Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hér hljóðs utan dagskrár til þess að bera fram örstutta fyrirspurn til hæstv. ríkisstj. Ég tel eðli þessarar fyrirspurnar vera þann veg farið, ef svar við henni fæst, að hún eigi erindi til alþm. allra og þá um leið þjóðarinnar allrar. Svo sem kunnugt er hefur Alþýðusamband Íslands fyrir nokkrum dögum sent frá sér opinbera fregn varðandi síðustu kjarasamninga og þær verðlagsbreytingar sem síðan hafa átt sér stað. Það hefur ekki gerst áður að stjórn stærstu launþegasamtakanna á Íslandi teldi sig til þess knúða að koma slíkri yfirlýsingu eða upplýsingum á framfæri í því formi sem hér er nú gert. Eitthvað sérstakt hlýtur því að vera á ferðinni þegar þannig fer. Alþýðusambandið vekur athygli á því að frá því 1. febr. til 1. apríl hefur almennt verðlag hækkað um 7.3%. Alþýðusambandið staðhæfir að' aðeins 1.3% þessarar hækkunar megi rekja til kjarasamninganna 1. mars, en hvorki meira né minna en 6% til innlendra ástæðna. Það, sem hlýtur því að vekja athygli og það sérstaka athygli í þessu sambandi, er að áður en kjarasamningarnir voru gerðir var samningsaðilum skýrt frá því hvernig starfsmenn Hagstofu Íslands og Þjóðhagsstofnunar mætu þær verðhækkanir sem í vændum væru. Ekki þarf að efa að dregið hefur á einn eða annan hátt úr þeim við þessar upplýsingar. En það, sem mesta athygli vekur í þessu sambandi, er að nú hefur reynst sýnt að verðhækkanirnar hafa verið meiri en upplýsingar fengust um meðan á samningaviðræðum stóð. Póstur og sími hafa hækkað um 24%, en við samningaborðið var tekið trúanlegt að engin hækkun yrði. Vænst var 15% hækkunar hitaveitu, en í reynd hefur hún orðið 27%. Áfengi og tóbak hækkuðu strax. Búvörur hækkuðu helmingi meira en búist var við í samningaviðræðum. Fullnægjandi skýringar þurfa því að fást á því hvernig slíkt hefur getað gerst. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki enn andmælt staðhæfingum Alþýðusambandsins, sem legið hafa á borðum alþm., þeirri fregn, sem það ber á okkar borð. Þá er spurningin sú: Má líta svo á að ríkisstj. hafi viðurkennt þær staðreyndir sem Alþýðusambandið leggur fram? Hér er um svo mikilvægt atriði að ræða að nauðsynlegt er að ríkisstj. upplýsi í hverju þessi mismunur felst. Sé svo, að ríkisstj. viðurkenni umræddar upplýsingar Alþýðusambandsins sem nú í fyrsta sinni hefur í starfi hjá sér sérstaka sérfræðinga til að fjalla um þessi efni, þá er nauðsynlegt að alþjóð fái um það að vita og alþm. þá ekki síst. Ég ber því fram þessa fyrirspurn: Er ríkisstj. sammála upplýsingum Alþýðusambandsins um að hér hafi verið svikist aftan að verkalýðssamtökunum með þeim upplýsingum, sem þeim voru gefnar við samningaborðið, og miðað við þær staðreyndir, sem nú blasa við?



Herra forseti. Er ég vissi um að þessi fyrirspurn kæmi hér fram sá ég ástæðu til að kveðja mér hljóðs einmitt vegna þeirra samninga, sem gerðir voru 1. mars í vetur af verkalýðshreyfingunni, og þeirra atburða sem síðan hafa gerst í verðlagsmálunum. Það er rétt sem hv. fyrirspyrjandi sagði hér áðan, að sú verðlagsþróun, sem orðið hefur frá því að samningarnir voru gerðir, er með býsna mikið öðrum hætti en gert var ráð fyrir þegar samningarnir voru gerðir eða áður en þeir voru gerðir. Ég ætla ekki að fara að rekja þessi samningamál neitt sérstaklega. Það vissu allir að þeir voru núna gerðir vegna þess að mjög mikil skerðing hafði orðið á kjörum fólks og kaupmáttur var orðinn verulega miklu lægri en í rauninni hafði orðið við samningana frá 1974. Það má segja að þegar samningum lauk, hafi markmið þeirra verið að halda þeim meðalkaupmætti sem var á árinu 1975. Lengra var nú ekki sótt. Þetta markmið má einnig segja að hafi verið í fullu samræmi við það sem fram kom í stefnuræðu hæstv. forsrh. í þingbyrjun hér í haust. Þetta má telja að hafi verið markmið samninganna og er kannske dálítið nýstárlegt, að aðeins er reynt að halda í horfinu og raunar ekki sótt öll sú kjaraskerðing sem orðið hafði á samningstímabilinu. Einnig má segja að það hafi verið nokkurt sérkenni við þessa samninga að reynt var að gera sér grein fyrir, hver yrði verðlagsþróun á því tímabili sem samningarnir áttu að ná yfir. Þjóðhagsstofnun og Hagstofa Íslands reyndu að gera sér grein fyrir þessu og fyrir samningsaðilunum lá spá þeirra varðandi verðlagsþróunina. Það er rétt að taka það fram, að því var spáð að verðlagshækkanir yrðu ekki undir 15–17% á árinu og þá án þess að nein breyting yrði á kaupi. Fyrirsjáanlegt var að ef ekki færi fram kauphækkun með samningunum í haust - og hafa menn nú sagt æðimikið um verkföll og annað slíkt í því sambandi - þá hefði kaupmáttur verkafólks almennt verið kominn niður um a.m.k. 15% í árslokin. Þetta var spá Þjóðhagsstofnunarinnar. Hún var að vísu með 15%, en Hagstofan var heldur hærri í því og taldi að þetta mundu vera um 17%. Það hefur oft verið kvartað undan því hér á okkar landi að samningstímabil verkalýðshreyfingarinnar eða aðila á vinnumarkaðinum væru allt of stutt, að það væri aldrei hægt að áætla neitt fram í tímann vegna þess hve samningstímar og samningstímabilin væru stutt og óörugg. Áreiðanlega væri það ósk verkalýðshreyfingarinnar að geta gert samninga til lengri tíma en almennt hefur verið. Við reyndum þetta í samningunum 1974. Þeir samningar áttu að gilda til vors 1976, þ.e.a.s. fyrst að vera að falla úr gildi um þetta leyti. En reynslan varð því miður sú að þessar vonir stóðu ekki og samningarnir voru aðeins 7 mánaða gamlir þegar verkalýðshreyfingin sá sig til neydda að segja þeim upp. Allar forsendur samninganna voru þá brostnar og því var þeim þá sagt upp. Forsendur samninganna brustu fyrst og fremst vegna aðgerða stjórnvalda. Þegar samningarnir nú í vetur voru gerðir, þá sem sagt lágu þessar áætlanir fyrir sem ég áðan gat um varðandi þróun verðlagsmálanna. Nú er alveg ljóst að þessi þróun hefur orðið allt önnur en gert var ráð fyrir. Að vísu skal það tekið fram, eins og fram kom í sjónvarpsviðtali við forseta Alþýðusambandsins fyrir stuttu, að gert var ráð fyrir því að verðlag hækkaði til 1. júní sem næmi tæpum 10%. Ef verðlag hækkaði meira en það, þá átti að koma kauphækkun 1. júlí sem væri meira en þau 6% sem samningsbundið var. Þetta segir ekki að það hafi verið gert ráð fyrir því að verðlagið hækkaði svona mikið á þessum tíma. Það var það ekki. Það, sem gerst hefur, er að verðhækkanir hafa orðið meiri en búist var við og einnig komið miklu fyrr, þannig að það má fullyrða að kaupmátturinn núna um mánaðamótin mars - apríl s.l. hafi verið a.m.k. 3% lægri en áætlað var þegar samningarnir voru gerðir - og vel að merkja, hér er um að ræða eins og fyrri daginn fyrst og fremst aðgerðir stjórnvalda í verðlagsmálunum. Alþýðusambandið fullyrðir að af þeim 7.3%, sem verðlagið hefur hækkað til 1. apríl, sé aðeins 1.3% vegna áhrifa kauphækkana, hitt sé án áhrifa frá kauphækkunum. Þessar tölur hafa hvergi verið vefengdar. Það er því eðlilegt að spurt sé, þegar jafnmikið veður er búið að gera út af þeim samningum, sem gerðir voru í vetur, og verkalýðshreyfingin hefur legið undir stórárásum enn einu sinni vegna þeirra samninga og talið að hún sé fyrst og fremst völd þess hvernig málum er komið, hversu verðbólguþróunin heldur enn áfram. Kaupgjaldssamningarnir í vetur eru enn á ný taldir höfuðástæða þess. Með þessum mikla áróðri er fyrst og fremst stefnt að því að gera kaupgjaldsbaráttu verkafólksins og verkalýðshreyfingarnar tortryggilega, það sé tilgangslaust að vera að hækka kaupið, það hafi aðeins í för með sér hækkun verðlags og því geti ekkert annað af því hlotist en aukning verðbólgunnar. Hér er náttúrlega á ferðinni mjög skæður áróður gegn verkalýðshreyfingunni, og það er ekki annað sjáanlegt en að ríkisvaldið taki mjög þátt í einmitt þessum áróðri með þessum athöfnum með því einmitt að í skjóli og blóra við kaupgjaldsamningana er verðlagið hækkað eins gífurlega og gert hefur verið nú undanfarið og þar ganga opinberar stofnanir alveg sérstaklega fram. Ég ætla ekki að ræða hér núna neitt sérstaklega um búvöruverðið. En það er eðlilegt að verkalýðshreyfingin spyrni við fótum þegar svona er að málum staðið gagnvart henni. Þær auglýsingar, sem Alþýðusambandið ætlaði að koma inn í sjónvarpið, voru nauðvörn verkalýðshreyfingarinnar í þeirri stöðu sem hún hefur einmitt verið, í þeim þunga áróðri gegn baráttu verkalýðsfélaganna sem fram fór í vetur með þeim samningum sem þá voru gerðir. Ég ætla ekki að ræða það mál neitt sérstaklega. En það er ekki gott þegar jafnvel ríkisfjölmiðlarnir taka meiri og minni þátt í þessum efnum og þeim áróðri gegn verkalýðshreyfingunni sem fram hefur farið og ef verkalýðshreyfingin getur svo ekki borið hönd fyrir höfuð sér með þeim hætti sem reynt var að gera í þetta sinn. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en aðeins segja það, að þessi verðlagsþróun gerir að sjálfsögðu það að verkum að almennt dagvinnukaup verkafólks - og það er best að menn muni að það er nú aðeins á bilinu 55–60 þús. - það auðvitað verður enn ófærara um að standa undir brýnustu nauðþurftum fólks heldur en annars hefði verið. Ég endurtek þá ósk, sem hér var borin fram, að það fáist svör við því hvort ríkisstj. sé þeirrar skoðunar að þær tölulegu staðreyndir, sem Alþýðusambandið hefur látið frá sér fara í þessu efni, séu réttar eða viðurkenndar.



Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram, þá hefur það vakið athygli að Alþýðusamband Íslands hefur talið sig til þess knúið að gefa út sérstakan upplýsingabækling um þá þróun verðlagsmála sem átt hefur sér stað síðan síðustu kjarasamningar voru undirritaðir. Menn hljóta að velta því fyrir sér hvers vegna slíkt er gert, hvers vegna er ráðist í slíkt af alþýðusamtökunum. Það er augljóslega vegna þess að allt frá því að samningar voru gerðir hafa dunið á landslýð verðhækkanir, miklu meiri en upplýsingar voru um gefnar þeim aðilum, sem samningana gerðu, og verðhækkanir sem koma miklum mun fyrr en gert var ráð fyrir þegar þessir samningar voru gerðir, og ekki síður hitt, að allur áróður hæstv. ríkisstj. og málgagna hennar hefur einvörðungu beinst að því að láta líta svo út að orsaka þessarar verðlagsþróunar sé fyrst og fremst að leita til þeirra kjarasamninga sem gerðir voru. Þó held ég að allir, sem um þessi mál hafa fjallað, hafi verið nokkuð sammála um það að hér var samningum mjög í hóf stillt síðast þegar þeir voru gerðir. Það er því ekki að ástæðulausu að heildarsamtökin sjái ástæðu til þess að gera a.m.k. tilraun til að upplýsa það sanna í þessu máli, Verið er með slíkum áróðri sem beitt hefur verið að vega að rótum verkalýðsbaráttunnar, koma því inn hjá verkalýðshreyfingunni að tilgangslaus sé sú barátta, sem uppi er höfð með þessum hætti, og í raun og veru sé verr af stað farið en heima setið þegar slíkt liggi fyrir tiltölulega um leið og staðið er upp frá samningaborði. Og þetta er auðvitað mergurinn málsins. Mér vitanlega hefur þessum upplýsingum Alþýðusambands Íslands um þróun verðlagsmála, frá því að samningar voru gerðir, hvergi verið mótmælt. A.m.k. hef ég ekki séð slíkt, og ég er ekki í neinum vafa um að niðurstöður þeirrar könnunar, sem Alþýðusambandið lét gera, eru réttar. Það er aðeins lítið brot af þeim verðhækkunum, sem átt hafa sér stað, sem hægt er að rekja til samningagerðarinnar, eins og segir í upplýsingabæklingnum aðeins 1.3% af 7.3% hækkun. Annað, eða um 6%, er vegna aðgerða stjórnvalda. Dettur nokkrum lífandi manni í hug að það sé aðeins tilviljun ein að svo stór hluti af þessum hækkunum verður rakinn til aðgerða stjórnvalda? Ég held ekki. Hér er augljóslega um að ræða skipulagðar hefndarráðstafanir þeirra afla innan stjórnarflokkanna sem vilja koma því á framfæri með einhverjum hætti að verkalýðsbarátta, eins og hún hefur verið háð, sé nú búin að renna sítt skeið og sé í raun og veru tilgangslaus. En það eru ekki bara forsvarsmenn verkalýðshreyfingarinnar sem standa undrandi frammi fyrir þessari þróun. Þar er einnig um að ræða forsvarsmenn vinnuveitendasamtakanna. Þeir standa einnig undrandi frammi fyrir því sem gerst hefur, miðað við þær upplýsingar sem þeir fengu í hendur þegar samningar voru gerðir. Ég minnist þess a.m.k. að formaður Vinnuveitendasambands Íslands hafði þau orð í sjónvarpsviðtali ekki alls fyrir löngu að hér væri um að ræða töluvert meiri verðhækkanir sem kæmu fyrr en þær upplýsingar, sem þeir höfðu í höndum þegar samningar voru gerðir, gerðu ráð fyrir. Ég held að það sé því augljóst mál að hér er vitandi vits staðið að þessu máli með þeim hætti sem nú hefur sýnt sig, og það er enginn vafi á því að bæði þm. og almenningur í landinu bíður eftir því að heyra svör hæstv. ríkisstj. við þessu. Mér dettur ekki í hug að halda, eins og ég sagði áðan, að það sé um annað að ræða heldur en hér séu réttar upplýsingar á ferðinni af hálfu verkalýðssamtakanna. Og ég eins og aðrir bíð eftir því í ofvæni að vita hver svör eða rök hæstv. ríkisstj. kunna að verða við þessari þróun, með hliðsjón af því sem áður hefur verið upplýst og staðið var að að meira eða minna leyti í samhengi við þær upplýsingar og spár sem fyrir lágu frá hendi þeirra aðila sem um þau mál fjölluðu þegar gengið var frá kjarasamningum. Ég vænti þess, að hæstv. forsrh. geti hér gefið þær upplýsingar sem a.m.k. menn taka að svo stöddu máli trúanlegar En ég er ekki í neinum vafa um að það verður á engan hátt hrakið, það meginefni sem þessi upplýsingabæklingur Alþýðusambands Íslands inniheldur. Þetta eru að mínu viti þær staðreyndir sem við blasa, og orsaka þeirra er að leita til óvinveittrar stefnu hæstv. ríkisstj. í garð verkalýðshreyfingarinnar.



