Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og líka álit hennar á málinu. Það er eitt sem ég vil nefna í upphafi, það er rétt að það spannst mikil umræða í nefndinni um nafn frumvarpsins og líka um nafn laganna, „kolvetni“. Eins og hv. þingmaður nefndi er það rétt að við höfum hingað til kannski tengt það við Atkins-kúrinn sem þýðir að þá á maður að skera niður öll kolvetni og bara éta prótein. Einhverra hluta held ég samt að heimurinn verði fyrst kominn raunverulega á Atkins-kúrinn þegar við hættum að nota olíu og jarðgas miðað við þetta allt saman. Ég held hins vegar að það sé mjög langt í það. Ég er sammála hv. þingmanni um að við þurfum að gæta hófs í allri umræðu um þetta. Það er einmitt sem þetta mál snýst um, þ.e. að við klárum að gera lagasetninguna þannig úr garði að við getum hafið rannsóknir á því hvort það sé kolvetni, eða hvað sem menn vilja kalla það, uppi á Drekasvæði. Það er það sem þetta mál snýst um. Hv. þingmaður talar mikið um það að hér hafi ekki gefist færi á að ræða málin almennilega. Ég bendi á að þetta mál var fyrst lagt fram hér á þingi af hæstv. iðnaðarráðherra og mælt fyrir því 21. nóvember. Það er heill mánuður síðan. Þetta mál hefur verið í vinnslu í hv. iðnaðarnefnd. Við kölluðum til alla þá aðila sem hafa lagt fram umsagnir um málið. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur ekki beðið um neinn aukalega til nefndarinnar umfram þá sem kallaðir voru til. Við leggjum fram 15 breytingartillögur. Við erum búin að liggja yfir þessu máli í heilan mánuð þannig að 

Herra forseti. Ég nefndi það sérstaklega í ræðu minni áðan að allar þær breytingar sem urðu til í meðförum nefndarinnar hafi verið til hins betra, einfaldlega vegna þess að málið var illa unnið af hálfu iðnaðarráðuneytis og þurfti að gera á því verulegar breytingar og hefði mátt gera þær fleiri til þess að málið yrði enn betra. Það er nú þetta sem menn þurfa að hugsa um þegar þeim hleypur kapp í kinn, þ.e. að það þarf líka að vanda sig. Það þarf líka að vanda sig og taka þann tíma sem þarf til þess. Það ættu talsmenn samræðustjórnmálanna að vita. Það er engin nauður sem rekur menn til að afgreiða þetta núna korteri fyrir jól. Það er langt í frá. Það var upplýst á fundum nefndarinnar að töfradagsetningin 15. janúar er nú ekki svo nálæg í tíma sem halda mætti vegna þess að ef útboð verða þá auglýst tekur við þriggja mánaða útboðstími sem þýðir að tilboð ættu að berast einhvern tímann fyrir lok apríl. Þá tekur við þriggja til fjögurra mánaða tími til að meta þau tilboð. Menn eru ekkert að falla á neinum tíma. Það vekur, eins og ég sagði áðan, spurningar um það hvort menn séu að eltast hér við einhvern hégómleika. Ég tek fram að það var mælt fyrir þessu máli 3. desember. 

Virðulegi forseti. Það er ekkert skrýtið að menn séu orðnir örlítið ringlaðir á þessum tíma nætur. Varðandi tímasetningar liggja þær allar fyrir á netinu, hvenær hvað var lagt fram og hvernig. Ég fékk tölvupóst frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga 24. nóvember sl. þar sem það lagði fram sína fyrstu gagnrýni um málið. Þá var það orðið formlega lagt fyrir af þinginu. Og ég nenni ekki að fara í einhverjar deilur við hv. þingmann um það. Hins vegar er alveg rétt hjá henni að auðvitað á að vanda sig og auðvitað á þingið að vanda sig. Auðvitað á ráðuneytið að vanda sig. Og að mínu mati gekk það núna vel upp, nákvæmlega eins og það á að gera. Við fengum ekki nógu vel unnið frumvarp frá iðnaðarráðuneytinu sem unnið var af því og umhverfisráðuneytinu. Þess vegna erum við með 15 breytingartillögur við málið sem hv. þingmaður er búinn að viðurkenna að gera málið enn betra. Að mínu mati skiptir gríðarlega miklu máli að við getum hafið þessar rannsóknir sem fyrst. Það er langt inn í framtíðina sem við vitum hvað kemur út úr rannsóknunum. En við hljótum að geta sammælst um að búa hér til löggjöf - og þurfum ekki marga mánuði í það atriði - sem heimilar okkur og heimilar framkvæmdarvaldinu að bjóða út rannsóknir á svæðinu og með öllum þeim fyrirvörum sem lagðir eru fram í breytingartillögum okkar í hv. meiri hluta iðnaðarnefndar. Ég spyr hv. þingmann sem vill allan þennan tíma til viðbótar til að ræða málið umfram þennan heila mánuð sem við erum búin að hafa: Hvað vantar, virðulegi forseti? Ég hlýt að spyrja hv. þingmann um það: Hvað vantar annað en að hún 

Herra forseti. Ég ætla rétt að vona að hv. formaður iðnaðarnefndar sé ekki að skora á mig hér að taka aftur til máls og ræða í eitthvað aðeins styttra máli en þegar sem ég rakti athugasemdir mínar við þetta mál og málsmeðferðina í hálftímaræðu.  Hv. þingmaður spurði hvað í ósköpunum sú sem hér stendur vildi gera við allan þennan tíma. Það sem um var að ræða og hv. formaður iðnaðarnefndar ætti að viðurkenna var að við töluðum um að taka málið út í fyrstu eða annarri viku eftir jólahlé. Í stað töfradagsetningarinnar 15. janúar væru menn kannski að tala um í síðasta lagi 15. febrúar. Það er nú allur tíminn. Það er vika til hálfur mánuður, einn eða tveir fundir í hv. iðnaðarnefnd vegna þess, herra forseti, að það er enn þá mjög stórt gat í þessu máli sem varðar skipulagsþáttinn. Það er mjög stórt æpandi gat í því vegna þess að eins og ég sagði skipti iðnaðarráðuneytið um hest í miðri á og hv. iðnaðarnefnd gafst upp fyrir verkefninu og vísaði því bara inn í framtíðina en þó án aðkomu ráðuneytis sveitarstjórnarmála og án aðkomu sveitarfélaganna beint. Það er mjög gagnrýnivert að mínu mati.

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna kolvetnisstarfsemi. Formaður nefndarinnar hefur farið ítarlega yfir þær breytingar sem nefndin gerði á frumvarpinu. Þær voru fjölmargar og ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa talað á undan mér, ég er sammála þeim og tel að allar þessar breytingar séu til mikilla bóta. Ég ætla að nota tíma minn til að ræða um þau áhrif sem rannsóknir og vonandi vinnsla síðar meir hefur á atvinnumál okkar Íslendinga ef olía og gas finnst í vinnanlegu magni á Drekasvæðinu. Það munu skapast ný atvinnutækifæri á landi og má í því sambandi segja að hagsmunir byggða á Norður- og Austurlandi séu töluverðir. Það þarf strax og leyfum er úthlutað til rannsóknar og vinnslu kolvetnis að gæta þess að nýting auðlinda sé hagkvæm frá þjóðhagslegu sjónarmiði og tekið sé tillit til umhverfissjónarmiða. Við undirbúning frumvarpsins var leitað til Noregs og Færeyja og byggt á þeirra miklu reynslu. Eins og allir vita hafa Norðmenn mjög mikla reynslu og þekkingu í vinnslu olíu sem hefur byggst upp í áratugi. Færeyingar eru hins vegar komnir styttra á leið, þeir gáfu út fyrsta rannsóknarleyfið á árinu 2000 og enn hefur ekki fundist olía í vinnanlegu magni. Þrátt fyrir það hafa Færeyingar byggt upp hjá sér mikla þekkingu og fengið mikla reynslu nú þegar með starfsemi sem felst í þjónustu við rannsóknarskipin. Fyrirtæki eitt sem stundar þessa starfsemi í Færeyjum er nú þegar orðið það öflugt að það er farið að stunda þessa starfsemi og bjóða þessa þjónustu um allan heim. Meðal annars eru skip á þeirra vegum að störfum í Mexíkóflóa og víðar með slíka þjónustu svo dæmi séu tekin. Útgerðarmenn í Færeyjum sáu ný tækifæri til að nýta skip sín með öðrum hætti en til hefðbundinna fiskveiða og margir hverjir fóru þá leið að breyta fiskiskipum í skip sem hentuðu til þjónustu við rannsóknar- og vinnsluskip. Þegar Færeyingar buðu út fyrstu rannsóknarleyfin voru þeir á svipuðum stað og við erum núna, höfðu ekki reynsluna en hafa nú sannarlega byggt hana upp á þeim tíma sem liðinn er. Það eru miklir hagsmunir í húfi fyrir okkur Íslendinga að við nýtum okkur alla þá möguleika sem bjóðast til atvinnuuppbyggingar í tengslum við þennan iðnað og á þetta sérstaklega við um byggðir á Norðausturlandi. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt fyrir okkur Íslendinga að taka þátt í þessu verkefni frá byrjun. Með því byggist upp þekking og reynsla sem mun nýtast mjög vel þegar og ef á Drekasvæðinu verður farið að vinna olíu og gas innan kannski 8–10 ára. Þá mun þjónusta við iðnaðinn aukast verulega en hann er samt töluverður á því tímabili sem rannsókn er í gangi. Skipin þurfa vistir, varahluti, rekstrarvörur og vinnuafl. Þess vegna er mjög mikilvægt að öll þessi þjónusta fari í gegnum íslenska höfn og eru lagðar til breytingar á frumvarpinu sem lúta að því að tryggja það og sett inn skilyrði varðandi skipulag leyfishafa og starfsemi hans hér á landi. Lögð er til sú breyting að kveðið verði á um að leyfishafi skuli hafa skipulag sem tryggi sjálfstæða stjórnun og umsjón framkvæmda frá Íslandi á öllum þáttum tengdum kolvetnisstarfsemi sinni hér á landi. Í þessu felst öll umsýsla og þjónusta við leyfishafa og að áhafnarskipti fari einnig fram í gegnum Ísland. Þetta er mjög mikilvægt í lögunum að mínu mati. Fyrirtæki í þessum iðnaði úti um allan heim vita að í hverju landi gilda mismunandi lög um þessa starfsemi sem fyrirtækin þurfa að fara eftir. Þess vegna er enn mikilvægara að lögin kveði skýrt á um það hvernig fyrirkomulagið á að vera hér hjá okkur í þessu mikilvæga máli. Þessa leið hafa bæði Norðmenn og Færeyingar farið. Í Noregi eru í dag 70–80% nýsmíða og breytinga á skipum tengd olíuiðnaði og u.þ.b. 7.000 skip um allan heim eru í þjónustu við olíuiðnaðinn. Hverju skipi tengist fjöldi starfsmanna sem þurfa þjónustu. Tækifæri sveitarfélaga á Norður- og Austurlandi eru því mikil til atvinnuuppbyggingar á þessu sviði fyrir utan allt umstang í kringum áhafnarskipti en þá þarf þyrluþjónustu því að almennt er skipt um áhöfn á skipum með aðstoð þyrlu. Þjónustan við rannsóknarskip og hafstöðvar er vöruflutningar á hafi og geta ferðir verið mjög tíðar milli lands og skipa með vistir og búnað. Virðulegi forseti. Eflaust finnst okkur olíuvinnsla á íslensku landgrunni fjarlægur draumur en ef og þegar það gerist þurfum við að vera reiðubúin að nýta þau atvinnutækifæri sem við það skapast alveg frá byrjun. Með því öflum við okkur þekkingar og reynslu í nýrri atvinnugrein sem mun skapa ný störf á landsvæði sem hefur átt undir högg að sækja.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um breytingar á ýmsum lögum um kolvetnisstarfsemi eins og ítrekað hefur komið fram hér í kvöld, eða það sem við köllum öðrum orðum olíu- og gasleit í íslenskri efnahagslögsögu. Ég ætla að fá að ítreka hvaðan þessi skilgreining kemur. Kolvetni þýðir samkvæmt lögum nr. 13/2001 jarðolía, jarðgas eða annars konar kolvetni sem er til staðar í jarðlögum undir hafsbotni frá náttúrunnar hendi og er hægt að nota í fljótandi eða loftkenndu formi. Það hefur lítið með hinn fræga og umtalaða kolvetniskúr að gera og þaðan af síður eitthvað með Ásmund Stefánsson að gera, sem hefur eiginlega eignað sér Atkins-kúrinn hér á Íslandi. Svo að við rifjum aðeins frekar upp söguna samþykkti ríkisstjórnin vorið 2005 tillögu fyrrverandi hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, um að hefja undirbúning fyrir hugsanlega útgáfu sérleyfa til leitar, rannsókna og vinnslu á olíu og gasi á norðanverðu Drekasvæðinu rétt við Jan Mayen hrygginn. Niðurstöður þeirra rannsókna hafa verið jákvæðar. Fram hafa komið skýrar vísbendingar um að þar sé olíu og gas að finna en nauðsynlegt er að fara í frekari rannsóknir til að sannreyna að svo sé. Drekasvæðið er nyrst og austast í íslensku efnahagslögsögunni og eiginlega eins langt og við komumst frá Íslandi ef við miðum við efnahagslögsöguna og er það 42.700 ferkílómetrar að flatarmáli. Rannsóknir hafa leitt í ljós að áhugaverðar myndanir eru í jarðlögum á norðanverðu svæðinu á allt að 4.400 ferkílómetra svæði. Hluti, eða um 800 ferkílómetrar, er í norsku efnahagslögsögunni við Jan Mayen en um 3.600 ferkílómetrar eru innan íslensku lögsögunnar og er í gildi milliríkjasamningur á milli Íslendinga og Norðmanna um hvernig skipta beri kostnaði og hugsanlegum olíu- og gasfundi á milli ríkjanna. Íslenska ríkið er samkvæmt lögum eigandi kolvetnis eða vetniskolefnis, sem er nú miklu fallegra orð, eða vetniskola, sem kann að finnast á íslensku yfirráðasvæði utan netlaga og fellur stjórn olíu- og gasmála undir iðnaðarráðuneytið. Orkustofnun er leyfisveitandi í rannsóknum og vinnslu kolvetnis á ókunnum svæðum og hafa tvö leyfi verið veitt til leitar á olíu og gasi til olíuleitarfyrirtækjanna InSeis árið 2001 og TGS Nopec árið 2002. Það frumvarp sem við fjöllum hér um var samið sameiginlega af iðnaðarráðuneytinu og umhverfisráðuneytinu. Verið er að leggja til breytingar á áðurnefndum lögum nr. 13/2001 um þessa kolvetnisvinnslu - og það er algjörlega óþolandi að þurfa að nota þetta orð svona oft - en einnig eru lagðar til breytingar á skipulags- og byggingarlögum, lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir, lögum um mat á umhverfisáhrifum, lögum um varnir gegn mengun hafs og stranda og lögum um brunavarnir - aðrar nefndir og önnur ráðuneyti hafa verið heppnari með orð, það er ánægjulegt að sjá. Markmiðið með breytingunum er að setja skýrari lagaumgjörð um skipulag mengunarvarna og öryggismál og utan um rannsóknir, leit og vinnslu á olíu og gasi á hafsvæðinu umhverfis Ísland. Einnig kemur fram að verið er að útvíkka hlutverk Skipulagsstofnunar, Umhverfisstofnunar og Brunamálastofnunar. Þau eiga þá einnig að taka til starfsemi við rannsóknir, leit og vinnslu á kolvetni  Í nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar eru lagðar til mjög umfangsmiklar breytingar á frumvarpinu og má gróft sagt flokka það í tvo þætti. Fyrri hlutinn snýr að þeirri kröfu nefndarmanna að þekking, reynsla og störf myndist hér á landi um rannsóknir og vinnslu á olíu og gasi. Í frumvarpinu virðist einfaldlega gert ráð fyrir að leyfishafar geti stofnað hér útibú og verið skattlagðir en engar aðrar sérstakar kröfur eru gerðar um starfsemi hér á landi. Nefndin leggur því til að fyrirtækin verði ekki bara að stofna sérstakt félag hér á landi heldur verði þau líka að vera með starfsstöð og starfsemi sem tryggir sjálfstæða stjórnun og umsjón framkvæmda frá Íslandi á öllum þáttum sem tengjast áðurnefndri kolvetnisstarfsemi. Orkustofnun verði jafnframt heimilt að setja sérstök skilyrði er lúta að þessu skipulagi fyrirtækjanna og fjármögnun þeirra. Þetta atriði er að mínu mati mjög mikilvægt í ljósi þess að í skýrslu iðnaðarráðuneytisins frá því í mars 2007 um Drekasvæðið koma ítrekað fram þær væntingar höfunda skýrslunnar að starfsfólk við leit, rannsóknir, framkvæmdir og framleiðslu verði að langmestu leyti erlent. Það var hreinlega sláandi hversu litlar væntingar eru gerðar til sköpunar nýrra starfa fyrir Íslendinga vegna rannsókna, leitar og vinnslu olíu og gass í skýrslunni. Ég hef í fyrirspurn bent hæstv. iðnaðarráðherra á að einna helst virðist vera gert ráð fyrir einhverjum störfum við að lesa yfir umsóknir um rannsóknarleyfi og svo eru einhverjar vangaveltur um að eftir 10–20 ár, þegar erlend olíufyrirtæki hafa hugsanlega hafið vinnslu á svæðinu, verði kannski hægt að staðsetja þar eina þyrlu frá Landhelgisgæslunni auk þess sem einhver störf kunni að skapast fyrir heilbrigðisstarfsmenn vegna þjónustu við starfsmenn borpallanna. Frumvarpið sem var lagt fram á hinu háa Alþingi virðist endurspegla þessar sorglega litlu væntingar um atvinnusköpun hjá iðnaðar- og umhverfisráðuneytinu. Ég fagna því mjög að meiri hluti iðnaðarnefndar var ekki tilbúinn að taka undir þessar væntingar, sérstaklega í ljósi þeirra válegu frétta og atburða sem við höfum verið að fást við hér á Íslandi, sem hefur síðan leitt til þess að stórastoppið er komið í sambandi við orkufrekan iðnað, samgönguframkvæmdir, byggingariðnað og svo að sjálfsögðu hinn margumtalaða fjármálageira. Óskað var eftir upplýsingum um hvernig önnur lönd hafa reynt að tryggja sem mesta atvinnustarfsemi við vinnslu olíu og gass og í þeirri yfirferð kom fram að í norskum lögum um kolvetnisstarfsemi er lagaákvæði sem ætlað er að tryggja sem mesta starfsemi í þessari atvinnugrein í landinu, þannig að á því verði tekið og óskað eftir því að mjög skýrt komi fram að fyrirtækin geti ekki einungis stofnað útibú hér og verið skattlaus heldur yrðu þau að stjórna starfsemi sinni og reka héðan frá Íslandi. Nefndarmenn í meiri hluta í iðnaðarnefnd, og raunar allir nefndarmenn, töluðu um það hversu mikilvægt er að byggja upp menntun og rannsóknir á þessu sviði. Því er það lagt til í áliti meiri hluta iðnaðarnefndar - og minni hlutinn hefur tekið mjög sterklega undir þá kröfu - að stofnaður verði sérstakur menntunar- og rannsóknarsjóður að færeyskri fyrirmynd og þurfi væntanlegir leyfishafar að greiða árlegt framlag í hann. Sjóðurinn verði síðan nýttur til þess að byggja upp þekkingu og menntun á sviði olíu- og gasvinnslu hér á landi bæði við háskólana og hjá fyrirtækjum. Hin stóra breytingin sem ég nefndi - flokka má breytingarnar í tvo aðalþætti - er sú að teknar eru út fyrirhugaðar breytingar á skipulags- og byggingarlögum. Aðalathugasemdirnar sem nefndinni bárust varðandi frumvarpið vörðuðu þann þátt og má benda á að meiri hluti umhverfisnefndar tók undir þær athugasemdir sem iðnaðarnefnd bárust. Þær athugasemdir komu m.a. frá Skipulagsstofnun, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samtökum atvinnulífsins og Samtökum iðnaðarins og voru þess efnis að verið væri að útvíkka hlutverk Skipulagsstofnunar á þann máta að Skipulagsstofnun fengi algjörlega nýtt hlutverk. Fulltrúar stofnunarinnar sem komu á fund nefndarinnar töluðu mjög skýrt þess efnis að þeir teldu raunar að frumvarpið brjóti í bága við góða stjórnsýsluhætti þar sem stofnuninni er ætlað að gera áætlanir, meta umhverfisáhrif, veita leyfi og sinna eftirliti með leyfishöfum og sitja þannig ekki báðum megin við borðið heldur hreinlega allan hringinn. Meiri hluti nefndarinnar leggur því til að þessi ákvæði í frumvarpinu verði felld út og að Orkustofnun muni áfram sinna afgreiðslu á rannsóknar- og vinnsluleyfum. Var það m.a. byggt á því að Orkustofnun er samkvæmt gildandi lögum ætlað að leita umsagnar hjá umhverfis- og sjávarútvegsráðuneyti. Einnig er lagt til að lögfestur verði sérstakur samráðshópur eftirlitsaðila þar sem allar stofnanir sem sinna eftirliti á þessu sviði eigi fulltrúa. Var m.a. tekið undir ábendingar hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur um það að Náttúrufræðistofnun kæmi þar að, sem er í samræmi við athugasemdir sem bárust frá umhverfisnefnd. Það kom líka mjög skýrt fram í umsögnum og hjá gestum nefndarinnar að til staðar er ákveðinn ágreiningur á milli sveitarfélaganna og umhverfisráðuneytisins um skipulagsvald sveitarfélaga og ríkisins og þá út í sjó. Sveitarfélögin hafa óskað eftir því að útvíkka skipulagsvald sitt þannig að þau nái ekki bara að mörkum netlaga heldur miðist við grunnlínu plús eina sjómílu út í haf. Þetta er ágreiningur sem áður hefur komið á borð Alþingis og þá hvað varðar skipulag á fiskeldi og einnig hefur verið mikill ágreiningur, eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir benti á, um efnistöku sem hefði nánast verið uppi í fjöru hjá sveitarfélögum. Verið er að leggja til ákveðið bráðabirgðaákvæði, eins og segir í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Í sjötta lagi leggur meiri hlutinn til að í bráðabirgðaákvæði við lög um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis verði kveðið á um að iðnaðarráðuneyti og umhverfisráðuneyti skuli fyrir 1. janúar 2010 hafa lokið skoðun á því hvort þörf sé breytinga á ákvæðum 14.–18. gr. þeirra laga og ákvæðum skipulags- og byggingarlaga varðandi efni, gerð og málsmeðferð skipulagsáætlana og leyfisveitinga vegna einstakra framkvæmda á grundvelli leyfa til rannsóknar og vinnslu kolvetnis útgefnum af Orkustofnun.“ Skemmtilegar umræður spunnust um það í nefndinni hvort - ef frumvarpið mundi fara í gegn án þess að þessir liðir hefðu verið teknir út - við værum þá farin að tala um að deiliskipuleggja ákveðin hafsvæði og gátu menn ekki alveg séð fyrir sér hvernig þau skipulagsgögn ættu að vera og hvort það væri óleyfilegt fyrir öldurnar að fara yfir ákveðna hæð og ég veit ekki hvað. Það var sem sagt ákveðið að við mundum leggja til að þessar greinar laganna yrðu felldar út og vona ég að sú tillaga verði samþykkt. Eins og allir þeir sem fylgst hafa með umræðunni um íslenskt efnahagslíf vita er mjög dimmt yfir hjá okkur. Við á Alþingi ræðum dag eftir dag og kvöld eftir kvöld - núna vantar klukkuna tíu mínútur í eitt - um aukna skuldsetningu ríkisins og einstaklinga og fyrirtækja. Við erum að tala um mikinn niðurskurð hjá ríkinu og því miður líka hjá fyrirtækjum landsins og fjölskyldum. Við erum að tala um aukið atvinnuleysi og auknar álögur á Íslendinga. Nefna má nýjasta dæmið sem er hinn svokallaði bandormur ríkisstjórnarinnar um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þar er m.a. verið að leggja til að kostnaðarhlutdeild sjúklinga hækki um 360 millj. kr., eldri borgarar og öryrkjar verði fyrir um 3,9 milljarða kr. skerðingu og nýbakaðir foreldrar verði af um 400 millj. kr. vegna lækkunar heildargreiðslna í fæðingarorlofi. Það má því segja að kjaftshögg eftir kjaftshögg ríði á íslenskum almenningi sem ríkisstjórnin verður algjörlega að axla ábyrgð á eftir að hafa hunsað viðvörunarorð um ástandið í fjármálageiranum og í heiminum. Það má kannski afsaka það og hafa skilning á því af hverju hæstv. iðnaðarráðherra hefur aðeins misst sig yfir hugsanlegum olíugróða og þrýst á að þetta frumvarp yrði að lögum. Það má svo sem minna á setningu hæstv. ráðherra af vefsíðu hans, með leyfi forseta: „Við munum fyrr eða seinna skipa okkur á bekk með olíuþjóðum heimsins. Ég bind sterkar vonir við að olía og gas muni skapa mikinn auð á Íslandi og afrakstur okkar mun allur renna í sameiginlega sjóði.“ Það kemur fram í áðurnefndri skýrslu að settir eru upp fjórir mismunandi möguleikar þar sem verið er að áætla tekjur af Drekasvæðinu. Þær tölur eru allt frá núlli upp í 3.600 milljarða kr., eins gott að hafa núllin á hreinu. Ekkert nema kostnaður ef ekkert finnst á Drekasvæðinu en ef eitthvað finnst - og talað er um möguleika 1, 2, 3 og 4, og best væri að við gætum fundið bæði olíu og gas. Ef það mundi gerast hefðum við nægan pening til þess að borga skuldir ríkisins vegna bankanna, Icesave, vexti, eiginfjáraukningu Seðlabanka og nýju bankanna og ýmislegt fleira skemmtilegt. Það má því alveg skilja af hverju ákveðinn þrýstingur er til staðar, menn sjá kannski einhverja smávonarglætu í öllu myrkrinu. En þótt olía finnist mun það lítið hjálpa okkur á næstu árum. Við horfum til þess að olía finnist - ef hún finnst - ekki fyrr en eftir 10–20 ár, eins og kemur mjög skýrt fram í áðurnefndri skýrslu. Ég vona svo sannarlega að ef olía finnst þá fari menn mun varlegar en við höfum t.d. gert með bankana okkar og komið verði í veg fyrir að í staðinn fyrir bankabóluna verði olíubólan mikla. Afleiðingin af því - þó að það sé kannski ekki það sem við þurfum að hafa mestar áhyggjur af - gæti orðið sú að hæstv. iðnaðarráðherra neyddist til að loka blogginu sínu líkt og hæstv. viðskiptaráðherra neyddist til að gera þegar bankabólan sprakk. Að lokum vil ég þakka fyrir samstarfið í nefndinni við vinnslu frumvarpsins. Mjög vel var tekið í athugasemdir og ábendingar nefndarmanna og umsagnaraðila og ég hef því miður allt of sjaldan séð slíkt á þeim stutta tíma sem ég hef verið á Alþingi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og skattanefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum. Það er að finna á þskj. 406. Í þingskjalinu kemur fram hvaða gestir komu til nefndarinnar og hvaða umsagnir við fengum. Í frumvarpinu er fjallað um nokkrar breytingar á ákvæðum tekjuskattslaga. Má þar nefna ákvæði um skattfrelsi greiðslna Endurhæfingarsjóðs, meðferð söluhagnaðar af íbúðarhúsnæði, skilyrði vaxtabóta, skilyrði barnabóta, einföldun framtalsskila og sjálfvirka upplýsingaskyldu. Einnig er að finna í frumvarpinu ákvæði til bráðabirgða sem ætlað er að koma í veg fyrir afturvirk áhrif laga nr. 38/2008 á tilgreinda söluaðila hlutabréfa. Nefndin ræddi sérstaklega ákvæði 7. gr. frumvarpsins, um sjálfvirka upplýsingaskyldu banka, sparisjóða og annarra fjármálafyrirtækja gagnvart skattyfirvöldum. Fram kom að tilgangur þess væri að tryggja jafnræði í skattframkvæmd, þar með talið við álagningu skatta, skattaívilnanir og greiðslu bóta. Skattyfirvöld gætu á grundvelli þess haft eftirlit með að fjármálafyrirtæki haldi réttilega eftir staðgreiðslu skatta vegna tilgreindra fjármagnstekna. Þá væri ákvæðið liður í áformum skattyfirvalda skv. 6. gr. frumvarpsins um að aflétta framtalsskyldu af tilgreindum hópi framteljanda. Á fundum nefndarinnar var sjálfvirk upplýsingaskylda rædd annars vegar með hliðsjón af þeim trúnaðarskyldum sem bankar bera almennt gagnvart viðskiptavinum sínum og hins vegar með tilliti til sérstakra aðstæðna í íslensku efnahagslífi. Undirstrikað var það sjónarmið að greiður aðgangur að umræddum upplýsingum gerði framkvæmd skattskila áreiðanlegri. Aðrir töldu að frumvarpsgreinin væri of víðtæk og til þess fallin að rýra traust á íslensku fjármálakerfi. Nefndin leggur til breytingu á 7. gr. frumvarpsins og er hún gerð til að sætta öndverð sjónarmið skattyfirvalda og Samtaka fjármálafyrirtækja í málinu. Til viðbótar við það sem að framan er rakið hefur verið bent á að það geti reynst tæknilega erfitt að afhenda umræddar upplýsingar. Nefndin leggur einnig til breytingu á gildistökuákvæði frumvarpsins. Auk þess bendir nefndin á að henni hafa verið gefnar þær skýringar á ákvæðum 1. gr. og a-liðar 2. gr. frumvarpsins að um formbreytingu sé að ræða. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem kemur fram í umræddu þingskjali. Hv. þm. Birkir J. Jónsson og Gunnar Svavarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, Bjarni Benediktsson, Lúðvík Bergvinsson, Katrín Jakobsdóttir og Rósa Guðbjartsdóttir. Mig langar rétt aðeins til að koma með hugleiðingar frá eigin brjósti um skattfrelsi styrkja úr Endurhæfingarsjóði Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins. Ég tel mjög mikilvægt að þessi endurhæfingarsjóður fari í gang. Hann er afskaplega mikilvægur til að efla tengsl fólks við atvinnulífið, hvort sem þau tengsl hafa rofnað vegna sjúkdóma eða slysa, og það hefur sýnt sig að ef þessi tengsl rofna lengur en í hálft ár eru verulegar líkur á því að viðkomandi fari aldrei aftur á vinnumarkað. Þess vegna er endurhæfingarsjóður mjög gott fyrirbæri. Hins vegar er skattfrelsi slíkra greiðslna alltaf dálítið varasamt. Fólk sem ekki nýtur þessara greiðslna en notar hins vegar sambærilega þjónustu, kaupir sér þjónustu til endurhæfingar, læknisþjónustu eða annað slíkt þarf að borga skatt af tekjum sínum til að standa undir greiðslunum. Tekjur sínar nota menn annaðhvort til eyðslu eða sparnaðar og borga skatt af hvoru tveggja. Þess vegna getur verið dálítið varasamt að fara mjög víða með svona skattfrelsi. Ég vildi bara koma inn á þetta atriði sérstaklega. Það urðu miklar umræður um afhendingu gagna úr bönkunum en ég held að því hafi verið lent sæmilega. Þessi gögn gera það að verkum að skattstjóri getur í raun talið fram fyrir fólk og það er náttúrlega heilmikill munur þegar fólk þarf ekki lengur að telja fram sjálft.

Þar sem óvissa er um hve lengi þingfundir kunna að standa í dag leggur forseti til að vikið verði frá ákvæðum 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda og ætti það svo sem ekki að koma hv. þingmönnum á óvart þegar kominn er þessi tími.

Hæstv. forseti. Erindi mitt í pontu nú er spurning hæstv. forseta til þingheims um hvort athugasemdir væru um að fundartíminn yrði lengdur umfram það sem kveðið er á um í þingsköpum. Ég geri ekki athugasemd við það fyrir okkar hönd en vil vekja athygli á því að þegar farið er fram á beiðni af þessu tagi lít ég svo á að hún gangi ekki lengra inn í nóttina en til miðnættis. Mér finnst ófært að með þessu móti séu menn að gefa grænt ljós á þinghald fram undir morgun, ótakmarkaðan þingtíma. Ég hef því allan fyrirvara á um hversu lengi þingfundur stendur og við munum hugsanlega gera athugasemdir við það ef okkur þykir óhóflega farið fram í því.

Virðulegur forseti. Eins og við finnum á eigin skinni þá er mikið álag á þinginu í augnablikinu og hefur verið um talsvert skeið. Það er unnið talsvert fram eftir og við erum með stór mál undir sem mörg eru flókin og það er að mörgu leyti gagnrýnivert hversu lítið við fáum af gögnum í þeim málum. Ég tel að þingið verði að vanda vinnubrögðin og þess vegna finnst mér mjög óeðlilegt ef hér á að halda þinghaldi fram inn í nóttina. Ég vil því taka undir það sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni að við munum gera athugasemdir við það ef þingfundur fer fram yfir miðnætti í kvöld. Það er ósk okkar að svo verði alls ekki.

Virðulegi forseti. Ég sé í sjálfu sér ekkert athugavert við að samþykkja þá tillögu sem hæstv. forseti leggur til, að þinghaldið geti staðið lengur eins og farið er fram á en það er mjög mikilvægt að því verði samt markaður tími, þ.e. lok og þá miðað við það að þing stæði ekki lengur en fram til miðnættis svo sem komið hefur fram hjá þeim hv. þingmönnum sem talað hafa á undan mér. Mér finnst mikilvægt að miðað væri við það. Við værum þá ekki að samþykkja ótímabundna heimild til framlengingar og það er grundvallaratriði. Mér finnst hins vegar mjög mikilvægt að það sé reynt að halda sig innan þeirra mörkuðu tímamarka sem kveðið er á um í þingsköpum vegna þess að það horfir til þess að halda störfum þingsins í eðlilegu horfi og það er það sem við eigum alltaf að miða við.

Virðulegi forseti. Þetta er athyglisverð umræða sem hér fer fram um störf þingsins og lengd þingfunda. Það er hins vegar þekkt og hefur tíðkast í mörg ár að á þessum tíma er oft mikið álag og oft á tíðum er það þannig að það þarf að ljúka við mál fyrir áramót. Ég segi það fyrir mitt leyti að ef þingmenn eru ekki tilbúnir að vera fram yfir miðnætti þá finnst mér það í sjálfu sér vel þess virði að skoða en þá verðum við einfaldlega að vera lengur eftir helgina og ekki mæli ég því í mót. En það er alveg ljóst að það þarf að klára ákveðin mál fyrir áramót og þingið verður að taka þann tíma sem það þarf í það og ef við þurfum að vera fram eftir þá er ég tilbúinn í þá vinnu. Ég er líka tilbúinn í þá vinnu eftir helgi og ég vænti þess að stjórnarandstaðan sé það einnig. Virðulegi forseti. Mér finnst að virðulegi forseti hafi allar heimildir til að ákveða hversu lengi þessi þingfundur stendur.

Hæstv. forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar um það að ég treysti forseta fullkomlega til að meta hversu lengi þingfundur þarf að standa, með velferð þingmanna og þeirra þingmála í huga sem við þurfum að afgreiða. En ég held að okkur þingmönnum hafi öllum verið það mjög vel ljóst, nokkuð lengi, að hér yrði mikið álag á þessum dögum og við yrðum að vera fram eftir til að ljúka þeim þingmálum sem á þarf að halda.

Vegna orða hv. þingmanna er rétt að forseti geti þess að hann hefur fullan skilning á því að við þurfum að gæta hófs í því að vera langt inn í nóttina á fundum og við höfum gert það. Það hefur orðið alger breyting á störfum þingsins hvað það varðar og það þekkja þeir sem hafa verið nokkuð lengi í þinginu, sumir jafnvel 30 ár, að það hefur orðið mikil breyting á því. Forseti mun að sjálfsögðu líta til þess. Það liggur þá fyrir að ekki er gerð athugasemd við það þótt vikið sé frá hinum venjulega tíma, þ.e. að verið sé fram yfir kl. 8, en væntanlega er nauðsynlegt að gera ráð fyrir lengri tíma en það.

Virðulegi forseti. Ég vil kveðja mér hljóðs út af auglýsingu sem birtist í morgun í Fréttablaðinu frá Alþýðusambandi Íslands og BSRB undir fyrirsögninni: Afnemum forréttindin. Þar lýsa samtökin yfir algerri andstöðu við þær tillögur sem forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa sett fram við breytingar á efstu launum ráðamanna og voru ræddar í gærkvöldi, þeir krefjast þess að afnumin verði forréttindi ráðherra og alþingismanna í lífeyrismálum og lög sett sem verða þau sömu og hjá öðrum opinberum starfsmönnum. Mig langar að beina máli mínu til formanns þingflokks Vinstri grænna sem er líka formaður BSRB og stendur að auglýsingunni og sem er líka varaformaður stjórnar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og var formaður þeirrar stjórnar á síðasta ári og hefur þar m.a. oft staðið að því að ráða forustumenn sjóðsins á tvöföldum eða þreföldum launum alþingismanna og finnst það allt í lagi af því að þar er verið að hugsa um peninga en það er eitthvað annað en alþingismenn gera. Það sem mig langar að vekja athygli á, virðulegi forseti, er í fyrsta lagi áskorunin: Afnemum forréttindin, hvaða forréttindi? Eru það forréttindi BSRB-félaga fram yfir ASÍ-félaga að BSRB-félagar halda lífeyrisréttindum sínum algerlega óskertum hvað sem á dynur og ef sjóðurinn getur ekki staðið undir réttindunum er sótt í vasa skattgreiðenda til að halda þeim réttindum uppi? Það á ekki við um ASÍ-félaga sem verða að sæta því að ef ávöxtun fjárins misferst skerðast réttindin. Eru það þau forréttindi sem á að afnema, forréttindi BSRB gagnvart ASÍ? Ég á ekki von á því, virðulegi forseti, að formaður BSRB sé að meina það. Þá spyr ég í ljósi þess frumvarps sem við ræddum í gærkvöldi: Hvað er það í því frumvarpi sem eru einhver forréttindi, virðulegi forseti?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er sérstakur kapítuli í þingsögunni. Nú hefur hann tekið að sér það hlutverk að tala máli oddvita ríkisstjórnarinnar fyrir sérréttindum í lífeyrismálum og er að reyna að réttlæta gjörðir þeirra. Staðreyndin er sú að það frumvarp sem núna liggur fyrir þinginu skapar meiri réttindi en gerist almennt í lífeyriskerfinu, meira en gerist almennt hjá starfsmönnum ríkis og bæja sem eiga aðild annaðhvort að lífeyrissjóði sveitarfélaga eða A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Ávinnslan þar er 1,9%. Ávinnslan samkvæmt því frumvarpi fyrir þingmenn sem hér liggur fyrir er 2,375%. Einnig er kveðið á um önnur réttindi í þessu frumvarpi. 
             Ef þetta eru sömu réttindi hvað er það þá sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson  
            

Virðulegi forseti. Sú sem hér stendur og hefur alla tíð þar til hún varð alþingismaður greitt í B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkis og bæja og er ein af þeim sem margir telja ómaga á samfélaginu þegar kemur að lífeyrisréttindum og eftirlaunaaldri. Ekki ætla ég að fjölyrða um það. Hins vegar vildi ég gjarnan spyrja hv. þingflokksformann Vinstri grænna, vegna þess að ég leyfi mér að segja að mér ofbýður að launþegasamtökin skuli setja heilsíðuauglýsingu með þessum hætti í blöð til þess að blanda sér í umræðu um frumvarp sem er til afgreiðslu á þingi. Ég spyr hv. þm. Ögmund Jónasson: Er hann sem formaður BSRB í næstu kjarasamningum tilbúinn til þess að beita sér fyrir því, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur gert í því frumvarpi sem hér liggur fyrir, að fólk hafi valfrelsi um það í hvaða lífeyrissjóð það greiði og afnema þar með þau forréttindi sem lífeyrissjóðir opinberra starfsmanna hafa fram yfir lífeyrissjóði annarra landsmanna? Um það hlýtur málið að snúast. Ef verið er að tala um forréttindi í lífeyrissjóðsgreiðslum almennt þá sitji allir við sama borð en ekki bara sumir.

Virðulegur forseti. Það er svolítið kostulegt að fylgjast með þessari umræðu, þessari hörkukjarabaráttu sem menn eru að dragast inn í hér. Ég vil að það sé alveg skýrt í þessari umræðu hvað framsóknarmenn vilja og vil koma því skýrt hér á framfæri. 
             Við teljum að það eigi að breyta lögunum og við höfum rætt þetta í flokksstofnunum okkar. Stefna okkar er algjörlega skýr: Alþingismenn eru í vinnu hjá þjóðinni. Við erum í vinnu hjá þjóðinni. Það má segja að við séum opinberir starfsmenn, við erum í vinnu hjá ríkinu.  Þetta er gegnsætt, þetta er einfalt og þetta er það sem aðrir búa við í þeirri deild og þá er ekkert hægt að segja sérþingmenn þetta og hitt. Þetta eiga allir skilja, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Það dróst upp úr hv. þm. Ögmundi Jónassyni að þau forréttindi eða réttindaávinnsla sem hann vill að verði afnumin sé meiri en nemur því sem aðrir hafa í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Það er bara ekki rétt hjá hv. þingmanni og hann veit það, hann veit að hann er að segja ósatt. Hann segir ósatt vegna þess að hann vill hafa þetta mál sem pólitískan ávinning fyrir sinn flokk. 
             Réttindaávinnsla fyrir 4% iðgjald er 1,9%. Alþingismenn greiða 5% af launum sínum í iðgjald og fá þá alveg jafnmikið í ávinnslu eða 2,375%. Það er hægt að lækka þessi 5% niður í 4%, þá er þetta sama. Þetta eru nákvæmlega sömu réttindi, þó að einu leyti frábrugðin þ.e. að þeir sem borga í A-deild LSR og eru farnir að taka út lífeyri sinn geta aflað sér annarra tekna án þess að það skerði lífeyrinn. Það mun ekki eiga við um alþingismenn. Þær lífeyrisgreiðslur verða skertar vegna annarra tekna. Það er sérregla sem gildir um engan annan í þjóðfélaginu og ég spyr, virðulegi forseti: Hvers vegna á jafnrétti hv. þm. Ögmundar Jónassonar bara að gilda á þennan veginn? Af hverju á ekki hið sama að gilda um alþingismenn að þessu leyti og alla aðra í þjóðfélaginu? Hann svaraði því ekki í gær. Hann heldur áfram í dag að segja ósatt. Hann er í þeim pólitíska leik að reyna að breiða út ósannindi um kjör alþingismanna af því að hann heldur sig hafa einhvern ávinning af því að tala niður stöðu alþingismanna. Það eru fleiri en hann sem leika þennan ljóta leik og menn eiga að fara að hætta því og fara að segja satt, virðulegi forseti, um þessi mál og hætta að skrökva, hv. þm. Ögmundur Jónasson.

Hæstv. forseti. Það er eflaust hægt að læra margt af Kristni H. Gunnarssyni en við lærum það ekki að fara rétt með sannleikann, það lærum við ekki af honum. Það er svo að skilja á hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að verið sé að hlunnfara hann alveg sérstaklega. Ef svo er, ef verið er að hlunnfara þingmenn,  Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir kom hér og ræddi um félagslega aðkomu að lífeyrisjóðunum, að menn ættu að hafa einstaklingsbundið val. Ég vil verja þessa félagslegu aðkomu að lífeyrissjóðunum vegna þess að á grundvelli hennar hefur tekist að byggja upp öflugt lífeyriskerfi á landinu. Hvers vegna eru samtök úti í bæ að blanda sér í þingmál? Hvers vegna eru skattborgararnir að hafa áhyggjur af því hvað þingmenn og ráðherrar ráðskast með um eigin kjör,  Nú ofbýður þessum þingmanni Sjálfstæðisflokksins. Þetta er í fyrsta sinn sem ég heyri hana verulega reiða á undanförnum dögum, ekki vegna þess að verið er að skerða öryrkja, ekki vegna þess að verið er að skerða aldraða, ekki vegna þess að verið er að skera niður við Heilsugæsluna í Reykjavík um fjórðu hverju krónu, 24%. Það hefur ekki heyrst orð úr horni þar. Nei, hennar eigin kjör eru í húfi og þá verðum við vör við reiðina.

Herra forseti. Það er auðvitað mikil þörf á því að ræða eftirlaunamál og launamál alþingismanna en ég ætlaði aðeins að tala um annað mál sem snýr að mannréttindum. Þá ætlaði ég að beina spjótum mínum að hv. þingmanni eða þingkonu Arnbjörgu Sveinsdóttur, sem er formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar.  Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna skilaði fyrir ári síðan frá sér áliti og staðfesti að hér er verið að brjóta mannréttindi á sjómönnum og að breyta þurfi fiskveiðistjórnarkerfinu í grundvallaratriðum. Það er ekki hægt að úthluta fáum útvöldum veiðiheimildum, það er ekki hægt að leyfa þeim að braska með kvótann. Síðast en ekki síst lagði mannréttindanefndin það til að reynt verði að semja við þá sjómenn sem fóru fyrir mannréttindanefnd með sín mál, um bætur fyrir brot sem á þeim voru framin. Þess vegna óska ég eftir því að heyra hvað er í gangi. Mér finnst heilt ár allt of langur tími, að menn þurfi að bíða í heilt ár eftir að eitthvað sé gert.

Hæstv. forseti. Við höfum nú nokkuð rætt þetta álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna hér á Alþingi. Málið er enn þá í ferli það ég best veit því að íslensk stjórnvöld hafa sent mannréttindanefndinni greinargerð um það álit sem mannréttindanefndin lét frá sér fara. Mannréttindanefndin hefur óskað eftir því að íslensk stjórnvöld fari yfir athugasemdir sem komu frá kærendum málsins upphaflega sem hefur nú verið sent til íslenskra stjórnvalda. Ég held því að fyrir janúarlok muni íslensk stjórnvöld senda greinargerð varðandi þær athugasemdir sem kærendur sendu til mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Málið er því statt þar í ferlinu, hv. þingmaður, og ég held að við verðum að bíða og sjá lyktir þess, hvernig mannréttindanefndin bregst á endanum við kæru, greinargerðum og athugasemdum sem þar fara í gegnum nefndina.

Herra forseti. Ég vil nýta þetta tækifæri hér til þess að kalla eftir stefnumörkun stjórnarflokkanna varðandi Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Þannig er að frá upphafi hefur Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins verið olnbogabarn í heilbrigðiskerfinu. Allt frá 1977 hefur heilsugæslan hér búið við sambýli við sjálfstætt starfandi heimilislækna og hefur notið takmarkaðs pólitísks skilnings. Það hefur því miður síður en svo batnað á undanförnum árum. Þessu kerfi hefur ekki tekist að breyta þrátt fyrir að mjög góð reynsla hafi verið annars staðar á landinu af samþættri heilsugæsluþjónustu. Um síðustu áramót skipaði hæstv. heilbrigðisráðherra nefnd til þess að endurskoða starfsemi Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og þrátt fyrir að margoft hafi verið kallað eftir niðurstöðum þeirrar nefndar sem átti að liggja fyrir í apríl sl. hafa engin svör borist. Fyrir rúmu ári síðan lá líka fyrir könnun á þjónustu heilsugæslunnar en það hefur verið leyniplagg og verið geymt og falið ofan í skúffum hjá hæstv. heilbrigðisráðherra allan þann tíma. Nú er svo komið að uppsafnaður halli heilsugæslunnar á þessu ári er 670 millj. kr. og 450 millj. kr. á að veita á fjárauka til þess að lækka hann. En á fjárlögum komandi árs á að skera niður fjórðu hverju krónu úr Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, 1.020 millj. kr. á að taka af heilsugæslunni. Ég hlýt að spyrja hér og beini máli mínu til hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar, sem er varaformaður heilbrigðisnefndar: Hvernig í ósköpunum ætlið þið að láta Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins reka sig og þjónusta 190 þúsund manns fyrir þrjár krónur í staðinn fyrir fjórar á þessu ári?

Herra forseti. Allt tal um einhver leyniplögg hjá heilbrigðisráðuneytinu eða í heilbrigðiskerfinu er ekki rétt. Vinnan sem lýtur að heilsugæslunni verður kynnt í janúar, þannig að það sé alveg á tæru, og við skulum endilega tala um hana á vettvangi heilbrigðisnefndar. Gæðakönnunin innan Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins er heldur ekkert leyniplagg og við munum líka fara yfir hana á vettvangi heilbrigðisnefndar við fyrsta tækifæri. Sú vinna hefur reyndar verið kynnt fyrir fjöldamörgum starfsmönnum sem koma að málinu, þannig að í þessum efnum eru engin leyndarmál eða leyniplögg og menn eiga að passa sig á að detta ekki algjörlega í gír samsærisins, eins og hv. þingmaður gerir. Varðandi heilsugæslu almennt er ljóst að Ísland gengur í gegnum djúpa kreppu og reynt er að hagræða eins og hægt er en á sama tíma er haft að leiðarljósi að verja velferðarkerfið og þá um leið heilsugæsluna. Í fjáraukatillögunum sem liggja fyrir eru beinlínis settar 450 milljónir í Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, sem eru 2/3 af þeim halla sem hún býr við og áætlanir eru um að þeim halla verði náð niður á tveimur árum. Ekki er rétt, eins og hv. þingmaður fullyrðir hér, að hún missi fjórðu hverju krónu í niðurskurði. Ég hvet hv. þingmann til að kynna sér upplýsingarnar betur og kynna sér m.a. tilfærslur vegna flutnings heimahjúkrunarinnar til Reykjavíkur, sem er löngu tímabært verkefni. Í lok svars míns minni ég á að ef litið er beinlínis til krónutölunnar erum við að setja 11 milljörðum kr. meira í fjárlagafrumvarp næsta árs en við settum í fjárlög þessa árs, þrátt fyrir eina dýpstu og erfiðustu kreppu sem við höfum nokkurn tíma staðið frammi fyrir. 

Herra forseti. Það sem ég gagnrýni og leyfði mér að gagnrýna áðan er að stefnumörkun vantar varðandi Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Ólíðandi er að mínu viti að ár eftir ár og mánuð eftir mánuð og missiri eftir missiri sé vísað til þess að einhver nefnd sé að störfum, lokuð nefnd á vegum hæstv. heilbrigðisráðherra sem ekkert kemur frá og nú er vísað fram í janúar með það. Auðvitað er þetta bara leyndarnefnd og ekkert annað þegar ekkert heyrist frá henni. Ég kalla eftir því að fleiri komi að því borði vegna þess að upplýst er að Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins vinnur ekkert með þessari nefnd, nefndin kallar einstaka starfsmenn fyrir og búið. Það skortir algjörlega stefnumörkun og samráð. Ég leyfði mér að vekja athygli á því að á bls. 123 í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2008 kemur fram að Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins á þar að fá 3.691 millj. kr., tæpa 3,7 milljarða kr. Hún fékk á þessu ári samkvæmt fjárlögum 4,2 milljarða en í fjárlagafrumvarpinu í haust var fyrirhugað að hún fengi 4,7 milljarða og þar munar 22%. Hér hefur verið bent á að þar sé um að ræða millifærslur yfir til heimahjúkrunar, en ekki kemur fram á þessum stað í frumvarpinu nákvæmlega hverjar fjárhæðirnar eru en við munum væntanlega fá tækifæri til þess að ræða það síðar í dag. Eftir stendur, herra forseti, að heilsugæslan er olnbogabarn þessarar ríkisstjórnar og ég óttast að niðurskurðurinn sem hér blasir við muni verða notaður til þess að búta hana enn þá meira niður og henda henni út á markaðinn eins og stefna hæstv. heilbrigðisráðherra hefur verið, 

Herra forseti. Ég get ekki sett mig í spor hv. þingmanns þegar hún álítur að það séu einhverjir leynifundir og leyniplögg þegar haldnir eru opnir fundir um vinnuna sem lýtur að heilsugæslunni. Ekki er verið að fela neitt fyrir hv. þingmanni.  
             Ég segi að við skulum ræða þessi mál við fyrsta tækifæri á vettvangi heilbrigðisnefndar, þar sem ég hef nú þann heiður að deila sæti með hv. þingmanni, það stendur ekki á okkur.  Auðvitað vitum við að það er ekki okkur í hag eða heilbrigðiskerfinu eða almenningi að vega að Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins með einhverjum óeðlilegum hætti. Menn hafa einmitt talað um að miðstýringin í því kerfi hafi verið of mikil. En menn mega ekki tapa sér algjörlega í samsærisgírnum eða í þeirri kreddu að ekkert megi skoða eða  
             Ég fagna því að fá tækifæri til að slá á þessar draugasögur sem hv. þingmaður 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að eiga ekki samtöl hér í salnum við þá sem eru í ræðustól.

Herra forseti. Ég ætla að koma inn á málið um lífeyrisréttindin og vildi andmæla því sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sagði um það að þingmenn væru ríkisstarfsmenn. Frá upphafi Alþingis, frá stofnun Alþingis, hafa þingmenn verið fulltrúar, þeir eru kosnir en ekki hluti af framkvæmdarvaldinu. Varðandi lífeyrisréttindin og auglýsingu BSRB eru þrenns konar lífeyrisréttindi fyrir ríkisstarfsmenn. B-deildin, þar sem eru mestu forréttindin og hefur hún kostað skattgreiðendur óhemju fé, A-deildin, sem er með föst réttindi og breytilegt iðgjald sem ríkið, þ.e. skattgreiðendur, borgar og venjulegir lífeyrissjóðir, en í þeim eru aðallega umönnunarstéttirnar sem eru með lægstu launin hjá ríkinu. Þar eru réttindin miklu síðri en hjá öðrum opinberum starfsmönnum og réttindin eru ekki föst, þau eru skert ef eignirnar duga ekki til, ef sjóðurinn verður fyrir áföllum. Það er náttúrlega ekki fært. 
             Það sem ég ætlaði líka að koma inn á er að þegar stéttarfélög breyta sér í pólitíska flokka og fara að taka tillit til pólitískra málefna, meira að segja opinber stéttarfélög sem opinberir starfsmenn eru skyldaðir með lögum til að greiða til. Fólk sem er með aðrar skoðanir en hv. þm. Ögmundur Jónasson er skyldað til að borga í stéttarfélagið sitt með lögum frá Alþingi. Það getur verið á öndverðri skoðun við hv. þm. Ögmund Jónasson en hann kemur fram í pólitískum málum í þeirra nafni og með þeirra peningum og heldur fram ákveðnum pólitískum markmiðum. Mér finnst þetta algjörlega ófært. Stéttarfélög eiga að vinna að því að bæta kjör starfsmanna sinna en ekki blanda sér í pólitíska umræðu eins og t.d. hvort það séu forréttindi að vera í lífeyrissjóði þingmanna. Auk þess hef ég lagt til að þingmenn geti valið sér lífeyrissjóð að eigin vali úti um allt þjóðfélagið, hjá Lífeyrissjóði verslunarmanna o.s.frv., 

Virðulegur forseti. Hér ganga þvílíkar svívirðingar á báða bóga að maður þorir varla að hætta sér út á þessa hálu braut sem við erum komin á hér í pontunni. Rétt er hjá hv. þm. Pétri Blöndal að þingmenn eru ekki fulltrúar framkvæmdarvaldsins, alls ekki, og ég held því ekki fram. En af hverju er ekki langeinfaldast og skiljanlegast fyrir alla að við förum inn í lífeyrissjóðsdeild A hjá LSR?  Það er rétt hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að þetta stendur á pari, þetta eru sambærilegar tölur, þær eru bara aðeins hærri í frumvarpi ríkisstjórnarinnar en hjá LSR A-deild.  Af hverju er sú leið ekki farin? Ég spyr hv. fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna að því. Líklega svarið er - og það er heita kartaflan í málinu - að ef það er gert mundi kjararáð líklega hækka kaup þingmanna. Í 4. mgr. 9. gr. laga um kjararáð stendur að kjararáð eigi að taka tillit til lífeyrisréttinda þegar það metur kjör, þannig að afleiðingin yrði líklega sú að kaup þingmanna hækkaði og það er væntanlega það sem er svo erfitt að ræða. Ég held að menn reyni að koma sér hjá því, virðulegur forseti, með því að fara þessa einföldu leið en ég held að menn verði að ræða um það, þetta verður bara að vera þannig.

Virðulegur forseti. Mig langar að beina orðum mínum til hv. 6. þm. Suðvest., Ögmundar Jónassonar. Það er æðioft sem  Ég var ekki hér sem þingmaður að verja lífeyrisréttindi þingmanna, ég orðaði þau ekki að öðru leyti en því að ég spurði hvort hv. þingmaður væri reiðubúinn að breyta lögum opinberra starfsmanna og lífeyrisréttindum þeirra til jafns á við það sem gilti á hinum almenna markaði og hvort hann væri reiðubúinn til að veita þingmönnum og öðrum valfrelsi til að greiða í lífeyrissjóð. Ég er ekki varðhundur neins kerfis hér og ég vil gjarnan hafa það frelsi að geta valið þann lífeyrissjóð sem ég greiði í. Ég hef hins vegar sinnt þeim störfum fram til þessa að vera í forréttindahópi þeirra sem greiða í lífeyrissjóð opinberra starfsmanna. Það eru forréttindi umfram almenna launamenn í landinu. Ég frábið mér að ég standi hér sem varðhundur einhvers kerfis vegna þess að ég er það ekki. Ég er ekki hlynnt þeim forréttindum sem eftirlaunafrumvarpið frá 2002–2003 gaf þingmönnum og ráðherrum. Mér fannst það þá og finnst það enn fyrir neðan allar hellur og er ekki að verja það, þannig að það sé 

Virðulegi forseti. Mig langar að leggja nokkur orð í belg í umræðu um eftirlaunamál og vil taka fram að árið 2003 studdi ég ekki frumvarpið sem hér er til umræðu. Mér finnst samt mikilvægt að sögunni sé til haga haldið og á það minnt að á þeim tíma sem frumvarpið var flutt var haft samráð við alla formenn stjórnarandstöðuflokkanna, þar á meðal formann Vinstri grænna, hv. þm. Steingrím J. Sigfússon. Á þeim tíma voru líka flutningsmenn úr öllum flokkum, þar á meðal úr þingflokki Vinstri grænna, Þuríður Backman, ef ég man það rétt. Ég held að rétt sé, virðulegi forseti, að þessu sé til haga haldið þegar nánast er verið að draga upp þá mynd að hér séu þingmenn misháir á hinum siðferðilega stiga. Mér þykir þetta afar miður og verð að segja, virðulegi forseti, að miðað við þá umræðu sem hér fer fram er vitaskuld eina vitið, og ég tek undir með hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, að allir fari í einn lífeyrissjóð og starfsmönnum sé ekki mismunað, hvort sem þeir eru hjá ríkinu eða á almennum vinnumarkaði. Það er hið eina raunverulega réttlæti. En ég hef ekki heyrt hv. þm. Ögmund Jónasson tala um þetta, það hef ég ekki heyrt. Mér finnst mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að sögunni sé til haga haldið og eins á það minnt þegar Framsóknarflokkurinn, sem þá var í ríkisstjórn og flutti málið, mætir hér allt í einu með splunkunýja húfu og er kominn á einhverja allt aðra skoðun og vill halda henni sérstaklega til haga. Mér finnst alveg lágmark, virðulegi forseti, að þegar hv. þingmenn koma hérna að þeir segi satt og segi frá því hvernig sagan var en mála ekki upp einhverja mynd af því að það hentar í núinu. 
            

Hæstv. forseti. Við 1. umr. þessa máls lýsti ég því yfir að ég teldi að það væri hlutverk okkar sjálfra, þingmanna, að breyta launum eins og menn teldu að eðlilegt væri að breyta þeim miðað við núverandi aðstæður í þjóðfélaginu en ekki ætti að breyta lögunum um kjararáð. Ég er enn þá þeirrar skoðunar að það eigi að vinna málið þannig að við sjálf tökum ákvörðun um það hvað við teljum eðlilegt að lækka laun okkar miðað við núverandi ástand í þjóðfélaginu en förum ekki að breyta lögunum um kjararáð. Ég mun ekki greiða þessari málsmeðferð atkvæði.

