Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Í samræmi við 2. mgr. 47. gr. þingskapa var forseta Alþingis afhent í gær, 14. janúar, endurskoðuð áætlun um framlagningu stjórnarfrumvarpa á vetrar- og vorþingi ásamt áætluðum útbýtingardegi. Er áætlunin aðgengileg á heimasíðu Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að ræða störf þingsins í orðsins fyllstu merkingu og vekja athygli þingheims á grein eftir Gunnar Helga Kristinsson, prófessor í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands. Greinin heitir „Raunhæf skynsemi eða stefnufálm? Samband þings og framkvæmdarvalds við undirbúning opinberrar stefnumótunar“. Greinarhöfundur gerir samanburð á löggjafarstarfi á Íslandi og í skandinavísku löndunum á þingárunum 2011 og 2012. Þar kemur fram mikill mismunur hvað Ísland varðar. Vald embættismanna ráðuneytanna virðist vera miklu meira við lagasetningu þar en hér. Prófessorinn vitnar til erlendra sérfræðinga um að það stuðli sennilega að vandaðri löggjöf en það rímar sannarlega ekki við þá lýðræðishefð sem við Íslendingar viljum hafa í heiðri og veljum fremur en embættismannavald. Á Alþingi er því iðulega haldið fram, sérstaklega af stjórnarandstöðu á hverjum tíma, að hér ríki óþolandi ráðherraræði og að Alþingi sé stimpilstofnun fyrir framkvæmdarvaldið. Þetta er fjarri lagi ef marka má upplýsingar Gunnars Helga. Í Danmörku, Noregi og Svíþjóð sömdu ráðuneytin öll lagafrumvörp sem urðu að lögum 2011 og 2012 en einungis 61% af lagafrumvörpum á Íslandi fékk þá meðferð. Þá segir Gunnar Helgi að nefndastigið á Alþingi virðist vera vettvangur mun meiri endurskoðunar en í Skandinavíu, frumvörp á Íslandi breytist um 20% í meðförum þingsins, fjórum sinnum meira en í Danmörku og tíu sinnum meira en í Noregi. Á þessu sést að á nefndasviði Alþingis fer fram mjög virkt og öflugt starf hjá þingmönnum og nefndarriturum. Til hamingju, þingmenn.

Virðulegur forseti. Í Morgunblaðinu í dag er fjallað um sérkennslu í skólum landsins. Þar kemur fram að hlutfall þeirra grunnskólanemenda sem njóta sérkennslu hefur hækkað jafnt og þétt undanfarin ár og um 27% nemenda voru í sérkennslu á síðasta skólaári. Í umfjölluninni kemur fram að hlutfallið sé hæst meðal drengja í 5. bekk, en tæp 36% þeirra hafa verið í sérkennslu, en hlutfall meðal stúlkna sem fengið hafa sérkennslu í 5. bekk er um 24%. Eftir 5. bekk dregur úr sérkennsluþörfinni og þegar nemendur eru komnir upp í 10. bekk eru um 25% drengja í sérkennslu og rúm 17% stúlkna. Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að segja að við eigum frábæra kennara í íslenska skólakerfinu sem leggja sig sífellt fram við að koma til móts við nemendur sína. Ég ætla einnig að leyfa mér að segja að undanfarin ár hefur verið mikið skorið niður til menntamála, a.m.k. þar sem ég þekki til, en mér finnst umræðan um þá staðreynd ekki hafa verið næg. Mér finnst sú staðreynd mjög alvarleg þar sem skólakerfi landsins byggist upp á að hugsa um og fræða þau sem eru okkur dýrmætust, þ.e. börnin okkar. Ég geri mér fulla grein fyrir því að grunnskólarnir eru á vegum sveitarfélaganna en ég tel og ég veit að margir eru sammála mér í þeim efnum og eflaust margir ósammála að vitlaust hafi verið gefið í fjármagni með flutningi skóla frá ríki til sveitarfélaga. Einnig verður að horfa til þess að grunnskólinn hefur breyst mikið á undanförnum árum og meðal annars með einsetningu og skóla án aðgreiningar. Fleira er hægt að telja til. Á undanförnum árum hefur greiningum á nemendum jafnframt fjölgað og misjafnt hvaða greiningu um er að ræða og misjafnt hvort nemendur fá stuðning eða ekki. Álagið er mikið í grunnskólum landsins en að starfa sem kennari er dásamlegt starf. Það veit ég vel. Börn eru svo sannarlega gefandi einstaklingar sem hafa kennt mér mikið. 

Hæstv. forseti. Rétt fyrir jól voru undirritaðir nýir kjarasamningar sem ber að fagna sérstaklega, þeir eru hófsamir. Menn hafa sýnt mikla ábyrgð sem stóðu að þessum samningum, en að sjálfsögðu byggjast undirtektir við þá á því hvernig aðrir þættir skipast. Það hefur komið fram að margir aðilar hafa gefið í skyn og framkvæmt að halda aftur af hækkunum, jafnvel dregið til baka hækkanir sem þeir stóðu fyrir. Þá vakti sérstaklega athygli mína að stærsta verslunarkeðja landsins, sem hefur yfir að ráða heildsölu, smásölu, kjötvinnslu og sérvöruverslunum, hefur boðist til að lækka valdar vörutegundir um 2,5%. Íslenska krónan styrktist á milli næstliðinna áramóta, þ.e. 2012/2013, til áramóta 2014, um 10–11% að meðaltali gagnvart helstu myntum, minnst gagnvart evru og danskri krónu 6,1%, mest gagnvart jeni 33%. Og menn ætla að lækka vöruverð um 2,5%. 5% af styrkingu krónunnar voru komin fram í júlí sl. - og þá lækkaði ekki vöruverð. Ég bið hæstv. forseta að virða það við mig að ég hoppa ekki af kæti og hrópa ekki húrra fyrir þessari verslunarkeðju. Ég verð reyndar bara að segja við þetta ágæta fólk: Betur má ef duga skal. Ef menn ætla að skila til baka til almennings í landinu virkilegum kjarabótum hljóta menn að taka þessi 2,5% til gaumgæfilegrar athugunar og endurskoðunar því að íslenskur almenningur á þetta inni hjá þessum fyrirtækjum.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að vekja athygli á umræðu og skrifum um það sem kalla má stöðu réttarkerfisins og þar með talið hlutverk dómstóla í sambandi við meðferð hrunmála eða þeirra mála sem leiddu af falli bankanna á Íslandi og hruninu sem því tengdist. Það er tvennt sem mér finnst nokkurt umhugsunarefni í þessu sambandi, annars vegar sú staðreynd að það hafa verið skertar nokkuð fjárveitingar til embættis sérstaks saksóknara. Sérstakur saksóknari upplýsir nú í viðtölum við fjölmiðla að það geti leitt til þess að úrvinnsla þessara mála tefjist enn frekar en orðið er. Það hlýtur að vera okkur nokkurt umhugsunarefni. Að hinu leytinu eru athyglisverðar tilraunir, sem ég held að verði að kalla, að því er virðist til þess að hafa áhrif á dómstólana í sambandi við þessi mál. Það ber nokkuð á því um þessar mundir að bæði leikir og löglærðir fjalli um hlutverk og stöðu dómstólanna í þessu sambandi og séu að reyna að senda þeim þau skilaboð að dómstólarnir verði að forðast að láta andrúmsloftið í samfélaginu hafa áhrif á sig. Sumir tala um eitthvert hatursandrúmsloft í þessum efnum, en er þá ekki á ferðinni akkúrat það sem þessir sömu menn eru að biðja menn að varast, þ.e. tilraunir til þess að hafa áhrif á dómstólana, en þá í gagnstæða átt? Ég tel hvort tveggja nokkurt umhugsunarefni, það sem snýr að starfsskilyrðum og aðstöðu sérstaks saksóknara og sömuleiðis að dómstólarnir í landinu hafi sæmilegan starfsfrið og sjálfstæði þeirra sé virt. Ég tel að Alþingi beri að standa vörð um það í þeim skilningi að það þarf að skapa réttarkerfinu viðunandi starfsskilyrði og tryggja sjálfstæði þess. Alþingi sem löggjafi og fjárstjórnarvald hefur þar hlutverki að gegna þó að það blandi sér að sjálfsögðu að öðru leyti ekki inn í þessi störf. Ég leyfi mér þess vegna að velta því upp hvort ekki sé ástæða til þess að viðeigandi 

Hæstv. forseti. Síðustu daga hefur matvælaframleiðsla Íslands verið mikið til umræðu, upp komið dæmi þar sem afurðastöðvar blönduðu erlendu kjöti og mjólkurafurðum saman við innlendar landbúnaðarafurðir án þess að neytendur og jafnvel framleiðendur hráefnis hérlendis hefði vitund um það. Um leið og þessi mál komu upp á yfirborðið byrjaði ákveðinn hópur þjóðfélagsins að tala fyrir frjálsum innflutningi á erlendum landbúnaðarafurðum. Í fyrsta lagi: Lönd sem eru okkur fjær eru nú þegar farin að búa sig undir skort á matvælum. Þessi lönd eru að kaupa upp ræktarleg landbúnaðarlönd, matvælaverksmiðjur og stórbýli allt í kringum okkur. Ef við færum að treysta á önnur lönd til að sjá okkur fyrir mat mundi innlend framleiðsla minnka á móti innflutningi því að til hvers ættu bændur að vera að framleiða ef enginn vildi kaupa eða borða það sem framleitt er? Þegar erlendu löndin vakna svo einn daginn og sjá að tími er kominn hjá þeim, að þau eru komin hættulega nálægt því að vera ekki sjálfum sér næg, hvað verður það fyrsta sem þau gera? Fólk borðar ekki peningana sína svo að útflutningi verður hætt. Þar með verðum við klippt af hinu blómstrandi tré sem svo margir sjá í hillingum og hvað sitjum við þá uppi með? Lítið matvælaöryggi, sem nú þegar í dag er undir 50%, og vöntun á innlendri framleiðslu og þar með matvælum, en það tekur mörg ár að vinna það til baka ef það er þá hægt. Í öðru lagi: Margir tala um að innlend matvælaframleiðsla sé of dýr. En í hvernig heimi búum við? Um einn milljarður jarðarbúa sveltur. Á hverjum degi deyja 40 þúsund manns úr næringarskorti og hvað vantar í þeim löndum þar sem þetta fólk býr? Betri aðstæður til ræktunar og landbúnaðar, meira jarðnæði með frjósemi og þéttum jarðvegi og meira vatn. Jarðarbúum fer ört fjölgandi, við erum komin yfir sjö milljarða manns. Íbúafjöldinn vex svo hröðum skrefum að alþjóðastofnanir á borð við Sameinuðu þjóðirnar eru farnar að hafa miklar áhyggjur af þróuninni. Óvíst er hvort næg matvæli og vatn sé til á jörðinni til að standa undir þeim mannfjölda sem áætlað er að aukist í 8 milljarða fyrir árið 2025. Virðulegi forseti. Ég kem hérna upp til að minna á gamalt spakmæli: Við fengum jörðina ekki að gjöf frá foreldrum okkar, við fengum hana að láni frá börnunum okkar. Ég vil ekki búa mínum afkomendum aðstæður 

Hæstv. forseti. Í þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar, um aðgerðir vegna skuldavanda heimila, er að finna 10 liði. Í lið 4 þeirrar aðgerðaáætlunar er að finna fyrirmæli um að skipuð verði verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála undir forustu og á ábyrgð hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra og eins og tillagan ber með sér þarf að huga að mörgum þáttum. Virðulegi forseti. Ég ætla hér að ræða þennan lið í samhengi við Íbúðalánasjóð og mögulegt hlutverk hans og framtíð. Umræða er allt í kring í fjölmiðlum og hér á Alþingi, fyrirsagnir fjölmiðla fjalla um bráðavanda á húsnæðismarkaði og að Íbúðalánasjóður gæti þurft yfir 9 milljarða framlag, þetta skellur hér á á sama tíma og við erum að ljúka umræðu um skýrslu um Íbúðalánasjóð í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Við munum, virðulegi forseti, hér á Alþingi þurfa að taka yfirvegaða og vandaða ákvörðun um Íbúðalánasjóð og hana á í mínum huga að taka í takt við framtíðarskipan húsnæðismála sem við viljum sjá hér í fyrirsjáanlegri framtíð. Við höfum hingað til staðið vörð um sjóðinn enda engin ástæða til annars. Sjóðurinn er að takast á við afleiðingar hruns, afskriftir jukust og meðal annars vegna þeirra leiða sem við kusum sjálf að fara til að hjálpa skuldurum til að takast á við kúfinn. Virðulegi forseti. Í lánasafni sjóðsins felast gríðarleg verðmæti og við eigum að gefa okkur tíma í að vinna með þessi verðmæti og þá mun skuldaleiðréttingin, sem fram undan er, trimma lánin niður og gera þau viðráðanlegri fyrir heimilin og auka gæði lánasafnsins. Það er mín trú að við getum tryggt 

Virðulegi forseti. Sá er hér stendur hóf umræðu í haust um innflutning á alifugla- og svínakjöti til landsins, merkingu þess og verðlagningu. Ég vil segja úr þessum stól að ég þakka viðbrögð þeirra sem standa að innflutningi og framleiðslu við þeim athugasemdum sem ég gerði úr þessum stól á sínum tíma. Framleiðendur hafa tekið upp betri og skilmerkilegri merkingar á íslenskri framleiðslu og þá væntanlega þeirri erlendu líka og ég fagna mjög hvað þeir voru jákvæðir þegar þeir hittu mig og við áttum ágætisspjall saman um þessa grein sem er mjög mikilvæg fyrir mig og auðvitað okkur öll. Ég hvet aðila verslunar og þjónustu til að halda áfram að upprunamerkja vörur án þess endilega að lög og reglur kveði á um það. Það er mjög mikilvægt í neytendavernd allri. Um leið hvet ég ráðherra til að flýta lagasetningu um upprunamerkingu á innfluttum vörum. Ljóst er að Samtök verslunar og þjónustu gerðu verulegar athugasemdir við ummæli mín á sínum tíma. Við ræddum þau ummæli, ég og forsvarsmaður þeirra samtaka. Mig langar af því tilefni að varpa því fram við þessa aðila hvort þeir komi nú ekki fram og skýri þá fyrir okkur hvernig standi á því að vörur sem eru fluttar inn á frjálsum markaði án tolla séu ekki á sambærilegu verði í Evrópu og hér eða hvort svo sé. Vil ég þá spyrja um pasta, matarolíu, kaffi, sykur, hveiti og kornvörur. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að vita hvort við fáum þessar vörur á sambærilegu verði og í Evrópu. Það er aðeins einn aðili í öllu þessu máli sem hefur staðið fyrir utan það allt saman, það eru Neytendasamtökin. Þau eru eini aðilinn sem tapaði á þessu máli með hjásetu sinni og þögn.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna svars frá hæstv. forsætisráðherra við fyrirspurn frá hv. þm. Árna Páli Árnasyni sem dreift var hér við upphaf þingfundar í gær eftir jólaleyfi. Fyrirspurnin kom fram fyrir allmörgum vikum og varðar aðgerðir í skuldamálum heimilanna. Þar er spurt hvert þeir fjármunir sem ráðstafa á til niðurfærslu á skuldum muni renna, þ.e. þeir 80 milljarðar kr. sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að verja úr ríkissjóði. Fram kemur í svarinu að ríkisstjórnin hefur ekki hugmynd um hvert þessir 80 milljarðar eiga að renna. Í svarinu stendur einfaldlega: Við vitum það ekki, þ.e. ríkisstjórn Íslands hefur ákveðið að ráðstafa 80 milljörðum úr ríkissjóði í beinhörðum peningum og hún hefur ekki hugmynd um hvert þeir peningar fara, hvort og að hve miklu leyti þeir renna til fólks sem á við greiðsluvanda að etja, hvort og að hve miklu leyti þeir renna til skuldsettra heimila, heimila með neikvætt eigið fé eða að hve miklu leyti þeir renna til fólks sem greiðir auðlegðarskatta eða bara græddi rosalega mikið á hruninu og varð ekki fyrir neinum forsendubresti. Núna, einum og hálfum mánuði eftir að ákvörðunin var tekin, hefur ríkisstjórnin augljóslega ekki heldur aflað upplýsinga um það hvert þessir peningar eru að fara. Það er býsna alvarlegt vegna þess að vilji þingheims og þjóðarinnar stendur auðvitað til að ráðstafa þessum fjármunum þannig að þeir hjálpi skuldugu fólki sem á í erfiðleikum. Það verður að komast til botns í því hvert þessir peningar eru að fara til að sjá þá hvaða vandi stendur eftir. Öðruvísi verður þeim ekki hjálpað sem þessar aðgerðir ná ekkert til. Ef engar upplýsingar liggja fyrir um hverjir eigi að njóta þessara peninga vitum við ekkert hverjir 

Virðulegi forseti. Mig langar að nota þetta tækifæri til að hrósa ASÍ fyrir það hvernig sambandið hefur gengið fram á undanförnum dögum við að reyna að halda aftur af almennum verðhækkunum til að tryggja hér stöðugleika. Stöðugleiki í efnahagslífinu er eins og við vitum undirstaða þess að þær launahækkanir sem hefur verið samið um skili sér. Það sem ASÍ hefur gert er að höfða beint til neytenda í þessu máli með skýrum og skilmerkilegum hætti. Það er gert í gegnum netsíðu sem heitir vertuaverdi.is. Þar er fólk beðið um að láta vita þegar hækkanir verða, og lækkanir, undir kjörorðinu: „Stöndum saman og rjúfum vítahring verðbólgunnar.“ Í framhaldi af þessu hefur ASÍ svo sett upp tvo lista með nöfnum fyrirtækja eftir því hvort þau hækka verð eða lækka. Það er ánægjulegt að sjá að yfir 50 fyrirtæki hafa sent inn yfirlýsingu um að þau ætli ekki að hækka verð. Ég er ekki í nokkrum vafa um að mjög margir skoða þessa lista og beina frekar viðskiptum til þeirra sem vilja stuðla að stöðugleika í landinu. Þetta framtak ASÍ er alveg sérstaklega gott vegna þess að það er svo einfalt og markmiðið er svo skýrt. Allir geta tekið þátt, það eina sem menn þurfa að gera er að smella á einn hnapp til þess að rjúfa þann vítahring sem verðbólgan setur okkur í. Ég er sannfærð um að með svona aðferðum getum við komið mjög góðu til leiðar í því skyni að halda verðbólgunni lágri svo að kauphækkanir skili sér í auknum kaupmætti.

Herra forseti. Ég ætla að blanda mér í umræðu þeirra hv. þingmanna sem hafa komið inn á verðlagshækkanir. Það tengist að sjálfsögðu umræðu um afkomu heimilanna í landinu í stærra samhengi. Hv. þm. Elín Hirst ræddi áðan um framtak Alþýðusambands Íslands þar sem Alþýðusambandið hefur haft frumkvæði að því að birta lista yfir fyrirtæki sem vilja taka þátt í að reyna að halda aftur af verðhækkunum í kjölfar kjarasamninga. Það er að sjálfsögðu gott svo langt sem það nær en það vekur óneitanlega athygli að meira og minna allt árið 2013 styrktist gengi íslensku krónunnar mjög mikið gagnvart öllum gjaldmiðlum, kannski minnst gagnvart evrunni, sennilega um 7% eða þar um bil, en allt upp í um 25% gagnvart japönsku jeni. Síðan er gengið þarna á milli gagnvart öðrum gjaldmiðlum eins og bandaríkjadollar og bresku pundi. Þetta hlýtur að vera tilefni til að velta því fyrir sér hvort íslenskir neytendur og íslenskir launþegar hafi fundið fyrir þessari breytingu í betri kjörum. Ég dreg það mjög í efa og mér finnst fullkomin ástæða til að vakt sé staðin hvað þetta varðar. Það er fínt að Alþýðusambandið geri það en það þarf miklu meira átak. Í raun ættu menn ekki að standa vörð um að fyrirtækin hækki ekki verð á þjónustu í kjölfar kjarasamninga heldur hvort þau hefðu ekki örugglega lækkað verð í kjölfar þess að íslenska krónan hefur styrkst þetta mikið á undanförnum mánuðum og á öllu síðasta ári. Þetta finnst mér áhyggjuefni. Ég kalla eftir því að menn, þá jafnvel einnig hið opinbera, 

Hæstv. forseti. Nokkur bifreiðaumboð eru farin að auglýsa vaxtalaus lán. Gefið er í skyn að hér sé gullið tækifæri fyrir neytendur en þegar þessi vaxtalausu bílalán eru skoðuð nánar eru þau ekki án kostnaðar frekar en önnur lán. Vextirnir eru einfaldlega greiddir fyrir fram í formi hærra kaupverðs. Bifreiðaumboðin setja sérstök skilyrði fyrir vaxtalausa láninu, lántakinn fær ekki þá afslætti eða fylgihluti sem annars byðust. Kostnaður vaxtalausra lána er heldur ekki endilega minni en vaxtaberandi bílalána. Tökum raunsætt dæmi um viðskiptavin sem tekur vaxtalaust bílalán og fer þannig á mis við 6% staðgreiðsluafslátt af nýjum bíl. Hann fær lánuð 40% af kaupverðinu, greiðir lánið niður á þrem árum og þá má reikna út að hann er í raun að greiða 10% ársvexti af láninu út lánstímann - fyrir fram. Í lögum nr. 33/2013, um neytendalán, er lánveitendum gert skylt að reikna út og upplýsa lántakanda um árlega hlutfallstölu kostnaðar. Markmiðið er að neytendur geti borið saman ólík lánsform og gert sér grein fyrir heildarkostnaði við lántökuna. Mér er ekki kunnugt um að bifreiðaumboðin hafi farið eftir þessu ákvæði þegar um er að ræða vaxtalaus bílalán. Þau virðast túlka lögin þannig að þeim sé ekki skylt að gera það. Ef það er hægt að túlka lögin með þeim hætti tel ég tilefni til þess að löggjafinn geri lögin skýrari svo þau nái þeim tilgangi sínum að lántakendur séu ávallt upplýstir um heildarkostnað lána. Að öðrum kosti er kominn hvati til að velta lántökukostnaði út í almennt verðlag og fela hann þannig fyrir neytendum. Fái þetta að viðgangast er hætta á að neytendur steypi sér í meiri skuldir. Einnig er líklegt að verð á bílum og öðrum neysluvörum sem fólk vill kaupa á afborgunum muni hækka. Þá mun neysluvísitalan hækka og um leið verðtryggðar skuldir heimilanna. Hafa ber í huga að fyrir hvert prósent sem neysluvísitala hækkar hækka skuldir heimilanna um 14 milljarða. Það er því full ástæða til að vekja athygli á málinu. Málið var reifað á fundi efnahags- og viðskiptanefndar í morgun og var ákveðið að nefndin tæki það til skoðunar.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að nota tækifærið til að óska öllum gleðilegs árs og þakka fyrir það gamla. Þetta var mjög lærdómsríkt og gott ár, það síðasta. Þegar maður er að velta því fyrir sér hvernig maður vill presentera sig í stjórnmálum eða koma fram velur maður sér fræðimenn sem maður vill lesa um og fara eftir. Einn af þeim er Páll Skúlason og hann flutti mjög athyglisvert erindi á jóladag 2008 í Ríkisútvarpinu. Mig langar að vitna í lokakafla eða lokaefnisgrein þess þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Nú skulum við hugsa og ræða saman á nýju ári eins og við séum að hefja landnám að nýju á Íslandi og ætlum okkur að skapa hér andlegan samastað fyrir komandi kynslóðir Íslendinga. Og þetta skulum við gera með því að leggja okkur fram um að ræða þau gildi sem við viljum hafa í hávegum, með því að gæta jafnvægis á milli allra sviða þjóðlífsins og með því að vanda til þess hvernig við deilum lífsgæðum á milli okkar, hvernig við deilum með okkur sameiginlegum gæðum lífsins og hvernig við deilum um lífsgildi. Megi hófstilling, hugrekki og viska fylgja hinu nýja landnámi okkar.“ Annar fræðimaður sem ég hef mjög gaman af að lesa heitir Gunnar Hersveinn og hann er með heimasíðu sem heitir Þjóðgildin. Hann talar meðal annars um lífsgildi og dyggðir. Ein af þeim dyggðum sem hann talar um er hófsemdin. Hann segir: „Hófsemdin er ekki vinsæl í fræknum hópi dyggðanna í hraðasamfélagi nútímans.“ En hvað er hún? Hann segir að hún sé agi til að standast, agi til að þora, agi til að hætta við, agi til að vinna afrek, hún sé ekki fylginautur kúgunar heldur jafnvægis. Jöfnuður vísar til dreifingar á valdi og störfum, jöfn tækifæri og jafnir möguleikar til mennta og starfa. Hófsemdin er nauðsynleg til að skapa réttlátt samfélag, eigna-, launa- og mannjöfnuð. Jöfnuður breytist í draumóra ef hennar nýtur ekki við. Hann segir líka: „Það er sama hvar borið er niður, við þurfum á hófsemdinni að halda. Frelsið er blaðra. Hófsemdin er snærið sem bundið er um blöðruna. Hófsemdin er taumhald. Án hófs fyki frelsið út í veður og vind. Hófsemdin er mörk kærleikans, fegurð fjölskyldunnar, lykill ábyrgðarinnar, skynsemi heiðarleikans og æðasláttur traustsins.  
            

