Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Mitt í öllu efnahagsóveðrinu berast okkur Íslendingum þær fréttir að færeyska landsstjórnin hafi ákveðið að leggja til við færeyska lögþingið að rétta okkur hjálparhönd á óvenjurausnarlegan hátt. Með því sýna Færeyingar okkur mikinn drengskap og veglyndi sem snertir streng í hjörtum allra Íslendinga. Færeyingar hafa áður sýnt í verki vináttu og frændrækni þegar við höfum þurft á að halda. Ég veit að fjölmargir hafa nú þegar brugðist við þessu vinarbragði og fréttum og sent færeyska lögþinginu og færeyskum fjölmiðlum persónulegar þakkir. Það er einnig sérstaklega ánægjulegt að í færeyska lögþinginu virðist vera alger pólitískur einhugur um að rétta Íslendingum hjálparhönd með lánveitingu á sérstökum vildarkjörum enda þótt málið hafi ekki enn þá fengið fullnaðarafgreiðslu í færeyska lögþinginu. Það sýnir svo ekki verður um villst að vinátta Færeyinga í okkar garð er fölskvalaus og einlæg og verðskuldar að við þökkum fyrir okkur með sóma og á afgerandi hátt. Ég álít að forseti Alþingis ætti að beita sér fyrir því á vettvangi forsætisnefndar eða ásamt formönnum þingflokka að Alþingi Íslendinga sendi færeyska lögþinginu, þegar það hefur fjallað um málið, og færeysku þjóðinni þakkir þings og þjóðar fyrir einstakan vinargreiða og stórlyndi.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að sá vinarhugur og höfðingsskapur sem Færeyingar sýna okkur Íslendingum með þeim tillögum sem fram hafa komið hjá landsstjórninni snerta strengi djúpt í hjörtum okkur. Það er rétt að minnast þess að það er ekki í fyrsta sinn sem Færeyingar hafa sýnt slíkan höfðingsskap þegar á móti hefur blásið hjá okkur Íslendingum. Sá sem hér stendur var búsettur vestur á Flateyri þegar snjóflóðið hræðilega féll á þorpið. Það er mér ógleymanlegt og í miklu minni hvernig Færeyingar, þegar á móti blés hjá þeim sjálfum og efnahagslíf þeirra var í lægð, stóðu fyrir mikilli söfnun sem síðan gerði það kleift að byggja stóran og mikinn leikskóla á Flateyri sem var stór hluti í því að byggja upp þorpið eftir það áfall sem þar hafði orðið. Þetta kemur því ekki á óvart. Ég tek undir að ég tel að það sé mjög vel við hæfi og beini því alveg sérstaklega til hæstv. forseta þingsins að komi til þess að færeyska þingið samþykki tillögu landsstjórnarinnar munum við koma þakklæti okkar með mjög skýrum hætti til færeysku þjóðarinnar. Tel ég að forseti muni leiða það starf vel og dyggilega. Við höfum sjálf lært mikið af þessu. Hvað varðar samskipti okkar við Færeyinga höfum við sýnt að hér eru vinaþjóðir sem vinna vel saman. Það hefur verið gott samstarf t.d. um veiðar Færeyinga inni á lögsögu okkar. Við höfum veitt þeim ákveðinn forgang hvað það varðar og við eigum, nú sem endranær, að styðja öll okkar samskipti við Færeyinga. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hóf máls á þessu áðan og þess vegna vil ég nefna að við verðum báðir á EFTA-fundi á næstunni. Þar eigum við að beita okkur af mikilli hörku og festu við það að fylgja eftir hugmyndum Færeyinga um að þeir fái aðild að EFTA. 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau orð sem hér hafa fallið í garð Færeyinga fyrir þeirra rausnarlega tilboð og væntanlega ákvörðun um lánveitingu til okkar og er ekkert ofmælt í þeim efnum sem hér hefur verið sagt. Mig langar að víkja að öðru sem ég held að sé meira aðkallandi að fá botn í í þinginu og það er stýrivaxtahækkunin sem ákveðin var í gær. Hæstv. forsætisráðherra lýsti því í útvarpsfréttum að vaxtahækkunin væri í samræmi við samkomulag við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og staðfesting á því að tilgangurinn með hækkuninni væri að styrkja krónuna. Það sama kom fram í máli hæstv. utanríkisráðherra í hádegisfréttum í dag þar sem ráðherrann sagðist ekki geta annað en stutt þessa stýrivaxtahækkun. Hins vegar lýsti hæstv. menntamálaráðherra því yfir í viðtali við Stöð 2 í gær að sér fyndist stýrivaxtahækkun ekki heppileg og er afar óhress með hana. Ríkisstjórnin situr í umboði þingsins þannig að það sem hún gerir þarf að vera þingmeirihluti á bak við. Mig langar að forvitnast um það hjá þingflokksformönnum stjórnarflokkanna hvort stýrivaxtahækkunin sé liður í aðgerð sem ríkisstjórnin hafi samþykkt og stjórnarflokkarnir standi á bak við. Það hlýtur að vera grundvallaratriði að það sem ríkisstjórnin gerir og semur um við erlenda stofnun eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sé í umboði meiri hluta þingsins. Það gengur auðvitað ekki að ríkisstjórnin tali tveimur tungum í þessu máli. Annars vegar koma tveir ráðherrar og lýsa yfir stuðningi við aðgerðina og telja hana nauðsynlega. Hins vegar kemur einn ráðherra og varpar allri ábyrgð af herðum sér yfir á herðar annarra. Ég fer fram á það, virðulegur forseti, að botn fáist í málið.

Hæstv. forseti. Ég tek undir þakklæti til Færeyinga fyrir að hafa sýnt okkur þann vinarhug í verki að styðja okkur á þessum erfiðu tímum. En ég held að það sé líka mikil ástæða til þess að ræða það mál sem kom fram í gær, þ.e. stýrivaxtahækkunina. Ég fullyrði, alla vega fyrir mína hönd, að við vorum ekki upplýstir um það, formenn stjórnarandstöðuflokkanna, að slík skilyrði væru inni í samningum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og umsókn um lán frá honum að hækka ætti stýrivexti upp í 18%, um 50% frá því sem áður hafði verið ákveðið. Ég get sagt það hreinskilnislega að við forustumenn stjórnarandstöðunnar lýstum því sérstaklega yfir að við teldum að halda ætti stýrivöxtunum alla vega óbreyttum við núverandi aðstæður. Ég sá í Morgunkorni Glitnis að vísasta leiðin til að lækka vexti einn, tveir og þrír væri bara að lýsa því yfir að Íslendingar væru á leiðinni inn í ESB og tækju upp evruna. Það mundi strax hafa áhrif. Ég spyr: Í hvers umboði tala greiningardeildir bankanna núna? Þetta eru ríkisbankar og við höfum notið leiðsagnar greiningardeilda þeirra á undanförnum árum og höfum nú lent í dæmalausu klúðri og vandræðagangi í fjármálum þess vegna. Ég spyr: Ef svona „patent“-lausn er fyrir hendi, 

