Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að vekja athygli á því, að það eru nú aðeins 6 dagar til jóla, og enn þá eru ekki komin fram nein frv. frá hæstv. ríkisstjórn, varðandi þau vandamál, sem fram undan eru óleyst, og þá er sérstaklega þar að geta málefna sjávarútvegsins. Fiskábyrgðin, sem lögfest var í fyrra, fellur úr gildi nú um næstu áramót, og enn fremur þær ákvarðanir um tekjuöflun til þess að standa undir fiskábyrgðinni, sem eru í dýrtíðarl. - Ég verð að láta í ljós undrun mína yfir þessu, að enn þá skuli ekki koma neitt fram af stjfrv. í þessum efnum. - En aðaltilefnið til þess, að ég stóð upp, var það, að ég vildi spyrja hæstv. forsrh. um það, sem ég veit, að muni vera ofarlega í hugum margra hv. þm., hvenær þess er að vænta, að fram komi frv. frá hæstv. ríkisstjórn um þetta efni. Kemur það í dag, eða kemur það ekki í dag? Og ef það kemur ekki í dag, hvenær kemur það þá? Mér finnst, að hv. þm. eigi rétt á að fá að vita afdráttarlaust, hvað fyrirhugað er í þessu sambandi, og vildi fara fram á það við hæstv. forsrh., að hann gæfi þinginu um þetta upplýsingar.



