Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Með bréfi, dagsettu 2. nóvember, hefur forseti óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um eftirlit með skuldum og fjármagnskostnaði ríkisstofnana og skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisábyrgðir og endurlán ríkissjóðs.

Samkomulag er um það að þingfundur geti staðið lengur en þingsköp kveða á um.

Rekstrarfélag Stjórnarráðsins fékk beiðni frá efnahags- og viðskiptaráðuneytinu um eyðingu pósthólfa 11 fyrrverandi starfsmanna, þar með talið hjá Jónínu S. Lárusdóttur, fyrrverandi ráðuneytisstjóra í viðskiptaráðuneytinu. Guðmundur H. Kjærnested, framkvæmdastjóri rekstrarfélagsins, staðfesti í tölvupósti til Morgunblaðsins að hvorki upprunalegu pósthólfin né afrit þeirra væru til. Jónína var ráðuneytisstjóri árin 2007–2009. Þetta finnst mér gríðarlega alvarlegt mál því að fram kemur að tölvupóstum Jónínu hafi verið eytt þegar sérstakur saksóknari kannaði hvort lögskilið samþykki ráðherra væri fyrir gjaldeyrisreglum Seðlabankans. Ég verð að spyrja: Hvernig stendur á því að í stjórnsýslunni sé hægt að fjarlægja gögn á þennan hátt án þess að hægt sé að bregðast við því? Í ljósi þessa vil ég hvetja þingmenn til að kynna sér þetta því að lítið hefur verið um þetta fjallað og að við tryggjum að umboðsmaður Alþingis fái fjármuni á fjárlögum til að geta farið í frumkvæðisrannsókn um málið. Þetta er grafalvarlegt. Þetta er á þeim tíma sem hrunið er og í eftirmálum þess. Ekki er hægt að vita hvað gerist í ráðuneytinu þegar tölvupósthólf ráðuneytisstjórans hverfur. Ég vil því skora á þingmenn að tryggja að umboðsmaður Alþingis fái þá fjármuni sem hann þarf til að geta rækt skyldu sína. Ég tel jafnframt að þetta mál hljóti að eiga erindi til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og ég mun kalla eftir því að fá einhver svör, því að þó svo að komin séu til ný lög þá virðast þau ekki hafa verið innleidd enn þá, sem er líka alvarlegt mál.

Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða hér vexti og verðtryggingu. Sú yfirlýsing peningastefnunefndar Seðlabanka Íslands að hækka vexti um 0,25% og fara með stýrivexti í 5,75% ætti ekki að koma neinum á óvart. Verðbólguhorfur hafa í raun ekki breyst og þessi ákvörðun er í fullu samræmi við fyrri yfirlýsingar og skilaboð frá peningastefnunefndinni og Seðlabankanum. Sú staðreynd að þetta er helsta stjórntæki Seðlabankans er í raun ekki aðalatriðið heldur sú vegferð sem fram undan er. Þær aðgerðir og ákvarðanir sem við tökum nú og á næstu missirum í fjármálastjórn og stefnu í gegnum fjárlögin og aðrar ákvarðanir þar að lútandi á aðra löggjöf hefur afgerandi áhrif á fjármál ríkisins. Agi og aðhald er það sem til þarf, en margir hafa bent á að nægilegt aðhald skorti nú þegar í fjárlögum. Framtíðin mun markast mjög af bættum kjörum í kjölfar kjarasamninga og að aukinn hagvöxtur sem flestar spár gera ráð fyrir byggi meðal annars á innlendri eftirspurn. Seðlabankinn hefur þegar boðað aukið aðhald peningastefnunnar, það þýðir auðvitað bara eitt, að stýrivextir verði hækkaðir jafnt og þétt. Auðvitað mun framvinda og þróun losunar fjármagnshafta hafa áhrif og svo ákvörðun um beitingu annarra tækja en vaxta, eins og beiting bindiskyldu. Í öllu falli getum við ekki treyst á lágt olíuverð og að áframhaldandi styrking krónunnar haldi endalaust aftur af þörf á frekari stýrivaxtahækkunum í auknum og hraðari takti en hingað til. Hæstv. ríkisstjórn er enn að fylgja tímalínu er varðar afnám verðtryggingar. En ljósin blikka á kunnuglegan vítahring, virðulegi forseti, að ráðstöfunargetan og kaupmátturinn hverfi í verðtryggðan skuldabing og enn ein uppsveiflan verði fjármögnuð á skuldahlið heimilanna.

