Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur haft till. til þál. um breyt. á vegáætlun fyrir árin 1979–1982 til umfjöllunar og hefur unnið að endurskoðun framkvæmdaáætlunar fyrir árið 1980. N. klofnaði í afstöðu sinni og meiri hl. n. hefur skilað nál. á þskj. 480, en meiri hl. fjvn. skipa í þessu tilviki þeir Þórarinn Sigurjónsson, Alexander Stefánsson, Friðjón Þórðarson, Geir Gunnarsson, Guðmundur Bjarnason og Eiður Guðnason. Hafa ber í huga að í þessu tilviki er um aukaendurskoðun að ræða sem aðeins tekur til yfirstandandi árs við þær sérstöku aðstæður sem við höfum hér búið við að því er varðar fjárlög og annað. Við þessa endurskoðun hefur fjvn., svo sem venja er til, notið aðstoðar þeirra Snæbjarnar Jónassonar vegamálastjóra, Helga Hallgrímssonar forstjóra tæknideildar Vegagerðarinnar og annarra starfsmanna Vegagerðar ríkisins. Við gerð fjárlaga í vetur var ráðstöfunarfé Vegagerðar ríkisins aukið um rúmlega 2000 millj. kr. Þetta viðbótarfjármagn fer að mestu til að verðbæta lögbundna og fasta liði í vegáætlun. Fjárveitingar til sérstakra verkefna í stofnbrautum hækka um 200 millj. kr., en fjárveitingar til almennra verkefna og bundinna slitlaga á stofnbrautum svo og til þjóðbrauta eru óbreyttar að krónutölu frá gildandi vegáætlun. Heildarfjárveitingar til nýrra þjóðvega og brúa verða þá 11 milljarðar 352 millj. kr., og er framkvæmdamáttur þess fjár um 50% meiri en fjárveitingar til þessara liða í vegáætlun 1979. Þar sem óbreytt krónutala er hins vegar veitt til þjóðbrauta og almennra verkefna á stofnbrautum hefur fjvn. viðhaft óbreytta skiptingu þessa fjár milli kjördæma. Þm. einstakra kjördæma hafa hins vegar fjallað um endurskoðun vegáætlunar, svo sem venja er til, og í nokkrum tilvikum hafa þeir fært fjármagn milli framkvæmda innan sinna kjördæma. Þá hefur fjvn. og fjallað um skiptingu fjár til einstakra verkefna að því er varðar bundin slitlög og sérstök verkefni á stofnbrautum. Sú skipting er óbreytt frá gildandi áætlun að því er snertir bundnu slitlögin, en meiri hl. n. gerði tillögur um nokkrar tilfærslur innan þess sem nefnt er sérstök verkefni, en þær eru í því fólgnar að þau tvö verkefni, Borgarfjörður og Önundarfjörður, þar sem þarf að ná ákveðnum framkvæmdaáföngum, fá þá lágmarksfjárveitingu sem til þess þarf. En til þess að svo mætti verða þyrfti að skerða fjárveitingar til annarra liða í þessum flokki um sem nemur 16%. Af hálfu minni hl. n. hefur komið fram, að þeir, sem hann skipa, gera ekki sérstaklega aths. við skiptingu fjár milli kjördæma nema að því er varðar sérverkefni og brýr. Afstaða minni hl, kemur fram í sérstöku nál, og verður væntanlega gerð grein fyrir því hér á eftir. Till. meiri hl. er hins vegar að finna á þskj. 479. Fjvn. hefur borist bréf sem hv. þm. Matthías Bjarnason ritaði fyrir hönd þm. Vestf. varðandi tengingu Inn-Djúps, en á liðnum „Sérstök verkefni“ eru til þess ætlaðar 250 millj. kr. á árinu 1982. Bréf þetta er prentað sem fskj. með nál. meiri hl. fjvn. Að lokum vil ég segja örfá orð um afstöðu Alþfl. til þessarar till. um breytingu á vegáætlun. Hún er í sem skemmstu máli sú, að við fjárlagagerðina fluttum við Alþfl.-menn ítarlegar till. í mörgum liðum um hvernig mætti lækka útgjöld ríkisins og draga úr skattheimtu og skattbyrðum á almenning, en skattahækkanir virðast hins vegar ætla að verða aðalsmerki og einkenni þessarar stjórnar og það sem hennar verður sjálfsagt lengst minnst fyrir. Allar þær till. til útgjaldalækkunar felldi stjórnarliðið. Þar sem fjár til þeirra útgjalda, sem um ræðir í þessu tilviki, hefur þegar verið aflað telur Alþfl. þá skiptingu, sem hér er gert ráð fyrir, ekki óeðlilega og getur því fyrir sitt leyti veitt henni brautargengi og mun svo gera í þessu tilviki.



