Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigfús Sigurhjartarson) : Herra forseti. Hv. Ed. hefur gert þrjár breyt. á þessu frv. frá því að það fór héðan úr d. síðast. Menntmn. hefur athugað þessar breyt. og fallizt á þær. N. leggur því til, að frv. verði samþ. eins og það nú kom frá Ed.

Frsm. (Helgi Jónasson) : Herra forseti. Ég var ekki viðstaddur við 1. umr. þessa máls, en átti hins vegar að hafa í því framsögu af hálfu heilbr.- og félmn. Ég vona því, að forseti misvirði það ekki við mig, þó að ég fari um það nokkrum orðum nú við 2. umr. Þetta frv. fer fram á að heimila ráðherra að tryggja manneldisgildi hveitis, sem selt er á íslenzkum markaði. Nú vita allir, að það er ekki nóg, að fæðan innihaldi eggjahvítu, kolvetni og fitu, það þurfa líka að vera til staðar ýmis bætiefni. Það er einkum B-vítamínið, sem á skortir í fæðu okkar, en á meðan við lifðum mest á rúgi, var þetta þó ekki eins tilfinnanlegt. Nú þegar hveitinotkunin er að aukast svo mjög sem raun ber vitni, þá er nauðsynlegt að tryggja manneldisgildi þess, og þá einkum, ef unnt er að láta það innihalda B-vítamín, sem vitað er, að mjög mikið er af í hveitinu ósálduðu. Það er því hér um tvær leiðir að ræða, önnur er sú að sálda hveitið minna, en hin að bæta B-vítamíni í hveitimjölið. Þessar aðgerðir mundu auka mjög næringargildi hveitis, en sá er tilgangurinn með þessu frv. Ég vænti því, að frv. verði samþ.

Frsm. meiri hl. (Helgi Jónasson) : Það er nú, orðið langt síðan þetta frv. var til umr. hér í d., en þá hafði ég kvatt mér hljóðs. Þó að fyrnt sé yfir eitthvað, sem þá var sagt, þá man ég það, að andmælendur mínir voru þeir hv. 2. þm. Eyf. og hæstv. samgmrh. Þeir voru að tala, um það, að við í meiri hl. heilbr.- og félmn. vildum draga úr rétti tannsmiða. Þetta er alls ekki rétt. Hér er um enga réttindaskerðingu að ræða, en hitt er annað mál, að við viljum ekki fallast á réttindaaukningu, sem minni hl. n. berst fyrir, vegna þess að það skapar ósamræmi. Það er því úr hörðustu átt, þegar þeir átelja okkur í meiri hl. fyrir, að við viljum skapa misrétti, því að í brtt. minni hl. er gert ráð fyrir, að viss hluti tannsmiða fái aukin réttindi. Hvað er misrétti, ef ekki það að taka vissan hluta út úr og auka rétt þeirra tannsmiða, sem í þeim hluta eru, en ekki hinna? Nú liggja fyrir tvær brtt. á þskj. 461 frá 7. þm. Rvík. og 482 frá meiri hl. heilbr.- og félmn. Þær ganga að nokkru leyti út á það sama, en það er, að tannsmiðir gangi fyrir hjá tannlæknum með atvinnu, og í brtt. á þskj. 482 er gert ráð fyrir, að heilbrigðisstj. ákveði kjör þeirra. Ef tannlæknir veitir ekki þau kjör, sem heilbrigðisstj. ákveður, þá heldur tannsmiðurinn sínu leyfi. Þetta er stór úrbót, því að heilbrigðisstj. ætti að vera trúandi til að ákveða launin viðunanleg. Þetta vona ég, að samkomulag geti orðið um, og minni hl. n. sætti sig við þá lausn á málinu, en fari ekki að binda sig við sína brtt., sem einungis eykur misræmið frá því, sem frv. upphaflega gerði ráð fyrir.



Ég er meðflutningsmaður að þessu frv., sem hér um ræðir og er prentað á þskj. 150. Þó að frsm. minni hl. og samgmrh. hafi lagt þau atriði fram í þessu máli, sem nokkru skipta, þá vil ég, að gefnu tilefni af hálfu frsm. meiri hlutans, segja nokkur orð. Hann talaði mikið um misrétti, sem minni hlutinn vildi skapa með sinni tillögu. Þetta orð misrétti er mörgum viðkvæmt, eins og eðlilegt er, þegar um slíkt er að ræða, en það er bara ekki um neitt slíkt að ræða af hálfu minni hlutans. Það er annað, sem hér kemur til greina, og það er bezt að segja það, eins og það er. Það eru til tvær stéttir manna, annars vegar tannlæknar, en hins vegar tannsmiðir, og það er togstreitan á milli þeirra, sem hér kemur fram. Tannsmiðir læra sitt fag og taka próf í því, en svo á bara ekki að leyfa þeim að stunda sitt fag nema undir umsjón annarra. Í bréfi frá landlækni til heilbr.- og félmn. er meira að segja gengið svo langt, að hlutverki tannsmiða er líkt við nuddarastarf. Mér finnst eðlilegra dæmi um það, sem hér um ræðir, að t. d. verkfræðingur eða arkitekt, sem hefur umsjón með einhverri byggingu, ætti sjálfur að inna af hendi veggfóðrun, en slíkt er auðvitað fjarstæða. Það hefur verið látið skína í það hér í umr., að það gæti verið hættulegt að láta tannsmiði starfa öðruvísi en undir stjórn lækna. Það er eins og gervilimasmiður mætti ekki stunda sitt starf, nema læknir væri við smíðina með honum. Ég veit ekki til, að það hafi komið til greina, að tannsmiðir hefðu leyfi til þess að draga tennur. Nei, það er aðeins farið fram á, að þeir fái að smíða tennur í þá menn, sem læknar hafa tekið tennur úr eða þeir á annan hátt misst tennur sínar. Landlæknir segir í bréfi sínu, að það hafi verið veitt leyfi til handa tannsmiðum vegna vöntunar á tannlæknum, og hann réttlætir það. En svo er bara farið fram á, að þessi réttindi verði af þeim tekin, þegar minnst varir. Nú er það ástand í raun og veru enn ríkjandi, að tannlækna vantar víðast hvar á landinu nema í Reykjavík. Fólk úti á landi verður því í flestum tilfellum að fara hingað til Reykjavíkur til þess að fá smíðaðar tennur. Það er því sýnilegt, að meiri hl. n. er ekki að berjast fyrir hagsbótum almennings,. heldur virðist þar um að ræða baráttu fyrir hagsmunum einnar stéttar. Fyrir nokkrum árum var mjög hátt verð á gervitönnum, en þá settu tannsmiðir það niður um allt að 75%. Þeir þóttu þá vargar í véum. Nú er verð gervitanna um 1000 kr. Ég skal ekki segja um, hvað það ætti að vera með hæfilegri álagningu, en víst er um, að það er mjög mikið of hátt. Þetta mikla verð er einmitt vegna ónógrar samkeppni og kúgunar stéttarsamtaka, og það er þetta, sem meiri hl. n. vill vernda. Ég þarf ekki að bæta við þær skýringar, sem minni hl. n. hefur gefið. Það sér hver maður, að það er hart fyrir þá, sem öðlazt hafa rétt til starfs í þeirri grein, sem þeir hafa lagt fyrir sig, og reynzt vel í því starfi, en svo á allt í einu að svipta þá þessum rétti og þeim sagt að vera vinnukona hjá öðrum. Og þetta á einmitt að gera, meðan skortur er á þessum starfsmönnum. Ef þingið gerir skyldu sína í þessu máli, er ekki hægt að láta við það sitja að framlengja heimild þessara tannsmiða. Það verður að setja sérstaka löggjöf, eins og minni hl. n. bendir á. Það þarf að setja sérstaka löggjöf um tannsmiði og réttindi þeirra og gera þá hliðstæða við aðra sérfróða menn til að stunda sína sérgrein sjálfstætt, ef þeir fullnægja skilyrðum, sem