Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Í fréttunum í gær var greint frá því að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hygðist mæla með aðildarviðræðum við Ísland á fundi sínum þann 24. febrúar nk. Það kemur jafnframt fram hjá alþjóðlegu fréttaveitunni Reuters að stjórnvöld á Íslandi hafi sagt að búist væri við að þessar viðræður tækju 12–14 mánuði eða eitt ár héðan í frá. Hæstv. forsætisráðherra brást ákaflega jákvætt við í útvarpi og sjónvarpi í gærkvöldi og greindi frá því að hún fagnaði þessari ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar mjög og teldi gott að framkvæmdastjórnin mælti með aðildarviðræðum. Hún sagði jafnframt að þetta væri gleðilegur áfangi og gott skref. Hæstv. forsætisráðherra lét síðan í ljósi þá von sína að þegar skriður kæmist á viðræðurnar, við færum að fá mynd á þær og fengjum betur að vita hvað í boði væri innan vébanda Evrópusambandsins yrði viðhorf manna til Evrópusambandsins jákvæðara en nú er. Eins og við vitum hefur komið greinilega fram í skoðanakönnunum að það er vaxandi andstaða við aðildarumsóknina að Evrópusambandinu. Sérstaklega var athyglisvert að sjá í könnun Viðskiptaráðs að andstaða innan viðskiptalífsins er að aukast gagnstætt því sem áður hefur verið. Nú er það svo að einn af ábyrgðarmönnum þess að við erum í þeim sporum að sótt hefur verið um aðild að Evrópusambandinu er hv. þm. Ögmundur Jónasson. Hann var einn þeirra 33 þingmanna sem greiddu atkvæði með þessu, hann er með öðrum orðum einn þeirra sem auðveldaði þessa stöðu sem við erum í núna og hæstv. forsætisráðherra gleðst yfir. Nú langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort hann deili þessum gleðilátum hæstv. forsætisráðherra með henni, hvort hann telji ástæðu til að fagna því að framkvæmdastjórnin 

Hæstv. forseti. Ánægja mín og gleðilæti vegna tilvitnaðra ummæla eru innan viðráðanlegra marka. 

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið til að ræða mál sem mjög hefur brunnið á þjóðinni undanfarna daga og vikur, þ.e. skuldameðferð bankanna á fyrirtækjum í landinu, sérstaklega tilteknum stórfyrirtækjum. Í þessari umræðu hafa komið fram miklar og alvarlegar upplýsingar sem benda til þess að í þessu ferli sé pottur brotinn. Eitt alvarlegasta dæmið sem nefnt hefur verið tengist meðferð Arion banka á fyrirtækinu Samskipum þar sem fyrri eigandi, sem mun hafa réttarstöðu grunaðs í umfangsmiklu fjársvikamáli, á að fá fyrirtækið á silfurfati að lokinni skuldameðferð. Viðskiptanefnd Alþingis hefur haft til umfjöllunar svokallaðar samræmdar verklagsreglur bankanna varðandi slíka endurskipulagningu fyrirtækja og ljóst er af þeim drögum sem þar liggja fyrir að bankarnir virðast fyrst og fremst leggja til grundvallar hámörkun arðsemi til skemmri tíma en ekki gæta þess nægilega vel að læra af þeirri bitru reynslu sem steypti fjármálakerfinu í glötun og lagði þungar byrðar á herðar almenningi í þessu landi. Mjög skortir á að þess sé freistað að auka viðskiptasiðferði eða traust almennings á þessu ferli. Ég vil nefna nokkur sjónarmið sem ég tel að þurfi sérstaklega að gæta að við skuldameðferð bankanna. Í fyrsta lagi er nauðsynlegt að kanna til hlítar hvernig setja megi því skorður að stjórnendur stórfyrirtækja sem hafa keyrt þau í þrot svo þau geta ekki greitt af skuldum sínum geti fengið sömu fyrirtæki í hendurnar að lokinni skuldameðferð bankanna. Í öðru lagi verði þess gætt að öll fyrirtæki yfir tiltekinni stærð fari í almennt opið söluferli þar sem allir fjárfestar sitji við sama borð en fyrri eigendur og stjórnendur njóti þar ekki forréttinda. Í þriðja lagi að almenningur og fjölmiðlar hafi beinan aðgang að upplýsingum um skuldameðferð fyrirtækja þegar umfang afskrifta fer yfir tiltekið hlutfall. Síðast en ekki síst þarf að vega og meta til niðurstöðu þau lagalegu og siðferðislegu sjónarmið sem tengjast stöðu einstaklinga með réttarstöðu grunaðra í málum af þessu tagi. Ég vek athygli á þessum málum því ég tel að það sé skylda okkar þingheims  
            

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi kem ég hingað upp til að lýsa áhyggjum mínum af því að mér sýnist að þetta land sé í raun stjórnlaust. Það virðist sem stjórnarflokkarnir séu ósammála um flesta hluti og viti ekki hvað hinn flokkurinn vill eða ætlar sér að gera. Hæstv. forsætisráðherra þvælist um heiminn í leynilegum opinberum erindagerðum sem maður er loksins núna búinn að átta sig á til hvers voru, það var til að tryggja endanlega að við fengjum jákvæða umfjöllun um aðildarumsókn ríkisstjórnarinnar að Evrópusambandinu. Við megum nefnilega ekki gleyma því, frú forseti, að það er ríkisstjórnin sem stendur á bak við þessa aðildarumsókn. Hér talar gjarnan annar ríkisstjórnarflokkurinn eins og hann eigi ekki þátt og sé ekki hlutaðeigandi í þessari ríkisstjórn, það sé bara Samfylkingin sem fari í þessa vegferð, en það er aldeilis ekki þannig. Við verðum að átta okkur á því að sú heimild sem fór fyrir þingið að þingið fjallaði um þetta kemur úr ríkisstjórninni. Vinstri græn samþykktu í ríkisstjórn að þetta færi fyrir þingið og bera jafna ábyrgð og Samfylkingin á því að þetta ferli er hafið. Það þarf þó ekki að hafa áhyggjur af því hvernig þeir munu endanlega greiða atkvæði miðað við orð þeirra og ást á lýðræðinu. Það hlýtur að liggja í augum uppi, eða hvað? Nei, það liggur nefnilega ekki í augum uppi því að á meðan Vinstri græn tala út og suður um hvort þau séu í ríkisstjórn eða ekki, hvort þau ætli að styðja aðildarumsókn eða samning um Evrópusambandið eða ekki, rekur landið áfram stjórnlaust því að menn ná ekki saman um stóru málin sem mestu máli skipta, þ.e. heimilin og fyrirtækin. Þetta er alveg með ólíkindum. Hér er grein eftir einn af aðalmönnum Vinstri grænna í Norðvesturkjördæmi þar sem hann lýsir því yfir að það sé ekki stjórnarsáttmáli í gangi heldur stefnuyfirlýsing. Hvernig má vera að þessir flokkar vinni saman að eins konar yfirlýsingu en hafi ekki sameiginlegt markmið fyrir þjóðina? Það er mjög undarlegt. 

Virðulegur forseti og hv. þingmenn. Mig langar að kveðja mér hljóðs um það sem ég lít á sem vegsemd og störf Alþingis og starfshætti í þágu almennings í landinu. Eins og ég hef oft tæpt á er mér að aukast efi um að Alþingi sem slíkt gæti almannahagsmuna og sinni því hlutverki sem það var kosið til. Í kjölfar þess hruns sem við búum við fyrir einu og hálfu ári síðan hefur enn ekki verið gerð úttekt á stjórnsýslunni og þeirri stjórnsýslu sem brást og leiddi af sér þetta hrun. Það sitja allir með hendur í skauti og bíða eftir skýrslu rannsóknarnefndar þingsins sem enginn veit í rauninni hvað er. Það er til stofnun sem heitir Ríkisendurskoðun sem á að sjá um að gera stjórnsýsluúttektir þegar út af bregður. Hún hefur farið inn í stofnanir og kvartað yfir útgjöldum til kaupa á strokleðrum og ljósritunarvélum en hún hefur enn þá ekki skoðað Seðlabanka Íslands sem tapaði nærri því 350 milljörðum á einu bretti. Hún hefur ekkert gert í málinu. Aðspurður sagði ríkisendurskoðandi fyrir fjárlaganefnd að þeir hefðu farið yfir ársreikninga Seðlabankans. Ég hef tekið þetta mál upp á vettvangi fjárlaganefndar oftar en einu sinni og oftar en tvisvar en það er ekki áhugi á því í fjárlaganefnd að fá Ríkisendurskoðun til að gera stjórnsýsluúttekt á Seðlabanka Íslands. Það er ekki áhugi á því að fá hana til að gera úttekt á Fjármálaeftirlitinu eða samskiptum þessara stofnana við viðskiptaráðuneytið. Þarna brást kerfið algerlega en hefði átt að koma í veg fyrir það hrun sem við stöndum frammi fyrir í dag. Það þarf að koma í ljós hverjir tóku ákvarðanir í þessum málum og hjá þessum stofnunum. Það þarf að koma í ljós hvað brást og það er ekki hægt að benda endalaust á Davíð Oddsson og kenna honum um allt. Þó að syndir hans séu kannski stórar er hann ekki eini maðurinn og eina svarta peðið í þessu öllu saman. Hv. þingmenn hljóta 

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs til að taka þátt í þeim umræðum sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson vakti máls á. Í framhaldi af svörum hv. þm. Ögmundar Jónassonar um það mál sem þeir ræddu sem er aðildarumsókn Íslands til Evrópusambandsins vil ég fá að beina nokkrum spurningum til hv. þingmanns. Ég hef verið mjög hugsi yfir því hvers konar forgangsröðun á sér stað í þessu samfélagi núna þegar við eigum við að glíma margs konar vandamál og ekki síst að tryggja almannaþjónustu á þeim tímum sem fjármunir eru naumt skammtaðir eftir þá erfiðleika sem við höfum orðið fyrir. Þess vegna finnst mér spurningin um pólitíska forgangsröðun vera mjög mikilvæg um þessar mundir og eitthvað sem við þurfum alltaf að velta fyrir okkur. Ég velti fyrir mér og vil spyrja hv. þingmann - sem svo einlæglega sagði áðan að ánægja hans vegna stöðu mála gagnvart Evrópusambandsumsókninni væri innan viðráðanlegra marka og hann væri sem aldrei fyrr andvígur þessari umsókn og ég tel að kannanir sýni að svo er farið um okkur fleiri - vill hv. þingmaður fá úr því skorið meðal íslensku þjóðarinnar hvað sem það kostar um þessar mundir þegar skera þarf niður í heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu og þegar loka þarf skurðstofum víða um land - vill hann þá eyða 1.000 millj. kr. í það minnsta í þessa umsókn? Ég vek athygli á því að í kostnaðarumsókn fjármálaráðuneytisins með umsögnum sem við ræddum í sumar var talað um að þessi 1.000 millj. kr. fjárhagsáætlun væri í besta falli 

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég ætla að blanda mér aðeins í þá umræðu sem hér hefur hafist m.a. um umsókn Íslands að Evrópusambandinu. Ég vil fyrst segja hins vegar í framhaldi af ræðu hv. þm. Skúla Helgasonar að ég tel að þær spurningar sem hann reifaði þar séu mjög mikilsverðar og mjög brýnt að Alþingi og stjórnmálalífið allt taki á þeim með þeim hætti sem hann lagði til og ræddi. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson upplýsti að frá því hefði verið greint að framkvæmdastjóri Evrópusambandsins ætlaði að mæla með því að viðræður hæfust við Ísland um aðild að Evrópusambandinu. Þetta getur varla komið hv. þingmanni mjög á óvart. Það var samþykkt í júlí sl. á Alþingi að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það var ákvörðun Alþingis, tillaga sem kom inn í þingið þar að lútandi. Það var ljóst af hálfu stjórnarflokkanna beggja að skiptar skoðanir væru milli þeirra um afstöðu til Evrópusambandsins en menn voru sammála um að leggja fram tillögu þar að lútandi og að meiri hluti Alþingis tæki ákvörðun um framhaldið. Þar var ákveðið og samþykkt að fara í ákveðið ferli. Ég studdi það með nákvæmlega sömu rökum og hv. þm. Ögmundur Jónasson. Ég tel mikilvægt að þetta umræðuferli fari í gang, viðræður fari fram við Evrópusambandið og þjóðin taki ákvörðun á grundvelli þess sem út úr því kemur. Það þýðir ekki endilega að þeir sem styðja að það ferli eigi sér stað séu stuðningsmenn aðildar að Evrópusambandinu. Það er ekki sjálfkrafa þannig. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að í þeirri stöðu sem við Íslendingar erum í dag eigum við að leyfa okkur að fara í endurmat á öllum málasviðum. Við höfum verið að tala um fjármálamarkaðinn og velferðarþjónustuna og það getur alveg eins átt við um aðild að Evrópusambandinu. Ég er alveg reiðubúinn til að fara í skoðun á því þegar viðræðum við Evrópusambandið lýkur hvort hagsmunum okkar yrði betur borgið með því að fara þar inn en ég er ekki þeirrar skoðunar í dag. Við eigum að 

Frú forseti. Ég fagna tillögu frá hv. þm. Skúla Helgasyni varðandi útfærslu á sértækri skuldaaðlögun fyrirtækja. Ýmsir eru þeirrar skoðunar að ekkert sé hægt að gera til að koma í veg fyrir að útrásarvíkingar eignist aftur fyrirtæki sín. Ég tel reyndar að vandamálið sé miklu frekar það að pólitíska stefnumótun vanti varðandi sértæka skuldaaðlögun fyrirtækja. Bankarnir hafa tjáð viðskiptanefnd að þeir hafi bara fengið tilmæli frá ríkisstjórninni um að hámarka virði eigna bankanna, sem þýðir á mannamáli að þeir muni taka hæstum tilboðum í eignir fyrirtækja eins og rekstrarfélagið Haga. Mér finnst reyndar undarlegt að hluthafar í gjaldþrota eignarhaldsfélagi eins og 1998 skuli geta gert hátt tilboð í rekstrarfélagið Haga en það er mál dómskerfisins að skoða það. Frú forseti. Það er sannfæring mín að við þurfum að setja pólitíska stefnu á sértæka skuldaaðlögun og gefa með henni fyrirmæli um að eigendum fyrirtækja sem eru núna í þroti verði ekki veittur forkaupsréttur eins og er í tilfelli Haga. Auk þess vil ég gera þá kröfu til bankanna að þeir láti gera álagspróf á fyrrverandi eigendum bankanna þar sem m.a. er metið út frá viðskiptasögu þeirra hversu miklar líkur eru á að þeir keyri fyrirtæki í þrot.