Herra forseti. Þegar vegáætlun var til umfjöllunar í fjvn. létu fulltrúar sjálfstæðismanna í n., sem þar sátu þegar vegáætlun 1979–1982 var til umfjöllunar í fjvn., undirritaður, Pálmi Jónsson og Ellert Schram, bóka eftirfarandi um afstöðu sína: „Sjálfstæðismenn, fulltrúar minni hl. í fjvn., rita undir þetta nál. með fyrirvara og áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Þeir vilja taka fram, að vegna ákvarðana ríkisstj. um stórfelldan niðurskurð á framlögum ríkissjóðs til vegamála á þessu ári.“ - þ. e. árinu 1979 „mun verða um 15% magnminnkun nýbygginga vega í landinu frá því í fyrra, þrátt fyrir gífurlega auknar skattaálögur á umferðina. Síðari ár vegáætlunarinnar er stefnt í nokkra magnaukningu vegaframkvæmda, án þess að minnsta tilraun sé gerð til þess að ríkisstj. og Alþ. móti stefnu í fjáröflun til þess á annan hátt en gera ráð fyrir nýjum lántökum.“ Það er augljóst að sú till. til þál. um breytingar á gildandi vegáætlun, sem hér er fjallað um, gengur miklu lengra í þá átt sem gagnrýnd var í bókun okkar þremenninganna í fyrra. Skattahækkun á umferðina eykst gífurlega og framkvæmdafé af skatttekjum er stórlega skert á sama tíma. Í ljósi þessa og framangreindrar grg. ákváðum við, sem ritum undir nál. sem ég mæli hér fyrir, að skila sérstöku nál. á þskj. 485, sem er næsta óvenjuleg aðferð við afgreiðslu fjvn. á vegáætlun, en við teljum svo langt gengið að við viljum hafa þennan hátt á og undirstrika þannig algera sérstöðu okkar við afgreiðslu þessarar þáltill. Samkv. upplýsingum Vegagerðar ríkisins felur till. í sér 4.5 milljarða kr. niðurskurð á raungildi heildarfjárveitinga til vegamála miðað við gildandi vegáætlun. Samtímis því hafa skattaálögur á bensín verið auknar svo gífurlega að óvíða í heiminum má finna dæmi um slíka skattlagningu. Nokkur höfuðatriði þeirrar öfugþróunar, sem átt hefur sér stað í skattlagningu á umferðina og framlögum til vegamála síðan sjálfstæðismenn fóru með ríkisfjármálin 1978, eru þessi: 1. Engin einasta króna af 10 milljarða skattahækkun á bensín umfram verðlagsbreytingar, sem orðið hafa síðan 1978, fer til vegaframkvæmda. Þvert á móti hefur raungildi markaðra tekjustofna og beinna eða óbeinna framlaga ríkissjóðs til vegamála minnkað um nær 1 milljarð í fyrra og á þessu ári ef þessi till. verður samþ. 2. Á yfirstandandi ári kæmi 4050 millj. kr. hærri fjárhæð til vegaframkvæmda af bensínsköttum en þessi till. gerir ráð fyrir samkv. útreikningum Vegagerðar ríkisins, ef sama hlutfall þessara skatta gengi til vegaframkvæmda og raun varð á 1978. 3. Bein framlög úr ríkissjóði að meðtöldum afborgunum og vöxtum af lánum til vegagerðar væru samkv. útreikningum Vegagerðarinnar og fjárlaga- og hagsýslustofnunar 2810 millj. kr. hærri að raungildi en till. gerir ráð fyrir miðað við framlög þessi 1978. 4. Ríkisframlög af skatttekjum til vegagerðar eru því samkv. þessari till. skorin niður um hvorki meira né minna en 6860 millj. kr. samkv. útreikningum fyrrgreindra stofnana miðað við þessi framlög 1978. Þetta fjármagn er notað nú til eyðslu ríkissjóðs í stað vegaframkvæmda. 5. Á þessu tímabili hefur heildarskattlagning ríkisins á bensíni aukist á föstu verðlagi fjárlaga 1980 um 9938 millj. kr. samkv. útreikningum Þjóðhagsstofnunar. 6. Framkvæmdamagn nýbygginga vega og brúa samkv. þessari till. er svo til það sama og meðaltal áranna 1975–1978 að báðum meðtöldum þegar skattlagning á umferðina var milljarðatug minni. 7. Þá er í till. gert ráð fyrir 3.5 milljarða kr. auknum lántökum að raungildi miðað við lántökur til vegagerðar 1978 til þess að standa straum af þeim vegaframkvæmdum í ár sem eru ekki meiri en meðaltal áranna 1975–1978. Við Íslendingar erum vanþróuð þjóð í vegamálum og eyðum milljörðum kr. í vonlítið viðhald malarvega, viðhald og eldsneyti bifreiða, sem við gætum sparað með því að leggja sem fyrst bundið slitlag á fjölförnustu þjóðvegi. Víða kemst fólk ekki leiðar sinnar á vetrum, jafnvel í neyðartilfellum, vegna skorts á vel uppbyggðum vegum. Auknar framkvæmdir í vegamálum eru við hlið orkuframkvæmda arðbærasta og mesta félagslega verkefni þjóðarinnar sem bíður úrlausnar. Framangreind stefna, sem felst í því að slá heimsmet í skattheimtu á notkun bifreiða til eyðslu úr ríkissjóði, en skera