sett eru fyrir, að þeir fái vottorð um sína kunnáttu. Það er enginn vafi, að þessir menn vinna sín verk með fullkominni kunnáttu og fullkomlega til hagsbóta fyrir almenning. Ég sé, að það eru komnar tvær nýjar brtt. Ég veit ekki, hvað fast þeir halda á að mæla með þeim. Mér sýnast þær heldur lítilfjörlegar. Þær eru aðeins um það, að þegar búið er að svipta þessa fjóra menn atvinnu, sem hafa haft samkvæmt l. heimild ráðh. til að stunda atvinnu sína sjálfstætt, þá skuli þeir sitja fyrir vinnu hjá tannlækni, sem kynni að vilja setja sig niður og gera upptækt hreiður þeirra. Það er ólíklegt, að hv. flm. vilji fylgja þessum till. mjög fast, og mér sýnist ekki ástæða til fyrir hv. þd. að sinna þeim. Ég sé, að það er orðið ákaflega þunnskipað hér á þingbekkjum. Málið er búið að dragast lengi, svo að ég vil ekki fara fram á frest á málinu. Hv. frsm. meiri hl. er ekki viðstaddur, hefur verið kallaður upp í hæstarétt, og mér er sagt, að hann verði þar í dag. Það er ótækt, að málið dragist lengur. Ég vil því ekki fara fram á að atkvgr. verði frestað, heldur mælast til þess við hæstv. forseta, að hann reyni að ná alþm. saman, áður en atkvgr. fer fram.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Það eru aðeins örfá orð út af þessu máli, áður en gengið verður til úrskurðar um það. Þannig er ástatt í löggjöfinni um þetta efni, að meginreglan er sú, að öllum öðrum en tannlæknum og þeim, sem tannlækningaleyfi hafa, er óheimilt að setja gervitennur og tanngarða í menn. Það stendur „setja“, en ekki „smíða“, en undanþága hefur verið gefin frá þessu, af því að ekki hafa orðið nógu margir til að afla sér sérþekkingar í þessari grein. Það hefur verið heimilað mönnum, sem hafa stundað tannsmíðanám, að setja, ekki smíða, heldur setja tennur í menn í samráði við héraðslækni, ef hlutaðeigandi hérað er tannlæknislaust. Nú er farið fram á að breyta þessu, fyrst af hv. flm., þannig að þessi undanþága að setja gervitennur og tanngarða í menn skuli haldast, þótt tannlæknir komi á staðinn, og af hendi minni hl. n. er þó einvörðungu farið fram á, að þetta skuli gilda áfram fyrir þá menn, sem nú þegar hafa fengið slíka undanþáguheimild. Eftir því sem ég hef getað kynnt mér þetta. mál, tel ég óhyggilegt að breyta um þá stefnu, sem verið hefur, að aðeins þeir megi stunda þessi læknisstörf, sem hafa aflað sér til þess nægrar sérþekkingar. Þar af leiðandi álít ég ekki skynsamlegt að samþ. það frv., sem hér liggur fyrir. Hins vegar sýnist mér, af því að ég hef orðið var við í viðtölum um þetta mál við fulltrúa frá félagi tannsmiða og enn fremur landlækni o. fl., sem hafa látið þetta mál sig skipta, að þörf sé endurskoðunar á gildandi löggjöf um verkaskiptingu milli tannlækna og tannsmiða og að setja gleggri reglur um tannsmíðanám. Ég hefði því vel getað fallizt á, að málið væri afgr. með þeirri rökst. dagskrá, sem meiri hl. n. hefur lagt fram, en teldi þó heppilegra, að málið verði afgr. sem l. á þá lund, sem hv. 7. þm. Reykv. leggur til, og með þeirri breyt. þar ár sem meiri hl. heilbr.- og félmn. leggur til á þskj. 428, m. ö. o., að meginstefnan verði alveg eins og verið hefur, að ekki verði veitt undanþága fyrir tannsmiði til að starfa sjálfstætt, þar sem tannlæknir sezt að, en þó verði sett það ákvæði í l., að tannsmiðir, sem hafa starfað, áður en tannlæknir kom, hafi rétt til að ganga fyrir öðrum hjá tannlækni, sem kemur, um starf í samráði við hann. Og til frekari tryggingar því, að tannsmiðum verði settir eðlilegir kostir í sambandi við þessa samvinnu, komi þetta ákvæði, að geti tannlæknir ekki gengið að þeim kjörum, sem heilbrigðisstj. telur hæfileg, þá falli leyfið ekki úr gildi, m. ö. o., að heilbrigðisstj. geti framlengt leyfi tannsmiða til að vinna sjálfstætt, þó að tannlæknir komi, ef tannsmiður getur ekki komizt að þeim kjörum við hann, sem heilbrigðisstj. telur hæfileg í samvinnu við tannlækninn, en mér skilst, að það sé rétt að tala um samvinnu, því að það er alls ekki gefið mál, að tannsmiður þurfi að vera í þjónustu tannlæknis, heldur samvinna þannig, að tannlæknir vísar mönnum til tannsmiðsins, því að það er sérstakt að taka tennur og annað að láta aðrar koma í staðinn, og við það verða tannlæknir og tannsmiður að hjálpast að. Nú mætti spyrja, hvað menn sjái á móti því að framlengja rétt þann, sem þessir fáu menn hafa fengið, og hvort það mætti ekki eins afgr. málið þannig, eins og minni hl. n. leggur til, að láta þessa tannsmiði hafa sérstakan rétt. Í því sambandi vil ég aðeins taka fram sem rök gegn því, að rétt sé nú að ganga inn á þá braut að veita þessum mönnum undanþágu eða auka rétt þeirra frá því, sem nú er í gildandi l., á því starfsleyfi, sem þeir hafa, að þá er hætt við því, að eftir nokkurn tíma kæmu menn, sem vildu einnig fá þennan rétt, og þá væri ákaflega erfitt að draga þar línu, svo að skynsamlegt væri og réttlátt. Þess vegna teldi ég ekki skynsamlegt að ganga inn á að auka þessi réttindi eða breyta um stefnu frá því, sem er í gildandi löggjöf, heldur eigi að setja í staðinn ákvæði, sem ættu að tryggja samvinnu milli tannlækna og tannsmiða, sem gæti orðið fullnægjandi fyrir báða aðila, og heilbrigðisstj. gæti þá framlengt leyfið, ef eðlilegir samningar takast ekki. Að lokum vil ég aðeins benda á út af því, sem hér hefur komið fram, að mér skilst, að hjá n. sé ekki um að ræða ágreining um prinsippið, hver meginreglan skuli vera, vegna þess að minni hl. gerir í brtt. sinni ráð fyrir, að þessi undanþága verði veitt aðeins fyrir takmarkaðan hóp, þ. e. a. s. að það er enginn ágreiningur hjá n. að halda þeirri meginreglu, sem verið hefur. Og þá er spurningin, hvort sé knýjandi nauðsyn til að gera þá undanþágu, sem gæti orðið varhugavert fordæmi síðar. Ég vil mega vona, að ef till. hv. 7. þm. Reykv. með viðauka frá meiri hl. n. verður samþ., þá verði sú ástæða, sem menn kynnu að hafa til þess að veita undanþágu, brott fallin, og þau ákvæði mundu reynast nægileg til að tryggja afstöðu þeirra tannsmiða, sem hlut eiga að máli. Að lokum skal ég taka fram, að aðalatriðið er að fjölga tannlæknum, því að takmarkið er ekki, að fólk fái nýjar tennur, heldur að halda sínum upprunalegu tönnum. Þrátt fyrir þetta er starfsemi tannsmiða mjög nauðsynleg, og verður að ætla þeim eðlilegt starfssvið og hæfileg kjör, og um það þarf gleggri ákvæði í löggjöf, og ég geri ráð fyrir, að heilbrigðisstj. muni vinna að, að betri skipun komist á það og það sem fyrst.