Herra forseti. Vitnað er til þess af ræðumönnum að það hafi ekki gerst áður að Alþýðusamband Íslands telji sig knúið til að koma upplýsingum á framfæri sem þeim er það hefur gert með útgáfu bæklings þess er útbýtt hefur verið á borð þm. Ég skal ekkert um það segja. Ég vil aðeins taka það fram og ætla mér ekki að standa í deilum við Alþýðusamband Íslands eða forsvarsmenn þess, að í mínum huga býr enginn efi um að Alþýðusamband Íslands hefði getað komið þessum upplýsingum á framfæri í fjölmiðlum landsins, bæði blöðum, tímaritum og ríkisútvarpi, hljóðvarpi og sjónvarpi, meðlimum sínum að kostnaðarlausu. Það er því fremur gagnrýnisvert að það eyðir fjármunum sínum í útgáfustarfsemi sem þessa. Það mætti líkja því við það að ríkisstj. gæfi út bækling sem fæli í sér gagnrýni á stjórnarandstöðuna. Ég held að það yrði gagnrýnt hér af stjórnarandstöðunni og talið að ríkisstj. ætti ekki að verja fjármunum almennings í þessu skyni. Innan Alþýðusambands Íslands eru áreiðanlega margir sem telja slíka bæklingsútgáfu ekki eiga rétt á sér kostnaðarins vegna. En látum slíkt vera og látum það liggja milli hluta. Það er málefni samtakanna sjálfra og þeirra sem í þeim eru, og skal ég láta það kyrrt liggja. En efnislega er hér spurt af hv. þm. hvort ríkisstj. viðurkenni þær staðreyndir sem Alþýðusamband Íslands leggur hér á borðið, eins og hv. 4. landsk. þm. komst að orði. Ég tel að hér sé ekki um staðreyndir að ræða. Hér er um að ræða ályktanir af upplýsingum, og þær eru byggðar á forsendum sem orka tvímælis og leggja má út af með mismunandi hætti. Því er slegið föstu að verðhækkanir fyrstu tvo mánuðina hafi verið 7.3%, og það er nærri sanni. Því er slegið föstu að af þeim verðhækkunum eigi nýgerðir kjarasamningar eingöngu þátt í 1.3%. Ég vil gera þá aths. við þá staðhæfingu, að það sé mjög erfitt að greina ljóslega á milli hvaða þátt nýgerðir kjarasamningar eigi í þessum verðhækkunum og hvað ekki. Ég held, almennt talað, að það sé erfitt að skilgreina nákvæmlega hvaða orsakir liggja til verðhækkana, aðskilja kaupþáttinn alveg frá öðrum verðhækkunarástæðum, því að kaupþátturinn kemur fram með margvíslegum hætti, bæði beinum og óbeinum, og a.m.k. er þarna ekki rætt um þann óbeina þátt. Til viðbótar þessu er hér byggt á því að nýgerðir kjarasamningar hafi eingöngu haft í för með sér 6% kauphækkun. Það er fjarri sanni. Í hinum fjölmennustu launþegahópum var fyrsti áfangi kauphækkananna 10%, og til viðbótar kom það, að gengið var til móts við ýmsar sérkröfur sem auðvitað höfðu til kostnaðarhækkun í för með sér og þar af leiðandi verðhækkunaráhrif. Enn fremur er þess að geta, að þarna er einnig um hækkanir að ræða af völdum fyrri kauphækkana, eins og t.d. 3% kauphækkunar 1. okt. s.l., 0.6% kauphækkunar 1. des. s.l., þótt ekki sé farið lengra aftur í tímann. Það er kunnara en frá þurfi að segja að eftir að búið var að sitja á hækkunarástæðum og tilkostnaðarhækkunum, eins og kauphækkanir óneitanlega eru oftast, verður ekki á móti þeim staðið þegar ný tilefni gefast. Þá er hér sagt að starfsmenn Hagstofu og Þjóðhagsstofnunar hafi metið, hvaða verðhækkanir væru fram undan, og verðhækkanir hafi í reynd orðið mun meiri en hæstu spár gerðu ráð fyrir. Það er rétt, að fulltrúar þessara stofnana, einkum hagstofustjóri og hagrannsóknastjóri, mátu líklega verðlagsþróun á árinu og ræddu hana við fulltrúa aðila vinnumarkaðarins. Í því sambandi er rétt að skoða, hverju munar á þeim upplýsingum og raunveruleikanum, eins og hann er fyrirsjáanlegur. Eins og kunnugt er voru sett svokölluð rauð strik í kjarasamningana, og eins og kom fram hjá einum hv. ræðumanni áðan, var gert ráð fyrir verðhækkunum, miðað víð hvernig rauðu strikin voru sett, sem námu 10% fram til 1. júní n.k. Það er líklegt, eins og nú horfa sakir, að það verði farið um eða yfir 2 prósentustig í þeirri áætlun, þ.e.a.s. það, sem skeikar þarna, er að í staðinn fyrir 10% verðhækkun á þessu tímabili komi 12–13% verðhækkun. Þannig hafa verðhækkanirnar orðið meiri en gert var ráð fyrir að þessu leyti, en skakkar þó ekki meiru en raun ber vitni. Ég vil þessu næst víkja að því að ríkisstj. er sökuð um að gefa embættismönnum sínum rangar forsendur. Ég vil mótmæla þessu alfarið, bæði fyrir hönd ríkisstj. og eins fyrir hönd þeirra grandvöru og góðu embættismanna sem þarna eiga hlut að máli, hagstofustjóra og hagrannsóknastjóra, vegna þess að hér er um að ræða stofnanir og embættismenn sem eiga sjálfstætt að meta forsendur og starfa sjálfstætt að þessu leyti, án fyrirmæla eða leiðbeininga frá ríkisstj. Báðir embættismennirnir byggja áætlanir sinar á þeim forsendum sem þeir sjálfir setja sér, og að væna þá um annað er ekki réttmætt, fullkomlega ósanngjarnt og á sér ekki stað í raunveruleikanum. Þar með er líka fallið brott að ríkisstj. hafi gefið embættismönnum sínum rangar forsendur. Ég vil til viðbótar þessu taka fram, að bæði hafa þessir embættismenn svo og fulltrúar aðila vinnumarkaðarins tjáð mér að þessar verðlagsáætlanir hafi verið settar fram og ræddar með öllum fyrirvörum. Það var meira að segja ekki talað um áætlanir um verðhækkanir á árinu, það var jafnvel ekki talað um spár um verðhækkanir á árinu, heldur var talað um ágiskun. Ástæðurnar fyrir þessu voru hve mikil óvissa ríkti í þessum málum og ýmis gögn og forsendur til þess að byggja á hugmyndir um líklega þróun þessara mála voru óljósar og gátu ekki öðruvísi verið á þeim tíma sem þessar umr. fóru fram. Þegar af þeirri ástæðu að verðlagshækkanirnar eru þó væntanlega ekki nema rúmlega 2 prósentustigum hærri en þau 10%, sem ráð var fyrir gert, og vegna þeirrar óvissu sem ríkti í þessum málum, þá er ekki tilefni til þess fjaðrafoks sem hv. ræðumenn hafa efnt til hér í sölum Alþ. og reyndar hefur verið gerð tilraun til utan Alþ. einnig. Þá er hér rætt um einstakar hækkanir fyrirtækja og þá ekki síst opinberra fyrirtækja. Ég vil gjarnan gera grein fyrir þeim í eins stuttu máli og unnt er. Eitt af þeim fyrirtækjum, sem hér er rætt um, er Hitaveita Reykjavíkur sem hafði hækkað gjaldskrá um 27%, en gert hafði verið ráð fyrir 15–20% hækkun þegar kjarasamningarnir stóðu yfir. Þá lá fyrir beiðni frá Hitaveitu Reykjavíkur um 15+16% eða rúmlega 30% hækkun, og raunar lá í loftinu, að þetta væri beiðni um 40 eða yfir 40% hækkun á hitaveitugjöldum. Borgarstjórn Reykjavíkur samþykkti beiðni þar að lútandi, en ríkisstj. féllst á 25% hækkun. Og vegna hvers féllst ríkisstj. á 25% hækkun? Vegna þess að m.a. nágrannasveitarfélög Reykjavíkurborgar beindu tilmælum og áskorunum sínum til ríkisstj. um að veita alfarið umbeðna hækkun vegna þess að ella mundu Hitaveituframkvæmdir tefjast og bar með mundu margar þúsundir manna ekki verða aðnjótandi þeirra gæða að greiða innan við 30% fyrir kyndingu á híbýlum sínum, miðað við það sem þeir greiða nú. Í því er fólgin kjarabót fyrir umræddar margar þúsundir manna sem ríkisstj. vildi ekki af þeim taka. Til viðbótar liggja þær upplýsingar fyrir varðandi Hitaveituna, að ef umbeðin hækkun yrði ekki veitt núna og markaðurinn þar með stækkaður og stofnkostnaði dreift á fleiri herðar, þá mundu einnig þeir, sem nú njóta Hitaveitunnar, verða að sæta því að borga meira fyrir heita vatnið og kyndingu híbýla sinna eftir sem áður. Ríkisstj. samþykkti þetta þess vegna til þess að koma í veg fyrir kjaraskerðingu ótalinna þúsunda manna hér á höfuðborgarsvæðinu. Næst er til að taka að fundið er að því að hljóðvarp og sjónvarp hafi hækkað um 31% og strætisvagnafargjöld hafi hækkað um 25%. Ég held að það hafi verið gert ráð fyrir allverulegri hækkun í verðlagsspám í báðum tilvikum og jafnvel meiri hækkun en 25% hvað strætisvagna áhrærir, í spám Hagstofu og Þjóðhagsstofnunar. Mig minnir að það hafi verið 35%. En ríkisstj. féllst ekki nema á 25% hvað strætisvagnana snertir, og í stað yfir 40% hækkunar sem sjónvarp og hljóðvarp fór fram á samþykkti ríkisstj. sem svaraði 30 eða 31% hækkun. Gjaldskrár þessara opinberu fyrirtækja voru síðast hreyfðar fyrir ári eða um það bil, 1. mars 1975. Frá þeim tíma hefur Dagsbrúnarkaup hækkað um milli 25 og 30% áður en til nýgerðra kjarasamninga kom, þannig að í þessum hækkunum eiga þátt aðrar kauphækkanir en felast í nýgerðum kjarasamningum. Og til viðbótar má nefna að olíukostnaður strætisvagnanna t.d. hefur hækkað um 50% frá því í apríl 1975 eða frá því að síðasta hækkun átti sér stað, þ.e.a.s. þegar kaup hækkar um 35–10% og eldsneytiskostnaður um 50%, þá hækka fargjöldin um 25%. Það er sagt, að Póstur og sími hækki um 24% og hafi ekla verið gert ráð fyrir þeirri hækkun, og það er rétt. Síðasta hækkun Pósts og síma var s.l. haust, og það var von ríkisstj. að þurfa ekki að hreyfa þá gjaldskrá nema tiltölulega lítið. En hér er sérstakt vandamál á ferðinni, nefnilega það að á undanförnum árum hefur Póstur og sími ekki fengið gjaldskrárhækkanir til þess að standa undir rekstrarkostnaði og fjárfestingum sem m.a. alþm. hafa viljað að þessi stofnun legði út í. Af því hefur leitt að þessi stofnun hefur gripið til fjármagns sem felst í orlofsgreiðslum sem hún hefur í vörslu sinni, en á að standa skil á þegar til útborgunar orlofsfjár kemur. Þetta var óviðunandi ástand, að einhver vafi lægi á því að unnt væri að greiða út orlofsfé á tilsettum tíma. Þess vegna tók ríkisstj. þá afstöðu að semja við Seðlabankann um lánsfjárútvegun til handa Pósti og síma allt að 1000 millj. kr. til þess að hafa þetta orlofsfé í sérstökum sjóði og ávallt tiltækt, en gerandi ráð fyrir því að Póstur og sími endurgreiddi þetta lán á nokkrum árum, að því er mig minnir 4–5 árum. Til þess þurfti Póstur og sími á þessari hækkun að halda, og því er þetta hækkunartilefni samansafnað á mörgum árum. Þá er loks rætt um hækkun búvöru. Ég vil gjarnan gera grein fyrir því hér varðandi hækkanir búvara, að ekki hefur verið um að ræða hækkanir á verðlagsgrundvelli, sem fram koma í útsöluverði, frá því s.l. haust. En frá hausti og til loka marsmánaðar eru hækkunartilefnin hlutfallslega þessi, að launaliðurinn er orsök að tæpum 70% af hækkun á grundvallarverði, en hækkun á fóðurbæti og öðrum aðföngum til búrekstrar er tilefni til rúmlega 30% hækkunar grundvallarverðsins. Hér er rétt að fram komi í sambandi við síðustu hækkun, ef við ræðum sérstaklega t.d. mjólkina, þá er launaliðurinn um það bil 30% tilefni af hækkuninni, fóðurbætirinn og annað um 12–13% og niðurgreiðslulækkun úr ríkissjóði um 30%. Aðilum vinnumarkaðarins var gerð grein fyrir því að ríkisstj. hygðist lækka niðurgreiðslur á búvörum og fór það ekki heldur á milli mála gagnvart alþm. við undirbúning fjárlaga. Til viðbótar þessum hækkunartilefnum er rétt að það komi fram, að hækkun á vinnslu- og dreifingarkostnaði nemur um 34%, en til frádráttar kemur að niður er fellt launajöfnunarálag, 5% á launalið, og fáum við þá 100 út frá þessari samlagningu og frádrætti. Það er rétt að hækkun á vinnslu- og dreifingarkostnaði var hærri en ráð var fyrir gert og sömuleiðis hækkun á fóðurbætinum, og veldur það þeim mismun sem varð á áætlunum um hækkun búvöru og því sem í raun varð. Í sambandi við búvöruverð vil ég að tvennt komi fram: annars vegar það, að Alþýðusamband Íslands tók fyrir mörgum árum þá ákvörðun að draga til baka fulltrúa sinn í sexmannanefnd og í stað hans var skipaður annar ágætur maður sem ég dreg ekki í efa að hafi ávallt í starfi sínu borið mjög fyrir brjósti hag launþega og meðlima Alþýðusambands Íslands. En engu að síður hef ég oftsinnis fært í tal við forsvarsmenn Alþýðusambands Íslands að ég harmaði það mjög að þeir skipuðu ekki að nýju fulltrúa í sexmannanefnd, þannig að þeir gætu fylgst með frá fyrstu hendi, hvernig að verðlagningu væri staðið, og staðið á móti eða gert ágreining þegar hækkun væri af tilefni sem ekki hefði við rök að styðjast. Því miður hefur Alþýðusamband Íslands ekki séð sér fært að skipa þennan fulltrúa. En þrátt fyrir allt hygg ég að það hefði verið mjög gagnlegt bæði fyrir Alþýðusambandið og meðlimi þess svo og almennt fyrir neytendur og reyndar bændur og framleiðendur líka að Alþýðusambandið hefði fylgst nákvæmlega með starfi sexmannanefndar, þótt ég viti það og geri mér grein fyrir að starfi þeirrar n. eru skorður settar vegna ákveðinna starfsreglna sem sú n. verður að taka tillit til og m.a. viðurkenna ákveðin hækkunartilefni: útsöluverði landbúnaðarvara. Hitt atriðið, sem ég vildi nefna í þessu sambandi, er að ríkisstj. hefur ákveðið og landbrh. mun þessa dagana vera að ganga frá nefndarskipun sem á að fjalla um endurskoðun á verðlagi landbúnaðarvara. Í þá n. hefur Alþýðusamband Íslands m.a. tilnefnt fulltrúa, og við skulum vona að starf þeirrar n. beri árangur og m. a. þann að eyða tortryggni á milli framleiðenda og neytenda og endurbæta verðlagskerfi landbúnaðarvara, gera það einfaldara og auðskildara en það nú er öllum almenningi. Hv. 7. þm. Reykv. taldi, að markmið síðustu kjarasamninga hefði verið að halda óbreyttum þeim meðalkaupmætti sem var á s l. ári, og vitnaði til þess, að það væri það sem fram hefði komið í stefnuræðu minni í okt. s.l. Ef ég rifja það upp, þá var það, hygg ég, í stuttu máli á þá leið að ríkisstj. legði áherslu á að vernda þann kaupmátt sem þá væri til staðar, þ.e.a.s. á síðasta ársfjórðungi síðasta árs, og því miður mun hann hafa verið heldur lægri en meðalkaupmáttur ársins í heild, þó þannig, að lögð væri áhersla á það í kjarasamningum að fara hægara í kauphækkanir fyrst á samningstímabilinu og reyna að vinna síðan upp kaupmáttinn síðar á samningstímabilinu. Fyrir þetta hlaut ég gagnrýni hér í ræðum stjórnarandstæðinga. En þetta var sagt með tilliti til þess að með þeim hætti væri betur unnt að vinna gegn verðbólgunni. Ég segi þetta ekki vegna þess að ég hafi út af fyrir sig áfellst verkalýðsfélögin fyrir nýgerða kjarasamninga, og sannast best að segja kannast ég ekki við að af ríkisstj. hálfu hafi með einum eða neinum hætti verið gerð árás á verkalýðsfélögin vegna þeirra kjarasamninga eða uppi hafður áróður gegn þeim, eins og hv. þm. komst því miður að orði. Hitt er annað mál, að einmitt þetta, að kauphækkanirnar voru í hærra lagi fyrst á samningstímanum fremur en síðast á honum, er til þess fallið að verðlagshreyfingarnar eru meiri fyrri hluta samningstímabilsins en seinni hluta hans. Og ég er nú svo bjartsýnn, þótt sú bjartsýni sé með öllum fyrirvörum, að lita svo á að von sé til að að svo miklu leyti sem verðhækkanirnar hafi verið meiri fyrri hluta samningstímabilsins en ráð var fyrir gert, þá verði það unnið upp með minni verðhækkunum á seinni hluta samningstímabilsins. Það er alveg rétt, sem hv. 7. þm. Reykv. ræddi um, að af allra hálfu hafi í raun og veru verið lögð á það áhersla og það sett fram sem æskilegt markmið, að samningar gætu verið til langs tíma, og minnti hann í því sambandi á samningana í febr. 1974 sem hefðu ekki verið nema 7 mánaða gamlir þegar verkalýðsfélögin töldu sig til knúin að þeim yrði sagt upp. Þetta er rétt frá skýrt, og reyndar vildi ég við það bæta, að þeir voru ekki einu sinni 7 mánaða gamlir, heldur var það strax eftir tvo mánuði að það þurfti að taka vísitöluuppbæturnar úr sambandi vegna verðlagsþróunar. Ég rifja þetta upp í því skyni að við sameinumst nú um það, öll þjóðfélagsöfl, að sjá svo um að sagan endurtaki sig ekki og það verði unnt að fóta sig á grundvelli núverandi kjarasamninga til áframhaldandi baráttu gegn verðbólgu. Það er að vísu svo að í stað þeirrar 15–17% verðhækkunar, sem spáð var, þá má búast við að verðhækkanir frá ársbyrjun 1976 til ársloka verði milli 22 og 25%. En þótt við náum ekki því markmiði að komast niður í verðbólguvöxt sem nemi um það bil 15%, sem raunar er of mikið miðað við nágrannalönd okkar, þá skulum við ekki missa sjónar af takmarkinu og minnast þó þess að árið 1974 var verðbólguvöxturinn frá ársbyrjun til ársloka um 53%, árið 1975 frá ársbyrjun til ársloka 37%, og nú skulum við reyna að halda honum sem lægstum og alla vega ekki meiri en nemur þeim spám sem nú liggja fyrir, 22–25%. Ég vil taka vara við því, ef menn álíta að stjórnvöld geti í rann og veru til lengdar stjórnað verðlagi í landinu. Ef við lítum á hina ýmsu vöruflokka og hvaða áhrif verðlag þeirra hefur á heildarverðlag í landinu, þá er það svo að verðlag búvöru mun eiga um 40% þátt í almennu verðlagi og verðlag annarra almennra neysluvara um önnur 40% og verðlag opinberrar þjónustu um 20%. Ég er þeirrar skoðunar hvað verðlag opinberrar þjónustu snertir að því sé best fyrir komið í höndum þeirra stjórnvalda sem þar um fjalla, og þá á ég við að sveitarstjórnir eigi að bera ábyrgð á verðlagi sinna fyrirtækja og standa reikningsskap gerða sinna gagnvart kjósendum sínum, þegar til kosninga kemur, fyrir þá stjórn. Með sama hætti á ríkisvaldið að standa gagnvart ríkisfyrirtækjum. Í þessum efnum er að vísu við vandamál að glíma, vegna þess að í alflestum tilvikum er hér um að ræða fyrirtæki sem ekki verða að sæta samkeppni nema með óbeinum hætti og þess vegna fæst ekki eins og skyldi mælikvarði á hagkvæmni í stjórn þeirra. Úr þessu hefur verið reynt að bæta í mörgum tilvikum með skipun stjórnarnefnda viðkomandi stofnana. En það er ekki algilt að það hafi haft bætt áhrif, heldur hafa þessar stjórnarnefndir á stundum talið það sitt sérstaka hlutverk að gerast málsvarar viðkomandi fyrirtækja og berjast fyrir verðhækkunum og tekjuhækkunum þeim til handa. Það er út af fyrir sig skiljanlegt. Í opinberum rekstri þurfum við auðvitað að beita meira aðhaldi og meiri sparnaði, en í raun og þegar til lengdar lætur verður hver stofnun að bera ábyrgð á sínum málum og hljóta gagnrýni fyrir. bæði vegna gjaldtöku og þjónustu. Hvað snertir búvöruverðlag, þá hef ég þegar sagt frá því að fyrirkomulag þeirra mála væri í endurskoðun og skal því ekki fjölyrða um það frekar. Það er viðkvæmt mál, en engu að síður er nauðsynlegt að takast á við lausn þess og gera það skýrara, greinilegra og einfaldara í framkvæmd og um leið að fá fram skilyrði til þess að búrekstur verði ávallt rekinn með hagkvæmara móti, bæði framleiðendum, bændum sjálfum, til hagsbóta og neytendum um leið. Hvað þriðja þáttinn snertir, hið almenna verðlag, þá vil ég vekja athygli á því, að þótt e.t.v. skorti að einhverju leyti á tilskilda og nauðsynlega samkeppni á því sviði, þá er ég í engum vafa um að frjáls samkeppni tryggir lægsta vöruverðið neytendum til handa, og í því sambandi hygg ég að framtíðarmarkmiðið eigi að vera að afnema ákveðin verðlagsákvæði, þótt verðlagseftirlit haldist, og bendi á það að verðlagsstjóri hefur t.d. tekið upp könnun á vöruverði í verslunum í Reykjavík og veitt verslunareigendum og atvinnurekendum þannig aðhald, en ekki síst neytendum mikilvægar upplýsingar sem eru til þess fallnar að efla verðskyn almennings. Á grundvelli slíkra kannana og verðlagseftirlits tel ég að frjáls samkeppni tryggi best lægst vöruverð neytendum til handa. Hér er verkefni sem liggur fyrir stjórnvöldum að fjalla um á næstunni. Ég vil svo aðeins segja bað, að auðvitað getur aukin krónutala kaups ekki haft í för með sér aukinn kaupmátt nema um sé að ræða aukna framleiðni innanlands, sem t.d. er fólgin í meiri afla eða aukinni hagkvæmni í vinnubrögðum, og á stundum geta kaupkröfur verkalýðsfélaga einmitt verið til þess fallnar að skapa atvinnurekendum aðhald í því að ná fram aukinni hagkvæmni. En ef þess er ekki gætt að kauphækkunin sé í samræmi við aukna framleiðni og hagkvæmni, þá er ekki von til þess að kaupmáttur aukist, nema að viðskiptakjör landsins út á við batni, þ.e.a.s. verðlag útflutningsafurða hækki eða innflutningsvara lækki. Ef þessi skilyrði eru ekki fyrir hendi, þá hljóta kauphækkanir að koma út í verðlagið í einu eða öðru formi. Það er að vísu eitt sem ég hef ekki getið um, og það er að unnt sé að taka kauphækkanir af gróða atvinnuveganna og atvinnufyrirtækjanna. Stundum er því svo farið. En við gerð síðustu kjarasamninga held ég að báðir og allir aðilar vinnumarkaðarins hafi gert sér grein fyrir því að því var þá ekki til að dreifa. Um það ber vitni ein höfuðkrafa, sem báðir þessir aðilar settu fram, um aukið lánsfé til atvinnuveganna og lægri vexti. Þessi krafa er eðlileg frá sjónarmiði vinnuveitenda á öllum tímum, vegna þess að auðvitað vilja vinnuveitendur og atvinnufyrirtæki fá aukið lánsfé og greiða lægri vexti fyrir það. Einhverjir hefðu einhvern tíma sagt að þarna væri verið að reka erindi skuldakónga. En frá sjónarmiði verkalýðsfélaga er þessi ósk ekki eðlileg nema undir þeim kringumstæðum að það sé viðurkennt af þeim að það sé enginn gróði, engar fyrningar í vörslu atvinnufyrirtækja til að greiða hærra kaupgjald. Nú er um að það ræða að við höfum á allra síðustu vikum, sem betur fer, fengið fréttir um og raunar fengið í okkar hlut hærra verð fyrir okkar útflutningsafurðir margar eða jafnvel flestar hverjar, og því er von til þess að atvinnuvegirnir geti betur borið þær kauphækkanir, sem um var samið, en ella og minni tilfærslu þurfi til atvinnuveganna en ella, annaðhvort í formi skatta á almenning og uppbóta til atvinnuveganna eða þá einhvers konar gengissigi. En á móti kemur að við höfum orðið fyrir aflabresti og þurfum að takmarka fiskveiðar okkar, og þess vegna skiptir nú mestu máli að við leitum allra úrræða til þess að finna nýjar leiðir til þess að veiða fisktegundir sem ekki eru í hættu. Um það munum við væntanlega ræða nánar næstu daga. Herra forseti. Ég hef gerst nokkuð langorður, enda voru það þrír hv. þm. sem kvöddu sér hljóðs og báru fram nokkrar spurningar sem ég vona, þó að þær hafi e.t.v. ekki verið allar jafnskýrt orðaðar, að ég hafi í höfuðatriðum svarað með orðum mínum.