niður vegaframkvæmdir, er því hvort tveggja í senn andfélagslegt og fjárhagslegt glapræði. Við afgreiðslu vegáætlunar fyrir 1979–1982 talaði þáv. samgrh., hæstv. ráðh. Ragnar Arnalds, um „stórt stökk upp á við“ árið 1980 í vegamálum sem hann væri að undirbúa með flutningi till. sinnar. Hæstv. ráðh. Ragnar Arnalds, sem þá var samgrh., sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Ég er hins vegar sannarlega reiðubúinn að standa að því, þegar þar að kemur, að veruleg hækkun verði aftur á milli áranna 1980 og 1981, en miðað við þá þróun, sem verið hefur á þessu sviði á undanförnum árum, þrátt fyrir endurteknar yfirlýsingar allra flokka um nauðsyn hins gagnstæða og margvíslegar till. um stór átök í vegamálum, tel ég að hyggilegra sé að láta fyrst reyna á hvort samstaða sé um að snúa þróuninni við á árinu 1980 og taka stórt stökk upp á við í fjárveitingum til nýbyggingar vega og brúa, en gera þá frekar ráð fyrir að næsta stóra stökk verði ákveðið við endurskoðun vegáætlunar 1981.“ Ýmsir gerðu sér vonir um það, ekki síst þegar hæstv. fyrrv. samgrh. var orðinn hæstv. fjmrh. og átti að framfylgja vegáætlun sinni, að þetta stóra stökk yrði tekið á árinu 1980 og enn þá fremur, þar sem í málefnasamningnum góða stendur að „staðið verði við vegáætlun 1980–1982“, að til skarar yrði látið skríða og stóra stökkið tekið. Stóra stökkið upp á við í framlögum ríkissjóðs varð að því, að ríkissjóður leggur nú minna að raungildi til vegamála en 1978. En stóra stökkið kom. Stóra stökkið var í hækkun á sköttum á umferðina. Í ár eru sem sagt, eins og ég sagði áðan, hvorki meira né minna en 10 milljarðar kr. innheimtir af bensíni í skatta á umferðina að raungildi í hærri fjárhæð en 1978. Niðurskurður gildandi vegáætlunar samkv. till., sem hér er til umr., bitnar mest á nýframkvæmdum vega og brúa. Þar skortir 3182 millj. kr. á að staðið sé við gildandi vegáætlun að raungildi. Mestur er niðurskurðurinn í svonefndum sérverkefnum í vegagerð, ef frá er talin Borgarfjarðarbrú og vegagerð í Önundarfirði. Síðast töldu verkefnin fá 380 millj. kr. hækkun samkv. till. frá gildandi vegáætlun í verðbætur eða rúmlega 10%. Önnur sérverkefni eru skorin niður í krónutölu um 16%, en að raungildi nálægt 45%. Hér er um að ræða Þingvallaveg, veg um Holtavörðuheiði, Héraðsvötn, Vikurskarð og Hvalnesskriður. Almenn brúargerð er einnig samkv. till. skorin verulega niður frá vegáætlun að raungildi eða um 40%. Mikill niðurskurður er á sumarviðhaldi vega og verður það einungis 73% af því sem Vegagerð ríkisins telur þörf á. Enn þá meiri er niðurskurður á vetrarviðhaldi eða snjómokstri. Ræddi ég það nokkuð við i. umr. og skal ekki fjölyrða um það hér. Á upphæð gildandi vegáætlunar mun skorta 608 millj. kr. til þess að raungildi fjármagns til snjómoksturs samkv. vegáætlun haldist. Það er ljóst að næsta haust þarf að vera sérstaklega snjólétt til þess að áætlunin standist, og það, sem verst er við þetta að mínu mati, er að mér sýnist útilokað að rýmka snjómokstursreglur, ef halda á þessari áætlun, þótt víða sé mjög mikil nauðsyn á að það verði gert. Fjvn. ákvað með öllum atkv. að skipting á vegafé milli kjördæma að því er varðar almenn verkefni stofnbrauta og þjóðbrauta skuli vera óbreytt frá því sem ákveðið var við afgreiðslu vegáætlunar fyrir yfirstandandi ár á Alþ. í fyrra. Einnig var samþ. af meiri hl. n. að hækka fjárveitingu til Borgatfjarðarbrúar og vegagerðar í Önundarfirði um 380 millj. kr., en lækka önnur sérverkefni í krónutölu um 180 millj. Minni hl. n., þ. e. við undirritaðir, telur að hér sé um fráleit vinnubrögð að ræða. Þannig stendur á að þessi verkefni, Borgarfjarðarbrú og vegagerð í Önundarfirði, eru á því framkvæmdastigi að þeim verður að ljúka í ár, en fjáröflun til þess á að okkar mati ekki að bitna á öðrum mikilvægum verkefnum. Þegar frá eru taldir markaðir tekjustofnar Vegasjóðs, sem renna beint til vegamála, þ. e. bensíngjald, gúmmígjald og þungaskattur, má skipta framlögum ríkissjóðs til vegaframkvæmda í tvennt: 1) beint framlag ríkissjóð á fjárlögum og 2) greiðslur afborgana og vaxta af lánum til vegagerðar. Framlög ríkissjóðs þannig skilgreind hafa lækkað um 2810 mill. kr. samkv. útreikningi Vegagerðar ríkisins og fjárlaga- og hagsýslustofnunar. Á föstu