Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ólafur G. Einarsson Hæstv. forseti. Í fjarveru frsm. mæli ég hér fyrir áliti félmn. um þetta frv. N. hefur fjallað um frv. á fundi sínum í morgun og leggur eindregið til að það verði samþ.

Frsm. meiri hl. (Ingólfur Jónsson) Hæstv. forseti. Iðnn. hefur athugað frv., kallað fyrir sig ráðuneytisstjórann í iðnrn. og framkvæmdastjóra Rafmagnsveitna ríkisins og fengið upplýsingar um málið. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ. óbreytt, en minni hl., hv. 3. þm. Reykv., skilar séráliti.

Frsm. minni hl. (Magnús Kjartansson) Hæstv. forseti. Frv. um verðjöfnunargjald af raforku hefði í sjálfu sér gefið tilefni til þess að ræða raforkumálin í heild, enda ekki vanþörf á, því að á engu sviði ríkisbúskaparins hefur verið stjórnað jafnherfilega undanfarin ár. En þar sem nú eru miklar annir og jól fram undan, þá læt ég þá umr. bíða betri tíma. Að því er verðjöfnunargjaldið varðar, þá eru þau lög, sem nú eru í gildi, undirbúin af fyrrv. ríkisstj. eftir allítarlega rannsókn og síðan flutt frv. Það var flutt á þinginu 1974 þegar þáv. stjórnarandstaða, Sjálfstfl. og Alþfl., lýsti yfir því, að hún mundi ekkert mál samþ. sem ríkisstj. flytti, hvort sem hún væri með því eða á móti. Ég flutti málið aftur á aukaþinginu 1974, vegna þess að ég taldi mjög brýnt að ráða fram úr þeim mikla fjárhagsvanda sem þarna var um að ræða. En það var ekki fyrr en stjórnarskipti höfðu orðið þá um haustið að nýja ríkisstj. greip allt í einu þetta frv., sem hún hafði ekki viljað samþ., og gerði það að sínu. Verðjöfnun á raforku hefur þann tilgang, að tryggja sama heildsöluverð á raforku um land allt. Það er skref í þá áttina. Því marki verður að sjálfsögðu ekki náð fyrr en búið er að tengja saman allt orkuveitukerfið, og það hefði verið búið að gera það núna ef stefnu fyrrv. ríkisstj. hefði verið fylgt. En þeirri stefnu hefur því miður ekki verið fylgt og nú á að fara að skipta þessu verðjöfnunargjaldi á milli landshluta. Þar er um óvinnandi verk að ræða að mínu mati. Mér er ljóst að vandi Vestfirðinga er ákaflega mikill, einmitt fyrst og fremst vegna þess, að ekki er búið að leggja stofnlínu þangað, og því miður mun líða alllangur tími þangað til þeir fá slíka stofnlínu. Mér skilst að á fjárlagafrv. eða á fjárlögum næsta ár sé gert ráð fyrir því, að hægt sé að leggja stofnlínu vestur í Dali, það er allt og sumt. En að því er varðar skiptingu á verðjöfnunargjaldi, þá hefði þurft að fjalla um það í heild. Það er ekki hægt að taka Vestfirði þar út úr með nokkru móti, þannig að umr. um það er algjört fálm í myrkri, og ég mun láta stjórnarflokkunum eftir að kljást við þann draug sem þeir hafa sjálfir vakið upp. Ég mun sitja hjá að því er varðar þann þátt frv., en er, eins og ég sagði áðan, samþykkur verðjöfnunargjaldinu.



