að borga þetta verð hvar sem skattlagningin fer fram. Það liggur ljóst fyrir að það er enginn annar en neytandinn sem borgar þetta verð. Þetta er kostnaður sem er fyrir landsbyggðarverslunina og verður að takast á við. Það hefur margoft verið bent á hvort hér felist ekki í ákveðinn mismunur. Ef það næðist samstaða um það að taka af virðisaukaskattinn á flutningskostnaðinn þá væri það örugglega skref í rétta átt. Ég geri mér alveg ljóst að hér eru ekki lausnir í sjónmáli sem leysa þetta mál í einu vettvangi. Það þarf að vinna þetta mál og ná samstöðu um niðurstöður og vinna það skref fyrir skref. Þess vegna er þessi tillaga flutt um að hrinda þessari vinnu úr vör. Þess vegna er þetta ekki sýndartillaga, hv. þm. Svavar Gestsson, þetta er alvörutillaga sem miðar að því að stíga eitt skerf í þessa átt þótt hv. þm. Svavar Gestsson hafi ekki mikla trú á að það geti skilað miklum árangri. Það er kannski skýringin á því, hv. þm. Svavar Gestsson, að vöruverðið er hærra víða á landsbyggðinni en það ella þyrfti að vera vegna þess að slíkur áhugi þinn hefur verið um alllangt skeið á málinu.

Það á að ávarpa þingmenn í þriðju persónu.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta að sinni. Ég vil leggja áherslu á að þetta mál geti fengið afgreiðslu hér á yfirstandandi þingi. Ég má nefna kannski eitt dæmi í viðbót og það varðar Samkeppnisstofnun. Það var síðast árið 1991 að Verðlagsstofnun gerði opinbera könnun á verðmun á vöruverði á milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðarinnar og þá kom í ljós mikill verðmunur. Það eru þrjú ár síðan þessi könnun fór fram. Síðan hefur Samkeppnisstofnun, sem tók við af Verðlagsstofnun, ekki látið slíka könnun fara fram. Það má spyrja að því hvort það geti verið til aðhalds í hinni frjálsu kapítalísku samkeppni, eins og hv. þm. Svavar Gestsson nefnir samkeppnina, að Samkeppnisstofnun verði gert að gera slíkar kannanir með skipulögðum hætti einu sinni eða oftar á ári til þess að það liggi fyrir hvernig staðan í þessum málum er hverju sinni. Það er ástæður fyrir því að Samkeppnisstofnun hefur ekki gert þetta eins og Verðlagsstofnun gerði áður en óþarfi að fara út í það að þessu sinni.

Virðulegi forseti. Það er mikill misskilningur hjá hv. þm. að ég sé á móti jöfnun lífskjara. Ég bið hann um að leggja mér það ekki í munn eða ætla mér slíkt því þvert á móti er ég jafnaðarmaður eins og hann veit. En gallinn við þessa tillögu er sá að það er ekki gert ráð fyrir að gera neitt. Og hv. þm. veit að góð meining gerir enga stoð vegna þess að það er ekkert annað í þessari tillögu en frómar óskir, ekkert. Hv. þm. er aðili að ríkisstjórn sem hefur haft möguleika á því að gera eitt og annað í þessum málum. Hvað hefur ríkisstjórnin gert? Viðskiptaráðherrar hans, hæstv. viðskrh. Jón Sigurðsson og hæstv. viðskrh. Sighvatur Björgvinsson, hafa ekkert gert. Skipað tvær nefndir og önnur hefur skilað skýrslu en hin ekki. Sú seinni hélt síðast fund norður í Fljótavík á Hornströndum. Síðan hefur ekkert til hennar spurst. Það eru ákveðnir fjármunir í því skyni, 800 þús. eitt árið og 2 millj. annað og 1,5 millj. hitt árið á viðskrn., að taka á málum dreifbýlisverslunarinnar. Og hvað er gert? Ekkert. Það er afgangur. Ráðuneytið stendur þannig að málum að það verður að skila afgangi inn í ríkissjóð aftur af þessum fjárlagalið af því að það er ekkert við peningana gert. Þess vegna segi ég alveg eins og er, hv. þm., að mér fyndist sniðugt að byrja á því að flytja tillögu um þetta mál í þingflokki Alþfl. og gá áður en farið er að ráðast á aðra menn í salnum eins og hv. þm. gerði áðan.

Hæstv. forseti. Það sem ég gerði í minni ræðu var að vitna orðrétt í ræðu hv. þm. Svavars Gestssonar. Það sem vakti athygli mína og kom fram í hans andsvari var að nú væri það orðið flókið vandamál að jafna lífskjörin í landinu. Ég get tekið undir með hv. þm. Svavari Gestssyni að það virðist vera mjög flókið fyrir mörgum fleirum en honum en það kemur mér mjög á óvart að hv. þm. skuli ekki vilja taka undir jafnhógværa till. til þál. og þá sem hér er til umræðu um það að gera nákvæma úttekt á vöruverði lífsnauðsynja og þeim mikla verðmun er ríkir á milli þéttbýlis og dreifbýlis í þeim efnum. Það horfir til jöfnunar lífskjara. Sú nefnd sem nú er að störfum er sérstaklega að skoða stöðu dreifbýlisverslunarinnar en ekki að skoða stöðu verslunarinnar í ljósi vöruverðsins. Það er á þann þátt málsins og þá hlið málsins sem við hv. flm. erum að leggja áherslu með þessari tillögu. Það er háttur þeirra manna sem vilja gera lítið úr málum að hætta að tala um málið og fara að tala um eitthvað allt annað eins og hv. þm. Svavar Gestsson gerði í sínu andsvari.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnlaugi Stefánssyni fyrir þetta svar sem skýrði því miður ekki neitt. En það er eins og tillagan, hún er góð að öllu leyti öðru en því að hún er gagnslaus. Það er ekki skynsamlegt að vekja vonir fátæks fólks í dreifbýli með því að gefa mönnum í skyn að hægt sé með yfirborðstillögu af þessu tagi að leysa úr vandanum að því er varðar vöruverð í dreifbýlinu. Það er ekki fallegt að koma þannig fram og vekja vonir sem menn standa ekki undir. Hv. þm. ræður ekkert við þessar væntingar sem hann er að vekja, m.a. af því að hans flokkur fylgir honum ekki í þessu máli. Það er auðvitað svo ofboðslegt. Ef hann hins vegar vantar stuðning til alvöruaðgerða þá getur hann haft einn mann hér, þann sem stendur í þessum ræðustól en ég hygg að hann finni fáa í sínum eigin flokki ef ég þekki þann flokk rétt og hef m.a. unnið með honum í ríkisstjórn og m.a. fyrrv. hæstv. viðskrh. Alþfl. Varðandi það að gera úttekt á vöruverði í dreifbýli þá er líka óþarfi að flytja um það tillögu en það er allt í lagi að flytja um það tillögu vegna þess að slík úttekt er gerð einu sinni í mánuði. Ég held að það sé Hagstofan sem geri þessar kannanir. Það eru verðkannanir sem var komið á fyrir allmörgum árum, m.a. þegar Alþb. átti aðild að ríkisstjórn. Þá tíðkaðist það áður að verðkannanir voru eingöngu gerðar í þéttbýlinu. Því var breytt, m.a. fyrir okkar tilverknað á sínum tíma, og því var fagnað af mjög mörgum aðilum í dreifbýli. En af einhverjum ástæðum var því ekki fagnað sérstaklega af Alþfl. svo furðulegt sem það kann að vera.

Virðulegur forseti. Ég taldi mig hafa talað nokkuð skýrt áðan og það sem ég sagði var að vissulega væri hátt vöruverð í dreifbýli til sem vandamál en það yrði þá að skilgreina það vandamál og skilgreina þau svæði sem eiga við það að stríða og gagnvart því yrðu aðgerðirnar að miðast. En að stilla þessu svona upp, vöruverð í dreifbýli gegn vöruverði á höfuðborgarsvæðinu þjónar engum tilgangi. Það er eingöngu til að drepa málinu á dreif. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt áður, það þarf ekki að flytja tillögu um það að kanna vöruverðið, það er alltaf verið að því, hv. þm. Ég man ekki betur en að við fáum þetta í hólfið okkar alltaf annað slagið og gott ef það er ekki Samkeppnisstofnun sem er farin að senda okkur þetta núna. Hv. þm. ætti bara að lesa póstinn sinn, þá sér hann þetta þar. Ég innti hv. þm. eftir því hvað hann sæi til úrlausnar. Þingmaðurinn nefndi eitt atriði, flutningskostnaðinn, virðisaukaskatt á flutningskostnað. Ef málið er svo einfalt að ekki þurfi annað þá skulum við drífa í því. En ég er bara því miður hræddur um að málið sé miklu flóknara. Ég er tilbúinn að taka þátt í þeirri vinnu sem einu atriði í almennum byggðaaðgerðum að skoða verslun á ákveðnum, afmörkuðum svæðum, en því betur er það svo að stór hluti landsbyggðarinnar, mikill meiri hluti ef við tökum íbúafjöldann, hefur af eigin rammleik leyst þessi mál. Það gerir hins vegar í mínum huga ekkert lítið úr því að gagnvart dreifbýlasta hluta landsins þurfum við eflaust að grípa til ákveðinna aðgerða en þessi tillaga er því miður ekkert tillegg í þá umræðu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson sagði það í lok andsvar síns að það þyrfti svo sem eflaust að grípa til einhverra aðgerða á afmörkuðum svæðum landsbyggðarinnar. Ég trúi því ekki að hv. þm. sé ekki kunnugri aðstæðum á landsbyggðinni en svo að láta þessi orð um munn sér fara. Hann þarf ekki að fara víða um landið til þess að verða þess áskynja að þetta er eitt stærsta vandamálið sem við er að etja í lífskjörum fólks á mjög mörgum svæðum. Það heyrir frekar til undantekninga þau svæði þar sem um lágt vöruverð er að ræða á landsbyggðinni sem jafna má við það sem gerist lægst á höfuðborgarsvæðinu. Ég get líka tekið undir það með hv. þm. að við þurfum auðvitað að skilgreina þetta vandamál. Það er einmitt það sem þessi tillaga fjallar um, að það verði skilgreint og ég veit að hv. þm. mun komast að raun um að það er nauðsyn á að gera það ef hann fer að lesa póstinn sinn og kynna sér hvað í póstinum stendur vegna þess að ef hann hefur fylgst með þeim verðkönnunum sem Samkeppnisstofnun hefur gert á undanförnum þremur árum þá hafa þær einmitt ekki verið heildarverðkannanir á milli landsvæða heldur einskorðast við ákveðnar tegundir vöru og þá á milli verslana og landsvæða. Þess vegna er þessi tillaga flutt m.a. um að það fari fram nákvæm úttekt þar sem kannaðar verði m.a. ástæður þess og í hverju felst sá mikli verðmunur sem raun ber vitni og hefur jafnmikil áhrif á lífskjör fólks og raun ber vitni.

