Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Á þskj. 151 ber ég fram fsp. til hæstv. utanrrh. um þinglega meðferð EES-samnings og fylgifrumvarpa. Fyrirspurnin er svohljóðandi: ,,Í hvaða formi og innan hvaða tímamarka hyggst ríkisstjórnin leita staðfestingar Alþingis á EES-samningnum og leggja fram og fá samþykkt frumvörp til breytinga á íslenskri löggjöf vegna reglugerða, tilskipana og annarra reglna sem leiðir af samningnum?`` Þetta er fyrirspurnin. Tilefni hennar þarf vart að rökstyðja í löngu máli, svo mikið hefur verið rætt um þessa samningsgerð, síðast í utandagskrárumræðu í þinginu í gær og í lengra formi þann 5. nóv. sl. Við þá umræðu innti ég hæstv. utanrrh. eftir þessu máli sem nú liggur fyrir í fyrirspurnarformi, þ.e. hvernig málið yrði lagt fyrir Alþingi ef þetta verður þá einhvern tíma samningur. Og þá, þann 5. nóv., hafði hæstv. utanrrh. ekki svör á reiðum höndum, en greindi hins vegar frá því svona í almennum orðum hvernig hann hygðist taka á málinu gagnvart þinginu. Ég held að það sé mjög brýnt fyrir Alþingi að fá vitneskju um það hvernig hæstv. ráðherra ætlar að haga þessu máli gagnvart þinginu og ég geri ráð fyrir því að það sé einnig eftirspurn eftir svörum frá hæstv. ráðherra í Stjórnarráði Íslands, þ.e. hjá þeim ráðuneytum sem ætlað er að beiti sér fyrir breytingum á íslenskri löggjöf sem afleiðingum af þessum ráðgerða samningi um Evrópskt efnahagssvæði. Ég vísa til þess að starfstími Alþingis samkvæmt starfsáætlun er fram undir miðjan maí að vori. Ég veit að á hinum Norðurlöndunum, t.d. í Noregi og Svíþjóð, eru áform stjórnvalda að fá staðfestingu þjóðþinganna á EES-samningi fyrir sumarhlé þinganna og einnig að fá breytingar á löggjöf í öllum aðalatriðum fyrir sumarhlé á þjóðþingunum á hinum Norðurlöndunum. Fari svo, virðulegur forseti, að þessi samningur verði undirritaður af ráðherrum sem þurfa að setja nafnið sitt þar undir þegar kemur fram yfir áramótin, þá bíður þjóðþings Íslendinga sem og annarra þjóðþinga og Evrópuþingsins mikið verk að fjalla um samninginn.

Virðulegi forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr í hvaða formi og innan hvaða tímamarka ríkisstjórnin hyggist leita staðfestingar Alþingis á EES-samningnum og leggja fram og fá samþykkt frumvörp til breytinga á íslenskri löggjöf vegna reglugerða, tilskipana og annarra reglna sem leiðir af samningnum. Eins og fram hefur komið í fréttum var ákveðið að fresta fyrirhugaðri áritun aðalsamningamanna á fyrirliggjandi samningsdrög hinn 18. nóv. sl. vegna innri vandamála í EB gagnvart athugasemdum Evrópubandalagsdómstólsins. Ný dagsetning hefur ekki verið ákveðin. Ekki er útilokað að áritun dragist fram yfir áramót ef ákveðið yrði að bíða eftir endanlegri meðferð dómstólsins. Undirritun samningsins gæti átt sér stað stuttu síðar, þannig hefur verið rætt um febrúar, þegar búið er að ganga frá textum samningsins á öllum tungumálum aðildarríkjanna. Ég geri ráð fyrir því að frv. verði lagt fram um aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði fljótlega eftir að þing kemur saman eftir jól, enda verði búið að undirrita samninginn og nauðsynlegri þýðingarvinnu lokið. Frv. verður með hefðbundnu sniði. Í því verður heimild til þess að fullgilda samninginn fyrir Íslands hönd og ákvæði um lögfestingu meginmáls samningsins sem er 135 greinar. Tæknilegum frágangi frv. er ekki lokið. Frv. verður samið með það fyrir augum að hin ráðuneytin hvert á sínu sviði leggi fram frv. til laga um staðfestingu á öðrum þáttum samningsins, þar á meðal reglugerðum og tilskipunum, sem þar er vitnað til eftir því sem þörf er á. Utanrrn. mun fyrir sitt leyti leggja til að þessi frv. verði lögð fram um svipað leyti og frv. utanrrn., staðfestingarfrv. Þess ber þó að geta að á mörgum sviðum samningsins höfum við fengið aðlögunarfrest til margra ára, t.d. varðandi hlutafélög svo að dæmi sé nefnt. Ekki er víst að öll lagafrumvörp verði tilbúin á þessum sviðum í vor heldur gæti framlagning sumra þeirra dregist fram á haust. Ef þessi staða kemur upp yrði gerð grein fyrir væntanlegu innihaldi þessara frv. við afgreiðslu aðalfrv. Hvert er umfang þeirra lagabreytinga sem leiða af EES-samningnum? Ég hef þegar gert Alþingi grein fyrir þessum breytingum í riti sem var lagt fram haustið 1990 og nefnist Samanburður á íslenskri löggjöf og samþykktum Evrópubandalagsins sem lagðar eru til grundvallar í samningnum um Evrópskt efnahagssvæði, öðru nafni Bláskinnu. Þar má sjá hvaða lögum og reglugerðum þarf að breyta til þess að uppfylla ákvæði samningsins. Lög sem þarf að breyta eru ekki ýkja mörg. Eitt af því sem verður að gera er að breyta ákvæðum sem binda atvinnurekstur skilyrðum um ríkisfang, búsetu eða heimili eins og t.d. var gert á síðasta þingi við samþykkt nýrra laga um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, laga nr. 34/1991. Því frv. fylgdi svokallaður bandormur sem breytti 27 lögum á þessu sviði. Nú er í athugun hvaða leið verður farin í tengslum við EES-samninginn. Einn möguleiki er að gera svipaðan bandorm en aðrar leiðir eru einnig til skoðunar. Unnið er að því í utanrrn. í samvinnu við önnur ráðuneyti að gera nýtt yfirlit um laga- og reglugerðarbreytingar sem leiðir af EES-samningnum. Ráðuneytin hafa öll verið beðin um að skila inn upplýsingum um það fyrir 9. des. nk. Þessu yfirliti verður dreift á Alþingi, væntanlega um svipað leyti og EES-frv. og verður nokkurs konar framhaldsútgáfa á Bláskinnu sem ég nefndi áðan. Varðandi tímasetningu, hvenær þingið mundi fjalla um þau frv. sem leiðir af EES-samningnum, þá veltur það á því hvenær frv. verða fullbúin. Ég leyfi mér að vona að flest þeirra verði komin fram snemma á vorþingi. Ekki er óeðlilegt að umfjöllun um þau fari fram, en endanleg afgreiðsla bíði í ýmsum tilvikum þar til seint á næsta ári, rétt fyrir gildistöku samningsins sjálfs. Í þessu sambandi mun þingið verða að ákveða hvort EES-samningurinn verði til umfjöllunar hjá öllum þingnefndum á þeim sviðum sem hann nær til eða hvort sett verður á stofn sérstök þingnefnd sem fjalli um hið Evrópska efnahagssvæði.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra upplýsingar hans. Ég tel að það sé ekki seinna vænna fyrir Stjórnarráðið og raunar Alþingi að taka þessi mál til sérstakrar athugunar með tilliti til formsins og þess tíma sem til ráðstöfunar getur verið. Ég heyri að það er ásetningur hæstv. ráðherra að flytja staðfestingarfrv. varðandi samninginn sjálfan en síðan komi fylgifrv. og það sé ekki enn fullmótuð stefna hvort þau verði lögð fram eins og hann segir í bandormsformi, þ.e. í einum pakka, eða hvort þau verði lögð fram sem sjálfstæð frv. til breytinga á íslenskri löggjöf. Þetta er auðvitað nauðsynlegt að menn meti og ég tel æskilegt að það verði samráð innan þingsins og við Alþingi um það í hvaða formi þetta gerist því að ég tel einsýnt að þingnefndir, fagnefndir þingsins, þurfi að líta á þessi mál og fjalla um lagabreytingar enda þótt stofnuð yrði sérstök nefnd, eða Evrópustefnunefnd þingsins vakin til lífsins, til þess að fjalla um málið heildstætt. Það þarf athugunar við. Hæstv. ráðherra nefndi að það mætti fresta afgreiðslu einstakra frv. fram á haustþing 1992. Þá skil ég hann svo að hann hyggist fá afstöðu þingsins til samningsins á vorþingi og bið hann um að greina frá því hér hvort það er hans stefna. Ég vil að það komi fram að ég tel óeðlilegt að það séu óafgreidd frv., a.m.k. mál sem einhverju skipta, þegar Alþingi er ætlað að taka afstöðu til samningsins í heild, grundvallarafstöðu. Þetta tel ég brýnt að haft sé í huga. Eins þetta sem hæstv. ráðherra nefndi að það gæti verið möguleiki að fresta lagasetningu á sviðum þar sem við höfum aðlögunartíma. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að Alþingi horfi framan í þetta mál í heild sinni, einnig hvað fylgir í formi lagabreytinga þó svo að um tímafrest sé að ræða varðandi gildistöku slíkra breytinga. Menn hljóta að móta afstöðu sína til þessa stóra máls heildstætt og Alþingi ber að hafa markað stefnu varðandi lagabreytingar áður en afstaða er tekin til samningsins í heild. Ég þakka annars fyrir það sem fram er komið. Ég er sannfærður um að það er þörf á því að leggja vinnu í þetta mál nú á næstunni til þess að fá skýrar fram en hér kom í máli hæstv. ráðherra hversu umfangsmikið þetta verk er og hvar mörkin liggja á milli reglugerða, tilskipana og annarra reglna Evrópubandalagsins sem þingið þarf að fjalla um af tilefni þessa ráðgerða samnings.

Virðulegur forseti. Ég tel nauðsynlegt að áður en ætlast verður til þess að Alþingi taki afstöðu til samnings, sem hugsanlega verður lagður hér fyrir Alþingi, þá verði öll lagafrv. að liggja fyrir þannig að fólk geti gert sér grein fyrir pakkanum í heild. Ég heyrði ekki á svörum hæstv. ráðherra hvort hann liti svo á að inni í þessum pakka væru einnig þessar svokölluðu girðingar sem talað hefur verið um, þessi frv. sem á að setja í íslensk lög sem ráðherrann hefur nefnt girðingar. En það hlýtur að skipta mjög miklu máli hvernig þær eiga að líta út til þess að menn geti þá metið hvort þeir telji þær girðingar nægjanlegar og hvort þeir sætti sig við þau frv. sem eru á því sviði. Það er ekki nóg að leggja fram þau lagafrv. sem eru nauðsynleg vegna samningsins heldur einnig það sem talað hefur verið um að öðru leyti.

Virðulegi forseti. Það hefur verið reynslan varðandi þennan samning að engar tímasetningar sem settar hafa verið hafa staðist og við erum enn að upplifa það þessa dagana. Ég held hins vegar að það sé mjög mikilvægt að hæstv. ríkisstjóri geri sér grein fyrir því að það eru tvenns konar frv. og samningar sem verða að liggja fyrir fullbúin áður en hægt er að koma með frv. um samninginn um Evrópskt efnahagssvæði hér inn í þingið. Í fyrsta lagi eru frv. sem snúa að breytingum á íslenskri löggjöf til að tryggja að landsmenn hafi áfram forræði yfir t.d. landinu sjálfu og ýmsu öðru því sem síðasti hv. ræðumaður kallaði girðingar og tók þar að láni orðalag utanrrh. Þessi frv. öll verða að fylgja frv. um samninginn inn á þingið því að það hefur þegar komið fram hjá fjölmörgum þingmönnum að þeir telja þau svo mikilvæg að þeir vilja fá að sjá þau.  Evrópskt efnahagssvæði hér inn í þingið fyrr en sjávarútvegssamningnum verði lokið.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. 4. þm. Austurl. fyrir þessa gagnlegu og málefnalegu umræðu. Ég sé ástæðu til þess að geta eftirfarandi: Í fyrsta lagi. Þau frv., sem kölluð hafa verið girðingafrv., tel ég að eigi að leggja fram hið fyrsta. Ég er sammála því sjónarmiði. Þá á ég við annars vegar breytingar á innlendri löggjöf á forræði landbrn. og eins boðaða löggjöf í hvítbók ríkisstjórnar um að kveða skýrt á um eignarrétt á orkulindum og almenningum utan bújarða. Í annan stað er þess að geta að staðfestingarfrv. verður að sjálfsögðu ekki lagt fram nema fyrir liggi ,,sérprótókoll`` eða fylgisamningur um sjávarútvegsmálið sem ég geri ráð fyrir að verði lokið á næstunni. Hann er einfaldlega ein af forsendunum þannig að hann mun liggja fyrir áður sem og tvíhliða samningurinn. Það liggur í hlutarins eðli. Í þriðja lagi er spurt um frumvörp á þeim sviðum þar sem við höfum lengri aðlögunartíma, þ.e. þriggja ára aðlögunartíma til 1996. Að fráskildu því sem ég hef þegar nefnt um girðingafrv., þá kann það að vera álitamál í hverju tilviki hver nauðsyn er á því að þau verði lögð fram áður en samningurinn kæmi til framkvæmda og í hvaða tilvikum það væri viðunandi þótt þau yrðu afgreidd síðar.