Herra forseti. Ég á sæti í þeirri n., sem hefur fjallað um þetta mál, og hef þess vegna kynnt mér málið nokkuð. Ég hygg, að það gæti verulegs misskilnings í málflutningi formælenda frv. Af hálfu þeirra hefur verið lögð á það megináherzla annars vegar, að sú breyt., sem lagt er til, að gerð verði á löggjöfinni, feli í sér réttlætismál gagnvart 3–4 einstaklingum. Hins vegar hefur verið lögð áherzla á það af hv. 5. þm. Reykv., að hér væri um að ræða hagsmunamál tannlækna og þeir stæðu gegn þessari breyt. Ég hygg, að hvort tveggja sé algerður misskilningur. Hér er um að ræða fyrst og fremst prinsippmál, það, hvort eðlilegt sé, að tannlæknar og tannsmiðir starfi á sama staðnum samtímis að því að setja gervitennur og tanngarða í fólk. Hér er um að ræða spurningu um það, hvort tannsmiðir skuli fá heimild til að starfa sjálfstætt að því að setja tennur í fólk, þó að tannlæknir sé á staðnum, eða ekki. Í okkar löggjöf hefur því verið slegið föstu, að það, að smíða og setja tanngarða í fólk, sé tannlækna verk, sem þurfi sérþekkingu tannlækna til að inna af hendi. Mér vitanlega var, þegar tannlæknal. voru sett, enginn verulegur ágreiningur um, að þessi regla væri skynsamleg. Svo var hins vegar ákaflega mikill skortur á tannlæknum, og því var gerð sú undanþága 1932, að tannsmiðum væri heimilt að inna þessi störf af hendi, þar sem ekki næðist til tannlæknis. Jafnframt var ákveðið, að kæmi tannlæknir, þá væri rétt að láta meginregluna gilda. Það, sem fyrir löggjafanum vakti, var einungis það, að hagsmunum þeirra, sem þyrftu á þessu að halda, væri betur borgið, ef tannlæknir annaðist það en tannsmiður, ef völ væri á báðum á sama staðnum. Ég held því, ef við lítum á eðli málsins eingöngu, þá sjáum við, að það er þetta, sem fyrst og fremst er um að ræða, en ekki hagsmunamál fyrir tannlækna eða sanngirnismál fyrir þrjá til fjóra einstaklinga. Á Norðurlöndum hefur alls staðar nema í Danmörku verið sama skipun á þessu og hér, þ. e. a. s. í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi er löggjöfinni hagað eins og hér, af því að það er álitið tannlækna verk að smíða og setja tennur í fólk, en tannsmiðum óheimilt að vinna sjálfstætt að þessu. Í Danmörku eru ekki nein ákvæði í l., sem banna tannsmiðum að smíða eða setja tennur í fólk, en það fyrirkomulag hefur gefizt mjög illa, og Danir vilja koma í veg fyrir, að þeir geri það mjög almennt. Þetta hefur valdið óánægju og verið dönsku heilbrigðisstj. verulegt áhyggjuefni, því að erfitt er að koma í veg fyrir, að tannsmiðir fari út fyrir sinn verkahring, og nokkrum sinnum hefur komið til mála að banna tannsmíðum að gera þessi verk, þó að ekki hafi orðið úr því hingað til, af því að tannsmiðastéttin er fjölmenn, en þetta hefur alltaf haft vandræði í för með sér. Ég hygg því, að óhætt sé að fullyrða, að ef þetta frv. verður samþ., þá er það spor aftur á bak frá því, sem verið hefur. Það er alveg misskilningur, sem haldið hefur verið fram af hálfu formælenda frv., að hér sé eingöngu um að ræða, hvort 3–4 menn eigi að fá að halda áfram að vinna sitt verk eða ekki. Brtt. minni hl. gengur út á að heimila þeim tannsmiðum, sem þegar hafa starfað sjálfstætt, að gera það áfram. Það er rétt, að hér er eingöngu um að ræða þrjá eða fjóra menn, sem nú hafa fengið undanþágu, en það er mikill misskilningur að halda, að ef þeir fá þennan rétt áfram, þá verði hægt að einskorða hann við þá framvegis. Það er vitað mál, að ef tannsmiður setur sig þar niður, sem enginn tannlæknir er, og starfar þar 3–4 ár, þá nær engri átt annað en veita honum sams konar rétt og hér er um að ræða til að starfa áfram, jafnvel þó að tannlæknir væri þá setztur þar að, en þá er búið að brjóta þá grundvallarreglu, sem löggjöfin byggist á, að þetta sé læknaverk og eigi að vinnast af læknum. Ástandið mundi því verða þannig í mörgum bæjum, að þar mundi starfa bæði tannlæknir og tannsmiður samtímis að þessu verki. Það er því mikill misskilningur, að hér sé um að ræða hagsmunamál tannlækna. Þar er aðeins um að ræða hagsmunamál þessara 3–4 manna, sem starfa nú sjálfstætt móti hagsmunum allra hinna. Þá er eitt atriði enn. Ég held, að mér sé óhætt að segja, að ef þetta nær fram að ganga, þá verði það til þess, að landlæknir mundi ekki sjá sér fært að mæla með því að veita ný leyfi til tannsmiða til að vinna tannsmíðaverk sjálfstætt. Afleiðingin verður því sú, ef till. minni hl. er samþ., að þá kemur greinilega í ljós, að það er mjög andstætt hagsmunum tannsmiða í heild, þar sem þeir, sem lokið hafa prófi og eiga nú rétt á að starfa sjálfstætt, mundu ekki geta fengið þau leyfi framvegis. Ég held, að það sé líka rétt að vekja athygli á því, að hér er um að ræða mikið hagsmunamál dreifbýlisins eða staða utan Reykjavíkur og kaupstaða, sem þegar hafa tannlækna. Ef frv. eða brtt. minni hl. verður samþ., þá mundi það þýða það, að flestir þeir tannsmiðir, sem nú hafa leyfi, mundu nota sér það, fara á einhverja staði og setja sig þar niður, og þá mundu tannlæknar ekki verða fáanlegir til að koma þangað. Það er því líklegt, ef frv. eða brtt. minni hl. yrði samþ., þá mundu tannsmiðir setjast að í kaupstöðunum utan Reykjavíkur og stærstu kaupstaðanna, en það yrði til þess, að tannlæknar yrðu ófáanlegir þangað um ófyrirsjáanlegan tíma. Það er rétt fyrir þá, sem láta sig hagsmuni dreifbýlisins skipta, að gefa þessu mjög rækilegan gaum. Það má einnig á það benda, að þessi hætta er nú þegar fyrir hendi utan Reykjavíkur. Vestmannaeyingar hafa sent áskorun um að láta frv. ekki ná fram að ganga. Tannlæknirinn í Vestmannaeyjum er nýlátinn, en erfiðleikar fyrir Vestmannaeyjar að fá tannlækni, ef tannsmiður sezt þar að og fær að starfa þar áfram, þó að tannlæknir kæmi þar. Þetta hafa Vestmannaeyingar gert sér ljóst, og þess vegna senda þeir áskorun að láta frv. ekki ná fram að ganga. Aftur á móti er sjálfsagt