Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Svo háttar til með eina dagskrármálið, heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði, að of skammt er liðið frá útbýtingu frumskjals til þess að það megi koma á dagskrá þessa fundar. Þarf því að leita afbrigða svo að taka megi málið á dagskrá og til umræðu. Fer nú fram atkvæðagreiðsla um afbrigðin.

Herra forseti. Það er því miður þannig komið að óhjákvæmilegt er að bregðast mjög hratt við og þótt allt orki tvímælis þá gjört er og kannski sérstaklega þegar ekkert er gert þá er ekkert um annað að ræða en að Alþingi taki strax til starfa við þetta mál. Efni þess ræðum við á eftir en við munum greiða fyrir því að málið komi á dagskrá þó að við afbrigðilegar og sérstakar aðstæður sé og greiða því atkvæði að það fái að koma hér á dagskrá með afbrigðum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um heimild til fjárveitinga úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. Eins og kunnugt er dynja nú yfir fjármálamarkaði heimsins hremmingar sem einkum lýsa sér í skorti á lausafé vegna takmarkaðs lánsfjárframboðs. Íslensk fjármálafyrirtæki hafa ekki farið varhluta af þessu ástandi frekar en fjármálafyrirtæki í öðrum löndum. Við þessar erfiðu aðstæður hafa stjórnvöld víða um heim neyðst til að grípa til ráðstafana er miða að því að tryggja virkni fjármálakerfisins og efla traust almennings á því. Í ljósi þessara aðstæðna er nauðsynlegt fyrir ríkisstjórnina að grípa til aðgerða og var niðurstaðan sú að nauðsynlegt væri að gera breytingar þær á lögum sem hér eru lagðar til en þær gera stjórnvöldum kleift að bregðast við því ástandi sem nú er á fjármálamörkuðum með þeim hætti sem nauðsynlegt er. Frumvarpið er í nokkrum köflum og gerir ráð fyrir breytingum á fleiri en einum lagabálki. Í frumvarpinu er lagt til að lögfest verði ákvæði sem heimila fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs við sérstakar aðstæður á fjármálamarkaði að reiða fram fjármagn til að stofna ný fjármálafyrirtæki eða yfirtaka fjármálafyrirtæki í heild sinni eða að hluta. Þá er lagt til að lögfest verði heimild fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að leggja sparisjóði til fjárhæð sem nemur allt að 20% af bókfærðu eigin fé hans. Að auki eru lagðar til breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki, lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, lögum um innstæðutryggingar fyrir fjárfesta og lögum um húsnæðismál. Helstu breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki felast í því að lagt er til að Fjármálaeftirlitinu verði heimilt að grípa inn í starfsemi fjármálafyrirtækja með víðtækum hætti vegna sérstakra aðstæðna eða atvika í því skyni að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði. Þannig er í fyrsta lagi lagt til að Fjármálaeftirlitið geti boðað til hluthafafundar eða fundar stofnfjáreigenda án tillits til samþykkta félags og ákvæða hlutafélagalaga. Í öðru lagi er lagt til að Fjármálaeftirlitið hafi heimild til að taka yfir vald hluthafafundar eða fundar stofnfjáreigenda í því skyni að taka ákvarðanir um nauðsynlegar aðgerðir, m.a. takmarkað ákvarðanavald stjórnar, vikið stjórn frá að hluta til eða í heild sinni, tekið yfir rekstur fjármálafyrirtækis í heild eða að hluta eða ráðstafað slíku fyrirtæki í heild eða að hluta, m.a. með samruna þess við annað fyrirtæki. Í þriðja lagi er lagt til að Fjármálaeftirlitið geti takmarkað eða bannað ráðstöfun fjármálafyrirtækis á fjármunum sínum og eignum. Þá er Fjármálaeftirlitinu