Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Mér þykir rétt að geta þess að gert er ráð fyrir því að frv. um virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal verði á dagskrá á fimmtudag og þá má búast við kvöldfundi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 17/1991, um einkaleyfi, með síðari breytingum. Með frv. er stefnt að minni háttar breytingum á lögum um einkaleyfi vegna þróunar á alþjóðavettvangi. Breytingarnar stafa fyrst og fremst af því að á þingi Alþjóðahugverkastofnunarinnar, WIPO, í september til október 2001 voru samþykktar tillögur um breytingar á samstarfsáttmálanum um einkaleyfi frá árinu 1984 sem Ísland gerðist aðili að árið 1995 í kjölfar aðildar að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Breytingarnar er að finna í 2.--4. gr. frv. og þurfa að vera komnar í landslög aðildarríkja sáttmálans fyrir 1. apríl 2002. Breytingarnar felast aðallega í því að frestur til að yfirfæra alþjóðlega umsókn til Íslands lengist úr 20 í 30 mánuði. Töldu aðildarríkin að samræming á frestákvæðum mundi leiða til færri óska um alþjóðlega forathugun en beiðnum þar að lútandi hafði fjölgað mjög á undanförnum árum. Í 1. og 5. gr. frv. eru ákvæði sem snerta annan alþjóðasamning, þ.e. samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Verður einkaleyfishafa sem búsettur er erlendis ekki lengur skylt að hafa umboðsmann eins og er í lögum nú. Hins vegar er Einkaleyfastofunni heimilt að fara fram á að umboðsmaður verði tilnefndur en búist er við að á slíkt geti reynt ef flókin tilvik koma upp. Í gildandi lögum er kveðið á um að umsækjanda eða einkaleyfishafa sé skylt að hafa umboðsmann sem sé búsettur hér á landi. Búsetuskilyrðin þykja stríða gegn meginmarkmiðum EES-samningsins um frjálsa þjónustu milli ríkja. Því hafa ríkin á þessu svæði, m.a. hin Norðurlöndin, breytt löggjöf sinni á þann hátt að einungis sé heimilt að krefjast þess að umsækjandi eða einkaleyfishafi hafi umboðsmann búsettan á EES-svæðinu. Þessar breytingar eru í samræmi við ýmsar breytingar sem gerðar hafa verið á íslenskri löggjöf vegna EES-samningsins. Í 5. gr. er lagaskilaákvæði sem snertir meðferð nánar tiltekinna einkaleyfisumsókna. Í 6. gr. er síðan ákvæði um gildistöku laganna, 1. apríl nk. Þess er því vænst að frv. hljóti skjóta meðferð. Verði það óbreytt að lögum er ekki talið að það hafi kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð. Hæstv. forseti. Ég vænti þess að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um verðbréfaviðskipti, 363. máli á þskj. 527. Í frv. eru lagðar til breytingar á ákvæðum laga um verðbréfaviðskipti að því er varðar innherjaviðskipti til þess að taka af tvímæli um að þeim sem búa yfir trúnaðarupplýsingum sé óheimilt að afla eða ráðstafa þeim verðbréfum sem trúnaðarupplýsingar tengjast, óháð því hvort um ásetnings- eða gáleysisbrot er að ræða. Ákvæði núgildandi laga er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Innherjum er óheimilt að nýta trúnaðarupplýsingar, beint eða óbeint, til öflunar eða ráðstöfunar verðbréfa, ...`` Ákvæði þetta styðst við orðalag 2. gr. tilskipunar EB nr. 89/592, um innhverjaviðskipti. Hinn 29. október sl. var hins vegar kveðinn upp dómur í Héraðsdómi Reykjavíkur í sakamáli nr. 601/2001. Málið fjallaði um meint brot gegn umræddri grein. Dómurinn komst að þeirri niðurstöðu að fyrir hendi væri það refsiskilyrði í gildandi ákvæði að trúnaðarupplýsingar yrðu að vera ákvörðunarástæða fyrir viðskiptunum, samanber orðasambandið ,,nýta ... til öflunar``. Yrði ákvæðið ekki skilið öðruvísi en svo að í því væri áskilinn beinn og eindreginn ásetningur. Þegar borin væru saman umrædd ákvæði í lögum um verðbréfaviðskipti og hliðstæð ákvæði í danskri, norskri, sænskri og bandarískri löggjöf vekti það athygli að ótvíræður munur væri að þessu leyti á hinu íslenska ákvæði og erlendu lagaákvæðunum þar sem huglæg afstaða þess sem í hlut á virtist ekki skipta máli að þessu leyti eða a.m.k. væri þar ekki krafist meira en gáleysis. Ríkissaksóknari hefur tekið ákvörðun um að máli þessu verði ekki áfrýjað til Hæstaréttar. Ég tel að skoðun á forsögu gildandi ákvæðis leiði í ljós að löggjafinn hafi aldrei ætlað að mæla fyrir um að ásetningur væri skilyrði refsinæmis í þessu tilliti. Þvert á móti tel ég að ætlun löggjafans hafi verið að fylgja norrænum rétti í þessu efni. Þar sem komist hefur verið að þeirri niðurstöðu í héraðsdómi að beinn og eindreginn ásetningur sé skilyrði refsinæmis fyrir brot gegn 1. tölul. 1. mgr. 31. gr. laga um verðbréfaviðskipti og þar sem ákveðið hefur verið að áfrýja ekki þeim dómi tel ég að löggjafinn verði að taka af tvímæli um að gáleysi sé nægileg forsenda refsinæmis í þessu sambandi. Því er frv. þetta lagt fram. Við samningu frv. hefur verið höfð hliðsjón af erlendum ákvæðum laga um innherjaviðskipti. Telja verður að vafa um hliðstæðu þeirra við íslensk ákvæði um sama efni hafi verið eytt með frv. þessu. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umræðu og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þær skýringar sem hún flytur með þessu frv. en mig langar að spyrja hana að einu: Er það rétt skilið af greinargerð frv. og því sem hæstv. ráðherra segir, að ástæðuna fyrir því að dómur féll með þeim hætti sem hæstv. ráðherra lýsti megi rekja til þeirrar staðreyndar að frv., sem hæstv. viðskrh. lagði upphaflega fram, hafi verið breytt af meiri hluta efh.- og viðskn. og síðar þinginu? Er það rétt skilið hjá mér að hefði sú breyting ekki komið til og frv. hæstv. ráðherra staðið óbreytt þá hefði dómurinn aldrei fallið á þennan veg?

Hæstv. forseti. Varðandi spurningu hv. þm. held ég að ekki sé hægt að draga þær ályktanir sem hann gerði í máli sínu. Efh.- og viðskn. breytti ákvæðinu nokkuð þó að ég hafi ekki alveg orðalagið hérna. Hins vegar gerði sú breyting sem varð á frv. í nefndinni og var endanlega samþykkt á hv. Alþingi ekki það að verkum að hægt sé að draga þær ályktanir að sú breyting skapi þá réttaróvissu, ef réttaróvissu skal kalla, sem upp kom og hafi ráðið því hvernig dómur féll í héraðsdómi. Við vitum hvernig hann féll og getum verið mismunandi sátt við hann en engu að síður liggur sá dómur fyrir og þar sem honum er ekki áfrýjað varð það niðurstaða okkar í ráðuneytinu að flytja frv. til þess að taka af allan vafa. Svarið við spurningu hv. þm. er: Nei.

Herra forseti. Ég leyfi mér að vera annarrar skoðunar en hæstv. ráðherra. Þegar ég ber saman hið upphaflega frv. sem hæstv. ráðherra lagði fram á sínum tíma og frv. með breytingunum sem gerðar voru af hv. þm. stjórnarmeirihlutans í efh.- og viðskn., klárlega til að draga úr þunga ákvæðisins, dreg ég þá ályktun að einmitt breytingin sem varð í meðförum þingsins hafi valdið því að dómurinn féll með þessum hætti. Ég er sammála hæstv. viðskrh. um að út frá þeim skjölum sem liggja fyrir af þingsins hálfu megi draga þá ályktun að ekki hafi verið ætlun löggjafans að leggja til undantekningu frá þeirri meginreglu að gáleysi nægi til refsinæmis vegna brota á þessum lögum. Mér finnst hins vegar tilefni til að vekja eftirtekt á þessu, herra forseti. Ástæðan er sú að t.d. hv. þm. Ögmundur Jónasson sem hér er staddur og aðrir þingmenn stjórnarandstöðunnar í efh.- og viðskn. bentu á þetta í nefndaráliti sem hv. þm. stjórnarandstöðunnar, að ég held hv. þm. Ögmundur Jónasson, Margrét Frímannsdóttir og Jóhanna Sigurðardóttir, skrifuðu undir á sínum tíma. Þar kemur fram athugasemd við þetta. Mér þykir vert að vekja eftirtekt á þessu, herra forseti, vegna þess að í vaxandi mæli finnst mér ákveðin viðleitni af hálfu stjórnarþingmanna til þess að draga úr þeim hörðu ákvæðum sem oft koma frá hæstv. viðskrh. í þessum efnum. Ég tel að við eigum að standa fast í ístaðinu hvað þetta varðar, herra forseti.

Hæstv. forseti. Hvað varðar athugasemdir sem komu fram hjá minni hlutanum þegar þetta mál var til umfjöllunar í efh.- og viðskn. lutu þær ekki að því ákvæði, að því er ég best veit, sem þetta mál varðar fyrst og fremst, að það þurfi að hafa verið um ásetning að ræða af hálfu einstaklings sem á viðskipti og býr yfir trúnaðarupplýsingum. En það er mál sem þeir hv. þm. sem þarna áttu í hlut geta áreiðanlega skýrt nákvæmar. Að því er mér virðist er það ekki. Auðvitað er alltaf erfitt fyrir okkur á hv. Alþingi að fullyrða nákvæmlega hvað veldur því að dómur fellur sem raun ber vitni. Niðurstaða dómsins virðist vera að þarna hafi verið um gáleysi að ræða, að viðkomandi aðili hafi búið yfir trúnaðarupplýsingum en hafi ekki ætlað sér að hagnast á viðskiptunum þó að raunin hafi svo orðið sú að hann hagnaðist. En frv. þetta er flutt til að taka af allan vafa hvað það varðar um að nægilegt sé að búa yfir þessum trúnaðarupplýsingum og eiga viðskipti, og þá séu menn að ganga gegn lögunum. Sem sagt, gáleysi getur hvorki verið afsökun né skýring.

Herra forseti. Ég vil aftur þakka hæstv. iðn.- og viðskrh. skýr svör. Hæstv. ráðherra má alls ekki taka það þannig að ég sé með einhverjum hætti að reyna að hnýta í störf hennar. Þvert á móti. Ég tel að það frv. sem hæstv. ráðherra lagði fyrir á sínum tíma hefði tryggt að ekki þyrfti að vera um ásetningssynd að ræða. Það gæti verið gáleysi en háttsemin væri eigi að síður refsinæm. Ég tel að það hafi verið hinn upphaflegi andi frv. sem hæstv. ráðherra lagði fyrir. Síðan er frv. breytt í meðförum efh.- og viðskn. gegn mótmælum hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar. Í nál. sem þeir lögðu fram á sínum tíma með þessu frv. er einmitt bent á þá staðreynd að reglur Fjármálaeftirlitsins gengu talsvert lengra en frv. og jafnframt gekk frv. talsvert lengra en brtt. meiri hlutans. Það kemur skýrt fram í hinu upphaflega frv. hjá hæstv. ráðherra að þar er innherjum óheimilt að nýta trúnaðarupplýsingar beint eða óbeint sjálfum sér eða öðrum til hagsbóta. Þegar maður skoðar hins vegar brtt. meiri hlutans er búið að taka út ákveðinn kafla úr setningunni. Sú breyting gerir það að verkum að dómurinn sem féll sem raun bar vitni. Ef frv. hæstv. viðskrh. hefði gengið fram óbreytt, farið hefði verið að ábendingum stjórnarandstöðunnar í þessu máli, hefði þetta ekki gerst. Herra forseti.

Ég bið hv. þm. afsökunar. Ég er ekki góður í tölvum.

Herra forseti. Ég geri engar athugasemdir við tölvulæsi eða tölvukunnáttu hæstv. forseta. Ef ég fæ að segja örfá orð til viðbótar mundi ég geta lokið þessu nokkurn veginn skammlaust. Mér finnst vera ákveðin tilhneiging hjá þeim sem fara með efnahags- og viðskiptamál í þinginu að létta þau ákvæði sem koma af hálfu hæstv. iðn.- og viðskrh. ef um er að ræða reglur sem varða verðbréfaviðskipti og annað slíkt, ef um er að ræða reglur sem eru frekar til hagsbóta fyrir okkur neytendurna, okkur sem getum litið á okkur sem litla manninn á þessum hákarlamarkaði sem verðbréfamarkaðurinn oft er. Ég vek eftirtekt á því, herra forseti, að hér urðu umræður utan dagskrár í síðustu viku þar sem einmitt var verið að vara við slíkri þróun. Þá var Verslunarráðið að beina því til hæstv. iðn.- og viðskrh. að hún tæki sérstaklega á Samkeppnisstofnun vegna þess að stofnunin hafði verið að fylgja bókstaf laganna og skaka skellum að stórum aðilum á markaði. Mér finnst, herra forseti, að það sé hlutverk okkar í þinginu að setja strangar reglur um það hvernig viðskipti eiga að ganga fyrir sig á markaðnum, reglur sem vernda einmitt litla manninn, vernda þann sem situr úti í bæ og kaupir kannski hlutabréf, kaupir verðbréf í gegnum tölvuna sína, í gegnum einhverja miðlara, er ekki að eyða miklum upphæðum, er ekki inni í þessu máli og hefur engan kost á því að hafa upplýsingar sem hægt er að túlka sem innherjaupplýsingar. Ef eitthvað hefur verið slæmt fyrir hlutabréfamarkaðinn á síðustu árum er það það að horfa upp á þann algjöra frumskóg sem markaðurinn minnir oft á. Oft er engu líkara en að frumskógarlögmálin ráði miklu meiru en reglur sem hafa verið settar af Alþingi eða Fjármálaeftirlitinu eða hæstv. iðn.- og viðskrh. Þess vegna finnst mér rétt, herra forseti, að vekja eftirtekt á þessu dæmi. Það er alveg ljóst að hér hefur meiri hlutinn í þinginu breytt frv. til þess beinlínis að liðka aðeins fyrir viðskiptum á markaði, draga úr helsi reglnanna. Það hefur aftur á móti leitt til þess að það hefur skapast réttaróvissa og hér er hæstv. iðn.- og viðskrh. í reynd komin með frv. til að breyta lögunum nánast í það horf sem hún lagði upphaflega til með fyrsta frv. sínu. Hæstv. iðn.- og viðskrh. er með öðrum orðum að vanda um við meiri hluta efh.- og viðskn. og auðvitað er slæmt að hv. formaður nefndarinnar og framkvæmdastjóri Verslunarráðs skuli ekki geta verið við þessa umræðu til að ræða þetta með mér, herra forseti. Ég tel að hæstv. iðn.- og viðskrh. hafi skýrt þetta ákaflega vel og ég styð þetta frv. Ég tel að það sé nauðsynlegt miðað við þá stöðu sem upp er komin. Ég vek líka eftirtekt á því að eftir því sem hægt er að lesa í áliti minni hlutans frá því að hið fyrra frv. fór í gegn virðast reglur af hálfu Fjármálaeftirlitsins ganga jafnvel í sumum tilvikum enn lengra en bundið er í lög. Ég tel þess vegna að í efh.- og viðskn. eigi að kanna sterklega hvort ekki eigi að hnýta þessa hnúta jafnvel enn tryggara en hér er gert.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir stuðninginn við málið. Ég held að ástæða sé til að lesa aðeins upp úr nál. meiri hluta efh.- og viðskn. þegar þetta mál var til umfjöllunar í desember árið 2000. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Önnur tillaga meiri hlutans lýtur að 1. tölul. 1. mgr. b-liðar 7. gr. og miðar að því að ákvæðið verði skýrara og markvissara í framkvæmd. Þar er tekið út það skilyrði að innherjaviðskipti verði að vera innherjanum sjálfum eða öðrum til hagsbóta.`` Skilyrðið að um innherjaviðskipti sé að ræða er sem sagt tekið út þótt viðskiptin séu hvorki honum né öðrum til hagsbóta. Ég tel þess vegna að það sem hv. þm. heldur fram í sambandi við meiri hluta efh.- og viðskn. á þessum tíma sé ekki alveg rétt, hugsunin hafi a.m.k. ekki verið sú hjá hv. þm. að þetta ákvæði skyldi vera þess efnis að viðskiptin þyrftu að vera viðkomandi til hagsbóta til að teljast ólögleg.

Herra forseti. Örstutt um innherjaviðskipti. Fyrir nokkrum dögum var upplýst að Landssíminn hefði tapað umtalsverðum fjárhæðum í einu fyrirtæki, 200 millj. var talað um, þar sem stjórnarmenn tóku ákvörðun en höfðu enga hagsmuni af því sjálfir. Þetta er eitthvað sem fólk vill ekki. Það vill helst að stjórnarmenn séu ábyrgir og tapi með þeim ákvörðunum sem þeir taka. Það þýðir að menn vilja helst að í stjórn séu menn sem eiga hluti í fyrirtækinu. Ef um leið á að fara að gera kröfu til þess að menn sem eru í stjórn megi ekki selja sinn hlut þýðir það að í stjórn getur enginn verið sem á hlut í fyrirtækinu nema hann frysti eigur sínar um leið. Við þurfum því að vera mjög varkárir í því sem hér er verið að gera. Síðan getur komið upp önnur staða sem er öllu verri. Segjum að ég eigi hlut í fyrirtæki, sé í stjórn og hafi hagsmuni af því að stór hluthafi selji ekki. Þá boða ég hann á fund eða í kaffi með vitnum, læt honum í té trúnaðarupplýsingar og þá má hann ekki selja.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um rafeyrisfyrirtæki sem er 454. mál á þskj. 724. Með rafeyrisfyrirtækjum er átt við tilteknar lögpersónur sem hafa með höndum útgáfu og umsýslu með rafeyri. En hvað er rafeyrir? Samkvæmt frv. er átt við peningaleg verðmæti, í formi kröfu á útgefanda, sem eru geymd á rafrænum miðli og gefin út í skiptum fyrir fjárhæð sem er ekki lægri en hin útgefnu peningalegu verðmæti og samþykkt sem greiðslumiðill af öðrum fyrirtækjum en útgefanda. Því falla einungis undir gildissvið frv. þau fyrirtæki sem gefa út rafeyri í svokölluðu opnu kerfi. Í frv. er kveðið á um að rafeyrisfyrirtæki skuli vera hlutafélag og það verði ekki stofnað með lægra hlutafé en 90 millj. kr. Þó má hlutafé aldrei nema lægri fjárhæð en jafngildi einnar millj. evra í íslenskum krónum miðað við opinbert viðmiðunargengi eins og það er skráð hverju sinni. Þá er kveðið á um sömu takmarkanir að því er eigið fé rafeyrisfyrirtækja varðar. Þá er í frv. tryggður réttur handhafa rafeyris til innlausnar hans. Settar eru takmarkanir á starfsemi rafeyrisfyrirtækja fyrir utan útgáfu rafeyris og takmörkun á leyfilegri fjárfestingarstefnu þeirra. Er það gert til að tryggja að rafeyrisfyrirtæki geti ávallt staðið við skuldbindingar sínar um innlausn. Einnig er kveðið á um eftirlit með rafeyrisfyrirtækjum. Loks gilda um rafeyrisfyrirtæki að nokkru leyti svipaðar reglur og um viðskiptabanka og sparisjóði og er því vísað til þeirra laga í frv. Frv. byggir á tilskipun Evrópuþingsins og -ráðsins nr. 2000/46/EB og nr. 2000/28/EB frá 18. sept. 2000 og gerir tillögu að innleiðingu þeirra í íslenskan rétt. Nauðsynlegt er að innleiða tilskipanirnar fyrir 27. apríl nk. Í janúar 2001 fól ég svokallaðri bankalaganefnd sem hefur það hlutverk að endurskoða lög á sviði fjármagnsmarkaðar að gera tillögu að innleiðingu tilskipananna. Umrætt frv. var unnið í ráðuneytinu í samráði við hana. Nefndin mun hins vegar leggja til að ákvæði um rafeyrisfyrirtæki verði hluti af frv. til laga um fjármálafyrirtæki sem fyrirhugað er að leggja fram á næsta löggjafarþingi. Nauðsynlegt er hins vegar að leggja fram umrætt frv. fyrir þetta þing svo að tilskipanir verði innleiddar í íslenskan rétt á réttum tíma. Hæstv. forseti. Ég mæli með því að frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umræðu og til hv. efh.- og viðskn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um rafræn viðskipti og aðra rafræna þjónustu sem er 489. mál á þskj. 774. Frv. er ætlað að skýra réttarstöðu þeirra sem veita svokallaða rafræna þjónustu, en innan hennar getur t.d. fallið upplýsingaþjónusta og sala á netinu. Meginstoðir frv. eru fjórar. Í fyrsta lagi er kveðið á um að íslensk stjórnvöld skuli hafa eftirlit með þeim veitendum rafrænnar þjónustu sem hafa staðfestu hér á landi, þ.e. stunda hér virka atvinnustarfsemi ótímabundið í fastri starfsstöð. Í öðru lagi er kveðið á um þær upplýsingar sem þjónustuveitendum ber að veita, t.d. á heimasíðum sínum. Bæði er kveðið á um almenna upplýsingagjöf og upplýsingagjöf í tengslum við pöntun. Í þriðja lagi er kveðið á um þá meginreglu að rafrænir samningar séu jafngildir skriflegum. Í fjórða lagi er kveðið á um takmörkun ábyrgðar þeirra þjónustuveitanda sem veita aðgang t.d. að netinu og hýsa gögn sem þar er dreift. Með rafrænni þjónustu er átt við þá þjónustu sem almennt er veitt gegn greiðslu úr fjarlægð með rafrænum búnaði að beiðni þess einstaklings sem þiggur þjónustuna. Frv. byggir á tilskipun Evrópusambandsins frá 8. júní 2000, um rafræn viðskipti og gerir tillögu að innleiðingu hennar í íslenskan rétt. Kjarni frv. felst í upprunalandsreglunni sem kemur fram í 3. gr. frv. Hún felur í sér að íslensk stjórnvöld skuli hafa eftirlit með að stofnun og starfræksla þjónustuveitanda með staðfestu hér á landi sé í samræmi við íslensk lög. Þannig skulu þeir sem stunda virka atvinnustarfsemi ótímabundið í fastri starfsstöð hér á landi hlíta íslenskum lögum um stofnun og starfrækslu þjónustunnar þó svo þeir beini þjónustunni að öðrum löndum með því t.d. að hafa heimasíðu sína á ensku. Samkvæmt 4. gr. frv. eru nokkrar almennar undantekningar gerðar frá reglu upprunalands. Ástæða þeirra felst m.a. í því að á nokkrum sviðum er gildandi Evrópuréttur ekki í samræmi við upprunalandsreglu. Í þeim tilvikum þurfa þjónustuveitendur jafnvel að hlíta þeim reglum sem gerðar eru í þeim löndum sem þeir beina þjónustu sinni til. Frv. kveður einnig á um að í sérstökum undantekningartilfellum geti aðildarríki sett takmarkanir á veitingu rafrænnar þjónustu frá öðru aðildarríki sé það nauðsynlegt til að vernda mikilvæga almannahagsmuni. Þannig má t.d. ætla að íslensk stjórnvöld geti hindrað útbreiðslu barnakláms þó svo það eigi uppruna sinn í öðru landi en Íslandi. Til að styrkja réttaröryggi og traust manna til rafrænnar þjónustu er í frv. kveðið á um lágmarksupplýsingar sem þjónustuveitendum ber að veita. Er þar t.d. kveðið á um að þjónustuveitendum beri að veita upplýsingar um nafn sitt, heimilisfang og aðrar þær upplýsingar sem gera mönnum kleift að komast í samband við þá. Tilskipun um rafræn viðskipti leggur þær skyldur á herðar aðildarríkjunum að þau tryggi að heimilt verði að lögum að samningar séu gerðir með rafrænum hætti. Aðildarríki skulu þannig tryggja að gildandi lög tálmi ekki fyrir gildi rafrænna samninga. Talið hefur verið að nokkur vafi leiki á því hvort rafrænir samningar fullnægi skilyrðum réttarreglna um að samningar skuli vera skriflegir. Því er í frv. lagt til að lögfest verði almenn fyrirmæli um að ákvæði um skriflega samninga komi ekki í veg fyrir að unnt sé að gera þá með rafrænum hætti. Ákvæði frv. kveða á um hvaða upplýsingar þjónustuveitanda ber að veita áður en þjónustuþegi leggur inn pöntun. Honum ber t.d. skylda til að upplýsa um hvaða skref menn verða að taka til að ljúka pöntun, hvernig unnt sé að leiðrétta innsláttarvillur o.s.frv. Í frv. er loks ákvæði um takmörkun ábyrgðar þjónustuveitenda sem veita tiltekna þjónustu, þ.e. eru svokallaðir milligönguaðilar. Í 12. gr. er fjallað um takmörkun ábyrgðar þjónustuveitanda sem miðlar gögnum um fjarskiptanet eða veitir aðgang að fjarskiptaneti. Í 13. gr. er kveðið á um takmörkun ábyrgðar sambærilegs þjónustuveitanda vegna sjálfvirkrar millistigs- og skammtímaeymslu gagna. Í 14. gr. er loks kveðið á um takmörkun ábyrgðar þeirra þjónustuveitenda sem hýsa gögn. Í umræddum tilvikum eru gögn látin í té af þjónustuþega. Þjónustuveitandi hefur því hvorki vitneskju um né yfirráð yfir þeim gögnum sem eru send, geymd eða hýst. Í 15.--18. gr. frv. er kveðið nánar á um hvernig þjónustuveitanda ber að bregðast við ef hann fær vitneskju um ólögmæt gögn. Í greinunum hefur verið tekið tillit til þeirra hagsmuna sem vegast á í þessu sambandi, annars vegar tjáningarfrelsis og frekari þróun rafrænnar þjónustu og hins vegar mikilvægi þess að koma á skilvirkan hátt í veg fyrir útbreiðslu ólögmæts efnis. Hæstv. forseti Ég mæli með því að frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Sá bálkur sem hér liggur fyrir er æðimikill að vöxtum og tekur til fjölmargra þátta. Ég er ekki viss um að allur þingheimur geri sér grein fyrir því að í reynd er þetta líka bandormur vegna þess að fyrir utan þann part frv. sem lýtur að rafrænum viðskiptum og annarri rafrænni þjónustu þar sem er um frumlög að ræða, er líka lagt til að breytt verði lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, læknalögum og lögum um tannlækningar. Herra forseti. Auðvitað munum við fara vel yfir frv. þegar það kemur til efh.- og viðskn. og væntanlega verður málinu líka vísað til þeirra nefnda sem kunna eiga að fjalla um þessar einstöku breytingar á þeim þrennu lögum sem ég nefndi hérna. Það sem skiptir máli við frv. af þessu tagi er að neytendavernd sé gætt í hvívetna. Þess vegna má spyrja um hvort Neytendasamtökin hafi verið höfð með í ráðum þegar þetta var samið. Sömuleiðis hljóta menn að velta fyrir sér þeim öryggisskilmálum sem þarna hljóta að vera settir, einnig hvers konar eftirlit verður haft með framkvæmd rafrænna viðskipta og rafrænnar þjónustu. Herra forseti. Ég tek eftir því að hæstv. ráðherra gat þess t.d. að frv. tæki til sölu á netinu. Þar af leiðir að menn hljóta að setja sterka skilmála um vernd persónulegra upplýsinga og mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir því hvernig sú vernd verði tryggð. Ég spyr líka hæstv. ráðherra: Hvað veldur þessum sérkennilegu greinum þar sem breytingar eru lagðar til á lögum um persónuvernd, læknalögum og lögum um tannlækningar? A.m.k. að því er varðar þau lög sem lúta að læknum og tannlækningum þá skildi ég ekki alveg hvað veldur því að þessi breyting er lögð til. Sömuleiðis langar mig að koma á framfæri léttvægri athugasemd sem varðar 23. gr. þar sem lögð er til breyting á lögum um persónuvernd. Þar er verið að leggja þá skyldu á herðar þeim sem sendir markpóst með rafrænum hætti að fram komi með ótvíræðum hætti þegar hann er móttekinn að um slíkan póst sé að ræða. Herra forseti. Mér finnst að líka eigi að vernda okkur sem erum móttakendur tuga eintaka af svokölluðum ruslpósti á hverjum degi, þ.e. varðandi það hvaðan viðkomandi hefur fengið netfangið okkar. Ég fæ á hverjum einasta degi hátt á annan tug bréfa í tölvupósti sem ekki er hægt að flokka undir annað en ruslpóst --- hann er nefndur því virðulega nafni markpóstur hér --- og mér er ekkert um það gefið. Ég veit ekki hvaðan þetta fólk hefur fengið netfang mitt og ég veit ekkert hver heimilar því að senda mér þetta. Ég veit það eitt að þetta er mér til mikils ama. Herra forseti. Af því að svo margir íslenskumenn eru í þessum sal þá langar mig til þess að spyrja, þ.e. ef hæstv. viðskrh. gæti svarað því, en ég lifi nú án þess að fá svar við því: Hvað nákvæmlega er átt við í 4. gr. þegar talað er um óumbeðnar viðskiptaorðsendingar í tölvupósti? Er það markpóstur? Er það þessi ruslpóstur? Er ruslpóstur sem er okkur öllum til ama á kansellímáli hæstv. viðskrh. orðinn ,,óumbeðin viðskiptaorðsending``? Má ég þá frábiðja mér að með nokkru móti verði sett í lög heimild til þess að senda mér óumbeðnar viðskiptaorðsendingar.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um rafræn viðskipti og aðra rafræna þjónustu. Ég hygg að við stöndum núna á árdögum mikilla breytinga og við erum rétt aðeins farin að kynnast því hvað framtíðin muni bera í skauti sér. Hv. síðasti ræðumaður kvartaði undan ruslpósti. Sá póstur á eftir að vaxa mjög verulega nema á því verði tekið og verða mönnum til mikils ama. Við sjáum nú þegar áhrif þessara breytinga í fjármálastarfsemi þar sem menn geta átt öll sín viðskipti á netinu nema ef menn skyldu slysast til að fá ávísun senda í pósti, þá þarf maður að fara í banka. Fjölmiðlar eru orðnir mjög fyrirferðarmiklir á netinu og ég sé þar í framtíðinni koma menntakerfið o.fl. Ég hygg að verði þetta frv. að lögum þá muni það ekki standa lengi óbreytt vegna þess að menn munu þurfa að taka mjög fljótlega á því síbreytilega umhverfi sem netið er og öll rafræn þjónusta. Ég hygg því að þetta sé fyrsta skref, mjög nauðsynlegt skref til að taka á þessum málum. Ég skora á hv. nefnd sem fær þetta til skoðunar að leggjast mjög ítarlega yfir þessi atriði og sjá hvort ekki megi jafnvel bæta um betur.

