Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr. og ber yfirskriftina: Frumvarp til laga um Húsnæðismálastofnun ríkisins, er fyrir margra hluta sakir athyglisvert, og tel ég að ýmsir þættir þess muni marka tímamót í sögu húsnæðismála hér á landi. En mörg atriði þess þarfnast einnig gaumgæfilegrar athugunar og endurskoðunar, og þegar hefur komið fram nokkur gagnrýni á frv. frá þeim hv. þm. sem hafa talað um málið á undan mér. Get ég tekið undir ýmislegt í málflutningi þeirra. Ég ætla að reyna að vera heldur stuttorðari en sumir aðrir ræðumenn, enda hefur ýmislegt þjakað mig meira en málgleði. Ég á ekki heldur von á því, að ég þreyti hv. alþm. með löngum ræðum yfirleitt. Húsnæðismálin eru einn sá þáttur þjóðlífsins sem hvað mest áhrif hefur á hagi fólksins sem í landinu býr. Öll viljum við hafa þak yfir höfuðið, og ávallt hefur takmarkið verið að eignast það þak. Í framsöguræðu fyrir frv. þessu rakti hæstv. félmrh. sögu húsnæðismála hér á landi nokkuð aftur í tímann og gerði grein fyrir þætti opinberra aðila þar í frá upphafi. Mig langar hins vegar til að fara örfáum orðum um þá þróun, sem orðið hefur í húsnæðismálum á síðustu árum, og það ástand, sem skapast hefur að undanförnu, bæði vegna mikillar verðbólgu og vegna breyttrar vaxtastefnu. Á undanförnum árum hefur verið reynt að aðlaga málefni Húsnæðismálastofnunarinnar stöðugt breyttum þjóðfélagsaðstæðum. Sambýlishættir hafa breyst, fjölskyldur orðið fámennari en áður var, en á hinn bóginn meira byggt af sambýlishúsum af ýmsum stærðum og gerðum, þótt einnig sé enn mikið byggt af einbýlishúsum. Byggingarmátinn hefur líka mikið breyst. Við byggjum stærri og vandaðri hús en áður var, en þá líka að sama skapi dýrari, jafnvel svo að stundum keyrir úr hófi fram. Þar þyrfti sannarlega að gæta meira aðhalds og sparsemi, og því betur hafa nú á seinni árum komið fram ýmsar tækninýjungar sem gera byggingarhætti einfaldari og fljótvirkari og þar með ódýrari. Auk þess má minna á stöðugt vaxandi framleiðslu og auknar vinsældir einingahúsa eða verksmiðjuframleiddra húsa, en öllum nýjungum á þessu sviði ber að gefa sérstakar gætur ef þær leiða til sparnaðar í húsnæðismálum þjóðarinnar. Þá hafa húsnæðismálin meira og minna lent inn í almenna samninga um kaup og kjör, og má í því sambandi nefna sérstaklega stóra áfanga á sviði félagslegra íbúðabygginga. Lögum hefur verið breytt og þau lagfærð, lánsupphæðir hafa hækkað og reynt hefur verið að halda takti við þróun verðlagsmála, en því miður ekki tekist sem skyldi. Stöðugt hefur orðið erfiðara að komast yfir eigin húsnæði og stöðugt hafa kröfurnar um gerbreytt skipulag húsnæðismála og þá einkum lánamála orðið háværari. Hin breytta vaxtastefna, raunvaxtastefnan svonefnda, sem tekin var upp á síðasta ári, á sinn stóra þátt í þessum vaxandi vanda. Vandamálin eru auðvitað mest hjá þeim, sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn, og sérstaklega hjá unga fólkinu sem lítið eigið fé hefur átt til að leggja í stofnkostnaðinn. Virðist mér að nú sé svo komið hjá fjöldanum öllum af þessu fólki, að dæmið gangi alls ekki upp og það sjái nánast enga leið út úr ógöngunum. Þetta fólk hefur orðið að fjármagna stóran hluta íbúðarverðsins með öðru lánsfé en lánum Húsnæðismálastofnunarinnar. Þar hafa að sjálfsögðu komið inn í dæmið lán frá hinum ýmsu lífeyrissjóðum sem veitt hafa verið til nokkuð langs tíma. En allflestir hafa orðið að leita fanga víðar, þ.e. í hinu almenna bankakerfi, og þar eingöngu getað fengið til skamms tíma víxillán eða vaxtaaukalán, nú með 42.5% vöxtum, einnig til skamms tíma, tveggja, þriggja eða kannske fjögurra ára. Af þessu má ljóst vera að greiðslubyrðin hefur orðið allt of þung og valdið þar með ýmsum aukaverkunum, svo sem að fólk hefur lagt á sig mjög mikla vinnu, jafnvel svo að álagið hefur orðið of mikið og valdið heilsutjóni. En þó ekki hafi gengið svo langt hefur þessi mikla vinna skapað auknar tekjur sem síðan hafa leitt af sér hærri skatta, það síðan kallað á auknar kaupkröfur og hækkuð laun. Þetta skipulag málanna er m.ö.o. einn sá þáttur sem miklu veldur um hraða verðbólguhjólsins. Því hefur krafan um breytt skipulag húsnæðismálanna orðið æ háværari og einkum beinst að tveimur aðalþáttum. Annar er sá, að lánin verði stórhækkuð, helst það mikið að ekki þurfi að leita til fleiri aðila hvað fjármögnun varðar, a.m.k. ekki svo að neinu nemi. Augljóst er hversu mikil hagræðing það yrði fyrir lántakandann að þurfa aðeins að eiga við einn aðila með nokkuð sjálfvirka afgreiðslu mála í stað alls þess tíma og fyrirhafnar sem núverandi kerfi leiðir af sér. Hinn þátturinn er sá, að lánskjörin geri öllu fólki með venjulegar launatekjur kleift að standa undir þeirri lántöku sem húsnæðiskaup eða bygging hefur óhjákvæmilega í för með sér. Eðlilegt verður að teljast að lán þessi séu verðtryggð, en með lágum vöxtum. Lánstíminn þarf því að vera verulega langur, svo að greiðslubyrðin verði viðráðanleg. Réttast væri að hún færi ekki fram úr ákveðnum hundraðshluta af launatekjum þeirrar fjölskyldu sem við yrði miðað. Einnig hljóta það að vera rök fyrir löngum lánstíma, að þau hús, sem við byggjum í dag, eiga að geta staðið í marga áratugi, jafnvel aldir, og því óeðlilegt að ætlast til þess, að þau séu greidd að fullu á 10–20 árum, eins og nú er gert. Þessi meginmarkmið höfum við framsóknarmenn haft á stefnuskrá, og í þeirri stjórnmálaumræðu, sem varð um allt land vegna kosninganna í des. s.l., voru húsnæðismálin ofarlega á baugi. Í frv. eru þessum þáttum að sjálfsögðu gerð veruleg skil, og mun ég nú vík ja nánar að því svo og ýmsum aths. sem ég hef fram að færa við frv. Ef fyrst er litið á þá krafta frv., sem ég hef hér á undan nefnt aðalþætti, segir svo í 32. gr., með leyfi forseta: „Hámarkslánsfjárhæð má nema allt að 80% af áætluðum byggingarkostnaði þeirrar staðalíbúðar, sem gildir sem viðmiðun fyrir hlutaðeigandi umsækjanda, miðað við fjölskyldustærð, samkv. þeim reglum, sem húsnæðismálastjórn setur, og eiga allir umsækjendur í sama lánaflokki rétt til sama lánahlutfalls ár hvert.“ Hér er fjallað um stórhækkun lánanna frá því sem nú er og ráðgert að lána allt að 80% af byggingarkostnaði, en það er mark sem lengi hefur verið rætt um að stefna bæri að. Þó er þessi prósentutala nokkuð mismunandi eftir einstökum köflum frv. T.d. er gert ráð fyrir 90% lánshlutfalli við byggingar verkamannabústaða, sem telja má eðlilegt að sé nokkru hærra en lán til almennra íbúðabygginga. Hins vegar er aðeins ráðgert að lána 70% úr Byggingarsjóði verkamanna til byggingar leiguíbúða á vegum sveitarfélaga, en hlutaðeigandi sveitarfélag leggi fram 30% kostnaðar. Má jafnvel líta á að þetta hlutfall sé í raun 50%, ef inn í dæmið er tekið 20% framlag sveitarfélagsins við fjármögnun Byggingarsjóðs verkamanna, sbr. staflið c í 34. gr. frv. Þetta tel ég að þyrfti að skoða miklu nánar. Fjárhagsstaða sveitarfélaganna er örugglega ekki slík, að þessi ákvæði séu hvati til byggingar félagslegra íbúða. Einnig þarf að endurskoða stjórnunaraðild sveitarfélaganna í þessum þætti og mun ég víkja aðeins nánar að því síðar. Þá eru prósentutölur lánshlutfalls misjafnar í nokkrum öðrum tilvikum, svo sem í 26. gr. þar sem gert er ráð fyrir 70% láni til orkusparandi breytinga á húsnæði, sem ég fæ ekki séð ástæðu til að eigi að vera annað en við aðrar breytingar eða viðbætur á húsnæði sem taldar eru lánshæfar. Sérstaklega vil ég þó fjalla um það lánshlutfall sem gert er ráð fyrir í 14. gr. frv. Það er lán til kaupa á eldra húsnæði. Það virðist ljóst að lánin geti aldrei numið hærri upphæð en 50% af kaupverðinu. Gert er ráð fyrir að áhvílandi lán séu 30% við lánsúthlutun, hvort sem svo er eða ekki. Vera kann að þetta dugi þegar frá líður og Byggingarsjóður hefur lánað allt að 80% byggingarkostnaðar út á verulegan hluta íbúðarhúsnæðis í landinu. En eins og ástandið er nú, t.d. á húsnæðismarkaði hér í Reykjavík í dag, er ljóst að þarna er gert ráð fyrir allt of háu hlutfalli áhvílandi lána. Þar á m.a. verðbólgan sinn þátt í. Þá vil ég biðja um útskýringu á hvað átt er við með uppfærslu áhvílandi lána, en í 2. mgr. 14. gr. segir svo, með leyfi forseta: „Umframfjárþörf skal reiknuð sem mismunur kaupverðs annars vegar og samanlagðar fjárhæðir áhvítandi lána uppfærðra og eigin fjár hins vegar.“ Í drögum að reglugerð um almenn veðlán Byggingarsjóðs ríkisins, sem fylgir frv. þessu, er í 5. gr. gert ráð fyrir að sjóðurinn þurfi 10 ár til aðlögunar 80% útlánamarkinu. Það er alveg ljóst að hér er um allt of langan tíma að ræða fyrir þá sem byggja eða kaupa í fyrsta sinn. Lán til frumbýlinga þarf að mínu mati að taka út úr þessari aðlögun og meðhöndla sérstaklega. Helst þyrftu þau að ná 80% marki nú þegar. En vera kann að hlutfall þessara lána í heildarútlánum sjóðsins sé svo hátt og útlánageta hans slík að þarna verði að hafa aðlögunartíma eitthvað lengri, e.t.v. 2–3 ár, en 10 ára markið er of langt. Þarna mætti einnig beita örðum aðferðum til aðstoðar, svo sem sérstakri meðferð vaxtafrádráttar við skattaútreikning eða sérstökum skattaafslætti. Má í því sambandi minna á sérstakan skattafrádrátt þeirra sem ganga í hjúskap. Eðlilegra verður þó að teljast að þetta sé leyst með húsnæðislöggjöfinni sjálfri, en þá verður líka 80% lánatakmarkið að nást hið allra fyrsta á þennan þátt útlánanna. Hinn aðalþátturinn í endurskipulagningu húsnæðismálanna, þ.e. greiðslubyrði lánanna, er einnig tekinn til meðferðar í frv. þessu Í 30. gr. segir að lánin skulu vera að fullu verðtryggð samkv. lánskjaravísitölu Seðlabankans. Þá er og gert ráð fyrir því, að vextirnir séu 3.5%. Sama vaxatprósenta kemur fram í 58. gr., þar sem fjallað er um leiguíbúðir sveitarfélaga. Hins vegar er gert ráð fyrir 0.5% vöxtum af lánum til verkamannabústaða. Í vaxtareglum Seðlabanka Íslands, sem gilda frá 1. des. s.l., segir svo í 6. tölul., undir liðnum Útlán, með leyfi forseta: „Lán með verðtryggingu miðað við lánskjaravísitölu. Skuldabréf gefin út eftir 1. júní 1979 tryggð með fasteignaveði eða veði í öðrum varanlegum fjármunum og með ákvæði um að höfuðstóll láns miðist að fullu við lánskjaravísitölu sem Seðlabankinn auglýsir mánaðarlega. Skuldabréf þessi skulu skráð á nafn og skal lánstími vera minnst 4 ár. Vextir eru eftirágreiddir og breytilegir samkv. ákvörðun Seðlabanka, nú 2%.