Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. um lýðveldissjóð, sérstakan hátíðarsjóð, sem ákveðið var að stofna í tilefni af 50 ára afmæli lýðveldisins á liðnu sumri. Eins og þingmenn rekur eflaust alla minni til náðist um það víðtækt samkomulag milli þingflokka í tengslum við hátíðahöldin 17. júní að flytja og síðan samþykkja þáltill. um þennan sjóð sem ákveðið var að heita skyldi Lýðveldissjóður og framlög til hans næstu fimm árin. Þessi mál liggja öll skýrt fyrir og ástæðulaust að rekja hér og nú aðdraganda þessa sjóðs eða markmið hans að öðru leyti. Hins vegar var talið að það væri rétt að setja þessum sjóði örugga umgjörð og tryggja honum fastan sess með því að setja sérstök lög um starfsemi hans og því urðu formenn þingflokka ásáttir um að flytja það frv. sem ég mæli nú fyrir til þess einmitt að marka þessum sjóði öruggan og eðlilegan sess í kerfinu, ef svo mætti segja, koma honum á ákveðinn stað í stjórnkerfinu þannig að ekkert fari á milli mála um starfsemi hans þann tíma sem hann á að starfa. Það er brýnt að ljúka afgreiðslu þessa frv. til þess að unnt verði að kjósa stjórn sjóðsins. Eins og kunnugt er er ráðgert að hún verði skipuð þremur utanþingsmönnum sem þingflokkar verði sammála um og það er nauðsynlegt að unnt sé að kjósa þessa stjórn von bráðar þannig að hún geti hafið störf og hefja megi starfsemi sjóðsins í upphafi næsta árs eins og ráðgert hefur verið. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta frv. Það skýrir sig að öllu leyti sjálft og er hefðbundið að því er varðar sjóði af þessu tagi. Um efnisatriði málsins að öðru leyti vísa ég til framsöguræðu minnar í þinginu 16. júní sl. þegar þetta mál kom fyrir í formi þáltill. sem síðan var samþykkt einróma á Þingvöllum hinn 17. júní sl. Ég legg til, virðulegi forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. en það er ekki gerð tillaga um að þessu máli verði vísað til nefndar í ljósi forsögu málsins.

Virðulegur forseti. Ég hafði sett mig á mælendaskrá í þessu máli í síðustu viku þegar það var til umræðu en þurfti að fara austur á land áður en að mér kom í umræðunni og eitthvað olli það misskilningi hér en ég veit að hann var leiðréttur og virðulegur forseti mun hafa stuðlað að því að mér gefst tækifæri til að ræða málið. Ég hafði raunar vænst þess að hæstv. landbrh. mundi fylgja mér eftir í austurveg í það skipti en hann brá ekki á það ráð. Tilefnið var honum ögn nærtækt þar sem haldið var upp á tímamót í ævi ættingja hans austur þar en ég ætla ekki að fara að ræða það frekar í tengslum við þetta en aðeins að tengja þetta við þá umræðu sem varð vegna misskilnings um aðstæður. Frv. það sem við ræðum hér, um breytingu á jarðalögum, nr. 65/1976, hefur legið þrívegis fyrir Alþingi og hæstv. ráðherra mælti fyrir þessu máli á síðasta þingi. Það virðist vera mjög lítil fylgni á bak við þetta mál hjá stjórnarflokkunum ef marka má það að þetta skuli ekki hafa hlotið afgreiðslu af þeirra hálfu og ekki fengist afgreitt út úr landbn. þingsins. Ég get út af fyrir sig skilið að það standi í mönnum að lögfesta þau ákvæði sem hér er að finna í ljósi þeirra yfirlýsinga sem hafðar voru uppi á fyrri stigum þessa máls þess efnis að unnt væri að koma í veg fyrir að ákvarðanir EES-samningsins giltu varðandi ráðstöfun og kaup á landi, fasteignum og landi, þar á meðal jörðum. Nú er komið í ljós og greinargerð þessa máls tekur ótvírætt á því að þar verður ekki fram hjá komist og hefði ekki þurft að velta lengi vöngum yfir því þegar ekki var um að ræða neinn gildan fyrirvara af hálfu íslenskra stjórnvalda varðandi þetta mál og þá viðurkenndan fyrirvara í samningnum sjálfum. Þetta mál var mikið til umræðu í aðdraganda samþykktar samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði og ég óttast það að ýmsir þeir sem guldu jáyrði við samningnum hafi ekki gert sér fyllilega ljóst hverjar afleiðingarnar yrðu varðandi þennan málaflokk sérstaklega. Ég a.m.k. leyfi mér að virða þeim það til betri vegar eins og kannski varðandi fleiri þætti þó að það sé erfitt að sætta sig við það, virðulegur forseti, að samningur sem þessi gangi yfir land og þjóð án þess að Alþingi Íslendinga hafi gert sér ljósar afleiðingar málsins. Í greinargerð á bls. 4 er vitnað til athugana sem fram hafa farið á EES-samningnum og rétti Evrópubandalagsins og þar segir, með leyfi forseta: ,,[Þær] hafa leitt í ljós að það teldist andstætt samningnum að setja í lög ákvæði sem áskildu að þeir sem gætu komið til greina við kaup á jörðum og öðru búskaparlandi, sem jarðalögin taka til, þyrftu að hafa verið búsettir hér á landi í tiltekinn árafjölda fyrir kaupin og það þó að sambærileg regla gilti um Íslendinga. Slík ákvæði voru í lögum hjá Dönum og Írum en hafa verið felld niður þegar í hlut eiga aðilar frá öðrum ríkjum EB sem ætla að nýta sér staðfesturétt þar.