Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Því miður var ég ekki við, þegar málið var til umr. um daginn, og heyrði því ekki framsöguræður hjá tveim hv. þm., sem mæltu fyrir brtt. Sumar brtt. voru frá n., en aðrar frá hv. 1. þm. Reykv. Ég vil segja nokkur orð um þessar till. áður en þær koma til atkv. Viðvíkjandi till. frá n., en þær eru á þskj. 122, vil ég segja, að mér líka .þær vel og er ég þeim yfirleitt samþykkur. Ég mun því ekki fara frekar út í þær. Viðvíkjandi till. á þskj. 121, þá er öðru máli að gegna. 1. brtt. fer fram á það, að felld sé niður úr 2. gr. heimild, sem þar er sett inn, en hún er ný í l. og var ekki í eldri l., sem eftir hefir verið farið. Það er orðið svo í öðrum löndum, að til þess að reyna að gefa undirmatsmönnunum sem gleggstan mælikvarða fyrir sínu starfi, og til þess að reyna að tryggja það fyrirfram, að sem mest samræmi sé í því, þá eru þeir, sem fyrir þessu standa, látnir meta nokkur sýnishorn í hverju umdæmi, til þess að undirnefndirnar hafi það sem leiðarvísi í sínu starfi. Þegar ég samdi uppkastið ásamt öðrum, þá þorði ég ekki að fara lengra í þessa átt, þar sem þetta er nýtt og hefir ekki verið framkvæmt áður, en að veita fjmrh. heimild til þess að láta gera þetta, ef búið væri að gera þann undirbúning áður, sem þyrfti til þess að þetta yrði að gagni. Þessa heimild vill hv. 1. þm. Reykv. leggja niður, og mér hefir skilizt á viðtali við hann, og ég býst við, að það hafi komið fram í umr., þegar hann hafði framsögu, að hann álítur, að ef tekin sé upp sama reglan og annarsstaðar, þá fengi yfirmatsnefndin, sem við ætlumst til, að samræmi matið, of mikið vald til þess að hafa áhrif á það, hve hátt matið yrði, þegar endanlega er frá því gengið. Hann álítur það hættulegt að leggja þetta vald í hendur n. á þessu stigi, þó hann sé ekki hræddur við að leggja það í hendur hennar, þegar allt er búið. En við verðum að gera okkur það alveg ljóst, að þegar búið er að meta, og undirmötin eru komin í hendur landsmatsnefndarinnar, þá er það hún, sem á að finna það, hvort hún hækkar eða lækkar allt matið. Það er alltaf hún, sem leggur endanlega hönd á það, hvað hátt matið verður. Það er því ekki um annað að ræða en hvenær það er ákveðið. Það er um það að ræða, hvort ákveða á það strax í byrjun matsins, svo að með því fáist meira samræmi í heildina, eða hvort á að meta það, þegar allt er búið. Ég fyrir mitt leyti legg mikið upp úr þessu, því það verður bæði til þess, að meira samræmi verður í matinu, og líka til þess, að matið verður í heild betur af hendi leyst. Það er alveg víst, að ef hver nefnd hefir fyrir sér mat á nokkrum fasteignum í umdæminu, þá er hún búin að fá öðruvísi mælikvarða og öðruvísi aðstöðu til þess að framkvæma matið eftir þeim reglum, sem yfirmatsnefndin óskar og beztar finnast. Þess vegna vil ég mælast til, að þessi brtt: hv. 1. þm. Reykv. verði felld og það verði leyft að reyna það, hvort hægt er að fara inn á svipaða leið hér og aðrar þjóðir hafa farið. Hin brtt. er við 12. gr. Það er ætlazt til, að í Rvík, þar sem búast má við, að árlega sé um tiltölulega mest mat að ræða í einu umdæmi á landinu, séu matsmennirnir 3 og einn sé oddamaður. Til þess að spara, þá hugsuðum við okkur, að sá maður, sem alltaf er að samræma matið, verði formaður í þessu millimati í Reykjavík. Okkur var ljóst, að það gæti komið fyrir, að einhverjir kærðu millimatið, til þess að fá það annaðhvort lækkað eða hækkað. Þegar aðalmat er, þá eru þetta 10–12 kærur úr Reykjavík. Okkur var því ljóst, að þetta gæti komið fyrir, en þá bjuggumst við við því, að varamaður mundi koma inn. Með tilliti til þess, að varamaður komi inn, þótti okkur réttara að hafa þennan oddamann, svo að í nefndinni væru 3 menn, eins og undanfarið. Ég verð því líka að leggja á móti því, að þessi brtt. verði samþ., enda þótt ég telji hana frekar meinlausa hvað efni snertir heldur en hina, sem ég tel mjög til skemmda, ef samþ. verður. Ég vil því mælast til, að báðar þessar brtt. verði felldar og frv. leyft að vera cins og það er hvað þetta snertir. Það getur verið, að það vanti í frv. ákvæði um, að varamaður formanns í yfirfasteignamatsnefnd komi inn í svona tilfellum, en mér virtist það svo sjálfsagður hlutur, að það þyrfti ekki að taka það fram. En ef ástæða þykir til þess, þá er hægt að leiðrétta þetta í Nd., svo þess vegna er óhætt að fella brtt. hér. En ég held, að það þurfi ekki að taka þetta fram. Ég vil því leggja móti báðum þessum brtt. og tel réttara að fella þær en samþ.

