Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Aðeins örfá orð. N. er sammála um að frv. þetta verði, samþ. með einni lítilfjörlegri breyt. Í frv. stendur í 2. gr., að kaupverðið greiðist eins og venja er til samkv. l. frá 16. nóv. 1907. En nú er búið að nema þessi l. úr gildi og þess vegna ekki hægt að tala um neina venju í þessu sambandi. N. leggur því til, að þetta verði orðað svo: Kaupverðið greiðist eins og fyrir var mælt í l. nr. 50 16. nóv. 1907. Ég hefi ekki annað um þetta að segja. N. var, eins og ég gat um, einhuga um, að þetta verði leyft.

*Þorsteinn Briem: Ég vil aðeins beina einni fyrirspurn til hv.n. út af þessu máli. Það mun standa svo á um þessa jörð, að henni fylgir nokkurt afréttarland, svonefndur Sandadalur. Ég hygg, að það standi svo á, að a. m. k. næstu jarðir, ein eða fleiri, hafi notað þessa afrétt til upprekstrar- og slægna. Ég ætla því, að þessum jörðum sé fullkomin nauðsyn að halda þeim ítökum, sem þær hafa haft í þessari afrétt, og vildi ég spyrja. hv.n., hvort það muni hafa verið samið um þetta atriði.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Ég verð að segja það fyrir hönd n., að ég hygg, að hún hafi ekki rannsakað þetta, en ég vil jafnframt lofa því, að fyrir 3. umr. skuli hið umspurða atriði athugað.

*Sigurður Kristjánsson: Ég sé, að þetta mál hefir farið með einkennilega miklum hraða gegnum efri deild. Er það ekki fyrir það, að þetta mál sé einskis virði, heldur mun það vera vegna þess, að lögin, sem farið er fram á, að verði framlengd, falla úr gildi í lok þessa mánaðar, ef framlenging þeirra fæst ekki fyrir þann tíma. Nú er það svo, að þessi lög snerta hagsmuni mjög margra manna hér á landi, og það geysimikið, svo það er óréttlátt að láta þau fara í gegnum þingið með afbrigðum, eða ef svo mætti að orði kveða, að þeim sé laumað í gegnum þingið. Þeir menn, sem þarna eiga mikilla hagsmuna að gæta, eiga rétt á, að frv. sé athugað gaumgæfilega. Þar sem ég sé, að því á ekki að fylgja nein framsaga eða grg., vil ég fara fram á, að á þessu fyrsta stigi málsins sé því vísað til allshn., til þess að þeir, sem eiga hér hlut að máli, fái tækifæri til að birta sín sjónarmið og koma fram þeim rökum, sem þeir hafa að færa fyrir sínum hagsmunum. Ég vona, að hv. deild hafi ekki á móti því, að málið sæti svo vingjarnlegri meðferð, að það sé athugað í nefnd.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég hefi ekki á móti því, að mál þetta fari í nefnd, en ég vildi óska, að hægt væri að komast að samkomulagi um, að málið kæmi aftur til umr. á morgun, því lögin þurfa að staðfestast fyrir 1. apríl. Ég skil ekki í, að frv. valdi neinum ágreiningi, því samskonar frv. lá fyrir báðum deildum á síðasta þingi og var þá samþ., og síðan hefir ekkert það komið fram, sem bendi til þess, að menn hafi skipt um skoðun. Ég hefi sem sagt ekkert á móti því, að það komi aftur til umr. á morgun, svo hægt sé að ljúka umr. fyrir páska og staðfesta lögin fyrir 1. apríl.

*Sigurður Kristjánsson: Það stendur svipað á um þetta mál og 1. málið á dagskránni (frv. um framlenging á gildi l. um frestun á framkvæmd 2. og 3. málsgr. 62. gr.l. 26/1936, um alþýðutryggingar), að ef það á að ná tilætluðum tilgangi, þarf það að afgreiðast mjög fljótlega, sökum þess, að gildi laganna er víst útrunnið mjög bráðlega. Það er svo um þessi lög, nr. 90 frá 19. júní 1933, að þau snerta nú á allt annan hátt þá menn, sem þurfa að flytja út kjöt úr landinu, en þegar lögin fengu gildi, því það hefir komið sérstakt skipulag á kjötneyzluna innanlands, sem breytir mjög þörf manna fyrir markað erlendis. Ég ætla, að það sé svo eftir lögunum frá 1933, að það sé aðeins eitt fyrirtæki á landinu, sem hefir rétt til að nota enska markaðinn, og að sama fyrirtæki hafi einnig að mestu leyti rétt til norska markaðsins. Þegar svo er komið, að opinber nefnd hefir að mestu leyti ráð á því, hverjir hafa rétt til markaðsins innanlands, eru það miklar breytingar. Það mun vera svo, að Samb. ísl. samvinnufélaga hefir eftir lögunum einkarétt í framkvæmdinni um kjötsöluna á enska markaðinum. Það, sem heilbrigt er, er, að markaðinum bæði utanlands og innan sé skipt milli fyrirtækja eftir þörfum manna fyrir markað, því allt kjöt, sem kemur til sölu, kemur upphaflega frá framleiðendunum, þeim, sem landbúnaðinn stunda, og þeir hafa allir jafnan rétt til markaðsins, hver sem kemur sölunni í verk. Nú hefir þetta mál farið nokkuð fljótlega gegnum 1. og 2. umr., og var komið á dagskrá á síðasta deildarfundi, en fékkst þá frestað. En ég bjóst ekki við, að það mundi koma strax á dagskrá næta virkan dag, því að með því er útilokað, að fresturinn nægi til þess að hægt sé að koma með brtt., nema þá skriflega. Ég vil á þessu stigi málsins ekki fara langt út í að ræða málið almennt. Skal ég þó taka fram, máli mínu til skýringar, að við skipun á kjötsölunni innanlands hefir kjötverðlagsn. fengið rétt til þess og sér náttúrlega ástæðu til þess að takmarka, hvað hver og einn megi selja mikið af sínu kjöti á innlendum markaði. En ef svo er gert, að takmarka við menn, hvað þeir megi selja á innlendum markaði, þá má það ekki gerast, nema jafnframt sé opnuð leið fyrir þessa menn til þess að selja það kjöt á erlendum markaði, sem þeir eru útilokaðir með frá innlenda markaðinum. Nú mun það vera svo - ég veit ekki, hvort það er allsherjarregla hjá kjötverðlagsn., en ég hygg þó, að svo sé -, að kaupmenn, sem hafa fjártöku, megi selja 25% af sínu kjöti innanlands. Hv. formaður kjötverðlagsn. er hér viðstaddur, og getur hann leiðrétt það, ef það er ekki rétt. Nú segir í 2. gr. þeirra l., sem hér er um að ræða, að enginn megi flytja út kjöt til Bretlands og Noregs, nema með stjórnarleyfi, og að þessum útflutningi skuli vera skipt á milli manna eftir þeim hlutföllum, sem menn notuðu þessa markaði á árunum 1930 til 1932. Nú getur vel svo farið, að þeir menn, sem útilokaðir eru með 75% af sinni kjötframleiðslu frá innlendum markaði, hafi lítið eða ekkert flutt út af kjöti á þessum tiltekna tíma. Og áreiðanlega hafa þeir ekkert flutt til Englands, því að þá var óbeint flutt til Englands kjöt frá ríkinu, og ekki öðrum. Ég hygg, að S. Í. S. hafi haft þessa tilraunasölu eingöngu. Jafnframt þessu er það að athuga, að mjög margir höfðu þá innlendan markað fyrir allt sitt kjötmagn. Þegar þeir eru svo útilokaðir með 75% af þessu kjöti frá innanlandsmarkaðinum, þá geta þeir ekki selt þann hluta nema á útlendum markaði. En jafnframt er þeim markaði lokað fyrir þeim. Hafi þeir lítið eða ekkert notað af útlenda kjötmarkaðinum þessi tilteknu ár, 1930 til 1932, þá brenna þeir inni með þessi 75% af kjöti sínu. Þetta er það, sem ég tel ranglátt í löggjöfinni og þyrfti að leiðrétta. Ef því ekki verður frestað umr. um málið nú, eins og ég legg til, þá vil ég leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. við frv. Ég vil heyra undirtektir hv.flm. og hæstv. forseta undir þessi tilmæli mín um að fresta umr. nú, áður en ég ber fram skrifl. brtt.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Herra forseti! Mér virtist það koma fram hjá hv. 6. þm. Reykv., að hann teldi, að hér þyrfti að koma fram breyt. á l. í þá átt, skildist mér, að í staðinn fyrir að miðað er við árin 1930 til 1932, þ. e. 3 árin næstu áður en kjötsalan til Noregs varð takmörkuð, um leyfi til handa verzlunum til að flytja út kjöt, beri fremur að taka tillit og jafnvel eingöngu, að mér skilst, til þess, hversu mikið kjöt verzlanir hafa í það og það skiptið, sem þær óska eftir að selja á erlendum markaði. Var þetta ekki rétt skilið?