Herra forseti. Ég verð að segja, að mér er það nokkurt undrunarefni. að hv. 1. þm. S-M., sem sjálfur hefur verið í ríkisstjórn undanfarin þrjú ár, skuli láta í ljós undrun sína yfir því, að ekki skuli vera komin fram frv. nú þegar frá ríkisstj. um það, hvernig eigi að ráða bót á þeim vandkvæðum, sem við er að etja, og þá sérstaklega þeim, sem hann gerði aðallega að umræðuefni, þ. e. vandræðum sjávarútvegsins. Ég hefði talið að hv. 1. þm. S-M. væri svo kunnugur málum, að hann út af fyrir sig gæti ekki undrazt það, að það er ekkert barnameðfæri að bera fram till. að lítt athuguðu máli til þess að ráða fram úr vandamálum eins og þeim, sem hér er um að ræða. - Hv. þm. Str. spurði mig um þetta í hv. Ed., ég held í fyrradag, hvenær væri von á frv., eins og hv. 1. þm. S-M. spurði nú um. Ég svaraði þá á þá leið, að áður en hægt er að kveða upp úr um það, þarf tvennt að liggja fyrir. Í fyrsta lagi, hverjar eru kröfur útvegsmanna, og í öðru lagi hitt; hvort ríkisstj. treystir sér til þess að færa þær kröfur inn á Alþ. óbreyttar eða með þeim breyt., sem kynnu að fást á þeim með samningum við útvegsmenn, og til að samræma slík ákvæði, í einu eða öðru formi, gjaldgetu ríkissjóðs. Þessu svaraði ég fyrir tveimur dögum. Þann dag, 15. desember, að morgni, að ég hygg kl. sex til sjö, hafði lokið aðalfundi íslenzkra útvegsmanna. En samt sem áður gerði ég þeim nú boð, sem þann fund sátu, fyrir hádegi þann dag að koma á minn fund og á fund hæstv. atvmrh. Og við sátum með þessum mönnum á fundi allan daginn og fram á nótt, til þess að ræða við þá um þeirra óskir og kröfur. - Nú veit hv. þm. S-M., að málið er tvíþætt. Annars vegar eru þessar kröfur framleiðendanna, og þá fyrst og fremst bátaútvegsins, en hins vegar eru kröfur frystihúsanna, og þær eru engu síður örðugt mál en fyrr taldi liðurinn. Og ég vil segja hv. 1. þm. S-M. það í öllu bróðerni, að kröfur frystihúsanna liggja ekki fyrir ríkisstj. enn þá. Ég hef að vísu fengið munnlega frásögn um það, að þeir í aðalatriðum fari fram á allverulega hækkun. En á hverju þær óskir eru reistar eða hversu háar þær eru eða hvernig þær koma út til greiðslna úr ríkissjóði, um það liggur ekkert fyrir enn þá. - Ég tók eftir því í dag, þó að það komi ekki beinlínis við hv. 1. þm. S-M., að hans aðalblað segir, - og kannske réttilega - að það sé ekki von, að Alþ. geti tekið tillit til tillagna, fyrr en þær liggi fyrir. Ég hygg að þessu góða blaði hafi nú stundum orðið á að segja eitthvað, sem sé fjarstæðara en þetta. En alveg á sama hátt og hæstv. Alþ. getur ekki tekið afstöðu til slíkra till. fyrr en þær liggja fyrir, þá veit ég, að hv. 1. þm. S-M. viðurkennir einnig, að ríkisstj. getur ekki gert sér grein fyrir, hvaða boð hún þarf að flytja Alþingi eða hvaða till. hún þarf að leggja fyrir Alþingi, fyrr en hún veit hvað það er, sem útvegurinn annars vegar og frystihúsin hins vegar fara fram á. Ég get sagt hv. þm. það, að það getur vel verið, að þær kröfur verði svo alvarlegar, að það verði ekki auðið að bera fram bráðabirgðalausn á málinu. Það getur vel verið. En ég verð að sjá þessar till., áður en ég get kveðið á um það. Ég veit, að hv. 1. þm. S-M., svo stjórnvanur sem hann er játar, að þetta sé eðlilegt. - Ég vil einnig leiða athygli þessa hv. þm. og hv. þingmanna að því, að á undanförnum árum hefur ævinlega verið langur aðdragandi að lausn þessa máls á Alþ. Og ég hygg t. d., að á síðasta hausti eða um síðustu áramót þá hafi fyrst nefnd frá öllum flokkum, eða a. m. k. frá stjórnarflokkunum, fjallað um kröfur og óskir útgerðarmanna í margar vikur - margar vikur - áður en ríkisstj. taldi sig færa um að leggja fyrir Alþ. sínar till. Og hvernig geta menn búizt við því, að við getum lagt fram till. okkar til Alþ. fyrirvaralaust og jafnvel áður en við höfum séð, hvers útvegsmenn krefjast, úr því að fyrrv. hæstv. ríkisstjórn þurfti margar vikur til að gera samninga við útvegsmenn, áður en hún gat gert sér grein fyrir, hvers hún taldi nauðsynlegt að krefjast af ríkissjóði til þess að leysa málið? Mér finnst ekki, að maður, sem hefur átt sæti í fyrrv. ríkisstjórn og á langa þingsögu og ráðherradóm að baki, geti með nokkurri sanngirni mælzt til þess, að við leggjum þessar kröfur fram, áður en við vitum, hvað útvegurinn vill. Sérstaklega getur maður ekki borið þetta fram sem kröfu, sem setið hefur í ríkisstjórn, sem þurfti margar vikur til þess að hugsa sig um, áður en hún gat borið fram frv. um það á Alþ., og reyndi að semja við útveginn, áður en ríkisstjórnin lagði málið fyrir Alþ. Og ég vil vekja athygli hv. þm. og hv. þd. á því, að enda þótt þessi langi aðdragandi væri að málinu á síðasta vetri, þá var málið alls ekki fullleyst fyrir því, þó að löggjöfin um það væri búin að ganga gegnum Alþ. og löggjafinn væri búinn að ganga frá málinu. Þvert á móti kostaði það mikla fyrirhöfn fyrir ríkisstj. og margar millj. kr. úr ríkissjóði umfram það, sem löggjafinn hafði tilskilið og samþ. til þess að koma útveginum af stað, eftir að búið var að samþ. um þetta löggjöf. Og til þess að lengja þetta ekki meira, skal ég segja aðeins það, að svo alvarlegt sem ástandið var fyrir ríkissjóð og þjóðarheildina þá, er það þó að mínu viti margfalt alvarlegra í dag. Ég tel, að sú mynd, sem ég sé framan í, eftir að ég hef fengið þá aðstöðu, sem ríkisstjórn hefur til þess að rannsaka kringumstæður eftir beztu heimildum, sé svo alvarleg, að það verði ekki hjá því komizt, að ríkisstjórnin, eftir að hún er búin að draga saman nægileg gögn, til þess að teikna þessa mynd svo ljóslega sem auðið er, komi fram fyrir Alþ. og láti það heyra, hvernig ástandið er. Og það er miklu verra ástand en ég hafði búizt við. Það krefst miklu stærri aðgerða að leysa þetta mál heldur en ég hafði gert ráð fyrir. Og hv. fyrirspyrjandi sem sjálfur hefur verið í fyrrv. hæstv. ríkisstjórn, hlýtur að hafa haft gleggri hugmynd um þetta en ég. Og því hlýtur honum að vera það ljóst, að það er ekki sanngjarnt að fara fram á það við núv. ríkisstj., að hún án allrar athugunar flytji hér inn á þing einhverjar till., sem geti leyst málið í bráð og lengd. Ríkisstj. vinnur að þessu máli núna dag og nótt, og engin ónauðsynleg bið er á þessu starfi hennar. En ef ástandið þykir svo alvarlegt, að við treystum okkur ekki til þess að bera fram till. um bráðabirgðalausn á málinu, þá verður meiri töf á málinu en ella hefði orðið.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. taldi það merkilegt, að ég skyldi lýsa undrun minni yfir því, að ekki skyldi vera komið fram frv. um þetta mál nú þegar af hendi hæstv. ríkisstj., þ. e. vandamál sjávarútvegsins. Ég benti á það áðan, að það eru aðeins 6 dagar til jóla. Og ef dagurinn í dag er ekki notaður, þá eru aðeins tveir vinnudagar eftir, ef það ætti að veita þinghlé með venjulegum hætti, svo að utanbæjarþm. gætu verið heima hjá sér um jólin. Og við vitum, að fiskábyrgðin og lög um tekjuöflun hennar vegna, þessi ákvæði renna út um áramótin n. k., ef ekkert verður sérstakt ákveðið þar um fyrir þann tíma. Og þegar tekið er tillit til þess, að á undanförnum árum hefur yfirleitt verið hafður sá háttur á að afgreiða þessi mál fyrir jól, - og hefur ekki þótt seinna mega vera, - þegar þetta er athugað, þá finnst mér það bera vott um einkennilegan hugsunarhátt hjá hæstv. ráðh., að honum skuli þykja það frekja, þó að þm. láti í ljós undrun sína yfir því, að ekki skuli hafa komið fram frv. um þetta frá hæstv. ríkisstjórn. Því að það er ekki svo, þó að frv. um þetta væri komið fram frá hæstv. ríkisstjórn, þá væri málið til lykta leitt, því að þá á þingið eftir að fjalla um málið. Og mætti gera ráð fyrir, að það þyrfti að eðlilegum hætti sízt minni tíma til þess að fjalla um málið, þegar það er undirbúið af stjórn, sem aðeins styðst við minni hluta þingsins. Ég verð þess vegna að leggja hina allra ríkustu áherzlu á, að hæstv. forsrh. og hans ríkisstjórn hafi brugðizt skyldu sinni með því að vera ekki búin nú þegar að leggja fyrir þingið till. sínar í þessu máli um það, hvað skuli gera til þess að gera það líklegt, að vertíðin geti hafizt á þeim tíma, sem venja er til. Hæstv. forsrh. er að tala um það í þessu sambandi, að Landssamband ísl. útvegsmanna hafi ekki lokið fundi sínum fyrr en um kl. 6 einhvern morguninn nú nýverið og sjálfur sé hann ekki enn búinn að heyra frá eigendum hraðfrystihúsanna um óskir þeirra eða kröfur. Þetta kemur þessu máli ekkert við. Skylda hæstv. forsrh. og hans ríkisstj. var, um leið og þeir tóku við, að kynna sér af eigin frumkvæði, hvernig ástatt væri fyrir bátaútveginum og fyrir hraðfrystihúsunum, og athuga, hvað ríkisstj. teldi, að þyrfti að gera til þess að útgerðin færi af stað. Ríkisstj. hafði ekkert leyfi til þess að láta líða dag eftir dag í aðgerðaleysi, þó ekki væri kominn saman einhver fundur útvegsmanna eða ekki væri komið eitthvert bréf frá hraðfrystihúsunum. Þetta var ástand, sem við vitum og hæstv. ríkisstj. vissi vel, hversu vandasamt var eins og líka hæstv. forsrh. gat um í þeim boðskap, sem hann flutti, þegar stjórnin tók við. Og þá hefði mátt vænta þess, þegar hæstv. ríkisstjórn var þetta fullljóst, að hún hefði gengið til þess með fullri atorku - hvað sem öllum fundahöldum líður - að ræða við útvegsmenn og segja við þá: Við verðum að keppa að því að koma þessum till. sem fyrst fyrir þingið, og þess vegna verðið þið að segja, hvert ykkar álit er, ef þið viljið hafa áhrif á málið. Og hvernig sem þau svör hefðu orðið, sem fengizt hefðu við þessu, þá þurfti að fara fram af hendi ríkisstj. rannsókn á þessu. Ég ætla ekki að þreyta kappræður við hæstv. forsrh. um þetta og tefja hann með því frá undirbúningi frv., heldur vil ég aðeins, að gefnu tilefni, sem hann gaf áðan, þegar hann talaði, taka það fram, sem ég hef nú sagt. Því að hann sagði áðan, að sér þætti skrýtið, að ég, sem hefði nokkurn kunnugleika á undirbúningi svona mála, skyldi láta í ljós undrun mína yfir því, að ekki væru komnar fram till. í þessum efnum. Ég tel sem sagt þennan drátt aðfinnsluverðan, sem hefur orðið í þessu efni, og að þetta sé komið í mesta óefni, ekki sízt fyrir það, hve áliðið er orðið tímans. Og ég verð að segja það, að ég gerði ráð fyrir því - og minnist þess, að í þeim boðskap, sem hæstv. forsrh. flutti, þegar ríkisstj. tók við, talaði hann um troðnar leiðir í þessum efnum og bráðabirgðaráðstafanir - og ekki sízt vegna þess, að hann ræddi um það, þá gerði ég, og sjálfsagt aðrir fleiri. ráð fyrir því, að hann mundi flýta sér einmitt að leggja fram þær bráðabirgðaráðstafanir, til þess að engin töf yrði á framleiðslunni. Hæstv. ráðh. segir, að ástandið sé slæmt. Og ég dreg ekki í efa að ástandið er mjög slæmt. Hitt vil ég nú ekki álíta, að hæstv. forsrh. hafi verið svo ókunnugt fyrir nokkrum dögum síðan um afkomu- og rekstrarhorfur sjávarútvegsins í höfuðdráttum þeirra mála, að ástæða sé til þess að taka það alvarlega, að hann hafi í því efni gert einhverjar nýjar uppgötvanir um eitthvað verulegt í því efni. sem hann hafi ekki vitað um áður. Enda væri stórvítavert, ef svo væri, þar sem hann tók að sér þann vanda að standa að minnihlutaráðuneyti á þessum tímum, ef hann hefur gert það án þess að vita í allra stærstu dráttum, hvernig ástatt var um landsmálin. Ég vildi láta þessi fáu orð falla út af því, sem hæstv. forsrh. sagði hér. En það lakasta finnst mér það, að hann hefur ekki treyst sér til að gefa upplýsingar um það, hvenær frv. um þessi mál muni koma fram af hendi hæstv. ríkisstj. Það var aðalatriðið, ef hann hefði getað gefið upplýsingar um það, og hvenær hægt væri að hefja þinghlé. Geri ég ráð fyrir, að hann hafi þær upplýsingar ekki á reiðum höndum á þessu stigi, því að annars hefði hann látið þær þinginu í té. Verður auðvitað við það að sitja, þó að það sé óneitanlega slæmt og komi sér sjálfsagt illa fyrir marga.