Virðulegi forseti. Ég hef mikinn skilning á því að það sé erfitt fyrir hv. þm. Ögmund Jónasson, einn af ábyrgðarmönnum ESB-umsóknarinnar, að hafa taumhald á tilfinningum sínum þegar svona stórir atburðir eru gerast eins og þeir að framkvæmdarstjórnin ætli að mæla með aðildarumsókninni. En ég fagna því hins vegar að þessi gleðilæti hans eru innan allra viðráðanlegra og skikkanlegra marka. Hv. þingmaður sagði áðan að þetta ESB-mál væri eins konar skrúfa á þjóðinni sem væri að forskrúfast. En þetta er ekki bara skrúfa á þjóðinni, þetta er líka skrúfa á ríkisstjórnina og ríkisstjórnarsamstarfið og þar er ekki um neina forskrúfun að ræða. Þar sýnist mér nefnilega að skrúfgangurinn sé í fínu lagi og allt gengur eins og til er ætlast. Evrópusambandsaðildin heldur áfram og menn keyra þetta áfram eins og ekkert hafi í skorist og geta ekki dulið gleði sína í fjölmiðlum eins og hæstv. forsætisráðherra í gær. Það er ekki þannig að hér sé um að ræða einhvers konar umræðuferli eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði áðan, það er óskaplega sakleysislegt orð og gefur til kynna að menn setjist nú niður og ræði málið kannski yfir kaffisopa eða tebolla eða einhverju slíku. Þetta er miklu meira. Umræðuferlið svokallaða felur t.d. það í sér að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið kynnti á dögunum 146 blaðsíðna skýrslu bara um landbúnaðinn sem fyrstu svör við spurningum ESB. Þetta er umræðuferlið. Stjórnsýslan okkar er undirlögð af því að svara þessum stóru spurningum og hér er ekki um að ræða nein einföld svör við einföldum spurningum. Hér er um að ræða stórkostlegar ritgerðir í hverjum málaflokknum á fætur öðrum. Hér er ég að tala um afmarkaðan þátt í einu ráðuneyti og þá eru öll hin ráðuneytin eftir. Það er alveg ljóst mál að stjórnsýslan okkar er undirlögð í þessu umræðuferli af því að vinna að málefnum sem snúa að umsókn okkar að Evrópusambandinu í boði hv. þm. Ögmundar Jónassonar 

Frú forseti. Það eru tvö atriði sem ég vildi ræða undir þessum lið, í fyrsta lagi það sem hv. þm. Þór Saari sagði varðandi skort á úttekt á stjórnsýslunni. Nú veit ég ekki hvernig málum er háttað í fjárlaganefnd enda á ég ekki sæti þar, en ég vil lýsa þeirri skoðun minni að mér finnst sjálfsagt að fram fari einhvers konar skoðun á stjórnsýslu í Seðlabankanum eins og reyndar er gert ráð fyrir að fari fram í stjórnsýslunni sjálfri. Hæstv. forsætisráðherra hefur kynnt það hér að eftir að rannsóknarskýrsla Alþingis verður lögð fram í byrjun mars mun fara fram úttekt á grundvelli þeirrar skýrslu á því hvort eitthvað hafi farið úrskeiðis í stjórnsýslu ráðuneytis og stofnana ríkisins og í framhaldi af því að ef eitthvað óeðlilegt kemur í ljós á að grípa til viðeigandi ráðstafana. Ég vildi nefna þetta í þessari umræðu af því að skilja mátti af ræðu þingmannsins að það væri ekkert verið að gera varðandi úttekt á stjórnsýslunni. Hitt atriðið sem ég vildi koma inn á, frú forseti, er það sem hv. þm. Skúli Helgason og Lilja Mósesdóttir nefndu varðandi þær reglur sem verið er að vinna að í viðskiptanefnd og snýr að endurskipulagningu skuldugra fyrirtækja. Ég er þeirrar skoðunar að við verðum við þessar aðstæður að notast við allt önnur viðmið en við höfum notast við hingað til í íslensku samfélagi. Það eru breyttir tímar, það eru nýir tímar sem kalla á breytt gildismat og breytt siðferðismat. Og þó að það útheimti ekki hámark peningalegrar endurgreiðslu frá skuldurum í hvert skipti, segi ég: Þá verður bara að hafa það vegna þess að ég held að siðferðið úti í samfélaginu sé þannig í augnablikinu að menn kæri sig ekki um að þeir menn sem settu íslenskt samfélag á hliðina fái tækifæri til þess að endurtaka leikinn. Það er kominn tími til að stokka upp á nýtt og spila eftir nýjum leikreglum en ekki þeim gömlu sem komu okkur í þá stöðu sem við erum núna.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst byrja á því að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem rætt hafa um endurskipulagningu á skuldugum fyrirtækjum. Ég tel að við þurfum að fara með þetta mál miklu lengra og ég tek undir með hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur um að við þurfum að setja önnur viðmið. Ég var með skriflega fyrirspurn til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra í haust þar sem ég óskaði eftir upplýsingum um hvaða afsláttur hefði verið gefinn á lánum, bæði húsnæðislánum og fyrirtækjalánum, á milli nýju og gömlu bankanna og svarið var mjög einfalt: Það var ekki hægt að svara vegna þess að það var bankaleynd. Það er alveg hreint með ólíkindum að það skuli vera þannig að sama fólkið og lánaði einstaklingunum íbúðarlánin rukkar þá nú. Þetta fólk fær bónus sem fer eftir því hvernig gengur að rukka. Ef vel gengur að rukka einstaklingana sem tóku lánin fær þetta fólk bónus út á það. Þetta er algerlega óskiljanlegt og ég tel mjög mikilvægt að við endurskoðum bankaleyndina til þess að við getum haft þessa hluti uppi á borðinu. Öðruvísi verður aldrei sátt í samfélaginu. Virðulegi forseti. Það sem ég ætlaði að kveðja mér hljóðs um undir þessum lið er sá niðurskurður sem á sér stað hjá Ríkisútvarpinu. Búið er að segja upp 15 fréttamönnum og verið er að loka svæðisstöðvunum úti á landsbyggðinni. Á sama tíma er Ríkisútvarpið búið að fækka um eitt stöðugildi í sölu- og markaðsdeild. Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti: Er þetta rétt forgangsröðun, á meðan fréttastofan berst í bökkum við að koma upplýsingum til þjóðarinnar í því ástandi sem við erum í núna, skuli vera starfandi 26 manns í markaðsdeildinni? Mín skoðun er sú að þetta er algerlega ófært. Við verðum að ræða hér hvernig við ætlum að gera þetta og eins er skynsamlegra að draga úr kaupum á erlendu efni við þessar aðstæður. Þær aðstæður sem eru í þjóðfélaginu núna kalla á að það ágæta fólk sem starfar á fréttastofu 

Hæstv. forseti. Það kom fram hjá tveimur þingmönnum a.m.k., hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni og hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur, að þau væru rugluð í ríminu varðandi afstöðu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til Evrópusambandsins. Ég skal reyna að greiða úr þessum skilningsflækjum þeirra. Staðreyndin er sú að innan okkar raða hafa verið mismunandi áherslur hvað þetta snertir. Hluti þingflokksins vildi ekki fara í beinar aðildarviðræður heldur láta fyrst á það reyna hvort þjóðin vildi ganga til slíkrar vinnu. Síðan var annar hluti, og ég var í þeim hópi, sem vildi sækja um aðild. En það sem sameinar okkur, og það er ekkert flókið, er að við leggjum áherslu á lýðræðislega niðurstöðu í málinu. Það er það sem skiptir endanlega máli. Hitt er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni og reyndar líka hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur, að þetta er óhemjudýrt og við þurfum að gæta okkar í þessu efni. Ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns varðandi forgangsröðunina. Staðreyndin er sú að skrifræðisbáknið í Brussel er óseðjandi ófreskja og er búið að búa til ferli sem er gríðarlega tímafrekt og gríðarlega dýrt. Við þurfum að gæta okkar mjög á því að láta ekki leiða okkur út á mjög kostnaðarsamar brautir hvað þetta snertir. Áhyggjur þingmannanna og ábendingar eru því eitthvað sem okkur ber svo sannarlega að taka tillit til.

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því í upphafi þessarar umræðu frá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að hann er mjög óttasleginn gagnvart Evrópusambandinu, eins og við höfum auðvitað oft heyrt, og sama kom fram hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni. Ég fagna með hæstv. forsætisráðherra því að við séum að verða fullgilt aðildarumsóknarríki, það verður mikil og stór stund þegar það gerist. Sú aðildarumsókn sem er inni og verður samþykkt núna á næstunni, sem betur fer, er m.a. studd af hv. Guðmundi Steingrímssyni og Siv Friðleifsdóttur sem bæði eru þingmenn Framsóknarflokksins. Ef ég man rétt var samþykkt á landsfundi Framsóknarflokksins áður en formannskjörið  Virðulegi forseti. Þetta er stutt af töluvert stórum hóp af framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum og nýlega, 12. febrúar, var stofnað félagið Sjálfstæðir Evrópumenn. Þar eru margir nafntogaðir sjálfstæðismenn: Benedikt Jóhannesson er formaður, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Halldór Halldórsson, Baldur Dýrfjörð og vafalaust fleiri. Eitt af markmiðum þessa félags er að stuðla að hagstæðum samningi um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Ég held, virðulegi forseti, að m.a. sjálfstæðismenn, sá þröngsýni hópur sem hér fyllir að hluta þingflokk sjálfstæðismanna, ætti að lesa ávarp Benedikts Jóhannessonar frá þessum stofnfundi og jafnframt lesa hvað góður forustumaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni heitinn Benediktsson, sagði  Virðulegi forseti. Þetta kom upp í huga minn, „hinir óttaslegnu menn“ þegar ég hlustaði á þá sjálfstæðismenn sem talað hafa 

Virðulegi forseti. Ég sendi inn fyrirspurn um þetta aðkallandi og mikilvæga verkefni í nóvember og þá snerust spurningar mínar meira um undirbúning úrræða. Nú veit ég að margt hefur verið gert til að leysa vandann og fróðlegt er og nauðsynlegt að fá að fylgjast með framgangi málsins. Um 3.500 ungmenni á aldrinum 16–25 ára voru nú í byrjun febrúar atvinnulaus, mörg þeirra höfðu verið það lengi og stór hluti þeirra er ekki með formlega menntun umfram grunnskólapróf. Nágrannar okkar, t.d. Finnar, hafa rætt um reynslu sína þegar svipuð staða var uppi hjá þeim fyrir nokkrum árum og harma að þeir gripu ekki til aðgerða fyrr til að koma í veg fyrir langtímaatvinnuleysi, sem samkvæmt rannsóknum, og raunar segir manni það heilbrigð skynsemi, hefur afar slævandi áhrif á fólk og erfitt getur verið fyrir þá sem í því lenda að rífa sig upp og komast í fulla virkni á ný. Nágrannar okkar hafa því ráðlagt okkur og öðrum að vinna mjög ákveðið að því að koma fólki án atvinnu í virkni sem allra fyrst og á það ekki síst við um unga fólkið sem skortir reynslu af vinnumarkaði og hefur takmarkaða menntun. Það kemur fram í skýrslu sem unnin hefur verið um þetta mál af félagsmálaráðuneytinu og menntamálaráðuneytinu að þetta unga fólk hefur í deyfð sinni getað verið án afskipta opinberra aðila annarra en þeirra að taka við rúmlega 100 þús. kr. sem hafa rúllað inn á reikninginn þeirra um hver mánaðamót. Þann rétt hafa þessi ungmenni áunnið sér og ekkert er við það að athuga. Mér finnst sjálfsagt að þeirri fjárhæð fylgi ákveðnar skyldur og krafa um virkni, atvinnuleitandanum til hagsbóta. Ég hef þá trú að það þurfi persónulega einstaklingsmiðaða hvatningu og þjónustu við þennan viðkvæma hóp, nokkurs konar einkaþjálfun þar sem sjálfsmyndin er þjálfuð og styrkt með ýmsum tiltækum ráðum. Slíkt kann að hljóma lúxuskennt og dýrt og því illframkvæmanlegt en ég tel að þannig þurfi það alls ekki að vera. Gott fagfólk á þessu sviði getur unnið afar gott starf og þjónustað marga einstaklinga. Það hefur sýnt sig að ekki er nóg að bjóða upp á námskeið og fundi þar sem val er um þátttöku. Finna þarf úrræði sem henta hverjum og einum sem oft geta verið önnur en þeir pakkar sem í boði eru. Þannig þarf að vinna úrræðin í samvinnu við þá sem eiga að nota þau og gæta þess að ekki sé búið að setja mikla fjármuni í tilbúin úrræði sem síðan eru ekki nýtt. Það sem fyrst og fremst virðist duga eru persónuleg samskipti hins atvinnulausa og aðila sem hann treystir fyrir sínum málum. Það að vera ungmenni án atvinnu hefur örugglega afar slæm áhrif á sjálfsmyndina. Þessi ungmenni hafa mjög oft boðið skipbrot í skólakerfinu og því valið þá ágætu leið í lífinu að fara út í atvinnulífið og nú upplifir þessi hópur aðra höfnun þar sem atvinnulífið hefur ekki þörf fyrir krafta þeirra. Þetta upplifa þau svolítið hvert á sinn hátt og þurfa stuðning til að vinna sig út úr því hvert á sinn hátt. Ég hef nú fengið tækifæri til að reifa hugmyndafræði mína í afar stuttu máli til lausnar þessu verkefni og hlakka til að fá viðbrögð hæstv. ráðherra við henni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Málefni ungra atvinnulausra eru gríðarlega mikilvægt mál fyrir okkur og hafa verið ofarlega á baugi hjá okkur í félags- og tryggingamálaráðuneytinu frá því ég kom þangað inn í fyrravor. Við höfum auðvitað séð mikil hættumerki, atvinnuleysi er komið núna upp í 9% í janúar. Hópur langtíma atvinnulausra fer stækkandi, 70% þeirra eru undir þrítugu. Við sjáum líka á atvinnuleysisskrá að af ungum atvinnulausum hafa yfir 70% einungis grunnskólapróf að baki. Reynsla nágrannaríkja okkar úr kreppum segir okkur að afleiðingar langtímaatvinnuleysis eru alvarlegastar fyrir ungt fólk og sérstaklega þann hóp sem hefur litla menntun og er að stíga sín fyrstu skref á vinnumarkaði þegar það missir störf eða hefur jafnvel ekki náð að fóta sig á vinnumarkaði. Við erum auðvitað líka að hluta til að fást við þann skort á þjónustu sem hefur einkennt menntakerfið gagnvart fólki sem með einhverjum hætti hefur átt erfitt með að falla inn í þau fyrir fram gefnu form til bóknáms sem hafa verið ráðandi í framhaldsskólakerfinu. Það sem við höfum gert í framhaldi af þeirri skýrslu sem hv. þingmaður nefndi og var unnin að frumkvæði félags- og tryggingamálaráðuneytsins og menntamálaráðuneytisins í haust, er að hleypa af stokkunum stórfelldu átaki undir yfirskriftinni „Ungt fólk til athafna“ þar sem við ætlum að tryggja yfir 2.000 ný tækifæri fyrir unga atvinnuleitendur til náms, starfa eða annarrar virkni á þessu ári. Ríkisstjórnin samþykkti fyrir áramót að verja allt að 1,3 milljörðum kr. til þessa verkefnis á árinu 2010 og sú ákvörðun hefur gert okkur kleift að taka myndarlega á í þessum málum og ganga frá mörgum samningum í tengslum við átakið. Við gerum ráð fyrir því að fjármagna þetta með þeim sparnaði sem við reiknum með að verði með minnkandi atvinnuleysi eftir því sem líður á árið. Til að stikla á stóru í þeim úrræðum sem við höfum lagt upp með, höfum við sett fram þá stefnu að 450 ný námstækifæri verði til í framhaldsskólum, bæði í núverandi námsbrautum og í nýjum námsbrautum til framhaldsskólaprófs. Við höfum 700 ný námstækifæri fyrir atvinnulaust fólk í námi á vegum símenntunarmiðstöðva, aðfaranáms að frumgreinadeildum og lýðskólum, allt að 450 ný starfsþjálfunarpláss og störf við átaksverkefni á vegum félagasamtaka sveitarfélaga og annarra, allt að 400 ný sjálfboðaliðastörf og allt að 400 ný pláss á vinnustofum og fjölsmiðjum, ásamt endurhæfingar- og meðferðarúrræðum. Ég vil bara stikla á stóru í árangrinum sem við sjáum nú strax. Við höfum gert samning við Samtök fræðslu- og símenntunarmiðstöðva. Við höfum náð samningum við Rauða krossinn um að veita allt að 180 atvinnuleitendum kost á þátttöku í fjölbreyttum sjálfboðaliðastörfum og erum með á lokastigi samning við Íþróttasamband Íslands um 150 pláss til viðbótar. Vinnumálastofnun mun kosta ráðningu verkefnisstjóra til að annast fræðslu fyrir sjálfboðaliðana og val á verkefnum og ýmsan stuðning. Við gerðum samning við menntamálaráðuneytið í janúar síðastliðnum um heimildir Vinnumálastofnunar til að semja við framhaldsskóla um námsvist fyrir atvinnuleitendur og sérstakar nýjar námsbrautir í því skyni. Fyrstu 40 ungmennin hófu nám í Fjölbrautaskólanum í Breiðholti samkvæmt þessum samningi síðastliðinn mánudag og fleiri hópar munu hefja nám á þessum forsendum á næstu vikum, næst í Menntaskólanum í Kópavogi. Við erum að vinna með skólum um allt land að útfærslum í þessu efni. Alls eru nú þegar, einum og hálfum mánuði eftir að þetta átak hófst, þúsund ungmenni komin í virkniúrræði frá áramótum. Við höfum líka lagt upp að enginn verði atvinnulaus lengur en þrjá mánuði án þess að fá tilboð um vinnu eða virkniúrræði, við höfum sett unga fólkið í forgang en þetta á að verða meginreglan fyrir alla atvinnuleitendur. Við leggjum á það höfuðáherslu að mæta fólki með þarfir hvers um sig í huga. Það er gríðarlega mikilvægt, því að það er mjög einstaklingsbundið hvernig úrræði henta hverjum og einum. Sumum hentar að taka þátt í fjölsmiðjum, öðrum að fara í nám og enn öðrum að taka þátt í sjálfboðaliðastarfi. Við verðum að nálgast í þessum flóknu verkefnum fólk út frá þörfum hvers og eins. Það er sú megináhersla sem við höfum í starfi okkar núna.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur fyrir að vekja athygli á þessu máli. Ég fagna því líka að hæstv. ráðherra er að gera ýmislegt til að bregðast við þessum vanda. Mér er kunnugt um að á vegum atvinnuráðgjafar Vesturlands er svona átak í gangi og það hefur gefið mjög góða raun og er að skila miklum árangri. Hættan er sú, virðulegur forseti, að þegar ungt fólk lendir í þeim dapurlegu aðstæðum að missa atvinnu sína, getur það líka fest í þessari gildru. Það getur verið mjög erfitt, og reynsla annarra landa segir okkur að það, og það er oft og tíðum erfitt fyrir ungt fólk að koma sér aftur út á atvinnumarkaðinn eftir að hafa lent í slíkum aðstæðum. Ég hvet hæstv. ráðherra til að halda áfram á þeirri braut sem hann er til þess að við náum árangri í því að sporna við þeirri vá sem er þarna fyrir dyrum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra kærlega fyrir greinargóð svör og yfirferð. Ég held að það sé mjög gott að við fylgjumst mjög vel með þessum málaflokki, því að ungmennin eru okkar mesta auðlind og það að hafa þau án virkni er skelfilegt og við megum í raun og veru alls ekki láta það gerast. Ég sé að það er mjög margt í gangi, ég var reyndar búin að kynna mér það aðeins inni á síðunni island.is þar sem maður getur fylgst mjög vel með því sem er að gerast. Ég vildi bara aðeins spyrja hæstv. ráðherra um hvort þessi úrræði séu ekki örugglega í gangi um land allt, ég veit að ákveðnir tilraunaskólar eru í gangi en mig langar til að vita hvort þeir séu ekki dreifðir um landið. Eins hef ég áhuga á því að heyra hvort það unga fólk sem hefur áhuga á að fara í hefðbundið framhaldsskólanám og hefur verið á atvinnuleysisbótum, fái einhvern fjárhagslegan aðlögunartíma þannig að það haldi atvinnuleysisbótunum alveg eða að hluta til einhvern tíma meðan þau eru að fóta sig í skólakerfinu að nýju. Ég legg áherslu á að megum ekki láta þennan mannauð okkar liggja og horfa upp í loftið eða vera í tölvunni eða horfa á sjónvarpið lengur en einhvern örlítinn tíma, við verðum að draga þau til ákveðinnar virkni því að annars getur orðið svo hræðilega erfitt fyrir þau að komast af stað á nýjan leik.