Jú, það, sem menn eiga af kjöti á hverjum tíma

. Hv. þm. var að tala um, að eins og nú væri, þá hefði eitt félag allan enska kjötmarkaðinn. Það er rétt út af fyrir sig, að það hefir alltaf eitt á honum verið. En að því leyti voru orð hv.þm. fallin til að villa sýn í þessu efni, að markaður fyrir okkar freðkjöt hefir verið víðar en í Englandi, og hann hefir verið öllum opinn. Okkar bezti freðkjötsmarkaður, að því er verðið snertir, hefir verið í Svíþjóð, þó að hann sé ekki stór. Einnig í Danmörku höfum við haft góðan markað fyrir freðkjöt, það, sem sá markaður hefir náð. Haustið 1935 fóru 1100 tonn af freðkjöti frá S. Í. S. til Englands, en 500 tonn fóru annað. Þar að auki flutti einn kaupmaður hér á landi freðkjöt til Danmerkur. Hinsvegar flutti þá S. Í. S. út freðkjöt fyrir 2 kaupmenn, og nú í haust líka fyrir þann eina, sem árið áður flutti út sjálfur, af því að hann taldi sér hagnað af því, að S. Í. S. seldi fyrir hann. Kom þar því ekki til greina annað en hrein viðskiptamál. Þess vegna, þótt þetta sé óbreytt með enska markaðinn, þá breytir það engu að því leyti, að freðkjöt selst víðar en þar og allsstaðar annarsstaðar þarf ekki leyfi til freðkjötssölu. Sama máli gegnir um norska markaðinn. Það er satt, að það kom í haust sem leið nokkuð illa við 4 verzlanir á landinu, hvað þær fengu lítið leyfi til að flytja á norska saltkjötsmarkaðinn. 2 af þessum verzlunum höfðu þá aðstöðu, að áður hafði kjöt af því svæði, sem þær höfðu kjöt af til sölu, verið selt að mestu á innanlandsmarkaðinum, en þær hafa nú, síðan kjötverðlagsn. kom til sögu, orðið að flytja nokkuð af sínu kjöti út. Ein af þessum verzlunum hefir vaxið á sama tíma sem norski markaðurinn hefir minnkað. Og ein verzlunin var tiltölulega ný, og þess vegna gat hún ekki fengið rétt til Noregssölu eftir þeim reglum, sem ráðuneytið hefir orðið að fara eftir. Það, sem hér hefir því skeð, er ekki annað en það, að þessir menn verða að selja sitt kjöt annað en til Noregs. Auðvitað er misjafnt, hvernig sú sala gengur. Haustið 1935 var danski saltkjötsmarkaðurinn heldur betri yfirleitt en sá norski, og þá notuðu menn ekki nærri öll sín leyfi til að flytja á norska markaðinn. Nú aftur á móti í haust var norski saltkjötsmarkaðurinn betri, en þröngt um söluna í Danmörku. Þá vildu allir helzt fara með allt sitt saltkjöt á norska markaðinn. Þetta mun hafa valdið óánægjunni. Hinsvegar var ekki saltað meira kjöt í haust til útflutnings en það, að það var 400 tunnum minna heldur en mátti selja til Noregs í haust, að viðbættu því saltkjötsmagni, sem seldist á öðrum mörkuðum en Noregsmarkaðinum í fyrra. Það eiga nokkrir eftir að flytja í sín norsku leyfi enn. Hvað kjötsöluna snertir, hefir ekkert misræmi myndazt milli kaupmanna annarsvegar og kaupfélaga hinsvegar. Miðað við sölu saltkjöts til Noregs 1930 til 1932 voru hlutföllin milli þess, sem kaupmenn annarsvegar og kaupfélög hinsvegar urðu að selja af saltkjöti sínu í heild til annara staða en Noregs í haust, að meðaltali þannig, að kaupmenn urðu að selja á aðra markaði 25%, en kaupfélög 24% af saltkjöti sínu. Þessi verður útkoman, þegar kjötmagn þessara aðilja þannig er tekið sem heild, hvort í sínu lagi, sem kaupfélög annarsvegar þurfa að selja og hinsvegar kaupmenn. Og kjötmagnið sem slíkar heildir er það, sem kemur til greina í þessu tilliti, þegar verið er að bera saman kaupmenn og kaupfélög og kjötsölu þeirra, eins og hv. 6. þm. Reykv. gerir. Hér kemur því ekkert misræmi fram. Ég hefi vikið að því, að 2 verzlanir eru í landinu, sem verzla með saltað kjöt og virðast hafa slæma möguleika til að selja það annarsstaðar en í Noregi, en eftir l. geta ekki fengið að selja þar. Ég býst nú ekki við, að ástæða sé til að breyta l. þeirra vegna. Ég sé ekki, að hægt sé að gera annað fyrir þær en að leyfa þeim meiri innanlandssölu. Ég býst við, að ekki sé hægt að koma á móti þeim á annan veg en þann.