“ Á sama tíma og til eru útlánareglur hjá almennum lánastofnunum, sem gera ráð fyrir fullri verðtryggingu og 2% vaxtakjörum, verður að teljast í hæsta máta óeðlilegt að hið opinbera húsnæðislánakerfi geri ráð fyrir nær helmingi hærri vöxtum. Slíkt hlýtur að nálgast það að verða talið vaxtaokur. Réttara verður að álíta að Húsnæðismálstofnunin eigi að miða við vaxtakjör Seðlabanka Íslands varðandi verðtryggð lán á hverjum tíma. Þá er lánstími hinna ýmsu lánaflokka mjög misjafn, eða 11, 15,16, 21, og 32 ár. Tel ég eðlilegt og æskilegt að samræma þetta meira, en sérstaklega verður að endurskoða lánstíma aðalflokkanna með tilliti til lengingar lánstímans. Hér er gert ráð fyrir að lán til einstaklinga vegna nýbygginga séu til 21 árs, en það er styttur lánstími um 5 ár frá því sem er í núgildandi reglum. Það tel ég algerlega óviðunandi. Eðlilegra hefði verið að lengja lánstímann í 30–40 ár. En þar þarf að sjálfsögðu að taka tillit til uppbyggingar sjóðsins svo og nánari útreiknings á greiðslubyrði lánanna fyrir einstaklinga í hinum ýmsu starfsstéttum, en styttingu lánstímans frá því sem nú er tel ég ekki koma til greina. Nú kann að vera að einhverjum finnist hér vera keimur af yfirboðum: hækkun lána, aðlögunartími styttur, vextir lækkaðir, lánstíminn lengdur, en svo tel ég þó ekki vera. Ég tel að allt séu þetta óhjákvæmilegar aðgerðir og sjálfsagðar. Með þessu drögum við úr þeirri spennu sem nú ríkir í húsnæðismálum, við hægjum hraðann og komum á meira jafnvægi. Með því drögum við einnig verulega úr hraða verðbólgunnar, ef rétt er á málum haldið. Og það verðum við að viðurkenna, að öll sú spenna og það kapphlaup, sem nú ríkir í húsnæðismálum, er stór liður í verðbólguvandanum. Farsæl lausn þessara mála er því einn veigamikill þáttur í lausn efnahagsvandans sem nú er við að etja. En þá er líka komið að því að leysa fjármögnunarvanda þessa frv. Hv. 4. þm. Vestf. benti mjög rækilega á það gat sem þar er. Í aths. við frv. er m.a. gerð grein fyrir forsendum, sem notaðar eru við hina ýmsu útreikninga er hér fylgja með. Þar vakna þó ýmsar spurningar, sem ég finn ekki svör við, svo sem að hve miklu leyti fjármagn hinna almennu lífeyrissjóða er nýtt við ráðgerða uppbyggingu húsnæðismálakerfisins. Þegar tekist hefur að ná 80% útlánamarkinu verður að álíta að ekki sé lengur þörf á lánum frá lífeyrissjóðunum vegna húsnæðismála sem neinu nemur beint til einstaklinga eða lífeyrissjóðsfélaga, heldur ætti þá fjármagnið, sem þannig er lánað út í dag, að renna sem mest beint til Byggingarsjóðs ríkisins og stuðla með því að einu heilsteyptu útlánakerfi á þessu sviði. Þar fengju lífeyrissjóðirnir einnig verðtryggða ávöxtun síns fjár. Þá finnst mér ástæða til að athuga nánar og færa til núgildis, til frekari glöggvunar, þá útreikninga sem telja að 21 árs lánstími með 3.5% vöxtum hafi samsvarað 67 þús. kr. meðalhúsaleigu á mánuði 1978. Ætli það væri ekki nokkuð há húsaleiga í dag, ef tekið er tillit til almennrar þróunar og verðbólgunnar sem því miður hefur orðið töluvert hærri en forsendur útreikninganna gera ráð fyrir? Og hverjar eru nú viðmiðunartekjurnar, sem þá hafa verið töluvert yfir 400 þús. kr. á mánuði? Ætli þær séu ekki jafnvel orðnar allmiklu hærri en raunveruleg laun eru í dag hjá þeim sem á þessum lánum þurfa hvað mest að halda. Þetta tel ég að þurfi að skoða miklu betur og fyrst og fremst gæta þess, að greiðslubyrði lánanna verði viðráðanleg og þannig upp byggð, að hún dragi úr spennunni sem nú ríkir. Ýmislegt fleira er í þessu frv. sem taka þarf til athugunar, en of langt mál yrði upp að telja hér og gera verður frekari grein fyrir í n. Má þar nefna þætti eins og verkaskiptingu milli stjórnar stofnunarinnar annars vegar og framkvæmdastjórnar, þ.e. forstjóra og framkvæmdastjóra deilda, hins vegar, afgreiðslur og innheimtur lána hjá veðdeild Landsbanka Íslands eða öðrum almennum innlánsstofnunum, sbr. ákvæði 9. gr., samstarf og samskipti stofnunarinnar við aðra aðila, bæði hin ýmsu rn. svo og tæknimenn úti um land varðandi eftirlit, stöðu og úttekt hinna ýmsu verkefna. Allt lýtur þetta að því að varast að stofnunin þenjist út og verði of mikið bákn. Þá má nefna aths. varðandi stjórnunaraðild Sambands ísl. sveitarfélaga svo og hinna ýmsu sveitarfélaga að málefnum er varða Byggingarsjóð verkamanna, svo og ýmis ákvæði sem athuga þarf í kaflanum um byggingu leiguíbúða á vegum sveitarfélaga. Sumt hef ég þegar nefnt, en annað, svo sem skipan og kosningu samráðsnefndar Byggingarsjóðs verkamanna og stjórnar verkamannabústaða, stærðir og gerðir íbúða, úthlutun þeirra eða ráðstöfun, kaupskyldu og söluheimildir, allt þetta verður að athuga nánar og ræða í nefndum. Við alla þessa þætti geri ég fyrirvara án þess að tíunda þá frekar í máli mínu nú. Þá vil ég aðeins nefna til viðbótar tvo þætti, er ég tel að vanti í frv. þetta en ættu að falla inn í það. Annar er heimild handa félögum eða fyrirtækjum til lántöku vegna byggingar eða kaupa leiguíbúða í svipuðu formi og leiguíbúðir sveitarfélaga. Á þetta einkum við um ýmis fyrirtæki úti um land þar sem erfitt getur reynst að halda starfsfólki eins og þarf nema geta jafnframt svarað húsnæðisþörf þess. Fordæmi munu vera fyrir því, að slík lán séu veitt samkv. ákvæðum í eldri lögum. Hitt atriðið, sem ég tel vanta, er ákvæði um byggingarsamvinnufélög. Sérstakur kafli var í eldri lögunum um þau, en hér er þeirra hvergi getið. Væri a.m.k. fróðlegt að vita forsendur þess. Eðlilegast tel ég að þeirra sé sérstaklega getið svo og þess réttar sem þeim ber að njóta gagnvart lögum þessum. Herra forseti. Áður en ég lýk máli mínu vil ég fara nokkrum orðum um VI. kafla frv., þar sem fjallað er um skyldusparnað ungs fólks. Í núgildandi lögum er farið mjög illa með fé þess unga fólks sem þannig er skyldað til sparnaðar. Vísitala er aðeins reiknuð einu sinni á ári og fé þarf að hafa staðið a.m.k. eitt ár inni til að á það séu reiknaðar bætur. Fé, sem lagt er inn rétt eftir þennan árlega vísitöluútreikning, þarf því að standa inni í nær tvö ár áður en bætur reiknast. Þessar bætur eru síðan geymdar á sérstökum biðreikningi í stað þess að leggjast við höfuðstól og bera því hvorki vexti né verðtryggingu. Nú virðist sem 70. gr. frv. ráðgeri breytingar hvað þetta varðar, en þar segir, með leyfi forseta. „Þegar sá, sem sparað hefur fé og lagt í sjóð samkv. 1. mgr. 69. gr., hefur náð 26 ára aldri - eða stofnað til hjúskapar verði það fyrr - kaupir eða byggir íbúð til eigin þarfa, skal hann eiga þess kost að fá endurgreitt sparifé sitt samkv. 1. mgr. með sömu vöxtum og gilda á hverjum tíma fyrir lán samkv. 1. tl. 10. gr. frá þeim tíma, er það var lagt inn, að viðbættum verðbótum samkv. lánskjaravísitölu Seðlabanka Íslands samkv. 39. gr. laga nr. 13 frá 10. apríl 1979.“ Lánskjaravísitala Seðlabanka Íslands er reiknuð mánaðarlega og ætti því að vera hægt að reikna út upphæð verðbót á hverjum tíma í stað einu sinni á ári. En hér þarf að kveða nánar á um málsmeðferð. Eiga verðbætur að leggjast við höfuðstól árlega og bera þar með vexti og vera verðtryggðar eins og skyldusparnaðurinn sjálfur eða eiga þær áfram að liggja á biðreikningi vaxta- og bótalausar eins og nú er? Þetta þarfnast nánari skýringa og skilgreiningar, og að sjálfsögðu þarf að athuga hvaða áhrif ný og sanngjörn meðferð þessara mála hefur á fjármagn Byggingarsjóðsins, hafi það ekki verið gert við þá útreikninga sem fyrir liggja við gerð frv. þessa. Þó umfjöllun mín um frv. þetta kunni að virðast nokkuð gagnrýnin og bent sé á ýmsa þætti sem betur mættu fara, horfir að sjálfsögðu margt í því til framfara, bæði lagfæringar á eldri þáttum, svo og ýmis nýmæli. Eftir umfjöllun Alþ. á þessu frv. er ég þess fullviss að fyrir muni liggja ný löggjöf er marki tímamót í sögu húsnæðismála hér á landi, svo sem ég gat um í upphafi. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Það er ekki ætlun mín að fjalla um þetta frv. í heild sinni, enda hefur það þegar verið rækilega gert og mun verða áreiðanlega enn betur gert. Er ekki nema gott um það að segja, að svo viðamikill málaflokkur sem hér er um að ræða sé tekinn vandlega til umr. strax við 1. umr., þó að auðvitað eigi að vinna aðalstarfið í þeirri n. sem fær þetta mál til meðferðar. Ég get ekki stillt mig um að taka alveg sérstaklega undir tvö atriði sem fram komu í máli hv. 5. þm. Norðurl. e., þ.e. þá vöntun sem mér þykir vera á því, að getið sé sérstaklega um byggingarsamvinnufélögin, þátt þeirra í húsnæðismálakerfinu, og þá möguleika, sem þarf að gefa því formi, og að sumu leyti vissan forgang, ásamt því formi sem hér er varðandi félagslegar íbúðabyggingar í sambandi við verkamannabústaðina og leiguíbúðir sveitarfélaga. Ekki síður vil ég taka undir það með honum alveg sérstaklega, hver nauðsyn er á því fyrir Húsnæðismálastofnunina sem slíka að fylgjast vel með tækninýjungum og þá alveg sérstaklega á sviði byggingartækni, sem getur gert íbúðabyggingar hér ódýrari og viðráðanlegri fyrir fólk. Merkasta tilraunin, sem í því hefur verið gerð, er tvímælalaust sú sem hann nefndi réttilega, einingahúsin. Þá starfsemi þarf vissulega að styrkja og efla. Það er að vísu rétt, að í 67. gr., um tækni- og þjónustudeild Húsnæðismálastofnunar, segir í 4. lið, með leyfi forseta, að hlutverk eða verkefni tækni- og þjónustudeildar sé“ að vera ráðgjafi Húsnæðismálastofnunarinnar og stjórnar hennar um tæknileg málefni og annast samskipti við aðra opinbera aðila sem vinna að áætlunargerð, rannsóknum og tilraunum á sviði húsnæðis- og byggingarmála.