Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Efni: Fyrirspurn til utanríkisráðherra um málefni tengd varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli. Fyrirspurn þessi er í þremur liðum, og fara skrifleg svör við þeim hér á eftir, eins og um var beðið. Um lið 1.: Innflutningur á landbúnaðarvörum til varnarliðsins hefur eins og annar innflutningur til þess grundvallast m.a. á 3. lið í 8. gr. viðbætis við varnarsamninginn, en í upphafi hans segir svo: „Hervöld Bandaríkjanna mega flytja inn tollfrjálst útbúnað handa liði sínu og hæfilegt magn vista, birgða og annars varnings til nota fyrir liðsmenn eina og skyldulið þeirra svo og fyrir verktaka Bandaríkjanna og menn í þeirra þjónustu, sem eigi eru íslenskir þegnar.“ Allt frá því að varnarsamningurinn kom til framkvæmda með lögum nr. 110/1951 hefur varnarliðið flutt inn allar þær nauðsynjar, sem það hefur talið sig þurfa, þ. á m. landbúnaðarafurðir. Utanríkisráðuneytið hefur aldrei efast um að þessi innflutningur væri heimill lögum samkvæmt. Fyrir þá, sem vilja draga þetta í efa, má benda á, að þessi framkvæmd hefur staðið yfir í nærfellt 28 ár og gæti því þess vegna vel hafa unnið sér hefð. Um lið 2, hvort skyldulið varnarliðsmanna sé undanþegið atvinnuleyfi og skattskyldu skal eftirfarandi tekið fram: 1. Í viðbæti um réttarstöðu liðs Bandaríkjanna og eignir þeirra (sbr. lög nr. 110/1951) segir í 1. gr., að orðin „lið Bandaríkjanna“ taki yfir liðsmenn í herliði Bandaríkjanna, og starfslið, sem herliðinu fylgir og er í þjónustu þess, enda hafi menn þessir hvorki ríkisfang né fasta búsetu á Íslandi, heldur dveljist þar vegna framkvæmda á samningi þessum. Þeir aðilar, sem þessi grein tekur til; þurfa ekki atvinnuleyfi hér til starfa fyrir varnarliðið. 2. Í framangreindum viðbæti er oft rætt um „skyldulið liðsmanna á Íslandi“ og það talið hafa sömu réttindi og skyldur og liðsmennirnir eftir því sem við á. Að því er tekur til atvinnuréttinda fyrir varnarliðið, þá má vitna í 1. tl. 7. gr., en þar segir svo: „Nú dvelst á Íslandi maður í liði Bandaríkjanna, maður í skylduliði slíks manns eða starfsmaður, sem ekki er íslenskur þegn, en ráðinn hefur verið til starfa vegna framkvæmda samkvæmt samningi þessum og er þar einungis vegna þess starfa, og skal þá slík dvöl um stundarsakir hvorki talin heimilisfang né búseta og skal ekki út af fyrir sig skapa honum skattskyldu á Íslandi, hvorki að því er varðar tekjur né eignir, sem hann aflar þar eða á þar vegna téðrar dvalar sinnar þar. Eigi skal heldur taka dánargjöld af búi slíks aðila.“ Hér er gert ráð fyrir að skyldulið geti haft tekjur á Íslandi vegna starfa fyrir varnarliðið, og í þann rúmlega aldarfjórðung, sem samningur þessi hefur verið í gildi, hefur aldrei verið krafist atvinnuleyfis af þessu fólki. Um lið 3. Búseta varnarliðsmanna utan varnarsvæðisins hefur átt sér stað með leyfi íslenskra stjórnvalda. Varnarliðið hefur nú verið á Íslandi í 27 ár og hafa einstakar fjölskyldur varnarliðsmanna verið búsettar í mörgum bæjar- og sveitarfélögum á tímabilinu. Í samkomulagi milli Íslands og Bandaríkjanna varðandi varnarsamninginn frá 1951, sem gert var í október 1974, er svo hljóðandi ákvæði: „Bandaríkin munu leitast við að byggja íbúðarhúsnæði innan hins umsamda svæðis, er nægi til að hýsa þær fjölskyldur varnarliðsmanna, sem rétt eiga á slíku húsnæði.“ Um 20 fjölskyldur munu nú búa utan varnarsvæðisins. Leiga fyrir húsnæði hefur alla tíð verið samkomulagsatriði milli leigusala og leigutaka. Fer það ekki milli mála, að miklar tekjur hafa orðið til í nágrannasveitarfélögum Keflavíkurflugvallar m.a. fyrir þessa búsetu. Ekki er ljóst af fyrirspurninni á hvern hátt sveitarfélögin telja sig eiga endurkröfurétt vegna þjónustu við varnarliðsmenn, en augljóst má vera, að sé um skaðabótaábyrgð að ræða, beri íslensk stjórnvöld þá ábyrgð. Hins vegar er ekki stætt á því fyrir hið opinbera að játa umsvifalaust bótaskyldu eða semja um skaðabætur. Atbeini dómstóla verður til að koma. Ef sveitarfélög á Suðurnesjum hafa uppi kröfur um skaðabætur sýnist því eina raunhæfa leiðin að stefna utanríkisráðherra og fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs til greiðslu þessara bóta. Stjórnskipuleg rök eru ekki fyrir hendi til þess að skattleggja allan almenning til slíkrar greiðslu til sveitarfélaganna án dómsúrskurðar.



Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja grg. fyrir þessari fsp. Hún var borin fram í haust. Tilgangurinn er að reyna að fá varpað örlitlum ljósgeisla inn í það sem nefnt hefur verið myrkviði íslenskra fjármála, ef unnt væri. Það hefur dregist að fá svar við þessari fyrirspurn. Ráðh. sagði okkur á sínum tíma að ástæðan væri sú, að erfiðlega gengi að ná upplýsingunum saman. Í dagblöðunum greindu bankastjórar hins vegar frá því, að nafnlausar bankabækur væru ákaflega fáar, allt að því, fannst manni á ummælum þeirra, átakanlega fáar og sárgrætilega lítið fé væri geymt á slíkum bókum. Ég er ráðh. þakklátur fyrir að hafa haldið áfram að nudda í bankastjórunum um að fá upplýsingar, sem nægðu í svar við þessari fsp. minni, og vænti þess, að við fáum þá úr því skorið nú, hversu margar þessar nafnlausu bankabækur séu, hversu mikið fé sé í slíkum bankabókum geymt, og e.t.v. kynnum við þá að geta dregið skynsamlegar ályktanir af niðurstöðu þessarar athugunar.