Virðulegi forseti. Jú, við vinnum að þessu um land allt og í mjög góðu samstarfi við skóla og starfsmenntamiðstöðvar úti um allt land. Við horfum auðvitað líka til þess, eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi sérstaklega, að skapa þessum unglingum raunverulegan möguleika á framhaldsnámi. Það er ekki skynsamlegt að horfa mjög þröngt á þennan hóp. Í mörgum tilvikum þurfa þessir krakkar að komast í skóla og við verðum líka að vera tilbúin til að hjálpa þeim að komast í skóla. Kannski er það besta vinnumarkaðsúrræðið sem þau geta fengið til virkni, frekar en einhver stutt námskeið sem gefa þeim bara möguleika á að fara aftur út á vinnumarkaðinn en þau langar kannski raunverulega að breyta um takt og komast í skóla. Ungt fólk og vandi þess í atvinnumálum er umræðuefni allra kollega minna á öllum fundum sem ég kem á í nágrannalöndunum. Þetta er stærsta áhyggjuefni allra. Við vorum langaftast á merinni en ég get fullyrt að eftir það sem við höfum gert núna erum við í fararbroddi meðal nágrannalandanna. Það er horft til þess sérstaklega hvernig við höfum náð að byggja upp fókus á þarfir hvers og eins og að við skulum ekki alltaf hugsa um þetta út frá hólfum, að nú ætlum við bara að vera í vinnumarkaðsaðgerðum, heldur nálgumst krakkana út frá því hvað þau vilja gera. Vilji þau fara í nám, þá hjálpum við þeim að fara í nám. Vilji þau fara í fjölsmiðju, hjálpum við þeim til að fara í fjölsmiðju. Það er þessi áhersla sem vekur mikla athygli meðal nágrannalanda okkar og fólk horfir mjög til. Við þurfum einfaldlega að halda áfram á sömu braut. Það skiptir gríðarlega miklu máli að við höldum takti í þessari vinnu, við vinnum áfram út árið. Það er gríðarlegur árangur að búið sé að ná þúsund manns nú þegar til verka, en það eru margir eftir og við þurfum að vinna 

Virðulegi forseti. Í þeim efnahagsvandræðum sem að okkur steðja hafa menn verið að leita ýmissa leiða til að halda uppi framkvæmdastigi og fjárfestingum í landinu. Það er auðvitað svo að aðstæðurnar í þjóðarbúinu gera það að verkum að við höfum orðið að draga saman seglin í fjárfestingum hjá hinu opinbera. Á sama tíma hafa fyrirtæki líka verið að draga úr fjárfestingum af eðlilegum ástæðum, hátt vaxtastig og almennir erfiðleikar í rekstrarskilyrðum fyrirtækjanna hafa gert það að verkum. Sú hugmynd hefur komið upp hvort ekki mætti nýta þá gríðarlega miklu fjármuni sem eru til staðar í lífeyrissjóðum okkar í fjárfestingar innan lands til að halda uppi atvinnustigi og skapa eftirspurn í þjóðfélaginu sem okkur liggur svo mikið á. Lífeyrissjóðir okkar hafa gífurlega mikla fjármuni sem þeir þurfa að fjárfesta og þegar þannig er í pottinn búið þurfa þeir að vanda mjög mikið sínar fjárfestingar. Það gengur auðvitað ekki að lífeyrissjóðirnir leggi fjármuni í verkefni sem ekki gefa þeim hæfilegan arð til baka. Lífeyrissjóðirnir eiga að standa undir lífeyri okkar í framtíðinni og þeir hafa því miklar skyldur í þessum efnum. Eitt af því sem menn hafa rætt í þessu sambandi er sú spurning hvort ekki mætti nota þá gífurlegu fjármuni sem eru til staðar í lífeyrissjóðunum og þarf að ávaxta til að standa undir verkefnum af ýmsum toga sem ríkið vill fara í og eru arðsamar. Auðvitað er á vissan hátt dálítið verið að plata ríkisreikninginn með þessum hætti en látum það liggja milli hluta. Í þessu sambandi hafa menn verið að nefna ýmis verkefni. Nefnd hefur verið bygging Landspítalans, hátæknisjúkrahússins sem svo hefur stundum verið kallað, gerð Vesturlandsvegar og Suðurlandsvegar með breikkun, samgöngumiðstöð eða flugstöð í Reykjavík, Búðarhálsvirkjun og örugglega er hægt að nefna fleira í þessu sambandi. 16. júní á síðasta ári var sett niður viðræðunefnd við lífeyrissjóði um fjármögnun þessara framkvæmda. Í þeirri viðræðunefnd eiga sæti fulltrúar ýmissa ráðuneyta og alþingismennirnir Ögmundur Jónasson og Skúli Helgason, báðir væntanlega áhugasamir um einkaframkvæmdir. Ég vildi þess vegna leyfa mér, virðulegi forseti, að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um hvað líði störfum nefndar um viðræður við lífeyrissjóði um fjármögnun framkvæmda sem skipuð var þann 16. júní 2009. Í öðru lagi hvort teknar hafi verið ákvarðanir um hvaða verkefni verða boðin út á grundvelli einkaframkvæmdar, í framhaldi af því sem ég var hér að segja. Í þriðja lagi hvenær fyrstu verkin verði boðin út og hvort ákveðið hafi verið hvaða verk það verði.

Frú forseti. Ég held að það megi segja að þessu starfi hafi miðað ágætlega og vinna nefndarinnar hafi gengið vel. Hún hefur haldið a.m.k. níu formlega fundi auk þess sem aðilar hafa rætt óformlega saman þess á milli. Hún hefur unnið að því að skilgreina þessi verkefni, hvernig þau eigi að skipast, að um sjálfbærar framkvæmdir sé að ræða og þetta sé gert á viðskiptalegum forsendum eins og eðlilega hlýtur að verða, samanber það sem hv. fyrirspyrjandi nefndi sjálfur. Í grófum dráttum má skipta þessu í þrjá flokka. Í fyrsta lagi opinber verkefni sem yrðu einfaldlega greidd að fullu með ríkisfé, í öðru lagi t.d. orkuverkefni þar sem saman færi gerð orkumannvirkja og virki til nýtingar á orku og loks sjálfbær verkefni þar sem fjármögnunin kæmi alfarið af tekjum sem af viðkomandi framkvæmdum spryttu. Í fyrsta lagi varðandi vegaframkvæmdir er það að segja að Vegagerðin hefur nýlokið gerð skýrslu um arðsemismat á helstu framkvæmdum sem kæmu til greina í þessu sambandi. Þar hafa verið skoðaðar framkvæmdir eins og Suðurlandsvegur, Vesturlandsvegur um Kollafjörð, Sundabraut, Hvalfjarðargöng og Vaðlaheiðargöng. Það má gera ráð fyrir því að Suðurlandsvegur og Vesturlandsvegur um Kollafjörð verði þarna fyrstir í röðinni, enda hefur það nú skipast þannig að Vegagerðin býður þessi tvö verkefni út til að framkvæmdir þeirra geti hafist, óháð því hvort þær færast síðar inn í slíkan heildarpakka einkafjármögnunar eða ekki. Rétt er að vekja athygli á því að það verður unnið fyrir 11 og hálfan milljarð í samgönguframkvæmdum á þessu ári en það er yfir meðaltali áranna 2002–2007 sem hlutfall af vergri landsframleiðslu hvers tíma. Sérstök nefnd var skipuð til að skoða með hvaða hætti væri hægt að koma á veggjöldum og öðrum verkefnum sem veggjöld ættu að standa undir kostnaði af. Hún skilaði tillögum til samgönguráðherra undir lok nóvember og í framhaldi af því hefur samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra skipað vinnuhóp sem fjallar sérstaklega um fyrirkomulag veggjaldanna sjálfra. Tilgangurinn er að fá fram hugmyndir og ábendingar um allt sem tengist slíkri aðferðafræði. Vinnuhópnum hefur verið falið að fjalla um kosti og galla þess að fjármagna vegaframkvæmdir með veggjöldum og hvaða leiðir eru mögulegar t.d. þegar ekki er um að ræða jarðgöng eða önnur afmörkuð verkefni þar sem einfalt er að koma innheimtunni við. Ég geri ráð fyrir að starfi þessa hóps ljúki mjög fljótlega og að í samgönguáætlun verði einhver umfjöllun um þetta mál sem byggi á störfum þessara tveggja nefnda. Háskólasjúkrahús, eða nýr Landspítali sem ég vil nú gjarnan kalla hann, er tvímælalaust langstærsta framkvæmdin sem þarna hefur verið skoðuð. Verkefnisstjórn undir formennsku heilbrigðisráðuneytisins formar nú það verk, vinnur með lífeyrissjóðunum og skilgreinir aðkomu þeirra að þessu. Það var undirrituð viljayfirlýsing þar um 4. nóvember 2009 og Ríkiskaup fyrir hönd verkefnisstjórnarinnar auglýsti síðan eftir teymum sérfræðinga til að taka þátt í forvali um hönnun á þessu mikla mannvirki sem þar er undir, 66.000 m² nýbyggingu. Þessi tilboð voru opnuð núna 15. febrúar og eftir u.þ.b. viku verður væntanlega tilkynnt hvaða hópar komast áfram í sjálft úrvalið eða næstu umferð. Þá er gert ráð fyrir því að gerð endanlegra útboðsgagna auk eftirlits með endanlegri hönnun og öðru slíku verði komið fyrir. Viðræður eru í gangi milli borgar og samgönguráðuneytisins um samgöngumiðstöð við Reykjavíkurflugvöll og nú er vonast eftir því að það skýrist loksins á allra næstu vikum. Það er komin niðurstaða í staðsetninguna og þar af leiðandi á ekkert að vera í veginum hvað varðar skipulagsmál að framkvæmdin geti hafist. Varðandi orkuframkvæmdirnar hefur einkum verið rætt um aðkomu lífeyrissjóðanna að fjármögnun Búðarhálsvirkjunar. Sá er gallinn á að lífeyrissjóðirnir mundu að sjálfsögðu lána í krónum en orkufyrirtækin þurfa að tryggja sér erlent fjármagn sem nemur a.m.k. erlendum aðföngum við byggingu virkjunarinnar. Því er sömuleiðis í gangi skoðun á því að framleiðendur búnaðar eða erlendir aðilar komi með öðrum hætti að verkefnafjármögnun Búðarhálsvirkjunar. Rætt hefur verið um mögulega aðkomu lífeyrissjóðanna að framkvæmdum á sviði uppbyggingar í ferðaþjónustu og að stofnaður yrði sjóður sem í framtíðinni nýtti tekjur úr greininni. Til þess að flýta slíkum framkvæmdum mundu lífeyrissjóðirnir leggja fram fé til framkvæmda á fjölsóttum ferðamannastöðum sem jafnvel gætu hafist þegar á þessu ári. Af þessu svari má ráða að enn er ekki hægt að segja hvaða verkefni verður fyrst þarna í útboði. Ég hef þó vonast til að 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni fyrir fyrirspurnina og hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra varðandi vegaframkvæmdir, er meiningin að veggjöld standi að fullu undir þeim? Við þekkjum söguna með Hvalfjarðargöngin þar sem menn þurfa að greiða gjald en síðan eru byggð göng á mörgum öðrum stöðum sem ekki þarf að greiða fyrir. Eins langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann sjái fyrir sér að umræðan verði í þinginu þegar ákvörðun liggur fyrir um hvernig menn hyggist fara í þessar framkvæmdir, eins og t.d. Landspítala – háskólasjúkrahús. Ég vil minna á að sporin hræða dálítið gagnvart tónlistarhúsinu, því þar var einungis heimild inni í 6. gr. fjárlaga og í raun og veru var aldrei nein umfjöllun eða ákvarðanataka í þinginu sjálfu um að fara í þá framkvæmd. Þótt núna liggi fyrir margra milljarða skuldbinding íslenska ríkisins gagnvart tónlistarhúsinu er það ekki enn þá komið inn í fjárlög. Mig langar því til að 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr og greinargóð svör og sömuleiðis þá umræðu sem hér hefur farið fram um þetta mál. Það fer auðvitað ekki á milli mála að við erum að ræða gríðarlega stór verkefni sem geta haft heilmikil áhrif á framvindu efnahagsmála. Eins og ég sagði áðan er mjög áríðandi fyrir okkur að skapa meiri eftirspurn í þjóðfélaginu og það verður ekki gert nema hlutirnir fari að hreyfast. Einn þáttur í því gæti einmitt verið að örva framkvæmdastigið eins og hugmyndin er að gera með þeim hugmyndum um einkaframkvæmd sem við höfum verið að ræða. Þess vegna get ég ekki annað en harmað að enn þá skuli ekki vera búið að taka neinar ákvarðanir um hvaða verkefni verði fyrst boðin út. Ég út af fyrir sig fagna því að hæstv. ráðherra telji að það verði samgöngumiðstöð og síðan Landspítali en það gefur til kynna að ákvarðana um þessi mál sé að vænta fljótlega, hvaða skoðun sem menn hafa að öðru leyti á þessum verkefnum. Það skiptir hins vegar ekki öllu máli í þessu sambandi. Aðalatriðið er að við sjáum einhverja niðurstöðu, ákvarðanir sem leiða til þess að framkvæmdir geti farið af stað. Tíminn líður. Ég vek athygli á því að þessi nefnd hóf störf um miðjan júní á síðastliðnu ári. Núna er komið undir lok febrúarmánaðar og tíminn vinnur ekki með okkur í þessum efnum. Til þess að geta farið af stað með útboð vitum við að útboðstíminn er líka býsna langur. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra. Ég hef litið þannig á að til þess að einkaframkvæmdir í raun og veru uppfylli þær kröfur sem til einkaframkvæmda eru gerðar verði þær að fjármagna sig að fullu sjálfar, annaðhvort með afnotagjöldum eða öðrum hætti, til þess að þær séu utan ríkisreikningsins, utan fjárlaganna. Í öðru lagi vildi ég spyrja hæstv. ráðherra hvort þessar framkvæmdir sem hann nefndi að hefðu þegar verið boðnar út, Kollafjörður eða þ.e. framkvæmdin á Suðurlandsvegi, 

