Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Frv. þetta er komið hingað frá hv. Nd. og var flutt þar af sjútvn., sennilega að tilhlutun hæstv. ríkisstjórnar. En eins og sjá má af skjölum þeim, sem prentuð eru með frv., þá er efni þess það, að Ísland verði þátttakandi í samningi, sem fiskiveiðaþjóðir við norðanvert Atlandshaf og Norðursjó hafa gert með sér um lágmarksstærð fiskinetjamöskva og minnsta mál á fiski. Það, sem hér er um að ræða, ern alþjóðasamtök til þess að vernda fiskistofninn, enda varð enginn ágreiningur í sjútvn. um málið. Hinsvegar var nefndin á einu máli um það, að málið á samningnum væri ekki sem bezt; þannig fannst henni t. d. að orðin „minnsta mál á fiski“ væri nokkuð útlenzkukennt, og þess vegna ber hún fram brtt. á þskj. 112, þess efnis, að í stað orðanna „minnsta mál“ komi: lágmarkslengd. Verði brtt. þessi samþ., þá ætlast n. að sjálfsögðu til, að breytingin verði prentuð í samningi þeim, sem prentaður er aftan við frv. Annars hefði verið fyllsta þörf að gagnrýna frekar íslenzkuna á þessum samningi, því að vægast sagt er henni allmjög ábótavant. Sjútvn. leggur þó til, að frv. verði samþ. með þessari einu breytingu, sem ég hefi þegar getið.

* Flm. (Magnús Guðmundsson): Ástæðan til þess, að ég hefi leyft mér að flytja frv. þetta, er sú, að Sauðárkrókur er orðinn með stærstu kauptúnum landsins, en þar er lítið um atvinnu, og því knýjandi nauðsyn að hrinda þar einhverjum framkvæmdum af stað, sem íbúar kauptúnsins geta haft atvinnu af. Þó er það svo, að ég hefði ekki flutt frv., ef ég hefði ekki jafnframt verið sannfærður um, að síldarverksmiðja gæti vel borið sig þarna. Það er alkunna, að síld er oft mikil á Skagafirði og enda þótt hún sé veidd út af Skaga, sem oft er, þá er ekki langt til Sauðárkróks. Það er því gefinn hlutur, að síldarverksmiðja getur vei borið sig þarna. Þegar nú þetta tvennt fer saman, að hægt er að veita fólkinu atvinnu, samhliða því að fyrirtækið getur borið sig fjárhagslega, þá virðist réttara og betra að fara þessa leið heldur en veita þangað atvinnubótafé, sem mjög lítið er hægt að fá arðberandi fyrir. Ég hefi tekið það fram í frv., að svo fremi, sem félag einstakra manna hafi ekki fyrir 1. apríl 1938 fengið leyfi til þess að reisa þarna síldarbræðsluverksmiðju, þá reisi ríkið hana. Hvað stærð verksmiðjunnar snertir, þá hefi ég sett ákvæði um, að hún skuli vinna úr 2000 málum á sólarhring, því að reynslan er búin að sýna það, að litlar verksmiðjur bera sig jafnan verr en þær, sem stærri eru, og eru dýrari í öllum rekstri.

* Flm. (Magnús Jónsson): Eins og hv. þm. er kunnugt, þá hafa legið fyrir undanförnum þingum frv., sem gengið hafa út á það að leysa það vandamál, sem orðið er hér í Rvík með kirkju og presta. Eins og nú standa sakir, þá er dómkirkjusöfnuðurinn hér orðinn full 30 þús. manns; það ræður því af líkum, að 2 prestar geta ekki nálægt því annað öllum þeim störfum, sem þjónusta jafnfjölmenns safnaðar útheimtir. Það er því öldungis vist, að svo framarlega, sem prestarnir vilja standa í nánu sambandi við sóknarbörn sín, þá eru slík störf 2 mönnum algerlega ofviða. Það, sem helzt hefir verið rætt sem endanleg lausn á þessu máli, er það, að skipta söfnuðinum í sundur í fleiri söfnuði og reisa svo kirkjur fyrir hvern söfnuð. Um þetta hafa legið ýtarleg frv. fyrir síðustu þingum, en ekki náð fram að ganga, sem m. a. kann að stafa af því, að ekkert hefir legið fyrir um það, með hvaða kjörum kirkjan yrði afhent af ríkinu í hendur safnaðarins. Þá hefi ég og flutt áður frv. um að gera dálítið hverfi í útjaðri borgarinnar að sérstöku prestakalli, en það náði ekki fram að ganga. En nú hefi ég farið