*Magnús Jónsson: Hv. 1. þm. N. M. var ekki við, þegar ég mælti fyrir brtt. mínum á þskj. 121, en ég var búinn að hafa orð á því við hann, að ég mundi flytja þær. Fyrir fyrri brtt. færi ég sérstaklega þá ástæðu, að ég sé ekki neina tryggingu fyrir samræmi í mati hinna ýmsu héraða. þó að sömu menn yrðu látnir fara um landið allt til að taka þátt í matinu. Eftir hverju eiga þeir að meta? Ég veit, að það er alltaf hægt ,að meta eftir heyfeng, veiðiskap og þess háttar tölum, sem upp eru gefnar. En þetta hefir mismunandi verðmæti eftir því, hvar er á landinn. Hvernig fæst trygging fyrir því, að. þessir menn geti, betur en innanhéraðsmenn, fundið rétta verðhlutfallið milli eins héraðs og þess næsta hlutfallið milli eðlilegs jarðaverðs t. d. í Borgarfirði, Suður-Múlasýslu eða á Vestfjörðum? - Ég er alveg óviss um, að það verði sérlega gott samræmi, sem fengist með þessu ákvæði frv., ef brtt. mín nær ekki samþykki. En ég hygg, að kringum allt land séu menn farnir að fá þá æfing í að framkvæma fasteignamat, eftir þær tvær aðalmatsgerðir, sem fram hafa farið, að nú sé nokkurn veginn skapaður grundvöllur undir vel samræmt mat. Hv. flm. taldi þetta vera deilu um keisarans skegg, því að landsnefndin hefði, hvort sem væri, valdið í þessum sökum, eftir því, sem hún teldi þurfa. Ég held, að hún hafi það ekki nema innan þess ramma, sem undirnefndirnar skapa henni. Ef hún á að byrja á matinu, eins og frv. gerir ráð fyrir, getur hún alveg ráðið hæð þess; hún getur látið allar jarðeignir í landinu hækka eða lækka eins og henni þóknast. En ef hún kemur fyrst til sögunnar eftir að undirnefndirnar eru búnar að meta, hefir hún ekki vald til annars né meira en að samræma gerðir þeirra. Og hennar hlutverk er að samræma. - Ég vil benda hv. þm. á, hvaða braut hér er farið inn á. Næsta skrefið yrði, að ein nefnd yrði látin meta allar jarðeignir á landinu. Og ég veit ekki, hvort menn eru undir það búnir að fylgja þeirri landsmálastefnu í þessu efni og öðrum eða langar til, að hún sigri. Auk þess skilst mér ekki betur en að hér sé um verulegan kostnaðarauka að ræða. Það yrði ekki lítill ferðakostnaður og dagpeningar, sem yfirfasteignamatsnefndin þyrfti til að fara slíkar langferðir og dvelja svo lengi, sem þyrfti til þess að meta fasteignir í hverju matsumdæmi og sjá til þess, að það leiðbeiningarmat kæmi undirnefndunum að tilætluðum notum. - En fyrir utan kostnaðinn af þessu ákvæði í frv. getur það gert mikið ógagn með því, að valdið er tekið af undirmatsnefndunum og fengið í hendur landsnefndinni. Þá er síðari brtt. mín. Það er fyrirkomulagsatriði og að nokkru leyti sparnaðaratriði. Formanni yfirfasteignamatsnefndar er ætlað að hafa fast árskaup, sem ekki er ákveðið nánar í frv. En ef það á að hlaða á hann öllu því gífurlega starfi, sem fylgir matinu í Reykjavík, verður að ætla honum annað og hærra árskaup en ef hann starfaði aðeins í yfirnefndinni. Og svo þegar þarf að úrskurða kærur úr Reykjavík, verður nauðsyn að fá til þess varamann í yfirnefndina og borga honum. Ætli þá fari ekki að saxast á það, sem sparast með fyrirkomulagi hv. flm? Ætli það verði ekki litið eftir? Og allur sá sparnaður hans yrði ekki nema lítið brot af því, sem fer í kostnað, ef brtt. mín við 2. gr. verður ekki samþ. - Ég held, að það sé að öllu leyti bezt að láta yfirfasteignamatsnefnd vera alveg utan við undirmatið hér í Reykjavík, eins og annarsstaðar, láta hana aðeins vera yfir-„instans“ í þessum efnum.