Herra forseti. Við þingmenn Pírata erum að gera ýmsar tilraunir með beinna lýðræði. Ein af þeim tilraunum er kosningakerfi okkar á netinu þar sem hver sem er skráður inn í gegnum island.is, auðkenningakerfið, getur sett sig upp sem frambjóðanda, hver sem er getur greitt atkvæði um hvaða málefni koma fram og slíkt. Eitt af því sem við erum að gera í hinu víða samfélagi varðandi beinna lýðræði er að nota vefsíðuna betraisland.is þar sem allir Íslendingar geta sett inn hugmyndir og valið að koma þeim hugmyndum sem ná fyrst yfir 100 stuðningsmönnum í umræðu hérna á Alþingi. Þegar hugmynd kemst yfir 500 stuðningsmenn má kalla eftir upplýsingum, beiðni til ráðherra eða slíkt til að fá meiri upplýsingar um hvernig ná má málinu áfram. Ef hún nær yfir 1 þúsund má kalla eftir þingsályktunartillögu um að vinna málið áfram og ef stuðningur fer yfir 2 þúsund að leggja fram lagafrumvarp. Ég tek stöðuna núna á vefnum betraisland.is og hún er þannig að fjórar hugmyndir eru komnar yfir 100 og ein komin yfir 200. Hugmyndin sem er með flest atkvæði er breyting á kosningalöggjöf, afnám 5% reglu. Það er kannski ekki skrýtið, það voru næstum 12% atkvæða þeirra sem mættu á kjörstað núna í vor sem féllu niður dauð. Annað er að fjarlægja ákvæði um kirkjuskipan úr drögum að stjórnarskrá sem fyrsta skref í átt að aðskilnaði. Þriðja er að hægt verði að kjósa á netinu í næstu sveitarstjórnarkosningum. Það sem er í fjórða sæti þeirra mála sem hafa náð yfir 100 stuðningsmönnum er að Ísland verði eitt kjördæmi. Við munum halda áfram undir liðnum um störf þingsins að minna á þetta og benda fólki á að kíkja á betraisland.is, kjósa þessar hugmyndir ef því líkar við þær og þá getum við farið að nota fleiri verkfæri sem þingmenn til að koma 

Virðulegi forseti. Nú í byrjun árs kom frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu niðurstaða greiðsluafkomu ríkissjóðs frá janúar, nóvember 2013, og ég hvet hv. þingmenn til að kynna sér þetta, sérstaklega vegna þeirrar umræðu sem var hér fyrir áramót út af því hver niðurstaða síðasta árs yrði. Þetta er enn ein staðfestingin á því að því miður er langur vegur frá því að sú áætlun sem var kynnt í tengslum við síðustu fjárlög stæðist. Samkvæmt síðustu fjárlögum fyrir árið 2013 var það kynnt að niðurstaðan væri halli upp á 3,7 milljarða. En það er algjörlega staðfest að við erum að sjá það að raunhallinn var um 30 milljarðar hefði ekki verið gripið til neinna aðgerða, en það var sem betur fer gert. Ég held, virðulegi forseti, að það sé mjög mikilvægt að við tölum út frá þessum staðreyndum og það sé líka mjög mikilvægt að við séum meðvituð um að það vantar mikið upp á að við séum að ná aga í ríkisfjármálum og opinberum fjármálum. Agi er forsenda þess að við náum árangri. Ég vek líka athygli á þessu, virðulegi forseti, vegna þess að sveitarstjórnarkosningar eru í vor og það er mjög mikilvægt að kjósendur og fjölmiðlar og aðrir fylgist með því hvernig stjórnmálamenn haga sér í aðdraganda kosninga, því að enn þá erum við á þeim stað, og það er langt frá því sem við þekkjum í þeim löndum sem við berum okkur saman við, að stjórnmálamenn eru að lofa allra handa hlutum, jafnvel að setja það í fjárlög og fjárhagsáætlanir sem engin innstæða eru fyrir. Reikningurinn verður alltaf sendur á fólkið í landinu bæði með auknum sköttum og sömuleiðis með því agaleysi sem gerir það að verkum að erfitt er að hafa tök á ríkisfjármálum.

Hæstv. forseti. Ég er ánægður að heyra þann einlæga áhuga sem hér ríkir um vöruverð í landinu, því að framan af á örstuttum þingmannsferli mínum fannst mér ég oft tala einn um það mál, ég fagna því mjög. Ég ætla hins vegar að tala um annað mál nú sem ég hef ætlað að taka upp í alllangan tíma en ekki komið í verk. Mig langar að vekja athygli á þeim hörmungum sem steðja að sýrlensku þjóðinni og hafa gert í um þrjú ár. Á þeim tíma sem borgarastyrjöld hefur staðið þar yfir hafa 120–130 þús. manns fallið, þar af þriðjungur almennir borgarar, flest konur og börn. Væntanlega hafa 5 þús. börn látist í Sýrlandi á þessum tíma. Þarna hafa verið gerðar efnavopnaárásir en nú hillir undir að efnavopn verði flutt þaðan úr landi. Þrátt fyrir að ég sé orðinn þetta gamall þá man ég ekki eftir styrjöld lengi þar sem börn eru beinlínis skotmörk leyniskyttna, en það hefur því miður gerst í þessu andstyggðar stríði. Ég veit að hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. ríkisstjórn hafa tekið þetta upp og vakið athygli á þessu, en það er því miður ekki fyrirsjáanlegt að nein breyting verði á vegna þess að þeir sem byltinguna hófu virðast vera orðnir enn sundurlausari hjörð en áður og berjast jafnvel innbyrðis þannig að grípi alþjóðasamfélagið ekki með einhverjum hætti í taumana er hætt við því að þessir voðaatburðir haldi áfram og að þessar hörmungar, sem nú eru farnar að kristallast líka í hungursneyð fólks, dragist á langinn. Því verður að beita öllum ráðum til að stöðva þessi stríðsátök. Ég vil þess vegna skora á hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórnina og okkur öll hér að gera það sem í okkar valdi stendur hvar sem er og hvenær sem er til að 

Virðulegi forseti. Ég kem fyrst og fremst upp til að þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir störf hennar að þessu máli og fagna samstöðu þingmanna um þetta góða mál. Þó að við höfum margt gott gert í málefnum hinsegin fólks getum við gert betur, en það er mikilvægt að þeir áfangar sem hafa náðst hafa náðst í samstöðu og ég vona að þessi atkvæðagreiðsla sýni að svo verði áfram.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir að flytja þessa tillögu til þingsályktunar og ég gleðst innilega yfir því að Alþingi Íslendinga sýni þá framsýni að vilja áfram vera í fremstu röð við að tryggja mannréttindi allra hópa í samfélaginu. Herra forseti. Þetta er ánægjuleg stund og gleðilegt að við skulum öll geta sameinast í þessu mikilvæga máli.

Virðulegur forseti. Ég tel fulla ástæðu til að fagna því að hér skulum við vera að samþykkja mótun geðheilbrigðisstefnu og aðgerðaáætlunar í samræmi við þingsályktunartillögu hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur o.fl. Það var afar tímabært frumkvæði og sérstakt fagnaðarefni að það skyldi gert. Ég þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir frumkvæði hennar í þessa veru vegna þess hversu mikilvægur málaflokkurinn er og mikilvægt starf fram undan. Ég þakka hv. velferðarnefnd fyrir góða vinnu og þingheimi öllum fyrir að taka þessu vel og eiga þátt í þessum mikilvæga áfanga.

Herra forseti. Ég þakka hv. velferðarnefnd fyrir góða samvinnu við þessa ályktun. Við erum núna að fela heilbrigðisráðherra í samvinnu við félags- og húsnæðismálaráðherra að móta geðheilbrigðisstefnu og aðgerðaáætlun til fjögurra ára og við erum jafnframt að segja að þessari aðgerðaáætlun eigi að fylgja áætlun um fjárframlög. Þetta er mikilvægt skref fyrir þann stóra hóp í íslensku samfélagi sem á við geðrænan vanda að stríða. Þetta er mjög mikilvægt skref fyrir aðstandendur þessa fólks, ekki síst barna þess. Þetta er mikilvægt fyrir okkur öll sem samfélag og það er gleðilegt að við skulum aftur í atkvæðagreiðslu fylgjast öll að í þessu mikilvæga velferðar- og heilbrigðismáli.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um þingsályktunartillögu um eflingu atvinnulífs í Austur-Húnavatnssýslu. Ég tel mjög brýnt að á þessu svæði sem hefur átt undir högg að sækja verði spýtt í lófana og reynt að nýta þá raforku sem framleidd er í Blönduvirkjun fyrir það svæði í næsta nágrenni og horft til ýmiss konar iðnaðar eins og gagnavers og annars sem hugsanlega kæmi til greina. Ég treysti því að stjórnvöld muni vinna með heimamönnum að þessu verkefni. Ég er ánægð með að þingheimur er sammála um að það sé mjög brýnt að efla þetta svæði sem vissulega hefur mátt muna fífil sinn fegurri. Það skiptir máli að hægt sé að nota þá raforku sem framleidd er á því svæði þar sem hún er framleidd. Og það á við þar.

Virðulegi forseti. Mér finnst dálítið sérstakt að taka eina sýslu svona gjörsamlega út úr varðandi atvinnuuppbyggingu. Ísland er allt eitt atvinnusvæði en síðan má kannski skipta því í tvo hluta, höfuðborgarsvæði og landsbyggð. Ég fæ ekki betur séð eftir þeim einfalda mælikvarða sem ég er hérna með fyrir framan mig, sem er fólksfjöldi og jafnvægi milli kynja, en að víða eigi menn erfitt uppdráttar í atvinnumálum. Ég greiði þessari tillögu atkvæði mitt, ekki bara vegna Austur-Húnavatnssýslu heldur vegna þess að ég vona að sú vinna og sú aðferðafræði sem þarna kann að fara fram verði ekki síður til brúks fyrir önnur byggðarlög sem eiga undir högg að sækja. Þau eru býsna mörg þannig að að þessu sinni ætla ég að segja já. 
            

Virðulegi forseti. Það er með mikilli ánægju sem ég greiði atkvæði með þessari tillögu til þingsályktunar frá Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins, en hér ályktar Alþingi að skora á ríkisstjórnina að styrkja samstarf við Færeyjar og Grænland um málefni norðurslóða ásamt því að vinna að sameiginlegri vestnorrænni stefnumörkun varðandi norðurslóðir á þeim sviðum þar sem hagsmunir landanna fara saman og þau eru á einu máli. Virðulegi forseti. Hér er um ákveðið skref að ræða varðandi samvinnu þessara þjóða á norðurslóðum. Því ber sérstaklega að fagna og því segi ég já.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2014–2017, sem er á þskj. 468. Tillagan byggir á 7. gr. laga um Byggðastofnun, nr. 106/1999, en þar segir: „Ráðherra leggur fyrir Alþingi tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir fjögurra ára tímabil. Áætlunin skal lýsa markmiðum og stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum, áætlunum um aðgerðir og tengsl byggðastefnu við almenna stefnu í efnahags- og atvinnumálum og áætlunum á sviði opinberrar þjónustu í landinu.“ Áhersluatriði áætlunarinnar byggja á byggðakafla stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar, gagnavinnu Byggðastofnunar og aðkomu sérfræðinga úr nokkrum ráðuneytum. Samráð var haft við stýrinet Stjórnarráðsins, Samband íslenskra sveitarfélaga og atvinnuþróunarfélaganna um land allt og Byggðastofnun líka. Markmið byggðaáætlunar er að jafna tækifæri allra landsmanna til atvinnu, þjónustu og annarra lífskjara og stuðla að sjálfbærri þróun byggðarlaga um land allt. Sérstök áhersla er lögð á stuðning við svæði sem búa við langvarandi fólksfækkun, atvinnuleysi og einhæft atvinnulíf. Áætlunin verður endurskoðuð og uppfærð að hámarki að tveimur árum liðnum og reiknað er með að þá verði skerpt enn frekar á þessari stefnumörkun, þ.e. að unnin verði byggðastefna sem byggðaáætlun framtíðarinnar muni byggja á. Byggðaáætlunin er sett fram í fjórum köflum sem ætlað er að lýsa helstu áhersluatriðum byggðastefnu landsins. 1. kafli fjallar um innviði samfélagsins. Þar er fjallað um markmið ríkisins um uppbyggingu fjarskiptanetsins til að tryggja háhraðatengingar um land allt, um afhendingaröryggi raforku, um jöfnun kostnaðar við dreifingu rafmagns og jöfnun húshitunarkostnaðar. 2. kafli er helgaður varnarsvæðum landsins, þ.e. þeim svæðum sem eiga í vök að verjast vegna fólksfækkunar, einhæfni atvinnulífs eða annarra þátta. 3. kafli fjallar um almennar og sértækar aðgerðir til stuðnings við atvinnulíf, atvinnuuppbyggingu og nýsköpun, sérstaklega hvað varðar vaxtargreinar á borð við ferðaþjónustu, fullvinnslu matvæla og skapandi greinar. Einnig er fjallað um ívilnandi stuðning til atvinnuuppbyggingar til að mynda á Bakka við Húsavík og mögulegan stuðning við uppbyggingu á Helguvíkursvæðinu. Einnig er boðað að ráðist verði í greiningu á mögulegri aðkomu ríkisins að öðrum svæðum. 4. og síðasti kafli er helgaður nauðsynlegri stefnumótunarvinnu um skilgreiningar á rétti allra landsmanna til aðgengis að grunnþjónustu ríkis og sveitarfélaga. Jafnframt er fjallað um gagnasöfnun og greiningarvinnu um byggðamál, sem er nauðsynleg undirstaða vandaðrar vinnu við mótun byggðastefnu. Í áætluninni er fjallað um tengsl byggðaáætlunar og sóknaráætlana landshlutanna. Gert er ráð fyrir að sóknaráætlanir fái aukið hlutverk sem vettvangur fyrir áætlanagerð og forgangsröðun landshlutanna og að áherslur byggðaáætlunar komi að hluta til framkvæmda í gegnum sóknaráætlanir. Sem fylgiskjal við byggðaáætlun 2014–2017 er stöðugreining 2013 sem Byggðastofnun hefur tekið saman. Stöðugreiningin inniheldur mikið magn upplýsinga um byggðamál hérlendis og hefur verið nýtt við mótun aðgerða fyrir byggðaáætlunina. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu atriðum þingsályktunartillögunnar og legg til að henni verði vísað til síðari umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Hæstv. forseti. Þegar hæstv. ráðherra er búinn að fylgja úr hlaði tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árið 2014–2017, sem ég ætla að ræða betur í almennri ræðu á eftir, ætla ég að nota mér það tækifæri sem gefst í stuttu andsvari við hæstv. ráðherra og fjalla aðeins um 4. kafla, um opinbera þjónustu, þar sem stendur, með leyfi forseta: „Á tímabilinu 2014–2015 verði réttur landsmanna til grunnþjónustu í öllum landshlutum skilgreindur á helstu sviðum opinberrar þjónustu, svo sem að því er varðar heilbrigðisþjónustu, löggæslu, menntun“ o.s.frv. Fleira er talið þar upp. Því er ég alveg sammála eins og mörgu í þessu plaggi. Oft hefur verið rætt um grunnþjónustu. Tökum dæmi um það sem við köllum almenna grunnþjónustu; aðgengi að fullkominni heilsugæslu, heilbrigðisþjónustu. Hún verður ekki veitt á öllum stöðum á landinu. Sumir staðir, sem verða skilgreindir eins og gert er ráð fyrir í þessu plaggi, munu ekki njóta þess sem við teljum vera lágmarksþjónustu; t.d. varðandi aðgengi að heilbrigðisþjónustu, framhaldsskólum, sem ríkið rekur, eða öðru á viðkomandi stöðum. Spurning mín er þessi: Þegar við verðum búin að greina grunnþjónustuna og í ljós kemur að hún er ekki nógu góð á ákveðnu svæði, telur hæstv. ráðherra að íbúar þess ættu jafnvel að fá að greiða lægri skatt eða hafa aðgang að sameiginlegum jöfnunarsjóðum til þess að ferðast um langan veg, t.d. til þess að sækja sér heilbrigðisþjónustu þar sem hún gerist best?

Virðulegur forseti. Ég veit að hv. þingmaður deilir þeirri skoðun minni og margra hérna í þingsalnum að það er mjög mikilvægt að við förum yfir með hvaða hætti við getum tryggt að opinber grunnþjónusta sé veitt með sambærilegum hætti um land allt. Af því að heilbrigðisþjónustan var nefnd held ég að einn liður í því væri til að mynda að setja í gang þverpólitíska vinnu í framhaldi af greiningunni, ekkert ósvipað og var gert í þinginu varðandi löggæslumálin, og yfirfara grunnþjónustuna í heilbrigðiskerfinu, þarfagreina hana á hverju svæði, skoða hvernig hún ætti að vera og hefja síðan uppbygginguna út frá niðurstöðunni. Það gæti orðið afleiðing af þeirri byggðastefnu sem ég kynnti að yrði unnin í framhaldinu og byggðaáætlun sem kæmi aftur í þingið að hámarki að tveimur árum liðnum, að tekið yrði á þessum þætti, að á þeim svæðum þar sem ekki væri hægt að veita grunnþjónustu mundu þeir sem þar búa njóta þess með einhverjum hætti í skattkerfinu, ekkert ósvipað og menn hafa gert í Noregi. Það er eitt af þeim atriðum sem við vorum með til skoðunar í haust en ákváðum að hafa ekki inni í byggðaáætlun, heldur vildum við hafa betri grunn til að byggja á ef menn færu fram með slíkar tillögur. Það sama gildir um kostnað við að sækja þjónustuna, athugað verður hvort til greina kæmi að jafna það með einhverjum hætti. Allt það hlýtur að koma til skoðunar því að markmiðið er alveg klárt, þ.e. að allir landsmenn sitji við sama borð hvað varðar grunnþjónustu hins opinbera.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir undirtektirnar við það mál sem ég ræddi í andsvarinu, sem snýr að þeim þáttum sem þessi kafli fjallar um; að skilgreina rétt allra landsmanna til grunnþjónustu á þeim sviðum sem ríkið og hið opinbera veitir. Eins og ég sagði áðan þá verður ekki rekinn framhaldsskóli á hverjum stað af ríkinu en við getum gert það í gegnum jöfnunarsjóði og jöfnunaraðgerðir til náms þannig að það verði sami kostnaður fyrir íbúa hvort sem hann kemur frá Kópaskeri og fer í framhaldsskóla í Reykjavík og fyrir íbúa í Reykjavík sem gengur yfir götuna í framhaldsskóla sem ríkið rekur. Þess vegna fagna ég því mjög sem ráðherra sagði áðan þar sem hann tók undir það sjónarmið sem ég hef lengi haft, að það ætti að gera það með þessum hætti því að að sjálfsögðu verður ekki öll opinber þjónusta rekin á öllum stöðum, það er bara ekki hægt, en það má jafna það á þennan hátt. Ég hef lengi haft þá skoðun og er mjög skotinn í þeirri byggðastefnu sem rekin er í Noregi, hún er unnin dálítið merkilega og er skemmtilega sett upp. Þar hafa menn farið leiðir sem við höfum oft talað um hér en enginn hefur þorað að fara í, hugmyndin hefur í raun aldrei fengið hljómgrunn en hún gengur út á að beita skattkerfinu til þess að jafna þann aðstöðumun sem er milli fólks eftir búsetu á landinu. Svar hæstv. ráðherra við spurningu minni í þessu andsvari finnst mér gott innlegg í vinnu nefndarinnar. Ég mun að sjálfsögðu halda þessum sjónarmiðum fram og hef þar með stuðning hæstv. ráðherra sem ég þakka enn á ný fyrir.

