Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og áður hefur komið skýrt fram í umr. hér á Alþ., var berum orðum tekið fram, þegar verðtryggingarl. voru sett 1964, að það væri mjög undir atvikum komið, hvort slík ákvæði ættu við til frambúðar eða ekki. Ég vitna enn til þess, sem ég sagði í framsöguræðu minni fyrir því frv. hinn 20. okt. 1964, þegar ég m.a. komst svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Á sínum tíma var það skýrt fram tekið, að skuldbinding um gildi þessara l. gilti að sjálfsögðu ekki lengur en þeir samningar eða samkomulag, sem frv. byggist á. Það þótti hins vegar ekki ástæða til þess að hafa neinn slíkan gildistíma ákveðinn í frv. sjálfu. Það verður að fara eftir aðstæðum, viðhorfum á hverjum tíma, hvað í þessum efnum er ákveðið. Frá því að vísitala fyrst var hér upp tekin, ég hygg á árinu 1939, hefur um hana gilt margháttuð og mismunandi löggjöf. Hún veitir launþegum að vissu leyti tryggingu, það er óumdeilanlegt, en hins vegar hefur hún hættur í sér fólgnar varðandi of öran verðbólguvöxt, sem einnig kemur niður á launþegum eins og öðrum landsmönnum. Það er þess vegna hvorki hægt að segja, að verðtrygging eða vísitala skuli undir öllum kringumstæðum vera lögboðin né heldur að algert bann við þessu skuli að staðaldri vera í lögum. Það verður að fara eftir ástandi og horfum í efnahagsmálum hverju sinni, hvað tiltækilegt þykir í þessum efnum. Eins og á stóð 1960 vegna þeirra breytinga, sem þá voru taldar óhjákvæmilegar og leiddi af ástandi fyrri ára, þótti ekki fært að halda fyrri ákvæðum um vísitölubindingu kaups í lögum. Þessu fylgdi aftur á móti það, að kaupgjaldssamningar voru gerðir til mjög skamms tíma. Vinnufriður varð ærið ótryggur, og þegar það kom í ljós í vor, að það var skilyrði af hálfu verkalýðshreyfingarinnar fyrir samningsgerð, sem að öðru leyti þótti viðhlítandi og átti að standa til eins árs, að verðtrygging kaups væri tekin upp að nýju á þessu tímabili og bannið úr l. numið, þá þótti ekki áhorfsmál, að rétt væri að verða við þeim óskum.“ Þetta var berum orðum fram tekið, þegar frv. um verðtryggingu launa var flutt á Alþ. í okt. 1964. Nú hefur skipazt þannig, að slík fyrirmæli um sjálfvirkar vísitöluhækkanir eiga ekki lengur við vegna þeirra aðgerða, sem óhjákvæmilegar hafa reynzt með gengisfellingunni. Þar sem það er og hefur verið á valdi verkalýðsfélaga og samtaka vinnuveitenda að semja um sjálft grunnkaupið hvað sem vísitölu hefur liðið, er eðlilegt, að þetta mál sé allt, öll ákvörðunin um kaup, í höndum þessara sömu aðila. Þeir geta hvort eð er gert ákvæði um bann við vísitölubindingu að engu, ef þeim svo sýnist. Þess vegna má segja, að þær deilur, sem um það efni hafa staðið að undanförnu, hafi að nokkru leyti verið óraunhæfar og það sé miklu skynsamlegri og þar með happasælli lausn að láta þetta vera í höndum aðila sjálfra, sem hvort eð er hafa úrslitavaldið um ákvörðun kaupgjalds. Það er því lagt til í þessu frv., að verðtryggingarl. frá 1964 séu nú felld úr gildi, en ekki horfið til þess, sem áður var, að banna slíka verðtryggingu, ef aðilar koma sér saman um hana, heldur er það látið vera undir frjálsu ákvörðunarvaldi þeirra sjálfra. Samtímis er svo kveðið á um, að nú hinn 1. des. eigi launþegar að fá bætt upp það tjón, sem þeir hafa orðið fyrir vegna hækkunar á vöruverði nú síðustu víkur. Við vitum, að þetta hefur verið deiluefni og víst er það svo, að meðan hugsanlegt var, að hægt væri að ráða fram úr efnahagsvanda okkar í bili með öðrum ráðum en slíkri stóraðgerð sem gengisfelling er, var eðlilegt, að reynt væri að hafa hemil á því, að þessar aðgerðir leiddu til beinna kauphækkana þegar í stað, enda þótt slík skerðing óneitanlega hefði í för með sér nokkra kjaraskerðingu á meðan á henni stóð. Nú hefur þetta ekki reynzt fært. Vegna þeirrar atburðarásar, sem við höfum ekki fengið við ráðið, var gengi krónunnar lækkað og þar með hefur atvinnuvegunum skapazt meira svigrúm en ella, svo að nú má segja, að þeim sé fært að greiða þá kaupuppbót, sem hér er ráðgerð. Að vísu verður að játa, að slíkt eykur hættu á verðbólguþróun, en þar sem hérna er einungis um það að ræða, að kaupgjald nú hækkar um rösklega 3% frá því, sem var á miðju ári 1966, verður að segja, að þrátt fyrir þessa hækkun hafi óvenjulegur stöðugleiki haldizt í launum, og það sé tilvinnandi að leggja sig í þá hættu, sem þessari hækkun er samfara, ef það verður til þess, eins og sýnt er nú þegar, að skapa meiri möguleika til friðsamlegrar lausnar á þeim deiluefnum, sem uppi eru og óhjákvæmilega hljóta að koma ætíð þegar slík viðhorf eru í efnahagsmálum, sem nú eru hér á landi. Það verður heldur ekki á móti því mælt, að auðvitað er það ekki æskilegt, þó að um stund horfði svo sem það væri óhjákvæmilegt, að svipta menn þannig eftir á þeirri uppbót, sem lög og samningar standa til að þeir hljóti. Atvik geta verið slík, að slíkt sé óhjákvæmilegt, en þegar atvik breytast þannig, að önnur lausn er fáanleg eins og nú vissulega er fyrir höndum, er eðlilegt, að sá háttur sé upp tekinn. Og nú vita menn alveg að hverju þeir ganga. Þeir fá bætur fyrir það, sem liðið er, og síðan er það undir þeirra frjálsa samkomulagi komið, hvernig kaupgjaldsmálum verði háttað í framtíðinni. Jafnframt er svo ráðgert, að haldið verði áfram útreikningi framfærsluvísitölu, og er þá byggt á því eins og í 1. gr., að við þann útreikning verði lagt til grundvallar það samkomulag um nýja vísitölu, sem segja má að fengið sé og verkalýðsfélögin hafa talið sér til frambúðar hagkvæmara en þann gamla grundvöll, sem hingað til hefur gilt frá árinu 1959. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál, en legg til, að því sé vísað til 2. umr. og fjhn. Ég hygg, að það sé eðlilegast, að málið fari fyrir hana frekar en félmn. Það fer eftir venju.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er eitt af fylgifrv. gengisfellingarinnar, og segja mætti, að í sambandi við það væri full ástæða til þess að ræða ýtarlega allar gjörðir þessarar ríkisstj. í launamálunum yfirleitt, en til þess gefst annað tækifæri, og ég ætla ekki að gera það núna, aðeins ræða síðustu atburði varðandi þessi mál. Frv. það, sem lagt var fram hér í s.l. mánuði um efnahagsaðgerðir, fól í sér, eins og menn muna, um 754–800 millj. kr. nýjar álögur og kjarni þess máls var, að launþegar ættu að taka þessar byrðar á sig bótalaust. Það átti að taka vísitöluna úr sambandi, rjúfa það samkomulag, sem verið hefur um þau mál frá því á miðju ári 1964. Ég lýsti því yfir við 1. umr. þess máls, að ég teldi slíkt algert samningsrof við verkalýðshreyfinguna, og ég held, að það megi segja, að verkalýðshreyfingin í heild hafi litið svo á, því að sennilega hafa aldrei í okkar sögu jafneindregin og almenn mótmæli dunið yfir neina ríkisstj. eins og komu frá verkalýðshreyfingunni varðandi þessar aðgerðir. Um það mál skapaðist mjög náin samstaða innan verkalýðshreyfingarinnar, og ekki bara með félögum innan Alþýðusambandsins, þrátt fyrir það þó að þau lúti forystu manna með ýmsum pólitískum skoðunum, heldur og einnig með Alþýðusambandinu og Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Má segja, að það sé í fyrsta sinn, sem þessi tvö stóru launþegasamtök taka upp jafnnána samvinnu og var milli þeirra í þessu máli. Síðan hófust svo samningaumleitanir við ríkisstj., sem hér hafa ýtarlega verið ræddar áður og ég þarf ekki að fara að lýsa í smáatriðum. Niðurstaða allra þeirra viðræðna, rannsókna o.s.frv. varð sú, að enginn árangur varð af því varðandi höfuðefni málsins, þ.e.a.s. að vísitala yrði felld niður á laun vegna þeirra verðhækkana, sem áttu að verða afleiðingar og urðu afleiðingar aðgerðanna í októbermánuði. Við buðum þá, í þeim viðræðum, að tekin skyldi upp viðmiðun við nýja vísitölugrundvöllinn, sem þýddi það, að við gáfum eftir af okkar fullu kröfum allverulega, en við töldum, að í framhaldi málsins, ef nýr grundvöllur væri látinn mæla og hafa áhrif á kaupgjaldið, væri það til frambúðar ekki lakari mælikvarði en gamli grundvöllurinn hefur verið. En ég vil undirstrika, að það tilboð okkar var miðað við það, að slíkt yrði framhald málanna. Þegar engin niðurstaða fékkst um þessi mál í viðræðum við ríkisstj., tóku verkalýðsfélögin á ráðstefnu, sem Alþýðusambandið boðaði til, ákvörðun um, að til vinnustöðvunar skyldi koma 1. des., ef ekki væri þá orðið við þessari kröfu félaganna. Frammi fyrir þessum vanda stóð svo hæstv. ríkisstj., þegar fall sterlingspundsins rak á hennar fjörur, og má held ég segja, að það hafi verið sannkallaður hvalreki. Þegar þeir hlutir skeðu, var nú blaðinu snúið við. Við vissum alltaf, að frv. í okt. var aðeins upphaf að öðru og miklu meira, en það var þá talið bæði óljóst dæmi og kannske engan veginn eins stórt eins og margir vildu halda fram, og það tæki langan tíma að reikna allt það dæmi varðandi atvinnuvegina og komast að einhverri niðurstöðu. Hins vegar skipti nú svo um, að þegar gengi sterlingspundsins hafði verið fellt, virtust liggja fyrir og það í svo til einu vetfangi allir útreikningar um, hverjar væru þarfir íslenzku atvinnuveganna, sem ekki lágu fyrir áður, og var reiknað upp á brot úr prósentu, hvað hver og einn þyrfti til sinna hluta, þegar gengislækkun var annars vegar í sigti. Framhald þessara mála þekkja hv. þm. og þarf ekki að rekja það nánar. En nú var blaðinu snúið við á þann veg, að það þótti ákaflega sanngjarnt og eðlilegt, það var nú endurtekið hér af hæstv. forsrh., að fólk fengi uppbætur fyrir það, sem liðið var og lög og samningar stóðu til, að það skyldi fá. Nú taldi hæstv. ríkisstj. sig hafa efni á því að láta koma uppbætur 1. des., uppbætur á launin vegna þeirra verðhækkana, sem orðið höfðu fram að 1. nóv. En þar var að sjálfsögðu langþyngst á metunum og raunar nærri eitt, sú hækkun, sem varð á landbúnaðarvörunum vegna lækkunar á niðurgreiðslum. Nú var sem sagt hægt að bæta þetta, en nú voru hins vegar viðhorfin svo breytt, að í staðinn fyrir það, að vísitalan skyldi taka til að mæla aftur 1. marz, eins og ætlað var með hinu fyrra frv., skyldu nú felldar niður að fullu allar frekari verðbætur á kaupið, þrátt fyrir það að við blasi nú sú mesta hækkun á nauðsynjavörum almennings, sem við höfum lengi eygt. Það er enginn efi á því, að sú mikla gengisfelling, sem nú hefur átt sér stað á íslenzku krónunni, er ekki nema að litlum hluta, minnstum hluta, afleiðing af lækkun sterlingspundsins. Það er komið í ljós, sem við raunar sögðum hér í stjórnarandstöðunni við 1. umr. hins fyrra frv., að það, sem var verið að reyna að fela í vor, er nú ekki lengur hægt að fela og kannske heldur ekki sú sama knýjandi nauðsyn að haft sé í felum eins og var fyrir kosningarnar í vor. En gengisfellinguna almennt ætla ég ekki að ræða hér. Ég vil aðeins nota þetta tækifæri til þess að mótmæla því mjög eindregið og sérstaklega, að stór ástæða fyrir gengisfellingunni hafi verið sú, að verkafólkið hafi tekið til sín stærri hlut af þjóðartekjunum undanfarið en áður. Og þetta sé, eins og látið hefur verið liggja að oftar en einu sinni, ein af ástæðum þess, að gengið þyrfti að fella. Ég vil bara minna á þá staðreynd, að kaupmáttur tímakaups hefur á undanförnum 7–8 árum verið oftast mun lægri, og stundum miklu lægri en hann var á árinu 1959. Og hann er nú svipaður og hann var á árinu 1959, almennt svipaður og hann var þá. Það má finna einstök dæmi, sem eru örlítið á annan veg. Hann hefur farið batnandi síðan á árinu 1964 og verkalýðshreyfingunni hefur einmitt vegna verðtryggingarinnar tekizt að bæta hag sinn nokkuð og einnig hefur verðtryggingin á laununum orðið til þess, að stjórnarvöldin hafa haft meiri hemil á verðlaginu en áður var. Og það er einmitt þetta tvíþætta hlutverk, sem verðtryggingin á að hafa. Efni þessa frv. er í fyrsta lagi það, að ákveðið er, að greiða skuli uppbót á laun frá 1. des. n.k. Það er nú orðað þannig í þessu frv., að það er mjög villandi, ég vil segja rangnefni. Það er sagt, að verðlagsuppbót skuli aukin, en það er þvert á móti verið að takmarka þá verðlagsuppbót, sem hefði átt að koma að óbreyttum lögum. Ég held, að það hefði nú verið rétt að segja það alveg skýrum stöfum, ekki vera að neinum feluleik á þennan hátt. Það er sérlega einkennilegt að heyra þetta berast til landsfólksins á öldum ljósvakans, í gegnum útvarpið, að það sé verið að auka verðlagsuppbótina á launin, þegar einmitt er verið að gera hið gagnstæða. Út af fyrir sig mundi sú verðlagsuppbót, sem hér er um rætt, vera viðhlítandi, ef síðasti málsl. 1. gr. væri felldur niður, en þar er sagt, að þessi verðlagsuppbót skuli gilda, þar til aðilar á vinnumarkaðinum semja um annað. Og jafnframt er svo lagt til með þessu frv., að verðlagsuppbót, eins og hún hefur verið ákveðin með l., skuli felld niður. Hér var fyrir stuttri stundu af hæstv. forsrh. sagt, að það hefði þótt eðlilegt, að nú með þessum breyttu viðhorfum hefðu aðilar vinnumarkaðsins þetta í sínum höndum að semja um vísitölu á kaup; það væri frjálst. Það hefði ekki verið horfið að því að banna verðtryggingu á laun. Á þessu er að sjálfsögðu enginn eðlismunur, því sem nú felst í þessu frv. með þessu ákvæði og því beinlínis að banna verðlagsuppbót, ef grunnkaupið er ekki bundið eins og verið hefur. Á tímabilinu 1960–64 var grunnkaupið ekki bundið. Nú er hins vegar hvort tveggja sett í eitt, grunnkaupið og verðlagsuppbótin. En það er auðvitað ekki nokkur eðlismunur á þessu, aðeins blæmunur, en ekki meira, alls ekki meira. Það er mjög ákveðin og skýr túlkun hæstv. ríkisstj. og hennar sérfræðinga, að gengisfellingin komi ekki að notum þeim, sem hún á að þjóna, ef kaupgjald verði bundið við vísitöluna. Það má náttúrlega nærri geta, hvort atvinnurekendur muni ekki notfæra sér þessa röksemd í sínum átökum við samningaborðið við verkalýðshreyfinguna. Það verður naumast skýrar sagt en gert hefur verið, að þeir skuli ekki láta undan í einu eða neinu, og muni sjálfa sig fyrir hitta, ef þeir geri það. 2. gr. þessa frv. er svo um það, að reikna skuli út nýja framfærsluvísitölu, en það er atriði, sem út af fyrir sig er hægt að samþykkja, að taka upp nýja framfærsluvísitölu eftir þeim grundvelli, sem lagður hefur verið og gengið var úr skugga um, að muni sennilega vera nokkuð í samræmi við neyzlu, eins og hún nú er. En þriðja og höfuðatriði þessa frv. er að fella niður úr I. ákvæði um, að laun skuli greidd eftir verðlagi, verðlagsvísitölu. Þetta er að sjálfsögðu höfuðatriði frv. og allt annað þjónar sem sagt aðeins þessu höfuðmarki frv. Það er sjálfsagt óþarfi að taka það fram, en þó vil ég gera það, að um þetta frv. er ekkert samkomulag við verkalýðshreyfinguna. Einu afskiptin, sem samninganefnd verkalýðshreyfingarinnar hefur haft af þessum málum á þessu síðasta stigi, eru þau að reyna að hafa áhrif á, að frv. skuli þó ekki vera verra en það er nú í þeirri mynd, sem það er hér lagt fyrir. Eins og ég sagði er afnám verðtryggingarinnar aðalatriði frv. Um það mál yrði aldrei samið við verkalýðshreyfinguna eins og nú standa sakir. Þvert á móti er það stefna verkalýðshreyfingarinnar og hefur rækilega verið túlkuð einmitt nú hina síðustu daga, að hún telur, að laun verði að vera tengd verðlaginu. Afnám verðtryggingarinnar á kaupið leiðir óhjákvæmilega til nýs ófriðar á vinnumarkaðinum. Þessa reynslu höfum við enn svo ferska frá því á árunum 1960–64, og ég held, að það væri nú rétt, að menn íhuguðu rækilega, hvernig málin þá gengu fyrir sig, áður en þeir taka upp ákvæði þessa frv. Á föstudaginn sagði hæstv. forsrh. einmitt, að reynslan á þessu árabili, á árunum 1960–64, hefði orðið sú, að stöðugleiki í þróun verðlags og launa hefði ekki orðið meiri, heldur hið gagnstæða. Þetta er alveg hárrétt mat. Óvissan, ófriðurinn á vinnumarkaðinum hefur ekki orðið meiri en hann var á þessu árabili. Upp á þetta er nú verið að bjóða að nýju. Afleiðingar gengisfellingarinnar hljóta óhjákvæmilega að verða nýtt dýrtíðarflóð. Helztu nauðsynjar almennings hækka kannske mest og strax í verði. Þeir, sem lægst hafa launin, eiga erfiðast með að standa undir slíkum hækkunum. Það verkar á nákvæmlega sama hátt og afleiðingar hins fyrra frv. hæstv. ríkisstj. Það mun hafa verið reiknað út, að afleiðingar þessara verðhækkana, að afleiðingar gengisfellingarinnar á verðlagsvísitöluna nýju muni kannske nema um 7%. Ég er alveg sannfærður um, að þessir útreikningar standast ekki. Hækkunin hlýtur að verða mun meiri. Það er örugg reynsla, að þegar á annað borð verða verðbreytingar, eru þær alltaf mun meiri en sérfræðingarnir hafa reiknað með. Og það er fyrst og fremst vegna þess, að hvers konar aðilar í þjóðfélaginu, fyrst og fremst milliliðirnir og þeir, sem hafa með hvers konar þjónustu að gera og alls konar braskarar, nota tækifærið til mun meiri hækkana á öllum sviðum en gefið er tilefni til, t.d. í þessu tilviki með gengisfellingunni. Í blóra við slíkar ráðstafanir er fullt af alls konar aðilum, sem nota tækifærið um leið. Ég ætla ekki að fara að gizka á, hvað þessi verðhækkunaralda muni leiða af sér í framfærsluvísitölunni. Það mun koma í ljós á sínum tíma. En ég vil endurtaka, að hún hlýtur að koma langþyngst niður á þeim, sem úr minnstu hafa að spila. Og til viðbótar áhrifum þessarar gengisfellingar sýnist mér svo koma, að svo til allt, sem ráðgert var í hinu fyrra frv. ríkisstj., muni einnig koma til framkvæmda, þar sem það er einvörðungu lækkun niðurgreiðslubótanna, sem verður bætt núna 1. des., einnig hækkun á tóbaki og áfengi sennilega að einhverju leyti, annað ekki. Eftir stendur, trúi ég, allt, sem upp var talið í hinu fyrra frv. (nema e.t.v. farmiðaskatturinn), söluskattur á póst- og símaþjónustu, söluskattur á hljóðvarp, söluskattur á sjónvarp, hækkun iðgjalda almannatrygginga, hækkun sjúkrasamlags og hækkun hitaveitu. Ekkert hefur verið um það sagt, hvað verði með þessi mál, en a.m.k. á meðan ekki er fyllilega yfirlýst, að eitthvað af því verði dregið til baka, hljótum við að reikna með, að til viðbótar gengisfellingunni komi þetta bótalaust á herðar launþeganna. Ég held, að rétt sé, að menn geri sér það fyllilega ljóst, að verkalýðshreyfingin mun ekki una bótalaust slíku dýrtíðarflóði, sem óhjákvæmilega hlýtur að verða afleiðing þessara ráðstafana, sem nú hafa verið gerðar. Strangt aðhald í verðlagsmálum gæti miklu ráðið um, hvernig framhaldið verður. Það sem okkur enn hefur verið sýnt af því taginu er nú þess eðlis, að það lofar ekki miklu. Þegar ákveðið er, að aðilar, sem notið hafa verzlunarlánanna erlendu, skuli fá að hækka allar sínar birgðir, ef þeir skulda þær, sjáum við, að það eru ekki þessir aðilar, sem fyrst og fremst eiga að taka á sig byrðarnar, og á sama hátt er með skipafélögin. Hvernig farið verður með þessi mál nú, getur haft mjög mikil áhrif á, hver verður þróun þessara mála á næstu tímum, en eðli gengisfellingar er auðvitað fyrst og fremst stórfelld tilfærsla á tekjum innan þjóðfélagsins milli stétta. Ef ekki verða settar öflugar skorður með hlíðarráðstöfunum, er augljóst, að gengis felling kemur til með að koma harðast niður á launafólkinu og þess vegna verður enn að verðtryggja launin. Ég mundi telja, að nauðsynlegar breytingar á þessu frv. væru aðallega tvær: 1) Að fella niður síðasta málsl. 1. gr. og 2) Í staðinn fyrir 4. gr. þess þyrftu að koma skýr ákvæði um verðtryggingu launa og tryggingarbóta, eins og verið hefur. Miðstjórn ASÍ hefur beint því til verkalýðsfélaganna að aflýsa verkföllum 1. des., vegna þess að krafa sú, sem verkföllin voru miðuð við, hefur verið uppfyllt, þótt raunar skert sé. En verði ekki gerðar þessar breytingar á því frv., sem hér liggur fyrir og ég var að enda við að lýsa, held ég, að rétt væri fyrir hv. alþm. að gera sér ljóst, að aflýsing verkfallanna nú yrði aðeins frestun, frestun á átökum. Frv., eins og það liggur fyrir, boðar nýjan ófrið á vinnumarkaðinum. Þetta mundi ég vilja, að hv. alþm. gerðu sér fyllilega ljóst, áður en málið verður afgreitt.