Virðulegi forseti. Ég ber fram fjórar spurningar til hæstv. samgrh. um afnot Ríkisútvarpsins af ljósleiðara. Tilefni þessara spurninga er einfaldlega það að útsending útvarps og sjónvarps er algerlega óviðunandi víða um land eins og allir hv. þm. þekkja. Það er ekki aðeins að víða á þjóðvegum séu stórir blettir þar sem alls ekki er hægt að heyra útvarp. Það getur jafnvel gerst í þéttbýli að útsendingar útvarpsins séu mjög gallaðar að ekki sé nú talað um sjónvarpið. Einn af þessum stöðum sem svona stendur á er Hvammstangi. Sveitarstjóri Hvammstangahrepps, Bjarni Þór Einarsson, leitaði til Ríkisútvarpsins og benti á að hugsanlega mundi það leysa nokkuð vanda þeirra ef beitt væri ljósleiðarakerfi Pósts og síma og góðu merki væri komið eftir þeirri leið í útsendingarstöð á Hvítabjarnarhól í Vestur-Húnavatnssýslu. Svör Ríkisútvarpsins voru þau að taxtar Pósts og síma væru svo háir vegna afnota af ljósleiðarakerfi að útilokað væri að fara þá leið. Hér er um að ræða tvær stofnanir ríkisins sem þurfa að eiga viðskipti sín í milli og þarna er kannski um að ræða tæknilega lausn á miklu vandamáli og alls óviðunandi að ekki sé hægt að leysa það vegna þess að peningar þurfi að renna úr vinstri vasa ríkisvaldsins og yfir í þann hægri og sú leið sé algerlega ófær vegna hárrar verðlagningar. Ljósleiðari Pósts og síma kostar þá stofnun sennilega nokkurn veginn jafnmikið hvort sem hann er notaður eða ekki. Þess vegna eru þessar spurningar settar hér á blað: ,,Hvað mundi það kosta Póst og síma ef Ríkisútvarpið fengi afnot af ljósleiðarakerfinu eins og það er á hverjum tíma en greiddi sjálft fjárfestingar sem nauðsynlegar eru í því skyni?`` Og til að fá eitt dæmi alveg á hreint, þá er spurt hér að því: ,,Hvað kostar það Póst og síma að senda eftir ljósleiðara sjónvarpsútsendingar fyrir Ríkisútvarpið frá Blönduósi til Hvítabjarnarhóls í Austur-Húnavatnssýslu, svo að dæmi sé tekið? Hvaða gjald mundi Póstur og sími taka fyrir afnot af ljósleiðaranum á fyrrnefndri leið samkvæmt núgildandi gjaldskrá? Hver eru áform ríkissjónvarpsins um notkun ljósleiðara í þágu sjónvarps og útvarps?``

Hæstv. forseti. Ljósleiðarar eru hluti af fjarskiptakerfi Pósts og síma sem Póstur og sími leigir viðskiptavinum sínum, þar á meðal Ríkisútvarpinu, og er þá miðað við að leigan sé hluti af meðalkostnaði við rekstur þessa kerfis. Það er búist við því að á næsta ári verði lokið við að leggja ljósleiðarakerfi um landið og má gera ráð fyrir að gjaldskráin lækki þegar búið er að byggja kerfið upp með því að viðskiptavinum fjölgar. Að öðru leyti vil ég segja um þessa fsp. að ljósleiðarastrengir eru lagðir með fjölda glerþráða sem Póst- og símamálastofnun telur nauðsynlegan hverju sinni til að mæta fyrirsjáanlegri þörf fyrir fjarskipti á viðkomandi leið. Hver þráður getur flutt mikið magn af upplýsingum, tali, myndum og gögnum en til að flutningurinn geti átt sér stað þarf að tengja við ljósleiðarann endabúnað sem í fyrsta lagi sendir ljós inn í ljósþráðinn og í öðru lagi umbreytir fjarskiptamerkjum í það form sem hentar að senda eftir ljósleiðaranum. Ljósbúnaðurinn er sameiginlegur fyrir öll þau fjarskipti sem send eru um viðkomandi ljósþráð en hinn búnaðurinn fer eftir því hver er þjónustan. Fjárfestingar í ljósbúnaði verða vart sundurgreindar í hlut Ríkisútvarpsins og annarra nema ákveðið sé að engin önnur fjarskipti en sjónvarpsflutningur fyrir Ríkisútvarpið fari fram á viðkomandi þræði. Póst- og símamálastofnun hefur tvenns konar gjald fyrir sjónvarpsflutning eftir því hversu mikil bandbreidd er notuð fyrir myndina. Með þeirri bandbreidd sem sjónvarpsstöðvarnar hafa valið að nota gjald er stofnunarinnar fyrir ljósleiðarann frá Blönduósi og Laugarbakka 270.830 kr. á ársfjórðungi og er virðisaukaskattur ekki innifalinn inni í þeirri tölu. Sé aðeins um flutning sjónvarps á þessari afmörkuðu leið að ræða þarf síðan búnað í báðum endum til að breyta mynd í stafrænt form. Gjald fyrir hvorn enda fyrir þennan búnað er 47.970 kr. á ársfjórðungi. Gjaldið fyrir ljósleiðarann er reiknað af gjaldskrárnefnd stofnunarinnar með hliðsjón af kostnaðartölum. Kostnaður við lagningu ljósleiðarastrengs fer að sjálfsögðu mjög eftir landslagi og jarðvegi. Bæði Ríkisútvarpið og Stöð 2 nota ljósleiðara til þess að flytja sjónvarpsdagskrá sína milli staða. Dagskrá Stöðvar 2 er t.d. flutt frá Reykjavík til Akureyrar um ljósleiðara. Ríkisútvarpið notast hins vegar að verulegu leyti við flutning á örbylgjuleiðum sem hafa verið í gangi síðan 1975. Póst- og símamálastofnun hefur átt í viðræðum við sjónvarpsstöðvarnar um frekari afnot þeirra að ljósleiðarakerfinu en getur ekki fallist á að þessir aðilar frekar en aðrir viðskiptavinir stofnunarinnar eigi hlut að tækjabúnaði í hinu almenna fjarskiptakerfi né gert sé upp á milli þessara aðila hvað þetta atriði varðar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið þó að ég væri nú ekki að öllu leyti ánægður með það. Ég geri ráð fyrir því að svarið sé undirbúið hjá Pósti og síma og mér fannst að þeir sem svarið undirbjuggu gerðu litla tilraun til þess að svara þeim spurningum sem settar eru fram, þ.e. hver er raunverulegur kostnaður Pósts og síma í þessu tilviki. Ég tel að í þessu tilviki sé ekki hægt að líta á Ríkisútvarpið sem einhvern venjulegan viðskiptavin Pósts og síma. Ég held að það verði að skoða þetta mál út frá svolítið vinsamlegra sjónarmiði en lýsti sér í svarinu við þessari fsp. og að sú skylda hvíli á Pósti og síma að reyna að koma til móts við Ríkisútvarpið í þessu máli, hugsanlega að bjóða verulegan afslátt. Það er lágmarkskrafa að um verulegan afslátt geti verið ræða þannig að viðskipti milli þessara tveggja stofnana ríkisins á þessu sviði gætu orðið öllum landsmönnum til góða. Mér finnst það fyrir neðan virðingu þessara tveggja stofnana að standa í illdeilum með ósveigjanlegri afstöðu sem leiðir til þess að landsmenn njóta ekki þessarar miklu tækninýjunar sem gæti leyst svo mörg vandamál fyrir okkur víðs vegar um land. Ég vil í framhaldi af þessari umræðu skora á hæstv. menntmrh. að taka þetta mál upp og reyna að greiða fyrir því að samvinna milli Ríkisútvarpsins og Pósts og síma geti átt sér stað þannig að hægt verði að bæta útsendingu Ríkisútvarpsins um land allt.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda að það er nauðsynlegt að góð samvinna sé milli ríkisstofnana. Á hinn bóginn er enginn sparnaður fólginn í því fyrir ríkið að fela kostnaðartölur í annarri hvorri stofnuninni. Hér er um það að ræða að verið er að byggja upp ljósleiðarakerfið. Stöð 2, eins og kom fram, er þegar farin að nota það á leiðinni milli Reykjavíkur og Akureyrar. Ég tek auðvitað undir það að mjög æskilegt er að hægt sé að greiða fyrir því að hægt sé að nota sjónvarp sem víðast, m.a. til kennslu og upplýsinga og ég vænti þess að ljósleiðarakerfið geti þar skipt verulegu máli og flýtt fyrir slíkri þróun. En það er að sjálfsögðu ekki hægt að taka út úr einhvern lítinn skika af ljósleiðarakerfinu og segja að kostnaðurinn við að reka þann þátt kerfisins sé óháður uppbyggingunni í heild, rekstrarkostnaði kerfisins í heild og þeim kostnaði sem því fylgir að setja það upp.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu merka máli. Ég er í engum vafa um að það hægt er að stórbæta skilyrði víða í landinu með því að nýta þá tækni sem ljósleiðarinn býður upp á og ég hvet eindregið til að möguleikar sem í því felast verði skoðaðir rækilega á næstunni. Ég vil enn fremur benda á þá þróun sem er að verða í útlöndum í þessum efnum og þá ekki síst í Bandaríkjum Norður-Ameríku þar sem nýlega er fallinn dómur sem heimilar rekendum fjarskiptakerfisins að dreifa myndefni. Það er mat manna að það þýði á næstu árum að mjög mikill hluti af dreifingu myndefnis á meginlandi Norður-Ameríku færist inn í þræði eða ljósleiðarakerfin og enginn vafi er á því að það mun hafa mikil áhrif bæði á tækni og þróun á þessu sviði og ætti einnig að geta komið okkur til góða.

Hæstv. forseti. Á sl. þing var samþykkt þáltill. um að gerð yrði áætlun um uppsetningu vegriða í vegakerfi landsmanna. Ástæðan fyrir því að sú þáltill. var lögð fram er ofurskýr og einföld. Hún er til að minnka þá slysahættu sem við búum við á fjallvegum og vegum meðfram ströndinni og víðar. Þess vegna hef ég leyft mér að leggja fram á þskj. 106 fsp. til hæstv. samgrh. um uppsetningu vegriða sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hvað líður framkvæmd ályktunar Alþingis frá 11. mars 1991 um uppsetningu vegriða í vegakerfi landsins? Hvers vegna reyndist ekki unnt að leggja áætlun um uppsetningu vegriða fyrir Alþingi fyrir 1. nóvemer 1991 eins og ályktunin kveður á um?``

