Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Sigurðsson) Herra forseti! Frv. þetta er stjórnarfrv., eins og kunnugt er, og var gefið út sem bráðabirgðalög, sem gilda áttu til eins árs. Nefndin hefir leyft sjer að gera þá brtt., að þessi sömu lög verði látin gilda um óákveðinn tíma, en sem heimildarlög. Í rauninni er þess ekki þörf, að hafa langa framsögu í málinu, en þó vil jeg, til skýringar, leyfa mjer að drepa stuttlega á nokkur atriði. - Í fyrsta lagi er þá þess að geta, að það munu vera eindregin tilmæli margra hrossahjeraða, að einkasölunni sje haldið. Ef bygt er á skýrslu um hrossasöluna síðastliðið ár, sem legið hefir fyrir landbúnaðarnefnd neðri deildar, og á reynslu frá fyrri árum, þá verður ekki annað sjeð en að hrossamarkaðurinn erlendis sje svo þröngur, að hann verði hæglega yfirfyltur. Á þetta benda sölutilraunirnar 1919 og 1920, að þegar óskað hefir verið eftir verðboðum. hafa þau ekki fengist sæmileg, nema því að eins að hrossakaupmönnunum væri um leið trygð einkasala. Með því skilyrði munu einnig horfur á því, að svipað verð haldist áfram. Nefnd inni þótti því varhugavert að slá því úr hendi sjer, þegar tillit er tekið til þess verðs, sem nú er. En það er ótvíræð lífsnauðsyn fyrir landbúnaðinn, að markaðurinn haldist góður, enda eru hross nú í tiltölulega bestu verði af landbúnaðarvörum, og mun söluverð þeirra síðastliðið ár hafa numið á aðra miljón króna. Við þetta bætist svo það, að nú má búast við meiri hrossasölu en áður. Því síðast mun allur þorri almennings í hrossahjeruðum alls ekki hafa gert sjer það ljóst, hver voði stóð fyrir dyrum í ýmsum efnum, peningakreppu, verðfalli afurða o. s. frv. Því ef svo hefði verið, er vafalaust, að selt hefði verið snögt um meira en gert var. Sje nú gert ráð fyrir, að salan verði meiri á næsta sumri en áður, er það augljóst, að ef markaðurinn er þröngur, skiftir það ekki litlu, að kaupendur undirbjóði ekki hver annan, og það var ein af aðalástæðunum til þess að nefndin áleit rjett að heimila stjórninni að hafa einkasöluna á hendi. En fyrst jeg er á annað borð staðinn upp, get jeg ekki gengið fram hjá einu atriði, sem nefndin hefir athugað og er þýðingarmikið í þessu máli. En það er fyrirkomulag sölunnar innanlands, sem hefir verið mjög á annan veg á ýmsum sviðum en hrossaeigendur hefðu kosið. Hins vegar má segja það um stjórnina, að hún hafi verið að þreifa fyrir sjer til þess, en nú ætti að vera komin sæmileg reynsla til að byggja á. Nefndin gerir ráð fyrir að koma með ákveðnar tillögur í þessu efni, þegar henni þykir fullsjeð, að frv. þetta nái fram að ganga. Þó vil jeg að eins benda á, að bæði má spara fje og gera framkvæmdir einfaldari en nú er, með því að fela störfin og umsjónina hrossaeigendum sjálfum í hverju hjeraði, eða þeim, er þeir kveddu til þess. Enda hefir kostnaðurinn innanlands verið óþarflega mikill, en mundi sjálfsagt geta lækkað um ef skynsamlega væri að farið. En allur innanlandskostnaðurinn mun hafa orðið fullar 100 þúsund krónur síðastliðið ár. Annað mætti einnig nefna, og það er greiðslumátinn undanfarið. Markaðshaldararnir hafa reitt ineð sjer svo skift hefir hundruðum þúsunda króna. Af fje því, sem þannig hefir verið tekið út úr bönkunum. hafa verið greiddir háir vextir, síðastliðið sumar um 10 þús. krónur, sem að miklu leyti mætti komast hjá, með því að nota ávísanir. Eins og brtt. nefndarinnar ber með sjer, er gert ráð fyrir því, að valdið verði hjá hrossaeigendunum sjálfum. Þeir ráði sjálfir, eða meiri hluti þeirra, hvort einkasölunni verði haldið áfram og hve lengi. Að skjóta málinu til sýslunefndanna í hrossahjeruðum landsins virðist einföld og óbrotin aðferð til þess að fá vitneskju um hug hrossaeigenda í þessu máli, og slíkar fyrirspurnir til sýslunefndanna ættu ekki að þurfa að tefja málið neitt. Með þessu yrði líka siglt fyrir það sker, að stjórninni yrði brugðið um það að halda einkasölunni í trássi við meiri hluta hrossaeigendanna. Því hefir verið skotið fram, að nefndin hafi ekki skilgreint það, hvað hún eigi við með orðinu hrossahjerað. Það virðist þó liggja í augum uppi, að það eru þau hjeruð, sem selja hross til útflutnings, en þau munu vera um 8 á landinu. Að endingu skal jeg geta þess, til þess að fyrirbyggja allan misskilning, að til ríkiseinkasölu yfirleitt hefir nefndin, sem heild, enga afstöðu tekið, þrátt fyrir þetta mál, og hefir hver nefndarmaður því óbundnar hendur í þeim málum þessvegna.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Hv. frsm. (J. S.) sýndi mjer till. nefndarinnar og álit, áður en því var útbýtt, og hafði jeg þá, eftir fljótan yfirlestur. ekkert sjerstakt við það að athuga. Við nánari athugun hefi jeg þó komist að því, að dálítill vafi geti leikið á því, hvernig það takist, eða reynist í framkvæmdinni, að velti á vilja hrossaeigendanna hvort stjórnin tekur að sjer útflutninginn eða eigi. Það gæti komið fyrir, að atkvæði sýslunefndanna væru ýmsum mismunandi skilyrðum bundin úr hrossahjeruðunum, og gæti þá verið erfitt fyrir stjórnina að ákvarða sig eftir því. Vildi jeg því mega beina því til hv. nefndar, að íhuga það, hvernig ætlast væri til þess, að stjórnin hagaði sjer í slíkum tilfellum, eða hvernig heppilegt væri að bera málið undir sýslunefndir, svo að hjá slíkum vafa yrði komist.

Gunnar Sigurðsson Jeg skal ekki fara mörgum orðum um frv. sjálft, því að öll hrossahjeruð munu vera sammála um einkasöluna. Jeg vildi að eins benda á það, að meiningarlaust virðist vera að bera þetta undir sýslunefndirnar nú sem stendur, þó það geti verið „princip“-mál í framtíðinni. Því menn vita fyrirfram hverju þær svara. Þar að auki mundi það tefja fyrir því, sem er aðalatriðið, að geta sem fyrst farið að undirbúa sölu á hrossunum og rannsaka allar markaðshorfur. Og það er þetta, sem jeg vil hjer sjerstaklega brýna fyrir stjórninni. En sýslunefndir þarf ekki að spyrja. því það er óþarfi.