“ Hér þyrfti að mínu viti að kveða sterkar að orði og ákveðnara. Ég bendi á það, að á síðasta þingi var samþykkt sérstök till. um ítarlega rannsókn á hagkvæmni og möguleikum þeim sem í því eru fólgnir að framleiða svokölluð verksmiðjuframleidd hús. Ég vona að sú athugun sé komin í gang, menn séu farnir að sinna því verkefni. Það er vissulega brýn nauðsyn, því að hér er um að ræða einu raunhæfu tilraunina, sem ég hef séð á síðustu árum, til þess að lækka byggingarkostnað verulega. Þetta vildi ég aðeins segja varðandi þessi tvö atriði sem hv. 5. þm. Norðurl. e. kom réttilega inn á og þarf að taka til nánari skoðunar. Ég kom hingað hins vegar aðeins til þess að mæla fyrir brtt. sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 91 ásamt hv. þm. Agli Jónssyni og Stefáni Jónssyni, en sú till. er þannig, að við 2. gr. bætist, með leyfi forseta: „Húsnæðismálastofnun ríkisins skal starfrækja útibú frá stofnuninni á Vesturlandi, Vestfjörðum, Norðurlandi vestra og eystra, Austurlandi og Suðurlandi. Útibúin veiti alla sömu þjónustu og stofnunin sjálf veitir hvað snertir upplýsingar, teikningar og fyrirgreiðslu hvers konar. Útibúin skulu hafa nána samvinnu við skipulagsskrifstofur landshlutanna eða þjónustumiðstöðvar, er þeim verður komið á. Afgreiðslu lána skal fara fram hjá útibúum Landsbankans á hverju svæði eða útibúum annars ríkisbanka, og skulu bankaútibúin ganga frá öllum skilmálum og veðtryggingum.“ Þetta mál á sér nokkra forsögu. Ég hef ásamt öðrum þm. hér í hv. d. flutt frv. um þetta áður, allmiklu ítarlegra. Síðast var það flutt á þinginu í fyrra og þá flutti ég það ásamt hv. þm. Stefáni Jónssyni. Það frv. fékk þá, eins og reyndar jafnan áður þegar það hafði komið til umfjöllunar, góðar undirtektir. Ég hlýt því að leggja áherslu á þetta atriði, að það komi verulega til skoðunar í n. Það er mikilvægt fyrir alla landsbyggðina að reynt sé til hins ítrasta að finna leið til að auðvelda fólki þar viðskipti við þessa annars ágætu stofnun og þar með að auðvelda alla þjónustu hennar við landsbyggðina svo sem kostur er. Ég bendi á það, að fyrir nokkrum árum var frv. þessa eðlis flutt hér í nokkuð öðrum búningi og enn ítarlegri og fékk þá afgreiðslu hér frá hv. d., að því var vísað til endurskoðunarnefndar sem þá var í gangi, og ég hygg að að hluta til a.m.k. hafi verið sömu menn í þeirri endurskoðunarnefnd og voru í þeirri nefnd sem hefur samið þetta frv. Þessu var vísað til endurskoðunarnefndarinnar með mjög jákvæðri umsögn héðan úr d. Ég veit raunar að þetta frv. og sú umsögn, sem frv. fékk hér, mun aldrei hafa komið til umr. í endurskoðunarnefndinni neitt að ráði. Ég kenni því alveg sérstaklega um, að það var enginn landsbyggðarmaður í þessari nefnd til þess að fylgja þar málum eftir hvað snertir landsbyggðina sérstaklega. Ég er ekki að segja að hér sé um þann kost að ræða sem sé endilega sá eini rétti eða sá æskilegasti. En okkur er það a.m.k. öllum ljóst, sem höfum kynnst viðskiptum fólks úti á landi við þessa ágætu stofnun, að þar er mikillar breytingar þörf. Það má auðvitað segja að víða hafi ástandið batnað til mikilla muna. Sveitarfélögin hafa ráðið sér - sum ein sér, önnur sameiginlega byggingarfulltrúa sem eru mjög vel menntir víða, og þeir veita fólki ýmsa ráðgjöf og nauðsynlega varðandi allt það pappírsflóð sem þarf að fylgja með hverri umsókn til þessarar stofnunar. Ég er ekki að draga í efa að á því sé full þörf, þó að manni þyki nóg að gert á stundum. Og þessir byggingarfulltrúar hafa farið í læri hjá Húsnæðismálastofnuninni og fengið þar nokkra tilsögn í því, hvernig þeir gegni hlutverki sínu sem allra best gagnvart stofnuninni. Engu að síður er auðvitað allt of víða um það að ræða, að einhver byggingarfróður maður, húsasmiður eða einhver slíkur, er fenginn til að hafa þessa vinnu í hjáverkum hjá sveitarfélaginu, og sá maður getur auðvitað aldrei gegnt því hlutverki sem byggingarfulltrúi í fullu starfi eða hálfu gegnir í hinum stærri sveitarfélögum. Menn vita að allar umsóknir og allt sem þeim fylgir, þetta þarf að koma á aðalskrifstofuna syðra, smátt sem stórt, umsókn með öllum vottorðum þarf að berast og ekki má vanta eitt smávottorð, og allt stendur fast, jafnvel langan tíma, ef menn hafa ekki því betri gætur á því. Og svo er hið sama þegar lánveitingar hafa verið ákvarðaðar, þá þarf að senda ný vottorð, ný plögg til þessarar sömu stofnunar. Þetta hlyti að vera hægt að einfalda og alveg sérstaklega í sambandi við afgreiðslu lánanna, því að afgreiðsla lánanna er í höndum veðdeildar Landsbankans og útibú Landsbankans, og útibú annarra ríkisbanka eiga vitanlega að geta séð um þessa hlið mála, bæði varðandi alla skilmála og að ganga frá veðtryggingum þessu tengdum. Í þessari brtt. er ekki gengið eins langt og í frv. sjálfu um ítarlegt orðalag. Ég ætla, ef þetta kemur til alvarlegrar skoðunar í n., að þá verði þar frá því gengið á þann hátt sem fullnægjandi mætti teljast, ef hv. n. sér ástæðu til að taka eitthvert slíkt fyrirkomulag upp. En þó er á það minnt, að tenging útibúa af þessu tagi væri sjálfsögð við hugsanlegar skipulagsskrifstofur í landshlutunum eða einhvers konar þjónustumiðstöðvar sveitarfélaga. Ég held að ef þessi útibú yrðu tengd nógu rækilega samtökum sveitarfélaganna ætti ekki að verða hér mikill aukakostnaður af. Og ég trúi því varla að hann yrði mikill, ef tekið yrði tillit til þess um leið, að vissulega ætti þá að vera hægt að sama skapi að fækka starfsliði hér syðra sem yfirfer þessa pappíra. Ég hef áður flutt ítarlega framsögu fyrir því, hvers vegna ég tel þetta fyrirkomulag nauðsynlegt, að þjónusta Húsnæðismálastofnunar ríkisins verði færð út í landshlutana meir og betur en verið hefur, og ætla ekki að fara að þreyta menn hér á að endurtaka það. Þetta hefur fengið jákvæðar undirtektir hér. Ég ætla því að vona að svo verði áfram í þessari hv. þd., að það verði vel skoðað, með hvaða fyrirkomulagi verði hægt að koma á nánara sambandi stofnunarinnar við landsbyggðina og enn bættri þjónustu frá því sem nú er. Og ég trúi því og treysti, að góð athugun n., sem fær þetta mál til umfjöllunar, verði til þess að hér fáist a.m.k. einhver lágmarksúrbót fyrir íbúa landsbyggðarinnar, en á því er full þörf.



Herra forseti. Það frv. til l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins, sem hér liggur fyrir, er mikill lagabálkur og merkur. Ég vil í upphafi máls míns þakka hæstv. félmrh. fyrir þá miklu vinnu, sem hann sjálfur hefur lagt í það mál og látið vinna, því að frv. ber með sér að mjög rækilega hefur verið vandað til undirbúnings þessa máls. Í grg. frv. er rakinn nokkuð aðdragandinn, og vil ég aðeins bæta fáeinum orðum við þá sögu. Svo er mál með vexti, að 1. ágúst 1975 var af félmrn. skipuð nefnd manna til að endurskoða húsnæðismálalöggjöfina. M.a. var ætlunin að sú nefnd fjallaði ekki síst og jafnvel sérstaklega um það samningsatriði, sem ákveðið var í febrúarmánuði 1974 í viðræðum verkalýðssamtakanna og þáv. ríkisstj. í sambandi við kjarasamninga, varðandi byggingu félagslegra íbúða. Þessi nefnd, sem var skipuð í byrjun ágúst 1975, átti að hafa með höndum heildarendurskoðun húsnæðislaganna og um leið þetta samningsatriði sem síðan hefur verið endurtekið oftar en einu sinni, bæði með yfirlýsingum og óskum frá verkalýðssamtökunum og samþykki ríkisstj. Ég skýri frá þessari nefndarskipun vegna þess að ég tel rétt að hún komi inn í þetta dæmi. Í þessa nefnd voru skipaðir tveir menn samkv. tilnefningu Alþýðusambands Íslands, þeir Benedikt Davíðsson og Óskar Hallgrímsson, einn maður frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, sem var Svavar Helgason kennari. Aðrir nm. voru þeir Ólafur Jensson framkvæmdastjóri, sem var skipaður formaður nefndarinnar, Gunnar Helgason, formaður húsnæðismálastjórnar þá, Gunnar S. Björnsson húsasmíðameistari og Þráinn Valdimarsson framkvæmdastjóri. Þessi nefnd viðaði að sér allmiklum gögnum, en því miður tókst henni ekki að ljúka störfum þannig að hún skilaði endanlegu nefndaráliti og tillögum. Hins vegar lét formaður nefndarinnar mér í té nokkru fyrir stjórnarskiptin haustið 1978 hugmyndir og frv.-drög sem hann sem formaður hafði tekið saman, og mér er kunnugt um að skömmu eftir stjórnarskiptin, eða í sept. 1978, gekk formaður nefndarinnar, Ólafur Jensson, á fund núv. hæstv. félmrh. og lagði þessi sömu frv.