Frú forseti. Nú er mér nokkur vandi á höndum, það bættust við allmargar fyrirspurnir. Í fyrsta lagi um veggjöldin, hvort þetta verði eingöngu framkvæmdir þar sem þau bera kostnaðinn að fullu. Nei, það er ekki einskorðað við það. Í einhverjum tilvikum gæti orðið um blöndu að ræða. Við getum tekið framkvæmdir eins og Vaðlaheiðargöng, en útreikningar sýna yfirleitt að veggjöld muni ekki ná að standa undir nema svona 50–60% af framkvæmdakostnaði þar þannig að almennilega gangi miðað við gjaldtökuna. Þá er spurningin sú: Yrði um blandaða framkvæmd að ræða þar sem gjaldtakan stæði undir hluta framkvæmdakostnaðarins en einhver hluti yrði greiddur úr vegasjóði? Varðandi Landspítalann tek ég undir orð hv. þingmanns, það þarf að vanda umbúnaðinn þar. Það er allt eins líklegt að flutt verði frumvarp til sérlaga um þá framkvæmd, að það verði settur sérstakur lagarammi utan um þessa risastóru framkvæmd sem ég held reyndar að sé æskilegt. Þá kemur Alþingi sem sagt strax þannig að málinu. Ég vil minna á að lífeyrissjóðirnir eru til hliðar við þetta að stofna sinn stóra fjárfestingasjóð, þar sem þeir ætla að verja umtalsverðum fjármunum á næstu þremur árum eða svo til fjárfestinga í atvinnulífinu. Það verður að sjálfsögðu lyftistöng í öllu tilliti, hvort sem það yrði endurfjármögnun fyrirtækja, að taka þátt í hlutafjáraukningu eða annað slíkt sem mun örugglega hleypa krafti í starfsemina sem þar er á bak við. Vegaframkvæmdirnar sem á dögunum var ákveðið að bjóða út, þ.e. Suðurlandsvegur, áfanginn frá Lögbergsbrekku upp að Litlu kaffistofunni, sem og Vesturlandsvegur um Mosfellsbæ, eru boðnar út sem venjulegar vegaframkvæmdir og Vegasjóður stendur á bak við þær. Þó er að sjálfsögðu þeim möguleika haldið opnum að þær kæmu inn í nýtt fyrirkomulag ef niðurstaðan yrði t.d. einhver stór veggjaldasjóður sem tæki til hraðbrautanna til og frá höfuðborginni. Samgöngumiðstöðin ætti að geta farið fljótt í framkvæmd og sömuleiðis það sem ég upplýsti hér um Landspítala – háskólasjúkrahús. Varðandi einkaframkvæmdirnar og bókhaldsleg atriði í þeim efnum er aðalatriðið í raun og veru 

Virðulegi forseti. Ég ætla að spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um ólöglegt niðurhal hugverka. Spurningarnar eru nokkuð umfangsmiklar og þess vegna er þeim hér skipt niður. Ég veit að hæstv. ráðherra hefur undirbúið sig vel fyrir þessar spurningar. Ástæðan fyrir því að ég tek þetta upp er að ólöglegt niðurhal hefur ekki verið mikið í umræðunni en það má færa full rök fyrir því að nákvæmlega enginn munur sé á því þegar fólk gerir þetta með ólöglegum hætti og þegar menn taka aðra hluti ófrjálsri hendi. Hins vegar, einhverra hluta vegna og kannski sökum þess hve auðvelt er að nálgast efni á internetinu, hafa mál þróast þannig að þetta er nálgast með allt öðrum hætti. Ég held að ég geti fullyrt, án þess að hafa skoðað það sérstaklega sjálfur eða vitna í einstakar rannsóknir, að mjög mikið er um ólöglegt niðurhal efnis. Þeir aðilar sem telja á sér brotið eru þeir aðilar sem framleiða efni og selja það með öðrum leiðum en verða að horfa upp á að efni sem þeir framleiða - nú er ég bæði að vitna til tónlistar og ekki síður myndefnis eins og kvikmynda og þátta og annars slíks - er dreift víða og fer víða án þess að þeir aðilar sem leggja út kostnað við að framleiða viðkomandi þætti eða kvikmyndir fái neitt fyrir sinn snúð. Mér sýnist á óformlegri könnun minni að t.d. yngri kynslóðum þyki sjálfsagt að hala niður hugverkum eins og kvikmyndum og oft virðist vera að yngra fólk sé komið með allra nýjustu kvikmyndirnar jafnvel áður en búið er að frumsýna þær hér á landi. Það segir sig sjálft að þetta fyrirkomulag getum við ekki látið viðgangast. Ég held allir séu sammála um það en furðu lítil umræða hefur verið um þetta í þjóðfélaginu. Ég vildi þess vegna nota þetta tækifæri til að fá upplýsingar um hver staðan sé í þessu máli. Þess vegna spyr ég fyrst hvort hæstv. ráðherra hafi látið kanna umfang ólöglegs niðurhals hugverka. Ef svo er ekki, hyggst ráðherra láta kanna það? Það verður fyrsta spurningin í þessu 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að vekja máls á þessu máli, sem hefur kannski ekki verið mikið til umræðu í þessum sal, en hefur verið áberandi í stjórnmálaumræðu til að mynda hjá nágrannaþjóðum okkar á Norðurlöndum og verið til umræðu á þeim vettvangi, á norrænum vettvangi, hvernig megi bregðast við þessari þróun sem hv. þingmaður lýsti í sinni fyrirspurn, þ.e. við sjáum breytt viðhorf yngri kynslóða sem hafa tekið tæknina í sína þjónustu og nýta hana í auknum mæli til að hala niður tónlist og kvikmyndum og öðru efni. Spurt er hvort ráðherra hafi látið kanna umfang ólöglegs niðurhals hugverka. Því er til að svara að það eru ýmsir opinberir aðilar sem fylgjast bæði með netnotkun og netumferð þó að þeir heyri ekki sérstaklega undir ráðuneyti mennta- og menningarmála, en hins vegar höfum við aðgang að ýmsum upplýsingum. Það eru ýmsar leiðir færar til að meta umfang ólöglegrar dreifingar. Í fyrsta lagi liggja fyrir upplýsingar um netumferð, þ.e. mælt gagnamagn sem er sent og móttekið hjá íslenskum notendum netsins hjá hverjum netþjónustuaðila fyrir sig. Þeim upplýsingum er safnað á miðlægan hátt hjá Internet á Íslandi, ISNIC, sem rekur íslensku netumferðarmiðstöðina Reykjavík Internet Exchange, sem kölluð er RIX, þar eru þessar upplýsingar birtar á myndrænan hátt í síriti, þannig að þar hefur hið opinbera fylgst með netumferðinni. Í þeim tilvikum sem lögregla hefur haldlagt netþjóna hjá milliliðum sem eru grunaðir um ólöglega dreifingu efnis á netinu og þegar lagt hefur verið lögbann við starfsemi slíkra aðila hefur í kjölfarið dregið úr umferð um Reykjavík Internet Exchange um allt að 40%, sem er auðvitað ákveðin vísbending. Á alþjóðlega vísu er talið að næst á eftir umferð sem leiðir af notkun vinsælla afþreyingarvefja eins og YouTube og MySpace og fleiri slíkra, sé umferð vegna BitTorrent skráarskiptatækninnar á bilinu 25–50% af allri netumferð til og frá einstökum löndum. Það er hins vegar ekki hægt að draga þá ályktun að allt að helming allrar netumferðar í heiminum megi flokka sem ólöglega dreifingu höfundarvarins efnis þrátt fyrir þessa tölu, því seljendur kvikmynda og hugbúnaðar, sem afhenda sínar afurðir með löglegum hætti, þannig að fólk geti hlaðið þeim niður heima hjá sér, nýta líka BitTorrent-tæknina, jafnframt því sem opnum og ókeypis hugbúnaði er dreift með þessari aðferð. Þetta er ein vísbending sem við höfum. Í öðru lagi hafa útgefendur og rétthafar tónlistar, myndefnis og hugbúnaðar ráðið í sína þjónustu sérhæfða rannsóknaraðila sem fást eingöngu við að kanna umfang ólöglegrar dreifingar höfundarvarins efnis, bera kennsl á notendurna sem það gera og koma slíkum upplýsingum áleiðis til netþjónustuaðila og eftir atvikum réttarvörsluaðila. Útgefendur og fulltrúar rétthafa hafa ekki verið fúsir til að láta opinbera umræddar rannsóknaraðferðir eða niðurstöður þeirra að öðru leyti en með almennum upplýsingum um hlutföll ólöglegs niðurhals á móti löglegri þjónustu. Í þriðja lagi liggja fyrir mjög ítarlegar upplýsingar um niðurhal, efni sem miðlað er og þátttakendur í því í fjarskiptakjarna íslenskra netþjónustuaðila, enda ber þeim að geyma slíkar upplýsingar í sex mánuði. Sú regla styðst við 15. gr. tilskipunar ESB um friðhelgi einkalífs og rafræn fjarskipti. Netþjónustuaðilum eru þröngar skorður settar samkvæmt tilskipuninni varðandi afhendingu persónuupplýsinga í fjarskiptum, þær verða því ekki látnar af hendi til annarra en lögreglu með dómsúrskurði. Í fjórða lagi má benda á að Hagstofa Íslands hefur árlega safnað upplýsingum um tölvu- og netnotkun heimila og gefið út í riti sem nefnist Notkun heimila og einstaklinga á tölvum og neti . Í slíku riti frá árinu 2009, sem eru kannski nýjustu upplýsingarnar og byggja bara á hefðbundinni könnun og komu út 7. október síðastliðinn, segir, með leyfi forseta: „46% netnotenda höfðu notað netið til að spila eða hlaða niður tónlist, leikjum eða myndum. 38% netnotenda höfðu pantað eða keypt tónlist og kvikmyndir á netinu og það er veruleg aukning frá fyrstu mælingum árið 2004, þegar 25% notenda notuðu netið í þessu skyni.“ Eins og greina má af þessum upplýsingum eru ýmsar aðferðir til staðar, en erfitt kannski að fá heildarmynd. Við sjáum hins vegar að við getum dregið þá ályktun að allt frá fjórðungi og upp í 40% netumferðar snúist um niðurhal, hins vegar er ekki alltaf gott að greina á milli hvort það er ólöglegt eða löglegt. Við eigum hins vegar mjög gott samstarf við Samtök útgefenda og rétthafa, bæði við að endurskoða íslensk höfundalög og síðan við samráðsnefnd rétthafa og stjórnvalda til að sporna við ólöglegri niðurhalsstarfsemi. Ég fæ kannski að koma aðeins nánar að þeirri vinnu í seinna innleggi mínu hér á eftir. En liður í endurskoðun höfundalaga verður m.a. að kanna möguleikann á því að fá netþjónustuaðila til samstarfs við útgefendur og fulltrúa rétthafa til að greina þessar upplýsingar betur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið, sem var mjög ítarlegt. Svo að maður segi það bara eins og það er leitar maður ýmissa leiða til að skiptast á skoðunum og vekja athygli á málum eins og þessum. Það er alveg sársaukalaust af minni hálfu þó að hæstv. ráðherra fari vítt um sviðið. Það sem ég er að sækjast eftir er stefna stjórnvalda og hæstv. ráðherra í þessu máli, eins og lokaspurning mín hljóðar, þ.e. ég spyr hæstv. ráðherra beint að því. Mér fannst ekki koma nógu skýrt fram í þessu hvort ráðherra ætlar að beita sér í því að við metum umfangið hér á landi. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við áttum okkur á því hversu stór vandinn er. Mín tilfinning er sú að - eins og kom fram í máli hjá hæstv. ráðherra - yngri kynslóðin líti á þetta með allt öðrum hætti en þeir sem eldri eru. Við sem ólumst upp við það að leigja vídeóspólur á vídeóleigum lentum í vandræðum ef við skiluðum seint og þurftum að greiða fyrir það bæði leigu og sekt. Ég umgengst yngri kynslóðirnar endrum og eins og hef svolítið verið að spyrjast fyrir um þetta og finn að hjá því er allt annað sjónarmið hvað þessa hluti varðar. Það er litið á þetta með allt öðrum hætti. Ég held að við getum ekki búið við það. Það væri því ágætt að fá skýrar frá hæstv. ráðherra hvort hún ætlar að kanna þetta umfang og með hvaða hætti og hvort einhverjir tímapunktar væru komnir á það.

Virðulegi forseti. Svo að ég skýri aðeins betur svör mín í þeim efnum þá var ég að reyna að benda á að ýmsar upplýsingar eru til en þær eru misaðgengilegar og miserfitt er að greina muninn á löglegu og ólöglegu niðurhali í því efni sem er aðgengilegt hjá hinu opinbera. Þær upplýsingar sem eru ítarlegastar liggja hjá netþjónustuaðilum og eru lögvarðar, þær má ekki nálgast út frá ákvæðum um friðhelgi einkalífs og annað. Við höfum þegar hafið endurskoðun höfundalaga og við viljum kanna möguleikann á því að fá netþjónustuaðilana til samstarfs við okkur og við útgefendur og fulltrúa rétthafa og ræða um það hvort við getum fengið aðgang að þeim upplýsingum til að kortleggja þetta umfang. Það verður þá liður í því þegar við ljúkum við endurskoðun höfundalaga til að við höfum eitthvað að byggja á. Svarið er í raun og veru játandi og játandi að því leyti líka að upplýsingarnar liggja fyrir, það skiptir máli að fá aðgang að þeim og að við byggjum á þeim þegar við förum út í endurskoðun höfundalaga.