Herra forseti. Þessi ræða hæstv. forsrh. tekur af öll tvímæli um það að tímabært var að vekja máls á því umræðuefni sem hér hefur verið rætt utan dagskrár í Sþ. Hæstv. ráðh. hóf mál sitt á því að ráðast á Alþýðusamband Íslands fyrir að það skuli leyfa sér að prenta örlítinn bækling með niðurstöðum, er hagfræðingar þess hafa komist að um mat á því sem hefur gerst í verðlagsmálum eftir að samningar voru gerðir fyrir örfáum vikum. Ég undrast satt að segja þessa gagnrýni, svo smásmuguleg er hún og ber aðeins vott um einhvers konar óróleika hæstv. ráðh. í sambandi við málstað ríkisstj. í þessu máli. Hvað er athugavert við það þó að Alþýðusambandið, samtök launþega um allt land, prenti örlítinn bækling til að koma upplýsingum á framfæri, fyrst og fremst fyrir sína eigin félagsmenn, en líka fyrir aðra? Er hægt að verja þeim í fármunum fólksins, sem það hefur lagt til Alþýðusamtakanna, á betri hátt? Að bera það saman við útgáfu ríkisstjórnar til að ráðast á stjórnarandstöðu er algjörlega út í hött. Alþýðusamtökin hafa nú á síðustu tímum fengið í þjónustu sina unga og duglega hagfræðinga, og þau hafa nú sina eigin sérfræðinga til að meta tölur og þróun efnahagslífsins. Þau geta lagt fram álit þessara ungu manna sjálf, en hingað til hafa stjórnvöld haft einokun á að hafa heilan her af hagfræðingum til að skrifa skýrslur og svör sem hæstv. ríkisstj., núv. og fyrrverandi, hafa síðan lesið yfir þjóðinni, venjulega með þeim boðskap að kröfur um bætt kjör fyrir vinnandi fólk séu af hinu illa, að það hafi engin atvinnurekandi ráð á að borga neitt, að allt sé á hausnum, að fólkið eigi að hætta þessu. Það er einmitt vegna þess að verkalýðssamtökin hafa nú sína eigin hagfræðinga til að túlka þróun efnahagsmála sem ástæða er til að leggja fram opinberlega í áheyrn alþjóðar fyrirspurn um það á Alþ. hvort ríkisstj. vefengi það, sem flutt hefur verið frá þessum aðilum, eða ekki. Við höfum fengið svarið. Það var að vísu heldur vesældarlegt, en ekki gat ég betur heyrt en að hæstv. forsrh. vefengdi þær upplýsingar, sem þarna hafa verið settar fram. Og þá er gott að vita það. Hitt er athyglisvert, að í þetta skipti fylgdu ekki með álitsgerðir frá þeim hagfræðingum eða stofnunum sem ríkisstj. hefur í þjónustu sinni, og hefur þeim verið brugðið fyrir af ráðh. af minna tilefni heldur en þessu. Er rétt að það komi fram að hæstv. forsrh. vissi um þessa fyrirspurn, sem hv. 4. landsk. þm. ætlaði að leggja fram, þegar s.l. mánudag, svo að það hefur verið nógur tími til að fá slíkar álitsgerðir, en af einhverjum ástæðum liggja þær ekki fyrir. Þegar hagfræðingar Alþýðusambandsins gera sér far um það að reikna út, hversu mikill hlutur kauphækkana sé í tilteknum verðhækkunum, segir hæstv. forsrh. af mikilli vandlætingu að það sé erfitt að greina milli hinna ýmsu liða og illmögulegt að sjá hvað sé frá kaupgjaldi komið. Einni eða tveimur mínútum síðan lýsir hann því að einhver hluti af þessum síðustu og verstu verðhækkunum stafi af gömlum verðhækkunum, frá því í des. í fyrra og enn þá lengra aftur í tímann. Þá skortir ekki á skarpskyggnina. Hæstv. ráðh. virðist geta séð hvað er af orsökum kaupgjaldshækkana þegar honum þóknast það. Þegar Alþýðusambandið færir fram slíkar röksemdir, er lesið yfir Alþ. að það sé ómögulegt að greina hvað af verðhækkunum sé frá kaupgjaldi komið og hvað ekki. Ég tel því að andmæli hæstv. forsrh. fái ekki staðist og hann hafi ekki fært fram neinar röksemdir sem raunverulega hnekki þeim upplýsingum sem Alþýðusambandið hefur komið á framfæri frá sérfræðingum sínum. Þær upplýsingar standa því, og þær eru fróðlegar og nauðsynlegar, vegna þess að það er sí og æ, ár eftir ár, hamrað á þeirri kenningu að kauphækkanir skili sér alltaf út í verðlagið, fólkið verði að skila þeim öllum aftur. Hefur ekki staðið á því nú í stjórnarblöðunum að þjóðinni væri sagt að þær miklu verðhækkanir, sem nú hafa dunið yfir, séu eins og venjulega vegna þess að verkfall er nýafstaðið og það hefur verið samið um hærra kaup. Enginn lætur sér til hugar koma að halda fram að kaupgjald hafi ekki áhrif á verðlag. Er allt annað að viðurkenna þá staðreynd heldur en að taka undir þann söng að öll verðbólga og allar verðhækkanir séu kaupgjaldinu að kenna, þó að kaupgjald sé sannanlega stórum lægra hér á landi, jafnvel með margföldum vinnutíma, heldur en það er í nágrannalöndum okkar. Hæstv. ráðh. notaði ræðu sína að mestu leyti til þess að afsaka þær hækkanir, sem orðið hafa, og útskýra þær. Það er góðra gjalda vert að segja okkur af hverju þarf að hækka þetta og af hverju þarf að hækka hitt, en eins og hann benti á, er óhæfilega mikið af þessum hækkunum komið frá opinberum þjónustustofnunum. Ég held satt að segja að hækkanir þessara stofnana séu svo tíðar og geigvænlegar að það verði að endurmeta störf þeirra og skipulag og athuga hvort það er ekki eitthvað í ólagi við skipan þessara opinberu þjónustumála þegar innlendar þjónustustofnanir á vegum hins opinbera, þar sem engin gróðatilhneiging ætti að vera fyrir hendi, hafa forustu um sífelldar hækkanir. Það er að vísu mismunandi hverjar aðstæður eru hjá hinum ýmsu stofnunum sem hæstv. ráðh. nefndi, en við getum tekið eina eða tvær. Hana nefndi t.d. Póst og síma. Hvernig stendur á því, að Póstur og sími, þessi stóra ríkisstofnun, hefur árum saman verið án þess að hafa neina sérstaka stjórn? Hún hefur fram til síðustu ára verið sérstakt ráðuneyti. Og vita menn ekki að Póstur og sími hefur vaðið áfram í fjárfestingu og tekið útlend lán um langt árabil án þess að það væri nokkurt eftirlit með því eða nokkurt opinbert mat sjáanlegt á því hvort þessar framkvæmdir eru allar nauðsynlegar og tímabærar og hvort stofnunin hefur ráð á þeim? Hæstv. ráðh. standa upp eftir á og tilkynna að það sé óhjákvæmilegt að fólkið verði að borga. Það er alltaf verið að færa okkur meiri tækni, það er alltaf verið að hagræða. Til hvers á tæknin að vera? Á hún ekki að vera til að létta okkur lífið? Er eðlilegt, þegar við byggjum virkjanir, að þá skuli blasa við tvöfalt raforkuverð, og þegar við byggjum mjólkurbú, að þá eigi samkvæmt síðustu till., sem hér liggja fyrir, að dreifa kostnaðinum af því þegar í stað á neytendur? Eiga ekki betri verksmiðjur, eiga ekki betri framleiðslu- og þjónustufyrirtæki að verða til þess að létta þjónustuna, gera hana betri og gera hana ódýrari? Mér finnst að það skorti eitthvað á þetta, og það er satt að segja furðulegt, að hæstv. forsrh. skuli segja okkur kinnroðalaust, hér á Alþ., að Póstur og sími hafi tekið orlofsfé íslenskra launþega, notað það í fjárfestingu og verið kominn í þau vandræði, að það varð að kalla Seðlabankann til að velta honum 1000 millj. kr. lán svo hann gæti staðið í skilum með orlofsfé? Hvað er að gerast? Ég er hræddur um, að það væri búið að setja rannsókn í gang ef Klúbburinn hefði gert þetta. Þannig er í mörgum þessum stofnunum, það er alltaf verið að moka peningum í hitt og þetta, án þess að það virðist vera sannreynt fyrir fram, í fyrsta lagi hvort öll þessi fjárfesting er nauðsynleg, hvort hún veitir okkur betri kjör eða hvort viðkomandi stofnanir hafi eðlilega möguleika á að fjármagna framkvæmdir sínar. Svo kemur ráðherrastoltið, að standa sig vel fyrir hönd sinna stofnana. Þeir eru mannlegir eins og stjórnirnar yfir ríkisverksmiðjunum og taka málstað þessara opinberu fyrirtækja á móti þjóðinni og neytendunum - og segja þjóðinni: Þið verðið að gjöra svo vel að borga og þegja. Þetta eru framfarirnar, þetta er tæknin. Þetta eru stór og vel rekin fyrirtæki, en mörg þeirra sennilega rekin næsta stjórnlaust. Það mun ekki hafa verið ætlun neins af ræðumönnum að kasta rýrð á embættismenn ríkisins, hagstofustjóra eða hagrannsóknastjóra, og við vitum sjálfsagt allir að þeir lögðu hvor sitt mat á það, þegar vinnudeilurnar stóðu yfir, hvað þeir töldu líklegt að ríkisstj. mundi leyfa mikið af hækkunum. Og menn undruðust um þessa hálærðu og ágætu drengskaparmenn, sem vinna ómetanlegt starf fyrir þjóðina og ríkisvaldið, að það bar nokkuð á milli áætlana þeirra um fyrirsjáanlegar verðhækkanir fram til októbermánaðar. En það var athyglisvert að sá þeirra, sem hefur lengri reynslu af samstarfi við ríkisstjórnir, gerði hærri áætlun um það hvað ríkisstj. væri líkleg til að leyfa af hækkunum. Og jafnvel eftir áratugastarf með öllum ríkisstjórnum, sem hér hafa setið á þessu tímabili, var áætlun hans, byggð á reynslu hans, ekki nógu há. Ríkisstj. tókst að spenna sig töluvert upp yfir það sem hann gat látið sér detta í hug. Hér hefur verið mikið minnst á landbúnaðarhækkanir og það er ástæða til, vegna þess að engar hækkanir koma við neytendur eins og þær. Ég ætla að leyfa mér að auglýsa eftir því að talsmenn bænda taki upp baráttu fyrir því að það verði greint í sundur, sem bændurnir raunverulega fá fyrir þessar vörur, og það sem neytendur borga. Það, sem liggur þar á milli, er alltaf að spennast upp. Þannig eru 60–70% af þeim hækkunum sem nú hafa orðið. Og hvernig stendur á því að bændur og talsmenn þeirra sitja undir þessu? Öll þjóðin tortryggir verðmyndunarkerfi landbúnaðarins af þessum ástæðum. Ég tel ástæðu til að benda á þetta vegna þess að það er gott, eins og hæstv. forsrh. raunar reyndi að gera, að skilja í sundur og sjá hvernig þessar miklu hækkanir verða til. Það mætti gjarnan fylgja smámiði, þegar fólk borgar á annað þús. kr. eða upp undir 2 þús. kr. fyrir lambalæri á sunnudagsborðið, um að þriðjungurinn af síðustu hækkun hefði verið skattahækkun frá ríkinu. Þegar niðurgreiðslurnar eru lækkaðar til að spara ríkinu, þá er það nýr skattur. Það er farið að nota landbúnaðarvörurnar í svo ríkum mæli til almennrar hagstjórnar að það má segja að 2/3 þeirra tilheyrðu hagfræðingunum, en 1/3 bændunum. Það er að vísu erfitt að eiga við blessaða hagfræðingana, jafnvel þegar þeir eiga ekki að gera annað en að mæla það sem telja verður staðreyndir. Ég býst við að hæstv. forsrh. hafi manna bestan aðgang að bestu hagfræðistofnunum okkar, en hann segir að það hafi verið 53% verðbólga í hittiðfyrra og 37% í fyrra. En fyrir nokkrum dögum var borið á borð okkar fallegt og gott rit frá OECD, þeirri miklu efnahagsstofnun sem við erum þátttakendur í. Þar er þetta fallega kort yfir verðbólguna. Það stendur í fyrirsögninni: Hvað hefur orðið af verðbólgunni? - af því að hún hefur minnkað svo mikið í öllum löndum OECD nema einu. Myndin svarar þessu: Verðbólgan, sem þeir spyrja hver sé, er öll á Íslandi. En þessir menn, sem ég hélt að fengju upplýsingar frá bestu innlendum heimildum, telja að verðbólgan í fyrra hafi ekki verið 37%, heldur 43%–44% já, 43.6% stendur hér.  Síðasti kaflinn í ræðu hæstv. forsrh. var næsta sorglegur því hann gekk út á að telja upp ástæður fyrir því að ríkisstj. gæti eiginlega ekkert við verðlagsmálin ráðið, bæjarfélög ættu að ráða verðlagi í bæjarverksmiðjum, ríkið eða viðkomandi stjórnir ættu að ráða verðlagi hjá ríkisfyrirtækjum - þannig væri þetta, það ætti að minnka verðlagseftirlitið og hafa frjálsa samkeppni. Það er sjálfsagt gott og blessað, en sem sagt, það virðast alltaf vera einhverjir aðrir sem ráða,. og hvort sem það er bær, ríki eða einstaklingar eða samvinnufélög, þá er það eigandi framleiðslutækisins sem á alltaf að ráða verðlaginu, sá sem hefur mestan hag af því að fjárhagur þess sé góður. Í fyrsta lagi byrja ég á því að benda hæstv. forsrh. á að einmitt sá ljóður á þessum málum, sem hann dró fram, að mörg þessara fyrirtækja búa við einokun hér á landi og hafa ekki samkeppni, gerir það nauðsynlegt að það sé einhver annar en eigendur eða stjórnendur viðkomandi fyrirtækis sjálfs sem meta það hvaða verðhækkanir fyrirtækin geta fengið. Þar þyrftu að koma til einhverjar bremsur og ættu auðvitað að vera hjá hæstv. ríkisstj. eða aðilum sem eru trúnaðaraðilar hennar. Mér fannst vera vonleysistónn í hæstv. forsrh. í sambandi við þessi mál. Þau eru að vísu geigvænlega erfið, og skal ekki neinum manni láð þó honum þyki glíman þung. En hann virðist gleyma því að hann er forsrh. og stjórn hans hefur að baki sér mikinn meiri hl. á Alþ. sem getur búið til þau hagstjórnartæki sem ríkisstj. vill fá, ef hún vill þá fá nokkur hagstjórnartæki, ef hún er ekki búin að bíta í sig þann áróður sem haldið er uppi af stærstu einkafjölmiðlum landsins að þetta eigi allt að lúta annarlegum peningalögmálum og það sé aðeins frekja illra sósíalista að gera veður út af því þegar útreikningar fyrirtækjanna sýna t.d. nauðsyn á 60% hækkun á bilatryggingunum. Þessi verðstökk hvert af öðru geta ekki orðið til að vekja traust neytenda í landinu, síst af öllu þegar svo kemur vonleysishjal, eins og við heyrðum hér, um að ríkisstj. geti ekkert að þessu gert, það séu einhverjir allt aðrir og einhver allt önnur lögmál sem séu þarna að verki. Það má ekki gleyma því að sterkur meiri hl. á Alþ. getur sett lög um þau hagstjórnartæki sem ríkisstj. telur sig þurfa til að hafa þann hemil sem framast er unnt á þeirri verðbólgu sem nú er orðið algjört einsdæmi, algjört viðundur í öllum hinum efnaðri hluta jarðarinnar, sem á sér engin hliðstæð dæmi nema helst í Suður-Ameríku, líklega Argentínu einna helst, og væri ekki leiðum að líkjast. Það er líka gott að hafa í huga að afsökunin um sífelldar erlendar hækkanir er ekki fyrir hendi í líkt því eins ríkum mæli nú eins og hún var fyrir 2–3 árum. Þá var von að við yrðum fyrir barðinu á olíuhækkununum, en nú er ekki slíku til að dreifa, heldur er yfirgnæfandi meiri hl. af þessum hækkunum algjört innanlandsmál. Þess vegna verðum við að komast fyrir þær, og við verðum að finna hvað það er sem dugir. Ef það er hægt að finna það hljóta einhver læknisráð að vera til, og hæstv, ríkisstj. hefur allt það í hendi sinni sem hún þarf til þess að finna þau ráð og beita þeim, ef hún vill beita þeim. Ég vona því að það séu ekki gamlar trúarkreddur kapítalismans sem valda því að hæstv. ríkisstj. er svo aðgerðalaus og vonlaus í þessum málum eins og raun ber vitni og heyra mátti á ræðu hæstv. forsrh.



Herra forseti. Þeim fyrirspurnum, sem hér hafa verið bornar fram, hefur ekki verið beint til mín og ég var ekki látinn af þeim vita fyrir fram. En það er tvenns konar misskilningur sem mér finnst nauðsynlegt að leiðrétta, - misskilningur sem mér virðist hafa komið fram hjá ræðumönnum, a.m.k. sumum, og hjá Alþýðusambandi Íslands, og mér finnst að málflutningur beggja aðila hafi um of verið byggður á þessum misskilningi. Annar misskilningur er sá, að því hafi verið haldið fram af ríkisstjórnarinnar hálfu og málgögnum hennar að síðustu kjarasamningar launþegasamtakanna hafi verið vitaverðir, þar hafi verið um of miklar kauphækkanir að ræða. Ég verð að segja alveg eins og er, að ég minnist þess ekki fyrir mitt leyti að hafa látið þau orð mér um munn fara nokkurn tíma. Ég minnist þess satt að segja ekki að slík orð hafi komið frá ríkisstj. hvorki frá einstökum ráðh. né ríkisstj. í heild. Ég dreg í efa að það sé hægt að sýna fram á það í málgögnum ríkisstj., ef þau verða skilgreind, að þar hafi þessir samningar verið sérstaklega gagnrýndir fyrir að kauphækkanir væru of miklar. Ég vil ekki taka það sem góða og gilda vöru nema þeir, sem flytja slíkt fram, bendi á ákveðin dæmi þar um. Þegar þessir samningar voru til meðferðar hef ég áreiðanlega margoft látið í ljós opinberlega að kauphækkanir væru óhjákvæmilegar eins og á stóð. Það var alltaf mitt álit og var vissulega álit ríkisstj. líka. Auðvitað getur verið álitamál hvar rétta markið er, og það er annað sjónarmið sem kemur fram af hálfu atvinnurekenda, sem sé hvað atvinnureksturinn ber. En þessir samningar voru gerðir, því miður, eftir verkfall. Ég held fyrir mitt leyti að það hefði verið hægt að ná þessum samningum án þess að til nokkurs verkfalls hefði komið og hefði átt að koma. En aðalatriðið er, að ég held að það hafi ekki verið gagnrýnt af ríkisstj. hálfu eða málgagna hennar að þarna hafi verið knúðar fram ósanngjarnar kaupkröfur af hálfu launþegasamtakanna. Hitt er rétt, sem hæstv. forsrh. undirstrikaði, að það má ekki endilega tala um lægstu tölu í því sambandi, heldur verður að miða við þá meðaltalshækkun, sem átti sér stað í þessum samningum, og sjálfsagt að halda sig við staðreyndir í umr. um þessi mái að því leyti til.  Hinn misskilningurinn, sem mér virðist hafa komið fram bæði hjá þeim, sem hér hafa talað og borið fram þessar fyrirspurnir, og eins af hálfu fyrirsvarsmanna Alþýðusambandsins, er að ríkisstj. eða málgögn hennar hafi viljað rekja allar þær verðlagshækkanir, sem átt hafa sér stað, til kjarasamninganna 1. mars. Ég held að þetta sé alröng staðhæfing. Aldrei hef ég haldið slíku fram. Og ég segi eins og áðan: Ég dreg í efa að það sé hægt að benda á dæmi þess að aðrir einstakir ráðh, hafi haldið slíku fram. Ég leyfi mér líka að efast um að hægt sé að benda á dæmi um það í málgögnum stjórnarinnar að því sé þar haldið fram að allar þær verðhækkanir, sem átt hafa sér stað, eigi rætur að rekja til kjarasamninganna frá 1. mars. Það hefur ekki verið gert, þetta er staðhæfing sem byggð er á fullkomnum misskilningi. Ég verð að segja það, að þegar litið hefur verið til þessa hvors tveggja, sem ég hef hér nefnt, þessa tvenns konar misskilnings, þá finnst mér vera fallnar að nokkru leyti ástæðurnar bæði undan þeim fyrirspurnum, sem hér hafa verið bornar fram, og þeirri gagnrýni, sem komið hefur fram af hálfu Alþýðusambandsins. Ég tel að sú gagnrýni sé sem sagt byggð að verulegu leyti á ímynduðum forsendum. Hitt er svo allt annað mál, að verðhækkanir hafa verið miklar, því mótmæli ég ekki. Ég hygg að því mótmæli enginn. Auðvitað getur Alþýðusambandið og hver sem er gagnrýnt það að verðhækkanir hafi verið of miklar, og auðvitað harma það allir að verðlagshækkanir hafa orðið jafnmiklar og raun ber vitni um. Sá bæklingur eða sú grg., sem Alþýðusambandið hefur látið frá sér fara, sýnir nokkuð glöggt um hvers konar verðlagshækkanir er að tefla. Og ég skal ekki á nokkurn hátt vefengja það út af fyrir sig að þær séu aðeins 1.3%, hækkanirnar sem eigi rætur að rekja til kjarasamninganna 1. mars. Ég bendi þó á að eins og það er sett fram á þessu blaði, þá er þar aðeins um staðhæfingu að ræða, en það vantar útreikninga á hvernig þessi tala er fundin, og ég hygg að það geti orðið nokkuð erfitt dæmi að reikna það alveg nákvæmlega út. Hitt er víst líka, að sé ekki miðað eingöngu við kjarasamningana 1. mars, þá er það gefið að fyrri kauphækkanir koma fram í ýmsum tilfellum í þeim verðlagshækkunum sem átt hafa sér stað. Ég veit að það mótmælir því enginn að auðvitað hljóta kauphækkanir hvort sem litlar eru eða miklar, í mörgum tilfellum að koma fram í verðlagi. Það er t.d. augljóst mál að hjá því verður ekki komist þegar um ýmiss konar þjónustustarfsemi er að tefla þar sem uppistaðan er vinnulaun. Þá verður ekki komist hjá því að kaupgjaldshækkun komi fram í verðlagningu þeirrar þjónustu. Og það er einmitt það sem hefur átt sé stað - ég vil segja í flestum tilfellum - í þeim almennu verðlagshækkunum sem hafa átt sér stað og ákveðnar hafa verið af verðlagsnefnd og staðfestar af ríkisstj. Ég vil bæta því við, að í verðlagsnefnd eiga sæti fulltrúar frá launþegasamtökunum og hafa þar alla aðstöðu til þess að fylgjast með. Þær verðlagshækkanir, sem hafa átt sér stað á því sviði og samþ. hafa verið af hálfu verðlagsnefndar, eru, held ég áreiðanlega, ekki meiri en mátti gera ráð fyrir við gerð kjarasamninga. Það er líka svo, að í mjög mörgum tilfellum, - ég held að það sé alveg óhætt að segja að í miklum meiri hluta tilfella hafi verðlagsnefnd verið alveg sammála. En hitt er líka til og það í allmörgum tilfellum, að fulltrúar launþega hafa greitt atkv. gegn þeim hækkunum sem þar hafa þó verið samþ. Ég held að ég fari ekki mjög langt frá sannleikanum a.m.k. er ég segi það, ef ég lít á þessa geira sem hér eru upp settir, að t.d. fiskur, dagblöð, kaffi, það hafi verið samþ. af öllum. Um bensínið þori ég ekki alveg að fullyrða. Svo er ýmislegt annað þarna upp á 0.4% Ég held sem sagt að það hafi yfirleitt í mjög mörgum tilfellum verið samþ. af öllum aðilum, enda er það svo að till. verðlagsstjóra, sem hann leggur fyrir verðlagsnefnd, fylgir grg. um það af hverju hækkunin stafar, þannig að þar má í hverju einstöku atriði sjá hvort og að hve miklu leyti hækkunin á rætur að rekja til kaupbreytinga eða annarra ástæðna. Þetta vildi ég segja um það. Hitt er svo alveg rétt, að það hafa orðið miklar verðlagshækkanir á opinberri þjónustu, og það er mín persónulega skoðun að þar hafi verið farið fullfrekt í sakirnar í ýmsum tilfellum. Ég tek undir það, sem hæstv. forsrh. sagði áðan, að það er í ýmsum þeim tilfellum um að ræða stofnanir sem einokunaraðstöðu hafa, og það rekstrarform virðist ekki gefast sérstaklega vel að því er verðlagningu snertir, hvort heldur er um að ræða ríkisfyrirtæki eða þjónustufyrirtæki bæjar- og sveitarfélaga. Það sjónarmið, sem út af fyrir sig er kannske góðra gjalda vert, að hugsa sem mest um hag hvers fyrirtækis virðist mér hafa í sumum tilfellum ráðið fullmiklu. En það er í ýmsum þessara tilfella mikið álitamál og matsatriði að hve miklu leyti á að byggja fyrirtæki upp með eigin fjármagni og framkvæmdir þess á eigin fjármagni og þá á þjónustugjöldum og að hve miklu leyti á að byggja það upp á lánsfjármagni. Ég held t.d. að Hitaveita Reykjavíkur sé ákaflega glöggt dæmi um þetta. Í því tilfelli var um að ræða að gert var ráð fyrir að Hitaveitan fjármagnaði þær framkvæmdir, sem hún stendur í, að mjög miklu leyti á eigin fjármagni, og hún varð að fá hækkanir á þjónustu til þess. En það sem er athyglisvert í því sambandi - og ég hygg að ég fari þar ekki með rangt mál - er að það voru allir borgarfulltrúar, að ég held, hvar í flokki sem þeir stóðu, hjartanlega sammála um að krefjast þessarar hækkunar. Var þó krafist meiri hækkunar en leyfð var, eða 33%, en Hitaveitan fékk ekki nema 27%. Ég get bætt því við að áskoranir bárust til ríkisstj., bæði frá bæjarstjórn Kópavogs, Garðabæjar og Hafnarfjarðar, einróma, þar sem skorað var á ríkisstj. að leyfa þessar hækkanir, umbeðnu hækkanir, og þar skiptust menn ekkert í flokka. Ég vil líka nefna hækkun á útvarpi og sjónvarpi, 30% hækkun sem leyfð var, en farið var reyndar fram á, ef ég man rétt, um 40% hækkun. Ég veit ekki betur en að allir fulltrúar í útvarpsráði, hvar í flokki sem þeir stóðu, hafi verið hjartanlega sammála um að fara fram á þessa hækkun. Og þannig hygg ég að megi lengi rekja. Mér er t.d. ekki kunnugt um það, þegar um ýmsar hækkunarbeiðnir hefur verið að ræða frá ýmsum bæjarstjórnum, að þá hafi verið ágreiningur þar. Ég held að þar hafi allir bæjarfulltrúar staðið að. Og eins og ég sagði áðan, þá getur það að vísu út frá vissu sjónarmiði verið góðra gjalda vert að hugsa svo vel um fjárhag þessara fyrirtækja og byggja þau þannig upp. En ég held að einmitt vegna þess að þarna vantar það aðhald sem stafar þó af samkeppni, þá þurfi að vera sérstakt eftirlit í þessum efnum. Og ég verð að segja það sem mína skoðun að ég tel, hvað sem almennum verðlagsákvörðunum líður á almennum markaði þar sem samkeppni getur átt sér stað, að þá væri ekki óeðlilegt að verðlagsnefnd, þar sem fulltrúar hinna ýmsu aðila eiga sæti, fengju aðstöðu til þess að fjalla um þessar hækkunarbeiðnir opinberra aðila. Ég held að það mundi einmitt verða til þess að styrkja skilvirkt verðlagseftirlit, að þetta væri sett undir verðlagsnefnd eða a.m.k. að hún fengi aðstöðu til þess að láta í ljós álit sitt á þeim leiðum sem berast um þessi efni. Það er að sjálfsögðu slæmt og ég harma það, ef svo hefur verið, að aðilar samninganna hafa ekki fengið upplýsingar eins og t.d. um Póst og síma. Það ber að harma. En eins og hæstv. forsrh. gerði grein fyrir, þá var þar að nokkru leyti a.m.k. um ástæður að tefla sem ég verð að játa að a.m.k. að því er mig varðar voru ekki ljósar. Búvöruhækkunin er auðvitað mikill þáttur í verðlagi. En ég bendi á að ekki kom til framkvæmda sú búvöruhækkun sem átti að koma til framkvæmda 1. des. Henni var frestað, og að því leyti til hafa þá neytendur notið góðs á meðan. Það hefur sitt hvað verið sagt um það verðlagseftirlit sem haldið var uppi til 20. mars eða um 4 mánaða skeið. Ég viðurkenni að í slíkum tilfellum safnast eitthvað fyrir sem verður að leysa úr, en ég held samt sem áður að það hafi verið til gagns. Ég held að það hafi verið til gagns að því leyti til, að há vissu menn að ekki var um að ræða neinar kauphækkanir á þessu tímabili. En þegar slakað er á og þetta afnumið, há aftur á móti er eins og allir fari af stað, sá, þrýstihópar, má vel segja, og krefjist hækkana, sjálfsagt oftast með rökum, en stundum e.t.v. umdeilanlegum rökum. Það er eins og þá leysist úr læðingi verðbólguhugsunarháttur sem var hægt að dempa og halda niðri með hinu herta verðlagseftirliti á meðan það stóð. Auðvitað er ekki hægt að halda slíkri verðstöðvun um ótakmarkaðan tíma, en álitamál getur verið hversu lengi sé hægt að gera það. Ég vil segja það um þessa verðhækkun búvara, að Sexmannanefndin var um hana sammála og ég hygg að það hafi ekki verið um annað að ræða lögum samkv. fyrir ríkisstj. en staðfesta það sem Sexmannanefnd var sammála um. Og ég læt í ljós, eins og hæstv. forsrh., að það er vissulega illa farið að Alþýðusambandið skuli ekki eiga fulltrúa í þessari Sexmannanefnd. Þá hefði hann getað kynnt sér málið, þá hefði hann gert sínar athugasemdir, þá hefði hann getað gert sinar ráðstafanir og þá hefði þó málið farið til yfirnefndar. En hitt vil ég vissulega taka undir, að þær verðlagshækkanir, sem hafa átt sér stað, eru miklar og þær hljóta að vera öllum, sem um þessi mál fjalla, mikið áhyggjuefni. Og ég játa það hreinskilnislega, að þær hafa orðið meiri og komið hraðar en ég hafði búist við. Ég held að það hefði verið æskilegt að geta farið ofurlítið hægar í þessum efnum því hefði verið dreift yfir lengri tíma. Nú veit ég ekki hversu rétt það er, eins og hér er gert, að miða við 1. febr. og 1. apríl. Sannleikurinn er sá að það fara ekki að eiga sér stað hækkanir fyrr en eftir 20. mars. Þangað til stendur þessi verðstöðvun. Auðvitað liggja enn þá fyrir ýmsar hækkunarbeiðnir óafgreiddar, en ég vil þó taka undir það með hæstv. forsrh. að ég vil vona að aðallotunni í þessum efnum fari að linna og það fari að hægja á. Það er að vísu rétt í sambandi við innflutning að hafa það í huga, að þó að gengi hafi breyst allvíða, hafi lækkað, og það mætti draga þá ályktun af því að innfluttar vörur ættu þess vegna að lækka í verði, þá er rétt að hafa þann fyrirvara á í því sambandi að í mjög mörgum tilfellum er, þegar um innflutning er að tefla, samið um greiðslu í dollurum. Þannig er það t.d. yfirleitt um viðskipti austan að og í mjög mörgum tilfellum öðrum. Við njótum því ekki þeirra gengisbreytinga að því marki sem í fljótu bragði mætti ætla, þó að við njótum svo aftur á móti hækkunar á dollar í öðru sambandi, þ.e.a.s. að því er varðar okkar útflutningsafurðir. Ég skal, herra forseti, ekki hafa þessi orð fleiri. Eins og ég sagði, var þessari fyrirspurn ekki beint til mín, og ég hef þess vegna ekki undirbúið mig að hafa hér svör á reiðum höndum við hverju einu í þessum efnum. En ég vil taka undir það, að við hljótum öll að vera sammála um að verðlagshækkanirnar eru of miklar, og það hlýtur að vera markmiðið að reyna að beita öllum mögulegum ráðum til þess að hefta verðbólguþróunina, því að ég fyrir mitt leyti er ekki í nokkrum vafa um að verðbólgan er einhver mesta meinsemd í íslensku efnahagslífi - og í íslensku þjóðlífi yfirleitt. Þess vegna ættum við að reyna að sameinast sem mest um það, þó að það sé svo að hér á Alþ. skiptist menn í stjórn og stjórnarandstöðu og deili þar af leiðandi um mörg málefni, þá ætti að vera hægt að hafa samvinnu á milli aðila um þessi mál. eins og reyndar er í verðlagsnefndinni eins og hún er upp byggð. Það álít ég að sé rétta leiðin í þessu efni, að hafa það skipulag að sem flestir aðilar geti komið að þessum málum og hafi aðstöðu til þess að rannsaka þau og fylgjast með þeim og eiga þátt í ákvörðunum um þau. Með þeim hætti verða allir aðilar að taka á sig vissa ábyrgð og það verður eytt ýmissi tortryggni í sambandi við þessi mál.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh., sem nú var að ljúka máli sínu, lagði á það töluverða áherslu, að þeir hæstv. ráðh. og málgögn ríkisstj. hefðu alls ekki gagnrýnt alþýðusamtökin fyrir síðustu kjarasamninga, og spurði hvort hægt væri að finna þeim orðum stað, að þessir aðilar, þ.e.a.s. hæstv. ríkisstj. og málgögn hennar, hefðu gagnrýnt þessa kjarasamninga. Ég held að það þurfi ekki mjög lengi að leita til þess að finna margvíslega gagnrýni í sambandi við það verkfall og þá kjarasamninga, sem loksins fengust eftir verkfallið, bæði af hálfu hæstv. ráðh. og þó alveg sérstaklega af hálfu málgagna ríkisstj. Vil ég nú minna hæstv. viðskrh. á höfuðmálgagn stjórnarinnar í þessu sambandi, eða við skulum segja annað af tveimur höfuðmálgögnum, Morgunblaðið, sem ég hygg að alloft hafi að þessum efnum vikið. Það er að vísu svo, að þeir gagnrýnendur, sem um þessi mál ræða nú, vita að það er heppilegra að gagnrýna verkfallið og kenna verkalýðshreyfingunni um verkfallið. Var það nú svo að verkalýðshreyfingin vildi endilega knýja fram verkfall? Var það ekki eitt og annað sem hún vildi gera til þess að koma í veg fyrir að verkfall yrði? Ég hygg að svo sé, og ég hygg að margir telji að hæstv. ríkisstj. hafi verið heldur seinlát og seinheppin í viðskiptum sínum við aðila vinnumarkaðarins áður en til þessa verkfalls kom sem vitanlega var eins og ævinlega algjör nauðvörn verkalýðshreyfingarinnar. Það er af hálfu hæstv. ríkisstj. og sérstaklega af hálfu málgagna hennar klifað á því hvað eftir annað að það sé í rauninni alveg tilgangslaust fyrir verkalýðshreyfinguna að vera að gera slíkar kröfur eins og hún gerir og sérstaklega að vera að fara í verkföll. Verkföllin eru alltaf hennar sök, að því er þessi málgögn, a.m.k. Morgunblaðið, telja. Þetta sjónarmið, að reyna að láta líta svo út sem í rauninni sé öll kaupgjaldsbarátta verkalýðshreyfingarinnar gersamlega þýðingarlaus, þetta hefur verið grunntónninn í áróðri sumra stjórnarblaðanna a.m.k. undanfarnar vikur. Og ég verð nú að segja að mér finnst hæstv. ríkisstj., annaðhvort vitandi vits eða þá óviljandi, hjálpa allmikið til þeim aðilum sem þessum kenningum halda fram. Hæstv. ríkisstjórn gerir það með því að leyfa hinar gífurlegu hækkanir á fjölmörgum sviðum strax fyrstu dagana eftir að kjarasamningum er lokið. Það er samið um 6–8% kauphækkun strax, og þær verðhækkanir, sem hæstv. ríkisstj. leyfir næstu daga og vikur, eru ekki nein 6 eða 8%, þær eru, eins og hefur verið margtekið fram, 20, 30, 35% og þar yfir, eins og t.d. allra síðasta hækkunin sem maður hefur frétt af, þ.e.a.s. varðandi bifreiðar og tryggingamál þeirra. Ríkisfjölmiðlarnir hafa verið notaðir í þessu efni, sérstaklega ríkisútvarpið, til þess að reyna að koma því inn hjá öllum almenningi að kaupgjaldsbarátta verkalýðshreyfingarinnar sé gersamlega þýðingarlaus og raunar verri en engin. Ég minni þar á langan þátt sem ég hygg að hafi verið nefndur: „Hvað kostaði verkfallið“? - þar sem alveg var ljóst að verkalýðshreyfingin taldi a.m.k. að á sig hefði verið hallað í þeim málflutningi og þeim áróðri sem þar fór fram. Ég held að ég muni það rétt að sá ágæti maður, sem stjórnaði þeim þætti, hafi verið mjög efnilegur framsóknarmaður sem mun hyggja til forustu, aukinnar forustu í þeim flokki. Annars skal ég ekki fjölyrða mikið um kjarasamninga og verðhækkanir. Það mál er að vísu stórt, en því hafa þegar verið gerð hér nokkur skil og ég tel að Alþýðusamband Íslands eigi þakkir skyldar fyrir að taka nú upp þann hátt að láta hagfræðinga sína og sérfræðinga gera glögga grein fyrir viðhorfum mála frá sjónarhóli alþýðusamtakanna og koma þannig á framfæri umræðugrundvelli um þessi verðlagsmál sem vissulega er full ástæða til að kryfja til mergjar. Ég ætla ekki heldur að hafa mörg orð um það bann sem sett var á birtingu tiltekinnar sjón-sjónvarpsauglýsingar frá Alþýðusambandinu. Það er í sjálfu sér kannske ekki stórmál, þó að það sé eitt af þeim atriðum sem Alþýðusambandið hefur gagnrýnt í sambandi við skipti þess við ríkisfjölmiðlana. Ég sá ekki þessa sjónvarpsauglýsingu, en mér skilst að aðalinntak hennar hafi verið þessar tölur, þessar upplýsingar, sem Alþýðusambandið vildi koma á framfæri og hefur gert með sínum litla bæklingi sem alþm. hafa fengið í hendur, en einnig hafi fylgt í þessari sjónvarpsauglýsingu mynd af hæstv. ríkisstj. eins og hún lagði sig. Í ríkisstj. eru menn sem flestir, ef ekki allir, myndast frekar vel svo ég vona að það hafi ekki verið sú hrollvekja sem varð þess valdandi að ástæða þótti til að banna þessa sjónvarpsauglýsingu. En raunar með banni, eins og gjarnan vill verða, hefur Alþýðusambandið fengið algjörlega ókeypis einhverja þá bestu auglýsingu sem það gat fengið, og ég býst við að vegna bannsins sé nú komið á framfæri við þjóðina það sem Alþýðusambandið vildi ná fram með auglýsingu sinni. Það er aðeins eitt atriði í sambandi við þessi mál öll saman sem ég vildi gera hér að umræðuefni lítils háttar. Það kom fram í einu eða tveimur sjónvarpsviðtölum við forseta Alþýðusambandsins ekki alls fyrir löngu að stjórnendur sambandsins litu þannig á að sjónarmið alþýðusamtakanna hefðu ekki fengið að njóta sín á þann hátt, sem eðlilegt og réttmætt væri, í ríkisfjölmiðlum að undanförnu og hann nefndi ákveðin dæmi sem hann taldi vera þessu til staðfestingar eða sönnunar. Nú vita allir að innan Alþýðusambands Íslands eru yfir 40 þús. félagsmenn. Þetta eru fjölmennustu samtök í þessu landi og þau eiga eðli máls samkvæmt fullan rétt á hví að mjög verulegt tillit sé til þeirra tekið í ríkisfjölmiðlum. Nú vildi ég koma því á framfæri, - æðsti yfirmaður ríkisfjölmiðlanna, hæstv. menntmrh., er því miður ekki viðstaddur, en til hans hefði ég gjarnan viljað beina þessum orðum mínum. Ég veit að formaður útvarpsráðs er ekki heldur viðstaddur þar sem hann situr nú annað merkisþing í annarri heimsálfu, og ég sé raunar ekki heldur varaformann útvarpsráðs. En ég vænti þá þess að fjölmiðlar, bæði blöð og útvarp, komi á framfæri þeirri ábendingu sem ég vil hér með lýsa stuttlega. Þegar það kemur fram hvað eftir annað frá stærstu fjöldasamtökum þjóðarinnar eða forsvarsmönnum þeirra að þeirra mál, þeirra sjónarmið njóti ekki fyllsta réttar í ríkisfjölmiðlum og alls ekki samanborið við ýmis önnur samtök, - það eru nefnd samtök í því sambandi, sem ég skal ekki fara út í, - þá tel ég mjög eðlilegt og raunar skýrt andsvar af hálfu stjórnenda ríkisfjölmiðlanna að láta kanna þetta mál, láta athuga t.d. hvernig er háttað um viðskipti við þessi fjöldasamtök síðustu 3–4 árin og hvernig því er háttað um ýmis önnur samtök sem á einhvern hátt mega teljast hliðstæð, - er það rétt að alþýðusamtökin hafi ekki notið jafnréttis við ýmsa aðra í ríkisfjölmiðlum og hverju munar? Ég heiti á þá, sem stjórna útvarpi og sjónvarpi, að láta þessa könnun fara fram, það á að vera tiltölulega auðvelt. Um einstaka atriði kunna að vera skiptar skoðanir hvernig eigi að flokka, en í meginatriðum á að vera auðvelt að láta þessa könnun fara fram. Og ég skora á þá, sem stjórna útvarpi og sjónvarpi, að gera þetta, en sitja ekki lengur þegjandi undir því að á þá sé borið hvað eftir annað að þeir láti ekki stærstu fjöldasamtök landsins njóta jafnréttis við ýmsa aðra.