Herra forseti. Hér leggur hv. efnahags- og skattanefnd til að út verði tekin orðin „svo fljótt sem auðið er“ og færir sem rök fyrir því að kjararáð skuli endurskoða kjör annarra sem undir ráðið heyra svo fljótt sem unnt er, að það verði sem sagt gert samtímis endurskoðun á kjörum alþingismanna og ráðherra. Þetta á að sjálfsögðu við eins og hægt er tæknilega að gera þannig að ef eitthvað kemur tæknilega í veg fyrir að þetta sé hægt verður það að sjálfsögðu ekki gert fyrr en það er tæknilega mögulegt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 404 um frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum frá meiri hluta hv. efnahags- og skattanefndar. Í því þingskjali kemur fram hvaða gestir komu til nefndarinnar, einnig að frumvarpið skiptist í 11 kafla og að nefndin hafi vísað einstökum köflum til umsagnar annarra fastanefnda þingsins þannig að I. kafli fór til hv. allsherjarnefndar, II. og IV. kafli til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, III. kafli til hv. samgöngunefndar, V., VI., og IX. kafli til hv. félags- og tryggingamálanefndar og X. kafli til hv. heilbrigðisnefndar. Allar nefndirnar hafa fjallað um málið og eru umsagnir þeirra birtar sem fylgiskjal með áliti þessu. Er þar að finna greinargóðar lýsingar á frumvarpsgreinum þeim sem þar eiga undir. Hv. efnahags- og skattanefnd tók sjálf til umfjöllunar VII. og VIII. kafla frumvarpsins. Í VII. kafla eru lagðar til breytingar á lögum um tekjuskatt og má þar af nefna þær sem varða hækkun tekjuskattsprósentu, hækkun á viðmiðunarfjárhæðum barnabóta, vaxtabóta og loks skuldajafnaðarrétt hins opinbera vegna vaxtabóta og barnabóta. Hv. efnahags- og skattanefnd hefur rætt um frumvarpið í heild sinni og kynnt sér helstu efnisþætti þess. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir frekari aukningu tekna ríkissjóðs með nokkrum hætti. Má þar helst nefna almenna hækkun á tekjuskatti um 1,25 prósentustig, þ.e. úr 22,75% í 24%. Markmið hækkunarinnar er tvíþætt, annars vegar að mæta versnandi afkomu ríkissjóðs og hins vegar að fjármagna sérstakt 1 milljarðs króna framlag ríkisins til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Þá gerir frumvarpið ráð fyrir aukningu tekna sveitarfélaganna með því að heimila hækkun hámarksútsvars um 0,25 prósentustig, úr 13,03% í 13,28%. Einnig er gert ráð fyrir breytingum sem fela í sér þak á útgjöldum ríkisins árið 2009 vegna búvörusamninga og eins lækkun hámarksgreiðslu úr Fæðingarorlofssjóði úr 480.000 kr. í 400.000 kr. Enn fremur felst í frumvarpinu breyting á lögum til fækkunar héraðsdýralækna í Þingeyjarumdæmi úr tveimur í einn. Þá er frestað stofnun sérstakrar einingar um skattumsýslu stórfyrirtækja samkvæmt lögum um tekjuskatt, auk þess sem felld eru úr gildi lög nr. 133/2005, um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. Að endingu felst í frumvarpinu breyting á lögum um sjúkratryggingar með upptöku sérstaks gjalds við innlögn á sjúkrahús með undantekningu vegna innlagnar við fæðingu. Sá hluti frumvarpsins sem felur í sér lagabreytingar til samræmis við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um aðgerðir í þágu heimilanna felst í því að fjárhæð sóknargjalda hækkar ekki milli ára eins og núgildandi lög um sóknargjöld gera ráð fyrir. Þá er lögð til hækkun á viðmiðunarfjárhæðum sjómannaafsláttar, barnabóta og vaxtabóta frá 1. janúar 2009 og auk þess fallið frá skuldajöfnun vaxtabóta á móti gjaldföllnum afborgunum og vöxtum af lánum Íbúðalánasjóðs. Eins er fallið frá skuldajöfnun barnabóta á móti opinberum gjöldum til ríkissjóðs, opinberum gjöldum til sveitarfélaga og vangreiddum meðlögum til Innheimtustofnunar sveitarfélaganna. Einnig felast í frumvarpinu lagabreytingar sem snúa að auknum áhrifum fjármagnstekna á lífeyristryggingar, breytingar á frítekjumarki 70 ára og eldri til samræmis við aðra hópa og loks er afnumin heimild til nýtingar á reiknireglu um tekjutengingu maka við útreikning lífeyristrygginga. Nefndin ræddi áhrif frumvarpsins á tekjur lífeyrisþega og greiðslur almannatrygginga að teknu tilliti til verðlagsþróunar. Nefndin ræddi almennt um vísitölubindingu þjónustusamninga sem ríkið hefur gert, t.d. við stéttir á heilbrigðissviði og með hliðsjón af ákvæðum frumvarpsins um búvörusamninga. Þá ræddi nefndin ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. og hvernig það sem óráðstafað væri hefði verið varðveitt. Hv. efnahags- og skattanefnd ræddi umsagnir annarra fagnefnda. Vill meiri hluti nefndarinnar af því tilefni taka fram að í umsögn meiri hluta hv. heilbrigðisnefndar kemur fram að tekjur heilbrigðisstofnana af innlagnargjaldi muni nema um 100 millj. kr. á ári en ekki 360 millj. kr. eins og fjármálaráðuneytið gerði ráð fyrir. Þetta stafar af því að meginhluti teknanna kemur til vegna hækkana á núgildandi gjöldum en ekki hins nýja komugjalds. Þá er kostnaðarauki sjúklinga af þeim breytingum sem felast í frumvarpinu afar lítill í samhengi við heildarkostnað sjúklinga af heilbrigðisþjónustu. Þó telur meiri hluti heilbrigðisnefndar mikilvægt að í reglugerð verði tekið ríkt tillit til sjúklinga sem leggjast oft inn á sjúkrahús á ári hverju. Meiri hluti heilbrigðisnefndar bendir einnig á að með ákvæðum frumvarpsins fæst meira samræmi milli þess hvaða gjöld eru tekin fyrir innlögn annars vegar og fyrir göngu- og bráðadeildarþjónustu án innlagnar hins vegar. Í áliti meiri hluta félags- og tryggingamálanefndar er lögð áhersla á að gæta hagsmuna elli- og örorkulífeyrisþega og telur meiri hlutinn tillögur frumvarpsins miða að því að vernda hag þeirra sem hafa lægstar tekjur. Meiri hluti nefndarinnar tók einnig fæðingar- og foreldraorlofslöggjöfina til sérstakrar umræðu og lagði til að efnahags- og skattanefnd legði mat sitt á það sem fram kom hjá fulltrúa Vinnumálastofnunar og Fæðingarorlofssjóðs um að tillögur um lækkun á hámarksgreiðslum mundu ekki skila nema um helmingi áætlaðrar kostnaðarlækkunar upp á 400 millj. kr. ef lögin tækju gildi 1. janúar 2009. Efnahags- og skattanefnd hafa síðan borist þær upplýsingar úr félags- og tryggingamálaráðuneyti að 300 millj. kr. muni sparast á árinu vegna lækkunarinnar og allt að 100 millj. kr. sparist að auki vegna almennrar lækkunar launa og af öðrum ástæðum. Meiri hlutinn tekur fram að í frumvarpinu er miðað við að ekki komi til skerðingar á hámarki greiðslna til foreldra í fæðingarorlofi hjá þeim foreldrum sem eignast hafa barn fyrir 1. janúar 2009 og eiga enn ónýttan orlofsrétt og telur meiri hlutinn að það samrýmist sjónarmiðum um bann við afturvirkni laga. Meiri hlutinn leggur til tvær breytingar á frumvarpinu. Önnur varðar breytingu á skipulags- og byggingarlögum, nr. 73/1997. Er henni ætlað að veita Skipulagssjóði heimild til að standa að gerð gróður-, jarðfræði- og vistgerðarkorta sem eru nauðsynleg grunngögn í skipulagsvinnu í tengslum við verndun og nýtingu náttúru Íslands. Mikilvægt er að þau frumgögn séu til staðar svo breytingar í tengslum við framkvæmdir verði ekki fyrir óþarfatöfum. Þá er lögð til breyting á 8. gr. frumvarpsins þess efnis að tekjuskattsprósenta hækki um 0,1 prósentustig og verði 24,1%. Út frá þessu sjónarmiði leggur nefndin til breytingar á frumvarpinu sem er að finna í títtnefndu þingskjali. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Bjarni Benediktsson, Rósa Guðbjartsdóttir, Lúðvík Bergvinsson og Illugi Gunnarsson.

Hæstv. forseti. Ég bið hæstv. forseta og hv. þingmenn afsökunar á því að ég lét bíða eftir mér. Ég var að afla gagna í öðru húsi, þurfti að fara á milli og hratt yfir og er því svolítið móður. Við fjöllum hér um frumvarp ríkisstjórnarinnar um ráðstafanir í ríkisfjármálum, svokallaðan bandorm, sem er eins konar fylgifiskur fjárlagafrumvarps ríkisstjórnarinnar. Það fyrsta sem við í 1. minni hluta efnahags- og skattanefndar viljum leggja áherslu á - og þar vísa ég til álitsgerðar sem við stöndum að, við hv. þm. Katrín Jakobsdóttir og hv. þm. Grétar Mar Jónsson, sem er áheyrnarfulltrúi á fundum efnahags- og skattanefndar og er samþykkur álitinu - er hve mikil óvissa ríkir um alla þætti þessa máls. Það þarf ekki að fara um það mörgum orðum í reynd, við þekkjum það öll. Ríkissjóður er háður því hvernig efnahagslífinu í heild sinni reiðir af, háður því hverjar skuldir þjóðarbúsins koma til með að verða, hver vaxtakjör erlendra skuldbindinga koma til með að verða og jafnframt hvernig heimilum og fyrirtækjum reiðir af, ekki síst þeim sem búa við mikla skuldabyrði. Við höfum bent á og talað fyrir því í ljósi þeirrar miklu óvissu sem nú er uppi hve fráleitt er að ganga frá fjárlögum fyrir komandi ár á jafnhæpnum forsendum og hér er um að ræða. Við teljum ráðlegra að komast að niðurstöðu til bráðabirgða, fullnusta verkið á fyrstu mánuðum komandi árs og hafa fjárlögin síðan til stöðugrar endurskoðunar. Þetta held ég reyndar að verði reyndin, að þær niðurstöður sem nú liggja fyrir samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar muni hreinlega ekki ganga upp. Við erum sem áður segir fyrst og fremst að fjalla um tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins og vísum í álitsgerð okkar í bréf sem þingmönnum barst í gær frá prófessor í hagfræði við Háskóla Íslands, Þórólfi Matthíassyni, sem segir m.a., með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að starfsfólk fjármálaráðuneytis hafi lagt fram mikið vinnuframlag við að breyta frumvarpinu verður ekki hjá því komist að fum og fálm séu fyrstu orðin sem koma í hugann þegar breytingartillögunum er flett.“ Þetta eru nokkurn veginn í hnotskurn vinnubrögðin sem hér hafa verið viðhöfð. Við minnumst þess að þegar fjárlagafrumvarpið kom fram í byrjun októbermánaðar og fyrirsjáanlegt var hvað mundi gerast hér í efnahagslífinu lögðum við til, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að umræðu um fjárlagafrumvarpið yrði skotið á frest, það yrði hreinlega dregið til baka, en það var ekki nokkur vegur að menn vildu hafa þann hátt á. Ég hef minnt á það við fyrri umræðu að hæstv. fjármálaráðherra flutti meira að segja sömu ræðu og greinilega hafði verið skrifuð nokkrum vikum áður því að hann tíundaði hve allt væri hér í himnalagi og að við stefndum inn í mjög bjarta tíma. Við þekkjum síðan hver reyndin hefur orðið. Í sundurliðaðri greiningu frá efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins á tekjugrein fjárlagafrumvarpsins sem nefndinni barst í fyrradag - það var ekki fyrr en í fyrradag sem við fengum sundurgreinda skýrslu frá fjármálaráðuneytinu upp á einar 7–8 síður - birtist m.a. tala í niðurlagi skýrslunnar sem mér hefur orðið umhugsunarefni. Þar er vísað í að kaupmáttur ráðstöfunartekna komi til með að dragast saman um 12,6%. Það var tekið fram af hálfu sérfræðinga fjármálaráðuneytisins að í þessari tölu væri ekki aukin skattheimta þannig að hún er hærri þegar upp er staðið. Það sem mér er umhugsunarefni er hitt, með það í huga að þetta er meðaltal: Hverjir koma til með að bera þungann af efnahagsráðstöfunum ríkisstjórnarinnar? Það kemur m.a. fram í þessum bandormi. Þeir sem koma til með að bera þungann af efnahagsráðstöfunum ríkisstjórnarinnar eru m.a. þeir sem hafa viðurværi sitt af tekjum sem þeir fá frá Tryggingastofnun ríkisins, út úr almannatryggingakerfinu. Nú átti í fyrsta skipti frá því að lögum var breytt árið 1998, þegar varnir voru reistar fyrir hönd lífeyrisþega og öryrkja í landinu með því móti að annað skyldi gilda, neysluvísitalan eða lánskjaravísitalan, sú vísitalan sem hærri væri, að reyna á að varnirnar héldu. Hvað gerir ríkisstjórnin þá, hvað gerir þá jafnaðarmannaflokkur Íslands? Hann nemur þessar varnir brott, í fyrsta skipti sem á þetta reynir. Öryrkjar og aldraðir höfðu barist fyrir því árum saman að njóta sömu kjara og launafólk, sérstaklega með tilvísan til láglaunafólks, að þeir fylgdu sömu launaþróun og láglaunafólk hefði gert. Árum saman höfðu aldraðir og öryrkjar barist fyrir þessu. Þetta gekk aldrei eftir en það fékkst í gegn að breyting var gerð á almannatryggingalögunum í þá veru sem ég var að lýsa, að ef svo færi að kaupmáttur í landinu rýrnaði, kaupmáttur launafólks, yrðu a.m.k. þessar hópar varðir, öryrkjar og aldraðir. Þetta voru þær varnir sem ég var að vísa í og þær eru með þessum lögum numdar brott. Ekki hjá öllum, við tökum það fram í greinargerð 1. minni hluta að lægst launuðu öryrkjarnir og þeir sem eru með minnstu tekjurnar í almannatryggingakerfinu, um fjórðungur þeirra sem þar fá fjármuni, halda sínu og reyndar gott betur. Þeir eru varðir, neðsti hlutinn er varinn, en 3/4 eru það ekki. Ríkisstjórnin er með því frumvarpi sem við erum með hér til umræðu að nema varnir þeirra brott. Þetta er ekki hátekjufólkið á Íslandi. Þetta er fyrsta atriðið sem ég vil nefna. Hverjir skyldu vera í öðrum hópi sem kemur til með að búa við meiri kaupmáttarskerðingu en meðaltalið segir til um? Það eru þeir sem þurfa að sækja heilbrigðisþjónustu, með öðrum orðum þeir sem eru veikir, eiga við sjúkdóm að stríða. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir því að afla ríkinu tekna með því að seilast ofan í vasa þessa fólks upp á annan milljarð króna, m.a. með komugjöldum, með því að rukka við innganginn á Landspítala Íslands, Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri og öðrum sjúkrastofnunum landsins, rukka um aðgangseyri. Þá sem eru veikir á að rukka. Þetta þýðir að sjálfsögðu rýrnun á kaupmætti. Kaupmátturinn ræðst af tvennu, því sem kemur í vasann og því sem út úr vasanum fer, af kaupi eða tekjum sem fólk fær frá almannatryggingum og síðan útgjöldunum. Og það eru útgjöldin sem fara vaxandi. Þarna er annar hópur sem er yfir þessu meðaltali sem ég vísaði til um meðaltalskaupmáttarrýrnun í landinu. Það eru með öðrum orðum aldraðir, öryrkjar og sjúkir. Eru fleiri hópar sem ríkisstjórnin beinir sérstaklega spjótum sínum að? Já. Hverjir eru það? Það eru þrír hópar sem eru ótaldir sérstaklega. Það er í fyrsta lagi barnafólkið. Barnabætur eru skertar samkvæmt þessu frumvarpi. Uppfærsla barnabóta er í samræmi við forsendur fjárlagafrumvarpsins eins og það lá fyrir í haust, 5,7%, en verðbólgan eins og við þekkjum er miklu meiri. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir ekkert annað en rýrnun barnabóta. Munið þið hverjir töluðu mest um þá glæpi sem voru framdir þegar barnabætur voru rýrðar? Var það ekki Samfylkingin, hét flokkurinn ekki Samfylking? Mig minnir það. Það er þangað sem farið er núna um fjáröflun, ofan í vasann hjá barnafólki. Er látið þar við sitja? Nei. Það er líka farið í vasann hjá því fólki sem er að kaupa húsnæði. Hvernig? Það er gert á tvennan hátt, annars vegar með því að keyra vexti upp. Fyrsta ráðstöfun ríkisstjórnarinnar á dögunum var að hækka vexti, hækka stýrivexti um 50% sem hefur síðan keðjuverkandi áhrif inn í vaxtakerfið. Það er ekki séð fyrir endann á því hver niðurstaðan verður um framvinduna í þeim efnum en þetta var fyrsta verkið sem gripið var til, það er bara staðreynd. Við þekkjum hvað slíkt hefur í för með sér fyrir skuldug heimili og fyrir fyrirtæki sem berjast í bökkum. Þarna er því einn hópur til viðbótar. Ég sagði að á tvennan hátt væri vegið að því fólki sem er að afla húsnæðis. Það er annars vegar með vaxtabyrðunum, vegna þess að allar þær ráðstafanir sem ráðist hefur verið í ganga út á að fresta vandanum. Ég er ekki andvígur því að grípa m.a. til slíkra ráðstafana, en þær leysa ekki þann vanda sem okurvextir, mjög háir vextir og miklar skuldaklyfjar fela í sér. Svo er hinn þátturinn sem ég vildi nefna, hver skyldi hann vera? Það eru vaxtabæturnar, þær eru líka rýrðar. Hið sama á við um vaxtabætur og um barnabætur, þær fylgja forsendum fjárlagafrumvarps frá því í haust, 5,7%, en ekki verðlagsþróun. Hvað þýðir það? Það þýðir að sjálfsögðu kjararýrnun,  Ég sagði að það væru fleiri hópar. Jú, það eru bændur. Hvernig stendur á því að bændur eru valdir sérstaklega  Ég er núna búinn að telja upp þá hópa sem ríkisstjórnin beinir sérstaklega spjótum sínum að til að bera þungann af fjármálahruninu, barnafólkið, húsnæðiskaupendur, þá sem eiga við sjúkdóma og vanheilsu og stríða og bændur.

Fæðingarorlofið.

Síðan nefnir hv. þm. Pétur H. Blöndal fæðingarorlofið.

Þar sem hátekjumenn eru skertir.

Þar sem hátekjumenn eru skertir, segir hann, það er verið að færa þakið þar niður. Það er alveg rétt hjá honum að þar er dregið úr greiðslum til hátekjufólks. Sjálfum finnst mér það ekki vera versta ráðstöfunin sem er að finna í þessum bandormi. Ég hefði þó ráðlagt ríkisstjórninni, og við gerum það í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, að forgangsraða á allt annan veg. Í fyrsta lagi á ekki að einblína á hallann á ríkissjóði þegar vandi íslensks samfélags er skoðaður. Það á að skoða efnahagskerfið og þjóðfélagið í heild sinni, þar kemur hallinn fram. Þá spyrjum við um þær skuldbindingar sem verið er að hlaða á þjóðina: Hvað er það sem ríkisstjórnin er að skrifa undir? Hvað er það sem hún er að véla um í bakherbergjum með fulltrúum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Það er hið alvarlega í málinu. Við höfum aldrei fengið umræðu um það á þingi hvernig fjármunum var ráðstafað til peningamarkaðssjóðanna eða til bankanna. Voru það ekki tæpir 400 milljarðar? Voru það ekki 200 milljarðar sem fóru í peningamarkaðssjóði? Ég er ekkert að fordæma allar þær greiðslur, en ég segi að umræða um það fór aldrei fram í þinginu.

Leyndarhjúpur.

Yfir því hefur hvílt leyndarhjúpur, það er alveg rétt hjá hv. þingmanni. Þetta er hið alvarlega í stöðunni. Höfum í huga að vaxtagreiðslur, vextirnir, fjármagnskostnaðurinn af lánum sem verið er að skrifa upp á í útlöndum er á annað hundrað milljarðar á næsta ári, bara á næsta ári. Á meðan menn reyna að sarga kjörin af öryrkjum, öldruðum, barnafólki, húsnæðiskaupendum og bændum eru menn með bundið fyrir augun, bara með vindla og kaffi í postulíni að skrifa undir skuldbindingar upp á mörg hundruð milljarða, án þess að ræða það hér í þinginu. Í því samhengi erum við að fjalla hér um smáaura. En það eru engir smáaurar fyrir fólkið sem kemur til með að missa vinnu sína eða fær skerta þjónustu á sjúkrahúsunum eða fangelsisyfirvöld sem þurfa að setja marga fanga saman í klefa, enn meira en nú er. Yfirstjórn fangelsismálanna hefur lýst því yfir, fangelsismálastjóri Páll Winkel hefur lýst því yfir opinberlega að samkvæmt núverandi fjárveitingum sé ekki hægt að reka fangelsiskerfið, hvað þá þegar búið verður að skerða það um 55 millj. kr. Hafa menn hugsað til enda hvað hér er að gerast? Menn tala um það nánast bara af léttúð. Hér komu stjórnarliðar áðan alveg bláir í framan af bræði og reiði yfir ranglæti heimsins. Hvert skyldi það vera? Hvað fékk menn til að koma í pontu svoleiðis uppfulla af réttlætiskennd, m.a. hv. þm. Pétur H. Blöndal? Hann hefur þó staðið sig vel í umræðunni um skuldastöðu og skuldsetningu þjóðarinnar, það má hann eiga. Hann hefur staðið sig vel sem formaður efnahags- og skattanefndar í því tilliti, hann á heiður skilinn fyrir það. Hann kom hins vegar - og þar er ég að gagnrýna hann - og ýmsir samflokksmenn hans stútfullir af réttlætiskennd til að ræða eigin lífeyriskjör, það var stóra málið. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir var að agnúast út í það að samtök úti í bæ leyfðu sér að skipta sér af lagasetningu um lífeyriskjör þingmanna, ráðherra og æðstu embættismanna. Hvað segir þetta fólk þegar kemur að því að ræða um skerðingu á kjörum öryrkja og aldraðra, barnafólks, fólks sem er skuldugt að afla húsnæðis, bænda sem ekki geta lengur rekið býli sín, geta ekki séð börnum sínum fyrir menntun, starfsfólks á heilbrigðisstofnunum sem getur ekki rækt skyldur sínar lögum samkvæmt og samvisku sinni vegna fjárskorts og kemur til með að lenda í slíkum vandræðum, fólks sem er að reyna að halda hér gangandi menntakerfi og menningarstarfsemi? Við skulum ekki gleyma því að kannski er menningarstarfsemin það sem skiptir mjög miklu máli á komandi árum. Þetta snýst ekki bara um krónur og aura, þetta snýst um andlegt ástand þjóðarinnar og kraftinn sem menningin nærir okkur með. Það er þrengt að henni. Á undanförnum árum hefur það færst í vöxt með skattbreytingum, kerfisbreytingum og einkavæðingu að fjármögnun á margvíslegri starfsemi, listastarfsemi, söfnum o.s.frv. hefur færst í hendur auðmanna sem hafa hent einhverjum molum og aurum í þessa starfsemi sem kemur til með að verða mjög aðþrengd á komandi mánuðum og missirum. Þetta er það sem er að gerast og þetta er mjög alvarlegt. Þess vegna segi ég: Við slíkar aðstæður eigum við að horfast í augu við mikinn halla, við eigum að gera það, en við eigum að horfast í augu við það að við getum hugsanlega bjargað því að halli framtíðarinnar verði ekki eins mikill og ella ef við höldum aftur af ráðamönnum þessarar þjóðar sem fara nú um heiminn með fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á bakinu með opinn sjálfblekung að skrifa undir skuldir sem settar eru á herðar okkar. Þetta er hið alvarlega í málinu. Það er líka alvarlegt sem er að gerast núna í bankastofnununum. Við vitum ekki hvað er að gerast þar. Við fáum fréttir nánast eins og úr undirdjúpunum. Nú er alls kyns spilling að koma fram. Hvernig stendur á því að ekki kemur inn á borð þingmanna frumvarp frá þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, með okkar þingmann Álfheiði Ingadóttur í broddi fylkingar, um að frysta eignir auðmanna? Menn vilja fá þessar eignir í sínar hendur hvort sem þær eru hér á landi eða erlendis, fá þær heim í stað þess að byrðarnar séu settar á almennt launafólk á Íslandi, ég tala nú ekki um á herðar öryrkja og aldraðra. En ég horfi líka til barnanna okkar og velferðarsamfélagsins. Það er mér mikið áhyggjuefni hvað muni henda íslenskt velferðarsamfélag ef farið verður að mola innan úr því eins og mér sýnast stjórnvöld ætla að gera. Við skulum ekki gleyma því að fólk hættir ekki að verða veikt, það þarf áfram að leita til læknis og fara á spítala. Það getur gerst ef það verður mismunun í þessu kerfi að tekjulítið fólk geti það ekki, eins og við þekktum hér á samdráttartímum á 10. áratugnum þegar tekjulítið fólk hætti að geta leitað til tannlækna. Sú þjónusta var dýr af því að hún stóð utan og stendur að hluta til utan heilbrigðiskerfisins. Almennt mun fólk samt leita til læknis og þá er spurningin þessi: Hvernig á að borga fyrir það? Á að borga fyrir það í gegnum skattfé af okkur öllum sem erum fullfrísk, aflögufær og vinnandi eða á að rukka hinn sjúka, á að bíða þangað til hann verður veikur og rukka hann þá, setja upp sjóðsvélar við innganginn á Landspítalanum? Á að gera það? Það er það sem ríkisstjórnin ætlar að gera og hælir sér af því. Hvað eru það, 300 millj., 400 millj.

Hjá sérfræðingum líka.

sem á að taka inn með þessum hætti? Hjá sérfræðingum líka, segir hv. formaður efnahags- og skattanefndar nokkuð hróðugur.

Það er þannig í dag.

Þetta finnst mér vera stórkostlega alvarlegt. Það er þannig í dag, segir hv. þingmaður, og það er rétt, að í kerfinu er allt of mikið um gjaldtöku. Það er líka allt of mikið um mótsagnir í málflutningi talsmanna ríkisstjórnarinnar. Annars vegar hafa þeir sagt að við eigum að stuðla að gjaldfrjálsu heilbrigðiskerfi, það eigi að greiða fyrir læknisþjónustu með almennum sköttum - þetta hafa talsmenn stjórnarmeirihlutans sagt aftur og ítrekað, þar á meðal formaður heilbrigðisnefndar þingsins, hv. þm. Ásta Möller, og fleiri hafa tekið undir þessi sjónarmið - en hins vegar hefur ekkert verið gert til að ganga í þessa átt og aflétta eða draga úr gjöldum. Þvert á móti voru fyrir réttu ári stórhækkuð komugjöld inn á heilsugæslustöðvarnar og í heilbrigðiskerfinu almennt. Þetta er veruleikinn og það er þetta sem ég á við þegar ég vísa til mótsagna í málflutningi hjá ríkisstjórninni og ríkisstjórnarflokkunum. Með nefndaráliti 1. minni hluta efnahags- og skattanefndar fylgja álitsgerðir frá öðrum nefndum þingsins. Ég ætla ekki að tíunda það sem þar kemur fram, en vísa til þess að hér er að finna álitsgerð frá allsherjarnefnd sem Atli Gíslason, hv. þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, á aðild að, svo og sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd sem hann á einnig aðild að og með því áliti fylgja greinargerðir frá lögfræðingum Bændasamtaka Íslands þar sem rök eru leidd að því að samningar séu brotnir með þessu móti. Ef það er rétt að ekki einu sinni hafi verið leitað eftir samkomulagi við Bændasamtökin er það í sjálfu sér grafalvarlegur hlutur og náttúrlega dæmigert fyrir þau vinnubrögð sem hér tíðkast. Hér er umsögn frá minni hluta heilbrigðisnefndar sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, Þuríður Backman og Eygló Harðardóttir eiga aðild að og svo samgöngunefndar en hv. þm. Árni Þór Sigurðsson á þar aðild. Einnig er hér umsögn frá félags- og tryggingamálanefnd, undir því áliti er m.a. að finna nafn hv. þm. Atla Gíslasonar. Þetta er meðal þeirra gagna sem fylgja þessu frumvarpi. Að lokum, hæstv. forseti, því að tími minn þverr: Við þessar aðstæður í þjóðfélaginu þegar við erum að samþykkja hér - „við“ því að við í stjórnarandstöðunni munum ekki standa að þessu - þar sem stjórnarmeirihlutinn samþykkir fjárlög sem hafa í för með sér verulega skerðingu á framlögum til velferðarþjónustunnar er afar brýnt að um þetta fari fram opin umræða og að talsmenn stofnana hins opinbera, stofnana innan almannaþjónustunnar, tjái sig frítt, gefi okkur skýr skilaboð í þinginu. Þeir mega ekki vera settir undir hæl framkvæmdarvaldsins, þeir verða að geta tjáð sig, og ég spyr þá sem eru hér í forsvari fyrir ríkisstjórnarmeirihlutann: Hafa þeir tryggt að svo verði eða hafa þeir gert hið gagnstæða? Getur það verið? Getur verið að það sé verið að setja í þagnarbindindi menn sem eru í forsvari fyrir opinberar stofnanir, t.d. innan heilbrigðiskerfisins? Ég spyr. Ég er farinn að heyra þetta úr óþægilega mörgum áttum. Hvernig stendur á því að ekki heyrist hærra og meira frá forsvarsmönnum innan almannaþjónustunnar en raun ber vitni? Getur verið að haft sé í hótunum við þá? Ég spyr. 
            

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar erum við að ræða hér gríðarlega stórt mál. Í 1. umr. málsins kallaði ég eftir svörum frá framkvæmdarvaldinu, frá ráðherrum ríkisstjórnarinnar. Þeir komu hér tveir, þrír upp og útskýrðu sinn hlut en nú er málið komið til þingsins. Við erum hér að tala um frumvarp sem kemur ofan á kolsvart fjárlagafrumvarp þar sem vegið er að undirstöðu samfélagsins, velferðarþjónustunni, menntamálum og jafnframt að einstökum hópum. Það bætir vissulega gráu ofan á svart þannig að ég beini því til hæstv. forseta að formenn þeirra nefnda sem um þetta mál hafa fjallað verði kallaðir í þingsalinn til umræðna. Ég bið um það.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að verða við óskum hv. þingmanns.

Ég þakka fyrir það, hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli á því að formaður efnahags- og skattanefndar er viðstaddur umræðuna en ég vil að þeir formenn sem veittu umsögn um frumvarpið sem við ræðum hér mæti í salinn og standi fyrir máli sínu. Það eru einungis stjórnarandstæðingar á mælendaskrá. Ég krefst þess að formenn þessara nefnda komi í þessa umræðu, að fulltrúar Samfylkingarinnar komi í umræðuna því að ég ætla að bera upp spurningar gagnvart formönnum þessara nefnda. Þó að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands líti á Alþingi Íslendinga sem sjálfsafgreiðslustofnun, stofnun sem stimpla eigi pappírana sem koma frá ríkisstjórninni lít ég ekki svo á. Hv. stjórnarliðar mega ekki líta þannig á að hér eigi málin að fara nærri því umræðulaust í gegn. Ég kalla því enn og aftur eftir því að stjórnarliðar komi í salinn og þá einkum formenn þeirra nefnda sem um málið hafa fjallað og sem skilað hafa áliti eða umsögn vegna þessa frumvarps um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Það er nefnilega merkileg forgangsröðun sem birtist í þessu frumvarpi. Hér er verið að auka álögur á sjúklinga um einar 360 milljónir. Hér er verið að velta eða taka tekjur af bændum upp á 800 milljónir. Hér er verið að stórskerða kjör aldraðra og öryrkja og við hljótum að auglýsa eftir samfylkingarmönnum í umræðuna sem töluðu hvað heitast um að kjör þessara hópa þyrfti að bæta en ekki skerða. Síðan er verið að ráðast að barnafólki og húseigendum í landinu. Ég ætla að fara nánar ofan í það, hæstv. forseti, með hvaða hætti ríkisstjórnin vegur að þessum hópum ofan á kolsvart fjárlagafrumvarp sem birtist okkur fyrir nokkru síðan. Mig langar, hæstv. forseti, að taka undir með hv. þm. Helgu Sigrúnu Harðardóttur sem segir í minnihlutaáliti sínu í félags- og tryggingamálanefnd fyrir hönd Framsóknarflokksins, með leyfi forseta: „Þá er tíminn sem gefinn er til afgreiðslu allra þeirra niðurskurðartillagna sem varða beint rekstur fjölskyldna í landinu fullkomlega óásættanlegur þar sem hver neyðarlögin reka önnur. Niðurskurðarhnífnum virðist því í besta falli ómarkvisst beitt án tillits til aðstæðna mismunandi hópa samfélagsins.“ Þetta eru orð að sönnu, hæstv. forseti. Í ljósi þess hversu gríðarlegar álögur verið er að leggja hér á sjúklinga, skerða kjör aldraðra og öryrkja, bænda, barnafólks og húseigenda, væri þá ekki rétt að stjórnarliðar væru viðstaddir þessa umræðu - ég tek það enn og aftur fram að hv. formaður efnahags- og skattanefndar er það, en að a.m.k. formenn fagnefndanna sem veittu umsögn um þetta stóra mál sem er upp á 17–18 milljarða kr. sem snertir hagsmuni almennings, séu viðstaddir umræðuna og komi sér á mælendaskrá? Eða á að þagga þetta mál niður með þeim hætti að hér eigi stjórnarandstaðan ein að tala? Nei, takk fyrir, hæstv. forseti. Ég lýsi eftir Samfylkingunni í þessa umræðu og ég vil að hv. þingmenn og forsvarsmenn Samfylkingarinnar komi sér á mælendaskrá og geri grein fyrir sínu máli því að það voru nú nægjanleg gífuryrðin hjá þessum ágætu stjórnarliðum einungis fyrir nokkrum vikum síðan. Hver er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar þegar kemur að þessu? Jú, það er að skera niður þar sem síst skyldi. Hæstv. forseti,. Ég ætla að fara ofan í einstaka þætti og gera grein fyrir áliti 2. minni hluta efnahags- og skattanefndar sem ég, fulltrúi Framsóknarflokksins, byggi á tillögum og áliti minna félaga í hinum ýmsu fagnefndum þingsins. Mig langar að byrja á málefnum sjúklinga. Í þessu frumvarpi hér er gert ráð fyrir því að taka upp nýtt gjald á heilbrigðisstofnunum landsins, nýtt innlagnargjald. Eins og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir sagði í 1. umr. um málið væri hér einungis verið að samræma gjaldtöku í kerfinu því að þeir sem ekki hafa greitt mundu nú greiða eins og allir aðrir. Gert er ráð fyrir að það muni gefa ríkissjóði einar 360 milljónir aukalega í tekjur og þetta munu sjúklingar þessa lands greiða aukalega í ríkissjóð. Ef þetta væri nú það eina sem sjúklingar þyrftu að greiða í tengslum við þau fjárlög sem við ræðum hér, oftar en ekki í skjóli nætur, vil ég benda á að ríkisstjórnin, Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn, hefur boðað hækkun á lyfjakostnaði til sjúklinga sem nemur 700–800 millj. kr. Ef við tökum aðeins þessi tvö atriði er hér verið að ræða um skatt á sjúklinga á annan milljarð kr., bara í þessum tveimur atriðum. Enn og aftur, hæstv. forseti, kalla ég eftir því að formenn fagnefndanna komi í þingsal og ég spyr hæstv. forseta hvort við megum vænta þeirra við þessa umræðu á meðan ég flyt mál mitt. Ég hef spurningar til hv. þingmanna. Þetta mál er hjá þinginu og það er vanvirða við það ef hv. þingmenn koma ekki og standa fyrir máli sínu.

Forseti vill taka fram að eins og áður hefur komið fram hefur forseti gert ráðstafanir til þess að ósk hv. þingmanns verði komið á framfæri við hv. þingmenn. Verið er að vinna í því máli þannig að við vonum að a.m.k. einhverjir þeir sem hafa möguleika á muni láta sjá sig hér áður en hv. þingmaður lýkur máli sínu.

Hæstv. forseti. Ég mun halda máli mínu áfram í einar fimm mínútur en ef stjórnarliðar fara þá ekki að sýna sig í salnum hljótum við að krefjast þess að þessari umræðu verði frestað því að það gengur hér á ræðutíma minn og ég ætla að spyrja formenn fagnefndanna ákveðinna spurninga og þarf náttúrlega minn tíma til þess. Ég ætla að halda áfram að ræða málefni sjúklinga þar sem fulltrúar BSRB, Öryrkjabandalagsins og Alþýðusambands Íslands hafa ályktað mjög harðlega gegn þessum álögum, gjaldtöku á hendur sjúklingum. Fulltrúar Öryrkjabandalagsins telja gjaldtökuna verulega íþyngjandi fyrir skjólstæðinga sína, til viðbótar við launalækkun, atvinnumissi og annan niðurskurð í velferðarþjónustunni. Við eigum eftir að fara yfir það, vonandi með hv. formanni félagsmálanefndar, hvaða áhrif það frumvarp sem hér liggur fyrir mun hafa á kjör aldraðra og öryrkja. Hér er verið að ráðast mjög harkalega að velferðarkerfinu, að heilbrigðisþjónustunni, auknar álögur á sjúklinga til viðbótar stórfelldum niðurskurði í heilbrigðisþjónustu, hjá Landspítala – háskólasjúkrahúsi, Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri og lykilheilbrigðisstofnunum landsins. Hvernig eiga þessar stofnanir að standa undir myndarlegri þjónustu við skjólstæðinga sína, sjúklinga, ef framlögin eru skert jafnmikið og raun ber vitni? Ég segi eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði áðan: Ég sé þetta dæmi einfaldlega ekki ganga upp nema með einhverju stórfelldu skipbroti í íslensku samfélagi. Það er mikilvægt að við horfum á þetta mál úr víðu samhengi heildrænt því að niðurskurðurinn á velferðarþjónustunni og hjá þeim einstaklingum sem þurfa að þiggja þjónustuna er svo mikill að maður getur ekki orða bundist. Hæstv. forseti. Ég hef lokið að fara yfir málefni sjúklinga en ég hefði kosið að hv. þm. Ásta Möller, formaður heilbrigðisnefndar, væri hér í salnum til þess að hlýða á mál mitt. 
            

Forseti vill taka fram vegna orða hv. þingmanns að hv. þm. Ásta Möller hefur fjarvist í dag.

En varaformaður nefndarinnar þá?

Forseti kannar málið.

Í öðru lagi er niðurskurðarhnífnum næst beint gegn bændum. Ég hef ekki heyrt þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem hafa talið sig vera talsmenn bænda, tala mikið í þeirri umræðu þegar verið er að skera niður undirritaða samninga um að talið er 800 milljónir á næsta ári. Eru bændur sú stétt sem má við því að kjör þeirra séu skert um 800 milljónir? Ég segi nei. Bændastéttin er mikilvæg stétt sem hefur aldeilis sannað gildi sitt á undanförnum mánuðum. Það sem við höfum talað fyrir hefur sannast, þ.e. að það þurfi að tryggja innlenda matvælaframleiðslu, standa vörð um fæðuöryggi þjóðarinnar. Bændur hafa verið okkur mjög mikilvægir á þessum síðustu og verstu tímum og innlend landbúnaðarframleiðsla hefur haldið aftur af annars gríðarlega mikilli verðbólgu sem hér um ræðir. Ég spyr þingmenn Sjálfstæðisflokksins hvort þeir séu stoltir af því að tekjur bænda séu skertar um 800 milljónir eins og hér er lagt til. Margir bændur hafa byggt býli sín upp myndarlega á undanförnum árum, hafa lagst í fjárfestingar og hafa staðið í þeirri trú gagnvart búvörusamningum að ríkisstjórnin og ríkisvaldið mundi standa við skuldbindingar sínar. Margir hafa gert framtíðaráform langt fram í tímann í skjóli slíkra samninga. Nú ákveða hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, ef þetta verður samþykkt, og Samfylkingar, sem reyndar kemur ekki á óvart, að kjör bændastéttarinnar verði skert með þessum hætti. Hvernig eiga bændur landsins að taka þessum skilaboðum og þessari skerðingu? Jú, þeir verða, þeir sem geta það á annað borð, að velta þessu út í verðlagið og því mun verð á íslenskum landbúnaðarafurðum hækka. Hvað þýðir það á mæltu máli? Jú, sú hækkun mun fara út í vísitöluna, sem mun hækka enn meira þá óðaverðbólgu sem nú þegar er í gangi. Ég spurði hæstv. landbúnaðarráðherra í 1. umr. um þetta mál hvort ríkisstjórnarflokkarnir væru búnir að gera sér í hugarlund hvaða áhrif þetta hefði á verðbólguna og lán íslenskra heimila. Ég held að við vitum það öll að íslensk heimili eru skuldug og fólk sér lánin vaxa mánaðamóta á milli með gríðarlegum hraða. Þessi aðgerð ríkisstjórnarinnar mun leiða til þess að verðbólgan verður enn meiri. Því spyr ég í ljósi þess að ríkisstjórnin auglýsti á heilsíðum stærstu blaða landsins í nóvembermánuði um aðgerðir til bjargar heimilunum, hvort þetta sé aðgerð til bjargar íslenskum heimilum eða íslenskum landbúnaði. Nei, að sjálfsögðu ekki. Forgangsröðunin í því frumvarpi sem hér um ræðir er með slíkum eindæmum að maður trúir því varla, hæstv. forseti. Í þriðja lagi vil ég fjalla um kjör aldraðra og öryrkja. Við áttum nokkuð hörð skoðanaskipti, ég og hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, um kjör þessara hópa þar sem fullyrt var í okkar eyru að aldrei hefði verið jafn vel staðið að þessum málaflokkum. Þó er það staðfest að ríkisstjórnin ákvað í kjölfar síðustu kjarasamninga að lækka viðmið á kjarasamningum gagnvart þeim hópum um 3,6 milljarða, lækka viðmiðið sem ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks gerði á sínum tíma. Þar gat nú ríkissjóður sparað sér heila 3,6 milljarða og þar mátti skera og þar mátti spara. Í ofanálag er hér lagt til að skerða kjör aldraðra og öryrkja um 3,9 milljarða til viðbótar eða 4,9 milljarða. Í ljósi þess á hvers lags leifturhraða málið hefur farið í gegnum nefndir Alþingis höfum við nefnilega ekki fengið fullnægjandi upplýsingar um hvort með frumvarpinu sé verið að skerða kjör aldraðra og öryrkja um 3,9 milljarða eða 4,9 milljarða. Er það ekki nauðsynlegt, hæstv. forseti, þar sem hér er verið að ræða um 1.000 milljónir króna gagnvart þessum hópi að við fáum úr því skorið í umræðunni hvort niðurskurðurinn sé 4,9 milljarðar eða 3,9 milljarðar? Eða skiptir það stjórnarliða kannski ekki svo miklu máli? Þetta er jú bara afgreiðslustofnun, við höfum tekið við fyrirmælum frá ríkisstjórninni, segja hv. stjórnarliðar trúlega, og við skulum bara drífa þetta í gegnum þingið. Enda hefur þetta mál fengið undraskamman tíma í meðförum Alþingis og við teljum það nærri því frekar í klukkustundum en í dögum. Við erum svo sem ekkert óvön því hér á hv. Alþingi á þessum síðustu og verstu tímum að mál gangi í gegn með ótrúlegum hraða. Þetta eru nú samræðustjórnmálin sem Samfylkingin boðaði í aðdraganda síðustu kosninga en þetta eru ansi snörp skoðanaskipti þykir mér. Menn eru ekki með neinar vífilengjur hjá Samfylkingunni í þessum málum, það á bara að hespa þessu af. Ekki eru þingmenn Samfylkingarinnar mjög áberandi á mælendaskránni. Þegar ég fór í pontu var enginn stjórnarliði kominn á mælendaskrá. Nú er mættur í salinn varaformaður Samfylkingarinnar og hefur gefið til kynna að hann sé kominn á mælendaskrá og er það vel.  Hæstv. forseti. Einungis á þessu ári er þar af leiðandi með þeim tveimur aðgerðum gagnvart öldruðum og öryrkjum sem hér um ræðir búið að skerða kjör þeirra um 7,5–8,5 milljarða kr. Stjórnarliðar koma reyndar hér upp og mótmæla þessu en þeir eru dálítið einir í heiminum í þeirri umræðu því að Alþýðusamband Íslands og samtök aldraðra og öryrkja hafa bréflega mótmælt þessum niðurskurði harðlega. Við hljótum líka að spyrja eftir því hvaða samráð hefur verið haft við þá aðila í tengslum við þessar breytingar. Ég held að það samráð sé núll, ekki neitt, rétt eins og þegar viðmiðið gagnvart öldruðum og öryrkjum var lækkað um 3,6 milljarða, þá kallaði hæstv. félagsmálaráðherra þá aðila á fund sinn og tilkynnti þeim um þá ákvörðun. Þetta er kjarasamningur aldraðra og öryrkja. Það eru ekki viðræður sem fara fram um áherslur eða annað slíkt. Nei, þessum hópi er einfaldlega tilkynnt hvað ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks hefur ákveðið í kjaramálum þeirra. Hæstv. forseti. Hæstv. félagsmálaráðherra sagði í 1. umr. um þetta mál, að þessi ríkisstjórn, ólík þeirri síðustu, stæði vörð um barnabætur og vaxtabætur með nýju fjárlagafrumvarpi. Þar fór hæstv. ráðherra með ósannindi, helber ósannindi, því að það er verið að skerða barnabætur að raungildi um 10% og vaxtabætur að raungildi um 10%. Því til útskýringar vil ég segja að gert er ráð fyrir því að verðbólga á næsta ári verði 15% í forsendum fjárlaga, en í fjárlagafrumvarpinu er einungis gert ráð fyrir 5% hækkun á barnabótum og vaxtabótum. Hvað þýðir það, hæstv. forseti? 10% raunlækkun á barnabótum og vaxtabótum. Er það nú svo að skuldug íslensk heimili og barnafólk í dag, sem margt hvert hefur misst vinnuna, þurfi á því að halda að þessir mikilvægu bótaflokkar séu skertir um heil 10% á milli ára? Er það forgangsröðun Samfylkingarinnar að ráðast að skuldugum íslenskum heimilum og barnafólki með þessum hætti? Við skulum telja upp þá hópa sem bera þetta frumvarp uppi þar sem verið er annaðhvort að auka gjaldtökur eða auka skattheimtu eða skerða bætur og kjör, við skulum telja þá upp. Við skulum hlusta á það hver forgangsröðun Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokks er með þessu frumvarpi. Í fyrsta lagi: Sjúklingar, 360 milljónir. Aldraðir og öryrkjar, tæpir 4 milljarðar eða 5, við eigum eftir að fá úr því skorið. Ég spyr varaformann Samfylkingarinnar, hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson: Er verið að skerða kjör aldraðra og öryrkja um 3,9 milljarða eða 4,9 milljarða með þessu? Það er verið að skerða kjör barnafólks með því að lækka barnabætur, þær lækka um heil 10% á milli ára. Það er líka verið að skerða kjör þeirra fjölskyldna sem þurfa að standa undir afborgunum af lánum sínum með því að skerða vaxtabæturnar. Þetta er nú hin raunverulega ríkisstjórn sem við þurfum að standa andspænis á vettvangi Alþingis. Mér sýnist það, hæstv. forseti, þrátt fyrir áeggjan mína að stjórnarliðar og hv. þingmenn stjórnarflokkanna hafi ekki mikla löngun til þess að sitja undir þessari umræðu, a.m.k. ekki hér í þingsalnum, fyrir utan hv. formann efnahags- og skattanefndar og varaformann Samfylkingarinnar og síðan náttúrlega hæstv. forseta sem er meðlimur í jafnaðarmannaflokki Íslands eins og Samfylkingin vill jú stundum kalla sig. Ber þetta frumvarp merki þess að hér sé við völd jafnaðarmannaflokkur Íslands? Nei. Þetta mál ber þess merki að Samfylkingin hefur gjörsamlega snúið baki við þeim fyrirheitum og þeim loforðum sem sá ágæti flokkur gaf sjúklingum, öldruðum og öryrkjum, barnafólki og húsnæðiseigendum. Ég held að við séum ekki, hæstv. forseti, að tala um það fólk sem hefur hvað breiðustu bökin í samfélaginu í dag. Þar að auki er frumkvæðið sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur sýnt með því að leggja það til að ekki verði staðið við gerða samninga gagnvart bændum upp á 800 millj. kr. Þar kemur stuðningur sjálfstæðismanna fram á borði gagnvart þeirri mikilvægu atvinnugrein sem íslenskur landbúnaður er. En það eru ekki bara hagsmunir bænda sem liggja undir, vegna þess að bændur munu ekkert geta tekið á sig að öllu leyti þessa tekjuskerðingu. Nei, þá ræðum við aftur um barnafólkið, aldraða og öryrkja, sjúklinga og fleiri, en sú ákvörðun sjálfstæðismanna og samfylkingarmanna að hækka matvælaverð hér innan lands mun leiða til þess að afborganir af lánum munu stórhækka vegna þess að ríkisstjórnarflokkarnir kynda undir verðbólguna. Í ofanálag við tillögurnar sem Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn leggja hér fram búa heimilin í landinu við 18% stýrivexti og um 20% verðbólgu. Ég spyr hv. stjórnarliða: Hvernig eiga íslensk heimili að geta staðið undir 20% verðbólgu og 18% stýrivöxtum, hækkandi álögum og minnkandi tekjum? Hvernig á þetta dæmi að ganga upp? Ég vil líka spyrja fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, þ.e. ef þeir koma meira í umræðuna: Hvernig á íslenskt atvinnulíf að geta staðið undir 18% stýrivöxtum? Hvergi í heiminum getur atvinnulíf staðið undir þessu. Í ljósi haftastefnunnar sem Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin innleiddu í gjaldeyrismálum þjóðarinnar eru ekki haldbær rök fyrir því að hafa svo háa stýrivexti. Búið er að festa allt fjármagn inni í landinu, erlendir aðilar geta ekki tekið fjármagn sitt út úr landinu, en tilgangur hárra stýrivaxta er að laða fjármagn til landsins og halda því þar. Til hvers eru menn þá með 18% stýrivexti? Getur einhver svarað því? Ég spyr líka þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem hafa gumað sig af því að vera talsmenn atvinnulífsins, rétt eins og við framsóknarmenn teljum okkur vera: Hvernig á íslenskt atvinnulíf að standa undir þessum himinháu vöxtum? Hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins ekki gert sér grein fyrir því að fyrirtæki segja fólki unnvörpum upp og stærstur hluti íslenskra fyrirtækja er tæknilega orðinn gjaldþrota? Vantar þá að við búum við 18% stýrivexti? Ég segi nei, hæstv. forseti. Hér virðist því miður vera um að ræða gjörsamlega veruleikafirrta ríkisstjórn og stjórnmálaflokka, sem eru úr tengslum við það sem er að gerast í samfélaginu og furða sig væntanlega á vikulegum mótmælum við Austurvöll. Ég held að þessir hv. þingmenn verði að átta sig á hver heildarmyndin er.

Er eitthvað að gerast?

Er eitthvað að gerast, spyr hv. formaður efnahags- og skattanefndar. Já, það er sko eitthvað að gerast. Verið er að auka álögur á sjúklinga, aldraða og öryrkja, bændur,  Ég vil að lokum segja, hæstv. forseti, þannig að það hafi verið sagt, að með frumvarpinu er framlag til þjóðkirkjunnar skert um 300 millj. kr. og þær látnar renna í ríkissjóð. Ég vil minna hv. þingmenn á að 205 kirkjur í landinu eru friðaðar og þess vegna er viðhald þeirra kostnaðarsamara en ella, en trúlega með samþykkt þessa frumvarps munum við horfa upp á guðshúsin niðurnídd og er það enn eitt afbrigði af skelfilegri stjórn Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins á síðustu missirum. Allt ber að sama brunni. Þetta mál á að kýla í gegnum Alþingi Íslendinga, helst umræðulaust, a.m.k. ætla stjórnarliðar ekki að vera mjög áberandi í umræðunni - enda er þetta út frá sjónarhóli Samfylkingarinnar trúlega ekki fallið til vinsælda og því ekki gott að gera sér ferð hér upp. En við munum krefjast þess að stjórnarliðar setji sig á mælendaskrá og útskýri fyrir fólki, vegna þess að fólk heimtar svör: Hvernig stendur á því að byrjað er á sjúklingum, öldruðum og öryrkjum og öðrum hópum, bændum, sem mega ekki við því að farið sé þannig með þá? Hæstv. forseti. Ég hef aldrei séð stjórnmálaflokk hvolfa stefnu sinni með eins dramatískum hætti og Samfylkingin hefur gert á einungis örfáum mánuðum. Þeir, sem lögðu trúnað sinn á þann flokk og studdu hann í síðustu alþingiskosningum, horfa upp á að flokkurinn hefur hvolft öllum helstu stefnumálum sínum. Ég er líka sannfærður um það, hæstv. forseti, - því að ég veit að bændur hafa almennt ekki borið mikið traust til Samfylkingarinnar - að þessar aðgerðir, sem eru í raun og veru aðför að íslenskum landbúnaði og íslenskum heimilum, verða ekki Sjálfstæðisflokknum til vegsauka vítt og breitt um landið. Síðast en ekki síst held ég að sá kostnaður sem velt er yfir á bændur með þessu muni á endanum lenda á íslenskum heimilum og lán þeirra muni í kjölfarið hækka, sem og verðbólgan.

Herra forseti. Samfylkingin kveinkar sér ekki undan þessari umræðu og ég hef rifjað það upp að þingheimur og þjóð urðu vitni að því á þriðjudag þegar hæstv. félagsmálaráðherra rassskellti hv. þingmann í umræðu um sama mál. Rassskellti hann bókstaflega þegar hann fór yfir velferðarmálin og rangfærslur um þau. Hv. þingmaður dregur kolranga mynd upp af verkum ríkisstjórnarinnar. Við stöndum vörð um vaxtabæturnar,  Lægstu tekjur hafa hækkað um 50% á einu ári og hlutfall bóta gagnvart dagvinnutryggingu hefur aldrei verið hærra þannig að hv. þingmaður dregur hér upp kolranga mynd af árangri okkar  Varðandi sjúklingamálin er líka kolrangt að við byrjum á sjúklingum, hvernig dettur hv. þingmanni það í hug?

Það stendur hérna.

Við skulum hafa í huga að nú þegar eru ýmis gjöld í kerfinu og ef við gerum ráð fyrir að kostnaðarhlutdeild sjúklinga sé um 20% af heildinni samkvæmt OECD, sem er með því lægsta í OECD, þá tölum við um að kostnaðarhlutdeild sjúklinga aukist um hvað mikið? Tvö prósent, það er allt og sumt. Við leggjum ekki þungar byrðar á sjúklinga og rangt er að draga þá mynd upp. Við tökum sömuleiðis sérstaklega fram að komugjöld, 

Hæstv. forseti. Ég held að nú sé mikilvægt fyrir varaformann Samfylkingarinnar í þessari umræðu að halda sæmilegu jafnvægi. Hv. þingmaður öskrar beinlínis úr ræðustól Alþingis að Samfylkingin standi vörð um vaxtabætur og barnabætur þegar staðreyndin er sú að bæturnar eru skertar um 10%. Ef ekki er hægt að koma hv. þingmanni í skilning um það er Samfylkingin í vanda stödd. Hv. þingmaður gumaði af því að kostnaðarhlutdeild sjúklinga hér væri ein sú lægsta í löndum OECD. Hverjir skiluðu því búi af sér? Það voru Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn. Nú þegar Samfylkingin er komin í ríkisstjórn á að hækka kostnaðarhlutdeild sjúklinga. Bara um 2%, segir hv. þingmaður, en þetta er bara byrjunin á vegferð sem sjálfstæðismenn kölluðu: Nú getum við gert hluti með Samfylkingunni í heilbrigðismálum sem við hefðum annars ekki getað með Framsóknarflokknum. Þegar hv. þingmaður gumar af því að kjör öryrkja og aldraðra séu svo stórkostleg er það óumdeilt, að núverandi forseti Alþýðusamband Íslands, Gylfi Arnbjörnsson, sem ég hefði haldið að samfylkingarþingmenn ættu að þekkja, og samtök aldraðra og öryrkja staðfestu með bréfi að viðmiðið í kjölfar síðustu kjarasamninga gagnvart öldruðum og öryrkjum hefði verið um 3,9 milljarðar. Ég spurði hv. þingmann og varaformann Samfylkingarinnar: Er verið að skerða kjör lífeyrisþega núna því til viðbótar um 3,9 eða 4,9 milljarða? Ég vil fá svar við því vegna þess að þó að hv. stjórnarliðum finnist eitt þúsund milljónir til þessara hópa ekki 

Herra forseti. Víða er skorið niður, ég fel það ekkert. Hins vegar var ákveðið að vernda lægsta hópinn. Við hækkum bætur úr 150 þús. kr. í 180 þús. kr. Þetta er umtalsverð hækkun og þetta er hópurinn sem við erum að vernda. Við þurfum að forgangsraða, víða er skorið niður, í velferðarkerfinu, í menntakerfinu, víða á þeim stöðum sem við vildum ekki skera niður en við stöndum frammi fyrir 175 milljarða kr. halla á ríkissjóði og ábyrgðarlaust er að vísa þeim halla á framtíðina. Hv. þingmaður stærði sig af því að kostnaðarhlutdeild sjúklinga væri svo lág eftir valdatíð Framsóknarflokksins. Hún jókst reyndar til muna á þeim tíma,  Hv. þingmaður hefur líka orð á að hægt sé að gera ýmislegt sem ekki var hægt þegar Framsóknarflokkurinn var með heilbrigðismálin. Já, ýmislegt er hægt að gera, t.d. leysa fráflæðisvanda á LSH sem við höfum gert. Í tíð Framsóknarflokksins var fólk sem var látið búa á spítalanum í allt að ár. Hægt var að semja við hjartalækna, það gerðum við, en þegar Framsóknarflokkurinn var sögðu hjartalæknar sig af samningi. Hægt var að flytja heimahjúkrun til Reykjavíkurborgar, það gerðum við en Framsóknarflokknum ekki þegar hann réð heilbrigðismálum. Við höfum stytt biðlista til muna og það hefur landlæknir staðfest. Það var ekki hægt þegar Framsóknarflokkurinn réð heilbrigðismálum. Já, það er því rétt hjá hv. þingmanni að ýmislegt er hægt að gera með Samfylkinguna og Sjálfstæðisflokkinn við stjórnvölinn þegar kemur að heilbrigðismálum. Kjarni máls míns varðandi komugjöldin er að auðvitað er ekki skemmtileg aðgerð að hækka þau eða setja þau á en það hefur verið sá veruleiki sem blasir við, við förum hóflega í þetta.  
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þingmaður og varaformaður Samfylkingarinnar þurfi að setja sig á mælendaskrá til að útskýra fyrir þjóðinni hversu stórkostleg ríkisstjórnin er. Hv. þingmaður benti akkúrat á það að kostnaðarhlutdeild sjúklinga hér á landi er ein sú lægsta innan OECD-landanna. Þannig skildi Framsóknarflokkurinn við.  Þegar hv. þingmaður lýsir yfir hvers lags stórkostlegum aðgerðum ríkisstjórnin hefur staðið í gagnvart öldruðum og öryrkjum vil ég benda á að hagsmunasamtök öryrkja hafa lýst yfir vantrausti á ríkisstjórnina. Þegar hv. þingmaður segir að hæstv. félagsmálaráðherra hafi rassskellt þingmenn hér út og suður vil ég benda hv. þingmanni á að hagsmunasamtök aldraðra og öryrkja ásamt Alþýðusambandi Íslands rassskella ríkisstjórnina á Austurvelli um hverja einustu helgi. Ef hv. þingmaður heldur að ríkisstjórnin standi fyrir glæsilegum málum er það svo mikill reginmisskilningur að ég held að kippa verði hv. varaformanni Samfylkingarinnar inn í raunveruleikann, hvað raunverulega er að gerast í þessum málaflokkum. Ég vil síðan benda hv. þingmanni á, þegar hann stærir sig af flottum árangri núverandi ríkisstjórnar í heilbrigðismálum, að fyrr í þessari viku var tilkynnt að geðheilbrigðisþjónusta á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, eina geðheilbrigðisþjónusta fyrir börn á landsbyggðinni, hafi verið lögð niður. Hv. þingmaður vill kannski líka útskýra fyrir mér hver staða Landspítalans er, því ríkisstjórnin leggur til mikinn niðurskurð gagnvart þeirri stofnun. Ég hlakka til - eða í raun og veru kvíði því - að fjalla um hvernig ástandið verður orðið á fáeinum mánuðum þegar 

Herra forseti. Hv. þingmaður fór mjög víða í ræðu sinni en það sem mér þótti athyglisverðast var kannski að hann er farinn að skylda menn til að halda ræður. Það hefur ekki tíðkast í þinginu hingað til. En þetta er kannski nýmæli og ég get þá farið að skikka hann til að halda ræður öðru hverju. Ég spurði hann, ég kallaði fram í fyrir honum hvort eitthvað væri að gerast. Hann greip niður í frumvarpið um ráðstafanir en ég var ekkert að meina það. Ég var að meina það sem gerðist í október, hvort eitthvað hefði ekki gerst. Við urðum fyrir því að bankakerfið hrundi. Við urðum fyrir því að gerðar voru kröfur á okkur erlendis frá vegna Icesave-reikninganna. Við urðum fyrir því að við verðum að ráða við jöklabréfin sem streyma út. Við verðum fyrir því að lánardrottnar neita að veita okkur lán í framtíðinni nema við gerum eitthvað fyrir þá. Þetta er að gerast, herra forseti. Svo segir hv. þingmaður að Samfylkingin sé að ranghvolfa stefnu sinni. Ég er nú hræddur um að ég persónulega hafi heldur betur þurft að ranghvolfa stefnu minni, búinn að stofna ríkisbanka, búinn að taka upp gjaldeyrishöft, búinn að leggja til skattahækkanir. Heldur hv. þingmaður að ég sé ekki búinn að ranghvolfa stefnu minni og heldur hann að ég geri það bara svona óvart, bara út af engu? Það gerðist nefnilega heilmikið í október og við erum að taka á því. Fjöldi launþega hefur misst vinnuna, eins og hv. þingmaður sagði, fyrirtæki eru unnvörpum að segja upp fólki. Laun eru að lækka. Atvinnuleysi vex. Þá kvartar þingmaðurinn undan því að bændur fái ekki samkvæmt sínum samningi. Þeir fá 5,7% hækkun, sem aðrar stéttir fá ekki. En þeir fá ekki 15% eins og ekkert hefði gerst. Það hefur nefnilega eitthvað gerst. Það gerðist heilmikið í október. Svo talar hv. þingmaður um sjúklinga. Sjúklingar eru að borga úti um allt. Þeir fara til sérfræðings. Þá borga þeir. En ef þeir leggjast inn borga þeir ekki neitt.

Hvers vegna skyldi það nú vera?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að vekja máls á því hvernig Sjálfstæðisflokkurinn hefur ranghvolft sinni stefnu  Hv. þingmaður talar um að við höfum lent í ákveðnum hlutum. Ég spyr hv. þingmann: Hvað skuldar þjóðarbúið? Vitum við það? Vitum við hvaða vextir eru á þeim skuldum? Vitum við það? Og hverjir eiga að útskýra það fyrir þjóðinni hvað við skuldum sem þjóð? Er það stjórnarandstaðan? Nei. Það eru þeir sem hafa vélað um þetta mál í tvo og hálfan mánuð, hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn, bankastjórn Seðlabankans og fleiri aðilar. Við höfum kallað eftir svörum á hv. Alþingi. Það er ósköp eðlilegt að við spyrjum margra spurninga í þessu. Ég held að hv. stjórnarliðar hafi ekki gert sér neina grein fyrir því hvert heildarumfang vandans sé. Ef hv. þingmaður, sem talar um að við höfum lent í ákveðnum hlutum, telur að stjórnvöld beri ekki neina ábyrgð á því að við lentum í ákveðnum hlutum - sem ég held reyndar að hann telji ekki - þá lifum við náttúrlega ekki alveg í raunveruleikanum því það var margbúið að vara við þessu á undangengnum mánuðum. Formaður bankastjórnar Seðlabankans var búinn að vara formenn stjórnarflokkanna við þessu. Það er óumdeilt. Ég spyr hv. þingmann hvort ekki hefði mátt koma í veg fyrir þetta með einhverjum hætti ef 

Herra forseti. Það eru margir vitrir núna eftir á, mjög margir.

Eftir á?

Ég man ekki eftir því að nokkur einasti maður hafi sagt fyrir fram að allt bankakerfið færi á hausinn á einni viku. Ég man ekki til þess.  Varðandi það sem hv. þingmaður sagði um 18% stýrivexti þá er ég alveg sammála því að þeir eru háir. En af hverju eru þeir háir? Vegna þess að menn eru að reyna að halda þessum jöklabréfum inni í landinu. Hvar mynduðust jöklabréfin? Hvenær mynduðust þau? Þau mynduðust þegar Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn voru saman í ríkisstjórn.  Svo lendum við í einhverju. Auðvitað lentum við á ákveðnu áfalli út af gjaldþroti Lehman-bræðra. En undirstaðan var veik. Undirstaðan var mjög veik. Það myndaðist á undanförnum áratugum og ekki bara svona allt í einu núna síðustu tvo, þrjá mánuðina.

Undir forustu Sjálfstæðisflokksins.

Forustu Sjálfstæðisflokksins og Framsóknar  
             Það sem við lentum í var að Evrópusambandið kúgaði Íslendinga að beiðni Hollendinga og Breta. Evrópusambandið kúgaði Íslendinga til þess að ganga til samninga um Icesave-reikningana, sem við eigum ekki að borga og það er okkar vandi. Við lentum í stríði og við töpuðum því stríði. Það er þannig. Að heimta að ég viti heildarumfang vandans - þá væri ég búinn að semja. Það er bara ekki búið að semja um Icesave sem betur fer, segi ég, því að ég vil ná heildarsamningum við kröfuhafa og 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa komið hér upp í andsvar og fyrir heiðarleg svör af hans hálfu og lýsi líka yfir ánægju með að tveir stjórnarþingmenn fyrir utan hæstv. forseta skuli hafa setið hér undir ræðu minni.

Jafnmargir framsóknarmenn.

Ég tel að það frumvarp sem við erum að fara hér með í gengum Alþingi Íslendinga, sem stjórnarandstaðan styður ekki, sé á ábyrgð þingmanna Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar. Ef menn vilja axla þá ábyrgð ...

Einhver verður að gera það.

vil ég að þeir hinir sömu aðilar standi fyrir máli sínu hér. Ég mun ekki yfirgefa þessa umræðu án þess að hafa heyrt málflutning Samfylkingarinnar sérstaklega í ræðu - ekki í stuttu andsvari - þar sem farið er yfir forgangsröðun þess flokks í þessu mikla máli þar sem verið er að ræða um frumvarp upp á 17–18 milljarða kr. Ég hef varpað fram spurningum og ekki fengið svör við því hvað það muni þýða fyrir heimilin í landinu að 800 milljónir séu teknar af búvörusamningunum sem bændur á endanum munu þurfa að velta út í verðlagið.

Hækkun upp á 5,7%.

Hv. þm. Pétur H. Blöndal gumar af því að bændur fái 5,7% verðlagsuppfærslu  Það er fyrirsjáanlegt, hæstv. forseti, að matvælaverð muni hækka í framhaldinu, lán heimilanna muni hækka vegna þess að verðbólgan mun verða enn meiri en hún er í dag vegna þessarar ákvörðunar Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins.

