Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að beina fyrirspurn til fjármálaráðherra vegna samstarfsins við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það er þannig að eftir áfangaskýrsluna frá því í febrúar stóð til að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kæmi með aðra greiðsluna af láninu en það hefur dregist. Það er enn óútskýrt hvers vegna greiðslan frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hefur ekki enn þá borist og það er ástæða til að hafa áhyggjur af því að þetta kunni að vera ein af orsökunum fyrir því að gengi krónunnar gefur eftir. Það hefur gefið eftir síðan ríkisstjórnin tók við um 15%. Í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar er lögð sérstök áhersla á að kynna áætlun stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég sakna þess nú þegar við komum hér saman til að slíta þingi að ekki hafi birst neinir tilburðir frá ríkisstjórninni til að kynna þessa áætlun sérstaklega og þar var líka talað um að leitað yrði leiða til að lækka vexti eins fljótt og kostur er og að fram kæmi tímasett áætlun um rýmkun hafta. Hvað veldur því að önnur greiðsla frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hefur enn ekki borist? Eru þær tafir vegna aðstæðna í íslensku efnahagslífi? Hefur íslenskum stjórnvöldum mistekist að uppfylla einhver skilyrði og hangir þetta saman við rof á því loforði að stjórnvöld kæmu fram með tímasetta áætlun um afnám hafta eins og gert var ráð fyrir í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar?

Herra forseti. Ég hef farið yfir þetta áður en það er sjálfsagt að gera það einu sinni enn. Aðaltöfin á þeirri tímaáætlun sem unnið var samkvæmt á haustmánuðunum, í nóvember og desember, varð í tíð fyrri ríkisstjórnar. Þannig var að fyrri ríkisstjórn -  Þetta er aðaltöfin í ferlinu. Síðan dróst það um u.þ.b. viku að sendinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins kæmi og hún dvaldi næstum viku lengur en upphaflega hafði verið áætlað. Nokkurn veginn þetta skýrir nákvæmlega þá töf sem orðið hefur á fyrirtekt stjórnar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Talsmaður Alþjóðagjaldeyrissjóðsins lauk á fundi vestan hafs fyrir viku lofsorði á það að íslensk stjórnvöld væru að vinna mjög faglega að þessum málum og það er ekkert upp á þá vinnu að klaga. Það stóð aldrei til að næsti skammtur af láninu yrði afgreiddur fyrr en stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins væri búin að taka endurskoðunarskýrsluna fyrir og gefa grænt ljós á hana. Um leið og það hefur gerst, þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn tekur málið fyrir samkvæmt vinnuáætlun sinni, er þess að vænta að næsta greiðsla af láninu komi.

Virðulegi forseti. Ekki skal lítið úr því gert að það eru mörg handtökin og margt verkið sem þarf að vinna við að endurreisa efnahagslíf okkar. Ef þetta eru skýringarnar, að verkefnið sé einfaldlega svona stórt, þurfum við að sýna einhverja biðlund en vonandi verður það ekki til þess að valda okkur frekara tjóni. Ég skil það svo að þess sé að vænta á næstunni að önnur greiðsla frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum berist samkvæmt samningi þar um. En hvenær kemur þá tímasett áætlun stjórnvalda um rýmkun haftanna eins og lagt var upp með þegar verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar var sett saman og sannarlega var það þannig á þeim tímapunkti að það lá alveg fyrir hver staða verkefna gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum var? Ef hæstv. fjármálaráðherra var það ókunnugt hefði honum verið í lófa lagið að spyrja forsætisráðherra vegna þess að hún sat í þeirri ríkisstjórn sem kennt er um tafirnar. Mér sýnist stefna í að 

Herra forseti. Fyrst til að svara því sem hv. þingmaður vék að í fyrri ræðu sinni varðandi kynningu á samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það hefur verið gert og staðið við það loforð, ég hvet hv. þingmann til að fara inn á upplýsingaveituna island.is og þar er gögn að finna um það mál. Það liggur allt fyrir sem getur legið fyrir eðli málsins samkvæmt á þessu stigi málsins í þeim efnum. Ég vek athygli á því líka að afgreiðsla margra annarra landa er að tefjast hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og miklum mun meira en enn er orðið í tilviki Íslands. Ég tel að í okkar tilviki séu þessi mál í mun traustari farvegi en þau hafa reynst hjá mörgum öðrum. Vinnan við gjaldeyrismálin og það að ná utan um þann vanda sem vera jöklabréfanna í hagkerfinu hér skapar er í miklum forgangi hjá Seðlabankanum og ég vænti þess að þess sé ekki langt að bíða að menn fái af því fréttir hver verða næstu skref í því máli, mögulega nú á ársfundi Seðlabankans í eftirmiðdaginn. Ég get a.m.k. upplýst um að það er unnið að þessu hörðum höndum og það er í miklum forgangi að reyna að ná utan um þau mál.