Það hefir ekki unnizt tími til þess fyrir fjhn. að athuga brtt. hv. 1. þm. Reykv. á þskj. 121, og einstakir nm. hafa þar að sjálfsögðu óbundnar hendur. Frá mínu sjónarmiði get ég tekið fram, að ég álít þær a. m. k. óþarfar og að frv. batnaði ekki við það, ef þær yrðu samþ. Þó að yfirfasteignamatsnefnd leggi grundvöllinn að matinu með því að meta nokkrar fasteignir fyrst, sé ég alls enga hættu í því, og varla hægt að neita hinu, að með því fáist aukið öryggi fyrir því, að samræmi náist um allt land. Hv. 1. þm. Reykv. taldi nú þegar fenginn góðan grundvöll undir vel samræmt mat, en það er því miður ekki rétt. Mér er kunnugt um það, að enn er mesta misræmi milli fasteignamatsgerða, ekki aðeins milli héraða, heldur innbyrðis milli sveita og í sama héraði og einstakra jarða. - Um leið og ég mótmæli þeirri fjarstæðu, að ákvæðið verði til þess, að yfirmatsnefnd ráði matinu algerlega, verð ég að segja, að það er nauðsyn, að hún fái betri tök á því en nú að leiðbeina undirnefndunum um það, hvernig þær eiga að haga sínu starfi. Síðari brtt. felur í sér rétta hugsun. En ég álít auðvelt að ná því, sem þar er aðalatriðið, án þess að breyta frv., - en það er að sami maður sitji ekki bæði í undirnefnd og yfirnefnd til að fjalla um sama matið. Mér finnst sjálfgefið, að þegar yfirmats er krafizt á fasteign í Reykjavík, sé varamaður til kallaður í stað formanns yfirfasteignamatsnefndar. Til þess þarf enga breyting á frv., og þá er langtum betra að komast hjá að gera hana vegna þeirra fáu tilfella, þegar starf formanns í yfirnefnd rekst á þátttöku hans í undirnefnd Reykjavíkur. Og það er nauðsynlegt, að 3 menn framkvæmi mat hér í Reykjavík, en ekki 2, eins og yrði samkv. síðari brtt. Ég legg ekki áherzlu á það, hvort þessi brtt. verður felld eða ekki, en ég mun greiða atkv. móti því að fella niður þennan greinarhluta úr frumv. Þá vil ég leyfa mér f. h. n. að bera fram skrifl. brtt. um að lagfæra orðalag á 2. brtt. á þskj. 122, um það, að síðustu orðin „eða ekki“ falli burt. Þau virðast óþörf.



Herra forseti! Ég vil aðeins segja nokkur orð út af ummælum hv. 1. þm. Reykv. Það verður hann að aðgæta, að það gagna engin svigurmæli um, að matið sé á góðum grundvelli, þó að fyrri brtt. hans gangi fram. Því að hann veit, að svo misjafnt varð matið síðast (1930), að í einni sýslu varð að lækka það um 35% til að fá samræmi í fasteignamat á öllu landinu, og þó mun sú lækkun hafa verið of lítil. Hvaða trygging hefir hv. flm. brtt. fyrir því, að þetta endurtakist ekki 1940, ef ekki er séð ráð við því? - Ég er ekki viss um, að tími vinnist til þessa undirbúningsmats, áður en aðalmat hefst, en ég vil láta það komast í lögin nú. Það má einu gilda, hvaða ráðh. það verður, sem fyrstur á að framkvæma þetta, ef lögin ákveða það. Það er tilgangslaust fyrir hv. þm. (MJ) að tala um þá hættulegu braut, ef yfirmasteignamatsnefnd, skipuð af fjmrh., eigi að leggja grundvöllinn að matinu um allt land, því að niðurstaðan verður hin sama, þó að undirnefndum sé lofað að setja sér grundvöll 35% ofan eða neðan við önnur héruð og yfirnefndin samræmi svo á eftir. Yfirnefndin verður að ráða hæð matsins hvort sem er. Hv. þm. var sannfærður um, að það þyrfti 3 menn til að framkvæma mat hér í Reykjavík, og þess vegna skildist mér hann leggja svo fast að hv. þdm. að samþ. sína síðari till., sem leiðir af sé:, að 2 menn yrðu að framkvæma hér mat. Hvort vill hann þá í rauninni heldur, brtt. sína eða ákvæði frv. um 3 menn? - Eftir því sem ég hefi kynnt mér, þá eru málskot til yfirfasteignamatsnefndar sárfá hér í Reykjavík, ég held ein 12 eftir síðasta mat. Það yrði enginn óskaplegur kostnaður, þó að varamaður þurfi að koma í formanns stað í þeim tilfellum, þó að hann fengi kannske 10 kr. fyrir fundinn. - Þó að nægjast megi með 2 menn við millimöt úti um landsbyggðina, þá er það ófært hér, þar sem svo mikið er um að vera - svo mikið byggt á ári hverju.