Virðulegi forseti. Það er ástæða til þess að fagna og þakka framgöngu Færeyinga í okkar garð. Færeyringar hafa alla tíð stutt okkur með ráðum og dáð og það er alveg klárt mál að á vettvangi alþjóðasamfélagsins voru Færeyingar okkur bestu og kannski einu sönnu vinir. Vinátta þeirra hefur aldrei verið háð skuldbindingum. Það þurfum við að meta, það þurfum við að rækta. Þess vegna þurfum við að gæta þess að styrkja Færeyinga í einu og öllu sem við getum, eins og hér hefur komið fram, virðulegi forseti. Það er vonandi að það fari að minnka froðulöðrið í umræðunni sem verið hefur síðustu daga um alvöru málsins. Vonandi beina menn sjónum að því sem skiptir miklu máli nú, þ.e. að því að létta róðurinn hjá þeim sem verst fara út úr ágjöfinni, hjá fjölskyldum og fyrirtækjum, að finna þar flöt sem getur brúað bil. Það eru hlutir sem þarf að ræða og skoða í fullri alvöru án þess að góna á „glimmer“ Evrópubandalagsins sem er hvorki í nálægð né í framtíðinni svo að mark sé á takandi miðað við þann tíma sem allt slíkt tekur. Þess vegna er rétt að menn spóli sig aðeins niður. Það væri kannski ekki svo vitlaust að kanna það að taka upp færeyska krónu í samfloti með Færeyingum á jafnréttisgrundvelli. En öll mál þarf að skoða.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs í kjölfar þess að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kallaði eftir því hvort ríkisstjórnin hefði meirihlutastuðning á Alþingi við þær aðgerðir sem hún hefði gripið til, þ.e. vegna stýrivaxtahækkunar sem Seðlabankinn tók ákvörðun um. Það má ekki gleyma því að Seðlabankinn er sjálfstæð stofnun og tekur sína ákvörðun. Það samkomulag eða áætlun sem íslensk stjórnvöld hafa sent Alþjóðagjaldeyrissjóðnum á eftir að taka fyrir í stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og hefur hún ekki enn tekið afstöðu til þeirrar áætlunar. Afstaða stjórnar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins liggur því ekki á þessu stigi fyrir nema að komið hafa vilyrði úr þeirri átt. Seðlabankinn tók þá ákvörðun í gær að hækka stýrivexti úr 12% í 18% og hækkaði þar um 6 prósentustig. Væntanlega gerir Seðlabankinn það til að reyna að standa vörð um krónuna og til að reyna að fá verð á hana. Staðreyndin er vitaskuld sú að um það bil 80% af skuldum fyrirtækja eru í erlendri mynt og það er mikill hagur fyrir fyrirtækin að fá verð á krónuna þannig að hægt sé að meta þær skuldir af einhverju viti. Ég get ímyndað mér að 20% heimila séu með erlendar skuldir og það er því mikill hagur fyrir heimilin og innflutninginn að fá verð á krónuna. Varðmenn krónunnar, þeir sem telja að krónan sé framtíðarmynt íslensku þjóðarinnar, hljóta að dásama þessa aðgerð. 

Frú forseti. Ég kem hér til þess að ræða aðeins mál málanna, stýrivaxtahækkunina. Ég get þó ekki látið hjá líða að taka undir þær þakkir sem fluttar hafa verið Færeyingum. Ég tel líka ástæðu til að Alþingi hafi hugfast að þrátt fyrir nokkurn fjandskap sem Bretar, og jafnvel fleiri þjóðir, hafa sýnt okkur, sérstaklega þó Bretland, eigum við þar líka marga vini. Í stjórnmálum Bretlands hafa margir - kannski ekki kratarnir - tekið svari okkar. Varðandi þá umræðu sem verið hefur í samfélaginu er ég ekki einn um það - ég hygg að svo sé með þjóðina alla að hún sé nokkuð ráðvillt í því hver fari með völd. Framan af þessu kjörtímabili báru ráðherrar Samfylkingarinnar því fyrir sig að þeir hefðu engin völd, allt hefði verið ákveðið af fyrri ríkisstjórn. Nú er viðbáran sú að þeir hafi engin völd, þetta sé allt ákveðið uppi í Seðlabanka. Málflutningur af þessu tagi nær ekki máli að mínu viti. Ástæða er til þess að það sé á hreinu hver afstaða Samfylkingarinnar er til stýrivaxtahækkunarinnar - þetta er pólitísk ákvörðun, ákvörðun sem tekin er í samskiptum Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og fylgt eftir af embættismönnum sem starfa á vegum og í umboði framkvæmdarvaldsins og lúta þar með vissum hætti pólitísku valdi. Enda hefur ekki heyrst nein breyting á því að valdskiptingin sé þrískipt, framkvæmdarvald, löggjafarvald og dómsvald. Það hefur ekki verið gefið út að það fyrirkomulag sé með neitt öðrum hætti. Það að fulltrúar Samfylkingarinnar skjóti sér bak við hið svokallaða sjálfstæði Seðlabankans þykir mér ekki mjög stórmannlegt. Við áttum fund um þetta í fjárlaganefnd í morgun og ég kalla eftir svörum fjárlaganefndarmanns frá Samfylkingunni, hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, um það hver afstaða hennar er 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir að beina þessari fyrirspurn til mín. Fyrst hélt ég að hann væri að því vegna þess að ég gegni formennsku í samgöngunefnd þingsins en ég heyrði það á ræðu hans að það er vegna setu minnar í fjárlaganefnd. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði að á fund fjárlaganefndar í morgun komu m.a. fulltrúar frá Seðlabanka Íslands, frá fjármálaráðuneyti og hagfræðingar frá háskólasamfélaginu til að ræða efnahagsmálin og ekki síður stýrivaxtahækkunina. Ég ætla ekki að fara efnislega yfir það sem þar kom fram enda veit hv. þingmaður það eins vel og ég - þær upplýsingar voru gefnar þar - að Seðlabanki Íslands tók ákvörðun og kynnti þessa tilhögun um hækkun stýrivaxta. Það er jú Seðlabankinn sem fer með þetta vald lögum samkvæmt og hann tilkynnti þetta í gær. Hvorki ég né hv. þingmaður eða aðrir hafa einhverjar forsendur til að efast um þá hækkun á þessum tímapunkti. Fyrst ég er komin upp í þennan ræðustól er ágætt að rifja það upp - af því að hv. þingmaður kemur úr Framsóknarflokknum - að á síðasta kjörtímabili stóð Framsóknarflokkurinn fyrir gríðarlegum stýrivaxtahækkunum með tilheyrandi vandræðum. Nú glímum við við allt annan veruleika í íslensku efnahagslífi, við erum fyrst og fremst að reyna að ná stöðugleika gengis og gjaldmiðils og ná niður verðbólgu. Við skulum vona að þessi stýrivaxtahækkun sem Seðlabankinn hefur kynnt nái markmiðum sínum en verði ekki til þess sem gerðist hér á síðasta kjörtímabili og hv. þingmaður þekkir býsna vel.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þær undirtektir sem ég hef fengið við það mál sem ég tók upp í upphafi þingfundar um vinarbragð Færeyinga í okkar garð. Ég verð ekki var við annað en að breið pólitísk samstaða sé um þá afstöðu sem ég þá lýsti. Ég get tekið undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni þar sem hann fjallaði m.a. um afstöðu okkar Íslendinga til aðildarumsóknar Færeyinga að EFTA. Það viðhorf hefur komið fram í máli íslenskra stjórnvalda og þingmannanefndar EFTA að við eigum að styðja við beiðni þeirra þar að lútandi. Í heimsókn EFTA-nefndarinnar til Færeyja nú fyrir skemmstu kom fram í máli okkar hv. þm. Jóns Gunnarssonar - við vorum fulltrúar Alþingis þar - stuðningur við það. Ég ætla aðeins að víkja að hinu málinu sem tekið hefur verið upp undir þessum dagskrárlið en það er stýrivaxtahækkun Seðlabankans. Það er nokkuð sérkennilegt að verða vitni að því að ráðherrum í ríkisstjórninni ber ekki saman um það hvort þetta sé hefðbundin stýrivaxtaákvörðun Seðlabankans, á þeim forsendum sem hann leggur venjulega til grundvallar, eða hvort þetta sé í samhengi við ákvörðun stjórnvalda um að leita til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það er mjög mikilvægt að fá það á hreint hvað er satt og rétt í því máli. Ríkisstjórnin hafði lýst þeirri skoðun, gagnvart stjórnarandstöðunni a.m.k., að engin skilyrði héngju á spýtunni gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem ekki væru ásættanleg. Ég tel að þessi mikla hækkun, 50% stýrivaxtahækkun, sé ekki ásættanlegt skilyrði af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Réttilega er hægt að færa hagfræðileg rök fyrir því að slík hækkun sé sett fram til þess að reyna að styrkja gengi íslensku krónunnar en margar ákvarðanir af þessum toga hafa í gegnum tíðina haft þveröfug áhrif víða um heim þar sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur komið að. 