Virðulegi forseti. Að mínu mati þarf ekkert heldur að kanna ástæðurnar. Ástæðurnar liggja í augum uppi. Ástæðurnar eru þær að vöruverð er hærra á þeim svæðum þar sem baklandið er fámennt. Það þýðir einfaldlega að menn eru með minni umsetningu á sitt húsnæði, menn eru með hærri flutningskostnað. Þetta liggur allt saman fyrir. Það þarf ekkert að kanna þetta, hv. þm. En ég skal taka þátt í vinnu að kanna á hvern hátt hægt er að leysa þessi vandamál þar sem menn eiga við það að búa. Það væri þá nær að flytja tillögu sem sneri að þeim þáttum. Tillagan er svo almenn að hún segir ekkert. Við verðum að horfast í augu við það að lágu vöruverði ná menn ekki öðruvísi en með verulegri umsetningu og það getur einfaldlega þýtt það, hv. þm., að menn þurfi að nota stórbættar samgöngur í landshlutunum til þess að njóta lægra vöruverðs. En það dregur ekkert úr því sem ég hef sagt áður að það eru ákveðin svæði og ákveðnir staðir sem menn verða að leysa á annan hátt. Ég vil að lokum leyfa mér að spyrja hv. þm. hvort hann telur að landsbyggðin væri betur sett, hvort vöruverð þar væri lægra ef um það væru lög í landinu að vöruverð á öllum nauðsynjum ætti að vera alls staðar eins. Samkeppnin þurrkuð út. Ég svara hiklaust nei. Það er ekki lausnin, en mér finnst að verið sé að gæla við það í þessari tillögu. Við verðum því að leyfa hagkvæmninni og samkeppninni að njóta sín og landsbyggðarfólk eins og aðrir verða að skapa sér þær aðstæður að það geti gerst. Síðan tökum við og leysum sérstaklega vandamál þeirra sem þá standa út af.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson lýsti því hér yfir að hann væri reiðubúinn til þess að taka þátt í vinnu til þess að leysa þetta vandamál. Hvernig stendur á því að hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson hefur ekki flutt till. til þál. eða frv. til laga í þinginu um þetta mál og hvernig eigi að koma á móts við þá knýjandi þörf að lækka vöruverð á landsbyggðinni þar sem það er hæst? Síðan kemur fram í þinginu hógvær tillaga um að stíga eitt skref til þess að þessi vinna megi fara af stað þá fjargviðrast hann út í málið og reynir að drepa því á dreif og setja fót fyrir það. Ég undrast svona málflutning, ég verð að segja það. Og segið mér enn og aftur: Er þetta ein skýringin á því að vöruverð á landsbyggðinni kann að vera hærra en það þarf að vera vegna þess að hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson hafi m.a. með slíkum málflutningi í Framsfl. lagt sitt af mörkum til þess að ekkert hafi verið gert í málinu? Hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson spurði hvort ég væri að mæla með því að sett verði lög um hámarksverð á lífsnauðsynjum. Það gilda ákveðnar reglur um hámarksverð á ýmsum vörum eins og landbúnaðarvörum, 

Hæstv. forseti. Þetta er hið merkasta mál sem er á dagskrá. Vissulega er þarft að Alþingi taki það til umræðu en ég get því miður ekki sagt að tillagan sem er til umræðu sem slík sé jafnmerk og málefnið sjálft. Út af fyrir sig er það svo að sjaldnast er ástæða til þess að leggjast gegn því að upplýsinga sé aflað eða úttekt gerð á hlutum. En það leitar samt stundum á mann að mál af þessu tagi séu meira flutt í friðþægingarskyni e.t.v. vegna þess að menn séu að einhverju leyti með vonda samvisku yfir því ástandi sem ríkir og ekkert hefur verið gert gagnvart um langt árabil. Nú vill svo til að flokkur hv. þm. hefur farið með viðskiptamál eða viðskrn. um alllangt árabil og allt of lengi auðvitað og á þeim tíma hefur sannast sagna ekkert verið gert til þess að jafna þennan aðstöðumun. Ég á erfitt með að muna eftir einu einasta atriði þar sem Alþfl., þessi mikli jafnaðarmannaflokkur, hefur farið með málin að þar hafi nokkuð áunnist í þessum efnum. Hafa þeir þó haft ýmislegt undir stjórnsýslu sinni sem hefði gefið þeim tilefni og tækifæri til að taka á málum. Staðreyndin er auðvitað sú eins og hefur komið fram í umræðunni að þessar upplýsingar liggja í grófum dráttum fyrir og ef menn eru að tala um vöruverðið sérstaklega, þ.e. ef maður tekur orðanna hljóðan í tillögunni bókstaflega, þá liggur það allt saman fyrir. Ég fullyrði að úttektir Verðlagsstofnunar og síðan Samkeppnisstofnunar á undanförnum árum gefa mjög skýra mynd af því hversu miklu hærra vöruverðið er á landsbyggðinni og menn hljóta að muna eftir því úr umfjöllun fjölmiðla á undanförnum árum.

Síðast 1991.

Staðreyndin er auðvitað sú, hv. þm., að ef svo er ekki þá er Samkeppnisstofnun að bregðast lagaskyldu sinn því það hvílir á henni sú ótvíræða lagaskylda að veita þessar upplýsingar. Ef menn nenna að hafa fyrir því að kynna sér hlutina þá bendi ég mönnum á að lesa 34. gr. samkeppnislaganna. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Í því skyni að stuðla að og efla virka samkeppni aflar Samkeppnisstofnun upplýsinga um verð, verðmyndun og önnur viðskiptakjör og birtir niðurstöður, eftir því sem ástæða þykir til. Samkeppnisráð skal setja Samkeppnisstofnun verklagsreglur um öflun slíkra upplýsinga, meðferð þeirra og birtingu.`` Og í 1. gr. þessara sömu laga, hv. þm., stendur að viðskrh. fari með þessi mál. Þetta mál er auðvitað í höndum Alþfl. og ef Alþfl. hefur einhvern áhuga á að sinna því er einfaldast fyrir hv. þm. Gunnlaug Stefánsson að biðja hæstv. viðskrh. að hringja í Samkeppnisstofnun eða senda henni bréf og biðja hana um þessar upplýsingar og reyndar ber stofnuninni að hafa þær á reiðum höndum lögum samkvæmt. Það er því ekki þess vegna sem þarf að fara að samþykkja þáltill. að ekki liggi fyrir hver á að sjá um verkið og að þessar upplýsingar eiga að vera aðgengilegar. Það sem ég tel sérstaklega gallað við tillöguna er að hún er allt of þröng. Það sem þarf að gera ef menn vilja virkilega ná utan um málið er að taka lífskjörin í víðasta samhengi og bera þau saman. Þá má ekki orða þetta svona, hv. þm., að það þurfi að gera úttekt á vöruverði lífsnauðsynja vegna þess að með því að binda þetta við vöruna eina vantar mjög margt inn í myndina. En ef menn taka lífskjörin í víðasta samhengi koma þættir inn í eins og mismunandi aðgengi að opinberri þjónustu, miklu meiri kostnaður landsbyggðarinnar við að koma börnum til náms, fargjöld, flutningskostnaður, orkuverð og annað því um líkt. Ég hef því miður ekki skilið tillöguna svo að ætlunin sé að gera þarna samanburð á lífskjörum eftir byggðarlögum í víðasta skilningi. Svo er það líka að með málafylgju af þessu tagi fær maður ekki á tilfinninguna að sé ætlunin að neitt sérstakt gerist í framhaldinu eða samtímis og ég fullyrði að það sem vantar til að taka á þessum aðstöðumun eru ekki upplýsingar. Miklu meira en nóg liggur fyrir um það að það hallar á landsbyggðina í fjölmörgum atriðum af þessu tagi, ekki bara varðandi vöruverð í smásöluverslun og daglegum lífsnauðsynjum í búðum, heldur gagnvart fjölmörgum öðrum þáttum. Með því er ég ekki að gera lítið úr vanda hinnar eiginlegu strjálbýlisverslunar og þeirra aðstæðna sem þar er við að glíma og halda sannanlega uppi miklu hærra vöruverði en er hér þar sem hagstæðast gerist. Sé hins vegar þannig ástatt í versluninni á landsbyggðinni að sökum skorts á samkeppni sé þar haldið uppi ósanngjarnri álagningu þá fellur það undir samkeppnislög. Sé þannig ástatt eins og rökstuddar upplýsingar hafa komið fram um á síðustu mánuðum að nokkrir stærstu aðilar í smásöluverslun í landinu þrýsti niður verði í krafti yfirburðastöðu sinnar að birgjar þeirra verði síðan að bæta sér það upp með hærra verði til annarra fellur það líka undir samkeppnislög. Þá er verið að misbeita markaðsráðandi aðstöðu með þeim hætti að Samkeppnisstofnun ber að grípa þar inn í. Á alla enda og kanta er þetta því mál sem varðar samkeppnislöggjöfina í landinu ef um eitthvað það er að ræða að það varði við ákvæði þeirra laga. Ég verð hins vegar að játa að ég hef af því nokkrar áhyggjur að Samkeppnisstofnun og samkeppnisráð séu of upptekin við það sem ég leyfi mér að kalla, hæstv. forseti, með þínu leyfi, tittlingaskít en horfi fram hjá stóru málunum sem hér er um að ræða eins og aðstöðumun verslunarinnar og öðru slíku og hlutum eins og hér hafa verið að koma fram, ásökunum um að markaðsráðandi aðilar misbeiti aðstöðu sinni og það verði enn til þess að auka aðstöðumuninn og verðmuninn sem þarna er við að eiga. Að vísu er vel þekkt að vandi hinnar eiginlegu strjálbýlisverslunar er auðvitað ærinn og það verður seint hægt að tryggja tiltölulega jafnt vöruverð um allt land án tillits til aðstæðna nema stjórnvöld séu tilbúin til að grípa til jákvæðra aðgerða í því skyni að jafna aðstöðumuninn. Það er víða gert í nágrannalöndunum þar sem strjálbýlisverslunin nýtur t.d. hagstæðari starfsskilyrða. Skattar eru felldir niður af henni. Hún fær jafnvel flutningsstyrki og annað því um líkt. Eru menn tilbúnir til að fara út í slíkt hér? Það fer þá eftir því hversu miklir jafnaðarmenn menn eru en hver eru þau tvö ráðuneyti sem aðallega hefðu átt að sinna þessum málum undanfarin sjö ár? Það eru viðskrn. og félmrn. því jöfnun lífskjara og lífskjörin almennt heyra þar undir. Og hvað hafa þau gert? Ekki neitt. Og flutningur af tillögu á þessu tagi á síðustu dögum kjörtímabilsins er mönnum ósköp lítil friðþæging. Að mínu mati ættu menn heldur að reyna að knýja fram einhverjar aðgerðir og margt er auðvitað hægt að gera ef menn hafa kjark í sér til þess. Þegar ég tók við samgrn. var langlínutaxtinn áttfaldur taxti innanbæjarsímtala en tveimur árum seinna var þessi munur kominn ofan í það að vera þrefaldur með því ósköp einfaldlega að gefa út reglugerðir um að jafna þennan mun. Margt af þessu tagi væri hægt að gera, t.d. í orkuverðinu. Hefur ekki Alþfl. farið með þau mál í sjö ár? Og hvað hefur skeð? Það hefur aldeilis jafnast. Eina framlagið í þeim efnum er að leggja virðisaukaskatt á húshitun. Það er nú afrek Alþfl. í orkujöfnun á þessu kjörtímabili.