Herra forseti. Þegar fyrirspurn hv. 4. þm. Norðurl. e. var lögð fram kom ég henni tafarlaust á framfæri við Bankaeftirlitið, og þá kom í ljós að ekki hafði á vegum Bankaeftirlitsins farið fram könnun á þessum nafnlausu bankabókum nema í mjög takmörkuðum mæli. Þær höfðu verið taldar í tveimur aðalbönkum ríkisbankanna, en að öðru leyti hafði ekki farið fram sérstök könnun á þessum bókum. Með bréfi, dags. 5. des. s.l., fól viðskrn. því bankaeftirliti Seðlabankans að kanna þetta mál sérstaklega. Í svari Bankaeftirlitsins kemur eftirfarandi fram: „Bankaeftirlitið sendi öllum innlánsstofnunum, bönkum, sparisjóðum og innlánsdeildum samvinnufélaga bréf, dags. 18. des. s.l., þar sem farið var fram á að gefnar væru upplýsingar um fjölda og heildarinnistæður á sparisjóðsbókum sem ekki væru skráðar á persónuleg nöfn eða önnur nöfn sem telja mætti rétt nöfn lögaðila. Upplýsinganna var óskað miðað við innstæður bókanna 30. nóv. s.l. Svör bárust frá öllum innlánsstofnunum. Fjöldi sparisjóðsbóka með þessum hætti reyndist vera 7917 talsins með heildarinnistæðum samtals 2799 millj. kr. Heildarinnistæður á sparisjóðsbókum hjá bönkum og sparisjóðum námu samtals 63.5 milljörðum kr. 30. nóv. s.l. Upplýsingar um heildarinnistæður í innlánsdeildum samvinnufélaga 30. nóv. eru ekki fyrir hendi, en innistæður þar pr. 30. sept. s.l. námu samtals 3.1 milljarði kr. Sé miðað við heildarinnstæður á sparisjóðsbókum hjá bönkum og sparisjóðum pr. 30. nóv. og innlánsdeildum samvinnufélaga 30. sept. er hlutfall ónafnskráðra innistæðna 30. nóv. 4.2% af öllum innistæðum. Sé miðað við heildarinnistæður, velti- og spariinnlán, þar með taldir vaxtaaukainnlánsreikningar og innlendir. gjaldeyrisreikningar, sem námu hjá sömu aðilum miðað við sama tíma samtals 130 milljörðum 715 millj. kr., er hlutfall ónafnskráðra innstæðna 2.1%.“ Í svari Bankaeftirlitsins til viðskrn. segir enn fremur: „Bankaeftirlitið vill taka fram, að upplýsingar eru byggðar á könnun sem framkvæmd var af hálfu starfsmanna viðkomandi innlánsstofnunar. Starfsmenn Bankaeftirlitsins hafa ekki framkvæmt heildarathugun á fjölda og innstæðum ónafnskráðra sparisjóðsbóka hjá innlánsstofnunum. Hins vegar hafa verið framkvæmdar slíkar athuganir hjá einstaka banka og sparisjóði á undanförnum árum. Samanburður þeirra athugana við könnunina nú staðfestir framangreinda niðurstöðu.“ Í framhaldi af þessari fyrirspurn hv. 4. þm. Norðurl. e. kannaði ég það, hversu háttað væri heimildum um þessar bækur. Ég held að ég lesi kafla úr lögfræðilegri grg., sem ég hef látið taka saman um þetta mál, og reyni að hafa þetta eins stutt og mögulegt er. Í þessari grg. kemur fram, að í lögum um viðskiptabankana sjö er ekki að finna ákvæði er lúta sérstaklega að nafnskráningu sparisjóðsinnstæðna. Í reglugerðum bankanna eru mismunandi orðuð ákvæði um móttöku sparifjár á sparisjóðsbækur. Í engri þeirra er kveðið á um skyldu til nafnskráningar, en í reglugerð fyrir Landsbankann og Iðnaðarbankann eru samhljóða ákvæði, sem hljóða svo: „Sparisjóðsinnstæður skulu að jafnaði bera nafn eiganda þeirra, en heimilt er einnig að auðkenna þær eða að þær séu nafnlausar án einkenna.“ Það eitt, að heimildin til að leggja fé inn á ónafnskráða eða ekki auðkennda reikninga er svo afdráttarlaus í fyrrgreindum reglugerðarákvæðum, er nægilegt til að viðurkenna sams konar fyrirkomulag hjá öðrum bönkum að mati Bankaeftirlitsins. Þessi reglugerð, sem hér um ræðir og er eina tilvikið þar sem í reglum eða lögum er heimild til ónafnskráðra bóka, var sett árið 1962 um Landsbanka Íslands og árið 1975 um Iðnaðarbanka Íslands. Í öðrum reglum og lögum er engar sérstakar heimildir að finna í þessum efnum, og ég hef kannað lauslega hvort hugsanlegt væri að banna þessa ónafnskráðu reikninga með einfaldri reglugerð án lagabreytingar. Í fljótu bragði sýnist mér að svo sé. Hins vegar hafa þessar ónafnskráðu bækur og þessir ónafnskráðu reikningar tíðkast um mjög langt árabil eða svo lengi sem elstu menn muna í þessu kerfi, og þess vegna er talið mjög mikilvægt að mati þeirra, sem hafa forsjá bankamála, að sett verði í lög afdráttarlaust ákvæði sem bannar ónafnskráða reikninga. Ætlun núv. ríkisstj. var sú, að á þessu þingi yrði lagt fram frv. um bankamál. Hvort sem tekst að afgreiða það frv. hér eða ekki er ljóst að í þessum efnum, að því er varðar ónafnskráðar innistæður, er um að ræða meinsemd sem verður að taka á. Fari svo að Alþ. það, sem nú situr, afgreiði ekki nein ákvæði í þessa veru sem ég gat hér um, þá er sá möguleiki eftir að sett verði reglugerð sem taki þarna af öll tvímæli og banni þessar bækur. Í skjóli nafnleysisins þrífst margs konar gróður, margs konar illgresi í þessu þjóðfélagi. Fyrir utan nafnlausar bankabækur, sem eru kannske saklausari hlutinn af þessu öllu saman, er um að ræða margvíslega aðra þætti sem þarna þarf að taka á, almenna bankaleynd og fleira. Ég vil einnig láta þess getið, herra forseti, áður en ég vík úr þessum ræðustól, að ég hef farið þess á leit við Seðlabankann, að hann tilnefni menn í n. ásamt viðskrn. til þess að semja frv. að lögum um skuldabréf hér á landi. Slík lög hafa ekki verið til og ég tel að í slíkum lögum, ef sett yrðu, ætti einnig að koma í veg fyrir það, að menn gætu iðkað viðskipti með svokölluðum nafnlausum handhafaskuldabréfum. Ég vænti þess, að fyrirspurninni sé svarað.



