Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga á þskj. 119 um breyt. á lögum um grunnskóla. Flm. þessa frv. auk mín eru þau Jóhanna Sigurðardóttir, Alexander Stefánsson, Guðrún Helgadóttir, Pétur Sigurðsson og Birgir Ísl. Gunnarsson. Þetta frv. var borið fram seint á síðasta vorþingi, en fékk þá ekki afgreiðslu og er endurflutt nú. Það felur í sér einfaldlega þá breytingu á grunnskólalögum, að inn í þau verði tekin ákvæði varðandi fræðslu um áhrif af neyslu áfengis og annarra ávana- og fíkniefna. Í 42. gr. laganna er kveðið svo á, að menntmrn. skuli setja grunnskólum aðalnámsskrá þar sem nánar er kveðið á um kennslu í þeim greinum sem taldar eru upp í 42. gr. í 11 stafliðum. Með samþykkt þessa frv. yrðu stafliðirnir 12. Það var bent á það við flutning þessa máls s.l. vor, að það færi illa á því að ekki væri í grunnskólalögum ákvæði um fíkniefnafræðslu í skólum landsins. Jafnframt var þá bent á þá staðreynd, að í gildandi áfengislögum frá 1969 eru tvímælalaus ákvæði um þetta að því er áfengi varðar og einnig er til um þetta allítarleg og góð grg. með eldri áfengislögum frá 1954. Það er skemmst frá að segja, að enda þótt þessi ákvæði í nefndri reglugerð standi fyrir sínu hefur þeim verið mjög slælega framfylgt og sums staðar alls ekki. Ég vil sérstaklega ítreka, sem kemur fram í þessari grg., að í þessum reglugerðarákvæðum um bindindisfræðslu er hvergi bent á að fræðslu þurfi varðandi önnur ávana- og fíkniefni en áfengi. Ákvæði varðandi fíkniefni sem slík, sem hafa komið til í íslensku þjóðlífi eftir að þessar reglugerðir voru samdar með eldri áfengislögum, eru sem sagt alls ekki fyrir hendi. Sumir kunna að benda á að í deiglunni sé endurskoðun á grunnskólalögunum sem heild. Og það er rétt. Komið er út nál. þar sem gerðar eru allfjölþættar og viðamiklar brtt. við gildandi grunnskólalög. Ég tel þó engan veginn rétt að bíða þess með framkvæmd þess sem hér er farið fram á að þær brtt. nái í gegnum þingið. Við vitum af fyrri reynslu að þessi mál eru þung í vöfum og tekur oft langan tíma að koma þeim í gegnum Alþingi. Hér er því ekki eftir neinu að bíða. Hér er um að ræða gloppu í gildandi grunnskólalögum sem ekki er við hæfi að sé lengur látin ófyllt. Í grg. þessa frv. nú er getið um að tveir menn frá menntmrn. hafi farið í náms- og kynnisferð til Bretlands í því skyni að kynna sér fræðslu um ávana- og fíkniefni innan skóla sem utan. Þessir menn voru þeir Sigurður Pálsson námsstjóri í kristnum fræðum, sem hefur jafnframt umsjón með bindindisfræðslu, og Ingvar Sigurgeirsson námsstjóri í samfélagsfræðum. Þessi ferð var farin í boði UNESCO, sem hefur að undanförnu staðið fyrir umfangsmiklum aðgerðum á sviði ávana- og fíkniefnamála og gefið út ítarlega skýrslu þar sem birtar eru niðurstöður rannsókna. Þessir tveir menn hafa gefið út mjög fróðlega og ítarlega skýrslu um þessa kynnisför sína og hef ég viðað að mér nokkrum fróðleik úr þessari skýrslu, sem ég tel að eigi erindi inn í framsögu þessa máls nú. Það er ekki í fyrsta skipti sem hér er minnst á fræðslu um fíkniefni, en engin ákvörðun er enn tekin, framkvæmd öfl í lausu lofti og raunar varla hægt að segja að undirbúningur sé hafinn að gagni. Þessu frv. er ætlað að bæta hér úr, ef að lögum yrði. Á það benda þeir félagarnir í skýrslu sinni, og við vitum það raunar vel, að sú litla fræðsla sem hefur verið uppi höfð gegn fíkniefnum hefur hingað til aðallega beinst að áfengi og tóbaki. Fræðslan hefur að stórum hluta beinst að efnunum sjálfum, að skaðsemi þeirra og upplýsingum um verkan þeirra í notkun. Hins vegar eru nú uppi nýjar hugmyndir um að nálgast þetta viðfangsefni eftir dálítið ólíkum leiðum. Það er lagt mikið upp úr því að fræðslan fengist í ríkara mæli en áður aðstæðum og umhverfi nemendanna og að fræðslan sé í senn jákvæð og upplýsandi. Athyglinni er beint að áhrifavöldum í umhverfinu, svo sem félagahópum ekki hvað síst og vali á sjálfstæðum ákvörðunum við ólíkar aðstæður. Þetta er einmitt höfuðmarkmiðið, að þjálfa nemendur í að taka sjálfstæðar ákvarðanir á grundvelti staðgóðrar þekkingar, sem hjálpi þeim til að standa gegn utanaðkomandi áhrifum og þrýstingi og þá ekki hvað síst, eins og ég sagði, frá félagahópnum sem þau umgangast. Ég geri þó ráð fyrir að þegar allt kemur til alls verði það vafalaust uppeldisleg mótun á heimilinu, innan fjölskyldunnar, sem þarna hefur úrslitaáhrif, en við megum ekki loka augum fyrir öllum þeim utanaðkomandi áhrifum sem börn og unglingar búa við í sínu uppeldi í dag. Heimilið og fjölskyldan leysir þó ekki allan vanda. Hér verður fleira að koma til. Þá höfum við helst augastað á fræðslu innan skólanna. En hvernig verður sú fræðsla framkvæmd? Það er hin stóra og vandasama spurning. Eins og bent er á í grg. þessa frv. er sérstaklega staðhæft að fræðsla sem er rangt við höfð geti haft verri áhrif en bætandi. Það er því verr af stað farið en heima setið með svona fræðslu, sé hún ekki vandlega undirbúin og markviss. Miklar og víðtækar rannsóknir er búið að gera á undanförnum árum, erlendis aðallega, og eru slíkar rannsóknir í gangi núna í nágrannalöndum okkar bæði á vegum stjórnvalda í skóla- og heilbrigðiskerfinu og á vegum sjálfstæðra stofnana og áhugamanna. Ein af meginniðurstöðum þessara rannsókna er að leggja beri aukna áherslu á innan skólanna að fella fíkniefnafræðsluna inn í annað námsefni, og þá er