Herra forseti. Þetta hefur um margt verið athyglisverð umræða um dreifbýlisverslunina og stöðu hennar og ég vildi bæta örfáum orðum við það sem ég sagði fyrr í þessari umræðu. Það er alveg rétt sem hefur komið fram að ýmislegt er hægt að gera til að bæta stöðu dreifbýlisverslunarinnar. Ég hef látið í ljós þá skoðun að verslunin geti gert mjög mikið sjálf í þessu efni og vissulega er í gangi mikil vinna til þess að svara kröfum um lægra vöruverð en það er alveg rétt sem fram hefur komið að ýmsar verslanir á litlum markaðssvæðum í litlum byggðarlögum eiga mjög erfitt. Kröfur eru gerðar til þeirra að þær hafi úrval í matvöru og daglegum vörum og þær vörur eru yfirleitt með lágri álagningu en verslunin í ýmsum sérvörum með hærri álagningu fer til annarra staða, stærri markaðssvæða þar sem stærri búðir eru sem bjóða meira vöruval. Það er verkefni til að vinna að hvort hægt sé að létta undir með þeim verslunum sem svona stendur á um með aðgerðum, t.d. með styrk til þess að koma húsnæði yfir verslanirnar og lækka þar með þeirra kostnað eða aðgang að lánum með einhverjum ívilnunum frá opinberri hálfu. Auðvitað er hlutverk þeirrar nefndar sem vinnur á vegum viðskrn. eða á að vinna a.m.k. að skila tillögum um slíkar aðgerðir. En það er alveg rétt sem hefur komið fram að þau ráðuneyti sem um þessi mál eiga að fjalla, viðskrn., jafnvel félmrn. eins og hv. síðasti ræðumaður minntist á,  Það er alveg rétt sem hefur komið fram í umræðunni að það vantar ekki mikið af upplýsingum í þessu efni. Staðan liggur auðvitað fyrir og ég hef langmesta samúð með litlu verslunum í dreifbýli sem eru í litlum byggðarlögum með markað kannski ofan í 200 manns. Það er útilokað að reka þær verslanir af neinu viti án þess að nota hærri álagningu en í stærri verslununum. Eina ráðið er að reyna að lækka kostnað þeirra á einhvern hátt. Það eru nærtækustu aðgerðirnar. Ég hef enga trú á því að farið verði í einhverjar aðgerðir til þess að jafna vöruverð almennt í landinu. Við lifum hreinlega ekki á þeim tímum, það er ekki uppi á borðinu. Við þurfum að gera litlu verslununum kleift að lifa og reka sig. Ég hef fjöldamörg dæmi um slíkar verslanir, bæði frá Austurlandi og annars staðar af landinu. Ég veit að allir hv. þingmenn sem hér eru þekkja slík dæmi þannig að óþarft er að rekja það en í þessar aðgerðir væri nærtækt að fara. Því miður hafa ráðuneyti Alþfl. ekkert gert í málinu og er því ekki furða þó að þeir hv. þingmenn flokksins vilji, af því að það er dálítið liðið á kjörtímabilið, flytja tillögu um þessi mál. Það er mjög nærtækt að fara í aðgerðir í þessu efni og ég skal ekkert segja um það hvort tillagan er gagnslaus eða ekki. Ég vona að gagn sé að henni og ég tek undir efni hennar að öðru leyti en því að óþarfi er að eyða löngum tíma í kannanir á ástandinu. Aðalatriðið er að bæta úr ástandinu og fara beint í það verkefni.

Frú forseti. Aðeins vegna orða hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þá væri nú gott að hafa þingmanninn viðstaddan þegar hann talar til flm. og ég vona að hann heyri þá til mín eða að hann komi í salinn. Frú forseti. Mér finnst vissulega ástæða til að biðja þá aðila sem koma hér fram eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði og lýsir málflutningi mínum og hv. 1. flm. tillögunnar sem einhverri sýndarmennsku. Ástæðan fyrir flutningi þessarar tillögu er að sjálfsögðu að vekja athygli á því að þrátt fyrir þær upplýsingar sem fyrir liggja þá eru þessi mál í hreinum ólestri. Haldið þið að það sé ekki ástæða til að nefna það að á sama tíma og vara kostar 60 kr. í Reykjavík þá kostar sama vara upp á Akranesi, lélegri vara sömu tegundar, allt að 300 kr.? Ég hef nefnt þetta áður, t.d. tómata. Á sama tíma og 1. flokkur af tómötum var 60 kr. í Reykjavík, þá kostaði sama vara 300 kr. upp á Akranesi. Og hvað haldið þið að hún hafi kostað fyrir austan? Ég spyr bara að því hvort ekki sé ástæða til að nefna þetta. Ég nefni til viðbótar að greiðslukortaþjónusta á Akranesi og ég tala ekki um fyrir austan er kannski fjórfalt dýrari en í Reykjavík. Er ekki ástæða til, jafnvel þó upplýsingar lægju nú fyrir sem þær gera ekki í þessu tiltekna máli sem ég er nú að nefna, að vekja athygli á þessum málum? Við erum að benda á að verslun í landinu situr ekki við sama borð varðandi viðskiptakjör úti á landi og hér í Reykjavík. Það er alveg ástæða til að nefna það. Ég tel að það sé verið að leggja niður víðast hvar landsbyggðarverslun með þeim aðgerðum auðvitað sem eru hér frjálsar í stórmörkuðunum. Ég bendi á það að innkaupakarfa tiltekins aðila kostar allt að 70% meira vestur í Ólafsvík þótt það sé samkeppni t.d. við Akranes og Borganes, þá kostar hún allt að 70% meira þar en hér. Þetta er m.a., hv. þm., ástæða fyrir framlagningu þessarar tillögu. Ef menn telja að það sé ekki tímabært að flytja svona tillögu vegna þess að það sé svo langt liðið á þingtímann þá vísa ég því algerlega á bug. Hv. þm. Eggert Haukdal hefur flutt átta sinnum tillögu varðandi afnám lánskjaravísitölu og okkur verður ekkert að vanbúnaði eða einhverjum eftirkomendum okkar að endurflytja slíka tillögu sem hér liggur fyrir ef ástæða er til. Ef menn hafa ekki gert neitt að og ég tala nú ekki um ef landsbyggðarþingmenn eru að snúast á móti athugun, frekari athugun en fyrir liggur þá skil ég ekki hvað þeir menn ætla sér. Það er eðlilegt að þeir viti ekki hvað er að gerast í þeirra heimabyggð. Það er auðvitað út af því. Þeir eru nefnilega ekkert staddir þar og fylgjast ekkert með kröfum fólksins til þeirra.  Frú forseti. Ég vil aðeins mótmæla þessu háttalagi þingmanna sem telja óþarfa að vekja athygli á þessum málum. Þess vegna kom ég hér upp fyrst og fremst.

Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að kalla þetta sýndarmennsku eins og tillagan er fram borin. Síðan gerist það að hér kemur 2. flm. að mér skilst og gefur allt aðra skýringu á tilgangi þessa tillöguflutnings heldur en áður lá fyrir og orðanna hljóðan kveður á um. Sem sagt, nú er tilgangurinn orðinn sá, að sögn hv. þm., að vekja athygli á því að þessi mál séu í hreinum ólestri. Það er rétt, þau eru náttúrlega í hreinum ólestri. En þá á líka að orða tillöguna þannig. Ég skal bara gera það, semja hér nýjan texta að tillögugrein, hæstv. forseti. Þá yrði þetta svona, með leyfi forseta: Till. til þál. um að vekja athygli á hörmulegri stöðu strjálbýlisverslunarinnar og óþolandi verðmismun í kjölfar sjö ára veru Alþfl. í viðskrn. Það er ágætt að samþykkja slíka tillögu og þá er ég út af fyrir sig miklu sáttari við flutning hennar. Það er rétt sem hv. síðasti ræðumaður Gísli S. Einarsson sagði. Það er vissulega þörf á að vekja athygli á því í hversu hörmulegri stöðu þessi mál eru eftir sjö ára meðferð Alþfl. á þeim. Þessi síðustu ár hafa verið strjálbýlisversluninni og reyndar landsbyggðinni almennt séð mjög þung í skauti. Þannig að ef hv. þm. meinar það sem hann sagði hér áðan þá er örugglega hægt að ná samkomulagi um texta sem lýsir því á réttan hátt hvað fyrir mönnum vakir. Það sé að vekja athygli á og koma af stað umræðu um óþolandi stöðu þessara mála hvað varðar lífskjaramismun landsbyggðarinnar og mismun í vöruverði í kjölfar langrar stjórnarsetu Alþfl. og meðferðar Alþfl. á þessum málum. --- Kemur nú hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. fyrrv. félmrh. hér í salinn seint og um síðir og og er þá hægt að fá hana hér inn í umræðuna um hennar þátt í því að ekkert hefur verið í þessum málum gert undanfarin ár. Vilji menn hins vegar taka á þessu máli eins og vert er og skylt þá þarf auðvitað að gjörbreyta textanum til viðbótar þessu að vekja athygli á frammistöðu Alþfl., og eins og ég sagði hér áðan að taka þá lífskjörin í sinni víðustu mynd inn í þá athugun. Þá gæti það þjónað einhverjum tilgangi að gera samþykkt af þessu tagi.

Forseti vill benda hv. þm. á að hv. efn.- og viðskn. er auðvitað vettvangur til að breyta tillögum.

Virðulegur forseti. Þessi umræða hefur farið nokkuð víða og nú gerðist það að seinni flm. mætti á svæðið og hafði greinilega ekki hlustað á framsögu eða ræðu þess fyrri þannig að það gætir verulegs ósamræmis í málflutningi milli flutningsmannanna. Það er kannski ekkert undarlegt og verður að segjast alveg eins og er að þetta eru mikil hraustmenni að fara með þessa umræðu af stað styðjandi ríkisstjórn þar sem Alþfl. fer með viðskrn. og hefur gert í sjö ár. Maður getur gert sér í hugarlund þvílík barátta er búin að fara fram inn í þingflokki Alþfl. þar sem þessir tveir ágætu þingmenn hljóta að hafa barist til síðasta manns til að reyna að fá ráðherra sína til að taka eitthvað á þessu máli. Þeir hafa greinilega gefist upp þar og eru komnir með málið inn í þingsali. Hv. þm. Gísli S. Einarsson sagði að hann undraðist hvar þeir landsbyggðarþingmenn, sem ekki skildu og styddu inntak þessarar tillögu, hefðu verið, þeir væru ekki í tengslum við sína heimabyggð. Þeir gætu ekki hafa búið þar.

Þetta er hárrétt hjá honum.

Þetta er ekki rétt, virðulegur þingmaður. Ég get sagt fyrir mína parta að ég hef verið að því, ég hef unnið að því hörðum höndum síðasta áratug að lækka vöruverð í minni heimabyggð. Ég hef haft til þess tækifæri og náð árangri. Þannig að ég frábið mér svona tal. Ég hins vegar sagði í minni fyrri ræðu ef hv. þm. hefði hlustað að við yrðum að einangra vandamálið. Það er ekki af hinu góða að standa hér í ræðustól á Alþingi og lýsa því yfir að það sé almennt þannig að vöruverð á landsbyggðinni sé hærra en á höfuðborgarsvæðinu því það er ekki rétt. Víða út um land hafa menn náð árangri og víða eru menn enn að vinna að því hörðum höndum að ná þeim árangri. Ég geri mér hins vegar fulla grein fyrir því að það eru afmörkuð byggðarlög þó nokkuð mörg sem hafa ekki baklandið til að ná þeim árangri. Það ber að leita leiða til aðstoðar við þau. Ég hef lýst því hér yfir að ég væri tilbúinn til að taka þátt í þeirri vinnu. Ég hlýt að spyrja hv. þm. Gísla S. Einarsson hvernig hann ætli með stjórnvaldsaðgerðum að koma í veg fyrir þann verðmun sem hann nefndi að tímabundið kann að hafa verið uppi á tómötum í Reykjavík og á Akranesi. Ég bara spyr hv. þm.: Hvernig ætlar hann með stjórnvaldsaðgerðum að koma í veg fyrir það?

Með lágmarksverði.

Með lágmarksverði segir hv. þm. Mundi það lækka vöruverðið á Akranesi.

Og hámarksverðið.

Og hámarksverðið, segir þingmaðurinn aftur. Þingmaðurinn er sem sagt að segja að hann vill lögbinda sama verð á öllum vörum um allt land. Það er það sem hv. þm. eru að gæla við með því verðlagseftirliti sem því fylgdi. Mundi það tryggja lægra vöruverð á landsbyggðinni? Ég segi hiklaust nei. Þannig að hv. þm. eru þarna greinilega á villigötum. Það er engin önnur leið til en að láta markaðinn njóta þess að það sé samkeppni sem stýrir vöruverðinu. Það eiga því betur stórir hlutar landsbyggðarinnar möguleika í gegnum þá leið. Síðan verðum við að einangra vandamálið og taka á því sérstaklega. Þetta er eina leiðin sem er til. Það verður að vera liður í almennum byggðaaðgerðum sem taka á fleiri þáttum. Í slíkri vinnu er tillaga sem þessi algerlega ónýtt gagn. Hún fjallar um þætti sem við höfum aðgang að. Við höfum allar upplýsingar um mismunandi vöruverð. Við vitum líka hvers vegna vöruverð er hærra á einstökum fámennum svæðum þannig að við þurfum ekki að komast að því. Það sem þarf þá að gera er að taka á málinu með samræmdum aðgerðum. Ég geri mér alveg grein fyrir hvert vöruverð er á Raufarhöfn, Þórshöfn, Kópaskeri.

Veistu hvað það er lágt?

Ég veit alveg hver er mismunur þar og annars staðar.

Eitt það lægsta á landinu, er það ekki?

Ég geri mér grein fyrir því að hluti af vandamálinu er sá að með bættum samgöngum þá sækja menn að hluta til með sína verslun á stærri svæði sem bjóða upp á lægra vöruverð. Þannig að þetta er ákveðinn vítahringur. Vilja hv. þm. eins og mér skildist á hv. þm. Gísla S. Einarsyni þegar rætt var um fiskflutninga í fyrra að það yrðu settar vegatálmanir á Holtavörðuheiði til að menn færu ekki í þá ósvinnu að flytja fisk þar yfir? Vill hv. þm. að það verði settar upp tollstöðvar og fólki verði bannað að sækja lengra í verslun til að halda uppi veltunni í heimabyggðinni? 
            

Er þetta tillaga hv. þm.?

Þetta er ekki tillaga hv. þm. en málflutningur flm. gæti bent til þess að menn væru að leita einhverra slíkra leiða.

Ætti að hætta við Hvalfjarðargöngin?

Hér er sagt hvort ætti að hætta við Hvalfjarðargöngin af hættu við að það mundi hækka vöruverð á Akranesi vegna þess að menn leituðu meira í verslun hingað. Þetta er því ekki eins einfalt mál og hv. þm. segja. Að það sé hægt að draga einhverja línu utan um höfuðborgarsvæðið og bera síðan saman vöruverð þar gegn vöruverð einhvers staðar annars staðar á landinu og þetta eigi helst að leysa með einhvers konar stjórnvaldsaðgerðum sem gerði það að verkum að vöruverð á landinu verði alls staðar eins. Ef við lesum tillögugreinina og allt sem henni fylgir þá er ekkert annað hægt að lesa út úr þessu. Við eigum að taka á þessu vandamáli, við eigum að taka á því þar sem það er virkilegt. Á öðrum svæðum eigum við að gera þá kröfu til verslunarinnar að hún leysi þetta sjálf. Dæmin sýna að það er hægt að gera það mjög víða.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson sagði að þessi tillaga væri ónýtt gagn. Hann vill fremur búa við það ástand er ríkir á landsbyggðinni mjög víðast hvað varðar hátt vöruverð á lífsnauðsynjum en að vinna að málinu á grundvelli þessarar tillögu. Tillagan felur ekkert annað í sér en að fram fari nákvæm úttekt á þessum málum, ástæður kannaðar fyrir háu vöruverði, og að gripið verði til ráðstafana í framhaldi af þeirri úttekt. Með öðrum orðum hefur hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson ekki flutt í þinginu nokkra tillögu er miðar að því að lækka vöruverð á landsbyggðinni þar sem það er hæst. Ekki nokkra tillögu.

Hann er bara á móti því.

Já, það er jafnvel nærri því rétt hjá hv. frammíkallanda, hv. þm. Svavari Gestssyni, að hann er á móti því vegna þess að hann telur, og það hefur komið greinilega fram í ræðum hans fyrr, að þetta sé svo léttvægt vandamál af því að það væri að finna á svo fáum stöðum á landsbyggðinni sem vöruverðið væri hátt og það mætti leysa með sértækum aðgerðum. Þetta er mjög merkileg yfirlýsing hjá hv. þm. Jóhannesi Geir Sigurgeirssyni og hann talaði í nafni Framsfl. Minnumst þess að hann talar í nafni Framsfl. Hér hafa orðið þáttaskil svo sannarlega. Hér hafa sannarlega orðið þáttaskil nema hv. þm. sé að tala fyrir eigin munn. Það er svo önnur saga. Hæstv. forseti. Nú er það orðið vandamál líka hjá hv. þm. að bættar samgöngur kynnu að gera lífskjörin erfiðari fyrir fólk af því að það þarf að fara lengri leið til þess að kaupa vörurnar þar sem þær eru á lægsta verði. Þetta er alveg hárrétt. Fólk fer langan veg til þess að kaupa vörurnar þar sem þær eru á lægsta verði en á meðan líður verslunin í heimabyggð.