Herra forseti. Ég held að það sé almennt viðurkennt af þeim, sem fara með bankamál og peningamál hér á landi, að eitthvert ódýrasta veltufé þjóðarinnar sé sparifjáreign almennings. Menn hafa almennt haft af því áhyggjur, að sparifjársöfnun landsmanna hafi verið allt of hæg undanfarin ár, og hafa nefnt tölur í því sambandi, að það vanti mikið á að eðlileg sparifjármyndun sé hjá þjóðinni og kenna aðallega verðbólgunni. Hv. frsm. eða flm. þessarar fyrirspurnar taldi að í sambandi við þessar nafnlausu bækur, sem tíðkast hafa í bönkunum, væri tilgangur fyrirspurnar hans að varpa einhverri ljósglætu í myrkviði íslenskra fjármála, eins og hann orðaði það. Það er nú svo með þessar handhafabækur eða nafnlausu bækur, að þær sæta lélegustu vaxtakjörum sem til eru í bankakerfinu. Þær bera lélegustu vaxtakjörin. Ofan á þetta er eigandinn auðvitað ofurseldur verðbólgubálinu. Nú er mér spurn, með tilliti til þeirra orða sem ég hef haft um þetta: Er ekki sá aðili, sem að mínu mati er svo heimskur að hann vilji, miðað við ríkjandi aðstæður í okkar þjóðfélagi, láta geyma fé á þennan máta fyrir ekki meiri umbun og takandi á sig þá ábyrgð sem fylgir því að þetta sparifé hans rýrnar svo mjög, eins og verðbólguhraðinn í þessu þjóðfélagi ber vitni um, - er hann ekki búinn að borga keisaranum það sem keisarans er? Og er það þá nokkur skaði af þjóðfélagsins hálfu, er ekki þessi maður búinn að borga fullan skatt? Ég verð nú að segja það, með tilliti til þess sem ég sagði í upphafi máls míns, að ef við litum á sparifjársöfnun almennings sem nauðsynlega til þess að geta útvegað þjóðinni rekstrarfé á sem hagkvæmastan hátt, þá mundi ég telja að ástæða væri fyrir löggjafann að gera það aðlaðandi fyrir almenning að leggja inn fé í innlánsstofnanir gegn lítilli umbun en þá um leið tryggja að það væri ekki verið að eltast við það frá einum eða öðrum skattyfirvöldum eða hverju nafni sem þið kallið það. Ég held að það sé búið að borga fullan skatt af þessu fé.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að þakka hæstv. ráðh. kærlega fyrir skýr og góð svör. Gjarnan vildi ég bíða nokkrar vikur hverju sinni eftir svari við fsp. upp á þau býti að fá svörin jafnljós og ég fékk nú við þessari fsp. minni. Hér hefur það komið fram, að um er að ræða upphæðir sem eru öllu meiri samkv. mínu mati heldur en sá skítur á priki sem bankastjórar töldu í blaðaviðtölum og öðru sem þeir létu eftir sér hafa fyrir jólin í vetur að hér væri um að ræða. Hér er sannarlega um að ræða fundið fé. Ef svo er sem hv. síðasti ræðumaður, Jón G. Sólnes, gaf í skyn, að þetta muni fyrst og fremst vera skattsvikið fé, þá eigum við þarna opna innheimtuleið til að ná í fé sem við hefðum ærið við að gera nú. Ef meðferð bankanna á hinum fávísu fjármálamönnum er slík sem hv. þm. Jón G. Sólnes lýsti áðan, að þeir hefðu af þeim þarna vexti og hefðu þessa fjármuni á verðbólgubáli og veittu ekki eigendum þessa fjár hæfilegar og sjálfsagðar upplýsingar um það, hvernig varðveita beri fé, þá er þar um að ræða vitavert athæfi af hálfu bankanna. Ég er ekki að halda því fram, að hér sé um að ræða illa fengið fé, síður en svo. Ég er efins um að öllu þessu fé hafi verið stungið undan skatti, einhverju sennilega. En ég staðhæfi aftur á móti, að þessi meðferð, þessi aðferð til þess að laða fólk til þess að geyma sparifé er óhæfileg. Nafnleyndin í sambandi við þetta geysilega fjármagn er fyrir neðan allar hellur og til þess fallin að vekja tortryggni. Og síðast, en ekki síst: þessi aðferð er til þess fallin að auðvelda mönnum, á hvaða greindarstigi sem þeir svo kunna að vera, að stela fé undan skatti og að fela e.t.v. illa fengið fé, hvernig svo sem meiri hlutinn af því fé, sem hér um ræðir, sem nemur hvorki meira né minna en 3 milljörðum kr., er til kominn. Ég óska eindregið eftir því, að kveðið verði á um það með lögum að þessi aðferð við varðveislu sparifjár verði ekki heimil framvegis.