verðlagi (fjárlagaverðlagi 1980) eru þessi framlög þannig, lögð saman: á árinu 1978 7978 millj. kr., 1979 5934 millj. kr., 1980 5168 millj. kr. Mismunurinn á raungildi beinna framlaga ríkissjóðs og afborgana og vaxta af lánum til vegagerðar er samkv. þessu 2810 millj. kr. Markaðar tekjur hafa hækkað að raungildi um nálægt 1900 millj. kr. og verður því niðurstaðan sú, að fjáröflun til vegamála með samtíma skatttekjum, þ. e. markaðir tekjustofnar, og bein framlög ríkissjóðs og afborganir og vextir hafa minnkað um 900–1000 millj. kr. að raungildi síðan 1978. Heildartekjuöflun ríkissjóðs á þessum árum af mörkuðum tekjum, beinu framlagi til vegamála og afborgunum og vöxtum eru á verðlagi ársins 1980 20 milljarðar 748 millj. kr. 1978. Þetta lækkar í 20 milljarða 94 millj. 1979 og lækkar enn í ár í 19 milljarða 843 millj. kr. Þessi niðurskurður á fjáröflun til vegagerðar af samtíma skatttekjum hefur átt sér stað á sama tíma sem skattálögur ríkissjóðs á bensín hafa aukist að raungildi um 10 milljarða kr., eins og ég sagði áðan. Ef 50.6% af þessum bensínsköttum hefðu runnið til vegamála fengi Vegasjóður nú 4050 millj. kr. í viðbót við mörkuðu tekjustofnana. Ég óskaði eftir því við Vegagerð ríkisins að hún gerði samanburð á því, hverjar nýframkvæmdir vega og brúa hafa verið á verðlagi ársins í ár að meðaltali árin 1975–1978. Út úr því dæmi kom að meðaltal þessara framkvæmda er 11 milljarðar 190 millj. kr. Framkvæmdaframlög til nýbygginga vega og brúa árin 1975–1978 eru að meðaltali 11 milljarðar 190 millj. kr., en á þessu ári er ætlunin að verja 11 milljörðum 570 millj. kr. eða örlitlu meira en meðaltalið 1975-1978 segir til. Til þess að ná þessu framkvæmdamagni verður ákveðið nú, ef þessi till. verður samþ., að afla fjár með lánum upp á 3500 millj. kr. meira að raungildi en 1978. Það er ekki einungis að skattgreiðendur hafi verið látnir greiða núna 10 milljörðum meira af umferðinni í ríkissjóð, heldur verða þeir að borga síðar fyrir það framkvæmdamagn sem verður unnið í sumar. Þeir verða að borga það í hærri sköttum síðar vegna afborgana og vaxta af auknum lántökum í ár. Ef reynt er að rýna ofan í skattálögurnar á bensín og bera saman hverjar þær voru 1978 og 1980 kemur út úr heildardæminu það sem ég sagði áðan. En það er dálítið fróðlegt að gera sér grein fyrir því hvað gerist í rauninni. Tollar af bensíni eru að raungildi í ár um 4400 millj. kr. hærri en þeir voru 1978 og söluskattur einnig 4440 millj. kr. hærri, c:n bensíngjaldið er aðeins 1.1 milljarði hærra en það var l 978. Ríkissjóður fær sem sagt bróðurpartinn af þessum sköttum beint, en notar síðan það, að markaði tekjustofninn hækkar örlítið í bensíngjaldinu, til að draga svo mjög úr beinum framlögum ríkissjóðs að heildarframlög ríkissjóðs lækka til vegamála, eins og ég hef hér marggert grein fyrir. Það er einnig athyglisvert að gera sér grein fyrir því, hve mikill hluti af bensínsköttum rennur nú í Vegasjóð. 63% af bensínsköttum renna nú í ríkissjóð, en í Vegasjóð 37%, en hlutfallið var 49% í ríkissjóð 1978 og 51% í Vegasjóð. Hækkun bensínskattanna stafar að sjálfsögðu bæði af hækkun á söluskattsstofninum, þ. e. hækkun innflutningsverðs á bensíni vegna olíukreppunnar, og einnig vegna þess að söluskattur hefur verið hækkaður. Hvergi hefur verið slakað á þessum sköttum þrátt fyrir hækkun innflutningsverðsins. Þannig hefur ríkissjóður aukið á vandann vegna olíukreppunnar, - þann vanda sem notendur bifreiða standa frammi fyrir. Reynum að gera okkur grein fyrir því hvernig verð á bensínlítra sundurliðast núna. Af 430 kr., sem hver lítri kostar, fara 156.14 kr. eða 36.3% beint í ríkissjóð, í Vegasjóð fara 91.36 kr. eða 21.3% og annar kostnaður er undir helmingi; hann er 182.50 kr. eða 42.4% af verði bensínlítra. Það er athyglisvert að söluskatturinn leggst ofan á toll og bensíngjald, þannig að síðast þegar bensín hækkaði, þá hækkaði bensín um 20.43 kr, vegna hækkunar á bensíngjaldi, en ofan á það að bensínlítrinn hækkaði um 20.43 kr. vegna bensíngjaldsins í Vegasjóð hækkaði söluskattur um 4.80 kr. Þannig leggst skattur ofan á skatt ofan á þá miklu hækkun á innflutningsverði bensíns sem orðið hefur vegna olíukreppu. Ég sagði áðan að það væru gífurleg verkefni sem biðu úrlausnar í vegamálum hjá