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við þetta að bæta öðru en því að við höfum frá hruni, vegna þeirrar stöðu sem ríkið er í fjárhagslega, geymt okkur ákveðnar hugmyndir um hvernig við getum byggt upp að nýju. Ég tel að við séum komin á þann stað núna að eðlilegt sé að við förum að skoða grunnþjónustuna, greina hana og kanna hvað megi skilgreina sem grunnþjónustu á ólíkum sviðum og athuga síðan hvaða tækifæri mismunandi landshlutar og byggðarlög hafa til þess að njóta þeirrar grunnþjónustu. Ef ekki er hægt að veita grunnþjónustu með neinum hætti, hvaða leiðir aðrar höfum við til þess að jafna þann aðstöðumun? Ég veit að hv. atvinnuveganefnd mun fara vel yfir málið og ég treysti henni til allra góðra verka.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa þingsályktunartillögu og taka undir meginmarkmiðin með framkvæmd áætlunarinnar, þ.e. að jafna tækifæri allra landsmanna til atvinnu og þjónustu, jafna lífskjör og stuðla að sjálfbærri þróun byggðarlaga um land allt. Ég hef gagnrýnt í fyrri slíkum tillögum að mér finnst þær vera svolítið efnislitlar og tiltölulega fá atriði í þeim. Það sem mig langar til þess að biðja hæstv. ráðherra að hjálpa mér með, af því hann vitnaði í stefnuyfirlýsingu nýrrar ríkisstjórnar, er kannski að greina í hverju þær tillögur sem hér koma fram eru öðruvísi eða nýjar frá því sem áður var. Í öðru lagi vekur athygli að það eru ekki miklir peningar í þessu frekar en stundum áður, nema hvað varðar framkvæmdir við Bakka og óljóst er hvað breytingar í Helguvík mundu kosta. Þá spyr maður líka hvað fylgi með til þess að gera hlutina. Það er galli við svona áætlanir og sérstaklega finnst mér áberandi í þessari að það er dálítið mikið verið að láta athuga, safna upplýsingum, skoða hvað þarf, fara í tölfræði, en það er minna um hvað á að gera. Í samhengi við þá spurningu hvaða breytingar er að finna hér frá fyrri stefnu langar mig að spyrja hvað það er í fjárlögum fyrir árið 2014 sem undirbyggir eða styður við þessa áætlun. Hluti af því sem við gagnrýndum var að sambærilegri vinnu á síðasta kjörtímabili, sem var t.d. mjög metnaðarfull vinna við sóknaráætlun, þar sem var dregin var saman vinna sveitarfélaga og hins opinbera, þverpólitísk vinna - henni var meira og minna hent út í fjárlögum. Mig langar að heyra viðbrögð ráðherra við því hvaða breytingar eru frá fyrri stefnu og hvernig brugðist er við í núverandi fjárlögum og heyra skoðun hans varðandi sóknaráætlun.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Guðbjarti Hannessyni að þingsályktunartillögur um byggðaáætlun hafa oft á tíðum verið meira orð en framkvæmdir í verki. Hér er gerð veikburða tilraun til þess að breyta því. Hér eru skilgreind markmið og síðan á ábyrgð hvers þau eru og sá kostnaður sem fylgir viðkomandi verklagi. Það er alveg rétt að þetta er ekki eins mikil framkvæmdaáætlun og ég hefði gjarnan viljað að byggðaáætlun væri. Það er líka ástæðan fyrir því að ég hef boðað að hér komi ný byggðaáætlun sem byggi á byggðastefnu þar sem verði meira kjöt á beinunum og meiri fjármunir. Allt sem hér er er meira og minna byggt auðvitað á stjórnarsáttmálanum og líka á því sem áður hefur verið gert, svo það sé nú ekki dregið undan. Þetta er viðvarandi stefna og engir kollhnísar í þessu. Megináherslan hér er lögð á, eins og röðunin sýnir, fjarskipti og raforkumál sem fjallað er um í fyrsta kafla. Í fjárlögum voru tryggðir fjármunir til fjarskiptasjóðs til þess að taka á fjarskiptunum. Í raforkumálum er komið fram frumvarp frá iðnaðarráðherra um jöfnun raforkukostnaðar, auk þess voru settir aðeins auknir fjármunir til niðurgreiðslu á þessum tímapunkti, en tíminn líka notaður til að skilgreina þetta betur. Ég kem kannski betur inn á sóknaráætlun í seinna andsvari. En hér er einmitt verið að leggja til að sóknaráætlun landshluta verði hluti af byggðaáætlun 

Hæstv. forseti. Varðandi sóknaráætlanirnar er mikilvægt að halda til haga að þar var verið að reyna að koma þeirri framkvæmd í gang að heimaaðilar hefðu meira að segja um ýmsa þætti eins og úthlutun styrkja, menningarsamninga og ýmislegt fleira í þeim dúr. Þar var líka verið að vinna að almenningssamgöngum og hefur tekist að gera verulegar skipulagsbreytingar sem mér finnst að þurfi að fylgja eftir. Maður hefur svolitlar áhyggjur af að þetta týnist, en það má ekki. Ef við skoðum það sem hér er þá held ég að markmiðin, eins og um gagnanetið, séu óbreytt frá því sem var hjá fyrri ríkisstjórn. Það eru þó nokkuð mörg dæmi um það. Það er athyglisvert einmitt það sem hæstv. ráðherra nefndi um fjárlögin, sumt var dottið út en var bjargað á milli umræðna eins og t.d. með fjarskiptasjóð. Flutningsjöfnunin er sett inn á þann hátt að nú verður hún borguð eftir á, þess vegna er ekki fjárveiting í fjárlögum, en menn ætla að reyna að halda henni sem betur fer. Varðandi raforkukostnaðinn fara menn í nýjar útfærslur, en þar var byrjað að stíga skref til þess að ná betri jöfnuði. Þetta styð ég allt heils hugar að verði gert, en meira máli skiptir að það verði framkvæmdir, það verði gengið til verka. Það má líka segja um samgöngurnar, að sjá þar úrbætur sem fyrst í framkvæmd, og má nefna eins og hér er gert sérstaklega Austurland og ekki síst Vestfirði. Það skiptir mestu máli. Ég nefni aftur brothættar byggðir. Upphæð til þess verkefnis fór út í fjárlagafrumvarpi en kom sem betur fer inn aftur. Ég held því að verkin skipti meira máli en þetta. Uppsetningin að öðru leyti er orðin hefðbundin, menn setja meginmarkmið og síðan aðgerðir og hver ber ábyrgð á þeim, það er komið í flestar framkvæmdaáætlanir. En ég tek undir með hæstv. ráðherra, við þurfum að stíga skrefið lengra og gera stærri áætlun um það hvernig við getum varið dreifða byggð í landinu og hvað ætlum við að verja á hverju svæði fyrir sig.

Virðulegi forseti. Á bls. 7 í greinargerð með þingsályktunartillögunni er fjallað um það hvernig þessi áætlun er lögð fram og hvernig hún er frábrugðin síðustu. Hér er annars vegar reynt að taka mið af reynslunni og hins vegar að gera þetta svolítið markmiðstengdara og einfaldara. Hér er t.d. flokkum fækkað úr níu í fjóra og reynt að tengja þetta við aðrar stórar áætlanir og stuðningsverkefni á vegum ríkisins. Megináherslan er að stuðla að auknu jafnræði og jafna tækifæri íbúa og fyrirtækja til grunnþjónustu og innviða. Næstu tvö ár verða nýtt til þess að skilgreina jafnrétti til grunnþjónustu og innviða til þess að við getum lagt fram áætlun, sem ég er sammála hv. þingmanni um að þurfi að vera framkvæmdamiðaðri og meiri fjármunir í. Varðandi sóknaráætlanir landshluta og þau verkefni er hugsunin einmitt sú að nýta þá hugmyndafræði sem þar er að baki og fá landshlutasamtökin og heimamenn á hverju svæði til liðs við byggðaáætlun. Hún verði unnin í nánu samráði við þá aðila þannig að þau tækifæri sem heimamenn sjá fyrir sér að séu best til þess að byggja upp á sínu svæði verði hluti af byggðaáætlun ríkisins eða stjórnvalda. Varðandi brothættar byggðir er það verkefni sem fór af stað hjá Byggðastofnun sérstaklega en á auðvitað að vera hluti af þessu líka. Það var mikilsvert að tryggja að þeir fjármunir komu inn á fjárlög, 50 milljónir, og verði þar áfram. Ég tek undir með hv. þingmanni að það skiptir kannski ekki öllu máli hvernig þetta æxlaðist í fjárlagagerðinni. Niðurstaðan er sú að við höfum úr ákveðnum fjármunum að spila og aðalatriðið er að stefnan sé nokkuð skýr, en við þurfum að spýta í til að geta staðið við það að byggja upp grunnþjónustuna þannig að allir sitji við sama borð.

Hæstv. forseti. Ég vil leggja hér orð í belg á þeim tíu mínútum sem menn geta við framlagningu þingsályktunartillögu um þá tillögu sem er til umfjöllunar, þ.e. stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2014–2017. Slíkar tillögur hafa alltaf komið fram með reglulegu millibili allan þann tíma sem ég hef setið á Alþingi frá 1999. Ég held að ég hafi tekið þátt í umræðum um þær allar, stundum verið ánægður með þær, stundum óánægður, oftast nær verið ánægður með hvað sett er fram um markmiðin og áformin en oft og tíðum óánægður eða svekktur yfir hvernig hlutirnir hafa gengið eftir. Þannig er það, virðulegi forseti, og vafalaust verður það svoleiðis áfram. Það verður að segjast eins og er að menn hafa verið hræddir eða ekki viljað eða ekki haft kraft í sér til þess að fara í byggðaáætlanir sem bragð er að. Þegar ég segi byggðaáætlanir sem bragð er að hika ég ekki við að gera það sem ég gerði að umtalsefni í stuttu andsvari hér áðan og fjalla um hvernig nágrannaþjóðir okkar gera hlutina í byggðamálum eins og enn einu sinni er getið um í athugasemdum við einstakar tillögur á bls. 9 þar sem fjallað er um stuðning við einstaklinga í Noregi. Þar segir að áratugalöng reynsla sé af sérstökum stuðningsaðgerðum fyrir íbúa og fyrirtæki á afmörkuðum svæðum sem glíma við fólksfækkun. Skipta má stuðningsaðgerðunum fyrir einstaklinga í þrjá flokka. Þá er talað um afslátt á tekjuskatti, með leyfi forseta: „Afsláttarfyrirkomulagið nær til allra launþega á svæðinu. Um er að ræða þrenns konar frádrátt. Í fyrsta lagi viðbótarpersónufrádrátt á fyrstu tvö skattþrepin (15.000 og 30.000 nkr. á ári). Í öðru lagi lægri „fellesskatt“ eða 10,55% á móti 14,05% annars staðar í Noregi. Í þriðja lagi 2 prósentustigum lægri hátekjuskatt (kemur á laun yfir 471.200 nkr.) en annars staðar.“ Svo segir áfram, með leyfi forseta: „Það er samdóma niðurstaða þeirra úttekta sem hafa verið gerðar að þetta afsláttarform sé auðvelt í framkvæmd og hafi almenn jákvæð áhrif fyrir íbúaþróun á svæðinu. Einnig er bent á að lægri skattprósenta sé mikilvægasti liðurinn af þeim þremur sem um ræðir.“ Síðan er líka talað um afskrift af námslánum. Það er þekkt að fólk sem hefur farið í langskólanám fari út á land á ákveðin svæði og fái ákveðinn afslátt af námslánum sínum við það að búa á viðkomandi svæðum og þjónusta þau með menntun sinni og starfskröftum. Hér er líka fjallað um uppbót á barnabætur, stuðning við fyrirtæki o.fl. Virðulegi forseti. Ég vildi óska að okkur tækist nú loksins að taka þessa þingsályktunartillögu um stefnumótandi byggðaáætlun og prjóna við hana eitthvað af þeim aðgerðum sem nágrannaþjóðir okkar hafa þróað með sér lengi, gera annað en að leggja þetta bara fram sem stefnumótunarplagg. Það skiptir engu máli hvort það er núverandi ríkisstjórn sem hefur sett slíka áætlun fram eða síðustu ríkisstjórnir, þar með talin síðasta ríkisstjórn sem ég studdi, það vantar að koma áætlunum í framkvæmd. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort við sem sitjum í atvinnuveganefnd höfum stuðning hans til þess að vinna þetta plagg út frá þessum norsku tillögum og öðrum góðum tillögum sem við þekkjum og vitum um og setja sem stefnumótun í þetta plagg, eða er það eins og stundum var - ég ætla ekki að segja að það sé - að plögg sem koma frá ríkisstjórn séu heilög og þeim megi lítið sem ekkert breyta? Það sem hefur breyst undanfarin ár á Alþingi er að sjálfstæði nefnda er orðið meira. Þetta vildi ég gjarnan heyra þó svo að ég hafi heyrt jákvæðar undirtektir hæstv. ráðherra hér áðan við spurningu minni í stuttu andsvari. Virðulegi forseti. Það eru hér nokkrir kaflar en eins og ég segi gefst ekki tími á tíu mínútum við fyrri umræðu að fara í gegnum þetta allt saman. Ég á sæti í atvinnuveganefnd og þar munum við fara yfir þetta eins og við höfum venjulega gert. Í kafla 1.3. um bættar samgöngur, sem er stóra málið, verð ég að taka undir það sem þar kemur fram. Sagt er að sérstök áhersla verði lögð á framkvæmdir á Vestfjörðum og Austurlandi. Það er alveg í takti við núverandi byggðaáætlun. Þegar ég var formaður iðnaðarnefndar beitti ég mér fyrir því. Það var samþykkt samhljóða á Alþingi og var þá sett inn í síðustu byggðaáætlun að leggja áherslu á sunnanverða Vestfirði og göng til Seyðisfjarðar. Þetta voru einu staðirnir - jú Neskaupstaður auðvitað, en þar eru framkvæmdir hafnar við Norðfjarðargöng. Ef ég tek sunnanverða Vestfirði, Patreksfjörð, Tálknafjörð, Bíldudal og svo aftur Seyðisfjörð þá hef ég sagt og skal segja einu sinni enn að þetta eru þau byggðarlög sem búa við hvað verstar og erfiðastar samgöngur til sín árið 2014. Þess vegna á að leggja höfuðáherslu á þessi svæði. Ég er sammála því sem kemur fram í kaflanum. Eins og segir eru hafnar framkvæmdir við Norðfjarðargöng, sem betur fer. Seyðisfjarðargöng bíða en þola ekki langa bið. Það er í takti við samþykkt Alþingis í síðustu byggðaáætlun að leggja áherslu á framkvæmdir þar og að þeim verði að flýta og koma framar í þá röð sem hefur verið talað um. Sem betur fer eru miklar framkvæmdir á sunnanverðum Vestfjörðum þó að þar sé enn eftir stór og mikill kafli, þ.e. framkvæmdir við eða í gegnum Teigsskóg, sem alltaf hefur verið erfiður og mikið þrætuepli og gengur okkur því miður allt of hægt hvað það varðar. Síðan ætla ég að leyfa mér að nefna eitt atriði sem er í þessum kafla þó að ég geri mér grein fyrir því að þá hreyfi ég við ýmsum. Í e-lið er talað um að flugvöllur í Reykjavík verði áfram í nálægð við stjórnsýslu og aðra þjónustu. Ég er alveg sammála því. Ég hef áður skipst á skoðunum við hæstv. innanríkisráðherra sem situr í salnum og hlustar á þessa umræðu, sem er mjög gott, og verð því að segja að flugvöll í Reykjavík lít ég ekki á sem flugvöll uppi á Hólmsheiði þó að það sé í Reykjavíkurkjördæmi. Það tel ég engan valkost á móti Vatnsmýri. Við getum bara tekið sem dæmi nokkra óveðursdaga undanfarna daga þar sem þjóðvegurinn hefur meira að segja verið nánast ófær upp að Hólmsheiði. Hvernig væri þá að vera með flugvöll þar? Þetta vildi ég segja, virðulegi forseti. Áður en ég vík frá samgöngukaflanum verð ég líka að segja að það eru vonbrigði hve litlu fé verður varið til hefðbundinna vegamála á næstu árum miðað við síðustu ár, svo maður tali ekki um hrunárið og árin þar á eftir þegar verulega var gefið í, mikið framkvæmt, líka sem liður í atvinnusköpun þá hefur dregið mjög úr og verður því miður að segjast eins og er að það er frekar lítið ef ekki með því minnsta sem sett er þar inn ef frá eru taldar framkvæmdir fyrir lánsfé til að gera Vaðlaheiðargöng, sem verða borguð upp með veggjöldum, og stórframkvæmdir við Norðfjarðargöng, enda sér maður það, virðulegi forseti, ef menn skoða fréttir af framkvæmdum Vegagerðarinnar þá er töluvert langt síðan komið hafa fréttir sem boða útboð í vegamálum. Inn í bættar samgöngur blandast auðvitað flutningar á vörum til og frá landshlutum. Það gerði ég hér að umtalsefni og hef gert það áður að sem betur fer tókst í tíð síðustu ríkisstjórnar að koma á flutningsjöfnunarkerfi. Ég sá það einhvers staðar í þessu plaggi að talað er um að efla það. Því miður eru bara 200 milljónir settar í það en við skulum vona að þegar fjárhagur ríkissjóðs fer að batna og batnar vonandi á næstu árum með auknum umsvifum og auknum hagvexti í landinu þá getum við aukið þar í. Það er eitt sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um í kafla 2.3. ef hann heyrir til mín, um stuðning við fyrirtæki. Ég skil ekki alveg það sem talað er um í b-lið um jöfnun flutningskostnaðar, sem ég gerði að umtalsefni. Þar er líka talað um stuðning sem snýr að jöfnun flutnings, orku og fjármagnskostnaðar. Ég átta mig ekki alveg á hvernig fjármagnskostnaðurinn kemur þarna inn í en vafalaust er einhver góð hugsun á bak við hvað það varðar og langar mig í seinni ræðu hæstv. ráðherra að fá að heyra hvað það er. Í tillögunni er líka talað um skattaívilnanir á borð við lækkun tryggingagjalds til að styðja við fyrirtæki á efnahagslega veikum svæðum. Þetta er nákvæmlega sama og við vorum að ræða hér áðan og ég gerði að umtalsefni gagnvart einstaklingum um hugsanlega lægri tekjuskatt, meiri persónuafslátt eða hvernig sem við útfærum það. Það væri enginn vandi að útfæra þetta ef ákvörðun væri tekin. Þarna er talað um tryggingagjaldið og ég er sammála því líka vegna þess að það er mjög mikill aðstöðumunur á fyrirtækjum á höfuðborgarsvæðinu og úti á landi sem þurfa að færa til sín og  
             Virðulegi forseti. Þetta var mitt fyrst innlegg 

Virðulegur forseti. Við fjöllum hér um tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2014–2017. Eins og komið hefur fram hafa sambærileg plögg verið lögð fram hér undanfarin ár og allt gott og blessað með það. En ég er orðin meira en tvævetra og ég verð að segja að ef allt það hefði verið framkvæmt sem lagt hefur verið upp með í þessum byggðaáætlunum í gegnum árin hefðum við, sem höfum eytt ævi okkar úti á landsbyggðinni, ekki þurft að hafa miklar áhyggjur því að vissulega hafa komið þar fram mörg góð og göfug markmið um jöfnun búsetuskilyrða og ýmiss konar átaksverkefni til að svo megi verða, en því miður hefur það nú ekki gengið eftir. Ég hef sagt það áður að ég tel þá byggðastefnu sem rekin hefur verið hér, segjum síðustu 20 ár, vera í algjöru skötulíki. Hún hefur verið mjög ómarkviss og fyrst og fremst miðast við að plástra þegar vandamálin eru komin upp og erfiðleikar steðja að og oft þegar allt er komið í óefni þá bregðast menn við, stundum í fljótræði, og klastra upp á, en ekki að menn séu að vinna markvisst eftir áætlunum til að koma í veg fyrir að hlutirnir fari á verri veg. Ég held að mjög margir geti tekið undir þessi orð mín sem hafa búið úti á landsbyggðinni og sérstaklega á þeim svæðum sem hafa átt undir högg að sækja eins og er á öllum landshornum, Vestfjörðum, Norðurlandi vestra, Norðurlandi eystra, Austfjörðunum og Suðurlandi og víða á Vesturlandi líka. Þar er fólk kannski hætt að trúa fögrum orðum og vill sjá að verkin tali og að lagðir séu fjármunir í hlutina, að þeir fylgi mörkuðum stefnumótandi byggðaáætlunum. Það sama segi ég um þetta plagg svona í fyrstu umræðu að ég ætla ekki að lofa það fyrr en ég sé að fjármagn sé lagt með sem geri gagn fyrir þau ýmsu góðu verk sem þarna eru talin upp, þó að mér finnist þetta vera frekar loðið og ekki nægjanlega markvisst sett upp. Mér finnst ríkisstjórnin ekkert byrja vel eða vera sérstaklega landsbyggðarvæn í verkum sínum í fjárlögum, svo að ég komi bara inn á það. Það má þá mikið breytast ef hún ætlar að snúa af þeirri vegferð og það er bara gott ef hún ætlar sér að gera það. Við þekkjum það úr umræðum um fjárlögin að mikið gekk á við að reyna að ná einhverju til baka sem var skorið niður úti á landsbyggðinni. Það var víða skorið niður, eins og í sóknaráætlun, sem þó náði einhverju fjármagni til baka, sóknaráætlun sem er í raun í verki byggðaáætlun í framkvæmd með fjármagni. Þar var skorið niður úr 400 milljónum og var hægt að ná til baka 85 milljónum svo að þetta endaði í 100 milljónum í stað 400 milljóna. Skorið var niður í jöfnun húshitunarkostnaðar, menningarsamningar voru skornir niður, uppbygging á veikum svæðum eins og í Skaftárhreppi, Kirkjubæjarklaustri sem ríkið ætlaði að leggja fé í, þar var skorið niður. Brothættar byggðir voru undir, okkur tókst að ná því fjármagni aftur til baka, 50 milljónum, og þannig mætti áfram telja. Markaðar tekjur til vegagerðar og háhraðatengingar, markaðar tekjur í fjarskiptasjóð, þær áttu ekki að skila sér til uppbyggingar háhraðatenginga um landið eins og áætlað var heldur áttu að fara í Farice. Stuðningur við flug á ríkisstyrktum leiðum skorinn niður, Framkvæmdasjóður ferðamannastaða, sem vissulega hefur skilað miklu út á dreifðar byggðir landsins, þar var skorið niður. Allt voru þetta verkefni sem hægt var að halda áfram með, góð verk frá tíð fyrri ríkisstjórnar. Og þó að ástandið hafi nú verið eins og það var eftir hrun markaði síðasta ríkisstjórn þá vegferð að hún ætlaði að vinna að því að leggja landsbyggðinni lið og fara í framkvæmdir eftir getu og í áföngum til að byggja upp víða á landsbyggðinni í verki og vann þar með heimamönnum eins og að sóknaráætlun og fleiri góðum verkum. En það var skorið niður eins og í endurgreiðslu skatta til nýsköpunarfyrirtækja, sem hefur skilað sér út á land og til skapandi greina og rannsókna, sem hefur skilað sér vel í uppbyggingu fyrirtækja úti um land. Ég vil bara nefna þetta vegna þess að hversu vel sem svona fögur fyrirheit líta út á blaði í þingsályktunartillögu þá eru það þegar upp er staðið verkin sem tala. Verk þessarar ríkisstjórnar hafa hingað til ekki verið sérstaklega landsbyggðarvæn og menn mega þá taka sig mikið á, og ég ætla að gefa þessari ríkisstjórn tækifæri til þess, án þess að segja að henni sé alls varnað, en ég mun ekki gefa henni langan frest til þess, því að það kemur í ljós strax á þessu ári hvort landsbyggðin eigi að hrekjast áfram undan vindi og menn á ýmsum stöðum með góðar áætlanir. Menn tala oft digurbarkalega á hátíðarstundum um mikilvægi landsbyggðarinnar, en þegar skipta á kökunni og fjármagninu hefur það ekki reynst sérstaklega auðvelt að draga fé til landsbyggðarinnar þó að hún skili ríkissjóði miklum tekjum, bæði í útflutningsgreinum okkar og í landbúnaði, í gegnum alla matvælaframleiðslu úti um allt land og ýmiss konar starfsemi í ferðaþjónustu sem hefur verið að byggjast ört upp á landsbyggðinni undanfarin ár. Mér finnst því ekki að við landsbyggðarmenn þurfum að ganga fram sem ölmusuþegar og þiggja bætur hér og þar. Það á bara að gefa rétt í þessu þjóðfélagi og þeir fjármunir sem skapast úti á landi og skila sér í ríkissjóð eiga að skila sér með réttmætum hætti aftur til baka. Ef það mundi gerast þannig væri landsbyggðin bara ágætlega stödd og ég held að það fólk sem býr á landsbyggðinni geti alveg tekið undir það. En það er oft tregara að fá fjármagnið aftur til baka en greiða það í ríkiskassann þegar það er innheimt. Ég held að við verðum að fara að bretta upp ermarnar. Ef við meinum eitthvað með því að við viljum vinna að stefnumótandi byggðaáætlun þá verður það að vera miklu markmiðsmiðaðra og með fjármagni, því að annars eru þetta bara fögur fyrirheit sem allir eru hættir að hafa trú á að skili sér til þeirra svæða sem í hlut eiga. Ég held að þannig viljum við ekki sjá þessa hluti þróast. Við höfum tækifæri og tækifærin liggja úti á landsbyggðinni og þess vegna er það hagur allra landsmanna að unnið sé að uppbyggingu og byggðaáætlun um landið sem skilar sér.