staldrað fyrst og fremst við heilsufræði og samfélagsfræði. Það er að sjálfsögðu mikið vandaverk að semja slíkt kennsluefni, en mestu máli varðar þó, að ég hygg, að kennslan og fræðslan sé í höndum vel menntaðra, vel upplýstra og vel þjálfaðra kennara. Því hefur athyglin í vaxandi mæli beinst að þjálfun kennara í þessum efnum. Í skýrslu þeirra félaga, Sigurðar og Ingvars, er vitnað alloft í fyrrv. námsstjóra í heilbrigðisfræðum í Bretlandi, sem er kona að nafni Mary Holmes. Hún er einn af aðalhöfundum umræddrar skýrslu á vegum UNESCO. Hún leggur áherslu á að gögnin sem kennarinn hafi í höndum skipti í rauninni minnstu máli, svo djúpt tekur hún í árinni. Kennarar og þjálfun þeirra sé aðalatriðið. Hún telur jafnframt að allar heimsóknir utanaðkomandi aðila í skólana orki tvímælis og séu stundum beinlínis óæskilegar. Þessi fræðsla eigi að tengjast daglegu skólastarfi og vera í höndum starfsliðs skólanna. Því er það, að menntun og þjálfun kennaranna er talin undirstöðuþáttur fræðslunnar til skólanemenda. Í skýrslu þessari frá UNESCO er sérstaklega tekin fyrir sú fræðsluaðferð, sem ég aðeins minntist á áðan, sem byggist á að vekja ótta og hrylling hjá nemendum og hefur löngum verið talin ein sú líklegasta til að vara unglinga við fíkniefnaneyslu. Þessi aðferð er nú talin hæpin, hræðsluaðferðin svokallaða. Reynslan þykir hafa sýnt að hún sé gagnslítil þegar til lengdar lætur. Hún sé ofhlaðin af tilfinningum og feli auk þess oft í sér rangar upplýsingar. Oft sé með þessum hætti varpað óeðlilega sterku ljósi á þær hættur sem eru samfara fíkniefnaneyslu og auki á dulúðina í kringum hana, sem geti í vissum tilfellum frekar laðað að en fælt frá notkun fíkniefna. Í staðinn fyrir of einhliða upplýsingamiðlun þurfi því að koma fræðsla sem höfðar til viðhorfa og raunar einnig til tilfinninga og byggir upp sjálfstæði og dómgreind nemandans sem einstaklings. Hún þarf að tengjast daglegu lífi nemandans. Herra forseti. Það er ljóst að við eigum hér vandasamt verkefni fyrir höndum, sem við verðum að ráðast til atlögu við af fullri alvöru og á öllum vígstöðvum í senn. Mikið undirbúningsstarf er óunnið hjá okkur, en mikið af góðum efnivið er þegar fyrir hendi og áhugasamir og hæfir menn sem eru reiðubúnir að leggja vinnu í þann undirbúning, sem veltur mikið á að vandað sé til svo sem kostur er. Við hljótum að byggja hér á reynslu nágrannaþjóða okkar, sem hafa kostað miklu fé og mikilli fyrirhöfn í að rannsaka þetta vandamál til hlítar og athuga vað sé helst til varnar. Íslenskir skólar verða fyrir sitt leyti að vinna gegn þessum bölvaldi, fíkniefnaneyslunni, sem ógnar ungu fólki nú um heim allan og er, að ég hygg að ég megi fullyrða, útbreiddari nú orðið hjá okkur en við gerum okkur grein fyrir. Ég minnist í því sambandi að mér var sagt af - ég heyrði það ekki sjálf - útvarpsviðtali í íslenska útvarpinu fyrir ekki mjög löngu, þar sem kom fram kona er sagði frá óhugnanlegri persónutegri reynslu sinni. Ung dóttir hennar, 13–14 ára, gerbreytti um alta hegðan. Hún missti áhuga á skólanum. Hún varð sljó og eins og utan við heiminn. Það var velt vöngum yfir því hvað ylli þessari breytingu á stúlkunni. Þegar loksins sannleikurinn kom í ljós reyndist barnið vera á kafi í neyslu eiturlyfja og hafði verið um nokkurt skeið án þess að nokkur innan fjölskyldunnar hefði hugmynd um það. Þetta minnir með nokkuð sláandi hætti á athyglisverða kvikmynd, sem nú er sýnd hér í bænum, um dýragarðsbörnin, þar sem 14 ára vestur-þýsk stúlka verður eiturlyfjaneyslu að bráð. Ég held að alþm. verðu tímanum vel með því að sjá þessa mynd, ef þeir hefðu tíma nú í jólaönnunum. Það er því og hlýtur að vera sjálfsögð krafa að ákvæðið sem þetta frv. felur í sér komi inn í grunnskólalögin strax og skapi, eins og segir í niðurlagi grg., „eðlilegan grundvöll að þessum vandmeðfarna fræðsluþætti innan skólanna.“ Ég ítreka það, sem kemur fram í grg., að hvorki hvarflar að mér né, að ég þori að fullyrða, samflm. að þessu máli að við teljum björninn unninn í baráttunni gegn fíkniefnaneyslunni þó að við fáum þetta inn í lög. Það væri auðvitað grunnhyggni af stærstu gráðu. En í grunnskólalögunum á þetta heima. Ég vona því að þetta mál, svo sjálfsagt sem það virðist vera, fái greiðan framgang í þinginu og að hv. menntmn., sem fær það til meðferðar, muni leggja sig fram um að afgreiða það fljótt og vel. Ég minnist þess, að á flokksþingum flokks hæstv. menntmrh., sem því miður hefur séð ástæðu til að hverfa úr þingsal þegar þetta mál kom til umr., hefur samflokksfólk hans ítrekað gert tillögur sem stefna beinlínis í þessa átt, fela raunar í sér nákvæmlega þau ákvæði sem við erum að fara fram á nú að verði felld inn í grunnskólalögin. Ég þykist því vita að hæstv. menntmrh. og flokkurinn sem á bak við hann stendur séu þessu máli hlynntur. Ég þarf ekki að efast, og ekkert okkar, um afstöðu skólamanna almennt til þessa máls. Ég hef kannað það og ég veit að það er samdóma álit þeirra að það sé einkennilegt, að ekki sé meira sagt, að ákvæði þetta varðandi skuli ekki að finna í grunnskólalögunum sem íslensku skólar starfa eftir. Ég vil að lokum, herra forseti, leggja til að að lokinni þessari umr. verði mátinu vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Ég hef ekki miklu að bæta við framsöguræðu hv. flm. þessa frv., enda hef ég gerst meðflm. þess, hefði enda ekki