Herra forseti. Hv. þm. hefur giska gott vit á netinu og þróun þess. Það hefur margsinnis komið fram af hans hálfu í þessum sölum hversu vel hann fylgist með því. Mig hryllir við þeirri framtíðarsýn sem hv. þm. dregur upp. Hann spáir því að við munum í miklu ríkari mæli verða, eða ég vil orða það svo, fórnarlömb óumbeðinna viðskiptaorðsendinga, þ.e. ruslpósts, þar sem einhverjir menn og einhver fyrirtæki eru að auglýsa hvers konar þjónustu utan úr heimi. Ég hef ekki hugmynd um hvaðan viðkomandi hafa fengið mitt netfang. Mér er ekkert um það gefið. Ég fæ á hverjum einsta degi tvær eða þrjár orðsendingar frá erlendum fyrirtækjum þar sem mér er boðið upp á að minnka skuldir mínar. Ég fæ á hverjum einasta degi orðsendingar þar sem mér er boðið að kaupa einhvers konar bætiefni til þess að bæta heilsu mína. Ég hef engan áhuga á þessu og oft og tíðum eru þessir póstar orðnir mjög flóknir þannig að þeir eru þungir á netinu. Það tekur tíma að hlaða þeim niður, það er erfitt að losna við þá og það er verið að ræna mig dýrmætum tíma. Sigurður Nordal sagði í einhverri góðri bók að sá sem eyðir tíma einhvers manns að nauðsynjalausu sé líka að drepa hann pínulítið. Ég vil ekki vera drepinn með þessum hætti af einhverju fólki sem ég hef engin tengsl við, hef bara ama af. Ég spyr: Hver ver mig fyrir þessu? Það er ekki gert í þessu frv.

Herra forseti. Í fyrsta lagi vil ég taka undir með hv. þm. og kalla það sem hér heitir óumbeðnar viðskiptaorðsendingar í tölvupósti, bara ruslpóst, sem það er. Síðan er það verkefni framtíðarinnar að verja notendur fyrir slíkri tímaeyðslu. Ég skora á hv. nefnd að fara mjög ítarlega í það hvort ekki sé einhver þróun í gangi úti í heimi sem tekur fyrir þennan ófögnuð, því ég vil kalla það því nafni, og leggur áherslu á þá kosti sem netið hefur því það hefur óumdeilanlega mikla kosti. Ég ætla ekki að lýsa því hve miklu þægilegra er að vinna í dag með netið við hendina en var fyrir 10--15 árum. Við eigum að huga að þessu í frv. þannig að það skeri á þá ókosti sem netinu fylgja en hefji upp kostina.

Hæstv. forseti. Út af þeim atriðum sem komu fram hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni vil ég segja í fyrsta lagi í sambandi við lögverndaðar starfsgreinar eins og tannlækningar, að með þessu ákvæði er verið að gera tannlæknum mögulegt að nota netið, en í lögum er kveðið á um að þeir geti aðeins samkvæmt ákveðnum skilyrðum auglýst í dagblöðum. Þetta er í sjálfu sér ekki merkilegra en það. Um Neytendasamtökin er það að segja að haft var samráð við þau við samningu þessa frv. Samkeppnisstofnun hefur almennt eftirlit með höndum og síðan má geta þess að eftirlit getur verið á höndum þeirra stjórnvalda sem eiga við hverju sinni, t.d. Fjármálaeftirlits. Lög um persónuvernd eiga við og dómsmrn. átti fulltrúa í nefndinni sem samdi frv. og það var sent Persónuvernd til umsagnar. Um ruslpóst er það að segja að þetta ákvæði sem hv. þm. nefndi á við um ruslpóst. Samkvæmt lögum um húsgöngu- og fjarsölusamninga á að geta verið möguleiki að mótmæla ruslpósti og ef viðtakandi samþykkir ekki þá má hinn aðilinn ekki senda fleiri bréf. Ég held að það sé ljóst að þetta er ekki sérstaklega þægilegt í framkvæmd. Engu að síður er kveðið á um þetta í þessum lögum. Í tilfellum sem þessum er hægt að hafa samband við Samkeppnisstofnun sem hefur eftirlit með þessum lögum. Síðan er náttúrlega sá möguleiki fyrir hendi að láta skrá sig hjá Hagstofunni sem aðila sem ekki kærir sig um að fá ruslpóst. Það á kannski fyrst og fremst við um póstflutninga og upphringingar, en ákvæðið á einnig að ná yfir tölvupóst.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að upplýsa það að Persónuvernd ríkisins hefur farið yfir þetta frv. og haft hefur verið samband við Neytendasamtökin. Að því er ég skildi hæstv. ráðherra hefur Samkeppnisstofnun sömuleiðis litið yfir þetta. Mér þóttu að þessu sinni markverðust í máli hæstv. ráðherra þau atriði sem hún nefndi um ruslpóstinn. Ég gerði mér ekki grein fyrir því, herra forseti, að í gildi væru lög um húsgöngu og fjarsölu sem veita mér vernd gegn þessu. Þarf ég virkilega, herra forseti, að skrá mig hjá Hagstofu Íslands til að geta öðlast vernd gegn því að verða fórnarlamb ruslpósts af þessu tagi? Af hverju Hagstofu Íslands? Ekki er það hún sem útdeilir netpósti. Herra forseti, ég spyr hæstv. viðskrh.: Eru lög í landinu sem meina t.d. fyrirtækjum að selja slöttung af netföngum, þar á meðal mitt? Úti í hinum stóra heimi verður maður var við að þar er verið að selja netföng í milljónatali. Ég er þeirrar skoðunar að hér á landi ætti að setja lög sem meina mönnum að selja netföng. Eitt er það að útdeila netföngum ókeypis í einhverjum tilteknum tilgangi en annað er að gera þau að verslunarvöru. Og ég spyr hæstv. ráðherra: Eru lög gegn því eða mun hún ella beita sér fyrir því að setja slík lög til að vernda mig og aðra neytendur? Að því er varðar svo þær starfsstéttir sem nefndar voru finnst mér fráleitt að við skulum enn þá setja einhver takmörk á auglýsingar af þeirra hálfu. Ég spyr sérstaklega varðandi 25. gr. --- þar er tannlæknum bannað að birta ummæli eða samtöl í auglýsingaskyni í blöðum eða tímaritum --- hvers vegna er það ekki bannað á netinu líka?

Hæstv. forseti. Ég tel hugleiðingar og athugasemdir hv. þm. eiga mjög vel heima í nefndarstarfi. Ég treysti mér ekki til að svara öllu alveg út í hörgul enda ná ekki öll þessi mál sem hann nefnir til míns yfirráðasviðs. Lögin um persónuvernd heyra t.d. undir dómsmrh. Samkvæmt þeim lögum er ekki heimilt að selja netföng af því að hann spurði sérstaklega um það. Að öðru leyti held ég að ég vísi til nefndarinnar þeim spurningum sem hann bar fram. Hér er um mjög umfangsmikið mál að ræða, nýstárlegt á margan hátt og mikilvægt að mínu mati. Í þessu frv. er tekið á mörgum mikilvægum málum sem varða þennan nýja heim sem við lifum í, hinn rafræna heim, og þar að auki er hér um tilskipun að ræða sem þarf að hljóta innleiðingu mjög fljótlega.

Herra forseti. Það mál sem ég mæli fyrir í dag og heitir Tillaga til þingsályktunar um bætta samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs, er mál nr. 43 á þskj. 43. Af því að við erum að ræða stjórnarmál sem hafa töluna 400 og eitthvað sjá menn glöggt hvert misgengi er á málum. Loksins er þetta mál þó komið á dagskrá og hægt að mæla fyrir því. Tillagan er eftirfarandi: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta kanna möguleika á stofnun uppbyggingarsjóða sambærilegra þeim sem Evrópusambandsríkin og Noregur hafa til að efla atvinnu á tilteknum svæðum, endurskipuleggja atvinnulífið og styrkja samkeppnisstöðu þess. Að lokinni slíkri athugun verði skýrsla og tillögur lagðar fyrir Alþingi, eigi síðar en í mars 2002. Herra forseti. Hér sést aftur að í bláeygri bjartsýni var þessi tillaga sett saman eða lögð inn snemma hausts og gert ráð fyrir að hún yrði afgreidd fyrir jól. En nú er sem sé að koma miður febrúar þannig að eitthvað þarf að laga ef tillagan verður samþykkt. Íslensk stjórnvöld hafa lýst því yfir að ekki sé áhugi fyrir því að Ísland gangi í Evrópusambandið en sú krafa stendur þó á stjórnvöld að búa íslensku atvinnulífi sambærileg kjör þeim sem atvinnulífinu eru búin annars staðar í Evrópu. Stjórnvöld hafa á undanförnum árum aðallega verið upptekin af skattaumhverfi atvinnulífsins, og breytingar á því gjarnan útskýrðar eða réttlættar með samkeppnisstöðu gagnvart öðrum löndum. Þetta heyrðum við og urðum vör við fyrir jólin þegar verið var að breyta skattalögum. Þá var lækkun tekjuskatts fyrirtækja niður í 18% einmitt réttlætt með samkeppnisskírskotun. En fleiri þættir hafa áhrif á samkeppnisstöðuna, einkum ef við viljum skjóta fleiri stoðum undir atvinnulífið og ná nýjum atvinnufyrirtækjum og tæknikunnáttu inn í landið. Evrópusambandið er með mjög öfluga uppbyggingarsjóði og það er eðlilegt að líta til þess, herra forseti, vegna þess að það hafa Norðmenn gert og eru búnir að laga byggðastefnu sína, má segja, að reglum Evrópusambandsins. Á framkvæmdatímabili núgildandi áætlunar Evrópusambandsins sem nær frá 2000--2006 mun sambandið verja 213 milljörðum evra til svæðaþróunar og er þar um að ræða um 30% af heildarútgjöldum sambandsins. Hugmyndafræðin á bak við þessa byggðastefnu er að efla verði svæði sem standa höllum fæti með það að markmiði að örva efnahagsþróun þeirra. Við höfum ekki farið þessa leið með sama markvissa hættinum, herra forseti, en ég er að vísa til þess sem gert er hjá Evrópusambandinu og í Noregi vegna þess að ég lít svo á að það séu í rauninni þau viðmið sem við þurfum að hafa. Við erum aðilar að hinu Evrópska efnahagssvæði og erum í samkeppni við fyrirtæki á þessu svæði. Norðmenn hafa, eins og ég sagði, einnig byggt upp öflugan sjóð sem veitir stofnstyrki til uppbyggingar atvinnulífinu á þeim grundvelli að þeir ákváðu að hafna aðild að Evrópusambandinu. Fyrirmynd þess sjóðs er byggðaþróunarsjóðurinn þannig að það er eðlilegt að líta bæði til þess sem þar er gert og í Noregi. Í dag eru einhverjir peningar veittir til styrktar atvinnulífi og það kom fram, herra forseti, á þskj. 248 sem er svar við fyrirspurn hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur um styrkveitingar úr opinberum sjóðum til atvinnuuppbyggingar að á árinu 1998 eru alls 230 millj. veittar til slíkra styrkja til atvinnusköpunar úr sjóðnum Átak til atvinnusköpunar og í gegnum Byggðastofnun. Kísilgúrsjóður er reyndar líka nefndur til en hann er smár eins og menn þekkja. Árið 1999 var þessi upphæð komin upp í 298,5 millj. og árið 2000 var hún í 198 millj. Þetta eru nokkrar sveiflur. Það er líka athyglisvert að skoða hvert þessir styrkir fara. Ég hygg að ýmsum þætti það til skoðunar að af þeim fjölda styrkja sem veittir eru fer nokkuð stór hluti til Reykjavíkur og Reykjaness. Þetta eru styrkveitingar Byggðastofnunar. Til Reykjavíkur fóru tæplega 40 millj. á þessu árabili sem ég var að fara yfir áðan og til Reykjaness um 27 millj. eða samtals til Reykjavíkur og Reykjaness ríflega 66 millj. kr. Við getum svo sem velt fyrir okkur hvernig standi á þessu eða hvernig þetta gerist en a.m.k. liggur það fyrir að styrkir Byggðastofnunar fara ekki síður til Reykjavíkur og Reykjaness heldur en annarra svæða landsins miðað við þessar upplýsingar. Vegna þeirra miklu breytinga sem hafa orðið á atvinnuháttum er auðvitað mikilvægt að stjórnvöld geti mótað og fylgt eftir skilvirkri stefnu um það hvernig við skuli brugðist á hverjum tíma. Iðnrn. hefur skilgreint landið með tilliti til möguleika hvers svæðis og ESA samþykkti nýverið nýtt byggðakort fyrir Ísland. Það er ástæða til að taka það fram vegna þeirra upplýsinga sem ég var með áðan um styrkveitingar Byggðastofnunar til Reykjavíkur og Reykjaness vegna þess að þau svæði eru ekki inni á byggðakortinu. Þetta byggðakort gildir frá ágúst sl. til ársloka 2006. Slíkt kort er talið grundvöllur byggðaaðgerða, bæði við núverandi aðstæður og einnig ef niðurstaðan yrði að stofna til uppbyggingarsjóða á Íslandi. Í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið fékkst undanþága frá því ákvæði að atvinnuleysi þyrfti að vera af tiltekinni stærð til að beita mætti byggðaaðgerðum. Hér á landi eru hins vegar stór og strjálbýl svæði með einhæft atvinnulíf sem uppfylla mundu styrkjaákvæðin. Það eru þau ákvæði sem afmarka í rauninni það byggðakort sem ESA samþykkti gagnvart Íslandi. Það fer eftir því hversu þéttbýlt eða öllu heldur strjálbýlt landið er, og þá hversu strjálbýlt það er á einstökum svæðum. Það er mikilvægt, herra forseti, að gagnsæjar reglur gildi og að fagleg vinnubrögð verði viðhöfð til að þessi aðferð virki með tilætluðum hætti. Evrópusambandið gerir strangar kröfur og það gerir norski sjóðurinn SND líka. Sú stefna að veita stofnstyrki að ákveðnum skilyrðum uppfylltum og á jafnréttisgrundvelli þannig að allir sem eins er ástatt um á sama svæði eigi rétt til þeirra er sú leið sem stjórnvöld í helstu samkeppnislöndum okkar hafa valið til að geta markað og rekið árangursríka byggðastefnu og til að einstök svæði geti tekist á við breytingar eða þróun sem á sér stað í tilteknum atvinnugreinum. Með þessum hætti hafa Evrópusambandsríkin t.d. líka tekist á við endurnýjun atvinnulífsins á svæðum sem dregist hafa aftur úr í tækniþróun. Herra forseti. Dæmi eru um fyrirtæki sem von var um að stofnsett yrðu hér á landi en hafa endað í öðru landi sem býður stofnstyrki í samræmi við þær leikreglur sem við verðum að sætta okkur við að aðrar þjóðir viðhafi þó að við höfum ekki tekið þær upp sjálf. Við, flutningsmenn þessarar tillögu, teljum rétt að upptaka uppbyggingarsjóða stofnstyrkja verði könnuð með tilliti til þess að samkeppnisstaða íslensks atvinnulífs verði sem best. Í nýrri byggðaáætlun, herra forseti, sem við þingmenn getum nálgast á netinu, er fjallað lítillega um hvernig menn vilji beita opinberum sjóðum sem vinna að eflingu atvinnulífsins. Í því sem þar er að finna kemur mest á óvart hve óljós sú umfjöllun er og lítt markviss og virðist ekki hugsuð til enda. Heiti tillögunnar er Aukin samvinna opinberra sjóða sem vinna að eflingu atvinnulífsins. --- ,,Aukin samvinna,`` herra forseti. Hér er ekki um mjög beinskeytt heiti að ræða. Meginhugmyndin er að auka samvinnu ákveðinna sjóða, þ.e. Ferðamálasjóðs, Framleiðnisjóðs landbúnaðarins, Lánasjóðs landbúnaðarins, Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins og lánastarfsemi Byggðastofnunar og átak til atvinnusköpunar, þ.e. annar sjóðurinn sem ég fjallaði um hér áðan. Markmiðið á að vera að samþætta krafta þessara opinberu sjóða og Byggðastofnun á að bera ábyrgð á framkvæmdinni. Þessi tillaga gengur út frá tímaáætlun frá 2002--2005. Út af fyrir sig er hún góðra gjalda verð en, herra forseti, ég hafði gert mér vonir um að þetta mál kæmi betur unnið inn í byggðaáætlun. E.t.v. verður það hlutverk hv. iðnn. að setja málið í þann búning að við færumst nær því að vinna eins og þeir grannar okkar sem við berum okkur saman við. En mér sýnist það sem hér kemur fram ekki vera þess eðlis að það auki bjartsýni á að við séum á leiðinni til markvissrar beitingar þessara sjóða. Það er út af fyrir sig gott að samþætta krafta þessara sjóða en mér finnst að menn ættu að ganga örlítið djarfar að þessu en að auka samvinnu. Af hverju segja menn ekki hreint út að þeir vilji sameina þessa sjóði til að gera þá eitthvað úr þeim og reyna síðan að vinna út frá því? Er hér er enn á ferðinni einhvers konar hrepparígur innan kerfisins og því þori menn ekki að ganga þannig til verks að um muni? Það þekkja allir sem kannast við þessa sjóði að hver um sig er kannski ekki mikils megnugur en saman gætu þeir hins vegar komið að mun meira gagni, væri þeim beitt markvisst. Þá væri líka möguleiki á því að sú forgangsröðun sem menn vilja að öðru leyti sjá í byggðaáætlun gæti notið þeirra fjármuna sem þar væru til reiðu. Menn sjá af nöfnum þessara sjóða að sumir þeirra tilheyra landbúnaði en við erum ekki síst að hugsa um, þegar við veltum fyrir okkur byggðaáætlun fyrir næstu ár, hvernig við getum stutt fyrirtæki og einstök landsvæði til að takast á við framtíð sem felst ekki síður í annars konar atvinnulífi en hefur verið. Við viljum að möguleikar landsvæðanna séu jafnaðir og þau geti tekist á við það sem menn kalla stundum nýtingu hins nýja hagkerfis. Ég vildi nefna þetta við þessa umræðu, herra forseti, vegna þess að mér virðist ómögulegt annað en að hlutirnir séu teknir fastari tökum. Miðað við það sem ég hef kynnt mér og miðað við þá umræðu sem orðið hefur, þær tillögur sem hafa komið og hugmyndir frá ýmsum þeim sem vinna að atvinnumálum, finnst mér þessi hugmynd eins og hún er reifuð í byggðaáætlun alls ófullnægjandi. Herra forseti. Tillaga sama efnis var flutt á 126. þingi en varð ekki útrædd og er því endurflutt nú. Ég legg til að þegar að þessari umræðu lokinni verði tillögunni vísað til síðari umr. og hv. iðnn.

Herra forseti. Hér er til umfjöllunar till. til þál. um bætta samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs, sem felur í sér að komið verði á stofn uppbyggingarsjóði sem er sambærilegur sjóðum sem eru til í Evrópusambandsríkjum og í Noregi. Greinilegt er að það hefur borið mikinn árangur og góðan ávöxt að þessir sjóðir í Evrópusambandsríkjunum og í Noregi hafa verið settir á laggirnar. Það hefur sýnt sig hjá fyrirtækjum sem hafa verið að byrja starfsemi og reyna að komst á legg og fengið fjármagn úr þessum sjóðum að það hefur riðið baggamuninn. Þau hafa fyrir vikið komist á fætur, ef svo má að orði komast, og verið með myndarlega starfsemi. Í Norður-Noregi, nálægt Bodø, er stór verksmiðja sem hefur það verkefni að framleiða kísilflögur í tölvur, sem eru seldar út um allan heim. Þessi mikla verksmiðja framleiðir líka kísilklumpa, stóra kristalla, og selur út um alla veröld. Þetta fyrirtæki komst á laggirnar einmitt fyrir tilstuðlan þess að SND í Noregi lagði fram töluvert fjármagn í þetta. Ef það hefði ekki verið gert hefði þetta merka og góða fyrirtæki aldrei komist á legg. Hjá okkur Íslendingum vantar að mörgu leyti slíka jákvæðni í garð frumkvöðla og líka þeirra sem vilja koma á stofn fyrirtækjum út um land. Í raun skortir það sem kallað er startkapítal, sem er mjög gott að hafa til að byggja upp fyrirtæki. Í dag sækja menn mjög mikið í lánasjóði við stofnun fyrirtækja. Þessi fyrirtæki eru kannski rétt komin í gang þegar rukkanir fara að hrannast inn og vísitöluþungi lánanna leggst á, eins og við sjáum gerast í ferðaþjónustunni núna sem skuldar mikinn pening vegna gífurlegrar gengisfellingar undanfarið. Það hefur komið ferðaþjónustunni afar illa, fyrirtækjum hérna innan lands sem eru kannski ekki að fá tekjur beint í dollurum eða erlendri mynt. Þetta hefur jafnvel skapað hættuástand sums staðar. Þó að gengisþróunin hafi komið sjávarútveginum vel getur maður velt fyrir sér hvort verið sé að flytja fjármagn frá einni atvinnugrein til annarrar á þennan hátt. En um það má ræða á öðrum vettvangi og af öðru tilefni. Hér er sem sagt verið að ræða um það að koma af stað sjóði sem á að skjóta styrkari stoðum undir atvinnulífið á landsbyggðinni, eins og segir í greinargerð. Þetta vekur okkur til umhugsunar um stöðu ýmissa byggða sem hafa misst kvótann til að veiða þegar hann hefur verið seldur annað, leigður eða eitthvað. Þá hefur fólk misst atvinnuna og væri aldeilis gott ef til væru önnur fyrirtæki sem fólk gæti fengið vinnu við. Ég minnist þess að í kosningabaráttunni síðast á Vestfjörðum hörmuðu ýmsir ekkert svakalega mikið, þ.e. þeir litu ekki á það sem aðalvanda byggðanna, að kvótinn væri að fara því ný fyrirtæki mundu spretta upp. Í því sambandi varð mönnum tíðrætt um fjarvinnslu. En því miður varð minna úr styrk þeirra fyrirtækja en til stóð. Kannski hefði verið betra ef slíkur sjóður sem við erum að leggja til í þessari þáltill. og 1. flm. hennar, hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, mælti hér fyrir áðan, hefði verið orðinn að veruleika. Þá má leiða líkur að því að meiri bjartsýni ríkti á landsbyggðinni. Töluvert hefur verið rætt um byggðamál undanfarna daga, sérstaklega þessa nýju byggðaáætlun ríkisstjórnarinnar sem á að gilda frá árinu 2002--2005. Nú er liðið á annan mánuð ársins 2002, senn kemur mars og svo kemur apríl, þannig að það er eins gott að menn fari að taka þessa byggðaáætlun til umfjöllunar í þinginu. Ég tek undir með hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur að þar vantar þá framsæknu hugsun sem sífellt er verið að tala um að á þurfi að halda til að koma fyrirtækjum á stofn, þ.e. að það sé gert það myndarlega að þau séu ekki komin á kné nánast um leið og þau taka til starfa. Herra forseti. Ég held að þetta sé mjög gott innlegg í umræðuna um byggðamál. Ég teldi það vera mjög gott og jákvætt ef þess þáltill. yrði samþykkt eins og hún kemur fyrir, eða þá hreinlega að hún yrði tekin inn í byggðaáætlun ríkisstjórnarinnar 2002--2005, þar sem tekið væri myndarlega á ýmsum fyrirtækjum. Við getum hugsað okkur t.d. kræklingaeldi sem menn eru að hefja, ég leyfi mér að nefna í Arnarfirði. Það væri nauðsynlegt og gott að slík starfsemi fengi fjármagn, að styrkir fengjust til þess nýja atvinnuvegar til að geta hafið starfsemi áhyggjulaust, fremur en að verkefnið búi við vanefni og áhyggur. Það mundi skipta gífurlega miklu máli fyrir þjóðarhag og þjóðarbú ef slík fyrirtæki og starfsemi fengi styrki eins og hér um ræðir.

Herra forseti. Við ræðum hér till. til þál. um bætta samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs. Þar sem það er mér mjög hugleikið að íslenskt atvinnulíf hafi góða samkeppnisstöðu þá gladdist ég mjög yfir þessari tillögu þar til ég las hana til enda. Það er svo sem allt í lagi að láta kanna möguleika á stofnun uppbyggingasjóða í samræmi við það sem er hjá Evrópusambandinu og í Noregi. En ég tel að hvorki Evrópusambandið né Noregur séu þau fyrirheitnu lönd sem við eigum að sækja fyrirmyndir til. Þar er viðvarandi 10% atvinnuleysi. Svo hefur verið í áratugi og þykir allt að því náttúrulögmál. Ég tel að það sé mikill harmleikur fyrir íbúa þessara landa og held að við ættum ekki að sækjast eftir fyrirmyndum þaðan til að bæta samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs. Herra forseti. Menn geta bætt samkeppnisstöðu lands með almennum og sértækum aðgerðum. Almennar aðgerðir eru skattaumhverfi; menntakerfi, sérstaklega kannski verkmenntun sem við höfum vanrækt að nokkru leyti; fjármálakerfi, lipurt og gott fjármálakerfi; flutningsstarfsemi eða flutningur, vegaframkvæmdir og annað slíkt. Svo er það regluverkið sem fyrirtækin þurfa að starfa undir, flækjustig þess, hversu flókið það er eða hversu einfalt. Síðast en ekki síst er það velferðarkerfið, skilvirkt, ódýrt og gott velferðarkerfi sem skiptir atvinnulífið miklu máli. Sértækar aðgerðir ganga hins vegar þvert á þetta. Þar er um að ræða stofnsjóði, svæðissjóði, rekstrarsjóði, sjóði hins og þessa þar sem embættismenn sitja og ákveða: Þetta fyrirtæki á að setja á og hitt á að slá af. Við setjum peninga í þessa starfsemi o.s.frv. Jafnvel þó að menn vilji hafa jafnræði milli manna verða alltaf einhverjir embættismenn, sem eru ábyrgðarlausir í ákvörðunum sínum vegna þess að þeir bera enga fjárhagslega ábyrgð sjálfir, til að deila út annarra manna fé, fé skattgreiðenda. Þetta ábyrgðarleysi leiðir svo til þess að fyrirtækin sem fá styrki eru með yfirburðastöðu í samkeppni við önnur fyrirtæki á svæðinu sem ekki fá styrki, þ.e. heilbrigðu fyrirtækin. Og heilbrigðu fyrirtækin þurfa oft að lúta í gras fyrir fyrirtækjunum sem fá styrki. Við þekkjum þetta víða um landsbyggðina á Íslandi þar sem heilbrigður atvinnurekstur er drepinn niður með styrkjum til annarra. Byggðaumræðan í gær og fyrir áramót er einmitt lýsandi dæmi um það hvernig menn sjá fyrir sér styrki og hvernig styrkirnir virka því að eftir að Byggðastofnun var sett á laggirnar hefur fólksflóttinn aldrei verið meiri. 
             Bændur munu væntanlega á næstunni sjá afleiðingar af nýjasta búvörusamningnum þar sem einhverjir stráklingar úr Reykjavík fara að segja þeim hvar best er að beita. Það heitir gæðaeftirlit og gæðastjórnun. Þeir munu margir verða hissa þegar þeir eiga að fara að beita hinum megin við ána en ekki uppi í hlíðinni eins og þeir eru vanir að gera og vita að best er að gera. Herra forseti. Það er mikill munur á rekstri fyrirtækja eftir því hvort þau eru að gera út á það að framleiða vöru og selja hana fyrir gott verð eða fá styrki. Það er nefnilega eðlismunur á þessu. Ef menn ætla að framleiða vöru og selja hana hugsa þeir um að græða. Þeir ætla sér að sýna væntanlegum fjárfestum fram á gróða. Ef menn sækja um styrki mega þeir ekki sýna fram á gróða vegna þess að þá þyrftu þeir ekki styrki. Það er heilmikil vinna fólgin í því að sækja um styrki. Það er svo mikil vinna að við liggur að þau fyrirtæki geti ekki stundað framleiðslu. Mér skilst að núna sé komin á fót skrifstofa í Reykjavík sem sér um að útvega styrki frá Evrópusambandinu. Þessi vinna er orðin að iðnaði, styrkjaiðnaði. Ég vil benda á það í þessu sambandi að allt þetta fé er borgað af atvinnulífinu. Annaðhvort eru það starfsmennirnir sem borga of háan virðisaukaskatt eða óbeina skatta, eða beina skatta af tekjum sínum og gætu þar af leiðandi sætt sig við lægri laun ef þeir þyrftu ekki að borga of háa skatta, eða þá að fyrirtækin borga þetta beint. Einhvern veginn er þetta allt greitt af atvinnulífinu. Þannig er þetta bara spurningin um formið: Ætlum við að láta opinbera embættismenn útdeila þessu fé til fyrirtækjanna eða ætlum við að láta áhættufé, áhættusjóði sem starfa á því sviði, sjá um að koma peningunum út til þeirra fyrirtækja sem græða mest og þá í formi hlutafjár?

Herra forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal talaði um að við ættum ekki að sækja fyrirmyndir til Noregs eða annarra Evrópulanda af því að atvinnuleysi væri þar svo mikið. En það er ekki endilega samasemmerki þar á milli. Alveg eins má varpa því upp að miklu meira atvinnuleysi væri í Evrópu, þar með talið í Noregi, ef slíkir styrkir hefðu ekki verið veittir. Ég leyfi mér að vitna aftur í það dæmi sem ég nefndi áðan um kísilverksmiðjuna sem er í Norður-Noregi. Það er eiginlega þúsund manna byggð í kringum hana. Og hún varð einmitt til vegna þess að ákveðnir stofnstyrkir voru lagðir í hana. Ég held að það mundi skipta miklu máli fyrir t.d. Arnarfjörð og byggðina þar ef einhver opinber aðili legði fram fé, þótt ekki væri nema 3 millj. kr. stofnstyrk, í kræklingaeldi þar. Þar er fólk sem hefur þekkingu á hlutunum, þekkir landslagið, býr þarna og hefur alla möguleika til að gera þetta. Er samasemmerki á milli þess að vinna hjá opinberum aðilum og að vera óheiðarlegur? Hvernig ber mér að skilja orð hv. þm.? Ef fólk vinnur hjá opinberum stofnunum, bönkum og víðar, er þá víst að það sé óheiðarlegt fólk sem hugsi ekki með ráðdeild um það sem því er trúað fyrir? Þyrfti að einkavæða hvert einasta prestakall á landinu til að tryggja það að presturinn segði sannleikann? Eða heilsugæslustöð til að læknirinn gæti verið einlægur í því þegar hann er að lækna fólk, eða kennarinn í grunnskólanum? 