Virðulegur forseti. Hér ræðum við tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2014–2017, en það er hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson sem lagði hana fram. Samkvæmt þingsályktunartillögunni skal unnið að stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2014–2017. Meginmarkmiðið með framkvæmd áætlunarinnar verði að jafna tækifæri allra landsmanna til atvinnu og þjónustu, jafna lífskjör og stuðla að sjálfbærri þróun byggðarlaga um land allt. Sérstök áhersla verði lögð á stuðning við svæði sem búa við langvarandi fólksfækkun, atvinnuleysi og einhæft atvinnulíf. Þá verði lögð áhersla á að aðgerðir samkvæmt áætluninni stuðli að auknu jafnrétti kynjanna. Þessu fagna ég og mér finnst jákvætt að þau skref séu stigin. Þeir sem búa úti á landi borga sömu skatta og þeir sem búa í höfuðborginni eða í nágrenni hennar. Sumir sem búa á vissum svæðum á landsbyggðinni búa í dag við skerta þjónustu þrátt fyrir að borga sömu skattprósentur til samfélagsins og þeir sem búa nálægt höfuðborginni eða jafnvel í henni. Í því samhengi er hægt að nefna samgöngur sem eru víða í ólestri á landsbyggðinni. Einnig er hægt að nefna háan orkukostnað í dreifbýli og á köldum svæðum og mjög svo stopult internet eða símasamband á vissum svæðum á landsbyggðinni. Í heild sinni er ég mjög ánægð með þau atriði sem byggðaáætlunin tekur á og ég vil í því samhengi minnast á nokkra þætti sem ég tel mjög jákvæða. Í fyrstu vil ég minnast á uppbyggingu fjarskiptakerfisins. Það finnst mér mjög mikilvægt. Við sjáum ferðaþjónustu sem vaxandi atvinnugrein víða um landið. Þeir sem vinna að ferðaþjónustu treysta talsvert á internetið þar sem ferðamaðurinn skipuleggur oft ferðalög sín í gegnum netið. Fyrirtæki á landsbyggðinni sem búa við lítið eða ekkert internetsamband eiga erfitt með að keppa við fyrirtæki í þéttbýli sem hafa greiðan aðgang að þokkalegu internetsambandi, en markaðssetning ferðamálafyrirtækja og þeirra sem starfa við ferðaþjónustu fer að miklu leyti fram á internetinu. Einnig er í því samhengi hægt að minnast á dreifnámið víða um landsbyggðina, sem gefur ungmennum tækifæri á að búa ögn lengur í heimahúsum. En til þess að dreifnáminu sé skapaður grundvöllur sem hægt er að treysta á þurfa internetsamband og gagnamagnsflutningar að vera í lagi. Orkukostnað finnst mér mikilvægt að jafna því að mér finnst ekki í lagi að þeir sem eiga heima í dreifbýli eða á köldum svæðum borgi miklu hærri orkukostnað en gerist í þéttbýli. Þetta hefur verið mikið rætt á fundum í til dæmis Norðvesturkjördæmi og eflaust líka í fleiri landsbyggðarkjördæmum. Þetta er mikilvægt mál fyrir þá sem búa á landsbyggðinni og fagna ég því mjög að lagt hafi verið fram frumvarp á dögunum varðandi þau mál. Auk þessa er komið inn á samgöngur og meðal annars lögð áhersla á vegaframkvæmdir á Vestfjörðum. Því fagna ég verulega því að samgöngur eru víða í ólestri fyrir vestan og má þar til að mynda nefna Vestfjarðaveg nr. 60 og samgöngur á milli sunnan- og norðanverðra Vestfjarða, en mikilvægt er að komið sé á öruggum samgöngum um vegi Vestfjarða upp á örugga þjónustu við byggðirnar og það er löngu kominn tími til að koma samgöngumálum um Vestfirði á hreint. Í byggðaáætluninni er komið fram með sértækar aðgerðir á varnarsvæðum og tel ég það vera nauðsynlegt þar sem við viljum standa vörð um og efla smærri byggðir landsins. Í þingsályktunartillögunni er tillaga um að jafnvel væri hægt að styðja við vel menntaða einstaklinga til að flytja á veik svæði eða í brothættar byggðir. Það gæti til dæmis verið möguleiki á því þar sem hefur verið mikill læknaskortur í ýmsum byggðum landsins, samkvæmt þessu gæti verið möguleiki á að vera með einhverjar ívilnanir til að fá þá til starfa á landsbyggðinni. Það gæti jafnvel orðið bót á læknaskorti og skorti á öðrum menntuðum einstaklingum, ég ætla ekki að fara að taka eina starfsstétt út en datt þetta í hug þar sem það hefur töluvert verið í umræðunni. Einnig er komið inn á að styðja vel við bakið á fyrirtækjum sem hefja starfsemi á veikum svæðum, m.a. með því að lækka tryggingagjaldið en ýmis fyrirtæki hafa kvartað undan háu tryggingagjaldi og gætu þar með séð hag sinn í að flytja starfsemi sína út á land og lækka þar með gjaldið. Auk þessara atriða sem ég hef minnst á í framsögu minni eru ótal önnur atriði sem ég er ánægð með. Ég get raunar sagt að ég sé ánægð með alla þætti þingsályktunartillögunnar og ég fagna því að hér sé um að ræða framkvæmdaáætlun en ekki óskaplagg.

Virðulegi forseti. Kjarninn í byggðaumræðunni er sá að við hættum að tala um höfuðborgarsvæði og landsbyggð og gerum okkur grein fyrir því að við eigum ekki að tala um landsbyggð í eintölu heldur landsbyggðir í fleirtölu. Eitt af því sem hefur verið vandamál í þessari landsbyggðarumræðu hefur einmitt falist í því að menn hafa horft á svæðið utan höfuðborgarsvæðisins sem nánast eitt og einsleitt svæði með sams konar þarfir og sams konar möguleika. Þannig er því ekki farið. Við verðum að átta okkur á því að möguleikarnir og þarfirnar eru mismunandi á landsbyggðinni og þess vegna verðum við að nálgast vandann með það fyrir augum að takast á við hann með margvíslegum hætti eftir því sem aðstæður bjóða upp á. Ég fagna því að hér liggi fyrir tillaga til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir næstu fjögur ár. Það var í sjálfu sér ekki sjálfgefið að slík tillaga kæmi fram vegna þess að á síðasta kjörtímabili var það m.a. boðað, þó að af því yrði sem betur ekki, að ekki yrðu lagðar fram fleiri byggðaáætlanir, það ætti að fella þær inn í einhverjar stærri heilsteyptari áætlanir og byggðaáætlun væri einhvers konar hluti af því. Svona tal höfum við svo sem heyrt oft áður. Menn hafa talað um að búa eigi til eina byggðaáætlun fyrir landið í heild. Í því felst tilraun til að draga úr því sem við höfum mjög mörg lagt áherslu á hér á Alþingi og mikill meiri hluti þingmanna, sem er að viðurkenna að það þurfi að hafa sérstaka byggðastefnu og raunar byggðastefnur til að takast á við það sem er eitt mesta þjóðfélagsmein okkar tíma, vandann sem víða er uppi í byggðum landsins. Núverandi stjórnarformaður Byggðastofnunar, Þóroddur Bjarnason prófessor, hefur einmitt vakið athygli á því sem ég hóf mál mitt á áðan að við eigum að tala um landsbyggðir en ekki landsbyggð. Það er vegna þess að aðstæður eru mjög mismunandi. Þær eru annars konar í nágrannabyggðum höfuðborgarsvæðisins þar sem gætir áhrifa höfuðborgarsvæðisins til góðs og ills, eða þá í byggðum sem eru fjær, sem búa kannski við samgöngulega einangrun, sem búa við mjög einhæft atvinnulíf, sem búa við slakt aðgengi að framhaldsmenntun, háan húshitunarkostnað o.s.frv., og sem búa við alls konar vandamál sem eru jafnvel óþekkt á landsbyggðinni nær höfuðborgarsvæðinu. Þegar við skoðum íbúaþróun á landsbyggðinni hefur hún í heild sinni verið jákvæð en hún hefur verið ákaflega mismunandi og fólksfjölgun á landsbyggðinni í heild hefur auðvitað ekki fylgt fjölguninni á höfuðborgarsvæðinu. Þar hefur samt sem áður í heild sinni orðið fólksfjölgun en hún hefur bara orðið miklu minni sums staðar annars staðar. Því miður hefur verið um að ræða búferlaflutning, nettóbúferlaflutning frá þessum svæðum. Þess vegna tel ég að eitt mikilvægasta ákvæðið í þeirri tillögu sem hér getur að líta sé þessi setning úr fyrstu málsgrein hennar, þar sem segir, með leyfi virðulegs forseta: „Sérstök áhersla verði lögð á stuðning við svæði sem búa við langvarandi fólksfækkun, atvinnuleysi og einhæft atvinnulíf.“ Hérna er vísað til þess sem er sárasti og erfiðasti vandinn í byggðaþróun í landinu. Það þarf mjög mikinn pólitískan kjark í raun og veru til þess að bregðast við vandanum á þessum svæðum, því að þetta felur í sér skilaboð um það að við ætlum að taka með öðrum og sérstaklega markvissum hætti á vanda þessara litlu byggða. Dæmi um slíkt er það sem Byggðastofnun hefur kallað verkefnið Brothættar byggðir, en er bara lítill angi af þessum vanda. Við sjáum að neikvæð byggðaþróun hefur t.d. orðið á Vestfjörðum í heild sinni þó að síðustu árin, vegna uppbyggingar í atvinnulífi á einstökum stöðum, hafi orðið þar einhver viðsnúningur sem er sannarlega fagnaðarefni og uppörvandi. Vestfirðir eru sem sagt dæmi um þetta. Önnur svæði í Norðvesturkjördæmi eru líka dæmi um þetta, Norðvesturlandið gamla, hluti af Vesturlandi, á norðausturhorninu og á Suðausturlandi. Þetta eru ekkert mjög stór svæði, þetta eru ekki mjög fjölmenn svæði en byggðalegur vandi þar er hins vegar mjög alvarlegur. Það er ekki mikið átak fyrir okkur að takast á við þetta vegna þess að þetta hagkerfi í heild sinni er ekki mjög stórt, íbúarnir eru ekki mjög margir, en mun þýða að við stjórnmálamenn verðum að standa í lappirnar og segja: Þessi svæði verða að fá einhvern forgang sem önnur svæði munu þá ekki njóta. Það getur orðið erfitt í öllum kjördæmum, í landinu í heild kannski, að útskýra að þannig ætlum við að takast á við málin. Ef það er ekki gert tökumst við í raun og veru ekki á við vandann þar sem hann er sannarlega sárastur eins og sakir standa. Ég fagna þess vegna að í þessari tillögu eru lagðar til sérstakar aðgerðir á svokölluðum varnarsvæðum, sem eru m.a. þau svæði sem ég hef verið að vísa til. Ég held að það sé mjög mikilvægt að t.d. í starfi atvinnuveganefndar verði lögð fram greining á íbúaþróun á einstökum landsvæðum innan landsbyggðanna til þess að við sjáum hvað er um að ræða, hvaða svæði það eru í raun og veru sem við ætlum að koma til móts við með þeirri stefnumótun sem fram kemur í tillögugreininni. Það er mjög mikilvægt að við áttum okkur á því og hvernig við ætlum að gera það. Hérna er talað um verkefnið Brothættar byggðir, sem er ákaflega mikilvægt. Það er líka talað um markmið eins og að fjölga vel menntuðum einstaklingum á þessu svæði og að fjölbreytt atvinnustarfsemi geti dafnað á efnahagslega veikum svæðum. Allt eru þetta gríðarlega mikilvæg mál. Ég nefndi sérstaklega í þessu sambandi fjölgun á vel menntuðum einstaklingum á varnarsvæðum landsins. Það tengist dálítið þeirri umræðu sem fór fram áðan um það hvernig ætti að reyna að nýta skattalega hvata í þessum efnum. Ég er gamall eins og á grönum má sjá og á sínum tíma leiddi ég nefnd sem var sett á laggirnar í tengslum við kjördæmabreytinguna 2003. Við hv. þm. Kristján L. Möller og fleiri sátum í þeirri nefnd, og þá skoðuðum við mjög vel þessi skattalegu tæki. Niðurstaða nefndarinnar var sú að leggja ekki til miklar tillögur í þeim efnum, m.a. vegna þess að lögð voru fram rök um að þetta væri á margan hátt tæknilega erfitt og það varð ekki pólitísk eining um þessar leiðir. Ég vil þó segja eitt sem er ákaflega merkilegt og það er að það varð sameiginleg niðurstaða nefndarinnar á einu sviði í þessum efnum. Það var að nota hvata til þess að fjölga menntuðum einstaklingum á landsbyggðinni með því að gefa afslátt á endurgreiðslu á námslánum. Þessi hugmynd er síðan reifuð hérna. Það sem er athyglisvert í þessu sambandi er að niðurstaðan er sú að þar sem þetta hefur verið notað, t.d. í Noregi, hafa engin vandamál komið fram í framkvæmd þessa afsláttar. Og það var einmitt niðurstaða okkar í þessari nefnd á sínum tíma að það væru engin vandamál. Við skoðuðum þetta mjög rækilega með Lánasjóði íslenskra námsmanna sem komst að sömu niðurstöðu og við, að það væri vandræðalaust að framkvæma þetta. Því miður varð síðan ekki um það pólitískur stuðningur á Alþingi til að þessu væri hrint í framkvæmd en hugsunin á bak við þetta var mjög einföld. Hún var þessi: Samfélagið er að breytast. Það eru miklu meiri kröfur um menntun og þekkingu til þess að geta byggt upp atvinnustarfsemi og staðið fyrir margs konar þjónustu á landsbyggðinni. Til að auðvelda það og hvetja til þess að menn kæmu til starfa með menntun og þekkingu á margvíslegum sviðum væri hægt að búa til þennan hvata í gegnum námslánakerfið til að fólk settist þarna að. Þetta gæti líka orðið til þess að laða að t.d. lækna, ýmsa sérfræðinga og aðra sem á hefur skort víða á landsbyggðinni. Þess vegna held ég að það sé mjög áhugavert að skoða þessi mál núna í ljósi þessa, m.a. í ljósi þess að fyrir tíu árum var komist að þessari niðurstöðu. Þá sáum við að tæknilega séð var okkur ekkert að vanbúnaði að gera þetta en það vantaði kannski þann pólitíska stuðning sem þurfti. Virðulegi forseti. Það er mjög margt gott í þessari tillögu. Auðvitað getum við sagt sem svo að orðin ein og sér dugi ekki mikið en orð eru þó alla vega til alls fyrst. Og við skulum líka taka bókstaflega þær tillögur sem hérna er verið að leggja til. Hérna er t.d. talað mjög afdráttarlaust um að stefnt verði í átt að fullum jöfnuði við kostnað við húshitun með greiðslum úr ríkissjóði. Þetta er auðvitað mjög mikilvægt. Í gær var verið að ræða frumvarp sem má segja að hafi verið eitt skref í þessa áttina, rétt skref, en eftir stendur hitt sem er jöfnun á dreifingarkostnaði vegna húshitunar með rafmagni. Ég vil að minnsta kosti lýsa yfir mikilli ánægju minni með þennan þátt, sem gæti verið einmitt liður í því að styrkja forsendur og byggðir þar sem á hefur hallað, 

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, það er gríðarlega margt jákvætt í þessari þingsályktunartillögu. Mig langaði hins vegar til þess að koma aðeins inn á það sem hv. þingmaður hóf ræðu sína á, þ.e. landsbyggðina og höfuðborgarsvæðið og þá togstreitu sem oft er þar á milli. Þetta er alveg hárrétt og er til mikilla vandræða og kemur í rauninni niður á bæði höfuðborgarsvæðinu og landshlutunum sem slíkum á ýmsan hátt. Ég velti fyrir mér: Hvernig sæi hv. þingmaður það fyrir sér að við getum unnið að því að fá fólk til þess að hugsa jákvætt um landið allt sem eitt svæði? Þetta skiptir okkur öll máli. Ég hef gjarnan sagt að þegar smáar byggðir um landið, sem berjast fyrir lífi sínu, láta undan síga og deyja út þá sé bara komið að næstu byggð. Það er eins með höfuðborgarsvæðið, ef landsbyggðin veikist meir og meir þá grefur það líka undan höfuðborgarsvæðinu. Það skiptir verulegu máli að við horfum á landið sem eina heild. Við getum ekki haldið landinu í byggð ef eingöngu er byggð á einhverju tilteknu landsvæði.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað mjög mikilvæg spurning sem hv. þingmaður ber hér fram, með hvaða hætti við getum í rauninni útskýrt þetta mál og hvað geti verið í húfi. Ég ætla að reyna að gera það með eftirfarandi hætti. Það er stundum sagt þegar við erum að ræða landsbyggðarmál að umræðan sé úrelt vegna þess að það sé ekki lengur spurning um hvort unga fólkið okkar fari af landsbyggðinni og flytji suður heldur sé spurningin hvort okkur takist að halda unga fólkinu okkar á Íslandi í samkeppni við önnur lönd. Við skulum aðeins velta einu fyrir okkur: Er mjög líklegt að menn mundu telja það eftirsóknarverðan kost að búa í landi þar sem nánast allir byggju í smáborg með 300 þús. íbúum? Þó að Reykjavík sé frekar stór staður samanborið við aðra staði hér á landi þá er Reykjavík bara pínulítill staður, álíka og bærinn Coventry í Englandi sem hefur sennilega ekki verið þekktur fyrir að draga til sín fólk alls staðar að úr heiminum. Ég held nefnilega að Ísland hafi aðdráttarafl sakir þeirra hluta að þar er fjölbreytni. Hluti af þessari fjölbreytni er auðvitað að fólk býr við margs konar aðstæður og stundar margs konar starfsemi víða á landinu. Lítill 300 þús. manna bær á afmörkuðum stað á Ísland mun ekki verða mikill segull til þess að draga til landsins ungt og metnaðarfullt fólk, auðvitað ekki. Hluti af styrkleika Íslands er þessi fjölbreytni. Tökum annað dæmi: Ferðaþjónustan er að byggjast upp. Hún er sú atvinnugrein sem byggist hraðast upp á Íslandi. Hún byggist ekki upp vegna þess að segullinn sé Reykjavík, hún byggist upp vegna þess að 

Hæstv. forseti. Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, landið hefur aðdráttarafl vegna þess að við erum með byggð um allt land, við búum hér við ýmsar náttúruperlur sem eru þess virði að skoða. Mig langaði til að koma aðeins inn á skattalega hvata. Ég er alveg sammála því að það sé ekki rétt að fara þá leið að vera með eitthvað lægri skatta úti á landi af því að það mun draga dilk á eftir sér og þar verða áfram láglaunasvæði o.s.frv. Hins vegar eru ýmsar ívilnanir sem fylgja því að flytjast út á land. Það er liður í því að draga þangað vel menntað fólk. Ég þekki það sem fyrrverandi skólameistari að það er verið að greiða flutningskostnað fyrir fólk, það er verið að greiða niður leigu o.s.frv. Ég ætla ekki að fara dýpra í það. Ég vil þó benda á að það eru svo gríðarlega margir jákvæðir þættir við það að búa úti á landi og landsbyggðin - við erum enn föst í þessum hugtökum, á því hefur ekki orðið nein breyting - býr yfir fjölmörgum tækifærum öðrum en höfuðborgin. Ég tel að höfuðborgarbúar ættu að nýta sér það miklu betur að fara út á land þegar tækifæri gefast til að búa þar, þó að það sé ekki nema um tíma, og upplifa allt það jákvæða sem landsbyggðin hefur upp á að bjóða.