Virðulegur forseti. Efnahagslíf okkar er í rúst eins og allar vita og það er mikilvægt að við náum að rífa okkur upp úr því. Til að geta gert það þurfum við að efla menntakerfið en sú klisja hefur gengið um þetta samfélag í langan tíma að við búum við svo öflugt menntakerfi. Því miður er það ekki alveg þannig. Við höfum frábæra kennara og jafnan aðgang að skólum en samt komum við illa út í samanburði við önnur lönd. PISA-kannanirnar sem eru gerðar meðal upp undir 60 landa sýna að við náum einungis miðlungsárangri og OECD hefur gagnrýnt yfirvöld fyrir það að þessi árangur telst alls ekki nægjanlegur miðað við það að við verjum meira fjármagni en nokkur önnur þjóð innan OECD á hvern nemanda. Þrátt fyrir að allir leggi sig fram er árangurinn ekki góður, í grunnskólunum sérstaklega, og okkur hefur hrakað milli kannana. Þetta er verulegt áhyggjuefni. Sú klisja sem sérstaklega Sjálfstæðisflokkurinn hefur haldið á lofti um að menntakerfið hér væri afar öflugt á ekki við rök að styðjast þegar við skoðum samanburðinn við önnur lönd, því miður, virðulegur forseti. Þess vegna spyr ég hæstv. menntamálaráðherra út í þennan kerfislæga galla sem ég leyfi mér að halda á lofti að hljóti að vera í menntakerfi okkar. Þrátt fyrir góða kennara, þrátt fyrir jafnan aðgang er árangurinn ekki nógu góður. Hver telur hæstv. menntamálaráðherra að sé skýringin á því? Hver er skýringin á þessum slaka árangri? Og hvað hefur hæstv . menntamálaráðherra gert til að reyna að ná betri árangri til framtíðar litið í þessu kerfi, menntamálum þjóðarinnar? Það hlýtur að þurfa að byggja inn meiri hvata í kerfið til að ná betri árangri og þetta er svo brýnt mál núna þegar við stöndum frammi fyrir því að þurfa að efla menntun í kerfinu til að geta sótt fram með íslenskt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur þessa fyrirspurn. Það er alveg rétt, það er margt til að hafa áhyggjur af ef við lítum á PISA-kannanir, kannski ekki síst þá könnun sem sýndi að lesskilningur íslenskra nemenda var langt undir því sem við höfðum ætlað enda höfum við yfirleitt talað um okkur sem mikla bóka- og söguþjóð. Ein af skýringunum er sú að þó að hér hafi orðið mikil fjölgun nemenda á háskólastigi og mikil gróska á því stigi hefur um leið þeim fjölgað hægt sem ljúka meira en grunnskólaprófi. Innbyrðis munur í menntakerfinu er mikill hér á landi og það er áhyggjuefni sem ég tel að við þurfum að horfa á, við þurfum að líta til þessa grunns og hvernig við getum bætt hann. Það eru auðvitað ýmis tækifæri núna, ekki síst eftir að ný lög voru sett og setja á nýja námskrá. Mín trú er í raun og veru að okkar kerfi sé mjög bóknámsmiðað þrátt fyrir allt okkar tal um starfsnám, listnám og annað slíkt. Ég held að færin séu kannski núna í því að innleiða meiri skapandi hugsun, gagnrýna hugsun. Ég hef veitt því eftirtekt að hún er hvergi nefnd á nafn, virðist vera, í námskrám almennt sem ég held að ekki sé vanþörf á. Og líka þessi skapandi hugsun og aukin áhersla á listnám og listmenntun sem er liður í því að efla fjölbreytni í menntakerfinu. Þó að það sé rétt sem hv. þingmaður bendir á, að við höfum jafnt aðgengi sem við getum verið stolt af, við höfum góða kennara og góða skóla, er skorturinn kannski helst í því að fjölbreytnin sé næg. Þar þurfum við að líta til sóknarfæra og þau eru til staðar. Svo vil ég líka minna á að því má aldrei gleyma þegar mældur er árangur í menntakerfinu að hann helst í hendur við það hvernig nemendum líður í skólunum. Það getum við þó sagt að þar höfum við staðið okkur vel, íslenskum nemendum líður vel í skólum ef tekinn er almennur samanburður og við þurfum einhvern veginn að tengja þá vellíðan yfir í betri árangur í skólunum og nýta það. Það sem kannski vantar líka er það sem kallað er hvatar, motívasjón, fyrir nemendur, að það sé gaman að læra og þeir ráði dálítið sjálfir hvaða aðferðir þeir 