Forseti. Það eru aðeins fáar athugasemdir sem ég vil gera í sambandi við þetta frv. sem ég er í meginatriðum sammála, því mér er ljóst að það verður að halda áfram innheimtu á svonefndu verðjöfnunargjaldi á selda raforku. En mér finnst ástæða til þess að geta þess í sambandi við þetta frv., að það er mjög farið að bera á því hér á hv. Alþ. og ég segi í vaxandi mæli, að frv. séu lögð hér fyrir eða aðrar till., m.a. frá hæstv. ríkisstj., sem hefur besta aðstöðu til þess að undirbúa slík mál, án þess að lágmarksupplýsingar fylgi málunum, og þau mál koma síðan afgreidd úr n. þannig að nálega engar upplýsingar fylgja með. Ég tel t.d. að í þessu tilfelli, þar sem um það er að ræða að framlengja 13% verðjöfnunargjald á alla raforkusölu í landinu, hefðu átt að liggja fyrir upplýsingar um það, hversu hárri upphæð þetta gjald nemur nú. Einnig hefðu átt að fylgja upplýsingar um það, hvernig þessu gjaldi hefur verið varið. Ég hygg að gjaldið hafi runnið svo að segja allt eða allt til Rafmagnsveitna ríkisins til að jafna halla á rekstri þeirra. Í því skyni var gjaldið lagt á upphaflega. Ég hefði gjarnan viljað fá upplýsingar um það, hvernig Rafmagnsveitur ríkisins koma út rekstrarlega séð. Þurfa þær á þessu gjaldi öllu að halda áfram og jafnvel kannske ennþá meira? Eitt vitum við, og það er að Rafmagnsveitur ríkisins, sem selja raforku til stórs hluta landsbúa, selja enn þá raforku á miklum mun hærra verði en gildir t.d. hér á höfuðborgarsvæðinu. Síðasta skýrsla, sem kom frá Orkustofnun um raforkuverð í smásölu, er miðuð við árslok 1976. Þá er raforkuverðið í Reykjavík 13.65 kr, á kwst., en hjá Rafmagnsveitum ríkisins er það þá 21.48 kr. á kwst., þ.e. hjá þeim sem kaupa rafmagn af Rafmagnsveitum ríkisins. Þetta er almenningstaxti, 57% hærra raforkuverð, það er 57% hærra. Ég vil aðeins minnast á það í sambandi við þetta mál. Þetta dæmi er kannske ekki miklu verra en mörg önnur sem hér koma nú fram. En það er í rauninni lágmarksskylda að gera nokkra grein fyrir jafnþýðingarmiklum málum og þessum. Hvað nemur gjaldið hárri fjárhæð og hvernig er ástatt með þá stofnun sem nýtur þessa gjalds? Nú er enn fremur gert ráð fyrir því í þessu frv., að sú breyting verði gerð á, að 20% eða 1/5 þessa verðjöfnunargjalds skuli renna til Orkubús Vestfjarða vegna þeirrar skipulagsbreytingar sem þarna hefur á orðið. Ég býst við, að Orkubúi Vestfjarða veiti ekki af þessum hluta, og tel alveg sjálfsagt, að það svæði, sem þar er um að ræða, fái sinn réttláta hluta af þessu verðjöfnunargjaldi um leið og það verður sjálfstætt orkusvæði. En það er engin grein gerð fyrir því í grg. með þessu frv. og ég hef ekki orðið var við það við afgreiðslu málsins, að lagðar séu fram neinar talnalegar skýrslur um það, hvernig þessi 20% eru fundin. Er þetta réttlátur hluti fyrir þá Vestfirðinga sem eiga að njóta þessa hluta verðjöfnunargjaldsins, eða eiga þeir kannske rétt á hærri hluta? Ég býst við því, að það skipti kannske ekki mjög miklu máli hvort Vestfirðingar fá samkv. þessu aðeins hærra en þeirra hlutfalli næmi. Það yrði þá sennilega aðeins til þess, að Rafmagnsveitur ríkisins kæmu út með enn þá meira tapi, og það yrði þá að vera vandamál ríkisins sem sér um rekstur þeirra. En væntanlega yrði það ekki látið bitna á þeim sem kaupa raforku frá Rafmagnsveitum ríkisins. Þetta voru athugasemdir sem ég vildi að hér kæmu fram. Að öðru leyti lýsi ég yfir, að ég er sammála því, að haldið verði áfram að innheimta þetta verðjöfnunargjald af því að það er alls ekki hægt að komast hjá því. Ég er einnig sammála því, að Orkubú Vestfjarða fái sinn hluta af þessu verðjöfnunargjaldi - réttlátan hluta. Ég get í rauninni ekkert um það sagt, hvort það á að vera 20% eða meira eða minna. Það get ég ekki. En mér finnst eðlilegt að það fái sinn hluta. Ég geri því ekki athugasemdir við það út af fyrir sig, heldur hitt, að mér finnst að hér skorti algjörlega allar upplýsingar varðandi þetta mál. Af því að þetta er eitt af mörgum málum, sem svona er ástatt um, geri ég þessar athugasemdir.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Við 1. umr. þessa máls í Ed. komu fram óskir um tilleknar upplýsingar í sambandi við þetta mál, og þegar málið kom til meðferðar hjá hv. iðnn. Ed. voru af hálfu iðnrn. veittar allar þær upplýsingar sem um var beðið, bæði af hálfu n. og hv. þm. við 1. umr. Þetta voru mjög ítarlegar upplýsingar, skjöl málsins og undirbúningsgögn ýmis, auk þess sem nokkrir embættismenn, þeir sem gerst hafa um þetta mál fjallað, komu á fund nefndarinnar. Ég kannast ekki við að það hafi á nokkurn hátt verið legið á upplýsingum í þessu efni, heldur allar þær upplýsingar veittar sem óskað hefur verið eftir. Ég vil láta þetta koma skýrt fram.