staðið hér upp nema til þess eins að benda enn einu sinni á það ástand sem ríkir á hinu háa Alþingi í hvert sinn sem talað er um málefni sem varða börn og unglinga þessa lands. Það er sorglegt til þess að vita að ævinlega þegar stendur upp flm. slíks frv., sem oftast er af kvenkyni fækkar í salnum. Erum við raunar allar þrjár komnar í salinn að þessu sinni, en inni sitja að þessu sinni óvenjumargir karlmenn, þ.e. þrír að tölu. Það er kannske þess vegna sem svo er komið. Stjórnmálamenn virðast hafa áhuga á flestu öðru en málefnum barna og unglinga. Hér er þó ekkert smámál á ferðinni og auðvitað er afskaplega erfitt að tala um það nema í miklu víðara samhengi. Ég hef gerst stuðningsmaður þessa frv. og meðflm. í fyrsta lagi af hreinum prinsipástæðum. Ég tel alveg rétt athugað hjá hv. flm. að ákvæði um kennslu í grunnskólum eigi að vera inni í grunnskólalögum, en ekki í einhverjum allt öðrum lögum, eins og á sér stað í áfengislögum frá 1969. Ég minnist þess, að í grunnskólalög var á sínum tíma sett ákvæði sem varðar framkvæmd almannatrygginga. Það er auðvitað ósiður, sem náð háa Alþingi ætti að varast sem allra mest, að dreifa lagaákvæðum fyrir hinar ýmsu stofnanir hér og þar um lagakerfið í stað þess að reyna að hafa þau í samhengi. En vitaskuld er annað og meira í þessu frv. en þetta. Við vitum ósköp vel hvernig ástandið er hér í þessum efnum, þ.e. ef við þorum að játa það. Mönnum hættir gjarnan til að líta framhjá slíku, en ég held að ekki þurfi annað en horfa ofurlítið í kringum sig til að sjá að fíkniefni auk áfengisvandamáls eru óðum að ryðja sér til rúms hér á landi. Það er ákaflega erfitt og flókið mál að reyna að átta sig á hvers vegna svo er komið. Við getum öll haft ýmsar meiningar um hvernig þjóðfélagsástandið almennt er í þessu landi, hvernig fjölskyldan stendur við sitt hlutverk. Hinu er ekki heldur að leyna, að vandamál sem upp koma í nágrannalöndunum, eins og síaukin fíkniefnaneysla, flytjast líka inn hingað hvort sem við viljum eða viljum ekki. Persónulega er ég ekki hissa á því þó að börn og unglingar séu kannske á margan hátt svartsýnni og vonlausari en við vorum á þeirra aldri. Nýlega var haldin teikningasamkeppni á Norðurlöndum - og hvað birtist á annarri hverri teikningu sem börnin og unglingarnir skila frá sér? Það er skelfing þeirra og hræðsla við núverandi ástand heimsmála, óöryggi og ótti við kjarnorkuvopn og annað slíkt. Það er auðvitað samhengi þarna á milli. Börn og unglingar eru á margan hátt öryggislausari en þau hafa verið áður. Og allt hlýtur þetta að skoðast í samhengi. Ég er alveg sammála hv. flm. um að það er ákaflega erfitt að inna kennslu á borð við þessa af hendi. Öll kennsla verður að vera raunhæf til þess að hún þjóni einhverjum tilgangi og kennarinn þarf að eiga traust nemanda síns til þess að mark verði tekið á kennslunni. Svipað má vitaskuld segja um samband barna og foreldra. Það er ákaflega lítils virði ef annar aðilinn, og þá sá sem eldri er og reyndari, segir vísvitandi ósatt og hlífist við að segja sannleikann. Þetta er því auðvitað stórt og flókið mál, sem er bæði stórpólitískt mál og fjölskyldupólitískt mál, og þinginu gefst eflaust ekki tími til þess nú, enda sýnist áhugi takmarkaður, að ræða þau mál til hlítar. Ég legg þó áherslu á að ég held að hið háa Alþingi ætti að gera meira af því í framtíðinni en það hefur gert hingað til. Ég vil eindregið fara þess á leit við hv. deild að þessu máli verði veitt brautargengi. Ég held að það sé gott mál og skynsamlegt, en ég tel ákaflega mikilvægt að hæstv. menntmrh. sem hefur brugðið sér frá undir þessari umr., gangi þá dyggilega frá því að málinu verði fylgt eftir og samin reglugerð eða reglur um skipulagða fræðslu í þessum málum, auk þess sem bæði við sem íslenskir stjórnmálamenn og stjórnmálamenn allra þjóða ættu að sjá til þess að heimurinn sé ekki svo vonlaus sem hann er, svo að börnin okkar og unglingarnir þurfi að leita á náðir vímugjafa til að geta horfst í augu við ástandið í heiminum.



Mér þykir ástæða til að taka það fram að hæstv. menntmrh. tilkynnti að hann yrði að víkja af fundi út af öðrum erindum. Þar af leiðandi er fengin skýring á því að hann er ekki viðstaddur nú.



Herra forseti. Mér rennur blóðið til skyldunnar þegar sagt er að enginn maður af mínu kynferði nenni að hafa afskipti af skólamálum. Ég er ekki öldungis sannfærður um að þetta sé rétt, en hitt er náttúrlega jafnrétt, að þeir sem næst skólamálum standa hafa gegnum sögu þingsins venjulega hafi mest afskipti af þeim málaflokki. Ég vil taka undir það sem hér hefur verið sagt um nauðsyn þess að færa fræðslu um neyslu áfengis og annarra ávana- og fíkniefna inn í skólakerfið með þeim hætti að sú fræðsla sé færð í fastari skorður en verið hefur og henni gefinn meiri gaumur. Hitt er líka jafnrétt, að þessi fræðsla á ekki eingöngu að eiga sér stað í grunnskólunum, heldur er nauðsynlegt að hún gangi í gegnum framhaldsskólann. Ég held að þörfin á henni sé jafnvel enn meiri þar, vegna þess að viðhorf breytast mjög mikið þegar unglingarnir fara úr einum skóla í annan og það er viðkvæmasta aldursskeið við skólaskiptin. En ég vil taka undir það, að þessu máli sé gefinn góður gaumur og vænti þess að í menntamálanefnd gefist tækifæri til að fara ofan í málið og það megi koma það snemma úr nefnd að Alþingi geti tekið afstöðu til þess á þessu þingi.