Virðulegur forseti. Hér minntist hæstv. menntamálaráðherra á lesskilninginn. Okkur hefur hrakað í lesskilningi. Við náum líka slökum árangri í stærðfræði og náttúrufræði og það er verulegt áhyggjuefni. Ég tel að við Íslendingar höfum ekki lagt nógu mikla áherslu á menntakerfið síðustu ár, því miður. Við höfum svolítið gleymt því að fara heildstætt yfir menntamálin og koma með nógu góðar tillögur til úrbóta. Þetta er stórt verkefni og ég er ekki að saka neinn um þessa stöðu en það er algerlega ljóst að við búum ekki við afar öflugt menntakerfi hér, árangurinn sýnir að það er ekki nógu gott. Þetta er stórpólitískt verkefni sem allir flokkar þurfa að taka á á næsta kjörtímabili. Við þurfum að ná okkur upp úr efnahagslægðinni og það verður gert m.a. með því að efla menntakerfið þannig að kynslóðirnar sem koma geti hlúð betur að 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni. Á fundi um menntamál sem haldinn var í Háskólabíói í gær með fulltrúum allra stjórnmálaflokka var bent á að þegar saman eru teknar stefnur flokkanna fyrir þessar kosningar eins og þær voru birtar í Morgunblaðinu núna nýlega var vart minnst á menntamál nema á einum stað var talað um aukna útvistun í kerfinu sem er ekki hægt að kalla sérstaka menntastefnu heldur fremur einkarekstrarstefnu. Það vekur okkur til umhugsunar um að það er vissulega þörf á því ef flokkarnir horfa á þetta út frá pólitíkinni. Við erum í öllum flokkum búin að ræða það hvernig menntakerfið eigi að vera okkar leið út úr kreppunni og ég er sammála því. En þá þurfum við líka að vita hvert við ætlum að fara og við þurfum auðvitað að horfa á grunninn, á læsið, sem er náttúrlega undirstaða alls, stærðfræðina og annað. Það skiptir máli að við horfum á menntun kennara í því samhengi og að við stuðlum að þeirri fjölbreytni sem ég nefndi áðan af því að við erum jafnólík og við erum mörg og það skiptir máli að nemendur fái eitthvað við sitt hæfi í kerfinu.

Herra forseti. Í gær var stofnað nýtt leikhús í Reykjavík niðri í Kaffivagni þar sem hæstv. sjávarútvegsráðherra var með sýningu. Sjálfsagt er það gott framlag í nýsköpun en þar var tilkynnt að fara ætti að afnema byggðakvóta á Íslandi. Mig langar til að benda hæstv. ráðherra á að byggðakvótinn var settur á til að bregðast við vanda sem upp kæmi í byggðum þegar byggðarlög misstu kvóta. Og nú á að taka þennan kvóta í burtu og dreifa honum yfir allt landið til að skakarinn geti notað hann. 