Frú forseti. Við ræðum hér ráðstafanir í ríkisfjármálum, niðurskurðartillögur ríkisstjórnarinnar upp á 45 milljarða kr. og hér liggja fyrir álit frá hinum ýmsu nefndum þingsins. Áður en gert var hádegishlé var ítrekað óskað eftir því að fulltrúar stjórnarflokkanna væru við þessa umræðu og sérstaklega þeir formenn nefnda sem þetta allt saman bitnar nú á og ekki síður ráðherrarnir sem málin heyra undir. Ég óska eftir því, frú forseti, að hér verði viðstaddir Birgir Ármannsson, formaður hv. allsherjarnefndar, Arnbjörg Sveinsdóttir, formaður hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, Ágúst Ólafur Ágústsson, varaformaður hv. heilbrigðisnefndar, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, formaður hv. samgöngunefndar og Guðbjartur Hannesson, 

Forseti hefur þegar gert ráðstafanir til að koma skilaboðunum áleiðis til þeirra sem hér hafa verið nefndir.

Frú forseti. Ég fagna því að hæstv. forseti hefur gert ráðstafanir til þess að kalla hér til leiks þá hv. þingmenn og ráðherra sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir óskaði eftir að væru við þessa umræðu. Rétt fyrir matarhlé þegar hv. þm. Birkir Jón Jónsson var hér í umræðum og óskaði eftir því að bera fram fyrirspurnir til tiltekinna forsvarsmanna þingnefnda gekk mjög erfiðlega að fá þá hingað í salinn. Reyndar var hér hv. formaður efnahags- og skattanefndar, og varaformaður heilbrigðisnefndar, hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, kom hér einnig, en aðra má segja að hafi vantað í þessa umræðu. Þetta er mjög bagalegt fyrir þá sem vilja eiga orðastað við viðkomandi og fá svör við tilteknum atriðum en þetta er líka fullkomin vanvirðing við þingið. Hér erum við að ræða afskaplega stórt mál í þessu stóra, pólitíska efnahagslega samhengi, ráðstafanir í ríkisfjármálum, og það er eiginlega ekki boðlegt fyrir þingið sjálft og alls ekki fyrir forsetana að þessir 

Frú forseti. Ég óska eindregið eftir því að hlé verði gert á þessum fundi þar til þeir sem málin heyra undir hér á hv. Alþingi koma til andsvara. Það kom fram í umræðum í vikunni að hv. formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins virðist hafa vald til þess að skipa mönnum inn og út af mælendaskrá eftir því sem ríkisstjórnin ákveður hversu langar umræðurnar eiga að vera. Ég vek athygli á því að það er einungis einn hv. stjórnarþingmaður á mælendaskrá sem komið er og það er gjörsamlega óboðlegt að mínu viti að stjórnarþingmenn sendi Alþingi puttann með þessum hætti. Ég óska eftir því að fundinum verði frestað þar til menn eru komnir hér í salinn.

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gæta hófs í orðavali í ræðustól. Forseti hefur þegar gert ráðstafanir til þess að kalla til þá aðila sem hér eru en forseti mun ekki fresta fundi.

Frú forseti. Við höfum gert athugasemdir við það að forsvarsmenn þeirra þingnefnda sem hafa fjallað um frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum og þeir ráðherrar sem þeir málaflokkar heyra undir skuli ekki vera við þessa umræðu. Það er virðingarvert hjá hæstv. forseta að hafa gert ráðstafanir til að kanna með að þingmenn og ráðherrar væru við umræðuna, en það er ekki nægjanlegt að gera einhverjar ráðstafanir ef þær skila síðan engum árangri. Ég hlýt að gera þá kröfu eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir að forseti geri stutt hlé þar til kannað er hvort þessir hv. þingmenn og ráðherrar ætli sér yfirleitt að verða við þeim tilmælum sem hér hafa komið fram.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur farið fram á það að fá ákveðna aðila í salinn. Hæstv. forseti hefur gert ráðstafanir til að ná í þá og það eru u.þ.b. tvær mínútur síðan hún gerði það 

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér er þetta fyrst og fremst spurningin um það hvaða alúð þeir sem bera mesta ábyrgð á stjórn landsins vilja leggja við þingstörfin og það sem hér er um að ræða. Hér er um að ræða ákaflega mikilvægt stjórnarfrumvarp sem sett er fram og verið er að taka á dagskrá með afbrigðum og þá mundi maður ætla að helstu forustumenn nefnda og ríkisstjórnarinnar sæju sóma sinn í að vera við umræðuna, a.m.k. meginhluta hennar. Það er ekki eins og þessi umræða taki marga daga. Ég tek undir þá kröfu að þeir verði tiltækir þannig að þeir séu við umræðuna og geti þá gert athugasemdir ef þeir telja ástæðu til. Þegar hv. þm. Álfheiður Ingadóttir byrjaði áðan að ræða þetta mál var enginn stuðningsmaður stjórnarinnar í þingsal 

Forseti mun ekki fresta fundi.

Frú forseti. Ég fagna því að hér eru komnir til þingstarfa a.m.k. þrír hv. formenn þingnefnda ásamt tveimur ráðherrum ríkisstjórnarinnar. Við erum að ræða stjórnarfrumvarp um niðurskurð upp á 45 milljarða kr., svokallaðan bandorm. Þegar við ræddum málið við 1. umr. var það um miðja nótt og þá voru hér hvorki til andsvara né til þátttöku í umræðum hæstv. heilbrigðisráðherra né hv. formaður heilbrigðisnefndar Ásta Möller. Ég gagnrýndi það harðlega og leyfi mér að gera það enn þá. Ég vænti þess þó að hv. varaformaður heilbrigðisnefndar láti sjá sig hér áður en ég þarf að ljúka máli mínu tímans vegna. Það er meira í þessu en heilbrigðismálin, sem ég ætla þó að gera að meginatriði í máli mínu, og þar vil ég byrja á skerðingunni gagnvart bændum, skerðingu sem hér er lögð til á umsömdum greiðslum til bænda. Í upphaflega fjárlagafrumvarpinu var miðað við það í samræmi við búvörusamning um sauðfjárrækt, mjólkurframleiðslu og garðyrkjuafurðir að ríkið greiddi ríflega 10 milljarða kr. til bænda. Samkvæmt samningi átti það að vera verðtryggt, taka mánaðarlegum breytingum og fylgja vísitölu neysluverðs. Þarna var sem sagt um vísitölutryggða samninga að ræða. Ríkisstjórnin hefur nú með þessu frumvarpi til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem er á þskj. 357 fundið sér leið til að setja þak á vísitöluhækkanir í þessum samningi. Við vitum hversu mikið er kallað eftir því úti í þjóðfélaginu að taka verðbólgukúfinn af fasteignaveðlánum núna þegar fasteignaverð er að lækka, verðbólgan æðir áfram og menn munu unnvörpum lenda í miklum vandræðum með heimili sín og íbúðarhúsnæði. Því hefur verið svarað til að ekki væri hægt að gera þetta vegna þess að það stæðist ekki eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar sem er að finna í 72. gr. og það sé ekki heimilt vegna þessa ákvæðis að grípa inn í samninga með þessum hætti. Ríkisstjórnin hefur hér fundið leið til að fara inn í samninga sem eru bundnir nákvæmlega sömu skilyrðum og kröfum gagnvart 72. gr. stjórnarskrárinnar. Í greinargerð með frumvarpinu segir um 2. gr., sem fjallar um þessa 800 millj. kr. skerðingu á umsömdum vísitölutryggðum greiðslum til bænda, að ekki verði talið að þessi breyting stríði gegn 72. gr. stjórnarskrárinnar vegna þess sem þar segir, að skerðingin sé almenns eðlis, að hún sé bundin við takmarkaðan tíma og í þriðja lagi sé hún liður í viðamiklum aðhaldsráðstöfunum sem ríkinu er nauðugt að ráðast í vegna þeirra miklu efnahagsáfalla sem yfir þjóðina hafa dunið. Ég vakti máls á því við 1. umr. þessa máls að bændur, sem þarna á að fara að skerða launin hjá, samningsbundin, vísitölutryggð laun, hafa auðvitað sínar fjárhagsskuldbindingar eins og aðrir og eru væntanlega flestir, ef ekki allir, með þung fasteignaveðlán sem munu taka breytingum í samræmi við vísitöluna á næsta ári. Það sem hér er lagt upp með er að laun þeirra verði skert á þann hátt að það verði miðað við 5,7% hámarkshækkun vísitölubóta á næsta ári en það er sú spá sem miðað var við þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram 1. október sl. Nú segja nýjustu spár frá Seðlabankanum að verðbólgan verði 14,2% þannig að skerðingin nemur þeim mun sem þarna er á milli. Þarna hefur því myndast hjá bændum sérstakur nýr misgengishópur og þá er ég að vísa til Sigtúnshópsins frá 1983 þar sem vísitalan var að vísu algerlega tekin úr sambandi hvað launin varðaði - hér er verið að tala um að taka hana úr sambandi niður að 5,7 prósentustigum, það sé hámarkshækkun á árinu 2009 - og þess sem skuldbindingarnar, fasteignaveðlánin, munu hækka um á íbúðarhúsnæðinu sem er væntanlega einhvers staðar í kringum 14,2% ef það rætist sem Seðlabankinn leggur nú fram. Mig langar í fyrsta lagi til að spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og hv. formann sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar hvaða áhrif þetta fyrirséða misgengi kunni að hafa á afkomu bænda á næsta ári. Í öðru lagi langar mig til að spyrja þennan hv. þingmann og þennan hæstv. ráðherra hvort þau telji ekki eðlilegt að skerða fasteignaveðlánin, verðbótaþáttinn í fasteignaveðlánunum, með sama hætti þannig að það verði jafnræði en ekki misgengi þarna á milli. Til þess að ég fari nú enn lengra með spurninguna, virðulegi forseti, spyr ég þessa hv. þingmenn hvort þeir telji ekki að þarna hafi ríkisstjórnin fundið leið sem menn hafa kallað eftir úti í samfélaginu, m.a. á þúsund manna fundum á Austurvelli og í Háskólabíói og víðar, til að hægt sé að skera verðbólgukúfinn af verðtryggðum vísitölufasteignaveðlánum með þeim sama hætti og ríkisstjórnin er hér að gera í 2. gr. frumvarps til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þetta, frú forseti, var það sem ég vildi segja um landbúnaðarmálin. Ég hyggst hins vegar fjalla það sem eftir lifir ræðutíma míns hér um þá ósvinnu, sem ég vil kalla, að ætla sér að fara að selja inn á sjúkrahúsin hér á næsta ári. Það var svolítið skondið að sitja í hv. heilbrigðisnefnd, það var líklega í gærkvöldi, og fara yfir þessi mál með fulltrúum heilbrigðisráðuneytis vegna þess að í frumvarpi ríkisstjórnar og greinargerð með því kemur skýrt fram að meiningin sé að taka upp sérstakt innritunargjald vegna innlagnar á sjúkrahús með ákveðnum undantekningum og afslætti fyrir tiltekna hópa. Síðan segir, með leyfi forseta, í greinargerð með frumvarpinu, um X. kafla þess: „Sértekjur heilbrigðisstofnana af gjaldinu [þ.e. vegna innlagnar á sjúkrahús] eru áætlaðar um 360 millj. kr. á næsta ári.“ Nú sakna ég þess, frú forseti, að hér er enginn forsvarsmaður ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum, ekki frekar en þegar þetta mál var rætt hér fyrsta sinni. Hér er verið að tala um 6,9 milljarða kr. niðurskurð í heilbrigðisþjónustu landsmanna. Hluta af því á að taka með nýjum sjúklingasköttum upp á 1.100 millj. kr. Aðgangseyrir inn á sjúkrahúsin á að vera 360 millj. kr. af því. Hitt eru tvenns konar hækkanir á gjöldum sjúklinga fyrir lyf. Og enn er enginn talsmaður, forsvarsmaður ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum sem treystir sér til að koma í þessa umræðu. Ég átel það, frú forseti. og ég áskil mér rétt til þess að kalla eftir því áfram við þessa umræðu að menn svari fyrir þær gjörðir sem hér eru. Í áliti meiri hluta hv. heilbrigðisnefndar er því mótmælt að hér sé brotið í blað, að hér sé um stefnubreytingu að ræða. Það hefði verið ánægjulegt að heyra rökstuðning fyrir því. Það kom nefnilega fram á fundi hv. heilbrigðisnefndar að þær 360 millj. kr. sem þessi grein frumvarpsins fjallar um og segir bæði í greinargerð frá forsætisráðherra og í umsögn frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að eigi að taka fyrir innlagnir á sjúkrahús, þegar menn fóru að reikna þetta mun þeim hafa brugðið nokkuð í brún vegna þess að á landinu öllu munu vera eitthvað ríflega 32.000 innlagnir á ári. Það er rætt um að ekki eigi að taka gjald vegna fæðinga eða mæðraskoðunar, það geta verið 4.000–6.000 af þessum innlögnum. Síðan á að vera lægra innlagnargjald fyrir aldraða, öryrkja og börn. Það er alveg ljóst að ef taka ætti þessar 360 millj. kr. af innlagnargjaldinu einu sér mundi það kosta hvert mannsbarn langt yfir 10.000 kr. Því er það, sem lesa má í nefndarálitum bæði meiri og minni hluta hv. heilbrigðisnefndar, að fulltrúar heilbrigðisráðuneytisins upplýstu að ætlunin væri alls ekki að afla 360 millj. kr. með innlagnargjöldum á sjúkrahúsin, nei, það ættu bara að vera svona u.þ.b. 4.000 kr. á innlögn, svipað og nú er með bráðadeildar- og slysadeildargjöld, þannig að það ættu ekki að vera nema 100–110 millj. kr. sem ættu að fást inn fyrir innlögn á sjúkrahús. Það fengust engin svör við því, frú forseti, hvernig ætti að innheimta þetta gjald og hversu mikið mundi tapast af því, hver tilkostnaðurinn við innheimtuna væri. Það fengust heldur ekki sundurgreindar upplýsingar og hafa ekki komið enn þá frá heilbrigðisráðuneytinu um fjölda innlagna eftir sjúkrahúsum á landinu. Það er vitað hverjar þær eru á Landspítalanum, ríflega 27.000 á ári, en það vantaði allar upplýsingar um innlagnir á öðrum stöðum í heilbrigðisumdæmum landsins. Í minnihlutaáliti okkar heilbrigðisnefndarmanna, Þuríðar Backman og Eyglóar Harðardóttur auk mín, kemur fram að engar upplýsingar komu fram um það hvaðan þessar 250 millj. kr. sem er þá viðbótarhækkun á öðrum komugjöldum, öðrum sértekjum í heilbrigðisþjónustu, ættu að koma. Nú óska ég eftir því, frú forseti, að hv. formaður efnahags- og skattanefndar sé við þessa umræðu. Fyrst talsmenn ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum treysta sér ekki til að vera hér er lágmark að hv. formaður efnahags- og skattanefndar sem hér mælti fyrir nefndarálitinu sé til staðar því að ég hef hugsað mér að spyrja hann tveggja spurninga. Ég óska eftir að ráðstafanir verði gerðar til að hann komi hér í salinn. Við teljum gjörsamlega óásættanlegt að hæstv. heilbrigðisráðherra fái opinn tékka upp á 250 millj. kr. til að smyrja ofan á önnur innritunargjöld, komugjöld eða hvað það nú er sem þessi gjaldtaka öll er í heilbrigðisþjónustunni. Það hlýtur að hafa verið upplýst á fundum hv. efnahags- og skattanefndar hvernig þessar tekjur ættu að verða til. Áður en ég skil við álit minni hluta heilbrigðisnefndar minni ég á það sem kom fram hjá fulltrúum Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Öryrkjabandalagsins og Alþýðusambandsins, þessir þrír aðilar töldu allir víst að hér væri um eðlisbreytingu að ræða í heilbrigðisþjónustu okkar. Þeir vita að aldrei hefur verið tekið gjald fyrir það að liggja inni á sjúkrahúsi á Íslandi. Það hefur verið tryggt með stoð í 18. gr. laga um sjúkratryggingar sem voru samþykkt hér á Alþingi 16. september sl. Sléttum þremur mánuðum áður en þetta frumvarp kom fram um að breyta því segir, með leyfi forseta, í 18. gr. um sjúkrahúsþjónustu: „Sjúkratryggingar taka til ókeypis vistar að ráði læknis í sjúkrahúsum sem rekin eru af ríkinu eða samkvæmt samningum skv. IV. kafla, þ.m.t. á fæðingarstofnunum, sbr. þó 23. gr. [sem fjallar um læknisþjónustu erlendis, þ.e. sjúkratryggingar standa ekki undir kostnaði beint við læknisþjónustu erlendis] eða ákvæði sérlaga.“ Þetta ákvæði hefur verið í lögum á Íslandi og hefur tryggt það að menn hafa ekki þurft að kíkja í budduna áður en þeir leggjast inn á sjúkrahús. Hvers vegna skyldi það vera að sjúkrahúslega hefur verið undanþegin gjöldum allan þann tíma frá því að hæstv. þáverandi heilbrigðisráðherra Alþýðuflokks, Sighvatur Björgvinsson, fann upp sjúklingaskattana 1991? Þeir hafa náttúrlega margfaldast síðan og nú greiða sjúklingar u.þ.b. 18% af öllum kostnaði við heilbrigðisþjónustuna beint úr buddunni. Hvers vegna skyldi það vera að það hefur verið ókeypis inn á sjúkrahúsin? Það er jú vegna þess að þar er dýrasta þjónustan veitt. Þar þarf heilbrigðisþjónustan að vera tilbúin til að leggja í verulegan kostnað við lækningar og aðgerðir á mönnum eftir að þeir eru komnir inn. Það getur orðið þeim svo dýrt. Ef það á að vera úti á hinum frjálsa markaði eins og við þekkjum frá Bandaríkjunum hefur fólk einfaldlega ekki efni á því. Ég vil bara minna á að menn eru látnir borga ýmsar aðgerðir en innlögn á sjúkrahús hefur hingað til verið algerlega ókeypis. Það er rangt sem hér var haldið fram við umræðuna - hér er hæstv. heilbrigðisráðherra kominn í salinn - það er rangt sem hæstv. heilbrigðisráðherra hélt hér fram í vikunni, og reyndar fleiri þingmenn, að það væri hægt að tala um samræmi á milli þess að greiða innlagnargjald á sjúkrahús og þess að greiða komugjald á bráðadeild og slysadeild. Því var haldið hér fram að menn greiddu 4.000 kr. komugjald á bráðadeildir og slysadeildir sjúkrahúsanna þegar þeir legðust inn. Svo er ekki, frú forseti, með því að í 2. lið 29. gr. um sjúkratryggingar segir að það sé heimilt að taka gjald, m.a. fyrir göngudeild, dagdeild, slysadeild og bráðamóttöku sjúkrahúsa, án þess að um innlögn á sjúkrahús sé að ræða. Það er alveg ljóst að komi menn á sjúkrahús og séu lagðir inn, hvort heldur þeir fara í gegnum bráðadeild eða slysadeild, er óheimilt að taka af þeim gjald fyrir bráðaþjónustuna eða slysaþjónustuna samkvæmt þessu ákvæði. Það var staðfest á fundi heilbrigðisnefndar af hálfu fulltrúa Landspítalans sem þar sátu að þetta væri óheimilt og ekki praktíserað. Nú eru bæði hæstv. heilbrigðisráðherra og hv. formaður efnahags- og skattanefndar gengnir í salinn og mig langar til að spyrja hv. formann efnahags- og skattanefndar hvaða upplýsingar nefndin hafi fengið um það hvernig fyrirhugað er að taka þær 250 millj. kr. sem út af standa ef innlagnargjald á spítalana á ekki að skila nema 110 millj. kr. en í frumvarpinu er talað um 360 millj. kr. Á sama átt vil ég spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvernig hann hafi hugsað sér að útfæra þetta ákvæði sem er klárlega reiknað 360 millj. kr. í greinargerð og frumvarpinu. Ég vil að lokum, frú forseti, segja að sjúklingar greiða nú um 20 milljarða kr. úr eigin vasa, sýnist mér, ríflega 18%. Hér er verið að tala um ríflega 2% aukningu að því er varðar læknisþjónustu en það er líka verið að tala um milli 700 og 800 millj. kr. hækkun sjúklingaskatta með hækkun á lyfjum í tveimur flokkum. Það er nöturlegt að hinn svokallaði jafnaðarmannaflokkur Íslands, Samfylkingin, skuli tala um að hér sé gætt jafnræðis með því að taka upp nýja sjúklingaskatta, búa til eitthvert nýtt gjald og selja inn á sjúkrastofnanirnar. Það er þeim flokki ekki samboðið.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spurði mig hvaða áhrif það hefði á afkomu bænda að taka þá ákvörðun að setja tiltekið þak á vísitölubætur á búvörusamningi. Það gefur augaleið hvert svarið er, auðvitað mun það hafa neikvæð áhrif á afkomu bænda. Við verðum að hafa í huga að gripið er til þessara aðgerða við mjög sérstakar aðstæður sem þarf ekki að hafa mörg orð um. Það er gert með þeim hætti sem hér er lýst, með nákvæmlega sama hætti og verið er að gera á mörgum öðrum sviðum í fjárlagafrumvarpinu þar sem til að mynda er sett þak á bætur almannatrygginga og ýmissa annarra tilfærslna í fjárlagafrumvarpinu til að reyna að draga úr kostnaði við þessar sérstöku og erfiðu aðstæður sem við stöndum frammi fyrir. Hv. þingmaður spurði hvort þetta væri þá ekki fyrirmyndin að því hvernig ætti að fara með vísitölubundin fasteignalán. Við skulum hugsa þessa hugsun til enda, ef þetta væri tillaga hv. þingmanns skulum við velta því fyrir okkur. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, þegar við tökum um það ákvörðun að skerða vísitöluhækkunina á búvörusamningunum og almannatryggingum og fleiri þáttum mun það auðvitað koma einhvers staðar niður, það er kostnaður sem kemur þá niður á notendunum í þessu tilviki. Nákvæmlega það sama ætti auðvitað við ef við tækjum þá ákvörðun, eins og hv. þingmaður var að velta fyrir sér, að skerða vísitöluhækkanir á lánum, þá standa t.d. á bak við þau lán innlán hjá almenningi sem eru vísitölubundin, sem yrði þá væntanlega að skerða sem hv. þingmaður væri þá örugglega að tala fyrir. Það væri líka um að ræða þá afleiðingu að skerða vísitölubætur á inneignum lífeyrissjóðanna sem kæmi þá fram í skertum möguleikum lífeyrissjóðanna til að greiða lífeyri í framtíðinni. Það er ekkert ókeypis í þessum efnum og ef menn vilja hugsa þessa hugsun eins og hv. þingmaður er að gera verða menn að leyfa sér líka að hugsa hana til enda og þá velta fyrir sér hver borgar þann kostnað að lokum. Ég efast um að þetta væri skynsamleg leið enda hefur niðurstaðan verið sú 

Frú forseti. Ég hef ekki heyrt enn þá tillögur frá hæstv. ríkisstjórn um hvernig eigi að taka á verðbótakúfnum sem hellist yfir fasteignaeigendur á næsta ári. Það sem ég spurði hér um var ósköp einfalt: Er ekki rétt að í stað þess að búa til misgengi með þessum hætti, að miða við verðlag 5,7% á næsta ári í launum til bænda en 14,2% í húseignum eða skuldum þeirra, að jafna þetta og horfa bara til þess  Hæstv. ráðherra spurði hvað yrði um þá sem hafa veitt lánin, lánveitendurna, hvort ætti ekki að skerða þeirra hlut? Jú, af sjálfu leiðir. Hugsunin er sem sagt sú, og það hafa menn úti í samfélaginu alls staðar tekið undir, að það sé ekkert endilega eðlilegt að fjármagnseigendur, hverju nafni sem nefnast - af því að hæstv. ráðherra nefndi lífeyrissjóðina - græði sérstaklega á því sem fer umfram þessi 5,7% eða einhverja aðra tölu. Við vonumst til þess að verðbólgan fari niður á næsta ári og þetta er spurning um þennan kúf sem mun leggjast á verðbætur og á húsnæðislán almennings í landinu og hanga þar næstu áratugi. Það er þess vegna mjög ánægjulegt, frú forseti, að ríkisstjórnin hefur hér fundið leið sem ekki er talin brjóta í bága við 72. gr. stjórnarskrárinnar.

Virðulegi forseti. Það fólk sem hv. þingmaður kallar fjármagnseigendur er líka kallað sparifjáreigendur, það er almenningur í landinu, það er unga fólkið, það er gamla fólkið, það er allt það fólk sem hefur lagt til hliðar fjármuni og auðvitað staðið undir þeim útlánum sem bankakerfið hefur veitt bæði atvinnulífinu og heimilunum. Nákvæmlega sama á við um lífeyrissjóðina sem eru þá væntanlega fjármagnseigendurnir í landinu. Það er alveg ljóst mál að í þeirri verðbólgu sem við höfum núna leiddu 5,7% verðbætur til þess að innlánin mundu skerðast og hefðu þess vegna áhrif á bæði útlánagetu bankanna og um leið möguleika lífeyrissjóðanna til að standa við skuldbindingar sínar. Gott og vel, ef það er niðurstaða hv. þingmanns að þá verði það að vera svo er það sjónarmið sem hún hefur sett fram. Mér fannst raunar koma ágætlega fram í þessu andsvari áðan sá vilji hennar að það verði gert með þeim hætti að vísitölubinding yrði miðuð við 5,7%. Þá verða menn að horfast í augu við það hvaða áhrif það hefur t.d. á möguleika lífeyrissjóðanna til að standa við skuldbindingar sínar í framtíðinni gagnvart því fólki sem hefur reitt sig á afkomu af lífeyrissjóðunum. Ég undirstrika að það sem verið er að gera varðandi búvörusamningana er verið að gera með sama hætti í öðrum tilfærslum og greiðslum af sams konar eða svipuðum toga, eins og t.d. í almannatryggingunum, þar er farið með þetta með sama hætti. Það er ekki verið að ráðast á sjálfan grundvöll búvörusamninganna, alls ekki. Hér er verið að setja þak á þær greiðslur eða hækkun á þessum greiðslum sem verður á milli ára og það er gert ráð fyrir því að þær tölur sem stóðu í fjárlagafrumvarpinu þegar það var lagt fram í byrjun október sl. muni standa. Auðvitað er það  Ég tók eftir því að þegar vinstri grænir gerðu grein fyrir atkvæðum sínum við 2. umr. fjárlaga 

Frú forseti. Það tjóir ekki fyrir ráðherrann að benda á aðra og segja að þeir eigi að koma með tillögur. Fyrst skal hæstv. ráðherra og ríkisstjórn koma hér með forsendurnar upp á borðið og þá vísa ég til yfirlýsinga Alþýðusambands Íslands þar um. Það þýðir ekkert að kalla eftir tillögum frá öðrum meðan menn eru með allt lok, lok og læs og taka bara  (Sjútv.- og landbrh.: Tillögurnar eru í fjárlagafrumvarpinu.)  beint við fyrirskipunum. Já, þær koma frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og þær eru í fjárlagafrumvarpinu. Frú forseti. Ég lýsti ánægju með það að ríkisstjórnin hefði fundið hér leið til að skera verðbótakúfinn af sem menn vita að muni verða á næsta ári og fundið leið sem ekki stríðir gegn eignarréttarákvæðum 72. gr. stjórnarskrár. Ég tel eins og ráðherrann mjög mikilvægt að verðbólgan náist niður. Það tjóir ekki að horfa bara til útlánagetu bankanna eða þess hvað þeir sem eiga fjármagnið í bönkunum, sparifjáreigendur og lífeyrissjóðir, eiga að fá fyrir útlán fjárins heldur þarf líka að horfa til greiðslugetu almennings og það þarf að horfa til greiðslugetu húseigenda sem fá þennan verðbólgukúf beint í andlitið, samkvæmt því sem Seðlabankinn nú telur 14,2% að meðaltali á næsta ári. Ríkisstjórnin hefur fundið leið til þess að gera þetta með öðrum hætti og við teljum að þarna sé góð leið sem við munum grípa og höfum reyndar gripið. Það er ekki verið að ráðast á grundvöll fasteignaveðlána fremur en á grundvöll búvörusamninga eins og hæstv. ráðherra sagði. Ég er alveg sannfærð um að þessi hugmynd og þessi tillaga á eftir að sýna sig að vera góð og gild.

Frú forseti. Í fyrsta lagi varðandi framlag til bænda, það hækkar um 5,7% þegar laun allra launþega hafa eiginlega staðið í stað þannig að þeir fá þá a.m.k. einhverja hækkun  Hv. þingmaður spurði um þá sem greiða fyrir innlögn á spítala. Þeir sem fara til sérfræðings, þeir sem fara í rannsóknir, þeir sem fara í myndatöku o.s.frv. greiða fyrir það en ef þeir leggjast inn greiða þeir allt í einu ekki neitt. Þeir sem eru svo „heppnir“ að fá meiri þjónustu við það að leggjast inn greiða ekki neitt, en þeir sem fá minni þjónustu með því að fara í ferliverk og annað slíkt, sem er nákvæmlega sama læknisaðgerðin, verða að borga. Þetta finnst mér ekki réttlátt, frú forseti, og ég skil ekki í hv. þingmanni sem telur sig vera réttláta að vilja svoleiðis kerfi. Svo sagði hv. þingmaður að einhverjir fjármagnseigendur græddu á verðbólgunni. Það vill svo til að stærstu fjármagnseigendur á landinu eru lífeyrissjóðirnir og það er bein tenging á milli verðtryggingar lífeyris og verðtryggingar útlána lífeyrissjóðanna. Ef menn ætla að skerða verðtryggingu útlána lífeyrissjóðanna, eins og mér skilst að einhver ályktun frá Vinstri grænum gangi út á, eru þeir um leið að segja að það eigi að hætta eða skerða verðtryggingu á lífeyri almennra sjóðsfélaga hjá hinum almennu lífeyrissjóðum, ekki hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, nei, nei, ekki hjá lífeyrissjóði þingmanna, nei. Hjá hinum almenna verkamanni sem er í almennum lífeyrissjóði ætla Vinstri grænir að skerða lífeyri, beint ofan í þau áföll sem hann hefur orðið fyrir vegna hruns bankanna.

Frú forseti. Það væri ánægjulegt að eiga hér orðastað við hv. formann efnahags- og skattanefndar um lífeyrissjóðina, ávöxtun þeirra, fjárfestingarstefnu og um þau töp sem lífeyrissjóðirnir nú standa frammi fyrir vegna hruns bankanna og vegna þátttöku lífeyrissjóðanna í þeim hrunadansi í kringum gullkálfinn sem hefur viðgengist á fjármálamarkaði á undanförnum árum og hv. þingmanni er vel kunnur. Hins vegar spurði ég beinna spurninga. Ég spurði hvað hefði komið fram á fundi hv. efnahags- og skattanefndar um það hvernig ætti að ná þeim 360 millj. kr. af sjúklingum sem í frumvarpi ríkisstjórnarinnar er sagt að eigi að ná af innlagnagjaldi. Mig langar til að minna á það líka að ég nefndi að þessar 360 millj. kr. eru einungis hluti af þeim nýju sjúklingasköttum sem kynntir eru hér til sögunnar, það eru samtals um 1.100 millj. kr. vegna þess að það á líka að hækka lyfjakostnað. Ég spyr hv. þingmann sem veitir forustu nefnd á vegum stjórnarflokkanna hvernig eigi að ná betra jafnræði í þessum efnum. Mig langar til að spyrja hann hvað hann telji eiginlega eðlilegt að sjúklingar standi undir miklum kostnaði beint úr buddunni af rekstri heilbrigðiskerfisins til að tryggja að fjárhagur ráði því ekki hvort menn fái bót meina sinna. Að lokum, frú forseti - ég á hér hálfa mínútu eftir - ég vek athygli á því að það er ekki val fólks að leggjast inn á sjúkrahús, langt í frá. Menn geta átt val um það að fara í ferliverk eða til sérfræðings eða hvað það nú heitir, en þegar læknir fyrirskipar að maður skuli leggjast inn á sjúkrahús er það vegna þess að það krefst rúmlegu, það er bara ekkert öðruvísi. Það er alger eðlismunur á sjúkrahúsinnlögn og öðrum læknisverkum.

Frú forseti. Það var eðlismunur. Ný tækni í uppskurðum og öðru slíku gerir það að verkum að það er hægt að afgreiða mjög mikið af læknisverkum með svokölluðum ferliverkum. Menn koma á spítalann og fara svo heim að því loknu og taka ekki neitt rúm á sjúkrahúsi, en þeir eru látnir borga. Hinir sem fá meiri þjónustu og leggjast inn og fá mat og allt slíkt og húsnæði borga ekki neitt. Þetta hef ég aldrei skilið, frú forseti, aldrei nokkurn tímann. Varðandi greiðsluþátttöku almennings í heilbrigðiskerfinu er hún afskaplega flókin í dag og því miður borga margir umtalsverðar fjárhæðir og því miður þeir sem eru veikastir og þeir sem þurfa kannski mest á tryggingu að halda. Þeirri nefnd sem ég stýri, sem tafðist reyndar sennilega um tvo mánuði, er ætlað að líta á allt heilbrigðiskerfið frá sjónarhorni sjúklingsins og passa að enginn greiði umfram ákveðið hámark á ákveðnum tíma. Það er hlutverk þeirrar nefndar að gæta þess að þeir sem eru mikið veikir - oft eru það öryrkjar og fatlaðir - borgi ekki mikið. Þetta er markmiðið og því verður vonandi náð í mars, apríl. Greiðsluþátttaka almennings á Íslandi er lægri en víðast hvar annars staðar, líka á Norðurlöndunum. Hún er 17% að meðaltali yfir allt kerfið og fer lækkandi vegna þess að kostnaðurinn vex. Það er markmiðið í þessari nefnd að viðhalda þeirri kostnaðarþátttöku, breyta henni ekki, en dreifa kostnaðinum réttlátar þannig að þeir sem eru sjaldan veikir og lenda lítið í kostnaði borgi meira en að þeir sem eru lengi veikir og mikið veikir og stöðugt veikir, jafnvel alla ævina, borgi minna.

Frú forseti. Ég vænti þess að hv. formaður efnahags- og skattanefndar komi aftur upp og svari þeim spurningum sem ég lagði fyrir hann um hvernig fyrirhugað er að taka þessar 360 milljónir sem við ræðum hér og er að finna í X. kafla frumvarps ríkisstjórnarinnar um ráðstafanir í efnahagsmálum vegna þess að mjög misvísandi upplýsingar hafa komið fram um það. Vegna þess að hv. þingmaður nefndi áðan að menn legðust inn á sjúkrahús og fengju þar jafnvel eitthvað að éta - 

Það er gert í Svíþjóð.

Þá langar mig til að undirstrika hér - og gott er að hv. þm. Pétur Blöndal kallaði fram í að það sé gert í Svíþjóð. Já, hægri menn í Svíþjóð og í Stokkhólmi hafa einmitt tekið þetta upp. Hér er Samfylkingin á hlaupum á eftir Sjálfstæðisflokknum í átt hægri manna í Svíþjóð, sem sker sig orðið algerlega úr hvað varðar heilbrigðisþjónustu á Norðurlöndum. Rétt er sem segir í greinargerð með frumvarpinu að sérstakt daggjald er á innlögn á sjúkrahúsum í Svíþjóð. Það er líka innritunargjald í Finnlandi sem rekja má til kreppunnar. En af hverju nefnir enginn hin löndin? Ísland, Danmörku og Noreg? 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hætta mér út í umræðuna sem hér var um sjúkrastofnanir en af því að aðeins var minnst á Svíþjóð og hægri menn í Svíþjóð - svona til að leiðrétta misskilning - þá er himinn og haf á milli hugmyndafræði Moderata samlingspartiet, sem er forustuflokkur í stjórnmálum í ríkisstjórn Svíþjóðar, og Sjálfstæðisflokksins. Vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn er hugmyndafræðilega lentur uppi á eyðiskeri eftir langa stjórnarsetu án þess að hafa í raun á nokkrum tíma markað nokkra stefnu aðra en þá að stjórna frá degi til dags sem hefur þær afleiðingar að nú fjöllum við um  Ég vil þó ekki skilja alveg við umræðurnar um sjúkrahúsmálin án þess að gera grein fyrir lífsreynslusögu um eina tilvikið sem ég hef persónulega þurft að hafa afskipti af sjúkrahúsum ríkisins. Á árum áður gegndi ég formennsku í mjög merkum samtökum, Samtökum ungra sjálfstæðismanna. Á tíma formannsins sem var á undan mér hafði verið samþykkt tillaga um það að miðaldra karlar sem hefðu nóg fyrir sig að leggja - eða konur - greiddu fyrir mat sinn þegar þau legðust inn á sjúkrastofnanir. Var það út af fyrir sig kannski eðlilegt til að vera ekki með óeðlilegar millifærslur í þjóðfélaginu. Í eina skiptið sem ég þurfti að hafa afskipti af sjúkrastofnun vegna minni háttar aðgerðar fór þar með mér í svipaða aðgerð maður sem hafði verið mér samferða í röðum ungra sjálfstæðismanna og staðið að stefnumótuninni sem ég nefndi áðan. Aðgerðin tók u.þ.b. tíu mínútur fyrir hvorn okkar og við vildum fá að fara, en okkur var meinað það og sagt að við fengjum ekki að fara fyrr en við hefðum borðað. Ég sagði við þennan ágæta mann sem með mér var: Svona háttar nú til í lífinu og svona geta örlög manna orðið að við sem börðumst fyrir því að karlar eins og við ættum að borga fyrir matinn okkar neyðumst nú til þess að hanga fram yfir mat og fáum ekki útskrift fyrr en við höfum notið þeirrar þjónustu ríkisins ókeypis sem við vildum endilega fá að borga fyrir og getum ekki sleppt henni því að annars verðum við ekki útskrifaðir og verðum hér ævilangt. Í því kerfi sem við búum við er það iðulega svo að menn eru komnir í ákveðið ferli og viðmiðanir, sem er ekkert endilega nauðsynlegt að viðhalda. Ég hygg að ef farið hefði verið með eðlilegum hætti í hlutina þegar ljóst var að skera yrði verulega niður og höfð ákveðin fyrirhyggja hefði verið skoðað með hvaða hætti hægt væri að grípa til ráðstafana varðandi sjúkrastofnanir, ýmislegt í menntakerfinu og víðar. Þannig að þjónustan væri ekki skert heldur að hlutirnir væru ódýrari og látið væri af víðtækum millifærslum sem kosta gríðarlega mikla peninga en þýða ekki endilega aukna þjónustu. Það hafa skynsamir menn á Norðurlöndum, eins og í Moderata samlingspartiet í Svíþjóð, leitast eftir að gera en Sjálfstæðisflokkurinn hefur aftur á móti ekki fylgt þeim flokkum eftir hugmyndafræðilega eða skoðað nauðsynlegar aðgerðir fyrir fram en reynir nú að vinda sér í þær eftir á, því miður. Kannski er skýrasta dæmið um hvað er hér á ferðinni, í þessu lélega frumvarpi með stóra nafnið, það sem vísað er til í bréfi prófessors í hagfræði við Háskóla Íslands, Þórólfs Matthíassonar, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að starfsfólk fjármálaráðuneytis hafi lagt fram mikið vinnuframlag við að breyta frumvarpinu verður ekki hjá því komist að fum og fálm séu fyrstu orðin sem koma í hugann þegar breytingartillögunum er flett.“ Fum og fálm. Ekki er um skýra stefnumörkun að ræða heldur fum og fálm. Verið er að finna einhverjar minni háttar matarholur, skera niður eitthvað óverulegt sem getur þó haft þýðingu fyrir þá sem fyrir því verða, hækka skatta, en ekki verið að leita eftir neinni kerfisbreytingu sem í raun skiptir máli til framtíðarhagsbóta fyrir fólkið í landinu. Það er gallinn. En það einkennir í raun allt vinnulag ríkisstjórnarinnar sem hér situr og við höfum þurft að horfa upp á að skortir alla framtíðarsýn. Öll markmið skortir um hvernig við eigum að komast út úr og fram hjá þeim boðaföllum og ólgusjó sem við erum nú í. Það er svo alvarlegt að við stöndum hér og erum vanmáttug til að taka stjórnina og koma hlutunum í eðlilegan farveg vegna þess að ríkisstjórnin situr sem fastast gjörsamlega eða nánast úrræðalaus. Varðandi einstök atriði í frumvarpinu kemur fyrst til 1. gr. frumvarpsins þar sem talað er um að gjald sem rennur til þjóðkirkjusafnaða eða skráðra trúfélaga og Háskóla Íslands skuli vera 855 kr. á mánuði árið 2009 fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri. Um það atriði skiluðum við, ég, Siv Friðleifsdóttir og Atli Gíslason, minnihlutaáliti allsherjarnefndar sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu er framlag til kirkjunnar skert um 300 millj. kr. og framlagið tekið frá kirkjunni og látið renna til ríkissjóðs í staðinn.“ Ég tek fram að það var undirstrikað af þeim gestum sem komu frá þjóðkirkjunni að afleiðingin yrði sú að þjónusta sóknanna yrði skert á meðan þjónustuþörfin ykist vegna hrunsins sem hefur orðið og þeirrar óáranar sem er í íslenskum efnahagsmálum í dag, atvinnumissis og erfiðleika einstaklinga í sambandi við eigin fjármál og ýmis áföll sem því tengjast. Þeir hagsmunaaðilar sem komu fyrir nefndina til að fjalla um þetta töluðu um að segja þyrfti upp starfsmönnum sókna, sem þýðir að starfsmönnum fækkar, og fresta viðhaldi og þetta kæmi líka í veg fyrir ýmsar nýframkvæmdir. Þá kom líka fram að u.þ.b. 67% eða tvær af hverjum þremur kirkjum eru friðaðar, sem gerir það að verkum að viðhald þeirra verður kostnaðarsamara en ella og ætti hv. þm. Árni Johnsen, sá virti og duglegi kirkjusmiður, að gera sér grein fyrir því hvaða þýðingu það hefur þegar kirkjur eru friðaðar. Okkur sýnist að afleiðing frumvarpsins, ef kemur til þessarar þjónustuskerðingar sókna, verði að dregið verði úr mannaflsfreku viðhaldi sem mun þá enn leiða til þess að fleiri missa vinnu en annars væri. Þess vegna leggjumst við eindregið gegn því að breytingin nái fram að ganga. Ég tel það skipta miklu máli eins og nú háttar til að í engu verði það framlag skert sem á lögum samkvæmt að renna til þjóðkirkjunnar. Ég tel mjög mikilvægt að þjóðkirkjan geti sinnt því mikilvæga starfi sem hún vinnur, ekki síst við þær aðstæður sem um er að ræða. Oft gleymist þegar rætt er um kirkju, trú og starfsemi kirkjunnar hversu mikilvægt starf er unnið af kirkjunni og kirkjunnar mönnum einmitt þegar mestu skiptir, á tímum sorgar og erfiðleika. Einmitt við þær aðstæður eiga stjórnvöld ekki að láta sér til hugar koma að framkvæma skerðingu eins og þá sem hér er lögð til. Ég mun því greiða atkvæði gegn 1. gr., ég mun ekki ljá því atkvæði mitt að framlög til þjóðkirkjunnar verði skert og ég tel hreinlega mjög rangt að fara þannig að. Þá finnst mér mjög varhugavert í því árferði sem við búum við núna að ætla að hækka álögur á fólkið í landinu og færa opinberar álögur auk lífeyrissjóðsgjalda, þ.e. skyldugreiðslna fólksins í landinu, upp í um 50%. Að af hverjum 100 kr. sem hver einstaklingur vinnur sér inn verði 50 krónur teknar til hins opinbera eða þvingaðs sparnaðar. Það er einfaldlega allt of mikið og ekki ásættanlegt að þannig sé staðið að hlutunum. Það sem hér er um ræðir og er vandamálið er að við stöndum með þetta frumvarp um ráðstafanir í ríkisfjármálum vegna þess að ríkisstjórnin tók ekki á vandanum strax í haust, í raun hefði hún þurft að taka á honum í vor þegar vissir váboðar voru tvímælalaust fyrir hendi og ljóst mátti vera hvert stefndi. Þá þurfti að taka á og skoða hvaða kerfisbreytingar þyrfti að gera í ríkisfjármálum þannig að hægt væri að afgreiða hallalaus fjárlög. Sú vinna hefði nýst þó að meira hefði vissulega þurft til að koma eftir að bankahrunið varð, það er alveg ljóst. Ég lít á það sem skipbrot í stefnu ríkisstjórnar þegar hún getur ekki afgreitt hallalaus fjárlög og tekur þá afstöðu að gefast upp fyrir því meginverkefni að við höldum útgjöldum innan þeirra marka sem tekjurnar bjóða upp á. Ég er ósammála því sem kom fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni hér fyrr í umræðunni að afsakanlegt sé við þær aðstæður sem við búum við í dag að reka ríkissjóð með glórulausum halla. Hann notaði að vísu ekki orðalagið „með glórulausum halla“ en miðað við þær hugmyndir og tillögur sem komið hafa fram hjá vinstri grænum í umræðum um efnahagsmál, fjárlög og þetta, virðast þeir hafa þá meginstefnu að vilja auka útgjöldin sem mest og draga saman tekjur ríkissjóðs sem mest. Engar sparnaðartillögur sem máli skipta hafa komið fram af þeirra hálfu og það er að mínu viti ekki ásættanlegur málflutningur. Ég hefði talið nauðsynlegt að fara í mun meiri niðurskurð en nú er. Einnig hefði komið til greina við þessar aðstæður að breyta skattkerfinu með því að þrepaskipta því meira en er þannig að við tækjum upp sérstakan hátekjuskatt. Að við færum við þessar aðstæður þess vegna í þrjú skattþrep, sem gæti verið afsakanlegt að gera, alla vega með tilliti til ástandsins sem nú er um að ræða, þannig að persónuafsláttur eða skattleysismörk væru komin upp í ákveðna upphæð, sem mundi tryggja að fólk gæti notið eðlilegs lífs. Síðan væri ákveðin viðmiðun sem hækkaði hugsanlega þegar laun fólks væru komin yfir 500 þús. kr. eða 600 þús. kr. og síðan kæmi annað og enn þá hærra skattstig þegar öðru launastigi væri náð, sem við getum flokkað undir það að vera hátekjuskattur. Ábyrg fjármálastjórn felst í því að vera ekki með útgjöld umfram tekjur. Fyrir okkur í dag er ástandið svo grafalvarlegt að við höfum takmarkaða möguleika til þess að velta ríkissjóðshalla í burtu frá okkur. Hvernig ætlum við að fjármagna ríkissjóðshalla? Það er spurningin. Ætlum við að gera það með því að taka gríðarleg lán innan lands, skuldabréfaútboð á vegum ríkisins? Hverjir munu kaupa þau skuldabréf? Hugsanlega verða einhverjir til þess. Eða ætlum við að leita eftir erlendum lánum til að fjármagna þennan ríkissjóðshalla? Hvar ætlum við að fá þau erlendu lán þegar fyrir liggur að erfitt er að fá þau neyðarlán sem nauðsynleg eru til að við getum stýrt út úr þeim brimskafli sem við erum í eftir efnahagshrunið sem varð í þjóðfélaginu og staðið við fjölþjóðlegar skuldbindingar okkar samkvæmt ákvörðun Alþingis og ríkisstjórnar? Sú staðreynd blasir við okkur og við þær aðstæður er ábyrgðarlaust að tala um að við eigum að reka ríkissjóð með glórulausum halla eins og ríkisstjórnin stendur fyrir að gert verði á næsta fjárhagsári eða um 100 milljarða kr. halla. Það er gjörsamlega óásættanlegt og ábyrgðarlaust að standa þannig að. Ég get ekki með nokkru móti stutt eða stuðlað að því að fjárlög verði afgreidd hér sem bjóða upp á slíkan ríkissjóðshalla. Ég sé ekki annað en að bæði fjárlaganefnd og ríkisstjórn hafi gefist upp á því mikilvæga hlutverki sínu að afgreiða eðlileg fjárlög. Hvað er ég að tala um með eðlileg fjárlög? Í eðlilegum fjárlögum miða menn við að þjóðfélagið geti haldið áfram að starfa með eðlilegum hætti, tekjur og útgjöld standist á og kostnaði, skuldum, skuldbindingum og eyðslu í nútíðinni sé ekki velt yfir á framtíðina. Þetta er eitt mikilvægasta hlutverk stjórnvalda hverju sinni. Að standa ekki þannig að málum er uppgjöf fyrir nútímanum og ég er ekki tilbúinn til að standa að því. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að þegar við erum komin hingað og ríkisstjórnin hefur misnotað þann tíma sem til hefur verið til að gera þær kerfisbreytingar og lagfæringar sem nauðsynlegt hefði verið að gera er svigrúmið orðið lítið. Þá standa menn frammi fyrir því sem Þórólfur Matthíasson prófessor orðaði með svo einföldum og snilldarlegum hætti í bréfi sem hann sendi þingmönnum og sem ég leyfi mér að vísa aftur í, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að starfsfólk fjármálaráðuneytis hafi lagt fram mikið vinnuframlag við að breyta frumvarpinu verður ekki hjá því komist að fum og fálm séu fyrstu orðin sem koma í hugann þegar breytingartillögunum er flett.“ Mönnum datt ekki í hug að skera niður kostnað vegna aðstoðarmanna þingmanna. Nei, frekar á að ráðast á gjald sem rennur til þjóðkirkjusafnaða. Mönnum datt ekki í hug að leggja niður sendiráðið í Suður-Afríku. Nei, frekar á að taka upp komugjöld á sjúkrahús. Ekki er verið að tala um að gera víðtæka skoðun til lagfæringar og lækkunar ríkisútgjalda og fara inn í allan þann millifærslufrumskóg sem búið er að koma upp, sem þegar upp er staðið þjónar fyrst og fremst þeim sem hafa miðlungs eða betri kjör en ekki láglaunafólkinu í landinu. Grundvallaratriðið er alltaf og það sem við verðum að miða við er að tryggja lágmarksvelferð í landinu, en það sem umfram er hlýtur allt að vera til skoðunar. Við erum sem betur fer í það ríku þjóðfélagi að við getum staðið undir því að hafa hér gott velferðarkerfi og við eigum ekki að gefa afslátt á því. Við eigum hins vegar að skera af hluti sem hægt er að komast af án þegar svo árar eins og nú er, vegna þess að undir engum kringumstæðum eigum við velta byrðunum yfir á framtíðina, við eigum ekki að sýna óráðsíu eða koma þannig fram gagnvart framtíðinni að velta skuldunum og skuldbindingunum yfir á hana. Það finnst mér ekki ásættanlegt og mér finnst það miður og ég lýsi vantrausti á hverja þá ríkisstjórn sem þannig stendur að málum.

Frú forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að mér fannst hv. þm. Jón Magnússon vera úti á þekju þegar hann gagnrýndi Vinstri hreyfinguna – grænt framboð sérstaklega fyrir óábyrgan málflutning í sambandi við ríkisfjármálin og efnahagsmálin og sagði að hér væru miklar tillögur upp á útgjöld og engar tillögur um sparnað eða tekjur. Ég segi þingmanninn úti á þekju þegar hann heldur þessu fram. Síðan kemur hann og telur upp alls konar hluti, t.d. þrepaskiptan tekjuskatt, sem hefur verið baráttumál og þingmál Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um langt skeið. Veit þingmaðurinn það ekki, er honum það ekki ljóst? Af hverju segir hann þá eitthvað allt annað? Ríkisstjórnin leggur hér fram og segir að hallinn á fjárlögum nú verði 160–170 milljarðar í staðinn fyrir kannski 200 eða 220 sem hann hefði stefnt í. Hlaupið í málflutningi ríkisstjórnarinnar sjálfrar eru 10 milljarðar og ég fullyrði að þær tillögur sem við höfum verið með, annars vegar varðandi útgjöld og hins vegar varðandi tekjur, eru innan þeirra skekkjumarka sem ríkisstjórnin setur sér sjálf. Ég hlýt að spyrja hv. þingmann þegar hann kallar þetta óábyrgan málflutning og kemur hér og segir svo sjálfur: Það er óábyrgt að reka ríkissjóð með halla, - hvar eru þá tillögur hv. þingmanns sjálfs um niðurskurðinn, vegna þess að hann segir að það eigi ekki að skila fjárlögunum með halla? Hvar eru hans eigin tillögur um niðurskurð upp á 160–170 milljarða? Getum við fengið að hlusta á þær?

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi, hv. þingmaður, vil ég benda þér á að í langri og ítarlegri ræðu minni um fjárlagafrumvarpið greindi ég frá hugmyndum mínum og tillögum um með hvaða hætti ætti að skera niður. Ég vil byrja á því að benda á það. Þó að ég telji að vinstri grænir hafi iðulega komið fram af fullkomnu ábyrgðarleysi í málflutningi sínum varðandi fjárlagafrumvarpið og ýmislegt fleira þar sem hefur verið komið fram með hækkunartillögur og annað í þeim dúr þá ætla ég ekki að saka þá fremur en ríkisstjórnina fyrir það, ég tel þá ekki komast í nálægð við þá ríkisstjórn sem hér situr og skilar því fjárlagafrumvarpi sem hér ræðir um. Ég hef ekki getað greint betur á undanförnum dögum en að vinstri grænir hafi verið á öllum sviðum með yfirboð varðandi að það eigi að auka útgjöldin en hins vegar gjalda varhuga við öllum sparnaðarleiðum. Ég hef ekki getað greint annað þegar málflutningur þeirra í heild er skoðaður. Varðandi þrepaskiptan tekjuskatt 

Frú forseti. Ég veitti því líka athygli í ræðu hv. þingmanns að hann talaði um að það væri hægt að reka hér eðlilegt samfélag þar sem tekjur og gjöld stæðust á. Af því tilefni vil ég líka inna hv. þingmann eftir því við þær aðstæður sem við horfumst í augu við nú í efnahagslífi okkar, hvernig hann sér fyrir sér eðlilegt samfélag ef við þyrftum að skera niður ríkisútgjöldin um 160–170 milljarða til viðbótar við það sem við sjáum nú þegar í tillögum stjórnvalda. Hvernig væri það samfélag eðlilegt miðað við það sem við höfum byggt hér upp á undanförnum árum og búið við? Ég geri mér grein fyrir því að þær hremmingar sem við erum í leiða til þess að það verður verulegt fall í kaupmætti hjá almenningi, það verða erfiðleikar í atvinnulífi, það er hlutur sem við erum að horfast í augu við og þurfum að takast á við. En ég vil vita hvernig þetta eðlilega samfélag hv. þingmanns lítur út miðað við þann mikla niðurskurð sem hann sér bersýnilega fyrir sér í útgjöldum hins opinbera. Að öðru leyti vil ég þakka fyrir að hann dró a.m.k. að einhverju leyti í land hvað varðar gagnrýni sína á okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og mun eiga eftir að gera það enn frekar síðar í dag þegar hann heyrir betur um tillögur okkar og hugmyndir í ríkisfjármálunum sem forusta flokksins hefur nú þegar kynnt fjölmiðlum.

Virðulegi forseti. Það er alrangt hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að ég hafi dregið eitthvað í land. Hins vegar, til þess að allir njóti sannmælis, skal ég vissulega segja það hér úr þessum ræðustól að ég ber mikla virðingu fyrir vinnusemi og tillögugerð og tillögusmíð Vinstri grænna á mörgum sviðum og að mörgu leyti. Ég var því ekkert að draga í land, heldur einungis að láta fólk njóta sannmælis. Hins vegar varðandi þessa afgreiðslu og spurninguna um ríkissjóðshallann, eins og formaður þingflokks Vinstri grænna sagði, og það er raunverulega stefna, þá ég hlýt að líta á það sem stefnu Vinstri grænna að það sé ekkert athugavert við að reka ríkissjóð með miklum halla miðað við þessar aðstæður. Það var það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði fyrr í umræðunni í dag um þetta atriði. Þar erum við bara einfaldlega hugmyndafræðilega ósammála. Ég tel að það sé óafsakanlegt að reka ríkissjóð með halla, það þurfi að koma mun verri aðstæður til til þess að það sé réttlætanlegt. Það er hins vegar eitt sem ég skil ekki hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni þegar hann talar um þessa 170 milljarða. Það er talað um 100 milljarða halla á ríkissjóði miðað við fjárlagafrumvarpið eins og það lítur út í dag. Það er sá veruleiki sem ég er að tala um og fjalla um að hefði verið skylda, í fyrsta lagi ríkisstjórnarinnar að leggja fram frumvarp hvað það varðar og síðan Alþingis að ganga í að reyna að lagfæra það. Við vitum báðir, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, að þegar málin eru komin á þetta stig og á afgreiðslustig með þeim hætti og með því vinnulagi sem tíðkast á Alþingi, að hversu góðan vilja sem ég eða hv. þm. Árni Þór Sigurðsson höfum til þess að reyna að koma einhverju viti í þetta frumvarp þá gefst okkur ekki tækifæri til þess því miður því að ríkisstjórnarmeirihlutinn sér fyrir því að knýja sitt mál fram.

Frú forseti. Hér er til umræðu frumvarp ríkisstjórnarinnar til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum og það hefur verið farið býsna víða um völl. Þegar þessi umræða hófst í morgun söknuðum við þess mörg að það vantaði fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna til þátttöku í umræðunni og til að svara spurningum sem brenna á okkur mörgum og kölluðum eftir viðveru þeirra. Það hefur verið ráðin bót á því að vissu marki og ég vil sérstaklega fagna því að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur séð sér fært að vera viðstaddur umræðuna eftir að óskað var eftir því vegna þess að hluti af þeim ráðstöfunum sem hér eru til umfjöllunar varða landbúnaðinn og bændastéttina. Það er því mikilvægt að hæstv. landbúnaðarráðherra sé viðstaddur þessa umræðu og geti tekið þátt í henni og svarað þeim spurningum sem brenna á þingmönnum hvað það snertir. Ég sakna þess vissulega að ekki skuli fleiri ráðherrar taka þátt í umræðunni. Ég nefni sérstaklega hæstv. heilbrigðisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra sem mælti fyrir frumvarpinu. Ég ætla að koma inn á nokkur atriði sérstaklega en þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa nú þegar komið inn á allmörg mál. Sum þeirra eru stór í sniðum og eru okkur mörgum mjög hugleikin og ýmsum öðrum atriðum skiptum við með okkur að fjalla um eins og gefur að skilja. Ég vil fyrst segja að það liggur auðvitað alveg ljóst fyrir að ríkisfjármálin eru öll í mikilli óvissu. Um það þarf út af fyrir sig ekki að vera neinn sérstakur ágreiningur og það er kannski eðlilegt við þær aðstæður sem eru uppi í samfélaginu núna að óvissa ríki um marga þætti fjárlagafrumvarpsins og þróun efnahagsmála. Við höfum hins vegar gagnrýnt að það skuli vera ásetningur stjórnvalda að afgreiða það fjárlagafrumvarp sem hér liggur fyrir miðað við þann skort á bakgrunnsupplýsingum sem við búum við. Það vantar mjög mikið af grundvallarupplýsingum um það hver þróun mála verður á næstunni. Það vantar upplýsingar um greiðslubyrði af lánum sem við erum að taka vegna skuldbindinga á erlendri grundu o.s.frv. Við teljum að það hefði verið eðlilegra að afgreiða hér sérstakt frumvarp um greiðsluheimild úr ríkissjóði eins og dæmi eru um í stjórnmálasögunni þó að það sé ekki endilega mjög heppilegt. En það er auðvitað heldur ekki gott að afgreiða fjárlagafrumvarp sem við vitum að fær ekki staðist og verður að taka til endurskoðunar mjög fljótlega aftur. Mér er kunnugt um að í einstökum sveitarfélögum, t.d. í Reykjavíkurborg, gera menn sér fyllilega grein fyrir þessu, líka sjálfstæðismenn, og hafa þess vegna ákveðið eftir því sem ég best veit að afgreiða fjárhagsáætlun sína í byrjun janúar og jafnframt ákveðið að hún verði endurskoðuð á mánaðarfresti vegna þess að mönnum er ljóst að forsendur hennar munu taka verulegum breytingum. Ég held að skynsamlegra væri að standa þannig að málum hér við afgreiðslu fjárlaganna. Þar hafa líka verið ástunduð þau vinnubrögð að hafa samráð allra stjórnmálaflokka hvort sem þeir skipa meiri hluta eða minni hluta til að freista þess að ná sem mestri og breiðastri samstöðu í stjórnmálunum um þær aðgerðir sem gripið er til til þess að sjónarmið allra stjórnmálaflokka komi fram og þeir geti mæst með sín ólíku sjónarmið og viðhorf til heilla fyrir samfélagið. Ég átel að ríkisstjórnin hafi ítrekað slegið á útrétta hönd stjórnarandstöðunnar í átt til samráðs og samstarfs um þann geigvænlega vanda sem við glímum við um þessar mundir. Ríkisstjórnin segir oft og iðulega að við séum öll á sama báti, til að mynda hefur hæstv. forsætisráðherra sagt þetta oftar en einu sinni. Já, við erum út af fyrir sig öll á sama báti. En hvernig stendur þá á því að á sama tíma og þetta er ítrekað skuli þeir sem standa í brúnni ekki vilja fá alla sem eru á þessum sama báti til liðs við sig til þess að halda fleyinu á floti? Hverju sætir það að ríkisstjórnin freistar þess ekki að ná samstöðu og samstarfi og gefa þau skýru skilaboð út í samfélagið að við ætlumst til þess að allir leggi eitthvað af mörkum, að allir leggi eitthvað á sig? En þá verður líka að vera vilji til þess að hlusta á þau ráð og þau sjónarmið sem eru úti í samfélaginu. Það á ekki að loka á samstarf, hvorki við stjórnarandstöðuna eins og ríkisstjórnin hefur gert, né hagsmunaaðila og samtök út um allt samfélagið. Ég nefni verkalýðshreyfinguna sem bersýnilega hefur fengið sig fullsadda á vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar og gefur það skýrt til kynna í viðtölum eftir fundi með ríkisstjórninni, í auglýsingum o.s.frv. Ég nefni samtök eins og aldraðra og öryrkja sem hafa gagnrýnt þær aðgerðir sem ríkisstjórnin er að ráðast í og ég nefni Bændasamtökin sem sömuleiðis gagnrýna það sem ríkisstjórnin er að aðhafast. Síðan koma talsmenn ríkisstjórnarinnar og segja: Já, en við lentum nú bara í þessum vanda, eins og hv. þm. Pétur Blöndal segir. Við bara lentum í þessu og verðum að taka á því.

Var ekki bankahrun?