Þórarinn Jónsson Jeg ætlaði mjer ekki að lengja umr. að þessu sinni. Það er að eins viðvíkjandi því, sem hæstv. atvrh. (P. J.) sagði um afskifti sýslunefnda í þessu máli, og skilyrði, sem þær, eða hrossahjeruðin, kynnu að setja, að jeg vildi segja fáein orð. Jeg geri nefnilega ráð fyrir því, að ekki muni standa á svari sýslunefnda eða hrossahjeraða, og að svörin muni verða á einn veg, að allir hlutaðeigendur telji sig samþykka ráðstöfun þessari, þó að því leyti, að rjettast muni, eins og stendur, að láta landsstjórnina hafa hrossasöluna. En það þykist jeg jafnvel vita, að samþykt þessi yrði ekki að öllu leyti skilyrðislaus, og búast mætti við, að ýmsar kröfur yrðu framsettar stjórninni til athugunar og eftirbreytni. Að minsta kosti er mjer kunnugt um það, að sumir óska að hrossunum verði víðar skipað út á landinu heldur en raun varð á síðastliðið sumar, eða eingöngu hjer í Reykjavík. Það sjest best á skýrslu þeirri um útflutning hrossanna, sem legið hefir frammi til athugunar í landbn., að allur innanlandskostnaður við hrossasöluna hefir orðið undarlega mikill, enda hafa þær raddir heyrst, sem telja hann óþarflega háan. En það verður líklega tækifæri til þess að athuga það betur síðar, svo fram hjá því geng jeg nú. En einmitt þetta atriði út af fyrir sig ætti að vera nóg til þess, að hróflað væri við gerðum stjórnarinnar í þessu máli, og ósanngjarnt getur það ekki talist, þó að sýslunefndir, eða þeir, sem hjer eiga hlut að máli, beini þeirri ósk til stjórnarinnar, að hún íþyngi ekki landsmönnum með óþarfa útgjöldum á þessu sviði. Hv. 1. þm. Rang. (Gunn. S.) taldi það óþarfa að spyrja hrossahjeruðin eða sýslunefndirnar til ráða í þessu máli, því allir væru sammála um að fela stjórninni hrossasöluna. En þó aldrei nema svo sje, þá getur það ekki talist óþarfi, þó að ýtt sje undir stjórnina, eða henni gefnar bendingar í þá átt, sem best þykir fara, máli þessu til bjargar. Og ekki þarf þetta á neinn hátt að tefja fyrir hrossasölumálinu. Allar þær sýslur, sem hjer eiga hlut að máli, að einni undantekinni, hafa enn ekki haldið aðalfund sinn, en líkindi til að þær geri það áður en langt um líður, svo það ætti að vera nógur tími enn að skjóta máli þessu heim í hjeruðin. Jeg leyfi mjer í þessu sambandi að kasta fram nokkrum spurningum. er jeg vona að hæstv. atvrh. (P. J.) svari. Það ganga ýmsar sögur um þetta hrossasölumál, sem jeg tel rjett að slegið sje á strax og svarað orðrómi þeim, sem um það gengur. Jeg heyrði það sagt í sumar, að breska stjórnin hefði gert það að skilyrði um kaup á íslenskum hestum, að ríkisstjórnin hjer hefði söluna í sínum höndum. Þetta hefir samt verið borið til baka, en mjer er ókunnugt um, hverju trúa beri, og þessvegna leyfi jeg mjer að spyrja hvað satt sje í orðrómi þessum. Þá hefir líka verið sagt, að samningurinn um sölu á hrossunum hafi verið undirritaður af hálfu stjórnarinnar áður en bráðabirgðalögin voru útgefin og staðfest, og einnig hefir heyrst, að hærra tilboð hafi komið í hrossin eftir að samningarnir voru gerðir. Mjer finst nú ekki ósennilegt, að ýmsum verði í þessu sambandi, og að óupplýstu máli, að álykta sem svo, að breska stjórnin, eða þá Zöllner. muni hafa spilað talsvert mikla „rullu“ í þessu máli, þar sem kunnugt er, að stjórnin einmitt fjekk kol frá Englandi með skipum þeim, sem fluttu út hrossin. Þessvegna leyfi jeg mjer að spyrja svo: Höfðu ekki kolakaupin nokkra þýðingu í hrossasölumálinu, og voru ekki hagfeldari samningar með verð og farmgjald? Jeg tel nauðsynlegt, að þessum spurningum sje svarað, svo að menn sjeu ekki úti um sveitirnar að hlaupa með sögur, sem vekja tortrygni og ef til vill spilla fyrir góðu máli. Jeg get eigi af eigin þekkingu bygt á öðru en því, sem komið hefir fram í landbn., en það er skýrslan, sem jeg mintis á áðan - skýrsla frá einum manni um hrossasöluna síðastliðið sumar. En hafi verið hrapað að samningum þessum. t. d. verið tap að semja við Breta og samningurinn gerður áður en lögin voru gefin út, þá er auðvitað hjer um mikið atriði að ræða og merkilegt, sem ekki má í hel þegja.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg skal reyna að svara þessum spurningum háttv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.). Mjer er ekki kunnugt um, að neitt hafi komið frá bresku stjórninni viðvíkjandi hrossasölunni í sumar, að minsta kosti ekki neitt það, sem úrslit hafi getað haft á hrossasöluna, svo allur sá orðrómur er því uppspuni. En viðvíkjandi samningunum við Zöllner, þá er það rjett, að þeir voru gerðir áður en bráðabirgðalögin voru gefin út, enda skýrði jeg frá því þegar í upphafi við 1. umr. þessa máls. Að vísu var það stjórnin, sem kom þessu til leiðar, og upphaflega var það ætlun hennar að vita hvort hjeruðin sjálf gætu ekki með nógu öruggum samtökum tekið að sjer útflutninginn. En kringumstæðurnar í fyrra vetur og vor voru þann veg lagaðar, að ómögulegt var að fá hjeruðin til að starfa að framkvæmd þessa máls; því það var rjettilega tekið fram hjá hv. 1. þm. Rang. (Gunn. S.), að það þarf að byrja að vetrinum eða snemma vors að undirbúa hrossasöluna fyrir næsta sumar. Nú leið tíminn svo, að málið var í þann veginn að komast í eindaga, svo stjórnin sneri sjer til sambandsfjelaganna hjer, Sláturfjelagsins og Sambands ísl. samvinnufjelaga, og fjekk þau bæði til þess að beita sjer fyrir málið, bæði með því að safna hrossaloforðum innanlands, svo og að grenslast eftir markaði erlendis. Samband ísl. samvinnufjelaga sendi þegar mann til Englands, og eftir komu hans þangað fjekk hann tilboð frá einum manni um kaup á öllum smærri hestum. Tilboð þetta sendi hann þegar út hingað til umsagnar, en fresturinn var stuttur og ómögulegt að ná nægum hrossaloforðum hjer innanlands á svo stuttum fresti. Þá var komið talsvert fram í maí, svo hjer varð annaðhvort að hrökkva eða stökkva, samþykkja tilboðið eða hafna því, þó að loforð hjeraðanna væru ekki komin. En væri tilboðinu hafnað, mátti búast við að hrossasalan væri eyðilögð þetta sumar. Sá stjórnin því ekki önnur ráð en að samþykkja tilboðiðn á þeim grundvelli, að einkasölubráðabirgðalögin kæmu þá þegar. Var samningurinn því gerður 24. maí, en bráðabirgðalögin útgefin 29. maí. Svona er gangur þessa máls rjett sagður. Viðvíkjandi samningnum við Zöllner, í sambandi við kolainnflutning frá Englandi. get jeg vísað til þess, sem jeg hefi áður sagt. Það er satt, að samningurinn var um hvorttveggja í einu, hrossasöluna og kolakaupin, enda hefir slíkt tíðkast mjög áður. Og jeg býst við, að hrossaútflutningur til Englands hefði alls ekki tekist nema að hlaða skipin kolum, sem sækja áttu hrossin hingað; að því leyti er kann ske hægt að segja að hrossasalan hafi bygst á kolainnflutningnum, og mín meining er, að hrossasalan hafi einmitt haft óbeinlínis hagnað af þessum samningum. Hitt var líka vitanlegt, að örðugt var að fá útflutningsleyfi fyrir kol frá Englandi, án samninga, svo gera má ráð fyrir, ef samningar hefðu ekki tekist, að hrossasalan hefði farið út um þúfur og landið orðið kolalaust. Og hvað snertir markaðsverð hrossanna. Þá leið það alls ekkert við kolaverðið. Mjer er ekki kunnugt um, að nein hærri tilboð í hrossin hafi komið eftir að samningarnir við Zöllner voru gerðir. En eins og jeg skýrði frá um daginn, þá varð hrossaverðið hærra í Danmörku en í Englandi, vegna þess að Danir voru fúsir á að taka hryssurnar jöfnum höndum með hestinum, eða jafnvel eingöngu, og borga þær hærra verði en Zöllner vildi gefa fyrir hryssur. Fleiri upplýsingar ætla jeg ekki að gefa við þessa umræðu, en jeg er fús að tala frekar við hv. landbn., óski hún þess.