okkur. Mest eru þessi verkefni að sjálfsögðu í lagningu bundins slitlags og í því að byggja vegina betur upp og gera betri vetrarvegi. Það er staðreynd og það hefur margsinnis verið fullyrt, ég hygg af öllum forráðamönnum allra flokka, að vegamálin eru eitt mesta og arðbærasta félagslega átak í opinberum framkvæmdum sem þjóðin stendur frammi fyrir, og stenst þar ekkert samanburð nema ef vera kynni orkuframkvæmdir. Talið er arðbært að leggja bundið slitlag á 2500 km af þjóðvegum landsins, en er lokið núna við 260 km. Þótt „staðið væri við“ vegáætlun, eins og stendur í stjórnarsáttmálanum, að raungildi til þess að framkvæma varanleg slitlög á þjóðvegum landsins samkvæmt þessari áætlun sýnist mér að það mundi taka um 30–40 ár að leggja varanleg slitlög á þá vegi sem talið er arðbært. Samt sem áður gerir þessi till., sem hér er til umr., ráð fyrir að skera niður þessar framkvæmdir um 29% frá gildandi vegáætlun. Ég vil því sérstaklega fagna því, sem fram kom hér frá hv. þm. Sverri Hermannssyni þegar svarað var fyrirspurn áðan, að Framkvæmdastofnun ríkisins hefur gengið fram fyrir skjöldu og að ýmsum æðstu mönnum, sem ráða málum vegagerðar, fornspurðum hefur hún ákveðið að leggja til viðbótar þessari till. 700 millj. til að hraða varanlegri vegagerð í landinu. Þessi ákvörðun stjórnar Framkvæmdasjóðs, sem tekin var að tillögu hv, þm. Sverris Hermannssonar, er algjörlega í samræmi við þá stefnu sem Sjálfstfl. hefur markað í þessum efnum. Sjálfstæðismenn hafa flutt á undanförnum þingum till. til þál. um vegamál. Í þeirri till. og í þeim ræðum, sem fluttar hafa verið með þeirri till., hefur margsinnis verið undirstrikað hvað varanleg vegagerð hafi gífurlega mikla þýðingu og sé arðbært verkefni. Þar hefur m. a. komið fram að menn spara t. d. 19% í bensíneyðslu með því að aka á varanlegum vegi miðað við malarveg, 170% í viðhaldi hjólbarða og 45% í almennu viðhaldi. Er talið að það sé 63% meira slit á bifreið á malarvegum en vegum með bundnu slitlagi. Enn fremur er talið að bundið slitlag borgi sig á 6–7 árum, þ. e. að bundið slitlag, þar sem 1000 ársbíla umferð er, borgi sig á 6–7 árum í sparnaði á viðhaldi vega. Við nm., sem stöndum að þessu nál., birtum þáltill. okkar sjálfstæðismanna sem fskj. með nál. og hún skýrir sig sjálf. Í henni er einmitt vikið að því, að Byggðasjóður leggi árlega fram verulegt fé til að hraða þessum mikilvægu og nauðsynlegu framkvæmdum, og enn fremur er gert ráð fyrir að umframtekjur af sköttum á umferðina frá og með áramótum 1978 skuli allar renna til vegaframkvæmda og að haldið verði áfram að afla fjár með happdrættislánum til vegaframkvæmda. Ef farið hefði verið eftir þessari stefnumörkun væri í ár mikið á annan tug milljarða til framkvæmda í vegamálum, sem ekki sást í till. sem hér er til umræðu um breytingar á gildandi vegáætlun. Þessi stefnumörkun hefði að sjálfsögðu þýtt stóraukið fjármagn til uppbyggingar vega, en hún hefði krafist aðhalds á öðrum sviðum í eyðslu ríkissjóðs og framkvæmdum. Það hefur ríkt þveröfug stefna hjá vinstri stjórninni og núv. ríkisstj. Þar hefur ríkt gegndarlaus eyðslustefna í millifærslu- og rekstrarútgjöldum ríkissjóðs og með þeim afleiðingum að áfram verður um sinn að sjálfsögðu eytt stórfé í vonlítið viðhald malarvega og slit bifreiða meðan gerð góðvega bíður og verður frestað. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja um þessi mál. Afstaða okkar þremenninga, sem skrifum undir sérálit varðandi þessa till., er skýr í nál. Það er ótvírætt og skiptir höfuðmáli í þessu sambandi, að gert er ráð fyrir því, á sama tíma sem gífurlega hefur verið farið ofan í vasa skattborgaranna að því er varðar skattaálögur á notkun bifreiða, að framlög ríkissjóðs til vegamála, þ. e. í mörkuðum tekjustofnum, beinum og óbeinum framlögum ríkissjóðs, séu skorin niður og framkvæmdagildi í ár einungis við haldið með margra milljarða kr. aukinni lántöku sem skattgreiðendur verða síðar að borga.