Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það er óhætt að fullyrða að samræmd stúdentspróf í framhaldsskólum landsins hafi vakið miklar deilur að undanförnu og sætt mikilli gagnrýni í skólasamfélaginu, og ekki að ástæðulausu. Prófin fela að mínu mati í sér allt of mikla miðstýringu, þau taka sjálfstæði af skólunum og minnka til lengri tíma litið sérkenni þeirra. Tilgang fyrir prófunum er auk þess erfitt að finna þar sem þau hvorki ná því að mæla gæði skólanna né eru notuð sem inntökupróf í þær greinar háskóla þar sem þess er þörf, líkt og fram hefur komið að undanförnu. Sterk rök eru fyrir því að mínu mati að hverfa frá samræmdum stúdentsprófum. Prófin hafa margar neikvæðar hliðar fyrir starf skólanna, en fáar ef nokkrar jákvæðar. Þau auka verulega á miðstýringu í framhaldsskólakerfinu, auka einsleitni skólanna og vega klárlega að sérstöðu þeirra. Þá er framkvæmd prófanna vanhugsuð og meingölluð með þeim hætti að skólasamfélag framhaldsskólanna hafna prófunum. Til marks um það skiluðu núna 70–80% nemenda í nokkrum skólum auðu í mótmælaskyni en í fyrra tóku prófin í mörgum skólunum nánast allir sem það áttu að gera, enda telja nemendur sig hafða að fíflum með prófunum. Prófin eru tilgangslítil miðstýring sem gera fjölbreytt og gott skólakerfi einsleitt og verra. Undir það tók t.d. landsfundur Sjálfstæðisflokksins á dögunum og má segja að bragð sé að þá barnið finni. Við eigum þess í stað að fjölga valkostum í framhaldsskólakerfinu og auka fjölbreytni þannig að allir finni menntun við sitt hæfi en grundvallaratriðið er að framkvæmd prófanna sé sniðin að ákveðnum markmiðum þannig að þau séu tekin alvarlega af nemendum, háskólum og öðrum í skólasamfélaginu. Auk þessu eru til margar aðrar leiðir til að meta gæði skólastarfs en með miðstýrandi prófum. Þess vegna spyr ég hæstv. menntamálaráðherra hvort í þessu ljósi væri til skoðunar að hennar mati að koma hingað með þingmál sem legði af samræmd stúdentspróf í framhaldsskólunum.

Frú forseti. Ég vil minna þingheim á hvernig það bar til að samræmd próf voru tekin upp. Þau voru samþykkt í þinginu árið 1996 og enginn flokkur greiddi atkvæði gegn þessari tillögu. Meginforsendan á sínum tíma var sú að annars vegar vildu háskólarnir hafa svona próf, fá þau inn í skólakerfið, og hins vegar var þetta hugsað sem ákveðið gæðatæki. Hins vegar verð ég að segja eins og er að ég tek heils hugar undir orð hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar, það eru líka efasemdir í mínum huga varðandi samræmd próf. Ég hef fyrir mitt leyti sagt að mér finnist þau að mörgu leyti fela í sér ákveðna miðstýringu. Mér finnst þau ekki stuðla að þeirri fjölbreytni sem við viljum öll. Ég vona að við getum öll tekið undir það að við viljum hafa fjölbreytni og valfrelsi í skólakerfinu. Mér finnst þau ekki samræmast þeirri hugsun en engu að síður vó það mjög þungt á sínum tíma að háskólarnir báðu sérstaklega um prófin og ég er með eins árs gamalt bréf frá Háskóla Íslands þar sem m.a. deildarforsetar háskólans hvetja ráðuneytið til að halda í samræmd próf og helst fjölga þeim eins og segir í bréfinu. Ég held engu að síður að í ljósi þeirra framkvæmda sem átt hafa sér stað á undanförnum dögum sé rétt að yfirfara þetta mál og ég hef hug á því að kalla til þá aðila sem málið snertir, nemendur, skólastjórnendur, kennara, háskólann og fleiri, eins og t.d. Námsmatsstofnun, til að yfirfara þetta mál. Það er alveg ljóst að sú framkvæmd sem hefur átt sér stað varðandi samræmdu prófin á undanförnum dögum hefur ekki tekist sem skyldi.

Frú forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem hæstv. menntamálaráðherra gaf, að hún skuli ætla að taka þessi samræmdu stúdentspróf aftur inn á sitt borð og endurskoða þau. Það er auðvitað tímabært í ljósi framkvæmdanna. Þar með er þó fögnuður minn í garð hæstv. menntamálaráðherra upp talinn í dag því að ég verð að kveðja mér hljóðs, hæstv. forseti, vegna framgöngu hennar í sjónvarpi í gærkvöldi og reyndar í Ríkisútvarpinu líka í morgun þar sem hæstv. menntamálaráðherra varð heldur betur á í messunni. Hún gerðist sek um það að mæta í viðtal í ríkissjónvarpinu í gærkvöldi til að fjalla í smáatriðum um frumvarp um Ríkisútvarpið eins og málið væri komið fram á Alþingi - sem það er ekki. Svona gerir maður ekki, frú forseti, sérstaklega ekki í ljósi fyrri yfirlýsinga hæstv. menntamálaráðherra um samstarf og samráð, ekki í hvaða máli sem er, ekki í einhverju allt öðru máli en þessu, heldur í málefnum fjölmiðla. Eða minnast menn orða hennar þegar fjölmiðlaskýrslan fræga var gefin út og hún talaði fjálglega á fundi í Þjóðmenningarhúsinu um samstarf og samráð? Ég spyr: Er allt samstarf og samráð þessa hæstv. menntamálaráðherra á þeim nótum sem hún nú hefur sýnt okkur, ekki bara í þessu máli með RÚV núna heldur í fleiri málum þar sem samráðið er allt eftir á? Þegar menn gagnrýna er ýmist ekki hlustað eða gagnrýninni er vísað á bug. Ég spyr, frú forseti, hvort þetta verði látið viðgangast, hvort forseti ætli að láta þetta óátalið. Í morgun gekk hæstv. menntamálaráðherra svo langt að svara ímynduðum mótbárum míns flokks við málinu. Ég ætla að lýsa því yfir hér að ég og við hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs erum tilbúin í þau skoðanaskipti hvenær sem er. En við verðum þá að vera búin að fá málið fram til að geta skipst á skoðunum við hæstv. menntamálaráðherra. Svona getur maður ekki komið fram í lýðræðissamfélagi í máli sem 

Frú forseti. Þetta var furðuleg uppákoma hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur sem sakaði hæstv. menntamálaráðherra um það að hafa með einhverjum óeðlilegum hætti fjallað um frumvarp um Ríkisútvarpið hf. í Kastljósi sjónvarpsins í gær áður en málið hefur verið lagt fram á Alþingi. Hún sakaði hæstv. ráðherra um það að með þessu gerði ráðherrann að engu samstarf og samráð við stjórnarandstöðuna í þessu máli eða öðrum sem varða fjölmiðla. Ég hlýt að mótmæla svona málflutningi. Ég veit ekki betur en að aðrir ráðherrar, hvort sem þeir koma úr þessari ríkisstjórn eða öðrum, hafi kynnt sín mál efnislega í fjölmiðlum áður en þeim hefur verið dreift á Alþingi. Ég veit ekki til þess að þingmenn 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg ljóst að tilraun með samræmd stúdentspróf í þessum farvegi hefur mistekist. Framhaldsskólanemar taka ekki mark á þeim enda skil ég þau vel þar sem þau þurfa að velja á milli stúdentsprófanna sinna og þessara prófa sem hafa ekkert vægi fyrir þau. Ég er ekki í vafa um að ég hefði valið eins í sömu stöðu. Markmiðin að mínu mati voru ekki síst þau að fá fram mælingu milli skóla um frammistöðu eða gæði kennslu. Þau markmið munu ekki nást nema með því að gera nemana samvirka. Að öðrum kosti eru prófin marklaus. Það er mikil hætta á því að stýra öllum í sama farveg og ég er ekki hrifin af slíkri miðstýringu þegar komið er upp á framhaldsskólastigið. Við höfum það á stefnuskrá okkar í Framsóknarflokknum að endurskoða alvarlega þessa framkvæmd. Ef það er nauðsynlegt að mæla stöðu skólanna held ég að það væri farsælla að leggja fyrir einhvers konar könnunarpróf og tengja þau alls ekki við útskriftina. Ég fagna því sérstaklega orðum hæstv. menntamálaráðherra þar sem hún lýsir yfir áhyggjum sínum af prófunum og ég tel að hæstv. ráðherra taki mjög faglega á málinu. Ég lýsi líka yfir furðu minni vegna orða hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur vegna hæstv. menntamálaráðherra. Ég tel mjög eðlilegt að hæstv. ráðherra lýsi frumvarpi um Ríkisútvarpið fyrir alþjóð þó svo að ekki sé búið að dreifa því. Þetta er ekkert einsdæmi í sögunni og mér finnst hæstv. ráðherra hafa haldið mjög vel á því máli og eins og ég segi eru mörg fordæmi fyrir því að þingflokkar, ekki bara hæstv. ríkisstjórn, kynni mál sín áður en þeim er dreift á hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Fyrst að samræmdu stúdentsprófunum. Það er að sjálfsögðu fagnaðarefni að stjórnvöld ætli að endurskoða þetta mál. Það er gríðarleg óánægja með það en frásagnir af því hafa líka verið nokkuð misvísandi. Þetta virðist vera haltu mér – slepptu mér staða, eins konar pattstaða. Ég vil þó segja þá skoðun mína að ég tel að nemendur eigi ekki að ganga svo langt að hunsa þessi próf algjörlega eins og brögð hafa verið að. Ég held að með því séu þau að skaða sjálfa sig mest en að sjálfsögðu ber að endurskoða þetta og það er fagnaðarefni að það standi til. Að hinu málinu, virðulegi forseti, Ríkisútvarpinu. Mér finnst mjög gagnrýnivert að það skuli hafa tekið hálft ár að koma þessu frumvarpi aftur inn í þingið í breyttri mynd þegar við heyrum fréttir af því að breytingarnar séu ekki meiri en svo að kannski hafi verið breytt einni setningu í öllu frumvarpinu. Hvers vegna í ósköpunum tekur hæstv. menntamálaráðherra svona langan tíma að koma þessu frumvarpi frá sér ef það er efnislega nánast eins og frumvarpið sem var lagt fyrir þingið í vor og fór þá í gegnum 1. umr.? Það er búið að skipta orðinu „sameignarfélag“ út fyrir orðið „hlutafélag“. Hvað hefur fólkið í menntamálaráðuneytinu verið að gera allan þennan tíma? Og hvernig í ósköpunum stendur á því að þetta frumvarp er komið á þvæling úti í bæ, frumvarp frá ráðherra? Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson var á flækingi í morgun í höfuðstöðvum Norðurljósa á fréttastöðinni NFS í umræðuþætti þar í beinni útsendingu á móti Margréti Sverrisdóttur, framkvæmdastjóra Frjálslynda flokksins, þar sem þau töluðu um þetta frumvarp og þar sat hann í beinni útsendingu með þetta frumvarp á milli handanna. Mér finnst alveg ólíðandi að frumvarpið sé á þvælingi úti í bæ þegar það er ekki einu sinni búið að prenta það hér á þingi, það er ekki einu sinni búið að dreifa því til þingmanna. Svona vinnubrögð eru hreinlega ekki verjandi.

Virðulegi forseti. Ég ætla að fá að halda mig hér við umræðuna um samræmdu prófin. Ég fagna því að þetta mál sé tekið upp á Alþingi vegna þess að framkvæmd prófanna er og hefur verið fullkomlega galin, framkvæmd samræmdu prófanna í framhaldsskólunum. Því er vissulega mikilvægt að taka málið hér upp vegna þess að núna eru brögð að því að nemendur neiti að taka þessi próf, þau mæta í prófin og skila auðu vegna þess að prófin eru fullkomlega tilgangslaus. Þessi próf koma ofan í önnur próf, önnur mikilvæg próf sem framhaldsskólanemendur þurfa virkilega á að halda til að fá inngöngu í háskóla landsins. Við erum með fjölbreytta háskóla sem krefjast fjölbreytts undirbúnings. Þá eigum við ekki að vera með miðstýrð samræmd stúdentspróf í framhaldsskólunum. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að framkvæmdin á þessum stúdentsprófum er það meingölluð að ég spyr hæstv. menntamálaráðherra, sem var líka efins um þessi próf í umræðunum áðan, hvort samræmd stúdentspróf verði framkvæmd næsta vor í sömu mynd og þau eru núna. Mér finnst að nemendur framhaldsskólanna þurfi að fá að heyra hér að þessi próf verði lögð niður strax þegar þing kemur saman eftir áramót þannig að þau þurfi ekki að þreyta þau næsta vor. Við í Samfylkingunni mótmæltum þessari framkvæmd fyrir þremur árum þegar við sáum í hvað stefndi, þegar við sáum hvernig framkvæmd þessara prófa yrði. Þá töluðum við fyrir daufum eyrum. Þáverandi menntamálaráðherra lokaði eyrunum fyrir þeirri gagnrýni sem þá þegar var komin fram. Auðvitað fagna ég því að loksins hafi náðst til eyrna hæstv. menntamálaráðherra þó að ég vildi að hún hefði kveðið skýrar að. Framkvæmdin eins og hún er núna er fullkomlega galin, og samræmd stúdentspróf í framhaldsskólanum eru skrípaleikur eins og þau eru núna.

Hæstv. forseti. Þátttaka framhaldsskólanema í samræmdum prófum fyrir nokkrum dögum gefur fullt tilefni til að leggja fram þá fyrirspurn sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson lagði fram um framkvæmd samræmdra prófa. Ég lýsi því yfir að í máli hans kom fram sú stefna sem ég tel að falli mjög vel að menntastefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Í henni kemur fram, með leyfi forseta: „Núverandi fyrirkomulag samræmdra prófa hefur of stýrandi áhrif á allt skólastarf og njörvar það niður á kostnað frumkvæðis og fjölbreytni. Mikilvægt er að skólastarf sé metið út frá breiðum forsendum og tekið sé tillit til annarra þátta en samræmdra prófa. Þar má nefna sjálfsmat skóla, ytra mat fræðsluyfirvalda á hverjum stað og mat skóla á framförum nemenda. Eðlilegt er að grundvöllur slíks mats sé breiðari en nokkrar námsgreinar. Meta þarf nám í bóklegum greinum, verklegum greinum og listgreinum, umgjörð skólastarfsins, menntun kennara, sérverkefni og áherslur viðkomandi skóla og umhyggju fyrir nemendum. Hins vegar er eðlilegt að skólar geti lagt fyrir stöðluð próf hvenær sem er á námsferli nemenda til að meta stöðu þeirra, framfarir og leitað að tilteknum greinum.“ Ég tel að þetta sé sú stefna sem flestir leita að. Henni verður ekki náð með því að halda sig við samræmdu prófin, sérstaklega ekki eins og þau hafa verið framkvæmd. Því tek ég undir áhyggjur hæstv. menntamálaráðherra um framkvæmd prófanna og ég hlýt að álykta sem svo af orðum hennar að hún muni endurskoða samræmdu prófin og þá sérstaklega framkvæmd þeirra.

Hæstv. forseti. Það hefur komið fram í máli hæstv. menntamálaráðherra að hún hefur efasemdir um framkvæmdina á samræmdu prófunum eins og hefur verið mjög til umræðu í þjóðfélaginu að undanförnu. Þess ber hins vegar að geta, og nauðsynlegt að rifja það upp, að samræmd próf voru sett í lagatexta á Alþingi 1996 þannig að aðdragandinn að þessu hefur verið býsna langur. Einnig verður að hafa í huga að háskólarnir kölluðu eftir því að þessi samræmdu próf yrðu framkvæmd og það kemur jafnframt fram hjá deildarforsetum háskólans að núverandi stúdentspróf henti ekki vel til að bera saman undirbúning stúdenta og velja á milli þeirra vegna þess að einkunnir úr fjölbrauta- og menntaskólum séu ekki fyllilega sambærilegar. Til að bregðast við þessu verður þá að finna einhverjar leiðir sem háskólarnir geta sætt sig við til að meta nemendur inn í háskólana. Í máli þeirra hefur einmitt komið fram að þeir telji að samræmd stúdentspróf muni henta vel og gefa mikilvægar upplýsingar um hæfni nemenda. Einhverjar leiðir verður að finna ef breytt verður út af þeirri leið sem nú er í lagatexta hér á þingi og við verðum að finna þá einhverjar aðrar leiðir sem háskólarnir geta sætt sig við til að velja nemendur inn í skólana. Ég fagna því að hæstv. menntamálaráðherra hefur ákveðið að fara betur yfir málið. Það sem við viljum er auðvitað fjölbreytni og valfrelsi í framhaldsskólunum og það er stefna sem ég held að við eigum að halda okkur við.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeim efasemdum sem hafa komið fram held ég hjá öllum sem til máls hafa tekið um ágæti samræmdra stúdentsprófa. Ég fagna því líka að hæstv. menntamálaráðherra lýsir yfir efasemdum sínum um tilgang prófanna og framkvæmd þeirra. Hæstv. ráðherra lýsir hér yfir að þau verði tekin til endurskoðunar og ég vona að sú endurskoðun sé auk þess vísir að nýjum vinnubrögðum. Það er aldrei málum til framdráttar þegar þau eru kynnt með miklum fjölmiðlahasar og síðan dregið í land þegar á hólminn er komið, heldur þarf að vinna þetta mál upp á nýtt í samráði við skólasamfélagið eins og það leggur sig. Það skortir að prófin séu sniðin að þeim markmiðum sem upp var lagt með og það verður að fara yfir endurskoðun á tilgangi þeirra og framkvæmd í samráði við skólasamfélagið allt. Það væri mjög heppilegt í ljósi þess hvernig þetta mál hefur snert skólasamfélagið á undanförnum vikum og mánuðum, hundruð nemenda úti í bæ hafa mótmælt prófunum með því að skila auðu og skilaboðin til þeirra þurfa að vera skýr. Vonandi svarar hæstv. menntamálaráðherra spurningum hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur játandi eða tekur líklega undir það að prófin verði lögð niður og ekki notuð á næstu önn. Það væru jákvæð skilaboð út í skólasamfélagið og síðan yrði málið allt tekið til gagngerrar endurskoðunar og fundnar aðrar leiðir til að gæðamæla skólana. Háskólarnir nota sínar eigin aðferðir við að taka inn stúdenta í þær deildir sínar sem þeir þurfa að velja inn í. Samræmd stúdentspróf í ensku, íslensku og stærðfræði segja ósköp lítið til um það hvort viðkomandi nemandi sé hæfari en annar til að hefja t.d. nám í læknisfræði þannig að aðrar leiðir eru heppilegri og betri en þessi.

Hæstv. forseti. Sameiginlegt kynningarátak hæstv. menntamálaráðherra og útvarpsstjóra Ríkisútvarpsins í sjónvarpinu í gærkvöldi um nýtt frumvarp þeirra um Ríkisútvarpið er óneitanlega mjög sérstakt. Alþingi Íslendinga er sýnd óvirðing með því að mjög mikilvægt og mjög umdeilt stjórnarfrumvarp skuli kynnt í fjölmiðlum án þess að Alþingi fái það fyrst í hendur. Ekki nóg með þetta. Hæstv. menntamálaráðherra og útvarpsstjóri létu í veðri vaka að málið væri að fullu frágengið. Hæstv. forseti. Ég á enn eftir að sannfærast um að svo sé. Ég á enn eftir að trúa því að Framsóknarflokkurinn geti hlaupið þetta langt frá gefnum loforðum og fyrirheitum. Framsóknarflokkurinn hefur lofað kjósendum sínum, flokksmönnum sínum og Alþingi Íslendinga að Ríkisútvarpið yrði ekki hlutafélagavætt. Eru engin takmörk fyrir því hve mikið þessi stjórnmálaflokkur, Framsóknarflokkurinn, getur lyppast niður? 

Frú forseti. Ég verð nú að segja út af umræðunni vegna RÚV að mér finnst þetta vera óttaleg viðkvæmni af hálfu ákveðinna þingmanna hér inni að ekki megi ræða það frumvarp sem er verið að leggja fram í dag. Þetta er viðtekin venja og það eru mörg fordæmi fyrir því að ráðherra ræði mál sín fyrir fram - sem og þingmenn annarra flokka, eins og þingmenn stjórnarandstöðunnar. Það hefur líka berlega komið fram. Ég segi þá að ég býst við því að ef menn ætla að vera samkvæmir sjálfum sér í stjórnarandstöðunni muni þeir ávallt leggja málin fram fyrir þing og tjá sig eftir það. Það ætla ég hins vegar ekki að gera. Málið varðandi Ríkisútvarpið er í eðlilegum farvegi. Það var fyrst kynnt í ríkisstjórn, síðan er búið að kynna það þingmönnum stjórnarflokkanna sem hafa samþykkt það þannig að málið var ekkert á neinum þvælingi úti í bæ þegar hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson tjáði sig um það í morgun.  Varðandi samræmdu prófin vil ég ítreka þær efasemdir sem ég hef uppi varðandi þau. Ég efast um, án þess að vilja slá þau af hér og nú, að þau verði í þeirri mynd sem þau eru og voru á síðustu dögum. Eins og ég gat þó um áðan vil ég sérstaklega kalla til þá aðila sem þetta mál snertir, kennara, nemendur, háskólann ekki síst, til að fara gaumgæfilega yfir málið. Það þurfa að vera faglegar forsendur ef við ætlum að breyta þessu ákvæði í lögum - sem enginn flokkur greiddi atkvæði á móti. Það verða að vera faglegar forsendur fyrir því ef við ætlum að fara gegn því markmiði sem þessu var ætlað í upphafi, þ.e. að koma upp öflugu tæki fyrir háskólana annars vegar og hins vegar að efla og styrkja gæðaeftirlitið innan framhaldsskólakerfisins. Þetta allt þurfum við að sjálfsögðu að fara yfir því að við viljum halda hér uppi öflugu og fjölbreyttu framhaldsskólanámi en ég efast um að það verði best gert með samræmdum prófum.

Hæstv. forseti. Þá er komið að 3. umr. um fjárlög ársins 2006. Meiri hluti fjárlaganefndar Alþingis gerir ekki frekari breytingartillögur varðandi þetta frumvarp og leggur ekki fram framhaldsnefndarálit. Hins vegar legg ég fram breytingartillögu ásamt hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni til leiðréttingar á áður samþykktri tillögu sem kom fram við 2. umr. Það er leiðrétting á mistökum sem urðu við frágang skjala. Ég legg áherslu á það í stuttri ræðu við 3. umr. að umfjöllun um fjárlagafrumvarpið gekk vel og störf nefndarinnar gengu mjög vel. Ég þakka öllum þeim sem tóku þátt í því starfi fyrir gott starf. Það er hins vegar eitt mál, virðulegur forseti, sem ég vil aðeins tæpa á. Þegar fjallað er um fjárlagafrumvarpið á hverju hausti koma gjarnan upp mál sem menn eru sammála um að skoða þurfi rækilega. Þegar umræða hófst um frumvarpið á haustdögum kom hér upp umfjöllun um 6. gr. frumvarpsins, þ.e. heimildargreinina sem tengist samningum ríkisins um einkaframkvæmd varðandi uppbyggingu húsa og aðstöðu o.s.frv. Umræða þessi spratt hygg ég aðallega út af heimildarákvæði í frumvarpinu sem snertir uppbyggingu tónlistar- og ráðstefnuhúss í Reykjavík án þess að ég ætli að gera það í sjálfu sér að aðalefni þess sem ég ætla hér að segja, heldur er ég að tala um grundvallaratriði málsins. Við fjölluðum töluvert um þetta í fjárlaganefnd og í umræðum á Alþingi og óskuðum m.a. eftir og fengum álit frá Ríkisendurskoðun um málið og fjölluðum um það á fundum nefndarinnar í síðustu viku. Ég hygg að málið sé einfaldlega þannig að fjárlaganefnd muni fjalla nánar um það sérstaklega í tengslum við fjárreiðulög. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að skoða það mjög rækilega hvort gera þurfi breytingar á fjárreiðulögum í þessu skyni, þ.e. til að það sé alveg skýrt hvaða rammi það er sem menn þurfa að vinna eftir varðandi samninga um einkaframkvæmd við uppbyggingu húsnæðis. Ég hygg að það sé samstaða um þetta í nefndinni og við munum fara í þá vinnu eftir áramótin að fjalla nánar um þetta. Ég held að það sé öllum til góðs og auðvitað eðlilegt að þessi mál séu klár og kvitt þannig að allt sé á hreinu um það hvernig með þau skuli fara. Ég vildi bara rétt nefna þetta, virðulegur forseti, af því að við erum að ljúka umræðu um fjárlagafrumvarpið og segja frá því að við munum, eins og ég sagði, fjalla betur um þetta mál síðar.

Virðulegur forseti. Fyrir hönd okkar í Samfylkingunni þakka ég hv. formanni fjárlaganefndar fyrir það ágæta samstarf sem hann hér nefndi. Meðan við störfuðum að fjárlögunum í fjárlaganefnd Alþingis komu fram skýrslur um stöðu ríkisháskólanna í landinu sem hljóta að valda okkur öllum áhyggjum. Þar er fyrst til að taka nýlega skýrslu um stöðu Háskólans á Akureyri og síðan alþjóðlega samanburðarskýrslu um stöðu Háskóla Íslands þar sem í ljós kemur í þeirri rannsókn að aðeins háskóli einn í Króatíu býr við lakari fjárhag en hann. Framlög okkar til háskólastigsins eru aðeins rétt liðlega 1,1% af landsframleiðslu samkvæmt skýrslu Ríkisendurskoðunar frá í sumar meðan meðaltal OECD-ríkjanna er 1,4% og framlög Kanadamanna og Bandaríkjamanna 2,5% og 2,7%, þ.e. meira en tvöföld framlög okkar til háskólastigsins. Framhaldsmenntun í landinu er fjöregg framtíðarinnar og við hljótum að spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvers vegna háskólastigið í landinu er ávallt aftast á forgangslista meiri hlutans, hvers vegna meiri hlutinn vanrækir ár frá ári að sinna þeirri brýnu fjárvöntun sem er á háskólastiginu. Hvaða afleiðingar heldur hv. formaður að þessi áralanga vanræksla ríkisstjórnarinnar muni hafa á háskólamenntun í landinu, á samkeppnisstöðu Íslands til langrar framtíðar?

Virðulegur forseti. Varðandi framlög til háskólastigsins þá höfum við aukið mjög verulega framlög til háskólanna á síðustu árum. Ég hygg að það sé leitun að þjóðum sem hafa aukið jafnmikið framlög til háskólamenntunar undanfarin ár eins og við Íslendingar. Ef ég man rétt erum við í dag komin nálægt meðaltali innan OECD-ríkjanna í framlögum til háskólastigsins. Hv. þingmaður nefndi þjóðir vestan hafs í þessu sambandi. Við vitum auðvitað að stór hluti tekna þessara skóla er í formi skólagjalda þannig að ég held að það sé mjög mikilvægt að við berum saman rétta hluti. Meginmálið er það að við höfum stóraukið framlög til háskólastigsins í landinu á síðustu árum og það er auðvitað það sem skiptir máli í mínum huga á þessari stundu.

Virðulegur forseti. Það er hryggilegur vitnisburður um metnaðarleysi ríkisstjórnar Íslands í menntamálum að formaður fjárlaganefndar Alþingis lýsir því yfir úr þessum ræðustól að það sé bara býsna gott að vera undir meðaltali OECD-ríkjanna, að Háskóli Íslands rétt skríði upp yfir háskóla í Króatíu í fjárframlögum. Það ber vitni um metnaðarleysi og um skammsýni vegna þess að skortur á fjárfestingu í háskólamenntun og framhaldsmenntun fyrir hinar nýju kynslóðir veikir undirstöður atvinnulífs okkar til framtíðar, veikir okkur sem þekkingarsamfélag og veikir okkur í samkeppni þjóðanna. Ég hlýt að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi engar áhyggjur af stöðu til að mynda ríkisháskólanna eins og Háskólans á Akureyri nú um stundir.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður talar um metnaðarleysi og notar ýmis lýsingarorð hér. Ég verð að segja að ég er mjög ánægður með hvað okkur hefur tekist að auka framlög til háskólastigsins á Íslandi síðustu árin. Mér finnst það bera vitni um ágætan metnað í þeim málaflokki. Ég tel að við munum halda áfram að auka þessi framlög til háskólastigsins og það er auðvitað mikill metnaður í því. Menn geta velt fyrir sér ýmsum tölum í samanburði en þetta er staðreynd og ég lýsi bara ánægju með að það skuli hafa náð fram að ganga að auka svona framlög til háskólastigsins. Við vitum það að háskólanám hefur verið byggt upp í miklum mæli hér á landi á síðustu árum. Hér hafa sprottið upp nýir skólar þannig að mér sýnist vera töluvert mikill metnaður í þessum málaflokki, hv. þingmaður.

Frú forseti. Ég vil gera að umtalsefni breytingartillögu á þskj. 480 frá hv. formanni fjárlaganefndar og hv. varaformanni hennar sem varðar starfsemi atvinnuleikhópa. Þau mistök voru gerð, eins og ég gat um í 2. umr. um fjárlög, að framlag sem fjárlaganefnd ætlaði að veita Leikfélagi Reykjavíkur var sett inn á liðinn Starfsemi atvinnuleikhópa, 10 millj. kr. Nú ætlar formaður fjárlaganefndar að leiðrétta þetta mál en gerir það með því að lækka framlagið til atvinnuleikhópa, sem við 2. umr. var 57 millj. kr., niður í 47 millj. kr. Ég vil mótmæla þessari gerð og óska eftir því að hv. formaður fjárlaganefndar tjái sig þá frekar um rök fyrir þessari breytingu og hvort það hafi aldrei verið skilningur fjárlaganefndar að starfsemi atvinnuleikhópa þyrfti meira fé. Mér er kunnugt um að fulltrúar atvinnuleikhópanna komu á fund fjárlaganefndar og óskuðu eftir sérstökum stuðningi við það að reka starfsemi sína í Tjarnarbíói. Þeir hafa af miklum myndarbrag verið að reyna að halda Tjarnarbíói í gangi sem leikhúsi en þeir fá, að því er virðist, enga umbun og enga viðurkenningu á þeirri þörf. Mér þykir illa komið fram við hópana að þeir skuli við 2. umr. fá 10 millj. kr. inn á liðinn sem er síðan tekið af þeim við 3. umr. Mér finnst líka andstaða hæstv. menntamálaráðherra, sem kom fram í fréttaviðtali í gær, við þessa framkvæmd athyglisverð. Í fyrsta lagi spyr ég hv. formann fjárlaganefndar um rökstuðning fyrir því hvers vegna starfsemi atvinnuleikhópa fær ekki að halda þessum 10 millj. kr. Í öðru spyr ég hvað vaki fyrir fjárlaganefnd með þessum stuðningi við Leikfélag Reykjavíkur sem í áraraðir hefur sótt um að komast aftur inn á fjárlög ríkisins eftir að þeim var vísað þaðan í burtu fyrir nokkuð mörgum árum.

Virðulegur forseti. Við 2. umr. var gerð tillaga um að hækka þann lið sem hv. þingmaður nefnir. Fyrir mistök fór sú tillaga á vitlausan lið í tillögum okkar. Nú er verið að leiðrétta það þannig að þessar 10 millj. kr. voru teknar til baka. Það er ekkert verið að taka frá neinum heldur er um leiðréttingu að ræða á hlut sem meiri hluti fjárlaganefndar lagði til. Það er einföld skýring á þessu máli.

Frú forseti. Ég vil leyfa mér að halda því fram úr þessum ræðustóli að fjárlaganefnd hafi ekki sett sig nægilega vel inn í þau mál sem um er að ræða. Mér þykir það lýsa mikilli vankunnáttu hv. þingmanna sem stóðu að tillögunni við 2. umr. hvernig að henni var staðið, hvernig breytingartillagan var orðuð - gert var ráð fyrir að Leikfélag Reykjavíkur styddi við bakið á áhugaleikhópum fyrir þessar 10 millj. kr. en starfsemi Leikfélags Reykjavíkur byggist ekki á því að starfa með áhugaleikhópum. Hér var um flaustur og fljótfærni að ræða og mér finnst ósanngjarnt að leikhóparnir gjaldi fyrir það. Þeir gerðu ráð fyrir að þeir fengju þessa 10 millj. hækkun, sem er eitthvað sambærilegt við það sem hóparnir óskuðu eftir, en hún er tekin til baka af því að um mistök hafi verið að ræða. Það sýnir að enginn skilningur er til staðar hjá hv. þingmönnum á þeim málum sem hér liggja að baki, á þeirri starfsemi og þeim fjármunum sem hér um ræðir.

Frú forseti. Fjárlagafrumvarpið er nú að koma til 3. umr. og hv. þm. Magnús Stefánsson hefur mælt fyrir því til 3. umr. Ég vil í sjálfu sér þakka fyrir samstarf í nefndinni þó svo ég gagnrýni að meiri hluti nefndarinnar afgreiði nú frumvarpið frá sér til 3. umr. án þess að taka þar á veigamiklum málaflokkum. Ég nefni fyrst málefni öldrunarheimila, elli- og hjúkrunarheimila. Alveg frá byrjun í umræðum um fjárlög í haust, og reyndar líka í fyrra, var vitað að þessi heimili búa við mikinn rekstrarhalla, uppsafnaðan rekstrarhalla, og mjög skertan rekstrargrunn. Allar tölulegar upplýsingar liggja fyrir og mér fannst í umræðunni í haust að ætlunin væri að taka á þessum málum. Mér finnst, frú forseti, framkoma Alþingis gagnvart öldrunarheimilunum, að rétta ekki rekstrarstöðu þeirra og halla, til skammar. Við höfum hér bréf frá Samtökum fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu, dagsett 2. desember, þar sem er tilgreint að miðað við þær upplýsingar sem þau hafa verði rekstrarniðurstaða ársins neikvæð um 420 millj. kr. og uppsafnaður halli 31. desember 690 millj. kr. og auk þess hafa sveitarfélögin lagt til 235 millj. kr. þannig að uppsafnaður halli fer að nálgast milljarð. Allt liggur þetta fyrir. Það er talað um að málið sé í nefnd og málið sé í annarri nefnd sem er að endurskoða störf fyrri nefndar. Hvers vegna er ekki tekið á málum öldrunarheimila?

Hæstv. forseti. Hvað varðar hjúkrunarheimilin og það sem hv. þm. Jón Bjarnason sagði um þau mál er ekkert nýtt í umræðunni. Við höfum rætt þetta mál meira og minna í allt haust og ég hef í sjálfu sér engu við það að bæta sem ég hef sagt áður. Eftir því sem ég best veit og hef upplýsingar um er verið að vinna að þessum málum í heilbrigðisráðuneytinu með aðilum málsins og mér skilst að niðurstaðan sé ekki komin í því. Ég á því í sjálfu sér, virðulegi forseti, svolítið erfitt því ég get engu bætt við það sem ég hef áður sagt. Reyndar er hv. þm. Jón Bjarnason líka að fara með sömu tugguna því að við erum búnir að ræða þetta mál á sömu nótum í allt haust.

Frú forseti. Fyrir mér eru málefni öldrunarheimila og hjúkrunarheimila engin tugga. Fyrir mér er þetta grafalvarlegt mál. Það hefur legið fyrir í allt haust hver rekstrarvandi þessara heimila er og hverju þarf að bæta inn í. Það er vitað að rekstrargrunnur öldrunarheimilanna hefur kerfisbundið verið skertur á undanförnum árum. Það hefur legið fyrir og enn er þetta í nefnd, enn eru menn að ræða um þetta segir hv. formaður fjárlaganefndar. Frú forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir hvað þarf að gera. Það þarf fjármagn inn í rekstrargrunninn, til þess að bæta aðstöðu, og inn í stofnkostnað elli- og hjúkrunarheimila. Það er okkur til vansa að taka ekki á þessu máli af festu og skilningi. Frú forseti. Fátt harma ég meir við afgreiðslu þessara fjárlaga en að skilja eigi elli- og hjúkrunarheimilin eftir úti í kuldanum í ári sem menn kalla góðæri.

Virðulegur forseti. Það er kominn tími til að skipta um ríkisstjórn. Það fjárlagafrumvarp sem hér er lagt fram er til vitnis um það. Í ellefta sinn er lagt fram frumvarp til aukinnar misskiptingar í íslensku samfélagi. Hér sjáum við í einum pakka nýtt met í eyðslusemi á þeim tímum þegar aðhalds er helst þörf vegna þenslu. Hér sjáum við vítaverða vanrækslu á framlögum til háskólastigsins í landinu sem grefur undan samkeppnisstöðu okkar við aðrar þjóðir til langrar framtíðar og lýsir því hversu kolröng forgangsröðun stjórnarmeirihlutans er orðin. Pláss er fyrir hvers kyns þarflaus gæluverkefni á allar hendur en ekki nægt fé til að sinna mikilvægustu menntastofnunum landsins svo að sómi sé að, Háskóla Íslands, Kennaraháskólanum, Háskólanum á Akureyri og öðrum slíkum stofnunum. Hér hefur auðvitað ekkert gerst á milli 2. og 3. umr., enda varla að meiri hlutinn nenni orðið eftir yfir 10 ára stjórnarsetu að skila fjárlögum í því ástandi að sómi sé að. Hefur framkvæmd fjárlaga enda verið til vansa um langt árabil og þá orðin gefin stærð að útgjöld frumvarpsins verði aldrei lægri en fast að 10 milljörðum umfram það sem stendur í frumvarpinu sjálfu og er frumvarpið þó kallað fjárlög, virðulegi forseti. Þannig gefur Seðlabankinn sér t.d. í spá sinni frá því á föstudaginn var, undir forustu Davíðs Oddssonar, að aukning samneyslunnar verði 3% nærfellt, en ekki 2% eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Kemur það heim og saman við reynslu undanfarinna ára að það er því miður harla lítið að marka fjárlagafrumvarp hæstv. ríkisstjórnar þegar að útgjöldunum kemur. Lausatök hafa líka einkennt fjárlagagerðina og eftirfylgnina í mörg undangengin ár og þannig eru yfirfærðar til stofnana fjárheimildir fyrir um 20 milljarða kr. við síðustu áramót eins og ekkert sé sjálfsagðara. Stofnanir flytja milli ára uppsafnaðan halla, samkvæmt þeim svörum sem við höfum fengið milli umræðna, trúlega um 8 milljarða kr. hið minnsta þetta árið. Yfir 100 fjárlagaliðir sem fram úr fara en lítil viðleitni til að taka á þeim vanda og þeim lausatökum og agaleysi sem virðist vera í framkvæmd fjárlaga. Hér lýsti varaformaður fjárlaganefndar því yfir nýverið, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, að stjórnsýslan hefði allt of mikinn pening á milli handanna. Það er býsna rétt lýsing hjá hv. þingmanni og hann þekkir auðvitað veruleika ríkisfjármála ákaflega vel sitjandi í fjárlaganefnd og fjallandi um málin þaðan. Þar sjáum við að þessi mikli fjáraustur á báðar hendur í hvers kyns gæluverkefni, og það mikla fé sem stjórnsýslan, aðhalds- og eftirlitslítið af þingsins hálfu, fær að hafa milli handanna, leiðir auðvitað til óhæfilegs agaleysis og aðhaldsskorts í ríkisfjármálunum almennt. Og það er sérstakt áhyggjuefni á þessum tíma þegar þensla í íslensku samfélagi er meiri en nokkru sinni fyrr og meiri ástæða til að sýna aðhald og aga í ríkisfjármálunum en nokkru sinni áður. Við gerðum forsendur fjárlagafrumvarpsins að umfjöllunarefni við 1. umr. en þær hafa hin síðari ár verið annar af helstu veikleikum frumvarpsins og hafa staðist illa. Á þessu ári hefur m.a. frávikið frá spám fjármálaráðuneytisins satt að segja verið gríðarlegt. Nú höfum við nýja spá Seðlabankans frá því á föstudaginn var og þá kemur í ljós að í stað þess sem fjármálaráðuneytið spáir um liðlega 4% aukningu á einkaneyslunni þá eykst hún samkvæmt spá Seðlabankans um nærfellt 8%. Fjármálaráðuneytið spáir samneyslunni aukningu upp á rúm 2%, Seðlabankinn nær 3%. Meðan fjármálaráðuneytið spáir 1% aukningu á fjárfestingu spáir Seðlabankinn 3% samdrætti á fjárfestingu. Það er áhyggjuefni að hætt er við því að í fjárlagafrumvarpinu sem hér liggur fyrir sé þenslan í hagkerfinu vanmetin, framleiðsluspennan í hagkerfinu vanmetin. Hún hefur hér verið talin vera minni en var árið 2000 og má það koma nokkuð á óvart. Ég hygg að það blasi við hverjum manni að hér hefur ekki verið meiri þensla og þrýstingur á hagkerfið allt um langt árabil. Ástæða er til að taka undir með nýjum seðlabankastjóra og seðlabankastjóra Dana þegar þeir leggja áherslu á að það er jafnmikilvægt í efnahagsmálunum að virða reglur um hámarkshraða eins og í umferðinni og það er engum blöðum um það að fletta að við þurfum að hafa áhyggjur af því að hér hafi verið of geyst farið og hér hafi í ríkisfjármálunum ekki verið haldið nægilega traust um framkvæmd þeirra og um forsendur um langt árabil. Í skattaaðgerðum ríkisstjórnarinnar er enn verið að auka á misskiptinguna í samfélaginu eins og við fórum yfir við 2. umr. Áherslur þessarar ríkisstjórnar hafa verið á það að halda niðri persónuafslættinum sem kemur hinum lægst launuðu verst en að lækka prósentuna í tekjuskattinum og afnema hátekjuskattinn, sérstaka tekjuskattinn, og afnema ýmsa aðra skatta af eigna- og hátekjufólki. Þetta hefur smátt og smátt nú á rúmum áratug leitt til þess að láglaunafólk, lífeyrisþegar til að mynda með 110 þús. kr. á mánuði greiða heilum mánaðarlaunum meira í skatta en þeir gerðu fyrir tíu árum meðan við, hátekjufólkið, greiðum fast að heilum mánaðarlaunum minna í skatta. Þannig hefur hagur lífeyrisþega og hinna verst settu skipulega, meðvitað og af pólitískum ástæðum verið gerður þyngri í því skyni að skapa rými til að létta byrðum af eignafólki, fjármagnstekjueigendum og hátekjufólki. Afleiðing þeirrar þróunar til langs tíma kemur síðan glögglega í ljós til að mynda í skýrslu Stefáns Ólafssonar um kjör öryrkja og velferð á Íslandi þar sem það sést hvernig bilið í íslensku samfélagi breikkar, hvernig það gliðnar á milli hópanna enn frekar og hvernig hinir lægst launuðu verða eftir í tekjuþróuninni. Um það hefur talsvert verið fjallað í fjölmiðlum undanfarna daga og er út af fyrir sig óþarfi að tíunda hér enn, enda höfum við farið yfir þessa þætti í stefnu ríkisstjórnarinnar bæði við 1. og 2. umr. Á útgjaldahlið frumvarpsins er fyrir utan ranga forgangsröðun og lausatök almennt, eins og ég nefndi hér fyrr, fyrst og fremst ástæða til að hafa áhyggjur af vanrækslu þegar kemur að háskólastiginu í landinu. Því miður var hæstv. menntamálaráðherra fjarstaddur við 2. umr. fjárlaga, efnisumræðu fjárlaganna sjálfra, og er það miður því að menntamálin eru auðvitað næststærsti útgjaldamálaflokkurinn í ríkisfjármálunum og mikilvægt að unnt sé að fjalla um hann vel og ítarlega við 2. umr. fjárlaga en ég trúi því að við nýtum 3. umr. þeim mun betur til að ræða sérstaklega um þann málaflokk við hæstv. ráðherra þegar hann er kominn aftur til leiks. Okkur hafa á undanförnum mánuðum borist ýmsar skýrslur í fjárlaganefnd, stjórnsýsluúttekt á Háskóla Íslands, sérstök úttekt á Háskólanum á Akureyri auk þess sem hér hefur verið kynnt samanburðarrannsókn á níu háskólum í Evrópu gerð af hlutlausum alþjóðlegum aðilum. Niðurstöðurnar úr þessum úttektum staðfesta það sem við í Samfylkingunni höfum verið að segja í þinginu um langt árabil. Það að ríkisstjórn Íslands vanrækir framlög til háskólastigsins svo mjög að ástæða er til að hafa áhyggjur af því að það dragi úr samkeppnishæfni okkar til framtíðar og við séum ekki að skapa ungu kynslóðinni í landinu þær kjöraðstæður sem hún þarf og verður að búa við í menntamálum ef hún ætlar að geta keppt við aðrar þjóðir til langrar framtíðar. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá í sumar kemur fram að þegar kemur að menntamálum í samanburði OECD-ríkjanna þá trónum við ekki á toppnum eins og við eigum að venjast í nær öllum málaflokkum, Íslendingar, eigandi heimsmet í öllu sem kunnugt er. Nei, framlög til háskólastigsins eru samkvæmt skýrslu Ríkisendurskoðunar 1,14% af landsframleiðslu. Meðaltal OECD-ríkjanna er 1,4%. Þeir sem verja mestu verja 2,5–2,7%. Við erum sem sagt verulega undir meðaltali OECD-ríkjanna, hvað þá að við séum í fremstu röð þegar kemur að framlögum til háskólastigsins. Þetta hlýtur að vera okkur vaxandi áhyggjuefni. Við vitum að hér koma stjórnarþingmennirnir iðulega og vísa til þess að fjárframlög til háskólanna hafi verið að aukast á undanförnum árum og það er út af fyrir sig rétt. En hvers vegna hafa þau verið að aukast? Það er vegna þess að nemendunum hefur verið að fjölga. Það er meginskýringin. Hvers vegna er það? Það er vegna þess að við erum yngri þjóð en OECD-ríkin almennt. Þar af leiðandi er fleira fólk á Íslandi á þeim aldri sem sækir nám í háskóla og þess vegna ættu framlög til menntamála að vera enn hærri en ella. Þess vegna er enn ríkari ástæða til að við séum ekki langt undir meðaltali OECD-ríkjanna í framlögum til háskólastigsins heldur vel yfir því því að miðað við aldurssamsetningu þjóðarinnar verðum við að vera það. Og þegar við fáum staðfestan alþjóðlegan samanburð á níu háskólum þar sem Háskóli Íslands rétt skríður upp fyrir háskóla í Króatíu í fjárframlögum en kemst hvergi nærri hinum sjö skólunum sem bornir eru saman í fjárframlögum á hvern nemanda, þá er veruleg ástæða til að hafa áhyggjur. Ég trúi því og treysti að hæstv. menntamálaráðherra muni við umræðuna fara yfir áherslur sínar í þessu og þær málsbætur sem ráðherrann kann að eiga. En það hlýtur auðvitað að setja að okkur öllum ugg ef ekki er búið betur að fjöreggi þjóðarinnar, framhaldsmenntuninni í landinu, því það er í framhaldsnáminu sem við fáum ungu kynslóðinni þau vopn sem duga henni í sífellt harðnandi alþjóðlegri samkeppni og það er sú menntun sem atvinnulífið treystir á og þarf að geta byggt á framfarir, rannsóknir og þróun á komandi árum og þannig staðið undir góðum lífskjörum áfram í landinu. Virðulegur forseti. Í ljósi þess að hér hafa ekki orðið neinar breytingar á milli 2. og 3. umr. þá er í sjálfu sér ekki efni til að fara í lengra máli yfir það frumvarp sem hér liggur fyrir. Það var af minni hálfu nokkuð fullrætt þegar við 2. umr. Ég hef aðeins notað tækifærið til að vekja athygli á helstu vanköntum sem sjá má á þessu frumvarpi. Þeir lúta sem fyrr segir að því að forsendur frumvarpsins eru eins og hin fyrri ár ákaflega veikar og veruleg ástæða til að hafa áhyggjur af því að þær standist ekki, enda Seðlabankinn með allt aðrar forsendur, nú síðast á föstudaginn var. Í öðru lagi: Lausatök í ríkisfjármálum þar sem útgjöldin sem sýnd eru í fjárlagafrumvörpunum reynast aldrei standast en verða 10 milljörðum meiri hið minnsta á ári hverju. Í þriðja lagi: Sívaxandi misskipting tekna í landinu þar sem skattkerfisbreytingum ríkisstjórnarinnar hefur í 11 ár verið skipulega beitt til þess smátt og smátt, skref fyrir skref að létta sköttum af eignafólki og hátekjufólki um mánaðarlaun á ári og þyngja skattbyrði hinna lægst launuðu, lífeyrisþeganna, um heil mánaðarlaun á ári. Það hlýtur að vera langstærsta áhyggjuefni okkar í íslensku samfélagi því að sá ójöfnuður sem ríkisstjórnin þannig beitir sér fyrir ógnar stöðugleikanum í landinu, ógnar því að við séum ein þjóð í landinu og ógnar þeirri samheldni sem hefur einkennt íslenskt samfélag umfram annað ef hér er skipulega á hinum pólitíska vettvangi unnið að því að þyngja byrðar hinna verst settu en létta byrðar þeirra sem allt hafa til alls. Að síðustu er helst ástæða til þess í útgjaldalið þessa frumvarps að hafa áhyggjur af framlögum til háskólastigsins af því að þegar kemur að menntamálunum, mikilvægustu fjárfestingu okkar til framtíðar þá eru framlög hér því miður samkvæmt nýrri skýrslu Ríkisendurskoðunar langt undir meðaltali OECD-ríkja.

Frú forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sérstaklega sem kom að mínu mati í fyrsta sinn af vörum þingmanna stjórnarandstöðunnar þar sem þeir viðurkenna þó að verið er að auka fjárframlög til háskólastigsins. Ég held að ég hafi heyrt þetta nú í fyrsta sinn í þessum sal af vörum þingmanns úr stjórnarandstöðunni. Það er alveg ljóst að við erum að stórauka framlög okkar til háskólamála og til skólamála almennt. Það má alltaf gera betur, ég tek undir það, og það er alltaf hægt að fara út í þann pólitíska leik að toppa síðasta mótframlag. En það eru staðreyndir sem tala sínu máli og þær eru að við erum að auka mest allra OECD-þjóða framlög til háskólamála. Engin þjóð innan þessara ríkja sem við erum sífellt að bera okkur saman við eykur framlög sín til háskólamála jafnmikið og jafnhratt og við Íslendingar. Hv. þingmaður tiltók töluna 1,14% af þjóðarframleiðslu til háskólamála en hver var aukningin þar á milli ára? Hún var 0,8% og fór í 1,14%. Þetta eru tölur frá 2002 og ég er sannfærð um, og hef tölur fyrir því, samantekt á því, að við erum komin upp fyrir meðaltal OECD-ríkja. Hv. þingmaður, sem fór að öðru leyti ágætlega yfir sviðið, var að tala um toppinn og þangað stefnum við Íslendingar rakleitt. Við munum ná toppnum varðandi framlög til háskólamála innan örfárra ára ef sami hraður verður á aukningu til þeirra eins og verið hefur að undanförnu. Hv. þm. Helgi Hjörvar ræddi einmitt um þær þjóðir sem setja hvað mest til háskólamála, Kanada og Bandaríkin minnir mig að hann hafi nefnt, upp á 2,5%, en hv. þingmaður gat þess ekki hve há framlög einkaaðila eru inni í þessari tölu. Framlög hins opinbera til háskólamála innan þessara landa eru aðeins minni en okkar Íslendinga. Það eru einkaaðilar sem draga upp framlög þeirra ríkja, sem er afar jákvætt, sem eru í forustu innan OECD varðandi framlög til háskólamála.

Virðulegur forseti. Ekki skal standa á mér að fallast á að hér hafi verið aukin framlög til háskólastigsins. Ég vil eiga sanngjarna orðræðu við hæstv. menntamálaráðherra um málefni háskólastigsins. Svo mikilvæg eru þau. En ástæðan er auðvitað sú fyrst og síðast að nemendum á háskólaaldri hefur fjölgað mikið hér á landi á síðustu árum ólíkt því sem er í öðrum OECD-ríkjum sem eru eldri þjóðir en Íslendingar. Og vegna þess að við erum ung þjóð þurfum við að gera miklu betur en að vera meðaltalsþjóð í OECD en staðreyndin er sú að við gerum umtalsvert verr en meðaltalið í OECD. Skýrsla Ríkisendurskoðunar frá því í sumar segir að við séum nærfellt 3 milljörðum undir þeim framlögum sem við þyrftum að vera til að ná meðaltalinu og þurfum við þó að gera betur vegna aldurssamsetningar þjóðarinnar. Hæstv. menntamálaráðherra kemur svo hér og virðist lifa í einhverju allt öðru landi en ég, þar sem framlögin aukast og aukast og allt er í blóma og þó stöndum við í hinni hendinni með nokkurra vikna gamla skýrslu sem ber saman á alþjóðlegum vettvangi níu háskóla og Háskóli Íslands, flaggskip háskólamenntunar í landinu, rétt skreiðist upp fyrir háskóla í Króatíu í framlögum á nemanda og nær hvergi hinum sjö. Það er ástæða til að hafa áhyggjur, hæstv. menntamálaráðherra, og ég vona að í síðara andsvari þínu komi þær áhyggjur fram því þær áhyggjur á hæstv. menntamálaráðherra að hafa af fjöreggi þjóðarinnar ef við erum ekki að fjárfesta í því til framtíðar.

Frú forseti. Rætt var um sanngirni. Þá skulum við ræða málið út frá sanngirni og staðreyndum. Staðreyndirnar eru þær, og þær tala sínu máli, að við erum að stórauka framlög okkar til háskólamála. En hins vegar er það ekki rétt sem hv. þingmaður kom inn á áðan í andsvari sínu, að nemendum sé að fjölga hér sérstaklega umfram aðrar þjóðir út af því að við erum svo ung. Það eru ekki síst eldri nemendur sem streyma inn í skólakerfið að nýju, sem er mikið fagnaðarefni, hvort sem það er á framhaldsskólastigi eða á háskólastigi. Það eru eldri nemendur sem valda þessari miklu þenslu, jákvæðri þenslu innan háskólastigsins sem og á öðrum skólastigum. Þetta m.a. leiðir til að við erum að fjölga nemendum, en það skyldi þó ekki vera að það hafi verið markviss stefna ríkisstjórnarinnar á undanförnum árum að fjölga nemendum. Það var stefna að fjölga nemendum, fjölga valkostum og valfrelsi, auka tækifæri nemenda til að fara í háskóla. Þess vegna höfum við þetta fjölbreytta háskólanám, einkaskóla sem opinbera skóla. En það var nú bara einu sinni þannig, hv. þingmaður, að að þeirri stefnu stóðum við ein, því ekki varð betur séð en bæði Samfylkingin og Vinstri grænir berðust hatrammlega gagnvart fjölbreytninni í skólakerfinu og þá sérstaklega gagnvart einkaskólunum. Ég vil einnig taka fram varðandi málefni Háskóla Íslands að sá skóli er á fleygiferð. Hann ætlar sér að vera á toppnum og mér sýnist hann vera á góðri leið til að verða meðal háskóla í allra fremstu röð. Og ég vil taka undir áform háskólarektors, metnaðurinn á þeim bænum er mikill sem er mjög mikið fagnaðarefni og ég vil gera allt mitt til að stuðla að því að háskólinn verði háskóli í fremstu röð, þar á meðal að efla framhaldsnámið. En það ber að taka fram að umræðan til að mynda sem átti sér stað hér á síðasta ári varðandi launastikuna, hún er ekki lengur til staðar, og af hverju er það? Af því að í gegnum þau fjárlög sem við erum að ræða núna er búið að leiðrétta þau mál. Það er búið að leiðrétta þau mál þannig að Háskóli Íslands, sem aðrir háskólar, fær stóraukningu á framlögum til sinna mikilvægu mála 

Virðulegi forseti. Þá er það komið fram í sanngjarnri orðræðu að hér hafa framlög til háskólastigsins aukist vegna fjölgunar nemenda. En við erum langt undir meðaltali OECD-ríkjanna. Nærri 20% undir því meðaltali og hefur það þó aldrei verið markmið okkar Íslendinga að vera meðaltalsþjóð í menntamálum. 

Frú forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti sem ég stend að fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs sem fulltrúi í fjárlaganefnd. En eins og þegar hefur komið fram í umræðunni er frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2006 nú að koma til lokaafgreiðslu. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur ekki séð ástæðu til að endurskoða frumvarpið eða gera á því breytingar eftir 2. umr. þó svo að gögn og skýrslur hafi borist sem gefa ríkulegt tilefni til að ákveðnir þættir bæði í tekjum og gjöldum frumvarpsins væru endurskoðaðir. Má þar nefna nýja spá Seðlabankans um efnahagsþróun, bæði á þessu ári en þó sérstaklega á því næsta, sem víkur í mörgu mjög frá áætlunum fjármálaráðuneytisins. Starfsemi og fjármögnun Byggðastofnunar er í uppnámi og byggðaáætlun fyrir næsta ár er ekki komin fram. En sú sem er rennur út nú um áramótin og þó svo hún væri ekki merkileg hefur það þó verið svo, að við höfum verið með samþykkta byggðaáætlun. Ný skýrsla frá Ríkisendurskoðun um fjármögnun háskólanna sýnir fjárskort ríkisháskólanna allra en þó sérstaklega hjá háskólanum á Akureyri sem settur er skör neðar en aðrir í fjárveitingum. Hvergi er tekið á fjárskorti elli- og hjúkrunarheimilanna þótt ný gögn sýni nákvæmlega hver skorturinn er, hver þörfin er. Ný skýrsla Stefáns Ólafssonar um stöðu öryrkja gæfi einnig fjárlaganefnd tilefni til að fara yfir þau mál. Hvernig skattbyrði á lægstu launin hefur vaxið og hvernig tekjustaða einmitt þessara þjóðfélagshópa hefur skerst á undanförnum árum. Þegar svo meiri hlutinn afgreiddi fjárlagafrumvarpið til 3. umr. án þess að taka það inn í nefnd, mótmælti ég því og sendi formanni nefndarinnar bréf þar sem ég óskaði eftir að frumvarpið kæmi til nefndarinnar og fyrrgreind efnisatriði tekin fyrir. Þegar til kom reyndist það vera andstætt þingsköpum að taka ekki fjárlagafrumvarpið til nefndar eftir 2. umr. og var því haldinn fundur þar sem þeirri skyldu var fullnægt en enginn efnisumræða fór fram um þá þætti sem ég hafði lagt áherslu á að nefndin tæki til umræðu og afgreiðslu áður en það væri tekið til 3. umr. en það var, eins og ég nefndi áðan, frú forseti, rekstrargrunnur og fjárhagsstaða öldrunarheimila, staða öryrkja í ljósi nýútkominnar skýrslu Stefáns Ólafssonar, fjárhagsstaða Háskólans á Akureyri í ljósi nýrra skýrslu Ríkisendurskoðunar um samanburð á háskólum og fjárhagur Byggðastofnunar og verkefni á hennar vegum. Þarna hefðum við á milli 2. og 3. umr. fengið nýjar upplýsingar sem gáfu fyllilega tilefni til þess að fjárlaganefnd færi yfir þau mál og eftir atvikum endurskoðaði tillögur sínar hvað þau viðvék. Auk þess kom ný skýrsla frá Seðlabankanum um peningamál, desemberskýrsla, sem sýndi aðra hlið á stöðu efnahagsmála en ríkisstjórnin og fjármálaráðuneytið og meiri hluti fjárlaganefndar vill viðurkenna eða láta koma fram í því fjárlagafrumvarpi sem við erum að fjalla um. Frú forseti. Ég vil árétta að ég átel þessa vinnu fjárlaganefndar. Að taka ekki inn skýrslur og ný efnisatriði varðandi veigamikla þætti fjárlagagerðarinnar sem berast milli 2. og 3. umr. og fjalla um það efnislega. Ég átel þau vinnubrögð fjárlaganefndar að hafa ekki gert það. Í frumvarpinu með þeim breytingum sem gerðar voru við 2. umr. er gert ráð fyrir að heildarútgjöld ríkissjóðs á næsta ári verði um 315 milljarðar kr. og þrátt fyrir að Ríkisendurskoðun hafi í skýrslu sinni frá því í júní á þessu ári bent á að margir fjárlagaliðir safni stöðugt upp meiri halla er ekki tekið á þeim vanda nema að litlu leyti. Samkvæmt endurskoðaðri tekjuáætlun fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs á næsta ári verði 334,6 milljarðar kr., og gert er ráð fyrir 20 milljarða kr. afgangi á þessu ári. En ef tekið er tillit til þess að vitað er að margar stofnanir fara núna inn í næsta ár með halla þá er það í rauninni sýndartala. Vinstri hreyfingin - grænt framboð áréttar enn þá kröfu að vandað sé til fjárlagagerðarinnar og hið raunverulega rekstrarumfang komi fram í fjárlögum og fái þar efnislega umræðu en ríkisstjórnin sé ekki síðan að læða inn í rauninni í fjáraukalögum og lokafjárlögum þeim rekstrarvanda eða þeirri rekstrarþörf og fjárþörf sem fyrirsjáanleg er við gerð fjárlaga. Það er rétt að vera minnug þess að ekkert gjald má greiða af hendi nema að heimild sé til þess í fjárlögum og á fjáraukalögum. Frú forseti. Þá hefur mjög skort á að fjárlaganefnd fengi eðlilegar upplýsingar um stöðu einstakra stofnana og viðfangsefna á vegum ríkisins. Þrátt fyrir gríðarlegar upphæðir sem veittar hafa verið til að endurnýja tölvu- og bókhaldskerfi ríkisstofnana, verið einkavætt og varið til þess miklum fjármunum, þá hefur sú staða að veita upplýsingar bæði til Alþingis, til fjárlaganefndar og til stofnana síst batnað. Ég tel að eitt brýnasta mál nú fyrir fjársýslu ríkisins og fyrir stjórnun fjármála ríkisins sé að fara í gegnum þessi mál, innri mál sín, og kanna hvort ekki sé réttara að taka þennan málaflokk aftur inn til ríkisfjárhirslunnar, bókhaldið og uppgjörið þannig að bæði Alþingi og stofnanir geti átt þá eðlilegra og greiðari aðgang að upplýsingunum. Eins og nú er, er staða bókhalds og fjársýslunnar og upplýsingagjafar innan ársins varðandi rekstur ríkisins algerlega ófullnægjandi. Og fjárlagagerðin og umfjöllun um einstaka fjárlagaliði eðlilega geldur þess. Í fyrra nefndaráliti með fjárlögum við 2. umr. var farið yfir hversu efnahagslegar forsendur fjárlaganna hafa reynst veikar. Meðal annars var bent á að gert var ráð fyrir að gengisvísitalan yrði um 125 stig á árinu 2005 en hún fór niður undir 100 og er nú um 106 og ekki er enn vitað hvert verði meðatal ársins. Líklega verður það nálægt 110 og víkur það allmikið frá því sem áætlað var, að gengisvísitalan yrði 125 og sér hver heilvita maður, að ætla að reka fyrirtæki eða atvinnurekstur við svona miklar gengissveiflur og svona óáreiðanlegar áætlanir um gengi er mjög erfitt. Þá má benda á að gert var ráð fyrir í fjárlögum fyrir ári að viðskiptahallinn yrði rúmir 100 milljarðar en nú telur fjármálaráðuneytið að hann verði jafnvel yfir 130 milljarða og Seðlabankinn telur í nýrri skýrslu sinni að viðskiptahallinn fyrir árið í ár verði um 15,5% af landsframleiðslu eða nálgist 150–160 milljarða kr. Það er nokkur breyting frá því sem áætlað var við gerð fjárlaga eða upp á 30–50 milljarða sem viðskiptahallinn verður meiri á árinu 2005 en fjármálaráðuneytið gerði ráð fyrir. Aðstæður fjárlaganefndar til að meta á sjálfstæðan hátt forsendur útgjalda- og tekjuhliðar frumvarpsins hafa versnað stórum á undanförnum árum, m.a. af því sem ég greindi frá að skýrslugerð, bókhald og annað því um líkt hefur síst batnað. Auk þess var Þjóðhagsstofnun lögð niður og nú hefur Alþingi enga sjálfstæða stofnun til að leita til varðandi aðstoð og ráðgjöf við mat á efnahagsforsendum og þróun efnahagsmála. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa ítrekað lagt til á Alþingi að stofnuð verði sérstök efnahagsskrifstofa þingsins sem gæti lagt sjálfstætt mat á stöðu og þróun efnahagsmála og fjármála ríkisins og verið þingmönnum og nefndum þingsins til ráðuneytis um mat og tillögugerð í þeim efnum. Ég tel þetta mjög brýnt, frú forseti. Það var fyllilega ástæða til að fjárlaganefnd tæki fyrir breyttar horfur í efnahagsmálum, m.a. í ljósi desemberheftis Peningamála, nýs rits frá Seðlabanka Íslands um horfur í efnahagsmálum, bæði fyrir þetta ár og næsta ár og hefði verið eðlilegt að fulltrúar frá fjármálaráðuneytinu hefðu komið á fund nefndarinnar og farið yfir og borið saman þann mismun sem augljóslega er á. Meiri hluta fjárlaganefndar fannst það ekkert tiltökumál þó að efnahagslegar forsendur gætu verið að breytast mjög hratt, það væri í sjálfu sér eitthvað sem ekki þyrfti að hafa áhyggjur af. Ég er því ekki sammála. Ef aðeins er litið á nokkur atriði sem Seðlabankinn bendir á í nýrri skýrslu sinni þá segir þar að Seðlabankinn taki sérstaklega fram að enn sé mikið ójafnvægi í þjóðarbúskapnum. Áætlað sé að viðskiptahallinn verði 15,6% af landsframleiðslu ársins 2005. Síðasta áætlun fjármálaráðuneytisins hljóðaði upp á rúm 13% og að viðskiptahallinn verði um 154 milljarðar kr. á þessu ári. Fyrsta áætlun fjármálaráðuneytisins við afgreiðslu fjárlaga í fyrra gerði ráð fyrir liðlega 100 milljörðum þannig að það sést hve gríðarlegur munur er að verða hér á. Seðlabankinn spáir að viðskiptahallinn verði 11,9% af landsframleiðslu ársins 2006 eða um 132 milljarðar en fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir örlítið meiri viðskiptahalla. Seðlabankinn spáir að einkaneysla verði 8 milljörðum kr. meiri en fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir og svo mætti áfram telja varðandi allmörg atriði sem við byggjum efnahagsstefnu okkar á. Við byggjum á þessum grunnforsendum. Það er alveg ljóst að í því óörugga efnahagsástandi sem við búum nú við, sem kallað hefur verið ógnarjafnvægi í efnahagsmálum, þá eru það m.a. hinar gríðarlegu samþjöppuðu stóriðjuframkvæmdir sem ákveðið var að ráðast í, bæði fyrir austan og hér á suðvesturhorninu, sem valda þessum áhrifum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur ítrekað bent á erfiða stöðu útflutningsgreina ferðaþjónustunnar vegna allt of hás gengis krónunnar. Jafnframt blasir við sívaxandi viðskiptahalli með tilheyrandi skuldasöfnun og það getur ekki gengið til lengdar. Á innan við ári hefur störfum í sjávarútvegi fækkað um 500. Útflutnings- og samkeppnisiðnaður bregst við með því að leggja niður starfsemi eða flytja hana úr landi. Talsmenn atvinnulífsins vítt og breitt um land sem og þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs bentu ítrekað á þá hættu sem ruðningsáhrif stóriðjunnar mundu hafa á hagkerfið og aðrar atvinnugreinar í landinu. Samþjöppun í stóriðjuframkvæmdum mundi stefna efnahagslegum stöðugleika í voða. Sama lagði Seðlabankinn áherslu á í skýrslu sinni fyrir ári síðan. Þessar gríðarlegu samþjöppuðu framkvæmdir eru allt of stórar fyrir okkar litla hagkerfi og okkar litla vinnumarkað, enda er reyndin sú að ruðningsáhrifin koma fram í erfiðleikum í sjávarútvegi og í öðrum útflutningsatvinnugreinum, ferðaþjónustunni, hátækniiðnaðinum. Til viðbótar eykur svo ríkisstjórnin á þessa misskiptingu, á þessa þenslu með því að lækka skatta á þeim sem hafa hæstar tekjur og ekki bætir það úr skák að það leiðir til aukins svokallaðs ógnarjafnvægis í efnahagsmálum eins og menn hafa kallað það. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lýst algerri andstöðu við þá vaxandi misskiptingu sem núverandi ríkisstjórn hefur stuðlað að. Áður hefur verið minnst á að Gini-stuðullinn svonefndi, sem notaður hefur verið til að bera saman launa- eða tekjuskiptingu innan þjóðarinnar, er að breytast hér á landi. Því lægri sem stuðullinn er því minni misskipting. Meðan hinar Norðurlandaþjóðirnar eru með um 25 í Gini-stuðul fyrir tekjur hefur Ísland hækkað úr 21 í 31 frá árinu 1995 til 2003. Eftir síðustu skattkerfisbreytingu, sem samþykkt var á síðasta þingi, færumst við enn fjær og hraðar frá öðrum Norðurlandaþjóðum hvað varðar innri jöfnuð tekna. Þegar lög um breytingar á skattkerfinu voru samþykkt á síðasta þingi benti Vinstri hreyfingin – grænt framboð á að breytingar á tekjuskatti og eignarskatti kæmu langbest við þá efnameiri í þjóðfélaginu. Ef skattleysismörk hefðu fylgt þróun neysluvísitölunnar frá árinu 1988 væru skattleysismörkin ekki 75 þús. kr. heldur ríflega 100 þús. kr. og um 130 þús. kr. ef þau hefðu hækkað í samræmi við hækkun launavísitölunnar. Á árinu sem nú er að líða hækkar neysluvísitalan um ríflega 4% en persónuafslátturinn hækkar aðeins um 2,5% fyrir árið 2006. Ríkisstjórnin og meiri hlutinn á Alþingi eru því með aðgerðum sínum að færa skattleysismörkin stöðugt neðar. Þessi framkvæmd kemur þeim sem lægstar hafa tekjurnar verst en lækkunin á skattprósentunni kemur þeim best sem hæstar hafa tekjurnar. Það er markmið þessarar ríkisstjórnar að ívilna og gera best við þá sem hafa hæstar tekjurnar en láta þá sem eru á lægstu tekjum stöðugt bera hlutfallslega stærri hlut af skattbyrðinni eða sameiginlegum framlögum okkar til samneyslunnar. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur áherslu á að lágmarkskrafa sé að skattleysismörk fylgi almennum verðlagsbreytingum en til þess þarf að verða grundvallarstefnubreyting á hjá þessari ríkisstjórn. Tekjumyndun í þjóðfélaginu hefur breyst gífurlega á síðustu árum. Sífellt fleiri Íslendingar hafa mjög háar tekjur af eignum sínum. Þær bera aðeins 10% skatt en skattprósentan á launatekjur er um 37%. Til þess að jafna og gera skattlagninguna réttlátari hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð lagt fram frumvarp þar sem lagt er til að tekjuskattur af fjármagnstekjum einstaklinga utan rekstrar hækki úr 10% í 18% eftir að 120 þús. kr. fjármagnstekjum er náð. Við leggjum áherslu á það í tillögum okkar að eðlilegt sé að stuðla að sparnaði og að einstaklingar geti lagt fyrir nokkra upphæð án þess að það sé skattlagt eða hafi áhrif á aðrar greiðslur. Við viljum afnema að lágmarkssparnaður hafi áhrif t.d. á greiðslu almannatrygginga eða greiðslu barnabóta, en þegar komið er yfir ákveðið hámark í fjármagnstekjum geti viðkomandi greitt skatta meira í líkingu við það sem gert er af launum. Við leggjum til að það sé aðeins helmingur af því sem greitt er af launum en það er samt veruleg breyting frá því sem nú er þegar lagður er flatur 10% fjármagnstekjuskattur á allar fjármagnstekjur. Í fylgigögnum með frumvarpinu eru dæmi sem sýna að skattlagning fjármagnstekna er almennt lægri hér á landi en í flestum viðmiðunarlöndum okkar. Núverandi ríkisstjórn létti skattbyrðinni mest af stóreignamönnum þegar eignarskatturinn var afnuminn. 2. minni hluti leggur til að nú þegar stór hluti tekna í þjóðfélaginu skapast af eignum verði skattbyrði réttlátari með því að jafna betur skattana á milli tekna af launum og fjármagns og arðgreiðslna. Það er fullkomið réttlætismál að meiri jöfnuður verði á milli skatta af arði og fjármagnstekjum og af launum. Í ljósi þess að skattleysismörkin hafa ekki fylgt verðlagsþróuninni hefur skattbyrðin á þá sem hafa lægstar tekjur hækkað verulega og ráðstöfunartekjur versnað að sama skapi. Þessi staðreynd kemur vel fram í skýrslu Félagsvísindastofnunar frá 1. desember 2005. Allt virðist leggjast á eitt með að gera samanburð við önnur ríki á Norðurlöndum óhagstæðan. Á undanförnum árum hefur atvinnuþátttaka öryrkja minnkað úr 42% í 38,5%. Á árinu 2003 var starfsendurhæfing hér á landi rúm 4%, en um 20% í Danmörku og tæp 40% í Noregi. Í skýrslu Félagsvísindastofnunar kemur fram að hlutfall tekna öryrkja miðað við aðra þjóðfélagshópa er mun lakari á Íslandi en hjá öðrum OECD-ríkjum. Miðað við stöðuna eins og hún var 1999 var hlutfallið í Danmörku um 86% og Noregi 79% en 65% á Íslandi. Áhrifin af breytingunum sem gerðar voru 2004 koma hlutfallinu á Íslandi aðeins í 67% það ár. Þegar tekjurnar og samfélagsþátttakan er vegin saman er Ísland í einu af neðstu sætum OECD-ríkjanna. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur áherslu á að þessi staða er algerlega óviðunandi og gerir kröfu til þess að brugðist verði við þessum vanda nú þegar. Vinstri hreyfingin – grænt framboð ætlast til þess að stjórnvöld vinni samkvæmt lögunum frá árinu 1992 um málefni fatlaðra. Í 1. gr. þeirra laga segir: „Markmið þessara laga er að tryggja fötluðum jafnrétti og sambærileg lífskjör við aðra þjóðfélagsþegna og skapa þeim skilyrði til þess að lifa eðlilegu lífi.“ Þrátt fyrir að íslenskt samfélag mælist nú með einna hæstu tekjur í heiminum á hvern íbúa, hefur núverandi ríkisstjórn ekki séð sóma sinn í því að sinna þeim sem lægst hafa kjörin, heldur aukið misréttið með því að létta skattbyrðinni af þeim betur settu en þyngja hana hlutfallslega á þeim sem lægri hafa tekjur. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur áherslu á að þessari þróun verði að snúa við með því að bæta kjör öryrkja, aldraðra og þeirra launamanna sem lægst hafa kjörin. Þá er sérstaklega bent á smánarleg kjör þeirra sem vinna að umönnun barna, sjúkra og eldri borgara, enda kemur það í ljós hversu erfitt er að manna einmitt þau störf. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur til að persónuafslátturinn verði hækkaður þannig að skattleysismörkin hætti í stað þeirra ívilnana og skattalækkana á hátekjufólki sem ríkisstjórnin keyrir nú í gegn. Það mun leiðrétta kjör öryrkja, aldraðra og þeirra sem verst eru settir hvað kjör varðar. Til að mæta þessum útgjöldum að hluta er bent á að hækkun á skatti af fjármagns- og arðgreiðslum úr 10% í 18% eftir að 120 þús. kr. markinu er náð mundi jafna nokkuð þann mun sem hér um ræðir. Frú forseti. Þrátt fyrir þá miklu umræðu sem hefur verið um að bæta þurfi aðbúnað eldri borgara, þá er framlag til Framkvæmdasjóðs aldraðra ekki nægjanlegt til að standa undir rekstri sjóðsins miðað við núverandi rekstur. Uppsafnaður halli sjóðsins var 174 millj. kr. í árslok 2004. Miðað við fjárlögin fyrir árið 2006 þarf sjóðurinn að minnka umsvif sín verulega. Þá vekur það athygli að framlög til bygginga og viðhalds hjúkrunar- og öldrunarrýma lækka um rúmar 300 millj. kr. frá fjárlögum 2005. Vinstri hreyfingin – grænt framboð kallar eftir viðeigandi aðgerðum til að tryggja eldri borgurum þessa lands eðlilegan aðbúnað og umönnun. Vísað er til meðfylgjandi bréfs frá fulltrúum öldrunarstofnana sem fylgir með þessu nefndaráliti. Hér er bréf frá Samtökum fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu um rekstrarhalla öldrunarheimila, dagsett 2. desember 2005. Þar segir, með leyfi forseta: „Á fundi með fjárlaganefnd Alþingis þann 16. nóvember sl. var óskað eftir að SFH fengi upplýsingar hjá öldrunarheimilum innan samtakanna um áætlaða rekstrarniðurstöðu ársins í ár. Send var fyrirspurn til þeirra og hafa 20 svarað. Áætla stjórnendur heimilanna að rekstrarniðurstaða ársins verði neikvæð um 420 millj. króna fyrir afskriftir, sem er um 7,2% af tekjum þeirra. Einnig var spurt um uppsafnaðan rekstrarhalla til 31. 12. 2004 og er hann alls 690 millj. króna hjá þessum heimilum. Framlög sveitarfélaga fram til sama tíma eru um 235 millj. króna Það er því ekki að ástæðulausu sem forsvarsmenn öldrunarheimila hafa áhyggjur af stöðu og framtíð heimilanna og þeim öldruðum sjúkum sem þar dvelja.“ Frú forseti. Ég nefni þetta vegna þess að ítrekað hefur komið fram í umræðunni að fjárhagsstaða öldrunarheimilanna væri í skoðun í heilbrigðisráðuneytinu, í skoðun. Það hefur jafnframt komið fram að nefnd var skipuð fyrir nokkrum árum og henni falið að skoða rekstrargrunn öldrunarheimilanna. Hún komst að þeirri niðurstöðu að það vantaði, að mig minnir, 8–10% í rekstrargrunninn til þess að hann væri réttur. Ekki þótti þetta nægilegt þannig að önnur nefnd var skipuð til þess að fara ofan í sömu hluti og auðvitað er niðurstaðan nákvæmlega sú sama. Það er því fullkomlega óábyrgur fyrirsláttur að segja að upplýsingar liggi ekki fyrir um rekstrarþörf og fjárhagsstöðu öldrunarheimilanna. Þær liggja fyrir. Það vantar bara viljann til að taka á því. Mér finnst eitt hið daprasta við afgreiðslu fjárlaga vera að ekki skuli tekið á augljósri rekstrarþörf elli- og hjúkrunarheimilanna og reyndar líka heimahjúkrunarinnar sem líka stórlega skortir fjármagn, að ekki skuli tekið á því í fjárlagafrumvarpinu, ég tala nú ekki um eftir allt tal forustumanna stjórnarflokkanna, ráðherranna, um góðærið mikla og þær miklu tekjur sem séu í íslensku samfélagi. En þá er ekki vera hægt að koma til móts við sjálfsagða þörf sem liggur fyrir í rekstri elli- og hjúkrunarheimila. Menn tala um að ríkissjóður hafi allt of mikla peninga. Því sér ekki stað þegar tekið er á halla, rekstrarþörf og uppbyggingu elli- og hjúkrunarheimila, frú forseti, og ég átel það. Það hefur verið fjallað um menntamálin og stöðu háskólanna fyrr í þessari umræðu. Það kom skýrsla frá Ríkisendurskoðun um stöðu ríkisháskólanna hér á landi í samanburði við háskóla erlendis. Það kom einmitt fram að fjárframlög til Háskóla Íslands, flaggskips íslenskra mennta, eru ein þau lægstu í samanburði við ríkisháskóla í öðrum löndum. Til viðbótar hefur komið fram skýrsla eða minnisblað frá Ríkisendurskoðun um stöðu háskólanna hér á landi. Þar kemur einmitt fram að Háskólinn á Akureyri býr við sérstaklega skertar fjárveitingar miðað við aðra háskóla í landinu. Ég óskaði eftir því að á þessum málum yrði tekið innan fjárlaganefndar áður en fjárlög yrðu afgreidd til 3. umr. en því hafnaði meiri hlutinn. Því leggjum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins, til nú við 3. umr. að veita aukið fé til háskólanna og koma þar með að nokkru til móts við augljósa og eðlilega fjárþörf til þess að starfsemin geti svarað kröfum og væntingum okkar. Í fjárlagafrumvarpinu er ekki tekið á hallarekstri margra framhaldsskóla. Reiknilíkanið sem unnið er eftir leysir ekki þennan vanda. Vinstri hreyfingin – grænt framboð mótmælir þeirri leið sem menntamálaráðherra hefur boðað með skerðingu náms til stúdentsprófs að því er virðist með það að meginmarkmiði að spara fjármagn til framhaldsskólans. Það hefur verið lagt til að færa hluta af þeirri kennslu og starfsemi sem nú er í framhaldsskólunum í grunnskólann. En mér er ekki kunnugt um að nokkrar viðræður hafi farið fram á milli ríkis og sveitarfélaga um að sveitarfélögin taki stærri hluta framhaldsskólanámsins á sínar herðar. Ég veit ekki betur en að sveitarfélögin telji sig fullsödd af að axla fjárhagslega ábyrgð á grunnskólanum og telji sig hafa fengið minna fjármagn frá ríkinu til reksturs grunnskólans en þörf var á þegar grunnskólinn var færður til sveitarfélaganna. Þess vegna eru það mjög furðuleg vinnubrögð stjórnvalda og hæstv. menntamálaráðherra að fara einhliða í þetta með þeim hætti að skerða nám til stúdentsprófs með styttingu námstíma í framhaldsskóla en ætla síðan að færa hluta af náminu niður í grunnskólann án þess að eiga nokkrar viðræður við samtök kennara eða Samtök sveitarfélaga um það mál enda er sparnaðarhugmynd ríkisins augljós og yfirgnæfir allt í þeirri vegferð sem hæstv. menntamálaráðherra er þar að leggja upp í. Þá vil ég og minnast á tónlistarnámið. Fyrirkomulag tónlistarnáms í grunn- og framhaldsskólum hefur verið í vissu uppnámi. Gert var sérstakt samkomulag á milli ríkis og sveitarfélaga um að ríkið veitti nokkurn fjárstuðning til tónlistarnáms í framhaldsskólum. Sá samningur rennur út nú um áramótin og hvorki bólar á að sá samningur verði endurnýjaður né að neinar aðgerðir komi til þess að tryggja áframhaldandi nokkurt jafnræði við tónlistarnám í framhaldsskóla. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. menntamálaráðherra: Hvernig á að taka á málefnum tónlistarnámsins, t.d. í framhaldsskólanum, nú þegar sú fjárveiting sem um var samið á milli aðilanna fellur niður um áramót og ekki er gert ráð fyrir neinu fjármagni þar inn? Á tónlistarnámið að vera áfram hornreka í starfi og námi í framhaldsskólum landsins? Kannski lýsir stefna menntamálaráðuneytisins sér best og afstaða þess til menntamála í því sem er að gerast við einkavæðingu Listdansskólans. Þar á að einkavæða listdansnámið og væntanlega reka skólann að stórum hluta með skólagjöldum þannig að það nám verði fyrst og fremst forréttindi hinna ríku. Er það afstaða menntamálaráðherra til listnáms að það skuli vera forréttindanám fyrir þá sem hæstar hafa tekjurnar og geta greitt hæstu skólagjöldin? Frú forseti. Með þessu nefndaráliti fylgir ályktun frá Félagi framhaldsskólakennara um fjárveitingar til framhaldsskólanna og fjárhagsstöðu þeirra. Þar segir, með leyfi forseta: „Stjórn Félags framhaldsskólakennara hvetur Alþingi til að veita framhaldsskólum það fjármagn sem þeir þurfa til að tryggja jafnrétti til náms, kennslu við hæfi og fjölbreytt námsframboð fyrir þá sem þess óska. Í fjárlagafrumvarpi ársins 2006 eru fjárveitingar til framhaldsskóla enn á ný stórlega vanáætlaðar. Á sama tíma hafa stjórnvöld uppi áform um að stytta nám til stúdentsprófs. Þetta á sér stað um leið og æ fleiri sækja um inngöngu í framhaldsskóla. Ekki er hægt að skilja þessi áform öðruvísi en sem ásetning um að koma böndum á fjölda framhaldsskólanemenda til að spara í rekstri skólanna.“ Svo segir á ályktun Félags framhaldsskólakennara sem barst okkur í fjárlaganefnd einmitt í dag. Áfram er rakið í ályktun Félags framhaldsskólakennara hvernig grófleg og árviss vanáætlun hafi viðgengist við að áætla fjármagn til framhaldsskólanna, með leyfi forseta. „Í fjárlagafrumvarpi árið 2003 var gert ráð fyrir að útgjöld til skólanna myndu aukast um 3% og um 4% á næstu árum vegna fjölmennari aldursárganga. Útgjaldarammi framhaldsskóla hefur hins vegar staðið í stað og aðeins hækkað árlega um liðlega 3%.“ - Í heild sinni frá þessum tíma. - „Fjárveitingum til skólanna, samkvæmt gildandi fjárlögum hverju sinni, hefur auk þess verið „þjappað saman“ í reiknilíkani menntamálaráðuneytis sem þýðir enn frekari skerðingu á fjárheimildum.“ Í þessari ítarlegu ályktun Félags framhaldsskólakennara er rakið hvernig kerfislega hefur verið dregið úr framlögum til framhaldsskólanna miðað við fjölda nemenda, þeim haldið í spennitreyju og að skólar hafi orðið að vísa frá nemendum, meira að segja skólar þar sem talið er að fjölgun nemenda gæti aukið hagræði og hagkvæmni í rekstri. Þeim hefur verið gert að vísa nemendum frá vegna þess að fjárhagsrammi þeirra hefur verið settur svo stífur og strangur að þeir hafa ekki getað tekið við öllum þeim nemendum sem vildu sækja þar skólavist. Sem dæmi má nefna að útreikningar í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2005, eins og það var samþykkt, byggðust á að nemendur væru 18.200 og í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2006 er gert ráð fyrir að þeir verði 18.900 en vitað er að fjöldinn er meiri. Það liggur nú þegar fyrir. Frú forseti. Ég vísa að öðru leyti til þessarar ítarlegu ályktunar Félags framhaldsskólakennara sem barst okkur. Það hefði í sjálfu sér verið eðlilegt að fjárlaganefnd hefði fjallað um hana áður en hún afgreiðir fjárlagafrumvarpið frá sér með svo kæruleysislegum hætti eins og ég hef hér áður vikið að. Þá má og nefna það sem hér hefur komið til tals áður, það eru fjárveitingar til leikhúsanna, til sjálfstæðu leikhúsanna eða til Leikfélags Reykjavíkur. Frú forseti. Ég stóð sjálfur í þeirri meiningu að verið væri að afgreiða fjárveitingu til sjálfstæðu leikhúsanna þegar verið var að afgreiða þetta hér við 2. umr. Síðan hefur komið í ljós að sú fjárveiting er áætluð til Leikfélags Reykjavíkur. Ég tel líka eðlilegt að Alþingi horfi til Leikfélags Reykjavíkur og veiti því nauðsynlegan fjárhagslegan stuðning. Það er eðlilegt og sjálfsagt. Öflugt leikhúslíf er stolt okkar og skiptir menningu okkar og afl miklu máli - að standa að baki þeim sem leggja á sig ómælda vinnu öðrum til ánægju, menningarauka og uppörvunar. Það er alveg sjálfsagt að samþykkja að veita Leikfélagi Reykjavíkur fjárhagsstuðning. En það hafði bara ekkert að gera með fjárstuðning til sjálfstæðu leikhúsanna og það á alls ekki að blanda þessu tvennu saman. Um tvo ólíka, sjálfstæða aðila er að ræða þótt vissulega njóti þeir í mörgum tilvikum stuðnings hvor hjá öðrum eins og eðlilegt er. Ég hygg að einmitt Leikfélagi Reykjavíkur og Borgarleikhúsinu sé ekki hvað síst stuðningur að starfi sjálfstæðu leikhúsanna sem koma þar inn með sínar góðu og öflugu sýningar. En það á ekkert skylt við það þegar Alþingi tekur ákvörðun um að veita þessum aðilum stuðning til að standa við sitt öfluga starf og hvetja til enn frekari dáða. Leikfélag Reykjavíkur er vel komið að fjárstuðningi alveg eins og sjálfstæðu leikhúsin eru vel komin að sjálfstæðum stuðningi. Þannig að mér finnst, frú forseti, eins og málin hafa síðan þróast, að þá sé erfitt að skilja hina efnislegu röksemd á bak við þessar tilfæringar í fjárveitingum til leiklistarfélaganna hér í Reykjavík. Mér fannst það á allan hátt skiljanlegt þegar fulltrúar sjálfstæðu leikhúsanna komu á fund fjárlaganefndar og greindu frá sínu merka starfi, væntingum og metnaði og greindu frá því til hvers þau væru að sækja stuðning. Mér fannst full ástæða til þess í sjálfu sér að styðja það. Það er mín skoðun. Frú forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð fagnar auknum framlögum til barnabóta í frumvarpinu. En til lengri tíma litið er það eitt mesta hagsmunamál þjóðarinnar að foreldrum séu sköpuð skilyrði til samveru með börnum sínum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur einmitt haft forustu í umræðunni um gjaldfrjálsan leikskóla og þingflokkurinn hefur í tillögu til þingsályktunar lagt til að unnið verði að því að gera leikskólann gjaldfrjálsan í áföngum. Slíkt jafnar aðstöðu barnafjölskyldna og gefur þeim aukið tekju- og fjölskyldulegt svigrúm. Til að þetta verði mögulegt er lagt til að ríkið komi til móts við sveitarfélögin með sérstakri fjárveitingu til að hrinda í framkvæmd fyrsta áfanga áætlunar um gjaldfrjálsan leikskóla fyrir alla. Nánar er gerð grein fyrir þessu máli í meðfylgjandi þingsályktunartillögu þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, um gjaldfrjálsan leikskóla, sem hefur verið flutt hér á Alþingi. Frú forseti. Ef litið er til ýmissa þátta atvinnulífsins kemst ég ekki hjá því að minnast á stöðu ferðaþjónustunnar. En stóriðjustefnan, hátt gengi íslensku krónunnar, ruðningsáhrif stóriðjustefnunnar koma hvað harðast niður á þeirri atvinnugrein. Ef horft er til þess að verð á ferðum til Íslands í dollurum hefur á tveggja, þriggja ára bili lækkað um kannski 20, 30, 40%. Hvernig á þá innlend ferðaþjónusta bæði að taka á sig þessa miklu gengisbreytingu - og mæta auknum kostnaði innan lands sem er óhjákvæmilegur líka - og standa að uppbyggingu ferðaþjónustunnar? Ofan á þetta bætist að ríkisvaldið dregur úr fjárframlögum til grunnstoða ferðaþjónustunnar eins og markaðsstarfs. Fjármagn var í nokkrum mæli aukið til ferðaþjónustu á árunum 2001 og 2002. En á árunum 2004 og 2005 og aftur núna hefur verið dregið úr fjárframlögum til ferðaþjónustunnar. Fulltrúar samtaka ferðaþjónustunnar komu einmitt á fund samgöngunefndar, þar sem ég átti sæti, og greindu frá þessari stöðu. Þegar þeir voru spurðir að því hvað þeir teldu að nú þyrfti að gera lögðu þeir áherslu á að breyta þyrfti efnahagsumhverfinu þannig að gengisskráningin væri nær íslenskum viðskiptajöfnuði, til þess að við næðum jöfnuði í viðskiptum við útlönd. Þeir bentu á að hægt væri að setja fjármagn inn í markaðsstarf ferðaþjónustunnar, bæði erlendis og innanlands. En það er ekki gert. Heldur er það látið standa í stað á milli ára.