Herra forseti. Umrædd kísilverksmiðja í Norður-Noregi, sem ég þekki ekki til en hv. þm. nefndi, fékk fé, mikið fé væntanlega. Það fé var tekið af einhverjum sem hefði hugsanlega sett þessa peninga í nákvæmlega sama verkefni. Ég sé ekki af hverju það er betra að einhverjir opinberir starfsmenn útdeili þessu fé eftir einhverjum annarlegum sjónarmiðum, þ.e. ekki endilega arðsemi, og þá kalla ég annarleg sjónarmið t.d. byggðasjónarmið, að menn ætli sér að búa til störf á ákveðnum stað. Varðandi það að opinberir starfsmenn séu óheiðarlegir --- það sagði ég aldrei. Ég sagði að þeir væru óábyrgir í gerðum sínum. Þeir taka ekki áhættuna með fjármagninu. Og gott dæmi er ákvörðun stjórnar Landssímans um að setja 200 milljónir í eitthvert áhættuverðbréf. Ég veit ekki til þess að þeir menn sem tóku ákvörðun um þetta hafi tapað krónu og sumir fóru jafnvel út með nokkuð góðan sjóð. Það sem ég er að segja er því að ef menn eru settir í þá stöðu að taka ákvörðun um fjárfestingu í atvinnulífi eigi þeir sjálfir að bera ábyrgð á því sem þeir eru að gera. Þeir eiga að tapa á því ef fé tapast og þeir eiga að græða ef það gengur vel. Þá verður ákvörðunin nefnilega markviss og varkár. Opinber starfsmaður sem ákveður að setja peninga í eitthvert fyrirtæki, hvort sem það er kræklingaeldi í Arnarfirði --- ef það væri svo arðbært sem um er talað fengi það örugglega fé í Reykjavík eins og þarf... 

Ég geri ráð fyrir því, herra forseti, að þeir sem er trúað fyrir að deila út fé geri það eftir bestu vitund og að þeir reyni að vera heiðarlegir í störfum sínum. Í þessari till. til þál. um stofnstyrkina er gert ráð fyrir ákveðnum reglum, það eru stífar og ákveðnar reglur sem gilda um þetta, en ekki bara að fénu sé ausið út í hitt og þetta af því að einhver kemur og segir: Nú ætla ég að gera þetta eða nú ætla ég að gera hitt. Menn leggja fram ákveðnar áætlanir og ákveðnar hugmyndir og skírskota til annars sem er að gerast í veruleikanum. Það er það sem verið er að ræða um. Um daginn var verið að breyta skattaumhverfinu hér fyrir fyrirtæki þannig að tekjuskattur fyrirtækja var lækkaður. Til að vega upp á móti þeirri lækkun var tryggingagjaldið hækkað. Og hver greiðir tryggingagjaldið? Eru það ekki fyrirtæki líka? Með breytingunum var einfaldlega verið að flytja fjármagn úr fyrirtækjum úti á landsbyggðinni yfir í fyrirtæki hér á Reykjavíkursvæðinu. Það er hugsjónin og draumurinn. Við samfylkingarmenn erum hér með þáltill. sem vinnur á móti þessu. Við erum margbúin að benda á þetta með tryggingagjaldið og munum halda því áfram. Það er svolítið skondið að hæstv. ríkisstjórn nefnir í væntanlegri byggðaáætlun sinni sem verður lögð hérna fram, að athuga þurfi með tryggingagjaldið sem nýbúið er að breyta, nýbúið er að hækka á lítil fyrirtæki úti á landsbyggðinni. Hefði ekki verið betra að afnema það til að gera fyrirtækjunum kleift að starfa í eðlilegu umhverfi?

Herra forseti. Það er einmitt mjög gott að taka sem dæmi kræklingaeldið í Arnarfirði sem ég þekki ekki neitt. Það á væntanlega að skila hagnaði, þ.e. tekjum umfram gjöld, á næstu árum og áratugum.  Varðandi þá sem er trúað fyrir að deila út fé. Ég held að sagan ætti að hafa upplýst okkur nægilega vel um þau gífurlegu fjárfestingarmistök sem hafa átt sér stað víða, sérstaklega úti á landi en líka í Reykjavík, þar sem menn voru að deila út fé. Þeir gerðu það ekki óheiðarlega, ég er ekki að gefa það í skyn, þeir gerðu það samkvæmt þeim reglum og þeim markmiðum sem þeim voru sett. En markmiðin voru bara ekki að skila hagnaði eða að peningarnir skiluðu sér. Markmiðin voru allt önnur. Byggðasjónarmið réði ríkjum eða verið var að auka atvinnu eða eitthvað allt annað og það leiddi til þess að þessar fjárfestingar voru oft mjög lakar, kostuðu þjóðarbúið mikið og fyrirtækin fóru á hausinn. Og fyrirtækin sem kepptu við þessi fyrirtæki fóru líka á hausinn, þau standast ekki samkeppnina þegar einhver fær gefnar 10 milljónir.

Hæstv. forseti. Ég er einn af flutningsmönnum þessarar tillögu og vil bæta við fáeinum orðum. Mér finnst að við þurfum að horfast í augu við að við þurfum að koma til móts við atvinnulífið í landinu til að reyna að gefa því sömu tækifæri og atvinnulífið í nágrannalöndunum hefur. Við sem búum við mjög háa vexti, veikt gengi og sveiflukennt þurfum örugglega að horfast í augu við þetta. Þetta verður ekki gert nema með miklu átaki. Það er ekki æskilegt að þurfa að setja einhvers konar hjálparstarfsemi inn í bankakerfið. En á meðan íslenskt atvinnulíf býr við þá samkeppnisaðstöðu sem er núna verða menn að horfast í augu við það að ný fyrirtæki geta ekki risið upp, orðið til, með sama hætti á Íslandi og í löndunum í kringum okkur þar sem menn hafa aðgang að styrkjum og fjármögnun sem er miklu hagstæðari en hér. Mér finnst að íslensk stjórnvöld hafi alls ekki sinnt því að horfa á þessa hluti. Menn hafa verið býsna iðnir við að reyna að laða hingað einhvers konar fyrirtæki sem gætu séð sér hag í að koma hingað vegna lægri skatta og af öðrum þvílíkum ástæðum. En það eru ekki fyrir hendi sambærilegar aðstæður til að setja á stofn hér ný fyrirtæki eins og í löndunum í kringum okkur. Maður sér það í títtnefndri netútgáfu byggðaáætlunar að stjórnvöld eru einmitt upptekin af því sem er hér. Þau hafa ekki þá sýn á samanburð atvinnuveganna hér við samkeppnisatvinnuvegi í kringum okkur. Í klásúlunni um starfsskilyrði atvinnuveganna í netútgáfunni sem ég nefndi áðan er eingöngu vísað til mismunar á aðstöðu fyrirtækja á landsbyggðinni og í þéttbýlinu á Íslandi. Það virðist eingöngu vera í huga þeirra sem hafa samið skýrsluna að reyna að koma til móts við fyrirtæki á landsbyggðinni og sjá til þess að þau geti sprottið upp. Það er allt gott um það að segja en þetta er ekki sett í samhengi við samkeppni atvinnuveganna okkar við fyrirtækin í löndunum í kringum okkur. Það er þó nauðsynlegt. Og ég tel það vera, eins og ég sagði í upphafi, enn þá nauðsynlegra fyrir okkur að reyna að skapa sambærilegt umhverfi við það sem er í löndunum í kringum okkur vegna stöðu krónunnar og þeirra háu vaxta sem við búum við. Ég ætla ekki að hafa um þetta langt mál. Frsm., hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, fór mjög vandlega yfir málið og hafði hér góða framsögu þannig að ég þarf ekki að bæta öðru við. Mér fannst hins vegar ástæða til að draga athyglina að því sem mér finnst vanta mjög alvarlega í yfirsýn íslenskra stjórnvalda. Ég hef ekki séð að menn væru að gera neinar aðrar ráðstafanir en í skattamálum fyrirtækja sem hugsanlega væri hægt að laða hingað með því að hér væru lægri skattar og að hægt væri að komast af með eitthvað lægri skattgreiðslur en í löndunum í kring. Hitt er ekki uppi að hér sé auðvelt að koma fyrirtækjum á laggirnar og við höfum --- það hefur borið á góma --- séð það að fyrirtæki sem menn höfðu þó sannarlega áhuga á að setja upp á Íslandi hafa farið annað og verið sett upp í Noregi og í fleiri löndum. Þá hafa menn verið búnir að fara mjög vandlega yfir það hvaða möguleikar væru á að koma á slíkum rekstri á Íslandi. Það má auðvitað ekki vera þannig. Hér þurfum við að geta staðið í samkeppni um fyrirtæki og við þurfum að geta flutt hingað fyrirtæki annars staðar frá. Það mun ekki gerast öðruvísi en að hér séu fullkomlega sambærilegar aðstæður við löndin í kring.

Herra forseti. Ég ætla að leggja fáein orð í belg um þessa tillögu um athugun á möguleikum til að bæta samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs og þá einkum með það í huga að kannaður verði möguleikinn á stofnun uppbyggingarsjóða sambærilegra við þá sem fyrirfinnast á svæði Evrópusambandsríkja og Noregi, eins og segir í tillögutextanum. Þetta er ein af allmörgum tillögum sem fjalla um aðgerðir á sviði atvinnu- og byggðamála, byggða- og atvinnulífstengdar aðgerðir gætum við sjálfsagt kallað þær. Þær eiga það flestar sameiginlegt að nauðsynlegt þykir að grípa til aðgerða eða bæta eins og kostur er skilyrði til atvinnuuppbyggingar, nýsköpunar og þróunar hér á landi. Þar eru auðvitað margir með landsbyggðina sérstaklega í huga vegna þeirra erfiðleika í atvinnu- og byggðamálum sem við sem þjóð stöndum frammi fyrir. Ég tel þessa tillögu ágætt innlegg í þau mál, hún á fullt erindi í þá umræðu. Í úttekt á þessum þætti yrði borið saman hvaða áhrif fjárfestingarstyrkir, stofnstyrkir hafa í atvinnuuppbyggingu í samkeppnislöndunum og svo aftur þær aðstæður sem menn standa frammi fyrir hér á landi við að reyna að koma sambærilegri atvinnustarfsemi á fót, eða jafnvel í einstökum tilvikum beinlínis keppa um mögulega staðsetningu fyrirtækja sem geta lent hvorum megin hryggjar sem er, hér á landi eða í einhverju af nágrannalöndunum. Þessi tillaga á ýmislegt sameiginlegt með tillögu sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum flutt og snýr að svæðisbundnu átaki í atvinnulífi í landinu. Þar er gert ráð fyrir að vinna hlutina meira á grundvelli svæðisáætlana sem er reyndar yfirleitt hluti af áætlanagerð og skipulagi þessara mála að því er ég best þekki hjá þeim sem vísað til í þessari tillögu, þ.e. á vettvangi Evrópusambandsins og hjá Norðmönnum. Hvað varðar stöðu Noregs í þessu sambandi tel ég mig vita að þeir völdu þá leið að gerast með beinum hætti aðilar að byggðaþróunaráætlunum Evrópusambandsins. Þeir eru aðilar að svonefndu Interreg-samstarfi en Íslendingar hins vegar ekki. Af aðild Norðmanna má ráða að Íslendingum hafi staðið slík aðild til boða ef við hefðum svo kosið. Þannig er að Norðmenn greiða einfaldlega sjálfir þann hluta styrkjanna sem ella hefði komið úr sjóðum Evrópusambandsins væru þeir aðilar. Það er þessi þróunarsjóður sem nefndur er í tillögunni. Hann greiðir yfirleitt helming af stofnstyrkjum á móti mótframlögum heimaaðila í þeim tilvikum sem hér um ræðir. Það er alveg ljóst að þessir styrkir hafa áhrif á samkeppnisstöðuna. Þeir hafa auðvitað áhrif á samkeppnisstöðuna í rekstri því að það skiptir máli um samkeppnishæfni atvinnulífs ef það fær stuðning við að ráðast í fjárfestingar og koma þeim á fót. Það skiptir auðvitað miklu máli þegar reiknuð er út fjárfestingin sem slík, tiltekin uppbygging í fyrirtæki eða staðsetning þess. Ég hef starfað í nefnd á vegum Norðurlandaráðs sem vann við að bera saman byggðaaðgerðir og stuðning við atvinnuuppbyggingu og þróun á Norðurlöndunum. Þessi nefnd skilaði skýrslu fyrir nokkru og sú skýrsla er nú til umfjöllunar í forsætisnefnd Norðurlandaráðs og þeirri nefnd sem nú fer með þessi mál samkvæmt nýju skipulagi, svonefndri atvinnumálanefnd. Þar er einmitt fram undan að taka ákvarðanir um hvernig þessari skýrslu verði fylgt eftir, þá í samstarfi við Byggðastofnun Norðurlanda, Nordregio, sem er ung stofnun sem nýlega hefur verið komið á fót. Ég held að viðfangsefni af því tagi sem fjallað er um í tillögunni gæti átt bærilega heima í þessu samhengi. Eitt af því sem menn gætu nýtt þetta norræna samstarf til að gera er að leggja grunn að raunhæfum samanburði að þessu leyti, þar sem Ísland hefur nokkra sérstöðu. Við erum ekki með neina umtalsverða beina stofnstyrki eða uppbyggingarstyrki til okkar atvinnulífs, ekki einu sinni á landsbyggðinni, ekki einu sinni í þeim landshlutum þar sem menn hafa helst átt í vök að verjast í byggðamálum. Þar skerum við okkur þó nokkuð úr. Ég held að það sé ekki of djúpt í árinni tekið að orða þetta svo. Auðvitað eru til lítils háttar styrkveitingar. Nefna má styrki Framleiðnisjóðs landbúnaðarins til búháttabreytinga í sveitum. Endrum og sinnum hrjóta e.t.v. einhverjir smámolar af borði Byggðastofnunar, sem flokka má sem styrki. En séu þeir styrkir settir í stærra samhengi þá eru þeir hverfandi hér á Íslandi, borið saman við þá umtalsverðu fjárfestingarstyrki upp á allt að 30--40% af stofnkostnaði, í ákveðnum tilvikum, sem atvinnulíf sums staðar á byggðaþróunarsvæðum í Evrópu hefur aðgang að. Þarna skerum við okkur verulega úr og væri ástæða til að fara yfir þá hluti. Ég nefni sem dæmi stöðu skipaiðnaðarins í þessu sambandi, af því að það vill svo til, herra forseti, að síðar á dagskrá þessa fundar er tillaga um skipaiðnaðinn. Skipaiðnaðurinn, hvernig hann hefur hrunið á Íslandi á sama tíma og nágrannaþjóðirnar og sérstaklega auðvitað Norðmenn hafa varið skipaiðnað sinn þannig að hann hefur jafnvel blómstrað á nýjan leik, er klassískt dæmi um að atvinnugrein hafi verið studd í gegnum erfiðleikatímabil með opinberum stuðningi. Skipaiðnaðurinn hefur auðvitað eins og aðrar greinar notið góðs af stofnstyrkjum en hann hefur fengið viðbótarstuðning í formi vaxtaniðurgreiðslna og fleiri þátta. Munurinn, þegar upp er staðið, er sá að Norðmenn hafa áfram skipaiðnað og hann er undir fullum seglum núna. Þó að hann nýti sér í einhverjum mæli stálvinnu eða annað í Póllandi þá fara samsetningar, bygging og niðursetning búnaðar fram í Noregi, á sama tíma og nýsmíðar stærri fiskiskipa eru aflagðar á Íslandi. Atvinnugrein sem áður var blómleg og veitti þúsundum manna störf er nánast að engu orðin hér á landi. Það er borðleggjandi að munur á samkeppnisskilyrðum hefur þarna gert gæfumuninn. Hvað sem ræðuhöldum manna um skaðsemi opinberra afskipta eða styrkja af þessu tagi líður --- ég heyrði að hv. þm. Pétur Blöndal var á gamalkunnugum slóðum í málflutningi sínum í þeim efnum --- blasa þessar staðreyndir við okkur. Það gerir það að verkum að það er fullkomin ástæða til að skoða þetta. Ég vil því segja, herra forseti, bæði um þessa tillögu og aðrar byggða- og atvinnulífstengdar tilögur sem þingmenn hafa verið að flytja hér og ekki að tilefnislausu, að ég tel að þær eigi allar að fara í skoðun með þeirri byggðaáætlun sem hingað er væntanleg. Þetta er auðvitað nátengt því máli. Alþingi ætti að reyna að sjá sóma sinn í og leggja metnað í að afgreiða þessa hluti myndarlega með samræmdum hætti. Ég tel auðvitað að skynsamlegast væri að samþykkja líka tillögu okkar þingmanna Vinstri grænna um byggðaþing og þetta væri viðfangsefni af því tagi sem menn ættu að fjalla um á sérstöku byggðaþingi og hafa þá allt málið undir.

Herra forseti. Í umræðunni áðan kom fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal að lægri tekjuskattur hefði áhrif á fyrirtæki eins og kræklingaeldi við Arnarfjörð, svo það dæmi sé nefnt aftur. Vissulega skiptir máli að tekjuskattur slíkra fyrirtækja sé ekki hár, það hefur náttúrlega áhrif á reksturinn, en tryggingagjaldið hefur líka áhrif á reksturinn. Eins og lögin virka í dag, að því er ég best veit, byrja menn strax að greiða tryggingagjald. Það kemur strax inn í rekstur fyrirtækisins en tekjuskatturinn virkar ekki fyrr en fyrirtækið hefur starfað í nokkurn tíma og er farið að sýna hagnað. Það er hið neikvæða í sambandi við tryggingagjaldið. Fyrst verið var að færa svona á milli fyrirtækja, lækka tekjuskattinn og til að vinna upp á móti því að hækka tryggingagjaldið, spyr ég: Til hvers er leikurinn gerður ef hvort tveggja eru álögur á atvinnufyrirtækin? Er þá ekki augljóslega verið að færa úr einum vasanum yfir í annan? Úr hvaða vasa og yfir í hvern? Úr vasa landsbyggðarinnar yfir í vasa höfuðborgarsvæðisins? Sú spurning vaknar. Ég vil taka undir með hv. síðasta ræðumanni, Steingrími J. Sigfússyni, með að til eru ótal dæmi um það erlendis, víða um heim, að styrkir og stuðningur sé veittur fyrirtækjum sem eiga undir högg að sækja, jafnvel til að bjarga heilu atvinnugreinunum. Setjum upp þá mynd að aðeins yrðu eftir fjögur stór sjávarútvegsfyrirtæki í landinu eftir um tíu ár. Segjum að fjórir aðilar í landinu stæðu í útgerð og ekki væru til fleiri útgerðarfyrirtæki vegna þess að það hefði orðið svo mikil samþjöppun. Hvað ætti að gera ef tvö þessara fyrirtækja færu á hausinn vegna ábyrgðarleysis í fjárfestingum? Við getum t.d. hugsað okkur að þau hefðu keypt hlutabréf í einhverju fyrirtæki sem þau veðjuðu á, eins og gerðist með ýmsa sem keyptu í deCode á sínum tíma. Fólki var jafnvel ráðlagt að kaupa þar hlutabréf og tapaði á því óheyrilegum fjárhæðum. Hver á þá að koma inn í og bjarga málunum ef ekki opinberir aðilar? Auðvitað hlýtur hið opinbera að skipta sér af atvinnulífinu í landinu, styðja við það og styrkja þar vaxtarsprota. Þess vegna nefndi ég þetta dæmi áðan og möguleikana sem við höfum í því. Þarna eru brautryðjendur á ferð. Það er ekki eins og þeir séu að keppa við marga aðra í þessu tilviki. Þegar við erum að tala um lækkun tekjuskatts á fyrirtæki í landinu þá á það að fá svo mörg útlend fyrirtæki inn í landið til að reka hér starfsemi sína. Margir hafa komið með þau rök að fyrir vikið muni fyrirtæki koma til landsins. Nú eru liðnar nokkrar vikur síðan þessi lög tóku gildi og ég spyr: Eru einhver fyrirtæki komin og hver eru þau?  Herra forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan. Þegar tillagan --- ég segi ekki ef heldur þegar --- um aðgerðir í byggðamálum kemur frá ríkisstjórninni og verður lögð fyrir þingið, Alþingi Íslendinga, þá vona ég að þessi þáltill. verði tekin þar til alvarlegrar athugunar og að hún verði annaðhvort bara samþykkt óbreytt í þinginu eða að hún verði felld inn í till. til þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 2002--2005. Bent hefur verið á að þetta muni rýra samkeppnisstöðu gagnvart innlendum fyrirtækjum en það getur líka styrkt samkeppnisstöðu gagnvart erlendum fyrirtækjum. Ef fyrirtæki á Íslandi fær svokallaðan stofnstyrk --- það er líka gert ráð fyrir því að aðilar í atvinnulífinu komi þarna að --- þá skiptir þetta máli í samkeppni við önnur fyrirtæki á erlendum vettvangi, alveg eins og við erum að gera með skattalögunum eins og nefnt hefur verið hér fyrr í umræðunni. Það ber náttúrlega allt að sama brunni, þetta er hin ágætasta þáltill. sem hér hefur verið lögð fram um að stofnaðir verði sjóðir til þess að efla atvinnulífið sambærilegir þeim sem Evrópusambandsríkin og Noregur hafa. Þetta er skilyrt. Fjárútlát úr þessum sjóðum eru líka skilyrt, herra forseti, þannig að menn eiga ekki að reikna með því að þetta beri feigðina í sér. Bæjarútgerðir hafa verið stofnaðar og þegar þær voru farnar að hagnast þá hafa þær verið seldar. Svo hafa þær farið á hausinn og þá hefur ríkið þurft að kom inn í. Við þurfum að átta okkur á því að atvinnulífið á Íslandi snertir alla í samfélaginu, allar stofnanir og alla einstaklinga. Þannig verðum við að líta á hlutina, á landið okkar sem eina heild, atvinnulífið og fólkið í landinu.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um undirbúningsvinnu fyrir virkjun Hvalár í Ófeigsfirði í Árneshreppi á Ströndum: Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela iðnaðarráðherra að láta gera nauðsynlegar forathuganir til þess að hægt sé að meta hagkvæmni mögulegrar virkjunar Hvalár í Ófeigsfirði. Stefnt verði að því að nauðsynlegum rannsóknum í þágu verkefnisins verði lokið fyrir haustið 2003.`` Meðflutningsmenn mínir að þessari þáltill. eru hv. þm. Kristján L. Möller, Jóhann Ársælsson, Gísli S. Einarsson og Einar Már Sigurðarson. Í greinargerð segir m.a.: Ávallt er þörf fyrir orku í samfélaginu og nauðsynlegt að hafa þekkingu á því hvar hægt sé að fá hana með góðu móti. Orkuöflun í sem flestum hlutum landsins tryggir aukinheldur öryggi í orkuöflun landsmanna. Fjöldi ónýttra möguleika bíður okkar til notkunar og rannsókna. Einn þeirra möguleika sem við eigum til orkuöflunar er Hvalá í Ófeigsfirði á Ströndum. Ekki er óeðlilegt að afmarka fyrst virkjunarsvæðið og kanna hvort líkur séu á því að virkjun þarna sé hagkvæm því ef svo reynist ekki liggur ekki á að gera miklar umhverfisrannsóknir vegna virkjunarframkvæmda. Það liggur í hlutarins eðli, herra forseti. Ekki er óvarlegt að áætla að þær rannsóknir sem hér um ræðir gætu kostað um 20 millj. kr., en eins og segir hér á eftir mundu þær fela í sér samanburðarrennslismælingar við láglendi, myndkort, gróðurkort og jarðfræðikort og yfirlitsathuganir á vötnum, stöðuvötnum og straumvötnum á Ófeigsfjarðarheiðinni. Nú þegar hafa farið fram forathuganir á virkjunarmöguleikum á þessum stöðum og taka þær mið af því að miðlunarlón verði í Vatnalautavötnum í um 340--350 m hæð yfir sjávarmáli. Athuganir þessar byggjast á rennslismælingum í Hvalá niður við sjó, en slíkt gefur aðeins hugmynd um meðalrennsli af öllu vatnasvæði árinnar. Því er nauðsynlegt að fram fari frekari rannsóknir á vatnsmagni og afrennsli svæðisins. Engar náttúrufarsrannsóknir hafa farið fram, hvorki varðandi tæknilega útfærslu né umhverfismál. Að vísu hefur Orkubú Vestfjarða verið með smáathuganir í sambandi við línur, styrk og annað. Slíkar rannsóknir eru nú um stundir unnar á grunni myndkorta í tölvu. Því er nauðsynlegt að láta gera myndkort af öllu virkjunarsvæðinu sem nær yfir um 500 km 2 . Þegar þau gögn liggja fyrir er hægt að hefjast handa um gerð jarðfræðikorta og síðan gróðurkorta og vistgerðarkorta ef líkur eru taldar á að virkjun Hvalár geti orðið hagkvæm. Öllum má ljóst vera hversu jákvæð áhrif það hefði á atvinnu- og mannlíf á Vestfjörðum ef virkjun Hvalár yrði að raunveruleika. Það yrði Vestfirðingum mikil fengur ef koma mætti upp orkufrekri og arðvænlegri atvinnustarfsemi sem samrýmdist landsháttum og náttúru Vestfjarða. Í þessu sambandi mætti jafnvel hugsa sér vetnisframleiðslu sem menn beina sjónum sínum að í æ ríkari mæli. Þá er fiskeldi einnig vaxandi atvinnugrein og ekki er vafi á því að mikið fiskeldi þarfnast mikillar raforku, einkum ef framtíðin krefst þess að það verði eingöngu stundað í kerum á landi en ekki sjókvíum. Verði sjó dælt í miklu magni í fiskeldisker í landi þá mun náttúrlega verða mikil þörf fyrir mun meira rafmagn. Þetta í sambandi við raforkuna gæti haft sín áhrif á ákveðin öryggismál. Við þekkjum nú söguna, t.d. hversu lengi var rafmagnslaust í óveðrinu um daginn. Góðar og betri línur hefðu tryggt að menn hefðu ekki orðið rafmagnslausir svo lengi sem raun varð á. Það er í raun merkilegt með Hvalárvirkjun, ef svo má að orði komast, eða rannsóknir á því hvort hægt er að koma upp virkjun við Hvalá og jafnvel á Glámuhálendinu, eru svolítið skammt á veg komnar. Hvað vitum við um möguleikana þar? Menn vita náttúrlega ekki hversu mikil orka kæmi frá þessum virkjunum tveimur, Glámu og Hvalárvirkjun, en menn giska á --- við leggjum nú fram þessa þáltill. af því að við vitum það ekki --- að hér gæti verið um 150 megavatta virkjun að ræða. Það er mikil orka og samsvarar eins og allri Blönduvirkjun. Nú þegar liggja fyrir upplýsingar um eina 15 virkjunarkosti. Í Skagafirði hefur t.d. verið rannsakað, einnig hafa Skjálfandafljót og Jökulsárnar verið rannsökuð eins og við þekkjum, Hverfisfljót og Skaftá. Þarna eru alls staðar virkjunarmöguleikar sem hafa verið kannaðir. En á Vestfjörðum hefur það ekki verið gert svona ítarlega. Svo ég víki að því sem fyrr var rætt á þessum þingfundi, herra forseti, þá tel ég að þetta gæti skipt miklu máli sem byggðamál. Ég sé fyrir mér að Náttúrustofa Vestfjarða mundi gegna miklu hlutverki líka í rannsóknum þarna. Það mundi skipta gífurlega miklu máli ef aukin verkefni kæmu þangað, bæði til að afla vitneskju og fróðleiks og líka til þess að hjálpa til við að ákveða hvort hægt væri að reisa þær virkjanir sem ég nefndi hér áðan, einkum og sér í lagi Hvalá í Ófeigsfirði. Reyndar hefur verið talað um að stöðvarhús gæti jafnvel verið í Reykjarfirði á Ströndum. Herra forseti. Ég tel mjög brýnt að farið verði að vinna að þessu máli. Það væri mjög gott ef við hefðum þessar niðurstöður allar fyrir haustið 2003, þ.e. eftir rúmt eitt ár, og að við reyndum að skapa þær aðstæður að Glámuvirkjun og Hvalárvirkjun í Ófeigsfirði fengju sem fyrst sambærilega stöðu á við marga aðra virkjunarmöguleika. Getur verið t.d. að menn séu að beina sjónum sínum að því að koma upp virkjunum sem eru ekki eins hagkvæmar og Gláma og Hvalá? Gæti verið að mun minni umhverfisröskun yrði samfara þessum virkjunum en einhverra annarra sem menn beina sjónum sínum að? Þetta vitum við ekki og auðvitað þarf að rannsaka þessa hluti og komast að niðurstöðu. Því fyrr sem það er gert, herra forseti, því betra.

Herra forseti. Ég hef einungis eina spurningu til hv. flm. þeirrar þáltill. sem hér er til umræðu um undirbúningsvinnu við virkjun Hvalár í Ófeigsfirði. Hún lýtur að rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um vatnsafl og jarðvarma. Þar sem sú vinna er nú í fullum gangi og verið er að reyna í þeirri vinnu að raða virkjunarkostum og meta þá með tilliti til hagkvæmni annars vegar og verndarsjónarmiða hins vegar, langar mig að spyrja: Er hv. þm. kunnugt um hvar virkjun Hvalár er á vegi stödd stödd í þeirri rammaáætlun, hvort sá virkjunarkostur sé í hópi þeirra 25 virkjunarkosta sem verið er að skoða í fyrstu atrennu rammaáætlunar, og þá kannski jafnframt, herra forseti, hvort hv. þm. líst svo á að þessi hugmynd ætti að vinnast innan rammaáætlunar verkefnisins eða hvort hér sé um að ræða tillögu um að athugun á virkjun Hvalár verði tekin undan rammaáætluninni?

Að því er ég best veit, herra forseti og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, er þessi virkjunarkostur ekki inni í ramma\-áætluninni vegna þess að rannsóknirnar eru svo skammt á veg komnar. Reyndar hafa farið fram lítils háttar athuganir. Að því er ég best veit er aðeins farið að vinna í þessu. Einn starfsmaður hjá Orkustofnun, held ég, hefur eitthvert takmarkað starf með höndum í sambandi við þessa virkjun. Því er þessi tillaga nú lögð fram að það komist sem fyrst á koppinn að menn geti séð hvort hagkvæmt sé og rétt að fara út í þessa virkjun allra hluta vegna. Kannski gæti þetta verið einn vænlegasti kostur okkar, t.d. vegna umhverfisþáttanna, svo ég nefni það eitt.