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. neitt að ráði. Ég vil byrja með því að þakka hv. fjvn. fyrir afgreiðslu málsins, það var afgreitt skjótt og ég hef engar athugasemdir við till. hennar að gera. Ég vil geta þess, að í nál. kemur fram sem fskj. sú samhljóða samþykkt þm. Vestfjarða að óska eftir þeirri breytingu á vegáætlun, að í staðinn fyrir „tenging Inn-Djúps“, sem þar er skráð sem sérstakt verkefni á árinu 1982, verði sett: vegur yfir Steingrímsfjarðarheiði. N. hefur ekki séð ástæðu til að taka þetta inn nú, þar sem ekki er um reglulega endurskoðun á vegáætlun að ræða, og ég geri út af fyrir sig ekki athugasemd við það. Ég vil hins vegar láta það koma fram, að ég lít svo á, þar sem þetta kemur fram í grg. meiri hl. n. að ekki sé þar andstaða gegn þessari samþykkt þm. Vestfjarðakjördæmis, og mun ég leggja áherslu á að mælingar og annar undirbúningur fyrir þessa framkvæmd hefjist nú þegar í sumar. - Þetta vildi ég láta koma fram og vil taka það fram, að þetta er gert í samráði við þm. Vestfjarðakjördæmis. Hér hefur frsm. minni hl., hv. þm. Lárus Jónsson, farið með margar tölur og ætla ég ekki að vefengja þær. Þær eru eflaust réttar. En það er eins og fyrri daginn, að það er oft auðvelt að leika sér að tölum eftir því hvaða grundvöllur er lagður til samanburðar, og ekki að ástæðulausu kannske að hinn almenni hlustandi er meira og minna ruglaður á slíkum málflutningi. T. d. mætti geta þess, að í þeirri vegáætlun, sem nú gildir, er ákveðin krónutala til framkvæmda. M. ö. o.: Í þál. er ekki ákveðið fyrir fram að krónutalan skuli hækka með tilliti til verðbólgu. Þar er það krónutala sem er samþykkt. Hinu er svo ekki að neita, að undanfarin mörg ár, líklega allt frá 1974, hafa menn ekki treyst sér til að standa við þær framkvæmdir eins og sundurliðaðar hafa verið í vegáætlun með tilliti til þess verðbólgustigs sem í fyrsta lagi var gert ráð fyrir og síðar varð. Það er sem sagt á þeim lið vegáætlunar sem orðið hefur að draga saman vegna þess að fjárþörf hefur á ári hverju undanfarin ár reynst verulega meiri en vegáætlun hefur gert ráð fyrir. Ég sagði áðan, að ég hygg að vegáætlun hafi verið endurskoðuð árlega frá 1974 og þá verið óreglulegar endurskoðanir, ef ég má kalla það svo, nema annað hvert ár, þegar vegalög gera ráð fyrir reglulegri endurskoðun. Og þó að hv. frsm. minni hl. sé ekki hér inni þykir mér ástæða til að geta þess, hvernig breytingar hafa orðið á framkvæmdum samkv. vegáætlun t. d. frá árinu 1970. Reiknað allt á verði ársins 1979 varð veruleg aukning eða um það bil um 50% frá 1970–71, frá 1971–1972 12% aukning, 1972–1973 aftur 12% aukning, 1973–1974 var samdráttur um 8% í heildarfjármagni til vegaframkvæmda, frá 1974–1975 um 19% samdráttur, 1975–1976 um 5%, 1976–1977 enn samdráttur um 5.5% og 1977-1978 nokkur aukning eða um 6%, stóð síðan nokkurn veginn í stað til 1979, þó lítill samdráttur, um 2%, og nú er aukning á raungildi þess fjármagns, sem varið er til vegaframkvæmda, um 22%. Það er, eins og hér hefur komið fram, minna en menn gerðu ráð fyrir, enda reiknað með 25% verðbólgu, en ekki 50%. Ég tel að sú till. til vegáætlunar, sem hér hefur verið lögð fram, sé viðunandi með tilliti til þó þessarar aukningar um 22%, miðað við það ástand sem er í verðlagsmálum. Ég er út af fyrir sig ekki undrandi á því þó að að raungildi sé upphæðin nú svipuð meðaltali undanfarinna fimm ára. Eins og ég rakti áður hefur nánast á hverju ári orðið verulegur samdráttur í vegaframkvæmdum. Það er fyrst nú að við erum þó að halda á brautina upp hallann, þ. e. vonandi í áttina að áframhaldandi meiri framkvæmdum. Ég gæti líka farið með svipaðan samanburð á fjármagni til nýbyggingar vega. Staðreyndin er að þar varð veruleg aukning frá 1970–1971 og síðan nokkur til 1973, en frá 1973 hefur verið samfelldur og stöðugur samdráttur allt til ársins í ár. Nú er gert ráð fyrir að verði 50% aukning og rúmlega það á raungildi fjármagns til nýrra vega, brúa og fjallvega. Það er að mínu mati alls ekki lítið stökk og ekki stökk sem ber að vanmeta. Það er eins og ég sagði áðan, að allur er þessi leikur með tölur nokkuð ruglingslegur. Og ég vil taka undir það með mönnum, m. a. hv. frsm., sem lagði áherslu á að auka þarf fjármagn til vegaframkvæmda. Ég er honum og öðrum sem um það hafa rætt fullkomlega sammála. Að því verður stefnt. Sú vegáætlun, sem samþ. var í fyrra, gerir ráð fyrir því og er ekki nein breyting á að þessu leyti með því sem nú er gert, þó dregið sé úr í ár. Ég vil einnig taka undir það, að mjög stórt átak þarf að gera í bundnu slitlagi. Á