Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og kunnugt er, voru sett lög á s. l. ári um löndun á loðnu til bræðslu. Þar var ákveðið skipulag tekið upp á því, hvernig löndun á loðnu skyldi háttað á loðnuvertíðinni. En þau lög, sem þá voru sett, giltu aðeins í eitt ár, og verður því að setja ný l. fyrir næstu áramót, ef ætlunin er að halda áfram svipuðu skipulagi og haft var á loðnulöndun til bræðslu á síðustu loðnuvertíð. Það var alltaf gert ráð fyrir því, að það skipulag, sem ákveðið var með lögum á síðasta þingi, yrði til reynslu og síðan yrðu lögin tekin til endurskoðunar og reynt að draga ályktanir af reynslunni og gera þá breytingar, eftir því sem þörf þætti vera á. Í rauninni er það svo með þetta fyrirkomulag, að það byggist fyrst og fremst á samstarfi þeirra aðila, sem hér eiga mestan hlut að, þeirra, sem veiða og selja loðnuna til bræðslu, og hinna, sem kaupa. En síðan hafa einnig verið menn frá sjútvrn. í þeirri nefnd, sem með skipulagninguna á þessu máli hefur haft að gera. Nú er lagt fram frv., sem samið er af þeim aðilum, sem höfðu með framkvæmdina að gera, eða þeim aðilum, sem hér áttu mestra hagsmuna að gæta og höfðu allan tímann náið samstarf sín á milli um framkv. í þessum efnum. Það var haft samráð við þá á ný og skipuð sérstök 5 manna n. til þess að endurskoða l. og semja nýtt frv. Það frv., sem hér liggur fyrir, er sem sagt samið af þessari samstarfsnefnd aðila, og það er flutt hér eins og það kom frá þessari nefnd. Það má segja, að í þessu frv. sé ekki gert ráð fyrir miklum efnisbreytingum frá því skipulagi, sem ákveðið var á síðustu vertíð og ég hygg, að flestir eða allir viðurkenni, að hafi skilað góðum árangri, þegar litið er á heildina. Þó er hér um nokkur atriði að ræða, eins og segir í grg. frv. Fellt er niður úr 2. gr. l. ákvæði, sem sett hafði verið inn af þinginu, þegar lögin voru sett um þetta efni, og atriðið, sem fellt er niður, hljóðar þannig: „Eigi er heimilt að stöðva löndun í verksmiðju, meðan móttökuskilyrði eru fyrir hendi.“ Það var álit manna, þegar löggjöf var sett um þetta efni, að rétt væri að taka af allan vafa um það, að löndun í verksmiðju væri heimil, ef fyrir hendi væru tvímælalaus skilyrði til þess að taka við loðnunni, sem sagt, að vald n. næði ekki svo langt, að hún gæti ákveðið stöðvun á móttöku, þar sem móttökuskilyrði væru fyrir hendi. Nú virðist það vera till. þessara aðila, að þessar hömlur, sem var að finna í l. verði felldar niður, þannig að n. fái einnig vald til þess að stöðva löndun, þó að svo standi á, að móttökuskilyrði séu fyrir hendi á viðkomandi stað. Vænti ég, að sú n., sem fær málið til athugunar, athugi þetta gaumgæfilega. Ég fyrir mitt leyti dreg í efa, að svona langt eigi að ganga í skipulagningunni, að þetta vald eigi að nota. Þó kann það að vera í einstökum tilfellum, að það geti verið réttlætanlegt, að n. hafi þetta vald. En hér er samt sem áður verið að gera ráð fyrir valdbeitingu, sem að mínum dómi er fremur hæpin. Þá segir einnig í grg. frá þessari n., að í þessu frv. sé gert ráð fyrir skýrari ákvæðum en í gildandi l. um ýmis framkvæmdaatriði og einnig varðandi sektarákvæði eða refsiákvæði, þegar um brot á l. er að ræða. Það tel ég fyrir mitt leyti allt vera til bóta og er því út af fyrir sig samþykkur. Ég held, að það hafi sýnt sig á síðustu loðnuvertíð, að það skipulag, sem ákveðið var þá, hafi gefist mjög vel, hafi hreinlega orðið til þess, að veiðiflotinn nýttist betur en ella hefði orðið, og bæði útgerðarmenn og sjómenn hafi verið ánægðir, þegar á heildina er litið, með framkvæmdina á l. Ég held líka, að það sé samdóma álit verksmiðjueigenda, að hér hafi vel tekist til, þó að nokkrir árekstrar hafi að sjálfsögðu orðið, en ég held, að þetta sé almennt viðurkennt. Það er mín skoðun, að það sé brýn þörf á því að fá löggjöf um þetta atriði fyrir næstu áramót. Ég legg því áherslu á, að þetta frv. geti fengið greiða afgreiðslu, og vona, að svo geti orðið. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að ræða hér málið frekar á þessu stigi, en legg til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til sjútvn. til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Ekki er vafi á því, að l. þau sem sett voru á þinginu í fyrra, urðu til þess að auka nýtingu loðnuflotans og bæta afkomu margra loðnuverksmiðja. Í umr. um það mál gat ég þess, að það væri ástæða til að ranasaka, hvort ekki væri hægt að auka nýtingu flotans í enn ríkari mæli með því að greiða fyrir loðnuflutningum með bifreiðum, þegar loðnan væri komin vestur með landi. Um það bil sem loðnan er komin það vestarlega, að þrengjast fer í Vestmannaeyjum og Þorlákshöfn, eru næstu möguleikar að sigla með loðnuna fyrir Reykjanes, þar eð bræðsluskilyrði eru mjög lítil í Grindavík, og þarna er um langa og erfiða sjóferð að ræða, sem tekur langan tíma. Aftur á móti er kostnaðarauki við flutninga með stórum vöruflutningabifreiðum frá Þorlákshöfn til Faxaflóahafnanna alls ekki geigvænlegur, og þess vegna eru það tilmæli mín til hæstv. sjútvn., að hún athugi gaumgæfilega, hvort ekki væri rétt að setja það ákvæði inn, að heimilað væri að greiða niður flutninga með bifreiðum. En þar sem svo er, að verð á loðnu er bundið við löndunarhöfn, yrðu líklega að koma til ákvæði um þetta atriði og taka það með í verðákvörðun. Ég held, að hér gæti verið um aukna nýtingu fiskskipaflotans að ræða, ef loðnan heldur sig lengi og í stórum mæli á þessum slóðum, kringum Vestmannaeyjar og þar fyrir vestan, og enn fremur, ef bræðslurnar hér við sunnanverðan Faxaflóa gætu hafið vinnslu, þótt ekki væri nema nokkrum dögum eða viku fyrr en ella, þá mundi nýting á allan hátt verða betri, þannig að hér sé mál, sem vert sé að athuga. Að öðru leyti vil ég segja það, að ég tel, að þessi i. hafi reynst mjög nauðsynleg og mjög heppileg. Annað mál er það, hvort með þeirri breytingu, sem sett var inn á Alþingi og nú á að taka til baka, hafi ekki verið heldur hart í sakirnar farið, og verður það vafalaust rannsakað freka.r af hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég vil aðeins í tilefni af þeim athugasemdum, sem hér koma fram, taka undir það, að sjútvn. deildarinnar, sem fær málið til athugunar, íhugi það, hvort ekki geti komið til mála að greiða einnig styrki úr flutningasjóði, þegar um landflutninga er að ræða, því að vissulega getur staðið svo á, að slíkir flutningar gætu greitt verulega fyrir. En mér er ljóst, að hér er líka um nokkurt viðkvæmnismál að ræða, því að loðnuflutningasjóður er byggður upp þannig, að tiltekið verð er raunverulega tekið bæði af þeim, sem selja loðnuna, þ. e. a. s. skipum og sjómönnum, og einnig af hinum, sem kaupa hana, og lagt í þennan sjóð, og þá hefur í aðalatriðum verið gengið út frá því, að þetta fé rynni til þessara aðila aftur í formi aukinna flutningastyrkja til skipanna. En hér er um slíkt hagsmunamál þessara aðila að ræða, að mestu máli skiptir þó að greiða fyrir veiðimöguleikum skipanna og ekki sé verið að knýja þau til þess að vera að fara lengri leið hverju sinni en þörf er á, heldur að koma verðmætinu til skila með sem bestum hætti. Ég tek undir það, að þetta verði athugað, en að sjálfsögðu verður að taka ákvarðanir um þetta í nánu samráði við þá, sem hér eiga nánastan hlut að.

Forsrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Frv., sem hér liggur til umr., fjallar um vernd manna gegn því, að veist sé að þeim á opinberum vettvangi vegna þjóðernis þeirra, litarháttar, kynþáttar eða trúarbragða. Tilefni þess, að lagt er til, að sett verði sérákvæði í almennum hegningarlögum um þetta efni, er það, að Ísland hefur gerst aðili að samningi Sameinuðu þjóðanna frá 21. des. 1965 um útrýmingu alls kynþáttamisréttis. Samningur þessi var fullgiltur af Íslands hálfu 13. mars 1967, en hann tók gildi 4. jan. 1969. Vegna aðildar Íslands að samningnum var hegningarlaganefnd svokallaðri falið að gera könnun á, hverra breytinga væri þörf á íslenskum refsilögum, og er frv., sem hér liggur fyrir, árangur af þeirri athugun. Samkv. 4. gr. áðurnefnds samnings skuldbindur aðildarríkið sig til þess að lýsa refsiverða hvers konar starfsemi, sem útbreiðir skoðanir um yfirburði eins kynþáttar yfir öðrum, svo og starfsemi, sem hvetur til kynþáttamismunar eða til ofbeldisverka gagnvart kynþætti eða tilteknum hópi manna vegna litarháttar eða þjóðernis. Þetta lagafrv. er fram borið til að fullnægja þessari samningsskyldu, og er ekki talið, að þörf sé frekari lagasetningar vegna aðildar að samningnum. Samkv. frv.-textanum varðar einungis háttsemi, sem beinist að hópi manna, refsingu, en ummæli, myndagerð eða því um líkt, sem beint er að einstaklingi, varðar við ákvæðið, ef með því er gefið til kynna háð, smánun eða rógur um ákveðinn hóp eða flokk manna. Til brota gagnvart einstaklingum tekur þetta út af fyrir sig ekki, nema þá einstaklingurinn væri skoðaður sem tákn hóps eða fjölda, en eftir atvikum gæti auðvitað þvílík brot sem þessi gegn einstaklingum varðað við ákvæði um ærumeiðingar eða um röskun einkalífs. Sem betur fer, hefur ekki hér á landi verið mikið um háttsemi, sem undir þetta lagaboð mundi falla. Samt sem áður er, eins og þegar hefur verið tekið fram, talið rétt og sjálfsagt að breyta hegningarlögunum svo sem skylt er í samræmi við þennan samning, sem við höfum gerst aðilar að. Einnig er þess að geta, að tekið er upp í þennan frv.-texta, sem er efnislega ein gr., ákvæði, sem ekki snertir þann samning, sem hér hefur verið nefndur. Í norrænum refsilögum hafa um nokkurt skeið verið refsiákvæði um atlögur að hópi manna vegna trúarbragða. Slíkt ákvæði hefur skort í íslensk hegningarlög. Hefur því þótt ástæða til að fella inn í frv.-textann „atlögur vegna trúarbragða“. Ég sé, herra forseti, ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta í sjálfu sér litla frv., sem hér liggur fyrir, og til þess er þeim mun minni ástæða frá minni hendi, þar sem frv. fylgir mjög ítarleg greinargerð. Sú greinargerð, sem hefur verið prentuð með frv., er þó ekki nema hluti af þeirri greinargerð, sem fylgdi frv. frá hegningalaganefndinni, og var það af hagkvæmisástæðum, að ekki var lagt í að prenta hana í heild. En nefnd sú, sem frv. fær til athugunar, getur að sjálfsögðu fengið þá greinargerð frá rn. Ég leyfi mér svo að óska þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.