Herra forseti. Ég hygg að við stjórnarandstæðingar höfum ekki talað þennan fundartíma meira en góðu hófi gegnir, en ég skal verða við óskum forseta um að vera ekki langorður. Ég hygg að það hafi verið heldur stjórnarliðarnir og þá sér í lagi ráðh., hæstv. forsrh. og viðskrh., sem til þessa hafa haldið hér lengstar ræður.  Ég vil hefja mál mitt með því að þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans, en að meginefni voru þau að andmæla þeim fullyrðingum og ég álít staðreyndum sem fram koma í bæklingi Alþýðusambands Íslands um mun örari verðlagshækkanir, sem orðið hafa á þessum stutta tíma, heldur en gert var ráð fyrir og, verkalýðsfélögunum var sagt meðan á samningum stóð. Hæstv. forsrh. reyndi í ræðu sinni að hrekja þær staðreyndir sem þarna eru fram færðar. Ekkert af þessu tókst honum. Þær standa því enn óhraktar. Svo bættist ofan á að hæstv. viðskrh. kom upp á eftir, viðurkenndi meginefni þessa bæklings og sagði að það kynni að vera satt sem þar stæði. Þetta álít ég vera meginefni þessa máls, en ekki hitt, hvað við kemur áskorunum hæstv. ráðh. um að allir hljóti að vera sammála um að berjast gegn verðbólgu. Að sjálfsögðu eru allir sammála um bað. En það sýnir sig að þeir, sem fyrst bregðast í þeirri baráttu, eru aðaláskorendur um að aðrir standi sig, þ.e. hæstv. ríkisstj Það er hún sem bregst. Það er hún sem ríður á vaðið með allar aðalverðhækkanir sem átt hafa sér stað á þessu tímabili. Það er hún sem veldur því að verðbólguhraðinn er meiri e:n ráð var fyrir gert og verkalýðshreyfingunni var sagt meðan á samningum stóð. Þetta eru staðreyndir málsins og þetta er þegar viðurkennt óbeint í ræðu forsrh., þó að hann væri að reyna að hamla á móti, en beinlínis í ræðu viðskrh. Með þessa einkunn getur verkalýðshreyfingin vel við unað. Hún hefur skýrt frá staðreyndum, og eins og ég sagði í minni frumræðu, þá hefur hún nú í fyrsta sinn talið sig hafa efni á því fjárhagslega að hafa eigin sérfræðinga. Mun það m.a. vera undirstaða þess að hún getur nú lagt fram í fyrsta sinn raunhæfar staðreyndir um það hvernig útkoma þjóðarbúsins er gagnvart íslensku launafólki. Það var sagt af hæstv. forsrh. í hálfgerðum lítilsvirðingartón að verkalýðshreyfingin hefði getað komið þessu á framfæri í fjölmiðlum. Ég ætlaði mér ekki að blanda útvarpsmálunum saman við þessar umr. Það hefur þegar verið skýrt frá því að verkalýðshreyfingin átti þess alls ekki kost að koma þessu á framfæri og varð því að velja þá einu leið sem hún hefur þegar gert með þeim árangri að Alþ. eyðir nú örlitlum tíma í að tala um mál launafólks á Íslandi og er þó vonum seinna. Ég ítreka það, sem ég sagði í upphafi, að ég þakka ræðu forsrh. og svör hans, þó að þau ættu að vera til að andmæla fullyrðingum verkalýðshreyfingarinnar. En niðurstaðan af þeim andmælum var þó sú, að hann sagði að hann vonaði að verkalýðshreyfingin mundi eftir sem áður reyna að berjast gegn verðbólgu. Undir það geta sjálfsagt allir landsmenn tekið, hvort sem þeir eru meðal launafólks í verkalýðshreyfingunni eða ekki. En þá verður til þess að ætlast að sjálf forusta þjóðarinnar, ríkisstj., hafi manndóm í sér til þess að hafa þar raunhæfa forustu eins og henni ber. Það hefur hún ekki gert, nema síður sé. Hún hefur haft forustu um að gera það gagnstæða, að örva verðbólguna með hækkun á gjöldum opinberra þjónustuliða.



Herra forseti. Hér hafa tveir ráðh. talað mjög langt mál um mál, sem að sjálfsögðu er stórt, en ég er ekki viss um að hafi gefið tilefni til þess mjög svo langa ræðuhalds, því að frumræður hér voru stuttar, og ef ætti að fylgja í slóð ráðh., þá gæti maður ekki orðið við tilmælum forseta um að tala aðeins stutt. Ég skal reyna að verða við því engu að síður, því að einkum ræða forsrh., stór hluti hennar, var þess eðlis að ég ætla ekki að fara að eyða neinum tíma í það. Það voru útskýringar hans á því hvers vegna verðhækkanir á einu og öðru hefðu verið nauðsynlegar og hvaða rök hefðu legið að baki o.s.frv., o.s.frv. En hæstv. forsrh. hóf ræðu sína með því að gagnrýna Alþýðusambandið og verkalýðssamtökin fyrir að eyða fé sínu í útgáfu á bæklingi eins og þeim sem hér er lagður á borð hv. þm. og umræður snúast um. Ég held að við verðum að frábiðja okkur í verkalýðshreyfingunni ráðleggingar af þessu tagi. Það kæmi sér kannske vel fyrir ríkisstj. að við gæfum ekki út svona bæklinga, en það er áreiðanlegi að þessi bæklingur hefur þegar haft sín áhrif og áreiðanlega borgað sig fyrir fólkið sem greiðir skatta sína til Alþýðusambandsins. Og áfram mun verða haldið á þessari braut þegar tilefni gefast til. Spurt var hér í frumræðu hvort ríkisstj. viðurkenndi þær tölulegu staðreyndir sem settar væru fram í þessum bæklingi og endurteknar í ræðum eða hvort hún hefði einhverjar sérstakar athugasemdir við þær að gera, hvort þarna væri rétt farið með mál eða ekki. Ég verð nú gagnstætt því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að telja að hæstv. forsrh. hafi viðurkennt að þær tölulegu upplýsingar, sem settar eru fram í bæklingnum, séu réttar. Ég gat ekki annað merkt af ræðu hans en að hann viðurkenndi það. Hann sagði að vísu að hér væri ekki um staðreyndir að ræða, heldur ályktanir sem dregnar væru af vissum tölulegum staðreyndum. Að það væri sérstaklega erfitt að rekja í sundur þá þætti sem áhrif kauphækkana væru í heildarverðhækkunum, út af fyrir sig get ég verið honum alveg sammála um að þetta getur verið býsna erfitt að gera. Þær tölur, sem hér eru nú settar fram, mér er kunnugt um að þessar tölur hafa verið bornar undir þá sem sérstaklega ættu að geta gert sér grein fyrir staðreyndum í þessu efni. Hitt er svo alltaf að sjálfsögðu álitamál, hvernig á að reikna áhrif kauphækkana inn í verðlagsmál. Þar hef ég oft haft miklar athugasemdir við að gera þegar verðlagsnefnd eða þeir, sem eiga að ákveða verðlagið, gefa sér einhverjar forsendur, - forsendur sem gjarnan eru svo látnar vera óumbreytanlegar árum saman. Ég nefni bara sem dæmi, að ég held að það sé viðtekin regla að verslunin fái að reikna áhrif kauphækkana á 55% af rekstrarkostnaði sínum, að launin séu talin það, og áhrif kauphækkana sem sagt í þessu hlutfalli alltaf reiknuð út í verðlagið. Hvort þetta er rétt eða ekki, um það má auðvitað endalaust deila, og svo er um óteljandi atriði. Það er hví út af fyrir sig alveg rétt þegar hæstv. forsrh. segir að það sé erfitt að rekja þessa þætti í sundur. En einmitt þessar viðurkenndu formúlur, sem ég nú nefndi, voru allar notaðar við þá útreikninga sem hér liggja fyrir. Ég gat sem sagt ekki merkt annað en að hæstv. forsrh. viðurkenndi að þær upplýsingar, sem felast í bæklingi Alþýðusambandsins, séu í meginatriðum réttar. Hið sama gerði hæstv. viðskrh., þannig að ég held að árangur þessara umr. hér verði þá a.m.k. sá að það þurfi ekki að standa neinn styr um hvað sé rétt og hvað sé ekki rétt í þessum upplýsingabæklingi. Hæstv. viðskrh. talaði um tvenns konar misskilning og taldi að því hefði verið haldið fram að hæstv. ríkisstj. hefði talið kaupgjaldssamningana vítaverða, eins og hann orðaði það, og kauphækkanir hefðu verið allt of miklar. Í þessum bæklingi, sem hér er til umr., og í þeim ræðum, sem hér voru haldnar í upphafi þessara umr., minnist ég ekki þess að þetta hafi komið fram, og það er ekki þetta sem er fyrst og fremst verið að halda fram, heldur hitt, að því hefur mjög gjarnan verið haldið fram og ýtt undir það af hæstv. ríkisstj. með einmitt þessum ráðstöfunum í verðlagsmálum að allar verðhækkanir væru kauphækkunum að kenna, - allar verðhækkanir sem orðið hafa frá því að samningarnir voru gerðir. Þetta er mergurinn málsins. Það er þessi áróður sem hefur dunið látlaust, - og það mætti sjálfsagt koma hér með bunka af tilvitnunum ef því væri að skipta, - en það er þessi látlausi áróður, sem dunið hefur á verkalýðshreyfingunni, sem verið er að mótmæla og hamla gegn. Ég ætla ekki að rekja svo mjög einstök atriði hér í umr., en ég vil vegna orða hæstv. forsrh. þar um segja það, að af hálfu Alþýðusambandsins eða verkalýðsfélaganna, þeirra manna sem staðið hafa að samningamálum þeirra, er ekki tortryggni í garð þeirra embættismanna sem hér hafa verið nefndir, þ.e.a.s. hagstofustjóra og forstöðumann Þjóðhagsstofnunarinnar, það er mjög langt frá því. Við viðurkennum hæfni þessara embættismanna og þekkjum mjög vel af eigin reynslu þau verðmætu störf sem þeir báðir og hvor um sig hafa unnið í þessum efnum. En það er sagt í bæklingnum, sem hér er rætt um, að þessir menn hafi fengið rangar upplýsingar og þess vegna hafi brugðist þær forsendur sem þeir höfðu fyrir spádómum sínum, skulum við segja, eða ágiskunum, - ágiskanir voru það, það er alveg rétt, hæstv. forsrh. sagði það, þetta voru aldrei kallaðar spár, heldur beinlínis ágiskanir. Hvort hér er um visvítandi rangar upplýsingar að ræða eða ekki, það ætla ég ekkert að fullyrða um, en það, sem þeir lögðu fram, er annað en á daginn hefur komið. M.a. er það, að sums staðar þar sem miklar hækkanir hafa orðið áttu engar hækkanir að verða á þessu tímabili. Ég er ekki heldur að segja að hæstv. ráðh. hafi vitað betur, en þeir hafa þá látið undan þrýstingi sem sjálfsagt hefur verið ætlun þeirra að gera ekki. Þegar hæstv. forsrh. var að gera hér grein fyrir orsökum verðhækkana, sem ég ætla ekki að fara að rekja, þá komst hann alveg furðulega að orði og ég verð að segja: kom með alveg furðulegar upplýsingar. Hann fullyrti að hin mikla hækkun á hitaveitugjöldum hefði verið gerð til þess að forða þúsundum manna frá mjög mikilli kjaraskerðingu. Það mætti sennilega taka góðan umræðukafla til þess að annaðhvort sanna eða afsanna svona fullyrðingar. Ekki tók nú betra við þegar kom að hækkunum hjá Pósti og síma, því að þær voru þá orðnar þess eðlis að þær voru til þess að stofnunin gæti endurgreitt fé, sem hún hefur tekið bókstaflega ófrjálsri hendi. Það er í sjálfu sér ágætt að hæstv. forsrh. veitir Alþ. svona upplýsingar. En ekki er það traustvekjandi á viðkomandi stofnun né heldur því eftirliti sem ríkisstj. á að sjálfsögðu að hafa á slíkri stofnun, og þá meina ég ekki bara rekstur hennar, heldur ekki síður vörslu og umhyggju fyrir orlofsfénu. Hæstv. forsrh. og raunar viðskrh. líka hörmuðu það báðir að Alþýðusambandið hefði tekið fulltrúa sinn út úr sexmannanefnd fyrir nokkrum árum, og mætti kannske skilja að þessi mál stæðu nokkuð öðru vísi ef það hefði ekki verið gert. Ég ætla ekki að fara að ræða þetta neitt til hlítar. Ég get sagt það, ég var aldrei sammála því að þetta væri gert og átti þá sjálfur sæti í sexmannanefndinni. Það var býsna erfitt verk að vera fulltrúi verkalýðshreyfingarinnar í þeirri n. og ekki vinsælt, hreint ekki vinsælt, en engu að síður hafði ég þá skoðun að það væri í þessari n. hægt að vinna þó það fyrir neytendur að ég gæti þolað þær skammir sem ég fékk fyrir engu að síður. Hæstv. forsrh. sagði að vísu að það væru mjög fastar skorður sem sexmannanefnd yrði að fara eftir í ákvörðun um verðlagningu búvöru, og það eru einmitt þessar föstu skorður sem gerðu það að verkum, að Alþýðusambandið á sínum tíma sá ekki tilgang í því að hafa mann í sexmannanefnd. Í þessu sambandi gat hæstv. forsrh. þess að nú væri búið að skipa n. til þess að endurskoða verðlagskerfilandbúnaðarvaranna og Alþýðusambandið hefði þegar skipað í þessa n. Hvort tveggja þetta er rétt, og það er fyrir ærið löngu að þessi n. átti að hafa verið kvödd til starfa, en einhverra hluta vegna hefur það dregist mjög. Hins vegar vil ég eins og hv. þm. Benedikt Gröndal vekja athygli á því, að á sama tíma og verið er að bjóða samstarf í slíkri n. eins og forsrh. gat hér um, hvað er þá að gerast á hv. Alþ? Fyrir Alþ. liggur núna frv. um breyt. á l. um framleiðsluráð, þar sem þegar er búið að afgreiða af meiri hl. landbn. hv. Nd. ákvæði um að verðmiðlunargjald hvers konar af öllum búvörum skuli reiknast sem dreifingarkostnaður. Þetta eru algjörlega ný ákvæði í lögunum. Í öðru lagi er lagt til að heimilt sé að taka tillit til fjármagnskostnaðar þessara búa þegar verðjöfnumargjald er ákveðið. Einnig þetta er nýtt ákvæði í lögunum. Að sjálfsögðu hefur verkalýðshreyfingin fyrst og fremst áhuga á að verðmyndunarkerfið varðandi verðlagningu landbúnaðarvaranna verði tekið til athugunar. Ég ætla ekkert að fullyrða um það hvað hugsanlega gæti komið út úr slíkri endurskoðun, það dettur mér ekki í hug á þessu stigi málanna. En ég held að það væri öllum aðilum, bæði neytendum og ekki síður bændum og kannske allra síst ekki stjórnvöldum, mjög þarft og gott ef þessir aðilar gætu komið sér saman um stefnumörkun í þessum efnum. Það væri mjög þarft. Þegar verið er að koma í gegn hér mjög margumræddu máli., mjólkurmálinu svokallaða, sem raunar allir þm. eru orðnir sammála um að eigi að fara í gegn, en hnýtt er aftan í það mál svona afdrifaríkum atriðum fyrir neytendur um verðlagningu búvaranna í landinu, þá er útilokað að menn geti staðið að því að samþykkja breytinguna á mjólkurlögunum. Og ef hv. stjórnarþm. hafa keypt þóknun sína við kaupmenn í Reykjavík því verði sem felst í þessum nýju ákvæðum um breytingar á lögunum um framleiðsluráðið, þá fullyrði ég að það er allt of dýru verði keypt og mun hefna sín. Herra forseti. Ég lofaði að vera ekki allt of langorður, en vil aðeins segja það, að í lok ræðu sinnar kom hæstv. forsrh. með hugleiðingar um hvernig og hvenær kaupmáttur gæti aukist, hvenær kauphækkanir gætu verið raunhæfar og hvenær ekki, þær væru gagnslausar ef ekki fylgdi með framleiðniaukning og ýmsir aðrir hlutir, sem hann nefndi, kæmu til, eða viðskiptakjör þjóðarinnar út á við stórbötnuðu. Þetta er sú eilífa fullyrðing sem við heyrum gjarnan í verkalýðshreyfingunni 