Gunnar Sigurðsson Hæstv. atvrh. (P. J.) hefir best sannað, að allur dráttur í máli þessu er hættulegur. Jeg þykist geta af reynslu talað í máli þessu, og jeg veit að oft hefir svo farið, að í ótíma hefir verið hugsað um hrossamarkaðinn. Það verður að fara að semja um sölu áður en svörin eru komin frá sýslunefndunum. Þessi svör geta líka orðið svo margvísleg, ekki hægt að búast við, að allir verði þar á eitt sáttir, svo alt slíkt getur tafið fyrir framkvæmdum stjórnarinnar og teflt málinu í tvísýnu. Enda álít jeg að ekki geti komið til mála, að sýslunefndir skifti sjer neitt af sölunni erlendis. Það eru mörg ónauðsynlegri embætti í landinu en þótt hafður væri beinlínis maður til þess að undirbúa hrossasölumálið, safna tilboðum erlendis og yfir höfuð gera alt til að glæða markað og greiða fyrir sölu. Eins og nú standa sakir, er einkasalan heppilegust leið. Af framantöldu greiði jeg atkv. móti því nú að skjóta máli þessu til sýslunefnda, þótt jeg segi ekki með því að slíkt megi gera í framtíðinni, en þó að eins að því er snertir kaup á hrossunum og meðferð innanlands.

Þórarinn Jónsson Jeg geri mig ánægðan með svör hæstv. atvrh. (P. J.), sjerstaklega þó hvað það snertir, að hærri tilboð í hrossin hafi ekki komið. Jeg var ekki kominn til þings, er 1. umr. þessa máls fór fram, og vissi því ekki hvernig hæstv. atvrh. hafði reifað málið. En eitt atriði, sem hæstv. atvrh. tók fram í svörum sínum til mín, finst mjer ekki nægilega upplýst, og vildi jeg því fá frekari skýringar á því, en það er um kolin í sambandi við útflutning hrossanna.  Viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. Rang. (Gunn. S.) sagði, að hann vildi ekki snúa sjer til sýslunefndanna nú, þá sje jeg ekki að það þurfi að vera neitt hættulegt við það, eða að tefja fyrir málinu. Það þarf ekki lengi að bíða eftir svörunum. Hvort sem hrossahjeruðin eru með einkasölu á hrossum eða ekki, ætti það ekki að taka langan tíma að senda álit sýslunefnda til stjórnarinnar. Og úr því hv.þm. (Gunn. S.) telur það rjett í framtíðinni, þá ætti það eins að vera rjett nú. Jeg sje ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta nú. Sleppi að þessu sinni innanlandsútgjöldunum, enda býst jeg við, að mjer gefist tækifæri til að athuga þau nánar síðar.

Forsætisráðherra (J. M.) Því er líkt farið með þetta frv. og frv. næst á undan, að það er komið frá hv.Ed. Það hefir að vísu tekið talsverðum breytingum þar, að því leyti, að 2. gr. hefir nokkuð verið breytt. Eftir núgildandi lögum er þar 1 skólastjóri og 1 kennari, en það hefir orðið að taka enn fastan aukakennara, sem hefir eins mikið að gera og hinn, og því ekki annars kostur en gjalda honum sömu laun, eða láta bann sæta sömu kjörum og hinn. Jeg vænti þess, að hv. deild láti frv. ganga til 2. umr.