`` --- Þetta segir í greinargerð og þarna er auðvitað viðurkennd staða málsins sem helgast af 4. gr. samningsins þar sem hvers konar mismunun á grundvelli ríkisfangs er bönnuð á gildissviði samnings þessa nema annað leiði af einstökum ákvæðum hans. Ég vil líka, virðulegur forseti, vitna til 6. gr. samningsins sem varðar fyrirvarann um dómsúrlausn í framtíðinni en þar segir, með leyfi forseta: ,,Með fyrirvara um þróun dómsúrlausna í framtíðinni ber við framkvæmd og beitingu ákvæða samnings þessa að túlka þau í samræmi við úrskurði dómstóls Evrópubandalaganna sem máli skipta og kveðnir hafa verið upp fyrir undirritunardag samnings þessa, þó að því tilskildu að þeir séu efnislega samhljóða samsvarandi reglum stofnsáttmála Efnahagsbandalags Evrópu og stofnsáttmála Kola- og stálbandalagsins og gerðum sem samþykktar hafa verið vegna beitingar þessara tveggja sáttmála.`` Þetta er 6. gr. eins og hún hljóðar í EES-samningnum. Ég vil inna hæstv. landbrh. eftir því hvort á hans vegum hafi verið farið yfir dóma Evrópubandalagsins sem máli skipta og kveðnir hafa verið upp fyrir undirritunardag samningsins að því er varðar þetta svið því að auðvitað verða menn að horfa til þess vegna þess að það er það sem setur réttarstöðuna, það sem ákvarðar réttarstöðuna, og síðan að sjálfsögðu þeir dómar sem eftir eiga að falla og gætu snert þetta mál en skýrt er kveðið á um það að samningurinn lúti slíkum dómum í framtíðinni, dómum Evrópudómstólsins þó svo að einstök ákvæði sem hér er verið að vitna til heyri sérstaklega undir EFTA-kerfið, þ.e. samkeppnisstofnun EFTA og EFTA-stólinn sem settur var upp á grundvelli samningsins, þ.e. ágreiningsefni. Það er einnig ástæða til þess, virðulegur forseti, að velta fyrir sér þeirri greinargerð sem er að finna og vitnað er til, álitsgerð sem samin var að beiðni dósmrh. og kirkjumrh. og landbrh. á sínum tíma og er dagsett í Reykjavík í júní 1992 sem er að nokkru leyti vitnað til eða birt sem fskj. með samningi þessum. Ég vil vekja athygli á því þegar menn eru að ræða möguleikana á því að beita einhverri mismunum sem falli utan fjórfrelsisins eins og það er túlkað og skilgreint að þeir vísu menn sem standa að þessari greinargerð, Ólafur W. Stefánsson, Stefán M. Stefánsson og Tryggi Gunnarsson, hafa eflaust lagt sig í líma til þess að átta sig á réttarstöðunni, en þeir slá mjög víða varnagla. Það er víða að finna orð eins og ef til vill, hugsanlega og annað þess háttar í þeirra greinargerð þegar verið er að fjalla um þessi efni. Í ræðu sinni vitnaði hv. þm. Tómas Ingi Olrich sem tók þátt í umræðunni hér nokkuð í þessa greinargerð og einmitt er þar að finna þessa varnagla sem þessir lögfræðingar slá og ég skil það vel að þeir slái varnagla vegna þess að þarna er um að ræða býsna stórt, grátt svæði. Ég er ekki að lasta það að nú eftir á eru menn að reyna að klóra yfir þá stöðu sem Íslendingar eru komnir í í þessu máli með því hugsanlega að hagnýta sér með löggjöf og koma upp einhverju sem gæti bætt réttarstöðu Íslendinga sérstaklega í þessu máli en þar er sem sagt um að ræða mikla óvissu í mörgum greinum og m.a. það sem hv. þm. Tómas Ingi Olrich var að vísa til og viðurkenndi eða tók fram með beinni tilvitnun í þessar greinargerðir sem þarna er að finna. Í umræðunni um samninginn um Evrópskt efnahagssvæði er oft verið að grípa til þess og það kom fram á fyrri fundi, virðulegur forseti, að ræða um það að í tíð fyrrv. ríkisstjórnar hafi staðan verið þessi og hin og það hefur verið gert í sambandi við þetta mál. Ég verð að segja það, virðulegur forseti, að mér finnst það með nokkrum fádæmum að núverandi stjórnarliðar, hæstv. ráðherrar og þingmenn sem styðja ríkisstjórnina, skuli bregða á það ráð að varpa ábyrgðinni af sjálfum sér sem samþykktu þennan samning yfir á fyrrv. ríkisstjórn og þá stöðu sem þá var uppi. Þeir tóku við þessu máli opnu. Þeir féllu hins vegar formlega frá öllum fyrirvörum málsins þann 5. maí í aðdraganda að stofnun eða að nýstofnaðri ríkisstjórn