Herra forseti. Ég kem hér mest til að þakka þeim fáu sem hafa sýnt góðan skilning og áhuga á þessu máli, sem er brýnt, það er enginn vafi. Hvað sem þessu ákvæði um fræðslu varðandi fíkniefni í grunnskólalögunum líður er hér meira stórmál á ferð en við gerum okkur yfirleitt grein fyrir. Ég tel rétt, af því ég vitnaði nokkuð oft í skýrslu þeirra félaga frá menntmrn. og kynnisferð þeirra til Bretlands, að ég lesi, með leyfi forseta, þeirra lokaorð og fáeinar tillögur er lúta að málinu. Þeir segja: „Ofneysla ávana- og fíkniefna er flókinn vandi. Viðbrögð við þeim vanda hljóta því að vera margvísleg og snerta ólík svið þjóðlífsins. Fræðsla, hvort sem hún fer fram innan skóla eða utan, nær skammt ein sér. Heilbrigðisþjónusta, löggæsla, tómstunda- og æskulýðsstarf, skipulag íbúðarhverfa og skólastærð eru aðeins nokkrir af fjölmörgum þáttum sem huga þarf að. Sem dæmi um atriði sem í fljótu bragði virðist ekki koma þessu máli við sérstaklega, en gerir það þegar betur er að gáð, má nefna niðurstöðu úr könnun, sem gerð var í Bandaríkjunum og gerð er grein fyrir í riti Helen Nowlis, Drugs Demystified.“ Þessu ættum við að leggja nokkuð eyrun við, því það snertir okkur beint. Helen Nowlis segir: „Fylgni milli skólastærðar og fíkniefnaneyslu var eitt af því sem skýrast kom fram. Því stærri skóli, þeim mun meiri fíkniefnaneysla og skipti þá engu hvort skólinn var í stórri borg eða lítilli.“ Þetta er vissulega hugleiðingarefni fyrir okkur, sem byggjum stórar hallir yfir þúsundir nemenda, sem ætti ekki að tíðkast í skólakerfinu. Ég held áfram, með leyfi forseta: „Það er því ljóst, að eigi árangur að nást þurfa fjölmargir aðilar að vinna saman og efla þarf vitund allra sem hlut eiga að máli um að þessi vandi verður ekki leystur með einföldum aðgerðum. Af þessum sökum leyfum við okkur að leggja áherslu á að unnið verði að heildstæðri stefnumörkun að frumkvæði opinberra aðila. Nú þegar er margt gert í þessum málum af ýmsum aðilum og til þessa starfs er að líkindum varið ærnu fé og mikilli vinnu. Æskilegt væri að samræma og samhæfa þessar aðgerðir þannig að fjármunir og mannafli nýtist sem best. Að því er varðar skólastarf sérstaklega leggjum við til eftirfarandi: 1. Bæklingurinn Drugs Demystified (sem áður var nefndur) eftir Helen Nowlis, verði þýddur og gefinn út. Hann mundi koma að miklum notum í menntun og endurmenntun kennara, auk þess sem hann er upplýsandi fyrir alla þá sem að þessum málum vinna og á enda erindi til alls almennings. 2. Lögð verði áhersla á að þætta fræðslu um ávana- og fíkniefni inn í sem flesta þætti skólastarfs, bæði á grunnskóla- og ekki síður á framhaldsskólastigi. Lögð verði áhersla á að fræðslan verði sniðin að þeim hópum sem henni er beint að hverju sinni. 3. Gert verði átak í menntun og endurmenntun kennara á þessu sviði. 4. Unnið verði að því í samvinnu við Námsgagnastofnun að koma á fót hugmynda- og gagnasafni um fíkniefnafræðslu. 5. Ráðinn verði tímabundið að skólarannsóknadeild menntmrn. starfsmaður til að sinna þessum málum innan skólakerfisins. Hér er átt við ráðningu í fullt starf.“ Svo mörg voru þau orð. Eins og ég sagði áðan höfum við veganesti og efnivið til að moða úr. Við höfum góða menn, sem eru reiðubúnir að fylgja þessu máli eftir. Það er Alþingis nú að láta ekki sitt eftir liggja og koma þessu atriði inn í lög sem skólarnir okkar starfa eftir.



Herra forseti. Við sex þingmenn úr menntmn. Nd. stöndum saman um frv. til l. um Tónskáldasjóð Íslands. Efni frv. er í höfuðdráttum það að stofna skuli Tónskáldasjóð Íslands og skuli stofnféð vera tíföld meðalárslaun menntaskólakennara og greiðast úr ríkissjóði. Í 2. gr. stendur: „Fjárveiting samkv. 1. gr. skal í fyrsta sinn veitt í fjárlögum fyrir árið 1983.“ Það er nú borin von að úr því geti orðið. Getum við flm. trauðla vænst þess að svo fljótt verði brugðið við, en munum á hinn bóginn leggja áherslu á að frv. verði afgreitt á þessu þingi svo að hægt verði að taka tillit til þess við fjárlög ársins 1984. Við gerum ráð fyrir því að í fjárlögum hvert sinn skuli sjóðnum áætluð fjárveiting er eigi nemi lægri fjárhæð en að ofan greinir. Tilgangurinn er að sjálfsögðu sá að hvetja tónskáld til starfa og stuðla að útbreiðslu íslenskrar tónlistar hér á landi sem erlendis. Til eftirtalinna verkefna má veita framlög úr sjóðnum: a) Til tónsmíða, enda hafi umsækjandi gert grein fyrir hvernig hann hyggist vinna að þeim. b) Til útgáfu íslenskrar tónlistar á hljómplötum, snældum og nótum. c) Til kynningar á íslenskri tónlist innanlands og utan. Við höfum ekki talið rétt að skilgreina verkefnin frekar. Við teljum að reynslan verði að leiða í ljós hvaða áherslu rétt sé að leggja á hvern einstakan þátt þar sem hér er um að ræða nýjung og erfitt að segja fyrir fram hvar þörfin kunni að vera brýnust. Í frv. er gert ráð fyrir að menntmrh. skipi fimm manna stjórn Tónskáldasjóðsins til fjögurra ára í senn. Formaður skuli skipaður án tilnefningar, en hinir fjórir samkvæmt tilnefningu eftirtalinna aðila: Tónskáldafélags Ístands, Sambands tónskálda og eigenda flutningsréttur, Íslenskrar tónverkamiðstöðvar og Félags ísl. tónlistarmanna. Það er kannske eitt helsta einkennið á okkar þjóðfélagi í dag að því er lýtur að menningarmálum hversu mikill gróandi hefur verið í tónlistarmálunum. Það má raunar færa fyrir því sannfærandi rök að engin listgrein standi með jafnmiklum blóma um þessar mundir. Skal ég ekki fara frekar út í það, en ég get þó rifjað upp óperuhúsið nýja í Gamlabíó eða þá nýju hljómsveit sem stofnuð hefur verið. Ég held að við getum öll verið sammála um að okkur er mikill sómi að frammistöðu okkar tónlistarmanna, ekki síst tónskálda okkar á erlendum vettvangi. Okkur er í fersku minni þegar Atli Heimir Sveinsson hlaut tónskáldaverðlaun Norðurlanda og þótti vel að þeim kominn hvarvetna. Fyrr á þessu ári var frumflutt í Þjóðleikhúsinu óperuverkið Silkitromman sem fékk frábærar undirtektir. Og nú liggur fyrir að farið verður með þá óperu víða um lönd og álfur. Ég hygg að Suður-Ameríka sé þar efst á blaði og enginn vafi á því að það verk muni auka hróður okkar víða. Það frv. sem hér liggur fyrir er sniðið eftir lögum um Launasjóð rithöfunda og Þýðingarsjóð og þeim hugmyndum sem uppi hafa verið um Launasjóð myndlistarmanna, en nefnd sem vann að samningu frv. um hann hefur nú lokið störfum. Höfuðhlutverk sjóðsins er að örva tónskáld til dáða og fylgja eftir þeirri tónlistarvakningu sem hér hefur