Fjármálaráðherra (M. G.) Þetta frv. hefir gengið gegnum Ed., er fann ástæðu til að breyta því dálítið. Það var þar í allshn., og vil jeg leyfa mjer að leggja það til, að því verði einnig vísað til allshn. hjer.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Mönnum kann ef til vill að virðast, að frv. þetta sje nokkuð seint fram borið og að rjettara hefði verið, að það hefði fylgt hinum vatnamálafrv. Enda ekki ofverk stjórnarinnar, úr því það er óbreytt frá milliþinganefnd í fossamálinu. Jeg vona, að slíkt komi ekki mjög að sök, því að fossamálanefndin hefir haft nóg að gera til þessa. Jeg skal ekki lengja umræður með því að fara út í einstök atriði frv., læt mjer í því efni nægja að skírskota til álits milliþinganefndarinnar. Þó get jeg ekki stilt mig um að skjóta því til þingnefndarinnar, sem við þessu frv. tekur, hvort ekki mundi rjett að færa heimild stjórnarinnar lengra en frv. gerir ráð fyrir. Samkvæmt frv. er stjórninni gefin heimild til þess að athuga járnbrautarstæði að Soginu. En mjer finst ástæða til, að stjórninni væri einnig heimilað að láta athuga vegarstæði á þessari sömu leið, því að vel gæti það fyrir komið, að of miklir agnúar reyndust á því að leggja þangað járnbraut og tiltækilegt þætti að nota í staðinn vel vandaðan púkkaðan veg, og þarf þá að rannsaka það mál. Þá virðist og í öðru lagi ástæða til að stjórninni væri heimilað að leita fyrir sjer um fje til fyrirtækisins, í smærri eða stærri stíl, lánsfje á einn eða annan hátt, eða hlutafje. Ef stjórnin fær þessar heimildir, þá ætti að verða mögulegur undirbúningur þess, sem mestu varðar í þessu máli. Ýmislegt fleira í sambandi við þetta frv. þyrfti og frekari athugunar við, og hefir verkfræðingafjelagið vakið þar athygli á ýmsum atriðum. Þegar ræða skal um fossavirkjun hjer á landi, þá er mikið undir því komið, að vita. hvaða hráefni eru til í landinu sjálfu, er stóriðnað mætti byggja á. Rannsókn á því efni er mikið undirstöðuatriði allra fossamála vorra. Á síðastliðnu ári rjeði stjórnin mann - eina íslenska námufræðinginn - til starfa í þessa átt, meðal annars. Stjórnin rjeði þennan mann á síðastliðnu vori til árs, og mælir jafnframt með því, að hann fái hjer fasta stöðu framvegis sem námuverkfræðingur. Það, sem fyrir stjórninni vakti, er hún rjeði þennan mann, var það, að hún taldi nauðsynlegt að rannsakað væri, hvort ekki fyndust verðmæt efni í landinu. Einnig fanst henni rjett að láta rannsaka silfurbergsnámurnar og semja áætlanir um rekstur þeirra og arð, og að rannsaka hvort ekki mundi heppilegt, að ríkið tæki rekstur þeirra sjálft í sínar hendur. Námuverkfræðingurinn hefir nú þegar byrjað starf sitt. Á síðastliðnu sumri hefir hann rannsakað járn á Vestfjörðum, silfurbergsnámurnar, litunarefni við Geysi o. fl. Hefir hann einnig í vetur haft nógan starfa við efnarannsóknir á því, sem hann hefir safnað. Mjer þótti rjettast að geta um þetta hjer í þessu sambandi, enda þótt það komi þessu frv. ekki beinlínis við.

Jón Þorláksson Jeg leyfi mjer að þakka hæstv. stjórn fyrir að hafa borið þetta frv. fram hjer í þinginu. Jeg sá það í skránni yfir stjórnarfrv., að það stæði til, að þetta frv. kæmi fram, annars mundi jeg sjálfur hafa borið fram samskonar frv. Þetta frv. snertir, að mínu viti, langmesta framfaramálið, sem koma mun á dagskrá með þjóðinni í okkar tíð. Og þótt nú horfi illa fyrir atvinnuvegum þessa lands, og það svo mjög, að ekki er útlit fyrir, að hægt verði að framkvæma það framfaramál, sem um ræðir í frv., að svo stöddu, þá er jeg þess þó fullviss, að öllum þorra þjóðarinnar mundi verða það skíma í þessu dimmviðri, ef þeir sæu, að þingið hefði þó einlægan vilja á því að hugsa fyrir endurbótum og endurreisn atvinnuveganna, slíkum, sem frv. þetta fer fram á, hvenær sem úr rætist. Jeg skal svo ekki fjölyrða um málið, en vona, að deildin taki því vel og að því verði vísað til nefndar.