Herra forseti. Vegna ummæla hv. 2. landsk. þm. áðan um verðlagningu landbúnaðarvara finnst mér ég ekki geta komist hjá því að segja hér örfá orð. Sú spurning, sem hann sérstaklega beindi til þeirra sem væru í forsvari fyrir bændur, var á þá lund, ef ég hef skilið hana rétt, að hlutur dreifingarkostnaðar í heildarverði landbúnaðarvara færi sífellt hækkandi og það væri atriði sem mjög mikil nauðsyn væri að gefa gaum að. Eins og mönnum er kunnugt og hér hefur komið fram í umr., þá verðleggur svokölluð sexmannanefnd landbúnaðarvörur flestallar til bænda 3 heildsölu og sumar í smásölu, flestar reyndar nú orðið. Við verðlagningu þessara vara nú síðast varð samkomulag í sexmannanefnd, þannig að ekki kom til þess að þyrfti að skjóta úrskurði n. til yfirnefndar sem því aðeins starfar að ekki náist samkomulag í sexmannanefnd. Samkomulag kallast það þegar meiri hl. n. samþ. verðlagninguna. Um flest atriði verðlagningarinnar að þessu sinni var samkomulag allra um., en við einstök atriði sátu einstakir nm. hjá Þetta fyrirkomulag á verðlagningu hefur nú tíðkast um alllangt skeið og undirstaðan að þessari verðlagningu er sú, að framleiðendur vörunnar annars vegar og fulltrúar neytenda hins vegar komi sér saman um verð á landbúnaðarvörum sem leiði til þess að bændur hafi sem næst sambærilegar tekjur við ákveðnar viðmiðunarstéttir, eins og þær hafa verið kallaðar, í þjóðfélaginu. Þær stéttir, sem þarna er miðað við. eru verkamenn, bæði almennir verkamenn og iðnaðarmenn, og fram undir þetta hefur líka verið miðað víð sjómenn, en er þó ekki lengur gert. Upphaflega var gert ráð fyrir því, og raunar er það svo enn, að hlutverk n. sé einfaldlega að ganga þannig frá verðlagningu að hlutur bænda verði sambærilegur, þegar upp er staðið, við þessar viðmiðunarstéttir. Vel má færa til sanns vegar að vinna n. hafi meira færst inn á venjulegar samningaleiðir þar sem tillit hefur verið tekið til ákveðinna aðstæðna sem undir einstökum kringumstæðum hafa getað breytt nokkru um samningsniðurstöðu, og þá koma atriði til greina eins og t.d. þegar ákveðin var niðurgreiðsla á áburði á s.l. vori. Nú um nokkuð langt skeið má heita að alltaf hafi orðið samkomulag í sexmannanefnd um verðlagninguna. Undanfarin nokkur ár hefur mjög sjaldan verið skotið til yfirnefndar ágreiningsefnum frá sexmannanefnd, og bendir það til þess að samstarf þar hafi verið nokkuð gott. Ég vil taka undir það, sem hér hefur komið fram áður, að ég tel mjög miður farið að Alþýðusamband Íslands skuli ekki eiga fulltrúa í sexmannanefnd. Ég er sannfærður um það að ef svo væri, ef fulltrúi frá Alþýðusambandi Íslands væri í sexmannanefnd, þá mundi vera afstýrt ýmsum misskilningi sem oft virðist gæta hjá neytendum í sambandi við verðlagningu landbúnaðarvara. Vegna þess, sem spurt var um dreifingarkostnað, finnst mér rétt að geta þess að fyrirtækin, sem vinna úr landbúnaðarvörum og dreifa þeim í heildsölu, eru að mestu leyti í eigu bænda. Mjólkursamlögin og sláturhúsin eru í eigu bændanna og fyrirkomulag á rekstri þeirra er þannig að þeim ber að skila því, sem afgangs er, þegar greiddur hefur verið vinnslu- og dreifingarkostnaðurinn, að svo miklu leyti sem dreifing fer fram í höndum þessara aðila. en allveruleg dreifing fer fram hjá smásöluaðilum sem ekki eru í neinum beinum tengslum við bændasamtökin. Með þessu móti færist ábyrgðin á verðinu yfir á bændurna. Ef áætlaður vinnslu- og dreifingarkostnaður, sá kostnaður sem áætlaður hefur verið til þessara hluta af sexmannanefnd, er of hár, þá fá bændur meira en verðlagsgrundvallarverð fyrir vöru sína. Ég sagði: er of hár, vegna þess að þá verður hann nógu hár til þess að það er hægt að skila meira en verðlagsgrundvallarverði og þetta hefur nokkrum sínum orðið í smáum stíl. Ef hins vegar vinnslu- og dreifingarkostnaður er áætlaður of lágt, þá er ekki hægt að skila bændunum verðlagsgrundvallarverði. Það, sem gerðist í verðlagningu á s.l. ári, var m.a. það, að þegar upp er staðið í lok árs 1975, þá kemur í ljós að mjög mikið vantar á að hægt sé að skila bændum verðlagsgrundvallarverði á einstökum vörum. Þetta er ekki enn þá fyllilega komið í ljós nema sums staðar. En mér er kunnugt um það, að á svæði Mjólkurbús flóamanna vantar rúmlega 1.80 kr. á það að hægt sé að skila bændum verðlagsgrundvallarverði fyrir árið 1975, og þetta er bein afleiðing þess að kostnaður við vinnslu og dreifingu var of lágt metinn af sexmannanefnd. Það er kannske rétt að geta þess hér, að það var ein sérstök ástæða til þess að svona fór, og hún var sú að verulega minnkaði það mjólkurmagn sem kom til vinnslu- og sölumeðferðar hjá mjólkurbúunum. Ákvörðunin um vinnslu- og dreifingarkostnað, vinnslukostnað mjólkurbúanna og þann dreifingarkostnað sem þau annast, er tekin þannig að fengnir eru reikningar þessara fyrirtækja ásamt þeim rekstrarkostnaði sem þegar hefur beryst á hverju þriggja mánaða tímabili, og þær breytingar, sem fyrirsjáanlegar eru, og síðan er áætlað heildarmagn innveginnar mjólkur sem deilt er í heildarupphæð vinnslu- og dreifingarkostnaðar. Þegar mjólkurmagnið minnkaði, eins og raun varð á s.l. ári, þá lækkaði sú tala sem hægt var að deila með í heildarkostnaðinn, og niðurstaðan varð sú að mjólkursamlögin geta ekki skilað bændum verðinu. Ég gat þess áðan að mjólkursamlögin yrðu alltaf að skila bændum því verði sem kæmi á hverju ári út úr rekstri. Þessi bú fá auðvitað að afskrifa eignir sínar á eðlilegan hátt, og það hafa þau gert. En sjóðamyndanir eru sáralitlar. Sum mjólkursamlögin leggja smávegis í svokallaðan byggingarsjóð, önnur gera það ekki, og varasjóðir, sem eru afar lítilvægir, eru til, en það eru mjög smáar upphæðir. Þannig er enginn sjóður fyrir hendi, engir fjármunir fyrir hendi til þess að mæta óvæntum auknum rekstrarkostnaði í þessum iðnaði. Þess vegna hljóta áhrifin af auknum rekstrarkostnaði, reyndar alveg eins af minnkuðum rekstrarkostnaði, að koma fram hjá bóndanum. Það verður bóndinn sem annaðhvort hagnast,ef rekstrarkostnaðurinn verður óeðlilega lítill, eða missir af tekjum sínum, ef hann verður mikill á hvern innveginn mjólkurlítra, og sama máli gegnir líka í sláturhúsunum yfirleitt. Þó eru aðeins undantekningar frá því. Það eru til sláturhús sem kaupa sláturféð á föstu verði. Þetta sölukerfi, sem byggt hefur verið utan um landbúnaðarvörurnar er mér mjög að skapi. Það byggist einfaldlega á þessu, að sá kostnaður, sem nauðsynlegur er, fari til þess að vinna vöruna og dreifa henni, en ekkert þar fram yfir, þar sé ekki neinn möguleiki til þess að safna fjármunum með þessari verslun. Það má raunar segja um landbúnaðarvörur og verðlagningu þeirra, ekki einungis til bænda, heldur líka til þeirra sem vinna hana, að hún hefur á sér visst þjóðnýtingarform. Ef fóðurbætirinn lækkar eða einhver sú hagkvæmni er tekin upp í búskap sem lækkar framleiðslukostnað. Þá á verð vörunnar að lækka eða a.m.k. hækka minna, því að oftast hefur allt færst í þá átt að undanförnu að hækkanir væru á almennu vöruverði. En hins vegar kemur það líka af sjálfu sér, að ef dreifingarkostnaður eykst og rekstrarvörukostnaður hækkar, kaup hækkar, þá hækkar verð þessara vara. Gagnvart þessu atriði sérstaklega, hvort hafi aukist dreifingarkostnaður í hlutfalli við heildarverð á undanförnum árum, þá get ég ekki komið með mjög miklar upplýsingar, en þó hef ég það hér á blaði að við verðlagningu í ágústlok 1973 var áætlað verð til bænda samkv. verðlagsgrundvelli 71.5% af heildarverðinu. Ég tek fram að niðurgreiðslurnar hafa ekki áhrif á þetta dæmi. Þetta er heildarverðið án þess að niðurgreiðslur hafi þar nokkur áhrif á. Í ágústlok 1973 var gert ráð fyrir að bændur fengju 71.5% af heildarverði nýmjólkur, en vinnslu- og dreifingarkostnaður yrði þá samkv. því 28.5%. Samkv. verðlagningunni, sem fór fram núna í mars, er gert ráð fyrir, að bóndinn fái 72.3% af heildarverði vörunnar eða hærri prósenttölu en gert var ráð fyrir á árinu 1973. Ástæðan til þess, að vinnslu- og dreifingarkostnaður hækkaði jafnmikið op, raun bar vitni núna við verðlagninguna, var einfaldlega sú, að hann hafði verið metinn of lágur við undanfarna verðlagningu. Ég endurtek það, að verðlagningin nú er hlutfallslega hagkvæmari hvað þetta snertir. Þar er gert ráð fyrir minni hluta af heildarkostnaði, sem fer í vinnslu og dreifingu, heldur en var í ágústlokin 1973. Þetta eru að vísu áætlanir hvort tveggja, en ég man ekki nákvæmlega hvort áætlunin 1973 stóðst fyllilega, en það var a.m.k. mjög nálægt því. Hvort þessi áætlun núna stenst veit enginn enn þá. Því miður hef ég ekki upplýsingar, sem nokkurt hald er í, um vinnslu- og dreifingarkostnaðarhlutfall af heildarverði landbúnaðarvara í nágrannalöndum okkar. En mér er kunnugt um það að hér er vinnslu- og dreifingarkostnaður lægri en í flestöllum, ef ekki öllum nágrannalöndum okkar. Ég man eftir því að fyrir einum 2–3 árum athuguðum við þetta sérstaklega gagnvart Bandaríkjunum, og þá var þar að vísu nokkuð misjafnt vinnslu- og dreifingarkostnaður eftir því hvaða landbúnaðarvörur voru, en á mörgum vörum var vinnslu- og dreifingarkostnaður meira en helmingur af því verði sem neytandinn greiddi. Ég tel þess vegna að við getum mjög vel við unað vinnslu- og dreifingarkostnaði íslenskra landbúnaðarvara, þegar mið er tekið af almennu verðlagi í landinu, og það sé ekki sérstök ástæða þess vegna til að gagnrýna þessa verðlagningu nú frá því sjónarmiði að þar væri of vel gert við vinnslu- og dreifingaraðilana. Hér hefur líka aðeins verið minnst á smásöluálagninguna. Það er rétt að taka það hér fram, að sexmannanefnd ákveður smásöluálagningu á landbúnaðarvörur, flestar landbúnaðarvörur, ekki þó allar, ekki t.d. svínakjöt, egg og kjúklingakjöt, og við síðustu verðlagningu lækkaði þessi álagning í prósentum af heildarverði, þó að krónutalan hækkaði í prósentum Það hefur orðið samkomulag um nokkurs konar verðlagsgrundvöll smásöluálagningarinnar, þar sem kaup nemur rúmum 60% af heildarkostnaðinum við smásöludreifinguna og breytingar á álagningu landbúnaðarvara hafa verið í sem nánustu samræmi við breytingar á einstökum kostnaðarliðum sem smásöluverslunin hefur af því að reka verslun. Hitt má svo auðvitað um deila, hvort álagningarprósentan sé rétt, hvort hún sé of há eða ekki. En ég tel að það hafi verið mjög vandlega að breytingum staðið að undanförnu. Það má t.d. geta þess, af því ég man eftir því nú, að álagning á smjör var 8.9% fyrir síðustu verðlagningu landbúnaðarvara en 7.9% eftir síðustu verðlagningu. Þar hafði álagningin lækkað í hlutfalli af verði vörunnar þó að hún hefði hækkað að krónutölu. Það er áreiðanlega rétt, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði, að það er ekki sérstaklega vinsælt verk að verðleggja landbúnaðarvörur og kemur þar ýmislegt til. Öllum er ljóst að íslenskar landbúnaðarvörur eru ákaflega ríkur þáttur í framfærslu hvers einasta heimils í landinu, og það er fátt sem menn verða augljóslegar varir við heldur en þegar breytingar verða á verði þessara vara. Það stendur heldur ekki á hví að menn geti leiðbeint um þessa hluti og hafi skoðanir á því hvort verðlagningin sé rétt og réttmæt eða hvort verðlag á landbúnaðarvörum sé hér við hæfi eða ekki, og mjög algengt er að neytendur og aðrir eru upplýstir um verðlag á landbúnaðarvörum erlendis sem á að sannfæra þá um það að betur væru þessar vörur framleiddar einhvers staðar annars staðar og fluttar hingað inn og seldar á lágu verði neytendum hér. Það getur vel verið að það komi lítið þessu máli við, sem hér hefur verið rætt um, en þó get ég ekki stillt mig um að nefna það að mér er kunnugt um að á s.l. hausti var verð það, sem bændur í Noregi og Svíþjóð fengu fyrir dilkakjöt, til muna hærra en bændur fá hér eða sem nam um 1000 kr. ísl. fyrir 14–15 kg lambsskrokk, og er þá reiknað með því gengi sem í haust var á ísl. kr. Enn fremur er mér kunnugt um að verð á nýmjólk í Svíþjóð óniðurgreitt er til stórra muna hærra heldur en verð á nýmjólk væri hér óniðurgreitt. En hægt er að finna aðrar vörur sem eru á lægra verði, og eitt af því, sem veldur óánægju hjá neytendum, er að hér eru önnur hlutföll á milli verðs á ýmsum framleiðsluvörum landbúnaðarins heldur en tíðkast víða í nágrannalöndum, t.d. allt önnur hlutföll á milli verðs á smjöri og nýmjólk hér heldur en er hjá grönnum okkar á Norðurlöndum. Þetta er eitt af þeim atriðum sem sjálfsagt væri að taka til skoðunar hvort ekki ætti að breyta og gæti e.t.v. aukið skilning neytenda á verðlagningu landbúnaðarvara. Áður en ég lýk máli mínu hér, herra forseti, þá langar mig aðeins til þess að minnast á eitt atriði enn, og það eru orð sem hv. 7. þm. Reykv. og hv. 2. landsk. þm. létu falla í sambandi við það að hækkun fjárfestingarkostnaðar færi út í verðlagið. Eins og ég hef verið að reyna að sýna fram á, þá eiga vinnslufyrirtæki landbúnaðarins, mjólkursamlögin og sláturhúsin, ekki annars kost heldur en að aukinn rekstrarkostnaður fari út í verðlagið.  Ég ætla ekki, herra forseti, að lengja þessar umr. meira en orðið er. Þó vil ég aðeins geta þess í sambandi við þann lista yfir verðhækkanir, sem alþm. hefur verið selur núna nýlega, og taka undir það, sem hér hefur raunar verið sagt bæði af formælendum ríkisstj. og stjórnarandstöðu, að það er erfitt að skilja á milli, það hlýtur að vera mjög erfitt að finna nákvæmlega út hvaða verðhækkanir stafa af kauphækkunum og hverjar ekki. Þegar lítið er t.d. á svokallaðan verðlagsgrundvöll landbúnaðarins, þá koma kauphækkanirnar þar ákaflega viða inn í. Það er búið að hækka verðið á áburðinum til bóndans, en það er ekki enn komið inn í verðlagsgrundvöll. Hluti af þeirri hækkun, Sem þá verður, er vitanlega kauphækkun, - sú kauphækkun sem komið hefur fram á heilu ári því að það hefur ekki orðið breyting á verði tilbúins áburðar síðan á vordögum s.l. ár. Ef við tökum t.d. lið í verðlagsgrundvelli eins og kostnað við vélar, þá er verulegur hluti af hækkun á þeim líð svokölluð aðkeypt viðgerðarvinna. Sú aðkeypta viðgerðarvinna breytist eftir breytingum á kaupgjaldi. Það eru fleiri liðir þar, eins og t.d. varahlutir. Jafnvel varahlutirnir taka breytingum í verði með breyttu kaupgjaldi. Flutningskostnaðurinn, þær breytingar, sem verða á flutningskostnaðarlið, eru sannarlega mjög tengdar kaupgjaldsbreytingum, og svona mætti lengur telja, viðhald útihúsa, rafmagnið o.s.frv. Ég er þeirrar skoðunar að það sé afar erfitt að telja það fram, svo að nákvæmt sé, hvaða verðlagshækkanir má rekja til kauphækkana hverju sinni og hverjar ekki.



Herra forseti. Ég skal verða við tilmælum hæstv. forseta um að vera afar stuttorður, en það eru tvö atriði sem mér finnst nauðsynlegt að vekja athygli á í framhaldi af þeim umr. sem hér hafa orðið. Raunar tel ég þær löngu umr. sem hér hafa orðið, alveg óvenjulega langar, leiða skýrt í ljós að það var full ástæða til þess að hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson bæri fram þá fyrirspurn sem hann bar fram. En þau tvö atriði, sem ég vil nefna, eru þessi: Ég tel að þessar umr. hafi ekki leitt til þeirrar niðurstöðu sem þjóðin á heimtingu á að þær leiði til. Þing og þjóð eiga heimtingu á því að á því fáist hlutlaus skýring hvernig á því stendur að verðlagshækkanir hafa orðið meiri en launþegar og vinnuveitendur í góðri trú gerðu ráð fyrir þegar samningarnir voru gerðir. Þess vegna vil ég beina því til hæstv, ríkisstj., - ég ætlast ekki til þess að lengja þessar umr. með því að fá neitt svar við því á þessari stundu, - að hún gefi út skýrslu um hvað aðilum vinnumarkaðarins var sagt um væntanlegar verðhækkanir, sem auðvitað eru áætlun, við samningaborðið og það sé borið saman við það sem raunverulega hefur orðið að mati hæstv. ríkisstj. Ég held að það sé svo mörgum kunnugt, að alveg óhætt sé að segja það, að þeim helstu embættisstofnunum, sem um málið fjölluðu, bar ekki alveg saman í áætlunum sínum um væntanlegar verðhækkanir. Við því er ekkert að segja. Allir aðilar treysta þeim ágætu embættismönnum sem þar var um að ræða, forstjóra Þjóðhagsstofnunarinnar annars vegar og hagstofustjóra hins vegar. Enginn dregur í efa að það, sem þeir sögðu aðilum vinnumarkaðarins, var byggt á bestu fáanlegum upplýsingum og samkv. bestu þekkingu og auðvitað af heilum hug. En reynslan hefur orðið önnur en þarna var gert ráð fyrir. Þing og þjóð á rétt á því og það ættu að vera hagsmunir allra aðila að það sé skýrt hvernig á því stendur að þetta hefur ekki orðið eins og þar var gert ráð fyrir. Hitt atriðið, sem ég vil vekja athygli á, er að svo virðist sem tæpur fjórðungur þeirrar verðhækkunar, sem orðið hefur frá 1. febr. til 1. apríl, sé hækkun á opinberri þjónustu og tæpur helmingur hækkun búvöru. Þetta gerir það að verkum að óhjákvæmilegt er að beina þeim eindregnu tilmælum til hæstv. ríkisstj. að hún efni það fyrirheit sitt sem hún gaf, þegar hún tók við völdum, að láta endurskoða frá grunni þá aðferð sem nú er beitt við verðlagningu landbúnaðarvöru. Nefnd hefur verið skipuð í þessu efni, en hún hefur ekki hafið störf. Það, sem gerst hefur nú alveg nýlega varðandi verð búvöru og Alþýðusambandið dregur sterklega í efa að hafi verið rétt, mér skilst að lögsókn sé hafin eða væntanleg, gerir það að verkum að þetta má ekki dragast. Og ég vil nota þetta tækifæri til þess að hvetja ríkisstj. eindregið til þess að leiða þetta mál sem fyrst til lykta. Það voru þessi tvö atriði sem ég tel nauðsynlegt að komi inn í þessar mjög svo löngu umr. sem orðið hafa.



