Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. að selja jörðina Neðri-Brekku í Saurbæjarhreppi í Dalasýslu hefur verið til athugunar í landbn. Eins og fram kemur í nál., leitaði n. umsagnar um málið hjá landnámsstjóra og einnig hjá jarðeignadeild landbrn. Það er álit landnámsstjóra, að rétt sé að athuga nánar, áður en þessi jörð verður seld, hvort ekki sé rétt að skipta jörðinni milli tveggja jarða, sem þarna eiga land að, þ.e. bóndans í Bessatungu, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, og einnig bóndans í annarri nágrannajörð, þ.e. Fremri-Brekkum. Jarðeignadeildin mælir hins vegar með sölu jarðarinnar, eins og í frv. felst, og það sama kemur fram í fskj., sem frv. fylgir frá hreppsnefnd Saurbæjarhrepps. Landbn. mælir einróma með því, að frv. þetta verði samþ. og því verði að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Eins og fram kemur í frv. þessu, var lagt til, að bönnuð verði öll veiði með dragnót og flotvörpu í Faxaflóa. Nánar tiltekið er hér um svæði að ræða, sem er innan við línu, sem dregin er frá punkti réttvísandi í vestur 6 sjómílur frá Garðskaga og þaðan beint í Malarrif. Það má segja, að frv. þetta sé hliðstætt frv., sem á undanförnum árum hafa verið flutt hér á hv. Alþ., þó að þau hafi aðeins náð til dragnótarinnar, enda er svo skammt síðan önnur botnvörpuveiði var leyfð hér í flóanum. En þrátt fyrir það, að frv. hali ekki náð fram að ganga eða hlotið fullnaðarafgreiðslu, hefur legið ljóst fyrir, að málið hefur átt verulegu fylgi að fagna meðal þm., og í þessari hv. þd. hefur jafnan komið fram eindreginn stuðningur við málið. Þó að frv. þetta nái aðeins til Faxaflóa, er vissulega þörf á því, að hliðstæðar friðunarráðstafanir verði gerðar víðs vegar í flóum og fjörðum við strendur landsins, þar sem vitað er, að um uppeldisstöðvar ungfisks er að ræða. Eftir að fiskveiðilandhelgin var á sínum tíma færð út í 4 sjómílur frá yztu annesjum og flóar og firðir voru friðaðir fyrir botnvörpu- og dragnótaveiðum, var þess ekki langt að bíða, að fiskmagnið ykist þar, en samfara því kom það einnig til, að hið góða hráefni nýttist á allan hátt betur og var unnið á þann hátt, að verðmæti aflans yrði sem mest. En þessi hagstæða þróun fiskveiðanna í Faxaflóa og reyndar viðar við strendur landsins stóð því miður skamma stund. Það leið ekki á löngu, eftir að dragnótaveiðarnar hófust að nýju í Faxaflóa, þar til þess fór að verða vart, að fiskmagnið fór hraðminnkandi. Er nú svo komið, að heita má, að í sjálfum Faxaflóanum sé fiskilaust á flestum tímum árs. Þeir fiskibátar, sem veiðarnar stunda, verða því að leita á náðir Aflatryggingasjóðs til þess að bæta sér upp sárasta tjónið. Hér hefur því sama sagan endurtekið sig. Á meðan dragnóta- og botnvörpuveiðarnar nutu ávaxtanna af friðunartímabilinu, gáfu veiðar þessar að vísu allgóða raun, en áhrifin af rányrkjunni komu ótrúlega fljótt í ljós. Eitt dæmi um það, hvað leitt getur af skefjalausri rányrkju, eru síldveiðarnar, sem áttu sér stað við Suður- og Suðvesturlandið á árunum 1965, 1966 og 1967, þegar ausið var upp tugþúsundum tonna af síld, og uppistaðan í þeim veiðum var ung síld og ókynþroska. Árið 1965 voru þannig veidd 114 þús. tonn, og 73% af því magni var síld þriggja ára og yngri eða ókynþroska síld. Árið 1966 er enn haldið áfram með þessa rányrkju, en þá var veiðin alls 45 800 tonn, og 64% af því magni voru ókynþroska síldarseiði. Þannig minnkaði aflinn um meira en helming frá næsta ári á undan. Árið 1967 er aflamagn síldveiðanna 69 þús. tonn, en þá nær rányrkjan hámarki, því að talið er, að um 80% af heildarmagninu hafi verið ókynþroska síld, þriggja ára gömul eða yngri. Við þetta bætist svo, að allur þessi afli, sem væri úrvalshráefni til vinnslu, ef um fullþroska síld væri að ræða, fór í gúanóvinnslu, þar sem hráefnið varð ekki notað til annars. Sem betur fer, hefur nú verið tekið fyrir þessa rányrkju,Að till. fiskifræðinga er nú öll veiði bönnuð á síld, sem er undir 26 sm að stærð eða ókynþroska síld, og auk þess er öll síldveiði við Suðvesturland bönnuð á vissum tímum árs. Er þar höfð hliðsjón af því m. a. að friða síldina, meðan á hrygningu hennar stendur, og einnig eru veiðitakmarkanir, þegar síldin er hvað mögrust t.d. á vorin, þegar mikil áta er í síldinni, sem veldur skemmdum á hráefninu. Í þessum efnum erum við örugglega á réttri leið. Þegar rætt er um friðun Faxaflóa sem tilraun til að auka fiskisæld í flóanum, má segja, að gegni furðu, þegar á það er litið, hvaða arði veiðarnar skila nú, að nokkur andstaða skuli vera fyrir hendi í málinu. Eins og ég áður hef vikið að, er svo til um algert fiskileysi að ræða, og því til sönnunar má benda á, að bátum, sem stunda þessar veiðar, hefur farið stöðugt fækkandi. Þá er einnig að geta þess, að það er erfitt að fá upplýsingar um, hver hinn raunverulegi afli snurvoðabátanna er, vegna þess að sumir bátanna skipta um veiðarfæri á vertíðinni og taka þá þess í stað til við t.d. „fiskitroll“ eða aðrar veiðar eftir því, hvaða veiðar má helzt búast við, að verði hagstæðar. Þessu til sönnunar má benda á, að einungis þrír bátar stunduðu snurvoðaveiðar frá Reykjavík á s.l. sumri. Þessir bátar voru 15 smálestir að stærð. Úthaldið gekk svo erfiðlega, að þeir skiptu yfir í aðrar veiðar fyrir miðja vertíð, og varð það því minni hluti úthaldsins, sem féll undir snurvoðaveiðarnar. Alls öfluðu þessir þrír bátar aðeins um 90 smálestir af alls konar fiski. Þá voru einnig gerðar út þrjár smátrillur héðan frá Reykjavík á s.l. sumri á þessar veiðar, en þær höfðu einnig mjög lítinn afla, og í Keflavík voru gerðir út fimm bátar á snurvoð á s.l. sumri, en úr öðrum verstöðvum við Faxaflóa voru hins vegar engir bátar gerðir út á þessar veiðar. Í Keflavík gegndi sama máli. Sumir bátanna skiptu yfir í aðrar veiðar á miðri vertíð, en heildarafli allra bátanna á snurvoð nam samtals 863 smálestum. Það er því augljóst mál, að mikið hefur vantað á, að bátar þessir hafi með aflaverðmætinu getað staðið undir útgerðarkostnaði. Þessara upplýsinga, sem ég hef greint frá í einstökum atriðum, hef ég aflað mér ýmist frá Hafrannsóknastofnuninni, en þar ræddi ég við Jakob Jakobsson fiskifræðing um síldveiðarnar og um síldarstofnana, eða frá Fiskifélagi Íslands, að því er snurvoðina varðar, en um afla báta með „fiskitroll“ liggja ekki að fullu fyrir upplýsingar, en eitt er þó víst, að þar er, hvað aflabrögð snertir, svipaða sögu að segja og fram kemur í upplýsingum, sem fyrir liggja varðandi snurvoðina. Um friðunarráðstafanir almennt, sem gera verður víðs vegar á veiðisvæðum til að sporna við óhóflegri sókn í fiskstofnana og þá sérstaklega með hliðsjón af sístækkandi fiskiskipaflota fjölmargra þjóða, sem nú stefna flota sínum á Íslandsmið, mætti vissulega tala langt mál. En í þessum efnum á sennilega engin ein þjóð meira í húfi en við Íslendingar. Að slíkt á sér stað, kemur að sjálfsögðu til af fleira en einu. Það er ekki aðeins vegna þess, að þrátt fyrir allt er hér enn nokkur fiskivon, heldur einnig það, sem er e.t.v. enn ríkari ástæða, að á meðan okkur tekst að halda hafinu umhverfis landið ómenguðu, verður hér um úrvals sjávarafurðir að ræða, en það getur haft úrslitaþýðingu fyrir tilveru Íslendinga sem fiskveiðiþjóðar. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að orðlengja öllu meira um þetta mál að sinni. Ég vil vísa til þeirrar grg., sem frv. fylgir, og þá sérstaklega vekja athygli á fskj., sem er yfirlit um ýsuafla landróðrabáta frá Akranesi, og nær það yfirlit yfir níu haustvertíðir. Síðan þetta yfirlit var gefið, hefur bætzt ein haustvertíðin enn við hjá Akranesbátum, og útkoman af þeirri vertíð er sú, að aflinn er enn minni en hann var á s.l. ári miðað við róður eða aðeins 700 kg af ýsu í hverjum róðri. Eins og yfirlitið ber með sér, er hér um ískyggilega þróun að ræða, og vilja sjómenn halda því fram, að aðalorsökin stafi af rányrkjunni, sem eigi sér stað með snurvoðaveiðunum, en einnig nú botnvörpuveiðunum, eftir að þær hala verið leyfðar hér í Faxaflóa. Þessi skýrsla, sem hér um ræðir, talar sínu máli. Hún er óvefengjanleg og því annað ótrúlegt en almenningi sé ljóst, hvert stefnir, og annað ólíklegt en Alþ. geri skyldu sína með því að samþykkja það frv., sem hér um ræðir. Ég mun því ljúka máli mínu og legg til, að frv. þessu verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Mig langar til að fara nokkrum orðum um þetta frv. - þó eiginlega helzt um grg. þess. Í sjálfu sér er ég alveg sammála fyrsta þættinum, að ég tel skynsamlegt að friða Faxaflóa fyrir dragnót, og mætti taka undir þau orð í grg., að það væri vel athugandi að gera það víðar. Hins vegar er enn einu sinni kveðið afar fast að orði í grg. og þá einhver ónefndur hópur fiskimanna ásakaður um verknað, sem er svo ægilegur, eins og þar segir, að það tjón, sem landsmönnum er búið af þessum veiðum í Faxaflóa, verður ekki með tölum talið. Það er einhver hópur sjómanna, sem er ægilegur, líklega sjómenn úr Reykjavík, nokkrir úr Keflavík, 2–3 úr Kópavogi og 2–3 úr Hafnarfirði, en hins vegar eru sjómennirnir á Akranesi ekki svona hættulegir. Það eru aftur rök og eðlileg sjónarmið, að við þurfum að fiska með gætni og gá að okkur. Það er almennt sjónarmið, sem við tökum allir undir, og það kom skýrt fram í ræðu frummælanda fyrir frv., að ávinningur dragnótabáta er ekki slíkur, að það taki því að vera að stunda þessa veiði, og þess vegna er alveg hægt að leggja það niður. Ég vil upplýsa það hér, að okkur, sem skipuðum svokallaða landhelgisnefnd á Alþ., hefur verið falið að endurskoða lögin um dragnótina. Við reyndum að athuga það lítils háttar í fyrra, en þá var ekki hljómgrunnur fyrir því að breyta dragnótalögunum. Dragnótalögin eru hálfgerð vandræðasmíð, samþ. á hv. Alþ. 1961, og staðbundin sjónarmið voru látin ráða mjög miklu í sambandi við samningu þeirrar löggjafar, og það væri æskilegt, að heildarfriðunarsjónarmið ætti meiri hljómgrunn í löggjöf, sem næði hér fram að ganga. Undir það vil ég taka. En það stendur í grg. og stendur einnig í 1. gr. frv., að banna eigi veiðar með flotvörpu eða botnvörpu í Faxaflóa. Nú var hér samþ. fyrir einu og hálfu ári lítils háttar hólf um takmarkaðan tíma fyrir botnvörpu. Það fylgir samþykkt á þeim lögum, að það á að ljúka endurskoðun dragnótalaganna fyrir árslok. Sú endurskoðun mun áreiðanlega fara fram vegna þess, að ef hún fer ekki fram og nýtt frv. kemur, þá verður öll dragnóta löggjöfin í ólestri, og áreiðanlega kemur Faxaflói þar við sögu eins og aðrir staðir á landinu. Ég get því ekki tekið undir það umsvifalaust, nema betri rök liggi fyrir, að botnvarpan í fyrrnefndu hólfi fylgi hér með. Hér stendur í grg., að Faxaflói sé fiskilaus á flestum tímum árs a.m.k. miðað við það, sem áður var. Þessi síðasti liður slær nokkurn varnagla við fyrri fullyrðingunni, en sú staðhæfing, að Faxaflói sé með öllu fiskilaus, fær ekki staðizt, og það sannar einmitt umrætt fskj., sem er sent frá Akranesi, og ég ætla að leyfa mér að eyða nokkrum orðum að. Á árinu 1960, þó að þar sé fyrst og fremst fjallað um ýsuafla, er heildarýsuaflinn 159 tonn, en 1969 er heildarýsuaflinn 206 tonn; hann hefur aukizt um fjórðung. Hins vegar er sóknin mun meiri, og þess vegna kemur minni meðalafli fram, og það er alvarlegt mál. En það fylgir engin grg. - ekki stafkrókur um það, á hvaða fleytum sótt er. Eru það smábátar eða stórir bátar? Þetta er svo einhliða, að ekki er hægt að taka það of alvarlega. En um leið fellur staðhæfing um það, að flóinn sé fiskilaus, því að skýrslan sýnir, að það er meira aflamagn tekið á land. Einnig kemur fram, að 1965 er aflamagnið 510 tonn á móti 159 tonnum 1960. Hins vegar minnkar aflamagnið og er orðið 381 tonn 1966 og fer svo niður í rúm 100 tonn árið 1968, en er aftur rúm 200 tonn 1969. Það eru aflasveiflur bæði hér í Faxallóa og víða annars staðar. Ég get nefnt einfalt dæmi um, hversu óhemju miklar aflasveiflurnar eru frá ári til árs, og menn geta deilt um það, hverju það er að kenna. T.d. má nefna, að 1969 veiddist hvorki meira né minna en tæp 1000 tonn af ýsu á Skjálfanda, og er það algert met. Ýsuaflinn hafði farið vaxandi þar nokkru áður, en þetta var hámark. Það dettur engum manni í hug, sem til þekkir, að við fáum neitt í líkingu við slíkt aflamagn af ýsu næstu árin á Skjálfanda. Það er næstum óhugsandi. Menn geta sagt, að það sé vegna þess, að dragnót var stunduð. Sjálfsagt getur hún átt þátt í minnkandi afla 1970 og e.t.v. 1971. En það liggja engin óyggjandi rök fyrir slíku. Það er svo margt annað, sem hefur áhrif á þetta. Ég hefði haft gaman af því, að Akurnesingar, svo vanir sjómenn og góðir sem þeir eru, hefðu minnzt á ein aflamið, sem eru í Faxaflóa ekki langt undan Akranesi og heita Melakríki. Sá Melakríki skipar nokkurn sess í atvinnusögu Akraness, því að á þessum aflamiðum afla nú Akurnesingar sands í iðnaðinn, og sú sandtaka, hvort sem menn vilja trúa því eða ekki, hefur orsakað það, að það fiskast ekkert þar á stóru svæði á þessum góðu aflamiðum, sem voru mjög gjöful í mörg ár áður, og þekktu allir til fiskisældar á þeim slóðum. Nú hins vegar litast sjórinn í alllangan tíma í hvert skipti, sem sandur er tekinn, og það fæst ekki bein úr sjó í námunda við sandtökuna. E.t.v. skiptir þetta ekki miklu máli í heildarmyndinni, en það má þó láta fylgja með, að það eru til ýmsar samverkandi orsakir, sem eru skýringin á þessum mismun á aflamagni frá ári til árs. Við gætum líka á þessum tímum mengunar talað um það, að hugsanleg skýring væri vaxandi mengun frá Stór-Reykjavíkursvæðinu, þar sem allt, sem til félli innst í Faxaflóa rynni hér út með honum að vestanverðu og hefði sín áhrif á fiskigöngur. Það er ekki ólíklegt, en um þetta liggur enginn stafkrókur fyrir. Hitt er vel skynsamlegt að fara að með gát, og undir það meginsjónarmið vil ég taka mjög rækilega. Hef ég alltaf verið talsmaður þess, að til öryggis friðuðum við viss svæði, þannig að eins vel væri séð fyrir framtíðinni og hægt væri. Og fyrst hv. ræðumaður minntist á síldveiðarnar, ætla ég að leyfa mér að vitna í það, að ég var fyrstur manna, sem skrifaði opinberlega grein í blað um það, löngu áður en hljómgrunnur fékkst hjá mönnum fyrir því, bæði honum og öðrum, að takmarka síldveiðarnar suðvestanlands, og þótti sú grein svo fáránleg á sínum tíma, að mér var æ ofan í æ strítt á henni. En það kom í ljós, að það má of mikið af öllu gera. Það er spurt hérna í fskj. með margumræddri grg.: „Við viljum spyrja, hver stjórni þessu háttalagi. Er það Hafrannsóknastofnunin eða einhver annar aðili?“ Það er enn gefið í skyn, að það séu einhverjir ótuktarsjómenn, einhverjir ótuktarmenn, svo slæmir, að þeir vilji öllum illt. Undir þetta sjónarmið vil ég ekki taka nema fá það rökstutt eitthvað betur. Ég ætla reykvískum sjómönnum ekki, sem eru togbátamenn eða hafa þessa örfáu báta, sem voru aðeins þrír s.l. ár og kannske eitthvað fleiri undanfarin ár, að þeir séu slíkar ótuktir, að þeir vilji bæði sjálfum sér og öðrum illt. En kannske eru þeir slíkir fávitar eða ekki nógu fróðir um fiskifræðina til að gera þetta þannig óafvitandi. En mér finnst, að það eigi ekki að ásaka þessa menn svo gegndarlaust hér, nema það sé rækilega rökstutt. Ég býst við, að þegar fyrir þeim liggur skýr grg. um það, að þeir hafi hér stuðlað að óskynsamlegum veiðum, þá sjái þeir sinn hag alveg eins og hag annarra í því, að rétt sé að stöðva slíkar veiðar og gerast þannig stuðningsmenn aukinnar friðunar í Faxaflóa. Menn geta áreiðanlega verið í flestum tilfellum sammála um það. En sleggjudómar í því efni eiga ekki að eiga sér stað né órökstuddar ásakanir á ákveðinn hóp manna. Ég veit, að 1. flm. er ákaflega mikill baráttumaður fyrir friðun flóans, og ég tek undir það sjónarmið enn einu sinni; það er rétt og gott. En ég veit það, að það er hans vandi að fara að öllu með skynsemi og rökstuðningi, og mér finnst, að það hafi hlaupið nokkurt kapp í hann í þessum rökstuðningi og í grg. Það er eiginlega það, sem ég er að gagnrýna hér, því að hann segir hér á bls. 2, að það sé nokkuð langt gengið, þegar hver fiskur hafi verið drepinn á grunnmiðum í Faxaflóa. Það sé of seint upp staðið þá til friðunar, og þetta er auðvitað rétt. En mér sýnist skýrslan, sem hann vitnaði í, frá Akranesi um heildarmagn sanna það, að heildaraflamagnið hefur ekki minnkað, en hins vegar er sóknin mun meiri. En það kemur heldur ekki fram, með hverjum hætti sóknin er, hvort það eru miklu fleiri smábátar, t.d. 50 smábátar, 11 eða 15 tonn, eða 30 bátar upp á 50 tonn. Þetta eru auðvitað gjörólíkir hlutir saman að jafna. Við getum ekki búizt við neinum slíkum meðaltalstölum nema fá að vita nákvæmlega um samsetningu bátaflotans, sem sækir á þessi mið. Að öðru leyti skal ég ekki tefja umræður um þetta frv., en ég styð meginhugsunina um friðun fyrir dragnótaveiðum, en vildi aðeins undirstrika það, að mér finnst stór orð standa í grg. og látið liggja að því, að ákveðinn hópur manna hafi hagað sér mjög ótuktarlega hér á svæðinu.