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. Ég vil leiðrétta það, að ég gaf ekkert tilefni til þess í ummælum þeim sem ég hafði fyrir máli mínu, að fé, sem er safnað á þessar nafnlausu bækur, væri að mínu mati allt saman skattsvikið. Það er mesti misskilningur. Af eigin reynslu og þekkingu af starfi mínu í banka veit ég að það eru ákaflega margar ástæður fyrir því, að þessar nafnlausu bækur eða þessar handhafabækur eru til. Það eru ýmsir klúbbar, það eru ýmsir sérvitringar og það er ýmislegt sem þar kemur til greina. Ég fullyrði að þarna er ekki mikið fé sem mundi færast undir það sem hv. fyrirspyrjandi kallar skattsvik. Hitt er svo annað mál og ég ætla enn að ítreka það, að menn hafa áhyggjur af því, að sparnaður almennings sé minni en hann ætti að vera. Ég vil í því sambandi fullyrða að það er mjög rík eðlishvöt hjá íslensku þjóðinni og hjá almenningi atmennt að eiga svolítið fé í handraðanum. En einnig er mjög ríkjandi sú skoðun meðal almennings, að hann vill hafa fullan trúnað milli þess, sem á féð, og þeirrar stofnunar, sem geymir það. Ég get til sönnunar máli mínu bent á það, að þegar ég var starfsmaður í banka, þá var það ákaflega oft að fólk bara út af þessu óskaði eftir því, að forstöðumaður stofnunar geymdi bækurnar. Það vildi ekki einu sinni koma sjálft í afgreiðslu bankans þó að bækur væru nafnskráðar. Það vildi ekki koma sjálft og láta sjá sig í banka til að láta færa inn vexti eða annað. Þetta er bara sérviska sem hver og einn hefur og verður að hafa leyfi til að hafa. Ég verð að segja það og skal enda orð mín með því, að ef þjóðfélagið í heild vill ekki meta starfsemi sem því er jafnmikil lífsnauðsyn og það, að heilbrigð sparifjármyndun sé meðal almennings til þess að standa undir nauðsynlegu rekstrarfé handa atvinnuvegum þjóðarinnar, - ef þjóðin ekki vill meta það að neinu á þann veg að gera sparnað eitthvað aðlaðandi, frekar en hafa eitthvert ofsóknarráð, þá erum við á rangri leið.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð. Mér er ekki ljóst hvernig þessi könnun hefur farið fram í öllu bankakerfinu, en ég vil taka undir það sem hv. þm. Jón Sólnes sagði áðan, en kom e.t.v. ekki nógu greinilega fram, að þarna er um að ræða t.d. alls konar félagsskap. Það t.d. kemur þarna, að allir fullnaðarprófsbekkir í landinu eru með svona bækur. Það eru saumaklúbbar, það eru ferðaklúbbar. Ég veit að þegar þessi könnun fór fram í sumum bönkunum, þá var þetta allt talið með, en ég veit ekki um það í öðrum. Síðan vil ég benda á það sem ég hef líka orðið var við, að það er töluvert af gömlu fólki sem vill ekki láta ættingja sína vita af því, að það á smáupphæðir í bankabók, vegna þess að það er hrætt um að fá ekki frið með það fyrir þeim. Ég hef hitt á einum 2–3 árum eina 6–8 sem hafa komið til mín og tjáð mér þetta. Það eru því ýmsar aðrar ástæður fyrir því, að menn hafa þetta sparifé nafnlaust, heldur en að það sé verið að leyna því í raun og veru fyrir skattyfirvöldum. Mér finnst rétt að þetta komi fram.



Herra forseti. Ekki dreg ég í efa eftir þær ræður, sem hér hafa verið fluttar, skilning og velvilja hv. tveggja þm. Norðurl. e. á hagsmunum ýmissa aðila í þjóðfélaginu, saumaklúbba, sérvitringa, fullnaðarprófsbekkja, að ég ekki tali um þann skilning sem hér kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni á vandamálum ættarsamfélagsins á Íslandi, þar sem menn telja sér nauðsynlegt að fela innistæður sínar í banka fyrir frændum sínum og frænkum til þess að verða ekki fyrir ofsóknum. Málið horfir nú ekki þannig við, að ætlunin sé að fara að ofsækja ættingjana, fullnaðarprófsbekkina, saumaklúbbana, sérvitringana, ferðahópana. Hérna er um óskaplega einfalt atriði að ræða, öryggisatriði. Röksemdir fyrir þessari skoðun eru tvíþættar. Annars vegar er um að ræða verulegt öryggisatriði í rekstri innlánsstofnana og hins vegar örugga réttargæslu í þjóðfélaginu sjálfu. Sé innlánsreikningur ekki nafnskráður eiga endurskoðendur banka þess ekki kost að hafa samband við innistæðueiganda, til staðfestingar á því, að skráð innistæða í bókhaldi bankans komi heim við þá upphæð sem innistæðueigandinn telur sig eiga á reikningi sínum. Hér er um afar þýðingarmikla endurskoðunaraðferð að ræða, sem beitt er í hæfilegum mæli við bankaendurskoðun í nágrannalöndum okkar. Einnig má benda á í þessu sambandi, að hætt er við að ónafnskráðum reikningum fylgi tilslökun á nauðsynlegum formsatriðum við innborganir og útborganir, en því getur fylgt veruleg áhætta fyrir bankann sem slíkan. Varðandi almenn réttargæslusjónarmið skal bent á það, að tilvist ónafnskráðra bankareikninga gerir skattayfirvöldum erfiðara um vik við skattrannsóknir sem eru ákaflega mikilvægt atriði. Einnig má nefna þá hættu sem á því er, að ónafnskráð bankainnistæða komi ekki fram við hugsanleg skipti á búi reikningseigandans, t.d. við gjaldþrotaskipti eða skipti á dánarbúi. Það voru þessi öryggis- og réttarsjónarmið sem réðu úrslitum um þá afstöðu mína, sem ég greindi frá áðan, að þetta ætti að stöðva. Það var engin tilhneiging til þess að ofsækja saumaklúbba, ferðafélög eða ættingja nokkurs viðstadds hv. þm.