Herra forseti. Það þýðir náttúrlega ekki að fara í langar umr. um þetta. En mér finnst vera framúrskarandi lítil heilindi - svo ekki sé meira sagt - í því, að maður, sem nýkominn er úr ríkisstj., skuli telja það undrum sæta og ítreka það, að núv. ríkisstj. skuli ekki hafa lagt sínar till. um lausn á þessu máli fyrir þingið. - Hv. 1. þm. S-M. segir, að það sé merkilegt, ef ég hafi ekki verið jafnkunnugur þessum málum áður en ég kom í ríkisstj. eins og ég er nú, eftir að ég hef fengið að tala um málið við trúnaðarmenn ríkisstj. í viðkomandi málum. Hann veit sjálfur, hv. 1. þm. S-M., að ríkisstj. hefur miklu betri aðgang til þess að rannsaka frumheimildir í sambandi við mál heldur en þm. hafa - og líka miklu meiri skyldur til þess. En ef þetta er svo einfalt og ef hann veit, hvert ástandið er í þessum efnum, mundi hann þá vilja draga fram, í allra stærstu dráttum, hvernig ástandið er? Ef hann telur vítavert, að ég, sem ekki var í ríkisstjórn, hafi ekki haft nægan kunnugleika um þessi mál, og telur, að mér hafi borið skylda til að hafa þennan kunnugleika, þá langar mig til þess að sannprófa, hvort hann hefur þessa þekkingu, hvort hann getur dregið upp mynd, í allra stærstu dráttum, af því, hvernig komið er í þessum málum og hver breyt. hefur orðið, við skulum segja á búskap ríkissjóðs og atvinnulífi landsmanna bara yfir það tímabil, sem hann hefur átt sæti í ríkisstj. Það væri sjálfsagt þægilegt fyrir mig að fá þetta svona til leiðbeiningar og viðbótar þeim hugmyndum, sem eru að verða æ gleggri fyrir mér um það, hvernig ástandið er í þessum málum í dag. - Og það nær náttúrlega ekki nokkurri átt að tala um það, að núv. ríkisstjórn hafi brugðizt skyldu sinni með því að vera ekki búin að leggja fram fyrir þingið till. um þessi mál nú þegar. Og hv. 1. þm. S-M. veit, að hann sjálfur og öll fyrrv. hæstv. ríkisstjórn, ásamt öllum hennar trúnaðarmönnum, þurfti að semja við hinn aðilann fyrst í margar vikur, áður en þeir, sem mynduðu fyrrv. hæstv. ríkisstjórn, lögðu fram frv. að löggjöf um þessi mál, - og svo þurfti enn fremur að semja í margar vikur við atvinnurekendur um þessi mál, eftir að löggjöfin um þau hafði verið samþ. Er það ekki rétt hjá mér, að hæstv. ríkisstjórn hafi þurft að semja við útveginn í margar vikur og verja mörgum millj. kr. úr ríkissjóði til þessara mála umfram það, sem ætlað var áður, að gæti fullnægt þeim megintilgangi ábyrgðarlaganna að hrinda útgerðinni úr vör og sjá um, að atvinna landsmanna héldist í fullum gangi? En ef fyrrv. ríkisstj. þurfti fyrst margar vikur til samninga, áður en hún samdi löggjöfina, og auk þess margar vikur til samninga, eftir að l. voru sett, hvaða sanngirni er þá, að við berum fram okkar till., áður en við vitum, hvað það er, sem nú er aðallega farið fram á? Þetta er samningsatriði. Það er í mörg ár búið að ríkja það ástand í landinu, að framleiðendurnir koma til ríkisstj. og semja við hana um sín kjör, enda sagði einn úr fyrrv. ríkisstj.: Ástandið er þannig, að það er ekki svo mikið áhugamál fyrir atvinnurekendur, hvað síldin er í Póllandi eða Danmörku, aðaláhugamálið er, hvað síldin er í stjórnarráðinu. - Þetta veit hv. þm. betur en flestir aðrir, af því að hann hefur verið í stjórn undanfarin erfiðleikaár, og þá á hann sízt að vera ósanngjarn í kröfum við minnihlutastjórn, sem er að glíma við erfiðleikana. Ég hef ekki óskað eftir minnihlutastjórn. Við sjálfstæðismenn höfum talið, að betra hefði verið, að stj. væri studd af þeim þremur flokkum, sem að fyrrv. stj. stóðu. Ég veit það alveg, að ef hv. þm. segir, að ríkisstj. hefði, strax og hún settist að völdum, átt að finna hvöt hjá sér til að rannsaka, hvað útvegurinn þyrfti, án tillits til þess, hvað þessir aðalfundir þeirra væru að fara fram á, - að hann, svo skyldurækinn maður, hefur verið búinn að gera sér grein fyrir þessu öllu, þegar hann fór úr stj. 6. desember, þegar hann gerir þá kröfu til mín, áður en útgerðarmenn hafa talað við mig. Hann segir, að það komi ekkert málinu við, hvað þessir fundir hafi farið fram á. Nei, stj. átti að gera sér sjálfstæða grein fyrir því. Sá, sem vill leysa þetta mál fyrir jól, og sá, sem vissi þá geigvænlegu örðugleika, sem eru á lausn málsins, og sá, sem var ráðh. og ætlaði að leysa málið fyrir jól og þekkti þessa geigvænlegu örðugleika, hlýtur að hafa verið búinn að gera sér grein fyrir, hvernig átti að leysa málið 7. desember, ef hann ætlast til, að stj., sem tók við 6. eða 7. desember, gæti undireins komið með till. Þá var líka farið að líða að jólum, sérstaklega í hugum þeirra, sem muna það, að á síðasta þingi þurfti margar vikur, áður en málið var leyst. Ef það er sanngirniskrafa til núv. stj. að gera þetta sjálfstætt, án þess að útgerðarmenn legðu fram till. sínar og óskir, þá er það einnig sanngirniskrafa til fyrrv. stj., sem þurfti margar vikur til að leysa málið. Að lokum vil ég segja tvennt. Fjmrn. er nú að undirbúa frv. um endurnýjun á tekjuöflun dýrtíðarlaganna, því að sjálfsögðu þarf ríkissjóður þeirra með. Það væri a. m. k. undarlegt ástand, ef það ætti 2.–5. janúar að greiða lægri tolla en verið hafa 1949 og sennilega lægri en yrðu 1950. Ég tel því, meðan ekki er endanlega ráðið fram úr því, eftir hvaða leiðum reynt verður að leysa vandræði sjávarútvegsins, að sjálfsagt sé að endurnýja þá tekjustofna, sem stóðu undir útgjöldum dýrtíðarlaganna, að svo miklu leyti sem þeir eru inni í dýrtíðarlögunum. Ég býst við, að það frv. sé komið fram eða sé nú á tröppunum. Ég vil í öðru lagi segja það, að við verðum að gera okkur grein fyrir, að ástæðan til þess, að þetta mál liggur ekki eins skýrt fyrir nú og í fyrra, er sú, að nú er allt miklu seinna á ferðinni í þessu efni. Þingið kom seint saman, og þá fór nokkur tími í stjórnarmyndunina. Ég ætla ekki að troða illsakir við neinn, en það voru ekki við sjálfstæðismenn, sem beittum okkur fyrir því, að það samstarf rofnaði, sem var um fyrrv. stj. Ef það hefði ekki rofnað, hefði þing komið miklu fyrr saman, eins og til stóð, og þá væri lausn þessa máls lengra komin. Ég endurtek það í tilefni af lokaorðum hv. þm., að ríkisstj. verður að fá að sjá heildarmyndina af ástandinu, áður en hún treystir sér til að koma til þingsins og segja: Við viljum fara troðnar slóðir í bili. Þeir, sem vilja glíma við þennan vanda, verða að fá að athuga málið gaumgæfilega, en ekki standa í deilum, eins og við værum í kosningunum enn þá. Ég sé, að hv. þm. er mér sammála, hvað sem hann segir.



Þetta gefur ekki tilefni til mikilla aths. - Hæstv. forsrh. segir, að það sé ósanngjarnt, að ríkisstj. hefði getað verið búin að gera frv. um þessi málefni. Ég held það gagnstæða. Hæstv. forsrh. segir, að ef ég telji þetta einfalt, - ég hef ekki sagt, að það væri einfalt, - þá mundi ég geta gefið yfirlit yfir ástandið í stórum dráttum, eins og þróunin hefur verið undanfarin ár. Ég mundi treysta mér til þess, en ég mun ekki misnota þolinmæði hæstv. forseta eða níðast á hv. þm. með að halda langa ræðu um það mál nú. En ég vil svara með því að segja hæstv. forsrh., að ef ég hefði tekið að mér að mynda stj., þá mundi ég áreiðanlega hafa gert það með það fyrir augum, að mér væri skylt að semja frv. um þetta efni og leggja það fyrir þingið það snemma, að þingið gæti fjallað um málið fyrir jól, að ég nú ekki tali um til úrslita fyrir áramót. Þetta mundi ég hafa talið mér skylt að gera. Ég hefði aldrei talið mér heimilt að leggja í að mynda stj. án þess að hafa þann háttinn á, og þegar hæstv. ráðh. er að tala um, að hann hafi átt erfitt um að fylgjast með, þá vil ég benda honum á, að hann hefur sér til aðstoðar í þessu efni menn, sem hafa ástæður til að fylgjast fullkomlega með í þessum málum, og ríkisstj. á vitanlega alltaf aðgang að þeim. Sama er það, að þegar hæstv. forsrh. er að klóra í bakkann með því að tala um, að ég, sem er að halda því fram, að stj. hafi getað þetta, ég hljóti að hafa vitað 6. des., hvað sanngjarnt var að leggja til í þessu efni, þá vil ég svara á sama hátt og áður, að það hefði enginn átt að leyfa sér að mynda stj., eins og ástatt er, nema sá sami hefði kynnt sér ástandið og gert sér ljóst, að hann gæti haft um þessi málefni till., a. m. k. bráðabirgðatill., það snemma, að þingið gæti fjallað um þær á venjulegan hátt fyrir jól. Ég skal svo ekki halda þessum umr. áfram, enda er ekki ástæða til þess. Ég hef sagt það, sem ég vil segja, en vil aðeins endurtaka það, að mér þykir það mjög miður, að hæstv. ráðh. hefur ekki getað létt af neinu af þeirri óvissu, sem er á þingstörfunum.