Er ekki Ferðamálaráð?

Hv. þm. Birkir Jón Jónsson talar um Ferðamálaráð, en Ferðamálaráð sem hefur litla fjármuni getur nú lítið gert. Hugsið ykkur t.d. ef Þingeyingar fengju verulegan fjárstuðning til uppbyggingar ferðamála. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson gæti komið og montað sig af því í Þingeyjarsýslu að kannski hálfur milljarður eða milljarður væri lagður í grunnstuðning við ferðamál í Þingeyjarsýslu. Hvað er nú verið að leggja í að rannsaka forsendur fyrir álveri í Þingeyjarsýslu af hálfu ríkisins? Eru það ekki nokkrir tugir eða nokkur hundruð milljóna á ferð? Það eru til peningar þegar á að rannsaka forsendur álvers eða virkjun Skjálfandafljóts. Taka Aldeyjarfoss. Þá eru til peningar til að segja við Þingeyinga: Við skulum rannsaka forsendur fyrir álver og virkja Skjálfandafljót og eyðileggja Aldeyjarfoss. Ef Þingeyingar stæðu nú frammi fyrir einmitt því vali að fá þá peninga sem nú er verið að leggja í að undirbúna álver, stíflur og stórvirkjanir á svæðinu til að byggja upp ferðaþjónustu. Hvort mundu þeir velja?

Byggja upp hvalasafn.

Ætli þeir vilji ekki byggja upp hvalasafn.

Við höfum stutt það.

Allt of lítið, frú forseti. Ef fjármagni sem núna á að leggja í stóriðjudrauma Framsóknarflokksins, álráðherrans, á Þingeyjarsýslusvæðinu væri varið í ferðaþjónustu, ætli Þingeyingar mundu ekki velja ferðaþjónustuna. En ríkið og ríkisstjórnin velur að setja peninga í álbræðslur, setja peninga í stórvirkjanir. Þá eru nógir peningar. En þegar kemur að öðru atvinnulífi eins og ferðaþjónustu - vistvænni ferðaþjónustu sem byggist á því að Skjálfandafljótið og Aldeyjarfoss séu ósnert, að jökulsárnar í Skagafirði séu ósnertar - þá er ekki til fjármagn. Nei. En ef við ætlum að setja fjármagnið í að rannsaka náttúruna sem stórvirkjunarkost, til álbræðslu, þá er til nóg fé. Frú forseti. Þessar áherslur stóriðjuríkisstjórnarinnar, ríkisstjórnarinnar sem er á móti náttúrunni, eru dapurlegar. Því leggjum við hér til, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, í okkar breytingartillögum, að viðbótarfjármagni við það sem nú er gert, og meiri hlutinn hefur lagt til, sé varið til upplýsingamiðstöðva á landsbyggðinni. Slíkar upplýsingamiðstöðvar eru ein af grunnstoðunum í eflingu ferðaþjónustu út um land og koma öllum sem starfa að ferðaþjónustu til góða. Aukningin, þessar 50 millj. kr., mun koma að miklum notum þó að aðeins þessi upphæð verði samþykkt. Sömuleiðis leggjum við til að varið verði 250 millj. kr. til viðbótar í markaðssókn í ferðaþjónustu sem er þó aðeins rétt til þess að færa þær upphæðir í sama horf og var fyrir þremur, fjórum árum. Frú forseti. Þá leggjum við líka til að hugað sé að áningarstöðum fyrir ferðafólk út um land og grunnstoðir ferðaþjónustunnar verði styrktar. Þetta er það sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs viljum leggja áherslu á. En ekki þessa ofurtrú á álbræðslur um allt land, stórvirkjanir og spillingu á náttúruauðlindum landsins. Eigum við ekki að stöðva þær nú og ljúka því sem í gangi er áður en við göngum lengra? Tökum þá peninga sem nú er verið að setja í áframhaldandi rannsóknir og skoðanir og samninga um nýjar álbræðslur. Tökum þá og setjum þá í ferðaþjónustuna út um land. Ég er viss um að sá er vilji landsmanna en ekki frekari álbræðslur. Frú forseti. Í nýjasta hefti Peningamála frá því í desember 2005, sem birtist nú fyrir tveimur dögum, segir, með leyfi forseta: „Mikið ójafnvægi einkennir núverandi ástand efnahagsmála þar sem saman fer metviðskiptahalli, raungengi í sögulegum hæðum, mikil hækkun íbúðaverðs, vaxandi skuldsetning heimila, fyrirtækja og þjóðarbúskaparins í heild sinni og verðbólga yfir markmiðum Seðlabankans.“ Frú forseti. Ég er að lesa upp úr nýjasta hefti Peningamála. Áfram koma hér fulltrúar ríkisstjórnarinnar, fjármálaráðherrann, og segir að ástandið hafi aldrei verið betra. Kannski ekki í hans ráðherratíð, enda er hún svo stutt og verður vonandi ekki löng - ekki sem fjármálaráðherra. En það sýnir hversu óraunsætt mat forsvarsmenn þessarar ríkisstjórnar leggja á stöðu efnahagsmála. Seðlabankinn, forustumenn hans, viðurkenna þetta. Atvinnulífið viðurkennir þetta. En ríkisstjórnin lemur hausnum við steininn. Samkeppnisstaða útflutningsgreinanna, sjávarútvegs, fiskvinnslu, ferðaþjónustu og hátækniiðnaðar og samkeppnisstaða alls frumkvöðlastarfs veikist stöðugt einmitt fyrir ruðningsáhrif stóriðjustefnu þessarar ríkisstjórnar. Ruðningsáhrifin geta líka verið af hinu góða, var kveðja iðnaðarráðherra til Vestfirðinga í vor í fjölmiðlum þegar fjölda manns var sagt þar upp og fiskvinnslu lokað. Er verið að gera Ísland náttúrulaust, spyrja samtök sem boða til mikillar samkomu í byrjun janúar og verið er að boða til einnar mestu tónlistarhátíðar vetrarins, baráttutónleika gegn áframhaldandi náttúrufórnum og álbræðslum. Þar segir í fréttatilkynningu, með leyfi forseta: „Stórtónleikar. Náttúrufélag Íslands. Viltu verða náttúrulaus? Laugardaginn 7. janúar nk. verða haldnir sannkallaðir stórtónleikar í Laugardalshöll. Þar munu leiða saman hesta sína stórskotalið íslenskra og erlendra tónlistarmanna. Tilefnið er: Náttúra Íslands og umgengni okkar við hana. Með tónleikunum viljum við, skipuleggjendur og listamenn, beina fókusnum að þessari náttúru og að hún sé ekki sjálfsögð uppspretta raforkuvera og álvera. Er ekki kominn tími til að stöðva stíflurnar?“ - segir í fréttatilkynningu frá þessum samtökum. Viljum við verða náttúrulaus? Viljum við að ríkisstjórn Íslands, með hæstv. iðnaðarráðherra í fararbroddi, geri Ísland náttúrulaust? Með tónleikum þessum gefst fólki tækifæri til að njóta tónlistar á heimsmælikvarða og því að sýna hug sinn í verki. Frú forseti. Varla liðu nema nokkrar mínútur frá því að opnað var fyrir miðasölu á tónleikana þar til uppselt var. Það sýnir hvaða hug fólk, venjulegt fólk, almenningur, ungt fólk, ber til náttúru Íslands og krefst þess að nú verði sagt stopp. Við skulum ekki fórna að tilefnislausu frekari náttúruperlum, vatnsföllum, á altari álvera og stóriðju núverandi ríkisstjórnar. Eigum við ekki að segja stopp og reyna að ljúka því sem í gangi er áður en áfram er haldið? Frú forseti. Ánægjulegt er að fólk geri sér æ betur grein fyrir að stóriðjustefnan, sem einmitt stýrir nú efnahagskerfi þjóðarinnar, skili ekki aðeins afar litlum þjóðhagslegum ábata og krefst gríðarlegra óafturkræfra náttúrufórna heldur er hún einnig að rústa grunngerð íslensks atvinnulífs, búsetu og samfélagsmunstri. Við höfum tölur um flutning fólks og stöðu atvinnulífs á Vestfjörðum, á Norðurlandi, meira að segja á Austurlandi innan ákveðinna hluta sem ekki eru í næsta nágrenni við stóriðjuframkvæmdirnar þar. Viljum við fá breytingu í grunngerð íslensks atvinnulífs sem álbræðslur úti um allt land munu kalla fram? Ég segi nei. Stór og vaxandi hópur þjóðarinnar segir nei, nú er nóg komið. Nú blæs ungt fólk til sóknar gegn blindri áltrú ríkisstjórnarinnar, græðgi og virðingarleysi fyrir náttúrunni og dýrustu perlum landsins. Við tökum undir með því unga fólki og segjum: Við viljum ekki náttúrulaust Ísland. Frú forseti. Vinstri hreyfingin - grænt framboð getur ekki samþykkt þær áherslur sem fram koma í þessu fjárlagafrumvarpi. Frumvarpið er í samræmi við fyrri frumvörp núverandi ríkisstjórnar þó þannig að nú er enn meiri áhersla lögð á að færa þeim einstaklingum mest sem hafa mest fyrir. Staðreyndirnar tala sínu máli, samanber ný skýrsla Stefáns Ólafssonar um stöðu öryrkja. Vinstri hreyfingin - grænt framboð mótmælir þessum áherslum og vill að ríkisfjármálum sé beitt til að auka jöfnuð í samfélaginu. Mikilvægt er að létta af þeirri spennu sem hefur magnast á síðustu árum vegna stjórnvaldsaðgerða ríkisstjórnarinnar sem leitt hafa til stóraukinnar mismununar á lífskjörum fólks. Vinstri hreyfingin - grænt framboð leggur áherslu á aðalsmerki hins samábyrga velferðarsamfélags sem er að tryggja öllum þegnum þjóðfélagsins mannsæmandi lífskjör og þjóðfélagslegan rétt. Vinstri hreyfingin - grænt framboð vill vernda íslenska náttúru og auðlindir lands og sjávar. Náttúruauðlindirnar eiga að vera sameign landsmanna og þær á að nýta í þágu almannahagsmuna án þess að gengið sé á umhverfið. Með hliðsjón af þessu er mikilvægt að efla stofnanir á þessu sviði og gera þeim kleift að sinna þýðingarmiklu hlutverki sínu. Lögð er áhersla á að framlög til þjóðgarða og friðlýstra svæða og landvörslu séu aukin. Vakin er athygli á að hvergi er ætlað fjármagn, t.d. til náttúruverndaráætlunar, sem þó hefur verið samþykkt á Alþingi. Ég leyfi mér að vísa til álits 2. minni hluta umhverfisnefndar, frá fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í nefndinni. Vinstri hreyfingin - grænt framboð leggur áherslu á að tekjum ríkisins verði í auknum mæli varið til menntunar og rannsókna, framlög til umhverfismála verði aukin og tekið verði upp „grænt bókhald“ þar sem meta skal út frá þeim forsendum arðsemi í rekstri og framkvæmdum. Stjórnvöld þurfa að stuðla að fjölbreyttari atvinnustefnu en nú er, stefna þeirra snýst nú nánast alfarið um að byggja hér upp erlenda stóriðju. Því miður hafa viðvaranir Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs um ruðningsáhrif þessarar stefnu reynst réttmætar. En frú forseti. Ég treysti því að sú bylgja sem nú er að vakna meðal þjóðarinnar, meðal ungs fólks, leiði til þess að teknar verði upp breyttar áherslu í umhverfis-, náttúru- og atvinnumálum. Við viljum ekki náttúrulaust Ísland, segir þetta unga fólk sem boðar til stórtónleika til stuðnings íslenskri náttúru. Frú forseti. Með nefndarálitinu fylgja allmörg álit áskorunar um stuðning við Mannréttindaskrifstofu Íslands. Ég hef rakið ýmis atriði, t.d. að skattbyrði af heildartekjum öryrkja hefur aukist verulega. Hér er einnig álit frá Félagi framhaldsskólakennara eins og ég nefndi áðan. Frú forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar. Ég sit í fjárlaganefnd fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs og ég ítreka að við krefjumst breyttrar stefnu, nútímastefnu, í atvinnumálum, í umhverfismálum, í velferðarmálum. Það er tími til kominn. En það gerist ekki með núverandi ríkisstjórn. Við þurfum að koma henni sem allra fyrst frá.

Hæstv. forseti. Skýrsla Stefáns Ólafssonar um málefni og stöðu öryrkja og velferð þeirra í íslensku þjóðfélagi var kynnt fyrir fáum dögum. Svo vitnað sé í niðurstöðuna er sagt á bls. 127, með leyfi forseta: „Íslendingar virðast vera á eftir í að bjóða upp á atvinnuaukandi aðgerðir fyrir öryrkja og aðra sem eru óvirkir í atvinnulífi.“ Síðan er sagt að of litlir hvatar séu í örorkulífeyriskerfinu fyrir atvinnuþátttöku öryrkja. Og áfram segir, með leyfi forseta: „Atvinnuþátttaka öryrkja á Íslandi hefur minnkað frá 1995 til 2004, einkum hjá einhleypum öryrkjum og einstæðum foreldrum í hópi öryrkja. Það gengur þvert á þau markmið sem flestar þjóðir hafa, þ.e. að auka atvinnuþátttöku öryrkja. Markmið laga um málefni fatlaðra frá 1992 fela í sér að lífskjör fatlaðra og öryrkja séu færð að meðalkjörum samfélagsborgaranna. Ef markmiðinu á að ná þurfa tekjur öryrkja að hækka meira en tekjur annarra vegna þess að tekjur öryrkja eru svo miklu lægri að jafnaði en tekjur annarra þjóðfélagsþegna.“ Síðan segir í skýrslunni þegar vikið er að skattbyrðinni, með leyfi forseta: „Skattbyrði öryrkja hefur stóraukist frá 1995 um leið og stuðningur af vaxtabótum og barnabótum hefur minnkað. Öryrkjar með lægstu tekjur voru skattlausir á fyrri hluta tímabilsins frá 1995 til 2004 en greiða nú umtalsverðan skatt af tekjum sínum, vegna raunlækkunar skattfrelsismarka.“ Og síðan kemur dæmi: „Einhleypir öryrkjar með meðaltekjur greiddu 7,4% af tekjum sínum árið 1995 en árið 2004 greiddu þeir 17,1%. Skattbyrðin jókst á hverju ári nema árinu 2002.“ Þá eru tekin dæmi um skattbyrði öryrkja í hjúskap og af einstæðum foreldrum í hópi öryrkja o.s.frv. Allt ber þetta að sama brunni. Og áfram segir í skýrslunni, með leyfi forseta: „Skattbyrði einhleypra öryrkja jókst að jafnaði um 131,1% frá 1995 til 2004. Skattbyrði er mæld sem heildarskattgreiðslur öryrkja í hlutfalli af heildartekjum þeirra.“ Tekið er dæmi af 18 ára öryrkja og 40 ára öryrkja. Síðan segir, með leyfi forseta: „Gríðarleg aukning á skattbyrði hefur þannig stórlega skert kjör öryrkja á síðasta áratug. Almennt hefur tekjuþróun öryrkja verið óhagstæð frá 1995 til 2004. Markmið laganna um málefni þeirra frá 1992, um að kjör hópsins skuli færð að meðalkjörum samfélagsborgaranna hafa ekki náðst, nema síður sé. Meginástæða þess er sú að lífeyrir almannatrygginga hefur ekki hækkað nógu mikið og skattbyrði öryrkja hefur stóraukist.“ Það sama á við um aldraða og hér var nefnt um skattbyrði öryrkja. Þar þyngist skattbyrðin og eldri borgarar með lágar tekjur greiða meiri skatta en áður. Persónuafsláttur hefur lækkað og skattleysismörk fylgja ekki eftir hækkun verðlags og launa. Lágtekjufólkið greiðir skatta og þeim fjölgar í hópi lágtekjufólks sem greiða skatta. Við sitjum sem sagt uppi með skattstefnu ríkisstjórnarinnar með þeim röngu áherslum sem þar eru uppi. Áherslum sem auka á misskiptingu þegna landsins, stefnu sem verður til að hækka ráðstöfunartekjur þeirra verulega sem eru með há laun, þ.e. yfir 500 þús. kr. á mánuði eða meira, en færa lágtekjufólki örfáar krónur. Það virkar jafnvel þannig vegna lágs persónuafsláttar sem hefur ekki haldið raungildi sínu að fólk með lægstu tekjur, undir 100 þús. kr. á mánuði, greiðir nú allt að 9 þús. kr. í skatt til ríkissjóðs. Fjölgun tekjuskattsgreiðenda í tíð núverandi ríkisstjórnar er að finna í hópi eldri borgara, í hópi öryrkja og láglaunafólks. Ríkisstjórnin vinnur að því með stefnu sinni að breikka bilið milli þjóðfélagshópanna. Hleður undir þá sem hæstar hafa tekjur en vegur að lífskjörum þeirra sem eru tekjulægri. Það er mikil þörf á að endurskoða stefnuna í skattamálum og hætta við þá stefnu sem ríkisstjórnin keyrir fram. Ég þykist vita að fjármálaráðherra og ríkisstjórnin sé ekki sammála mér í þeirri niðurstöðu. En ég tel að sú útfærsla sem er í skattalækkunarstefnu ríkisstjórnarinnar þjóni ekki þeim markmiðum að auka jöfnuð í þjóðfélaginu og þjóni heldur ekki nægjanlega þeim markmiðum að koma til móts við þá sem lægri tekjur hafa í þjóðfélaginu sem ég held að séu mjög nauðsynlegt í núverandi stöðu, hæstv. forseti. Skýrslan um stöðu öryrkja í íslensku samfélagi, sem ég vitnaði til í upphafi máls, sannar að ójöfnuður er vaxandi hér á landi. Við vitum um mikla óánægju verkalýðshreyfingarinnar með hvernig mál hafa þróast hér á landi. Talað eru um að meðaltalskaupmáttur hafi aukist verulega en það er auðvitað svo að meðaltalskaupmátturinn tekur mið af þeim launabreytingum sem hafa orðið í þjóðfélaginu. Við vitum að þeir sem hafa hærri launin hafa verið að bæta við sig og það er launaskrið sums staðar í fyrirtækjum og einkum á þeim stöðum þar sem greitt er hærra kaupið. Hinir föstu samningar verkalýðshreyfingarinnar hafa jafnan gert það að verkum að í slíku ástandi dregst kaupmáttur verkamanna meira saman en meðaltalstölur sýna. Það hefur gerst hjá okkur nú og margir í verkalýðshreyfingunni telja að láglaunafólkið sitji mjög verulega eftir í launabótum. Sama á við um aldraða og öryrkja og á það hafa forsvarsmenn þeirra samtaka fært sönnur, eins og dæmin sanna. Þess vegna er það að mínu mati mjög verðugt verkefni núverandi ríkisstjórnar að endurskoða skattastefnu sína, m.a. með það að markmiði að í stað þess að fara í flata prósentulækkun í tekjuskattinum upp á 1% og síðan 2% 2007, að skoða hvort ekki mætti koma til móts við aldraða, öryrkja og láglaunafólk á almennum vinnumarkaði með öðrum útfærslum í þessum skattalækkunum. Á þetta hefur stjórnarandstaðan öll bent og m.a. bent á hækkun persónuafsláttar. Það er mín skoðun og okkar í Frjálslynda flokknum að miklu nær hefði verið, sérstaklega eins og ástandið er núna, að setja þá fjármuni sem gert er ráð fyrir í skattalækkunum á næsta ári, sem eru 4 milljarðar kr. miðað við 1% skattalækkun, yfir í að hækka persónuafsláttinn. Ég tel að með þeim 4 milljörðum hefði verið hægt að hækka persónuafslátt á næsta ári á bilinu 2.600 til 2.800 kr. á mánuði fyrir hvern einstakling. Og þá hefðum við verið að tala um nokkurn veginn sömu fjárhæð, eða um 4 milljarða króna, vegna þess eins. Með sama hætti hefði auðvitað verið hægt að taka næstum því tvöfalt það í janúar 2007 ef menn hefðu valið að fara þá leið. Ég hygg að verkalýðshreyfingin, samtök aldraðra og öryrkja hefðu metið það talsvert ef menn hefðu farið slíka leið í skattalagabreytingunum og þannig búið til meiri jöfnuð í þjóðfélaginu. Það hefði örugglega komið þeim betur sem lægri hafa launin sem og öldruðum og öryrkjum að fá hækkun á persónuafsláttinn sem Frjálslyndi flokkurinn lagði til fyrir alþingiskosningarnar vorið 2003. Að stefna að því að hækka persónuafsláttinn í áföngum um 10.000 kr. Það hefði verið nær frekar en að fara þá prósentutengdu flötu skattalækkun sem ríkisstjórnin vill fara og færir hátekjufólki mörg hundruð þúsund krónur á ári í auknar rauntekjur. Við hefðum getað sleppt því að fella niður hátekjuskattinn, hæstv. forseti, og ekki setja þá forgangsröðun á undir þessum kringumstæðum að lækka sérstaklega tekjuskatt þeirra sem eru með upp undir hálfa millj. kr. á mánuði í tekjur. En þá forgangsröðun valdi ríkisstjórnin. Í skýrslu Stefáns Ólafssonar, sem ég vitnaði áður til, segir í lokin með leyfi forseta: „Efla þarf vinnuhvata með því að gera atvinnuþátttöku örorkulífeyrisþega ábatasamari með minnkun tekjuskerðingar í almannatryggingakerfinu og skattaívilnunum eða öðrum aðferðum.“ Tilvitnun lýkur. Sú skerðingarregla sem hér er vikið að er mjög ósanngjörn og heldur öldruðum og öryrkjum við fátæktarmörk þar sem allar tekjur, og þar með taldar lífeyristekjur, skerða bætur eftir 45% skerðingarreglu almannatrygginga sem eytt geta öllum bótum frá almannatryggingum til aldraðra og öryrkja. Ég vil einnig, hæstv. forseti, minna stjórnarliða á að sex sinnum höfum við í Frjálslynda flokknum á jafnmörgum þingum flutt mál um tryggan lágmarkslífeyri fólks sem gengur út á að afnema alla skerðingu á bótum almannatrygginga ef tekjur úr lífeyrissjóði eru undir 50 þús. kr. á mánuði hjá einstaklingum. Síðan lögðum við til þrepaða skerðingu fyrir tekjur úr lífeyrissjóði frá 50–100 þús. kr. á mánuði þegar aftur væri komið að því að skerðingin yrði 45% eins og nú er varðandi bætur frá Tryggingastofnun. Það væri mikil kjarabót, hæstv. forseti, að slíku. Það mundi þýða að þeir sem lægstar hafa afkomutekjur hér á landi yrðu ekki fyrir þeirri bröttu skerðingu sem verður núna þegar fyrsti þúsundkallinn skerðir bætur þeirra með 45% reglunni. Það er í hvert skipti sem eldri borgari eða öryrki fær þúsund krónur til viðbótar, annaðhvort í laun eða sem bætur úr lífeyrissjóði sínum missir hann 450 kr. af bótunum frá Tryggingastofnun. Þetta finnst mér ósanngjörn regla, hæstv. forseti, og það hlýtur að vera skynsemi í að búa til einhverja þrepaskiptingu í þessar skerðingarreglur. Þannig að þeir sem lægstar hafa tekjurnar og eru í raun og veru með tekjur undir lágmarksframfærslukostnaði, eins og hann er skilgreindur í þjóðfélaginu, fái leiðréttingu sinna launa. Á þetta er einnig mjög rækilega bent í skýrslu Stefáns Ólafssonar, eins og ég vitnaði til áðan, þar sem í lokin er minnt á hina ósanngjörnu skerðingarreglu sem öryrkjar verða fyrir og það er í raun og veru sama reglan sem gildir gagnvart öldruðum. Þarna er um að ræða hópa í þjóðfélaginu sem höfðu á árum áður oft litlar tekjur og eignuðust lítinn rétt í lífeyrissjóði, því miður. Það er þannig með marga öryrkja, þeir eiga engan rétt í lífeyrissjóði, þ.e. ef þeir hafa orðið öryrkjar á unga aldri og aldrei unnið úti á vinnumarkaðnum og þannig aflað sér lífeyrisréttinda. Hæstv. forseti. Að lokum langar mig í ræðu minni að vitna til mála sem ég vék að við 2. umr. fjárlaga og við fjáraukalögin sem snúa að Landhelgisgæslu Íslands. Það var að vísu brugðist við þeirri áskorun minni að lagfæra stöðuna hjá Landhelgisgæslu Íslands með 40 millj. kr. aukafjárveitingu í fjáraukalögum ársins 2005. En ég hygg að enn þá sé staðan sú, og svo virðist vera ef marka má fréttir, að rekstrarstaða Landhelgisgæslunnar á næsta ári sé ekki tryggð. Það er okkur til vansa, hæstv. forseti, að sjá ekki til þess að Landhelgisgæslan, sem á að þjóna hér öryggishlutverki á miðum við landið og umhverfis landið og einnig inn til landsins, hafi ekki þær fjárveitingar að hún geti nokkurn veginn rekið sig í fyrirsjáanlegri framtíð. En ríkisstjórnarmeirihlutinn vill ekki bæta við þá fjármuni sem þarf til varðandi rekstur Landhelgisgæslunnar þó vafalaust komi erindi hennar inn í fjáraukalög á árinu 2006. Hæstv. forseti. Byggðastofnun er skilin eftir í algerri óvissu. Fjárveitingar vantar ef stofnunin á að geta starfað með eðlilegum hætti. Á þessum málum er ekki tekið. Það er hins vegar tekið á málefnum Nýsköpunarsjóðs sem fær verulega aukið fjármagn en lánatap hans er mikið enda áhættufjárfestingasjóður. Byggðastofnun er einnig ætlað að taka áhættu í sínum lánveitingum en þar vill ríkisstjórnin, með byggðamálaráðherrann í fararbroddi, ekki taka á vandanum. Honum er í raun og veru ýtt inn í framtíðina. Þó hefur það verið vitað í marga mánuði að staða Byggðastofnunar væri erfið og það er lítil fyrirhyggja í þeirri byggðastefnu og byggðaútfærslu sem ríkisstjórnin sýnir í málefnum Byggðastofnunar og landsbyggðarinnar. Ætli það verði ekki að líta svo á, hæstv. forseti, að byggðastefna ríkisstjórnarinnar sé í raun og veru gjaldþrota undir forustu hæstv. iðnaðarráðherra. Varðandi samgöngumál hef ég nokkrum sinnum vikið að því hér í ræðum í haust, þegar við höfum verið að 

Til stóð að gera hlé á þessum fundi þannig að forseta leikur forvitni á að vita hversu langt hv. þingmaður á eftir í ræðu sinni.

Þér tekst það hæstv. forseti, eftir tvær mínútur.

Þá heldur þingmaðurinn áfram og lýkur ræðu sinni.

Ég hef nokkrum sinnum vikið að samgöngumálum og lýst andstöðu minni við að skorið verði niður í samgöngumálum og verklegum framkvæmdum á landsbyggðinni í þeirri stöðu sem víða er uppi í hinum dreifðu byggðum landsins. Þetta hefur verið gert í ljósi þess að menn teldu að þyrfti að beita aðhaldi í ríkisfjármálunum. En það er einfaldlega þannig, hæstv. forseti, að hin mikla þensla sem menn tala gjarnan um hér í Reykjavík finnst ekki víða á landsbyggðinni, m.a. á Vestfjörðum, Norðausturlandi og á norðausturhorni landsins. Ég hefði talið, hæstv. forseti, að falla hefði átt frá þeim 2 milljarða kr. niðurskurði sem núna er tekinn inn í verklegar framkvæmdir. Það er í raun og veru sama niðurstaða og hagsmunasamtök, t.d. á Vestfjörðum og víða annars staðar í hinum dreifðu byggðum, hafa komist að. Hæstv. forseti. Mikil gróska og vöxtur hefur verið í kennslu og fjölgun háskóla á landinu enda væntanlega allir sammála um að framtíð okkar byggist á vaxandi og betri menntun. Ber vissulega að fagna því að kennsla á háskólastigi er að aukast. Við þurfum hins vegar að fylgja þessari þróun eftir með auknum fjárveitingum. Á það skortir hjá núverandi stjórnarflokkum og nær það bæði til framhaldsskólanna og háskólanna eins og vikið hefur verið að í ræðum og nefndarálitum stjórnarandstöðunnar nú í morgun. Við viljum efla menntun og leitast við að Háskóli Íslands fái haldið sérstöðu sinni í samanburði við erlenda og innlenda háskóla. Háskólinn á Akureyri er að þrengja að starfsemi vegna fjárskorts og við því viljum við bregðast. Leigukostnaður Háskólans á Akureyri er sérstakt vandamál sem verður að taka á sérstaklega enda málið óvenjulegt svo ekki sé meira sagt, hæstv. forseti. Ég vil í lok ræðu minnar vísa til breytingartillagna sem við í stjórnarandstöðunni flytjum varðandi fjárveitingar til Háskólans á Akureyri en þar er lagt til að 500 millj. kr. verði settar til viðbótar við þá fjárveitingu sem gert er ráð fyrir við rekstur Háskóla Íslands. Það er gert ráð fyrir því í þessari breytingartillögu að Háskólinn á Akureyri fái 100 millj. kr. til viðbótar við það fé sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu og að Kennaraháskólinn fái 150 millj. kr. til viðbótar við það sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Þetta teljum við að sé nauðsynlegt, hæstv. forseti, til að megi reka eðlilega starfsemi háskólanna og Kennaraháskólans hér á landi og þess vegna leggjum við þetta sem sagt til við 3. umr. þessa máls. Vonandi sjá fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna ljósið í því að það sé réttara að taka á þessu í fjárlögunum heldur en að færa þennan vanda inn í fjáraukalög næsta árs, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Við tökum nú til við 3. umr. fjárlaga fyrir árið 2006. Það má kannski segja að að mestu leyti sé efnisumræðunni um þau lokið. En þó er það svo að það er rétt að fara hér yfir nokkur mál. Formaður nefndarinnar, hv. þm. Magnús Stefánsson, gat þess aðeins í upphafsræðu sinni hér í morgun að fjárlaganefnd hefði á undanförnum vikum og mánuðum farið í gegnum fjárreiðulögin og hvernig þau virkuðu. Fjárreiðulögin hafa verið okkur til mikilla bóta og mikill sómi að þeim og menn hafa lagt sig fram um að fara eftir þeim til að tryggja að allar fjárheimildir séu vel grundaðar og farið sé yfir hvað verið er að gera. En við höfum rekið augun í það og veitt því athygli á undanförnum árum að svokallaðar einkaframkvæmdir hafa farið hér án þess að þingið komi þar nokkurn tíma nálægt. Það er rétt, virðulegi forseti, að athuga þá hluti nokkuð nánar. Við höfum verið í einkaframkvæmdum á ýmsum sviðum, bæði í skólamannvirkjum, skrifstofuhúsnæði og fleira. Ég er ekki með þessum orðum að segja að ég sé í sjálfu sér á móti einkaframkvæmd. En við skulum athuga að fjárreiðulögin svo og lögin um opinberar framkvæmdir eru ákaflega ströng lög. Þau eru ströng vegna þess að það er verið að koma í veg fyrir að mistök verði. Mjög mörg mistök geta átt sér stað við ákvörðun opinberra framkvæmda og frágang þeirra og þess vegna eru þessi ströngu lög. En þegar við komum að einkaframkvæmdinni þá er það reyndar þannig að Alþingi kemur þar hvergi nærri. Við svo búið má að okkar dómi ekki standa. Og ég vil ítreka það sem hv. þm. Magnús Stefánsson sagði hér í morgun að við komumst ekki hjá því að breyta fjárreiðulögunum til að tryggja að Alþingi komi þar nærri. Vegna þess að Alþingi er jú aðilinn einn sem getur skuldbundið ríkið. Það getur enginn gert það annar. Eitt mál varðandi þetta hefur komið hér mjög til umræðu, þ.e. rekstrargrunnur Háskólans á Akureyri vegna tæknihússins sem þeir eru með þar og menn eru með efasemdir um að það hafi verið gert ráð fyrir því á réttum tíma hver rekstrarkostnaðurinn væri. Ég segi það, virðulegi forseti, að ég á fastlega von á því að hæstv. fjármálaráðherra muni koma inn á þau mál hér á eftir. Það er eitt svona stórt mál í gangi og hefur verið undirbúið nokkuð lengi. Það er Austurhöfnin svokallaða, þ.e. tónlistar- og ráðstefnuhúsið. Samkvæmt samningi sem okkur er sagður að gerður hafi verið hefur ríkið skuldbundið sig til að borga í þeirri framkvæmd 54% af 600 millj. kr. framlagi ár hvert í 35 ár. Á núvirði mundu það vera um 11,7 milljarðar kr. Auk þess er gert ráð fyrir í þessum samningi um 3.000 millj. kr. leigusamningi til sama tíma fyrir íslensku sinfóníuhljómsveitina þannig að hér er um skuldbindingu fyrir ríkið að ræða upp á tæpar 15.000 millj. kr. Það hlýtur öllum að vera ljóst sem lesa fjárreiðulögin og lesa stjórnarskrána að það gengur ekki að ríkið skuldbindi sig um slíkar fjárhæðir öðruvísi en að málið verði lagt fyrir Alþingi. Slíkur samningur hefur ekkert gildi öðruvísi. Ríkisstjórn getur ekki skuldbundið Alþingi, getur ekki skuldbundið ríkið nema Alþingi komi þar til og staðfesti ákvörðunina. Það er líka mjög nauðsynlegt, virðulegi forseti, að menn átti sig á þessu gagnvart þriðja aðilanum þeim sem ætlar að taka að sér verkið. Það er enginn samningur í gildi um þetta nema það hafi verið lagt fyrir Alþingi og Alþingi samþykki það. Alþingi samþykki þá þessar tæplega 15.000 millj. kr. fjárskuldbindingu ríkisins. Annars er hann ekki í gildi. Þannig að þriðji aðilinn stendur ekki föstum fótum í þessum samningi og getur engu treyst öðruvísi en að þetta gangi eftir. Þannig að það er rangt sem menn hafa sagt í fréttum hvað eftir annað og hefur verið talað um opinberlega að þetta mál sé afgreitt og sé í höfn, það er það alls ekki. Ekki fyrr en þetta hefur gengið fyrir, að málið hafi verið samþykkt á Alþingi. Ég bið menn að átta sig mjög vel á þessu. Hér í umræðunni, þriðju umræðu fjárlaga, hefur það komið núna æ ofan æ að þingmenn hafa gert mjög að umræðuefni nýlega skýrslu eftir Stefán Ólafsson prófessor um örorku og velferð á Íslandi og heilmiklar fréttir hafa verið af þeirri skýrslu. Ég fékk hana ekki í hendur fyrr en fyrir tæpum sólarhring þannig að lítill tími hefur gefist til að fara yfir hana. Þó vil ég segja það hér, virðulegi forseti, að mér koma efnistök skýrslunnar mjög spánskt fyrir sjónir. Mér finnst mjög einkennilegt hvað er verið að bera saman og spurningin er, hvers vegna er verið að bera þetta saman? Skýrslan er dálítið áróðurskennd vegna þess að höfundurinn fer ekkert dult með skoðanir sínar. Hann er að berjast fyrir því að hér á Íslandi verði sams konar velferðarkerfi og er á Norðurlöndunum. Hann telur það allt til bóta en hitt til mestu vandræða. Stefán Ólafsson er ákaflega vandaður vísindamaður. Eftir hann er til mjög merkileg bók, Íslenska leiðin, sem gefin var út að mig minnir 1999 þar sem mjög vandlega er farið ofan í þetta og mjög margt skýrt í sambandi við það. Þess vegna koma efnistökin í þessari skýrslu töluvert á óvart. Ég t.d. skil ekki, sem hefur kannski verið aðalfréttin um þetta, hvers vegna menn eru að bera saman hlutfall atvinnutekna öryrkja og heildaratvinnutekjur annarra og bera það síðan saman við önnur lönd og draga af því þær ályktanir að Íslendingar beri minna úr býtum. Það kemur engin skýring fram í skýrslunni um það. Hins vegar finnst mér alveg liggja í augum uppi hvers vegna það er. Það er minnst atvinnuleysi á Íslandi. Þar eru mestir möguleikar til að sækja sér aukatekjur auk þess sem Íslendingar eru einhver vinnufúsasta þjóð í heimi og mjög fáar þjóðir leggja svo mikla vinnu á sig. Það eru kannski helst Bandaríkin sem koma þar til samanburðar. Ég hef heyrt í fréttum að í töflu 9.5 í þessari skýrslu sé gerð grein fyrir því að ráðstöfunartekjur öryrkja á síðustu 10 árum hafa vaxið. Ráðstöfunartekjur, þ.e. tekjurnar eftir skatt og eftir leiðrétta verðbólgu, hafa vaxið um 40% sem hlýtur að teljast gríðarlega mikill vöxtur. Er ábyggilega vandfundið það land, og finnst örugglega ekki, þar sem tekjur og kjör öryrkja hafa batnað jafnhratt og jafnmikið og á Íslandi. Þetta kemur reyndar fram í töflu 10.1 þar sem verið er að bera saman, og það er í eina skiptið sem það er gert, í erlendri mynt, í evrum, tekjur á hvern íbúa. Þá kemur einmitt þetta sama í ljós. Hvergi nokkurs staðar í þeim samanburðarlöndum sem getið er um hefur verið annar eins vöxtur. 63% raunvöxtur á tekjum öryrkja á sex árum er eitthvað sem engin þjóð getur borið sig saman við. Þetta er miklu hærra en á Norðurlöndunum. Það er ekki reynt í þessari skýrslu að bera saman rauntekjurnar sem hafa vaxið mjög mikið hin seinni ár - tekjur Íslendinga eru núna áætlaðar um 1.000 milljarðar. Það mundi vera tæplega 50 þús. dollarar á mann sem er með því hæsta í heiminum. Það eru varla nema Sviss, Lúxemborg, Bandaríkin og Noregur sem eru jafnhá. Ef við gerðum þetta svona er ég viss um að það væri alveg ljóst að hvergi nokkurs staðar hafa kjör öryrkja batnað jafnhratt og mikið og á Íslandi. Það er alveg ljóst. Þess vegna er það skrýtið hvernig þessari skýrslu er hent fram og hvernig hún er meðhöndluð. Það er hægt að fara nákvæmar yfir það. Ég tel af og frá að hún sé einhver áfellisdómur um þá efnahagspólitík sem rekin hefur verið á Íslandi. Það er af og frá. Hins vegar kemur ýmislegt fram í henni sem gaman er að benda á. Ekki gaman, kannski sorglegt að benda á og mætti t.d. minnast á að það er einn þáttur í félagsmálaumhverfinu sem hefur mjög rýrnað á síðustu árum. Rýrnað. Alveg öfugt við örorkulífeyrinn sem hefur vaxið mjög hratt. Einn mjög mikill og veigamikill þáttur sem hefur rýrnað á undanförnum árum. En það er félagsaðstoð sveitarfélaga sem hefur rýrnað stórkostlega. Þar munar mest um þá miklu rýrnun á því sem hefur orðið hér í Reykjavík. Mér finnst undarlegt að heyra hér fyrrverandi borgarstjóra, sem er tiltölulega nýhætt, tala hér um smánarbletti. Sumum ferst nú að tala um en öðrum ekki. Þannig að menn skulu nú fara varlega í þessu. Mjög varlega. Það er líka veruleg ástæða til að gera athugasemd við umfjöllun um skattamál í þessari skýrslu því þar er mjög einhliða sagt frá og einhliða farið í gegnum hlutina. Þar er margsinnis fullyrt, og hefur komið fram í ræðum manna hér í dag, að það sé hið versta mál og svívirðilegt að skattleysismörk skuli ekki fylgja launavísitölu. Virðulegi forseti. Ég bið menn að hugsa aðeins hvernig þetta er. Menn skulu átta sig á því að í lögunum um almannatryggingar segir að örorkubætur og ellilífeyrisbætur skuli fylgja almennri launaþróun nema ef framfærsluvísitalan verður hærri, sem er aðalatriðið og ég ætla að sé einsdæmi í velferðarlöggjöf vestrænna ríkja. Hvað gerist ef framfærsluvísitalan verður hærri en launavísitalan? Það sem gerist er að kjör fólks rýrna. Kjör þjóðarinnar rýrna. Þá er kaupmáttarskerðing hjá almenningi í landinu, öllum nema öryrkjum og ellilífeyrisþegum. Þetta settum við inn í löggjöfina 1997 til að tryggja það að tímabil eins og frá 1988 til 1992 kæmi aldrei aftur. En hvað gerðist á því tímabili, virðulegi forseti? Þá varð kjararýrnun í landinu. Það var svo sem ekkert við því að segja. Efnahagslífið stóð illa og það varð kjararýrnun í landinu. Kjararýrnun launþega á þessu tímabili varð 10%. En kjararýrnun öryrkja og ellilífeyrisþega varð 16%. Menn mættu nú rifja þetta upp vegna þess að sumir eiga sögu í þessu, sumir eiga fortíð. Það var þess vegna að við settum inn ákvæðið um að bætur öryrkja og ellilífeyrisþega skyldu fylgja almennri launaþróun nema þegar neysluvísitalan væri hærri. Til að tryggja þetta. Og hvað segir það í framkvæmdinni? Þær fylgja almennri launaþróun, þær fylgja ekki launaskriðinu Það er alveg rétt. Það þarf heldur engum að koma á óvart sem stendur í þessari skýrslu og enginn ætti að hneykslast á því að bætur öryrkja og ellilífeyrisþega hafi ekki fylgt launaþróuninni. Það er bara alveg rétt. Það stóð aldrei til. Ef fara ætti að taka inn í bæturnar launaskriðið í landinu, hvar ætla menn þá að enda þetta? Hvað ætla menn að gera? Trúa menn því að nú sé komið eitthvert tímabil þar sem kjör eigi aldrei eftir að rýrna á Íslandi? Trúa menn því eins og Kanarnir í Wall Street í kringum aldamótin síðustu trúðu því að nú væri komið eitthvert New Economy? Nú væri kominn sá tími þegar alltaf færi allt upp og ekkert niður. Menn trúðu þessu í nokkur ár. Menn eru hættir að trúa því núna. Auðvitað mun efnahagslíf á Íslandi sveiflast upp og niður í framtíðinni eins og efnahagslíf allra annarra þjóða og auðvitað eigum við að vera viðbúin því. En það sem við höfum girt fyrir í lögum er að öryrkjar og ellilífeyrisþegar taki aftur á sig kjararýrnun heldur geri þjóðfélagið það í heild. Þeir taki aldrei aftur á sig kjararýrnun eins og þeir urðu að gera á árunum 1988–1992. Aldrei aftur. Um þetta er lítið getið í skýrslunni. Og ég veit ekki nema ef menn færu að hugsa málið að allir væru sammála um að sú efnahagsstefna og sú skattstefna sem við höfum fylgt sé mjög eðlilegur og mjög venjulegur keynesismi. Þegar þjóðfélagið eflist, þegar framleiðslan eykst og verðmætin aukast og vaxa, þá batna kjör fólksins. Þá á hagur ríkissjóðs líka að batna. Því það er nauðsynlegt í uppsveiflunni að hagur ríkissjóðs batni líka þannig að ríkið geti þá t.d. borgað niður skuldir sínar eins og við höfum verið að gera í stórkostlegum stíl á undanförnum árum. Skuldir sem kannski urðu til þegar harðar var í ári. En hvað gerist svo þegar kjörin rýrna? Á að fylgja launavísitölu þá? Hvernig halda menn að það yrði, virðulegi forseti, ef skattleysismörkin fylgdu þá launavísitölunni? Þá ætti ríkið að taka meira til sín þegar kjör fólks versnuðu. En það gengi alls ekki upp, það gera sér allir grein fyrir því. Því er eðlilegt þegar ládeyða er í þjóðfélaginu, þegar hagvöxturinn fer niður og kjör almennings rýrna, að þá versni kjör ríkisins líka. Ríkið á að taka þátt í því með samfélaginu og á þá, ef þörf er á, hiklaust að taka lán til að halda uppi velferðarþjónustu sinni. Ekki hika við það til að tryggja að hjól atvinnulífsins komist aftur í gang til að viðhalda kjörum og þeirri þjónustu sem við viljum að ríkið standi fyrir við borgarana. Þetta er ekkert mjög flókið ef menn hugsa þetta. Ef menn átta sig á því að það eru tvær hliðar á þessum peningi eins og öllum öðrum, það er bæði uppsveiflan og niðursveiflan. Það verður að vera samhengi í því sem menn eru að gera og hugsa. Þannig hefur þetta verið sett upp og þannig gengur það fram. Ellilífeyrisþegar og öryrkjar fylgja þannig almennri launaþróun í landinu, þ.e. þeim taxtabreytingum og þeim samningum sem gerðir eru í uppsveiflunni. Þegar niðursveiflan verður og kjörin rýrna þá er tryggt að þeir fylgja neysluvísitölunni. Kjör þeirra versna ekki. Þetta er jafnstaðan. Þannig höfum við rætt um þetta, þannig tölum við um þetta og þannig teljum við að við tryggjum þessum aðilum öruggt skjól því þeir geta síst bjargað sér þegar harðnar á dalnum. Það er hins vegar enginn vandi að koma og segja: Það þarf að bæta þetta. Menn hafa ekki nóg. Þeir sem hafa lægstu launin hafa ekki nóg laun. Auðvitað er það rétt, virðulegi forseti. Auðvitað þurfa þeir sem hafa lægstu launin að fá meiri laun. En hvernig er það gert?  Í góðri bók sem ég gat um áðan eftir Stefán Ólafsson, þar sem hann fer yfir velferðarkerfi Evrópuríkjanna, gerir hann mjög vel grein fyrir því að í mjög mörgum Vestur-Evrópuríkjum stendur velferðarkerfið á algerum brauðfótum og menn standa frammi fyrir því að geta ekki leyst þau lífeyrisvandamál sem þar hrúgast upp. Þetta á líka við um Japan og fleiri iðnríki. Það er ekkert getið um það í þessari skýrslu, en þannig er það. Flestöll Evrópuríki standa í þeim sporum núna að þau verða og hafa þegar hafist handa við að rýra kjör, að rýra það sem velferðarkerfið hefur búið fólki, af því þau hafa ekki efni á að standa undir því. Því er verið að reyna að lengja lífeyrisaldurinn, minnka þetta og gera alls konar ráðstafanir og þess vegna eru alls konar deilur uppi því enginn vill náttúrlega samþykkja það. Þetta verður mjög erfitt og allir gera sér grein fyrir því. Þetta verður mjög erfitt viðfangsefni. Hér á Íslandi stendur velferðarkerfið og sá mikli vöxtur sem verið hefur í því, meiri en annars staðar og hraðari, mjög traustum fótum efnahagslega. Fá ríki Evrópu geta státað af jafnstyrkri stöðu ríkisins og Ísland. Mjög fá. Og komi menn nú og segi réttilega að auðvitað þurfi að bæta kjör fólks þá kemur upp spurning sem menn verða líka að svara: Hver á ekki að hækka? Hver á ekki að hækka í samfélaginu? Hvað með verkafólk í landinu? Hvað með verkakonur í landinu? Hvað með það fólk sem í sveita síns andlitis stendur alla daga undir framleiðslunni á Íslandi? Hvaða kjör er hægt að bjóða því? Hverju standa íslensk framleiðslufyrirtæki undir að geta borgað sínu verkafólki? Á ekki að hækka það? Hver á þá ekki að hækka? Menn skulu hugsa þetta aðeins nánar. Auðvitað þurfa allir að hækka. Það gefur augaleið. Hér á landi var mikið verkfall í fyrra þar sem sanngjarnir menn og réttrúaðir bentu á að auðvitað þyrftu kennarar að hækka meira en aðrir o.s.frv. Ég sé ekki betur en að Reykjavíkurborg hafi verið að semja um það við umönnunarstéttir í nótt að þær þyrftu að hækka meira en aðrir o.s.frv. Hér hefur stjórnarandstaðan haldið ræður. Í hverri ræðunni af annarri hafa menn bent á að auðvitað þurfi að stórauka framlögin í hitt og þetta, í alla mögulega málaflokka. Auðvitað er þetta allt saman satt og rétt, virðulegi forseti. Auðvitað þarf að auka og efla og hækka og stækka og betrumbæta hvað sem er. Auðvitað er það allt saman rétt. Umræðan um efnahagsmál og verðbólgu síðustu missirin er farin að nálgast það að líkjast meira umræðu um trúarbrögð en efnahagsmál. Ég hef reynt að forðast hana vegna þess að mestu vitringarnir geta alltaf dregið upp einhverjar gamlar guðsorðabækur orðum sínum til staðfestingar. Ég minni samt á, ég held að menn séu búnir að gleyma öllu sem þeir áttu að kunna, að í 20 ár var krónísk verðbólga á Íslandi. Við kunnum að fletta upp á því tímabili þegar laun fólksins hækkuðu um 10.000% en kjör þess versnuðu um 1%. Eru allir búnir að gleyma þessu? Mér er nær að halda að svo sé. Það eru allir búnir að gleyma þessu. Og hver er umræðan um efnahagsmálin og verðbólguna? Hún er í einhverju guðsorðatali og einhverri mikilli speki, en allir búnir að gleyma orsökinni. Það var bara ein orsök fyrir því hvers vegna Ísland lá í krónískri verðbólgu sjálfu sér til hins mesta ósóma og hélt niðri kjörum á Íslandi og kom í veg fyrir að íslensk fyrirtæki gætu vaxið og dafnað. Hver var ástæðan? Það var ein ástæða fyrir þessu öllu saman. Hún var sú að Íslendingar, allir upp til hópa, gátu ekki hamið sig. Gátu ekki hamið langanir sínar og vilja til að hækka, betrumbæta, stækka og auka eitt sem annað og engin undantekning þar á. Það var ástæðan fyrir ógæfunni og engin önnur. Það er þannig, virðulegi forseti, að það hvarflar aðeins að mér, bæði á morgnana og kvöldin, að við séum svona við það að komast í sama stand, búin að gleyma öllu, á góðri leið með að koma okkur í sama farveginn aftur. Ég heyrði einu sinni sagt, virðulegi forseti, eftir frægum bankamanni og þekktum sem þekkti vel til Íslands að Íslendingar væru örugglega duglegasta þjóð í heimi að koma sér út úr vandræðum en þann skugga bæri víst á að trúlega væri hún jafndugleg að koma sér í vandræði aftur. Það hvarflar að mér að þetta tímabil sé að renna upp. Þannig tala menn hver ofan í annan og allir hafa rétt fyrir sér, það á auka, efla, stækka, hækka. En menn mega ekki gleyma því aðalatriði að það er íslensk framleiðsla sem stendur undir þjóðfélaginu. Það er vegna framleiðslunnar og arðsins af framleiðslunni sem við getum byggt upp velferðarþjóðfélag. Við erum velferðarþjóðfélag af því við höfum vaxið hraðar og betur en aðrir. Þess vegna höfum við getað aukið framlögin til velferðar meira og hraðar á undanförnum árum en aðrar þjóðir. Og hvenær sem við gleymum því er hætt við að við lendum úti í skurði, lendum úti í móa eins og við gerðum forðum tíð. Við erum á mjög góðri leið, það gengur mjög vel. Það sem skiptir þó höfuðmáli í dag, virðulegi forseti, er að við höldum stillingu okkar. Förum ekki of hratt, pössum okkar á því að reyna að hemja þær kröfur sem við gerum til sjálfra okkar, til samfélagsins og alls umhverfisins, reynum að átta okkur á því að við erum, örfá, meðal þeirra þjóða sem hafa það best í heiminum. Það er enginn vandi að benda á að betrumbæta þurfi hitt og þetta, en aðferðin er bara ein og hún sú er að treysta og efla íslenska framleiðslu og sjá til þess að samkeppnishæfni íslenskra atvinnuvega sé með því besta sem gerist í heiminum. Þannig og aðeins þannig getum við bætt kjör þjóðarinnar. Á þeirri vegferð höfum við verið og á þeirri vegferð ætlum við að vera.

Frú forseti. Hv. varaformaður fjárlaganefndar hefur nú haldið sína árlegu hvatningarræðu til íslenskrar alþýðu. Það er vissulega tilefni til að svara mörgu af því sem hv. þingmaður kom að í ræðu sinni en í ljósi hins stutta tíma vil ég einungis nefna fátt. Auðvitað á eftir að verða niðursveifla, segir hv. þingmaður. Þá spyr ég: Er ekki hv. þingmaður þar með að viðurkenna þá kenningu okkar hv. þingmanna í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að sú skattalækkun sem ríkisstjórnin hefur stundað í bullandi góðæri verði til þess, þegar niðursveiflan verður, að ríkisstjórnin fái gott tækifæri til að skera niður útgjöld sín? Er það ekki það sem þeir stefna leynt og ljóst að, þeir menn sem eru svona framsýnir og sjá svona langt fram í tímann eins og hv. þingmaður? Síðan vil ég mótmæla því hvernig hv. þingmaður talar um Stefán Ólafsson, segir hann vera vandaðan vísindamann en talar síðan um skýrsluna hans sem áróðursplagg og að hún sé lituð af skoðunum hans.

Virðulegi forseti. Ég er sannfærður um að sú skattalækkun sem ríkisstjórnin stendur fyrir er mjög af hinu góða. Ég er í engum vafa um að hún hefur örvað mjög þetta þjóðfélag. Vinstri menn verða að gera sér grein fyrir því að einmitt með því að lækka skattana er verið að örva vilja fólks til að vinna fyrir þetta þjóðfélag. Það hefur gerst á Íslandi. Það hefur gerst í mjög stórum stíl og þannig höfum við séð þetta þjóðfélag vaxa hraðar en nokkurt þjóðfélag í kringum okkur.

Skattleggja öryrkja.

Þannig erum við ekki á nokkurn hátt að eyðileggja ríkissjóð eins og þeir vilja meina. Ríkissjóður er mjög sterkur á Íslandi, mjög sterkur, og við höfum notað þetta tímabil til að lækka skuldirnar mjög mikið eins og við eigum að gera á slíkum tímum. Ég tók það líka fram, virðulegi forseti, að ef að kreppti væri ekkert að því að ríkið tæki stórlán ef á þyrfti að halda til að 

Frú forseti. Út í aðra sálma. Hv. þingmaður talaði hér um einkaframkvæmd og það væri enginn sem gæti skuldbundið ríkið nema Alþingi. Ég tek undir það með honum og ég er þakklát þegar ég heyri að hv. þingmaður, og það er ekki í fyrsta skipti, varar við því einkavæðingaræði sem gripið hefur um sig. Þar deilum við sjónarmiðum og ég tel líka að stórframkvæmdir á borð við Austurhöfnina og fleiri stórframkvæmdir þurfi að fara í gegnum Alþingi. Nú erum við að lögleiða breytingu á lögum um fráveitumál sveitarfélaga. Þar eru einkaframkvæmdirnar farnar að vaða uppi. Ekki gerði hv. þingmaður tilraun til að hreyfa andmælum þegar það mál fór í gegn hér fyrir skemmstu. En ég vil spyrja: Úr því að ekki er hægt að skuldbinda Alþingi á þessum nótum nema með því að senda málin hér í gegn, hvernig líst hv. þingmanni þá á að menntamálaráðherra skuli vera að leggja niður stofnun sem hefur starfað hefur undir forræði ríkisins eða á fjármagni 

Virðulegi forseti. Það er rétt að það komi hér fram að í sjálfu sér hef ég ekkert á móti einkaframkvæmd. Hins vegar verður Alþingi, löggjafinn sem einn getur skuldbundið ríkið, alltaf að sjá til þess að þær skuldbindingar sem ríkið gengst undir komi til meðferðar þingsins til að tryggja að rétt sé á haldið, til að tryggja að menn viti hver skuldbindingin er, geri sér grein fyrir hvað hún kostar á hverjum tíma. Það er mjög nauðsynlegt og ég vænti þess, virðulegi forseti, að við fáum hér þverpólitíska samstöðu um að breyta fjárreiðulögunum til að koma í veg fyrir að slíkt framhjáhlaup, eins og ég kalla sumar einkaframkvæmdirnar sem hafa farið hér fram á undanförnum árum, endurtaki sig. Það er ekki einkaframkvæmdin sjálf heldur framhjáhlaupið gagnvart hinum löglega aðila, sem er löggjafinn, sem þarf að fylgja eftir. Því löggjafinn einn getur gengið úr skugga um að rétt sé með höndlað og rétt á haldið og tryggt þannig fjármuni ríkisins. Alþingi ber jú ábyrgð á fjárreiðum ríkisins.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kemur hér reglulega í ræðustól og talar um allt of hátt gengi íslensku krónunnar. Nú ber svo við að hv. þingmaður vill tala í evrum. Það er vegna þess að hann er að fara yfir þróun örorkulífeyris á Íslandi. Eina leiðin til að hann geti sýnt hana skaplega er að sýna samanburðinn í evrum. Ég held að það segi nóg um þær ógöngur sem hv. þingmaður er í í málflutningi sínum. Svo kallar hann reglulega hér í þinginu eins og hrópandinn í eyðimörkinni: Hverjir eiga ekki að hækka? Og heldur sig býsna snjallan. Spurningin snýst ekki um það, hv. þingmaður. Spurningin snýst um það: Hverjir eiga ekki að lækka? Því hv. þingmaður hefur lækkað skattana á sjálfum sér, mér og öðrum hátekjumönnum í landinu um 30 milljarða kr. Til að geta gert það hefur hann skert vaxtabætur ungu húsbyggjendanna, skert barnabætur barnafjölskyldnanna og lagt heil mánaðarlaun í skatta á 

Virðulegi forseti. Í skýrslu þeirri sem við ræddum um áðan eftir Stefán Ólafsson prófessor er í töflu 9.5 farið yfir hvernig ráðstöfunartekjur hafa vaxið á Íslandi. Það er farið yfir það nákvæmlega, þ.e. ráðstöfunartekjurnar, tekjur eftir skatta leiðréttar af verðbólgu. Hvernig hefur þetta gengið hjá einyrkjanum, öryrkjanum sem er einn? Jú, 40% raunhækkun á 10 árum, mætti vera meira, það er alveg hárrétt. 41,5% hjá hjónum, mætti vera meira, það er alveg hárrétt. En hefur samt hvergi í heiminum vaxið jafnmikið. Það er enginn að tala um að neitt hafi lækkað, það eru bara ósannindi. Það hafa allir tekið þátt í og allir notið þess mjög, því góðæri, þeim árangri, þeim mikla efnahagsárangri sem hefur fylgt í kjölfar þess að við afnámum hér gömul, úrelt, sósíalísk 

Virðulegur forseti. Allir vita, þar með talinn hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, að á undanförnum 10 árum hefur tekjuskiptingin í landinu orðið mun ójafnari en áður var. Ekki síst ræður skattapólitík hv. þingmanns þar miklu um, því að við hátekjumennirnir borgum nú mánaðarlaunum minna meðan lífeyrisþegarnir eru látnir borga mánaðarlaunum meira og barnabætur og vaxtabætur eru skertar. Í því frumvarpi sem við fjöllum hér um er verið að lækka skattana á hv. þingmann sem hér stendur og hv. ræðumann. Það er ekki það verkefni sem á að ráðast í hér. En hv. þingmaður sagði að Stefán Ólafsson prófessor væri áróðursmaður vegna þess að hann tryði á að hér ætti að vera norrænt velferðarkerfi. Sú yfirlýsing hv. þingmanns hlýtur að kalla á að við spyrjum hv. þm. Einar Odd Kristjánsson hvort hann sé ekki þeirrar skoðunar að hér í landinu eigi að vera velferðarkerfi að norrænni fyrirmynd 

Virðulegi forseti. Það vill nú svo til að ég mér hefur gefist kostur á oftar en einu sinni að ræða við þann ágæta prófessor, Stefán Ólafsson. Ég ber mikla virðingu fyrir honum. Segi þó satt og rétt frá þessari skýrslu vegna þess að það kemur fram í textanum hvað eftir annað, hann er ekkert að leyna sínum skoðunum. Ég hef haldið því fram, virðulegi forseti, að ég kunni ekki þær aðferðir og þekki ekki það þjóðfélag þar sem hægt er að hafa bótakerfi sem er hærra og meira og betra en það sem framleiðsluatvinnuvegirnir geta greitt sínu verkafólki. Ég skil það ekki hvar við ætlum að lenda þá. Ég hef verið á móti því og tala um það alveg hreinskilnislega, ég hef verið á móti því. Ég tel að við eigum að búa að verkafólki landsins eins vel og við getum, gera allt til þess að íslensk framleiðsla standi sem föstustum fótum og í sem bestu umhverfi til að kjör fólksins geti batnað. Ég hef talið að það væri eina leiðin til þess að lyfta þeim upp sem þurfa á bótum að halda að bæta kjör verkamanna.

Frú forseti. Hv. varaformaður fjárlaganefndar er kjarkaður maður að standa hér og verja þessa grófu aðför stjórnarflokkanna að kjörum lífeyrisþega á undanförnum 10 árum. Sú bók sem hv. þingmaður vitnar hér í er svartasti bletturinn sem við höfum séð í tíð þessarar ríkisstjórnar og er þó af nógu að taka. Veit hv. þingmaður ekki og sá hann það ekki í skýrslunni að við verjum t.d. minnst allra Norðurlandabúa til útgjalda öryrkja og lífeyrisþega? Veit hv. þingmaður að við erum í þessari skýrslu sett á bekk með þeim þjóðum sem búa verst að öryrkjum? Hvernig sem á málið er litið. Hvaða mælikvarðar sem eru notaðir. Hvort sem það er kaupmáttur, skattbyrði eða annað. Og kaupmáttur lífeyrisþega hefur vaxið miklu minna en annarra þjóðfélagshópa. Skattbyrði öryrkja hefur aukist miklu meira en hjá öðrum þjóðfélagshópum. 
            

Virðulegi forseti. Þetta er einfaldlega rangt. Þetta bara stendur ekkert í þessari skýrslu. Það segir enga sögu, virðulegi forseti, þó að borin sé saman verg landsframleiðsla í hlutfalli af vergri landsframleiðslu. Hún er mjög mismunandi. Við eigum eftir 50 þúsund dollara á mann meðan aðrar þjóðir eiga kannski 10, 15 og 20 þúsund dollara. Það segir heldur enga sögu öðruvísi en að við hliðrum tölunum miðað við það hvernig samsetningin er í þjóðfélaginu. Við erum yngsta samfélagið. Hér geta menn komið eins og í morgun og í gær og í fyrradag, hliðrað til öllum tölum og sagt: Það verður að hliðra þessu til svo að við fáum rétta mynd af framlögum til menntamála. Af því að við erum yngsta samfélagið. En svo þegar við komum að heilbrigðismálunum og þessu, nei þá á ekki að hliðra tölunum til. Það gildir nákvæmlega það sama. Á hvaða mælikvarða sem er í erlendri mynt - sem er ekki sett hér inn - mundi koma í ljós að Ísland er með alfremstu ríkjum í þessu máli, ekki öfugt. 
            