*Magnús Jónsson: Það er rétt hjá hv. frsm. og hv. flm., að 2 menn yrðu að meta hér í Reykjavík, ef brtt. mín nær samþykki. Þess vegna eru þeir á móti henni. Það sýnir betur en nokkuð annað, hvað hér er lítið um það að ræða að spara.

Það hafa alltaf verið 3 menn við Reykjavíkurmatið

. Ég var bara að benda hv. þm. á, að það er mín brtt., sem horfir til sparnaðar. Og því er ósvarað, hvað það kostar að láta formann yfirfasteignamatsnefndar starfa í undirnefnd í Reykjavík. Það yrði meira og miklu stöðugra starf, sem hann yrði að inna af höndum þar, heldur en sem yfirfasteignamatsnefndarmaður. Bæði hv. frsm. og hv. flm. tala um ósamræmið í síðasta mati og í væntanlegu mati. Það fáist aldrei fullt samræmi, ekki innan héraðs fremur en milli héraðanna. Hvernig á þá að fara að þessu?- Ég er ekki trúaður á, að þeir menn, sem fara um landið meira og minna ókunnugir, geti skapað nægilegt samræmi. En ég hefi heyrt, að formenn undirn. hafi reynt að talast víð, áður en þeir byrjuðu á mati. Og ég held, að það gæti orðið töluvert meira virði nú, að þessir kunnugu menn leggi málið niður fyrir sér heima í sínu héraði. - Ég hefi átt kost á að bera saman matið í nokkrum kaupstöðum á Austurlandi og í Reykjavík. Ég hefði gaman af að sjá, hvenær fengist samræmi í því eða öruggur mælikvarði á það, hvers virði hús með tiltekinni stærð er á stöðum með svo ólíkum atvinnuskilyrðum, dýrleik á flestum hlutum og erfiðleikum, sem aðeins kunnugir geta metið. Það hefir verið kölluð fjarstæða, að yfirfasteignamatsnefndin, sem samkv. frv. leggur grundvöllinn að matinu, ráði hæð þess meir en verið hefir. Kannske á að skilja þau ummæli svo, að undirnefndirnar séu ekkert bundnar af þessu undirbúningsmati. Þeir virðulegu yfirfasteignamatsnefndarmenn eiga að koma og meta, en segja svo við undirnefndirnar: Þið skuluð ekkert hirða um að fara eftir þessu mati okkar. Ég skal ekki fjölyrða um þetta. Bæði hv. frsm. og hv. flm. hafa láfið í ljós, að þeir vildu ekkert breyta frv. í þessum atriðum. Ég verð þá að una við það, að atkvgr. skeri úr.



Það þurfa ekki að vera nema örfá orð. Ég vil aðeins leiðrétta það, sem hv. sessunautur minn sagði um, að ég væri ánægð með þessa breyt. Það er ég ekki. Það er ekki alveg sama að vera ánægður og geta sætt sig við eitthvað. Ég get eftir atvikum sætt mig við þessa afgreiðslu á frv., en hitt er mér fullljóst, að það nær ekki að tryggja þann tilgang, sem ég ætlaði frv. mínu að gera. Ég álít, að þjóð, sem verður fyrir miklum skakkaföllum af völdum áfengisins, eigi rétt til fullkominnar löggjafar um ráðstafanir til að varna skaða, sem af því leiðir. Það skal skýrt fram tekið, að þau hörkulegu ákvæði, sem eru í 4. gr., eiga auðvitað ekki við nema þá drykkjumenn, sem stendur beinn háski af fyrir bæði þá sjálfa og aðra. Féleysi er um kennt, máli þessu til fyrirstöðu. Ég skal játa, að við erum ekki rík þjóð, Íslendingar. En höfum við þá ráð á að kaupa ógæfu yfir þjóð vora, með síaukinni áfengisnautn. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Þetta hefir verið mitt hjartans mál, og ég vona, að allshn. beri gæfu til þess að geta útvegað þá fjárhæð, sem með þarf, svo að þessi litli vísir geti orðið undirstaða annars meira.