Virðulegi forseti. Ég tek mjög undir það sem hv. 6. þm. Norðaust., Valgerður Gunnarsdóttir, segir hérna. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt fyrir alla að hafa reynslu af því búa ekki bara á höfuðborgarsvæðinu heldur ekki síður úti á landsbyggðinni. Það sem ég var að tala um, þessa skattalegu hvata, ég tel nauðsynlegt að þau mál séu skoðuð til hlítar vegna þess að umræðan er heilmikil um þá. Ég var aðeins að rifja upp að við fórum í svona vinnu fyrir tíu árum, að sjálfsögðu hefur margt breyst síðan og reynslan kannski komið frá öðrum löndum og sjálfsagt mál að fara yfir þá hluti, en þá fengum við ábendingar um að það væru ýmis slík vandamál þessu samfara og þess vegna náðist ekki samstaða um að fara neitt mjög ítarlega í málið að öðru leyti. Þó var að því leyti sem ég nefndi áðan varðandi Lánasjóð íslenskra námsmanna talið mjög praktískt auðvelt að gera það ef menn vildu nota þetta sem tæki til að skapa tækifæri fyrir ungt og vel menntað fólk til að fara út á landsbyggðina. Ástæðan fyrir því er sú að breytingin frá því sem var fyrir svona 20–30 árum er að samfélagið okkar er orðið miklu fjölbreyttara. Fyrir 20–30 árum var úti á landsbyggðinni miklu, miklu einhæfara atvinnulíf, miklu einhæfari starfsemi. Landið var allt miklu einhæfara. En samt sem áður togaði það til sín fólk á þeim tíma, t.d. á einstökum svæðum sem síðan hafa látið undan síga. Þess vegna eru svörin við landsbyggðarspurningunum allt önnur núna en voru fyrir 20–30 árum Lykilorðið er með öðrum orðum fjölbreytni. Einn þáttur í því er uppbygging opinberrar þjónustu. Það er eðlilegt að landsbyggðin geri kröfu til þess að stærsti vinnuveitandi landsins, sem er ríkið, ríkissjóður, setji sína starfsemi líka niður úti á landsbyggðinni eins og á höfuðborgarsvæðinu. Það er réttlætingin á bak við kröfuna hjá svo mörgum okkar um að hugað verði að því að auka opinbera þjónustu úti á landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að fagna þessari tillögu til þingsályktunar, en eins og fram hefur komið í orðum þingmanna hér hafa þessi plögg oft og tíðum einna helst líkst óskalistum en ekki aðgerðaáætlunum. Ég hef þó fulla trú á því að nú breytum við því og tel að okkur takist að vinna eftir þessu. Nú er svo komið að þunginn verður sífellt meiri hér á suðvesturhorninu. Hingað hafa flust mörg störf, breytingarnar á samfélaginu hafa orðið gríðarlega miklar og landsbyggðin og höfuðborgarsvæðið ganga ekki alltaf í takt. Ég vil taka undir það að við eigum ekki að setja þetta upp sem andstæður, höfuðborgarsvæðið gegn landsbyggðinni. Það kemur okkur ekki neitt áfram af því að hvort um sig þarf á hinu að halda. Þá þurfum við líka að hafa það í huga að landsbyggðin er ekki bara eitthvert eitt tiltekið fyrirbæri, þar eru mjög mismunandi samfélög með mismunandi þarfir og mismunandi samsetningu. Þess vegna þurfum við í flestum tilfellum að skoða hvert samfélag fyrir sig og meta þarfir þess. Við höfum rætt um heilbrigðismálin, hvernig við mætum þeim úti á landi. Það er ekki til ein lausn fyrir öll samfélög þannig að við þurfum að skoða þau í því samhengi. Hér er talað um jöfnun lífsskilyrða um landið. Það er mjög jákvætt og gott að sjá það hér á prenti. Lögð verður sérstök áhersla á að lífskjör séu þau sömu um allt land, sem og áhersla á valfrelsi til búsetu. Sem fyrstu aðgerðir til að stuðla að þessu verður lögð sérstök áhersla á jöfnun húshitunarkostnaðar og flutningsjöfnun á vörum bæði fyrir almenning og fyrirtæki á landsbyggðinni. Mig langar að beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvenær íbúar á svokölluðum köldum svæðum geta búist við því að sitja við sama borð og aðrir landsmenn þegar kemur að þessum hluta. Ég hef verið að velta því fyrir mér og það hefur verið rætt hér, þingmenn hafa komið inn á það hvers vegna okkur tekst ekki að ná fólki til okkar út á land og hvað við eigum að gera til þess að ná því. Hluti af ástæðunni gæti verið sá að samfélagið er breytt. Fyrir ekki svo mörgum áratugum síðan höfðu nánast allir íbúar svæðisins hér á suðvesturhorninu tengingar út á land, þeir áttu erindi út á land, þeir áttu ættingja þar og fóru og þekktu landið þess vegna. Nú er æ stærri hópur á þessu landsvæði sem hefur engar tengingar út á land og fólk skortir þess vegna kannski skilning á raunveruleikanum sem þar er. Fólk ferðast þó um landið og er mjög jákvætt hvernig ferðamennskan hefur byggst upp, en hún byggist líka á því í nútímasamfélagi að nettengingar og góðar tengingar séu um allt land. Við þekkjum að mörgum fyrirtækjum á landsbyggðinni er það fjötur um fót hversu lélegar tengingar eru á svæðunum, þær eru vissulega ein af grunnþörfunum sem við þurfum að vinna í og koma í lag. Uppbygging fjarskiptakerfisins er gríðarlega stórt byggðamál, hún er eitt af stærri málunum sem við þurfum að huga að. Það er nútíminn. Mig langar til að velta upp því sem fleiri hafa komið inn á, þ.e. hvernig við getum komið okkur í þá stöðu að auka fjölbreytnina í litlum byggðarlögum. Mörg byggðarlög eru nú í góðu standi, þar er gott atvinnuástand, þar er þokkaleg vinna fyrir alla, en ég hef áhyggjur af því hvernig það verður eftir tíu til fimmtán ár, ekki bara í þeim byggðarlögum sem nú þegar eru í vanda, af því að okkur vantar fjölbreytnina úti um landið í samsetninguna á samfélögunum. Þá langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort uppi séu einhverjar hugmyndir um að mæta fólki með einhverjum hætti sem er að ljúka háskólanámi. Eru uppi hugmyndir um að gefa afslátt af endurgreiðslu á námslánum? Það hugsa ég að gæti verið góður hvati til þess að flytja út á land. Þó að fólk byggi ekki nema tímabundið úti á landi þá mundi það auka skilning og samskipti. Það styður fólk og hvetur það til að búa áfram úti á landi, af því að landið okkar hefur upp á mörg tækifæri að bjóða. Það er mikill auður um allt land, bæði mannauður og auður í náttúrunni, á fiskimiðunum allt í kring, sem við þurfum að nýta vel. Ég vildi beina þessari spurningu til hæstv. ráðherra og ég vona að okkur gangi vel að vinna eftir þessari áætlun.

Hæstv. forseti. Ég ætla að nýta mér þær fimm mínútur sem ég má hér í seinni ræðu minni um þá byggðaáætlun sem liggur frammi, þingsályktunartillögu, og fara aðeins inn í hana þar sem fjallað er um reynslu af byggðaáætlun 2010–2013, þar sem segir, með leyfi forseta: „Reynslan af byggðaáætlun 2010–2013 sýndi að erfitt var að halda með skipulögðum hætti utan um svo mörg ólík verkefni. Ekki var heldur nægjanlegt tillit tekið til ýmissa stórra áætlana á vegum ríkisins, svo sem samgönguáætlunar og fjarskiptaáætlunar.“ Ég er ekki alveg sammála því að ekki hafi verið tekið tillit til áætlana. Hér erum við að ræða um byggðaáætlun og svo eigum við samgönguáætlun, fjarskiptaáætlun, heilbrigðisáætlun og ég veit ekki hvað. Á síðasta kjörtímabili unnust margir og stórir sigrar, bæði í samgöngu- og fjarskiptamálum, í þessum tveimur áætlunum. Ég gat um það áðan, þar sem talað er um samgönguþáttinn í þeirri byggðaáætlun sem hér er fjallað um, og ítreka það hér, að hin mikla stefnumótun kemur fram í samgönguáætlun. Samgönguáætlanir liðinna ára allt aftur til ársins 2007 og jafnvel fyrr, 2006–2007, voru mjög metnaðarfullar. Þar voru mestu framkvæmdir sem nokkurn tíma hafa átt sér stað á sviði samgöngumála, aldrei var eins miklu fé varið til uppbyggingar samgöngukerfisins eins og þar var. Meira að segja á hrunárinu 2009 og á árunum þar á eftir, 2009–2010. Það eru vonbrigði hvernig þetta hefur gírast niður og hve lágar upphæðir fara til samgönguframkvæmda miðað við það sem áður var. Þetta er bagalegt vegna þess að nokkrir staðir eru eftir sem þarf virkilega að gefa í hvað þetta varðar og hef ég áður nefnt þá staði. Sá þáttur sem varðar byggðamál var mjög vel skipaður og tókst mjög vel til með það á síðasta kjörtímabili og í byrjun þess kjörtímabils sem hófst 2007 með metnaðarfullri samgönguáætlun sem sá sem hér stendur tók við sem samgönguráðherra og sem betur fer var hægt að halda áfram með hana, fylgja henni eftir og gefa í ef eitthvað var; ég tala nú ekki um eins og ég sagði áðan á hrunárunum. Það sama á við um fjarskiptaáætlun. Mikið og stórt átak var gert. Þó verður að segjast eins og er að tæknin er það mikil, henni fleygir fram, að það sem menn töldu mjög gott 2008 og 2009 er bara engan veginn nógu gott í dag. Það er bara þróunin. Þess vegna fagna ég líka, sem kemur hér fram og er í gildandi fjarskiptaáætlun, þeim markmiðum sem þar er rætt um um að fjölga heimilum sem hafa aðgang að 30 megabæta tengingu árið 2014 og allt upp í 100 megabæt á árunum 2014–2022. Því miður gerir hinn frjálsi markaður ekki nóg í þessu, þess vegna hefur ríkið þurft að koma að málum og þar voru peningar notaðir í fjarskiptaáætlun til að gera það sem gert var. Það skipti sköpum en enn og aftur ítreka ég að betur má ef duga skal og þar skipta tækniframfarir líka máli en þar koma líka ýmsar landfræðilegar hindranir fram. Virðulegi forseti. Ég ætla líka að fagna því sem hér er sagt um sóknaráætlun landshluta, þ.e. að færa aukin völd heim í hérað til landshlutanna í forgangsröðun og útdeilingu ríkissjóðs til verkefna á sviði byggða- og samfélagsþróunar. Það er metnaðarfull áætlun og ég fagna því að hún skuli vera nefnd hér og sett þannig inn. Ég get nefnt ótal dæmi um farsæla niðurstöðu í því þegar verkefni eru færð heim í hérað. Ég sé hér aðila sem á ættir að rekja til Vopnafjarðar. Ég er til dæmis ákaflega stoltur af því sem gert var á síðasta ári þegar rekstur Sundabúðar, öldrunarheimilis á Vopnafirði, var færður til sveitarfélagsins. Þar var metnaðarfull sveitarstjórn sem var tilbúin að taka þetta að sér og tók það yfir frá rekstri Heilbrigðisstofnunar Austurlands þar sem vandkvæði voru í samskiptum og ýmsir erfiðleikar í fjármögnun heilbrigðiskerfisins á þessum erfiðleikatímum og átti að nota til að skera niður starfsemi þar. Þetta er gott dæmi um það þegar við tökum niður rekstur og færum hann heim í hérað. Þetta er vel lukkað og má tala um það á fleiri sviðum. Virðulegi forseti. Tími minn er búinn núna en ég hefði svo sem alveg getað tekið smátíma í viðbót til að ræða um fiskveiðistjórnarkerfið og það sem við erum að gera við nokkrar byggðir, þ.e. með byggðakvóta Byggðastofnunar, þau 1.800 þorskígildi sem þar eru, sem ég held að sé nokkuð metnaðarfull og góð aðgerð.

Virðulegi forseti. Ég get hafið ræðu mína þar sem síðasti ræðumaður sleppti orðinu og tek undir það að aðgerðir Byggðastofnunar um að koma þessum 1.800 þorskígildistonnum til hinna dreifðu byggða hafi heppnast vel. Reyndar hafa svæði eins og Breiðdalsvík og önnur svæði orðið út undan og við þurfum að skoða sérstaklega,  Ég fagna því að komin er fram tillaga til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2014–2017. Þessi þingsályktunartillaga er lögð fram út af ákvæði í lögum og sýnir svona nokkurn veginn hvað það er sem stjórnvöld vilja gera á þessu árabili. Því miður hefur reyndin verið þannig að þetta hafa frekar verið svona göfug markmið en raunhæfar tillögur um hvað þurfi að gera til að snúa neikvæðri byggðaþróun við í landinu sem er að mínu mati ein stærsta vá sem snýr að íslensku samfélagi. Við hljótum öll að vera sammála um það að Íslandi og íslensku samfélagi er best borgið þannig að við reynum að hafa byggð sem víðast um landið, hringinn í kringum landið, reynum að styrkja einstaka byggðakjarna, sérstaklega þá sem eiga undir högg að sækja, hvort sem er með auknum samgöngum eða betri internettengingu og betri fjarskiptum. Og ég er glaður að sjá að hér eru raunhæfar áætlanir hvað það varðar. Það er eitt sem mig langar að benda á sérstaklega. Á síðasta flokksþingi Framsóknarflokksins var samþykkt mjög ítarleg og róttæk byggðastefna þar sem fyrirmyndin er sótt til Noregs en Norðmenn eru sú þjóð sem hafa gengið hvað lengst í að reyna að sporna við þeirri neikvæðu þróun og hafa farið út í það að koma með ýmsar skattaívilnanir til fyrirtækja og einstaklinga. Sýnt hefur verið fram á að þær aðgerðir hafa ekki bara stöðvað hina neikvæðu þróun fólksfækkunar heldur hefur líka tekist að snúa við blaðinu þannig að hagvöxtur hefur myndast á svæðum þar sem viðvarandi samdráttur hefur verið í langan tíma. Í þessari áætlun er lagt til að það verði skoðað hvort beita megi skattaívilnunum á borð við lækkun tryggingagjalds til að styðja við fyrirtæki á efnahagslega veikum svæðum. Í Noregi er það þannig að þau fyrirtæki sem eru nálægt Óslóarsvæðinu greiða um 16% tryggingagjald sem fer svo stiglækkandi eftir því sem norðar dregur eða eftir fjarlægð frá Ósló, þannig að þau fyrirtæki sem eru nyrst í Noregi greiða ekkert tryggingagjald. Með því er verið að reyna að laða fyrirtæki inn á þau svæði með einum eða öðrum hætti og sú aðgerð hefur tekist mjög vel og mikil og góð sátt er um þetta meðal Norðmanna. Það eru ekki bara Íslendingar sem hafa verið að velta fyrir sér að fara þær leiðir sem Norðmenn hafa stigið heldur fleiri Norðurlandaþjóðir. Það er því miður þannig að flestar þær áætlanir sem samdar hafa verið hafa ekki skilað nægilega miklu til að sporna við neikvæðri þróun fólksfækkunar. Það sem ég mundi gjarnan vilja sjá er að ríkisstjórnin og við sem erum í meiri hluta mundum sameinast um að fara í þessar róttæku aðgerðir og það fyrir lok kjörtímabilsins. Ég mundi ekki bara vilja sjá að farið yrði í skattaívilnanir til fyrirtækja sem eru reiðubúin til að staðsetja sig á þessum svæðum heldur líka til einstaklinga, eins og Norðmenn hafa gert, og þá hugsanlega með hærri barnabótum til þeirra ungu fjölskyldna sem vilja flytja aftur heim að námi loknu, frestun eða afslátt á greiðslu námslána, eins og Norðmenn hafa gert, til að fá unga fólkið sem farið hefur í burtu til að mennta sig en fær svo ekki vinnu á heimaslóðum þó það gjarnan mundi vilja snúa til baka. Þetta er þekkt víðs vegar um landið. Annars verð ég að segja alveg eins og er að margt gott er í þessari byggðaáætlun. Fjallað er um bættar samgöngur sem eru eitt af lykilatriðum þess að gera einstök svæði samkeppnishæf og sérstaklega við höfuðborgarsvæðið. Svo fagna ég því sérstaklega að hér komi fram mjög skýrt og skilmerkilega að flugvöllurinn í Reykjavík eigi að vera áfram í nálægð við stjórnsýslu og aðra þjónustu. Í mínum huga þýðir þetta það að flugvöllurinn á að vera áfram í Vatnsmýrinni vegna þess að það er eini staðurinn sem hann getur verið staðsettur, sem er raunverulega í nálægð við stjórnsýslu og aðra þjónustu. Við verðum að hafa í huga að stjórnsýslan byggðist einmitt upp á þessu svæði, þ.e. í miðborginni í Reykjavík, út af nálægð við flugvöllinn, það var ekki öfugt. Ég held að það verði að hafa í huga. Það er líka jákvætt að haldið verði áfram með þær aðgerðir sem síðasta ríkisstjórn ákvað að fara í varðandi brothætt byggðarlög. Ég veit að Byggðastofnun hefur haldið gríðarlega vel á því verkefni og ég er þeirrar skoðunar að við ættum frekar að reyna að efla og styrkja Byggðastofnun þannig að hún geti tekið virkari og meiri þátt í því að sporna við fólksfækkun víða. Ég held að sú stofnun sé kannski best til þess fallin að hafa yfirsýnina og til að rannsaka einstakar aðgerðir, rannsaka stöðuna á þeim svæðum sem eiga undir högg að sækja vegna þess að þar geta aðstæður verið mismunandi eins og gengur og gerist. Hér er líka fjallað um stuðning við fyrirtæki sem standa í nýsköpun, að settir verði fjármunir í einstaka vaxtagreinar. Það er í ætt við þingsályktunartillögu sem ég lagði fram þegar ég tók fyrst sæti á Alþingi á árinu 2007, að veittar yrðu skattaívilnanir til fyrirtækja sem einmitt standa í nýsköpun og þróun. Stigin hafa verið skref í þá áttina sem sýna kannski að norska leiðin sem leggur til svipaða þætti til að styðja hinar dreifðu byggðir landsins er raunhæf og fyrirmyndina skortir ekki. Hér er líka rætt um stuðning við nýfjárfestingu og atvinnuuppbyggingu og komið er sérstaklega inn á nauðsynlega uppbyggingu innviða vegna iðnaðarsvæðisins á Bakka við Húsavík. Núverandi ríkisstjórn hefur lýst því yfir að hún muni standa vel að uppbyggingu innviða á því svæði. Ég er bjartsýnn á að þegar ESA verður búið að kveða upp sinn úrskurð um að þær ívilnanir sem þar verði veittar stangist ekki á við reglur Evrópuréttar verði hægt að fara á fullu í atvinnuuppbyggingu sem gæti gert það að verkum að Norðausturlandið verði með tíð og tíma að raunverulegu mótvægi við höfuðborgarsvæðið. Ég held að það sé það landsvæði sem hafi mesta möguleika á uppbyggingu í þá veru. Ég er bjartsýnn á að sú uppbygging geti farið fram og geti hafist vonandi núna fyrir sveitarstjórnarkosningar sem verða eftir þrjá til fjóra mánuði. Jákvæð teikn eru á lofti og eftir því sem ég fæ best vitað sé ég ekkert í vegi fyrir því að ESA staðfesti að þetta sé í góðu standi. Ég ítreka að ég fagna þessari áætlun. Ég hefði getað fjallað aðeins um 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir mjög málefnalega og góða umræðu. Ég heyri ekki betur en hér sé þverpólitísk samstaða allra flokka um að byggðamál séu mikilvægur málaflokkur. Allir eru sammála um að það sé mikið verk að vinna. Ég tek undir með hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, og reyndar fleirum, að það sem hefur verið unnið er margt ágætt og þau verkefni sem hefur verið unnið að á mörgum svæðum hafa skilað sér ágætlega, eins og hv. þm. Kristján L. Möller kom inn á varðandi byggðakvótann sem er verið að nýta til lengri tíma uppbyggingar á stöðum þar sem menn hafa þurft að berjast gegn fólksfækkun og erfiðleikum í atvinnurekstri. En ýmis önnur svæði eins og Breiðdalsvík og fleiri standa eftir og við þurfum auðvitað að vinna áfram að því að finna lausn á vanda þeirra líka. Verkefnið er gríðarlegt. Á bls. 12 í plagginu í lið 3.3., um dreifingu opinberra starfa, sem hefur aðeins verið komið inn á í ræðum fjölmargra þingmanna, kemur fram að á árunum 2007–2011 fækkaði opinberum störfum á vegum ríkisins í flestum landshlutum en fjölgaði umtalsvert á höfuðborgarsvæðinu. Störfum fækkaði alls staðar í samfélaginu og mikið í einkageiranum um allt land, en á sama tíma og störfum fjölgaði umtalsvert á höfuðborgarsvæðinu dróst verulega saman á landsbyggðinni sem sýnir kannski í raun að sú stefna sem við höfum haft hefur verið meira í orði en á borði. Það er því verk að vinna. Einstaka þingmenn beindu spurningum til mín sem ég ætla að reyna að svara. Til að mynda spurði hv. þm. Þórunn Egilsdóttir hvenær íbúar á köldum svæðum gætu búist við fullri jöfnun húshitunarkostnaðar og raforkukostnaðar. Í beinu framhaldi af því frumvarpi sem iðnaðarráðherra flutti hér í gær er áætlað að það taki þrjú ár að ná jöfnun á dreifikostnaðinum og á sama tíma eða innan þess tíma ætlum við að ná að fullu jöfnun á húshitunarkostnaðinum líka. Menn munu sjá það strax á þessu ári og svo stig af stigi. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur að meira þurfi til en það sem nú er lagt til og eins hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að orð séu til alls fyrst. Um er að ræða framkvæmdaáætlun, sérstaklega hvað varðar innviði fjarskipta og jöfnun raforkukostnaðar. Á því sviði ætluðum við okkur strax á næstu tveimur árum að ná stórum áföngum í því verki. Varðandi fyrirspurn hv. þm. Guðbjarts Hannessonar um hvað hefði breyst hjá fjarskiptasjóði, þ.e. markmiðin sem þar eru, þá er á vegum innanríkisráðuneytisins nú þegar unnið að því að breyta viðmiðunum þannig að þau verði háleitari og horfi til lengri tíma. Í fjárlögunum er Jöfnunarsjóður alþjónustu og síðan fjarskiptasjóður - við að tala um 300 millj. kr. á árinu 2014 sem við höfum til þessara verka. Hv. þm. Þórunn Egilsdóttir spurði jafnframt um námslán og aðrir komu líka inn á það. Það er aðeins minnst á það hér. Hv. þm. Kristján L. Möller velti því fyrir sér hvort nefndinni væri frjálst að fjalla um þessi mál. Ég treysti nefndinni mjög vel til þess að fjalla um þessi mál. Skoðað var hvort við ættum að koma með tillögu um tilraunaverkefni í þessari áætlun um námslán. Það er áhugavert að skoða það nánar. Lagt er til að við notum tímann til að greina betur ákveðna þætti, eins og hvernig við getum tryggt að skynsamlegt sé við íslenskar aðstæður að nýta til að mynda reynslu Norðmanna. Ég held að það sé mjög áhugavert að skoða það. Þá kom hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir inn á margt sem ég get tekið undir, enda er ég landsbyggðarmaður eins og hún. Það er ekki til fjármagn í allt. Það kom í ljós í síðustu byggðaáætlunum og ýmsu því sem hv. þingmaður nefndi. Það verður auðvitað að byggja á raunverulegum grunni. Nú höfum við hann. Fjárlögin sem við samþykktum fyrir jól eru með afgangi. Við erum með raunverulega fjármuni. Ég tek undir með hv. þingmanni og reyndar öllum sem hér töluðu að við þurfum síðan að vinna að því að fá meira fjármagn inn í þennan málaflokk til að koma fleiru í framkvæmd. Ég treysti á stuðning allra þingmanna til þess sem og að fara vel og vandlega yfir þessa áætlun og í kjölfarið á því munum við hefja vinnu við byggðastefnu og þá næstu byggðaáætlun sem verður vonandi með meiri þunga á framkvæmdir innan ákveðinna málaflokka. Ég held að meginbreytingin á þessari byggðaáætlun miðað við þær sem á undan hafa komið sé að hún er hnitmiðaðri, færri málaflokkar eru undir til að raunverulegur árangur verði og þá verði mælanlegur árangur af þeim tillögum sem hér eru lagðar fram. Ég vona að það gangi eftir enda heyri ég ekki annað en að mikill stuðningur sé í þingsalnum.