Ég vil aðeins minna hv. þm. á, að till. ríkisstj. eru gagnslausar, ef þær eru ekki þannig, að þær komi útveginum af stað. Það er megintilgangur till. að koma útgerðinni af stað. Ríkisstj. verður líka að treysta sér til að koma fram fyrir þingið með till. varðandi þær kvaðir, sem yrðu lagðar á, ef á að fara einhverja leið, sem kostar fé úr ríkissjóði. En hvernig getur hann eða ég eða nokkur annar gert sér grein fyrir, hvað það sé, sem þurfi að bera fram fyrir þingið til þess að fá útgerðina úr vör, áður en útvegsmenn treysta sér sjálfir til að segja það? Það er ekki fyrr en 15. des., að þeir koma með sínar till., og hraðfrystihúsin eru ekki enn búin að gera sér fulla grein fyrir þessu.

Ég hef rætt um þetta atriði

. Já, en við ræðum það kannske hvor frá sínu sjónarmiði. Mér skilst, að ef það er viðurkennt, - og það er ekki hægt að komast undan að viðurkenna það, - að till. stj. hljóti að miðast við það að ýta útgerðinni úr vör, þá sé það frumskilyrðið að vita, hvað útgerðin fer fram á, jafnvel þó að um bráðabirgðalausn sé að ræða, auk þess sem ástandið getur verið það alvarlegt, að maður treysti sér ekki til að bera fram bráðabirgðalausn, en það treysti ég mér ekki til að dæma um, fyrr en ég sé framan í till. En ég verð að segja það, að ef sá maður, sem ætlaði fyrir beiðni forseta Íslands að mynda stjórn, hefði fyrst átt að vera búinn að gera sér grein fyrir, hvernig ætti að sinna útveginum og hans þörfum, þá hygg ég, að sá frestur, sem gefinn var, hefði skammt hrokkið til þeirrar athugunar. Og ef við þm. hefðum gert þær kröfur til sjálfra okkar, þá hefði það leitt til þess, að við hefðum hér nú utanþingsstjórn, sem ég skal ekkert illt um segja, en það sýnir þó, að ef sá háttur hefði verið hafður, sem hv. þm. talar hér um, þá hefði það haft áhrif á fleira, en gang þessa eina máls.



Mér skilst á hæstv. forsrh., að hann telji það líka of mikla frekju að gera ráð fyrir, að þeir, sem taka að sér að mynda ríkisstj., geri sér ljóst fyrirfram, hvaða vandamál það eru, sem bíða úrlausnar, og hvernig eigi að leysa þau. Ég aftur á móti álít, að menn eigi að gera sér ljósan vandann, áður en þeir taka að sér að leysa hann.



Ég tel, að það hafi ekki verið ósanngjarnt að fara fram á að fá að vita, hver vandinn er, áður en lagðar eru fram till. um að leysa hann. Okkar lína er bein. Ég sagði, þegar stj. tók við völdum. að ég byggist við, að við yrðum að fara troðnar slóðir í bili, en svo yrði reynt að leggja grundvöll að varanlegri lausn. Þetta er stefna stj. Svo fáum við ekki að sjá framan í hina réttu mynd af örðugleikunum fyrr en smátt og smátt. Hún hefur ekki verið skýr fyrir mér, og ég vænti ekki heldur fyrir hv. þm. Ég veit ekki skoðun útvegsmanna enn þá til fulls, en ég er búinn að sjá nógu mikið til þess, að ég álít, að það sé hæpið að biðja þm. um bráðabirgðalausn. En fyrr en fram eru komnar till. útgerðarmanna og þær liggja fyrir stj., get ég ekki gert mér fulla grein fyrir lausn málsins.



Mér skilst, að hæstv. forsrh. sé með þessu að játa, að hann hafi ekki vitað, hvað hann var að gera, þegar hann myndaði núv. ríkisstj., og hygg ég, að það sé sönnu næst.



Ef það er ætlunin að fara út í skæting, þá skal ekki standa á mér. Þessi maður er búinn að sitja í ríkisstj. í 3 ár og sýnist ekki vita neitt um það ástand, sem nú er í landinu. En þótt nú þurfi skjótra úrræða við, getur samt verið þörf að bíða það lengi, að menn fái rétta spegilmynd af því ástandi, sem ráða þarf bót á.



Ef hæstv. forsrh. ætlar að sýna spegilmynd af núverandi ástandi, þá verður sú mynd aðeins afleiðing af því, sem hann lagði grundvöllinn að með þeirri stj., sem hann veitti forustu nú fyrir nokkrum árum.



Það er ákaflega ódýr skemmtun, ef Framsfl. heldur, að hann geti losað sig við ábyrgðina af dýrtíðinni í landinu með því að segja, að ég hafi talið, að með einu pennastriki væri hægt að ráða niðurlögum dýrtíðarinnar í landinu. Ég bið hann að finna þessi orð mín, hvar þau standa. Það gæti orðið langt mál að fara að ræða um það, hvaða hlut hver og einn hafi átt að vexti dýrtíðarinnar. Hann hefur ætlað að ná öðrum tökum á henni, en það hefur lítinn ávöxt borið, en það allt er lengri saga en svo, að útgerðin megi bíða eftir lausn sinna mála, meðan það væri allt rifjað upp og rætt.



Það snertir ekki þær umr., sem hér hafa farið fram. Mig langar til að bera fram fyrirspurn til hæstv. fjmrh. Því miður sé ég hann ekki í sínu sæti en mér dettur í hug, að hæstv. atvmrh. mundi ef til vill bera honum þessa spurningu mína, og reyndar snertir málið hann, því að það er ekki langt síðan hann lét af störfum fjmrh. Það, sem ég vildi spyrja um, er það, hverju það sæti, að frv. til fjárl. fyrir árið 1950 skuli ekki enn hafa verið tekið til 1. umr. Það mun hafa verið venja, hér áður fyrr a. m. k., að láta líða mjög skamman tíma. frá því þing hófst og þar til frv. var lagt fyrir þingið. Þá var algild regla að taka frv. fljótt til 1. umr. og koma því til n. Nú mun hæstv. fyrrv. fjmrh., sem nú er atvmrh., hafa lagt frv. fyrir. að ég hygg um það bil hálfum mánuði eftir að þing hófst, en síðan eru liðnir hart nær 20 dagar, og enn er ekki farið að taka frv. til 1. umr. Mér finnst þetta óhæfilegur dráttur og hér sé spillt miklum tíma, því að fjvn. hefði getað notað þennan tíma, ef frv. hefði fljótt verið tekið til 1. umr., til að athuga það. Þetta verður því til að lengja þinghaldið að óþörfu. Ég vænti, að það sé ekki þörf að vekja athygli hæstv. stj. á því að, að réttu lagi á að vera búið að afgr. frv. sem l. fyrir lok þessa árs. Það er að vísu orðinn siður upp á síðkastið að stjórna landinu án fjárl. fyrri hluta ársins, misjafnlega langan tíma. Það ástand tel ég óviðunandi með öllu og að það eigi ekki að halda slíku áfram. Ég sem sagt beini þeirri fyrirspurn til hæstv. stj., hvernig á því standi, að fjárlfrv. er ekki enn þá komið til 1. umr. Þá er önnur spurning, sem ég vil leyfa mér að beina til hæstv. stj., og geri frekar ráð fyrir, að hæstv. fyrrv. fjmrh. geti svarað en sá, sem nú gegnir því embætti. Hvernig stendur á því, að við skulum ekki enn, eftir að þing hefur setið 5 vikur, vera farnir að sjá lagðan fyrir þingið ríkisreikninginn fyrir árið 1946 og þá auðvitað ekki heldur þá, sem á eftir koma, reikninginn fyrir 1947 og 1948, en reikningurinn fyrir öll þessi ár hefur enn ekki verið lagður fyrir þingið til úrskurðar? Mér finnst þetta ákaflega kynlegur dráttur, sem orðið hefur á þeim málum í seinni tíð. Ég vildi heyra frá hæstv. atvmrh., hvernig á þessum ósköpum stendur, að ríkisreikningurinn fyrir 1946 skuli ekki enn vera kominn fyrir Alþingi.