Virðulegi forseti. Ég held áfram spurningunum um ólöglega niðurhalið. Ef ég skil hæstv. ráðherra rétt er verið að endurskoða höfundalögin, þó að ekki sé komin nein tímasetning á það, og einnig er áhugi hjá hæstv. ráðherra að eiga samstarf við hagsmunaaðila til þess að greina þær upplýsingar sem nú þegar eru til staðar, þannig að við vitum umfangið eða fáum betri tilfinningu fyrir því. Án þess að ég viti það get ég ímyndað mér að erfitt sé að fá það þannig að það sé fullkomlega nákvæmt. En það er ekki aðalatriðið í þessu. Aðalatriðið í þessu er að ég lít svo á að hæstv. ráðherra muni eiga samstarf við hagsmunaaðila til þess að kanna þetta og það væri æskilegt að það yrði kynnt hér þinginu og við gætum tekið umræðu um það. Kannski tökum við þá umræðu hvort sem er ef fram kemur nýtt frumvarp varðandi höfundalögin. Virðulegi forseti. Ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra til hvaða úrræða gegn ólöglegu niðurhali hugverka hefur verið gripið í nágrannaríkjum okkar. Miðað við þær upplýsingar sem ég hef hafa ríki, þá sérstaklega á Norðurlöndunum, gripið til ýmissa aðgerða til að sporna við ólöglegu niðurhali. Það er nú í þessu eins og flestu öðru að engin ástæða er fyrir okkur að finna upp hjólið. Það er mikilvægt fyrir okkur, þegar við erum að kortleggja þessi mál og skoða, að kanna hver þróunin er í öðrum löndum og hvað aðrar þjóðir hafa gert til þess að sporna við þessu. Ég tek það fram að ég held að hægt sé að skoða þetta út frá ýmsum forsendum. Allar þessar tæknibreytingar gera það líka að verkum að kannski er eðlilegt að fólk líti á þetta með öðrum hætti en áður. Ef við tökum sem dæmi kvikmyndir og þætti er himinn og haf milli þess sem nú er og þess sem áður var, þegar hingað komu spólur með skipum nokkrum mánuðum eftir að efnið var frumsýnt einhvers staðar annars staðar. Nú geta öll þessi hugverk farið með leifturhraða út um allan heim. Það breytir því ekki að við lendum í ógöngum ef upp kemur sú staða að þeir aðilar sem framleiða þetta fái aldrei neitt fyrir sinn snúð. Það viljum við, held ég, ekki. Þá er það spurningin, virðulegi forseti: Til hvaða úrræða gegn ólöglegu niðurhali hugverka hefur verið gripið í nágrannaríkjum okkar? Ég ætlast ekki til þess að hæstv. ráðherra svari fyrir hvert einasta ríki, svo að því sé til haga haldið.

Virðulegi forseti. Já, ég reyni mitt besta í þeim efnum. Það er vissulega rétt að þetta er eitt af þeim málum sem þarf líka að ræða á alþjóðlegum vettvangi því að landamæri netsins eru önnur en hin landfræðilegu landamæri sem við miðum venjulega við. Ef við vísum í tónlistariðnaðinn, sem er sá hluti afþreyingariðnaðarins sem hefur kannski mest verið rætt um í þessu sambandi, þau skakkaföll - það hefur verið mikið til umræðu hér á landi að sala tónlistar hefur dregist saman. Á síðastliðnum áratug dróst sala á tónlist saman um meira en þriðjung, svo að dæmi sé tekið, en útgefendur telja þó betri tíð í vændum og sennilega af því að umræðan hefur þróast mjög mikið og menn sjá fram á að það skiptir mestu máli að ná einhverri niðurstöðu sem er í sátt, bæði við útgefendur, rétthafa og síðan hinn almenna notanda. Útgefendur hafa skipt um aðferðafræði víðast hvar í nágrannalöndum okkar. Þeir hafa lagt af þann sið að lögsækja netverja fyrir niðurhal á höfundavörðum skrám. Sú aðferð sem nýtur mestrar hylli meðal útgefenda og rétthafa um þessar mundir nefnist stigvaxandi viðbrögð, eða þrjár aðvaranir og maður er úr leik, ef svo má að orði komast. Í þeirri aðferð felst að netverjar sem stunda ólöglega skráardreifingu fá aðvörunarbréf og ef þeir láta ekki segjast getur netþjónustuaðili þeirra hægt á netsambandinu og ef það nægir ekki til er slökkt á netsambandinu tímabundið. Í Frakklandi getur það þýtt að heimili er án netsambands í allt að 12 mánuði. Svonefnd Hatoby-löggjöf, sem felur framangreint í sér, tók gildi í Frakklandi í október síðastliðnum eftir mjög mikla pólitískar deilur og lagalegar hindranir. Ýmsir töldu að þetta væri ekki rétta leiðin að fara. Sambærilegar ráðstafanir voru kynntar af hálfu breskra stjórnvalda 20. nóvember. Þar er um að ræða lagafrumvarp sem nefnist Digital Economic Bill og það er sem sagt svipuð leið og var farin í Frakklandi. Tilkynningar eru sendar til deilenda ólöglegra skráa og viðurlög við áframhaldandi brotum felast m.a. í lokun aðgengis að netinu. Þetta er víða til umræðu og þetta hefur líka verið til umræðu á þessum norræna vettvangi sem ég nefndi hér áðan, en menn velta því fyrir sér hvernig þetta muni síðan skila sér fyrir hinn almenna netnotanda, hvort hugsanlega sé of hart farið fram með það að loka á netsambandið. Þetta er ein leið sem er rædd. Önnur breyting sem hefur orðið á markaði fyrir tónlist á netinu er aukin áhersla á framboð efnis. Í stað lögsókna er rætt um aðgerðir til að hvetja notendur til að taka löglega kosti fram yfir ólöglega eintakagerð. Það hefur orðið mikill vöxtur á undanförnum árum hjá tónlistarveitum á netinu þar sem tónlist er ókeypis, eða án sérstakrar greiðslu. Fyrirtæki sem bjóða slíka þjónustu er til að mynda Google, sem býður upp á tónlistarstreymi í Bandaríkjunum, og Nokia, sem lætur tónlist til niðurhals fylgja Nokia-símtækjum, og sú þjónusta sem notið hefur mestra vinsælda er Spotify-tónlistarveitan, en hugbúnaði til að tengjast henni hefur verið halað niður á sex milljónir tölva í Evrópu. Spotify dreifir ókeypis tónlist sem er kostuð af auglýsingainnskotum. Áskrifendur þjónustunnar geta losnað við auglýsingarnar með því að greiða mánaðargjald og geta um leið sett upp þjónustuna á iPhone eða á öðrum snjallsímum. Spotify hefur í mörgum tilvikum leyst ólöglega skráardreifingu af hólmi. Skýrasta dæmið um það er frá Svíþjóð, það er hinn vinsæli Pirate Bay, eða sjóræningjaflói, sem gerði netnotendum kleift að leita auðveldlega að ólöglegum skrám. Þessi umræða hefur mjög farið vaxandi í Svíþjóð, þ.e. getum við farið einhverja millileið, heimilað ókeypis tónlist og kostað hana með einhverjum öðrum hætti en að vera að rukka sérstaklega fyrir hvert lag. Í apríl 2009 voru fjórir aðilar dæmdir fyrir hlutdeild í höfundaréttarbrotum í tengslum við rekstur Pirate Bay og um það leyti tóku gildi í Svíþjóð lög sem skylda netþjónustuaðila til að láta af hendi upplýsingar um áskrifendur sína í meira mæli en áður. Þar vísa ég í það sem við ræddum hér áðan, aðgangur að upplýsingum um notendur netþjónustunnar, sem eru varðar af persónuverndarákvæðum, er orðinn opnari en áður var í Svíþjóð. Reynsla undanfarinna ára hefur hins vegar verið sú að slíkar lögsóknir leiða iðulega af sér að fram koma nýjar aðferðir, tæknilegar aðferðir, til skráarskipta. Það hefur þó ekki alveg gerst að þessu sinni því 60% sænskra skráardælinga hafa dregið úr eða alveg hætt að stunda skráarskipti. Af þeim hafði helmingur breytt notkun sinni úr skráarskiptum yfir í tónlistarstreymi sem er fjármagnað með auglýsingum. Það sama er að gerast í kvikmyndaheiminum. Þar hefur efnisveitan Voddler hafið göngu sína og þar er unnt að horfa á kvikmyndir eftir pöntun og þjónustan er fjármögnuð með auglýsingum. Ég ætla að ræða aðeins í seinna tilsvari mínu um það sem hefur verið að gerast í áskrift að netaðgangi og hvernig hún virkar. Þar taka netþjónustuaðilar í raun virkan þátt í að draga úr áhuga netnotenda á skráarskiptum með ýmiss konar þjónustu sem fylgir almennri netáskrift.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar sem mér finnst mjög áhugavert. Ég vona að einhverjir séu að fylgjast með því sem hér kemur fram því að hæstv. ráðherra fór vítt um á mjög stuttum tíma. Það er augljóst að við erum ekki ein um það, ég og hæstv. ráðherra, að velta þessu fyrir okkur því að þetta er augljóslega komið mjög langt og mun lengra í öðrum löndum. Ég held að svar hæstv. ráðherra sýni okkur að mjög mikilvægt er að við förum skipulega í þetta og ég hvet hæstv. ráðherra til að setja þetta mál í skipulegan farveg. Æskilegast væri að sjá einhverja skýrslu um hvað er búið að gera í öðrum löndum, þannig að við getum lært af því sem vel hefur verið gert þar og reynt að koma í veg fyrir að við lendum í einhverjum af þeim mistökum sem aðrar þjóðir hafa lent í og hæstv. ráðherra benti á. Þetta er ekki alls ekki einfalt mál og það er áhugavert að heyra hvernig aðilar í öðrum löndum mæta þessu t.d. með auknu framboði og leiðum sem hæstv. ráðherra fór yfir, sem eru hugtök sem sá sem hér stendur þarf að átta sig aðeins betur á áður en hann fer að nota þau í þessum ræðustól.  Eðli máls samkvæmt er hér verið að tala um ólöglegt niðurhal og eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra er það svo í Frakklandi t.d. að ef menn eftir allar aðvaranirnar fara ekki eftir því, er slökkt á netinu hjá þeim. Svo mikið veit ég að það verður snúið fyrir flestar fjölskyldur að lenda í því að slökkt sé á netinu hjá þeim og mundi breyta mjög háttum þeirra, en það er kannski nauðsynlegt 

Virðulegi forseti. Ég held að umræðan eins og hún hefur verið á Norðurlöndum snúi að því að ganga ekki of hart fram heldur reyna hinar mýkri leiðir og þar vísa ég í það sem gert hefur verið í Svíþjóð. Það sem mig langar líka að nefna er Danmörk þar sem netþjónustuaðilar hafa tekið mjög virkan þátt í þeirri vinnu að draga úr áhuga notenda á skráarskiptum. Frumkvöðull í þessum efnum hefur verið danski Landssíminn, TDC, sem samþættir netþjónustu og tónlistarveitu og TDC býður til að mynda um þessar mundir upp á meira en 5 milljónir laga í þjónustu sem nefnist TDC Play og til þessa hefur 120 milljónum laga, og þá er ég að vísa í tónlistarlög, verið hlaðið niður frá þjónustunni sem jafngildir því að hver einasti Dani hafi sótt 22 lög. Síðan eyðast lögin ef áskrift er sagt upp. Samt virðast þessar tónlistarskrár koma fullkomlega í stað hins ólöglega niðurhals, enda er tónlistarnotkun almennings núorðið hugsanlega breytt frá því sem var. Menn kaupa sér að sjálfsögðu plötur enn þá en það er líka mikið um að fólk hlustar á tiltekin lög og hættir svo að hlusta á þau og vill ekki endilega hafa þau í sinni eigu. Þetta er því orðið breytt og tengist kannski meira einnota notkun á tónlist sem við sjáum meira af, líka út af vaxandi framboði. Samkvæmt könnun rannsóknafyrirtækisins Megaphone segja 40% notenda TDC Play að þeir hlaði nú niður færri ólöglegum skrám en áður og danski landssíminn hefur lýst mikilli ánægju með fyrirkomulagið. Það eru hins vegar ávallt ótal aðferðir við að afrita tónlist án heimildar. Ég vil bara nefna hér að lokum að að sögn Johns Kennedys, sem er yfirmaður samtaka hljóðritaútgefenda, var ólögleg dreifing tónlistar við lýði löngu áður en skráarskipti komu til sögunnar. Hann skrifaði grein í The Economist um „Music piracy singing a different tune“ núna í nóvember 2009 þar sem hann segir m.a. að markmiðið sé ekki að útrýma því enda sé það óvinnandi vegur, heldur stuðla að því að neytendur taki sjálfir löglega kosti fram yfir ólöglega. Það er kannski það 

Virðulegi forseti. Þetta er síðasta spurningin í þessari spurningaröð um ólöglegt niðurhal hugverka. Er það kannski við hæfi því að nú er ekki nokkur mynd framleidd nema tvær fylgi og er þess vegna alveg við hæfi að það sé trílógía líka þegar kemur að fyrirspurnum um niðurhal. Mér hafa fundist svörin fram til þessa bæði mjög málefnaleg og upplýsandi og þakka hæstv. ráðherra aftur fyrir þau. Nú ætla ég að spyrja um hver sé stefna ráðherra um niðurhal hugverka. Ég vona að það verði unnið skipulega að þessu, þetta er þverpólitískt mál og ég held að það væri afskaplega gott ef unnið væri þannig að þessu máli. Hæstv. ráðherra fór vel yfir það hvað gert hefur verið í öðrum löndum og síðast fór ráðherra yfir stöðuna í Danmörku og upplýsti okkur um að hver einasti Dani hefði með löglegum hætti hlaðið niður 22 lögum, ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt, sem mér þykir mjög merkilegt. Síðan talaði hæstv. ráðherra um einnota tónlist, þ.e. tónlist sem menn hættu að hlusta á þegar þeir væru orðnir leiðir á henni, og er þetta fyrir okkur sem erum íhaldsmenn á þessu sviði auðvitað mikil frétt. Ég hugsa til þess að ég er enn þá með geisladiska Queen og Þursaflokksins í bílnum og er í mestu vandræðum þegar ég er heima hjá mér vegna þess að allir slíkir hlutir sem heita geisladiskar eru farnir og þar er einmitt farið á þessa vefsíðu til að ná sér í tónlist, en það er eitthvað í það að sá sem hér stendur læri á það.  Ég held að það væri afskaplega æskilegt ef það yrði tekið saman, eins og hæstv. ráðherra augljóslega hefur verið að vinna að og kom fram í svörum ráðherra, hvað gert hefur verið í öðrum löndum. Það er augljóst að sum lönd eru komin lengra en önnur hvað þetta varðar og markmiðið er það sem kom fram hjá hæstv. ráðherra, og ég er a.m.k. sammála því, þegar hún vitnaði í greinarhöfund í blaðinu The Economist að neytendur taki frekar löglega kostinn þegar kemur að niðurhali hugverka. Það gerist hins vegar ekki af sjálfu sér, það er algjörlega ljóst, og í þessu tilfelli eins og í flestum öðrum málum þurfum við að vinna skipulega að því. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra: Hver er stefna ráðherra varðandi niðurhal hugverka? Við munum svo spjalla um það í framhaldinu.