heimilað að taka í sínar vörslu eignir sem mæta eiga skuldbindingum fjármálafyrirtækis og láta meta verðmæti eigna og ráðstafa þeim til greiðslu áfallinna krafna eftir því sem forsvaranlegt þykir. Í fjórða lagi er lagt til að Fjármálaeftirlitið geti krafist þess að fyrirtæki sæki um greiðslustöðvun eða leiti heimildar til nauðasamninga. Hér eru Fjármálaeftirlitinu samkvæmt þessum tillögum veittar mjög víðtækar heimildir, miklar valdheimildir sem ekki hafa áður verið í lögum á Íslandi en þekkjast þó í lögum margra nálægra landa. Lýsir það ástandi því sem nú ríkir á Íslandi að við skulum telja nauðsynlegt að afla okkur slíkra valdheimilda fyrir Fjármálaeftirlitið, heimilda sem áður hafa ekki verið taldar neinar líkur á að þyrfti að nýta hér á landi. Jafnframt er lagt til að í lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi verði kveðið á um að framangreindar heimildir Fjármálaeftirlitsins til inngripa í fjármálafyrirtæki nái einnig til annarra eftirlitsskyldra aðila en fjármálafyrirtækja. Þá eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi. Þær felast m.a. í því að lagt er til að innstæður séu forgangskröfur við gjaldþrotaskipti. Það er mikilvægt atriði sem ekki hefur verið lögfest áður en er til að ítreka yfirlýsingar mínar og ríkisstjórnarinnar um að innstæður í íslenskum bönkum og sparisjóðum eru tryggðar og ef tryggingasjóður er ekki nægjanlega öflugur til að sinna þeim skyldum mun ríkissjóður gera það. Þetta vil ég ítreka hér. Þá er í þessum tillögum lagt til að heimilt verði að endurgreiða innstæður af bundnum reikningum í samræmi við skilmála þeirra reikninga þannig að greiðsluskylda skapist ekki á tryggingasjóðinn fyrr en innstæðueigandi hefði getað tekið innstæðu sína út úr banka samkvæmt skilmálum. Þá er lagt til að reglur um skuldajöfnuð gildi við uppgjör milli innstæðna og skulda í sama fjármálafyrirtæki. Þá er í frumvarpi þessu, í lokagreinum þess, lagt til að lögfest verði heimild fyrir Íbúðalánasjóð til að yfirtaka húsnæðislán sem önnur fjármálafyrirtæki hafa veitt. Talið er skynsamlegt við núverandi aðstæður að opna þann möguleika að Íbúðalánasjóður komi að þeim vanda sem skapast hefur með því að yfirtaka slík lán og mundi það geta greitt bæði fyrir fyrrverandi skuldareigendum, þ.e. fjármálastofnunum, en einnig almenningi sem á þarna hlut að máli og á það húsnæði sem notað er sem trygging í þessum viðskiptum. Við höfum talið nauðsynlegt að afla lagaheimilda í þessu skyni til þess fyrst og fremst að gæta að hag almennings. Þetta mál ber nokkuð brátt að eins og þingmenn allir vita. Þannig háttar til eins og stundum er hér þegar mikilvæg mál eru á ferðinni að brýnt er að hraða afgreiðslu málsins í gegnum þingið eins og ég hygg að allir þingmenn skilji. Aðstæður eru þannig, því miður, að nauðsynlegt er að þessar heimildir fáist sem fyrst hvenær svo sem kann að þurfa að beita þeim. Ég treysti því að umfjöllun í þinginu verði málefnaleg eins og jafnan og að þingmenn treysti sér almennt til að standa að baki þessum lagabreytingum. Ég hef kynnt þetta mál fyrir forustumönnum stjórnarandstöðunnar og þakka þeim fyrir gott samstarf. Ég vænti þess að mál þetta geti orðið að lögum síðar á þessum degi. Ég legg til, herra forseti, að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og til viðskiptanefndar þingsins en fer jafnframt fram á það að viðskiptanefnd fái umsagnir um hluta frumvarpsins, annars vegar frá efnahags- og skattanefnd og hins vegar frá félags- og trygginganefnd eftir efni þess.