Davíðs Oddssonar í sambandi við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið að öllu nema því sem varðaði fjárfestingar í fiskvinnslu, frumvinnslu sjávarafurða og í fiskiskipum. Þar hvílir því ábyrgðin á framhaldi málsins og þó að auðvitað valdi nokkru þeim sem upphafinu valda, ekki skal fjöður yfir það dregin, en ég átti þátt í því í tíð fyrrv. ríkisstjórnar að draga fram þessa stöðu aftur og aftur og gerði það m.a. í opnu erindi til forsrh. Íslands í byrjun febrúar 1991 og hann staðhæfði á þeim tíma að ekki þyrfti að hafa áhyggjur af þessum efnum. Og svo að ég vitni í orð frá hæstv. fyrrv. forsrh. þann 8. febr. í Tímanum sem svar við erindi frá mér, með leyfi forseta: ,,Um eignarhald á landi gilda í dag almennar reglur sem veita sveitarfélögum forkaupsrétt. Allt slíkt er gert ráð fyrir að herða, eignarhald erlendra aðila á landi sem ekki er nauðsynlegt vegna atvinnureksturs verður ekki leyft. Reyndar er ekki gert ráð fyrir landbúnaði í samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Fyrirvaranum um meginstjórn á náttúruauðlindum er þannig fylgt eftir fullkomlega og reyndar stefnt að því að tryggja slíkt betur en nú er.`` Þetta segir fyrrv. forsrh. um málið 8. febr. 1991 sem svar við þeim áhyggjum sem ég lýsti í opnu bréfi til ráðherrans og var þá auðvitað að beina máli mínu til ríkisstjórnarinnar í heild jafnframt, en eins og menn rekur minni til, þá hafði ég miklar áhyggjur af þessu máli, reyndar alveg frá því að það var fyrst af stað sett í mars 1989. Það hefur verið hér í umræðunni, virðulegur forseti, fjallað um ýmsa þætti málsins að því er varðar þau ákvæði sem hér er stefnt að því að lögleiða og varða sérstaklega samninginn um Evrópskt efnahagssvæði, þ.e. ákvæði 3., 5., 8. og 14. gr. og ég ætla ekki að eyða hér takmörkuðum tíma í að fara mikið í þau efni heldur frekar ræða um málið almennt og stöðu þess. Það er sannarlega mikið áhyggjuefni og hefði kannski eitt út af fyrir sig átt að nægja hv. alþingismönnum til að vísa þessum kaleik frá, samningnum um EES, sú staða sem er uppi varðandi einmitt kaupin á íslensku landi og því sem fylgir. Nú er það svo að örlítill aðlögunartími var veittur hvað snertir þetta mál. Í XII. viðauka með samningnum um frjálsa fjármagnsflutninga er vísað til þess að EFTA-ríkjunum sé heimilt að halda áfram að beita innanlandslöggjöf er gildir um eignarrétt erlendra aðila og/eða eignir sem eru í eigu erlendra aðila er EES-samningurinn öðlast gildi, en samkvæmt settum tímamörkum og innan eftirtalinna svæða eins og það er kallað hér, það ættu kannski að vera svið, og það varðar eitt af því til 1. jan. 1996 í Austurríki, Finnlandi og Íslandi að því er varðar fjárfestingar í fasteignum á innlendu yfirráðasvæði. Það er þessi tími sem menn hafa til þess að ganga frá málum sem tengjast sölu á landi og þetta skellur á frá 1. jan. 1996 af fullum þunga. Slíkum heimildum tengjast ekki aðeins hin almennu not af jörðum og jarðnæði, eyðijörðum sem öðrum, heldur einnig af því sem því fylgir samkvæmt íslenskum rétti eins og hann hefur verið túlkaður og gildandi lögum, þar á meðal varðandi náttúruauðlindir sem tengjast eignarrétti á landi eins og það er ákvarðað og skilgreint samkvæmt lögum. Því tengist nú ekkert minna heldur en jarðhiti í jörðu og virkjanaréttur fallvatna, orka fallvatna og það sem hana snertir, nýtingu hennar. Um þetta mál hafa verið flutt frumvörp eftir frumvörp hér frá því 1982--1983 og legið fyrir þinginu um það að tryggja það að slíkar náttúruauðlindir tengist ekki einkaeignarréttinum og því verði slegið föstu innan ákveðinna marka að þessar náttúruauðlindir séu þjóðareign. Það hefur hins vegar ekki tekist að fá þessi ákvæði lögfest á Alþingi. Frumvörp um þetta efni liggja fyrir iðnn. þingsins enn og aftur flutt af þeim sem hér talar og þingflokki Alþb. í heild. Ég nefni þetta hér vegna þess hversu alvarlegt málið er og það tengist öðrum lagaákvæðum heldur en þeim sem hér eru nákvæmlega til umræðu, þá er það auðvitað gildur þáttur í þessu máli og kannski ekki minnsti, heldur kannski stærsti þátturinn sem tengist stöðu málsins. Ég vil heita á hv. stjórnarliða og hæstv. landbrh. sem og aðra ráðherra í ríkisstjórn Íslands að reyna nú að taka á honum stóra sínum í þessu efni og koma í veg fyrir að einnig þessar náttúruauðlindir falli undir Evrópuréttinn, rétt Evrópusambandsins eins og hann liggur fyrir og tengist eignar- og yfirráðum á