Herra forseti. Örfá orð til viðbótar við það, sem ég hef áður sagt, beint í tilefni af ræðu hv. 5. landsk. Ég vil fyrst leiðrétta það, sem hann margendurtók og hélt hér fram í ræðu sinni, að ég væri með einhverjar sérstakar ásakanir til ákveðinna sjómanna. Það, sem kemur fram hjá mér og þeim, sem hafa flutt þetta frv., er ádeila um að breyta ekki löggjöfinni. Það er löggjöfin, sem á hér náttúrlega sök á þessu, en ekki einstakir menn, að veiðin er leyfð. Það er náttúrlega ekki hægt að álasa neinum manni fyrir það, þó að hann noti gildandi lög og hagi sér eftir því, sem hann hefur sjálfur trú á í þessum efnum, að hann geti bjargað sér við síldveiðarnar. Þess vegna er hér um meginvillu að ræða hjá hv. þm., þegar hann er að endurtaka það sí og æ, að hér sé verið með ásakanir á einhverja einstaka sjómenn. Það er þvert á móti. Hins vegar tók ég það fram, að það væri skoðun sjómanna t.d. á Akranesi, eins og fram kemur í þessari skýrslu, sem hér liggur fyrir, að þessi þróun, sem átt hefur sér stað, sé fyrst og fremst þessu að kenna. Við teljum, segja þeir, að dragnótin og „hliðartrollið“ eigi sök á þessu og þessi veiðarfæri eigi að banna hér í Faxaflóa, enda er viðurkennt, að Faxaflói sé ein mesta uppeldisstöð ýsunnar. Þetta er álit sjómannanna á Akranesi. Viðvíkjandi því, að það liggi ekki fyrir, hvaða bátastærð sé um að ræða, sem þessi skýrsla nær yfir, þá get ég upplýst það, ef hv. þm. er það ókunnugur á Akranesi og ókunnugur útgerðarháttum þar, að þar eru nær einvörðungu gerðir út þessir landróðrabátar, minnst 60 tonna bátar og þar yfir upp í 200 tonna báta, svo að það eru engir smábátar þarna og heldur ekki um neina óvenjulega útgerð að ræða í þessum skilningi. Hér er einvörðungu um stóra báta að ræða, sem róa á kvöldin í skammdeginu eða fram undir miðnætti og koma að næsta kvöld. Þetta eru langir róðrar, og það er langsótt út í Faxaflóann, ef það á að vera nokkur von nú orðið um að fá nokkurn afla. En hann segir, að það skipti eiginlega ekki neinu máli, hver aflinn sé í róðri, og það kemur mér einkennilega fyrir sjónir hjá útgerðarmanni, ef það skiptir aðalmáli í dag, hvað hægt er að sarga upp mörg tonn í svo og svo mörgum róðrum. Ég hélt nú, að útkoman hjá útgerðarmanni yrði að byggjast á því fyrst og fremst, hver afraksturinn yrði í hverjum fiskiróðri, og það væri því aðeins hægt að búast við ágóða af útgerðinni, að hver einstakur róður skilaði góðum hagnaði. Við vitum allir, hvað kostar í dag að gera út landróðrabát með línu, kaupa síldina og olíu, borga fyrir mannskap og annað, sem til þarf til að standa undir hverjum róðri fyrir sig, og það skiptir nú höfuðmáli álít ég, hvað fæst í hverjum róðri, en ekki hvað heildarmagnið verður hjá öllum flotanum að lokinni vetrarvertíð, þegar það safnast saman og róðrarnir hafa verið svo og svo margir. Það er þess vegna ekki sambærilegt, þegar minnzt er á það, að í 252 sjóferðum 1969 fá bátarnir 206 tonn að vísu eða um 800 kg í hverri sjóferð, en á árinu 1962 fá þeir 246 tonn eða um 40 tonnum meira í aðeins 67 sjóferðum. Þarna sjá allir, hvor útgerðin hefur borgað sig betur, og ég endurtek það, að það skiptir vitanlega höfuðmáli í þessum efnum, hvað útgerðina snertir og rekstrarkostnaðinn, að hver sjóferð, sem farin er, beri sem ríkastan og beztan árangur. Þá minntist hv. 5. landsk. þm. á þann góða ábata og afla, sem Akurnesingar hafa á undanförnum árum sótt í svokallaðan Melakrika í Faxaflóa. Þar hefur hann sjálfsagt átt við það svæði, sem sanddæluskipið sækir skeljasandinn í fyrir Sementsverksmiðjuna nú. Ekki skal ég segja um það, hvort það er nákvæmlega í Melakrikanum eða á einhverjum öðrum stað þar í nánd, en hitt er ekkert óeðlilegt, að komi fram, að það var viss kvíði hjá mörgum yfir því, þegar þessi sanddæling átti sér stað. En þegar á það er litið, hvað þetta er mjög takmarkað svæði, sem þarna er um að ræða, þá er það talið af fiskifræðingum og þeim, sem hafa kynrit sér þessi mál sérstaklega, að hér getur ekki komið til, að verði um neitt verulegt tjón að ræða í sambandi við fiskmagnið í Faxaflóa. En hitt vil ég upplýsa hv. þm. um, sem hann er sjálfsagt ekki bara nægilega kunnugur, að það merkilega hefur skeð í sambandi við þetta, að þegar það á sér stað, að skipið er að störfum að sumri til að dæla upp sandi, þá sæta trillubátarnir færi til að koma í námunda við sanddælinguna, því að það er hvergi meiri fisk að fá en einmitt þar sem sandurinn þyrlast upp og ætið, sem er á botninum. Það getur hann fengið að vita hjá þeim, sem til þekkja, að hafi nokkurs staðar fengizt fiskur á þessa litlu báta, þá er það þar í kring, og það kann vel að vera eðlileg skýring á því máli, að þegar hreyfing kemur á sjóinn og eitthvert æti er í þessu, þá sækir fiskurinn í það, og það, jafnvei þótt ekki væri um neitt æti að ræða. Nei, ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu og reyna að leiðrétta það, sem ég tel, að komi ranglega fram í túlkun hv. 5. landsk. þm. varðandi, hvað það skipti miklu máli, að aflabrögðin í hverjum róðri út af fyrir sig séu sem bezt, en það skiptir minna máli, og það er ekki úrslitaatriði, hvað heildarmagnið verður, þegar á það er litið, hvað róðrarnir eru margir.



