Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eg vil leyfa mér að leggja til að kosin verði 5 manna nefnd til að íhuga málið.

Flutn.m. (Skúli Thoroddsen): Eg skal geta þess, að tilefnið til þessarar þingsályktunartillögu er það, að þegar hv. ráðherra (H. H.) skoraði á forseta sameinaðs þings, að hlutast til um að haldinn yrði privatfundur þingmanna til þess að ræða um gerð íslenzka fánans, þá fanst mér, og oss flutningsmönnum, rétt, að koma þegar í stað með till. sem gæfi það í skyn, að fánamálið væri íslenzkt löggjafarmál, sem þingið sem slíkt ætti að fjalla um. Oss þótti það óeðlilegt, og óviðeigandi, að máli þess yrði ráðið til lykta fyrir lokuðum dyrum. Tillagan fer því í þá átt, að kosin verði 7 manna nefnd til þess að íhuga málið. Oss þótti þetta og því fremur viðeigandi, þar sem hvorki þingið, né þjóðin, hafði vænst þess, að höfð yrði sú aðferð í fánamálinu, af hendi hv. ráðh. (H. H.) sem raun er á orðin. Það er kunnugt, að á alþingi 1913 urðu lyktir fánamálsins á þá leið, að frumv. um sérstakan íslenzkan fána var samþykt í neðri deild, en í efri deild látið falla úr sögunni, en samþykt í þess stað rökstudd dagskrá, þar sem skorað var á ráðherrann, að hlutast til um, að frumvarp um íslenzkan fána yrði lagt fyrir næsta alþingi, þ. e. þingið í ár, eða þá að ári. En í stað þess að verða við þessum tilmælum, sem telja má, að verið hafi þá sameiginleg ósk þinga og þjóðar, kemur konungsúrskurðurinn frá 22. nóv. síðastl., þar sem löggiltur er að vísu sérstakur fáni fyrir Ísland, en þó svo, að eigi má nota hann utan landhelginnar, og öllum jafnframt í sjálfsvald sett, hvort þeir vilja heldur nota hann, eða danska fánann, sem löggiltur er hér á landi samhliða og ennfremur beint ákveðið um, að hann blakta skuli jafnan á stjórnarráðshúsinu, á ekki minni né óveglegri stað en íslenzki fáninn o. s. frv., eins og úrskurðurinn kveður nánar á um. En þar sem það hefir orðið að samkomulagi í þeim flokki, sem eg heyri til, að geyma umræður um málið, þangað til væntanleg nefnd hefir komið fram með tillögur sínar um það, þá skal eg ekki orðlengja þetta frekar, en aðeina mæla með því, að nefnd verði skipuð, eins og farið er fram á í tillögunni.



Mér kemur þessi tillaga dálítið undarlega fyrir, þar sem eg hefi þegar lagt fánamálið fyrir sameinað alþingi til athugunar. Eg tel bezt við eigandi, að þingið í heild sinni fjalli um málið, enda er það vafalaust lang heppilegast fyrir allan gang málsins og úrslit þess. Eins og allir háttv. þm. vita, beindi eg þeirri ósk til forseta sameinaða þings, að hann kallaði saman sameiginlegan fund þingmanna fyrir lokuðum dyrum. Nú er svo ákveðið, að þessi fundur verði haldinn á morgun kl. 5 e. h. Eg fæ ekki skilið, að rétt sé að draga málið úr höndum sameinaða þings og eg fæ heldur ekki skilið, að svo mikið liggi á að kjósa þessa nefnd, að það megi ekki dragast þangað til eftir fundinn á morgun. - Ástæðan til þess, að eg mæltist til, að málið yrði rætt á privatfundi þingmanna, var sú, að margt kann að koma fyrir í umræðum um þetta mál, sem ekki er heppilegt, að birt sé í þingtíðindum né blöðum og sumt er það, sem eg gæti skýrt háttv. þingmönnum frá trúnaðarlega, en ekki mun ræða á opinberum fundi hér í þingsalnum. Það væri heppilegt fyrir háttv. deildarmenn, og ekki sízt fyrir ráðherraefnið, sem er einn af flutningsmönnum þessarrar tillögu, að kynna sér ýmislegt, er að málinu lýtur, áður en þeir greiða atkvæði um þessa tillögu. Heppilegast væri, að tillagan væri tekin aftur, en ef það verður ekki, þá vona eg, að hún verði feld.

Flutn.m. (Skúli Thoroddsen): Hv. ráðherra (H. H.) þykir það óeðlilegt, að þingsál.till. þessi skuli vera fram komin. Mér, og oss flutningsmönnunum, þykir það aftur á móti eðlilegt, og í rauninni alveg sjálfsagt. Eins og eg tók fram í fyrri ræðu minni, viljum vér ekki sætta oss við það, að fánamálið, eða sú hlið þess, sem fjallar um gerð fánans, sé dregin úr höndum þingsins, og lögð í hendur þingmanna, sem »privat«-manna. Málið er löggjafarmál, og þess vegna lang eðlilegast, að þingið fjalli um það sem löggjafarþing. Nefndarskipunin, sem hér ræðir um, getur og á engan hátt komið í bága við »privat«-þingmannafundinn, sem haldinn verður á morgun, til þess að hlýða á skýrslu ráðherra, og rabba fram og aftur um gerð fánans, fyrir luktum dyrum. Hitt, - að þar verði nokkur ályktun gerð, getur á hinn bóginn eigi komið til neinna mála, en sjálfsagt, að menn skírskoti aðeins til nefndarinnar, sem þá hefir þegar verið skipuð. Meiningamunurinn milli vor flutningsmannanna, og hv. ráðherra (H. H.) er þessi, að hann vill leiða málið til lykta, og samþykkja gerð fánans með atkvæðagreiðslu á »privatfundi« fyrir luktum dyrum, en vér viljum ekki, að annarri aðferð verði beitt við málið, en við önnur löggjafarmál.