Lúðvík Jósepsson Hæstv. forseti. Ég vil aðeins í tilefni af því, sem hæstv. iðnrh, segir taka fram, að ég get í rauninni ekkert um það sagt, hvaða upplýsingar hafi verið veittar um þetta mál í þeirri n. sem ég á ekki sæti í og aðrir þm. hér margir eiga ekki sæti í. Ég segi aðeins það, að þessar upplýsingar hafa ekki komið hér fram og þær ættu að koma fram. Hafi iðnn. fengið þessar upplýsingar, þá tel ég að hún liggi á upplýsingum sem henni ber skylda til að láta koma fram í þinginu. En eins og ég sagði áðan, þá er þetta dæmi, sem ég nefndi, kannske ekki neitt verra en önnur dæmi, en þetta er ekki sæmilegt. Ég er ekki að bera það, hvorki á hæstv. ráðh. né aðra, að þeir haldi hjá sér upplýsingum, heldur bendi ég fyrst og fremst á hitt, að þessar upplýsingar um aðalatriði málsins hefðu í rauninni átt að fylgja málinu í grg., það hefði verið eðlilegt, eða þá að þær hefðu komið greinilegar fram settar í sambandi við umr. í þinginu eða þá í nál. frá þeirri n. sem fjallaði um málið. Það er í rauninni ekki hægt að bjóða alþm. að taka afstöðu til mála þegar svona er að þeim staðið.



Ég vil aðeins láta þess getið í sambandi við afgreiðslu málsins í iðnn. Nd., að það var aðeins haldinn einn fundur um málið og þar mættu ráðuneytisstjóri iðnrn. og framkvæmdastjóri Rafmagnsveitna ríkisins. Ég spurði þá sérstaklega um þá skiptingu sem fram kemur í frv., að 20% af verðjöfnunargjaldi eigi að renna til Orkubús Vestfjarða, og þeir gátu hvorugur gert neina grein fyrir hvernig þessi prósenta væri fengin. Þarna er því, eins og ég gat um í ræðu minni áðan, um algjört fálm í myrkri að ræða.

Frsm. meiri hl. (Ingólfur Jónsson) Hæstv. forseti. Það er í tilefni af því sem hv. 3. þm. Reykv. sagði síðast, að þeir voru spurðir, ráðuneytisstjórinn og forstjóri Rafmagnsveitna ríkisins, um það, hvernig þessi 20% væru fundin, og svarið var, bæði utan fundar og á fundinum, að á s.l. ári hefðu Vestfirðingar fengið 1/5 af verðjöfnunargjaldinu. Ráðuneytisstjórinn hélt að það hefði kannske verið rúmlega 1/5. Þannig eru þessi 20% fundin.