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég vil ekki láta þetta mál fara svo út úr d., að ég ekki taki í því afstöðu, meðal annars af því, að ég er einn af flm. að þeirri dagskrá, sem hér liggur fyrir. Ég þarf litlu við það að bæta. sem hv. frsm. hefir gert grein fyrir, en út af þeim umr., sem hér hafa farið fram af hálfu 2 hv. þm., flm. frv. og hv. þm. Hafnf., þá langar mig til að segja nokkur orð, sem ef til vill skýra nokkru nánar afstöðu n. Ég hygg, að hv. flm. muni ekki væna okkur nm., a. m. k. 2 af þeim, um fullkominn skilning á nauðsyn þessa máls. N. hefir um þetta mál leitað álits 2 fróðra manna í læknastóli, og þeirra ekki af lakari tegundinni, þar sem annarsvegar er landlæknir, sem vitað er, að hefir hugsað mjög mikið um þessi mál, og hinsvegar geðveikralæknirinn á Kleppi, dr. Helgi Tómasson, sem ég veit ekki annað en sé mjög andvígur ofdrykkju og vilji leggja sitt lið til að stemma þar á að ósi. Þessir menn hafa upplýst n. um það, að úti í heimi væri að verða stefnubreyting í þessum málum, sem miðar í þá átt, að í staðinn fyrir að setja drykkjumennina á hæli, er nú meira farið að gera tilraunir með að lækna þá á ýmsan annan hátt. Þegar sjúklingarnir koma svo undan læknishendi, eru gerðar tilraunir með að koma þeim upp í sveit og láta þá jafna sig þar nokkurn tíma. Yfirleitt eru menn að færast á þá skoðun að nota frjálsari aðferðir við þessar lækningar en verið hefir. Drykkjumannahælin hafa verið höfð sem þvingunarráðstöfun fyrir þessa menn og því verið litin óhýru auga. Þetta hefir gert það að verkum, að það hefir skapazt andúð gegn þeim tilraunum, sem þjóðfélögin hafa viljað gera í þessum efnum. Ég fyrir mitt leyti hallast að þeirri leið, að það sé farið svo lipurlega í málið sem frekast er unnt og að ekki sé beitt þvingunarráðstöfunum fyrr en öll önnur sund eru lokuð. Þetta er meginkjarni þess, að við völdum þessa leið. Um fjárhagsspursmálið er það að vísu rétt, að ef reisa ætti hæli í þessu skyni, mundi verða af því ærinn kostnaður, en það er siður en svo, að ég teldi þann kostnað eftir, en ég er bara vonlaus, eftir því andrúmslofti, sem í þessum málum ríkir, að slík till. mundi verða samþ. hér á Alþ. Og af þessum ástæðum vil ég heldur fara þá leið, að byrja í smærri stíl og þá frekar færa sig upp á skaftið, eftir því sem reynslan leiddi í ljós. Þetta er mín afstaða til málsins. Dr. Helgi Tómasson upplýsti það, að hér mundu ekki vera yfir 30 menn, sem þannig væri ástatt um, að þeir þyrftu hælisvistar með. Ég verð nú að draga þessar tölur stórlega í efa. Læknirinn mun hér sennilega eiga við þá menn eina, sem eru gersamlega fallnir. Það er hinsvegar vitað, að ekki mundu verða settir aðrir á þessi hæli en þeir, sem taldir væru komnir út á háskalega braut. Ég efast um t. d., að þeir menn væru taldir þurfa að fara á hæli, sem t. d. berja konur sínar í skyndiölæði. Ég er sammála flm. um, að slíkt er hegningarvert, en það er ekki þar með sagt, að þeir þurfi hælisvistar við. Það má annars á það benda að lokum, að það er nú orðin skoðun manna, að eins mikla áherzlu beri að leggja á það, að koma í veg fyrir sjúkdóma eins og að lækna þá, og að það sé aðalatriðið. Ef við gætum í þessu tilfelli verið sammála um að taka fyrir sjúkdóminn, þá þyrftum við engin hæli. Ég skal skjóta því hér fram í þessu sambandi, að það, sem við sögðum, sem andmæltum hinu nýja syndaflóði, er allt komið fram, og miklu verra. Ég álit, að það sé stórmál, hvernig við eigum að bægja áfenginu frá hinni uppvaxandi kynslóð, sem hún virðist ætla að drukkna í. Og ég skal taka höndum saman við hvern þann mann, sem vill bera fram till. um að þurrka landið. Það álit ég beztu lækninguna.