Herra forseti. Hér eru til umr. í hv. Sþ. tvær þáltill. frá ríkisstj., annars vegar um staðfestingu á niðurstöðu viðræðna um heimildir færeyinga til fiskveiða innan fiskveiðilandhelgi Íslands og hins vegar till. til þál. um staðfestingu á samkomulagi við ríkisstj. Noregs um takmarkaðar veiðar norskra skipa innan fiskveiðilögsögu Íslands. Við höfum rætt um það, ég og hv. væntanlegir talsmenn stjórnarandstöðunnar í þessum umr., að það kynni að vera fullt svo hagkvæmt fyrir okkur að ræða bæði atriðin í senn, og ef forseti hefur ekkert við það að athuga, þá ætla ég að leyfa mér að hafa framsögu um báðar þessar till. nú, því að ég geri ráð fyrir að menn líti á þessi mál nokkuð í samhengi, og finnst mér það ekki óeðlilegt. En framsaga mín mun ekki verða löng því að hér er um að ræða raunar endurnýjun á samningum sem áður hafa verið í gildi, og ég held að það sé fullnægjandi fyrir mig í framsögu að geta um þær breytingar sem orðið hafa á þessum samningum við þá endurnýjun sem fram fór og ég er hér að ræða um og við sem til máls kunnum að taka. Viðræðurnar við færeyinga fóru fram 12. mars 1976, og á fundi utanrmn. föstudaginn 19. mars leyfði ég mér að gera þeirri hv. n. grein fyrir þeim og jafnframt að láta þess getið hverjar breytingar hefðu orðið helstar við samningsuppkastið miðað við samkomulagið við færeyinga er féll úr gildi 13. nóv. s.l. Þessar breytingar eru þær helstar, að samkv. gamla samkomulaginu mátti heildaraflinn vera 20 þús. tonn á ársgrundvelli og þar var ekki tiltekið hver þorskaflinn mætti vera, og til upplýsinga er rétt að geta þess, að heildarafli færeyinga á Íslandsmiðum árið 1974 varð 19 407 tonn, en um áríð 1975 hef ég eigi upplýsingar að svo komnu máli. Þá var ekki heldur tiltekið hver þorskaflinn mætti vera, en hann varð 12 125 tonn á því ári. Í því samkomulagi, sem hér er lagt fyrir hv. Alþ., er gert ráð fyrir að heildaraflinn megi vera 17 þús. tonn og að þorskafli verði þó ekki meiri en 8 þús. tonn. Hér er að vísu ekki um mikinn niðurskurð að ræða, það skal viðurkennt. En ég tel þó að með því að takmarka þorskaflann, með því að takmarka afla á þeirri fisktegund, sem hvað verst er á vegi stödd í hafinu umhverfis Ísland, sé hér allmikill ávinningur á ferðinni. Nú eru færeyingum alveg bannaðar saltfiskveiðar með togskipum, en áður höfðu þeir leyfi til að stunda slíkar veiðar með tveimur togurum á vissu tímabili ársins. Samkomulagið er eins og áður uppsegjanlegt með & mánaða fyrirvara. Að öðru leyti er ekki í þessari þáltill. um niðurstöður viðræðna um heimildir færeyinga til fiskveiða innan fiskveiðilandhelgi Íslands að ræða, nema að því er viðkemur nokkrum grunnlínupunktum sem eru færðir til samræmis við reglugerðina um útfærsluna í 200 mílna lögsögu, en eins og öllum hv. alþm. er kunnugt var grunnlínupunktum lítillega breytt í reglugerðinni frá 15. júlí s.l. frá því sem þeir höfðu verið í fyrri reglugerð. Það er auðvitað ástæðulaust að geta um það, það leiðir af líkum og mátti ganga út frá því sem gefnu auðvitað, að færeyingar vildu fá meiri aflaheimildir. Þeirra lágmarkskrafa var upphaflega að halda samningnum eins og hann var og helst þó að auka við hann. Það þótti að sjálfsögðu útilokað. Og um það má deila hvort frekari niðurskurður hefði átt að koma til en hér varð þó niðurstaðan. En mörgum fannst og finnst, hygg ég, að færeyingar hafi hér allmikla sérstöðu, þar sem þeir eru a.m.k. ekki síður háðir fiskveiðum en við og kannske í enn ríkara mæli ef hægt væri. Ég held, að ég láti þessa framsögu duga um færeyska samkomulagið, en sný mér þá að því norska, með leyfi forseta eða a.m.k. án mótmæla forseta. Þær viðræður fóru fram 10. mars s.l., eða 10. f. m., og eru í líkum dúr og var samkomulag um frá 1973. Þær breytingar, sem eru helstar, eru þær að á tímabilinu frá 1. des. til 15. febr. eru þessar línuveiðar nú bannaðar. Það var ekki tekið fram í fyrra samkomulagi, en mun að vísu ekki hafa verulegt gildi þar eð norðmenn munu ekki hafa stundað þessar veiðar á þessu tímabili. Þó þótti rétt að festa þetta með samningum skilyrðislaust þannig að enginn vafi væri á því. En ég álít að mikilvægasta ákvæðið, sem er að finna í samkomulaginu við norðmenn, sé það, að í því eru ákvæði um að íslensk stjórnvöld muni ákveða hámarksafla, þ. á m. þorskafla. Nú hefur þetta enn ekki verið gert, en hlýtur að verða gert mjög bráðlega því að nú hafa þegar borist umsóknir frá norskum fiskiskipum að hefja hér þær veiðar sem samkomulagið tekur til. Þessi norski samningur fjallar um sáralítið efni. Veiðar norðmanna voru árið 1974 1453 tonn og þar af voru 171 tonn af þorski, þannig að hér er um mjög lítið magn að ræða, eins og hv. þm. sjá, og er aðallega um að ræða keilu, sem nær þó 893 tonnum á því ári sem ég hef lagt hér til grundvallar. Það var stefna núv. ríkisstj. eins og þeirrar fyrri að gera samninga við þessar þjóðir, sem ég hef hér nefnt, og auk þess belga, og þegar það var gert á sínum tíma, þá voru ekki andmæli við því. Samkomulagið við Belgíu fór til hv. utanrmn. einhvern tíma fyrir jólahléið, ég man ekki nákvæmlega hvaða dag það var. Það hefur ekki komið þaðan. En ég vil leyfa mér, herra forseti, að fara fram á það að þegar þessari umr. verður nú frestað, hvenær sem það kann að verða, í dag eða síðar, þá verði málum þessum tveim vísað til hv. utanrmn., og ég beini þeim eindregnu tilmælum til þeirrar hv. n. að hún láti ekki dragast að afgreiða þessi mál þrjú, samkomulagið við Belgíu einnig, því að ég tel það óviðkunnanlegt og kann því illa að framkvæma samkomulag sem Alþ. hefur ekki lagt blessun sína yfir. Hins vegar má auðvitað geta þess og kannske til nokkurrar réttlætingar á því að hafin er framkvæmd á samkomulagi, sem Alþ. hefur ekki staðfest, að yfirgnæfandi meiri hl. utanrmn. hefur lýst sig þessum þáltill. fylgjandi og þeim samkomulagsþáttum sem ég hef gert hér að umtalsefni. Samkomulagið við norðmenn var, auk þess að vera rætt í utanrmn., rætt í landhelgisnefnd, af því að svo vildi til að fundur var í landhelgisnefnd um annað mál fyrst og fremst. En sú aðferð var ekki viðhöfð um samkomulagið við færeyinga og má e.t.v. að því finna. En vandséð er þó verkaskiptingin milli landhelgis- og utanrmn. að því er til slíkra tilvika tekur. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja hverjar undirtektir till. fengu í einstökum atriðum í þeim n. sem ég hef hér minnst á að ræddu málin. Það munu vafalaust aðrir gera.



Herra forseti. Nokkur tíðindi hafa borist af landhelgismálum undanfarna daga og þau helst af miklum aðgerðum Landhelgisgæslunnar á miðunum fyrir austan land með óvenjulega góðum árangri því að fiskveiðar bresku togaranna hafa verið truflaðar í stórum stíl, enda virðist komið los á aðgerðir breska flotans. Vona ég að það sé að koma betur og betur í ljós að við séum búnir að vinna þann þátt þessa þorskastriðs sem fram getur farið á miðunum sjálfum. Hins vegar eru fregnir af litlum aðgerðum hæstv. ríkisstj., og á ég þá sérstaklega við framkvæmd á samningunum við vestur-þjóðverja. Hæstv. ríkisstj. fann á sínum tíma upp ákvæðið um að fresta mætti framkvæmd þessara samninga 1. maí ef ekki væri búið að fá Efnahagsbandalagið til þess að láta af tollaþvingunum sínum í okkar garð. Nú hefur það ekki tekist, en þegjandi og hljóðalaust lætur ríkisstj. kyrrt liggja þetta ágæta vopn sem hún smíðaði sér á sínum tíma, eins og það hefði aldrei verið til, en hefur uppi tal um að einhverjar aðgerðir séu í gangi suður í Brüssel eða Bonn eða á báðum stöðum, þó að enginn viti nánar um, hvað það er, og ekki bóli á árangri slíkra aðgerða. Nú liggja hér fyrir tveir samningar við erlend ríki, og felst í öðrum þeirra að íslendingar láti af hendi allmikið fiskmagn. Það virðist vera orðið harla einkennilegt líf sem við lifum í þessu landi, því að við komumst allbærilega af fyrir gjaldeyri sem við eigum ekki, og við gerum samninga við aðrar þjóðir og gefum þeim fisk sem við eigum ekki heldur. Allt þetta gerir stjórn sem manni virðist tímum saman að ekki sé til og stjórni eftir stefnu sem erfitt er að sjá að sé heldur til. Þar sem liðið er á dag skal ég láta hjá líða frekari umr. um ástand þessara mála þó að sífellt sé tilefni til slíkra umr., en snúa mér að þeim tveim samningum sem fyrir liggja. Í fyrsta lagi er samningurinn við færeyinga sem gerir ráð fyrir að þeir fái heimild til að veiða 17 þús. tonn af fiski, en höfðu áður heimild til að veiða 20 þús. tonn og veiddu eitthvað nálægt því s.l. ár eftir upplýsingum hæstv. utanrrh. Nú er það svo, að þrátt fyrir margra mánaða umr, og athuganir hefur ríkisstj, ekki enn markað neina stefnu eða gert neinar till. til Alþ. um það, hve mikið magn af þorski sé rétt að veiða á þessu ári innan þeirra marka sem vísindamenn telja að stofninn þoli. Við kunnum sjálfsagt öll þessar tölur utan að. Helst mundu vísindamenn vilja að ekki væru tekin nema 230 þús. tonn, en einhverjir hafa látið gott heita að hafa þá tölu 280 þús. Miðað við þá samninga, sem gerðir hafa verið við þjóðverja og belga, og miðað við þær veiðar, sem við vitum að breskir togarar hafa stundað hér, og þann afla, sem þeir hafa fengið, virðist vera augljóst að íslendingar verði sjálfir siðar á þessu ári að draga mjög saman þorskveiðar sínar ef heildarveiðin á að vera innan þeirra marka sem vísindamenn telja nauðsynlegt ef okkur á að takast að bjarga þorskstofninum. Engu að síður hefur engin ákvörðun verið um þetta tekin og það bólar ekkert á henni. Ég veit ekki hvenær á að taka þá ákvörðun. En aðalvertíð er lokið þó að hún hafi ekki verið svo góð að umtalsvert sé. Íslendingar biða eftir því að ríkisstj. hafi forustu um þessi mál og þá að fundin verði niðurstaða um það að hverju þjóðin ætlar að stefna. Eigum við að draga það magn, sem öðrum þjóðum er ætlað, frá 280 þús. eða jafnvel 230 þús. tonnum og takmarka eigin veiðar við það sem eftir er? Ef það er ekki ætlun okkar, höfum við þá í hyggju að fara langt upp fyrir þann kvóta sem vísindamenn telja að óhætt sé að taka af stofninum? Þetta er einhver örlagaríkasta ákvörðun sem íslenska þjóðin og íslensk stjórnvöld hafa staðið andspænis, - ákvörðun sem varla getur orðið skemmtileg eða þægileg fyrir neinn aðila í þessu landi, en hefur slík áhrif á framtíðarafkomu okkar að hjá henni verður ekki komist. Og því fyrr sem hún er tekin, því betra. Í sambandi við þetta mál hafa komið fram hugmyndir frá ýmsum aðilum að óhjákvæmilegt verði fyrir íslendinga að leggja öllum bátaflotanum vikum eða mánuðum saman, og það er von að fólk, sem byggir afkomu sína beint á bátaflotanum og afurðum hans, bíði óttaslegið eftir því að fá að vita hver niðurstaðan verður. Þar sem sá samningur, sem þegar hefur verið gerður við Færeyjar og Alþingi á nú að staðfesta, gerir ráð fyrir því að færeyingar fái að taka hér verulegan afla, sem jafnast á við stóra verstöð, finnst okkur Alþfl.- mönnum að það sé með öllu óverjandi að staðfesta slíka aflagjöf á sama tíma sem við getum ekki mannað okkur upp í það að taka ákvarðanir um hvaða örlög ríkisstj. eða Alþ. ætlar okkar eigin þjóð í þessum efnum. Á meðan það er algjörlega óvíst hve mikinn afla er ætlunin að taka, sérstaklega af þorski, og að hvaða leyti þarf að takmarka veiðar íslendinga sjálfra, þá teljum við að ekki sé verjandi að bæta á þær heimildir, sem veittar hafa verið til annarra. Við treystum okkur því ekki til að samþykkja samninginn við færeyinga enda þótt við, eins og væntanlega allir aðrir íslendingar, teljum okkur eiga að sýna færeyingum vináttu og tillitssemi umfram aðrar þjóðir í fiskveiðimálum. Vandi okkar varðandi aflann í heild er svo mikill að honum verður ekki þokað til hliðar af vináttuástæðum einum. Auk þess má gjarnan minnast þess, að færeyingar eru ekki aðeins háðir fiskveiðum, þeir eru líka háðir dönum sem hafa sniðið þeim svo þröngan stakk í landhelgismálum að við íslendingar getum varla verið hrifnir af. Þá kem ég að landhelgissamningnum við norðmenn sem ríkisstj. hefur gert og hér er einnig til staðfestingar Alþ. Þessi samningur felur tvímælalaust í sér fulla viðurkenningu á yfirráðum íslendinga yfir 200 mílna fiskveiðilögsögunni. Í gömlu samningunum, sem við gerðum á sínum tíma við norðmenn, var ákvæði, liður nr. 4, sem hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Samkomulag þetta haggar í engu sjónarmiðum samningsaðila um heimild strandríkis til að ákvarða umtak fiskveiðilögsögu sinnar.“ Ákvæði eins og þetta hafa verið í fleiri samningum, og þetta þýðir að sú þjóð, sem við erum að semja við, er að segja: Við viðurkennum ekki með þessum samningi 200 mílurnar eða 50 mílurnar. Nú hafa norðmenn gengið inn á að fella þetta ákvæði niður, og hvað þýðir það? Þeir fella niður ákvæði sem var í samningum og þýddi að þeir neituðu að viðurkenna útfærslu okkar. Ef þeir fella það niður er ekki hægt að skilja það öðru vísi en svo, að þar með séu öll andmæli af þeirra hálfu og allir fyrirvarar niður fallnir. Að vísu setja þeir annað í staðinn. Þar taka þeir sér eingöngu fyrirvara um línuna milli íslensks lands og norsks lands, þ.e.a.s. milli Íslands og Jan Mayen, en sú lína er, eins og við vitum, enn óráðin og hefur sá fyrirvari því litla þýðingu. Af þessu er augljóst að þessi samningur við norðmenn er formleg staðfesting á viðurkenningu þeirra á 240 mílunum. Þá felur samningurinn í sér að við íslendingar eigum að ákveða einhliða hversu mikinn fisk norðmenn fái að veiða í lögsögunni. Þetta er nákvæmlega í samræmi við það sem við höfum barist fyrir á Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, að strandríki fái að ákveða sjálft hve mikinn afla það heimilar öðrum þjóðum að veiða í sinni landhelgi. Þetta er atriði sem í sjálfu sér eitt mundi nægja til þess að telja verður samninga þessa viðurkenninga á íslensku útfærslunni. Af þessu leiðir að íslensk yfirvöld hljóta með ákvörðunarvaldi sínu að tryggja að norðmenn fái aldrei afla sem er meiri en svo að þeir sæti sama samdrætti og íslendingar kunna að þurfa að sæta sjálfir. Þar sem hér er um sáralítið magn að ræða, eins og hæstv. utanrrh. benti á, innan við 1500 tonn á ári og þar af innan við 200 tonn af þorski, þá skiptir aflamagnið engu fyrir okkur, en hins vegar skiptir þessi algera viðurkenning norðmanna okkur miklu máli. Ég leyfi mér að fullyrða að ef við gætum fengið slíka samninga við breta og þjóðverja mundi það jafngilda fullnaðarsigri íslendinga í landhelgisdeilunum. Þegar þetta er athugað sé ég ekki hvernig nokkur íslendingur getur verið á móti því að staðfesta þennan samning. Þeir, sem ekki vilja staðfesta samninginn, vilja ekki vinna landhelgisdeilurnar. Þeir vilja halda þeim áfram. Niðurstaða þm. Alþfl. er því sú, að okkur beri málefnislega að samþykkja staðfestingu á samningnum við norðmenn. Ég gerði hér að umræðuefni ákvæði norska samningsins varðandi viðurkenningu á útfærslu íslendinga, Í gamla færeyska samningnum var ákvæði um að íslenska ríkisstj. mundi því aðeins veita færeyingum umrædd leyfi að lýst verði yfir, að færeysk togskip virði 50 mílna fiskveiðilögsögu íslendinga. Færeyingar munu hafa gert þetta. Meiri viðurkenningu hafa þeir ekki frelsi til að veita landhelgi okkar, hvað sem þeim sjálfum finnst. Það verður að fara í gegnum utanrrn. í hinni háu Kristjánsborg í Kaupmannahöfn. En merkilegt er að þetta ákvæði um að færeyingar veiti okkur þá litlu viðurkenningu, sem þeir geta veitt, er fellt niður. Finnst mér það vera enn ein gild ástæða til þess, að það sé ekki rétt að viðurkenna færeysku samningana. Ég hef þá gert grein fyrir því hver afstaða Alþfl. verður til þessara tveggja samninga, og þarf ekki að hafa um málið fleiri orð.



Herra forseti. Þar sem ég á sæti í þeirri n., sem mun fá þetta mál til meðferðar, mun ég verða mjög stuttorður við þessa umr. Almennt séð teljum við alþb.- menn að það séu engin rök fyrir því og raunar ekkert svigrúm til þess að veita öðrum þjóðum veiðiheimildir innan íslenskrar fiskveiðilögsögu. Það er verið að ræða um það og hefur verið rætt um það á undanförnum mánuðum að við verðum að takmarka eigin veiðar, jafnvel stórlega, a.m.k. sóknina í þorskstofninn. Það vefst að vísu fyrir mönnum og þá stjórnvöldum ekki síður en öðrum að koma fram með skynsamlegar hugmyndir um hvernig eigi að framkvæma þessar takmarkanir. Enn sem komið er hafa þær verið af skornum skammti. Og satt best að segja virðist áhugi stjórnvalda á þeirri takmörkun veiða á þorskstofninum sem ég tel ná langsamlega affarasælasta og eðlilegasta, þ.e.a.s. að gera allt sem á færi stjórnvalda er til þess að auðvelda aðrar veiðar íslenskra skipa, þar sem ekki er eins illa komið og að því er tekur til þorskstofnsins, - þessi sjálfsagða aðferð við takmörkun á veiðum íslendinga virðist eiga erfitt uppdráttar. Kemur það m.a. fram í því að ýmsir þeir aðilar, sem áhuga hafa á því að reyna aðrar veiðar, fá harla litla fyrirgreiðslu hjá stjórnvöldum. Jafnframt verður það að segjast, að samningur eins og sá, sem gerður var við vesturþjóðverja, auðveldar íslendingum ekki að breyta til um veiðar og friða eða minnka sóknina í þorskstofninn með þeim hætti. Þetta læt ég nægja almennt um viðhorf okkar alþb-manna til samninga um veiðar innan íslenskrar fiskveiðilögsögu við aðrar þjóðir. Við gerum að vísu nokkurn mun á því hvort um er að ræða verulegar veiðiheimildir að því er þorskstofninn varðar eða aðra fiskstofna, en þó er það ekki afgerandi í okkar huga, vegna þess að það gefur auga leið að við íslendingar verðum, eins og nú er komið, að hagnýta alla þá möguleika til fiskveiða sem um er að ræða innan 200 mílna lögsögunnar. Þegar ég hef sagt þetta vil ég koma að því, að varðandi þann samning, sem gerður hefur verið við færeyinga, gegnir í mínum huga og okkar fleiri alþb.- manna nokkuð öðru máli en varðandi alla aðra samninga, gerða og hugsanlega við aðrar þjóðir um veiðar innan fiskveiðilögsögunnar. Ég lít þannig á að færeyingar hafi í þessu efni algera sérstöðu og samningur út af fyrir sig við þá eina þurfi ekki að gefa og gefi ekkert fordæmi gagnvart öðrum ríkjum. Hvort sá samningur, sem gerður hefur verið, er eðlilegur miðað við þær aðstæður að við verðum að skera niður okkar eigin veiðar, það er svo annað mál, og að því kem ég e.t.v. lítillega hér á eftir. En í hverju er þá sérstaða færeyinga fólgin? Hún er að mínum dómi fólgin í þessu: 1. Færeyingar eru háðari fiskveiðum en nokkur önnur þjóð. Oft er um það rætt og við leggjum eðlilega á það ríka áherslu hversu við íslendingar erum háðir fiskveiðum. Þegar þau mál eru rædd á alþjóðavettvangi, t.a.m. á hafréttarráðstefnu, finnst okkur oft og tíðum að um okkur gegni alveg sérstöku máli, þar sem það er alger undantekning þar að þjóð sé eins háð fiskveiðum og við erum. Sú eina þjóð, sem er enn þá háðari fiskveiðum en við íslendingar, er, eins og ég sagði áðan, færeyingar. Þetta er fyrsta atriðið sem mér finnst að verði að líta á þegar menn gera upp hug sinn um það hvort möguleikar eru á því að gera undantekningu að því er færeyinga varðar. 2. Ég tel að í þessu efni beri okkur að líta á það með skilningi að færeyingar eru því miður ekki sjálfir einráðir um sína hafréttarpólitík. Þeir hafa ekki verið það og eru það því miður ekki enn. Þeir eru hluti af Danaveldi og Danmörk er, eins og öllum er kunnugt, aðili að Efnahagsbandalagi Evrópu, og sú hafréttarpólitík, sem þar er rekin, hefur haft og hefur áhrif á hafréttarmálefni færeyinga. Þetta tel ég vera annað atriði sem íslendingum ber sérstaklega að hafa í huga þegar um það er að ræða hvort hugsanlegt sé að gera undantekningu að því er varðar færeyinga eina eða ekki. 3. Þá vil ég nefna það; að fram á s.l. ár hygg ég að færeysk stjórnvöld hafi fylgt þröngri hafréttarpólitík, ef svo má segja, en sú landsstjórn, sem þar ræður nú, hefur breytt um stefnu að þessu leyti og lýst því yfir að hún berjist fyrir 200 mílna útfærslu, fyrir 200 mílum við Færeyjar. Ég tel að einnig beri að hafa þetta í huga þegar það er metið hvort hægt er að gera undantekningu að því er færeyinga varðar. 4. Þá vil ég og nefna það, að milli færeyinga og íslendinga, færeyskra sjómanna og íslenskra sjómanna og útgerðarmanna, er bæði gömul og ný samvinna á ýmsum sviðum sem ég þarf ekki að rekja lengi því að hún er afkunnug. Það má aðeins minna á það, að á þeim árum þegar mjög skorti á að íslendingar fengjust til veiða á allan skipaflota landsmanna, fyrir svo sem 15 árum eða þar um bil, þá voru það færeyingar ár eftir ár sem komu hingað og lögðu sítt af mörkum til þess að íslenski flotinn allur gæti stundað veiðar. Samvinna hefur verið, að því er ég hygg, góð á undanförnum árum milli íslenskra aðila og færeyskra um sölu á frystum fiski á Bandaríkjamarkaði. Þessi samvinna og samstaða grannþjóðanna og frændþjóðanna færeyinga og íslendinga ætti að mínum dómi að fara vaxandi, og ég tel að við ættum að gera það sem í okkar valdi stendur til þess að slík samvinna á ýmsum sviðum og þá ekki síst á sviði sjávarútvegs, á sviði markaðsmála o.s.frv. fari vaxandi á komandi tímum, en ekki minnkandi. Og ég lít þannig á að strax og tímabært verður talið, strax og færeyingar hafa fengið umráð yfir stækkaðri landhelgi sinni, ef ekki fyrr, þá verði athugaðir möguleikar á því að gera gagnkvæma samninga milli þessara þjóða sem báðum gætu orðið til hagsbóta, þ.e.a.s. að íslendingar fengju ákveðin - og kannske umfram aðrar þjóðir - fiskveiðiréttindi innan færeyskrar fiskveiðilögsögu og færeyingar hefðu slík réttindi innan íslenskrar fiskveiðilögsögu. Hitt er svo annað mál og hlýtur að verða skoðað í þeirri n., sem fær málið til meðferðar, hvort hér hefur verið gerður við færeyinga samningur sem teljast verður eðlilegur miðað við allar þær umr. sem eru um það að við íslendingar verðum að skera niður okkar fiskveiðar og þá alveg sérstaklega okkar þorskveiðar. Það er ómótmælanlegt að hér er um allmikið magn af fiski að ræða, sérstaklega af þorski, og mér virðist í fljótu bragði að niðurskurðurinn sé hér minni en sá sem oft og tíðum hefur verið rætt um að þyrfti að verða að því er íslendinga sjálfa snertir. Og það verð ég að segja, að enda þótt ég, eins og ég hef leitast við að færa hér nokkur rök að, líti svo á að færeyingar hafi og eigi að hafa algera sérstöðu í okkar huga, þá er útilokað að nokkur þjóð, jafnvel frændþjóð okkar færeyingar, eigi að fá meiri rétt eða sæta minni niðurskurði, ef svo má segja, á afla sínum hér innan fiskveiðilandhelginnar heldur en sem svarar því sem íslendingar verða að sæta sjálfir. Þetta tel ég að þurfi athugunar við og þurfi að fá upplýst í n., áður en endanlega er tekin afstaða til þessa samnings eins og hann liggur nú fyrir. En almennt séð tel ég að ekki sé aðeins vel stætt á því, heldur sé eðlilegt að við leggjum annan mælikvarða á færeyinga að því er veiðiheimildir í fiskveiðilandhelgi snertir heldur en nokkra aðra þjóð. Um norska samninginn, sem ræddur er jafnframt þeim sem á dagskrá er, er á dagskránni næstur á eftir, um hann gegnir í mínum huga allt öðru máli. Aflamagnið er þar að vísu lítið, en ég sé ekki að það séu nein rök fyrir því að veita norðmönnum veiðiheimildir innan íslenskrar landhelgi umfram fjölmargar aðrar þjóðir. Og ég verð að segja það, að mér finnst það skjóta dálítið skökku við hjá þeim hv. Alþfl.- þm. að telja að þessi samningur við norðmenn sé alveg sjálfsagður, en að samningsgerð við færeyinga sé nánast útilokuð. Það má kannske segja að þetta sé ekki stórt mál, þ.e.a.s. þegar lítið er á aflamagnið. En það er hins vegar verulegt „prinsip“-mál í mínum huga hvort almennt séð verður ekki að líta þannig á að við höfum engin efni á því að vera að gera slíka samninga við aðrar þjóðir. Þá er rétt að líta á það stuttlega hvort það sé einhver sérstök ástæða líkt og með færeyinga sem geri það að verkum að við ættum endilega að gera samninga við norðmenn umfram aðra. Ég tel svo ekki vera. Í fyrsta lagi er þessi samningur ekki sambærilegur frá sjónarmiði norðmanna við það sem færeyski samningurinn er frá sjónarmiði færeyinga. Þetta er algert lítilræði fyrir norðmenn, munar þá í rauninni ekki nokkurn skapaðan hluti þjóðarbúskap þeirra,en veltur á mjög miklu að því er færeyinga snertir. Þá er ástæðulaust að gleyma því, að þó að norðmenn vinni með okkur á ýmsum sviðum og hafi gert það að vissu marki á Hafréttarráðstefnunni, þá eru þeir einhverjir allra skæðustu keppinautar okkar á fiskmörkuðum og hafa lengi verið. Og ég verð að segja það, að stuðningur þeirra í hafréttarmálum okkar hefur ekki alltaf verið sérstaklega mikill eða uppörvandi og er skemmst að minnast þess að býsna oft hafa þeir rætt um það og lagt á það áherslu að þeir ætli ekki að færa út einhlíða, þeir ætli að fara að öllu með lögum og bíða eftir því að það verði með samningum eða lögum gert. Vitanlega hefur verið í þessu nokkur broddur í garð okkar íslendinga og sagt óbeinum orðum að einhliða útfærsla okkar hafi ekki verið í samræmi við alþjóðalög. Hitt, sem hv. 2. landsk. þm., formaður Alþfl., lagði áherslu á, er að í þessum samningi sé viðurkenning, sé svo mikilvæg viðurkenning á 204 mílna útfærslu okkar að þess vegna beri að gera samninginn. Það sé ég nú ekki, og sérstaklega sýnist mér að eins og málum öllum er komið sé gersamlega ástæðulaust að kaupa það einhverju verði að norðmenn viðurkenni kannske óbeint útfærslu okkar í 200 mílur. Ég sé ekki að það þurfi að semja við þá um fiskveiðiheimildir til þess að fá það fram. Og ég veit ekki hversu hátt hossar þessi óbeina viðurkenning, sem kannske kann að felast í þessum samningi, eða hversu mikils virði hún er okkur. Eins og ég sagði, þá fer þetta mál og það, sem næst er á dagskránni, til þeirrar n. sem ég á sæti í og þar verður um það fjallað og afstaða til þess tekin. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til að hafa þessi orð öllu fleiri nú, en vil aðeins undirstrika þetta tvennt, að almennt séð teljum við alþb.- menn engin rök fyrir því að gera samninga um veiðiheimildir við útlendinga, en ýmsir okkar a.m.k. höfum tilhneigingu til að segja: Um færeyinga gegnir alveg sérstöku máli og okkur ber að líta á þeirra mikla vanda mjög vinsamlega og gera það sem við getum framast til þess að leysa hann og halda á þann hátt uppi þeirri góðu samvinnu sem verið hefur á milli þessara frænda- og vinaþjóða um langan tíma einmitt að því er fiskveiðar og fisksölumál snertir.