Virðulegur forseti. Ég velti því fyrir mér hvort í það minnsta hv. þm. Jón Kristjánsson, sem er í salnum, hefur ekki einnig heimild til þess að tala fyrir hönd Framsfl. Ég minni reyndar hv. þm. á að þegar við tölum úr ræðustól hér þá erum við ekki bundnir af nokkru öðru en eigin samvisku. Við tölum því hér allir sem einstaklingar þó við séum vissulega að túlka stefnu okkar flokks. Ég spyr hv. þm. á móti: Talar hv. þm. fyrir hönd Alþfl. þegar hann mælir fyrir þessari tillögu? Fyrir hönd þess flokks sem hefur haft viðskrh. í sjö ár? Viðskrh. sem hefur borið að taka á þessu máli en ekki gert. Ég vil því biðja hv. þm. að hætta sér ekki út í málflutning af þessu tagi. Ég hef einfaldlega verið að reyna að draga það fram í þessari umræðu að ef meiningin er að taka á vandamálum dreifbýlisverslunarinnar þá leysir þessi tillaga ekkert í því sambandi. Það hafa verið nefndar ýmsar leiðir í þá veru en ég segi enn og aftur það sem ég hef sagt áður í þessari umræðu að stjórnvaldsaðgerðir eru ekki af því góða þar sem menn geta leyst málin á annan hátt. Þess vegna verðum við að einangra þetta vandamál og það væri væntanlega hlutverk Byggðastofnunar eða einhverrar slíkrar stofnunar að skoða það. Þar sem hægt er að leysa málin á annan hátt eru stjórnvaldsaðgerðir varðandi verslun ekki af því góða og það hélt ég reyndar að væri stefna Alþfl.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson hefur enga trú á að stjórnvaldsaðgerðir geti miðað að því að lækka vöruverð á lífsnauðsynjum á landsbyggðinni þar sem það er hæst. Ég vil bara minna hv. þm. á að í umræðunum talaði líka hv. þm. Jón Kristjánsson 

Virðulegur forseti. Ef hv. þm. hefur hlustað á ræðu okkar framsóknarmanna þá mundi hann hafa heyrt að það ber ekki svo mikið á milli. Það er alveg rétt, hv. þm., það eru til ýmsar leiðir. Það eina sem hv. þm. nefndi var að taka virðisaukaskatt af flutningskostnaði. Það er rétt. Það hefur verið nefnd sú leið að stofna úreldingarsjóð dreifbýlisverslunar sem keypti upp verslunarhúsnæði --- nú bið ég hv. flm. að hlusta á mál mitt --- sem keypti upp húsnæði verslunar á þeim stöðum sem eiga erfiðast uppdráttar. Það er hægt að hugsa sér í einstökum tilfellum að smásöluverslun á ákveðnum afmörkuðum svæðum fá beina styrki. Það eru til fleiri aðgerðir. En eins og þingmennirnir setja málið upp, þeir segja vöruverð á höfuðborgarsvæðinu versus vöruverð í dreifbýlinu, þá spyr ég: Ætti þá úreldingarsjóður til að mynda, ætti verslun í Skagafirði, t.d. Skagfirðingabúð, að eiga rétt á því? Ætti KEA-Nettó að eiga rétt á þessu? Aðstæður eru einfaldlega svo breytilegar á landsbyggðinni að það er ekki hægt að setja málið upp á þennan hátt. Það er ekki hægt að taka á þessu öðruvísi en að skilgreina það þannig hvar kreppir að, hvar geta menn leyst þetta með almennum aðgerðum, hvar geta menn lagað það til hjá sér og síðast þegar búið er að þrengja þann hóp, hvar þurfa að koma til stjórnvaldsaðgerðir. Ekkert af þessu kemur fram í tillögu eða málflutningi flm. sem segir mér það að það standi ekkert mjög mikið á bak við þetta, þetta sé eitthvað almennt gaspur sem flm. geta ekki skilgreint nánar þó sé marggengið á þá í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Þetta hafa verið fróðlegar umræður. Mér finnst full ástæða til að ræða tillöguna vel. Ég endurtek það sem ég sagði í minni fyrri ræðu að ég hef síður en svo á móti því að sú athugun sem talað er um í tillögunni fari fram þannig að það fari ekki á milli mála. Mér finnst aftur á móti athyglisvert að hv. þm. sem flytja tillöguna hafa, að því er ég hef tekið eftir, einungis bent á tvær leiðir til þess að lækka vöruverð í dreifbýlinu. Önnur leiðin var sú að fella niður virðisaukaskatt á flutninga og mig langar til að spyrja hv. fyrri flm. þessarar tillögu hvort það eigi þá ekki við um flutninga á sjó og hvar menn ætli þá að draga línuna um flutninga. Ef taka á virðisaukaskattinn af flutningum almennt út á land hvernig ætla menn að draga línuna um það hvaða starfsemi á að vera undanþegin og hver ekki? Ég vil í þessu sambandi minna á að hæstv. ríkisstjórn lagði fram frv. á sínum tíma á kjörtímabilinu þar sem var sett á sérstakt hafnargjald. Það hafnargjald fór upp í það að vera lagt kannski þrisvar fjórum sinnum á sömu vöruna og það er enn þannig að þetta hafnargjald hækkar vöruverð á landsbyggðinni fram yfir vöruverð á höfuðborgarsvæðinu. Hvar voru flm. þessarar tillögu þegar verið var að koma því gjaldi á með þeim hætti sem þá var gert og kostaði mikil átök að breyta því þannig að það væri ekki lagt oft ofan á sömu vöruna? Hin hugmyndin kom nánast fram í frammíköllum hv. þm. Gísla Einarssyni en hann sagði það greinilega og skýrt að hann vildi setja bæði hámarksverð og lágmarksverð. Úr því að tillögumenn eru með þessar tvær hugmyndir spyr ég: Hafa þeir spurt formann flokksins að því hvort hann sé sammála þessum hugmyndum?

Samræmist þetta EES?

Hvort þetta samræmist hugmyndum Alþfl. um frjálsa verslun og frjáls viðskipti og hvort þetta passar inn í EES og alla hugmyndafræðina sem Alþfl. hefur verið að reyna að berja inn í höfuðið á landsmönnum á undanförnum árum ef menn ætla að fara að lögbinda verð á vörum og þjónustu jafnvel úti um landið, því ég geri ráð fyrir því að tillagan sé hugsuð líka í sambandi við þá þjónustu sem tengist oft vörusölu. Ég get ekki séð að þessi tillaga út af fyrir sig bjargi þessum málum. Þarna eru á ferðinni stjórnarþingmenn sem koma inn á sviðið í þeim tilgangi að vekja athygli á þessu máli og það er góðra gjalda vert út af fyrir sig, en mér finnst nánast eins og að þeir séu að tala svolítið eins og Jóhanna Sigurðardóttir þegar hún stökk úr ríkisstjórninni, eins og menn séu búnir að gleyma öllu sem þeir hafa tekið þátt í sjálfir og bera ábyrgð á. Alþfl. ber sérstaka ábyrgð á einmitt þessum málum. Þeir hafa haft viðskrh. í sjö ár sem hafa verið að fást við þessi atriði en ekki hefur verið hægt að sjá að neinar tilraunir væru gerðar til þess að lækka vöruverð á landsbyggðinni. Þó hafa Alþfl. og ríkisstjórnin lýst því yfir að það eigi að lækka hitunarkostnað um landið. Hvernig hefur það gengið? Hitunarkostnaður á landsbyggðinni núna er álíka mikill og í upphafi kjörtímabilsins. Eina breytingin sem er eitthvað sem heitir er samanburður milli hitunarkostnaðar í dreifbýlinu og á höfuðborgarsvæðinu. En hvers vegna? Vegna þess að það er búið að hækka húshitunarkostnað á höfuðborgarsvæðinu en ekki vegna þess að það sé búið að lækka hann úti á landsbyggðinni. Það er reginmunur á. Ef það huggar einhverja að Reykvíkingar borgi meira í hitaveituna sína en áður þá getur það út af fyrir sig þjónað tilgangi. En það huggar mig ekki neitt vegna þess að það hefur engin lækkun orðið á húshitunarkostnaði úti um landið. Eins er það með lækkun símakostnaðar. Það hefur engin breyting orðið síðan þessi ríkisstjórn tók við. Það varð veruleg breyting hjá þeirri hæstv. ríkisstjórn sem á undan var og þar voru menn að ganga í rétta átt en það er ekki búið að jafna símakostnaðinn í kringum landið. Það hefur verið rökstutt og það hefur komið víða fram að það sé vel hægt og Póstur og sími geti vel selt sína þjónustu allt í kringum landið á svipuðu verði. Þess vegna segi ég að mér finnst svolítið holt undir þegar þingmenn úr stjórnarflokkum sem hafa haft alla þessa aðstöðu sem þeir hafa búið við í bráðum fjögur ár til að koma þessum málum frá að þeir skuli koma með tillögu um það að jafna vöruverð á landsbyggðinni en hafandi ekki getað tekið á þeim þáttum sem sannarlega er hægt að taka á frá hendi ríkisins í sambandi við orkuverð og símakostnað til dæmis. En ég ætla samt og vil taka það sérstaklega fram vegna þess að mér finnst umræðan í sjálfu sér kannski vera farin að ganga dálítið þannig að menn séu að tala eins og að þetta sé af hinu vonda sem menn eru að færa fram í þessari tillögu. Það er ekki þannig og ég tel að út af fyrir sig geti verið ágætt að taka saman þessi atriði sem þarna er verið að tala um. En menn verða auðvitað að þola það að fá að heyra álit stjórnarandstöðunnar á því hvernig menn hafa staðið sig í ríkisstjórninni þegar þeir koma með mál að loknu kjörtímabili sem þeim hefur lítið gengið að sinna á undanförnum árum.