Flm. (Sigurður Stefánsson) Eins og hv.þd. mun kunnugt, lá mál þetta fyrir aukaþinginu 1920. Frv. Var þar vísað til stjórnarinnar, og hefir biskup síðan borið það undir synodus og hjeraðsfundi. Í umræðunum um frumvarpið 1920 var það tekið fram, að hjer væri að ræða um upptöku gamals og góðs siðar, þess, að prestar kysu sjer biskup. Hefði sá siður haldist hjer frá fyrstu tímum kristninnar og fram um miðja 17. öld, er norðlenskir prestar kusu sjer biskup að Hólum í síðasta sinn. Sögu þessa máls rakti jeg rækilega á síðasta þingi, og læt jeg mjer nægja að vísa til þess, sem jeg sagði þar. Tel jeg nú sem þá, að ekki sje um stóra breytingu að ræða í kirkjunnar löggjöf, þó frv. nái fram að ganga, nje heldur, að ríkið sleppi mikilsverðum rjettindum, þótt það leyfi kirkjunni þessa hlutdeild um biskupskosningu. Mjer finst það ekki nema sjálfsögð kurteisi við kirkjuna að veita henni hlutdeild í slíku máli, úr því það er ríkinu að skaðlausu. Frumvarpið hefir síðan verið lagt fyrir hjeraðsfundi. Hafa 13 hjeraðsfundir sent álit sitt, og eru þar af 11 frv. fylgjandi. Þess skal getið, að frv. var lagt fyrir hjeraðsfundina áður en það kom fyrir synodus, og hafa því þær breytingar, er synodus gerði á frv., ekki komið undir úrskurð hjeraðsfunda. Afskifti synodusar af málinu voru þau, að hún aðhyltist meginstefnu frv., þá, að andlegrar stjettar menn kysu biskupinn, en gerði þó þá breytingu á frv., að biskupinn skyldi ekki kosinn af prestum landsins beinlínis, heldur af kjörmönnum; einum kosnum af prestunum í hverju prófastsdæmi og einum af guðfræðideild háskólans, eða 21 manni alls. Skyldi ríkissjóður greiða ferðakostnað kjörmanna á kjörfund og kosta fundahaldið. Jeg neita því ekki, að þessar breytingar hafa nokkuð til síns máls. En jeg óttast hins vegar, að það geti orðið nokkur grýla í augum manna, að ríkissjóður skuli eiga að borga ferðir og fundahöld þessara kjörmanna, þótt slíkt geti aldrei orðið tilfinnanleg útgjöld, því slíkir fundir mundu verða fáir. Þá vil jeg og benda á það, að vel getur það fyrir komið, að þessir kjörfundir verði ekki svo fjölmennir sem þarf, og gætu því orðið þýðingarminni, þannig, að ríkisstjórnin yrði að skipa biskup eftir sem áður. Hitt, að hver prestur tilnefni biskupinn heima hjá sjer, er ofureinfalt, og ólíklegt, að nokkur prestur mundi undan því skorast eða láta slíkt undir höfuð leggjast. Jeg hefi sniðið þetta frv. eftir því fyrirkomulagi, sem nú er í þessum efnum í nágrannalöndum vorum, Noregi, Svíþjóð og Finnlandi, þar sem þessi breyting er komin. Hver prestur tilnefnir þar þrjá menn, er hann telur hæfasta til biskupstignar. Sá, sem flest fær atkvæðin, hlýtur stöðuna, en ef atkvæði verða jöfn, sker veitingarvaldið úr. Þessu fyrirkomulagi er haldið í frv. mínu, en þó með þeirri breytingu, að 3/5 atkvæða þurfi sá að fá minst, til þess, að geta orðið rjett kjörinn biskup samkvæmt frumvarpinu. Ef áhuginn meðal prestanna er svo lítill, að slíkur meiri hluti fæst ekki, tel jeg rjett, að veitingarvaldið veiti embættið. En jeg geri ráð fyrir, að slíkt komi ekki fyrir. Auk þess, að frv. þetta er í fullu samræmi við gildandi löggjöf um kosningu presta og prófasta, þá sje jeg aðra ástæðu fyrir því, að rjett sje, að frv. gangi fram, og það er fyrir mjer aðalástæðan. Eins og nú er komið kirkjumálum vorum, þá eru nú, eins og menn vita, uppi hjer fleiri en ein stefna í trúmálum. Nú má gera ráð fyrir því, að stjórnin fylgi einni þessari trúmálastefnu, og það, ef til vill, þeirri stefnunni, sem er fámennari. Væri þá ekki vel til fundið, að sú stjórn rjeði ein veitingu biskupsembættisins í landinu. Einnig má líta á það, að það er mjög áríðandi fyrir trúmálin, að sá maður, sem þar er til forgöngu valinn, hafi óskorað traust meiri hluta hinnar andlegu stjettar landsins. Þetta getur brugðist, ef stjórnin skipar biskupinn, þótt ekki hafi það verulega komið að sök hingað til. Þar sem nú prestar landsins hafa farið með þetta vald öldum saman, en erlend stjórnarvöld dregið það úr höndum þeirra, þá sýnist mjer harla undarlegt, ef þingið getur ekki fallist á, að þessi rjettur sje prestunum aftur fenginn. Og ef frv. verður ekki samþ., get jeg ekki öðruvísi litið á en að í því felist vantraust á prestastjettina, þannig, að henni sje nú ekki lengur treyst til að fara með það vald, er forfeðurnir höfðu.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hefi ekkert við það að athuga, að þetta frv. er hjer fram komið. Geri ráð fyrir, að stjórnin mundi hafa lagt svipað frv. fyrir þingið innan skamms. En háttv.þm.N.-Ísf. (S. StJ hefir orðið fyrri til. Jeg held það sje rjett, að málið fari í nefnd, sökum þess, að synodus hefir lagt til, að viðhöfð væri önnur kosningaaðferð. Annars er ekki ástæða til að ræða um málið nú. Jeg þykist vita, að háttv. deild muni taka frv. vel. Jeg vil þó aðeins benda þeirri háttv. nefnd, sem um málið kann að fjalla, á það, að ef guðfræðikennurum háskólans er veitt hlutdeild í biskupskosningunni, þá hafa þau atkvæði auðvitað því meira gildi, sem færri prestar kjósa, en ef allir prestar landsins kjósa, þá verða atkvæði guðfræðikennaranna mjög áhrifalítil. En jeg fyrir mitt leyti tel ekki órjett, að þeir hafi allmikinn atkvæðisrjett um þetta mál. Jeg legg til, að frv. fari í allsherjarnefnd. enda er flm. (S. St.) í henni, þótt hins vegar geti hugsast, að slíkt frv. gæti farið til mentamálanefndar.

Magnús Jónsson Jeg skal ekki tefja umræður lengi, því dagskráin er nokkuð löng. Jeg fyrir mitt leyti er ekkert áfram um þá breytingu á veitingu biskupsembættisins, sem frv. þetta fer fram á. Jeg hygg, að íhald í þeim efnum sje heilbrigt, og að minsta kosti ekki rjett að breyta til, nema fyrra fyrirkomulagið hafi reynst illa. En svo hefir ekki verið í þessu máli, og jeg býst við því, að þó prestar hefðu kosið hina síðustu biskupa vora, mundu til þess hafa verið valdir sömu mennirnir, er þetta embætti hafa skipað. En úr því, að óskir hafa komið fram frá prestunum í þá átt, sem frv. fer fram á, þá finst mjer bæði sjálfsagt og sanngjarnt að verða við óskum þeirra. Jeg mun því alls ekki spilla málinu, en fremur veita því lið. Jeg er sammála hæstv.forsrh. (J. M.) um það, að málið sje athugað í nefnd, fyrst og fremst af því, að önnur bein till. hefir komið fram, er bendir á aðra leið í málinu. Er sjálfsagt, að nefndin athugi nákvæmlega, hvor lausnin mundi heppilegri, sú, sem synodus bendir á, eða hin, sem frv. fer fram á. Ef sú aðferð er höfð, sem synodus hyggur vænlegasta, þá hefir biskupskosningin, að mínum dómi, miklu meira gildi, enda þá víst, að einhver yrði kosinn. Sumt í þessu frv. er ekki verulega skýrt orðað, svo jeg hefi ekki skilið það almennilega. Þar er sagt í 2. gr., að kjósa skuli biskupsefnin í þeirri röð, sem mönnum þyki best við eiga. Fá þá þessir 3 menn allir sitt atkvæðið hver? Eða hefir efsti maðurinn t. d. 1 atkvæði, sá næsti 3/2 atkv.? Mjer er þetta ekki fyllilega ljóst. Þá stendur í 3. gr., að sá sje rjett kjör inn biskup, er fái 3/5 atkvæða. Mjer skilst nú, að samkvæmt þessu geti tveir menn eða jafnvel þrír orðið rjett kjörnir biskupar, þar sem þrjá menn á að kjósa. Að vísu getur þá stjórnin skorið úr, en þá þarf líka að gera ráð fyrir því. Jeg hefi viljað benda nefndinni á þetta, því ef hún hafnar till. synodusar, þá þarf hún nauðsynlega að gera hitt frumvarpið skýrara.