Var ekki bankahrun? Jú, það var bankahrun. En hvers vegna kom það til og hverjir bera ábyrgð á því og hver er ábyrgð ríkisstjórnarinnar sjálfrar á því? Hv. þm. Pétur Blöndal sagði að enginn hefði séð það fyrir. Það sagði ekki nokkur maður að von væri á þessu. Hér hefur um margra mánaða eða jafnvel missiraskeið verið talað um hvert stefndi í efnahagsmálum. Kannski ekki sagt að það yrði bankahrun en að það væru mjög válegir tíma fram undan. Og stjórnvöld og stjórnarliðar skelltu skollaeyrum við því af því að þeir tóku þátt í þessu brambolti öllu saman  Hvers vegna eru afleiðingarnar hér miklu meiri en annars staðar? Það er vegna þess að undirstöðurnar voru feysknar. Það er vegna þess að menn höfðu ekki gætt að sér, ekki gætt hófs. Hv. þm. Árni Páll Árnason sem hér kallar úr Samfylkingunni var að sjálfsögðu í því liði sem á síðasta kjörtímabili varaði einmitt við en um leið og Samfylkingin var komin í ríkisstjórn þá þögnuðu þær raddir í röðum Samfylkingarinnar. 
             Þetta er staðan núna og það sem ég er að leggja áherslu á í þessari umræðu er að sumt af þessu mátti sjá fyrir og sumt af þessu eru afleiðingar af þeirri stjórnarstefnu sem hefur verið rekin hér á landi um margra ára skeið. Og það er hún sem hefur brugðist. Aðgerðaleysið eða rangar ákvarðanir í hagstjórninni á undanförnum árum og þá er að sjálfsögðu ekki rétti tíminn til þess að láta þá sömu stefnu, þá sömu einstaklinga og þá sömu flokka halda áfram á þeirri braut sem þeir hafa stefnt okkur í. Það er ekki rétt að gera það. Það er að minnsta kosti lágmark að stjórnvöld reyni að efna til víðtæks samstarfs og samráðs í samfélaginu um það til hvaða aðgerða eigi að grípa til þess að koma okkur úr þeirri stöðu sem við erum í. Og það hefur ekki verið gert eins og ég hef þegar bent á. Ég ætla að nefna Bændasamtökin sérstaklega og búvörusamninginn og ákvörðun ríkisstjórnarinnar í tengslum við hann. Bændasamtökin hafa mótmælt þessari aðgerð. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra segir: Það verða allir að leggja sitt af mörkum, bændur eins og aðrir og gera það með þessum hætti. Hér er á ferðinni brot á samningum og ríkisstjórnin lætur ekki svo lítið að ræða við samningsaðila um hvort hægt sé að gera breytingar á samningunum sem báðir aðilar felli sig við. Hið sama á auðvitað við um málefni aldraðra og öryrkja. Það er ekki farið í þá vinnu. Hér eru teknar einhliða ákvarðanir og Bændasamtökin hafa í áliti sínu eða umsögn sinni til þingsins látið frá sér fara ályktun og minnisblað lögmanns samtakanna þar sem færð eru rök fyrir því að hér sé verið að brjóta þá samninga sem liggja fyrir. Það eru auðvitað tilteknar aðferðir til samkvæmt samningnum til að taka upp efni hans. En menn ákváðu að fara ekki í þær aðgerðir eða í samræmi við það. Það er sem sagt verið að taka úr sambandi með lögum ákvæði í þessum samningum. Þetta er nú sú stétt, leyfi ég mér að fullyrða, sem hefur á undanförnum mánuðum og missirum þurft að taka á sig gríðarlegar kostnaðarhækkanir í aðföngum hjá sér, gríðarlegar. Og ég trúi því ekki að því sé mótmælt. Á sama tíma vitum við að afkoman í þessari grein, sérstaklega í tilteknum þáttum hennar eins og sauðfjárræktinni, er mjög bágborin. Það er því ekki á bændastéttina leggjandi, ég segi það fullum fetum, að taka á sig þá skerðingu sem hér um ræðir. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur vakið máls á því að ríkisstjórnin hafi fundið leið til þess frysta verðtrygginguna en lætur það síðan ekki ganga á skuldbindingarnar hinum megin. Þetta er það sama og gerðist hér á níunda áratugnum þegar til varð misgengishópurinn, þegar vísitala launa var tekin úr sambandi en vísitalan á skuldbindingunum hélt áfram. Við vitum hvaða afleiðingar það hafði. Hér er í raun og veru verið að fara sömu leið. Þess vegna höfum við verið að velta fyrir okkur hvort ekki sé hægt að nota sömu aðferð á verðtryggð húsnæðislán, fasteignaverðtryggð húsnæðislán. Við, fjórir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, höfum því lagt fram frumvarp í þá veru, sem hefur verið dreift, sem gengur einmitt út á það að frysta að hluta til hækkun vísitölunnar með sama hætti og ríkisstjórnin leggur til í frumvarpinu um ráðstafanir í ríkisfjármálum og með sama rökstuðningi og þar er beitt. Meðal annars með vísan til eignarréttarákvæða stjórnarskrárinnar því það er ljóst að það eru leiðir sem hægt er að fara í þessu efni. Í 1. umr. um þetta mál sagði ég að mér fyndist vera skömm að því fyrir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að leggja fram og standa að þeim tillögum sem hér eru lagðar fram varðandi bændastéttina. Ég stend við það, mér finnst það. En þótt vissulega sé hægt að finna dæmi um að þeim sé hlíft sem verst eru settir, t.d. tekjulægstu bótaþegunum í lífeyriskerfinu sem er virðingarvert og ég ætla ekki að draga úr því, þá eru engu að síður líka hópar sem verða fyrir verulegum áföllum eins og fram hefur komið í þessari umræðu. Það sem er kannski hvað grætilegast í þessu er að um leið og við segjum að auðvitað verði allir að taka á í þessu efni - það verða allir fyrir tekjutapi, það verða allir fyrir kaupmáttarrýrnun, fólk missir vinnuna eða verður fyrir launalækkun, fólk verður fyrir verulegri hækkun á skuldbindingum sínum vegna verðbólgunnar og getur ekki staðið í skilum því allir hafa sínar skuldbindingar fastar engu að síður, með fjölskyldur og börn og fólk stendur frammi fyrir miklum vanda - þá er í raun ekki verið að taka á þessum vanda. Og það er alls ekki verið að beina spjótum að þeim sem kannski fyrst og fremst bera ábyrgð á því hvernig komið er. Það er ekkert verið að gera í því að reyna að frysta eigur þeirra einstaklinga sem hafa farið svona með samfélag okkar. Það er ekkert verið að gera í því. Það finnst mér vera stóralvarlegt mál. Við vitum það öll að það er fámennur hópur sem stundum eru kallaðir auðmenn, það er fámennur hópur einstaklinga í samfélaginu sem hefur leikið sér með fjöregg þjóðarinnar. Þess vegna er komið eins og komið er. Andvaraleysi stjórnvalda á þátt í því að hafa látið þetta allt viðgangast. Ríkisstjórnin á auðvitað að bera ábyrgð á því þó að hún reyni að víkja sér undan og benda á alla aðra. Ég vil líka í þessu samhengi taka hér upp málefni sveitarfélaganna. Í þessu frumvarpi er lögð til hækkun á útsvari um 0,25% og ég vil taka það skýrt fram að ég geri ekki ágreining um þá aðgerð. Við höfum margoft talað um vanda sveitarfélaganna hér og einkum og sér í lagi þegar kreppir að með þeim hætti sem núna gerir að þá mun mæða mjög mikið á sveitarfélögunum. Þau verða fyrir miklu tekjutapi í lækkuðu útsvari og þau verða fyrir miklum útgjaldaauka í formi aukinnar fjárhagsaðstoðar sveitarfélaganna og aukinna útgjalda í skólum og leikskólum og frístundastarfi til að koma til móts við versnandi afkomu heimilanna. Þess vegna höfum við talað um mikilvægi þess að bæta hag sveitarfélaganna. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum almennt verið þeirrar skoðunar að þá sé betra að hér sé um að ræða almenna útsvarshækkun en að sveitarfélögin neyðist til þess að hækka þjónustugjöldin hjá sér. Að því leyti til erum við ekki ósammála þessari hækkun og eins og kemur fram í umsögn samgöngunefndar um þetta frumvarp þá skrifaði ég undir það álit nefndarinnar hvað þetta atriði snertir. En með þeim fyrirvara að ég geri hins vegar athugasemd við það hvernig farið er að því að bæta Jöfnunarsjóði sveitarfélaga þá skerðingu sem jöfnunarsjóðurinn átti að taka á sig samkvæmt frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2009 þar sem sérstöku framlagi upp á 1.400 millj. kr. sem skyldi ráðstafað til þeirra sveitarfélaga sem verst voru sett var kippt út, framlagi sem er algerlega lífsnauðsynlegt fyrir sveitarfélög vítt og breitt um landið. Víða eru tekjur sveitarfélaganna um 30–40% og allt upp í 50% af heildartekjum sveitarfélaga og þess vegna algerlega fráleitt að kippa þessu úr sambandi. Það sem hér er gert er hins vegar að ríkið heldur sig við þessa skerðingu en hækkar síðan tekjuskattsprósentuna um 0,25% til þess að geta að hluta til mætt þessu framlagi. En að hluta til til þess að greiða fasteignaskatt ríkisins af opinberum byggingum til sveitarfélaganna sem ríkið ætlaði og tók einhliða ákvörðun um að lækka prósentuna algerlega án þess að fyrir því væru nokkur málefnaleg rök. Þar var líka um að ræða samning milli ríkis og sveitarfélaga um það mál. Það var ekki gerður neinn nýr samningur eða breytingar á þeim samningi í samvinnu við sveitarfélögin. Þetta er enn eitt dæmið um að ríkisstjórnin ræðir ekki við þá aðila sem málið varðar. Hún tekur sínar einhliða ákvarðanir án þess að ráðgast við aðra. Þetta er auðvitað vísasta leið til þess að um þessi mál verði djúpstæður ágreiningur. Djúpstæður ágreiningur sem ríkisstjórnin hefði hæglega getað komið í veg fyrir ef hún hefði unnið þetta mál á mannsæmandi hátt. Ef hún hefði unnið þetta í samráði og í samstarfi við þá aðila sem málið varðar og ef hún hefði haft dug til þess að hafa stjórnarandstöðuna með sér í liði. Í umræðunni um ráðstafanir í ríkisfjármálum um fjárlagafrumvarp og fjáraukalög höfum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, frú forseti, lýst hugmyndum okkar sem munu kannski koma betur fram í umræðunni á eftir. En við höfum bæði verið með hugmyndir um tekjuöflun þar sem við höfum lagt áherslu á þrepaskiptan tekjuskatt eins og ég gat um hér í andsvari við hv. þm. Jón Magnússon áðan, við höfum verið með hugmyndir um breytingar á fjármagnstekjuskatti þannig að meiri jöfnuður kæmi fram í honum og við höfum sömuleiðis verið með hugmyndir um að það mætti grípa til sparnaðaraðgerða á öðrum sviðum en ríkisstjórnin er að leggja hér upp með. Þær hugmyndir hafa komið fram nú þegar í þessari umræðu og verða kynntar betur í dag. Við teljum sem sagt að aðgerðir okkar liggi algerlega fyrir því þó að hugsanlega verði örlítið meiri halli á ríkissjóði heldur en hér er lagt upp með þá sé það innan skekkjumarka miðað við þann mikla halla sem þrátt fyrir allt verður og við viðurkennum að sjálfsögðu að er óhjákvæmilegur. En það er líka mikilvægt að þær aðgerðir sem farið er í verði ekki til þess að magna vandann. Að magna vandann, auka atvinnuleysið og hægja enn frekar á hjólum atvinnulífsins því þá lendum við inn í hringrás sem er ekki víst að við getum stöðvað auðveldlega. Það er auðvitað ekki góð leið heldur því þá mun atvinnuleysið aukast, tekjusamdrátturinn verða enn meiri og afkoma fjölskyldna og fyrirtækja í landinu enn verri en ella. Hér þarf því auðvitað að gæta að jafnvægi og ég tel að við höfum sýnt 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður gerði töluvert að umræðuefni meint samráðsleysi ríkisstjórnarinnar við ýmsa aðila í þjóðfélaginu. Ég ætla í sjálfu sér ekki að ræða þau mál almennt talað en um það sem snýr að samráði við Bændasamtökin varðandi það mál sem verið er að ræða hérna núna vil ég segja að ég hafði samráð við forustumenn bænda um þessi mál í þeim skilningi að ég ræddi þau við forustumenn bænda, en ég gerði mér ekki vonir um eða ætlaðist til að forustumenn bænda mundu blessa þá ákvörðun sem hér er verið að kynna. Þetta er ákvörðun sem leiðir til þess að afkoma bænda muni versna og það er að mínu mati ekkert hægt að gera ráð fyrir því að hagsmunasamtök eins og Bændasamtökin geti með einhverjum hætti blessað slíka ákvörðun. Hins vegar var m.a. til umræðu hvort til að mynda væri hægt að útfæra búvörusamningana með einhverjum öðrum hætti en gert er ráð fyrir í samningunum sjálfum þannig að stærri hluti þeirra greiðslna sem gert er ráð fyrir í þessum búvörusamningum upp á 10 milljarða kr. rynni beint til bænda sjálfra. Þetta er auðvitað mál sem er sjálfsagt að reyna að ræða áfram. Það var eftir því kallað fyrr í þessari umræðu hvort ég væri tilbúinn til að standa að einhverju slíku og ég lýsti því ítrekað yfir og vil gera það aftur hér úr þessum ræðustóli núna að ég er að sjálfsögðu reiðubúinn til að ræða einhverjar slíkar útfærslur sem gætu gagnast bændum betur. Ég hafna því algjörlega að ég hafi ekki haft samráð við Bændasamtökin, ég gætti þess mjög vel að eiga slíkt samráð við Bændasamtökin. Þetta frumvarp hér sem snýr að búvörusamningunum felur það ekki í sér eins og ég hef margoft sagt að verið sé að fara inn í grundvöll búvörusamninganna sjálfra, það er einfaldlega verið að setja þak á þær hækkanir sem verða á búvörusamningunum milli ára, milli ársins 2008 og 2009. Gert er ráð fyrir að þessi hækkun nemi 5,7% eins og fram hefur komið, og það er gert í ljósi þeirra sérstöku aðstæðna sem við búum við núna og er gert með sama hætti og verið er að gera varðandi aðrar tilfærslur, til að mynda greiðslur til almannatrygginga í landinu.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að lýsa sérstakri ánægju minni með það að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skuli vera hér og taka þátt í þessari umræðu. Hann á allt hrós skilið fyrir það og hann hefur það umfram kollega sína í ríkisstjórninni að hann hefur þó nennu til að sitja hér og taka þátt í umræðu og svara spurningum um þau mikilvægu mál sem hér eru til umfjöllunar. Ég vil að það komi skýrt fram. Hann á heiður skilið fyrir það. Ég vil hins vegar segja varðandi samráðsleysið sem ég fullyrti um í ræðu minni að í Bændablaðinu sem kom nýlega út er einmitt frétt um þetta mál þar sem segir að ekki verði staðið við búvörusamninga og þar segir jafnframt, með leyfi forseta: „Forustumönnum bænda var kynnt ákvörðunin í síðustu viku. Einar Kristinn segir að ekki sé um neitt samkomulag að ræða heldur sé þetta einhliða ákvörðun ríkisstjórnarinnar.“ Þetta er það sem ég er að gagnrýna. Þakka skyldi að ráðherrar greini hagsmunaaðilum frá ákvörðunum sínum, það er eitt og sér en ég kalla það ekki samráð. Það er ekki samráð um ákvörðunina sem slíka. Þetta er einhliða ákvörðun ríkisstjórnarinnar og á henni ber hún auðvitað fulla ábyrgð og ég gagnrýni þessa aðferðafræði. Ég tel að það hefði frekar átt að setjast yfir það með Bændasamtökunum með hvaða hætti Bændasamtökin gætu, ef það væri möguleiki innan búvörusamningsins, mætt því gjörningaveðri sem við stöndum frammi fyrir. Ég minni á að í fyrri umræðu um þetta mál kom fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, sem einu sinni var landbúnaðarráðherra, að Bændasamtökin, bændur landsins, væru örugglega reiðubúin til að taka þátt í þessu erfiða verkefni en til að það sé hægt verður auðvitað að hafa bændur við borðið og ræða við þá um leiðir og um útfærslur og það verður að vera með einhverjum sanngjörnum hætti. Ég spyr þess vegna hæstv. ráðherra: Telur hann að bændur landsins séu yfir höfuð aflögufærir eða að afkoman í greininni sé aflögufær til að taka þátt í þessu með svona afgerandi hætti 

Virðulegi forseti. Ég sagði áðan í ræðu minni að ég hefði ekki búist við því að Bændasamtökin gætu í sjálfu sér axlað ábyrgðina á einhvern hátt með einhverju samráði eða í samkomulagi um að setja þetta þak á vísitöluhækkanirnar. Ég skildi það mjög vel og mér finnst það eðlilegt, mér finnst það eðlileg afstaða Bændasamtakanna að þau geti ekki axlað þessa ábyrgð. Þetta er ákvörðun sem ríkisstjórnin tók í ljósi þeirra erfiðu aðstæðna sem við stöndum frammi fyrir. Ég ræddi þessi mál við forustumenn Bændasamtakanna. Þar ræddum við m.a. hvort einhver möguleiki væri á því að við færum sameiginlega í að útfæra búvörusamningana upp á nýtt þannig að greiðslurnar rynnu meira beint til bændanna sjálfra. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður benti á og kom t.d. fram hérna við 1. umr. málsins að það er ýmiss konar svigrúm í þessum efnum. Ég hef margoft lýst áhuga mínum á því að taka þátt í slíkri vinnu. Það mun ekki standa á mér eða mínu ráðuneyti að vinna að þeim málum með bændum. Þess vegna höfum við rætt um það hvort möguleikar væru á annarri útfærslu og ég hef tekið eftir því í umræðunni í þinginu frá því að þessi mál bárust fyrst í tal að það er greinilega sama sjónarmið uppi um það hjá þingmönnum, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að afkoma bænda er ekki góð og þeir mega auðvitað ekki við tekjuskerðingu. Það er okkur alveg ljóst. Við vitum hins vegar hvað er að gerast og við vitum til hvaða úrræða við urðum að grípa vegna þess tekjubrests og þess útgjaldavanda sem ríkisútgjöldin eru í núna. Við höfum orðið að fara hér bæði inn í búvörusamninga og í almannatryggingakerfið, við vitum að úti um allt þjóðfélag eru menn að taka á sig kjaraskerðingu, jafnvel þeir sem ekkert mega við því vegna afkomu sinnar. Við erum í þröngri stöðu og þess vegna er stóra verkefnið það hvort við getum til að mynda reynt að útfæra búvörusamningana öðruvísi innan þess ramma sem við höfum, rúmlega 10 milljarða ramma, þannig að það gagnist bændum sem best fyrir þeirra beinu afkomu á næsta ári.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi viðbrögð en ég vil þó segja að ég tel mjög mikilvægt að ef hann ætlar að fara í einhverja frekari vinnu með Bændasamtökunum um útfærslu í þessu efni sé tekið mið af og tillit til þess gríðarlega kostnaðarauka sem bændastéttin hefur orðið fyrir á undanförnum missirum. Við þekkjum það öll og höfum áður rætt hér í þessum sal. Ég tel að það sé óhjákvæmilegt að í öllu þessu samhengi sé ekki bara litið til þess að bændur verði að leggja sitt af mörkum eins og allir aðrir, það verður að taka tillit til þess mikla kostnaðarauka sem þeir hafa orðið fyrir og það verður að vera hluti af öllu þessu reikningsdæmi. Þegar hér er sagt að í raun og veru verði að höggva í allar stéttir ef svo má segja, bændastéttina, lífeyrisþega og almenna launþega, hefur ekki farið fram hjá okkur að það er verið að gera það. Við höfum mörg hver gagnrýnt hversu harkalega er gengið fram í þeim efnum á sama tíma og við höfum gagnrýnt að það er allt of lítið hugsað um og talað um að það þurfi að taka á þeim sem best eru settir í samfélaginu. Þegar ríkisbankarnir urðu til á rústum gömlu bankanna voru ráðnir yfirmenn bankanna á svimandi háum launum, miklu hærri launum en t.d. forsætisráðherra, og þetta viðgengst enn þá víða í kerfinu og það er ekkert verið að taka á því. Það er þetta sem almenningi í landinu blöskrar og sem fólk mótmælir m.a. á fundum úti og inni og þar sem þjóðin mótmælir ráðherrum þó að þeir hafi ekki tekið eftir því að þeir væru að tala við eða eiga orðastað við þjóðina. Þarna þarf líka að taka á, ekki bara á bændum eða lífeyrisþegum eða almennu launafólki, það verður líka að taka á þessum atriðum og ríkisstjórnin verður að sýna að hún ætli sér að gera það.

Frú forseti. Það er nú að vonum að nokkur umræða verði um þetta frumvarp, þennan bandorm, sem er eitt meginfrumvarpa ríkisstjórnarinnar við afgreiðslu fjárlaga eða lúkningu starfa hér fyrir jól eða áramót og heitir þessu gamalkunnuga nafni fyrir suma: Ráðstafanir í ríkisfjármálum. Sú var tíðin að svona plögg voru býsna algeng á borðum en kannski síður hin seinni ár fyrr en nú er aftur genginn í garð sá tími að menn flytja frumvörp um afbrigðilegar ráðstafanir í ríkisfjármálum. Vissulega eru aðstæður óvenjulegar og erfiðar og um það er ekki deilt. Hitt er kannski öllu meira vandamál að erfiðlega gengur að fá dregna upp og skoðaða heildarmyndina sem þyrfti auðvitað að skýrast hér samhliða meðferð fjáraukalagafrumvarps, fjárlagafrumvarps og frumvarps um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Einhvers staðar á einum stað ætti að vera heildarmat á stöðu þjóðarbúsins. Heildarmat á stöðu ríkissjóðs og horfum ríkissjóðs. Heildarmat á stöðu sveitarfélaganna og horfum í málum þeirra. Vegna þess að þó að hlutirnir séu óþægilegir þýðir ekki að reyna að fela þá. Ekki þýðir annað en að horfast í augu við þá. Menn verða að takast á við öll vandamál með því að reyna að átta sig á þeim, skilja þau, skoða þau, viðurkenna tilvist þeirra og velja færustu eða skástu leiðir til að glíma við þau og leysa þau. Ég er orðinn æ meira hugsi yfir því vandamáli að heildarsýnin skuli í raun og veru hvergi dregin upp. Það er helst að menn leiti á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og í skýrslur hans til að átta sig á því hvað er í pakkanum í heild sinni. Þetta er ekki enn komið, að ég best veit, til fjárlaganefndar nema þá að einhverju litlu leyti í morgun að einhverjar upplýsingar voru veittar um hvernig ríkisstjórnin og ráðuneytin og stjórnsýslan meta stöðuna í heild. Hvernig ætla menn að fara með vandasöm mál eins og að bókfæra skuldbindingar, lántökuheimildir og önnur slík atriði sem verða og eiga að koma hér inn í lög á grundvelli venjulegra leikreglna sem fjárreiðulög og önnur lög mæla fyrir um? Kreppan sem hér er skollin á - þótt hún skipti kannski ekki öllum sköpum þegar við ræðum þessar tilteknu ráðstafanir þá er hún nú samt bakgrunnur þessa alls og þá þurfa menn líka að átta sig á því hvernig þetta gat gerst. Hver staðan er í framhaldinu og hvaða leiðir eru færar út úr vandanum. Í mínum huga er ljóst að við glímum við afleiðingar áfalla sem eiga sér í aðalatriðum þríþætta uppsprettu. Hinn heimatilbúni og stóri vandi, óstjórnin og mistökin sem hér voru gerð á löngu árabili sem gerði það að verkum að þetta gat hrunið með þeim hætti og svo harkalega og illa og raun ber vitni. Það þýðir ekkert að afneita þeim veruleika. Það þýðir ekkert að kenna bara alþjóðlegri fjármálakreppu um, þótt hún sé sannarlega líka orsakavaldur. Í þriðja lagi verður auðvitað ekkert horft fram hjá því að við urðum fyrir miklu áfalli í samskiptum, sérstaklega við Breta - og það sem þeir gerðu bakaði okkur gríðarlegt tjón - og í framhaldinu blokkina sem myndaðist innan Evrópusambandsins og setti á okkur miklar þvingunarskrúfur sem sér nú ekki fyrir endann á enn þá. Þetta eru kannski þrjár stærstu og einstöku orsakirnar. Í þeim heimatilbúna vanda er margt á ferð. Þar eru á ferð mistök stjórnmálamanna. Hrein mistök og rangar ákvarðanir. Hugmyndafræði sem gafst ákaflega illa og hefur reynst íslensku samfélagi dýr, svo vægt sér til orða tekið. Fyrirbærið nýfrjálshyggja, markaðs- og græðgisvæðing samfélags, er huglægt og óefnislegt þannig að ekki er hægt að ná höndum utan um hugmyndafræðina sem slíka. En einhverjir báru hana fram. Þar liggur ábyrgðin. Þeir sem voru boðberar hennar og erindrekar hingað inn á Alþingi Íslendinga og í ríkisstjórn og breyttu lögum og tóku pólitískar ákvarðanir á grundvelli þessarar hugmyndafræði eru hinir seku. Hugmyndafræðin sem slík hverfur vonandi á öskuhauga sögunnar og hrynur nú reyndar úti um allan heim þannig að mikið endurmat fer fram í umræðum um stjórnmál og þjóðmál eiginlega alls staðar og hlýtur auðvitað að þurfa að gerast hér eins og annars staðar. Það er dapurlegt en staðreynd engu að síður að tiltölulega fámennur hópur, kannski svona þrír til fimm tugir forustumanna í stjórnmálum, tilteknum stjórnmálaflokkum, ráðherrar í ríkisstjórn og meiri hluti á bak við þá á Alþingi, forustumenn í fjármálaheiminum, bankastofnunum og eftirlitsstofnunum og hópur óprúttinna viðskiptajöfra að ógleymdum fjölmiðlum landsins, ber hér mesta ábyrgð. Ég hef æ meira farið að hugsa um hlut fjölmiðlanna í þessu og þátt þeirra í því að nánast heilt samfélag varð meðvirkt á svona löngu tímabili, svona gagnrýnislaust á sjálft sig. Elti dellu og vitleysu út í tómar ógöngur eins og þetta svokallaða íslenska bissnessmódel, þessi útrásarglýja og þetta auðmannadekur sem hér óð uppi. Ég held að ekki verði fram hjá því horft að gagnrýnisleysi íslenskra fjölmiðla hlýtur að vera þar einn skýringarþátturinn. Svo getur maður spurt sig að því í dag hvort staðan í íslenskri fjölmiðlun sé dapurleg og sárt er til þess að vita að þar er nú allt á brauðfótum og meira að segja Ríkisútvarpið okkar sjálft. En hafa menn náð að endurmeta hlutina t.d. á þeim vettvangi? Er ekki enn því miður ansi rík tilhneiging, að því er virðist, að minnsta kosti hjá mörgum fjölmiðlum að þjóna áfram valdinu? Að elta það áfram. Er nægjanlegt aðhald og gagnrýni veitt í fjölmiðlum í dag, t.d. á þá hluti sem hafa gerst á Íslandi frá og með 6. október? Jú. Ágætar rispur eru inni á milli og margt fjölmiðlafólk reynir sitt besta. En mér sýnist stundum að þegar kemur upp í ritstjórnirnar eða fréttastjórnirnar og ábyrgðaraðilana hafi þetta endurmat ekki náð þangað. Maður er hugsi yfir því hvort sömu mistökin eigi sér þá aftur stað. Að menn hafi ekki það aðhald sem nauðsynlegt er. Ég ætla að minnsta kosti að vona að meirihlutamenn væli ekki undan því að ráðstafanir ríkisstjórnarinnar séu hér skoðaðar í gagnrýnu ljósi af hálfu okkar stjórnarandstæðinga. Eða vilja menn í viðbót að þessum ofboðslega afdrifaríku hlutum, sem hér eru undir í frumvarpinu um ráðstafanir í ríkisfjármálum, í fjáraukalögum, í fjárlögum, sé sullað í gegn í einhverri þögn og tómlæti til að komast heim í jólafrí? Eitthvað er nöldrað hér á göngunum yfir því að umræður um málið séu orðnar langar. Ég bið það fólk að hugsa sinn gang. Er það mikilvægara en að við gerum okkar allra besta og allt sem mögulegt er til að leysa þessi viðfangsefni eins sómasamlega og hægt er? Ekki er þingmönnum vandara um en öðrum að vinna hér alla virka daga og þótt laugardagar séu í viðbót fram að jólum. Milli jóla og nýárs og í janúar ef þess þarf. Ef það má verða til þess að við getum náð aðeins betur utan um þetta sem við erum með í höndunum. Ég held t.d. að blessaðri fjárlaganefnd og efnahags- og skattanefnd hefði ekki veitt af aðeins meiri tíma til að skoða hlutina þá loksins að þeir komu frá ríkisstjórninni undir lok síðustu viku og ýmislegt ekki komið fram enn. Nema þá að eitthvað hafi komið í morgun. Ég ætla að tæpa á einstökum atriðum í þessu máli. Sumt af því hafði ég tekið fyrir í fyrri ræðu minni. En ég verð þó aðeins að nefna inngripið í búvörusamninginn sem varð reyndar tilefni orðaskipta hér áðan milli hæstv. landbúnaðarráðherra og hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar. Ég tek undir að það er virðingarvert að hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra skuli vera við umræðuna. Gerir betur en kollegar hans aðrir sem sjást hér engir. Mér finnst mjög dapurlegt að fara svona í þetta. Ég spyr hvort ekki sé einhver leið til að koma þessu í annan farveg. Það er neyðargerningur að fara inn í samning. Þetta eru í raun samningsrof af hálfu ríkisins. Einhliða samningsrof. Ekki þýðir að neita því. Það er alltaf alveg skelfilegt jafnvel þótt menn telji sig geta réttlætt slíkt með einhverjum aðstæðum og einhverri neyð. Hvað hefur það í för með sér í framhaldinu ef meira að segja löggerningar milli ríkis og einnar atvinnugreinar halda ekki? Bara vegna þess að þá væri það svo miklu betri kostur fyrir báða aðila að gera það sama eða eitthvað minna vonandi með því að endursemja. Því þá losna menn frá þeim ljóta bletti sem settur er á framkvæmd mála af þessu tagi með því að framkvæma einhliða samningsrof. Svo er það líka athyglisvert og til umhugsunar fyrir ríkisstjórnina og meiri hlutann að þarna telur ríkisstjórnin sig geta farið inn í verðtryggingu. Það er í lagi gagnvart þessari stétt, bændum. Hvað er búvörusamningurinn og beingreiðslurnar í þeirra tilliti? Jú. Þetta er afkomu- og rekstrartrygging þeirra. Það vita allir sem þekkja til í sveitum landsins að hinar mánaðarlegu beingreiðslur sem bændur fá inn á reikning eru algerlega afkoma þeirra. Hinar föstu, traustu tekjur. Í öðru tilliti eins og hjá sauðfjárbændum fá þeir síðan bara viðbótina einu sinni á ári með innleggi sínu á haustin í sláturhús. Margir hafa sagt mér á undanförnum mánuðum að það hafi algerlega skipt sköpum fyrir þá í þeim þrengingum sem þeir hafa glímt við að hafa beingreiðslurnar og hafa þær verðtryggðar. Nú á að kippa þessu undan þeim. Fólk með verðtryggð húsnæðislán spyr auðvitað þegar þetta kemur upp: Er þá ekki hægt að gera það sama gagnvart okkur? Ef ríkisstjórnin telur sig geta farið einhliða inn í forsendur verðtryggingar í bundnum samningi og tekið í raun og veru bara verðbólgukúfinn ofan af, hvað með lánin? Það er eðlileg spurning. Hér á að nota gömlu forsendurnar úr fjárlagafrumvarpinu 1. september, 5,7% hækkun, sem dugir hvergi nærri og áætlað er að muni 800 millj. Væri þá kannski hægt að fara sömu leið með húsnæðislánin? Hvað ætla menn að gera fyrir þann hóp? Bændur eru líka aðilar að málinu hinum megin frá. Þeir eru með verðtryggðar lánaskuldbindingar að uppistöðu til og síðan einhver erlend lán sem ekki er nú skárra. Lánin úr Stofnlánadeild landbúnaðarins seinna Lánasjóði landbúnaðarins nú inni í Nýja Landsbankanum, sem, ef ég man rétt, keypti lánasjóðinn, eru verðtryggð. Að vísu á fremur lágum vöxtum, sérstaklega eldri lánin, vegna þess gamla og góða fyrirkomulags sem var í stofnlánadeild að vaxtakjörunum var á vissan hátt jafnað út innan stéttarinnar með greiðslum búnaðarmálagjalda sem þýddu í reynd að eldri og stofnsettari bændur tóku þátt í fjárfestingarkostnaði yngri bænda sem voru að koma sér fyrir. Félagslega ákaflega merkilegt fyrirbæri. Þessi lán liggja þarna verðtryggð eða einhvers staðar annars staðar í sparisjóðum eða hvar sem það nú er. Hvað er þá verið að gera með þessari gjörð að fara inn í kjör bænda þarna megin frá og láta þá ekki fá verðuppfærslu á launum sínum? Verið er að búa til nýjan misgengishóp algerlega í sama anda og var gert hér 1983–1984 þegar til varð einhver ljótasti blettur í samskiptum stjórnvalda og almennings, eða stórs hóps í samfélaginu, sem sögur fara af og frægt var að endemum og ábyrgðarmenn ríkisstjórnar og stjórnmála frá þeim tíma hafa sagt síðar, jafnvel í ævisögum sínum, að þeir hafi hvað mest samviskubit yfir af öllu sem þeir hafa gert á sínum ferli. Þegar hið illræmda misgengi var búið til með nákvæmlega sömu aðferðum og hér er að hluta til farið inn á. Þannig að mér fyndist að hæstv. landbúnaðarráðherra ætti að beita sér fyrir því og fá um það samkomulag í ríkisstjórninni að taka þennan kafla út úr frumvarpinu og reyna að hafa fyrir því tryggingu hjá bændum að þeir væru opnir fyrir því að ganga til viðræðna og gera frekar einhverjar breytingar á grundvelli samningsniðurstöðu heldur en að gera þetta svona. Í öðru lagi um skatta- og tekjuöflun vil ég segja að það vakti auðvitað mikla undrun að ríkisstjórnin skyldi fara svona í málin, ekki síst með aðild jafnaðarmannaflokks Íslands, og að við þessar aðstæður skyldu menn ekki reyna að finna leiðir í skattamálum sem dreifðu byrðunum betur en þetta og öfluðu tekna - sem vissulega er líka mikilvægt viðfangsefni, að reyna að afla tekna eftir því sem það er mögulegt og getur sanngjarnt talist við núverandi aðstæður til þess að þurfa ekki að ganga jafnlangt í niðurskurðinum. Til þess að þurfa t.d. ekki að fara inn í almannatryggingakerfið og skerða það stórlega. En ríkisstjórnin velur hér flata hækkun tekjuskatts og útsvars að óbreyttum skattleysismörkum eins og búið var að semja um að þau yrðu, sem er auðvitað engin hækkun. Allra síst í ljósi þess að verðlagsforsendur nú eru allt aðrar en menn áætluðu að yrðu þegar gengið var frá því samkomulagi á sínum tíma. Við, þingmenn Vinstri grænna, höfum í dag kynnt tillögupakka sem gengur út á umtalsverðar breytingar í skattamálum. Þrjú frumvörp sem fela það í sér að tekna verður aflað á næsta ári svo nemur af stærðargráðunni 5,5–6 milljarðar kr. Þetta yrði gert með þessum þremur ráðstöfunum, þ.e. þrepaskiptu álag á hærri laun. Í öðru lagi er breytt fyrirkomulag fjármagnstekjuskatts þar sem almennt skatthlutfall yrði 14% í stað 10%. En frítekjumark kæmi á móti til að hlífa minni innstæðueigendum við skatti, sem mundi gera stóran hluta þeirra sem í dag greiða fjármagnstekjuskatt skattfrjálsan en hækka greiðslur þeirra sem hafa miklar fjármagnstekjur. Í þriðja lagi leggjum við til að þeim sem hafa miklar fjármagnstekjur en telja fram lítil eða engin laun, sem eru allmörg hundruð einstaklinga eða hjóna, verði gert að reikna sér endurgjald eins og um sjálfstætt starfandi aðila væri að ræða eftir að fjármagnstekjur eru komnar upp fyrir viss mörk. Það er eiginlega algerlega óþolandi að allstór hópur fólks lifir í raun og veru í samfélaginu, margir góðu lífi með ágæt efni án þess að leggja neitt af mörkum til þess nema þá 10% af fjármagnstekjum sínum. Borga ekki útsvar, ekki tekjuskatt, ekki einu sinni nefskatt í Framkvæmdasjóð aldraðra og munu ekki borga nýja útvarpsgjaldið af sömu ástæðum. Vegna þess að þeir telja engar tekjur fram og teljast tekjulausir einstaklingar. Margir hins vegar með tugi milljóna jafnvel hundruð milljóna í fjármagnstekjur. Nú verður auðvitað að ætla og gera ráð fyrir að þessi heimur breytist mikið með þeim ósköpum sem hér hafa gengið yfir og að þetta verði kannski ekki jafnalgengt og áður var. En það er engu að síður réttlætismál að taka á þessu og þótt þetta skili ekki miklum tekjum þá getur samt munað um það í einhverjum tilvikum, t.d. þar sem slíkir aðilar búa í litlum sveitarfélögum og hafa að óbreyttu alla þjónustu þaðan en leggja ekki krónu af mörkum. Þetta er ómögulegt og þessu viljum við breyta og það er réttlætismál. Aðrar áherslur okkar geta menn kynnt sér en þær höfum við kynnt fyrir fjölmiðlum í dag og dreift hér þessum þremur frumvörpum. Þetta eru þríþættar aðgerðir, sem fela í sér tekjuöflun, viðbótarsparnað og síðan ráðstöfun þess svigrúms sem þannig myndast til þess að í fyrsta lagi falla frá skerðingunni á almannatryggingakerfinu. Í öðru og þriðja lagi að draga úr sársaukafullum niðurskurði í heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu. Einkum og sér í lagi að hætta við gjaldtöku á sjúkrahúsum, eins og þetta frumvarp gengur út á að selja mönnum inn á sjúkrahúsin á Íslandi. Það er ömurlegt ef menn telja svo komið að standa þurfi við sjúkrahúsdyrnar og rukka þar inngöngugjald. Ætlar Samfylkingin að taka að sér dyravörsluna og vera með kassann og reita af mönnum krónurnar þegar þeir koma fárveikir inn á sjúkrahús? 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fjallaði í löngu máli um nokkra ágalla sem hann sér á þessu frumvarpi um ráðstafanir í ríkisfjármálum Hann kynnti til sögunnar þrjú frumvörp sem þingmenn Vinstri grænna hafa kynnt í dag og fjalla um frekari skattlagningu. Þau skila miðað við bjartsýnar forsendur í frumvörpunum rétt röskum 5 milljörðum kr. Nú er það hins vegar ljóst að ríkisstjórnin stefnir að því að reyna að ná sparnaði upp á í kringum 45 milljarða kr. Ég tel satt að segja að það sé heldur lítið því að tekjuhlið fjárlaga er enn háð mikilli óvissu. Við erum í sjálfu sér að tefla á tæpasta vað með ríkissjóðshallann. Ég hlýt þess vegna að spyrja: Hvar eru úrræði hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þegar kemur að niðurskurðartillögunum? Mér vitanlega eru engar tillögur komnar fram frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði um samdrátt í útgjöldum ríkissjóðs. Það eru engar aðrar tillögur um niðurskurð settar fram. Það skýtur mjög skökku við að koma hér með viðbótarskattlagningartillögur upp á 5 milljarða og láta eins og þær geti leyst málið. Hér er þörf gríðarlegs aðhalds í ríkisrekstri, það þarf að taka erfiðar ákvarðanir og ég hlýt að spyrja hv. þingmann: Hvar eru tillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessu efni?

Frú forseti. Nú er mér ljúft að svara þessu því að ég get eftir orðaskipti okkar gengið til hv. þingmanns og afhent honum kynningu á tillögum okkar, áherslum okkar í skatta- og ríkisfjármálum sem við höfum lagt fram í dag. Þetta var sem sagt algerlega úrelt ræða hjá hv. þingmanni. Ég veit að hann langar til að halda hana samt vegna þess að Samfylkingunni fannst gaman, og stjórnarliðum, að geta haldið því fram að við í stjórnarandstöðunni og kannski sérstaklega við vinstri græn værum algerlega óábyrg. Við værum að móti öllum niðurskurði og vildum hvergi afla tekna og vildum bara reka ríkissjóð með einhverjum ægilegum halla. Veruleikinn er sá að við nálgumst þetta, eins og ég sé það, með mjög ábyrgum hætti. Við leggjum til réttláta og sanngjarna tekjuöflun þar sem þeir leggja mest af mörkum sem aflögufærastir eru upp á 5,5–6 milljarða kr. Við leggjum til frekari sparnað. Við leggjum til að leggja Varnarmálastofnun niður. Það gæti sparað umtalsverða fjárhæð, 7–800 millj. kr. kannski. Við leggjum til að hætta við skipulagsbreytingar í heilbrigðis- og tryggingamálum, hætta við að stofna Sjúkratryggingastofnun. Það gæti sparað 250 millj. kr. auk þess sem þá lyki þeim illdeilum sem eru um það mál. Við leggjum til að menn fari ekki út í aðrar kerfis- og skipulagsbreytingar sem geta leitt til kostnaðar og aukins álags hjá starfsfólki eins og t.d. nú er fyrirhugað jafnvel í heilbrigðisstofnununum, bæta því við þá erfiðleika sem verða samfara því að lifa við þessar skertu fjárveitingar. Að ætla að fara að hringla og hræra í skipulaginu er bara eins og hver önnur vitleysa. Við leggjum til að það verði hætt við þátttöku í heimssýningunni í Kína. Við leggjum til að breytt verði fyrirkomulagi dagpeningagreiðslna hjá ráðherrum, þingmönnum og embættismönnum, hætt að greiða þeim fasta dagpeninga á ferðalögum heldur eingöngu endurgreiða sannanlega útlagðan kostnað og það með þaki. Það er hægt að spara á ýmsum slíkum sviðum. Og við leggjum hér til viðbótarsparnað, að við áætlum, upp á 1,5–2 milljarða. Þar með erum við búin að búa til svigrúm strax með tekjum og sparnaði upp á 7,5 milljarða eða svo - og munar ekki um það, hv. þingmaður, ef við getum dregið sem því nemur og þótt það væri eitthvað meira 

Virðulegi forseti. Það er vissulega gott að reyna að búa til svigrúm upp á 7,5 milljarða. Ég er ekki að draga úr því. Ég er ekki að draga úr því að hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs komi með tillögur um nýja skattheimtu. Ég tel mjög athyglisverðar þær tillögur sem hv. þingmenn hafa sett fram og tel óhjákvæmilegt að við munum horfa í þá átt sem þar eru t.d. gerðar tillögur um á næstu mánuðum og missirum. Það er óhjákvæmilegt miðað við ástandið í ríkisrekstri. En að halda að það sé hægt að komast hjá sársaukafullum aðgerðum og benda á örfá atriði sem ég held að við munum hvort sem er líka þurfa að líta á eins og þátttökuna í heimssýningunni og ýmis þessi atriði sem hv. þingmaður nefndi áðan held ég að sé mikill blekkingarleikur. Við munum þurfa að taka erfiðar ákvarðanir. Hv. þingmaður víkur sér undan því, og Vinstri hreyfingin – grænt framboð, að koma með tillögur um umfangsmeiri niðurskurð. 7,5 milljarðar, hv. þingmaður, eru hreinlega ekki nóg miðað við ástandið eins og það er í dag. Það er ekki þannig að við getum látið slíkt duga. Það þarf mun meira á næsta ári. Við vitum að við munum þurfa að taka erfiðar ákvarðanir. Í þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur gripið til núna og snerta almannatryggingakerfið og velferðarkerfið er þess einmitt gætt að verja hagsmuni þeirra sem lakast standa. Þeirri gjaldtöku sem er lögð til sem komugjöld á sjúkrahús er einmitt ætlað að jafna gjaldtökukerfið innan heilbrigðiskerfisins og það verður engin rukkun þar við innlögn, hv. þingmaður. Þessi gjöld verða innheimt með nákvæmlega sama hætti og önnur gjöld í heilbrigðisþjónustu í dag með fullu tilliti til greiðslugetu fólks og með tilliti til hagsmuna þeirra sem lakast standa. Það er þessi áhersla sem við verðum einfaldlega að hafa. Við verðum að opna alla þætti. Það verður því miður allt að vera undir. En við verðum að 

Frú forseti. Hv. þingmaður verður bara að hlusta grannt eftir og þá mun hann átta sig á þessu. Hann fellst á það að mikilvægt sé að búa til svigrúm og það geti verið réttlætanlegt að fara þar í tekjuöflun og ég trúi því að jafnaðarmenn sem svo kalla sig hljóti að geta fallist á það að við erum hér að fara leiðir í skattamálum sem eru mjög sanngjarnar og til þess að jafna tekjur og aðstæður. Við höfum hvergi haldið því fram og gerum ekki hér í okkar útspili að þetta leysi allan vandann og það þurfi þá ekkert að skera niður. Það er misskilningur. Þvert á móti erum við í raun og veru að segja að við föllumst á í aðalatriðum þann harkalega samdrátt í rekstri ríkisins sem áformaður er að öðru leyti en því að við viljum taka út skerðinguna á almannatryggingakerfinu og draga úr, eins og svigrúmið leyfir sem við erum að tala hér um, skerðingunni í heilbrigðis- og menntamálum. Það þýðir á mannamáli að við horfumst í augu við og viðurkennum að það er engin önnur leið, því miður, en að draga umtalsvert saman og fresta framkvæmdum o.s.frv. Við leggjumst ekki gegn því. Að sjálfsögðu eru þar hlutirnir misvel útfærðir og missársaukafullir og það þarf að skoða. Það eru t.d. ýmsir smáútgjaldaliðir sem þarna eru á ferðinni sem eru ákaflega sársaukafullir eins og að skera af með 24 millj. kr. sparnaði starfsemi háskólans úti um land, þekkingarsetrin. Það er sorglegt ef menn hafa ekki einu sinni efni á því að leyfa þessari litlu veikburða starfsemi að lifa sem er gríðarlega mikilvæg á sínum svæðum. Forgangsröðun okkar liggur hér fyrir og ég tel að þegar hv. þingmaður verður búinn að kynna sér þetta sem hann mun gera nú á eftir átti hann sig á því að það er ekki þannig, enda var ekki við því að búast, að framganga okkar sé óábyrg eða ómálefnaleg í þessum efnum. Ég tel þvert á móti að við séum að sýna það umfram alla aðra flokka, og ríkisstjórnarflokkana þar meðtalda, hvernig við teljum að sé á heiðarlegan hátt hægt að 

Virðulegi forseti. Auðvitað er það rétt hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það er hreint neyðarbrauð að fara inn í búvörusamningana eins og við erum að gera með þessu frumvarpi. Og auðvitað er það gert vegna þess að ríkissjóður er í hreinni neyð vegna afkomu sinnar. Við vitum að þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram í byrjun október var gert ráð fyrir því að búvörusamningarnir yrðu verðbættir að fullu. Þær aðstæður sem síðan hafa orðið hafa hins vegar kallað á það að við höfum jafnvel orðið að fara í endurmat á hlutum sem við höfðum ekki ímyndunarafl til þess að ætla að við þyrftum að fara í að skoða sérstaklega og þar með talið voru búvörusamningarnir. Við erum að bregðast við með sambærilegum hætti gagnvart búvörusamningunum eins og við erum að gera í sambandi við almannatryggingakerfið. Við erum að setja þak á vísitölubæturnar og erum ekki að bæta þessar tilfærslur að fullu eins og ella hefði orðið. Hv. þingmaður gerði verðtrygginguna í sjálfu sér að töluverðu umræðuefni sínu. Það væri hægt að fara mörgum orðum um hana. Við ræddum þetta áðan, ég og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, og ég ætla ekki að endurtaka þau vandamál sem því væru samfara að fara inn í þau mál eins og hv. þingmaður ýjaði að. Það er einfaldlega þannig að ríkisstjórnin fór með aðilum á sínum vegum yfir þessi mál mjög rækilega og niðurstaðan varð sú að það greiðslujöfnunarfrumvarp sem seinna varð að lögum sem gerir það að verkum að þeir sem eru með þessar verðtryggðu skuldir hafa möguleika á því að ýta þessum verðbólgukúfi aftur fyrir sig. Auðvitað mun það laga greiðslustöðu manna. Með sama hætti hafa bankarnir, m.a. vegna tilmæla ríkisstjórnarinnar, fryst hin erlendu lán og mér er kunnugt um að það hefur gengið mjög vel, m.a. hjá landbúnaðinum og sjávarútveginum, að fá slíka fyrirgreiðslu hjá bönkunum. Við trúum því og verðum auðvitað að treysta því að það gengisstig sem er núna og veldur því að skuldir manna hrannast upp muni breytast og þess 

Frú forseti. Að sjálfsögðu er gríðarlega mikilvægt að gengið komist á eitthvert eðlilegt og raunhæft ról. Erlendar skuldir lækka þá og greiðslubyrði af slíkum lánum léttist. Vandinn með verðtryggðu lánin er hins vegar sá að það eru afar litlar líkur á því að verðbólguhækkun sem verður á höfuðstól lána á tímum mikillar verðbólgu gangi nokkurn tíma til baka. Til þess þarf verðhjöðnun og hún er ekki alveg fyrirsjáanleg. Þess vegna er það ákaflega mikið umhugsunarefni, sérstaklega ef við trúum því að það verði svipað með verðbólguna og gengið, að þetta verði kúfur í stuttan tíma, hvort ekki er hægt að taka eitthvað ofan af honum. Það er mjög freistandi hugsun þó að ég viðurkenni alveg að hún er erfið í útfærslu. Ef gengið er langt í þeim efnum færast þar til miklir fjármunir. En ætti það ekki að vera til skoðunar sem sameiginlegt verkefni ríkisins, Íbúðalánasjóðs og lífeyrissjóðanna t.d. hvort þeir geti á einhvern hátt deilt með sér byrðunum af því að hjálpa fólki með því að höggva einhvern verðbólgukúf ofan af en ekki bara bjóða upp á að færa hann aftur fyrir sem leiðir að endingu til þess að fólk hefur borgað enn þá meira þegar upp verður staðið, ef það getur það nokkurn tíma. Það vita allir hvað í því felst að lengja lánin. Um búvörusamninginn og stöðu landbúnaðarins vil ég aðeins segja það að ég er ekki bara að hugsa um kjör bænda í núinu þó að það sé gríðarlega mikilvægt heldur líka mikilvægi greinarinnar og þá verðmætasköpun sem hún stendur fyrir og gæti gert í auknum mæli ef henni verða búin skilyrði til þess. Nú lofa allir og prísa að við skulum eiga íslenskan landbúnað og íslenskan matvælaiðnað og að krötunum tókst ekki að eyðileggja það. Maður hittir varla nokkurn mann sem ekki fagnar því og gleðst yfir því. Framleiðsla landbúnaðarins selst sem aldrei fyrr og þar eru möguleikar til aukinnar framleiðslu, aukinnar verðmætasköpunar til að framleiða 

Virðulegi forseti. Kjarni þess þegar við ræðum um verðtrygginguna er sá að ef við tökum þá ákvörðun að fara inn í hana með einhverjum hætti, alveg eins og við erum að gera hér með búvörusamningunum, mun einhver þurfa að greiða fyrir það. Þegar við skerðum vísitöluhækkanir mun það bitna á einhverjum með einhverjum hætti. Nákvæmlega sama mundi gerast varðandi fjárskuldbindingar almennings og fyrirtækja í landinu, einhver þarf að borga það að lokum. Það er vandinn og þess vegna hafa menn ekki treyst sér til þess að fara inn í þetta með þessum hætti. Ég vek athygli á því að hæstv. félagsmálaráðherra setti niður starfshóp undir forustu sjálfs forseta Alþýðusambands Íslands til þess að fara yfir þessi mál. Niðurstaðan varð sú að það sé ekki hægt að skera algjörlega burtu þennan kúf heldur verður reynt að velta honum á undan sér í ljósi þess að hér sé um að ræða fasteignatryggð veðlán sem eru til lengri tíma. Þar er hægt að lækka greiðslubyrðina núna meðan verst stendur á hjá almenningi. Það mun hafa verulega jákvæð áhrif fyrir landbúnaðinn sem m.a. er skuldsettur með slíkum verðtryggðum lánum. Varðandi búvörusamninginn og það sem hér hefur verið sagt er ekkert í frumvarpinu sem hér liggur fyrir og verður væntanlega samþykkt, sem sem kemur í veg fyrir að hægt sé að taka þessi mál upp við forustumenn bænda og ræða aðrar útfærslur. Ég hef margoft lýst því yfir, eins og hv. þingmaður veit, það kom fram í andsvari við hann við 1. umr. þessa máls, að ég er sannarlega reiðubúinn til þess. Ég ræddi þessi mál við forustumenn bænda í aðdraganda þessarar ákvörðunar. Eins og ég hef áður sagt finnst mér afstaða Bændasamtakanna að þeir væru ekki tilbúnir til þess að fara inn í samráðsferlið við þessar aðstæður, vera eðlileg. En ég fagna því að ég hef fundið fyrir mjög miklum vilja, áhuga og raunar hvatningu frá einstökum hv. þingmönnum um að við reynum að skoða þetta eftir áramótin og ef það er vilji forustumanna bænda að það sé gert mun ekki standa á mér í þeim efnum.

Frú forseti. Ég held að það gætu verið ýmsar félagslega betri leiðir til þess að fara inn í búvörusamninginn ef menn vildu opna á það en flöt skerðing beingreiðslnanna með því að láta þær ekki fylgja verðlagsþróun. Við skulum t.d. átta okkur á því að bústærðin er mjög ólík. Ég var alltaf hallur undir þau sjónarmið á sínum tíma að fara frekar leið skyldari því sem t.d. Norðmenn, Kanadamenn og fleiri fleiri þjóðir fara varðandi stuðning sinn að hann fer fallandi með bústærð ofan við ákveðin mörk. Þannig náum við betur til einyrkjanna, náum upp að þeim mörkum þar sem myndast ein árslaun á búinu. Það er tilfinnanlegast að skerða beingreiðslu hjá bónda sem hefur engar aðrar tekjur og er rétt við þessi mörk með meðalbústærð, t.d. í sauðfjárrækt. Það er spurning hvort t.d. stærstu búin þyldu ekki frekar að eitthvað drægi úr beingreiðslunum hjá þeim.  Þá komum við aftur að verðtryggingunni. Ég tel ekki að neinn hafi verið að tala um það og við höfum ekki verið að skoða það í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að fara inn í verðtryggingargrunninn almennt. Það sem verið hefur til skoðunar eru verðtryggð húsnæðislán og hvort þar sé hægt að koma til móts við fólk vegna þess að það er auðvitað tilfinnanlegast af öllu ef fólk missir ofan af sér húsnæðið. Þar eru aðallega tvö tæki. Það væri að fara í þetta sameiginlega með Íbúðalánasjóði, lífeyrissjóðunum og ríkissjóði að taka einhvern verðbólgukúf ofan af eða hækka umtalsvert vaxtabætur. Hvorugt á að gera. Þvert á móti verða vaxtabæturnar samkvæmt þessu frumvarpi í raun skertar og barnabætur líka því að þær eiga ekki að taka á sig nema 5,7% verðlagshækkun sem dugar hvergi nærri til. Það er sama skerðingarprósentan og gagnvart bændum.

Virðulegi forseti. Ég vildi í upphafi nefna vegna þeirrar umræðu sem spunnist hefur um búvörusamninginn að auðvitað er erfitt að ganga inn í samninga sem gerðir hafa verið með þessum hætti en hér eru sérstakar aðstæður fyrir hendi. Það er alveg ljóst að ef við setjum hámark á uppbætur í almannatryggingakerfinu hljóta að vera jafnrík efnisleg rök til að láta hið sama ganga inn í búvörusamningana. Ég held hins vegar að það sé mjög mikilvægt að horfa á leiðir til að endurskoða búvörusamningana í ljósi breyttra aðstæðna og tek undir það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi hér áðan að það er full ástæða til þess að horfa á aðstæður í heild sinni. Þær erfiðu aðstæður sem við búum við kalla á að við hugsum allt upp á nýtt, ekki bara sumt heldur allt. Í fjárlagagerð fyrir árið 2010 verður allt undir og þar verðum við að horfa á alla þá þætti sem við snertum núna og jafnvel að taka þar á hlutum sem við höfum ekki treyst okkur til að taka á í dag. Við þurfum að hugsa hið ómögulega, við þurfum alltaf að hugsa út fyrir rammann á næsta ári og við þurfum að horfa til þess að endurskoða með víðtækum hætti allar skuldbindingar ríkisins. Ég held þess vegna að í búvörusamningakerfinu sé mikilvægt að fá hagsmunaaðila að borðinu og setjast yfir það hvernig hægt er að endurskipuleggja þar þannig að framlög ríkisins nýtist sem best til þess að styðja við fjölskyldubúin vítt og breitt um landið. Að við skerum sem kostur er niður stuðninginn við verksmiðjubúin og reynum þannig að búa til heilbrigðari umgjörð utan um framlögin til þess að tryggja búsetu og til þess að styðja við framþróun í greininni. Svo er náttúrlega ljóst sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi áðan að auðvitað eru mikil sóknarfæri fyrir íslenskan landbúnað við núverandi aðstæður. Þau þarf að styrkja og efla. Einn grunnþátturinn í því er aðild að Evrópusambandinu og opna þar með útflutningsmarkað fyrir þessa atvinnugrein en binda greinina ekki hér við sífellt minnkandi innanlandsmarkað. Við þurfum að opna fyrir henni möguleika til útflutnings þannig að hún geti vaxið og dafnað eins og aðrar greinar og öðlast alvörutækifæri sem eru víða fyrir íslenskan landbúnað. Það er minnimáttarkennd og heimóttarskapur að halda að íslenskur landbúnaður geti ekki spjarað sig í samkeppni við landbúnað á evrópskum markaði. Virðulegi forseti. Það hefði líklega engu okkar í þessum sal dottið í hug fyrir ári síðan að við stæðum í þeim sporum sem við stöndum í núna og að við mundum þurfa að taka svona margar erfiðar ákvarðanir. Í þeim aðgerðum sem nú hafa verið kynntar er reynt að skapa svigrúm með niðurskurði upp á 45 milljarða. Það er mjög mikilvægt til þess að reyna að bregðast við þessu erfiða ástandi en samt verður halli ríkissjóðs gríðarlegur. Þar er óhjákvæmilegt að viðurkenna að við teflum á tæpasta vað. En það er erfitt að ganga lengra við þessar aðstæður því að við megum heldur ekki dýpka kreppuna um of í upphafi þannig að hér er um viðkvæman jafnvægisleik að ræða. Við viljum ekki draga of mikið úr kaupgetu fólks, úr möguleikum fólks sem er háð bótum og framlögum frá hinu opinbera og við viljum ekki heldur hækka skatta um of strax í byrjun þegar fólk á mikið undir því að hafa sem mest milli handanna til að bregðast við þessum erfiðu aðstæðum þannig að kostirnir eru fáir góðir. Það er alveg ljóst að fram undan eru enn erfiðari og enn flóknari ákvarðanir í ríkisfjármálum strax á næsta ári. Það má alveg halda því fram með góðum rökum að tekjuáætlun fjárlaga sé nokkuð bjartsýn og það kann vel að vera að við stöndum frammi fyrir því að þurfa að endurmeta fjárlögin strax í febrúar í ljósi nýrra upplýsinga um tekjustreymið. Ég á satt að segja von á því frekar en ekki. Við þessar aðstæður finnst mér með ólíkindum að hlusta á þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem tala fyrir meiri ríkissjóðshalla og að það sé raunverulega valkostur að skera ekki niður við þessar aðstæður í þeim mæli sem ríkisstjórnin er að reyna. Það sé með öðrum orðum mögulegt að ætla okkur að halda meiri halla á ríkissjóði en við stefnum þó í, slíkt sé með einhverjum hætti ábyrg afstaða við núverandi aðstæður. Þvert á móti er nú málum þannig háttað að ef við færum að tillögum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og værum með enn stórfelldari ríkissjóðshalla mundi hann einungis gera annað tveggja: Keyra vaxtastig upp úr öllu valdi þannig að hér yrðu ofurvextir af verstu sort, enn verri en við búum við í dag, eða að hér yrði óðaverðbólga. Hvers vegna? Jú, innlendur lánsfjármarkaður er hruninn og við eigum ekki aðgang að erlendum lánsfjármörkuðum. Halla á fjárlögum verðum við að fjármagna með lánum. Íslenska ríkið hefur misst lánshæfismatið og aðgangur okkar að erlendum lánsfjármörkuðum er ekki fyrir hendi í dag. Það er því ljóst að ríkissjóðshallann verðum við að öllum líkindum að fjármagna á innlendum markaði. Það er eins og þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs haldi að ríkissjóðshalli sé eitthvað sem menn geti bara safnað og hann hafi engin áhrif á efnahagsstjórnina eða ástandið í efnahagslífinu á næsta ári en því er nú ekki að heilsa. Útgjöld umfram tekjur þarf að fjármagna og þau verða ekki fjármögnuð öðruvísi en með lántöku. Innlendur lánsfjármarkaður er hruninn. Vegna veikrar stöðu bankakerfisins blasir við gríðarleg lánsfjárþörf innlendra fyrirtækja á næsta ári sem þurfa að endurfjármagna skuldbindingar sínar, útistandandi skuldabréf sem eru á gjalddaga á næsta ári. Þau fyrirtæki munu sækja á innlendan lánsfjármarkað og leitast eftir að fá þar lánsfé. Sama munu sveitarfélögin gera og þau eiga nú þegar í gríðarlegum vandræðum með að fjármagna sig á innlendum lánsfjármarkaði. Það er þekkt að þau fóru í skuldabréfaútboð fyrir nokkrum vikum síðan og náðu ekki einu sinni upp í það sem þau töldu bráðnauðsynlegt að fá. Ef ríkissjóður bætist við á þennan innlenda lánsfjármarkað með gríðarlegan halla, meiri halla en við stefnum nú að eins og Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur til, er það auðvitað ávísun á endalausar vaxtahækkanir vegna þess að það er takmarkað framboð á peningum. Hverjir eiga peninga á innlendum lánsfjármarkaði á næsta ári? Jú, það blasir við að það eru fyrst og fremst lífeyrissjóðirnir sem munu eiga eitthvert handbært fé en það er ekki mikið, það losar kannski 100 milljarða. Mörgum kann að finnast það mikið en ef þeir 100 milljarðar eiga að fullnægja endurfjármögnunarþörf innlendra fyrirtækja, allra sveitarfélaga í landinu og ríkissjóðs með enn stærri fjárlagahalla en við erum að tala um núna, 40 milljörðum hærri eins og Vinstri hreyfingin – grænt framboð stefnir að, köllum við yfir okkur gríðarlegar vaxtahækkanir á næsta ári nema menn vilji að Seðlabankinn fari í seðlaprentun en þá kæmi óðaverðbólga. Hvort tveggja, virðulegi forseti, er aðför að hagsmunum almennings í landinu. Tillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í ríkisfjármálum núna eru þess vegna algjörlega óábyrgar. 
             Virðulegi forseti. Allar tillögur ríkisstjórnarinnar núna hafa það að markmiði að draga sem kostur er úr því atvinnuleysi sem hellist óhjákvæmilega yfir okkur núna. Þess vegna er ekki gengið jafnhart fram í niðurskurði og mörg rök hefðu verið fyrir eins og ég rakti hér áðan. Reynt er að draga sem kostur er úr óæskilegum afleiðingum hrunsins en það er ekki hægt að auka enn ríkissjóðshallann án þess að það hafi einhver áhrif á almenning í landinu. Vinstri hreyfingin – grænt framboð gerir mikið úr því að nú séu komnar fram tillögur frá henni í ríkisfjármálum. Þær fela í sér nokkurn niðurskurð á sviði utanríkismála sem er allrar athygli verður og við höfum svo sem rætt áður. Á móti kemur að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur nú lagst gegn hluta af þeim niðurskurði á vettvangi utanríkismála sem þegar hefur verið ákveðinn þannig að það sléttist út að hluta til. Að öðru leyti er komið með viðbótartekjuöflun upp á 5 milljarða miðað við bjartsýnar spár, þ.e. um hátekjuskatt sem á að skila milli 2 og 3 milljörðum. Hann er vissulega umhugsunarefni og ég held að það sé atriði sem við hljótum að ræða á komandi mánuðum. Síðan er smotterístillaga upp á 150 milljónir sem er um reiknað endurgjald hjá þeim aðilum sem hafa fyrst og fremst fjármagnstekjur. Ég held nú satt að segja að samkvæmt núverandi lögum hafi skattstjórar heimild til að taka slíkar ákvarðanir þannig að hún er meira upp á punt þessi ágæta tillaga en góðra gjalda verð engu að síður. Þriðja tillaga Vinstri grænna um aukna skattheimtu er svo hærri fjármagnstekjuskattur með frítekjumarki. Þar gefa þeir sér þær forsendur að sú skattbreyting muni skila 2,5 milljörðum. Um það hef ég verulegar efasemdir við núverandi aðstæður og ég held að það sé fugl í skógi. Við núverandi aðstæður þar sem bankakerfið er jafnveikt og raun ber vitni og lítil tiltrú á því er mjög óvarlegt að mínu viti, án þess að við hugsum það frekar, að hrófla mikið við fjármagnstekjuskatti því að það síðasta sem við viljum núna er fjármagnsflótti út úr landinu þegar ekkert fjármagn er á lánsfjármarkaði í landinu. Þeim tillögum sem koma nú og Vinstri hreyfingin – grænt framboð ber sér á brjóst yfir, verður best lýst með þeim ágætu orðum að fjallið tók jóðsótt og það fæddist lítil mús. Þær eru enginn valkostur, þær eru enginn trúverðugur valkostur í því efnahagsástandi sem hér er. Vinstri hreyfingin – grænt framboð víkur sér enn og aftur undan því að taka ábyrgð á því hvernig haga eigi efnahagsstjórn við þessar erfiðu aðstæður. Þá kemur mér í hug hin ágæta mynd Halldórs Baldurssonar í Morgunblaðinu í gær þar sem hann kynnir til leiks, með leyfi virðulegs forseta, hv. þm. Steingrím J. Sigfússon í fallegum blúndukjól í hlutverki Pollýönnu að strá blómum á veg þeirra sem ganga, áhyggjulaus. Pollýanna segir að við þurfum ekki að hafa neinar áhyggjur. Hún vill ekki hækka skatta, ekki lækka ríkisútgjöld, ekki borga skuldir og svo segir hún að krónan sé bara æðisleg eins og hún hafi alltaf verið. Þessi mynd segir meira en mörg orð um það ábyrgðarleysishjal sem hefur mætt okkur í þessari umræðu frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Það er enginn valkostur við erfiðar aðgerðir nú, það er enginn valkostur. Það þarf miklu meiri niðurskurð en Vinstri hreyfingin – grænt framboð virðist geta sætt sig við miðað við þær hugmyndir sem kynntar hafa verið í dag og heyrst hafa frá henni áður. Það er ekki valkostur að keyra hér upp tröllaukinn ríkissjóðshalla eins og Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill. Meiri ríkissjóðshalli við þessar aðstæður er bara ávísun á hrikalega ofurvexti þannig að vextir í landinu fari að nema tugum prósenta eða verðbólgutölur sem nálgast 100%. Það er ekki hægt með einhverjum töfrabrögðum að halda úti ríkissjóðshalla sem er ófjármagnaður. Vinstri hreyfingin – grænt framboð víkur sér alltaf undan ábyrgð í þessu efni. Virðulegi forseti. Það er engin óskastaða sem við erum lent í núna. Við erum lent í henni vegna þess að það dundu hrikaleg áföll yfir íslenskt fjármálalíf og efnahagslíf. Að því leyti sem það var fyrirséð mátti gera því skóna lengi að gjaldmiðillinn sem við búum við væri ekki fullnægjandi grunnur undir þá alþjóðlegu viðskiptastarfsemi sem var í landinu. Þeir bera því mikla ábyrgð sem sögðu að það væri alltaf hægt að búa við íslensku krónuna, það er alveg hárrétt. En við verðum að fást við þá stöðu sem við erum í í dag. Hún kallar á erfiðar aðgerðir. Í öllum þeim atriðum sem rakin eru í því frumvarpi sem til umræðu er í dag er það stefna ríkisstjórnarinnar að skera niður nægilega mikið til þess að greiða fyrir efnahagslegum stöðugleika en þó ekki svo mikið að við dýpkum kreppuna, aukum á það atvinnuleysi sem því miður er óhjákvæmilegt, heldur reynum þvert á móti að ná hófstilltri siglingu út úr ástandinu. Aðgerðir sem varða almannatryggingakerfið miða að því að verja hag þeirra sem minnst hafa milli handanna. Aðgerðir varðandi komugjöld á sjúkrahúsum miða að því að jafna mun sem er á gjaldtöku milli ólíkra þjónustuforma í heilbrigðiskerfinu í dag og ganga ekki lengra en það. Inngripið í búvörusamningana einkennist af sömu meginreglu og beitt er gagnvart lífeyrisþegum þannig að þar er ekki gengið fram af neinu offorsi. Virðulegi forseti. Við verðum að vera tilbúin að taka erfiðar ákvarðanir. Það sem mér finnst erfiðast að horfa upp á er að sjá stjórnarandstöðu sem býður ekki upp á neinar lausnir, ekki neinn valkost, en heldur langar ræður og gagnrýnir hverja einustu tillögu sem kemur fram. Þegar ég nefni stjórnarandstöðuna í þessu dæmi er það sérstaklega Vinstri hreyfingin – grænt framboð sem vekur athygli fyrir þetta. Það eru engar trúverðugar tillögur um nauðsynlegan samdrátt í ríkisútgjöldum sem koma frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Þvert á móti er staðhæft að sá hóflegi niðurskurður sem stefnt er að sé of mikill. Þá fer maður nú bara að velta fyrir sér: Hvernig í ósköpunum gæti Vinstri hreyfingin – grænt framboð komið með trúverðugar tillögur um nauðsynlegan niðurskurð á næsta ári þegar við vitum að við þurfum að ganga lengra? Í staðinn hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð boðið upp á einhvers konar töfralausn sem felst í því að það sé í lagi að keyra taumlausan ríkissjóðshalla og það hafi engar afleiðingar, það sé bara allt í lagi. Þvert á móti, virðulegi forseti, er meiri ríkissjóðshalli bara ávísun á hrikalegar vaxtahækkanir eða taumlausa verðbólgu. Vinstri hreyfingin – grænt framboð boðar einvörðungu efnahagslega óábyrga hagstjórn sem mun leiða til hrikalegra kjaraskerðinga fyrir almenning í landinu.