og eðlilegt að koma í veg fyrir, að tannsmiðir verði óeðlilega háðir tannlæknum, en það verður bezt gert með því móti að skipuleggja nám tannsmiða og gera þeim kleift að koma sér á fót sem stétt og gæta hagsmuna sinna gagnvart tannlæknum. Því vil ég ekki andmæla því, að séð sé svo um, að tannsmiðir verði ekki óþarflega háðir tannlæknum og njóti ekki hjá þeim réttmætra kjara. Það er sjálfsagt að hjálpa þeim á allan hátt til að njóta réttar síns í þessu sambandi til fulls. Hv. 5. þm. Reykv. gat þess áðan, að núverandi skipun á löggjöf um þetta efni væri eindæmi, þetta þekktist ekki á neinu öðru sviði löggjafarinnar. Þetta er mikill misskilningur. Ég get nefnt eitt dæmi, sem er alveg hliðstætt þessu, en það er afstaða augnlækna annars vegar og gleraugnasala (optikera) hins vegar. Ef einhver þarf að fá sér gleraugu, verður hann að fara til augnlæknis og láta hann mæla augun og segja fyrir, hvernig þau skuli vera. Síðan smíðar gleraugnasalinn (optikerinn) þau. Mér er ekki kunnugt um, að nokkrum manni hafi dottið í hug að breyta þessari skipan. Þó hafa heyrzt raddir um, að óeðlilegt sé, að þeir, sem smíða gleraugu, verði að gera það eftir augnlæknis fyrirsögn, það sé því eðlilegt að láta þá, sem þurfa að fá gleraugu, koma beint til gleraugnasalans, en augnlæknirinn sé þar óþarfur milliliður. Heilbrigðisstj. og yfirvöldin hafa alltaf verið á annarri skoðun. Þau segja, að nauðsynlegt sé, að augun séu mæld af augnlækni og hann kveði á um gerð gleraugnanna. Nákvæmlega það sama er hér um að ræða. Meginreglan gerir ráð fyrir, að tannlæknir segi fyrir um, hversu tennur skuli gerðar, en síðan smíði handverksmaður tennurnar. Sú afstaða er nákvæmlega sú sama, og fleiri dæmi mætti nefna þar til samanburðar. Mér þætti fróðlegt að vita, hvort flm. vilja veita optikurum leyfi til þess að smíða gleraugu. Við meiri hl. n. lögðum til, að frv. yrði afgreitt með rökst. dagskrá, en nú hefur það komið í ljós, að hið mesta kapp ríkir um málið. Brtt. okkar meiri hl. n. er m. a. á þá leið, að tannsmiður skuli hafa leyfi áfram til að smíða tennur, ef hinn aðkomni tannlæknir veitir honum ekki kost á þeim kjörum, sem heilbrigðisstj. telur hæfileg. Þetta ákvæði vildum við hafa til þess að tryggja það, að tannsmiðir bæru ekki skarðan hlut frá borði. Einnig má geta þess, að í launalögunum nýju eru og sanngjörn ákvæði varðandi tannsmiði, og meiri sanngirni en fram kemur í þessu hvoru tveggja finnst mér tannsmiðir ekki eiga heimtingu á. Hins vegar tel ég það rétt, að sett yrðu ákvæði um nám tannsmiða. Svo gætu þeir skipulagt stétt sína og bundizt samtökum um að gæta réttar síns fyrir tannlæknum, og við teljum það hægt með því, að tannsmiðir fái hæfileg kjör hjá tannlæknum. En verði það ekki, skuli tannsmiðir mega starfa áfram og keppa við tannlæknana.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Með flm. minn, hv. 5. þm. Reykv., hefur hér lýst að nokkru afstöðu okkar til þessa máls, eins og það nú stendur, og ég þarf ekki miklu við það að bæta öðru en því að svara nokkrum aths., sem fram hafa komið frá hv. menntmrh. og 4. þm. Reykv. Síðan málið var síðast til umr., hafa komið fram tvær brtt., önnur frá hv. 7. þm. Reykv. á þskj. 461, og hin frá meiri hl. heilbr.- og félmn. á þskj. 484. Út af fyrri brtt. skal ég aðeins segja það, að málið er með samþykkt þeirrar till. fært svo að segja nákvæmlega í það horf, sem það nú er í. Í brtt. felst mjög lítil breyt., engin önnur en sú, að þeir tannsmiðir, sem verða fyrir því óláni, að tannlæknir setjist að í þeim umdæmum, sem þeir eru starfandi í, þeir eiga að fá nokkurs konar forgangsrétt til þess að starfa hjá tannlæknunum við tannsmíðar. Munurinn á núgildandi l. um þetta efni og þeim breyt., sem hv. 7. þm. Reykv. flytur till. um, er þessi eini - eða ég sé ekki annað. Þetta er svo nokkuð aukið með brtt. á þskj. 482, sem er brtt. frá meiri hl. heilbr.- og félmn. Þar stendur, að tannsmiður eigi rétt á að ganga fyrir öðrum um atvinnu við tannsmíðar fyrir þennan tannlækni. Veiti hann tannsmiðnum ekki kost á þeim kjörum, sem heilbrigðisstj. telur hæfileg, fellur leyfið ekki úr gildi. - Ég tel báðar þessar brtt. óaðgengilegar fyrir okkur flm. frv., því að þær bæta að litlu eða engu úr því misrétti, sem hér gildir. Ég ætla að þessi forgangsréttur 7. þm. Reykv. verði í reyndinni mjög lítils virði, því að þarna er allt lagt á vald hlutaðeigandi tannlæknis, en ekkert annað á vald tannsmiðsins sjálfs en sætta sig við þau kjör, sem tannlæknirinn kann að skammta honum, og kemur það fyrirkomulag að mínu viti ekki til mála. Um hitt atriðið, að heilbrigðisstj. eigi að vera nokkurs konar gerðardómur fyrir tannsmiðinn, það tel ég mjög hæpna ráðstöfun, og ég efast um, að tannsmiðir, a. m. k. nú, beri það traust til heilbrigðisstj., að þeir vilji sætta sig við þann gerðardóm. Báðar þessar brtt. tel ég ganga svo skammt til úrbóta á þessum misrétti, sem hér ríkir, að þær séu alveg óviðunandi fyrir okkur flm. og nái ekki þeim tilgangi, sem við ætluðumst til, að náð væri með flutningi frv. Hv. menntm.- og heilbrmrh. talaði um þessar brtt., en var í ræðu sinni óvenju óskýr að mér fannst. Hann sagði, að að vísu væri bannað með lögum, að tannsmiðir settu tennur í menn, en þeim væri ekki bannað að smíða þær sjálfstætt. Hann taldi, að hér ætti að tala um samvinnu milli tannsmiðs og tannlæknis en ekki þjónustu, og í samræmi við þetta er brtt. heilbr.