Virðulegur forseti. Mig langar að greina Alþingi frá því að í október, í næstsíðustu viku, var þing Alþjóðaþingmannasambandsins í Genf. Það var meðal annars helgað flóttamönnum. Við ræddum um málefni þeirra og hvernig við gætum með einum eða öðrum hætti mætt þeim af meiri mannúð. Sú sem hér stendur, sem er formaður Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins, flutti ræðu þar að lútandi. Það sem var hins vegar merkilegra á þessu þingi var að í þriðju nefndinni, sem fjallar um mannréttindi, var Birgitta Jónsdóttir frumkvöðull og framsögumaður að ályktun ásamt þingmanni frá Suður-Kóreu. Þeirri ályktun fylgdi hv. þingmaður eftir af stakri prýði og mikilli einurð og vann í henni hér heima sem og Aðalheiður Ámundadóttir sem var með henni í Genf. Þær svöruðu ábendingum sem komu og lagfærðu ályktunina þannig að hún var ekki bara samþykkt í þriðju nefndinni og þaðan út heldur fékk hún líka samþykkt á hinu stóra sviði Alþjóðaþingmannasambandsins í Genf. Það mun vera, virðulegur forseti, í fyrsta sinn sem íslenskur þingmaður kemur ályktun áleiðis og fær hana samþykkta jafnt í nefnd og á hinu stóra sviði í Genf. Þessi ályktun Birgittu Jónsdóttur og þingmannsins frá Suður-Kóreu fjallaði um hennar stóra og mikla áhugamál, sem eru mannréttindi og friðhelgi einkalífs í stafrænum heimi jafnt á við raunheima. Ég tel ástæðu, virðulegur forseti, að upplýsa þingið um þetta um leið og ég vil enn og aftur óska hv. þm. Birgittu Jónsdóttur til hamingju með þessa ályktun og framlag hennar fyrir hönd Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins á þessum fundi í Genf.

Herra forseti. Ég minntist á það í vikunni að á landsfundi Sjálfstæðisflokksins hefði verið samþykkt að selja RÚV. Á dögunum var kynnt skýrsla um RÚV og eru skýrsluhöfundar góðvinir hæstv. menntamálaráðherra. Það eitt gerir trúverðugleika þessarar skýrslu ekki nægjanlegan, að mér finnst. Það er til dæmis ekki gott að trúnaðarupplýsingum um rekstur RÚV sé lekið í samkeppnismiðla, ég tel það ekki eðlilegt. Þessi ríkisstjórn hefur látið kné fylgja kviði gagnvart RÚV frá því að hún tók við. Hún reif upp stjórnina og skipaði hana pólitískt á ný sem búið var að gera breytingar á í tíð fyrri ríkisstjórnar. Það virðist vera markmið hennar að reyna að veikja þessa góðu stofnun, sem hefur fylgt okkur frá 1930, svo að það komi að því að menn geti sagt: Ja, þetta er orðin svo veik stofnun að það er bara best að við losum okkur við hana og látum almenna markaðinn sjá um þetta. Allir hollvinir Ríkisútvarpsins þurfa að vera á verði. Stjórnendur Ríkisútvarpsins hafa á dögunum og undanfarnar vikur kynnt mjög metnaðarfulla framtíðarsýn fyrir landsmönnum. Þar er lögð áhersla á efni fyrir börn og ungmenni, á þjónustu við hinar dreifðu byggðir og það að vinna úr þeim menningarverðmætum sem stofnunin geymir, því að þetta er mikil menningarstofnun. Þessi framtíðarsýn hefur fengið góðar viðtökur almennings í landinu. Það er þess vegna óskiljanlegt að stjórnvöld ætli að reyna að brjóta á bak 

Herra forseti. Nú styttist í einhvern mikilvægasta fund samtímans en það er loftslagsráðstefnan í París sem hefst síðar í þessum mánuði. Það er talið að um 40.000 manns muni sækja fundinn. Það er önnur nálgun nú í París en hefur verið lögð áhersla á áður og það er sú nálgun að með þátttöku sveitarfélaga, fyrirtækja og félagasamtaka, ekki aðeins fulltrúum ríkisvaldsins, sé hægt að ná góðu samkomulagi. Þetta er að mínum dómi mun vænlegri aðferð til árangurs. Menn muna að loftslagsfundurinn sem haldinn var í Kaupmannahöfn fyrir nokkrum árum var því miður það sem kallað hefur verið diplómatískt slys. En nú veit allur heimurinn að við höfum ekkert um annað að velja, við verðum að draga úr gróðurhúsaáhrifum vegna útblásturs ef við ætlum ekki að granda okkur sjálfum á næstu áratugum. Það sem byggir einnig undir bjartsýni nú um að árangur náist er að Kínverjar eru það ríki sem losar mest af CO 2 í heiminum og þeir hafa gefið yfirlýsingu um að þeir ætli að setjast að samningaborðinu. Ísland getur látið mikið að sér kveða á ráðstefnunni í París. Á fundinum verður norrænn kynningarbás þar sem Ísland mun kynna jarðhita, landgræðslu, loftslagsvísindi og fleira. Við erum með hæsta hlutfall endurnýjanlegrar orku í heiminum. Hér eru gríðarlegir möguleikar á CO 2 -bindingu með skógrækt og landgræðslu og síðast en ekki síst eru hér gríðarlegir möguleikar í orkuskiptum í samgöngum þar sem við gætum farið yfir í vistvæna sjálfbæra orkugjafa og sparað með því útlosun og auðvitað mjög mikinn gjaldeyri.