Herra forseti. Ég skal nú ekki blanda mér í þessa vísindalegu deilu hv. 2. þm. Vesturl. og hv. 5. landsk. þm. um aflamagnið og það, hvað komi bezt út í því sambandi. Þeir eru fullfærir um það. Ég er ekki meðflm. að þessu frv. Ég hefði vafalaust verið það, ef ég hefði átt þess kost, og ég ætla ekki að taka að mér neina framsögu í því efni. Hv. 1. flm. er fullfær um það. En mig langar til þess að láta í ljós skoðun á þessu máli, eins og ég hef löngum gert, þegar þetta frv. hefur komið hér til afgreiðslu vegna þess líka, að ég á ekki sæti í þeirri n., sem fær það til athugunar. Það er öllum kunnugt, að þessi dragnótaveiði hefur valdið miklum ágreiningi hér við landið og menn hafa skipzt mjög í flokka um nytsemi þess veiðarfæris. Sumir leggja áherzlu á nytsemina, en aðrir meiri áherzlu á hættuna. Í Íögum um takmarkað leyfi til dragnótaveiða í fiskveiðilandhelgi Íslands undir vísindalegu eftirliti, eins og ég held, að lögin heiti, nr. 40 1960, er farin sú leið að láta það vera undir því komið, að óskir og umsagnir tiltekinna aðila berist um það, hvort veiðin skuli leyfð eða ekki. Og einmitt á þessum vettvangi hef ég átt þess kost mörg undanfarin ár að segja álit mitt sem sveitarstjórnarmaður í Reykjavík á því, hvort þetta leyfi skyldi veitt eða ekki. Þetta leyfi hefur ávallt verið veitt af hálfu Reykvíkinga, en ég hef alltaf verið því andvígur. Það má kannske segja, að það sé ekkert óeðlilegt að heimila dragnótaveiðar á stöðum, þar sem íbúarnir telja þær ráðlegar og hvetja til þeirra og vísindamennirnir vara ekki við þeim. En hér við Faxaflóa og vafalaust víðar er um mjög mörg sveitarfélög að ræða, sem hagsmuna eiga að gæta, og það er ekki hægt eins og í þessu tilfelli að tala hér um neina einingu í þessu máli þeirra sveitarfélaga, sem hlut eiga að máli. Faxaflóasvæðið er viðurkennt ein merkasta uppeldisstöð fyrir ungfisk í kringum allt land, og það eru mörg bæjar- og sveitarfélög, sem lifa að meira eða minna leyti á fiskveiðum. Hjá sumum þeirra og einmitt sumum af þeim, sem mest eiga undir fiskveiðum, hefur verið mjög öflug andstaða alla tíð gegn dragnótinni. En svo innan sama svæðis hafa verið önnur sveitarfélög, sem hafa viljað leyfa þetta - sveitarfélög, sem þó hafa átt minna undir því en hin, hvernig til tækist með þetta, eins og t.d. Reykjavík. Ég álít því, að hvað sem kann að gilda og hvað sem kann að eiga við annars staðar, þá séu sjónarmiðin svo margbreytileg hér við Faxaflóa, að álit sveitarstjórnanna geti ekki orðið grundvöllur neinnar nýtingar þessa svæðis, og þess vegna tel ég, eins og ég hef alltaf gert frá því, að þetta frv. kom fyrst fram, ástæðu til þess að samþykkja það og taka fyrir þessar veiðar. Það þarf ekki lengi að lesa skýrslu Útvegsmannafélagsins, sem er birt í bréfi til Fiskifélags Íslands, til þess að sjá það, að aflanum þarna hefur stórlega hrakað allar götur, síðan lögin voru sett, því að 1960 fást 159 tonn í 64 róðrum, en 1968 fást 116 tonn í 163 róðrum. 1969 er útkoman heldur skárri, þá fást að vísu 206 tonn, en það tekur líka hvorki meira né minna en 252 róðra til þess að urga upp þessum 206 tonnum, svo að það er ekki beysin útkoma á þessu, menn sjá það. Og getur ástæðan önnur verið en ofveiði? Ég hef ekki nóg vit á því til þess að svara því vísindalega, en bara út frá almennu sjónarmiði og almennri skynsemi, hlýt ég að svara því játandi. Þarna er um ofveiði að ræða. Það er talað um vísindalegt eftirlit. Ég hef oft rætt þetta vísindalega eftirlit hér og m.a. einu sinni ekki alls fyrir löngu greint frá ósamhljóða niðurstöðum sama sérfræðingsins um það, hvað væri óhætt í þessu efni. Og meðan álit þeirra eru ekki meira sjálfum sér samkvæm en mér hefur virzt þau vera og gæti raunar nefnt dæmi um, ef ástæða þætti til, þá bið ég velvirðingar á því, þó að mér finnist það ekki nægileg forsenda til þess að réttlæta þessar veiðar. Ég held, að það sé út af fyrir sig ástæðulaust að vera að halda hér langar ræður um þetta mál, sérstaklega hér í þessari hv. d., því að hér mun hafa verið nokkuð góð samstaða og einhugur um það að samþykkja lög sama efnis og það frv., sem hér er borið fram. En ég vil vænta þess, að með hliðsjón af reynslu undanfarins áratugs af þessum veiðum verði nú þingmeirihluti fyrir því ekki bara í Ed., heldur einnig í Nd., að þetta mál nái fram að ganga, því að ég endurtek það, að mér finnst það ekki vera fært að láta svo þýðingarmikla ákvörðun velta á úrskurði sveitarstjórna á viðkomandi svæði, sér í lagi þar sem um svona margs konar sjónarmið og marga aðila, sem þar eiga hlut að máli, er að tefla, eins og er á Faxaflóasvæðinu.



Herra forseti. Eins og fram kom hér við 1. umr. um þetta frv., felast í því þrjú breytingaatriði á gildandi lögum um eftirlaun til aldraðra í stéttarfélögum. Það er í fyrsta lagi, að l. gera nú ráð fyrir því ófrávíkjanlega skilyrði fyrir bótarétti, að verkafólk hafi verið í starfi í árslok 1967, en hins vegar ekki, að það hafi verið í starfi lengur en 10 ár frá árinu 1955, en nú verði bótaréttur miðaður víð 10 ára lágmarksstörf, hvenær sem þau hafa verið unnin á framangreindu tímabili. Í öðru lagi er það ekki lengur alfarið gert að skyldu fyrir bótarétti, að viðkomandi hafi allan tímann verið fullgildur félagi í stéttarfélagi, þ.e.a.s. ekki í þeim tilvikum, sem svo stóð á, að viðkomandi maður hafði ekki tækifæri til þess, vegna þess að ekki var starfandi neitt stéttarfélag í hans atvinnugrein. Í þriðja lagi er svo gert ráð fyrir því, að lágmarksbætur verði hækkaðar í 2.000 kr. að viðbættri vísitölu framfærslukostnaðar. Þetta eru meginatriði frv. og þau atriði, að ég hygg, sem mestur styrr hefur staðið um og mestir vankantar hafa komið fram á við framkvæmd þessara laga. Þetta reifaði ég við 1. umr. og tel í raun og veru ekki mikla ástæðu til þess að bæta þar miklu við. Heilbr.- og félmn. hefur athugað þetta frv. og leitað um það umsagnar, m.a. Alþýðusambands Íslands. Niðurstaða n. varð sú, að athuguðum öllum málavöxtum; að hún er samþykk efnisatriðum frv. í reynd og einróma þeirrar skoðunar, að breyta beri l. í þá átt, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. En á hinn bóginn hafa þessi mál fyrir tilverknað Alþýðusambands Íslands þróazt þannig, frá því að þetta frv. var lagt fram, að lög þessi eru nú í athugun hjá n., sem skipuð hefur verið af ríkisstj. og með fulltrúum Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins. En eins og kunnugt er, var þetta mál samningamál við samningsgerð verkalýðsfélaganna og atvinnurekenda 1969. Enn fremur hefur það gerzt í málinu, að viðbrögð þess ráðh., sem með þessi mál fer, hafa verið mjög jákvæð og á flokksþingi Alþfl., sem haldið var á s.l. hausti, var einróma samþykkt að vinna að því, að nauðsynlegar breytingar fengjust fram í þessari löggjöf. Loks kemur svo þetta álit, sem ef samþykkt verður, sýnir að hv. þd. er sama sinnis og flm. um nauðsyn þess, að þarna verði gerðar á gagngerar breytingar. Með hliðsjón af þessu þótti n., að miklar líkur væru til þess og sterkar vonir, að endurskoðun á þessum l. í þá átt, sem frv. gerir ráð fyrir og e.t.v. á fleiri atriðum, sem kemur til greina, að væri til bóta að breyta, næði fram að ganga á þessu þingi. Varð því samkomulag um að bíða eftir því starfi þeirrar n., sem um þetta fjallar og vísa málinu til ríkisstj. Að sjálfsögðu hefði ég sem flm. fremur óskað eftir því, að frv. hefði verið samþykkt, eins og það var lagt hér fram, en eftir öllum atvikum sýnist mér þessi afgreiðsla vera viðunanleg og gefa vonir um það, að málið nái í öllum aðalatriðum fram að ganga og auðvitað er það aðalatriðið. Það er sem sagt einróma till. heilbr.-g félmn., að málinu verði vísað til ríkisstj. með þeim rökstuðningi, sem í nál. segir.