orðið á undanförnum árum. Það er skoðun flm. að frumkvæði og sjálfstæði í menningarmálum sé ekki síður mikilvægt en efnaleg velgengni, enda styður það hvort annað. Nauðsynlegt er að hvetja til skapandi starfs á sviði allra listgreina og einn liður í því er að endurskoða fjárveitingar til menningarmála með betri nýtingu þeirra í huga. Blómlegt menningarlíf gerir mannlífið auðugra og innihaldsríkara. Ég vil í þessu samhengi ítreka þá skoðun, sem ég hef áður látið í ljós, að ég tel að þær fjárveitingar sem við verjum til menningarmála séu mjög tilviljunarkenndar og ekki nógu markvissar. Ég tel nauðsynlegt að gömlu listamannalaunin verði lögð niður í því formi sem þau eru núna, en á hinn bóginn er nauðsynlegt að huga að því hvernig unnt sé að hlúa að okkar gömlu listamönnum, sem ekki eiga rétt á lífeyrissjóði af einu eða neinu tagi, svo að þeir þurfi ekki að líða skort í elli sinni þótt dragi úr listsköpun þeirra. Listamannalaunin voru á sínum tíma merkilegt framtak, en mönnum í listamannastétt hefur fjölgað svo að undanförnu að úthlutun af þessu tagi getur aldrei orðið annað en handahófskennd og í rauninni marklaus, eins og að henni er staðið. Ég vil vekja athygli á því líka í tengslum við þetta frv. að ýmsir af okkar helstu tónlistarmönnum, sem gjarnan óska að setjast að hér á landi vegna tryggðar við ættjörðina, eiga í erfiðleikum vegna tónleikahalds erlendis. Það kemur of oft fyrir að þeim sé boðið að vera einleikarar eða halda tónleika í löndum Evrópu eða vestan hafs, en hafi ekki ráð á að þiggja þau góðu boð vegna þess þröskuldar sem fargjöldin til útlanda eru. Þeir hafa einfaldlega ekki ráð á því að fljúga svo oft yfir hafið sem æskilegt væri. Þar er einn þáttur í okkar tónlistarlífi sem við þurfum að gefa betri gaum. Það er spurning hvort unnt sé að koma til móts við þarfir þessara einleikara með samningum við Flugfélag Íslands, sem yrðu þá í höndum Félags ísl. hljómlistarmanna, eða hvort einhver önnur leið sé fær, hvort ríkið eigi að koma þar inn o.s.frv. Ég hef nú ekki hugsað þetta mál til hlítar og gert mér grein fyrir hvernig best sé að því að standa. En reynslan hefur sýnt að fjölmargir snjallir tónlistarmenn hafa neyðst til að setjast að erlendis einungis af fjárhagslegum ástæðum. Það mál sem var hér á dagskrá á undan snerti grunnskóla. Þar var m.a. talað um að nauðsynlegt væri að auka fræðslu í sambandi við skaðsemi ávana- og fíkniefna. Ég hygg að það sé sammæli flestra kennara að þeir nemendur, sem á annað borð læra að meta og túlka og gefa sig að tónlist, góðri tónlist, leggja sig fram um að læra hljóðfæraleik og eru lifandi á þeim vettvangi, standi sig yfirleitt vel í öðrum námsgreinum einnig og verði nýtir þjóðfélagsborgarar síðar meir. Tónlistin er nú einu sinni sú listgrein sem er mest agandi, krefst mest af einstaklingnum þannig að hann verður að leggja sig allan fram, og þær miklu kröfur um sjálfsaga sem tónlistin gerir til unnenda sinna valda því að þeim gengur líka betur á öðrum sviðum. Þótt iðkun tónlistarinnar taki mikinn tíma hefur reynslan sýnt að þeir sem þar skara fram úr hafa kannske einna mestan tímann til annarra hluta einnig, vegna þess hversu góða stjórn þeir hafa á sínum málum. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. - Mér er kunnugt um það að í Tónskáldafélagi Íslands er áhugi fyrir því að sjóður af þessu tagi verði stofnaður. Það eru skiptar skoðanir um hvort tilgangur sjóðsins eigi endilega að vera sá sem hér er lagt til eða hvort færa eigi út verksvið hans. Mér þykir rétt að það verði athugað í nefnd og þeir aðilar sem hér eru taldir upp verði kallaðir á fund nefndarinnar til skrafs og ráðagerðar. Ég vil svo, herra forseti, óska eftir því að frv. verði vísað til 2. umr. og menntmn.



Herra forseti. Ég þakka hv. 7. landsk. þm. fyrir það frumkvæði sem hann hefur sýnt með flutningi þessa máls. Frumkvæðið er hans, og þetta er í annað skipti sem þetta frv. er lagt fram fyrir þessa virðulegu deild. Ég vil mjög taka undir það í máli hv. þm., sem raunar einnig kom fram á liðnu þingi, hinu 104., að það er gífurlegur gróandi í tónlistarlífi hér á landi. Ein af allra merkilegustu menningarlegu staðreyndum samtímans er kannske hið þéttriðna net tónlistarskóla sem risið hefur vítt og breitt um landið. Mér er kunnugt um að erlent fólk, sem hingað kemur, horfir mjög til þessarar staðreyndar, að hún sé hluti af hversdagslegum veruleika fyrir okkur sem hér búum. Það er nú einu sinni svo með menningarsöguna, að það tekur kannske eina eða tvær kynslóðir að átta sig á því hvað þar hefur risið hátt og svo hinu sem lægra hefur farið. Mín spá er sú, að þegar fram líða stundir þyki virknin og hin almenna þátttaka hér í tónlistarlífi, sem kannske ekki síst má rekja til tónlistarskólanna, vera með merkilegri staðreyndum. Ég endurtek þakklæti mitt fyrir það frumkvæði sem hv. 7. landsk. þm. hefur sýnt með flutningi þessa máls. En erindi mitt hingað í ræðustól, herra forseti, er þó annað. Þó að ég sé einn af flm. þessa frv. hefur athygli mín verið vakin á einu atriði í 5. gr. frv. Þar eru taldir upp þeir sem skipa skuli stjórn þessa fyrirtækis. Auðvitað gera sér allir ljóst að svona stjórnir fela ævinlega í sér skömmtun og það verða auðvitað vissir erfiðleikar sem því eru samfara. Það fylgir allri slíkri starfsemi og út af fyrir sig ekkert við því að segja. En það hefði kannske að ósekju mátt bæta við einum aðila. Það eru samtök sem skammstöfuð er SATT, sem útleggst Samtök alþýðutónskálda. Einnig á þessu sviði tónlistar hefur verið gífurlegur vaxtarbroddur að undanförnu. Vitaskuld eru gæðin misjöfn, en smekkur manna er líka misjafn og við því er ekkert að segja. Það gildir þar, geri ég ráð fyrir, eins og á öllum öðrum sviðum fónlistar. En skynsamlegt væri að hið háa Alþingi liti ekki fram hjá því að á þessu sviði tónlistar er gífurlegur vaxtarbroddur. Ég mundi í hv. menntmn., sem væntanlega fær þetta mál til umsagnar eins og hv.1. flm. hefur lagt til, gera það að tillögu minni, og vona að það verði í góðri sátt allra aðila, að þessum samtökum verði bætt við í 5. gr. frv. sem vonandi verður að lögum á þessu þingi. Að öðru leyti vil ég enn ítreka það að hér er verið að sýna að minni hyggju merkilegt frumkvæði. Við getum deilt endalaust um það hvert tekjuinnstreymið inn í slíkan sjóð eigi að vera, við þekkjum það að það er vandi þessarar stofnunar oft og iðulega, en undir allan hinn almenna málflutning hv. 1. flm. vil ég mjög taka.