Virðulegi forseti. Ég ætla að mæla fyrir þingsályktunartillögu sem ég flyt ásamt flutningsmönnum úr öllum flokkum og ég vil taka fram að ég er mjög þakklát fyrir að hafa fengið liðsmenn úr öllum flokkum í þetta mál sem ég tel afar brýnt. Það snýst í raun um að við Íslendingar förum að fordæmi Breta og tökum upp einfaldar merkingar um næringargildi matvæla sem eru settar framan á umbúðir. Þetta er gert vegna þess að það þykir rétt að neytendur geti tekið upplýsta ákvörðun þegar þeir kaupa matvæli. Því er réttilega haldið fram að fólk eigi að taka ábyrgð á eigin heilsu og eigin mataræði en ef upplýsingar um næringargildi og hollustu eru af skornum skammti og eru jafnvel misvísandi hvernig eiga þá neytendur að geta axlað ábyrgð á eigin mataræði? Dæmi eru líka um að matvæli, sem til dæmis innihalda mikinn sykur eða hátt hlutfall sykurs, séu á sama tíma með heilsufullyrðingum, t.d. vegna þess að varan inniheldur mikið af trefjum eða kannski minna af salti en gengur og gerist. Það hefur ekki vantað hingað til að framleiðendur haldi á lofti jákvæðum eiginleikum matvæla en oft hefur verið verulega djúpt á upplýsingum sem snúa að óhollustu. Þetta er í raun alvarlegt því að þetta kemur niður á heilsu fólks og eykur kostnað heilbrigðiskerfisins. Það er einmitt þess vegna sem Bretar hafa nú þegar innleitt einfalda merkingu sem hefur hjálpað neytendum og aðrar þjóðir eru að hugsa það sama og eru Ástralir til dæmis komnir nokkuð langt á veg. Þær merkingar sem um ræðir eru þannig að það eru litir - grænt, gult og rautt til að gefa til kynna á einfaldan hátt hvort varan er holl, í meðallagi holl eða óholl. Það eru þessir litir sem skipta máli vegna þess að þegar fólk fer út í búð og grípur vöru þarf yfirleitt að snúa vörunni við, lesa aftan á ef upplýsingar um næringargildi eru þá yfir höfuð til staðar og klóra sig í gegnum það. Hugmyndin hérna er að með einföldum hætti sé hægt að sjá hvort vara inniheldur mikið salt, mikinn sykur eða mikla fitu. Eins og staðan er í dag þá er þetta mjög erfitt og þá getur maður velt því fyrir sér af hverju stjórnvöld tryggja ekki að neytendur hafi allar upplýsingar sem máli skipta. Það geta verið margar ástæður fyrir því. Stjórnvöld eða löggjafarvaldið eru kannski ekkert sérlega áhugasöm um réttindi eða hagsmuni neytenda og síðan eru matvælaframleiðendur gríðarlega sterkur hagsmunahópur með margfalt meira fé á milli handanna en samtök neytenda eða lýðheilsusamtök ýmiss konar, eins og hjartasamtök og fleiri. Þegar verið var að innleiða nýja löggjöf Evrópusambandsins um merkingar á matvælum - sem við munum síðan innleiða vegna þess að við tökum meira og minna allar þessar tilskipanir upp hér, sem er gott vegna þess að þær eru yfirleitt neytendavænni en kannski ef íslensk stjórnvöld væru að brasa við þetta - þá börðust matvælaframleiðendur til dæmis mjög hart gegn því að þessi umferðarljósamerking yrði sett framan á matvæli, þ.e. að það yrði skylt, en það var krafa Neytendasamtaka og Lýðheilsusamtaka. Ég er samt eiginlega á þeirri skoðun að eftir einhver ár eða áratugi verði þetta veruleikinn og að við getum þá innleitt þetta eftir 10 eða 20 ár en við getum líka ákveðið hér og nú að grípa til aðgerða, bíða ekki eftir Evrópusambandinu. Við getum verið viðbúin því að framleiðendur séu ekki endilega jákvæðir í fyrstu. Það er mjög mikilvægt að þeir séu samt með í þessum leiðangri vegna þess að þessi merking er valkvæð, það er ekki hægt að skylda framleiðendur til að taka þátt í henni. Framleiðendur hafa því miður oft verið frekar neikvæðir. Ég man til dæmis þegar verið var að tala um að innleiða Skráargatið og fleiri slík mál, þá voru ýmis rök tínd til. Oft er því haldið fram að þetta sé dýrt og hækki vöruna sem bitni á neytendum eða þá að neytendur skilji ekki merkingarnar. Í þessu tilfelli eru menn búnir að rannsaka það að ástæðan fyrir að Bretar fóru út í þetta - það var heilbrigðisráðuneytið sem hélt utan um vinnuna - var einmitt sú að þeir rannsökuðu málið og í ljós kom að neytendur skildu þessa merkingu mjög vel og voru ánægðir með hana. Ástæðan fyrir því að fleiri framleiðendur ákváðu að vera með var að þeir sáu að neytendur voru ánægðir, þeir sáu að þetta þjónaði líka þeirra hagsmunum. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni er rakið hvernig ferillinn var í Bretlandi. Þetta hófst fyrir um 10 árum og hefur gengið á ýmsu. En þó var það þannig að í fyrra, eða fyrir kannski rétt rúmu einu og hálfu ári, var tekin ákvörðun um að samræma merkingarnar. Það höfðu verið í gangi svolítið mismunandi merkingar á þessum litum og farið var í þá vinnu að samræma merkingarnar þannig að það er bara eitt útlit og það var heilbrigðisráðuneytið sem hélt utan um þá vinnu ásamt matvælastofnuninni bresku. Daginn sem þetta var tilkynnt, eða hvað eigum við að segja, gert opinbert, nýja merkið - það var í júní í fyrra - þá tilkynntu stórir framleiðendur í Bretlandi, Pepsico, Nestlé og fleiri, að þeir ætluðu að taka þátt og vera með. Það skipti líka töluverðu máli í Bretlandi að Tesco var á einhverjum tímapunkti búið að gera könnun meðal neytenda, Tesco er stór matvörukeðja, og þegar þeir sáu niðurstöðuna ákváðu þeir að stíga þetta skref líka. Við þurfum því ekki að finna upp hjólið heldur notum við í raun þá vinnu sem Bretar hafa þegar unnið sem auðveldar málið ansi mikið. Mig langar aðeins að fara ofan í það af hverju það er mikilvægt að setja þessar upplýsingar fram á einfaldan og skýran hátt og af hverju mér finnst staðan í dag vera óviðunandi. Ég get tekið sem dæmi að sífellt er verið að segja okkur að við borðum of mikið salt og til eru opinberar ráðleggingar um hámarkssaltneyslu. Við erum beinlínis með fólk á launum við að segja okkur hvað við eigum að borða mikið eða lítið salt. Á sama tíma er okkur í raun gert ómögulegt að fylgja þessum ráðleggingum vegna þess að ekki er skylt að merkja saltmagn á umbúðir. Þegar það er gert, hvernig er það þá gert? Það er talað um natríum. Hvernig finn ég út, ef ég sé að vara inniheldur 1 g af natríum í hverjum 100 g - hvað er það þá mikið salt? Manneldisráðleggingar eru gefnar upp sem salt en ekki natríum. Þá þarf ég að margfalda með 2,5. Þá finn ég út hversu mikið salt er í vörunni. Þá fer ég kannski út í búð og ég segi: Það eru 3 g af salti í þessari vöru í hverjum 100 g, segjum 3 g. Er það mikið eða lítið? Er mikið salt í vöru ef 3 g eru í hverjum 100 g? Ég veit það ekki en með þessum merkingum sé ég hvort grænt er fyrir salt, gult eða rautt. Ef það er grænt þá veit ég að saltið er lítið. Hugsanlega fór ég til læknis með háan blóðþrýsting og á að minnka saltneysluna. Þá horfi ég á salt. Þeir sem vilja forðast sykur horfa þá á litinn fyrir sykur og þeir sem vilja forðast fitu sjá þá hvort það er grænt, gult eða rautt fyrir fituna. Þetta er mjög neytendavænt og mjög mikilvægt vegna þess að eins og ég sagði í upphafi ef markmiðið er að fólk taki ábyrgð á eigin heilsu, eigin mataræði, þá verður það að hafa þær upplýsingar sem skipta máli, annars getur það ekki axlað þessa ábyrgð. Við eigum ekki að þurfa að fara í háskólanám til að geta lesið utan á umbúðir matvara eða hafa einstakan áhuga á næringu og matvælum. Venjulegt fólk, börn, unglingar, gamalt fólk, útlendingar, óháð menntun og aldri, á að geta skilið þegar það kaupir matvæli hvort um er að ræða óhollustu eða hollan mat. Ég vil ítreka að framleiðendur halda eðlilega jákvæðum eiginleikum á lofti, eru með heilsufullyrðingar en það er dýpra á upplýsingarnar sem snúa að óhollustu. Við sjáum heilsufullyrðingar eins og meiri trefjar, minna salt. Morgunmatur er ágætt dæmi, yfirleitt frekar sykraður, jafnvel saltaður en svo getur verið heilsufullyrðing þar sem stendur: 20% meiri trefjar. Hætt er við að það sé það sem grípur augað og að ég kaupi morgunmatinn í þeirri trú að hann sé hollur. En svo er hann hugsanlega dísætur. Það er kannski líka rétt að tala aðeins um Skráargatið sem var innleitt fyrir ekki löngu. Það er líka valkvætt merki en það er bara hægt að setja það á hollustuvörurnar í hverjum vöruflokki. Það sem er mikilvægt við þetta merki, þetta snýr í raun að næringargildi matvæla og hér er ekki bara verið að tala um hollan mat heldur allan mat, t.d. geta kex og sælgæti, ís og gos ekki fengið Skráargatið en allir þessir flokkar mundu hafa þessa merkingu. Ég vil kannski kaupa mér kex, af því að eðlilega leyfum við okkur af og til að kaupa rauðan mat, en ég get þá kannski valið hollasta kexið ef það er það sem ég vil. Ég held að framleiðendur þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að rauður matur hverfi úr hillunum en ef það mundi gerast þá væri það bara frábært fyrir lýðheilsuna. Mér finnst það líka mikið réttlætismál að neytendur hafi allar upplýsingar sem skipta máli. Það á ekki bara við um matvæli, það á náttúrlega bara við alltaf, þannig virkar markaðurinn og mér finnst þetta líka mjög mikilvægt þegar við erum að reyna að kenna börnunum okkar og unglingum að borða hollt, að við getum líka gert þau ábyrg ef þau skilja merkingarnar og geta tekið þátt í þessu. Það er kannski auðveldara að hafa stjórn á litlu börnunum fyrir framan morgunkornshilluna ef hægt er að benda á vöruna og segja: Þú mátt velja hérna með grænu jafnvel þó að dót sé í pakkanum sem er rauður þá er kannski hægt að höfða til annarra þátta og kenna þeim. Mér finnst það mjög mikilvægt. Í Bretlandi færðust matvælin á einhverjum tímapunkti undir heilbrigðisráðuneytið. Þar af leiðandi tók heilbrigðisráðherrann svolítið af skarið í Bretlandi. Ég held að það skipti máli. Þetta er ekki eitthvað sem gerist án þess að stjórnvöld séu með og dragi vagninn. Þetta heyrir væntanlega undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra en ég vil skora á heilbrigðisráðherra líka að láta sig þetta mál varða vegna þess að þetta er lýðheilsumál. Hér eins og á Vesturlöndum er staðan bara því miður sú að mikið er um lífsstílssjúkdóma sem eru tilkomnir vegna lífshátta okkar, mataræðis og hreyfingarleysis og heilbrigðiskerfið ber kostnað af því. Þá erum við ekki byrjuð að tala um lífsgæði fólks þannig að þetta er í raun, getum við sagt, forvörn og kostnaðurinn við að innleiða þessa merkingu er í raun óverulegur. Bretar eru þegar búnir að gera þetta. Við þurfum bara að kynna okkur málið og gera eins og þeir. En ávinningurinn getur verið mjög mikill og það er einmitt ástæðan fyrir því að Bretar létu til skarar skríða. Þeir eiga í miklum vanda, eru nú eiginlega ein feitasta þjóð Evrópu og ekki var lengur við unað þannig að þeir stigu þetta stóra skref og eins og ég segi, Ástralir eru komnir langt á veg. Menn hafa verið að ræða þetta líka í Bandaríkjunum. Þar er jafnvel verið að tala um einhvers konar stjörnur, að matur geti fengið stjörnur eftir hollustu þannig að ýmsar útfærslur eru í gangi. Einnig kemur það fram í þingsályktunartillögunni að gerð var rannsókn hér sem einhver þúsund Íslendinga tóku þátt í hér, það var 2006, og þá kom í ljós að neytendum hugnuðust best myndir og merki í stað prentaðs texta eins og það er í dag, þá er það næringargildi. Við höfum því meira að segja rannsókn á Íslandi sem sýnir að þetta er eitthvað sem íslenskir neytendur kunna að meta. Ég vona að þetta mál fái jákvæða meðferð í nefnd og þakka meðflutningsmönnum mínum fyrir að styðja þetta.

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta afskaplega gott framtak hjá flutningsmönnum þessarar tillögu og styð þetta heils hugar. Við stöndum frammi fyrir því að hraðinn verður æ meiri í okkar samfélagi, menn þurfa að komast að inntaki upplýsinga á sem skemmstum tíma og við erum með kynslóðir sem eru að vaxa úr grasi og kannski eina kynslóð þar á undan sem eru mjög vanar myndmáli. Þarna er náttúrlega myndmál á ferðinni, maður getur gripið á augabragði hvaða upplýsingar er verið að gefa. Mér fannst það líka dálítið gott sem hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir talað um áðan að það væri hægt að benda börnunum á að velja kornflex eða morgunkorn með grænu merkingunni. Ef þetta kemst á, og þetta er auðvitað komið á í Bretlandi og fleiri lönd munu fylgja eftir enda er myndmálið eins og ég sagði áðan að verða meira ríkjandi, þá verður þetta kannski jafn sjálfsagður hlutur og næringartöflur. Ég segi bara fyrir mig að þegar ég er að versla matvæli og sé að það vantar upplýsingar um næringargildi vörunnar pirrar það mig. En mig langar til að spyrja: Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að því sé fylgt eftir að varan sé merkt á réttan hátt?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir stuðninginn. Það yrði eflaust á könnu Matvælastofnunar að hafa eftirlit með því að merkingar séu réttar og að halda utan um þessi mál. Það mundi þurfa heimasíðu og einhverjar upplýsingar og síðan væri það Matvælastofnun sem mundi fylgjast með þessu. Í ljósi þess að þessi merking er orðin frekar útbreidd í Bretlandi, ég held að um 60% fyrirtækja þar á markaði noti hana, þá munum við líka sjá hana hér. Ég er þegar farin að sjá matvæli þar sem þessar merkingar eru á umbúðum, það er mjög áhugavert. Við njótum þessa því að sumu leyti en markmiðið er að fá íslenska framleiðendur til að taka þátt. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir með hraðann, það er einmitt einn þáttur í þessu. Það er svo mikilvægt að merkingin sé framan á vörunni og síðan eru litirnir þannig að þú meðtekur upplýsingarnar um leið í staðinn fyrir að þurfa að snúa vörunni við og sjá þá að það eru 4 g af salti í hverjum 100 g - og hvað? Ég er í sjálfu sér engu nær þótt ég hafi þær upplýsingar nema ég hafi virkilega kynnt mér málið.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu tillaga til þingsályktunar um merkingar á matvælum en merkingin er í formi umferðarljósa. Alþingi ályktar fela hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að hefja vinnu við undirbúning að upptöku næringarmerkis á hérlendri matvöru. Ég vil þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir skilmerkilega framsögu en í framsögu hv. þingmanns kom fram að um er að ræða merki að breskri fyrirmynd í formi umferðarljósa sem sýna næringargildi matvæla og kemur merkingin framan á umbúðir þeirra. Hér er um að ræða neytendamál, hér er um að ræða heilbrigðismál og hér er um að ræða gríðarlega stórt lýðheilsumál. Það skiptir neytendur miklu máli að geta greint upplýsingar um næringargildi matvæla og jafnframt að þær séu skiljanlegar og auðveldi neytendum að taka upplýstar ákvarðanir þegar þeir versla í matinn. Það kom vel fram í máli framsögumanns, hv. þm. Brynhildar Pétursdóttur, að skyldumerkingar eru oft á tíðum illskiljanlegar og/eða að við þekkjum ekki nægilega forsendur til að geta nýtt okkur upplýsingarnar. Merkingar á borð við þær sem við erum að ræða hér, í formi myndmáls, eru líklegar til að auka meðvitund um næringar- og hollustugildi matvæla og um leið hjálpa fólki að taka ábyrgð á eigin heilsu. Slíkar merkingar geta þannig verið mjög mikilvægt innlegg eða skref í þá átt að berjast gegn þeirri óheillavænlegu þróun og vaxandi vandamáli sem offituvandamál þjóðarinnar er, en í greinargerð með frumvarpinu er sú óhuggulega þróun sett fram og birtist okkur í tölfræði frá liðnum áratug þar sem 21% þegna þjóðarinnar flokkast með offitu samkvæmt mælingum árið 2011, samanborið við 13,1% árið 2002. Það er skuggaleg þróun. Þá eru um það bil 59% fólks á aldrinum 18–80 ára yfir kjörþyngd. Maður veltir því fyrir sér hvar við erum stödd og hvernig við eigum að bregðast við þegar maður les slíka tölfræði en þetta hafa yfirvöld og sérfræðingar og fræðasamfélagið rætt á undanförnum árum, það vantar ekki, en við þurfum að bregðast við með aðgerðum og þetta mál er til þess fallið. Þá óhuggulegu þróun sem ég minnist á hér, offituvandamálið, má að einhverjum hluta til rekja til óhollra neysluvenja, mataræðis og að einhverju marki auðvitað til hreyfingarleysis. Því fylgir aukin tíðni lífsstílssjúkdóma sem kosta heilbrigðiskerfið og þjóðfélagið gríðarlega fjármuni. Virðulegi forseti. Við verðum með öllum tiltækum ráðum að bregðast við og berjast gegn þessari alvondu þróun. Einfaldar, aðgengilegar og skiljanlegar merkingar eins og hér eru til umfjöllunar skipta því miklu máli í þeirri viðleitni okkar og munu auðvelda okkur að velja hollari matvöru, eða síður óholla eftir atvikum. Þá er mikilvægt að skapa samstöðu, trúi ég, allra hagsmunaaðila við undirbúning málsins. Ég er sammála hv. þm. og framsögumanni málsins, Brynhildi Pétursdóttur, varðandi það að kynna málið vel, undirbúa það vel og taka frumkvæði en bíða ekki eftir tilskipun Evrópusambandsins. Við eigum að taka málið alvarlega og í okkar hendur og sýna frumkvæði á þessu sviði og kalla til alla hagsmunaaðila við undirbúning málsins; neytendur, aðila í verslun og þjónustu og í matvælaiðnaði, sérfræðinga, lýðheilsusamtök og ná fram samstöðu í því að vanda okkur við að merkja vörur til heilla fyrir neytendur og framleiðendur. Ég er jafnframt sannfærður um að þetta málefni og slíkar merkingar verði til þess fallnar að auðvelda neytendum að velja hollari lífsstíl og stuðli þannig að auknu heilbrigði þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég vil koma hingað upp og lýsa því yfir að mér líst vel á þetta mál. Bæði hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir og hv. þm. Willum Þór Þórsson hafa farið ágætlega yfir röksemdirnar á bak við þessa þingsályktunartillögu. Ég ætla ekki að endurtaka það allt saman, en það er öllum ljós vandinn sem er til kominn vegna hreyfingarleysis. Við höfum sem betur fer mikið af matvælum og má færa rök fyrir því að við séum með ofgnótt af matvælum, sem er tiltölulega nýtt vandamál í mannkynssögunni. Það hefur leitt af sér kyrrsetu, offituvanda og ýmislegt annað. Ég held að allir séu tilbúnir að taka á því verkefni. Þá er það spurningin: Hverjar eru bestu leiðirnar til þess? Ég hef tröllatrú á því að upplýsingar til neytenda séu forgangsmál í því samhengi. Það má þó alveg færa rök fyrir því að það sé ekki alltaf einfalt og við höfum svo sannarlega séð fullyrðingar frá þeim sem best þekkja til þessara mála, vísindamönnum og öðrum, um óhollustu ýmissa matvæla, en þegar menn skoða málið nánar, rannsaka það betur, kemur í ljós að það er kannski ekki svo klippt og skorið. Ég ætla ekki að nefna mörg dæmi. Ég man t.d. að dýrafita átti að vera svo óholl að maður mátti helst ekki horfa á hana, hvað þá borða hana, en það hefur eitthvað verið dregið í land varðandi slíkar yfirlýsingar. Sem betur fer erum við alltaf að þróast, við erum alltaf að fá betri upplýsingar. En ég held að það séu gríðarlegir möguleikar í því að fólk verði sem upplýstast um það sem það lætur ofan í sig og ég vil trúa því og finnst ég finna mikla vakningu hjá fólki að fólk vill fá að vita hvaðan maturinn kemur og einnig hvað í honum er. Menn töluðu hér um myndræna framsetningu, en það sem mér fundust vera bestu upplýsingar um matvæli er spjald sem ég held að hafi komið frá Lýðheilsustofnun um sykurmagn í ýmsum matvælum. Það koma alla vega sjálfum mér mjög á óvart að sjá sykurmagnið í gosdrykkjum en þó miklu meira hversu mikið sykurmagn er í mjólkurvörum, en ég ólst upp að þær væru eitt það hollasta sem maður gæti borðað. Það er í sjálfu sér satt og rétt en það á hins vegar ekki við um það þegar menn hafa sett mikið af sykri í þær. Eina leiðin til að við þróum betri vörur er að fólk sé meðvitað um þessa hluti. Af því að hér eru allir hv. þingmenn komnir með spjaldtölvur þá er enn þá auðveldara að koma upplýsingum áleiðis fyrst menn eru farnir að nýta slíka tækni. Fyrst við erum að ræða þessi mál þá fer það afskaplega mikið í taugarnar á mér að við séum þátttakendur í viðskiptastríði Bandaríkjanna og Evrópusambandsins og höfum af einhverjum glópaskap dottið inn Evrópusambandsmegin. Okkur kemur það stríð ekkert við en þetta gerir það t.d. að verkum að öll íslensk matvæli þurfa að vera með Evrópusambandsmerkingunum og þá er allt miðað við 100 g. Ég veit ekki af hverju það er, en það er ekkert endilega upplýsandi. Ég veit ekki hvort það er betri merking í Bandaríkjunum, þ.e. það er svona „per skammt“ og svo verður maður að lesa sig til á umbúðunum hvað skammturinn er stór. En í það minnsta er það þannig í mörgum ríkjum Bandaríkjanna að það er skylda að á matseðlinum séu allar upplýsingar um viðkomandi vörur. Ég get sagt það að ég borða miklu meiri mat en ég ætti að borða og gæti borðað enn þá meira ef ég reyndi ekki aðeins að hemja sig. Maður verður að fylgjast aðeins með því og það er mjög þægilegt að gera það þegar maður er með góðar upplýsingar. Ég fagna þess vegna allri einföldun og framsetningu á upplýsingum og ég held að þetta sé gott dæmi um slíkt. Við þurfum að líta á þessa hluti í víðu samhengi, passa okkur að festa okkur ekki við einhverja hluti sem tengjast þessu ekki, þeir tengjast miklu frekar viðskiptahernaði. Í þessu tilfelli erum við nokkuð föst í viðskiptastríði Evrópusambandsins og Bandaríkjanna. Það eru ekki hagsmunir okkar og allra síst hagsmunir íslenskra neytenda þannig að frumkvæði eins og þetta er af hinu góða. Einföldun á upplýsingum er auðvitað mjög góð en hún kallar hins vegar á að vandað sé til verka. Þetta er ekki svo klippt og skorið, því miður, að það sé annars vegar til hollur matur og hins vegar óhollur matur. Myndin er flóknari. En upplýsingar til fólks og til neytenda í þessu samhengi eru svo sannarlega af hinu góða og ég fagna því að þetta mál sé komið fram. Mér líst vel á það og ég þakka hv. þingmönnum sem hafa staðið fyrir því að leggja það fram og gera það með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum sem hér hafa fjallað um málið fyrir jákvæð viðbrögð. Til að svara þessu með muninn á Bandaríkjunum og Evrópu þá náði ég ekki að útskýra það áðan en matvælaframleiðendur fundu upp merkingu sem var kölluð ráðlagður dagskammtur eða eitthvað því um líkt og það er einmitt gefið upp í prósentum. Þegar Bretar fóru í að samræma merkinguna og rannsökuðu málið varð niðurstaðan í rauninni sambland af litunum og þessum prósentum, sem sést ágætlega á mynd sem er aftan við greinargerðina. Fyrir þá sem hafa áhuga á skammtastærð og þess háttar kemur það fram í merkingunni. Varðandi það að gefa upp næringargildi miðað við 100 grömm sem er aftan á umbúðum þá er það mjög mikilvægt upp á samanburð á milli tegunda, vegna þess að þá er hægt að bera saman tegundir. Og af því að við erum að tala um eitthvert viðskiptastríð og löggjöf í Evrópusambandinu eða Bandaríkjunum þá held ég að það verði íslenskum neytendum til happs ef við tökum upp löggjöf Evrópusambandsins því að hún er nokkuð neytendavæn. Og þyki manni matvælaframleiðendur valdamiklir í Evrópusambandinu er það í rauninni ekkert miðað við í Bandaríkjunum. Ég vil frekar taka upp evrópska löggjöf varðandi neytendavernd en bandaríska. Það er þó hægt að nefna eitt dæmi þar sem Bandaríkjamenn hafa verið skrefi framar, þeir settu í lög að það ætti að upplýsa um transfitusýrur í matvælum. Það var Evrópusambandið ekki búið að gera árið 2006.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fróðlega yfirferð. En þurfum við endilega að velja? Er það markmiðið að við séum öðrum hvorum megin? Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að læra af öðrum þjóðum. Ég verð að viðurkenna að mér er nokkuð sama hvaðan gott kemur, ef eitthvað gott kemur einhvers staðar frá þá er mikilvægt að fara yfir það hvort við getum aðlagað okkur að því eða nýtt okkur það. En mér finnst kjánalegt og fullkomlega óskiljanlegt ef við þurfum, og ég vona að við þurfum þess aldrei, að vera fastir að fullu í reglugerðarfargani Evrópusambandsins. Eigum við þá að vera að hnoða okkur í það sjálfviljug? Ég tala nú ekki um ef við finnum leið til að gera þetta betur en aðrar þjóðir, eigum við þá ekki bara að fara þá leið? Ég vona að hv. þingmaður sé ekki að tala um þetta eins og svo margir sem eru hlynntir aðild að Evrópusambandinu. Evrópusambandið er tollabandalag, það er bara ríkjabandalag, ég mundi segja að það sé líklegra en hitt að ekki verði gert neitt mikið úr því í sögubókum framtíðarinnar. Það er held ég fátt sem bendir til annars. Það hafa orðið til allra handa bandalög í Evrópu, stundum eftir friðsamlegum leiðum, stundum eftir öðrum leiðum, en þetta samband er bara eitt af því sem er til staðar núna. Eigum við ekki að setja nr. eitt, tvö og þrjú hagsmuni neytenda í forgang og taka það sem gott er en ekki vera að festa okkur í það sem kemur frá ESB, Bandaríkjunum eða einhverjum öðrum?