-drög fyrir hann og skýrði þau. Annar nm., Gunnar S. Björnsson húsasmíðameistari, átti einnig tal við hæstv. félmrh. um svipað leyti og gerði grein fyrir þessum hugmyndum og öðrum sem fram höfðu komið. Mér virðist eftir frv. að dæma að þessara ábendinga, þessara tillagna - sem að vísu urðu ekki tillögur nefndarinnar þar sem hún lauk ekki störfum, heldur ábendingar formanns og annars nm. - þeirra gæti sums staðar í þessu frv., og ég vil segja sem betur fer, því að mér fannst margt af þeim hugmyndum vera mjög athyglisvert og mundi vera til bóta. Þessi nefnd var svo leyst frá störfum haustið 1978, nokkru eftir stjórnarskiptin, og aðrir tóku við, eins og grein er gerð fyrir í aths. við lagafrv. En á þessum árum, 1975–1978, var einnig sett á laggirnar önnur nefnd, sem skyldi hafa sérstaklega með höndum, í samræmi við óskir verkalýðssamtakanna, hinar félagslegu íbúðir. Sú nefnd var skipuð í samráði við verkalýðssamtökin 14. sept. 1977 og var verkefni hennar að vinna að endurskoðun þeirra ákvæða laga um Húsnæðismálastofnun ríkisins sem fjalla um byggingu íbúða á félagslegum grundvelli, í samræmi við yfirlýsingar ríkisstj. um húsnæðismál frá 28. febr. 1974 og 26. febr. 1976. Þessari n., sem ég skipaði um miðjan sept. 1977, var falið sérstaklega að taka til meðferðar grg. og till. Alþýðusambands Íslands um húsnæðismál frá febr. 1977. Sérstök áhersla, segir í bréfi ráðh., skal lögð á að efla byggingu verkamannabústaða og tryggja nægilegt fjármagn til þeirra. Kannaðar skulu leiðir til þess að létta greiðslubyrði lána til kaupenda verkamannabústaða fyrstu 3–5 árin. Í þessa nefnd voru skipaðir Gunnar Helgason, formaður húsnæðismálastjórnar, sem var skipaður formaður nefndarinnar, enn fremur þeir Björn Ólafsson, Magnús L. Sveinsson og Óskar Hallgrímsson samkv. tilnefningu Alþýðusambands Íslands, og auk þeirra Gunnar S. Björnsson og Þráinn Valdimarsson, sem báðir höfðu átt sæti í hinni fyrri nefnd. Þessi nefnd skilaði áliti haustið 1978, og er þess getið í grg. á bls. 15 og raunar víðar. Hún lauk störfum í nóvembermánuði 1978 og er byggt á till. hennar í veigamiklum atriðum í þessu frv. Ég vildi rekja þessar tvær nefndarskipanir, sem ég fjallaði um sem félmrh. á þeim árum, og verkefni þeirra. Ég sé að þeirra starfa gætir allverulega í þessu frv. Ég vil á þessu stigi máls benda á nokkur atriði sem ég tel að þurfi athugunar við í n., um leið og ég lýsi stuðningi við frv. og mæli með samþykkt þess að áskildum breytingum sem nánar yrðu ræddar í n. og af n. við hæstv. félmrh. Ég nefni fyrst atriði sem ekki skiptir miklu máli, málfarslegt atriði, hvort ekki ætti að nefna þessa stofnun Húsnæðisstofnun í stað hins lengra orðs, Húsnæðismálastofnun. Í 5. gr. frv. er svo kveðið á, að skipa skuli forstjóra fyrir stofnunina og enn fremur framkvæmdastjóra deilda, sem eru tvær eða raunar þrjár taldar í 2. gr. Ég vil varpa því fram, hvort ekki sé um óþarflega mikla og dýra yfirbyggingu að ræða að hafa stjórana svo marga og hvort ekki nægi að hafa einn forstjóra eða framkvæmdastjóra í stað þessara þriggja eða jafnvel fjögurra. Í 8. gr. frv. er rætt um fjáröflun til Byggingarsjóðs ríkisins í fimm liðum og hefur fjáröflun til sjóðsins orðið hér mjög að umtalsefni af hálfu hv. þm., sem tekið hafa til máls nú við þessa 1. umr. Um fjáröflun til Byggingarsjóðs er auðvitað margt sem velkist í vafa, vegna þess m.a. að lántökur t.d. frá lífeyrissjóðum eru mjög breytilegar frá ári til árs. Hins vegar er rétt að geta þess, að það er mjög jákvætt atriði í sambandi við fjáröflun eða lántöku Byggingarsjóðs frá lífeyrissjóðunum, að ég held að megi fullyrða að allur þorri lífeyrissjóðanna hafi verulegan áhuga á því að verja sem mestu af ráðstöfunarfé sínu einmitt til Byggingarsjóðs. Það hefur komið glögglega fram á undanförnum árum, stundum orðið nokkur togstreita milli ýmissa stjórnvalda og stjórna lífeyrissjóða, vegna þess að ýmsir aðilar, sem hafa með höndum umsjá annarra sjóða, stofnlánasjóða, hafa lagt á það mikla áherslu að fá verulegt fé frá lífeyrissjóðunum til þeirra þarfa. Um þetta hefur orðið ágreiningur, og á þeim árum, sem ég sat í félmrn., hafði félmrn þá afstöðu að standa þar við hlið Byggingarsjóðs og lífeyrissjóðanna til þess að tryggja sem mest fjármagn frá þeim til húsnæðismálanna. Ég tel, að óhjákvæmilegt sé að halda þeirri stefnu áfram, og veit að hún er í samræmi við óskir verkalýðssamtakanna og yfirgnæfandi hluta af stjórnendum lífeyrissjóðanna sjálfra. Í þessari 5. gr., þar sem talað er um fjáröflun, tel ég því að lántökur úr lífeyrissjóði séu ákaflega mikilvægur þáttur, og getur um allan framgang þessara mála oltið mjög á því, hvernig haldið er á þeim málum. En í sambandi við 5. gr. tel ég æskilegt að bæta þar við heimild til að afla meira fjármagns, þ.e. með útgáfu skuldabréfa af hálfu sjóðsins, og ekki aðeins hugsanlegt, heldur sennilegt að afla megi sjóðnum töluverðs fjármagns með slíkri heimild. Í 9. gr. er mælt svo fyrir, að Byggingarsjóður ríkisins skuli vera í vörslu Seðlabanka Íslands, en að afgreiðsla lána úr sjóðnum og innheimta skuli fara fram á vegum veðdeildar Landsbanka Íslands. Að vísu er í niðurlagi greinarinnar veitt heimild til handa ráðh. til að ákveða, að fengnum till. húsnæðismálastjórnar, að almennum innlánsstofnunum skuli heimilað að annast afgreiðslu lána og innheimtu þeirra. Ég vil beina því til hæstv. ráðh. og n. að athuga hvort á ekki beinlínis að gera að aðalreglu að almennar innlánsstofnanir geti haft þessa afgreiðslu með höndum, en ekki gera ráð fyrir því sem meginreglu að það sé Landsbankinn einn, þó þessi heimild fylgi að vísu. Í 12. gr. frv. er talað um heimildir til að veita lán, og þar er atriði sem ég tel einnig að þurfi nokkurrar athugunar við, og það er hvort lán, sem Byggingarsjóður veitir, eigi að fylgja íbúðunum eða húsunum, sem lánað er til, eða hvort þau eigi að fylgja einstaklingunum sem þau fá. Í sambandi við síðarnefndu tilhögunina kemur það nefnilega mjög inn í þetta mál allt saman, hvort eigi ekki að takmarka það verulega hversu oft megi veita sama einstaklingi lán til íbúðarbyggingar eða kaupa. Þetta er mál sem ég tel að þurfi sérstaklega að taka til athugunar. Í 13. gr. er svo fyrir mælt, að lánstími skuli vera 21 ár í stað 26 ára, og þar er náttúrlega um breytingu að ræða, sem veldur lántakendum þyngri búsifjum en verið hefur. Tel ég mjög athugandi hvort ekki ætti að reyna að halda hinum lengri lánstíma sem er í lögunum. Þetta mál snertir auðvitað hina vandasömu útreikninga og áætlanir um fjármögnun sjóðsins, en ég tel að þetta um lánstímann eða styttingu hans þurfi að athuga mjög vandlega. Í 27. gr. frv. er heimilað að veita lán til að taka í notkun tækninýjungar. Þetta er auðvitað ágætt ákvæði. Hér þarf að taka til athugunar einnig að sumir aðrir sjóðir hafa þetta sama verkefni, og vil ég nefna þar sérstaklega Iðnlánasjóð sem þegar hefur veitt mörg lán í slíku skyni. Ég ætla að rétt væri að samræma þetta, svo að ekki verði hætta á því að úr fleiri sjóðum en einum sé kannske að þarflitlu verið að veita lán, heldur yrði þarna samstarf milli þeirra sjóða sem vilja og hafa það verkefni að efla tækninýjungar. Í 32. gr. frv. er ákveðið að hámarkslánsfjárhæð megi nema allt að 80% af áætluðum byggingarkostnaði. Hér er heimild til þess að lána allt að 80%. Ég er því fyllilega samþykkur og hef oft áður gert till. um það, að í þá fjárhæð verði komist hið allra fyrsta. Hins vegar er í því uppkasti að reglugerð, sem fylgir þessu frv., reglugerð um almenn veðlán Byggingarsjóðs ríkisins, á bls. 49, ákveðið í 5. gr. hvernig þetta skuli framkvæmt á næsta áratug. Þar er ákveðið að á árinu 1980 skuli lánahlutfallið aldrei vera lægra en 30% og síðan hækkandi fram til ársins 1990 í 80%. Ég vil nú leggja á það mikla áherslu, að-reynt verði að finna leiðir til þess að láta þétta mark, 80%, koma til framkvæmda miklu fyrr en hér er gert. Ég veit að það er vandasamt, en veltur mjög á því, hvernig tekst að leysa þessi tvö meginatriði um fjáröflun, sem ég minntist á, annars vegar lán úr lífeyrissjóðum landsmanna og hins vegar með sjálfstæða verðbréfasölu sjóðsins. En það er annað í þessu sem þarf líka athugunar við. Það er lagt algerlega á vald ráðh. á hverjum tíma hvernig þetta skuli framkvæmt, þar sem hér er gert ráð fyrir að þetta sé reglugerðarákvæði. Og spurningin er sú, sem ég vildi varpa fram, hvort ekki væri ástæða til að binda þetta betur í lögunum sjálfum, hversu fljótt skuli reynt að ná þessu marki, að komast upp í 80% lánveitingar. Í 37. gr. frv, ræðir um stjórnir verkamannabústaða. Þar er breytt nokkuð frá þeim till. sem nefndin, sem skipuð var árið 1977, lagði til. Það er einkum eitt atriði sem mér finnst þar þurfa nánari skoðunar við, hvort húsnæðismálastjórn eða félmrh. á ekki að tilnefna einn mann í þessa stjórn. Ég teldi æskilegra að svo væri. Það var einnig gert ráð fyrir því í till. nefndarinnar sem fjallaði um félagslegar íbúðir, og til þess að tryggja sem best samstarf og tengsl milli verkamannabústaðanna í sveitarfélögunum við húsnæðismálastjórn og yfirstjórn þessara mála í félmrn. teldi ég æskilegra að þaðan kæmi einnig fulltrúi. Það mætti auðvitað gera án þess að fækka þeim fulltrúum sem verkalýðsfélögin tilnefna. Loks er það 67. gr. sem ég vil nefna í þessu stutta yfirliti eða ábendingum, og hún er um tækni- og þjónustudeild Húsnæðismálastofnunar. Þar vil ég varpa því fram, hvort ekki sé nægilegt að tækni- og þjónustudeild sé Húsnæðismálastofnun - og að sjálfsögðu byggingaraðilum og verkamannabústöðum og öðrum slíkum - til aðstoðar og leiðbeiningar, veiti einnig umsækjendum um íbúðalán almennar upplýsingar og ráðgjöf, eins og hér segir, en hvort ekki sé óþarft að þessi tækni- og þjónustudeild reki sjálfstæða teiknistarfsemi í keppni við almennar teiknistofur. Ég fyrir mitt leyti tel það óþarft og að mörgu leyti óheppilegt. Ég tel að það ætti að takmarka starfsemi tækni- og þjónustudeildarinnar við ráðgjafarstörf og upplýsingar án þess að hún væri í beinni keppni við hinar almennu teiknistofur í landinu. Ég vildi við þessa 1. umr. aðeins benda til athugunar fyrir hæstv. ráðh. og fyrir n. á nokkur þeirra atriða sem ég tel að beri að athuga. Þau eru mörg fleiri, þótt ég hafi ekki nefnt þau hér, sem verður þá komið á framfæri við n. á sínum tíma. Ég vil ljúka máli mínu með því að endurtaka, að mér finnst frv. markvert spor til umbóta í húsnæðismálum, og ég lýsi yfir stuðningi og fylgi við það með ýmsum breytingum, sem kæmu þá til umr. í n., og vil þakka ráðh. fyrir undirbúning málsins.



Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. 8. þm. Reykv. og reyndar öðrum þeim hv. þm. sem hafa talað í dag, fyrir hversu jákvætt þeir hafa tekið í þetta frv. Ég tek undir till. hans um nafnbreytingu á stofnuninni, að hún heiti Húsnæðisstofnun ríkisins, en ekki Húsnæðismálastofnun. Við erum að reyna að losna við þetta „mál“ úr sem flestum nöfnum, ráðuneyta t.d., þó að enn þá höfum við ekki treyst okkur til að gera það í félmrn.-nafninu. Það er misskilningur hjá hv. þm. og fleiri að meiningin sé að fjölga mönnum í stjórn stofnunarinnar. Það er verið að breyta nöfnum og færa þau til þess sem í reyndinni er, og kem ég að því síðar. Hv. 8. þm. Reykv. talaði um lántökur hjá lífeyrissjóðum og að þeir væru tilbúnir og viljugir til að kaupa skuldabréf af Byggingarsjóði ríkisins, að maður nú ekki tali um Byggingarsjóð verkamanna. Þetta er rétt, enda er þetta einn höfuðmöguleikinn sem við sjáum til fjármögnunar þessa kerfis. Hefur mikið verið rætt við þá aðila einmitt um þessi mál. Hv. 2. þm. Austurl. minntist á að rétt væri að það yrði aðalregla að almennar innlánsstofnanir, hvar sem væru á landinu, sæju um það sem veðdeildin gerir hér í Reykjavík. Ég er honum sammála um það, enda er gert ráð fyrir því í frv. Þar er að vísu talað um heimild, en ekki er hægt að setja frv. fram öðruvísi fyrr en búið er að tala við bankastofnanir. Það er einmitt verið að gera það þessa dagana. Æskilegt væri að lánstíminn væri 26 ár fremur en 21, eins og kom fram hjá honum og hv. 5. þm. Norðurl. e., það er auðvitað rétt. En eins og við sjáum á töflu 4 breytist greiðslubyrðin ekki svo ýkjamikið frá ári til árs. Þegar um er að ræða annuitetslán er lengingin ekki eins mikið til bóta og menn kannske hefðu haldið. Að öðru leyti er svo að sjálfsögðu verið að hugsa um það, eins og víðar í þessu frv., að byggja sem fyrst upp sjóðina sjálfa þannig að þeir standi á eigin fótum að mestu og þurfi ekki á ríkisframlögum að halda nema tiltölulega takmarkaðan tíma. Það er talað um að æskilegt sé að flýta lánahlutfallinu upp í 80%, að gera það á styttri tíma en 10 árum. Ég er þar hjartanlega sammála, en það er eins þar og annars staðar, að verið er að reyna að finna samnefnara þess æskilega og þess mögulega. Ef við breyttum 10 ára reglunni í 6 ára reglu yrðum við að tvöfalda fjáröflunina á þessum 6 árum miðað við það sem frv. þó gerir ráð fyrir. - Þá á ég við viðbótarfjármögnunina. Það er auðvitað rétt að kannske hefði verið rétt að festa í lögum hvernig 80% ættu að nást. En grg. og stefnuyfirlýsing fyrrv. ríkisstj. og samþykkt þessa frv. tel ég að bindi fjárveitingavaldið með að ná því marki í allra mesta lagi á 10 árum. Auðvitað er mjög þýðingarmikið að gera sem mest fyrir tækninýjungar. Það er einmitt nú fyrst opnaður möguleiki til að lána sérstaklega til tækninýjunga. Hv. 5. þm. Norðurl. e. vakti athygli á því, sem við reyndar öll vitum, hvað erfiðleikarnir eru miklir hjá fólki með háa vexti, stutt lán. Það er einmitt höfuðtilgangur þessa frv. að koma því fólki til hjálpar. Hv. þm. minntist á leiguíbúðirnar sem sveitarsjóðirnir eiga að borga 30% af, en þeir fá 70% lán, að það væri í reynd meira sem sveitarfélögin greiddu. Það er misskilningur, vegna þess að sveitarfélögin greiða þessi 20% eingöngu af verkamannabústöðum, af hverri íbúð fyrir sig eða hverjum flokki fyrir sig, en ekki í sjóðinn sem slíkan. Hann minntist líka á að það væru í reynd ekki nema 50% lánuð til frumbýlinga til kaupa á eldra húsnæði. Það er rétt, vegna þess að talað er um að lánuð séu 80% af umframfjárþörf og þá er það sett sem lágmark að seljandi láni 30%, ekki ýtt undir að það verði enn þá meiri útborgun en nú gerist, að menn fari að krefjast alls á borðið í trausti þess að Byggingarsjóður komi og láni allt saman. Sem bremsa á það er þessi 30% regla sett þarna inn. Hvort hún er sú rétta eða ekki má að sjálfsögðu deila um. Þegar talað er um uppfærð lán er átt við að lánið sé „regulerað“ eftir þeirri vísitölu sem lánin færast upp eftir, þ.e.a.s. þau hækka með lánskjaravísitölu Seðlabankans. Þá er átt við raunverulega skuld á hverjum tíma. Hann minntist á að það væri mjög æskilegt að 80% lán kæmu strax til frumbýlinga. Ég er honum hjartanlega sammála. En þá rekumst við aftur á það sem ég sagði áðan, að slíkt hefur í för með sér óhemjulega mikinn aukinn fjármögnunarvanda, því að álitið er að u.þ.b. helmingurinn af öllum lánunum sé til frumbýlinga. Því væri óhemjulega mikill vandi á ferðinni ef það yrði gert, en vissulega væri æskilegt að tíminn til að ná því marki varðandi lán til frumbýlinga styttist mjög verulega. Vitnað er í lán núna - ég kem nú reyndar að því síðar - og 2% vexti, að ekki megi hækka þá. Þessi 2% regla, sem var tekin upp í ágúst í fyrra með leyfi Seðlabankans, var bráðabirgðaráðstöfun og var reiknað með að þeir vextir breyttust. Þeir eru breytilegir í þeim skjölum og er reiknað með að það verði sömu vextir af 2%-lánunum og verða samkv. þessu frv., hvernig sem það verður afgreitt, hvort það verða 3 eða 3.5%. 2%-reglan er því bráðabirgðaráðstöfun og vextirnir breytilegir af þeim lánum. Eins og ég sagði áðan er lenging annuitetsllána ekki eins mikill ávinningur fyrir lántakandann og menn hefðu haldið. Aftur á móti er verulegur ávinningur fyrir sjóðinn að lengja lánin ekki um of. Auðvitað er, eins og við höfum oft komið inn á, reynt að finna samnefnara þess æskilega og þess framkvæmanlega. Það er talað um að það vanti ákvæði um byggingarsamvinnufélög. Þegar þessi lög eru komin í fulla framkvæmd er ekki eins mikil þörf fyrir byggingarsamvinnufélög og áður. Eigi að síður er í athugun og hefur verið hugmyndin að setja um þau sérstök lög. Það má auðvitað segja að æskilegra hefði verið að hafa þau þarna með, en hugmyndin var að sérstök lög yrðu sett um þau. Varðandi skyldusparnaðinn er það að segja að það var rétt, sem hv. 5. þm. Norðul. e. sagði, að haft hefur verið verulegt fé af ungmennum á undanförnum árum. Verðbæturnar eru reiknaðar út einu sinni á ári, í febr. Síðan eru þær settar á sérstakan reikning og ekkert verðbættar meira. Einungis grunnurinn er verðbættur. Við höfum þannig snuðað ungmennin um kannske helminginn af þeim vöxtum sem þau hefðu raunverulega átt að fá. Þannig eru gömlu lögin. Það hefur verið látið reyna á þetta fyrir rétti og þessar reglur dæmdar löglegar, en þær eru langt frá því að vera eðlilegar. Það er tekinn af allur vafi um það í kaflanum um skyldusparnað, VI. kaflanum, skyldusparnaður skuli vera verðtryggður eins og best er gert annars staðar. Það á ekki að vera neinn vafi á því í sjálfum kaflanum og í reglunum, að verðtryggingin á að vera eins og best er á verðtryggðum bréfum. Ég mun þá víkja að þeim gagnrýnisatriðum sem komu fram hjá hv. 11. þm. Reykv. síðast þegar þetta mál var hér til umr. Hann talaði um 10 meginatriði sem hann taldi gagnrýnisverð. Hið fyrsta var, að samkv. frv. færu lánskjörin versnandi á næstu árum. Hér er væntanlega átt við lánskjör almennu veðlánanna, því að tæplega verður að því fundið að kjör félagslega lánakerfisins séu of þung, 33 ára lánstími og aðeins 0.5% vextir. Hagsmunir húsbyggjenda eru í þessu efni margþættir. Lánskjörin eru vissulega einn þessara þátta, en aðeins einn af mörgum. Ýmsir aðrir eru ekki síður mikilvægir. Aðgangur að fullnægjandi lánafyrirgreiðslu á einum stað er auðvitað geysistórt atriði, einnig að greiðslubyrði af öllu því lánsfé, sem afla þarf, sé jafnað á langan tíma. Þá er afar mikilvægt að fjármagn fáist útborgað í samræmi við framvindu verksins. Það er óhugsandi að fjalla af nokkru viti um einn þátt þessara mála án þess að gæta samhengis við alla hina. Sú stefna, sem miðar að úrbótum í öllum þessum atriðum, og hún ein er skynsamleg og getur talist þjóna hagsmunum húsbyggjenda. Slík stefna tel ég að sé mörkuð í þessu frv. Lánskjörin eru vel viðráðanleg, eins og ljóslega er sýnt fram á í töflu 4 í aths. með frv. Greiðslubyrðin af láni, sem er aldrei meiri en sem svarar rúmum tveggja mánaða tekjum ófaglærðs og kvænts verkamanns eftir að beinir skattar hafa verið dregnir frá þeim. En jafnframt gera þessi lánskjör okkur mögulegt að byggja upp öflugan íbúðarlánasjóð, sem getur með tímanum fullnægt öðrum þörfum húsbyggjandans, mætt að fullu þörf hans yfir lánsfé, greitt það út í samræmi við byggingarhraðann og jafnað heildargreiðslubyrði hans á rúma tvo áratugi. Þá hlýt ég að minna á að lánskjörin eru samkv. frv. mun vægari en þau kjör sem giltu þegar endurskoðun laganna hófst. Viðmiðun við þau kjör, sem voru tekin upp á síðasta ári, er óraunhæf. Sú ákvörðun var tekin til bráðabirgða, meðan lokið var endurskoðun laganna, og vextir af þeim lánum eru breytanlegir. Ég hlýt að lokum að minna á það, sem þó ætti að vera óþarft, að ráðstöfunarfjár Byggingarsjóðs ríkisins er að töluverðum hluta aflað með lántökum og þær munu fara vaxandi á næstu árum ef menn vilja auka útlánagetu hans. Það er því óhjákvæmilegt að nokkurt samræmi sé á milli útlánskjara sjóðsins og þeirra vaxta sem hann greiðir af teknum lánum ef eigið fé hans og framlög eiga ekki að étast upp í greiðslum vaxtamunar. Einfalt reikningsdæmi sýnir þetta glöggt. Á síðasta ári mun sjóðurinn hafa tekið að láni um 4 milljarða af lífeyrissjóðunum til 15 ára með 4% vöxtum. Þetta fé lánaði hann með 2% vöxtum til 26 ára þar sem fyrsta árið er afborgunarlaust. Hann endurgreiðir lífeyrissjóðunum á þessu ári og því næsta samtals 842 millj. kr., en fær sjálfur til baka 320 millj. kr. frá lántakendum sínum. Af þessum mismun eru 149 millj. kr. bein útgjöld vegna vaxtamunar. - Ef hv. 11. þm. Reykv. telur þetta réttu aðferðina til að efla húsnæðislánakerfið er honum annað betur gefið en fjármálavit. Í því efni taka honum langt fram þeir flokksbræður hans tveir, sem tilnefndir voru til að vinna að undirbúningi þessa frv., svo og þrír fyrrv. ráðh. Alþb., sem áttu sæti í vinstri stjórninni fyrrv. Allir þessir ágætu menn voru samþykkir þeim lánskjörum, sem hv. 11. þm. Reykv. telur nú óalandi og óferjandi.

Frv. var aldrei borið upp í síðustu ríkisstj.