Hæstv. forseti. Vegagerðin hóf notkun vegriða úr stáli fyrir um 20 árum. Var sett upp töluvert af vegriðum meðfram vegunum út frá Reykjavík og austur fyrir fjall þegar þeir vegir voru endurbyggðir upp úr 1970. Síðan hægði verulega á notkun en hefur aukist aftur á síðustu árum. Nú munu vera um 20 km af vegriðum meðfram vegum landsins og eru þá brýr ekki meðtaldar. Vegrið eru sett upp til að hindra að ökutæki lendi út af akbraut, ýmist vegna þeirrar hættu sem það hefur í för með sér fyrir þá sem í ökutækinu eru eða fyrir þá sem utan akbrautar eru, t.d. gangandi vegfarendur. Við ákvörðun á því hvort vegrið er sett upp þarf annars vegar að meta kostina sem yfirleitt eru aukið umferðaröryggi og hins vegar ókostina sem m.a. eru snjósöfnun, vandkvæði og kostnaður við snjómokstur, en ætla má að hver metri af uppsettu og frágengnu vegriði kosti um 3.000 kr. Þá verður einnig að hafa í huga að vegriðið sjálft skapar nokkra hættu í umferðinni, einkum á því að rekast á enda þess. Reglur og staðlar um gerð og staðsetningu vegriða taka mið af framangreindum atriðum. Slíkar reglur er að finna í vegstöðlum flestra nágrannaþjóða okkar. Vegagerðin hefur komið sér upp slíkum reglum og taka þær mest mið af norskum stöðlum um sama efni. Í reglum þeim sem notaðar eru hjá Vegagerðinni er bæði að finna ákvæði um staðsetningu og tæknilega útfærslu. Framangreindar reglur um vegrið eru hliðstæðar öðrum reglum um gerð og útbúnað vega. Má þar nefna beygjur, bratta, vegsýn, vegbreidd, lýsingu o.s.frv. Við áætlanagerð um vegaframkvæmdir er jafnan reynt að taka mið af öllum þessum þáttum. Við gerð langtímaáætlunar í vegagerð er þannig reynt að meta þörf á einstökum úrbótum sem nauðsynlegt er talið að gera á öllu vegakerfinu og kostnaður við úrbætur þessar metinn. Er í því sambandi höfð hliðsjón af áðurnefndum reglum og stöðlum. Kostnaður við uppsetningu vegriða samkvæmt stöðlum þessum er innifalinn í kostnaðartölum þeim sem notaðar hafa verið við gerð langtímaáætlunar á sama hátt og kostnaður við t.d. breikkun vega, lýsingu o.s.frv. Má á þann hátt segja að áætlun um uppsetningu vegriða sé innifalin í langtímaáætlun og þar með vegáætlun þar eð hún er felld að og tekur mið af langtímaáætlun. Uppsetning vegriða og mat á þörf á þeim er þannig meðhöndluð á sama hátt og aðrar þarfir vegakerfisins og til þessara hluta er veitt fé af vegáætlun ýmist sem hluti stærra verkefnis eða sem sérstakar aðgerðir. Auk framangreinds má nefna að á undanförnum árum hefur verið unnið að endurbótum á vegriðum á og við brýr eftir sérstakri áætlun. Samkvæmt áætluninni lýkur uppsetningu vegriða við mjóar brýr á fjölförnum vegum að mestu á næstu fimm árum. Hefur verið veitt fé til þeirra framkvæmda af liðnum Vegmerkingar og öryggisaðgerðir sem er hluti af viðhaldi vega. Af þessum lið er einnig varið fé til úrbóta á öðrum hættulegum stöðum á vegakerfinu þar sem endurbygging vegarins er ekki fyrirsjáanleg. Við ráðstöfun fjárins eru teknir fyrir hættulegustu staðirnir, metnar þær lausnir sem koma til álita í hverju tilviki og sú lausn valin sem best hentar. Nokkuð af vegriðum er sett upp með þessum hætti. Þrátt fyrir miklar endurbætur sem gerðar hafa verið á vegakerfi landsins á undanförnum árum skortir enn mjög mikið á að það sé eins og æskilegt væri og uppfylli kröfur staðla þeirra sem notaðir eru til að meta endurbótaþörf. Má í því sambandi nefna vondan vegferil, krappar beygjur og brekkur, mjóa vegi og brýr, vöntun á slitlagi, lélegt burðarþol og vöntun á ýmsum öryggisbúnaði, þar með töldum vegriðum. Tel ég eðlilegt að öllum þessum atriðum verði sinnt innan vegáætlunar og langtímaáætlunar framvegis eins og verið hefur. Vegrið er dýrt, kostar um 3 millj. kr. á hvern km miðað við vegrið á öðrum kanti vegarins. Upphæðin er einungis lítið eitt lægri en kostnaður við bundið slitlag. Þessi mikli kostnaður ásamt þeirri staðreynd að vegakerfi landsins er enn þá mjög ábótavant í mörgu og stenst ekki samanburð við vegakerfi annarra landa veldur því að vegrið eru hér mun sjaldgæfari en víða annars staðar. Hin síðustu ár hefur sérstakur liður innan viðhalds, eins og fram kom í máli mínu áðan, verið ætlaður til öryggisaðgerða og hefur hann m.a. verið notaður til að setja upp vegrið á hættustöðum. Með hliðsjón af því sem hér hefur verið nefnt er það skoðun mín að fella beri áætlanir um vegrið inn í vegáætlun og langtímaáætlun eins og aðra þætti tengda vegagerð. Þess utan séu gerðar áætlanir um úrbætur á hættustöðum eins og þegar er byrjað á. Segja má að þál. undirstriki aukna áherslu á slíkar úrbótaáætlanir. Mun Vegagerðin m.a. af þessu tilefni auka þennan þátt. Ljóst má þó vera að slíkar úrbótaáætlanir geta ekki verið tæmandi. Fremur verða þær að skoðast sem áætlun en nokkurra ára átak hverju sinni.

Virðulegi forseti. Vegna þessarar fyrirspurnar langar mig að benda á að það kostar ekki nema 3 þús. kr. metrinn í vegriðum samkvæmt upplýsingum sem hæstv. samgrh. gaf áðan. Þetta hlýtur að vera spurning um forgangsröð í vegaframkvæmdum. Það verður auðvitað að metast. En mér finnst samt furðulegt að ekki sé metið meira að reyna að afstýra því á hættulegustu vegaköflum landsins að þar geti orðið slys, jafnvel dauðaslys, en að leggja bundið slitlag. Því miður hefur sú þróun orðið að vegrið eru oft ekki sett á ákveðnum vegaköflum fyrr en eftir að slys hafa orðið. Ég nefni sem dæmi einn vegarkafla milli þéttbýlisstaða á Vestfjörðum þar sem ekki þurfti vegrið nema á litlum kafla. Það var ekki sett fyrr en heil fjölskylda hafði farið þar út af og farist. Þannig eru dæmin til og þess vegna er þetta spurning um forgangsröð.

Virðulegi forseti. Það er kannski einhver fjölbreytni að menn komi úr mismunandi landshlutum inn í þessa umræðu. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli. Hér hafa komið fram gagnlegar upplýsingar og ég er sannfærður um að gera þarf meira í þessum málum en fyrir liggur og áætlanir standa til um. Þáttur í þessu máli er hins vegar að hve miklu leyti vegrið skapi hugsanlega falskt öryggi, það þekki ég ekki nógsamlega. Þetta þarf að athuga í sambandi við uppbyggingu veganna. Á Austurlandi höfum við t.d. fjallvegi, Fjarðarheiði og um Oddsskarð, þar sem vegrið mundi a.m.k. skapa öryggistilfinningu fyrir þá sem um veginn fara en hvort hún mundi að öllu leyti fyrirbyggja slys með þeim hætti sem menn halda þekki ég ekki til að dæma um það. En hér þarf áreiðanlega að taka betur á og skipulegar en gert hefur verið.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Inga Birni Albertssyni fyrir þessa fsp. sem er flutt vegna þáltill. sem Alþingi hefur þegar samþykkt. Mér er ljóst að vegrið hafa skilað miklum árangri þar sem þau eru, og veit dæmi þess að lestaðir vörubílar hafa stöðvast, og þau hafa komið í veg fyrir mikinn skaða eða alvarlegri slys. Ég get líka tekið undir það sem hæstv. samgrh. sagði hér um stefnumörkun í þessum efnum. Ég tel að þetta verði að koma inn í vegáætlun og verði tekið með í kostnaðaráætlun um vegi því að vissulega er það staðreynd að víða hefði mátt koma í veg fyrir slys sem orðið hafa ef vegrið hefðu verið. 

Forseti setti grænt ljós eftir að þingmaðurinn hóf ræðu sína.

Hæstv. forseti. Ég þakka svör hæstv. ráðherra og einnig innlegg annarra hv. alþm. Ég tek alveg undir það að þessi þáttur mála eigi að falla inn undir vegáætlun í heild sinni en þáltill. sem slík fjallaði um það að gerð yrði sérstök áætlun um þennan þátt mála sem síðar má fella inn í vegáætlun. Mér finnst það grundvallaratriði að sú ályktun, sem samþykkt var sl. vor, verði virt og síðan fari hún inn í vegáætlun. Það er alveg rétt sem kom fram hér hjá einum hv. þm. að því miður hafa verið brögð að því að vegrið hafi ekki verið sett upp fyrr en slys hafa orðið og eru fleiri dæmi til um það en það sem hv. þm. nefndi í ræðu sinni en ég ætla ekki að nefna. Hins vegar erum við aðallega með í huga vegi þar sem eru brattar hlíðar hvort sem það er niður í sjó eða niður með fjöllum, að þar megi setja upp vegrið og koma í veg fyrir slys. Á þessum vegum er yfirleitt ekki um langa kafla að ræða. Þetta eru kannski einhverjir tugir metra þannig að kostnaðurinn er í sjálfu sér ekki ýkja mikill. Ég vil því hvetja hæstv. ráðherra til að leggja nú fram þessa áætlun en jafnframt að hún verði síðan felld inn í vegáætlun í heild.

Hæstv. forseti. Við höfum auðvitað öll áhuga á því að reyna að fyrirbyggja slys á vegum landsins. Það er nú svo að sums staðar hafa vegrið reynst vel, á öðrum stöðum eru dæmi um það að vegrið hafi verið fjarlægt vegna þess að það eitt út af fyrir sig skapaði slysahættu, er mér sagt af einum alþingismanni. Ég vil vekja athygli á að hér er um verulegan kostnað að ræða, 3 millj. á km er auðvitað verulegur kostnaður þegar við höfum það í huga að víða um land eru vegir óviðunandi og valda í sjálfu sér slysahættu. Ég vil minna á kaflann milli Arnarbælis og Dýrastaða sem nú er til allrar hamingju búið að byggja upp. Það var mikill slysakafli. Hið sama er í raun og veru að segja um kaflann fyrir neðan Fornahvamm, Hellistungur má ég segja að hann heiti sá kafli. Og víðar á landinu eru slysagildrur, þar sem ræsi eru of mjó, brýr mjóar, þar sem lýsing er nauðsynleg á vegum vegna fjölda skólabarna meðfram einhverri tiltekinni leið þar sem þung umferð liggur, t.d. í Kræklingahlíð fyrir norðan svo að ég taki dæmi af því. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð en veit að Vegagerð ríkisins vinnur að því að reyna að láta þá kafla sitja fyrir sem hættulegastir eru. Ég veit að hv. þm. gefa Vegagerðinni leiðbeiningar ef þeir telja að einhverjir sérstakir kaflar á vegakerfinu séu hættulegri en aðrir og þar sé brýnna en annars staðar að setja upp vegrið.

Virðulegi forseti. Ég hef lagt fram fsp. til hæstv. menntmrh. um móttökuskilyrði hljóðvarps og sjónvarps á Vopnafirði. Fsp. er svohljóðandi: ,,Hvað veldur slæmum móttökuskilyrðum hljóðvarps og sjónvarps á Vopnafirði og hvaða áform eru um úrbætur?`` Tilefni þessarar fsp. er erindi sem mér barst frá sveitarstjórn Vopnafjarðarhrepps, dags 28. okt. sl. og þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Á fundi hreppsnefndar þann 24. okt. sl. var eftirfarandi ályktun samþykkt: Eins og forráðamönnum Ríkisútvarpsins er örugglega kunnugt hafa móttökuskilyrði útvarps og sjónvarps á Vopnafirði ekki verið sem skyldi og virðast skilyrðin fara versnandi ef eitthvað er. Eðlilega ríkir því mikil óánægja meðal íbúa byggðarlagsins. Hreppsnefnd Vopnafjarðarhrepps skorar því á stjórnendur Ríkisútvarpsins að bæta úr þessu ástandi nú þegar þannig að íbúar hér sitji við sama borð og flestir landsmenn.`` Mér er ljóst að það er víða úti um land sem móttökuskilyrði Ríkisútvarpsins og yfirleitt hljóðvarps og sjónvarps eru ófullnægjandi og víða sem að úrbótum þarf að hyggja. Hér tala kjörnir fulltrúar í byggðarlagi sem hefur hátt í 1.000 íbúa og þar fara skilyrðin versnandi samkvæmt þeirra ályktun. Því hef ég leyft mér að bera þessa fsp. fram til hæstv. menntmrh.