Herra forseti. Ég held, að ég hafi lesið það í Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins eða einhverri grein í Morgunblaðinu, að svona venjulega væri ekki neitt sérstaklega hátt ris á Alþ. En engin regla er til án undantekninga, og það stóð í þessari sömu grein, að sú undantekning væri á þessu, að þegar forsrh. stigi í stólinn og léti til sín heyra, væri venjulega hátt ris á Alþ. Ég gat nú ekki satt að segja fundið það, þegar hæstv. forsrh. talaði hér áðan, að það væri neitt sérstaklega hátt ris á honum eða hátt ris á Alþ. Og ég get líka skilið það ákaflega vel, vegna þess að þegar ráðh. steig hér í stólinn, kom hann hingað til að jarðsyngja það, sem hann telur sig hingað til hafa bezt gert, en það er júní-samkomulagið 1964. En ef Morgunblaðið hefur hins vegar sérstaka tilhneigingu til þess, sem það vafalaust hefur, að hæla hæstv. forsrh., gæti ég bent því á eitt, sem er mjög auðvelt að hæla honum fyrir. Og það er fyrir það, hvað hann er fljótur að snúast, hafa eina skoðun í dag og aðra á morgun. Ég hef ekki setið lengi hér á Alþ., en ég minnist þess, að ég hef heyrt ráðh. flytja hér þrjár ræður um vísitölumálið. Fyrsta ræðan, sem ég heyrði ráðh. flytja um þetta mál, var á þingi 1960. Þá var í gildi í kaupsamningum milli atvinnurekenda og verkalýðsfélaga ákvæði um dýrtíðaruppbót. Forsrh. sté þá í stólinn til að lýsa því yfir, að hann teldi allar vísitöluuppbætur óhafandi og óverjandi, og það yrði að setja þau lög að banna allar vísitölubætur. Og forsrh. fékk þessum vilja sínum framgengt þá. Það var samþ. af Alþ. að banna allar vísitölubætur. Fjórum árum síðar heyrði ég forsrh. flytja aðra ræðu um þetta mál. Og þá var hann ekki alveg á þeirri skoðun, að það ætti að banna vísitölubætur, heldur mælti hann með því, að þær yrðu lögfestar. Og hann sagði þá, að það hefði reynzt mjög illa að banna vísitölubætur, vinnu.. ófriður hefði haldið áfram sízt minni en áður, jafnvel meiri, og þess vegna væri það nú ráðið að lögfesta vísitölubætur. Hér í dag hefur svo ráðh. haldið þriðju ræð- una um þetta mál og hún er á þá leið, að það sé bæði rangt að banna vísitölubætur og lögfesta vísitölubætur, heldur sé nú skást að hafa þetta frjálst. Ég held, að ég vilji ráðleggja hæstv. ráðh. það, ekki kannske sérstaklega vegna þess, að mér sé svo vel við stjórnina, heldur þá við þjóðina, að það væri hyggilegast fyrir hann að snúast nú einu sinni enn í þessu máli og láta það standa óbreytt, sem hann telur sig hafa bezt gert í þessum efnum, en það er júní-samkomulagið frá 1964. Sá snúningur ráðh. mundi áreiðanlega verða til bóta. Um þetta frv. vil ég fyrst segja það, að þegar tillit er tekið til þess ástands, sem er að skapast í þjóðfélaginu, að stórfelld dýrtíðarholskefla er að skella yfir, er það frv., sem hér er til umr., tvímælalaust eitt hið ósvífnasta og ranglátasta mál, sem hefur verið borið fram á Alþ. Áður en ég rökstyð þessa skoðun mína eða fullyrðingu frekar, finnst mér rétt að minnast örlítið á forsögu þessara mála. Ég hygg, að það hafi verið fyrst 1939, sem teknar voru upp - a.m.k. á síðari tímum vísitöluuppbætur á kaup eða dýrtíðaruppbætur á kaup. Það var gert í sambandi við gengisfellinguna, sem þá var ákveðin. Það mun hafa verið Alþfl., sem átti meginþátt í því, að þessi regla var þá upp tekin. Þetta fyrirkomulag, þ.e.a.s. að lögákveða dýrtíðaruppbætur, mun svo hafa haldizt allt fram á árið 1951. Þá var talið, vegna þess að inn í vísitöluna voru þá komnar allar verðhækkanir, sem leitt höfðu af gengisfellingu, sem ákveðin var árið áður, að það væri a.m.k. til athugunar rétt að fella hinar lögákveðnu vísitöluuppbætur niður, og var það gert með sérstökum lögum, sem samþ. voru hér á Alþ. Verkalýðsfélögin sýndu þá, að þau vildu ekki láta þetta fyrirkomulag falla niður, og þegar atvinnurekendur vildu ekki strax á það fallast, að þetta væri tekið upp í samninga, boðuðu þau til verkfalls og eftir nokkurra daga verkfall féllust atvinnurekendur á það að taka vísitölu- eða dýrtíðaruppbótarákvæðin upp í kaupsamninga, og það skipulag hélzt síðan óslitið til ársins 1960, þegar vísitölubannið var sett í viðreisnarl., sem þáv. ríkisstj. beitti sér fyrir. Þessi skipan stóð síðan í 4 ár, en í júnímánuði 1964 næst samkomulag um það milli verkalýðssamtakanna og samtaka vinnuveitenda og ríkisstj., að þetta fyrirkomulag skuli aftur að nýju upp tekið og vera nú lögbundið. Verkalýðshreyfingin hafði þá boðað til verkfalls, og hún hafði þá borið fram mjög verulegar kröfur um grunnkaupshækkanir, sem hún átti fyllsta rétt til. Og það var víst, eins og dæmið stóð þá, að aðstaða hennar var svo sterk, að hún hefði getað knúið þessar kröfur fram. Til þess að koma í veg fyrir þetta, bauðst ríkisstj. til þess að lögfesta dýrtíðarbætur gegn því, að samið yrði um tiltölulega lága grunnkaupshækkun, og það þótti meira öryggi í því, að þetta yrði sett í lög en í samninga eins og áður hafði tíðkazt. Forsrh. taldi þá, að með þessu hefði hann tryggt batnandi sambúð á milli stéttarsamtakanna og hefur mjög hrósað sér af því síðan. Ég held líka, að þó að talsvert hafi verið um verkföll á þessum tíma, hafi þau orðið miklu minni og vinnufriðurinn meiri, vegna þess að þetta samkomulag náðist í júnímánuði 1964. Ég skal hins vegar taka það fram, að þó að ég teldi, að þetta ákvæði í júnísamningunum 1964 væri á sínum tíma mjög til bóta, taldi ég önnur atriði í þeim samningum ekki heppileg, m.a. það, að það var tekið þar upp að reikna út lán húsnæðismálastjórnar eftir vísitölu eða láta þau hækka samkv. vísitölu. Með því að setja dýrtíðarbæturnar í lög, var tvímælalaust litið svo á, bæði hér á Alþ. og af öllum aðilum, að þetta fyrirkomulag ætti að vera varanlegt. Með því að hafa það ekki í samningum, heldur hafa það í l., væri það orðið samkomulag, sem ætti að standa til frambúðar. Ég skal að vísu viðurkenna það, sem ráðh. sagði hér áðan, að í ræðu, sem hann flutti, þegar hann mælti með þessu frv. á þinginu 1964, tók hann það fram, að þessi lög mundu ekki binda hendur manna um alla eilífð. En þrátt fyrir þau ummæli hans held ég, að það hafi verið almennt álitið, að þetta ætti að vera varanlegt fyrirkomulag, og ráðh. sagði þetta til að slá vissan varnagla, en ekki vegna þess að hann meinti það, að það ætti að standa stuttan tíma. Vegna þess hvernig þetta allt er í pottinn búið, tel ég, að nú, þegar þetta samkomulag er rofið, sé það gert af hálfu ríkisstj. á hinn ódrengilegasta hátt. Það er gert á þeim tímamótum, þegar það kemur verkalýðshreyfingunni og launþegastéttunum verst, að það sé rofið. Og það er alltaf ódrengilegt, þegar samningar eru gerðir í góðri trú, að annar aðilinn skuli þá nota sér aðstöðuna til að rjúfa þá, þegar aðstaðan er verst hjá hinum aðilanum. Þess vegna tel ég, að hér sé af hálfu hæstv. ríkisstj., - þó að hún hafi þann varnagla, sem ráðh. minntist á, - mjög ódrengilega að farið, þ.e. að rjúfa þetta samkomulag, þegar þeir tímar fara í hönd, að það er bersýnilegt, að það kemur verkalýðshreyfingunni og vinnustéttunum verst, að það sé rofið. En af öðrum ástæðum tel ég líka, að hér sé mjög ódrengilega að farið. Ef menn minnast þess, sem sagt var fyrir seinustu kosningar, hygg ég, að mönnum sé fátt minnisstæðara en það, sem hæstv. forsrh. sagði þá um júní-samkomulagið 1964. Ráðh. fór ekki dult með það, að þó að hann teldi sig hafa margt vel gert á liðnu kjörtímabili, hefði hann ekkert betra gert en það, að hann hefði komið á bættri sambúð milli ríkisvaldsins og verkalýðshreyfingarinnar með júnísamkomulaginu 1964. Hann fór um það mörgum fögrum orðum í þeim ræðum, sem hann flutti þá, bæði í útvarp og víða um landið, að með þessu samkomulagi hefði verið tryggður miklu betri vinnufriður en ella, og það hefði líka orðið minni verðbólga en ella hefði orðið, ef þetta hefði allt verið með sama hætti og áður var. Og það mátti af þessum orðum ráðh. ekki annað ætla en a.m.k. hann væri því fylgjandi, að þetta fyrirkomulag ætti að standa til frambúðar. Og ég er sannfærður um það, að ef menn hefðu átt von á því, sem nú er fram komið, að það yrði eitt af fyrstu verkum ríkisstj. að leggja til, að þetta samkomulag yrði fellt niður, hefði útkoma stjórnarflokkanna í kosningunum orðið á aðra leið en hún varð. Ég er sannfærður um, að ef það hefði legið fyrir þá, sem liggur fyrir hér á Alþ. í dag, að stjórnin ætlaði að vinna að því að fella niður dýrtíðaruppbót á laun, hefðu stjórnarflokkarnir ekki fengið þau úrslit í kosningunum, sem raun varð þó á. Og það eitt ásamt öðru sýnir, að ríkisstj. hefur unnið þessar kosningar á fölskum forsendum. Ég ætla ekki að fara að ræða hér almennt um gengisfellinguna sjálfa, vegna þess að það hefur áður verið nokkuð gert og verður vafalaust enn ýtarlegar gert í umr. í sambandi við önnur mál. En fyrst ég er farinn hér að minnast á annað borð á framkomu, sem ég tel óheiðarlega og ódrengilega, eins og hefur átt sér stað hjá ríkisstj. í sambandi við þetta mál, get ég ekki látið hjá líða að minnast ummæla, sem forsrh. lét falla rétt fyrir seinustu þingkosningar, í útvarpsumr. 7. júní. Forsrh. komst þá að orði á þessa leið: „Sjálfstæðismenn skilja jafnt nú sem áður, að heilbrigður atvinnurekstur er undirstaða velmegunar þjóðarinnar. Því verður ekki jafnað, sem ekki hefur verið safnað. En sjálfstæðismenn fylgja í verki kjörorði sínu, stétt með stétt. Þess vegna er okkur það heiður að hafa, án þess að ganga of nærri atvinnuvegunum, haft forystu um mestu lífskjarabætur, sem almenningi á Íslandi hafa hlotnazt. Launþegar í öllum stéttum munu vissulega minnast þess við kjörborðið.“ Það, sem ráðh. segir, er í stuttu máli þetta: Við höfum tryggt sæmileg lífskjör á undanförnum árum, án þess að hafa gengið of nærri atvinnuvegunum, - án þess að beita þurfi nokkurri kjaraskerðingu, a.m.k. ekki í náinni framtið. Þegar ráðh. sagði þessi orð, vissi hann allt um verðfall afurðanna, sem nú liggur fyrir. Verðlagið var að mörgu leyti lægra þá en það er nú. Hann vissi þá líka um þann aflabrest, sem var á síðustu vetrarvertið. Þrátt fyrir það lýsir hann því yfir fjórum dögum fyrir kosningar í útvarpi, sem öll þjóðin hlustar á, að það megi treysta því, að a.m.k. óbreyttum lífskjörum verði haldið áfram, vegna þess að það hafi ekki verið gengið of nærri atvinnuvegunum. Hvað segir forsrh. svo í dag? Hvað sagði hann hér s.l. föstudag, þegar hann mælti fyrir öðru frv. um gengismál? Hann sagði í stuttu máli, að það hefði verið gengið svo nærri atvinnuvegunum, að það þyrfti að lækka ísl. krónu um 20%, þegar frá er talin sú lækkun, sem segja má, að verði vegna falls sterlingspundsins. Hefði forsrh. sagt þetta fyrir kosningar, sem hann álítur satt nú, og áleit vafalaust satt þá, mundi hann og ríkisstj. þá hafa fengið sömu úrslit í kosningunum og raun varð á? Ég held, að úrslitin hefðu þá orðið talsvert önnur. Að vísu var það svo hér í Reykjavík, að flokkur forsrh. tapaði tíunda hverju atkv. eða rösklega það, en ég held, að þeir hefðu tapað a.m.k. fimmta hverju atkv. eða meira, ef hann hefði sagt það, sem hann vissi, að var satt, fyrir seinustu kosningar, en ekki blekkt þjóðina og sagt ósatt. Ég álít, að það sé ærin ástæða til þess að rifja þetta upp, vegna þess að þetta og margt annað sýnir, að ríkisstj. hefur unnið seinustu kosningar á algjörlega fölskum forsendum. Og það er þess vegna víst, að sá meiri hl., sem var á bak við hana þá og trúði orðum ráðherranna og annarra framámanna stjórnarflokkanna, sá meiri hl. er áreiðanlega ekki fyrir hendi í dag, og það er ekki meiri hl. þjóðarinnar, sem stendur á bak við þær að gerðir, sem nú er verið að ákveða. Ég skal þá víkja að efni þessa frv. og leitast við að rökstyðja þá staðhæfingu,sem ég viðhafði um það hér áðan. Það hefur réttilega verið sagt, að það gildi um þessa gengisfellingu eins og raunar aðrar gengisfellingar, að það fari eftir því, hvaða hliðarráðstafanir eru gerðar til þess að tryggja heppilegar framkvæmdir, hvort tilætlaður árangur næst eða ekki. Þegar talað er um hliðarráðstafanir, er fyrst og fremst átt við ráðstafanir, sem beinast að því að gera þeim, sem þyngst verða fyrir barðinu á gengisfellingu, sem auðveldast að rísa undir þessum byrðum. Í framhaldi af þessu er rétt að athuga, hverjir það séu þá, sem eiga erfiðast með að rísa undir þeim byrðum, sem leiða af gengisfellingunni. Ég held, að það fari ekki á milli mála, að þeir, sem eiga erfiðast með að rísa undir þessum byrðum, séu láglaunamennirnir eða láglaunastéttirnar í landinu. Þær hafa af minnstu að taka til að mæta þeim áföllum, sem af gengisfallinu verða. Ég held, að það væri þess vegna ekki óheppilegt fyrir alþm. að athuga, hver eru launakjör láglaunastéttanna í landinu í dag. Hvað er það, sem verkamenn bera nú úr býtum? Er hlutur þeirra slíkur, að það sé hægt að ætlast til þess, að þeir geti tekið á sig miklar nýjar byrðar vegna stórfellds gengisfalls? Til þess að geta veitt nokkrar upplýsingar um þetta, hef ég aflað mér þeirra kauptaxta, sem nú eru í gildi hjá verkalýðsfélögunum hér í Reykjavík. Og ég ætla að lofa mönnum að heyra, hvaða kaup það er, sem verkamenn hafa samkvæmt þessum kauptöxtum. Ég ætla þá að byrja á Dagsbrún. Ég ætla ekki að taka fyrsta taxta Dagsbrúnar, sem oft hefur verið vitnað til, heldur annan taxta Dagsbrúnar, en í honum munu vera langflestir verkamenn. Í honum eru t.d. allir verkamenn, sem vinna við fiskvinnu, aðstoðarmenn í togvinnu og steypuvinnu, við gæzlu hrærivéla, vélgæzlu á loftpressum, ryðhreinsun með handverkfærum, vinnu í grjótnámi, bifreiðastjórn, þegar bifreiðarstjóri vinnur eingöngu við akstur bifreiðarinnar, vélgæzlu á togurum í höfn, vinnu við fóðurblöndunarvélar, afgreiðslu í sandnámi, vinnu með handverkfærum við holræsagerð, vatnsveituframkvæmdir og skurðgröft vegna raflagna, símalagna o.fl., verkamenn á olíustöðvum, þ.e. aðstoðarmenn á tankbílum og afgreiðslumenn á smurningsolíulager og menn, sem vinna við götuhreinsun. Það er sem sagt langstærsti hópurinn af Dagsbrúnarmönnum, sem tekur laun samkvæmt þessum taxta. Og launin, sem þessir verkamenn hafa, eru á fyrsta og öðru ári 8.951,00 kr. á mánuði, en það svarar til þess, að þeir hafi í árslaun 107.412,00 kr. Þegar þeir eru búnir að vinna í tvö ár, þá hækka mánaðarlaunin upp í 9.399,00 kr. eða árslaunin verða 112.788,00 kr. Sem sagt, langfjölmennasti Dagsbrúnarhópurinn hefur í árslaun fyrir fulla dagvinnu frá 107 þús. kr. upp í tæpar 113 þús. kr. Það hefur oft verið rætt um það undanfarið, að hafnarverkamenn séu í sérflokki og þeir hafi fengið meiri hækkun en aðrir verkamenn að undanförnu. En hvað er þá af kaupi þeirra að segja? Það er í stuttu máli á þá leið, að hafnarverkamaður hefur á fyrsta og öðru ári í vikulaun 2.215,00 kr. eða í árslaun 115.180,00 kr. Þegar hann er búinn að vinna í tvö ár, þá hefur hann í vikukaup 2.325,00 kr. eða í árslaun 120 þús. kr. Og það má segja, að sé hámarkið hjá venjulegum Dagsbrúnarverkamanni, því að þeir, sem eru í taxta fyrir ofan þetta, geta miklu frekar talizt fagmenn en ófaglærðir verkamenn og taka kaup samkvæmt því. Það eru menn, sem vinna fagvinnu, sem sérstaka þjálfun þarf til að leysa af hendi og þess vegna ekki óeðlilegt, þó að þeir séu miklu frekar flokkaðir með fagmönnum en ófaglærðum verkamönnum. Sem sagt, hjá þessum fjölmennustu starfshópum Dagsbrúnarmanna eru launin frá 107 þús. kr. upp í 121 þús. kr. hæst. Þetta er nú það, sem þessir menn bera frá borði, ef fylgt er taxta og ekki er um neina eftirvinnu að ræða, en hins vegar alveg fulla dagvinnu. Hvernig lítur þetta svo út hjá verkakvennafélaginu Framsókn? Það er ekki óeðlilegt, að það sé athugað líka, en rétt er að viðurkenna, að það hefur komizt á hér, sem á víða langt í land annars staðar, að konur njóta nokkurn veginn jafnréttis við karlmenn í launagreiðslum, a.m.k. í þessum stéttum. Samkv. 