Þessar tölur voru allar samþykktar í stefnuyfirlýsingu af ríkisstj. Á þessi aths. raunar við um ýmsa aðra þætti í gagnrýni þm. Önnur aðfinnsla þm. var sú, að aðild sveitarfélaganna að fjármögnun félagslega íbúðarlánakerfisins mundi útiloka öll stór átök á því sviði. Heldur þykja mér þetta kaldar kveðjur til sveitarstjórnarmanna og að sama skapi ómaklegar. Staðreyndin er, að sveitarstjórnir hafa frá öndverðu átt veigamikinn þátt í fjármögnun félagslega lánakerfisins, miklum mun meiri en gert er ráð fyrir í frv., og þær hafa alls ekki brugðist þeirri skyldu sinni. Á vegum eldra verkamannabústaðakerfisins, þ.e. kerfisins fram að 1970, voru byggðar 1748 íbúðir, eins og ég skýrði frá í framsöguræðu minni, og þó lögðu sveitarstjórnirnar lengst af sem næst helming lánsfjárins á móti ríkissjóði. Samkv. gildandi lögum greiðir íbúðarkaupandinn sjálfur 20% kostnaðarins, Byggingarsjóður ríkisins lánar venjulegt nýbyggingarlán, en það, sem þá vantar á, leggja ríki og sveitarfélög fram að jöfnu. Svo að tekið sé dæmi af íbúð, sem kostaði á síðasta ári 20 millj. kr. í byggingu, var framlag sveitarfélags til hennar 5.3 millj. kr., en væri samkv. frv. 4 millj. Auk þess byggir frv. á því, að sveitarstjórnir þurfi ekki að leggja fram neitt fé vegna endursölu félagslegra íbúða, andstætt því sem nú gildir, og að eignarfé sjóðsins skuli m.a. varið til að lækka enn framlög sveitarfélaganna er það tekur að vaxa með tímanum. Samkv. gildandi lögum kemur eiginfjármyndun sjóðsins sveitarfélögunum aldrei til góða. Af þessu máli er ljóst að með frv. er verulega dregið úr kostnaðarhlutdeild sveitarfélaganna frá því sem gilt hefur. Er það eindregin skoðun mín, að þau muni hafa bæði vilja og getu til að valda þessu hlutverki sínu. Það er alrangt að draga af núverandi ástandi þær neikvæðar ályktanir um afstöðu sveitarstjórnarmanna sem þm. gerði. Ástæður þess, að dregið hefur úr byggingu verkamannabústaða á síðari árum, eru fyrst og fremst þær stórfelldu lánveitingar til byggingar leigu- og söluíbúða á vegum sveitarfélaga sem hafnar voru árið 1973. Með byggingu þeirra, en það var gert með sérstökum lögum, má ná sama markmiði og með byggingu verkamannabústaða, en án þess að sveitarfélagið þurfi að leggja til neitt af lánsfénu. Er því eðlilegt að sú leið sé frekar valin, fyrst hennar er kostur og meðan hún er fyrir hendi, en eftir mun vera að byggja milli 200 og 300 íbúðir eftir slíku kerfi. Í þriðja lagi kvað þm. frv. gera ráð fyrir áframhaldandi hindrunum í vegi þeirra sem vildu kaupa eða endurbæta eldra húsnæði. Mér er illskiljanlegt hvað hann á eiginlega við. Eins og skýrt kom fram í framsögu minni með frv. hefur aldrei verið varið jafnmiklum fjármunum úr Byggingarsjóði ríkisins til að lána þeim sem kaupa eldra húsnæði og á síðasta ári. Skiptir þá engu hvort miðað er við fjölda lánveitinga, raungildi lánsfjárins eða hlutfall þess af heildarlánveitingum. Fjöldi lánveitinga var 85% af umframmeðaltalsfjölda áranna 1974–1979, og er þá 1979 meðtalið, sem hækkar auðvitað meðaltalið. Lánsfjárhæðin hækkar úr 1500 millj. kr. á árinu 1978 í 3800 millj, kr. eða um tæp 150%. Hlutfall þessara lánveitinga var um fjórðungur alls ráðstöfunarfjár sjóðsins, hærra en nokkru sinni áður. Stefna frv. er að halda óskertu raungildi þess fjár, sem varið er til þessara lánveitinga, frá því sem var á síðasta ári og auka það raunar sem svarar vexti þjóðartekna. Hvað varðar lán til endurbóta á húsnæði gerir frv. ráð fyrir að nú verði í fyrsta skipti komið á stofn sérstökum útlánaflokki sem veiti almennan aðgang að lánum til endurbóta og endurnýjunar á eldra húsnæði. Slík lán hefur aðeins verið heimilt að veita öryrkjum og ellilífeyrisþegum. Hér er því um stórfellda rýmkun lánsréttar að ræða, en ekki hindranir eins og hv. þm. talar um. Í fjórða lagi var að því fundið, að ítök og áhrif verkalýðshreyfingarinnar á meðferð húsnæðismála væru skert til muna. Ég fæ ekki skilið hvaða tilgangi svona þvættingi er ætlað að þjóna eða af hvaða hvötum hann er sprottinn. Hið sanna er, að ítök launþegasamtakanna eru í frv. stóraukin, þótt ekki sé gert ráð fyrir beinni aðild verkalýðsfélaga að stjórn Húsnæðismálastofnunar, enda eiga þau núna enga slíka aðild. Með ákvæðum 36. gr. frv. er fulltrúum Alþýðusambands Íslands og BSRB hins vegar opnuð formleg leið til áhrifa og stefnumótunar í málefnum Byggingarsjóðs verkamanna og til að fjalla um fjármagns- og framkvæmdaáætlun sjóðsins og annað sem máli skiptir. Verkalýðshreyfingin hefur samkv. gildandi lögum enga slíka aðstöðu til beinna áhrifa innan félagslega lánakerfisins. Þýðingarmestu aðilarnir í framkvæmd hinna félagslegu íbúðabygginga eru að sjálfsögðu framkvæmdastjórnirnar á hverjum stað. Þær kanna þörfina, gera áætlanir og tillögur um framkvæmdamagn og framkvæmdahraða, stjórna framkvæmdum og annast ráðstöfun íbúðanna. Í framkvæmdastjórnunum eiga samkv. gildandi lögum sjö menn sæti og er aðeins einn þeirra skipaður samkv. tilnefningu verkalýðsfélaga á staðnum. Frv. gerir ráð fyrir sex manna stjórn, þar sem samtök launafólks tilnefni helming stjórnarmanna og verkalýðshreyfingin þar af tvo. Ef þetta er að draga úr áhrifum verkalýðsfélaganna veit ég ekki hvor endinn snýr upp og hvor niður á hv. 11. þm. Reykv. Fimmta ádeiluefnið varðaði daglegan rekstur Húsnæðismálastofnunar, aukningu stjórnunarbáknsins og væntanlegt pólitískt misferli við embættisveitingar þar. Ég hef einu sinni - og mér til undrunar - hlýtt á hv. þm. gagnrýna stöðuveitingu mánuði áður en umsóknarfrestur rann út og veiting hennar kom til umr. Það fannst mér vel að verki verið. En að gagnrýna væntanlega pólitíska veitingu starfa, sem stofna á til með lögum, meðan frv. til þeirra laga er enn til l. umr. í fyrri deild, hlýtur að vera hámark allrar árvekni. Mikið má það nú vera flekklaus maður og hreinn sem þannig talar, og furðumikil er trú hans á langlífi núv. starfsstjórnar. Staðreynd þessa máls er sú, að það þykir eðlileg afleiðing af auknum verkefnum og sjálfstæði stofnunarinnar að stjórnendur hennar beri önnur starfsheiti en þeir gera nú. Í því þarf hins vegar alls ekki að felast nein aukning á mannahaldi og stendur ekki til. Það er t.d. engin aukning á mannahaldi þó að Guðmundur Vigfússon, sem nú er titlaður deildarstjóri, yrði titlaður framkvæmdastjóri, svo dæmi sé tekið. Sú deildaskipting, sem gert er ráð fyrir að koma á innan stofnunarinnar, er í raun miklu fremur formleg staðfesting á skipan, sem þegar gildir, en drög að einhverri nýrri tilhögun. Auðvitað mun breytingin þýða einhverja tilfærslu í launum hjá helstu stjórnendum stofnunarinnar, en ekki fjölgun. Fæ ég ekki betur séð en slíkt væri í fullu samræmi við þau stórauknu verkefni og stjórnunarlega ábyrgð sem leiða mundi af samþykkt frv. Ég vil taka fram í þessu sambandi, að starfsmenn stofnunarinnar, fyrir utan tæknistofnun sem á að standa sjálf undir sér, eru tíu menn í fullu starfi og fjórir í hálfu starfi, og það er yfirstjórnin og stjórn beggja lánaflokkanna. Í sjötta lagi var að því fundið, að markmiðið með byggingu þriðjungs árlegrar íbúðaþarfar innan félagslega lánakerfisins væri allt of langt fram í tímann. Sú gagnrýni er á misskilningi byggð. Því markmiði eru engin tímamörk sett í frv. Vísa ég í því sambandi til 2. mgr. 34. gr. Að vísu þurfti, þegar reiknuð var fjárþörf íbúðalánakerfisins í heild, að gefa sér einhverjar forsendur um hvernig árlegt framkvæmdamagn gæti skipst á milli almenna og félagslega lánakerfisins. Slíkt er auðvitað engin stefnumörkun, heldur aðeins aðferð til að sýna fram á mismunandi áhrif þess á fjárstreymi sjóðanna, hvernig byggingarmagnið skiptist milli þeirra, svo og áhrif þess á framlög ríkis og sveitarfélaga. Það ætti að vera hverjum manni ljóst, að þótt samþ. væru á þessu ári lög sem miða að því, að þriðjungur árlegrar íbúðaþarfar landsmanna sé byggður á félagslegum grunni, taka nauðsynlegur undirbúningur og framkvæmdirnar sjálfar lengri tíma en svo, að slíkt gæti komið til framkvæmda strax á næsta eða allra næstu árum. Í sjöunda lagi sneri gagnrýnin að því, að byggingu leiguíbúða væri of þröngur stakkur skorinn og að kaupleigusamningar þyrftu að komast á hér á landi líkt og annars staðar á Norðurlöndum. Um síðara atriðið vil ég segja, að verði hér á landi lögfestar reglur um kaupleigufyrirkomulag eiga þær betur heima í sjálfstæðum lögum, áþekkum lögunum um húsaleigusamninga, en lögum um opinber veðlán til íbúðabygginga. Eftir því sem ég veit best er rangt að vitna til löggjafar um þetta efni á Norðurlöndum. Ég hygg að slíkt fyrirkomulag sé ekki almennt í gildi á neinu Norðurlandanna, þó að það sé í einstaka sveitarfélögum, en er þó í undirbúningi í Finnlandi. Ég kannast hins vegar við að um kaupleigusamninga séu til lagareglur á Írlandi, í Hollandi og Sviss auk Englands, en þar hafa slíkar reglur verið lengi. Á vegum félmrn. starfar nú nefnd, sem falið var að gera álitsgerð um þetta efni, og mun sú vinna vera á lokastigi. - Um fyrra atriðið, að í frv. sé leiguíbúðum sniðinn of þröngur stakkur, vil ég hins vegar segja það eitt að samkv. frv. á bygging slíkra íbúða að fara fyrst og fremst eftir því, hver þörfin fyrir þær er, og samkv. þeim könnunum sem framkvæmdastjórnum verkamannabústaða er ætlað að standa fyrir hverri á sínum stað. Sjálfsagt er mat manna á því, hve mikla áherslu skuli leggja á byggingu leiguhúsnæðis, eitthvað misjafnt og verður svo að vera. Í áttunda lagi var gagnrýnt að í frv. skorti sveigjanleika í lánum til mismunandi tegunda húsnæðis innan félagslega lánakerfisins, meiri áherslu þyrfti að leggja á einbýlis- og raðhús. Um þetta segir í 39. gr. frv. að framkvæmdastjórnir verkamannabústaða skuli í tillögum sínum til sveitarstjórnar gera tillögur um það m.a., hvaða húsgerðir skuli byggðar. Í 40. gr. segir enn fremur, að húsgerðir skuli velja með tilliti til þess að þær falli vel í umhverfi sitt. Þessar reglur eru því ákaflega rúmar, mun rýmri en í gildandi lögum, og fæ ég ekki séð að þessi gagnrýni eigi við nein rök að styðjast. Í níunda lagi var það svo gagnrýnt, að frv. seinkaði útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis. Það er furðulegt að halda slíku fram, því að breytingin frá gildandi lögum er einkum fólgin í því, að sveitarstjórnir eru leystar undan þeirri kvöð að leggja fram jafnháa fjárhæð og með sömu kjörum og ríkissjóður lætur renna til þessara framkvæmda. Var ekki áður verið að tala um að fjárskortur sveitarfélaga stæði framkvæmdum fyrir þrifum? Manni koma í hug orð skáldsins er það sagði: „Eitt rekur sig á annars horn, eins og graðpening hendir vorn.