Herra forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við að bæta öðru en því að mér þykir afar mikilvægt þegar virkjunarkostir eru skoðaðir í landinu að þeir séu skoðaðir heildstætt og í samhengi hverjir við aðra. Þess vegna hef ég talað fyrir því að rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um vatnsaflsvirkjanir og jarðvarmavirkjanir fái ákveðinn forgang umfram virkjunarframkvæmdir til þess að ekki sé verið að plokka í stórum stíl stóra virkjunarkosti kannski á miðhálendinu á jafnvel mjög umdeildu svæði, undan rammaáætluninni og hrinda þeim í framkvæmd áður en nokkur drög að þessari rammaáætlun eru farin að líta dagsins ljós. Varðandi hins vegar þá tillögu sem hér er til umfjöllunar og hv. þm. hefur gert grein fyrir afar skýrt, lýsi ég stuðningi við þau sjónarmið sem að baki liggja í máli hv. þm. Auðvitað þarf að skoða alla möguleika til öflugs og jákvæðs atvinnulífs og mannlífs á Vestfjörðum eins og annars staðar á landinu. Ég tel að hér þurfi að gæta samræmis og skoða hlutina í stóru samhengi, þ.e. að virkjunarkostir séu skoðaðir með tilliti til heildarinnar.

Ég þakka góðar undirtektir hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur og ítreka það sem ég hef sagt, að þessi þáltill. kemur einmitt fram vegna þess að það er nauðsynlegt að vita hvaða kostir eru þarna fyrir hendi, bæði varðandi þessa virkjun og Glámuvirkjun. Þetta er gert til að ýta á málin, bæði varðandi virkjanamálin og einnig í sambandi við byggðamál. Ef þetta teldust góðir kostir þá held ég að þetta mundi skipta gífurlega miklu máli fyrir Vestfirði. Alveg eins og menn tala um að virkjanir fyrir austan skipti máli fyrir Austfirðinga þá hljóta virkjanir fyrir vestan að skipta máli fyrir Vestfirðinga.

Virðulegi forseti. Sú þáltill. sem hér er til umræðu um undirbúningsvinnu fyrir virkjun Hvalár í Ófeigsfirði er góðra gjalda verð. Ég held að mjög mikilvægt sé fyrir framtíðarvinnu við rammaáætlun að allir virkjunarkostir séu kortlagðir og að menn viti hvar þeir standa hvað varðar möguleika hvar sem er á landinu. Mér er kunnugt um að varðandi Hvalá hefur tiltölulega lítið verið unnið. Á undanförnum árum hefur verið unnið við að mæla dýpi vatna á svæðinu. Um er að ræða um 500 km 2 landsvæði. Síðan hefur verið unnið við það á vegum Orkubús Vestfjarða að gera úttekt á möguleikum hvað varðar línulögn. Samkvæmt því sem menn eru að tala um í sambandi við Hvalá og möguleika hennar í dag þá er það 150 megavatta stöð. Á hitt ber að líta að vinnan við Glámu er komin miklu lengra. Undirbúningsvinna hefur verið í gangi í allmörg ár og þar væri í sjálfu sér hægt að hleypa af stað meiri vinnu sem leiddi til framkvæmda á mun styttri tíma og það er minni virkjunarkostur eða um 70--80 megavött. Þegar við ræðum þessi mál sem eru komin á framkvæmdastig er mjög nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því hver staða svæðisins er. Orkubú Vestfjarða framleiðir af sinni forgangsorku u.þ.b. 40%. Þetta eru um 13 megavött sem koma að stofni til frá Mjólkárvirkjun. Auðvitað væri mjög æskilegt að á þessu svæði væri hægt að framleiða það rafmagn sem upp á vantar og e.t.v. meira til, ef við tölum um Glámu upp á 70--80 megavött, sem gæti þá farið út af svæðinu. Undir öllum kringumstæðum tel ég mjög til góðs að brýna ráðherra þannig að Orkustofnun gefist möguleikar á því að rannsaka þetta svæði betur þannig að það komist á kortið. Nú verðum við að átta okkur á því í þessu samhengi að í raun er á vegum opinberra aðila kominn upp listi yfir virkjanir sem munu fara í framkvæmdir á næstu tíu árum. Lagður hefur verið fram listi m.a. sem fylgiplagg við frv. til laga um virkjun Jökulsár á Brú, Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kárahnjúkavirkjunar. Þar er kominn forgangslisti sem hæstv. ríkisstjórn --- það kemur nú örugglega betur fram í umræðunum um Kárahnjúkavirkjun --- hefur e.t.v. sett á blað. Þar eru náttúrlega inni virkjunarkostir sem búið er að rannsaka eða eru komnir lengra í rannsóknum. Þess vegna tel ég ákaflega mikilvægt að fara yfir sviðið og m.a. að Hvalá sé tekin inn í þessar grunnrannsóknir þannig að hún geti verið með. Reyndar eru á þessum lista virkjunarkostir sem ég hélt að e.t.v. væru ekkert komnir lengra en á blað. Hér er talað um stækkun á Laxá, þriðja áfanga Kröfluvirkjunar, Búðarháls sem nú er í gangi, Norðlingaölduveitu, Bjarnarflag, Reykjanes, fyrsta áfanga, Fljótsdalsvirkjun, Villinganes, Skaftárveitu, Urriðafossvirkjun, Núps- og Búðarfossvirkjun, Hellisheiði, fyrsta áfanga, þar sem er nýbyrjað að bora, Grændal, fyrsta áfanga; Kröflu, fjórða áfanga; Kárahnjúkavirkjun, fyrsta áfanga og Kárahnjúkavirkjun, annan áfanga; Þeistareyki, fyrsta áfanga, þar sem er ekki einu sinni byrjað að bora. Það er talað um Reykjanes, annan áfanga; Hólmsá í Skaftártungu, Skjálfandafljót, væntanlega Aldeyjarfoss, Hellisheiði, annan áfanga; Skaftárveitu í Austur-Jökulsá, Markarfljót, Grændal, annan áfanga; Kröflu, fimmta áfanga; Þeistareyki, annan áfanga og Hellisheiði, þriðja áfanga. Hér er búið að rannsaka og setja á blað 27 nýjar virkjanir eða stækkun á þeim virkjunum sem eru í gangi. Ég held að þessi þáltill. gefi tilefni til þess að hún sé studd með þeim orðum þó að farið verði yfir sviðið og menn rannsaki og kortleggi þá möguleika sem eru fyrir hendi í landinu þannig að hægt sé á vitrænum nótum að ræða þessi mál og taka ákvörðun um hvað eigi að nota og hvað eigi að láta kyrrt liggja. Það er meginmál. Varðandi þá virkjunarkosti sem ég taldi hér upp þá eru þar margir áfangar sem ég vildi e.t.v. sjá út og kannski Glámu inn. Ég veit það ekki. En niðurstöður rannsókna gætu leitt til þess. Þess vegna styð ég þessa þáltill.

Hæstv. forseti. Ég er einn af flutningsmönnum þessarar tillögu. Ég vil byrja á að segja að mér finnst mjög eðlilegt að tillögur af þessu tagi séu fluttar á meðan rammaáætlun hefur ekki komið fram. Það er gamalkunnug umræða hér að fjargviðrast yfir því að hún skuli ekki liggja fyrir. Ég tel að sú vinna sem þar hefur verið unnin á undanförnum árum hafi verið nauðsynleg. Ég býst við því að full rök séu fyrir því að þennan tíma hafi þurft í að undirbúa rammaáætlun. En það er auðvitað ekki hægt að búa við það lengur að þessi áætlun komi ekki fram. Hæstv. iðnrh. er að leggja hér fram, eins og nefnt var áðan, frv. til laga um virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar og þar er verið að telja upp virkjunarkosti án þess að nokkurt mat liggi fyrir á bak við það. Hvort röðin á þessum virkjunarkostum er einhver tilviljun skal ég ekkert um segja, en ég verð að draga mjög í efa að á bak við það séu einhver sérstök vísindi, þ.e. hvernig þessu er raðað í þessari upptalningu. Mér finnst ástæða til þess að nefna þá virkjunarkosti sem eru í þessari þáltill. í þessu samhengi einfaldlega vegna þess að við vitum að nú vantar orku til stækkunar álversins í Hvalfirði. Það sem helst hefur verið haft uppi hvað það varðar er að það eigi að grípa til þess að reisa svokallaða Norðlingaölduveitu. Hún er í þriðja sæti í þessari upptalningu sem ég nefndi áðan. Það er mín skoðun að Norðlingaölduveita verði einhver umdeildasta virkjun sem farið verður í á næstunni a.m.k., ef af verður. Mér finnst alveg með eindæmum að hæstv. iðnrh., úr því að hún kom með upptalningu af þessu tagi, skuli ekki láta það vera þannig að einhverjar tillögur lægju fyrir um það hvernig ætti að taka á þessu máli. Mér finnst undirbúningur stækkunar álversins í Hvalfirði hafa verið látinn fara afar hljóðlega og að menn séu núna og hafi með yfirveguðum hætti látið að því liggja að þeir stæðu þar frammi fyrir einum kosti þegar til loka drægi, þ.e. Norðlingaölduveitu. En eins og ég sagði áðan þá tel ég að það verði einhver umdeildasta virkjun sem í verður farið á Íslandi. Það hefði verið, og er í raun enn, tími til stefnu til þess að undirbúa það að geta skaffað Norðuráli rafmagn öðruvísi en með Norðlingaölduveitu, m.a. væri hægt að virkja á Vestfjörðum. Forráðamenn Norðuráls hafa meira að segja sjálfir bent á þennan möguleika. Þess vegna er full ástæða til þess að draga athygli að þessu máli í samhengi við þessa umræðu. Mér finnst afar dapurlegt að þurfa að segja að ég tel að það stefni í mikil átök um þessa virkjun sem ég nefndi áðan, eða öllu heldur veitu, Norðlingaölduveitu, því að með henni er verið að brjóta gegn samningum, alþjóðasamningum um verndun svæðisins þarna í kring. Mér finnst eiginlega alveg ótrúlegt hversu lítil umræða hefur orðið um þetta mál. Það er búið að fara prýðilega yfir frv. sem hér er til umræðu. Ég ætla ekkert að teygja lopann yfir því. Ég tel að þetta sé afar áhugaverð virkjun. Og hún er býsna stór. Sameiginlega eru þessar tvær virkjanir, Glámuvirkjun og virkjun Hvalár, mjög álitlegur virkjunarkostur, jafnvel til þess að mæta þörfum stóriðju ef á þarf að halda. Þess vegna hefði verið full ástæða til þess að stjórnvöld brygðust við svolítið fyrr. En sú tillaga sem hér liggur fyrir er þá komin fram. Menn ættu því að grípa gæsina og fara í þær rannsóknir sem á þarf að halda sem allra fyrst því vel kann að vera að menn hrekist frá þeim hugmyndum sem nú eru uppi um að fara í þessa Norðlingaölduveitu til þess að uppfylla þarfir Norðuráls.

Herra forseti. Ég ætla í upphafi máls að lýsa yfir stuðningi við þá till. til þál. sem hér um ræðir, um rannsóknir á virkjunarmöguleikum í Hvalá í Ófeigsfirði. Ég tel að mjög þarft sé að stuðla að því að þeir verði rannsakaðir fyrr en seinna og þeir möguleikar skoðaðir sem þar bjóðast. Ég vil líka láta það koma fram að á síðastliðnu vori fór ég upp í Norðurál í Hvalfirði til að ræða þar við forustumenn fyrirtækisins, m.a. um hvort þeir sæju eitthvað því til fyrirstöðu að skoða það, við stækkun síðasta áfanga Norðuráls, að inn í það dæmi gæti komið virkjun á Vestfjörðum. Ástæða þess að ég ræddi þetta á þessum nótum er sú að á Vestfjörðum er verið að kaupa verulegt magn orku inn á svæðið. En orkan getur farið í báðar áttir, er það ekki? Bæði norður og suður. Á Vestfjörðum er Orkubú Vestfjarða. Í ársskýrslu fyrirtækisins fyrir árið 2000 kemur fram að Orkubú Vestfjarða sinnir orkuöflun og sölu upp á 220--230 gígavattstundir. Eigin orkuvinnsla fyrirtækisins af því er aðeins 38,6%. Það þýðir að 61,4% af orkunni er keypt af Landsvirkjun, Rafmagnsveitum ríkisins eða öðrum aðilum, t.d. Funa, sem bæta upp þá orkuþörf sem ekki er til taks við framleiðslu eigin virkjana Orkubús Vestfjarða. Kostirnir í þessari stöðu að því er varðar Norðurál og þörf þeirra fyrir orku á árinu 2006, ef áætlanir ganga eftir, eru að með öflugri virkjun eins og Hvalárvirkjun væri hægt að fullnægja þeirri orkuþörf. Í áðurnefndri skýrslu kemur fram að orkubúið kaupir um 141 gígavattstund af öðrum inn á svæðið en virkjun Hvalár mundi fullnægja því. Þar með væri sú orka sem keypt er frá Landsvirkjun annars vegar og frá Rarik hins vegar á lausu, eða hvað? Þá orku væri þá m.a. hægt að nýta til þess að sjá Norðuráli fyrir aukinni orkuþörf og koma inn í það dæmi. Ég held að hér sé hreyft ákaflega þörfu máli og gera þurfi gangskör að því að þær forathuganir sem hér eru nefndar í greinargerð eigi sér stað. Það hefur verið kortlagt þannig að menn gætu búið til vatnsmiðlun í svokölluðum Vatnalautavötnum uppi á Ófeigsfjarðarhálendinu, í 340--350 m hæð. Mælingarnar hafa farið fram á rennsli Hvalár, á því vatnsmagni sem stendur þar til boða að jafnaði. Ekki er vanþörf á að efla nýsköpun og framkvæmdir á Vestfjörðum eins og mál hafa þróast þar á undanförnum árum. Það gæti vissulega verið þáttur í að snúa við þeirri atvinnuþróun sem þar hefur verið á undanförnum árum að efla þar framkvæmdir. Ég sé það líka fyrir mér, ef farið væri í þessa virkjun í Ófeigsfirði, að þá mundi samhliða koma hringvegur af Ströndum yfir í Djúp. Þar með yrði til ný ferðamannaleið um Vestfirði sem ég tel mjög áhugavert. Það yrði ekki síst til hjálpar því svæði sem stendur nú mjög höllum fæti, Árneshreppi á Ströndum, en við þingmenn Vestfjarða höfum einmitt lagt fram ályktun um hvernig mætti standa að því að efla þar búsetu og afkomumöguleika íbúanna. Allt mundi þetta geta farið saman í þeirri hugsun sem birtist í þessari tillögu, um að hægt væri að virkja Hvalá í Ófeigsfirði á Ströndum. Þess vegna eru ýmsir kostir sem fylgja því að stefna að þessu máli sem allra fyrst og fá fram hina raunverulegu möguleika við virkjun þessa vatnasvæðis. Svo hagar til að Drangajökull er þarna norður af og getur verið vatnsmiðlun fyrir svæðið yfir sumartímann og margt sem mælir með því að þessi virkjun geti verið mjög hagkvæm og að vatnsrennsli á þessi svæði sé stöðugt og jafnt. Ég vil svo taka undir það sem hv. þm. Jóhann Ársælsson nefndi áðan um deilurnar sem mundu koma upp varðandi Norðlingaölduveitu yrðu mögulega lagðar til hliðar ef þessi kostur yrði skoðaður í alvöru. Eins og nú hagar til, þegar fyrir liggur að menn ætla að virkja við Kárahnjúka og efla með uppbyggingu álvers atvinnulíf á Austurlandi og með hliðsjón af nýkunngerðri byggðaáætlun, sem reyndar var kynnt úti í bæ af hæstv. iðn.- og viðskrh., þar sem gert er ráð fyrir að efla Miðnorðurland, er vissulega þörf á að huga að Vestfjörðum varðandi atvinnumál og uppbyggingu. Ég held að hér sé tækifæri til þess með því nýta virkjunarmöguleika sem virðast við fyrstu skoðun vera hagkvæmir. Með því yrði farið í uppbyggingu svæðis sem á undir högg að sækja eins og nú standa sakir þótt ég hafi fulla trú á að Vestfirðir muni síðar ná vopnum sínum, hvort sem ríkisstjórnin hyggst setja um það hugmyndir inn í texta byggðaáætlunar eða ekki. Ég trúi því að Vestfirðir muni ná vopnum sínum í atvinnuuppbyggingu þegar fram í sækir.

Herra forseti. Ég vil þakka öllum þeim sem tekið hafa þátt í umræðunni um þessa þáltill. vegna undirbúningsvinnu fyrir virkjun Hvalár í Ófeigsfirði. Margt hefur komið fram og áhersla verið lögð á að við fáum að vita hverjir möguleikarnir eru fyrir virkjun Hvalár og hvort þessi virkjun, ásamt Mjólká, sé með vænlegri virkjunarkostum. En við vitum ekkert um það af því það hefur ekki verið skoðað. Það er á margan hátt í þeim anda sem við er að búast af núverandi stjórnvöldum varðandi það hvernig þau hafa sinnt þessu landsvæði, eins og fram kemur í byggðaáætlun sem á að fara að leggja fram en náttúrlega hlýtur ýmsu að verða breytt sem þar stendur til batnaðar fyrir byggðir og bú á þessu landsvæði sem Vestfirðr eru. Herra forseti. Ég ítreka þakkir mínar og vona að þessi þáltill., sem ég legg til að verði vísað til iðnn., fái góða og skjóta afgreiðslu, þar sem gert er ráð fyrir því í tillögunni að rannsóknum verði lokið árið 2003. Það er næsta ár. Þess vegna þarf að drífa í þessu og hafa þessa kosti klára, einkum og sér í lagi með tilliti til þess sem sagt hefur verið, að það eru áhöld um ýmsa virkjunarkosti, hvort hreinlega megi fara í þá eða hvort það er hægt vegna ósamkomulags. Má vera að þetta séu bestu kostirnir, Vestfjarðavirkjanir?

Herra forseti. Ég ræddi hér fyrr í dag um þáltill. um bætta samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs. Það má kannski segja að frv. sem ég mæli hér fyrir lúti að því sama, þ.e. að við lögum löggjöf okkar þannig að íslenskt atvinnulíf verði samkeppnishæfara um fjármagn og þar með betur í stakk búið til að takast á við verkefni sín, greiða hærri laun og þá væntanlega hærri skatta til samfélagsins. Þetta frv. er um breytingu á lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Og efni þeirra breytinga sem við viljum láta gera á þessu frv., flutningsmenn frv. sem eru auk mín eru hv. þm. Jóhann Ársælsson, Lúðvík Bergvinsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir, er að um fiskiðnað gildi ein og sama regla og þá sama regla og gildir um iðnað almennt, þ.e. að erlendum aðilum sé heimilt að fjárfesta í þessum greinum. Í dag, herra forseti, er erlendum aðilum heimilt að fjárfesta í sumum geymsluaðferðum fisks en ekki öðrum. Þeim er t.d. heimilt að fjárfesta í reykingu á fiski eða niðursuðu, niðurlagningu, en þeim er ekki heimilt að fjárfesta í söltun eða bræðslu og ekki í herslu. Það kann vel að vera að á sínum tíma þegar fiskiðnaði var skipt upp með þessum hætti, að hluti af honum var flokkaður sem iðnaður en annað skilið eftir undir sömu reglu og útgerðin, hafi menn haft til þess frambærileg rök. Þau rök þekki ég hins vegar ekki og þau hafa ekki komið fram þegar þetta frv. eða sambærileg frv. hafa verið rædd hér áður, utan það að menn óttast að ef þetta frv. verði að lögum, þannig að ein og sama regla gildi um allan fiskiðnað, þá gæti það orðið til þess að menn færu að skipta sundur veiðum og vinnslu. Það verður nú að segja eins og er, herra forseti, að jafnvel í hópi þingmanna eru einstaklingar sem telja það hina mestu goðgá. Menn vilja sjá veiðar og vinnslu í einu og sama fyrirtækinu og allt sem gæti ruggað þeim báti er af hinu illa. Þetta eru þau rök sem helst hafa komið fram gegn því að ein og sama regla gilti um fiskiðnað og þá sama regla og um annan iðnað. Þegar við erum að tala um fjárfestingar erlendra aðila í íslensku atvinnulífi er ágætt að skoða hvernig veruleikinn er. Menn virðast stundum halda að það sé undantekning að útlendingar megi fjárfesta í íslensku atvinnulífi. Svo er þó ekki. Það er meginreglan. Gallinn er hins vegar sá, að mati margra, að útlendingar hafa ekki haft mikinn áhuga á að fjárfesta í íslensku atvinnulífi. Við horfum upp á það, þegar við skoðum hagtölur, að íslenskir aðilar fjárfesta mun meira í atvinnulífi erlendis en nokkurn tímann erlendir aðilar í atvinnulífi hér. Erlendar fjárfestingar, ef svo má kalla það, áhrif erlendra peninga, sjást fyrst og fremst í skuldabókum íslenskra fyrirtækja en ekki í hlutafé þeirra. Ríkisstjórnin reyndi að bregðast við þessu með sínum hætti nú fyrir jólin með því að lækka tekjuskatta fyrirtækjanna niður í 18%. Ekki veit ég hvort það dugir til að laða erlenda fjárfesta til að setja peningana sína í íslensk fyrirtæki öðruvísi en sem lánsfé. Alla vega er þessi viðleitni í gangi. Á sama tíma eru menn með þá hortitti í löggjöf um erlendar fjárfestingar sem við viljum að verði leiðréttur, þ.e. að ein og sama regla gildi um allan fiskiðnað. Eins og lögin eru í dag mætti auðveldlega kalla þetta tæknilega viðskiptahindrun. Það er ljóst að þegar erlendir aðilar skoða hvaða möguleika þeir eigi á að taka hér þátt í fiskvinnslu, setja pening í hana, þá hrökkva þeir frá þegar þeim verður ljóst hversu flókið það er. En eins og ég sagði áðan er það regla frekar en hitt að erlendir aðilar megi fjárfesta í íslensku atvinnulífi. Mest hefur sú fjárfesting verið, eins og við þekkjum, í stóriðju. Þar er stóra erlenda fjárfestingin. Erlendir aðilar mega fjárfesta í sjávarútvegi en þá bara óbeint. Ef þeir hafa áhuga á slíku verður að búa til ýmiss konar milliliði og dótturfélög. Með því að búa til nógu mikið af slíku og hafa keðjurnar nógu flæktar geta erlendir aðilar með óbeinum hætti eignast 49,9% í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum, ef marka má orð hæstv. sjútvrh. Það telur hann að sé fullnægjandi. Við segjum aftur á móti, herra forseti: Þegar um það er að ræða að löggjöfin er svo flókin að menn þurfa að hafa sérstaklega fyrir því, umfram það að gerast þátttakendur í íslensku atvinnulífi með kaupum á hlutabréfum, að stofna fyrirtæki eða fara krókaleiðir, er það nú ekki beinlínis vænlegt, þ.e. vonist menn eftir hinu erlenda fjármagni. Eins og ég sagði, herra forseti, gerir þetta frv. ráð fyrir því að um fiskiðnað gildi almennt sömu reglur og um annan iðnað hvað varðar fjárfestingar erlendra aðila. Við gerum ekki ráð fyrir breytingum á gildandi lögum um útgerð. Við gerum ráð fyrir því að þar sé og verði fortakslaust bann. Við í Samfylkingunni gerum þann fyrirvara hvað varðar fjárfestingar í útgerð að áður en að af henni getur orðið þurfi að ganga tryggilega frá eignarhaldi þjóðarinnar á auðlindinni. Við teljum að þar sé ekki nægjanlega að gert í dag. En þegar það hefur verið gert er kominn tími til að skoða hvort sjálfsagt er að erlendir aðilar fái að kaupa hlut í útgerð og þá beint en ekki óbeint eins og nú viðgengst. Mig langar að upplýsa það, herra forseti, þó það liggi hér fyrir í þingskjali, en kannski er rétt að það sé líka sagt héðan úr ræðustól, að með hinni óbeinu fjárfestingu sem menn virðast hafa nokkurt dálæti á og telja til fyrirmyndar í sjávarútvegi --- sjútvrh. nánast hrósar sér af því að hér sé með óbeinum hætti hægt að fjárfesta upp á 49,9% --- hefur enginn eftirlit. Ég hef reglulega sett fram fyrirspurnir til hæstv. viðskrh. um hvernig fjárfestingum erlendra aðila sé háttað í íslensku atvinnulífi. Ég hef beðið um sundurliðun á beinum og óbeinum fjárfestingum. Þar kemur fram að enginn veit neitt um þessar óbeinu fjárfestingar. Enginn heldur utan um þær og enginn veit í raun í hvaða mæli þær eru. Samkvæmt lögunum á viðkomandi aðili að tilkynna um fjárfestingar sínar. En hver veit hvort það er gert? Það er ekkert eftirlit með slíku og þar af leiðandi engar upplýsingar. Eins og ég gat um áðan þá er það þannig samkvæmt gildandi lögum um fjárfestingar erlendra aðila að þeim er bara heimilt að eiga þennan óbeina hlut í íslenskri útgerð og hluta vinnslunnar. Þessi möguleiki til óbeinnar eignaraðildar var lögfestur fyrir nokkrum árum þegar ljóst var að erlend fyrirtæki áttu hér óbeint hlut í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum. Þá treystu menn sér ekki til þess að standa við það fortakslausa bann, sem var í þágildandi löggjöf, en löguðu löggjöfina að veruleika þess tíma. Það er ljóst að sá veruleiki er ekki endilega veruleiki dagsins í dag. Þess vegna tímabært að skoða málið, enda voru flestir á því máli fyrir u.þ.b. ári síðan, þegar erlend fjárfesting var rædd á Alþingi, að rétt og eðlilegt væri að endurskoða þessa löggjöf í ljósi þess að auðvitað breytast aðstæður. Menn þurfa að skoða hvort löggjöfin sem er í gildi hentar í raun þeim aðstæðum sem menn telja að þurfi að vera eða að ókjósanlegastar þykja. Ljóst er að erlendir aðilar geta keypt fisk á innlendum fiskmörkuðum. Það er e.t.v. þverstæða að á sama tíma og erlendir aðilar mega ekki eiga hlut í nema tilteknum greinum vinnslu þá mega þeir kaupa fisk á innlendum fiskmörkuðum og flytja hann til útlanda. Þeir mættu líka fá verktaka í að verka hann fyrir sig hér heima ef um væri að ræða verkunaraðferð sem er á bannlista. En þeir mættu ekki setja peninga í þann rekstur. Það er bannað. Menn sjá að kannski er ekki alltaf auðvelt að útskýra af hverju þetta er svona. Ég held að reynsla okkar sýni að breyting í þá veru að heimilt yrði að fjárfesta beint þýddi ekki að útflutningur hráefnis ykist heldur kannski alveg öfugt. Ýmis rök eru fyrir því að gera þessa breytingu á lögunum, auk þeirra sem ég hef þegar rakið. Það er óeðlilegt að mismuna fyrirtækjum í matvælaiðnaði eftir því í hvaða grein þau eru. Það er gert í dag. Erlendir aðilar geta fjárfest í matvælaiðnaði á Íslandi, öllum greinum nema örfáum tilteknum greinum fiskiðnaðar. Mörg dæmi eru um fjárfestingar erlendra aðila í íslenskum atvinnurekstri þó þau séu ekki nógu mörg og kannski ekki nógu afgerandi. Menn eru hins vegar þeirrar skoðunar að slík eignaraðild hafi styrkt íslenskt atvinnulíf og geti gert það áfram. Ég fór yfir það áðan hversu mikill munur er á því hve lítil erlend fjárfesting kemur til Íslands og hve mikið hins vegar streymir út af íslensku áhættufé til fjárfestinga erlendis. Það hefur lengi verið stefna stjórnvalda að fá erlenda aðila til að fjárfesta meira í íslensku atvinnulífi. En eins og áður segir hefur það helst gengið í stóriðju en lítið verið fjárfest í öðrum greinum. Við gætum svo sem velt því fyrir okkur hvar væri girnilegt fyrir erlenda aðila að fjárfesta. Ég veit ekki hvaða áhrif skattbreytingarnar hafa, en það er alveg ljóst að menn þurfa að gera býsna mikið til að upphefja áhrif gjaldmiðilsins, krónunnar, sem auðvitað hefur ákveðnar takmarkanir sakir þess hve lítill heimamarkaður hennar er. Það er mat margra að eignatengsl Íslendinga og útlendinga í fiskvinnslufyrirtækjum gætu örvað markaðsstarf og leitt til nýsköpunar. Það er sömuleiðis mat margra að fiskiðnaðurinn ætti að geta sótt sér áhættufé í stað þess að nýta fyrst og fremst lánsfé frá útlöndum. Jafnframt færi samstarf við erlendra aðila með þátttöku þeirra í uppbyggingu fiskiðnaðar fram fyrir opnum tjöldum og samkvæmt því sem við gætum kallað eðlilegar leikreglur. Það er viðurkennt að erlendir aðilar eiga hlut í fiskvinnslu á bannlista. Það gerist þá ekki þannig að þeir séu opinberir eignaraðilar heldur eiga þeir hugsanlega vélar, hafa lánað fyrir fjárfestingum, jafnvel fyrir hráefniskaupum og eru með þeim hætti beinir aðilar að viðkomandi vinnslu. Þeir hafa í raun það vald sem hæfir því fjármagni sem þeir eru búnir að setja þar inn, en hafa ekki gert það í gegnum hlutafé heldur með öðrum hætti. Sumum kann að finnast þetta bara ágætt og þá þurfi ekki að gera meira. En ég spyr: Af hverju ekki að hafa löggjöfina þannig að hún sé lipur og einföld, að jafnræði sé á milli aðila og ef menn kjósa að efna til samstarfs við erlenda aðila um tilteknar vinnslugreinar þá sé það heimilt og menn geti gert það fyrir opnum tjöldum en þurfi ekki að fara þessar krókaleiðir? Menn hafa bent á að ef útlendingar þekki Ísland fyrir eitthvað fyrir utan Björk og menninguna þá sé það líklega íslenskur sjávarútvegur og fiskiðnaður. Menn verða þá helst varir við hann. Þess vegna má ætla að þátttaka í fiskiðnaði gæti verið lykill að frekari fjárfestingum í öðrum greinum. Þá gætu orðið til hliðarfyrirtæki með nýjum umsvifum sem gætu skipt máli. Síðast en ekki síst, eins og ég gat um í upphafi máls míns, herra forseti, gæti lagabreyting eins og þessi styrkt samkeppnisstöðu Íslands. Það er ekki um það að ræða að aðilar verði skyldaðir til þess að taka í sundur veiðar og vinnslu, hreint ekki, heldur er hægt að bjóða upp á þann valkost, að ef fyrirtækin vilja efna til samstarfs við erlenda aðila um fiskvinnslu sem er á bannlista núna sé það heimilt og menn búi þá til í kringum það sérstakt fyrirtæki. Í dag þurfa menn hvort eð er að gera það í ýmsum tilfellum þegar farið er út í óbeinu eignaraðildina með dótturfyrirtækjafyrirkomulaginu. Ég ætla að fara yfir, herra forseti, hvaða greinar eru á bannlista núna. Það eru frysting, söltun, hersla, bræðsla og mjölvinnsla. Þær sem eru leyfilegar eru hins vegar reyking, súrsun, niðursuða, niðurlagning og síðan umpökkun afurða í neytendaumbúðir eða frekari vinnsla til að gera vöruna hæfari til dreifingar, þ.e. sá þáttur sem hingað til hefur verið talinn hvað mest virðisaukandi. Eins og ég sagði áðan er ekki gott að átta sig á því hver rökin eru í dag og jafnvel hvað lá að baki upphaflega. Þó er ljóst, eins og ég sagði áðan, að einhverjir töldu það nægjanleg rök að þeir voru á móti aðskilnaði veiða og vinnslu og töldu að allt ætti þetta að vera súrrað og bundið saman. Íslendingar hafa á undanförnum árum afnumið sérstakar hömlur fyrir erlenda fjárfesta hérlendis á flestum sviðum. Þá er eðlilegt að skoða þetta svið, ekki síst vegna þess að við erum að tala um tiltekið jafnræði milli aðila. Þar af leiðandi, herra forseti, gerum við okkur vonir um dropinn holi steininn og menn sjái að til lítils er að hafa löggjöf sem þessa ef hún kemur í veg fyrir að menn nái þeim markmiðum sem þeir vilja að öðru leyti ná í íslensku atvinnulífi. Að lokinni þessari umræðu, herra forseti, legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég lýsi stuðningi við það frv. sem hér er komið fram, um að heimila fjárfestingar erlendra aðila í atvinnurekstri, þ.e. í fiskvinnslunni almennt og að sú takmörkun sem þar er í gildi núna verði afnumin. Frv. eins og það er uppbyggt gerir ráð fyrir að ef til kemur að slík heimild verður veitt, að erlendir aðilar komi til samstarfs við innlenda aðila um fiskvinnslu, skuli fyrirtækjarekstrinum, ef fyrirtækið er jafnframt í útgerð, skipt upp, þ.e. verði þá tvö sjálfstæð fyrirtæki. Annars vegar sé fyrirtæki með útgerðarreksturinn og þar væru áfram takmarkanir eins og verið hefur, erlendir aðilar kæmust ekki inn í fjárfestingu í útgerð, en ef fyrirtækið væri með þannig rekstrarform að það væri bæði með útgerð og vinnslu, þá hefðu erlendu aðilarnir opna heimild til þess að fjárfesta í vinnsluþætti hráefnisins. Ég tel að þetta væri eðlileg breyting á lögunum eins og komið er í dag. Eins og hv. þm., 1. flm. Svanfríður Jónasdóttir gat um eru erlendir aðilar hér í fiskvinnslu og ekki endilega í þeirri fiskvinnslu sem þeim er heimilt í dag, þ.e. reykingu, súrsun, niðursuðu og niðurlagningu eða umpökkun afurða í neytendaumbúðir. Þeir eru með óbeina fjármögnun í fiskvinnslu og svo hefur verið um nokkurn tíma. Ég held að rétt sé að stíga þetta skref. Það er í samræmi við tillögu sem stjórnarandstaðan lagði hér sameiginlega fram. Ég var 1. flm. því að í upphafi þessa þings, þ.e. 4. mál þessa þings, um fjárhagslegan aðskilnað í rekstri útgerðar og fiskvinnslu. Sú tillaga er að vísu víðtækari. Hún gerði ráð fyrir að samið yrði frv. sem stefna mundi að því almennt --- hún er mun víðtækari heldur en hér er lagt til --- að aðskilja veiðar og vinnslu í rekstrarlegu formi. Þar verði sem sagt um tvö algerlega aðskilin fyrirtæki að ræða. Flutningsmenn þeirrar þáltill. með mér voru einmitt hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson og hv. þm. Jóhann Ársælsson. Hugsunin í því gengur að vísu í sömu átt að þessu leyti, að því er varðar fjárfestinguna. Að öðru leyti gengur sú tillaga líka út á að hér skapist eðlileg skilyrði í verslun með fisk á fiskmörkuðum og ýmislegt annað sem lýtur að verslun með fiskafurðir og hvernig menn nota sér m.a. aflaheimildir í því sambandi. Hún er eðlilega einnig gerð með tilliti til samkeppnislaga, EES-samninga og annarra krafna. Frv. sem við ræðum hér gengur hins vegar út á að heimila fjárfestingu í fiskvinnslunni eins og áður sagði. Útgerðarþátturinn yrði þá skilinn frá ef svo hagar til í fyrirtækjum. Ég tel að þetta yrði eðlileg breyting og framfaraspor á þeirri leið sem ég hefði auðvitað viljað fara líkt og aðrir stjórnarandstöðuþingmenn, að hér yrði stefnt að því, eins og víða er hjá öðrum þjóðum, að fiskvinnslan væri sér um rekstur og útgerðarþáttinn einnig sér. Ég tel að það yrði til mikilla bóta og að samþykkja þetta frv. væri að mínu viti vissulega til bóta eins og málum er háttað. Ég lýsi yfir stuðningi við þetta mál.