1. taxta Framsóknar, en í honum eru allar ræstingakonur, sem er langsamlega fjölmennasti starfshópurinn í Framsókn, eru launin þessi: Fyrstu tvö árin hafa þær í mánaðarkaup 8.713,00 kr. eða í árslaun 104.180,00 kr. Þegar þær eru búnar að vinna í tvö ár, hafa þær í mánaðarlaun 9.149,00 kr. eða í árskaup 109.788,00 kr. M.ö.o., konur í verkakvennafélaginu Framsókn hafa í árslaun frá 104 þús. kr. upp í tæplega 110 þús. kr. eftir því, hvar þær eru í flokki. Þetta er nú allt það, sem verkakonurnar bera úr býtum með því að vinna alveg fulla dagvinnu allt árið um kring, en að vísu er ekki þarna reiknað með neinni eftirvinnu eða yfirborgun. Ég kem þá næst að félagi verksmiðjufólks, Iðju, en þar eru launakjörin á þessa leið: Fyrsta árið eru mánaðarlaunin 8.564,00 kr. eins og hjá Dagsbrún, eða árslaunin 102.552,00 kr. Eftir eitt ár eru mánaðarlaunin orðin 9.137,00 kr. og árslaunin þá 109.644,00 kr. Sem sagt, launakjörin hjá Iðju eru nokkru lægri en hjá Dagsbrún, þannig að verkamenn, sem eru þar á fyrsta ári, hafa ekki í árslaun nema 102 þús. kr. og þeir, sem komast hæst, hafa tæplega 110 þús. kr. Þetta er það, sem verkamenn bera nú úr býtum samkv. gildandi kauptöxtum. Hitt er hins vegar rétt og það ber að viðurkenna, að á undanförnum árum hafa þeir haft nokkuð hærri rauntekjur, sem stafar að sumu leyti af því, að einhverjar yfirborganir kunna að hafa átt sér stað og eftirvinna hefur verið talsvert mikil. Og auk þess hafa náttúrlega ýmsir fjölskyldumeðlimir unnið inn ýmsar tekjur, sem reiknast verkamanninum í framtali. Nú er hins vegar þannig orðið ástatt hjá okkur, vegna þess að lánsstefnan í peningamálunum, lánsfjárstefna Seðlabankans, hefur átt þátt í því að draga mjög úr atvinnulífinu, þrengja kost atvinnufyrirtækjanna, að yfirborganir eru að mestu að falla niður og eftirvinna er víðast hvar orðin mjög lítil og jafnvel engin, þannig að það, sem þessir menn hafa að byggja á, er fyrst og fremst það, sem dagvinnutaxtarnir gefa, og ég hef nú lýst því, hvað það er, sem þeir fá samkv. þessum gildandi kauptöxtum. Og nú skulum við athuga í framhaldi af þessum tölum það frv. um hliðarráðstafanir, sem hér liggur fyrir. Ég sagði áðan, að hliðarráðstafanir í sambandi við gengislækkun ættu fyrst og fremst að miða að því að bæta aðstöðu þeirra, sem taka á sig tiltölulega þyngstu byrðarnar. Ég held, að það dragi enginn í efa eða geti mótmælt því, að þeir, sem taka á sig þyngstu byrðarnar í sambandi við gengisfall, eru þeir, sem hafa lægstu launin og verst eiga þess vegna með að verjast þeim áföllum, sem af gengisfellingunni verða. Hvað er það, sem þetta frv. býður þessum mönnum upp á til að bæta aðstöðu þeirra í sambandi við gengisfellinguna? Þetta frv. býður þeim upp á það að taka á sig alla þá kjaraskerðingu, sem af gengisfellingu hlýzt án þess að fá nokkrar bætur í staðinn. Þessir menn, sem hafa í árslaun samkvæmt kauptöxtum 102–120 þús. kr., eiga að taka á sig alla kjaraskerðingu, sem af gengisfellingunni verður, án nokkurra bóta. Það er þetta, sem fyrst og fremst felst í þessu frv. Ég segi því um þetta mál alveg hiklaust, og ég held, að allir hljóti að taka undir það, sem athugað hafa það af nokkurri sanngirni: Það er ósvífni að bjóða verkamönnum upp á þetta. Það eru rangindi að bjóða verkamönnum upp á þetta. Og það mun hefna sín að bjóða láglaunastéttunum upp á þetta. Þess vegna hika ég ekki við að segja, að það mál, sem hér liggur fyrir, er eitthvert hið ósvífnasta og ranglátasta mál, sem hefur verið borið fram á Alþ. Og það mega líka þeir vita, sem ætla að koma fram slíkum rangindum eins og þessum, að þeim á eftir að verða fullkomlega mætt. Því hefur stundum verið haldið fram af stjórnarsinnum, að ég og ýmsir aðrir, sem þeir telja, að hafi átt þátt í því, að orðið hafi nokkur hækkun á kauptöxtum á undanförnum árum,eigi meginsök á því, að nú sé komið í atvinnumálum þjóðarinnar eins og raun ber vitni um. Ég mótmæli því, að kauptaxtar, sem ekki tryggja verkamönnum hærri laun en frá 102 þús. til 121 þús. kr. á ári, séu orsök þess, hvernig nú er komið í efnahagsmálum íslenzku þjóðarinnar. Það er fullkomlega rangt, að þessir kauptaxtar eigi nokkurn þátt í því. Það eru allt aðrar ástæður, sem því valda, að þannig er nú ástatt en það, að kauptaxtar verkafólksins séu of háir. Og það sem veldur meira um það en nokkuð annað er það, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur haldið á málum atvinnuveganna á undanförnum árum. Ég held, að það sé alveg óhætt að fullyrða það, að þegar undan er skilin sú nýja tækni, sem hefur komið til sögunnar í sambandi við síldveiðarnar, hafi orðið minni framleiðniaukning í íslenzkum atvinnuvegum á undanförnum áratug en í atvinnuvegum nokkurrar annarrar nálægrar þjóðar. Hjá öllum öðrum þjóðum hafa á seinasta áratug orðið stórstígari framfarir í framleiðniaukningu en nokkru sinni fyrr. Hér hefur framleiðniaukningin, þegar síldveiðarnar eru undanskildar, svo að segja staðið í stað. Það er meira að segja játað í skýrslum, sem Efnahagsstofnunin sendi hagráði á síðasta ári. Það er þetta, sem er meginorsök þess, hvernig ástatt er nú í íslenzkum at vinnumálum. Það hefur átt sér stað svo að segja algjör stöðvun á seinasta áratug, hvað framleiðniaukninguna snertir í íslenzkum atvinnuvegum, í stað þess að stórstígar framfarir hafa átt sér stað í öðrum löndum í þessum efnum. Og þó hefur aðstaðan til þess að koma fram stórfelldri framleiðniaukningu aldrei verið betri hér á landi en einmitt á þessum áratug. Aldrei hafa þjóðartekjurnar verið meiri og því aldrei betri aðstaða til að veita fjármagninu til að auka framleiðnina í atvinnuvegunum, en það hefur verið vanrækt að langsamlega mestu leyti. Og þó að syndir ríkisstj. séu margar, tel ég það höfuðsynd hennar, hve illa hefur til tekizt í þessum efnum. Þetta stafar af því, að ríkisstj. hefur algjörlega vanrækt það, sem á að vera höfuðhlutverk hverrar ríkisstj., og það er að leitast við að beina fjármagninu fyrst og fremst til þeirra framkvæmda, sem nauðsynlegastar verða að teljast og miða að því að auka framleiðni atvinnuveganna. Í öðru lagi og engu síður stafar það svo af þeirri peningastefnu, sem ríkisstj. hefur framfylgt. Í staðinn fyrir það, að í flestum öðrum löndum er keppt að því að tryggja atvinnuvegunum nægilegt rekstrarfé og nægilegt stofnfé til framkvæmda, hefur verið tekin upp sú stefna hér á landi á þessum góðærisárum að undanförnu að skera þetta allt saman sem mest við nögl. Seðlabankinn hefur tekið upp hin stórfelldustu skerðingarákvæði gagnvart viðskiptabönkunum og komið þannig í veg fyrir, að þeir gætu veitt atvinnuvegunum eðlilega þjónustu. Lánsfjárhöftin, sem ríkisstj. hefur fylgt, hafa átt sinn stóra þátt í því, að hér hefur stefnt í allt aðra og öfuga átt við það, sem hefur átt sér stað í öðrum löndum, hvað framleiðniaukningu í atvinnuvegunum snertir. Þetta er höfuðástæðan til þess, hvernig nú er komið í íslenzkum atvinnumálum, að við höfum ekki fylgzt með öðrum þjóðum í þessum efnum, heldur verið að dragast aftur úr. Við sjáum það líka, ef við berum saman kaupgjald hér og í öðrum löndum, að það eru ekki kauptaxtarnir, sem eiga sök á því, hvernig komið er í íslenzkum efnahagsmálum. Ég hef hér í dönsku fjármálatíðindunum tölur um það, hvert var tímakaup ófaglærðra iðnaðarmanna í Danmörku á síðasta ársfjórðungi ársins 1966. Þess má geta, að síðan hefur átt sér stað nokkur grunnkaupshækkun í Danmörku, a.m.k. á lægstu laununum, og auk þess hafa dýrtíðaruppbætur þar aukizt, svo að tímakaupið í iðnaðinum danska er nokkru hærra nú en það var á þriðja ársfjórðungi í fyrra. En þá var meðaltal tímakaupsins hjá dönskum iðnaðarmönnum samkv. þessari heimild 10.50 kr. danskar, sem láta mun nærri, að hafi numið 66 ísl. kr. miðað við fyrrv. gengi, en rúmum 80 kr. miðað við núv. gengi. En hvert er svo kaup iðnverkamanna á Íslandi, sem er ekki ósanngjarnt eða óeðlilegt að bera saman við þetta? Í dag er dagvinnukaupið hjá Iðjuverkamönnum 46 kr. á fyrsta ári, en eftir það er það 49 kr. Sem sagt, í dag er sá munur hér og í Danmörku, að danskur iðnverkamaður hefur 80–90 ísl. kr. í tímakaup, en íslenzkur iðnverkamaður hefur innan við 50 kr. Og þessi munur var um 20 kr., áður en gengið var fellt, eins og ég skýrði frá áðan, þar sem tímakaup iðnverkamanns í Danmörku hefur þá verið 66 kr., en 46 kr. hér. Ég held, að það sé ekki með neinum rétti hægt að halda því fram, þegar litið er á þennan samanburð, og hliðstæðan samanburð mætti gera við önnur lönd, að það séu kauptaxtarnir, sem valdi því, hvernig komið er í íslenzkum atvinnumálum. Þar er um allt aðra ástæðu að ræða. Það hefur komið greinilega fram í þessum umr., að það hefur verið stefna verkalýðssamtakanna allt síðan 1939, að Alþfl. fékk það lögfest, að greiddar væru dýrtíðaruppbætur á kaup. Það er áreiðanlega eindregnari stefna verkalýðssamtakanna í dag en nokkru sinni fyrr, þegar sú dýrtíðarholskefla er fram undan, sem menn eygja í dag. Ríkisstj. má þess vegna eiga það víst, að ef þetta frv. hennar verður að lögum, mun það til einskis annars frekar leiða en nýrra átaka á vinnumarkaði. Verkalýðssamtökin sýndu það fyrir fáum dögum, að þau ætla ekki að láta bjóða sér það, að teknar séu af þeim þær vísitöluuppbætur, sem þau áttu að fá um næstu mánaðamót, og þau munu einnig sýna það eftirleiðis, að þau munu ekki láta bjóða sér upp á slíkt. Með því að nema úr lögum dýrtíðaruppbót á kaup er ríkisstj. að bjóða vinnuófriði heim, það má hún gera sér fullkomlega ljóst. Og ef rétt nafn væri á þessu frv., ætti það í raun og veru að heita frv. til laga um að rjúfa vinnufrið, því að með þessu gerir ríkisstj. ekkert annað en að rjúfa vinnufrið. Það hlýtur henni að vera fullkomlega ljóst, eins og hefur komið svo greinilega fram í þeim átökum og viðræðum, sem hafa farið fram milli hennar og fulltrúa verkalýðssamtakanna á undanförnum vikum og dögum. Ég held þess vegna, að hæstv. ríkisstj. eigi ekki að hraða sér of mikið í þessu máli, heldur hugsa sig vel um og hæstv. forsrh. mundi áreiðanlega gera bezt, ef hann snerist nú einu sinni enn í þessu máli og léti þau lög óbreytt standa, sem hann samdi um við verkalýðshreyfinguna í júní 1964. Það skiptir miklu máli á erfiðum tímum, eins og eru víssulega nú, að þeir menn, sem hafa valizt til forustu hjá þjóðinni, leitist við að gera sitt bezta og séu sem beztum hæfileikum og mannkostum búnir. Af þeim hæfileikum, sem kannske ríður mest á undir slíkum kringumstæðum, er það, að forustumennirnir sýni góðvilja og drengskap. Það er ekki að sýna góðvilja að leggja til, þegar stórfelld dýrtíðarholskefla er fram undan, að þeir, sem búa við langsamlega verstu kjörin eins og verkamennirnir, skuli engar bætur fá vegna þeirrar kjaraskerðingar, sem af þessu hlýtur að leiða. Það er ekki drengskapur að koma þannig fram við þessar stéttir. Þess vegna vil ég treysta því, þótt það geti jafnvel orðið til þess að auka eitthvað langlífi þessarar ríkisstj., - ég met hag þjóðarinnar meira - að hæstv. forsrh. íhugi þetta mál einu sinni enn, íhugi það mjög vandlega áður en það er afgreitt frá þinginu og sjái það við nánari athugun, að hið eina rétta, sem hann getur gert, er að snúast einu sinni enn og láta júní-samkomulagið frá 1964 halda sínu fulla gildi, hvað þetta snertir.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram í þessum umr., er það megininnihald þess frv., sem hér er nú til umr., að afnema skuli úr l., að kaupgjald og aðrar launagreiðslur skuli fylgja vísitöluútreikningi og að uppbætur skuli greiðast á laun miðað við verðlag á hverjum tíma. Þetta eru meginatriðin, sem er að finna í þessu frv. Þau atriðin, sem fram koma í 1. gr. og fjalla um annað en þetta, eru um það að gera verðlagsuppbætur á laun fram til 1. des. n.k. nokkru minni en lög og samningar segja til um. En þó er þar sem sagt gert ráð fyrir því að greiða áfram nokkrar verðlagsuppbætur á laun 1. des. og taka þar nokkurt tillit til þeirra verðlagsbreytinga, sem orðið hafa á tímabilinu frá 1. ágúst til 1. nóv. s.l. En meginkjarni frv. er sem sagt um það að taka nú aftur upp það fyrra fyrirkomulag að hafa ekki ákvæði í l. um vísitöluuppbætur á laun eða kaupgreiðslur. Við vitum, að núv. hæstv. ríkisstj. bannaði með lögum vísitöluuppbætur á laun í efnahagslöggjöf sinni, sem samþykkt var á Alþ. í febr. 1960. Og þá hélt ríkisstj. því fram, að þetta væri nauðsynlegt, vegna þess að reglurnar um vísitöluuppbætur á laun verkuðu sjálfkrafa til verðbólgumyndunar í landinu. Hins vegar var sú löggjöf þannig, að samkv. henni gátu launþegasamtökin eða verkalýðsfélögin í landinu breytt grunnkaupi með samningagerð við vinnuveitendur, og á þann hátt var auðvitað opið að hreyta kaupgjaldinu frá því, sem það var, þegar þessi löggjöf ríkisstj. var sett. Auðvitað fór það ekki á milli mála, að það, sem vakti fyrir ríkisstj. á sínum tíma eða í febrúarmánuði 1960, þegar löggjöfin var sett um efnahagsráðstafanirnar, var það, að ríkisstj. taldi, að launþegar í landinu ættu ekki að fá bætur í launum fyrir þá verðhækkun, sem fyrirsjáanlegt var, að mundi sigla í kjölfar þeirrar gengisbreytingar, sem þá var verið að samþykkja. Það var sem sagt fyrirætlun ríkisstj. á þessum tíma að lækka launakjörin, skerða kjörin frá því, sem þau höfðu verið. Það er býsna fróðlegt, þegar ríkisstj. kemur nú á nýjan leik með löggjöf, sem fer í sömu átt og þessi fyrri, að rifja upp nokkur helztu atriðin, sem gerzt hafa í þessum málum á undanförnum árum. Hver varð afleiðing þess, að slitið var sambandið á milli launa og verðlags með efnahagsmálalöggjöfinni 1960? Afleiðingin varð sú, að allmiklar verðhækkanir gengu yfir, og svo var komið á miðju ári 1961 eða eftir rétt u.