*Bjarni Snæbjörnsson: Það voru nokkur atriði í ræðu hv. 3. landsk., sem mig langar til að fara nokkrum orðum um. Hann var að tala um þá breyt., sem orðið hefði á skoðunum þeirra Helga Tómassonar og landlæknis á þessum málum. Það má vel vera, að það hafi orðið svona miklar breyt. á skoðunum þessara manna, en ég hefi þó ekki heyrt það annarsstaðar frá, að svo sé og að þeir ekki álitu drykkjumannahæli sjálfsagðar stofnanir. Hvað viðvíkur því, að hv. 3. landsk. talaði um, að það væri miklu nær að senda slíka vandræðamenn upp í sveit heldur en á drykkjumannahæli, þá er það einmitt tilgangur slíkra hæla að sortera menn þannig, að segja til um, hvort þeir eigi að vera á þessum eða hinum staðnum. Viðvíkjandi þeirri andúð, sem talað er um, að menn hafi á drykkjumannahæli, þá er það gefinn hlutur, að vissir menn hafa alltaf andúð á slíkum stofnunum; það eru þeir menn, sem þangað eru látnir fara, eða eru hræddir um, að þeir lendi þangað. Það skapast ætíð andúð hjá þeim mönnum, sem þarf að þvinga til að fara á sjúkrahús. Það er vitað mál, að hinir holdsveiku höfðu mikla andúð gegn Laugarnesspítala, er hann kom til sögunnar, og eins var með berklahælið á Vífilsstöðum; sjúklingarnir fengu andúð á því. Ef það er yfirleitt álitið nauðsynlegt, að einhver maður breyti öðruvísi en hann sjálfur vill breyta, ef þjóðfélagsnauðsyn er fyrir því, þá þýðir ekki að láta undir höfuð leggjast að gera nauðsynlegar ráðstafanir eingöngu af hræðslu við andúð mannsins. Ég álít, að ekki sé rétt að kalla það þvíngunarráðstafanir, þó reynt sé að afstýra þjóðfélagsböli, heldur sé það réttmætt verk og sjálfsagt. Hvað kostnaðinum viðvikur má vel vera, að ríkissjóði sé örðugt að reisa svona hæli. Ég veit ekki, hvað mundi kosta að reka slíkt hæli í sveit, en ef fenginn væri duglegur maður til að reka búskap til afnota fyrir stofnunina, er líklegt, að reksturinn þyrfti ekki að vera svo afardýr. Og hvað snertir lækniseftirlit mætti koma því þannig fyrir, að héraðslæknirinn í því héraði, þar sem hælið væri, hefði meiri þekkingu en aðrir læknar á geðveikisjúkdómum og að hann svo hefði umsjón með hælinu án verulegs aukakostnaðar fyrir það opinbera. En ég efast um, að nokkurt gagn verði að því að samþ. dagskrártill. Ég álít hana til einskis gagns, - álít 15 til 25 þús. kr. sama sem ekkert fé í því skyni, því enginn einstakur maður mundi fyrir þá upphæð vilja skuldbinda sig til að taka á móti þessum mönnum og leggja þeim til nægilegt húsnæði og framfærslu í heilt ár. Það hlýtur hver maður að sjá, að enginn mundi til þess fást nema sá, sem hreint og beint vildi offra til þess sínu eigin fé vegna málefnisins, en það eru litlar líkur til, að slíkur maður fyndist. Sú afgreiðsla á málinu að samþ. þessa dagskrá er því ekki annað en lítilsháttar friðþæging fyrir samvizku þeirra manna, sem eru á móti því, að ríkissjóður leggi fram fé til að byggja drykkjumannahæli, sem hann er þó í sjálfu sér skyldugur til að gera vegna þeirra tekna, er ríkissjóður hefir af áfengissölunni, - þeirra manna, sem vilja hirða ágóðann, en forðast útgjöldin, en sjá þó hinsvegar nauðsynina. Það er rétt hjá hv. 3. landsk. að þessi l. væru ekki annað en pappírslög, ef þeim fylgdi engin fjárveiting, en alveg á sama hátt verður þessi rökst. dagskrá aðeins pappírsgagn, þó veittar yrðu einar lá þús. kr. samkv. henni.