*Sigurður Kristjánsson: Ég vil ekki efast um það, að ýmislegt verði gert til þess að liðka til fyrir mönnum um kjötsöluna, og að kjötverðlagsn. muni í framtíðinni reyna að sjá svo til, að þeir, sem ekki geta selt á útlendum markaði, geti fengið að selja meira hlutfall á innlendum markaði en l. mæla fyrir um. En það er ekki ástæða til að hafa slíka tilhögun á þessu. Það er ekki skylda fyrir hæstv.Alþ. að samþ.l., sem eru þannig úr garði gerð, að það er látið vera undir kjötverðlagsn. komið, hvort hún vill veita undanþágur frá þeim, svo að með ákvæðum þeirra komi ekki fram stórkostlegt misrétti gagnvart kjötseljendum. Þess vegna er það ekki rétt hjá hv. 2. þm.N.-M., að ekki sé ástæða til að breyta þessum l., af því að það muni verða liðkað á annan hátt til, svo að þessir menn, sem ég gat um áðan, bíði ekki tjón af því misrétti, sem l. tvímælalaust skapa. Lögin eiga nefnilega ekki að skapa misrétti. Það er rétt að taka hlutina alveg eins og þeir eru. Og þeir eru þannig, að þetta mun smám saman verða til þess, að þeir menn, sem ekki hafa skilyrði til sölunnar eftir skýlausum lagafyrirmælum, munu smátt og smátt draga úr sinni fjártöku og draga sig út af þessu verzlunarsviði. Það er okkur nú öllum vitanlegt, að kjötmarkaðurinn í Svíþjóð og Danmörku er orðinn sáralítill. Líka er það vitanlegt, að sá markaður er jafnopinn fyrir alla, líka fyrir þá, sem hafa einkarétt á enska markaðinum og að nokkru leyti líka á þeim norska. því að það er ekki hægt að neita því, að S. Í. S. hefir a. m. k. einkarétt á markaðinum í Noregi, sem skapazt hefir af því að kaupsýslumenn höfðu unnið innanlandsmarkaðinn fyrir sitt kjöt að mestu leyti áður en kjötl. gengu í gildi, eða á árunum 1930 til 1932, eins og þeir hefðu þó verið, ef þeir þá hefðu verið útilokaðir frá innlenda markaðinum með 75% af sínu kjöti. Nú er mjög fjarri því, að jafnrétti næðist með því, þó að norska markaðinum væri úthlutað eftir þörfum og þeim mun meira til þeirra manna, sem útilokaðir eru frá innlenda markaðinum, því að vitanlega er saltkjötsmarkaðurinn miklu lakari en annar markaður, meðan sú skipun er á, að saltkjötið er ekki bætt upp með fé er verðjöfnunarsjóði til jafns við annað kjöt, með sömu upprunalegum gæðum. Út af því, sem hv. 2. þm.N.-M. sagði um norska markaðinn, sem sé það, að hann hefði verið betri síðastl. ár en næsta ár á undan, að það hefði verið nokkur keppni um hann, vil ég taka þetta fram: Norski markaðurinn gaf, að ég ætla, fyrir síðustu kjötframleiðslu um 100 kr. fyrir saltkjötstunnuna, og það er margsannað, að kostnaðurinn við hverja tunnu er yfir 30 kr., eða líklega 33 kr., nákvæmlega reiknað. Og ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að á þessum markaði í Noregi sé tunnan nú ekki nema á 95 kr. Og talsvert mikið hafa menn orðið að draga að selja, því að ég ætla, að af stjórnarvaldanna hálfu hafi verið lagðar nokkrar hömlur á söluna framan af haustinu, svo að mikið nokkuð verður að fara í þessa sölu á 95 kr. tunnan. Og ef dregnar eru þar 35 kr. frá verði hverrar tunnu, þá verða eftir 60 kr., eða rúml. 50 au. fyrir hvert kg. kjöts. Í öðru lagi er það greinilegt, að þeir menn, sem dæmdir eru til þess að selja sitt kjöt eingöngu á saltkjötsmarkaðinum, utanlands og innan, verða því harðar úti eftir því sem fleiri af þeim þurfa að fara með sitt kjöt á norska markaðinn. Úr þessu verður ekki hægt að bæta, nema með öðru af tvennu, annaðhvort að allir hafi sama rétt til freðkjötssölu til Englands, sem þó mundi nú tæplega nægja til þess að ná fullkomnu réttlæti í þessu efni, eða þá að kjötið yrði bætt upp alveg jafnt, hvort það er flutt út fryst eða kælt eða saltað, þannig að það kjöt, sem væri jafngott upprunalega og ekkert gallað fyrir tilverknað eigandans, væri greitt jafnháu verði til framleiðenda. Í raun og veru væri þetta bezta lausnin. Þá þyrfti ekki með eins mikilli nákvæmni að gæta þess, að allir nytu hlutfallslega sama réttar um sölu kjöts á vissum mörkuðum, ef kjötið væri þannig bætt upp. Ég sé ekki ástæðu til þess, að það sé viðhöfð nein keppni eða nein sérstök togstreita í þessu máli, ef það sama vakir fyrir öllum, að allir njóti sama réttar í þessum kjötsölumálum. Því að ég fer hér ekki fram á neitt annað. Og ég vil á engan hátt tefja fyrir því, að lögin frá 1933 um kjötsöluna fái framlengingu á réttum tíma, því að það er nauðsynlegt að framlengja ákvæði þeirra um margt annað en hér hefir verið umræðuefnið. En hinsvegar vil ég líka, að um leið sé sett undir þann leka, að þeir menn geti orðið misjafnlega úti, sem þurfa að nota útlendan markað, einkum af því að l. frá 1935 hafa skapað alveg nýtt viðhorf í þessum kjötsölumálum. Það er ekki hægt að neita því, að sá réttur, sem eitt félag hefir fengið til enska markaðarins, er þannig til kominn, að ríkið ábyrgðist söluna á enska markaðinum. Ríkið hefir því óbeint haft þann útflutning. Og rétturinn til þessa útflutnings, sem var tilraunaútflutningur, hefir yfirfærzt til eins firma í landinu. En ég sé ekki ástæðu til þess að svo sé, því að tiltölulega lítið hefir verið flutt á þann markað af freðkjöti, sem S. Í. S. hefir ekki átt. Einnig eiga l. um þetta að vera þannig, að þau skapi ekkert misrétti.

Frsm. (Páll Zóphóníssson) Herra forseti! Ég vil leiðrétta tvennt í ræðu hv. 6. þm. Reykv. Ég skal ekki tala hér um verð eða kostnað á hverri tunnu af saltkjöti. Það kemur þessu máli í raun og veru ekki mikið við, en vitanlega fer hv. 6. þm. Reykv. þar með rangt mál, eins og oftar. Hv. 6. þm. Reykv. var að tala um misrétti á milli manna vegna þessara l. En ég veit bara ekki, hvað hann kallar misrétti. Við skulum taka dæmi úr veruleikanum, eins og hann liggur fyrir. Gamalt, gróið kaupmannaverzlunarfélag hér á landi, sem hv.þm. V.-Sk. kannast við, ef hann er hér inni, hefir aukið sitt kjötmagn, síðan þessar takmarkanir voru settar. Á sama tíma og salan til Noregs minnkar ár frá ári hefir kjötmagn þess aukizt. Þess vegna er komið svo fyrir þeim, að þeir hafa of lítið söluleyfi á norska markaðinum. Annað firma er hér á landi, sem fyrst er til eftir að þessar takmarkanir á sölu til Noregs koma. Það hefir minna kjöt en hið fyrrnefnda, en þó talsvert kjöt. Það hefir ekkert leyfi fengið til Noregssölu. Nú skilst mér á hv. 6. þm. Reykv., að það sé að hans dómi það rétta að láta þessa menn fá einhver leyfi til Noregssölu og minnka að sama skapi rétt hinna, sem hafa réttinn til sölunnar eftir lögunum, þeirra, sem alla æfi sína hafa mátt selja á norskum markaði saltkjöt sitt, - láta þessa síðartöldu fá að selja þar enn minna, til þess að nýir menn í þessari verzlunargrein selji í staðinn fyrir þá. Þetta kallar hv. 6. þm. Reykv. réttlæti. Ég kalla það misrétti að taka til greina kröfur þeirra manna, sem segja: „Þessir menn, sem hafa alla sína æfi selt á norska markaðinum, eiga nú að fá að selja þar miklu minna, af því að við viljum fá markaðinn fyrir okkar kjöt, þó að við höfum ekki selt þar fyrr“. Þeir menn, sem hafa komið inn í kjötmarkaðinn undir þessum skilyrðum, þeir verða að sætta sig við það ástand, sem var, þegar þeir komu inn í þessa verzlun. Í þessu tali sínu um misrétti hygg ég, að hv. 6. þm. Reykv. snúi hlutunum alveg öfugt, en misrétti kemur fram, ef á að útiloka alla þá að meira eða minna leyti, sem réttinn höfðu áður en takmarkanirnar komu, þá, sem eiga hann siðferðislega séð. Hv. 6. þm. Reykv. sagði líka, að S. Í. S. hefði nokkurskonar einkarétt til þess að selja á norska markaðinum, af því að það hefði selt þar mest áður en þessi ákvæði um kjötsöluna komu. Það er svo lítið rétt í þessu, að þegar maður, eins og ég áðan tók fram, tekur allt kjöt sér, sem S. Í. S. hefir selt á norska markaðinum árin 1930 til 1932, og hinsvegar allt kjöt sér, sem kaupmenn hafa selt á þeim sama markaði á sama tíma, þá verður útkoman þannig, að á þessum þremur árum er það 24% af sínu saltkjötsmagni, sem S. Í. S. verður að selja á öðrum markaði en þeim norska, en 25%, sem kaupmenn verða að selja af sínu saltkjöti utan norska markaðarins. Hér er því aðeins um 1% mun að ræða. Það er nú allur munurinn. Allur einkarétturinn, sem hv. 6. þm. Reykv. talar um. Þetta eina prósent gefur honum ástæðu til að tala um einkaréttaraðstöður. Það er alveg víst, að hv.þm. hefir ekki aðgætt þær tölur, sem fyrir liggja í þessu máli, áður en hann sagði þessi orð; annars hefði hann aldrei sagt þau. Eins og ég sagði áðan, eru það aðeins tvær verzlanir, sem þessi takmörkun á norska markaðinum gengur út yfir, og það virðist ekki vera hægt að skapa þeim bætta aðstöðu nema að gera öðrum um leið rangt til, nema þá með því að vilna þeim eitthvað í á innlenda markaðinum. Fleiri eru það ekki, sem koma til greina.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. 6. þm. Reykv., við 1. gr. frv., að gr. orðist þannig: [Sjá þskj. 129.] Brtt. er of seint fram komin og auk þess skrifleg, og þarf því tvenn afbrigði frá þingsköpum til þess að hún megi koma fyrir.