Herra forseti. Það eru svolítil vonbrigði að þingmenn Frjálslynda flokksins eða a.m.k. þessi hv. þingmaður sem er örugglega í þingflokki Frjálslynda flokksins, skuli ekki taka þeirri tilraun vel sem hér á að gera með að auka  Það er líka nýmæli ef Frjálslyndi flokkurinn er svo ánægður með óbreytt fyrirkomulag byggðakvótaúthlutunar að hann sjái eftir því sérstaklega. Það hefur ekki gengið mjög vel. Þessi útfærsla verður þannig að það verði tryggt eins og kostur er að hver byggð fái a.m.k. ígildi þess afla sem hún hafði í úthlutun byggðakvótans. Í þessum tillögum stendur að höfð verði hliðsjón af honum og reynt verði að tryggja með því að skipta landinu í veiðisvæði og sjá til þess að fjöldi veiðileyfa verði þannig að byggðirnar standi a.m.k. jafnvel og helst betur sem nemur því sem þarna verður aukið í pottinn. Að sjálfsögðu er ekki, nema síður sé, verið að hverfa frá byggðanálguninni í þessari aðgerð. 

Herra forseti. Ég verð aðeins að benda á að verið er að afnema byggðakvótann og það þarf ekkert að gera það þótt reglurnar hafi verið lélegar og þótt þessum heimildum hafi verið illa úthlutað. Það er hægt að breyta úthlutuninni og það er ekki búið að deila út byggðakvóta síðasta árs. Af hverju er ekki búið að því? Hver er sjávarútvegsráðherra í dag? Síðan vil ég benda á að fyrir þinginu liggur frumvarp frá Frjálslynda flokknum um frjálsar handfæraveiðar en það hefur ekki mátt taka það til afgreiðslu í þinginu. Það sem hægt er að sjá út úr þessu öllu saman, eins og mátti skilja á orðum hæstv. sjávarútvegsráðherra í gær, er að Vinstri grænir hafa ekki nokkurn einasta áhuga á því að skera upp sjávarútvegskerfi sem er brýn nauðsyn fyrir byggðir landsins, útgerð landsins, atvinnulífið og til að útrýma þeirri spillingu 

Herra forseti. Ég var engar dylgjur með. Ég lýsti bara undrun minni á því að þegar loksins koma fram tillögur um að ráðast í einhverjar breytingar og prófa eitthvað nýtt í þessu kerfi, auka frelsi í handfæraveiðum yfir sumarmánuðina í þágu minni sjávarbyggða  Varðandi byggðakvótann og hvers vegna enn 

Herra forseti. Það er óhætt að segja að heimilin og fjölskyldurnar í landinu óttist um sinn hag um þessar mundir sem eðlilegt er þegar aðstæður í efnahagslífinu eru eins og þær eru núna. En yfirlýsingar forustumanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að þeir áformi að lækka laun opinberra starfsmanna og hækka skattana á heimilin í landinu hafa ekki verið til þess fallin að auka bjartsýni fólksins í landinu, því miður. Ég hef óskað eftir upplýsingum um það hvernig Vinstri grænir hyggist útfæra launalækkunar- og skattahækkunarstefnu sína sem ég hef kallað baneitraðan kokteil og aðför að heimilunum í landinu, einkum barnafjölskyldunum.  Hvað mega opinberir starfsmenn búa sig undir miklar launalækkanir 

Herra forseti. Það er kærkomið tækifæri að geta brugðist við þessum ævintýralegu útúrsnúningum frá Sjálfstæðisflokknum sem eru aðalinnlegg þeirra í kosningabaráttuna núna. Sjálfstæðisflokkurinn hefur enga stefnu, engar tillögur, ekki neitt, byggir allan sinn málflutning núna á málþófi og útúrsnúningum á afstöðu annarra, allan. Það stendur ekki til að hrófla í einu eða neinu við föstum umsömdum kjörum, hvorki opinberra starfsmanna né annarra launamanna, það er alveg á hreinu. Við ætlum að verja þau en við ætlum að verja líka störfin þannig að það komi ekki til fjöldauppsagna opinberra starfsmanna sem verður niðurstaðan af því ef Sjálfstæðisflokkurinn kæmist nálægt völdunum. Það er algerlega á hreinu. Þess vegna er það betra að jafna vinnu og jafna kjör t.d. þannig að hægt sé að verja föst umsamin og óskert kjör, þá drægju menn frekar úr yfirvinnu, óunninni yfirvinnu, aukavöktum og öðru slíku og jafni þannig kjörin. En það er líka hægt að gera það þannig að þó að það séu kjör ofan á umsamin laun séu sett mörk fyrir því og það var í það sem ég vísaði á Akureyri í gær. Hvað er Sjálfstæðisflokkurinn að gera þar sem hann fer með völdin? Hann er með flatar launalækkanir, flata kröfu á lækkun launa í Akureyrarbæ og Reykjavíkurborg niður úr öllum launastiganum. Þvílíkur tvískinnungur að bera það á aðra sem þeir eru sjálfir að gera. Sjálfstæðisflokkurinn hækkaði skatta um 11,5 milljarða fyrir áramót. Sjálfstæðisflokkurinn hækkað útsvar á Akureyri og er að lækka þar laun. Það er veruleikinn. Farið þið nú að koma út úr glerhúsunum, góðir sjálfstæðismenn.