Herra forseti. Á þskj. 95 hef ég leyft mér ásamt hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni, Árna Gunnarssyni, Karvel Pálmasyni og Sighvati Björgvinssyni að endurflytja frv. um breyt. á lögum um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti, en frv. þetta var flutt á síðasta Alþingi og hlaut þá ekki afgreiðslu. Með leyfi forseta hljóðar frvgr. svo: „Gjaldskrá og verðtaxtar, sem settir eru einhliða af einstökum stéttum, þjónustuaðilum, fyrirtækjum eða öðrum einkaaðilum, skulu vera undir sérstöku eftirliti. Sérstakir starfsmenn Verðlagsstofnunar skulu sérhæfa sig í uppbyggingu slíkra gjaldskráa og verðtaxta og hafa reglulegt eftirlit með þeim. Með þeim er skylt að senda rökstudda grg., þar sem á fullnægjandi hátt er gerð grein fyrir einstökum kostnaðarliðum. Ennfremur þarf að tilgreina sérstaklega þóknunar- eða álagningarhluta hverrar einstakrar verðlagningar. Allar gjaldskrár og verðtaxtar þurfa að hljóta samþykki verðlagsráðs að fenginni umsögn Verðlagsstofnunar. Óheimilt er að gefa út lágmarkstaxta eða ákveða lágmarksverð. Gjaldskrár og verðtaxtar skulu hverju sinni auglýst á þann hátt að aðgengilegt sé almenningi.“ Þegar frv. þetta var til meðferðar á síðasta Alþingi sendi Verðlagsstofnun inn umsögn um málið, en þar kemur fram eftirfarandi, með leyfi forseta: „Eftirlit með verðtöxtum þessara aðila hefur að undanförnu falist í að fylgjast með að breytingar á töxtunum séu í samræmi við almennar kostnaðarhækkanir, en að öðru leyti hafa verðlagsyfirvöld lítil afskipti haft af þeim. Taxtagrunnurinn hefur því ekki verið kannaður og er ástæðan sú, að verðlagsyfirvöld hafa ekki haft sérhæfðan mannafla til að sinna því verkefni. Í frv. er réttilega bent á að þarna hefur verið um vissa mismunun að ræða, sumir þessara aðila hafi getað skammtað sér hærri laun en e.t.v. getur eðlilegt talist, en það hefur sýnt sig í nágrannalöndunum að lagfæring á þessum málum er ekki einföld viðureignar.“ Það kemur fram í umsögn Verðlagsstofnunar að taxtagrunnur þjónustuaðila sem einhliða setja sínar gjaldskrár hefur ekki verið kannaður. Hér er auðvitað um veigamikið atriði að ræða. Allir hljóta að sjá að nauðsynlegt eftirlit verður ekki haft með þessum gjaldskrám og verðtöxtum nema vitað sé hvernig verðmyndunargrunnurinn er byggður upp. Samkv. þessum upplýsingum Verðlagsstofnunar er ekki vitað hve stór hluti gjaldskrárinnar er rekstrarkostnaður eða fjármagnskostnaður eða hvað lagt er til grundvallar í því efni í gjaldskránni. Þegar ekki er vitað hvernig kostnaðarþættir í gjaldskrám eða verðtöxtum eru byggðir upp er einnig lítið vitað um hve stór þáttur launaliðurinn er í gjaldskránni. M.o.ö.: þessir aðilar skammta sér laun sjálfir án nokkurs eftirlits eða aðhalds. Eins og fram kemur í grg. með þessu frv. er mjög misjafnt hvað gjaldskrár og verðtaxtar, sem settir eru af ýmsum þjónustuaðilum öðrum en hinu opinbera, eru undir virku eftirliti hjá Verðlagsstofnun. Þannig má benda á að hækkanir á útseldri vinnu, t.d. byggingarmeistara, rafverktaka og málm- og skipasmiða, þurfa að hljóta samþykki verðlagsráðs. Þjónustuaðilar, eins og hárgreiðslu- og hárskerameistarar, þurfa einnig að sækja um hækkanir á sínum gjaldskrám og fá þær samþykktar. sama gildir um þjónustufyrirtæki eins og efnalaugar og þvottahús svo og gjaldskrá leigubifreiðastjóra. Hins vegar má benda á þjónustuaðila sem setja einhliða sínar gjaldskrár og verðtaxta og lítið er fylgst með af Verðlagsstofnun. Þar má nefna lögfræðinga, arkitekta, verkfræðinga og kannske ekki síst tannlækna. Það er auðvitað misjafnt hvað allur almenningur þarf oft að leita til þeirra aðila sem hér hafa verið tilgreindir og eru undir nánast engu eftirliti hjá Verðlagsstofnun. Tannlæknar eru þó tvímælalaust sá aðili sem allur almenningur þarf mikið að leita til. Í grg. hef ég því valið að taka dæmi af þeim aðilum, en ég sá ekki ástæðu til að tíunda það frekar en þar er gert. Það er engum blöðum um það að fletta að þjónusta þeirra er mjög dýr, enda minnist ég þess að taxtar tannlækna og laun þeirra hafa oft komið til umr. hér í þingsölum. Erfitt hefur reynst að hafa nokkurt eftirlit með gjaldskrám tannlækna, ekki eingöngu hjá Verðtagsstofnun heldur einnig að því er varðar að fá fram sundurliðun á greiðslukvittun fyrir þjónustu sem þeir veita og greidd hefur verið af almannatryggingum. Þar að auki gefa þeir út lágmarkstaxta, þannig að erfitt er að henda reiður á hvað greiða þarf fyrir þessa þjónustu. Það verður að segjast að vægast sagt er óeðlilegt að án nokkurs eftirlits hafi nokkrir aðilar í þjóðfélaginu þá sérstöðu að geta skammtað sér laun og tekjur fyrir sína þjónustu, sem oft hefur í för með sér mikinn kostnað fyrir allan almenning. Það er því skylda stjórnvalda að grípa inn í með ákveðnu, virku og skipulegu eftirliti til að tryggja eðlilega verðmyndun fyrir þá þjónustu sem veitt er samkv. gjaldskrám og verðtöxtum. Eins og fram kemur í þessu frv., og raunar umsögn Verðlagsstofnunar einnig frá því á síðasta þingi, verður að líta svo á samkv. 