“ Loks var það svo í tíunda lagi gagnrýnt að ákvæði skorti um hlutfallslegt hámark greiðslubyrðar lánþega með lægri laun. Að þessu er ítarlega vikið í aths. með frv., en auk þess gerði ég grein fyrir því í framsöguræðu minni. Nenni ég ekki að endurtaka það hér. Málið er það, að mikil vinna hefur verið lögð í að kanna ýmsar leiðir til að ná þessu marki. Allar hafa þær hins vegar reynst við ítarlega athugun hafa í för með sér fleiri galla en kosti. Er því í frv. látið við það sitja að sýna fram á með skýrum útreikningum að greiðslubyrðin er langt innan þeirra marka sem rætt hefur verið um í þessu sambandi. Komi fram í meðförum þingsins einhver tillaga um þetta efni, sem ekki er slíkum annmörkum háð, skal ekki standa á mér að samþykkja hana. Í ræðu hv. 11. þm. Reykv. var að því fundið, að ég hefði sent frv. til umsagnar, eftir að það var lagt fram, og sýnt með því Alþingi lítilsvirðingu. Því fer víðs fjarri að nokkuð slíkt hafi verið ætlan mín. Þykir mér rétt að skýra þetta nokkru nánar ef hér er á ferðinni einhver misskilningur. Eftir að lokið var gerð endanlegra draga að frv. þessu í nóv. s.l. þótti sjálfsagt að ýmsir aðilar fengju tækifæri til að yfirfara það, einkum þó allir þeir sem höfðu beint eða óbeint tekið þátt í undirbúningi þess. Frv. var með aths. og fskj. orðið afar mikið að vöxtum eða um 200 vélritaðar síður. Var óhentugt að senda það og yfirfara í því formi. Því voru drögin fyrst prentuð sem handrit í mjög takmörkuðu upplagi og send út þannig til athugunar og yfirlestrar. Um þetta leyti var í fullum gangi undirbúningur að kjaramálaráðstefnu ASÍ, sem haldin var í byrjun des. Þótti sýnt að húsnæðismál kæmu til rækilegrar umfjöllunar á ráðstefnunni, enda hafa þau komið mjög til umræðu í mörgum undangengnum kjarasamningum við heildarsamtök launafólks. Fulltrúar ASÍ óskuðu eindregið eftir því við mig að fá að skoða frv.-drögin, og þótti mér það eðlileg ósk. Varð úr að þeir fengu handritið að því til umsagnar, enda benti allt til þess, að á því yrðu ekki gerðar neinar efnisbreytingar. Tekið var fram, að álitsgerð sína skyldu þeir senda hv. félmn. þessarar hv. d. Ég afréð síðan að það væri að svo komnu máli eðlilegt að BSRB, húsnæðismálastjórn og Samband ísl. sveitarfélaga fengju handritið einnig til athugunar, enda létu þau einnig umsagnir sínar ganga beint til félmn. og var ég þá fyrst og fremst með í huga að flýta allri vinnu við frv. Ljóst er að með þessu vannst tími, því að reikna verður með að umfjöllun þessara aðila sé fjölþætt og tímafrek. Fæ ég ekki séð að í þessu sé fólgin nein óvirðing af minni hálfu í garð Alþingis, enda bjó mér að sjálfsögðu ekkert slíkt í huga. Mér var auk þess tjáð að fyrir því væru ýmis fordæmi að hagsmunaaðilar fengju til athugunar drög eða handrit að frv. áður en þau kæmu til umfjöllunar á Alþingi. Áður en ég vík alveg frá gagnrýni hv. 11, þm. Reykv. á frv. vil ég segja þetta: þótt óvenjumikil vinna hafi verið lögð í undirbúning og gerð þessa frv., þar sem komið hafa við sögu hinir hæfustu menn og úr öllum stjórnmálaflokkum, er það ekki lagt fram af minni hálfu sem einhver guðleg opinberun. Eflaust má þar færa ýmislegt til betri vegar, og mun ég taka feginsamlega öllum ábendingum eða tillögum hv. þm. sem horfa í þá átt. Ég hefði hins vegar kosið að umr. um það gætu orðið jákvæðari og málefnalegri en mér þykir gilda um gagnrýni hv. 11. þm. Reykv. Þar þótti mér fara meira fyrir rembingi og hroka en ég tel hæfa svo mikilvægu málefni. Ég ætla þessu næst að víkja nokkrum orðum að atriðum í ræðu hv. 4. þm. Vestf. um frv. Í máli hans kom fram gagnrýni á að ekki væru í frv. ítarlegri ákvæði um fjáröflun til íbúðarlánasjóðanna. Ég held að í þessu frv. séu alveg jafnítarleg ákvæði um fjáröflun og venja er að hafa í lögum um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Hér verður auðvitað að hafa í huga að fjáröflunarkerfið er gerbreytt frá því sem var er Alþ. heimilaði úfboð eins veðlánaflokks í senn á vegum veðdeildar Landsbanka Íslands. Í 8. gr. er talið upp í fimm liðum hvernig ráðstöfunarfjár Byggingarsjóðs ríkisins skuli aflað. Að því er framlög varðar eru þar taldir þeir mörkuðu tekjustofnar sem renna árlega til sjóðsins. Um þá eru ákvæði í öðrum lögum sem óþarft er að taka einnig upp í þetta frv. Hvað framlög ríkissjóðs varðar er það rétt að ekki er tilgreint í frv. hvað af tekjum ríkisins skuli notað til greiðslu þeirra. Um tekjuöflun ríkissjóðs gilda einnig önnur lög sem óþarft er að endurprenta í þessu frv. Þess í stað er lögð áhersla á að sýna fram á hvaða áhrif útlánamarkmið frv. og einstakar ákvarðanir um lánskjör hafi á þörfina fyrir fjárstreymi til sjóðsins. Það er skoðun mín, að verði þetta frv. samþykkt sé fjárveitingavaldið bundið af þeim ákvörðunum sem í því felast um fjárstreymi til íbúðalánasjóðanna. Um það má svo sjálfsagt deila hvort eðlilegra sé að þess fjár verði aflað með mörkuðum tekjustofnum eða það tekið af almennum skatttekjum ríkissjóðs. Mér þótti réttara að hafa þetta opið, enda hefur mér virst fyrir því tiltölulega almennur vilji á Alþ. að draga fremur einmitt úrnotkun hinna svokölluðu mörkuðu tekjustofna. Hvað varðar lántökur sjóðanna þarf að mínum dómi ekki heldur sérstök ákvæði um þær í þetta frv. umfram það sem leiðir af ákvæðum VI. kafla um skyldusparnað. Skýr lagafyrirmæli eru til um skuldabréfakaup Atvinnuleysistryggingasjóðs af Byggingarsjóði ríkisins, og í gildi eru einnig lög sem kveða á um þá skyldu lífeyrissjóðanna í landinu að kaupa fyrir 40% af ráðstöfunarfé sínu skuldabréf af fjárfestingarlánasjóðum. Ég skýrði frá því í framsöguræðu minni, að athugunin benti til að lánsfjárþörf íbúðarlánasjóðanna mætti fullnægja með því einu að þeir lífeyrissjóðir, sem starfa á samningssviði Alþýðusambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og vinnuveitenda, fullnægðu lögbundinni kaupskyldu sinni með því að kaupa skuldabréf byggingarsjóðanna. Hér skortir því ekki lagaákvæði, heldur einungis ákvarðanir innan núgildandi lagaheimilda sem eðlilegt virðist að teknar séu í fárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj., svo sem vísað er til í 8. gr. frv. Raunar benti ræðumaður einnig á að innan lífeyrissjóðakerfisins væri mjög mikið laust fjármagn sem beina mætti í ákveðinn farveg. Sú er einmitt meginstefna frv. Hv. 4. þm. Vestf. fann raunar að því hvoru tveggja í senn, að ávöxtun sjóðanna væri óþarflega góð, en einnig að sá hámarkstími sem settur er í reglugerðardrögin til að ná 80% lánahlutfallinu væri allt of langur. Ekki þykir mér þessi ádeiluefni fara reglulega vel saman. Augljóst er og ítarlega skýrt í aths. með frv., að verði ávöxtun sjóðanna skert að einhverju marki frá því sem frv. gerir ráð fyrir stóraukast jafnframt erfiðleikarnir á að ná því lánshlutfalli sem stefnt er að. Loks vil ég víkja að þeirri gagnrýni þm., að með frv. sé verið að stórauka vaxtabyrði á lánum til byggingar leiguíbúða á vegum sveitarfélaga. Það er að vísu rétt, að samkv. þeim útlánakjörum, sem tekin voru upp í ágúst s.l., eru vextirnir aðeins 2%. En eins og ég hef áður sagt tel ég ekki raunhæft að gera samanburð við þau kjör. Þau voru aðeins ákveðin til bráðabirgða meðan lokið var endurskoðun laganna. Auk þess eru vextir þeirra lána breytilegir og ekki ósennilegt að þeim verði breytt. Raunhæfara er að bera lánskjör frv. saman við þau kjör sem giltu fram til loka júlí í fyrra. Þau jafngiltu þá frá 5.6% raunvöxtum á ári miðað við 40% verðbólgu eða meira og allt að 7.1% raunvöxtum miðað við 10% verðbólgu. Samkv. frv. er því um að ræða verulega tilslökun á lánskjörum að þessu leyti. Auk þess er svo greiðslubyrðin mun jafnari samkv. lánskjörum frv., sem einnig skiptir miklu máli. Um lánstímann vil ég segja að nú er hann að vísu 33 ár. Ástæðan er sú, að heimilt er að selja leiguíbúðir þessar láglaunafólki og mun það gert í flestum tilfellum. Lánstíminn er því valinn með tilliti til þess að hann hæfi væntanlegum kaupendum íbúðanna úr hópi lágtekjufólks, sem yfirtaka lánin, en ekki vegna þess að nokkur maður telji í alvöru nauðsynlegt eða skynsamlegt að veita sveitarfélögum lán til svo langs tíma. Samkv. frv. verður ekki leyfð endursala leiguíbúða fyrr en 30 ár eru liðin frá byggingu þeirra og því óþarft að taka tillit til greiðslugetu hugsanlegra kaupenda þeirra við ákvörðun lánskjaranna. Um það má sjálfsagt deila hvort 15 ár séu hæfilegur lánstími þegar sveitarfélög eiga í hlut. Ætli sé ekki rétt að bíða með þær umr. þar til umsögn Sambands ísl, sveitarfélaga um frv, liggur fyrir? Herra forseti. Með þessu frv. er reynt, eins og ég hef áður sagt, að finna samnefnara þess sem er æskilegt og þess sem er framkvæmanlegt. Það er fjarri mér að halda að ekki megi bæta margt í frv. í meðferð Alþ., og vona ég að svo verði gert. En ég leyfi mér einnig að ítreka þá von mína, að félmn. þessarar hv. d. hraði störfum við frv. eftir því sem föng eru á.