Virðulegur forseti. Bresk stjórnvöld kynntu í hádeginu frumvarp sem er ekki bara pólitískt sprengiefni heldur hefur það að gera með grundvallarmannréttindi Breta. Samkvæmt þessu nýja frumvarpi sem Theresa May innanríkisráðherra kynnti verður gerð krafa um að netfyrirtæki geymi í eitt ár allar upplýsingar um þær netsíður sem breskir einstaklingar heimsækja og að lögregla og öryggisstofnanir geti hvenær sem er kallað eftir þessum upplýsingum sé talin þörf á. Til viðbótar þrýsta bresk stjórnvöld mjög á að fá aðgang að samskiptaforritum eins og til dæmis Whatsapp þannig að hægt sé að njósna um samskipti einstaklinga í gegnum þessi forrit. Bresk stjórnvöld eru hér væntanlega að opna möguleika á einum mestu persónunjósnum sem þekkjast í vestrænu ríki. Menn leiðrétta mig ef ég fer með rangt mál. Rökin á bak við þetta frumvarp eru þau að um nauðsynlega forvörn sé að ræða til að hægt sé að hafa upp á hryðjuverkamönnum, barnaníðingum og öðrum slíkum. Með því að skoða netnotkun grunaðra einstaklinga aukist möguleiki á að hægt sé að hafa hendur í hári þeirra. Andstæðingar benda hins vegar á að mjög ríkar heimildir til persónunjósna séu þegar fyrir hendi í Bretlandi og að reynslan hafi sýnt að slíkar upplýsingar séu alls ekki öruggar hjá netfyrirtækjum. Þvert á móti hafi hakkarar margsinnis náð að komast yfir persónuupplýsingar á netsíðum og jafnvel misnotað þær í ágóðaskyni. Nú ætla ég ekki að skipta mér sérstaklega af breskum stjórnmálum en þetta frumvarp vekur mann til umhugsunar um hvert þessi mál stefna í alþjóðlegu samhengi. Stóri bróðir teygir sig sífellt lengra og það er full ástæða fyrir okkur að fara varlega í þessu sambandi. Við viljum ekki að hvert skref okkar sé skráð og að njósnað sé um allar okkar athafnir. Þannig samfélag viljum við ekki og vonandi fylgjum við ekki fordæmi Breta. 
            

Herra forseti. Ég held að staða flóttafólks víða um heim hljóti að taka á okkur öll. Nú stendur okkur nærri að bregðast við og aðstoða fjölskyldu sem verið hefur í fréttum undanfarið, síðast í dag, þ.e. sýrlensku fjölskylduna. Nú eru systurnar byrjaðar í skóla og fjölskyldan stendur frammi fyrir því að vera send aftur til Grikklands þar sem hún átti í rauninni ekki val um að fá hæli vegna þess að fólkið hefði að öðrum kosti verið handtekið. Þetta fólk vill ekki vera í Grikklandi enda vitum við að þar er ástandið hreint ekki gott og ekki góður kostur þegar við getum boðið upp á mun betra samfélag hér á Íslandi. Ég hef því óskað eftir því við formann allsherjar- og menntamálanefndar að við komum saman til fundar og við ræðum stöðu þessara mála. Það er hægt að veita fjölskyldunni dvalarleyfi, til dæmis á grundvelli mannúðarástæðna. Við þurfum að minnsta kosti að ræða þau mál. Það er líka æskilegt að við fáum til okkar barnaverndaryfirvöld, að við fáum UNICEF til okkar og aðra þá sem koma að aðstoð gagnvart börnum, því að ég hef sérstakar áhyggjur af þeim og ég trúi því að við deilum þeim mörg. Ég tel að við getum gert miklu meira en að við gerum nú. Rakið hefur verið í fjölmiðlum hvernig fjölskyldan hefur lagt sig fram um að aðlagast og reynt að læra tungumálið, og þá stuttu stund sem systurnar hafa verið á leikskóla hefur þeim verið vel tekið, þær hafa staðið sig vel og lært nokkur orð á íslensku, þannig að það er augljóst að fjölskyldan er tilbúin að leggja mikið á sig til að fá að vera hér. Nú er það undir okkur komið, íslenskum stjórnvöldum, að afgreiða mál fjölskyldunnar með farsælum hætti.

Herra forseti. Ég er einn af fjórum alþingismönnum sem sátu allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna á dögunum og við fengum þar að kynnast hinu merka starfi sem fram fer innan Sameinuðu þjóðanna. Við fengum góða kynningu á heimsmarkmiðunum, en eins og kunnugt er hafa Sameinuðu þjóðirnar, 193 ríki, öll náð saman um heimsmarkmið um sjálfbæra þróun. Heimsmarkmiðin eru 17. Þau eru stór og víð, en með hverju og einu þeirra fylgja nokkur undirmarkmið sem skýra þau enn frekar. Mig langar til að telja upp heimsmarkmiðin um sjálfbæra þróun. Þau eru eftirfarandi: Engin fátækt, ekkert hungur, góð heilsa, menntun fyrir alla, jafnrétti kynjanna, hreint vatn og salernisaðstaða, sjálfbær orka, góð atvinna og hagvöxtur, nýsköpun og uppbygging, aukinn jöfnuður, sjálfbærar borgir og samfélög, ábyrg neysla, verndun jarðar, líf undir vatni, líf á landi, friður og réttlæti og alþjóðleg samvinna. Þetta eru sannarlega verðug markmið. Ég segi, herra forseti, að mér finnst nánast kraftaverk að 193 ríki hafi náð saman um þessi merku markmið. Nú er verið að vinna að viðmiðum fyrir þjóðirnar til þess að fara eftir til þess að þær geti metið hvernig þeim tekst til við að ná þessum markmiðum fram til ársins 2030. Viðmiðin verða auðvitað öll á þessum þremur sviðum sjálfbærrar þróunar, þ.e. að meta efnahagsleg, félagsleg og umhverfisleg áhrif hvers markmiðs. Við höfum þarna verk að vinna. Mér finnst það afar spennandi og hlakka til að taka á því með stjórnvöldum við að útfæra þessi markmið.