Herra forseti. Það er dapurlegt, það er þyngra en tárum taki, að til þeirra hluta skuli nú þurfa að koma sem raun ber vitni. Þetta hefði að sjálfsögðu aldrei átt að fara svona. Þetta þurfti aldrei að fara svona. En við stöndum frammi fyrir neyðarkostum og það er ekkert annað að gera en að lágmarka skaðann. Lágmarka skaðann fyrir almenning, lágmarka skaðann fyrir íslenska þjóðarhagsmuni og lágmarka skaðann fyrir framtíðina - fyrir börnin okkar og barnabörnin, fyrir komandi kynslóðir þannig að þær beri sem minnstan skaða af þeirri ráðsmennsku sem við núlifandi kynslóð ráðamanna og viðskiptalífs berum ábyrgð á. Ég gæti sagt hér margt um vinnubrögð, ég gæti sagt hér margt um seinagang, ég gæti sagt hér margt um tilgangslausa kaffidrykkju yfir einskisverðum hlutum borið saman við það sem nú er í húfi. Ég gæti sagt margt um andvaraleysi. En það þjónar litlum tilgangi nú. Gagnvart þeim víðtæku heimildum, því neyðarvaldi sem menn ætla nú að taka sér með lögum til að skipa fyrir um hluti í fjármálakerfinu segi ég, og það skal vera alveg skýrt: Hér verða margir að axla ábyrgð og sæta ábyrgð, viðskiptalegri og siðferðislegri ábyrgð, lagalegri ábyrgð og pólitískri ábyrgð, og eftirlitsaðilar eru hér ekki undanskildir. Margir munu verða fyrir miklum skakkaföllum, það er óumflýjanlegt. Og þá skulum við líka fara ofan í saumana á því: Eru aðrir, og hafa aðrir, á sama tíma verið að hirða burtu mikla fjármuni og koma þeim jafnvel fyrir á fjarlægum eyjum? Getum við náð til þeirra? Eigum við ekki að reyna það? Er það ekki sanngjarnt? Jú, við eigum að gera allt sem við getum til þess að tjón almennings verði sem minnst og hinir sem ábyrgðina bera verði að sæta henni. Það eru ýmis atriði í frumvarpinu sem þurfa skýringa við, því að það hefur verið samið í miklu hasti. Það mun verða gert í nefnd eftir því sem kostur er. Ég vil segja um eitt tiltekið efnisatriði frumvarpsins sem varðar heimildir Íbúðalánasjóðs til að endurfjármagna lán almennings með veði í íbúðarhúsnæði sem veitt hefur verið af viðskiptabönkum og sparisjóðum - að það atriði liggur nú þegar fyrir í frumvarpi fluttu af þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Við styðjum það því að sjálfsögðu að Íbúðalánasjóður fái þessar heimildir, og ég segi enn: Mikið óskaplega mega menn vera þakklátir fyrir að eiga Íbúðalánasjóð, að hann er til staðar og getur núna tekist á við vandann með okkur. Hvað segja spekingarnir sem hafa sem ólmast viljað hann feigan hér á undanförnum missirum? Hugur manns er á þessum tíma fyrst og fremst hjá þjóðinni. En ég verð að segja að hugur minn er líka hjá mörgum almennum starfsmönnum í þeim fyrirtækjum sem hér eiga í hlut, starfsmönnum sem hafa unnið störf sín af trúmennsku og samviskusemi. Og það ber líka að hafa í huga að við berum ábyrgð gagnvart þeim eins og öllum öðrum sem saklausir verða fórnarlömb þessara óskapa. Nú er það svo, herra forseti, að stjórnarandstaðan hefur boðið fram útrétta hönd undanfarna sólarhringa, boðið fram aðstoð sína og í raun setið og beðið. Ríkisstjórnin hefur valið að reyna að gera þetta hjálparlaust þangað til í morgun að við áttum ágætan fund með forustumönnum ríkisstjórnarinnar og aftur eftir hádegið með sömu mönnum og seðlabankastjóra og forstöðumönnum Fjármálaeftirlits. Þetta verða eftirminnilegir fundir og þar voru spilin loksins lögð á borðið og menn horfðust þá loks í augu við hlutina eins og þeir eru en voru því miður, að mínu mati, að mestu leyti fyrirsjáanlegir um miðja síðustu viku. Í ljósi þessa er skýrt að það er ríkisstjórnin sem hefur stýrt verkum og ber hina pólitísku ábyrgð. Þau samskipti sem hún hefur átt við okkur jafngilda því ekki að við séum gengin undir hana með ábyrgð á þessu máli, við munum skoða það og afstaða okkar birtast þegar málið kemur til atkvæðagreiðslu. Gríðarleg verkefni eru fram undan því að við erum hér ekki að ljúka verki heldur hefja það. Það verða gríðarleg verkefni fram undan að vinna landið upp úr öldudalnum og vinna úr þessum málum og það mun skipta miklu hvernig mönnum tekst til í þeim efnum. Ég vil láta það koma hér fram strax, og beini þeirri áskorun til ríkisstjórnar og stjórnvalda, að tafarlaust verði settur af stað viðbúnaður til þess að aðstoða almenning, til þess að aðstoða þá sem eiga mikil tíðindi í vændum í tengslum við þetta mál, með svipuðum hætti og við gerðum um daginn þegar jarðskjálftinn reið yfir Suðurland. Ég held að á næstu klukkutímum, að minnsta kosti næstu sólarhringum, verði að opna miðstöðvar þangað sem fólk getur leitað og fengið úrlausn, fengið upplýsingar, fengið svör og fengið ráðgjöf. Þetta þarf að gera strax og fumlaust og slík þjónusta þarf að vera til reiðu út um allt land. Í raun má líkja þessu við efnahagslegar náttúruhamfarir nema þessar eru af manna völdum. Fleira ætla ég ekki að segja á þessu stigi. Málið mun fara til nefndar og fá þar skoðun eftir því sem kostur er við þessar erfiðu aðstæður. Við munum ekki leggja stein í götu þess að það fái hér skjóta afgreiðslu, enda ekki um annað að ræða, það er ekki annað í boði.