því er ekki nokkur vafi. En ég fór við fyrri umr. með tölur sem sýndu flokkun vega í viðunandi vegi o. s. frv. í fjóra flokka. Þar kom fram að ákaflega stór hluti af vegakerfi okkar telst slæmur og alls kostar óviðunandi. Og menn mega ekki, um leið og áhersla er lögð á bundið slitlag, gleyma á sama tíma þessum vegum. Þar er um gífurlega stórt átak að ræða, sem kannske ekki eins stór hluti landsmanna nýtur, en sannarlega á það fólk rétt á vegabótum ekki síður en við sem þéttbýlið byggjum. Hugmynd mín er því sú, að þegar næsta endurskoðun vegáætlunar fer fram verði lögð fram áætlun um verulega aukið framlag til aukinna framkvæmda í bundnu slitlagi. Ég rakti að nokkrir vegaspottar eru undir það sæmilega tilbúnir. Þó þarf að gera mikið til að tengja þá betur saman. Þeir eru slitnir í sundur um landið allt. Það verður tekið inn í slíka áætlun. Og ég lýsti því jafnframt, að á vegum Vegagerðar ríkisins hefur verið unnið mjög mikið starf að flokkum vega landsins, þannig að unnt er að gera sér betri og heillegri grein fyrir því, hvað er nauðsynlegt á hverjum einstökum stað. Þannig vona ég að allur grundvöllur til góðrar áætlunargerðar verði betri. Eins og ég sagði áðan ætla ég ekki að lengja þessar umr. umfram þessi fáu orð mín. Ég vil ljúka máli mínu með því að endurtaka þakkir til fjvn. og leggja á það enn mjög ríka áherslu að áfram verði haldið á þeirri braut að auka fjármagn til vegaframkvæmda, og að því er stefnt að meira af fjármagni, sem nú er innheimt af bensíni t. d., verði látið renna í vegaframkvæmdir. Og ég lýsi því aftur yfir, að á næsta vetri mun verða lögð fram till. um endurskoðun vegáætlunar og stórauknar framkvæmdir m. a. í bundnu slitlagi.



Herra forseti. Ég ætla ekki að tala hér langt mál um vegáætlun. Frsm. meiri og minni hl. fjvn. hafa þegar gert það vel og ítarlega. Það er sjálfsagt rétt, að það má hér sem annars staðar í slíkum málum leika sér nokkuð með tölur eftir því hvað hverjum talsmanni hentar hverju sinni. Ég held að það verði þó ekki hrakið, sem kom mög greinilega fram há hv. þm. Lárusi Jónssyni, frsm. minni hl., að það veldur landsmönnum öllum, sem langeygir eru orðnir eftir raunverulegu átaki í vegamálum, miklum vonbrigðum hve freklega ríkissjóður hefur gengið á hlut Vegasjóðs. Þar á ég að sjálfsögðu fyrst og fremst við hina gegndarlausu skattheimtu af bensíni. Það er heldur dapurlegt að af þessari 10 milljarða kr. auknu skattheimtu skuli vegagerð í landinu ekki fá að njóta einnar krónu í auknum framkvæmdum. En ég kom aðallega upp í ræðustól af því að mér finnst sem þm. Vestf. að mér beri skylda til að gera grein fyrir í örstuttu máli þeirri ályktun Vestfjarðaþingmanna sem prentað er á fskj. með meirihluta áliti fjvn. Ég missti því miður af upphafi máls hæstv. samgrh., sem ég geri ráð fyrir að hafi e. t. v. haft að segja eitthvað svipað og ég um þessa ákvörðun Vestfjarðaþingmanna. Fyrir þá sem ekki þekkja til þessara mála, er kannske rétt að geta þess, að tenging Inn-Djúps við aðalvegakerfi landsins er búin að vera lengi á döfinni. Þar hefur á undanförnum árum aðallega verið rætt um þrjá valkosti. Tengingu yfir Kollafjarðarheiði í Kollafjörð í Barðastrandarsýslu, yfir Þorskafjarðarheiði eða Þorgeirsdal og í þriðja lagi Steingrímsfjarðarheiði. Við þm. Vestf. höfum nú lýst því yfir, að við teljum að rétt sé að velja veginn yfir Steingrímsfjarðarheiði niður í Steingrímsfjörð og tengja þannig Strandasýslu öðrum byggðum Vestfjarða um leið og Vestfirðirnir sem heild tengjast aðalvegakerfi landsins. Það er vitað mál, að hvaða leið af þessum þremur valkostum sem hefði verið valin hefði lokaákvörðun valdið stórum hópi Vestfirðinga vonbrigðum og sárindum, svo heitt mál og viðkvæmt sem þetta hefur verið hjá heimamönnum. Ég hygg þó að mjög eindregnar viljayfirlýsingar og fjöldamargar áskoranir frá stærstu þéttbýlisstöðum kjördæmisins á norðanverðum Vestförðum gefi ótvíræða vísbendingu um að þessi ákvörðun nýtur meirihlutafylgis á Vestfjörðum. Þetta mál er búið að velkjast allt of lengi í meðförum Alþingis, Vestfjarðaþingmanna og embættismanna. Nú hefur loksins verið höggvið á hnútinn og ákvörðun tekin af hálfu þm. viðkomandi kjördæmis, Vestfjarða, og ég tel það í sjálfu sér mikið fagnaðarefni. Í mínum huga vegur það mjög