Flm. (Sigurður Stefánsson) Það er öðru nær en að jeg sje á móti því, að frv. verði sett í nefnd. Hvað viðvíkur ummælum hæstv.forsrh. (J. M.) þá er jeg ekki mótfallinn hans skoðun á málinu. Sama er að segja um háttv. 4. þm. Reykv. (M. J.), að þó að hann felli sig betur við frv. eins og synodus hafði það, þá er það fjarri mjer að gera það að kappsmáli, hvor leiðin er valin. Ef mönnum finst frv. óglögt, þá skal jeg geta þess, eins og jeg tók fram áðan, að frv. er líkt orðað eins og lög Norðmanna og Svía um sama efni. Það er alls ekki tilætlunin, að þetta verði hlutfallskosning, heldur, að sá af prestunum, er tilnefndir eru, sem fær flest atkvæðin, sje rjett kosinn biskup. Eftir 4. gr. er ætlast til, að kirkjustjórnin setji nánari reglur um kosninguna. Mjer datt í hug, að hún setti reglur um, hvernig ætti að tilnefna þessa 3 menn í röð. Í Noregi og Svíþjóð eru þeir merktir 1, 2, 3, og sá, sem er fyrstur á flestum seðlunum, þá kosinn biskup. Annars alveg eins, hver sem fær flest atkvæði, þó hann sje ekki fyrstur á flestum seðlum. Það má, hvort sem menn heldur vilja, láta stjórnarráðið eða kirkjustjórnina setja reglumar, bara að þeim verði haldið innan rammans. En því var það, að engar reglur voru settar í frv., að það hefði þá orðið lengra, og þess vegna ætlast til, að kirkjustjórnin gerði það. Það má vel vera, að kosningin fari betur úr hendi, ef hún væri framkvæmd af kjörnefnd. Jeg skal ekki um það deila. Jeg vona því, að háttv. deild vísi frv. til 2. umr. og til nefndar, og þá helst til allsherjarnefndar, sem hefir flest samskonar mál til meðferðar.

Pjetur Ottesen Jeg vildi gera þá aths., að jeg álít, að þetta frumvarp, eftir eðli sínu, falli helst undir mentamálanefnd. Allsherjarnefnd er líka nú orðin svo hlaðin störfum, að illa er á bætandi, en mentamálanefnd hefir lítið að starfa; hún hefir víst aðeins eitt mál eða svo til meðferðar. Jeg tel það því rjettmætt að vísa því þangað, og frv. vel sæmt af því, ef það á annað borð á að fara í nefnd.

Frsm. (Pjetur Ottesen) Það er óþarfi að orðlengja mikið um þetta mál. Það hefir, eins og kunnugt er, verið hjer á ferðinni áður, og er því gamall kunningi þingsins. Hinn sögulegi uppruni prestsmötunnar er sá, að menn, sem áður hjeldu presta á búum sínum, unnu það til, til þess að losna við að framfæra prestinn, að gjalda honum hálfar kúgildaleigur af jörð sinni til framfæris sjer, og festist kvöð þessi þannig við jarðirnar og hefir fylgt þeim síðan. Nú líta margir svo á, og það með rjettu, að sú breyting hafi orðið á þessu á síðari tímum, svo að grundvöllur þessarar prestsmötukvaðan sje horfin með öllu; má benda þar á brauðasamsteypuna og fleiri breytingar, sem rýra not safnaðanna af prestunum, svo það væri í rauninni á fullri sanngirni bygt, þó kvöð þessi væri afnumin með öllu, án þess nokkurt endurgjald kæmi fyrir frá hendi þeirra, er kvöðin hvílir á. Auk þess hefir smjörverðið, einkum nú síðustu árin, orðið svo hátt, að það stendur engan veginn í hlutfalli við þann höfuðstól, sem af er goldið. Þess vegna er síst að furða, þó að menn vilji kosta kapps um að leysa sig undan þessari kvöð, svo óeðlileg og þvingandi sem hún er. Samskonar kvöð, eða líkri, Maríu- og Pjeturslömbunum í Múlaþingi, var ljett af með lögum árið 1911, og án þess nokkurt gjald kæmi fyrir. Virðist því öll sanngirni mæla með, að prestsmatan fari sömu leiðina. Við, sem þetta frv. flytjum, hefðum viljað ganga lengra en frv. fer fram á. En á þinginu 1919 varð það að samkomulagi í nefnd þeirri, er hafði málið til meðferðar, að fara ekki lengra, sökum þess að örvænt þótti um, að samkomulag fengist um frekari ívilnun. Það er einkum í þrem atriðum, sem frv. þetta breytir frá því fyrirkomulagi, sem nú er um sölu á prestsmötu. Í fyrsta lagi, að mönnum er með frv. trygt að fá prestsmöturnar keyptar, en dæmi eru fyrir því, að stjórnarráðið hafi synjað um sölu á prestsmötu, að minsta kosti var það svo 1917. Í öðru lagi, að nú er gert ráð fyrir því, að 5% verði lagðir til grundvallar, þegar verð prestsmötunnar er reiknað út, en nú mun það vera 41/2%. Og auk þess sje verðið miðað við 12 ára verðlagsskrárverð í þeirri sýslu, er kaupbeiðandi á heima í, en nú er verðinu jafnað niður á 10 ár. Í þriðja lagi er mönnum veittur gjaldfrestur í líkingu við það, sem er um sölu á kirkjujörðum, en nú verða menn að svara höfuðstólnum öllum í einu lagi. Og í fjórða lagi er ráðherra heimilt að veita eiganda prestsmötujarðar ívilnun á prestsmötugjaldi, ef hann getur sannað, að jörðin hafi til langframa spilst eða úr sjer gengið af náttúrunnar völdum, eins og líka hitt, að taka tillit til þess, hafi kúgildi fallið án þess ábúanda væri um að kenna, eins og háttv.þm.N.-Ísf. (S. St.) benti á í ræðu um þetta mál á þinginu 1919, að átt hefði sjer stað í Ögri í Norður-Ísafjarðarprófastsdæmi. Jeg vona svo, að háttv. deild geti fallist á frv. þetta og lofi því að ná fram að ganga.

Flm. (Sigurður Stefánsson) Það er í greinargerðinni og í fylgiskjölunum með frv. gerð svo glögg grein fyrir því, að jeg sje ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um það, en óska, að háttv. deild vísi því til 2. umr., og það getur verið spursmál, hvort ætti heldur að vísa því til sjútvn. eða allshn., og læt jeg deildina um að skera úr því.