Herra forseti. Hinn 30. mars 1977 skipaði Matthías Á. Mathiesen þáv. hæstv. fjmrh. n. til að meta hvort ýmissi framleiðslu- og þjónustustarfsemi, sem hið opinbera hefur með höndum, sé betur fyrir komið hjá einstaklingum eða samtökum þeirra og jafnframt hvort aðild ríkisins að atvinnustarfsemi í landinu í samkeppni við einkaaðila sé æskileg. Í n. voru skipuð Árni Vilhjálmsson prófessor, sem var formaður hennar, Gísli Blöndal hagsýslustjóri, Guðríður Elíasdóttir formaður verkakvennafélagsins Framtíðarinnar í Hafnarfirði, Ingi Tryggvason fyrrv. alþm., sem átti sæti í fjvn., Ólafur Sverrisson kaupfélagsstjóri Kaupfélags Borgfirðinga, Steinþór Gestsson fyrrv. alþm., sem einnig átti sæti í fjvn., og Víglundur Þorsteinsson forstjóri í Reykjavík. Hinn 1. sept. 1978 tók Brynjólfur Sigurðsson, settur hagsýslustjóri, sæti Gísla Blöndal í nefndinni. Eins og sjá má af þessari upptalningu átti sæti í þessari n. fólk úr mismunandi stéttum og með mismunandi stjórnmálaskoðanir. N. hefur þegar skilað niðurstöðum kannana á 5 aðilum: Landssmiðjunni, Siglósíld, Ferðaskrifstofu ríkisins, Bifreiðaeftirlitinu og Slippstöðinni á Akureyri. N. varð sammála um niðurstöður í öllum greinum nema varðandi Slippstöðina á Akureyri. Hinn 19. des. 1977 skilaði n. áliti um Landssmiðjuna og Siglósíld. Í bréfi til ráðh. segir orðrétt, með leyfi hæstv, forseta: „Meginniðurstaða n. um Landssmiðju er sú, að sem ríkisfyrirtæki skuli hún lögð niður og þeir fjármunir fyrirtækisins, sem ríkið kýs ekki að nota til annarrar starfsemi, verði seldir. Um Siglósíld er meginniðurstaða n. sú, að gerðar verði ráðstafanir til þess að selja fyrirtækið, t.d. með þeim hætti að hrein eign fyrirtækisins yrði seld aðilum, sem stofnuðu félag til að kaupa og reka fyrirtækið, eða með þeim hætti, að ríkið stofnaði fyrst hlutafélag um reksturinn og seldi að því búnu meiri hlutann aðilum sem vildu standa saman að rekstrinum.“ 31. maí 1978 skilaði n. samhljóða áliti og niðurstöðum um Ferðaskrifstofu ríkisins. Í bréfi til ráðh. kemur fram sú meginniðurstaða, að vinna beri að því að starfsemi Ferðaskrifstofu ríkisins verði komið úr umsjá ríkisins. Í álitinu kemur fram að fyrirgreiðstu við ríkisstarfsmenn megi koma fyrir hjá annarri ríkisstofnun. Enn fremur segir orðrétt í áliti n., með leyfi forseta: „Sá þáttur í starfsemi Ferðaskrifstofu ríkisins, sem er vísir að miðlun gistihúsnæðis, gæti orðið verkefni sérstakrar bókunarmiðstöðvar. Slík miðstöð yrði væntanlega byggð upp með þátttöku þeirra hagsmunaaðila sem áhuga hefðu á samstarfi. Hið sama fyrirtæki gæti jafnframt annast þá kynningu á heildarframboði skipulagðra ferða sem Ferðaskrifstofa ríkisins hefur staðið að. Þeim hluta af starfsemi Ferðaskrifstofu ríkisins, sem er fólginn í eigin hópferðum og rekstri Edduhótela, ætti að vera hægt að koma í hendur einkaaðila. Virðist n. helst koma til greina sá háttur, að ríkið stofnaði hlutafélag um þennan rekstur og byði hlutabréf til kaups þeim aðilum sem sýnt hafa ferðamálum áhuga og/eða hlotið þjálfun á því sviði, svo sem starfsfólki fyrirtækisins, þeim ferðaskrifstofum, sem hafa annast þjónustu við erlenda ferðamenn, og forráðamönnum gistihúsa. Yrði það verkefni samgrn. að annast undirbúning þessara aðgerða. Vegna þeirra öryggissjónarmiða, sem getið hefur verið, mundi ríkið þá fyrst losa sig til fulls við eignarhluta sinn þegar sýnt þætti, að reksturinn gengi eins og til er ætlast.“ Hinn 24. okt. s.l. sendi síðan n. frá sér tvö álit: annars vegar um Bifreiðaeftirlitið og hins vegar um Slippstöðina á Akureyri. Um Bifreiðaeftirlitið skilaði n. samhljóða niðurstöðu og í bréfi til ráðh. segir orðrétt, með leyfi forseta: „Nefndin færir þrjár ástæður fyrir þessu áliti. Í fyrsta lagi er byggt á niðurstöðum samanburðar á vissum kostnaðarliðum þeirra tveggja hátta um fyrirkomulag sem um er að velja, enda er miðað við að skoðun ökutækja verði í framtíðinni mun rækilegri en tíðkast hefur. Þeir aðilar, sem látið hafa í té umsögn um þetta atriði, Hannarr sf. og Bílgreinasambandið, eru að vísu ekki á eitt sáttir um þennan kostnað. Í frumáætlun sinni telur Hannarr sf. þennan kostnað vera óbreyttu kerfi í vil um a.m.k. 40 millj. kr. á ári. Bílgreinasambandið nefnir ekki tölur í sinni umsögn um áætlun Hannars sf., en í áliti þess felst rökstudd niðurstaða um að þessi kostnaður yrði hærri við óbreytt fyrirkomulag. Í öðru lagi mundi skoðun hjá verkstæðum valda eigendum ökutækja minni fyrirhöfn heldur en áframhaldandi skoðun hjá Bifreiðaeftirlitinu. Í þessu felst sparnaðarmöguleiki sem mundi að áliti n. verða meiri en sá kostnaðarauki sem annar umsagnaraðilinn, Hannar sf., hefur komist að niðurstöðu um og áður hefur verið getið. Í þriðja lagi höfðar n. til eindreginna óska þeirra neytendasamtaka, sem málið er skyldast, þ.e.a.s. Félags ísl. bifreiðaeigenda, um breytingu á fyrirkomulagi skoðunar.