Ég vil segja fáein orð út af ræðu hv. 3. landsk. Ég tek það fram, að það er mjög fjarri mér að vilja væna hvorki hann eða aðra í hv. allshn. um nokkur undanbrögð í þessu máli. Ég veit, að n. hefir bæði í fyrra og núna unnið fyrir málið eftir beztu getu, og gruna hana alls ekki um neina græsku, enda held ég ekki, að ég hafi hagað orðum mínum svo, að slíkt mætti af þeim ráða. En þar sem hv. þm. sagði, að til þess þurfi engin lög að byggja þetta hæli, er ég honum mjög ósammála. Ég held það sé fyrst og fremst þörf á l. um byggingu hælisins, og það mjög greinilegri löggjöf. Hann sagði, að þetta væri aðeins framkvæmdaatriði fyrir ríkisstj., en ég verð að segja það, að ég hefi ekki trú á því, að sú ríkisstj., sem ekki einu sinni hefir sýnt lit á að framkvæma þál. frá þinginu 1935, þar sem fyrir stj. var lagt að undirbúa löggjöf um þetta efni, geri mikið fyrir málið yfirleitt. Það má hver lá mér það, sem vill, þó ég ekki treysti ríkisstj. mikið í þessu máli, svo greinilega hundsaði hún þál. mína og hefir hvorki hreyft hönd né fót málinu til framdráttar. Og ríkisstj. hvorki getur eða vill stofna þetta hæli, ef ekki eru bein lagafyrirmæli um stofnun þess, svo þar held ég hv. þm. hafi ekki á réttu að standa. Þá heyrðist mér hv. þm. eitthvað vera að minnast á atkvgr. mína um bindindismál hér í hv. d., þar sem ég hafði átt að greiða atkv. gegn bindindi, að mér skildist. Þetta hlýtur að vera einhver misskilningur, því ég hefi frá því fyrsta að ég man eftir mér unnað bindindismálinu, og mun svo gera á meðan ég lifi. Ég vildi því gjarnan fá skýringu á því, hvenær ég hefi hér í þessari hv. d. greitt atkv. gegn bindindi.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég hefi litlu að svara hv. þm. Hafnf. Þann skoðanamun, sem milli okkar er, tæki langan tíma að rökræða, svo ég sleppi því. En viðvíkjandi því, sem hv. 2. landsk., flm. þessa frv., sagði út af þál. frá þinginu 1935, skal ég taka það fram, að ég skil vel gremju hans út af aðgerðarleysi stj. í þessu máli, og það er leitt, að enginn hæstv. ráðh. skuli vera hér viðstaddur til þess að svara fyrir stjórnina. Hinsvegar er það mín skoðun, að lítið sé fengið með því að samþ. þetta frv., ef ekki yrði meira gert, engin fjárveiting kæmi til, og miklu betra að gera tilrann þá, sem dagskrártill. felur í sér. Það er e. t. v. litil tilraun, en þó nokkur, ef 25 þús. kr. fengjust. við byggjum okkar aðstöðu í n. á áliti geðveikralæknisins, sem telur, að venjulegur drykkjumaður mundi eftir 3 vikna dvöl á góðu heimili í sveit vera orðinn það vinnufær, að hann gæti farið að vinna fyrir sér, þó hann þyrfti að vera þar eitthvað lengur. Auðvitað verður reynslan að skera úr þessu. Þá bað hv. þm. um skýringu á því, sem ég sagði um atkvgr. hv. þm. um bannmál hér í hv. d. Ég skal taka skýrt fram, hvað ég átti við, og bið afsökunar á því, ef ég fer þar ekki rétt með, en ég átti við það, að við lokaatkvgr. um innflutning sterku vínanna hér í hv. þd. greiddi þessi hv. þm. atkv. með því að veita þessu flóði yfir landið.

Það þykir mér ótrúlegt, að rétt sé frá skýrt

. Og ég sagðist harma það, að svo fór. Að öðru leyti er ég ekki að deila á hv. þm., en þá var baráttan svo hörð hér á Alþingi, að okkur, sem harðast börðumst þá gegn áfenginu, tók sárt, að þessi hv. þm. skyldi þá snúast á móti okkur. Ég skal svo láta útrætt um þetta mál. Ég vænti. að dagskrártill. verði s1mþ., og hvort sem menn eru bindindismenn eða ekki, þá geti þeir orðið sammála um það að vilja veita ekki minna en 25 þús. kr. í fyrstu tilraun til lækningar drykkjumönnum.

* Flm. (Magnús Jónsson): Ég hefi leyft mér að koma fram með tvær breyt. á l. um alþýðutryggingar, og þarf ég ekki að hafa langa framsögu fyrir þeim, því bæði atriðin eru vafalaust kunn hv. þm. Það hafa komið fram raddir um bæði þessi atriði, að þau væru ekki sanngjörn eins og þau eru í l., og það þyrfti því að leiðrétta þau. Fyrra atriðið er um sjúkratryggingarnar, að þeir menn, sem nú standa utan við tryggingarnar og geta ekki notið þeirra, þó þeir gjaldi til þeirra, verði teknir með í tryggingarnar. Það eru þeir menn, sem hafa yfir 4500 kr. skattskyldar tekjur. Það er augljóst, að ef á að byggja l. á tryggingargrundvelli á annað borð, þá er sjálfsagt, að allir, sem l. ná til, séu með að öllu leyti í tryggingunum. Ef á að koma l. á fullkominn tryggingargrundvöll, þá verður annaðhvort að fara þessa leið eða þá leið, að láta l. ekki ná