2. og 4. gr. laga um verðlag og samkeppnishömlur að Verðlagsstofnun geti haft eftirlit með einhliða settum gjaldskrám og verðtöxtum. Ætla verður einnig, að það sé á hennar valdi að ákveða að allar gjaldskrár og verðtaxtar þurfi að hljóta staðfestingu verðlagsráðs, þó hvergi séu um það bein ákvæði í lögunum. Engu að síður tel ég nauðsynlegt að setja um það sérstakt ákvæði í verðlagslöggjöf til að tryggja í framkvæmd að verðtaxtar þessara aðila séu undir sérstöku eftirliti og sérstakt eftirlit verði einnig haft með verðmyndun á grunni gjaldskránna og úttekt fari fram á þeim þætti. Í frvgr. er kveðið á um að sérstakir starfsmenn Verðlagsstofnunar skuli sérhæfa sig í uppbyggingu gjaldskráa og verðtaxta. Það er bæði umfangsmikið verk og flókið að fara ofan í saumana á öllum gjaldskrám svo að vel sé, en hjá því verður ekki komist. Ég tel að reynslan kenni okkur að Verðlagsstofnun fái ekki til þess nauðsynlegt starfslið nema til komi bein verðlagslagaákvæði sem tryggi það. Í umsögn Verðlagsstofnunar frá síðasta þingi kom reyndar fram að Verðlagsstofnun treystir sér ekki til að fara út í umfangsmiklar athuganir á jafnflóknum töxtum og hér um ræðir nema fá til þess sérfræðilega aðstoð. Í því sambandi vil ég benda á, að þegar frv. þetta var til umr. á síðasta þingi upplýsti viðskrh. að Verðlagsstofnun hefði í hyggju að hefja athugun á verðmyndunartöxtum tannlækna. Rétt er það, að könnun þessari var hrundið af stað á vegum Verðlagsstofnunar, en vegna fjárskorts hefur Verðlagsstofnun ekki getað lokið þessu verkefni og óvíst hvenær það getur orðið. Er þetta auðvitað ein sönnun þess, að nauðsynlegt er að hafa skýr ákvæði um hvernig eftirliti skuli háttað með verðskrám og verðtöxtum. Í frvgr. er einnig lagt til að með gjaldskrám og verðtöxtum verði skylt að senda inn rökstudda greinargerð. Til að auðvelda allt eftirlit er það fyrirkomulag nauðsynlegt, þannig að hægt sé að gera sér grein fyrir vægi einstakra kostnaðarþátta í gjaldskránni, svo að álagningarhluti hverra einstakra verðþátta í heildarverðmynduninni sé ljós. Til að hægt sé að meta hvað réttlætir hækkanir á gjaldskrám og verðtöxtum er rökstudd greinargerð um hvern þátt fyrir sig í verðmynduninni því mjög nauðsynleg, enda mjög afgerandi þáttur í þeirri breytingu sem hér er lögð til. Það fyrirkomulag, sem gilt hefur í sumum tilfellum, að gefnir séu út lágmarkstaxtar, er vægast sagt mjög óeðlilegt og lítt í samræmi við tilgang laganna frá 1978 um verðlag og samkeppnishömlur: Því er lagt til í þessu frv. að ekki sé heimilt að gefa út lágmarkstaxta eða ákveða lágmarksverð. Líta verði því á útgefna taxta sem hámarkstaxta. Þetta fyrirkomulag tryggir mun betur að neytandinn viti hverju sinni hvers hann má vænta í kostnaði þegar hann sækir sér þjónustu sem greiðsla er krafin fyrir samkv. einhliða settum gjaldskrám eða verðtöxtum. Einnig er kveðið á um það í frv. að gjaldskrárnar séu hverju sinni auglýstar á þann hátt að aðgengilegar séu almenningi, þannig að á hverjum tíma sé þeim ljóst, sem leita þurfi sér þjónustu sem greitt er fyrir samkv. gjaldskrám og verðtöxtum, hvert sé leyfilegt verð fyrir þá þjónustu. Er það vitaskuld stór þáttur í virku eftirliti að neytandanum sé kunnugt um leyfilegt verð fyrir þjónustu sem greitt er fyrir samkv. gjaldskrá. Í frv. eru tekin af öll tvímæli um að allar gjaldskrár og verðtaxtar þurfi samþykki verðlagsráðs. Sýnir það sig að slíkt ákvæði er nauðsynlegt, þegar reynslan er að nokkrir aðilar þurfa ekki að leita til Verðlagsstofnunar til að fá samþykki eða staðfestingu verðlagsráðs á sínum gjaldskrám. Það kann að vera að flestar gjaldskrár þessara aðila séu sendar Verðlagsstofnun til kynningar, en ljóst er að þær hafa ekki þurft að hljóta samþykki Verðlagsstofnunar áður en farið er að vinna eftir þeim. Það liggur í hlutarins eðli að nauðsynlegt er að breyta því fyrirkomulagi þannig að allir aðilar sem setja gjaldskrár og verðtaxta búi við sömu skyldu í því efni og aðrir sem lúta eftirliti Verðlagsstofnunar. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta lengra mál og legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það kom skýrt fram í ræðu flm., að hann byggir allan málflutning sinn á því að ekki sé unnt að skapa hér eðlilegt verðmyndunarkerfi með öðrum hætti en þeim, að ákveðinni opinberri stofnun sé ætlað að ráðskast með hvað hvaðeina kosti. Það mætti ætla að hv. flm. væri þeirrar skoðunar að störf Verðlagsstofnunar og pólitísk afskipti ríkisstjórna af störfum hennar á undanförnum árum hafi gefist sérstaklega vel og af þeim sökum sé nauðsynlegt að auka umsvif og valdsvið þessarar stofnunar. Ég er ekki á sama máli um það. Ég gæti nefnt fjölmörg dæmi þess, að afskipti Verðlagsstofnunarinnar af verðlagi og verðmyndun hafi reynst afskaplega illa og í mörgum tilvikum valdið því annars vegar að vöruverð hefur hækkað í einstökum greinum meira en ella mundi og í öðrum greinum komið í veg fyrir eðlilega framþróun í vissum greinum. Ég get tekið sem dæmi, að fyrir allinörgum árum, þegar smásíldveiði var leyfð í Eyjafirði, óskaði niðursuðuverksmiðja K. Jónssonar eftir því að fá að verðleggja sardínur með mismunandi hætti eftir því hversu margar síldar væru í hverri dós. Verðlagsstofnun gat ekki á þetta fallist, vildi heldur að neytandinn keypti köttinn í sekknum, og stóð gegn því að þessi verksmiðja gæti komið til móts við neytendur, selt sumt ódýrara og annað dýrara eftir eðli málsins. Við getum horft á afskipti Verðlagsstofnunar af Hitaveitu Reykjavíkur og raunar af öðrum hitaveitum á landinu þ.e. opinberir þjónustuaðilar sem ekki hafa fengið að skrá sína þjónustu á hverjum tíma eins og þeir hafa viljað, með þeim afleiðingum að heita vatnið hér í Reykjavík hefur verið óeðlilega lágt verðlagt, sem aftur hefur valdið því að Hitaveita Reykjavíkur hefur safnað skuldum, bæði hér á landi og erlendis, og hefur ekki sömu möguleika og áður til að standa undir nýframkvæmdum og eðlilegri útþenslu á sínu kerfi af eigin fé. Ég man eftir háværri deilu um þessi efni, sem upp kom fyrir einum tveimur árum. Þá var það málflutningur ríkisvaldsins að allt það fé sem Hitaveita Reykjavíkur legði fram til nýframkvæmda væri í rauninni ekkert annað en hagnaður og þess vegna væri óþarfi að leyfa hækkun á hitaveitugjöldunum, eðlilegra væri að standa undir þeim með dýrum lánum. Ef við tökum líkingu af ríkissjóði sjálfum, þá getum við náttúrlega sagt að allt það fé sem á fjárlögum er varið til