Atvmrh. (Jóhann Jósefsson) Hv. þm. V-Húnv. beindi umkvörtun og fyrirspurn til mín eða hæstv. fjmrh. um það, að fjárlagaræðan hefur enn ekki verið haldin. Það er siður, að frv. til fjárl. sé ekki vísað til fjvn. fyrr en að henni lokinni. Það er eðlileg ástæða til þess. Ég var búinn að leggja frv. til fjárl. fyrir þingið, áður en stjórnarskiptin urðu. Sá, sem tók við embætti fjmrh., óskaði þess sjálfur að fá að setja sig inn í málið og halda fjárlagaræðuna, og var ekki nema eðlilegt, að til þess þyrfti tíma, og meiri tíma en ef sá, sem gekk frá frv., hefði átt að inna það af hendi. Það er eðlilegt að sá, sem tekur við starfi fjmrh., haldi fjárlagaræðuna og afhendi frv. í hendur fjvn., en ekki maður, sem er hættur í embættinu. En hvað viðvíkur vinnubrögðum hjá fjvn., vil ég ekki viðurkenna það, sem hv. þm. sagði, að fjvn. sé bægt frá að starfa að frv., þar til því hefur verið formlega vísað til hennar. Það er ekki nema hártogun, vegna þess að frv. sjálft fær enga breyt. við það, að fjárlagaræðan er haldin. Fjvn. hefur nú haft frv. með höndum þessar þrjár vikur og hefur auðvitað unnið að undirbúningi þess á ýmsum sviðum, svo sem með því að rannsaka ýmis plögg og því um líkt, sem tilheyrir undirbúningi frv., og þarf því ekki að verða dráttur á málinu af hendi fjvn., þó að ekki sé búið að vísa frv. formlega til hennar. Þá er síðari fyrirspurnin, hvers vegna ríkisreikningurinn fyrir árið 1946 hafi ekki enn verið lagður fram. Ég geri ráð fyrir, að ástæðan sé sú, að ekki sé búið að ganga frá svörum og því um líku við aths. endurskoðendanna, en ég geri ekki ráð fyrir, að það þurfi að dragast lengi úr þessu, að þessi reikningur verði fram lagður, en eins og komið hefur í ljós á undanförnum þingum, þegar rætt hefur verið um það, hvað ríkisreikningurinn kæmi seint fram, þá er það ekki á fjmrh. eins valdi að hraða þeim vinnubrögðum, því að það er ekki aðeins um að ræða þá administrativu endurskoðun í stjórnarráðinu, heldur einnig yfirskoðunarmenn ríkisreikningsins og þá, sem þeim þurfa að svara. Þegar hv. þm. þarf næst að spyrjast hér fyrir, þá vil ég benda honum á, að það er augljóst, að hæstv. fjmrh. er ekki staddur hér, en ég skal fúslega svara því, sem snertir afskipti mín af fjárlfrv. í fjarveru hæstv. fjmrh., þó að ég vilji annars ekki grípa inn í hans verkahring. Mér virðist málinu vera þannig háttað, að það sé óþarfa aðfinnsla við hæstv. fjmrh., þó að hann sé ekki kominn enn með fjárlagaræðuna fyrir þingið, eins og í hendur hans er búið, þ. e. a. s. að hann tekur við frv., sem aðrir hafa samið, og verður þess vegna að setja sig sjálfur inn í hina ýmsu þætti þess, og er því eðlilegt, að hann þurfi til þess meiri tíma, en þeir hefðu þurft, sem sáu um samningu frv. Annars veit ég til þess, að hæstv. fjmrh. er svo að segja búinn með þann undirbúning, sem hann þarf að gera, og geri ég ráð fyrir, að það verði snemma í næstu viku, sem hv. þm. getur hlustað á hann halda sína fjárlagaræðu, - en að það tefji fyrir störfum fjvn., er ekki nema formleg aðfinnsla, en ekki raunveruleg.



Herra forseti. Það eru örfá orð. - Ég þakka hæstv. atvmrh. fyrir, að hann hefur svarað þessum fyrirspurnum, þó að, eins og ég tók fram, það hefði átt betur við um aðra þeirra að beina henni til hæstv. núv. fjmrh. Þó vil ég segja út af því, sem hæstv. ráðh. sagði um fjárlagaræðuna, sem væri svo seint á ferðinni vegna ráðherraskiptanna, að úr því að hæstv. fyrrv. fjmrh. útbjó fjárlfrv. og lagði það fyrir þingið, þá hefði verið mjög eðlilegt, að hann hefði fylgt því úr hlaði með framsöguræðu. Sá fjmrh., sem við tók, gat að sjálfsögðu komið á framfæri við fjvn. og Alþingi þeim aths., sem hann óskar að gera við frv. Það er fullt samræmi í því, fyrst fyrrv. hæstv. fjmrh. samdi frv. og lét útbýta því í þinginu, þá hefði hann einnig haft framsögu fyrir því máli hér á þingi. Væri málið þá fyrir löngu komið til n. Ég held, að það sé ekki venjulegt, að þingnefndir fáist við mál, fyrr en búið er að vísa þeim til þeirra til athugunar. Það getur vel verið, að fjvn. gæti það. Hún mun þó ekki hafa unnið enn að afgreiðslu frv. á þessu sinni. Þá er það viðvíkjandi síðari liðnum, um ríkisreikninginn. Þar upplýsir hæstv. ráðh., að áður en langt líður, megi vænta þess, að ríkisreikningurinn fyrir 1946 verði lagður fyrir Alþingi. Ég tel, að ef nokkurt lag væri á þessum hlutum og reikningshaldið væri eins og það á að vera, þá ætti nú að leggja fyrir Alþingi ríkisreikninginn 1946, 1947 og 1948. Ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að það þætti slæm ráðsmennska og léleg vinnubrögð heima í minni sveit, ef hreppsnefndin þar væri ekki farin að leggja fyrir sýslunefnd hreppsreikninginn fyrir 1946 né fyrir þau ár, sem síðan eru liðin. Og ég held að hreppsnefndaroddviti, sem trassaði þannig sín störf, mundi naumast í hávegum hafður og tæpast kemba hærurnar í þeirri stöðu. Nú má segja, að ríkisreikningurinn sé umfangsmeiri en reikningar eins sveitarfélags. En benda má þá einnig á það, sem þar vegur mjög á móti, að ríkisstj. hefur mikið og frítt lið - m. a. í fjmrn. - ráðh. til aðstoðar við þessi störf. - Annars skal ég ekki - af því að langar umr. eru nú þegar orðnar utan dagskrár - fara lengra út í þessa sálma. En ég tel það eitt viðunandi í þessum efnum, að við fáum að sjá á þessu þingi ekki aðeins ríkisreikninginn fyrir 1946, heldur einnig fyrir árið 1947 og 1948.



Það eru aðeins örfá orð. Út af þeim umræðum, sem hér hafa farið fram viðvíkjandi því, hvenær 1. umr. fjárl. fari fram, vil ég geta þess, að samkvæmt samtali, sem ég átti við hæstv. fjmrh. fyrir stuttri stundu, hefur verið ákveðið, að þessi umr. fari fram á þriðjudaginn kemur. Vegna þess, að þetta kom til umræðu kann ég betur við að skýra hv. þm. og þd. frá því.



Ég vil benda á í sambandi við það, sem hv. þm. V-Húnv. (SkG) sagði áðan, að það er hvorki fráfarandi fjmrh. né núv. fjmrh., sem hafa staðið fyrir skipulagningu þeirra vinnubragða, sem snerta ríkisreikningana eða endurskoðun þeirra. Í öðru lagi vil ég taka fram, að ég hef gert ýtarlegar tilraunir til þess, og kannske ekki að árangurslausu, að fá fleiri reikninga fram lagða fyrir þetta þing en hv. þm. minntist á. Um fjárlagaræðuna er það að segja, að hægt er að gera að álitamáli, hvort það er fráfarandi fjmrh., sem þegar hefur skilað frv., eða sá fjmrh., sem við tekur, sem á að bera hita og þunga dagsins og halda fjárlagaræðuna. Báðir geta þó ekki gert það, og úr því að það varð að ráði, að núv. fjmrh. gerði það, þá gefur það auga leið, að hann þurfti meiri tíma til að setja sig inn í það mál, en búast hefði mátt við af þeim ráðh., sem sjálfur skilaði frv. í þingið. Ég heyrði, að forseti Sþ. gaf hér yfirlýsingu um það, - sem ég og hafði hugboð um -, að þessi ræða mundi nú bráðlega verða haldin.