“ Eins og ég sagði í upphafi var n. klofin í afstöðu sinni til sölu hlutabréfa ríkissjóðs í Slippstöðinni hf. á Akureyri. Meiri hl. n. komst að þeirri niðurstöðu, að rétt sé að gerðar verði ráðstafanir til þess að ríkið selji sinn hlut, en minni hl., þeir Ingi Tryggvason og Ólafur Sverrisson, taldi ekki rétt, að ríkissjóður seldi hlutabréf sín í fyrirtækinu. Í ítarlegri skýrslu, sem send var ráðh. hinn 24. okt. 1978, er álit n. rökstutt rækilega. Herra forseti. Í naumt skömmtuðum fyrirspurnatíma gefst ekki tækifæri til að fjalla um þetta mál með þeim hætti sem æskilegt hefði verið. Að mínu áliti hefur n. unnið ágætt starf og er enn að störfum, eftir því sem ég best veit. Hins vegar hefur minna borið á kynningu á niðurstöðu n. og enn síður hefur örlað á stefnumótun stjórnvalda í þessum efnum. Það er af þeim ástæðum sem ég hef lagt fram eftirfarandi tvær fsp. til hæstv. fjmrh. á þskj. 58: „1. Hvernig hyggst rn. kynna þær niðurstöður, sem n. sú, sem skipuð var hinn 30. mars 1977, hefur nú þegar lagt fram um Landssmiðjuna, Siglósíld, Ferðaskrifstofu ríkisins, Bifreiðaeftirlitið og Slippstöðina á Akureyri? 2. Mun ríkisstj. beita sér fyrir því, að till. n. nái fram að ganga?“



Herra forseti. Hinn 30. mars 1977 skipaði þáv. fjmrh. n. til að meta hvort ýmissi framleiðslu- og þjónustustarfsemi, sem hið opinbera hefur með höndum, sé betur fyrir komið hjá einstaklingum eða samtökum þeirra og jafnframt hvort aðild ríkisins að atvinnustarfsemi í landinu í samkeppni við einkaaðila sé æskileg. Í n. voru skipuð Árni Vilhjálmsson, formaður, Gísli Blöndal, Guðríður Elíasdóttir, Ingi Tryggvason, Ólafur Sverrisson, Steinþór Gestsson og Víglundur Þorsteinsson. Hinn 1. sept. 1978 tók Brynjólfur Sigurðsson sæti Gísla Blöndal í nefndinni. N. skilaði í des. 1977 skýrslu um Landssmiðju og Siglósíld. Meginniðurstaða n. um Landssmiðju er sú, að sem ríkisfyrirtæki skuli hún lögð niður og þeir fjármunir fyrirtækisins, sem ríkið kýs ekki að nota til annarrar starfsemi, verði seldir. Um Siglósíld er meginniðurstaða n. sú, að gerðar verði ráðstafanir til þess að selja fyrirtækið, t.d. með þeim hætti, að hrein eign fyrirtækisins yrði seld aðilum sem stofnuðu félag til að kaupa og reka fyrirtækið, eða með þeim hætti, að ríkið stofnaði fyrst hlutafélag um reksturinn og seldi að því búnu meirihlutaaðilum, sem vildu standa saman að rekstrinum. Í maímánuði s.l. skilaði n. skýrslu um Ferðaskrifstofu ríkisins og í okt. um Bifreiðaeftirlit ríkisins og Slippstöðina á Akureyri. Þessar þrjár skýrslur hafa ekki enn verið birtar opinberlega. Skýrslur um Landssmiðjuna og Siglósíld voru sendar þm. eftir að þær höfðu verið lagðar fyrir ríkisstj. Enn fremur var skýrslunum dreift til fjölmiðla. Skýrsla um Ferðaskrifstofu ríkisins var send til fyrrv. ríkisstj., en hefur ekki verið send til þm. eða fjölmiðla. Skýrsla um Bifreiðaeftirlit ríkisins hefur verið send til núv. ríkisstj., en hefur ekki verið send til þm. eða fjölmiðla. Og seinasta skýrslan, um Slippstöðina á Akureyri, hefur ekki verið lögð fyrir ríkisstj. enn þá. Að lokinni umfjöllun ríkisstj. verður fyrst tímabært að kynna niðurstöður skýrslnanna, sem hafa ekki verið birtar nú þegar, og viðhorf ríkisstj. til þessara mála. Almennt vil ég segja það, að ég er andvígur því að þenja ríkisbáknið meira út en þegar hefur verið gert. Þarf frekar að hagræða og draga úr kostnaði. Þessar skýrslur eru ítarlegar og n. hefur unnið ágætt verk, það eru margþættar upplýsingar sem koma fram í þessum skýrslum, þó að skoðanir kunni að vera skiptar um þær niðurstöður sem koma fram í þessum skýrslum. En ég tel nauðsynlegt að þær verði athugaðar vandlega og um þær fjallað, og væntanlega verða hv. þm. sendar mjög bráðlega þær skýrslur sem ekki hafa þegar verið sendar þeim.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir þau svör sem hann gaf við þessum fsp. mínum, svo langt sem þau náðu að sjálfsögðu, því að eins og kom fram hjá hæstv. ráðh. hefur enn engin ákvörðun verið tekin um það, hvað gera skuli við þær niðurstöður sem þegar hafa fengist. Hins vegar finnst mér ástæða til þess að benda á og fagna viðhorfum hæstv. ráðh. til málsins. Ég vek enn fremur athygli á því, að ríkisvaldið hefur í raun enga stefnu gagnvart þeim félögum sem ríkið á aðild að, annaðhvort með sameignarfélagsforminu eða þá hlutafélagsforminu. Þótt ríkisvaldið hafi þar menn í stjórn, þá virðast þeir yfirleitt ekki fá nein erindisbréf og ekki virðist vera fylgt neinni ákveðinni stefnu í þeim efnum. Ég minnist á þetta hér vegna þess að kominn er tími til þess að það sé meiri hreyfanleiki í stjórn ríkisins á eignum sínum, og kemur vissulega til greina að losað verði um þessar eignir, þær seldar einstaklingum og síðan verði fjármunirnir notaðir til þess að leggja í áhættufé til nýrra atvinnutækifæra. Nefni ég þá sérstaklega iðnaðinn, meðalstór fyrirtæki í iðnaði, þar sem mikill fjármagnsskortur er fyrir hendi. Það er að mínu viti grundvallaratriði, að ríkið sé ekki að vasast í atvinnurekstri, ef hægt er að koma honum fyrir hjá einstaklingum og samtökum þeirra. Annars er hætta á of mikilli miðstýringu og bákni þar sem skilvirknin minnkar óðum og engin leið er til að meta raunverulegt verðmæti framleiðslunnar, hvað þá verðmæti fyrirtækjanna sjálfra. Alveg sérstaklega er það út í bláinn að ríkið sé að fást við atvinnurekstur í samkeppni við einkaaðila. Það er afar mikilvægt í augum þeirra manna, sem vilja í raun valddreifingu, að hagvaldinu sé dreift, ákvörðunarvaldið sé hjá þeim sem best þekk ja aðstæður og verða að lifa eftir ákvörðunum. Þess vegna eru það engin rök fyrir ríkisrekstri, að fyrirtækjum í eigu ríkisins sé vel stjórnað eða þau gefi arð, þótt það sé í sjálfu sér mikilvægt atriði. Grundvallaratriðið er að þrengja verkefni ríkisins og byggja sem mest á sjálfstæðum atvinnurekstri frjálshuga og ábyrgra einstaklinga sem hafa kjark, þor og þekkingu til að takast á við ný verkefni og skapa í landinu ný atvinnutækifæri. Mér virðist koma til greina, ef um áframhaldandi störf þessarar n. verður að ræða, að benda á fyrirtæki sem gjarnan mætti taka fyrir. Þá á ég við fyrirtæki eins og Ríkisútgáfu námsbóka, Gutenberg, Síldarverksmiðjur ríkisins og Skipaútgerð ríkisins, svo að nefnd séu nokkur fyrirtæki.