Hæstv. forseti. Ákvörðun Seðlabanka Íslands frá því í morgun um að hækka stýrivexti í 5,75% er grafalvarleg. Þetta er í þriðja sinn sem bankinn hækkar stýrivextina á skömmum tíma og það er einhvern veginn eins og Seðlabankamenn séu að bíða eftir verðbólgu sem ætlar að láta bíða eftir sér. Þeir henda því einu og einu spreki á eldinn til að reyna að kynda undir verðbólgunni með þessari ákvörðun, rétt eins og þeir gerðu í vor þegar þeir bjuggu til kostnaðarverðbólgu með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Málið er hins vegar að það er engin þörf á því og engin vissa fyrir því og ekkert útlit fyrir að hér verði verðbólga á næstu mánuðum sem muni um, vegna þess að við eigum enn þá inni vöruverðslækkun vegna styrkingar krónu. Það mundi til dæmis muna um það nú fyrir jólin ef fatnaður á Íslandi lækkaði um svona 5–10%, eins og krónustyrkingin gefur fulla ástæðu til að ætla, og það gæti þess vegna virkað vel inn í þær verðbólgumælingar sem hér eru. Verðbólgan er núna 1,8% á ársgrundvelli. Ef við tökum íbúðarhúsnæðishækkun frá er hún nánast á núllinu. Hagvöxtur er 4,6% og menn eru bara lafhræddir vegna þessa. Á Írlandi er hagvöxtur 6% um þessar mundir. Verðbólgan er undir núlli eða við núllið. Við hvaða stýrivexti búa Írar? 0,025% eða eitthvað slíkt. Ég skil bara ekki hvernig menn tala um verðbólgu hér, þar á meðal seðlabankastjóri, sem segir: Hún kemur nú samt þótt hún sé ekki komin, og í leiðinni er enn verið að bjóða erlendum aðilum til vaxtamunarveislu. Það á að fara að selja aflandskrónur í janúar upp á tvöhundruð og eitthvað milljarða, en hvað er búið að gerast á síðustu mánuðum? Það er að safnast upp önnur snjóhengja. Hún er reyndar bara skafl núna, 40 milljarðar, en hún heldur áfram að vaxa. Ætla menn að safna í aðra snjóhengju? Hvenær ætli þessir 40 milljarðar og fleiri sem á eftir fylgja verði boðnir upp? Þetta er algerlega óþolandi ákvörðun, algerlega.

Hæstv. forseti. Við erum líklega flest slegin yfir Kastljósi í gærkvöldi þar sem fjallað var um mál tveggja kvenna með þroskahömlun sem beittar voru kynferðislegu ofbeldi. Erlendar rannsóknir sýna að fatlaðar konur eru líklegri til að verða fyrir ofbeldi en aðrar konur og nýjar íslenskar rannsóknir sýna að það sama á við hér á landi. Það er nefnilega til heilmikil þekking á því ofbeldi sem fatlaðar konur eru beittar og við sem löggjafarvald hljótum að taka mið af því í vinnu okkar. Mig langar í þessu samhengi að benda á skýrslu sem unnin var fyrir velferðarráðuneytið árið 2013 og nýja skýrslu, Ofbeldi gegn fötluðum konum og aðgengi þeirra að stuðningsúrræðum. Í viðauka með skýrslunni er að finna tillögur að aðgerðum, m.a. að stefnumörkun stjórnvalda. Mig langar að tæpa á nokkrum þessara tillagna: Aukið fjármagn til sérhæfðra stuðningsúrræða, þar sem fatlaðar konur eiga oft erfitt með að nýta sér þann stuðning sem ófatlaðir þolendur ofbeldis eiga kost á. Það á ekki hvað síst við um fatlaðar konur sem búa á strjálbýlum svæðum. Þetta er kannski nokkuð sem hv. fjárlaganefnd ætti að skoða. Aukin kynfræðsla. Stjórnvöld verða að tryggja kynfræðslu fyrir fatlað fólk í skólum. Þá þarf að semja ný lög eða bæta eldri löggjöf í því skyni að auðvelda fötluðum konum þátttöku í málarekstri, efla þekkingu lögfræðinga, lögreglu og dómara á sviði fötlunar og ofbeldis gegn fötluðum konum. Allt eru þetta verkefni fyrir hæstv. menntamálaráðherra og hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Síðast en ekki síst er bent á að tryggja þarf að löggjöf gegn mismunun taki í meira mæli á því að tryggja rétt fatlaðra kvenna. Hv. alþingismenn. Það er fjölmargt sem bæta þarf í þessum málaflokki og það er okkar að sjá til þess að það verði gert, það er til nóg af fræðilegum efniviði sem leiðbeinir okkur í þeirri vinnu.