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir mál þeirra þingmanna sem hafa fært þakkir til Færeyinga fyrir þeirra vinarhug og það sem landstjórnin hefur sett fram um að þeir muni koma að því að lána Íslendingum á þessum hörðu tímum hjá okkur. Það er ljóst að allir flokkar nema Vinstri grænir kölluðu eftir samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það var jafnframt ljóst að í því samstarfi sem tekið var upp við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn mundi felast að hækka þyrfti stýrivexti. Það kom hins vegar töluvert á óvart að sú hækkun þyrfti að vera jafnmikil sem raun bar vitni í gær, þ.e. að grípa þyrfti til svo róttækra ráðstafana. Það er hins vegar mjög mikilvægt að gjaldeyrismarkaðurinn komist á rétt ról og að það gerist sem fyrst. Þetta er liður í því að það gerist og við skulum vona að stýrivaxtahækkunin hafi tilætluð áhrif þannig að eftir frekar skamman tíma verði hægt að lækka stýrivexti og atvinnulífið eigi bærilega möguleika á að lifa í gegnum þá kreppu sem við göngum nú í gegnum. Það skiptir máli að atvinnulífið komist sem fyrst í gang og það eru okkar meginhagsmunir að svo verði. Ég ítreka það að menn vildu, og 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem hafa fært Færeyingum þakkir fyrir þann stórhug og vinarþel sem þeir hafa sýnt í garð okkar Íslendinga. Ég vil sérstaklega þakka Árna Þór Sigurðssyni fyrir að vekja máls á því atriði. Mér finnst full ástæða til þess að við Íslendingar sendum Færeyingum hlýjar kveðjur og þökkum fyrir - þegar við þurfum á að halda er ljóst að við eigum þar mjög góða vini. Varðandi stýrivextina liggur það fyrir að hingað til hefur verið miðað við það í hagstjórninni að stýrivextir séu notaðir til að koma í veg fyrir verðbólgu. Seðlabankinn hefur miðað við að hækka stýrivexti til að draga úr þenslu í þjóðfélaginu, það er það sem Seðlabankinn hefur haft fram að færa hvað það varðar. Seðlabankinn hefur farið fram með þeim hætti á undanförnum árum, með mjög óábyrgum stýrivaxtahækkunum, að hann gerði íslenska gjaldmiðilinn að ákveðnum lottógjaldmiðli sem varð til þess að færa upp gengi gjaldmiðilsins án nokkurra eðlilegra viðmiðana. Nú þegar beita á þessari aðferð við þessar aðstæður er það rangt. Ég vil vekja athygli á því að í gær talaði hæstv. iðnaðarráðherra með þeim hætti að það varð ekki skilið öðruvísi en svo að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefði ekki sett þau skilyrði að stýrivextir yrðu hækkaðir eins og hér er um að ræða. Því verður að líta svo á að þetta sé fyrst og fremst mál Seðlabanka Íslands og ekki annarra meðan annað er ekki upplýst. Þetta er mjög óráðlegt. Það skiptir mestu máli í dag að koma hjólum atvinnulífsins í gang, gera fyrirtækjunum og heimilunum mögulegt að starfa. Það gerum við ekki með því að hækka vexti. 

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þingmenn taka undir þær þakkir sem hafa verið færðar til frænda okkar Færeyinga. Ég vil þakka Árna Þór Sigurðssyni fyrir að taka það mál upp hér og ræða. Það er afar mikilvægt að finna stuðning hjá frændþjóð við þessar aðstæður og staðreyndin er sú að í hvert skipti sem á móti hefur blásið hjá okkur, og má þá nefna Vestmannaeyjagosið, snjóflóð o.fl., hafa Færeyingar staðið upp og reynt að styðja okkur sem mest þeir mega og fyrir það eiga þeir þakkir skildar. Það þarf ekki að koma á óvart að þingmenn séu örlítið hugsi eða undrandi yfir því hvernig Seðlabankinn hefur komið þessum stýrivaxtahækkunum á framfæri. Seðlabankinn tekur þessa ákvörðun, um að hækka stýrivexti um 6 prósentustig, dálítið óvænt en gerir það síðan þannig að það sé vegna samkomulags ríkisstjórnarinnar við IMF, sem reyndar er ekki komið á. Ef Seðlabankinn hefur gert það vegna þess er hann í reynd að lýsa því yfir að hann sé hættur að styðjast við sjálfstæða peningastefnu, þ.e. þá er hann ekki lengur sjálfstæður, yfirlýsing hans felst í því. Ef hann er hættur að taka sjálfstæðar ákvarðanir á eigin forsendum en gerir það á einhverjum öðrum forsendum þá er hann í reynd að lýsa því yfir að hann sé ekki lengur sjálfstæður, en á sama fundi lýsti Seðlabankinn því yfir að hann væri sjálfstæður. Það þarf því ekki að koma á óvart að ýmsir þingmenn séu hugsi yfir þessari stöðu. Staðreyndin er hins vegar sú að í augnablikinu eigum við fáa aðra kosti en að styðjast við krónuna. Í því eru tveir kostir, að setja hana á flot eða festa gengið. Báðir kostirnir eru erfiðir. Í þeirri áætlun sem lögð hefur verið fram hefur verið lagt upp með að setja krónuna á flot og forsenda þess að það geti gengið 

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu um stýrivextina en ég verð að játa að ræða hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar um sjálfstæði Seðlabankans minnti mig helst á rausið í Bjarti í Sumarhúsum svo undarlegt sem það er og á skjön við allar þær reglur sem gilda. Seðlabankinn hefur visst sjálfstæði en fylgir stefnu stjórnvalda, það er alveg ljóst. Og sé það svo að um það hafi verið samið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í þeim drögum að samningi sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson vitnaði hér til eins og plaggs sem hann hefði lesið en sagði í hinu orðinu að væri ekki til vegna þess að það væri ekki búið að skrifa undir það - auðvitað er plaggið til þó að ekki sé búið að ganga endanlega frá því til undirskriftar - ef svo er að þar sé gert ráð fyrir þessari stýrivaxtahækkun þá er alveg ljóst að bæði hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og hæstv. iðnaðarráðherra, sem talaði hér í gær, eru algjörlega ómerkir orða sinna. Þeir hafa algjörlega vísað því á Seðlabankann sem sjálfstæðri ákvörðun hans. Þetta er pólitísk ákvörðun. Það er pólitísk ákvörðun um hvað er samið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það er ekki bara einhliða skilyrði heldur er það ákvörðun sem tekin er í stjórnmálum. Það er kallað eftir því hér að Samfylkingin átti sig á að hún er í ríkisstjórn við mjög erfiðar aðstæður og það er mikilvægt að ríkisstjórnin komi fram í samstöðu á slíkum tímum en að annar ríkisstjórnarflokkurinn standi ekki upp í Alþingi og mótmæli þeim ákvörðunum sem ríkisstjórnin hefur tekið og standi svo fyrir mótmælaaðgerðum á tröppum Ráðherrabústaðarins um helgar gegn þeirri ríkisstjórn sem hann sjálfur situr í. Við búum orðið við algjört stjórnarfar fáránleikans með því að hafa aðra eins menn við stjórnvölinn. Hitt er miklu lengra mál en svo að ég geti lokið því á tveimur sekúndum sem ég á eftir 

Virðulegi forseti. Ég vil bara vísa því til forseta þegar hv. þingmenn beita því orðalagi að menn séu ómerkingar og að þá sé að minnsta kosti sett ofan í við þá þegar þeir nota ræðustólinn á þann hátt sem hér er gert. Hv. þingmaður sem fyrir nokkrum dögum studdi þá ákvörðun og flokkur hans hefur lýst þeirri skoðun sinni að skynsamlegt sé að leita á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins kemur hingað upp í kjölfar þess að ákvörðun er tekin og lýsir því yfir án þess að blikna að menn séu ómerkingar orða sinna og án þess að færa fyrir því nokkur rök. Ég tel, virðulegi forseti, að nægur orðaflaumur eigi sér nú stundum stað hér þó að menn beiti ekki svona orðfæri við þær aðstæður sem nú eru uppi. Ég held að hv. þingmaður verði að gæta orða sinna og ég held að það sé mikilvægt að forseti líti til með honum þegar hann er hér í ræðustól.