Hæstv. forseti. Það er búið að fara mjög vel yfir þetta mál og kannski er ekki mörgu við það að bæta. Mig langar þó að segja fáein orð. Ég verð að segja eins og er að það eru mér sífelld vonbrigði að stjórnarflokkarnir skuli ekki hafa endurskoðað stefnu sína í þessum málum sem verið er að flytja inn á þingið. Það er mikið umhugsunarefni að frjálsræði í viðskiptum skuli ekki vera á stefnuskrá þeirra og að bókstaflega engar breytingar hafi orðið á þeim hlutum sem við erum að tala um. Við erum að tala um fjárfestingu erlendra aðila í fiskvinnslu. Við erum að tala um að skipta upp fyrirtækjum milli veiða og vinnslu. Slík skipting yrði mikið framfaramál --- við erum að tala um hluti eins og þá að allur fiskur fari á markað. Allt þetta er eins og eitur í beinum þeirra sem stjórna málum á stjórnarheimilinu. Hvers vegna í ósköpunum skyldi það vera? Skýringarinnar er auðvitað að leita á einum stað. Hún er fólgin í því að hjá flokkunum, hæstv. forseti, sem fara með völdin í þessu landi eru inni á gafli menn sem hafa eigin hagsmuna að gæta hvað þessa hluti varðar og koma sífellt í veg fyrir að umræða um það að koma á eðlilegu viðskiptaumhverfi, af því tagi sem við erum að tala hér um, verði nokkurn tíma að veruleika. Auðvitað vantar pólitísk bein í þá sem stjórna málum á stjórnarheimilinu. Ég veit að forseti líður önn fyrir það hvernig komið er og að engar breytingar skuli vera væntanlegar hvað þessa hluti varðar. Hæstv. forseti hefur marglátið það koma fram í ræðum sínum að hann er talsmaður frjálsra viðskipta. Ég vona sannarlega að menn skoði þessa hógværu tillögu. Það er eingöngu verið að fara fram á að þau fyrirtæki sem hugsi sér að fá erlent fjármagn til sín þurfi að hlíta því að verða skipt upp ef um er að ræða fyrirtæki með blandaðan rekstur, veiði og vinnslu, en önnur geti haldið áfram þrátt fyrir það sem í frv. stendur. Ég ítreka þá skoðun mína og minni á að við höfum staðið að flutningi mála sem ganga út á að skilja þarna skýrt á milli. Menn geta auðvitað velt því fyrir sér og haft á því mismunandi skoðanir hversu æskilegt er að fá erlent fjármagn inn í atvinnurekstur á Íslandi. Ég sé engan mun á því að fá erlent fjármagn inn í fiskvinnslu eða einhvern annan atvinnurekstur. Það er undarlegt að hlusta á ræður manna um að lækka skatta til að fá hingað fyrirtæki þar sem menn fá glampa í augun yfir því að fá hingað erlent fjármagn en svo koma sömu menn í veg fyrir að hægt sé að nýta sér áhuga erlendra fjárfesta á að koma inn í fiskvinnslu á Íslandi. Þeir horfa svo aftur á móti fram hjá því sem hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir lýsti áðan, að hér hafa verið rekin fyrirtæki árum saman, jafnvel áratugum saman, sem hafa ævinlega flutt allan þann fisk sem þau hafa verkað til sama aðilans erlendis og hann hefur fjármagnað að stórum hluta og kannski alveg þann rekstur. Þetta er ekkert leyndarmál. Þetta vita menn. Svona er þetta. Fyrirtæki af þessu tagi hafa skaffað allar vélar inn í þetta, keypt allan fisk sem fluttur er frá þessum fyrirtækjum og eru í daglegu sambandi við þá sem stjórna fyrirtækjunum upp á hvort kaupa eigi fisk á mörkuðum á því verði sem uppi er þann daginn. Auðvitað eiga menn að stíga skrefið alla leið og gefa þeim erlendu aðilum sem vilja reka hér fyrirtæki með þessum hætti sömu möguleika í þessari atvinnugrein, rétt eins og menn sækjast eftir að fá erlenda aðila inn í öðrum atvinnugreinum. Ég endurtek bara að ég vona að menn komist til ráðs með að koma yfir þetta eðlilegum reglum en tek undir það að við eigum auðvitað enn langt í land með að koma lagi á útgerðina hjá okkur. Erlend fjárfesting í útgerð á Íslandi er að mínu viti óhugsandi við þessar aðstæður. Menn verða að horfast í augu við að eignarhaldið á veiðiheimildunum kemur í veg fyrir að hægt sé að hleypa erlendum aðilum inn í útgerð á Íslandi. Það verður ekki hægt að tala um þá hluti í alvöru fyrr en búið verður að aflétta núverandi ástandi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um aðgerðir til endurreisnar íslenskum skipaiðnaði. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Drífa Snædal og Jón Bjarnason. Ég vil fyrst segja um fyrirsögn tillögunnar að þótt einhverjum þyki djúpt í árinni tekið með því að tala um endurreisn íslensks skipaiðnaðar held ég að það sé ekki ofmælt. Það sem þyrfti að gera væri að fara í hreinar og klárar endurreisnaraðgerðir, svo neðarlega er þessi atvinnugrein í raun komin miðað við það sem var og hét þegar best lét, ekki síst miðað við það sem ætti að geta verið í landinu með ærin verkefni á heimamarkaði á sviði þjónustu við skip og við byggingu eða nýsmíði skipa. Tillögugreinin er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd fulltrúa sem tilnefndir verði af öllum þingflokkum, Samtökum atvinnulífsins og Alþýðusambandi Íslands auk formanns sem iðnrh. skipar til að gera tillögur um aðgerðir til endurreisnar íslenskum skipaiðnaði. Sérstök áhersla verði lögð á aðgerðir til að bæta samkeppnisskilyrði greinarinnar, efla menntun fagfólks og styrkja rannsóknir og þróunarstarf í skipaiðnaði og tengdum greinum.`` Ég vek líka athygli á því, herra forseti, að hér er notað orðið skipaiðnaður. Hér áður hefði gjarnan verið sagt skipasmíðaiðnaður en þetta er orðnotkun sem atvinnugreinin eða samtök hennar notast við nú um stundir. Hún er því notuð hér og á kannski að leggja áherslu á það í leiðinni að um er að ræða þessa breiðu grein, ekki bara nýsmíðar eða viðgerðir á fiskiskipum eða þjónustu við þau þröngt heldur allt sem þessari atvinnustarfsemi tengist. Það er kunnara en frá þurfi að segja að skipasmíðar og margs konar þjónusta við skip eiga sér langa sögu á Íslandi. Jafnvel á hinum dimmu miðöldum böksuðu Íslendingar við að smíða sér einhver horn til að komast á sjó. Timburleysi háði mönnum stórlega á þeim tímum eins og sögurnar útskýra. Þó komust menn upp í það á Ströndum, Langanesi og Sléttu þar sem aðgangur að rekavið var nokkur að byggja nokkur sæmilega haffær skip úr rekaviði þegar best lét. En oftast voru þetta lítil horn. Síðan tóku auðvitað við stórstígar framfarir í þessari grein eftir því sem aðgengi manna að góðu efni batnaði. Útgerð blómgaðist í landinu og á köflum urðu skipasmíðar, -iðnaður og -þjónusta að kraftmikilli og blómlegri atvinnugrein í fjölmörgum byggðarlögum landsins. Þegar best lét, á tímum tréskipanna, voru því smíðaðir minni bátar og stærri, trillur og dekkbátar, á fjölmörgum stöðum á landinu. Eftir að stálskip tóku við voru allmargir staðir þátttakendur í þróuninni á smíði minni stálskipa. Á nokkrum stöðum á landinu, t.d. á Akureyri, Akranesi, í Reykjavík og Hafnarfirði, voru smíðuð allstór skip. Því má bæta við, herra forseti, þótt ástæðulaust sé að þylja upp gamlar tölur, að þegar best lét störfuðu í þessari grein a.m.k. þúsund manns árum saman, þ.e. í skipasmíðunum sjálfum, skipaiðnaðinum sjálfum, hjá fyrirtækjum sem beinlínis stunduðu þá grein. Fleiri hundruð höfðu að auki óbeint atvinnu sína af skipasmíðum og þjónustu við skip í gegnum undirverktöku og margs konar þjónustu og samskipti við greinina. Hins vegar hefur þessi atvinnugrein átt í miklum erfiðleikum um langt árabil og samdráttur nánast verið viðvarandi. Fyrirtækjum hefur fækkað til mikilla muna og rekstrarerfiðleikar hrjá mörg þeirra sem eftir eru. Sérstaklega hefur staða nýsmíðanna verið erfið og það má heita að nýsmíðar stærri fiskiskipa séu aflagðar í landinu. Þær eru það í reynd. Staðan er því miður litlu skárri hvað varðar meiri háttar viðhaldsverkefni, endurbyggingar og endurbætur, því að slík verkefni fara unnvörpum úr landi. Meira að segja getur ríkið ekki lengur beint verkefnum frá sjálfu sér til innlendra aðila. Útboðsskilmálar þvælast fyrir mönnum eða jafnvel kaþólska, í þeim skilningi að menn vilja vera kaþólskari en páfinn hvað varðar útboðsskyldur og samkeppnisviðmiðanir. Um það er jafnvel deilt hvort menn séu alltaf að taka hagstæðustu tilboðunum þegar flutningskostnaður og frátafir vegna siglinga til og frá landinu o.s.frv. eru reiknuð inn í dæmið. Það er auðvitað margt, herra forseti, sem veldur því að svo er komið sem raun ber vitni en það er enginn vafi á því að meginástæðan er sú að um langt árabil hefur íslenskur skipaiðnaður, óstuddur af stjórnvöldum, mátt sæta mjög erfiðri samkeppni við ríkisstyrkta og niðurgreidda starfsemi í nágrannalöndunum. Það blasir við og liggur fyrir, herra forseti, að þetta er ein meginástæðan, bæði fyrir því að nýsmíðar hafa að mestu leyti lagst hér af og líka að mörg stór verkefni, viðhalds- og endurbyggingarverkefni, fara úr landi. Samkeppni við nýsmíðar frá löndum þar sem vinnulaun eru til muna lægri en hér hefur einnig verið greininni erfið. Það er auðvitað ljóst að sá þáttur spilar talsvert inn í. Í stað þess að taka mið af þeim veruleika og bregðast við honum, t.d. með sambærilegum hætti og norskur skipaiðnaður hefur gert, að láta vinna tiltekna hluta verksins þar sem vinnulaun eru lægri, þar sem stálvinna er ódýr, og ljúka þeim síðan heima fyrir, hafa Íslendingar yfirleitt brugðist öðruvísi við. Þau eru reyndar ófá, íslensku skipin, þar sem skrokkarnir hafa verið smíðaðir í Póllandi, skipin síðan dregin til Noregs og kláruð þar áður en þau koma fullbúin til Íslands. Það er ansi hart til þess að vita að Íslendingar sem eiga sjálfir nokkuð frambærilegan iðnað, t.d. hvað varðar vinnslulínur og annan búnað sem fer niður í fiskiskipin, séu meira og minna settir út úr samkeppninni vegna þess að verkin eru alfarið unnin erlendis. Sem betur fer, herra forseti, er samt verið að gera ágæta hluti á köflum. Það má segja að í gangi séu lítil kraftaverk sem sanna að þetta er hægt og að Íslendingar gætu gert stóra hluti í þessum efnum ef öðruvísi væri að málum staðið. Ég nefni sem dæmi nýsmíðar fyrirtækisins Óseyjar í Hafnarfirði á minni fiskiskipum, stálskipum, bæði fyrir innlendan markað og nú til útflutnings. Það er umhugsunarefni að þetta fyrirtæki skuli vera með allmarga smíðasamninga, suma á borðinu og aðra frágengna, og hafa þannig sýnt fram á að það er möguleiki á að vinna þessa vinnu hér á landi, stálsmíðina sjálfa þar með talda, og selja slík verkefni úr landi á samkeppnisfæru verði. Marga og erfiða þröskulda þurfa menn þó að yfirstíga og stuðningur hins opinbera er vart fyrir hendi. Jafnframt má nefna hluti eins og eðlilega fjármögnun á byggingartíma, útflutningslán eða útflutningsábyrgðir þar sem samkeppnisaðilar í nágrannalöndunum ganga að alls konar útflutningskreditlánum vísum en menn eiga í hinum mesta barningi með að fá sambærilega fyrirgreiðslu hér heima. Einnig má nefna talsverða grósku í nýsmíði plastbáta, smábáta og hraðfiskibáta af ýmsu tagi hjá allmörgum fyrirtækjum þó að sú starfsemi hafi haft tilhneigingu til að sveiflast dálítið upp og niður eftir því hvernig árar í lagasetningum um fiskveiðistjórn smábáta. Einstök stór verkefni sýna líka hvað hægt er í þessum efnum. Ég gæti þar nefnt sem dæmi að nýlega náði Slippstöðin á Akureyri samningum um stórt endurbóta- og viðhaldsverkefni á einum af eldri frystitogurum landsins. Bara eitt slíkt verkefni breytir miklu fyrir starfsemi þess fyrirtækis á vetrarmánuðunum. Það má nefna að þó að Íslendingar geti ekki látið vinna verkefni við sín eigin varðskip hér á Íslandi heldur sigli þeim til útlanda getur danski herinn nýtt sér þjónustu íslenskra skipasmíðastöðva. Þannig mun Vélsmiðja Orms og Víglundar í Hafnarfirði hafa sinnt verkefnum fyrir danska herinn með herskip eða varðskip af Grænlandsmiðum. Hið fræga skip Vædderen hefur þar verið tekið upp í flotkví og því veitt þjónusta. Skyldum við ætla að þeir menn væru kröfuharðir og vandir að virðingu sinni og versluðu ekki við hvern sem er. Það er dálítið nöturlegt, herra forseti, að standa frammi fyrir því að íslensku varðskipunum sé siglt til útlanda en danski herinn komi hingað með varðskip til að fá þjónustu í íslenskum skipasmíðastöðvum. Það sem við okkur blasir, herra forseti, er að engin stór nýsmíðaverkefni eru í gangi né fram undan svo vitað sé. Ekkert af því tagi er í sjónmáli. Það er alltaf heldur að fjara undan hinum stærri verkefnum sem nást inn í landið. Þetta er auðvitað grafalvarlegt mál vegna þess að smátt og smátt dregur úr þrótti þessarar atvinnugreinar, verkþekkingin tapast, afköstin minnka og menn verða þar af leiðandi síður samkeppnisfærir. Það sem íslenskur skipaiðnaður hafði þó lengi vel upp á að bjóða meðan hann var rekinn með fullri drift var að fjarlægðarverndin kom mönnum til góða. Menn gátu reiknað sér til tekna tapaðan tíma sem fór í að sigla skipunum til og frá landinu svo fremi að afköstin í íslensku stöðvunum væru a.m.k. sambærileg. Verði því ekki einu sinni til að dreifa, þegar í hlut eiga meiri háttar viðhaldsverkefni, er auðvitað orðið úr vöndu að ráða. Engu að síður, herra forseti, ætlast allir til þess að ef á bjátar sé þjónustan til staðar. Menn treysta því. Ef skip laskast á miðri vetrarvertíð --- segjum öflugt uppsjávarveiðiskip sem er að veiða fyrir tugi milljóna í viku hverri á hávertíðinni --- finnst öllum sjálfsagt að hér standi klárar skipasmíðastöðvar með upptökumannvirkjum til að gera við það með miklum hraði þannig að það komist aftur til veiða. Það er auðvitað mikið hagsmunamál allra aðila að svo sé, bæði viðkomandi útgerðar eða sjávarútvegsfyrirtækis og þjóðarbúsins. Herra forseti. Að lokum mun koma að því að menn geta ekki bæði sleppt og haldið. Það er ekki bæði hægt að vera með allar nýsmíðar og meiri háttar viðhalds- og endurbótaverkefni erlendis en ætlast jafnframt til að heima standi klárar skipasmíðastöðvar þegar á þarf að halda og þegar ekki gefst tími til að sækja þjónustuna til útlanda. Ég held, herra forseti, að menn ættu að huga alvarlega að því að fara yfir stöðu þessara mála. Út á það gengur þessi tillaga, að farið verði í rækilega úttekt á samkeppnisstöðu íslensks skipaiðnaðar, komið með tillögur um að bæta samkeppnisskilyrði greinarinnar, efla menntun fagfólks og styrkja rannsóknir og þróunarstarf í skipaiðnaði og tengdum greinum. Það er einn áhyggjuþátturinn enn, herra forseti, hvernig göt hafa myndast í þær stéttir iðnaðarmanna sem þarna starfa. Ár líða og jafnvel árabil þannig að enginn nemi, svo vitað sé, er skráður í sumar faggreinar eða iðngreinar sem þarna eiga hlut að máli. Það er ljóst, herra forseti, að á meðan skipaiðnaðurinn var sem blómlegastur --- sem dæmi má taka Akureyri þar sem um 300 manns störfuðu í Slippstöðinni einni --- var hann mikill mótor á bak við aðra iðnaðaruppbyggingu. Tugir fyrirtækja og hundruð starfsmanna höfðu beint og óbeint atvinnu og tekjur af því að þjónusta sjálf skipasmíðafyrirtækin. Allt tengdist þetta og myndaði kraftmikið umhverfi fyrir fjölþættar iðnaðargreinar. Eins og kunnugt er koma saman í skipaiðnaðinum margar greinar aðrar en járnsmíði eða stálsmíði, þar koma að rafiðnaðarmenn, trésmiðir og fjölmargir fleiri, fyrir utan auðvitað fagmenn á sviði hönnunar, skipaverkfræðinga, tæknifræðinga og aðra slíka. Hér er, herra forseti, mjög mikið í húfi. Ég vona að þessi tillaga fái góðar undirtektir. Það má segja að hún sé til stuðnings og viðbótar því sem í gangi er á vegum ráðuneytis, Samtaka iðnaðarins og Málms, samtaka fyrirtækja í málm- og skipaiðnaði, þar sem unnið er að því að skoða starfsskilyrði iðnaðarins. Þá vinnu má nýta sér í starfinu sem tillagan felur í sér en til viðbótar yrði verkefni nefndarinnar að gera tillögur um aðgerðir af hálfu stjórnvalda sem snúið gætu að samkeppnisskilyrðum, starfsskilyrðum, menntunarmálum og öðru slíku sem hlúa þarf að í þessari grein ef ekki á illa að fara. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umr. og hv. iðnn.

Hæstv. forseti. Þessi tillaga til þál. er að mörgu leyti þörf. Hún dregur auðvitað athyglina að þeirri sorgarsögu sem hlutur hins opinbera í skipaiðnaði á Íslandi er. Segja má að íslenskir ráðamenn hafi vaknað upp með andfælum einu sinni á síðasta áratug út af stöðu skipaiðnaðarins en þá fóru allar stöðvarnar á hausinn nema ein sem hafði farið á hausinn einhverjum árum þar á undan. Þannig er ástandið. Hvers vegna skyldi þetta hafa verið svona? Að mínu viti er svarið að mönnum hefur verið fjarstýrt af þeim sem hafa ekki viljað að íslenskur skipaiðnaður hefði neinn forgang til vinnu við skipaiðnað á Íslandi. Margra ára barátta, t.d. forustu LÍÚ, gegn því að hér væru einhverjar reglur eða einhver stuðningur við skipaiðnaðinn sem ylli þeim einhverjum hindrunum er held ég alkunn öllum sem hafa fylgst með. Mér er minnisstætt þegar eitt skip sem smíðað var erlendis kom til Vestfjarða fyrir átta eða tíu árum --- ég man að það hét Bessi --- þá var tekið viðtal við formann LÍÚ og hann sagði: Ja, svona skip gætum við aldrei smíðað á Íslandi. Þessi orð segja allt sem segja þarf um afstöðu forráðamanna LÍÚ til skipaiðnaðar á Íslandi. Og þeir hafa ævinlega fengið að ráða ferð. Við erum ekki bundin af einhverjum viðskiptasamningum við önnur lönd vegna skipaiðnaðar og höfum ekki þess vegna neyðst til að láta af stuðningi við skipaiðnaðinn. Hreint ekki. Síðasta dæmið um þetta er þegar íslensk stjórnvöld ákváðu að bjóða út verkefni á Evrópska efnahagssvæðinu. Hvernig endaði sá leikur? Hann endaði með því að Pólland fékk verkefnið. Ekki er Pólland á Evrópska efnahagssvæðinu. Þar fékkst svolítið skringileg niðurstaða. Íslensk stjórnvöld buðu út á Evrópska efnahagssvæðinu og Pólland fékk verkefnið. Síðan fóru menn að sigla til Suður-Ameríku og núna til Kína. Það eru nokkur ár síðan menn í skipaiðnaði sögðu fullum fetum að það væri mjög stutt í að iðnaðurinn færi sömu leið og upp úr 1990. Þegar öll stærstu verkefnin fara úr landi í þessum iðnaði getur ekki öðruvísi farið en að honum hnigni, og það hratt. Og þá hnignar öllu sem viðkemur þessum iðnaði, bæði verkþekkingunni og stöðu fyrirtækjanna. Nýtt fólk kemur ekki inn í þessa grein til að læra hana. Það hefur enginn áhuga á að starfa við atvinnugrein, að hasla sér þar völl til framtíðar, sem ekki er borin meiri virðing fyrir en þessari iðngrein á undanförnum árum. Ég held að kannski megi velta ábyrgð stjórnvalda fyrir sér. Það var full ástæða til að halda að menn væru að snúa að einhverju leyti við blaðinu þegar átakið var gert í kringum endurreisn skipasmíðastöðvanna, líklega 1993 eða 1994, ég man ekki alveg ártalið. En menn hafa ekkert passað framhaldið heldur látið fjara undan þessu öllu í framhaldi af því. Sú óvinveitta afstaða forráðamanna útgerðarinnar á Íslandi sem ég nefndi áðan er að mínu viti mjög dapurlegur kafli. Enn þá dapurlegra finnst mér að stjórnvöld skuli hafa látið þessa óvinveittu afstöðu hafa áhrif á sig. Þar hefðu menn þurft að standa í fæturna og styðja við skipaiðnaðinn sem er einhver mannfrekasti iðnaður sem hægt er að hafa í einu landi. Það skilja aðrar þjóðir. Þetta er óskaplega atvinnuskapandi starfsemi. Ætli nokkur iðnaður skapi fleiri afleidd störf en skipaiðnaður? Skilningurinn á þessu hefur ekki verið nægilegur hér. Auðvitað er ekki allt tapað en það mun kosta mikið átak að vinna til baka þann skaða sem hefur orðið. Hér er jú verið að smíða einhverja smábáta, og það er gott. Það er eiginlega líka undravert að svo skuli vera. Ég kannast ekki við að stjórnvöld hafi stutt við bakið á þeim iðnaði. Reglur og annað sem þar að lýtur hefur síður en svo verið vinveitt því að menn væru að gera þessa hluti hér innan lands. Ástæðan fyrir því að það er hægt er sú að íslenskir fiskimenn gera gífurlegar kröfur til þessara litlu báta sem þeir nota. Þar af leiðandi er verið að nota smábáta á Íslandi til að gera hluti sem engum dettur í hug að gera annars staðar á jarðkúlunni. Það er verið að nota smáskeljar til að afkasta á við stór skip. Auðvitað gera menn það ekki nema þá með því að hafa þessa báta a.m.k. eins góða og tiltæk tækniþekking gefur möguleika á. Sú er ástæða þess að menn hafa verið að smíða þessa litlu báta á Íslandi. Þeir eru ekki ódýrari en framleiðslan hér í kring heldur passa þeir fyrst og fremst fyrir þær aðstæður sem hér eru. Ég ætla ekki að tala lengi. Mig langaði samt til að taka undir það að hér þurfa menn að fara yfir málin. Það þarf að fara yfir margt í tengslum við skipasmíðar. Ég tel t.d. að full ástæða sé til að velta starfsemi Siglingastofnunar fyrir sér í því sambandi og þeim reglum sem þar eru til staðar. Það er saga sem ég segi oft og víða. Líklega munu ekki vera önnur dæmi hjá íslenska ríkinu um að stofnun rekin af því hafi þann hátt á sem sú stofnun hefur, þ.e. það þarf enga tækniþekkingu, engin próf og engin réttindi til að teikna skip eða smíða á Íslandi.