Herra forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. Árni Páll Árnason gat þess að allt væri undir, allt þyrfti að stokka upp. Auðvitað er það fagnaðarefni þegar þingmaðurinn kemur inn á þetta og þess vegna vil ég spyrja hann um kvótann, fiskinn í sjónum sem gefur okkur gjaldeyristekjur núna og heldur raunverulega lífi í þjóðinni nú um stundir, hvort hann eigi að vera óbreyttur. Hvort sömu sægreifarnir sem hafa haft tangarhald á veiðiheimildunum, kvótanum, eigi að fá að hafa þær áfram, hvort gjafakvótakerfið eigi að vera áfram við lýði eða hvort það standi til að afnema það, og hvort hann sé ekki sammála okkur í Frjálslynda flokknum um að innleysa eigi allar veiðiheimildir og bjóða þær upp hæstbjóðanda sem treystir sér til að leigja þær á sem hæstu verði og skapa þar með gjaldeyristekjur inn í þjóðfélagið til handa þeim sem þurfa kannski mest á því halda svo sem öryrkjar og aldraðir. Hvað varðar útflutning á landbúnaðarvörum þá minntist hv. þingmaður á að við þyrftum að ganga í Evrópusambandið til þess að það væri hægt, en hefur hann gleymt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið? Til að auka tekjur í þjóðfélaginu er hægt að bæta við þorskkvótann og kvóta í flestum tegundum, þ.e. til að stækka kökuna. Í öðru lagi er svo apparat sem heitir utanríkisþjónustan, utanríkisráðuneytið, sem hefur 9 milljarða á fjárlögum næsta árs og þar er hægt að skera heldur betur niður miðað við það sem fyrirhugað er.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi kvótann. Ég er ekki talsmaður þess að taka veiðiheimildir bótalaust af þeim sem nú hafa þær á hendi. Ég held að það væri óðs manns æði og mundi kollvarpa sjávarútveginum í þeirri mynd sem við þekkjum hann. Ég hef hins vegar alltaf verið þeirrar skoðunar að við þurfum að vinna okkur út úr því kvótakerfi sem við búum við og koma á endurgjaldi í einu eða öðru formi til ríkisins fyrir afnot af veiðiheimildum. Það er auðvitað útfærsluatriði hvernig því verður komið á en ég sé ekki að það geti leyst efnahagsvandann sem við stöndum frammi fyrir í dag. Hv. þingmaður spurði hvort ég væri búinn að gleyma samningnum um Evrópska efnahagssvæðið þegar kæmi að útflutningi á landbúnaðarvörum. Nei, akkúrat ekki, hv. þingmaður, því að landbúnaðarvörur eru ekki hluti af gildissviði EES-samningsins. Hann tekur ekki til viðskipta með landbúnaðarvörur, það er akkúrat meinið, það er vandinn, þannig að íslenskir bændur hafa ekki aðgang fyrir framleiðsluvörur sínar inn á evrópska markaði. Við höfum náð, íslenska ríkið, að mjálma út með ærinni fyrirhöfn á undanförnum árum smotterískvóta fyrir aðgang að markaði fyrir íslenskar landbúnaðarvörur hér þar, 25 tonn af smjöri o.s.frv., en þetta eru allt of litlir kvótar til að það sé arðbært fyrir fyrirtæki í Evrópu að bjóða upp á þessa vöru eða markaðssetja hana. Þess vegna er brýn nauðsyn fyrir íslenskan landbúnað að fá aðild að Evrópusambandinu þar sem viðskipti með landbúnaðarvörur verða frjáls þannig að bændur geti raunverulega sótt inn á evrópskan markað. Ég er ekki í nokkrum vafa um að íslenskt smjör ætti gríðarleg sóknarfæri á evrópskum markaði og ýmsar aðrar vörur, skyr t.d., eiga mikið sóknarfæri inn á þennan markað. Það er erfiðara með árstíðabundna vöru eins og lambakjöt. Hvað varðar niðurskurð í utanríkisþjónustunni þá get ég kannski komið að honum í seinna andsvari mínu.

Herra forseti. Það er dapurlegt að hlusta á hv. þingmann fara svona yfir málin og sýnir náttúrlega að ekki er vilji til að taka á neins staðar þar sem þörf er. Með því að leigja út veiðiheimildir og miðað við það leiguverð sem er búið að vera á markaðnum síðustu mánuði væri ríkið sennilega að hafa eitthvað milli 20 og 30 milljarða í tekjur af útleigu á veiðiheimildum, hvort sem það væri í dögum eða tonnum, kílóum. Það er auðvitað sorglegt þegar hv. þingmenn átta sig ekki á að hér er um gjafakvótakerfi að ræða þar sem veiðiheimildum var úthlutað ókeypis í upphafi og ríkið hefur aldrei fengið neitt fyrir það brask sem hefur átt sér stað með kvóta og þess vegna er maður kannski ekkert hissa á því að málefni þjóðarinnar eru í þeirri stöðu sem þau eru í dag.

Virðulegi forseti. Ég vísa til þess sem ég sagði áðan hvað varðar kvótann. Hins vegar heldur hv. þingmaður því ranglega fram að það sé enginn vilji til að taka á þar sem á þarf að halda, það er bara þvert á móti rangt.

Þú talaðir um …

Ég var að tala um sóknarfæri fyrir bændur, hv. þingmaður. 
             Að því er varðar utanríkisþjónustuna sem hv. þingmaður nefndi áðan er vert að nefna að í utanríkisþjónustunni er núna gerð tillaga um 20% niðurskurð, hvorki meira né minna. Ég er sammála hv. þingmanni að það kann að vera möguleiki á enn frekari niðurskurði 

Hæstv. forseti. Mér þótti athyglisvert að heyra talsmann jafnaðarmannaflokks Íslands tala um hinn hóflega niðurskurð og vísa þá væntanlega til skerðingar á barnabótum og vaxtabótum, á kjörum aldraðra, á kjörum öryrkja, til skerðingar á velferðarþjónustunni, sjúkrahúsum og öðrum  Hann talar jafnframt um að hugmyndir okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði séu ávísun á óðaverðbólgu og kjaraskerðingu þegar upp er staðið. Ég held ekki. Ég er frekar á sama máli og Roosevelt var á sínum tíma þegar hann vildi gefa upp á nýtt í „New Deal“ upp úr 1930 og sem menn hafa vísað til í kreppum að menn eigi að grípa til. Við höfum sagt að það eigi að horfast í augu við þann mikla halla 

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að of mikill niðurskurður nú gæti aukið á atvinnuleysisvanda og skapað miklu stærri vandamál en við stöndum frammi fyrir. Það er nákvæmlega þess vegna sem við fórum ekki í allt of mikinn niðurskurð, það er nákvæmlega þess vegna sem hér er farið mjög varlega. Ríkissjóðshallinn er alveg við stærstu mörk vegna þess að það verður ekki auðvelt að fjármagna hann innan lands. Hv. þingmaður talar um að lífeyrissjóðir eigi að fjármagna ríki og sveitarfélög innan lands. Eftir stendur þá, hv. þingmaður, að endurreistir íslenskir bankar eru ekki í lánaviðskiptum við erlenda banka þannig að þeir geta ekki veitt erlent lánsfé inn í landið. Þeir skuldbreyta hjá fyrirtækjum og hjá heimilum. Af þessum skuldbreytingum leiðir að þeir fá minni peninga en þeir ella fengju inn á næsta ári til að endurlána. Ég spyr hv. þingmann: Á þá atvinnulífið bara að hrynja? Hann kallar yfir þá sem eru á almennum vinnumarkaði, almenna launamenn, stórfellt atvinnuleysi vegna þess að fyrirtækin munu ekki hafa aðgang að lánsfé, þau munu ekki geta haldið áfram að standa við skuldbindingar sínar. Það er ekki þannig að lífeyrissjóðirnir einir eigi bara að koma ríkinu og sveitarfélögunum í skjól og þá megi afgangurinn af þjóðinni bara gossa eins og hv. þingmaður virðist tala hér fyrir. Það eru takmarkaðir peningar sem lífeyrissjóðirnir hafa til ráðstöfunar á næsta ári, líklega um 120 milljarðar. Þeir duga ekki fyrir endurfjármögnunarþörf fyrirtækja, endurfjármögnunarþörf sveitarfélaga og tæpast fyrir þeim fjárlagahalla sem við höfum í dag, hvað þá ef um tillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um 40 milljarða viðbótarfjárlagahalla yrði að ræða, ef við ykjum fjárlagahallann um sem nemur 40 milljörðum.

Prenta peninga.

Það er þá ekki nema annað tveggja sem gerist, annað hvort prentum við peninga með tilheyrandi óðaverðbólgu eða vaxtastigið gýs upp vegna þess að það er allt of lítið 

Nema hvort tveggja sé.

Nema hvort tveggja sé.

Gaman að sjá og heyra hvernig hv. þm. Pétur H. Blöndal og hv. þm. Árni Páll Árnason tala algerlega í kór og brosa hvor til annars hlýju brosi. Staðreyndin er sú að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur sett fram tillögur sem ekki einvörðungu eru til þess fallnar að bæta stöðu ríkissjóðs, heldur líka stuðla að kjarajöfnuði í landinu. Okkar tillögur ganga út á þetta. Það sem ég hvet hv. þingmann til að horfa til er ekki einvörðungu hallinn á ríkissjóði, heldur hallinn á þjóðarbúinu. Þar er ég að horfa til þeirra skuldbindinga sem ríkisstjórnin hleður á herðar þjóðarinnar, því miður allt of umræðulítið, eða ég spyr hv. þingmann: Hvað veit hann um ráðstöfun 200 milljarða sem fóru til peningamarkaðssjóðanna? Hvar var það rætt? Hvað veit hv. þingmaður um það? Og hvers vegna er okkur ekki gerð grein fyrir þeim erlendu skuldbindingum sem verið er að hlaða á herðar okkar? Því miður er það svo að ef 

Virðulegi forseti. Það fór eins og ég hugði að um leið og hv. þm. Ögmundi Jónassyni er svarað með málefnalegum hætti og kallað eftir því að hv. þingmaður rökstyðji tillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flögrar hann burt og kemur með einhverja ómálefnalega útúrsnúninga. Málið er bara einfaldlega þannig að efnahagstillögurnar ganga ekki upp, tillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ganga einfaldlega ekki upp. Hv. þingmaður barði sér á brjóst áðan og fór að tala um að hann vildi gera eins og Roosevelt, árið 1932, gerði og gefa upp á nýtt. En kosturinn við Franklin Delano Roosevelt var að hann skildi efnahagsmál. Hann var víðlesinn, og vel lesinn í einum framsæknasta hagfræðingi þess tíma, Keynes. Vandinn við tillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er að þær ganga ekki upp út frá neinum hagfræðikenningum. Þær eru ávísun á óðaverðbólgu vegna seðlaprentunar eða á ofurvexti vegna þess að það er of lítið fjármagn í umferð. 

Hæstv. forseti. Ég vil segja það hv. þm. Árna Páli Árnasyni til hróss að við stjórnarandstæðingar gátum sært upp einn þingmann Samfylkingarinnar í ræðu sem hann flutti að mörgu leyti með mjög málefnalegum hætti. Að sama skapi er sorglegt þegar maður upplifir það að stjórnarliðar kalla eftir og fullyrða að stjórnarandstaðan hafi ekki boðað neinar lausnir. Manni líður svona eins og að þegar bátur er hér um bil sokkinn byrji menn loks að ausa. Það er í raun og veru sú staða sem er uppi núna. Ég vil minna hv. þingmann á það að við framsóknarmenn lögðum fram tillögu til þingsályktunar í fyrri hluta októbermánaðar um að stofna samvinnu- og efnahagsráð Íslands þar sem allir aðilar sem hafa áhrif á stjórn efnahagslífsins yrðu kallaðir að borðinu, forustumenn stjórnmálaflokka, atvinnulífs, launþega, sveitarfélaga, fjármálafyrirtækja, Bændasamtaka Íslands og sjávarútvegsfyrirtækja. Það tók enginn stjórnarliði þátt í umræðu um þetta frumvarp okkar og í rauninni var það einungis Frjálslyndi flokkurinn sem tók þátt í umræðunni. Það er svo ódýrt fyrir stjórnarliða að kalla hér eftir einhverjum patentlausnum. Það hefði þurft að kalla þetta samvinnu- og efnahagsráð Íslands saman miklu fyrr, strax í upphafi hrunsins. Ég ætla að minna hv. þingmann á að útgjöld ríkissjóðs eru að 70% hluta laun. Við töluðum fyrir frumvarpi um lækkun launa æðstu embættismanna ríkisins og ég held að allir þurfi að taka á sig einhverja skerðingu í ljósi þeirra atburða sem hér hafa gengið yfir. Þetta efnahagsráð hefði getað verið búið að leggja línurnar um þjóðarsátt í þeim efnum. Það sem við erum að gagnrýna hér, framsóknarmenn, er að það er byrjað á  Hæstv. forseti. 

Virðulegi forseti. Það er ekki þannig að það sé byrjað á eldri borgurum og öryrkjum. Það er byrjað á því sem einfaldast er, sparnaði í yfirstjórn ríkisins, 20% samdrætti í utanríkisþjónustunni. Síðan er velferðarkerfinu hlíft sem kostur er. Þær skerðingar sem þar koma inn einskorðast við þá sem eru betur stæðir. Þetta er hins vegar gríðarlega erfitt val. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að samráð milli stjórnar og stjórnarandstöðu og víða í samfélaginu og við aðila vinnumarkaðarins er mjög mikilvægt. Ég ætla bara að minna hv. þingmann á að ég talaði fyrir því í löngu viðtali í Markaðnum í Fréttablaðinu í ágústmánuði að það væri nauðsynlegt að koma slíkum formlegum samráðsvettvangi á sem allra fyrst og ég held að það hefði hjálpað okkur í gegnum þessa erfiðleika. En í þessum erfiðleikum dynur margt á og ef vettvangurinn er ekki þegar til er kannski tímafrekt að koma honum á. Ég er ekki að biðja stjórnarandstöðuna um að koma með heildstæðar lausnir, ég veit alveg að kannski eru ekki forsendur til þess. Ég geri samt þá kröfu að menn horfist í augu við efnahagslegar afleiðingar tillagna sinna eins og Vinstri hreyfingin – grænt framboð gerir alls ekki. Tillaga hennar um taumlausan ríkissjóðshalla langt umfram það sem innlendur lánsfjármarkaður ber er ávísun á stórfellda kjaraskerðingu almennings í landinu, annaðhvort með taumlausum vaxtahækkunum eða óðaverðbólgu. Vinstri hreyfingin – grænt framboð verður að horfast í augu við það. Það er ekki hægt að hugsa um að það eigi bara að passa ríkið og sveitarfélögin og þá megi fyrirtækin fara út á guð og gaddinn eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði áðan, að það sé hægt að ætla lífeyrissjóðunum það að fjármagna ríkið og sveitarfélögin og banna þeim að fjármagna fyrirtækin í landinu. Fyrirtækin eiga ekki aðgang að neinum peningum í þessu landi í dag öðrum en þeim sem lífeyrissjóðirnir eiga. Það er ekki hægt að tala svona eins og Vinstri hreyfingin – grænt framboð gerir. Það er það sem ég var að gagnrýna, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni hreinskilnina því að ég held að ef tillaga til þingsályktunar sem hv. þm. Guðni Ágústsson ásamt öllum þingflokki Framsóknarflokksins flutti á sínum tíma, fyrri hluta októbermánaðar, hefði verið samþykkt værum við ekki í jafnerfiðri stöðu í dag og raun ber vitni. Við værum örugglega í miklum erfiðleikum en ég er alveg viss um að við værum í mun betri málum. Reyndar hafa Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands gagnrýnt ríkisstjórnina harðlega fyrir að hafa ekki nægjanlegt samráð í mikilvægum málum. Látum stjórnarandstöðuna vera, við höfum alveg verið hunsuð hér, en þegar aðilar vinnumarkaðarins eru hunsaðir er það mjög alvarlegt. Hæstv. forseti. Við hefðum þurft að taka heildstætt á þessum málum. Við þurfum líka að hugsa fyrir því sem hv. þm. Guðni Ágústsson sagði á sínum tíma, með leyfi forseta: „Öll sterkustu öflin verða að setjast í samvinnu- og efnahagsráð til þess að gefa út skýr skilaboð þannig að menn tali ekki í eina áttina í dag og aðra á morgun.  Það voru orð að sönnu, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Óþarfi er að lengja umræðuna mjög að þessu leyti. Því miður fáum við ekki breytt því sem gerðist. Eins og ég nefndi í fyrra andsvari mínu þá lagði ég til í sumar skipulegan samráðsvettvang af þessum toga. Satt að segja er gert ráð fyrir honum í stjórnarsáttmálanum. Þetta var eitt af kosningamálum Samfylkingarinnar. Efnahagsstjórnun væri samhæfðari ef menn væru ekki alltaf að togast á. Einn grunnþáttanna í efnahagsáætluninni sem unnin hefur verið í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er akkúrat þessi samstilling milli ríkisstjórnar og Seðlabanka. Á undanförnum mánuðum hefur ekki skort að ég hafi gagnrýnt Seðlabanka Íslands fyrir að nenna ekki að ganga í takt við ríkisstjórnina og hlaupa eins og huglaus köttur út um allar trissur þegar gefur á bátinn, skjóta sér undan ábyrgð á eigin vaxtahækkunum o.s.frv. Mikilvægt er að allir gangi í takt og vinni saman. Ég held og vonast til þess, því þegar við komumst út úr mesta brimrótinu hér rétt eftir áramót 

Herra forseti. Hér eru tvö atriði sem gefa ærið tilefni til að taka til máls, þó af mörgu sé að taka. Það fyrsta sem ég vil gera að umfjöllunarefni er breyting á lögum um sóknargjöld þar sem ákveðið er að lækka framlög til skráðra trúfélaga, þjóðkirkjusafnaða og Háskóla Íslands niður í 855 kr. á mann á mánuði. Áætlað er að skerðingin nemi 300 millj. Hér er ekki um að ræða sparnað, herra forseti, heldur tekur ríkið þetta fé til sín og seilist í vasa þjóðkirkjusafnaða, skráðra trúfélaga og Háskóla Íslands. Í annan stað liggur fyrir að breyta lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum og þar er lagt til að fresta verðbótaþætti í samningum um starfsskilyrði sauðfjárræktar, starfsskilyrði mjólkurframleiðslu og aðlögunarsamningi um starfsskilyrði framleiðenda garðyrkjuafurða og á hann ekki að ná fram að ganga. Sú skerðing er áætluð 800 millj. kr. Af hverju ræðst ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar með þessum hætti gegn þjóðkirkjusöfnuðum, skráðum trúfélögum og Háskóla Íslands? Af hverju ræðst ríkisstjórnin með þessum hætti gegn bændum sem standa afar illa og þar með innlendri matvælaframleiðslu? Mjög brýnt er að það liggi fyrir og auðvitað verður að skoða málið í samhengi. Hér er ítrekað spurt: Hvaða aðrir kostir eru í stöðunni? Hvaða kosti leggið þið til í stjórnarandstöðunni o.s.frv.? Hverjir eru valkostir ykkar? Yfir þá forsögu þarf að fara. Stærsti valkosturinn í stöðunni er að gangast ekki undir þær ábyrgðir sem glórulausir ofurauðmenn og græðgismenn hafa leitt yfir þjóðina. Hér er þess fyrst að minnast að hæstv. fjármálaráðherra fékk hinn 4. nóvember 2008 afar kaldar móttökur vegna afstöðu ríkisstjórnarinnar til svonefndra Icesave-reikninga í Bretlandi og Hollandi. Niðurstöður á þeim fundi og nefndar sem skipuð var voru taldar með öllu óaðgengilegar fyrir Ísland. Hæstv. fjármálaráðherra Árni M. Mathiesen lýsti því yfir 13. nóvember að skilyrði Evrópuríkja þar sem fulltrúar Breta, Þjóðverja, Hollendinga, Frakka og Austurríkismanna, dyggilega studdir af Evrópusambandinu í heild sinni og Evrópusambandsstjórninni sem fór fremst í flokki, væru með öllu óaðgengileg. Undir það tók forsætisráðherrann. Hálfum mánuði síðar gekk ríkisstjórnin engu að síður að kröfum um að ábyrgjast innstæður Icesave-reikninganna og þá fyrst gaf Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn grænt ljós á fyrirgreiðslu. Með þessari ábyrgð reisti ríkisstjórnin þjóðinni gjörsamlega hurðarás um öxl. Hvað breyttist? Hvers vegna ákvað ríkisstjórnin að fara ekki að tilskipun Evrópusambandsins sem við höfðum innleitt og greiða ábyrgðina úr þeim sjóði? Hvað varð til þess að ákveðið var að ríkissjóður tæki ábyrgð á einkabönkunum sem honum bar engin lagaleg skylda til samkvæmt ESB-tilskipuninni? Ef til vill má lesa ákveðna skýringu í ummælum hæstv. utanríkisráðherra í umræðum á Alþingi 17. nóvember um tilkynningu um Icesave-reikningana og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þar sagði hæstv. utanríkisráðherra orðrétt, með leyfi forseta: „Við höfum rætt það og það hefur verið lagt til að þetta færi annaðhvort fyrir dómstól eða einhvern úrskurðaraðila en það væri mjög erfitt, ef ekki ómögulegt, að finna dómstól eða úrskurðaraðila sem báðir aðilar gætu sætt sig við. Okkar mat er einfaldlega að það að halda áfram þessum langvinnu lagaþrætum mundi leiða til mikils taps, ekki síst fyrir okkur Íslendinga þar sem eignir hefðu brunnið upp á meðan, eignir sem búið er að frysta í Bretlandi. Í versta falli hefði þessi deila getað leitt til þess að samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði væri í uppnámi. Við töldum sem sagt ekki á það hættandi að setja samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði í uppnám vegna þessarar lagaþrætu.“ Svo mörg voru þau orð. Það var ekki einu sinni skoðað að fara hina leiðina og standa í fæturna og leggjast ekki í duftið og taka því sem við vorum þvinguð til að gera. En þessi ummæli lýsa þeim ósvífnu hótunum sem Evrópusambandið hafði í frammi gagnvart hinni íslensku þjóð varðandi Icesave-reikningana. Auðvitað hefur verið krafist fullra upplýsinga um þessa samninga og önnur gögn en þær hafa ekki komið fram hér fyrir þingið eins og margupplýst er. En ég vil taka sérstaklega fram að íslenska ríkið uppfyllti tilskipun Evrópusambandsins um innstæðutryggingar. Það verður fullkomlega ljóst þegar skýrsla Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings 2007 er skoðuð, en þar lagði ríkisendurskoðandi til að fella ætti Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta úr B-hluta ríkissjóðs. Að mati Ríkisendurskoðunar voru ekki lagalegar forsendur fyrir birtingu sjóðsins í ríkisreikningi því hann gat með engu móti talist eign ríkisins og það bæri heldur ekki ábyrgð á skuldbindingum hans. Þetta kemur fram hjá Ríkisendurskoðun. Af hverju ábyrgðumst við þá Icesave-reikninga upp á 640 milljarða sem eru gjörsamlega að keyra okkur um koll? Þeir eru að setja þjóðina í greiðsluþrot og til þeirra má rekja allar skerðingarnar sem ræddar eru í þessu frumvarpi. Enn er von til að hnekkja þessum samningum. Lögfræðingarnir Stefán Már Stefánsson og Lárus Blöndal bergmála skoðun Ríkisendurskoðunar í Morgunblaðinu 15. október 2008 þar sem þeir segja að ríkið beri ekki ábyrgð umfram það sem er í Tryggingarsjóði innstæðueigenda. Fyllilega ljóst er, herra forseti, að alþjóðalög og reglur sem giltu um fullvalda ríki að þjóðarétti, bæði smá og stór, hafa verið látin víkja fyrir pólitískum þrýstingi ofurafla ríkja sem telja eiginhagsmunum sínum betur borgið með því. Ég vil taka skýrt fram að markmið bresku laganna um hryðjuverk eru allt önnur en það að beita þeim gagnvart vinaþjóðinni Íslandi, sem er NATO-ríki ásamt Bretlandi. Þessum heimildum var alls ekki ætlað að taka til stöðunnar sem þarna kom upp og fullkomlega er ljóst að Bretar beittu þessum heimildum ekki gagnvart öðrum ríkjum þegar innstæðueigendur í Bretlandi urðu fyrir tjóni  
             Þetta er alveg með ólíkindum og ég verð að ítreka að tilskipun Evrópusambandsins um innstæðuábyrgðina leggur ekki þessar skyldur á herðar ríkissjóðs. Það er óumdeilanleg staðreynd. ESB-ríkin voru hins vegar ófáanleg til að fallast á að úr þessum ágreiningi yrði skorið eftir löglegum leiðum og kusu að senda yfir okkur Íslendinga píningsdóm með svipuðum hætti og Danir gerðu á sínum tíma. Ljóst liggur fyrir og Björg Thorarensen, forseti lagadeildar Háskóla Íslands, sá virti lögfræðingur og fræðimaður, hefur sagt að samningarnir séu á lögfræðimáli kallaðir nauðungarsamningar og ekki aðeins ógildanlegir að íslenskum lögum heldur einnig þjóðaréttarlögum. Fyrirhyggjuleysi íslenskra stjórnvalda í efnum bankastjórnenda og ólögmæt viðbrögð Evrópusambandsins, sem Samfylkingin knékrýpur nú fyrir, þýða að íslenska þjóðin verður bundin í skuldaklafa næstu áratugi og traust efnahagskerfi er hrunið. Þrátt fyrir blóðug fjárlög nú og niðurskurð er boðaður enn blóðugri niðurskurður á næsta ári. Ríkisstjórnin dregur meira að segja lappirnar í því að kæra beitingu hryðjuverkalaganna. Framtak þingmanna í formi frumvarps þurfti til að koma því máli af stað, sem er að verða allt of seint. Þar liggur meginorsök kreppunnar sem við siglum inn í og þess niðurskurðar sem þjóðin er að taka á sig. Ríkisstjórnin viðurkennir að þurfa að taka á sig 150–200 milljarða kr. vegna Icesave-reikninganna. Menn spyrja um úrkosti. Hvað getum við gert? Hverjir eru valkostirnir? Jú, að gangast ekki undir þessa nauðungarsamninga. Þar liggja 200 milljarðar sem ekki þarf að skera niður. Þarf skýrari valkosti? Þarf skýrari leiðir? Þetta er hins vegar ekki það eina, herra forseti, sem fyrir liggur. Hér er eingöngu talað um það tjón sem hlýst af höfuðstól Icesave-reikninganna sem er upp á 640 milljarð. Á næstu árum verður gríðarlegur vaxtakostnaður af þessum 640 milljónum. Við borgum ekki bara vexti af 150–200 millj. sem við töpum í höfuðstólnum heldur þurfum við að borga vexti á meðan verið er að koma eignum Landsbankans í Bretlandi í verð. Það segja allir sérfræðingar og ég er þeim sammála að ástæðulaust sé að selja eignirnar á brunaútsölu. Vaxtakostnaður af þessari fjárhæð er jafnvel áætlaður í nokkur ár allt að hundrað milljarðar króna. Þar má spara með því að halda rétt á spilum gagnvart Evrópusambandinu og Bretum. Hvað blasir við ef gengið verður að þessum nauðungarsamningum? Jú, við þurfum að skera niður fjárhæðir, borga og gangast í ábyrgð fyrir fjárhæðir sem eru allt að 20–25% af tekjum ríkisins. Við erum að tala um 300–500 milljarða kr. herkostnað fyrir að lúta í duft aumingjaskapar í samningaviðræðum við Breta og sérstaklega Evrópusambandið. Hver voru t.d. útgjöld samkvæmt fjárlögum fyrir árið 2008? Ef við skoðum þessar tölur í samhengi 150, 200 og 400 milljarðar. Tekjuskattur einstaklinga á þessu ári var áætlaður 93,5 milljarðar. Skattálögur eru 45,5 milljarðar. Útgjöld til fræðslumála sem hér eru til umræðu 41,6 milljarðar. Við hefðum ekki þurft að skera tommu þar. Heilbrigðismálin taka 103 milljarða, sem er sama tala og menn velta sér upp úr að þurfi að greiða á árinu 2010 í vaxta- og lántökukostnað af þessum hundruðum milljarða. Almannatryggingar og velferðarmál sem verið er að skera niður, herra forseti. Pakkinn þar 2008 eru 96 milljarðar. Við þyrftum ekki að skera krónu niður ef við stæðum í lappirnar varðandi samninga um Icesave, ef þessar ótrúlegu hnébeygjur og ótti við að styggja ESB út af væntanlegri aðild væru ekki að fara með menn hér. Ég hef aldrei áður heyrt að menn vilji ekki beita vopnum sínum gegn nauðungarsamningum af því að það muni styggja Evrópusambandið. Við áttum auðvitað að standa í lappirnar. En í stað þess er lagst í duftið gagnvart ESB, Bretum og fleiri Evrópuríkjum og afleiðingar ofurgræðgi og sérhagsmunagæslu ofurauðmanna eru lagðar á almenning. Við áttum og eigum fleiri vopn en það að hér séu nauðungarsamningar. Við áttum vopn í NATO. Svo er spurt um úrræði. Hér er talað um að bjarga bönkum og koma í veg fyrir gengishrun. Koma í veg fyrir óðaverðbólgu. En stórfellt atvinnuleysi blasir við, sem er það versta af öllu. Við sluppum sem betur fer við atvinnuleysi upp úr 1970 en þá var óðaverðbólga og það vil ég mun fremur en atvinnuleysi og landflótta. En við kyssum vöndinn í Bretlandi. Við kyssum vöndinn. Við kyssum nauðungarsamningana. Við bugtum okkur og blessum þá og flytjum út til þeirra atvinnu. 56.000 tonn á síðasta ári af óunnum fiski. Það má ætla að það séu 3.000–5.000 störf beint og óbeint við fullvinnslu þess afla. Stærsta einstaka tækifærið til að endurreisa atvinnulífið á Íslandi var fellt hér á þingi í síðustu viku. Við gátum lokað sendiráðinu. Slitið stjórnmálasambandi. Það var ekkert gert. Það mundi styggja í samningaviðræðum. Hvaða maður fer í samningaviðræður án þess að sýna vopn sín á einhverju stigi? Eru menn virkilega svona blauðir í þessari ríkisstjórn? Geta menn ekki gengið hnarreistir til hinnar bresku þjóðar og sagt: Þessir samningar eru nauðungarsamningar, þið reisið hinni íslensku þjóð hurðarás um öxl. Það var líka kostur í stöðunni og hann var ærinn, að gangast alls ekki við neinni ábyrgð. Taka þá lausn sem ég nefni núlllausn. Það mátti fullkomlega skoða hana. Af hverju er hún svona rakin í dag? Vegna þess að neysla Íslendinga hefur dottið niður frá 6. október. Við öflum meiri gjaldeyris í dag en við eyðum. Við stæðum ekki í þessu blóðuga skerðingardæmi ríkisstjórnarinnar ef við hefðum haldið haus og tekið slaginn. Við tókum ekki slaginn en við getum tekið þennan slag með þeim vopnum sem við eigum. Við getum það enn þá. Samninganefndin er úti. Við gerum bara sagt við gagnaðilana: Við getum þetta ekki. Við þolum þetta ekki. Hér blasir við landflótti og fjöldaatvinnuleysi. En það má ekki taka slaginn, það getur styggt samningsaðilana. Það getur styggt þá að bera höfuðið hátt. Frekar á að leggja til frumvarp eins og hér er til umræðu og leggja byrðar af ofurgræðgi á almenning með blóðugum fjárlögum. Ríkisstjórnin er blóðug upp fyrir axlir og almenningi í landinu blæðir. Það sem verra er; blóðugri niðurskurður í fjárlögum er boðaður fyrir árið 2010 í stað þess að taka slaginn við ESB og Breta. Öllu er fórnað á grundvelli staðfasts vilja Samfylkingarinnar til að ganga í ESB. Það má ekki styggja ESB eða bandalagsþjóðirnar. Frekar að liggja marflöt. Þessi niðurskurður, þetta fjárlagafrumvarp og allt sem hér er í umræðu er píningsdómur og er versta lausnin sem ríkisstjórnin gat nokkurn tíma tekið. Ég vil síðan, herra forseti, vísa til umsagnar og þá kem ég að þeim tveimur liðum sem ég gerði að umtalsefni í upphafi ræðu minnar. Þ.e. umsögn minni hluta allsherjarnefndar um lækkun sóknargjalda. Þar fer fyrir hv. þm. Siv Friðleifsdóttir en með á álitinu eða umsögninni eru Jón Magnússon og sá sem hér stendur. Verið er að skerða framlög til kirkjunnar, eins og ég sagði áðan, um 300 millj. Framlagið er tekið frá þjóðkirkjunni. Frá trúfélögum og Háskóla Íslands og látið renna í ríkissjóð. Það er ekki verið að spara heldur er verið að seilast í vasa trúfélaganna, Háskóla Íslands, safnaða þjóðkirkjunnar og það öfluga starf sem þar er unnið er skert. Vegið er að miklum menningarverðmætum því í umsögninni kemur fram að tveir þriðju hlutar kirkna í landinu séu verndaðar, friðaðar, og grundvallaratriði er að hægt sé að halda þessum menningarverðmætum við. Að stunda endurbætur og viðhald svo að þessi framlög skerðist ekki. Ég mun gera frekari grein fyrir síðari umsögninni er varðar sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd í ræðu síðar um þetta mál.

Herra forseti. Við ræðum hér stöðu mála í ríkisfjármálum og erum að fjalla um hvar við eigum að skera niður, hvar við eigum að spara. Raunverulega er þetta ekki ósvipað Litlu gulu hænunni þegar verið var að baka kökuna og spurningin var um hverjir ættu að fá að njóta hennar. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt það til að kakan yrði stækkuð. Við mundum búa til stærri köku með því að stuðla að því að auka gjaldeyristekjur með því að veiða meiri fisk til þess að ekki þurfi að skerða tekjur öryrkja og aldraðra, ekki þurfi að skera niður í heilbrigðisgeiranum, skera niður heilbrigðisþjónustu við fólk. Til þess að ekki þurfi að taka upp komugjöld hjá sjúklingum sem koma inn á spítala, ekki þurfi að gera aðför að bændastéttinni með því að ráðast á búvörusamninga og flytja inn ferskt kjöt sem eykur samkeppni við framleiðslu íslenskra bænda í dag. Á sama tíma og við erum að berjast fyrir því hvernig skipta eigi kökunni á réttlátan hátt heyrir maður að verið sé að fella niður skuldir af útgerðum vegna framvirkra gjaldeyrissamninga sem þær hafa gert. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til að kvótinn verði leigður. Ef við leikum okkur með tölur, að 100.000 tonn af þorski séu leigð á því verði sem íslenskir útgerðarmenn leigja sín á milli í dag eru 100.000 tonn af þorski 25 milljarðar. Það er pláss fyrir þessa 25 milljarða í heilbrigðisstofnunum, handa öryrkjum og öldruðum eða til að borga niður skuldir og annað í þeim dúr. Við setjum 800 millj. í Fiskistofu á sama tíma og við setjum sennilega um 300 millj. í fíkniefnalögregluna - eiturlyfjalögregluna eða hvað á að kalla þá sem berjast gegn innflutningi á eiturlyfjum sem er ein sú mesta hætta sem steðjar að þjóð okkar í nútímaþjóðfélagi, það er dópneysla og eiturlyfjaneysla. Þegar ég fjalla um þessa hluti hlýt ég að bera saman og skoða hvernig við skiptum kökunni. Gerum við það á réttlátan eða ranglátan hátt? Hefði verið nær að þessir hópar fengju meira af kökunni og aðrir minna? Það virðist vera ætlun þessarar ríkisstjórnar að skipta kökunni með óréttmætum hætti eins og gert hefur verið í gegnum tíðina, ekki bara á þessu kjörtímabili heldur síðustu tólf ár eða lengur. Nú erum við að lækka laun þingmanna og ráðherra og ég styð það þótt kannski mætti gera það með öðrum aðferðum en nú er gert. Æðstu embættismenn þjóðarinnar verða einnig fyrir skerðingum á launum. Á sama tíma höldum við uppi ofurlaunum í bankakerfinu, í ýmsum eftirlitsstofnunum, Samkeppnisstofnun, Fjármálaeftirliti og öðrum stofnunum og víða í kerfinu er fólk með allt of há laun. Á meðan er lægst launaða fólkið aðeins með 140–150 þús. á mánuði sem eru allt of lág laun þegar menn eru annars staðar með tvær milljónir og meira. Verkalýðshreyfingin er ekkert betri. Þar eru menn með yfir milljón og upp í eina og hálfa milljón í laun, þ.e. þeir sem eru í forustu verkalýðshreyfingarinnar. Henni væri nær að líta sér nær þegar hún gagnrýnir vinnubrögð ríkisstjórnarinnar og annarra. En auðvitað er hægt að skera niður víða. Ég spyr: Af hverju vorum við að endurreisa þrjá banka? Hefði ekki verið nóg að vera með einn eða í besta falli tvo? Það má gera ýmsar athugasemdir við þau vinnubrögð sem viðgengist hafa. Hv. þm. Atli Gíslason gerði mjög vel grein fyrir þeirri lagalegu stöðu sem er í þessum málum. Ég ætla ekki að fara að endurtaka það allt en hann benti á mjög marga og góða þætti sem snúa m.a. að lögmæti þess að skrifa undir neyðarsamningana sem við vorum pínd til að gera. Það er kannski sérkapítuli að ræða það. En það er eitt sem mér finnst hægt að gera meira af en er gert en það varðar niðurskurð á utanríkisþjónustunni. Utanríkisráðuneytið fer með 9 milljarða í eyðslu. Þar af eru stofnanir eins og Varnarmálastofnun sem kostar einar 1.200 millj. í rekstri á ári. Ég spyr: Til hvers? Hvað þurfum við að óttast? Sama máli gegnir um framlög okkar í NATO-samstarfið. Ég sé ekki að það sé nein þörf á því í dag. Ég hefði lagt það til eftir að hryðjuverkalögin voru sett á okkur að við segðum okkur hreinlega úr NATO því að við eigum ekki samleið með þjóðum sem setja á okkur hryðjuverkalög en eins og allir vita er Bretland í NATO. Mér finnst svo lítil reisn yfir íslenskum stjórnvöldum og íslensku ríkisstjórninni að láta beygja sig svona ofan í duftið á öllum sviðum án þess að reyna að gera eitthvað og ég segi bara: Það var eins gott að þessi ríkisstjórn og þessir ráðherrar sem nú eru í ríkisstjórn voru ekki við völd meðan við vorum í landhelgisbaráttunni á sínum tíma. Ég hefði beðið guð að hjálpa okkur ef þeir hefðu verið hér. Það væru sjálfsagt breskir og þýskir togarar hér uppi í öllum kálgörðum enn þá. Þetta var nú smáútúrdúr en auðvitað er þetta hluti af umræðunni um hvaða álögur búið er að setja á íslensku þjóðina, hvaða skattbyrði við munum bera og hversu skert lífsafkoma fólksins í landinu mun vera á næstu árum út af þessum óvönduðu og lélegu vinnubrögðum. Mér finnst líka mjög líklegt að allir þeir samningar og öll þau neyðarlög sem Alþingi hefur samþykkt á síðustu tveimur mánuðum, hvort sem það eru sjálf neyðarlögin eða aukalög við þau, brjóta öll í bága við önnur lög, jafnvel stjórnarskrána. Við eigum yfir höfði okkar málaferli víða erlendis frá út af alls konar vitleysu í lagasetningu hjá okkur á Alþingi. Við munum sjálfsagt þurfa að borga fleiri milljarða í skaðabætur þó að við höfum kannski þann möguleika að sækja eitthvað til baka með málaferlum við Breta út af hryðjuverkalögunum. Það virðist engin ástæða hafa verið til beitingar þeirra af hálfu Breta önnur en sú að sýna okkur klærnar og eyðileggja verulega fyrir okkur og jafnvel beinlínis að stuðla að gjaldþroti banka. Þegar við tölum um hvar eigi að skera niður og hvar eigi að bæta þurfum við að horfa til þess að við munum haga okkur með allt öðrum hætti næstu ár en við höfum gert. Meðal annars þurfum við að endurskoða tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga með tilliti til þess að væntanlega munu sveitarfélögin þurfa að taka á sig miklu meira og erfiðara verk við að gæta okkar verst settu þegna sem eiga jafnvel ekki fyrir mat. Ég held að við þurfum að skoða það að taka upp ókeypis skólamáltíðir í öllum grunnskólum landsins og sveitarfélögin verða að borga það. Það þarf að gera þeim það kleift með því að breyta tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga meira en lagt er til í frumvörpum um hækkun á útsvari og tekjuskatti. En alltaf er spurt um - og við höfum nú lent í þeirri umræðu í dag - hvaða tillögur stjórnarandstaðan hefur. Reyndar var spjótunum mest beint að vinstri grænum af hv. þm. Árna Páli Árnasyni sem taldi að stjórnarandstaðan væri ekki með neinar tillögur. Þeir væru bara að rífa niður og gaspra út í loftið. En hann er samt tilbúinn til þess að halda áfram að brjóta mannréttindi og verja mannréttindabrot út af bandbrjáluðu fiskveiðistjórnarkerfi. Ég get ekki sleppt því að minnast á að það var þrennt sem mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hafði að segja um fiskveiðistjórnarkerfi okkar: Í fyrsta lagi að óeðlilegt væri að úthluta einhverjum ákveðnum fiski í sjónum. Í öðru lagi að það væri ekki hægt að sá sem fengi úthlutaðar veiðiheimildir gæti fénýtt þær á þriðja aðila og síðast en ekki síst að þeir sjómenn sem fóru með málið fyrir mannréttindanefndina ættu að fá bætur. Það er ár síðan mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna sendi frá sér þetta álit en það hefur ekkert gerst í málunum enn þá. Þegar ég horfi á þessa hluti skilst mér að hér eigi ekki að fara að byggja upp nýtt Ísland heldur ætlum við að vera áfram í sama forarpyttinum og við höfum verið, halda misskipingu og óréttlæti gangandi og brjóta mannréttindi á fólki út og suður ef því er að skipta. Það er ekkert lagt upp úr því að reyna að búa til nýtt Ísland á heilbrigðari og sanngjarnari grundvelli þar sem allir þegnar landsins standa jafnfætis heldur skal áfram vera stuðlað að því að hér verði einhvers konar aðall og einhvers konar skríll sem fær að vinna hjá aðlinum og á kjörum sem eru óljós. Það er sjálfsagt að leggja til atlögu gegn fólkinu, fjölskyldunum í landinu sem eiga verulega undir högg að sækja. Og það er allt í lagi að heimta að fólk standi við sína samninga á sama tíma og verið er að fella niður skuldir af sægreifunum. Jafnvel ætla lífeyrissjóðirnir í landinu að búa til einhvern bjargráðasjóð og fara þar hjálpa atvinnulífinu að komast á fætur aftur með því að nota peningana sem fólkið í landinu hefur verið að borga í lífeyrissjóði til þess að hjálpa aftur sömu sægreifunum og sama aðlinum að koma undir sig fótunum á ný. Það er gert með því að leyfa þeim að kaupa hluti í fyrirtækjum þeirra sem orðin eru gjaldþrota og leyfa þeim svo að eignast þau aftur þegar betur árar. Ég harma það ef lífeyrissjóðir landsins ætla að taka þátt í því að kaupa kvóta núna sem er lítill eða jafnvel einskis virði eftir bankahrunið og eiga svo kvótann í tvö, þrjú, fjögur ár, selja hann þá aftur og fá þannig þjóðina til þess að gera sömu mistök og urðu árið 1991 þegar við settum frjálsa framsalið á og byrjuðum á vitleysunni. Það er grundvallaratriði að kvótinn verði ekki skilinn eftir í þessari uppstokkun og að við innleysum allar veiðiheimildir til okkar og getum leigt þær út. Ég taka það skýrt fram að íslenskir útgerðarmenn leigja nú sín á milli þorskkíló á 250 kr. í stóra kerfinu sem gæfi bara 100.000 tonn sem ríkið leigði frá sér. Aðeins 100.000 tonn af þorski á því verði sem gildir nú og menn leigja á, mundi gefa ríkissjóði tekjur 25 milljarða. En eignarverð á þorskkílói er orðið miklu lægra en það var og jafnvel bara einn þriðji. Þess vegna má ætla að það þurfi veðköll inn í öll sjávarútvegsfyrirtæki. Við stöndum frammi fyrir því að byggja upp nýtt Ísland og við verðum að gera það á sanngjarnan hátt, skipta kökunni rétt en ekki að hafa áfram einhverjar forréttindastéttir sem geta nýtt sér áfram með styrk ríkisstjórnarinnar og stjórnvalda þá misskiptingu sem verið hefur. Við viljum breyta þessu og við verðum að breyta þessu. Ég trúi því og treysti að fólkið á Austurvelli sætti sig ekki við þetta, fólkið sem er að mótmæla óréttlæti, mótmæla því að missa húsnæði sitt. Ég trúi því ekki að fjöldi fjölskyldna í landinu sætti sig við það að við ætlum að halda áfram mannréttindabrotum á Íslandi og leyfa einhverjum fáum útvöldum að eiga fiskinn í sjónum - og ekki bara fiskinn í sjónum heldur ýmsar auðlindir á Íslandi. Við viljum ekki að einhverjir fáir útvaldir fái að braska með þessa hluti og svo megi lýðurinn éta það sem úti frýs.

Hæstv. forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, svokallaðan bandorm. Hér er farið inn í ýmsa lagabálka til að breyta megi lögum svo hægt sé að koma með löglegum hætti fyrir þeim ráðstöfunum sem ríkisstjórnin ætlar að beita sér núna fyrir á ýmsum sviðum. Það er ekki óalgengt að þetta sé gert við afgreiðslu fjárlaga þegar ákvarðanir eru teknar sem breyta reglum sem í gildi eru. Að mati okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði er hér aftur á móti farið inn á þætti sem við teljum að ætti að fresta, a.m.k. að sinni, grípa ekki til svo stórtækra ráðstafana undir þeirri pressu sem við búum við núna. Það er alveg ljóst, hæstv. forseti, að afgreiðslu fjárlaganna, fjáraukalaganna og bara heildarfjárlaga næsta árs er svo komið milli fjármálaráðuneytis og fjárlaganefndar að mikið vantar upp á að þar sé búið að skoða og reikna út og fara yfir þær miklu breytingar sem búið er að taka ákvörðun um, sem sé varðandi lántökur og breytingar á fjárlögunum. Það er erfitt að sjá þessa heildarmynd fyrir sér og í raun er óvissan svo mikil að mér finnst óábyrgt að afgreiða fjárlögin núna öðruvísi en að gefa greiðsluheimild fram yfir áramótin og að Alþingi taki þessa vinnu í sínar hendur því að fjárlaganefnd hefur ekki unnið að fjárlagagerðinni eins og Alþingi á að gera, hefur í raun ekkert komið að þessari vinnu. Alþingi þarf að gefa sér nauðsynlegan tíma til að fara yfir málin og kortleggja stöðuna þannig að menn viti hvaða tölur þetta eru, hvaða greiðslubyrði leggst hér á, ekki bara næsta ár heldur næstu ár miðað við þær hugmyndir sem eru með lántökuna, þótt ekki væri til annars en að sjá hvernig vaxtabyrðin ætti að leggjast á komandi ár. Eins þarf að skoða hvernig eigi að bókfæra þessar upphæðir. Mér finnst þetta ekki ábyrg afgreiðsla á fjárlögunum og það að fara undir pressu í þetta miklar boðaðar kerfisbreytingar finnst mér ekki ábyrgt. Þá vil ég sérstaklega nefna hér breytingu sem gerð er í II. kafla, 2. gr., um að skerða vísitölubindingar búvörusamninganna og skerða greiðslur til bænda um 800 millj. kr. á næstu árum. Það má líta svo á að í heildarmyndinni sé þetta ekki há upphæð og að allir verði að taka á sig einhverjar byrðar og einhverjar álögur en ég tel að það hefði verið betra að ná þessari fjárhæð ef bændur hefðu verið tilbúnir og getað tekið þessar álögur á sig umfram það sem bændastéttin hefur gert allt árið, alveg frá því snemma á þessu ári, með hækkandi olíuverði og kjarnfóðursverði og öðrum þeim vörum sem bændur verða að nota. Kannski verður þessi viðbót til þess að bændur gefist hreinlega upp, hætti búskap, og maður spyr sig hvort það yrði ekki enn meiri skellur fyrir þjóðarbúið en að leita annarra leiða til að ná fram hagræðingu eða þessum niðurskurði út úr greininni, ekki taka hann svona flatan eins og hér er verið að gera. Þessi skerðing mun koma mjög misjafnlega niður á greinum og eftir stærð búanna. Minni búin þola þetta örugglega verr, líka hin sem eru skuldsett í dag ef þetta bætist ofan á, þannig að ég hefði haldið að það væri rétt af hæstv. landbúnaðarráðherra að fylgja því eftir eins og hann hefur talað í dag, að hann sé tilbúinn að skoða með hvaða hætti sé hægt að fara inn í búvörusamningana og ná fram breytingum og einhvers konar annars konar greiðslum til bænda innan þessara marka. Ég hefði talið miklu heillavænlegra skref að gefa út þá yfirlýsingu og ganga í það verk með bændum í landinu og samtökum þeirra að reyna að ná fram skerðingu en með öðrum hætti. Ég held að við höfum áttað okkur á því, Íslendingar, núna þegar okkur varð ljóst að hér var ekki hægt að greiða fyrir vöru, það var ekki hægt að fá vöru, það var ekki hægt að greiða fyrir vöru, það var ekki hægt að ganga að því sem sjálfsögðum hlut að kaupa hingað matvæli, að það var hugsanlega ekki besta leiðin til þess að tryggja hér matvælaöryggi að treysta á innfluttar hráar kjúklingabringur til að bjarga heimilunum og treysta rekstrargrunn þeirra. Ég trúi því að sá mikli skellur sem þjóðin hefur orðið fyrir hafi a.m.k. opnað augu mjög margra fyrir því hvað það er mikilvægt að hafa hér öflugan landbúnað í landinu og líka fyrir því að ef margar búgreinar fá örlítið meiri stuðning - ég vil þá bara nefna lífræna ræktun, að bændur sem hafa áhuga á því og vilja auka fjölbreytni í framleiðslu sinni fengju örlítinn stuðning við það og hvata til að fara í lífræna ræktun - er bæði innan lands og erlendis markaður fyrir lífræna vöru. Eins er mikilvægt að horfa til þess að vera með fjölbreyttari úrvinnslu úr því hráefni sem við höfum. Við höfum mjög mikla möguleika, við höfum líka möguleika fyrir bændur til að tengjast ferðaþjónustu mun meira en gert er í dag með því að vera með framleiðslu beint frá býli. Nú eru akkúrat tímar til að stuðla að þessum greinum, meiri fjölbreytni, meira matvælaöryggi. Ef frekari skerðingar og álögur ganga yfir bændur óttast ég að hugsanleg fjölbreytni í búgreinum muni minnka og við stöndum uppi með einhæfari framleiðslu í landbúnaði þar sem vantar þá hvata til fjölbreytni, nýbreytni og frumkvöðlavinnu sem hefur verið hjá bændum sem hafa horft sérstaklega til ferðaþjónustunnar og hugmyndafræðinnar „beint frá býli“ og nálgast frekar lífræna framleiðslu og koma til móts við kröfur neytenda í dag. Við getum misst út þessi tækifæri, einmitt þessa tekjuöflun og eins þá möguleika að afla gjaldeyris. Ég hefði viljað, hæstv. forseti, sjá þá upphæð sem hér kemur fram náð fram með öðrum hætti. Ég tel að þessi tímapressa og flati niðurskurður séu ekki heppilegar aðferðir og við verðum að passa okkur á því að horfa aðeins fram á veginn, ekki bara á tölurnar sem eiga að birtast núna í fjárlagafrumvarpinu. Við verðum líka að skoða hvaða áhrif það hefur að tálga svo innan úr velferðarkerfinu, menntakerfinu og hinum smærri stofnunum sem hafa notið þess að fá mótframlög frá fyrirtækjum eða sveitarfélögum á móti opinberum framlögum og eins að draga styrkjum til stofnana, framkvæmda eða aðgerða þar sem starfsemi hefur langmest verið haldið uppi af sjálfboðavinnu. Auðvitað er það alvarlegt ef við kippum fótunum undan slíkri starfsemi sem er í sjálfu sér ódýr fyrir ríkið en gefur þjóðarbúinu mikið. Við verðum að horfa á það líka hvaða afleiðingar það getur haft ef milljón í styrk eða framlag til ákveðinna verkefna þar sem margir aðrir koma að dettur út. Það getur orðið til þess að mótframlög falla niður og verkefnin detta jafnvel upp fyrir. Hæstv. forseti. Það sem ég hefði viljað aðeins ræða er 17. gr. Hér er farið í kerfisbreytingar þar sem lagt er til að heimilt verði að taka innlagnargjald af sjúklingum sem leggjast inn á sjúkrahús. Þarna finnst mér við vera að brjóta blað. Þetta er ekki bara spurning um jafnrétti eða jafnræðisreglur á milli göngudeilda sjúkrahúsanna og sérfræðinga, þetta er ný hugsun, þetta er enn frekari gjaldtaka en verið hefur og þegar við horfum til þeirra raka sem hér er verið að beita, að það sé rétt að fólk finni ekki fyrir því hvort það leggst inn á sjúkrahús eða fær þjónustuna á göngudeildinni, vil ég horfa aðeins lengra til baka og rifja upp hvers vegna tekið var upp gjald á göngudeildum. Það var vegna jafnræðisreglunnar varðandi þjónustu sérfræðinga sem voru með sjálfstætt starfandi stofur. Núna hefur tækninni fleygt fram og aðgerðir eru orðnar mun fjölbreyttari og meiri, og meiri inngrip eru gerð á einkareknum stofum sem eru orðnar litlar skurðstofur þar sem unnin eru ferliverk og sjúklingar greiða þá samkvæmt því á þeim töxtum. Hnjáaðgerð, svo ég nefni dæmi, getur kostað einhvers staðar í kringum 100.000 kr. og vel yfir það. Svo á sjúklingurinn að fá eitthvað endurgreitt frá Tryggingastofnun. Má ekki hugsa sér að úr því að það er farið að taka innritunargjald og ef það á að beita jafnræðisreglunni verði þessar einfaldari aðgerðir flokkaðar fyrir utan kjarnastarfsemi Landspítala – háskólasjúkrahúss? Verður þá ekki farið í ferliverk á sjúkrahúsunum? Verður ekki farið að taka sömu greiðslu fyrir aðgerðir af þessu tagi sem enn þá eru gerðar á sjúkrahúsunum? Hversu langt á þessi jafnræðisregla að ná? Hér er enn þá margt óljóst, það er ekki nefnt í greinargerð með þessari gjaldtökuheimild hvort það verði sett eitthvert þak á fjölda innlagna sem sjúklingurinn þarf að greiða fyrir. Það er eingöngu nefnt hér að „við innlögn“ skuli greiða. Nefnt hefur verið að það gætu verið 4.000 kr. fyrir innlögnina en það er ekkert tekið fram eða ekkert þak sett á það hversu mörg skipti mega vera. Ég vil ekki trúa öðru en að þetta falli þá undir eitthvert þak en það er ekki útfært og þegar við vitum af hinni miklu þörf á fjármagni inn í rekstur stofnunarinnar held ég að það verði frekar seilst í vasa sjúklinganna en í buddu ríkisins. Ég tel að hér sé tekið miklu stærra skref en í fyrstu getur litið út fyrir. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fylgjum stefnu okkar hreyfingar og teljum að sjúkrahúsþjónustan eigi að vera gjaldfrjáls eins og hún hefur verið. Við teljum líka að koma á heilsugæslu eigi að vera gjaldfrjáls og það eigi að efla þá þjónustu miklum mun meira en er í dag þannig að aðgengið sé gott og það eigi þá með öllum tiltækum ráðum að beina sjúklingum til sérfræðinga og inn á sjúkrahús í gegnum heilsugæsluna, það sé og verði fyrsti viðkomustaður og í því liggi sá sparnaður sem við viljum ná. Það hefur verið nefnt í þessu sambandi að það verði að vera eitthvert gjald til þess að hafa hemil á komu fólks bæði á heilsugæsluna og bráðamóttökuna en á móti vil ég segja að ef við erum vel upplýst er mikið unnið. Það er til bóta að foreldrar, svo ég nefni dæmi, fái stuðning við uppeldi barna sinna og upplýsingar á heilsugæslunni um hvað teljist sjúkdómar og hvenær ástandið sé alvarlegt, hvenær beri að fara með barn til læknis eða leita aðhlynningar, og eins er brýnt að vinnumarkaðurinn sé ekki svo harður að fólk geti ekki verið heima hjá börnum sínum, það verði að fá lyf til þess að koma börnum í skóla eða leikskóla. Ég held að það sé kominn tími til að við stöldrum aðeins við og hugleiðum í hvernig þjóðfélagi við lifum og hvort þetta sé leiðin, að sjúkdómavæða alla hluti. Hæstv. forseti. Það væri hægt að hafa hér mörg orð og enn lengri ræðu um það sem hér er verið að gera og fyrirhugaðar breytingar. Hér er verið að skerða lífeyrisgreiðslur til aldraðra og margir mundu segja að það mætti kalla svik að afnema lög um hvernig eigi að fara með söluandvirði Símans sem var eyrnamerkt í ákveðna þætti. Flestir töldu tryggt að ákveðið fjármagn færi í þær framkvæmdir sem þar voru eyrnamerktar, vegagerð, samskipti o.fl. Nú er það úti í vindinum og fjármagnið rennur óskilgreint inn í ríkissjóð þannig að það er ekki á það að treysta að þessir málaflokkar verði varðir áfram. Hæstv. forseti. Eins og ég sagði í upphafi tel ég að þessi bandormur ætti að bíða afgreiðslu fram yfir áramótin og fram yfir það að fjárlögin séu afgreidd hér af Alþingi með einhverjum vitrænum hætti þannig að það sé hægt að gefa sér tíma til þess að fara yfir þau og skoða hvaða afleiðingar þetta hefur. Ef það er gert kemur hugsanlega í ljós að í staðinn fyrir að hola svo innan alla þá þjónustu og allt það velferðarkerfi sem við höfum byggt upp, öryggisnet, verðum við lengur að vinna okkur út úr þessari kreppu ef við göngum svona nærri hrygglengjunni 