Frsm. meiri hl. (Sveinn Guðmundsson) : Herra forseti. Frv. til l. um breytingu á orkulögum, 65. mál Ed., hefur verið tekið til athugunar hjá iðnn. Frv. gerir ráð fyrir hækkun lána og styrkja til einkavatnsaflsstöðva bændabýla. Iðnn. leitaði umsagna um frv. hjá Orkustofnun og Rafmagnsveitum ríkisins. Svar Rafmagnsveitna ríkisins er prentað sem fskj. með áliti meiri hl. iðnn. á þskj. 349, en þar gerir meiri hl. iðnn. að till. sinni, að málinu verði vísað til athugunar ríkisstj. Svar Rafmagnsveitna ríkisins gefur mjög ítarlegar vísbendingar um kostnað við vatnsaflsvirkjanir og mótorrafstöðvar til heimilisnotkunar. Einmitt nú, þegar líður á þetta þinghald, þar sem rafvæðing landsins hefur verið mikið áhugamál hv. þm., er ekki óeðlilegt, að hæstv. ríkisstj. skoði í heild þessi mál, þær till., sem fram hafa komið um hugsanlegar framkvæmdir og stefnu í virkjunarmálum. Ekki þarf að efa áhuga hv. 1. flm. þessa lagafrv., sem í þessu lagafrv. kemur fram sem fulltrúi þess landshluta, sem eflaust er hvað erfiðast að tengja við samveitur á næstu árum. Það er ekki vafi á því, að þetta mál á að skoðast í ljósi þeirrar staðreyndar, þegar sú athugun fer fram, sem meiri hl. n. leggur til. En það er ekki víst, að það lagafrv., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, sé sú bezta lausn, sem hægt er að finna, því að til þess þarf fagþekkingu á sviði rafvæðingar. Í bréfi frá Rafmagnsveitum ríkisins kemur greinilega fram, hversu óskaplegur baggi það er raunverulega fyrir vatnsaflsbændur fram yfir aðra að þurfa að byggja sínar eigin vatnsaflsstöðvar. Takmarkið verður því að vera samveitur, þar sem hægt er að koma því við. Dæmin úr nefndu fskj. sýna, að fyrir orku frá samveitum greiðir bóndinn 1.86 kr. fyrir hverja kw.–stund, þegar mótororka kostar hann 3.90 kr. og eigin vatnsaflsorka allt upp í 4.50 pr. kw.–stund. Lausn þessa mikla vanda er þjóðhagslega ekki hærri lán eða meiri styrkir, heldur skjót rafvæðing allrar Íslandsbyggðar. Ég vænti, að hv. flm. séu við nánari athugun sammála þessu sjónarmiði og geti fallizt á þessa málsmeðferð iðnn.

Frsm. minni hl. (Björn Fr. Björnsson) : Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu frsm. hv. meiri hl. iðnn., þá var nokkur ágreiningur um afgreiðslu þessa máls. Við hv. þm. Gils Guðmundsson og Einar Ágústsson skipum minni hl. n. í þessu máli, sem ekki er stórt í sniðum, en hins vegar þykir okkur mikilsvert, að það nái fram að ganga. Eins og kunnugt er, er mikill meiri hluti bænda, sem hafa rafmagn á annað borð, kominn inn á svo kallað samveitusvæði. Því er ekki að leyna, að það hefur gengið misjafnlega í seinni tíð að koma fleiri býlum inn á samveitusvæði og um mörg býli háttar þannig, að það verður langur tími þar til þau ná að komast inn á slíkt svæði. Þeim bændum, sem þannig stendur á um, hefur verið veittur styrkur og önnur fyrirgreiðsla, a.m.k. fyrirgreiðslulán til þess að þeir kæmu upp hjá sér annaðhvort mótorrafstöðvum eða vatnsaflsstöðvum til raforkuvinnslu. Í lögum eru greinileg ákvæði um það, hverja aðstoð þessir bændur geta fengið. Þeir sem reisa mótorstöðvar hjá sér, geta fengið lán úr orkusjóði allt að 80% af stofnkostnaði, en bændur, sem reisa vatnsaflsstöðvar, geta fengið lán allt að 67% af stofnkostnaði og ekki aðra fyrirgreiðslu. Það er einmitt hlutskipti þessara bænda, sem ætla sér og þurfa að reisa vatnsaflsstöðvar, sem með þessu frv. á að rétta að nokkru leyti og bæta. Frv. gerir ráð fyrir því, að þeir bændur fái allt að 75% lán í stað 67% og þar að auki framlag úr orkusjóði, þannig að samanlagt geti lán og framlög numið allt að 90% af kostnaði við stofn vatnsvirkjunar og línulagna að bæjarvegg. Þetta er efni frv. Það lá fyrir í fyrra, en kom það seint fram, að það náði ekki afgreiðslu. Ég hef ekki trú á öðru heldur en við í hv. d. getum verið þekktir fyrir að samþykkja frv., eins og það liggur fyrir. Það er alveg augljóst mál, að það getur orðið æðilangur tími, þar til margir þeirra bænda, sem þannig er ástatt um sem ég hef rætt, komast inn á samveitusvæðin, og kannske eru þó nokkuð mörg býli, sem alls ekki komast inn á samveitusvæðin fyrr en þá einhvern tíman langt inni í framtíðinni. Það er fyrir þetta fólk, sem frv. er ætlað að vinna. Ég sé ekki neitt í bréfi því, sem lá fyrir n., frá rafveitustjóra ríkisins, að hann mæli þar beinlínis gegn því, að frv. verði samþykkt. Hann segir aðeins á einum stað, að það bæti ekki svo mjög úr og það er alveg rétt, að það er ekki stigið stórt spor í átt til hjálpar þessum hluta bænda, en þó er komið að nokkru til móts við hann. Á öðrum stað segir rafveitustjóri, og það eru lokaorð hans í bréfinu, ef ég fer rétt með, að það sé réttara að bíða heildarskipulags um raforkumálin. En eins og ég sagði áður, geri ég ráð fyrir því og við fleiri, að það geti orðið æði langt að bíða þess, að slíkt heildarskipulag verði gert og bændum almennt komið inn á samveitusvæði. Þess vegna væri það til hagsbóta fyrir bændur, sem vilja reisa vatnsaflsstöðvar á næstu árum, að þeir geri það og því fremur þarf þessi hluti bænda að fá fyrirgreiðslu og því fremur sem það er mun dýrara að koma slíkum stöðvum upp heldur en t.d. diezelstöðvunum. Oft er það, að þannig stendur á með vatnsaflsstöðvar, að það er hægt að reisa þær fyrir fleiri bændur í senn og það er að sjálfsögðu mikils virði. Ég held, að orkusjóði verði ekki of ætlun að standa undir þessum auknu fyrirgreiðslum og við í minni hl. væntum þess fastlega, að frv., eins og það liggur fyrir, geti orðið samþykkt.



Herra forseti. Ég vil láta í ljós ánægju yfir því, að hv. iðnn. hefur afgreitt þetta frv. Það má að vísu segja, að n. hafi með því einungis verið að inna af hendi skyldustarf, sem henni ber að gegna hér á hv. Alþ., en með tilliti til þeirrar skýrslu, sem gefin var hér fyrir nokkrum dögum í hv. d. um afköst þn. við afgreiðslu á málum, þá má telja það þakkar vert, að iðnn. hefur afgreitt þetta mál nú þegar og ekki látið það dragast lengur. Það kemur í ljós, að n. hefur leitað umsagnar rafmagnsveitustjóra um þetta mál og er álitsgerð hans birt sem fskj. með nál. meiri hl. Ég tel þetta einnig vel farið og tel það ávinning að hafa fengið þetta þskj. birt hér á hv. Alþ. Ég hélt því fram, þegar ég mælti fyrir þessu máli við 1. umr., að það væri misræmi á milli þeirrar fjárhagsaðstoðar, sem þeir annars vegar ættu kost á, sem fengju rafmagn frá samveitum og hins vegar þeir, sem yrðu að leysa sín raforkumál með öðrum hætti og þetta. frv. miðaði að því að stíga spor í þá átt að draga úr þessu misræmi. Umsögn frá Rafmagnsveitum ríkisins staðfestir svo vel sem verða má, að þessi skoðun er rétt. Þar er það sett fram tölulega og á svo skýran hátt sem kostur er, að mínum dómi, í hverju þetta misræmi er fólgið. Og niðurstaðan er sú, að miðað við, að heimili noti 21 þús. kw.–stundir af raforku á ári, þá sé kostnaður bóndans við þessa orkunotkun frá samveitu 39.100 kr. á ári og það samsvari 1.86 kr. á hverja kw.–stund. Hjá þeim, sem aflar sér raforku með eigin mótorstöð, sé samsvarandi kostnaður 82.000 kr. á ári eða um 3.90 kr. á hverja kw.-stund. Og hjá þeim, sem aflar sér orku með eigin vatnsaflsstöð, þá geti þessi kostnaður verið allt frá 47.500 kr. til 95.000 kr. á ári, en það samsvari rafmagnsverði 2.25-4.50 kr. á kw.