Herra forseti. Það er auðvitað mikil þörf á því að gera tillögur um aðgerðir til þess að bæta samkeppnisskilyrði skipaiðnaðarins hér á landi og í raun eins og segir í greinargerð, að bjarga því sem bjargað verður og snúa vörn í sókn. Það er ekki seinna vænna ef ætlunin er yfirleitt að hér sé til fólk sem hefur þekkingu til þess að vinna þau verk sem þarf til að viðhalda hér á landi skipum af öllum stærðum. Það er sorgarsaga hvernig skipasmíðaiðnaður okkar hefur þróast á undanförnum árum og í raun nánast lagst niður. Þar er, held ég, að stærstum hluta um að kenna stefnu íslenskra stjórnvalda. Ég held að þá þróun atvinnugreinarinnar megi að stærstum hluta skrifa á stefnu eða réttara sagt stefnu- og aðgerðaleysi sem stjórnvöld hafa sýnt þessum iðnaði. Illa er komið fyrir fiskveiðiþjóð eins og Íslendingum þegar þeir eru þannig í stakk búnir að þar er hvorki mannskapur né þekking til þess að takast á við endurnýjun og viðhald stærri verkefna hér á landi. Svo er ekki komið enn. Þó að umsvif undanfarinna ára gætu bent til þess að svo væri er þó enn ekki svo komið. Þessi þekking er enn til staðar og enn finnst hæft fólk. En ef svo heldur fram sem horfir og verið hefur á undanförnum árum endar það náttúrlega með því að fólk starfar ekki í þessari grein og það sem verra er, ungt fólk mun ekki mennta sig í þessi störf og ekki hafa á þeim mikla trú. Það er auðvitað rétt sem fram hefur komið að harðnandi samkeppni frá láglaunalöndunum, bæði í nýsmíðum og viðhaldi skipa, má mæta með ýmsum hætti. Henni hefur verið mætt af öðrum þjóðum með því að kaupa skipsskrokkana, kaupa stálvinnuna, frá láglaunalöndum þar sem hægt er að vinna þau verk fyrir minni fjármuni en kannski hér á landi. Þó er ég ekki viss um að þetta sé í öllum tilfellum svona, þ.e. að stálsmíðavinna við smíði skipsskrokka hér sé mörgum sinnum dýrari fyrir útgerðarmann ef hann á annað borð ætlar sér að kaupa nýtt skip. Þar er auðvitað að mörgu að hyggja, t.d. flutningi á aðföngum til þess staðar þar sem skipið er smíðað, ferðum aðila til og frá og ýmsu öðru, löngum siglingartíma til Íslands, eins og núna síðast frá Kína. Ég held ég muni það rétt að forsvarsmenn þess fyrirtækis sem hefur verið að smíða minni stálfiskiskip hér á landi, Óseyjar í Hafnarfirði, hafi haldið því fram og sýnt fram á með dæmum að þeir gætu vissulega verið samkeppnisfærir, m.a. við fjöldatilboð frá Kína í smíði minni fiskiskipa eins og þeirra seríuskipa sem flutt voru inn hér með einu flutningaskipi frá Kína, níu stykki í einu að ég held, og talið að þeir væru fullkomlega samkeppnisfærir í verði að teknu tilliti til flutningskostnaðar og heimsiglingartíma. Ég hygg að það sé rétt þegar upp er staðið með þetta Kínadæmi í minni skipunum. Ef allt er þar talið, allur kostnaður, hallar ekki mikið á í samanburði milli þess sem bestu fyrirtæki hér á landi geta gert í smíði minni stálfiskiskipa og þess sem varð niðurstaðan af kostnaðardæminu við hin minni Kínaskip. Kröfur sem við gerum til smíði fiskiskipa eru miklar. Íslendingar gera miklar kröfur til hönnunar, smíði og afkastagetu svona skipa. Það er örugglega þannig varðandi það sem við höfum verið að semja um austur í Kína, t.d. eftirlit sem þar hefur verið haft með skipasmíðastöðvunum, að það hefur kennt Kínverjum margt um hvernig þjóðir á norðurhveli jarðar vilja hafa fiskiskip. Kínverjar hafa örugglega lært mikið af þeim kröfum sem Íslendingar hafa gert til smíði fiskiskipa. Það gerir þá auðvitað samkeppnisfærari. Við getum því líka litið svo á að með því að hafa farið þessa leið séum við í raun að veikja samkeppnisstöðu okkar til framtíðar með því að ýta undir þekkingaröflun í öðrum löndum. Ég veit ekki hvort það eigi að kalla þetta þróunaraðstoð eða eitthvað slíkt. Vel getur verið að einhverjir kalli það það. Við eigum sem þjóð að þora að hafa þann metnað að vernda atvinnutækifæri okkar og þurfum ekki að vera neitt niðurlút yfir því að nota sömu tækifæri og sömu möguleika og aðrar þjóðir hafa notað. Norðmenn hafa m.a. flutt inn skrokka til skipasmíðastöðva sinna, jafnvel í skip sem við Íslendingar höfum svo keypt, frá þjóðum sem smíða þá með lægri kostnaði en við treystum okkur til hér, eða þeir í sínu landi. Vissulega er því ýmislegt hægt að gera, en til þess þurfa stjórnvöld að vera jákvæð í þessu máli. Ég held að sú till. til þál. sem hér er til umræðu, um að endurreisa skipaiðnaðinn á Íslandi, eins og það er orðað, sé afar þörf. Þó að hér komi fram í greinargerð að nefnd sé að störfum eða starfshópur að skoða þessi mál þá tel ég að tillagan sem hér er lagt upp með geti eingöngu orðið til góðs. Ég styð hana heils hugar. Ég held að við séum hér að tala um mál sem ekki er seinna vænna að taka á ef við ætlum á annað borð að tryggja það að eiga möguleika á að þjónusta skipaflota okkar. Það væri illa komið fyrir þjóð eins og Íslendingum sem byggir á sjósókn og fiskveiðum ef við værum þess ekki umkomnir að viðhalda okkar eigin skipum. Vissulega væri betra ef við treystum okkur í framtíðinni til að smíða okkar eigin skip, þó ekki væri nema að hluta til.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. umræðurnar og undirtektir við þessa tillögu og vil taka undir eða nefna nokkur atriði í því sambandi. Í fyrsta lagi er ég sammála hv. þm. Jóhanni Ársælssyni um að það varð afdrifarík kollsteypa í íslenskum skipaiðnaði um og upp úr 1990. Enginn vafi er á því í mínum huga að þá hefði mátt bjarga miklum hagsmunum, íslenskum hagsmunum, ef stjórnvöld hefðu tekið öðruvísi á málum. Þá voru við lýði enn meiri niðurgreiðslur og styrkir til iðnaðarins í nálægum löndum en eru, það ég best veit, í dag. Þá voru til að mynda miklar vaxtaniðurgreiðslur á byggingartíma í norskum skipasmíðastöðvum þannig að það munaði þó nokkrum prósentum í verði skipanna þegar þau voru tilbúin til afhendingar. Þá voru sömuleiðis fjárfestingarstyrkir og fleira við lýði. Á þessum tíma, um og upp úr 1990, hófst síðan talsverð endurnýjun í íslenska fiskiskipaflotanum. Þá fóru að koma fyrstu nýju stóru frystitogararnir. Þá var reyndar látið á þetta reyna og útreikningar birtir sem sýndu verðmuninn, að bilið var einhvers staðar á milli 10 og 20% sem bar í milli þess sem íslenskar skipasmíðastöðvar gátu boðið og þess verðs sem Norðmenn buðu og hirtu á flesta nýsmíðasamningana. Þessi verðmunur var hins vegar langt innan við það sem ríkið tapaði í töpuðum skatttekjum og virðisauka af því að fá verkefnin inn í landið. Með öðrum orðum, það hefði verið góður bisness, ef svo má að orði komast, að jafna þennan mun og ná verkefnunum inn í landið. Engu að síður var það ekki gert. Af hverju var það ekki gert? Það var ekki vilji til þess og ekki áhugi á því, m.a. hjá þeim sem fóru með iðnaðarmál á þeim tíma. Mig hefur lengi undrað tómlæti íslenskra hæstv. iðnaðarráðherra, bæði þeirra sem nú sitja og fyrr hafa setið, í þessum efnum. Ég leyfi mér að segja það, herra forseti, að ef margir þessir iðnaðarráðherrar hefðu haft aðeins meiri áhuga á íslenskum skipasmíðaiðnaði og almennum innlendum iðnaði en minni áhuga á álverum þá gætu þessir hlutir verið öðruvísi í dag. Í framhaldinu fór í gang mikil endurnýjun á stóru uppsjávarveiðiskipunum sem hafa komið í röðum og eru að koma heim núna þessi missirin í röðum frá Kína og Chile fyrst og fremst, eitt og eitt frá Noregi. Þau eru nú engin smásmíði. Þetta eru skip upp á 1,2--1,5 milljarða kr. stykkið, allt upp undir 2 milljarða kr. Um gríðarlega stór verkefni er því að ræða og miklir hagsmunir eru þar í húfi. Bara það að ná einni slíkri nýsmíði, t.d. inn í málmiðnaðinn og skipaiðnaðinn og tengdar greinar á höfuðborgarsvæðinu og annarri á Akureyri mundi gjörbreyta stöðunni á þessum tveimur markaðssvæðum, gjörbreyta atvinnuaðstæðum fyrir málmiðnaðarmenn og aðra iðnaðarmenn. Síðast en ekki síst, herra forseti, hefur hafist nokkur endurnýjun á bátaflotanum og tekur steininn úr, herra forseti, þegar þessi fiskveiðiþjóð fer að sækja sér báta, bátpunga, ekki nema 30, 50 eða þó að þeir séu 100 tonn að stærð, til Kína. Við getum ekki einu sinni byggt bátana okkar sjálf, hvað þá stærri fiskiskip eða flutningaskip. Samt eru menn greinilega að sækja vatnið yfir lækinn í mörgum tilvikum. Þegar upp var staðið reyndust t.d. Kínabátarnir ekki ódýrir. Þeim fylgdu ýmsir kvillar og ýmis vandamál við að koma þeim af stað. Mikill kostnaður lagðist ofan á þessi viðskipti. Á sama tíma var smíðaður bátur af sambærilegri stærð í íslenskri skipasmíðastöð, tipp-topp verk á allan hátt, og þegar upp var staðið varð hann ívið ódýrari en kínversku bátarnir, af nokkurn veginn sambærilegri stærð. Ég vitna t.d. til bátsins Geirs ÞH á Þórshöfn og veit að ég má örugglega gera það með góðfúslegu leyfi eigendanna. Þar eru menn stoltir af því að hafa valið íslenska framleiðslu og sjá svo sannarlega ekki eftir því þar sem öll vinna er fyrsta flokks og engin vandamál hafa skapast. Menn gátu látið hanna smíðina og haga eftir sínu höfði og þurftu ekki að standa í því að kenna Kínverjum eða öðrum að Íslendingar skríða ekki um vélarrúm o.s.frv. Herra forseti. Ég held að þetta sé oft og tíðum dapurlegt, ekki bara út frá þjóðhagslegu og atvinnulegu sjónarmiði, heldur hreinlega út frá því að menn eru oft að sækja vatnið yfir lækinn. Menn gætu fengið þjónustu eða framleiðslu á sambærilegu eða svipuðu verði hér innan lands af svipuðum eða meiri gæðum og sparað sér margt í þeim efnum. Auðvitað er það rétt sem kom fram hjá síðasta ræðumanni, Guðjóni A. Kristjánssyni, að sjálfsagt græðir erlendur skipasmíðaiðnaður í jafnfjarlægum löndum og Kína og Chile talsvert á því að þurfa að uppfylla þær ströngu kröfur sem kröfuharðir íslenskir kaupendur gera. Smátt og smátt ná menn betri tökum á því og það verður þeim til góðs. Það er svo sem allt í góðu lagi en það er dapurlegt að það skuli þurfa að vera á okkar kostnað. Eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson nefndi líka koma skrýtnir hlutir út úr málunum eins og þegar íslensk stjórnvöld lyppast niður og þora ekki að beina verkefnum við viðhald eða endurbætur á sínum eigin skipaflota, eins og varðskipunum, inn í landið, telja sig verða að bjóða það út á hinu Evrópska efnahagssvæði og svo eru þau verk unnin í Póllandi. Það er náttúrlega með ólíkindum að menn skuli bera slíkt á borð. Það er ekki gefið eftir jafnvel þó að útreikningar séu lagðir á borðið sem benda til þess að menn hafi ekki beinlínis grætt á þeim viðskiptum. Eins og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson kom inn á held ég að Íslendingar, sem þjóð sem á mjög mikið undir sjávarútvegi og siglingum og samgöngum á sjó því að við erum einu sinni eyja úti í miðju Atlantshafi, ættu í alvöru að fara að velta upp spurningunni: Viljum við hafa í landinu skipaiðnað sem stendur undir nafni eða ætlum við að una því og sætta okkur við að svo fari kannski innan fárra ára að hér verði í besta falli hægt að skrapa og botnmála ef á þarf að halda og dytta að því allra nauðsynlegasta, skipta um olíusíur og eitthvað því um líkt? Það er auðvitað það sem mestu skiptir í þessari grein að afköstin, burðirnir, þekkingin og þjálfunin er að tapast. Það kostar mikið og ómælt erfiði að vinna það upp aftur ef það einu sinni glatast. Þó að við værum kannski ekki að hugsa um að smíða hér stór skip, flutningaskip, hefði maður haldið að í lengstu lög vildu menn halda í landinu verkþekkingu og getu til að byggja og a.m.k. þjóna þessum venjulegu fiskiskipum sem héðan eru gerð út. Þá er það akkúrat eins og þar segir, að það er ekki seinna vænna ef á að bjarga því sem bjargað verður. Ég held, herra forseti, að vænlegast væri að í fyrstu umferð beindust tillögur til úrbóta um aðgerðir til að endurreisa á nýjan leik íslenskan skipaiðnað sérstaklega að því að auka hlut innlendra fyrirtækja í viðhalds- og endurbótaverkefnum. Um nokkurt árabil fleyttu menn sér býsna oft áfram á því að ná að halda inni í landinu velflestum eða verulegum hluta af stærri viðhalds- og endurbótaverkefnum sem í gangi voru. Það skipti miklu máli fyrir skipasmíðastöðvarnar á löngum tímabilum eftir að nýsmíðum á stærri skipum lauk. Nú hefur einnig þar sigið á ógæfuhliðina sem og að þessum endurbótaverkefnum hefur kannski farið fækkandi. Það er almennt búið að byggja yfir fiskiskipaflotann sem áður var ekki yfirbyggður. Það er búið að lengja og breikka mörg af eldri skipunum sem í gangi eru þannig að öllu meira verður ekki að gert. Fram undan er þá miklu frekar endurnýjun í formi nýsmíði á komandi árum. Kannski verðum við að sætta okkur við að ekki verði nema að litlu leyti ráðið við það, fyrr en þá að undangengnu miklu starfi, að ná þeim verkefnum inn í landið. En það er fullkomlega raunhæft að halda í viðhalds- og endurbótaverkefni og nýsmíði eða samsetningu á minni og meðalstórum skipum. Dæmin sem við höfum í höndunum sýna það. Fyrst og fremst vantar viljann, stefnumótun og vilja, til að drífa þetta í gegn. Ég held því fram að menn hafi því miður ekki óskaplega langan tíma til þess. Það er alveg ljóst að á svæðum eins og í Póllandi og Kaliningrad, þar sem menn hafa byggt á ódýru vinnuafli og talsvert þjálfuðum mannskap í stálsmíðum, er veiki hlekkurinn í samkeppninni sá að gæði háþróaðrar vinnu hafa ekki þótt eins mikil. Niðursetning á háþróuðum tæknibúnaði og frágangur hefur ekki talist samkeppnisfær. Það hefur leitt til þess að menn hafa oft valið þann kost að kaupa skrokkana frá þessum svæðum en láta ljúka samsetningunni, setja saman og niður, t.d. í Noregi. Nú eru menn á þessum stöðum að sjálfsögðu að sækja fram og ætla sér að ná tökum á þessum þáttum líka. Gleymum því ekki að Pólland verður aðili að Evrópusambandinu eftir eitt eða tvö ár. Ég spái því að það sé ekki seinna vænna að reyna að átta sig eitthvað á þessum samkeppnisaðstæðum ef menn ætla ekki að horfa á eftir, mér liggur við að segja, leifunum af íslenskum skipaiðnaði þangað út líka. Þá er ég að tala um þessi viðameiri verkefni sem eru það stór í sniðum að það borgar sig að sækja þau yfir hafið. Forsvarsmenn skipasmíðastöðvanna og þeir sem eru starfandi í greininni nefna gjarnan við mann að vænleg byrjun væri að einbeita sér að því að auka markaðshlutdeild innlendu fyrirtækjanna í viðhalds- og endurbótaverkefnum og horfa til nýsmíða eða samsetningar á minni og meðalstórum skipum. Færu menn í þetta á þeim forsendum væri hægt að leggja grunn sem síðar meir gæti orðið til staðar til að sækja fram til frekari afreka. Auðvitað eigum við ekki að ætla okkur neitt annað en að vera jafnokar t.d. þjóðar eins og Norðmanna í skipaiðnaði. Hvers vegna í ósköpunum ættu Íslendingar að sætta sig við minna en að eiga nokkur öflug fyrirtæki á þessu sviði sem stæðu fullkomlega uppi í hárinu á þeim sem best gera í Noregi? Við erum eiginlega að öllu leyti með sambærilegar aðstæður. Ekki er vinnuaflið ódýrara í Noregi. Þeir eru tengdir inn í Evrópusambandið með sama hætti og við í gegnum EES-samninginn. Við höfum að öllu leyti sömu möguleika og sömu stöðu og þeir. Við getum beitt öllum sömu styrkjum og Norðmenn sem hafa allt sitt prógramm úttekið af Evrópusambandinu. Það sem þeir geta, það getum við. Það liggur algjörlega fyrir. Hvað varðar alþjóðasamninga og skuldbindingar höfum við að þessu leyti nákvæmlega sömu stöðu. Við höfum þennan tiltölulega stóra heimamarkað sem er íslenski fiskiskipaflotinn. Það er því ansi hart, herra forseti, að þurfa að horfa á hversu dapurlega þessum hlutum er komið hjá okkur. Herra forseti. Þó að þessi tillaga valdi kannski ekki straumhvörfum í málinu er hún tilraun til að vekja athygli á ástandinu og ýta aðeins við mönnum. Ég leyfi mér að segja að forráðamönnum væri hollt að hyggja stundum að því smáa. Það er fleira atvinna en stóriðja og sá er munurinn að hér er um gamalgróna, rótgróna og dreifða atvinnugrein að ræða, fjölbreytta, sem hefur mikil margfeldisáhrif. Hún er einhver sú mannaflafrekasta sem þekkist eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson benti á, og má hann gerst vita sem fagmaður í greininni. Þannig hníga mörg rök að því að vilji stjórnvöld á annað borð gera eitthvað, leggja eitthvað af mörkum til að hlúa að atvinnugrein af þessu tagi, sé kjörið tækifæri í íslenskum skipaiðnaði.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um mörkun stefnu um vistvænt eldsneyti á Íslandi. Flutningsmaður ásamt mér er hv. þm. Guðjón Guðmundsson. Þáltill. er svohljóðandi: ,,Alþingi felur iðnaðarráðherra að skipa nefnd sem móti stefnu um vistvænt eldsneyti á Íslandi. Nefndin taki m.a. afstöðu til álagningar á eldsneyti og fjalli um uppbyggingu innviða, framtíðarskipulag eldsneytismála, stuðning við tilraunir og áhrif vistvæns eldsneytis á íslenskt efnahagslíf. Nefndin verði skipuð fimm fulltrúum, frá iðnaðarráðuneyti, samgönguráðuneyti, fjármálaráðuneyti, umhverfisráðuneyti og fyrirtækinu Íslenskri nýorku ehf. Tillögur nefndarinnar verði kynntar Alþingi fyrir 1. nóvember 2002.`` Þannig hljóðar þáltill., herra forseti. Í raun er hér um að ræða umhverfismál, samgöngumál, orkumál, iðnaðarmál, menntamál og efnahagsmál, eftir því hvernig á er litið. Það er alveg ljóst að samgöngur í nútímasamfélagi gegna stöðugt mikilvægara og stærra hlutverki, og hafa bæði kosti og galla. Einn af göllunum er sá að samgöngur eru afskaplega dýrar. Þær kosta mikil samgöngumannvirki eins og við þekkjum vel í þeim öra vexti sem verið hefur á höfuðborgarsvæðinu. Við vitum hversu miklu fé hefur þurft að verja til að halda uppi því sem kallað er eðlilegar samgöngur á höfuðborgarsvæðinu, og gildir í raun hið sama um hinar dreifðu byggðir. Annar galli er á gjöf Njarðar, þ.e. sú gífurlega loftmengun sem fylgir hinni stöðugt vaxandi bílaumferð. Segja má að hún sé orðin alþjóðlegt vandamál í ljósi þess að umhverfismeðvitund hefur vaxið mjög um heim allan á hinum síðari árum, ekki síst í stórborgum þar sem hin staðbundna mengun frá bílum er orðin svo alvarlegt vandamál að stjórnvöld í einstökum borgum hafa þurft að grípa til harðra aðgerða, jafnvel á tímum að banna bílaumferð vegna þess að mengunin frá henni er lífshættuleg. Í skýrslu sem samin var fyrir bresku ríkisstjórnina og birt var, ef ég man rétt, í ársbyrjun 1997 var m.a. fullyrt að árlega létu milljónir Breta lífið vegna mengunar frá umferð á Bretlandi og eru þó ekki taldir þeir sem veiktust af þessu. Hvað veldur svo þessari mengun? Svarið er ósköp einfalt og augljóst. Jarðefnaeldsneyti, bensín og dísilolía, hefur verið ráðandi orkugjafi, og er ráðandi í samgöngum nánast alla síðustu öld sem kalla mætti bílaöldina. Reyndar hafa verið og eru enn sums staðar í heiminum notuð kol í samgöngum, t.d. til að knýja járnbrautarlestir. Ef við lítum bara til Íslands brenna bílar okkar árlega um 250 þús. tonnum af olíu til að knýja þá áfram. Enn merkilegra er að þessi rúmlega 250 þús. tonn leiða af sér u.þ.b. 600 þús. tonna útblástur af koldíoxíði hér á Íslandi eða u.þ.b. 1 / 3 af heildarkoldíoxíðlosun á Íslandi. Það er í raun með því hæsta sem þekkist í heiminum hlutfallslega og á sér þá einföldu skýringu að aðrir orkugjafar okkar, svo sem vegna húshitunar og lýsingar, byggja á vistvænum orkugjöfum, þ.e. á jarðvarma og vatnsorku, sem aðrar þjóðir ráða ekki yfir. Eins og margoft hefur komið fram erum við heimsmethafar hvað það varðar að af heildarorkunotkun okkar eru u.þ.b. 67% orkunnar vistvæn. Staðreyndin er sú að 1 / 3 af heildarlosun okkar eða um 600 þús. tonn af koltvísýringi er sá útblástur sem bílar í samgöngum á Íslandi spýja árlega frá sér. Ef við lítum aðeins til framtíðar og til hvaða aðgerða muni verða gripið eða hægt að grípa --- þetta eru þjóðir heims að skoða --- þá er í greinargerðinni bent á nokkur atriði. Fyrsta atriðið er auðvitað að auka meðvitund almennings, hina umhverfisvænu hugsun, með fræðslu og öðru slíku. Þannig væri hægt að draga úr bílaumferð, auka hjólreiðar, göngu, að fleiri en einn noti sama farartæki og þar fram eftir götunum. Í öðru lagi er hægt að auka notkun almenningsvagna. Þarf ekki annað en líta til umferðarinnar á höfuðborgarsvæðinu á háannatíma þar sem einn er í hverjum bíl í flestum tilvikum en almenningsvagnar jafnvel afskaplega lítið notaðir. Þriðja leiðin er síðan að finna einhverja nýja tækni. Öll þessi þrjú atriði komu m.a. fram í umræðum um Kyoto-samkomulagið. Áherslan sem Bandaríkjamenn hafa lagt mikinn þunga á er m.a. að kalla eftir nýrri tækni. Ef við lítum aðeins á tæknina, miðað við þá þróun sem á sér stað víða í heiminum í dag, þá eru menn almennt sammála því að rafhreyfillinn, sem er grundvöllurinn fyrir þessari hefðbundnu sprengivél í bílum, sé um það bil að ganga sér til húðar og muni gera það á næstu árum. Ekki vegna þess að tæknin sé úrelt í sjálfu sér, heldur vegna þeirrar umhverfismeðvitundar sem ég nefndi í upphafi máls míns, þ.e. hinnar pólitísku kröfu frá almenningi um að dregið verði úr staðbundinni mengun sem óhjákvæmilega fylgir sprengihreyflinum, rafhreyflingum og sprengivélinni. Þannig er almennt er talið að hann muni ganga sér til húðar. Sumir halda því jafnvel fram að ef horft er til lengri tíma, 20--30 ár fram í tímann, kunni að renna upp sú stund að olíubirgðir heimsins fari þverrandi sem aftur leiði til verulega hækkaðs orkuverðs. Í þessu samhengi er mikilvægt að draga fram, vegna þess að þetta er mikilvægur punktur, að hér er verið að tala um að skipta alveg um tækni í samgöngum. Það sjónarmið heyrist í vaxandi mæli, ekki síst í kjölfar atburðanna hræðilegu 11. sept. í New York. Það er spurningin um sjálfstæði þjóða. Þær þjóðir sem þurfa að flytja inn olíu eða jarðefnaeldsneyti eru að sjálfsögðu ekki fullkomlega sjálfstæðar. Þær eru háðar orkuverðinu, háðar bensínverðinu og þar fram eftir götunum. Þannig er vaxandi pólitískur þrýstingur á að finna nýja tækni sem geri hverja þjóð sjálfbærari í orkuöflun og þar af leiðandi sjálfstæðari. Ég vil í öðru lagi nefna rafgeyminn. Eins og kunnugt er hafa rafbílar verið þekktir í nokkuð mörg ár en ekki náð mikilli útbreiðslu. Það stafar m.a. af því að rafgeymarnir í þeim voru lengi vel heldur óhagkvæmir, það mynduðust í þeim eyður, var erfitt að fylla þá og þeir voru níðþungir. En nokkuð hröð þróun hefur verið hvað varðar rafgeymana nú á síðustu árum. Einhverra hluta vegna hafa þessir bílar þó ekki náð miklum vinsældum þó að þess séu dæmi, t.d. í sumum borgum Evrópu, að gerðar hafi verið tilraunir með þetta og rafmagnsbílar taldir þjóna afskaplega vel sem innanbæjarbílar. Þess má geta að hingað til lands hafa á síðustu árum verið fluttir um það bil 10 rafmagnsbílar sem m.a. fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu, á Akureyri og í Keflavík keyptu. Þeir hafa dugað nokkuð vel. Þá má nefna, herra forseti, að etanól er notað víða í heiminum, t.d. í Brasilíu. Það er gjarnan unnið úr trjákvoðu þar sem skógarhögg er mikið. Hér hafa verið umræður um það að vinna etanól úr lúpínu. Ég vil nefna lífrænt gas og mjög ánægjulegar tilraunir hafa verið gerðar hér fyrir afskaplega kraftmikið frumkvöðlastarf Ögmundar Einarssonar, forstjóra Sorpu. Þar eru hinar rotnandi lífverur á öskuhaugum eru virkjaðar og í tengslum við starf Ögmundar Einarssonar eru núna akandi á götum höfuðborgarinnar um það bil 20 metangasbílar og mun þeim líklega fara fjölgandi. Ég bendi jafnframt á tilraunir á Suðurlandi að nota kjötmjöl til að framleiða svokallað biodiesel, þ.e. nota kraft- og efnahvörf úr kjötmjöli til að knýja bíla áfram. Sums staðar er jarðgas notað, m.a. á almenningsfarartæki, en það er varla til umræðu hér því að ekkert jarðgas hefur enn fundist á Íslandi. Ég nefni svokallaða tvinnbíla sem eru í raun með blöndu af vistvænni aðferðum og hinum hefðbundnum sprengiaðferðum og geta skipt á milli eftir því hvernig á stendur og þannig mætti áfram telja. Ég hygg að tækni á þessu sviði muni verða notuð á Íslandi á næstunni. Samt sem áður er það trú mín að það sem muni verða ráðandi sé vetni og efnarafalar. Ég byggi það einfaldlega á því að flestir stærstu bílaframleiðendur heimsins hafa lýst því yfir og verja milljörðum kr. árlega í þróunarstarf á því sviði. Vetnistæknin hefur verið þekkt í aldaraðir en fór ekki að verða hagkvæm fyrr en geimferðastofnun Bandaríkjanna fór að nota hana til geimferða. Þegar hafa verið búnir til nokkrir vetnisbílar í tilraunaskyni og hef ég orðið þeirrar ánægju aðnjótandi að fá að keyra tvo eða þrjá slíka. Því er almennt spáð að fjöldaframleiðsla á vetnisbílum muni hefjast í heiminum 2004--2005. Íslendingar hafa verið svo lánsamir að bílaframleiðendur og ýmsir erlendir aðilar hafa veðjað á Ísland sem tilraunavettvang hvað varðar þessa vetnistækni. Ísland er talið heppilegt vegna smæðar sinnar og þess að það er opið fyrir alþjóðlegu samstarfi, vegna aðgangs að vistvænum orkugjöfum jafnframt því sem við höfum reynslu af því að skipta úr einum orkugjafa yfir í annan, þegar við fórum úr kolum og olíu yfir í vatnsorku og jarðvarmaorku. Það er reynsla sem fáar þjóðir hafa. Þetta eru taldar draumaaðstæður til að tilraunakeyra tækni sem er í mjög örri þróun. Þar hefur sannarlega mikið verið að gerast á allra síðustu missirum og er mjög margt í gangi eins og rakið er í greinargerðinni. Aðeins um orkunotkunina. Samkvæmt úttekt sem félagið Íslensk nýorka lét gera, en það er í eigu Íslendinga og hinna erlendu aðila og hefur það að markmiði að koma efna\-rafölum og vetnistækninni í notkun hérlendis í samráði við Orkustofnun, er áætlað það þurfi um það bil 4,8 teravattstundir til að framleiða það vetni sem þarf til samgangna, þ.e. í bíla og skip hérlendis, 2,1 teravött í bílana og 2,7 teravött í skipin. Það eru aðeins tæplega 10% af þeirri orku sem talin er virkjanleg hér og er þá búið að taka ýmsar náttúruperlur burt. Inni í þeirri tölu eru auðvitað ekki aðrir orkugjafar eins og vindurinn. Ég bendi á að um þessar mundir eru hér erlendir aðilar að skoða Ísland sem heppilegan kost til þess að framleiða vistvæna og ódýra orku úr vindi þannig að orkan virðist vera nægjanleg. Þá má jafnframt benda á að í vetnisvæðingunni er m.a. yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar að skoða möguleikana á því að stefna að því að Ísland verði vetnissamfélag fyrir árið 2030. Það gerist ekki í einu vetfangi. Bílar og skip sem nú þegar eru í notkun þurfa að víkja. Sú fjárfesting þarf auðvitað að ganga sér til húðar og þessi breyting mun auðvitað verða smám saman eins og sýnt er á línuriti á bls. 8 í greinargerðinni. Herra forseti. Tími minn er á þrotum en ég vek athygli á að fjölmörg verkefni eru í gangi núna í tilraunasamfélaginu Íslandi og fer stöðugt fjölgandi. Þau hafa vakið verðskuldaða athygli erlendis og fengið mikla umfjöllun í erlendum fjölmiðlum og eru góð landkynning. Markmið þessarar tillögu, herra forseti, er að nefnd fjalli um málið og geri tillögur um þær nauðsynlegu lagaráðstafanir sem þarf til að búa Ísland undir það að nota nýja orkugjafa í samgöngum. Að lokinni þessari umræðu mælist ég til, herra forseti, að málinu verði vísað til síðari umr. og hv. iðnn.