Frú forseti. Við höfum rætt í dag frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum og farið nokkuð vítt yfir það svið. Í fyrri ræðu minni í þessu máli fór ég yfir nokkur atriði sem mér þótti mikilvægt að vekja máls á. Þar er ég m.a. að tala um ákvörðun sem felst í frumvarpinu, verði það að lögum, um að taka úr sambandi að hluta til vísitölu á greiðslur til bænda samkvæmt búvörusamningi sem þýðir verulegt tekjutap fyrir þá stétt. Ég hef farið aðeins yfir málefni sveitarfélaga og í málflutningi okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur sömuleiðis verið farið yfir skerðingarnar sem áformaðar eru í þessu lagafrumvarpi í lífeyriskerfinu, almannatryggingakerfinu og gagnvart öldruðum og síðast en ekki síst um þá nýbreytni sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að taka upp sem eru gjöld fyrir innlögn á sjúkrahús. Það atriði höfum við gagnrýnt mjög harkalega vegna þess að í því felst alveg ný stefnumótun af hálfu stjórnvalda. Hingað til höfum við blessunarlega verið laus við að fjárhagur manna ráði því eða geti ráðið því hvort fólk getur lagst inn á sjúkrahús eða ekki. Margir telja kannski harkalegt að orða þetta svona vegna þess að þessi gjaldtaka eigi ekki að koma í veg fyrir að fólk leggist inn á sjúkrahús, en engu að síður er það svo að þau gjöld sem hér er gerð tillaga um að lögð verði á geta verið íþyngjandi fyrir marga. Hér er mótuð ný stefna og hún er að mati okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði ákaflega ójafnaðarleg ef svo má segja. Við höfum fengið að heyra það frá ýmsum, m.a. frá þingmönnum úr stjórnarherbúðunum, að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafi ekki gert neinar sérstakar tillögur eða að tillögur þeirra séu lítilsigldar og hafi ekki nein sérstök áhrif, þær séu fyrst og fremst til útgjaldaauka og mundu leiða til aukins halla á ríkissjóði frá því sem þegar er lagt upp með. Ég vil því fara aðeins yfir það mál sérstaklega í síðari ræðu minni. Ég vil fyrst geta eins vegna þess að það komu upp mismunandi tölur í tengslum við hallann á fjárlögum eins og hann virðist ætla að verða á árinu 2009 miðað við fjárlagafrumvarp. Ég hafði nefnt töluna 160–170 milljarða kr. Því var reyndar mótmælt af einum hv. þingmanni, hv. þm. Jóni Magnússyni, sem sagði að hallinn yrði um eða innan við 100 milljarðar kr. Það er rétt að skýra þann mun sem í þessu felst. Eins og fjárlagafrumvarpið fyrir 2009 stendur núna eftir 2. umr. sýnir það halla upp á tæplega 100 milljarða kr. en þá er rétt að taka fram að ekki er tekið tillit til vaxtakostnaðar af þeim skuldbindingum, þeim lánum sem ríkissjóður tekur á næsta ári, m.a. vegna Icesave-reikninganna og lánanna á vegum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég hygg að við 3. umr. komi viðbótartölur inn í fjárlagafrumvarpið til að mæta þessum kostnaði sem sennilega verða á bilinu 60–70 milljarðar og vaxtakostnaðurinn sérstaklega reiknaður 80–90 milljarðar en síðan einhverjar aðgerðir á móti til lækkunar á þeirri tölu. Hallinn stefnir því í að verða um 160–170 milljarðar á næsta ári rétt eins og ég gat um í fyrri ræðu minni. Við höfum, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, kynnt og lagt fram á Alþingi í dag þrjú frumvörp til laga. Í fyrsta lagi frumvarp um þrepaskipt álag á hærri laun. Við teljum mikilvægt að þeim byrðum sem óhjákvæmilega lenda nú á herðum landsmanna vegna þeirra aðstæðna sem hér hafa skapast í efnahagslífinu, sé skipt á réttlátan hátt. Við teljum að hægt sé að forða okkur frá mesta niðurskurðinum í velferðarkerfinu, í félagskerfinu, hvað varðar málefni lífeyrisþega, aldraðra og öryrkja, og mesta niðurskurðinum í menntakerfinu og sjúkrahúsinnlagnargjaldinu með ýmiss konar öðrum ráðstöfunum, með aukinni tekjuöflun í formi þrepaskipts álags á hærri laun, og þar tölum við um að það byrji við 500 þús. kr. á mánuði sem 3% álag og síðan 8% álag á enn hærri tekjur. Við erum með frumvarp um breytt fyrirkomulag fjármagnstekjuskatts sem gerir ráð fyrir því að skattprósentan í fjármagnstekjuskatti hækki úr 10% í 14% en jafnframt verði innleitt frítekjumark í fjármagnstekjuskattinum þannig að allur almennur venjulegur sparnaður hins almenna borgara verði undanþeginn fjármagnstekjuskatti eða það komi frítekjumark eða eins konar persónuafsláttur inn í fjármagnstekjuskattinn og 14% skatturinn leggist þá á hærri fjármagnstekjur. Þá erum við með frumvarp um reiknað endurgjald fjármagnstekjuhafa sem hafa litlar eða engar launatekjur taldar fram. Með þessum ráðstöfunum teljum við að ná megi viðbótartekjum upp á 5,5–6 milljarða kr. sem fer langt með að mæta þeim niðurskurði sem er í frumvarpi ríkisstjórnarinnar og lendir sérstaklega á almannatryggingalífeyriskerfinu. Loks erum við með nokkrar hugmyndir um viðbótarsparnað til að draga úr verstu tillögunum í frumvarpinu sem hér er til umræðu. Við teljum unnt að leggja niður Varnarmálastofnun, hún sé óþörf. Ég held reyndar að það sé vaxandi skilningur á því og þeirri skoðun vaxi fiskur um hrygg, líka innan raða stjórnarflokkanna beggja, að það sé óþarfi við þær aðstæður sem við erum í núna að setja svona mikla fjármuni í Varnarmálastofnun. Við teljum að þar sé hægt að spara um 700–800 millj. kr. strax á næsta ári. Við teljum að ekki eigi að halda til streitu stofnun Sjúkratryggingastofnunar vegna þess að sú kerfisbreyting sem þar er á ferðinni, að taka hluta af starfsemi Tryggingastofnunar og setja í sérstaka stofnun, sé í fyrsta lagi illa undirbúin. Það er augljóslega mikill ágreiningur um það mál, bæði milli stjórnarflokkanna og einnig meðal starfsfólks í þessum geira. Það kostar auðvitað heilmikla peninga að fara í endurskipulagningu á ríkisstofnunum með þessum hætti og við teljum að þarna gæti orðið umtalsverður sparnaður eða sem næst 250 millj. kr. á næsta ári. Við teljum að hætta eigi við margs konar fyrirhugaðar kerfisbreytingar m.a. í starfsemi heilsugæslustöðva út um land vegna þess að slíkar kerfisbreytingar hafa alltaf í för með sér umtalsverðan kostnað sem á ekki að leggja í á þessum tímum. Við leggjum líka til að hætt verði við þátttöku Íslands á heimssýningunni í Kína. Vissulega er gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að draga úr útgjöldum til þess verkefnis en við teljum að þegar leita þarf að sparnaði nánast alls staðar sé nær að gera það á þessum lið heldur en með álagi eða upptöku sjúklingaskatts á spítalana. Þannig teljum við okkur leggja fram með ábyrgum hætti ákveðnar hugmyndir bæði um viðbótartekjuöflun þar sem vísað er til jöfnuðar og viðbótarsparnað. Þetta leggjum við fram sem aðgerðir til að unnt sé að hætta við verstu hlutina í frumvarpi ríkisstjórnarinnar um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Við teljum, virðulegi forseti, að þetta sé málefnalegt innlegg í umræðuna og að taka eigi þessum hugmyndum fagnandi, það eigi ekki að mæta þeim með einhverjum klisjum og fyrirslætti 

Frú forseti. Nú líður að jólum. Hér í þinginu standa þingmenn frammi fyrir því að hvert stórmálið rekur annað. Algerlega ný og gjörbreytt fjárlög, fjáraukalög, að ekki sé talað um svonefndar ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þessi mál ásamt fjölmörgum öðrum eiga hv. þingmenn að gjóa öðru auganu á og afgreiða svo yfirleitt með miklum afbrigðum án þess að hafa tækifæri til þess að kynna sér fjárhagslegar forsendur fyrir þeim eða afleiðingar þeirra fyrir íslenskar fjölskyldur. Fjárhagslegar forsendur fyrir þessum málum liggja alls ekki fyrir og það vantar mjög mikið upp á það meira að segja. Sá ótti hefur læðst að mér undanfarna daga og vikur að hv. ríkisstjórn hafi ekki hugmynd um hvert hún er að reka þjóð sína. Ekki hugmynd, en það grillir í hengiflug í gegnum þokuna. Nú á að afgreiða hér tekju- og gjaldaáætlun ríkissjóðs til næsta árs á næstu dögum. Það liggur ekki fyrir hverjar skuldbindingar ríkissjóðs eru varðandi hina margumræddu Icesave-reikninga, hvað þar fæst að láni og á hvaða kjörum. Það hefur verið reiknuð út 13% kaupmáttarskerðing að meðaltali. Það veit hvert mannsbarn hvað það þýðir. Það þýðir að þeir sem minnst hafa munu bera þyngstu byrðarnar. Og um það vitna biðraðir hjá Mæðrastyrksnefnd og öðrum hjálparsamtökum þessa dagana. Biðraðir sem lengjast með hverri úthlutun. Þar stendur fólk úti í kuldanum með kökkinn í hálsinum til að biðja um mat til að geta gefið börnunum sínum að borða. Dramatískustu jólasögurnar eru blákaldur veruleiki á Íslandi. Á sama tíma situr ríkisstjórnin og skammtar þessu sama fólki frekari niðurskurð á það litla sem það hefur fyrir. Auknum álögum hvað varðar heilsugæslu og sjúkrakostnað. Eldri borgarar, öryrkjar, sjúklingar og bændur eru þeir sem fá úthlutað þyngstu byrðunum þessi jólin, virðulegi forseti. Það veit líka hvert mannsbarn að þegar búið er að leggja línurnar fyrir næsta ár verður erfitt fyrir þessa hópa að fá nokkra leiðréttingu. Þeir eru með þessari lagasetningu fastir í netinu og eiga sér engrar undankomu auðið. Stjórnarliðar hafa ekki séð sér fært að taka þátt í umræðum um þessi mál, virðulegi forseti, að neinu marki. Þeir þora ekki að standa fyrir máli sínu hér á hinu hæstv. Alþingi. Þeir eru í felum. Þegar hv. þm. Birkir Jón Jónsson stóð í ræðustóli í morgun og óskaði hann sérstaklega eftir því að formaður og varaformaður þeirrar nefndar sem vann hinar ógeðfelldu ráðstafanir ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum tækju þátt í umræðunni og svöruðu nokkrum vel völdum spurningum. Þeir sáu sér ekki fært að gera það. Einn einasti stjórnarliði var hér í salnum lengst af fyrir utan virðulegan forseta en það var hv. þm. Pétur Blöndal sem viðurkenndi að hann hefði snarsnúið allri sinni pólitík svo manni virtist sem hann vissi hvorki í þennan heim né annan. Og hv. þm. og varaformaður Samfylkingarinnar, Ágúst Ólafur Ágústsson, datt hér inn í hálftíma fyrir matarhlé með ræstiduft og vítissóda að vopni til að reyna hvítþvo Samfylkinguna í þeirri hörmung sem við ræðum um hér. Hvar voru hinir 40, virðulegi forseti? Þeir voru á harða flótta undan því að standa fyrir máli sínu. Samfylkingin vegna þess að hún er búin að éta svo mikið af kosningaloforðum að henni er orðið óglatt og má vart mæla og sjálfstæðismenn vegna þess að þeir vilja ekki viðurkenna að þeir hafa enga stjórn á því sem hér þarf að gera. Hér var til umræðu í gærkvöldi mál sem varðar eftirlaun þingmanna, ráðherra og annarra háttsettra embættismanna. Umræðan fór fram seint um kvöld að fjarstöddum flestum forkólfunum. Og hverjir treystu sér til að taka þátt í þeirri umræðu? Eðli málsins samkvæmt flutti fjármálaráðherra málið. Einn einasti stjórnarliði hv. áðurnefndur þingmaður, Pétur H. Blöndal, tók þátt í umræðunni og ég verð að viðurkenna að ég virði hann mikils fyrir að hann skuli láta sig varða að ræða við aðra þingmenn um þau mál sem hér eru borin upp þótt ekki sé nema í stuttum andsvörum. Hvers vegna ætli hinir 40 hafi ekki haft áhuga á því, virðulegi forseti? Var það vegna þess að þeir voru uppteknir við smákökubakstur í gærkvöldi eða var það vegna þess að þeir voru með óbragð í munninum yfir því? Við upphaf þingfundar í morgun var svo rætt um að haldinn yrði fundur sem hér stendur yfir í kvöld. Stjórnarandstaðan bað um svigrúm til að vinna í þeim stóru málum sem eru til umræðu þessa dagana. Hv. þm. og formaður þingflokks Samfylkingarinnar tók þátt í þeirri umræðu. Hvað hafði hann fram að færa? Jú, þá staðreynd að hér valtar ríkisstjórn yfir þingi og lýðræði og meiri hlutinn í þinginu fylgir með, vonandi gegn sinni betri vitund. Þingfundir eru haldnir frá morgni til kvölds. Lítið sem ekkert svigrúm er fyrir þingmenn að vinna að þessu máli. Og skilaboð þingflokksformanns Samfylkingarinnar voru þau að best væri að drífa þetta af svo verði ekki eins mikil vinna í næstu viku. Staðreyndin er sú að menn hafa ekki hugmynd um hvert þeir eru að fara með þjóð sína sem situr hnípin og skuldum vafin og óskar þess að fá að velja sér nýja forustu sem hún treystir betur. En, nei, það er ekki í boði. Of mikið er í húfi fyrir stjórnarliðana sjálfa. Og svo eru mál keyrð í gegn á óeðlilegum ógnarhraða án þess að fyrir liggi nokkrar forsendur. Það mál sem rætt hefur verið um í dag, ráðstafanir í ríkisfjármálum, bera vott um það. Eldri borgarar, öryrkjar, sjúklingar, barnafólk og bændur fá úthlutað þungum byrðum í jólagjöf frá ríkisstjórninni sem að sjálfsögðu er fjarverandi. Og ofan á það mega bændur í þessu landi taka sinn skerf þar sem nú á að rifta einhliða samningi sem gerður hafði verið við þá án þess svo mikið sem rætt hafi verið við þá eitt einasta orð. En samningum er ekki bara rift einhliða með þessum hætti án þess að rætt sé við samningsaðila. Við vitum það að kostnaðinum af þessum samningi sem ríkisstjórnin er að spara verður velt út í matvælaverð. Og hverjir borga fyrir það? Það eru þeir sem hafa flesta munna að metta. Telur ríkisvaldið sig ekkert skuldbundið af þeim samningum sem það gerir? Ein af meginreglum samningaréttar er að samningar skuli standa. En sú ríkisstjórn sem nú situr í skjóli hins mikla meiri hluta sem náðist fram í síðustu kosningum með brellum og svikum telur sig ekki þurfa að standa við nokkurn skapaðan hlut. Mér fyndist ekki ólíklegt að bændur létu reyna á þessi mál fyrir dómstólum og kannski ekki í þessu eina máli. Hér voru sett galopin neyðarlög að kvöldi 6. október síðastliðinn. Þau lög hafa verið notuð í mjög vafasömum tilgangi, svo ekki sé meira sagt. Menn reyndu að gefa alþjóðasamfélaginu fingurinn í sérkennilegustu útfærslu sem helstu lagaspekingar landsins hafa séð. Menn reyndu að nota neyðarlögin til að brjóta ekki bara stjórnarskrána heldur lögfesta mannréttindasáttmála Evrópu og EES-samninginn alla á einu bretti. Í skjóli stjórnskipulegs neyðarréttar sem áhöld eru um að sé til enda hefur honum að minnsta kosti einu sinni verið hafnað af stjórnarskrárnefnd sem þá taldi að lög um mannréttindi skyldu halda á öllum tímum. En ríkisstjórnin kærir sig kollótta. Hún telur sig alvitra og hafa öll völd í hendi sér. Og á þeim forsendum veður hún áfram þessa dagana án þess að vita nokkuð hvert hún stefnir. Og þjóðin horfir á skelfingu lostin. Þjóðin sem fyrir nokkrum mánuðum var ríkasta þjóð í heimi og þjóðin sem fyrir nokkrum mánuðum mældist hæst í samanburði við aðrar þjóðir í lífskjararannsóknum. Þessi sama þjóð horfir nú upp á að ríkisstjórnin teiknar upp ný fjárlög og þingmönnum er gefinn fullkomlega óásættanlegur tími til að afgreiða þau. Hún getur ekki svarað því hverjar byrðarnar verða sem lagðar verða á fólkið en leggur sjálf þungar byrðar á herðar þeirra sem minnst mega sín. Í fúlustu alvöru, virðulegi forseti, þá er ekkert mjög langt í litlu stúlkuna með eldspýturnar. Hún stendur núna fótköld og krókloppin í röðinni hjá Hjálparstofnun kirkjunnar, mamma hennar er veik og litlu systkinin hennar svelta. Þetta er sá veruleiki sem við horfum upp á. Og ég veit til þess að fólk sem býr í nágrenni við úthlutunarstaði hjálparstofnana fer að heiman þá daga sem úthlutun stendur yfir vegna þess að því er um megn að horfa upp á hvernig raðirnar lengjast og hversu bugað fólkið er. Og þetta er sama fólkið og ríkisstjórnin ætlast til að gefi enn meira eftir og taki á sig enn þyngri byrðar. Ég óttast, virðulegi forseti, að það muni einhverjir bugast endanlega. Ég er orðin verulega hrædd um það. Í umræðu um þessar óhugnanlegu aðgerðir hafa þeir örfáu stjórnarliðar sem þorað hafa að taka þátt í henni spurt um það hvar við hin viljum skera niður. Það hefur þó gjarnan verið spurt í frammíköllum og með háði en ekki þannig að þeir þori að taka virkan þátt og bera höfuðið hátt enda er ekkert til að bera höfuðið hátt yfir. Það vita það allir að staða okkar er því miður sú að það þarf að fara í óvinsælar niðurskurðaraðgerðir. Hvorki framsóknarmenn né aðrir stjórnarandstöðuþingmenn horfa fram hjá því. Ég minni á að í haust, og fyrir bankahrunið, lagði þingflokkur framsóknarmanna fram þingsályktunartillögu um stofnun samvinnu- og efnahagsráðs þar sem gert var ráð fyrir að forustumenn allra flokka auk helstu hagsmunaaðila samfélagsins settust yfir þann vanda sem þá var yfirvofandi og fyndu leiðir til að efla og styrkja íslenska atvinnuvegi og íslenskt efnahagslíf til frambúðar. Hefði ekki verið, virðulegi forseti, viturlegt fyrir hæstv. ríkisstjórn að þiggja það góða boð í stað þess að kasta hér fram korteri fyrir jól flausturslega unnum tillögum um að keyra eldri borgara, öryrkja, sjúklinga, barnafólk og bændur í þrot? Hefði það ekki verið viturlegra, virðulegi forseti? Við gætum vart verið í verri stöðu en nú er. En þetta snýst auðvitað allt um það að menn ríghalda í valdið. Menn hafa sett hver neyðarlögin á fætur öðrum en það eina sem ekki má hrófla við er þeirra eigið vald. Hæstv. forsætisráðherra hefur sagt að hann muni ekki skorast undan þeirri ábyrgð að koma fólki í öruggt skjól. Fólkinu sem vill ekki að hann sitji við stýrið. Hann hefur líka sagt að lögum samkvæmt sé kosið á fjögurra ára fresti. Hann sagði það í umræðu um vantrauststillögu sem flutt var á ríkisstjórnina af stjórnarandstöðunni hér á þinginu fyrir skemmstu. En er það það eina sem ekki má breyta? Er það það eina sem ekki má breyta, virðulegi forseti, valdið sem hinir háu herrar sem taka sér þessa dagana? Og formaður Samfylkingarinnar mætti nú fara að rifja upp Borgarnesræðurnar sem snerust um harkalega gagnrýni á það sem hún sjálf í skjóli þingmanna sinna í þinginu hefur nú gerst sek um og var ekki lengi að komast á bragðið. Á meðan fyrrverandi ríkisstjórn sat við völd gagnrýndi hún nefnilega harðlega það að einstakir ráðherrar kæmu pólitískum samverkamönnum á hina opinberu jötu. En hvað gerir hún svo sjálf? Á sama tíma og boðaður er niðurskurður í utanríkisþjónustunni þá hefur hún skipað fjóra nýja sendiherra, þar af einn fyrrverandi þingmann Sjálfstæðisflokksins og nú síðast góða vinkonu sína sem eingöngu hafði unnið með hæstv. ráðherra í eitt ár, eitt einasta ár í utanríkisráðuneytinu. Þetta eru vinnubrögð formanns Samfylkingarinnar sem hefur ekki eingöngu gerst sek um trúnaðarbrot vegna beinna kosningaloforða heldur alvarlegs brots á skyldum sínum. Ég verð að taka það fram að það er auðvitað boðaður niðurskurður í utanríkisþjónustunni eins og annars staðar. En sá niðurskurður er tekinn af stórfelldri aukningu sem verið hefur í utanríkisþjónustunni enda hafa framlög til hennar aukist mjög mikið. Ég minni á að hún kostaði 5,5 milljarða kr. árið 2004 en gert var ráð fyrir að hún kostaði nærri 12 milljarða kr. á árinu 2009. Það hefur núna verið skorið niður í 9 milljarða kr. Ég nefni Samfylkinguna sérstaklega hér, virðulegi forseti, vegna þess að ég veit að fólk í samfélaginu bar meira traust og hafði meiri væntingar til Samfylkingarinnar en Sjálfstæðisflokksins í ljósi þeirra kosningaloforða og þeirra stóru orða sem féllu í aðdraganda kosninga. Orða sem nú eru í besta falli áfellisdómur yfir þeim flokki og þeim sem honum tilheyra hér á hinu háa Alþingi. Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þetta frumvarp er áfellisdómur yfir ríkisstjórninni. Ekki eingöngu vegna þeirra vinnubragða sem ég hef nú lýst þar sem skortur á upplýsingum gerir mönnum algerlega ókleift að vinna þetta verk, þar sem ráðherrar taka ákvarðanir um að ögra réttarríkinu og telja sig ekki bundna af lögum eins og aðrir í þessu landi, það er líka vegna þeirrar stefnu sem birtist í þessu plaggi. Gamla fólkið sem fyrir kann betur en nokkur annar að gera mikið úr litlu skal bera þyngri bagga en margur. Öryrkjarnir og sjúklingarnir sem vegna veikinda sinna eiga óhægt um vik skulu líka bera þyngri bagga en margur. Barnafólkið sem hefur marga munna að metta og leggur sig fram um að skapa komandi kynslóðir ber þyngri bagga en margur. Og bændur sem vart teljast til hátekjufólks og ganga til gegninga bæði kvölds og morgna og vinna hörðum höndum þess á milli m.a. til að tryggja matvælaöryggi þjóðarinnar, þeir mega bera þyngri bagga en margur. Er þetta ásættanlegt, virðulegi forseti? Og hvernig eiga hv. þingmenn hvar svo sem þeir hafa skipað sér í flokk að meta ástandið, afleiðingarnar og þessar aðgerðir? Hvernig á ég að geta sagt til um það hvernig ég hefði viljað skipa málum öðruvísi? Ég hef engar upplýsingar um það og líklega ekki ríkisstjórnin heldur. Ég veit það eitt að ég tel of langt gengið hvað þá hópa varðar sem ég hef rætt hér sérstaklega. Það hefur illa verið haldið á málum og niðurskurðarhnífnum er ómarkvisst beitt og fyrir verða þeir sem minnst mega sín. Það er jólagjöfin frá ríkisstjórninni í ár, virðulegi forseti.

Frú forseti. Hvar eru stjórnarliðar? spurði hv. þm. Helga Sigrún Harðardóttir áðan. Það er ekki aðeins hér í þingsölum sem spurt er eftir því hvar hv. stjórnarliðar eru. Hér mun einn sitja í salnum, að minnsta kosti. Ég held að hv. stjórnarþingmenn gleymi því að að jafnaði eru um 18.000 manns að fylgjast með útsendingum frá Alþingi, 18.000 manns að jafnaði. Það er makalaust ef menn halda að það taki enginn eftir þessari hrópandi fjarveru þeirra. Ég var að horfa á Kastljós rétt áðan, frú forseti. Þar var til umræðu hvað verið væri að gera í Alþingi. Hvað væri verið að gera í þessum niðurskurði sem menn heyra auðvitað af í gegnum fréttir. Þar var einn ágætur rithöfundur, Einar Kárason, sem sagðist hafa það á tilfinningunni vegna þagnar og fjarveru manna og skorts á upplýsingum að stjórnarliðar vissu nú kannski ekkert mikið meira um hvað þeir væru að gera en almenningur úti í bæ. Ég held að það væri nær fyrir hv. stjórnarþingmenn, og ég tala nú ekki um forsvarsmenn stjórnarliðsins í stærstu nefndum þingsins, að vera hér viðstaddir og taka þátt í umræðunni með okkur, skýra sína stefnu og svara þeim spurningum sem hér eru framreiddar. Það hefur verið ein góð undantekning á þessu í dag, undantekningin sem sannar regluna, og það er hv. þm. og hæstv. ráðherra, Einar Kristinn Guðfinnsson. Hann hefur verið hér í dag til andsvara fyrir sinn málaflokk. Ég vildi að ég gæti hrósað hv. formanni efnahags- og skattanefndar fyrir að hafa svarað spurningum en hann hefur enn ekki svarað spurningunni sem ég beindi til hans einhvern tímann upp úr klukkan tvö í dag.  Ég óska sem sagt eftir því að fá að heyra, frú forseti, hvernig hv. efnahags- og skattanefnd skilur ákvæði X. kafla þessa frumvarps um 360 millj. kr. tekjuöflun í ríkissjóð af innlagnargjaldi á spítalana, vegna þess að í heilbrigðisnefnd komu fram misvísandi upplýsingar þar um. Bent hefur verið á það og ég vil segja að hér hafi farið fram í rauninni nokkuð öfugsnúin umræða um kostnaðinn sem almenningur þarf að reiða af hendi í heilbrigðisþjónustunni. Mér hefur fundist að jafnvel hjá ráðherrum - ég hef nefnt hér hæstv. forsætisráðherra og heilbrigðisráðherra - en einnig hjá þingmönnum stjórnarliðsins hafi komið fram mikil vanþekking á því hvernig gjaldtöku er í raun háttað í heilbrigðiskerfinu og hvaða lög gilda þar um. Ég nefndi nokkur dæmi um það í dag. Það er þyngra en tárum taki að hlusta á svokallaða jafnaðarmenn benda á að það þurfi samræmingu á gjaldtöku í heilbrigðisþjónustunni, það þurfi eitthvað sem þeir kalla jafnræði í gjaldtökunni svo að ekki sé hætta á að allt í einu sé allt ókeypis, eins og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson nefndi hér í ræðu sinni í dag. En hvenær er það sem allt er ókeypis? Jú, það er þegar menn eru orðnir svo óskaplega veikir að þeir þurfa innlögn á sjúkrahús. Þannig hefur það verið hér, frú forseti, og þannig er það á Norðurlöndunum. Það er þetta norræna módel sem við Íslendingar höfum verið svo gæfusöm að búa við undanfarna áratugi með þeirri undantekningu þó sem nú er orðin í Svíþjóð undir stjórn hægri manna, sérstaklega þar sem saman fer stjórn hægri manna í Stokkhólmi og stjórn hægri manna í landinu líka og jafnframt í Finnlandi. Þá gjaldtöku má rekja til kreppunnar sem oft hefur verið nefnd hér í tengslum við kreppuna á Íslandi. Þeir svokölluðu jafnaðarmenn í Samfylkingunni sem tala um samræmingu, það þurfi jafnræði í þessari gjaldtöku og vísa til gjaldtöku á slysa- og bráðamóttöku, væri nær að rifja upp hvernig sú gjaldtaka er til komin. Það var einn nefndarmaður í hv. heilbrigðisnefnd sem óskaði eftir því á fundi nefndarinnar í gær að það kæmu fram gögn um það hvers vegna tekið var upp göngudeildargjald á sjúkrahúsum vegna ferliverka. Ég er hér með svar, minnisblað frá heilbrigðisráðuneytinu þar sem fram kemur, og nú les ég úr bréfi ráðuneytisins svohljóðandi: „Því er til að svara að hér búa samkeppnis- og jafnræðissjónarmið að baki. Staðan var sú að allt sem gert var á sjúkrahúsunum var sjúklingum að kostnaðarlausu en hins vegar þurfti að greiða fyrir sambærilega þjónustu sem veitt var á læknastofum. Síðar var tekið upp fast gjald á göngudeild en áfram var ákveðið misræmi til staðar þar sem gjaldtaka á læknastofum byggðist á hlutfalli af kostnaði. Fyrir rúmlega áratug höfðaði sjálfstætt starfandi sérgreinalæknir dómsmál vegna þessa og varð niðurstaðan sú að þessi mismunandi gjaldtaka væri ólögmæt. Í framhaldi af því var gjaldtaka af sjúklingum á göngudeildum sjúkrahúsa og á læknastofum samræmd.“ Hinn svokallaði jafnaðarmannaflokkur Íslands gleymir nefnilega aðalatriðinu þegar hann talar um samræminguna og jafnræðið. Hinir svokölluðu jafnaðarmenn gleyma samkeppnishugtakinu og einkavæðingunni sem haldið hefur innreið sína á síðasta áratug í íslenska heilbrigðisþjónustu. Hún hefur farið vaxandi og boðað hefur verið að hún muni vaxa mjög á komandi ári og árum ef þessi ríkisstjórn fer ekki frá völdum. Þetta vildi ég nú, frú forseti, minna hv. þingmenn Samfylkingarinnar á, að það er ekki bara einhvers konar samræming og ekki bara einhvers konar jafnræði. Það er fyrst og fremst verið að tala um samkeppnissjónarmið þegar verið er að taka gjald í heilbrigðisþjónustunni til viðbótar við það sem tekið er af sköttum landsmanna og er auðvitað burðarásinn í útgjöldunum í heilbrigðisþjónustunni. Frú forseti. 10. apríl síðastliðinn var hér til umræðu skýrsla OECD m.a. um heilbrigðisþjónustuna á Íslandi. Skýrslan hófst á þann hátt að þar sagði: „Heilsufar Íslendinga er öfundsvert.“ Bæði OECD og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafa í orði hrósað Íslandi mjög fyrir góða heilbrigðisþjónustu en hafa jafnframt bent á að það væri nú rétt að breyta aðeins til í þessari góðu heilbrigðisþjónustu. Til hvers? Til þess að hleypa einkaaðilum inn og til þess að taka gjald þar sem ekki væri gjaldtaka fyrir. Og hvar skyldi það nú vera? Jú, það er einmitt á sjúkrahúsunum. Það eru sem sagt tilmæli frá OECD og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að fara að selja inn á spítalana á Íslandi. Tillögur OECD sem voru til umræðu hér á Alþingi 10. apríl á þessu ári voru svohljóðandi auk þess að gæta þyrfti fyllsta aðhalds í útgjöldum til heilbrigðismála ekki síður en við annars konar ríkisútgjöld. Tillögurnar eru þessar: Að afnema hömlur á þjónustu einkaaðila, opna fyrir samkeppni í heilbrigðisþjónustu, koma á kostnaðarþátttöku sjúklinga þar sem hún er ókeypis nú eins og er á sjúkrahúsunum og forgangsraða í heilbrigðiskerfinu. Þetta eru þau fyrirmæli sem hinn svokallaði jafnaðarmannaflokkur á Íslandi flytur nú fram inn í fjárlög fyrir árið 2009 undir því yfirskini að það þurfi eitthvert jafnræði í gjaldtöku. Frú forseti. Við þingmenn vinstri grænna sögðum hér í vor „nei takk“ við þessum trakteringum OECD. Við höfum sagt „nei takk“ við trakteringunum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og við segjum að skömm hins svokallaða íslenska jafnaðarmannaflokks fyrir þessa 

Frú forseti. Hér hefur nú verið rætt allítarlega um þennan svokallaða bandorm ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Heitið bandormur hefur aldrei þótt neitt sérstakt lofsyrði í íslensku máli né heldur hefur þótt neitt sérstaklega gott að ganga með bandorm eins og ríkisstjórnin gerir í máli sínu hér. Á síðustu öld var hér skipulagt átak til að útrýma bandormi. Hann þótti dæmi um óhollustu og óhreinindi og fávisku í umgengni við heilbrigðismál og það var átak einmitt hjá heilbrigðisstéttum og öllum þeim sem vildu mæla sig og taka upp menntaða búskaparhætti að útrýma bandorminum. Ríkisstjórnin sem nú situr virðist gera sér far um að endurvekja allt sem víkur að bandorminum og fylgikvillum hans. Hér er einn slíkur fluttur sem tekur á hvernig ríkisstjórnin hyggst út frá bandormshugsuninni fá lagaheimildir til að þjarma að ákveðnum stéttum í landinu til að ná fram markmiðum sínum. Eitt af því sem þar er gert er að segja upp samningi við bændur. Búvörusamningnum, sem er eins konar sáttmáli á milli þjóðarinnar, ríkisstjórnarinnar, Alþingis og bænda um að bændur tryggi ákveðna framleiðslu í mjólk, kjötvörum og grænmeti sem fæðuöryggi fyrir neytendur gegn því að bændur hafi þá líka lágmarkstryggingu, bæði fyrir búrekstur sinn og kjör. Þessum samningi er nú sagt upp einhliða af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þar á að krækja í af bændum um 800–1.000 millj. kr. eftir því hver verðþróunin verður. Þær eru svo mikilvægar upp í þetta gat, upp í þessi gjöld, upp í þessar gríðarlegu skuldbindingar upp á 1.000, 1.200 eða 1.400 milljarða kr. Það veit enginn. En allir vita að þetta er einhvers staðar í kringum 1.000 milljarðar eða meira. Þá er afar nauðsynlegt að ná í bændur, sem hafa greinilega verið ofaldir á síðustu árum að mati ríkisstjórnarinnar og ná af þeim 800 millj. kr. Með því að segja upp við þá búvörusamningum. Eðlilega hafa samtök bænda bent á að þarna er vegið að einni af grunnstoðum íslensks samfélags og öryggiskerfis sem er landbúnaðurinn. Þau hafa líka lýst því yfir að hingað til hafi ekki staðið á bændum að koma til samráðs - hvort sem er með ríkisvaldi eða öðrum þjóðfélagshópum - um að taka þátt í aðgerðum. Ég minni á þjóðarsáttarsamningana á sínum tíma þar sem Bændasamtökin gegndu eðlilega lykilhlutverki. Ég held að fræg sé myndin sem var þá einhvers konar táknmynd þjóðarsáttarsamninganna þar sem forustumenn stærstu launþegasamtakanna og formaður Bændasamtakanna tókust í hendur að samningi loknum. Þess vegna er þetta með ólíkindum, en þó táknrænt fyrir vinnubrögð þessarar ríkisstjórnar, að án nokkurs samráðs, með fullkominni valdbeitingu, er samningunum sagt upp og þeir skertir. Þó að hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra hafi af veikum mætti sagt: Þeim er ekkert sagt upp. Þeir eru bara skertir. Það er bara farið inn í þá og verðbótaþátturinn skertur og svona, þá er þetta er samningurinn allur og þegar hann var samþykktur á sínum tíma þá var það hér. Hann var borinn upp undir Alþingi. Hann var líka borinn upp við alla bændur í landinu sem greiddu atkvæði um hann. Þannig að þessi gjörningur er ríkisstjórninni til skammar og ég dreg í efa að hann standist lög. Að ríkisstjórnin geti einhliða brotið lög á bændum eða stefnt afkomu þeirra og framleiðsluöryggi í hættu. Ég mun þess vegna, frú forseti, vera reiðubúinn að starfa bæði hér innan þings og einnig með samtökum bænda til að berjast gegn valdbeitingarháttalagi ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. En þetta er allt á eina bókina lært. Við höfum upplifað hreint valdbeitingarhaust þar sem ríkisstjórnin hefur einhliða og með miklum hroka staðið í alls konar makki, samningum og samningsleysi, hinum og þessum aðgerðum og skrifað undir skuldbindingar hér og þar í heiminum án þess að Alþingi eða þjóðin hefði þar nokkra hugmynd um. Þetta er kannski alvarlegasti ljóðurinn á ríkisstjórninni og hvernig hún hefur troðið hér niður lýðræðið. Ekki er nóg að vera í erfiðri stöðu. Hún er erfið. En þá einmitt er brýnt að lýðræðið sé virt. Maður veltir því fyrir sér, úr því að ástæða þótti til að fara inn í samningana sem hér um ræðir, að fullt er til af öðrum samningum. Af hverju er ekki líka farið inn í þá? Úr starfi mínu í fjárlaganefnd veit ég um allmarga samninga, sem ríkisstjórnin hefur gert á undanförnum árum. Einkavæðingarsamninga. Ég minnist samningsins sem Háskólinn á Akureyri og þeir aðilar sem honum voru tengdir, að mig minnir Náttúrufræðistofnun, voru þvingaðir til þess að gera við einkaaðila um húsnæði. Voru þvingaðir til þess. Á hverju ári síðan þá hefur þurft að taka sérstaklega fyrir fjárbeiðni Háskólans á Akureyri til að standa undir verðbótum og verðhækkunum á þessum leigusamningi. Hvernig ætli sé með húseignir Alþingis? Fróðlegt væri að vita hvernig t.d. hv. þm. Pétur H. Blöndal, formaður efnahagsnefndar, sem á nú að fylgjast með að ekki séu gerðir samningar sem eru skuldbindandi með þessum hætti. Hvernig ætli sé með samninga um húsnæðið sem Alþingi er með á leigu?

Það veit fjárlaganefnd.

Ætli þeir séu ekki verðbættir? Ætli það sé ekki verðbótaþáttur inni í samningnum?  Þar er greint frá fjölda samninga sem ríkisvaldið hefur gert í þeim kosningavíxli eða kosningasamningum. En það eru til einkavæðingarsamningar. Af hverju er ekki farið inn í samninginn um Sóltún? Er hann verðbættur? Ég vil spyrja um það. Er farið inn í hann? Ekki það að ég mæli með því að samningar séu brotnir, hversu bölvaðir sem þeir eru og vitlausir. En verið er að fara inn í einstaka samninga. Ég spurði að því í fjárlaganefnd hvernig væri með samninga í einkavæðingarkerfi heilbrigðisþjónustunnar þar sem boðin er út heilsugæsla, læknisverk o.s.frv. Jú. Það kom fram. Þeir eru verðbættir í bak og fyrir. Er það allt í lagi? Er allt í lagi að halda þeim samningum inni? Kannski eru hærri upphæðir í verðbótum í öllum þeim samningum en verið er að ná út úr samningum við bændur. Þegar ríkisstjórnin fer út í eitthvað af þessu tagi er athyglisvert að velta slíku fyrir sér, af hverju þessi samningur er tekinn út. Þetta er kjarasamningur bænda. Þetta er kjarasamningur við landbúnaðinn. Segir maður einhliða upp kjarasamningi? Athyglisvert er í þessu samhengi, frú forseti, að þegar litið er á fjárframlög landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytisins, sem ég kem svo að seinna í ræðu um fjárlög og fjáraukalög, að þar eru, að mig minnir, á árinu 2007 eða 2008, um 70 millj. kr. eða nokkrir tugir millj. kr. til innleiðingar á matvælalöggjöf Evrópusambandsins. Á þessu ári er áfram fjármagn til að innleiða matvælalöggjöf Evrópusambandsins. Að vísu er hún lækkuð en áfram eru nokkrir tugir milljóna króna og á næsta ári, 2009, er gert ráð fyrir nokkrum tugum milljóna króna í innleiðingu á matvælalöggjöf Evrópusambandsins sem byggir á lögum sem Alþingi hefur ekki einu sinni samþykkt og mun vonandi aldrei samþykkja. Ástæða þykir til að nota nokkra tugi milljóna króna til að innleiða löggjöf, sem mun ganga mjög nærri íslenskum landbúnaði og íslensku fæðuöryggi og setja það í óvissu og uppnám. Hægt er að halda þeim peningum inni en ganga á samninginn sjálfan við bændur. Það er ekki bara upphæðin. Þetta sýnir innræti og afstöðu ríkisstjórnarinnar til íslensks landbúnaðar. Ég geri þetta sérstaklega að umræðuefni hér, frú forseti, vegna þess að við eigum svo mikið undir - ekki hvað síst núna - öflugum vexti og viðgangi og trausti um landbúnaðinn að okkur ber frekar að styrkja grunnstoðir hans og fæðuframleiðsluna í landinu, matvælavinnsluna. En þá kemur ríkisstjórnin og vill skera niður tekjur bænda, sem eru líklega innan við 4.000 talsins, um samtals 800 millj. kr. og taka þar með þá áhættu að hleypa matvælaverði upp, draga úr og skerða fæðuöryggi íslensks samfélags og auk þess afkomu bænda. En flytur á móti í fjárlagafrumvarpinu tillögur um fjárveitingar til að heimila innflutning á hráu kjöti til að undirgangast Evrópusambandstilskipanirnar. Sama er hvar að er komið. Ef eitthvað snertir Evrópusambandið liggur öll ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir hundflöt. Sumir segja að þetta séu áhrif Samfylkingarinnar í ríkisstjórn en mér finnst ansi aumt ef hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra sem tilheyrir Sjálfstæðisflokknum, það að ég best veit, leggist flatur fyrir Samfylkingunni. Ætli hann þurfi nokkra hjálp til þess í þessu máli? Því hann hefur einmitt lýst því yfir að hans helsta áhugamál sé að opna fyrir innflutning á hráu kjöti frá Evrópusambandinu og setja íslenskan landbúnað í uppnám. Hann flytur svo tillögur hér til að styrkja ríkissjóð vegna bankahrunsins, til að greiða fyrir ferðakostnað ráðherranna til útlanda. Til Norðurlandanna og Bandaríkjanna til að telja alheiminum trú um að allt væri í mjög góðu lagi í íslenskum bankaheimi. Þetta verða íslenskir bændur nú að taka á sig með samningsrofum af hálfu ríkisstjórnarinnar. Bændur verða að greiða fyrir veisluna hjá fjármálagúrúunum sem héldu stóra afmælisveislu og buðu frægustu tónlistarmönnum heim í sérþotu til að syngja eitt lag. Elton John, góður söngvari. En þetta verða bændur að borga. Nú er reikningurinn sendur á bændur í landinu. Reikningurinn vegna Eltons Johns og reikningurinn vegna þotnanna, en einn af þessum jöfrum sem nú er búinn að setja landið á slig kvartaði undan því að það rigndi á þær á Keflavíkurflugvelli. Það þyrfti að byggja yfir þær skýli. Það væri svo vont að láta rigna á þær. Já. Auðvitað er vont að láta rigna á þotur.  Bændur hafa verið seinþreyttir til vandræða og hafa hingað til staðið við sitt og lagt sitt fram þegar um er beðið. En ég veit að þeir kunna því illa þegar farið er aftan að þeim með þessum hætti. Farið var aftan að þeim í matvælalöggjöfinni með því að vilja keyra hér á innflutning á hráu kjöti. Allt til að þjónka Evrópusambandinu. Nú er farið aftan að þeim með því að rjúfa við þá samning, sem allir voru sammála um að mætti ekki þrengri vera til að halda hér uppi fæðuöryggi og öflugum landbúnaði. Frú forseti. Framkoma ríkisstjórnarinnar gagnvart bændum í landinu birtist í þessum bandormi sem bændur lögðu sitt af mörkum til að útrýma á sínum tíma. Þeir útrýmdu sullaveikisbandorminum í landinu og náðu þar góðum árangri. Nú er hann keyrður hér inn af hálfu ríkisstjórnarinnar í bandormsfrumvarpi með samningsrofi á  
            

Frú forseti. Ég náði ekki að ljúka efnisumfjöllun minni um þetta frumvarp í fyrri ræðu minni. Þar var komið sögu í fyrri ræðu minni að ég var að fjalla um umsögn minni hluta allsherjarnefndar um lækkun sóknargjalda en að því standa Siv Friðleifsdóttir, Jón Magnússon og sá sem hér stendur. Með frumvarpinu er framlag til kirkjunnar skert um 300 millj. kr. og framlagið tekið frá kirkjunni og látið renna til ríkissjóðs í staðinn. Gestir sem komu á fund nefndarinnar undirstrikuðu að afleiðingin verður sú að þjónusta sóknanna verður skert jafnframt því sem þjónustuþörfin eykst vegna hruns bankakerfisins og áfalla sem því tengjast. Hagsmunaaðilar töldu að vegna þessarar skerðingar þyrfti að segja upp starfsmönnum sókna, fresta viðhaldi og stöðva nýframkvæmdir. Það kom líka fram í máli þeirra að tveir þriðju hlutar kirkna í landinu, sem eru mikil menningarverðmæti, eða um 205 kirkjur séu friðaðar og þess vegna sé viðhald þeirra og endurbætur kostnaðarsamara en ella. Afleiðing frumvarpsins er því þjónustuskerðing sókna ásamt því að dregið er verulega úr mannaflafreku viðhaldi og nýframkvæmdum. Frú forseti. Hér er ekki verið að spara heldur er ríkisstjórnin að seilast í vasa þjóðkirkjusafnaða, skráðra trúfélaga og Háskóla Íslands og skerða það öfluga starf sem unnið er á grundvelli þessara gjalda. Sóknargjöldin eru þar með notuð til að greiða fyrir græðgina, fyrir einkaþoturnar, lúxusvillurnar og bruðlið allt, sparnaðurinn rennur til ofurauðmannanna. Þá kem ég að síðara þætti málsins sem hér er til umfjöllunar eða ég hef til umfjöllunar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og þar skilaði ég ásamt hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur umsögn um að skera út gengistryggingu eða verðtryggingu samninga ríkisstjórnarinnar við Bændasamtökin. Þær tillögur sem kynntar eru hér til sögunnar eru til þess fallnar að skerða greiðslur til bænda um allt að 800 millj. kr. - ég segi 800 millj. kr. - á ársgrundvelli. Íslenskur landbúnaður hefur lengi átt erfitt uppdráttar og árið 2008 reyndist sérstaklega erfitt. Allur tilkostnaður hefur hækkað mjög verulega, svo sem fóður, áburður og olía. Þá hafa mjög margir bændur, einkum á síðari árum, endurnýjað bú sín og tækjakost og skulda því mikið bæði í verðtryggðum og gengistryggðum lánum sem hafa hækkað langt umfram afurðaverð. Það er hins vegar svo og því ber að halda til haga mjög sterklega að í kjölfar efnahagshrunsins hefur íslenskur landbúnaður aldrei verið þjóðinni mikilvægari vegna fæðuöryggis og innlends matvælaiðnaðar og nú. Nú skipta bændur og innlendur matvælaiðnaður sköpum fyrir atvinnuuppbyggingu, verðmæta- og nýsköpun. Það er líka mjög mikilvægt á þessum tímum að standa vörð um sjálfbærni innlends landbúnaðar á þeim umbrotatímum sem eru. Því telur minni hlutinn sem stendur að þessari umsögn fráleitt að þjarma enn frekar að landbúnaði og matvælaiðnaði á Íslandi með þeirri miklu skerðingu sem frumvarpið mælir fyrir um. Bændasamtök Íslands gáfu umsögn um þetta mál með bréfi, dagsettu 16. desember 2008. Þar er rakin samþykkt stjórnarfundar Bændasamtaka Íslands 10. desember. Þar segir m.a. orðrétt, með leyfi frú forseta: „Fjárlagaárið 2008 verður því gert upp miðað við þær vístölubindingar sem er að finna í samningnum en samningsfjárhæðirnar vegna 2009 munu einungis hækka um 5–6% frá lokaniðurstöðunni samkvæmt fjáraukalögum 2008 en vísitölubundnum hækkunum samninganna vegna 2009 verður að öðru leyti sleppt.“ Fyrir Bændasamtökin hefur lögfræðiskrifstofan Lex unnið álit og það er eindregið álit þeirra að í þessu frumvarpi og með þessari háttsemi ríkisstjórnarinnar sé framið klárt samningsbrot. Svo mörg voru þau orð þeirra. Minni hlutinn leggst því alfarið gegn þeim breytingum sem hér eru nefndar. Ég vil í þessu samhengi, frú forseti, nefna dæmi. Ég kom ásamt nefndinni til Vestfjarða í haust. Þar hittum við bændur í Súgandafirði sem höfðu farið nýlega í mjög nauðsynlegar endurbætur á mjólkurbúum sínum og þeir létu reikna út að fjárfesting í endurbótum og nýjungum væri arðbær. Nú er staðan þannig að helmingur tekna búanna fer í vexti og verðbætur og þar fyrir utan hafa öll aðföng hækkað svo stórlega að rekstrargrundvöllurinn er brostinn. Því spyr maður: Af hverju felst þessi þversögn í aðgerðum ríkisstjórnarinnar, að afnema vísitölutryggingu af greiðslum til bænda en afnema ekki um leið verðtryggingu og gengistryggingu af lánum til bænda og íbúðakaupenda? Af hverju er ríkisstjórnin ekki sjálfri sér samkvæm? Þetta er afar þungt högg á bændur þegar aldrei hefur verið brýnna að verja búalið og býli í landinu. Síðan, frú forseti, er boðað matvælafrumvarp og innflutningur á hráu kjöti. Hvað gengur ríkisstjórninni eiginlega til? Hér eru brotnir skuldbindandi samningar einhliða og málaferli blasa við og það er vandséð annað en að bændur hafi þar sigur. Ég vil líka halda því til haga og það má færa að því mjög sterk rök að með þessu frumvarpi sé verið að brjóta gegn eignarréttindum og atvinnuréttindum sem varin eru af stjórnarskránni. Ég ítreka það að eins og staðan er í dag og eins og þörfin er fyrir matvæli, innlend matvæli sem kosta ekki gjaldeyri, megum við ekki missa eitt einasta bú úr rekstri. Ég vil líka nefna það sem fram kemur í fjárlagatillögum ríkisstjórnarinnar að framlög til verkefnisins bændur græða landið hafa verið skorið niður úr 45 milljónum í 30 milljónir og að raunvirði er skerðingin u.þ.b. 20 millj. kr. Það er ótrúlegt þegar jafnatvinnuskapandi og dýrmætt verkefni eins og endurheimt landgæða er að þar skuli vera skorið niður. Það eru ótrúlegir möguleikar fólgnir í endurheimt landgæða, ótrúlega atvinnuskapandi verkefni, ég nefni bara það að styrkja verkefnið bændur græða landið, taka niður gamlar girðingar, fara í skógrækt, útplöntun og grisjun o.fl. og tengja það við Atvinnuleysistryggingasjóð. Það eru fjölmörg atvinnutækifæri tengd landbúnaði sem unnt er að nýta en eru með þessum tillögum forsómuð, því miður. Við munum síðar leggja fram tillögur um atvinnuuppbyggingu á þessu sviði þegar þing kemur saman á nýjan leik. Nei, það á að bjarga bönkunum en ekki heimilum, ekki atvinnurekstri, ekki bændum, ekki fólkinu í landinu, og það blasir við stórfellt atvinnuleysi og landflótti. Ég ítreka það og það hef ég sagt áður: Það er allt betra en atvinnuleysi. Allt eru þetta afleiðingar af ábyrgðarlausum samningum um Icesave, nauðungarsamningum sem við vorum þvinguð til að skrifa undir, sem virtur lagaprófessor segir að séu nauðungarsamningar sem séu ógildanlegir bæði að íslenskum lögum og alþjóðalögum. Niðurskurðurinn á sóknargjöldum og framlögum til bænda samkvæmt skuldbindandi samningum er um 1,1 milljarður og þegar maður skoðar í samanburði það að áætlað er að við þurfum að borga höfuðstólum Icesave-lánanna að lágmarki 150 milljarða og 100 milljarða í vexti og lántökukostnað á ári þá gengur þetta auðvitað ekki, að knékrjúpa fyrir Evrópusambandinu og taka gjaldið af bændum er gjörsamlega útilokað. Ég ítreka: Við megum ekki missa eitt einasta bú úr rekstri, þvert á móti verður að fjölga þeim á grundvelli fæðuöryggis og við verðum líka að tryggja matvælaöryggi. Þess krefjast hagsmunir þjóðarinnar. Bændur eru fullkomlega traustsins verðir og geta staðið við sitt ef ríkisstjórnin fer ekki að þeim með þeim álögum sem raun ber vitni.

Frú forseti. Það er af nógu að taka og það er hægt að gagnrýna nánast allar þær gjörðir sem gerðar hafa verið og er verið að gera þessa dagana og allt sem ríkisstjórnin gerir gerir hún með handarbökunum, það er ekki hægt að segja að hún geri nánast neitt af viti. Því er nú verr, það er bara staðreynd málsins. Nýr hátekjuskattur á öryrkja, greiðslur skerðast um 14–16 þús. kr. á mánuði frá því sem fyrirhugað var. Þetta blasir við öryrkjum. Skerða hækkun til allra málaflokka um 10%. Síðan eiga lágmarksbætur að verða ríflega 163 þús. kr. í stað 178 þús. kr. Það er auðvitað sorglegt hvernig við ætlum að koma við það fólk sem verst er statt í samfélaginu. Það má segja að verið sé að setja nokkurs konar hátekjuskatt á greiðslur lífeyrissjóða til elli- og örorkulífeyrisþega. Það á sem sagt að hirða þann lífeyri sem launafólk hefur safnað saman á löngum starfsferli. Þetta er það sem ríkisstjórnin er að gera. Það sem syrgir mig mest er að hæstv. félagsmálaráðherra skuli taka þátt í þessu eða réttara sagt þurfi að beygja sig undir þessi mál eða þessa gjörninga ríkisstjórnarinnar. Það er ekki verið að bæta kjör þeirra verst settu eins og haldið hefur verið fram, það er langur vegur frá. Síðan erum við splitta Tryggingastofnun ríkisins upp í tvær stofnanir, og af hverju og til hvers þegar það kostar 250 millj. kr. að gera það? Hvað erum við að gera? Hefði ekki verið nær að fresta þessu um einhvern tíma, jafnvel eitt, tvö ár til að byrja með og halda áfram og spara okkur þessar 250 milljónir og nota þær fyrir öryrkja og aldraða? Það er margt skrýtið sem er í gangi þessa dagana. Maður þarf kannski ekkert að vera hissa miðað við það sem er í gangi. Við erum að ráðast á búfjársamninga, það á að taka vísitölutryggingu á þeim úr sambandi. Síðan er verið að vinna í því að taka skuldir af sjávarútvegsfyrirtækjum, þ.e. að fella niður framvirka gjaldeyrissamninga af sjávarútveginum. Það er ekki verið að fella neitt niður af íbúðalánum, það er ekki verið að fella niður skuldir hjá Íbúðalánasjóði eða sem húsbyggjendur eða húseigendur hafa verið með af erlendum lánum í bankakerfinu. Þau lán hækka, það er ekki verið að skera af þeim. Það er heldur ekki verið að minnka ofurlaun bankamanna og æðstu embættismanna ríkisins. Það er jú verið að leggja til að laun þingmanna lækki og ráðherra og er það sjálfgefið að það sé gert, en auðvitað þarf að gera það með eðlilegum hætti og þora að tala um þau mál í björtu en ekki vera að þræla þessu í gegnum þingið á síðustu stundu með þeim hætti til að fela þetta í jólatraffíkinni og koma í veg fyrir að fólk fylgist með og viti hvað við erum að gera hér. Við eigum að tala bæði um laun alþingismanna og ráðherra og eftirlaun alþingismanna og ráðherra í björtu og þora að tala um það hvernig á að standa að þessum hlutum en ekki að vera að gera þetta í skjóli myrkurs einhvern tíma þegar sem fæstir taka eftir því hvað er í gangi. Ég neita því ekki að utanríkisþjónustan og utanríkisráðuneytið og allt sem er á vegum utanríkisráðuneytisins stingur heiftarlega í stúf þegar maður tekur eftir því að það er ætlað að utanríkisráðuneytið hafi 900 milljarða. Við erum að vandræðast með ýmis peningaframlög til öryrkja og aldraðra en við hikum ekki við að setja 1.200 millj. kr. í Varnarmálastofnun og setjum í þróunarmál og alþjóðlega hjálparstarfsemi fullt af peningum og annað í þeim dúr. Varnarmálastofnun á að fá einn milljarð, 1.082 þúsund millj. kr. Það er auðvitað sjónarmið en þetta er það sem við hefðum átt að spara. Í sambandi við NATO, Atlantshafsbandalagið, af hverju erum við að setja 70 milljarða í það? Af hverju segjum við einfaldlega ekki þeim samningi bara upp? Síðan fær alþjóðlega friðargæslusveit okkar 205 millj. kr. á næsta ári í fjárveitingu, og íslensk friðargæsla 326 millj. kr. Hvað er í gangi? Má ekki stoppa þetta og hætta þessu? Þetta eru hlutir sem manni sýnist alls ekki vera þörf á og nú nefni ég bara nokkrar tölur sem ég tók eftir og stungu mann, þetta gengur ekki. Síðan er talað um að skera niður framlög til ýmissa hjálparstofnana eins og Rauða krossins, Fjölskylduhjálpar Íslands og Mæðrastyrksnefndar  Við erum ekki að forgangsraða rétt. Ég sagði í ræðu fyrr í dag að við erum að skipta þessari köku sem við eigum illa og vitlaust og við þurfum að endurskoða það hvernig við skiptum henni. Það vantar mikið á fyrir svo utan það að við í Frjálslynda flokknum erum með tillögur um það að stækka kökuna. Við viljum bæta við veiðiheimildir, sérstaklega í þorski og þess vegna í síld og öðrum tegundum, og auka atvinnustarfsemi í landinu. Meira að segja hefur Hafrannsóknastofnun Íslands komist að þeirri niðurstöðu samkvæmt haustralli þeirra að það sé 70% hærri vísitala í þorski í ár en var fyrir einu ári en samt tala þeir gegn því. Nú er fiskur allt í einu orðinn veiðanlegri en hann hefur verið. Það er auðvitað ekki hægt að búa við svona að á meðan þjóðin lepur dauðann úr skel, að við skulum standa frammi fyrir því að það sé ekki hægt að bæta úr. Áfram er líka fluttur út óunninn fiskur sem gæti skapað hér a.m.k. tvö þúsund störf ef sá fiskur yrði tekinn til vinnslu innan lands. Nú verðum við að horfa á hlutina öðruvísi en við höfum gert og endurskoða þau vinnubrögð sem við höfum og nú þegar við ætlum að fara að byggja upp nýtt Ísland þurfum við að gæta jafnræðis og hætta að brjóta mannréttindi á sjómönnum eins og Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn hafa gert í heilt ár. Þeir hafa ekki lyft upp litla putta til að stoppa þær hörmungar, ég tala nú ekki um að þeir hafa hvorki viljað breyta fiskveiðistjórnarkerfinu né bæta þeim mönnum sem urðu fyrir þessum mannréttindabrotum. Þeir hafa ekki lyft upp litla fingri til að gera það. Það vill svo til að í sumar fór sjómaður í Sandgerði að róa án þess að hafa veiðiheimildir og hann hefur nú beðið í 19 vikur eftir því að verða ákærður fyrir brot sitt, að hafa farið á sjó kvótalaus en hann hefur ekki fengið ákæru enn þá. Það er eins og ég segi ýmislegt skrýtið í þessu, en hér er verið að tala um hvernig við ætlum að skipta okkar sameiginlegu köku. Í fyrsta lagi viljum við í Frjálslynda flokknum reyna að stækka hana, síðan viljum við reyna að skipta á sanngjarnan hátt, þar sem allir standa jafnir. Síðast en ekki síst þurfum við að taka tillit til ungs fólks sem er að koma inn á vinnumarkaðinn, koma úr skólum, með því að styðja við bakið á sprotafyrirtækjum og öðrum sem hugsanlega geta orðið okkur mikils virði í framtíðinni í 

Frú forseti. Þetta er búin að vera afar áhugaverð og upplýsandi umræða, ég þakka fyrir hana, hún hefur verið mjög góð. Það komu margar spurningar upp og sumum hefur verið svarað. Ég ætla að byrja á því að svara hv. þm. Álfheiði Ingadóttur sem spurði mig fyrr í dag. Ég fór í andsvar við hana en það var svo margt sem ég þurfti að svara að ég gleymdi hreinlega að svara þessu. Hún spurði mig um gjöldin vegna innlagna á spítala. Í umsögn hv. meiri hluta heilbrigðisnefndar til hv. efnahags- og skattanefndar segir, með leyfi forseta: „Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að tekjur heilbrigðisstofnana af innlagnargjaldi þessu muni nema um 100 millj. kr. á ári. Komugjaldið vegna innlagnar á sjúkrahús mun því ekki skila 360 millj. kr. eins og fram kemur í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins þar sem meginhluti þeirra tekna sem þau ákvæði frumvarpsins er varða breytingar á lögum um sjúkratryggingar gera ráð fyrir mun koma til vegna hækkana á núgildandi gjöldum.“ Vegna mjög erfiðs árferðis þurfa menn að hækka gjöld og menn þurfa líka að hækka skatta til að reyna að minnka þann gífurlega halla sem er á ríkissjóði. Það hefur komið fram að greiðsluþátttaka almennings í heilbrigðiskerfinu í heild sinni er eitthvað um 17,5% og ég hygg að menn ætli sér að halda því, hvorki auka þátttöku ríkisins né minnka hana. En vegna þess að kostnaðurinn hefur vaxið mikið í heilbrigðiskerfinu þarf óneitanlega að hækka ýmis komugjöld á spítölunum sem sum hver hafa ekki verið hækkuð lengi. Það var spurt um fleira. Sumir hafa talað um óþekktar stærðir í þessu frumvarpi og það er rétt. Við urðum fyrir fjórföldu áfalli, m.a. að 80–90% af fjármálakerfinu hrundi á einni viku sem hefur haft áhrif um allt kerfið, eftirköst, fyrirtæki fara á hausinn af því að þau fá ekki fyrirgreiðslu, einstaklingum er sagt upp, þeir missa vinnuna o.s.frv. Þetta hefur kostað óhemjufé og þess sér stað í fjárlagafrumvarpinu fyrir 2009 og einnig fjáraukalögunum fyrir þetta ár. Síðan vorum við með jöklabréf hér á landi sem höfðu streymt inn vegna vaxtamunar og streyma núna út og valda miklum erfiðleikum við gjaldeyrisviðskipti og hafa lækkað gengið á krónunni til mikils skaða fyrir einstaklinga og fyrirtæki sem ákváðu að taka lán í erlendri mynt án þess að hafa tekjur í erlendri mynt sem ætti að vera grundvallaratriði í lántökum, að hafa skuldirnar í sömu mynt og tekjurnar. Við getum í rauninni ekki sagt hvað kostnaður af lántöku hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, vextirnir, sé mikill vegna þess að það er ekki búið að draga á þessi lán enn þá,  Svo er það með Icesave-reikningana, þessa þekktu sem við erum í deilu við Breta út af. Ég hef sagt að lögfræðilega eigum við ekki að borga það. Við vorum eiginlega þvingaðir til þess, ekki eiginlega, við vorum bara þvingaðir til þess með kúgun Evrópusambandsins, þessara svokölluðu vinaþjóða okkar, líka Norðurlandanna. Við getum ekki sagt í fjárlagafrumvarpinu hvað sú tala er mikil því að þá værum við í rauninni búin að viðurkenna hver niðurstaðan úr samningnum ætti að vera. Ég segi að þessi tala sé einhvers staðar á bilinu frá 0 upp í 600 milljarðar og vonandi bara 0. Það er eins með lánardrottnana. Ef við ætlum að taka lán í útlöndum, bæði til að fjármagna óhjákvæmilegan halla á ríkissjóði og eins til að fjármagna atvinnulífið áfram - það hefur verið fjármagnað erlendis - þarf hugsanlega að bæta eitthvað úr stöðu lánardrottna en það er sama sagan þar, við getum ekki sagt hvað það verður mikið vegna þess að þá værum við búin að semja. Í umræðunni hefur mikið verið rætt um bændur og stöðu þeirra. Ég undirstrika að bændur fá 5,7% hækkun á sama tíma og flestir launþegar sætta sig við lækkun launa og atvinnuleysi. Ég held að það sé farin að verða regla nánast á hinum frjálsa markaði að laun lækki, a.m.k. er búið að skera niður yfirvinnu. Hjá bændum fer náttúrlega hluti af gjaldinu til greiðslu á kostnaði og kostnaðurinn hefur ekki lækkað þannig að ég hygg að þetta sé ekki langt í frá en ég er viss um að margir munu gagnrýna að þeir fái 5,7% á sama tíma og aðrir fá ekki neitt. Hér var dálítið rætt um verðbætur. Ég var að lesa frá Vinstri grænum að þeir ætli að fara að stoppa verðbætur. Ekki líst mér á það. Hverjir fá verðbætur og af hverju fá menn verðbætur? Það eru sparifjáreigendur, oftast nær eldra fólk sem hefur nurlað einhverju saman, sleppt einhverri neyslu, hætt við að fara í ferð eða ekki keypt sér flottan bíl eða eitthvað svoleiðis og sparað það og vonast til að geta haldið neyslunni áfram seinna, sem sagt þeirri neyslu sem það frestaði. Verðtrygging gerir ekkert annað en það að menn geta keypt það sama eftir 10 ár og það sem þeir hefðu getað keypt fyrir það sem þeir lögðu til hliðar 10 árum áður. Ef menn ætla að breyta því er verið að hrekkja þetta fólk, það er ekkert annað. Eins með lífeyrissjóðinn, ef menn ætla að skerða verðbætur almennt þurfa lífeyrissjóðirnir til viðbótar við þetta áfall, þ.e. almennu lífeyrissjóðirnir, ekki opinberu lífeyrissjóðirnir, að skerða enn meira, einmitt sem nemur skerðingu á verðbótunum sem þeir ætla að skerða. Þetta er ekki einfalt. Ef menn ætla hins vegar að skerða og láta ríkið borga mismuninn er það ekkert annað en skattahækkun, ekkert annað eða enn frekari skerðing á velferðarkerfinu þannig að ég get ekki séð hvernig menn ætla sér að leysa það mál. Hv. þm. Atli Gíslason held ég að hafi sagt að menn væru að bjarga bönkunum, ekki fólkinu. Ég man ekki betur en að hluthafar í bönkunum hafi tapað öllu og það talar enginn mikið um það. Þar af voru 11.000 aldraðir sem að meðaltali áttu 3 millj. kr. í hlutabréfum bankanna og töpuðu því fé. Það var ekkert verið að bjarga bönkunum. Það var verið að bjarga bankarekstri en hluthafarnir töpuðu öllu sínu, við skulum hafa það alveg á tæru. Það fóru þúsund milljarðar á einni viku og enginn er að bjarga bönkunum. Við erum að bjarga rekstrinum, við erum að bjarga innstæðunum og greiðslukerfinu. Það er allt annar handleggur.