*Sigurður Kristjánsson: Það er aðeins vegna þess, sem hv. 2. þm.N.-M. sagði um norska markaðinn, að ég vil undirstrika það, að það er hann, en ekki ég, sem er hér með misskilning, er hann heldur fram, að hér sé ekki um neitt misrétti að ræða. Því hann bara athugar það ekki, að þeir, sem nú hafa sérstaklega þörf fyrir norska markaðinn, eru þeir, sem útrýmt hefir verið af innanlandsmarkaðinum með sérstökum ráðstöfunum kjötverðlagsnefndar. Það er auðvitað, að eftir því sem aðrir öðlast meiri rétt á innlenda markaðinum, verða þeir, sem höfðu hann áður, að fá meiri rétt á erlenda markaðinum. Út af enska markaðinum vil ég segja það, að það er full ástæða til að ætla, að þessum rétti verði beitt nokkuð harkalega. Ég skal bara nefna sem dæmi, af því mér er það kunnugt, að einn kaupsýslumaður var búinn að vinna upp sérstakan markað fyrir innýfli úr sauðfé, en ég veit ekki betur en þau sérréttindi, sem Sambandið þykist hafa, séu svo rík, að klagað hafi verið yfir þessu og þessi nýi útflutningur stöðvaður. Þetta sýnir, að hér er um einkarétt að ræða, sem ekki er réttmætt að halda svona við út í yztu æsar.

*Pétur Ottesen: Ég vildi aðeins skjóta því til hæstv. forseta, hvort ekki er rétt, þar sem fram er komin nú á síðustu stundu skrifl. brtt. við frv., að fresta málinu, svo menn geti fengið að athuga till. prentaða og bera hana saman við lögin. Ég held, að það verði heppilegri leið, að gefa mönnum nægilegt tóm til að átta sig á þessu öllu saman.

Forseti (JörB): Ég vil beina því til hv. 2. þm.N.-M., flm. frv., hvort hann er á móti því, að málinu verði frestað að sinni.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Ég sé enga ástæðu til að fresta málinu; það er búið að vera það lengi hér í hv. d., að menn ættu að vera búnir að átta sig á því. Auk þess hefir málið legið fyrir þingi eftir þing áður, m. a. öllum þeim þingum, sem ég hefi setið. Ég sé ekki, hvað aðstaðan hefir breytzt síðan í fyrra, svo að menn ekki geti verið búnir að átta sig á þessu máli, sem hv.þm. eru búnir að hugsa sig um í þrjú eða fjögur ár. Hvað snertir það, sem hv. 6. þm. Reykv. var að tala um sölu innýfla til Englands, þá held ég honum sé bezt að tala sem minnst um það mál, utan þings og innan. Það er rétt, að einn kaupsýslumaður hér fór að flytja frosin innýfli til Englands. En hann hafði ekki einu sinni sett sig það vel inn í ensk lög, að hann vissi, í hvernig umbúðum og með hvaða merkjum varan átti að vera, svo ráðuneytið varð að skerast í leikinn, til þess að þetta stórskaðaði ekki markaðinn. Sá skaði hlauzt þó af, að eins árs stanz varð á slíkri sölu. Ég ætlaði ekki að fara út í þetta hér, því það tilheyrir ekki í þingsölum, en af því hv.þm. gat um þetta sérstaklega, gat ég ekki látið vera að segja frá þessu.

*Sigurður Kristjánsson: Ég vil bara lýsa því yfir, að þetta eru tilhæfulaus ósannindi hjá hv.þm. Sannleikurinn er sá, að það voru aðrir, sem blönduðu sér inn í þetta mál og gerðu skandala, en ekki maðurinn, sem vann upp markaðinn. Það er því ekki annað en rógur og ósannindi, sem hv.þm. fer hér með.

*Pétur Ottesen: Ég vil í framhaldi af því, sem ég sagði áðan, beina því til hæstv. forseta, ef hann álítur ekki rétt að ákveða upp á sitt eindæmi að gefa mönnum tóm til að athuga nýframkomna brtt., hvort hann vill þá ekki bera það undir hv. d. Ég tel ástæðulaust af hv.flm. frv. að amast við því, að menn fái að athuga þessa brtt. Á því getur ekki á neinn hátt oltið afgreiðsla málsins. Ég skil ekkert í þessari meinbægni hans, að vilja ekki gefa mönnum tækifæri til að setja sig inn í málið áður en gengið er til atkv.

Forseti (JörB): Ég er búinn að taka þetta mál út af dagskrá áður og fresta umr. um það, svo ég sé mér ekki fært gegn mótmælum hv.flm. og hv.frsm. landbn. að taka málið út af dagskrá nú. Hygg ég rétt að láta skeika að sköpuðu. Það er þá eftir að athuga málið í Ed., ef illa þykir til takast hér. 

1) HannJ: Ég vil vænta, að það gefist tóm til að athuga þær brtt., sem fyrir liggja, og mun því ekki að svo komnu greiða atkv. um málið.

2) HV: Þar sem ekki fæst tími fyrir landbn. að athuga þessa brtt., greiði ég ekki atkv.

Bergur Jónsson Eins og sjá má af grg., er frv. þetta flutt fyrir tilmæli Eimskipafélags Íslands. Breytingin fer í þá átt, að veita mönnum einkarétt til vissra skipaheita, en hingað til hefir það ekki verið bannað með lögum, að taka upp nöfn annara skipa. Hinsvegar þótti okkur of langt gengið, er Eimskipafélagið vildi banna, að fleiri félög létu nöfn skipa sinna enda á sama orði, eins og t. d. „foss“, en eins og kunnugt er, á Eimskipafélagið aðeins skip með fossanöfnum. - Vil ég leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr.; það þarf ekki að fara til nefndar.

*Frsm. (Ingvar Pálmason): Ég hefi litlu við það að bæta, sem í nál. sjútvn. segir. N. er sammála um að mæla með því, að þessi umræddi viti verði tekinn upp í vitalögin. En við 1. umr. komu fram tilmæli um að taka vitann á Brimnesi með. N. athugaði þetta og komst að þeirri niðurstöðu, að svipað stæði á um Brimnesvitann og Hafnarnesvitann, og leggur hún því til, að hann verði einnig tekinn upp í vitalögin. Eins og tekið er fram í nál., þá er vitamálastjóri samþykkur Hafnarnesvitanum, og hann hefir ekkert á móti því, að Brimnesvitinn verði tekinn með. - Ég hefi ekki fleira um þetta að segja f. h. n., en vænti þess, að hv. d. samþ. þetta.

*Héðinn Valdimarsson: Ég vil leyfa mér að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. forseta, hvort frv. til laga um skiptameðferð Kveldúlfs verður tekið til umr. á morgun, eins og hann hefir áður lofað mér. Hann hefir skýrt mér frá, að útvarpsumr. yrðu um málið, þar sem Alþfl. hefir óskað þess og hinir flokkarnir ekkert haft við það að athuga.

*Forseti (JörB): Ég hefi lofað hv. 2. þm. Reykv. að taka þetta mál til umr. eins fljótt og ég get í samráði við hina flokkana, sem fallizt hafa á, að útvarpsumr. yrðu um það. Hinsvegar hefi ég ekki lofað hv.þm. að taka málið fyrir á ákveðnum degi eða ákveðinni stundu; um það verður nokkuð að fara eftir því, hvernig stendur á með tíma og undirbúning útvarpsumræðnanna. Ég get sagt hv.þm., að hæstv. fjmrh. hefir óskað, að málið yrði ekki tekið fyrir á morgun, og þar sem þetta málefni vafalaust snertir hans starf að meira eða minna leyti, mun ég verða við þeim tilmælum, en mun hinsvegar taka málið fyrir eins fljótt og ég frekast sé mér fært.