Sjútvn. leggur til, að þetta litla frv. verði samþ. Eins og það ber með sér, var gerð sú breyting á l. um siglingar, að sjóveðsrétturinn skyldi ná til úttektar handa skipverjum um síldveiðitímann. Þetta var gert af nauðsyn, því að skipin gátu ekki haldið áfram veiðum, án þess að tryggð væri greiðsla á nauðsynjum, eins og t.d. fæði. Nú var þetta frv. aðeins miðað við 1949 og þar af leiðandi að verða úrelt, en þörf er á framlengingu vegna þeirra, sem lánað hafa út á þetta veð, án þess að hafa gengið að því enn. Með hliðsjón af þessu leggur sjútvn. til, að þessi brbl. gildi áfram.



Herra forseti. Þetta frv. er að efni til í samræmi við önnur frv. um sama efni, sem flutt hafa verið hér á þinginu og hv. þm. er kunnugt um. Er yngsta frv., sem flutt hefur verið þess efnis, um bæjarstjórn í Keflavík, og annað nýlega um bæjarstjórn á Sauðárkróki. Þetta frv., sem hér um ræðir, víkur ekki að efni til neitt frá þessum frv., og leggur n. einróma til, að það verði samþ. - Ég vil taka fram, að flm. lagði áherzlu á að hraða þessu máli, og var því skotið á allsherjarnefndarfundi í gær með litlum fyrirvara og náðist því ekki til nema 3. nm. Síðan hefur annar þeirra, sem fjarverandi var, hv. þm. Siglf., tjáð mér, að hann væri samþykkur þessu, og tel ég víst, að svo sé einnig um fimmta nm.



Herra forseti. Sjútvn. hefur ákveðið að flytja þetta frv. eftir beiðni sjútvmrn., og hafa einstakir nm. óbundnar hendur um fylgi við frv. eða brtt., sem fram kunna að koma. Frv. er framhald af því, sem áður hefur verið gert hér á Alþ. og stendur í sambandi við ráðstafanir í sambandi við skilnað Íslands og Danmerkur. Leggur sjútvn. til, að frv. verði vísað til 2. umr.



Eins og hv. form. sjútvn. drap á, hefur sjútvn. ekki viljað skorast undan því að verða við þeim tilmælum ríkisstj. að flytja þetta frv., en hins vegar hafa einstakir nm. áskilið sér rétt til að hafa óbundnar hendur um fylgi við frv., og tekur það til mín og máske fleiri manna í n. Ástæðan fyrir því, að ég er andvígur þessu. frv. um að framlengja þann rétt, sem hér er um að ræða, er sú, að það er ákaflega brýn og alveg óhjákvæmileg nauðsyn fyrir Íslendinga að beita sér fyrir því af alefli að geta fengið sér til handa afmarkaðan nokkru rýmri rétt á fiskimiðum við strendur landsins, en nú er. Við urðum fyrir því óláni ásamt mörgu öðru í sambúðinni við Dani, að þeir gerðu um síðustu aldamót, að Íslendingum forspurðum, samninga við Englendinga um 3 mílna landhelgi hér við land, en samkv. fornum l. hafði landhelgin áður verið 4 mílur. Þessi breyting hefur haft miklar og alvarlegar afleiðingar fyrir Íslendinga og einkum og sér í lagi í sambandi við það, að þá voru að hefjast hér við land botnvörpuveiðar, sem mjög hafa færzt í aukana síðan og alltaf orðið stórvirkari og stórvirkari, með þeim afleiðingum, að sýnileg fiskþurrð er að verða við strendur þessa lands, og er nú svo komið, að segja má, að allar horfur séu á því, ef ekki verður breyting á, að útlendir fiskimenn, sem sækja mjög á þessi mið, muni bráðlega éta Íslendinga upp úr skinninu, ef svo mætti að orði komast. En nú hafa af hálfu Íslendinga verið bornar fram óskir, sem miða að því að bæta úr þessu. Einn þáttur þeirra óska okkar er að reyna að njóta þeirrar aðstöðu, sem við höfum í samstarfinu við hinar frjálsu þjóðir, til að leggja grundvöll að þessu máli, sem okkur gæti orðið nokkurt lið að. Það var vel á veg komið og undirbúið í hafrannsóknaráði, sem fulltrúar helztu fiskveiðiþjóða Norðurlanda eiga sæti í, að hér yrði haldinn fundur í sumar, þar sem ákveðin yrði friðun Faxaflóa um tiltekinn tíma sem einn þáttur í undirbúningi þess að hefja hér víðtæka friðun á fiskimiðum við landið, og mar ekki annað vitað, en að þær þjóðir allar, sem fulltrúa áttu í hafrannsóknaráði, þar á meðal Englendingar, stæðu að því, að þessi tilraun yrði gerð, og var búið að ákveða bæði stund og stað á s.l. sumri, þegar þessi fundur skyldi haldinn. En þegar til alvörunnar kom, skárust Englendingar úr leik og neituðu að senda fulltrúa á þennan fund, og þar sem Englendingar tóku Íslendingum svo í þessu máli, fórst þetta fyrir. Englendingar hafa þannig ekki viljað afsala sér þeim réttindum, sem þeir öðluðust í samningunum við Dani, að Íslendingum forspurðum, og vildu þar af leiðandi ekki slaka til um þessi mál. Aðrar þjóðir hafa svo farið að dæmi þeirra, og má náttúrlega gera ráð fyrir, að við getum einnig af þeirra hálfu mætt andstöðu í sambandi við kröfur okkar. Ég álít því mjög varhugavert fyrir Íslendinga að veita einni eða annarri þjóð þann rétt, sem Íslendingar einir hafa nú um veiði innan þriggja mílna landhelgi, en það er það, sem farið er fram á, að gert verði eftirleiðis, eða þann tíma, sem gert er ráð fyrir að l. um þetta efni taki til. Ég álít mjög varhugavert að vera enn að framlengja þennan rétt, sem vitanlega var með öllu úr sögunni við sambandsslit Íslands og Danmerkur. Ég vildi þess vegna fyrir mitt leyti frekar hvetja til þess, að þetta frv. næði ekki fram að ganga nú og horfið yrði frá því að veita þennan rétt, því að það mundi geta valdið okkur nokkrum erfiðleikum í þeirri sókn, sem við eigum nú fyrir höndum og verðum óhjákvæmilega að hefja um að færa út landhelgina í kringum strendur landsins, því að ekki er ólíklegt, að þeir menn, sem við mundum með þeim hætti stjaka frá um fiskimið við útfærslu landhelginnar, mundu benda til þess, að þarna væri einni erlendri þjóð veittur réttur, og mundi ekki þykja mikið samræmi í slíkri framkomu af hálfu Íslendinga. Ég vildi láta þessi orð falla um þetta frv., um leið og ég lýsi þeirri afstöðu minni, að ég er andvígur framgangi þess.



Ég skal ekki tefja umr., en stóð aðeins upp til að mæla með því, að þetta frv. nái fram að ganga. Nær þetta aðeins til þeirra Færeyinga, er stunda fiskveiðar með handfæri á þilskipum með eða án gangvéla og opnum bátum. Þetta hefur nú verið í gildi fram að þessu, og ekki lokið enn þá þeim málum, sem standa í sambandi við skilnaðinn, eins og fram er tekið í grg., og finnst mér ósennilegt, að það verði Íslendingum nokkuð til baga að halda þessu áfram enn um sinn, og vildi ég því mæla með þessu frv.