–stund. Í áliti rafmagnsveitustjóra kemur það einnig fram, að, að hans dómi komi það til álita að draga úr þessu misræmi á þann hátt, að samveitur verði lagðar víðar um land, en fram að þessu hefur verið fyrirhugað og þar segir, að Rafmagnsveitur ríkisins hafi gert frumáætlun um rafvæðingu sveitabýla frá samveitum, þar sem sé allt að 4 km vegalengd að meðaltali á milli býla og er niðurstaðan sú, að það muni kosta um 300 millj. kr., og er þá miðað við verðlag vorið 1970 og það, sem eftir stendur af rafvæðingu í byrjun ársins 1971. Tala býla er hér um 860 og er því stofnkostnaður á býli nálægt 350 þús. kr. til jafnaðar. Að þeirri rafvæðingu lokinni standa eftir um 200 býli utan samveitu. Þetta fer mjög í sömu átt og það, sem ég lét í ljós við 1. umr. þessa máls, en þá komst ég m.a. þannig að orð: „Nú um þessar mundir er unnið að því að leggja rafmagnslínur, þar sem meðalfjarlægð milli notenda er 1-1 1/2 km. og það hefur komið fram í umr. hér á þingi, að stefnt er að því, að næsta skrefið í þessu efni verði að leggja línur um þau byggðarlög, þar sem meðalfjarlægð milli notenda er á bilinu 1 1/2-2 km. Ég vil vona, að áður en mjög mörg ár líða verði stigin enn stærri skref í þessa átt og línur frá samveitum verði teygðar lengra út um landsbyggðina heldur en á þau svæði, þar sem fjarlægð er 2 km eða minna. En eins og þessi mál horfa nú og jafnvel þó að gengið yrði eitthvað lengra í því að leggja línur frá samveitum, heldur en menn hafa nú sett sér að marki, þá verða samt sem áður byggðarlög á ýmsum stöðum á landinu, sem ekki geta fengið rafmagn á þennan hátt. Og þetta litla frv., sem hér er til umr., miðar að því að bæta aðstöðu þeirra heimila eða þeirra byggðarlaga, sem svo eru í sveit sett.“ Ég fagna því, að það kemur nú ótvírætt fram hjá forstjóra Rafmagnsveitna ríkisins, að hann vill fyrir sitt leyti vinna að því, að samveitur verði lagðar víðar heldur en á þau svæði, þar sem meðal fjarlægð milli notenda er 2 km eða minni. Hann hefur verið að gera sér grein fyrir, eins og áður kom fram, að leggja skuli línur í allt að 4 km meðal fjarlægð milli notenda. Þetta er alveg nýtt og ég man ekki, að það hafi komið fram fyrr hér á hv. Alþ., að fyrirhugað væri að stiga skrefið svo stórt. Ef þetta yrði gert, þá fækkaði að vísu þeim, sem yrðu utan samveitusvæða, en samt sem áður yrði þar um 200 býli að ræða. Í þessu kemur að mínum dómi fram víðsýni hjá þeim embættismanni, sem hér á í hlut. En sá er ljóður á, að valdið til þess að ráða framkvæmd þessara mála er ekki í hans höndum. Og þess vegna er ekki óeðlilegt, að alþm. spyrji: Er hér einungis um óskhyggju að ræða, eða eru hér fyrirætlanir, sem skoða má raunhæfar? Þá kemur það einnig fram í áliti rafmagnsveitustjórans, að um leið og nýtt mark er sett í þessum efnum, sé full ástæða til að kanna, með hvaða hætti hægt er að fjármagna samveitur og jafnvel hvort hægt er að fjármagna á sama hátt rafvæðingu á tilteknum, einangruðum svæðum - einangraðar samveitur. Í þessum efnum kemur til greina, segir rafmagnsveitustjóri, samhjálp eða samstaða alls raforkuiðnaðarins, vinnsla, dreifing og sala, hliðstætt því, sem nú er hér á landi í málefnum síma, hljóðvarps og sjónvarps. Í mjög mörgum löndum Evrópu er komið á slíkri samstöðu í raforkuiðnaðinum og í öðrum löndum stefnir þróunin í sömu átt. Ég tel þessi ummæli mjög athyglisverð og þetta sé holl ábending hv. þm. til handa, því að ég fæ ekki betur séð, en sú stefna hafi verið uppi hér á hv. Alþ. af hálfu þess meiri hluta, sem úrslitum mála ræður, að torvelda það eða ganga framhjá því, að raforkuiðnaðurinn sé allur rekinn sem ein heild. Í stað þess að ríkið eigi hin stærstu raforkuver sem að sjálfsögðu skila mestum hagnaði inn í raforkuiðnaðinn, þá er skipulagið að verða þannig hjá okkur á þessu sviði, að eignaraðildinni sé skipt á milli margra aðila og ríkið sitji kannske einungis uppi með þær rafmagnsveitur og þau svæði á landinu til orkudreifingar, þar sem minnst von er á hagnaði. Mér sýnist þess vegna, að miðað við þessa heildarstefnu, sem fram kemur í raforkumálum, sé kannske meiri, ástæða en ella, til þess að samþykkja þetta litla frv., sem hér liggur fyrir. Að lokum vil ég benda sérstaklega á, að þó að þetta frv. verði samþ., þá kemur það ekki í bága við fyrirætlanir um, að samveitur nái víðar heldur en þegar hefur verið ákveðið, vegna þess að í lagagr., sem þetta frv. er stílað inn í, er það skýrt tekið fram, að lán til einkastöðva séu veitt á þeim svæðum, sem samveitum er ekki ætlað að ná til í náinni framtíð og það er orkuráð og e.t.v. einnig ráðh., sem endanlega verður að samþykkja sérhverja lánveitingu af þessu tagi úr orkusjóði, en það eru sömu aðilar ríkisvaldsins og þeir, sem eru að gera áætlanir um, hvar samveitur eigi að leggja. Ég endurtek það, að ég sé ekki, að samþykkt á þessu frv. fari á nokkurn hátt í bága við þær fyrirætlanir, sem kunna að vera uppi um samveitur. Mér sýnist því, að afstaða minni hl. n. til þessa máls sé alveg rökrétt og eðlilegt sé að samþykkja þetta mál. Meiri hl. leggur hins vegar til, að þessu sé vísað til ríkisstj. til nánari athugunar. Nú er það svo, að hér er einungis um það að ræða að ákveða lánakjör sem hlutfall af stofnkostnaði. Þessar hlutfallstölur eru bundnar í lögum og ekki getur ríkisstj. breytt þeim á sitt eindæmi, þannig að hér er um hreint löggjafar atriði að ræða og svo einfalt, að það á að vera mjög auðvelt fyrir hv. þm. að taka afstöðu til þess, án þess að fyrir liggi nánari athugun á því af hálfu ríkisstj. Mér virðist því, að eins og málið er, sé það ekki alls kostar rökrétt að afgreiða frv. á þann hátt að vísa því til ríkisstj. Ég vil svo að lokum endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að ég læt í ljós ánægju yfir því, hvernig hv. iðnn. hefur unnið að þessu máli, og vil þakka henni fyrir það.



Herra forseti. Við hv. 6. þm. Sunnl. höfum leyft okkur á þskj. 346 að flytja frv. til l. um Hagstofnun launþegasamtakanna, og skal því nú fylgt úr hlaði með fáeinum orðum. Eins og fram kemur í grg. fyrir þessu frv., var hugmyndin um það að koma á fót stofnun af því tagi, sem hér um ræðir, fyrst sett fram fyrir nokkrum árum á þingi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. En þó að fullkomin eining væri um málið þar á þinginu, fékk það ekki þær undirtektir á öðrum vettvangi, að það næði fram að ganga að því sinni. Við flm. frv. teljum, að hér sé um svo mikilvægt málefni að ræða, ekki einvörðungu frá hagsmunasjónarmiði launþegasamtakanna, heldur einnig þjóðarheildarinnar, að hefjast beri nú þegar handa um það að koma slíkri stofnun á fót og beri löggjafar- og fjárveitingavaldinu að leggja sitt af mörkum í því efni, svo sem frv. gerir ráð fyrir. Skal frv. nú fylgt úr hlaði með því að ræða fyrst þá hliðina, sem snýr að launþegasamtökunum, en í öðru lagi þá, sem teljast verður þó öllu mikilvægari frá sjónarmiði okkar, sem um málið fjöllum hér, eða þá, sem snýr að hagsmunum þjóðarinnar í heild. Eins og fram kemur í grg., verður hagsmunabarátta launþegasamtakanna, ef litið er á þau sem heild, ekki háð með árangri í nútíma iðnvæddu þjóðfélagi, eins og íslenzka þjóðfélagið er, nema þau taki í þjónustu sína tækni nútímaþekkingar á sviði efnahagsmála. Slíks var auðvitað ekki í sama mæli þörf í bernsku verkalýðshreyfingarinnar, þegar vinnudeilur voru yfirleitt staðbundnar og einangraðar. Nú er hins vegar um að ræða að jafnaði samninga milli heildarsamtaka launþega og vinnuveitenda og jafnvel ríkisvaldsins, þar sem ekki er einvörðungu samið um kaup og kjör, heldur ýmsa aðra þætti efnahagsmála, þannig að slíkir samningar verða grundvallaratriði þess efnahagskerfis, sem þjóðfélagið býr við. Í nágrannalöndum okkar verja launþegasamtökin, ekki sízt verkalýðssamtökin, miklum fjármunum til sérfræðilegrar aðstoðar á sviði efnahagsmála, svo sem minnzt er á í grg. fyrir frv. Íslenzk launþegasamtök hafa hins vegar ekki talið sig þess umkomin, bæði sökum fjárskorts og e.t.v. að einhverju leyti vegna ónógs skilnings á kröfu tímans í þessu efni, að sjá sér fyrir slíkri aðstoð nema að mjög takmörkuðu leyti. Það er engin tilviljun, að hugmyndin um Hagstofnun launþegasamtakanna hefur fyrst komið fram innan BSRB. En samkvæmt lögum frá 1962 um kjarasamninga opinberra starfsmanna skal kjaradómur m.a. hafa hliðsjón af afkomu horfum þjóðarbúsins, eins og lögin orða það, þegar það fellur í hans hlut að úrskurða um kjör opinberra starfsmanna. En þess er ekki að vænta, að samtökin telji það viðunandi, að ríkisvaldið og sérfræðingar