Virðulegi forseti. Ég fagna aftur umræðu um þetta því að við erum e.t.v. skammt á veg komin hér á landi með hinar pólitísku spurningar í þessu. Það liggur fyrir að víða í nágrannalöndum okkar eru sterkar pólitískar hreyfingar sem hafa snúist um það í raun og veru að tónlist og menning eigi að vera öllum aðgengileg án endurgjalds og þessi hreyfing tengist auðvitað líka hreyfingu um opinn og frjálsan hugbúnað. Á móti hafa komið annars vegar útgefendur og hins vegar líka listamenn sem tala um sitt lifibrauð og ég held að það liggi fyrir að markmið okkar í þessum efnum hlýtur að vera að ná einhverjum sáttum milli þessara sjónarmiða. Stefna mennta- og menningarmálaráðherra á hverjum tíma birtist í þessum efnum í höfundalögunum, þar sem höfundum, flytjendum og útgefendum er tryggður ákveðinn einkaréttur til að gera efni sitt aðgengilegt á netinu. Sá einkaréttur hefur síðan verið staðfestur í þeim dómsmálum sem hafa gengið um hlutdeildarábyrgð rekstraraðila skráarskipta fyrir íslenskum dómstólum. Ég get nefnt svonefnd DC++ mál og Istorrent-mál sem var dómur sem féll 4. febrúar 2009 í Héraðsdómi Reykjaness, auk nýfallins dóms Hæstaréttar um svipuð efni frá 11. febrúar sl. Hins vegar hefur nú verið birt svonefnt leiðarljós vegna endurskoðunar höfundalaga, því að það liggur fyrir að við ætlum að fara að endurskoða þau. Það leiðarljós er aðgengilegt á heimasíðu ráðuneytisins. Þar segir m.a.: „Efla þarf virðingu fyrir höfundarrétti með tilliti til menningarlegrar og efnahagslegrar þýðingar hans fyrir samfélagið. Réttarúrræði fyrir rétthafa þurfa að vera skilvirk og hafa forvarnargildi. Stuðla ber að því að notendur taki löglegra kosti fram yfir ólöglega eintakagerð. Höfundalög ættu að stuðla að jafnvægi á milli rétthafa og notenda.“ - Og „að leiðbeiningar og fræðsla um höfundarrétt sé mikilvæg fyrir rétthafa sem og notendur.“ Það held ég að sé verkefnið fram undan, sem kannski verður erfitt að ná lendingu í, að ná leið sem sættir þessa aðila. Ég hef kynnt í ríkisstjórn drög að frumvarpi til laga um breytingu á höfundalögum sem er í forkynningu núna hjá hagsmunaaðilum og á netinu. Þar eru lagðar til nokkrar breytingar, m.a. að tekin verði upp í höfundalög valin ákvæði úr tilskipun Evrópuþingsins um fullnustu hugverkaréttinda sem varða afhendingu eða eyðileggingu eintaka, tækja og muna er tengjast broti, sérstaka bótareglu vegna höfundarréttarbrota, upplýsingarétt brotaþola vegna meðferðar máls og rétt brotaþola til opinberrar birtingar dómsniðurstöðu. Lagt er til að mælt verði fyrir um málsaðild samtaka skv. 23. gr. og 23. a höfundalaga vegna lögbannsaðgerða í þágu rétthafa. Skortur á slíku ákvæði í höfundalögum hefur torveldað rétthafasamtökum að leita réttar síns fyrir dómstólum vegna höfundarréttarbrota því að þau eru ekki aðilar máls. Enn fremur að innleidd verði sérstaklega í höfundalög 3. mgr. 8. gr. í tilskipun 2001/29/EB um rétt rétthafa og samtaka þeirra til lögbanns gegn þjónustu milliliða sem þátt eiga í höfundarréttarbrotum á netinu en reynslan hefur sýnt að úrræði V. kafla laga um rafræn viðskipti og aðra rafræna þjónustu gagnist ekki nægilega, ein og sér, til að sporna gegn höfundarréttarbrotum á netinu. Þetta eru tæknileg efni sem þarna er kveðið á um. Ég hef hins vegar ákveðið að hafa frumkvæði að því að leitað verði eftir afstöðu netþjónustuaðila til samstarfs við útgefendur og rétthafa til að kanna möguleikana á því og að stuðla að framboði löglegra kosta í stað ólöglegrar skráardreifingar. Að lokum vil ég nefna af því að hér hafa sumar þjóðir farið þá leið að útiloka netsamband heimila að ég aðhyllist ekki slík úrræði við fyrstu sýn. Ef við horfum á Ísland þar sem byggt hefur verið upp á síðustu árum eitt virkasta netsamfélag í víðri veröld, ríflega 90% heimila hafa aðgang að netinu. Meiri hluti íslenskra skattgreiðenda skilar skattframtali sínu með rafrænum hætti, netaðgangur að bankareikningum er mikill, sem og rafræn samskipti við opinberar stofnanir og stjórnsýslu. Því mætti halda fram að aðgangur að netinu á Íslandi sé orðinn hluti af borgaralegum réttindum landsmanna. Í því ljósi tel ég að allrar varúðar þurfi að gæta við að útiloka eða svipta heimili netaðgangi vegna ætlaðra brota gegn höfundarrétti. Ég vil fremur horfa á leiðir sem miða að þessu aukna framboði löglegra kosta umfram ólöglega, að stjórnvöld beiti sér fyrir því að þar taki höndum saman netþjónustuaðilar, listamennirnir, útgefendurnir og svo notendurnir að sjálfsögðu við að efla bæði vitund um höfundarrétt og virðingu og síðan að fólki verði gefinn kostur á að neyta hinna löglegu kosta. Ég held að það sé rétt að við útrýmum þessu líklega aldrei en í þessum efnum tel ég rétt að ganga varlega fram og reyna að ná eins mikilli sátt um málið og unnt er.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Varðandi lokaorð hæstv. ráðherra get ég alveg tekið undir að það er mjög bagalegt ef lokað er á netsamband við heimili, ég tala nú ekki um ef það er út af ætluðum stuldi en ekki einu sinni sannað. Ég veit ekki hvort einhver lönd framkvæma það með þeim hætti en þetta er orðinn það stór þáttur í lífi okkar að það er sérstakt markmið í sjálfu sér að auka frekar aðgengi en minnka það. Hins vegar erum við hér að tala um raunverulegt vandamál. Mér finnst hljóma mjög vel að tónlist og hugverk verði alltaf frítt og án endurgjalds. Það er bara einn galli við það og hann er að það kostar að búa þetta til. Hér kemur t.d. hv. þm. Þráinn Bertelsson sem er þekktur kvikmyndagerðarmaður. Ég veit vel að t.d. það að búa til kvikmynd kostar nú eitthvað annað en bara vinnu kvikmyndagerðarmannanna. Það kostar mikla fjármuni og þeir fjármunir þurfa að koma einhvers staðar frá. Það eru þess vegna eðlilegar áhyggjur þeirra aðila sem framleiða menningartengt efni þegar slíku efni er dreift án endurgjalds á netinu. Það segir sig sjálft að ef þetta verður algengasta leiðin skilar það sér í mjög alvarlegum málum. Stóra einstaka málið er það - við þurfum að mínu mati t.d. ekki að taka á þessum tímapunkti afstöðu til einstakra þátta. Í mínum huga þarf að fara að vinna að þessu og ég hvet hæstv. ráðherra til þess að ganga hratt til verks. Ég held að sé afskaplega mikilvægt að láta alla aðila sem vinna að málinu koma að borðinu en gera það sem allra fyrst. Það er ekki eftir neinu að bíða í þessu þannig að ég hvet hæstv. ráðherra til dáða hvað þetta varðar. Að lokum vil ég þakka hæstv. ráðherra fyrir málefnaleg og góð svör.

Virðulegi forseti. Það má segja að þessi vinna sé þegar hafin með kortlagningu umhverfisins og umræðum í höfundarréttarráði og víðar. Ég tek áskorun hv. þingmanns vel. Þetta snýst auðvitað um margháttaða hagsmuni. Við höfum líka heyrt að listamenn hafi nýtt sér þessa ókeypis dreifingu á netinu í umtalsverðum mæli og náð í raun og veru að selja með því að dreifa ókeypis á netinu. Það eru því margar aðferðir í þessum efnum. Í Frakklandi, áður en þessi þriggja aðvarana leið var samþykkt í lögum, var mikið rætt um að setja hreinlega gjald á netþjónustuna. Það er sú leið sem Danir hafa farið, þ.e. síminn í raun og veru rukkar gjald eða maður getur valið þessa auglýsingaleið og þar með haft aðgang að tónlist. Ég held að það sé kannski leið sem við ættum að skoða vel í okkar samfélagi, þar sem við erum mjög tæknivædd, nettengd og farsímavædd og nýtum þetta mikið en mundum þar hafa löglegan kost sem við getum annars vegar greitt fyrir eða kostnaður er í formi auglýsinga. Án þess að búið sé að rannsaka það út í hörgul eða ræða það við alla aðila held ég til að mynda að það geti verið leið sem býður upp á löglegan kost á tiltölulega einfaldan hátt. Svo ætla ég bara að segja að lokum að í mínum bíl eru líka geisladiskar með Clash.

Virðulegi forseti. Tilefni þessarar fyrirspurnar minnar er að í lok október sl. kom upp heiftarleg lungnasýking í minkabúinu á Syðra-Skörðugili í Skagafirði. Á þessu búi, sem er eitt hið stærsta í landinu, voru 14.000 minkar og sjúkdómurinn varð á fjórða þúsund dýrum að fjörtjóni. Sjúkdómsins varð líka vart víðar í Skagafirði, svo sem á búinu á Ingveldarstöðum en þar varð tjónið ekki eins mikið. Þetta er kannski þeim mun alvarlegra í ljósi þess að þeir Skörðugilsmenn höfðu nýlega stækkað mjög búið sitt, byggt upp gríðarlega myndarlega aðstöðu og eflt búið. Eins og við vitum hefur komið í ljós upp á síðkastið að menn binda núna miklar vonir við loðdýraræktina sem ákveðinn vaxtarbrodd í okkar samfélagi. Ég var sjálfur nýlega á tveimur þjóðfundum í mínu kjördæmi þar sem sýnd var sérstök kynningarmynd einmitt um möguleika á loðdýrarækt sem nýsköpun og vaxtarbroddi í landbúnaðinum og er ekki ólíklegt að ýmsum komi það á óvart. Tjónið af þessum völdum á Skörðugili var að mati formanns Sambands íslenskra loðdýrabænda, Björns Halldórssonar - hann talaði um að ef þetta væru um 3.000 dýr mætti gera ráð fyrir að þarna væri um að ræða 12 millj. kr. tjón og síðan hið óbeina tjón sem fólgið væri í því að ræktunin hryndi. Við erum hér að tala um gríðarlega mikla hagsmuni sem skipta miklu máli og þess vegna er eðlilegt að við veltum því fyrir okkur hvaða reglur gildi um lágmarksbirgðir af lyfjum og bóluefni vegna dýrasjúkdóma. Fram kom að þegar sjúkdómurinn kom upp á Skörðugili og á Ingveldarstöðum í október voru ekki til birgðir í landinu og menn urðu að bíða eftir því að þær yrðu framleiddar. Á Keldum stóðu menn sig vissulega mjög vel við að framleiða þessi lyf en tíminn vann að sjálfsögðu gegn mönnum, biðin var löng og tjónið varð eins og ég rakti. Eggert Gunnarsson, dýralæknir á Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum, skrifaði um þetta grein í Bændablaðið fyrir skömmu þar sem hann gerir grein fyrir þessum sjúkdómi og veltir þessu máli nokkuð fyrir sér. Hann segir að best sé að bólusetja minkastofninn fyrirbyggjandi um mitt sumar og að hans mati sé ekki vafamál að bændur ættu að íhuga alvarlega að taka upp slíka bólusetningu. Spurningin sem hefur hins vegar vaknað í huga mjög margra bænda er hvort ekki þurfi að hafa reglur um lágmarksbirgðir af bóluefni og lyfjum til þess að mæta því þegar svona fár kemur upp. Það er ekki við því að búast að hver og einn bóndi geti legið með slíkar lyfjabirgðir á eigin kostnað og eðlilegt að menn velti því a.m.k. fyrir sér með hvaða hætti eigi að hafa reglurnar um þetta, hver eigi að bera þennan kostnað o.s.frv. Þess vegna hef ég leyft mér, virðulegi forseti, að spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hvaða reglur gildi um lágmarksbirgðir af lyfjum og bóluefni vegna dýrasjúkdóma.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Eins og vikið var að spannst þessi umræða út af sýkingu sem kom upp í tilgreindum minkabúum í Skagafirði. Þetta var bráðsmitandi lungnapest sem getur verið mjög afdrifarík ef hún nær að komast á það stig sem hv. þingmaður nefndi og olli þarna verulegu tjóni. Það er eðlilegt að spurt sé hver viðbrögðin séu við slíkum bráðsmitandi pestum sem koma upp. Í tilefni af spurningum hv. þingmanns var leitað annars vegar til yfirdýralæknis hjá Matvælastofnun sem fer með þessi mál og hins vegar til Lyfjastofnunar. Samkvæmt bréfi Lyfjastofnunar er að finna málsgrein í 33. gr. lyfjalaga, nr. 93/1994, þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: „Skylt er lyfjaheildsölu að eiga nægar birgðir, að mati heilbrigðisyfirvalda, af tilteknum nauðsynlegum lyfjum sem veitt hefur verið markaðsleyfi fyrir hér á landi og lyfjaheildsalan annast dreifingu á.“ Bóluefni falla undir skilgreininguna á lyfjum. Eins og kom fram í máli hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar er hægt að bólusetja við þessari veiki en það er síðan ákvörðun einstakra bænda og greinarinnar hvort það sé gert. Heilbrigðisyfirvöld hafa ekki gefið út þennan lista yfir tiltekin nauðsynleg lyf sem kveðið er á um í þessum lögum. Þau hafa hins vegar samið við lyfjaframleiðendur, t.d. í tilvikum inflúensufaraldra, um kaup á ákveðnu magni lyfja og þá hefur ríkissjóður staðið undir kostnaði við slík lyfjakaup eins og við þekkjum frá umræðunni um svínaflensubólusetningar á síðastliðnu og þessu ári. Það er síðan sérstakt vandamál að aðeins fáein dýralyf eru með markaðsleyfi hér á landi og ekki er hægt að setja skyldur á fyrirtæki um önnur lyf en þau sem hafa markaðsleyfi. Að mati yfirdýralæknis væri æskilegt að til væru í landinu ákveðnar birgðir af nokkrum tegundum sýklalyfja fyrir dýr til að geta brugðist hratt við ef á þarf að halda vegna óvæntra sjúkdóma í dýrum. Það ber líka að gera sér grein fyrir því að þó að menn komi sér upp ákveðnum birgðum af lyfjum úreldast þau og það getur þurft að endurnýja þau reglulega til þess að þau haldi virkni sinni. Einhver mun því þurfa að bera þann kostnað sem af því hlýst. Engu að síður hef ég óskað eftir því og rætt það við yfirdýralækni að farið verði yfir þessa lista og menn geri sér þá grein fyrir því hvað gerist ef þessi og hinn sjúkdómurinn kemst á skrið. Við þekkjum að ýmsir aðrir enn þá hættulegri sjúkdómar eins og gin- og klaufaveiki o.fl. lúta sérstakri tilkynningarskyldu. Engu að síður held ég að það væri mikilvægt að til væri viðbragðsáætlun varðandi hina ýmsu dýrasjúkdóma þó að þeir séu ekki eins alvarlegir og gin- og klaufaveikin. Mér finnst mjög gott að þessi atvik og þessi tilvik sem þarna voru uppi og ollu miklu tjóni verði til þess að þessi mál séu skoðuð og ég tek undir með fyrirspyrjanda um að menn átti sig á því hvernig megi sem best bregðast við. Það er hins vegar alveg hárrétt að Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum brást vel við og sem betur fer eigum við þar mjög duglegt og fært fólk sem gat brugðist við í þessu tilviki. Við þyrftum einnig að huga að því hvaða möguleika við þurfum að halda í þar og verja til að geta bæði rannsakað, fylgst með og brugðist við hinum ýmsu dýrasjúkdómum sem geta komið upp í landinu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni fyrir þessa umræðu og ráðherra fyrir svörin. Varðandi þetta mál er meiri hluti lyfja fluttur inn á þessum undanþágum. Eins og kom fram í máli ráðherrans eru tiltölulega fá lyf með þetta markaðsleyfi og þá þarf samþykki fyrir þessum undanþágum sérstakrar lyfjanefndar sem er tímabundið fyrir hverja sendingu. Þess vegna getur verið seinlegt að fá þessi lyf sem ekki eru til í landinu. Við þekkjum dæmi um að við getum fengið varahluti utan úr heimi á tveimur dögum en þetta er allt miklu hægvirkara vegna umsókna og annars slíks. Ég hvet til þess að ferlið við að fá þessi lyf verði endurskoðað, því þessir sjúkdómar koma upp fyrirvaralítið og þá þarf að bregðast við þeim fljótt og á mjög öflugan hátt. Það væri eðlilegt að ráðherrann skoðaði með hvaða hætti þetta ferli er varðandi umsóknir um undanþágur og 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu og þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég held að aðalatriðið sé að við reynum að læra af þessari reynslu. Við vitum núna, að fenginni reynslu, að svona sjúkdómar geta komið upp. Það eru ekki bara þessi dæmi frá Ingveldarstöðum og Syðra-Skörðugili, sem ég var að nefna, það eru fleiri dæmi um þetta. Við þurfum þess vegna að gera okkur grein fyrir þessari hættu sem sannarlega er til staðar. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði, þetta er ekki einfalt mál og þess vegna er mikilvægt að menn reyni að setjast niður við þetta, bæði bændur og vísindamenn, til að gera sér grein fyrir því hvað er til ráða. Lyfin úreldast við geymslu eins og hæstv. ráðherra sagði og það er kostnaður samfara þessu. Menn þurfa þá einfaldlega að meta hvort það sé þess kostnaðar virði að greiða þetta birgðahald til að koma í veg fyrir að lenda í stórtjóni eins og menn urðu fyrir á síðastliðnu hausti í Skagafirði. Við verðum líka að horfa á þetta í því ljósi að nú er það hugmyndin að auka frekar þessa framleiðslu, loðdýraframleiðslu, heldur en hitt. Það eru greinilega mikil tækifæri að myndast. Afurðaverðið hefur hækkað, gengið hefur hjálpað mönnum í þessum útflutningi og möguleikarnir eru einfaldlega miklu meiri núna en áður var talið þó að menn muni örugglega ekki fara fram í neinu gáleysi eða af ævintýraskap í þessum efnum. Hins vegar eru möguleikar þarna þannig að við getum gefið okkur að þessi búrekstur verði umsvifameiri á næstu árum en hann er núna eða hefur verið á undanförnum árum. Ég tek síðan undir það að við erum svo heppin að eiga hér gífurlega fína og góða vísindamenn, eins og dæmin sönnuðu núna í haust, sem brugðust mjög vel við og fóru í það að framleiða þessi lyf sem virkuðu mjög vel. Það er styrkur okkar í þessum efnum og þess vegna hvet ég til þess að þeir aðilar, vísindamennirnir, bændurnir, ráðuneytið og til þess bær yfirvöld, setjist yfir þessi mál til þess að við lærum af reynslunni, til þess að lágmarka skaðann.