Frú forseti. Í þessari skýrslu stendur að kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann í landinu hafi hækkað á þessum síðustu 10 árum um 50%. Þar stendur líka að kaupmáttur einstæðra foreldra í hópi öryrkja hafi aðeins hækkað um 30%. Það stendur líka hér að skattbyrði einhleypra öryrkja hafi aukist að jafnaði um 131% á þessum tíma. Og öryrkjar og þeir sem voru með lægstar tekjurnar borguðu nánast engan skatt á árinu 1995. Það stendur líka í þessari skýrslu að hámarksörorkulífeyrir frá almannatryggingum varð hæstur sem hlutfall af meðaltekjum allra framteljenda í landinu árið 1993. Eða um 52% en lækkaði niður í 41% árið 2001. Það er staðreynd að skattleysismörkin hafa verið svo mikið skert að tugir milljarða hafa verið fluttir af þeim sem minnst hafa milli handanna til að lækka skattbyrði þeirra sem mest hafa. Þetta eru staðreyndir sem hv. þingmaður eða stjórnarflokkarnir og þingmenn þeirra geta ekki hlaupið frá. Þetta eru staðreyndir málsins. Allt annað sem hv. þingmaður heldur hér fram eru öfugmæli. 
            

Virðulegi forseti. Á bls. 91 í þessari skýrslu, í töflu 9.5, er farið yfir ráðstöfunartekjurnar. Hvað eru ráðstöfunartekjur? Það er tekjur eftir skatta leiðréttar af verðbólgu. Hvað stendur þar? Jú, aukningin hjá einhleypum einstaklingi sem er öryrki er 39,0%.

En hjá alþingismönnum?

Þar stendur það. Þannig að ég er að fara með rétt mál hér. Ég sagði áðan að það hefði aldrei staðið til að bætur fylgdu launaskriði. Það stendur í lögunum að bætur skuli fylgja almennri þróun launa nema þegar neysluvísitalan er hærri til að tryggja að launþegar fái aldrei þá niðursveiflu og þá kjararýrnun sem þeir fengu á árunum 1988 til 1992. Þá rýrnuðu kjör öryrkja um 16% og rifji svo hver upp hver var félagsmálaráðherra þá.

Forseti minnir hv. þingmenn á að halda tímamörk, þau eru stutt í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að bætur almannatrygginga skulu fylgja almennri launaþróun nema í þeim tilvikum sem neysluvísitalan hækkar meira. Þannig er það samkvæmt núverandi löggjöf. Sú löggjöf hefur hins vegar verið brotin og ég hef sýnt fram á það margoft í blaðagreinum og hér á Alþingi að sú löggjöf hefur verið brotin. Það munar ekki mjög miklu en það munar, sú löggjöf hefur verið brotin. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hvatti til þess að við héldum stillingu okkar. Ég held að það sé ágæt ábending hjá hv. þingmanni. En sjálfur var hann ekkert sérstaklega stilltur í sínum ræðum hér áðan. Hans ræður gengu fyrst og fremst út á að réttlæta lág, bágborin kjör öryrkja og þeirra sem eru á bótum almannatryggingakerfisins. Hann sagði: Eina leiðin til að rétta hlut þessa fólks er að skapa aukin verðmæti í þjóðfélaginu. Auðvitað skiptir það máli en það er til önnur leið og hún er til umræðu núna við gerð fjárlaga. Við erum að ræða á hvern hátt löggjöf sem við samþykkjum hér hefur áhrif 

Virðulegi forseti. Ég er mjög þakklátur fyrir það þegar sá ágæti hv. þm. Ögmundur Jónasson minnir mig á að vera stilltur í ræðustól. Ég held að það sé mjög gott að fá slíkar ábendingar frá þeim manni. Við reynum þá að hjálpa hvor öðrum og styrkja hvor annan framvegis í ræðuhöldum. Hann fór rétt með það hvernig lögin eru. Hann sagði að þau hefðu verið brotin, að vísu lítillega. Mér kemur það á óvart en það er þá sjálfsagt að athuga það. Ég held að það hafi alltaf verið farið yfir þetta mjög gaumgæfilega og þetta leiðrétt í hvert skipti. Ég hef aldrei séð rök fyrir því að það hafi ekki verið gert. Ég ítreka það hér að það var og er meining allra að tryggja að tímabilið 1988–1991 komi aldrei aftur, tímabilið þegar kjör öryrkja rýrnuðu mjög mikið, rýrnuðu meira en kaupmáttur almennra launa.

Hæstv. forseti. Ég skal koma greinargerðum til hv. þingmanns núna á eftir þar sem ég sýni fram á að lögin hafa verið brotin. Það er alvarlegt en ekki síður er hitt alvarlegt hve mjög hefur dregið í sundur með öryrkjum og þeim sem eru á bótum almannatrygginga annars vegar og lágtekjufólki í landinu því að sú var tíðin við fyrri löggjöf að bætur almannatrygginga fylgdu tilteknum kauptöxtum hjá verkafólki. Ef litið er á þá þróun kemur í ljós að hvað varðar grunnlífeyri og tekjutryggingu, ef hún er skoðuð með hliðsjón af þessum kauptöxtum, vantar 23,5% upp á að þetta hafi fylgst að eða um 17 þúsund kr. Kröfur Landssambands eldri borgara ganga út á það að dregið verði úr þessum mun og settar hafa verið fram tillögur um að það verði gert í gegnum skattkerfið. 

Virðulegur forseti. Við komum alltaf aftur og aftur að þessu. Það var árið 1995 að gerð var sérstök sátt hjá Alþýðusambandi Íslands og undir forustu þess um að taka lægstu launin sérstaklega út úr og allir gengu undir þau jarðarmen að krefjast ekki sömu hækkunar. Það var eina leiðin til að gera þetta og það voru allir sem lofuðu því. Þetta var gert aftur árið 1997, þá voru laun hinna lægst launuðu hækkuð alveg sérstaklega. Þessir lægstu taxtar hjá Alþýðusambandinu eru taxtar sem eru sáralítið notaðir. Það eru þó okkar minnstu bræður sem eru að reyna að hjálpa til sem eru á þessum töxtum. Það var þjóðarsátt um að gera þetta, það var sómi að því að Alþýðusambandinu tókst að gera þetta. 

Virðulegi forseti. Við 3. umr. um fjárlög næsta árs langar mig að fjalla um vinnubrögðin við gerð fjárlaga og fjáraukalaga. Því miður er það orðið hvimleitt mynstur hjá hæstv. ríkisstjórn að bregða upp glansmynd af ríkisrekstrinum og nota fjáraukalögin til þess ár hvert. Á meðan fjáraukalögin eru notuð til þess að lagfæra hina raunverulegu stöðu í ríkisrekstrinum og breyta þar með fjárlögum hvers árs verða fjárlög og fjáraukalög ekki sá rammi um ríkisreksturinn sem þau væru ef farið væri að fjárreiðulögum í einu og öllu. Virðulegi forseti. Ríkisendurskoðun gaf út skýrslu um endurskoðun ríkisreiknings ársins 2004. Þar er slök framkvæmd fjárlaga einmitt gerð að umtalsefni. Þar kemur sú skoðun stofnunarinnar fram að það verði að teljast mjög óheppilegt að stór hluti útgjaldaáætlunar sé ekki ræddur í tengslum við afgreiðslu fjárlaga ár hvert. Þá vil ég líka nefna, virðulegi forseti, að bæði í fjáraukalögum, sem við eða öllu heldur ríkisstjórnin samþykkti hér í síðustu viku, og í þessum fjárlögum er merkilegt að sjá hvernig tekið er á vanda einstakra fjárlagaliða og á vanda einstakra stofnana. Ekki er hægt að sjá að nein regla sé í því hvernig tekið er á einstaka vanda, einungis er um tilviljunarkennt úrtak að ræða hverju sinni. Þetta, virðulegi forseti, er vont. Það er vont fyrir þær stofnanir sem í hlut eiga auk þess, eins og fram kemur í nefndaráliti okkar í 1. minni hluta í fjárlaganefnd, hv. þm. Helga Hjörvars og þeirrar sem hér stendur, sem margar stofnanir eru með það mikinn rekstrarhalla að vonlaust er að ætla þeim að leiðrétta með hagræðingu í rekstri án þess að skerða þjónustu verulega. Virðulegi forseti, fjölmargar menntastofnanir eru í þessari stöðu og varað er við því í ítarlegum skýrslum sem ég mun fara betur yfir í ræðu minni hér á eftir. Virðulegi forseti. Í nefndaráliti okkar kemur einnig fram að samkvæmt fjárreiðulögunum beri að taka á vanda stofnana í fjárlögum næsta árs en framkvæmdarvaldið kýs að halda þessum blekkingarleik fjárlaganna áfram og óhjákvæmilega læðist að manni sá grunur að ætlunin sé að ná í viðbótarheimildir í næstu fjáraukalögum eða lokafjárlögum. Þetta horfum við upp á ár hvert. Þannig gefa fjárlögin ekki raunsanna mynd af því sem á eftir að gerast í ríkisrekstrinum á næsta ári. Það, virðulegi forseti, er vont. Ríkisendurskoðun hefur gagnrýnt að hér sé ekki farið fyllilega að fjárreiðulögum. Þessu tel ég að verði að breyta til þess að þær stofnanir sem í hlut eiga geti starfað eðlilega árið um kring án þess að þurfa ýmist að skerða þjónustu sína eða vona að þær fái eitthvað í fjáraukalögum. Hæstv. forseti, þetta gengur ekki til lengdar. Virðulegi forseti. Það er fjölmargt í þessu fjárlagafrumvarpi sem er vert að koma inn á og er mjög gagnrýnisvert. Ég var að vonast til þess, virðulegi forseti, að eiga samtal við hæstv. menntamálaráðherra. Ég var að vonast til að hún yrði hér í salnum við 3. umr. Hún var ekki viðstödd 2. umr. og ég hefði viljað fá svör við fjölmörgum spurningum um menntamál. Mér þætti vænt um að kallað yrði á hana.

Forseti gerir hæstv, menntamálaráðherra viðvart um að nærveru hennar sé óskað í salnum.

Takk kærlega fyrir það. Virðulegi forseti. Áður en ég fer í menntamálin langar mig að ræða örlítið um vaxtabætur. Það kom fram í 1. umr. og í 2. umr. um fjárlögin og það kemur fram í fjárlagafrumvarpinu að það eigi að skerða vaxtabætur á næsta ári. Virðulegi forseti. Sá grunur læðist að manni að þetta séu fyrstu skrefin í því að leggja vaxtabótakerfið niður. Við vitum að í umræðunni hefur vaxtabótakerfið átt verulega undir högg að sækja. Margir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa ekki dulið þá skoðun sína að þeir telji að leggja beri þetta kerfi niður, meira að segja hæstv. ráðherrar í ríkisstjórninni hafa fjallað um þann möguleika. Í 2. umr. um fjárlög kom sú skoðun fram hjá hv. þingmanni sem hér sat í fjarveru hæstv. menntamálaráðherra. Vaxtabæturnar voru skertar í fyrra og það á enn að skerða þær, það á enn að gefa í. Ekki er að undra að maður hugleiði hvort hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar Framsóknarflokksins hafi horft á þann vagn sem þeir draga með félögum sínum í Sjálfstæðisflokknum. Sá grunur hlýtur að læðast að manni að þetta sé fyrsta skrefið í því að leggja vaxtabótakerfið niður, í það minnsta að draga úr virkni þess og áhrifum fyrir unga fólkið í landinu sem er að koma sér þaki yfir höfuðið - draga úr þeim mikilvæga tilgangi sem það hefur. Ég vonast til að það komi skýrar fram af hálfu hv. þingmanna Framsóknarflokksins í dag á hvaða ferðalagi þeir eru með vaxtabæturnar. Því hefur ekki verið svarað í þessari umræðu. Framsóknarmenn hafa farið undan í flæmingi um það sem stendur skýrum stöfum í því fjárlagafrumvarpi sem þeir eru aðilar að - þeir eiga líka forsætisráðherrann í ríkisstjórninni sem leggur frumvarpið fram. Ég hef nú lesið þetta upp hér áður en ég held að það sé þörf á því að gera það einu sinni enn og menn svari hér á hvaða ferðalagi þeir eru með vaxtabæturnar. Í fjárlagafrumvarpinu stendur, virðulegi forseti, skýrum stöfum, með leyfi forseta: „Við breytingar á vaxtabótum á síðasta ári var miðað við að vaxtabætur við álagningu ársins 2005 yrðu 95% af því sem gildandi reglur skv. b lið 68 gr. l. nr. 90/2003 kveða á um. Ákveðið hefur verið að framlengja þá ráðstöfun í samræmi við áform um aðhald með útgjöldum ríkissjóðs. Við álagningu næsta árs verður einnig sú breyting að hámark vaxtagjalda til útreiknings á bótum miðast við 5,0% af heildarskuldum til öflunar húsnæðis í stað 5,5% áður.“ Virðulegi forseti. Þetta verður ekki skýrara og ég óska eftir svörum við því á hvaða vegferð menn eru vegna þess, og ástæðan fyrir því að að ég vil að hv. þingmenn Framsóknarflokksins, sem ekki eru staddir hér í salnum, svari því þar sem þeir komu fyrir síðustu kosningar og lofuðu ungu fólki í þessu landi því að aðstoða það við að koma sér upp þaki yfir höfuðið og beinlínis hvöttu til þess að ungt fólk réðist í fjárfestingar í húsnæði. Með þessari aðgerð, virðulegi forseti, eru þeir að koma aftan að þessu unga fólki því við vitum að vaxtabæturnar eru verulegt liðsinni við þá sem eru að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Því skýtur það mjög skökku við á tímum þegar húsnæðisverð hefur farið upp úr öllu valdi og sífellt erfiðara verður að koma sér upp þaki yfir höfuðið fyrir þá sem eru að koma inn í kerfið í fyrsta sinn að vaxtabótakerfið sé veikt, enn veikt frá því sem áður var. Virðulegi forseti. Ég óskaði eftir því að hæstv. menntamálaráðherra væri viðstödd þessa umræðu þar sem ég hefði gjarnan viljað eiga við hana orðastað um fjölmarga þætti menntamálanna.

Forseti, sem hér sat í stól áður, gerði ráðstafanir til að fá hæstv. menntamálaráðherra hingað og það verður enn ítrekað að athuga hvort hún komi ekki og verði viðstödd og hlýði á mál hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég þakka þær upplýsingar og vona að svo verði. En ástæðan fyrir því að ég hefði viljað að hæstv. menntamálaráðherra væri hér viðstödd er sú að það er töluverð ólga í skólasamfélaginu og sama á hvaða skólastigi það er, þó ekki síst í framhaldsskólum og á háskólastiginu. Fjölmargar skýrslur hafa komið fram á undanförnum mánuðum sem sýna að sú mynd sem hæstv. menntamálaráðherra kýs að draga hér upp, að hér sé allt í himnalagi og hér sé verið að auka verulega í, er ekki rétt. Þetta er stór og mikilvægur málaflokkur hvað varðar framtíð þjóðarinnar og því tel ég að ekki sé seinna vænna að við fáum tækifæri til að ræða þetta við hæstv. menntamálaráðherra við 3. umr. fjárlaga sem er stefnumarkandi fyrir skólana í landinu á næsta ári. Ég hefði því kosið að eiga við hana samræðu um þessi mál. Virðulegi forseti. Eins og ég kom inn á hriktir í stoðum háskólastigsins og framhaldsskólastigsins hér á landi. Það er svo að Ísland kemur vel út í samanburði við OECD-ríkin varðandi menntun t.d. á grunnskólastiginu vegna þess að þar hafa sveitarfélögin gefið töluvert í hvað varðar útgjöld til þessa skólastigs, en þegar kemur að útgjöldum til framhaldsskólastigsins erum við rétt undir meðallagi meðal OECD-ríkjanna eða í 14. sæti. Þegar kemur að háskólastiginu erum við vel undir meðallagi og erum þar í 17. sæti. Ég tel, virðulegi forseti, að við hljótum að vera töluvert uggandi yfir þessu vegna þess að við vitum að hér er menntunarstig líka töluvert lægra en í samanburðarríkjum. Í andsvari við hv. þm. Helga Hjörvar talaði hæstv. menntamálaráðherra mikið um það að hér töluðu staðreyndir sínu máli. Því vil ég líka ræða hér nokkrar staðreyndir í menntamálum. Í gær sendi Félag framhaldsskólakennara frá sér mjög merkilega ályktun um stöðu framhaldsskólanna, um fjárveitingar til framhaldsskólanna og fjárhagsstöðu þeirra. Ég vil gjarnan fá að fara aðeins yfir nokkra mikilvæga þætti í henni. Þar gagnrýnir stjórn Félags framhaldsskólakennara stjórnvöld mjög harðlega fyrir að vanáætla gróflega, eins og sagt er í ályktuninni, og árvisst fjárveitingar til framhaldsskóla miðað við nemendafjölda og heildarfjárþörf. Þar er sagt að stjórnvöld hafi brugðist við þessari árlegu vanáætlun á nemendafjölda og heildarfjárþörf framhaldsskóla með því að sækja viðbótarframlög í fjáraukalög sem hrökkvi þó hvergi nærri til. Þarna komum við enn að því sem ég ræddi áðan, hvernig fjáraukalögin eru notuð til að …

Forseti hefur þær spurnir af hæstv. menntamálaráðherra að hún verði hér í húsi í síðasta lagi korter yfir þrjú. Forseti getur boðið þingmanni upp á að ljúka ræðu sinni þegar henni hentar nú. Við þurfum að taka a.m.k. eitt andsvar sem þegar hefur verið óskað eftir, en þingmaðurinn yrði þá sett á mælendaskrá aftur í síðari ræðu sinni strax þegar menntamálaráðherra kemur í hús. Svo nú er valið hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég ætla að þiggja það þar sem ég hef ekki áhuga á að standa hér enn eina ferðina og tala út í vindinn um menntamál og fá ekki svör. Ég þigg það og flyt þá seinni hluta ræðu minnar á eftir þegar menntamálaráðherra er komin í hús.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hefur gert vaxtabætur að umtalsefni í ræðum sínum við umræður um fjárlög, bæði við 2. umr. og nú við 3. umr. Hún hefur farið mikinn og telur að ríkisstjórnin ætli sér að skerða framlög til vaxtabóta og hefur rukkað Framsóknarflokkinn mikið um svör í þeim efnum. Svarið er það að ekki stendur til að skerða framlög til vaxtabótakerfisins, það er á hreinu. Þvert á móti munu framlög á milli áranna 2005 og 2006 aukast rétt eins og flestallir aðrir málaflokkar er snerta fjölskyldu- og velferðarmál í því fjárlagafrumvarpi sem við ræðum hér. Við framsóknarmenn höfum lagt ríka áherslu á að standa vörð um vaxtabótakerfið, standa vörð um þann stuðning sem það er við fólk sem á húsnæði og er að greiða af lánum vegna húsnæðis hér á landi, standa vörð um þá samhjálp sem vaxtabótakerfið er. Það er ekki þar með sagt að ekki komi til greina að breyta einhverjum hlutum vaxtabótakerfisins þannig að það hvetji ekki til þeirrar skuldsetningar sem kannski núverandi kerfi gerir. En það er alveg á hreinu að við munum standa vörð um þá fjármuni, þá rúmu 5 milljarða, sem áætlaðir eru til vaxtabótakerfisins í landinu og það verður ekki skerðing á vaxtabótum á milli áranna 2005 og 2006 heldur aukning.

Virðulegi forseti. Það er vissulega hækkun vegna vaxtabóta, 200 millj. kr., á næsta ári en hún, virðulegi forseti, kemur til vegna verðlagshækkana á viðmiðunarfjárhæðir fyrir útreikning bótanna eins og fram kemur í fjárlagafrumvarpinu. Ég legg til að hv. þingmaður lesi síðu 391, lið 821, um vaxtabætur, þar sem þetta kemur skýrt fram. Það er skerðing til einstaklinga í vaxtabótum. Samkvæmt þessu frumvarpi er gert ráð fyrir skerðingu til einstaklinga en það eru mögulega fleiri sem fá vaxtabætur. En það er klár skerðing hér. Hvernig fær hv. þingmaður það út að ekki sé verið að skerða vaxtabætur til einstaklinga? Það var gert í fyrra. Ætlar hv. þingmaður að mótmæla því? Þú getur séð það í reiknivél á vefsíðu ríkisskattstjóra ef þú reiknar út hvaða vaxtabætur þú hefur fengið á síðasta ári.

Ég vil biðja hv. þingmann að ávarpa þingmanninn með réttum hætti.

Virðulegi forseti. Ég biðst velvirðingar á þessu en mér er heitt í hamsi. En hv. þingmaður getur farið, eins og ég sagði, inn á vefsíðu ríkisskattstjóra og fengið þessa útreikninga og það kemur auðvitað í ljós að vaxtabæturnar voru skertar á síðasta ári. Hér stendur, og ég las það upp áðan, að hjá einstaklingum, miðað við þá útreikninga sem notaðir hafa verið hingað til, á að fara að skerða enn frekar á næsta ári vegna þess að breyta á hámarki vaxtagjalda til útreiknings á bótum í 5% af heildarskuldum í staðinn fyrir 5,5%. Og hvernig hv. þingmaður fær það út að hér sé verið að gefa í til einstaklinga skil ég ekki. Ég óska eftir að hann útskýri það enn frekar. En ég fagna hins vegar yfirlýsingu hans um að Framsóknarflokkurinn sé ekki búinn að hoppa á vagninn með Sjálfstæðisflokknum með að leggja vaxtabótakerfið niður. Ég vonast til að hv. þingmaður sýni það í verki og leggi til að þessi áform um skerðingu verði dregin til baka.

Hæstv. forseti. Það er miður að heyra þann tón sem felst í málflutningi hv. þingmanns. Ég hefði haldið að hv. þingmaður ætti að gleðjast yfir að við værum að auka framlög til vaxtabóta hér á landi. Hv. þingmaður hefur talað mjög mikið um að ríkisstjórnin væri að skerða framlög til vaxtabóta. Það er rangt. Ég leiðrétti það í fyrra andsvari mínu. En hv. þingmaður kemur hér upp og tuðar yfir því að fallið skuli hafa verið frá þeim áformum að skera niður vaxtabæturnar. Það þarf sérstakt frumvarp til að skerða vaxtabæturnar og því hefur verið lýst yfir að það verði ekki flutt en hv. þingmaður kemur hér upp og tuðar eiginlega yfir því að ríkisstjórnin skuli hafa fallið frá þessum áformum sínum. Ég segi það enn og aftur að það stendur ekki til að skerða vaxtabæturnar. Ég vona að hv. þingmaður skilji orð mín þannig að þá muni framlög til vaxtabóta hækka en ekki lækka. Það stendur alveg skýrt. Það er stefna ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Framsóknarflokkurinn hefur ekki fallið frá því að styðja við bakið á húseigendum í landinu í því formi að styðja þá gagnvart afborgunum af háum lánum með háum vöxtum, sem við þurfum náttúrulega að líta til og þurfum að lækka. Við hv. þingmaður erum sammála um það. Vextir hafa verið að lækka, sem betur fer. Vegna þeirrar stefnubreytingar sem ríkisstjórnin áformaði með útgáfu íbúðabréfa lækkaði vaxtastigið um heilt prósent, úr 5,1 niður í 4,15, sem skilaði heimilunum í landinu mörgum milljörðum króna í lægri afborganir af lánum sínum. Við höfum verið að stíga jákvæð skref og það er ekki verið að skera vaxtabótakerfið niður eins og hv. þingmaður vill halda fram. En ég vona að hv. þingmaður hafi hlustað á svör mín hér og þau hafi verið nokkuð afdráttarlaus.

Virðulegi forseti. Ef þetta hefur verið yfirlýsing um að þær lagabreytingar sem gera þarf til að skerðingarnar sem boðaðar eru í fjárlagafrumvarpinu komi ekki til framkvæmda, þ.e. ef verið er að lýsa því hér yfir að þetta verði ekki gert, þá hlýt ég að fagna því, ég hlýt að gera það. En því fjármagni sem í það þarf það fara sér hvergi stað í fjárlagafrumvarpinu. Það er hvergi í þessu fjárlagafrumvarpi. Það hlýtur að þurfa að koma fram með meira afgerandi hætti af hálfu ríkisstjórnarinnar að þetta verði ekki gert vegna þess að fjárlagafrumvarpið sem hér er verið að ræða og á að fara að samþykkja segir ósköp einfaldlega að þetta eigi að gera. Við höfum enga tryggingu fyrir því aðra en þessi orð hér. Ég veit ekki hversu marktæk þau eru þar sem maður hefur ekki heyrt þau frá öðrum. En ef þetta er rétt fagna ég því og mun auðvitað fylgjast með að svo verði. Virðulegi forseti. Ég tel að vaxtabótakerfið sé einmitt núna gríðarlega mikilvægt fyrir það unga fólk sem er að að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Við vitum að heildarskuldir ungs fólks eru að langstærstum hluta tilkomnar vegna húsnæðiskaupa en gefið var í skyn hér við 2. umr. að vaxtabótakerfið hvetti til skuldsetningar ungs fólks. Ég tel það alls ekki rétt. Mér heyrist hv. þingmaður vera sammála mér um það að þetta séu lán sem fólk tekur einfaldlega til að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Virðulegi forseti. Ég vona að þetta sé rétt en það er auðvitað erfitt að trúa því þegar þá fjármuni er ekki að finna í fjárlagafrumvarpinu sem þarf til að vaxtabótakerfið standi óbreytt .

Hæstv. forseti. Við erum í 3. umr. um fjárlög fyrir árið 2006 og ég verð nú segja vegna orðaskipta okkar hv. þingmanns Katrínar Júlíusdóttur að það var hálfleiðinlegt að heyra hvernig hv. þingmaður endaði orð sín, að hún vissi ekki hvers virði orð þess sem hér stendur væru. Ég meina það sem ég segi en hv. þingmaður hefur kosið að trúa því ekki að ríkisstjórnin sé í raun að auka framlög til vaxtabótanna vegna þess að uppistaðan í ræðu hv. þingmanns við 2. umr. var að verið væri að skerða vaxtabæturnar samkvæmt frumvarpinu eins og það leit út þá. Nú hefur komið í ljós að ríkisstjórnin ætlar ekki að fara í skerðingu á vaxtabótunum og hv. þingmaður hefur orðið fyrir gríðarlega miklum vonbrigðum vegna þess að þá hefur sá málflutningur sem hv. þingmaður viðhafði við 2. umr. fallið um sjálft sig. Þetta er staðreynd mála, við stöndum vel að vaxtabótakerfinu í landinu eins og mörgu öðru. Hæstv. forseti. Þau fjárlög sem við erum að ræða hér endurspegla gríðarlega sterka stöðu ríkissjóðs. Endurspegla að ríkisstjórnarmeirihlutinn á Alþingi hefur allt frá árinu 1995 haldið fast utan um fjárlög íslenska ríkisins. Skuldir hafa stórlækkað en aftur á móti hefur ekki skort á útgjaldatillögur frá hv. stjórnarandstöðu þar sem hún kemur hér og ber upp útgjaldatillögur ár eftir ár, vinsældatillögur í því skyni að slá ryki í augu almennings. Ríkisstjórnin hefur þurft að taka erfiðar ákvarðanir í þeim efnum að halda fast utan um ríkissjóð og það hefur tekist. Til að mynda greiðir ríkissjóður 18 milljörðum minna árið 2006 í vaxtagjöld en árið 1998. Það eru gríðarlega miklir fjármunir. Það má gera eitthvað fyrir þá milljarða. Þetta eru fjármunir framtíðarinnar. Hægt er að verja þeim í að standa undir velferðarkerfinu og annað slíkt. En til að ná slíkum árangri hefur þurft að halda fast utan um ríkissjóð og það hefur verið gert. Velmegun er hér mikil. Kaupmáttaraukning almennings hefur verið 50–60% frá árinu 1995. Vanskil heimilanna hér á landi hafa aldrei verið minni. Vanskil fyrirtækjanna hafa aldrei verið minni. Okkur gengur í meginatriðum mjög vel. Skuldir ríkissjóðs sem hlutfall af landsframleiðslu hafa ekki verið minni í áratugi. Hér er því vel á málum haldið. Hæstv. fjármálaráðherra má vera mjög stoltur af því frumvarpi sem hann hefur lagt fram. Tekjuafgangur ríkissjóðs verður 20 milljarðar á árinu 2006, sem er 2% af landsframleiðslu. Aðrar Evrópuþjóðir geta vart státað af slíkum tekjuafgangi. Lánsfjárafgangur á því ári sem nú er að líða verður 105 milljarðar. Við erum því að verja ríkissjóð framtíðarinnar. Við höfum sett gríðarlegt fjármagn í lífeyrissjóðakerfi landsins, lækkað skuldir ríkissjóðs og allt er þetta ávísun fyrir framtíðina, á áframhaldandi velmegun hér á landi. Það er í rauninni furðulegt að hlusta á hv. stjórnarandstöðu, hvernig hún snýr staðreyndum á hvolf. Verið er að auka fjármuni til velferðarmála, til félagsmála, til menntamála en hv. stjórnarandstaða, og þá kannski sérstaklega Vinstri grænir koma hér upp og tala um niðurskurð. Það virðist vera þannig hjá hv. þingmönnum Vinstri grænna að ef ríkisstofnanir fá ekki hreinlega allt það sem þær biðja um sé um niðurskurð að ræða. En hvenær hefur það verið í lífinu, hæstv. forseti, að menn fái allt það sem þeir biðja um? Það hefur aldrei verið þannig og það verður aldrei þannig. En þetta virðist vera öðruvísi í hugarheimi Vinstri grænna sem virðast lifa í einhverjum draumheimi sem stenst ekki raunveruleikann. 
             Hæstv. forseti. Af því að hér hlakkar í hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur undir þessari ræðu vil ég undirstrika af hverju núverandi ríkisstjórn hefur náð þeim árangri sem raun ber vitni. Jú, það er öflug atvinnustefna sem ríkisstjórnin hefur fylgt. Hver var staðan árið 1995? Hér var bullandi atvinnuleysi. Atvinnuleysi er núna í sögulegu lágmarki og gerist það af sjálfu sér. Stjórnarandstaðan hefur verið á móti þeirri atvinnustefnu sem núverandi ríkisstjórn hefur rekið. Hæstv. fjármálaráðherra kannast vel við það sem fyrrverandi sjávarútvegsráðherra að stjórnarandstaðan hefur barist með oddi og egg gegn því fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum rekið. Aðrar þjóðir sjá nú reyndar ljósið, segja að við búum við fyrirmyndarfiskveiðistjórnarkerfi og aðrar þjóðir hafa viljað fara þá leið sem við Íslendingar höfum valið. Uppbygging stóriðju. Nú er það orðið allt í einu eitthvert skammaryrði í eyrum hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar að tala um stóriðju og uppbyggingu stóriðju. Auðvitað er margt annað sem við viljum byggja upp en stóriðju. En hún er nauðsynlegur hluti af þeirri atvinnustefnu sem núverandi ríkisstjórn hefur rekið. Þessir þættir ásamt markaðsvæðingu bankanna hafa haldið uppi þeim mikla hagvexti sem hefur einkennt íslenskt þjóðfélag á undanförnum árum. Og hvað gerir svo þessi blessaði hagvöxtur? Hann knýr á kaupmáttaraukningu, eykur velferð íslenskra heimila og eykur velferð ríkissjóðs. Eins og ég fór yfir áðan hafa skuldir ríkissjóðs stórlækkað á tímabilinu og hagur allra hefur batnað. En stjórnarandstaðan má eiga það að hún er mjög samhent gegn þeirri atvinnustefnu sem ríkisstjórnin hefur rekið en án þeirrar atvinnustefnu og án þeirrar uppbyggingar sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir á sviði atvinnumála værum við ekki í þeirri stöðu sem við erum í í dag. Það væri meira atvinnuleysi ef ríkisstjórnin hefði ekki bætt stöðu atvinnuveganna, bætt samkeppnisumhverfi íslenskra fyrirtækja, sem m.a. hluti stjórnarandstöðunnar var á móti. Það er alveg ljóst að ef annar meiri hluti væri á Íslandi í dag, ef annar meiri hluti hefði stjórnað og ráðið hér för frá árinu 1995 værum við í allt öðruvísi málum. Það er náttúrlega ómögulegt um það að segja hvernig staðan væri. En ég fullyrði að sá árangur sem hefur náðst á síðustu tíu árum er nærri því einsdæmi ef við berum okkur saman við aðrar þjóðir í Evrópu hvað þetta varðar. Alveg sama hvar við komum niður. Hvort sem það er staða íslenskra lífeyrissjóða, staða ríkissjóðs, staða íslenskra heimila eða staða íslenskra fyrirtækja. Auðvitað má alltaf gera betur. Ég er alveg sammála hv. stjórnarandstöðu í því. Auðvitað getum við alltaf gert betur. Hvenær getum við ekki gert betur? Við höfum farið yfir kjör aldraðra og öryrkja. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson fór ágætlega yfir það áðan að kjör aldraðra og öryrkja lækkuðu á árunum 1988 til 1992, stórlækkuðu. Það var kjararýrnun hjá þeim hópi, mun meiri kjararýrnun en hjá almennu launafólki. Kaupmáttur þeirra hefur aukist að meðaltali um 40% frá árinu 1995. Ég er ekki að segja að þessi hópur sé of sæll af kjörum sínum. Það má alltaf gera betur. En það verður að hafa undirstöður til að geta gert betur. Það er það sem núverandi ríkisstjórn hefur tryggt, þ.e. öflugt atvinnulíf í landinu sem styður öflugt velferðarkerfi. Hæstv. forseti. Barnabætur munu stórhækka á næsta ári. Um 1,2 milljarða. Þetta var sérstakt áhersluatriði okkar framsóknarmanna í aðdraganda síðustu kosninga að auka sérstaklega barnabætur til lágtekju- og millitekjufólks. Þær bætur munu nú hækka um 1,2 milljarða á næsta ári og munu koma sérstaklega þessum hópum til góða. Hv. stjórnarandstaða má þó eiga það að hún hefur ekki farið gegn þeim áformum ríkisstjórnarinnar. En hins vegar hefur stjórnarandstaðan sett sig upp á móti skattalækkunum. Ríkisstjórnarflokkarnir lofuðu því fyrir síðustu alþingiskosningar að lækka tekjuskattinn. Staðið verður við það að tekjuskattur mun lækka um 1% á næsta ári. En hv. stjórnarandstaða er á móti þeirri fyrirætlan stjórnarflokkanna. Verið er að skila til almennings og fjölskyldufólks í landinu með þessari skattalækkun þeim ágóða og þeirri traustu efnahagsstjórn sem ríkisstjórnin hefur haldið utan um síðustu tíu ár. Við ræddum mikið um það fyrir síðustu kosningar hvernig við ættum að koma til móts við ungt fólk. Ungt, skuldsett fólk sem er að koma úr námi, er vel menntað jafnvel, eða er bara duglegt fólk sem hefur háar tekjur og fær þess vegna litlar barnabætur og litlar vaxtabætur vegna þeirrar tekjutengingar sem er í þeim kerfum. Þetta fólk hefur ekki haft það of gott. Hefur lent í jaðarsköttunum. Við lofuðum því, a.m.k. við framsóknarmenn, fyrir síðustu alþingiskosningar að við ætluðum að létta jaðarsköttunum af þeim þjóðfélagshópi sem hefur það ekkert of gott. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir ætti að vita það manna best sem fyrrverandi forustumaður námsmanna við Háskóla Íslands að þetta fólk er ekkert of vel sett þegar námi lýkur. En hv. þingmaður vill ekkert koma sérstaklega til móts við það fólk. Við erum að tala um að minnka jaðaráhrif skattkerfisins gagnvart því fólki. Það mun ríkisstjórnin gera, það er ætlan okkar en Samfylkingin vill fara einhverja allt aðra leið. Hæstv. forseti. Við höfum verið að auka mjög framlög til nýsköpunar- og menntamála. Í tengslum við markaðsvæðingu Landssímans voru fjármunir sérstaklega veittir til uppbyggingar nýsköpunar hér á landi. Vonandi nýtist það öllu landinu, hinu dreifðu byggðum ekki síst. Mjög mikilvægt er að standa vörð um þær byggðir sem standa halloka. Þar vil ég nefna sjávarbyggðirnar. Erfiðleikar eru á þeim svæðum um þessar mundir, sérstaklega á þeim svæðum sem hafa haft viðurværi sitt af rækjuveiðum. Mjög mikilvægt er að ríkisstjórnin standi sig í því að byggja upp atvinnulífið á viðkomandi stöðum og styðji við atvinnuuppbyggingu þar. Mikið hefur verið rætt um menntamál. Það er staðreynd og við deilum ekkert um það að framlög til menntamála hafa stóraukist í tíð núverandi ríkisstjórnar. Það er meðal annars tilkomið vegna þess að við höfum verið að bæta kjör námsmanna.  Við höfum verið að verja stórauknum fjármunum til háskólasamfélagsins. Það er vel. Samkeppni er á því sviði og aldrei hefur verið meiri gróska í háskólalífi landsmanna en nú um stundir. Öflugir háskólar eru víða um land, í Reykjavík, í Borgarfirði, á Akureyri og í Skagafirði, svo dæmi séu nefnd. Þetta eru gríðarlega öflugar stofnanir og við eigum að halda áfram þessari leið. Við eigum að halda áfram að byggja upp háskólamenntun, t.d. á Austfjörðum og Vestfjörðum, vegna þess að öflug menntun og öflugar menntastofnanir styrkja viðkomandi byggðarlög. Við sjáum áhrifin t.d. á Akureyri. Háskólinn á Akureyri er stóriðja Eyjafjarðar. Hefur sá skóli liðið fyrir þann stjórnarmeirihluta sem hefur verið hér síðustu tíu ár? Háskólinn á Akureyri hefur margfaldast að stærð á síðustu tíu árum og er glæsileg menntastofnun. Við viljum standa vörð um hana. Menn hafa nefnt húsnæðismál skólans, að vandi sé tengdur húsnæðismálum Háskólans á Akureyri. Unnið er að lagfæringum á því sviði. Ég hef vissu fyrir því. Eins og ég hef áður sagt verður að koma á móts við skólann. Verið er að fara yfir þau gögn sem bárust m.a. frá ríkisendurskoðanda og mikilvægt er að leyst verði úr þeim málum öllum, eins og ég hef áður sagt. Hæstv. forseti. Aðalatriðið er að það gengur vel í heildina sagt. Það er óþolandi við 1., 2. og 3. umr. um fjárlög fyrir árið 2006 að heyra hv. þm. Jón Bjarnason tala um niðurskurð. Það er enginn niðurskurður í velferðar- eða heilbrigðismálum. Við erum jafnt og þétt að auka framlögin til þeirra málaflokka og við stöndum okkur vel í því að mínu mati. Íslenskri þjóð gengur í meginatriðum vel en eins og ég hef áður sagt að alltaf má gera betur. Skárri væri það nú stjórnarandstaðan sem fyndi ekki einhverja hluti sem mætti gera betur. Fjárlög íslenska ríkisins eru upp á 330 milljarða og það væri slöpp stjórnarandstaða sem gæti ekki komið með ábendingar um eitthvað sem betur mætti fara þegar 330 milljörðum er úthlutað. Það stendur samt sem áður upp úr að stjórnarandstaðan getur ekki komið sér saman um eitt fjárlagafrumvarp. Hér skilar stjórnarandstaðan útgjaldatillögum til hægri og vinstri og getur ekki komið sér saman um neinn ramma hvað þetta varðar. 

Virðulegi forseti. Þetta var mikil ræða og undarleg. Mörg orð voru höfð um þátt ríkisstjórnarinnar í mikilvægi háskólamenntunar á landsbyggðinni. Á sama tíma er Háskólinn á Akureyri í kröggum. Hann er að loka tveimur deilda sinna. Hann er að skera verulega niður í rekstri sínum. Hann er að draga saman seglin. Þessi prúðasta rós í byggðastefnu stjórnvalda er að draga saman seglin um leið og upplýst er að hann fær lægst nemendaframlög allra háskóla á landinu og er þá gengið langt í samjöfnuði þar sem Háskóli Íslands fær umtalsvert meira á hvern nemanda, er einhver verst setti háskóli í Evrópu, fyrir utan háskólann í Rijeka í Króatíu. Háskólinn á Akureyri er sem sagt enn þá verr settur á sama tíma og hv. þm. Birkir Jón Jónsson kemur hér upp og talar um menntastefnu stjórnvalda á landsbyggðinni sem er ekkert annað en skrum og aðför að menntun á landsbyggðinni eins og staðið er að Háskólanum á Akureyri. Hvernig ætlar hv. þingmaður að mæta bráðavanda skólans núna?

Hæstv. forseti. Merkilegt er að heyra málflutning hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar, talsmanns Samfylkingarinnar í menntamálum. Hver hefur breytingin verið frá 1995–2005 í starfsemi Háskólans á Akureyri? Er hv. þingmaður að tala um að núverandi stjórnarflokkar hafi verið að gera aðför að Háskólanum á Akureyri? Háskólinn á Akureyri hefur aldrei verið öflugri en nú. Það hafa aldrei verið fleiri nemendur við Háskólann á Akureyri. Ég hef talað um að skoða þurfi húsnæðismál skólans. Það er unnið að því á vettvangi ríkisstjórnarinnar og fortíðin hefur sagt okkur að við munum áfram standa vörð um Háskólann á Akureyri. Það stendur ekkert annað til í þeim efnum og allt tal um að ríkisstjórnin sé með sérstaka aðför að Háskólanum á Akureyri er einfaldlega ekki rétt.

Virðulegi forseti. Fjárlagafrumvarpið sem nú er til 3. umr. á hinu háa Alþingi er aðför að rekstri Háskólans á Akureyri. Fram hefur komið undanfarið hjá bæjarstjórn Akureyrar, hjá sjálfstæðismanninum Kristjáni Þór Júlíussyni bæjarstjóra, að þar óttast menn um starfsemi og framtíð Háskólans á Akureyri, skólans sem núna rifar seglin, menntastofnunar á Akureyri, háskólans á landsbyggðinni sem núna neyðist til að loka tveimur deilda sinna til að mæta fjársveltinu sem stjórnvöld eru að setja skólann í og samanburðurinn talar sínu máli um þá stöðu. Skólinn fær verulega lægri framlög á nemanda miðað við Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík. Háskóli Íslands, sem þarna er töluvert framar Háskólanum á Akureyri, er þó einhver fjársveltasti skóli í allri Evrópu í þeim samanburði. Og er þetta sú menntastefna sem hv. þingmaður ætlar að bjóða sínu fólki heima í kjördæmi? Það hlýtur að vera hryggilegt, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Hryggilegt, sagði hv. þingmaður. Ég hef nýlokið ræðu þar sem ég tjáði að unnið væri að leiðréttingu hvað varðar fjárhag Háskólans á Akureyri á vettvangi ríkisstjórnarinnar. Verið er að fara þar yfir ákveðin gögn. Ég held að í staðinn fyrir að vera með þau stóru orð sem hv. þingmaður viðhafði áðan ættum við að fagna því að þau mál eru til sérstakrar endurskoðunar. Við ættum að fagna því. Þegar til framtíðar er litið er í öllum áætlunum á vegum menntamálaráðuneytisins gert ráð fyrir að nemendafjöldinn aukist við Háskólann á Akureyri. Framtíðarsýn stjórnvalda hvað Háskólann á Akureyri varðar er mjög skýr. Það á að efla þá stofnun, fjölga á nemendum við stofnunina eins og gert hefur verið á síðustu tíu árum. Það er mjög mikilvægt eins og ég hef áður sagt að standa vörð um þá starfsemi sem hefur eflt, ekki bara Akureyri, heldur allt Eyjafjarðarsvæðið til muna. Ég held að hv. þingmenn ættu að fagna því að þessi mál eru til 

Frú forseti. Hv. þingmaður Birkir Jón Jónsson dásamaði mjög stefnu ríkisstjórnarinnar og sérstaklega Framsóknarflokksins í atvinnumálum hvað viðvíkur álverum og stórvirkjunum. Þetta væri það sem koma skyldi og haldið áfram á þeirri braut. Ætli flestum finnist ekki nóg komið í bili? Ég vil spyrja þingmanninn: Hverju mundu Húsvíkingar eða Þingeyingar svara ef þeir fengju ekki nema brot af því sem kostar að stofna álver og stórvirkjun í Skjálfandafljóti? 500 milljónir eða 1 milljarð til að byggja upp ferðaþjónustu eða efla þekkingarsetrið á Húsavík. Eða Eyfirðingar. Mundu þeir ekki vilja taka peningana sem nú er verið að verja í álrannsóknir til að styrkja háskólann sinn? Það væru áherslur ef þeir fengju að velja. En atvinnustefna Framsóknarflokksins er að láta byggðarlögin standa frammi fyrir eftirfarandi: Álver eða ekki neitt. Fórnið náttúruperlunum ykkar, fossunum, Aldeyjarfossi, Þjórsárverum, hverju sem er  
            

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega alrangt hjá hv. þingmanni að gefa eitthvað annað í skyn en að ríkisstjórnin hafi ekki staðið að uppbyggingu ferðaþjónustu í Þingeyjarsýslu. En þessi málflutningur kemur ekkert á óvart miðað við hvernig hv. þingmaður hefur snúið öllum sínum málflutningi á haus í þeirri umræðu sem hér um ræðir. Talar um eilífan niðurskurð í hinum og þessum málum þó verið sé að verja auknum fjármunum til viðkomandi starfsemi. Við getum talað um þekkingarsetur Þingeyinga. Það er ekki gömul stofnun og mjög mikilvægt að hún byggist upp áfram. Við höfum staðið að hvalasafni á Húsavík. Ferðaþjónustan er mjög mikilvægur þáttur í atvinnulífi Húsvíkinga. En síðan þegar menn tala um að líta eigi líka til einhverra annarra þátta, eins og nýsköpunar eða uppbyggingu stóriðju jafnvel, sem er skammaryrði í eyrum Vinstri grænna, þá koma menn og öskra úr ræðustól Alþingis eins og þeir séu á útifundi. Það má ekki tala um neitt annað en ferðaþjónustu svo ágæt sem hún er. En við þurfum fleiri undirstöður fyrir þessi byggðarlög.

Frú forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningu minni. Hvort mundu Húsvíkingar eða Þingeyingar velja fjárframlag sem næmi stofnkostnaði álverksmiðju, ríkisstyrktu framlagi til að stofna álverksmiðju og sem færi í rannsóknir og virkjanir, eða framlag til annarrar atvinnustefnu og losna við áltroðslu og áltrúnað Framsóknarflokksins? Ég vil að hv. þingmaður svari því. Hvað mundu Þingeyingar segja ef þeir fengju frjálst val? Ef Akureyringar fengju að velja um þá peningana sem nú er verið að setja í undirbúning álvers og fá þá í háskólann sinn. Eða Skagfirðingar, sem nú er stillt upp við vegg til að fá þá til að fórna jökulánum sínum? Ef við fengjum val, þó ekki væri nema þá peninga sem núna er verið að verja til álrannsókna, fengjum þá m.a. til grunnstuðnings við ferðaþjónustu. Ég vil fá svar. Hvað heldur hv. þingmaður að íbúarnir mundu segja ef þeir fengju val, fengju að velja sitt á undan áltrúboði Framsóknarflokksins?

Virðulegi forseti. Mér þótti vænt um að hv. þm. Birkir Jón Jónsson tileinkaði mér stóran hluta af ræðu sinni í upphafi. Það ber merki um að hv. þingmaður hefur lagt við hlustir þegar við í Samfylkingunni höfum verið að tala um stöðu ungs fólks og stöðu barnafjölskyldna í landinu. Ég er honum sammála. Sá hópur er alls ekki ofalinn. Á honum hvílir gríðarlega mikill kostnaður. Þar erum við sammála og tek ég mikið mark á þeim orðum hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar þegar hann tekur undir það með okkur í Samfylkingunni að svo sé. En, virðulegi forseti. Það var eitt sem ég var ósátt við. Það var fullyrðing hv. þingmanns um að við ætluðum ekki að grípa til neinna aðgerða. Ég bendi á að Samfylkingin hefur lagt til lækkun á matarskatti, einmitt til að mæta mjög háu matvælaverði sem íþyngir sérstaklega stórum barnafjölskyldum og ungu fólki sem eru í millitekjuhópi.

Hæstv. forseti. Samfylkingin vill margt í skattamálum. Meðal annars vill Samfylkingin lækka matarskattinn sem er örugglega hið besta mál. Samfylkingin vill líka gera leikskólann gjaldfrjálsan. Ef við gefum okkur að lækkun virðisaukaskattsprósentunnar af matvælum úr 14% í 7% kosti um 5 milljarða og að gera leikskólann gjaldfrjálsan kosti aðra 5 milljarða, hvort væri betra að fara þá leið að skila barnafólki því beint í vasann, að gera leikskólann gjaldfrjálsan eða fara þá leið að lækka virðisaukaskatt af matvælum sem fer nú í gegnum einhvern millilið. Ég hef ekki séð að gengisstyrking krónunnar hafi skilað sér að fullu í vasa neytenda og Neytendasamtökin hafa vitnað um það. Hvor aðgerðin væri betri og mundi skila sér betur til neytenda hvað þetta varðar? Ég vil fá svör hjá hv. þingmanni við þessu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að draga það fram að við höfum talað um hversu mikill kostnaður það sé fyrir fjölskyldur að vera með börn í leikskóla. Það er ekki bara kostnaðarsamt að vera með börn í leikskólum, kostnað upp á um tugi þúsunda króna á mánuði, heldur er líka mjög kostnaðarsamt fyrir fjölskyldur að vera með börn á yngstu stigum í grunnskóla sem eru í svokallaðri dægradvöl og einnig ef þau eiga að fá heitan mat í hádeginu. En það er ekki bara leikskólinn sem við þurfum að skoða. Ég tel að við þurfum að ráðast í gagngera skoðun á 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningu minni hvor leiðin væri vænlegri, að fella niður leikskólagjöld eða lækka matarskattinn. Ég ætla ekki að gera hv. þingmanni upp skoðanir í þeim efnum. En ég held að sú leið að afnema leikskólagjöld og skila þeim beint í vasa foreldra barnanna muni skila sér betur en að láta einhvern þriðja aðila sjá um framkvæmd á hinni skattalækkuninni. Það er a.m.k. skoðun mín á því máli. Ég veit því ekki hvort okkur hv. þingmann greinir á. Hins vegar er það svo að við getum ekki endalaust farið út í skattalækkanir. Við verðum að standa vörð um samhjálpina í samfélaginu. Það hefur verið þverpólitísk sátt um að við höldum samhjálpinni og höldum uppi öflugu velferðarkerfi hér á landi. Ef við ætlum að fara í að lækka matarskattinn, leikskólagjöld og annað slíkt og gera bara alla hluti í einu, er alveg ljóst að það mundi bitna á velferðarkerfinu og það er ekki stefna Framsóknarflokksins.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson mærði mjög stóriðjustefnu Framsóknarflokksins, áltrúna margfrægu. Það kom í sjálfu sér ekki á óvart. En hitt kemur mér alltaf jafnmikið á óvart, að heyra stjórnarþingmenn, ekki síst framsóknarmenn, tala til tekjulægsta hluta íslensks samfélags. Ég hélt sannast sagna, eftir alla umfjöllunina sem við fengum í sumar í fjölmiðlum, um fátækt í röðum aldraðra og öryrkja, erfiðleika atvinnulauss fólks o.s.frv., að við fengjum ekki ræðuhöld eins og við urðum vitni að áðan. Það er staðreynd, óvefengjanleg staðreynd, að dregið hefur í sundur með þessum hópum annars vegar og öðrum hópum hins vegar. Þetta er staðreynd sem margoft hefur verið sýnt fram á. Ég mun víkja að barnabótum í seinna andsvari mínu.

Hæstv. forseti. Okkur hv. þingmann, framsóknarmenn og Vinstri græna, greinir herfilega á í atvinnumálum. Framsóknarmenn hafa viljað bæta starfsumhverfi íslenskra fyrirtækja. Við komum að stjórnvölnum árið 1995 í miklu atvinnuleysi. Það er lítið atvinnuleysi á Íslandi í dag. Íslenskri þjóð gengur vel en Vinstri grænir hafa verið á móti þeirri atvinnustefnu sem núverandi ríkisstjórn hefur rekið. Þar vil ég nefna fiskveiðistjórnarkerfið, uppbyggingu stóriðju  Ég er talsmaður þess að halda í samhjálpina í íslensku samfélagi. En til að halda í samhjálpina verðum við að reka öfluga atvinnustefnu. Þá atvinnustefnu hafa Vinstri grænir einfaldlega ekki. Þeir hafa ekki stutt þá atvinnustefnu sem stjórnarflokkarnir hafa rekið í gegnum tíðina og staðan væri einfaldlega ekki eins góð og hún er í dag ef ekki væri fyrir atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar.

Hæstv. forseti. Hagvöxtur hefur aukist um nánast allan hinn iðnvædda heim á undanförnum árum. Svo hefur einnig verið hér á landi, þrátt fyrir þá ríkisstjórn sem hér hefur setið. Hins vegar er áhyggjuefni manna á hvern hátt þeim hagvexti hefur verið náð, þ.e. með gegndarlausri skuldasöfnun og meiri viðskiptahalla en dæmi eru um í Íslandssögunni. Hv. þingmaður segist vera stuðningsmaður velferðarkerfisins. Hann vék sérstaklega að barnabótum, hækkun þeirra um 1,2 milljarða kr. Staðreyndin er sú að á síðasta ári voru barnabætur 5,4 milljarðar kr. Þegar Framsóknarflokkurinn komst til valda voru þær 6,4 milljarðar kr.

Miðað við hvað?

á föstu verðlagi en 7,2 milljarðar kr. í byrjun áratugarins. Þrátt fyrir öll loforðin sem Framsóknarflokkurinn hefur gefið nánast á hverju ári og fyrir allar kosningar frá 1995, sem hafa verið svikin, stöndum í lægri tölu á föstu 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður verður náttúrulega að horfa á hina hliðina á peningnum. Kaupmáttaraukning í íslensku samfélagi hefur verið á bilinu 50–60% frá árinu 1995. Hvernig höfum við hagað úthlutun barnabóta? Jú, þær eru tekjutengdar. Það hlýtur að leiða af sjálfu sér að ef tekjur almennings í landinu stórhækka, um 50–60% þá lækka barnabætur sé tekjuviðmiðið ekki hækkað. Það leiðir af sjálfu sér. Aðalatriðið er að verja á 3 milljarð kr. á næstu tveimur árum til að hækka barnabætur, þrátt fyrir að kaupmáttaraukning hafi aldrei verið meiri í íslensku samfélagi en á umræddu tímabili. Hv. þingmaður ætti að fagna þeirri áherslu okkar framsóknarmanna að þeir fjármunir munu fyrst og fremst fara til lágtekjufólks og millitekjufólks. Hv. þingmaður á að taka undir það með okkur framsóknarmönnum að það er góð forgangsröðun.

Ég benti á svikin loforð.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þann sveigjanleika sem hér er veittur en ég hafði óskað eftir því að hæstv. menntamálaráðherra yrði hér svo við gætum rætt svolítið um stöðuna í skólamálum. Það eru helst tvö skólastig sem ég vil ræða um við hæstv. menntamálaráðherra, þ.e. framhaldsskólinn og háskólinn. Ég kom inn á það áðan að töluverð ólga er bæði innan framhaldsskólans og háskólans vegna stöðu skólanna. Ég hef fyrir framan mig ályktun stjórnar Félags framhaldsskólakennara um fjárveitingar til framhaldsskólanna og fjárhagsstöðu þeirra. Það er býsna skýr og skorinorð ályktun þar sem stjórn Félags framhaldsskólakennara gagnrýnir stjórnvöld harðlega fyrir að vanáætla gróflega, eins og þar er sagt, og árvisst fjárveitingar til framhaldsskóla hvað varðar nemendafjölda og heildarfjárþörf. Það er rakið í mjög skýru máli að framlög í fjárlögum vegna nemendafjölda í framhaldsskólunum hafi verið vanáætluð hingað til, síðan hafi verið gripið til þess ráðs í fjáraukalögunum að bæta þann skort upp en það hafi þó aldrei náðst fyllilega. Þetta er gagnrýnt harðlega í ályktuninni. Þar segir, með leyfi forseta: „Stjórnvöld hafa brugðist við þessari árlegu vanáætlun á nemendafjölda og heildarfjárþörf framhaldsskóla með því að sækja um viðbótarframlög í fjáraukalagafrumvörpum, sem hrökkva þó hvergi til.“ Virðulegi forseti. Hæstvirt ríkisstjórn hefur verið gagnrýnd fyrir að gera ekki raunhæfar áætlanir í fjárlögum hvað varðar kostnað við rekstur hinna ýmsu stofnana. Það er mjög slæmt ef sú staða kemur upp ár eftir ár að framhaldsskólarnir fái ekki raunhæf fjárframlög til að rekstrarins og til að mæta gríðarlegri fjölgun nemenda í framhaldsskólum á undanförnum árum. Í áðurnefndri ályktun kemur einnig fram að skólar í heimabyggð, þ.e. skólar úti á landi, þurfi að glíma við meira brottfall og samsetning nemendahópa í þeim skólum eigi sinn þátt í að þeir komi ekki vel út úr reiknilíkönunum. Með öðrum orðum er gagnrýnt að reiknilíkanið fyrir fjárþörf framhaldsskólanna henti ekki skólum á landsbyggðinni þótt það henti fyrir meðalstóra skóla á höfuðborgarsvæðinu. Ég vil því beina þeirri fyrirspurn, m.a. til hæstv. menntamálaráðherra, hvort reiknilíkanið sé til endurskoðunar og hvort gerðar verði á því breytingar til að mæta þessari gagnrýni. Virðulegi forseti. Ég ætla að grípa aftur niður í ályktunina frá stjórn Félags framhaldsskólakennara. Í einum kaflanum er fjallað um jafnrétti til náms. Þar segir, með leyfi forseta: „En ýmsar blikur eru á lofti í málefnum framhaldsskólans. Sífellt fleiri nemendur leita þangað, bæði nýnemar og eldri nemendur. Reiknilíkanið sem sníður skólunum allt of þröngan stakk, bæði hvað varðar nemendafjölda og fjárþarfir, gerir þeim erfitt fyrir að sinna því grundvallarhlutverki að mennta þá sem þangað vilja sækja.“ Virðulegi forseti. Þetta eru ákveðin og skýr skilaboð sem félagið sendi frá sér í gær. Örlítið aftar í þessum kafla segir síðan, með leyfi forseta: „Það hriktir í undirstöðum margra framhaldsskóla vegna erfiðs rekstrarumhverfis sem forsendur reiknilíkansins taka ekki tillit til. Af þessum sökum hefur námsframboð margra skóla orðið einhæfara.“ Þetta er gagnrýni sem við höfum heyrt í töluverðan tíma, að skólakerfið og reiknilíkanið sem við búum við ýti skólunum út í að verða einsleitari, að námið verði einhæfara og þetta komi niður á starfs- og verknámi í skólunum. Við höfum heyrt slíka gagnrýni í nokkuð mörg ár. Þessi ályktun frá stjórn Félags framhaldsskólakennara, sýnir manni að innan framhaldsskólans telja menn að staðan hafi ekki breyst. Miðað við það hvernig ályktun félagsins er orðuð, virðulegi forseti, vil ég draga þá ályktun að framhaldsskólakennarar sjái ekki neitt í spilunum sem sýni fram á að staðan batni á næstu árum. Það hlýtur að vera áhyggjuefni. Ég ætla að lesa lokaorð þessarar ályktunar, með leyfi forseta: „Við Íslendingum blasa enn mörg óleyst verkefni áður en menntunarstig þjóðarinnar stenst samjöfnuð við þau lönd sem við viljum bera okkur saman við. Þar er tekið á móti hverjum nemanda sem æskir skólagöngu, sú er ekki raunin hérlendis.“ Virðulegi forseti. Mér þætti vænt um að hæstv. menntamálaráðherra brygðist við því sem ég hef nefnt úr þessari ályktun. Hún bendir til að framhaldsskólakennarar séu ekki bjartsýnir á að hagur framhaldsskólanna muni vænkast á næstunni. Við vitum að þeim hefur verið sniðinn þröngur stakkur undanfarin ár. Ég vildi gjarnan heyra viðbrögð hæstv. menntamálaráðherra við þessu. Annað sem ég vil koma inn á varðar háskólastigið. Á undanförnum mánuðum hafa komið fram tvær skýrslur um stöðu Háskóla Íslands. Önnur þeirra er stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á stöðu Háskóla Íslands. Hin er úttekt sem gerð var á vegum European University Association. Þessar skýrslur hljóta að vekja töluverðan ugg í hjörtum okkar vegna þess að þær gefa báðar skýrt til kynna að þessi stóra stofnun, rannsóknaháskólinn sem við höfum byggt upp í hátt í 100 ár, búi við verulegan fjárskort. Báðar þessar skýrslur draga fram að Háskóli Íslands er vel rekin stofnun en sé að komast í þrot með þau úrræði sem þar eru til innan húss til að draga saman seglin og næsta verkefni sé að auka fjárframlög til skólans. Hæstv. menntamálaráðherra ræddi það hér í andsvörum við hv. þingmann Helga Hjörvar fyrr í dag að framlög til háskólanna hefðu aukist verulega. Það er rétt en nemendum hefur líka fjölgað verulega. Þess vegna kemur hækkunin til. Mér þætti vænt um að heyra frá hæstv. menntamálaráðherra hve mikið framlögin hafi hækkað í rauninni. Hver er hækkunin, umfram þá hækkun sem til kemur vegna reiknilíkansins sem gengur út frá fjölgun nemenda? Hver er sú hækkun, svo það komi fram í dagsljósið í eitt skipti fyrir öll? Í svari ráðherra þyrfti líka að koma fram hversu hátt hlutfall af hækkuninni er vegna hækkunar launa starfsmanna vegna þess að það er alls ekki sama til hvers féð er veitt. Það sem þessar skýrslur gagnrýna báðar og draga fram er að hækka verði fjármagn á hvern nemanda. En hækkunin undanfarin ár er fyrir hvern nemanda, umfram það sem ætlað var. Þetta verður að koma fram. Virðulegi forseti. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er gerður samanburður á Háskóla Íslands og tíu öðrum háskólum. Þar kemur Háskóli Íslands verulega illa út eins og komið hefur fram í umræðunni í dag og við erum með langlægstu framlög á hvern nemanda á undan háskólanum í Rijeka í Króatíu. Hæstv. menntamálaráðherra sagði í andsvari við hv. þingmann Helga Hjörvar að staðreyndirnar töluðu sínu máli. Þessi staðreynd talar sínu máli. Háskóli Íslands stenst ekki samanburð við þá háskóla sem Ríkisendurskoðun kýs að bera saman við hvað varðar fjárframlög á hvern nemanda. Og hann kemst ekki í hálfkvisti við marga þá skóla sem eru samanburðarhæfir við Háskóla Íslands að flestu leyti til. Þetta er, virðulegi forseti, staðreynd sem talar sínu máli. Önnur staðreynd sem talar sínu máli og kemur fram í sömu stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar er hvar við stöndum í samanburði við hin OECD-ríkin hvað varðar framlag til háskólanna. Þar erum við rétt undir meðaltalinu hjá OECD-ríkjunum og erum töluvert á eftir öðrum Norðurlandaþjóðum. Þetta stendur hér skýrum stöfum og það verður ekkert hlaupið frá því. Ég hefði viljað sjá einhverja áætlun um hvernig við ætlum á næstu árum að ná nágrönnum okkar og þeim þjóðum sem við viljum bera okkur saman við því að við eigum ekki að vera í meðaltalinu að mínu mati. Þarna eigum við að fara langt upp úr meðaltalinu og við eigum að tróna á toppnum vegna þess að lítil þjóð eins og okkar á að geta rekið öflugt menntakerfi og það er undirstaða velferðar til framtíðar. Það erum við hins vegar ekki að gera, við vitum það, það stendur skýrum stöfum í þeim skýrslum sem hafa verið gerðar. Það hefur líka komið í ljós í PISA-rannsóknum. Við eigum því að horfast í augu við þetta og fara að gera eitthvað í málinu en ekki berja okkur á brjóst fyrir einhverja mynd sem er ekki rétt. Virðulegi forseti. Ég ætla að fá, með leyfi forseta, að koma aðeins inn í stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar hvað varðar Háskóla Íslands og vitna í ákveðinn kafla í skýrslunni sem heitir Umræða og niðurstöður. Þar segir, með leyfi forseta: „Þá sýnist hann koma ágætlega út úr samanburði á hagkvæmni og skilvirkni sem gerður var við nokkra erlenda háskóla. Fjárhagsvandi háskólans er því ekki fólginn í stöðugum hallarekstri og skuldasöfnun heldur liggur fremur í að skólinn á óhægt um vik að mæta auknum kostnaði vegna fleiri nemenda, nýrra námsbrauta og dýrari starfsmanna án þess að það komi niður á gæðum kennslu og rannsókna. Einnig er hætt við að fjárhagsstaða skólans komi í veg fyrir að hann geti þróast sem öflugur rannsóknaháskóli með framhaldsnámi og rannsóknum sem standast alþjóðlegan samanburð.“ Virðulegi forseti. Seinna í sama kafla segir, með leyfi forseta: „Til að halda aftur af aukningu útgjalda hefur skólinn gripið til ýmissa aðhaldsaðgerða, svo sem að stækka nemendahópa og fjölga stundakennurum í stað þess að fastráða kennara. Hætt er við að þessar aðgerðir komi að öðru óbreyttu niður á gæðum kennslunnar. Fjárframlög til rannsókna hafa staðið í stað að raungildi. Þessari þróun hefur að nokkru verið mætt með aukinni skilvirkni og má sjá þess merki í afköstum eins og þau mælast í vinnumatskerfi skólans.“ Virðulegi forseti. Það kemur skýrt fram að Háskóli Íslands hefur gert það sem í hans valdi stendur til að hagræða innan stofnunarinnar til að halda sig innan þess ramma sem honum er ætlaður. Þetta eru skýr skilaboð um að ef ekkert verður gert í málunum, ef framlag verður ekki aukið á hvern nemanda, ekki með hverjum nemanda heldur á hvern nemanda, muni það hamla framþróun skólans. Þetta þykja mér alvarleg tíðindi og þetta er staðfest í skýrslunni sem gerð er af European University Association. Virðulegi forseti. Í stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar kemur einnig fram að samanburður Háskóla Íslands og erlendra háskóla sé athyglisverður vegna þess að tekjur háskólans séu lægri en samanburðarskólar með svipaðan nemendafjölda fá. Þar segir, með leyfi forseta: „Sams konar munur sést þegar útgjöld ríkja til háskóla eru skoðuð en þar eru Íslendingar fremur neðarlega á blaði. Hvað segir þetta um starfsemi háskólans? Tvær meginskýringar koma til greina: Annars vegar sú að skilvirkni skólans sé mjög mikil í samanburði við hina skólana, þ.e. að hann skili svipuðum árangri og þeir með mun minni tilkostnaði. Að einhverju leyti virðist þetta vera raunin, t.d. menntar skólinn tiltölulega marga nemendur í grunnnámi. Hins vegar virðast minni fjármunir og mannafli leiða til minni starfsemi og árangurs. Þetta er einnig raunin, sérstaklega þegar kemur að framhaldsnámi. Telja verður að fjárhagslegt svigrúm Háskóla Íslands takmarki möguleika skólans til að byggja upp öflugt framhaldsnám og rannsóknir í samræmi við þá stefnu hans að vera rannsóknaháskóli og hluti af hinu alþjóðlega vísindasamfélagi.“ Virðulegi forseti. Í skýrslu European University Association er einnig komið inn á að skýrari stefnumótun vanti af hálfu stjórnvalda hvað varðar fjármögnun opinberu háskólanna og Háskóla Íslands. Því vil ég, virðulegi forseti, kalla eftir því hjá hæstv. menntamálaráðherra hvernig hún ætli að bregðast við því sem kemur fram í báðum þessum skýrslum, vegna þess að í þeim kemur fram þungur dómur. Þær sýna okkur að Háskóli Íslands er vel rekin stofnun, hún er skilvirk, en hún er stopp, hún getur ekki þróast, hún getur ekki stækkað með þessu áframhaldi. Því vil ég, virðulegi forseti, spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvernig hún vilji bregðast við þessu vegna þess að hættan er auðvitað sú að við munum sjá í auknum mæli að námsframboð muni minnka á háskólastigi. Næsta skref fyrir Háskóla Íslands er að grípa til sömu aðgerða og gert var í Háskólanum á Akureyri þar sem verið er að leggja niður deildir, minnka námsframboðið. Ég trúi ekki, virðulegi forseti, að það sé sú leið sem við ætlum okkur að fara vegna þess að það mun ekkert stoppa það. Ég er hérna með tvær skýrslur um Háskóla Íslands, en ég get líka talað í jafnlöngu máli um Háskólann á Akureyri og eftir að skýrsla um stöðu Háskólans á Akureyri kom út sjáum við að hann er jafnvel enn verr staddur. Þetta er því verkefni sem við verðum að ræða. Við ætlum ekki að horfa upp á það í nánustu framtíð að námsframboð verði minnkað, að hér verði sett ströng inntökuskilyrði, því að þessir skólar verða að stækka og þróast áfram til að geta verið samkeppnishæfir við erlenda háskóla. Virðulegi forseti. Ég vil einnig spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvað eigi að gera varðandi Háskólann á Akureyri. Mér finnst ofsalega sorglegt að við séum með þetta flaggskip menntunar á landsbyggðinni, Háskólann á Akureyri, sem er notaður í ræðu og riti sem rósin í byggðastefnu hæstv. ríkisstjórnar, að hann sé í þeirri stöðu sem hann er í núna að fá allt of lág framlög og að skera þurfi niður deildir. Þetta er skert þjónusta við landsbyggðina af því að við vitum og tölur hafa sýnt að þeir sem sækja nám við Háskólann á Akureyri skila sér í atvinnulífið úti á landi. Þetta er því afar slæm staða. Þess vegna þætti mér vænt um að fá einhverja skýringu á því eða frásögn hvað þarna eigi að gera vegna þess að ég trúi ekki öðru en að hæstv. menntamálaráðherra ætli að gera eitthvað. Ekki viljum við minnka þjónustustigið úti á landi hvað menntunina varðar og þar með draga út þjónustu við landsbyggðina og skilja Háskólann á Akureyri eftir sem fölnað blóm í byggðastefnu ríkisstjórnarinnar. Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en spurt um annað atriði þessu tengt. Þegar við höfum fyrrgreindar tvær skýrslur sem benda á að aukið fjármagn verði að koma inn í háskólana, bæði Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri og við getum án efa nefnt fleiri, þá þykir mér það verulegt umhugsunarefni og vil því spyrja hæstv. menntamálaráðherra aðeins út í skólagjöld, vegna þess að á nýafstöðnum landsfundi Sjálfstæðisflokksins er síðasta setningin í ályktun um skóla- og fræðslumál á þá leið að landsfundur leggi til að nemendur við opinbera háskóla taki í auknum mæli þátt í kostnaði við nám sitt. Erum við að horfa upp á að nemendur fari að greiða með sér inn í háskólana? Erum við að horfa á upphafið að því? Mér finnst í ljósi þeirrar stöðu sem uppi er og ekki er lengra liðið frá því að landsfundur Sjálfstæðisflokksins, sem hæstv. menntamálaráðherra tilheyrir, kemur með slíka setningu í ályktun, þá hlýtur maður auðvitað að spyrja hvort þetta sé næsta skref. Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að fara að stytta mál mitt. Það er tvennt í viðbót sem mig langar að ræða við hæstv. menntamálaráðherra. Í fyrsta lagi vil ég spyrja hana út í Kennaraháskólann og kennaramenntun, hvort það sé til skoðunar að gefa bæði Háskólanum á Akureyri, sem býður upp á kennaramenntun, og Kennaraháskóla Íslands svigrúm til þess að taka inn fleiri nemendur á næstu árum. Í því samhengi vil ég ekki síst nefna leikskólakennaradeildirnar og leikskólakennaradeildina í Kennaraháskólanum. Við búum við þá stöðu núna að mjög vantar faglært fólk inn í leikskólana. Vandi leikskólanna sem hefur birst okkur á undanförnum mánuðum, mönnunarvandi leikskólanna felst í því að gríðarleg starfsmannavelta er í leikskólunum. Á vef Hagstofunnar er hægt að sjá að starfsmannaveltan í hópi ófaglærðra starfsmanna er um tæplega 30% á meðan hún er um 7% hjá faglærðum. Það hlýtur því að vera metnaður okkar til framtíðar og hlýtur að vera næsta stóra verkefnið hvað leikskólana varðar að fjölga í þeim hópi sem vill gera starf á leikskóla að ævistarfi til þess að minnka starfsmannaveltu og koma á meiri stöðugleika í leikskólum landsins, sem er jú fyrsta skólastigið og gefin er út námskrá fyrir af hálfu menntamálaráðuneytisins. Ég vildi því spyrja hæstv. menntamálaráðherra út í hver hennar framtíðarsýn er í þessum efnum varðandi leikskólakennaramenntun. Síðan að lokum, virðulegi forseti, vil ég spyrja hæstv. menntamálaráðherra örlítið út í Listdansskóla Íslands og niðurlagningu hans. Við höfum beðið eftir því í allt haust að fá einhver svör við því hvert hinir tæplega 200 nemendur, sem þar stunda nám frá níu ára aldri og upp í framhaldsskóla, ættu að sækja dansmenntun sína þegar skólinn verður lagður niður í vor. Við höfum ekki fengið nein svör við því. Skólinn var bara lagður niður í einu vetfangi sumar og engin svör fengust. Síðan kom það upp á dögunum að gerður var samningur við fyrirtæki sem mig minnir að heiti Dansmennt ehf. sem á að sjá um danskennslu. Fyrsta verkefni þeirra var að semja við Menntaskólann við Hamrahlíð um framhaldsskólanema. Virðulegi forseti. Þessi svör eru ekki nægjanleg. Framtíðarsýnin um hvert þessir nemendur eigi að fara hefur ekki verið nógu skýr. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort gert sé ráð fyrir að halda áfram starfsemi Listdansskólans fyrir nemendur í grunnnámi og framhaldsnáminu að einhverju leyti. Niðurlagning skólans kemur einungis fram á fjárlögum, þetta bar að einungis í gegnum fjárlögin að klippt var á framlög til Listdansskólans. Ég vil því spyrja hæstv. menntamálaráðherra, í fyrsta lagi: Er hagræði í því að gera þetta á þann hátt eins og ætlunin er, að þetta verði einkavætt? Í öðru lagi: Hvaða tryggingu hafa nemendur fyrir því að fá það sérhæfða nám sem Listdansskólinn hefur boðið upp á fyrir börn frá níu ára aldri? Við erum ekki að tala einungis um framhaldsskólanemendur. Hvaða tryggingu hafa nemendur fyrir því að þetta nám verði rekið áfram þannig að þeir eigi eðlilegt framhald og eðlilegt áframgengi í framhaldsnám á erlendri grundu sem Listdansskólinn hefur veitt hingað til? Ég vil ítreka að þetta liggur ekki nógu ljóst fyrir og ég vil spyrja hvort hæstv. menntamálaráðherra geti ekki í eitt skipti fyrir öll sagt okkur hvert og hvernig þessu námi verði fyrir komið þegar skólanum hefur verið lokað í þeirri mynd sem hann er í dag. Vegna þess að þetta er alls ekki nógu skýrt og það er gagnrýni vert hvernig þessi ákvörðun var tekin, ekki í neinu samráði við fagaðila og ekki í neinu samráði við þá sem innan skólans störfuðu, ekki við foreldrana og ekki við nemendur. Þeir eru búnir að vera í óvissu í fleiri mánuði og ég vonast til að hæstv. menntamálaráðherra eyði henni í eitt skipti fyrir öll, þannig að þeir viti t.d. hversu hátt gjald þeir muni þurfa að greiða fyrir námið á næstu önn ef þeir ætla að halda áfram í sínu námi. Ég hef lokið máli mínu og vonast til að hæstv. menntamálaráðherra geti svarað spurningum mínum.