landi. Það kom fram við umræðu um nefnd frumvörp að menn áttuðu sig á því að þetta væri að skella yfir og það er kannski einhver von til þess, ég vil a.m.k. ekki vera vonlaus um það að á þessum málum verði tekið til þess að reisa rönd við. Það kom fram hér í umræðunni af hálfu hæstv. landbrh. ríkur skilningur á réttarstöðunni og viðurkenning á því að við Rómarréttinn þýddi lítt að berjast á meðan við erum aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. Það komu einnig fram hjá hv. þm. Tómasi Inga Olrich þungar áhyggjur af þessu máli og mér er kunnugt um það að á fyrri stigum hefur hv. þm. haft ríkar áhyggjur af þessu og það er góðra gjalda vert. En spurningin er auðvitað hversu mjög menn geta afsakað þá stöðu sem hefur í rauninni leitt þetta yfir okkur, þá réttarstöðu sem við erum í hér. Hv. þm. Tómas Ingi Olrich sem ég átti orðaskipti við í andsvaraformi í umræðunni í síðustu viku vísaði til þess að hann hefði slegið þar ákveðna varnagla. Ég hef hér fyrir framan mig yfirlýsingar sem hann gaf 18. apríl 1991 í dagblaðinu Degi sem gefið er út nyrðra og fjallaði þar sérstaklega um þessi efni undir fyrirsögninni ,,Tvöfeldni framsóknarmanna`` og deildi þar alveg sérstaklega við þingmenn úr Framsfl. um þessa stöðu og svo merkilegt sem það er nú, þá voru einmitt þingmenn úr Framsfl. og raunar þingmenn sem kusu sér það hlutskipti að sitja hjá við afgreiðslu samningsins og eru í kjördæmi virðulegs þingmanns Tómasar Inga Olrich sem hann átti orðastað við. Og af þeim orðum sem féllu í þessari blaðagrein, þá undrast ég það satt að segja mjög að hv. þm. skuli hafa látið það henda sig að greiða atkvæði með samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði jafnákveðið og hann tekur til orða og jafnmiklar áhyggjur og hann hafði á þessum tíma. Þar sagði þingmaðurinn svo að ég bara vitni hér til örstutts kafla því að tíminn leyfir ekki langar tilvitnanir, með leyfi forseta: ,,Ég tek það skýrt fram að ef ég verð kosinn til starfa á Alþingi Íslendinga mun ég aldrei samþykkja að útlendingar fái sama rétt til að kaupa land hér og við Íslendingar. Hér er um grundvallaratriði að ræða.`` Þetta segir hv. þm. og hann segir margt fleira þar sem beinir orðum sínum til þingmanna sem hann hafði átt orðastað við um þetta í kjördæmi sínu og brýnir þá á því að hér megi ekki varnirnar bresta. En það er ekki nóg að hafa áhyggjur og kveða fast að orði ef menn fylgja því ekki eftir í reynd þegar málin koma til kasta á hv. Alþingi og ég hef heyrt það að hv. þm. er að réttlæta niðurstöðu sína í þessu máli með mjög veikum fyrirvörum sem hann telur að geti sýnt fram á það sem hægt sé að mismuna Íslendingum og útlendingum í sambandi við þessi efni. Hæstv. ráðherra vék að einum þætti eins og hv. þm. Tómas Ingi Olrich þar sem reynt er að staðhæfa að undantekning felist í því sem varðar beina fjárfestingu eða fjárfestingarréttinn að það gildi ekki með beinum hætti heldur sé það tengt öðrum réttarákvæðum. Hæstv. ráðherra sagði í umræðunni 3. nóv. sl., með leyfi forseta: ,,Sé það eingöngu ætlun þess sem kaupir jörð eða fasteign sem jarðalögin taka til að fjárfesta í eigninni eða nota til eigin dvalar og tómstunda á reglan ekki við.`` Þ.e. regla sem áður var gerð grein fyrir í máli ráðherrans. ,,Íslendingar munu því áfram geta fest kaup á jörðum í því augnamiði en heimildir erlendra aðila í því efni ráðast hins vegar af ákvæðum laga um eignarrétt og afnotarétt fasteigna eins og áður sagði. Samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði veitir útlendingum sem búsettir eru erlendis ekki rétt til að kaupa hér eignir til að fjárfesta í þeim eða til sumardvalar.`` Þetta eru staðhæfingar en þetta eru aðeins staðhæfingar. Það liggur ekkert skýrt fyrir réttarfarslega séð miðað við Evrópuréttinn að þessi hálmstrá fái haldið, að þau haldi í raun. Fjórfrelsið eins og það er túlkað af Evrópudómstólnum svokallaða er samtvinnað og því er beitt til hins ýtrasta þegar ágreiningur hefur orðið og hefur Evrópudómstóllinn yfirleitt dæmt með þeim hætti að herða á ákvæðunum og opna fyrir fjárfestingarréttinn og það er því fyllsta ástæða til þess að gjalda varhug einnig við þeim möguleikum sem verið er að vísa til þó ég skuli ekkert úr því draga að gott væri, ef unnt væri, að reisa einhverja rönd við t.d. með þessum hætti en ég tel að ákvæði þessa frv. sem hér er fram borið af hæstv. ráðherra séu næsta lítils virði, því miður.