Frú forseti. Ég vil reyndar bera af mér sakir. Í fyrsta lagi fyrir það að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur ekki það góða heyrn að hann taki rétt eftir því hvað sagt er. Ég hef ekki sagt að hann væri ómerkingur. Það er töluverður munur á því eða að segja að menn séu ómerkir orða sinna. Á þessu er grundvallarmunur og ráðlegg ég hv. þingmanni að kynna sér muninn á þessum hugtökum. Þar fyrir utan sem skiptir nokkru máli í þessu þá hef ég einungis gagnrýnt það að menn komi hér upp og tali gegn ákvörðun eigin ríkisstjórnar. Það er vítavert á þeim tímum sem nú eru. Það er rétt, ég hef ekki eða við í Framsóknarflokki 

Frú forseti. Einstaklingar og félagasamtök hafa á undanförnum missirum aftur og aftur orðið að grípa til þeirrar nauðvarnar að höfða mál fyrir dómstólum til að verja náttúru Íslands fyrir atgangi stóriðjufyrirtækja og Vegagerðar. B-leið Vestfjarðavegar númer 60 um Barðaströnd milli Bjarkarlundar og Reykhólahrepps er ein þeirra framkvæmda sem rataði fyrir dómstóla. En á þeirri leið er áætlað að leggja veginn í gegnum Teigsskóg sem er upprunalegur og ósnortinn birkiskógur á náttúruminjaskrá og yfir þveran Gufufjörð og Djúpafjörð og svo nærri gamalgrónum arnarsetrum að sérfræðingar telja einsýnt að þau verði afrækt úr ábúð fyrir vikið. Skipulagsstofnun lagðist á sínum tíma gegn þessum framkvæmdum og taldi þær hafa umtalsverð og neikvæð umhverfisáhrif. Í því dómsmáli sem hér er vitnað til var tekist á um lögmæti úrskurðar fyrrverandi umhverfisráðherra sem sneri við þeirri afstöðu Skipulagsstofnunar. Það voru landeigendur, Náttúruverndarsamtök Íslands og Fuglavernd sem höfðuðu málið og þann 26. september síðastliðinn felldi Héraðsdómur Reykjavíkur þann úrskurð ráðherra úr gildi sem fjallar um þennan umdeilda kafla milli Bjarkarlundar og Reykhólahrepps. Bent hefur verið á, frú forseti, að réttara væri að leggja veginn á þessum kafla í göngum undir Hjallaháls og Gufudalsháls og að það væri í samræmi við framtíðarsýn um vegagerð á Vestfjörðum. Trúlega er það ekki ódýrasta lausnin en gangalausnin hefur þó hvorki verið skoðuð í umhverfismati né lagt mat á endanlegan kostnað við hana. Það eina sem heyrist er að hún sé of dýr. Ég spyr ekki aðeins um framkvæmdakostnaðinn heldur um ávinninginn í heild. Ég spyr um viðhald og snjómokstur. Ég spyr um umferðaröryggi, arðsemi af styttingu vegarins um eina 30 kílómetra og bendi á að mikil verðmæti eru fólgin í ósnortinni náttúru á Vestfjörðum. Nú má enginn túlka þessi orð mín sem andstöðu við vegagerð á sunnanverðum Vestfjörðum. Samgöngubætur á Vestfjörðum eru forgangsmál og varða landsmenn alla. En þau má hins vegar ekki leysa á kostnað ósnortinnar náttúruperlu sem Teigsskógur er eða á kostnað aldagamalla arnarsetra. Vegagerðin tók hart til varna í þessu máli og hefur lýst vonbrigðum með niðurstöðuna og því er eðlilegt að spyrja ráðherra hér og nú um viðbrögð. Ég dreg enga dul á að ég tel að Vegagerðin eigi að sætta sig við niðurstöðu héraðsdóms og hef bent á að hún er í samræmi við upphaflega afstöðu Skipulagsstofnunar og í samræmi við framtíðaráform um vegagerð á Vestfjörðum. Ég bendi því á að í niðurstöðu dómsins felast tækifæri fyrir samgönguyfirvöld til að endurskoða þetta vegarstæði, leita sáttar um það og nýta tímann til að setja gangalausnina í umhverfismat. Og spurningin er, frú forseti: Hvernig hyggst ráðherra bregðast við dómi héraðsdóms um þetta efni?

Hæstv. forseti. Sem svar við fyrirspurn Álfheiðar Ingadóttur á þingskjali 75 vil ég segja þetta: Í dómi héraðsdóms um téðan áfanga Vestfjarðavegar var niðurstaðan sú að umhverfisráðherra hafi brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga þar sem í matsferlinu hafi ekki farið fram mat á líklegum umhverfisáhrifum þverunar Djúpafjarðar og Gufufjarðar. Hins vegar hafnar dómurinn öllum öðrum málsástæðum stefnanda þar á meðal að umhverfisáhrif framkvæmda á gróðursamfélag hafi ekki verið upplýst þegar ráðherra féllst á leið B. Andstaða við þessa mikilvægu samgöngubót fyrir sunnanverða Vestfirði hefur einkum mótast af áhyggjum um áhrif vegarins á Teigsskóg í Þorskafirði en niðurstaða dómsins tekur af öll tvímæli um að ráðherra hafi haft nægilegt svigrúm til að kveða á um mótvægisaðgerðir og séu í úrskurði hans sett fram slík skilyrði. Fram hefur komið að jarðgangavalkostur með göngum undir Hjallaháls og göngum undir Gufudalsháls er um 3 milljörðum kr. dýrari en leið B. Það er mikill munur á að hægt sé að taka jarðgöng sem raunhæfan valkost. Vegagerðin hefur haft til umfjöllunar dóm héraðsdóms og forsendur hans og hefur ákveðið að áfrýja honum til Hæstaréttar.

Virðulegi forseti. Ég fagna ákvörðun hæstv. ráðherra um að fara með þetta mál til Hæstaréttar. Það er full ástæða til að reyna að hnekkja þeirri niðurstöðu sem þarna varð samhliða því að rétt er að vekja athygli á að helstu málsástæðurnar, sem voru þær að Vegagerðin mundi skaða Teigsskóg um of, var í raun og veru vísað frá í héraðsdómi. Héraðsdómur hafnaði kröfum um það efni og öðrum sem tjaldað var til til að reyna að koma í veg fyrir þessa vegagerð að undanskildu einu atriði sem varðar þverun tveggja fjarða. Ég vil segja, virðulegi forseti, að mér ofbýður algjörlega framganga félagasamtaka eins og fuglaverndarsamtakanna og Náttúruverndarsamtaka Íslands þar sem þau leggja sig í líma við að torvelda vegagerð, þarfa vegagerð á landsbyggðinni, en þegja þunnu hljóði þegar Vatnsmýrin í Reykjavík er grafin sundur og saman í byggingum. Grafin sundur og saman 

Hæstv. forseti. Ég vil sömuleiðis fagna niðurstöðu hæstv. samgönguráðherra að senda þetta mál áfram til Hæstaréttar. Þetta er mjög sérkennilegt mál að því leyti að þarna eru heimamenn sem búa á sunnanverðum Vestfjörðum og hafa allir stutt þá vegarlagningu sem áætluð var og þekkja hvað best til náttúrunnar og bera hagsmuni hennar hvað mest fyrir brjósti. Ég hef litið þannig á að þarna hafi nokkrir einstaklingar farið offari í sambandi við þetta mál og á stundum hefur mig grunað að menn væru bókstaflega að reyna að sækjast eftir einhverjum bótum sjálfum sér til handa svo ég sé svolítið grófur. 

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með þá ákvörðun að þessu máli skuli vera áfrýjað til Hæstaréttar. Ég tel að í þessu máli og við staðsetningu vegarins um Teigsskóg hafi verið leitað allra þeirra eðlilegu leiða sem hægt var að leita og vegarstæðið fært m.a. til að valda sem minnstum spjöllum. Ég tel að það sé svo mikil og róttæk aðgerð að stöðva þessar framkvæmdir að ekki sé við það unað, bara alls ekki við það unað, hæstv. forseti. Búið er að tefja þessar framkvæmdir árum saman með þessu þrasi fram og til baka og það er bara ekki búandi við slíkt vinnulag. Ég sé ekki annað, ef þetta á að ganga svona fram, en að þá neyðist menn til að fara að endurskoða það ferli sem verið hefur um framkvæmdir almennt.

Frú forseti. Það er að sjálfsögðu ekkert athugavert við það að látið sé reyna á mál af þeim toga sem hér er til umfjöllunar fyrir öllum dómstólum, þar á meðal Hæstarétti. Ég vek þó athygli á því að það mun að sjálfsögðu lengja eitthvað í málinu frá því sem verið hefur og kemur þá dálítið spánskt fyrir sjónir að þeir þingmenn sem fagna því sérstaklega að þetta mál fari til Hæstaréttar kvarti einmitt yfir því að málið hafi dregist úr hömlu og ekki sé við það unandi. 

Taka sér fimm og hálft ár í þras.