- og félmn. orðuð á þá leið, að tannsmiður einn skuli eiga rétt á að ganga fyrir öðrum um atvinnu við tannsmíðar fyrir þann og þann tannlækni. Þetta er mjög svo óákveðið orðalag, og má sjálfsagt teygja það og toga, en niðurstaðan af því er að mínu áliti sú, að tannsmiður geti ekki átt neitt undir þessu ákvæði. Það verður allt á valdi þess, sem dóminn á að fella, sem sagt heilbrigðisstj., um kjör tannsmiðs, og býst ég við, að tannsmiðir séu ekki spenntir fyrir því. Út af ræðu hv. 4. þm. Reykv. skal ég einnig segja nokkur orð. Hann kvað það misskilning á eðli málsins hjá okkur flm., þegar við héldum því fram, að þetta væri réttlætismál 3–4 manna og hagsmunamál tannlækna. Hins vegar vildi hann endurtaka spurningu um það, hvort leyfa ætti tannsmið sjálfstætt starf, ef tannlæknir hefði setzt niður í umdæmi hans, og hvort þeir ættu að fá að starfa samtímis að tannsmíðum. Hér þarf enginn misskilningur að vera. Ég tel, að um hvort tveggja sé að ræða. Hér er ágreiningur um, hvort tannsmiður og tannlæknir eigi að fá að starfa sjálfstætt samtímis og hvort bæta eigi þann órétt, sem ég og meðflm. teljum, að viss stétt hafi orðið fyrir, þegar tannlækningalögunum var breytt árið 1932. Það hefur ekki heldur verið véfengt, að hér væri um hagsmunamál tannlækna að ræða. Ég álít - alveg eins og meðflm. minn, 5. þm. Reykv., vék að áðan -, að það sé a. m. k. eitt af kjarnaatriðum málsins. Sannleikurinn er sá, að þótt tannsmið verði bannað að starfa sjálfstætt, eftir að tannlæknir hefur setzt að í héraðinu, þá verður það ekki til þess, að tannlæknirinn smíði tennurnar sjálfur. Þvert á móti. Hann fær til þess eitthvað allsendis óvant fólk, fólk, sem er alveg ólært í þessum efnum, og hefur það sér til aðstoðar við tannsmíðina. Ég held, að það sé í fáum tilfellum, að tannlæknirinn inni þetta starf af hendi sjálfur eða fagmenn undir hans stjórn. Ég sé lítinn mun á því, hvort tannsmiðurinn, sem af heilbrigðisstj. hefur verið talinn hæfur til þess að vinna sjálfstætt í tannlæknislausu héraði, starfar að þessu sjálfstætt áfram eða hvort hann vinnur að því undir stjórn tannlæknis, og ég sé ekki, að almenningur hafi í því tilfelli tryggingu fyrir betri vinnu hjá þessum aðilja heldur en þótt hann ynni sjálfstætt. Í öðru tilfellinu vinnur tannsmiðurinn undir stjórn og fyrir ákveðið kaup hjá tannlækni. Í hinu undir eigin stjórn og á eigin ábyrgð, og eins og ég hef áður sagt, þá býst ég ekki við, að munur á vinnugæðum yrði mikill. Spurningin er aðeins sú, hvor hafi hagnaðinn. Hv. 4. þm. Reykv. virtist leggja dálítið annan skilning í frv. þetta en ég hafði búizt við. Með því formi, sem hér er á komið með brtt. minni hl. n., sem við flm. höfum tjáð okkur samþykka, þá er hér gert ráð fyrir bráðabirgðaákvæði, og það er einungis ætlazt til þess, að lög þessi gildi, þar til sett hafa verið um þetta lög og ákveðnar reglur um nám og réttindi þessara tannsmiða, en bæði meiri og minni hluti n. er því samþykkur, að settar verði reglur um þetta atriði. Það er því ætlazt til þess, að ákvæði þessi gildi, þangað til þessar reglur verða lögfestar, en það er á valdi þeirra, sem semja þær, hversu fljótt það verður gert. Það er því að öllum líkindum aðeins um stutt tímabil að ræða, þangað til þessar reglur koma til framkvæmda. Hv. 4. þm. Reykv. var með hálfgerða hótun frá landlækni um það, að hann mundi, ef Alþ. hefði aðra skoðun á þessu máli en hann sjálfur, ekki sjá sér fært að veita tannsmiðum fleiri leyfi til að praktisera sjálfstætt úti á landi. Ég er ekki að véfengja það, að hv. 4. þm. Reykv. hafi þetta rétt eftir landlækni, enda hefur hann aðstöðu til þess að fá fyrstu handar upplýsingar hjá honum, en ég verð að segja það, að mér finnst það hart, ef landlæknir hefur látið sér þessi orð um munn fara, því að í þeim liggur eins konar hótun um refsiaðgerðir í sambandi við það, sem gerist á Alþ. Ætli landlæknir að taka upp refsipólitík til þess að koma fram vilja sínum gegn vilja Alþ., þá verður Alþ. sennilega að grípa til sinna gagnráðstafana. Þá sagði hv. 4. þm. Reykv. það, að ýmislegt væri sameiginlegt með tannlækni og augnlækni, eða a. m. k. ætti að vera það. Augnlæknar rannsökuðu augun og gæfu svo resept fyrir gleraugnaslípara til þess að gera gleraugun eftir, og þannig skildist mér, að 4. þm. Reykv. hugsaði sér einnig fyrirkomulagið með tannsmíði. Ég er að vissu leyti sammála hv. þm. um þetta. Ég held samt, að verk tannlækna sé fyrst og fremst að gera við tennur og draga úr tennur, en þegar tennur hafa verið dregnar úr manni, þá ætti, eftir því sem hv. 4. þm. Reykv. heldur fram, að gefa manninum resept til tannsmiðs upp á nýjan tanngarð. Ég skil satt að segja ekki, hvernig það má verða. Ég hygg, að bezt sé, að maðurinn fari sjálfur til tannsmiðsins, eftir að dregið hefur verið úr honum, og sýni honum sig og fái hann svo til þess að smíða í sig tennur. Mér virðist nákvæmlega sama sambandið milli þessara aðilja, tannsmiðs og tannlæknis og augnlæknis og gleraugnaslípara, að því fráskildu, að ég álít, að ekki sé gott að gefa resept upp á tennur. Hv. 4. þm. Reykv. gat þess, að mál þetta væri sótt með hinu mesta offorsi og kappi. Ég vildi leyfa mér að halda því fram, að ef um kapp er að ræða hjá einhverjum, þá sé það hjá þeim, sem vilja málið feigt. Mér finnst ósanngjarnt að hrekja hæfan og æfðan mann frá starfi, til þess að fá það í hendur manni, sem lætur svo einhvern ólærðan og óvanan mann inna það af hendi. Þetta finnst mér vera réttlætismál fyrir tannsmiðina. Mér virðist þó ekki rétt að veita fleiri leyfi, fyrr en búið er að setja fastar reglur og lög um starfsemi tannsmiða, en hve fljótt það verður, er á valdi heilbrigðisstj., og hygg ég, að hún geti staðið á móti öllum leyfisveitingum, meðan verið er að ganga endanlega frá málinu. Hv. 4. þm. Reykv. lauk máli sínu með því að segja, að sér fyndist, að með brtt. á þskj. 482 frá meiri hl. heilbr.- og félmn., þar sem gert er ráð fyrir, að tannsmiðum sé gefinn kostur á starfi hjá tannlæknum - með nokkurskonar gerðardómi heilbrigðisstj. um kaup og kjör -, þá væri þetta eiginlega allt, sem hægt væri að fara fram á fyrir hönd tannsmiða, því að hann sagði: „Meiri sanngirni finnst mér tannsmiðir ekki eiga rétt á.“ Það getur verið, að þeir eigi ekki rétt á meiri sanngirni, en ég spyr bara : Hvers vegna ekki?