Forsætisráðherra (J. M.) Frv. þetta hefi jeg borið fram með ráði höfuðsmanns bindindismanna hjer á landi, Pjeturs Halldórssonar bóksala, að einu leyti, en að hinu leytinu með ráði lögreglustjóra Reykjavíkur, Jóns Hermannssonar, sem af öllum lögreglustjórum landsins hefir mesta reynslu af bannlögunum. Eins og drepið er á í athugasemdunum, eru þessar breytingar á áfengisbannlögunum fram komnar til þess að bæta úr þeim agnúum, sem hafa komið í ljós við framkvæmd þeirra. Jeg veit það, að allir hv.þm., hverrar skoðunar sem þeir annars eru um þetta mál, vilja, að bæði lög og reglur út af aðflutningsbanninu á áfengi sjeu í sem bestu lagi og veiti þá tryggingu gegn brotum, sem auðið er, og að framkvæmd laganna og eftirlit sje sem öruggast og haganlegast sem unt er, meðan áfengisbannið er í gildi. Þetta hlýtur ávalt að vera löggjafans hugsun og vilji. Annars ætla jeg mjer ekki að vekja neinar deilur um málið við þessa umr. Jeg hygg, að það gagni hvorki málinu nje háttv. þingmönnum. Jeg byggi á því, að það fari í hv. allsherjarnefnd, að þessari umr. lokinni. Þar sitja þm. vitanlega mjög ólíkrar skoðunar um málið, og mun málið þar fá rækilega athugun. Ef einhverjir hv.þm. hugsuðu sjer að koma fram með brtt., þá munu þeir sjálfsagt, hverrar skoðunar sem þeir eru, koma sjer í samband við einhvern háttv. nefndarmanna að minsta kosti. Jeg skal annars með fám orðum minnast á hinar helstu breytingar, sem frv. þetta fer fram á. Aðalefnisbreytingin á 1. gr. er í því fólgin að heimila það, er gert hefir verið án beinnar lagaheimildar, að gefa út reglugerðir með viðurlögum, ef út af er brugðið, sbr. breytingar á 7. gr. Hina breytinguna er óþarft að ræða um. Það liggur í augum uppi, að það orðalag er rjettara. Um breytinguna á 2. gr. skal þess getið, að eins og kunnugt er, hefir verið byrjað á því af manni hjer í bænum að búa til ilmvötn, hárvötn o. s. frv. úr áfengisvökva, og hefir þetta vakið allmikinn óhug meðal bannmanna, af því meðal annars, að ekki hefir þótt grunlaust um, að undir þessu yfirskini hafi áfengið verið blandað þannig, að ekki væri með öllu óhæft til drykkjar. Eftir bannlögunum, eins og þau nú eru orðuð, er ekki hægt að banna þvílíkan iðnað yfirleitt, en það hafa verið gerðar ráðstafanir um eftirlit, svo að jeg hygg, að segja megi, að tilbúinn verði sá vökvi aðeins, sem óhæfur verði til drykkjar. En jeg verð að vera samdóma þeim mönnum, að þvílíkur verksmiðjuiðnaður geti ekki samrýmst anda bannlaganna og eigi því beint að vera bannaður í lögunum. Að öðru leyti skal jeg um þessa grein láta mjer nægja að taka það fram, að 2. málsgr. frv. kemur ekki heim við frumvarp eða frumvörp, sem borin hafa verið hjer fram á þinginu, og vil jeg í því sambandi benda einkum á frv. um lyfjasölu. Ef það frv. nær fram að ganga, þá verður að breyta því ákvæði í þessu frv., en þetta er ekki annað en venjulegt er, eða sjerstaklega var, að framborið frv. byggir fyrst um sinn á gildandi lögum, en verður svo að breyta við meðferð á þingi, þegar jafnhliða eru afgreidd frv., sem að einhverju leyti eru hliðstæð. Jeg nefni hjer sjerstaklega lyfjasölufrv., af því að jeg álít, að einkasölunni á áfengi, eins og jeg tók fram í hv.Ed., við framsöguna í lyfjamálinu, eigi að skifta svo, að læknaáfengið hverfi undir einkasöluna á lyfjum, en hitt annað áfengi eigi að fylgja tóbakseinkasölunni. Frv. um tóbaks- og áfengissöluna var samið og prentað áður en hitt var ráðið. Um 5. gr. Hjer er lagt til, að burt sje numin heimildin til þess að veita íslenskum fólksflutningaskipum undanþágu undan ákvæðinu um, að íslensk skip megi ekki flytja áfengi, nema það, sem alment er leyft í lögunum. Um það er í rauninni ekki unt að deila, að undanþágan er óverjandi frá sjónarmiði bannlaganna, í beinni mótsögn við þau. Marga hv. deildarmenn rekur eflaust minni til umtals, er hjer varð í þessari hv. deild um yfirrjettardóm, er sýknaði mann, er áfengi fanst í farangri hans, er hann kom hjer á land úr utanför. Þessi maður hjelt því fram, að hann hefði tekið ílátið, er áfengið fanst í, af öðrum, án þess að vita, hvað í kassanum var. Jeg gaf það í skyn við umr. þessar, eða út af umr. þessum, - jeg man ekki, hvernig orðin fjellu, og hefi ekki athugað það í Alþt., - að jeg mundi áfrýja dómi þessum til hæstarjettar. -- En þegar til kom, virtist mjer rjettara að láta standa við svo búið. í dómi þessum var annar maður sektaður, og hafði dómurinn verið sendur bæjarfógeta til fullnustugerðar, og mátti skilja það svo, úr því ekki var neitt annað sagt um leið og hann var sendur, að ekki ætti að áfrýja honum; það var þó reyndar ekki fyrir það girt. Hitt rjeð stærstu um, að mjer virtist annar vegar betri en að áfrýja dómnum, og það var að breyta lögunum, svo að ekki yrði um vilst. Meiri hl. hæstarjettar hafði dæmt málið í yfirrjettinum. Þess vegna hefðu þeir ekki getað dæmt það í hæstarjetti, heldur hinir tveir, sem þá voru eftir, og þrír lögfræðingar, sem ekki skipa dóminn að jafnaði. Setjum svo, að dómurinn, þannig skipaður, hefði sektað umræddan mann. Þá var samt rjettaróvissan um þetta atriði, því að ekki hefði verið loku skotið fyrir það, að annað mál samskonar fengi sömu afdrif sem í yfirdóminum, með því að dómarar þeir, er málið dæmdu þar, skipa meiri hluta hæstarjettar; það var meira að segja mjög líklegt, því að ekki var kunnugt um, að ágreiningur hefði verið í yfirdómi. Jeg held, að jeg þurfi svo ekki að taka öllu fleira fram um hin einstöku atriði frv. Jeg skal að eins benda á það, að upphaf 9. gr. kemur ekki í bága við fyrirhugaða einkasölu á áfengi; heimildina fá þá engir aðrir en t. a. m. landsverslun og landslyfsala. Loks má nefna 18. gr. það er bæði eðlilegra og líklegra til framkvæmda, að ákveðin sje sú hegning við óhæfilegri notkun lækna á áfengisseðlum, að þeir missi fyrst leyfi til að gefa út áfengisseðla, og við endurtekningu læknisleyfi. Frekara mun jeg ekki segja að sinni um málið. Eins og jeg hefi áður sagt, vona jeg, að frekari umr. um málið muni mega bíða þangað til hv.allshn. hefir athugað það.