Þingmaðurinn getur kallað það þras ef honum sýnist svo en það er lýðræðislegur réttur í okkar samfélagi 

Frú forseti. Ég vil taka það fram vegna orða Vestfirðinga sem hér hafa talað að málflutningi í þessu máli er lokið. Það þýðir ekkert að standa hér í ræðustóli Alþingis og halda áfram að deila við dómarann. Niðurstaða er fengin og ég tek undir með hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að það er ekkert eðlilegra, ef menn svo kjósa, en að fara með málið fyrir Hæstarétt. Ég vek athygli á að það voru fleiri kostir í boði og enn er sá kostur í boði að fara með málið fyrir Hæstarétt en nýta tímann til þess að setja gangaleiðina í umhverfismat og til að ganga úr skugga um raunverulegan kostnað við hana, því að við vitum það sem hér erum inni að bent hefur verið á það af mætri verkfræðistofu og verkfræðingi hér í borginni sem hefur unnið við vegagerð áratugum saman að útreikningar Vegagerðarinnar hvað varðar þessa gangaleið  Ég skora á hæstv. ráðherra að sitja ekki með hendur í skauti, og allra síst þegar þau brýningarorð eru uppi um að ekki megi tefja eitt eða neitt, heldur nýta tímann og fara með gangaleiðina í mat og láta finna út raunverulegan kostnað. Það er alveg klárt að það þarf að bæta vegina þarna en það má ekki gera það á kostnað viðkvæmrar náttúru og af skammsýni einni.

3 milljarðar.

Hæstv. forseti. Fyrir það fyrsta vil ég segja vegna þess að það kemur ekki einu sinni heldur tvisvar fram hjá hv. fyrirspyrjanda að gangaleið hafi ekki verið skoðuð með tilliti til kostnaðar. Vegagerðin hefur öll þau gögn sem þarf til að meta kostnað við þessi jarðgöng. Hv. þingmaður vitnar í einn málsaðila sem hefur lagt fram gögn máli sínu til stuðnings um kostnaðarmun milli leiðar B og gangaleiðarinnar. Þar er ekki verið að bera saman alveg nákvæmlega sömu hlutina. Vegagerðin telur að miðað við að vera Þorskafjarðarmegin í 60 metra hæð yfir sjávarmáli þurfi að gera jarðgöng sem eru 3,8 km löng. Viðkomandi aðili setur fram göng sem eru 2,8 km, styttir leiðina um jarðgöngin um einn kílómetra og fer upp í 110 m yfir sjávarmál og sama má segja um Gufudalsveit. Það er því ekki verið að bera saman sömu kosti. Við setjum ekki peninga í dag í það að búa til fullkomin almennileg jarðgöng með því að fara lengst upp í fjöll með þau. Þess vegna er ekki hægt að bera þetta saman. Það er 3 milljarða kostnaðarmunur á gangaleiðinni og leið B. Það er óumdeilanlegt. Vegagerðin hefur öll gögn til að vega og meta kostnað við þetta og þarf ekki að fara í umhverfismat til þess. Þetta er bara tekið úr kostnaðar- og gagnabanka. Ég fagna því hins vegar að þeir þingmenn sem hér hafa talað fagni því að málinu skuli áfrýjað til Hæstaréttar. Ég taldi það strax nauðsynlegt að láta það koma fram. Ég fagna þó alveg sérstaklega yfirlýsingu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar um að það sé ekkert athugavert við áfrýjunina. Sei, sei. Gott og vel. Og hv. fyrirspyrjandi 

Frú forseti. Það er afskaplega önugt þegar talað er í svona fyrir fram ákveðnum ramma í þinginu og lagðar eru fram skriflegar fyrirspurnir og hæstv. ráðherra nýtir ekki nema lítið brot af ræðutíma sínum sem eru 5 mínútur í fyrri umferð en tekur síðan seinni umferðina í það að taka upp mál og ráðast á fyrirspyrjanda. Ég á þess ekki kost að fara í efnislega umræðu áfram um málið en ég vil vekja athygli á því að framganga með þessum hætti er mjög erfið og ég held að hún geti ekki verið í samræmi við hugmyndir þingskapa.

Forseti vill geta þess að hér er farið að þingsköpum og í rauninni ekkert við fundarstjórn forseta að athuga

Frú forseti. Það veldur mér nokkrum vonbrigðum ef hv. þingmenn Norðurlandskjördæmis vestra hafa ekki áhuga á vegabótum nema í sínu kjördæmi, því að þeir fóru úr salnum einir tveir. En miklar deilur hafa staðið …  Ég spyr um viðbrögð hæstv. ráðherra við þessum erindum og einnig um framkvæmdir við veginn. Hvenær hófust þær? Hvað verður um núverandi Gjábakkaveg þegar nýr vegur hefur verið lagður? Ég spyr um þá ósk að framkvæmdum verði frestað þar til niðurstaða fæst í málinu og hvort ráðherra hafi brugðist við henni og þá hvernig. Og loks hvort ráðherra telji að sú ákvörðun að ganga frá verksamningum geti skapað ríkinu skaðabótaskyldu falli dómsmál málshöfðanda í vil.

Hæstv. forseti. Sem svar við fyrstu spurningu hv. fyrirspyrjanda á þskj. 76 vil ég segja þetta: Verkið var boðið út í apríl sl. og tilboð opnuð 20. maí sl. Skrifað var undir verksamning við lægstbjóðanda, Klæðningu ehf., þann 4. júlí sl. og hófust framkvæmdir í byrjun ágúst. Verkinu á að vera lokið fyrir 15. október 2010 samkvæmt verksamningi. Í öðru lagi er spurt: „Hvað verður um núverandi Gjábakkaveg þegar nýr vegur hefur verið lagður?“ Núverandi vegur verður að mestu notaður sem göngu- og reiðleið samkvæmt aðalskipulagi Laugardalshrepps frá 2000–2012 og samþykkt við aðalskipulag Þingvallasveitar 2004–2016. En einnig eru uppi hugmyndir um að á um 2 kílómetra kafla á milli tenginga við vegslóða til suðurs vestan Litla-Reyðarbarms sem mun tengjast nýjum Lyngdalsheiðarvegi og vegslóða til norðurs um Bragarbót sem liggur inn af hálendinu verði vegurinn að einhverju leyti notaður af annarri umferð vegna útivistar á svæðinu. Á þessum vegarkafla eru upphaflegur Kóngsvegur og núverandi akvegur að mestu aðskildir og þannig gæti Kóngsvegurinn nýst hestamönnum svo dæmi sé tekið. Svar við þriðju spurningunni er einfaldlega nei. Í fjórða lagi er spurt: „Telur ráðherra að sú ákvörðun að ganga frá verksamningum og hefja framkvæmdir við vegarlagninguna skapi ríkinu skaðabótaskyldu falli dómur kærendum í vil? Því er til að svara að matsnefnd eignarnámsbóta fjallar nú um bætur til landeigenda fyrir það land sem fer undir Lyngdalsheiðarveg. Ekki er gert ráð fyrir að til frekari bóta muni koma.

Frú forseti. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem við ræðum um þennan merkilega vegarkafla sem hefur orðið mörgum þyrnir í augum og menn hafa talið að líkur séu á að af honum skapist aukin niturmengun í Þingvallavatni. Ég vil gera athugasemdir við þennan málflutning þar sem mjög margt bendir til þess að umferð inn á vatnasvæði Þingvallavatns verði ekki meiri við lagningu þessa vegar, heldur er í raun og veru í dag verið að beina umferðinni úr Reykjavík og til Reykjavíkur aftur. Það eru ákveðnir hagsmunir af því. En við sem búum í Árnesþingi teljum gott að umferðin fari frá Þingvöllum og síðan áfram inn í sýsluna og þá verður umferðin eftir þessum vegi sem er að langstærstum hluta, og það skiptir mjög miklu máli í þessu, á vatnasvæði Laugarvatns því að vötn falla ævinlega eftir Newton-lögmálinu. 