Hæstv. forseti. Svar mitt við þessari fsp. er svohljóðandi: Í Vopnafirði eru endurvarpsstöðvar fyrir útvarp og sjónvarp. Endurvarpsstöðvarnar taka við útsendu merki frá aðalsendum á Gagnheiði. Fjallgarðurinn frá Héraði yfir í Vopnafjörð er mjög slæm radíóleið vegna þess að ekki er bein sjónlína þangað. Bylgjan brotnar á fjallgarðinum og verður fyrir bragðið ekki stöðug. Einnig er um að ræða erlendar truflanir á þeirri tíðni sem notuð er, aðallega vor og haust vegna ástands í háloftunum. Tilraunir hafa verið gerðar til að finna viðunandi viðtökustaði til endurvarps Vopnafjarðarmegin en án árangurs. Ríkisútvarpið á í viðræðum við Póst og síma um leigu á flutningsleið í ljósleiðara sem liggur frá Egilsstöðum til Vopnafjarðar. Þessi leið hefur verið farin áður til úrbóta á móttökuskilyrðum á Norðfirði. Þá var farið um Reyðarfjörð, Eskifjörð og út á Norðfjörð. Í viðræðum við Póst og síma hefur það komið í ljós að kostnaður við ljósleiðara vegna sjónvarps er 1,6 millj. kr. Kostnaður verður minni vegna útvarpsins. Vonast er til að niðurstaða þessara viðræðna liggi fyrir innan skamms. Af Ríkisútvarpsins hálfu er lögð mikil áhersla á að flýta afgreiðslu þessa máls og koma útsendingum til Vopnafjarðar í lag sem fyrst.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svar hans. Það vekur von um að ráðin verði bót á þessu ástandi sem verður að teljast algerlega óviðunandi í þessu byggðarlagi í sambandi við móttökuskilyrðin. Hér voru nefndar tölur um kostnað og það er auðvitað sá kostnaður sem kann að vera þrándur í götu og þess vegna reynir á ráðuneyti þessara mála og Alþingi að tryggja að Ríkisútvarpið geti leyst mál af þessum toga eftir þeim leiðum sem eru opnar í raun og veru. Hér ræddum við fyrr á þessum fundi fsp. um afnot Ríkisútvarpsins af ljósleiðara og einmitt það mál tengist þessari fsp. samkvæmt svari hæstv. ráðherra. Hér féllu orð í umræðunni fyrr í dag um það að stjórnvöld verði að stilla saman kraftana í þessu efni og það verði að tryggja að eðlilegt samráð og samvinna takist á milli stofnana sem þurfa að vinna saman til þess að grundvallarþættir í okkar daglega lífi séu í sæmilegu lagi. Það hlýtur að vera umhugsunarefni fyrir alþingismenn almennt að það ástand ríkir á okkar tækniöld að sjálft Ríkisútvarpið kemur ekki sínum sendingum með viðunandi hætti til fjölmennra byggðarlaga í landinu svo að ekki sé talað um einstaka afskekkta staði sem eru nær algerlega afskiptir í sambandi við móttökuskilyrði. Ég treysti því að hæstv. menntmrh. leggi Ríkisútvarpinu lið og taki upp viðræður ef þarf við samgrn. og Póst og tíma um eðlileg samnot og samvinnu þessara aðila til að leysa mál af þessum toga og það þarf að gilda bæði um sjónvarpssendingar sem og útvarpssendingar. Hér er í rauninni mikið framtíðarmál til umræðu eins og bent var á, möguleikar ljósleiðarans eru miklir til miðlunar og menn hljóta að gera kröfur til að fjárfestingar sem lagt er í verði nýttar, og þar sem möguleikarnir eru tæknilega fyrir hendi að aðrar girðingar og hindranir verði ekki til að koma í veg fyrir eðlileg not.

Virðulegi forseti. Á þskj. 113 hef ég borið fram fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh. um það hvort fyrirhugaðar eru af hálfu ráðuneytis úrbætur í réttindamálum krabbameinssjúkra barna. Hinn 25. júní í sumar gengu fulltrúar frá Styrktarfélagi krabbameinssjúkra barna á fund heilbr.- og trmrh. og kynntu honum tillögur um úrbætur er varða rétt þessara sjúklinga til trygginga. Þann 1. nóv. fór bréf frá þessum sömu samtökum til hæstv. ráðherra þar sem minnt var á tillögur þeirra. Jafnframt er þar ítrekuð ósk þeirra um úrbætur þar sem ekkert bólaði enn á þeim breytingum sem fulltrúar félagsins töldu sig þó hafa góðar vonir um eftir fund sinn með honum. Afrit af þessu bréfi var sent til þingflokka ásamt samantekt á þeim atriðum sem félagið og aðstandendur þessara barna leggja áherslu á að fái umfjöllun og afgreiðslu inn í tryggingakerfið, en þessi atriði eru --- og ég vitna hér beint í þau gögn sem þingflokkarnir fengu send: Í fyrsta lagi er beðið um umönnunarlaun. Meðferðin sem þessi börn ganga í gegnum er bæði löng og erfið. Foreldrar þurfa að sinna börnum sínum mjög mikið á meðan á sjúkrahúsdvöl þeirra stendur og oft í langan tíma. Síðan tekur við sjúkralega heima á heimilum og oft eru það 24 tíma vaktir sem foreldrar þurfa að standa. Því verður að telja það eðlilegt að þeim verði greidd umönnunarlaun, einnig vegna þess að veikindi barnanna koma í mörgum tilvikum í veg fyrir að foreldrar geti stundað vinnu utan heimilis. Í febrúar 1990 tók gildi reglugerð þar sem aðstandendur krabbameinssjúkra barna fá sömu fjárhagsaðstoð og aðstandendur fatlaðra barna fá. Þessi styrkur fellur niður þegar barnið nær 16 ára aldri. Þörf barnsins fyrir aðstoð og umönnun breytist hins vegar ekki við 16 ára aldur. Því er farið fram á hækkun á þessum aldursmörkum. Þá er í þeim tilvikum sem fjölskyldan þarf vegna veikinda að reka tímabundið tvö heimili farið fram á að hægt verði að sækja um styrk vegna þess. Einnig kemur fram í tillögum félagssamtakanna til ráðherra að umönnunarlaun foreldra ættu ekki að skerða örorkubætur sem barnið sjálft fær og að meiri þátttaka í ferðakostnaði er nauðsynleg vegna tíðra ferða á sjúkrahús eða heilsugæslu þann tíma sem barnið fær að dvelja heima. Auk þess er farið fram á að börnin eða foreldrar hafi rétt á styrk eða láni til bifreiðakaupa og rétt til þess að njóta heimilishjálpar en það atriði ætti ekki að þurfa að skýra nánar. Ég hef hér, virðulegi forseti, gert grein fyrir þeim atriðum sem Styrktarfélag krabbameinssjúkra barna fer fram á að fái sérstaka meðhöndlun í tryggingakerfinu. Vissulega eiga börn við aðra alvarlega sjúkdóma að glíma en þann sem fsp. tekur til og þær úrbætur sem fengjust ættu að sjálfsögðu að nýtast í þeim tilvikum líka. Þó er dálítið erfitt að flokka þennan sjúkdóm með öðrum og því spyr ég hæstv ráðherra: ,,Eru fyrirhugaðar af hálfu ráðuneytis úrbætur í réttindamálum krabbameinssjúkra barna? Ef svo er, hvenær og hverjar verða þær úrbætur?``

Virðulegi forseti. Eins og kom fram hjá hv. 4 þm. Suðurl. er fsp. um með hvaða hætti framfærendum krabbameinssjúkra barna verði greitt fyrir umönnun þeirra þegar hætt verður að greiða fyrir hana á vegum félmrn. frá og með 1. jan. nk. Mér þykir rétt að gera grein fyrir því hvernig þessar greiðslur eru til komnar, en það kom þó að verulegu leyti fram í máli fyrirspyrjanda. Í 10. gr. laga nr. 41/1983, um málefni fatlaðra, er gert ráð fyrir því að kjósi framfærendur að annast umönnun barna að 18 ára aldri og telji svæðisstjórn eða viðkomandi greiningar- og ráðgjafaraðili þá til þess hæfa og aðstoðina nauðsynlega skuli greiða fyrir 20--175 klukkustundir á mánuði eftir mati svæðisstjórnar. Fljótlega eftir gildistöku þessara laga var sett reglugerð um framkvæmdina þar sem greiðslum var skipt niður í fjóra flokka eftir framlagi framfærenda. Núgildandi framkvæmd er bundin í reglugerð nr. 605 frá 1989, um fjárhagslega aðstoð við framfærendur fatlaðra. Þegar í upphafi var ljóst að í flestum tilvikum yrði um að ræða verulega hærri greiðslur en þegar í hlut átti barnaörorka samkvæmt lögum um almannatryggingar og það yrði hagur fatlaðra að njóta þeirra í stað barnaörorkugreiðslna. Til frekari glöggvunar skal á það bent að barnaörorka nemur svipaðri upphæð að hámarki og lægsta greiðsla samkvæmt 10. gr. laga um málefni fatlaðra. Þessi nýbreytni leiddi því til þess að sífellt fleiri sóttu um fjárhagsaðstoð samkvæmt lögum um málefni fatlaðra og ekki eingöngu vegna fatlaðra barna heldur einnig sjúkra barna, ekki síst þeirra sem þjáðust af hvítblæði og öðru krabbameini. Reglurnar voru látnar ná yfir sjúk börn og hefur verið svo síðan, þótt ótvíræða lagaheimild skorti til að breyta lögunum þannig í þeim tilvikum. Undanfarin missiri hefur félmrh. ítrekað bent á að ekki sé heimild til að greiða framfærslueyri vegna sjúkra barna samkvæmt lögum um málefni fatlaðra og að því verði hætt en samkomulag hefur náðst um framlengingu, nú síðast til áramóta. Það er því ljóst, eins og kom fram í máli fyrirspyrjanda, að þetta fyrirkomulag fellur niður um nk. áramót verði ekkert að gert. Það er auðvitað ljóst að það er mjög óréttlátt að gera greinarmun á börnum sem eru krabbameinssjúk og þeim sem eru fötluð með hliðsjón af umönnunarbótagreiðslum. Oft hlýtur umönnun við krabbameinssjúk börn jafnvel að vera meiri en þegar fötluð börn eiga í hlut. Því hef ég ákveðið að leggja til við hið háa Alþingi breytingar á lögum um almannatryggingar og að koma málum þannig fyrir að öll þessi börn njóti sama réttar hvort sem um sjúkdóm er að ræða eða fötlun. Hefur orðið að samkomulagi við félmrh. að ég leggi til breytingar á lögum um almannatryggingar og þar verði ákvæði 10. gr. laga um málefni fatlaðra færð inn í lög um almannatryggingar, enda eiga öll ákvæði um þvílíkar greiðslur hins opinbera heima í þeim lögum og það er Tryggingastofnun ríkisins sem annast þessar greiðslur. Þegar hefur frv. verið samið í þessu skyni og það verður lagt fram nú á allra næstu dögum. Og þó að seint sé vil ég eindregið fara þess á leit við hið háa Alþingi að það afgreiði þetta frv. sem lög fyrir næstu áramót.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli hér á Alþingi og jafnframt fagna því að hreyfing skuli vera á þessum málum hvað varðar framfærslu og greiðslu kostnaðar þegar foreldrar annast krabbameinssjúk börn í heimahúsum. Ég tel að hér sé um mikilvægan áfanga að ræða. Ég vil jafnframt geta þess að við kvennalistakonur höfum flutt bæði í frumvarpsformi og þáltill. mál er tengjast þessu og sérstaklega fjalla um ferðakostnað og dvalarkostnað foreldra sem eiga sjúk börn. Skemmst er frá því að segja að þau hafa fengið allþokkalegar undirtektir og þar af leiðandi hefur komið nokkur hreyfing á málin. En eins og kom fram í greinargerð þeirri sem hv. fyrirspyrjandi gat um, þá þarf enn að gera betur.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu ágæta máli. Svar hæstv. heilbr.- og trmrh. er hins vegar algjörlega ófullnægjandi. Þeir sem eitthvað þekkja til þessara mála vita það auðvitað best að sú breyting sem hann er að tala um að koma hér í framkvæmd hefur engin áhrif á aðstæður þess fólks sem býr við þessi hörmulegu skilyrði vegna þess að krabbameinssjúk börn fá í dag öll eða flestöll greiðslur skv. 10. gr. Það sem aðstandendur þessara barna eru að óska eftir er viðbótaraðstoð. Meðan ég var formaður þeirrar nefndar sem sá um að endurskoða almannatryggingalögin átti ég marga fundi með þessu fólki og það er tvennt sem það lagði höfuðáherslu á. Það eru viðbótarumönnunarbætur sem ekki skerðast eftir þjónustu utan heimilis og í öðru lagi svokallaður uppihaldsstyrkur sem aðstandendum er greiddur ef þeir þurfa að dvelja langdvölum með börnum sínum utan heimabyggðar. Þessi atriði voru inni í frv. því sem fyrrv. heilbrrh. lagði hér fram á Alþingi um almannatryggingar sem Alþfl. stoppaði. Ábyrgð Alþfl. í þessu máli er því mikil og ég harma það að menn ætli ekki að stíga stærri skref en þau sem eru í raun og veru engin skref eins og hæstv. heilbr.- og trmrh. lýsir hér yfir núna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þau svör sem hann gaf. Ég er ekki alveg sammála því að þar séu engin skref stigin því það er vissulega skref að þau réttindi sem foreldrar krabbameinssjúkra barna hafa haft til umönnunarlauna fram að þessu verði tryggð áfram. Hins vegar er það alveg rétt að í þeim tillögum sem þau hafa sent bæði hæstv. heilbr.- og trmrh. og hæstv. félmrh. er farið fram á hækkun. Það segir sig sjálft að þó svo að þau nái fullum tíma, fái greidda 175 tíma á mánuði, þá er það lítið upp í þann tíma sem fer til umönnunar þessara barna, það eru yfir 720 klukkutímar á mánuði og flest þessara barna þurfa eftir meðferð, 24 tíma umönnun beggja foreldra. Það eru líka ýmis önnur atriði sem farið var fram á sem ekkert kom fram í svari hæstv. ráðherra hvort yrði tekið á. Ég vil spyrja hann, þar sem breytinga er þó að vænta gagnvart þessu atriði, verður þá tekið tillit til þess sem kom fram í tillögum frá Styrktarfélagi krabbameinssjúkra barna að umönnunarlaunin skerði ekki rétt barnanna til örorkubóta? Í þeim gögnum sem send voru þingflokkum voru átakanlegar lýsingar nokkurra foreldra á því sem börnin og fjölskyldur þeirra ganga í gegnum. Einnig var sagt frá samskiptum þeirra við tryggingakerfið og þeim réttindum sem þau njóta eða njóta ekki. Þessar lýsingar eru ekki sendar í áróðursskyni. Þær eru sannar og síst gert meira úr en efni standa til. Það kemur berlega í ljós að það tryggingakerfi sem maður hefur fram að þessu talið vera nokkuð gott er að þessu leyti afar götótt og það þurfa að koma til úrbætur sem í raun eru löngu tímabærar. Ég vil því beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort ekki verður á næstu vikum tekið á öðrum þeim atriðum sem bent er á í bréfi frá Styrktarfélagi krabbameinssjúkra barna því mér sýnist að það verði lítil breyting frá því ástandi sem nú er, þó að þessi breyting á lögum um almannatryggingar komi fram. Það ber að þakka það sem gert er, en það er afar lítið spor sem þar er stigið.