Virðulegi forseti. Það er óhjákvæmilegt að gera athugasemd við málflutning hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar, síðasta ræðumanns, þar sem hann undirstrikaði það í sínu máli að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefði fallið frá öllum fyrirvörum 5. maí 1991. Það liggur fyrir að í samningaferlinu um Evrópska efnahagssvæðið hafi ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar lokið um 90% af samningaferlinu. Það var einnig ljóst að það var mjög erfitt að ganga til baka þegar einu sinni var búið að ná ákveðnum áföngum í þessu samningaferli. Meðal þeirra áfanga sem ríkisstjórn Steingríms Hermannsonar hafði náð af sjálfsdáðun og án nokkurrar aðstoðar frá þingmönnum Sjálfstfl. á þeim tíma sem voru í stjórnarandstöðu var það að ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hafði afsalað sér sérstökum fyrirvara vegna landakaupa. Hún hafði gert það. Ég vil í annan stað taka það fram að á þessum tíma lögðu menn sig ekki í líma við að skilja réttarstöðu okkar eins og hv. þm. komst að orði. Hvenær fóru menn að leggja sig í líma við að skilja réttarstöðu Íslendinga í þessu máli? Það var ekki á meðan hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var hæstv. landbrh. því hann fylgdist ekki með málinu. Það var í raun og veru ekki gert fyrr en skýrsla var samin á vegum dóms- og kirkjumrh. og landbrh., þremenningaskýrslan sem við nefnum stundum svo, að réttarstaða okkar fór að koma í ljós. Og þar m.a. var varpað ljósi á það sem við sáum ekki í kosningabaráttunni fyrir kosningarnar í apríl 1991, þá sáum við m.a. að fjárfestingarrétturinn sem slíkur er ekki sjálfstæður réttur. Þetta er ekki fullyrðing eða staðhæfing heldur er þetta álit sérfræðinga sem könnuðu einmitt réttarstöðu okkar sem fyrrv. ríkisstjórn hafði láðst að gera.

Virðulegur forseti. Ja, veik er nú vörnin hjá hv. þm. Hann flýr í það skjól að staðhæfa að vegna þess að ekki hafi verið nógu vel frá hlutunum gengið í tíð fyrrv. ríkisstjórnar þá geti hann þvegið hendur sínar af þessu máli. Þá geti hann sloppið frá þeim yfirlýsingum sem hann gaf 1991. Þar virtist hv. þm. átta sig á því hvað hér væri í húfi. Ég held að hv. þm. hafi ekkert verið að mæla um hug sér á þeim tíma heldur áttað sig á því og yfirlýsingar hans voru ótvíræðar þann 18. apríl þegar greinin er prentuð sem ég vitnaði til, mjög ótvíræðar og skýrar. Það sem ég var að óska eftir eða hefði talið að væri eðlilegt framhald af orðum þingmannsins eins og það var þá, það álit sem hann lét í ljós þá, það hefði verið að greiða atkvæði á móti þessum samningi því það var það sem hann var að segja með þessari yfirlýsingu sinni. Um stöðu málsins í tíð fyrrv. ríkisstjórnar ætla ég ekki að fara að ræða hér frekar að öðru leyti en því að ríkisstjórnin hafði aldrei fallið frá fyrirvörum m.a. varðandi eignarhald á landi. Ríkisstjórnin hafði ekki gert það. Annað er hvað hæstv. utanrrh. sem núv. ríkisstjórn tók í arf hafði gert á sínum vegum. Það er önnur saga sem ég ætla ekki að fara að rekja enda ekki aðstaða eða tími til þess. Málið er á ábyrgð núv. ríkisstjórnar. Málið var knúið fram á Alþingi Íslendinga vorið 1993 af núv. ríkisstjórn með atkvæði hv. þm. og það er núv. ríkisstjórn sem ber ábyrgð á samningnum ásamt þeim sem drógu við sig að leggjast þar í andstöðu sem voru þeir sem sátu hjá við afgreiðslu málsins sem lýsti að öðru leyti samþykki sínu við það.