nýja leið, sem sé þá, að bæta 2 prestum við, svo söfnuðurinn hafi 4 þjónandi presta, enda þótt sýnilegt sé, að 4 prestar komist ekki af með 1 kirkju til þess að leysa störf sín af hendi í, þar sem það hefir t. d. oft komið fyrir, að prestur, sem hefir verið að spyrja börn, hefir orðið að flýja úr kirkjunni fyrir líkfylgd o. s. frv. Reynsla sú, sem fengin er í Laugarneshverfinu, hefir sýnt það ótvírætt, að bezta lausnin á þessu máli er sú, sem bent hefir verið á á undanförnum þingum, að skipta Reykjavíkurbæ í fleiri prestaköll. Þar hefir fólk sótt vel guðsþjónustur. Að sjálfsögðu þarf ekki að taka það fram, að allar þessar till. eru byggðar á því, að menn séu almennt á þeirri skoðun, að halda beri uppi guðsþjónustum og yfir höfuð að tala kristilegum siðum. Eins og ég þegar hefi tekið fram, þá er ekki hægt að búast við því, að 4 prestar komist af með eina kirkju, og því hefi ég sett það ákvæði í 1. gr. frv., að hinum nýju aðstoðarprestum skuli gefin erindisbréf, þar sem starfssvið þeirra sé ákveðið. Ég geri ráð fyrir, að ef til vili kunni einhverjir að hnjóta um það ákvæði frv., að þar er svo ætlazt til, að safnaðarmenn kalli þessa presta í samráði við kirkjustjórnina, og finnist, að eðlilegra væri, að þessir prestar væru eins og aðrir prestar kosnir með almennum kosningum. En ég bygg, að flestir sjái, að hér stendur sérstaklega á. Eins og ég gat um, þá mundi þessum aðstoðarprestum verða ætlað að starfa a. m. k. að mestu leyti á sérstökum stöðum í bænum, og er því engin ástæða til að láta þann geysilega fjölmenna dómkirkjusöfnuð kjósa um það, hvaða prestar eigi að annast prestsstörfin í Laugarnesi, Grímsstaðaholti og Skerjafirði. Er því eðlilegast, að á meðan ekki er búið að afmarka sóknir og prestaköll, þá sé þetta í höndum safnaðarstjórnarinnar, og það er með það fyrir augum, að þessir prestar eru kallaðir aðstoðarprestar, og það er regla. að aðstoðarprestar eru ekki kosnir, heldur ráðnir af presti og biskupi í sameiningu. Munurinn er aðeins sá, að venjulega eru aðstoðarprestar launaðir af viðkomandi sóknarpresti, en hér er ekki um það að ræða, heldur eiga þessir prestar að fá laun úr prestlaunasjóði, og þá er ekki annar aðili eðlilegri en sóknarnefnd. Ef svo að því kæmi, sem ég vil engu spá um, hvernig verður, að Reykjavíkurprestakalli verði skipt upp, þá er eðlilegt, að prestarnir verði kosnir, og býst ég við, að ráða megi þessa aðstoðarpresta þannig, að þeir séu lausir í stöðunum. en standi svipað að vigi við kosningar í þeim nýju prestaköllum. Í ráðningarbréfi þeirra mætti setja varnagla um það, að þeir hefðu enga lífstíðarveitingu, ef til kæmi, að sérstök prestaköll yrðu stofnuð. Ég verð svo aðeins að minnast á kostnaðaratriðið í þessu sambandi. Í dómkirkjusöfnuðinum í Reykjavík munu nú vera um 30 þús. meðlimir, og mun láta nærri í venjulegum prestaköllum, að prestsgjöld séu um það bil 1 kr. fyrir hvern safnaðarmeðlim, en nálægt 1/3 mun vera fyrir innan gjaldskyldualdur og gjaldið því kr. 1,50 á mann, eða um 30 þús. kr., og þá er ekki nema sanngjarnt, að sá söfnuður, sem er svona fjölmennur og greiðir svona mikinn hluta af prestsgjöldunum, hafi 4 presta. Ég vil geta þess, sem sýnir, hvað litil aukaútgjöld þetta eru, að nú þegar er starfað í Laugarnesskólanum, og stuðningur af því opinbera er um 2 þús. kr., sem eru byrjunarlaun prests. því það mega menn vita, að þótt prestinum sé borgað úr prestlaunasjóði, þá er talsverður kostnaður í kringum þetta, sem safnaðarmenn þeir aðrir, sem starfsins njóta, leggja þá á sig. Ég vil svo óska eftir, að hv. d. vilji vísa þessu máli til 2. umr. og menntmn., því að ég hygg, að frv. í þessa átt hafi verið í menntmn.