Virðulegi forseti. Engum okkar sem sleitulaust höfum staðið í miklu og ólýsanlegu ati síðustu sólarhringana munu nokkurn tímann, frekar en öðrum Íslendingum sem nú eru að heyra fréttirnar, líða úr minni þeir dagar og sólarhringar sem að baki eru - sú staða sem upp er komin og varð ekki fyllilega ljós fyrr en líða tók á daginn í gær. Engum dylst að staðan er afskaplega þung og hefur verið að þyngjast og við erum að afla heimilda hér til að bregðast við ef staðan verður enn þyngri. Ég vil hins vegar segja það skýrt að ég er sannfærður um það á þessari stundu að þessar heimildir mun ekki þurfa að nota í öllum tilvikum. Ég hef góðar ástæður til að ætla að sumir bankanna okkar muni rífa sig í gegnum storminn. Það er lykilatriði að það liggi skýrt fyrir. En við horfum núna á fordæmislausar efnahagslegar hamfarir ríða yfir heimsbyggðina og í umræðum síðustu vikna voru notaðar samlíkingar við heimskreppuna miklu 1929 og 1930. Nú eru menn farnir að leita enn aftar þegar horft er til þess fordæmislitla gjörningaveðurs sem nú geisar yfir fjármálastofnanir og fjármálakerfi heimsins, og fellir nú banka tugum saman um allan heim. Þessir atburðir á alþjóðamörkuðum hafa leitt okkur inn á þann örlagadag sem við lifum nú, Íslendingar, þegar við stöndum frammi fyrir því sem við höfum lengi vitað að hlutfallsvandi á milli banka og samfélags getur skapað aðstæður sem nú eru upp komnar þó að enginn maður hafi haft hugmyndaflug til að ímynda sér að aðstæður yrðu svo alvarlegar sem þær eru núna. Laust fé þurrkast upp, vantraust á mörkuðum er algjört. Allt var gert um helgina til að leita leiða, og þá meina ég allt, til að bankarnir, þeir sem verst munu standa, komi sér út úr þessum aðstæðum. En við getum ekki teflt þjóðinni sjálfri í tvísýnu í þeim aðgerðum, það liggur bara þannig fyrir. Það þekkja það allir að við búum við takmarkaðan forða, við erum lítil og fámenn þjóð og getum ekki þegar á reynir teflt á tæpasta vað með þá hagsmuni og peninga almennings. Staða fjármálakerfisins er þessi: Lánalínur lokast og lindir fjármagns þorna upp og við verðum að vinna úr þeirri stöðu. Á þessu augnabliki sem við stöndum hér í þinginu og samþykkjum og vinnum að neyðarlögunum sem hér eru samþykkt - róttækari lögum en þingið hefur áður fjallað um og farið með í gegn - erum við að sjálfsögðu að hefja upphaf að endurreisnarstarfi, að endurreisn fjármálakerfis okkar. Um er að ræða víðtækar valdheimildir til að endurskipuleggja fjármálakerfið og fyrst og fremst, ef aðstæður verða alvarlegri, að koma í veg fyrir að bankarnir loki, greiðslukerfið frjósi eða hrynji og verði ekki virkt. Meginmarkmið aðgerðanna hér í dag og í kvöld er að kvöldið og nóttin nýtist til þess að Fjármálaeftirlitið fái þessar heimildir og tryggi að ef vandi þeirra verst stöddu er sá sem talið er sé hægt að koma í veg fyrir að bankar verði lokaðir á morgun og greiðslukerfin frjósi. Félagsmálaráðherra hefur nú þegar sett af stað vinnu við samræmda þjónustumiðstöð um ráðgjöf og velferðarþjónustu fyrir þá sem verst fara út úr þeim ósköpum sem yfir okkur ganga og fyrir þá sem standa frammi fyrir mestu erfiðleikunum þrátt fyrir þær aðgerðir sem stjórnvöld grípa til. Meginmarkmiðin í frumvarpinu, fyrir utan hinar víðtæku og yfirgripsmiklu heimildir Fjármálaeftirlitsins til þess að grípa inn í starfsemi fjármálafyrirtækja, eru að tryggja hagsmuni íslensks almennings, tryggja almannahagsmuni og fjármálalegan stöðugleika, tryggja hann og endurreisa. Megininntakið í þessu er það sérstaklega að við höfum lýst því yfir fortakslaust að við höfum lýst því yfir að allar