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu. Hún er mjög gagnleg og þörf. Það er mikilvægt að við séum stöðugt með skipulag sem lýtur að ferlum, sem þurfa að vera mjög fljótvirkir varðandi innflutning á lyfjum, og hugsanlega undanþáguaðgerðum fyrir innflutning á lyfjum til að bregðast við, en hugum einnig að okkar eigin möguleikum til að geta bæði stundað forvarnastarf og brugðist við í tilvikum sem þessum. Þá verðum við bara að hugsa til þess hversu mikilvægt það er að hafa stofnun eins og Tilraunastöðina á Keldum og þá öflugu vísindamenn sem þar eru. Það er nokkuð sem við þurfum einmitt að huga að, þeim mannauði og þeirri þekkingu sem við höfum til að geta brugðist við. Ég tek undir orð hv. þingmanns um loðdýraræktina sem á sér mikla möguleika núna. Hún er mjög arðsöm og hagkvæm við þessar aðstæður og ekki sjáanlegt annað en að hún verði það áfram. Þess vegna eru bundnar miklar vonir við að efla hana og auka. Það hlýtur að vera hluti af því að efla og styrkja grunn þessarar atvinnugreinar að byggja upp viðvörunarkerfi varðandi sjúkdóma og hvernig við getum brugðist sem hraðast við ef eitthvað kemur þar upp. Ég mun því fylgja þeim orðum eftir sem hér hafa verið sögð um að hugað sé að því öryggi sem mögulegt er í þessum efnum hérlendis.

Virðulegi forseti. Þann 22. maí á síðastliðnu ári skrifaði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, bréf til Alþjóðahafrannsóknaráðsins. Efni þess bréfs var að óska eftir því að ráðið, Alþjóðahafrannsóknaráðið, ICES, tæki út hina svokölluðu 20% aflareglu við þorskveiðar næstu fimm árin. Í bréfi hæstv. ráðherra er það rakið að frá 10. áratug síðustu aldar hafi íslensk stjórnvöld reynt að stýra þannig þorskveiðum að það leiddi til þess að þorskstofninn stækkaði, þannig að það leiddi til hámarksafrakstursgetu. Það er rakið í þessu bréfi að þetta hafi skilað þeim árangri að fiskveiðidánarstuðullinn hafi lækkað og hrygningarstofninn hafi stækkað úr því að vera 120.000 tonn árið 1993, þegar hann var lægstur, upp í 220.000 tonn eins og hann er í dag. Jafnframt er greint frá því í þessu bréfi að ríkisstjórnin - ekki bara ráðherrann heldur ríkisstjórnin - hafi samþykkt, gerð var um það ríkisstjórnarsamþykkt, að fylgja svokallaðri 20% aflareglu næstu fimm árin, frá og með yfirstandandi fiskveiðiári. Ég vek athygli á því að þetta bréf var sent áður en álit Hafrannsóknarstofnunar varðandi stöðu fiskstofna var kynnt í byrjun júnímánaðar. Þetta var 22. maí 2009. Þá var sem sagt búið að taka um það ákvörðun af hálfu ríkisstjórnarinnar að fylgja 20% aflareglu næstu fimm árin. Þetta er auðvitað heilmikil ákvörðun. Nú er það svo að ráðherra hefur óskað eftir því að fá álit og mat Alþjóðahafrannsóknaráðsins á þessari aflareglu. Það að fá mat Alþjóðahafrannsóknaráðsins er ekki einhver almenn æfing heldur geri ég ráð fyrir að hér sé verið að reyna að undirbyggja aflaregluna þannig að hægt sé að sýna þeim sem efast um gildi hennar fram á að hún hafi gildi. Ég hef því leyft mér að leggja fram nokkrar fyrirspurnir til hæstv. ráðherra um þetta. Í fyrsta lagi spyr ég hvort lokið sé úttekt Alþjóðahafrannsóknaráðsins á þessari 20% aflareglu. Og ef svo er, hver er niðurstaðan á úttekt ráðsins? Í öðru lagi vil ég spyrja um markmiðið með þessari úttekt. Af hverju er verið að biðja Alþjóðahafrannsóknaráðið um úttekt af þessu tagi? Ég velti því fyrir mér, sem er sú spurning sem brennur á vörum flestra sem koma að sjávarútvegi þessa dagana, hvaða þýðingu þessi úttekt hafi um ákvörðun um hámarksafla í þorski næstu fimm árin. Ekki gleyma því að þetta er samþykkt til fimm ára. Þetta er ekki til eins árs í senn heldur til fimm ára. Sú spurning vaknar líka hvort ætlunin sé að móta aflareglu 

Frú forseti. Eins og hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson kom inn á hefur um nokkurn tíma verið í gangi undirbúningur af hálfu stjórnvalda og Hafrannsóknarstofnunar að því að senda bréf til Alþjóðahafrannsóknaráðsins um að beita svokallaðri 20% aflareglu við þorskveiðar. Bréf fór út til ráðsins eins og hv. þingmaður rakti og þann 20. janúar sl. barst ráðuneytinu svar Alþjóðahafrannsóknaráðsins, ICES, sem Hafrannsóknastofnun á aðild að, þar sem gerð er grein fyrir úttekt óháðrar sérfræðinganefndar sem sérstaklega var kölluð til til að taka út nýtingarstefnu þá sem Hafrannsóknastofnun lagði til vorið 2009 að fylgt yrði á næstu fimm árum. Í svari ICES kom m.a. fram staðfesting á mati Hafrannsóknastofnunar á því að þessi sjálfbæra nýtingarstefna muni leiða til þess með yfirgnæfandi líkum að hrygningarstofnar þorsks fari vaxandi og verði stærri árið 2015 en þeir voru í ársbyrjun 2009. Jafnframt kemur fram að nýtingarstefnan sé í samræmi við alþjóðleg varúðarsjónarmið og viðmið um sjálfbæra nýtingu sem leiði til betri afraksturs til lengri tíma litið. Í öðru lagi er spurt hvert markmiðið með þessari úttekt á aflareglunni hafi verið. Það er ljóst að það er bæði í samræmi við markmið um hagkvæmar fiskveiðar og umhverfisleg markmið að tryggja sjálfbærar fiskveiðar. Endurskoðuð nýtingarstefna fyrir þorsk, sem mörkuð var árið 2007, þar sem gert var ráð fyrir að nýtingarhlutfall þorsks sé 20% af viðmiðunarstofni fjögurra ára og eldri fiski, hefur þetta að leiðarljósi, en markmiðið var aukin nýliðun og sjálfbærni þorskstofna. Að fá staðfestingu utanaðkomandi aðila á því að sú stefna sem mörkuð var sé líkleg til að skila árangri og settum markmiðum er út af fyrir sig eftirsóknarvert. Hins vegar ber því ekki að leyna og er rétt að undirstrika að krafa markaðarins í dag er fullvissan um að stjórnvöld vinni eftir bestu getu að því að ná markmiðum um sjálfbærni í veiðum og viðhaldi líffræðilegs fjölbreytileika. Er enginn vafi á að staðfesting Alþjóðahafrannsóknaráðsins á sjálfbærni markaðrar stefnu hefur markaðslegt gildi fyrir seljendur íslenskra þorskafurða. Hv. þingmaður spyr hvaða þýðingu slík úttekt hafi fyrir ákvörðun um hámarksafla þorsks næstu fimm árin. Þessi úttekt staðfestir einfaldlega þá skoðun ICES að mörkuð stefna, út frá þeim forsendum sem settar voru fram, er skynsamleg. Enn fremur er bent á mikilvægi þess að halda sig við markaða stefnu, en jafnframt verði að fylgjast vel með þróuninni og afla stöðugt meiri þekkingar á vistfræðilegri fiskveiðistjórnun því að ekki getur ríkt nein kyrrstaða á þessu sviði frekar en öðrum. Komi fram nýjar upplýsingar verða stjórnvöld líkt og ætíð að geta brugðist við. Þetta á ekki hvað síst við nú vegna hinna miklu vistkerfisbreytinga sem eiga sér stað í kringum landið. Allt miðar þetta að því að unnt verði að auka aflaheimildir með sjálfbærum hætti og á fjölþættum vistfræðilegum grunni á komandi árum svo að það sé alveg skýrt. Hv. þingmaður spyr: Er ætlunin að móta aflareglur við nýtingu fleiri fisktegunda á næstunni? Engar ákvarðanir hafa verið teknar um mótun slíkra sérstakra aflareglna fyrir fleiri fisktegundir að svo komnu máli af hálfu ráðuneytisins. Lögð er áhersla á að aukin reynsla þurfi að komast á nýtingarstefnu fyrir þorskinn og samspil ólíkra tegunda í vistkerfinu. Það er jafnframt mat ráðuneytisins að hin svokallaða fjölstofna umræða þurfi að þroskast frekar og jafnframt gefa hinar öru breytingar í lífríkinu vegna hlýnunar, ásamt viðbótarþekkingu sem aflað er á hverjum tíma, fulla ástæðu til þess að undirbyggja mjög vel hvert skref í þessum efnum. Það hefur hins vegar um árabil verið á verkefnaskrá Hafrannsóknastofnunar að undirbúa, í samráði við stjórnvöld og atvinnugreinina, sjálfbæra nýtingarstefnu þar sem beitt er vistfræðilegri nálgun fyrir helstu fisktegundir okkar, enda eðlilegt að fylgst sé náið með þróuninni af hálfu stofnunarinnar. Um árabil hafa verið í gildi föst viðmið við nýtingu íslenskrar sumargotssíldar en einnig loðnu sem nýtt er í Noregi og á Grænlandi auk Íslands. Nú þegar hefur átt sér stað vinna á vegum Alþjóðahafrannsóknaráðsins sem miðar að formlegri úttekt á sjálfbærri nýtingarstefnu fyrir loðnu. Þá er gert ráð fyrir að á fyrri hluta árs 2010 verði unnið að mótun viðmiða fyrir ufsa og ýsuveiðar með það að leiðarljósi að móta sjálfbæra nýtingarstefnu á vistfræðilegum grunni fyrir þessar veiðar í góðu samráði við atvinnugreinina. Að lokum skal nefnt starf 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja það að þetta bréf frá hæstv. ráðherra er með þeim vitlausustu bréfum sem hann hefur skrifað og er þó af nógu að taka þar. Að fara að byggja þorskstofninn upp með þeim hætti sem lagt er til hér, við 20% aflareglu, er algjört glapræði að mínu viti. Árið 1983 var þorskstofninn 130.000 tonn, árið 2008 er þorskstofninn orðinn 253.000 tonn. Við erum búin að stækka hrygningarstofn þorsksins um helming. Núna þegar sjórinn er fullur af fiski, þegar allir bátar eru að stoppa, þegar allir eru að hrúgast inn á atvinnuleysisbætur, þá ætla menn að fara að gera svona hluti. Þetta er algjört glapræði, virðulegi forseti. Ef 40.000 tonnum yrði bætt við þorskkvótann núna mundi þorskstofninn samt stækka og vera árið 2011 kominn í 716.000 tonn úr 702.000 tonnum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig ætlar hann að koma íslenskri þjóð út úr þeim vandræðum sem hún er í í dag með svona vinnubrögðum? Það er ekki hægt að mínu viti. Til þess að árétta það hefði ég talið skynsamlegra fyrir hæstv. ráðherra að spyrja Alþjóðahafrannsóknastofnunina hvernig á því standi 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa snöfurmannlegu ræðu og svör hæstv. ráðherra. Þegar hæstv. ráðherra tekur þá ákvörðun að skrifa bréf til Alþjóðahafrannsóknaráðsins gerir hann það eins og hann segir af þeim ástæðum að hann telur staðfestingu utanaðkomandi aðila vera mikilvæga. Og af hverju telur hæstv. ráðherra að staðfesting utanaðkomandi aðila sé mikilvæg? Það er vegna þess að hann vill með þeim hætti fá álit fleiri aðila en Hafrannsóknastofnunar Íslands á því að sú stefna sem hann hefur þegar markað sé rétt. Ég lít þannig á að með bréfi hæstv. ráðherra til Alþjóðahafrannsóknaráðsins sé hann að binda hendur sínar til næstu fimm ára um nýtingarstefnu í þorski. Mér finnst augljóst að þetta hljóti að vera það sem við eigum að lesa út úr þessari ákvörðun ráðherrans, sem er þó ekki ákvörðun ráðherrans, þetta er ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Þetta er auðvitað ákvörðun sem hefur gífurlega mikið vægi og er komin með tvöfalt vægi vegna þess að núna er búið að leita álits Alþjóðahafrannsóknaráðsins. Ég sé því ekki hvernig hæstv. ráðherra getur horfið frá þessari 20% stefnu sinni eftir að hafa skrifað þetta bréf. Það að taka ákvörðun um að fylgja 20% nýtingarstefnu eða einhverri annarri nýtingarstefnu og gera það á sínum eigin forsendum gerir það að verkum að menn geta horfið frá því ef þeir telja aðrar ástæður liggja til þess að breyta þeirri ákvörðun, en með því að fá þetta utanaðkomandi álit hlýtur hæstv. ráðherra að vera búinn að binda hendur sínar og íslenskra stjórnvalda til næstu fimm ára. Varla var það ætlunin að kalla eftir áliti ráðsins ef ætlunin var síðan að hverfa frá þeirri ákvörðun. Ég vildi biðja hæstv. ráðherra að bregðast við þessu sjónarmiði mínu vegna þess að ég tel mig hafa lesið þetta út úr svari hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Það er alveg rétt að með þessu er verið að lýsa því yfir að þessu skuli fylgt þann tíma sem tilgreindur er. Þar með er ekki sagt að gengið sé út frá status quo í öllum þeim forsendum sem þarna liggja að baki, við erum stöðugt að afla fleiri og fleiri forsendna fyrir ákvarðanatökum okkar. Samt er mjög mikilvægt að við getum staðfest gagnvart umheiminum, ég tala nú ekki um varðandi þorskinn sem er ein mikilvægasta fisktegund okkar hér við land að umgengni við hann og nýting sé með sjálfbærum hætti, og alþjóðasamfélagið gefi stimpil sem þennan. Við ráðum ekki öllu um markaðsviðbrögð og hvernig umræðan í kringum fisk á erlendum mörkuðum er og við verðum að átta okkur á að þarna getum við ekki leikið einleik. Þess vegna er mjög mikilvægt að við hvert skref sem við tökum sé komið fram af fullri ábyrgð gagnvart þessum þáttum þannig að alþjóðasamfélagið virði það. Og einmitt enn þá frekar leggur þetta miklar skyldur á okkur að fylgjast líka mjög náið með bæði forsendum og þeim breytingum sem verið er að grundvalla viðkomandi áætlun á og þar liggur kannski það mikilvægasta. Við vitum að vistfræðilegt ástand í sjónum í kringum landið breytist mjög ört þannig að leggja ber áherslu á að sjálfbær nýtingarstefna felur m.a. í sér að beita vistfræðilegri nálgun við skipulag veiðinýtingar þar sem tekið er tillit til á grundvelli stöðugt nýrri þekkingar stofnanna, fjölbreytileika, nýjum mælingum, samspili ólíkra tegunda í vistkerfinu í kringum landið og þeim miklu breytingum sem þar eru að eiga sér stað. Ég tel 