Virðulegi forseti. Ég ætla að blanda mér í umræðu um þessa till. til þál. Ég er sammála því að móta eigi stefnu um vistvænt eldsneyti á Íslandi og þó fyrr hefði verið. Á nefndinni og samsetningu hennar hef ég ekki beinlínis skoðun. Það verður að vera breið aðkoma að þessari nefnd en hvort þar eigi að vera fulltrúar allra ráðuneyta og fyrirtækis sem er saman sett af innlendum aðilum og útlendingum, ég er ekki viss um að það sé rétta leiðin. En að móta stefnu um vistvænt eldsneyti, ég er sammála því. Þessi tillaga er athyglisverð fyrir margra hluta sakir, ekki bara vegna hugmyndarinnar um að móta stefnu um vistvænt eldsneyti. Hugmyndin sem slík er löngu komin fram og í nokkur ár höfum við fjallað um möguleika Íslands á að nýta vistvænt eldsneyti og hvað þurfi að gera til að svo verði. Þessar hugmyndir eru heldur ekki nýjar hvað varðar álagningu á eldsneyti. Herra forseti. Uppbygging innviða, framtíðarskipulag eldsneytismála og rannsóknir á vistvænu eldsneyti eru þýðingarmikið verkefni, en það er samt ekki tillaga um stefnumörkun sem vekur athygli. Heldur hvað? Heldur frá hverjum þessi tillaga kemur. Þessi tillaga, jafnágæt og hún er og sérstaklega vil ég geta þess að það er mjög ítarleg og yfirgripsmikil greinargerð sem fylgir þessari tillögu, er flutt af Hjálmari Árnasyni og Guðjóni Guðmundssyni sem eru þingmenn stjórnarliðsins. Samflokksmaður flm., iðn.- og viðskrh., hefði fyrir löngu átt að setja þetta mál forgang miðað við það sem fram hefur komið á liðnum árum, miðað við umræðuna um vetnið og umræðuna um möguleika Íslands, sem er heppilegt, eins og hér kom fram, vegna smæðar sinnar til að verða vetnissamfélag. Það er ekki nóg, herra forseti, að vera með góða fjölmiðlaímynd af vetnisreknum strætó og styðja tilraunaakstur ef allt sem máli skiptir vantar. Það sem er athyglisvert við þessa tillögu er nákvæmlega það sem ég hygg að flutningsmaður hefði ekki kosið að vekti athygli, nefnilega að hún beinir sjónum að aðgerðarleysi ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Hvað hefur ríkisstjórnin gert? Hefur hún lokið við rammaáætlun um virkjanaröð? Nei. Hefur hún gert heildstæða úttekt á orkumálum samgangna hérlendis? Nei. Hefur hún búið til áætlun um þróun orku og samgangna, t.d. með tilliti til vetnisvæðingar? Nei. Hefur hún sett fjármagn í rannsóknir á lághitasvæðum sem skipta máli í orkuvæðingarstefnu okkar? Nei, en það hafa hins vegar þingmenn flutt tillögur um. Er ríkisstjórnin yfirleitt að gera eitthvað sem máli skiptir hvað varðar hugsanlega vetnisvæðingu bíla- og bátaflotans? Nei. Þvert á móti. Allt snýst um að reisa risavirkjanir á viðkvæmustu náttúrusvæðum fyrir álver, ekki til að fá orku til þess að framleiða vetni fyrir framtíðina, með nýrri hugsun og möguleikanum á að verða í fararbroddi. Herra forseti. Satt best að segja hefur umræðan hér um orkulindir og nýtingu orkulindanna verið afskaplega svart/hvít. Af því að þingmaðurinn beindi sjónum að Bandaríkjunum og því sem þar er verið að gera, sem er hárrétt, ætla ég að nefna annan þátt. Fyrirhugað var að byggja u.þ.b. 13 gamalkunnar virkjanir á viku í Bandaríkjunum, þessar hefðbundnu með gasi, olíu og kolum, mengandi orkugjöfum. Hörð umræða um þetta varð í Bandaríkjunum sem Bush tapaði. Snertir það okkur nokkuð á Íslandi? Já, vegna þess að menn sneru þessari umræðu við og fóru í framtíðarperspektífið um vetni sem hinn spennandi kost. Í apríl í fyrra var haldinn fundur á sjálfri Capitol Hill og það var einn boðskapur á þessum fundi: Vetni, hinn spennandi kostur framtíðarinnar. Um það voru stærstu væntingarnar. En hvað haldið þið að hafi líka verið þar í fyrirrúmi? Uppi á vegg var stórt kort af Íslandi og sagt frá því að á Íslandi væri tilraunaverkefni komið í gang, að á Íslandi væru framsýn stjórnvöld sem ætluðu að gera Ísland að fyrsta hreina hagkerfinu, the First Hydrogenic Economy, að rosalega framsýn stjórnvöld væru að gera þar spennandi og merkilega hluti. Sagt var að áður hafi verið talið að u.þ.b. 30 ár væru þar til hægt yrði að vetnisvæða en nú væri því haldið fram að tæknilausnir fyndust innan tíu ára vegna nýrra efnarafala, vegna þess sem þingmaðurinn gerði hér ágætlega grein fyrir. Einnig var sagt að Ísland væri geysilegur brautryðjandi í orkumálum miðað við það sem væri verið að setja í gang á Íslandi. Ætli þessa menn hafi órað fyrir því að fyrirtæki samansett af erlendum fyrirtækjum og með lítilli en mikilvægri aðild Háskóla Íslands hefði verið fengið það verkefni að sjá um þessa hluti? Ætli þetta fólk sem þarna var saman komið á fundi og allir þeir sem beina sjónum hingað til Íslands vegna hugsanlegrar vetnisvæðingar --- ég þarf ekki að segja þingmanninum að hingað koma sjónvarpsstöðvar í gríð og erg. Hér eru haldnir fundir. Hingað komu þingmenn frá Evrópusambandinu og fulltrúar héðan eru kallaðir til útlanda til að mæta á mikilvæga fundi til að fjalla um þessi mál --- ætli þá óraði fyrir því sem ég hef talið upp hér, að það er hreinlega ekkert verið að gera af hálfu ríkisstjórnar Íslands í þessum málum. Það er athyglisvert við þessa tillögu að á meðan þessir aðilar mundu vísast telja að markvissara sé unnið að því en raun ber vitni að Ísland verði fyrsta orkuhreina hagkerfið í heiminum þá er það svo að það eru þingmannatillögur sem hafa verið fluttar um þessi mál, ekki bara núna heldur líka áður. Þetta er það sem vekur athygli, herra forseti. Ég er alveg sammála þingmanninum að það eigi að móta stefnu um orkuframleiðslu og orkunotkun, um hvar, hvenær og hvernig eigi að virkja og hvernig eigi að nýta orkuna og forgangsraða þessu, hvernig stjórnvöld styðji við þróun orkuvinnslu og nýtingar og hver staða nýrrar tækni verði, svo sem vetnisbílanna og rafmagnsbílanna sem þingmaðurinn nefndi hér. Það verður að móta stefnu um það hvernig stuðla megi að því að nýta innlenda orkugjafa til að knýja bifreiða- og skipaflota landsins og efla rannsóknir í þessu skyni og gera heildstæða úttekt á orkuþörf í samgöngum og á fiskiskipum og draga saman alla kosti um það hvernig nýta megi innlendar orkulindir í þessu sambandi. Herra forseti. Ég hefði kosið að halda mína ræðu og fara nánar yfir það sem stjórnvöld væru að gera ef hér hefði komið fram þáltill. stjórnvalda frá hæstv. iðn.- og viðskrh. um hvernig ætti að fara í þessi mál. Þetta er allt sýndarveruleiki, herra forseti, því miður. Því miður, vegna þess að ég er sammála þingmanninum í því hvert stefna skuli.

Herra forseti. Ég get nánast tekið undir hvert orð sem hv. síðasti ræðumaður, Rannveig Guðmundsdóttir, sagði í ræðu sinni og ætla að reyna að forðast að endurtaka nokkuð af því sem hún sagði. Till. til þál. um mörkun stefnu um vistvænt eldsneyti á Íslandi er náskyld till. til þál. um sjálfbæra orkustefnu sem hefur í þrígang verið flutt á Alþingi en aldrei hlotið náð fyrir augum stjórnar Alþingis þannig að hún hefur aldrei ratað úr nefnd og Alþingi þar af leiðandi aldrei fengið að tjá sig um hana nema við fyrri umr. í þrígang. Sú tillaga gerði ráð fyrir því að Ísland tæki forustu í vetnisvæðingunni, mundi ganga fram fyrir skjöldu með gott fordæmi og að mótuð yrði hér á landi sjálfbær orkustefna til framtíðar. Þann þátt í þeirri tillögu sem við hér nú ræðum tek ég hjartanlega undir. Ég lýsi því þó yfir að sorglegt er til þess að vita að það skuli þurfa að flytja þingmál af þessu tagi aftur og aftur án þess að þau hljóti í alvöru náð fyrir augum ríkisstjórnarinnar. Það er í raun kaldhæðnislegt að hv. þingmenn stjórnarflokkanna, Hjálmar Árnason og Guðjón Guðmundsson, skuli þurfa að ganga þessa leið á þeim nótum sem þeir eru að ganga nú. Það er kunnara en frá þurfi að segja að nýtingu orkulindanna í landinu fylgja óhjákvæmilega umtalsverðar fórnir náttúruverðmæta. Af því að hér var til umfjöllunar fyrr í dag rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um vatnsafl og jarðvarma og af því að hér var dreift á borð þingmanna í dag frv. til laga um virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar þá er rétt að geta þess að sú tillaga sem hér er til umfjöllunar snertir öll þessi svið. Ríkisstjórnin ætlar að hunsa sína eigin rammaáætlun með því að taka ótal virkjunarkosti undan rammaáætluninni eins og sýnt er á þskj. 795 í máli 503 sem ég nefndi áðan og var dreift á borð þingmanna í dag. Skelfilegt er til þess að vita að þar skuli komin fram áætlun um virkjunarkosti sem virðast vera nokkuð bindandi og eiga að framleiða raforku upp á einar 13 teravattstundir umfram það sem nú er framleitt. Nú skulum við aðeins skoða þá orku sem við erum að framleiða, orkuna sem við erum að nota í dag og orkuna sem hv. þm. Hjálmar Árnason og Guðjón Guðmundsson ætla að nýta í vetnissamfélagið. Við notum í dag 8 teravattstundir, 8,4 eða 8,6. Það er ekki alveg samræmi í tölunum sem við fáum, en við erum að framleiða í dag u.þ.b. 8,5 teravattstundir. Hv. þingmenn gera ráð fyrir að vetnissamfélagið þurfi 4,6 teravattstundir, þ.e. forsenda þeirrar vetnisvæðingar sem getið er í tillögunni er sú að virkjað verði og framleitt rafmagn upp á 4,6 teravattstundir. Hvar ætla hv. þm. að taka þetta rafmagn þegar ríkisstjórnin er á sama tíma og þeir leggja fram þessa tillögu búin að leggja fram röð virkjana sem útheimta 13 teravattstundir til viðbótar við þær 8,5 sem við framleiðum í dag og til viðbótar við þær 0,6 teravattstundir sem við þurfum í stækkun raforkumarkaðsins til 2012? Samhengi hlutanna, herra forseti, verður að skoðast. Ég spyr: Hvar er orkusparnaðaráætlunin sem fyrrv. hæstv. umhvrh. Guðmundur Bjarnason talaði fyrir á sínum tíma þegar hann kynnti langtímaáætlun ríkisstjórnarinnar til sjálfbærrar þróunar? Sú orkusparnaðaráætlun hefur ekki litið dagsins ljós enn þann dag í dag. Ríkisstjórnarflokkarnir eru ábyrgir fyrir því. Nú tefla ríkisstjórnarflokkarnir tveimur af sínum þingmönnum fram fyrir skjöldu til þess að flytja tillögu af því tagi sem hér er. Hún er allra góðra gjalda verð en það er ekki hægt að skoða hana af alvöru nema í samhengi við allt hitt sem ríkisstjórnin þykist ætla að gera í orkumálum. Skoðum aðeins hversu umhverfisvæn þessi ríkisstjórn er og stjórnarflokkarnir, af því að þess var getið í ræðu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur að þessari tillögu fylgi ansi greinargóð og fín greinargerð. Það eru orð að sönnu og heilmargt athyglisvert kemur fram þar. Eitt og annað mætti þar gagnrýna og ég hefði því í góðu tómi mjög gaman af að leggja margar spurningar fyrir hv. þm. Hjálmar Árnason. Eitt af því sem getið er um í þessari greinargerð er allur sá áhugi sem erlendir aðilar hafa sýnt Íslandi sem vetnissamfélagi. Það eru orð að sönnu að hv. þm. hefur verið ötull að koma hugmyndum sínum og fyrirtækisins Íslenskrar nýorku á framfæri í útlöndum. Hann hefur algjörlega náð í gegn með það. Þetta hefur vakið mikla athygli, eins og segir í greinargerðinni, og fjöldi sjónvarpsstöðva hefur komið hingað til Íslands og sérstök athygli er vakin á því í greinargerðinni að ríkisstjórn Íslands hefur verið afhent viðurkenning fyrir framsýnina, svokölluð ,,Green Globe Award`` sem forsrh. veitti viðtöku á sínum tíma. Skoðum það nú aðeins, herra forseti, af því að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir spurði af hverju ríkisstjórnin hefði ekki lagt þetta frv. fram. Og hver er stefna ríkisstjórnarinnar í vetnisvæðingarmálunum? Ég er með úrklippu úr Morgunblaðinu frá 27. apríl 2001 þar sem fjallað er um Green Globe Award, þessi verðlaun sem hæstv. forsrh. tók við úr höndum Mikhails Gorbatsjovs í New York fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og þar kemur fram, í grein sem Morgunblaðið skrifar um umhverfissamtökin sem standa að baki þessum verðlaunum, að samtökin Green Cross International eða Alþjóða græni krossinn séu umhverfissamtök sem stofnuð hafi verið árið 1993 í framhaldi af umhverfisráðstefnunni í Ríó sem var haldin 1992. Gott og vel. Við vitum öll hvernig ríkisstjórnin hefur staðið sig í því að framfylgja ákvæðum Ríó-yfirlýsingarinnar. Við vitum öll hvernig ríkisstjórn Íslands hefur staðið sig í því að berjast fyrir undanþágum frá losunarkvótum. Það hefur verið gagnrýnt í þessum sal og þarf ekki að fara fleiri orðum um það. En þess má geta að í þessari grein Morgunblaðins er sagt frá markmiði þessara samtaka, Green Cross International. Nú ætla ég að fá að vitna beint í þessa grein, með leyfi hæstv. forseta. ,,Markmið GCI er einkum að hvetja til sjálfbærrar framtíðar með því að maður og náttúra rækti samband sitt í samhljómi. Vilja samtökin beita sér fyrir hugarfarsbreytingu og vinna þau sérstaklega að því að fá svonefndan jarðarsáttmála, Earth Charter, samþykktan innan Sameinuðu þjóðanna. Hann felur í sér leiðbeiningar fyrir einstaklinga og þjóðir til sjálfbærrar framtíðar.`` Allt er þetta gott og gilt. En það er kaldhæðnislegt, herra forseti, að Davíð Oddsson skyldi hafa tekið verið verðlaunum úr hendi þeirra manna sem hafa ritað undir þessa sáttmála, sérstaklega í ljósi þeirrar virkjunarstefnu sem hæstv. ríkisstjórn keyrir hér áfram.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu. Ýmislegt athyglisvert kom þar fram. Einn hv. þm. nefndi að nú tefldi ríkisstjórnin fram þeim hv. þingmönnum sem flytja þessa þáltill. meðan annar hv. þm. sagði að nú sæki þeir fram. Hér talaði einnig hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir um sýndarveruleika. Ég vara við svona talsmáta einfaldlega vegna þess að það er réttur og skylda hvers þingmanns að flytja hér þingmál ef einstakir þingmenn hafa áhuga á því til þess að fá umræðu á hv. Alþingi, í þingnefndum og vonandi til að koma málinu áfram ef þeir telja það þess virði. Þess vegna flytja menn hér þingmál m.a., þ.e. til þess að reyna að fá umræðu og til þess að hafa áhrif. Þess vegna vil ég vara við því að hv. þingmenn skuli tala eins og þeir gerðu um það hvers vegna væri verið að flytja þessa þáltill. Ég vil jafnframt svara því að það var gert nokkuð tortryggilegt, fannst mér, að nefndin ætti að vera skipuð fulltrúum svo margra ráðuneyta, hvers vegna ekki aðeins eins ráðuneytis og þar fram eftir götunum. Það er bara þannig, eins og ég reyndi að rekja í framsöguræðu minni, að málið snertir svo óskaplega mörg svið. Það snertir álögur á bensín eins og er í dag. Það snertir fjármögnun vegakerfis okkar. Það snertir rannsóknir. Það snertir menntun. Það snertir efnahag. Það snertir umhverfi og þannig má áfram telja. Það er einmitt þess vegna, af því að málið snertir nánast flest ráðuneyti sem eru hér starfandi, að við leggjum þessa þáltill. fram til þess að hvert og eitt þessara ráðuneyta tilnefni sinn fulltrúa í málið og taki heildstætt á því. Herra forseti. Það er nú bara svo að Ísland hefur tekið ákveðna forustu í vetnisvæðingu. Við eigum að vera stolt af því en ekki tala eins og hér hefur verið af tveimur síðustu hv. þm., gera málið tortryggilegt og reyna að þyrla upp einhverju gruggi, segjandi svo hinum þræðinum að við séum sammála málinu efnislega. Það er misskilningur hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur að gert sé ráð fyrri að útlendingur sitji í nefndinni. Það er líka misskilningur hjá hv. þm. að einungis Háskóli Íslands sé fulltrúi Íslendinga í Íslenskri nýorku. Íslensk nýorka er í 51% eigu íslenskra aðila og byggir á sameignarfyrirtæki, Vistorku, sem er ,,holding company`` íslenskra fyrirtækja og stofnana sem eiga 51% í Íslenskri nýorku. Hin 49% skiptast svo jafnt á milli Daimler-Chrysler, Shell International og Norsk Hydro, en ekkert þeirra telst smáfyrirtæki. Inn í það kemur Háskóli Íslands. Inn í það kemur Iðntæknistofnun. Þannig má áfram telja. Það fyrirtæki varð til á grundvelli nefndar sem hæstv. iðnrh. skipaði og sú nefnd lagði til að slíkt alþjóðlegt félag, þó í meirihlutaeigu Íslendinga, yrði stofnað til þess að taka við þeim erlendu aðilum sem þá höfðu þegar sýnt áhuga á Íslandi hvað varðar vetnisvæðingu. Ég stýrði þeirri nefnd. Við töldum það einfaldlega mjög skynsmlega leið að færa málið í það horf. Ég endurtek að það var hæstv. iðnrh. sem skipaði þá nefnd og skapaði henni öll þau starfsskilyrði sem þurfti og hún skilaði árangri. Það er rangt hjá hv. þm. að allt vanti hvað varðar þessa framtíðarsýn. Fyrir liggur, og ég tel að það hafi verið meginatriði þegar við stóðum í samningaviðræðum við hina erlendu aðila sem er ætlað að flytja tæknina hingað til landsins, yfirlýsing frá ríkisstjórn Íslands, undirrituð af hæstv. forsrh., hæstv. umhvrh. og hæstv. iðnrh. þar sem segir að ríkisstjórn Íslands styðji það og að það sé framtíðarsýn hennar að breyta íslensku efnahagslífi í vetnissamfélag á næstu 30 árum. Slík pólitísk yfirlýsing frá ríkisstjórn hefur gífurlega mikið að segja og það get ég fullyrt hér að skipti sköpum hvað varðaði áhuga, ekki bara þessara aðila, heldur fjölmargra annarra sem hafa komið að þessu máli, erlendra sem innlendra. Það er einmitt á þeim grundvelli sem samtökin, sem hér voru gerð að umtalsefni og reynt var að gera nokkuð tortryggileg, veittu ríkisstjórn Íslands verðlaun fyrir skynsamlega stefnu í nýtingu vistvænna orkugjafa, í fortíð, nútíð og framtíð. Ég vil líka vekja athygli á því, til að svara því að allt vanti, að ríkisstjórn Íslands hefur lagt fjármagn bæði í samningaviðræður og í þau verkefni sem er verið að undirbúa núna. Eitt þeirra verkefna sem er langt komið og mun verða líklega hleypt af stokkunum í lok þessa árs kostar allt í allt u.þ.b. hálfan milljarð króna. Ég held ég muni það rétt. Þar af kemur inn í stærsti styrkur sem Evrópusambandið hefur veitt Íslendingum. Svo skulu menn spyrja hvers vegna það er. Það snýst aðeins um þrjá strætisvagna sem eiga að keyra hér.  Þar að auki hefur Evrópusambandið styrkt önnur verkefni sem unnin eru af Íslenskri nýorku með fulltingi íslenskra stjórnvalda, þ.e. frekari rannsóknir á framleiðslu vetnis, m.a. úr jarðvarma og rannsóknir á hagkvæmni þess að flytja út vetni og þar fram eftir götunum. Það sem er merkilegt við það er að Evróusambandið hefur hvatt til þess að sótt verði um slíka styrki. Hingað hefur komið iðnaðar- og orkunefnd Evrópuþingsins en það er ekki á hverjum degi sem fagnefndir Evrópuþingsins koma til Íslands. Hvers vegna skyldi hún hafa komið hingað? Það veit hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir. Hún kom hingað vegna þeirra vetnisvæðingaráforma sem hér eru í gangi og vegna þeirrar stefnuyfirlýsingar sem er til staðar frá ríkisstjórn Íslands. Ef hv. þm. efast um þessi orð vísa ég hv. þm. á heimasíðu orkunefndar Evrópuþingsins þar sem fjallað er um heimsókn þeirrar nefndar hingað. Þingmaðurinn vísaði til yfirlýsingar á Capitol Hill. Það er hárrétt. Hvers vegna skyldu nú m.a. Bandaríkjamenn fjalla mikið um það sem við erum að gera hér? Það er ekki einungis vegna þess að fjölmiðlafólk hefur komið hingað heldur hafa þeir boðið okkur Íslendingum að senda fulltrúa á aðalfund bandarísku vetnissamtakanna síðustu tvö skipti sem þar hefur verið haldinn aðalfundur. Þar hafa Íslendingar verið beðnir að kynna sína framtíðarsýn í vetnismálum. Þeir eru síðan í stöðugu sambandi með nútímasamskiptatækni þannig að þeir vita nákvæmlega hvað er að gerast hér. Þeir vita nákvæmlega hver stefna stjórnvalda er. Þeir vita nákvæmlega hver vilji stjórnvalda er. Það er kannski vegna þessa að í leiðara Wall Street Journal þann 7. janúar sl., frekar en 11. janúar, er fjallað einmitt um þessi mál í Bandaríkjunum. Ég vek athygli á því að Wall Street Journal er líklega eitt af virtari ritum í veröldinni. Tugir manna lesa það. Þar er verið að fjalla um orkumál almennt, í Bandaríkjunum þó ekki síst, og er komið inn á vetnistæknina. Eftir ágætar hugleiðingar m.a. um sjálfbæra orkuöflun og sjálfstæði þjóðar endar sá leiðari á mjög skemmtilegum orðum: ,,Við höfum ráð handa þér, herra Bush. Farðu til Íslands með ráðgjafa þína og tæknimenn og sjáðu hvernig stefna hefur verið mótuð þar á þessari litlu eyju.`` Þá varðandi orkuöflunina í tillögu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur um sjálfbæra orkunýtingu. Þar er mjög ítarlega fjallað um orkuöflun hér. Rétt er að taka það fram að þær tölur um orkuþörf til vetnisframleiðslu í vetnisdraumum okkar eru þó ekki neinar draumatölur sem ég eða starfsmenn Íslenskrar nýorku gefa sér. Þetta er unnið í nánu samstarfi við starfsmenn Orkustofnunar. Í greinargerð með tillögu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur um sjálfbæra nýtingu, er m.a. fjallað um vetnisvæðinguna. Þar er ein skekkja beinlínis vil ég segja sem eðlilegt er að leiðrétta. Þar er fjallað um vetnið fyrst og fremst eins og að nota eigi það á sprengihreyfla. Ég vil vekja athygli á því að bílaframleiðendur, með einni undantekningu þó, eru langsamlega flestir að veðja á svokallaða efnarafala eða ,,fuel``-sellur þar sem vetnið er leitt á þessa efnarafala, en sprengihreyfillinn er lagður til hliðar. Vetnisbílar á efnarafölum eru bara eins og rafmagnsbílar. Í stað þess að taka rafmagnið inn á rafgeymi framleiða þeir sitt eigið rafmagn með því að leiða vetni á efnarafala. Orkunýting á vetni með þeim hætti er rúmlega helmingi meiri en ef vetni er sett á sprengihreyfil. Það er tæknilega hægt --- það voru m.a. gerðar tilraunir með slíkt hér uppi í Gufunesi af okkar ágæta frumkvöðli á þessu sviði, Braga Árnasyni prófessor --- það er hægt að nota vetni á sprengihreyfil en það er einfaldlega ekki talið hagkvæmt vegna þess að orkunýtingin verður svo lítil þar. Sama má segja í rauninni um bensín á sprengihreyflum. Orkunýtingin er að meðaltali þar svona í kringum 25--26% og bílaframleiðendur telja að hún verði aldrei miklu meiri. Þessi 75% fara út m.a. sem mengun. En orkunýting vetnis á efnarafölum er talin vera á bilinu 50--80%. Á þessu er reginmunur og kann að skýra þann talnamun varðandi orkunýtingu vetnis á efnarafölum eða vetnis sem notað er á sprengihreyfla. En bílaiðnaðurinn í heiminum veðjar á og ver milljörðum kr., tugum milljarða kr., í þróun og rannsóknir á efnarafölum því ,,fuel``-sellur eru framtíðin samkvæmt yfirlýsingum flestra forstjóra og stjórnendra slíkra fyrirtækja. Herra forseti. Tíminn er að renna út. Ég vil bara segja að lokum að ef þeir tveir hv. þm. sem töluðu í þessari umræðu --- og ég vil þakka fyrir þá umræðu --- eru sammála þeirri meginstefnu sem hér er verið að kynna, eins og mér heyrðist á máli beggja hv. þm., þá vil ég hvetja þær til þess að styðja málið frekar en að fara fram með þeim hætti sem var gert að mörgu leyti, að gera málefnið tortryggilegt, saka íslensk stjórnvöld um ýmislegt sem ekki stenst og jafnvel að fara með rangar tölur.

Herra forseti. Miðað við þessa síðari ræðu þingmannsins er sú tillaga sem hér er mælt fyrir fullkomlega óþörf vegna þess að þetta er allt í fullum gangi sem við erum að gagnrýna stjórnvöld fyrir. Herra forseti. Ég ætla að draga það til baka að ríkisstjórnin hafi ekkert gert. Hún hefur gert tvennt. Hún hefur sett fram pólitíska yfirlýsingu sem hefur vakið athygli út um lönd og gerir það að verkum að hingað koma í stríðum straumum erlendir þáttagerðarmenn og ýmsir aðilar, m.a. þingmennirnir frá Evrópusambandinu sem ég hitti í sumar. Og hún hefur sótt um styrki og fengið þá. Það þýðir ekkert fyrir þingmann að bregðast við með þessum hætti þegar við bendum á að tillaga hans, sem við styðjum af því við viljum stefnu í málinu, af því við viljum að það verði skoðað hvernig unnt er að virkja til þess að vetnisvæða --- tillagan fram komin með þessum hætti frá tveimur stjórnarliðum dregur athyglina að aðgerðarleysi ríkisstjórnarinnar. Þingmaðurinn verður að gera sér grein fyrir því að hann er að flytja tillögu um að móta stefnu af því stefnan er ekki til. Þetta eru staðreyndir málsins sem við erum að benda á. Herra forseti. Bara eitt atriði. Komið hefur fram hjá þeim sem vinna við þessi mál að unnt er að nota afgas frá stóriðju á Íslandi til að framleiða metanól. Hefur ríkisstjórnin stigið eitt skref í því að semja við stóriðjufyrirtæki, t.d. þessi nýju sem nú eru að koma til landsins, um að ef þau komi og fái raforku þá verði þau veskú að láta afgas af hendi til þess að þar fáum við gífurlega auðlind? Nei. Það er ekki verið að gera neitt af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það eru aðrir að framkvæma og þingmaðurinn vill að ríkisstjórnin setji fram stefnu af því að stefnan er ekki til.

Herra forseti. Hv. þm. er enn við sama heygarðshornið og segir að ríkisstjórnin hæstv. geri ekkert í málinu. Það er rangt og það veit hv. þm. og það hefur verið rakið hér. Það er alveg ástæðulaust að gera lítið úr pólitískri yfirlýsingu ríkisstjórnar. Það er sú pólitíska yfirlýsing sem hefur dregið að, ekki bara fjölmiðlafólk þó vissulega skipti það máli, heldur fjárfesta, tæknifólk og vísindamenn. Hún hefur dregið að það fólk sem er í þessum hugleiðingum eða er úr þessum vetnisgeira. Það er vegna þess að íslenska ríkisstjórnin er að bjóða Ísland sem tilraunavettvang á þessu sviði. Hæstv. ríkisstjórn hefur stutt þetta með ráðum og dáð. Hún hefur veitt fjárframlög til þess. Hún hefur hvatt til þess með þeim ágæta árangri sem raun ber vitni. Það segir í raun allt sem þarf að segja. En af því að hv. þm., sem er mjög annt um umhverfið eins og okkur öllum, nefndi metanól þá er það ein leið sem hefur verið skoðuð. Hún hefur komið fram í viðræðum margra aðila sem hingað hafa komið, m.a. við hæstv. iðnrh. Það er mér ljóst. Ég veit af því. Ég hef setið á slíkum fundi. En ég vil vekja athygli á því að metanólframleiðslan er ekki 100% vistvæn því að til þess að framleiða metanól þarf að hafa annars vegar hreint vetni og síðan þarf kolmónoxíð sem er sullað út í vetnið. Það er hægt að keyra efnarafala bíla á slíku en þá kemur útblástur. Þetta er því ekki 100% vistvænt. Þessa leið er hins vegar m.a. er verið að skoða á vegum Íslenskrar nýorku, ekki síst fyrir tilstuðlan hæstv. ríkisstjórnar.

Herra forseti. Ég veit að metanólnotkun hefur þann kost að þá er hægt að nota kerfið sem er til staðar í landinu í dag og dæla metanóli á bíla sem verða með slíka rafala, og þann ókost að það er ekki algjörlega útblástursfrítt. Á móti kemur að erfitt er að finna leið til að vetnisvæða bifreiðarnar eða aðrar vélar svo sem í skipaiðnaði með hreinu útblástursfríu vetni vegna þess að geymslumöguleikann vantar. Þetta vitum við bæði. Herra forseti. Það sem þingmaðurinn er sjálfur að draga fram styður nákvæmlega þau atriði sem ég og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir erum að gagnrýna á sama tíma og við tökum undir með þingmanninum. Hann á sannarlega að gleðjast yfir því. Hér hafa tveir þingmenn talað og stutt hann í því sem hann er að setja fram. Við bendum á að um leið dregur hann athygli að því að það er ekki stefna hér. Svo segir hann í síðari ræðu sinni að íslenska ríkisstjórnin bjóði landið fram sem tilraunavettvang fyrir fjárfesta. Hann er að segja það sama og við. Íslensk stjórnvöld hafa ekki gert vetnisvæðinguna að sinni. Þau hafa verið með pólitískar yfirlýsingar, þau hafa sagt að það væri svo flott ef Ísland vetnisvæddist og yrði fyrsta hreina orkuhagkerfið í heiminum. En þeir ætla ekki að setja krónu í það --- jú, eina millj. frá Háskóla Íslands í nýorkuverkefnið, þ.e. fyrirtækið. Peningar eru ekki settir í verkefnið, ekkert gert sem máli skiptir. Öðrum er leyft að þróa eitthvað og verið er að bjóða hingað heim. Það er ekki ástæða fyrir stjórnmálamenn á Capitol Hill til að horfa hingað og segja: Framsýn stjórnvöld, þarna á að vetnisvæða heilt land.