Frú forseti. Ég gerði ráð fyrir að hæstv. menntamálaráðherra færi í andsvör við hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur. En hæstv. ráðherra ætlar greinilega að slá tvær flugur í einu höggi og fara í sameiginleg andsvör við okkur báðar enda veit hún sem er að menntamál verða fyrirferðarmikil í ræðu minni. Við hefðum gjarnan viljað hafa hæstv. menntamálaráðherra hér hjá okkur við 2. umr. fjárlaga. Það varð því miður ekki og því er eðlilegt að við tökum talsverðan tíma í það við 3. umr. að ræða menntamálin. Ég ætla að byrja á að gera að umtalsefni orð hæstv. ráðherra í andsvari við hv. þm. Helga Hjörvar hér fyrr í dag. Þar klifaði hún enn eina ferðina á setningu sem hún hefur sagt aftur og aftur og kann náttúrulega algerlega utanbókar aftur á bak og áfram. Setningin er þessi: Við erum að stórauka framlög til háskólastigsins. Svo bætir hún iðulega við: En að sjálfsögðu er alltaf hægt að gera betur. Síðan sagði hæstv. ráðherra að hún hefði aldrei heyrt stjórnarandstöðuþingmann viðurkenna það úr þessum ræðustóli að verið væri að auka fjárframlög til háskólastigsins. Ef hún hefur ekki heyrt það þá hefur hún ekki verið að hlusta á mig þegar ég hef veitt þessari ríkisstjórn viðurkenningu fyrir það. Ég hef að vísu á sama tíma gagnrýnt ríkisstjórnina fyrir forgangsröðunina, þ.e. hvaða háskólar það eru sem fá aukna fjármuni frá ríkisstjórninni. Það eru dekurbörn ríkisstjórnarinnar, einkaháskólarnir. En ég hef líka fagnað fjölbreytninni. Það er rangt sem hæstv. ráðherra sagði í andsvörum sínum við hv. þm. Helga Hjörvar að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefði barist hatrammlega gegn fjölbreytninni. Ég hef fagnað hverju nýju tækifæri sem íslenskir háskólastúdentar fá til náms. Alveg sama hvaða skólar bjóða upp á þau tækifæri. Hins vegar gagnrýni ég ríkisstjórnina fyrir að taka einkaháskólana út fyrir sviga og hækka fjárframlögin til þeirra umtalsvert meira en til opinberu háskólanna. Opinberlega fagnaði ég auknum tækifærum háskólastúdenta til náms síðast á fundi í Háskóla Íslands þann 1. desember. Stúdentaráð boðaði fulltrúa stjórnmálaflokkanna til hátíðarfundar í hátíðarsal skólans og vildi ræða við okkur fjármál hans. Nemendur vildu ræða við okkur um það hvernig staða háskólans hefði áhrif á þá. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að þar voru afar áhrifamiklar ræður fluttar. Pallborðsumræður sem fóru fram eftir ræður stúdenta voru mjög málefnalegar. Á þessum fundi kom fram, og ég veit að hæstv. ráðherra er vel kunnugt um það, að aukningin á milli áranna 2005 og 2006 til háskólanna er á þann veg að Háskóli Íslands hækkar minnst. Hann hækkar um 12,9%. Á sama tíma hækkar háskólinn á Hólum í Hjaltadal um 29,3%. Nú skulum við undanskilja Landbúnaðarháskólann og háskólann á Hólum í Hjaltadal og skoða eingöngu þá háskóla sem heyra undir hæstv. menntamálaráðherra. Þá er það Viðskiptaháskólinn á Bifröst sem hækkar mest eða um 21,6%. Háskólinn í Reykjavík og Tækniháskólinn hækka um svipaða tölu, 20,6%. En opinberu háskólarnir hækka allir þrír minna: Háskóli Íslands um 12,9%, eins og ég sagði, Kennaraháskólinn um 13,1% og Háskólinn á Akureyri um 17,5%. Það er þessi forgangsröðun sem ég gagnrýni. Ég stend á því fastar en fótunum að hæstv. ráðherra sé að bregðast flaggskipi æðri menntunar á Íslandi, Háskóla Íslands, með stefnu sinni í fjárveitingum til háskólastigsins. Sérfræðingar, bæði innlendir og erlendir, hafa greint ástandið í Háskóla Íslands og það er óumdeilt. Við þekkjum öll þá stjórnsýslu- og fjárhagsúttekt sem Ríkisendurskoðun gerði og birt var fyrir skemmstu. Stjórnsýsluúttektin leiðir í ljós að Háskóli Íslands er ódýr í rekstri í samanburði við sambærilega háskóla í nágrannalöndunum. Því eigum við auðvitað að fagna. Við eigum líka að fagna því hvernig Háskóli Íslands kemur út, bæði hvað varðar kennslu og eins hve nemendur hans koma vel út í samkeppni við háskóla á erlendri grund. Háskóli Íslands kemur mjög vel út og nemendur hans koma mjög vel út. Ég tek undir það sem hæstv. ráðherra segir um þann þátt samkeppninnar. Ég vil að við tryggjum að Háskóli Íslands fái áfram að standa jafn vel að vígi og helst betur í þeirri samkeppni. En ég vil að við leggjum af allt tal um samkeppni hér innan lands þar sem verið er að etja skólum saman og láta þá keppa um fjármagn á ótrúlega ósanngjörnum forsendum. Í stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar kemur líka fram að skilvirkni Háskóla Íslands sé mikil. En þar er þess líka getið að framhaldsnemar séu hlutfallslega fáir og stundakennarar séu margir. Nú er það svo að tekjur á skráðan nemanda í Háskóla Íslands eru lágar miðað við þá skóla sem hann ber sig saman við - sem eru háskólar í nágrannalöndum okkar, sem er eðlilegt og sanngjarnt að skólinn beri sig saman við. Í Háskóla Íslands eru tekjur á skráðan nemanda lægstar af öllum þeim skólum sem stjórnendur skólans hafa gegnum árin borið sig saman við til að fá marktæka niðurstöðu. Á sama tíma eru skráðir nemendur á starfsmann í Háskóla Íslands miklu fleiri en í umræddum samanburðarháskólum. Í Háskóla Íslands er ævinlega verið að fjölga nemendum á hvern kennara. Búin eru til námsúrræði fyrir nemendur sem eru í sjálfu sér ekki boðleg í skóla sem ætlar að standa sig og stendur sig þó jafn vel og raun ber vitni í samkeppninni. Það verður að hægja á í þessum efnum. Það verður að fækka nemendum á hvern skráðan starfsmann. Það verður að fjölga framhaldsnemum til að Háskóli Íslands geti talist rannsóknarháskóli á heimsmælikvarða, sem ég held að hæstv. ráðherra vilji í orði kveðnu. Hæstv. ráðherra verður að styðja við bakið á þeirri stefnu stjórnenda Háskólans að þeir fái svigrúm til að fjölga doktorsnemum upp í 60 á næstu fimm árum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lýst miklum stuðningi við þá stefnu. Núna eru doktorsnemar við Háskóla Íslands einungis 12. Ef við viljum að Háskóli Íslands nái að standa vel í fæturna í samkeppninni við háskóla á erlendri grund verður að fjölga doktorsnemum. Það verður ekki gert nema með auknum fjármunum til skólans. Það er líka ámælisvert, frú forseti, að fé til rannsókna til Háskóla Íslands hefur nánast staðið í stað á sama tíma og afköst í rannsóknum hafa aukist. Á þessu sviði stendur Háskóli Íslands sig afburðavel. En á sama tíma vantar 200 millj. upp á að ríkið standi við rannsóknarsamning sinn við skólann. Í fjárframlag til rannsókna vantar 200 millj. kr. upp á að ríkið standi við samkomulag sem það sjálft hefur gert. Á sama tíma fær Háskólinn í Reykjavík, einn af einkaháskólunum, 200 millj. kr. í rannsóknir án þess að hafa rannsóknarsamning. Þetta er ekki jafnvægi. Þetta er ójafnvægi. Þarna er verið að mismuna, frú forseti. Hæstv. ráðherra verður að sjá til að staðið sé við þá samninga sem gerðir eru í þessum geira. Það er skammarlegt að ekki sé staðið við þann rannsóknarsamning sem gerður hefur verið við Háskóla Íslands. Það er eitt af því sem við gagnrýnum hér í þessari umræðu þegar við erum að tala um fjárlögin í 3. umr. Stjórnendur Háskóla Íslands hafa staðið sig vel og hagað rekstri skólans í samræmi við fjárveitingar og aðrar tekjur. Ekki verður annað sagt og ég vona að hæstv. ráðherra sé mér sammála um það. Gripið hefur verið til ýmissa aðhaldsaðgerða. En það má aldrei verða svo að aðhaldsaðgerðirnar skeri svo nærri beinunum að gæði námsins séu í hættu. Það er líka ljóst að hlutfall þeirra tekna sem skólinn verður að afla sér fyrir utan ríkisframlagið er hátt í samanburði við erlenda háskóla. Það er áhyggjuefni þegar litið er á tölfræðina í Háskóla Íslands hversu t.d. framlag frá Happdrætti Háskóla Íslands hefur lækkað. Það hefur lækkað á árunum 1988 til 2005 um 68%. Það er verulegt áhyggjuefni að fjárveitingarnar sem skólinn hefur ævinlega getað reitt sig á frá happdrættinu skuli hafa lækkað svona mikið. Það er líka áhyggjuefni í sambandi við Happdrætti Háskóla Íslands að það skuli þurfa að borga 100 millj. kr. á ári í ríkissjóð í einkaleyfisgjald fyrir peningahappdrætti. Ef Happdrætti Háskóla Íslands ætti að standa á þann veg á bak við Háskóla Íslands að okkur fyndist sómi að, og eins og ég veit að þeir hv. þingmenn sem stóðu að lögunum um happdrættið ætluðust til, væri löngu búið að leggja niður umrætt einkaleyfagjald og sjá til þess að happdrættið fengi það óskipt svo að það gæti runnið til háskólans. Hæstv. ráðherra er í lófa lagið að breyta þessu. Við erum ekki að tala um að það þurfi beinlínis að fara ofan í ríkissjóð til að auka fjárveitingarnar. Þarna eru um 100 millj. kr. árlega í einkaleyfagjaldinu sem við getum látið renna beint til happdrættisins og þar með til að efla háskólann. Við vitum líka að fjárhagsvandi Háskóla Íslands er hvorki fólginn í stöðugum hallarekstri skólans né heldur í skuldasöfnuninni. Skólanum er mjög óhægt um vik að mæta auknum kostnaði vegna fleiri nemenda eða nýrra námsbrauta og dýrari starfsmanna, án þess að það komi niður á gæðum, bæði kennslu og rannsókna. Það verður líka að viðurkennast að Háskóli Íslands þarf aukna fjármuni til að styrkja framhaldsnámið og það er veruleg hætta orðin á því núna, eins og málum er komið, að rannsóknaháskólinn sem við viljum öll reka og standa við bakið á, verði ekki eins öflugur og draumar okkar segja til um og atgervi þeirra sem starfa í háskólanum, hvort sem það eru kennarar eða stúdentar, segir okkur að gæti orðið. Eitt af því sem veldur áhyggjum þegar statistikkin er skoðuð er að hlutfall fjárveitinga til rannsókna til Háskóla Íslands hefur farið lækkandi. Það er áhyggjuefni út af fyrir sig. Þegar öllu er á botninn hvolft greiðir ríkissjóður ekki með öllum þeim nemendum sem stunda nám við Háskóla Íslands, jafnvel þó ég hafi fagnað þeirri aukningu sem kom sem kennsluframlag í því frumvarpi sem við ræðum núna. Það er virkilegt fagnaðarefni að gerð hafi verið sú leiðrétting sem raun ber vitni. Hún er vissulega til bóta. En skrefið er ekki stigið til fulls. Enn þá vantar fjármuni upp á að greitt sé með öllum þeim nemum sem stunda nám við Háskóla Íslands. Maður hlýtur að spyrja: Hvers vegna? Eftir því sem stjórnendur Háskóla Íslands segja okkur vantar um það bil 10% á að launastikan hafi hækkað í samræmi við launaþróun. Það mun vera um það bil 1 milljarður kr. á fimm árum. Það er mjög alvarlegt ef ekki er farið eftir launastikunni, sem ég hélt að sátt ríkti um og við værum sammála um að ætti að vera til viðmiðunar. Húsnæðisframlag til háskólans er að minnsta kosti helmingi of lágt til að geta staðið undir markaðsleigu. Skotið er á að það geti munað um 200 millj. kr. á ári hvað húsnæðisframlagið ætti að vera hærra ef markaðsleiga væri reiknuð. Síðan má segja að fjárveitingar til rannsókna hafi staðið í stað og fjármögnun framhaldsnámsins sé langt frá því að vera fullnægjandi. Við vitum að við þessar aðstæður verður halli á rekstri Háskóla Íslands, bæði á árinu 2005 og einnig á árinu 2006. Það er trúlegt að hallinn verði svipaður á báðum þeim árum. Þetta vitum við og erum algerlega með galopin augu gagnvart því hér í þessum sal, sem erum að ákveða fjárveitingarnar til þjóðskólans. Við vitum líka og það sýnir tölfræðin okkur að ef Háskóli Íslands fengi hlutfallslega sömu hækkun fjárveitinga og þeir skólar sem mesta hækkun fá, yrði rekstur hans í góðu jafnvægi á árinu 2006. Það munar um það bil 371 millj. kr. Er það ofverkið okkar, frú forseti, að sjá til þess að Háskóli Íslands fái þá fjármuni? Mitt svar er nei. Í bullandi góðæri, í fjárlögum sem aldrei hafa verið hærri höfum við efni á 371 millj. kr. í Háskóla Íslands til að leiðrétta rekstur hans. Það væri virkilega áhrifarík gjörð hæstvirts menntamálaráðherra en því miður hefur hv. fjárlaganefnd Alþingis ákveðið að taka málið ekki einu sinni inn á sitt borð á milli 2. og 3. umr. Það er því ekkert að gerast og við sjáum alveg í hvað stefnir, hver lokaafgreiðsla fjárlaganna verður. Hún verður ekki sú sem ég óskaði mér að sjá. Ég hef það sem af er ræðu minni, frú forseti, einbeitt mér að því að ræða um Háskóla Íslands því að aðrir hafa talað um Háskólann á Akureyri. Ég tek heils hugar undir það sem komið hefur fram í ræðum hv. þingmanna varðandi Háskólann á Akureyri. Eins og ég gagnrýndi það í ræðu minni við 2. umr. fjárlaga vil ég ítreka gagnrýni mína á orð hæstv. menntamálaráðherra í viðtali í fjölmiðlum um fækkun deilda, sem háskólaráð og Háskólinn á Akureyri tók ákvörðun um að yrði að eiga sér stað til að hægt væri að sjá fram á sæmilegan rekstur Háskólans á Akureyri á þessu ári sem fram undan er og grípa þyrfti til þeirra ráðstafana að fækka deildum og reyna með því að hagræða sem frekast væri unnt. Í mínum huga er alveg ljóst að þær aðgerðir ganga verulega nærri ákveðnum þáttum í starfsemi skólans sem er ætlað að skila u.þ.b. 50 millj. kr. í sparnað. Jafnvel þó að markmiðið náist er staða skólans samt sú að 80 millj. kr. vantar upp á að skólinn geti staðið undir þeim rekstri sem fram undan er hjá honum. Í fréttum Ríkisútvarpsins þann 11. nóvember sagði hæstv. menntamálaráðherra þegar hún var spurð um þessar niðurskurðarráðstafanir háskólaráðs Háskólans á Akureyri, að þær bæru vott um mikla framsýni.

Skipulagsbreytingarnar. Það var leiðrétt. Skipulagsbreytingarnar, það verður að hafa þetta rétt eftir.

Ég er ekki með leiðréttingu á fréttinni, ég er eingöngu með útskrift af henni eins og hún er frá Fjölmiðlavaktinni. Ekki var annað að skilja á orðum hæstv. ráðherra en að hún teldi þessa ákvörðun vera þess eðlis að hún ætti að styrkja skólann til langs tíma. Mér er það gjörsamlega óskiljanlegt, og ég hef svo sem vikið að því í máli mínu áður þegar að málefni hæstv. menntamálaráðherra hafa borið á góma, hvernig hægt er að segjast vera að efla stofnanir með að kreppa meira að þeim fjárhagslega. Eitt af því sem væri hægt að fara út í en ég ætla að spara mér til að stytta ræðu mína er umræðan um jafnrétti til náms á háskólastigi, umræða sem sprottið hefur upp vegna ályktunar landsfundar Sjálfstæðisflokksins um skólagjöld í háskólanámi. Ég ætla að spara mér þá umræðu en einungis gefa út þá yfirlýsingu sem ætti að vera alþjóð kunn að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafnar skólagjöldum á háskólastigi og telur að standa eigi vörð um öfluga háskólamenntun á annan hátt en að seilast í vasa nemenda til að fá þar aukna fjármuni. Sömuleiðis ætla ég að spara mér að ræða mikið um gæðamál í háskólum en það er líka eitt af því sem skiptir verulegu máli þegar við fjöllum um háskólamenntun, þ.e. hvernig standa þessir skólar sig þegar við horfum til gæða námsins? Mig langar að koma að næsta kafla ræðu minnar sem varðar hæstv. ráðherra og það er Listdansskóli Íslands. Óþarfi er að rekja í smáatriðum aðdraganda þess máls en nú liggur ljóst fyrir að fyrirtæki að nafni Dansmennt ehf. mun taka við af Listdansskóla Íslands sem hæstv. menntamálaráðherra hefur ákveðið að leggja niður. Ég hef gagnrýnt að henni skuli vera það kleift eingöngu með því að breyta fjárveitingum til skólans þannig að hann verði þurrkaður út. Þetta er dæmi um framkvæmd sem ég tel að eigi að fara í gegnum Alþingi jafnvel þó ekki séu til lög um skólann. Þá tel ég sjálfsagt mál að Alþingi komi á einhvern hátt að ákvörðun af þessu tagi öðruvísi en í gegnum fjárlög. Það liggur sem sagt ljóst fyrir. Búið er að undirrita viljayfirlýsingu menntamálaráðuneytisins, Menntaskólans við Hamrahlíð og fyrirtækis sem heitir Dansmennt ehf. Eftir því sem sú viljayfirlýsing segir, ég hef þetta eingöngu úr fjölmiðlum, ég hef ekki séð viljayfirlýsinguna sjálfa, en eftir því sem sagt er í fjölmiðlum mun þetta hlutafélag hafa það að markmiði að starfrækja listdansskóla fyrir alla aldurshópa og á öllum námsstigum. Ég held að hæstv. menntamálaráðherra hljóti að segja okkur frá því við þessa umræðu á hvern hátt grunnskóladeild skólans verður borgið innan þessa nýja fyrirkomulags. En hæstv. ráðherrann segir í viðtali við Morgunblaðið föstudaginn 2. desember, með leyfi forseta: „Með þessu er verið að tryggja að þeir nemendur sem eru í Listdansskóla Íslands fái áframhaldandi nám og tryggja samfelluna frá grunnskólastiginu og upp úr.“ Frú forseti. Það var hæstv. menntamálaráðherra sem setti þá samfellu í uppnám síðasta haust með því að tilkynna að hún ætlaði sér að leggja niður skólann. Hæstv. menntamálaráðherra er því að bjarga uppnáminu núna sem hún sjálf hefur valdið. Því er haldið fram að auka eigi kröfurnar til listdansnámsins. Í orðunum felst að ekki hafi þá verið gerðar nægilegar kröfur til listdansnáms hingað til í Listdansskóla Íslands. Hæstv. menntamálaráðherra skuldar þeim sem hlut eiga að máli skýringu á þeirri afstöðu að nú eigi allt í einu að auka kröfurnar til listdansnámsins og efla gæðaeftirlitið. Gott og vel, ef þetta gengur allt eftir, að þetta eigi að verða til að efla dansmenntina og gæði námsins. Ég er ekki mjög trúuð á það, frú forseti. Ég óttast að við horfum fram á mikinn ójöfnuð. Ég óttast að foreldrar þeirra barna sem hafa hæfileika til að verða listdansarar og leggja þá braut fyrir sig verði að bera kostnaðinn af námi barna sinna, umfram það sem verið hefur. Heimildir mínar segja að það hafi kostað um 90 þús. kr. á ári að hafa barn í listdansnámi. Ég hefði gaman af að heyra frá hæstv. ráðherra hvort hún telji að skólagjöldin hjá Dansmennt ehf. verði á svipuðum nótum. Eða verður það þannig að foreldrar þurfi að greiða algerlega fyrir grunnnámið, fyrir grunnskóladeildina, full skólagjöld? Verður það þannig að ríkið ætli sér eingöngu að standa straum af kostnaði við þreyttar einingar til stúdentsprófs, þannig að allt sem verður þar umfram í námi barna á framhaldsskólaaldri verði greitt af foreldrum? Hvað verður um þá nemendur, þá listdansara, sem eru kannski á hraðri leið inn í atvinnumennsku, mjög ungir, kannski 18 ára gamlir og ætla sér alls ekki að taka stúdentspróf og eru alls ekki að stunda nám í framhaldsskóla? Eiga foreldrar þeirra að greiða listdansnámið frá a til ö að fullu? Engin af þessum spurningum hefur hlotið svar frá hæstv. ráðherra. Ég spyr líka: Hvar eru fjármunirnir núna sem til þarf til að greiða kostnað nemendanna sem munu hefja nám hjá Dansmennt ehf. næsta haust? Ekki eru þeir í fjárlagafrumvarpinu. Hvar eru þeir? Ætlar hæstv. ráðherra kannski að redda þessu í kompaníi við félaga sína í fjárlaganefnd með fjáraukalögunum á næsta ári? Ætli það ætti eftir að koma okkur mikið á óvart að það sé nákvæmlega það sem stendur fyrir dyrum að gera. Hvað húsnæði fær Dansmennt ehf.? Er búið að gera samning við Tónskóla Sigursveins, sem á húsnæðið sem Listdansskóli Íslands er í núna, um að Dansmennt ehf. fái þar inni? Eða ætlar hæstv. menntamálaráðherra kannski ekki að hafa neinar áhyggjur af því? Getur Dansmennt ehf. bjargað málinu núna? Af því að Menntaskólinn við Hamrahlíð er aðili að þessu samkomulagi, þessari viljayfirlýsingu, þá vil ég að fólk viti að Menntaskólinn við Hamrahlíð gerir háar kröfur til þeirra nema sem teknir eru inn í MH. Þar fara yfirleitt ekki inn nemar sem hafa lægri en 8,5 í meðaleinkunn. Hvað ætlar hæstv. menntamálaráðherra að gera við nema sem eru undir 8,5 í meðaleinkunn en hafa gríðarlega hæfileika í listdansi og hafa lært listdans kannski frá 6–7 ára aldri og eru í listdansnámi til að verða listdansarar og komast ekki inn í MH? Hvað verður um þá? Fá þeir ekki inni á listdansbraut og verður þeim þá úthýst? Eða þurfa foreldrarnir að borga upp í topp? Svo er líka til í dæminu að nemendur muni vilja fara í aðra skóla. Það eru ekki allir sem eru í listdansnámi sem vilja endilega fara í Hamrahlíðina. Þeir koma ekki til með að eiga völ á hinni nýju braut, þessari listdansbraut sem Menntaskólinn í Hamrahlíð ætlar að bjóða upp á. Hvernig ætlar hæstv. menntamálaráðherra að endurvinna það traust sem nemendur, foreldrar og kennarar Listdansskóla Íslands hafa borið til hennar þangað til í haust? Ég er sannfærð um að hún þarf að gera verulega mikið til að endurvinna það traust, ef hún ætlar sér að endurvinna það. Það er hún ekki búin að gera með undirritun viljayfirlýsingarinnar. Það er hún heldur ekki búin að gera með aðalnámskránni sem hún er búin að birta á heimasíðu ráðuneytisins. Það eru allt of margir lausir endar, allt of mikið í lausu lofti. Vinnubrögðin sem hér hafa verið viðhöfð, frú forseti, eru bara til skammar. Ef maður ætlar að fara út í svona breytingar gerir maður það að vel yfirlögðu ráði og þannig að fólk sé haft með í ráðum, fólkið sem breytingarnar eiga að bitna á. En það var því miður ekki gert og þess vegna stöndum við í þeim sporum sem við nú gerum, með fullt af ungum listdönsurum í óvissu, foreldra og fjölskyldur í uppnámi og óvissu út af þessu. Hæstv. menntamálaráðherra skuldar því fólki skýringar. Foreldrar áttu sér einskis ills von, kennarar vissu ekkert um áformin, skólanefnd hafði ekki verið haldið að störfum, ekki hafði verið skipað nefndina missirum saman. Foreldrafélagið hafði því miður legið í dvala. Kannski notfærði hæstv. menntamálaráðherra sér þær aðstæður sem voru í skólanum að skólanefndin var ekki til staðar og foreldrafélagið var í dvala. Þá var höggið látið dynja. Frú forseti. Ekki meira um Listdansskóla Íslands í bili en ég vona að hæstv. ráðherra geti svarað einhverjum af þeim spurningum og vangaveltum sem ég hef komið inn á í ræðu minni. Framhaldsskólarnir eru annar málaflokkurinn þar sem hæstv. ráðherra er með allt upp á móti sér. Ég verð að segja að ég fagna ályktun Félags framhaldsskólakennara, sem barst því miður afar seint til okkar en hún kom hingað í gær. Ályktunin er rituð 5. desember og undirrituð af Aðalheiði Steingrímsdóttur, formanni Félags framhaldsskólakennara. Þetta er efnismikil ályktun og hún er birt sem fylgiskjal með framhaldsnefndaráliti um frumvarp til fjárlaga frá 2. minni hluta fjárlaganefndar. Ég las hana af mikilli athygli og ég verð að segja að þar koma fram ávirðingar sem hæstv. ráðherra hlýtur að verða að svara á einhvern hátt. Þær eru af ýmsu tagi en kjarninn í þeim er eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir kom inn á áðan að þær fjárveitingar sem framhaldsskólunum eru ætlaðar í fjárlagafrumvarpinu eru stórlega vanáætlaðar. Á sama tíma og fjárveitingar til framhaldsskólanna eru stórlega vanáætlaðar eru stjórnvöld uppi með áform um að stytta nám til stúdentsprófs sem ég hef ævinlega talað um sem skerðingu, þ.e. þau hafa í hyggju að skerða nám til stúdentsprófs og spara stórlega í rekstri framhaldsskólanna. Ég get ekki annað en tekið undir með framhaldsskólakennurum þar sem þeir halda því fram að þær aðgerðir sem hér eru í gangi muni leiða til þess að sumir komist ekki inn í framhaldsskóla og hér sé verið að rjúfa samfélagssátt sem ríkt hefur um áratuga skeið á Íslandi um menntakerfið og lykilhlutverk þess í jöfnun lífskjara því að framhaldsskólinn á samkvæmt lögum að vera fyrir alla. Hann er það ekki í dag og verður það trúlega enn síður ef styttingar- eða skerðingaráform hæstv. ráðherra ná fram að ganga. Framhaldsskólakennarar segja að fjárveitingarnar séu gróflega vanáætlaðar og hafi verið það árvisst og sömuleiðis nemendafjöldinn, þ.e. spá um nemendafjölda hafi verið hunsuð. Þeir fara mörgum orðum um þessi sjónarmið sín í ályktuninni og styðja þau öll rökum. Það kemur t.d. fram hjá þeim að í fjárlagafrumvarpinu 2003 hafi fjárveitingar til framhaldsskólanna verið ákvarðaðar samkvæmt endurskoðuðu reiknilíkani menntamálaráðuneytisins því það er ekki eins og menntamálaráðuneytið hafi ekki vitað að reiknilíkanið er gallað. Markmið endurskoðunarinnar var auðvitað að lagfæra fjárhagsvanda en ekki allra, heldur fyrst og fremst fjölmennra verknámsskóla og meðalstórra og fámennra skóla á landsbyggðinni. En í hverju fólst aðferðin sem farin var til að auka fjárveitingar til þessara skóla? Jú, hún fólst í því að lækka fjárveitingar til annarra skóla, skóla sem voru hreint ekki aflögufærir fyrir. Er þetta nokkur pólitík? Þetta er ekki menntapólitík, frú forseti. Þær breytingar sem gerðar voru á reiknilíkaninu skiluðu verknámsskólunum að meðaltali 2–7% hækkun framlags með hverjum nemanda en greiðslur með nemendum í bóknámi lækkuðu við sömu breytingu um 2%. Í fjárlagafrumvarpinu 2003 var heildarfjárveiting til skólanna hvorki aukin til að ná kostnaði af breyttu reiknilíkani né heldur til að styrkja almennt starfsemi skóla og þjónustu þeirra við nemendur. Þetta eru auðvitað átakanlegar staðreyndir og sama má segja um þær staðreyndir sem framhaldsskólakennararnir telja upp í ávirðingum sínum varðandi fjárlagafrumvarpið 2004. Síðan kemur fram að útreikningarnir í frumvarpinu 2005 hafi byggst á 18.200 nemendum og í frumvarpinu 2006 er gert ráð fyrir að nemendur verði 18.900 en þeir verða í raun 23.000. Af hverju er yfirvöldum menntamála gjörsamlega fyrirmunað að sjá til þess að framhaldsskólarnir fái þá fjármuni sem nemendafjöldinn segir til um? Hvers vegna er þeim fyrirmunað að láta nemendafjöldann að ráða? Sérstaklega þegar skoðaðar eru hástemmdar ræður um að hækka eigi menntunarstig þjóðarinnar og að framhaldsskólinn sé fyrir alla. Af hverju má þá ekki sjá til þess að fjárveitingarnar séu a.m.k. samkvæmt reiknilíkaninu svo ósanngjarnt sem það nú er? Að hver einasti nemandi sem ákveður að fara í framhaldsskóla og kemst í framhaldsskóla fái a.m.k. með sér þau framlög sem reiknilíkanið gerir ráð fyrir að eigi að koma. Í mínum huga er þetta sáraeinfalt mál og ég skil ekki hvers vegna hæstv. ráðherra getur ekki lagst á sveif með framhaldsskólakennurum og barist fyrir málstað framhaldsskólanna. Það er óskiljanlegt. Hallinn á rekstri framhaldsskólanna er umtalsverður. Segja má að uppsafnaður rekstrarhalli þessara skóla hafi verið samtals 480 millj. kr. árið 2004. Það mun samsvara næstum því framlagi til eins fjölmenns framhaldsskóla á höfuðborgarsvæðinu samkvæmt fjárlögum ársins 2005. Í greinargerð frá Ríkisendurskoðun um framkvæmd fjárlaga 2004 má lesa úttekt á fjárhagsstöðu nokkurra stofnana sem heyra undir menntamálaráðuneytið. Meðal annars eru teknir níu framhaldsskólar þar sem halli skólanna mun hafa numið frá 4% og upp í 35% af fjárveitingum til þeirra árið 2005. Í þeim hópi eru meðalstórir og fámennir fjölbrauta- og bóknámsskólar, fjölmennir og fámennir verknámsskólar. Fimm af þessum níu skólum eru á landsbyggðinni en fjórir á höfuðborgarsvæðinu. Það kemur líka fram í ályktun framhaldsskólakennara að vegna fjárhagsvandans hafi orðið samdráttur og beinn niðurskurður á námsframboði flestra þessara skóla, sérstaklega í starfs- og verknámsskólunum. Fram kemur að nemendum hafi verið fjölgað í námshópum í bóknámi sem að sögn kennaranna verður ekki til að minnka brottfallið. Ég hef heyrt hæstv. menntamálaráðherra halda hástemmdar ræður um að það verði að gera allt sem hægt er til að minnka brottfallið en þá eigum við ekki að þvinga framhaldsskólana til að fjölga í nemendahópunum því það eykur brottfall. Það er elsta reglan í bókinni varðandi brottfall. Það er líka ljóst að ýmiss konar þjónusta við nemendur hefur verið skert, gjaldtaka skólanna af nemendum eykst sífellt. Framhaldsskólanemar hér á landi fá ekki ókeypis námsbækur eins og framhaldsskólanemar í nágrannalöndum okkar, í Skandinavíu, sem við berum okkur saman við. Þannig mætti áfram telja, frú forseti. Það er auðvitað heilmargt ánægjulegt við framhaldsskólana og m.a. að þar er mjög mikil fjölbreytni í gangi. Vísbendingar eru um að mörkin á milli tegunda skóla hafi verið að mást út. Fleiri eldri nemendur sækja framhaldsmenntun núna en verið hefur. Mörkin á milli dagskóla, kvöldskóla og fjarnáms eru orðin óskýrari vegna þess að skólarnir hafa líka verið að aðlaga þjónustu sína að þeim fjölbreytta nemendahópi sem þangað sækir. Það sama má í rauninni segja um mörkin á milli grunnmenntunar þeirra og endurmenntunar. Ég talaði áðan aðeins um framhaldsskóla fyrir alla og jafnrétti til náms. Það er kafli um það í ályktun framhaldsskólakennaranna. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt fyrir hæstv. menntamálaráðherra að skoða þessa ályktun gaumgæfilega og ég held að það hefði líka verið full ástæða fyrir fjárlaganefnd að skoða þessa ályktun gaumgæfilega. Og af því hv. þm. Magnús Stefánsson, formaður fjárlaganefndar, situr í salnum núna og ég held að hann hljóti að verða að svara fyrir það, þá finnst mér með ólíkindum hvers vegna ekki var farið betur ofan í fjárveitingar til skólanna, framhaldsskólanna og háskólanna, en raun ber vitni meðan að málin voru á borði fjárlaganefndar. Það mætti kannski fá að heyra það frá hv. þingmanni hvort hann sé búinn að lesa ályktun framhaldsskólakennara og hvort honum bregði ekki nokkuð við þegar hann sér að enn eitt árið á að stefna framhaldsskólunum inn í ástand sem er fullkomlega óviðunandi. Ég hafði hugsað mér að fara hér nokkrum orðum um skerðingu náms til stúdentsprófs. Ég læt mér hins vegar nægja að hvetja hæstv. menntamálaráðherra til að lesa ræðu mína við 2. umr. fjárlaga þar sem ég fór yfir ávirðingar og gagnrýni framhaldsskólakennara og nemenda í framhaldsskólum á þau áform og vitnaði til nokkurra greina sem hafa verið skrifaðar í þeim efnum. Ég treysti því að hæstv. ráðherra kynni sér þann máflutning sem hér fór fram við 2. umr. og renni yfir þær ræður sem þá voru fluttar. Eitt get ég ekki látið undir höfuð leggjast að nefna, frú forseti, í þessari umræðu, 3. umr. til fjárlaga, og það eru mannréttindamálin og Mannréttindaskrifstofa Íslands. Við höfum hér á borðum okkar breytingartillögu frá stjórnarandstöðunni sem gerir ráð fyrir því að Mannréttindaskrifstofa Íslands fái framlög sem nema 9 millj. kr. undir hatti dómsmálaráðuneytisins, nafngreind framlög, og að Mannréttindastofnun Háskóla Íslands fái framlög sem nema 1,2 millj. kr. Öll hneisan í kringum framgöngu stjórnvalda varðandi Mannréttindaskrifstofu Íslands er náttúrlega þyngri en tárum taki. Það er algerlega óásættanlegt að Mannréttindaskrifstofan skuli ekki fá sér nafngreinda fjárveitingu og það er sárgrætilegt að ríkisstjórnin eða ráðherrar hennar og ekki einu sinni hv. formaður eða varaformaður fjárlaganefndar skuli hafa fært fram nokkur rök í þessu máli. Engin rök hafa verið færð fram fyrir því hvers vegna þær breytingar voru gerðar að Mannréttindaskrifstofa Íslands er ekki lengur sérgreindur liður undir ráðuneyti heldur einungis almennt framlag sem við vitum núna af reynslunni vegna ársins 2005 að stendur Mannréttindaskrifstofu Íslands ekki til boða. Hver voru rökin fyrir þessari breytingu? Hv. formaður fjárlaganefndar verður að svara því eða þeir ráðherrar sem í hlut eiga. Þessi rök hafa ekki enn komið fram. Maður les hér áskoranir til þingmanna þar sem málsmetandi fólk fer þess á leit að við endurskoðum þessa ákvörðun okkar og allir í stjórnarmeirihlutanum þegja bara þunnu hljóði og þessum ályktunum og áskorunum er ekki svarað. Menn þumbast bara við. Við erum með ályktanir og áskoranir frá landsnefnd UNIFEM á Íslandi, frá Stígamótum, frá hjálparstarfi kirkjunnar, frá Siðmennt – félagi siðrænna húmanisma á Íslandi, frá presti innflytjenda og frá Landssamtökunum Þroskahjálp. Þeim er í engu svarað. Hvaða dónar eru hér við völd að ekki sé hægt að svara áskorunum og bænaskjölum sem við fáum og að ekki sé hægt að koma með nein rök fyrir þeim ákvörðunum sem hér eru teknar þvert ofan í hávær mótmæli stjórnarandstöðunnar. Svona háttsemi er sannarlega ekki til fyrirmyndar, frú forseti, sannarlega ekki. Hv. þingmenn eiga þess kost að greiða atkvæði með breytingartillögu stjórnarandstöðunnar. Ég er ekki farin að sjá að þeir geri það, en það væri kannski mannsbragur að því að þeir hugleiddu það. Frú forseti. Eitt mál gleymdist við 2. umr. fjárlaga. Þar verður að fá skýringu frá hv. formanni nefndarinnar, Magnúsi Stefánssyni. Okkur barst umsókn um stuðning, rekstrarstyrk, fyrir íslenskan kvennagagnabanka á netinu, frá Kvennaslóðum sem reknar eru undir Rannsóknastofu í kvenna- og kynjafræðum við Háskóla Íslands. Gagnabankinn kvennaslodir.is er banki sem hefur verið starfræktur hjá Rannsóknastofu í kvenna- og kynjafræðum síðan í lok árs 2003 og okkur er fullkunnugt um það því hingað hafa komið umsóknir um þetta verkefni áður og við höfum veitt því brautargengi. Í gagnabankanum eru nú á áttunda hundrað nöfn kvensérfræðinga á öllum sviðum þjóðfélagsins. Í honum eru aðgengilegar upplýsingar um menntun, störf, sérsvið, rannsóknir og útgefið efni skráðra kvenna og hann er leitarbær eftir nöfnum, fagsviðum og efnisorðum. Hann er líka frétta- og upplýsingaveita um jafnréttismál, útgáfur tengdar jafnréttismálum og ýmsa atburði sem tengjast þeim. Markmið þessa gagnabanka er fyrst og fremst það að gera kunnáttu og hæfni kvenna sýnilega og aðgengilega. Hann er vettvangur fjölmiðlafyrirtækja og stjórnvalda til að finna sérfræðinga til margvíslegra starfa með skjótvirkum hætti. Einnig er hann mikilvægt tæki til að bæta sérstaklega stöðu kvenna og auka möguleika þeirra í samfélaginu og það er einmitt það sem við viljum gera með jafnréttislögunum sem við erum öll svo stolt af. Fyrirmyndin er sótt til nágrannalanda okkar, þar eru til sambærilegir gagnabankar. Undirbúningsvinna við þennan gagnabanka hefur hlotið brautargengi hjá félagsmálaráðuneyti, menntamálaráðuneyti, iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins, Jafnréttisstofu, Jafnréttisráði, Verslunarmannafélagi Reykjavíkur. Þeir aðilar hafa allir styrkt starfið á þessi ári. En ef koma á fótunum undir þennan gagnabanka þá er algerlega nauðsynlegt að Alþingi Íslendinga fái tækifæri til að styrkja hann. Þetta er eitt af því sem hefði þurft að ræða og átt að vera á borðum fjárlaganefndar á milli 2. og 3. umr. En hvað gerist? Fjárlaganefnd hunsar að taka málið til sín, lætur eins og hún sé búin með vinnuna sína, krossleggur hendur og lítur ekki á nokkurn skapaðan hlut á milli umræðna. Þannig er þessi gagnabanki á netinu, Kvennaslóðir, settur á milli stafs og hurðar, beiðni um fjárveitingu verður ekki sinnt og það er til skammar. Kannski má fyrst og fremst kenna fjárlaganefnd um þá handvömm sem hefur verið í gangi við vinnsluna. Ég hef reyndar leitt rökum að því að svo var einnig þegar umræðan um stuðning til sjálfstæðra atvinnuleikhópa, til sjálfstæðu leikhúsanna fór fram, en þá fórst fjárlaganefnd jafnóhönduglega og raun ber vitni að koma Leikfélagi Reykjavíkur inn á fjárveitingu. Kvennaslóðir eru sem sagt að lenda milli stafs og hurðar, kannski fyrir handvömm og athugunarleysi einhverra þingmanna og vegna þess að fjárlaganefnd neitar að taka málið inn á sín borð milli 2. og 3. umr. Ég nefndi hér sjálfstæðu leikhúsin vegna þess að það er ein af ályktunum sem við höfum fengið síðustu daga. Þar fagnar stjórn sjálfstæðu leikhúsanna því sem gerðist við 2. umr. fjárlaga en þar átti sá liður sem leiklistarráð veitir til leikhópanna að hækka um 10 millj. Þetta virtist vera skilyrt hækkun og fjárlaganefnd gerði grein fyrir því framlagi þannig að það ætti að vera tímabundið til Leikfélags Reykjavíkur vegna verkefna á vegum áhugaleikhópa. Í fyrsta lagi var þessi skilyrðing algerlega fáránleg. Þetta eru fjármunir sem leiklistarráð úthlutar eftir umsóknum og ég hef skýrt hér áður og ætla ekki að lengja mál mitt með því. En það var samt sem áður ótrúleg handvömm að þetta skyldi gerast svona. Fjárlaganefnd er auðvitað frjálst að styrkja Leikfélag Reykjavíkur og leikfélagið hefur árum saman farið fram á að fá stuðning frá ríkinu til að reka leikhús sitt í Borgarleikhúsinu. En eins og kom fram í fréttum og viðtali við hæstv. menntamálaráðherra í Ríkissjónvarpinu í gærkvöldi var samkomulag gert á sínum tíma milli ríkis og borgar um að ríkið skyldi annast fjármögnun Íslensku óperunnar en í staðinn skyldi Reykjavíkurborg alfarið sjá um Leikfélag Reykjavíkur. Þessu undi Leikfélag Reykjavíkur aldrei og hefur æ síðan reynt að komast aftur hingað inn á fjárlög. Þegar loks átti að verða af því, reyndar með tímabundnu framlagi upp á 10 millj., þá fórst fjárlaganefndinni svo óhönduglega að breytingin er sett inn á lið sjálfstæðu leikhópanna. Og þegar á að leiðrétta málið geta menn ekki verið nægjanlega rausnarlegir til að sjá til þess að þessar 10 millj. haldist inn á lið leikhópanna. Nei, þær eru dregnar af. Þannig að aftur þarf liður sjálfstæðu leikhópanna, sem fjárlaganefnd hækkaði um daginn, að lækka um 10 millj. Þetta er algerlega með ólíkindum. Og það er reyndar með ólíkindum að hæstv. menntamálaráðherra skuli hafa lýst því yfir að hún sé ekki samþykk því að fjárlaganefnd skuli yfir höfuð styrkja Leikfélag Reykjavíkur. Þetta er auðvitað hið mesta klúðurmál, frú forseti, sem ég spái að eigi eftir að verða spunnið frekar í fjölmiðlum og menn þurfi að svara frekar fyrir. Ég bendi hv. þingmönnum einungis á að í atkvæðagreiðslu um þessi mál muni verða hægt, ef vilji er fyrir hendi, að sjá til þess að sjálfstæðu leikhúsin þurfi ekki að lækka um 10 millj. núna á milli umræðna, þá verði vonandi greidd atkvæði um það sérstaklega. Ég vona bara að nýjasta tillaga fjárlaganefndar í þessum efnum verði felld þannig að starfsemi atvinnuleikhópanna fái þessar 10 millj. og það verði varanleg hækkun á þeirra framlagi. Einn liður hefur ekki verið ræddur nægjanlega nú, hvorki við 2. né 3. umr. í fjárlögunum, en það eru safnamálin. Ég hafði um þau nokkur orð í 2. umr. Þau orð lutu ekki síst að Náttúruminjasafni sem ég tel að sé orðið löngu tímabært að setja á stofn og það er skammarlegt að nefndin sem á að undirbúa það skuli ekki hafa verið kölluð saman í tvö ár. Eftir ræðu mína við 2. umr. var mér bent á að á nýafstöðnum landsfundi Sjálfstæðisflokksins hefði verið samþykkt ályktun um safnalögin. Þar segir, með leyfi forseta: Í safnalögum, sem sett voru að frumkvæði menntamálaráðherra, er kveðið á um að hér skuli vera þrjú höfuðsöfn; Listasafn, Þjóðminjasafn og Náttúruminjasafn. Listasafn er starfrækt og Þjóðminjasafn hefur nú verið endurreist. Landsfundur vill standa við ákvæði safnalaga og að hér rísi náttúruminjasafn sem fræðir og upplýsir um náttúru Íslands og lífríki hennar. Ég segi: Húrra. En svo spyr ég líka hæstv. menntamálaráðherra: Hvar eru fjármunirnir til þess að Náttúruminjasafn geti risið, til að hægt sé að stofna þetta þriðja höfuðsafn Íslendinga? Þeir er ekki í fjárlagafrumvarpinu. En þeir eru hins vegar í breytingartillögu frá stjórnarandstöðunni frá okkur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs. Ég bendi því þingmönnum á að vilji þeir í alvöru, sérstaklega þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sjá til þess að Náttúruminjasafn geti risið hér þá ættu þeir að samþykkja tillögu hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs um 20 millj. kr. stofnframlag til safnsins, þ.e. til þess starfs sem þar á að fara fram við að undirbúa safnið. Ég gagnrýndi líka í ræðu minni við 2. umr. hversu fjárlaganefnd væri hér frek til fjörsins í að úthluta til safna og sýninga hvers konar. En á sama tíma væri ekki hægt að hækka framlögin til Safnasjóðs. Auðvitað þarf að standa betur að þessum málum en gert er. Safnasjóður stendur enn í 83,7 millj. U.þ.b. 10 millj. af því fara til reksturs Safnasjóðs þannig að það eru ekki nema 74 millj. fyrir Safnasjóðinn til að úthluta. En á sama tíma veitir fjárlaganefnd 260 millj. til safna og safnatengdra verkefna. Er þetta nokkurt vit, hæstv. menntamálaráðherra? Eigum við ekki að reyna að koma þessu í það horf að það séu faglegar úthlutanir til safna þannig að söfnin fái sín framlög í gegnum Safnasjóð þar sem ákveðnar kríteríur eru til staðar og sama mælistikan sett á allar umsóknir? Þess vegna hefði ég gaman af að heyra hæstv. menntamálaráðherra fara nokkrum orðum um það, hvort hún sé ekki sammála mér í því að nær væri að hækka framlögin til Safnasjóðs, þess vegna um 250–260 millj., það væri fínt. Ég veit að safnaráð mundi vel við una og örugglega safnamenn allir og þeir þyrftu þá ekki lengur að koma hingað pílagrímsferðir til hv. þingmanna fjárlaganefndar og gætu unað við faglegar úthlutanir, eins og við búum við t.d. í leiklistargeiranum og höfum fagnað í áraraðir eftir að leiklistarráði var komið á. En úthlutun til sjálfstæðu leikhópanna hefur verið komið í það horf að leiklistarráð útbýr sínar úthlutunarreglur og síðan eru allar umsóknir vegnar og metnar á sömu mælistiku og þannig una allir glaðir við sitt, nema náttúrlega að fjárveitingin mætti vera hærri. En það er eins og alltaf. Að lokum, hæstv. forseti, er ég ásamt hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs með breytingartillögu á þskj. 497. Við höfum áhyggjur af tónlistarnámi í framhaldsskólum og við höfum áhyggjur af Listdansskólanum og þess vegna leggjum við fram breytingartillögur nú í 3. umr., en reyndar kynntum við hana við 2. umr., kölluðum hana aftur til 3. umr. þar sem hún verður flutt aftur. Þar gerum við ráð fyrir að á fjárlögum næsta árs verði veitt 40 millj. kr. til að auka við tónlistarnám í framhaldsskólum og 50 millj. kr. verði veitt til Listdansskóla Íslands, sem enn þá er til að nafninu til í fjárlögum, til að efla listdansnámið. Frú forseti. Ég hef nú eflaust talað hér talsvert lengur en ég ætlaði mér og á meira að segja eftir að tala um formbreytingar á frumvarpinu sem ég er ósátt við en ég reyni að ræða það við hæstv. fjármálaráðherra í betra tómi. Ég læt máli mínu við 3. umr. nú lokið.

Frú forseti. Ég þakka fyrir það tækifæri að fá að vera hér með hv. þingmönnum við 3. umr. og eiga orðastað við þá þingmenn sem hér eru. Mér finnst aftur á móti miður að hv. þingmaður Össur Skarphéðinsson sem ég ætlaði líka að eiga orðastað við er ekki staddur hér en hann er í Washington. Þar er hann eflaust að sinna brýnum verkefnum fyrir land og þjóð en það gerum við sem störfum á vegum hins opinbera, við sinnum þeim verkefnum sem okkur ber skylda til. Þannig að ég ætla ekki fara meira út í þá sálma. En svo aftur sé komið að verkefnum hér heima fyrir sem þingmenn hafa verið að fara yfir þá finnst mér það er afskaplega ánægjulegt hversu þingmenn hafa bæði mikinn áhuga og metnað fyrir hönd þessa mikilvæga málaflokks sem við ræðum nú í tengslum við fjárlög, þ.e. menningu okkar og menntakerfið allt í einni heild. Ég verð þó að viðurkenna, af því ég var að hlusta á hv. þingmenn hér áðan, að þegar mér varð litið á fjárlagafrumvarpið eins og það lítur út núna og síðan á breytinguna sem hefur átt sér stað á milli umræðna þá er eins og þingmenn hafi ekki tekið eftir því að það er meira en 13% aukning til þessa málaflokks. Halda menn bara að 13% aukningu, sem er langmesta aukningin til eins málaflokks af öllum í fjárlagafrumvarpinu, sé bara stungið undir stól? Auðvitað fer þetta fjármagn, þessi gríðarlega aukning til menntamála. Og mér finnst allt í lagi þótt ég klifi á þeirri staðreynd enn og aftur að við erum að stórauka framlög til menntamála og það er staðfest með rausnarlegum hætti í þessu frumvarpi. Ég get alveg sagt eins og hv. þingmaður sagði að ég gerði alltaf, að ég vil sjá meira fé til allra málaflokka innan menntamálanna, til hvaða skólastigs sem er, hvort sem það er framhaldsskólinn eða háskólinn, og ég vil sjá meira fé til menningarmála. Ég vil sjá meira fjármagni varið til þessara málaflokka því þetta er það sem að mínu mati framtíðin byggir á. En við megum heldur ekki loka augunum fyrir því sem vel er gert. Þetta er sá málaflokkur fjárlagafrumvarpsins sem framlög eru aukin langmest til, ég vil að menn átti sig á því. Á síðustu árum höfum við að stóraukið framlög til menntamála, þá sérstaklega til framhalds- og háskólamála. Vissulega er það rétt sem menn hafa verið að nefna um tölurnar frá OECD, þær fyrstu voru frá 2000 en þar var miðað við 0,8% miðað við landsframleiðslu. En tölurnar hækkuðu milli ára, fóru upp í 1,1%. Það er gríðarleg aukning til eins málaflokks. Í dag er ég sannfærð um, ef við lítum til framlaganna eins og þau eru til háskólamála í dag þá erum við komin yfir það sem við erum að tala um meðaltal OECD-ríkjanna. Við erum komin þangað. Svona hlutir gerast ekki af sjálfu sér, við þurfum að auka þessi framlög meðvitað á næstu árum, það höfum við verið að gera á undanförnum árum og við ætlum að halda því áfram. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hafa tekið hér til máls, við ætlum ekki að vera í neinu meðaltali, við stefnum á toppinn og þar ætlum við okkur að vera. En það tekur tíma og við höfum ekki farið sömu leiðir. Aðrar þjóðir hafa líka fjölgað nemendum. Við höfum reyndar fjölgað þeim meira en aðrar þjóðir, við höfum verið með þreföldun á nemendafjölda innan háskólanna meðan aðrar þjóðir glíma við tæplega tvöföldun. Og eins og ég kom inn á í andsvari mínu við hv. þingmann Helga Hjörvar hér fyrr í dag er ekki síst ánægjulegt að hér eykst fjöldi þeirra nemenda sem flokkast undir eldri nemendur. Það er mikið ánægjuefni að við skulum ná til þess hóps sem þarf enn frekar á aukinni menntun að halda og langar að sækja sér menntun. Ekki síst er það ánægjulegt. En við höfum ekki farið sömu leiðir og margar aðrar þjóðir, þ.e. að skera niður framlagið miðað við nemanda heldur höfum við reynt að kappkosta að láta framlögin fylgja nemendum. En menn verða líka að hafa það hugfast að það eru ekki þannig að kostnaður aukist sjálfkrafa við fjölgun nemenda. Halda menn að 20. nemandinn sé jafndýr og 2. nemandinn í hópi? Að sjálfsögðu er það ekki þannig. Það vita það allir sem hafa eitthvert vit á rekstri að kostnaðurinn eykst ekki samhliða fjölgun nemenda og þar af leiðandi fer aukningin í fleiri þætti en eingöngu nemandafjölgunina sem slíka. Það hefur verið komið inn á marga þætti hér og ég ætla að reyna að svara eftir bestu getu. Ef ég þekki þingmenn sem hér eru staddir rétt munu þeir vaða upp í andsvör og knýja mig nánari svara. En gott og vel, til þess er leikurinn gerður að öll sjónarmið séu dregin fram og við fáum málefnalega umræðu. Það er mikilvægt, þegar við ræðum mennta- og menningarmál, að við reynum að hefja okkur upp yfir flokkapólitík. Við verðum að sameinast um það mikilvæga verkefni, sem er markmiðið, eins og ég hef áður sagt, að verða þekkingarsamfélag í fremsta flokki árið 2010. Við erum á góðri leið. Við stöndum framar en t.d. Evrópusambandsþjóðirnar hvað varðar framlög til rannsókna og vísinda. Við höfum fyrir löngu uppfyllt þau takmörk sem þau settu sér fyrir árið 2010 hvað rannsóknir varðar. Við erum á fleygiferð með háskólana. Ég viðurkenni að við þurfum að taka á í ýmsum málum og þá ekki síst í tengslum við opinberu háskólana, Háskólann á Akureyri og Háskóla Íslands. - Ég fagna fleirum hér í þingsal. Menn hafa rætt hér um opinberu háskólana, Háskólann á Akureyri og Háskóla Íslands. Sú mikla fjölgun nemenda sem hefur átt sér stað á síðustu árum hefur ekki gerst af sjálfu sér. Við höfum verið að setja fjármagn í þessa málaflokka og ég fullyrði að þessi mikla fjölgun nemenda og aukið námsframboð er m.a. afleiðing þeirrar samkeppni sem átt hefur sér stað á síðustu árum innan menntakerfisins. Það getur vel verið að menn verði sárir þegar ég fullyrði að stjórnarandstaðan, sumir þingmanna hennar, hefur verið að agnúast út þá skóla sem kallast einkaháskólar. Sannleikanum verður hver sárreiðastur. En svona er þetta nú einu sinni. Við höfum þurft að berjast fyrir samkeppni sem hefur leitt af sér þennan aukna fjölda nemenda. Við höfum þurft að gera það samhliða því að við höfum aukið fjármagnið. En auðvitað gerist það oft í samkeppni að hún verður líka að samstarfi og samvinnu. Það sjáum við einmitt gerast nú á milli Háskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík. Það kom skýrt fram, m.a. við ræðuhöld í tengslum við Háskólann í Reykjavík, að Háskóli Íslands og Háskólinn í Reykjavík huga að nánara samstarfi t.d. hvað varðar heilbrigðisgreinar og á ýmsum sviðum, sem er mjög mikið fagnaðarefni að mínu mati. Aðalsamkeppnin, og það er rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni Kolbrúnu Halldórsdóttur, er vissulega út á við. En við þurfum líka, eins og komið hefur fram hér, á heilbrigðri samkeppni að halda hér innan lands. Við eigum ekkert að vera feimin við að segja það. Háskóli Íslands er flaggskipið. Menn hafa verið að ræða á undanförnum árum að launastikan sé ekki rétt. Hún hefur að mörgu leyti verið leiðrétt með þessu fjárlagafrumvarpi. Uppbygging Háskóla Íslands heldur að sjálfsögðu áfram. Ég vil minna þingmenn á að haldið er áfram með Vísindagarðana og vonandi sjáum við fram á tillögur til frekari framfara á því sviði núna á næstu vikum. Háskólatorgið er farið af stað. Við ræddum hér í gær frumvarp varðandi Árnastofnun. Sú leið sem þar er farin mun styrkja og efla Háskóla Íslands. Hún mun undirstrika mikilvægi þeirrar stofnunar sem helstu menntastofnunar á sviði íslenskra fræða. En þegar þær stofnanir sameinast í nýju og glæsilegu húsnæði á svæðinu hjá Þjóðarbókhlöðunni mun m.a. núverandi húsnæði Árnastofnunar losna og það húsnæði mun Háskóli Íslands að sjálfsögðu fá. Mönnum hefur orðið tíðrætt um skýrslur Ríkisendurskoðunar. Ég óskaði eftir skýrslu Ríkisendurskoðunar til að fara yfir fjárhagsmálefni og stjórnsýslu innan Háskóla Íslands. Þar kemur ýmislegt í ljós, m.a. um fjárframlög til háskólans. En það er athyglisvert - það kom líka fram í skýrslu frá sambandi evrópskra háskóla - að það þarf að taka á stjórnsýslunni og stjórnskipun innan háskólanna. Menn mega ekki gleyma þeim þætti. Hann er ekki síður mikilvægur en fjárhagsþátturinn. Það kemur í ljós í umræðu um Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri að nauðsynlegt er að breyta stjórnskipulaginu þannig að það verði skýrara og að ábyrgð rektors verði skarpari og deildarforsetarnir hafi líka sínu veigamikla hlutverki að gegna. En spurningin er að sjálfsögðu um það hvernig þeir eru og verða skipaðir. Þetta er að sjálfsögðu allt til athugunar og á ekki að gleymast í umræðunni um þær skýrslur sem hér hefur verið komið inn á og er sjálfsagt að ræða. Ég vil einnig geta skýrslu sem var gerð að mínu frumkvæði um vísindi og rannsóknir. Þar kemur berlega í ljós að Háskóli Íslands er góður rannsóknaháskóli með merkilegt vísindastarf. Það eru einhverjir agnúar varðandi framlög og framleiðni til rannsókna en í megindráttum stendur Háskóli Íslands sig gríðarlega vel á því sviði. Umræddar skýrslur koma sér kannski ekki alltaf vel fyrir ráðherra. Af hverju er ég að ræða þær? Af hverju var ég að biðja um að fá þær fram? Það er til að móta stefnuna enn frekar í samvinnu við Háskóla Íslands. Nú höfum við þessar skýrslur. Nú höfum við ákveðinn grunn til að byggja á sem við höfðum ekki fyrir nokkrum missirum. Ég verð að segja að sú metnaðarfulla framtíðarsýn sem núverandi rektor Háskóla Íslands hefur slær í takti við það sem ég vil gjarnan sjá. Ég heyrði til að mynda að hv. þingmaður Kolbrún Halldórsdóttir fagnaði sérstaklega því markmiði sem sett er um fjölgun doktorsnema. Að því er verið að vinna og ég vonast til að á nýju ári verði hægt að leggja fram markmið sem vísa þann veg sem við ætlum okkur að ganga hvað varðar háskóla og rannsóknir til næstu fimm ára. Það þarf að móta stefnu á grundvelli upplýsinga. Nú höfum við þær upplýsingar um Háskóla Íslands og þá er okkur ekkert að vanbúnaði að efla hann enn frekar. Við höfum verið að gera það, ætlum okkur að gera það og munum gera það. Mér verður tíðrætt um samkeppnina innan lands, öðrum er í nöp við hana. En mér finnst erfitt að heyra hv. þingmenn kalla einstaka skóla, það vill svo til að það eru skólar sem ekki flokkast undir það opinbera, sérstök dekurbörn. Ég tók eftir því og skrifaði það niður. Þingmenn hljóta þá að eiga við háskólann á Bifröst og Háskólann í Reykjavík sem hefur orðið enn stærri með samruna Háskólans gamla í Reykjavík og Tækniháskólans. Stjórnarandstaðan var á móti þeirri sameiningu en að mínu mati var hún gríðarlega mikilvægt framfaraskref. Þessir skólar eru engin dekurbörn. Þeir eru lykilháskólar til að efla menntun, bæði á landsbyggðinni og hér í þéttbýlinu. Við eigum að vera stolt af því að styðja við þá. Það er rétt að það er verið að auka rannsóknarframlög til Háskólans í Reykjavík. Við erum að reyna að koma okkur upp í 30% á næstu fimm árum. Háskóli Íslands er með 47% rannsóknarframlag. Við höfum líka gjörbreytt, og því vilja menn oft gleyma í þessari umræðu, öllu rannsóknarumhverfinu. Við höfum komið á samkeppnisumhverfi. Við höfum eflt samkeppnissjóði til rannsókna. Og hvað þýðir það á mæltu máli? Jú, við höfum stóraukið framlög í heild til rannsókna hér á landi; í gegnum samkeppnissjóðina, með því að vísindamenn keppi á sanngjörnum grundvelli um framlög úr vísindasjóðum. Þeirri leið hafa vísindamenn mælt með. Þetta hefur gefist vel og hefur verið unnið í náinni samvinnu við háskóla og rannsóknarumhverfið. En það er líka rétt að taka fram að Háskóli Íslands, sem kemur engum að óvörum, fær langmest til viðbótar úr þessum rannsóknarsjóðum eða um 75% af því fjármagni sem rennur til samkeppnissjóða. Það er til viðbótar þessu 47% rannsóknarframlagi. Þannig að Háskóli Íslands kemur vel út úr þessu miðað við aðra skóla. En ég sagði á fundi í Háskóla Íslands, sem haldinn var í hátíðarsalnum, að ég hefði sérstaklega hug á að fara í framtíðarvinnu og styðja skólann í þá veru að reyna að ná þeim markmiðum sem þeir setja sér með að efla framhaldsnám, meistara- og doktorsnám. Ég vona að menn fari ekki að snúa út úr öllu og vera neikvæðir. Mér finnst menn oft vera neikvæðir í umræðu um háskóla- og menntamál þegar við erum á fljúgandi ferð. Við erum á bullandi siglingu fram á við. Þá koma menn, bæði í útvarpsþáttum og oft og tíðum hér í þessum þingsal, og tala um niðurskurð til menntamála. Hér eru miklir íslenskuspekingar sem geta frætt mann um það hvað niðurskurður er. Niðurskurður er að sjálfsögðu þegar verið er að skera af einhverju sem fyrir er. Niðurskurður þýðir ekki að bæta í, ekki nema að það sé þá ný orðskýring í hinni íslensku orðabók sem ég veit ekki af. Það er verið að bæta menntakerfið og við eigum að fagna því og við eigum að geta tekið höndum saman um að gera enn betur hvað framlög til menntamála varðar. Helstu talsmenn til að mynda Samfylkingarinnar hafa dregið fram lönd sem eyða 2,5% af landsframleiðslu í háskólamálin, það eru lönd eins og Kanada og Bandaríkin þar sem framlög hins opinbera eru á svipuðu róli og við erum að setja stefnuna á í dag. Framlög einkaaðila bætast við og ná hlutfallinu upp 2,5%. Það er umhugsunarefni ef menn boða hér að fara eingöngu þá leið að bæta í menntamálin í gegnum einkaaðila. Menn hafa verið að tala um skólagjöld. Að mínu mati þarf að fara mjög gaumgæfilega yfir, og það hef ég löngum sagt, hvaða áhrif skólagjöld hafa á menntakerfið okkar. Ég tel ekki óeðlilegt að menn ræði það að setja skólagjöld á framhaldsháskólanám, eins og ýmsir hafa rætt hér, og gefa þar með háskólunum tækifæri til að auka fjármagn inn í skólana sem slíka. En þetta er einfaldlega ekki á dagskrá eins og staðan er núna. Það kom m.a. berlega fram í utandagskrárumræðu sem við áttum hér. Hv. þingmaður Björgvin G. Sigurðsson var upphafsmaður að þeirri umræðu og þar var talað skýrt. Það er ekki á dagskrá þessarar ríkisstjórnar að koma skólagjöldum inn í háskólana eins og staðan er núna. Aðeins um Háskólann á Akureyri. Mér finnst það umhugsunarefni þegar þau skilaboð eru gefin hér út af hálfu þingmanna - sem tala um aðhald í ríkisrekstri og að menn verði að halda sig innan ramma og búa við öflugri aga við fjárlög - að það eigi að setja peninga inn í ákveðnar stofnanir, í þessu tilviki háskólastofnanir, án þess að spyrja hvernig eigi síðan að ráðstafa þeim fjármunum. Það versta fyrir ríkisstofnun sem rekin er með halla, hvort sem það er háskólastofnun eða ekki, er að ekki sé farið yfir hvað hægt er að gera til að bæta stöðuna, hvaða leiðir eru færar til að starfsemin verði skilvirk og skipulögð á þann veg að stofnunin þjóni tilgangi sínum, í þessu tilviki að mennta nemendur og standa undir góðu og öflugu námsframboði og gæðanámi. Þegar við fórum yfir tillögurnar frá háskólaráðinu spurði ég strax hvort menn færu í þær skipulagsbreytingar óháð því hvort það yrði til hagræðingar í rekstri. Skilaboðin voru þau að að sjálfsögðu yrði farið í skipulagsbreytingar því að Háskólinn á Akureyri hefur stækkað ört sem er mjög jákvætt. Það þarf að skipuleggja háskólann þannig að hann geti tekist á við þá samkeppni sem hann stendur í, ekki bara innan lands heldur ekki síður utan frá. Hann þarf að eiga kost á að sækja m.a. um styrki í öfluga rannsóknasjóði erlendis. Þessi umbreyting var óumflýjanleg, skipulagsbreyting til framtíðar, enda leggur háskólaráð áherslu á að endurskoðun skipulags Háskólans á Akureyri sé afleiðing þess mikla vaxtar sem hafi verið í starfseminni. Menn þurfa að átta sig á hvað hægt er að gera. Við erum ekki að skera niður nám hjá Háskólanum á Akureyri heldur er um fækkun deilda, hagræðingu og skipulagningu að ræða. Að sjálfsögðu verður haldið áfram að byggja upp Háskólann á Akureyri eins og gert hefur verið fram til þessa, enda hafa fjárframlög til Háskólans á Akureyri á árunum 2000–2005, á verðlagi hvers árs, verið langmest til Háskólans á Akureyri eða um 160% en meðalaukning framlaga á því tímabili var 120%. Hið sama gildir um nemendaígildin í fjárlögum og fjáraukalögum á þessu árabili. Meðalfjölgun í skólunum er 85% meðan hún er ríflega 123% til Háskólans á Akureyri. Þessar tölur segja að við höfum veitt Háskólanum á Akureyri svigrúm, ekki eingöngu sem háskóla á landsbyggðinni og fyrir öfluga menntun þar. Hann hefur einnig skilað góðum nemendum sem hafa skipt miklu máli fyrir samfélagið í kringum skólann, bæði norðan heiða og sunnan. Ríkisvaldið hefur stutt við skólann á Akureyri en það kemur að því, þegar ekki er hægt að reka skólann hallalausan, að taka þarf á í rekstrinum. Ég vara við því ef þingið ætlar að gefa út þau skilaboð að forstöðumenn ríkisstofnana eigi ekki að halda sig við ramma. Er það bara hentistefna sem ræður því hvaða stofnanir skuli halda sig við ramma og hvaða stofnanir ekki? Er það þannig? Að sjálfsögðu ekki. Allar tölur gefa til kynna að við munum áfram standa vörð um allt háskólasamfélagið, ekki síst þá skóla sem mönnum hefur verið hvað tíðræddast um, þ.e. Háskólann á Akureyri og Háskóla Íslands. Við munum gera það og ég heiti á þingmenn og hvet þá til að koma með ríkisstjórnarflokkunum í þá vinnu, að efla Háskólann á Akureyri enn frekar, sem og Háskóla Íslands. Ég verð að vera hreinskilin í þessu efni. Ég tel að skoða þurfi sérstaklega rannsóknahúsið á Akureyri, ég held að finna þurfi lausn á þeim þætti. Þó að ekki sé hægt að gera það núna tel ég að við þurfum að líta til þess þannig að jafnræði sé á milli háskóla, hvort sem það er milli Háskólans á Akureyri og Háskóla Íslands eða annarra háskóla. Ég tel einsýnt að við förum gaumgæfilega yfir þá þætti sem snerta rannsóknahúsið. Ég ætla að fara örstutt yfir framhaldsskólann. Hv. þingmenn hafa fjallað um framhaldsskólann, listdansinn og einnig komið inn á Safnasjóð og fornleifasjóð. Út af framhaldsskólanum vil ég aðeins endurtaka það sem ég sagði áðan. Langmest aukning framlaga er til menntamála og sú aukning skilar sér inn í háskólana. Sú aukning skilar sér einnig inn í framhaldsskólana. Svo mikil hefur aukningin til framhaldsskólanna ekki verið í áraraðir. Um hvaða fjárhæðir erum við að tala? Við erum að tala um ríflega 1,5 milljarða kr. hækkun á milli ára, þar af eru verðbætur tæpur milljarður og 680 millj. kr. í hreina hækkun, nettóhækkun á milli ára. Ætla menn að halda því fram að ekki hafi verið bætt við framlög til framhaldsskóla? Það er rétt að fara aðeins yfir þau mál. Við höfum breytt aðeins vinnubrögðum varðandi innritun í framhaldsskóla. Ég er ekki viss um, eins og menn hafa talað, að menn séu meðvitaðir um þá breytingu. Hún skilar sér í því að við færumst nær og nær því að áætla hve margir muni sækja um í framhaldsskólann. Við viljum geta tekið á móti öllum inn í framhaldsskólann, það er stefnan. Framhaldsskólinn er og á að vera öllum opinn. Síðasta sumar fórum við í að innrita nemendur miðlægt þannig að við sáum alla nýnema og gátum frá mínútu til mínútu séð hvar nemendur sóttu um pláss, í hvaða skóla þeir vildu komast. Við sáum þannig líka forgangsröðina, hvaða skólar voru settir í fyrsta sæti, annað sæti, þriðja sæti o.s.frv. Við gátum um leið séð og áætlað fjölda nýnema. Þetta gátum við hins vegar ekki varðandi eldri nemana. Hið ánægjulega er að eldri nemum innan skólakerfisins fjölgar. Við náum til þeirra í auknum mæli og þurftum líka að gera það, það er rétt að það komi fram. Við förum aðrar leiðir en hinar Norðurlandaþjóðirnar varðandi símenntun og fullorðinsfræðslu. Við tengjum slíkt nám við framhaldsskólana. Það eru ekki allir sem átta sig á því að framhaldsskólarnir gegna ákveðnu hlutverki, t.d. með kvöldskólunum, með fjarkennslunni o.s.frv. Þeir gegna ríku hlutverki í fullorðinsfræðslunni, í þeim hópi sem við viljum ná til, sem hefur í raun eingöngu grunnskólamenntun í dag. Það er erfitt að áætla þennan hóp en við munum stefna að því að koma upp svipuðu kerfi og varðandi nýnemana, þá nema sem koma beint úr grunnskóla. Okkur miðar mun betur í áætlunum en gerst hefur áður varðandi fjárlagagerðina. Að sjálfsögðu er markmið okkar að tölurnar sem við setjum fram af hálfu menntamálaráðuneytisins nái yfir alla þá nemendur sem sækja um. Það er markmiðið. Í reynd hafa þeir stundum verið fleiri og stundum verið færri. Þá hefur verið komið til móts við þá skóla sem leitað hafa eftir því. Sumir hafa staðið frammi fyrir því að nemendum hafi fækkað meðan aðrir hafa fengið fleiri nemendur. Hv. þingmenn þekkja líka að það eru tískusveiflur á milli ára. Sumir skólar eru vinsælli en aðrir eitt árið meðan allt annað er uppi á teningnum næsta árið. Undir þetta þarf kerfið að vera búið. Við þurfum að geta brugðist við þessum þáttum sem spila m.a. inn í alla áherslu okkar í fjárlagagerð. Markmiðið hjá okkur við fjárlagagerðina er að ná yfir alla nemendur sem ætla sér í framhaldsskóla. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir spurði líka sérstaklega um reiknilíkanið og hvort það hentaði öllum skólum. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að taka upp umræðuna reiknilíkanið. Það er afar mikilvægt að reiknilíkanið verði ekki staðnað verkfæri sem bara er þar og enginn horfir til. Að sjálfsögðu á reiknilíkan alltaf að vera í sífelldri endurskoðun. Ég hef bent á að við breytingu á reiknilíkani hafi til að mynda verið komið til móts við skóla með starfs- og verkmenntun og verið reynt að lagfæra reiknilíkanið í þá veru. Við verðum alltaf að horfa á hvernig skóla við bjóðum upp á og hvernig námsframboð er til staðar. Reiknilíkanið verður að svara þörfum skólanna og verður líka að svara þörfum nemendanna. Með hliðsjón af þeim fjárlagatillögum sem hér eru til umræðu, aukningunni sem við sjáum á milli ára til framhaldsskóla og háskólastigsins, hlýt ég að hvetja hv. þingmenn sem hafa bent á og rætt ályktun Félags framhaldsskólakennara að taka ekki þá ályktun, sem er athyglisverð, algjörlega hrátt og gagnrýnislaust upp. Þingmenn vinna með fjárlagafrumvarpið og þeir sjá muninn á milli ára. Menn sjá svart á hvítu að framlögin til framhaldsskólans aukast og að í rauninni er allt gert sem hægt er að gera til að mæta fjölgun nemenda. Það er því ekki allt rétt sem fram kemur í þessari ályktun þótt að öðru leyti sé sjálfsagt að fara yfir hana og skoða ábendingar sem þar koma fram. En ekkert er hafið yfir gagnrýni. Varðandi listdansinn verðum við að horfa á hann eins og annað listnám, þ.e. í samhengi. Það hefur komið fram að Listdansskóli Íslands hafi í raun verið eini skólinn á vegum ríkisins sem varð eftir árið 1996, þegar grunnskólinn fór yfir til sveitarfélaganna. Menn hafa síðan reynt að koma því skikki á grunnnámið í skólum landsins, hvort sem það er listnám eða annað nám, að það sé á forræði sveitarfélaga en tónlistarnám og annað listnám á forræði ríkisins. Þetta er það fyrirkomulag sem við erum að vinna að. Við vinnum t.d. að því í samvinnu við Samband íslenskra sveitarfélaga eftir að tónlistarnámið var sett í uppnám fyrir ári þegar því var sagt upp einhliða af hálfu Reykjavíkurborgar. Ég vonast til að við getum komið á einföldu og skýru skipulagi varðandi listnámið eins og annað nám. Það er óþarft að annað gildi um listdans en t.d. tónlistarnám. Ég sé þetta þannig að við fjölgum tækifærum þeirra sem vilja stunda listdans. Ég hef bent á og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sagði það einnig að við værum að auka gæðakröfur. Ég tel okkur gera það, annars vegar með námskrá sem samin hefur verið fyrir framhaldsskólastigið. Síðan ætlum við að einhenda okkur í að semja námskrá á grunnskólastigi og fá m.a. til þess foreldra, sem hafa sérstaklega óskað eftir að koma að þeirri námskrárgerð. Það er sjálfsagt að verða við því. Með námskránni, þar sem listdansinn er á framhaldsskólastigi, er búið að móta umgjörðina og tryggja sess listdansins í skólakerfinu sem slíku, búið að viðurkenna hann en svo var ekki áður miðað við fyrra fyrirkomulag. Það var aldrei ætlunin að slíta samhengið á milli skólastiga, á milli grunnnáms og framhaldsnáms varðandi listdansinn, þ.e. Listdansskólans eins og hann er í núverandi mynd. Ætlunin var alltaf að tryggja samfellu. Það er mikilvægt, þegar Listaháskóla Íslands hefur verið heimilað að setja á laggir listdansnám á háskólastigi, að hugsa um skólagönguna sem eina heild. Það er mikilvægt að tryggja að skólastigin vinni saman og að ákveðin samfella sé á milli grunnnáms og framhaldsnáms. Þess vegna er búið að semja við Dansmennt, sem tekur við Listdansskóla Íslands. Í því húsnæði munu nemendur halda áfram námi og ríkið mun kaupa þá þjónustu, hvað varðar framhaldsskólastigið, en líka fyrir nemendur sem ekki eru í framhaldsskóla og eru núna innan skólans. Það verður tryggt. Hins vegar er ætlunin að gera þetta í samvinnu við sveitarfélögin þannig að þau sjái þá til þess, eins og þau gera með tónlistarnámið, að grunnnámið í listdansinum verði til staðar og með þeirra aðkomu. En samfellan verður að vera til staðar og það er mikilvægt að hún sé tryggð. Það er rétt að það komi líka fram að með samningnum við Menntaskólann við Hamrahlíð er einfaldlega verið að tryggja að til staðar sé ákveðin leið, ákveðið ferli, í skólakerfinu. Við erum að tryggja að listdansinn geti átt sér leið í framhaldsskólakerfinu. Auðvitað er eðlilegt að semja við Menntaskólann við Hamrahlíð sem hefur haft mikinn metnað varðandi listnám allt. En um leið segjum við að ef aðrir framhaldsskólar vilja semja við Listdansskóla Íslands eða Dansmennt um að þeirra nemendur geti stundað þar nám líka þá gera þeir það að sjálfsögðu. Ríkið mun þá borga fyrir það. Í rauninni er því verið að víkka aðkomu nemenda á framhaldsskólastigi með því að opna allt framhaldsskólastigið. Með því að semja við MH er verið að tryggja að alla vega ein leið sé til staðar. En ég sé ekkert því til fyrirstöðu að aðrir framhaldsskólar í landinu setji á fót listdansbraut eða heimili nemendum sínum sem eru líka í listdansi að fara þá leið. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu. Ég tel okkur miklu frekar vera að víkka út þá möguleika sem eru til staðar fyrir þá nemendur sem hyggjast stunda listdans. Hv. þingmaður Kolbrún Halldórsdóttir nefndi áðan Safnasjóð. Ég verð að viðurkenna að ég get tekið undir með hv. þingmanni um að ég hefði talið æskilegra að alla vega hluti þeirrar fjárhæðar sem fjárlaganefnd er að útdeila og tengist söfnun ætti frekar að renna í Safnasjóð. Það þarf að auka enn frekar framlög til Safnasjóðs m.a. með það í huga að við erum ekki síst að stuðla að uppbyggingu á landsbyggðinni. Ég er margoft búin að segja að með því að efla menntun og menningarþáttinn þá erum við ekki síst að styrkja landsbyggðina með öflugum framlögum til rannsókna. Og talandi um rannsóknir þá var einkar ánægjulegt að fá að vera viðstödd núna síðustu úthlutun Kristnihátíðarsjóðs varðandi fornleifarannsóknir. En við þurfum að huga að hvert framhaldið verður varðandi þær rannsóknir sem hafa fengið úthlutað og verið styrktar, þ.e. hvert framhaldið verður á þeim rannsóknum sem þar um ræðir. Ég er t.d. með í huga Skriðuklaustursrannsóknina sem þarf lengri tíma en bara eitt ár í viðbót. Að mínu mati hvað það varðar þá er réttast að fara inn í það kerfi sem er til staðar og þá þekkingu sem er til staðar til að leysa þau málefni. Ég er þá sérstaklega með fornleifasjóð í huga sem er, að mig minnir, með 7 millj. kr. á þessu ári. En ég tel rétt að menn meti hvaða rannsóknir á vegum Kristnihátíðarsjóðs sem hafa fengið úthlutanir þurfa á lengri tíma að halda varðandi sínar rannsóknir og þá beina því í þann farveg að fornleifasjóður komi til með að halda utan um framhaldið. Þetta eru náttúrulega gríðarlega merkilegar rannsóknir fyrir menningarsöguna, fyrir menningararfinn, en þær hafa líka leitt til þess að nokkur störf hafa skapast í kringum þetta á landsbyggðinni og rannsóknarþátturinn hefur verið styrktur og efldur. Þetta er nú það sem ég vildi segja um safnamálin sem slík. Auðvitað fagna ég öllum framlögum sem m.a. fjárlaganefnd hefur lagt fram. Ég ætla ekki að efast um að faglegar forsendur hafi ráðið velflestum úthlutunum þar. Ég fagna því einfaldlega að menn eru að auka framlög til safnamála. En ég hefði kosið að Safnasjóður yrði styrktur enn frekar í stað þess að að fara þessa leið. Að öðru leyti þá þakka ég fyrir umræðuna og þann áhuga og metnað sem hv. þingmenn hafa sýnt þeim málaflokki sem ég ber ábyrgð á.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra ágæta ræðu. Ég vil spyrja hana einnar spurningar á þeirri stuttu mínútu sem ég hef til umráða. Um daginn heimsótti ég merkilegan einkarekinn framhaldsskóla sem heitir Kvikmyndaskóli Íslands. Þar er unnið frábært starf. Hann er einstakur skóli, sérskóli á framhaldsstigi. Hann innheimtir 600 þús. kr. á önn í skólagjöld. 1,2 millj. kr. á ári innheimtir hann í skólagjöld til að geta staðið undir rekstri sínum og haldið úti því merkilega, arðbæra og góða námi sem þar er kennt. Skólann styð ég heils hugar og vona að hann fái dafnað sem mest og best í framtíðinni. En telur hæstv. menntamálaráðherra ekki eðlilegt að auka framlög til skólans - þetta er lítill skóli og fámennur - þannig að hann þurfi ekki að innheimta nema hófleg skólagjöld af því að 1,2 millj. kr. á ári fyrir 18–19 ára nemanda í framhaldsskóla hljóta að teljast himinhá skólagjöld, hvað þá á framhaldsskólastigi og háskólastigi líka. Telur hæstv. ráðherra ekki eðlilegt að koma á móts við skólann með auknum framlögum 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Það er alveg hárrétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að Kvikmyndaskóli Íslands er mjög merkilegur skóli og þar á sér stað gríðarlega gott skólastarf. Við höfum þegar tekið það út í ráðuneytinu. Þar er mjög faglega unnið að öllum þáttum. Sá skóli gerir ekkert annað en að styrkja og efla framhaldsskólastigið og þá sérstaklega í rauninni starfs- eða verkmenntun að mörgu leyti. Ég vil upplýsa hv. þingmann um að við munum ganga til samningaviðræðna við Kvikmyndaskólann til að reyna að efla starf hans. Ég geri ráð fyrir að það hafi komið fram við umræðu nú þegar í dag vegna fjárlagafrumvarpsins og afgreiðslu frá fjárlaganefnd að gert hefur verið ráð fyrir ákveðinni fjárhæð til Kvikmyndaskólans. Ég tel einsýnt að við þurfum að semja við þennan skóla og fara vel yfir starf sem þar er unnið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég tel mjög mikilvægt að auka verulega framlög til þessa litla skóla. Hér er dæmi um merkilegan einkarekinn sérskóla sem veitir sérhæft starfsnám, ef svo má segja, á sviði kvikmyndafræða. Framtíð skólans gæti verið mjög björt og glæsileg ef hann fær sprungið út og fær til þess framlög. En 1,2 millj. kr. á ári fyrir ungling í framhaldsskóla er geypilega há upphæð þó svo að lánað sé fyrir því af Lánasjóði íslenskra námsmanna því styrkjakerfið okkar er ekki til staðar þannig að það komi á móts við þetta. Þetta er gríðarlega há fjárhæð, 1,2 millj. á ári og ég held að nauðsynlegt sé að koma til móts við skólann með auknum framlögum því ekki er hægt að tala um jafnrétti til náms í framhaldsskóla ef einn nemandi í kvikmyndafræðum þarf að borga 1,2 millj. kr. á ári - þetta er fjögurra anna nám - fyrir sitt nám í skóla á framhaldsskólastigi. Eina viðmiðunin er MBA nám á endurmenntunarstigi uppi í háskóla hvað varðar gjaldtöku. Þetta er gríðarlega mikil 

Frú forseti. Það verður brugðist við og farið í samningaviðræður við Kvikmyndaskólann eins og ég gat um áðan. Ég fagna sérstaklega hugulsemi og umhyggju hv. þingmanns, ekki bara fyrir hönd skólans heldur líka vegna þess að hann sem vonandi aðrir þingmenn skuli sýna skólanum þessa virðingu ekki síst í ljósi þess að þetta er einkaskóli sem hefur sýnt gríðarlega gott framtak. Það má eiginlega segja að öðruvísi mér áður brá.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir ræðuna sem hún flutti. Hún virtist gera sér far um að vera heiðarleg í þeim svörum sem hún gaf þó hún hafi auðvitað á ýmsum stöðum skautað ansi hraustlega yfir og ekki farið ofan í þá dýpt sem hefði þurft ef vel hefði átt að vera. Ég fagna sérstaklega þeirri yfirlýsingu hennar að að hennar mati eigi Háskóli Íslands að vera flaggskip menntunar á Íslandi og hún getur reitt sig á stuðning stjórnarandstöðunnar í þeim efnum. Það er líka ánægjulegt að hún skuli ætla að standa við bakið á Háskóla Íslands í þeirri áætlun að fjölga doktorsnemum upp í 60 á fimm árum. Þessu fagna ég. En athugasemd mín til hæstv. ráðherra er varðandi svokölluð dekurbörn þessarar ríkisstjórnar. Skandinavíska módelið fyrir einkaháskóla er þannig að háskólar sem taka skólagjöld fá skert ríkisframlag sem nemur skólagjöldunum. 