Virðulegi forseti. Menn getur að sjálfsögðu greint á um það hvort þær umbætur sem verið er að gera í lagasetningu séu mikilvægar eða lítilvægar. Ég tel það ekki lítilvæga breytingu að tryggja rétt aðstandenda sjúkra barna til umönnunarbóta sem eru miklu hærri en lögin hafa tryggt þeim til þessa. Hér er ekki aðeins um að ræða krabbameinssjúk börn. Þetta eru umönnunarbætur vegna sjúkra barna almennt. Ég tel það ekki stutt skref stigið án þess að ég sé að mikla það fyrir mönnum að þarna er verið að veita aðstandendum sjúkra barna með lögum réttindi sem almannatryggingalöggjöfin hefur ekki tryggt þeim fram að þessu. Ég ætla ekki í neinn samjöfnuð við fyrri ráðherra í þeim efnum. Ég er aðeins að benda á það að núna er verið að tryggja þennan rétt sem fólkið ekki hafði áður. Það var hins vegar félmrh., sem án þess að hafa kannski fullnægjandi lagastoð fyrir sinni afgreiðslu, gat svo að segja bjargað þessum málum í horn og þakkir séu henni fyrir það. En núna er verið að tryggja þetta með lögum. Þessi breyting, þessi trygging sem þarna er verið að gefa foreldrum krabbameinssjúkra barna og raunar allra sjúkra barna, þarf ekki að skerða örorkubætur þær sem greiddar eru. Til allrar hamingju eru ekki mjög margar fjölskyldur á Íslandi sem þurfa að gegna því erfiða hlutverki að hafa krabbameinssjúk börn á sínu framfæri. Vandi þessa fólks er gríðarlega mikill, en þetta eru ekki mjög margar fjölskyldur, svo sé guði fyrir að þakka. Almannatryggingalögin eru mjög víð heimildarlög í sumum tilvikum og tryggingaráð hefur möguleika til þess að greiða fyrir einstökum aðilum í meiri mæli en skyldubundið er í almannatryggingalögunum þannig að tryggingaráðið getur fjallað um einstök vandamál sem koma upp í meðferð krabbameinssjúkra barna án þess þó að það sé gert að skyldu í lögum um almannatryggingar. Mér er það alveg ljóst, virðulegi forseti, að hér er ekki stigið endanlegt skref til lausnar. Það er ýmislegt sem betur þarf að gera og betur ætti að gera. Engu að síður er það nokkurt skref til réttindabóta að tryggja forsjármönnum sjúkra barna þann rétt sem þeim yrði tryggður með þeirri breytingu á lögum um almannatryggingar sem ég mun leggja til. Ég er alveg sannfærður um að það fólk sem hlut á að máli er ánægt með þá breytingu þó að ég skilji mjög vel að það vildi gjarnan geta fengið tryggðan meiri rétt í almannatryggingalögunum heldur en nú er lagt til. Það er verið að endurskoða lög um almannatryggingar í heilbrrn. Þar mun m.a. verða komið að ýmsum slíkum þáttum, en þetta er nauðsynlegt að tryggja nú þegar, þ.e. þann rétt að sjúk börn, hvort sem það eru krabbameinssjúk börn eða börn sem berjast við annan sjúkdóm, hafi sama rétt til njóta umönnunar og aðstoðar hins opinbera eins og þau börn sem eiga við fötlun að stríða. Það er verið að koma slíku jafnrétti á með þeirri breytingu sem til stendur. Ég ítreka það að ég vænti þess að Alþingi bregðist fljótt og vel við og afgreiði þessi lög fyrir jólin og eyði ekki of miklum tíma í að rífast um það hvort hægt sé að gera meira og betur en reynt er að gera nú. Mér er ljóst að það er vel hægt, en það var bara ekki gert fyrr en nú.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál upp. Það er löngu tímabært að taka upp málefni sem varðar alvarlega sjúk börn. Það þarf að koma málefnum þessa fólks þannig fyrir að fjárhagslegu öryggi fjölskyldunnar sé ekki stefnt í voða þegar alvarlegur sjúkdómur knýr dyra. Áðan kom fram að það væru ekki mörg börn sem ættu við þennan vanda að stríða en ef við tökum bara krabbameinssjúk börn, þá eru það 8--10 tilfelli sem greinast á hverju ári þannig að þetta er töluverður hópur. Það skiptir miklu máli fyrir börnin að foreldrar geti verið sem næst þeim í veikindum þeirra. Þess vegna verður að tryggja það, því það skiptir svo miklu máli fyrir batahorfur þessara barna, að foreldrarnir geti verið hjá þeim. Og það verður að gera örlítið meira en hér er boðað og vonandi verður það gert hið allra fyrsta. Það er samfélagsins að tryggja það.

Virðulegi forseti. Lögfræðiaðstoð er þjónusta sem flestir óska sér sjálfsagt að þurfa aldrei á að halda. Því miður reynir þó oft á að leita þurfi aðstoðar lögmanna og er þá ekki alltaf spurt hvort þeir þurfi á að halda sem efni hafa á að greiða fyrir þessa þjónustu. Því hefur allnokkrum sinnum verið tekið fyrir á Alþingi með hvaða hætti eðlilegt væri að ríkisvaldið greiddi fyrir nauðsynlega lögfræðiþjónustu, bæði með því að bjóða upp á gjafsókn og gjafvörn og einnig með annarri lögfræðiaðstoð. Hefur þá bæði verið fjallað um lögfræðiaðstoð við efnalítið fólk og annað. Ég vil geta í þessu sambandi þáltill. hv. þm. Ragnars Arnalds og Svövu Jakobsdóttur sem þau fluttu á Alþingi veturinn 1974--1975 um lögfræðiaðstoð fyrir efnalítið fólk, svo og þess frv. um opinbera réttaraðstoð sem ég hér spyr um en slíkt frv. kom fram á tveimur þingum, 112. og 113. löggjafarþingi. Síðast en ekki síst vil ég geta þess að skömmu áður en frv. um opinbera réttaraðstoð var kynnt á 112. löggjafarþingi fluttum við kvennalistakonur frv. um hliðstætt efni, en það frv. varðaði þó einungis hluta málsins, að vísu nokkuð stóran hluta. Það var frv. um lögfræðiráðgjöf og aðstoð vegna hjúskapar-, sambúðar- og sifjaréttarmála. Það var hv. þáv. þm. Málmfríður Sigurðardóttir, þingkona Kvennalistans sem flutti það mál ásamt okkur kvennalistakonum. Skemmst er frá því að segja að vel var tekið í það af hálfu dómsmrn. þá að taka tillit til þeirra hugmynda sem fram komu í okkar tillögum og sameina þær frumvarpi um opinbera réttaraðstoð þó það hafi raunar síðar ekki verið gert. Ég legg því áherslu á að ef frv. um opinbera réttaraðstoð verður endurflutt núna í vetur, þá verði tekið tillit til þessara athugasemda, enda held ég að góður grunnur sé fyrir því. Ég hef í framhaldi af þessum orðum mínum leyft mér að bera fram eftirfarandi fsp. á þskj. 146 til hæstv. dómsmrh. og hljóðar hún svo, með leyfi forseta: ,,Hyggst dómsmrh. leggja fram frv. um opinbera réttaraðstoð á yfirstandandi þingi?``

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir mjög skýrt svar. Hins vegar þótti mér það efnisrýrt þótt afdráttarlaust væri og þætti mér vænt um að hann notfærði sér síðari ræðutíma sinn til þess að skýra frá því hvers vegna ekki verður lagt fram slíkt frv. á þessu þingi. Mig langar í því sambandi að benda honum á að þetta frv. fékk býsna góðar undirtektir þegar það var lagt fram í fyrsta sinn á 112. löggjafarþingi. Og ég held ég verði að benda á t.d. ræðu hv. 6. þm. Reykv., Sólveigar Pétursdóttur, en hún tók afskaplega vel í mörg efnisatriði þessa frv. Langar mig í því sambandi einkum að minna á er hún fjallaði sérstaklega um ákvæði í IV. kafla frv. og ætla að grípa niður í ræðu hennar, með leyfi forseta, þar sem hún segir og vitnar þá fyrst í greinargerð: ,,Eins og vikið er að hér er hér um nýmæli að ræða en nauðsyn þykir bera til þess að þeir sem hafa orðið fyrir tilteknum refsiverðum brotum njóti lögmannsaðstoðar við kærumeðferð og gerð bótakröfu. Þetta á við um ýmis kynferðisafbrot, grófar líkamsárásir eða ólögmæta frelsisskerðingu. Ég tel ástæðu til þess``, segir Sólveig síðan, ,,að fagna þessum reglum sérstaklega, enda hafa þessi brot og meðferð þeirra verið mikið til umræðu eins og hæstv. dómsmrh. gat um hér áðan.`` Ég tel því fulla ástæðu til þess að við fáum hér upplýst hvers vegna hæstv. dómsmrh. hyggst ekki flytja þetta frv. og hvort það sé e.t.v. vegna þess að þessi mál eigi einhvers staðar annars staðar að fá úrlausn.

Frú forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram að frv. um þetta efni hefur verið lagt fram í tvígang hér á hinu háa Alþingi án þess að fá brautargengi, m.a. vegna þess að það hefur verið mat þeirra sem skoðað hafa frv. gjörla að það væri býsna opið og mjög óvíst hversu mikinn kostnað það hefði í för með sér. Það er alveg ljóst að hér er um að ræða gífurlegar fjárhæðir og það hlýtur að orka tvímælis, án þess að ég sé að lýsa andstöðu minni gagnvart þeirri hugmynd að í ákveðnum tilvikum njóti efnalítið fólk aðstoðar í þessu efni, að opna lagaheimildir sem gera það að verkum að stór hluti af þessum kostnaði færist yfir á ábyrgð ríkisins því að í þessu efni hljótum við að halda ábyrgð fyrst og fremst að einstaklingunum í þjóðfélaginu sem þurfa úrlausnar við sín í milli. Hér er um kostnaðarvandamál að ræða að þessu leyti. Í annan stað vil ég vekja á því athygli að í frv. sem liggur fyrir þessu þingi um meðferð einkamála er kaflinn úr frv. um opinbera réttaraðstoð að því er varðar gjafsókn og gjafvörn tekinn upp svo til óbreyttur. Með þeim reglum sem nú gilda og þeim nýju ákvæðum sem tekin eru upp um þetta efni er tryggð lágmarksaðstoð í þessu efni af opinberri hálfu. Þar er gert ráð fyrir því að sérstök nefnd yfirfari umsóknir um gjafsókn og gjafvörn og heimildir verði ekki veittar nema að fengnu samþykki þessarar nefndar. Hér er um nýmæli að ræða og sérstaklega nauðsynlegt í þessu samhengi að vekja athygli á því að þessi hluti frv. sem ekki hefur hlotið brautargengi hér er nú kominn inn í frv. til meðferðar einkamála og liggur fyrir þinginu.