þ.b. 11/2 ár, að verðlag á vörum og þjónustu hafði hækkað skv. útreikningum Hagstofunnar um 17%. Vitanlega hafði kaupgjald verkafólks í landinu rýrnað að kaupmætti til sem þessu nam á þessu tímabili. Ríkisstj. hafði því náð þeim tilgangi sínum í þetta skipti að koma fram allverulegri kjaraskerðingu á þessum árum. En á miðju ári 1961 neitaði verkalýðshreyfingin að una þessari þróun, og þá var kjarasamningum sagt upp og verkföll skullu á um allt land svo að segja. Þá voru gerðir nýir samningar og kaup var hækkað talsvert, en ríkisstj. vildi ekki una við hina nýju samninga, sem þá voru gerðir, og þótt atvinnurekendur í landinu hefðu gert skuldbindandi samninga við verkalýðssamtökin, svaraði ríkisstj. með því að skella á nýrri gengislækkun í ágústbyrjun 1961. Og enn hélt ríkisstj. sér við sína fyrri stefnu að banna vísitöluuppbætur á kaup. Og hvernig varð svo þróunin áfram? Hún varð þannig, að hvert verkfallið rak annað, bæði á árinu 1961, einkum þó á árinu 1962 og árinu 1963. Slíkur verkfallafjöldi eins og dundi yfir á þessu tímabili hefur ekki dunið yfir nokkurn tíma fyrr eða síðar á jafnlöngum tíma. Og hver varð svo þróunin í verðlagsmálum í landinu, á meðan þetta gekk allt yfir? Þannig var komið á miðju ári 1964, að vísitala Hagstofunnar, sem sýndi breytingar á vörum og þjónustu, hafði hækkað upp í 187 stig eða um hvorki meira né minna en 87% á þessu tímabili. Og síðasta árið, sem þetta stóð, eða frá því í júní 1963 þar til í júní 1964, hækkaði þessi vísitala á vörum og þjónustu úr 149 stigum í 187 eða um 38 stig, en það samsvarar 25.5%. Þegar þetta hafði allt gengið yfir, sá núv. hæstv. ríkisstj. það, að með öllu var óhugsandi að halda svona áfram. Stefna hennar um það að banna vísitöluuppbætur á laun og að ætla að koma fram kjaraskerðingu á þann hátt, sem hún hafði reynt, gat ekki gengið og þá breytti hæstv. ríkisstj. um stefnu, og enginn undirstrikaði það betur en hæstv. forsrh. sjálfur í þeim yfirlýsingum, sem hann gaf. Hann viðurkenndi það fullkomlega, að fyrri aðferðin hefði ekki heppnazt, það hefði ekki fengizt vinnufriður og það hefði ekki fengizt sú þróun í kaupgjalds- og verðlagsmálum, sem ríkisstj. hefði ætlazt til. Og þá voru gerðir nýir samningar í júní 1964 og það viðurkennt, að kaupgjald verkamanna og launagreiðslur yfirleitt í landinu skyldu tengdar við kaupgjaldsvísitölu og hreyfast skv. verðlagi í landinu á hverjum tíma. Og hver var svo reynslan af því, að þessi nýja stefna var tekin upp? Jú, reynslan varð sú, að eftir að þetta skipulag var tekið upp, hreyfðist kaupgjald og verðlag í landinu minna en það hafði gert áður. Þetta hefur hæstv. forsrh. margsinnis undirstrikað í skrifum sínum um þessi mál, að júnísamkomulagið hafi einmitt breytt þeirri óhagstæðu þróun í þessum efnum, sem áður var. Og hann hefur einnig bent á það, og það hafa margir fleiri gert, að um leið og þessi stefnubreyting varð, sýndi það sig einnig, að kaupmáttur launa hjá verkalýðsfélögunum í landinu jókst líka meira á seinna tímabilinu en á hinu fyrra, þrátt fyrir öll stóru stökkin. Og sem sagt, verðhækkanirnar urðu miklu minni. En þrátt fyrir þessa reynslu, sem fyrir liggur í þessum efnum, kemur hæstv. ríkisstj. nú enn einu sinni með till. um það að taka upp gamla lagið, sem hafði reynzt svona ömurlega, byrja aftur á sama leiknum og hér var tekinn upp í febr. 1960. Hér fyrr á þessu þingi lagði ríkisstj. fram frv. um það, að hætt skyldi að miða kaupgjald í landinu við verðlag, og hún vildi, vegna sérstakra efnahagsráðstafana, sem hún var þá með á prjónunum, gera kröfu um það, að launþegar í landinu féllu frá kaupuppbót á laun sín, sem næmi 41/2 % miðað við hina nýju vísitölu, en hefði numið í kringum 71/2 % miðað við eldri vísitöluna, sem mælt hefur verið eftir. En nú er ríkisstj. aftur búin að breyta till. sínum nokkuð, nú þykist hún sjá fram á það, að hún þurfi að fara fram á enn þá meiri kjaraskerðingu en hún fór fram á fyrir nokkrum vikum síðan. Nú vill hún greinilega, að launþegar í landinu taki á sig bótalaust allar verðhækkanirnar, sem hljótast af framkvæmd hinnar nýju gengislækkunar. En það er augljóst, að þær verðhækkanir muni verða a.m.k. 7–8%, eftir því sem sérfræðingar ríkisstj. telja, en ég fyrir mitt leyti tel miklu líklegra, að þær nemi einum 10%, en hvað sem því líður er sem sagt enginn vafi á því, að hér er um verðhækkanir að ræða, sem munu nema a.m.k. 7–8%. Það er því augljóst, að ríkisstj. stefnir að því, að launþegar í landinu taki á sig þessar verðhækkanir án bóta í kaupi. En auk þess ætlar hún svo launþegum að taka á sig einnig nokkra kjaraskerðingu vegna fyrri efnahagstill., sem ríkisstj. hefur lagt fram, eins og hér hefur verið bent á fyrr í þessum umr. Og til þess að koma þessu fram hugsar ríkisstj. sér þá leið að nema úr lögum þau ákvæði, sem tryggja launþegum í landinu uppbætur á laun sín í fullu samræmi við verðlagið í landinu á hverjum tíma. Í þessu sambandi vil ég minna á það, að í umr. um þessi mál áður, á meðan ríkisstj. sérstaklega var að streitast við sína fyrri leið í málinu, þá leið, sem hún barðist við að halda hér uppi frá febr. 1960 og þar til í júní 1964, þá hafði ég margsinnis bent á það, að það skipti ekki höfuðmáli í þessum efnum, þótt ríkisstj. sliti á pappírnum í sundur ákvæðin um fast hlutfall milli launa og verðlags. Ef það yrði gert, mundi hitt ráða úrslitum, að ef verðlagið í landinu hækkaði, mundi kaupið koma á eftir, og það gæti aðeins verið um stuttan tíma að ræða. Kauphækkanirnar mundu segja til sín, ef verðhækkanirnar gengju yfir og það væri alveg vafasamt, að það yrði heppilegra fyrir þróun kaupgjalds- og verðlagsmála að halda uppi þessu fyrirkomulagi, sem ríkisstj. streittist við að halda hér uppi á árunum 1960–1964, þótt ekki væri í gildi nein formleg kaupgjaldsvísitala. Þessar aðvaranir mínar á þessu tímabili gilda alveg eins nú. Ríkisstj. mun sanna það, að þó að ekki sé í gildi skráð kaupgjaldsvísitala, sem breytir kaupinu sjálfkrafa til samræmis við verðlag, mun hitt koma í staðinn, að verkalýðshreyfingin mun með vissu millibili knýja fram sínar kauphækkanir til samræmis við hækkað verðlag á hverjum tíma, og ég dreg það í efa enn, eins og ég gerði áður, að þróunin í kaupgjalds- og verðlagsmálum verði hagstæðari fyrir efnahagslíf þjóðarinnar með þessu lagi en hinu. Það er blekking, sem ríkisstj. telur sér trú um, að hún geti komið fram slíkri kjaraskerðingu hjá launþegum, sem hún nú stefnir að. Hún hefur ekki getu til þess, það getur ekki staðið nema stuttan tíma, að slík kjaraskerðing verði í gildi. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. telur, að vegna þess að nú hefur verið gripið til gengislækkunar og fyrirsjáanlegt er, að verðlag hér innanlands muni hækka allverulega í kjölfar hennar, sé ekki hægt að hafa vísitölu í gangi, þannig að kaupgjald fái að hreyfast skv. henni til samræmis við það hækkandi verðlag, sem menn vita, að er í vændum. Hér er að mínum dómi um alranga skoðun hjá ríkisstj. að ræða. Það er fyllilega hægt að hafa kaupgjaldsvísitölu í gangi, þó að um gengislækkunaráhrif sé að ræða. En það er einmitt eitt höfuðatriðið í sambandi við framkvæmd á gengislækkuninni að hafa náið auga á því, hvernig tekst til með þróun verðlagsmálanna í landinu. Það á ekki að loka augunum fyrir því, sem er að gerast í þessum efnum, heldur á ríkisstj. þvert á móti að leggja sig alla fram um það að koma í veg fyrir of mikla hækkun á verðlagi í landinu, þegar slíkar ráðstafanir eru gerðar eins og lækkun á verðgildi krónunnar. Þar koma auðvitað mörg ráð til. Og ég efast ekkert um, að hefðu ákvæðin um kaupgjaldsvísitölu verið í l., hefði ríkisstj. séð sig knúna til að fylgjast náið með þessum verðlagsbreytingum og þá hefði hún talið sér hagstæðast að reyna að koma í veg fyrir það, að verðlag hækkaði í nokkurri grein umfram það, sem allra nauðsynlegast var. En þegar ríkisstj. hefur einmitt slitið í sundur sambandið á milli kaupgjalds og verðlags, kemur strax upp hirðuleysi. Þá fást menn ekki um það, þó að látið sé undan þessum eða hinum með hans kröfur, sem leiða síðan til verðhækkana í landinu. En einmitt það undanlát mun síðan leiða af sér kauphækkun innan skamms og þá auðvitað nýjan vanda fyrir okkar útflutningsatvinnuvegi, sem verða að keppa á erlendum vettvangi. Mig langar í þessum efnum að koma hér að nokkrum atriðum, sem ég tel mjög mikilvæg í sambandi við framkvæmd á gengislækkun miðað við þá aðstöðu, sem við búum við nú í dag, og sem einmitt snerta þetta atriði, sem ég er að tala um. En því miður hefur ríkisstj. ekki lagt sín spil enn þá á borðið, ekki gefið hér eðlilegar upplýsingar um það, hvernig á að standa að framkvæmd gengislækkunarinnar varðandi þessi mikilvægu mál, og maður verður því í ýmsum efnum að fara að geta sér til eða ráða í líkurnar af því, sem fram hefur komið. Ég kem þá að því fyrsta atriði, sem nokkurn veginn er kunnugt um, en þar var um það að ræða, hvort heimila ætti verzluninni í landinu að hækka í verði í skjóli gengisbreytingarinnar þær vörubirgðir, sem verzlunin hefur í sínum höndum, þegar gengislækkunin fer fram. Hér var auðvitað um mjög mikilvægt atriði að ræða. En mér sýnist, að ríkisstj. byrji á framkvæmd þessa atriðis þannig, að sú framkvæmd muni leiða til þess, að svo að segja allar vörubirgðir í landinu verði strax hækkaðar til samræmis við hið nýja verðlag, sem er að koma. Það atriði að heimila þeim innflytjendum, sem skulda erlendis, en eiga hér enn þá vörubirgðir, að hækka þær vörubirgðir, vegna þess að þeir skulda erlendis, það gefur vitanlega öðrum aðilum kost á því að hækka sínar vörur í skjóli þessara verðhækkana. Það getur ekki öðruvísi farið. Lítum svo á þá ákvörðun að heimila skipafélögum að hækka fragtir sínar á vörum, sem fluttar hafa verið til landsins, jafnvel fyrir mörgum mánuðum síðan, í samræmi við hið nýja gengi, ef þær liggja aðeins í geymslum skipafélaganna og skipafélögin geta sýnt, að þau skulda erlendis vegna þeirrar þjónustu sinnar að flytja vörur til landsins. Þetta þýðir það í framkvæmd, að ég hygg, að svo að segja öll skipafélögin, sem hafa auðvitað meira og minna af vörum liggjandi í sínum vöruskemmum, sem þau hafa ekki afhent enn þá, og skulda ábyggilega öll eitthvað talsvert mikið erlendis vegna skiparekstrar síns, þau fá öll aðstöðu til þess að hækka flutningsgjaldið á öllum þeim kössum og öllum þeim pokum, sem enn þá liggja í vörugeymslum þeirra, þó að þetta hafi verið flutt til landsins fyrir löngu síðan. Framkvæmd eins og þessi er vitanlega ekki í þá átt að reyna að standa gegn hækkandi verðlagi, heldur þvert á móti. Hér er um meiri eftirgjöf að ræða varðandi þessi verðlagsákvæði en hefur verið áður í sambandi við framkvæmd á gengislækkuninni. Hvað er svo að segja um þann mikilvæga þátt, sem snertir einnig þróun verðlagsins í landinu, tolltekjur ríkisins? Ja, eins og þau frv. liggja fyrir, sem hér hafa komið fyrir Alþ., er gert ráð fyrir því, að allir tollstigar ríkisins verði óbreyttir, a.m.k. fyrst um sinn. Það er að vísu talað um, að við gengisbreytinguna megi nú lækka eitthvað hæstu tolla á einstaka vörutegundum. Ekkert liggur fyrir um það, að hve miklu leyti þetta yrði gert, en það er alveg augljóst mál, að ef tollstigar ríkisins eiga að vera óbreyttir, hækkar ríkisstj. sínar tekjur í sambandi við gengisbreytinguna um gífurlega háa fjárhæð. Heildarinnflutningurinn á vörum til landsins árið 1966 var í kringum 6800 millj. kr. Ef maður gerir ráð fyrir því, að innflutningur á vörum til landsins á næsta ári yrði í kringum 6000 millj. kr., sem sagt allmiklu minni en hann var orðinn árið 1966, þá hygg ég, að það sé mjög nærri lagi að reikna með því, að innflutningsverð á þessum vörum, sem áður var talið um 6000 millj. kr. á fyrra gengi, mundi hækka að meðaltali um ca. 25%. Það hækkaði um 32.6% frá öllum þeim löndum, sem miða gengi sitt við dollar, en minna nokkuð frá hinu svæðinu. Mér þykir því mjög sennilegt, að hér gæti verið um meðaltalshækkun að ræða, sem næmi yfir 25%. Hvað þýðir það? Það þýðir þá, að innflutningsverðmæti á vörum, sem tollar eru greiddir af, mundu hækka um 15011 millj. kr., og ef tollstigar ríkisins yrðu óbreyttir, mundi ríkið taka inn í auknum tolltekjum eftir þessari leið í kringum 500 millj. kr., sama hlutfall og reiknað hefur verið á þessu ári. Og þegar svo einnig kemur til, að söluskattur hækkar eðlilega líka, þá yrði þar miðað við svipað hlutfall og verið hefur, varla um minni upphæð en 250 millj. kr. Ég hygg því, að tekjur ríkissjóðs að öllu óbreyttu mundu vaxa um ekki minna en 750 millj. kr. vegna gengisbreytingarinnar, ef tollstigarnir og söluskattsstiginn verða óbreyttir. Nú þýðir auðvitað þessi innheimta ríkissjóðs það, að verðlagið í landinu hækkar, ef þessir tollstigar og söluskattsstiginn eru ekki lækkaðir. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég hafði hér fyrr í ræðu minni nokkuð vikið að því, hvað það skipti miklu máli í sambandi við framkvæmd á gengisbreytingu, að reynt yrði af hálfu ríkisvaldsins að hafa hemil á þróun verðlagsins í landinu. Og ég hafði bent á, að mér sýndist, að allmikilvægar ráðstafanir, sem ríkisstj. þegar hefði gert, færu ekki í þá átt, að þær miðuðu að því að koma í veg fyrir óþarfar verðhækkanir. Og þá hafði ég nokkuð minnzt á það, að mjög miklu máli skipti í þessu efni, hvernig farið yrði með tekjur ríkissjóðs af tollum og söluskatti, en auðvitað skapast möguleikar til þess við gengisfellingu að lækka til muna tollstiga, og einnig mundi skapast möguleiki til þess að lækka verulega söluskattinn. En eins og málin horfa nú við, er ekki annað að sjá en ætlunin sé sú, að ríkissjóður taki til sín mjög auknar tekjur sem tolltekjur og einnig sem auknar söluskattstekjur, og afleiðingin yrði að sjálfsögðu, eins og ég hafði bent á, hækkað verðlag í landinu. Nú er einnig þess að gæta, að í þessu tilfelli væri einnig mögulegt fyrir ríkið að lækka ýmsar sínar álögur, sem hafa áhrif á verðlag í landinu, ýmsar álögur, sem ákveðnar hafa verið á undanförnum árum í því skyni að styðja útflutningsatvinnuvegina. Þannig hafði ríkissjóður t.d. fengið tekjustofna, sem námu um 300 millj. kr. og varið var síðan gagngert til stuðnings útflutningsatvinnuvegum. Nú eiga útflutningsatvinnuvegirnir ekki lengur að fá þennan fjárhagslega stuðning, sem byggðist á þessum sérstöku tekjustofnum, heldur er ætlað, að útflutningsatvinnuvegirnir fái bætta rekstrarstöðu í gegnum gengisfellingu. En þá væri líka möguleiki til þess, að ríkissjóður lækkaði eitthvað af sínum tekjukröfum á öðrum sviðum, og það væri hægt að nota þessa hreyfingu til þess að hafa áhrif á verðlagsþróunina. Verði þetta ekki gert, eins og helzt er að sjá á öllu, fær auðvitað ríkissjóður eftir þessari leið stórauknar tekjur eða sem nemur 300 millj. kr. í þessu tilfelli. Þá er einnig þess að gæta, að ríkisstj. hafði gert sérstakar ráðstafanir, áður en til gengislækkunarinnar kom, til þess að auka við tekjustofna ríkisins. Hún hafði ákveðið vissar hækkanir á vöruverði í landinu, minnkað niðurgreiðslur, sem talið var að mundi nema á einu ári kringum 410 millj. kr., og þetta þýddi að þessu leyti til auknar tekjur fyrir ríkissjóð, og ríkisstj. hafði einnig gert ráðstafanir til þess að hækka ýmsar aðrar álögur, svo sem verð á tóbaki og áfengi o.fl., en allt miðaði þetta vitanlega að auknum tekjum ríkissjóðs. Mér sýnist, að ef ríkisstj. heldur fast við allar þessar till., en hún hefur ekki gefið upplýsingar um neitt annað, verði afleiðingarnar þær, að