Ég vil þakka n. fyrir að flytja þetta frv., þó að hún hafi óbundnar hendur um afstöðu til þess. - Ég tel, að hv. þm. Borgf. (PO) hafi í ræðu sinni blandað saman tveimur óskyldum málum. Annars vegar er viðleitni Íslendinga til þess að fá viðurkennda stærri landhelgi umhverfis landið, og hins vegar er lokasamningur okkar við Dani í sambandi við sambandsslitin, sem urðu 1944. Ég tek fyllilega undir það, sem hv. þm. Borgf. sagði um nauðsyn þess, að við legðum allt kapp á það að fá viðurkennda stærri landhelgi, enda hefur verið ötullega að því unnið hin síðari ár. Fyrir nokkru voru sett lög, sem heimiluðu ríkisstj. Íslands að yfirlýsa friðað svæði umhverfis landið. í beinu sambandi við þá löggjöf var viðleitni Íslendinga til þess að fá friðaðan Faxaflóa, og það er rétt, að búið var á s.l. sumri að bjóða til fundar hér á landi til þess að fá alþjóðlegt samþykki á slíkri friðun. Það er rétt, að Bretar neituðu þátttöku í þeim fundi, en það er ekki rétt - og það tel ég mér skylt að leiðrétta hjá hv. þm. Borgf. að Bretar hafi gert það vegna þess, að þeir hafi vitnað í eða byggt á samningnum frá 1901. Það töldu Bretar þessu máli óskylt, heldur töldu þeir ekki ástæðu til þess að taka þátt í þessum fundi af því, að þeir töldu eðlilegt, að þessu máli yrði fram haldið innan þess ramma, sem samið var um í London 1946, frekar en 1945, um friðun fiskimiða á þessum slóðum. Við skulum að vísu ekki dylja okkur þess, að Bretar hafa ekki sama áhuga fyrir Faxaflóa og við, en þeir viðurkenndu þó í svari sínu, að þeir væru að meginstefnu til ekki andvígir þessari friðun og byggðu í engu á samningnum frá 1901, heldur eingöngu á þessum samningi í London frá 1946 og töldu, að eðlilegast væri, að Íslendingar, sem þá höfðu ekki staðfest þennan samning, hreyfðu málinu innan ramma þess samnings. Við töldum, að þetta sjónarmið Breta væri rangt. Það er að vísu mál út af fyrir sig um staðfestingu á samningnum frá 1946, sem ekki skal farið út í í þessum efnum, en það kemur ekki við neinum skiptum okkar við Dani eða þeirri samningsgerð, sem Danastjórn gerði fyrir hönd okkar Íslendinga 1901. Getur það því legið í þagnargildi í þessu sambandi. En afleiðingar af afstöðu Breta urðu þær, að íslenzka ríkisstj. sagði upp samningnum frá 1901 til þess að hafa frjálsari hendur um þessi mál. Í framhaldi af setningu l. frá 1948 og uppsögn samningsins frá 1901 hafa svo fulltrúar Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum tekið upp baráttu fyrir því, að landhelgismál Íslendinga yrðu tekin sem 4. efsti liður á dagskrá lögfræðinganefndar Sþ. Bretar voru því mjög andvígir, að lögfræðinganefndin tæki málið á dagskrá svo ofarlega, og er það ánægjulegur sigur fyrir Íslendinga að fá þessu framgengt, og sýnir þetta gildi samstarfs okkar í alþjóðasamvinnu, að fá þetta fram þvert ofan í vilja brezka stórveldisins, og hefði annað eins og þetta einhvern tíma þótt tíðindum sæta. En þótt þarna hafi unnizt ánægjulegur sigur þá er þetta aðeins eitt af fyrstu skrefunum í sókn Íslendinga að því marki að fá viðurkennda stærri landhelgi, en þetta gefur góð fyrirheit um, að því marki verði náð, ef á málum er haldið með festu og allir möguleikar eru nýttir. Þurfum við því alls ekki að vera vonlausir um að fá á næstunni viðurkennda stækkun landhelgi okkar. Ég hef nú sýnt fram á að, að því hefur undanfarið verið unnið með þó nokkrum árangri, og drep ég á þetta af því, að hv. þm. Borgf. kom nokkuð inn á þetta mál, enda þótt það sé alveg óskylt því máli, sem hér er til umr. Samþykkt þessa frv. spillir í engu möguleikum okkar til að víkka út landhelgina. Hér er eingöngu um það að ræða að veita Færeyingum mjög takmörkuð réttindi til fiskveiða í íslenzkri landhelgi, og tel ég, að ekki beri að skoða það mál í sambandi við hið meira málið, sem er stækkun landhelginnar, og tel það engan veginn líklegt til þess að spilla fyrir framgangi í þeim efnum. En ef við felldum þetta frv., þá mundi það verða til þess að baka okkur allmikla örðugleika í sambandi við önnur atriði. Við eigum enn eftir að semja við Dani um nokkur atriði varðandi alger sambandsslit Danmerkur og Íslands, og eru það Danir, sem nú sækja á um að hraða þeim samningum. Ég hef álitið, að ekkert lægi á í þeim efnum, og tel, að af Íslands hálfu sé það beinlínis rangt að hraða þessum samningum, fyrr en málin liggja ljósara fyrir, en þau gera í dag. Þessi atriði, sem ég hef minnzt á, eru annars vegar handritamálið og hins vegar kröfur okkar um réttindi á Grænlandi. Ég held, að handritamálið nálgist brátt heppilega lausn, og tel, að það mundi spilla fyrir málinu, ef við hefðum í svipinn uppi frekari kröfugerðir. Ef um endanleg sambandsslit væri að ræða, yrðum við að bera fram formlegar réttindakröfur um handritin, en slíkt mundi, eins og sakir standa, aðeins spilla fyrir framgangi málsins. Sama er að segja um kröfur okkar til Grænlands. Ég hef nú raunar ekki eins mikla trú á réttindum okkar í því efni sem hv. þm. Borgf., en ég hef þó þegar stofnað til rannsóknar færustu lögfræðinga á rétti okkar til Grænlands, og ef Íslendingar þyrftu að semja endanlega um þessi mál, áður en við höfum gert upp hug okkar um kröfurnar til Grænlands, þá geta Íslendingar glatað rétti, sem þeir e.t.v. kynnu að eiga. Ég held því, að það sé í alla staði skynsamlegra að hraða ekki þessum samningum. Að vísu tel ég, að við mundum í sjálfu sér ekki glata miklum rétti, en við værum settir í afstöðu, sem kæmi okkur mjög illa. Ef við nú viljum ekki samþ. þetta litla frv., þá er erfitt að skjóta endanlegri samningsgerð um full sambandsslit á frest, ef Danir vilja knýja um í því efni. Því held ég, að það sé beint hagsmunamál íslendinga að samþykkja þetta frv. að þessu sinni, og ég tel engan veginn hugsanlegt, að það spilli fyrir stækkun landhelginnar, og sé ég því aðeins einhliða hag í að samþ. frv. Réttindin, sem Færeyingar fá með samþykkt þessa frv., eru svo lítil, að þau skaða okkur ekki. Ég hef að vísu heyrt hér á göngum þingsins, að þeir hafi tekið sér meiri rétt, en þeim var heimill, en það er hreint löggæzluatriði og þarf ekki að koma í veg fyrir, að þetta frv. verði samþ. Skora ég því á hv. þm. að veita frv. góðan og greiðan framgang.