innstæður í íslenskum bönkum á Íslandi eru tryggðar að fullu og án hámarks. Enginn þarf að óttast um innstæður sínar. Það er algjörlega á hreinu, því hefur margoft verið lýst yfir og hæstv. forsætisráðherra rakti það enn og aftur í ávarpi sínu hér í kvöld. Þá er lagt til að innstæður verði forgangskröfur við gjaldþrotaskipti sem er mjög mikilvægt ákvæði. En síðast en ekki síst er það það sem snýr að fólkinu í landinu og þeim þúsundum sem nú hugsa um stóru lánin sín, hvað verði um íbúðalánin í bankanum, lánin sem tekin voru á síðustu missirum, í þeim bönkum sem hugsanlega kunna að lenda í þessu þroti. Það er því gríðarlega mikilvægt að hér er lagt til að lögfest verði heimild til Íbúðalánasjóðs til að yfirtaka húsnæðislán í öllum íslenskum fjármálastofnunum - þetta er gríðarlega mikilvægt ákvæði. Auk þess að vernda innstæður sparifjáreigenda takmarkalaust, að fullu, er þetta ákvæði, að Íbúðalánasjóður fái heimild til að yfirtaka og kaupa öll íslensk fasteignalán í öllum fjármálafyrirtækjum á landinu, ef svo fer sem hugsanlega gæti farið, og við horfum að sumu leyti fram á, þá geti það gerst og orðið svo, vegna þessara heimilda, að Íbúðalánasjóður fólksins eignist íbúðarlánin. Með þessum ákvæðum sérstaklega tryggjum við ýtrustu hagsmuni almennings. Ýmsu er ósvarað fyrir almenningi eins og hvað varðar innstæðutryggingarnar - margir spurðu sig í dag eftir flugufréttir um að innstæður barna undir 18 ára aldri, sem væru undir lögaldri, væru ekki tryggðar. Svarið við því er afdráttarlaust: Þær innstæður eru tryggðar. Allar innstæður á kennitölu eru tryggðar. Séreignarsparnaðurinn er tryggður og svo mætti lengi telja. Þjónustumiðstöðvarnar, sem hæstv. félagsmálaráðherra hefur nú hafið undirbúning að, sem eiga að veita fólki liðsinni og áfallahjálp, þeim sem munu verða fyrir mestu áföllunum, munu hafa allar þessar upplýsingar á takteinum þegar á reynir. Auðvitað er þetta áfall fyrir okkur öll. Það eina sem við getum gert á þessari stundu er að lágmarka skaðann eins og kostur er, tryggja að hagsmunir fólksins, almannahagsmunir, séu varðir og verndaðir í hvívetna. Til þess höfum við ýmis ráð og þau ráð er að finna í þessum bandormi sem hæstv. forsætisráðherra mælti fyrir og unnið hefur verið að bókstaflega myrkranna á milli. Auðvitað verða áhrifin af því áfalli mikil og langvarandi en við getum gert gríðarlega margt til að koma í veg fyrir að áföllin verði meiri og alvarlegri fyrir fólkið í landinu. Við getum búið svo um hnútana, í samstilltu átaki okkar allra, að verja hagsmuni fólksins og koma í veg fyrir að þorri landsmanna lendi í erfiðleikum þegar til lengri tíma er horft. Auðvitað verða þetta erfiðir dagar ef til þess kemur að greiðslukerfi virka ekki o.s.frv. en við þurfum öll að halda ró okkar, sýna yfirvegun og stillingu á meðan þingið er að ljúka þeim frumvarpsdrögum sem hér liggja fyrir, á meðan við erum að greiða úr flækjunni, á meðan ástandið er að birtast og taka á sig mynd og við förum að sjá í gegnum þá þoku sem umlukið hefur fjármálakerfi okkar Íslendinga eins og fjármálakerfi allrar heimsbyggðarinnar á síðustu dögum, vikum og mánuðum. Það gjörningaveður sem ég nefndi hér áðan að hefði gengið yfir fjármálakerfi heimsins hefur ekki gert annað en að ágerast og hefur orðið að þeim fellibyl sem nú fer yfir og hefur orðið þess valdandi að fjöldi banka um allan heim hefur lent í þessu þroti. Munurinn á okkar stöðu og sumra landa sem lent hafa í þessu fyrr og að sumu leyti harðar en við á fyrri stigum er að þessar víðtæku heimildir hafa verið til staðar. Við þurftum að koma okkur upp þessum