Virðulegur forseti. Vegna þessarar fyrirspurnar og þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram vil ég segja að það var mikil nauðsyn á því að endurbyggja Gjábakkaveginn og leggja nýjan veg til að auka umferðaröryggi. Það er mikil umferð þarna miðað við aðstæður á veginum og óforsvaranlegt að hafa hann í óbreyttri mynd áfram. Ég vil jafnframt vekja athygli á því að þessi vegarlagning er í fullu samráði og í sátt við þingmenn Suðurkjördæmis og forsvarsmenn þjóðgarðsins á Þingvöllum voru að sjálfsögðu hafðir með í ráðum við undirbúning málsins. Hins vegar hefur einn aðili, vatnalíffræðingur, lagt sig fram við að reyna að tefja og koma í veg fyrir þessa framkvæmd og ég tel að það hafi ekki verið ástæða til að hlaupa á eftir þeim sjónarmiðum sem þar voru sett fram. Við hljótum að fagna því að vegakerfið við þjóðgarðinn sé endurbætt.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Svar hans við þriðju spurningunni undrar mig þó, þ.e. hvort ráðherra hafi brugðist við ósk þess efnis að framkvæmdum verði frestað þar til niðurstaða fæst í málið sem höfðað var gegn Vegagerðinni vegna framkvæmdanna og ef svo er þá hvernig. Svarið var nei. Hann hefur ekki brugðist við því. Ég spyr: Barst ráðherra ekki erindi þess efnis eða kaus hann að bregðast ekki við því? Er það rangt sem haldið hefur verið fram að ráðherra hafi borist erindi 30. maí síðastliðinn sem hann hafi svarað 5. ágúst síðastliðinn og þá vísað til þess að ekkert væri hægt að gera vegna þess að búið hafi verið að semja við verktaka? Það var ekki gert fyrr en fimm vikum eftir að erindið barst. Ef rétt er með farið er það ótrúleg stjórnsýsla sem vart fær staðist skoðun. Hitt er þó sýnu verra, ef þetta er rétt, að ráðherra skuli koma hér upp og neita því. Ég óska eftir að fá frekari skýringar á því. Ég nefndi áðan að það er að verða plagsiður að almenningur þarf að fara að leita til dómstóla til þess að verja náttúru Íslands. Mér þykir miður að hlusta á þann valdhroka og mannfyrirlitningu sem komið hefur fram hjá mönnum í umræðum um þessar tvær fyrirspurnir. Þá á ég við hversu menn tala af mikilli lítilsvirðingu um þá sem sækja rétt sinn og rétt náttúrunnar sem eðlilegt er og rétt og skylt samkvæmt íslenskum lögum. Ég hef haft góða stöðu til þess sem náttúrufræðingur og ritstjóri Náttúrufræðingsins í tíu ár að fylgjast með þeim rannsóknum sem gerðar hafa verið á Þingvallavatni. Allir þeir sem haft hafa færi á því vita að rannsóknir dr. Péturs M. Jónassonar eru þess eðlis að þær bera höfuð og herðar yfir annað sem unnið hefur verið á sviði 

Hæstv. forseti. Ef til vill er fyrirspyrjandi enn þá að ræða um hvað sé það síðasta sem sett var fram um málið en það er annar handleggur. Ég hef svo sem ekki miklu við þetta að bæta þar sem ég hef svarað fyrirspurninni. Kæran frá landeiganda sem hefur neitað að láta land undir veg, eins og hann kallar það sjálfur, er lögð fram vegna deilu eins landeiganda út af ákveðinni framkvæmd líkt og þeirra tveggja landeigenda í Teigsskógi sem við ræddum um áðan. Það gerist stundum að landeigendur vilja ekki láta land undir veg og þá hafa þeir sinn rétt og geta varið þann rétt. Hér er ekki um neinn valdhroka að ræða. Málið er búið að fara alla leið í gegnum kerfið í umhverfismat, svo að það komi nú fram. Ég hef lesið öll þau gögn sem borist hafa út af þessum vegi og frá Pétri M. Jónassyni. Ég tek líka eftir því að mest er talað um nítrítmengun í vatninu. Mér kemur á óvart að sami aðili beitti sér fyrir því að Þingvellir kæmust á heimsminjaskrá Sameinuðu þjóðanna. Þá má alveg leiða líkur að því að við það að setja Þingvelli inn á heimsminjaskrá aukist mjög umferð um svæðið og þar með mengun. Það má líka spyrja sig að því hvort mengunin sem berst í Þingvallavatn frá sumarbústöðum, m.a. í þessu landi, sé ekki töluvert mikil. Það er því alltaf spurning um hvað á að taka til. Ég ítreka þau svör sem ég gaf áðan og segi að málið er í vinnslu eins og kom fram. Framkvæmdir hófust á þessum tíma og verklok hafa verið áætluð.

Virðulegi forseti. Ég vil ræða um fæðingarorlof kvenna sem gengist hafa undir tæknifrjóvgun. Eins og kunnugt er var lögum breytt undir lok síðasta þings í maí eða júní 2008 og einhleypum konum gert heimilt að gangast undir tæknifrjóvgun hér á landi þó að við höfum auðvitað mörg dæmi þess að konur hafi leitað eftir slíkri þjónustu í útlöndum áður. Lög um fæðingarorlof hafa þó ekki verið endurskoðuð sérstaklega með tilliti til þessara breytinga þannig að einhleypar konur sem gangast undir tæknifrjóvgun eiga rétt á sex mánuðum eins og annað foreldrið samkvæmt lögunum um fæðingar- og foreldraorlof. Spurning mín snýst um hvort hæstv. félagsmálaráðherra telji vænlegt að skoða að lögum um fæðingar- og foreldraorlof verði breytt þannig að einhleypar konur sem gengist hafa undir tæknifrjóvgun og eiga von á barni með þeim hætti geti sótt um níu mánaða fæðingarorlof. Þannig njóti börn þeirra níu mánaða samvistar við foreldri sitt þótt aðeins sé einu foreldri til að dreifa. Ég veit að menn hafa ólíka sýn á lög um foreldra- og fæðingarorlof en líklega voru þau sett ekki síst til að jafna rétt foreldra til samvista með börnum sínum. Sú hugsun hefur verið höfð í heiðri áfram í þeirri löggjöf og enn fremur hefur hún snúist um rétt barna til að eyða tíma með báðum foreldrum sínum. Þessi tilvik eru annars eðlis. Við vitum að í lögum um foreldra- og fæðingarorlof er kveðið á um ef annað foreldrið deyr áður en barnið nær 18 mánaða aldri getur hitt foreldrið sótt um þann rétt þannig að barnið fái níu mánuði með því foreldri sem eftir lifir. Hér höfum við sannanlega bara eitt foreldri inni í myndinni þannig að það snýst ekki um að brjóta rétt á hinu foreldrinu. Mig langar til að kanna hvort hæstv. félagsmálaráðherra telur ástæðu til að endurskoða lögin og veita þeim konum sem gangast undir tæknifrjóvgun heimild þannig að þær geti sótt um að fá lengra fæðingarorlof því að eins og við þekkjum er börnum það ómetanlegt að fá lengri tíma heima með foreldri sínu. Ég held að réttur þeirra sé ekki síst það sem við þurfum að hafa í huga í þessum efnum.

Herra forseti. Ég get svarað spurningu hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur þannig að í mínum huga kemur það vel til greina að endurskoða lög um fæðingar- og foreldraorlof þar sem sérstakt tillit verður tekið til aðstæðna einhleypra kvenna sem eignast börn eftir að hafa gengist undir tæknifrjóvgun. Ég undirstrika að aðstæður þessara kvenna eru sérstakar og tel ég þess vegna ástæðu til þess að það verði skoðað hvernig komið verður til móts við aðstæður þeirra. Ég hefði að sjálfsögðu kosið að unnt hefði verið að breyta þessu þegar í vor þegar frumvarpið um breytingar á lögunum um fæðingar- og foreldraorlof var til umfjöllunar hér í þinginu. Því miður vannst ekki tími til þess þar sem umræðu um það frumvarp var að mestu lokið þegar frumvarp hæstv. heilbrigðisráðherra var lagt fram sem heimilaði einhleypum konum að gangast undir tæknifrjóvgun. Það breytir því ekki að ég er enn þeirrar skoðunar að mikilvægt er að haldið verði áfram með þá meginreglu laganna að sjálfstæður réttur foreldra til fæðingarorlofs sé ekki framseljanlegur á milli þeirra nema í skýrt afmörkuðum undantekningartilvikum. Ástæðan er einfaldlega sú að það er sterkt tilhneiging til þess að móðirin taki orlofið í heild sinni hafi foreldrið um það val hvernig þeir skipta því sín á milli og eru til glögg dæmi um það frá öðrum löndum. Í því sambandi er nægilegt að líta til reynslu grannríkja okkar sem og þeirrar staðreyndar að flestar mæður nýta sér sameiginlegan rétt til fæðingarorlofs samkvæmt lögum okkar. Við þurfum því enn að höfða til jafnréttissjónarmiðanna sem lágu að baki þegar lögin voru sett árið 2000 þar sem áherslan var lögð á jafna foreldraábyrgð og þátttöku kvenna og karla á vinnumarkaði. Ég held að einmitt á svo mikilvægum umbrotatímum sem við göngum í gegnum núna að hvert og eitt foreldri, og þá ekki síður karlarnir, sjái hversu mikilvægt það er að eiga gott samband við börnin sín til þess að geta hlúð að þeim sem best svo að unnt sé að veita þeim þroskavænleg skilyrði áfram. Virðulegi forseti. Það er einmitt þess vegna sem ég tel svo mikilvægt að við tryggjum enn jafnan rétt kvenna og karla til fæðingarorlofs með þeim hætti sem við höfum gert enda þótt eðlilegt sé að taka tillit til svo sérstakra aðstæðna sem hér eru til umræðu og hv. fyrirspyrjandi spyr um. Það er eðlilegt að við slíkar umræður vakni sú spurning sem við ræddum í fyrra: Hvað með einstæða foreldra, einstæðar mæður sem hafa nú sex mánaða fæðingarorlof? Oft hefur verið kallað eftir því að þær hefðu níu mánaða fæðingarorlof. Við fórum í gegnum í það í fyrra og er ástæða þá til að rifja það upp að til að koma til móts við foreldra sem ekki búa saman og rétt barnanna var lagt til að veita forsjárlausum foreldrum rétt til fæðingarorlofs þegar samþykki þess foreldris sem fer með forsjána liggur fyrir. Samþykki þess sem fer með forsjána þarf að liggja fyrir og þess vegna er ákaflega erfitt að veita einstæðum foreldrum níu mánaða fæðingarorlof. Einstætt foreldri hefur þá í hendi sér að neita hinu foreldrinu um fæðingarorlofsréttinn í þrjá mánuði og nýta sér réttinn sjálft í níu mánuði. Við erum þar fyrst og fremst að hugsa um rétt beggja foreldra en um það var að vísu ekki spurt. Ég vil þó halda til haga því mikilvæga atriði sem við fórum í gegnum á síðasta þingi.