tekjur ríkissjóðs muni hækka stórkostlega, talsvert mikið á 2. milljarð. Það getur ekki farið öðruvísi. Ef hins vegar ríkisstj. liti þannig á, að það skipti verulega miklu máli að hamla gegn verðhækkunum, væri hægt að haga þessari tekjuöflun þannig, að hún drægi úr verðhækkunum frá því, sem annars yrði. Þetta skiptir auðvitað alveg höfuðmáli í sambandi við framkvæmd á gengislækkuninni. Og ég er anzi hræddur um, að ef svona verður staðið að framkvæmd gengislækkunarinnar, fari það svo, að útflutningsatvinnuvegirnir fái tiltölulega lítið út úr krafsinu og gengislækkunin verði þá meira gerð til þess að auka við tekjur ríkissjóðs með þeim afleiðingum að sjálfsögðu, að verðlag í landinu hækkar meira en það hefði þurft að hækka, en afleiðingar af því verða svo aftur innan skamms, að kaupgjald í landinu hækkar til samræmis við hækkandi verðlag, hvort sem vísitöluákvæðin verða bundin í l. eða ekki. Þá er auðvitað gefið mál einnig, að það mun hafa mjög mikil áhrif varðandi framkvæmd gengislækkunarinnar, hvernig staðið verður að verðlagseftirliti í landinu. Ef ríkisstj. ætlar að halda sér við óbreytta stefnu í verðlagsmálum frá því, sem verið hefur, þ.e.a.s. hún ætlast til þess, að verðlagið í landinu eigi að miðast við það, hvað framboð og eftirspurn ákveður á hverjum tíma, ef álagning á að vera frjáls á mjög mörgum vörutegundum og miklu af þjónustu, eins og ríkisstj. hafði beitt sér fyrir áður, og eins ef álagningarprósenta á að vera sú sama eftir gengisbreytinguna eins og hún var fyrir, er auðvitað gefið mál, að þá gengur verðhækkunin miklu hraðar yfir og hefur þá auðvitað hinar sömu afleiðingar, að kaupgjaldið mun leita þar samræmis fljótlega á eftir. Um þessi atriði hefur hæstv. ríkisstj. ekki viljað upplýsa neitt, og það er í rauninni ekki hægt að ganga þar út frá öðru en því, sem fyrir liggur um hennar fyrri yfirlýsingar og stefnu í þessum málum. Ég hafði vikið að því hér, þegar fylgifrv. ríkisstj. með gengislækkuninni varðandi tollaafgreiðslu o.fl. var hér til umr. nú fyrir helgina, að veruleg hætta væri á því, ef þannig yrði staðið að framkvæmd gengislækkunarinnar, eins og mér sýndist, að ýmsar greinar útflutningsframleiðslunnar fengju heldur litlar bætur út úr gengislækkuninni. Og ég nefndi þá hér nokkrar lauslegar tölur; t.d. viðvíkjandi fiskiðnaði landsmanna. Ég hef haft tækifæri til þess að athuga það nokkru nánar síðar og sé, að allar líkur eru til þess, að útkoman verði mun verri en ég hafði gert hér ráð fyrir í ræðu minni fyrir helgina. En ég vil nú ræða þetta nokkru nánar aðeins til þess að benda hv. þm. á það, hvaða hættur hér eru á ferðinni í sambandi við framkvæmd gengislækkunarinnar, af því að því er mjög haldið að mönnum, að það sé verið að gera þessa miklu gengislækkun einvörðungu fyrir útflutningsatvinnuvegina. Og segja má, að ef allt væri alveg með felldu, hefði slíkt átt að geta komið út úr gengislækkun. Ég hygg, að það sé heldur ríflegt að áætla, að heildarverðmæti útfluttra frystra fiskafurða á yfirstandandi ári verði kringum 1200 millj. kr. Mér er sagt af mjög kunnugum mönnum í þessum málum, að það muni frekar vera of í lagt en á hinn veginn. En við skulum hugsa okkur það, að verðmæti útfluttra frystra fiskafurða sé í kringum 1200 millj. kr. Við vitum, að sá hluti af þessum afurðum, sem fer inn á dollarasvæðið, mundi hækka í verði um 32.6%, ef verðlagsbreyting verður engin sérstök. En sá hlutinn, sem færi inn á pundssvæðið, mundi aftur hækka í verði um 14%, einnig gengið út frá því, að þar yrði ekki um neinar verðbreytingar að öðru leyti að ræða. Ég hygg því, að það muni láta mjög nærri og þó vera fremur ofreiknað en vanreiknað, að meðaltalshækkunin á útfluttum frystum fiskafurðum gæti verið í kringum 25%, sem fengist brúttó inn fyrir þennan útflutning. En það mundi þá nema í kringum 300 millj. kr. Nú er hins vegar gert ráð fyrir því, að þær sérstöku bætur, sem greiddar hafa verið þessum iðnaði með millifærslu, falli niður. Og hverjar hafa þessar bætur verið? Þær hafa verið sérstakar greiðslur í gegnum verðjöfnunarsjóð eða verðtryggingasjóð frystra fiskafurða, og það er gert ráð fyrir því, að þær verði miðað við þetta ár í kringum 110 millj. Þessi fjárhæð á að falla niður. Þá hefur verið um aðra fjárhæð að ræða til stuðnings frystiiðnaðinum, en það eru 50 millj. kr., svonefnt hagræðingarfé, sem greitt hefur verið til frystihúsanna. Þetta á líka að falla niður. Þarna eru komnar 160 millj. kr. Þá hefur nú um tíma verið í gildi sérstök uppbót á fiskverð, sem talið var, að næmi í kringum 8% verðhækkun á fiskafla. Og þessi upphæð hefur numið í kringum 100 millj. kr. á ári. Og það mun ekki vera fráleitt að reikna með því, að þessi fiskverðshækkun, sem nú á að falla niður, hvíli á frystiiðnaðinum að svona hálfu leyti til eða kannske aðeins innan við 50%. Þarna er því um að ræða fjárhæð, sem verður tekin af frystiiðnaðinum og nemur 50 millj. kr., og væru þá þarna komnar 210 millj. kr. Nokkrar fleiri upphæðir koma hér til, en þær skipta ekki neinu höfuðmáli og ég sleppi þeim því. Miðað við þennan útreikning gæti því hér verið um það að ræða, að frystiiðnaður landsmanna fengi út úr þessari gengisbreytingu í kringum 90 millj. kr. brúttó, 90 millj. kr. meira en hann hefur fengið. En þessi iðnaður verður svo aftur að taka á sig allar afleiðingar gengisbreytingarinnar í hækkuðu verðlagi. Í fyrsta lagi munu auðvitað umbúðir og annað þess háttar utan um útflutningsvöruna hækka í verði. Fragtir á erlenda markaði stórhækka auðvitað í verði, og olían mun hækka mikið í verði og þar af leiðandi rafmagn líka og fjöldamargar aðrar kostnaðarvörur, sem tilheyra þessum rekstri. Maður verður auðvitað líka að áætla það, að fiskverð hljóti að hækka eitthvað almennt séð frá því, sem verið hefur. Ég hygg, að það þurfi ekki að fara öllu lengra í þessum samanburði til þess að sýna hv. þm. það, að vel getur svo farið, að þessi þýðingarmikla grein útflutningsframleiðslunnar búi hreint ekki við betri kjör eftir gengisfellinguna en hún bjó við áður. Og ástæðan liggur einfaldlega í því, að ýmsir aðrir aðilar og þá í þessu tilfelli fyrst og fremst ríkissjóður tók til sín hagnaðinn af gengisbreytingunni. Eða þá einnig það, að ýmsir aðrir milliliðir, sem verzla hér með vörur og þjónustu, taka til sín hinn stóra hluta í þessum efnum. Og það er að þessu, sem ég hef viljað beina athygli manna, vegna þess að það er ekki aðeins í þetta skipti, sem þetta er að gerast. Þetta hefur gerzt æ ofan í æ að undanförnu, þegar framkvæmd hefur verið gengislækkun undir því fororði, að hér væri um sérstaka fjármálalega ráðstöfun að ræða til stuðnings útflutningsatvinnuvegunum. En af því að áður en kom til gengislækkunarinnar var búið að leggja út í allmikla tilfærslu í gegnum ríkissjóð, leggja á nýjar álögur, afla nýrra tekna, en ríkissjóður hirðir svo þessa tekjustofna við gengisbreytinguna, þá verður útkoman sú, að hagnaðurinn af gengisbreytingunni verður fyrst og fremst fyrir ríkissjóð. Auðvitað hefði hæstv. ríkisstj. átt að gefa hér upplýsingar um það, hvernig á að standa að gengisbreytingunni í framkvæmd núna að þessu sinni varðandi þessi atriði, því að hér er vitanlega alveg um grundvallaratriði að ræða. Ég óttast það, að afleiðingarnar í þessum efnum verði þær, eins og stundum áður, að útflutningsatvinnuvegirnir standi ekki mikið betur að vígi eftir breytinguna, og sá mikli vinningur, sem ríkisstj. hafði hugsað sér að fá út úr breytingunni, þ.e. að koma fram raunverulegri kauplækkun í landinu m.a. með því að slíta vísitöluna úr sambandi, verði léttvægur, hún tapi þeim leik eins og hún hefur tapað áður og kaupið komi til með að hækka bara eftir öðrum leiðum. Það gerist ekki jafnfriðsamlega eins og það gerðist með vísitölu í sambandi. Verkalýðsfélögin nota sér sinn rétt, og þau heimta nýja kjarasamninga, hækka sitt kaup í fullu hlutfalli við hækkandi verðlag í landinu. Ég held, að verkalýðssamtökin á Íslandi hafi alveg afl og getu til þess og þau muni gera það. Ég held, að ríkisstj. komist ekki upp með það, eins og háttað er hér hjá okkur, að koma fram þessari kjaraskerðingu. Og hverjir eru það svo, sem eiga að borga hið hækkaða kaup, þegar um það verður samið, vegna þess að verðlagið hefur hækkað? Útflutningsatvinnuvegirnir, atvinnuvegir landsmanna verða að borga það. Hér er auðvitað um miklu fleiri, mjög mikilvæg atriði að ræða varðandi framkvæmdina á þessari fyrirhuguðu gengislækkun eða þessari nú ákveðnu gengislækkun. Ég vil t.d. benda á, að það liggur fyrir, að útvegsmenn, sem hafa verið að kaupa sér nýja báta til landsins að undanförnu, hafa blátt áfram orðið að sæta þeim kjörum samkv. fyrirskipun íslenzkra stjórnarvalda að taka að láni u.þ.b. 70% af andvirði hinna nýju báta til sjö ára í byggingarlandi bátanna, aðallega í Noregi, nokkuð í öðrum löndum. En nú hafa margir bátar verið keyptir til landsins með þessum kjörum, og skuldirnar eru gífurlega miklar. Skuldirnar út á nýju bátana aðeins í Noregi eru yfir 500 millj. kr. og þær eru allar í norskum kr. Það þýðir, að þessi skuldaupphæð hækkar í íslenzkum kr. um a.m.k. 170 millj. kr. Hér verður um gífurlega hækkun að ræða á þessum bátum, og þeir þurfa því eðlilega að fá meira fyrir þann afla, sem þeir skila á land. Það verður ekki hægt að komast hjá því, að síldaraflinn eða fiskaflinn yfirleitt verður að hækka í verði, annars geta þessir aðilar ekki staðið undir stórauknum rekstrarkostnaði. Veiðarfærin, sem keypt eru t.d. til síldveiðiflotans, eru mestmegnis nú orðið keypt frá Japan. Þau koma til með að hækka um 32.6% í verði. Við sjáum, að olían, sem fiskiflotinn notar, hækkar alveg fullkomlega til samræmis við hækkun erlendrar myntar eða um 32.6%. Ekkert liggur fyrir um það í sambandi við framkvæmdina á þessari gengislækkun, hvernig fer um fiskverðið, hvernig á að sjá þessum aðilum útflutningsins fyrir auknum tekjum. Það eina, sem hefur frétzt, er það, að sérfræðingar ríkisstj., sem reiknað hafa út gengisbreytinguna, hafa reiknað hana út á þeim grundvelli, að aflahlutur sjómanna megi ekki hækka í krónum, að kaup þeirra skuli standa óbreytt, og formaður Sjómannasambandsins, Jón Sigurðsson, hefur fundið sig knúinn til þess að gefa opinberlega yfirlýsingu um, að þessu mótmæli hann, og þetta skuli aldrei ná fram að ganga. En ætlunin hefur sem sagt verið sú, að reyna að halda kaupi sjómanna óbreyttu, þrátt fyrir þessa miklu verðsveiflu. En lítur ríkisstj. virkilega þannig á, að hún komist upp með slíkt, að fiskverð verði ekki að hækka allmikið við þessa miklu gjaldeyrisbreytingu? Og hvernig er þá ætlað að standa að framkvæmd þessara mála? Ég held fyrir mitt leyti, að það sé enginn vafi á því, að ef ríkissjóður ætlar að taka til sín slíkan gróða, sem mér sýnist, að stefnt sé að með framkvæmd þessara mála, með því að halda í öllum aðalatriðum óbreyttum tollstigum og óhreyttri söluskattsprósentu og stinga í sinn vasa þeim 300 millj. kr., sem áður var ráðgert að rynni til útflutningsatvinnuveganna, og halda öllum þeim nýju tekjustofnum, sem ríkisstj. var með fyrri efnahagstill. sínum búin að gera ráð fyrir, ef á að framkvæma gengislækkun á þessum grundvelli, þá fer hún til fjandans á örstuttum tíma, og þá fær ríkisstj. uppreisn, einnig hjá útflytjendum í landinu, því að þeir þola þetta ekki, þegar þeir eru búnir að átta sig á því, að reiknimeistarar ríkisstj. hafi lagt grundvöllinn að framkvæmdinni á þennan hátt. Þetta mun ekki standast. Og þá er ég hræddur um, að þetta fari hvort tveggja um koll. Það verði ekki aðeins, að samtök launamanna komi til með að halda uppi sínum rétti og tryggja sig í framkvæmdinni, því að það efast ég ekkert um, að þau samtök muni gera, heldur fari það einnig svo, að hinn þátturinn, sem í þessu tilfelli snýr einkum að framkvæmdinni gagnvart ríkissjóði og svo atvinnuvegunum sjálfum, fái heldur ekki staðizt. Ég veit, að það er þessi sterka tilhneiging, sem alltaf gerir vart við sig hjá öllum ríkisstjórnum, ég tala nú ekki um hjá öllum fjármálaráðherrum, og nú í seinni tíð einnig hjá seðlabankastjórum, að þessir aðilar vilja alltaf í sambandi við gengisbreytingu drýgja dálítið tekjur ríkissjóðs. Þeir segja: Nú er tækifærið að ná í dálítið auknar tekjur. Og þeir vilja því stinga á sig í leiðinni allmyndarlegum upphæðum og segja: Við skulum nú ekki lækka tollana nema lítils háttar og græða heldur á breytingunni, og við skulum heldur ekki lækka söluskattsprósentuna og græða heldur á breytingunni, og taka gömlu tekjustofnana, sem höfðu verið myndaðir til stuðnings útveginum, og renna þeim í ríkiskassann. Það er kannske mannlegt, að fjmrh. vilji þetta og ekki með öllu ómannlegt, þótt ríkisstj. fallist á þetta líka, því að henni þykir vænt um það að hafa svolítið rúmt um sig með fjárhag hjá ríkissjóði, og seðlabankastjórinn hugsar sér gott til glóðarinnar, eins og maður hefur svo sem oft orðið var við í málflutningi þeim megin frá. Hann segir: Það er gott að fá afgang hjá ríkinu, þá leggur ríkissjóður peninga inn í Seðlabankann, og Seðlabankinn fær allt önnur tök á fjármálalífinu á eftir. En ég segi það, að reynslan hefur alltaf orðið sú, að jafnvel þótt menn komist upp með þetta í fyrsta umgangi örstuttan tíma, fer það þannig, að ríkisstjórnirnar og Alþingi ráðstafa þeim fjármunum, sem koma inn í ríkissjóð, fljótlega, og það fer svo meira að segja, að seðlabankastjórinn heldur ekki þessum summum lengi, það verður stuttur tími. En hins vegar hefur þessi ranga pólitík í sambandi við framkvæmd á gengislækkun það í för með sér, að sú fjármálalega ráðstöfun, sem þar hafði verið fyrirhuguð, fer öll út í sandinn. Hún verður stuttur gálgafrestur, en hún leysir engan vanda. Það, sem vitanlega þurfti að gera, eins og ég hef bent hér á áður í umr. um þetta mál, eru þrjú atriði alveg fyrst og fremst, sem þarf að huga að í sambandi við framkvæmd á gengislækkun og sem skipta öllu máli um það, hvernig til tekst. Það er í fyrsta lagi, að það verður að framkvæma gengislækkun í fullu samráði og samstarfi við launþegasamtökin í landinu. Sé þar ekki um neitt samkomulag að ræða og menn fari þá leið, eins og nú er ætlazt til, að segja: Þið þarna á vinnumarkaðinum, þeir, sem stjórna verkalýðsfélögum og hinir, sem ráða fyrir atvinnufyrirtækjum í landinu, þið getið bara farið í deilu út af öllu saman og flogizt á um þetta, þá er það ófær leið, það er engin lausn. Fyrsta grundvallaratriðið er vitanlega það, að það takist fullt samráð og fullt samstarf um framkvæmdina við launþegasamtökin í landinu. En þetta hefur ekki verið uppfyllt í þessu tilfelli. Annað meginatriðið er það, að stjórnarvöldin séu ákveðin í því að reyna að hamla gegn öllum verðhækkunum í landinu, sem hægt er að hamla gegn. Og þetta kallar auðvitað á það, að á ákveðnu tímabili eftir gengislækkun sé haldið uppi mjög öflugu verðlagseftirliti og þess sé vandlega gætt, að milliliðirnir taki ekki meira til sín en nauðsynlegt er. Og í þriðja lagi þarf svo að sjá um það, einmitt vegna þess hvernig aðstæður eru