heimildum þegar þessar aðstæður sköpuðust og við verðum að gera það allra besta úr því til þess að tryggja að allt gangi sinn vanagang í íslensku þjóðfélagi strax í fyrramálið þrátt fyrir það áfall sem hæstv. forsætisráðherra hefur sagt frá að dynji yfir fjármálakerfið. Við verðum að sýna æðruleysi og ró gagnvart þessum alvarlegu aðstæðum, vinna úr þeim og gera það allra besta úr þeim. Það getum við svo sannarlega gert, þetta er ekki svartnætti þó að staðan sé alvarleg. Við munum vinna okkur í gegnum þetta og þar liggur frumvarpið - með innstæðutryggingum, heimildum til Íbúðalánasjóðs til að kaupa fasteignaskuldir í öllum íslenskum fjármálafyrirtækjum - algjörlega til grundvallar.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja ræðu mína á því að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir ávarp til þjóðarinnar rétt áðan, hógvært og látlaust, ávarp sem auðvitað gat ekki sagt fyrir um allt sem fram undan er en boðaði þó erfiðleika. Við þær aðstæður er auðvitað mjög mikilvægt að allir menn haldi ró sinni og stillingu. Ég vil í upphafi segja að við framsóknarmenn erum þeirrar skoðunar að nú sé mjög mikilvægt að allt það fólk sem líður kvalir og býr við óvissu við þær aðstæður sem nú eru eigi aðgang að upplýsingum og fái upplýsingar. Þá á ég ekki einungis við fólk hér innan lands heldur líka Íslendinga sem t.d. eru í námi erlendis, eins og margt ungt fólk er, og Íslendinga sem búa erlendis og hafa áhyggjur af þjóð sinni, Íslendinga sem eru á ferðalögum. Það er mjög mikilvægt að skapa ró og vissu og greiða úr þeim vandamálum sem kunna að koma upp á næstu dögum í þeim erfiðleikum sem nú er við að glíma. Mér er það alveg ljóst og okkur framsóknarmönnum að í dag er lagt af stað til þess að öll nauðsynleg tæki og tól verði í þeim björgunarbát sem nú er mikilvægt að setja á flot, björgunarbát til þess að bjarga þjóðarskútu Íslands út úr þeim brimgarði sem hún er komin í. Við skulum líka gera okkur grein fyrir því að þetta eru annars konar hamfarir en yfir okkur hafa gengið fyrr eða síðar. Gamla fólkið man eftir peningakreppu og áfalli í kringum peninga, unga fólkið man það ekki og hefur ekki þekkt það fyrr í lífi sínu. Á hinn bóginn er líka ljóst að það hefur enginn maður farist í þessum hamförum, það er ekkert slíkt á ferðinni eins og stundum hefur verið þegar hefur orðið að ávarpa þjóðina við mjög erfiðar náttúruhamfarir. Við búum við þá gæfu að vera rík þjóð með mikilvægar auðlindir. Við þurfum að eignast einn þjóðarvilja, eina þjóðarsál við þær aðstæður sem nú eru til þess að við getum á sem skemmstum tíma, á sem allra skemmstum tíma náð á ný byr í þau segl sem við höfum öll tækifæri til. Við Íslendingar eigum dýrmætar auðlindir sem hafa gefið okkur mikið í gegnum áratugina, við eigum lífbeltin tvö, hafið og landið, og við höfum sótt mikinn auð í þær auðlindir og við framsóknarmenn höfum vakið athygli á því á síðustu vikum og mánuðum að þar bíða okkar mikil og ný tækifæri. Við eigum hafið, við getum aukið þorskveiðikvótann, við getum hraðað þeim stóru verkefnum sem nú eru í undirbúningi og hafa verið í mörg ár, á Bakka við Húsavík og í Helguvík, við eigum að geta aflað mikils. Skammtímavandinn er hins vegar stór. Ég geri kröfu til þess sem formaður Framsóknarflokksins og við framsóknarmenn höfum rætt það í dag, að nú verði allir að axla ábyrgð, líka þeir sem fóru offari á vegferð heimsins á síðustu mánuðum og missirum. Þeir verða að koma til samstarfs við ríkisstjórnina til þess að vinna sig út úr vandanum, það verða allir að leggjast á eitt. Það eru margir að tapa miklu en