til annara en þeirra, sem hafa undir 4500 kr. skattskyldar tekjur. Þessi leið er fær, enda tíðkaðist hún hjá sjúkrasamlögum þeim, sem störfuðu áður en alþýðutryggingal. komu. Þar var sett víst tekjumark fyrir þá, sem leyfi höfðu til þess að vera með. Maður getur því hugsað sér, að hinar almennu sjúkratryggingar miði einnig við vissa tekjuhæð manna. Þar er gengið út frá þeim forsendum, að þeir, sem hafa meiri tekjur, geti séð sér fyrir læknishjálp sjálfir, og ekki ástæða til að gera þeim að skyldu að tryggja sig. Hin leiðin aftur á móti er sú, að láta alla vera með og láta alla gjalda í tryggingarnar og líka njóta þeirra. Mér fannst réttara, þar sem l. eru svo víðtæk sem þau eru, að fara þessa leið og taka alla með. Sannleikurinn er sá, að þeir, sem af þessum ástæðum eru utan við sjúkratryggingarnar, eru miklu færri en menn almennt halda. Ég hefi spurzt fyrir um það, og hefir mér verið sagt, að í Reykjavík væru um 900 gjaldendur, sem af þessum ástæðum lenda utan við að njóta trygginganna. Það munu því ekki vera nema um 2000 manns í Rvík, sem þarna koma til greina. Það er því vitanlegt, að það, hvort þessir menn eru teknir með eða ekki, hefir ekki áhrif á afkomu sjúkrasamlagsins hér á þann hátt, að það myndi á nokkurn hátt gera þetta erfiðara. Ég vil vekja athygli á því, að í grg. frv. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Hér er hvort sem er ekki um nema tiltölulega fámennan hóp að ræða, og t. d. í Reykjavík er enginn vafi á, að sjúkrasamlagið myndi vel þola það, að þessir menn nytu réttinda þess, að svo miklu leyti sem þeir myndu óska þess.“ Það mætti ef til vill skilja þetta svo, að sjúkrasamlögin í hinum kaupstöðunum myndu ekki þola þetta, en það er fjarri sanni, því langflestir af þessum mönnum eru í Reykjavík. Í hinum kaupstöðunum er það hverfandi lítill hópur, sem er fyrir utan sjúkrasamlögin af þessum ástæðum. Ég tek þetta fram af því, að menn gætu kannske haldið, að þetta hefði alvarlegri afleiðingar þar. Það hefir stundum heyrzt talað um, að það væri ekki ósanngjarnt, að þeir, sem hafa hærri tekjur, greiddu hærra iðgjald. Ég var að leita við að finna aðferð til þess og gera till. um það. En ég er hræddur um, að það verði nokkuð erfitt að finna grundvöll fyrir slíku, sem geri ákvæðin ekki of flókin. En ég álít réttara að sleppa þessu alveg, þar sem fullyrt er af þeim, sem til þekkja, að sjúkrasamlögin muni vei þola þessa breyt. Þetta yrði áreiðanlega til þess að taka burtu eina af ástæðunum fyrir því, að menn eru með réttu óánægðir með lögin. Hitt ákvæðið finnst mér, að ætti að orka enn minna tvímælis. Það eru sem sé til, fyrir utan lífeyrissjóð embættismanna og barnakennara, nokkrir sjóðir bæjarfélaga og einstakra stofnana, sem tryggja starfsmönnum sínum eftirlaun eða ellistyrk. Ég man í svipinn eftir því, að bæjarsjóður Reykjavíkur hefir slíkan sjóð, Eimskipafélag Íslands, Landsbankinn og Útvegsbankinn. Í alla þessa sjóði er tekið af starfsfólkinu töluvert hærra iðgjald og því tryggður töluvert meiri lífeyrir en það fær með því að tryggja sig í hinum almenna lífeyrissjóði. Það er von, að starfsfólk, sem borgar allhá iðgjöld, sé óánægt með, að það sé krafið um gjald í annan lífeyrissjóð, þar sem engin eða hverfandi lítil von er um, að það fái nokkurntíma nokkuð í aðra hönd. Nú er þannig búið um ákvæðin í alþýðutryggingal. viðvíkjandi því, hvernig menn skuli njóta lífeyris úr lífeyrissjóði, að það er óhugsandi, að þetta fólk geti nema undir alveg óvenjulegum kringumstæðum notið nokkurs lífeyris á sínum tíma. Það hafa þess vegna borizt mjög eindregin tilmæli frá þessu fólki um það, að það fái að njóta sömu réttinda og embættismenn og starfsmenn ríkisins og barnakennarar, að svo lengi sem þeir eru tryggðir í lífeyrissjóðum ríkisins, þá eru þeir undanþegnir gjaldi til hins almenna lífeyrissjóðs. Ég vil mjög mæla með því, að þessu atriði verði breytt, hvað svo sem öðru liður um breyt. á alþýðutryggingal. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta. Ég sé í blaði, að alþýðutryggingal. séu ein af þeim l., sem stjórnarflokkarnir hafi komið sér saman um að breyta, án þess að getið sé um það frekar. En ég býst við, að þær till., sem ná fram að ganga um þessi atriði, fari í svipaða átt og frv. mitt. Ég vil vænta þess, að frv. þessu yrði vísað til 2. umr. og til allshn., og tekið tillit til þess, þegar afgreiddar verða breyt. á sömu atriðum í alþýðutryggingalögunum.