Frú forseti. Ég ber hér fram fsp. til sjútvrh. um veiðiheimildir Færeyinga og Belga. Báðar þessar þjóðir hafa notið veiðiheimilda í íslenskri fiskveiðilögsögu um talsvert langt skeið. Heimildir Belga voru upphaflega veittar sökum liðveislu þeirra í erfiðu landhelgisstríði Íslendinga og þá fengu 14 nafngreindir togarar heimild til veiða í íslenskri landhelgi. Þetta var raunar svokallaður sólarlagssamningur sem gerir ráð fyrir því að þegar umræddir togarar falla sökum aldurs eða úreldingar úr veiðiflota, þá megi ekki aðrir togarar ganga inn í kvótann. Í dag eru einungis þrír togarar eftir sem hafa heimild til þess að veiða samtals um það bil 4.400 tonn. Samningurinn við Færeyinga er hins vegar með öðrum hætti. Frá 1979 hafa íslensk stjórnvöld sjálf getað ákveðið árlegt hámark botnfiskafla, að vísu að höfðu samráði við færeysku landsstjórnina. Í upphafi máttu Færeyingar veiða alls 17.000 tonn botnfisks og af því máttu alls 8.000 tonn vera þorskur. Hámarki aflaheimilda hefur hins vegar mörgum sinnum verið breytt í takt við ástand fiskstofna við Ísland og þannig hefur heildarafli minnkað verulega en hlutfall þorsks þó enn meira. Nú er svo komið að fyrir árið 1991 var heildaraflinn sem Færeyingum var leyfður einungis 9.000 tonn eða nærri því helmingi minni en í upphafi og leyfilegur afli á þorski var færður niður í 1.500 tonn en hafði þá verið 2.000 tonn allt frá því 1981. Eins og ég greindi frá, frú forseti, hefur kvóti Færeyinga oftlega breyst í takt við ástand fiskstofna við Ísland og nú er svo komið að fiskstofnum hefur hrakað verulega og raunar hafa nú orðið skjót umskipti til hins verra. Því er eðlilegt að stjórnvöld séu innt eftir því hvort fyrirhugað sé að breyta þeim veiðiheimildum sem Belgar og Færeyingar hafa en þær nema nú sameiginlega 14.000 tonnum. Það er ekki síst nauðsynlegt fyrir sjávarútveginn í landinu að fá fram sem fyrst hvort fyrirhugað er að minnka þær eða jafnvel afnema með öllu, og bæta þannig innlendum sjávarútvegsfyrirtækjum upp það verðmætatap sem kvótaskerðing mun fyrirsjáanlega hafa á næsta ári. En síðast en ekki síst er það nauðsynlegt fyrir frændur vora og vini Færeyinga að fá svar við þessu vegna þess að nú árar líka illa hjá þeim eins og fram hefur komið í fregnum síðustu daga. Því er nauðsynlegt að þeir fái líka í tæka tíð ráðrúm til þess að búa sig undir minnkandi veiðiheimildir ef um það er að ræða. Og því spyr ég formlega þessarar spurningar: ,,Eru fyrirhugaðar breytingar á heimildum Færeyinga og Belga til veiða á botnfiski við Ísland?``

Frú forseti. Eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda eru veiðiheimildir Færeyinga byggðar á sérstökum samningi. Ákvarðanir eru teknar einhliða af Íslendingum að höfðu samráði við Færeyinga. Þessar ákvarðanir eru jafnan teknar í mars. Færeyingar hafa óskað eftir samráðsfundi að þessu sinni sem væntanlega mun fara fram í lok janúar. Ég hef þegar gert ráðstafanir til þess að færeysku landsstjórninni verði gerð grein fyrir því að búast megi við mjög verulegri takmörkunum á þessum veiðum og hef reyndar látið það koma fram opinberlega áður. Ég reikna því fastlega með að niðurstaðan verði sú eftir samráðsfund sem haldinn verður í lok janúar að veiðiheimildir Færeyinga verði takmarkaðar mjög verulega í kjölfar þess. Að því er varðar samninginn við Belga hef ég haft það í huga að við höfum staðið í viðræðum við Evrópubandalagið að undanförnu. Utanrrn. hefur talið eðlilegt að sá samningur fái að standa áfram í ljósi þeirra samninga sem við höfum átt við Evrópubandalagið. Nú hefur Evrópubandalagið sett okkur þá úrslitakosti að það fái fram öllum sínum samningskröfum að því er varðar tvíhliða samning sem á döfinni hefur verið um fiskveiðisamskipti til þess að við fáum að njóta ávaxta af aðalsamningnum sem mestu máli skiptir fyrir okkur. Hér er komin upp nokkur sérstæð samningsaðstaða og þrátt fyrir það að ég hafi fram til þessa talið eðlilegt að taka tillit til þess að við eigum nú í samningum við Evrópubandalagið þá geri ég ráð fyrir því að það geti komið til endurskoðunar ef Evrópubandalagið stillir okkur upp við vegg með þessum hætti, þannig að við nýtum ákvæði í þessum samningum sem heimilar okkur að segja þeim upp með sex mánaða fyrirvara.

Frú forseti. Ég þakka greinargott og ítarlegt svar sjútvrh. Ég tek það fram að það kann að gegna öðru máli um fiskveiðiheimildir Belga en Færeyinga. Eins og ég gat um áðan, munu Belgar nú hafa um 4.400 tonna kvóta en þeir nýta ekki nema 1.200--1.400 tonn um þessar mundir. Ég tek undir með sjútvrh. að það kann að vera rétt að við íhugum að beita ákvæðum í samningum okkar við Belga til að segja upp þessum samningum ef Evrópubandalagið ætlar að nota þá samningatækni sem nú virðist komin upp í þeirra húsum. Ég vil jafnframt taka það fram að ég er þeirrar skoðunar að eins og árar í íslenskum sjávarútvegi, þá sé það nauðsynlegt að takmarka heimildir Færeyinga allverlega. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það eigi í ljósi þeirrar alvarlegu stöðu sem komin er upp í íslenskum sjávarútvegi að afnema veiðiheimildir algerlega til Færeyinga. Ég tel að til þess að treysta stöðu smábátaútgerðar í landinu, þá eigi sjútvrh. að beita sér fyrir því að þessar veiðiheimildir, alls 9.000 tonn, verði veittar til þess að auka veiðiheimildir smábáta á Íslandi, enda verði í framhaldi af því breytt reglum og lögum um það með þeim hætti að smábátum verði ekki kleift að framselja kvóta sinn nema til annarra smábáta.

Hæstv. forseti. Ég hef lagt hér fyrir hæstv. iðnrh. fsp. Ég vil í upphafi segja það að sú spurning verður háværari með degi hverjum: Hver á íslensku raforkuauðlindina? Orkuauðlindin er einn dýrmætasti fjársjóður þessarar þjóðar þegar til framtíðar er horft. Innan 100 ára er talið að olíuauðlindir heimsins verði þurrausnar. Hér hefur það gerst að rúmlega helmingur þjóðarinnar hefur öðlast umframrétt að orkuauðlindinni. Tvö fyrirtæki selja nú raforku í heildsölu. Landsvirkjun selur raforku til Reykjavíkur, Akureyrar og Hafnarfjarðar, Rafmagnsveitna ríkisins, Hitaveitu Suðurnesja og Orkubús Vestfjarða. Rafmagnsveitur ríkisins kaupa af Landsvirkjun en endurselja í heildsölu hluta til veitufyrirtækja svo sem Selfoss, Sauðárkróks, Húsavíkur, Hveragerðis, Vestmannaeyja, Eyrarbakka, Stokkseyrar, Reyðarfjarðar og fleiri. Vegna mikilla hækkana raforkuverðs á þessu ári, langt umfram allar vísitölur, sést betur en fyrr að veiturnar sem skipta við Landsvirkjun búa við miklu minni hækkanir. Vegna hækkana 1. júlí og 1. okt. urðu veitur sem skipta við Landsvirkjun að hækka aflgjald um 678 kr. en veitur sem skipta við Rafmagnsveiturnar um 841 kr. Heildsöluverð Rafmagnsveitna ríkisins hækkaði sem sagt um 163 kr. á kw. umfram hækkun Landsvirkjunar. Nú er ójöfnuðinum best lýst með því að það borgar sig fyrir Selfoss, Sauðárkrók og Vestmannaeyjar að kaupa rafmagn í smásölu af Rafveitu Reykjavíkur ættu þeir þess kost heldur en að kaupa það í heildsölu af Rafmagnsveitum ríkisins. Og enn hagstæðara væri að kaupa rafmagnið norðan frá Akureyri. Hæstv. iðnaðar- og orkumálaráðherra, einn aðalmaður í Jafnaðarmannaflokki Íslands, minni hluti þjóðarinnar stendur höllum fæti og býr við ójöfnuð gagnvart raforkuauðlindinni. Við Sunnlendingar sem búum á barmi aðalauðlindarinnar gerum ekki sérkröfur fyrir okkur en við þolum ekki lengur óréttinn gagnvart okkur og minni hluta þjóðarinnar. Hér þarf ekki að rugla um dreifingarkostnað. Á Suðurlandi er hann minnstur. Við getum gripið til örþrifaráða. Kolaofnar og olíustöðvar eru þegar að líta dagsins ljós. Það eru örþrifaráð í landi sem er fullt af raforku að nú séu fyrirtækin að grípa til þess að flytja inn kol og olíu til að framleiða rafmagn. Þeir eru margir sem nú skoða slíkt í alvöru. Hefur hæstv. ráðherra eða ríkisstjórn einhver áform uppi um að jafna aðstöðu manna í landinu gagnvart raforkuauðlindinni?

Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Suðurl. beinir til mín tveimur spurningum. Hin fyrri er: Hefur ríkisstjórnin uppi einhver áform um það að jafna raforkuverð í landinu? Og hin síðari: Hvernig ætlar ríkisstjórnin að jafna þann aðstöðumun sem nú kann að vera á milli almenningsveitna eftir því hvort þær kaupa raforku frá Landsvirkjun eða Rafmagnsveitum ríkisins? Svarið við fyrri spurningunni er já. Ríkisstjórnin hefur uppi áform um jöfnun raforkuverðs. Í stefnuyfirlýsingu hennar er gert ráð fyrir því að lífskjör verði jöfnuð, m.a. með lækkun húshitunarkostnaðar þar sem hann er mestur. Ríkisstjórnin ákvað á fjórða fundi sínum í maímánuði sl. að auka niðurgreiðslur á raforku til húshitunar frá og með 1. júní. Við þetta lækkaði hitunarkostnaður ,,vísitölufjölskyldu á köldu svæðunum``, svo maður noti nú hversdagslegt málfar, um u.þ.b. 10 þús. kr. á ári. Miðað við algengasta hitunartaxta hjá Rafmagnsveitum ríkisins lækkaði kostnaðurinn úr um það bil 90 þús. kr. á ári í um það bil 80 þús. kr. á ári og þá miða ég við það varmamagn sem reiknað er með í grunni framfærsluvísitölunnar. Með þessari aukningu niðurgreiðslna var náð fyrsta áfanga af þremur í tillögum orkuverðsjöfnunarnefndar sem skilaði áliti sínu á sl. vetri, en í henni áttu sæti fulltrúar allra þingflokka sem áttu sæti á 113. þingi. Ég vil líka benda hv. fyrirspyrjanda á það að í frv. til fjárlaga fyrir árið 1992 er gert ráð fyrir því að unnt verði að halda svipuðu niðurgreiðslustigi á því ári og gilt hefur á síðari hluta þessa árs. Að öðru leyti vil ég leyfa mér, virðulegur forseti, að vísa til fyrirspurnatíma hér í síðustu viku þar sem mjög ítarlega var um þetta mál fjallað, enda fyrirspurn því nær sama efnis þá til umræðu. Til að svara síðari spurningunni um aðstöðumun þeirra sem kaupa beint af Landsvirkjun og hinna sem kaupa af Rarik, þá vil ég láta það koma fram að sex almenningsveitur af sextán tengjast beint afhendingarstöðum Landsvirkjunar og kaupa raforku beint af því fyrirtæki í heildsölu, á sama verði allar sex. Hinar tíu kaupa raforku í heildsölu af Rafmagnsveitum ríkisins sem aftur kaupa 85--90% af þeirri orku sem þær selja af Landsvirkjun. Það liggur í augum uppi að Rafmagnsveiturnar þurfa tekjur til að standa undir kostnaði við flutning orkunnar frá afhendingarstöðum Landsvirkjunar að afhendingarstöðum Rafmagnsveitnanna. Og það er reyndar álit Rafmagnsveitna ríkisins að þær þyrftu hærri álagningu á heildsöluna en þær í raun taka til þess að standa undir öllum kostnaði við þennan flutning. Ég vil leyfa mér að benda á, virðulegi forseti, að það er veruleg verðjöfnun sem á sér stað á heildsölustiginu, m.a. með því að selt er sama verði á öllum afhendingarstöðum Landsvirkjunar og með því sem ég þegar hef nefnt um heildsöluverðmyndun hjá Rafmagnsveitum ríkisins. Þessi skipan hefur bæði kosti og galla sem hér gefst ekki tími til að ræða en þær veitur sem skipta við Rafmagnsveitur ríkisins eru óánægðar með þetta fyrirkomulag og benda á að þær taki fyrst þátt í þeirri verðjöfnun sem á sér stað á heildsölustiginu hjá Landsvirkjun og svo aftur á heildsölustiginu hjá Rafmagnsveitum ríkisins. Hér er að sjálfsögðu um þær veitur að ræða sem telja sig bera skarðan hlut frá borði í þessum skiptum. Ég bendi líka á að í sameignarsamningi milli ríkisstjórnar Íslands, Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar um Landsvirkjun og lögunum um Landsvirkjun, sem grundvallast á þessum samningi, er kveðið á um að fjölgun og breyting afhendingarstaða sé háð ákvörðun stjórnar Landsvirkjunar og að sama gjaldskrá skuli gilda um afhendingu rafmagns til almenningsrafveitna á afhendingarstöðum. Vorið 1989 sendi ég erindi til stjórnar Landsvirkjunar þar sem ég óskaði eftir viðræðum við fyrirtækið um fjölgun afhendingarstaða þannig að almenningsveiturnar ættu yfirleitt kost á beinum skiptum við fyrirtækið. Stjórn Landsvirkjunar synjaði þessu erindi í mars árið 1990 og var þá ekki tilbúin til að fjölga afhendingarstöðum. Í desember á sl. ári sendi ég að tillögu orkuverðsjöfnunarnefndar stjórn Landsvirkjunar nýtt erindi þar sem óskað var eftir því að fyrirtækið veitti Rafmagnsveitum ríkisins sérstakan afslátt sem næmi kostnaði við flutning raforku til bæjarveitna Vestmannaeyja umfram meðalkostnað við flutning til annarra bæjarveitna sem kaupa rafmagn af Rafmagnsveitum ríkisins. Stjórn Landsvirkjunar hefur enn ekki afgreitt þetta erindi. 
             Virðulegi forseti. Ég er alveg að ljúka máli mínu. Í gjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins sem tók gildi um sl. áramót var veitt heimild til þess að fyrirtækið gæti gert sérsamninga við almenningsveiturnar og hafa sjö af tíu veitum gert slíka samninga um orkukaupin. Vegna þess sem hér kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda um afltaxtana og umframorkukaup miðað við þá vil ég taka það fram að það mál var hér ítarlega rætt í fyrirspurnatíma þingsins í síðustu viku og leyfi ég mér að vísa til þeirra svara sem þá voru gefin.