það stendur til að sá björgunarbátur sem hér er verið að búa til verji þá hagsmuni sem dýrmætastir eru, sparifé fólksins, að menn geti farið í þær mikilvægu aðgerðir að fólk haldi eignum sínum og íbúðum o.s.frv. Við leggjum megináherslu á það. Það er stóra verkefnið í þeirri aðgerð sem nú er fram undan, að bjarga því sem bjargað verður. Við þessar aðstæður get ég samt ekki annað en rifjað það upp að við framsóknarmenn höfum varað við þessum vanda. Við höfum í rauninni gagnrýnt ríkisstjórnina frá því að hún hóf störf fyrir aðgerðaleysi, fyrir það andvaraleysi sem hún sýndi kreppu sem fæddist fyrir 15 eða 16 mánuðum. Vofan var þá komin af stað. Það lá fyrir úti í Bandaríkjunum, þær upplýsingar höfðu hingað borist. Hið ódýra fjármagn sem setti glýju í augun á mörgum var runnið til þurrðar. Þær lindir voru þornaðar og fram undan var fjármagn, mjög dýrt og fjárþurrð. Þess vegna rifja ég upp að á sumarþingi gagnrýndum við að ekki væri gripið til ráðstafana og þegar heimskreppan var hafin gerðum við það hiklaust hér í þingsalnum í fyrrahaust, við lögðum fram efnahagstillögur í mars, við lögðum fram efnahagstillögur um aðgerðir í júlí, þannig að við vöruðum við og gerðum okkur grein fyrir því. Heimurinn var í hættu, Ísland gat smátt og smátt lent inni í þessum hremmingum. Fjármálakreppan hlaut að skella á Íslandsströndum og nú hefur hún gert það og þess vegna er verkefnið hér aðeins eitt, þ.e. að lágmarka skaðann, að kalla út slökkviliðið og björgunarsveitina eins og ég hvatti til í umræðunni í síðustu viku. Nú er þetta verkefni morgundagsins og að vinna úr þeim mörgu erfiðleikum sem blasa við. Nú er um að gera að slíðra sverð og sakast ekki hver við annan. Fortíðin geymir sinn vanda, hún geymir sín tækifæri sem voru þá góð. Hún geymir líka sín mistök og yfir þau þarf að fara á síðari stigum og verður örugglega gert og er mikilvægur lærdómur. Aðalatriðið er að ganga til þeirra verka sem nú blasa við Alþingi, ríkisstjórn, atvinnulífi - ég tala nú ekki um fjölskyldunum á Íslandi. Við framsóknarmenn höfum talað um þjóðarsátt í heilt ár, þjóðarsáttarborð þar sem menn kæmu saman til þess að velta morgundeginum fyrir sér, til að velta því fyrir sér hvernig þeir gætu mætt þeim erfiðleikum sem voru svo augljósir, en hér er hvorki staður né stund til þess að tíunda það. Við framsóknarmenn höfum fallist á það hér í dag að greiða fyrir þessari flýtimeðferð, að þingið geti á sem skemmstum tíma útbúið þau tæki og tól sem þarf í björgunarbátinn til þess að siglingin geti hafist, til þess að ausa þjóðarskútuna. Ég trúi því að við höfum manndóm og styrk til þess að koma í veg fyrir að börnin okkar og komandi kynslóðir sitji hér áratugum saman í miklum vandamálum. Skylda dagsins, skylda morgundagsins er nákvæmlega sú að koma í veg fyrir að við sitjum hér undir ábyrgðum og vandamálum sem við ráðum ekki við nema í fátækt því þá ráðum við ekki við það. Þess vegna skulum við horfa fram á veginn. Við Íslendingar erum oft meistarar í að vinna okkur út úr kreppu og erfiðleikum, þá höfum við styrk, við gleymum okkur oft í sólskini og góðæri. Það hefur því miður gerst hér. Ég segi eins og hæstv. forsætisráðherra sagði: Við Íslendingar eigum mikinn dugnað og mannauð, við eigum bjartsýni og þess vegna er mikilvægt að virkja alla þá orku til þess að vinna með okkur. Ég segi að lokum, hæstv. forsætisráðherra, af því að þú minntist hér á sjómennskuna og brimið og skipin: Gömlu sjómennirnir sögðu þegar úfinn var sjór og þeir stóðu í vörinni: Ýtum úr vör í Drottins nafni. Nú skulum við standa saman og vinna saman, Íslendingar.