Virðulegi forseti. Það er mjög sérkennilegt að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson skuli skjóta sér á bak við það að ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hafi ekki samþykkt að þessir fyrirvarar féllu út en það hafi bara verið utanrrh. En ríkisstjórnin fór með völdin í landinu og hæstv. landbrh. á þessum tíma átti að sjálfsögðu að fylgjast með því að hagsmunum okkar væri haldið inni á hans sviði en það gerði hann ekki. Og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson getur ekkert bætt stöðu hans í þessu máli. Ég vil hins vegar taka það skýrt fram að í yfirlýsingu minni frá vordögum 1991 þá kom það fram að ég var mjög andvígur því og hafði þungar áhyggjur af því að Íslendingar og útlendir menn hefðu nákvæmlega sama rétt til fjárfestingar á Íslandi. Við nánari athugun málsins hefur komið í ljós að þessi fjárfestingarréttur er ekki almennur. Auðvitað er það það sem skiptir mestu máli í þessari umræðu að ekki sé til takmarkalaus fjárfestingaréttur í jarðnæði á Íslandi heldur sé sá réttur takmarkaður við atvinnuréttinn og stofnsetningarréttinn. Þetta skiptir miklu máli. Ég heyri það hins vegar að hv. þm. vill ekki að þetta skipti miklu máli en þetta er að sjálfsögðu grundvallaratriði. Að því er varðar svo önnur réttindi, eins og t.d. atvinnuréttinn og staðsetningaréttinn, getur vel verið að við þurfum að setja þær girðingar sem hér er verið að tala um en þær snerta ekki þennan almenna fjárfestingarrétt sem er að sjálfsögðu, ég endurtek, grundvallaratriði.

Virðulegur forseti. Fyrra atriðið að því er varðar hlut fyrrv. landbrh., Steingríms J. Sigfússonar, að þessu máli sem hv. þm. er að víkja hér að þá lá málið einfaldlega þannig að sá hv. þm. og fyrrv. hæstv. ráðherra stóð á því til loka ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar að haldið yrði inni varanlegum fyrirvara varðandi kaup á fasteignum og landi.

En fylgdist ekki með málinu.

Hann stóð á því sem svo sinni afstöðu og það er rakið mjög rækilega í hans greinargerð, hans viðhorf til málsins og staða málsins í stjórninni í langri greinargerð sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon afhenti alþingismönnum og er dags. 9. sept. 1992 þar sem hann fer yfir málið og segir það álit sitt sem hv. þm. hefur tekið undir að ekkert annað en varanlegur fyrirvari hefði getað sett þetta mál í annan farveg en það lendir í samkvæmt hinum almennu ákvæðu samningsins. Það liggur alveg ljóst fyrir. Hitt atriðið varðandi spurninguna um réttarstöðuna þá eru það engar frómar óskir sem gilda. Það er hinn harði texti Rómarréttarins sem þar dregur mörkin og það er dómstóllinn sem ákvarðar réttarþróunina innan Evrópusambandsins sem er ákvarðandi í þessu máli. Ég hef vísað til þess að gráa svæðið er að þrengjast, það er stöðugt að þrengjast, sem m.a. er vísað til í grg. með þessu frv. og hæstv. ráðherra hefur einnig vísað til í sínu máli fyrr í umræðunni. Það er alltaf að þrengjast vegna þeirrar túlkunar sem felst í dómum Evrópusambandsins.

Virðulegi forseti. Það sem hér er verið að ræða um snertir að talsvert miklu leyti það samningaferli sem leiddi til samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði. Ég held að það sé rétt að minna á það hér og nú að þetta samningaferli hófst árið 1989 í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar og þá voru settir m.a. af hæstv. þáv. forsrh. sjálfum, Steingrími Hermannssyni, ákveðnir fyrirvarar og þar á meðal um landakaup. Í þessu samningaferli sem var bæði langt og strangt miðaði störfum þannig að þegar ríkisstjórnarskipti urðu á vordögum 1991 var búið að ljúka verulegum hluta samningaferlisins. Í flóknum samningum sem þessum þá er það svo að þegar einum áfanga er lokið þá er miklum erfiðleikum háð og nánast ómögulegt að brjóta upp ferlið á nýjan leik. Hvert skref sem stigið er í þessu samningaferli er þannig að þeir sem þá standa að samningunum bera ábyrgð á því skrefi, á hverju skrefi sem stigið er og þeir bera þá jafnframt ábyrgð á þeim erfiðleikum sem upp kunna að koma þegar skrefin hafa verið stigin. Hér hefur verið rætt um það hvenær almennur fyrirvari um landakaup hafi verið felldur út. Það liggur ljóst fyrir, m.a. úr umræðum hér á þinginu að þessi almenni fyrirvari var felldur út í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar, því miður. Ég harma að það skuli hafa verið gert og er þar af leiðandi sammála hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni að það hefði verið betur gert að halda slíkum fyrirvara inni en ég undirstrika það að sá fyrirvari var felldur út í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar. Það var einmitt vegna þess að hæstv. þáv. forsrh., Steingrímur Hermannsson, vissi af þessu, að hann gerði ráð fyrir því að það þyrfti að setja sérstakar girðingar í lög. Hann meira að segja ásakaði