hérna hjá okkur á Íslandi með tekjustofna ríkisins, að framkvæmdin verði sú, að ríkissjóður notfæri sér ekki ástandið rétt eins og venjulegur milliliður og hrifsi til sín þann hagnað, sem út af fyrir sig gat komið út úr gengisbreytingunni. Það verður að sjá um það, að ríkið sætti sig við svipaðar tekjur eins og áður, nema þá rétt að því leyti til sem útgjöld ríkisins vaxa við gengisbreytinguna. En mér sýnist fyrir mitt leyti, eins og ég hef rakið hér, að öll þessi þrjú meginatriði séu þverbrotin hér, þverbrotin. Og svo langt er gengið í þessum efnum, að það er jafnvel farið inn á alveg óvenjulegar brautir gagnvart útflutningnum, alveg nýjar og óvenjulegar brautir á neikvæðan hátt, því að nú er það ákveðið í fyrsta skipti í sambandi við gengisbreytingu, að útflutninginn, sem sagt var að þyrfti á gengislækkuninni að halda sér til stuðnings, því að hann væri svo illa kominn, á nú að beita þeim órétti, að það á að gera upptækan allan þann hagnað, sem kemur út úr þeim útflutningsbirgðum í landinu, sem fyrir liggja. Það hefur verið gert að vísu tvívegis áður, en ekki alltaf, þegar gengisbreyting hefur átt sér stað. Fyrst og fremst var það gert með gengisbreytingunni 1961 og að nokkru leyti 1960, en þá gilti nokkuð sérstakt um þessi mál, vegna þess að áður hafði verið í gangi útflutningssjóður, en nú er gert ráð fyrir því, að allur hagnaður, sem kemur til með að falla til af þeim birgðum, sem eru í landinu, skuli gerður upptækur og það er ekki hægt að sjá annað en það eigi að ráðstafa þessari upphæð í einhverjar almennar þarfir, sem kallaðar eru fyrir útveginn, en ekki sérstaklega fyrir hinn gangandi rekstur, sem um er að ræða. Ef ætlunin er t.d. að ráðstafa þessari fjárhæð í það, eins og mér hefur verið sagt, að komið hafi til mála, að greiða vanskilaskuldir vátryggingarkerfisins, sem nú munu vera orðnar 80–100 millj. kr., þá breytir það engu um afkomumöguleika og rekstur sjávarútvegsins á næstu árum. Þá er í rauninni alveg eins hægt að nota orðalag þess ráðh., sem hér var við völd árið 1961, og segja: Við tökum upphæðina og setjum hana í ríkiskassann. Því að raunverulega er það svo, að ríkið hefur átt að standa undir rekstri þessa sjóðs, a.m.k. að því leyti til, sem fram yfir var þá gjaldstofna, sem þar hafa hvílt á útveginum hingað til, og þar er ekki um neinn stuðning við rekstur útvegsins að ræða. En nú er ætlazt til meira. Nú er beinlínis gert ráð fyrir því að gera einnig upptækan þann hagnað, sem yrði af gengisbreytingu vegna framleiðslu, sem fellur til eftir gengisbreytingardag. Öll sú framleiðsla, sem verður til í des., á m.ö.o. að reiknast áfram í útflutningsverði á gamla genginu. Og það er auðvitað ekkert um það að villast, að hér er verið að búa til kerfi, sem þannig kemur út í reynd, að framleiðendur munu fá minna fyrir framleiðslu sína nettó í des. en þeir hafa fengið fyrir hana á undanförnum mánuðum, því að ýmiss konar framleiðslukostnaður mun verða allt annar í des. en hann hefur verið á undanförnum mánuðum. Olían hefur þegar hækkað í verði. Við vitum það, að margvísleg gjöld koma til með að hækka í verði. Það er alveg gefið mál, að sú vara, sem framleidd verður í des., verður flutt út úr landinu á miklu hærri flutningsgjöldum en gilt hafa hingað til. Nettógreiðslan fyrir afurðirnar verður minni en áður. Hvernig stendur á því, að þessi háttur er í fyrsta skipti tekinn upp nú? Það getur vitanlega ekki skýrzt með öðrum hætti en þeim, að þeir, sem hafa reiknað út gengisbreytinguna, hafa talið, að hún væri svo rífleg fyrir útflutningsatvinnuvegina, að það mætti taka nokkuð af henni og ráðstafa nokkrum hluta af þeim hagnaði, sem gengislækkunin gefur, í annað. Þessi atriði, sem ég hef gert hér að umtalsefni, varða öll í rauninni framkvæmdina á gengislækkuninni, og ég hygg, að ef framkvæmdin varðandi þessi atriði verður sú, sem ég hef hér reiknað með og þá skv. þeim upplýsingum, sem helzt liggja fyrir, þá sýnist mér, að það sé raunverulega stefnt að því að gera þessa gengislækkun fyrir ríkissjóð eftir stífustu kröfum Seðlabankans, en hagnaðurinn fyrir útflutninginn muni verða lítill. Og hér er auðvitað augljóslega einnig um þá framkvæmd að ræða, sem er mjög óhagstæð vinnandi fólki í landinu og mundi ábyggilega leiða af sér harðnandi átök á vinnumarkaði, og það kæmi mér ekkert á óvart, þótt ríkisstj. sannfærðist um það tiltölulega fljótlega, að þessi leið er í rauninni ófær. Það er ekki hægt að komast hjá því að gera ráð fyrir því, að laun séu verðtryggð, eins og nú hefur verið um skeið. Rétt er svo einnig að minna á, að það er um meira að ræða varðandi verðtryggingu á launum en kaupið í þrengstu merkingu. l., um verðtryggingu launa frá 1964 gerðu einnig ráð fyrir því að verðtryggja ýmsar aðrar bætur eins og t.d. bætur skv. almannatryggingalögunum, ellilaun, örorkubætur og annan lífeyri. En nú er sem sagt ætlunin að hafa þetta ótryggt. Þau gerðu einnig ráð fyrir því að tryggja ýmsar lífeyrisgreiðslur úr lífeyrissjóðum. Nú er ætlunin að afnema það. Þessir aðilar geta vitanlega ekki fengið fram rétt sinn með því að fara í verkföll og knýja fram kröfur sínar eftir þeim leiðum. Og í þessum lögum, sem nú er gert ráð fyrir að afnema, voru ákvæði um það að verðtryggja bætur úr atvinnuleysistryggingasjóði, slysabætur og annað þess háttar. Ég tel því, að með þessu frv. sé farið inn á ranga braut og mun beita mér fyrir því að flytja brtt. við frv. hér við 2. umr., sem fara í þá átt, að meginatriði úr l. frá 1964 um verðtryggingu launa verði tekin inn í þetta frv. Ég skal svo láta máli mínu lokið hér við þessa 1. umr.



Herra forseti. Fyrir helgi vakti ég athygli á því, að hæstv. ríkisstj. hefði sýnt Alþ. heldur litla virðingu í sambandi við meðferð gengislækkunarmálsins, áður en það kom hér fyrir. Hér höfðu ekki verið gefnar neinar skýrslur um málið, og sú framsöguræða, sem hæstv. forsrh. flutti hér fyrir 1. fylgifrv., var ákaflega efnisrýr. Þessi vinnubrögð hafa haldið áfram af hálfu hæstv. ríkisstj. hér í umr. Hún hefur ekki tekið neinn þátt í umr. við hv. þm. og ekki látið svo lítið að svara fsp., sem fram hafa verið bornar aftur og aftur um ýmis mikilvæg efnisatriði þeirra frv., sem hér hafa legið fyrir. Þessum fsp. hefur alls ekki verið svarað. Menn kasta því á milli sín hér, að ástæðan kunni að vera sú, að hæstv. ráðh. þekki ekki svörin við þessum spurningum. Til þess að við gætum fengið svör við þeim, þyrftum við að kalla hingað þá menn, sem raunverulega vita um hlutina og ákveða þá, þar á ég við hina háu efnahagssérfræðinga, Jónas Haralz og dr. Jóhannes Nordal. En ég hef samt eina spurningu, sem mig langar til að bera upp við tvo af hæstv. ráðh., hæstv. forsrh. og hæstv. viðskmrh., en sú spurning er þess eðlis, að þeir hljóta að geta svarað henni og þeir verða raunar að svara henni. Við eigum heimtingu á því að fá að vita um þau atriði, sem þar er fjallað um. Það hefur verið minnzt á það hér í þessum umr., að hæstv. ráðh. hafi margsinnis að undanförnu og allt fram undir seinustu daga lýst því yfir, að það væri stefna þeirra, að gengið skyldi ekki verða fellt. Sú afsökun hefur komið fram á prenti fyrir því, að þeir hafi gjörbreytt um stefnu, að brezka stjórnin hafi sett þá í þann vanda, að þeir hafi orðið að taka gengi ísl. kr. upp til nýrrar yfirvegunar. En í öðru aðalmálgagni ríkisstj. í gær er birt allt önnur skýring. Og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa svolítinn kafla úr forustugrein Alþýðublaðsins í gær. Þar segir svo: „Stjórnarandstaðan hefur í umræðunum um gengisbreytinguna notað eitt árásarefni á ríkisstj., sem ekki er margtuggið áður. Það er sú óneitanlega staðreynd, að ráðh. hafa undanfarna mánuði afneitað gengislækkun og hvað eftir annað sagt opinberlega, að til hennar væri ekki ætlunin að grípa. Af hverju gáfu Bjarni Benediktsson og Gylfi Þ. Gíslason slíkar yfirlýsingar, þótt þeir hafi án efa skilið betur en flestir aðrir, að gengi krónunnar kynni að falla innan fárra mánaða? Svarið er augljóst. Þeim bar sem ráðh. skylda til þess. Ráðh. verða að halda uppi trausti á gjaldmiðlinum, enda þótt það kosti yfirlýsingar, sem þeir vita sjálfir, að kunna að reynast rangar eftir skamma stund. Hvað mundi gerast, ef forsrh. eða viðskmrh. væru í ræðum sínum með vangaveltur um, að gengi krónunnar kynni að falla? Það mundi þegar tekið sem yfirlýsing um gengisfall, allt traust á gjaldmiðlinum mundi hverfa og gjaldeyrisbrask hefjast í stórum stíl. Slíkt má ekki koma fyrir. Þess vegna verða ráðh. að andmæla gengislækkun fram á síðustu stund. Stjórnarandstaðan ræðst persónulega á Bjarna og Gylfa í þessu máli, en henni mun ekki takast að varpa skugga á heiðarleik þeirra eða trúmennsku í starfi. Þeim bar skylda að tala eins og þeir gerðu, hvað sem á gekk. Ef þeir hefðu gert annað, hefðu þeir valdið þjóðinni stórfelldu tjóni og brugðizt skyldu sinni.“ Hér er því haldið fram, að þessir hæstv. ráðh. hafi gert sér grein fyrir því þegar fyrir nokkrum mánuðum, að gengið mundi falla og það hafi verið vísvitandi ósannindi, þegar þeir staðhæfðu annað. Því er haldið fram hér, að það hafi verið vísvitandi ósannindi, þegar hæstv. forsrh., Bjarni Benediktsson, lýsti því yfir, bæði fyrir kosningar og hér í upphafi þings í stefnuyfirlýsingu sinni, að gengið yrði ekki fellt, og þegar lagt var fyrir hér frv. um efnahagsaðgerðir og hann sagði, að það væri gert til þess að komast hjá gengisfellingu, hann hefði þar farið með vísvitandi ósannindi. Því er einnig haldið fram, að hæstv. viðskmrh. hafi, þegar hann kom fram í sjónvarpi í haust í ágústmánuði og lýsti þar yfir því, að ekki yrði gripið til gengislækkunar, farið með vísvitandi ósannindi - að vísu af hinum göfugustu hvötum, eins og tekið er fram í forustugreininni, en engu að síður, þetta hafi verið skýringin. Nú væri það ákaflega fróðlegt að vita, hvort þetta er svona, því að hvað hefur þá verið að gerast hér á Alþingi? Þegar hæstv. forsrh. kom hér og lagði fyrir frv. um efnahagsaðgerðir, sagði hann, að það frv. væri borið fram, vegna þess að ríkisstj. vildi koma í veg fyrir gengislækkun. Það hafi orðið að leggja á þjóðina byrðar, sem áttu að hafa þau áhrif, að hægt væri að komast hjá gengislækkun. Vissi hæstv. ráðh. þá, að gengislækkun mundi koma nokkrum víkum seinna? En nú standa sakir þannig, að við fáum fyrst yfir okkur ráðstafanirnar, sem áttu að koma í veg fyrir gengislækkun, og síðan gengislækkunina sjálfa. Við fáum hvort tveggja, og það er ekki að sjá, að hæstv. ríkisstj. ætli að aflétta hinum fyrri ráðstöfunum, enda þótt hún hafi orðið að lækka gengið mjög stórlega. 1. gr. þessa frv., sem við erum að fjalla hér um í dag, mælir svo fyrir, að launafólk skuli 1. des. fá kauphækkun, 3.39%, sem stafar af verðhækkunum, sem ríkisstj. ákvað í októbermánuði til þess að koma í veg fyrir, að gengið væri lækkað, eins og hún sagði þá. Þessar verðhækkanir hafa ekki verið teknar til baka. Væri það ekki eðlileg ráðstöfun, hafi ríkisstj. verið alvara, þegar hún lagði fram hið fyrra frv. sitt? Hafi henni verið alvara með það þá að lækka ekki gengið, væri það þá ekki eðlileg og óhjákvæmileg ráðstöfun, að hún hagnýti m.a. gengislækkunina til þess að taka upp aftur niðurgreiðslur á þessum vörutegundum, á mjólk og kjöti og kartöflum, sem einmitt eru þær vörutegundir, sem viðkvæmastar eru fyrir það fólk, sem hefur erfiðust kjör í þjóðfélaginu? Hæstv. forsrh. sagði hér í dag, að atvinnuvegirnir gætu borið þessi 3.39%, sem ákveðið er, að launafólk fái greidd 1. des. Ef ríkisstj. tæki aftur upp niðurgreiðslur á þessum vörum, sem hún hækkaði sjálf, liggur sú staðreynd fyrir samkv. yfirlýsingu hæstv. forsrh., að atvinnuvegirnir geta risið undir nærri 31/2% kauphækkun. Sérfræðingar ríkisstj. segja, að gengislækkunin muni leiða yfir okkur 6–7% hækkun á almennu verðlagi. Margir trúa þeim spádómi að vísu varlega, en við skulum láta ríkisstj. vera með sínar eigin tölur. Þá liggur það fyrir samkv. mati hæstv. forsrh., að atvinnuvegirnir geta á þessari stundu greitt í hækkuðu kaupi helming þessarar upphæðar. Ef ríkisstj. er í raun og veru alvara með það að leggja eitthvað fram til þess að stuðla að vinnufriði í landinu, eins og hæstv. forsrh. sagði hér í þessum stól áðan, væri þetta aðgerð, sem lítandi væri á. Þá væri ekki eftir nema hluti af þeim stórfellda vanda, sem verkalýðshreyfingin hlýtur að leysa og mun leysa. En að sjálfsögðu er það þýðingarmikið fyrir þjóðfélagið, að sá vandi sé sem minnstur, sem verkalýðsfélögin verða að leysa með því að beita afli samtaka sinna. En í sambandi við þessa 1. gr. og þá kauphækkun, sem á að koma til framkvæmda 1. des., væri raunar einnig fróðlegt að fá vitneskju um annað, og það er, hvaða ráðstafanir verða gerðar til þess, að þar verði um raunverulegar kauphækkanir að ræða. Við þekkjum ósköp vel þróunina, hvernig hún tíðkast hér á Íslandi. Það er samið um kauphækkun. Allir þeir atvinnurekendur, sem kost hafa á, velta henni af sér út í verðlagið, allir þeir, sem framleiða fyrir innlendan markað, eða þeir, sem gegna þjónustustörfum hér innanlands. Mér er spurn: Á þetta að gerast eftir 1. des.? Eiga þessar litlu bætur, sem launafólk á að fá, að hverfa aftur þegar næstu daga á eftir með því móti að það sem fólkið þarf að kaupa, sú þjónusta, sem það þarf að nota, verði allt saman þeim mun dýrara? Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar. Ég kom hingað aðeins til þess að biðja hæstv. ráðh. að svara þeirri spurningu, sem ég bar fram í tilefni af forustugrein Alþýðublaðsins. En ég vildi beina því til þeirrar n., sem fær þetta mál núna, að mér finnst það gersamlega fráleit vinnubrögð að ætlast til þess, að Alþ. samþykki nýjan vísitölugrundvöll, eins og felst í þessu frv., án þess að sá grundvöllur hafi verið fyrir okkur lagður. Hér var lagður fram fyrir nokkru sem svar við fsp. frá mér útdráttur úr þessum grundvelli, en að sjálfsögðu er það algerlega óhjákvæmilegt, að þessi grundvöllur, eins og hann er, verði prentaður og honum dreift hér í þingsalnum. Þetta eru engin vinnubrögð að ætlast til þess, að þm. samþykki vísitölugrundvöll, án þess að hafa fengið hann í hendur.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv. síðasta ræðumanns. Hann las kafla úr forustugrein Alþýðublaðsins í gær, las auðvitað rétt eins og hans var von og vísa, en túlkaði það, sem hann las, rangt. Hann las þessa setningu, með leyfi hæstv. forseta: „Af hverju gáfu Bjarni Benediktsson og Gylfi Þ. Gíslason slíkar yfirlýsingar, þótt þeir hafi án efa skilið betur en flestir aðrir, að gengi krónunnar kynni að falla innan fárra mánaða.“ Ræðan var um það, bollaleggingar um það, hvort við forsrh. hefðum sagt ósatt í því, sem við sögðum um gengismál í sumar og haust, hvernig það mætti vera, að við gætum gefið yfirlýsingar um það, að gengið mundi ekki falla, ef við hefðum vitað, að það mundi falla, sagði hv. þm. Hann átti að segja, ef við hefðum vitað, að það kynni að falla, sem er auðvitað annað.

Þarna er vitnað í erlenda ráðh., sem ...