Hæstv. forseti. Nú er að vaxa úr grasi kynslóð neytenda sem alist hefur upp við mun meiri umræðu um umhverfismál en áður var. Þetta er ný kynslóð sem tengir gæði við sjálfbærni og gerir ríkar kröfur á því sviði. Fyrirtæki finna sífellt fyrir auknum kröfum um hreint umhverfi og rekjanleika vara. Það er því ánægjulegt að umhverfisdagur atvinnulífsins, sem haldinn var í fyrsta sinn nú á haustdögum, tókst með miklum ágætum. Þar komu saman rúmlega 200 manns úr atvinnulífi, stjórnmálum og stjórnkerfi og ræddu sjálfbæra nýtingu auðlinda og samspil umhverfismála og einstakra atvinnugreina. Þrátt fyrir að aðila innan samtakanna greini oft á um ýmislegt þar sem hagsmunir fara ekki alltaf saman má þó finna mikinn samhljóm meðal þeirra þegar kemur að umhverfismálum. Þá hafa stofnanir ríkisins í auknum mæli unnið að umhverfisvænni rekstri og vistvænum innkaupum frá árinu 2013. Helstu niðurstöður könnunar sem gerð var í mars síðastliðnum á vegum stýrihóps um vistvæn innkaup og grænan ríkisrekstur, sem skipaður var af umhverfis- og auðlindaráðherra, eru að almennt hefur hvers konar umhverfisstarf aukist. Stofnanir hafa sett sér umhverfisstefnu og markmið auk þess sem þær flokka sorp í meira mæli en áður var. Þá hefur mikil aukning orðið í gerð samgöngusamninga. Til að bregðast við óskum forstöðumanna um aukna fræðslu og einföld verkfæri til að geta unnið að vistvænum rekstri var verkefnið Græn skref í ríkisrekstri sett á fót. Nú þegar hafa 23 stofnanir skráð sig í það og ánægjulegt er að sjá að 78% stofnana þekkja nú þegar til verkefnisins og 56% þeirra segjast ætla að taka þátt í verkefninu. Þá sögðu forstöðumenn jákvæð áhrif umhverfsstarfs vera mörg, svo sem að starfsánægja starfsfólksins hafi aukist, fjármunir hafi sparast, samgöngusamningar hafi hvatt til vistvænni ferðamáta og aukinnar hreyfingar og að ímynd stofnunarinnar hafi batnað. Þetta eru allt liðir í því að móta langtímahugsun og heildræna sýn á nýtingu auðlinda okkar 

Virðulegur forseti. Fjárhagsvandi Ríkisútvarpsins hefur talsvert verið til umfjöllunar og það var athyglisvert að heyra Eyþór Arnalds, formann úttektarnefndarinnar, sem hefur mikla reynslu af rekstri sem kunnugt er, fara yfir það í útvarpinu í morgun að ekki væri verið að eyða þar miklu í efnisframleiðsluna í sjálfu sér, að nefndin teldi ekki að verið væri að verja neitt óeðlilega miklu til efnisframleiðslunnar. Ég dreg það fram hér vegna þess að auðvitað er ákaflega mikilvægt að fá staðfestingu á því að dagskrárefni hjá Ríkisútvarpinu sé framleitt með hagkvæmum og eðlilegum hætti. Það kann hins vegar vel að vera að gerð hafi verið mistök við stofn efnahags félagsins, við það að hlaða að lífeyrisskuldbindingum eða við ákvarðanir um einhverjar fjárfestingar í tæknilegum efnum, en það eru þá ákvarðanir sem teknar eru af stjórn Ríkisútvarpsins á ábyrgð Alþingis og fjárveitingavaldsins. Og það er mikilvægt að hin eðlilega og heilbrigða dagskrárgerð, sem ekki er verið að kosta óeðlilega miklu til að mati nefndarinnar, sé ekki látin líða fyrir það, að sparað sé fyrir offjárfestingum í dreifikerfi í dagskránni. Fjárveitingavaldið verður auðvitað að axla ábyrgð á þeim ákvörðunum sem menntamálayfirvöld og stjórn Ríkisútvarpsins hafa tekið í þessum efnum og tryggja að hægt sé að halda áfram hagkvæmri og eðlilegri dagskrárgerð í Ríkisútvarpinu fyrir alla landsmenn. Það er líka mikilvægt fyrir lýðræðið að fyrirheit menntamálaráðherra í því efni nái fram að ganga, en að tilraunum formanns fjárlaganefndar til að kúga fjölmiðla til hlýðni með því að leggjast fyrir tillögur menntamálaráðherra verði ekki haldið uppi af öðrum þingmönnum hér í salnum.