Hæstv. forseti. Það er rétt að Alþfl. hefur farið með viðskipta- og verðlagsmál í landinu í sjö ár og það er líka rétt að á þessu sjö ára tímabili hefur verðlag á nauðsynjavörum stórkostlega lækkað í landinu öllu. Það hefur líka lækkað þar sem það er hæst. Um þetta eru allir sammála að fyrir myndarlega framgöngu Alþfl. í verðlagsmálum sl. sjö ár þá hefur verðlag á matvælum og lífsnauðsynjum lækkað í landinu. Menn þurfa bara að kynna sér verðlagskannanir til að vita það og það vita allir og þekkja. Hitt er aftur á móti vandamál sem er sameiginlegur arfur okkar allra hv. þingmanna að takast á við og það er þetta vandamál sem felst í þeim verðmun er ríkir á milli höfuðborgarsvæðisins fyrst og fremst og landsbyggðarverslunarinnar með þó fáeinum undantekningum eins og hér hefur komið fram í umræðum. Þetta er sérstakt vandamál. Heildarverðið hefur verið að lækka á landinu öllu en verðmunurinn er eigi að síður mikill og alvarlegur og þess vegna er þessi tillaga lögð fram til þess að leita leiða um hvernig við getum lækkað þennan verðmun. Um það fjallar umræðan. Varðandi hitunarkostnaðinn þá get ég líka sagt frá því og upplýst hv. þm. Jóhann Ársælsson um það að hitunarkostnaðurinn er lægri núna á köldu svæðunum vegna þess að niðurgreiðslur hafa verið auknar en hann var í upphafi kjörtímabilsins og töluvert mikið lægri heldur en t.d. árið 1987 þegar Alþfl. kom fyrst að þessum málum í ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Hv. flm. hélt því fram að vöruverð hefði lækkað mikið á öllu landinu í tíð Alþfl. og fyrir aðgerðir Alþfl. Ég neyðist til þess að spyrja: Hvaða aðgerðir voru það? Ég kannast ekki við að það hafi neinar aðgerðir frá hendi viðskrh. eða ríkisstjórnar orðið til stórkostlegrar vöruverðslækkunar í landinu. Mig langar til að fá útskýringar á því hverjar þær hafa þá verið. Ég veit ekki betur en þær verðlækkanir sem við höfum séð séu fyrst og fremst vegna stórmarkaðanna sem hafa verið að flytja inn vörur og í mikilli samkeppni verið að lækka vöruverð í landinu og eina verðbreytingin sem hægt er að tala um frá hendi hins opinbera er auðvitað lækkun á virðisaukaskattinum á matvörur. Það er sú eina lækkun. En það er væntanlega ekki sú lækkun sem hv. þm. er að tala um. Það kann vel að vera að með því að fara aftur til ársins 1987 geti menn bent á að hafi orðið einhver breyting á húshitun hjá fólkinu í landinu á köldu svæðunum. En það er ansi lítil breyting sem orðið hefur á tímabili sem þessi ríkisstjórn hefur setið núna. Hún er ansi lítil. Ég býst ekki við því að mönnum finnist a.m.k. muna mikið um þá lækkun sem hefur orðið á köldu svæðunum á tímabilinu sem þessi hæstv. ríkisstjórn hefur setið.

Hæstv. forseti. Ef við ættum ekki við þann vanda að etja sem felst í offjárfestingum í orkumálum þjóðarinnar á mörgum undanförnum árum sem Alþb. hafði m.a. forustu um á sínum tíma og ber mikla ábyrgð á, ef við bærum ekki þessa bagga á baki þeirra stofnana er við koma þá hefðu þeir fjármunir sem við höfum varið til aukinna niðurgreiðslna á síðustu þremur árum komið af langtum meiri þunga til fólksins á köldu svæðunum. Vandinn er sá að því miður fer allt of stór hluti af niðurgreiðslunum á raforkunni á köldu svæðunum í það að greiða niður offjárfestinguna, herkostnaðinn við offjárfestinguna í orkumálunum á undanförnum árum af því að við sitjum uppi með umframorku sem enginn vill kaupa. Þetta er vandamál. Þess vegna hafa niðurgreiðslurnar stórlega aukist en því miður fer allt of stór hluti af þessari aukningu í það að greiða niður þessa fjárfestingu. Hv. þm. á því að líta í eigin barm og horfa til fortíðar þegar hann horfir á þessi mál í samhengi. Þetta er mjög alvarleg niðurstaða. Auðvitað hefur Alþfl. gripið til margs konar aðgerða eða haft forustu um þær í þessari ríkisstjórn til lækkunar á vöruverði í landinu öllu. Það má nefna eins og hv. þm. benti á sjálfur, lækkun á virðisaukaskatti og skattalækkanir sem hafa orðið almennt í atvinnurekstri, afnám aðstöðugjalds og svo fjölmargar aðrar aðgerðir sem felast í samningum við erlendar þjóðir.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé full ástæða til þess að menn rifji upp söguna svolítið betur í sambandi við það hverjir bera ábyrgð á því hvenær farið var í framkvæmdir Blönduvirkjunar sem ég geri ráð fyrir að hv. þm. hafi verið að nefna hér því það var tillaga Alþb. þegar stóð til að hefja þær framkvæmdir að fresta þeim. Það er fyrst og fremst Blönduvirkjun sem við erum núna að bíta úr nálinni með í sambandi við orkuverð. En auðvitað er þetta allt rétt sem hv. þm. er að segja um það að við erum að greiða þennan reikning, þ.e. offjárfestinguna í orkumannvirkjunum. En það er sama, ég tel að hæstv. ríkisstjórn hafi lofað fólkinu í landinu því að lækka orkuverðið til heimilanna og það dugar ekki að koma og halda því fram núna að það hafi ekki verið hægt vegna þess að menn hafi verið búnir að byggja Blönduvirkjun. Það vissu væntanlega þeir sem settust að ríkisstjórnarborðinu að það væri búið að byggja Blönduvirkjun.

Það hefur lækkað, en ekki nóg.

Það hefur lækkað það lítið að hv. þm. ætti nú bara að kynna sér það svolítið nánar og það þýðir lítið fyrir hann að mæta á heimilunum um landið og hæla sér af því að hann hafi lækkað orkuverð til heimilanna.

Hæstv. forseti. Mér þykir ákaflega erfitt að flytja seinni ræðu mína án þess að hv. þm. Gísli S. Einarsson sé viðstaddur.

Forseti vill upplýsa að hv. þm. er farinn og varð að bregða sér af bæ þannig að hann mun ekki verða frekar viðstaddur þessa umræðu.

Hæstv. forseti. Það er einnig mjög erfitt að halda áfram með þessa umræðu án þess að hafa hæstv. viðskrh. hér. Hér hafa komið slíkar yfirlýsingar fram af hálfu alþýðuflokksmanna að það er alveg nauðsynlegt að fá að rabba aðeins við hæstv. viðskrh.

Forseti vill upplýsa að hæstv. viðskrh. mun vera lasinn í dag þannig að það er mjög erfitt við að eiga og ekki í valdi forseta að leysa.

Hæstv. forseti. Við skulum reyna að klára þetta og vonandi kemst málið út úr nefnd og þá er hægt að halda áfram að ræða við þá aðila sem ekki sjá sér fært að vera hérna. En það er ákaflega slæmt þegar annar framsögumaður kemur í ræðustól, seint inn í umræðuna, og blandar sér inn í hana með þeim hætti sem hann gerði og ásakar menn um ýmsa hluti en hleypur síðan á brott og það er ekki hægt að ræða við hv. þm. Ég verð því eiginlega að harma það. En ég ætla að leiðrétta hv. þm. enn einu sinni, ég gerði það úr ræðustól fyrir nokkrum dögum þegar hann var að ræða um umboðslaun til greiðslukortafyrirtækjanna og þau væru mismunandi fyrir dreifbýlið og höfuðborgarsvæðið. Mér finnst menn fara hér allt of geyst og þeir gæti ekki hófs í því að ráðast að höfuðborgarsvæðinu og bera það sýknt og heilagt saman við landsbyggðina. Ég hef sagt og ég ætla að segja það enn einu sinni að sú þóknun eða umboðslaun sem greidd eru til greiðslukortafyrirtækjanna fara eftir veltu verslana. Þau fara ekki eftir staðsetningu. Verslanir úti í hinum dreifðu byggðum landsins borga sama hlutfall af veltu og smærri verslanir í Reykjavík. Það er nákvæmlega sama þannig að jöfnuðurinn er og menn verða að gæta svolítið hófs í umræðunni þegar þeir eru að bera saman höfuðborgina og landsbyggðina. Menn koma líka inn á viðskiptakjör og segja að þau séu verri fyrir dreifbýlisverslunina en verslunina á höfuðborgarsvæðinu. Ég vil bara biðja menn að koma hér með haldbær rök fyrir slíkum málflutningi. Ég vil fá að sjá og ég vil fá að heyra slík rök vegna þess að ég tel að dreifbýlisverslunin og það sem ég kallaði í fyrri ræðu minni, kaupmaðurinn á horninu, sitji við sama borð. Ég segi það vegna þess sem ég hef sagt áður að flutningskostnaður er að mjög miklu leyti greiddur af innflutningsaðilanum. Menn eru því að kaupa vöruna á nákvæmlega sama verði. Þess vegna óska ég eftir því að menn komi hér með dæmi en ekki staðhæfingar án þess að rökstyðja þær eitthvað frekar. Það kom einnig fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það mætti hugsa sér að fella niður flutningskostnaðinn. Þá spyr ég á móti: Eru menn tilbúnir að láta það virka báðar leiðir? Menn hafa ekki viljað ræða það í þessari umræðu sem ég sagði í minni fyrri ræðu að það er orðið mjög mikið um það að aðilar úti um allt land eru farnir að flytja inn beint sjálfir og aðilar úti á landsbyggðinni eru farnir að selja inn á Reykjavíkurmarkaðinn. Eru þá menn tilbúnir að fella virðisaukaskatt af flutningskostnaðinum þá leiðina líka? Menn mega þá líka fara að velta því fyrir sér þar sem vörur eru fluttar beint inn eins og í Skagafirði og eins og á Snæfellsnesi og eins og víðar, af hverju er þessi munur á vöruverðinu? Ég held að hann sé, eins og ég hef áður sagt, fyrst og fremst út af álagningunni. Fyrst og fremst. Það er þess vegna sem ég fagnaði þessari þáltill. vegna þess að ég tel að það sé fyllilega tímabært að það komi fram af hverju þessi verðmismunur er í raun og veru. Ég held að svarið muni verða fyrst og síðast þetta að álagningin í dreifbýlisversluninni er of há. En um leið og ég segi það, þá skil ég það ósköp vel vegna þess að menn eru auðvitað með mjög lítið markaðssvæði. Menn eru með þetta nokkur hundruð manns og kannski upp í þúsund manns og 3--4 verslanir á staðnum og ef slík umsetning á að geta staðið undir sér þá auðvitað verður að hækka álagninguna. Ég skil það ekki og hef aldrei skilið það. Ég nefndi ákveðið dæmi um hvernig menn geta sniðgengið virðisaukaskattskerfið og ég hef margoft rætt það hér úr þessum ræðustól og ég hef margoft rætt það í hv. efh.- og viðskn. og það eru engin viðbrögð. Ég fór með konkret dæmi, lítið reikningsdæmi fyrir menn þar sem menn geta gert út á virðisaukaskattskerfið og gert út á ríkissjóð og látið hann endurgreiða sér. Og það eru auðvitað fyrst og fremst hinir stóru, sterku sem geta gert það í krafti fjármagns. Það eru engin viðbrögð. En menn geta komið hér upp og heimtað skattlagningar á blaðsölubörn og merkjasölubörn og menn geta leitað að skattsvikurum í öllum skúmaskotum, en þegar það er bent á konkret dæmi þar sem er verið að svíkja skattkerfið þá segir ekki nokkur maður orð. Þetta furðar mig. Framsóknarmenn sem hér hafa tekið nokkurn þátt í umræðum, þessir verndarenglar virðisaukaskattskerfisins sem börðust gegn afnámi matarskatts á síðasta þingi, börðust fyrir því að við værum að opna kerfið og vildu verja virðisaukaskattskerfið alveg í botn, það heyrist ekki stuna úr horni. Þannig að ég skil ekki svona málflutning. Síðan koma hv. þingmenn Alþfl. og boða það að hér eigi að taka upp verðlagshöft að nýju. Maður hefur verið að hlusta á hæstv. utanrrh., formann flokksins, segja það í sjónvarpi að Alþfl. sé nú yfirleitt á undan tímanum. Ég skil þetta ekki öðruvísi en að flokkurinn sé á hröðu afturhaldi, hann sé að hverfa 30 ár aftur í tímann með því að vilja taka upp verðlagshöft og verðlagsákvæði. Hv. þm. Gísli S. Einarsson, sem ekki er hér núna til að svara fyrir, sagði það í frammíkalli að hann vildi fá hámarksverð og lágmarksverð. Það er ekkert annað en afturhvarf til fyrri tíma og er nú alveg á skjön við þá stefnu sem flokkurinn hefur verið að boða. Og það er fyrst og fremst af þeim ástæðum sem ég tel alveg nauðsynlegt að hæstv. viðskrh. verði hér til staðar og ræði við okkur um þessa nýju stefnu sem hér er boðuð hjá Alþfl. Hitt er annað mál að ef hv. flutningsmenn hefðu kynnt sér samkeppnislögin þá gætu þeir séð að þar er heimild til framleiðenda og til innflytjenda til þess að marka hámarksverð. Það er sú eina heimild sem er til. Hæstv. forseti. Það er margt um þetta að segja, en ég virði tímamörkin. En vil aftur fagna tillögunni að lokum á þeirri einu forsendu að ég tel að það sé mjög gott að fá það skýrt og klárt fram í dagsljósið, þó ég taki undir það að þessar upplýsingar eru allar til hjá Samkeppnisstofnun þá sakar það ekki neitt, við sækjum þær þangað sem sitjum í efhn. og viðskn., en þá er gott að fá það fram í dagsljósið af hverju þessi verðmismunur er.