Ég er að tala um, hvað hér hefur átt sér stað. Ég vildi aðeins benda á og vekja athygli á því, undirstrika sérstaklega, að ég hef aldrei sagt í nokkurri ræðu eða nokkurri grein og mér vitanlega ekki hæstv. forsrh. heldur, að gengi krónunnar mundi ekki falla. Þau orð hafa aldrei verið prentuð eftir mér, enda aldrei sagt slík orð. Það, sem ég hef sagt hvað eftir annað og mælt af hreinskilni og af beztu vitund, var það, að ég teldi, að það væri stefna míns flokks og ríkisstj. að vinna gegn því, að krónan félli, enda var það svo. Ríkisstj. hefur miðað stefnu sína um langt skeið undanfarið við það, að komizt yrði hjá gengisfalli. Við höfum gert okkur algerlega ljóst, að það væri erfið braut, meira að segja mjög erfið braut, og við undirbúning till. undir upphaf þingsins var stefna okkar enn sú að reyna að komast hjá því, gera allt, sem í okkar valdi stæði, til að komast hjá því, að gengi krónunnar þyrfti að falla. Það var ekki af því, að við héldum, að þær ráðstafanir, sem við gerðum till. um í upphafi þings, væru nægilegar til þess að leysa allan efnahagsvanda þjóðarinnar, meira að segja ekki á þessu ári. Við vissum vel, að vandi útflutningsatvinnuveganna var óleystur, við höfum aldrei dregið minnstu dul á það. En við töldum í þingbyrjun, að við hefðum ekki skilyrði til þess að sjá út yfir þann vanda. Við höfðum þá ekki skilyrði til þess að gera okkur grein fyrir því, hversu stór hann væri. Og þess vegna vildum við láta tillögugerð um það efni bíða til seinni starfsmánaða þingsins, til áramótanna. Það er um það leyti, sem vandamál útflutningsatvinnuveganna venjulega hafa verið rædd og eru leyst og við töldum eðlilegt, að eins skyldi farið að nú í þetta skipti. Það er auðvitað hægt að tilfæra um það mörg dæmi, að við gerðum okkur þetta ljóst og drógum á það enga dul. En þegar svo hins vegar það gerist, sem kom okkur á óvart, þegar það gerðist, að Bretar felldu sterlingspundið, fannst okkur algerlega nýtt viðhorf blasa við. Og þá tókum við okkar fyrri stefnu upp til endurskoðunar. Það vona ég, að þurfi engum að vera til minnkunar, þótt hann, við algerlega breyttar aðstæður, taki sína stefnu upp til endurskoðunar. Það lá lengi vel ekki ljóst fyrir, ég segi fyrir mitt leyti og tala þar ekki fyrir hönd neins annars, það tók mig nokkurn tíma og mikla umhugsun að gera mér grein fyrir því, hvort halda ætti fast við fyrri stefnu og leysa vandamál útflutningsatvinnuveganna um áramótin eftir svipuðum leiðum og þau hafa verið leyst nokkur undanfarin ár eða hvort gerbreyta ætti um stefnu í lausninni, sem var til umr. varðandi útflutningsatvinnuvegina, og breyta genginu. Auðvitað hefur, held ég, öllum mönnum verið það ljóst í marga mánuði, jafnvel 1–2 ár, að gengi brezka sterlingspundsins kynni að falla. Þarna eiga við þau orð, sem leiðarahöfundur Alþýðublaðsins notar. Það hefur öllum mönnum verið ljóst, að svo kynni að fara, einkum síðustu mánuði, að gengi sterlingspundsins kynni að falla, en það var hins vegar ástæðulaust fyrir okkur að vera með nokkra spádóma eða getgátur um það og enn þá óskynsamlegra að miða okkar aðgerðir við það hér heima, að brezka pundið kynni að falla. Það gerðum við heldur ekki. Þótt okkur grunaði, a.m.k. marga, eins og menn, sem fylgjast með í efnahagsmálum og fjármálum um allan heim, að svo kynni að fara, var ég og er enn þeirrar skoðunar, að það hefði verið rangt að miða stefnu okkar í efnahagsmálum t.d. við upphaf síðasta Alþ. við það, að brezka pundið kynni að falla, enda gerðum við það ekki. Stefna okkar var einmitt miðuð við það, að brezku stjórninni tækist að vernda pundið, tækist að varðveita gengi pundsins. En það jafngildir svo hins vegar ekki því, að það er algerlega nýtt viðhorf fyrir okkur eins og aðrar miklar viðskiptaþjóðir Breta, þegar gengi sterlingspundsins síðan var fellt. Eins og ég sagði áðan, komst ég að þeirri niðurstöðu fyrir mitt leyti, það gerði minn flokkur, það gerði ríkisstj. í heild og hennar stuðningsflokkar, að það væri rétt stefna, sem tekin var, að við ættum að endurskoða okkar fyrri afstöðu og breyta stefnunni. Það gerðum við, - ég segi ekki: „Það játa ég hiklaust,“ heldur vek ég athygli á því. Það þýðir ekki, að það, sem við höfðum lagt til í þingbyrjun, hafi verið rangt. Ég tel enn, að það hafi verið rétt miðað við þær aðstæður, sem þá voru, og bak við það var jafnmikill sannfæringarkraftur og bak við hitt, að gengisbreytingin var rétt miðað við þær aðstæður, sem sköpuðust eftir fali sterlingspundsins.



Herra forseti. Út af yfirlýsingum hæstv. viðskmrh. vildi ég nú segja það, að það fer að verða erfitt að skilja yfirlýsingar hæstv. ráðh. og sennilega læra þm. að fara að taka þær með mikilli varúð. Við hvað átti hæstv. viðskmrh. í sjónvarpsviðtalinu, sem Alþýðublaðið sagði frá 26. ágúst, þegar hann sagði: „Hins vegar gæti hann fullyrt, að gengislækkun væri ekki rétta ráðið.“ Hafði hæstv. viðskmrh. ekkert gert sér grein fyrir, hvaða afleiðingar gengislækkun gæti haft á atvinnulíf Íslendinga? Nú er því hins vegar haldið fram, að það leysi allan vandann, og eigum við hv. alþm. að trúa því, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki gert sér grein fyrir eða leitað eftir að kanna aðrar leiðir heldur en þá, sem fólst í frv. því, sem hún lagði fyrir í upphafi þings? Ég hef aldrei látið mér detta það í hug, að það illa hafi verið að málum unnið, að ekki hafi verið kannaðar fleiri leiðir heldur en sú ein, sem öllum er nú ljóst, að engan vanda leysti. Og við hvað átti hæstv. forsrh. 16. okt., þegar hann segir: „Hér er um allt annars eðlis vandamál að ræða heldur en gengisbreyting getur leyst?“ Svo koma hæstv. ráðh. og segja, að það eigi ekki að taka alvarlega sínar frásagnir. Annars má það um ritstjóra Alþýðublaðsins segja, hv. 5. þm. Vesturl., að hann hefur marga góða kosti, sem ég hef oft kynnzt, og m.a. þá kosti, að hann skýrir oft rétt frá, hvað hefur gerzt í hans flokki. Ég minnist þess, þegar landhelgismálið var á döfinni og afgreiðsla málsins, þá sagði hv. 5. þm. Vesturl. sem ritstjóri Alþýðublaðsins frá því, að það hefði verið samið um málið í veizlu, sem hann og þáv. utanrrh. Íslands og Bretlands sátu saman úti í London í des. Ég minnist þess líka, að hér á hv. Alþ. í febr. gaf hæstv. þáv. utanrrh. yfirlýsingu um það, að ekkert nýtt hefði gerzt í því máli frá því, að hann hafði gefið skýrslu í okt. eða nóv. Þannig er svo framhaldið af þessu, að í gær skýrir hv. 5. þm. Vesturl. sem ritstjóri Alþýðublaðsins frá því, að ríkisstj. hafi fyrir löngu gert sér grein fyrir því, að gengið þyrfti að falla, og þegar hv. 5. þm. Vesturl. fór á tólf fundi í Vesturlandskjördæmi s.l. vor, þá gerði hann sér auðvitað líka grein fyrir því, að gengi krónunnar yrði fellt með haustinu, vegna þess að ríkisstj., sem hann hældi þá á hvert reipi, var búin að koma efnahagsmálum þjóðarinnar í það óstand, að fram hjá því varð ekki komizt. Nú segir hann frómt frá þessu, að þetta hafi verið ljóst, en vegna þess að ábyrgðartilfinningin sé nú alltaf uppi á stjórnarheimilinu, hafi ekki mátt skýra frá þessu. Og þá hafi verið gefnar út yfirlýsingar í gagnstæða átt. Þess vegna ættu nú hv. þm. og þjóðin öll að átta sig á því, að þegar ríkisstj. hæstv. segir já, meinar hún nei og svo öfugt. Það var fleira gagnlegt og skemmtilegt í Alþýðublaðinu í gær. Það var mælzt til þess við hv. þm. úr stjórnarandstöðunni, þegar ríkisstj. lagði fyrsta númerið af gengisbreytingunum fram hér á föstudaginn, að dregið yrði úr umr. til þess að málið næði fram að ganga, svo að afgreiðsla gjaldeyrisbankanna gæti hafizt í morgun. Og auðvitað var öllum hv. þm. það ljóst, að það var satt að segja nóg að hafa heila viku til umráða til innkaupa í sambandi við gengisbreytingu, eins og gert var núna. Og sá tími var að sjálfsögðu orðinn allt of langur. En þá sagði hv. 5. þm. Vesturl.: Það var dauft yfir þessum umr. Það var munur, þegar minkurinn var á ferðinni. Það var miklu hvassari umr. En þá tók hv. 5. þm. Vesturl. einn þátt í umræðu auk 1. flm. Þannig fór það, þegar stjórnarandstaðan fór að draga við sig, þá líkaði það ekki frekar vel en þegar hún heldur ræður hér á hv. Alþ. En í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir til 1. umr., vil ég nú undirstrika það, sem fram hefur komið í þessum umr., að hér er verið að kveðja veigamesta þáttinn úr júní-samkomulaginu. Og ég hygg, að það hafi sjaldan verið gerðir samningar á Íslandi milli vinnuveitenda og launþega, sem hefur verið gert jafnmikið stáss með eins og júní-samkomulagið. Ég minnist þess, að í hátíðarræðum 17. júní var það talinn einn af merkilegustu viðburðum, sem þá hefðu lengi skeð í stjórnmálum þjóðarinnar og mundi lengi í minnum hafður. En aðalatriðið í júní-samkomulaginu var fyrirheit um, að vísitalan skyldi tekin í lög aftur, og því var haldið fram, að hún mundi koma í veg fyrir tíð verkföll, sem þá höfðu átt sér stað lengi, og skapa meiri festu í kaupgjaldsmálum og vera einnig aðhald fyrir ríkisvaldið og aðra þá, sem vildu ganga of langt í því að hækka verðlagið. Nú er þetta hins vegar talið jafnnauðsynlegt og jafngott, þegar þetta atriði er kvatt. Og ég vil vekja athygli á því, að þegar vísitalan á kaup er tekin út úr l., eins og hér er gert ráð fyrir og stefnt er að, er í raun og veru eftir eitt atriði úr júní-samkomulaginu, sem máli skiptir, og það er vísitalan á lánum þeirra, sem hafa fengið lán hjá Húsnæðismálastofnuninni. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj.: Er ekki gert ráð fyrir því nú, þegar vísitalan á laun er tekin út úr lögum, að þessu atriði skuli einnig breytt? Eiga launþegarnir í landinu að sitja eftir með þetta atriði eitt nú, eftir að þetta frv. verður samþ.? Það eru kaldar kveðjur til almennings í landinu, ef svo á að fara að, og ég á bágt með að skilja það, ef þeir menn, sem notið hafa trúnaðar þessa fólks, sætta sig við slíkt. Ég vil endurtaka það, sem ég drap á hér áðan, að einmitt það, að vísitala var í lög tekin 1964, hefur haft þau áhrif á kaupgjaldssamninga hér í landinu síðan, að verkföll hafa ekki verið, svo að teljandi sé a.m.k. Og ég held, að það sé öllum ljóst, að það hefur verið verulegt aðhald í verðlagsmálunum einnig. Að vísu má á það benda, að með álögum sínum og ráðstöfunum í árslok 1965 og í byrjun árs 1966, átti hæstv. ríkisstj. verulegan þátt í því að kynda undir verðbólgunni. Með rafmagnsskattinum og fleiri sköttum, sem þá voru á lagðir, og með því að draga úr niðurgreiðslum á vöruverði framan af ári 1966 átti hún verulegan þátt í því að auka dýrtíðina, en hún sá sig um hönd, þegar leið á árið 1966, og var það ástæðan fyrir því, að hún kom á verðstöðvuninni, að vísitalan eða verðlagið í landinu var þá að ganga úr hófi fram. Ég held, að það sé mikill misskilningur, ef hæstv. ríkisstj. heldur, að hún sé með þessu frv. að vinna atvinnuvegunum gagn. Ég held, að það muni sýna sig, að atvinnuvegunum í landinu væri það fyrir beztu, að vísitalan yrði áfram mælistika á verðlagið í landinu. Ég er sannfærður um, að það mundi verða öllum fyrir beztu, að vísitalan væri enn þá í gildi og þetta frv., ef það nær fram að ganga óbreytt, eins og það liggur hér fyrir, mun eiga verulegan þátt í því að eyða þeim áhrifum til góðs fyrir atvinnulífið, sem gengislækkunin kynni að hafa gert.



Herra forseti. Það er svo með mig eins og suma aðra, að mig langar til að fá svör hjá hæstv. ráðh., þótt ekki væri nema fátt eitt, sem snertir þetta frv. Mér skilst, að það sé eiginlega útilokað að fá ráðh. til þess að svara, nema maður hafi með sér Alþýðublaðið og lesi eitthvað upp úr því. Nú hafði ég það ekki við hendina, svo að það getur farið svo, að ég fái engin svör. Samt hefur hæstv. viðskmrh. oft verið lipur í því að svara, þegar við höfum spurt hann. En núna er það ófrávíkjanlegt, að þeir vilja ekki svara. Ég held, að það væri þá einfaldara fyrir þá að hengja upp skilti á hurðina og segja: „Við svörum ykkur ekki,“ svo að menn séu ekki að ómaka sig til að spyrja. Það er orðinn dálítið sérkennilegur aðdragandi að hinni nýju vísitölu, sem á að taka gildi núna 1. des. Fyrst er framkvæmd neyzlurannsókn, sem stóð yfir í tvö ár, 1964 og 1965, miklu kostað til og mikil vinna lögð af mörkum. Síðan er hún loksins tilbúin og í haust vill hæstv. ríkisstj. fara að taka hana í gildi. Hún hefur orð á því við forustumenn launþegasamtakanna, að þetta sé mjög góð vísitala, vandlega reiknuð og miklu réttari en sú eldri. Forustumenn launþegasamtakanna taka vel í það, að þessi vísitala muni hafa kosti fram yfir hina, og eru ekki á móti því, að það geti komið til greina að lögfesta hana, þó að sá mikli ágalli sé við hana, ef hún eigi að taka gildi, áður en verðhækkanirnar í okt. komi til, að launafólk fái ekki nema svona helming af þeim verðlagsuppbótum, sem þeim annars bæri samkv. l. En þeir vilja samt vinna þetta til, til þess að fá réttari vísitölu í gang, og þetta frv. mælir svo fyrir, að nú skuli hin margumtalaða nýja vísitala taka gildi næsta laugardag, svo að þar með er fullnægt öllu réttlæti. En svo segir frv., að hún skuli líka falla úr gildi sama daginn, og það er vel að verið, kalla ég, eftir allt, sem á undan er gengið. Annars er það orðinn broslegur leikur, sem hæstv. ríkisstj. hefur leikið með vísitöluna gömlu alla tíð síðan ríkisstj. kom til valda. Hún byrjaði á því að taka inn fjölskyldubætur, sem aldrei hefur verið gert áður, og voru þó fjölskyldubætur greiddar, áður en þessi ríkisstj. kom til. Það var nefnilega hægt að lækka svolítið, eða réttara sagt, halda meira í skefjum framfærsluvísitölunni á pappírnum með því. En þegar kom fram á árið 1960, sá ríkisstj., að þetta dugði ekki. Vísitalan fór að hækka þó nokkuð. Þá fann ríkisstj. annað ráð. Það var að taka skattana inn í reikninginn, sem aldrei hafði verið gert áður. Hvorugt hafði verið í nokkurri neyzlurannsókn, og þetta verkaði þó nokkuð, því að sömu mánuðina og neyzluvöruvísitalan hækkaði um mörg stig, lækkaði framfærsluvísitalan með þessari „kúnst". Svona hefur það gengið til um vísitöluna, enda hefur tekizt á ferli núv. hæstv. ríkisstj. að halda henni svo niðri á pappírnum, þessari framfærsluvísitölu, að hún er ekki nema 195 stig núna, þegar neyzluvísitalan er komin upp undir 230 stig. Áður fylgdust þær alltaf að. Ég held, að ef launafólk hefði fengið verðlagsuppbót samkv. hinni raunverulegu neyzluvísitölu, hefði hún orðið ríflegri en raun varð á. En þá kem ég að því, sem mig langaði til að spyrja um, þó að það sé kannske til einskis. Þó trúi ég því ekki, að hæstv. viðskmrh. svari ekki, því að hann hefur alltaf reynzt mér vel í þeim efnum. Ég heyrði því haldið fram hér í ræðu áðan, ég held hjá hv. 4. þm. Austf., að sérfræðingar ríkisstj. hafi fundið það út, að verðlag mundi ekki hækka nema um 7%, þegar áhrif gengislækkunarinnar verða komin í algleyming. Ég á ákaflega erfitt með að koma því inn í mitt höfuð, að þetta geti átt sér stað, ef litið er á þá raunverulegu hækkun, sem er á erlendum gjaldeyri. Nú er búið að birta hið nýja gengi, og það er þannig, að enskt pund er nú selt á 138,09 kr. í staðinn fyrir 119,85 kr., sem var. Hækkunin á því er þá 15.2%. 100 danskar kr. eru seldar á 763,72 kr., en voru 621,30. Hækkunin á dönsku krónunni er þá 22.9%. Og Bandaríkjadollar er nú seldur á 57,07 kr., en var seldur á 43,06 kr. Þar er hækkunin 32.6%. Mér finnst, að þessi hækkun á erlendum gjaldeyri hljóti að koma fram í verðlaginu á innfluttum vörum og nokkurn veginn í sömu hlutföllum, að innflutt vara eigi að hækka að cif-verði, þ.e.a.s. komin hingað í höfn, eins og hækkunin er á erlenda gjaldeyrinum, þ.e.a.s. ef flutningsgjöld eru látin fylgja gjaldeyrinum. Nú hef ég fengið nýlega upplýsingar um það, að Eimskip hefur innheimt flutningsgjöld skv. hinu nýja gengi, og verði það reglan, gildir þetta líka um flutningsgjöld yfirleitt. Ekki þarf að spyrja um vátryggingargjöldin á vörunni á leið til landsins, þau fara eftir verðinu. Mér sýnist því allt benda til þess, meðan ekki er annað upplýst um flutningsgjöldin, að cif-verð varanna hækki í sama hlutfalli og erlendur gjaldeyrir. Það, sem ekki hækkar í sama hlutfalli, er kostnaður hér innanlands, svo sem uppskipun, vörugjöld, heimflutningur og svo álagning á vörurnar. Þó að þetta hækki ekki neitt, - og er ég reyndar í vafa um, að ekkert af því hækki, - hljóta þessar miklu hækkanir á erlendum gjaldeyri að valda að mínum dómi 25–30% hækkun á cif-verði vörunnar eða mjög nálægt því. Það er auðvitað erfitt að reikna þetta út nema fá alla kostnaðarliðina. Ef cif-verðið hækkar raunverulega í sama hlutfalli og erlendi gjaldeyririnn, verður það ekki langt frá þessu. En þetta er misjafnt eftir því, frá hvaða landi varan er. Hækkunin verður náttúrlega mest frá þeim löndum, sem ekki hafa breytt sínu gengi. Nú held ég, að það séu nokkur lönd, mig minnir í Evrópu ein 3–4, sem hafa breytt genginu auk Bretlands, t.d. Írland og Spánn, en önnur hafa ekki breytt sínu gengi. Danmörk hefur breytt því hér um bil að hálfu við Breta. Til þess að geta gert sér grein fyrir því, hvað þessi hækkun gæti orðið á öllum innflutningnum, verður að finna út, hve mikill hluti innflutningsins er frá þeim löndum, þar sem gjaldeyririnn hækkar um 32.6%, hve mikill hann hefur verið frá þeim löndum, þar sem gjaldeyririnn hækkar um 22.9% og hve mikill frá þeim, þar sem hann hækkar ekki nema um 15.2%. Ég leit á þetta að gamni í verzlunarskýrslum síðasta árs, og ég sé, að á því ári hafa u.