Virðulegi forseti. Mörgum hefur þótt erfitt að finna gagnrýni á nýútkomna skýrslu um Ríkisútvarpið, skýrslu sem skilaði fullri sátt þriggja háskólamenntaðra einstaklinga sem eru með mikla reynslu, 

Virðulegi forseti. Stundum er sagt að heimurinn fari minnkandi. Ég er ósammála því, ég vil meina að heimurinn fari stækkandi. Hann stækkar hratt og hann stækkar mikið og það er mikið gleðiefni. Það sem er að gerast núna á 21. öldinni er með gleðilegri þróunum sem ég veit til að hafi orðið í mannkynssögunni og það er að við erum öll að verða tengdari, þjóðir og fólk úti um allan heim. Það þýðir að við höfum meiri tilhneigingu til þess að kynnast fólki fyrir utan landsteinana og höfum meiri tilhneigingu til þess að flytja milli landa. Við forvitna fólkið lendum hins vegar oft í því þegar við flytjum á milli landa að vera ekki velkomin. Við erum ekki velkomin vegna þess að í landinu sem við fluttum til er löggjöf sem er beinlínis hönnuð til þess að halda fólki frá því. Við búum við slíka löggjöf hér á landi. Það er mikill munur á upplifun hins almenna Íslendings á innflytjendalöggjöf eða útlendingalögum á Íslandi og því sem raunin er. Fólk heldur jafnvel að það sé til eitthvað sem heitir almennt dvalarleyfi, en það er ekki til. Það heldur jafnan að ef fólk kemur hingað, borgar skatta, vinnur og forðast afbrot og því um líkt þá geti fólkið verið hér. Það er ekki tilfellið nema það komi frá EES-svæðinu. Eina auðvelda leiðin til að flytja til Íslands er að vera frá EES-svæðinu, að öðru leyti er það erfitt. Það er óháð því hvort við erum að tala um flóttamenn eða hælisleitendur eða bara fólk sem kynntist einhverjum eða langar að læra tungumálið. Það er til fólk sem flytur hingað til þess að læra íslensku, til þess að aðlagast íslensku samfélagi, vegna þess að því þykir landið okkar fallegt og skemmtilegt og þjóðin okkar furðuleg og skemmtileg í kjölfarið. En það má ekki vera hérna. Af hverju? Af því bara, virðulegi forseti. Af því bara. Það er löggjöfin sem við búum við í dag. Mig langar að hvetja hið háa Alþingi og almenning til þess að ræða útlendingalögin með miklu opnari hug en við gerum núna og ekki af einhverri ölmusu heldur vegna þess að við trúum því að stækkandi heimur sé í grundvallaratriðum jákvæð þróun sem við eigum að styrkja frekar en hitt.

Virðulegi forseti. Mig langar að fagna þverfaglegu samráði á landsvísu til að bæta samvinnu og verklag í málum sem tengjast ofbeldi og afleiðingum þess í samfélaginu. Samstarfið hófst formlega með sérstökum fundi í síðustu viku. Samstarfið byggir á yfirlýsingu sem félags- og húsnæðismálaráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og innanríkisráðherra undirrituðu í desember í fyrra. Þar lýsa ráðherrarnir einhug um að vinna saman gegn ofbeldi í íslensku samfélagi og niðurbrjótandi áhrifum þess, að auka fræðslu og forvarnastarf um ofbeldi, bæta samvinnu og verklag við að draga úr ofbeldi og styrkja samstarf við rannsóknir ofbeldismála. Samræðunni á landsvísu er ætlað að ná til félagsþjónustu, barnaverndaryfirvalda, mennta- og heilbrigðiskerfis, lögreglu og ákæruvalds. Í yfirlýsingunni er tilgreint að samstarfið muni beinast að aðgerðum til að sporna við ofbeldi gegn börnum, ofbeldi í nánum samböndum, kynferðislegu, andlegu og líkamlegu ofbeldi og ofbeldi gagnvart fötluðu fólki og öðrum berskjölduðum hópum. Þá tekur starfið líka til hatursfullrar orðræðu sem hvetur til ofbeldis eða annarrar refsiverðrar háttsemi sem er lítillækkandi eða ógnandi í garð einstaklinga eða hópa. Á síðustu árum höfum við vissulega komist áfram í umræðunni um ofbeldi eða frá því að ræða það ekki, eiga ekki orð yfir það og jafnvel að trúa því að ofbeldi eigi sér aldrei stað í nágrenni okkar yfir í að ræða hinar ólíklegustu birtingarmyndir bæði í fjölmiðlum og við eldhúsborðið heima. En staðreyndin er sú að við eigum enn þá langt í land í vinnunni gegn ofbeldi, samanber umfjöllun Kastljóss þessa viku og ræðu hv. þm. Steinunnar Þóru Árnadóttur áðan. Um leið og ég fagna samráðinu sem nú er hafið tel ég mjög mikilvægt að löggjafinn fylgist með framvindu vinnunnar og fái upplýsingar um hugsanlega hnökra á löggjöfinni sem kunna að koma 

Virðulegur forseti. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur borist ábending um að frumvarpið sem hér um ræðir þurfi að taka örlitlum frekari breytingum en breytingartillögur meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar gerðu ráð fyrir. Þetta er viðbótarbreyting sem leiðir af breytingartillögu sem liggur fyrir í málinu og þess utan er örlítil árétting á orðalagi breytingartillögu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Af þessu tilefni ætla ég að óska eftir því að málið gangi til hv. efnahags- og viðskiptanefndar milli 2. og 3. umr. og fái sérstaka umfjöllun þar. Þær breytingartillögur verða þá lagðar fram síðar í þessu máli.