*Héðinn Valdimarsson: Hæstv. forseti hafði fyrst lofað mér að taka þetta mál fyrir í dag, en svo sagðist hann mundu fresta því til morguns. Nú heyri ég, að hann hefir enn frestað málinu um óákveðinn tíma. Það er nú liðin vika síðan málið kom fram, og ætti því að vera kominn tími til að taka það til 1. umr. Veit ég ekki, hvaða ástæðu hæstv. fjmrh. hefir til að draga það á langinn. Ég vil spyrja hæstv. forseta, hvort hann getur ekki gefið ákveðið loforð um, hvenær hann tekur málið á dagskrá. Við kunnum ekki við það, Alþýðuflokksmenn, ef það á að halda niðri málum okkar af hálfu hæstv. forseta.

*Forseti (JörB): Hv. 2. þm. Reykv. leggur mér nú í munn meira heldur en ég hefi sagt, er hann heldur fram, að ég hafi lofað sér að taka frv. til l. um skiptameðferð Kveldúlfs fyrir tiltekinn dag. Hinsvegar vil ég standa við það að taka málið fyrir eins fljótt og ég frekast get. Vil ég í þessu sem öðru taka tillit til óska manna eins og hægt er. Í fyrstu ætlaði ég að taka þetta mál fyrir eins fljótt og frekast var hægt, en þá hafði ekki verið óskað eftir útvarpsumræðum. Ætlaði ég að taka frv. á dagskrá á föstudaginn, en þá bað hv. 2. þm. Reykv. um að láta það bíða þar til upp úr helginni, og gerði ég það að sjálfsögðu fyrir hann. Nú kom ósk frá hæstv. fjmrh. um að fresta málinu lengur. Býst ég við, að hann hafi gildar ástæður fyrir þeirri ósk, og vil ég því gjarnan verða við tilmælum hans, en það er á engan hátt ætlun mín að tefja málið úr hófi fram eða beita hv.flm. neinum órétti. Eins og hv.flm. veit, eru hér mörg önnur mál, sem bíða afgreiðslu.

*Héðinn Valdimarsson: Ég fæ ekki neitt ákveðið loforð frá hæstv. forseta um það, hvenær hann tekur þetta mál á dagskrá. Nú líður að páskum, og býst ég við, að margir hv.þm. vilji, að umr. fari fram áður en páskahelgin byrjar, en það er hæpið, að svo geti orðið, eftir því sem hæstv. forseti segir um þetta efni. Það er bezt, að við höldum okkur að þingsköpunum, og vil ég því leyfa mér að lesa upp eftirfarandi: Samkv. 43. gr. þingskapanna óskast tekið á dagskrá á morgun, þriðjudaginn 23. marz, frv. til l. um skiptameðferð á búi h/f Kveldúlfs, sem útvarpsumræður eiga að fara fram um samkv. kröfu Alþýðuflokksins. Alþingi, 22. marz 1937. Héðinn Valdimarsson, Jónas Guðmundsson, Stefán Jóh. Stefánsson, Sigurður Einarsson, Emil Jónsson, Páll Þorbjörnsson, Finnur Jónsson.

Forseti (JörB): Ég mun að sjálfsögðu láta þessa áskorun sæta þeirri meðferð, sem þingsköp áskilja, og verður gengið til atkvæða um hana í byrjun fundar á morgun.

*Flm. (Bergur Jónsson): Þetta mál hefir verið flutt á tveim undanförnum þingum. Við flm. væntum þess því, að það fái afgreiðslu nú. Tilefni frv. er það, að 1934 hafði verið gert mikið að því, að veita útgerðarsamvinnufélögum í ýmsum bæjum og hreppum ríkisábyrgð. En þingið sá, hvílík hætta var í þessu fólgin fyrir ríkissjóð, og því var tekið fyrir þetta. En með þessu frv. er tilgangurinn sá, að svo rækilega sé frá þessum félögum gengið, að óhætt sé að veita þeim meiri lán en öðrum útgerðarfyrirtækjum. Þetta á að tryggja einkum með sjóðstofnunum og eftirliti með félögunum. Það er vilji okkar flm., að þetta frv. gangi fram óbreytt, þótt við tökum auðvitað vinsamlega öllum bendingum um breytingar til bóta. Við viljum með þessu frv. bæta úr því misrétti, að aðeins félög á einstökum stöðum á landinu fái ríkisábyrgð, en ætlumst til, að frv. hafi þau áhrif, ef það verður að lögum, að allsstaðar á landinu séu möguleikar til þess, að félög geti fengið ódýrari lán en önnur útgerðarfyrirtæki.

*Flm. (Bergur Jónsson): Frv. þetta stendur í beinu sambandi við frv. á undan. Ég sé ekki ástæðu til þess, þar sem það hefir legið hér fyrir þrisvar áður, að orðlengja frekar um það. Frv. er borið fram í því skyni að tryggja félögunum nægilegt fé til starfsemi sinnar.

*Flm. (Stefán Jóh. Stefánsson): Eins og segir í grg., var borið fram á síðasta þingi frv. til breytingar á framfærslulögunum frá 1935. Í þessu frv. felast sumpart þær breytingar og sumpart nýjar til viðbótar. Frv. okkar komst í fyrra til Ed. og gekk þar í gegnum 2 umr., en af því að því var neitað um afbrigði, varð það ekki útrætt, þótt allt virtist benda til þess, að það ætti nóg fylgi. Ég þarf ekki að fara ýtarlega út í einstök ákvæði frv., enda var það rætt töluvert í fyrra bæði hér og í Ed. Ég mun því aðeins víkja að viðbótarbreytingunum síðan í fyrra. B-liður 5. gr. var ekki í frv. í fyrra, en þar er lagt til, að lögbundið verði, að framfærslunefnd sé skylt að hlíta úrskurði ráðh., ef á greinir í framfærslumálum. Þetta ákvæði er borið fram vegna þess, að framfærslunefndir, einkum hér í Rvík, hafa oft haft úrskurði ráðh. að engu og þannig neytt fátækt fólk til að leita til dómstólanna, sem því er bæði seinleg leið og dýr. Réttur bæjarstjórna og framfærslunefnda til að leita til dómstólanna, eins og áður, er hinsvegar óskertur. 2. brtt. er breyt. á 35. gr. Þar er ráðh. heimilað, að fengnum till. bæjarstjórnar í Reykjavík, að setja reglur um tilhögun á framfærslumálum Reykjavíkurbæjar. Framfærslumálin í Rvík eru annars eðlis en annarsstaðar, þar sem höfuðstaðurinn er sökum fólksfjölda ekki sambærilegur við önnur framfærsluhéruð landsins. Í gr. segir svo: Í reglugerð þessari má ákveða um sérstakan mælikvarða við úthlutun framfærslueyris, svo og um sérstaka dómnefnd, er úrskurði til fullnustu kærur út af ákvörðunum framfærslunefndar. Auðvitað má þó skjóta ágreiningi til dómstólanna eins og áður. Reglur um framkvæmd framfærslumálanna í Rvík hafa verið harla ófullkomnar, og við álitum, að þær þyrftu að vera fyllri. Þannig álitum við, að þyrfti nýjan sérstakan mælikvarða við úthlutun framfærslueyrisins, svo sem ákveðna upphæð fyrir fæði og húsnæði. Fátækranefnd hefir ákveðið fyrir mörg ár vissan aurafjölda fyrir fæði á dag, og þessum reglum er að sumu leyti fylgt enn. Þessar reglur álítum við, að þurfi að endurskoða. Um dómnefndina er það að segja, að leiðin til stjórnarráðsins hefir oft orðið fátæklingum seinfær. Þar liggur fyrir mikið af erindum, og framfærsluerindi verða oft lengi að bíða afgreiðslu. Við viljum því, að stofnuð sé dómnefnd í framfærslumálum, er sambærileg sé við húsaleigunefndina, er eitt sinn starfaði hér og jafnaði ágreining í húsaleigumálum. Ég held, að með þessu fengist meira samræmi og fljótar gengi að fá úrskurðað um ágreining. Í 8. gr. eru tvær nýjar smábreytingar. Í 44. gr. er gert ráð fyrir, að innansveitarmenn einir geti kært útaf framfærslumálum. En við setjum í stað þess „félög og einstaklingar“. Þannig mættu þá góðgerðafélög eða einstaklingar í Rvík kæra yfir vondri meðferð á framfærsluþurfa í Seltjarnarneshreppi. Hin breytingin er á þá leið, að lögreglustjóri megi fella úrskurð um aðstoð eða hjálp til bráðabirgða, að fram kominni kæru út af meðferð á framfærsluþurfa, og skuli þá hlutaðeigandi sveit greiða kostnaðinn. Ég veit til þess, að fólk, sem hefir t. d. verið borið út úr húsum, hefir leitað til lögreglustjóra um hjálp og fengið hana stundum, en hann hefir kvartað yfir því, að sig brysti heimild í lögum til þess að veita hjálp í slíkum tilfellum. Þá er brtt. við 62. gr. Hún er á þá leið, að ef móðir barns giftist, er meðlag hefir tekið eftir dauða barnsföður samkv. 61. gr., eða móðir barns, sem meðlag hefir fengið frá dvalarsveit sinni að barnsföður lifandi, megi hún leita til valdsmanns til að úrskurða það, hve mikið henni beri, eftir að hún hefir gifzt. Til skamms tíma hefir verið talið, að slíkar mæður ættu rétt til styrks af framfærslusveit sinni eftir sem áður, en sá praxis hefir nýlega verið skorinn niður með hæstaréttardómi, og þykir okkur því rétt að fá um þetta nýjar reglur. Við viljum ekki slá því föstu, að þessar mæður eigi þennan rétt, ef þær giftast efnamönnum. En ef slík móðir giftist efnalitlum manni, teljum við ekki rétt, að hún glati þeim rétti, er hún hafði áður en hún giftist. Ég vil að lokum mælast til þess, að frv. verði vísað til 2 umr. og allshn.