Herra forseti. Hér liggja fyrir till. um staðfestingu Alþ. á breyttu fiskveiðisamkomulagi við tvær norrænar þjóðir. Breytingarnar eru ekki stórvægilegar hvað það varðar hvert aflamagn þeim er ætlað samkv. þessum till., samanborið við þær reglur sem áður giltu. En hins vegar hafa tvímælalaust orðið verulegar breytingar nú á síðustu missirum á viðhorfum manna og vitneskju, a.m.k. almennri vitneskju í landinu um það hver skilyrði fiskveiðum á Íslandsmiðum eru búin. Að mínu viti þarf að líta til þessa hvors tveggja þegar afstaða er tekin til þeirra mála sem hér eru rædd í einu, þótt tvenn þingmál séu, og efni málsins samkv. tel ég það mjög eðlilegt. Hvað varðar till. um staðfestingu á þeirri niðurstöðu, sem varð af viðræðunum við norðmenn, er í mínum huga þýðingarmest að þar er íslendingum alfarið veitt sjálfdæmi um hvaða aflamagn þau norsku skip, sem þar er um rætt, mega taka innan íslenskrar fiskveiðilögsögu. Þetta er vissulega mjög þýðingarmikið atriði. En ég tel eðlilegt að Alþingi og þjóðin eigi heimtingu á því að fá jafnframt vitneskju um það hver mörk hæstv. ríkisstj. ætlar þarna að setja. Svo langur tími er liðinn frá því að þetta samkomulag var gert að hlutaðeigandi stjórnvöld hljóta að hafa gert upp hug sinn um það hvaða aflamagn, bæði heildaraflamagn og þorskaflamagn, norðmönnum sé ætlað. Komi ekki upplýsingar um það fram í þessum umr, vil ég mega vænta þess, að þær verði fyrir hendi þegar mál:ð kemur til meðferðar í nefnd. Varðandi till. um staðfestingu á niðurstöðum viðræðna við fulltrúa færeyinga er það að segja, að þar er gert ráð fyrir tiltölulega lítilli aflaminnkun frá því sem verið hefur, en þó hlutfallslega nokkurri á þorskaflanum. Sömuleiðis hefur það tvímælalaust þýðingu að þar er girt fyrir veiðar færeyskra togara í salt sem þeir hafa stundað samkv. fyrra samkomulagi og með miklum árangri að þeirra dómi sem með því fylgjast. Vissulega er það hverju orði sannara að færeyingar eru eina þjóðin í nágrenni okkar sem segja má að sé á sama báti og við og byggi afkomu sína yfirgnæfandi á sjávarafla. Og vegna gamalla tengsla þjóðanna og nýrra er ekki nema eðlilegt að íslendingar vilji líta á þörf færeyinga framar öllum öðrum sem um er að ræða. En eins og aðstæður hafa breyst, þá er nauðsynlegt að skoða gaumgæfilega hvað langt við getum gengið til að mæta óskum þeirra. Það liggur fyrir að hæstv. ríkisstj. telur og ég tel að það sé í samræmi við, ríkjandi skoðun með þjóðinni að ekki sé annars kostur en að takmarka afla á þorski á Íslandsmiðum eins og nú standa sakir. Þetta mál hefur mjög verið rætt hér á þingi og utan þess. Álitsgerðir hafa komið fram um þessi mál. En þótt nú sé liðinn þriðjungur árs, bólar ekki á neinni niðurstöðu frá stjórnvöldum. Engin vitneskja liggur fyrir um að hæstv. ríkisstj. hafi nokkra ákvörðun tekið um hversu þeim aflatakmörkunum verði háttað sem flestir telja að hljóti að koma á þorskafla okkar íslendinga sjálfra. Þegar afstöðu á að taka til till. um veiðisamninga við aðrar þjóðir, er það að mínum dómi eðlileg krafa að jafnframt sé lögð fram vitneskja um það hver afli okkur íslendingum sjálfum er ætlaður, a.m.k. á því ári sem nú er að líða. Það er mjög erfitt að taka ákvarðanir um aflamagn öðrum til handa þegar alveg er rennt blint í sjóinn með það hvaða aflamagn íslendingum sjálfum er ætlað, því að hvert þorsktonn, sem fiskimenn annarra þjóða fiska við Ísland, er tekið af þeim afla sem við íslendingar gætum annars sjálfir dregið hér úr sjó. Því vil ég mega vænta þess að skýrt verði frá því af ríkisstj. hálfu, ef ekki í þessum umr., þá a.m.k. í meðförum n., hverjar till. hún muni gera, hverjar ákvarðanir hún muni taka um það aflamagn, það heildaraflamagn, sem óhætt sé að veiða á Íslandsmiðum af þorski á þessu ári, og þannig sjáist hver hlutur okkar íslendinga verður ekki síður en hver hlutur fiskimönnum annarra þjóða er ætlaður.



Herra forseli. 1972 sendi Hafrannsóknastofnunin þáv. sjútvrh. umsögn sína og álit um ástand fiskstofnanna og jafnframt aðvörun um það að takmarka mjög verulega sóknina í þorskinn. Ástandið var ekki síður alvarlegt þá en nú. En þrátt fyrir það að þessi aðvörun var send var samið um veiðar við erlendar þjóðir, m.a. við breta um 130 þús. tonn og við frændur okkar færeyinga, þar sem ekki voru sett nein aflatakmörk á, og samið var við norðmenn. Þá var samið um veiðar við belga. En það náðust ekki samningar við vestur-þjóðverja. Og þessum samningum greiddu allir þrír ræðumennirnir, sem voru hér á undan, og raunar allir fjórir greiddu þeim atkv. Ég fyrir mitt leyti greiddi atkv. með öllum samningunum nema samningunum við breta. Nú skulum við aðeins hugleiða hvort ekkert hefur gerst síðan, hvort það hafi ekki verið tekið tillit til þess ástands sem er. Hefur það virkilega farið fram hjá hv. þm. stjórnarandstöðunnar sem hefur gerst undanfarna mánuði? Það hefur verið gerð með margvíslegum aðgerðum stórfelld minnkun á sókn í þorskveiðar, með margvíslegri reglugerðaútgáfu sem hefur verið gerð í fullu samráði og í flestum tilfellum eftir till. Hafrannsóknastofnunarinnar til þess að draga úr sókninni. Það hefur verið gefin út reglugerð um aukna möskvastærð í botnvörpu. Það hefur verið gefin út reglugerð um stækkun möskva í dragnót. Það hafa verið selt ný friðunarsvæði og því hefur verið fylgt eftir mjög ákveðið. Þó eru til raddir sem hreinlega furða sig á því að það séu teknir menn, ef þeir eru alenskir, við brot á veiðum. Það liggur fyrir hér í seinni d., í Nd., frv. um upptöku á ólöglegum afla, sem vonandi verður orðið að lögum í næstu viku. Allt þetta eru aðgerðir sem leiða af sér minnkandi sókn og aukna friðun á þorski sérstaklega. Ég vona að ræðumenn hafi ekki alveg gleymt þessu, þó að þeir hafi gleymt því í ræðum sínum áðan. Hvað er svo meira sem er að gerast? Jú, Alþ. hefur ekki tekið ákvörðun um hve mörg kg af þorski á að veiða á árinu 1976, sögðu þeir. En það hefur einn hv. þm. flutt um það till., sem liggur fyrir. Hún er enn þá fyrir Alþ. Ég hef lýst því yfir í landhelgisnefnd, sem hv. 2. landsk. þm. á sæti í, að ég hef talið að það væri fært að ákvarða þorskveiðina við 20 þús. tonn á þessu ári. Stjórnunarnefnd fiskveiða hefur einróma samþykkt þessa till. og þar með fulltrúar Hafrannsóknastofnunarinnar í þeirri n. Hún hefur aldrei verið formlega borin undir ríkisstj., en ég hygg að ég megi segja og ég þori eiginlega að fullyrða það, að ríkisstj. er einnig þessarar skoðunar. Ég hef ekki heyrt nokkurn tíma nokkurn ráðh. líta öðruvísi á þessi mál. Þá kem ég að því: Eigum við að setja eða áttum við að setja ákveðna till. fram í byrjun þessa árs um að stöðva veiðar, taka upp net í páskavikunni eða lengur, stöðva botnvörpuveiðar eða togarana um allt land? Verðum við ekki að taka mið af því, hvernig ástandið er, hvernig þessi vertíð fór til marsloka og fram í apríl? Það var steindauð vertíð frá Hornafirði og að Breiðafirði. Það er stórfelldur samdráttur á vertíðarafla, en lítilfjörleg aukning á togaraafla. Þannig horfa málin við frá mínum bæjardyrum séð. Ég tel gersamlega útilokað að setja ákveðnar reglur sem eiga að gilda allt árið. Ef við sjáum að þorskaflinn ætlar að fara mikið fram úr þessu og ef aflamagn þetta er veitt þegar kemur að hausti, þá verðum við að grípa til stöðvunar á flotanum á tilteknu tímabili, 1–2 vikur. En við getum ekki ákvarðað það fyrir fram. Við verðum að taka tillit til þess hvað er að gerast í kringum okkur og hvað við getum gert meira til þess að beina flotanum yfir á aðrar veiðar. Það má t.d. nefna að á s.l. ári var aflakvóti humarveiða 2300 tonn. Nú liggur fyrir till. frá Hafrannsóknastofnuninni um að auka þennan kvóta í 2800 tonn. Við getum dregið enn meira úr sókninni í þorskinn og aukið á þennan hátt sóknina í humar. Við höfum í hyggju að auglýsa nú þegar eftir umsóknum um veiðileyfi og ætlum að láta byrja þessar veiðar nokkru fyrr en á s.l. ári til þess að ekki skapist hlé frá því að vertíð lýkur. Á þennan hátt ætlum við að draga úr sókninni í þorskinn. Við höfum einnig í hyggju að auka verulega sóknina í aðrar veiðar og þá alveg sérstaklega í karfann. Hafa staðið yfir alllengi samningar um leigu á stórum togara til að fara í þessa karfaleit og karfaveiði, og ef hún gefur góða raun, sem fiskifræðingur sá, sem henni stjórnar, hefur mikla trú á og eru vonir um, þá fari fleiri skip á þessar veiðar. En þar er einn mikilvægur galli, en það er verðlagið sem er á karfa. Hyggilegast væri að setja jafnaðarverð eða lækkun á þorski til þess að verðbæta aðrar fisktegundir. Vilja hv. stjórnarandstæðingar standa að slíkri till. og hv. stjórnarstuðningsmenn líka? Hvað verður sagt þá ef lækka á verðið á þorski og bæta bæði verð á karfa og ufsa? Vilja þm. standa almennt að því? Ég er hræddur um að Alþ. muni starfa eitthvað fram eftir sumri áður en samkomulag næst í þeim efnum hvað þá heldur við þá sjómenn sem fiska þorskinn, þó að hinir væru fúsir, sem ætla að fara í karfann, að fallast á slíkt. Það er ekki auðhlaupið að því að gera slíkar breytingar. Þá kem ég að því, sem hv. stjórnarandstæðingar hafa verið að tala hér um, að við höfum ekkert svigrúm til þess að gera nokkurn samning við aðrar þjóðir, þetta sé svo takmarkaður afli og það sé svo takmarkaður og illa farinn þorskstofninn að við megum ekki gera nokkurn samning. Þetta er alveg hárrétt, það sem það nær. En þá komum við að því: Höfum við ráð á því að fá allar þjóðir upp á móti okkur? Hefur málstaður okkar á Hafréttarráðstefnunni ráð á því að hver þjóðin á fætur annarri standi þar upp og segi: Þessir íslendingar eru svo óbilgjarnir að þeir vilja ekki ræða samninga við aðrar þjóðir? Halda menn virkilega því fram að það hefði orðið til styrktar málstað íslensku þjóðarinnar á Hafréttarráðstefnunni ef hægt hefði verið að skýra frá því að íslendingar hefðu ekki viljað gera veiðisamning við frændur sína færeyinga, sem eiga allt sitt líf og tilveru komna undir fiskveiðum og fiskvinnslu? Ég er hræddur um að málstaður okkar íslendinga hefði orðið fyrir þungu áfalli ef hægt hefði verið að flytja slíkar fréttir af framkomu okkar. Hvað erum við svo að gera sjálfir? Við erum að leita eftir veiðum á fjarlægum fiskimiðum. Við tökum þátt í samstarfi Norðaustur-Atlantshafsnefndarinnar um síldveiðar í Norðursjó. Við viljum gjarnan fá sem hæstan aflakvóta þar fyrir okkur. Við viðurkennum aftur að það eigi að setja mjög strangar ákvarðanir um heildaraflakvóta á síldveiðarnar á Norðursjónum og jafnframt að það eigi ekki að veiða þar síld nema til manneldis. Við viljum fá hlutdeild í aflakvótanum af því að við höfum veitt í Norðursjónum, og við höfum haldið þessari hlutdeild. Það er mikil óánægja eftir síðasta fund, sem haldinn var í London, og við íslendingar erum óánægðir með lækkaðan aflakvóta þótt við hefðum fellt okkur við lægri heildarkvóta. Það er gefið mál að einstakar þjóðir og þá sérstaklega norðmenn munu ekki sætta sig við þessa útkomu, og það verður framhaldsaðalfundur seint á næsta mánuði í Lissabon þar sem þessi mál verða tekin upp að nýju. Við höldum áfram okkar striki. Við viljum fá þarna aflakvóta og við þurfum sannarlega að koma okkar skipum á veiðar, - skipum sem geta ekki stundað annað en nótaveiði, sérstaklega hinum sérbyggðu nótaskipum og einnig fleiri skipum sem eru ella aðgerðalaus. Við erum einnig að berjast fyrir því að fá aukin veiðiréttindi á loðnu við Kanada. Það hefur tekið alllangan tíma og staðið í miklu stappi að undanförnu, en ég hygg ég uppljóstri ekki neinu leyndarmáli, þó að ég segi að allar líkur bendi nú til að við fáum samninga við Kanada um að landa þar 20–25 þús. tonnum af loðnu á komandi sumri, sem mundi þýða að þrjú slík skip gætu stundað þar veiðar. Jafnframt hef ég miklar vonir um að við fáum leyfi og réttindi til þess að landa í norska bræðsluskipið Norglobal 15 þús. tonnum. Þarna getur verið um að ræða 35–40 þús. tonn af loðnuveiði við Kanada í sumar. Með þessu móti, að ná samkomulagi við kanadamenn, koma þeir til með eftir útfærsluna að ráða algerlega sjálfir þessum veiðum, og þá höfum við gert samning við þá sem gefur okkur tilefni til að ætla að við getum haldið þessum veiðum áfram ú komandi árum með því að falla frá mótmælum út af aflakvótunum sem Norðvestur-Atlantshafsnefndin gekk frá í fyrra, og þar með náum við samningum við strandríki sem við höfum unnið að. Sama er að segja um veiðar okkar við Grænland. Þegar fiskveiðilögsagan verður færð út við Grænland, þá þurfum við sannarlega á samningum við grænlendinga að halda. Grænlendingar eru í ríkjasambandi við dani eins og færeyingar, og það væri gott innlegg hjá okkur að neita færeyingum um alla samninga og eiga svo að koma eftir kannske eitt ár og biðja um veiðiheimildir við Grænland. Það væri nú stjórnmálamennska í lagi! Hv. 3. landsk. þm. spurði varðandi norska samninginn. Ég ætla ekki að fara neitt út í hann frekar, hæstv. utanrrh. gerði það í sinni framsögu og þar hef ég engu við að bæta. En því get ég bætt við, að það, sem snýr að sjútvrn. - og ég hygg að ég megi þar tala fyrir ríkisstj. í heild þó að ég hafi ekki fyrir fram spurt um það - er að við ætlum okkar að framfylgja þeim samningi og þeim veiðiheimildum á svipaðan hátt og verið hefur á undanförnum árum. Hins vegar er auðvitað erfitt að segja ákveðið upp á tonn af hverri tegund því að það eru margir bátar sem veiða í einu, þannig að það getur leikið á nokkrum tugum tonna. Þorskafli norðmanna er nú svo lítilfjörlegur, en hann var 171 tonn hér við land á árinu 1974 og meira að segja minni á s.l. ári eða 142 tonn. Við fáum ársfjórðungslegar skýrslur frá norðmönnum og þá getum við auðvitað fylgst með sundurliðuninni. Hins vegar hefur uppistaðan í þessum afla norðmanna verið keila og langa, og það hefur verið nokkuð breytilegt frá ári til árs. Stundum hefur þetta verið nokkuð áþekkt, eins og t.d. á árinu 1970. Þá var langa 1247 tonn og keila 1288 tonn. Þá veiddu norðmenn hér liðlega 3800 tonn. 1971 veiddu þeir 3500 tonn, 1972 2600 tonn og 1973–1975 frá 1450–1850 tonn, þannig að þessar veiðar hafa dregist verulega saman, og á s.l. ári, árinu 1975, voru af þessum 1850 tonnum 1614 tonn langa og keila. Ég vona, að ég hafi svarað þá þessari fsp. hv. þm. Varðandi færeyinga, hvort þeir verða að sæta minni niðurskurði á afla en við íslendingar komum til með að sæta, þá vil ég svara því til að við íslendingar eigum ekki að sæta neinum niðurskurði á afla nema þorski, en aftur aukningu á ýmsum öðrum tegundum og þ. á m. á mjög verðmiklum fiski, eins og ég nefndi áðan, þar sem humar er og ég kem inn á síðar um annan verðmætan fisk. En ef við lítum á þorskafla færeyinga á liðnum árum, þá var hann á árinu 1974 12125 tonn, en samkv. samningnum má hann vera að hámarki 8 þús. tonn. 1973, eftir að aðvörunin kom og enginn toppur var settur á veiðar færeyinga, þá fór þorskafli þeirra í hvorki meira né minna en 14 200 tonn. Það er því ekki lítill niðurskurður sem er gerður gagnvart færeyingum og meiri niðurskurður en aflamagnið segir til um, því að þegar skip veiða í salt, þá er ekki verið að hugsa um það þó að smáfiskur sé með. Það er hægt að vinna hann um borð, og voru oft mjög stífar aðdróttanir í þeim efnum, að þessir saltfisktogarar væru oft í smáfiski. Þetta er tekið af færeyingum nú með þessum samningi. Þessi samningur segir nákvæmlega til um það hve hátt þeir mega fara í afla, en hins vegar má segja það og segja með réttu, að niðurskurður þeirra er tiltölulega minni á öðrum fisktegundum, er, mjög mikill eins og ég hef þegar sagt frá og skýrt frá hvað snertir þorskveiðarnar. Hv. 2. landsk. þm. sagði að danir hefðu sniðið færeyingum þröngan stakk í landhelgismálinu, og það er alveg rétt. Eigum við þá virkilega að þrengja enn þá meira þennan stakk, sem danir hafa sniðið færeyingum, með því að neita þeim um allar veiðiheimildir á Íslandsmiðum? Ég segi: Það kemur ekki til greina hvað mig snertir að ég vilji taka þátt í því, enda virðist ég þá vera orðinn meiri jafnaðarmaður en hv. formaður íslenska Alþfl. er í viðhorfi sínu til færeyinga. Mér finnst leiðinlegt að heyra að jafnágætur og skýr maður og hv. 2. landsk. þm. er skuli láta slík orð frá sér fara. Mér finnst mjög leiðinlegt að það skuli hafa komið fyrir hann. En það er oft erfitt þegar menn ætla a:ð leika á mjórri linu, þá er jafnvægið kannske ekki alltaf í sem bestu lagi. Þrátt fyrir það ástand sem er bæði í efnahagsmálum okkar og fiskveiðimálum, þá tel ég, og er sammála hv. 2. landsk. þm. um það, að samningurinn við norðmenn sé mikill sigur fyrir okkur. En ég er svo aftur sammála hv. þm. Gils Guðmundssyni og fleirum alþb.-mönnum, eins og hann orðaði það, að það sé aftur sanngjarnt að semja víð færeyinga. Við sjáum aftur, hverjir eru Gils Guðmundsson o.fl. í Alþb., þegar kemur að atkvgr., og hverjir eru þá hinir. En þetta er það sem Gils Guðmundsson o.fl. segja og vilja. Það finnst mér vera sanngjörn og eðlileg afstaða til færeyinga, sem við höfum vissulega skyldur við. En við erum ekki bara að láta af hendi. Við erum einnig að tefla hér tafl, við þurfum að leita samninga hjá öðrum þjóðum í sambandi við fiskveiðar okkar, bæði nú og í framtíðinni. Þessu mega þm. alls ekki gleyma. Til viðbótar því, sem ég sagði áðan um á hvern hátt við hyggjumst draga úr sókninni í þorskstofninn, þá mun koma hér fyrir Alþ. í næstu viku efnahagsmálafrv. frá ríkisstj. og í því frv. er að finna fjáröflun til friðunar- og fiskverndarmála sem er komin undir hve hárri upphæð Alþ. vill verja og hvernig Alþ. vill afla fjár til þeirra hluta. Þess vegna er ekki á þessu stigi, fyrr en það mál liggur ákveðið fyrir, hægt að segja hvernig við ætlum að efla enn frekar fiskrannsóknir. Það liggur þegar fyrir heimild ríkisstj. um að taka togara á leigu. Það, sem fyrir okkur í sjútvrn. vakir og er í fullu samræmi við óskir og þarfir Hafrannsóknastofnunarinnar, það er í fyrsta lagi að gera viðtæka leit að loðnu. Rannsóknastarfi rannsóknaskipa Hafrannsóknastofnunarinnar hefur verið gerð ný áætlun til samræmis við þetta, og er þar gert ráð fyrir að loðnuleit fyrir Norðurlandi hefjist um mánaðamótin júní-júlí, eða mig minnir nánar tiltekið 2. júlí. Jafnframt því þarf, eftir því sem fjármagn leyfir, að fá góð loðnuveiðiskip til þess að stunda þessar veiðar. Er mikil frú og bjartsýni ríkjandi hjá þeim fiskifræðingum okkar sem fjalla um þessi mál að þessar veiðar megi takast þó að þær hafi borið mjög lélegan árangur á s.l. ári. Jafnhliða þessu er ætlunin að hefja viðtæka leit að úthafsrækju og taka ábyrgð á eða styrkja með eðlilegum hætti útgerð a.m.k. tveggja rækjuveiðiskipa. Þessi veiði á að geta orðið arðbær því að það er gott verð á rækju og sama má einnig segja um loðnuna. Þá er ætlunin, þegar sá togari sem er verið að falast eftir í leigu fyrir Hafrannsóknastofnunina, tekur til starfa, þá komi hann til með fyrst og fremst að leita að nýjum karfamiðum og kemur einnig til greina að auka þá leit eftir því sem fjármagn leyfir. Jafnframt verður gerð leit að kolmunna, og vafalaust verður gerð einhver leit að spærlingi. Allt þetta miðar að því að draga úr sókninni í þorskinn. En hins vegar er sá galli á, t.d. hvað spærlinginn snertir, að verðið á honum er það lágt að útgerð og vinnsla borgar sig ekki nema það verði breyting til hins betra. Þetta er nú nokkuð, auk þess sem ég hef áður sagt hér varðandi veiðar annars staðar sem að er stefnt. Í sambandi við það, sem hv. 3. þm. Reykn. sagði, að leitað hefði verið til stjórnvalda til þess að koma skipum á aðrar veiðar, þá hef ég ekki orðið var við að það hafi verið leitað til stjórnvalda. Hins vegar sá ég á samtali í Tímanum fyrir nokkrum dögum að leitað hefði verið til stjórnvalda varðandi veiðar á kolmunna. Ég fór að reyna að grafast fyrir þetta, hver þessi stjórnvöld væru, því að sjútvrn. hafði ekkert fengið og ekkert heyrt um það. Þá frétti ég að síðustu að það hefði komið í þessum mánuði bréf til Fiskimálasjóðs um einhvern styrk. Það bréf fer fyrir Fiskimálasjóð, en ég hef ekki orðið var við að þessar beiðnir hafi komið nema í sambandi við tilraunir með rækju, Hins vegar hefur verið greitt fyrir vinnslu á kolmunna, sem er tilraunavinusla, og það er unnið að leit að mörkuðum fyrir hertan kolmunna til Nígeríu. Hefur verið seld þangað sending til reynslu og gefur góða raun, en við þurfum að reyna enn meira á það á þessu ári. Enn fremur hefur hann verið sendur og seldur til Bandaríkjanna frystur. En þetta verður auðvitað engin stórmarkaður og í raun og veru enginn markaður sem teljandi er á þessu ári. Slíkt tekur lengri tíma. Ég vona að hv. stjórnarandstæðingar skilji það til hlítar að erfitt er að gera heildaráætlun um að það skuli fiska þetta á þessu almanaksári, á sama tíma og við höfum ekki heildarstjórn veiðanna vegna hinna ólöglegu veiða breta og ýmissa erfiðleika hér heima. Íslendingar láta ekki sérstaklega vel að stjórn, og við höfum séð og heyrt hvernig þó nokkuð margir íslenskir fiskimenn hafa tekið friðunaraðgerðum. Það er oft léttara að tala um friðunaraðgerðir þegar menn benda á misgerðir annarra, en gleyma því aftur að þeir eru kannske sjálfir sekir, þessir miklu friðunarmenn. En það almenningsálit er að skapast á Íslandi að það er ekki litið á það sem smáhrekk að stela fiski af friðuðum svæðum eða veiða með ólöglegum hætti. Og slíkt almenningsálit verður að verða enn sterkara og það á að vera hvað sterkast hér á Alþingi. Ég gat ekki látið hjá líða en fara um þetta mál þessum orðum vegna þeirra aths. sem fram komu varðandi það að ekkert hafi heyrst um stjórnun fiskveiðanna.