Herra forseti. Ég bjóst ekki við að fylgja þessari brtt. minni úr hlaði með mörgum orðum, en þar eð ég sé, að ágreiningur nokkur er um brtt. og málið í heild, þá mun ég reyna að skýra hana nánar. Þessi brtt. mín er fyrst og fremst fram borin til þess að miðla málum milli tannlækna og tannsmiða og til þess að tryggja tannsmiðum atvinnu undir vissum kringumstæðum. Ég verð að segja það, að mig undrar mjög á ágreiningi og hinu einkennilega viðhorfi sumra þm. til þessa réttlætismáls. Menn þykjast hér vera að verja réttindi tannsmiðanna, en sannleikurinn er sá, að ég sé ekki, að nokkur stefni að því að skerða réttindi þeirra, heldur er verið alí bæta þau. Hæstv. samgmrh. gat þess í ræðu sinni, að tannsmiður yrði fyrir óláni, ef tannlæknir settist að, þar sem hann starfar. Ég hygg nú, að þótt tannsmiðinum verði eftir þetta heimilað að starfa áfram í þessu umdæmi, þá verði hann samt sem áður fyrir atvinnutjóni án þess forgangsréttar til vinnu hjá viðkomandi tannlækni, sem ég vil tryggja honum með brtt. minni. Það liggur í augum uppi, og eftir að þessir tveir aðilar, tannsmiður og tannlæknir, eru farnir að vinna í sama héraði að tannsmíðum, þá hlýtur atvinna tannsmiðsins að bíða mikinn skaða. Ég hygg því, að við ættum ekki að hrekja tannsmiðinn út á kaldan klakann í þessu efni, heldur tryggja honum vissa atvinnu hjá tannlækninum. Ég tel, að menn geri nokkuð mikið úr hinu sjálfstæða starfi tannsmiðsins. Það er ekki hægt að ganga fram hjá þeirri staðreynd, að það kemur fyrir, að tannlæknir verður að leiðrétta villur og mistök, sem verða hjá tannsmiðum, ekki af því að tannsmiðirnir séu ekki nógu góðir tannsmiðir út af fyrir sig, heldur af því, að þeir hafa ekki aðstöðu til þess að undirbúa gómana, eins og tannlæknar geta, áður en gervitennur eru tilbúnar. Ég vil að lokum geta þess, að það, sem fyrir mér vakir með flutningi þessarar brtt., er að leggja fram miðlun í þessu máli. Ég álít, að aðstöðu tannsmiða verði betur borgið með því að samþykkja brtt. mína en með því að fella hana og fara eftir till. meiri hl. heilbr.- og félmn.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Það er aðeins stutt aths. út af orðum hæstv. samgmrh., er hann var að tala um misrétti það, sem nú væri. Ég vil minna á, að tannsmiðir þeir, er eiga hlut að máli, hafa sett sig niður vitandi, hvernig löggjöfin var og þau skilyrði, er þeir áttu við að búa. Þeim kemur því ekkert á óvart. Hafi þeir sett sig niður á fjölmennum stöðum, gátu þeir búizt við, að tannlæknir kæmi von bráðar á þann sama stað. Það stendur því ekki til að gera á hlut eða ganga á rétt nokkurs í minni afstöðu til frv. Ég vil leyfa mér að benda á, að aðaltilgangur löggjafarinnar verður að miða að því, að tannlæknar verði sem víðast. Þó að tannsmiðir séu góðir og nauðsynlegir til að smíða tennur í fólk, þá er aðalatriðið að gera við tennurnar í fólki. En sá réttmæti ótti hefur komið upp, að frv. gæti dregið úr áhuga manna á að læra tannlækningar eða setja sig niður, þar sem verkefni væru takmörkuð, af því að fyrir væri tannsmiður með miklum réttindum. Þetta ber að hafa í huga, og er þetta ekki af meinbægni við neinn, heldur vegna nauðsynjar á fleiri tannlæknum. Það ætla ég að þingmenn verði að hafa í huga, að ekki má draga úr áhuga manna á að læra tannlækningar. Hæstv. samgmrh. sagðist ekki geta sætt sig við till. hv. 7. þm. Reykv. og ekki heldur till. meiri hl. heilbr.og félmn., m. a. vegna þess, að tannsmiðir bæru takmarkað traust til heilbrigðisstj. Ég verð að segja það, að ég veit ekki, hvaðan hæstv. ráðh. kemur þessi vitneskja, og mér sýnist, að tannsmiðir hafi enga ástæðu til að tortryggja stjórn heilbrigðismálanna og hafi heldur ekkert leyfi til að ganga fyrir fram út frá því, að þetta ákvæði sé þýðingarlaust. Slíku er ekki hægt að slá föstu. Ef þessar till. yrðu samþykktar, þá hafa tannlæknar vofandi yfir sér, að leyfin verði látin gilda áfram. Það er því aðhald fyrir tannlæknana og vinningur frá því, sem nú er, og ef það yrði samþykkt, þyrftu flm. frv. ekki að kvarta yfir því, að enginn árangur væri af flutningi frv. Hæstv. ráðh. sagði enn fremur, að ræða mín hefði verið loðin og óskýr, og spurði mig, hvort ég áliti, að tannsmiðir hefðu leyfi til að starfa sjálfstætt. Það getur verið, að ég hafi ekki sett nógu skýrt fram álit mitt, en auðvitað hafa tannsmiðir ekki leyfi til að starfa sjálfstætt nema með undanþágum. En það eru þessar undanþágur, sem flm. frv. vilja gera víðtækari. Allir virðast vera sammála um hina almennu verkaskiptingu milli tannlækna og tannsmiða. Spurningin er aðeins, hve langt á að ganga, í því að veita undanþágur. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta öllu, nánar, en endurtek það, að ég mæli með till. hv. 7. þm. Reykv. með viðbótartill. frá meiri hl. heilbr.-og félmn., tel þá, að löggjöfin sé betri en áður þótt ekki sé gengið eins langt og flm. vilja, en svo langt er ekki rétt að ganga.