*Flm. (Emil Jónsson): Tilgangi þessa frv. er lýst í fám orðum í 1. gr., þar sem segir svo: „Tilgangur iðnlánasjóðs er að efla og styðja iðnað og iðjustarfsemi landsmanna með hagfelldum lánum. Skal lánveitingum úr sjóðnum hagað með það fyrir augum, að sem beztur gjaldeyrisjöfnuður náist á hverjum tíma.“ Síðar í frv. er gerð grein fyrir þessu. Eitt aðalvandamál iðnaðarins er að afla sér rekstrarfjár. Aðrir aðalatvinnuvegir landsmanna hafa sína eigin banka, en iðnaðurinn á hvergi athvarf. Á Alþingi 1934 var samþ. frv., er fór í svipaða átt, en gekk þó skemmra. Þá var samþ. að stofna sjóð, er næmi 250000 kr., sem ríkissjóður legði fram á 10 árum. Þetta framlag hefir verið greitt síðustu 2 árin. Lánum úr þessum sjóði átti að verja til þess að hjálpa handverksmönnum til að kaupa vélar. Þetta frv. er allmiklu viðtækara, og samkvæmt því er lánastarfseminni einnig ætlað að ná til iðjustofnananna. Ég get ekki sagt um það án frekari upplýsinga, hve mikil rekstrarlánaþörfin er, en víst er, að hún er mjög mikil. Ætlazt er til, að höfuðstóll þessa sjóðs verði myndaður með 1 millj. kr. framlagi úr ríkissjóði og 1% gjaldi af innfluttum iðnaðarvörum. Það virðist eðlilegt og sanngjarnt, að ríkissjóður hjálpi til við stofnun þessa banka eins og bankanna fyrir hina atvinnuvegina. Það þótti líka rétt, að innfluttur iðnvarningur hjálpaði til þessa, með því að taka af honum 1% gjald, sem lagt yrði í sjóðinn. Er gert ráð fyrir, að það muni nema um 200000 þús. kr. árlega. Myndi sjóðurinn þannig fá um 500 þús. kr. fyrsta árið, en síðan um 200 þús. kr. árlega næstu ár. Þá er gert ráð fyrir, að sjóðurinn geti tekið lán, allt að tvöfaldri höfuðstólsupphæðinni. Þá eru hinar 3 gr. frv., sem skiptast í 3 kafla og skýra frá 3 mismunandi starfssviðum sjóðsins: stofnlánum, rekstrarlánum og vélakaupalánum. Stofnlán er gert ráð fyrir, að veita megi gegn 1. veðrétti í húsum og vélum. Má lánsupphæðin nema allt að 60% af virðingarverði húsa og véla fyrirtækisins, og má veita lánin til allt að 20 ára til bygginga, en allt að 10 ára til vélakaupa. Þá er gert ráð fyrir, að veita megi rekstrarlán til þeirra fyrirtækja, sem heimilt er að veita stofnlán úr sjóðnum, gegn 2. veðrétti í húsum og vélum fyrirtækisins, svo og birgðum þess af fullunnum framleiðsluvörum. Þá er þriðji flokkurinn, vélakaupalánin. Ákvæðin um þetta eru tekin nálega óbreytt úr l. frá 1935 um iðnlánasjóð. Ég sé ekki að svo stöddu ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál, sem allir vita, að er nauðsynjamál, sem atvinnuvegunum getur riðið á miklu að vel verði leyst. Frv. er samið af skipulagsn. og að tilhlutun sérfræðings, er hér dvaldi, Erik Lundbergs. Fylgir frv. grg. hans. Var við samningu frv. stuðzt við norsk l. um sama efni. Vænti ég, að hv. dm. taki vel undir frv. og leyfi, að því verði vísað til iðnn.

*Flm. (Jörundur Brynjólfsson): Við höfum flutt frv. þetta hér í hv. deild að tilhlutun hæstv. landbrh. Ég sé ekki ástæðu til að hafa mörg orð um frv. og get um allt, sem máli skiptir, vísað til grg. þeirrar, sem því fylgir. Orsökin til þess, að lagt er til að gera þessar breyt. á mjólkurl., er sú, að aukning á mjólkurframleiðslu hefir orðið mjög mikil síðan l. voru sett upphaflega, en þau voru samin með það fyrir augum, að svo mikið mjólkurmagn myndi ekki berast til kaupstaða og kauptúna á þessu verðjöfnunarsvæði. Hefir orðið nokkur ágreiningur út af þessu hér á verðjöfnunarsvæðinu, þar sem hagsmunir manna hafa ekki farið að öllu leyti saman, en menn hafa ekki fyllilega áttað sig á því, að bezt fari á, að nokkur jöfnuður væri í þessum efnum manna í milli, þeirra er nálægt Reykjavík búa og njóta betri skilyrða, og hinna, er fjær búa. Þeim, sem í grennd við kauptúnin búa, hefir fundizt þeir eiga þennan markað og litið svo á, að aðrir hefðu ekki leyfi til að flytja þangað mjólk, nema ef mjólkurþörf væri svo mikil, að þeir gætu ekki einir bætt úr. Ég þarf ekki að fjölyrða um, hve þetta er mikill misskilningur. Hví skyldi framleiðendum landsins ekki frjálst að koma með þessar vörur sem aðrar inn á þetta svæði, sem löggjöfin hefir afmarkað, ef þeir brjóta ekki reglur þær, er hér að lúta? Ef búseta ætti öllu að ráða um þessa vöru, ætti það að vera eins um aðrar nauðsynjar, sem á þessum markaði eru seldar. Ef þeir, sem búa í nánd við Reykjavík og Hafnarfjörð, eiga að fá hærra verð fyrir mjólkur afurðir, ætti líka að færa þetta yfir á önnur svið, svo að þeir fengju t. d. hærra verð fyrir kjötið, en þessu hefir enginn haft orð á. En sama máli hlýtur að gegna um mjólkina og kjötið og raunar fleiri vörur, að því er þetta snertir. Ég held, að bezta leiðin til að koma þessum ágreiningi fyrir kattarnef sé að taka upp þann háttinn, að láta menn búa við sama verð, nema hvað það veitir mönnum hlunnindi að búa í grennd við kaupstaðina, þar sem flutningur á markaðinn er mun minni fyrir þá en hina, sem í fjarlægð búa. Á þessa hagsmuni er ekki gengið hér. Ég hefi ekki þung orð um það, þó að menn, sem búa í grennd við kaupstaði, líti á það, að hagsmunir þeirra séu skertir, þó að þeim finnist í fyrstu þungt að verða að sæta þessu. En ef þeir íhuga þetta betur, munu flestir sjá, að eðlilegt er, að þarna sé nokkurt jafnræði milli manna. Og það er betra að vinna að jafnaði með lagasetningu en stríði milli framleiðenda um markaði, sem öllum yrði til tjóns, en engum til hagsbóta. Ég hefi ekki séð, að þeir, sem búa hér í grennd, í Mosfellssveit, á Kjalarnesi og suður með sjó, hafi verri aðstöðu en menn í fjarlægari sveitum. Þeir hafa minni kostnað af flutningi vörunnar á markað og aðdrætti nauðsynja til heimilis. Þeir, sem fjær búa, hafa ekki betri aðstöðu til að rækta jarðir sínar, og þeim verða kostnaðarsamari allir aðflutningar. En hér á ekki að snerta við þessum aðstöðumun. Þó að af þessu frv. kunni að leiða, að nokkuð verði skertir hagsmunir þeirra, sem fengið hafa hæst verð fyrir mjólkina, vona ég, að hægt verði að vinna svo að málunum, að ekki þurfi að koma upp neinn misskilningur milli þessara tveggja hópa. Vil ég í því sambandi vísa til grg., en þar segir, að í undirbúningi sé lagasetning um innflutningstoll á fóðurbæti og um það, að mjólkursamsalan taki að sér sölu á smjörlíki. Er ætlazt til, að á þennan hátt geti skapazt tekjur, er numið gætu allt að 100 þús. kr. og renna eiga í verðjöfnunarsjóð mjólkursamsölunnar. Ef til vill má finna fleiri sem sjóðinum mætti áskotnast, og gæti þá farið svo, að í engu yrði skertur hagur þeirra, er í nánd við kaupstaðina búa. Erlendis, t. d. í Noregi, hefir svipað fyrirkomulag verið upp tekið. Ég held, að slík aðferð sem þessi sé hyggileg, því að með því einu móti er hægt að vinna að málunum öllum til hagsbóta og eyða öllum ágreiningi. Sé ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið, þar sem grg. gerir glögga grein fyrir því, og skírskota ég til hennar.