þess hafi um það eindæmi að meta, hverjar afkomu horfurnar séu. Af því, sem ég hef þegar sagt, leiðir, að öðrum launþegasamtökum er það ekki síður nauðsyn að eiga kost þeirrar aðstoðar, sem hér um ræðir. Þetta ber ekki að skilja svo, að það sé hlutverk efnahagsmálasérfræðinga að segja launþegasamtökunum fyrir verkum eða marka stefnu þeirra. Hagfræðin er nú einu sinni tækni, en ekki .stjórnmála- eða efnahagsmálastefna. Þá tækni má nota í þágu hvaða markmiða sem er í þessum málum, á sama hátt og flugtæknina má jafnt nota til þess að fljúga til Washington eða Moskvu. En án þessarar tækni verða hvorki gerðar skynsamlegar tillögur um skipan slíkra mála né framkvæmd þeirra. Nú er það svo, eins og kunnugt er, að stjórnvöld vilja gjarnan hafa friðsamlega sambúð við launþegasamtökin. Slíkt þarf ekki alltaf að vera af góðvilja einum sprottið í þeirra garð, heldur er það augljóst, að með tilliti til þess mikla valds, sem launþegasamtökin hafa yfir að máða, torveldar það stjórn allra efnahagsmála, ef ekki er hægt að hafa við þau friðsamlega sambúð. Oft á tíðum hefur það borið við að undanförnu, að af hálfu ríkisvaldsins hefur beinlínis verið óskað eftir því, að launþegasamtökin gerðu ákveðnar tillögur, um lausn efnahagsmála og ég hygg það sé rétt með farið hjá mér, að þess sé skemmst að minnast, að slíkt átti sér m.a. stað á s.l. hausti. Þess er varla von, að launþegasamtökin leiti þá í því efni á náðir t.d. hagdeildar Seðlabankans eða Efnahagsstofnunarinnar og leiti tillagna þaðan. Jafnvel kjararannsóknanefnd, sem launþegasamtökin eiga aðild að - þó að ekki sé nema gott um störf hennar og hlutverk að segja, þá getur hún ekki gegnt því hlutverki, sem hér er um að ræða, vegna þess að kjararannsóknanefnd lýtur sameiginlegri yfirstjórn atvinnurekenda og launþega, þannig að frá henni getur auðvitað ekkert komið nema það, sem þessir aðilar eru sammála um. Þess vegna verður það gjarnan svo, að þegar slíkar tillögur á að gera af hálfu launþegasamtakanna, sezt einhver góður og gegn maður oftast nær vafalaust niður í horn og semur óskalistann út úr höfðinu á sér um það, hvað eigi að gera. En vegna þess að slíkt byggist, sem varla er von til, ekki á staðreyndum efnahagslífsins, vill gjarnan vera svo, ef þessar tillögur á að skoða niður í kjölinn, að þar stangar e.t.v. hvað annað, dæmið gengur ekki upp, þannig að slíkar tillögur er þá ekki hægt að taka alvarlega. En ef til þess kæmi, að slíkri stofnun sem hér er lagt til væri komið á fót, væri um gerbreytta aðstöðu að ræða í því efni. Ég dvelst svo ekki lengur við þá hlið málsins, sem að hagsmunum launþega samtakanna snýr, en mun snúa mér, að því, sem snertir hagsmuni þjóðarheildarinnar. Því að væri hér einvörðungu um að ræða hagsmunamál launþegasamtakanna, mætti segja sem svo, að það sé þeirra að meta það, hvort slíkri stofnun skuli komið á fót og standa straum af kostnaði við hana án framlaga af almannafé. En að mínu áliti hníga einnig sterk rök að því, að stofnun sem þessi gæti átt mikilvægu hlutverki að gegna til almenningsheilla. Ein meginorsök þess vanda, sem við hefur verið að etja í efnahagsmálum Íslendinga frá upphafi síðari heimsstyrjaldar og til þessa, hefur verið sú, að ekkert samræmi hefur verið á milli þróunar teknanna og þá fyrst og fremst kaupgjaldsins, sem launþegasamtökin hafa úrslita áhrif á, annars vegar og hinnar almennu efnahagsmálastefnu, sem ákvörðuð er af ríkisvaldinu, hins vegar. Engri ríkisstj., sem á þessu þriggja áratuga tíma bili hefur setið að völdum hér á landi, hefur tekizt að koma til leiðar því samstarfi við launþegasamtökin, sem slíkt gæti tryggt. Afleiðingin hefur svo orðið örari verðbólguþróun, en í nokkru Evrópulandi öðru og margvísleg önnur vandamál. Innlenda verðlagið hefur hækkað miklu meira, en í helztu viðskiptalöndunum. Af því hefur leitt hallarekstur útflutningsatvinnuveganna, halla í utanríkisviðskiptum, erlenda skuldasöfnun, gjaldeyrisskort og önnur vandræði. Úrræðið, sem gripið hefur verið til, svo að ekki komi til stöðvunar útflutningsins, hefur svo verið síendurteknar gengislækkanir, stundum að vísu dulbúnar, eins og þegar bátagjaldeyririnn var innleiddur á sínum tíma . Og sem annað dæmi um dulbúna gengislækkun má nefna yfirfærslugjaldið í tíð vinstri stjórnarinnar. Alltaf hafa þessar ráðstafanir verið gerðar í fullri andstöðu við launþegasamtökin, sem svarað hafa svo með því að knýja fram hærra kaupgjald, sem eytt hefur hagnaði útflutningsatvinnuveganna af gengislækkununum. Þá hefur ný gengislækkun orðið óhjákvæmileg og svo koll af kolli. Það er vissulega hægt að halda öllu fljótandi um stundarsakir með slíkum einhliða aðgerðum stjórnvalda, þó að gerðar séu í trássi við launþegasamtökin, en ekki heldur nema um stundarsakir, því að fyrr eða síðar kemur að því, að hinar sífelldu gengislækkanir eyðileggja trú fólksins á gildi peninganna, en með því er grundvellinum kippt undan því, að efnahagskerfið sé starfhæft og öngþveiti óðaverðbólgu heldur innreið sina. Ég tel mig ekki gera mig sekan um neitt trúnaðarbrot, þó að ég segi það hér, að ég hef a.m.k. allt s.l. ár, bæði innan míns flokks og á opinberum vettvangi, ekki dregið neina dul á þá skoðun mína, að þessi hefðbundnu úrræði hafi nú gengið sér til húðar og leita verði nýrra, ef forðast á algera upplausn efnahagskerfisins. EFTA–aðildin gerir þetta enn meira aðkallandi en fyrr, því að vegna hennar verður misræmi milli innlends og erlends verðlags, sem þyrfti því að lagfærast skjótar en ella, ef samkeppnin frá EFTA-löndunum á ekki að leggja iðnaðinn fyrir heimamarkaðinn í rúst. En hvaða úrræði eru þá fyrir hendi? Eru til aðrar einhliða ráðstafanir, en gengislækkanir, sem hægt er að framkvæma í trássi við launþegasamtökin? Það má vera. En hverjar eru þær? Á að lögbinda allt kaupgjald? Hver vill gera sig að talsmanni fyrir því? Nú fara kosningar í hönd og næstu mánuðir, þegar stjórnmálaflokkarnir biðla til kjósenda, verða skemmtilegir tímar fyrir hinn óbreytta borgara. „Klippt og kembd og þvegin komin er hún á stallinn, hafra, mjólk og heyin henni gefur karlinn,“ kvað eitt af góðskáldum okkar um uppáhaldshryssu sína. Já, það þarf ekki að efa, að vel verður kjósendum séð fyrir kembingunni og þvottinum a.m.k. Næstu mánuðina skemmtir þeim fjölmennur, margraddaður kór, þar sem tenórarnir syngja annars vegar lof framtaki, frelsi og einstaklingshyggju, en hins vegar þruma svo bassarnir áætlunarbúskap, skipulagningu og vinstri stefnu. Það er svo kannske önnur hlið á málinu, sem ég skal ekki fara út í hér, að þessi glamuryrði bæði tenóranna og bassanna eiga rót sína að rekja til hugmyndafræði, sem tilheyrir liðinni öld, en ekki nútímaþjóðfélagi. Svo að maður víki að tenórunum, þá er kenning þeirra sú, að eigingirnin sé æskilegasti hvati mannsins til dáða og öllum sé heimilt að ota fram sínum tota, ef það ekki beinlínis brjóti í bága við refsilöggjöfina. Þetta gat átt við á þeim tímum, þegar hver bjó að sínu, eins og Bjartur í Sumarhúsum og afkoman var komin undir árangri baráttu mannsins við náttúruöflin. En það á ekki að sama skapi við, þegar menn fara að búa í sambýli. Þá er félagshyggja, a.m.k. að vissu marki, óhjákvæmileg. Svo að maður víki að bössunum og slagorðum þeirra, þá virðist sú hugmyndafræði, sem þar liggur fyrst og fremst að baki, vera hinar steinrunnu kenningar Marxismans, sem einnig er arfur frá síðustu öld. En þetta liggur nú kannske utan við það verkefni, sem hér er um að ræða og ekki þarf að draga í efa, að hér verður sungið. En þá kem ég að hinni hliðinni, þeirri sem snertir hafrana, mjólkina og heyin. En ég óttast, að þar komi skuturinn til að liggja eftir. Hvernig á að leysa hin aðkallandi vandamál, sem við blasa að loknum kosningum og snerta lífsafkomu hvers einasta þjóðfélagsborgara? Hversu vel sem raddböndunum er beitt við framsögn áður nefndra glamuryrða, verður enginn nær um það, hvernig söngvararnir