Frsm. meiri hl. (Helgi Jónasson) : Ég skal ekki segja mörg orð að þessu sinni, en verð að lýsa yfir því, að mig furðar á málflutningi flm. þessa frv. Þeir eru stöðugt að tala um, að við séum aðskerða hlut tannsmiða. Með hverju höfum við gert það? Ég spyr og óska svars. Sannleikurinn er nú reyndar sá, að till. okkar ganga allar í þá átt að auka rétt tannsmiða. Það er alger misskilningur, að við viljum níðast á tannsmiðunum, því að þeir starfa samkvæmt leyfum eftir sem áður, þar er engu breytt. Það er deilt um, hvort þeir eigi að fá fullan rétt á við tannlækna. Þá koma allir, sem leyfi hafa, og fleiri. Ég veit t. d. um einn tannsmið, nýkominn frá útlöndum með öll skilríki í lagi. Þá koma einnig gleraugnasalat og heimta sinn rétt á borð við augnlækna. Vill hæstv. ráðh. það? Þá koma og nuddkonur, sem heimta að fá, að starfa án handleiðslu læknis. Vill hæstv. ráðh. það? Ég óska svars. Það er ekki nýtt fyrirbæri hér á Alþ., þótt menn tali og hnýti í heilbrigðisstj. Fyrir tveim árum voru samþ. hér l. um læknishéruð þvert ofan í vilja landlæknis. Þessi lög hafa að ósk flm. sjálfra aldrei verið framkvæmd, og býst ég við, að svo geti einnig farið nú um þá menn, sem með mestu offorsi og ranglæti tala fyrir þessu frv. Hv. 5. þm. Reykv. hélt því fram, að meiri hl. vildi banna tannsmiðum að smíða tanngarða og munna, eins og hann orðaði það. Jú, vissulega mega þeir smíða munna. Veitti ekki af að smíða nýjan munn í hv. 5. þm. Reykv. 



Herra forseti. Aðeins stutt aths. út af orðum hv. 1. þm. Rang. Það mátti, skilja hann svo, að með till., á þskj. 428 væri verið, að skapa misrétti milli tannsmiða. En hæstv. samgmrh. skýrði þetta atriði nægilega áðan. Höfuðtilgangur okkar flm. er að tryggja rétt hinna fáu tannsmiða, þangað til ný skipan er gerð á þessum málum, og felast í frv. óbein fyrirmæli til ríkisstj. að undirbúa slíka löggjöf. Það er misskilningur, að með þessu eigi að skapa misrétti, og það er enn fremur misskilningur, að meiri hl. heilbr.- og félmn. sé sakaður um að svipta einhvern rétti. Frv. er aðeins um að tryggja rétt tannsmiða, þar til ný skipan er komin á. En gegn þessari tryggingu berst meiri hl. heilbr.- og félmn. Hv. þm. taldi, að fjöldi tannsmiða mundi koma í skjóli undanþáganna. En tannsmiðir eru sárafáir, einir 8.

Leyfin eru útrunnin nema hjá þremur.

En hvað snertir málflutning með offorsi og ranglæti, þá er það fjarstæða. Ég hef ekki heyrt neinn vísa, nema þá í síðustu ræðu hv. þm. Rang., sem er líklega af því, að hann hefur ekki getað stjórnað fyllilega skapi sínu, er hann sér, að málstaður okkar flm. á vaxandi fylgi að fagna hér í d.



Herra forseti. Það er eitt atriði í ræðu hæstv. samgmrh., sem ég get ekki látið ómótmælt. Ég taldi, að landlæknir mundi ekki geta séð sér fært að mæla með nýjum undanþágum. Þá taldi hæstv. ráðh., að hér væri um að ræða hótanir og refsiaðgerðir. Ég sé ekki ástæðu til að ætla, að landlæknir geri annað en skyldu sína. Ef rætt er t. d. um, að tannsmiður vildi setjast að í Vestmannaeyjum, þá telja eyjarskeggjar það óhagstætt, þar eð það mundi aftra tannlækni frá því að setjast þar að. Ef nú tannsmið er neitað um leyfi til að setjast að í Eyjum, þá er það í samræmi við vilja íbúanna, og ekki um neinar refsiaðgerðir að ræða. Þessum ummælum. hæstv. ráðh. vildi ég því ekki láta ómótmælt.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Til skýringar vildi ég geta þess, að hv. 4. þm. Reykv. sagði, að ef frv. yrði samþ., mundi landlæknir ekki sjá sér fært að veita fleiri leyfi. Mér finnst, að í þessu komi fram, að um refsiaðgerðir sé að ræða, ef breyta á þvert ofan í vilja meiri hluta Alþ. Því fannst mér þetta mjög óviðkunnanleg tilkynning.



Herra forseti. - Þetta frv., sem ég leyfi mér að bera fram, er eftir ósk bæjarstjórnar Akureyrar, sem hefur samþykkt að reyna að fá undanþágu frá brunabótalögunum, þar sem iðgjöld þykja óeðlilega dýr þar. Nú á síðustu árum hefur verið reynt að færa brunamálin í lag, og hafa þau verið lagfærð að mun. Bæði hefur brunalið verið æft og því fjölgað og nýtízku tæki keypt, sem nú eru í fullu lagi, og má því vænta, að bærinn fái lækkað iðgjöldin. Þess vegna vil ég fara fram á, að Akureyri sé leyfð heimild til að semja við önnur brunabótafélög. Ég hef sniðið þetta frv. eftir l. frá 1924 fyrir Reykjavík. Ég óska, að þetta frv. fái að ganga í gegnum hv. d. og verði vísað til allshn.