Hæstv. forseti. Við stöndum öll frammi fyrir því í dag að takast á við það að lágmarka skaðann sem íslensk þjóð getur orðið fyrir, koma í veg fyrir að hér verði fjármálakrísa og tryggja að fjölskyldurnar í landinu haldi eignum sínum eins og framast er kostur, tryggja inneignir fólks, tryggja séreignarsparnaðinn fyrir fólkið í landinu og leggja fram varnir með þessu lagafrumvarpi sem hér hefur verið kynnt til þess að geta brugðist við. Nú er það svo, hæstv. forseti, að við í Frjálslynda flokknum höfum ekki átt neina aðild að ríkisstjórnum á undanförnum árum. Við erum líka að upplifa það að vera kallaðir til eins og aðrir stjórnarandstöðuflokkar þegar málin eru komin í óefni. Menn voru kallaðir hér til fyrir níu dögum síðan, korter fyrir tólf á miðnætti, til að segja þeim hvað ætti að gera við Glitni bankann þá. Það eru ekki endilega líkur á því að mál fari með þeim hætti sem þá var lagt upp með. Við í stjórnarandstöðunni erum kallaðir til í dag til að segja okkur hvað menn hafa verið að fjalla um undanfarna daga. Okkur er sýnd sú leið sem ríkisstjórnin hyggst fara. Ég verð að segja það, hæstv. forseti, að ég tel að eðlilegt hafi verið að kalla menn fyrr til skrafs og ráðagerða um þessi mál. Við munum hins vegar ekki leggja stein í götu þess máls sem hér er lagt fram varðandi málsmeðferð og framgang í þinginu. Við munum greiða því atkvæði að þessi mál komi sem allra fyrst til nefndar þannig að menn geti farið yfir rök með og móti í þeim lagagreinum sem hér er lagt upp með því að öll viljum við lágmarka skaðann. Hins vegar er alveg hægt að segja, hæstv. forseti, að það er afar sérstakt þegar svo alvarlegir tímar eru uppi sem hér birtast í dag með sérstöku ávarpi hæstv. forsætisráðherra til þjóðarinnar að menn skuli þá ekki leita þess sem ég vil leyfa mér að kalla raunverulegs samráðs, líka við stjórnarandstöðuna, þ.e. ekki aðeins að við séum kallaðir til í lok verksins til að kynna okkur það sem þá liggur á borðinu. Ég held að hitt verklagið sé betra, hæstv. forseti. Við munum, eins og ég sagði áðan, greiða því atkvæði að þetta mál gangi til nefndar þannig að hægt sé að vinna það hratt. Þetta eru jú neyðarlög sem hér er verið að leggja fram og hæstv. forsætisráðherra orðaði það svo að við værum að takast á við efnahagslegar hamfarir í ávarpi sínu til þjóðarinnar. Auðvitað er mikil vinna fram undan þegar búið verður að afgreiða þessa lagasetningu og margt þarf að skoða og gaumgæfa og það er alveg ljóst að hluthafar í íslenska bankakerfinu gætu borið verulega skarðan hlut frá borði. Okkur ber að vernda hagsmuni landsmanna í heild og líta sérstaklega til þess að fara ekki þannig frá þessu máli að þjóðin sitji uppi með verulegar skuldbindingar til langs tíma, verulegar skuldbindingar sem hefðu getað haft veruleg áhrif á efnahag okkar til áratuga jafnvel ef allt færi á versta veg. Hér er þess vegna verið að bregðast við efnahagslegum hamförum og hægt er að taka undir það að við erum að setja hér neyðarlög. Sem betur fer eigum við Íbúðalánasjóð og væntanlega getum við nýtt okkur hann til að hjálpa skuldugum húsbyggjendum, meðal annars með því að yfirtaka lán inn á Íbúðalánasjóðinn frá bankakerfinu. Vonandi tekst okkur að leysa hlutina þannig að íslenskar fjölskyldur standi sem best eftir þessar aðgerðir okkar núna. Hæstv. forseti. Hvaða afstöðu við tökum í Frjálslynda flokknum eftir að málið hefur komið út úr nefnd mun koma í ljós. Það þarf auðvitað að ræða margt í þessu máli. Þó að ríkisstjórnin hafi setið með þetta mál í einhverja daga þá á það ekki við um stjórnarandstöðuna. Við munum að sjálfsögðu spyrja spurninga og krefjast svara í meðförum málsins í nefnd. En hitt er alveg ljóst að við viljum öll leggjast á árar til að lágmarka skaða íslenska þjóðfélagsins.

Forseti vill geta þess að nefndir fara þegar til starfa, viðskiptanefnd, svo og efnahags- og skattanefnd og félags- og trygginganefnd. En ég bið alþingismenn að vera viðbúna því að þingfundir hefjist að nýju síðar í dag.