Virðulegur forseti. Mér finnst ég ekki komast hjá því að láta það koma enn einu sinni fram að þessar niðurgreiðslur ríkisstjórnarinnar á raforku til húsahitunar eru raunverulega í skötulíki vegna þess að framhaldið hefur orðið það að ríkisstjórn hefur ekki tryggt lægra raforkuverð til heimilanna. Með því að hafa ekki fé á fjárlögum til styrkingar raflína og annað slíkt þá þýðir það a.m.k. 6% hækkun á raforku, lágmarkshækkun 6% á raforku vegna bara þess. Og svo hitt að hún hefur ekki staðið í ístaðinu til að koma í veg fyrir hækkanir Landsvirkjunar sem hafa orðið á þessu ári langt fram yfir þarfir virkjunarinnar.

Hæstv. forseti. Ég þakka iðnrh. svör hans sem að vísu gefa ekki tilefni til mikillar bjartsýni, hægt hefur miðað í þessu mikla deilumáli þjóðarinnar nú á síðustu árum. Ég vakti athygli á þeim ójöfnuði sem hefði þróast á þessu ári þar sem þessar tíu veitur hafa orðið að hækka sitt raforkuverð um 24% umfram það sem Landsvirkjunarfyrirtækin sex hafa orðið að gera. Þetta er náttúrlega slíkt ójafnræði að við verður ekki unað. Það streyma til okkar kvartanir frá bæjarfélögum sem búa við þetta óréttlæti. Ég hef t.d. fengið frá Hveragerðisbæ og Selfossbæ umkvartanir þar sem vakin er athygli á þessu. Hér segir, með leyfi forseta, í nefndaráliti frá Selfossi: ,,Jafnframt telur bæjarstjórn óeðlilegt að Rarik leggi þessa hækkun beint ofan á sinn heildsölutaxta þar sem það hefur í för með sér meiri hækkun í krónutölu pr. orkueiningu til þeirra almenningsveitna sem kaupa raforku í heildsölu af Rarik en hinna sem kaupa beint af Landsvirkjun. Af þessu tilefni ítrekar bæjarstjórn Selfoss þá skoðun sína að endurskipuleggja beri heildsölufyrirkomulag raforku í landinu.`` --- Sama gera þeir í Hveragerði. Ég sagði frá því að nú hygðust menn fara að nota olíuofna og kol. Hugsið ykkur fyrirtæki sem statt er á orkusvæðinu á Suðurlandi, við skulum taka bakarí, þar fær það orkutaxtann á 5,25 kr. á kwst. en hér á Reykjavíkursvæðinu á 2,53 kr. Er þetta jöfnuður? En taki þetta fyrirtæki upp olíuofn sem það hugleiðir nú þá kostar kwst. þar 1,30 kr. Ég held að það sé nú svo, hæstv. iðnrh., að þessi lítifjörlegu svör um síðari hluta spurningarinnar eða fyrirheit sem engin komu fram að þjóðin verði að treysta því að Alþingi og ríkisstjórn taki á þessu máli. Misrétti sem felst í heildsölukerfi raforku er slíkt að alþingismenn geta ekki boðið þjóðinni slíkt. Aðstaða, búseta og athafnalíf víða um land líður fyrir þetta kerfi. Lítill meiri hluti landsmanna gengur í orkuauðlindina sem sína eign og kúgar hinn hlutann til að nota olíu, kol eða grípa til örþrifaráða. Ég treysti því að alþingismenn reyni að stöðva þá óheillaþróun sem magnast hefur á þessu ári á milli rafveitna í landinu, hvort þeir eru kaupendur frá Rafmagnsveitum ríkisins eða Landsvirkjun, að menn reyni að höggva á þennan hnút áður en gripið verður til örþrifaráða að kaupa hér inn gasolíu og kol til að framleiða orku í sínum fyrirtækjum.

Frú forseti. Fyrst vegna þess sem kom fram í athugasemd hv. 3. þm. Vesturl. þá vil ég enn benda á að það er röng fullyrðing að niðurgreiðslurnar sem ákveðnar voru 1. júní hafi á einhvern hátt verið uppurnar frá því að þær voru settar á. Vegna þeirra er orkuverðið þessum mun lægra eins og margoft hefur komið fram. Eins vildi ég benda á það að styrking dreifikerfa í sveitum er verkefni sem nú er í meira mæli en fyrr á ábyrgð orkufyrirtækjanna, Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða, m.a. reikna þau með endurnýjun á þessum kerfum í sínum afskriftarstofni. Ég held því ekki fram að þar sé til skila haldið hverri krónu. Það þarf að kanna betur mörkin á milli þess sem á að styrkja af almannafé eða gjöldum af almennri orkunotkun og þess sem fyrirtækin eiga sjálf að bera, og það val mætti gjarnan endurskoða. Ég tel það æskilegt að þau beri sem mest af þessu. Vil svo benda á að fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott. Þau miklu línutjón sem orðið hafa á undanförnum vetrum hafa knúið fram mikla endurnýjun með sérstökum fjárframlögum sem að hluta til hafa styrkt þessi dreifikerfi. Einkum á þetta við á Norðurlandi vestra. Þetta segi ég sem dæmi úr veruleikanum um það hvernig þetta gerist. Ég vil líka benda á að það er rangt að halda því fram að á þjóðarsáttartímanum hafi orkuverð frá Landsvirkjun hækkað umfram verðbreytingar. Því er öfugt farið, það hefur hækkað minna. Að lokum, vegna þess sem kom fram í máli hv. 5. þm. Suðurl., þá vil ég taka undir það með honum að orkuauðlindirnar í fallvötnum okkar, á almenningum og í iðrum jarðar eru auðvitað þjóðareign. Ég vona að þingið sameinist um að festa þetta í lög. Ég vil líka taka undir það með hv. 5. þm. Suðurl. að mikil ástæða er til þess að líta að nýju á það hvernig verð er ákveðið í viðskiptum almenningsveitna og Landsvirkjunar. Ég er ekki sannfærður um að gjaldskrá, einhliða útgefin af orkusölufyrirtækinu, sé heppilegasta formið. Þarna þurfa að vera samningar í meira mæli en verið hefur. Þetta er mín skoðun í þessu máli og ég vonast til að fá henni framgengt í einhverjum mæli. Það er líka rétt að það þarf að huga mjög vandlega að þeim töxtum sem byggja á afltaxta, bæði gagnvart almenningsveitum og iðnaði og yfir það mál allt þarf að fara vandlega. Að lokum, virðulegi forseti, þá vil ég taka undir það með hv. fyrirspyrjanda að orkuverðsjöfnun og orkuverðmyndun eru málefni sem ég vona að þingið og stjórnin nái vel saman um á þessum vetri.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér hér á þskj. 157 að bera fram fsp. til hæstv. iðnrh. um súrálsverksmiðju á Íslandi. Nú þegar framkvæmdir vegna hugsanlegs álvers virðast fjarlægari en um langt skeið, þær eru e.t.v. langt undan, a.m.k. ljóst að þær eru ekki á næsta leiti, þá finnst mér eðlilegt að spyrja hæstv. iðnrh. hvaða hugmyndir aðrar séu til athugunar í hans ráðuneyti og hjá þeim stofnunum sem vinna að hugmyndum um stóriðju eða orkufrekan iðnað. Hæstv. ráðherra hefur látið að því liggja að ýmislegt sé og hafi verið í skoðun þó svo aðaláherslan hafi eðlilega verið á þessum hugmyndum um væntanlegt álver. Er því forvitnilegt að vita hvað þeim málum líður. Ég spyr því í fyrsta lið fsp.: ,,Hvaða athuganir eða vinna hefur farið fram af hálfu iðnrn. vegna hugsanlegrar súrálsverksmiðju á Íslandi?`` Nú er það svo að þegar fjallað er um stóriðju af þessu tagi eða af einhverju tagi þá eru staðsetningarmálin allajafnan viðkvæm og auðvitað mikilvægt umræðuefni og vandmeðfarið. Það hefur sýnt sig á undanförnum árum þegar slíkar hugmyndir hafa verið uppi að það hefur leitt til átaka og mikillar umræðu víða um land af eðlilegum ástæðum því menn vilja gjarnan hafa nokkuð um það að segja hvar slíkum verksmiðjum er valinn staður. Því spyr ég í öðrum lið fsp.: ,,Hvaða hugmyndir eru uppi um staðsetningu slíkrar verksmiðju ef af yrði?`` Í þriðja lið fsp. spyr ég síðan hæstv. iðnrh. hvort iðnrn. hafi athugað sérstaklega skýrslu Atvinnuþróunarfélags Þingeyinga hf. sem unnin er af Ásgeiri Leifssyni og Baldri Líndal um súrálsverksmiðju í Þingeyjarsýslum. Það kemur til af því að þessi hugmynd er ekki alveg ný, mun hafa verið komin til umræðu fyrir nokkrum árum og til athugunar. Síðan hefur í Þingeyjarsýslum og á Húsavík verið unnið að öðrum hugmyndum. Um tíma var skoðuð hugmyndin um svokallaða trjákvoðuverksmiðju og þá voru uppi hugmyndir um nýtingu á annað hvort á Þeistarreykjum eða í Öxarfirði eða á hvoru tveggja svæðinu. Og þar sem hugmyndir um hugsanlega súrálsverksmiðju byggjast að verulegu leyti á gufuvinnslu --- en hér er auðvitað eins og menn vita um að ræða hráefni til álframleiðslu sem unnið er úr báxíti með gufuorku sem framleidd er venjulega með annaðhvort kolum eða olíu og auðvitað raforku en gæti hér verið framleidd hugsanlega með gufuorku beint af háhitasvæðum --- þá hafa menn velt þessu fyrir sér og sett saman skýrslu um þetta mál þar sem hugmyndir heiman frá þeim Þingeyingum, studdar af fyrri athugunum verkfræðinga sem hafa fjallað um þetta mál, eru til umræðu. Fannst mér því eðlilegt að spyrja hæstv. iðnrh. hvort þessi mál hefðu eitthvað komið til umræðu sérstaklega í hans ráðuneyti.