Virðulegi forseti. Það má svo sem segja að auðvitað á okkur að vera sama hvaðan gott kemur en við erum aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu og við tökum upp tilskipanir sem snúa að neytendamálum. Meira og minna allt sem snýr að matvælum tökum við upp í gegnum Evrópusambandið hvort sem okkur líkar betur eða verr. Ástæðan fyrir því að ég horfi kannski frekar jákvætt á Evrópusambandið er að mín reynsla er sú að neytendavernd er meiri í Evrópusambandinu en hefur verið á Íslandi, þ.e. við höfum notið þess að fá þessar tilskipanir sendar, að minnsta kosti á neytendasviðinu. Það sama á kannski ekki við á öðrum sviðum. Ný löggjöf um merkingar á matvælum, sem ég talaði um áðan, mun t.d. hafa í för með sér að ekki má lengur merkja matvæli með natríum heldur verður að nota orðið „salt“. Næringargildisupplýsingar eiga að vera á öllum matvælum. Það verða settar reglur um lágmarksstærð á letri, það megi ekki vera minna en einn eða tveir millimetrar, ég man ekki stærðina. Það vill þannig til að það hefur þjónað okkar hagsmunum að taka upp þessar tilskipanir. En einmitt vegna þess að við þurfum ekkert að bíða eftir þessum tilskipunum þá eigum við að fylgjast með því hvað er verið að gera annars staðar. Þess vegna nefni ég Bretland sem dæmi. Það sem Bretar eru að gera með þessum umferðarljósamerkingum hefur ekkert með Evrópusambandið að gera. Ástralir eru að gera það sama og Bandaríkjamenn eru að hugsa sinn gang. Það sem er hins vegar öðruvísi í þessu er að við getum ekki skyldað framleiðendur til að gera þetta, nema Evrópusambandið mundi ákveða það, þá mundum við taka upp tilskipunina. Þess vegna þarf þetta að vera valkvætt og því er mikilvægt eins og hefur komið fram að matvælaframleiðendur séu með, stjórnvöld séu áfram um þetta og allir hagsmunahópar. Við hv. þingmaður verðum kannski seint sammála um Evrópusambandið en svona er þetta. Við tökum allar þessar reglur upp í gegnum tilskipanir Evrópusambandsins.

Virðulegi forseti. Ég mótmæli þeirri fullyrðingu að allar þessar tilskipanir hafi leitt til góðs út af neytendum. Því fer víðs fjarri. Ég skal bara nefna tvö dæmi. Ástæðan fyrir því að hér var lengi mjög hátt lyfjaverð var vegna þess að við í EES þurftum að taka upp haftaverslun Evrópusambandsins. Áður var það þannig að við höfðum miklu meiri sveigjanleika varðandi innflutning á lyfjum. Eftir að við tókum upp EES-samninginn kom ESB-fyrirkomulagið sem gerði það að verkum að jafnvel þótt búið væri að fara í gegnum ákveðið ferli í öðru landi Evrópusambandsins þurftum við að fara með viðkomandi vöru, þó að hún væri nákvæmlega eins eða sama vara, í gegnum sama ferlið hér. Það er fullkomlega óskiljanlegt kerfi sem gerir það að verkum að lítill markaður fær miklu færri lyf á sinn markað vegna þess að það hreinlega tekur því ekki, það er of dýrt. Og við erum með miklu færri lyf á markaði en þau lönd sem við berum okkur saman við. Miklu dýrara dæmi er fjármálamarkaðurinn, þá erum við að tala um neytendavernd á fjármálamarkaði. Við tókum án þess að hugsa okkur um upp reglugerðafargan Evrópusambandsins á fjármálamarkaði, t.d. innstæðutilskipunina. Allt er þetta gert í nafni neytendaverndar, alltaf, og alltaf er góður hugur á bak við það. Niðurstaðan varð skelfileg fyrir Íslendinga, skelfileg. Flestar af þeim tilskipunum sem hér koma fram eru sagðar í þágu neytenda. Við vorum að samþykkja þingsályktunartillögu, ég gerði það að vísu ekki, um tilskipun EES um húsgöngusölu. Þessa stórhættulegu húsgöngusölu þegar krakkarnir ganga í hús og selja okkur alls konar varning til fjáröflunar. Við verðum að líta á þetta með gagnrýnum augum. Þetta er ekki boðlegt. Þetta hefur kostað okkur gríðarlega fjármuni. Við þurfum að hafa eftirlit með allra handa hlutum sem engin ástæða er til að hafa eftirlit með og ég nefni húsgöngusölu sem dæmi sem við þurfum örugglega að setja fjármuni í til að hafa eftirlit með. Einnig eru skýr dæmi um það að tilskipun Evrópusambandsins hafi lagt mikinn kostnað sérstaklega á neytendur.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki með Evrópusambandið og allt það en mig langar að útskýra hvers vegna ég er sérstaklega hrifinn af þessari aðferð. Það er vegna þess að mér finnst gott að fólk hafi frelsi, mér finnst gott að fólk hafi val. Það er oft þannig þegar kemur að lýðheilsu eða almannahagsmunum almennt að einstaklingsfrelsið gleymist eða er hunsað. Það væri reyndar mjög dæmigert fyrir klassíska hægri/vinstri togstreitu sem er orðin gömul, þreytandi og leiðinleg og margir mundu segja úreld, þar á meðal sá sem hér stendur. En það eru akkúrat svona aðferðir sem leiða okkur áfram veginn í því að bæta lýðheilsu með því að auka frelsi fólks vegna þess að hér fær fólk val, það fær upplýst val. Kannski er ég svo heppinn að ég hef ekkert að gera við sérstaklega hollan mat. Ég get borðað nánast eingöngu kjöt, eins og ég reyni reyndar að gera. Það er alltaf gott þegar fólk hefur val um að haga lífi sínu eftir bestu sannfæringu sinni. Því þykir mér gleðiefni þegar fram koma svona hugmyndir sem eru praktískar, þær eru einfaldar, þær eru nútímalegar, þær miða að markmiðinu án þess að ganga inn í einhvers konar styrjöld. Þess vegna furða ég mig pínulítið á því að umræðan hér hafi farið út í Evrópusambandið. Þótt það sé í sjálfu sér hið besta mál er hugmyndin þess eðlis að allir hér ættu að geta samþykkt hana. Það ættu allir ættu að geta samþykkt tillöguna vegna þess að hún er svo góð og það er þess vegna sem ég er stoltur af því að vera meðflutningsmaður á þeirri ágætu tillögu.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að við erum almennt sammála um að þetta snýst um upplýsingar til neytenda og Evrópusambandið þarf ekkert sérstaklega að blandast inn í þá umræðu. Ég nefndi það í andsvari við hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson að við værum að taka upp mjög mikið af löggjöf Evrópusambandsins varðandi neytendamál og það sem ég þekki snýr að miklu leyti að matvælum, efnavörum og öðru slíku, sem hefur verið til bóta. En ég nefndi einnig að það gætu verið önnur svið þar sem þetta væri ekki til bóta en það er líka vegna þess að við komum í sjálfu sér ekkert að því, við tökum bara upp þessar tilskipanir. Aðeins varðandi húsgöngu- og fjarsölu, ég þekki það náttúrlega ekki, en um daginn samþykktum við einmitt lagabreytingar þar um, en ég veit þó að lög um húsgöngu- og fjarsölu snúast ekki bara um fólk sem labbar á milli með happdrættismiða eða eitthvað annað. Þetta er notað yfir öll þau viðskipti sem fara fram, hvort sem það er í gegnum síma, í heimahúsi, á netinu eða þar sem seljandi er ekki á sínu lögheimili - ég man ekki nákvæmlega hvað það er kallað. Það er, held ég, misskilningur að þetta snúist að einhverju leyti aðeins um börn sem labba á milli húsa. 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta mikið og er alveg sammála þessari þingsályktunartillögu. Það eina sem ég legg upp með er að við, ekki í þessu máli frekar en í öðru, festumst ekki í einhverjum viðjum heldur lítum fyrst og fremst á þetta út frá hagsmunum neytenda og séum ekki feimin við að fara þær leiðir sem eru bestar. Nokkur umræða varð um húsgöngusöluna í þinginu og það lá fyrir að hér var um það að ræða þegar menn væru að ganga í hús; þegar verið er að hringja og selja hluti þá eru önnur lög um flest slíkt, t.d. vátryggingasamninga og aðra slíka hluti. En það kom skýrt fram, alla vega hjá hv. framsögumanni, af því að ég spurði hann sérstaklega út í þessa hluti, að hér er átt við fólk sem er að ganga í hús. Og við vitum alveg hverjir ganga almennt í hús á Íslandi til að selja hluti, það eru börn og ungmenni. Það finnast örugglega dæmi um annað en þau eru langstærsti hlutinn. Ég verð bara að segja það, til hvers erum við að setja reglur um það? Er þörf á því? Ég sit í fjárlaganefnd eins og hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir og við horfum á eftirlitsiðnaðinn vaxa og fara margfalt fram úr öllu því sem við setjum í fjárlögin, ég ætla ekki að fara í það allt saman. Það er alveg ljóst að sú eftirlitsstofnun sem er Neytendastofa, sem mun halda utan um það, mun fara fram á einhverja fjárhæð til að hafa eftirlit með þessum hlutum. Það er enginn vafi á því. Og þegar hún fær ekki þær upphæðir þegar eitthvað kemur upp þá má hún segja: Við höfum ekki nægilegt fjármagn til að sinna lögbundnu eftirliti. Þannig vex ríkisbáknið og það eru hvorki hagsmunir skattgreiðenda né neytenda að vinna með þeim hætti.

Virðulegi forseti. Ég held að við séum komin að lokapunkti. Við erum meira og minna öll sammála. Ég hafði ímyndað mér að það yrði Matvælastofnun sem hefði eftirlitið en ég held að það eigi ekki að þurfa eitthvert stórkostlegt eftirlit. Þetta snýst fyrst og fremst um að framleiðendur noti þessar merkingar alveg eins og þeir eru að nota aðrar merkingar í dag. Ég held við þurfum líka að horfa á það sem sparast. Hvað sparast við það að bæta lýðheilsuna með þessum aðgerðum? Ég er viss um að Bretar hafa líka farið í gegnum þá umræðu. Þess vegna væri fróðlegt að heyra reynslu þeirra af þessum málum. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að það verði miklu meiri sparnaður af þessu en tilkostnaður og eftirlitið eigi ekki að vera svo íþyngjandi hvað þetta varðar. En þetta verða þó örugglega rök sem framleiðendur munu halda á lofti að einhverju leyti, að þetta gæti orðið kostnaður. En í Bretlandi sáu þó það margir framleiðendur sér hag í þessu, þ.e. að þeir mundu selja meira með því að nota þessar merkingar, að jafnvel framleiðendur eins og Nestlé og Pepsico, sem eru mjög duglegir í hagsmunabaráttu sinni, hafa látið tilleiðast og sjá sér hag í að nota þetta. Ég held því að þetta sé mál sem verði í raun til hagsbóta fyrir alla.

Virðulegi forseti. Af því að við vorum að ræða húsgöngusölutilskipunina þá var ég að vísa í hvernig ég teldi þau mál þróast, og ég vona að ég hafi rangt fyrir mér hvað það varðar. En mér finnst einhvern veginn að langæskilegast væri, eins og hv. þingmaður nefndi, að það vilji framleiðendanna, þeir sæju sér hag í því að gera þetta. Ef við erum með einhverjar slíkar reglur, hvort sem það eru þessar reglur eða aðrar, og þær eru vel þekktar þá ætti upplýstur neytandi að geta kært. Í ýmsum löndum fara menn virkilega eftir reglum. Maður hefur á tilfinningunni að það sé ekki alltaf þannig á Íslandi og svo benda menn á eftirlitsaðila. Það eru ákveðnar reglur í gildi og ef ég er að selja vöru verð ég að uppfylla þær reglur en ef ég brýt á einhverjum neytanda þá á hann að hafa rétt á því að kæra mig. Við mættum kannski vera duglegri að - ekkert kannski, við sem neytendur eigum að vera miklu meira á verði. Betri vernd er ekki til. Ég held að ágætt sé að fara yfir akkúrat alla þessa hluti því að margir fletir eru á þessum málum. Og svo er baráttan við ríkisfjármálin, að halda okkur innan ramma, eilífðarmál sem við þurfum svo sannarlega að fara yfir líka.

Virðulegi forseti. Já, ég tek undir þetta. Það verða örugglega fjörugar umræður um málið þegar það kemst á dagskrá, ég efast ekki um það, og mikilvægt er líka að fá umsagnir frá öllum aðilum. Umræðan verður vonandi skemmtilegri og upplýstari þegar menn eru búnir að fá að heyra öll sjónarmið frá framleiðendum sjálfum, Samtökum verslunar og þjónustu, Neytendasamtökunum, Hjartavernd og fleirum þannig að ég hlakka til að taka þátt í þeirri umræðu. Ég veit að hv. þingmanni er annt um ríkissjóð og það er mér líka. Ein ástæðan fyrir því að ég flyt málið er að ég trúi því að þetta muni spara heilbrigðiskerfinu peninga. Við vitum að lyfjakostnaður er ansi hár, ef farið er til dæmis á kólestróllækkandi lyf eða annað slíkt. Breytt mataræði og betri lífsstíll sparar útgjöld ríkisins.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lagaákvæðum vegna færslu eftirlits með rafföngum til Mannvirkjastofnunar. Öll allsherjar- og menntamálanefnd stendur að baki frumvarpinu, sem er ánægjulegt, og þar tekur nefndin sig saman um að gera bætur á þessum málaflokki. Forsaga málsins er sú að þegar við vorum með til umfjöllunar í nefndinni lög um Neytendastofu og talsmann neytenda kom athugasemd við þau frá Mannvirkjastofnun þar sem hún benti okkur á hvernig farið væri með eftirlit með rafföngum, að þar væri tvíverknaður þar sem markaðseftirlit með rafföngum væri staðsett á tveimur stöðum, annars vegar hjá Neytendastofu og hins vegar hjá Mannvirkjastofnun. Með frumvarpi þessu er lagt til að sá hluti af markaðseftirliti raffanga sem er undir eftirliti og forræði Neytendastofu verði færður til Mannvirkjastofnunar þannig að forræði rafmagnsöryggismála verði hjá einni stofnun. Eins og ég sagði áðan er það hjá tveimur í dag. Aðskilnaður eftirlits með rafföngum eftir því hvort þau eru varanlega tengd mannvirkjum eða ekki á sér enga hliðstæðu í öðrum löndum og leiðir af sér mörg álitaefni og vafamál. Hafa þarf hugfast að hugtakið „varanlega tengd mannvirkjum“ er ekki afdráttarlaust hugtak og býður upp á ágreining. Sum tæki, m.a. heimilistæki, bjóða upp á val um fasttengingu eða lausa tengingu við raflögn húsa. Við þær aðstæður gæti eftirlit fallið undir báðar eða hvoruga stofnunina. Þar að auki er óhagkvæmt að skipta eftirliti með sama öryggisþætti milli tveggja stofnana. Reynslan hefur sýnt að aðskilnaður markaðseftirlits með rafföngum, að hluta til, frá öðrum rafmagnsöryggismálum hefur leitt til tvíverknaðar og óskilvirkara eftirlits. Þannig hefur eftirlit með rafföngum orðið kostnaðarsamara fyrir ríkið og meira íþyngjandi fyrir söluaðila. Ef við tökum skýrt dæmi er það þannig að ef þú ferð út í búð og kaupir þér lampa sem þú tengir í innstunguna heima hjá þér er sá lampi undir eftirliti Neytendastofu. En ef þú notar sama lampa sem loftljós, sem er oft hægt að gera, það er svipað útlit á því, er hann varanlega tengdur mannvirki og þá ertu sjálfur búinn að færa eftirlitið frá Neytendastofu yfir til Mannvirkjastofnunar. Þetta er eitt lítið dæmi og það er ekki alltaf ljóst hvorum megin eftirlitið er og annað slíkt. Mannvirkjastofnun fer í dag með markaðseftirlit með öllum rafmagnsvörum og er því í dag með heilmikið markaðseftirlit í þeim verslunum þar sem rafföng eru seld. Einnig fer Mannvirkjastofnun með eftirlit með öllum öryggismálum, öllum rafmagnsöryggismálum og því fer þetta vel saman. Gerðar hafa verið tvær úttektir og skýrslur um þessi mál, annars vegar þegar verið var að setja Mannvirkjastofnun á fót. Í þeirri skýrslu kom fram að rafmagnsöryggismálin ættu öll að vera hjá þeirri stofnun og þar á meðal markaðseftirlit með rafföngum. Svo var gerð önnur skýrsla um stöðu neytendamála og þar kom fram að verkefni á rafmagnsöryggissviði ættu ekki að vera hjá stofnun um neytendamál. Frumvarp þetta er því alveg í takti við þær skýrslur og leggjum við til, verði frumvarpið að lögum, að lögin taki gildi frá og með 1. mars svo að Neytendastofa fái smá svigrúm til þess að bregðast við breyttum aðstæðum og þá sérstaklega varðandi fjármagnið sem fylgir þessu. Frumvarpið felur í sér að öll rafmagnsöryggismál yrðu á einni hendi sem er sambærilegt fyrirkomulagi annars staðar á Norðurlöndum, enda er málaflokkurinn ein samofin kerfisheild. Rafmagnsöryggi í landinu yrði betur tryggt, söluaðilum ekki íþyngt að óþörfu, kostnaður hins opinbera mundi lækka og sérfræðiþekking og reynsla nýttist betur. Jafnframt hefði slík breyting í för með sér einfaldari og skilvirkari stjórnsýslu. Ég legg til að málið gangi til allsherjar- og menntamálanefndar til frekari umfjöllunar og vona að við fáum góðan stuðning við það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsögu hans. Ef ég skil málið rétt er um tvennt að ræða, einföldun á eftirliti og sparnað fyrir ríkissjóð. Ég fagna þessu máli mjög.

Það er hárrétt skilið hjá hv. þingmanni að þetta er til hagræðingar. Það sem er líka ánægjulegt er að það er samstaða í nefndinni um að gera þessa bragarbót og ber einnig að fagna hvernig að málinu er staðið.

Virðulegi forseti. Ég vona að þetta sé aðeins upptaktur að því sem koma skal hjá hv. nefndum þingsins og vil hvetja alla hv. þingmenn, því að allir sitja þeir í nefndum, til að skoða vel hagræðingartillögur hagræðingarhóps ríkisstjórnarinnar. Þar er fullt af tillögum sem auðvelt er að sameinast um, sem hafa það að markmiði að einfalda kerfið og spara ríkisútgjöld. Ég sé að sumir hv. þingmenn hér eru afskaplega spenntir fyrir því, ekki bara hv. þm. Vilhjálmur Árnason, heldur eru ýmsir sem ég efast ekki um að munu styðja slík mál ef þeir skoða þau vel.