Frú forseti. Ég þakka fyrir síðbúið svar en verð að taka fram að hv. þingmaður hefur misskilið fyrirspurn mína þó ég hafi komið með hana í þrígang í dag. Ég spurði hvað hefði verið upplýst á fundi hv. efnahags- og skattanefndar. Sjálf sat ég fund hv. heilbrigðisnefndar og því þurfti ekki að segja mér hvað kom fram á þeim fundi, hv. þingmaður. Ég var að spyrja hvernig efnahags- og skattanefnd hefði afgreitt þessar 250 millj. kr. sem vantar upp á samkvæmt X. kafla þess frumvarps sem við hér ræðum. Fyrst að spítalagjaldið fyrir innlögn á spítala á ekki að vera upp á nema 100–110 millj. vantar 250 millj. kr. Hv. þingmaður vísaði til meirihlutaálits hv. heilbrigðisnefndar og sagði að það ætti þá að hækka önnur gjöld. Ég hlýt að spyrja hv. þingmann hvaða gjöld það eru. Eru það kannski þessar 4.000 kr. á slysa- og bráðamóttökuna? Eru það 2.100 kr. sem það kostar að fara á göngudeild ef maður hittir annan en lækni? Eru það kannski þessar 3.100 kr. + 40% af taxta sérgreinalækna ef maður ætlar að hitta sérfræðing? Eru það kannski 3.000 kr. sem maður borgar fyrir krabbameinsleit í legi eða brjóstum? Á kannski að hækka það fyrir keiluskurðinn, 6.300 kr., eða fyrir kransæðaþræðingarnar, 6.200 kr.? Eða fyrir geisla- og myndgreiningu, 1.800 kr.? Ég spyr eins og þjóðin hlýtur að spyrja: Hvar á að taka 360 millj. kr.? Samkvæmt þessu frumvarpi átti að taka það með spítalaskattinum en nú er því vísað eitthvað annað. Við sögðum í minni hluta hv. heilbrigðisnefndar að þetta væri opinn tékki sem væri verið að senda á hæstv. heilbrigðisráðherra og það samrýmist ekki því fjárveitingavaldi sem hér er. 

Frú forseti. Hv. efnahags- og skattanefnd vísaði málinu til mismunandi nefnda einmitt til að þær upplýstu um þessa þætti. Það kemur fram í umsögn hv. meiri hluta heilbrigðisnefndar hvernig þessu er varið. Ég reikna með að þau gjöld sem hv. þingmaður taldi upp hafi mörg hver ekki hækkað í háa herrans tíð 

Frú forseti. Það undrar mig stórlega að hv. þm. Pétur Blöndal sé ánægður með að vísa til ummæla starfsmanna heilbrigðisráðuneytis á fundi heilbrigðisnefndar um að þetta hafi allt saman verið misskilningur hjá fjármálaráðuneytinu, að fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins hafi bara misskilið þetta. Þess vegna sé það rangt sem segir í greinargerð með frumvarpinu og rangt sem segir í umsögn fjárlagaskrifstofunnar að það eigi ekki að taka 360 millj. af spítölunum heldur af einhverju allt öðru. Það undrar mig stórlega að hv. þingmaður sé ánægður með að þess vegna verði þessum 260 millj. kr. dreift einhvers staðar ofan úr ráðuneyti á sjúklinga þessa lands sem þurfi að leita sér læknisþjónustu. Ég vil rifja upp að það er ekki bara um þetta að tefla á næsta ári. Það á líka að hækka sjúklingaskattana um ríflega 700 millj. kr. á næsta ári vegna hækkunar á lyfjum. Þessi tæp 18% sem reiknuð hafa verið beint úr buddu sjúklinga inn í heilbrigðisþjónustuna - það er svo langt í frá að það hafi staðið í stað. Það hefur þvert á móti verið að hækka, hv. þingmaður. Við erum að tala um að heilbrigðisþjónustan muni á næsta ári kosta eitthvað ríflega 112 milljarða kr. 18% af því gera eitthvað um 20 milljarða, eins og ég sagði áðan. Þarna er verið að taka gjöld af þeim sem verst eru settir. Verið er að finna upp nýjan skattstofn til að láta þá borga sem geta enga björg sér veitt og verða að leggjast inn á sjúkrahús að læknisráði, verða að vera rúmliggjandi, og það er þar sem verið er að brjóta í blað. Eins og ég sagði áðan er það miður að svokallaður jafnaðarmannaflokkur Íslands skuli láta þetta yfir sig ganga en ég undrast lítillæti hv. formanns efnahags- og skattanefndar í þessu sambandi.

Frú forseti. Ég sagði í gær að ég væri alls ekki ánægður með ýmislegt sem ég þarf að gera, alls ekki. Ég hef þurft að ríkisvæða þrjá banka. Halda menn virkilega að ég sé ánægður með það? Ég hef þurft að setja á gjaldeyrishöft. Halda menn virkilega að ég sé ánægður með það?  
            

Herra forseti. Maður verður hálfdapur í sinni að heyra þennan harmagrát hv. þm. Péturs H. Blöndals sem grætur það að hafa þurft að ríkisvæða banka og setja á gjaldeyrishöft. En hann grætur ekki jafnhátt yfir því að hann skerðir tekjur öryrkja og aldraðra, skerðir kjör húsnæðiskaupenda, skerðir bætur barnafjölskyldna, rýfur samninga á bændum og þannig mætti áfram telja. Í flestum grundvallaratriðum er ég á öndverðum meiði við hv. þm. Pétur H. Blöndal. En að einu leyti er ég það ekki. Hann nefndi í ræðu sinni nauðungarsamningana sem verið er að þröngva upp á Ísland, Icesave-samningana, og þar verð ég að segja að hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur staðið í fæturna. Sem formaður efnahags- og skattanefndar hefur hann óskað eftir gögnum um þau mál og bent réttilega á, bæði í nefndinni og utan nefndar í sölum Alþingis og í fjölmiðlum, að forsendur þess að við getum afgreitt fjárlög af einhverju viti er að hafa upplýsingar um þessar stóru og miklu stærðir. Ég vil beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvernig hann sér framvinduna að þessu leyti, hvenær hann telur líklegt að við fáum fast land undir fætur hvað varðar skuldbindingar Íslands eða vitneskju um það. Þegar allt kemur til alls er það svo að þótt það skipti miklu máli hver hallinn er á fjárlögum landsins er stóra málið að horfa til hallans á efnahagskerfinu í heild sinni. Þá þurfum við að horfa til skuldanna ekki síður en til útgjalda ríkisins.

Herra forseti. Ég ætla að vona að þetta hafi ekki verið neinn harmagrátur, ég var bara að horfast í augu við ákveðnar staðreyndir, þetta er bara svona. Ég er ekkert ánægður með að rjúfa samninga við bændur, ég er ekki ánægður með að fólk sem tók ákvörðun um að taka erlend lán borgi óskaplega gengishækkun og að allt sé í óvissu. Halda menn virkilega að ég sé eitthvað ánægður með það? Þetta er bara ákveðin staða sem við stöndum frammi fyrir og þurfum að leysa. Ég hef lagt áherslu á það varðandi seinni spurningu hv. þingmanns að Íslendingar semji við alla aðila sameiginlega. Það er vonlaust að semja um Icesave-reikningana eina sér, síðan að semja við kröfuhafana og þar næst að semja við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Hver um sig skuldbindur þjóðina eins og hún þolir, er það samanlagt of mikið fyrir þjóðina. Það er hagur allra þessara aðila að aðalauðlind Íslands, mannauðurinn, haldist í landi. Það er hagur Bretanna og Hollendinganna, það er hagur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, það er hagur Evrópusambandsins, það er hagur lánardrottnanna, annars fá þeir ekki greitt. Þess vegna er svo mikilvægt að menn semji við alla í einu … 

Herra forseti. Ég er alveg sammála því sem fram kom í máli hv. þingmanns að sú gerjun sem er í þjóðfélaginu getur orðið til góðs og auðvitað á að hlusta á rödd þjóðarinnar eins og hún birtist á fundum á Austurvelli, í Háskólabíói eða á Akureyri og Selfossi, það eru fundir víða um landið. Þá á í alvöru að hlusta á rödd þjóðarinnar. Eftir hverju óskar hún?  Hvað varðar það sem hv. þingmaður sagði um skuldbindingar okkar og samninga gagnvart útlöndum er ég hjartanlega sammála. Auðvitað á að skoða þessi mál heildstætt og það er allra hagur að ekki verði reistar slíkar kröfur á hendur Íslendingum að þeir fái ekki undir þeim risið. Það er allra hagur, bæði okkar og hinna sem eru lánardrottnar okkar. En það er annað. Það þarf líka að láta reyna á hverjar eru í reynd okkar lagalegu og þjóðréttarlegu skuldbindingar. Ríkisstjórnin hefur ekki verið tilbúin að láta á þetta reyna. Því miður held ég að veikleikann hafi verið að finna í Samfylkingunni sérstaklega sem haldin er ákveðinni Evrópuveiki. Ef hún telur að einhver í Brussel móðgist fá menn alltaf í hnén á þeim bænum. Er hv. þingmaður sammála mér um þetta?

Herra forseti. Ef ég ætla að semja við einhvern mann þarf ég helst að vera sannfærður um málstað minn, það er mjög mikilvægt. Ég má ekki taka yfir málstað andstæðingsins, það er mjög mikilvægt. Þetta er eiginlega það sem ég legg samningsmönnum okkar til í veganesti. Þeir eiga að trúa því að við höfum á réttu að standa. Við eigum ekki að borga þessa Icesave-reikninga. Við erum búnir að uppfylla öll skilyrði eða tilskipanir Evrópusambandsins. Við erum með innlánstryggingarsjóð sem Bretar eru ekki með. Við erum búnir að byggja upp kerfi nákvæmlega samkvæmt þeim reglum, sendum lögin út og þeir samþykktu þau, komu alla vega ekki með athugasemdir. Við erum að byggja upp þennan sjóð og þetta er sem sagt alveg í fullkomnu lagi. Það sem er ekki í lagi er tilskipunin sjálf, það eru reglur Evrópusambandsins. Þær eru gallaðar. Fjármálaráðherra Breta hefur komið auga á það. Hann er búinn að senda bréf til Evrópusambandsins og hefur beðið þá um að breyta reglunum vegna þess að hann kærir sig ekki um að breskir skattgreiðendur borgi fyrir innlán erlendra banka í Bretlandi. Hann ætlast til að íslenskir skattgreiðendur borgi fyrir innlán íslenskra banka í Bretlandi. Hann kemur með bestu rök samningsmanna okkar til að ræða við Breta. Hann er búinn að segja að skattgreiðendur eigi ekki að borga fyrir innlánin. Sem sagt: Bankakerfið á sjálft að borga þetta og til þess höfum við 18 milljarða og þeir geta fengið þá og verði þeim að góðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2008 frá meiri hluta fjárlaganefndar. Undir álitið skrifa auk mín hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, varaformaður fjárlaganefndar, Guðbjartur Hannesson, Illugi Gunnarsson, Ásta Möller, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Ármann Kr. Ólafsson og Björk Guðjónsdóttir. Nefndarálitið er í sjálfu sér stutt og skorinort, í því er fjallað um nokkrar breytingartillögur en einnig um það verkefni sem fjárlaganefnd féll í skaut í framhaldi af því að mælt hafði verið fyrir umræddu frumvarpi og því vísað til nefndarinnar. Nefndin hafði að vísu frumvarpið til athugunar í mjög stuttan tíma, eins og menn muna var frumvarpið til umræðu núna á þriðjudaginn. Vil ég nota tækifærið og þakka hv. þingmönnum í fjárlaganefnd fyrir að heimila það að byrja upplýsingafundi vegna frumvarpsins strax þann sama dag. Það skipti verulegu máli í ljósi þess tíma sem við höfðum. Það er einnig ljóst að frumvarpið barst afar seint inn í þingið. Það er kannski ekki til eftirbreytni en vissulega eru mjög sérstakir tímar uppi í samfélaginu og hugsanlega ástæða fyrir því af hverju frumvarpið barst hingað svo seint. Virðulegi forseti. Nefndin leitaði skýringa hjá fjármálaráðuneytinu og fagráðuneytum varðandi beiðnir um auknar fjárheimildir. Fjármálaráðherra upplýsti nefndina á fundi 12. nóvember sl. um að í samræmi við 33. gr. laga um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, hefði verið tekin sú ákvörðun í ríkisstjórn að veita heimild til að leggja 385 milljarða í nýju bankana og leggja sparisjóðunum til stofnfé í samræmi við lög nr. 125/2008. Hæstv. ráðherra greindi jafnframt frá því að lagt hefði verið til 2,3 milljarða kr. hlutafé við stofnun nýju bankanna, þrisvar sinnum 775 millj. kr. Ætlunin er að skoða það mál enn frekar á milli 2. og 3. umr. Nefndinni hafa borist óskir um 6. gr. heimildir vegna fjáraukalagatillagna fyrir 3. umr., hún hefur tekið þær fyrir á fundi sínum en um þær verður ekki fjallað á þessum þingfundi, virðulegi forseti. Meiri hlutinn hefur enn fremur farið yfir þau erindi sem bárust nefndinni og gerir 10 breytingartillögur við frumvarpið sem samtals nema 120,5 millj. kr. til hækkunar. Einstakar tillögur eru skýrðar í álitinu auk þess sem fjallað verður nánar um þær í framsögu minni á eftir. Nefndin mun á milli 2. og 3. umr. kalla eftir frekari upplýsingum um einstaka málaflokka, svo sem varðandi breytingar á 5. og 6. gr. fjárlaga fyrir árið 2008. Vil ég þá gera grein fyrir einstökum breytingartillögum. Lögð er til fjárheimild í tvennu lagi til handa æðstu stjórn ríkisins, Alþingis, í fyrsta lagi um aukinn kostnað á Alþingi, 10 millj. kr. hækkun til að styrkja rekstrargrunn en forsætisnefnd breytti greiðslum ferðakostnaðar í kjördæmi frá og með árinu 2008 þannig að hann er nú sá sami fyrir alla alþingismenn og öll kjördæmi. Síðan er gerð tillaga um 30 millj. kr. framlag til að standa straum af kostnaði við rannsóknarnefnd sem er ætlað að rannsaka aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna í samræmi við lög sem samþykkt voru 12. desember sl. Þá er lagt til að fjárheimild til menntamálaráðuneytis verði aukin um 55 millj. kr. Það er í fyrsta lagi stofnkostnaður til Framhaldsskólans á Laugum vegna frágangsverkefnis við torg við skólann. Skólinn varð nýlega 20 ára gamall, umrætt verkefni hefur verið í bígerð í nokkuð langan tíma og var hafin undirbúningsvinna vegna þessa verkefnis og undirbúningsfrágangur fyrir 30 ára afmælið sem var haldið upp á í haust. Þá er gerð tillaga um 4 millj. kr. framlag til Bátasafns Breiðafjarðar á Reykhólum sem upphaflega var ætlað Byggðasafni Snæfellinga til sama verkefnis. Bátasafn Breiðafjarðar á Reykhólum hafði óskað eftir tilflutningi á þessari fjárhæð þar sem Byggðasafn Snæfellinga óskaði ekki eftir að nýta framlagið. Þá var gerð tillaga um að styrkja rekstrargrunn Sinfóníuhljómsveitarinnar um 16 millj. kr. og auk þess gerð tillaga um 20 millj. kr. framlag sem ætlað er til stækkunar íþróttahúss Íþróttafélags fatlaðra í Reykjavík. Það verkefni hefur verið hér á fjárlögum í ein þrjú ár í framhaldi af samkomulagi Reykjavíkurborgar við íþróttafélagið en þetta tengist rekstri félagsins við Hátún og samvinnuverkefni þess við svokallaða HL-stöð fyrir hjarta- og lungnasjúklinga. Þar er verið að ganga frá stækkun á húsnæðinu, sal og tengibyggingu. Þá er gerð tillaga um að heimila sveitarfélaginu Grímseyjarhreppi að nýta framlag sem það fékk vegna fjölnota menningarhúss en verði notað frekar til að endurbæta sundlaug í Grímsey þar sem ekki eru lengur áform um að reisa menningarhúsið. Um er að ræða tillögur, virðulegi forseti, til heilbrigðisráðuneytis um 5 millj. kr. og sú upphæð er ánöfnuð Félagi áhugafólks og aðstandenda Alzheimerssjúkra og annarra skyldra sjúkdóma en fjárveiting til félagsins féll niður við afgreiðslu fjárlaga ársins. Þykir mér sem formanni fjárlaganefndar miður að það hafi gerst en því miður misfórst erindi félagsins í meðförum okkar í fjárlaganefnd og hlaut aldrei yfirferð heilbrigðisnefndar eða fjárlaganefndar á sínum tíma. Viðkomandi félag, FAAS, hafði verið á fjárlögum um nokkurra ára skeið. Síðan er gerð tillaga um 7,5 millj. kr. framlag til samgönguráðuneytisins vegna tveggja verkefna, annars vegar er tillaga um 6 millj. kr. framlag til dýpkunar hafskipabryggju á Þórshöfn og svo 1,5 millj. kr. framlag til lendingarbóta við Selsvör við norðanverðan Steingrímsfjörð. Umsókn barst um það verkefni og Alþingi hafði þegar úthlutað til þess á árinu en ljóst varð að umrætt verkefni var mun dýrara í framkvæmd en ráð var fyrir gert. Um er að ræða mikilvægan lendingarstað á þessum stað og sem betur fer hafði ég nokkra hv. þingmenn úr Norðvesturkjördæmi sem gátu frætt mig vel um þessi mál eins og hv. þingmenn úr Norðvesturkjördæmi gera jafnan í fjárlaganefnd. Á stundum má ætla að það séu einungis þingmenn úr Norðvesturkjördæmi í nefndinni.

Er það ekki svo?


             Þetta var bara sagt til uppörvunar. Að lokum eru framlög til umhverfisráðuneytisins upp á 13 millj. kr. Það er í fyrsta lagi hið svokallaða Green Globe verkefni sem nokkur sveitarfélög á Snæfellsnesi hafa komið sér saman um. Það verkefni er hugsanlega öðrum til eftirbreytni en það hefur fengið alþjóðlega vottun og hafa sveitarfélögin á Snæfellsnesi gengið fram í nokkur ár við að kynna öðrum sveitarfélögum, fyrirtækjum og áhugasamtökum þetta framlag sitt til umhverfismála í raun og fjölmargir horft til þess að geta nálgast slíka viðurkenningu eins og þessi fjögur sveitarfélög. Hins vegar fer framkvæmdaráð Snæfellinga með þetta mál fyrir þeirra hönd. Að lokum er gerð tillaga um 7 millj. kr. framlag til að breyta ósi Skjálfandafljóts og koma honum í eldri farveg. Þetta er verkefni sem Þingeyjarsveit hefur staðið fyrir og fjölmargir haft áhyggjur af. Sandarnir niðri við ósinn hafa breytt farveginum og hann hefur færst til austurs og í áttina að Laxá. Þetta hefur líka verið samvinnuverkefni við bændur á staðnum og var farið fram með ákveðna hönnunarvinnu og rannsóknarvinnu í sumar. Fjölmargir óttast að ef ekkert verður að gert geti þetta haft alvarlegar afleiðingar fyrir lífríkið á staðnum. Þetta verkefni er unnið í samvinnu við Landgræðslu ríkisins eins og önnur fyrirhleðsluverkefni hér á landi. Ég ítreka að þetta verkefni er í sjálfu sér í góðum farvegi þrátt fyrir að ekki hefur náðst að vinna eins mikið og áætlað var enda ekki fyrir hendi fullt fjárframlag til verksins í ár. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra og tefja þingfundinn enn frekar. Vissulega hefði ég sem formaður fjárlaganefndar viljað hafa rýmri tíma til að fjalla um frumvarpið. Fyrst ríkisstjórnin kom ekki með fleiri tillögur við 2. umr. var tekin ákvörðun um að við mundum klára þetta hér til þinglegrar meðferðar. Við fengum öll ráðuneytin til að fjalla um þessar tillögur og tókum til þess drjúgan tíma, vorum með ráðuneytin í tvo heila daga. Það voru langar setur hjá þeim og þau skiluðu okkur sum síðan aukaupplýsingum sem við kölluðum eftir, minnisblöðum og öðru. Í sjálfu sér var minna mál að fjalla um tillögurnar sem bárust frá áhugasamtökum, sveitarfélögum eða öðrum eins og hér er gerð grein fyrir. Þær voru tæplega 30 og góð samstaða í nefndinni um afgreiðslu þeirra. Mig minnir að minni hlutinn styðji þær breytingartillögur sem meiri hlutinn fer fram með, enda sú vinna sem var unnin á þeim lokastigum unnin í sátt og samlyndi að hætti Hafnarfjarðarkrata. Virðulegi forseti. Ég ítreka enn á ný þakklæti mitt til nefndarmanna fyrir stutt og snörp vinnubrögð varðandi fjáraukalagafrumvarpið og ég geri ráð fyrir að nefndarmenn séu tilbúnir til að taka aðra lotu með það fyrir 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hluta fjárlaganefndar en að honum standa ásamt mér hv. þm. Jón Bjarnason og hv. þm. Magnús Stefánsson. Minnihlutaálitið hljóðar svo, með leyfi forseta: Meiri hluti fjárlaganefndar afgreiddi frumvarp til fjáraukalaga 2008 til 2. umr. á Alþingi aðeins þremur sólarhringum eftir að frumvarpið var lagt fram á Alþingi 15. desember sl. Frumvarp til fjáraukalaga var lagt fram á Alþingi eftir að meiri hluti fjárlaganefndar afgreiddi breytingartillögur við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2009 til 2. umr. í þinginu. Þingmenn sáu því ekki frumvarp til fjáraukalaga fyrr en í þann mund sem 2. umr. um fjárlög ársins 2009 hófst. Minni hlutinn átelur þau vinnubrögð að fram fari meginumræða um fjárlög áður en fjallað er um frumvarp til fjáraukalaga á Alþingi. Minni hlutinn telur að þetta vinnulag sé til komið vegna þess að ríkisstjórnin hafi ekki tök á stöðu þjóðmála og efnahagsmálum í kjölfar þeirra efnahagslegu áfalla sem þjóðin hefur orðið fyrir. Minni hlutinn bendir á að frumvarpið ber lítt merki um fall bankakerfisins í byrjun október sl. Því telur minni hlutinn að engin ástæða hafi verið til að draga framlagningu fjáraukalagafrumvarpsins fram í miðjan desember. Minni hlutinn gagnrýnir þessi vinnubrögð ríkisstjórnarinnar en þau eru reyndar til marks um það uppnám og skipulagsleysi sem einkennir fjárlagagerðina. Minni hlutinn vekur athygli á því að fjárlaganefnd skortir ýmsar upplýsingar og forsendur er varða fjárhagsárið 2008, m.a. þær sem tengjast innkomu ríkisins í bankakerfið og falli þess. Minni hlutinn óskar eftir að unnin verði ítarleg greinargerð um allt er varðar fall viðskiptabankanna þriggja, yfirtökur ríkisins á þeim, stofnun nýrra ríkisbanka, lánveitingar Seðlabanka Íslands því tengdu, heildarfjármögnun eins og hún liggur nú fyrir og skuldbindingar sem ríkissjóður þarf að taka á sig vegna málsins. Einnig óskar minni hlutinn eftir skýrslu um aðkomu og útgjöld Fjármálaeftirlitsins svo og Seðlabanka Íslands vegna þessara mála. Endurskoðuð tekjuáætlun 2008 var lögð fram í byrjun október í haust og birtist í ritinu Stefna og horfur sem var fylgirit með frumvarpi til fjárlaga ársins 2009. Tekjuáætlun í frumvarpi til fjáraukalaga er nokkuð breytt frá endurskoðaðri áætlun. Helstu frávik tekjuáætlunar í frumvarpi til fjáraukalaga miðað við fjárlög 2008 eru að tekjuskattar einstaklinga lækka um 5%, tekjuskattar lögaðila um 11,5% og skatttekjur samtals eru lækkaðar um 23,8% frá fjárlögum 2008. Aðrar tekjur hækka um 14,7%. Samtals lækka tekjur ríkissjóðs um 12,3% frá fjárlögum ársins. Hækkun á öðrum tekjum birtist helst í auknum vaxtatekjum og er meginástæðan sú að vaxtatekjur af bankareikningum ríkissjóðs hækka um 10,5 milljarða kr. frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum 2008. Hækkunin skýrist að langmestu leyti af sértækum aðgerðum ríkisstjórnarinnar í vor til að styrkja innlenda fjármálamarkaði og gjaldeyrisvaraforðann. En aðgerðirnar fólu í sér að tekin voru lán sem ávöxtuð voru í sjóðum og veittum lánum til Seðlabanka Íslands. Minni hlutinn vekur athygli á því að þessar auknu vaxtatekjur eru í beinum tengslum við beinar lántökur og stóraukinn vaxtakostnað. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að vaxtagjöld ríkissjóðs aukist um 11 milljarða kr. en í fjárlögum ársins voru vaxtagjöld ársins áætluð upp á 21,7 milljarða kr. Samtals er því gert ráð fyrir að vaxtagjöld ársins verði um 33 milljarðar kr. Þessi auknu vaxtagjöld eiga rætur að rekja til aðgerða í efnahagsmálum sem fela í sér aukna útgáfu ríkisbréfa og erlenda lántöku. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að fjárheimild til launa og verðlagsmála verði aukin um 4,8 milljarða kr. til að mæta útgjöldum sem greidd eru í erlendum gjaldmiðlum. Kemur þetta til vegna þess að gengi íslensku krónunnar hefur lækkað mikið frá því sem gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga. Vegna atburða sem urðu við fall bankanna er athyglisvert að bera tekjuáætlun í frumvarpi til fjáraukalaga saman við endurskoðaða tekjuáætlun frá því í byrjun október sl., frá því fyrir fall bankanna. Helstu frávik eru þau að tekjuskattar einstaklinga hækka um 0,3% en engin breyting er á tekjusköttum lögaðila. Skatttekjur alls lækka hins vegar um 5,3%. Aðrar tekjur aukast um 3% en tekjur ríkissjóðs alls eru lækkaðar um 2,3% í tekjuáætlun frumvarps til fjáraukalaga miðað við endurskoðaða tekjuáætlun frá því í byrjun október sl. Minni hlutinn telur að tekjuáætlun í frumvarpi til fjáraukalaga 2008 sé ofmetin þar sem áhrifin af falli bankanna og almenns samdráttar í kjölfarið ættu að koma fram í minni tekjum en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Minni hlutinn gerir ráð fyrir því að fjármálaráðuneytið muni endurskoða tekjuáætlunina fyrir 3. umr. fjáraukalaganna. Minni hlutinn lýsir áhyggjum af því að lagt sé af stað inn í erfiðleika næsta árs með uppsafnaðan mikinn halla hjá mörgum af helstu stofnunum ríkisins. Minni hlutinn bendir sérstaklega á rekstrarstöðu einstakra stofnana á sviði heilbrigðismála. Fjölmargar heilbrigðisstofnanir glíma við uppsafnaðan rekstrarhalla og var hann áætlaður 4,4 milljarðar kr. samkvæmt upplýsingum heilbrigðisráðuneytisins. Í frumvarpi til fjáraukalaga er að hluta til tekið á uppsöfnuðum halla með sérstökum fjárheimildum en þriðjungur hallans almennt skilinn eftir óbættur. Samkvæmt breytingartillögum fyrir fjárlög fyrir árið 2009 sem samþykktar hafa verið á Alþingi eru fjárheimildir þessara stofnana auk þess almennt skornar niður um 3% frá upphaflegu frumvarpi. Minni hlutinn telur ótækt að þessar stofnanir hefji nýtt rekstrarár með algjörlega óviðunandi rekstrarstöðu, sérstaklega í ljósi þeirrar þröngu stöðu sem fram undan er næstu árin. Hún er í andstöðu við yfirlýsta stefnu ríkisstjórnarinnar um að standa vörð um heilbrigðis- og velferðarþjónustuna. Minni hlutinn lýsir eigi síður yfir áhyggjum af rekstrarstöðu öldrunarstofnana. Samkvæmt upplýsingum minni hlutans er áætlaður uppsafnaður halli þeirra um 1 milljarður kr. Í frumvarpinu eru engin merki um að taka eigi á þessum vanda. Þessar stofnanir mæta sömuleiðis 3% niðurskurði á árinu 2009. Minni hlutinn fær ekki séð að öldrunarstofnunum sé tryggður eðlilegur rekstrargrundvöllur á næstu árum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir 70 millj. kr. fjárheimild til heimssýningarinnar EXPO 2010 í Kína. Minni hlutinn bendir á að engin fjárheimild var vegna þessa verkefnis í fjárlögum 2008. Fram kom reyndar í fjárlaganefnd, að mig minnir 11. janúar á þessu ári, þ.e. rúmum mánuði eftir að fjárlögin voru samþykkt í hv. Alþingi, að ríkisstjórnin hafi samþykkt að fara út í þetta verkefni. Minni hlutinn mótmælir þessum vinnubrögðum og lausatökum í fjármálum og bendir á að þetta gengur gegn ákvæðum laga um fjárreiður ríkisins. Minni hlutinn vekur athygli á hringlandahætti umhverfisráðuneytisins varðandi gestastofu á Látrabjargi og við Hornstrandir. Í fjárlögum 2008 og frumvarpi til fjáraukalaga er gert ráð fyrir fjárheimildum til að koma þessum gestastofum á fót. Í breytingartillögum við fjárlög fyrir árið 2009 sem samþykktar hafa verið á Alþingi eftir 2. umr. eru þessar fjárheimildir skornar niður með það fyrir augum að loka þessum gestastofum. Ekki verður annað sagt en að lítið samræmi sé í þessum verkum milli fjárlaga annars vegar og fjáraukalaga hins vegar. Skýr stefnumótun er ekki fyrir hendi í málaflokknum. Ekki er gert ráð fyrir að tekið verði á rekstrarvanda Landbúnaðarháskóla Íslands. Fyrir liggur að stofnunin glímir við uppsafnaðan rekstrarhalla. Minni hlutinn leggur áherslu á að tillögur til lausnar á málinu komi fram fyrir 3. umr. fjárlaganna. Minni hlutinn undrast þá stöðu sem upp er komin með nýja sjúkratryggingastofnun. Það blasir við að heilbrigðisráðuneyti og félags- og tryggingamálaráðuneyti ásamt forstjórum Tryggingastofnunar og Sjúkratryggingastofnunar eiga í deilum um skiptingu fjárheimilda milli stofnananna vegna verkaskiptingar. Minni hlutinn bendir á þetta mál sem dæmi um stefnuleysi stjórnvalda í ríkisrekstrinum. Minni hlutinn telur að margt bendi til að þetta mál muni valda meiri útgjöldum fyrir ríkissjóð en þörf er á. Minni hlutinn bendir á að við afgreiðslu fjárlaga 2008 vakti hann sérstaka athygli á því hvert stefndi og er niðurstaðan í samræmi við þau varnaðarorð. Minni hlutinn vekur athygli á því að verulega skortir á upplýsingar um áætlaða rekstrarstöðu stofnana almennt og leggur áherslu á að þær upplýsingar liggi fyrir við 3. umr. fjárlaga. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir 125 millj. kr. fjárheimild til bóta vegna misgjörða á vistheimilum fyrir börn. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að sérstök nefnd muni taka afstöðu til bótakrafna. Minni hlutinn gagnrýnir að forsendur fyrir bótagreiðslum hafi ekki komið fram og leggur áherslu á að staða málsins verði skýrð betur fyrir 3. umr. Hæstv. forseti. Það verður að teljast afar varhugavert eins og staðan er nú í þjóðfélagi okkar og þegar horft er til þeirra vandamála sem fram undan eru að því er varðar rekstur og afkomu ríkisins á næstu árum, á árunum 2010 og 2011, að skilja núna eftir heilbrigðisstofnanir og öldrunarstofnanir þegar við erum að fara í gegnum fjáraukann með mikinn halla til að takast á við þann vanda sem blasir við á næstu 2–3 árum. Minni hlutinn telur, eins og kemur fram í nefndarálitinu, að einmitt vegna þess hvernig horfir um fjárlög ríkisins og mikla byrði þjóðarinnar af erlendum lántökum á næstu árum hefði verið ærin ástæða til að taka sérstaklega á vanda þessara stofnana nú í fjáraukalagafrumvarpinu, m.a. til þess að geta með betri hætti horft inn í framtíðina með rekstur þessara stofnana miðað við þá erfiðleika sem örugglega eru fram undan, hæstv. forseti. Við leggjum einnig sérstaka áherslu á Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri og teljum að þar verði að taka á eins og reyndar var að stefnt þó að eigi hafi verið frá þeim málum gengið milli menntamálaráðuneytis og skólans. Þar þarf að taka þannig á málum að skólinn verði rekstrarhæfur til framtíðar og ég trúi því eigi fyrr en við tökum á því að þannig verði ekki reynt að taka á málum áður en fjárlög verða afgreidd og fjáraukalög við 3. umr. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að fjárlaganefnd nái saman um þær lagfæringar sem ég hef hér sérstaklega nefnt sem eru mikið áhyggjuefni fyrir næstu tvö ár. Það er okkur í fjárlaganefndinni ekki mikið tilhlökkunarefni að takast á við fjárhagsvanda næstu ára eins og nú horfir. Sífellt bætast í hann upplýsingar um skuldbindingar og lántökur og vaxtakostnað sem þjóðin mun standa frammi fyrir á komandi ári. Við munum sameiginlega þurfa að axla þá ábyrgð að reyna að sigla þjóðinni út úr þeim örðugleikum sem fram undan eru hvort sem okkur líkar það betur eða verr og þó að þjóðin geti auðvitað engan veginn verið sátt við það að hafa lent í þeirri stöðu sem hún er lent í að því er varðar fall fjármálamarkaðarins og bankanna og þær afleiðingar sem það hefur á íslenskt þjóðfélag og mun hafa á íslenskt þjóðfélag á komandi árum. Það er sérstök ástæða til að hafa áhyggjur af því sem Poul Thomsen frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum vakti athygli á, að fram undan væri ár þar sem 85–90% af landsframleiðslunni færu í að halda sjó, eins og sagt er, til næstu ára. Ef það er rétt spá hjá hinum virta útlendingi er það auðvitað mikið áhyggjuefni fyrir íslensku þjóðina. Við höfum ekki enn þá séð skipulega uppsett hvernig þessi framtíð lítur út fyrir framan okkur og munum kannski ekki sjá það fyrr en á næsta ári og væntum þess að niðurstaðan af hinu svokallaða Icesave-máli í Bretlandi og Hollandi verði með þeim hætti að við fáum undir því risið og berum þar ekki nema skynsamlegar byrðar, íslenska þjóðin. Við eigum mikið undir því að þeir sem stjórna hér landsmálunum og hafa forustu fyrir þeim taki á þeim vandamálum sem fram undan eru af mikilli ábyrgð. Fram undan eru gríðarlegir erfiðleikar og ríkisstjórnin getur ekki annað en reynt að lágmarka þann skaða sem þjóðin hefur orðið fyrir þannig að við megum sameiginlega komast í gegnum þann brimgarð sem fram undan er.

Herra forseti. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hefur gert grein fyrir nefndaráliti sem við, fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjárlaganefnd, flytjum sameiginlega og vísa ég til þess. Ég vil aðeins ítreka nokkur ákveðin atriði. Í fyrsta lagi kom þetta fjáraukalagafrumvarp fyrir árið 2008 fram fyrir nokkrum dögum. Í því var í raun ekki neitt sem ekki lá fyrir í byrjun október og því ástæðulaust að draga svo lengi sem ríkisstjórnin gerði að leggja það fram. Fjáraukalagafrumvarp á að taka á vanda eða því sem upp hefur komið innan ársins en er ekki ætlað að vera fjárlög ársins. Mörg af þeim atriðum sem koma inn við afgreiðslu fjáraukalaga voru fyrirséð fyrir ári síðan og við fluttum þá tillögur um þau. Fyrir lá við afgreiðslu fjárlaga í fyrra að heilbrigðisstofnanirnar voru sendar út í árið með fyrirsjáanlegum halla og innbyggðum rekstrarvanda eða rekstrarfjárskorti, sem og háskólarnir, Háskólinn á Akureyri og Háskóli Íslands, sjúkrahúsin, öldrunarheimilin. Samkvæmt fjárlögum er slíkt ekki heimilt. Allt tal um að refsa forstöðumönnum fyrir að fara ekki að fjárlögum er út í hött þegar fjárlögin eru vitlaust unnin. Af reynslu minni gera forstöðumenn og þeir sem standa að rekstri stofnana við erfiðar aðstæður sitt besta. Yfirleitt er ekki við þá að sakast ef stofnanir fara út fyrir fjárheimildir sínar. Það er yfirleitt sök Alþingis, fjárlaganefndar og ríkisstjórnarinnar. Þegar nú er komið til móts við halla allmargra stofnana er það í sjálfu sér vel. En einnig það virðist vera mjög handahófskennt. Í öðru orðinu er sagt að ætlunin hafi verið að taka u.þ.b. tvo þriðju af áætluðum rekstrarhalla stofnana í velferðarkerfinu, menntastofnana, heilbrigðisstofnana og öldrunarstofnana en þegar farið er nánar ofan í það virðist sú regla vera meira út og suður. Það verður líka að segjast eins og er að gögn, sem fjárlaganefndin þarf að hafa til að geta unnið verk sitt vel og lagt mat á fjárþörf stofnana, hafa ekki legið fyrir. Allra síðustu klukkutímana hafa komið slitrur frá einstökum ráðuneytum um áætlaðar tölur einstakra stofnana. Það er fjarri því að gögn séu komin frá öllum, eins og nefndin hefur beðið um, en þau gátu og áttu að liggja fyrir fyrir meira en mánuði eða tveimur mánuðum síðan. Bókhaldskerfi og samtengt tölvukerfi ríkisins á fjárhag stofnana ætti að vera orðið það fullkomið að vandalaust ætti að vera að fá þessar upplýsingar. Þetta virðist vera bein tregða, jafnvel meðvituð, í að skila gögnum til fjárlaganefndar þannig að hún geti unnið starf sitt. Það hefur raunar verið verra í haust en nokkurt annað haust. Ég vil jafnframt leggja áherslu á að síðan ég kom á þing hefur ríkisvaldið aldrei komið fram af jafnmiklum hroka og valdbeitingu gagnvart Alþingi og það hefur gert undanfarnar vikur. Ég hef aldrei kynnst jafnaumu og -lélegu þingræði og lýðræði við vinnubrögð við fjárlagagerð. Þetta er hrein valdbeiting af hálfu framkvæmdarvaldsins á öllum sviðum. Eins og kom fram í nefndaráliti minni hlutans og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson gerði grein fyrir kemur fjáraukalagafrumvarpið nánast óbreytt að öllu leyti til 2. umr. frá því sem var mælt fyrir við 1. umr. Gögn, tillögur og upplýsingar um fjárhagsstöðu, tekjur og skuldbindingar ársins liggja ekki fyrir við 2. umr. fjáraukalaga, sem er aðalumræðan. Þessi vinnubrögð eru alveg forkastanleg. Auðvitað áttu allar helstu upplýsingar að liggja fyrir. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson rakti mjög vel í nefndarálitinu að upplýsingar vantar um þær miklu skuldbindingar sem ríkissjóður hefur tekið á sig í haust, yfirtöku bankanna, framlag til eigin fjár bankanna, kostnað við bankahrunið, kostnað við Fjármálaeftirlitið, skilanefndir og hvað það nú er. Einnig vantar yfirlit yfir hvaða lán ríkissjóður hefur tekið, hvaða skuldbindingar hann hefur skrifað upp á. Við höfum kallað eftir bréfi sem hæstv. fjármálaráðherra Árni Mathiesen á að hafa skrifað undir í New York um skuldbindingar vegna svokallaðra Icesave-reikninga í Hollandi. Það bréf hefur ekki fengist sýnt. Hins vegar er ljóst að Icesave-skuldbindingarnar í Bretlandi og Evrópulöndunum eru gríðarlega miklar en enginn veit hversu miklar þær eru. Þegar beðið er um upplýsingar hvað það varðar hefur fjárlaganefnd, eins og aðrir, orðið alfarið að styðjast við það sem birtist í blöðum. Engar upplýsingar koma inn í nefndina. Í Morgunblaðinu í morgun er sagt, með leyfi forseta: „Um 150 milljarða bakreikningur. Kröfuhöfum Landsbanka skýrt frá að þeir fái sitt ekki greitt. Talið að 300 milljarða vanti upp á Icesave-skuldir.“ Fjárlaganefnd er ekki greint frá því að verið sé að ræða gríðarlegar skuldbindingar við erlenda aðila sömu daga og fjárlaganefnd afgreiðir fjárlög ársins. Nei, nefndin verður að lesa um það í blöðunum. Þær upplýsingar sem ekki koma í íslenskum blöðum og fréttamiðlum verður að sækja í erlenda fréttamiðla ef fylgja á eftir. Í áðurnefndri frétt er viðtal við Lárus Finnbogason, formann skilanefndar Landsbankans, þar sem hann rekur möguleika á að hafa eitthvað upp í Icesave-skuldirnar. Hann segir viðbúið að kröfuhafar fari í mál og reyni að hnekkja neyðarlögunum sem voru sett um forgangsröðun á kröfur. Þessar upplýsingar koma ekki inn í fjárlaganefnd sem fjallar um þessi mál, nei, þær koma í blöðum. Þetta er lýsandi dæmi fyrir framkomu stjórnvalda gagnvart Alþingi og nefndum þingsins. Þegar spurt er hverjar upphæðirnar eru sem búið er að skuldbinda okkur fyrir á þessu ári vegna Icesave-reikninga, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og annarra skuldbindinga um endurfjármögnun banka þá koma engin svör og við förum í 2. umr., aðalumræðu, fjáraukalaga án þess að nokkur svör komi við því. Þessi vinnubrögð eru öll alveg með ólíkindum og ég efast um að á byggðu bóli - einhvern tíma var þessu í þingsal líkt við Simbabve og Mugabe og ég veit ekki hvort við eigum að draga sömu líkingar þar en hvorki ber mikið á ákvörðunum og umræðu um mál þjóðarinnar inni í þingsal né að upplýsingar berist fyrst þangað. Hins vegar er athyglisvert að sjá gæluverkefnin í frumvarpinu. Mitt í kreppu og þrengingum þegar okkur finnst við vera að sigla inn í erfiða tíma koma gæluverkefnin fram. Keyra á fram einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu, sjúkratryggingastofnun, uppskiptingu í tryggingamálum og forsætisráðuneytið fer fram á 25 millj. kr. framlag á fjáraukalögum vegna ráðgjafarkostnaðar við undirbúning og breytingu í heilbrigðis- og tryggingamálum. Það er til viðbótar 30 millj. sem gert var ráð fyrir á fjárlögum ársins þannig að 55 millj. fara til ráðgjafar til forsætisráðuneytis við uppskiptingu á þessum málaflokki og undirbúningi á einkavæðingarferli í heilbrigðismálum. Þannig að gæluverkefnin koma fram. Ég hjó líka eftir því að í landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytinu koma gæluverkefni fram. Fyrir matvælalöggjöf Evrópusambandsins - allt sem lýtur að Evrópusambandinu - er einmitt lagt til 26,4 millj. kr. framlag vegna undirbúningskostnaðar vegna yfirtöku á gerðum í viðauka EES-samningsins og vegna ESB-löggjafar um matvæli og fóður, til viðbótar 70 millj. kr. sem voru inni á fjárlögum ársins 2007 þannig að þar er hægt að tína inn peninga. Yfirtaka á matvælalöggjöf Evrópusambandsins. Til eru peningar fyrir öllu sem lýtur að Evrópusambandinu og innleiðing á löggjöf. Það fer að styttast í 100 millj. kr. á þessum lið einum vegna yfirtöku á Evrópusambandsreglugerðum, lögum sem hafa ekki enn verið samþykkt og voru drepin góðu heilli í vor og hafa ekki enn komið fram. Samt er hér komið yfir 100 millj. kr. framlag til að innleiða þessi lög. Hver heilvita maður sér hvernig þessi forgangsröðun hefði verið. Væri ekki nær að þessar 100 millj. kr. hefðu runnið til og dregið úr skerðingum á búvörusamningnum við bændur? Nei, leggja skal 100 millj. kr. í að innleiða löggjöf Evrópusambandsins án þess að lögin hafi einu sinni verið samþykkt. Svona má finna víðar. Einmitt í þessum þrengingum skína gæluverkefni ríkisstjórnarinnar í gegn. Herra forseti. Eitt vil ég nefna í lokin sem hefur komið fram í umræðunni. Allt í einu á síðustu dögum ársins á að stokka upp heilbrigðisstofnanir á Vestur- og Norðurlandi  Á þingmannafundum fyrr í haust kom fram og hv. þm. Sturla Böðvarsson upplýsti að hann hefði slegið öllum hugmyndum á frest, a.m.k. fram á mitt næsta ár, og allir þeir sveitarstjórnarmenn tóku undir að þetta væri ekki tími til að fara í slíkar uppstokkanir. Svo skyndilega kemur hæstv. heilbrigðisráðherra, sem hefur það markmið að rústa til og einkavæða heilbrigðiskerfið, allt í einu eru komnar fram hugmyndir og tillögur um algera uppstokkun á heilbrigðisþjónustunni í landshlutanum án þess að nokkur viti af, hvorki starfsfólk, sveitarstjórnarfólk eða íbúar á svæðunum. Ég spyr forseta þingsins og fyrsta þingmann kjördæmisins hvernig hann ætli að bregðast við. Við áttum ágætan fund í dag með fulltrúum sveitarstjórnar Skagafjarðar sem höfðu miklar áhyggjur af þessum hroðvirknislegu vinnubrögðum sem komin væru í gang og þeir hefðu spurnir af og töldu að hagsmunir íbúanna væru þar ekki hafðir í fyrirrúmi frekar en eitthvað annað og voru einmitt með góðar hugmyndir sem þeir vildu ræða en fengu ekki aðkomu til þess fyrr en í dag að þeir komu þeim sjónarmiðum á framfæri við hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég skora á ríkisstjórnina og hæstv. heilbrigðisráðherra að stöðva þessa illa unnu og hroðvirknislegu tillögu sem þarna er á ferð. Stöðva líka áformin um sjúkratryggingastofnun. Nú er ekki tími til að fara í stórfelldar uppstokkanir og skapa aukna óvissu í þessum grunnþáttum heilbrigðismála og við eigum þess vegna að fara okkur hægt í þeim efnum. Herra forseti. Ekkert nýtt liggur fyrir í frumvarpinu frá því sem kom fram við 1. umr. Það er sorglegt og lýsir því kaosi, því stjórnleysi, þeim vandræðagangi sem er á ríkisstjórnarheimilinu í efnahagsmálum þjóðarinnar og speglast vel í þessum vandræðagangi í frumvarpinu. Ég vona að fyrir 3. umr. verði komnar ítarlegri upplýsingar svo hægt sé að fjalla um niðurstöðu ársins hvað tekjur, gjöld og áætlanir varðar.

Herra forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vil koma inn á í sambandi við þetta fjáraukalagafrumvarp núna við 2. umr. þess þó að kannski hafi ekki margt breyst í þeim efnum frá því að við ræddum það fyrir nokkrum dögum við 1. umr. Frumvarpið, eins og menn vita og hér hefur verið viðurkennt, kom mjög seint fram en var þó engu að síður að stofni til nokkurn veginn miðað við óbreyttar aðstæður eins og þær höfðu verið í haust og hafði ekki nema að óverulegu leyti tekið mið af þeim breytingum sem síðan hafa orðið. Um það þarf ekki að fara mörgum orðum, jafnfjölrætt og það hefur orðið sem hér hefur á dagana drifið síðan í byrjun októbermánaðar. En það er þá líka viðfangsefni að skoða með hvaða hætti sé skynsamlegast að ganga frá þessum fjárauka fyrir yfirstandandi ár í ljósi þess sem orðið er og í vændum er. Ég lét það sjónarmið mitt koma fram við 1. umr., einhverjum hefur kannski ekki þótt það mjög ábyrgur málflutningur, að mér sýndist sem ekki mundi af veita að taka betur til í sambandi við stöðu ýmissa stofnana á þessu ári sem nú væri að líða þannig að þær legðu upp í leiðangurinn á árinu 2009 og áfram inn í framtíðina betur staddar til að takast á við þá miklu erfiðleika sem verða í hinum opinbera búskap og hinum opinbera rekstri í framtíðinni. Enn vil ég halda því til haga að þó að það þýddi vissulega að halli yrði eitthvað meiri á þessu fjáraukalagafrumvarpi en nú er gengið út frá þar sem talað er um eina tæpa 5 milljarða, ef ég man rétt, hafi það ekki breyst eitthvað í forsendum milli umræðna, held ég að þá yrði bara svo að vera frekar en að leggja af stað með stofnanirnar eins og ýmsar heilbrigðis- og menntastofnanir sem draga hluta af þeim skuldahala áfram með sér inn á hið erfiða ár 2009 sem þær hafa búið við á þessu ári og sumar hverjar jafnvel lengur. Það er að vísu þannig að horfur eru hér að versna svo snögglega að sennilega eru fá dæmi slíks. Má segja að þær séu sótsvartar. Íslendingur erlendis sem fylgist með umræðum hér á netinu og hefur samband heim spurði mig í dag hvað væri orðið ljóst og hvað lægi fyrir um þjóðhagshorfur á næsta ári og áfram. Ég sagði að enn væri óglögg myndin af því en það eina sem því miður yrði að teljast nokkuð víst væri að horfurnar væru sótsvartar eins og menn hefðu einhvern tíma orðað það. Tæplega 40 milljarða kr. afgangur sem átti að vera á fjárlögum ársins er að snúast upp í 5 milljarða kr. halla og á þó sennilega því miður eftir að reynast meiri þegar upp verður staðið því að tilfinning mín er sú að hinn harkalegi samdráttur haustmánaða sé ekki enn að fullu kominn inn. Hallinn hleypur upp, m.a. og ekki síst út af stórauknum vaxtakostnaði sem fer upp um 11 milljarða kr., þá í áætlaða 33 milljarða á árinu. Er það þá að gerast á nýjan leik að vaxtakostnaður vegna skuldabyrði hins opinbera er farinn að taka verulega í. Þó er það hátíð hjá því sem í vændum er ef vaxtakostnaður næsta árs verður kannski af stærðargráðunni 90–100 milljarðar kr. Það eru nokkur atriði þessa frumvarps sem ástæða væri til að staldra betur við. Mér sýnast breytingartillögur fjárlaganefndar allar vera vel rökstuddar og geri ekki athugasemdir við þær. Ég held að allt sem þar er tínt til sé úrlausnarefni sem þarf að leysa og ekkert meira um það að segja í sjálfu sér annað en þetta sem ég hef áður sagt, að í mínum huga væri skynsamlegt að taka betur til og búa hinn opinbera rekstur og búskap betur undir það sem hann á í vændum en hér er gert. Það vekur athygli mína, m.a. vegna þess sem við kynntum og lögðum til í dag, þingmenn Vinstri grænna, í sambandi við áherslur okkar í ríkisfjármálum og skattamálum og leggjum þar til ásamt með öðru að hætt verði við þátttöku í heimssýningunni í Kína, að þar er á ferðinni mál að því er virðist sem hefur borið þannig að að engar fjárheimildir voru á yfirstandandi ári til þeirrar þátttöku eða undirbúnings hennar. Engu að síður er í frumvarpinu gert ráð fyrir 70 millj. kr. fjárheimild í þetta og allmiklum fjárhæðum á næsta ári í fjárlagafrumvarpinu. Þó að þar eigi að draga eitthvað úr fyrri stórbrotnum áformum um mikla sýningarhöll fara samt í þetta umtalsverðir fjármunir ef þetta verður að veruleika, annars vegar þær 70 millj. kr. sem hér er lagt til að komi inn í fjáraukalög og er þá trúlega búið að eyða að verulegu leyti í undirbúninginn og hins vegar kostnaðurinn sjálfur á næsta ári. Það sem vekur kannski meiri athygli og er meira umhugsunarefni er að í nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar er upplýst að þar hafi einfaldlega komið fram í fjárlaganefnd í byrjun þessa árs og eftir að fjárlög voru samþykkt að ríkisstjórnin hafi samþykkt að fara út í þetta verkefni - heimildarlaus þar um frá Alþingi. Þá höfum við dæmi í höndunum um hlut af þessu tagi sem ríkisstjórnin ákveður og mætir svo til Alþingis og biður um stórar fjárveitingar, annars vegar í fjáraukalögum og hins vegar fjárlögum næsta árs, um eitthvert verkefni af þessu tagi sem Alþingi hefur aldrei lagt blessun sína yfir. Mér finnst það færa frekari rök fyrir því að það eigi að hætta við þetta, sætta sig þá bara við að afskrifa þann kostnað sem verður ekki endurheimtur, er farinn í þetta, en láta þar við sitja. Ég held að við þurfum að vinna önnur og brýnni verkefni í landkynningarmálum okkar og til að endurheimta orðstír okkar en þann að vera eitthvað að monta okkur í Kína á næsta ári sem er dálítið langt í burtu. Vissulega er þetta heimssýning en ætli okkar verkefni liggi ekki nær okkur, að reyna að endurreisa orðspor okkar í okkar heimshluta og setja frekar fjármuni í markvisst og árangursríkt kynningar- og endurreisnarstarf, t.d. með því að tefla fram okkar bókmennta- og menningararfleifð á bókamessum og ferðasýningum í nágrenninu sem eru líklegri til að skila okkur árangri en endilega þátttaka þarna. Ég sakna þess t.d. að fjárlaganefnd skuli þá ekki hafa tekið á sig rögg í þessu máli og sagt við blessaða ríkisstjórnina að það væri vænlegast að hætta við þetta svo eitt lítið dæmi sé þarna tekið. Skuldahalinn og skuldamálin og hvernig þau verða bókfærð eru enn í nokkurri þoku og ekkert er um það að finna enn í breytingartillögum eða meirihlutaáliti eða minnihlutaáliti nema þá gagnrýnina á það í nefndaráliti minni hlutans að þessir hlutir skuli enn liggja duldir. Minni hlutinn hefur þar reynt að draga fram upplýsingar og ítrekað óskað eftir því að fá um það gögn hvernig öllu sem tengist falli bankanna og fyrirhuguðum eða þegar orðnum lántökum og skuldbindingum verði fyrirkomið í ríkisbókhaldinu. Þetta hlýtur þá að skýrast núna í lokin á allra síðasta sprettinum í tengslum við 3. umr. fjárlaga og þá 3. umr. þessa máls en það er ekki besti hlutinn af þessum vinnubrögðum að standa frammi fyrir því að stór og vandasöm mál komi alls ekki fram og liggi alls ekki fyrir fyrr en við 3. og síðustu umræðu um mál. Í lögum stendur að öll lagafrumvörp skuli fara í gegnum þrjár umræður og fá þá rækilegu skoðun sem þar er. Aðalefnisumræða um frumvarp eftir skoðun eða rannsókn í nefnd er 2. umr. þannig að hér er verið að fara dálitla hjáleið í sambandi við góða og vandaða þingræðislega meðferð mála. Það er ekki hægt annað en að horfast í augu við það. Menn afsaka ýmislegt með því þessa dagana að það séu neyðaraðstæður, óvenjulegar aðstæður og tímaþröng og það verði að gera margt með hraði en menn verða samt að reyna að vanda sig eins og þeir geta og aðstæður leyfa og Alþingi á þá bara að taka sér þann óumflýjanlega tíma sem það telur þurfa til að gera þessa hluti eins vel úr garði og mögulegt er. Það lýtur m.a. að þeim vandasömu álitamálum sem kunna að verða mjög umdeild út frá lagalegu og þingræðislegu sjónarmiði um hvernig með þessa hluti verður farið. Ekki það að það skipti öllu máli fyrir hina efnislegu útkomu hvar skuldirnar eru bókfærðar eða hvernig frá þessu er gengið en ekki bætir úr skák ef menn fara að sveigja vinnureglur sem menn hafa baksað við að reyna að bæta og betrumbæta á undanförnum árum, svo sem með setningu fjárreiðulaganna á sínum tíma og ýmsu fleiru. Ég hef líka verið að hugsa um það, virðulegur forseti, þótt það væri að vísu svo í Alþingi hinu forna að fjárlög voru afgreidd í sameinuðu þingi, voru eina frumvarpið sem var fjallað um í sameinuðu þingi en ekki í deildum, hefðu önnur frumvarp sem hér eru á ferðinni og því tengjast farið aðra leið og fengið sexfalda umræðu og jafnvel rúmlega það því að iðulega gerðist það að seinni deild sá ágalla á málum sem fyrri deildin var búin að fjalla um, lagfærði þá og sendi málið til baka. Þannig gekk það þangað til niðurstaða var fengin, annaðhvort báðar deildir þingsins orðnar sammála eða sameinað Alþingi skar úr að lokum. Þá fengu hlutirnir rækilegri skoðun, um það verður ekki deilt, og mér finnst ágætt að menn hafi þetta í huga og muni það þegar við erum að ræða um vinnubrögð á Alþingi í dag að það voru miklar heitstrengingar um það á sínum tíma þegar þingskapalögum og skipulaginu var breytt árið 1991 að menn mundu í staðinn vanda enn betur hina einföldu þriggja umræðna umfjöllun um mál og reyna að standa þannig að því að það kæmi ekki á nokkurn hátt niður á gæðum löggjafarstarfsins. Hér eru líka hlutir, virðulegi forseti, sem maður undrast satt best að segja að skuli þurfa að ræða um og deila um. Ég tek undir nokkur af þeim atriðum sem hv. þm. Jón Bjarnason gerði að umtalsefni. Það er dálítið skrýtið að það skuli þó ekki einu sinni vera aðstæður uppi til þess að menn sameinist um að hætta við vissa hluti og gera ekki sumt sem er eiginlega ómögulegt að sjá annað en að valdi vandræðum og kostnaði ofan í allt sem menn hafa í höndunum til að glíma við eins og þessa vitleysu, skipulagsbreytingu í heilbrigðis- og tryggingamálum. Af hverju í ósköpunum hætta menn ekki við að kljúfa upp Tryggingastofnun með ærnum kostnaði og illdeilum og bæta því álagi ofan á þegar hart keyrt starfsfólk sem þarf nú að vinna við erfiðar aðstæður sem aldrei fyrr? Það eru nokkrir þannig hlutir á ferðinni eða jafnvel í farvatninu, að boðað er, sem maður bókstaflega skilur ekki að menn láti sér detta í hug að fara út í við þessar óvissu og erfiðu aðstæður. Það er langskást við þessar aðstæður að reyna að halda utan um reksturinn í grófum dráttum eins og hann er með sem minnstum átökum um hann og láta menn þá glíma við það viðfangsefni hver á sínum stað í því samhengi sem þeir eru með hlutina að ná endum saman en fara ekki að bæta óvissunni af skipulagsbreytingum og uppskiptum eða einhverri vanhugsaðri sameiningu út í loftið ofan á það sem fyrir er. Það vita allir og þekkja að jafnvel þótt sameining einhverra stofnana sem er hugsuð sem skipulagsbreyting og einföldun og að í því eigi að felast einhver hagræðing fylgir nánast undantekningarlaust því umróti í fyrstu umferð kostnaður, aukið vinnuálag, skörun og jafnvel viðbótarlaunakostnaður vegna þess að fólk lætur af störfum á einum stað en annað ráðið á móti eða hvernig sem þetta gerist allt saman. Ef menn eru í aðstöðu til þess að gera slíka hluti, hafa efni á kostnaðinum og sjá fyrir langtímaávinning, geta þeir fjárfest í honum þótt það kosti viss útgjöld tímabundið. En erum við endilega í þeirri aðstöðu í dag? Finnst okkur réttlætanlegt að kosta jafnvel hundruðum milljóna í eitthvað slíkt en þurfa að skera niður almannatryggingar, þurfa að skerða vaxta- og barnabætur? Það er veruleikinn á borðum okkar þingmanna þessa dagana. Þó að það eigi ekki beint erindi hér í sambandi við afgreiðslu fjáraukalaga fyrir þetta ár því að auðvitað öflum við ekki tekna úr þessu á árinu sem er að kveðja mundi það samt skipta máli upp á framhaldið, og þá það hvað menn teldu réttlætanlegt að gera í sambandi við t.d. halla á þessu fjáraukalagafrumvarpi, hvað menn ætluðu sér svo í framhaldinu. Ég held að hæstv. ríkisstjórn sé að falla mjög á prófinu í þeim efnum, að reyna ekki af einhverjum metnaði að skoða blandaðar aðgerðir frekar en þær sem enn hafa verið boðaðar sem fyrst og fremst eru tiltölulega flatur niðurskurður á öllu kerfinu, sem fela í sér annars vegar einhverja sanngjarna og tekjujafnandi tekjuöflun, sparnað á öðrum forsendum en þeim sem enn er a.m.k. fyrirhugaður, þ.e. velja frekar út starfsemi sem er ekki mjög tilfinnanlegt eða sárt að trappa niður, ég tala nú ekki um að hætta við að koma á fót og í rekstur óstofnuðum stofnunum sem eiga mikla sýn eins og Sjúkratryggingastofnun og ráðstafa frekar þeim fjármunum í það eða hugsa í samhengi við að við getum látið eftir okkur aðeins meiri halla á þessu ári. Ég hef skilið það svo að því ráðum við sjálf, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sé ekki beinlínis að skipa okkur fyrir verkum með það hvernig við klárum fjárlagadæmið fyrir árið sem er að líða. Hann horfir meira á árið 2009 og þá alveg sérstaklega 2010, boðar þar ekkert fagnaðarerindi í þeim efnum, satt best að segja eins og þeir sjá sem fylgdust með viðtölum sem hér voru við talsmenn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og við fengum sannarlega að upplifa sem áttum með þeim fund í þinghúsinu í fyrramorgun. En það kemur að því að glíma við þá hluti síðar. Ég tel sem sagt, virðulegi forseti, að enn séu uppi ýmis álitamál í því dæmi sem hér er á okkar borði í kvöld, fjáraukalagafrumvarpinu fyrir yfirstandandi ár. Þetta er að vísu bara 2. umr. og málið kann að taka einhverjum breytingum í lokin. Ég mæli með því að þegar hv. fjárlaganefnd fer yfir málið milli 2. og 3. umr. velti hún alvarlega fyrir sér hvort hún eigi ekki að ræða þá við ríkisstjórnina eða forustumenn hennar um frekari breytingar í þessum efnum sem annars vegar feli í sér að höggva betur skuldahalann af þeim stofnunum sem eiga áfram að draga hann inn í næsta ár og hins vegar sé þá kannski hægt að ákveða líka tilteknar aðgerðir sem mundu þýða sparnað, minni fyrirhöfn og minna álag á starfsemina á næsta ári. Það hleypur ekkert frá mönnum að gera skipulagsbreytingar af því tagi sem menn hafa ætlað sér í heilbrigðis- og tryggingamálum síðar ef menn verða áfram sannfærðir um að þær séu réttmætar en fresta því við þessar erfiðu aðstæður, setja niður illdeilurnar, skapa um þetta frið og reyna að vinna þessa hluti með fólki en ekki á móti því eða í ágreiningi við það. Herra forseti. Ég held að ég láti þessar athugasemdir mínar duga að svo stöddu. Ég veit ekki hvort hv. formaður fjárlaganefndar hyggst blanda sér frekar í umræðurnar en þá væri fróðlegt að hann lýsti aðeins inn í það hvað hann telur vera eftir í þessu máli, hvernig fjárlaganefnd hugsar sér að vinna það milli umræðna og hvort vænta megi umtalsverðra breytinga þegar þar að kemur.