Frú forseti. Þetta væri kannski hægt að kalla flokkapólitík. Það er alveg ljóst að okkar stefna hefur verið sú að við höfum ekki viljað mismuna háskólunum hvað það varðar í hvaða skóla nemendur vilja fara eða kjósa að fara. Ef þeir kjósa að fara í einkaskóla eða í opinberan háskóla þá gera þeir það og fá sama framlag með sér. Hins vegar vil ég vekja athygli á því að ein ástæðan fyrir því að menn hafa ekki farið út í að skerða framlög til einkaskólanna sem nemur skólagjöldunum er m.a. mun hærri rannsóknarframlög, eins og ég fór yfir m.a. í ræðu minni áðan, til hinna opinberu skóla sem eiga síðan að jafna þetta út. En þrátt fyrir það fær Háskóli Íslands miklu hærri framlög með hverjum nemanda en til að mynda Bifröst eða Háskólinn í Reykjavík.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni að stefnan væri að hækka rannsóknarframlögin til allra háskólanna, líka einkaháskólanna. Við verðum aðeins að skoða aðstöðumun þeirra skóla sem eru hér innan lands. Það er ekki sanngirni í því að ákveðin tegund skóla geti lagt á skólagjöld og fengið þar með skólagjöldin ofan á opinbera framlagið á meðan opinberir háskólar sem ekki innheimta skólagjöld fá ekki þessa aukasporslu. Ef hæstv. ráðherra ætlar ekki að skerða ríkisframlag einkaskólanna sem nemur skólagjöldum þá ætti hún auðvitað að greiða sem nemur skólagjöldum með þeim nemendum sem stunda nám í opinberu háskólunum. Það væri miklu meira réttlæti, held ég, en það kerfi sem hæstv. ráðherra talar fyrir. Skandinavíska módelið er byggt á réttsýni og réttlæti. Ég held að hæstv. ráðherra verði á endanum að endurskoða þessa afstöðu sína.

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni. Þetta fer nú kannski að vera hættulegt, þ.e. að taka undir með henni. Ég ítreka enn og aftur að Háskóli Íslands er flaggskip háskólaumhverfisins og við leggjum ákveðnar skyldur þeim góða skóla á herðar. Hins vegar er ljóst að til að framfylgja stefnu Vísinda- og tækniráðs sem ég veit að hv. þingmaður hefur kynnt sér - við erum að koma á auknu samkeppnisumhverfi í rannsóknum - en þá um leið hefur Vísinda- og tækniráð sagt líka að auka þurfi grunnframlög til háskólanna varðandi rannsóknir til að þeir geti keppt á sæmilegum jafnréttisgrundvelli inn í sjóðina sem við erum að efla og höfum eflt svo um munar. Framlög til rannsókna hafa aukist það mikið að við höfum náð því takmarki, eins og ég kom inn á áðan, sem Evrópusambandsríkin hafa sett sér fyrir árið 2010. Við erum að auka samkeppnina um rannsóknarframlagið. Við erum að auka framlögin inn í rannsóknarsjóðina. En við þurfum líka að auka 

Forseti. Ráðherra talaði hér nokkuð roskinmannlega um flaggskip og um Árnastofnun þá sem koma skyldi. Vegna þess er rétt að spyrja ráðherrann hvar þess sjái stað í fjárlögum að verið sé að efla hugvísindadeild háskólans, hvar þess sjái stað sérstaklega að verið sé að efla íslenskuskorina í þeirri hugvísindadeild, þar sem kennarastöðum hefur fækkað, lektorum, dósentum og prófessorum, frá 1997–2005 úr 15 í 11 og hvar þess sjái stað að verið sé að hefja þá uppreisn í hinni nýju Árnastofnun sem á þyrfti að halda miðað við starfsmannaþróun undanfarið í þeim stofnunum sem eiga að vera forverar hennar.

Frú forseti. Ég kom sérstaklega inn á það þegar ég ræddi húsnæðismál Háskóla Íslands. Ég talaði um vísindagarðana. Ég talaði um háskólatorgið sem er nú þegar farið að stað og þegar hin nýja stofnun, Stofnun íslenskra fræða – Árnastofnun, mun fara í hið nýja hús þá mun losna um það húsnæði sem Árnastofnun er í núna og Háskóli Íslands mun fá það húsnæði. En hins vegar hvað snertir þá athugasemd hv. þm. Marðar Árnasonar að kennarastöðum, prófessorsstöðum, í hugvísindadeild hafi fækkað þá tengist það að sjálfsögðu deililíkaninu. Við skiptum okkur ekki af því hvernig Háskóli Íslands skiptir sínum fjármunum heldur er ákveðið deililíkan í gangi sem háskólinn hefur sjálfur stjórn á.

Forseti. Ráðherrann bað um dæmi. Hér er það dæmi, úr fimm í ellefu í íslenskuskor hugvísindadeildar. Hún svaraði ekki til um Árnastofnun. Ég gladdist í gær þegar ráðherrann sagði um hina nýju Árnastofnun að hún ætti þegar á þarnæsta ári að fá tvær rannsóknarstöður til viðbótar, rannsóknarstöður sem kenndar yrðu við Árna Magnússon og Sigurð Nordal. Ég var nokkuð hress yfir þessu - ég var ekki hress yfir öllu í frumvarpinu sem við ræddum hér í gær - þangað til það rann upp fyrir mér að á hinni gömlu Árnastofnun er staðan þannig að síðustu 10 ár hafa fjórir fræðimenn hætt störfum, sumir þeirra fallið frá, en aðeins tveir fræðimenn tekið við. Sú mikla rausn menntamálaráðherrans árið 2007 að bæta tveimur mönnum við á Árnastofnun hina nýju gerir nákvæmlega það að fylla upp í götin sem hafa myndast á síðustu 10 árum. Ef það er ekki niðurskurður veit ég ekki hvernig niðurskurður skal skýrður í íslensku orðabókinni.

Forseti. Ég ætla ekki að fara að deila við hv. þingmann um íslenskar orðabækur. Það er alveg ljóst að framlög til Árnastofnunar hafa haldist á síðustu árum. Þau hafa haldist miðað við verðlag og verðgildi. Hins vegar er líka ljóst, og ég vona að fögnuður hv. þingmanns verði eftir sem áður til staðar, að ég mun forgangsraða innan míns ramma, fjárlagaramma fyrir árið 2007, á fyrsta heila starfsári hinnar nýju stofnunar þannig að til verði tvær rannsóknarstöður sem stofnunin mun sjálf ákveða hvernig hún komi til með að skipta, hvort það verða t.d. fastar rannsóknarstöður eða rannsóknarstöður sem verða til að efla möguleika doktorsnema til að starfa við stofnunina. Þær hugmyndir hafa m.a. komið upp meðal fræðimanna innan stofnunarinnar að stofnunin muni einfaldlega ráða því hvernig hún mun haga skipulagi á þeim rannsóknarstöðum tveimur sem ég mun styrkja.

Virðulegi forseti. Hér fór hæstv. menntamálaráðherra ágætlega yfir sviðið og þær spurningar sem við höfðum þó að ég hefði reyndar viljað fá skýrari svör við flestum þeirra. Ég vonast til þess að geta hér og nú fengið skýrari svör hvað Listdansskólann varðar. Ég kom með spurningar um kostnaðinn. Ekki er gert ráð fyrir neinu fjármagni í fjárlagafrumvarpinu til reksturs Listdansskólans á næsta ári, þ.e. eftir að honum verður lokað í núverandi mynd í vor. Yfirlýsingar hafa komið um að búið sé að ganga til samninga við Dansmennt ehf. Þá mundi ég vilja heyra skýrt frá hæstv. menntamálaráðherra hvernig eigi að fjármagna þetta. Upp á hvaða fjármagn hljóðar sá samningur? Hversu mikinn kostnað eiga nemendur að bera sjálfir? Liggur það fyrir og er kveðið á um eitthvert hámark hvað varðar skólagjöld eða annan kostnað sem nemendur og foreldrar þeirra þurfa að bera?

Frú forseti. Það er rétt sem komið hefur fram að ritað hefur verið undir viljayfirlýsingu við Dansmennt sem mun taka við af Listdansskóla Íslands og námið verður starfrækt í sama húsnæði og Listdansskólinn er í í dag. Það er til að auka samfelluna í grunnnáminu og framhaldsnáminu og tryggja líka þeim nemendum sem nú þegar eru til staðar í Listdansskóla Íslands áframhaldandi námsval og námsbrautir. Hins vegar eigum við eftir að ganga frá samkomulagi þar um og það tengist m.a. því sem ég kom inn á áðan, og ég vona að menn skilji, og það er hvernig við ætlum að haga listnámi. Þá er ég ekki að tala bara um listdansinn, heldur listnámið almennt, þar á meðal tónlistarnámið, hvernig við munum haga því til framtíðar. Það er ekki búið að ganga frá því á milli sveitarfélaga og ríkis þannig að við munum að sjálfsögðu skoða þetta sem eina heild en ekki sem stakt verkefni. Við munum fara yfir listnámið sem eina heild þannig að það verði samfella, það verði heildstætt og samræmt skipulag á milli listgreina og listgreinum ekki mismunað.

Hæstv. forseti. Hæstv. menntamálaráðherra svaraði mér í engu hvort einhver áform væri uppi um að setja hugsanlegt þak á það hvað þessi sérskóli á sviði listmenntunar og þetta sérnám muni kosta mögulega nemendur. Við sjáum að hér eru einkareknir sérskólar sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson nefndi áðan, glæsilegir skólar en þeir taka himinhá skólagjöld. Þess vegna hefði ég viljað heyra frá hæstv. menntamálaráðherra hvað hún sjái í þessu. Það er ekki mikill tími til stefnu. Skólinn verður lagður niður í vor en hæstv. menntamálaráðherra hefur núna haft fjóra mánuði eða svo síðan tilkynnt var um niðurlagningu Listdansskólans til að hugsa það hvernig eigi að koma þessu fyrir og tala við einhverja sem hún ætlast til að taki við þessu. Ég bjóst við að fá hér skýrari svör um það hvernig staðið verði að fjármögnun þessa náms í nánustu framtíð ef halda á áfram að bjóða upp á námið í haust.

Frú forseti. Ég verð að ítreka það sem ég sagði áðan, við munum ganga til samninga við Dansmennt. Það er ekki gert ráð fyrir neinni umtalsverðri hækkun á skólagjöldum sem eru töluverð til staðar nú þegar innan Listdansskólans. Við förum einfaldlega yfir sviðið. Það sem við viljum tryggja er að áfram verði hér metnaðarfullt nám í listdansi, bæði í grunnnámi, framhaldsnámi og síðan á háskólasviði, eins og við erum búin að tryggja.

Virðulegur forseti. 3. umr. um fjárlögin hefur nú staðið hér í nærfellt sjö tíma og á sjálfsagt eftir að standa lengi enn. Það er kannski skiljanlegt því að þessi umræða er auðvitað stefnumótandi. Fjárlög ríkisins, eins og fjárhagsáætlanir fyrirtækja og sveitarfélaga, eru auðvitað stefnumótandi um það sem menn ætla sér að gera, ekki bara á næsta ári, heldur næstu árum og segir okkur svolítið um það hvert sú ríkisstjórn sem situr hverju sinni ætlar sér að stefna. Um þau fjárlög sem við erum að fjalla hér um má segja að þau séu fyrir ýmissa hluta sakir nokkuð merkileg. Ég vil líka segja það um fjáraukalögin sem voru afgreidd í síðustu viku. Bæði fjárlögin núna og fjáraukalögin eru merkileg fyrir það að tekjur ríkissjóðs hafa aldrei verið meiri. Líklega hafa tekjur ríkissjóðs á milli ára aldrei vaxið eins og á milli áranna 2004 og 2005, og það er viðbúið að það verði líka verulegur vöxtur milli áranna 2005 og 2006 þó að því sé ekki sérstaklega spáð í þessu fjárlagafrumvarpi. Með öðrum orðum hefur íslensk ríkisstjórn aldrei haft úr meiru að moða en sú ríkisstjórn sem nú situr. Það er auðvitað ágæt staða að vera í en hún er mjög vandasöm því að það þarf sterk bein til að þola góða daga. Á árinu 2005 fékk ríkissjóður búhnykk upp á rúmlega 30 milljarða kr. fyrir utan sölu Símans, þetta var bara búhnykkur sem kom mest í gegnum óbeinu skattana. Með sölu Símans fór þetta yfir 90 milljarða kr. Í fjárlögum næsta árs er ekki gert ráð fyrir sama búhnykk eins og frumvarpið lítur hér út. Í nýútkomnum Peningamálum Seðlabankans er spáð meiri tekjuauka á árinu 2005 en gert var í fjáraukalögunum. Mér sýnist gert ráð fyrir 10 milljörðum til viðbótar í ríkissjóð á árinu 2005 umfram það sem var í fjáraukalögunum. Enn fremur er þar gert ráð fyrir verulegum búhnykk á árinu 2006 sem ekki er gert ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu þannig að tekjuaukinn verði enn meiri bæði á árinu 2005 og 2006 en fjármálaráðuneytið hefur áætlað. Það er því úr verulegum fjármunum að spila. Tekjuáætlun ársins 2005 var vanáætluð af hálfu ríkisins í síðasta fjárlagafrumvarpi og það má færa sterk rök fyrir því að tekjurnar séu mjög vanáætlaðar líka á næsta ári í því fjárlagafrumvarpi sem hér liggur fyrir. Það er kannski svolítið ný staða og lýsir þeirri sérstöðu sem þessi fjárlagafrumvörp hafa. Sú hefur ekki verið raunin í gegnum tíðina að menn hafi mjög vanáætlað tekjur sínar. Hins vegar hafa útgjöld alltaf verið vanáætluð. Útgjöld hafa alltaf verið vanáætluð vegna þess að það er ákveðin fegrunaraðgerð sem er farið í þegar fjárlagafrumvarpið er lagt fram. Ef við horfum bara yfir síðustu ár, árin 2000 til 2004, voru útgjöldin vanáætluð um 90 milljarða kr. á því árabili, þ.e. um 18 milljarða kr. á ári að meðaltali. Þá má búast við því að hið sama sé upp á teningnum í þessu fjárlagafrumvarpi eins og áður, svona út frá fegurðaraðgerðunum séu útgjöldin vanáætluð, enda er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að raunútgjöld standi í stað á milli ára án óreglulegra liða og vaxta. Ég held að það sé mjög óraunsætt að gera það og að þarna sé enn einu sinni á ferðinni óskhyggja eða fegrunaraðgerð til að láta frumvarp til fjárlaga líta heldur betur út. Ég segi að þetta sé óraunsætt og það kemur reyndar líka fram í fyrrnefndum Peningamálum Seðlabankans að þetta sé að minnsta kosti mjög metnaðarfullt, eins og Seðlabankinn orðar það, vegna þess að hingað til hafa útgjöld ríkissjóðs hækkað um að minnsta kosti 2% á ári umfram verðlag frá árinu 1998. Ég held að það sé tvennt í áætlanagerð frumvarpsins sem líklega fái ekki staðist, annars vegar vanáætli menn tekjur sínar eins og þeir gerðu á þessu ári og hins vegar vanáætli þeir útgjöldin, þau verði meiri en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Það er kannski ekkert skrýtið því að eins og við vitum er mikill útgjaldaþrýstingur. Við vitum líka, eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur svo sem verið óþreytandi við að benda á hér í pontunni, að víða er kallað eftir auknum framlögum. Það er víða sem mætti gera betur eins og hér hefur komið fram. Það er auðvitað mjög freistandi fyrir menn að gefa eftir gagnvart þeim óskum og það verður gert þegar fram líða stundir. Við munum sjá aðrar tölur í frumvarpi til fjáraukalaga þegar það kemur fram næsta haust. Þá munum við að sjálfsögðu sjá aðrar útgjaldatölur. Í þeirri miklu tekjuaukningu sem hér hefur verið á þessu ári og væntanlega því næsta vega tekjur vegna óbeinna skatta þyngst. Það eru þessar tekjur sem auðvitað sveiflast mest. Við höfum séð ákveðna toppa í þeim. Það var toppur árið 1982, 1987, árið 2000 og svo núna á þessum árum, 2005 og 2006. Hjá Seðlabankanum er því spáð að ef þjóðarbúskapur hyrfi aftur til eðlilegra efnahagsskilyrða, eins og það er orðað, yrði tekjutap ríkissjóðs upp á 12–13 milljarða kr. Virðulegi forseti. Þetta var svona almennt um tekju- og útgjaldahlið frumvarpsins. Það sem ég vil hins vegar leggja nokkra áherslu á, þegar við fjöllum um frumvarpið fyrir næsta ár og þær spár sem koma fram bæði í þjóðhagsspá og víðar, er að gert er ráð fyrir að á árunum 2006 og 2007 munum við áfram búa við erfitt efnahagsástand að því leytinu til að viðskiptahallinn verði mikill, verðbólguhorfur verði talsvert háar, gengið verði sterkt, stýrivextir verði háir og þetta muni hafa umtalsverð áhrif á umhverfi íslenskra fyrirtækja. Ef fram heldur sem horfir og með þeim háu stýrivöxtum sem núna eru næst ekki verðbólgumarkmið Seðlabankans fyrr en árið 2008, þ.e. við eigum eftir að fara í gegnum árin 2006 og 2007 með talsvert meiri verðbólgu en verðbólgumarkmið Seðlabankans gerir ráð fyrir. Það þýðir að við munum fara í gegnum þessi ár með háum stýrivöxtum og því er spáð að stýrivextirnir muni hækka enn frekar. Þeir voru hækkaðir núna um 0,25% eða 25 punkta og gert er ráð fyrir að ekki sé séð fyrir endann á þessum vaxtahækkunum og að hækka þurfi þá frekar, þó að það verði kannski gert í smærri skrefum, og þeir geti farið í allt að 12%. Greiningardeildir bankanna spá því að stýrivextirnir geti farið í allt að 12%. Það setur auðvitað mikinn þrýsting á gengið. Samkeppnisatvinnugreinar okkar, útflutningsatvinnugreinarnar, sprotafyrirtækin, nýsköpunarfyrirtækin og ferðaþjónustan munu því búa áfram við mjög erfið skilyrði. Það eru auðvitað mjög alvarlegar blikur á lofti af þessum sökum og er mjög mikilvægt að við ræðum um það í tengslum við afgreiðslu fjárlaga og gerum okkur grein fyrir því ástandi sem gæti verið fram undan. Seðlabankinn og fleiri aðilar hafa sameiginlega gert kannanir hjá stjórnendum fyrirtækja, gerðu það í febrúar og aftur núna, til að reyna að átta sig á hvernig þeir mætu stöðuna. Það kemur fram að þeir eru mun svartsýnni á efnahagsástandið og sitt umhverfi en þeir voru í febrúar. Það er því meiri svartsýni ríkjandi vegna þess að menn sjá fram á að þetta er langvarandi ástand. Þetta er ekki bara eitthvert ástand til skamms tíma, það er ekki bara spurning um að þreyja þorrann og góuna núna heldur er um að ræða ástand sem mun að öllum líkindum vara allt til ársins 2008. Það eru mjög mörg fyrirtæki sem eiga erfitt með að þola þetta ástand. Það hefur að vísu hjálpað t.d. sjávarútvegsfyrirtækjunum að það hefur verið hátt verð á sjávarafurðum á okkar erlendu mörkuðum. Það hefur bjargað þeim og þess vegna getur vel verið að þau geti kannski þolað þetta ástand ef verðið heldur áfram að vera gott á þeim mörkuðum. En það eru ýmis önnur fyrirtæki sem munu eiga mjög erfitt uppdráttar, t.d. ferðaþjónustan og tæknigreinarnar. Það er dálítið athyglisvert að lesa það sem Samtök iðnaðarins hafa sent frá sér um hátækniiðnaðinn og eru þar með framtíðarsýn og spá, og síðan það sem ýmis fyrirtæki í þessum geira hafa sent frá sér. Það kemur m.a. fram í plaggi frá Samtökum iðnaðarins þar sem vitnað er í ýmsa aðila sem stjórna fyrirtækjum í hátæknigreinum að það sé tvennt sem sé kannski mesta áhyggjuefni allra þessara fyrirtækja í dag. Það eru annars vegar gengissveiflurnar og það ástand sem er í efnahagsmálunum og hins vegar, og það kemur líka fram hjá þessum aðilum, að það sé skortur á nægilega vel menntuðu vinnuafli á íslenskum vinnumarkaði. Og það er kannski það sem menn hafa verið að tala um hér í umræðunni við menntamálaráðherra, hvernig standa eigi að menntamálum og hvernig það endurspeglist í fjárlagafrumvarpinu, vegna þess að eitt mikilvægasta málið sem við stöndum andspænis núna er að renna styrkari stoðum undir menntakerfið í landinu. Hér eru skilaboð til stjórnvalda. Þau eru frá iðnþingi sem reyndar var haldið í vor. Þar er vitnað í framkvæmdastjóra Actavis sem segir að það sé áhyggjuefni að einungis 40% af vinnuaflinu hér á landi ljúki stúdentsprófi en það sé undir meðaltali OECD-ríkja. Vitnað er í forstjóra Marels og hann talar sérstaklega um gengissveiflur krónunnar sem hafi mjög slæm áhrif á fyrirtæki með mikinn virðisauka. Vitnað er í framkvæmdastjóra Marorku sem talar um að fjárhagsleg staða sprotafyrirtækja sé mjög slæm. Vitnað er í framkvæmdastjóra Líftækni hf. þar sem hann talar um hágengið, hversu erfitt það sé og að uppbyggingin krefjist seiglu og fjármagns sem er mjög erfitt við þær aðstæður sem nú séu í efnahagslífinu. Það kemur fram líka í þessu sama plaggi hvílíkur vaxtarbroddur sé á ferðinni í hátækninni, hve hún sé mikill vaxtarbroddur í íslensku efnahags- og atvinnulífi. Þar segir að útflutningur á sjávarafurðum hafi vaxið að meðaltali um 4,3% á ári undanfarin 13 ár en meðaltalsvöxtur hátæknigreina hafi verið 36%. Sambærileg tala fyrir stóriðju sé um 14%. Auðvitað mun stóriðjan taka ákveðið stökk núna í framhaldi af framkvæmdunum á Austurlandi. En þetta segir okkur hvað hátæknigreinarnar hafa skipt miklu máli bæði fyrir útflutning okkar og atvinnusköpun. Þá kemur fram að hlutdeild hátækni í verðmætasköpuninni hafi stokkið úr 0,6% í 3,9%. Þetta eru auðvitað ekki stórar tölur í verðmætasköpuninni en þetta sýnir þróunina. Þetta sýnir getu þessara fyrirtækja ef þau búa við stöðug starfsskilyrði, stöðuga mynt og öflug framlög til menntunar og rannsókna. Mér barst líka, eins og kannski ýmsum öðrum, grein í hendurnar í dag vegna uppsagnanna hjá Hjartavernd og áhyggjur manna af því. Þetta er ekki grein sem kemur frá fólki sem þar starfar, heldur fólki sem starfar í hátækni- og líftæknigreinunum, sem hefur miklar áhyggjur af því að við séum að missa af lestinni ef þessi störf detta út vegna hágengis og stöðunnar í efnahagsmálunum. Talað er um stefnu stjórnvalda í því bréfi sem mér barst um iðnbyltinguna á Íslandi. Þar segir með leyfi forseta: „Það er magnað að stjórnvöld telji að með því að auka fé til rannsóknasjóða sé verið að leysa þau mál sem skapast þegar rekstrartekjur vegna erlendra viðskipta falla vegna ruðningsáhrifa frá ríkisstyrktum gæluverkefnum ráðamanna, en á þann veg eru svör ráðherra. Það virðist skorta á skilning á þeirri staðreynd að það tekur yfirleitt langan tíma að byggja upp söluhæfa vöru eða þjónustu á hátæknisviði og aðeins lítið brot af því sem reynt er gengur upp. Hér er verið að leggja í rúst það sem tekist hefur að byggja upp síðustu 20–30 árin bæði hjá Hjartavernd og öðrum. Nýsköpunarstyrkir stjórnvalda breyta þar engu um vegna þess að umhverfið sem þessum fyrirtækjum er búið, rekstrarskilyrðin sem þeim eru búin, gerir það að verkum að þau fá ekki staðist þrýstinginn af háum vöxtum og háu gengi og þeim gengissveiflum sem hér hafa verið.“ Ég kem inn á þetta hér, virðulegi forseti, vegna þess að það kom fram í máli a.m.k. tveggja stjórnarþingmanna sem töluðu hér fyrr í dag að það væri atvinnustefnan sem skipti svo miklu máli og það væri að renna styrkari stoðum undir atvinnufyrirtækin í landinu og það væri ríkisstjórnin að gera. Þetta kom fram hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni og hv. þm. Birki Jóni Jónssyni. 
             Það eru fúnar stoðir sem verið er að renna undir atvinnustarfsemina í landinu þegar þetta blasir við okkur og þetta er áhyggjuefni fólks. Það er áhyggjuefni fólks núna úti um allt land, á höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðinni, að fyrirtækin sem eiga að leggja grunninn að atvinnusköpun og verðmætasköpun og tekjum fólks í framtíðinni eru að leggja upp laupana. Þau eru að gefast upp, þau eru að segja upp fólki, þau eru að flytja starfsemi sína úr landi og þau fá ekki staðist þetta hágengi og þá þróun sem hér hefur orðið. Þetta eru auðvitað ekki neinar náttúruhamfarir. Þetta er ekki eitthvað sem hefur bara gerst sisona af slysförum. Það eru stjórnvaldsaðgerðir sem þessu valda. Það vissu allir fyrir síðustu kosningar að mikill vandi yrði í hagstjórninni á þessu kjörtímabili og það var um fátt meira talað fyrir síðustu kosningar en vandann sem við stæðum andspænis í hagstjórninni. Það var auðvitað vegna þess að ákveðið var að ráðast í stórvirkjanir og álver á Austurlandi og menn vissu að það mundi þýða mikinn innflutning á gjaldeyri og skapa mikinn þrýsting á hagstjórnina, á peningastefnuna og ríkisfjármálin. Um þetta var talað fyrir síðustu kosningar og við lögðum áherslu á það, í Samfylkingunni, að ef menn ætluðu að ná utan um þetta þyrfti samstillt átak allra. Þá þyrfti ríkisstjórnin, hver sem hún yrði, að leita samráðs við alla þá aðila sem skipta máli á þessum markaði því að það er ekki bara ríkisstjórnin sem skiptir máli og ekki bara Seðlabankinn sem skiptir máli. Auðvitað skipta bankarnir máli, auðvitað skiptir verkalýðshreyfingin máli, Samtök atvinnulífsins skipta máli á þessum markaði. Þetta var spurningin um að reyna að skapa eins víðtækt samráð og kostur væri við alla þessa aðila til að sigla í gegnum þessa vandasömu hagstjórn sem hér blasti við. En þetta var ekki gert og hefur ekki verið gert. Ríkisstjórnin ákvað einhliða og án þess að hafa samráð um það við aðra aðila að fara út í 80% lán Íbúðalánasjóðs og fer þar að hluta til inn á markað bankanna sem bregðast hart við og fara í bullandi samkeppni. Við vitum alveg hvað það hafði í för með sér. Það er kannski stóri orsakavaldurinn í því sem nú er að gerast að þetta skyldi gert á þessum tímapunkti. Þessi ríkisstjórn hefur heldur ekki viðhaft neitt sérstakt samráð við aðila vinnumarkaðarins um það hvernig menn ættu að stíga ölduna í því ástandi sem núna er. Það hefur ekki verið gert. Það má eiginlega segja að slíkt samráð hafi að mestu verið aflagt eftir fyrsta kjörtímabil þessarar ríkisstjórnar. Hún var sæmilega góð í samráði við aðila vinnumarkaðarins á fyrsta kjörtímabilinu frá 1995–1999 en síðan eiginlega ekki söguna meir. Það hefur auðvitað haft þau áhrif að menn hafa ekki lagst sameiginlega á árarnar til að takast á við þá stöðu sem hér er. Það sem við blasir ef svo heldur fram sem horfir, og það kemur m.a. fram í þessu marg- og títtnefnda riti Peningamálum Seðlabankans, og ef menn ná ekki tökum á þessu, sem virðist ekki ætla að gerast fyrr en á árinu 2008, er að við þróumst í átt til þess að verða hrávöruframleiðendur í stað þess að búa við öflugan hátækniiðnað. Ég ætla að leyfa mér að vitna í Peningamál. Þar segir, með leyfi forseta: „Sterkar vísbendingar eru um að hátt raungengi sé farið að hafa veruleg áhrif á ýmsar útflutningsgreinar. Hækkun afurðaverðs hefur reyndar komið ýmsum greinum sjávarútvegs til góða, en áhrif hágengisins birtast meðal annars í hlutfallslega meiri útflutningi óunnins fisks.“ - Það er fiskiðnaðurinn sem líður auðvitað fyrir þetta. - „Samdráttur iðnaðarvöruútflutnings stafar sennilega að verulegu leyti af háu raungengi sem fyrr segir. Þessi áhrif kunna að vera enn sterkari nú en áður þar sem sumir framleiðendur reka framleiðslustarfsemi víða um heim og geta flutt framleiðslu að einhverju leyti úr landi ef aðstæður krefjast þess.“ Við erum orðin alþjóðavætt samfélag, það er jákvætt, það er fínt. En það þýðir líka að menn eru með starfsstöðvar víðar en á Íslandi og geta flutt framleiðslu sína á milli eftir því sem hentar. Þetta þekkjum við frá hátæknifyrirtækjunum. Þekkjum þetta frá Össuri, við þekkjum þetta frá Marel og frá Actavis, að við þær aðstæður sem núna eru kjósa þessi fyrirtæki ekki endilega að flytja starfsemi sína úr landi, en viðbótin, stækkunin verður ekki til á Íslandi heldur annars staðar. Eins og ég segi, það eru ekki náttúruhamfarir heldur stjórnvaldsaðgerðir sem þessu valda. Ríkisstjórnin hefur að mörgu leyti lifað mjög góða daga eins og ég sagði í upphafi. Hún hefur haft miklar tekjur. Góðæri hefur verið í landinu. Miklar breytingar hafa orðið á atvinnuháttum. Ég kom inn á hvað hátæknigreinarnar hafa verið að vaxa. Þetta á m.a. rót sína að rekja til ákveðinna breytinga sem við höfum verið að fara í gegnum í atvinnuháttum. Stærsti orsakavaldurinn í því var samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði. Þegar samningurinn við Evrópska efnahagssvæðið var gerður stukkum við inn í ákveðinn nútíma með þeim samningi. Þar var mikill kraftur leystur úr læðingi. Það er dálítið merkilegt að hugsa til þess að á þeim 11 árum, hann tók gildi árið 1994, sem liðin eru höfum við gengið í gegnum þróun og breytingar sem tók kannski áratugi í öðrum löndum. Þetta leysti sannarlega mikinn kraft úr læðingi og mikið áræði hjá íslenskum athafnamönnum og það hefur skilað sér í auknum tekjum þjóðarinnar og í mikilli kaupmáttaraukningu sem hér hefur sannarlega orðið. Kaupmáttaraukningin er líklega um 50% frá árinu 1995. Eitthvað er það á reiki hver hún er, sumir segja hana enn meiri, en við skulum segja að hún hafi verið um 50% frá árinu 1995. Þetta er auðvitað mjög jákvætt. Það þýðir að góðærið sem hér hefur verið hefur komið almenningi til góða í aukinni kaupgetu. Það er jákvætt. En það sem er verst þegar maður horfir yfir þetta tímabil frá árinu 1995 við þær aðstæður sem hér hafa verið, í því góðæri sem hefur verið, það er að skynja eiginlega tvennt. Tvennt hefur gerst. Mönnum hefur mistekist að nýta góðærið með skynsamlegum hætti í tveimur veigamiklum þáttum. Annars vegar hafa menn ekki nýtt góðærið til að bæta stöðu þess fólks sem stendur höllustum fæti í samfélaginu. Menn hafa ekki nýtt góðærið til þess. Ójöfnuður hefur aukist á Íslandi í góðærinu á þessum tíu árum. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að hann sagði að við gætum ekki haft hærra og betra bótakerfi en sem næmi því sem framleiðslukerfi okkar gæti staðið undir. Framleiðslukerfið okkar yrði að geta staðið undir þessu. Við gætum ekki haft hærra og betra bótakerfi. En ef við höfum staðið andspænis því á síðustu tíu árum að kaupmáttur hefur verið að aukast um 50% almennt, hvernig getur þá staðið á því að við höfum ekki getað staðið þannig að málum að hlutur þess fólks sem verst er sett, aldraðir og öryrkjar, væri réttur þannig að það sæti ekki eftir í góðærinu eins og gerst hefur? Nú ætla ég ekki að halda því fram að það hafi ekki fengið aukningu. Ég ætla ekki að halda því fram, alls ekki. Ég veit að sett var viðbótarframlag í samninga við öryrkja, aldurstengt framlag. Ég veit að gerður var samningur við aldraða líka í þessum efnum. En staðreyndin er sú að þegar horft er á kaupmátt, alveg burt séð frá því hvernig tekjurnar verða til, annars vegar almenns launafólks og hins vegar öryrkja og aldraðra kemur í ljós að kaupmáttur öryrkja og aldraðra hefur aukist minna en almennt gerist í samfélaginu. Það er alveg furðulegt að í slíku góðæri skuli það hafa gerst. Annað sem er auðvitað mjög sláandi þegar við horfum yfir síðustu tíu ár og tengist líka jöfnuði, eða ójöfnuði skulum við segja, er hvernig ójöfnuður hefur aukist á milli höfuðborgar og landsbyggðar. Ég talaði áðan um atvinnuháttabreytingar sem við höfum verið að ganga í gegnum. Þær eru mjög mikilvægar og í eðli sínu mjög jákvæðar. Þær eiga eftir að skila okkur miklu þegar til framtíðar er litið. Ef fyrirtæki þola eða getað staðist það áhlaup sem nú er vegna gengisskráningar og stöðunnar í efnahagsmálunum, þá mun þessi atvinnuháttabreyting skila okkur heilmiklu þegar til framtíðar er litið. En hún hefur gerst með þeim hætti að fólkið sem varð fyrir atvinnuháttabreytingunni, ekki síst úti á landi, situr eftir í þeirri þróun sem hefur verið án þess að gripið hafi verið til raunhæfra aðgerða gagnvart landsbyggðinni og án þess að reynt hafi verið að stuðla að atvinnuuppbyggingu á öðrum sviðum í byggðarlögum landsins. Ójöfnuður hefur aukist milli almenns launafólks og síðan aldraðra og öryrkja hins vegar og milli höfuðborgar og landsbyggðar. Þetta er þróunin sem hefur orðið á síðustu tíu árum. Eins og ég sagði er tvennt sem mér finnst að mönnum hafi mistekist sérstaklega á þessu tíu ára tímabili í góðærinu að takast á við. Það er annars vegar ójöfnuðurinn og hins vegar menntamálin. Í rauninni var grátbroslegt að hlusta á menntamálaráðherra áðan tala um úttektirnar sem búið er að gera. Það er búið að gera alls konar úttektir. Búið er að gera úttektir á vegum Ríkisendurskoðunar og Háskóla Íslands. Búið er að bera saman framlög til háskóla almennt á vegum Ríkisendurskoðunar. Búið er að gera evrópska úttekt á háskólanum. Það er búið að gera alls kyns kannanir, rannsóknir og úttektir á þessum háskólum og menntamálaráðherra stóð hér og sagði: Upplýsingar eru forsenda stefnumótunar. Nú getum við farið að móta stefnuna. Bíddu við, Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að vera í menntamálaráðuneytinu í 15 ár samfellt. Og það á að fara að móta stefnu núna þegar liggja loksins fyrir einhverjar upplýsingar, úttektir og kannanir. Hvað hafa menn verið að gera í 15 ár í ráðuneytinu? Flytja til pappíra? Ég veit vel að aukin framlög hafa komið inn í menntamálin á fjárlögum á undanförnum árum og ég veit að við stöndum betur í OECD-samanburði en við gerðum. Ég veit að ef við horfum einungis á háskólastigið fer núna um 1,1% af vergri landsframleiðslu í háskólastigið en var áður 0,9%. En það bara dugir ekki til vegna þess að ef við horfum á Norðurlöndin er framlagið til háskólastigsins þar 1,7–2%. Ég hlustaði líka á hv. þm. Einar Odd Kristjánsson, varaformann fjárlaganefndar, þegar hann talaði um að vega þyrfti hlutina saman, það hefði verið gert í menntaumræðunni, að vega þetta sérstaklega saman við aldur og aðrar breytur.

Hliðrun.

Hliðrun. Þingmaðurinn sagði það, það er rétt, að ákveðin hliðrun ætti sér stað og menn yrðu að skoða það sérstaklega í þessu sambandi. Það er út af fyrir sig alveg rétt og ef við horfum á þessa svokölluðu hliðrun, við skulum kalla þetta hliðrun, við getum líka kallað það að vega þetta andspænis öðrum breytum, þá erum við með yngri þjóð en ýmsar aðrar þjóðir sem þýðir að við ættum kannski að verja meiru til menntamála en ýmsar aðrar þjóðir. Þar að auki erum við með lægra menntunarstig og það er áhyggjuefnið okkar. Við erum með lægra menntunarstig en margar aðrar OECD-þjóðir. Þess vegna ættum við líka að vera með meiri framlög til menntamála, ef það er tekið inn í myndina, en þær þjóðir sem við berum okkur saman við. Við erum ekki enn búin að ná því stigi að geta sagt að við séum að leggja sambærilegt til háskólastigsins og aðrar Norðurlandaþjóðir. Ég geri mér alveg grein fyrir að ekki er hægt að ná slíkum áföngum eins og hendi sé veifað. Það þarf að vinna skipulega að því, hafa um það einhverja sýn hvert menn ætla að vera komnir og gera það síðan í einhverjum áföngum. Það sem ég er að segja er að á þessum tíu árum hafa menn vanrækt þetta. Það er auðvitað ekki hægt að gera það í einum fjárlögum sisvona, hér og nú. En þetta hefur verið vanrækt á síðustu árum og þess vegna erum við ekki komin lengra en raun ber vitni. Þetta er hitt áhyggjuefnið þegar við komum að því að renna stoðum undir atvinnulíf framtíðarinnar, að við erum að vega að nýsköpunargreinunum, við erum að vega að nýgræðingnum í atvinnulífinu vegna þeirrar hávaxtastefnu og hágengisstefnu sem hér ríkir. En við erum heldur ekki í rauninni tilbúin að mæta þessum nýju atvinnugreinum vegna þess að við höfum ekki sinnt nógu vel grunninum sem er menntakerfi þjóðarinnar. Ef til vill er ekki sérkennilegt, virðulegur forseti, í ljósi þess sem ég hef verið að segja - annars vegar hafa menn ekki verið nógu stefnufastir og ákveðnir í uppbyggingu menntakerfisins og hins vegar að menn hafa misst af tækifærinu á þessum tíu árum til að gera betur við það fólk sem verst er sett í samfélaginu - að tekist sé á um þrjá málaflokka núna í samfélaginu, eða sem hefur verið að koma upp á yfirborðið að verið sé að takast á um af mestri hörku í samfélaginu núna. Það eru byggðamálin, átökin í kringum Byggðastofnun og það sem þar er að gerast. Það eru málefni öryrkja og aldraðra. Ég vil leyfa mér að segja að ég hef sjaldan upplifað eins mikinn þunga og er í hópum aldraðra og öryrkja og núna. Ráðherrar og stjórnarþingmenn hljóta að finna þetta líka. Þessa uppsöfnuðu reiði, þennan urg, þessa óánægju sem er hjá þeim hópum. Það eru sem sagt byggðamálin og Byggðastofnun vegna þess að ójöfnuðurinn hefur verið að aukast á milli höfuðborgar og landsbyggðar. Það eru aldraðir og öryrkjar vegna þess að ójöfnuðurinn hefur verið að aukast á milli almenns launafólks og þessara hópa. Og svo er það þriðja sem eru menntamálin. Það eru deilur nánast hvar sem litið er í menntakerfinu. Það eru deilur út af samræmdu stúdentsprófunum, það eru deilur út af styttingu framhaldsskólans, það eru deilur út af fjárframlögum til Háskóla Íslands og Háskólans á Akureyri. Af hverju skyldu menn nú vera með þennan uppsteyt út um allt ef allt væri í lukkunnar velstandi og það hefði bara flætt fjármagn úr ríkissjóði til þessara stofnana? Ég hygg að ástæðan fyrir deilum í menntamálunum sé einmitt þessi átakanlegi skortur á stefnumörkun og stefnufestu í menntamálum. Ég held að menn mundu betur sætta sig við þó að allt gangi ekki alltaf að óskum og þó þeir fái ekki allt sem þeir biðja um ef þeir væru vissir um hvert væri stefnt. Það vantar ekki að hér koma mjög staffírugar yfirlýsingar yfirleitt frá menntamálaráðherra um öll möguleg mál sem lúta að menntakerfinu. Og hún kemur fram og er mjög ákveðin í skoðunum sínum og afstöðu til þess sem á að gera eða ekki að gera. En þegar upp er staðið verður óskaplega lítið úr framkvæmdum og lítið úr efndum eins og sést best á því að líklega hefur komið eitt EES-mál inn í þingið í haust frá menntamálaráðuneytinu fyrir utan frumvarp til laga um Ríkisútvarpið sem er væntanlegt á næstu dögum og tengist í sjálfu sér ekki menntakerfinu. Það er ekki nóg að vera staffírugur í tali þegar stefnan er óljós og þar að auki sífellt verið að breyta um kúrs. Tekið sterkt til orða en svo er snúið við á miðri leið. Virðulegi forseti. Ég vitnaði í orð hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar þar sem hann talaði um bótakerfið, sem gæti ekki verið betra en svo að framleiðslukerfi okkar geti staðið undir því, í þeim mikla hagvexti sem hér hefur verið. Í því mikla góðæri sem hér hefur ríkt getur kerfið ekki staðið undir betri bótum en raun ber vitni. Hvaða bótakerfi erum við að tala um? Það kemur skýrt fram í skýrslu Stefáns Ólafssonar, um örorku og velferð á Íslandi. Það væri hægt að tína ýmis dæmi upp úr skýrslunni en það sem kemur hins vegar skýrast fram í henni er að það er kannski ekki öðru fremur það sem menn hafa sett í örorkubótakerfið með stjórnvaldsákvörðunum sem veldur þeim mismun sem orðið hefur. Það er tvennt, öðru fremur, þ.e. aftenging launa og bóta og skattkerfisbreytingar. Þetta tvennt hefur mestar afleiðingar haft fyrir bæði öryrkja og aldraða. Það sem mér fannst merkilegt við það sem Einar Oddur Kristjánsson sagði áðan, ég hjó eftir því og vona að ég sé ekki að barna orð hans, en mér fannst hann tala um að kannski væri ekkert óskaplega mikið að marka skýrsluna af því skýrsluhöfundur hefði ákveðnar skoðanir á velferðarkerfinu. Hann taldi að skýrsluhöfundur væri þeirrar skoðunar að við værum norrænt velferðarríki og ættum að hafa norrænt velferðarkerfi. Ég er einnig þeirrar skoðunar og 70%, kannski 75% þjóðarinnar eru þeirrar skoðunar. Það er ekki eins og það sé einhver jaðarskoðun. Sú skoðun er ekki úti á jaðrinum og telst ekki öfgakennd skoðun. Þessi skoðun byggir í raun á þeirri grundvallarforsendu að hér deili menn kjörum. Hér sé ein þjóð í einu landi, að menn deili kjörum hver með öðrum og hafi skilning á því að sérstaklega þegar vel árar þurfi að gera meira fyrir þá sem standa höllum fæti en hina. Mér finnst ekki sæmandi að reyna að gera þessa skýrslu tortryggilega vegna þess að höfundurinn hafi tilteknar skoðanir á velferðarkerfinu, hvernig það eigi að vera.

Ég geri það ekki.

Það er gott, þá leiðréttir hv. þingmaður það, hafi hann ekki gert það.

Ég sagði að mér kæmu efnistök hans á óvart.

Efnistökin koma hv. þingmanni á óvart. Ég heyrði í umræðunni að talað var um að höfundurinn færi ekki í grafgötur með afstöðu sína í þessum málum. Ég trúi því treysti að það hafi ekki áhrif á umræðu manna um þá skýrslu eða afstöðu þeirra til þess sem fram kemur í skýrslunni, að menn tortryggi skýrsluna vegna þess að Stefán Ólafsson sé þeirrar skoðunar að hér eigi að vera norrænt velferðarkerfi. Ég ætla að vona að það sé ekki raunin, að menn gagnrýni hana af þeim sökum. Það skiptir í sjálfu sér engu máli hver skoðun höfundar er. Spurningin er: Hvernig rök færir hann og hvaða upplýsingar koma fram? Ég vona að skoðun hans hafi ekki áhrif og menn fari að tortryggja skýrsluna af þeim sökum. Nóg er samt um þá tortryggni sem fólk í samfélaginu mætir sem ekki er sammála hæstv. ríkisstjórn um það sem hún gerir. Í því sambandi ætla ég að tala aðeins, það verður örstutt, virðulegi forseti, um Mannréttindaskrifstofuna. Það sem gerðist varðandi Mannréttindaskrifstofuna við afgreiðslu fjárlaga síðast, sem virðist ætla að endurtaka sig við afgreiðsluna núna, er ekkert annað en eineltisstjórnmál. Tekið er á sjálfstæðum stofnunum og þær skornar niður við trog vegna þess að þær skoðanir sem þar eru uppi, sú afstaða sem þar er sett fram, sú vinna sem þar er unnin, er ekki með samþykki og samkvæmt sjónarmiðum þeirra sem sitja í ríkisstjórn. Við afgreiðslu fjárlaga síðast var talað um að þótt fjármagn væri ekki eyrnamerkt sérstaklega til Mannréttindaskrifstofu eða nákvæmlega ákveðið við afgreiðslu fjárlaga til hvaða þátta féð færi þá mundu framlögin fara til mannréttindamála. 4 millj. kr. í dómsmálaráðuneytinu og 4 millj. kr. í utanríkisráðuneytinu mundu klárlega fara til mannréttindamála og menn gætu treyst því. Menn sögðu að hér væri um formbreytingu að ræða en ekki efnisbreytingu. Til mannréttindamála skyldu þessi framlög fara. Gegnum dómsmálaráðuneytið, sýnist mér, hefur féð gengið til mannréttindamála. En hvað hefur gerst í utanríkisráðuneytinu? Hvað hefur gerst þar? Af þessum 4 millj. kr. hafa 800 þús. kr. farið til mannréttindamála en 3,2 millj. kr. er enn óráðstafað á þessum tímapunkti. Talað var um að þetta ætti að fara í sérstakan mannréttindafulltrúa hjá ÖSE, að þar ættu Íslendingar einhvern vonarpening í einhverri stöðu og þetta ætti að fara til þess. Nú liggur ljóst fyrir og hefur legið fyrir síðan í haust að Íslendingar fá ekki þennan mannréttindafulltrúa hjá ÖSE. Peningarnir fara ekki í það. Þegar það varð ljóst sótti Mannréttindaskrifstofan aftur um til utanríkisráðuneytisins og fékk ósköp einfaldlega synjun. Þar liggja eftir 3,2 millj. kr. til mannréttindamála sem ekki eru notaðar í utanríkisráðuneytinu. Ég er ekki á móti því að menn fari sparlega með fé. En ég trúi því að einhvers staðar sé stærri aðili sem gæti þolað meiri niðurskurð en Mannréttindaskrifstofan og að einhver staðar séu breiðari bök til að taka á sig þann niðurskurð en á Mannréttindaskrifstofunni. Það mætti kannski spara annars staðar í utanríkisráðuneytinu. Einhvers staðar hlýtur að vera matarhola í utanríkisráðuneytinu upp á 3,2 millj. kr. sem menn gætu sparað þótt þeir létu þessa peninga ganga til mannréttindamála. Ég trúi því að í risnu, ferðakostnaði og dagpeningum og öðru slíku hljóti einhvers staðar að liggja um 3,2 millj. kr. sem menn gætu séð af ef þeir vildu sinna mannréttindamálunum og sýna þeim einhvern sóma. En það gera þeir ekki. Það er ljóst að þegar þetta var ákveðið við afgreiðslu fjárlaga í fyrra var ekki bara um formbreytingu heldur pólitíska ákvörðun að ræða, að skera þessa skrifstofu niður við trog vegna þess að sjónarmið manna þar voru stjórnvöldum ekki hugnanleg. Það er því miður þannig í samfélagi okkar að margir veigra sér við að setja fram afgerandi skoðanir sem ekki njóta velþóknunar á stjórnarheimilinu. Menn gætu einmitt lent í þessu. Til þess eru vítin að varast þau. Nú er búið að sýna mönnum hvernig hægt er að standa að verki og það var gert gagnvart Mannréttindaskrifstofunni. Ég ætla að trúa því og treysta - spurningin er hvernig við stöndum að því máli - að Mannréttindaskrifstofan fái þau fjárframlög sem hún þarf til að standa undir starfsemi sinni.

Virðulegi forseti. Hæstv. ræðumaður sagði hreint út að við værum að vanmeta útgjöld næsta árs. Hún taldi það stafa af fegrunaraðgerðum af okkar hálfu, það væri fallegra að sjá frumvarpið ef þar væru minni útgjöld. En svo sagði hún líka að við værum örugglega að vanmeta tekjurnar. Það var þá fegrunaraðgerð líka. Ég hélt að frumvarpið liti fallegar út ef það sýndi meiri tekjur. Það er einhver vitleysa í þessu og hún hefur ábyggilega ekki hugsað þetta nægilega rétt. Ég ætla að benda á að það hefur komið fram margsinnis að kaupmáttur almennings á Íslandi hefur aukist um meira en 50% á tíu árum. Það er ekki undarlegt að ákveðnar stéttir hafi ekki náð því meðaltali. Á því eru til skýringar og við höfum margsinnis farið yfir það hvernig bótagreiðslum er háttað. Það kom fram hjá hv. þingmanni, sem er alveg rétt og ég ætla að taka undir það með henni, að mikill ójöfnuður hefur orðið milli launagreiðslna á Reykjavíkursvæðinu og í þéttbýlinu, í þéttbýlinu sem byggir alla afkomu sína á framleiðslunni, samkeppnisiðnaði og útflutningsgreinum. Ég minni á að fyrir meira en ári stóð ég og mótmælti þeirri vaxtastefnu, hávaxta- og hágengisstefnu, sem þá var kynnt og hóf innreið hér. En kom einhvern að hjálpa mér? Ég man ekki eftir að nokkur maður úr Samfylkingunni hafi tekið undir með mér. Ég minnist þess ekki. Ég man ekki eftir að nokkur maður hafi samþykkt það þegar ég fór rækilega yfir það sem mundi gerast og hvernig landsbyggðin færi út úr þeirri þróun. Í þriðja lagi langar mig að spyrja hv. þingmann: Er það rétt skilið hjá mér, sem ég þóttist lesa í opnugrein í Morgunblaðinu, að hv. þingmaður vilji miða bætur almannatrygginga við launavísitölu og þróun hennar?

Virðulegur forseti. Fyrst varðandi tekjurnar og hvort þær virkuðu sem fegrunaraðgerð. Ég hélt því svo sem ekkert fram að þær væru sérstök fegrunaraðgerð. Ég geri ráð fyrir því að það sé af klókindum gert að vanmeta tekjurnar í fjárlagafrumvarpinu. Ég býst við því að ýmsir vilji sækja í þessar tekjur, af ráðherrum og þingmönnum, og mat þeirra sé af klókindum gert. Ég segi einfaldlega: Það er innbyggð skekkja í fjárlagafrumvarpinu, annars vegar á tekjuhliðinni, geri ég ráð fyrir, og hins vegar á útgjaldahliðinni. Það er hins vegar kosmetík, hin árvissa kosmetík, að vanáætla útgjöld ríkisins. Eins og ég fór yfir eru það 90 milljarðar kr. sem þau hafa verið vanáætluð um frá árinu 2000 til 2004. Varðandi þær stéttir sem ekki hafa náð 50% meðaltalinu er það alveg rétt að ekki hafa allir náð þessum 50% og einhverjir eru þar undir. Ég segi hins vegar: Það er með öllu ólíðandi að þeir hópar sem standa verst í samfélaginu skuli ekki ná þeirri meðaltalskaupmáttaraukningu sem verður í samfélaginu á góðæristímum. Við eigum að grípa til þeirra stjórnvaldsaðgerða sem færar eru til að tryggja að þessir hópar sitji ekki eftir. Ég gæti líka fjallað um hinn almenna ójöfnuð sem hefur aukist á Íslandi á þessu tíu ára tímabili, þar sem ráðstöfunartekjur þeirra 20% þjóðarinnar sem hafa hæstar tekjur hafa tvöfaldast frá 1995 en hjá þeim 20% sem hafa lægstar tekjur hefur það ekki gerst með sama hætti. Þannig er hægt að nefna mörg dæmi. Varðandi hágengisstefnuna og hávaxtastefnuna og að enginn hafi komið til aðstoðar hv. þingmanni þegar hann talaði um það. Þegar maður fær pest, þarf að taka inn lyf við henni og gæti fengið í magann af því. Þá er ekki mikið við því að gera. Veikindin sem þjóðin gengur í gegnum eru af völdum stjórnarstefnunnar. Hv. þingmaður er bara ábyrgur fyrir því. Það þýðir ekki að koma hingað 

Virðulegi forseti. Þetta var svo dularfullt að meira að segja ég gat ekki skilið þetta. Þá er nú mikið sagt. Við höfum því miður fylgt efnahagsstefnu varðandi gengi íslensku krónunnar sem hefur komið illa við framleiðslu á Íslandi og við samkeppnisstöðuna. Stefnan hefur komið illa við þau fyrirtæki í framleiðslu og getu þeirra til þess að borga verkafólkinu sem vinnur við framleiðsluna laun. Það hefur setið eftir. Það er alveg hárrétt. Ég hef reynt að mótmæla þessu og sagt að þessi rétttrúnaður í Seðlabankanum geti ekki leitt nema til ófarnaðar, til skuldasöfnunar erlendis sem muni hefna sín grimmilega, fyrr en seinna. Það er sá ójöfnuður sem er okkar vandamál. Ef ég fæ ekki svar við því hvort bæturnar eigi að fylgja launavísitölu, eins og lesa mátti í greininni í gær, þá hlýt ég að halda að svo sé í dag. Ég benda hv. þingmanni í fullri vinsemd á að velta fyrir sér hvað menn geri þegar framfærsluvísitalan verður hærri en launavísitalan. Hvað gera menn þá? Þá rýrna kjör fólksins. Ætla menn þá að miða bæturnar við launavísitöluna? Menn verða að hugsa þetta til enda, það eru tvær hliðar á hverjum peningi. Eins og við höfum gengið frá þessu í núgildandi lögum miðast bæturnar við almenna þróun launa nema þegar kjararýrnun verður, þá miðast bæturnar við neysluvísitöluna til að forða því að þær stéttir sem standa veikast að vígi, öryrkjar og eldri borgarar, fái á sig kjararýrnun. Það er megininntakið. Við viljum koma í veg fyrir að það endurtaki sig sem gerðist því miður á árunum 1988–1991 að kjararýrnun öryrkja og eldri borgara varð mjög mikil, meira að segja meiri en launþega. Þegar launþegar urðu fyrir 

Virðulegur forseti. Ég skal byrja á að svara þessu með launin og bæturnar. Sú gliðnun sem hefur orðið varð vegna þess að við afgreiðslu fjárlaga 1996 tóku menn hina beinu tengingu launa og bóta úr sambandi.

Það var 1992.

En til að tryggja að menn yrðu ekki fyrir kaupmáttarrýrnun var sett inn ákvæði, eins og hér hefur komið fram, um að hún mundi aldrei fara lægra en neysluverðsvísitalan. Það er auðvitað hægt að fara ýmsar leiðir í þessu. Það er hægt að setja inn að það sé hægt að miða við þá vísitöluna sem hærri er hverju sinni. Það er víst hægt að gera það.  Hins vegar varðandi stefnu Seðlabankans, þá hlýt ég að vísa ummælum þingmannsins til föðurhúsanna. Auðvitað kemur þetta niður á landsbyggðinni. Auðvitað kemur þetta niður á þróun hátæknigreinanna. En eins og ég sagði áðan, það eru stjórnvaldsaðgerðir sem valda þessu. Það eru ákvarðanir sem stjórnvöld hafa tekið og það er skortur þeirra á samráði við alla þá aðila sem eru á þessum markaði og eru áhrifavaldar, þar er orsakavaldurinn. Það er ekki Seðlabankinn sem er orsakavaldurinn í þessu efni, það er ríkisstjórnin sjálf. Þegar hin kröftugu meðul Seðlabankans koma í formi vaxtahækkana, stýrivaxtahækkana og það fer að bíta þá er það bara lyfið sem gefið er. Væntanlega telur þá hv. þingmaður að þetta sé röng lyfjagjöf hjá Seðlabankanum, en það er bara ekki mörgum öðrum til að dreifa.

Frú forseti. Hv. þingmaður Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, svo notuð séu hennar eigin orð, ræddi hér staffírug um efnahagsmálin við 3. umr., eins og hún sagði að væri eðlilegt að gera í fjárlagaumræðum. Þetta er reyndar hennar fyrsta ræða í fjárlagaumræðunni í ár ef ég hef tekið rétt eftir.

Það er ekki rétt tekið eftir hjá þér.

Hún fór enn einu sinni með tölur frá Samfylkingunni um að það hefði verið 90 milljarða mismunur á fjárlögum og niðurstöðum á síðustu fjórum árum. Þarna er enn þá einu sinni verið að bera saman epli og appelsínur þar sem óreglulegir liðir eru ekki teknir með í reikninginn, svo sem afskrifaðar skattakröfur, greiðslur í lífeyrissjóði, vaxtagjöld og þar fram eftir götunum. Hv. þingmaður gerði að umræðuefni það sem hún telur vera aukinn ójöfnuð í þjóðfélaginu. Það getur vel verið að það sé einhvers staðar aukinn ójöfnuður í þjóðfélaginu. Ég skal ekki fullyrða nákvæmlega um það. En hann er ekki orðinn til vegna þess að öryrkjar og aldraðir hafi ekki notið sömu kaupmáttaraukningar og aðrir hafa gert. Á árunum 1995 til 2005 hækkaði launavísitala um 37% en á meðan varð kaupmáttaraukning þeirra raungreiðslna sem Tryggingastofnun ríkisins greiðir til sömu aðila um 58%, þ.e. kaupmáttur tengdur launavísitölunni hækkaði um 37% meðan kaupmáttur raungreiðslna Tryggingastofnunar ríkisins hækkaði um 58%. Hins vegar gerðist það á sama tíma að hjá Reykjavíkurborg lækkaði hlutfall félagslegra bóta sem þar eru greiddar sem hlutfall af greiðslum Tryggingastofnunar úr því að vera 105% af greiðslum Tryggingastofnunar niður í 80%, þegar ekki er tekið tillit til aldurstengdrar uppbótar hjá örorkulífeyrisþegum. Og hver skyldi hafa ráðið ríkjum á þessum tíma hjá Reykjavíkurborg?

Virðulegur forseti. Það er dálítið merkilegt að hæstv. fjármálaráðherra sem ætti nú að fylgjast sæmilega vel með því sem gerist hér í þingsalnum þegar fjárlagaumræðan er á dagskrá, skuli byrja á því að koma í ræðustól og halda því blákalt fram að þetta sé í fyrsta sinn sem ég taki til máls í þessari fjárlagaumræðu. Hvað hrjáir hæstv. fjármálaráðherra? Einhver óskapleg minnisglöp eða vísvitandi ósannindi? Það er alveg ótrúlegt að koma hér og segja þetta í 3. umr. um fjárlögin. Er þingmaðurinn eða ráðherrann hæstv. ekki í salnum þegar verið er að ræða málin? Ég hlýt að spyrja. Hann gæti að minnsta kosti flett upp í þingtíðindum til að leita af sér allan vafa. En ég bið hæstv. ráðherra að fara ekki með svona staðlausa stafi hér í ræðustól Alþingis. Varðandi ójöfnuðinn þá segir ráðherrann að það sé hugsanlegt að hér hafi einhvers staðar aukist ójöfnuður. Það er ekkert hugsanlegt. Það er búið að leiða fram staðreyndir eftir staðreyndir um aldraða, öryrkja og almenna tekjuþróun í landinu, ójöfnuður hefur aukist í tíð núverandi ríkisstjórnar sem hefur haft úr miklum fjármunum að moða vegna þess að það hefur verið stefna hennar. Varðandi félagsþjónustuna í Reykjavík þá er sá eðlismunur á félagsþjónustunni í Reykjavík annars vegar og svo tryggingabótum hjá Tryggingastofnun ríkisins hins vegar að bæturnar hjá félagsþjónustunni eru ekki ætlaðar til að fólk lifi af þeim árið út og árið inn, ár eftir ár. Þær eru í rauninni hugsaðar sem neyðaraðstoð við ákveðnar aðstæður. En þið, hæstv. ráðherrar í ríkisstjórninni, eruð að skammta fólki kjör í gegnum tryggingabæturnar sem því er gert að lifa á árum saman. Sá er munurinn.

Frú forseti. Ég verð að byrja á að biðja hv. þingmann afsökunar á því að mér skyldi hafa skjöplast minnið. En það er sennilega vegna þess að ég taldi að hún ætti að vera mér eftirminnilegri úr ræðustólnum en að hún reyndist vera. En ég skal reyna að bæta úr þessu í framtíðinni. En hins vegar varðandi það sem hún segir um eðlismun á bótum félagsþjónustu Reykjavíkurborgar og bótum Tryggingastofnunar þá má vel vera að þar sé einhver munur á. En eftir sem áður hljóta þær bætur að vera þeim sem á þeim þurfa að halda jafnmikilvægar. Og því ættu bæturnar hjá Reykjavíkurborg ekki að dragast svona aftur úr á tímabili eins og hér er um að ræða og að því hefði hv. þingmaður auðvitað átt að gæta á þeim tíma sem hún hafði tök á því að hafa áhrif á þau mál. Hv. þingmaður nefndi nokkur fleiri atriði sem vert er að tala um. Hún hefur áhyggjur af menntamálunum. En finnst henni ekki nokkuð vel í lagt að fjármunir til menntamála aukist um 12% á milli ára og um 20% yfir tveggja ára tímabil? Er það of lítið þegar á sama tíma er verið að tala um slaka í útgjöldum, bæði hvað varðar framkvæmd fjárlaganna og eins í fjárlagatillögunum, af hálfu hv. talsmanna hennar flokks í þessum efnum? Hv. þingmaður talaði líka um að það hefði verið góðæri í landinu. En góðæri kemur ekki af sjálfu sér. Það þarf að hafa fyrir því. Það hafa tveir flokkar setið við stjórnvölinn í 10 ár. Og þeir hljóta að eiga einhvern hlut í því góðæri sem hv. þingmaður var að nefna. Hv. þingmaður nefndi líka að góðærið ætti að einhverju leyti upptök sín í því að við samþykktum EES-samninginn. Ég get verið sammála henni um það. En kom hún eitthvað nálægt því? 

Virðulegur forseti. Sá ráðherra sem hér stóð og talaði er alveg með endemum minnislaus ráðherra. Það hefur ekkert með það að gera hvort mínar ræður eru ódauðlegar eða ekki. Í fyrsta lagi man hann ekkert eftir því sem gerðist nú í vikunni, ekki síðustu heldur þar áður eða kannski aðeins fyrr, en þá talaði ég um fjárlagafrumvarpið. Í öðru lagi man hann ekkert eftir því heldur hvernig umræðan um EES-samninginn fór fram. Vegna þess að ég studdi EES-samninginn efnislega og lýsti þeim stuðningi yfir hér í ræðustól Alþingis og fékk fyrir það ýmsar kárínur  Varðandi skólamálin vil ég segja að þótt 12% aukning hafi orðið milli ára, sem skýrist auðvitað að hluta til vegna þess að mikil nemendafjölgun á sér stað og henni verður auðvitað að mæta með fjárframlögum, þá vil ég benda á hvernig sveitarfélögin og Reykjavíkurborg þar í fararbroddi hafa staðið að uppbyggingu grunnskólans og hvernig þau tóku við honum úr höndum ríkisins og þess vegna segi ég líka: Sveitarfélögin eiga að taka við framhaldsskólunum. Ríkið og sú ríkisstjórn sem nú situr er ekki til þess bær að fara með málefni framhaldsskólans, sveitarfélögin eiga að taka þar yfir og byggja upp framhaldsskólann af sama metnaði og þau gerðu með grunnskólann. Það þarf ekki annað en að líta á húsnæðiskostinn, tölvukostinn, búnaðinn eða kennsluna. Það er alveg sama hvert litið er, það er himinn og haf á milli grunnskólans, hvernig hann hefur verið uppbyggður af hálfu sveitarfélaganna og Reykjavíkurborgar, og hins vegar framhaldsskólans.