Virðulegi forseti. Mig langar að lýsa yfir ánægju minni með svör hæstv. ráðherra við fyrirspurn hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur varðandi það mál sem hér er til umræðu. Hér er um ákveðið réttlætismál að ræða og eins og hæstv. ráðherra kom inn á telur hún það hið besta mál og ætlar að beita sér fyrir því. Það eru hins vegar, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, ýmis ljón í veginum fyrir því ef menn ætla að halda lengra og yfirfæra það á einstæðar mæður almennt. Við verðum að hafa það í huga að markmið laga um foreldra- og fæðingarorlof, þegar þau voru sett, var ekki síst að tryggja samvistir feðra við börnin sín og í raun „skilyrða“ þannig feður í þrjá mánuði til þess að vera með börnum sínum. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á er tilhneiging til þess, eins og við þekkjum frá öðrum löndum, að móðirin 

Virðulegi forseti. Hér fer fram mjög mikilvæg umræða og ég þakka bæði fyrirspyrjanda fyrir að taka málið upp og ráðherra fyrir svörin. Það var mikill áfangi sem náðist þegar samþykkt var að breyta lögum þannig að réttur einhleypra kvenna til tæknifrjóvgunar var tryggður. Í framhaldinu ætti auðvitað að huga að breytingum á lögum um foreldraorlof. Þau lög eru líka til að tryggja þann rétt sem börn eiga samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna um að tryggja rétt barna til samvista við báða foreldra sína. Það er auðvitað ýmislegt sem þarf að skoða. Lög eins og þau sem við ræðum hér þurfa sífellt að vera í endurskoðun. Ég heyri það á hæstv. ráðherra að hún er viljug til að skoða þessi mál og auðvitað þurfum við að skoða þau sérstaklega í ljósi þess að þarna er svo sannarlega um eitt foreldri að ræða.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra hæstv. fyrir svörin og þeim sem tekið hafa hér til máls. Ég ítreka það og tók það reyndar fram í fyrri ræðu minni að þetta er alveg sérstakt tilvik þar sem aðeins um eitt foreldri er að ræða. Það eru ekki tveir foreldrar í spilinu og ég tel að þessi hópur sé það sérstakur að rétt sé setja heimild inn í lögin fyrir þessar konur. Ég held að það skipti líka miklu því að um er að ræða konur sem lengi hafa borið von í brjósti um að eignast barn og oft er þetta eina barnið sem þær eignast. Auðvitað skiptir það máli af því við viljum horfa á málið í heildarsamhengi og tryggja rétt þessa litla hóps kvenna. Ég setti fram frumvarp í fyrra þar sem ég lagði til breytingar á stöðu einstæðra mæðra og vitnaði í þá sérstöðu ef forsjárlausir foreldrar eða foreldrar með forræði sæktust ekki eftir að nýta sinn hluta fæðingarorlofsins væri möguleiki fyrir hitt foreldrið að sækja um að nýta þann rétt. Hins vegar geri ég mér fullkomlega grein fyrir því að sú umræða er mjög viðkvæm út frá sjónarmiðum um rétt barna til beggja foreldra og að foreldrar deili ábyrgð á uppeldi. Ég held að það sé önnur umræða sem við eigum kannski eftir að eiga seinna því að það er rétt að lög sem þessi þurfa alltaf að vera í endurskoðun. En auðvitað eru til foreldrar sem nýta sér hreinlega ekki rétt sinn og hann fellur niður. Hvað verður þá um þau börn? En ég fagna orðum hæstv. ráðherra um að það komi til greina að endurskoða lögin og hvet til þess að það verði gert. Ég hvet jafnframt til þess að tekið verði sérstakt tillit til þessara kvenna úr því að sú lagabreyting og framför, leyfi ég mér að segja, er komin á að einhleypar konur geti gengist undir tæknifrjóvgun. Það verði þá vonandi gert fyrr en síðar.