Ólafur Thors Það er nú í rauninni svo komið, að íslenzkir þjóðfélagsþegnar vita, að af þessari háu samkundu hér er á hverri stund allra tíðinda von. Hér hafa verið samþ. frv., sem brjóta í bága við ákvæði sjálfrar stjórnarskrárinnar um eignarrétt o. fl. Og nú kemur þetta frv., sem er þannig úr garði gert, að ef hver maður sem veit yfirleitt, að Ísland er til, vissi ekki jafnframt, að löggjafarvaldi þjóðarinnar er í engu treystandi, þá myndi þetta frv. vekja slíka athygli, að um annað mundi ekki vera rætt í langan tíma. Ég ætla ekki að þessu sinni að gera málinu þau skil, sem ég hefði ætlað að gera við 2. umr., en ég ætla að segja að þessu sinni, að það er að bæta gráu ofan á svart, er hæstv. forseti þessarar deildar gerist 1. flm. að slíku frv. og lætur fylgja því úr hlaði önnur eins háðuleg blíðmæli og þau, að kindin skuli leggjast niður og ekki sprikla, meðan verið sé að skera hana, því að það sé allt gert í bróðerni. Það verður ekki af neinum dregið í efa, og sízt af hæstv. forseta eða hæstv. landbnrh. eða hv.þm. Mýr., sem kunnugir eru högum þessara manna, að hér er verið að ríða niður efnahag fátækra manna í öllu nágrenni Reykjavíkur. Ég efa ekki, að þeir sem eiga að hafa hag af þessu frv., hafi mikla þörf þeirra fríðinda, þó að það gildi ekki um þá alla. En ég tel það brot gegn friðhelgi eignarréttarins, þegar leikur er gerður að því, að gera heilar sýslur öreiga, til þess að aðrar sýslur geti hagnazt af. Það er eins og ekki eigi að vera ein báran stök í aðgerðum stjórnarflokkanna gagnvart þessum mönnum. Ég ætla ekki að þessu sinni að koma inn á þá ráðstöfun hæstv. landbnrh., er hann tók eignarnámi mjólkurstöð Kjalnesinga. En svo framarlega sem ákvæðin um landsdóm eiga að vera nokkuð annað en orðin tóm, ætti að kæra þetta fyrir landsdómi; og hæstv. ráðh. myndi verða dæmdur sekur. Það hlífir honum ekki annað en það, að landsdómur er ekki annað en pappírsform. Ég held, að öllum viti bornum mönnum hljóti að skiljast, að verðmæti jarðeigna, bæði í þessum sýslum og öðrum, veltur á tvennu, annarsvegar ræktunarskilyrðum og beitarskilyrðum á jörðunum, en hinsvegar legu jarðanna. Það, sem jarðir í nágrenni Reykjavíkur hafa umfram aðrar jarðir, er sérstaklega legan, sem gerir ábúendum fært að geta selt daglega öðrum fremur framleiðsluvörur sínar til þessa stærsta neyzlustaðar landsins. Með þessu frv. er verið að gera upptækan þann hluta af verðmæti jarðanna, sem liggur í legunni. Þegar athugað er, hvað búið er að gera í þessum efnum, og hverju það hefir valdið, en hinsvegar, hvernig þeir standa að vígi, sem nú eiga að missa spón úr aski sínum, er ég sannfærður um, að þó að frv. verði að l., muni það ekki ná tilgangi sínum, þeim að færa bændum austanfjalls þann hagnað, sem til er ætlazt. Því að ég verð að ætla, að aðaltilgangurinn sé ekki sá að skaða bændur vestanfjalls. Mér finnst því ástæðuminna að grípa til þessara ráða, þar sem hægt er að benda á aðrar leiðir til að létta undir með bændum austanfjalls án þess að ríða niður búskap bænda vestanfjalls. Eyjólfur Jóhannsson framkvæmdarstjóri hefir í opinberum blaðaskrifum bent á leiðir til að tryggja jöfnunarsjóði fé, - betri leiðir en þær, sem hér er bent á. Ég hefi heyrt, að þessu frv. eigi að fylgja annað, þar sem bændum vestanfjalls eigi að veita nokkrar ívilnanir á skuldum. En við það er að athuga, að mikill hl. þessara bænda fengi þó ekki þessar ívilnanir, en þeir eiga hinsvegar samkvæmt stjórnarskránni rétt á friðhelgi eignarréttarins. Ég harma framkomu þessa frv., ekki aðeins vegna þeirra bænda, sem nú á að fara að ríða niður með frv. þessu, heldur líka vegna þeirrar spegilmyndar af ábyrgðarleysi löggjafarvaldsins, sem fram í því kemur, þó að það sé ekki samið af verri mönnum en standa þó að því. Það sýnir, hvernig komið er, að menn skirrast ekki við að ríða niður lífsmöguleika annara manna sér og pólitískum hagsmunum sínum til framdráttar. Það má segja, að það sé ógæfa, en ekki þjóðarógæfa, að bændur í hundraðatali fari á vonarvöl. En það er þjóðarógæfa, að löggjafar þjóðarinnar skuli með fullkomnu blygðunarleysi bera fram tillögu um að koma hundruðum manna á kné, eingöngu í því skyni að afla sjálfum sér pólitísks fylgis.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Það hefir verið farið stutt út í umr. um þetta mál, eða m. ö. o., það hefir ekki verið farið út yfir frv. eins og það liggur fyrir, svo að ekki er ástæða til að gera það eins og stendur. Ég ætla að láta bíða að ræða um það, þangað til þar að kemur, að ég þurfi að mæta fyrir landsdómi fyrir mjólkurmálið, og ég mun taka því með mikilli ró, að mæta fyrir dómstóli út af þessu máli. Hv. þm. G.-K. lagði mikla áherzlu á það, að ef slíkt frv. sem þetta væri borið fram í nokkru öðru landi, þá mundi ekki verða um annað talað yfir óákveðinn tíma, og álitið yrði, að slík stjórn, sem slíkt og þvílíkt frv. legði fram, væri algerlega blind fyrir öllu réttaröryggi. Þetta er eina frv., sem fyrir þinginu liggur og er algerlega sniðið eftir útlendum fyrirmyndum. Reynsla Norðmanna var höfð til hliðsjónar við samningu þessa frv. Hverjum mundi ekki standa á sama, ef hann keypti t. d. eitt kg. af vöru, hvort hún kæmi úr Mosfellssveitinni eða einhversstaðar annarsstaðar frá? Og af hverju eiga menn í Rvík og nágrenni að fá meira fyrir sínar afurðir en t. d. bændur austanfjalls? Við spyrjum aldrei um það, hvaðan þetta og þetta kemur, heldur, hvað það kostar. Menn eiga að fá sama verð fyrir sömu vöru, hvaðan sem hún er og hvert sem hún fer. Hv. þm. G.-K. vildi halda því fram, að þetta frv. væri aðeins flutt stjórnarflokkunum til pólitísks framdráttar, en ég vil segja þessum hv.þm. það, að þetta er minnst pólitíska málið, sem borið er fram á þessu þingi. Jónas Kristjánsson mjólkurfræðingur fór utan til að kynna sér þessi mál og reynslu annara þjóða á því sviði, og hann samdi svo þetta frv. og lagði það upp í hendurnar á ríkisstj., eftir að hann hafði aflað sér upplýsinga um, hvernig þessum málum væri háttað erlendis. Það er nú búið að sýna sig, að það er ómögulegt að ákveða mönnum í nágrenni Rvíkur sama verðlag og öðrum framleiðendum, því að flutningskostnaður er þaðan miklu minni. En þó virðast þessir menn tiltölulega ekkert betur stæðir en aðrir framleiðendur, og ég álít það ekki vera hægt að stofna til mikillar verðlækkunar í nágrenni kaupstaðanna. Í Noregi er þetta reiknað út eftir kílómetratölum, og þar fá þeir lægra verð eftir því, sem þeir eru nær, af því að flutningskostnaðurinn er svo miklu minni. Flutningskostnaðurinn að austan er 4½ eyrir á hvern einasta lítra, og samt fá þeir austanbændur minna verð fyrir mjólkina, af því að erfiðara er að koma henni á markaðinn. En af því að það er verra að koma mjólkinni óskemmdri að austan heldur en úr nágrenni Rvíkur, þá áttu bændur austanfjalls að fá meira, því að hætt er við, að þeirra mjólk lendi í lægri flokkum heldur en nýja mjólkin úr nágrenni Rvíkur. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð fleiri, en vildi segja það aftur, að frv. er sniðið eftir því fyrirkomulagi, sem hefir gefizt vel erlendis, og það er samið af Jónasi Kristjánssyni, mjólkurfræðingi á Akureyri, þeim manni, sem mesta þekkingu hefir á þessum málum. Svo að málið er að mínum dómi minnst pólitískt undirbúið af öllum þeim málum, sem hér liggja fyrir, svo að það dæmast öfugmæli það tvennt, sem hv.þm. G.-K. lagði mestu áherzluna á.