Frú forseti. Mig langaði að gera hér aðeins að umræðuefni vinnu hv. fjárlaganefndar. Ég veit ekki hvort ábyrgðarmenn hennar eru staddir á vettvangi, þeir mættu gjarnan vera viðstaddir umræðu um þetta handverk sitt, fjárlagafrumvarpið. En ég verð að segja alveg eins og er, að ég er ekki jafnmikið upp með mér eða hrifinn af þeirri aðferðafræði sem hér hefur verið að þróast, minnsta kosti núna tvö til þrjú síðustu ár, ef ég man rétt, að meiri hluti fjárlaganefndar ljúki umfjöllun um fjárlagafrumvarpið við 2. umr. Og svo er bara gefin út sú lína að það sé lok, lok og læs og allt úr stáli og engu verði breytt. Það er sagt um þau mál sem út af standa, við þau erindi sem hafa verið síðbúin til fjárlaganefndar og eru að koma þar inn kannski síðustu vikurnar áður en 2. umr. fer fram að þá sé bara búið að loka, því miður. Þetta er eins og búð. Ef þú kemur fimm mínútur yfir sex, þá er bara búið að loka. Mér finnst þetta ekkert sérstaklega faglegt satt best að segja. Mér finnst þetta ekki lýsa mikilli karlmennsku eða miklu sjálfstrausti. Við vitum alveg hvað hér er á ferðinni. Þessi aðferð er notuð til að menn missi ekki í gang umfjöllun um mál sem ekki hafa fengið fullnægjandi fyrirgreiðslu og hafa kannski bara mætt afgangi þegar málið er tekið til 2. umr. Af hverju halda menn að það standi í þingsköpunum að það skuli vísa fjárlagafrumvarpinu til fjárlaganefndar milli 2. og 3. umr. og hún skuli taka það efnislega fyrir? Það er auðvitað vegna þess að menn ætlast til að tíminn sé notaður til að vinna málið eins gaumgæfilega og kostur er og allt til enda. Og það sem mönnum kann að hafa yfirsést eða ekki hefur náðst að taka með við 2. umr. eigi þá möguleika á að koma inn við 3. umr. Þannig að það er fullkomlega ómálefnalegt að svo sé það bara notað sem afsökun og sem svör eins og það sé efnislegt að segja: Nei, því miður, það er búið að loka. Þegar upp koma aðstæður, þegar fram koma vísbendingar og ný gögn - þegar vandamál sem þyrfti að taka á koma fram í dagsljósið - þá er þetta svarið. Er hægt að frá svör við því frá meiri hlutanum í fjárlaganefnd, hv. formanni hennar og varaformanni, hvers vegna þeir gátu ekki tekið málið efnislega fyrir og farið yfir þau vandamál sem ekki hafa hlotið fullnægjandi og eðlilega afgreiðslu við vinnslu þessa fjárlagafrumvarps? Mér finnst það satt að segja harla dapurlegt. Auk þess sem mér finnst að þeir eigi að vera hér viðstaddir, þessir ágætu herrar sem bera ábyrgð á vinnu fjárlaganefndar í málinu. Það er lofsvert að hæstv. fjármálaráðherra er hér sem er bæði rétt og skylt en það er líka ástæða til að hér séu forsvarsmenn fjárlaganefndar. Það hefur verið athyglisvert hér í dag, frú forseti, að heyra í stjórnarliðum, þeim fáu sem hafa komið hér í pontu, t.d. hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni og hv. þm. Birki Jóni Jónssyni sem sperrti sig hér talsvert og fór mikinn í því að útlista hversu ágætt ástandið væri nú að öllu leyti. Mest þótti mér koma til þess þegar að hv. þm., Birkir Jón Jónsson úr Norðausturkjördæmi, fór að ræða um málefni Háskólans á Akureyri og talaði eins og þar væri allt í sómanum og eðlilega á allan hátt að málum staðið - og í raun og veru hin mesta sæmd fyrir meiri hlutann og hann þar með talið, hv. þingmann, hvernig búið væri að þeirri stofnun og hvernig mál hennar hefðu verið meðhöndluð, m.a. í ljósi gagna sem nú liggja fyrir og fjárlaganefnd sjálf óskaði eftir að yrði unnin þar sem er samanburður á málefnum háskólanna. Menn hafa ekki mikinn metnað fyrir hönd sjálfs sín og sinnar vinnu á þessum bæ í fjárlaganefnd ef þeir gera ekki meira með þá hluti sem þeir hafa sjálfir stuðlað að að kæmu fram í dagsljósið. Ég veit það ekki en er það þannig að menn treysti sér ekki til þess að opna fjárlagafrumvarpið upp milli 2. og 3. umr.? Þeir séu svo hræddir um að þeir bili þá og missi útgjöldin eitthvað upp eða það skemmist eitthvað glansmyndin. Þegar ég hef verið að reyna að inna hér eftir afgreiðslu tiltekinna mála, sem mér sýnast standa algerlega út af, hef ég aftur og aftur fengið þetta sem svör. Ég veit að aðrir, sem hafa lifað í voninni um að þeirra mál fengju einhverja úrlausn við 3. umr. fjárlaga, hafa einnig fengið þetta sem svör. Það er dapurlegt. Ég vil fyrst nefna í þessu sambandi Háskólann á Akureyri. Ég skaust á fund í fjárlaganefnd, hljóp þar í skarðið fyrir hv. þm. Jón Bjarnason, sem var á ferðalagi í sínu kjördæmi, og varð þar af leiðandi svo heppinn að fá einmitt glænýja í hendurnar samantekt Ríkisendurskoðunar þar sem háskólarnir eru bornir saman. Einhver misskilningur hefur verið í gangi um það hvað á því blaði stendur og ástæða er til að upplýsa að samanburðurinn er á grunninum tekjur skólanna á nemanda - það er ekki endilega alveg það sama og kostnaður því þar getur það haft áhrif ef sumir skólarnir eru gerðir upp með einhverjum halla en aðrir með afgangi. Þeir skólar sem eru samanburðarhæfastir, eru líkastir, almennu háskólarnir, eru auðvitað teknir. Það er að sjálfsögðu augljóst mál að t.d. Listaháskóli Íslands eða þess vegna Landbúnaðarháskólinn eða Hólaskóli eiga lítið erindi inn í samanburð við hina almennu háskóla. En þegar þeir eru skoðaðir þá blasir það við, í fyrsta lagi ef vikið er að hinum alþjóðlega samanburði, hversu litlir fjármunir eru veittir til almennra háskóla á Íslandi. Það gildir líka um Háskóla Íslands þó hann hafi nokkra sérstöðu þegar kemur að samanburði á heildartekjum á ársnema vegna hins umfangsmikla rannsóknarstarfs sem þar er. Og er auðvitað vel. Þegar þessir skólar eru bornir saman þá kemur það út svart á hvítu að svo nokkru munar eru heildartekjur Háskólans á Akureyri á ársnema lægstar ef við tökum þessa almennu háskóla, opinberu háskólana og Háskólann í Reykjavík til dæmis. Háskólinn á Akureyri er í minni kantinum, er á landsbyggðinni með þeim viðbótarkostnaði sem því er samfara og er í uppbyggingu umfram má segja að minnsta kosti Háskóla Íslands og Kennaraháskólann. Er það eðlilegt að hann komi eftir sem áður þannig út í þessum samanburði að hann sé með lægstar heildartekjur á ársnema? Auðvitað eru það ríkisframlögin sem þar skipta sköpum. Er það sá metnaður sem menn vilja hafa fyrir hönd þessarar stofnunar sem gjarnan er nú sagt á tyllidögum að sé alveg sérstaklega vel heppnuð aðgerð á sviði mennta- og byggðamála? Sem er rétt. Háskólinn á Akureyri hefur skipt gríðarlega miklu máli fyrir það svæði. Hann hefur haft geysijákvæð áhrif og ekki bara sem stór vinnustaður og vaxandi. Hann hefur haft gríðarlega þýðingu fyrir andrúmsloftið á svæðinu. Hann hefur skipt miklu máli í þeim efnum að sannfæra fólk um að björt framtíð sé fyrir höndum og menn eigi í vændum betri tíma með aukinni menntun og uppbyggingu m.a. þessarar stofnunar sem ég hef leyft mér að kalla flaggstofnun hvað varðar uppbyggingu á sviði mennta- og byggðamála utan höfuðborgarsvæðisins. En veruleikinn er sem sagt þessi, þegar málin eru skoðuð ofan í kjölinn, að ekki er betur gert við Háskólann á Akureyri en þetta. Er hann þó með á sínum herðum nú þegar mjög veigamiklar skyldur og á honum brennur að mæta kröfum t.d. hvaðanæva að af landsbyggðinni, og reyndar af landinu öllu, um uppbyggingu háskólanáms í fjarkennslu. Það er mér vel kunnugt um að úr mörgum byggðum liggja fyrir óskir um að Háskólinn á Akureyri komi þar til samstarfs um að bjóða hópum upp á þann möguleika að stunda háskólanám úr sinni heimabyggð með fjarnámi. Ég hélt að það væri nokkuð óumdeilt að það væri nú eitt það allra allra besta sem menn gætu gert til þess að slá margar flugur í einu höggi, til að hækka menntunarstigið og byggja upp í þeim efnum á landsbyggðinni, til að gefa fólki í þessum byggðum tækifæri sem það færi á mis við ella - til þess t.d. að í framtíðinni væri kannski hægt að manna grunnskóla landsbyggðarinnar með réttindafólki í ríkari mæli en nú er, til þess að fólk standi ekki frammi fyrir þeim nauðungarkostum að velja á milli búsetu í sinni heimabyggð eða menntunar. Það liggur alveg fyrir að mjög margir af þeim sem á undanförnum árum hafa átt þann möguleika að afla sér náms á háskólastigi hefðu ekki átt þann kost ef ekki hefði komið til þessi uppbygging fjarnámsins. Nema þá með því að flytjast búferlum. Ég þykist muna það rétt að þegar fyrstu hjúkrunarnemarnir á Ísafirði hófu fjarnám á vegum Háskólans á Akureyri var gerð könnun á því. Ætli það hafi ekki verið sex til átta manna hópur. Mig minnir að það hafi verið þannig að af þeim hefðu sennilega tveir flutt í burtu ef þetta tækifæri hefði ekki gefist og hinir hefðu orðið af þessum möguleika. Einfaldlega vegna þess að þeir voru ekki tilbúnir að færa þá fórn að flytjast búferlum úr sinni heimabyggð. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst að stjórnarliðar, eins og hv. þingmaður Birkir Jón Jónsson, ættu að vera aðeins hógværari í tali þegar þeir koma hér og belgja sig mikið yfir þessum glæsilega árangri og hversu vel sé að öllu búið. Það má auðvitað deila um ýmislegt sem gert hefur verið eða ekki verið gert á undanförnum árum og áratugum á Íslandi og menn flokka undir, hvort sem heldur er, uppbyggingu á sviði mennta- eða í byggðamálum. En það er tiltölulega óumdeilt að þetta er eitthvað það allra best heppnaða. Og menn hafa tækifærin ef þeir vilja gera eitthvað metnaðarfullt í þessum efnum, t.d. í stóru, miðlægu þjónustustofnunum á Akureyri sem hafa verulega sérstöðu hvað varðar alla slíka starfsemi á landsbyggðinni. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri og Háskólinn á Akureyri hafa mikla sérstöðu hvað varðar þeirra hlutverk og stöðu í þessum efnum. Og í hvorugu tilliti er að mínu mati af nándar nærri miklum metnaði búið að þessum stofnunum. Það er dapurlegt að það skuli ætla að taka sennilega hátt á annan áratug að innrétta suðurálmuna við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Að þar skuli vera bullandi vandræði og húsnæðisekla sem háir starfseminni þó að standi þar ný óinnréttuð viðbygging upp á nokkrar hæðir. Og Háskólinn á Akureyri fær að mínu mati alls ekki þá úrlausn sem hann ætti að fá. Það er furðulegt að fjárlaganefnd skuli ekki taka á því máli með einhverjum hætti á milli 2. og 3. umr. með glæný gögn í höndunum sem nefndin sjálf hefur óskað eftir að yrðu unnin fyrir hana frá Ríkisendurskoðun. Auðvitað þyrfti að taka betur á málefnum allra háskólanna. Þeir verða allir í vandræðum á næsta ári og alveg sérstaklega Háskóli Íslands, Kennaraháskólinn og Háskólinn á Akureyri. Minni hlutinn flytur um það breytingartillögur að á þessu verði tekið. Þá að byggðamálunum, frú forseti. Það væri nú ástæða til að ræða svolítið um stöðuna í þeim efnum hér og hafa gjarnan hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sem fer með byggðamálin, viðstadda. Hún var nú ekki svo lítið hreykin og glöð, hæstv. ráðherrann, þegar byggðamál voru flutt 1. janúar árið 2000 úr forsætisráðuneytinu til iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins. Hver er svo útkoman á fimm ára afmæli ráðsmennsku Framsóknarflokksins í þessum efnum, hafandi farið með Byggðastofnun? Jú, Byggðastofnun er lokuð. Meira og minna óstarfhæf. Að vísu er það þannig að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur skipað stofnuninni að fara aftur í gang með lánveitingar þó að Fjármálaeftirlitið, sem heyrir undir sama ráðherra, geri athugasemdir við það - spyrji stofnunina út úr um það hvernig hún ætli að uppfylla ákvæði laga vegna þess að eiginfjárhagur hennar er farinn niður fyrir viðmiðunarmörk sem henni, eins og öðrum fjármálastofnunum í landinu, er gert að starfa eftir. Það er kúnstug uppákoma að yfirmaður Fjármálaeftirlitsins í öðru hlutverkinu skuli sem yfirmaður Byggðastofnunar í hinu hlutverkinu nánast skipa henni að brjóta lögin. Að lána bara engu að síður. Farið þið bara í gang aftur og lánið þið, segir hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Þó að Byggðastofnun sé svona á sig komin. Hér verður engin byggðaáætlun í gildi frá og með áramótum. Hvers konar sleifarlag er það? Og geta ekki komið því hér frá sér og fyrir þingið. Það er þá ekki mikill metnaður heldur fyrir hönd þeirra verkefna sem þar á að vinna. Hver er frammistaða hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra Framsóknarflokksins og ríkisstjórnarinnar þegar kemur að jöfnun flutningskostnaðar í landinu? Hvar er það mál statt? Afvelta síðan löngu fyrir síðustu kosningar þrátt fyrir loforð í allri kosningabaráttunni um að nú yrði heldur betur tekið á málum. Heldur betur tekið á málum. Það er meiri frammistaðan. Ég er hér með glænýtt blað einhvers staðar, ef ég finn það nú hérna í bunkanum hjá mér, þar sem verið er að upplýsa að flutningsaðilar - hvað eru þeir að gera akkúrat núna? Þeir eru að senda landsbyggðinni tilkynningar um nýjar og hærri gjaldskrár. Og hverjar eru röksemdirnar? Það er hækkun olíuverðs, það er olíugjaldið, það eru ýmsar kostnaðarhækkanir sem þessir aðilar telja sig hafa orðið fyrir og þeim er rúllað beint út í verðið. Nýjar gjaldskrár og er þó ekki á bætandi eða hvað? Hafa menn skoðað gjaldskrárnar t.d. fyrir léttavöru og pakkasendingar eins og þær eru orðnar út á afskekktustu svæði landsins? Vita menn hvað það kostar orðið að senda smásendingar norður á Vopnafjörð? Vita menn hvað það kostar að senda kíló af lauk frá Reykjavík og til Kópaskers á fullu gjaldi? Það kostar meira en laukurinn sjálfur. Flutningskostnaðurinn er talsvert hærri en innkaupsverð vörunnar á kíló. Halda að mönnum líði svo vel að reka verslun á þessum slóðum að fara að leggja ofan á vöru við þannig aðstæður? Segjum að laukurinn kosti ekki nema 40 kr. í heildsölu kílóið en 55 kr. að flytja hann norður í búðina eða vestur. Hvernig halda menn að það sé? Að ætla þá að fara að leggja á vöruna og svo fá þeir á sig verðkönnun og samanburð á verðinu við stórmarkaði hér á höfuðborgarsvæðinu. Auðvitað er þessi frammistaða til háborinnar skammar. Ég saknaði kaflans í annars glæstri ræðu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar hér áðan um aðgerðir ríkisstjórnarinnar til að jafna flutningskostnað. Eða missti ég af þeim kafla, var hann fluttur? Var það í sama ánægjustílnum og einkenndi málflutning hv. þingmanns að öðru leyti? Það hefði verið fróðlegt að vita. Nei, ætli hann hafi ekki sleppt því og ýmsu öðru sem ríkisstjórnin er kannski ekki alveg jafnhreykin af þegar öll kurl koma til grafar. Þá er bara settur upp gamli belgingurinn um góðærið. En góðærið er ekki hjá öllum. Það fer meira og minna hjá garði á landsbyggðinni. Og góðærið er heldur ekki hjá ýmsum hópum í þessu samfélagi sem ríkisstjórnin mætti muna eftir á öðrum tímum en rétt fyrir kosningar þegar reynt er að draga þá upp í Þjóðmenningarhús til að skrifa undir samninga sem eru svo sviknir eins og í tilviki öryrkja. Frú forseti. Það er af ýmsu að taka ef út í það er farið sem ástæða væri til að hlýða hæstv. ríkisstjórn yfir hér við þessa 3. og síðustu umræðu fjárlaga og gefst ef til vil ekki annað betra tækifæri áður en þingið lýkur senn störfum - miðað við það t.d. að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra ætli alls ekki að koma frá sér neinu um byggðamál á þessu haustmissiri þingsins. Hér hefur ekkert litið dagsins ljós í þeim efnum annað en vandræðalegar afsakanir og útskýringar hæstv. ráðherra á því sem ekki er verið að gera. En var þó lofað. Ég ætla svo hér eftir matarhlé, sem ég hef nú grun um að forseti hafi mikinn hug á að fara að gera, að ræða aðeins um atvinnumálin. Ég mun þá taka nokkur málefni, eins og Mannréttindaskrifstofuna og hjúkrunarheimilin, fyrir í þeim hluta ræðu minnar sem ég fæ þá að flytja eftir hlé ef það hentar forseta að gera það núna.

Frú forseti. Ég var þar kominn í ræðu minni að ég hafði rætt svolítið um málefni Háskólans á Akureyri og byggðamál. Reyndar byrjaði ég á því að ræða aðeins um vinnubrögð hv. fjárlaganefndar milli umræðna því að það vakti satt best að segja verulega athygli að hv. nefnd virtist í byrjun ekki hafa ætlað sér að taka frumvarpið yfir höfuð inn í nefndina milli umræðna, sem þó er lögbundið og áskilið í þingsköpum. En úr því var bætt og nefndin hélt að mér er tjáð einn stuttan fund þar sem málið átti að heita tekið á dagskrá en í raun og veru þó eingöngu til að afgreiða það út aftur. Voru gefin þau svör, bæði leynt og ljóst, að ekkert þýddi að bera upp ný erindi eða ámálga afgreiðslu einstakra fjárlagaliða sem ekki höfðu fengið fullnægjandi fyrirgreiðslu eða meðhöndlun við 2. umr. því að búið væri að loka málinu. Menn virðast líta svo á að þeir geti tekið um það einhvers konar geðþóttaákvörðun að ákveða á einhverjum tilteknum tímapunkti að hér með sé málinu lokað og þar með koma menn ekki frekari rökum við, svona eins og um væri að ræða búð sem er með fyrir fram auglýstan opnunartíma. Þetta er svolítið snautlegt þegar í ljós kemur að í sumum tilvikum t.d. eru að koma fram nýjar upplýsingar og ný gögn í málum sem meira að segja fjárlaganefnd sjálf hefur óskað eftir. Ég ætla að víkja aðeins að einu litlu atriði og stóru þó sem ég veit vel að fyrri ræðumenn hafa gert á undan mér, og einnig var nefnt af ýmsum og þar á meðal mér við 2. umr., en ég ætla að nefna það engu að síður og fara um það nokkrum orðum af því að smán hæstv. ríkisstjórnar verður kannski óvíða meiri en í því máli. Þar er ég að tala um afgreiðsluna á Mannréttindaskrifstofu Íslands. Það er alveg ótrúlegt að menn skuli standa í slíku, að troða illsakir við slíka starfsemi sem hefur fengið fáeinar milljónir króna á fjárlögum undanfarin ár til þess að hægt sé að hafa einn starfsmann í föstu starfi, til þess að hægt sé að sinna í algjöru lágmarki þó þátttöku Íslands í alþjóðlegu samstarfi á sviði mannréttindamála, t.d. að vera fulltrúi Íslands gagnvart mannréttindastarfi á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Það hefur Mannréttindaskrifstofan sannarlega gert og sinnt því hlutverki með ágætum, meira að segja svo miklum ágætum að núverandi forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, hét hann síðast þegar ég vissi, hældi Mannréttindaskrifstofunni sérstaklega í ræðu, eða hvort það var ekki bréf sem frá honum gekk í embætti þá sem utanríkisráðherra, og taldi það til marks um stuðning íslenskra stjórnvalda við mannréttindastarf að Mannréttindaskrifstofunni væri nú lagt fé og starfsemi hennar tryggð með stuðningi stjórnvalda. Þetta var þannig eins og menn muna að skrifstofan fékk fjárveitingar úr tveimur áttum en þær voru eyrnamerktar henni, 4 milljónir í hvoru tilviki, annars vegar frá dómsmálaráðuneytinu og hins vegar utanríkisráðuneytinu, en við fjárlagaafgreiðsluna var þetta gert þannig að þessar fjárveitingar voru eyrnamerktar Mannréttindaskrifstofunni. Hún gekk að fjárveitingum sínum vísum í gegnum þessa tvo mismunandi farvegi upp á þessa upphæð, ef man rétt, árin hér á undan. Þangað til í fyrra að það bar svo við að í öðru tilvikinu birtist fjárlagaliðurinn hér, ég hygg að það hafi verið í dómsmálaráðuneytinu, þegar við vorum að skoða fjárlagafrumvarpið fyrir árið í ár á haustþinginu 2004, að þá er þetta allt í einu orðinn almennur liður til mannréttindamála.  Þetta var auðvitað gagnrýnt harðlega og m.a. bent á hversu óviðeigandi þetta væri þegar í hlut ætti aðili eins og Mannréttindaskrifstofan sem m.a. og ekki síst hefur það hlutverk að veita stjórnvöldum aðhald, gagnrýna þau og gefa álit sitt á frammistöðu þeirra í samstarfi við erlenda aðila til upplýsingamiðlunar á alþjóðavettvangi. Þetta létu menn hér eins og vind um eyru þjóta, gerðu þessar breytingar og það sem verra var, menn reyndu að afsaka sig og komast ódýrt frá afgreiðslunni við fjárlagagerðina í fyrra með því að sverja og sárt við leggja að þetta væri bara kerfisbreyting, Mannréttindaskrifstofan mundi að sjálfsögðu fá þessa peninga eins og verið hefði. Ég þykist muna að ekki ómerkari maður en formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Magnús Stefánsson, hafi tekið þátt í þessu. Það voru fleiri en einn og fleiri en tveir stjórnarliðar sem reyndu að afgreiða málið svona í fyrra. En hver var reyndin? Það reyndist ekki orð að marka þetta og fótunum var kippt undan rekstri Mannréttindaskrifstofunnar með því að láta hana aðeins hafa brot af þeim fjárveitingum sem hún hafði gengið að vísum undanfarin ár. Mér er meira að segja sagt að ónotaðir séu inni í öðru ráðuneytinu einhverjir peningar sem til stóð að setja í annað mál en Mannréttindaskrifstofan fær þá ekki eða hafði ekki gert síðast þegar ég vissi. Frú forseti. Hvar er hv. þm. Magnús Stefánsson? Vill hann fara yfir það með okkur sem hann sagði hérna í fyrra? Hvar er hæstv. dómsmálaráðherra? Eru menn hreyknir af þessu? Finnst mönnum það á sig leggjandi fyrir ekki stærra mál en þetta í fjármunum talið að troða illsakir við þessa litlu veikburða skrifstofu sem er að reyna að halda uppi merkjum mannréttindabaráttu og alþjóðlegrar samvinnu og alþjóðlegrar þátttöku af Íslands hálfu í samstarfi á því sviði? Hverjir eru bakhjarlar þessa starfs? Það eru mannúðarsamtök, líknarfélög, samtök öryrkja og aðrir slíkir aðilar. Það eru undirfélög stofnana Sameinuðu þjóðanna á Íslandi, Amnesty International, UNIFEM og slíkir aðilar, Kvenréttindasamtök Íslands og hvað það nú er. Þetta eru aldeilis óvinirnir sem ríkisstjórnin telur ekki eftir sér að kljást við. Það er nú gaman fyrir ríkisstjórnina að glíma við svona verðuga andstæðinga, er það ekki, eins og Mannréttindaskrifstofu Íslands, eins manns stofnun sem menn hafa verið að reyna að halda úti hér af ákaflega veikum burðum. En það virðist henta hæstv. ráðherrum að þjóna lund sinni m.a. í þessu og stjórnarmeirihlutinn er þá ekki stærri í sniðum en svo að þingmennirnir ganga götuna á eftir foringjum sínum án þess að hiksta, án þess að þaðan heyrist hósti eða stuna. Ég óska eftir því að hv. þm. Magnús Stefánsson komi hingað áður en þessari umræðu lýkur og fari yfir þetta með okkur, rifji upp það sem hann sagði um málið í fyrra. Ég vil ekki leggja hv. þingmanni orð í munn eða gera honum upp skoðanir ef ég fer ekki alveg hárrétt með en það stendur ákaflega sterkt í minni mínu að hv. þm. Magnús Stefánsson og fleiri talsmenn stjórnarliðsins hafi reynt að afgreiða máli í fyrra með því að fullvissa okkur um að þetta væri bara kerfisbreyting. Það væri bara verið að skíra liðinn upp á nýtt en það yrði ekki nein efnisbreyting og Mannréttindaskrifstofan fengi sína peninga. Finnst formanni fjárlaganefndar þá gaman að mæta hér til leiks ári síðar með útkomuna í málinu eins og raun ber vitni? Er það bara allt í lagi? Ekki nokkur ástæða til að taka á því máli milli 2. og 3. umr. enda búið að loka. Lokað klukkan sex, segir formaður fjárlaganefndar, ef menn koma mínútu yfir. Það er líka þannig, frú forseti, svo maður tali nú líka um þetta kannski af því viti sem á við í þessu máli að hæstv. ríkisstjórn ætti nú aðeins að gá að sér með þann feril sem hún á að baki í þeim efnum þegar kemur að samskiptum og ýmsum mannréttindatengdum atriðum. Ætli þetta sé ekki ríkisstjórnin sem misnotaði nafn Íslands og studdi hið ólögmæta árásarstríð í Írak? Og ætli þetta sé ekki ríkisstjórnin sem er svona heldur linkuleg þegar kemur að því að krefja Bandaríkjamenn svara og tryggja að Ísland sé ekki gert meðsekt í þeirri óhæfu sem nú hefur verið upplýst um ólöglegt fangaflug, rekstur leynifangelsa og flutninga á föngum fram og aftur um heiminn, sem er haldið án dóms og laga í búrum, hlekkjuðum í samfestingum án þess að þeim sé birt ákæra, án þess að þeir fái lögfræðiaðstoð, án þess að þeir njóti lágmarksmannréttinda annaðhvort sem stríðsfangar eða borgarar? Ætli veiti nú af að hafa virkt starf á verksviði mannréttindamála þegar svona er í pottinn búið í heiminum? Þeir tímar eru liðnir að Ísland sé hér í friði með sín mál, einangrað frá umheiminum og komi þessir hlutir ekki við. Það hafa m.a. þeir höfðingjarnir Halldór Ásgrímsson og Davíð Oddsson, núverandi hæstv. forsætisráðherra og fyrrverandi, gert að verkum með því að þvæla Íslandi inn í stríðsrekstur og með því að styðja loftárásir og ýmsar aðgerðir hernaðarhaukanna í Bandaríkjunum og í NATO. Það er bara alveg jafnbrýnt og gilt að hér á Íslandi sé haldið uppi vakandi starfi á sviði mannréttindamála og vöktunar í þeim efnum og að íslenskum stjórnvöldum sé veitt aðhald eins og öðrum. Ferill okkar er kannski ekki alveg eins glæsilegur og við höldum þegar betur er að gáð. Staðreyndin er nefnilega sú að í skýrslum, bæði frá Sameinuðu þjóðunum og aðilum í Evrópu, hafa íslensk stjórnvöld ítrekað fengið áminningar og umkvartanir fyrir ýmislegt sem ekki hafði verið í lagi í stjórnarframkvæmd okkar og í löggjöf okkar og við erum heldur ekki laus undan ábyrgð, a.m.k. ekki gagnvart þeim hlutum sem okkur hefur verið þvælt inn í með þeim hætti sem ég hef hér farið yfir. Það er því þeim mun meira óviðeigandi að svona skuli vera komið fram við það veikburða starf sem þarna hefur verið unnið og menn þó almennt sammála um að hafi tekist ótrúlega vel miðað við hvað menn hafa þar haft úr að moða. Það hefur rignt yfir okkur þingmenn áskorunum, ég geri ráð fyrir að það hafi ekki bara verið stjórnarandstaðan sem fékk þær. Áskoranir skipta orðið tugum, víða að úr þjóðfélaginu, að kippa þessu litla máli í liðinn, að sjá til þess að Mannréttindaskrifstofan hafi tryggar fjárveitingar og geti sinnt starfi sínu óháð stjórnvöldum og þurfi ekki að fara að knékrjúpa og mæta í viðtöl hjá þeim hinum sömu ráðherrum og hún á m.a. að hafa eftirlit með. En þannig vilja þeir hafa þetta, höfðingjarnir, það þjónar lund þeirra. Utanríkisráðherra hefur ákveðið að láta taka kaleikinn frá sér. Nú er þetta alfarið orðið hausverkur dómsmálaráðuneytisins, að taka við umsóknum þeirra sem sinna verkefnum á sviði mannréttindamála. Eða finnst mönnum sérstaklega viðeigandi að dómsmálaráðuneytið úthluti þessum peningum, frú forseti? Ráðuneytið fer með þau mál sem gjarnan hafa mesta mannréttindaskírskotun og eru tengdust þeim málaflokki. Nei, ég er ekki viss um að það sé mjög rökrétt eða skemmtilegt. Látum vera að forsætisráðuneytið eða fjármálaráðuneytið hafi starfið með höndum. En eitt síðasta ráðuneytið sem ætti að vera í þessari stöðu gagnvart eftirlits- og aðhaldsaðilum á sviði mannréttindamála er einmitt dómsmálaráðuneytið, af ástæðum sem þarf ekki að útskýra. Langeðlilegast, frú forseti, er að Alþingi afgreiði þetta mál og sjái einfaldlega um að Mannréttindaskrifstofan hafi trygga fjármuni til þeirrar starfsemi sem talin er duga að lágmarki. Mætti örugglega færa rök fyrir því að til þess þyrfti meira en það sem hún hefur fengið undanfarin ár. En að svelta hana þannig að menn séu á harðahlaupum um þjóðfélagið, að reyna að skrapa saman peningum og vera upp á náð og miskunn velviljaðra aðila komnir til að halda þeirri starfsemi úti, er til skammar. Það er ríkisstjórninni til minnkunar að standa þannig að verki og öllum þingmönnum hennar, stuðningsmönnum hennar, sem láta hafa sig til þeirra verka að greiða því atkvæði. Ég skora á menn að skoða hug sinn vel til að styðja breytingartillögur um að Mannréttindaskrifstofan fái trygga fjármuni og þeir verði færðir undir Alþingi þannig að hún þurfi ekki að vera upp á náð og miskunn ríkisstjórnarinnar komin. Fleiri málaflokkar, frú forseti, fá ekki afgreiðslu sem hægt er að segja að sé sómasamleg. Tímans vegna nefni ég fyrst og fremst tvennt. Ég nefni málefni aldraðra og hjúkrunarheimili og uppbyggingu á því sviði. Í þeim efnum er mikið metnaðarleysi hjá ríkisstjórn, ekki síst í ljósi hinnar miklu umræðu sem orðið hefur í þjóðfélaginu um aðbúnað og kjör aldraðra, sem eru langt frá því að vera sómasamleg. Í mörgum tilvikum eru húsnæðismál á gömlum þröngum hjúkrunarheimilum þannig að ekki er hægt að ræða kinnroðalaust um það. Aldrað fólk er í fjölbýli, sem nánast þekkist ekki orðið í nálægum löndum. Ástand þess húsnæðis er oft og tíðum ekki sérlega beysið. Sama gildir um kjör þess hóps aldraðra sem ekkert hefur annað en tryggingabæturnar. Ef menn búa heima hjá sér og reyna að reka heimili þá gefur augaleið að það er ekkert sældarlíf. Hvað þá hinir sem eru inni á stofnunum og fá hina margfrægu vasapeninga og hafa það eitt til ráðstöfunar fyrir sjálfa sig eða til að reyna að gleðja einhverja í kringum sig með jólagjöfum eða öðru slíku. Þetta er auðvitað neðan við allar hellur að ekki hafi verið tekið verulega á í þessum efnum. Ég tala ekki um þegar ríkidæmi þjóðfélagsins er jafnmikið og stjórnarherrarnir sjálfir þreytast aldrei á að tala um. Það stendur bunan upp úr mönnum þegar þeir koma í ræðustólinn. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson, brosti aftur á hnakka í dag þegar hann fjallaði um góðærið og hversu allt gengi vel. En hvernig stendur þá á því að ekki skuli hægt að gera aðeins betur við þennan hóp, sem hefur ekkert annað sér til framfærslu og er algjörlega óumdeilt að býr við einhver lökustu kjörin sem nokkrum er boðið upp á á Íslandi í dag? Um það er ekki deilt. Frú forseti. Það er ástæða til að minna á að við erum að tala um að dæma til þessa ákveðinn hóp, í raun aðeins tiltekna kynslóð sem er núna komin á eftirlaun eða að fara á þau og hefur ekki myndað umtalsverðan eða jafnvel nokkurn lífeyrisrétt sökum þess að annaðhvort fór viðkomandi seint eða alls ekki að greiða í lífeyrissjóð eða að lífeyrissjóður viðkomandi er veikur. Við Íslendingar gerum okkur vonir um það, ekki satt, að innan svona 15–25 ára verði aðstæður velflestra talsvert breyttar að þessu leyti, ef áfram tekst vel til í uppbyggingu og rekstri lífeyrissjóðakerfisins. Þá fer að muna mikið um það sem þar hefur verið byggt upp, eftir svona 15–25 ár. Þá styttist í að kerfið komist í fullt jafnvægi, þ.e. að allir hafi þá greitt í lífeyrissjóð sem á annað borð hafa verið á vinnumarkaði og lokið fullri starfsævi. Þeir hafa eftir um 25 ár greitt í sjóð stærstan hluta starfsævi sinnar af öllum launum, frá og með 1996. Þá verður staðan vonandi verulega breytt. Þá má gera sér vonir um að almennt verði kjör þeirra betri en þau eru í dag. Að sjálfsögðu er rétt og skylt að hafa á þessu ýmsa fyrirvara en svona lítur dæmið út og menn hafa meira að segja slegið því upp með gylltum stöfum og stórum fyrirsögnum hversu bjart sé framundan í þeim efnum. Ekki ómerkari maður en sáttasemjari ríkisins, hagfræðingurinn Ásmundur Stefánsson, hélt um það fræga tölu hversu gott þetta ætti að geta orðið innan 25–40 ára. Við erum í raun að segja, með þeim hlutaskiptum sem við bjóðum upp á í dag, að við ætlum bara að láta þessa kynslóð ljúka ævi sinni við þessi bágu kjör en svo fái hinir miklu meira sem á eftir koma. Þarf að hafa þetta svona? Er ekki ríkidæmi þjóðfélagsins nóg til að við getum búið betur að þessu fólki, kynslóðinni sem nú er að fara á eftirlaun, sem byggði upp þetta land og við njótum öll góðs af. Þar er sennilega einhver vinnusamasta og fórnfúsasta kynslóð sem lengi hefur verið uppi í þessu landi, lýðveldisbörnin. Þeir sem tóku við af aldamótakynslóðinni. Við eigum mörg foreldra í þessum hópi og getum sjálfsagt rakið ýmislegt um hvernig var unnið á þessum árum, t.d. á þessum mestu uppbyggingarárum í sögu Íslands. Þar slógu menn ekki slöku við og eru margir slitnir eftir þau störf til sjávar og sveita, í borg og bæ, sem þá tóku til höndum og bjuggu til Ísland nútímans, í þeirri mynd sem það er í dag. Menn tala hér oft eins og klukkan hafi farið af stað 1991. Það er mjög algengt að menn tali eins og Ísland hafi nánast ekki verið til eða minnsta kosti verið á steinaldarstigi fram til 1991. Reyndar var fyndið að heyra í dag hvaða tímabil menn tóku til viðmiðunar eftir því hvað hentaði þeirra pólitísku hagsmunum. Framsóknarmenn byrja alltaf 1995. Allt var alveg skelfilegt fyrir 1995 en þá kom sólin upp af því að Framsókn komst í ríkisstjórn. Aðrir muna eitthvað eftir tímabilinu 1991 til 1995. Sjálfstæðismenn tala með ósköpum um skelfingarástandið á árunum 1988 til 1991. Þeir minnast aldrei á það hverjir skildu við árið 1988. Þeir tala aldrei um hverjir báru ábyrgð á mesta kaldakoli í íslensku atvinnulífi og efnahagsmálum sem að á síðustu áratugum hefur litið dagsins ljós, þegar allt var að stöðvast og var í upplausn síðsumars og haustið 1988 þegar ríkisstjórn undir forustu Sjálfstæðisflokksins hrökklaðist frá völdum. Fyndnast er þó þegar fulltrúar stjórnarflokkanna, annars hvors eða beggja, tala um hina svart/hvítu mynd, hversu allt sé gott síðan núverandi ríkisstjórn komst að völdum og hve skelfilegt allt hafi verið áður. Reyrt í boð og bönn, skelfileg höft og sósíalismi þannig að það var alveg skelfilegt. En hverjir voru nú lengst af við völd? Hverjir sátu lengst af í ríkisstjórnum allan lýðveldistímann og frá því að flokkastjórnmál urðu til á Íslandi? Sömu flokkar. Gallinn er nefnilega sá að á þeim tíma voru allt of sjaldan vinstri stjórnir. Þær gerðu mikið þegar þær komust til þess og voru við völd. En það eru Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn sem hitta öllum öðrum flokkum fremur sjálfa sig fyrir þegar þeir ræða um stjórnmál síðustu áratuga, og reyndar allrar síðustu aldar, á Íslandi. Er ekki Framsóknarflokkurinn stoltur af því að vera elsti starfandi stjórnmálaflokkur í landinu? Hann hefur verið oftar og lengur í ríkisstjórn en hann á skilið og nokkur glóra er í þannig að það hálfa væri nóg. Það dugir ekki fyrir menn með lágmarksþekkingu á stjórnmálum að tala um hina dásamlegu tíma sem hafi haldið innreið sína frá 1995, eða 1991 þegar Sjálfstæðisflokkurinn á í hlut, og bera saman við skelfinguna og ósköpin sem viðgengust áður eins og þeir hafi þar hvergi nærri neinu komið. Voru kannski Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn í stjórnarandstöðu frá 1930 og fram til 1991? Er það allt saman á ábyrgð einhverra annarra? Ég held ekki. Það er dálítið merkilegt, frú forseti, hvernig menn tala stundum um hlutina. Þegar frá líður greina menn það með öðrum hætti og skoða sögu þjóða í lengri tímabilum og hvernig þeim vegnar óháð slíkum ártölum. Það er út af fyrir sig fróðlegt að skoða þróunina á Íslandi, hvort heldur við tökum útgangspunkt í upphafi heimastjórnar og þingræðis 1904, frá fullveldinu 1918 eða skoðum bara tímann frá og með lokum kreppunnar og þess vegna eftir seinna stríð. Þá kemur í ljós sá að flestu leyti ánægjulegi veruleiki að Íslandi hefur nánast samfellt vegnað mjög vel á þeim tíma. Það er mjög gleðilegt. Við erum að mörgu leyti gæfusöm þjóð. Við höfum náð miklum árangri. Síðasta öld, 20. öldin, var öld mikils árangurs og margra sigra á Íslandi í uppbyggingu þjóðfélagsins. Þar kemur margt til. Ég er ekki í vafa um að stór breyta í því var dugnaður, bjartsýni og kraftur þeirra kynslóða sem gerði Ísland að því sem það er, aldamótakynslóðarinnar sem endurheimti sjálfstæðið og fullveldið og síðan kynslóðarinnar sem byggði upp atvinnulífið og skóp nútímasamfélag á Íslandi, einkum og sér í lagi á árunum frá og með 1945 og fram til dagsins í dag. Þar hafa margir lagt hönd á plóg. Menn hafa gert margt gott en þeir hafa líka gert ýmis mistök eins og skylt er að játa. Ég spái því að eftir 10–15 ár muni mönnum þykja umræðan um hið mikla góðæri og hinn ævintýralega árangur, sem menn hafa montað sig mikið af síðustu árin, harla sérkennileg. Það er ekki vegna þess að menn muni ekki viðurkenna að að ýmsu leyti hafi okkur vegnað vel. En þá verður önnur birta farin að falla á atburðina. Þá verður m.a. búið að reyna á, að ég óttast því miður með býsna sársaukafullum hætti, hve þungar byrðarnar verða á komandi árum af hinni gríðarlegu skuldsetningu þjóðarbúsins. Menn tala eins og þeir hafi alls enga hugmynd um þá staðreynd að frádráttarliðirnir á svokölluðu góðæri eru auðvitað hin gríðarlega skuldsetning þjóðarbúsins sem orðið hefur á þessum tíma og verður að standa undir. Væri það svo að skuldir hefðu allar stofnast vegna fjárfestinga í framleiðslutækjum og lagt grunninn að aukinni verðmætasköpun í öllum tilvikum þá væri það mikil huggun harmi gegn. Við mundum gera okkur von um arð af þeim fjárfestingum á komandi árum til að standa undir skuldunum. En það á við því miður um minni hlutann af viðskiptahalla undanfarinna ára og yfirstandandi viðskiptahalla. Hann er að meira en helmingi einfaldlega hrein umframeyðsla, umframneysla þjóðarbúsins sem tekið er lán fyrir erlendis. Núna segir Seðlabankinn, frú forseti, að viðskiptahallinn verði sennilega 15–15,5%, er það ekki?  Dökkar blikur eru á lofti í efnahagsmálum, miklir erfiðleikar í okkar útflutnings- og samkeppnisgreinum og þeir blasa við, þeir æpa á mann hvert sem litið er. Nú er þetta allt komið upp á yfirborðið og nú neitar þessu enginn lengur sem fyrirsjáanlegt var auðvitað og margreynt var að vara við fyrir tveimur, þremur, fjórum árum þegar stofnað var til þess ástands sem nú ríkir í landinu. Þetta eru ekki utanaðkomandi og óvæntir atburðir. Þetta eru að langmestu leyti beinar afleiðingar pólitískra ákvarðana sem ríkisstjórnin og meiri hluti hennar á Alþingi ber ábyrgð á. Stærstu orsakavaldarnir eru stóriðjustefnan, eru bæði efnisleg áhrif hinna gríðarmiklu stórframkvæmda sem troðið er með handafli inn í hagkerfið á örfáum árum. Á þremur til fjórum árum koma inn í hagkerfið vegna stóriðjufjárfestinga fjárhæðir sem nema um 1/3 af landsframleiðslu heils árs, segir Seðlabankinn og bætir við að ekkert sambærilegt hagkerfi þurfi að glíma við annað eins. Þetta eru afleiðingar af þeim væntingum sem þessar ákvarðanir hafa skapað því að efnahagsmál snúast ekki bara um beina mælanlega hluti og bein efnisleg áhrif, þau snúast líka mjög mikið um væntingar, um sálarástand, um tilfinningu fólks og einkum og sér í lagi um væntingar þess sem fram undan er, markaðurinn, einstaklingar, fyrirtæki, það stjórnast mikið af því sem þau trúa að sé í vændum. Þess vegna skiptir tal ráðamanna máli. Þess vegna er það ábyrgðarhlutur að telja mönnum trú um að það verði kannski betri tímar í boði og menn geti látið meira eftir sér en raunverulegar innstæður eru fyrir. Með því að hvetja til og tala upp stemmningu fyrir eyðslu og spennu í þjóðfélaginu eru menn að gera það. Sömu áhrif hafa hinar glórulausu skattalækkanir ríkisstjórnarinnar upp á samtals tæplega 30 milljarða kr. á þremur árum. Hvað eru 30 milljarðar kr.? Það eru næstum 10% af niðurstöðutölu fjárlaganna eins og þau eru núna. Losa þau ekki 300 milljarða, ef ég man rétt, á gjaldahliðin a.m.k. og eitthvað hærri á tekjur miðað við afgangsspána? Og alveg eins og skattáhrifin eru náttúrlega efnisleg og mikil, það munar um að losa 30 milljarða og setja þá í umferð, hafa þau líka væntingaráhrif. Fólk hugsar sem svo: Já, fínt, nú get ég farið að spýta aðeins í af því að skattarnir verða svo lækkaðir á mér á næsta ári og þarnæsta ári. Ein snilldin var sú að boða þetta langt fram í tímann. Þriðja stóra breytan í þessu eru húsnæðismálin, fasteignamarkaðurinn þar sem allir viðurkenna núna að var auðvitað glórulaust að rjúka með lánshlutfallið jafnhátt og raun bar vitni í miðri þenslunni og lyfta öllum fasteignamarkaðnum og bankarnir komu síðan í kjölfarið og yfirbuðu, fóru upp í 100% lán miðað við uppsprengt fasteignaverð án nokkurra hámarka eða þaka sem er náttúrlega glórulaust.

Bankarnir komu á undan Íbúðalánasjóði.

Nei, hv. þingmaður, Íbúðalánasjóður var náttúrlega - stefnan var mótuð af ríkisstjórn og það lá fyrir hvað í vændum var í þeim efnum.

… á þremur árum …

Bankarnir fóru í samkeppni við Íbúðalánasjóð þegar þeim mistókst að knésetja hann með því að kæra hann til ESA. Það er staðreyndin í því máli. Og nú sjá allir eftir þessu auðvitað og eru að reyna að vinda ofan af vitleysunni þótt hægt gangi. Síðan kom menn og reyna gjarnan að kenna um fjórða þættinum, sem vissulega hefur umtalsverð áhrif í dag, en það er skuldabréfaútgáfa og stöðutaka erlendra aðila í íslenskri krónu að undanförnu þar sem menn spila á og gera út á vaxtamuninn milli Íslands og nálægra landa. En það er að sjálfsögðu ekki frumorsök heldur eru það viðbrögð við því ástandi sem er orðið. Það er furðulegt að heyra menn koma hér og reyna að afsaka jafnvægisleysið með þessu. Við hverja ætla menn að skammast? Þó að spákaupmenn og erlendir aðilar bregðist við því ástandi og nýti sér þau færi sem þeir sjá í að gera út á vaxtamuninn milli Íslands og annarra landa og í trausti þess að Seðlabankinn geti ekki annað gert en að reyna að halda aftur af þenslu og verðbólgu með því að halda uppi háum vöxtum. Í raun og veru er það svo að þrjár af fjórum breytum sem verulega marka ástandið í dag eru allar meira eða minna á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Það var ekki Seðlabankinn sem ákvað að ráðist skyldi í Kárahnjúkavirkjun og uppbygginguna á Grundartanga og allar þær virkjanir sem þarf til og þetta allt saman gert á þremur, fjórum árum. Nei, ég held að Seðlabankinn hafi lítið skipt sér af því. Var það ekki ríkisstjórnin sem var í fararbroddi fyrir þeim leiðangri og hrósar sér af því? Eitthvað hrósuðu frambjóðendur Framsóknarflokksins á Austurlandi sér af því fyrir kosningarnar 2003, ef ég man rétt. Það væri gaman að bregða upp fyrir menn plakatinu góða með sjö myndum af iðnaðarráðherra. Ég hef aldrei séð á einu og sama plakatinu sjö myndir af sömu manneskjunni. Það var plakatið af iðnaðarráðherra sem var dreift fyrir kosningarnar á Austurlandi þar sem hún var ákaflega brosmild að klippa á borða og skrifa undir pappíra. Það er því ríkisstjórnin sem á það umfram allt annað.  Já, frú forseti, það mætti margt um þetta segja í viðbót. Ég gæti lengt t.d. verulega þann hluta ræðu minnar sem fjallar um erlendar skuldir, um hina háskalegu erlendu skuldasöfnun þjóðarbúsins vegna þess að ég hef miklar áhyggjur af því. Mér finnst það hreint ábyrgðarleysi af hvaða stjórnmálamanni sem er að hafa ekki kjark til að horfast í augu við það og ræða þær staðreyndir ef menn ætla sér að viðhalda og varðveita sjálfstætt hagkerfi sem getur staðið undir öflugu velferðarsamfélagi á komandi árum og áratugum á Íslandi. Menn geta auðvitað átt sér þá draumsýn að segja sig til sveitar eða gefast upp einhvern tíma á leiðinni og það er þá önnur saga. En ef menn ætlast til þess að fyrrgreindar skuldir verði greiddar þá mun það taka í og þá er ekki fagnaðarefni að sjá tölur eins og þær sem við erum að horfast í augu við t.d. núna um skuldastöðu íslenska þjóðarbúsins í lok septembermánaðar sl. Þá jukust erlendar skuldir Íslands um 4% milli mánaða. Það er nú ekkert smáræði, hann er dýr hver mánuðurinn sem líður með slíka þróun. Hann verður dýr á fóðrum þegar kemur að því að borga vextina og borga af þeim lánum. Erlendi skuldastabbi íslenska hagkerfisins nemur hátt í 2.500 milljörðum kr., 2.330 til 2.340 milljörðum kr. í lok september. Það er gríðarleg tala þegar landsframleiðslan er enn innan við þúsund milljarða í ljósi t.d. niðurstöðutölu fjárlaga upp á 300 milljarða, þá er þetta há tala. Jú, menn segja að það séu þarna eignir á móti, en því miður þegar nettóskuldirnar eru skoðaðar eru þær breytur í raun og veru síst hagstæðari, enda engin sú eignamyndun á móti þessu erlendis að hún mæti því að fullu. Hugsum okkur bara þessar skuldir, 2.300 til 2.400 milljarða kr. og svo hækka raunvextir í þeim löndum þar sem þessar skuldir eru eða á þeim gjaldmiðilssvæðum, um 1%. Hvað fá Íslendingar þá í hausinn? Það er enginn smáreikningur og getur gamli stærðfræðikennarinn væntanlega reiknað það út. Það hleypur á milljörðum og milljarðatugum sem þjóðarbúið fær sem skell í andlitið, sem rýrir það sem til skipta er til að standa undir lífskjörum í landinu á komandi árum þegar við þurfum að takast á við að greiða af þeim skuldum. Það eru innlánsstofnanirnar okkar sem hafa verið þarna í fararbroddi. Þær hafa aukið skuldir sínar erlendis gríðarlega og atvinnulífið, heimilin, sveitarfélögin standa fyrir hluta af þessu að sínu leyti. Frú forseti. Ég ætla í lokin aðeins að gera að umtalsefni framtíðina á svolítið öðrum nótum. Tekist hefur verið svolítið á í dag um það að Stefán Ólafsson, ágætur fræðimaður, hefur tekið saman skýrslu um kjör öryrkja sem heitir Örorka og velferð á Íslandi og í öðrum vestrænum löndum, og þóttist ég heyra í dag að menn væru eitthvað að reyna að grafa undan trúverðugleika þeirra niðurstaðna með því að tala um að þar væri villandi samanburður á ferð eða menn hefðu hagrætt viðmiðunarpunktum eða eitthvað í þeim dúr. Nú hef ég ekki lesið skýrsluna þannig að ég geti blandað mér sterkt í þá umræðu annað en það að allt sem ég hef lesið og haft saman við viðkomandi fræðimann að sælda hefur gert það að verkum að ég ber hið fyllsta traust til hans og met hann mikils sem fagmann og fræðimann á sínu sviði. Auðvitað er aldrei hægt að fullyrða að einhvers konar samanburður geti ekki verið umdeilanlegur þegar hann er tekinn milli landa og settur upp og menn velja sér tímabil o.s.frv., skárra væri það nú. Það væri mikil ósanngirni að ætlast til þess að þar væri allt svo gjörsamlega skothelt að ekki mætti út á það setja eða gagnrýna. Hins vegar er langur vegur frá því og hinu að telja að menn geti vefengt heildar- og meginniðurstöður af því tagi sem þar eru settar fram á mjög skýran hátt. Ég trúi því ekki að menn ætli að reyna að gera það. Það er alveg borðleggjandi og þetta gagn er mjög sterkt í því að enn vantar verulega upp á að Ísland standi sig sem skyldi og þoli samanburð, sérstaklega við sín næstu nágrannalönd, hin Norðurlöndin, í þessum efnum. Við eigum enn langt í land, það er augljóst mál, bæði hvað varðar það sem snýr að lífskjörum öryrkja og aðbúnaði að þeim í samfélaginu og líka hinu sem varðar virkni þeirra og þátttöku í samfélaginu. En ég ætla líka að nefna hérna annað rit eftir sama mann eða sem hann er höfundur að ásamt öðrum og það er þetta rit hér, Hnattvæðing og þekkingarþjóðfélag, Ísland í breyttu þjóðfélagsumhverfi. Ég hvet menn til að blaða í því riti og skoða það sem þar er fram sett, sem er geysiviðamikill og vandaður samanburður, greining á stöðu Íslands og samanburður á því og stöðu þess og nágrannalandanna. Niðurstöðurnar eru að mínu mati sláandi og hafa mikið pólitískt gildi og þær falla mjög vel að margvíslegum mælingum og samanburðarrannsóknum sem hafa verið að berast okkur úr ýmsum áttum undanfarin missiri. Hver er meginniðurstaðan? Jú, hún er sú að staða Norðurlandanna og Íslands þar með talið að því marki sem við getum enn talist eitt af norrænu velferðarsamfélögunum - en þar hallar því miður undan fæti - er ótrúlega sterk á tímum hraðra og mikilla breytinga í hnattvæddum heimi. Íslenska velferðarsamfélagið, norræna velferðarsamfélagið með blönduðu hagkerfi, öflugu opinbert fjármögnuðu velferðarkerfi í grunninn, stendur sig ótrúlega vel í hvers konar alþjóðlegum samanburði. Ekki bara af því sem okkur er tamt að reikna með, að hér sé jöfnuður og jafnrétti meira en yfirleitt fyrirfinnst annars staðar, hér séu lífsgæði meiri og almennari og jafnar dreift um samfélagið en er annars staðar. Það merkilega er að norræna velferðarmódelið reynist einnig eitt það allra samkeppnishæfasta í heiminum. Það spjarar sig mjög vel í þekkingargrunduðum samfélögum nútímans. Eru það ekki góðar fréttir? Ég hefði haldið það. Og það eru alveg sérstaklega góðar fréttir fyrir þá stjórnmálamenn og stjórnmálaöfl sem vilja sækja fram undir merkjum slíkrar baráttu, vilja þannig þjóðfélag. Um hvað snúast stjórnmál að lokum, frú forseti, ef við hugleiðum það hérna aðeins í endann í tvær, þrjár mínútur? Jú, þau snúast um það hvernig samfélag við viljum. Það er það sem skiptir máli í pólitík að menn að hafi meiningar um og sýn á það samfélag sem þeir telja að sé farsælt og gott fyrir fólk að búa í. Þetta snýst um það að setja velferð manns og umhverfis í öndvegi og ofar hagsmunum t.d. fjármagns og gróðahyggju. Þessu hættir því miður ýmsum til að snúa við í anda þeirrar nýfrjálshyggju og hægri stefnu sem hér hefur tröllriðið húsum. Það er búið að halda uppi miklum rógi, miklum og skipulögðum rógi af hægri mönnum í vestrænum stjórnmálum, m.a. um samfélagskerfi eins og hið norræna. Hvað oft erum við búin að heyra ræðurnar um að nú sé Svíþjóð að fara á hausinn? Ég er nú búinn að fylgjast nokkuð vel með pólitík í 25, 30 ár. Jafnlengi hafa ræðurnar verið um hið dýra, þunga, stirðbusalega velferðarkerfi Norðurlandanna og sérstaklega Svíþjóðar, sem sé nú bara að verðleggja þá út af kortinu og þeir séu ekki samkeppnisfærir og þeir séu að fara á hausinn. En Svíþjóð er ekkert að fara á hausinn. Það gengur bara vel í Svíþjóð. Þar er hagvöxtur, heldur minnkandi atvinnuleysi og það er afgangur af viðskiptum Svíþjóðar við útlönd. Svo kemur mæling eftir mælingu, samanburðarrannsókn eftir samanburðarrannsókn sem sýnir að norrænu samábyrgu velferðarsamfélögin standa mjög vel og standa sig í nánast öllum samanburði sem marktækur er í þessum efnum. Áhyggjuefni mitt hvað varðar íslensk stjórnmál er fyrst og fremst eitt. Það er hvernig Ísland er að reka frá öðrum Norðurlöndunum eftir 14 ára valdatíð Sjálfstæðisflokksins og tíu ár þar af með Framsóknarflokknum. Það er sláandi hversu Ísland er að þróast inn á annað spor hvað varðar vaxandi misskiptingu, ört vaxandi misskiptingu í launum og lífskjörum í landinu. Það eru á margan hátt mun veikari undirstöðuþættir hér í velferðarþjónustunni en við sjáum annars staðar á Norðurlöndunum, kannski helst að okkur svipi til Finna í sumum tilvikum. Öryggisnetið undir samfélaginu er gisnara, það falla fleiri niður um það, mun hærra hlutfall á hér í erfiðleikum með að ná endum saman, leitar aðstoðar hjálparstofnana, mælist fátækt, fátækt á mælikvarðanum hlutfallslega fátækt, hefur svo miklu minna til skiptanna en menn almennt hafa í landinu að það telst á alþjóðlega viðurkenndan samanburðarmælikvarða fátækt. Menn geta auðvitað komið hér og sagt að þetta sé ekki fátækt, menn séu ekki fátækir fyrr en þeir svelti, en ég er ósammála þeirri skoðun. Ég tel að einstæð móðir sem getur ekki veitt börnum sínum nokkurn veginn sambærileg gæði hvað varðar t.d. skólagöngu og tómstundir eða klæðnað sé fátæk og sú fjölskylda sé fátæk þó að börnin svelti ekki. Fátækt er ekki bara örbirgð af því tagi sem við þekkjum í Afríku. Hún er líka að hafa svo miklu minna til skiptanna en almennt gerist í samfélaginu að menn geti ekki verið fullgildir þátttakendur í því. Þess vegna er það því miður þannig að við eigum enn langt í land með að útrýma fátækt á Íslandi og hún hefur jafnvel farið vaxandi mitt í góðærinu svokallaða hjá ýmsum hópum samfélagsins og það er dapurlegt. Þessu þarf að breyta, frú forseti. Stjórnarflokkarnir hefðu, ef marka má þeirra eigin málflutning, kjöraðstæður núna til þess að takast á við ýmis verkefni, t.d. bæta svo verulega munaði kjör þess hluta aldraðra sem lakast er settur og taka vel til hendinni í sambandi við uppbyggingu, stoðþjónustu og húsnæðis í þeirra þágu. Það er ekki gert. Forgangsröðunin í frumvarpinu er ekki til þess að hrópa húrra fyrir. Hún styrkir ekki samábyrgt velferðarkerfi á Íslandi í sessi, færir okkur frekar í burtu frá öðrum Norðurlöndum sem hafa varið samfélagsgerð sína þrátt fyrir allt í gegnum ýmsar sviptingar umliðinna ára og áratuga af miklu meiri festu en við. Meira ístöðuleysi hefur verið ríkjandi í íslenskum stjórnmálum hvað varðar að standa vörð um sjálfa grundvallarsamfélagsgerðina. Það er bara því miður veruleikinn. Menn hafa látið hafa forgang að lækka skatta, sérstaklega á hátekjufólki, fjármagnseigendum og gróða fyrirtækja, það hefur haft forgang fram yfir það að veita fé til ýmissa brýnna samfélagsverkefna af því tagi sem ég hef verið að fjalla hér um. Um það snýst pólitík, þetta er pólitíkin. Hún er um hvernig samfélag við viljum sjá í landinu.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom víða við í ræðu sinni og fór ítarlega yfir ýmsa þætti í efnahagsmálum okkar og ríkisfjármálum. Ég vil aðeins bregðast við einu af því sem kom fram í máli hans og það laut að Íbúðalánasjóði og ummælum hans um breytinguna sem ákveðin var með lögum á sínum tíma á síðasta ári, um að hækka lánshlutfallið í áföngum á kjörtímabilinu upp í 90%. Til að halda öllu til haga gerðust hlutirnir þannig að eftir að sú stefna lá fyrir af hálfu stjórnvalda og naut stuðnings allra þingflokka á Alþingi, þar með talið Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs - ég veit ekki annað en að allir þingmenn þess flokks hafi greitt atkvæði með því lagafrumvarpi sem grundvallaði þessar breytingar af hálfu Alþingis. Hins vegar kom til eftir að þetta lá fyrir skyndilega mikil samkeppni af hálfu bankanna. Þeir brugðust mjög hart við og fóru í einu vetfangi upp með lánveitingar, bæði hámarkslánin og fóru alla leið upp í 100% lánveitingar. Þetta kom mönnum algjörlega í opna skjöldu og það fjárstreymi sem varð á íbúðalánamarkaðnum í kjölfarið var algjörlega á ábyrgð viðskiptabankanna. Í nýlegri skýrslu Ríkisendurskoðunar segir einmitt um þetta mál, þar sem var verið að ræða um málefni Íbúðalánasjóðs, að um hafi verið að ræða óvænta samkeppni á húsnæðislánamarkaði sem Íbúðalánasjóður gat ekki séð fyrir.

Frú forseti. Ég hlustaði í gær á ekki ómerkari mann en seðlabankastjóra, formann bankastjórnar Seðlabankans, Davíð Oddsson, fyrrverandi forsætisráðherra, hafa um þetta mjög nálægt því efnislega þau orð að það væri gagnrýnisvert hvernig menn hefðu þarna staðið að málum og hann tók sérstaklega fram að menn ættu ekki að vera í vafa um hvaða forsætisráðherra hvaða ríkisstjórnar hann væri að tala. Hann var í raun og veru að segja að eftir á að hyggja - og það er auðvitað alltaf auðvelt að vera vitur eftir á - hefði kannski þurft að fara þarna varlegar. Við skulum ekki gleyma því að varnaðarorð voru mælt af ýmsum aðilum. Seðlabankinn t.d. varaði sterklega við þessu en menn fóru fram engu að síður. Ég viðurkenni það fúslega út af fyrir sig að allir vildu gjarnan að þetta væri hægt að gera þannig að það tækist vel. Menn þurftu auðvitað ekki endilega að sjá það fyrir og gátu ekki endilega séð það fyrir hvernig bankarnir hjóluðu í þetta eins og kom á daginn. Og þó, áhugi bankanna á að komast inn í þessi viðskipti er ekkert nýr. Þeir hafa undanfarin ár nuddað um það og gegnum samtök sín, þessar fjármálastofnanir, að óeðlilegt sé að ríkið sé að sinna öllum þessum viðskiptum. Þeir hafa girnst þetta svið lánsviðskiptanna, m.a. vegna þess að það flokkast með hagstæðum hætti í lánasamsetningu þeirra og eru trygg lán og þeir vilja náttúrlega gjarnan hafa af því tekjur og hagnað að sýsla með þetta. Auðvitað mátti því alveg búast við því að það gæti eitthvað af þessu tagi skollið á. En fleira kom til, aðstæður sem voru komnar upp í fjármálunum, ódýrt erlent lánsfjármagn sem var auðvelt fyrir bankana að sækja sér til að fjármagna innrás sína á þetta svið viðskipta og fleira.

Virðulegi forseti. Einmitt í þeirri ræðu sem hv. þingmaður nefndi, formanns bankastjórnar Seðlabankans, tekur bankastjórinn fram að um hafi verið að ræða mjög óvænt viðbrögð bankakerfisins. Hann segir það í ræðu sinni, segir reyndar orðrétt, með leyfi forseta, að „viðbrögð bankakerfisins komu hins vegar stjórnvöldum vissulega í opna skjöldu.“ Ég held að engum blandist hugur um hvað þarna var á ferðinni. Viðskiptabankarnir ætluðu sér og voru að nýta sér veikleika hjá Íbúðalánasjóði við skipti úr húsbréfakerfi yfir í íbúðabréf sem laut að uppgreiðslum lánanna. Þeir beittu sér fyrir því að fá viðskiptavini gegn því að þeir vinir kæmu með allar sínar lánveitingar til viðskiptabankanna og greiddu upp lánveitingar sínar í Íbúðalánasjóði. Þeir ætluðu sér beinlínis að koma Íbúðalánasjóði á kné með þessum uppgreiðslum. Það var það sem var verið að takast á um. Viðskiptabankarnir voru samtaka í því að reyna að koma Íbúðalánasjóði út af markaðnum. Ég held að það hafi verið fyllsta ástæða til að gera athugasemdir við framgöngu viðskiptabankanna vegna þess að þeir voru ekki bara að vega að sjóðnum, þeir voru að vega að almenningi. Hefði þeim tekist ætlunarverk sitt hefði kostnaður almennings eða lántakenda hækkað af íbúðalánum sínum. Það var það sem málið snerist um. Ég minni á að sumir bankarnir, þar með talinn KB-banki hafa viðurkennt að þeir séu að greiða niður íbúðalán sín og muni halda því áfram.

Frú forseti. Ég er að mörgu leyti sammála hv. þingmanni, mér er því meinilla við að það komi síðan út að ég sé að standa í einhverri vörn fyrir bankana, það er ekki svo. Ég tel að þeim beri að líta hressilega í eigin barm og þeir hafi farið glannalega og ábyrgðin sem átti að fylgja einkavæðingunni hafi ekki alltaf verið sem skyldi. Ég er þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að verja opinberan íbúðalánasjóð. Ég sé reyndar fyrir mér að þeir tímar muni aftur ganga í garð á Íslandi að menn þurfa að beita í miklu ríkari mæli en í boði er í dag félagslegum úrræðum í húsnæðismálum. Það er þannig í öllum löndum þar sem þessi mál eru í lagi þá er félagslegum úrræðum beitt og þar á meðal í gegnum fjármögnun í húsnæðismálum til að tryggja mönnum þau lífsnauðsynlegu gæði sem tryggt húsnæði, þak yfir höfuðið, er. Ég held að það sé mjög alvarlegt ef það er í reynd svo að bankarnir í krafti stærðar sinnar og tímabundinnar getu til að heyja slíkt stríð beinlínis niðurgreiði svona lán. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að í samkeppnislög okkar vanti sterkari ákvæði um að undirboð séu ekki heimil, að verðleggja vörur sannanlega undir kostnaðarverði eigi ekki að líðast nema þá í einhverjum afar afmörkuðum og tímabundnum undantekningartilvikum sem hægt væri að flokka undir kynningu á nýrri vöru eða annað í þeim dúr. Það er ósiður að láta það líðast í viðskiptum að hinn stóri geti neytt aflsmunar og knésett minni samkeppnisaðila með því að verðleggja vöru undir kostnaðarverði eða þjónustu af hvaða tagi sem er til langs tíma. Auðvitað ættu þá aðilar eins og Samkeppniseftirlit og Fjármálaeftirlit að fara ofan í saumana á því hvort það sannanlega hafi verið 

Frú forseti. Umræða um skólamál og stöðu menntamála hefur verið nokkuð áberandi við umræðu fjárlaga þetta árið og ekki síst við 3. umr. í dag. Í sjálfu sér hefur umræða um stöðu menntamála verið miklu meiri í samfélaginu á síðustu mánuðum og missirum en verið hefur um langt skeið og langt árabil. Fyrir því eru ýmsar ástæður. Það eru mikil átök á mörgum sviðum menntamála, það er mikil tortryggni í skólasamfélaginu í garð stjórnvalda, það er langvarandi hallarekstur, bæði framhaldsskóla og háskóla, vegna ýmissa hluta eins og mikillar nemendafjölgunar og stærri árganga sem komið hafa inn í skólana auk eldra fólks sem hefur aftur hafið nám. Ég ætla að tæpa á þeim málum sem varða háskólastigið, stöðu menntunarmála, og háskólamenntunar úti á landi sérstaklega. Fyrir nokkrum dögum barst svar hæstv. forsætisráðherra við ákaflega athyglisverðri fyrirspurn hv. þm. Önnu Kristínar Gunnarsdóttur um aldur og menntun á landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu. Varpar það svar við fyrirspurninni nokkuð skýru ljósi á þau skil sem hafa orðið á milli menntunar og samsetningar að þessu leyti á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis og sérstaklega hve brýnt er að efla aðgang að háskólamenntun úti á landi gegnum fjarnám og með ýmsum öðrum hætti. Margt ágætt hefur verið gert í þeim málum en ganga þarf miklu lengra og miklu vasklegar fram. Er staða fræðslunetanna og símenntunarstöðvanna eins og hún er í dag kannski besta dæmið um að þar hefur ekki verið gengið nógu langt og allt of hægt farið fram. Um þau mál hefur nokkuð verið rætt og ekki að ósekju þar sem símenntunarstöðvarnar eiga sitt undir fjárlögum á hverju ári þó að þær heyri undir menntamálaráðuneytið. Og þrátt fyrir að fræðslu- og símenntunarstöðvarnar hafi starfað í meira en áratug búa þær enn við mikla óvissu í skipulagsmálum og formi. Þær eru sjálfseignarstofnanir og heyra eðli málsins samkvæmt undir menntamálaráðuneytið en eru ekki á föstum fjárlögum. Þeim hefur ekki verið settur starfsrammi af hálfu ráðuneytisins og framlög til þeirra eru án tillits til eðlis og umfangs þeirra verkefna sem miðstöðvarnar hafa með höndum og starfsumhverfis þeirra. Þannig er t.d. ekki tekið tillit til mismunandi landfræðilegra starfsaðstæðna, mismunandi fólksfjölda á starfssvæðum þeirra, hvaða hópi þær þjóna eða annars sem augljóslega skapar miðstöðvunum þó mismunandi grundvöll og aðstæður. Til að mynda hafa símenntunarstöðvarnar á Suðurlandi, Suðurnesjum og Vesturlandi reiknað út að fjarnámsþjónusta þeirra er verðlögð á um 10 millj. kr. á ári sem er svipað og þær fá fyrir símenntunarþjónustuna frá hinu opinbera en fyrir fjarnámsþjónustuna fá þær ekki neitt, fá enga leiðréttingu á meðan hin formlegu háskólasetur fyrir vestan og norðan fá töluvert hærri framlög vegna skilgreiningar á starfseminni. Þessu er mikilvægt að breyta og það er mikilvægt að efla aðgengi að háskólamenntun úti á landi. Það gefur augaleið að verði aðgengi að háskólamenntun og frekari menntun ekki aukið úti á landi heldur fólksstraumurinn af landsbyggðinni á höfuðborgarsvæðið áfram. Fólk flytur, tekur sig einfaldlega upp til þess að komast að menntunartækifærunum. Annað sem ég vildi nefna er staða háskólastigsins. Það hefur opinberast á síðustu vikum með miklu skýrari hætti en nokkurn tíma áður hve staða þess er bágborin ef við berum hana saman við stöðuna annars staðar í Evrópu og í þeim samanburðarlöndum vestrænum sem við viljum bera okkur saman við og styðjast við. Á vordögum kom til að mynda fram úttekt Ríkisendurskoðunar á stöðu Háskóla Íslands, mjög vönduð og mjög afdráttarlaus úttekt. Þar er að finna erlendan samanburð á fjármögnun háskóla en hvað varðar fjármögnun háskólastigsins þá er það umræða sem hefur kannski ekki verið tekin hér eða mörkuð skýr stefna og þarf að ráðast í mikla stefnumótunarvinnu þar. Í úttektinni kemur fram að Háskóli Íslands er hvað varðar sambærilega skóla næstverst settur allra skóla í Evrópu, einungis háskólinn í Króatíu er verr settur, og þarna munar mjög miklu. Fyrir árið 2003 voru t.d. tekjur háskólans á hvern nemanda margfalt lægri en sambærilegra skóla bæði á Norðurlöndunum og annars staðar í Evrópu, eins og rakið er mjög prýðilega í skýrslunni. Og eins það að framangreindar niðurstöður sem raktar eru í skýrslu Ríkisendurskoðunar um tekjur háskóla eiga sér nokkuð skýra samsvörun í tölum frá OECD, sem mikið hefur verið rætt um. Þar kemur fram að Íslendingar vörðu um 1,14% af vergri landsframleiðslu til háskólastigsins árið 2004 á meðan hinar Norðurlandaþjóðirnar vörðu allar hærra hlutfalli til þessara mála. Hlutfallið er t.d. 1,3% í Noregi, 1,3% í Svíþjóð og Finnlandi og 1,8% í Danmörku. Ef við berum saman aldurssamsetningu íslensku þjóðarinnar við aldurssamsetningu annarra Norðurlandaþjóða ættum við að vera töluvert langt fyrir ofan þær allar í þessum samanburði. Munurinn er sérstaklega áberandi þegar litið er til útgjalda þeirra ríkja sem verja mestu til háskóla sem eru Bandaríkjamenn, sem verja tæpum 3%, 2,8–2,9% af vergri landsframleiðslu til háskóla og svo Kanadamenn sem verja 2,5%. Að meðaltali verja ríki OECD um 1,5% af vergri þjóðarframleiðslu til háskólastigsins. Þetta er langt fyrir ofan þær tölur sem við þekkjum á Íslandi og við eigum mjög langt í land með að ná því, sérstaklega þegar staðan er skoðuð út frá aldurssamsetningu þjóðarinnar og því hve fáir eru með háskólamenntun á íslenskum vinnumarkaði, 11% þeirra sem eru á vinnumarkaði á landsbyggðinni og rúm 20% á höfuðborgarsvæðinu, 22%. Það er mjög lágt hlutfall miðað við þau lönd sem við berum okkur saman við og viljum ná og teljum nauðsynlegt að halda í við. Þá verður að nefna framlög ríkisháskólanna til rannsókna sem þarf að auka verulega og sérstaklega þegar skoðuð er fjölgun nemenda í framhaldsnámi en árið 1990 voru framhaldsnemendur við Háskóla Íslands sex talsins. Árið 1997, sjö árum seinna, voru þeir 200 og tæplega 500 árið 2000, sem er gríðarleg fjölgun, en árið 2004 eru þeir orðnir 1.200, þar af 107 í doktorsnámi. Þetta er sprenging nemendafjölda sem þarf að fylgja vel eftir, enda stunduðu ákaflega fáir framhaldsnám við íslenska háskóla áður en þetta kom til. Í nokkuð merkri brautskráningarræðu í október 2004 fjallaði Páll Skúlason, fyrrverandi háskólarektor, ítarlega um þessa þróun sem hann kallaði menntabyltingu sem gengi yfir mannkynið og ætti sér enga líka í sögunni. Nefndi hann að fyrir fáeinum áratugum hafi um 5% atvinnubærra manna verið með háskólamenntun en rektorinn fyrrverandi fullyrðir að þeir verði a.m.k. 50% eftir nokkra áratugi. Í það stefnir hjá þeim þjóðum sem búa næst okkur þannig að við þurfum að bæta verulega í framlög okkar til háskólamála til að mæta þessum málaflokki með myndarskap, sérstaklega af því að háskólarnir eru í miklum þrengingum. Háskólinn á Akureyri hefur verið töluvert mikið til umræðu í dag en hann gengur í gegnum miklar þrengingar núna. Skólanum hefur verið hampað á undanförnum árum og áratugum sem mikils afreks í byggðamálum og undir það má vissulega taka. Skólinn er glæsileg stofnun og fátt hefur sjálfsagt tekist betur sem tengja má einhvers konar byggðaaðgerðum, enda var með tilkomu hans byggð upp mjög öflug menntastofnun norðan heiða sem hefur mikil margfeldisáhrif inn í samfélagið, eins og við sjáum með öðrum hætti í Viðskiptaháskólanum á Bifröst sem hefur haft feikileg áhrif á því svæði sem hann er staðsettur á í Borgarfirðinum. Rekstur opinberu háskólanna er í járnum, sérstaklega þegar litið er til framtíðarfjármögnunar þeirra og þeirrar óvissu sem þeir búa við innan lands og utan hvað varðar samkeppni við aðra skóla. Þeir hafa mætt miklu skilningsleysi af hálfu stjórnvalda eins og felst í því að hæstv. menntamálaráðherra fullyrðir að Háskólinn á Akureyri sé einungis að hagræða og endurskipuleggja sig en gangi ekki í gegnum neinar þrengingar á sama tíma og mikil ólga er í bæjarstjórn Akureyrar og hjá þeim sem reka skólann yfir þeirri stöðu sem hann er í, enda hefur skólinn lokað tveimur deilda sinna. Niðurstaða skýrslu Ríkisendurskoðunar var mjög afdráttarlaus. Annaðhvort fari skólarnir í gegnum harkalegan niðurskurð, eins og Háskólinn á Akureyri gerir núna, eða beiti verulegum fjöldatakmörkunum, eins og þeir hafa verið að gera í auknum mæli á síðustu árum með því að nýta ekki undanþáguheimild til að taka þá nemendur inn í skólana sem ekki eru með formleg stúdentspróf. Háskóli Íslands er einfaldlega hættur að nota þessa heimild og Háskólinn á Akureyri sem var mjög framarlega í því, tók inn mörg hundruð nemendur á ári sem voru ekki með formleg stúdentspróf og var ákaflega vel gert af skólanum, enda fráleitt í sjálfu sér að nota það sem eina mælikvarðann þegar um er að ræða fullorðið fólk með margvíslega starfsreynslu aðra. Nú hefur verið tekið fram fyrir hendurnar á háskólanum hvað þetta varðar og skólinn rifar seglin vegna fjárskorts af hálfu stjórnvalda og bregst við með því að skera mjög harkalega niður og leggja niður tvær deilda sinna. Kennaraháskóli Íslands vísar frá tveimur af hverjum þremur nemendum sem sækja um inngöngu í grunnnám í Kennaraháskólanum. Háskólarnir eru því sveltir að mörgu leyti til vondra verka og neyðarúrræða í rekstri sínum. Í þessu samhengi vakti ályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins fyrr í haust töluverða athygli, að nemendur í opinberum háskólum ættu að taka verulega aukinn þátt í rekstri skólanna, þ.e. að skólarnir ættu að taka upp skólagjöld í einhverjum mæli til að mæta fjárhagsvandanum. Þegar þetta var sett í samhengi við niðurstöðu skýrslu Ríkisendurskoðunar og annarra úttekta á háskólastiginu, í opinberu háskólunum, þá kvað þar við mjög afdráttarlausan tón, en hæstv. menntamálaráðherra hefur fullyrt að þessu eigi ekki að fylgja eftir og það sé a.m.k. ekki stefnumið núverandi ríkisstjórnar að hækka skólagjöld við opinbera háskóla eða taka þau upp sem fjármögnun í auknum mæli. Ef íslensk stjórnvöld verðu svipuðu hlutfalli af landsframleiðslu sinni og aðrar Norðurlandaþjóðir gera fengi háskólastigið 4–8 milljörðum kr. meira á ári en það gerir núna en þær þjóðir verja, eins og ég sagði áðan, 35–80% meira af landsframleiðslunni til háskólastigsins en við gerum. Kjarni málsins hvað varðar fjármögnun opinberu skólanna er að mínu mati sá að það verður að taka af skarið með það hvort skólarnir eigi til framtíðar að fá aukin framlög sem skipta máli og lyfta grunninum þannig að þeir standist þennan samanburð eða þeir fái heimild til skólagjalda til að fjármagna starfsemi sína. En áður en aukin skólagjöld koma til greina að mínu mati verður að fara fram ítarleg stefnumótun og úttekt á málefnum háskólastigsins þar sem áhrif skólagjalda á starfsemi skólanna og skólasókn eru vegin og metin t.d. út frá jafnrétti til náms, hlutverki lánasjóðsins, fjármögnun skólastigsins og skólasókn. Og það er mjög athyglisvert að skoða bæði skólastigin þegar litið er til þess hve sárlega skortir skýra stefnumörkun í þessum málum. Eins og ég nefndi fyrr í dag í andsvari við hæstv. menntamálaráðherra innheimtir Kvikmyndaskóli Íslands, sem er lítill og góður sérskóli á framhaldsstigi, hann útskrifar stúdenta, 1,2 millj. kr. á ári af nemendum sínum í skólagjöld. Meðalaldur nemenda er líklega í kringum 20 ár þannig að þar eru 18, 19 og 20 ára framhaldsskólakrakkar að borga 1,2 milljónir á ári í skólagjöld. Lánasjóðurinn lánar fyrir þessu þannig að það má segja að þetta sé að hálfu leyti niðurgreitt aftur af hinu opinbera í gegnum lánasjóðinn en um það hefur aldrei verið tekin nein stefnumótandi umræða um hvort fara eigi þessar leiðir við að fjármagna skólastigin, að ég tali nú ekki um framhaldsskólana. Þetta gerist í einhvers konar kyrrþey, af því að ég hafði aldrei heyrt af því að þessi skóli innheimti 1,2 milljónir í skólagjöld á ári af nemendum sínum á framhaldsskólastigi fyrr en við hv. þm. Katrín Júlíusdóttir heimsóttum þennan merkilega og skemmtilega skóla á dögunum. En ég held að útilokað sé að halda því fram að nemendur Kvikmyndaskóla Íslands búi við jafnrétti til náms í framhaldsskóla samanborið við aðra nemendur á Íslandi í framhaldsskólum sem borga ekki skólagjöld. Þetta er í rauninni dæmi um stöðuna í menntakerfinu. Það er vissulega heilmikil gerjun og það er margt gott að gerast en það skortir skýra stefnumótun, sérstaklega um fjármögnun skólastigsins. Skólinn sem ég nefndi áðan, Kvikmyndaskóli Íslands, er lítill skóli með fáa nemendur og það er ekki verið að tala um háar upphæðir þó að hið opinbera mæti kostnaði við skólann í auknari mæli þannig að skólagjöld væru miklum mun lægri. En það er mjög athyglisvert dæmi um stefnuleysið að í einum skóla á framhaldsskólastigi - ég ítreka að við erum ekki að tala um háskóla - skuli eini samjöfnuðurinn um gjaldtöku í íslenska menntakerfinu vera MBA-námið í endurmenntunardeild Háskóla Íslands. Þar eru innheimt svona há skólagjöld, hátt í 2 millj. kr. á ári, á þeim forsendum að þar sé um að ræða endurmenntunarnám sem er mjög dýrt og yrði ekki kennt nema svo væri að staðið. Ég er alveg sammála því að það er ekkert athugavert við það í sjálfu sér. Þar er um að ræða allt annan hóp. Þar er um að ræða MBA-nám sem lýtur allt öðrum lögmálum en nám í framhaldsskóla, nám sem útskrifar stúdenta. Þarna eru nemendur að borga 2,5 millj. kr. fyrir nám í tvo vetur í íslenskum skóla á framhaldsskólastigi. Það er verulega há upphæð og vissulega er ekki við þá sem reka skólana að sakast. Þeir fara þær leiðir sem þeim eru færar og þær leiðir sem þeim eru gerðar færar af stjórnvöldum til að reka sinn skóla. Metnaðarfullt hugsjónastarf liggur að baki skólanum og mun skila íslenskri fjölmiðlun, íslenskri kvikmyndagerð, íslenskri sjónvarpsþáttagerð o.s.frv. miklum ábata þegar fram líða stundir. Þarna stendur til að kenna mjög margvísleg fræði sem falla undir kvikmyndagerð, handritagerð o.s.frv. - frábær skóli, einstakur í sinni röð og að honum á að hlúa og undir hann að byggja. Það hlýtur að vera hægt að koma til móts við núverandi og væntanlega nemendur í skólanum til framtíðar þannig að þeir séu ekki að borga á þriðju millj. kr. fyrir tveggja vetra nám í skólanum. Það er í sjálfu sér alveg fráleitt að þetta skuli vera svona en þetta gerist án þess að um það sé rætt og engin sambærileg dæmi finnist um skólagjaldtöku á Íslandi, ekki í grunnnámi, ekki á framhaldsskólastigi og ekki á háskólastigi. Að mínu mati er það grundvallaratriði að til staðar sé menntunarferli frá leikskóla og upp í gegnum háskóla þar sem jafnrétti til náms er tryggt, burt séð frá bakgrunni hvers og eins. Það má segja að vegið sé að því þegar menntun er stofnað í það mikinn vanda að að lokum verður krafan um há skólagjöld eina leiðin út úr ógöngunum - að skólanum séu ekki aðrar leiðir færar til að standa þannig að rekstri sínum á skólum að gæði skólanna raskist ekki verulega. Í Evrópuúttektinni á gæðum og fjármögnum Háskóla Íslands á dögunum kom í ljós að gæði Háskóla Íslands eru í sjálfu sér mjög mikil. Forustumaður Evrópuúttektarinnar sagði það hreint og klárt kraftaverk hve skólinn væri góður og hve gæðastandardinn er hár miðað við það hvað hann býr við lág fjárframlög og mikið fjársvelti. Þessar tvær úttektir, önnur kom fram á vormánuðum og hin nú á haustdögum, eru mjög athyglisverðar. Enginn hefur borið brigður á að þessar úttektir séu mjög vandaðar og þær hljóta að liggja til grundvallar allri umræðu um framtíð opinberu háskólanna. Einkareknu háskólarnir fá svipuð framlög á hvern nemanda og opinberu háskólarnir en auk þess heimild til töluverðrar gjaldtöku ofan á það þannig að þeir njóta þess umfram opinberu háskólana sem fá aftur á móti hærri framlög til rannsókna o.s.frv. En það er erfitt að bera þetta saman. Það er erfitt að bera saman Háskóla Íslands, sem er breiður fræðaskóli og rannsóknarháskóli, og lítinn skóla á háskólastigi sem kannski kennir tvær til þrjár greinar. Það er ólíku saman að jafna og í sjálfu sér er samanburðurinn oft mjög ósanngjarn. Þetta vildi ég segja í þessari umræðu um fjárlög þar sem ekki er tekið tillit til þess bráðavanda sem uppi er hjá opinberu háskólunum að neinu vitlegu marki eða með þeim hætti að það leysi vandann eða þeim sés mörkuð einhver skýr stefna til framtíðar. Þá ætla ég einnig að nefna stöðuna í framhaldsskólunum. Eins og nefnt hefur verið fyrr í umræðunni kom í gær fram mjög afdráttarlaus og hörð ályktun frá stjórn Félags framhaldsskólakennara þar sem hún gagnrýnir harðlega áætlanir um fjárveitingar til framhaldsskólanna sem fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir. Nú segir stjórn Félags framhaldsskólakennara að fjárveitingar séu enn á ný stórlega vanáætlaðar og á sama tíma hafi stjórnvöld uppi áform um að stytta nám til stúdentsprófs og þetta eigi sér stað þegar æ fleiri sæki um inngöngu í framhaldsskólann. Í ályktuninni segir, með leyfi forseta: „Ekki er hægt að skilja þessi áform öðruvísi en sem ásetning um að koma böndum á fjölda framhaldsskólanema til að spara í rekstri skólanna. Stjórnin segir að aðgerðir sem leiða til þess að sumir komist í framhaldsskólann en aðrir ekki séu rof á þeirri samfélagssátt sem ríkt hafi um áratuga skeið á Íslandi um menntakerfið og lykilhlutverk menntakerfisins við jöfnun lífskjara. Stjórn Félags framhaldsskólakennara gagnrýnir stjórnvöld harðlega fyrir að vanáætla gróflega enn og aftur árvissar fjárveitingar til framhaldsskólanna hvað varðar nemendafjölda og heildarfjárþörf.“ Samkvæmt þessu búa skólarnir við stöðuga vanáætlun - það kemur líka í ljós þegar staða þeirra er skoðuð - og vandanum í áætlanagerðinni er ekki mætt. Þar er gróflega vanáætlað og brugðist við með því að sækja aukafjárveitingar í fjáraukalög sem hrökkva yfirleitt hvergi til enda nemur uppsafnaður halli skólanna hundruðum milljóna. Greinargerð Ríkisendurskoðunar á dögunum fjallaði um stöðu níu framhaldsskóla, fimm eru á landsbyggðinni og fjórir á höfuðborgarsvæðinu, og þar kom fram að hallarekstur skólanna er á bilinu 4% til 35% af fjárveitingum til þeirra. Það er því ástæða til að taka einnig fjármögnun framhaldsskólastigsins til endurskoðunar og heildarumræðu. Mikill munur er á aðstöðu nemenda og aðgengi eftir því um hvaða menntun er að ræða. Ástæða er til að ræða það ítarlega, ekki síst þar sem nemendafjölgunin hefur verið um 10% síðustu fjögur árin. Árgangarnir sem koma inn í skólann eru stórir og um allan hinn vestræna heim hefur eldra fólk verið að sækja sér aukna menntun. Virðulegi forseti. Víða er pottur brotinn í menntakerfinu og fyrst og fremst þarf að eiga sér stað víðtæk umræða um það hvernig menntakerfi við viljum byggja upp, hvort sem er í leikskóla, grunnskóla, framhaldsskóla eða á háskólastigi - hvernig við viljum fjármagna þessi skólastig. Við erum t.d., eins og ég nefndi áðan, að fjármagna einn framhaldsskóla að stórum hluta með skólagjöldum upp á 1,2 millj. kr. á ári. Fram að þessu hefur verið nokkur pólitísk sátt um að opinberu háskólarnir fjármagni ekki starfsemi sína nema að mjög litlu leyti með skólagjöldum. Innheimt eru einhvers konar skráningargjöld sem eiga að standa undir skráningu og verulega litlum hluta af starfsemi skólanna. En fram að þessu hefur verið sátt um að skólagjöld verði ekki hækkuð til að standa undir rekstri og fjárþörf skólanna. Þessu þarf að marka mjög skýra stefnu alveg frá grunni. Sú stefnumótun þarf að fara fram áður en til greina kemur að nota skólagjöld sem fjármögnun og það þarf líka klárlega að hækka grunninn til skólanna áður en farið er að skoða slíkt.