Frú forseti. Mikilvægi landbúnaðar hefur trúlega aldrei sannað gildi sitt í eins miklum mæli og eftir að hið mikla efnahagshrun reið yfir landið og skilningur Íslendinga á því að við framleiðum hér matvöru sem er ein sú besta í heiminum og að við tryggjum fæðuöryggi þjóðarinnar hefur vaxið. Skilningur okkar allra hefur vaxið til muna á þeim hörmungartímum sem hafa dunið á okkur Íslendingum, þannig að tilvist og starfsemi bænda og mikilvægi stéttarinnar hefur trúlega aldrei verið eins mikil og í dag. Í dag er meðalaldur bænda um 54 ár, hefur farið hækkandi á undangengnum árum, og við, mörg hver, þar með talinn hæstv. landbúnaðarráðherra, höfum lýst yfir miklum áhyggjum á skorti á nýliðun í þessari mikilvægu grein. Um 4.000 bændur eru í landinu í dag og það er mjög mikilvægt til lengri tíma litið að við styðjum við þessa stétt og því beini ég eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. landbúnaðarráðherra: 1. Hvernig hyggst ráðherra beita sér fyrir aukinni nýliðun í landbúnaði? 2. Hvað hafi hæstv. ráðherra gert nú þegar í þeim efnum? Við þekkjum það í tengslum við búvörusamninga að þar er ákvæði, sérstaklega í sauðfjársamningnum, um nýliðunarstyrk. Upplýsingar mínar eru þær að menn hafi nýtt sér þann nýliðunarstyrk í allt of litlum mæli. Maður hlýtur þá að spyrja sig að því: Er eitthvað að þeim reglum sem um þann styrk gilda ef menn sækja ekki í hann eins og ætla mætti þegar sauðfjársamningurinn var gerður? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi velt því fyrir sér að auka mætti aðgengi ungra bænda, kannski nýútskrifaðra búfræðinga, að ríkisjörðum með því að veita þeim hagstæða leigu, einhvern forgang til aðila sem hafa sótt sér menntun og vilja vinna við þetta, vegna þess að það eru miklir þröskuldar fyrir ungt fólk að komast inn í þessa grein. Þetta er svo sem ekki eini þröskuldurinn á þeirri vegferð en þarna gæti hæstv. ráðherra reynt að auka aðgengi ungs fólks að þessari atvinnugrein sem er mikilvægt að við stöndum vörð um. Mikilvægt er að fá svör frá hæstv. ráðherra við þessum spurningum vegna þess að í dag er mjög erfitt fyrir ungt fólk að komast inn í þessa atvinnugrein og ef við viljum standa undir nafni sem þjóð sem framleiðir góð matvæli til lengri tíma litið, verðum við að ráðast í einhverjar aðgerðir til að stuðla að nýliðun í þessari mikilvægu atvinnugrein. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir þessa fyrirspurn. Ég held að við deilum því, ekki hvað síst nú við lok efnahagshrunsins þegar við erum að byggja upp samfélagið að nýju, að treysta einmitt á landbúnaðinn og tengdar greinar, úrvinnslugreinar og annað sem tengist landbúnaðinum, og aðrar grunngreinar eins og sjávarútveginn sem við ræddum um áðan. Þótt að vísu séu erfiðir tímar þar er margt að gerast í sveitum og möguleikar þar í sjálfu sér vaxandi í þessum efnum. Það sem er bundið í lögum núna og ég vil nefna eins og hv. þingmaður kannski veit, var á fyrsta ári nýs búvörusamnings ákveðið að verja 80 millj. kr. til nýliðunar og átaksverkefna í sauðfjárrækt. Til nýliðunar í stétt sauðfjárbænda verður varið 35 millj. kr. m.a. í formi styrkja til bústofnskaupa, bæði til frumbýlinga og við ættliðaskipti á bújörðum. Þá verða 30 millj. kr. nýttar til að styðja kennslu, rannsóknir og leiðbeiningar og þróun í greininni, t.d. vegna gæðastýringar og lífrænnar framleiðslu. Loks skal veita allt að 15 millj. kr. til stuðnings við endurræktun og jarðrækt. Ráðstöfun þessa fjár er í höndum Bændasamtaka Íslands. Til að auðvelda fólki að taka ákvarðanir um fjárfestingu í búskap hef ég skipað nokkra starfshópa, sem eru að störfum og sumir eru að ljúka störfum, sem hafa það hlutverk að greina stöðu hinna ýmsu búgreina og koma með tillögur til úrbóta. Nefnd um framtíð svínaræktar er að ljúka störfum og veit ég að þar er bent á ýmsa þætti sem miða að því að svínaræktin geti verið rekin sem mest á sömu forsendum og aðrar greinar íslensks landbúnaðar. Við framleiðsluna skuli tekið mið af bæði fæðuöryggi þjóðarinnar og hollustu afurðanna, ásamt samfélagslegum áhrifum búgreinarinnar hvað varðar verðmætasköpun, aukna atvinnu og í að treysta byggð. Einnig er lögð áhersla á að nýta enn frekar innlent fóður og þá fyrst og fremst íslenskt korn. Annar hópur er að fjalla um hvernig auka megi kornframleiðslu frá því sem nú er og möguleika á nýtingu korns til manneldis jafnt sem til fóðurframleiðslu fyrir búpening. Ég hef lagt áherslu á að menn setji sér markmið varðandi kornframleiðslu í landinu þannig að ákveðinn hluti mjólkurframleiðslu og kjötframleiðslu á næsta árabili byggist á innlendri fóðuröflun, sem hlýtur líka í sjálfu sér að vera atvinnuskapandi og auka möguleika fyrir nýja aðila til að koma inn í þá grein og fyrir aðra að styrkja sig. Sams konar nefnd er líka um alifuglarækt varðandi fæðuöryggi og fóðuröflun og aðra þætti sem lúta að þeirri grein. Síðasta sumar var gengið frá sambærilegum samningi við garðyrkjubændur og gert var við mjólkur- og sauðfjárbændur. Samhliða þeim samningi var undirrituð viljayfirlýsing um ásetning aðila um aukna hagkvæmni íslenskrar ylræktar og að auka möguleika greinarinnar á komandi árum. Um leið og samningurinn við garðyrkjubændur var kynntur undirritaði ég reglugerð um breytingu á merkingu matvæla, en þar voru settar nýjar reglur um merkingar á umbúðum matjurta hvað varðar upplýsingar um upprunaland. Legg ég áherslu á að tryggt sé hvað varðar allar landbúnaðarvörur sem eru á markaðnum hérlendis að kaupandinn sjái hvar þær eru upprunnar, þannig að hver og einn geti þá valið að kaupa íslenskt eins og við viljum ábyggilega flest. Í samstarfsyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnar er kveðið á um mikilvægi þess að standa vörð um innlendan landbúnað og tryggja fæðu- og matvælaöryggi þjóðarinnar. Jarða- og ábúðarmál eru nátengd yfirlýstum markmiðum um fæðuöryggi þjóðarinnar. Meginstefnan hlýtur að felast í því að halda utan um og vernda núverandi og framtíðarlandnæði sem er til matvælaframleiðslu fallið og skapa jafnframt sem best skilyrði í hinum dreifðu byggðum til fjölþættra nota sem á þessu byggist. Í þessu felst jafnframt að hafa í huga verndun einstakra náttúrufyrirbrigða og vistkerfa og sömuleiðis skapast þarna grundvöllur fyrir nýja aðila sem hyggja á vinnu við íslenskan landbúnað í einni og annarri mynd. Einnig má nefna ferðaþjónustu og verkefnið Beint frá býli, að auka þannig vinnslu heima á bæjunum. Allt er þetta til að styrkja atvinnulífið en hinu er ekki að leyna, eins og hv. þingmaður minntist á, að kannski þarf að grípa til enn markvissari aðgerða og gera ungum bændum kleift að fjármagna sig fyrstu skrefin. Mjög slæmt var að missa Lánasjóð landbúnaðarins á sínum tíma og ég var náttúrlega algjörlega á móti því þegar hann var lagður niður. Í gegnum þann sjóð var einmitt hægt að koma með sértækan stuðning í þeim efnum. Ég segi það hér að ég er jafnframt að hugleiða hvort nota megi það fjármagn sem er í umferð vegna umsýslu ríkisjarða til að koma til 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa stórmerkilegu og þörfu fyrirspurn. Hversu þörf og nauðsynleg fyrirspurnin er má sjá af því að svar hæstv. ráðherra hér var í stuttu máli á þá leið að til að gera mögulega nýliðun í landbúnaði væri varið sem svarar verði lítillar íbúðar í Reykjavík. Síðan barst talið að einhverju orðagjálfri um merkingar á landbúnaðarvörum sem koma þessu máli ekkert við. Hið raunhæfa svar er að sá sem vill verða bóndi getur fundið sér guðfræðing og gifst honum og sest að á einhverju af höfuðbólum landsins, sem er prestsetur, og stundað þar sinn búskap. Hann getur líka reynt að finna sér maka sem stendur til að erfa bújörð. Aðrar leiðir eru ekki raunhæfar. Þessu þarf að breyta og ég skora á landbúnaðarráðherra að láta  
            

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég tek ekki undir með ráðherranum hvað það varðar að Lánasjóður landbúnaðarins skipti höfuðatriði í þessu. Það er rétt að minna á að varðandi Lánasjóð landbúnaðarins tóku bændur afstöðu gegn því máli, þeir hlupust einfaldlega á brott frá lánasjóðnum vegna þess að þeir fengu betri kjör annars staðar. Það er í hnotskurn það sem skiptir máli, að menn verða að fá góð kjör. Ég hvet hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til þess að setja á fót nefnd sem fer yfir þessi mál, möguleika á nýtingu ríkisjarða og möguleika í nýliðun í landbúnaði, til þess að fá ungt fólk inn í greinina. Ég vil að sjálfsögðu að nýstofnuð Samtök ungra bænda verði dregin að þeirri nefnd en þar er ungt, áhrifamikið og áhugasamt fólk. Ég vil hvetja það til að setja á fót nefnd til þess að skoða þetta mál. Mögulegir aðilar að þeirri nefnd gætu verið ráðuneytið, Bændasamtök Íslands, Landbúnaðarháskólinn og fleiri aðilar.

Frú forseti. Ég þakka þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í þessari mikilvægu umræðu, sem og hæstv. ráðherra fyrir þessi svör sem ég var satt best að segja ekki að öllu leyti ánægður með. Auðvitað er það mjög gott og ég er sammála mörgu því sem hæstv. ráðherra benti hér á um sóknarfæri í íslenskum landbúnaði en hann kom mjög lítið inn á það sem fyrirspurnin sneri að, þ.e. nýliðun í íslenskum landbúnaði. Hvað hafði ráðherrann verið að gera til þess að tryggja nýliðun og hvað ætlar hann sér að gera? Því miður var mjög lítið um svör í þeim efnum. Það var einmitt þess vegna sem ég hóf þessa umræðu, til þess að fá fram svör við því hvað ráðherrann ætlaði sér að gera, vegna þess að meðalaldur fer hækkandi í þessari mikilvægu stétt og það er mikilvægt að nýtt fólk hafi kost á því að koma að þessari starfsemi. Eins og hv. þm. Þráinn Bertelsson benti svo réttilega á hér áðan er það mjög annmörkum háð hvernig fólk á að komast inn í þessa grein. Að því sneri þessi fyrirspurn: Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera til þess að auka möguleika á nýliðun? Við skulum ekki gleyma því að þrátt fyrir þetta efnahagshrun sem blasir við okkur felast mörg tækifæri í því að reisa við og efla íslenskan landbúnað. Ég vil benda hæstv. ráðherra á að veruleg viðskipti íslensks landbúnaðar fara m.a. fram í gegnum Landsbankann, sem er í eigu hins opinbera. Það eru fjölmörg tækifæri, ef raunverulegur vilji er fyrir hendi, til að ungt fólk geti með raunhæfum hætti komið inn í þessa atvinnugrein, eflt íslenskan landbúnað og aukið þar með orðspor landsins er snertir fæðuöryggi og gæði matvælanna. Við þurfum að horfa langt fram á veginn í þessum efnum. Við þurfum að styrkja íslenskan landbúnað. Hann á sér aukinn stuðning úti í samfélaginu en það er ljóst að sá stuðningur verður ekki eilífur ef meðalaldurinn og nýliðunin verður ekki sem skyldi. Nú er lag, hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, að efla þessa mikilvægu atvinnugrein. Þess vegna vil ég fá svar við þeirri fyrirspurn sem ég beindi til hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Eitt það mikilvægasta sem hefur verið gert er að snúa frá þeirri stefnu sem var hjá fyrri ríkisstjórnum um að opna fyrir meira eða minna óheftan innflutning á landbúnaðarvörum. Okkur tókst meira að segja nú með svokallaðri matvælalöggjöf, sem bæði Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn höfðu beitt sér fyrir að innleiða, þar sem átti að leyfa óheftan innflutning á hráum kjötvörum - núna hefur þetta verið stoppað og uppi er sú staða að við erum að stórauka innlenda neyslu á landbúnaðarvörum, innlendri framleiðslu. Það er náttúrlega bæði mjög mikilvægt í atvinnu- og tekjuskapandi skyni fyrir þjóðina en líka til þess að spara gjaldeyri. Þar hefur verið snúið við blaðinu frá því sem var hér á síðastliðnum áratug.  Varðandi spurningu hv. þm. Sigurgeirs Sindra Sigurgeirssonar þá hefur þessi nefnd verið skipuð og formaður Samtaka ungra bænda er í henni. Hún var reyndar skipuð fyrir áramót en fer núna á fulla ferð og þar er einmitt verið að taka á þessum þáttum, jarðamálunum og umsýslunni. Ég hef þegar stöðvað sölu á - og hef ekki lagt til heldur stöðvað sölu á frekari ríkisjörðum nema þar sem ábúendur hafa búið lengi á jörðum og eiga þannig séð aðgang til þess að kaupa sínar jarðir. Áður fyrr voru ríkisjarðir bara seldar og ekkert hugsað um hvaða afleiðingar það hefði fyrir íslenskan landbúnað. Þessu hefur líka verið snúið við. Ég ætla mér að nú með þessum starfshópi, sem formaður Samtaka ungra bænda er einmitt aðili að sem og Bændasamtökin, ráðuneytið og fleiri aðilar, verði mörkuð stefna einmitt hvað varðar verndun landbúnaðarlands, landbúnaðar og jarða,