Ég þakka þessi orð. Ég tek fram að sá þingmaður sem hv. þingmaður vísaði til er aðili að málinu og vann ötullega að því og ég að þakka fyrir það.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19 frá 12. febrúar 1940, með síðari breytingum, en það er um mismunun á grundvelli kynvitundar og viðbótarbókun við samning Evrópuráðsins um tölvubrot. Með frumvarpinu eru lagðar til tvær breytingar á ákvæðum 180. og 233. gr. a almennra hegningarlaga, nr. 19/1940. Þær fela í sér annars vegar að veita einstaklingum með kynáttunarvanda refsivernd til samræmis við aðra hópa sem eru taldir þurfa á sérstakri vernd að halda og hins vegar að koma til móts við alþjóðlegar skuldbindingar á grundvelli viðbótarbókunar við samning Evrópuráðsins um tölvubrot. Meiri hlutinn vill sérstaklega benda á að með mismunun á grundvelli kynvitundar er átt við mismunun sem beint er gegn einstaklingi eða hópi einstaklinga sem telja sig hafa fæðst í röngu kyni og annaðhvort óska þess að lifa sem einstaklingur/einstaklingar af gagnstæðu kyni eða hafa þegar hafið líf sem slíkir einstaklingar. Það skal líka tekið fram að kveðið er á um vernd tjáningarfrelsis í 1. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar og í 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, samanber lög nr. 62/1994. Þar segir að allir séu frjálsir skoðana sinna og sannfæringar. Eigi hver maður rétt á að láta í ljós hugsanir sínar, en ábyrgjast verður hann þær fyrir dómi. Þá segir í 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar að tjáningarfrelsinu verði ekki settar skorður nema með lögum og verði slíkar skorður að vera í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkis, til verndar heilsu eða siðgæði manna eða vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmist lýðræðishefðum. Sambærilegar takmarkanir má finna í 2. mgr. 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Meiri hlutinn bendir á að undantekningar frá meginreglunni um tjáningarfrelsi ber að túlka þröngt og ákvæði 233. gr. a er einstök undantekning sem á fyrst og fremst rætur í alþjóðlegum sáttmála um afnám kynþáttamisréttis. Heilt á litið voru þær umsagnir sem bárust nefndinni þess efnis að frumvarpið væri löngu tímabært og til mikilla bóta. Þó komu fram athugasemdir um að bætt yrði í ákvæði 233. gr. a orðunum „kyn eða kynferði“ því að upp hafa komið tilvik þar sem viðhafður er hatursáróður gegn konum. Nefndin ræddi þetta nokkuð. Í ljósi sögu ákvæðisins er það álit meiri hlutans að ákvæðið eigi ekki við um konur í heild sinni og telur meiri hlutinn því ekki rétt að bæta við orðunum „kyn og kynferði“. Meiri hlutinn telur að ekki sé rétt að útvíkka ákvæðið með þeim hætti sem lagt er til enda fellur slíkt undir önnur ákvæði almennra hegningarlaga ef um refsiverða háttsemi er að ræða. Meiri hlutinn vill einnig árétta að sú breyting sem gerð er á 233. gr. a felur ekki í sér efnislega breytingu á inntaki ákvæðisins heldur er breytingunni einungis ætlað að skilgreina nánar með hvaða hætti hin ólögmæta tjáning er sett fram. Það er skilningur meiri hlutans að með þessum breytingum sé einvörðungu verið að bæta við minnihlutahóp sem talinn er þurfa sérstaka vernd. Það skal tekið fram að þetta mál fékk töluverða umfjöllun í nefndinni. Við fengum fjölda gesta og var mörgum boltum velt upp um þróun þessa málaflokks, en skilningurinn er sá að það sé ákveðin viðurkenning fyrir þessa hópa að vera nefndir í lögum og þarna erum við að bæta nýjum hópi við sem hefur ekki verið í lögunum en telst sannarlega til minnihlutahóps sem gæti átt undir högg að sækja. Það er því viss forvörn í þessu líka til að viðhalda því góða ástandi sem við teljum vera hér í þessum málum. Á það skal bent að ekki hefur oft reynt á 233. gr. a fyrir dómstólum, ekki nema einu sinni, og á 180. gr., hina greinina sem verið er að breyta, hefur aldrei reynt fyrir dómstólum. Við teljum þetta því ekki vera áhrifabreytingu nema fyrir þennan tiltekna hóp. Því leggur meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir álitið skrifa Unnur Brá Konráðsdóttir, Vilhjálmur Árnason, Páll Valur Björnsson, Elsa Lára Arnardóttir, Katrín Júlíusdóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Svandís Svavarsdóttir, en Líneik Anna Sævarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti minni hlutans með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, með síðari breytingum. Er það mismunun á grundvelli kynvitundar og viðbótarbókun við samning Evrópuráðsins um tölvubrot. Minni hlutinn tekur undir markmið frumvarpsins sem er að draga úr hatursáróðri og hatri almennt. Minni hlutinn telur hins vegar að algjört bann við ákveðnum skoðunum og tjáningu þeirra sé í grundvallaratriðum röng aðferð. Ekki verður tekist á við hatur í heiminum með því að banna hatur eða tjáningu þess. Við tökumst á við hatur með upplýsingu, umræðu og rökræðu. Takmörkunum á tjáningarfrelsi á ekki að beita nema til verndar réttindum annarra, svo sem réttinum til friðhelgi einkalífs og borgaralegs öryggis. Jafnvel þótt hatursáróður geti verið til þess fallinn að ógna öryggi manna eru nú þegar ákvæði í almennum hegningarlögum sem taka á slíku og um þau er enginn ágreiningur, nefnilega 1. mgr. 233. gr. laga nr. 19/1940, almennra hegningarlaga. Minni hlutinn telur það geta verið málinu til bóta að breyta refsingu ákvæðisins á þann veg að ekki yrði heimilt að dæma menn til fangelsisvistar fyrir að tjá skoðanir sínar, enda til efs að slíkar heimildir standist nýrri viðhorf til mannréttinda, og þá sérstaklega með hliðsjón af 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þrátt fyrir að Mannréttindadómstóll Evrópu hafi ekki lýst því með skýrum hætti yfir að refsiákvæði sem takmarka tjáningarfrelsi séu andstæð sáttmálanum hefur dómstóllinn í auknum mæli gagnrýnt beitingu refsinga á þessu sviði, ekki síst fangelsisrefsinga. Þá hefur Evrópuráðið einnig ályktað um að rétt sé að ríki endurskoði refsiákvæði vegna ærumeiðinga. Minni hlutinn leggur því til þær breytingar á frumvarpinu að fangelsisrefsing verði felld brott úr 233. gr. a, sem og öðrum ákvæðum almennra hegningarlaga sem setja tjáningarfrelsinu skorður. Minni hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Á undan 1. gr. komi tvær nýjar greinar, svohljóðandi: a. (1. gr.) Eftirfarandi breytingar verða á 1. mgr. 95. gr. laganna: a. Orðin „eða fangelsi allt að 2 árum“ í 1. málsl. falla brott. b. 2. málsl. fellur brott. b. (2. gr.) Orðin „eða fangelsi allt að 3 mánuðum“ í 125. gr. laganna falla brott. 2. Orðin „eða fangelsi allt að 2 árum“ í 2. gr. falli brott. 3. Á eftir 2. gr. komi fimm nýjar greinar, svohljóðandi: a. (5. gr.) Í stað orðanna „fangelsi allt að tveimur árum“ í 233. gr. b laganna kemur: sektum. b. (6. gr.) Orðin „eða fangelsi allt að 1 ári“ í 234. gr. laganna falla brott. c. (7. gr.) Orðin „eða fangelsi allt að 1 ári“ í 235. gr. laganna falla brott. d. (8. gr.) Í stað orðanna „fangelsi allt að 2 árum“ í 1. mgr. 236. gr. laganna kemur: sektum; og orðin „eða fangelsi allt að 2 árum“ í 2. mgr. sömu greinar falla brott. e. (9. gr.) Orðin „eða fangelsi allt að 1 ári“ í 240. gr. laganna falla brott. 4. Fyrirsögn frumvarpsins orðist svo: Frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, með síðari breytingum (afnám fangelsisrefsinga fyrir tjáningu skoðana, mismunun á grundvelli kynvitundar og viðbótarbókun við samning Evrópuráðsins um tölvubrot). Þegar kemur að takmörkunum á tjáningarfrelsi er hætt við því að umræðan fari að snúast um hvort þær séu réttmætar yfir höfuð eða ekki réttmætar yfir höfuð. Það eru mistök. Við búum sem betur fer í landi og í heimi, alla vega í hinum svokallaða vestræna heimi, þar sem við höfum tiltekin réttindi og við höfum þau réttindi ekki að ástæðulausu. Á meðal réttindanna er tjáningarfrelsið. Andstætt því sem almennt er talið er tjáningarfrelsið ekki einstaklingsfrelsi. Það snýst ekki um að hver manneskja megi segja sínar skoðanir bara til þess að þeirri manneskju líði vel heldur er tjáningarfrelsi mikilvægt, nauðsynlegt til þess að skoðanir hljóti lýðræðislega umfjöllun í umræðu, á kaffihúsunum, í sígópásunum, í matsalnum, við vatnskælinn, við eldhúsborðið, í vinahópnum, hvar svo sem fólk talar saman um mál sem skipta máli. Það er þegar málefnin eru stór og erfið og mikilvæg sem það skiptir mestu máli að fólk hafi sem mest svigrúm til þess að ræða hlutina á opinskáan og hreinskilinn hátt. Þess vegna eigum við að passa okkur þegar við takmörkum tjáningarfrelsi - sem við þurfum stundum að gera - að gera það aðeins þegar það er nauðsynlegt og samræmist lýðræðishefðum, ekki til þess að senda pólitísk skilaboð, ekki vegna þess að okkur finnst eitthvað ljótt sem aðrir segja heldur aðeins þegar tjáningin brýtur beinlínis á réttindum annarra, svo sem friðhelgi einkalífs, öryggis, rétti til sanngjarnrar málsmeðferðar og svo mætti reyndar lengi telja. Þar sem minni hlutinn telur ógerning að mótmæla þeirri tilteknu grein sem hér er breytt, kannski ekki við hæfi þar sem þetta er breyting á 233. gr. a í lögum frá 1940, leggur minni hlutinn frekar til að breytingin á greininni standi, þ.e. orðalagsbreytingin, en til þess að styrkja tjáningarfrelsið á móti falli burt fangelsisrefsingar í þeirri grein og reyndar fjölmörgum öðrum greinum í almennum hegningarlögum. Ég vil líka árétta að það eru engar mótbárur við breytingunni á 180. greininni. Sú breyting er afskaplega góð og minni hlutinn styður hana heils hugar. En það er grein, 233. gr. a, sem vissulega takmarkar tjáningarfrelsi, og þótt minni hlutinn hafi upprunalega haft áhyggjur af því að orðalagsbreytingin gerði það að verkum að greinin víkkaði út virðist vera samhljóma álit þeirra lögfræðinga sem minni hlutinn hefur talað við að svo sé ekki og því kaus minni hlutinn að fara þessa leið í staðinn. Að lokum vona ég að við förum að tala aftur um tjáningarfrelsi. Það er orðið svolítið langt síðan við sem samfélag, sem lýðræðissamfélag og sem vestrænt samfélag fórum að líta á tjáningarfrelsi ýmist sem einhvers konar formsatriði eða sem gefinn hlut. Hvort tveggja er rangt og hættulegt. Fyrr eða síðar munu koma stjórnvöld sem vilja þrengja að tjáningarfrelsinu á þann hátt og með þeim afleiðingum að það takmarkar umræðu og það má aldrei gerast aftur, við ættum að muna afleiðingarnar síðast. Þegar slík öfl koma til er mikilvægt að samfélagið sé frekar vant því að segja: Nei, takmörkum tjáningarfrelsið sem minnst, reynum að gera það ekki. Stundum þurfum við að gera það, gott og vel, en reynum að gera það ekki. Reynum ekki að finna ný rök til að takmarka það. Útkljáum mismunandi hugmyndafræði - sem stundum er ljót - með rökræðu, upplýstri rökræðu, upplýstri umræðu. Það hefur aldrei verið auðveldara. Það hefur aldrei verið auðveldara en nú að ræða erfiðu, ljótu málefnin, trúarbrögðin, þjóðarmorðin, stríðið, mannkynssögu almennt skrifaða með blóði. Það hefur aldrei verið auðveldara að útkljá slík mál en nú. Við eigum að nýta tækifærið með tjáningarfrelsinu, ekki með takmörkunum á því.

Virðulegi forseti. Þetta var eitt af því sem var rætt í nefndinni eins og hitt. Ég vil því taka fram að hér er ekki verið að setja tjáningarfrelsi neinar aukaskorður frá því sem hefur verið - ég vil árétta það - nema að því leyti að orðinu „kynáttunarvandi“ er bætt inn í og „þeir sem eru með kynáttunarvanda“. Ég held að hv. þm. Helgi Hrafn sé sammála mér í því að miðað við það sé tjáningarfrelsið í alveg þokkalegri stöðu á Íslandi í dag og þetta breytir engu um það. Ég held að sú lagabreyting sem við erum að vinna með sé liður í því hefta ekki tjáningarfrelsið heldur halda því innan siðsamlegra marka. Ég hef trú á því og þess vegna varð úr að við fórum þá leið. Ég vildi aftur leggja áherslu á að ekki er verið að gera breytingar með þessu og við tökum skýrt fram í nefndaráliti meiri hlutans að ákvæðið skal túlka þröngt með tilliti til tjáningarfrelsis.

Virðulegi forseti. Það er rétt að það var áréttað og lögfræðilegur skilningur er að ekki sé verið að útvíkka greinina. En þá veltir maður því fyrir sér til hvers það er. Jú, það er til þess að skýra orðalagið og nýja orðalagið virkar, hlýtur að virka þannig á almenning og þann sem les lögin að þau virðast afdráttarlausari vegna þess að orðalaginu „að ráðast á“ er breytt. Í 233. gr. a núverandi laga segir, með leyfi forseta: „Hver sem með háði, rógi, smánun, ógnun eða á annan hátt ræðst opinberlega á mann eða hóp manna vegna þjóðernis þeirra, litarháttar, kynþáttar, trúarbragða eða kynhneigðar sæti sektum eða fangelsi allt að 2 árum.“ Orðalaginu er breytt þannig að ekki er talað um að ráðast á. Það hefur engar lögfræðilegar afleiðingar, minni hlutinn skilur það og samþykkir, en þetta virkar óþægilegra ef maður les það sem nýja grein. Þar sem lögfræðingarnir segja mér að þetta hafi engar lögfræðilegar afleiðingar tek ég því og get þess vegna mælt með samþykkt frumvarpsins á þeim forsendum að fangelsisvist sé afnumin í leiðinni. Mér finnst það eðlilegt vegna þess að fólk hefur talað um það ítrekað og nefnt að fangelsisrefsingu hafi aldrei verið beitt og enginn virðist vilja vera til staðar fyrir það. Ég vænti þess að þessi breytingartillaga verði samþykkt vegna þess að það er enginn ágreiningur um lögin sjálf eins og þau koma fram, og reyndar inniheldur hún einnig orðið „kynvitund“ og hróflar auðvitað ekki við 180. gr. Fyrst þetta frumvarp minnkar ekki tjáningarfrelsið er hér tækifæri til þess að efla tjáningarfrelsið en að sama skapi koma til móts við þau sjónarmið 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti velferðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, lögum um félagslega aðstoð, nr. 99/2007, og lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999, með síðari breytingum. Velferðarnefnd fékk þetta mál fyrst til umfjöllunar nú á sumarþingi. Við meðferð málsins komu fram athugasemdir sem nefndin taldi þess eðlis að rétt væri að frumvarpið yrði endurskoðað nokkuð. Í frumvarpinu, eins og það er lagt fram nú, hefur verið tekið tillit til helstu athugasemda og fagnaðarefni hversu vel hefur verið unnið að málinu. Með frumvarpinu eru lögð til ný ákvæði um leiðbeininga-, eftirlits- og rannsóknarskyldu Tryggingastofnunar ríkisins. Vert er að taka fram að ekki er um nýtt hlutverk Tryggingastofnunar að ræða þar sem á stofnuninni hvíla nú þegar þessar skyldur. Með frumvarpinu eru hins vegar lagðar til mun ítarlegri og skýrari ákvæði fyrir Tryggingastofnun að vinna eftir en eru í núgildandi lögum og er það til þess fallið að auka réttaröryggi borgaranna og skjólstæðinga Tryggingastofnunar. Líkt og fram kemur í greinargerð frumvarpsins þurfa núgildandi ákvæði um eftirlitsheimildir Tryggingastofnunar endurskoðunar við. Má í því sambandi einnig nefna skýrslu Ríkisendurskoðunar um eftirlit stofnunarinnar með bótagreiðslum frá því í febrúar á fyrra ári. Kemur þar fram að skýra þurfi lögbundnar eftirlitsheimildir stofnunarinnar betur og efla verði eftirlit með bótagreiðslum. Um mikla hagsmuni allra skattgreiðenda er að ræða og mikilvægt að stofnunin taki þau verkfæri sem hún þarf svo að hægt sé að greiða úr sameiginlegum sjóðum landsmanna réttar bætur á réttum tíma til réttra aðila. Í frumvarpinu eru ýmis ákvæði þar sem skyldur Tryggingastofnunar gagnvart sínum skjólstæðingum eru áréttaðar. Í 37. gr. er lagt til ákvæði um ítarlega leiðbeiningarskyldu stofnunarinnar, sem felst meðal annars í því að stofnunin skal kynna sér aðstæður umsækjenda og kynna þeim hugsanlegan rétt sem þeir kunna að eiga samkvæmt öðrum lögum sem stofnunin starfar eftir. Þá er áréttuð rannsóknarskylda stofnunarinnar, skyldur hennar um vernd persónuupplýsinga sem unnið er með. Í frumvarpinu eru einnig ákvæði er snúa að umsækjendum og greiðsluþegum. Þannig er lögfest sérstaklega hvað skuli gera ef Tryggingastofnun skortir nauðsynlegar upplýsingar sem umsækjandi býr yfir en hefur ekki veitt stofnuninni. Sérstakt ákvæði er um upplýsingaskyldu heilbrigðisstarfsmanna sem búa oft yfir viðkvæmum persónuupplýsingum og þá eru tæmandi taldir í 43. gr. þeir aðilar sem skylt er að veita Tryggingastofnun upplýsingar sem eru stofnuninni nauðsynlegar við framfylgd laganna. Loks eru lagðar til breytingar á viðurlagaákvæði laganna þannig að brott falli heimild til innheimtu dráttarvaxta á ofgreiddar bætur og veitt heimild til þess að 15% álagi sé bætt við fjárhæð sem krafist er endurgreiðslu á. Skilyrði þess að hægt sé að beita þessari heimild er að um saknæma háttsemi viðkomandi hafi verið að ræða þar sem ásetningur viðkomandi hefur staðið til að afla sér greiðslna sem hann ekki átti rétt á. Umsagnaraðilar og gestir sem komu fyrir nefndina fagna flestir frumvarpinu og telja það til bóta. Umfjöllun nefndarinnar beindist að mestu leyti að heimildum Tryggingastofnunar til að óska upplýsinga frá öðrum aðilum um vinnslu stofnunarinnar á persónuupplýsingum og um vitneskju skjólstæðinga stofnunarinnar um vinnslu upplýsinganna. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að upplýst samþykki þurfi svo að Tryggingastofnun sé heimilt að afla tekjuupplýsinga frá skattyfirvöldum, lífeyrissjóðum, Vinnumálastofnun og sambærilegum aðilum erlendis. Annarra upplýsinga sem stofnunin þarf til eftirlits og til að sannreyna réttindi umsækjenda og greiðsluþega getur stofnunin aflað frá þeim aðilum sem taldir eru upp í 1. mgr. 43. gr. frumvarpsins. Þá er stofnuninni heimilt að óska upplýsinga frá öðrum aðilum þegar rökstuddur grunur leikur á að bótaréttur sé ekki fyrir hendi en ákvæðið á aðeins við þegar um eftirlit stofnunarinnar er að ræða og því sérstök skilyrði fyrir beitingu þess. Vegna lagatæknilegra ástæðna, sem raktar eru í nefndarálitinu, er ekki fært að láta upplýst samþykki ná til fleiri atriða í lagatextanum sjálfum en til tekjuupplýsinga. Nefndin er hins vegar einhuga um mikilvægi þess að skjólstæðingar stofnunarinnar séu upplýstir um þær heimildir sem stofnunin hefur og hvernig unnið sé með persónuupplýsingar. Leggur nefndin því til breytingartillögu við frumvarpið sem felur í sér að Tryggingastofnun skuli upplýsa umsækjendur og greiðsluþega um heimildir stofnunarinnar til vinnslu persónuupplýsinga, frá hverjum stofnuninni er heimilt að afla upplýsinga, um hvaða upplýsingar er að ræða og í hvaða tilgangi er unnið með þær. Með því móti eiga skjólstæðingar stofnunarinnar að hafa nægilega góða yfirsýn yfir það með hvaða upplýsingar um þá er unnið hjá stofnuninni. Nefndin leggur einnig til breytingu sem snýr að varðveislu gagna. Fram komu athugasemdir þess efnis að ekki væri séð að þörf væri á því að hjá stofnuninni yrði til mikið magn upplýsinga sem aflað hefði verið vegna eftirlits. Nefndin tekur undir þetta og leggur til að upplýsingum sem aflað er í þágu eftirlits skuli eytt að lokinni tímabundinni vinnslu þeirra í þágu eftirlits. Að lokum vil ég þakka nefndarmönnum fyrir gott samstarf við vinnslu þessa máls en velferðarnefnd stendur öll að áliti þessu og samstaða er innan nefndarinnar um framgang málsins. Undir álit þetta rita, ásamt þeirri sem hér stendur, hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Vilhjálmur Árnason, Elín Hirst, Guðbjartur Hannesson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Páll Jóhann Pálsson og Unnur Brá Konráðsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá allri umhverfis- og samgöngunefnd um frumvarp til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum, nr. 138/2011, með síðari breytingum, en hún fjallar um reikningsskil vegna eignarhluta í veitu- og orkufyrirtækjum. Megintilgangurinn með frumvarpi þessu er að gera það valkvætt fyrir sveitarfélög hvort eignarhlutir í veitu- og orkufyrirtækjum séu undanskildir í útreikningi á afkomu og fjárhagsstöðu sveitarfélaga sem eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga notast við í störfum sínum. Enn fremur eru í frumvarpinu gerðar breytingar á orðalagi ákvæðis sem lýtur að þessu sem eiga að skýra betur efni þess og tilgang en gildistíma ákvæðisins er haldið óbreyttum, þ.e. tíu ár frá gildistöku sveitarstjórnarlaga. Nefndin hefur fjallað um málið. Þær umsagnir sem bárust voru almennt jákvæðar gagnvart frumvarpinu. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga kemur fram að eins og umrætt bráðabirgðaákvæði sé nú orðað sé eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga skylt við útreikning á afkomu og fjárhagsstöðu sveitarfélaga að undanskilja útgjöld, skuldir og skuldbindingar þeirra sveitarfélaga sem verða fyrir umtalsvert meiri útgjöldum og/eða bera umtalsvert meiri skuldir en annars væri vegna eignarhluta þeirra í veitu- og orkufyrirtækjum, í allt að tíu ár frá gildistöku laganna. Það skal bent á hér til skýringar að þetta er sem sagt bráðabirgðaákvæði og er undantekning frá þeim reikningsskilum sem eru almennt um B-hlutafyrirtæki sveitarfélaga. Þá er bent á að markmið ákvæðisins hafi verið að koma til móts við sveitarfélög sem ella væri sniðinn þröngur stakkur vegna skuldastöðu veitu- og orkufyrirtækja sem þau eiga eignarhluti í, svo sem Reykjavíkurborg vegna Orkuveitu Reykjavíkur. Ákvæðið sé hins vegar orðað með það fortakslausum hætti að ekki hafi verið talið heimilt að taka reikningsskil veitu- og orkufyrirtækja inn í útreikninga á afkomu og fjárhagsstöðu sveitarfélaga þótt það yrði viðkomandi sveitarfélagi hagfellt, svo sem ef viðkomandi veitu- og orkufyrirtæki er fjárhagslega stöndugt. En það var aldrei markmiðið þegar bráðabirgðaákvæðið var sett að vera íþyngjandi fyrir sveitarfélagið heldur átti það að vera þeim til hægðarauka vegna þess fjárhagsástands sem upp kom. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Brynjar Níelsson og Jón Þór Ólafsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn Höskuldur Þórhallsson, Valgerður Bjarnadóttir, Haraldur Einarsson, Birgir Ármannsson, Katrín Jakobsdóttir, Róbert Marshall og Vilhjálmur Árnason.