Hæstv. forseti. Það fer að líða að lokum 3. umr. um fjárlög íslenska ríkisins fyrir árið 2006. Eftir að hafa farið í gegnum fjárlagaumræðuna og hlustað á hv. þingmenn og ráðherra í dag finnst mér eins og hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti fjárlaganefndar, hv. þingmenn, séu í glerkössum eða hafi stungið höfðinu í sandinn. Mér finnst hæstv. ríkisstjórn gleyma sér í upphafningu á góðærinu, góðæri sem hefur skilað miklum tekjum í ríkissjóð, góðæri sem hefur aðallega byggst á tekjum af þeirri eyðslu og spennu sem er í þjóðfélaginu. Þetta góðæri byggist líka á því að hæstv. ríkisstjórn setur hér rammafjárlög sem taka mið af hugarheimi hæstv. ráðherra og ríkisstjórnar sem horfir ekki á stöðu ríkisstofnana sem hún ber ábyrgð á og horfir ekki til þeirra kjara og þess aðbúnaðar sem aldraðir og öryrkjar búa við - sem má að mestum hluta rekja til þess að lífeyrisgreiðslur aldraðra og öryrkja hafa ekki fylgt verðlagi og skattlagning þeirra sem minnst mega sín í þjóðfélaginu er orðin óheyrilega há. Ég tel það ámælisvert að ekki hafi verið hlustað á raddir þessa fólks og ekki farið eftir ákalli þeirra stofnana og félagasamtaka sem hafa látið í sér heyra á milli 2. og 3. umr. Því segi ég, hæstv. forseti, að það sé eins og þessir fulltrúar ríkisstjórnar og í meiri hluta fjárlaganefndar lifi í glerbúrum, séu sjálfhverfir og horfi ekki á stöðu annarra. Þannig er auðvitað hægt að búa sér til mjög fallegan heim og skila ríkissjóði með góðum tekjuafgangi og neita að viðurkenna þann vanda sem er víða í þjóðfélaginu. Hæstv. forseti. Ég vil nefna það í upphafi máls míns að á fjárlögum eru svokallaðir safnliðir hjá hverri nefnd. Með tilstuðlan viðkomandi nefndar á hv. Alþingi er raðað niður og úthlutað til einstaklinga, félagasamtaka og annarra sem sækjast eftir framlögum úr ríkissjóði til sinnar starfsemi. Mér finnst miður að ekki skuli hafa verið hægt að koma betur til móts við mörg þessara félagasamtaka og einstaklinga sem sóttu til heilbrigðis- og trygginganefndar. Ég tel að með meiri og betri stuðningi við mörg þessara félaga sé ríkissjóður að spara mikla fjármuni því í þessum félögum er unnið mikið sjálfboðaliðastarf og með eflingu þeirra má leiða að því líkur að ýmsum forvörnum verði við komið og sparnaður verði á öðrum stöðum í ríkisrekstrinum. Þetta á þá sérstaklega við um ýmis góðgerðarfélög og hjálparstarf. Ég tek undir orð hv. þm. Jóns Bjarnasonar sem fór vel yfir nefndarálit 2. minni hluta fjárlaganefndar og greindi þar frá þeirri gagnrýni sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð setur fram hvað varðar fjárlagagerðina eins og hún er núna og forsendur fjárlaga og ýmsa liði sem hér eru afgreiddir. Hæstv. forseti. Ég vil bæta því við að ég tel einnig mjög ámælisvert að þau vinnubrögð skuli viðhöfð við fjárlagagerðina að stofnanir sem fá framlög af fjárlögum eigi ekki lengur jafngreiðan aðgang að fjárlaganefnd og þær höfðu á árum áður. Ef ég lít eingöngu til þeirra stofnana sem falla undir heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið þá hafa forstöðumenn þessara heilbrigðisstofnana ekki haft möguleika eða tækifæri til að koma fyrir fjárlaganefndina og greina frá fjárhagsstöðu sinna stofnana. Það er ekki nema fjárlaganefnd sjálf kalli eftir upplýsingum, kalli til forstöðumennina eða starfsfólk, að upplýsingar liggja frammi. Það væri allt í lagi að hafa þetta svona ef það gæfist þá tími og ef vilji væri fyrir hendi hjá fjárlaganefnd að kalla til forstöðumenn þessara stofnana. En svo er ekki. Það er alveg ljóst ef við tökum eingöngu hjúkrunarheimilin og dvalarheimilin að langflestar þessara stofnana eru í miklu fjársvelti og ekki bara í ár heldur til lengri tíma. Það er misjafnt eftir stofnunum en í heildina eru flestar stofnanir sem reka dvalarheimili og hjúkrunarþjónustu reknar með halla í ár og þannig er þeim ætlað að fara inn í næsta ár með mikinn rekstrarhalla án þess að hækka daggjöldin eða taka tillit til þessa halla. Þetta er alveg afleit stjórnunaraðferð og algerlega óviðunandi fyrir rekstraraðila þessara stofnana að halda uppi óbreyttum rekstri. Svo rekum við upp stór augu á hinu háa Alþingi yfir því að enn þann dag í dag skuli reynt að hafa fleiri einstaklinga á dvalarheimilisstofnunum, hjúkrunarstofnunum en eðlilegt má teljast miðað við þá kröfu sem við gerum í dag þar sem við viljum að fólk sé eitt í herbergi eða hafi andrými til að vera með þeim sem það kýs, maka eða vinum, en ekki sett í herbergi með bláókunnugu fólki og þar sem eru örar skiptingar á herbergisfélögum eins og nú tíðkast. Það kom stjórnarandstöðunni ekki á óvart en virtist koma stjórnarliðum á óvart að þetta væri ein leiðin hjá rekstraraðilum þessara stofnana til að halda rekstri gangandi því að með fækkun dvalarheimilisþega lækka tekjurnar og það kemur niður á almennum rekstri. Við erum því bæði að ásaka dvalarheimilin fyrir að hafa allt of marga einstaklinga inni og við of þröngan kost og svo erum við að sama skapi að gera kröfur um að þær reki sínar stofnanir án þess að fá hærri framlög. Stjórnarmeirihlutinn verður að gera sér grein fyrir því að þetta gengur ekki upp. Reksturinn gengur ekki eins og hann er í dag. Ef við ætlum að gera þá kröfu, sem ég vona að verði sett upp núna hið allra fyrsta, að fjölga einbýlum og stækka vistarverur þannig að dvalarheimilis- og hjúkrunarpláss verði mannsæmandi dvalarstaður þá verður að setja upp áætlun um aukið fjármagn til að breyta og styrkja rekstrargrunn þessara heimila í daggjöldum. Auk þess verður að koma til aukið fjármagn til að fjölga bæði hjúkrunarheimilum og hjúkrunarplássum. En eins og þetta er núna þá eru stigin hænufet við að fjölga hjúkrunarplássum en ekki tekið tillit til rekstrarvanda dvalarheimila og hjúkrunarheimila. Það er mikil þensla í þjóðfélaginu, herra forseti. Hæstv. ríkisstjórn hlustar með öðru eyranu á aðvörunarorð frá Seðlabanka Íslands og frá öðrum fjármálastofnunum sem vara við áframhaldandi þenslu og afleiðingum sem sterk staða íslensku krónunnar hefur hvað varðar allar útflutningsgreinar. Brjálæðisleg stóriðjustefna hefur verið hér ríkjandi og virðist ekki vera neitt lát á henni. Það á að keyra áfram í blindum átrúnaði á þessa einu stefnu til að styrkja stöðu atvinnuveganna, ekki þó atvinnuveganna heldur atvinnuvegarins í eintölu, þ.e. álframleiðslu á Íslandi. Með áframhaldandi áformum um að reisa fleiri álver höldum við þeirri spennu sem er í dag. Við höldum uppi væntingum. Við höldum uppi þeirri trú að hægt sé að halda áfram að eyða um efni fram og við höldum áfram að byggja upp falsvæntingar um áframhaldandi góðæri eins og það góðæri sem við búum við í dag. Herra forseti. Fleiri en við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og viðskiptabankarnir og Seðlabankinn vara við áframhaldandi stóriðjustefnu og þeirri þenslustefnu sem hefur verið ríkjandi. Í Morgunblaðinu birtist grein þann 6. desember, í dag sem sagt, eftir Jón Ásbergsson, framkvæmdastjóra Útflutningsráðs. Hann er nákvæmlega sama sinnis og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Hann nefnir að vísu ekki álverin sérstaklega en hann minnist á að launakostnaður sé hár á Íslandi og það sé m.a. ástæðan fyrir því að fyrirtæki sem hafa verið með töluverða framleiðslu hafa horft til annarra landa og að það sama sé að gerast á annars staðar á Norðurlöndunum. Hann segir, með leyfi forseta: „„Allar nágrannaþjóðir okkar hafa horfst í augu við sömu þróun“ - þ.e. vegna launakostnaðar - „og látið hana yfir sig ganga með þeim rökum að eðlilegt sé að vinnuaflsfrek framleiðsla leiti þangað sem hin vinnandi hönd er ódýrust og að það sé huggun harmi gegn að eftir sitji fyrirtæki sem byggi tilveru sína á margháttaðri þjónustu og framleiðslu sem grundvallist á vísindalegri þekkingu, hönnun og frjórri hugsun. Til skamms tíma hefur virst sem mál mundu einnig skipast á þennan veg hér á landi. Við yrðum að sætta okkur við flótta vinnuaflsfreku fyrirtækjanna, en gætum treyst því að þjónustu- og hátæknifyrirtækin færu hvergi. Hugur ungra Íslendinga stæði hvort eð er aðallega til þess að starfa við slík skapandi fyrirtæki. Nú eru hins vegar blikur á lofti. Flaga er farin og stöðugt berast fregnir af gylliboðum til íslenskra nýsköpunarfyrirtækja utan úr heimi. Í boði eru skattfríðindi, þróunarstyrkir, styrkir til fjárfestinga, hagstæð lánakjör og þátttaka í launakostnaði ef fyrirtækin eru tilbúin að flytja starfsemi sína úr landi. Til þess að bæta gráu ofan á svart er svo hið ótrúlega og óraunverulega hágengi íslensku krónunnar, sem er svo að sliga allan rekstur sem byggist á útflutningi eða samkeppni við innflutning að búast má við hruni íslenskra framleiðslufyrirtækja á næstunni eða að þau muni í vaxandi mæli hverfa úr landi með starfsemi sína. Hið sama á við um ferðaþjónustuna. En hvað er til ráða?“ - segir greinarhöfundur Jón Ásbergsson - „Stjórnvöld geta auðvitað með markvissum aðgerðum boðið íslenskum sprotafyrirtækjum sambærilegt rekstrarumhverfi við það sem fæst erlendis. Og sértækar aðgerðir geta sjálfsagt bjargað einhverjum fyrirtækjum. Vandinn er bara sá að slíkt dugar skammt nema gengi íslensku krónunnar lækki. Allar hinar góðu almennu rekstrarforsendur koma útflutningsfyrirtækjunum að litlu gagni ef þau eru öll rekin með tapi. Gengisleiðrétting verður að vera efst á baugi í stjórn íslenskra efnahagsmála á næstu mánuðum, annars fara fyrirtækin á hausinn eða úr landi,“ að því er fram kemur í leiðara Jóns Ásbergssonar.“ Þetta stendur í Morgunblaðinu í dag. Ég nefni þessa grein, hæstv. forseti, til að sýna að fleiri en við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði telja að fórnarkostnaður stóriðjustefnunnar sé allt of mikill. Við höfum horft á fækkun starfa í fiskiðnaði allt í kringum landið. Ekki á einum stað eða tveimur heldur hringinn í kringum landið eru fyrirtæki að loka og gefast upp og ekki virðist vera neitt hlé á því. Búast má við fleirum því miður. Stóriðjustefnan og hágengisþróunin er líka farin að hafa áhrif á það sem menn hafa talið flaggskip þekkingariðnaðar okkar sem mundu ekki fara úr landi en eru nú að gera það. Blikur eru því alls staðar á lofti. Ég tel að hæstv. ríkisstjórn verði að komast út úr sínu glerbúri og horfa á raunveruleikann, það sem er að gerast í íslensku samfélagi, áður en allt verður um seinan og reyna að vinda sér að því að snúa blaðinu við og hlúa að þessum sprotafyrirtækjum með eins ráðum og aðrar þjóðir nota til þess að lokka íslensk fyrirtæki til sín og til að halda sínum eigin í eigin landi því það er framtíðin. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara neitt frekar út í efnahagsumræðu þó tilefni sé til þess. Það hafa aðrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gert sem hér hafa talað á undan mér. Ég ætla því að leggja áherslu á heilbrigðisstofnanir og stöðu aldraðra, sjúkra og öryrkja því ljóst er að staða bæði stofnana og einstaklinga hefur versnað og ekki er fyrirsjáanlegt að rekstur heilbrigðisstofnana verði bjartur á næsta ári ef þessi fjárlög verða afgreidd eins og þau eru lögð fram í dag. Ég nefni flaggskip íslensku heilbrigðisþjónustunnar. Við höfum talað mikið um flaggskip menntamála og menntunar, þ.e. Háskóla Íslands sem er flaggskip íslenskrar menntunar. En Landspítali – háskólasjúkrahús er flaggskip okkar á heilbrigðissviði. En þannig er staðan hjá Landspítala – háskólasjúkrahúsi að gerðar hafa verið óhóflegar kröfur um aðhald og sparnað. Þessi krafa hefur verið uppi alveg frá því að þessar tvær stofnanir, Landspítali og Borgarspítali, sameinuðust. Þær fengu aldrei andrými til að koma starfseminni þannig í gang að hægt væri að sýna hagræðingu með sameiningu. Sameiningin ein og sér kostaði fjármuni og þeir fjármunir voru aldrei lagðir til þessarar stofnunar. En hún er enn þá undir þeirri pressu að sýna óhóflegt aðhald og sparnað. Dregið hefur úr stoðþjónustu á stofnuninni og það er markvisst gert. Það er gert undir þeim formerkjum að í sparnaðaráformunum og kröfunum felst að spítalinn verður að einbeita sér að sjúkrahúsrekstrinum sjálfum og hátækniþjónustunni og því er allt tekið út sem hægt er sem gerði þjónustuna betri, fjölbreyttri og mannúðlegri, við skulum ekki gleyma mannúðlegri. Um langt skeið hefur verið óheyrilegt álag á starfsfólki, sérstaklega í hjúkrunargeiranum, á sjúkraliðum og hjúkrunarfræðingum. Margar deildir hafa verið undirmannaðar og fólk er að gefast upp. Langvarandi álag er farið að hafa áhrif á heilsu og krafta þeirra starfsmanna sem enn starfa við stofnunina. Þetta er staðreynd sem ég tel að ekki sé hægt að horfa fram hjá. Undirmönnunin birtist ekki bara í því að færri séu á vakt heldur einnig því að færri hjúkrunarfræðingar eru á vakt, miðað við það sem eðlilegt getur talist, m.a. miðað við þá staðla sem settir hafa verið eftir miklar rannsóknir. Það er ekki byggt á getgátum eða óskhyggju heldur hefur verið sýnt fram á að með ákveðnu menntunarstigi í hjúkruninni, þ.e. með vissum fjölda hjúkrunarfræðinga fyrir ákveðinn fjölda sjúklinga sé þjónustan öruggari, skilvirkari og verði með tímanum ódýrari. Við erum langt frá því að uppfylla staðla um góða og faglega þjónustu. Ég tel að við séum komin að mörkum þess að reka heilbrigðisþjónustu sem talist geti örugg og eins góð og við ættum að eiga möguleika á að veita, miðað við þá starfskrafta sem við höfum til að sinna henni. Fagleg þjónusta hefur verið skert á mörgum deildum og ég tel að hættan á faglegum mistökum hafi aukist. Það hefur komið fram. Hætta á sýkingum getur einnig aukist. Sýkingarhættan eykst með breyttu fyrirkomulagi við ræstingu. Það gerist sjálfkrafa þegar ræsting er boðin út. Þrifin á hverri deild fyrir sig eru með öðrum hætti en þegar starfsfólkið er fastráðið. Slíkt fyrirkomulag getur leitt til aukinnar sýkingarhættu. Ég tel rétt að við ræðum þetta opið enda mun þetta áhyggjuefni hjá mörgum innan sjúkrahússins. Fleiri deildir mætti nefna en barna- og unglingageðdeildin hefur orðið einna verst úti við rekstur Landspítala – háskólasjúkrahúss. Barna- og unglingageðdeild hefur bæði verið undirmönnuð og eins hefur dregist að ráða bót á húsnæði hennar. Samtímis hefur verið stóraukin eftirspurn eftir þjónustu deildarinnar þannig að á tíðum ríkir neyðarástand á þessari deild. Það er neyðarástand þegar ekki er hægt að taka við bráðveikum börnum og unglingum inn á deildina, sem enginn vafi er á að þurfa á bráðaþjónustu að halda. Það er alvarlegt mál. Þurfi að dragast um einhvern tíma að veita börnum og unglingum með geðræna sjúkdóma þjónustu þá getur það haft alvarlegar afleiðingar. Ef ekki er hægt að grípa nógu fljótt inn í þá versnar sjúkdómurinn í mörgum tilfellum og þá þarf á meiri lyfjagjöf eða lengri meðferð að halda. Ég vil benda á að fyrir liggur breytingartillaga á þskj. 485, sem hv. þingmenn Össur Skarphéðinsson, Steingrímur J. Sigfússon, Margrét Frímannsdóttir og Magnús Þór Hafsteinsson standa að ásamt mér. Þar er gert ráð fyrir framlagi til nýframkvæmda til Landspítala – háskólasjúkrahúss, 90 millj. kr., til að hefja framkvæmdir við barna- og unglingageðdeild. Miklu fé hefur verið safnað til þessa sjúkrahúss og ég tel það til vansa að slíkar umbætur skuli ekki komnar í gagnið. Ég vil í þessu sambandi líka nefna geðdeild Landspítalans á Kleppi. Því miður er hæstv. heilbrigðisráðherra ekki viðstaddur en það væri áhugavert að fá úr því skorið hvort inni á Kleppi sé rekin lokuð geðdeild eða öryggisdeild. Menn gera sér ekki allir grein fyrir því að töluverður munur er á lokaðri deild og öryggisdeild. Lokuð deild hindrar að sjúklingar komist út. Um öryggisdeild gildir hið sama, þar komast sjúklingar ekki út en hún er mönnuð með allt öðrum hætti. Þar eru starfsmenn fleiri og önnur samsetning á mannafla. Sú deild verður að standa undir nafni en svo er ekki í dag. Mér finnst mikilvægt að upplýst verði hvort deildin á Kleppi sé lokuð deild eða öryggisdeild. Erfiðar geðdeildir verða að vera vel mannaðar og með hæfu starfsfólki. Hæstv. forseti. Ég vil einnig nefna stöðu aldraðra og öryrkja. Í breytingartillögum á þskj. 484 sem lagðar eru fram af hv. þm. Helga Hjörvar, Einari Má Sigurðarsyni, Katrínu Júlíusdóttur, Guðjóni A. Kristjánssyni og Jóni Bjarnasyni er lagt til að örorkulífeyrir hækki um 600 millj. og til heilbrigðismála verði auk þess lagðar fram 300 millj. kr. til að fjölga hjúkrunarrýmum umfram það sem gert er í fjárlagafrumvarpinu. Hvoru tveggja er bráðnauðsynlegt að koma í gegn enda ekki hægt að loka augunum fyrir því lengur og efast um upplýsingar frá öryrkjum og öldruðum varðandi útreikninga á lífeyri þeirra og stöðu þeirra hvað varðar framfærslugetuna af þeim lífeyri sem þeir fá eftir að búið er að taka af þeim skatta. Tekjutengingin er með þeim hætti að öryrkjar og eldri borgarar hafa lítið upp úr því að afla sér aukatekna með launaðri vinnu. Af þeim er fer stórt hlutfall í skatta auk þess, vegna reglna um tekjutengingar, að þeir missa lífeyrisgreiðsluréttindi sín að auki. Mörgum hefur verið hegnt fyrir að ætla að reyna að styrkja framfærslugrunn sinn með því að vinna launaða vinnu. Fyrir utan það er kerfið sem þeir búa við í dag mjög óréttlátt. Enginn lifir af tekjum undir 100 þús. kr. að frádregnum sköttum. Það er augljóst að framfærslukostnaðurinn er miklu hærri. Auk þess er niðurlægjandi fyrir þá sem geta unnið að kerfið skuli letja þá í að vinna. Ég tel að fyrirkomulagið, fyrir utan það að vera þjóðarskömm, hvetji aldraðra og öryrkja til svartar atvinnustarfsemi, líkt og marga aðra sem komast ekki öðruvísi af en að vinna án þess að gefa upp tekjur sínar. Hæstv. forseti. Ég mæli ekki með því að fólk vinni á svörtum markaði. En þetta eru staðreyndir og þeir einstaklingar sem hafa möguleika á að vinna án þess að gefa upp tekjur sínar freistast örugglega til að gera það. En því miður er hugsanlega ekki mikið framboð af vinnu fyrir þessa einstaklinga. Við búum í þjóðfélagi sem veltir sér upp úr æskudýrkun þar sem eldra fólki er frekar sagt upp en að hlúa að starfsframlagi þess. Vinnufyrirkomulagið þyrfti að vera þannig að aldraðir og öryrkjar geti verið á vinnumarkaðnum með sveigjanlegan vinnutíma. Sú hugsjón og hugsun að hafa sveigjanlegan vinnutíma á vinnumarkaði er frekar í orði en á borði. Á því hefur lítið borið hvort heldur sem það hefur snúið að öldruðum og öryrkjum eða barnafólki. Þar sitja allir við saman borð. Vinnumarkaðurinn er ósveigjanlegur og hefur fram að þessu frekar viljað losa sig við aldraða en stuðla að því að þeir fái vinnu. Skýrsla Stefáns Ólafssonar sem birt var 1. desember staðfestir það sem aldraðir hafa lýst yfir á undanförnum árum, að kjör þeirra hafa versnað frá árinu 1988. Árið 1995 fóru kjör þeirra að skerðast verulega og það nægir hverjum og einum hv. þingmanni að tala við hóp aldraðra. Það er undantekning ef einhver í þeim hópi lýsir sig ánægðan með stöðu sína, kjör og þjónustu heilbrigðis- og félagsþjónustunnar. Það er bara þannig. Sem betur fer býr stór hópur aldraðra vel og hefur góðan lífeyri en það afsakar ekki að þeir eru miklu fleiri sem búa við mjög kröpp kjör. Þær lífeyrisgreiðslur sem allt of margir verða að búa við hneppa aldraða og öryrkja í fátæktargildru sem ómögulegt er fyrir þá að komast úr. Ljóst er að þau kjör sem öldruðum eru boðin með lífeyrisgreiðslunum hafa eingöngu hækkað, greiðslur vegna lyfja hafa hækkað, greiðslur vegna heilbrigðisþjónustu hafa hækkað. Þetta samanlagt hvetur fólk og rekur það inn á dvalar- og hjúkrunarheimili. Þegar fólk hefur ekki efni á að eiga hús sín, þegar það hefur ekki efni á að leigja, þegar það hefur ekki efni á því að lifa mannsæmandi lífi af þeim tekjum sem það hefur er skömminni skárra að reyna að komast inn á dvalarheimili þó svo þessir sömu einstaklingar gæfu lifað ágætu lífi og búið einir sér ef þeir fengju til þess stuðning. Hæstv. forseti. Fyrir utan að hækka lífeyrinn er nauðsynlegt að hækka frítekjumarkið þannig að við verðum á svipuðu róli og Norðurlandaþjóðirnar hvað varðar frítekjur aldraðra og öryrkja. Einnig verður að draga úr hinni óhóflegu tekjutengingu frá því sem nú er. Hún er þjóðarskömm. Það er skömm að því að setja svo strangar reglur hvað varðar möguleika til tekjuöflunar að fólk sjái sér engan hag í því að fara út á vinnumarkaðinn þó það hafi heilsu til og ánægju af. Hæstv. forseti. Hér eru nokkrar breytingartillögur á þskj. 486 frá okkur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég vil nefna breytingartillögur í 4. lið. Þar leggjum við til að framlag til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri verði 40 millj. kr. til að tryggja starfsemi líknardeildar, ekki bara hálft næsta ár heldur allt árið, og eins til að styrkja starfsemi krabbameinslækningadeildar og þá þjónustu sem krabbameinssjúklingar gætu fengið á Akureyri ef bæði krabbameinsdeildinni og líknardeildinni yrði tryggður rekstur. Það er hægt að stórefla krabbameinslækningar á Akureyri og draga enn frekar úr því að fólk þurfi að fara suður til Reykjavíkur í krabbameinsmeðferð nema í þeim tilfellum þegar um mjög sérhæfða meðferð er að ræða eða fólk óski hreinlega eftir því. Í 6. lið eru 17 millj. kr. áætlaðar í stafræna myndgreiningu á Norður- og Austurlandi. Nú er það svo, herra forseti, að á þessum stofnunum, á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, Heilbrigðisstofnun Austurlands og Sjúkrahúsinu á Ísafirði, hefur nú undanfarið verið unnið að því að koma á tengingu og keypt hefur verið greiningartæki til stafrænnar framköllunar á röntgenmyndum. Eins hefur verið keypt sneiðmyndatæki á Austurlandi fyrir Fjórðungssjúkrahúsið í Neskaupstað. Þetta er meira og minna fyrir gjafafé en tengingar fyrir Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri eru komnar í lag. Hugmyndin er sú að með því að nota þessa stafrænu myndgreiningu á röntgenmyndum sé hægt að fá þjónustu röntgenlækna, sérfræðinga, allan sólarhringinn allt árið. Þeir sérfræðingar eru þá staddir á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri. Þangað eru myndirnar sendar og greindar og sjúkdómsgreiningin kemur til baka. Af þessu er mikil hagræðing og mikið öryggi. Núna er hægt að senda þessar myndir hnökralaust en ekki hefur verið hægt að geyma þær. Til þess þarf alveg sérstakt tæki og þessar 17 millj. kr. eru ætlaðar í það tæki. Það er til lítils að fjárfesta í sjálfum myndgreiningartækjunum og dýrum tækjum eins og sneiðmyndatækjum og vinna að þessu samstarfi milli stofnana á milli fjórðunga - Sauðárkrókur er trúlega inni í þessu líka - ef ekki er hægt að klára dæmið til fulls og koma upp tæki sem geymir myndirnar. Þetta er dýrt tæki, kostar að mig minnir eitthvað um 60 millj. kr. Það væri hægt að dreifa kostnaðinum á einhver ár en það kostar þessa upphæð að festa kaup á þessu tæki og koma því upp. Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan tel ég vinnulag hv. fjárlaganefndar ámælisvert, þ.e. að kalla ekki til sín þá forstöðumenn ríkisstofnana sem bera ábyrgð á viðkomandi rekstri. Þetta hefur verið gagnrýnt af þingmönnum stjórnarandstöðunnar. Þeir vilja fá upplýsingar um stöðu margra stofnana en ekki hefur þótt ástæða til að kalla forstöðumenn þeirra fyrir. Mér er kunnugt um að Heilbrigðisstofnun Austurlands á í miklum fjárhagserfiðleikum og ég nefni þá stofnun hér þar sem ég þekki aðeins til reksturs hennar. Ég tel að sá rekstur geti verið samnefnari fyrir rekstur annarra heilbrigðisstofnana og margra sjúkrahúsa vítt og breitt um landið. Það er vitað í heilbrigðisráðuneyti og fjármálaráðuneyti að mikill hallarekstur er á stofnuninni, ekki bara á þessu ári heldur líka á síðasta ári. Stofnuninni er ætlað að fara út í starfsemi næsta árs með um 200 millj. kr. fjárþörf umfram það sem fram kemur í fjárlögum. Í dag er rekstrarhalli þessa árs og síðasta orðinn um 200 millj. kr. Þessari stofnun er ætlað að standa undir óbreyttum rekstri og meira en það. Henni er ætlað að taka við þeirri fjölgun íbúa sem er að verða á svæðinu og fjölgun ferðamanna og starfsmanna sem ekki hafa lögheimili á staðnum. Þrátt fyrir að orðið hafi 20–25% aukning á starfsemi stofnunarinnar frá 2003, þá er ég að tala um komur og innlagnir, og þótt fyrirsjáanlegt sé að stöðug aukning verði á allra næstu árum er stofnuninni ætlað að fara inn í næsta ár með þennan rekstrarhalla. Ég veit ekki hvernig hún á að gera það öðruvísi en að loka einhverri deild eða deildum eða hætta einhverri starfsemi. Dýrasta sparnaðaraðgerðin er lokun deilda þannig að þó að deildum yrði lokað yrði það líka dýrt. Ég sé ekki annað en að það þróunarstarf sem hefur verið í gangi muni líða, forvarnir muni líða og raunar sé verið að setja þessa stofnun ásamt öðrum heilbrigðisstofnunum og ríkisstofnunum í óviðráðanlega stöðu. Á þessu eiga svo forstöðumennirnir að bera ábyrgð. Hvaða ráðherra mundi vilja vera í þeirra sporum? Ég trúi enginn. Það er óásættanlegt að ætlast til að stofnanir séu reknar með þessum hætti. Hæstv. forseti. Ég nefndi áðan að mikil þörf væri á að fjölga hjúkrunarrýmum en þar sem hjúkrunarrými eru, eins og nafnið bendir til, fyrir þá fullorðnu einstaklinga sem þurfa hjúkrun umfram það sem hægt er að veita á dvalarheimilum þá er það sérkafli. Dvalarheimilin, eins og þau hafa verið rekin, eru að mestu leyti að verða barn síns tíma. Mjög margir einstaklingar leita til hjúkrunarheimilanna, ekki endilega af heilsufarsástæðum heldur vegna þess að félagslegt og fjárhagslegt öryggi skortir. Báða þessa þætti er hægt að veita þó að fólk búi í heimahúsi eða út af fyrir sig eða eins og það sjálft óskar. En til þess þarf að stórefla heimaþjónustuna, bæði heimahjúkrunina sem heilsugæslan veitir og heimaþjónustu sveitarfélaganna. Eins og staðan er núna er hvorugur þessara opinberu þjónustuþátta í stakk búinn til að veita þessa þjónustu. Heilsugæslan er spennt til hins ýtrasta. Þangað vantar fleiri starfsmenn og fleiri starfsstéttir. Inn í félagsþjónustu sveitarfélaganna vantar fyrst og fremst fjármagn. Það vantar líka að geta ráðið fleira fólk á hærri launum svo að heimaþjónustan verði eftirsóknarverð og hægt verði að veita þá heimaþjónustu sem stendur undir nafni. Þannig er í raun og veru verið að færa til fjármagn frá dvalarheimilum og heilbrigðisþjónustu yfir í heimaþjónustu. En þetta kostar skipulagsbreytingar, þetta kostar hugarfarsbreytingar og þetta kostar vilja til að styrkja sveitarfélögin svo að þau geti staðið undir þeirri þjónustu sem þau vilja efla en hafa ekki bolmagn til. Hæstv. forseti. Það er eitt sem ég vildi nefna að lokum sem í raun og veru er gerður hlutur. Reyndar er ég með margt sem sem væri gaman að nefna en í pappírunum mínum var eitt erindið nærri því orðið eftir, hæstv. forseti. Það hefði ekki verið gott. Ég ætla að nefna eina breytingartillögu til viðbótar sem ég er 1. flutningsmaður að en meðflutningsmenn eru hv. þm. Guðmundur Magnússon, Jón Bjarnason, Kolbrún Halldórsdóttir og Steingrímur J. Sigfússon. Breytingartillagan er á þskj. 487. Þar leggjum við til að Heilbrigðisstofnun Suðurnesja fái 30 millj. kr. til sólarhringsvakta og 25 millj. kr. til innréttingar nýrrar álmu. Málefni Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja voru töluvert í umræðunni í vor og síðan aftur í haust. Þessi stofnun getur sinnt miklu fleiri sjúklingum en hún gerir í dag með því að hafa sólarhringsvaktir skurðstofusvæfingarlæknis. Eins er mikil þörf á að stækka húsnæðið til að geta uppfyllt þau skilyrði sem aukin þjónusta kallar á. Með því að efla Heilbrigðisstofnun Suðurnesja mundi létta mikið á Landspítala – háskólasjúkrahúsi og færri sjúklingar þyrftu að fara á milli. Það er nefnilega ekki svo að sjúklingarnir gufi upp, þeir eru til staðar og veikindi eða fæðingar eiga sér stað í raunveruleikanum, og ef þessum einstaklingum er ekki sinnt á Suðurnesjum fara þeir til Reykjavíkur, flestir hverjir, og leggjast þá inn á Landspítala – háskólasjúkrahús eða á þau sjúkrahús á höfuðborgarsvæðinu sem í dag eru undir allt of miklu álagi. Hæstv. forseti. Það sem ég nefndi áðan og kallaði gerðan hlut er sala húsnæðis Heilsuverndarstöðvarinnar sem nú er orðin staðreynd. Ég verð að segja það, hæstv. forseti, að ég trúði því aldrei fyrr en gjörningurinn var yfirstaðinn að hann yrði látinn ganga til enda. Allan tímann sem ég vissi að það kæmi til greina að selja Heilsuverndarstöðina taldi ég að það yrði þá gert til að fá verðmiða á húsnæðið, það væri erfitt að verðleggja það. Það er ekkert launungarmál að ágreiningur hefur verið á milli Reykjavíkurborgar og ríkisins um afnot af húsinu og leigu og hvernig ætti að verðleggja sjálft húsið og eignarhlutann. Reykjavíkurborg átti 60% í húsnæðinu og vildi selja sinn eignarhluta ríkinu sem hefur notað húsnæðið fyrir heilsugæslustarfsemi sína og fleira - Lýðheilsustöðin hefur verið þar líka - en ríkið var ekki tilbúið til að kaupa. Ég trúði því, hæstv. forseti, að það væri verið að leita eftir þessum verðmiða. Svo var þó ekki, heldur var húsnæðið selt. Ég nefni þetta hér því að mér finnst þetta ákaflega heimskuleg gjörð af hálfu ráðuneytisins. Heilbrigðisráðuneytið, starfsemi ríkisins, er í húsinu. Það er sérhannað fyrir heilsuverndarþjónustu, heilbrigðisþjónustu. Hver einasti smáhlutur inni í þessu húsi er hannaður með tilliti til gegnumstreymis af sjúklingum og þjónustu sem þeir þurfa að fá. Því miður er húsnæðið ekki allt friðað í dag en það ætti að vera það. Húsið sjálft er sérhannað fyrir heilsuvernd og heilbrigðisþjónustu og nú á að fórna góðri hönnun og í raun og veru menningarverðmætum ef húsið sem heild verður ekki verndað. Og ég tel að ríkissjóður sé að gera hér mikið glappaskot því að þá starfsemi sem núna er í húsinu þarf að flytja eitthvað annað. Hvert hún flyst veit enginn en það húsnæði mun kosta eitthvað eða leigan mun kosta eitthvað og ég er ekki viss um að það verði svo mikill gróði af þessari sölu þegar upp verður staðið. Kannski blöskrar mér samt fyrst og fremst það að láta sér detta í hug að selja húsnæði sem er sérhannað fyrir heilsuvernd og heilbrigðisstarfsemi - þar sem sú starfsemi fer fram í húsinu - undir eitthvað allt annað og koma svo þessari sömu heilsugæslustarfsemi fyrir í einhverju húsi sem alls ekki er þá hannað eða að öllum líkindum verður ekki hannað fyrir þá starfsemi. Það verður a.m.k. aldrei jafnsérhannað fyrir slíka starfsemi og þetta hús er. Mér finnst þetta vitlaust, fjárhagslega óskynsamlegt, menningarlega, rekstrarlega og hvernig sem á það er litið. Þetta er hugsanlega dæmi um ýmis þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð í húsnæði opinberra stofnana.

Hæstv. forseti. Það er langt liðið á 3. umr. og rétt að tæpa hér á nokkrum atriðum sem fram hafa komið í umræðunni. Eitt sem hefur komið upp er að mönnum finnst óeðlilegt að fjárlaganefnd hafi svo gott sem lokið umfjöllun sinni um fjárlagafrumvarpið að lokinni 2 umr. og að meiri hlutinn skuli ekki flytja nema eina breytingu sem kalla mætti tæknilega. Hún er reyndar flutt af hálfu formanns og varaformanns fyrir hönd meiri hlutans ef ég man þetta rétt. Ég held samt að þetta sé hið eðlilegasta mál, sérstaklega í ljósi þess að sú breyting hefur orðið á að tekjuáætlun er nú kynnt fyrir 2. umr. en ekki við 3. umr. eins og áður var. Meginlínurnar liggja þá betur fyrir vegna þess að tekjurnar liggja fyrir og auðvitað sú viðmiðun sem útgjöldin verða að hafa að einhverju leyti útgangspunkt í þótt það sé auðvitað ekki algilt og 100% viðmið sem þar er. Ég held að það sé eðlilegt að langsamlega mest af vinnunni og afgreiðsla nefndarinnar fari fram við 2. umr. og þá fær raunverulega fjárlagafrumvarpið líkari meðferð og önnur frumvörp. Síðan geta hlutir gerst eins og við afgreiðslu fjáraukalaga fyrr á þessu þingi þegar upp komu atvik eftir að 2. umr. lauk sem leiddu til þess að leggja þurfti til breytingar við 3. umr. Þá auðvitað gegnir 3. umr. fullkomlega hlutverki sínu en það er ekki endilega þannig að jafnvel þótt menn eigi eina umræðu eftir þurfi að auka í útgjöldin, eins og manni fannst aðeins liggja að í umræðunni að gera ætti. Það er þó líka þannig jafnvel að lokinni 3. umr. og þá standa eftir álitaefni sem menn hafa ekki komist að endanlegri niðurstöðu um. Það er fullkomlega eðlilegt líka að það þarf einfaldlega að klára fjárlög á tilteknum tíma og það liggja ekkert endilega niðurstöður fyrir í öllum málum. Það má segja að fyrst og fremst hafi borið á tveimur málum í umræðunni hvað þetta varðar, t.d. stöðu hjúkrunarheimilanna. Framkvæmdarvaldið er meðvitað um þá umræðu og þá vinnu sem þar hefur farið fram, enda hefur það staðið fyrir þeirri vinnu að hluta til sjálft. Niðurstaðan liggur ekki endanlega fyrir. Það sem liggur fyrir hefur ekki verið greint en það verður auðvitað gert síðar og menn geta þá tekið afstöðu til þess hvernig mönnum sýnist staðan vera. Eins eru það málefni rannsóknarhúss Háskólans á Akureyri. Þar eru að mínu mati ekki öll kurl komin til grafar og það mál snýr að fleiri aðilum en háskólanum sjálfum og þá að þeim stofnunum sem nýta sér húsnæði rannsóknarhússins. Ég held að við þurfum að skoða þetta betur og sjá hvernig staðan er og hvernig rétt er að bregðast við henni, þá með tilliti til þess að fleiri aðilar en bara háskólinn nýta húsnæðið. Síðan hafa orðið umræður um vaxtabætur. Kannski er rótin þar að einhverju leyti misskilningur og hv. þingmenn hafa ekki alveg áttað sig á stöðunni og að einhverju leyti er kannski mér um að kenna líka. Ég ætla ekkert að útiloka það. Staðan er sú að fallið hefur verið frá þeim fyrirætlunum sem kynntar voru í frumvarpinu um að gera lagabreytingar í framhaldi af þeim breytingum sem gerðar voru í fyrra og giltu einungis í eitt ár. Eins og hv. þingmenn hafa væntanlega tekið eftir hefur ekki verið lagt fram frumvarp á þinginu í vetur um þær breytingar og það verður ekki gert. Þar af leiðandi verður ekki um að ræða þær skerðingar og aðrar breytingar sem kynntar eru í þeim kafla fjárlagafrumvarpsins. Það eru þær breytingar sem geta virkað í báðar áttir og niðurstaðan er sú að það að falla frá þessum fyrirhuguðu breytingum mun ekki hafa þau áhrif á stöðu þessara mála að nauðsynlegt sé að leggja fram breytingartillögur hvað varðar upphæðirnar. Því stendur það eftir að um 200 millj. kr. aukningu verður að ræða á framlögum samkvæmt frumvarpinu til vaxtabóta. Eitt mál hefur komið nokkuð upp í dag líka, umræða um skýrslu Stefáns Ólafssonar um öryrkja og velferð. Ég verð að segja að þessi skýrsla kom mér nokkuð á óvart og olli mér reyndar nokkrum vonbrigðum líka, a.m.k. við fyrstu sýn. Ég tel þó ekki skynsamlegt að fara út í mikla efnislega umræðu um skýrsluna fyrr en búið verður að fara nákvæmar ofan í þær upplýsingar sem þar er að finna og þær forsendur sem þær upplýsingar eru byggðar á. Vonandi verður hægt að kynna niðurstöður þeirra athugana sem fyrst en ég endurtek að skýrslan kom mér á óvart og við fyrstu sýn valda niðurstöðurnar mér vonbrigðum en leiða þó til þess að þær þarf að skoða betur. Jafnframt hefur orðið nokkur umræða í dag um nýjustu skýrslu Seðlabankans í Peningamálum og í tengslum við ákvarðanir um hækkun á stýrivöxtum bankans um 25 punkta fyrir helgina. Þetta er áhugaverð skýrsla og sérstaklega auðvitað umfjöllunin um ríkisfjármálin og þær athuganir sem Seðlabankinn hefur gert í þeim efnum. Ánægjulegt er líka að Seðlabankinn tekur jákvætt í þau markmið sem sett eru í fjárlagafrumvarpinu og hafa síðan komið fram í því hvernig þróun mála hefur verið hvað fjárlagafrumvarpið varðar í meðförum þingsins á haustdögum. Í heildina litið er Seðlabankinn jákvæðari hvað varðar þróun í efnahagsmálum og verðbólguhorfur hafa batnað. Jafnframt því hefur Seðlabankinn kynnt til sögunnar svokölluð fráviksferli hvað varðar verðbólguna og sýnir þar hvernig hann metur það hvað markaðsaðilar sjái fyrir sér, hver þróunin geti verið bæði hvað varðar breytt gengi og breytta vexti. Eins og hv. þingmenn vita spáir Seðlabankinn hvorki fyrir um sínar eigin vaxtabreytingar né um það hvert gengi krónunnar verður. Hann verður því að notast við þessar greiningar á spám markaðarins. En það er greinilegt að Seðlabankinn gerir ráð fyrir því að gengið muni lækka á næstu mánuðum og að hann muni með vaxtaákvörðunum reyna að hafa áhrif á það hvernig þróun gengisins verður til að stýra þá verðbólguferlinu að markmiði Seðlabankans á næstu missirum. Ég held að það sé nokkuð skynsamleg hugsun sem fram kemur hjá Seðlabankanum og ég held að atvinnulífið eigi að geta fagnað þeirri hugsun sem þar kemur fram og sjá þá fram á að þeim erfiðleikum sem hátt gengi krónunnar hefur valdið því muni linna með tíð og tíma þó að auðvitað sé ekki beinlínis lagt fram tímaplan af hálfu Seðlabankans í þessum efnum. Eitt af því sem hefur komið fram hjá Seðlabankanum líka er það að hann - það er kannski helsta frávikið sem núna er í spá Seðlabankans og í spá fjármálaráðuneytisins í þjóðhagsáætluninni, þ.e. spáin um hagvöxtinn - gerir ráð fyrir meiri hagvexti og þá væntanlega í samhengi við að hann reiknar með meiri tekjum og meiri afgangi á ríkissjóði. Út af fyrir sig á það ekki að breyta mjög miklu í þeirri afgreiðslu sem við sjáum fram á á þinginu að tekjurnar hafi ekki á þennan hátt áhrif á útgjaldaáformin. Auknar tekjur ættu einungis að verða til þess, miðað við þær ákvarðanir sem varða afgang á ríkissjóði, að aðhaldið eykst. Þannig séð er þetta jákvætt hvað ríkisfjármálin varðar og ekki ástæða til að láta það raska þeim áætlunum sem hér er verið að vinna með. Ég held, herra forseti, að ég láti þetta nægja í bili. Hér í dag hafa verið ágætar umræður og málefnalegar eins og umræðurnar hafa verið um fjárlagafrumvarpið í vetur, a.m.k. að mestu leyti. Það er ánægjulegt að svo skuli geta verið því að eins og kom fram hjá hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur lifum við í góðæri en þó að gott sé í ári hjá ríkissjóði þýðir það ekki endilega að það sé eitthvað auðveldara fyrir okkur á hv. Alþingi að taka ákvarðanir. Það getur líka verið erfitt fyrir okkur að marka rétta kúrsinn þegar vel gengur því að við viljum auðvitað láta þann tíma sem velgengni fylgir endast sem lengst og nýtast okkur sem best.

Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umtalsefni málefni Íbúðalánasjóðs en í fjárlögum er gert ráð fyrir því að ríkissjóður veiti ábyrgðir upp á 81 milljarð í þessum fjárlögum. Það sem mér hefur hins vegar þótt á skorta í þessari umræðu hefur fyrst og fremst verið það að nýverið gaf ríkisendurskoðandi út skýrslu um sjóðinn og þar kemur fram talsverð gagnrýni á starfsemi hans. Nú vil ég taka það skýrt fram að ég er einn þeirra sem vilja veg sjóðsins sem mestan. Þess vegna hef ég miklar áhyggjur af þeirri gagnrýni sem þar kemur fram og einnig því umhverfi sem sjóðurinn er í. Og eins kemur fram í skýrslunni sú áhættustýringarstefna sem tekin var upp en láðist, eins og það er orðað í skýrslunni, að tilkynna Ríkisábyrgðasjóði annars vegar og Fjármálaeftirlitinu hins vegar, sem þó er löglegur umsagnaraðili um málið. Því langaði mig að beina því til hæstv. fjármálaráðherra - því að ég veit og hef fengið það staðfest að Ríkisábyrgðasjóður hefur tekið saman samantekt um stöðu sjóðsins og væntanlega einhvers konar mat á því hvernig staða ríkisábyrgða er sem eru í dag upp á 500 milljarða - að ég held að það sé afar mikilvægt áður en Alþingi afgreiðir ríkisábyrgðir upp á 81 milljarð til viðbótar að það liggi fyrir mjög skýrt fyrir þingheimi hvernig staðan er og hvernig þessi áhætta er metin þannig að hið háa Alþingi geti tekið upplýsta ákvörðun áður en það ákveður að samþykkja svo gríðarlega háar ábyrgðir.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að hv. þingmaður ber hag Íbúðalánasjóðs fyrir brjósti. Ég geri það líka. Það hefur verið heilmikið umræða um Íbúðalánasjóð að undanförnu og út af fyrir sig eðlilegt miðað við hvernig málin hafa þróast á íbúðalánamarkaðnum. Það kemur ýmislegt fram í úttekt Ríkisendurskoðunar. Sú úttekt snýr þó aðallega að stjórnsýsluþættinum en ekki að fjárhagslegri stöðu sjóðsins. Eins og staðan er í dag hef ég engar slíkar upplýsingar undir höndum að einhverra breytinga sé að vænta á afstöðu minni gagnvart sjóðnum. Hv. þingmaður minntist á samantekt Lánasýslunnar. Vegna fyrirspurnar frá hv. þingmanni grennslaðist ég fyrir um hana. Það mál stendur þannig að þeirri samantekt er ekki lokið en mun væntanlega ljúka á næstu dögum og berst okkur þá til athugunar. En það er auðvitað ekki svo að Alþingi sem slíkt sé með þessari ákvörðun að taka endanlega ákvörðun um ábyrgðina heldur er verið að veita fjármálaráðherra heimild til að veita ábyrgðirnar og við þá ákvörðunartöku hefur ráðherra að sjálfsögðu Ríkisábyrgðasjóð og Lánasýsluna sér til ráðuneytis til að vega og meta hvort eðlilega og rétt sé að málum staðið og ég á ekki von á öðru en að svo sé.

Virðulegi forseti. Það má vel vera að ég og hæstv. ráðherra deilum ekki sömu skoðun eða sömu sýn á framtíð Íbúðalánasjóðs. Ég tel afar mikilvægt að hann starfi áfram og þar af leiðandi er mjög mikilvægt að starfsemi hans sé þannig úr garði gerð að við getum treyst því að þar sé allt með þeim hætti sem vera ber. Það er lykilatriði. Þessi stofnun nýtur ríkisábyrgðar og í þeirri ábyrgð felst lánshæfismat hennar. Það vakti athygli mína áðan í ræðu hæstv. ráðherra þegar hann sagði að samantekt frá Ríkisábyrgðasjóði væri í vinnslu, ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt, og mundi klárast á næstu dögum. Nú hef ég fengið það staðfest frá Ríkisábyrgðasjóði að þessi samantekt hafi verið kláruð í síðustu viku og send fjármálaráðuneytinu. Það er því ljóst, miðað við þá staðfestingu sem ég hef, að það samræmist ekki alveg orðum hæstv. ráðherra í pontunni 

Frú forseti. Það er sjálfsagt að skýra það að vegna fyrirspurnar hv. þingmanns lét ég kanna það sérstaklega í skrám ráðuneytisins hvort þessi samantekt lægi fyrir. Hún hefur ekki borist ráðuneytinu en það sem hins vegar getur villt mönnum sýn í þessu efni er að drög að samantektinni hafa gengið á milli ráðuneytisins og Lánasýslunnar. Vinnunni við hana er ekki lokið og þegar henni lýkur verður hún að sjálfsögðu ekkert leyndarmál.

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hæstv. fjármálaráðherra að hann lýsti því yfir að ekki yrði af lagabreytingum sem boðaðar voru í texta í upphaflegu frumvarpi til fjárlaga og ætlaðar voru til að skerða vaxtabætur vegna húsnæðiskaupa. Ég áttaði mig hins vegar ekki alveg á því í ræðu hæstv. fjármálaráðherra hvernig hann fékk það út að ekki þyrfti að gera ráð fyrir auknum fjármunum vegna þessarar breytingar þar sem það kom skýrt fram þegar hæstv. fjármálaráðherra kynnti fjárlagafrumvarpið að í 1.000 millj. kr. sem átti að vera lækkun af hálfu ríkisstjórnarinnar til sérstakra aðgerða á gjaldahlið voru vaxtabætur og gert ráð fyrir að þar yrði sparnaður 250 millj. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig hæstv. ráðherra fær það út að hér þurfi ekki að gera neinar breytingar 

Frú forseti. Það er sjálfsagt að skýra það. Í þeim breytingum sem kynntar eru í þessum kafla fjárlagafrumvarpsins er bæði gert ráð fyrir breytingum sem eru til hækkunar og lækkunar og þegar betur var að gáð standast þær nánast á þannig að ekki var talin ástæða til að fara út það að breyta fjárhæðinni í frumvarpinu vegna þeirra áætlana sem lúta að vaxtabótunum. Það eru skýringarnar sem liggja þar lá bak við.

Virðulegi forseti. Þá hlýt ég að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort í þeim breytingum sem hann boðar, þ.e. ef dregin verður til baka sú fyrirætlun að skerða vaxtabæturnar eða þær fjárhæðir sem vaxtabæturnar ættu að vera miðað við gildandi reglur, eigi þá jafnframt að draga til baka þær verðlagshækkanir sem gert var ráð fyrir í frumvarpinu, sem áttu að valda þeirri hækkun sem fyrirhuguð er upp á 200 milljónir. Er það ástæðan fyrir því að hann fær það út að þetta standist á eða jafnist út að þetta verði gert? Að hér sé verið að draga það til baka, skerðingarnar séu dregnar til baka en á móti eigi að draga til baka það sem er áætlun um hér, verðlagshækkun á viðmiðunarfjárhæðir við útreikning bótanna, er það aðgerðin?

Herra forseti. Það er nákvæmlega það sem ég var að segja, að í þeim kafla sem hv. þingmaður vísar til er bæði gert ráð fyrir breytingum til hækkunar og lækkunar. Og eins og ég sagði áðan hefur hvorki verið flutt frumvarp um hækkunina né lækkunina og þær munu nokkurn veginn standast á þannig að ekki er ástæða til að breyta upphæðunum sem eru í frumvarpinu. Þar með verður heildarniðurstaðan sú að það verður 200 millj. kr. meira til vaxtabóta á þessu ári en á síðasta ári.

Hæstv. forseti. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort hann og ríkisstjórnin ætli að hunsa óskir nánast allra almannasamtaka í landinu um fjárframlag til Mannréttindaskrifstofu Íslands. Í öðru lagi vil ég minna á að lokið er kjarasamningum við nær öll verkalýðssamtök í landinu. Samningar hafa hins vegar staðið yfir við Landssamband eldri borgara mánuðum og missirum saman. Stendur til að ljúka árinu og loka fjárlögum án þess að gengið verði til samninga við þau samtök? Í þriðja lagi spyr ég hæstv. ráðherra: Stendur virkilega til að hunsa óskir hjúkrunarheimila og dvalarheimila aldraðra sem hafa lýst því yfir í þjóðfélaginu og gagnvart fjárlaganefnd Alþingis að við búum við neyðarástand, neyðarástand sem okkur öllum og allri þjóðinni er kunnugt um eftir umfjöllun í fjölmiðlum á undanförnum dögum og vikum?

Hæstv. forseti. Eins og hv. þingmaður veit eru fjárveitingar til mannréttindamála í fjárlagafrumvarpinu. Þær eru á lið dómsmálaráðuneytisins. Það mun ráðstafa þeim fjármunum og það verður í höndum dómsmálaráðherra að ákveða hvernig þeim fjármunum verður best ráðstafað. Varðandi hjúkrunarheimilin þá fór ég yfir það í ræðu minni áðan að yfirferð á stöðu þeirra er ekki lokið, ekki er búið að greina niðurstöðurnar sem fyrir liggja í þeim liðum sem lokið er að vinna, en við munum fara yfir það og sjá hvernig þeim málum verður best fyrir komið í framtíðinni. Varðandi aldraða stendur ekki til að gera samninga við þá um einhverja hluti sem hafa muni áhrif á afgreiðslu þessara fjárlaga eins og þau liggja núna fyrir.

Hæstv. forseti. Þetta er ekki aðeins blaut tuska í andlitið á Mannréttindaskrifstofu Íslands. Þetta er blaut tuska í andlitið á nánast öllum almannasamtökum í landinu sem óska eftir því og krefjast þess af Alþingi og ríkisstjórninni að veita framlag til mannréttindamála, til Mannréttindaskrifstofu Íslands. Það eru mikil vonbrigði að heyra svar hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra segir að skoða eigi stöðu öldrunar- og hjúkrunarheimila. Þetta var sagt í fyrra, líka í hittiðfyrra. Og nú höfum við fengið bréf, Alþingi hefur fengið bréf, fjárlaganefnd, þar sem forsvarsmenn þessara stofnana segja, með leyfi forseta: „Það er því ekki að ástæðulausu sem forsvarsmenn öldrunarheimila hafa áhyggjur af stöðu og framtíð heimilanna og þeim öldruðu og sjúku sem þar dvelja.“ Ríkisstjórnin og hæstv. fjármálaráðherra hafa hins vegar engar áhyggjur af þessu. Þetta er fullkomið ábyrgðarleysi og gagnvart öldruðum og Landssambandi eldri borgara mundu samningar við þau samtök að sjálfsögðu hafa áhrif á fjárlög á næsta ári 

Frú forseti. Ég skil ekki alveg af hverju þetta kemur hv. þingmanni svona mjög á óvart í kvöld. Það er eins og hann hafi ekki lesið þingskjölin og fylgst með þeim umræðum sem hafa farið fram hér að undanförnu. Þessi mál eru í athugun. Hvað hjúkrunarheimilin varðar þá þarf hv. þingmaður hins vegar hvorki að gera mér né öðrum í ríkisstjórninni upp einhverjar hugsanir um af hverju við höfum áhyggjur og af hverju við höfum ekki áhyggjur. Hann þarf ekki að vera með neinar getsakir um það. Varðandi Mannréttindaskrifstofuna þá eru, eins og ég sagði áðan, fjárframlög í frumvarpinu til mannréttindamála. Þau verða hjá dómsmálaráðuneytinu og dómsmálaráðherra mun ráðstafa þeim eins og hann telur skynsamlegast að gera. Ef hann telur skynsamlegast að ráðstafa þeim til Mannréttindaskrifstofunnar mun hann væntanlega gera það en ég get hins vegar ekki fullyrt nákvæmlega um hvað hann muni gera.

Virðulegur forseti. Mér fannst hæstv. fjármálaráðherra túlka ákvarðanir og yfirlýsingar Seðlabankans nú á dögunum nokkuð frjálslega rétt eins hæstv. forsætisráðherra og utanríkisráðherra hafa líka gert, sem hafa talað um að þar hafi orðið stefnubreyting. Það kom skýrt fram í kvöldfréttum sjónvarpsins í kvöld í viðtali við formann bankastjórnar Seðlabankans að hér væri ekki um stefnubreytingu að ræða. Bankinn væri enn við sama heygarðshornið og hann var í september þegar hann hækkaði síðast vexti og það kemur fram í Peningamálum að áfram sé gert ráð fyrir miklum viðskiptahalla á árunum 2006 og 2007. Það er gert ráð fyrir mikilli framleiðsluspennu sem skapar verðbólguþrýsting. Það er gert ráð fyrir því hjá greiningaraðilum að stýrivextir fari í 12% á næsta ári, síðan í 11% eftir rúmt ár og í 8% í ársbyrjun 2008. Þetta þýðir einfaldlega að verið er að spá hærri stýrivöxtum en gert var í september. Það þýðir því ekki að tala um að hér sé einhver mikil breyting fram undan.

Frú forseti. Það hefur auðvitað ekki orðið nein stefnubreyting hjá Seðlabankanum hvað það varðar að halda niðri verðbólgu og nálgast það markmið sem honum hefur sett. Það sem er hins vegar breytingin í þessu er að Seðlabankinn fjallar um það í umfjöllun sinni núna að gengið muni lækka og hann ætli að hafa áhrif á hvernig það gerist. Hann fjallar um það að innan tíðar, þó að það sé óskilgreint hversu langur tími það er, muni gengisvísitalan verða hærri og það mun auðvitað, eins og ég gat um áðan, létta ákveðnum áhyggjum af atvinnuvegunum. Þá er Seðlabankinn raunverulega kominn nær því að spá á svipaðan hátt og fjármálaráðuneytið hefur gert og greiningaraðilarnir um þær breytingar sem verða munu á genginu í framtíðinni

Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að þetta hafi ekki verið stefnubreyting. Jæja, gott að vita það. Fjármálaráðherra segir: ekki stefnubreyting. Forsætisráðherra og utanríkisráðherra segja: stefnubreyting, þannig að það rekur sig hvað á annars horn í málflutningi þessara ágætu ráðherra. Meðan gert er ráð fyrir því að stýrivextir verði jafnháir og raun ber vitni þá eru mjög litlar líkur á því að gengið gefi eitthvað verulega eftir, mjög litlar líkur á því og meðan það ástand varir sem er spáð að geti varað allt til ársins 2008 þá er ekki líklegt að það séu miklar breytingar fram undan fyrir atvinnulífið í landinu því miður. Auðvitað væri það gott ef svo væri en það er ekkert sem bendir til þess, hæstv. forseti, og ég held að menn séu hér, hæstv. utanríkisráðherra, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra að reyna að tala kjark í atvinnulífið þrátt fyrir þau kólguský sem fram undan eru.

Frú forseti. Þetta er afar einkennilegt. Stundum vitnar stjórnarandstaðan í greiningardeildirnar eins og þar sé hinn heilaga sannleik að finna. Þegar greiningardeildirnar segja hins vegar eitthvað sem stjórnarandstöðunni líkar ekki þá er ekkert mark takandi á þeim. Allar greiningardeildirnar, ASÍ og fjármálaráðuneytið hafa spáð því að gengi krónunnar muni lækka á næstu missirum og Seðlabankinn talar um það núna í greiningu sinni að gengið muni lækka á næstu missirum 

Hæstv. forseti. Þessi 3. umr. fjárlaga er eiginlega miklu frekar framhald 2. umr. heldur en 3. umr. fjárlaga því að engar breytingar hafa orðið sem hægt er að tala um á milli þessara umræðna. Þegar þinginu var breytt í eina deild í staðinn fyrir tvær lögðu menn mikla áherslu á að þær umræður sem færu fram hér kæmu í staðinn fyrir deildaskiptinguna að þessu leyti. Ég er á þeirri skoðun að menn eigi ekki að setja sér það að markmiði að ekkert geti breyst í málum á milli 2. og 3. umr. Því er kannski ástæða til að tala meira almennt um þessi mál, enda búið að ræða mikið um þau í dag, en að ég fari að ræða hér einstaka liði. Það er auðvitað sama snið á áætlunum ríkisstjórnarinnar og verið hefur. Tekjur og gjöld hafa verið vanáætluð ýmist mikið eða lítið á undanförnum árum og það er gríðarleg spenna í samfélaginu, viðskiptahallinn er gríðarlegur, heimilisbókhaldið er kannski í lagi hjá ríkissjóði en fjölskyldumeðlimirnir eyða um efni fram og ekki lítið. Það er góðæri hjá ríkissjóði og góðærið veitir ríkissjóði og þeim sem stjórna málum í landinu frelsi. „Frelsið er yndislegt, ég geri það sem ég vil“, segir í frægum dægurlagatexta. Og menn geta þess vegna merkt það á því hvernig ríkisstjórnarflokkarnir fara með frelsið hver stefna þeirra er. Það er nefnilega ekki endilega hægt að sjá hver stefnan er af því sem menn hafa lýst yfir. Það getur verið munur á því hvað menn gera og hvað menn segjast ætla að gera, en framkvæmd stefnunnar segir okkur hver hún er hjá ríkisstjórninni. Sú stefna og forgangsröðun sem ríkisstjórnin sýnir okkur með ákvörðunum sínum er auðvitað komin mjög skýrt fram eftir tíu ár með Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum og tólf ár með Sjálfstæðisflokknum. Í velferðarmálum sjáum við að eftir allan þennan tíma eru aldraðir og fatlaðir settir hjá í góðærinu. Þetta hefur verið sannað á undanförnum missirum og árum með mjög skýrum hætti þó að menn gangi í ræðustól og haldi öðru fram. Það er auðvitað gríðarlegur munur á því hvernig þetta fólk hefur upplifað góðærið og aðrir í samfélaginu. Ég tók eftir því að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson benti á það til huggunar fyrir fatlaða að meiri möguleikar væru fyrir þá að taka þátt í atvinnulífinu hér en í öðrum löndum. Er það svo? Er hægt að halda því fram að meiri möguleikar séu fyrir það fólk að taka þátt í samfélaginu sem upplifir það að bæturnar eru teknar af því að mestu leyti ef það vogar sér út á atvinnumarkaðinn? Ég held ekki. Þessi stefna í velferðarmálum er stefna sem felur í sér aukna misskiptingu í samfélaginu og það er niðurstaðan af þeim tíma sem ríkisstjórnin hefur haft völdin. Hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að ekki þyrfti að hafa neina peninga í fjárlagafrumvarpinu vegna aldraðra, ekki væri þörf á því. Hann orðaði það kannski ekki svona en meiningin var þessi. Allir vita hvernig ástandið er hvað varðar öldrunarstofnanir og hjúkrunarheimili og það ástand er ekki að koma upp núna. Það ástand hefur varað árum saman. Endalaus togstreita milli sveitarfélaganna og hins opinbera um rekstur þessara heimila hefur staðið árum saman án þess að tekið hafi verið því máli. Það er auðvitað ríkisstjórninni til algerrar skammar hvernig staðið hefur verið að málum hvað varðar rekstur öldrunarstofnana og hjúkrunarheimila. Og að ekki skuli vera hægt að gera neitt í því núna þegar góðærið stendur sem hæst segir auðvitað eitthvað um stefnu núverandi ríkisstjórnar. Hún móast endalaust við í þessum málum eins og hægt er. Í menntamálum, sem hafa verið mest til umræðu í dag, skortir metnað og samræmi. Það eru skólagjöld á Íslandi og hafa verið lengi en ég tók eftir því að hæstv. menntamálaráðherra talaði um að í stað skólagjalda fengju háskólarnir framlög vegna rannsókna. Er það stefnan að annars vegar fái háskólar að taka skólagjöld og hins vegar fái þeir rannsóknarstyrki? Er þetta boðlegt? Auðvitað eiga háskólar að fá rannsóknarstyrki í samræmi við rannsóknir og auðvitað eiga þeir að hafa sambærilega möguleika til skólagjalda ef þau eru á annað borð höfð. Þarna er á ferðinni vandræðagangur sem hefur verið allan tímann og nú er hálfur annar áratugur síðan Sjálfstæðisflokkurinn tók við menntamálaráðuneytinu. Þessi einn og hálfur áratugur íhaldsins ber vitni um stefnuna að bjarga sér frá degi til dags. Það liggur ekki fyrir hvað menn ætla sér, heldur verða menn að ráða í hvað fram undan er í menntamálum. Hvernig er svo stefnan í byggðamálum? Það er nú býsna fínt að hér skuli vera staddur fyrrverandi formaður stjórnar Byggðastofnunar  Það kom skýrsla frá starfshópi sem fjallaði um þessi mál. Í henni kemur ýmislegt fram sem væri alveg ástæða til þess að fara hér yfir. Starfshópurinn leggur það til að stofnunin haldi áfram lánastarfsemi þrátt fyrir að hún hafi ekki stöðu til þess samkvæmt mati lánastofnana eða þeirra sem um það eiga að fjalla. Það er talað um að þróa fjármögnunartæki og samstarf við fjármálafyrirtæki og að til greina komi t.d. að veita ábyrgðir og það er talað um það að halda lánastarfsemi Byggðastofnunar áfram með sama hætti og hún hefur verið á undanförnum árum. Það er talað um einhvers konar samstarf við aðrar lánastofnanir. Úr hvaða heimi tala menn? Halda þeir að ábyrgðir kosti ekki peninga í fjármálastarfsemi? Auðvitað. Ef Byggðastofnun ætlar að stunda lánastarfsemi og hjálpa þannig fyrirtækjum á landsbyggðinni, þar sem erfiðleikar eru við það að koma upp nýrri starfsemi eða halda starfsemi áfram, þá mun það kosta fjármuni. Sú starfsemi getur aldrei orðið fullkomlega sjálfbær. Ef menn ætla að fara aftur af stað með bundið fyrir augun munu þeir upplifa það aftur að fara í strand með starfsemina. Ef hún gæti verið sjálfbær þá þarf ekki á Byggðastofnun að halda, vegna þess að aðrar lánastofnanir geta auðvitað séð um það sem er sjálfbært hvað varðar fjármálastarfsemi í landinu. Það er talað um að þróa samstarf við atvinnuþróunarfélögin og aðra aðila sem vinna við atvinnuþróun og nýsköpun og að nýta vaxtarsamninga sem tæki til að efla samstarf á þessu sviði og sérstaklega er bent á Impru, Iðntæknistofnun, Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins í því sambandi. Ég nefni þetta vegna þess að ég sagði það áðan að það hefði verið búið að hluta Byggðastofnun niður. Það er komið að byggðamálum úr ýmsum áttum, fjölmörgum áttum, en ekki í gegnum Byggðastofnun sem var þó sett á lappirnar til þess að vera miðja þeirra verkefna sem tilheyra því að standa við bakið á veikum byggðum landsins. Þetta er auðvitað gjaldþrot í stefnu ríkisstjórnarinnar og alveg sérstaklega í byggðastefnu byggðamálaráðherrans, sem tók við þeim verkefnum fyrir fimm árum og hefur því haft forustu um að veikja Byggðastofnun. Það má því segja að líklega ætti maður að fagna yfirlýsingu hæstv. ráðherra um að nú standi til að skoða það að koma aftur á einhvers konar starfsemi í tengslum við stofnanirnar sem ég hér nefndi. Í skattamálum kemur stefna ríkisstjórnarinnar býsna skýrt fram. Skattleysismörkin lækka og lækka á stjórnartímanum, hátekjuskatturinn er tekinn af, eignarskattar eru teknir af, það er lækkuð prósenta í álagningunni og það eru lækkaðir skattar á fyrirtæki, en þeir sem eru lægst launaðir í samfélaginu sitja uppi með að borga meiri skatta en áður. Stefnan er aukin mismunun og hún fer ekki á milli mála, það er aukin misskipting sem af henni hlýst, þannig að hún er alveg ljós þó að henni hafi ekki verið lýst yfir. Gerðin segir allt um það hver stefnan er. Í samgöngumálum er ýmist niðurskurður eða átök í samgöngumálum. Því fylgir gjarnan hástemmt tal um afrek og eiginlega er með ólíkindum hvernig menn tala um samgöngumál þegar stefnan á undanförnum árum er skoðuð. Við höfum séð að með reglulegu millibili kemur niðurskurður í þeim málum og síðan kemur nýtt átak með svona reigingslegum yfirlýsingum um stórhug og framsýni, en langtímahugsun er ekki til staðar. Við erum að tapa gríðarlegum fjármunum á því að hún skuli ekki vera til. Það er t.d. ástæða til að nefna Ísafjarðargöngin í því sambandi. Ef fyrir lægi langtímastefna í samgöngumálum væri ljóst hvar og hvenær ættu að koma göng í gegnum Tröllaskaga til að tengja saman Skagafjörð og Eyjafjörð. Ef það lægi fyrir hvar og hvenær þau göng kæmu hefðu menn aldrei farið í Héðinsfjarðargöng. En það er áfram farið með kíkinn fyrir blinda auganu hjá ríkisstjórninni. Hentistefnan er stefnan í samgöngumálum. Í atvinnumálum er stóriðjustefnan aðalstefnan. Henni er samt ekki lýst þannig að fólk viti hvert menn ætla, menn verða að ráða í það. Það standa yfir athuganir á alls konar stóriðjukostum, það eru fjölmargir aðilar á ferðinni sem vilja byggja stóriðjuver hér á Íslandi, virðist vera af fréttum. Menn tala um Húsavík, Helguvík, Straumsvík, Skagafjörð.  Umhverfisráðherra var að fara úr landi núna. Skyldi hæstv. umhverfisráðherra vita hver stefnan er? Skyldi hæstv. umhverfisráðherra geta sagt félögum sínum eða kollegum á þessu sviði hvað Íslendingar vilji í þessu efni, hvort það standi til að kaupa kvóta fyrir þessa starfsemi á Íslandi, hvort það standi til að sækjast eftir meiri undanþágum? Ríkisstjórnin er ekki með stefnu í þessum efnum. Hún hefur ekki lýst því yfir. Þó er þetta nokkuð ljóst af verkunum og því sem er í gangi. Viljinn sést á verkunum þótt stefnan sé ekki yfirlýst. Í sjávarútvegsmálum, sem eru auðvitað kannski stærstu byggðamálin úti um landsbyggðina, geta menn kannski velt því fyrir sér hvort þau mál samræmist yfirlýsingum um vilja í byggðamálum í landinu. Byggðastofnun er í brotum eins og ég sagði áðan, það er ekki gert ráð fyrir neinum fjármunum á fjárlögum til þess að rétta hana við, hún á bara að halda áfram. Það er gefin út tilskipun um það að þar skuli menn halda áfram uppteknum hætti þó að ástandið hjá stofnuninni sé eins og lýst hefur verið. Mikilvægasti atvinnuvegur fólks á landsbyggðinni, sem er sjávarútvegurinn, hvernig skyldi nú líta út þar? Það er þannig að fjölmörg byggðarlög horfa fram á mikil vandamál á næstunni. Sjávarútvegurinn á í miklum vanda vegna hás gengis en ekki bara það, heldur er sú stefna sem hefur verið rekin - og hv. þm. Birkir Jón Jónsson var að hælast yfir hér í dag - þannig að í smærri byggðarlögum við sjávarsíðuna sér enginn fram á neina framtíð í aðalatvinnuveginum sem skapaði þessi byggðarlög. Það sér enginn möguleika á að stofna ný fyrirtæki í sjávarútvegi, aðalatvinnuveginum. Hver verður þá trú á slíkt byggðarlag til framtíðar? Hún verður auðvitað ekki mikil. Stefnan ber vott um að því hefur aldrei verið lýst yfir hvert eigi að fara, aldrei verið sagt hvað eigi að gera, ekki berum, beinum orðum. Hún snýst um að einkavæða þjóðarauðlindina en því hefur aldrei verið lýst yfir, ekki í eitt einasta sinn. Samt er þetta stærsta einkavæðing Íslandssögunnar, upp á svona 350, 400 milljarða. Það hefur ekki farið fram heiðarleg umræða um það að menn væru að einkavæða fiskimiðin við Ísland og það hefur ekki verið lagt fyrir með neinum slíkum hætti. Fólkið í landinu hefur verið á móti þessari stefnu allan tímann, það hefur alltaf legið fyrir. Ég vil halda því fram að þetta sé einhver óheiðarlegasta pólitíska aðgerð sem hefur verið gerð í landinu vegna þess að hún hefur verið framkvæmd undir sauðargærunni, vegna þess að menn hafa aldrei sagt hvað stæði til, hvað þeir væru í raun og veru að gera. Ég ætla ekki að halda langa ræðu en í lokin langar mig til þess að tala um þau mál sem bar hér á góma áðan, þ.e. þau vandamál sem menn sjá núna uppi vegna stöðu krónunnar. Ég held að það sé eitthvert erfiðasta viðfangsefni stjórnvalda sem fram undan er, þ.e. að sjá fram úr því hvernig hægt verður að stjórna efnahagsmálum í landinu. Það er undarlegt að hlusta á sumar vangaveltur manna um hvernig nú sé hægt að hafa áhrif á gengi krónunnar. Það er eins og helst skipti máli hvernig menn orði hlutina, það skipti öllu máli jafnvel hvernig menn eru í málrómnum þegar þeir tala um krónuna, þegar talað um stöðu gjaldmiðilsins. Menn eru svona að ráða í hlutina og velta þeim fyrir sér. Seðlabankinn velur vaxtastig og hækkanir af mikilli kostgæfni með það fyrir augum hvernig það sem gert er verði síðan útlistað og hvaða setningar fylgi því þegar menn lýsa yfir vaxtahækkuninni í hvert sinn. Gengið stendur býsna hátt og það eru ekki bara sjávarútvegsfyrirtækin sem eiga í erfiðleikum vegna þess. Það eru hátæknifyrirtækin í landinu, það eru útflutnings- og samkeppnisgreinarnar í heilu lagi sem líða fyrir þetta gengi. Eitt ætti þetta þó að hafa fært mönnum heim sanninn um og það er að íslenska krónan verður erfið viðfangs inn í framtíðina. Hún er orðin enn þá smærri í samanburði við efnahagslífið en hún var áður. Það er búið að opna það upp á gátt gagnvart samskiptum við útlönd og það er ekki gott að sjá hvernig stjórn á gengismálum muni geta fært okkur eitthvað sem við gætum kallað jafnvægi eða stöðugleika í framtíðinni. Ég held að það sé eitthvert brýnasta verkefni í stjórnmálum á Íslandi að menn fari yfir stöðuna og reyni að koma sér upp hugmyndum um hvernig halda megi utan um stjórn efnahagsmála þannig að menn geti trúað því að hægt sé að ná jafnvægi. Ef menn finna ekki þá leið verða þeir að horfast í augu við að ekki sé hægt að treysta á íslensku krónuna til framtíðar. Staðan sem er uppi núna er að mínu viti sú að krónan sé ónýt. Og það er ekki bara ég sem hef þá skoðun. Margir í atvinnulífinu hafa hana. Samtök iðnaðarins hafa margoft lýst því yfir að það sé ekki hægt að búa við þær sveiflur sem íslenska krónan skapar í atvinnulífinu. Þess vegna tel ég að hið stóra verkefni fram undan hljóti að vera það að íslenskir stjórnmálamenn geri upp við sig hvort hægt sé að treysta einhverri leið sem hægt er að fara til að halda jafnvægi í þjóðarbúskapnum og ef sú leið finnst ekki þá horfist menn í augu við að það verði að finna aðra leið en þá að treysta á íslensku krónuna. Ég ætla ekki að hafa orð mín mikið fleiri. 3. umr. um fjárlög er búin að vera löng hér í dag. Samfylkingarmenn hafa farið mikið yfir sérstaklega menntamálin. Menn hafa talað um vandamál sem ríkisstjórnin virðist ekki hafa vilja til að leysa, vandamál aldraðra og öryrkja. Það fólk ætlar að halda útifund á næstu dögum og gefa þingmönnunum jólagjöf. Sú jólagjöf er ætluð til þess að vekja athygli enn einu sinni á því að stjórnvöld hafa ekki staðið sig í því að veita réttlæti inn í samfélagið. Það liggur fyrir skýrsla um stöðu öryrkja á Íslandi og það liggja fyrir fullkomlega skýrar og klárar sannanir um stöðu aldraðra. Það sem ekki liggur fyrir er hvort ríkisstjórnarflokkarnir ætla að taka mark á þessu. Reynslan af ríkisstjórnarsamstarfi segir okkur að það sé staðföst ákvörðun ríkisstjórnarinnar að halda þessu fólki við hungurmörkin, en það er sú stefna sem hefur verið rekin. Ég verð að segja það að í þessu gríðarlega ríka samfélagi sem Ísland er í raun og veru þá er sú stefna stjórnvöldum íslenska ríkisins til skammar.