Herra forseti. Mér finnst ástæðulaust fyrir hv. þm., Rannveigu Guðmundsdóttur, að tala um kollega okkar, m.a. frá Evrópuþinginu, vísindamenn, umhverfissinna í Bandaríkjunum, fjárfesta frá Bandaríkjunum, eins og idjóta.  Þessir einstaklingar eru í fyrsta lagi afskaplega vel upplýstir á upplýsingaöld. Í öðru lagi hafa fulltrúar flestra þessara samtaka komið til Íslands. Þeir hafa rætt um það sem er að gerast í orkumálum á Íslandi. Þeir hafa rætt um Kárahnjúkavirkjun. Þeir hafa rætt um þær pólitísku deilur sem eiga sér stað hérlendis. Þeir hafa fjallað um vetnisvæðinguna. Þess vegna er það eiginlega alveg út í hött fyrir hv. þm. og eiginlega finnst mér alveg til vansa að hv. þm. skuli tala um þetta fólk eins og idjóta.

Þetta er rangt.

Ég vil jafnframt ítreka að þessi málflutningur hv. þm., að ríkisstjórn Íslands hafi ekkert gert, er rangur. Það er vísvitandi gert því að ég trúi ekki að hv. þm. tali af slíkri vanþekkingu sem kom fram í lokaræðunni, m.a. að Háskóli Íslands hafi sett eina millj. í verkefnið og það sé eini stuðningur hæstv. ríkisstjórnar. Hv. þm. veit að það er rangt, það er röng fullyrðing. Ég hef reynt að rekja það sem hefur komið fram og hef ég þó ekki talið allt. Mér finnst ástæðulaust af hv. þm. að gera lítið úr hinni pólitísku yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og jafnframt viljanum til að fylgja henni eftir. Menn eiga stundum til að gleyma því að stjórnarandstaða á ekki bara að þyrla upp ryki, hún þarf að fara rétt með og hún á að vera jákvæðari.

Herra forseti. Ég ætla að lýsa því yfir úr þessum ræðustóli að ég er tilbúin til að vaða eld og brennistein með hv. þm. Hjálmari Árnasyni til að Ísland geti orðið vetnissamfélag innan 30 ára. En sú yfirlýsing mín er skilyrt. Hún er bundin því skilyrði að ríkisstjórnin hæstv. snúi frá villu síns vegar í stóriðjumálunum. Ég spyr hv. þm.: Hvernig getur hann kinnroðalaust sem formaður iðnn. haldið því fram að hér eigi að fara að virkja, eins og kemur í ljós í því þingmáli sem ég nefndi áðan og var dreift á borðin okkar, 13 teravattstundir í stóriðju, og svo ætlar hann að búa til með hinni hendinni vetnissamfélag fyrir u.þ.b. 4,8 teravattstundir? Hvernig getur þingmaðurinn haldið þessu fram? Ég segi líka, herra forseti: Ég ætla ekki að gera lítið úr pólitískri yfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar um að Ísland verði mögulega vetnisvætt eftir 30 ár. En ég leyfi mér að gagnrýna þann tvískinnung sem mér finnst vera í stefnu ríkisstjórnarinnar. Vetnisvæðingin gæti orðið hér á Íslandi það sem hæstv. ríkisstjórn ætlar stóriðjunni að vera núna. Hvers vegna snýr hv. þm. ekki bara bökum saman með þeim sem hafa haft uppi varnaðarorð gegn þeim gífurlegu virkjanaframkvæmdum sem eru á teikniborðinu varðandi stóriðjuna? Förum í vetnisvæðinguna og gerum hlutina skynsamlega, gerum rammaáætlun og ákveðum fyrir fram í hvað við ætlum að eyða orkulindunum okkar. Munum bara að við getum aldrei virkjað án náttúruspjalla.

Herra forseti. Mikið vildi ég að við gætum gengið hönd í hönd, vaðið eld og brennistein, til að koma vetnisvæðingunni á. En hræddur er ég um að það handtak kunni að slitna ef hv. þm. er hörð á þeim skilyrðum sem hún setti. Ekki er tími í stuttu andsvari til að fara í umræðu um stóriðju enda hún ekki á dagskránni. Ég segi þó það að að lokinni ítarlegri vinnu ágætra starfsmanna Íslenskrar nýorku og starfsmanna Orkustofnunar, sem horfa afskaplega hlutlægt á málið, er niðurstaðan einfaldlega sú að þau stóriðjuáform sem uppi eru núna og vetnisvæðingin fara vel saman. Ég væri til í að fara í langar og miklar stóriðjuumræður um hin miklu glóbaláhrif sem snúa að því hver munurinn er á að reka stóriðju sem byggir á kolum og olíu, eins og í Mósambík, eða að nota stóriðju, álver hér sem notar vistvænu orkugjafana okkar. Þar greinir okkur á. Hins vegar hafa umhverfissamtök, m.a. Green Globe, Pew Center on Global Climate Change og önnur slík virt alþjóðleg samtök, lofað og prísað það að Íslendingar skuli leggja sitt af mörkun til að draga úr alþjóðamengun, alheimsmengun, með því að bjóða sína vistvænu orkugjafa. En ég ítreka það að stóriðjustefnan og vetnisvæðingin fara saman.

Herra forseti. Það er ekki mörgu hægt að koma að í stuttum andsvörum og okkur liggur mikið á hjarta í þessu máli. Varðandi tölurnar sem hv. þm. talaði um í ræðu sinni ætlaði ég að vera búin að hafa um nokkur orð en lét ákafann bera mig í einhverja aðra átt í fyrra andsvari. Hv. þm. Hjálmar Árnason nefndi tölur um orkuþörf vetnisframleiðslu sem koma fram í till. minni til þál. um sjálfbæra orkustefnu. Í þeirri tillögu er gert ráð fyrir u.þ.b. 20 teravattstundum í það að vetnisvæða Ísland, þ.e. að afskaffa með öllu jarðefnaeldsneytið. Í tillögu hv. þm. skilst mér hins vegar að gert sé ráð fyrir tæpum 5 teravattstundum í hið sama en þó er það ekki alveg ljóst því að hann nefnir eingöngu bíla og skip. Auðvitað notum við jarðefnaeldsneyti til annarra þarfa þannig að mér sýnist við ekki vera að tala um alveg sömu stærðirnar. Þetta þarf auðvitað að skoða og ég vænti þess að það verði gert í hv. iðnn. Það verður þá reiknað út á sem bestan hátt en Orkustofnun kom að útreikningi þeirra talna sem eru í minni þáltill. þannig að það hefur þá kannski eitthvað breyst í forsendum stofnunarinnar. Eitt vil ég segja um tölur. Hv. þm. fer með fleipur þegar hann segir að við eigum óvirkjaðar 50 teravattstundir í vatnsafli og jarðvarma á Íslandi þegar búið er að draga frá einhverja virkjanakosti vegna náttúruspjalla eða vegna þess að vernda þurfi einhverjar náttúruperlur. Sú tala er röng hjá hv. þm. og ég gæti haft hér langt mál um það hvers vegna hún er röng því að ég hef kynnt mér þessi mál afar vel og hef heyrt sjálfan orkumálastjóra, Þorkel Helgason, lýsa því yfir að í vatnsaflinu geti verið ásættanlegt að virkja 25 teravattstundir. Þá getur hv. þm. varla gert ráð fyrir því að við eigum 25 teravattstundir eftir í jarðvarmanum. Hafi ég farið með rangar tölur í máli mínu hefur hv. þm. einnig gert það í sínu.

Herra forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir heldur því fram og byggir á útreikningum sínum að um 20 teravattstundir þurfi til að vetnisvæða Íslendinga. Í vinnu Íslenskrar nýorku sem byggir á samstarfi þeirra aðila sem ráða yfir vetnistækninni og eru sérfræðingar á því sviði og sérfræðinga Orkustofnunar fá menn út töluna 4,8, þ.e. 2,1 teravattstund á bílana og 2,7 teravattstundir á skipin. Samtals eru það 4,8 teravattstundir, og er langur vegur frá þeim og upp í þær 20 teravattstundir sem hv. þm. telur að þurfi til vetnisvæðingarinnar. Ég held að forsendurnar séu einmitt þær sem ég nefndi áðan, að hv. þm. gefur sér að vetnið eigi að fara í sprengihreyfla. Vetnisvæðingin gengur ekki út á það. Hér verða ekki bílar með sprengihreyfla og nota vetni heldur verða bílar með efnarafala og vetni og þar af leiðandi er nýtingin tvisvar til þrisvar sinnum betri. Ég held hins vegar að það sé engin tilviljun að talan 20 teravattstundir er fengin heldur sé hún reiknuð út með gleraugum vinstri grænna sem vilja fá slíka tölu upp einmitt í því skyni að sýna fram á að vetnisvæðing og stóriðjustefna fari ekki saman. Þar erum ég og hv. þm. einfaldlega ósammála en ég stend við töluna 4,8 teravattstundir sem byggir á aðferðum sérfræðinga, bæði í orkumálum og efnarafalatækni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um flutning verkefna frá stjórnsýslustofnunum ríkisins til sýslumannsembættanna á landsbyggðinni. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Gísli S. Einarsson, Kristján L. Möller og Svanfríður Jónasdóttir. Tillagan hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd er kanni hvaða verkefni er unnt að flytja frá stjórnsýslustofnunum ríkisins til sýslumannsembættanna á landsbyggðinni. Nefndin undirbúi einnig flutning verkefna og stefni þannig að því að gera embættin að almennum umboðsstofnunum fyrir svæðisbundna stjórnsýslu framkvæmdarvaldsins í héraði. Allmiklar umræður hafa farið fram um byggðamál nú síðustu daga. Byggðamál hafa verið með stærstu verkefnum ríkisstjórna á undanförnum áratugum. Hins vegar hefur margt verið sagt um þau málefni en á það bent að minna hafi verið gert. Það væri betra ef verkin opinberuðust í réttu hlutfalli við öll fögru fyrirheitin og orðin sem fallið hafa um málefni byggðanna á undanförnum áratugum. Þessi tillaga mælir fyrir um að kanna til hlítar og undirbúa hvort ekki sé raunhæfur grundvöllur fyrir því að stórefla embætti sýslumanna á landsbyggðinni. Það hefur vakað fyrir að ríkisstjórnir hafi viljað fækka sýslumannsembættunum, leggja nokkur sýslumannsembætti niður, og það hefur verið gert undanfarin ár. Það er ekki aðferð til þess að styrkja byggðina. Þessi tillaga gæti orðið mótvægi gegn slíkum hugmyndum með því að styrkja og efla sýslumannsembættin og flytja til þeirra fleiri verkefni. Eins og kunnugt er greinast verkefni sýslumanna annars vegar í lögreglustjórn, ásamt öðrum störfum við að halda uppi lögum og rétti, og hins vegar almenn umboðsstörf. Þannig hafa sýslumenn með höndum innheimtu á tekjum ríkissjóðs, að því leyti sem hún er ekki falin sameiginlegum gjaldheimtum. Sýslumenn fara og með tollstjórn hver í sínu umdæmi utan Reykjavíkur, umboð fyrir Tryggingastofnun ríkisins og umsjón sjúkratrygginga. Á sama hátt mælir ekkert gegn því að sýslumenn geti haft umboð fyrir aðrar ríkisstofnanir eftir því sem nauðsyn krefur til að koma á betri þjónustu og nánari samskiptum en verið hefur við fólkið úti á landi. Þetta er einföld leið til þess að styrkja byggð, efla búsetu og bæta lífskjör á landsbyggðina. Hér opnast miklir möguleikar, einnig til að flytja ákveðin stjórnsýsluverkefni af höfuðborgarsvæðinu á landsbyggðina og bæta þar með þjónustuna við fólkið heima í héraði. Hér koma margvísleg verkefni til greina. Verkefni hinna almennu umboðsstofnana sýslumanna yrðu ekki síst fólgin í að miðla upplýsingum, veita fyrirgreiðslu, hafa á hendi afgreiðslu tiltekinna málaflokka og sinna svæðisbundnum viðfangsefnum fyrir einstakar ríkisstofnanir. Þá koma til greina leyfisveitingar ýmiss konar, úrskurðarvald í vissum málum, margháttuð eftirlitsstörf og annað sem varðar eiginlega stjórnsýslu og á betur heima hjá svæðisbundnu umboðsvaldi í héraði en miðstýringu Stjórnarráðsins. Þetta mál fjallar því um leið til að efla valddreifingu. Þetta mál fjallar einnig um þjónustudreifingu, að flytja vald og þjónustu frá stjórnsýslustofnunum á höfuðborgarsvæðinu, eins og við á, heim í hérað. Við getum hugsað okkur að stór hluti af víðtækri eftirlitsstarfsemi með atvinnulífinu gæti vistast hjá embættum sýslumanna, hjá umboðsdeildum embætta sýslumanna. Eins og kunnugt er fer fram mjög víðtæk eftirlitsstarfsemi á vegum hins opinbera sem nær eðlilega til atvinnulífsins um allt land. Það er kunnara en frá þurfi að segja að opinberir eftirlitsmenn eru víðförlir um landsbyggðina og hafa eftirlit með margs háttar starfsemi. Það má kanna hvort ekki sé grundvöllur til að þessa starfsemi megi að stórum hluta vista hjá sýslumannsembættunum og spara þar með mikinn kostnaði í leiðinni. Þessi tillaga er því ekki einvörðungu flutt hér til að auka valddreifingu heldur líka í sparnaðarskyni. Það bendir allt til þess að ef þessi tilhögun yrði tekin upp í ríkari mæli mundi hún spara útgjöld fyrir ríkissjóð. Það er brýnt að gripið verði til aðgerða í byggðamálum. Það er búið að tala, lofa og gefa fyrirheitin. Fólkið á landsbyggðinni bíður eftir því að fyrirheitin breytist í verk, að verkin verði látin tala. Þessi tillaga sem ég mæli hér fyrir er einmitt grundvöllur til að láta verkin tala. Þetta er bein tillaga um aðgerðir, um að stíga einfaldlega stutt skref sem þó gæti orðið til að lyfta grettistaki og haft veruleg áhrif hvort tveggja í senn, eflt atvinnulíf, bætt þjónustu og ekki síst aukið valddreifingu. Herra forseti. Þessi tillaga var fyrst flutt á 117. löggjafarþingi. Það eru sjö ár síðan hún var fyrst flutt. Heita má að á þessum sjö árum hafi byggðaþróunin verið hin sama og verið hefur um nokkurra áratuga skeið. Ef nokkuð er hafa búferlaflutningarnir aukist á sl. sjö árum, í mesta góðæri Íslandssögunnar. Það er brýn þörf á að gripið verði til aðgerða og í þeirri von er þessi tillaga flutt. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að tillögunni verði vísað til hv. allshn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnlaugi Stefánssyni, þingmanni Samfylkingarinnar, fyrir flutning þessarar tillögu og hvernig hann mælti fyrir henni. Hér er óskað eftir því að ríkisstjórnin skipi nefnd sem kanni hvaða verkefni sé hægt að flytja frá stjórnsýslunni að sunnan til sýslumannsembættanna, sem verði þá stjórnsýslumiðstöðvar í dreifbýlinu á hverjum stað. Ég hef alla tíð talið að farsælt væri að fara slíka leið við umræður um þessi mál sem oft hafa tekið svo, hvað á maður að segja, skrýtna snúninga, þ.e. þegar rætt er um tilflutning verkefna frá þéttbýli til dreifbýlis. Í þessum sal höfum við margsinnis farið í gegnum umræðuna um að flytja stofnanir. Við þekkjum allar hliðar þeirrar viðkvæmu umræðu. Það hvarflar ekki að mér að fjalla um þau mál í umræðum um þessa tillögu. Í þessari tillögu eru engir viðkvæmir þættir. Þessi tillaga er eðlileg og það að flytja verkefni frá einni stofnun til annarrar er góð lausn. Á síðustu árum hafa orðið til ný verkefni og ný þjónusta sem mikilvægt er að allir hafi aðgang að. Þessi verkefni eru kannski eingöngu unnin hér fyrir sunnan og þjónustan eingöngu veitt á þessu svæði. Það er með ólíkindum hve ríkisvaldið hefur verið svifaseint og hugmyndasnautt varðandi það að flytja eða réttara sagt, staðsetja ný verkefni annars staðar en hér í þéttbýlinu. Það er ótrúlega svifaseint og hugmyndasnautt. Segja má að viðbrögð ríkisvaldsins og ríkisstjórnarinnar í þessum málum undanfarin ár séu nákvæmlega jafnlítil og í því máli sem ég var að ræða hér við hv. þm. Hjálmar Árnason fyrir stundu. Hann taldi að mikið hefði verið að gert af hálfu ríkisstjórnarinnar með því að ríkisstjórnin gæfi yfirlýsingu og hefði áform. Minna máli skipti hvort þeim áformum var fylgt eftir með fjármögnun eða aðgerðum. Við höfum á liðnum árum búið við yfirlýsingar og áform, aftur og aftur, en framkvæmdin situr eftir. Í gær var rætt á Alþingi um tveggja ára gamla skýrslu um áform í byggðamálum. Umræðan varð ekki mjög löng vegna þess að skýrslan sem var til umræðu var úrelt, ekki bara vegna þess að hún átti að vera fyrir árin 2000 og 2001 eða hvort það var skýrsla sem átti að ræðast 2000 fyrir árið 2001 og 2002, hvort tveggja er jafnarfavitlaust. Seinagangurinn hefði átt að nægja til að Alþingi hefði lagt skýrsluna til hliðar en það var ekki eingöngu þess vegna sem hún var úrelt heldur vegna þess að önnur nýrri skýrsla, með nýjum áætlunum, var komin á vef byggðamálaráðherra. Það er sorgleg staðreynd að þrátt fyrir skýrslur og ýmis góð áform hefur ekki verið unnt að snúa við íbúaþróun á landsbyggðinni. Flutningurinn suður hefur aukist og úrræðum til að þjóna fólki í heimabyggð hefur fækkað. Ljóst er að miklar þjóðháttabreytingar hafa orðið, ekki aðeins í atvinnuháttum --- og ég undirstrika að ég dreg á engan hátt úr þeim mikla vanda sem orðið hefur vegna breytinga á atvinnuháttum --- heldur beinlínis aðrar samfélagsbreytingar. Fjölskyldur og einstaklingar hvar sem er á landinu gera aðrar kröfur í dag en fyrir 30 eða 20 árum. Viðhorf manna hafa breyst á síðastliðnum 10 árum. Fólk vill hafa aðgang að sömu lífsgæðum hvar sem það býr á landinu. Fólk vill hafa aðgang að sérfræðiþjónustu og allri þeirri þjónustu sem við í þéttbýlinu lítum á sem sjálfsagðan hlut og getum gengið að í næsta húsi en sem fólk sem býr í dreifbýli á yfirleitt ekki aðgang að nema sækja hana suður. Þessir þættir, breytingarnar og kröfurnar, hafa gert það að verkum að fólk sem gjarnan vill búa í húsinu sínu áfram, í byggðinni sinni og umhverfi sínu, kýs samt að flytja, oft vegna þess að eitthvað bjátar á, stundum eitthvað stórt sem erfitt er að sinna heima fyrir. Oft eru það þó smávægileg atriði ef við settum það undir mælistiku okkar. Þau verða risastór í umhverfi þess fólks sem þarf að sjá á eftir börnunum sínum vegna menntunar, þarf að fara á milli með börn sín vegna veikinda eða fylgja á eftir öldruðum foreldrum. Fjölskyldan flyst því jafnvel öll vegna vandamála sem ekki er sinnt þar sem hún er búsett. Þess vegna, herra forseti, er mikilvægt að þjónusta sem fólk þarf að sækja suður í dag, sem unnt væri að veita á heimaslóð, verði veitt í héraði. Þess vegna er þessi tillaga um flutning verkefna frá stjórnsýslustofnunum, eða eins og hér segir, ekki eingöngu bara frá stofnunum heldur líka frá ráðuneytum. Lagt er til að þau verkefni sem unnt er að veita þar verði flutt til umboðsvaldsins í héraði og þar með mundi þjónustan heima fyrir batna. Það skiptir máli fyrir fólk á landsbyggðinni. Þess vegna, herra forseti, styð ég þessa tillögu eindregið og óska þess að hún fái brautargengi í hv. allshn. Ég hefði viljað óska þess að við hefðum rætt hana fyrir fullum sal við þá sem hafa svo oft á liðnum árum komið í ræðustól Alþingis til að lýsa áformum og áætlunum sem ekkert hefur orðið úr. Hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson, 1. flm. þessarar tillögu, lýsti því að sjö ár væru síðan hann flutti tillöguna fyrst og hún hefði verið flutt mörgum sinnum án þess að nokkuð gerðist. Ég ætla að minna hv. þm. á, ekki síst vegna þess hver Gunnlaugur Stefánsson er, að það verða kosningar að ári og hver veit nema í kjölfar sjö vondra ára komi sjö góð ár.

Herra forseti. Ég tek heils hugar undir orð síðasta ræðumanns, hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur. Sú þáltill. sem hér er til umræðu er mjög góð eins og fram hefur komið. Hún er ein af fjölmörgum tillögum sem gefið hafa tilefni til að ræða um stöðu landsbyggðarinnar og þá þróun sem átt hefur sér stað, að æ fleiri flytjast á suðvesturhornið með þeim afleiðingum að erfiðara verður fyrir þá sem búa úti á landi að halda uppi þeim lífskjörum sem þar hafa verið. Það er við hæfi, herra forseti, að vitna í þál. um stefnu í byggðamálum sem samþykkt var fyrir árin 1999--2001. Þar stendur m.a., með leyfi forseta: ,,Lögð verði áhersla á að opinberum störfum fjölgi eigi minna hlutfallslega á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Því markmiði verði meðal annars náð með því að leitast við að staðsetja nýja starfsemi hins opinbera utan höfuðborgarsvæðisins. Skilgreind verði eftir föngum þau verkefni einstakra ráðuneyta, stofnana og opinberra fyrirtækja sem unnt er að sinna á landsbyggðinni. Hvert ráðuneyti fyrir sig leggi fram tillögur þar að lútandi sem meðal annars geri ráð fyrir að möguleikar upplýsingatækninnar verði nýttir til hins ýtrasta.`` Þannig hljóða þessi orð úr þál. um stefnu í byggðamálum, sem átti að gilda fyrir síðustu þrjú ár. Í ársskýrslu Byggðastofnunar er þetta allt tekið út. Þar er rætt um framkvæmdina og þar stendur m.a., með leyfi forseta: ,,Hafið er átak í því að flytja verkefni einstakra ráðuneyta, stofnana og opinberra fyrirtækja út á landsbyggðina til fjarvinnslu.`` En þessi skýrsla var gerð fyrir árið 2000 og þá var ekki hafin sú martröð sem varð reyndin í sambandi við þau mál. ,,Einnig eru fyrirtæki hvött til að nýta sér þennan möguleika. Byggðastofnun, Iðntæknistofnun og forsætisráðuneytið gáfu sl. haust út skýrsluna ,,Nýsköpun í gagna- og fjarvinnslu á landsbyggðinni``, þar sem settar eru fram hugmyndir um hvaða verkefni er hægt að flytja á þennan hátt. Byggðastofnun hefur látið setja upp vefsíðu, sem er eins konar markaðstorg fyrir aðila sem vilja nýta sér þennan möguleika.`` Síðar í skýrslunni segir, með leyfi forseta: ,,Viðbrögð við þessu starfi eru nánast engin. Hafið er samstarfsverkefni Iðntæknistofnunar, iðnaðarráðuneytisins og Byggðastofnunar um gerð viðskiptaáætlana fyrir nokkur fjarvinnsluverkefni. Það er mat Byggðastofnunar að markmið áætlunarinnar á þessu sviði hafi engan veginn náðst og að töluvert skorti á að unnið hafi verið nægjanlega skipulega að því að skilgreina verkefni sem unnt er að sinna á landsbyggðinni.`` Í svörum ráðuneyta við fyrirspurn kemur fram að það eru einkum félmrn., umhvrn., iðnrn. og samgrn. sem hafa flutt störf út á landsbyggðina. Ég held að segja megi, herra forseti, án þess að halla á nokkurn, að samgrn. hafi staðið sig einna best í þessu. Það ber að þakka, skilning samgrh. hæstv. á þessum málum og fyrir það sem hann hefur lagt til málanna í þessu efni. En því miður verður það sama ekki sagt um sum önnur ráðuneyti, t.d. dóms- og kirkjumrn. sem helst mundi koma að því máli sem hér um ræðir, að sýslumenn fái aukin verkefni. Því legg ég til að þegar fjallað verður um næstu byggðaáætlun, 2002--2005, verði þessi þáltill. höfð með í þeirri umræðu. Um opinbera þjónustu segir í nýrri byggðaáætlun, sem ekki hefur verið lögð fyrir þing en vonir standa til að gert verði innan skamms, með leyfi forseta: ,,Í mörgum nágrannalöndum hefur verið tekið tillit til byggðasjónarmiða við uppbyggingu opinberrar þjónustu. Þannig hefur stofnunum sem þjóna öllu landinu verið valinn staður annars staðar en í höfuðborginni. Þessari aðferð þarf að beita í meiri mæli en gert hefur verið hér á landi. Í því sambandi er mikilvægt að horfa fyrst og fremst á helstu byggðakjarna á landsbyggðinni. Þetta má gera t.d. með eflingu þeirra stofnana sem fyrir eru og í tengslum við endurskipulagningu stofnana, við stofnun nýrra stofnana, með flutningi verkefna frá opinberum aðilum til fyrirtækja og hugsanlega með flutningi stofnana. Lögð er áhersla á að störfum og verkefnum í opinberri þjónustu verði fjölgað utan höfuðborgarsvæðisins með markvissu átaki næstu árin og að við hagræðingaraðgerðir í opinberum rekstri, sem m.a. leiða til fækkunar starfa í útibúum og svæðisskrifstofum, verði þess gætt að byggja þar í staðinn upp starfsemi sem þjónar öllu landinu.`` Þannig hljóðar það, herra forseti. Þetta er nú ósköp keimlíkt því sem var í síðustu þingsályktun um stefnu í byggðamálum. Það vakna náttúrlega upp spurningar um hvort sú stefna sem áður var sé bara prentuð upp að miklu leyti og svo sett inn í þessa nýju. En orðunum hafa ekki fylgt efndir. Því viljum við, þingmenn Samfylkingarinnar, leggja fram þáltill. um byggðamál og hvetjum til að þær fái góða meðferð í þinginu og jákvæða, sérstaklega þessi þáltill. sem einmitt er til þess gerð að styrkja sýslumannsembættin. Í henni er lagt til að þeim verði fengin aukin verkefni, sem örugglega er hægt, til þess að þau eflist og lífið í kringum sýslumannsembættin verði fjörugra en verið hefur síðari ár.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur og hv. þm. Karli V. Matthíassyni fyrir stuðning þeirra við tillöguna sem hér er til umræðu. Ég tek undir orð þeirra. Það er mjög mikilvægt að gripið verði til aðgerða í byggðamálum sem skapi raunhæfar væntingar, að landsbyggðarfólk skynji að stjórnvöld ætli að treysta byggðina í landinu með aðgerðum sínum. Hér er ekki verið að tala um byggðastefnu á grundvelli ölmusu, hér er einvörðungu verið að tala um byggðastefnu á grundvelli jafnréttis. Kjarni málsins er að fólkið í landinu, hvar sem það býr, sitji við sama borð. Þetta er því ekki einvörðungu varnarbarátta byggðanna. Þetta er jafnréttisbarátta. Þessi jafnréttisbarátta gengur m.a. út á að hið opinbera, eins og frekast er unnt, veiti þjónustu á jafnréttisgrundvelli heima í héraði. Til lengri tíma litið er það ekki einvörðungu spurning um réttlæti heldur líka spurning um sparnað í ríkisrekstrinum og mannréttindi. Að sitja við sama borð, í því felst að verkefni, opinber verkefni sem unnin eru í stjórnsýslunni og ráðuneytunum hér á höfuðborgarsvæðinu en eiga í raun að vistast heima í héraði, verði flutt þangað. Mikilvægur þáttur í slíkum flutningi eru einmitt sýslumannsembættin, umboðsskrifstofur stjórnsýslukerfisins. Ég held að engum detti í hug að hætta við þá góðu skipan að sýslumenn fari með umboð almannatrygginga í landinu, sjái um skattheimtuna og ýmiss konar fleiri verkefni sem sýslumenn hafa haft með höndum með ágætum árangri í gegnum tíðina. Enginn vill breyta þeirri skipan. En spurningin er þessi: Getum við ekki flutt til þeirra fleiri verkefni og jafnvel stærri og eflt þannig sýslumannsembættin og umboðsdeildir þeirra? Það er hárrétt hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur að það er erfitt fyrir margar fjölskyldur að neyðast til að flytja af landsbyggðinni á höfuðborgarsvæðið vegna ytri aðstæðna. Um þetta þekkjum við mjög mörg dæmi, því miður. Við gerum okkur grein fyrir því að fjölskyldur eru að yfirgefa heimili sitt, eigið húsnæði, þar sem falinn er sjálfur ævisparnaðurinn. Stundum er ekki hægt að selja þessi hús og ef það er hægt þá fyrir mjög lágt verð sem á engan hátt stendur undir kostnaðarverði eignanna. Þessi fjölskylda þarf síðan að takast á við að byrja upp á nýtt við að koma undir sig fótunum hér á höfuðborgarsvæðinu. Við skulum átta okkur á því að víða á landsbyggðinni er atvinnulífið fábreytt. Þar eru víða láglaunasvæði og því ekki efnað fólk sem er að flytja á höfuðborgarsvæðið. Sérstaklega það fólk sem neyðist til að flytja vegna aðstæðna og að byrja með jafnvel tvær hendur tómar upp á nýtt, á miðjum aldri og eftir miðjan aldur. Það er hlutskipti sem ég held að margur geri sér ekki grein fyrir að fjölmargir þurfa að reyna. Ég veit að þetta fólk vorkennir sér ekki. Það er að takast á við nýjar aðstæður en þetta er samt spurning um jafnrétti, að fólk fái að sitja við sama borð. Þetta er brýnn vandi sem blasir við og þess vegna þarf að taka hraustlega á í byggðamálunum og reyna að feta þær leiðir sem geta falið í sér aðgerðir sem skapa væntingar, byggðar á trausti.