skólabygginga, vegaframkvæmda og annars slíks sé hagnaður af rekstri ríkisins og þess vegna ástæðulaust að hafa skattana svona háa. Eðlilegra sé að stilla þeim svo í hóf að ríkið geti ekki lagt í nýframkvæmdir án þess að standa undir þeim með lántökum. Það er ekki langt síðan, svo að ég taki enn eitt dæmi, að Verðlagsstofnun stóð á móti hækkun á ákveðnum iðnvarningi hér í Reykjavík í trássi við verkalýðshreyfinguna, svo að hún snerist gegn þeim ákvörðunum og krafðist tiltekinnar hækkunar á þessari framleiðslu til þess að atvinnu yrði haldið uppi í viðkomandi verksmiðjum. Við getum þannig talið dæmi hvert af öðru. Við munum eftir því að Verðlagsstofnun taldi að brauð af ákveðnu tagi og vínarbrauð af ákveðnu tagi mætti ekki hækka nema svo og svo mikið með þeim afleiðingum að bakararnir hættu að baka þau brauð og fóru að baka önnur, sem aftur urðu dýrari. Þetta var nauðsynlegt til þess að menn fengju yfirleitt brauð í brauðbúðunum, því að auðvitað gátu bakararnir ekki staðið í því að gefa Íslendingum í stórum stíl svo og svo mikið af brauði á hverjum degi. Slíkt mundi að sjálfsögðu leiða til stöðvunar eða leiða til gjaldþrots á brauðgerðum innan skamms tíma. Sennilega yrði afleiðingin sú, að ríkið tæki þar yfir og síðan yrði brauðið niðurgreitt gegnum opinber gjöld. Þannig getum við haldið áfram að telja upp. Hvernig er samkeppnisaðstaða iðnaðarins núna? Getum við hrósað því hvernig verðmyndunarkerfið hefur leikið íslenskan iðnað? Hvernig stendur á því að hann er svona illa haldinn um þessar mundir? Af hverju skuldar hann svona mikið? Getur verið að hann hafi verið píndur til þess á ákveðnum tímum að selja vörur sínar undir framleiðsluverði og þannig safnað upp skuldum, sem er dýrt þegar verðtryggð lán eru komin til sögunnar? Við vitum það, sem höfum talað við framleiðendur, að þeir fara stundum fram á meira en þeir kannske þurfa að því að sú regla hefur stundum verið tekin upp að skera allar hækkunarbeiðnir niður um svo og svo mikið. Sannleikurinn er að sjálfsögðu sá, að flestar greinar okkar iðnaðar standa í mjög harðri samkeppni við innfluttan varning, bæði gæðasamkeppni og verðsamkeppni. Sá varningur sem fluttur er til landsins er ekki háður neinum verðlagshöftum. Hann hækkar jafnt og þétt í verði í réttu hlutfalli við verðfall krónunnar. Ef verðfall krónunnar dregst úr hömlu hefur það þær afleiðingar að sá erlendi varningur verður ódýrari og ódýrari í hlutfalli við þann mikla kostnað sem leggst á innlenda framleiðslu. Ég er að ræða um Verðlagsstofnunina og hvernig hún kemur út. Undir hitt skal ég taka, að það er náttúrlega nauðsynlegt að Verðlagsstofnunin hafi visst eftirlit og aðhald, ekki síst nú þegar verðbólgan er eins mikil og raun ber vitni. En við skulum líka athuga hitt, að það liggja engar nýjar heimildir fyrir um stöðu einstakra atvinnugreina í heild hjá opinberum aðilum. Afkoma þessara greina byggist að mestum hluta á framreikningi frá löngu liðnum tíma. Ég geri ráð fyrir að á þessu ári sé reiknað út frá framreikningi hvernig afkoma viðkomandi atvinnugreina var á árunum 1979 og 1980. Það hefur afskaplega mikið breyst á þessum tíma og möguleikar verðlagsskrifstofunnar til þess að fylgjast nógu vel með verða sí minni eftir því sem þjóðfélagið verður fjölbreytilegra og eftir því sem það efnahagskerfi sem viðum í, umhverfi þeirra sem eiga að starfa í þjóðfélaginu, verður ótryggara og óvissara. Á hinn bóginn er tilgangurinn á bak við þennan tillöguflutning náttúrlega fallegur og góður, ég veit það vel. Hann byggist á því, að hægt sé að búa til einhvern hlutlausan opinberan dómstól sem skuli á hverjum tíma kveða upp úr um hvað hvaðeina skuli kosta. Þannig skildi ég inntak ræðu hv. flm. Um þau efni sérstaklega, sem hér er fjallað um, skal ég svo ekki ræða frekar. Mér finnst eðlilegt að könnun fari fram á því, hver reynslan er af afskiptum verðlagsskrifstofunnar af einstökum töxtum. Mér finnst nauðsynlegt að sú reynsla verði könnuð hvernig þetta hefur tekist. Ég er síður en svo á móti því að efni frv. verði athugað gaumgæfilega í nefnd, en ég vara á hinn bóginn við þeirri tilhneigingu að Verðlagsstofnunin geti orðið einhver allra meina bót. Það held ég ekki. Hér er sérstaklega rætt um tannlækna og tannlæknaþjónustu. Ég hef verið einn þeirra manna sem telja að skattalögin eins og þau eru núna séu alltof miskunnarlaus í mörgum tilvikum. Beinu skattarnir eru of háir og við álagningu þeirra er ekki tekið tillit til margvíslegra atriða sem nauðsynlegt er að taka tillit til þegar um svo þunga og mikla skattheimtu er að ræða. Ég tel þess vegna að það komi mjög til álita að öll heilbrigðisþjónusta, og nú er ég ekki eingöngu að tala um tannlæknaþjónustu heldur heilbrigðisþjónustu yfirleitt, sem fellur e.t.v. með miklum þunga eitt eða tvö ár á afmörkuðum tímum á einstaklinga, verði undanþegin tekjuskatti. Það tel ég eðlilegt.  Nú er það svo, að sú breyting var gerð fyrir nokkrum árum að tannlæknaþjónusta við börn og unglinga yrði greidd af sjúkrasamlagi. Niðurstaðan af því hefur orðið sú, að sá kostnaður hefur mjög vaxið, hlaupið upp. Það er kannske ekki fyrst og fremst því um að kenna að taxtinn sé út af fyrir sig of hár, heldur hinu, að farið er í miklu dýrari aðgerðir en annars. Þar liggur hundurinn grafinn. Það er alltaf hætta á að menn setji þjónustu af þessu tagi undir opinberan hatt, en loki á eftir augunum fyrir því hvað þar er að gerast og gleymi því. Ég geri ráð fyrir að tillaga liggi fyrir um að þessu frv. verði vísað til fjh.- og viðskn. ekki svo?

Ég vil aðeins trufla ræðumann. Fundartíminn er löngu liðinn og þessari umr. verður ekki lokið um málið. En ef hann er að ljúka máli sínu skal ég hinkra við ögn enn.

Já, ég hef ekkert á móti því að fundi sé slitið.