Virðulegi forseti. Ég ætla í upphafi að þakka hv. þingmönnum fyrir umræðuna um fjáraukalögin, hv. framsögumanni minni hluta, Guðjóni Arnari Kristjánssyni, og þingmanninum Jóni Bjarnasyni. Með þeim í minni hlutanum var hv. þm. Magnús Stefánsson en einnig þakka ég fyrir hugleiðingar frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Ég væri til í að fara með nokkuð langa ræðu um hitt og þetta í ræðum þessara hv. þingmanna, ekki þó endilega til þess að glíma um ákveðin atriði þar sem skoðanaágreiningur er en frekar að koma með hugleiðingar um fjárlagagerð og það vinnulag sem Alþingi hefur við gerð fjárlaga. Hef ég fjallað um það áður í ræðum mínum við fjáraukalög og fjárlög. Þrátt fyrir að ég haldi að aðeins hafi nú miðað í breytingaferlinu tel ég samt sem áður að enn sé nokkuð langt í land að ná fram því vinnulagi sem ég hefði viljað sjá. Það er kannski hægt að lýsa því með hugleiðingum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar varðandi nýjar stofnanir og stjórnsýslubreytingar. Ég get tekið undir þau sjónarmið að þegar eru settar á fót nýjar stofnanir eða fyrirtæki eða hvað sem er verður oft og tíðum ákveðinn viðbótarkostnaður. Hugmyndin er sú að til lengri tíma litið geti menn afskrifað slíkan byrjunarkostnað og bætt vinnulagið hjá ríkinu. Ég þekki vel til í sveitarfélögunum en þar er vinnulagið iðulega með öðrum hætti. Þegar fara á í stjórnsýslubreytingar eða setja af stað nýjar deildir eða verkliði er yfirleitt öllum boðið að koma að hlutunum. Það er yfirleitt þannig að sem flestir sveitarstjórnarmenn heima í héraði hafa tækifæri til þess að tjá sig um málin bæði í meiri og minni hluta og taka síðan sameiginlega ákvörðun um það sem gert er. Ég vil því segja eins og áður að ríkið er í sjálfu sér ekkert öðruvísi stjórnsýslustig en sveitarfélögin, þetta eru bara tvö ólík stjórnsýslustig, virðulegi forseti. Ríkið mætti taka sér sveitarfélögin að mörgu leyti til eftirbreytni í vinnubrögðum. Við sjáum það einnig í fjárlagagerðinni í samanburði við fjárhagsáætlun sveitarfélaganna að nú lýsa jafnvel stærstu sveitarfélög landsins því yfir að allir aðilar í pólitíkinni hafi komið að gerð fjárhagsáætlunar, jafnvel að allir aðilar heima í héraði - svo að ég noti nú það orðasamband - séu sammála þeim meginmarkmiðum sem koma fram í fjárhagsáætluninni, þeim meginlínum og jafnvel útsvarshækkunum í samræmi við það sem boðað hefur verið í tengslum við bandorminn. Allir flokkar koma að slíku. Vinnulagið hér á þingi er hins vegar með öðrum hætti. Það einskorðast af því að þingið er að nokkru leyti matað af framkvæmdarvaldinu og flestar upprunalegar tillögur koma þaðan.

Kokgleypa þær.

Síðan er það hlutverk þingsins að fjalla um málin og oft og tíðum að breyta og bæta, koma með nýtt. Ég held að þetta vinnulag megi vera með einhverjum öðrum hætti. Það er alla vega mín skoðun eftir að hafa verið hér í 18 mánuði að þetta geti verið með öðrum hætti og ég vonast til þess að þingið geti breytt þessu, ekki bara við fjárlagagerðina heldur við svo fjölmargt annað. Ég er kannski orðinn svefndrukkinn enda búinn að vera lokaður inni í margar vikur en ég held að það eigi að vera okkur leiðarljós, sérstaklega þegar harðnar á dalnum. Eins og einhvern tímann hefur verið sagt verða til fjölmörg tækifæri þegar það gerist. Þá verða menn að hafa opinn huga og vera tilbúnir til þess að beita nýju vinnulagi og vinnubrögðum og um leið að auka þann trúnað og traust sem á að vera á milli aðila þó að menn hafi ólíkar pólitískar skoðanir því að það er svo margt sem við getum verið sammála um. Ég þekki það úr fjárlaganefndinni - ég ætla ekki að fara með mjög langa ræðu en vil nú samt koma þessu frá mér - að þar ná menn sáttum um fjölmörg mál og yfirleitt enda flest málin í góðri sátt. Þeir eru í sjálfu sér alveg sammála um ýmsa hluti eins og til að mynda það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom að varðandi EXPO-sýninguna í Kína. Ég hef verið gagnrýninn á slík vinnubrögð af hálfu framkvæmdarvaldsins. Ég tel það ekki ásættanlegt gagnvart þinginu þegar framkvæmdarvaldið fer með slíkar ákvarðanir að vera ekki í stakk búið að kynna þær þinginu og óska eftir heimild. Þannig á það annars að vera. Við höfum ákveðin fjárreiðulög og ákveðnar reglugerðir í framhaldi af fjárreiðulögunum og við eigum að geta tileinkað okkur það vinnulag sem lagt er upp í fjárreiðulögunum. Það á líka við um rekstur stofnana og stundum er eins og menn haldi að fjárlögin séu eitthvað öðruvísi en önnur lög. Fjárlögin eru auðvitað fjárheimildarlög og við samþykkjum þar fjárheimildir. Síðan er það okkar að meta hvort fjárheimildirnar séu réttar. Þá kem ég að öðru máli sem er mér mikið hugðarefni. Það er upplýsingastreymi til Alþingis. Ég hef tekið eftir því að við á þinginu höfum ekki nægileg tækifæri til þess að nálgast þær upplýsingar sem eru í upplýsingakerfum ríkisins, heldur eru þær síaðar, ef svo má segja, berast með haustskipunum, og málin deyja drottni sínum. Ég tel að á grundvelli eftirlitshlutverks Alþingis um framkvæmd fjárlaga eigi Alþingi að hafa beinan aðgang að upplýsingakerfunum, það eigi að vera mögulegt að gera það í gegnum fjárlaganefndarsviðið. Þar eru starfsmenn starfandi bæði fyrir stjórnarmeirihlutann og minni hlutann og eiga að geta fengið þær upplýsingar úr kerfunum. Það er hægt að aðgangsstýra þeim upplýsingum þannig að menn geti fengið þær upplýsingar hvenær sem er enda á ekki að vera neinn trúnaður á slíkum upplýsingum fyrir þingmenn. Þingmenn eiga að geta meðhöndlað upplýsingarnar innan vissra marka eins og þeir gera iðulega í öðrum málum. Ég tel að framkvæmd fjárlaga væri mun skýrari ef þetta væri mögulegt. Ég hef unnið ötullega að því að koma þessu á og ég vona að ég komi þessu einhvern tímann í gegn eins og vilji er fyrir í fjárlaganefndinni. Að öðru leyti vil ég ekki fjalla mikið meira um þessa hluti. Ég ítreka að það eru atriði sem standa út af sem horft er til við 3. umr., til að mynda uppsafnaður rekstrarhalli m.a. hjá öldrunarstofnunum, Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri og fleiri stofnunum sem verið er að skoða og við óskuðum eftir sérstökum upplýsingum um. Vandamálið við þessar stofnanir er að sumar eru að hluta stofnanir ríkisins en aðrar eru sjálfseignarstofnanir þannig að sjóðstreymið hefur farið fram á annan hátt en eðlilegt er með eins og til að mynda hjá flestum sjúkrastofnunum. En hins vegar finn ég fyrir ríkum vilja til að mæta halla ársins í ár og hann er oft og tíðum uppsafnaður til margra ára. Ég vil sérstaklega víkja að ákveðnu atriði í lokin sem tengist fjárheimild til bóta vegna misgjörða á vistheimilunum fyrir börn en í frumvarpinu er gert ráð fyrir 125 millj. kr. fjárheimild. Í greinargerð með frumvarpinu kom fram að sérstök nefnd muni taka afstöðu til bótakrafnanna. Nú er það svo að ekki er ljóst hvort þessar bótakröfur verði lægri eða hærri en 125 millj. En ef þær verða hærri hefur það orðið að samkomulagi að leysa það sem sérstakri 6. gr. heimild í fjárlögum en hún náðist hér á elleftu stundu. Ég vona að þingheimur allur geti stutt það mál enda mjög mikilvægt að fyrir séu þá fjárheimildir til þess að ljúka þeim málum með hliðsjón af því sem ég sagði áðan um ýmis verkefni sem farið hefði verið fram með án þess að hafa heimildir. Með því tel ég að þingið horfi til framtíðar ef niðurstaðan verður hærri en þessar 125 millj. kr. og sé þar af leiðandi búið að búa sér til varnargirðingar um heimildarfærsluna. Að öðru leyti get ég og vil ítreka að góður samhljómur var um breytingartillögurnar í nefndinni en vissulega hefðum við viljað hafa meiri tíma. Varðandi það álag sem verið hefur á nefndarmönnum, og þá sérlega okkur sem stjórnum nefndinni, að eftir nokkur ár mun ég segja að þessi vinna hafi verið algjör kleppur. En ég vona hins vegar að við komumst í gegnum þetta og fáum þær upplýsingar sem við höfum óskað eftir á elleftu stundu eins og verið hefur alla þessa viku.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna kolvetnisstarfsemi frá meiri hluta iðnaðarnefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölda gesta. Umsagnir bárust frá Byggðastofnun, Brunamálastofnun, Bændasamtökum Íslands, Eyþingi – sambandi sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum, Fjórðungssambandi Vestfirðinga, Hafrannsóknastofnuninni, Landhelgisgæslu Íslands, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Landsvirkjun, Náttúrufræðistofnun Íslands, Orkustofnun, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samtökum atvinnulífsins og Samtökum iðnaðarins, Samtökum fjármálafyrirtækja, Siglingastofnun, Skipulagsstofnun og Umhverfisstofnun, auk þess bárust minnisblöð frá iðnaðarráðuneytinu. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ýmsum lögum sem heyra undir iðnaðarráðuneyti og umhverfisráðuneyti vegna kolvetnisstarfsemi. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ákvæðum laga um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis, þess efnis að skerpt verði á skilyrðum varðandi útgáfu leyfa og að svæðisgjöld verði lækkuð, sem og leyfisgjöld fyrir rannsóknarleyfi. Á móti verði tekið upp sérstakt umsóknargjald sem leggist á alla umsækjendur. Þá er gert ráð fyrir að ríkið geti stofnað hlutafélag um þátttöku í vinnslu kolvetnis. Virðulegi forseti. Í frumvarpinu eru einnig lagðar til breytingar á skipulags- og byggingarlögum, lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir, lögum um mat á umhverfisáhrifum, lögum um varnir gegn mengun hafs og stranda og lögum um brunavarnir. Með breytingunum er ætlunin að setja skýrari lagaumgjörð um skipulags-, mengunarvarna- og öryggismál í tengslum við rannsóknir, leit og vinnslu kolvetnis á hafsvæðunum umhverfis Ísland. Hlutverk Skipulagsstofnunar, Umhverfisstofnunar og Brunamálastofnunar er víkkað út þannig að þau taki einnig til starfsemi við rannsóknir, leit og vinnslu kolvetnis innan efnahagslögsögu og landgrunnsmarka Íslands. Lagt er til að Skipulagsstofnun ákvarði um matsskyldu samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum, annist gerð og framkvæmd skipulagsáætlana, veiti framkvæmdaleyfi og hafi eftirlit með leyfisskyldri starfsemi. Umhverfisstofnun veiti starfsleyfi og hafi eftirlit með starfsemi sem getur haft í för með sér mengun í hafi eða á hafsbotni. Brunamálastofnun annist eldvarnaeftirlit, staðfesti öryggismat vegna mannvirkja á svæðinu og endurskoði það mat reglulega. Virðulegi forseti. Hv. iðnaðarnefnd leitaði þó nokkurra umsagna eins og fram hefur komið en hv. umhverfisnefnd fjallaði einnig um málið og eftir umfjöllun þessara tveggja nefnda leggjum við í hv. meiri hluta iðnaðarnefndar fram breytingartillögur við þetta frumvarp í 15 liðum. Ástæðan er sú að nefndinni bárust nokkrar athugasemdir við frumvarpið þó að umsagnaraðilar væru flestir jákvæðir gagnvart starfseminni sjálfri. Ákveðnir þættir frumvarpsins voru umdeildir og við því brást nefndin, bæði iðnaðarnefnd og jafnframt umhverfisnefnd sem gaf okkur umsögn sína. Iðnaðarnefnd tók síðan umsögn umhverfisnefndar upp á sína arma og gerði breytingartillögur mjög í anda gagnrýni meiri hluta umhverfisnefndar vegna þess að umhverfisnefnd skilaði samhljóða áliti utan fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þeirri nefnd. Töluverð umræða skapaðist í nefndinni um skipulagslögsögu sveitarfélaga á strandsvæðum og kannski var stærsta ágreiningsefnið eða umkvörtunarefnið það að fram komu athugasemdir um að aðkoma sveitarfélaga væri ekki nægilega tryggð í þeim tilfellum sem kolvetnisstarfsemi kæmi nær ströndum. Rifjuð var upp gömul deila sem hefur átt sér stað milli ríkis og sveitarfélaga en Samband íslenskra sveitarfélaga segir í áliti sínu að samkvæmt áliti félagsmálaráðuneytisins frá 19. október árið 2000 miðist mörk sveitarfélaga til hafsins við netlög svokölluð og gildir þetta einnig um netlög við hólma og eyjar sem tilheyra bújörðum. Innan þessara marka fara sveitarfélög með skipulagsvald og útgáfu framkvæmdaleyfa. Þessi deila dúkkaði upp í okkar vinnu vegna þess að henni var aldrei lokið. Skipuð var nefnd á vegum félagsmálaráðherra árið 2002 sem þá fór með málefni sveitarfélaga til að fjalla um þetta álitamál. Ekki náðist að mynda sameiginlega afstöðu til þessarar spurningar en afstaða fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga var sú að þessi mörk væru allt of knöpp miðað við nútímaaðstæður. Virðulegi forseti. Meiri hluti iðnaðarnefndar samþykkir og tekur undir að það hljóti að skipta sveitarfélög og íbúa þeirra mjög miklu máli hvaða starfsemi er leyfð við strönd eða í fjörðum í sveitarfélögum og því sé nauðsynlegt að tryggja þátttöku sveitarfélaganna í ákvörðun um það. Við föllumst á það sjónarmið og leggjum til breytingu á frumvarpinu til að mæta þessum sjónarmiðum til að tryggja umsagnarrétt viðeigandi sveitarfélags komi til þess að sótt verði um leyfi á svæði sem er innan einnar sjómílu utan áðurnefndra netlaga. Virðulegi forseti. Þetta er í anda þeirrar niðurstöðu sem hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd hefur komist að í umsögn sinni um málefni er varða fiskeldi. Meiri hlutinn tekur jafnframt undir það sem kemur fram í umsögnum Fjórðungssambands Vestfjarða og Sambands íslenskra sveitarfélaga um mikilvægi þess að ljúka vinnu við að skilgreina lögsögu sveitarfélaga til hafsins, eins og lagt var upp með árið 2002 sem ég hef áður komið inn á en var ekki lokið við. Við leggjum mikla áherslu á það í meiri hluta iðnaðarnefndar að þessari vinnu verði lokið hið allra fyrsta. Þá skapaðist mikil umræða um skipulagsþátt málsins sem nokkuð var gagnrýndur. Eftir yfirferð nefndarinnar leggur meiri hlutinn til þó nokkrar viðbætur og breytingar á frumvarpinu eins og áður hefur komið fram. Í fyrsta lagi leggur meiri hlutinn til að kveðið verði á um að Orkustofnun skuli leita umsagnar hjá viðeigandi sveitarfélagi komi til þess að sótt verði um leyfi á svæði sem er innan við 1 sjómílu utan netlaga. Með því er komið til móts við sjónarmið Sambands íslenskra sveitarfélaga. Sambærilega breytingartillögu er að finna varðandi afgreiðslu rannsóknar- og vinnsluleyfa. Í öðru lagi leggur meiri hlutinn til breytingar sem fjalla um nánari útfærslu á skilyrðum varðandi skipulag leyfishafa og starfsemi hans hér á landi. Annars vegar er lagt til að kveðið verði á um að leyfishafi skuli hafa skipulag sem tryggir sjálfstæða stjórnun og umsjón framkvæmda frá Íslandi á öllum þáttum tengdum kolvetnisstarfsemi sinni hér á landi. Í þessu felst að öll umsýsla og þjónusta við leyfishafa, rekstur og áhafnaskipti fari fram á Íslandi. Í þessum tilgangi verði Orkustofnun heimilt að setja sérstök skilyrði er lúta að skipulagi og eiginfjárgrunni leyfishafa. Slík regla mundi skapa skilyrði til uppbyggingar á þekkingu og iðnaði og efla þannig atvinnulíf í byggðum á þeim svæðum þar sem þjónustan yrði veitt. Hins vegar er lagt til að kveðið verði á um að kolvetnisstarfsemi og tengd starfsemi skuli rekin frá stöð á Íslandi. Þessi breytingartillaga hlaut mikla umfjöllun í hv. iðnaðarnefnd og þó svo að hér liggi fyrir minnihlutaálit um málið í heild þá er um þetta þó nokkuð mikil samstaða. Þessi breytingartillaga byggist á norskri fyrirmynd og þar sem okkar ágætu vinir í Noregi hafa bæði mikla reynslu af kolvetnisstarfsemi og eru í sömu stöðu og við að vera hluti af EES-samningnum töldum við rétt að fara sömu leið og þeir hafa farið í þessum tilgangi til að tryggja að starfsemin eflist hér á landi og með öryggissjónarmið í huga. Í þriðja lagi leggur meiri hlutinn til að lögfest verði að sá sem hlýtur rannsóknar- og vinnsluleyfi hér á landi skuli á gildistíma leyfisins greiða árlegt framlag til sérstaks menntunar- og rannsóknarsjóðs. Þarna erum við með fyrirmynd frá Færeyjum. Færeyingar hafa verið í sömu stöðu og við Íslendingar og þeir ákváðu að fara þá leið að búa til sérstakan sjóð í Færeyjum. Þeir sem fá heimild til að leita að olíu þar eða kolvetni leggja til fé í sérstakan sjóð til að efla þekkingu og reynslu í því fagi þar í landi. Meiri hluti nefndarinnar ætlar að leggja til að það sama verði gert hér. Þá er lagt til að í rannsóknar- og vinnsluleyfum skuli nánar kveðið á um stofnframlag og árlegt gjald í framangreindan sjóð. Ráðherra er heimilað að setja í reglugerð nánari ákvæði sem lúta að markmiði og hlutverki sjóðsins. Kveðið er á um að sjóðurinn skuli skipaður fulltrúum leyfishafa auk fulltrúa ríkisins sem iðnaðarráðherra skipar og skal hann hafa neitunarvald ef ákvarðanir stjórnar eru ekki í samræmi við hlutverk og markmið sjóðsins. Það er von okkar í meiri hluta hv. iðnaðarnefndar að með sjóðnum verði unnt að auka menntun og þekkingu á málum tengdum kolvetnisstarfsemi á Íslandi. Í fjórða lagi leggur meiri hlutinn til að í rannsóknar- og vinnsluleyfi skuli kveðið á um stofnframlag, sem og árlegt gjald leyfishafa rannsóknar- og vinnsluleyfis í menntunar- og rannsóknarsjóð þann sem ég nefndi áðan. Í fimmta lagi leggur meiri hlutinn til að Orkustofnun skuli starfrækja og leiða starf samráðshóps eftirlitsaðila vegna leitar, rannsókna og vinnslu kolvetnis við Ísland. Þetta er viðbót, virðulegi forseti, enn ein viðbótin, ein af 15 breytingum sem við gerum á því frumvarpi sem hér liggur fyrir, og teljum að verði mjög til bóta. Í starfshópi þessum munu 11 aðilar sitja. Það eru Brunamálastofnun, Flugmálastjórn Íslands, Geislavarnir ríkisins, Hafrannsóknastofnunin, Landhelgisgæslan, Orkustofnun, Siglingastofnun Íslands, Skipulagsstofnun og Vinnueftirlits ríkisins auk Umhverfisstofnunar. Því til viðbótar er lagt til að Náttúrufræðistofnun Íslands verði veitt aðild að starfshópnum. Það að Náttúrufræðistofnun Íslands skuli vera veitt aðild að þessum hópi er í samræmi við umsögn meiri hluta umhverfisnefndar Alþingis sem bendir á hið lögbundna hlutverk Náttúrufræðistofnunar sem sé m.a. að leiðbeina um hóflega nýtingu náttúrulegra auðlinda og aðstoða með rannsóknum við mat á verndargildi vistkerfa og náttúruminja. Þá starfar Náttúrufræðistofnun í nánu samstarfi við Hafrannsóknastofnunina að skráningu og gerð gagnagrunns um botndýr á Íslandsmiðum. Þá skal ekki gleyma, virðulegi forseti, stöðu Náttúrufræðistofnunar í þeirri vinnu og þeim rannsóknum sem þegar hafa verið gerðar á Drekasvæðinu sem liggja því til grundvallar að við teljum að nú sé rétt að ganga skrefinu lengra og hefja útboð á rannsóknum á því hvort þarna sé kolvetni að finna - nú þegar hafa 57 sýni verið tekin á svæðinu og frumskoðun á sýnum þaðan bendir til þess að fjölbreytni botndýra sé mjög mikil og að víða séu tegundir mjög viðkvæmar fyrir raski, t.d. mjúkir kórallar. Það, virðulegi forseti, telur meiri hluti iðnaðarnefndar mjög mikilvægan hluta af þeim rannsóknum sem fara fram á þessu svæði og því sé rétt að Náttúrufræðistofnun sé í eftirlitsnefnd. Í sjötta lagi leggur meiri hlutinn til að í bráðabirgðaákvæði við lög um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis verði kveðið á um að iðnaðarráðuneyti og umhverfisráðuneyti skuli fyrir 1. janúar 2010 hafa lokið skoðun á því hvort þörf sé breytinga á ákvæðum 14.–18. gr. þeirra laga og ákvæðum skipulags- og byggingarlaga varðandi efni, gerð og málsmeðferð skipulagsáætlana og leyfisveitinga vegna einstakra framkvæmda á grundvelli leyfa til rannsóknar og vinnslu kolvetnis útgefnum af Orkustofnun. Breytingin tengist athugasemdum Samtaka atvinnulífsins og Samtaka iðnaðarins um fyrirkomulag leyfisveitinga og því að lagt er til að felld verði brott ákvæði frumvarpsins er varða breytingar á skipulags- og byggingarlögum. Þá fylgir, virðulegi forseti, að við leggjum til að felldar verði á brott þær greinar frumvarpsins sem fjalla um breytingar á skipulags- og byggingarlögum og fólu í sér útvíkkun á þeim sem við teljum að ættu að eiga sér stað í víðara samhengi. Í umsögnum sem bárust nefndinni komu fram athugasemdir frá Skipulagsstofnun, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samtökum atvinnulífsins og Samtökum iðnaðarins við að víkka út gildissvið laganna með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Í ljósi þessara athugasemda og ákvæða kolvetnislaga um afgreiðslu Orkustofnunar á rannsóknar- og vinnsluleyfum og samþykkis stofnunarinnar fyrir einstökum framkvæmdum þótti rétt að þessi þáttur málsins yrði skoðaður nánar. Þetta var nánast, virðulegi forseti, óumdeilt bæði innan nefndar og meðal umsagnaraðila. Í þessu sambandi var sérstaklega haft í huga að samkvæmt gildandi lögum ber Orkustofnun að leita umsagna umhverfisráðuneytis og sjávarútvegsráðuneytis áður en veitt eru rannsóknar- og vinnsluleyfi eða leyfi fyrir einstökum framkvæmdum. Þá var horft til þess að lögfestur hefur verið samráðshópur eftirlitsaðila þar sem allar stofnanir sem eftirliti eiga að sinna hafa sinn fulltrúa eins og áður hefur verið nefnt, t.d. Orkustofnun og Skipulagsstofnun. Samkvæmt tillögu að nýju bráðabirgðaákvæði ber iðnaðarráðuneyti og umhverfisráðuneyti að skoða þennan þátt mun betur. Í áttunda lagi leggur meiri hlutinn til að orðið „leit“ verði fellt brott úr greinum frumvarpsins. Gera verður greinarmun á leit að kolvetni annars vegar og rannsóknum og vinnslu hins vegar. Leit er, eins og fram kemur í lögunum, bundin við rannsóknir sem ekki eru líklegar til að hafa í för með sér röskun, en framkvæmdir tengdar rannsóknum og vinnslu hafa í för með sér röskun. Því er eðlilegt að gera þarna mun á og miða við rannsóknir og vinnslu en ekki leit þegar verið er að fjalla um breytingar á umhverfislöggjöf. Í níunda lagi, virðulegi forseti, leggur meiri hlutinn til að 19. gr. frumvarpsins verði breytt þannig að nýtt ákvæði verði 6. gr. a en ekki 6. gr. b, svo sem lagt er til í frumvarpinu. Þá leggur meiri hlutinn til að 20. gr. frumvarpsins falli brott. Greinin fjallar um heimild Umhverfisstofnunar til gjaldtöku vegna leyfisveitinga og eftirlits. Í umsögn Umhverfisstofnunar kemur m.a. fram að með því að fela stofnuninni útgáfu starfsleyfa nái ákvæði 21. gr. laga um hollustuhætti og mengunarvarnir til þessa en ákvæðið fjallar um gjaldtöku vegna þjónustu stofnunarinnar. Óþarft sé að kveða á um sérstaka gjaldtökuheimild vegna leyfisveitinga og eftirlits með kolvetnisstarfsemi fyrst almenn ákvæði laganna um gjaldtöku nái til leyfisveitinga og eftirlits með kolvetnisstarfseminni. Þá leggur meiri hlutinn til að gerðar verði tvær breytingar á fylgiskjölum - og ég tel að þetta séu gríðarlega mikilvægar breytingar - við lög um hollustuhætti og mengunarvarnir. Annar vegar er lagt til að fylgiskjali I, sem hefur að geyma lista yfir atvinnurekstur sem Umhverfisstofnun veitir starfsleyfi fyrir, verði breytt þannig að rannsóknir og vinnsla kolvetnis séu talin upp í fylgiskjalinu í samræmi við það sem lagt er til í 19. gr. frumvarpsins. Hins vegar er lagt til að fylgiskjali II, sem hefur að geyma lista yfir starfsemi sem færa skal grænt bókhald, verði breytt þannig að kolvetnisvinnsla komi fram í upptalningunni. Þetta, virðulegi forseti, teljum við gríðarlega mikilvægt og ýmsir umsagnaraðilar komu inn á þetta. Meiri hlutinn leggur til að 23. gr. frumvarpsins verði breytt, en greinin varðar breytingu á skilgreiningu laga um varnir gegn mengun hafs og stranda á hugtakinu losun þegar úrgangsefni eða önnur efni, sem beinlínis stafa frá rannsóknum eða nýtingu jarðefna í eða á hafsbotni, berast í hafið. Að ábendingu Umhverfisstofnunar og umsögn umhverfisnefndar er talið réttara að við b-lið 7. tölul. 3. gr. laganna bætist orðin: ,,nema um sé að ræða mengandi efni frá kolvetnisvinnslu eða boranir tengdar henni“. Með þessu er ætlunin að skýra nánar hvað átt er við með losun en ljóst er að hluti þeirra jarðefna sem stafa frá rannsóknum eða nýtingu teljast ekki losun. Meiri hlutinn vísar til þess að í 25. gr. frumvarpsins er lagt til að gildissvið laga um brunavarnir verði víkkað út þannig að það nái til starfsemi og framkvæmda utan netlaga og innan efnahagslögsögu og landgrunnsmarka vegna leitar, rannsókna og vinnslu kolvetnis. Í athugasemd Sambands íslenskra sveitarfélaga var gerð athugasemd við að gildissvið laganna væri víkkað út með þessum hætti þar sem ljóst væri að flest ákvæði laganna ættu ekki við um þessa starfsemi og slíkt gæti valdið misskilningi. Í ljósi þessa leggur meiri hlutinn til þess að í 25. gr. frumvarpsins verði kveðið á um að gildissvið laga um brunavarnir verði látið halda sér nema sérstaklega sé kveðið á um annað í lögunum. Að lokum, virðulegi forseti, er í 26. og 27. gr. frumvarpsins að finna ákvæði sem eingöngu munu ná til rannsókna á vinnslu kolvetnis utan netlaga og þar með takmörkum við þann þátt með því - og þetta er jafnframt gert vegna athugasemda. Að lokum leggur meiri hlutinn til að í lögum um brunavarnir komi í stað orðsins efnahagslögsaga orðið mengunarlögsaga í samræmi við þá hugtakanotkun sem nú þegar er í lögum um varnir gegn mengun hafs og stranda. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu hvað þetta varðar og meiri hluti iðnaðarnefndar leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Undir þetta rita sú er hér stendur, formaður og framsögumaður iðnaðarnefndar, Kristján Þór Júlíusson, Einar Már Sigurðarson, Eygló Harðardóttir, Herdís Þórðardóttir, Rósa Guðbjartsdóttir, Björk Guðjónsdóttir og Grétar Mar Jónsson, með fyrirvara.

Herra forseti. Ég vil aðallega bregðast við tvennu í máli hv. formanns iðnaðarnefndar og framsögumanns nefndarálitsins. Það er í fyrsta lagi athugasemd um málsmeðferð vegna þess að hér er til umræðu frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna kolvetnisstarfsemi eins og það er orðað. Hér er verið að gera tillögu um breytingu á sex lagabálkum. Þar af er í raun aðeins einn sem heyrir undir iðnaðarráðuneytið á meðan fimm heyra undir umhverfisráðuneytið. Þetta er fyrst og fremst athugasemd um vinnubrögð og ekkert síður má beina þessu til forseta Alþingis úr því að hann er sestur hér í forsetastól að löggjöf sem heyrir undir marga málaflokka sérstaklega eins og hér stendur á þar sem obbinn af þeim breytingum sem verið er að leggja til heyrir undir aðra nefnd en þá sem fékk málið til umfjöllunar þá vil ég leyfa mér að gera athugasemdir við þann tíma og þá möguleika sem hv. umhverfisnefnd hefur haft til þess að fjalla um þetta mál og þær lagabreytingar sem heyra undir þá nefnd. Ég hefði talið að menn þyrftu að huga aðeins að breytingum á vinnubrögðum þegar svona háttar til og vil leita eftir viðbrögðum hv. formanns iðnaðarnefndar við þessu atriði. Hitt er svo að því er varðar skipulagsþátt málsins því hér leggur nefndin til að breytingarnar sem fyrirhugaðar voru á skipulags- og byggingarlögunum falli allar brott. Þá leyfi ég mér að spyrja hvernig nefndin sér þá fyrir sér skipulagi þessa svæðis fyrir komið eða er ekki meiningin að það verði unnið neitt skipulag af svæðinu áður en það fer í það ferli sem er gert ráð fyrir að verði farið af stað með hér eftir áramótin? Mér finnst alla vega mikilvægt að fá það fram í þessari umræðu hvernig nefndin sér það fyrir sér.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög réttmæt og fín spurning hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni vegna þess að vissulega er rétt að frumvarpið snertir að mjög miklu leyti til hv. umhverfisnefnd. Umhverfisnefnd fjallaði um málið og fékk til sín fjölmarga aðila og við sitjum þar bæði, ég og hv. þingmaður, í þeirri nefnd. Umhverfisnefnd skilaði áliti sínu á málinu til okkar í iðnaðarnefnd sem hafði, hvað eigum við að segja, lögsögu yfir málinu í heild sinni. Við tókum tillit til allra athugasemda meiri hluta umhverfisnefndar og þar á meðal þeirrar að menn töldu að skipulagsmálin væru ekki og skipulagsþátturinn - og hv. þingmaður veit að forstöðumaður Skipulagsstofnunar kom og gagnrýndi þann hátt. Við breyttum því með bráðabirgðaákvæði sem kveður á um að við hefjum ekki þann þátt sem snýr að rannsóknarhlutanum, þ.e. að hægt sé að bjóða út rannsóknarleyfi á Drekasvæðinu. Engu að síður ákvað iðnaðarnefnd, vegna meðal annars orða meiri hluta umhverfisnefndar um að skipulagsþátturinn hafi ekki verið leystur með fullnægjandi hætti, að samþykkja ekki þann þátt með öðruvísi en að setja bráðabirgðaákvæði um að iðnaðarráðuneytið og umhverfisráðuneytið - og að sjálfsögðu hlýtur það að gerast í samráði við sveitarfélögin - að sá þáttur verði leystur með almennum hætti fyrir 1. febrúar árið 2010. 

Herra forseti. Það er einmitt þetta. Mér er ljóst að umhverfisnefndin fékk málið til umfjöllunar og fékk marga aðila málsins á sinn fund. Engu að síður einkenndi það starf nefndarinnar að hún hefði í raun ekki lögsögu, eins og hv. þingmaður komst að orði, í málinu og mér finnst það athugunarefni þegar svo stór hluti þessa máls, þessa pakka, ef svo má segja, heyrir undir eða fjallar um mál og löggjöf sem lýtur að verksviði hv. umhverfisnefndar. Við það er ég eiginlega að gera athugasemd hér. Varðandi síðan skipulagsþáttinn þá sýnist mér líka að í þeirri tillögu sem hér er lögð fram um bráðabirgðaákvæði þá komi það bráðabirgðaákvæði inn í lögin um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis sem er á forræði iðnaðarráðuneytisins enda þótt það bráðabirgðaákvæði lúti fyrst og fremst að endurskoðun skipulags- og byggingarlaga. Mér finnst dálítið sérkennilegt að setja það þar inn vegna þess að það er þá á forræði iðnaðarráðherra í raun að setja af stað athugun á því hvort nauðsynlegt sé að breyta skipulags- og byggingarlögum. Ég veit ekki alveg hvort þetta er kórrétt stjórnsýsla. Ég get alveg tekið undir efnisatriðið þannig séð að það sé eðlilegt að láta fara fram athugun á þessu í samvinnu þessara aðila. En ég hefði engu að síður talið að það hefði þá átt að koma með einhverjum hætti inn í skipulags- og byggingarlögin. Ég tek undir það sem kom fram í máli forstjóra Skipulagsstofnunar á fundum umhverfisnefndar að skipulagsþátturinn reyndist vera vanreifaður í þessu máli og þarf meiri yfirlegu, meðal annars með tilliti til athugasemda sem komu fram hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga um breytingar á umdæmi sveitarfélaga í skipulagsmálum sem ég er algerlega sammála. Ég er sammála þeim sjónarmiðum sem þaðan hafa komið og mun beita mér fyrir því þegar 

Virðulegi forseti. Það sem við lendum í þegar við erum að ræða þetta mál, um olíuleit á Drekasvæði sem er alls ekki nálægt einu sinni netlögum sem um hefur verið rætt hér, þá lendum við í því að upp kemur gamall draugur, þ.e. deila á milli sveitarfélaga og ríkisins um hversu langt lögsaga sveitarfélaganna og skipulagslögsaga sveitarfélaganna á að ná. Þessi draugur hefur komið upp líka í öðrum málum, til dæmis í málefnum sem varða fiskeldi sem hafa komið upp hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og það er þess vegna sem við leggjum mjög mikla áherslu á það í okkar umsögn og í okkar nefndaráliti að sú deila verði leyst. Við í hv. iðnaðarnefnd getum ekki leyst þá deilu vegna þess að hún snertir svo marga aðra fleti. Við leysum hana ekki í umfjöllun um Drekasvæðið sem er svo miklu lengra í burtu. Þess vegna leggjum við mikla áherslu á að það mál verði leyst. Þess vegna ákváðum við líka að samþykkja og koma til móts við Samband íslenskra sveitarfélaga að því leyti að komi til einhverra slíkra þátta að kolvetnisstarfsemin verði innan þess svæðis, einnar sjómílu utan netlaga, áður en þessi deila verður leyst þá er það vilji okkar að leitað verði umsagnar viðeigandi sveitarfélags. Við töluðum við Samband íslenskra sveitarfélaga og það gerði ég persónulega og þeir lýstu ánægju með þó þessa niðurstöðu. En það er alveg ljóst að þessa deilu verður að leysa með heildrænum hætti. Það gerum við ekki í hv. iðnaðarnefnd né heldur við hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sem sitjum í umhverfisnefnd. Við í umhverfisnefnd leysum hana ekki. Hana verður að leysa heildrænt.

Herra forseti. Mig langar til þess að varpa þeirri spurningu hér fram til hv. formanns iðnaðarnefndar hvort hún hafi kynnt sér þær tillögur til niðurskurðar á rannsóknum sem tengjast olíuleit á Drekasvæðinu sem er að finna í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar og hverjar þær eru.

Virðulegi forseti. Ég horfi heildrænt á málið. Við erum hér og nú að fjalla um rannsóknir og mögulegt útboð á rannsóknum á Drekasvæðinu. Ég hef ekki kynnt mér þær sérstaklega þar sem er fjallað um næsta ár. Nei. Ég skal svara því heiðarlega.

Herra forseti. Hér hefur verið gagnrýnt töluvert bæði í gær og í dag að hv. stjórnarliðar hafi ekki treyst sér til þess að taka þátt í umræðum um fjárlög og bandorminn heldur hefur maður í raun séð undir iljarnar á þeim hér flestum úr þingsalnum ef frá er talinn sá sem hér birtist í dyrum, hv. formaður efnahags- og skattanefndar, Pétur H. Blöndal. Ég get hins vegar upplýst hv. formann iðnaðarnefndar um hvað ríkisstjórn sem hún styður hefur ákveðið að gera varðandi rannsóknir sem hún var að benda hér á og það skipulag sem á að koma á í stjórnsýslunni. Það er einfaldlega þannig að af 6,5 millj. kr. - ef hv. formaður iðnaðarnefndar vildi gjöra svo vel og hlusta - að af 6,5 millj. kr. sem Veðurstofa Íslands átti að fá til þess að rannsaka veðurfar á Drekasvæðinu er búið að skera 6 millj. kr. og af 6 millj. kr. sem Umhverfisstofnun átti að fá til þess að tryggja stjórnsýsluþáttinn er búið að skera 6 millj. Af þessum 12,5 millj. kr. standa eftir 0,5. Þar að auki er búið að skera niður af Náttúrufræðistofnun yfir 30 millj. kr., af Hafrannsóknastofnun tæpar 80 og af Orkustofnun yfir 30 millj. kr. En það er athyglisvert að það þurfi að upplýsa hv. formann um þetta. Ég gagnrýni það sem hér segir um rannsóknirnar. Þetta er of lítið af rannsóknum á lífríkinu og ég tala nú ekki um miðað við þann niðurskurð sem hefur verið ákveðinn.

Virðulegi forseti. Hér lék hv. þingmaður ákveðinn leik en þetta frumvarp er enn ekki orðið að lögum og við í hv. iðnaðarnefnd höfum lagt okkur fram við að gera það sem best úr garði, eins og hv. þingmaður veit, t.d. með því að setja Náttúrufræðistofnun í hóp samráðsaðila og eftirlitsaðila, svo þarna fari fram raunverulegar og góðar rannsóknir, eins og hingað til. Þetta frumvarp er ekki enn orðið að lögum, virðulegi forseti, og þar af leiðandi er ekki óeðlilegt að til þess hafi ekki verið lagt fé. Ekki er hægt að leggja fé til hluta sem ekki eru enn orðnir.

Ég er að tala um fjárlög 1909.

Vonandi berum við gæfu til þess, 

Herra forseti. Ég vil strax í upphafi að það komi skýrt fram að þingmenn Vinstri grænna styðja náttúrufarsrannsóknir, hafa gert það í öllum þeim tilvikum sem ég þekki til og munu væntanlega gera áfram. Við leggjum mjög mikla áherslu á grunnrannsóknir á náttúru Íslands og þegar þrengir að fjárhagslega er það auðvitað spurning um forgangsröðun. Hæstv. ríkisstjórn hefur forgangsraðað þannig í rannsóknum hjá Veðurstofu Íslands og hvað varðar skipulagsþáttinn í stjórnsýslunni hjá Umhverfisstofnun að hún hefur skorið niður framlag til olíuleitar á Drekasvæðinu, annars vegar framlag til veðurfarsrannsókna og hins vegar framlag til að styrkja stjórnsýsluþátt Umhverfisstofnunar og Veðurstofu Íslands. Herra forseti. Ég mæli fyrir minnihlutaáliti mínu í hv. iðnaðarnefnd. Ég vil byrja á því að vekja athygli á því að klukkuna vantar nú 9 mínútur í miðnætti. Það er 19. desember, á morgun er 20. desember. Enn er ekki búið að afgreiða fjárlög fyrir næsta ár. Fjáraukalög hafa heldur ekki verið afgreidd. Þetta tengist því kannski að bankarnir hrundu og 6. október voru sett neyðarlög og hefur það sett mark sitt á öll störf þessa þings. Við höfum í dag rætt ítarlega afleiðingarnar af þessu og þær ráðstafanir sem hæstv. ríkisstjórn grípur til. Við höfum gagnrýnt að 10 þúsund kr. verða teknar um hver einustu mánaðamót af 90% lífeyrisþega í landinu út allt næsta ár. Við höfum gagnrýnt að 1.100 millj. kr. eru sóttar í nýja sjúklingaskatta. En allt þetta, bankahrunið, kreppan, nýir sjúklingaskattar, álögur á almenning, atvinnumissir og tekjutap, yfirvofandi gjaldþrot heimila og nauðungarsölur, hreyfir ekki við hæstv. iðnaðarráðherra. Hann veit ekki af þessu. Þess vegna skiptir höfuðmáli korteri fyrir jól að þröngva í gegn illa unnu, illa undirbúnu og vanreifuðu máli - um hvað? Um leit og vinnslu á olíu og jarðgasi á Drekasvæðinu. Ég vil nefna, herra forseti, strax í upphafi að ég get ekki kallað olíu og gas kolvetni. Ég fæ - ég vil viðurkenna það - hálfgerðan aumingjahroll í hvert skipti sem það er gert vegna þess að þetta er svo mikið rangnefni. Hins vegar vannst ekki tími til að ræða það í hv. iðnaðarnefnd, það lá svo mikið á að taka málið úr nefndinni að ekki náðist einu sinni að ræða það. Ég er með tillögur um hvernig má breyta þessu og ég hyggst gera grein fyrir þeim á eftir og ég mun óska eftir því, herra forseti, að málið verði tekið aftur fyrir í nefnd milli 2. og 3. umr. meðal annars vegna þess og fleiri tillagna til breytinga sem ég hefði viljað koma á framfæri í málinu. Ég vil líka gagnrýna að málið var tekið út úr nefndinni eftir að þingfundur hafði verið settur á Alþingi. Þess vegna gekk ég út. Óheimilt er að halda nefndarfundi á meðan á þingfundi stendur og því gekk ég út og hafði því ekki tækifæri til að koma að tillögum mínum til breytinga og bóta á þessu ágæta frumvarpi. Hér ræðum við sem sagt frumvarp sem tekur til breytinga á einum sex lagabálkum sem varða svokallaða kolvetnisstarfsemi, þ.e. leit, rannsóknir og vinnslu á jarðolíu og jarðgasi í efnahagslögsögunni. Þetta eru nokkrir lagabálkar sem allir nema einn heyra undir umhverfisráðuneytið. Sá eini sem heyrir undir iðnaðarráðuneytið eru lög sem fyrst voru sett 2001 en var breytt talsvert með lögum nr. 49/2007, um sama efni, sem varða jarðolíu og jarðgas í efnahagslögsögunni. Í nefndaráliti á þskj. 403 kemur fram að minni hlutinn telur að breytingarnar sem frumvarpið tekur til og varða skipulagsmál, brunavarnir og mengunarvarnir hefðu með réttu átt að vera á forræði umhverfisráðuneytisins og umhverfisnefndar þingsins sem því miður var einungis veittur umsagnarréttur þar um. Ég gerði athugasemd við þetta strax við 1. umr. málsins og tek undir með hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að þetta eru ekki vinnubrögð sem eru til bóta í störfum þingsins. Ég tel að sú ráðstöfun að veita umhverfisnefnd einungis umsagnarrétt um þessa stóru lagabálka sé óásættanleg, enda kom í ljós að umhverfisþættir málsins eru mjög vanreifaðir og illa undirbúnir af frumvarpshöfundum, sem eðlilega komu úr iðnaðarráðuneyti. Mat minni hlutans er að hér sé fremur farið fram af kappi en forsjá og enda þótt þær breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu í meðförum nefndarinnar séu til hins betra, hefði nefndin að ósekju mátt leggja meiri vinnu í þær og vinna þær í náinni samvinnu við aðrar nefndir þingsins til að fá betri niðurstöðu. Engin haldbær rök hafa komið fram um nauðsyn þess að afgreiða frumvarpið fyrir jólahlé og það held ég að hæstv. forseta þingsins eigi að vera ljóst enda þótt hér sé sett á 2. umr. á þessum ókristilega tíma. Það eina sem hefur verið gefið upp um það er yfirlýsing ráðuneytisins eftir að fulltrúar ráðuneytisins höfðu verið þráspurðir í hv. iðnaðarnefnd um af hverju lægi svona mikið á, af hverju Sambandi íslenskra sveitarfélaga til að mynda var aðeins veitt innan við vika í umsagnarfrest um málið. Af hverju lá svona mikið á? Svarað var að búið væri að „tilkynna“ að leyfi til olíuleitar á svonefndu Drekasvæði verði boðin út 15. janúar. Það hafði verið tilkynnt. Það er nefnilega það. Ég vildi óska, herra forseti, að allar þær ákvarðanir og tilkynningar sem hafa verið gefnar út nú á haustmánuðum og fyrr, fengju nú staðist. En því miður er því ekki svo farið í íslensku þjóðlífi í dag, því miður. En þessu má ekki hagga og það er mjög eftirtektarvert. Ég tel að þrýstingur af því tagi sem kom fram frá hv. iðnaðarráðuneyti á vinnu þingnefndar sé mjög ómálefnalegur og að mínu áliti rakalaus. Ljóst er einnig að ná hefði mátt betri sátt um lausn ágreinings, sem frumvarpið vissulega kveikti og hv. formaður iðnaðarnefndar kallaði draug áðan, með víðtækara samráði og meiri vinnu en hinn knappi tímarammi ráðuneytisins leyfði. Við skulum líka átta okkur á því, herra forseti, að hraðinn við þessa afgreiðslu er ekki í neinu samræmi við þann veruleika sem við blasir og vandséð er að olíuvinnsla hefjist á Drekasvæðinu eða annars staðar í lögsögu Íslendinga fyrr en eftir nokkur eða jafnvel allmörg ár. Minni hlutinn hvetur til þess í nefndaráliti að menn gæti hófs í yfirlýsingum sínum og kyndi ekki um of undir væntingar um skjótfenginn gróða af olíuiðnaði og mikinn fjölda starfa sem honum kunni að fylgja. Ég vil einnig nota tækifærið og minna á ábyrgð Íslendinga í umhverfismálum, ekki síst hvað varðar lofthjúp jarðar og breytingar á honum. En sú ábyrgð verður að vera í fyrirrúmi þegar teknar eru ákvarðanir sem varða orkuvinnslu og orkunýtingu til langs tíma og ég minni á að Íslendingar eru samábyrgir varðandi umhverfisvernd á heimskautasvæðum gegnum Norðurheimskautsráðið en hér er einmitt fjallað um olíuvinnslu eða gasvinnslu í Norður-Íshafinu. Stjórnvöld mega nefnilega ekki missa sjónar á mikilvægi endurnýjanlegra orkugjafa og sjálfbærri nýtingu þeirra þótt olíuvinnslufyrirtæki utan úr heimi, hugsanlega frá Rússlandi og Kína, banki upp á og vilji auka framleiðslu sína með samstarfi við Ísland um rannsóknir á landgrunninu. Minni hlutinn tekur undir það í nefndarálitinu að ekki sé sjálfgefið að Íslendingar leggi út á þær brautir að bora eftir olíu á botni Norður-Íshafsins og ákvörðun um útboð á leyfum til slíks hefði þurft mun ítarlegri umfjöllun en tímapressan frá iðnaðarráðuneytinu leyfði. Herra forseti. Hér er rætt frumvarp um auðlindir í sameign þjóðarinnar. Það er eins og ætíð mjög vandmeðfarið hvernig hagsmuna eigendanna, þ.e. almennings, skuli gætt, bæði hvað varðar leyfisveitingarnar sem slíkar, framsal á nýtingu auðlindarinnar og gjaldtöku fyrir nýtinguna. Minni hlutinn gerir í áliti sínu ekki athugasemdir við þær breytingar sem eru gerðar á gjaldtökuheimildum fyrir leyfi til rannsókna í 11. gr. en bendir þó á að í stað þess að taka stighækkandi gjald gæti ríkið myndað eignarhluta í slíkum fyrirtækjum. Ábendingar um þetta komu fram í umræðum þegar lögunum var breytt síðast í mars 2007 og aftur núna í 1. umr. en ekki gafst tóm til þess í hv. iðnaðarnefnd að ræða það. Ég vil vekja athygli á 5. gr. frumvarpsins þar sem er nýmæli sem heimilar ráðherra að stofna til hlutafélags til að gæta hagsmuna ríkisins á olíu- og/eða gasvinnslu. Í frumvarpinu er tekið mið af norska ríkishlutafélaginu Petoro AS sem ólíkt StatoilHydro tekur ekki beinan þátt í olíuvinnslu. Þessi leið til að gæta hagsmuna Íslands við olíuvinnslu er ekki einboðin og minni hlutinn bendir á hinn mikla og óumdeilda ávinning Norðmanna af uppbyggingu norska ríkishlutafélagsins StatoilHydro en Norðmenn stýrðu frá upphafi olíuvinnslu sinni í farveg sem miðaði að því að byggja upp þekkingu og aðkomu innlendra aðila að rannsóknum og vinnslu olíu. Þar í landi hafa menn ekki verið feimnir við að beita ríkisvaldinu til að tryggja að í höndum Norðmanna sjálfra yrði til öflugur iðnaður á því sviði. Danir á hinn bóginn völdu að fara aðra leið þegar þeir framseldu réttindi sín í Norðursjó til einkaaðilans Mærsk. Í Danmörku hefur þess vegna ekki byggst upp viðlíka iðnaður og þekking sem í Noregi. Þetta eru atriði sem hefðu þurft nánari skoðunar við í nefndinni sem og félagsformið en til þess gafst einfaldlega ekki tóm. Ég verð að segja að það kom þeirri sem hér stendur algerlega í opna skjöldu þegar skyndilega var boðaður fundur í hádegishléi í hv. iðnaðarnefnd til þess að taka málið út. Það hafði ekki verið boðað. Þvert á móti hafði þarsíðasta fundi nefndarinnar lokið undir því fororði að reynt yrði að athuga hvort ekki mætti vinna þetta mál betur eftir áramótin. En þrátt fyrir þennan knappa tímaramma og þrátt fyrir þau handarbaksvinnubrögð sem vissulega voru viðhöfð við undirbúning málsins er ljóst að í meðförum nefndarinnar urðu ágætar breytingar á frumvarpinu og veitti þar ekki af. Ég vil í því sambandi sérstaklega nefna aðkomu hv. þm. Bjarkar Guðjónsdóttur sem kom með mjög margar og góðar ábendingar sem fengu vinnslu og frágang sem breytingartillögur. Um þær var samstaða í nefndinni. Þar vil ég nefna fyrst og fremst þá leið Norðmanna að tryggja í norskum lögum að þjónusta við þá sem leita að, rannsaka eða vinna jarðolíu eða jarðgas fari fram frá höfn í Noregi. Ákvæði þessa efnis var tekið inn í breytingartillögur og var samstaða um það í nefndinni. Þar er m.a. átt við áhafnaskipti og annað þess háttar en það hafði hv. iðnaðarráðuneyti láðst að athuga við undirbúning málsins. Þessa breytingu tel ég mjög til bóta og alveg sjálfsagða. Í meðförum nefndarinnar var einnig litið til fordæmis Færeyinga sem stofnað hafa menntunar- og rannsóknarsjóð með framlögum frá olíuleitarfyrirtækjum. Þar um var einnig samstaða í nefndinni að rétt væri að fara svipaða leið hér á landi. Sú sem hér stendur telur það til mikilla bóta en hefði samt kosið, og kom því á framfæri í nefndinni, að slíkum fjárframlögum væri ætlað að renna til þess að efla rannsóknarsjóði, rannsóknarstofnanir og háskóla sem fyrir eru. En um það náðist ekki samstaða í nefndinni og það var í rauninni lítið rætt að öðru leyti en því að hv. formaður iðnaðarnefndar sagði: Ég er bara algerlega ósammála. Og þar sem var málið útrætt. Stærsti hluti frumvarpsins hins vegar sem komið hefur fram fjallar um lög sem eru á forræði umhverfisráðuneytis. Þar er um að ræða útvíkkun á starfsemi ýmissa eftirlitsstofnana sem fara með skipulagsmál, mengunarvarnir og brunavarnir. Það er auðvitað ljóst að rannsóknir og vinnsla á jarðolíu og jarðgasi geta haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar á lífríki úthafsins sem og lífríki strandsvæða. Það er mjög mikilvægt að lög um hollustuhætti og mengunarvarnir taki til þeirrar starfsemi sem hér er fjallað um en einnig til flutnings jarðolíu og unninnar olíu í efnahagslögsögunni. Á það skortir að mínu mati. Sama á í rauninni við um ákvæði laga um brunavarnir en þó var bent á það í meðförum nefndarinnar að Brunamálastofnun hafi ekki þvingunarúrræði gagnvart þeim aðilum sem hér um ræðir og fá leyfi til þess að rannsaka eða vinna olíu eða gas. Minni hlutinn gerir í áliti sínu ekki athugasemdir við þessi atriði að öðru leyti en því að það hefði farið betur á því að fjalla um andrúmsloftið, þ.e. taka einnig til mengunar í lofti, ekki aðeins í hafi og hafsbotni en til þess vannst ekki tími í nefndinni. Eins og ég hef áður sagt var mikill hraði og mikil pressa á vinnu nefndarinnar. Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram vörðuðu helstu athugasemdir sem nefndinni bárust aðkomu Skipulagsstofnunar og sveitarfélaganna. Vegna þeirra tillagna sem gerðar voru um skipulag, útgáfu framkvæmdar- og byggingarleyfa og eftirlit, vegna þess litla undirbúnings annars vegar og þess kapps hins vegar sem iðnaðarráðuneytið lagði á að hraða afgreiðslu málsins gafst nefndin í rauninni upp fyrir því verkefni að breyta skipulags- og byggingarlögum þannig að þau tækju til olíuvinnslu eða leitar. Það var í rauninni skipt um hest í miðri á og í tillögu meiri hluta nefndarinnar er öllum ákvæðum sem lúta að þessum atriðum einfaldlega kippt út úr frumvarpinu og þessu efni vísað til frekari vinnu í iðnaðarráðuneyti og umhverfisráðuneyti. Þeirri vinnu á að ljúka fyrir 1. janúar 2010. Minni hlutinn telur algerlega ófullnægjandi að sveitarfélögum og ráðuneytum sveitarstjórnarmála skuli ekki tryggð bein aðkoma að þeirri vinnu. Vil ég nú rökstyðja með nokkrum orðum. Þannig háttar að Samband íslenskra sveitarfélaga og ríkisvaldið hafa um árabil deilt um forræði á skipulagi strandsvæðanna. Lögsaga sveitarfélaganna til skipulags nær samkvæmt núgildandi lögum aðeins á haf út innan netlaga, það er 115 metrar frá stórstraumsfjörðuborði. Það segir sig sjálft, eins og hv. formaður iðnaðarnefndar nefndi áðan, það skiptir sveitarfélögin mjög miklu hvaða starfsemi og framkvæmdir það eru sem leyfðar eru uppi í landsteinum. Þær geta haft mjög víðtæk áhrif eins og dæmin sanna, ekki aðeins frá fiskeldi sem hv. formaður iðnaðarnefndar nefndi, heldur einnig frá efnistöku. Við horfum upp á mjög mikla landeyðingu og skemmdir í Kollafirðinum og með Hvalfirðinum vegna mjög mikillar efnistöku rétt utan við landsteinana. Sveitarfélögin sem sendu inn umsagnir sem og Samband íslenskra sveitarfélaga en fulltrúar þeirra komu á fund nefndarinnar lögðust eindregið gegn ákvæðum frumvarpsins um breytingar á skipulagslögum. Þeir töldu að með því væri verið að festa í sessi mjög umdeilt atriði sem verið hefur í nefnd, væntanlega á vegum félagsmálaráðuneytis upphaflega en ætti að vera komið núna á forræði samgönguráðuneytis. En frá árinu 2002 hefur þessi nefnd starfað án þess að nokkur niðurstaða hafi þar fengist. Sveitarfélögin hins vegar hafa lagt fram aðra tillögu og gerðu það á fundi hv. iðnaðarnefndar 10. desember síðastliðinn. Sú tillaga byggir á norsku fordæmi og er þess eðlis að sveitarfélag hafi forræði til skipulags með ströndum þannig að skipulagssvæðið nái til þess hafsvæðis sem er innan einnar sjómílu utan við grunnlínupunkta. Það þýðir að allir flóar og firðir og vogar yrðu þveraðir og sveitarfélögin fengju aðkomu. Það væri skipulagsskylt á sama hátt og er með land. Þetta tel ég mjög góða tillögu og var ekki annað að skilja á mönnum í hv. iðnaðarnefnd en að svo væri. Hins vegar lá svo mikið á að koma þessu máli frá að það var ekki einu sinni hægt að óska eftir umsögnum formlega um þessa tillögu, hvað þá að kalla fyrir nefndina fulltrúa frá samgönguráðuneyti sem fer með málefni sveitarstjórna í landinu til þess að fá uppgefið hvar vinna nefndarinnar væri stödd. Ég gagnrýni í nefndaráliti minni hlutans að ekki skuli einu sinni hafa gefist tími til þess að leita álits Sambands íslenskra sveitarfélaga eða ráðuneytis sveitarstjórnarmála um þá niðurstöðu sem meiri hluti nefndarinnar komst að sem er að Orkustofnun skuli leita umsagnar viðkomandi sveitarfélags eða sveitarfélaga ef leyfi berst um leit eða vinnslu á olíu eða gasi innan við eina sjómílu utan við netalög. Þetta er auðvitað allt önnur hugmynd og hugsun en sú sem sambandið lagði fram um eina sjómílu utan grunnlínupunkta. Eins og segir í nefndaráliti mínu, herra forseti, er þetta algerlega ófullnægjandi niðurstaða að mati minni hlutans og hann harmar að ekki gefist tími til þess að leita álits Sambands íslenskra sveitarfélaga eða ráðuneytis sveitarstjórnarmála um þetta atriði. Ég hlýt að gera grein fyrir lokaorðum í þessu áliti mínu en þar er ítrekað að minni hlutinn telur að málið sé ekki fullunnið, að þrýstingurinn frá iðnaðarráðuneytinu sé ekki í samræmi við þær kröfur sem verið er að gera til vandaðrar vinnu í nefndum þingsins. Ég bendi á að málið varðar ekki aðeins iðnaðarnefnd heldur einnig umhverfisnefnd, samgöngunefnd og efnahags- og skattanefnd sem enn hefur ekki lokið umfjöllun um það sem til hennar heyrir í þessu efni. Þessar nefndir hefðu þurft að fá tóm til þess að fara yfir málið í sameiningu. Ég óskaði eftir því sérstaklega bæði hér við umræðu og eins í hv. iðnaðarnefnd en við því var ekki orðið. Ég bendi á að þing mun væntanlega koma saman 12. janúar á nýju ári. Víst er að sú sem hér stendur telur að ekki verði héraðsbrestur þótt fyrirhugað útboð á olíuleitarleiðum dragist um einn mánuð eða svo því að hér er ekki verið að tjalda til einnar nætur, samanber reynslu Færeyinga af olíuleit á sínu landgrunni sem hefur staðið nú um allmörg ár. Minni hlutinn vill freista þess að fá málinu breytt á milli umræðna og mun óska eftir því að það verði tekið inn í nefndina á milli umræðna og að það verði unnið þar með þeim hætti að þingið hafi af því fullan sóma. Leitað verði umsagna frá sveitarfélögunum við þeim breytingum sem gerðar hafa verið á frumvarpinu. Ég vil að lokum, herra forseti, fjalla nokkuð um notkun orðsins „kolvetni“ í þessu sambandi. Í daglegu tali og í orðabókum tekur þetta orð, kolvetni, til sykra sem er sérstakur efnaflokkur sem tengist næringarfræði og er væntanlega að finna einnig í lögum um matvælafræði eða matvælaiðnað. Þannig er að orðið kolvetni var nú kannski ekki mjög þekkt eða algengt í málinu fyrir nokkrum árum þangað til Atkinskúrinn svokallaði hélt innreið sína í landið. Þá fór annar hver maður - eða á ég kannski að segja kona - að afla sér upplýsinga um kolvetni og áhrif þeirra á meltingu og holdafar. Nokkuð hefur verið fjallað hér um aðkomu fyrrverandi ríkissáttasemjara, Ásmundar Stefánssonar, að bankakrísunni á vegum forsætisráðherra en sá ágæti maður gaf einmitt út ágæta bók um svokallaðan Ásmundarkúr sem fjallaði um kolvetnissnautt fæði. Ég sagði áðan að ég fengi hálfgerðan aumingjahroll í hvert skipti sem þetta rugl kemur hér upp á borð vegna þess að það er varla til nokkuð ólíkara en efnaflokkurinn sykrur, sem ég get uppfrætt hv. þingmenn um að skiptast í einsykrur, tvísykrur og fjölsykrur og tek fram að ég hef kennt þennan efnaflokk sem og reyndar hinn, olíur og gös, jarðolíur og jarðgös, við Menntaskólann í Reykjavík. Ég hefði svo gjarnan viljað óska eftir því að hv. iðnaðarnefnd hefði gefið sér tíma til þess að breyta þessu orðalagi. Ég hef lagt mig í framkróka um að kalla eftir umsögnum og athugasemdum við það atriði frá þar til bærum aðilum, frá íslenskri málnefnd og Stofnun Árna Magnússonar, frá Háskóla Íslands, Raunvísindastofnun og afla upplýsinga þar um á vísindavefnum. Þar ber allt að sama brunni, sem sagt að ekki megi rugla saman efnaflokkum sem nefnast kolvetni og á ensku heita „carbohydrates“ eða „karbóhýdröt“ eins og þetta var nú kallað á íslensku annars vegar og hins vegar „vetniskol“ sem á ensku eru „hydrocarbons“. Herra forseti. Þetta er nú kannski smæsta atriðið í þeim athugasemdum sem ég hef við þetta frumvarp og varðar aðallega vinnubrögð sem eru bara ekki boðleg. Við getum staðið hér og sagt að brýna efnahagslega nauðsyn beri til þess að taka ákvarðanir í skyndi, að taka ákvarðanir á næturfundum, að taka ákvarðanir eins og gert var með neyðarlögunum. En, herra forseti, fyrir þessu er bara engin afsökun. Maður hlýtur að spyrja hvort það geti verið hégómleikinn einber sem ræður því að þinginu gefst svona snautlegur tími til þess að fjalla um þetta stóra mál. Við höfum orðið vör við það í þingsölum undanfarna daga að hæstv. iðnaðarráðherra kallar sjálfan sig olíumálaráðherra. Það kann að vera skýringin. Þess vegna nefni þetta hégómleika og spyr hvort það geti ráðið hér för. Ef svo er þykir mér það nú enn verra en annað.