hugsa sér að leysa þessi aðkallandi vandamál. Hvað á að taka við að loknu verðstöðvunartímabilinu? Á að halda verðstöðvuninni áfram og ef svo er, hvernig á að afla fjár til þess, þar sem fyrir því hefur ekki verið séð nema til 1. september? Eða á að reka ríkissjóð með stórfelldum halla á tímabilinu og láta hann taka lán í Seðlabankanum? Vera má, að einhverjir líti þá lausn hýru auga, en hagfræði hefur það ekki verið talin hingað til. Ef verðstöðvuninni verður hætt, þá yrði það spurning, sem vissulega snertir mjög hagsmuni almennings, hvernig leysa eigi þann vanda, sem leiðir af þeim verðhækkunum, sem þá hljóta að verða þegar í stað. Nú eru kjarasamningar lausir, eins og kunnugt er, á hausti komanda og enginn gerir öðru skóna en að einhverjar talsverðar kaupgjaldshækkanir eigi sér þá stað. Að vísu er verð á útflutningsafurðum hagstætt sem stendur, en hin langvarandi og erfiða kaupdeila á togaraflotanum bendir þó til þess, að útgerðin telji sig ekki geta tekið á sig miklar kostnaðarhækkanir. Já, það er hrollvekja að hugsa til þeirra vandamála, sem blasa við, þó að sennilega verði eftir föngum reynt að taka upp léttara hjal í þeim efnum, a.m.k. fram að kosningum. Og hvað sem öðru líður, þá gerum við flm. þessa frv. okkur ljóst, að samþykkt þess mundi ekki flytja nein fjöll í þessu efni og ná út af fyrir sig skammt til lausnar þeim geigvænlegu vandamálum, sem fram undan eru. En ef sú skoðun mín er rétt, að þær einhliða ráðstafanir, sem til þessa hafa verið gerðar, hafi gengið sér til húðar og ef sú leið er ekki talin fær né heppileg, að lögbinda kaupgjald, verður ekki séð, að unnt sé að forða upplausn í efnahagslífinu, nema náð verði einhverju samkomulagi við launasamtökin. Vissulega verður sú leið ekki auðveld, jafnvel þó að hægt væri að skapa stjórnmálaleg skilyrði fyrir slíku, en sú hlið málsins verður ekki rædd hér. Þeir Bjarni Benediktsson og Ólafur Thors höfðu í kringum 1950 forustu um það, að stjórnvöld tóku í þjónustu sína tækni nútíma hagfræði við stjórn efnahagsmála og þeir eiga fyrir það skilið lof. Síðan hafa stjórnvöld notað þessa tækni við mótun stefnunnar í efnahagsmálum og var vinstri stjórnin þar engin undantekning. En afstaða launþegasamtakanna til hennar hefur jafnan verið neikvæð, þannig að hjá þeim hefur jafnvel skapazt sú trú, að þessari tækni hlyti alltaf að vera beint gegn sér og sínum hagsmunum. Jafnvel á tímum vinstri stjórnarinnar, sem hafði það á stefnuskrá að leita samráðs við launþegasamtökin um allar aðgerðir í efnahagsmálum, var hið sama uppi á teningnum. Því eru gengislækkanir og aðrar slíkar efnahagsmálaaðgerðir orðnar það óvinsælar af alþýðu manna, að óvíst má telja, að stjórnmálaleiðtogar þeir, sem að þeim hafa staðið hvað eftir annað, héldu heiðri og sönsum, ef sjálfboðaliðar úr þeirra röðum gerðust ekki til þess að afsaka það fyrir fólkinu, að í raun og veru séu það ekki þeir, sem gera beri ábyrga fyrir þessu, heldur hagfræðingarnir, sem þeir hafi látið blekkjast af. Ekki má skilja þetta svo, að slíkt sé barið út að þeirra undirlagi og vilja. En þó að slíkur áróður sé þeim án efa á móti skapi, þá er hann sennilega óhjákvæmileg undirstaða áframhaldandi fylgis þeirra og valda, þannig að mér dettur í hug í þessu sambandi Strompleikur góðskálds okkar, Halldórs Kiljans, sem margir hv. alþm. fengu að sjá á sínum tíma. Þar voru mæðgur tvær, sem niðursetningur var hjá. Sú eldri, sem húsum réð, kom líki þessa niðursetnings fyrir í skorsteininum hjá sér, en hirti áfram meðgjöfina með honum. Stúlkunni, dóttur hennar, var þetta mjög óhugnæmt og vildi láta fjarlægja líkið úr strompinum, en gamla konan benti henni á, að það væri þetta lík, sem hefði verið undinstaða afkomu þeirra mæðgna fram að þessu. Og svipað á kannske við í því efni, sem hér er. um að ræða, því að það er nú einu sinni svo og það verðum við hagfræðingarnir einnig að gera okkur skiljanlegt, þó að okkur sé þetta auðvitað ekki hugnæmt, að það verður að halda fleirum við trúna, en þeim sennilega tiltölulega fáu þjóðfélagsborgurum, sem lesa blaðagreinar um efnahagsmál eða þarfir þjóðarðbúsins. Auðvitað er ekki hægt að gefa vonir um það, að samþykkt þessa frv. kippi á skammri stundu í þann lið, að grundvöllur verði fyrir samræmingu launamálastefnu launþegasamtakanna og þeirrar efnahagsmálastefnu, sem rekin er af ríkisvaldinu. Þó að ekki væri um annað að ræða en að grundvöllur væri myndaður fyrir því, að þessir aðilar gætu þó sín á milli talað saman sama mál, þá væri það að mínu áliti mikilvægt spor í áttina til þess, að forðað væri frá því geigvænlega öngþveiti, sem annars virðist blasa við. Varðandi sjálfan flutning málsins má segja það, að ástæðan til þess, að það erum við hv. 6. þm. Sunnl. og ekki aðrir, sem erum flm., er sú, að við erum sérstaklega tengdir þeim samtökum, sem fyrst hafa hreyft þessari hugmynd. Við höfum að vísu rætt málið við varaforseta Alþýðusambands Íslands, hv. 4. þm. Norðurl. e., en við skiljum vel þá afstöðu hans, að hann vilji ekki á þessu stigi málsins binda sig við málið með því að gerast meðflm. Hins vegar dreg ég það ekki í efa, að bæði sem varaforseti Alþýðusambandsins og sem þm. muni hann skoða þetta mál málefnalega frá öllum hliðum og marka afstöðu sína til þess og sama máli, veit ég, að muni gegna um hv. aðra þdm., þó að við höfum ekki til annarra leitað sérstaklega um meðflutning að málinu. Varðandi einstakar gr. frv., þá sé ég ekki ástæðu til að ræða þær sérstaklega. Þar er auðvitað um ýmis álitamál að ræða, eins og t.d. varðandi stjórn samtakanna, hvort hana skuli skipa með þeim hætti, sem lagt er til í frv. og gæti það sjónarmið auðvitað komið fram, að óeðlilegt sé að gera ráð fyrir því, að frv. gerir ekki ráð fyrir því, að þessi stjórn hafi nema mjög lítil völd. Að sjálfsögðu mundum við flm. vera til viðtals um einhverjar breytingar á þessu atriði og öðrum tæknilegum atriðum, ef samkomulag um slíkar breytingar væri líklegt til þess að auðvelda framgang málsins, bæði í þessari hv. d. og á öðrum vettvangi. Ég vil svo aðeins að gefnu tilefni minnast á það, að það mundi vera á misskilningi byggt, ef því væri haldið fram, að hér væri í rauninni um svipað verkefni að ræða eins og kjararannsóknarnefnd gegnir nú. Hlutverk kjararannsóknarnefndar, eins og kunnugt er, er það að leggja sameiginlegt mat á ákveðnar staðreyndir varðandi kjaramálin. Ef þarna væri eingöngu um að ræða upplýsingar um staðreyndir, þá má segja, að það væri eðlilegt, að Hagstofan hefði það með höndum. En þegar um atriði er að ræða eins og t.d. kaupmátt launa, þá má meta það á mjög marga vegu, sem frá vísindalegu sjónarmiði geta allir verið jafn skynsamlegir, hvernig kaupmátt launa skuli meta. Þess vegna er það í sjálfu sér ákaflega þýðingarmikið, ef vinnuveitendur og launþegar geta komið sér saman um sameiginlegt mat á þessum atriðum. Þetta verður auðvitað megin viðfangsefni kjararannsóknarnefndar og vafalaust hefur hún gert mikið gagn, því að ef samkomulag hefur náðst um þessi atriði, þá sparar það, að dýrmætum tíma yrði varið í það, þegar til vinnudeilna kemur, að þrátta um slík atriði. En hlutverk þessarar stofnunar, er í rauninni allt annað, tillögugerð, áætlanir og þess háttar og þar sem kjararannsóknarnefnd er stjórnað sameiginlega, eins og kunnugt er, af vinnuveitendum og launþegum, þá er þess ekki að vænta, að hún geti gegnt því hlutverki, nema þá í alveg sérstökum undantekningartilfellum. Af því að ég hef orðið nokkuð var þessa misskilnings, þá taldi ég rétt að leiðrétta hann nú þegar. Að lokum getur það verið nokkurt álitamál, til hvaða n. skuli vísa þessu máli. Allshn., fjhn. og heilbr.– og félmn. gætu þar allar komið til álita, - en þar sem ég lít svo á, að hér sé í rauninni fyrst og fremst um almennt efnahagsmál að ræða, þá mundi ég telja eðlilegast, að málinu væri vísað til fjhn., en legg ekki á það neina áherzlu, ef aðrar skoðanir koma fram.