Hæstv. forseti. Þetta er nú að verða hin merkasta umræða og í raun og veru má segja að tillögugarmurinn hafi þjónað nokkrum tilgangi þó enginn væri annar en sá að hér hefur kviknað talsverð umræða um málefni strjálbýlisverslunar, vöruverð á landsbyggðinni og annað því um líkt og er það auðvitað vel. Ég vil segja það við hæstv. forseta að að sjálfsögðu geta menn kynnt eða boðað hugmyndir sínar um brtt. við 1. umr. um mál, hvort sem heldur er munnlega eða skriflega og ég var nú eingöngu á léttum nótum að vekja á því athygli að ef taka ætti hv. þm. Gísla S. Einarsson, 4. þm. Vesturl., alvarlega, þá upplýsti hann það sem megintilgang tillöguflutningsins að vekja athygli á óþolandi ástandi í þessum efnum. Ég var svona að leyfa mér að hjálpa honum lítillega við að umorða tillögugreinina þannig að hún lýsti því sem menn væru þá að tala um, þ.e. þetta væri till. til þál. um að vekja athygli á hörmulegri frammistöðu Alþfl. í þessum málum. Það er mjög einfalt og auðvelt að orða það þannig að það skiljist og er þá rétt kannski að hafa þá báða saman hæstv. ráðherranna, viðskrh. og félmrh., þessa flokks. Staðreyndin er auðvitað sú að þrátt fyrir mikið umtal, nefndaskipun og umfjöllun um þetta á ýmsum vettvangi, bæði hér á þingi, í ríkisstjórn, í skýrslum Byggðastofnunar og víðar sl. ár, þá hefur ekkert verið gert, ekkert, í þessu efni sem tillagan fjallar beinlínis um. Þeir snillingarnir, hæstv. ráðherrar Alþfl., Jón Sigurðsson, sem nú telur seðla í Finnlandi, og hæstv. núv. viðskrh., Sighvatur Björgvinsson, hafa ekkert gert. Sömuleiðis hefur hæstv. félmrh., sem fer auðvitað með málefni sem þar undir heyra, lífskjörin, tekjuskiptinguna og annað því um líkt, ekki lagt neitt af mörkum svo að mér sé kunnugt um í þessum efnum. Og það er þetta sem ég var að vekja hér athygli á. Í öðru lagi vil ég gjalda varhug við því að þetta vandamál leysist, þ.e. hátt vöruverð á landsbyggðinni leysist með verðlagsákvæðum. Menn kunna að geta haft hemil á því í einstökum tilvikum ef menn eru að þvinga fram óheyrilega hátt verðlag í krafti einokunar í einstökum byggðarlögum, en hinn undirliggjandi vandi hverfur ekki með verðlagstilskipunum. Þær forsendur, þær aðstæður sem skapa að breyttu breytanda þetta háa vöruverð sem valda mismuninum, þær hverfa ekki þó menn fari að beita einhverjum verðlagsástæðum, þ.e. flutningskostnaðurinn, minni velta og hægari í gegnum verslunina, hærra orkuverð, sem verslunin eins og aðrir sem búa á landsbyggðinni verður að borga, því stór liður í rekstrarkostnaði verslunar er orkuverðið, bæði rafmagn og hiti og ýmis tæki, kæliborð og annað því um líkt sem þar eru keyrð. Orkunotkun er tiltölulega mikil t.d. í matvöruverslun í hlutfalli við veltu miðað við flestar aðrar greinar. Það spilar inn í hátt vöruverð á landsbyggðinni að verslunin sjálf borgar miklu hærra orkuverð heldur en þar sem það er hagstæðast. Smærri einingar í innkaupum o.s.frv., það er erfiðara að skila því sem gengur af í sendingum, það er erfiðara að skila gallaðri vöru o.s.frv. Þessar undirliggjandi forsendur hverfa ekki þó að menn fari út í einhverjar verðlagsákvarðanir. Og af því að hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson er sífellt að tuða hér um Blöndu, þá er rétt að segja það eins og það er að ár eftir ár, á árunum 1983--1987, lagði Alþb. einmitt til við afgreiðslu lánsfjárlagafrumvarpa að framkvæmdum við Blöndu yrði frestað eða hægt á þeim. Við fluttum á hverju ári, á árunum 1983, 1984, 1985 og 1986, brtt. við frv. til lánsfjárlaga akkúrat þar um, en það var jafnan fellt og því fór sem fór að Blanda varð auðvitað allt of snemma á ferðinni. Ég hygg, hæstv. . . .  En ég hygg, hæstv. forseti, að ef menn vilja virkilega taka á þessum málum þá eru þarna fjölmargir þættir sem við getum snúið okkur að beint að skoða. Við skulum skoða skattlagningu verslunarinnar í strjálbýlinu sérstaklega. Getum við náð samkomulagi um það hér að fella niður eða endurgreiða að einhverju leyti skatta og létta þannig undir með þessari verslun? Það er hægt, það er gert sums staðar erlendis, ef ég man rétt t.d. í Noregi. Í öðru lagi orkuverðið. Getum við orðið sammála um að endurgreiða eða jafna orkuverðið með einhverjum hætti þannig til verslunar á landsbyggðinni eða í hinu eiginlega strjálbýli að sá kostnaðarliður verði jafn? Í þriðja lagi flutningskostnaðurinn. Eru menn tilbúnir til að taka jákvætt á því máli? Þungaskatturinn til að mynda verkar að verulegu leyti eins og skattlagning í gegnum vöruverð á landsbyggðina. Það gerir það því að þungaskatturinn spilar óheyrilega þungt orðið inn vöruverðið í versluninni á landsbyggðinni sem að verulegu leyti er orðin háð landflutningum með sín aðföng. Ég nefni í fjórða lagi samgöngurnar sjálfar. Sjálfstæðismenn og hæstv. samgrh. hælast mikið um yfir því að hafa lagt niður Skipaútgerð ríkisins, telja það mikið afrek og hafi með því sparað ríkissjóði einhverja peninga. En hafa menn athugað, þar á meðal stuðningsmenn þessarar stjórnar, hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson, tillögumaður, hefur hann athugað hvort eitthvað af þeim kostnaði hefur ekki ósköp einfaldlega flust yfir í hærra vöruverð í þeim byggðarlögum sem búa nú við skertar samgöngur? Og hver er þá hinn þjóðhagslegi ávinningur af því? Hann er þá að sama skapi minni, án þess að ég sé að segja að þarna hafi ekki orðið einhver nettósparnaður, en ég fullyrði að að einhverju leyti er þessi hætta fyrir hendi. Að það sem áður var jafnað í gegnum framlög ríkisins, t.d. í flutningsstyrkjum af ýmsu tagi sé núna borið uppi með hærra vöruverði íbúa á landsbyggðinni. Ég nefni í fimmta lagi fjármagnskostnað. Það er alveg ljóst að fjármagnskostnaður verslunar í strjálbýlinu er mjög hár vegna þess að hún þarf að liggja uppi með meira birgðahald og hægari veltu. Eru menn tilbúnir til þess að láta til að mynda Byggðastofnun taka upp einhvers konar birgðalán á hagstæðari kjörum til strjálbýlisverslunarinnar þannig að menn lækki þann lið? Það eru slíkir hlutir sem væri hollt að ræða hér og fá fram afstöðu manna til, en ekki einhver könnun án mjög nákvæmlega skilgreindra markmiða eins og hér er á ferðinni. Og ég segi aftur og enn, hæstv. forseti: Mismunurinn í vöruverðinu liggur í grófum dráttum fyrir. Ef menn vilja kanna eitthvað úti á landsbyggðinni sérstaklega þá verð ég nú að segja eins og er að það sem ég hefði mestan áhuga á að yrði kannað um þessar mundir er fylgi Alþfl. á landsbyggðinni og ég væri alveg til í að gera þá viðaukatillögu við þessa að til viðbótar við vöruverðið yrði fylgi Alþfl. á landsbyggðinni kannað sérstaklega. Það er að vísu kannski til mikils mælst að ætlast til þess að menn kanni það sem tæplega mælist lengur, en engu að síður væri nú fróðlegt að vita hvernig það liggur um þessar mundir.