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að leggja hér nokkur orð í belg út af því máli sem hér er til umr. Sú n., sem hér hefur verið talað um að skilað hafi áliti um nokkur ríkisfyrirtæki, var skipuð af fyrrv. ríkisstj., líklega á árinu 1976, og hæstv. fjmrh. hefur gert grein fyrir þeim skýrslum sem hún hefur lagt fram og ýmist eru opinberar eða hefur verið skilað til ríkisstj. Ég vil að það komi hér mjög ákveðið fram af minni hálfu, að ég tel að störf þessarar n. hafi verið á margan hátt óeðlileg. Út af fyrir sig er það að setja á fót n. til þess að kanna tiltekna þætti í samræmi við ríkjandi viðhorf hjá þeirri ríkisstj. sem í hlut á, og ég efast ekki um að í fráfarandi ríkisstj. hafi verið býsna hátt skrifuð og ráðandi þau viðhorf sem endurspeglast í starfi þessarar nefndar, þ.e.a.s. að stefna að því að fækka sem mest ríkisfyrirtækjum. Till., sem frá n. koma, a.m.k. endurspegla þetta viðhorf. En ég tel að innan núv. ríkisstj. séu viðhorfin önnur og það sé í rauninni mjög óeðlilegt að n. af þessu tagi haldi áfram störfum nema þau málefni, sem henni er ætlað að fjalla um, séu tekin til endurmats. Ég tel mig a.m.k. mæla fyrir munn Alþb. þegar ég lýsi andstöðu minni við það, að verið sé að vinna að tillögugerð og kannske frekari undirbúningi að því að breyta eignarformi ríkisfyrirtækja sem sannað hafa á marga lund ágæti sitt, staðið sig vel og skilað hagnaði og þar sem starfsfólk er áhugasamt um málefni fyrirtækjanna. Ég tel óeðlilegt að unnið sé að slíku undir merkjum núv. ríkisstj. Í n., sem hér um ræðir, eru ekki fulltrúar Alþb. svo að mér sé kunnugt, og það hefur ekki verið um neina endurskipulagningu á henni að ræða, enda á ég ekki von á að við hefðum áhuga á að hlúa að því að hún starfi áfram. Það er sérstaklega athyglisvert í sambandi við störf þessarar n., sem fjallaði um fyrirtæki sem heyra undir önnur rn. en fjmrn. sem skipaði n., að hún hefur ekki séð ástæðu til þess að leita eftir viðhorfum annarra rn. Þannig hefur hún þegar skilað álitsgerðum varðandi stofnanir sem heyra undir iðnrn., svo sem um Landssmiðjuna og um Lagmetisiðjuna á Siglufirði, og mér er ekki kunnugt um, að við undirbúning þess máls hafi verið haft samráð við iðnrn. Og mér hefur verið sagt, að hæstv. fyrrv. iðnrh. hafi síður en svo verið ánægður með þau vinnubrögð. Varðandi Landssmiðjuna tel ég nauðsynlegt að það komi fram, að að minni tillögu samþykkti ríkisstj., líklega í nóv. s.l., að setja á fót vinnuhóp til að athuga um húsnæðismál þess fyrirtækis og gera tillögur um endurbætur þar á. Sá vinnuhópur hefur verið að starfi og unnið ötullega og þess er að vænta, að þaðan komi fljótlega tillögur um endurbætur á málefnum þessa fyrirtækis. Starfsmenn þess og stjórnendur hafa mikinn áhuga á þessu máli, og ég vænti þess, að þarna verði gert átak, m.a. í samvinnu við sveitarfélög hér í Reykjavík og nágrenni, þannig að unnt verði að tengja þetta myndarlega ríkisfyrirtæki, sem skilað hefur hagnaði undanfarin ár, skipasmiðamiðstöð á þessu svæði.



Herra forseti. Þar sem ein af þeim skýrslum, sem hér hefur verið gerð að umræðuefni, fellur undir dómsmrn. vil ég segja örfá orð um skýrslu n. um Bifreiðaeftirlit ríkisins. Ég fékk þá skýrslu í hendurnar nú fyrir skömmu. Skýrslan er allítarleg og margur fróðleikur í henni. Hins vegar varð ég strax var við, að því er mér fannst, alvarlegan annmarka. T.d. hafði aldrei verið leitað álits forstöðumanns Bifreiðaeftirlits ríkisins og ekki verið, að því er ég best veit, talað við þá aðila í dómsmrn. sem með þessi mál fara. Ég hef því óskað eftir áliti þess manns á till. n., og vænti ég þess, að það liggi fyrir fljótlega. N. komst að þeirri niðurstöðu, að hefja bæri skipulegan undirbúning að því að flytja skoðunarverkefnið frá Bifreiðaeftirliti ríkisins til löggiltra verkstæða N. tók til athugunar annars vegar álit Bílgreinasambandsins og hins vegar álit hagræðingarfyrirtækis, Hannars sf. Það fyrirtæki telur að kosta muni 40 millj. kr. meira fyrir bifreiðaeigendur að láta skoða á verkstæðum. Hins vegar leggur Bílgreinasambandið áherslu á að verkefni verði að verulegum hluta flutt til verkstæðanna. Með leyfi forseta vil ég lesa úr tillögum Bílgreinasambandsins. Þar segir: „Nefndin“ - þ.e.a.s. nefnd sú sem Bílgreinasambandið skipaði - „telur að nýtt fyrirkomulag, þar sem hluti ökutækja verði skoðaður á viðurkenndum verkstæðum, jafnframt sem starfsaðstaða Bifreiðaeftirlits ríkisins verði stórlega bætt, muni stuðla að virkara og raunverulegra eftirlit með ástandi ökutækja og þar með auknu umferðaröryggi.