Herra forseti. Ég ætlaði mér í upphafi aðeins að segja hér örfá orð. Ég átti alls ekki von á því að hæstv. sjútvrh. sýndi svo litla stjórnmálamennsku í sinni ræðu eins og raun varð á áðan, þrátt fyrir þá staðreynd að hann fór að býsnast yfir því hversu lítil stjórnmálamennska væri til í þeim mönnum sem stæðu gegn samningunum við færeyinga. Hæstv. ráðh. byrjaði að tala um skýrsluna frá 1972 sem var, eftir því sem hann sagði, jafnalvarleg og margumtöluð „svarta skýrsla“. Ég nenni satt að segja ekki að vera að elta ólar við þetta skítkast hæstv. ráðh. Það er ekki í fyrsta skipti sem hann leikur þennan leik og beinir máli sínu þá fyrst og fremst nú sem hingað til gegn fyrrv. hæstv. sjútvrh., sem hann veit að er nú fjarstaddur, og notar þess vegna tækifærið. Ég ætla síðan að fara örfáum orðum um þá samninga sem hér liggja fyrir til umr., báða tvo, og tína þá til örfá atriði um hvorn þeirra. Mér finnst að fyrir löngu sé nóg komið af samningum um fiskveiðar til handa útlendingum í íslenskri fiskveiðilandhelgi, eins og ástandið er á fiskstofnunum nú. Og þó að þessir samningar séu ekki um ákaflega mikið fiskmagn, nema það er nokkurt hjá færeyingum, þá er það mín skoðun að annaðhvort eigum við að halda okkur við það að segja að við höfum ekki afla til skiptanna handa öðrum og hvert það tonn, sem við leyfum útlendingum að veiða, sé frá okkur tekið, það er opinberlega viðurkennd staðreynd, - annaðhvort er að halda sér við þessar röksemdir eða þá hreinlega leggja þær röksemdir frá okkur sem hafa þó dugað okkur best í þeirri baráttu sem við heyjum nú í sambandi við landhelgismálið. Í samningunum við norðmenn er gert ráð fyrir því að við hér á hv. Alþ. samþykkjum samninginn án þess að þar sé nokkuð tekið til um hversu mikið magn þeir megi veiða, þó að í samningnum standi jafnframt að vísu að við höfum sjálfdæmi um það hversu mikið magn það skuli vera. Þess vegna hefði það verið nauðsynlegt af hálfu stjórnvalda að geta þess í þessari þáltill. hvert magnið átti að vera, nákvæmlega, svo að menn séu ekki að skrifa upp á óútfylltan víxil með því að samþykkja samninginn eins og hann liggur fyrir. Í samningnum segir m.a. að norðmenn megi fiska hér á tímabilinu frá 15. febr. til 1. des., þ.e.a.s. þeir eiga að fá að stunda þessar veiðar sínar um hávertíðina á skipum sem eru ekki lítil, - þarna er stærðarinnar getið, - þau mega vera allt að 125 fet, og jafnframt er sagt að í sérstökum tilvikum geti verið einnig um að ræða að leyfa öðrum skipum að veiða hér sem væntanlega gætu þá verið stærri. Skip, sem eru 126 fet að lengd, eru liðlega 38 m að lengd. Þetta löng skip eru svona 350–300 tonn, þannig að þarna er alls ekki um nein eimskip að ræða. Ég verð að segja það sem mína skoðun að mér finnst óviðeigandi að samþykkja þessa samninga, í fyrsta lagi vegna þess að við höfum ekkert af okkar fiski að láta, í öðru lagi vegna þess að norðmenn hafa ekki veitt okkur neinn stuðning í landhelgismálinu, nema síður sé, og engin ástæða fyrir okkur að sýna þeim yfirleitt nokkurn skapaðan hlut í þeim efnum því að stuðningur í landhelgismálinu hefur ekki verið neinn frá norðmönnum í raun hingað til. Í sambandi við samninginn við færeyinga skal ég viðurkenna að ég lít það nokkuð öðrum augum að semja við færeyinga um fiskveiðar við Ísland heldur en aðrar þjóðir vegna þeirrar algeru sérstöðu sem færeyingar hafa. Hins vegar hlýtur að gilda sú sama röksemd gagnvart veiðiheimildum til handa færeyingum eins og fyrir aðrar þjóðir, að við höfum ekkert að láta af fiski nema hann sé þá tekinn frá okkur og með þessum samningi erum við að láta af okkar fiski 17 þús. smálestir. Hæstv. ráðh. fór með nokkrar tölur um það hversu mikið færeyingar hefðu veitt hér undanfarin tvö ár og nefndi þá 1974 og síðar. Ég vil segja það, að ef hæstv. ráðh. hefði nefnt veiðitölur færeyinga frá árunum þar á undan, þá hefði nokkuð annað komið í ljós, vegna þess að þá veiddu færeyingar langtum minna en á árinu 1974, þannig að þessi útkoma, 17 þús. lestir til handa færeyingum, er margfalt meira en þeir veiddu hér um 1970. Um niðurskurð á veiðum færeyinga er því alls ekki að ræða, nema sé miðað við þorsk og þá við veiðar þeirra á þessum fisktegundum allra síðustu ár. Þess vegna finnst mér óeðlilegt að leyfa færeyingum að veiða svona mikið. Mér hefði fundist að þessar tölur hefðu átt að vera lægri, mér hefði fundist að þær hefðu átt að vera mun lægri, vegna þess að þarna er í raun ekki gert ráð fyrir niðurskurði á veiðum til handa færeyingum á sama tíma og það liggur ljóst fyrir að við verðum að skera okkar veiðar niður á þorski sérstaklega og jafnframt á öðrum tegundum ef fara á eftir till. Hafrannsóknastofnunarinnar, þrátt fyrir það, sem hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að við þyrftum aðeins að skerða veiðar okkar á þorski, en gætum aukið afla okkar og sókn okkar í aðrar tegundir. Það er ekki rétt. Eftir því sem þeir segja hjá Hafrannsóknastofnuninni, þá er um ákveðið hámark að ræða um veiðar á karfa og ufsa, og eftir samningana við vestur-þjóðverja er ekki meira eftir af þessu hámarksmagni, sem þeir benda á,en svo að við getum ekki aukið sóknina í þessar tegundir og allra síst ufsann. Það liggur alveg ljóst fyrir. Því geta menn flett upp hvenær svo sem þeir vilja í „svörtu skýrslunni“ þannig að það atriði var rangt ekki síður en mörg önnur í ræðu hæstv. ráðh., því miður. Það eru einnig önnur atriði sem mér finnast fremur neikvæð í samningsuppkastinu við færeyinga, heldur en þetta sem er þó veigamest og þyngst á metunum, og það er að samkv. samningnum í 1. gr. er þeim leyft að stunda veiðar allt að 4 sjómílum frá grunnlínum og að 6 sjómílum við Grímsey. Þeir fá sem sagt að fara inn fyrir 12 mílna línuna. Auk þess stendur hér að handfæraveiðar skuli heimilaðar að grunnlínu. Þarna er færeyingum leyft að fara inn fyrir 12 mílna línana og mega stunda veiðar hér við Ísland samkv. þessum samningi allt árið. Það er staðreynd að færeyingar eru ágætir fiskimenn. Þeir hafa verið hér lengi við land við fiskveiðar, og það er vitað mál að veiðar þeirra með linu og fleiri veiðar.færi hafa verið fyrir okkar fiskimönnum viða og um það hafa komið rökstuddar kvartanir frá togaraskipstjórum okkar. Með því að hleypa færeyingum svona nálægt landi án þess að nokkuð sé tekið til um það á hvaða svæðum þeir megi fiska, þeir megi sem sagt fiska hvar sem þeim sýnist utan við þessa línu án þess að um nokkur afmörkuð svæði sé að ræða, þá geta þeir verið innan um okkar menn með línu sína, þó að þar séu íslenskir togarar að veiðum, og getur linan vissulega valdið miklum truflunum á veiði þeirra og hefur gert. Það er ómótmælanleg staðreynd. Mér hefði fundist þess vegna að í þessum samningi hefði þurft að veita þeim veiðiheimildir á ákveðnum, fyrirfram tilteknum svæðum, þannig að menn hefðu þá vitað hvar væri von á veiðum færeyinga við landið. Í sambandi við kaflann í samningnum sem fjallar um togveiðar, segir að færeyingar megi hafa hér 10 togveiðiskip á veiðum og þessi togveiðiskip megi veiða að 12 mílna linunni, þ.e.a.s. langstærstan hluta ársins mega þeir veiða innan um okkar skip hvar sem et við landið án nokkurra takmarkana eða tilskilinna svæða. Og það, sem mér finnst þó enn alvarlegra, er að þarna er talað um í almennum ákvæðum að þeir megi stunda veiðar með flotvörpu við Ísland. Flotvörpuveiðar íslendinga sjálfra eru takmarkaðar eða stendur til að takmarka þær, að vísu á vitlausum svæðum, vegna þess að hæstv. sjútvrh. treystir sér ekki til að takmarka flotvörpuveiðar fyrir Vestfjörðum, á því svæði þar sem þær eru þó stundaðar mest. Hins vegar gat hann vel fallist á að banna veiðar með flottrolli með suðurströndinni og vestur að Bjargtöngum, en alls ekki lengra, því að þá var hann kominn í það heilaga svæði þeirra vestfirðinga. Þar mátti ekki takmarka neitt. En í þessum samningi má ekki heldur takmarka flotvörpuveiðar færeyinga að því er mér sýnist. Þetta atriði, þó að það sé í augum margra hér kannske ekki stórt, þá sýnist mér það nokkuð stórt. Í sambandi við samninginn við færeyinga, þar sem tiltekið er aflamagn um 17 þús. tonn, þá er auðvitað, ef af þessum samningi verður sem mér þykir líklegt, nauðsynlegt að hafa nákvæmt eftirlit með þessum veiðum. Það verður að hafa nákvæmt eftirlit með því að færeyingar noti sömu möskvastærð og við sem fer stækkandi og er nú 135 mm, en á að fara í 155 mm eða 160. Það þarf að hafa sams konar eftirlit með veiðum færeyinga varðandi smáfiskaveiðar og hjá okkur. En hver er reynslan af því eftirliti og þeim greinum um það sem settar hafa verið í samninga, t.d. við vestur-þjóðverja? Það hefði verið fróðlegt að spyrja hæstv. ráðh. að því, - ég sé að hér er hæstv. utanrrh. enn í salnum einn allra ráðh., - hversu oft íslensk varðskip eða eftirlitsskip hafi sett menn um borð: þýska togara til þess að kanna hvort þeir væru með löglega möskvastærð í netum sínum. Hversu oft hefur verið farið um borð í þýska togara til þess að kanna hversu mikill hluti af aflanum væri þorskur? Hversu oft hefur verið farið um borð í þýska togara til þess að athuga hversu mikill hluti af aflanum væri smáfiskur? Ég þykist vita svörin við þessum spurningum. Ósköp einfaldlega vil ég leyfa mér að fullyrða að þetta eftirlit hefur ekki verið neitt. Það mætti líka spyrja í þessu sambandi: Hvað hafa þjóðverjar fiskað mikið af þorski til þessa dags? Hver veit það? Það veit enginn. Það er vitað mál að þjóðverjar fiska ekki einungis við Ísland. Í einum og sama túrnum geta þeir farið til Grænlands og fiskað þar. Þeir geta veitt hér við Ísland, á þessum ágætu veiðisvæðum sem hæstv. ríkisstj. útvegaði þeim við Suðausturlandið, og þeir geta einnig sagst vera að fá þorsk á Færeyjabanka á heimleið. Þeir geta sem sagt bókað þann þorsk, sem þeir fá á Íslandsmiðum, á önnur veiðisvæði, og við höfum engin skilyrði til að fylgjast með því, því miður. Þegar samningurinn við vestur-þjóðverja var til umr. hér í hv. Alþ. 26.–27. nóv. sl., þá sögðu hæstv. ráðh. hver á eftir öðrum, mig minnir að hæstv. utanrrh. hafi m.a. sagt það eða hæstv. dómsmrh., nema báðir hafi gert það, að um leið og vestur-þjóðverjar væru búnir að taka hér 5000 tonn af þorski, þá skyldi öllum veiðum vera hætt, vegna þess að það væri ekki hægt að koma í veg fyrir að einhver þorskur slæddist með þegar verið væri að veiða annan fisk. Þetta sögðu þeir. En þeir vita ekkert um hvað vestur-þjóðverjar eru búnir að fá mikinn þorsk. Og þeir vita heldur ekkert um það og af eðlilegum ástæðum geta þeir ekki vitað um það hvenær þeir verða búnir að fá 5000 tonn. Mér er ekki kunnugt um að það hafi verið reynt að hafa eftirlit með veiðum þjóðverjanna, og því miður hefur það komið fyrir að þjóðverjarnir hafi sótt inn á alfriðað svæði við Suðausturland, í Berufjarðarál, það alfriðaða svæði sem var sett miklu stærra nú í vetur, en skyndilega og sennilega að beiðni þjóðverja minnkað án þess að tala við einn eða neinn um það efni. Við, sem störfuðum í fiskveiðilaganefnd, lögðum til að þarna yrði sett allstórt friðað svæði sem næði frá eystri kanti Berufjarðaráls og vestur á Papagrunn. Eftir stuttan tíma var þetta svæði allt í einu minnkað stórkostlega. Við lögðum til að þarna yrði friðað svæði eftir að hafa fengið beiðnir um þessa friðun frá þeim mönnum sem fiska aðallega á þessu svæði, þ.e.a.s. frá togaraskipstjórum, öllum togaraskipstjórum á Austurlandi. Þeir báðu sérstaklega um, að þarna yrði friðað. Og það er auðvitað hægt - og auðvitað skjalfest og ótvíræð staðreynd. En það var hæstv. sjútvrh. sem ekki var lengi að kippa þessu af fyrir vini sína, þýskarana. Ef á að gera slíkan samning eins og þarna er um að ræða við færeyinga, þá þarf að líta eftir þessum hlutum og hafa það eftirlit raunhæft. Ég skal viðurkenna að það er ekki hægt að álasa hæstv. ríkisstj. eins harkalega og þyrfti að gera fyrir slælegt eftirlit í þessum efnum, ósköp einfaldlega vegna þess að Landhelgisgæslan hefur haft allt öðrum málum að sinna. Það skal viðurkennt að eins og stendur er sennilega erfitt að koma því við að líta mikið eftir þessum veiðum. En hitt er eftir sem áður staðreynd, að ég get ekki séð möguleikana á því að finna út hvenær við getum fengið nákvæmar upplýsingar um hvenær þjóðverjar hafa veitt þessi 5000 tonn af þorski. Hæstv. sjútvrh. sagði m.a. áðan, þegar hann ætlaði að fara að kenna okkur hinum, þessum óbreyttu, eitthvað í stjórnmálamennsku, þ.e.a.s. þegar hann var ekki að kenna okkur alls konar fræði um hina og aðra hluti í sambandi við fiskveiðar og alþjóðamál og halda hér fyrirlestur um loðnu, spærling og sitthvað fleira, - og er það gleðilegt, ef bóksali vestan af Fjörðum er orðinn svona fróður í fiskveiðimálum íslendinga, - en hann vildi einnig kenna okkur stjórnmálamennsku. Hann sagði að það væru litlir stjórnmálamenn, sem neituðu nú að semja við færeyinga, vegna væntanlegra veiða okkar við Grænland þegar þar væri búið að færa út. Ég verð að lýsa yfir því sem minni skoðun að ég er andvígur því að samþykkja þennan samning við færeyinga eins og hann er. Ég finn á honum marga galla, ég hef þegar nefnt nokkra. En það er einnig mín skoðun c g ég vil lýsa yfir því að þegar við höfum fengið fullt vald yfir okkar fiskimiðum, þegar við ráðum einir yfir okkar 200 mílum, þegar enginn hefur rétt til þess að sækja inn á fiskimið okkar hér við Ísland, þá, þegar við höfum valdið og eigum miðin, þá megum við semja við færeyinga, þá eigum við að gefa þeim leyfi, en ekki eins og á stendur í dag. Þá eigum við að koma til vina okkar og frænda, færeyinga, og bjóða þeim veiðar hér, þar sem við höfum fullan rétt og þeir hafa engar kröfur, það er mín skoðun. En eins og ástandið er núna, þá tel ég það miklu hæpnara, því miður. Þá getum við líka farið að semja við stór-danina sem ráða þá væntanlega Grænlandi. Þá getum við farið að semja við þá um að leyfa færeyingum hér veiðar og kannske einhverjum öðrum í því veldi og fengið í staðinn einhverjar heimildir við Grænland. Það er líka stjórnmálamennska þó að hún sé ekki vestan af Ísafirði. Ég vil ekki vera að tefja tímann meira, þegar svo er áliðið, í sambandi við þetta mál. En ég vil þó segja að lokum örfá orð í sambandi við það sem kom inn í umr. áðan, þ.e.a.s. í sambandi við veiðar vestur-þjóðverja og það sem er efst á baugi núna í sambandi við þær, þ.e. um frestun eða framlengingu samningsins nú næstu daga. Það var ákveðið í haust, það var ákveðin skoðun stjórnarinnar í haust, þegar farið var að tala um samninga við vestur-þjóðverja að þeir yrðu alls ekki gerðir nema bókun 6 tæki gildi áður. Síðan var fallið frá því og þjóðverjum gefinn 5 mánaða frestur. Þá var jafnframt lýst yfir því af hálfu ráðh., hæstv utanrrh. m.a., að ef bókun 6 hefði ekki tekið gildi eftir 5 mánuði, þá skyldi samningnum frestað, eins og það var orðað, og þjóðverjum meinaðar veiðar. í því sambandi vil ég spyrja hæstv. utanrrh. fyrst hann er hér enn í salnum: Hvenær á að fresta samningnum, og hvort fá þjóðverjar að fara inn á þorskveiðisvæðið fyrir Vestfjörðum eða ekki? Það eru aðeins þessar spurningar tvær. En það, sem ég vil þó bæta hér við, er um fjarskiptamálin sem hafa verið mikið í fréttum að undanförnu. Mér skilst að loftskeytamönnum þeim sem ekki vildu standa fyrir fjarskipatsambandi við óvinina, - þá á ég auðvitað ekki við færeyinga eða þjóðverja, heldur við erkióvini íslendinga sem hafa ráðist á okkur með hernaðarofbeldi, - þeim hafi nú verið skipað á ný að taka upp fjarskiptasamband við þessa bandita. Og ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. utanrrh. að því, hvort hann líti svo á að það sé brot á alþjóðlegum samningum að hafa ekki fjarskiptasamband eða neita að hafa loftskeytasamband við erlend herskip sem beita okkur hernaðarofbeldi á Íslandsmiðum. Það er skilningur minn á því atriði í þeim samningi sem gildir alltaf við öll venjuleg skilyrði, en fellur að sjálfsögðu úr gildi þegar um hernaðarátök eða ofbeldi er að ræða. Ég vildi þess vegna, auk þess að spyrja hæstv. ráðh, um skoðun hans á þessu máli, skora á hæstv. ríkisstj. að gangast nú fyrir því að það verði ekki haft samband við ofbeldismennina, nema þá kannske í algerum neyðartilvikum, en þeim verði ekki gert þægilegra að stunda ólöglegar veiðar á Íslandsmiðum með því að leyfa þeim að hafa hér samband við land. Ég sagði víst áðan að ég væri á móti norsku samningunum alfarið og lýsi því yfir að ég mun greiða atkv. á móti þeim. Og ég hef það margt við væntanlega samninga við færeyinga að athuga, eins og ég hef rakið, að ég er andvígur þeim samningum eins og þeir eru, en mun ekki gefa yfirlýsingu að svo stöddu um það hvort ég greiði atkv. beint á móti þeim eða ekki vegna algerrar sérstöðu færeyinga í þessum málum.