Herra forseti. - Ég verð að segja það, að ég er undrandi yfir, að slíkt frv. skuli koma fram, og skal því fara nokkrum orðum um frv., þar sem hér er hætta á ferðum, ef þetta yrði samþ. Eins og hv. þm. vita, þá var eftir undirbúning fyrir 30 árum stofnað Brunabótafélag Íslands. Upprunalega náði félagið til nokkurra staða, en óx, og um langt skeið hefur verið skylda að tryggja þar allar fasteignir utan Reykjavíkur. Það hefur lækkað brunagjöld og gert meiri háttar framkvæmdir til að auka öryggi og minnka hættu á bruna. Ég sagði, að ég væri undrandi yfir framkomu slíks frv., og einkum frá Akureyri, því að ég álít, að Akureyrarbær þurfi sízt að kvarta undan viðskiptum við Brunabótafélag Íslands. Ég vildi benda á, að það er hættulegt fordæmi, ef einn bær rifi sig út úr allsherjar félagsskap landsmanna, því að ef það yrði, þá mundu fleiri koma á eftir, og væri þá rofinn þessi félagsskapur, sem er þjóðarheill. Ég sagði áðan, að Akureyri þyrfti ekki að kvarta, og ég trúi því ekki, að Akureyri gæti fengið betri kjör en hjá Brunabótafélagi Íslands. Samkv. skýrslu þar um námu fasteignaiðgjöld frá 1929–1945 994.265 kr., en brunatjón nam á sama tíma 943.456 kr. eða 94,85% af iðgjaldaupphæð. Rekstrarkostnaður var 271.649 kr. Beint tap Brunabótafélags Íslands á vátryggingum á Akureyri hefur því verið 220.840 kr. Ég verð að segja, að mér kemur það spánskt fyrir sjónir, að bæjarfélag haldi það slæm kjör, þegar reynslan sýnir, að tryggingafélagið hefur haft rúmlega 220 þús. kr. beint tap við hlutaðeigandi kaupstað. Húsavátryggingar á Akureyri njóta nú beztu kjara eða 20% afsláttar. Venjuleg iðgjöld af steinhúsum eru 2,25%0 og af timburhúsum 8%0. Á Akureyri eru iðgjöld af steinhúsum 1,8%0, eldvörðum timburhúsum 4,89'00 og timburhúsum 6,4%0. Meðaliðgjöld eru því 3,044%0. Það er ekki einungis að Brunabótafélag Íslands hefur veitt Akureyri lág iðgjöld sér til tjóns, heldur hefur það stutt bæinn með fjárframlögum og lánum til betri brunavörzlu. Brunabótafélag Íslands hefur útvegað Akureyri slökkvitæki auk brunabíls, og þetta gefur Brunabótafélag Íslands Akureyri kost á að greiða með iðgjöldum. Þar að auki hefur félagið ákveðið að lána Akureyrarbæ allt að 150.000 kr. til að greiða áður nefnda bifreið og byggja slökkvistöð. Því fer einnig víðsfjarri, að ábyrgðarlítið sé fyrir tryggingafélag gagnvart eldsvoða á Akureyri, einkum á Torfunefi og Oddeyri, þar sem mikið er þar af timburhúsum og brunahætta því mikil. Þegar þessar upplýsingar eru komnar fram, virðast mér auðsæ þrjú atriði, sem mæla því í gegn, að þetta frv. verði samþ. Í fyrsta lagi, að þá er rofin samhjálparkeðja Brunabótafélags Íslands, því að ef einn hlekkur bilar, þá koma fleiri á eftir, og er þá þessum þjóðnýta félagsskap hætt. Í öðru lagi eru engar líkur til, að Akureyri geti fengið hagkvæmari kjör en hjá Brunabótafélagi Íslands. Það er að minnsta kosti einkennilegt, ef önnur brunabótafélög vildu veita betri kjör. Og í þriðja lagi víl ég geta þess, að Brunabótafélag Íslands styrkir og styður Akureyrarbæ til að efla brunavarnir sínar og mun halda áfram að gera það. Og vel má vera, þegar stundir líða, að lækka megi iðgjöldin, þegar búið er að fullkomna brunatæki og öryggi. Það hefur Brunabótafélag Íslands sömu skilyrði til að gera og önnur félög. Allar endurtryggingar Brunabótafélags Íslands eru á innlendum höndum. Hér er því um að ræða innlent þjóðþrifafyrirtæki, og má sízt leggja stein í götu þess. Ég vildi mega ætla, að þegar hv. flm. hefur fengið þessar ýtarlegu upplýsingar og þegar n. hefur komið þeim til bæjarstjórnar, þá trúi ég ekki öðru en að hlutaðeigandi sjái, að hér er um misskilning að ræða að kljúfa sig þannig út úr þessum samtökum og bera fram þetta frv. Er því hyggilegast, að málið fari ekki lengra en það er komið.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur reifað málið, og mátti vænta, að hann kæmi með upplýsingar frá stofnun sinni. Skýrslurnar sýna, hvað það kostar að brunatryggja og hvað Brunabótafélag Íslands hefur fengið í aðra hönd, og stendur þar, að um stórtap sé að ræða á rekstrinum, en samt heyrist mér á hæstv. forsrh., að hann vilji endilega halda þessum taprekstri áfram. Þetta hlýtur að vera mótsögn. Það er einkennilegt, þegar talað er um, að þetta skapi fordæmi, því að hér er sniðið eftir því fordæmi, sem þegar er skapað hér í höfuðstaðnum, sem hefur fengið heimild til að semja við önnur brunabótafélög, sem sagt þetta fordæmi hefur verið skapað fyrir 24 árum. Hæstv. forsrh. vildi fullyrða, að ekki væri unnt að fá betri kjör en hjá Brunabótafélagi Íslands, en ég held, að bæjarstjórnin óskaði ekki eftir þessu frv., nema tryggt sé að fá lægri iðgjöld. Og ég mótmæli því, að hér sé skapað fordæmi, því að það hefur verið skapað hér í Reykjavík. Mér þykir það enn fremur einkennilegt, að Brunabótafél. Ísl. taki svo sárt að missa Akureyri út úr kerfinu, ef það stórtapar á tryggingunum. Ég vona því, að málið gangi áfram.



Herra forseti. - Það er aðeins athugasemd. Það er misskilningur að telja Reykjavík fordæmi um það, sem hér er farið fram á til handa Akureyri, því að Reykjavík hefur aldrei verið í Brunabótafélagi Íslands. En hins vegar eru allir kaupstaðir aðrir, kauptún og sveitarfélög í Brunabótafélagi Íslands. Það er þess vegna fordæmi, ef Akureyri brýzt út úr þessu kerfi. Orsökin til þess, að Reykjavík er utan við félagið, er sú, að meðan félagið var lítið, treystist það ekki að taka höfuðstaðinn í kerfið vegna fátæktar sinnar. Þá undraðist flm. mjög, að ég skyldi vera á móti því, að Akureyri færi úr brunabótafélaginu, þar sem ég hefði sagt, að hún ylli því tapi. En það er nú svo, þó að einhvers staðar sé tap, þá er nauðsynlegt að halda saman. Síðar hverfur tapið, og með auknum brunavörnum getur Akureyri staðið undir sér og jafnvel notið betri kjara með lækkuðum iðgjöldum. Það má vel vera, að eitthvert einkabrunabótafélag, innlent eða erlent, vilji festa fót á Akureyri og keppa við okkar sameiginlega félag, jafnvel þó að það þurfi að gefa með starfsemi sinni fyrstu árin. En frá þjóðhagslegu sjónarmiði held ég, að ekki sé heppilegt að taka slíku boði, og álít betra að efla okkar eigið félag. Ég vona því, að Brunabótafélag Íslands dafni og að einstök bæjarfélög skerist ekki úr leik fyrir stundarhagnað, heldur haldi saman og stuðli að eflingu okkar innlenda félags.