Ég get ekki fallizt á það, sem hæstv. dómsmrh. hélt fram, að ég hafi blandað saman óskyldum málum, og þóttist ég gera fullskýra grein fyrir því í minni fyrri ræðu, að ef við verðum að gera einhliða samþykkt um að færa út landhelgina, þá getum við ekki komizt hjá erfiðleikum í viðskiptum við aðrar þjóðir, sem við viljum bægja frá okkar landhelgi, ef þessi réttindi Færeyinga verða látin haldast. Hvað mundu þeir útlendingar segja, sem við vildum reka úr okkar landhelgi, þegar við höfum ekki einasta veitt einni þjóð rétt til fiskveiða í landhelgi, heldur og veitt henni atvinnurétt í landi? Ég held, að aðstaða okkar í þessu tilfelli yrði allerfið. Ég vil því mótmæla þeim skilningi hæstv. dómsmrh., að ég hafi blandað saman tveim óskyldum málum. Mér finnst fara vel á því, að samningnum við Breta skuli hafa verið sagt upp, og ber að þakka það, en það hefði ekki farið síður vel á því, að samtímis hefði verið niður felld sú undanþága, sem hér um ræðir. Það hefði verið í samræmi hvað við annað. Hæstv. dómsmrh. heldur því fram, að það geti valdið erfiðleikum í samningum Íslendinga við Dani, ef þessi réttindi eru niður felld. Ég get ekki heldur fallizt á þetta sjónarmið. Hæstv. ráðh. nefndi tvö atriði, handritin, sem við höfum skýlausan rétt til og eigum að guðs og manna lögum, og svo kröfu Íslendinga til Grænlands. Varðandi handritin er vitað, að við eigum þau, en á sínum tíma var það eina leiðin til þess að bjarga þeim frá skemmdum að koma þeim í bili í betri geymslu, en hér var til, og þannig eru þau flest til Danmerkur komin og mikill hluti þeirra fyrir milligöngu íslenzks manns, sem um aldamótin 1700 innti hér af hendi jarðamat og hafði því óvenjugóða aðstöðu til þess að ná þessum handritum. Þannig er ástatt um handritin. Íslendingar eiga þau með fullum rétti, og það er aðeins tímaspursmál, hvenær Danir sjá sóma sinn í því að skila þeim aftur. Við vitum, hve langan tíma það tók að endurheimta hið glataða sjálfstæði, svo að við kippum okkur ekkert upp við það, þótt það taki sinn tíma að endurheimta handritin. Íslendingar fá þau, eins og þeir endurheimtu sjálfstæði og frelsi, og það á að geta gerzt án þess að við offrum fyrir það dýrmætum réttindum. Viðvíkjandi Grænlandi dettur mér ekki í hug, að við fáum rétt okkar viðurkenndan nema fyrir alþjóðadómstóli. Ég hef fyrir löngu vakið athygli á því máli hér á Alþingi, og ef þeirri rödd hefði verið gaumur gefinn, þá er ástæða til að ætla, að dómur væri nú fallinn. Málinu hefur þó nokkuð þokað áfram, svo að það er nú í athugun hjá færustu lögfræðingum þessa lands, og efast ég ekki um, að málstaður Íslands reynist góður og gildur og til úrslita dragi innan skamms. Hins vegar kemur ekki til mála að semja við Dani um nokkurn rétt á Grænlandi, fyrr en úr því er skorið, hver réttur okkar er, og það hlýtur að verða gert alveg án tillits til þess, hvort Færeyingar hafa þessi réttindi eða ekki. Við þurfum náttúrlega ekkert að semja við Dani um Grænland, ef rétturinn fellur okkar megin, en ef hann gerir það ekki, þá fer það eftir atvikum, hvað við þurfum að semja um. Það hefur verið talað um það, að þessi réttindi, sem Færeyingum eru veitt með frv., séu Íslendingum lítils virði, og ef þau eru lítils virði fyrir Íslendinga, þá eru þau sennilega einnig lítils virði fyrir Færeyinga. En það þykir þó ómaksins vert af hálfu Dana, sem ráða og regera á færeyskri grund, að leita eftir þessum réttindum, enda eru þessi réttindi svo mikil, að Færeyingar geta flutt svo og svo mikið af fiskiflota sinum til veiða innan íslenzkrar landhelgi, og þeir geta einnig sett sig niður hér og hvar um landið og gert út. Auk þess geta þeir siglt skútum sínum inn á hvern vog og stundað handfæraveiðar upp við landsteina. Þetta eru því ekki lítilsverð hlunnindi, og þegar fiskigöngur koma skyndilega upp að landi, eins og sjómenn kannast við, þá geta þeir eyðilagt mikla veiði fyrir íslenzkum skipum. Og enda þótt í frv. standi, að réttur þeirra sé eingöngu bundinn við fiskveiðar á handfæri, þá held ég, að í framkvæmdinni séu það minnst handfæraveiðar, heldur hreint og beint venjulegar línuveiðar og lóðaveiðar, sem þeir stunda, og það er gert í skjóli þeirrar undanþágu, sem í þessu frv. felst. Mér skildist að vísu á hæstv. dómsmrh., að þetta væri að kenna slælegri landhelgisgæzlu, og væri þá gott að fá um það nánari upplýsingar. Að lokum vil ég svo undirstrika það, að hér er ekki um þýðingarlítið mál að ræða, og það getur strítt í verulegum atriðum á móti íslenzkum hagsmunum, og höfuðgallinn er sá, að hægt er að benda á þessi fríðindi Færeyinga sem röksemd gegn því, að við færum út okkar landhelgi. Ég held svo, að það séu ekki fleiri atriði, sem ég sé ástæðu til að taka fram að sinni, og þykist ég hafa gert skýra grein fyrir þeirri afstöðu minni að mæla gegn þessu frv.



Herra forseti. Ég vildi aðeins mæla nokkur orð með þessu frv., eins og ég hef á undanförnum þingum mælt með samhljóða frv. Ég hygg, að Íslendingar hafi ekki orðið varir við neinar búsifjar af því, þótt Færeyingar fengju þessi mjög takmörkuðu réttindi, sem þeir áður höfðu. Meðan ekki er lokið samningum milli Íslands og Danmerkur, tel ég rétt að verða við þessari ósk okkar gömlu og góðu vinaþjóðar, Færeyinga, einkum þegar þess er gætt, að hér er bæði um takmörkuð og tímabundin réttindi að ræða. Varðandi endanlega samninga milli Íslands og Danmerkur væri æskilegt, að þeim væri hraðað, eftir því sem föng eru á, en eins og utanrrh. réttilega tók fram, eru það einkum tvö atriði, sem á stendur, án þess þó að um sé að kenna viljaleysi samningsaðila. Annars vegar eru handritin, en þar er okkar siðferðislegi réttur ótvíræður, hvað sem hinum lagalega líður, enda mun nú vera vaxandi skilningur Dana á þessum ótvíræða rétti okkar. Dönsk nefnd mun nú fjalla um þetta mál af hálfu Dana, og skilar hún væntanlega áliti innan skamms, og tel ég, að við getum verið vongóðir um úrslitin. - Um hitt málið, það er að segja Grænland og rétt okkar til þess, er það að segja, að sérstök n., sem hæstv. utanrrh. hefur skipað og í eiga sæti færustu menn okkar í lögum og rétti, hefur málið til athugunar, og væri æskilegt, að sú n. gæti skilað áliti svo fljótt sem auðið er, til þess að kleift sé að ljúka samningum við Dani fljótt. Það er óskandi, að við getum leyst þessi lokaskipti við okkar gömlu og góðu vinaþjóð, enda þótt stundum hafi kastazt í kekki, á friðsaman og farsælan hátt, og í von um, að þessara endanlegu samninga verði ekki langt að bíða, tel ég heppilegt og rétt að samþykkja þessi takmörkuðu og tímabundnu réttindi til handa Færeyingum, sem þeir hafa hér haft og óska eftir að halda fyrst um sinn.



Herra forseti. Vegna ummæla síðasta ræðumanns um það, að n., sem fjallar um rétt okkar Íslendinga til Grænlands, skili fljótt áliti, þá vil ég benda á, að allmikið verk er að rannsaka það mál og fara í gegnum allt það, sem fram hefur komið í því sambandi, og ætti þeim, sem stutt hafa fjárframlög ríkisins til rita Jóns Dúasonar og væntanlega þekkja þau skrif, að vera það ljóst. Það er því ekki hægt að segja um, hvenær nál. um þetta efni verður tilbúið, enda nauðsynlegt, að öll gögn verði gaumgæfilega rannsökuð. Hins vegar efa ég ekki, að n. mun kappkosta að hraða störfum sínum, eftir því sem föng eru á. Það má deila um rétt okkar til Grænlands, og því nauðsynlegt, að rannsókn liggi fyrir í því máli, áður en lengra er haldið. Þm. Borgf. sagði að vísu, að eftir guðs og manna lögum ættum við rétt til Grænlands. Ég er nú ekki svo kunnugur guðs lögum í slíkum málum, að ég geti um þau dæmt, en hitt veit ég, að um mannalögin hefur verið deilt. Ég er ekki með þessu að gera lítið úr rétti okkar Íslendinga, heldur vil ég aðeins benda á, að heppilegt mun vera að halda lipurlega á málinu, ef góður árangur á að nást, og það mun ekki standa á mínu fylgi við málið, ef niðurstaða n. verður sú, að okkar sé rétturinn og okkur mikils virði.

Gott, að ráðh. styður málið.

Við þm. Borgf. munum eins og hingað til standa saman í öllum góðum málum. - Þm. Borgf. var að spyrja um skilning minn á ákvæði því, sem hér um ræðir, og er ekki um það að deila, að íslenzk málvenja ræður í því sambandi. Að lokum vil ég segja það sem höfuðatriði í þessu máli, að á meðan Íslendingar hugsa sér að gera kröfu til Grænlands, þá er hagkvæmt að ljúka samningum við Dani fyrr en vitað er, hvaða kröfur við ætlum að gera, því að það gæti spillt mjög fyrir málinu að slíta það úr tengslum við aðra samninga. Ég tel því, að við eigum að halda dyrunum opnum, þar til málið liggur ljóst fyrir, því að það getur reynzt erfitt að opna, ef öllu væri læst nú.