Magnús Pjetursson Jeg er hæstv.forsrh. (J. M.) alveg sammála um að vekja ekki deilur um þetta mál að svo stöddu. En það er alveg sjerstök ástæða til þess, að jeg stóð upp, þó jeg vildi síður vekja umræður um málið nú. Eins og hv. deildarmönnum mun eflaust kunnugt, þá eru frv. um breytingar á bannlögunum engin nýmæli hjer í þinginu. Það hafa komið fram frv. um breytingar á þeim ár eftir ár, eins og lesa má um í þingtíðindunum. Og því finst mjer furðusamt, að hæstv. stjórn skyldi koma með þetta frv. nú. Árið 1917 var hinn sami forsrh. (J. M.). Þá kom fram frv. um breytingar á bannlögunum, en forsrh. (J. M.) færðist undan að flytja það, taldi, að það hefði skaðleg áhrif og mundi veikja trú manna á lögunum, ef verið væri að breyta þeim á hverju ári. En það virðist nú eins og hann hafi sjeð sig um hönd og gengið frá sinni fyrri skoðun. Tel jeg það illa farið, því að sú skoðun hafði við mikil rök að styðjast. En úr því jeg stóð upp, þá vildi jeg gera stutta fyrirspurn til hæstv.forsrh. (J. M.), ef hann vildi svara henni, sem jeg þó veit, að hann þarf ekki að gera. Það er þá fyrst, hvort öll stjórnin standi á bak við þetta frv., eða aðeins nokkur hluti hennar? Þá er það annað, hvort ekki hafi komið til stjórnarinnar frv. um breytingu á bannlögunum, frá landlækni, og ef svo væri, hvað stjórnin hefði í hyggju með það frv., hvort væntanleg nefnd eigi að fá það til álits, eða hvort það á alls ekki að koma nokkursstaðar til álita?

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg get ekki viðurkent, að jeg hafi sjeð mig um hönd, þó jeg beri þetta frv. fram. Það er líka nokkur tími síðan 1917, og reynslutími bannlaganna var þá ekki orðinn langur. Það er og einkum á þessum 4 árum, sem síðan eru liðin, að maður getur sagt, að bannlögin hafi sýnt sig, því að varla gat verið um neina reynslu að tala frá 1914 til þess tíma, og gallar á lögunum komu þá ekki eins fram eins og síðar. Það er heldur ekki að breyta þeim á hverju ári, þó að gerð sje breyting á þeim eftir 4 ára reynslu. Jeg held sem sagt, að það geti ekki talist óeðlilegt, þó ef til vill hv.þm. Str. (M. P.) skilji það ekki, því að hann hefir víst aldrei fengið rjettan skilning á þessu máli. Hvort þetta frv. er fram komið aðeins af minni hálfu eða allrar stjórnarinnar, þarf jeg ekki að skýra frá.  (M. P.: Jeg sagði það líka)  . En jeg get samt sagt það, að annar hinna ráðherranna er því samþykkur yfirleitt, en afstaða hins er svo kunn, að óþarft er að spyrja. En hann hefir ekki mótmælt því, að jeg kæmi frv. fyrir þingið. Viðvíkjandi spurningunni um hitt frv., hvort það mundi ekki verða borið fram, þá geri jeg ráð fyrir, að það komi fram á sínum tíma, eins og ýms önnur mál, eftir því, sem tími og tækifæri vinst til að undirbúa þau. Jeg er heldur ekki fyllilega búinn að gera mjer grein fyrir því, en held samt, að það geti eiginlega ekki talist breyting á bannlögunum. Jeg hefi ekki ráðið við mig, hvort jeg geti að öllu fallist á eitt atriði í frv. landlæknis, en annars hygg jeg það væri mjög til bóta, ef sú breyting, sem þar er farið fram á, gæti komist í lög. Jeg sje ekki ástæðu til að svara hv.þm. Str. (M. P.) öðruvísi en jeg hefi nú gert. Það er þýðingarlaust fyrir okkur að deila um þetta mál að þessu sinni; við höfum gerólíkar skoðanir, enda tökum við það frá sitt hvoru sjónarmiði. En jeg vil endurtaka það, að hv.þm. (M. P.) hefir enga ástæðu til að bregða mjer um snúning í þessu máli, eða að jeg hafi sjeð mig um hönd. Það eru liðin 4 ár síðan 1917, og þau eru aðalreynslutími bannlaganna, og ekki óeðlilegt, þó komnir sjeu í ljós agnúar, sem úr þarf að bæta.

Magnús Pjetursson Jeg stend upp aftur til að þakka hæstv.forsrh. (J. M.) svörin og traustsyfirlýsinguna, sem hann gaf skilningi mínum á bannlögunum. En jeg held, að okkur sje hollara að bíða með slíka dóma og lofa reyslunni að skera úr því, hver hafi frá upphafi haft gleggri skilning á bannlögunum og hollari þjóðfjelaginu. En úr því jeg stóð upp aftur, ætla jeg að drepa á eitt atriði í frv. í 2. gr. er gert ráð fyrir að banna tilbúning hármeðala, ilmvatna og annars þess háttar. En hjer er á þingi frv. á ferðinni um einkasölu ríkisins á áfengi, og annað, um einkasölu á lyfjum. Nú vil jeg skjóta því til hæstv.forsrh. (J. M.), hvort til sje ætlast, að þessi atvinnuvegur sje bannaður, þó hann sje í höndum ríkisins eða undir eftirliti þess. Það má gera ráð fyrir, að sá ríkisrekstur verði ekki öðruvísi en í löglegum tilgangi, enda er mjer kunnugt um, að þegar annað þessara frv. var samið, var einmitt gert ráð fyrir góðum hagnaði af þessari grein verslunarinnar. Það var óþarfi af hæstv.forsrh. (J. M.) að fara út í skoðun á bannlögunum yfirleitt. Jeg gaf ekkert tilefni til þess. Jeg stóð upp aðallega til að spyrjast fyrir um frv. landlæknis, og varð hálfundrandi, þegar hæstv.forsrh. (J. M.) gaf það í skyn, að von gæti orðið á því á þessu þingi frá hæstv. stjórn. Það er einkennileg vinnuaðferð að bera tvö frv. fram á sama þingi um breyting á sömu lögum, og þótt þetta frv. sje ekki bein breyting á bannlögunum, snertir það þau og er þannig stílað.