Herra forseti. Frv. það til l. um lyfjadreifingu, sem hér er til 1. umr., var lagt fram sem stjfrv. á 100. löggjafarþingi s.l. vetur, en hlaut þá ekki fullnaðarafgreiðslu. Var tæplega til þess ætlast, því að það kom nokkuð seint fram. Kemur það því öðru sinni og óbreytt til meðferðar þingsins nú á vegum núv. ríkisstj. Ég vænti þess, að það fái skjóta og greiða afgreiðslu að þessu sinni. Kveikjan að samningu þessa frv. var ákvæði í samstarfsyfirlýsingu fyrrv. ríkisstj., þar sem sagði að stefnt skyldi að því að tengja lyfjaverslunina í landinu betur við heilbrigðisþjónustuna og setja hana undir félagslega stjórn. Að baki þessari stefnumörkun lágu þau almennu sjónarmið, að verslun með lyf og meðferð lyfja eru óumdeilanlega veigamikill þáttur í allri heilsugæslu. Lyf eru auk þess vandmeðfarin og hættulegur varningur og ber yfirvöldum skylda til að vaka yfir meðferð þeirra. Því markmiði að koma á nánari tengslum milli heilbrigðisþjónustu og lyfjaverslunar er í frv. náð með þeim hætti, að landinu er skipt í sérstök lyfsöluhéruð sem svara til og tengjast læknishéruðunum eins og þeim er skipað með lögum nr. 57 frá 1978, um heilbrigðisþjónustu. Er raunar að því stefnt, að í hvert sinn sem byggð er ný heilsugæslustöð skuli það athugað sérstaklega, hvort þar sé einnig unnt að staðsetja lyfjabúð, hvort heldur hún er þegar til á staðnum eða fyrirhuguð. Með þessum hætti ætti að vera allvel séð fyrir þeirri samtengingu þessara tveggja þátta heilbrigðisþjónustunnar sem að er stefnt. Hvað hitt atriðið í samstarfsyfirlýsingunni varðar, að lyfjaverslunin skuli sett undirfélagslega stjórn, þá er það nú ekki skilið sem bein þjóðnýtingarfyrirætlun. Það var ekki skilið þannig, heldur á þann veg að opinbert eftirlit og aðhald með lyfjadreifingunni skuli vera öflugt og virkt. Hér kemur auðvitað m.a. það til, að ríkissjóður er langstærsti lyfjagreiðandi landsins og að lyf kosta samfélagið verulegar fjárhæðir, bæði í gegnum tryggingakerfið og lyfjanotkun á sjúkrahúsum. Í fjárl. s.l. árs eru greiðslur Tryggingastofnunar ríkisins vegna lyfjakaupa áætlaðar 2 milljarðar 370 millj. kr. Sú fjárhæð mun þó stórlega vanáætluð. Er því nauðsynlegt að allir þættir lyfjadreifingarinnar séu undir öflugu eftirliti heilbrigðisyfirvalda jafnt af fjárhags- og öryggissjónarmiðum. Í raun hefur slíku eftirliti þegar verið komið á í veigamiklum atriðum, þótt rekstur lyfjabúða og lyfjaheildsala sé að mestu í einkaeign. Engin erlend sérlyf má selja hér á landi nema sérstök opinber nefnd, lyfjanefnd, fallist á skráningu þeirra og ráðh. staðfesti þá ákvörðun. Innkaupsverð lyfjanna er staðfest við skráningu þeirra og má engar breytingar gera á því, nema heilbr.- og trmrn. samþykki það að fengnum tillögum Lyfjaeftirlits ríkisins. Lyfjaverðlagsnefnd hefur eftirlit með framleiðsluverði innlendra lyfja og gerir til ráðh. till. um vinnugjaldskrár. Hún ákveður því grundvöll heildsölu- og smásöluálagningar svo og grundvöll vinnu- og afhendingargjalda lyfja. Loks annast Lyfjaeftirlit ríkisins, sem er sjálfstæð stofnun undir yfirstjórn heilbr.- og trmrn., eftirlit með verðlagi lyfja, bæði í heildsölu og smásölu. Má því ljóst vera að opinbert eftirlit með verðlagi á lyfjum er fjölþætt og virkt. Lyfjaeftirlitið hefur auk þess með höndum faglært eftirlit með lyfjabúðum, lyfjaheildsölum og öðrum stofnunum sem geyma lyf eða dreifa þeim. Rekstur lyfjabúða og innflutningsfyrirtækja er svo að sjálfsögðu háður opinberum starfsleyfum. Í þessu efni hefur því ekki þótt ástæða til enn frekara aðhalds og eftirlits. Hitt skiptir máli, að Lyfjaverslun ríkisins er með frv. tryggður réttur til innkaupa á öllum erlendum sérlyfjum beint frá framleiðendum á skráðu innkaupsverði. Í einhverjum tilvikum hefur gætt þeirrar tilhneigingar af hálfu einkaumboðsaðila að takmarka eða torvelda þennan milliliðalausa innflutning Lyfjaverslunar ríkisins. Rík ástæða er til þess að taka af allan vafa í því efni og tryggja óheftan rétt Lyfjaverslunar til innflutnings á bestu kjörum. Eins og kunnugt er er Lyfjaverslun ríkisins hvort tveggja í senn lyfjagerð og lyfjaheildsala, og gegnir hún mjög mikilvægu hlutverki einkum að því er varðar þjónustu við sjúkrahús landsins. Í framsögu minni með frv. þessu í fyrravetur lét ég þess getið, að í frv. til l. um Lyfjastofnun ríkisins, sem flutt var hér á Alþ. vorið 1973, hafi verið stefnt að ríkisrekstri alls lyfjainnflutnings og heildsölu lyfja í landinu. Mér þótti líklegt að einhverjir hv. þm. kynnu að sakna slíkrar stefnumörkunar í þessu frv. Nú skal ég ekkert fullyrða um það, hvort hér á Alþ. sé nú til staðar sá pólitíski vilji til svo róttækra breytinga sem skorti árið 1973. Heldur þykir mér það þó ósennilegt. Hitt skiptir meiru, að ýmsar þær forsendur, sem byggt var á í því frv., eru ekki til lengur, a.m.k. ekki í sama mæli og þá. Ýmsir ágallar frá þeim tíma, er vörðuðu t.d. birgðahald, verðlagningu, ábyrgð innflytjenda og eftirlit með dreifingunni, hafa þegar verið færðir til betri vegar. Standa því að mínu mati full rök til þess að fara nú hægar í sakirnar en þá var fyrirhugað. Í framsöguræðu minni með frv. þessu í fyrravetur rakti ég stuttlega þróun lyfjaverslunar hér á landi frá því er skipuleg lyfjasala hófst hér með stofnun landlæknisembættis árið 1760. Auk þess fjallaði ég þá ítarlega um efni einstakra greina og kafla frv. Læt ég tímans vegna við það sitja að vísa til þeirrar umfjöllunar, en hún er aðgengileg öllum hv. þm. í Alþ. Þó þykir mér rétt að drepa lauslega á helstu breytingar frá gildandi lögum sem felast í frv. þessu. Fyrst er þá að geta þeirrar skiptingar landsins í lyfsöluhéruð og aðlögun þeirra að læknishéruðunum sem ég gerði grein fyrir áðan. Þar er um að ræða algert nýmæli í lyfjadreifingarmálum hér á landi. Í öðru lagi vil ég nefna þau ákvæði í IX. kafla sem fjalla um tilhögun lyfjadreifingar á sjúkrahúsum. Einnig þau eru nýmæli hér á landi og til ótvíræðra bóta ef að lögum verða. Í þriðja lagi nefni ég þær breytingar, að lyfjasala færist að mestu leyti úr höndum lækna til lyfjabúða eða undirstofnana þeirra, og breytingar, sem lúta að umboðsmennsku fyrir erlenda lyfjaframleiðendur, en þessi fyrirmæli eru í VI. og VII. kafla frv. Þetta eru mikilvæg nýmæli sem grundvallast á því sjónarmiði, að forðast beri svo sem frekast er kostur að saman fari ráðgjöf eða fyrirmæli um val og notkun lyfja annars vegar og hagsmunir af sölu þeirra hins vegar. Einstaklingurinn verður að geta treyst því fullkomlega, er hann felur trúnað sinn lyfjafræðingi eða lækni, að sú ráðgjöf, sem hann fær, sé óumdeilanlega óháð öllum hagsmunum eða fjárhagstengslum. Í fjórða lagi vil ég geta nýmæla í X. kafla sem lúta að dreifingu dýralyfja. Þar er lagt til að felldar verði niður heimildir almennra verslana til sölu á slíkum lyfjum, en hún verði þess í stað alfarið í höndum lyfjaverslana og dýralækna. Eru lyfjabúðir skyldaðar til að hafa jöfnum höndum öll algengustu dýralyfin á boðstólum. Ég held að þessi breyting sé mjög til bóta, enda vandfundin rök fyrir því, að dýralyf séu frekar en mannalyf undanþegin faglegu eftirliti. Þá nefni ég í fimmta lagi ákvæði um undirstofnanir lyfjabúða, þ.e. lyfjaútibú og lyfjaforða, sem fjallað er um í VI. kafla frv. Er með þeim ákvæðum stefnt að því að þétta sem allra best og eftir því sem rekstrarlegar forsendur frekast leyfa það þjónustunet sem lyfjaverslunin myndar, tryggja sem jafnastan og greiðastan aðgang allra landsmanna að þessum mikilvæga þætti heilsugæslunnar. Heimild Háskóla Íslands til starfrækslu lyfjaverslunar í tengslum við sín rannsóknar- og kennslustörf er nýmæli. Í sjötta lagi vil ég tilnefna þá heimild sem lyfsölusjóði er fengin til að kaupa lyfjaverslanir af starfandi lyfsölum og reka þær. Með henni er lyfsölum opnuð leið til þess að losna undan þeirri fjárhagslegu ábyrgð og áhættu, sem fylgir rekstri lyfjabúða, án þess að glata um leið tilkalli til faglegrar forstöðu eða þeirra faglærðu starfa yfirleitt sem sérmenntun þeirra stendur til. Fleiri nýmæli mætti nefna í þessu frv., en ég læt þó staðar numið hér og vísa, eins og áður segir, um þau atriði til framsöguræðu minnar í fyrravetur. Ég vil að lokum ítreka þá ósk mína, að hv. alþm. verði mér sammála um að hér verði í raun lögð til sú skipan á tengslum lyfjadreifingarinnar og heilbrigðisþjónustunnar í landinu og sú faglega stjórnun hennar sem best samrýmist aðstæðum í þjóðfélagi okkar í dag. Herra forseti. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr.- og trn., og vona að það komi þaðan fljótlega aftur til 2. umr.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt að beiðni Stéttarsambands bænda, en á aðalfundi sambandsins 1.–3. sept. s.l. var samþ. að óska breytinga á gildandi lögum um brunatryggingar utan Reykjavíkur í þá átt að lögfest yrði skyldutrygging allra útihúsa í sveitum, sem nú eru undanþegin tryggingaskyldu. Með frv. þessu, ef að lögum verður, er komið að fullu til móts við þessar óskir Stéttarsambands bænda. Það er ekki vonum fyrr, að slíkar óskir berast frá bændum. Nú er ekki skylt að tryggja gegn eldsvoða gripahús, hlöður né geymsluhús á sveitabæjum nema hús þessi séu áföst íbúðarhúsum og í óaðgreinanlegri brunahættu með þeim. Eflaust eru flestir bændur svo forsjálir að kaupa tryggingu þessara eigna þótt ekki sé það skylda. Hins vegar eru útihús mjög víða orðin það mikil og dýr mannvirki að ástæðulaust er með öllu að tefla í nokkra tvísýnu um tryggingu svo mikilla eigna. Á það ber einnig að líta, að samkv. lögum um Viðlagatryggingu Íslands eru þær eignir einar tryggðar gegn hamfaratjóni sem eru brunatryggðar fyrir. Auk hinnar auknu tryggingaverndar gegn brunatjóni yrði því sú breyting við samþykkt þessa frv. að útihús öll yrðu framvegis tryggð viðlagatryggingu gegn hamfaratjónum. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til að frv. verði vísað til hv. heilbr.- og trn. og 2. umr.