hæstv. þáv. landbrh., Steingrím J. Sigfússon, fyrir að hafa ekki unnið í þessu máli sem skyldi. Þannig að menn voru þá vitandi um þennan vanda. Hins vegar var það mjög áberandi að í kosningabaráttunni var lítið um þetta rætt, m.a. af hálfu alþýðubandalagsmanna sem héldu sig mjög til hliðar í þessum umræðum. Það var einnig ljóst að af hálfu stjórnvalda hafði ekki farið fram nein rækileg könnun á réttarstöðu okkar í þessum efnum. Menn sigldu því í myrkri í þessu máli í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar og lögðu sig ekki í líma við að kanna þessa réttarstöðu. Það var fyrst í tíð núv. hæstv. landbrh., Halldórs Blöndals, sem farið var að kanna gaumgæfilega réttarstöðu okkar í sambandi við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og fasteignir á Íslandi. Þessi könnun, sem þingmenn hafa haft til athugunar og þekkja vel, sýnir fram á það að fjárfestingarrétturinn, rétturinn m.a. til þess að kaupa jarðir á Íslandi, hefur ekki sjálfstætt gildi heldur er hann metinn, að mati sérfræðinganna, í ljósi fjórfrelsisins. Með öðrum orðum að frelsið til þess að fjárfesta er leitt af réttinum til þess að starfa á Íslandi og til þess að kaupa sér þær eignir sem nauðsynlegar eru vegna atvinnurekstrar á Íslandi eða búsetu. Þetta er því afleiddur réttur og háður hinum þáttum fjórfrelsisins. Þetta skiptir að sjálfsögðu mjög miklu máli vegna þess að þá þýðir þetta það að utan við réttarstöðu samningsins hafa íslenskir ríkisborgarar annan rétt og meiri heldur en erlendir ríkisborgarar. Ég geri fastlega ráð fyrir því að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson geti tekið undir það með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það sé full ástæða til þess að þrengja ekki lög á Íslandi um jarðakaup meira en nauðsyn krefur og að það sé rétt að ganga ekki inn á það réttarsvið Íslendinga sem er óháð samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Það kom skýrt fram hér á hinu háa Alþingi í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að hann var mér sammála um að það ætti að gæta að þessu. Nú er það ljóst að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur alltaf haft nokkra sérstöðu í þessum málum og ég tel að það sé ljóst hér og hafi alla tíð verið ljóst að hann dró meira lappirnar í þessu samningaferli heldur en aðrir þingmenn Alþb. á meðan Alþb. bar fulla ábyrgð á þessu samningaferli. Hann gerði það. Engu að síður er mér ekki kunnugt um annað en að hann hafi stutt ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar þar til stjórnarskiptin urðu þannig að hann ber fulla ábyrgð á því að þessir fyrirvarar um landakaupin fóru út og menn gerðu þá ráð fyrir því að það þyrfti að grípa til girðingarstarfsemi með lögum en það var ekki gert og það var ekki undirbúið. Það var ekki einu sinni kannað hver réttarstaða okkar væri. Á þessu ber hv. þm. fulla ábyrgð. Að sjálfsögðu ef hann hefði metið það svo að þetta væri frágangssök í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar, þá hefði hann hætt stuðningi við ríkisstjórnina miðað við það vægi sem hann nú gefur þessu máli. Það var ekkert vitað um það á vordögum 1991 hversu langt réttarstaðan sem samningnum fylgdi næði. Það var ekkert vitað þá. Ýmsir menn voru með áhyggjur af því og þar á meðal sá sem hér stendur og hv. síðasti ræðumaður, hv. þm. Hjörleifur Guttormsson. Við nánari athugun málsins, sem var að frumkvæði hæstv. landbrh. og hæstv. dómsmrh. núverandi þá kemur í ljós að réttarstaða okkar Íslendinga í þessu máli er ekki eins veik og hún virtist vera. En það tek ég skýrt fram að auðvitað hefði verð miklu þægilegra fyrir Íslendinga ef fyrrverandi ríkisstjórn hefði borið gæfu til að halda þessum almenna fyrirvara inni en það gerði hún ekki. Þetta vildi ég að kæmi fram hér vegna þess að hv. síðasti ræðumaður, hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, hefur þráfaldlega talað um það hér að ég hafi ekki staðið við þau orð sem ég lét falla árið 1991. Hann las þau upp hér áðan og vitnaði réttilega í þau. Og þar er einungis talað um það að ég muni ekki fallast á það að þessi réttur verði hinn sami fyrir íslenska ríkisborgara og aðra ríkisborgara. Álitsgerðin sem ég vitna hér í, hinna þriggja ágætu lögfræðinga, er gefin út í júní 1992. Þar með lágu þessar upplýsingar fyrir um mat þeirra á eðli samningsins og réttarstöðu Íslendinga. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið var samþykktur ef ég man rétt 13. jan. 1993 þannig að áður en gengið var til atkvæðagreiðslu um það, þá lá þessi réttarstaða fyrir. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur fulla heimild til þess að finnast lítið til þessa koma. Hann hefur fulla heimild til þess. Hann hefur einnig fulla heimild til þess að draga í efa að okkur takist að standa á þessu, en það eru staðhæfingar hans gegn áliti sérfræðinganna.