“ Nefndin tekur enga afstöðu til þess, hvernig þurfi að bæta aðstöðu Bifreiðaeftirlits ríkisins. Og ég vek athygli á því, að Bílgreinasambandið gerir aðeins ráð fyrir því að skoða ökutækin að hluta á verkstæðum. Eftir að ég hafði kynnt mér þessa skýrslu þótti mér því ljóst að málið væri langt frá því að vera endanlega skoðað. Vitanlega verður jafnframt að gera till. um þá aðstöðu sem Bifreiðaeftirlitið þarf að hafa til þess að geta sinnt þessu verkefni að hluta. Mér sýnist því skýrslan ákaflega ófullkomin.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því, að þegar á mál stjórnmálamanna er hlýtt á ferðum þeirra um landið til að afla sér fylgis, sé alloft sem opinberan rekstur ber á góma og þá láti menn gjarnan í ljós þá skoðun, að haga beri málum svo, að ríkið sé ekki að vasast í of miklu, og eðlilegt sé að draga úr rekstrargjöldum ríkis og ríkisfyrirtækja og minnka umsvif hjá ríkissjóði og ríkisfyrirtækjum. Þetta er, held ég, öllum kunnugt. Ég taldi því rétt sem fjmrh. fyrrv. ríkisstj. að gera könnun á þessum atriðum, og eins og fram kom í skipunarbréfi til þeirrar n., sem hér hefur verið til umr., var henni falið að athuga hvort ýmissi framleiðslu- og þjónustustarfsemi, sem hið opinbera hefur með höndum, væri betur fyrir komið hjá einstaklingum eða samtökum þeirra, og hvort aðild ríkisins að atvinnurekstri í landinu í samkeppni við einkaaðila sé æskileg undir þeim kringumstæðum sem kanna skyldi. Þegar þessi n. hefði lokið athugunum sínum eftir verkefnum hlaut að sjálfsögðu að verða það næsta að þær skýrslur yrðu lagðar fyrir ríkisstj., og þau rn., sem hefðu yfirstjórn viðkomandi fyrirtækja eða þjónustustarfsemi, athuguðu skýrsluna og gerðu aths. ef ástæða þætti til. Það hlaut svo að verða ákvörðunaratriði ríkisstj., hvort farið yrði að þeim till. sem þessi n. gerði. Hún var skipuð í sambandi við þau verkefni sem fjárlaga- og hagsýslustofnun eru ætluð samkv. þeirri reglugerð sem gildir um Stjórnarráð Íslands. Það verður síðan að koma í ljós, hvort till. n. hafi verið nægilega grundaðar og hvort áhugi sé fyrir því að gera þær breytingar, sem n. leggur til, og hvort menn séu þá sjálfum sér samkvæmir um að draga úr rekstrargjöldum ríkisins eða minnka umsvif ríkisfyrirtækja.



Herra forseti. Svar mitt gaf varla tilefni til þess að ræða ítarlega efnisatriði þessara skýrslna sem ekki hafa verið birtar nema sumar hverjar, og ég hafði ekki hugsað mér að ræða þær í einstökum atriðum nema að mjög takmörkuðu leyti. Það kemur fram í skipunarbréfi n. sem samdi skýrslurnar, að í því felst í raun og veru ákveðin stefnumörkun, heldur ákveðnar spurningar sem n. er beðin að svara, þ.e.a.s. hvort ýmissi framleiðslu- og þjónustustarfsemi, sem hið opinbera hefur með höndum, sé betur fyrir komið hjá einstaklingum eða samtökum þeirra og jafnframt hvort aðild ríkisins að atvinnustarfsemi í landinu í samkeppni við einstaklinga sé æskileg. Það hefur ekki verið fjallað sérstaklega um skýrslurnar af núv. ríkisstj. Ég vil ekki fullyrða hvort fjallað var um þær skýrslur í fyrrv. ríkisstj., ég hygg þó ekki, sem lagðar voru fyrir hana eða - sendar henni. En það hefur ekki verið fjallað um þessar skýrslur enn þá í núv. ríkisstj. Réttur gangur er að mínu mati sá, að svo verði gert og að sjálfsögðu í einstökum rn. sem hafa með höndum stjórn þeirra fyrirtækja sem um ræðir. Sérstök ástæða er og til þess, að fjallað verði um þessi málefni í fjárlaga- og hagsýslustofnuninni. Ég vil ekki tjá mig um skoðanir mínar á þessu máli að svo komnu. Það eru skiptar skoðanir t.d. í núv. hæstv. ríkisstj. um þessi málefni, hvað rétt sé að gera í þessum efnum. Ég held að það sé álitamál hvað rétt sé að gera. Eins og komið hefur þegar fram voru nm. sammála um niðurstöður nema varðandi Slippstöðina á Akureyri. Um það fyrirtæki var n. klofin. Varðandi það fyrirtæki sérstaklega álít ég alls ekki skynsamlegt að breyta þeirri skipan sem þar er á. Ég álit það alls ekki skynsamlegt. Ég skal ekki spá um hvort það verður skynsamlegt einhvern tíma síðar meir, en alls ekki eins og sakir standa. Þá skoðun vil ég láta í ljós. En síðan er allt annað mál með ýmis önnur fyrirtæki. Hv. fyrirspyrjandi minntist t.d. á Skipaútgerð ríkisins. Skipaútgerð ríkisins er þjónustufyrirtæki sem er ekkert einsdæmi hér á Íslandi. Það eru skipaútgerðir ríkisins í mörgum löndum eins og við þekkjum, t.d. í Noregi, svo ég nefni dæmi, og mörgum fleiri. Hér er um að ræða nauðsynlega þjónustustarfsemi við íbúana í landinu sem er þess eðlis, að það er ákaflega erfitt og sjálfsagt ómögulegt að reka slíka starfsemi þannig að hún beri sig fjárhagslega miðað við þær kröfur sem óhjákvæmilega verður að gera til slíkrar þjónustu. Ég tel að slík fyrirtæki séu í sérflokki. Það kæmi miklu meira til álita og er miklu meira álitaefni, hvað af öðrum fyrirtækjum skuli reka í opinberum rekstri eða ekki. Ég er ekki mikill þjóðnýtingarmaður og hef aldrei verið og hef þess vegna ekki neinn sérstakan áhuga á að auka þjóðnýtingu í landinu, tel hana vera talsverða þegar og ekki ástæðu til að auka hana. Og ég vil gjarnan að lokum endurtaka það sem ég sagði áðan, að það væri frekar ástæða til þess að draga úr umsvifum báknsins heldur en að auka á það.