Virðulegi forseti. Úrlausn þess vanda sem slitabú fallinna fjármálafyrirtækja skapar fyrir íslenskt efnahagslíf er eitt mikilvægasta verkefni vorra tíma. Það er eitt skot í byssunni, sagði seðlabankastjóri réttilega, og ástæðan fyrir því að það skot er í byssunni er að byssan var hlaðin í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar þegar Sjálfstæðisflokkurinn var á móti því og Framsóknarflokkurinn sat hjá, þegar við sköpuðum okkur samningsstöðuna sem nú er verið að nýta. Vegna þess að það er bara eitt skot í byssunni skiptir gríðarlega miklu máli að nýta það vel. Það veldur áhyggjum að engin trúverðug heildaráætlun hefur verið birt, allar forsendur eru óljósar, leynimakkið á sér ekki fordæmi í íslenskri sögu. Svo bárust okkur líka varúðarorð fyrir nokkrum mínútum frá Indefence sem bendir á að það sé villandi framsetning stjórnvalda á umfangi stöðugleikaframlaganna. Að minnsta kosti 500 milljarðar bíða eftir að fara í erlendum gjaldeyri úr landinu, undanþágur fyrir kröfuhafa muni hafa neikvæð áhrif á greiðslujöfnuð þjóðarinnar til langs tíma. 

Herra forseti. Í umræðunum hér í gær gerðum við ýmsar athugasemdir við það hvernig þetta mál hefur þróast frá því í vor. Samráð við stjórnarandstöðu hefur verið lítið sem ekkert. Samráðsnefnd um losun hafta var kölluð saman á lokaspretti málsins. Málið hefur verið kynnt á mjög ógagnsæjan hátt þannig að ýmsum tölum er raðað saman til að láta stöðugleikaframlögin vera jafngild stöðugleikaskatti en síðan kemur líka fram í máli stjórnvalda að tölurnar skipti ekki máli þó að þær spili aðalhlutverkið í kynningu málsins. Ég vonaðist til að þetta mál hefði verið hægt að vinna með miklu gagnsærri hætti í miklu betri samstöðu stjórnar og stjórnarandstöðu, enda kom sá skýri vilji fram hjá stjórnarandstöðunni í vor að hún væri reiðubúin til þess samstarfs. Enn er ýmsum spurningum ósvarað um framhald málsins, t.d. hvað varðar aflosun hafta á almenning, hvernig við ætlum að sjá fjárfestingarþörf lífeyrissjóðanna uppfyllta til lengri tíma. Ýmsum þáttum þessa máls er skotið inn í framtíðina og af þeim sökum mun ég sitja hjá við afgreiðslu þessa frumvarps.

Virðulegur forseti. Þetta er æðitæknilegt frumvarp og tyrfið sem við greiðum nú atkvæði um en lýtur að því að gera búum gömlu bankanna, föllnu bankanna, betur kleift að ljúka nauðasamningum fyrir tilsettan tíma. Við styðjum þetta frumvarp. Mér finnst skiljanlegt að það hafi komið fram. Vandinn er gríðarlega stór og umfangsmikill. Það er verið að gera upp heilt fallið fjármálakerfi og skiljanlegt að það þurfi að sníða af ýmsa agnúa í lögum til að gera það mögulegt. Við vonum í Bjartri framtíð að í kjölfar þessarar lagasetningar verði hægt að ná samkomulagi um slit gömlu búanna á grundvelli þeirra nauðasamninga sem hafa verið kynntir og staðfestir af Seðlabanka Íslands. Við teljum þá nauðasamninga endurspegla góða lausn á þessum stóra vanda og vera mjög í anda þess sem við höfum talað fyrir og lítum á að sé niðurstaða úr margra ára vinnu mjög margra stjórnmálamanna, 

Forseti. Það sitja í mér einhvers konar sambærileg ónot um hvernig þessum málum er háttað í ferlinu eins og í kringum Icesave. Mér finnst við vera að fara blindandi út í þessar aðgerðir, aðallega af því að ríkisstjórnin hefur ekki staðið við hið almenna samráð sem var talað um þegar þessi vegferð hófst fyrir alllöngu. Mér finnst það bagalegt, ég hefði viljað fá aðgengi að gögnum til að geta verið upplýstari. Það hefur ekki verið orðið við því. Það hefur verið kallað eftir því að fá sambærilegt aðgengi að stofnunum og var í kringum Icesave-möppuna svokölluðu en það hefur ekki verið brugðist við því og mér finnst það bagalegt. Þetta er það stór viðburður og það lagatæknilegur að nánast ekki nokkur maður í þinginu skilur málið og það finnst mér óásættanlegt.