Frú forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur lagt fyrir mig þrjár spurningar. Ég mun leitast við að svara þeim í þeirri röð sem þær voru upp bornar. Í fyrsta lagi var spurt um athuganir eða starf sem fram hefði farið af hálfu iðnrn. vegna hugsanlegrar súrálsverksmiðju á Íslandi. Ég get svarað því að á árinu 1974 fóru fram rækilegar athuganir á þeim möguleikum að stofna til slíkrar verksmiðju á Reykjanesi og var þá miðað við að nýta jarðgufu frá Trölladyngjusvæðinu við framleiðsluna. Þessi athugun var á vegum Þróunarstofnunar Sameinuðu þjóðanna, UNIDO og að henni starfaði einkum ungverskur sérfræðingur, dr. Sigmond. Þá var miðað við að í verksmiðjunni yrðu framleidd 300 þús. tonn af súráli í fyrstu með stækkunarmöguleika upp í 600 þús. tonn. Það varð niðurstaða þessarar skýrslu að verksmiðja með 300 þús. tonna ársafköstum gæti orðið arðbær í rekstri miðað við þær forsendur sem þá voru lagðar til grundvallar. En þrátt fyrir það þótti þetta ekki álitlegur iðnaðarkostur, einkum vegna mengunar, vegna úrgangsins sem framleiðslunni er samfara. En ég get tekið það fram að við framleiðslu á 300 þús. tonnum af súráli myndast 360 þús. tonn af hálffljótandi úrgangsefni, svonefndri rauðri leðju eða leir sem er menguð vítissóta og hefur 50% rakainnihald. Í UNIDO-skýrslunni var reiknað með því að safna þessum úrgangi í gryfjur eða bak við uppfyllingar og leiða affallsvatnið aftur til verksmiðjunnar til að endurvinna vítissótann. Að öðru leyti var ekki fyrirhugað að gera annað við rauða leirinn en að láta hann safnast fyrir enda mun það algengast þar sem slíkar verksmiðjur eru starfræktar. Náttúruverndarráð og fleiri aðilar mótmæltu slíkum áformum harðlega. Á árinu 1984 var gerð forathugun á hagkvæmni súrálsverksmiðju hér á landi í kandídatsritgerð Hallgríms Ingólfssonar viðskiptafræðings. Niðurstaðan varð sú að ekki væri arðbært að byggja hér súrálsverksmiðju með 300 þús. tonna framleiðsluafköstum við þáverandi aðstæður. Markaðsskrifstofa iðnrn. og Landsvirkjunar hefur fylgst með þessum athugunum og haft samband við aðila í þessari starfsgrein og nú er almennt talið af sérfræðingum að minnsta hagkvæma stærð á súrálsverksmiðju sé verksmiðja með 1 milljón tonna framleiðsluafköstum á ári og þá er fljótlegt að reikna hversu mikill úrgangurinn, rauði leirinn frá þeirri starfsemi yrði því hann yrði væntanlega þá um 1.200 þús. tonn. Þá er líka að nefna að miðað við núverandi aðstæður í áliðnaði og súrálsframleiðslu eru horfurnar ekki vænlegar. Það kann að vera að markaðsaðstæður geti og muni innan skamms gera þetta fjárhagslega hagkvæmt en þá komum við aftur að umhverfisvandanum. Síðan spurði hv. fyrirspyrjandi hvaða hugmyndir væru uppi um staðsetningu slíkrar verksmiðju. Því get ég svarað þannig að staðsetningin, ef menn réðust í þetta, þyrfti að fullnægja tveimur skilyrðum að mínu áliti. Í fyrsta lagi þarf að vera fyrir hendi stórskipahöfn eða aðstaða fyrir hana og í öðru lagi þyrfti að vera háhitasvæði í nágrenninu svo byggja mætti verksmiðjuna á notkun jarðgufu sem orkugjafa. En það er einmitt það sem gefur staðsetningu á Íslandi sérstaka möguleika. Þetta leiðir auðvitað hugann beint að tveimur landshlutum. Annars vegar er um að ræða Reykjanesskagann, bæði Trölladyngjusvæðið og Reykjanestána, og hins vegar svæði við Skjálfandaflóa og Öxarfjörð í námunda við háhitasvæðin þar. Í þriðja lagi var spurt hvort iðnrn. hefði athugað sérstaklega skýrslu Atvinnuþróunarfélags Þingeyinga. Það hefur verið gert. Ráðuneytið hefur óskað eftir umsögn markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar um þessa skýrslu. Sú umsögn er nú á lokastigi. Ég á ekki von á því að hún leiði til annarrar niðurstöðu en áður hefur fengist, þ.e. að bygging súrálsverksmiðju sé nú ekki arðbær framkvæmd á Íslandi. Jafnvel þótt fram kæmi að reka mætti súrálsverksmiðju hér á landi með hagnaði þá eru alvarleg úrgangsvandamál samfara framleiðslunni og þyrfti að finna fyrir fram lausn á þeim áður en hægt væri að leyfa slíka verksmiðju. En við skulum bíða umsagnar markaðsskrifstofunnar þar sem einnig er ætlunin að gera grein fyrir fræðilegri athugun Orkustofnunar á áætluðu kostnaðarverði jarðgufu, sem leidd yrði frá háhitasvæðinu á Þeistarreykjum til strandar við Skjálfandaflóa. Slík athugun getur haft úrslitaþýðingu fyrir hagkvæmnikönnun á fleiri framleiðslugreinum en súrálsbræðslu sem hugsanlega gætu nýtt jarðgufuna. Ég vona, frú forseti, að þetta hafi svarað þeim þremur spurningum sem til mín var beint.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir mjög greinargóð og skorinorð svör við þessum spurningum mínum. Vissulega er það rétt eins og fram kom hjá honum að svona verksmiðja hlýtur að fylgja nokkuð markaðsaðstæðum á áli og er þá kannski líkt á með henni komið og hugsanlegri álverksmiðju á Íslandi að þetta er ekki mál sem er þá í brennidepli á sama tíma og álframleiðsla er það ekki. En það kom fram hjá hæstv. ráðherra að það þyrfti að huga að nokkrum þáttum sérstaklega ef til þess kæmi að setja verksmiðju af þessu tagi á laggirnar eins og t.d. hafnaraðstöðu sem er auðvitað eðlilegt og sjálfsagt og svo þessum spurningum um háhitasvæðið. Og það er kannski það sem hefur dregið athyglina að Þingeyjarsýslum og er upphafið að þeim athugunum sem farið hafa fram af hálfu norðanmanna á þessu máli, að þar er um öflug háhitasvæði að ræða sem þó eru lítt rannsökuð eða a.m.k. alls ekki nægjanlega rannsökuð til að geta svarað spurningum um það hversu stór og kraftmikil háhitasvæði þar er um að ræða. En það hlýtur hins vegar að vera, og ég vonast til þess að hæstv. ráðherra hafi það mjög í huga ef af því yrði á næstunni að skoða þessi mál eitthvað nánar, þá væri æskilegt að verksmiðja af þessu tagi væri fremur staðsett á háhitasvæði annars staðar en hér á Reykjanesinu þar sem atvinnumöguleikar og önnur iðnaðaruppbygging hefur verið miklu meiri en úti á landsbyggðinni. Að öðru leyti ætla ég ekki að taka þá umræðu upp hér á þessu stigi í knöppum fyrirspurnatíma. Mig langar aðeins að láta það koma hér fram líka og kannski spyrja hæstv. ráðherra, þó það sé ekki í prentaðri fsp., hugmyndir sem hafa verið uppi í iðnrn. og hjá markaðsskrifstofu þess og Landsvirkjunar um súrálsbræðslu, og leyfi mér þá að vitna til fundar sem svæðisskrifstofa iðnaðarins á Norðurlandi stóð fyrir fyrir nokkru síðan. Þar fjallaði m.a. Andrés Svanbjörnsson, starfsmaður markaðsskrifstofu iðnrn., um þetta mál. Þar er raunar um að ræða verksmiðju af allt öðrum toga en þá sem hér var spurt um og er kannski ekki rétt að draga það inn í þessa fsp. núna, en iðnrh. hefur e.t.v. einhverjar upplýsingar um það á takteinum. Þar er haft eftir Andrési Svanbjörnssyni að einn af þeim kostum sem nú sé uppi á borði markaðsskrifstofunnar þessa stundina sé súrálsbræðsla og e.t.v. einn álitlegasti kosturinn og kominn lengst í umræðunni. Hann ræðir þar um 30.000 tonna verksmiðju sem mundi veita u.þ.b. 50 manns atvinnu. En hér er um að ræða allt annað mál en ég spurði um áðan og reyndar kemur þar fram að ekki sé um mengunarvaldandi verksmiðju að ræða sem hægt væri að setja niður hvar sem væri. Ef ráðherra hefði nokkuð um þetta mál að segja væri fróðlegt að heyra það. Aðeins að lokum, virðulegi forseti, þá finnst mér að það mál, sem upphaflega var spurt um, sé mál sem þurfi að halda vakandi og fylgjast vel með í tengslum við það hvernig öðrum stóriðjukostum gengur, hvernig þau mál ganga fram, og ef hugað verður, vonandi fyrr en seinna, að nýrri álverksmiðju þá sé líka hugað að hugsanlegum möguleikum súrálsverksmiðjunnar.

Virðulegi forseti. Ég vildi fyrst nefna, vegna þess sem fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda, 1. þm. Norðurl. e., um háhitasvæðin, að það er mjög mikilvægt að þau verði á næstu árum vandlega könnuð. Mig langar til að rifja það upp að á fjárlögum yfirstandandi árs var einmitt veitt 8,5 millj. til að kanna háhitasvæðið í Öxarfirði, bæði eiginleika þess sem jarðhitasvæðis en einnig til þess að reyna að kanna setlögin sem þarna búa undir, m.a. vegna gass sem hafði komið upp í fyrri borunum. Þetta fé mun ekki reynast nægilegt, en ég hef hins vegar ákveðið að verja allt að 2,7 millj., e.t.v. hærri fjárhæð, af ráðstöfunarfé iðnrn. til að halda þessu verki áfram því það er mjög mikilvægt að kanna þetta svæði. Háhitasvæðin eru orkulindir, auðlindir sem við þurfum að huga vandlega að á næstu árum. Í öðru lagi vegna spurningarinnar um báxítbræðslu, því að slípiefnaframleiðslan sem hv. fyrirspyrjandi vék að í sínu máli byggist á því að bræða í rafbogaofni báxít, þ.e. frumjarðefnið sem súrálið er unnið úr en ekki súrál. Þessi bræðsla er að eðlisfræðinni til mjög skyld þeirri framleiðslu sem fram fer á Grundartanga þar sem kísilmálmur, grjót og járn er brætt í rafbogaofni. Þarna er framleitt slípiefni sem m.a. er notað í sandpappír, smergel og þess háttar hluti. Það er rétt að það hafa staðið yfir ítarlegar viðræður við bandarískt fyrirtæki sem starfar á þessu sviði og hefur áhuga á að hasla sér enn frekar völl í Evrópu, á reyndar fyrirtæki í þessari starfsgrein á Englandi, hefur sýnt Íslandi mikinn áhuga sem staðsetningarmöguleika. Þær umræður standa yfir og beðið eftir tillögum frá okkar viðmælendum vestan hafs. Þar er verið að tala um verksmiðju af þeirri stærð sem hv. fyrirspyrjandi nefndi, 30.000 tonna framleiðslu á ári, 40--50 starfsmenn, einkum hugsað til Evrópumarkaðsþarfa. Þetta virðist nokkuð efnilegt mál en ég ætla ekki að fullyrða um úrslit í því eða um staðsetninguna því hún fer að sjálfsögðu eftir því hvar þetta er best sett í flutningakerfi. En mengunarvandi er þarna miklu minni en í ýmsum greinum málmiðnaðarins og efnaiðnaðarins, þó þannig að til fellur ryk líkt og fellur til við járnblendiframleiðsluna á Grundartanga, en eins og menn kannast við hafa fundist not fyrir þann úrgang með mjög heppilegum hætti í Sementsverksmiðjunni á Akranesi. Því mun þó varla til að dreifa með það ryk sem þarna myndast, en ég hef sannspurt að það megi nota í einhverju öðru skyni. Vegna þess sem fram kom í þriðja lagi hjá hv. fyrirspyrjanda í hans seinni athugasemd, um staðsetningu slíkrar iðnaðarstarfsemi og annarrar, því að stöðugt stendur yfir leit að vænlegum iðnaðarkostum, ekki síst af þessari stærð eða minni, þá hef ég í hyggju að markaðsskrifstofan og iðnrn. taki upp sérstakt samstarf við landshlutana. Það samstarf hefur eiginlega þegar stofnast með Eyjafjarðarsamtökum, þ.e. með héraðsnefndinni og Akureyrarbæ og með Atvinnuþróunarfélagi Eyjafjarðar. Við hyggjum gott til þess að starfa þannig með mönnum í landshlutum um iðnaðarverkefni og ákaflega mikilvægt að frumkvæðið komi ekki síður heiman úr héraði heldur en frá stjórnarstofnunum í Reykjavík.