Virðulegi forseti. Þessi fyrirspurn snýr að hæstv. fjármálaráðherra, hún snýst um heimild til að draga opinber gjöld af launagreiðslum, þ.e. heimild til skattstjóra og Innheimtustofnunar sveitarfélaga til að draga af launum launþega sem skulda skatt og meðlög. Hún snýst um 115. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, þar sem segir, með leyfi forseta: „Allir þeir, er hafa menn í þjónustu sinni og greiða laun fyrir starfa, sbr. 1. mgr. 92. gr., eru skyldir að kröfu innheimtumanns að halda eftir af kaupi launþega til lúkningar gjöldum þeirra aðila sem launþegar bera sjálfsskuldarábyrgð á og innheimta ber samkvæmt ákvæðum 112. gr. Aldrei skulu launagreiðendur þó halda eftir meira en nemur 75% af heildarlaunagreiðslu hverju sinni til greiðslu á gjöldum samkvæmt lögum þessum.“ Þarna er gert ráð fyrir að innheimtumaður ríkisins og sveitarfélaga geti tekið allt að 75% af heildarlaunum launþega sem skulda þessum aðilum frá fyrri tíð og fyrirspurn mín snýst um það hvort ráðherra telji ástæðu til að endurskoða þetta ákvæði, t.d. með tilliti til launafjárhæðar. Því miður þekkjum við dæmi þess að skuldir fólks, hvort sem það er við Innheimtustofnun sveitarfélaga eða skattstjóra, eiga það til að vinda upp á sig. Fólk fer út í verktöku og forðast að vera launþegar af því að þá fer það í þann farveg að sá sem greiðir launin tekur allt að 75% af laununum, oft með þeim afleiðingum að fólk getur hreinlega ekki lifað af. Þetta á það til að vinda upp á sig þannig að fólk er fast í því að vera verktaki, greiða sjálfu sér laun, gerir ekki upp við skattinn, gerir ekki upp meðlög við Innheimtustofnun, lendir í vanda. Spurning mín snýst um það hvort ástæða sé til að miða þarna við einhverja hámarksfjárhæð launa. Vissulega ber að gjalda keisaranum það sem keisarans er og fólk á auðvitað að borga skatta og skyldur en fólk verður líka að geta borgað. Það græðir enginn á því að menn forðist það að þiggja laun og fari fremur út í verktöku til þess að komast hjá því að gera upp gamlar skuldir. Ég velti því fyrir mér hvort þessi heimild eigi fremur að miðast við fjárhæð tekna til þess að auðvelda fólki að gera upp skuldir sínar og skatta. Þessi fyrirspurn var sett fram áður en efnahagsástandið varð með þeim hætti sem það er í dag en við sjáum fram á talsverðar greiðsluþrengingar hjá mörgum og þetta er einn af þeim póstum sem þar á eftir að vega þungt. Mig langar því að kanna það hjá ráðherra hvort hann telji ástæðu til að skoða þetta eitthvað.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Í 115. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, er kveðið á um að launagreiðanda sé skylt, að kröfu innheimtumanns ríkissjóðs, að halda eftir hluta af kaupi launþega til lúkningar gjöldum sem launþegar bera sjálfsskuldarábyrgð á og innheimta ber samkvæmt ákvæðum 112. gr. laganna, þó að hámarki 75% af heildarlaunagreiðslum hverju sinni. Nánari ákvæði um framkvæmd þessa innheimtuúrræðis er að finna í reglugerð nr. 124/2991, um launaafdrátt. Í 1. mgr. 4. gr. reglugerðarinnar segir að innheimtumanni sé heimilt að semja við launþega um lækkun umbeðins launafrádráttar ef sýnt þykir að tekjur launþega muni ekki duga til framfærslu hans, maka og barna sem hann hefur á framfæri sínu. Með slíku samkomulagi er jafnframt heimilt að fresta aðfarargerð vegna kröfunnar skv. 2. mgr. sömu greinar. Ákvæði þessi eru í samræmi við meðalhófsreglur stjórnsýsluréttar og í þeim felst að innheimtumenn skuli ekki ganga lengra við innheimtu vangoldinna opinberra gjalda en svo að fullnægt sé því lögmæta markmiði 105. gr. tekjuskattslaga að tryggja skilvirka innheimtu þeirra gjalda sem standa eiga undir sameiginlegum útgjöldum ríkisins. Um þá kvöð sem heimilt er að leggja á launagreiðanda samkvæmt ákvæðinu, þ.e. að halda eftir af kaupi launþega, gildir þannig sama meginregla og um aðrar íþyngjandi ákvarðanir stjórnvalda að hún getur aðeins komið til greina þegar því markmiði sem að er stefnt verður ekki náð með vægara móti. Jafnframt gildir að ekki skal gengið lengra við beitingu úrræðisins en nauðsyn ber til. Heimild til að gera kröfu um að launagreiðandi haldi eftir af kaupi launþega er eitt veigamesta úrræðið til innheimtu opinberra gjalda sem innheimtumenn ríkisins búa yfir. Ákvæði um að launþegi haldi eftir að lágmarki 25% heildarlaunagreiðslna og heimildir til þess að taka tillit til félagslegra aðstæðna launþega við beitingu úrræðisins eru jafnframt mjög mikilvægar til þess að ekki sé gengið um of á ráðstöfunartekjur einstaklinga. Í því sambandi er rétt að benda á að tekið er tillit til staðgreiðslu opinberra gjalda, lögbundinna iðgjalda til lífeyrissjóða og stéttarfélaga og vangreiddra meðlaga launþega, sé þeim til að dreifa, ef launaafdrætti er beitt og launþegar halda því alltaf eftir a.m.k. 25% launa sinna. Í ljósi þess sem að framan er sagt hefur fram til þessa ekki verið talin sérstök ástæða til þess að gera breytingar á 115. gr. tekjuskattslaga, m.a. vegna þess hversu sveigjanlegar reglur um launaafdrátt eru fyrir innheimtumenn til þess að koma til móts við launþega á einstaklingsbundinn hátt.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að blanda mér í þær umræður sem hér hafa farið fram. Ég held að kjarni málsins sé einmitt sá sem hæstv. fjármálaráðherra sagði hér í lok ræðu sinnar, það er sá sveigjanleiki sem mér er kunnugt um að menn nota í flestum tilfellum. Þannig vill til að ég er í vinnuhópi á vegum hæstv. félagsmálaráðherra ásamt með nokkrum þingmönnum úr stjórnarliðinu þar sem við erum að skoða ýmis úrræði í ljósi efnahagsástandsins, úrræði sem geta hjálpað heimilunum. Þar var þetta sérstaklega rætt og við fengum m.a. á okkar fund Snorra Olsen, tollstjóra í Reykjavík, og hann fullyrti að sú regla sem þeir ynnu eftir væri, eins og hann orðaði það, giska mannúðleg. Menn sniðu stakk eftir vexti, reyndu að semja við aðila og í fæstum tilfellum væri það þannig að 75% væru dregin af launum fólks vegna þess að það liggur í augum uppi að fólk sem rekur heimili og stóra fjölskyldu á erfitt með að lifa af 25% af launum sínum. Ég sannfærðist um það á þessum fundi að sveigjanleiki 

Herra forseti. Þau reglugerðarákvæði sem hæstv. fjármálaráðherra minntist á kalla á umsóknir og málsferli og eru tafsöm. Ég tel að tímabundið, meðan mestu erfiðleikarnir ganga yfir okkur, á næstu vikum, mánuðum og missirum, næstu tólf mánuðum eða lengur, eigi að færa þessa prósentutölu niður í a.m.k. 50%. Þetta er hluti af því að fólk sem t.d. hefur keypt íbúðir með 80–100% lánum á ekkert í þeim lengur, það er allt farið. Stýrivaxtahækkunin er nánast náðarhögg á stóran hluta atvinnurekstrar í landinu, heimilin í landinu og fleiri, og það þarf öll viðbrögð og úrræði í gang strax. Það er miður að almenningur í landinu hefur ekki fengið upplýsingar um faglegar tillögur um endurreisn, um úrræði. Það eina sem hann hefur fengið í andlitið er þessi stýrivaxtahækkun úr 12% í 18%

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég held þó að það væri mjög áhugavert fyrir alla aðila að kanna þetta. Þó að ýmsir leiti eftir samningum á þann hátt sem hæstv. ráðherra fór yfir hér áðan og semji um að halda eftir meiru af launum sínum en 25% þá er það svo að verktaka, eða gerviverktaka eða hvað við viljum kalla það, verður oft til af þeim sökum að fólk fer ekki út í þetta samningaferli, kannski af því að það treystir sér ekki til þess, kannski af því að það er ekki nógu aðgengilegt ferli fyrir fólk sem er komið í skuldir. Því miður eru fjölmörg dæmi þess að fólk forðast að vera á launum til þess að sneiða hjá þessum ákvæðum. Ég beini því til hæstv. ráðherra að skoða hvort þessi samningaleið sé nægilega aðgengileg fyrir fólk sem hefur lent í vandræðum, hvort þetta kalli á ákveðið frumkvæði sem fólk kannski miklar fyrir sér og fer frekar þá leið sem mörgum kann að virðast auðveldari við fyrstu sýn, þ.e. að fara út í verktöku. Sú leið skapar oft fleiri vandamál en hún leysir, því miður er það svo. Ég velti því fyrir mér hvernig fólk nýtir þessa samningaleið, það hefur verið nefnt hér af hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur að tollstjóri telji að tiltölulega vel takist til en það er kannski efni í aðra fyrirspurn að kalla eftir tölum um þau efni og hvernig verktakabransinn hefur þróast á sama tíma, þ.e. skoða þá sem fara í það að þiggja laun eftir þeim leiðum en ekki hinum hefðbundnu launþegaleiðum.

Herra forseti. Ég er ekki viss um að það sé rétt hjá hv. þingmönnum sem telja að það þurfi eitthvert mikið ferli eða að það þurfi að taka langan tíma, að einhver vandkvæði séu á því og eitthvert sérstakt frumkvæði þurfi til þess að semja við innheimtumanninn. Ég held að fólki hljóti að vera ljóst hver það er sem er að innheimta og ef því sýnist það vera um of íþyngjandi á að vera mjög einfalt mál að nálgast innheimtumanninn og semja um niðurstöðuna á grundvelli þeirra reglugerðarákvæða sem ég las upp hér áðan. Ég held í öllu falli að það hljóti að vera einfaldara að semja við innheimtumanninn en að fara út í verktöku með því sem þá þarf að koma fram, með þeim skilyrðum sem um verktöku gilda og það sem er lagt á herðar þeim sem um verktökuna fara. Ég held að það sé alveg örugglega ekki flóknara eða krefjist meira frumkvæðis að semja við innheimtumanninn en að útbúa sig í útgerð eins og verktöku. Það má vera að einhverjir aðrir hlutir liggi að baki því að einstaklingar fari út í þessa verktöku en það eitt að innheimtan sé svo íþyngjandi vegna daglegra þarfa einstaklingsins og fjölskyldunnar. Það er sjálfsagt að halda þessari umræðu áfram ef hv. þingmaður vill koma með aðra fyrirspurn um tölur og slíkt í þessu sambandi. Ég hlakka til þeirrar umræðu því að á næstunni verður því miður örugglega ekki minna um erfiðleika hjá þeim sem þegar er í erfiðleikum af þessu tagi.