Hæstv. forseti. Hér hefur í allan dag staðið 3. umr. um fjárlög. Ég ætla ekki að hafa mjög langt mál um það efni, einfaldlega vegna þess að félagar mínir í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hafa gert ágætlega grein fyrir sjónarmiðum okkar. Hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í fjárlaganefnd, gerði grein fyrir ítarlegu nefndaráliti um fjárlögin og vil ég gera hans orð að mínum. Aðrir þingmenn hafa vikið að einstökum liðum fjárlagafrumvarpsins og menn hafa farið nokkrum orðum um hinn almenna efnahagsramma sem við erum í. Ég ætla að byrja á því að víkja örfáum orðum að honum, stöðunni í þjóðarbúinu. Að þessu leyti hefur umræðan skipst í tvö horn. Annars vegar er það ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn sem horfir út um gluggana og sér stóru bílana, horfir á vaxandi kaupmátt í landinu, neitar að vísu að sjá aukna misskiptingu, horfir í meðaltölin og sér að þar stefnir margt upp á við, dregur þá ályktun að allt hljóti að vera í lukkunnar velstandi. Vissulega er það svo að það er margt ágætt í þjóðlífinu nú um stundir. Við höfum hins vegar mörg lagt áherslu á að velsæld verði byggð hér upp til framtíðar, að við reisum okkar efnahagskerfi á bjargi en ekki á sandi. Við höfum bent á ýmis teikn á lofti sem hljóti að vekja okkur til umhugsunar um hættur sem kunni að steðja að. Við horfum á vaxandi skuldir þjóðarinnar. Skuldir þjóðarbúsins eru núna 315% af vergri landsframleiðslu, þreföld landsframleiðslan í skuldir. Þegar litið er á skuldir erlendis kemur fram í Hálffimm fréttum KB-banka í dag að í lok september hafi erlendar skuldir hagkerfisins numið 2.334 milljörðum kr. Það eru 235,3% af vergri landsframleiðslu. Nettóskuldirnar eru að sjálfsögðu lægri vegna þess að þetta byggist á peningum sem streyma inn í landið og út úr landinu en munu engu að síður vera núna um 1.000 milljarðar kr., nettóskuldir Íslendinga erlendis. Þetta eru geysilegar skuldir. Í annan stað hafa menn horft á viðskiptahallann sem hefur verið viðvarandi núna í nokkur ár og er spáð á næstu árum - stefnir í 15% á þessu ári, um 150 milljarðar kr. Við höfum líka varað við þessari þróun og höfum fengið liðsauka í seðlabankastjóra sem var nú ekki á þeim buxunum fyrir nokkrum mánuðum þegar hann sat í stóli forsætisráðherra landsins. Nú segir hann hins vegar að þetta gangi ekki lengur, vísar annars vegar á stóriðjuframkvæmdir fyrir austan, en rekja megi um helming viðskiptahallans til fjárfestinga sem tengjast þeim, og síðan til neyslunnar. Þá horfa menn til gengisins, menn horfa á vaxandi erfiðleika í ýmsum framleiðslugreinum íslenskum, horfa til ferðaiðnaðarins þar sem erfiðleikar eru einnig vaxandi - menn horfa þá á hið stóra samhengi hlutanna. Við höfum rætt hér í dag um vextina og á hvern hátt þeir hafi áhrif á gengið. Við höfum fylgst með því á undanförnum vikum og mánuðum hvernig erlendir og innlendir aðilar hafa pumpað fjármagni inn í íslenska hagkerfið. Peningar eru teknir að láni í útlöndum, þar sem vextir eru lágir, og fluttir yfir í hagkerfi okkar, lánaðir út á mun hærri vöxtum. Nú mun vaxtamunurinn á milli Íslands og evru-svæðisins vera um 7%. Í þessu samhengi ræða menn um leiðir til að ná vöxtunum niður og hvort það muni þá ekki leiða til lækkandi gengis krónunnar. Ég hef fullan skilning á því og tel mjög mikilvægt að vextir fari lækkandi en þó það hægt og sígandi að þeir aðilar sem hafa pumpað fjármagni hér inn dragi þá ekki skyndilega til baka með tilheyrandi kollsteypu. En vextir verða að sjálfsögðu að lækka. Vextir eru allt of háir á Íslandi. Við horfum einnig á annan þátt, sem ég hef saknað hjá fulltrúum annarra stjórnmálaflokka í þessari umræðu, og það er hin pólitíska ábyrgð á genginu. Yfirlýsingar sem komið hafa frá stjórnvöldum um stóriðjuframkvæmdir á komandi árum hafa líka áhrif á gengið. Gengið er sú áhætta sem fjárfestirinn sem flytur peninga að utan inn í íslenska hagkerfið til að hagnast á vaxtamismun tekur. Í genginu er áhættan fólgin. Ef gengið hrapar rýrnar krónan sem komin er inn í íslenska hagkerfið. Yfirlýsingar hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. forsætisráðherra og reyndar annarra ráðherra á undanförnum dögum um að á komandi árum verði framhald á stóriðjufylliríinu með tilheyrandi ofsafjárfestingum þýða það í reynd að verið er að segja við fjárfestana: Þið þurfið ekki að hafa nokkrar áhyggjur af genginu. Við munum sjá til þess með fjárfestingum okkar á komandi árum að mikil eftirspurn verði eftir krónunni. Þar með draga fjárfestarnir þá ályktun að gengið muni áfram haldast sterkt. Yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um áframhald stóriðjuframkvæmda á komandi árum eru okkur því mjög dýrar. Hæstv. forseti. Á þetta vildi ég leggja áherslu og nefna í upphafi ræðu minnar. Annað sem lýtur að efnahagsumgjörðinni eru náttúrlega skattarnir. Í anda þess sem ég sagði, að við vildum reisa framtíðina á bjargi en ekki sandi, höfum við varað við stefnu ríkisstjórnarinnar í skattamálum. Þegar þetta kjörtímabil er runnið á enda, ef áform ríkisstjórnarinnar ná fram að ganga, munu skatttekjur ríkisins hafa lækkað um á milli 20 og 30 milljarða kr. Ef það gerist svo samhliða því að dregið er saman í skattheimtu ríkisins að dregur úr tímabundnum neyslu- og þenslusköttum - sem eru um 20 milljarðar á þessu ári ef trúa á fylgigagni sem lagt var fram með fjárlagafrumvarpinu í formi alls kyns veltuskatta og aukinna skatta vegna þenslu - er voðinn vís. Við því höfum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði verið að vara. Við vorum eini stjórnmálaflokkurinn fyrir síðustu kosningar sem setti fram að mínu mati raunsæ sjónarmið hvað þetta snertir. Við forðuðumst alla yfirborðspólitík í þessu máli því að til lengri tíma litið borgar sig að sjálfsögðu að sýna fyrirhyggju af því tagi sem við höfum talað fyrir. Þetta vildi ég segja um fjármála- og efnahagsrammann almennt. Ég vík svo í örstuttu máli að ýmsum þáttum sem hér hafa komið til umræðu. Það vekur athygli mína að heyra í hvaða samhengi glaðbeittir menn eins og ýmsir hv. þingmenn Framsóknarflokksins tala og hvernig málin eru sett fram. Hv. þm. Birkir Jónsson, svo dæmi sé tekið, talaði manna ákafastur um að allt væri hér í lukkunnar velstandi, einnig hjá öryrkjum og atvinnulausum því að allir hefðu notið kjarabóta á undanförnum árum. Menn segja: Á Íslandi er mikil velsæld. Það er hagvöxtur, það er uppgangur á öllum sviðum þjóðlífsins. En um leið eru þau kjör sem tekjulægsta hluta íslenska samfélagsins eru búin réttlætt. Ef það væri nú svo að við hefðum ekkert handa á milli, hér væri bullandi samdráttur á öllum sviðum, gæti ég skilið þann málflutning þótt ég mundi ekki skrifa upp á hann. Ég gerði það ekki á fyrstu árum tíunda áratugarins, í samdrættinum þá, í kreppunni þá. Ég gat aldrei skilið þá forgangsröðun ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks að skerða barnabætur og skerða kjörin hjá öryrkjum og atvinnulausum eins og þá var gert. Þó er það skiljanlegri málflutningur en hinn í góðærinu að tala til öryrkja og tekjulægsta hluta samfélagsins eins og hér var gert. Ég hélt sannast sagna að þetta hefði verið leiðrétt, að ríkisstjórnin hefði fallist á röksemdir Öryrkjabandalagsins og Landssambands eldri borgara hvað varðar allar stærðir í þessu efni en það var ekki að skilja á umræðunni í dag. Staðreyndin er sú að ef horft er til síðustu 10 ára hefur myndast gjá á milli verkamannalauna annars vegar og bóta úr almannatryggingakerfinu hins vegar - þarna var tenging áður á milli - sem núna nemur 17 þús. kr. á mánuði ef við spyrðum saman í eitt grunnlífeyri og tekjutryggingu. Það vantar 23,5% upp á að hún nái þessum viðmiðunarverkamannalaunum. Þetta er staðreynd sem ég hélt að enginn deildi um en menn hafa hins vegar verið að bera brigður á í dag. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hélt því fram að á árinu 1995 hefði myndast breið þjóðfélagssátt um nýja vísitölu almannatrygginga. Alþýðusambandið hefði haft forgöngu um þetta og allir upp á það skrifað. Það er alrangt. Hann hélt því nefnilega fram að þarna hefði verið gerð breyting á vísitöluútreikningnum og Alþýðusambandið hefði haft forgöngu um að breyta honum. Það sem gerðist var þetta: Á árinu 1992 var sambandið á milli verkamannalauna og almannatrygginga rofið. Þarna var vísitölutryggingin sem aldraðir og öryrkjar gátu reitt sig á. Klippt var á þau tengsl. Ég held að það hafi örugglega verið á árinu 1992 fremur en 1993, það var á þessum árum. Og um nokkurra ára skeið var engin tenging þar á milli. Vegna kröfu frá verkalýðshreyfingunni, Alþýðusambandinu og öðrum samtökum launafólks féllst ríkisstjórnin þá á að binda almannatryggingar vísitölu að nýju. Það var gert með því að almannatryggingar eru nú bundnar almennri launaþróun, ef hún er lægri en nemur verðbólgunni skuli almannatryggingar fylgja verðbólgunni. Þetta er ekki slæm regla í sjálfu sér. Þetta er ágæt regla eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson benti á á samdráttartímum. Ef kaupmáttur hrapar eru þessir hópar varðir þannig að við slíkar aðstæður er þetta ekki slæm regla. Hins vegar var tengingin á milli verkamannalauna og almannatrygginga rofin þegar fyrirsjáanlegt var að samið yrði um mikla hækkun lægstu launa, þá var klippt á þau tengsl. Það er hið svívirðilega í þessari stöðu. Landssamband eldri borgara fer fram á að þeim verði bættar þessar 17 þús. kr. Grunnlífeyririnn verði hækkaður sem þessu nemur eða, og það er hinn kosturinn sem þau bjóða upp á, að hann verði undanþeginn skatti. Hæstv. fjármálaráðherra landsins lýsti því nánast yfir áðan að sér kæmi þetta ekki við. Það þyrfti ekki að ganga frá samningum við Landssamband eldri borgara áður en fjárlögum yrði lokað, sér kæmi þetta mál nánast ekki við. Ég furða mig á slíku ábyrgðarleysi. Mánuðum og missirum saman hefur Landssamband eldri borgara knúið á um að fá samkomulag við ríkisstjórnina um þetta atriði eða aðrar kjarabætur. Hurðinni er bara skellt á þá. Það er staðreynd. Hæstv. forseti. Ég vildi koma þessu að til að leiðrétta rangfærslur og misskilning sem fram kom í máli hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. Hann hefur margoft haldið þessum misskilningi sínum fram. Hann hefur margoft haldið þessa ræðu sem hann flutti gegn öryrkjum og öldruðum. Hann hefur margoft haldið þessa sömu ræðu en hann setur fram rangar upplýsingar. Þetta er ekki rétt. Ég vil einnig nefna í þessari yfirferð þær staðhæfingar sem hér komu fram um barnabæturnar, að nú ætti að bæta í barnabætur 1,2 milljörðum kr. Þetta er held ég eitt best notaða og margnotaðasta kosningaloforð Framsóknarflokksins. Allar götur frá því um miðjan 10. áratuginn hefur Framsóknarflokkurinn lofað því að stórbæta í barnabætur. Hvað skyldu þær hafa verið miklar á síðasta ári? Þær voru 5,4 milljarðar kr. Hvað skyldu þær hafa verið miklar þegar Framsóknarflokkurinn komst til valda um miðjan 10. áratuginn? Árið 1995 voru barnabætur 6.400 millj. kr., 6,4 milljarðar. Með öðrum orðum vantar þarna 1,2 milljarð upp á, sem menn segjast núna ætla að bæta við barnabæturnar. Þetta er staðreyndin þrátt fyrir allar yfirlýsingarnar og öll loforðin sem gefin voru. Á síðasta ári námu barnabætur 0,61% af vergri landsframleiðslu. Árið 1991, áður en Sjálfstæðisflokkurinn, flokkur hæstv. fjármálaráðherra, Árna Mathiesens, komst til valda, voru þær 1,22% af vergri landsframleiðslu. Það er helmingi lægra hlutfall núna en var þegar íhaldið komst til valda, fyrst með Alþýðuflokknum og síðar með Framsókn. Þetta er allur árangurinn. Þrátt fyrir allt tal Framsóknar, öll flettiskiltin, allar heilsíðuauglýsingarnar um loforðin, eru þetta niðurstöðurnar. Barnakortin, munið þið eftir barnakortunum? Út á hvað skyldu þau hafa gengið? Barnakortin gengu út á það að auka ótekjutengdar barnabætur. Þegar Framsóknarflokkurinn komst til valda voru ótekjutengdar barnabætur 0,6% af vergri landsframleiðslu. Í fyrra voru þær 0,12% af vergri landsframleiðslu. Einnig þarna stendur ekki steinn yfir steini. Samt koma menn hér upp og stæra sig af árangri á þessum sviðum. Það eru mörg atriði sem ég hefði gjarnan viljað nefna í þessari ræðu en ég ætla ekki að lengja mál mitt óþarflega mikið enda hefur verið komið inn á flest þau mál sem ég hafði í huga. Ég vil þó sérstaklega nefna Mannréttindaskrifstofu Íslands. Nánast öll almannasamtök í landinu hafa ályktað í þá veru að ríkisstjórnin tryggi Mannréttindaskrifstofu Íslands rekstrarfé en sem kunnugt er var skorið fyrir fjármögnun til Mannréttindaskrifstofunnar að því er virðist í einhverjum undarlegum hefndarráðstöfunum ríkisstjórnarinnar. Ég hef stundum velt því fyrir mér hvort það hafi verið vegna þess að Mannréttindaskrifstofan skuli hafa dirfst að setja fram gagnrýnin viðhorf gagnvart ýmsum frumvörpum sem frá ríkisstjórninni komu. Ég get að sjálfsögðu ekkert fullyrt um þetta en ég spyr mig þeirrar spurningar. Það hefur verið vitnað í álitsgerðir, kröfur og óskir sem fram hafa komið frá almannasamtökum. Þær eru enn að berast. Barnaheill sendir okkur álit sitt í dag og einnig Starfsgreinasambandið og vísað hefur verið til annarra álitsgerða. Á sunnudaginn skrifaði formaður stjórnar Mannréttindaskrifstofu Íslands, Brynhildur G. Flóvenz, opið bréf til alþingismanna og birti það í Morgunblaðinu. Hún fjallar í því bréfi um stöðu Mannréttindaskrifstofunnar. Ég ætla að vitna í nokkrar setningar úr þessu bréfi, með leyfi forseta: „Í lok síðastliðins árs spunnust miklar umræður í samfélaginu um þá ákvörðun Alþingis að fella niður bein framlög á fjárlögum til Mannréttindaskrifstofu Íslands (MRSÍ) og veita þess í stað 8 milljónir til mannréttindamála almennt, sem skipt var jafnt milli ráðuneyta utanríkis- og dómsmála. MRSÍ og aðildarfélög hennar mótmæltu þessari ráðstöfun, sem og stór hluti mannréttindastofnana Evrópu. Mótmælin lutu einkum að því að með þessari ráðstöfun væri vegið að sjálfstæði skrifstofunnar sem og að fjárhagslegum grundvelli hennar þar sem ekki væri hægt að sjá fyrir hver framlögin yrðu ef einhver. Enn fremur lýstu systurstofnanirnar á Norðurlöndum yfir áhyggjum af því að þessi ákvörðun hefði áhrif á norrænt samstarf, sem og aðrar mannréttindastofnanir. Við umræður um málið innan Alþingis sem utan, kom fram sú skoðun að hér væri ekki um efnislega breytingu að ræða heldur formlega og engin ástæða væri til að ætla að MRSÍ fengi minna fé en áður. Því miður varð raunin önnur. Af þeim 4 milljónum sem dómsmálaráðuneytið hafði til umráða fékk MRSÍ 2.490.000 kr. og er þar meðtalið framlag til sameiginlegs verkefnis með Mannréttindastofnun Háskóla Íslands. Af 4 milljónum utanríkisráðuneytis fær MRSÍ ekkert. Þegar er utanríkisráðuneytið búið að ráðstafa 800.000 kr. til Mannréttindastofnunar HÍ. Þær 3.200.000 sem þá standa eftir hyggst ráðuneytið nota til mannréttindamála erlendis, en ekki hefur tekist að fá upplýsingar um til hvaða verkefna fénu verður varið. Niðurstaðan er því sú að af þeim 8 milljónum sem ætlaðar voru til mannréttindamála hafa tæplega 2,5 milljónir farið til MRSÍ í stað 8 milljóna áður.“ Ég ætla ekki að vitna frekar í þetta opna bréf Brynhildar G. Flóvenz, formanns Mannréttindaskrifstofu Íslands. Ég vil einungis segja að Mannréttindaskrifstofan, og það kemur fram í bréfinu, sinnir ýmsum mjög mikilvægum þáttum í samstarfi við systurstofnanir í útlöndum, við undirstofnanir Sameinuðu þjóðanna. Það er mjög bagalegt að hún skuli núna svipt þessum fjármunum. Verkalýðshreyfingin hefur safnað umtalsverðu fé, nokkrum milljónum, til að standa straum af kostnaði við rekstur skrifstofunnar á þessu ári. Menn höfðu haft trú á því að ríkisstjórnin mundi sjá að sér og veita peninga í þessum fjárlögum en við heyrðum svörin frá hæstv. fjármálaráðherra. Hann sagði að þetta yrði á ábyrgð hæstv. dómsmálaráðherra. Við heyrum hins vegar og sjáum hver reyndin varð á þessu ári. Peningarnir skiluðu sér ekki til Mannréttindaskrifstofu Íslands. Ég hef ekki ímyndunarafl til að skilja hvað vakir fyrir ríkisstjórninni, að koma svona fram gagnvart þessari litlu stofnun sem skiptir mjög miklu máli í okkar samfélagi. Nóg um það að sinni. Að lokum vildi ég víkja að stöðu dvalarheimila aldraðra og hjúkrunarheimila. Í andsvari við hæstv. fjármálaráðherra vitnaði ég í bréf frá forsvarsmönnum þessara stofnana þar sem þeir lýsa yfir þungum áhyggjum vegna fjárhagsstöðunnar á komandi ári. Ekki er komið til móts við uppsafnaðar skuldir þessara stofnana í þeim fjárlögum sem nú stendur til að afgreiða og forsvarsmenn stofnananna lýsa yfir þungum áhyggjum. Ég hélt að sú umræða sem farið hefur fram í þjóðfélaginu að undanförnu, um ástandið á hjúkrunarheimilum, um hvernig víða er búið að öldruðu fólki vegna fjárskorts hefði opnað augu ríkisstjórnarinnar. Ég hélt það. Hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að menn væru enn að skoða málin. Þetta var sagt í fyrra líka og líka í hittiðfyrra. Þá var verið að skoða málin. Í sumar fór fram umræða um þessi mál í blöðum, m.a. í Morgunblaðinu. Þar var hæstv. heilbrigðisráðherra spurður um hvernig á því stæði að öldrunarheimilum, hjúkrunarheimilum, væri mismunað eins og raun ber vitni. Einkareknu heimilin fá meira úr hendi ríkisstjórnarinnar en hin sem eru samfélagslega rekin. Spurt var hvort það stæði til að lyfta þeim upp á sama plan. Ráðherrann sagði að það væri alveg rétt að heimilunum væri mismunað en það stæði ekki til að leiðrétta það, a.m.k. ekki í þessum fjárlögum. Síðan líður og bíður og fjölmiðlarnir fara á kreik, inn á Sólvang í Hafnarfirði, á hjúkrunarheimili þar sem við sjáum að manneklan er svo mikil að aðstandendur eru farnir að ráða starfsmenn til að sinna öldruðum ættingjum sínum. En ekkert af þessu hefur nokkur áhrif á ríkisstjórnina. Ég velti því fyrir mér hvort viðhorf okkar til aldraðs fólks séu mismunandi eftir því hvort við sitjum í ríkisstjórn eða í stjórnarandstöðu nú um stundir. Ég held ekki. Ég held að við viljum öll að gömlu fólki líði vel. Ég held að við viljum öll að vel sé búið að öldruðu fólki. Ég held það. Við viljum öll að það búi við góð kjör og góða aðhlynningu á hjúkrunarstofnunum. Ég held að allir vilji líka góða og öfluga heimaaðhlynningu og heimahjúkrun. Hvað skilur okkur að? Það sem skilur okkur að er forgangsröðin, hvernig við viljum forgangsraða fjármunum sem eru til ráðstöfunar. Þar skilur okkur að í pólitíkinni. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur áherslu á að aldraðir, öryrkjar og þeir sem hafa minnstar tekjur í þjóðfélaginu verði settir í forgang. Um það stendur hin pólitíska umræða sem farið hefur fram í dag, um forgangsröð pólitísku flokkanna á Alþingi. Ríkisstjórnin hefur sýnt það í fjárlagafrumvarpinu hvernig hún vill forgangsraða. Við höfum sýnt, í málflutningi okkar og tillögum sem liggja fyrir Alþingi sem verður gengið til atkvæða um á morgun, hvernig við viljum forgangsraða. Við viljum forgangsraða í þágu þessara hópa.

Herra forseti. Ég vil leggja orð í belg við þessa umræðu af því að svo háttaði til að ég var fjarverandi þegar 2. umr. fór fram, var í opinberum erindagerðum og átti ekki kost á að taka þátt í henni. Ég vil því koma að áherslum mínum í þessu efni við 3. umr. þó að langt sé liðið á hana. Ég vil fyrst segja um efnahagsmálin að það er deginum ljósara að það er mikill snúningur á íslensku efnahagslífi, m.a. vegna þess að verið er að byggja upp til framtíðar. Menn hafa ráðist í miklar framkvæmdir á Austurlandi til að skapa atvinnu og afla þjóðarbúinu tekna. Menn trúa því að þær framkvæmdir standi undir sér þannig að sú starfsemi sem nýta mun raforkuna greiði kostnaðinn sem af þeim framkvæmdum hlýst, bæði virkjunum og iðjuveri og skila þjóðfélaginu ávinningi auk þess þannig að þjóðarbúið í heild og landsmenn verði betur staddir eftir framkvæmdirnar en áður. Hitt vissu menn, að það yrði töluverð þensla og mundi reyna á hagstjórnina þau ár sem framkvæmdirnar ganga yfir. Það hefur auðvitað komið á daginn. Auk þess hefur það gerst sem menn sáu ekki fyrir og tengist miklum umsvifum fjármálamarkaðarins. Umsvif viðskiptabankanna hafa verið gríðarleg á síðasta ári, miklu meiri en menn gátu séð fyrir þegar þeir ákváðu að einbeita sér að því að ná fótfestu á íbúðalánamarkaðnum. Í raun hafa verið miklu meiri fjármagnstilflutningar í því máli en stóriðjuframkvæmdunum. Auðvitað er ójafnvægi í hagkerfinu á meðan þetta gengur yfir, framleiðsluspenna og viðskiptahalli. En ég vil þó segja um viðskiptahallann að það af honum sem stafar af opinberum aðgerðum, eins og virkjunarframkvæmdum, eru framkvæmdir sem starfsemin sem af þeim leiðir mun síðan greiða þannig að skuldsetningin mun ekki lenda á almenningi í þeim efnum. Í öðru lagi má segja að mikil einkaneysla og umsvif á fjármálamarkaði leiði til aukins viðskiptahalla. Aðilarnir sem þar eiga í hlut skuldbinda sig til að greiða þær skuldir, ekki ríkissjóður. Hann er ekki í ábyrgð fyrir þeim skuldum. Við hljótum að haga efnahagskerfi okkar þannig að einstaklingar og fyrirtækin beri ábyrgð á fjárfestingum sínum. Þeir hafa stofnað til skulda í þeirri trú að geta endurgreitt þær og við verðum að ganga út frá því að það gangi eftir, að einstaklingarnir hafi reiknað dæmið rétt og fjármálafyrirtæki, sem hafa lánað þeim peninga, hafi gengið úr skugga um að þetta væru trúverðugar fjárfestingar fyrir þá. Ég held því að menn megi ekki mála myndina mjög svörtum litum þó að viðskiptahallinn sé mikill. Menn verða að skoða baksviðið sem virðist þannig að tiltölulega traustar forsendur séu fyrir skuldsetningunni. Á hinn bóginn er engin ástæða til að draga fjöður yfir það að menn verða að fara gætilega til lengri tíma. Menn þurfa tíma til að ljúka framkvæmdum og draga úr þenslu í hagkerfinu og mega ekki skipuleggja svo hratt fram í tímann að enginn slaki myndist á næstu tíu árum eða svo. Ég held að menn verði að hafa hóf á frekari áformum um framkvæmdir. Ég tel ekki skynsamlegt að gera ráð fyrir miklum framkvæmdum í nýrri stóriðju á næstu árum eftir að þeim framkvæmdum lýkur sem nú standa yfir. Ég var í gærmorgun á fundi Viðskiptaráðs Íslands og hlustaði þar á sérfræðinga greiningardeilda viðskiptabankanna. Þeir ræddu um stöðuna á þeim nótum að við værum að búa til störf í hagkerfi sem ekki vantaði störf. Það töldu þeir leiða til þess að önnur störf yrðu undir, féllu fyrir borð, á móti þeim sem stofnað er til. Við verðum að fara mjög gætilega í að standa fyrir framkvæmdum ef þær leiða ekki til þess að skapa ný störf varanlega og fjölga þeim frá því sem áður hefur verið. Það er ekki alveg víst að við eigum að fara mjög hratt í að stofna til nýrra framkvæmda, skapa mörg hundruð ný störf sem leiða af sér að nokkurn veginn jafnmörg störf falli fyrir borð eða flytjist úr landi. Þá held ég að ávinningurinn, a.m.k. í heildina, sé ekki eins mikill og menn ætluðu. Vandinn sem menn standa frammi fyrir var samkvæmt mati sérfræðinganna sá að byggðarlög þar sem menn búa við einhæft atvinnulíf mundu eiga í erfiðleikum á næstu árum þar sem störfin sem töpuðust væru í útflutningsgreinum fyrst og fremst, í sjávarútvegi og vinnsluþættinum og þar væri ekki það fjölbreytt atvinnulíf að menn gætu búist við því að ný störf yrðu til á því atvinnusvæði. Ef menn ganga mjög langt í þessa átt munu þeir, að mati þessara sérfræðinga, búa til verulegt vandamál í ákveðnum fámennum landshlutum þar sem atvinnulíf er ekki eins fjölbreytt og á höfuðborgarsvæðinu eða stærstu atvinnusvæðum þar fyrir utan. Ég held að menn þurfi að taka þessi varnaðarorð alvarlega og hafa þau til hliðsjónar við stefnumótun eða stefnumörkun á næstu árum. Ég hvet menn til að fara gætilega í frekari áform um stóriðjuframkvæmdir umfram þær sem þegar eru í gangi. Það þarf a.m.k. að ræða málin nánar ef áhrifin af nýjum framkvæmdum eru þau að færa til störf frá einu landsvæði til annars. Ef menn ætla sér að nýta náttúruauðlindir landsins eða þær auðlindir sem í fallvötnunum felast og skapa fleiri störf á atvinnusvæði þeirra, sem leiðir til þess að störfum fækkar annars staðar, þá þurfa menn a.m.k. að hafa gert upp við sig hvernig þeir ætla að mæta þeim vanda sem skapast og hvernig skapa eigi ný störf á landsvæðum sem tapa störfum. Ég held að menn þurfi að hafa þá mynd fyrir framan sig þegar ákvarðanir verða teknar um framhaldið í stóriðjumálum eftir árin 2007 og 2008. Um efnahagsstjórnina vil ég auk þess segja að auðvitað er ákveðið ósamræmi í henni sem ég hvet hæstv. fjármálaráðherra til að beita sér fyrir að dregið verði úr. Ríkisvaldið reynir að draga úr framkvæmdum sínum á öðrum sviðum til að mæta framkvæmdum í stóriðju eða virkjunarframkvæmdum. Í því skyni var t.d. dregið úr framlögum til vegamála. Það er ekki í samræmi við þá stefnu þegar ýmis fyrirtæki ríkisins auka framkvæmdir sínar á sama tíma. Ég nefni sem dæmi Rafmagnsveitur ríkisins sem réðust í framkvæmdir við Lagarfossvirkjun, upp á milli 2–3 milljarða kr., á sama tíma og við hægjum á vegaframkvæmdum um svipaðar fjárhæðir. Mér finnst ekki skynsamlegt að leggja það á fólk sem bíður eftir samgöngubótum að þurfa að una því að þeim seinki vegna þess að rýma þurfi til fyrir stóriðjuframkvæmdum en menn noti svigrúmið til að fara í aðrar framkvæmdir eins og þarna fyrir austan eða í stækkun á Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Það er reyndar einn ókosturinn við að breyta því fyrirtæki í hlutafélag að ekkert er um það fyrirtæki í fjárlögunum. Við höfum engar upplýsingar um framkvæmdir eða áform þess fyrirtækis. Alþingi hefur ekkert um það að segja yfir höfuð, tekju- eða fjárfestingaráætlun þess fyrirtækis. En mér er sagt, án þess að ég hafi gengið úr skugga um það, að fjárfestingar í Flugstöð Leifs Eiríkssonar séu liðlega 4 milljarðar kr. um þessar mundir. Án þess að ég setji út á þær tvær framkvæmdir sem ég nefndi þá tel ég að í þetta vanti samræminguna af hálfu hins opinbera. Ég hvet hæstv. fjármálaráðherra til að beita sér í því að gæta þess að samræmingin sé fyrir hendi. Ég get svo sem nefnt fleiri dæmi um framkvæmdir sem settar eru í gang fyrir töluvert fé á sama tíma og hægt hefur verið á öðrum framkvæmdum. Við getum nefnt ráðstefnu- og tónlistarhús í Reykjavík. Allt þarf þetta að spila saman og mér finnst vanta á að það rími saman sem að ríkinu snýr. Ég vil aðeins víkja að einu máli í fjárlagafrumvarpinu sérstaklega, heimildargrein 7.11, sem heimilar Rafmagnsveitum ríkisins að stofna hlutafélag um öflun og sölu raforku í samstarfi við aðra aðila á raforkumarkaði og leggja félaginu til nauðsynlegar eignir. Ég held að menn þurfi svolítið að vita hvað þeir eru að fara í þessum efnum. Við erum annars vegar með frumvarp hér um að breyta Rafmagnsveitum ríkisins í hlutafélag. Ef menn vilja túlka þessa heimildargrein mjög vítt þá geta þeir komist að þeirri niðurstöðu að í gegnum þessa heimildargrein væri hægt að taka nánast allar eignir út úr Rafmagnsveitum ríkisins, virkjanir, og setja inn í sjálfstætt hlutafélag. Þá stæði ekkert eftir í Rafmagnsveitum ríkisins annað en hluti af dreifikerfinu og einhverjar fjarvarmaveitur, ef Rarik á slíkt, eða hitaveitur. Það getur ekki verið meiningin með því, herra forseti, að í raun tæma stofnunina innan frá á sama tíma og verið er að leggja fyrir Alþingi óskir um að það fallist á að breyta fyrirtækinu í hlutafélag. Ég legg áherslu á að menn framkvæmi þessa heimildargrein í samræmi við þær útskýringar sem hafa verið gefnar, en þar hefur verið lögð áhersla á að þessi heimild væri til þess að opna fyrir stofnun félags um sölu á raforku, fyrst og fremst um sölu, þar sem fyrirtæki í eigu ríkisins gætu sameinast um að selja raforku og keppa við önnur fyrirtæki. Ég held að það geti út af fyrir sig verið skynsamleg ráðstöfun. En ég hef efasemdir um hitt, að taka allar eignir úr Rafmagnsveitum ríkisins eða Orkubúi Vestfjarða og Landsvirkjun og slá því saman í eitt hlutafélag. Ég verða að segja að það þarf þá að ræða það mál frekar áður en hægt er að líta svo á að það sé upplýst og samþykkt stefna af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég legg áherslu á að þegar það mál kemur til umræðu nýti menn auðlindir vatnsins sem mest til atvinnuuppbyggingar á þeim svæðum þar sem rafmagnið verður til, rétt eins og menn eru að gera á Austurlandi. Menn eru að nota fallvötnin þar til að skapa atvinnu á Austurlandi og styrkja byggð þar. Sama á við annars staðar á landinu t.d. um mitt Norðurland eða vestanvert Norðurland eða þá á Vestfjörðum eða annars staðar á landinu eins og á Suðurlandi. Ég legg því áherslu á að menn gæti að því við skipulag og fyrirkomulag eigna ríkisins á þessu sviði að þeir búi til fyrirtæki eða hafi fyrirtæki sem standi í þeirri samkeppni sem ætlast er til að þau standi í í þessu nýja skipulagi raforkumála en þeim sé líka beitt til þess að styrkja atvinnu og byggð á þeim svæðum þar sem fyrirtækin starfa. Ekki meira um það, herra forseti. Hér hefur dálítið verið rætt um málefni aldraðra og öryrkja og eðlilega eru þau mál í brennidepli eins og menn þekkja. Hér hafa menn minnst á skýrslu sem nýlega hefur komið fram frá Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands, hygg ég, og ég held að menn verði að skoða þá skýrslu vandlega, fara yfir forsendur hennar og niðurstöður og taka þær alvarlega. Ég held að þetta sé vel unnin skýrsla þó að ég geti ekkert um það fullyrt hvort í henni leynist ekki einhverjar villur. Það verður þá bara að fara yfir það. En í megindráttum held ég að niðurstaðan sé trúverðug. Það er viðfangsefni stjórnvalda að vinna út frá þeim staðreyndum sem þar koma fram. Ég held að fullur vilji sé til þess af hálfu beggja stjórnarflokka að taka alvarlega ábendingar sem þar koma fram og niðurstöður. En þar er líka að finna upplýsingar sem sýna að menn hafa að mörgu leyti verið að gera vel á síðustu árum. Það er ekkert sjálfgefið að kaupmáttur fari alltaf vaxandi. Það er ekkert sjálfgefið hvorki hjá þessum þjóðfélagshópi eða öðrum að leiðin liggi alltaf upp á við. Menn sem hafa verið lengi í pólitík vita að það hefur nú verið bæði upp og ofan í þeim efnum. Hér hefur verið minnst á árin frá 1988, eða hvað eigum við að segja, 1988–1993 sem voru að mörgu leyti erfið ár. Kaupmáttur dróst saman og það varð mikil skerðing, m.a. hjá þessum þjóðfélagshópum. Þá var við stjórnvölinn t.d. Alþýðuflokkurinn, þ.e. á síðari hluta þess tíma, og aðrir flokkar eins og Alþýðubandalagið og Framsóknarflokkurinn á fyrri hlutanum. Ekki er hægt að saka þá sem voru í forustu í ríkisstjórn á þessum árum um að þeir hafi sérstaklega haft í huga að skerða kjör þessa hóps, aldraðra eða öryrkja. Ég hygg að það megi segja um þá alla að þeir reyndu að bregðast við minnkandi tekjum og minnkandi kaupmætti þannig að reynt var að hlífa þeim sem stóðum höllum fæti. En það er bara staðreynd að atvinnulífið og efnahagslífið var með þeim hætti að það varð að skerða. Þess vegna er ekkert sjálfgefið að tíu ár í röð geti komið þar sem leiðin liggur alltaf upp á við. Svo má deila um það hvort menn hafi lagt nógu mikla áherslu á að bæta kjör þessara hópa. Það má svo sem færa rök fyrir því að þeir hefðu getað staðið sig betur í þeim efnum. Ég vil þó benda á ákveðnar athyglisverðar tölur sem koma fram í gögnum ríkisskattstjóraembættisins um tekjur á síðasta ári samkvæmt skattframtölum 2005. Þar kemur t.d. fram að greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins á síðasta ári hækkuðu um 9,4% frá árinu 2004, þ.e. í skattframtali 2005 sem eru tekjur ársins 2004 voru greiðslur þess árs 9,4% hærri en árið 2003. En að meðaltali hækkuðu laun um 6,4%. Hækkun greiðslna til þeirra sem fengu greiðslur frá Tryggingastofnun var því um 50% meiri en hækkun launatekna að meðaltali. Þessi hækkun greiðslna frá Tryggingastofnun verður ekki nema að litlu leyti skýrð með fjölgun þeirra sem fengu greiðslur. Þeim fjölgaði aðeins um 0,8%. Ef við deilum þessu niður á einstaklinga og berum svo saman hækkunina á milli ára þá er hún 8,4%. Þetta þýðir einfaldlega að þeir sem fengu greiðslur á árinu 2004, á síðasta ári, fengu meiri hækkun en varð að meðaltali á hækkun launatekna. Ég vildi nefna þessar tölur þannig að menn vissu af þeim og myndu eftir þeim því að það er auðvitað líka eðlilegt að minna á það sem bendir til þess að menn hafi verið að gera sæmilega í þessum efnum. Ég er ekki þar með að segja að ekki þurfi betur að gera eða að menn eigi ekki að taka alvarlega þær athugasemdir sem fram hafa komið, m.a. frá Samtökum aldraðra. Herra forseti. Ég vil þá víkja að launadreifingu. Ég hef aðeins verið að skoða upplýsingar um það mál í framhaldi af umræðu sem verið hefur um vaxandi tekjumun eftir tekjuhópum í þjóðfélaginu og hef reynt að átta mig á því hvort svo væri raunin og ef svo væri þá hversu mikið og af hvaða ástæðum. Ég hef stuðst við gögn frá ríkisskattstjóraembættinu sem finna má á vef embættisins og borið saman upplýsingar um álagningu ársins 2005, sem eru tekjur ársins 2004 og svo álagningarárið 1994, sem eru tekjur ársins 1993. Ég hef borið þetta tvennt saman. Þá kemur í ljós ákaflega athyglisverð mynd. Skoðum fyrst dreifinguna eða svokallaða Gini-mælingu, sem svo er stundum kölluð, þar sem athugaður er launamunur þeirra sem hafa mestu tekjurnar og þeirra sem hafa minnstu tekjurnar. Skoðum launamun hjá einstaklingum, einhleypingum á þessu árabili. Ef meðaltekjur þeirra 10% framteljendanna sem höfðu lægstar tekjur eru bornar saman við meðaltekjur þeirra 10% sem höfðu hæstu tekjurnar þá kemur í ljós að hlutfallið þarna á milli er 1 á móti 30, eða 1 á móti 29,6 árið 1994, en 1 á móti 30 á þessu ári. Það hefur því örlítið aukist en þó sáralítið ef maður skoðar þessar tölur. Ef við skoðum þetta hlutfall hjá hjónum árið 1994 þá voru meðallaun þeirra sem voru í 10% tekjuhæsta hópnum að meðaltali árið 1994 5,8 sinnum hærri en meðaltekjur þeirra sem voru í 10% tekjulægsta. Hlutfallið var 5,8 á móti 1. Á þessu ári er hlutfallið nákvæmlega hið sama, þ.e. 5,8 á móti 1. Það bendir til þess að ekki hafi dregið í sundur, að launamunur eða tekjumunur í þjóðfélaginu hafi ekki vaxið hjá þessum hópi sem í eru hjón og samskattaðir. Ég skoðaði reyndar líka muninn með því að sleppa tekjulægsta hópnum, einstaklingum, því að í honum er fólk sem hefur ekki tekjur. Það geta verið unglingar og heimavinnandi og annað slíkt fólk. Til þess að hafa frekari samanburð á milli þeirra sem hafa tekjur þá bar ég saman þá 10% tekjuhæstu og þá sem voru á bilinu 15–25% tekjulægstu. Ég sleppti sem sé 15% tekjulægsta hópnum. Þá varð hlutfallið 6,5 á móti 1 hjá einhleypingum árið 1994 en var komið upp í 7,2 á móti 1 árið 2005. Það hafði vaxið þarna um 0,7% eða um 1/10. Tekjubilið hjá hjónum var hjá þessum hópi 3,6 á móti 1 árið 1994 en 3,5 á móti 1 árið 2005. Það hafði minnkað lítillega. Þó að þetta sé nú ekki altæk vísindaleg úttekt á þessum hlutföllum eru þetta samt það eindregnar vísbendingar að ekki er líklegt að fullyrða megi að tekjumunur hafi vaxið. Ég skoðaði þetta reyndar líka út frá öðrum tölum eða öðrum mælingum og í raun kom það mjög svipað út því 5% tekjuhæsti hópurinn hafði 13,7% af laununum árið 1994. En hann hafði 13,0% af laununum á þessu ári. Hlutur tekjuhæsta hópsins í heildarlaunagreiðslum þjóðfélagsins hafði því minnkað úr 13,7% í 13,0%. Ef ég tek 10% tekjuhæsta hópinn þá hafði sá hópur 23,1% af tekjunum árið 1994 en 22,7% á þessu ári. Hlutur þessa 10% tekjuhæsta hóps hafði því líka minnkað. Ef maður tekur 20% tekjuhæsta hópinn hafði sá hópur 38,5% af laununum fyrir 11 árum en 38,6% á þessu ári þannig að hann hefur í raun og veru það sama. Ef við skoðum hinn endann á málinu, þeirra sem hafa lægstu tekjurnar, hafði 10% tekjulægsti hópurinn 2,7% af laununum árið 1994 en hefur núna 2,5% af laununum þannig að hlutur hans hefur minnkað um 0,2 prósentustig. 20% tekjulægsti hópurinn hafði 7,1% en hefur núna 6,7%. Það er því ekki að sjá, ef maður skoðar þetta á þennan veginn, að þarna sé um að ræða gliðnun í tekjudreifingunni þegar maður skoðar launatekjur. Allar þessar tölur miðast bara við launatekjur. Ef maður skoðar svo aftur fjármagnstekjurnar er önnur mynd uppi. Fjármagnstekjur hafa vaxið gríðarlega á þessu tímabili, þær hafa vaxið úr því að vera 6,2 milljarðar upp í 74,6 milljarða þannig að fjármagnstekjur af launagreiðslum og fjármagnstekjum samanlögðum voru 2,6% af heildinni en eru komnar upp í nærri 12% af heildinni. Dreifingin á fjármagnstekjunum er með allt öðrum hætti en dreifingin á launatekjunum. Eins og ég gat um áðan hafði t.d. 5% tekjuhæsti hópurinn 13% af laununum, en 5% tekjuhæsti hópurinn hefur 69% af fjármagnstekjunum, þ.e. 51,7 milljarða kr. í sinn hlut, og hefur aukið hann úr 42% frá 1994. Í stað þess að hafa 42% af fjármagnstekjunum í þessum 5% tekjuhæsta hópi eru þar 69% af fjármagnstekjunum. Þetta er aukning um 27%, um 20 milljarða kr., sem dreifist á 13–14 þús. einstaklinga í þessum hópi. Ef maður leggur svo saman fjármagnstekjudreifinguna og launadreifinguna kemur í ljós að hlutur tekjuhæsta hópsins vex en það er eingöngu vegna þess að fjármagnstekjurnar hafa vaxið svona mikið og þær dreifast allt öðruvísi en launatekjur. Menn þurfa að bregðast við þessu, í fyrsta lagi vegna þess að stærri hlutur teknanna er þá í formi fjármagnstekna og skattyfirvöld verða að bregðast við því. Sveitarfélögin fá ekkert af fjármagnstekjunum sem þau fá af launatekjum þannig að þegar vöxturinn í tekjunum kemur fram í fjármagninu nýtur ríkið góðs af því en sveitarfélögin fá minna. Ég held að menn þurfi að taka upp skiptingu á skatttekjunum á milli ríkis og sveitarfélaga í þessu efni. Ég held líka í öðru lagi að menn þurfi að minnka muninn á skattlagningu fjármagnstekna annars vegar og launatekna hins vegar. Fjármagnstekjur eru skattlagðar með 10% skatti en launatekjur að meðaltali með 25%. Ég tók eftir því að Viðskiptaráð Íslands lagði til 15% skatt á fjármagnstekjur. Það var að vísu með tillögu um 15% skatt á allar tekjur, launatekjur og fjármagnstekjur, en þá hlýtur það að trúa því að fjármagnið þoli 15% skattlagningu. Ég held að menn eigi að skoða það að hækka fjármagnstekjuskattinn. Þessu vildi ég nú koma að, herra forseti, varðandi dreifingu á tekjunum, hvernig þær hafa breyst hvað varðar fjármagnið og þeim sjónarmiðum mínum að ég telji ástæðu til að bregðast við með því að breyta skattlagningunni á fjármagnstekjunum og skiptingu þeirrar skattlagningar á milli ríkis og sveitarfélaga. Ég vil svo, virðulegi forseti, víkja að Íbúðalánasjóði sem hefur verið dálítið í umræðunni við fjárlagaumræðuna og reyndar utan þingsins síðustu daga. Ég vil fyrst víkja að ummælum hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar sem féllu 4. desember á NFS, Nýju fréttastofunni. Þar var verið að fjalla um skýrslu frá Ríkisendurskoðun sem gerð var að beiðni félagsmálanefndar Alþingis vegna lánasamninga sem Íbúðalánasjóður gerði við fjármálastofnanir vegna áhættustýringar á þeim peningum sem sjóðurinn sat uppi með vegna uppgreiðslna á íbúðalánum. Í þessu viðtali kemur fram það álit þingmannsins að skýrsla Ríkisendurskoðunar leiði það í ljós að skipurit og skipulag Íbúðalánasjóðs sé að mörgu leyti í molum og að innra eftirlit sé afleitt. Enn fremur kemur fram hjá hv. þingmanni að það sé fráleitt að samþykkja ábyrgð ríkisins á þeim útlánum sem áætluð eru á næsta ári og koma fram í frumvarpi til fjárlaga, um 80 milljarðar kr., vegna þess að, eins og þingmaðurinn orðar það, þessar fjárhæðir séu jafnvel úti í vindinum. Þetta eru býsna hörð ummæli um sjóðinn og er það ekki til þess fallið að auka tiltrú almennings eða fjármálastofnana á sjóðnum þegar menn láta svona ummæli falla og bæta svo við fréttum um meintar skoðanir sem fram hafa komið hjá opinberum aðilum um að e.t.v. sé ekki ríkisábyrgð á lánunum. Ég held að við verðum aðeins að fara yfir þetta mál, herra forseti, til að taka af öll tvímæli í þessu efni. Í fyrsta lagi varðandi skýrslu Ríkisendurskoðunar og hvað hún leiðir í ljós, ég fæ ekki séð þegar maður les skýrsluna að hún lúti neitt að skipuriti og skipulagi sjóðsins eða segi neitt um að það sé í molum. Ég held að þetta sé fullyrðing sem enginn fótur sé fyrir. Það mætti draga saman niðurstöðu Ríkisendurskoðunar með því að vitna í bréf stofnunarinnar til félagsmálanefndar Alþingis sem er dagsett 28. nóvember árið 2005. Í þessu bréfi segir m.a. að orsökina fyrir þeim vanda sem Íbúðalánasjóður hafi átt við að glíma í formi mikils innstreymis fjár megi rekja til óvæntrar samkeppni á húsnæðislánamarkaði sem sjóðurinn gat ekki séð fyrir. Það er því dregið fram af hálfu Ríkisendurskoðunar að þetta voru óvænt atvik sem menn gátu ekki séð fyrir. Í öðru lagi lá vandinn hjá skiptiútboði vegna þess að það var verið að skipta úr húsbréfakerfi yfir í peningaútlánakerfi. Það þurfti að innkalla húsbréfin til að geta gefið út peningabréfin og það var ákveðið skiptiálag þarna á milli. Um það segir Ríkisendurskoðun að það hafi riðið á miklu að ákvarða skiptiálagið þannig að tryggt væri, með leyfi forseta, „að hættunni á tjóni vegna óhóflegra uppgreiðslna yrði ekki boðið heim. Að mati Ríkisendurskoðunar er ekki hægt að gagnrýna Íbúðalánasjóð fyrir ákvörðun skiptiálagsins“. - Ríkisendurskoðun kveður því upp úr með það að sá þáttur málsins hafi verið þannig að ekki sé hægt að gagnrýna sjóðinn fyrir hann. Íbúðalánasjóður er gagnrýndur fyrir að hafa ekki sinnt þeirri lagaskyldu að leita umsagnar Fjármálaeftirlitsins um breytingu á áhættustýringarstefnu sinni fyrr en hálfu ári eftir að þessum breytingum var hrint í framkvæmd. Það er út af fyrir sig óumdeilt, Íbúðalánasjóður hefur viðurkennt að þetta hafi verið yfirsjón. Í bréfi Ríkisendurskoðunar segir um þær aðgerðir sem sjóðurinn greip til vegna þessa ástands, vegna þessara uppgreiðslna sem voru í fimm liðum, með leyfi forseta: „Ágreiningslaust er að fjórar fyrsttöldu aðgerðirnar, sem sjóðurinn greip til, flokkast undir hefðbundna áhættu- og fjárstýringu, sem er í fullkomnu samræmi við bæði lögin um stofnunina og áhættustýringarstefnuna, sem hún hefur sett sér.“ Það er því enginn efi um að þessi fjögur fyrstu atriði sem nefnd eru eru ágreiningslaus, þau voru eðlileg. Varðandi fimmta atriðið sem var það umdeilda atriði að Íbúðalánasjóður hafi gert lánasamninga við banka og sparisjóði segir í bréfi Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta: „Ef litið er fram hjá efasemdum um lagagrunn þann, sem lánasamningarnir við fjármálafyrirtækin hvíla á, verður að mati Ríkisendurskoðunar ekki annað ráðið af fyrirliggjandi gögnum en að Íbúðalánasjóði hafi með framangreindum aðgerðum tekist að forða sjóðnum frá yfirvofandi tjóni í formi neikvæðs vaxtamunar … Aðgerðirnar sem slíkar sýnast því hafa tryggt fjárhagslega hagsmuni sjóðsins með nokkuð viðunandi hætti.“ Það er ekki hægt að gagnrýna sjóðinn fyrir það hafa gripið til aðgerða sem afstýrðu því að hann yrði fyrir tjóni. Enn fremur segir í bréfi Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta: „Fjármálaeftirlitið telur eftir að hafa skoðað lagagrundvöll samninganna gaumgæfilega að enginn vafi leiki á því að samningarnir séu í samræmi við lög.“ Það er sem sé mat Fjármálaeftirlitsins, sem fer með eftirlitið gagnvart stofnuninni, að enginn vafi sé á lagagrundvellinum fyrir þessum samningum. Enn fremur segir, með leyfi forseta: „Verði því ekki séð að Íbúðalánasjóði hafi verið óheimilt að gera umrædda lánasamninga sem lið í áhættustýringu sinni. Þá telur Fjármálaeftirlitið ákvörðun Íbúðalánasjóðs um að halda áfram útgáfu íbúðabréfa óháð þróun uppgreiðslna ekki fara í bága við lagaheimildir sjóðsins.“ Loks segir í bréfi Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta: „Þó svo að ýmsir efist um lögmæti umræddra áhættustýringaraðgerða Íbúðalánasjóðs og útboða hans á íbúðabréfum verður ekki fram hjá því litið að sú niðurstaða Fjármálaeftirlitsins er afdráttarlaus að lagaskilyrði eru fyrir umræddum aðgerðum. Ríkisendurskoðun gerir í sjálfu sér ekki sérstakar athugasemdir við þessa meginniðurstöðu Fjármálaeftirlitsins“ þannig að það er ekki bara að Fjármálaeftirlitið stimpli þetta, heldur gerir Ríkisendurskoðun það líka. Þetta er niðurstaða skýrslunnar, virðulegi forseti. Um það var hún, þessi varð niðurstaðan og það verður ekki séð að hægt sé að viðhafa ummæli af því tagi sem féllu í viðtalinu við hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, að skipurit og skipulag sjóðsins sé að mörgu leyti í molum, að innra eftirlit sé afleitt og að ekki sé hægt að samþykkja ábyrgðir eða heimild Íbúðalánasjóðs til að gefa út bréf á næsta ári fyrir 80 milljarða kr. Í raun og veru er þessi skýrsla Ríkisendurskoðunar hið gagnstæða, hún sýnir að sjóðurinn stendur á traustum grunni, hann nýtur öruggrar stjórnar og þeir sem þar stjórna hafa fundið leið út úr óvæntri, erfiðri stöðu á þann veg að hagsmunum sjóðsins og þar með ríkisins var fullkomlega borgið. Virðulegi forseti. Hér hafa menn verið með ummæli um Ríkisábyrgðasjóð, fjármálaráðuneytið og meint bréfaskipti þar á milli. Fyrr í umræðunni voru menn að spyrja um það. Lögum samkvæmt eru málin alveg skýr. Eftirlit með Íbúðalánasjóði hafa Fjármálaeftirlitið og Ríkisendurskoðun, sem eru samkvæmt lögum eftirlitsaðilar Íbúðalánasjóðs. Ríkisábyrgðasjóður hefur engu hlutverki að gegna í þeim efnum. Hann sinnir ekki eftirliti með Íbúðalánasjóði, né fjármálaráðuneytið, þannig að það sé á hreinu og enginn misskilningur um lögin í landinu. Aðilarnir sem hafa eftirlit með Íbúðalánasjóði eru Ríkisendurskoðun og Fjármálaeftirlitið og ég vitnaði einmitt til þeirra í skýrslunni sem ég las upp úr áðan. Hins vegar fá Lánasýsla ríkisins og Ríkisábyrgðasjóður skýrslur í hendur, upplýsingar sem sendar eru til Fjármálaeftirlitsins og Ríkisendurskoðunar. Þannig er öllum aðilum haldið upplýstum og þeir fá þær upplýsingar aðrar sem þeir kunna að óska eftir. Ég bendi að auki á að Íbúðalánasjóður hefur sótt sér ráðgjöf til að treysta áhættustýringuna, sem er auðvitað aðalmálið í svo stórum sjóði. Hann hefur fengið til þessa verks sænskt fyrirtæki sem heitir Capto. Það þjónar t.d. mörgum sænskum stórfyrirtækjum. Ég held að menn geti ekki staðið betur að verki en Íbúðalánasjóður hefur gert. Einnig má segja að félagsmálaráðherra hafi ákveðið eftirlit með Íbúðalánasjóði. Hann skipar stjórn sjóðsins og sjóðurinn verður að senda ráðherranum og Fjármálaeftirlitinu skýrslur um framvindu áhættustýringarstefnunnar á þriggja mánaða fresti með helstu lykilkennitölum úr rekstri sjóðsins, samanber reglugerð sem kveður á um það og fjallar um fjárhag og áhættustýringu Íbúðalánasjóðs. Þessar skýrslur á líka að senda, eins og ég sagði áðan, Ríkisábyrgðasjóði og reyndar fjármálaráðherra. Ég held að erfitt sé að halda því fram að eitthvað skorti upp á eftirlit og ráðgjöf og upplýsingastreymi hjá þeirri ágætu stofnun. Ég get t.d. nefnt að búið er að senda skýrslu vegna fyrstu níu mánaða þessa árs. Hún er hjá Fjármálaeftirlitinu, menn hafa farið yfir hana þar og engar athugasemdir komið fram. Ég vildi koma þessu á framfæri, virðulegi forseti, þannig að menn vissu að vel er staðið að málum, bæði hjá Íbúðalánasjóði og þeim opinberu aðilum sem eiga að fylgjast með honum. Á því leikur enginn vafi. Menn geti treyst því að sjóðurinn stendur vel og að fyllsta öryggis er gætt í þeirri áhættustýringarstefnu sem sjóðurinn hefur markað sér. Það kemur m.a. fram í því að lánshæfi sjóðsins er metið mjög hátt, metið það sama og íslenska ríkið er metið á, sem er betra en íslensku viðskiptabankarnir búa við. Þetta held ég að ég láti duga um stöðu Íbúðalánasjóðs og vil þar með víkja að öðru sem snertir sjóðinn. Formaður bankastjórnar Seðlabankans flutti í gærmorgun ræðu á morgunverðarfundi Viðskiptaráðs Íslands. Þar fjallaði bankastjórinn um húsnæðislánakerfið og lét þau ummæli falla að hann teldi að það hefði orðið úrelt á augabragði þegar bankarnir hófu samkeppni sína á síðasta ári. Bankastjórinn sagði enn fremur, með leyfi forseta: „... samkeppnisstaða á húsnæðismarkaði gengur ekki upp, þegar einn aðili nýtur lánstrausts ríkissjóðs, greiðir ekki ábyrgðargjald og er undanþeginn ýmsum gjöldum sem samkeppnisaðilar hans bera. Það er laukrétt að þetta vissu lánastofnanir fyrir, þegar þær opnuðu upp á gátt. En það er, sem fyrr sagði, orðið aukaatriði nú og verkefnið hlýtur að vera að koma þessari skipan í eðlilegt horf sem allra fyrst.“ Virðulegi forseti. Mér finnst eðlilegt að stjórnmálamaður hafi þessa skoðun, ráðherra eða forsætisráðherra. En ég lýsi undrun minni á því að bankastjóri Seðlabankans skuli viðra slíkar skoðanir. Ég stend í þeirri meiningu að það sé ekki hlutverk Seðlabankans að senda stjórnmálamönnum tóninn um hvað þeir eigi að gera og hvernig þeir eigi að hafa íbúðalánakerfi sem á að þjóna landsmönnum. Ég er algerlega ósammála bankastjóranum um að núverandi kerfi sé úrelt og ósammála honum um að núverandi skipan sé óeðlileg. Ég tel að núverandi kerfi sé eðlilegt og það besta sem menn geta boðið íslenskum almenningi. Ég vil ítreka, virðulegi forseti, að ég held að bankastjórar Seðlabankans eigi ekki að blanda sér í stefnumörkun af þessu tagi. Eða má búast við því að hann fari að gefa út línurnar um hvað hann telji eðlilegt að gera varðandi aðra þætti viðskiptalífsins, eins og samkeppnislöggjöf? Mun Seðlabankinn gefa Alþingi línu um hvernig samkeppnislöggjöfin eigi að vera til að ástandið verði með þeim hætti sem bankinn telur eðlilegt? Ég held, virðulegi forseti, að menn eigi ekki að blanda Seðlabankanum í þessi verkefni og hvet bankastjóra Seðlabankans til að láta stjórnmálamönnum eftir að ráða fram úr því verkefni að ákveða hvaða stefnu við höfum varðandi lánveitingar til húsnæðismála. Mig langar að lokum, virðulegi forseti, að fara aðeins yfir núverandi kerfi og bera saman við það sem menn kunna að vilja taka upp. Á haustdögum fyrir þremur árum, september 2002, hélt Landsbankinn mikla ráðstefnu. Þar var þáverandi forsætisráðherra gestur og setti fram sjónarmið sín varðandi þau mál sem ég hef gert að umræðuefni. Hann reifað þau sjónarmið sín að eðlilegt væri að fela bankakerfinu rekstur slíkra sjóða en ríkið héldi áfram að tryggja með niðurgreiðslum eða beinum styrkjum hin félagslegu markmið sem sjóðunum væri ætlað að ná. Morgunblaðið tók þetta upp í leiðara daginn eftir. Þar sagði m.a. eftirfarandi, með leyfi forseta: „Íbúðalánasjóður er sá sjóður á vegum ríkisins, sem nærtækast virðist að færa til bankakerfisins. Morgunblaðið hefur árum saman haldið því fram að engin ástæða væri til að hafa sérstakan opinberan íbúðalánasjóð með tilheyrandi kostnaði fyrir skattgreiðendur af rekstri hans.“ Enn fremur segir í sama leiðara: „Opinberir aðilar geta falið einkaaðilum að sinna ýmiss konar þjónustu, sem áfram er greidd af hinu opinbera, t.d. samkvæmt þjónustusamningum. Kosturinn við slíkt fyrirkomulag er að frumkvæði og hugmyndaauðgi einkaframtaksins er virkjuð, samkeppni er komið á og þar með stuðlað að bættri þjónustu við almenning og lægri kostnaði fyrir skattgreiðendur.“ Nú held ég að ástæða sé til að staldra við og velta fyrir sér hvað gerðist ef við legðum af þetta kerfi eins og Morgunblaðið leggur til, kerfið sem við höfum í dag, og létum bankana um þetta. Mun það gerast sem þar stendur, að þjónusta muni batna og kostnaður skattgreiðenda muni lækka? Mun það gerast? Er líklegt að það muni gerast? Þá skulum við í fyrsta lagi skoða hver kostnaður skattgreiðenda er af núverandi kerfi. Í fyrsta lagi er aðalkostnaðurinn fólginn í vaxtabótakerfinu og því að ríkissjóður niðurgreiðir vexti til leiguíbúða. Ég reikna með því að það sé ekki pólitískur ásetningur að breyta því kerfi. Menn setja um 5 milljarða kr. eða eitthvað slíkt í vaxtabætur og þótt einn ráðherra hafi fyrr á þessu ári - hann var reyndar ekki ráðherra þá - viðrað hugmyndir um að leggja niður vaxtabótakerfið þá geri ég ekki ráð fyrir að þær hugmyndir séu það útbreiddar að það sé stefna ríkisstjórnarinnar eða annars hvors stjórnarflokksins. Ég geng út frá því að pólitísk samstaða sé um að hafa það kerfi áfram, hvort sem menn reka Íbúðalánasjóð eða ekki. Sá þáttur breyttist því ekki við þá breytingu. Bera skattgreiðendur kostnað af rekstri Íbúðalánasjóðs? Svarið er nei. Viðskiptavinir sjóðsins greiða kostnaðinn af rekstrinum. Ríkið greiðir ekki neitt. Reyndar hafa viðskiptavinir sjóðsins byggt upp eigið fé sjóðsins á þeim árum sem hann hefur starfað þannig að það er núna bókfært, ef ég man rétt, um 13 milljarðar kr. Að auki eru milli 3 og 4 milljarðar í afskriftasjóði þannig að Íbúðalánasjóður hefur getu upp á 16–17 milljarða kr. Ríkissjóður hefur ekkert lagt fram og ekki borið neinn kostnað af þessu. Þá má spyrja: Ber skattgreiðandinn kostnað af því að Íbúðalánasjóður nýtur ríkisábyrgðar? Ef maður skoðar það mál er svarið í raun nei. Skattgreiðandinn borgar ekkert vegna þess. Lánshæfi ríkissjóðs er ekki minna þótt Íbúðalánasjóður sé til staðar þar sem enginn kostnaður hefur fallið á ríkið út af ríkisábyrgðinni. Þvert á móti hefur ríkisábyrgðin leitt til þess að sjóðurinn getur aflað sér fjár á lægri vöxtum en ella væri og menn njóta þess. Loks vil ég nefna eitt atriði sem gæti komið til álita þegar menn skoða kostnað skattgreiðenda af Íbúðalánasjóði. Það er áhættan. Er mikil áhætta af rekstri sjóðsins, sem hugsanlega gæti leitt til þess að sjóðurinn eigi ekki fyrir skuldbindingum og ríkið verði að leggja honum til fé? Það er sáralítil hætta á því eins og sést best af því hvernig sjóðurinn hefur byggt upp eigið fé á fáeinum árum. Útlánatap sjóðsins á árabilinu 1999–2003 er ekki nema 0,05%. Útlánatapið á síðasta ári var enn minna eða 0,015%. Ef ég dreg öll þau atriði saman sem komið gæti til álita að gerðu það að verkum að skattgreiðandinn bæri kostnað af rekstri sjóðsins þá er niðurstaðan sú að skattgreiðandinn ber engan kostnað af rekstri sjóðsins. Þar af leiðandi verður enginn sparnaður við að leggja sjóðinn niður og færa verkefnið til viðskiptabankanna. Lítum þá á lántakandann en ekki skattgreiðandann. Ber lántakandinn kostnað af því að þurfa að skipta við Íbúðalánasjóð fremur en eingöngu við viðskiptabankana? Það eru ekki mörg atriði sem koma til álita. Það er í fyrsta lagi lántökukostnaður. Ég held að menn verði fljótir að sjá, þegar þeir skoða það mál, að lántökukostnaður er lægri hjá Íbúðalánasjóði en hjá viðskiptabönkunum. Vextirnir eru lægri einmitt vegna þess að Íbúðalánasjóður er ríkissjóður og nýtur ábyrgðarinnar og þarf ekki að borga fyrir að hafa þá ábyrgð. Það má áætla að sú staðreynd að Íbúðalánasjóður þarf ekki að borga skatta til ríkisins, þarf ekki að borga arð og að hann nýtur ábyrgðarinnar þýði um 1% í útlánavöxtum. Ef Íbúðalánasjóður verður látinn starfa á sama grundvelli og bankarnir gera og með sömu arðsemiskröfu þá yrði hann að hækka útlánavexti sína um 1%. Og 1% af íbúðalánum, sem geta verið um 800 milljarðar kr., eru bara 8 milljarðar kr. á hverju ári. Þannig að í raun og veru nýtur lántakandinn a.m.k. þeirrar fjárhæðar á hverju ári í lægri útgjöldum vegna þess að sjóðurinn er eins og hann er. Reyndar er það meira því að vaxtamunurinn í Íbúðalánasjóði er ekki nema 0,32% en hjá bönkunum er hann líklega um 2% meiri. Ef við færum með vextina frá því sem Íbúðalánasjóður hefur ákvarðað og alfarið yfir í það umhverfi að viðskiptabankarnir mundu ákvarða vextina mundu þeir líklega hækka um 2%. Það yrðu um 16 milljarðar kr. á ári. Það er t.d. viðurkennt af hálfu KB-banka að bankinn sé að greiða niður vexti af lánum sem hann hefur veitt vegna íbúðalána. Ef maður skoðar hvað sú niðurgreiðsla getur hugsanlega verið mikil hjá viðskiptabönkunum miðað við tiltekna ávöxtun, t.d. 4,10% ávöxtun, mundi ég halda að niðurgreiðsla bankanna sé ekki undir 1 milljarði á ári. Bankarnir eru því í dag að veita lán á lægri vöxtum en þeir hafa efni á. Ef við leggjum Íbúðalánasjóð niður og segjum viðskiptabönkunum að sjá um þetta má búast við því að vextir hækki um 2%. Lánshlutfallið hjá Íbúðalánasjóði er 90%, hjá bönkunum er það 80% þannig að þeir standa sig lakar að þessu leytinu til. Sums staðar er það 60% hjá bönkunum þar sem það er líka 90% hjá Íbúðalánasjóði. Búsetustaður lántakenda skiptir máli hjá viðskiptabönkunum en ekki hjá Íbúðalánasjóði. Ábyrgð á útlánum hjá Íbúðalánasjóði er sameiginleg þannig að lántakandinn fær sama hlutfall lána óháð því hvar hann býr. Því er ekki að heilsa hjá viðskiptabönkunum og menn eru dregnir þar í ýmsa dilka og sumir eru jafnvel settir út fyrir réttina og fá engin lán af því að þeir eru taldir búa á stöðum sem viðskiptabankarnir hafa ekki trú á að eigi sér framtíð. Ef við skoðum málið út frá hagsmunum lántakandans þá mun hann ekki njóta góðs af þeirri breytingu sem leiðari Morgunblaðsins boðaði og formaður bankastjórnar Seðlabankans kallaði eftir í gær. Það er einfaldlega breyting sem mundi leiða til kostnaðarauka fyrir lántakendur á Íslandi, fjárhæðir sem mundu nema milljörðum kr. á ári, milljörðum kr. Til hvers eigum við að skipta út kerfi sem skilar hagnaði, skilar lægstu mögulegum vöxtum, skilar jafnræði til fólks óháð efnahag og búsetu fyrir annað kerfi sem er fyrir fram vitað að er dýrara og mismunar fólki verulega eins og ég hef rakið? Ég sé enga forsendu fyrir því, virðulegi forseti. Þegar menn kalla eftir slíkum breytingum kalla þeir eftir því að Alþingi íþyngi íslenskum lántakendum og skerði kjör þeirra sem taka lán til íbúðarkaupa á Íslandi. Ég get ekki fallist á, virðulegi forseti, að menn eigi að ljá máls á því hvað þá eyra við slíkum málflutningi.