þungt á metunum að tengja Strandasýslu öðrum byggðum Vestfjarða. Strandamenn hafa allt of lengi verið algerlega afskornir, bæði atvinnulega og félagslega, frá öðrum byggðarlögum kjördæmisins. Óneitanlega kemur nokkuð einkennilega fyrir staðhæfing, sem kemur fram í nýútkominni grg. Vegagerðar ríkisins sem unnin var af umdæmisverkfræðingi Vegagerðarinnar á Ísafirði, en grg. fjallaði um tengingu Inn-Djúps. Þar er staðhæft að Strandamenn eigi ekki mikilla hagsmuna að gæta varðandi vegasamband við Djúp um Steingrímsfjarðarheiði, þeir geti fullt eins vel hér eftir sem hingað til hallað sér að Borgarnesi og jafnvel Reykjavík. Að mínu áliti felst í þessu mikill misskilningur og gengur örugglega alveg þvert á skoðun og vilja fólksins í Strandasýslu. Fólkið í Strandasýslunni á lítið erindi til Borgarness og því síður til Reykjavíkur til að rækja ýmis félagsleg tengsl við aðra Vestfirðinga. Ég get í því sambandi t. d. minnt á fundi Fjórðungssambands Vestfirðinga, á fundi kjördæmissamtaka stjórnmálaflokkanna sem þurfa að vera með reglulegu millibili, og svo auðvitað hvers konar félagsleg samskipti, menningarleg og ekki síst atvinnuleg.  Það er sannarlega mál til þess komið að einangrun Strandamanna linni. Mér er það satt að segja undrunarefni að þessi litli spotti yfir Steingrímsfjarðarheiði skuli ekki fyrir löngu hafa verið fullgerður. Það er vitað mál að það eru íbúar Barðastrandarsýslu sem öndverðastir eru þeirri leið að farið verði um Steingrímsfjarðarheiðina. Ég vil benda á það alveg sérstaklega, að í yfirlýsingu okkar Vestfjarðaþingmanna er lögð áhersla á að ekki verði í neinu dregið úr þeim vegaframkvæmdum sem þegar eru á vegáætlun og koma Barðstrendingum sérstaklega til góða. Þessar framkvæmdir, við einn erfiðasta tálmann á Hjallahálsi, eru þegar hafnar. Í sumar verða veittar til hans samkv. till. til vegáætlunar 140 millj. kr. Þar eru fleiri torfærur sem verður unnið að á næstu árum af fullum krafti samkv. ákvörðun sem þegar hefur verið tekin. Ég vil sérstaklega benda þar á eina litla sveit sem ég hygg að eigi hvað mest í vök að verjast kannske á öllu Íslandi byggðarlega og það er Gufudalssveitin, sem eðlilega hefði þótt mikill fengur að því að aðaltengivegurinn lægi þar um. En ég hygg að þær vegaframkvæmdir, sem eru á döfinni nú í Barðastrandarsýslu, muni létta að miklu leyti þeim feiknalegu erfiðleikum sem þessi fámenna sveit á við að búa, sérstaklega að vetrinum. Mér hefur alltaf þótt það einsýnt mál að tenging Inn-Djúps hlyti að skoðast sem sérstakt verkefni sem hluti af svokölluðum hringvegi, því varla telst hringurinn farinn kringum Ísland ef Vestfirðir eru ekki með. Ég man raunar að hv. þm. Suðurl., Garðar Sigurðsson, lét einhvern tíma svo um mælt um Vestfirði, að þetta væri óþarfa slaufa á landinu sem þyrfti helst að klippa af. En ég held að það hafi verið sagt meira í gamni en alvöru og ég veit að hv. þm. vill gera það sem hann telur best og réttast í þessum málum. 
             Ég fagna því að að því er virðist er þetta sjónarmið nú loksins viðurkennt og komið á blað. Og ég held að þm. Vestfjarða hljóti að ganga eftir því að þessi framkvæmd við tengingu Vestfjarða með skaplegum vegi við aðalvegakerfið verði ekki til þess að þrengja um of og þrengja yfirleitt nokkuð að öðrum almennum vegaframkvæmdum í kjördæminu. Það er á till. til vegáætlunar nú og raunar á upphaflegri vegáætlun fyrir 1979–1982 gert ráð fyrir að framkvæmdin við þessa tengingu verði hafin á árinu 1982. Ég held að það sé í rauninni sjálfsagt mál að bíða ekki í tvö ár til viðbótar, svo lengi sem Vestfirðingar eru búnir að bíða veglausir eftir því að komast í almennilegt vegasamband við aðalþjóðvegi landsins. Og mér skilst að hæstv. samgrh. hafi látið þess getið í máli sínu að reynt yrði að færa þessa framkvæmd fram.

Nei, svo er ekki.

Það vona ég a. m. k. að hann hefði sagt.  Ég þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég fagna því, eins og ég sagði, að þessi ákvörðun er nú loksins tekin. Og ég veit af viðtölum mínum við fjölda þm. og fólk utan þingsala, að það þykir almennt hafa dregist ótrúlega lengi að þessi ónýta vegatenging á milli Vestfjarða og aðalvegakerfis landsins væri aflögð og aðalvegakerfis landsins væri aflögð og gerður mannsæmandi vegur.