þ.b. 14% af innflutningnum verið frá þeim löndum, sem hafa lækkað sitt gengi, að Danmörk undanskilinni. 8% af innflutningnum hefur verið frá Danmörku, en 78% af innflutningnum frá þeim löndum, sem hafa ekki lækkað gengið. M.ö.o., ef hlutföllin yrðu þau sömu á næsta ári, mundu 78% af innflutningi Íslendinga hækka sem svarar gengislækkuninni utan Bretlands og þeirra landa, eða einhvers staðar á milli 25–30% miðað við cifverð eftir því, sem ég get komizt næst. Ég held, að það hljóti því að vera einhver ónákvæmni vægast sagt í þeim útreikningi, að hækkanir verði ekki nema 7%, jafnvel þótt miðað sé við framfærslukostnað. Nú verður auðvitað að taka það með í reikninginn, hve mikið er í framfærslukostnaðinum af innlendum vörum, sem munu væntanlega ekki hækka vegna gengisbreytingar. Ég held, að ég muni það rétt, að landbúnaðarvörurnar eiga samkv. nýju vísitölunni, sem nú á að taka gildi og falla úr gildi, ekki að verka nema 29%. En það er ekki upptalinn innlendur kostnaður í framfærslukostnaðinum, þó að teknar séu landbúnaðarvörurnar. Það er erfitt að gera sér grein fyrir því, hve mikill hluti af framfærslukostnaðinum samkv. nýja vísitölugrundvellinum er innlent og hve mikið erlent, því að þetta blandast saman í ýmsum efnum. En eftir því, sem ég get séð bezt miðað við plaggið, sem við fengum hér útbýtt á Alþ. um nýju vísitöluna, held ég, að það hljóti að vera eitthvað nálægt 60% af framfærslukostnaðinum, sem er háð erlendu verðlagi eða erlendum innflutningi, mjög nálægt 60%. Og þá er ég hræddur um, að komi meira en 7% út, ef það reynist svo, að erlendu vörurnar hækka kannske um 25–30%. Nú langar mig til að spyrja að því, hvaða árangur sem það kann nú að bera, hvort hæstv. viðskmrh. hafi ekki í sínum fórum einhverjar upplýsingar um það: Í fyrsta lagi, hvað er búizt við, að erlendu vörurnar hækki mikið, þegar gengislækkunin er komin til skjalanna? Í öðru lagi, hve mikill hluti af framfærslukostnaðinum er háður þessum erlendu vörum? Og í þriðja lagi, hvernig þá eru fengin út þessi 7%, sem núna er verið að tala um? Ég skal játa það, að ég hef ekki gögn í höndunum til þess að geta gert mér nægilega grein fyrir því, hvað þessar hækkanir geta orðið miklar. Ég fékk út einkennilega tölu, en það má líta á hana sem áætlunartölu, ég skal játa það. Ég fékk út töluna 14.3%, nákvæmlega sama og Bretar felldu gengið. Ég skal endurtaka það, ég hafði ekki nógu góð gögn í höndunum til að finna þetta út, en ég fékk þetta út. Þá miða ég við sömu skiptingu á innflutningnum milli landa og var í fyrra og mjög nálægt því, að 60% af framfærslukostnaðinum væri háð innfluttum vörum. Ég tek það ekkert nærri mér, þó að þetta verði hrakið, mér þykir vænt um að fá betri upplýsingar um þetta. En þegar ekki er hægt að fá þessar upplýsingar, er þm. vorkunn, þótt þeir verði að reyna að áætla það sjálfir. Það er ekki önnur leið til út úr því en sú. Ég vil þó aðeins víkja að einu atriði í hinum nýja vísitölugrundvelli, sem þykir nú svo góður, og ég skal ekki vefengja að hafi ýmsa kosti fram yfir þann gamla. En það er mjög stór útgjaldaliður í framfærslukostnaði allra manna, það er húsnæðiskostnaðurinn. Menn hafa kannske tekið eftir því, hvernig hann er í þessum nýja vísitölugrundvelli. Það stendur nefnilega í skjalinu, sem við fengum, að hann hefði verið hækkaður upp á „slump“. Það er ekki samkvæmt neinni neyzlurannsókn, sem þar er sett, að húsnæðiskostnaðurinn sé 16% af útgjöldum fjölskyldunnar. Nei, það er ekki þannig. Það er ekki samkv. neyzlurannsókn. Hann er bara látinn hækka svona upp á „slump“ svipað og hann hækkaði undanfarin 2–3 ár. Nú halda menn kannske, að þarna sé húsnæðisliðurinn orðinn réttur í hinni nýju vísitölu. En hann er ekki réttari en það, að fyrir nokkrum árum var hann 15.4%, þó að hann sé núna kominn niður í 10–11. Það er því ósköp hægur vandi, ef nokkur vísitala ætti að vera til lengur, sem á þó ekki að vera til, að hagræða þessum húsnæðislið í vísitölunni áfram, alveg eins og hefur verið gert á undanförnum árum, segja, að menn geti búið fyrir 1000 kr. á mánuði eða 1200 kr. á mánuði. Það er hægt eftir sem áður. Ég held, að það væri þess vert, ef verkalýðssamtökin fara að semja við vinnuveitendur um nýja vísitölu, eins og þeim er vísað á að gera núna, að þeir leiðrétti svona hluti, svo að vísitalan gæti orðið nokkurn veginn réttur mælikvarði á það, sem hún á að mæla. Ég skal ekki orðlengja þetta meira, en endurtek nú tilmæli mín til hæstv. viðskmrh., af því að ég treysti honum einna bezt af þeim öllum til þess að svara, - þau tilmæli mín að láta okkur í té einhverjar upplýsingar um það, hvernig ríkisstj. og trúnaðarmenn hennar hafa fengið það út, að framfærslukostnaður hækki ekki nema um 7% við allar þær afleiðingar, sem af þessari gengislækkun hljótast.



Herra forseti. Ég skal nú reyna að líkjast Perikles sáluga með það að vera stuttorður í þetta sinn. Það mál, sem hér er verið að ræða, er um vísitölubindinguna eiginlega. Þess vegna er óþarfi að dreifa umr. allt of mikið. Skoðun mín er sú, að ríkisstj. vinni atvinnuvegunum ekkert hagræði með því að binda ekki vísitöluna áfram eða ákveða hana ekki áfram. Ég held, að það verði ekki hagkvæmara fyrir atvinnurekendur eftir áramótin að þurfa að taka upp samninga í hinum einstöku félögum. E.t.v. semja viss félög þannig, að þau hækka grunnkaup, önnur taka vísitöluna og þetta verður ringulreið á samningunum, þannig að ég er sannfærður um, að það verður ekkert hagræði fyrir atvinnurekendur. Mér dettur ekki í hug að ímynda mér, að það verði hægt að fá t.d. launalækkun hjá hásetum á fiskiskipum, því að sannleikurinn er sá, að hlutur þeirra er ekki of góður. Þeir einu, sem gætu lækkað laun sín og lifað þó nokkurn veginn sæmilegu lífi eftir sem áður, væru náttúrlega yfirmennirnir á skipunum, en það hefur alltaf gengið fullilla að fá nokkra lækkun þar og í flestum samningum hefur þeim heldur verið ýtt upp á við en hitt. Ég hygg, að það verði eins með fólkið, sem vinnur í frystihúsunum, og það mun auðvitað ganga alls staðar. Það mun vera ákaflega erfitt að taka ekki þátt í þeim hækkunum, sem verða á því, sem fólkið þarf að kaupa, og það efast ég um, að verði gert með sanngjarnara móti en með vísitölunni. Og ég held, að það sé nokkurn veginn samkomulag um, að þessi nýja vísitala eigi að geta sýnt öllu gleggri mynd af hinum raunverulega kostnaði en sú eldri, og það er vel, ef launþegum og vinnuveitendum kemur saman um það, og ég hef ekki trú á, að ríkisstj. vinni atvinnuvegunum neitt hagræði með þessu. En þó að maður hafi þessa skoðun, er náttúrlega hvað snertir samninga aldrei hægt að fullyrða neitt. En þetta er mitt álit. Ég held, að það eigi við að fara aðra leið, og það er fyrst og fremst á valdi ríkisstj. og flokka, sem hana styðja, að fara hana. Og það er að lækka útgjöldin á fólkinu. Ég ætla ekki að fara að endurtaka það, sem ég sagði hér um daginn, en ég held, að það sé fyrst og fremst leiðin, sem á að fara. Við vitum það, að gengislækkanir hafa yfirleitt allar unnið sig upp. Ég ætla ekki að ráðast á ríkisstj. fyrir það, að hún auglýsti ekki, að hún ætlaði að fella gengið. Í fyrsta lagi hef ég persónulega þá skoðun, að hæstv. ríkisstj. hafi aldrei ætlað að gera það fyrr en eftir áramótin, þegar Wilson kom henni til hjálpar núna. Í öðru lagi er það nú sannleikur málsins, að það er gersamlega ómögulegt fyrir ríkisstj. að vera að hampa því framan í fólkið fleiri mánuðum áður en gengi er breytt, að það eigi að fella gengið. Hitt vissu allir menn, sem kunnugir voru útflutningsatvinnuvegunum, að gengið hlaut að falla, áður en langt um leið. Og persónulega leit ég þannig á, að það mundi ekki verða fellt fyrr en eftir áramót, en þá mundi það verða fellt eða lækkað til þess að koma frystihúsunum af stað, m.ö.o. til að fá hjólið til að snúast, því að það var við það að stöðvast, bæði fyrir iðnaðinn o.fl. En það er rétt, sem hv. 4. þm. Austf. hélt fram, að gengislækkun étur sig yfirleitt upp. Og þó að ég álíti, að hann fari nú ekki alveg rétt í smáatriðum með vissa hluti, eins og með að ríkið borgaði einhvern hlut af tryggingum af bátum og fleira var það nú eitthvað, þá var útreikningur hans í stórum dráttum réttur varðandi frystihúsin. En það er ótalmargt, sem við gætum lækkað, ótalmörg útgjöld, sem snerta atvinnuvegina beint. Ég er ekki sammála hv. 3. þm. Vesturl. um það, að það eina, sem eftir sé af þessum júnísamningum, sé vísitalan á þessi húsnæðismálalán. Það er einkennilegt, hve margir virðast alltaf gleyma nema annarri hlið málsins, þ.e. þeirri, sem að launþegum snýr, og er ekkert nema gott um það að segja að lita sanngjarnlega á þeirra mál. En þeir eru fleiri en hinir. En það var bæði hækkað orlof og launaskattur, sem var laumað á atvinnurekendurna þá, og satt að segja var ég aldrei hrifinn af þessum samningi og álít vísitöluliðinn vera það sanngjarnasta í honum. En ég held, að úr því að á að afnema hann, væri nú þrifnaðarráð að afnema þetta allt saman, sem gert var þá, og taka þá alveg upp nýja samninga. Það er fleira, sem snýr að okkur, einmitt að þinginu, sem er kannske hvað ranglátast í öllum þessum kaupgjaldsmálum. Og yfirleitt hefur það verið mín skoðun, að þegar ríkisvaldið fer að skipta sér af launamálunum, sé það yfirleitt frekar til ills en góðs. T.d. er engin sanngirni í þessu að borga orlof á hlut hálaunaðra manna eða umframvinnu. Fyrst var þetta bara miðað við dagvinnu og það er það eina eðlilega, að menn hafi á venjuleg laun orlof. Það má deila um, hvort það eigi að vera 6 eða 7%, en hitt er bara ranglátt, að menn hafi orlof á margföld laun og ástæðulítið. Þetta er t.d. einn liður. Við getum tekið vökulögin. Það hefur aldrei neinn þorað að minnast á þetta. Það er alveg furðulegt, að það skuli aldrei hafa verið talað um að endurskoða þessi lög, af því að aðstaðan er gerbreytt. Það er sjálfsagt að láta fólkið hafa hvíldartíma og svefntíma, en vinnutilhögunin er orðin allt önnur en hún var, og m.a. aflinn miklu minni. Hvers vegna mega launþegar og atvinnurekendur ekki endurskoða þetta og vita, hvort þeir geti fengið hagkvæmari leið? Nú er verið að selja einn togara fyrir 11/2 millj. í góðu lagi til Noregs, og mér var sagt, að það ætti að gera hann út með 16 mönnum. Hvaða vit er nú í því að láta þetta standa svona? Enginn þorir að tala um þetta. Vitanlega á ríkisstj. að hafa frumkvæði um að láta endurskoða svona lagað, að koma vinnunni fyrir á hagkvæmari hátt og gera reksturinn ódýrari. En svona er bara ótalmargt. Svo er ríkisvaldið að gripa inn í með löggjöf, sem verður svo úrelt kannske á fáum árum, og þetta er ekki endurskoðað - ekki lagað það, sem hægt er að laga. Það væri hægt að borga mönnunum, ef það væri hægt að koma vinnunni fyrir haganlega á þessum skipum, reka þau með betri afkomu og láta hásetana hafa hærri laun, alveg eins og gert er í fiskiðnaðinum með ákvæðishlunnindi. Svona er þetta ótalmargt. Ég taldi upp eitthvað 26 skatta einu sinni á útveginum. Svona helming af þeim sköttum væri hægt að afnema, og ég segi ykkur alveg satt, að þó að genginu sé breytt, þurfið þið ekki að imynda ykkur, að kaupið lækki, það fylgir ekki. Það er ekkert gagn að því að afnema vísitöluna. Og þá er það þannig, að það er það mikið, sem atvinnuvegirnir verða að borga, að þetta fer allt í sama farið aftur eftir 1–2 ár. Hjólið fer í gang núna, það veit ég vel, en ef ríkisvaldið gerir ekkert til þess að létta sköttunum af fólkinu, e.t.v. má gera það að einhverju leyti með því að innheimta þá réttlátlegar en gert hefur verið, þá fer allt í sama ,farið eftir 1–2 ár aftur. Þá skeður aftur þetta sama, þessar sömu verkanir, sem alltaf fylgja gengislækkunum. Það örvar viðskiptin í bili. Hjólið heldur áfram að snúast, en það er tekinn af sparifjáreigendunum viss hluti af eignum þeirra, og það er stórfelldasti þjófnaður, sem á sér stað í einu þjóðfélagi. Það væri náttúrlega ekkert aukaatriði, ef Seðlabankinn vildi nú t.d. lækka vexti af stofnlánum ofan í það, sem þeir voru, áður en ráðstafanirnar voru gerðar 1960, ofan í t.d. 4%. Það væri ekki neitt lítill léttir. Það er annað atriði, sem gæti vel komið til íhugunar fyrir okkur Íslendinga, og það er hreinlega að láta ríkið eiga fiskiskipin og útgerðarmennina borga vissa leigu, sem yrði tekin í gegnum afurðirnar sem nokkurs konar útflutningsgjöld. Nú er staðreynd í ár, að eigendur fiskiskipa geta ekki borgað afborganir og sennilega fæstir vexti heldur. Þannig er nú ástandið. Og væri það þá ekki eðlilegra, að annaðhvort yrðu vextirnir mjög lágir af þessum stofnlánum, þar sem það er algert skilyrði til þess að þjóðin geti lifað, að fiskiskipin séu rekin og síldarskipin, eða þá að almenningur ætti skipin. Hann á þau á vissan hátt, þótt útgerðin hafi náttúrlega verið skattlögð um framlag í Fiskveiðasjóð, sem veitir lánin, sem skipin eru borguð með. Ef þessi háttur yrði upp tekinn, yrðu skipin leigð þeim, sem reka þau, við mjög sanngjörnu verði. En á einhvern hátt verður að stuðla að því, að rekstrarkostnaður útvegsins verði minni en hann hefur verið, annars fer allt í sama farið aftur, og það þarf aftur að fella gengi og enn þá að ræna sparifjáreigendur. Og það er fyrst og fremst í valdi ríkisstj. og þeirra flokka sem hana styðja að laga það, sem áfátt er í þeim efnum.



Herra forseti. Það er nú ekki nóg með það, að þau frv., sem boðuð hafa verið sem fylgifé með gengislækkuninni, tínist hér fram eitt og eitt og Alþ. eigi þess engan kost að gera sér grein fyrir málinu í heild með skoðun á frv. öllum í senn, heldur bætist það ofan á, að það virðist vera alveg útilokað að fá svarað einni einustu spurningu um einstök efnisatriði málsins frá hæstv. ráðh. Ég vil þó freista þess að spyrja hérna um eitt eða tvö atriði. Ég á sæti í fjhn. þessarar hv. d. og vissulega er það til nytja fyrir nefndarstörfin að fá sitthvað upplýst, sem máli skiptir. Í fyrsta lagi: Hvað er fyrirhugað að gera í sambandi við ákvæðin, sem tekin voru inn í húsnæðismálalánin eftir júní-samkomulagið, ákvæðin um vísitölutryggingu lánanna? Hvað er fyrirhugað að gera í þessu efni? Er það meiningin að láta þau standa áfram, þó að vísitölugreiðslur á laun séu afnumdar eða á að gera þarna á einhverja breytingu? Þetta var hið fyrra. En hið síðara er varðandi verðlag á landbúnaðarframleiðslunni. Það hafa verið viss tengsl á milli þess og kaupgjaldsins í landinu eins og öllum hv. þm. er kunnugt. Og það væri fróðlegt nú þegar við meðferð þessa máls að fá að vita svona í stórum dráttum, hvað fyrirhugað er í þeim efnum, hvort einhver slík tengsl verða áfram eða hvort meiningin er að afnema þau. Og ef þau verða áfram, á hvern hátt þeim yrði þá fyrir komið. Hér er um tvíþætt atriði að ræða, annars vegar hvað snertir vinnulið í verðlagsgrundvelli, þ.e.a.s. kaupgjald bóndans þá fyrst og fremst, en það er mjög stór liður í grundvellinum og vinnuliðurinn allur er töluvert mikið meira en helmingur af kostnaði við búreksturinn. En þessi liður hefur í grundvelli verið látinn hækka ársfjórðungslega. Hins vegar er það þetta, hvernig verðhækkanir á rekstrarvörum landbúnaðarins eiga að koma inn í verðlagið. Það eru þessi tvö atriði, sem mig fýsir mjög að fá einhverjar upplýsingar um, ef kostur væri.