Hæstv. forseti. Ég hef nú meiri áhyggjur af því vandamáli sem hér er við að fást og við höfum verið að ræða, um hið háa vöruverð sem ríkir víða á landsbyggðinni, heldur en hvernig fylgi Alþfl. kann að vera frá einum tíma til annars í skoðanakönnunum. Það sem höfuðmáli skiptir náttúrlega er fylgið sem flokkurinn hefur og mun hafa í kosningunum og vonandi mun það koma í ljós að flokkurinn standi þar sterkur þannig að hann geti haldið áfram að berjast fyrir því að lækka vöruverðið í landinu. Þessar umræður hafa sýnt það að Alþb. er ekki treystandi í þeim efnum og Framsfl. er klofinn í málinu. En þessi síðasta ræða hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sannfærði mig um það að þessi till. til þál. sem hér hefur verið til umræðu er mjög brýn og mjög mikilvæg og hér eru orð í tíma töluð sem flutt eru í þessari tillögu. Hv. þm. flutti hér nefnilega ræðu áðan sem raunverulega var rökstuðningur við þessa tillögu um það að nauðsynlegt er að fram fari nákvæm úttekt á vöruverði lífsnauðsynja og verðmun á milli þéttbýlis og dreifbýlis, að kannað verði sérstaklega hvaða ástæður valda slíkum verðmun og síðast en ekki síst að það verði gripið til aðgerða. Og þeir þættir sem koma náttúrlega inn í þessa úttekt og þau svið þar sem aðgerðirnir munu m.a. verða á, það er á skattasviðinu, flutningssviðinu, fjármagnsskattsviðinu, orkuverðið og samgöngurnar. Allt kemur þetta inn. En það þarf að fara að vinna skipulega í málum. Þess vegna var þessi till. til þál. flutt og vonandi mun hún leiða til þess að vöruverð geti lækkað á landsbyggðinni þar sem það er hæst.

Hæstv. forseti. Það er barnalegur misskilningur að halda að vöruverð á landsbyggðinni lækki bara si svona með því einu að samþykkja tillögu um að kanna hluti sem liggja í raun og veru þegar fyrir. Hvaða áhrif hefur það á vöruverð á landsbyggðinni? Ég spyr. Það gerist auðvitað ekki þannig og það sem ég var að reyna að fá hér inn í umræðuna er það að ef menn meina eitthvað, þá eiga menn að ráðast að rótum vandans, að hinum undirliggjandi orsökum þess að vöruverð á landsbyggðinni er hærra. Og ég spurði: Eru menn tilbúnir til að taka þar á þáttum eins og sköttum, vöruverði, flutningskostnaði, fjármagnskostnaði og öðru slíku? Það skiptir máli en ekki hitt að pexa um það hvort einum flokki eða öðrum sé treystandi í þeim kappræðustíl sem hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson temur sér hér og segir að það hafi komið fram hér í umræðunni að Alþb. sé ekki treystandi til þess. Nei, bara Alþfl., sem hefur farið með þessi mál í sjö ár og ekkert gert. Hvers konar röksemdafærsla er þetta? Ég held að hv. þm. Alþfl. eigi betur heima sem aðalleikari í einhverju absúrdleikriti, svoleiðis er hans málflutningur hér. Nei, og ég endurtek það, að það sem þarf að skoða eru auðvitað lífskjörin almennt, ef menn meina eitthvað með þessu, vegna þess að vöruverðið eitt stendur ekki fyrir nema kannski 25--30% af útgjöldum heimilanna, afgangurinn eru aðrir þættir. Þar eru líka á ferðinni hlutir sem mismuna stórkostlega eftir búsetu, eins og aðgengi manna að þjónustu, menntun, heilbrigðisþjónustu og öðru slíku, fargjöld eða flutningskostnaður þeirra sem búa á landsbyggðinni o.s.frv. Vilji menn skoða reynsluna þá skulu menn bera saman frammistöðu Alþfl. í þessum málum sl. sjö ár og því sem aðrir hafa gert. Hér var símkostnaður nefndur sem dæmi. Á tveimur árum lækkaði hann í tíð fyrri ríkisstjórnar þannig að áður var langlínutaxtinn áttfaldur innanbæjartaxti en þegar sú ríkisstjórn fór frá þá var hann þrefaldur. Hvað hefur Alþfl. gert af þessu tagi í sambandi við orkuverðið, sem hann hefur farið með í sex ár, í sambandi við vöruverðið á landsbyggðinni? Ekkert. Svo er hv. þm. að segja að þessi umræða hafi eitthvað sannað í þeim efnum að einum flokki sé ekki treystandi öðrum fremur. Reynslan hefur sýnt að Alþfl. gerir ekki neitt í þessum málum. Það er það sem liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Burt séð frá pólitískum flokkajöfnuði sem náttúrlega mun aldrei taka enda þá held ég eigi að síður að þær umræður sem hér hafa farið fram um vöruverð lífsnauðsynja á landsbyggðinni og þennan verðmun sem ríkir á milli höfuðborgarinnar og landsbyggðarinnar hafi verið afar gagnlegar, það er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon alltaf að sannfæra mig betur um. Vegna þess að ef hann tekur sig nú til þegar þessari umræðu lýkur og les tillöguna, sem ég held að hann hafi því miður ekki gefið sér tíma til í hita umræðunnar að gera og kynna sér, þá kemst hann að raun um að það sem hann taldi hér í síðustu ræðu sinni mikilvægast af öllu, að kanna hvaða ástæður valda þessum verðmun, þá er þetta einmitt innihaldið í þeirri till. til þál. sem hér liggur fyrir. Það sendur orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: Kannað verði sérstaklega hvaða ástæður valda slíkum verðmun. Þetta er kjarni málsins. Þetta er einmitt kjarni málsins. Það fer vel á því í lok þessarar umræðu að hér náum við saman hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Vegna þess að ég veit að hann hefur mikinn áhuga á því að lífskjörin á landsbyggðinni megi eflast og styrkjast. Og hann vill leggja þar allt sitt af mörkum svo það megi ná fram að ganga. Held ég að hér sé komin hin sameiginlega niðurstaða þessara umræðna að þetta verði kannað. En til þess að það verði gert og úttektin fari fram og könnunin leiði til hugsanlega raunhæfra aðgerða þá þarf að samþykkja þessa till. til þál. Um það eigum við að sameinast. Það liggur ekki önnur tillaga fyrir þinginu en þessi.

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá flm. að við getum orðið sammála um eitt og það er það að umræðan hefur orðið gagnleg, það hefur hún verið. En málið hefur á hinn bóginn algjörlega snúist í höndunum á Alþfl. vegna þess að umræðan hefur fyrst og fremst snúist upp í úttekt á hörmulegri frammistöðu Alþfl. í þessum málum undanfarin sjö ár. En það var einmitt rétt að það var þörf á því að fara yfir það hvernig Alþfl. hefur staðið að þessu sl. sjö ár. Það er nefnilega það sem hefur verið meginniðurstaða dagsins. Það er það að hér hefur farið fram ágæt umræða um það hvernig Alþfl. hefur í raun og veru bókstaflega algerlega vanrækt það að sinna þessu máli sl. sjö ár. Varðandi það að svona könnun þurfi að fara fram þá hefur nú í fyrsta lagi verið bent á að í raun liggja þessar upplýsingar allar fyrir varðandi vöruverðið. Einn af mörgum göllum tillögunnar er að hún er allt of þröng, of takmörkuð. Hún gerir ekki ráð fyrir að lífskjaramunurinn í heild sinni sé borinn saman. En vilji menn engu að síður svona til öryggis og enn einu sinni fara í verðsamanburð, gera verðkönnun annars vegar í verslunum á landsbyggðinni og hins vegar á þéttbýlissvæðunum, sem þetta snýst nú um á mannamáli, þá liggur það svo, hv. þm., að það er hlutverk Samkeppnisstofnunar og hér í Stjórnartíðindum eru lögin um Samkeppnisstofnun. Ég hef líka bent á að það vill nú svo til að Samkeppnisstofnun heyrir undir einn hæstv. ráðherra Alþfl., sem sagt hæstv. Sighvat Björgvinsson viðskrh. Það er einfaldasta mál í heimi fyrir Alþfl. að skrifa Samkeppnisstofnun bréf og biðja um að þessi úttekt sé gerð. Reyndar ætti þess ekki að þurfa því þetta er á verksviði þeirrar stofnunar svo að tillöguflutningur af þessu tagi er óþarfur þess vegna ef menn vilja ná því fram. En umræðan hefur verið ágæt og það hefur verið varpað skýru ljósi á það að sökudólgurinn núna upp á síðkastið í þessum málum sem ekkert hefur aðhafst er Alþfl.