Bjarni Ásgeirsson Ég gerðist meðflm. að þessu frv. vegna þess að ég álít höfuðstefnu þess rétta. Ég tek undir það með hv.þm. G.-K., að þeir erfiðleikar, sem menn í nærsveitum Rvíkur eiga við að búa, eru mjög miklir. En þó held ég, að hann geti ekki fært rök að því, að þeir erfiðleikar stafi af þeim mjólkurlögum, sem nú eru. Þeir erfiðleikar stafa eingöngu af hinni miklu aukningu, sem hefir orðið á mjólkurframleiðslunni á síðustu árum, og það hefir ekki verið hægt að ráða fram úr þeim örðugleikum, nema með löggjöf, sem styrkti bændurna til að halda mjólkurverðinu uppi. Ef þessi lög hefðu ekki komið, þá væru margir bændur verr settir en þeir nú eru. Það er bezt að segja það strax, að ég er ekki þeirrar skoðunar, að réttast sé, að þeir menn, sem mjólk framleiða og selja í bæjum, fái allir sama verð að sínum bæjardyrum, og ég skal þessu næst færa rök að þessari skoðun minni. Þeir menn, sem keypt hafa lönd hér í nágrenni Rvíkur, hafa að vísu orðið að gefa meira fyrir það heldur en þeir hefðu orðið að gera, ef þeir hefðu keypt land t. d. austan heiðar. Og það er öllum kunnugt, að lönd umhverfis Rvík eru miklu erfiðari til ræktunar heldur en víðast hvar á suðurlandsundirlendinu. Þetta eykur kostnaðinn ennþá meir. En því verður svarað þannig, að það kemur ekki málinu við, hversu dýrt er að framleiða vöruna, því það er staðreynd, að réttast er að framleiða vöruna þar, sem ódýrast er að framleiða hana. En það er þó óhugsandi að ganga frá nokkurri löggjöf án þess að tryggja það, að hægt sé að hafa það, mikla framleiðslu í nágrenni Rvíkur, að bærinn þurfi ekki að verða mjólkurlaus. Ég vil geta þess, að þegar þessi verkaskipting er komin á, sem nú er, að búin framleiði smjör, osta og skyr, en bændur í nágrenni Reykjavíkur selji sína mjólk óunna á markaðinn, þá hlýtur að leiða til þess fyrr eða síðar, að verðjöfnunargjaldið hrökkvi ekki til þeirrar verðuppbótar, sem tilskilið er, vegna þess að langmestur hluti mjólkuraukningarinnar fer í verðminnstu vörurnar. En sú verðjöfnun, sem sett var með lögum 1935, er nú rokin út í veður og vind, af því framleiðslan hefir aukizt svo mikið, þar sem hér er um tiltölulega nýja framleiðslugrein að ræða. Ég vil geta þess í því sambandi, að þar, sem búfjársjúkdómarnir eru skæðastir í Borgarfirði, þá taka menn sem óðast upp mjólkurframleiðslu. Það verður að finna einhvern grundvöll milli þeirra, sem búa í fjársveitum, og hinna, sem framleiða í bæjarlandinu eða í nágrenni Rvíkur, og ef mjólkin hækkar í heild á markaðinum, þá á hún að hækka hlutfallslega á hvern einstakan bónda. Ég hefi ekki reiknað út þann verðmun, sem nemur flutningskostnaði að austan. Hæstv. forsrh. sagði, að það væru 4½ au. á hvern lítra. Ef lagður er til grundvallar sá verðmunur hjá bændum austan heiðar og bændum í nágrenni Rvíkur, þá hljóta bændur í nágrenni Rvíkur að standa betur að vígi en hinir, og að réttu lagi ætti að taka meira tillit til þess aðstöðumunar en nú hefir verið gert. Ýmislegt fleira gæti komið hér til greina. Ég vil taka undir það með hv.þm. G.-K., að það má fullyrða, að búast má við mikilli lækkun á mjólkurverði, ef sama aukning heldur afram á framleiðslu mjólkurinnar, og það er víst, að bændur í nágrenni Rvíkur þola ekki meiri lækkun á mjólkinni, ef þeir eiga að geta setið lengur við sín bú. Það er ekki hægt að bjarga þessum mönnum með því að skera meira af skuldum þeirra en búið er, en verði þeir fyrir skakkaföllum af þessu frv., þá mun ég beita mér fyrir því, að ráðstafanir verði gerðar til að bjarga þeim. En ég vil undirstrika það, að friður fæst aldrei um þetta mjólkurmál, og bændur fást aldrei til þess að finna, hvað þetta mál er sameiginlegt hagsmunamál þeirra, fyrr en búið er að koma því þannig fyrir, að mjólkin hækki og lækki sameiginlega hjá þeim öllum, hvort sem þeir eru nærri Rvík eða fjarri. Þetta er aðaltilgangur frv., og ég álít, að hægt sé að gera þetta réttlátlega, þegar búið er að finna hinn eðlilega mismun, sem verður að vera á mjólkurverði hér og í nærsveitunum, ef hægt á að vera að tryggja það áfram, að Rvík fái þá mjólk, sem hún þarf að grípa til, ef flutningar til fjarlægari sveita teppast í nokkra daga.