Virðulegur forseti. Angar þessa krabbameins sem er Evrópurétturinn og þróun hans teygjast víða. Þegar hv. þm. Tómas Ingi Olrich er að hugga sig við að það sé líklegt að hægt sé að greina á milli fjárfestingarréttarins sérstaklega og annarra þátta fjórfrelsisins, þá er hann að tala á veikum grunni. Hann er að vitna til álitsgerða sérfræðinga sem vita það mætavel eins og ég geri ráð fyrir að hv. þm. viti, að Rómarrétturinn er ekki eitthvað endanlegt, eitthvað sem stendur í dag heldur tekur þróun bæði í krafti þeirra gerða sem ákvarðaðar eru af ráðherraráði Evrópusambandsins, jafnlýðræðislega og sú stofnun starfar nú, sem og af dómstólnum sem er hið sterka afl og meira mótandi um grundvallarþætti en nokkuð annað. Og allir dómar Evrópusambandsins sem snerta fjórfrelsið falla í þá átt að njörva þessa þætti saman og styrkja þennan samrunagrundvöll hvað snertir fjárfestingarréttinn. Dómarnir um kvótahoppið t.d. eru dæmi um það á sjávarútvegssviði hvernig þeir falla, Factortame-dómurinn frá 1991 sem við Íslendingar þurfum sannarlega að gefa gaum. Ég vísa einnig til þess að í þessum álitsgerðum er ekki sterkara að orði kveðið varðandi það sem hv. þm. er að reyna að hanga á hér heldur en sagt er: ,,Álitamál er hvort líta beri svo á að frelsi til fjármagnsflutninga veiti sjálfstæða heimild til fjárfestinga, einkum með hliðsjón af rétti manna til að fjárfesta í fasteignum.`` Og einnig segir þar: ,,Af framangreindu sést sennilega að íbúar eins aðildarríkisins er dveljast í öðru aðildarríki geta ekki fjárfest í fasteignum á síðarnefnda ríkinu á grundvelli EB-reglna.`` 
             Sem sagt, virðulegur forseti: ,,Álitamál er`` og ,,sennilega``. Þetta er nú hinn sterki grundvöllur sérfræðinganna.

Virðulegi forseti. Ef hv. þm. Hjörleifur Guttormsson vill lesa það sem í skýrslunni stendur þá er komist að þeirri niðurstöðu þar að þessi fjárfestingarréttur sé ekki ótakmarkaður og hann takmarkist við hinar greinar fjórfrelsisins. Þessi niðurstaða er skýr og það er merkilegt ef hv. þm. telur sig ekki hafa neinar ástæður til að taka tillit til þess. Að því er varðar Rómarréttinn og þróun Rómarréttarins, þá er samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið þjóðaréttarsamningur. Og breytingar á þeim samningi eru háðar samþykki Alþingis. Ég veit það hins vegar að hv. þm. hefur gert lítið úr þessum þætti málsins. En hann gerir almennt lítið úr því sem ekki er hans innsta sannfæring.

Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. kunni samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði, að hann þekki 119. gr. samningsins sem kveður á um það að samningurinn sjálfur og allt sem honum tengist sé samþætt löggjöfinni, heyri undir hana og sé óaðskiljanlegur hluti, viðaukarnir og allt heila dótið sé samtengt. Og í bókun 35 frekar en 34 er það skýrt tekið fram að þar sem íslensk lög og ákvæði samningsins kann að greina á, þá séu það ákvæði samningsins og ákvæði Rómarréttarins sem hafi forgang og séu æðri íslenskri löggjöf. Svo huggar hv. þm. sig með því að þetta sé þjóðréttarsamningur. Sem betur fer er hann uppsegjanlegur. Kannski verður hér til einhvern tíma fyrr en seinna vonandi meiri hluti á Alþingi Íslendinga sem losar okkur út úr þessum vef sem hv. þm. hefur staðið að því með öðrum stuðningsmönnum ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar að reyra Íslendinga í.

Virðulegi forseti. Ég held að það væri vel þess virði að vekja athygli á því í svari við andsvari hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar að þeir sem stóðu með honum gegn samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og töldu þann samning vera stjórnarskrárbrot hafa hér hver á fætur öðrum lýst því yfir að þeir muni ekki berjast fyrir því þegar þeir komast í aðstöðu til þess, í meirihlutaaðstöðu á Alþingi, að segja sig frá þessum samningi ellegar breyta stjórnarskránni. Þeir hafa lýst því yfir að þeir muni ekki gera þetta og telji sig geta lifað við það að stjórnarskráin hafi verið brotin að þeirra mati. Ég tek það fram að ég er ekki þeirrar skoðunar sjálfur og stjórnarflokkarnir voru ekki þeirrar skoðunar að stjórnarskráin hefði verið brotin í þessu máli. En stuðningsmenn viðhorfa hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar, fulltrúar stjórnarandstöðunnar sem greiddu atkvæði gegn samningnum m.a. á þeirri forsendu að hann væri stjórnarskrárbrot, hafa lýst því yfir hver á fætur öðrum að þeir muni ekki segja þessum samningi upp eða berjast fyrir því að honum verði sagt upp. Þannig að í þessum efnum, ef hv. þm. hefur þá skoðun á málinu að það eigi að segja þessum samningi upp,