Virðulegi forseti. Það mál sem við erum hér að greiða atkvæði um snýr að því að auka líkur á að slitabúum takist að ljúka gerð nauðasamnings og fá hann staðfestan fyrir héraðsdómi á næstu vikum og mánuðum. Það er í samræmi við það sem upp var lagt með í sumar. Stjórnvöld lýstu sig strax þá reiðubúin að greiða fyrir gerð nauðasamninga. Í umræðu um málið hefur margt annað borið á góma en tengist beint efnisatriðum þessa máls. Ég geri svo sem engar athugasemdir við það. Hver og einn hagar sínum málflutningi eins og honum þykir best henta. En ég ætla þó að gera athugasemd við að það virðist koma mörgum á óvart hvernig ferill málsins hefur verið undanfarnar vikur, en um það var búið með frumvarpinu sem samþykkt var í júní, þ.e. ef samþykkt yrði leið stöðugleikaframlaga með undanþágu væri það fyrst og fremst Seðlabankans, sem hefur skilað 25 blaðsíðna greinargerð um það mál, og svo fjármála- og efnahagsráðherrans eftir kynningu fyrir efnahags- og viðskiptanefnd 

Hæstv. forseti. Það er rétt að ég hristi hausinn, eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði, því að rétt skal vera rétt. Ég hef stutt eindregið og styð enn almenna skattlagningu slitabúanna og greiddi atkvæði með frumvarpi þar að lútandi í vor. Þetta er skýr leið og vel framkvæmanleg. Ég greiddi hins vegar atkvæði gegn frumvarpi um ívilnandi hjáleið með víðtækum undanþágum frá sköttum samkvæmt samkomulagi við kröfuhafa. Þetta frumvarp sem við erum nú með í atkvæðagreiðslu er af sama toga, og sú staða sem nú er uppi var í mínum huga fyrirsjáanleg í vor. Ég mun greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi og þar með ívilnunarleiðinni en ég hef áður gert grein fyrir afstöðu minni til hennar.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hér hefur verið sagt, þetta er mikilvægt mál. Með því er okkur að takast að taka á slitabúum föllnu bankanna með það að markmiði að verja lífskjör hér, að það sé grundvallarforsenda. Hv. þm. Árni Páll Árnason kom inn á það áðan að seðlabankastjóri hefði talað um að það væri bara eitt skot í byssunni og það tengist 12. mars en þá er spurningin: Hvert ætluðu menn að beina því skoti? Hv. þm. Árni Páll Árnason ritaði fljótlega eftir 12. mars grein á vefsíðu sína þar sem hann fór yfir það og sagði, með leyfi forseta: „Ein leið í þessu efni væri sú að í aðildarviðræðunum yrði samið um að evrópski seðlabankinn mundi veita fyrirgreiðslu til að unnt yrði að fjármagna útflæðið allt strax í upphafi eða á fárra ára tímabili, með endurgreiðslu yfir lengra tímabil. Slík lausn mundi væntanlega valda því að krónan félli minna en ella við afnám haftanna og greiða fyrir því að rétt verð fengist á hana fljótt …“ Það er nefnilega svoleiðis að það var sett skot í byssuna en með löggjöfinni sem samþykkt var hér og undir forustu ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks 

Hæstv. forseti. Mér þykir leitt að þurfa að segja um vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar í þessu máli núna á þessum síðustu metrum, eins og það að láta nefndina flytja svo veigamikla breytingartillögu sem gert hefur verið, að þessar aðgerðir hafa orðið til þess að rjúfa hér hina stóru og miklu sátt sem náðist í júní um þetta mál. Nú er enn að koma fram að gera þurfi frekari breytingar. Það vissu menn ekki, a.m.k. ekki menn í minni hlutanum fyrir nokkrum mínútum. Ég krefst þess eiginlega að nefndin fjalli um þá greinargerð sem Indefence-hópurinn sendi öllum þingmönnum rétt áðan og það sé fjallað um það ásamt spurningum sem komu fram í þingsal í gær við 2. umr. og var ekki svarað af meirihlutafulltrúum nefndarinnar, hvorki formanni né talsmanni. Þá hlýtur það að vera skýlaus krafa okkar, óbreyttra þingmanna sem getum ekki setið  Ég leyfi mér að minna á 30. gr. þingskapa í svo stóru og veigamiklu máli sem ég held að nefndin ætti að athuga líka.

Herra forseti. Okkur finnst það of í lagt í einbeittri viðleitni ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að semja við erlenda kröfuhafa, öðru nafni hrægammasjóða, og hleypa þeim fyrstum og einum, a.m.k. í bili, út úr gjaldeyrishöftum með verulegum afslætti miðað við að þeir hefðu greitt skatt, að fella líka niður skattskyldu afdráttarskatts á skuldabréf sem þeir kunna að gefa út tengt þessu máli. Það að ívilna kröfuhöfum enn frekar með því að fara að hræra í íslenskum skattarétti í þessum efnum er mjög langt gengið, það er mikil lipurð við kröfuhafana. Menn leggja sig í framkróka við að koma til móts við óskir þeirra, sumir hverjir, þannig að við munum greiða atkvæði gegn þessu ákvæði.