Ráðherra (H. H.) Hv. þm. (Sk. Th.) skýrði ekki rétt frá skoðanamuninum milli mín og flutningsmanna tillögunnar. Það sem eg vil er það, að þingið í heild sinni ákveði, hvaða aðferð verður höfð við málið. Ef þessi tillaga nær fram að ganga grípur neðri deild fram fyrir hendurnar á efri deild og tekur sér ein vald til að segja, að þetta skuli vera deildarmál. Þetta tel eg ekki rétta aðferð, en vil, að allir þingmenn sameiginlega fjalli um það og ráði því, hvernig haga skuli afskiftum þingsins af framkomnum nefndartillögum um gerð fánans, sem ákveðin verður með konungsúrskurði. En ef önnurhvor deildin ætti að taka þetta mál fyrir, þá væri miklu eðlilegra, að það væri efri deild, því að hún hefir frv. til meðferðar, sem er mjög skylt þessu máli, það er frv. um breyting á lögum um skrásetning skipa, að leyft skuli vera að nota í landhelgi Íslands íslenzkan þjóðernisfána á íslenzkum skipum, í stað danska fánans, sem nú er lögboðinn þar. Það var ekki allskostar rétt, sem hv. þm. (Sk. Th.) sagði, að gerð fánans væri sjálfsagt löggjafarmál. Það er miklu fremur umboðslegs eðlis. Svo er það að minsta kosti í flestum öðrum löndum, að fánagerðin er ákveðin úrskurðarleiðina; núgildandi fánalög í Noregi eru undantekning. Áður, alt til þess er þau koma út, var fánagerðin einnig þar ákveðin með konungaúrskurði. En er Norðmenn fengu núverandi fána sinn (hreina flaggið), synjaði konungur, og urðu þeir því að grípa til þess, að gagnvart lagaboðum hefir konungur þeirra aðeins frestandi synjunarvald, og þegar stórþingið hafði samþykt fánalög sín þrisvar, urðu þau að gildandi lögum eftir stjórnarskrá þeirra - þrátt fyrir synjun konungs. Vér höfum ekkert slíkt að bera fyrir oss. Eg verð að taka það fram enn og aftur, að eg hlýt að halda fast við það, að þingið alt eigi að ráða því, hvernig það vill haga afskiftum sínum af þessu máli, og legg því eindregið til, að tillagan verði feld.



Eg vil geta þess, að það er hvorttveggja, að hér ræðir eigi um það, að bera málið upp í sameinuðu alþingi, heldur um hitt, að ræða það á »privat«fundi allra þingmanna, enda yfirleitt ekki vana aðferðin, að málin sé fyrst borin upp í sameinuðu þingi, heldur er því ætlað að skera úr, ef ágreiningur verður milli deildanna. Mér getur því ekki annað fundist, en að það sé einkennileg aðferð, sem hv. ráðherra (H. H.) hefir hugsað sér. Geta má þess og, að þó að Nd. kjósi þessa nefnd, er réttur Ed. á engan hátt skertur með því. Tillögur væntanlegrar nefndar koma til hennar kasta á eftir, og þá getur hún gert það við málið, sem henni sýnist. Hvað það snertir, að gerðir fána í öðrum löndum hafi verið ákveðnar með konungsúrskurði, þá má vel vera, að svo sé. En hvað sem því líður, verður því eigi neitað, að það sé þó í eðli sínu löggjafaratriði, og því eðlilegast, að það gangi sömu leið, sem önnur löggjafarmál. En nú vill svo vel til, að einmitt í þessari sömu andránni, þá er verið að bera um fundarboð hér í deildinni, þar sem skorað er á þm. að mæta á privatfundi, á miðvikudag kl. 5, til þess að ræða um fánamálið. En eg get ekki séð, að málið sé lagt fyrir sameinað þing, eins og hæstv. ráðherra gaf þó í skyn í ræðu sinni æ annað veifið, þótt þm. sé boðaðir á »privat«fund.



Eg hefi lagt málið fram í sameinuðu þingi á fyrsta fundi þess, og þar er það til meðferðar, sem stendur. Það vita allir þingmenn. Eg hefi aldrei sagt, að privatfundurinn á morgun sé sameinað þing. Þar verður ekki um annað að tala, en undirbúning frekari gjörða í málinu, og þá meðal annars leitað samkomulags um, hvort því skyldi haldið áfram í sameinuðu þingi, eða rætt í deildunum. Þetta virðist fullljóst.