Herra forseti. Það er a.m.k. alveg ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn ætlar ekki að standa að því að hækka skattana á heimilin í landinu, nógu erfitt eiga þau fyrir. 

Útúrsnúningar.

Þetta er tvöfaldur löðrungur sem Vinstri grænir ætla að veita heimilunum í landinu og úr því að hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmundur Jónasson kallar hér fram í furða ég mig á því að sá maður, sem einnig er formaður BSRB, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, þegi þunnu hljóði og sætti sig við að hans eigin flokkur ætli að lækka laun sinna eigin 

Reyndu að segja satt.

Ég segi satt.

Herra forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð ætlar að verja föst umsamin laun, að sjálfsögðu gilda kjarasamningar og laun. Það stendur ekki til að hrófla við því en við ætlum líka að verja störfin, við ætlum að reyna að forða því að mörg þúsund opinberir starfsmenn í viðbót lendi á atvinnuleysisskrá. Það skulu menn hafa í huga áður en þeir fara að leiða hugann að því að kjósa Sjálfstæðisflokkinn. Fyrrverandi þingmaður Sjálfstæðisflokksins skrifar góða grein í Morgunblaðið í dag þar sem hann fer yfir hringlandahátt sjálfstæðismanna og skammast sín fyrir flokksbræður sína  Eigum við eftir að sjá þriðja hringinn 

Forseti. Það eru ekki þau stórtíðindi hér til umræðu sem verið hafa í morgun, heldur málefni nokkurra útlendra manna sem hér hafa leitað hælis og verið vísað brott samkvæmt Dyflinnar-reglugerðinni. Það mál skilst mér að sé enn þá í gangi og ég spyr hæstv. dómsmálaráðherra um fréttir af því, hverjar þær séu og jafnframt hvort í undirbúningi séu einhvers konar breytingar eða a.m.k. hugleiðingar um breytingar á túlkun okkar á þessari reglugerð, einkum því sem varðar sendingu manna til Grikklands, sem vissulega er eitt af aðildarríkjum reglugerðarinnar en virðist ekki uppfylla þær kröfur sem reglugerðin gerir ráð fyrir um samræmt eftirlit og samræmda meðferð þeirra mála sem hér um ræðir.

Virðulegur forseti. Ég er spurð um stöðu kærumála sem til meðferðar eru í dóms- og kirkjumálaráðuneyti. Ég get ekki tjáð mig um stöðu þeirra að öðru leyti en því að þau eru í vinnslu. Um er að ræða fimm mál. Eitt mál kom til sögunnar í fyrrahaust og hefur farið fram gagnaöflun í ráðuneytinu, bæði af hálfu ráðuneytisins og kæranda. Kærandi hefur sent inn gögn og ráðuneytið sömuleiðis aflað gagna. Hvað varðar almennt stöðu mála um endursendingu á grundvelli Dyflinnar-reglugerðarinnar er ekki um að ræða neina stefnubreytingu almennt í þeim málum. Hins vegar hafa málefni hvað varðar Grikkland verið til umræðu og skoðunar í nágrannalöndum okkar og eru hér einnig. Á Norðurlöndum fer fram endursending til Grikklands. Sums staðar eru málefni þeirra einstaklinga sem um ræðir skoðuð sérstaklega og á grundvelli þeirrar skoðunar eru þeir sendir til Grikklands. Síðan benda gögn frá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna til þess að slík endursending sé ekki örugg. Undir það hefur Rauði krossinn tekið þannig að á grundvelli allra þessara gagna þarf að taka afstöðu. Það verður að sjálfsögðu gert þannig að rannsóknarskyldu stjórnvalda verði fullnægt.

Forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra þessi svör. Að sjálfsögðu er ekki hægt að gefa hér út tilkynningar um það hvernig fer með mál þeirra manna sem eru í rannsókn en ég treysti því að dómsmálaráðherra vandi þá rannsókn og hagi úrslitum mála í samræmi við þá mannúðar- og lýðræðishefð sem hér hefur ríkt á flestum öðrum sviðum en í málefnum útlendinga og hælisleitenda. Við höfum ekki staðið okkur þar vel og þar er sárt að minnast afreka fyrrverandi hæstv. dómsmálaráðherra Björns Bjarnasonar sem nú situr í salnum sem hv. þingmaður. Um Dyflinnar-reglugerðina vil ég segja að ég styð þátttöku okkar í henni. Ég tel að það sé jákvætt skref í evrópskri samvinnu. En við verðum líka að gæta okkar á því að þau ríki sem þar koma við sögu uppfylli þau skilyrði sem Dyflinnar-reglugerðin gerir ráð fyrir og þess vegna fagna ég orðum dómsmálaráðherra um Grikkland og aðstöðuna þar þar sem hún tekur í raun og veru 

Virðulegur forseti. Ég kem hér upp öðru sinni vegna þess að ég gleymdi að svara síðari hluta spurningarinnar sem varðar það hvað fer fram núna varðandi endurskoðun þá sem ég hef tilkynnt að sé í gangi. Annars vegar er núna verið að fara yfir verkferla varðandi birtingu ákvarðana og brottvísanir. Embættismenn í dómsmálaráðuneyti, Útlendingastofnun og hjá ríkislögreglustjóra gera það. Einnig hef ég sett af stað endurskoðun reglna um málefni hælisleitenda, þ.e. hvað varðar lengd málsmeðferðar og önnur atriði. Þetta verður að skoða með tilliti til nýlegrar dómaframkvæmdar á Íslandi. Einnig verður að athuga dóma Mannréttindadómstólsins í þessu sambandi.

Virðulegur forseti. Þó að kannski megi segja að umrædd tillaga sé lítilfjörleg er hún hins vegar stór í eðli sínu og mun hafa gríðarleg áhrif á störf þingsins á komandi mánuðum og árum. Með samþykkt þessarar breytingar hér í dag mun þingið hafa tækifæri til að fylgjast með svokölluðum E-hluta fyrirtækjum ríkisins sem eru núna 25 talsins og eru gerð upp í ríkisreikningi en eru ekki hluti af hinni eiginlegu framkvæmd fjárlaga sem fjárlaganefnd hefur alla tíð haft eftirlit með samkvæmt því sem Alþingi hefur lagt upp með. Þar af leiðandi ítreka ég að þessi tillaga sem hér er samþykkt skiptir þingið og þingræðið miklu máli. Um leið þakka ég virðulegum forseta og hv. þingmönnum, sem komu að því í gær að koma því á dagskrá, fyrir snöfurmannleg viðbrögð.

Forseti. Mér barst í dag svar við fyrirspurn um vinnslu hvalafurða frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það var með nokkuð daufu sinni sem ég las það svar því að þar var m.a. beðið um upplýsingar um hversu mikill hluti hvers dýrs af tiltekinni vertíð var nýttur í vinnslu, um hrefnur og langreyðar, um vinnslu í kjöt, spik/rengi, mjöl og lýsi og hvernig stæði á þeim mun sem þarna kynni að vera á. Svör sjávarútvegsráðherra voru þau að ráðuneytið hafi ekki þessar upplýsingar en þingmanninum er bent á að leita þeirra hjá fyrirtækinu Hval hf. eða Hrefnuveiðimönnum ehf. Það hefur ekki upplýsingarnar, það hefur þá greinilega ekki áhuga á að leita þeirra, það lítur ekki svo á að því sé skylt að gera það. Forseti. Ég tel að þessi svör séu ekki fullnægjandi og að ráðuneytið standi sig ekki í þeirri upplýsingagjöf sem það er skylt að vera í gagnvart þingmönnum á Alþingi Íslendinga og bið um að forseti leiti skýringa á þessum skrýtnu svörum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. 
            

Ég ætlaði ekki beinlínis að bera af mér sakir þó að mér þyki leitt að valda hv. þingmanni vonbrigðum með að svör úr ráðuneytinu séu ekki nægjanlega viðamikil eða með nægjanlega miklum upplýsingum. Ég verð hreinlega að játa það, er ekki best að vera heiðarlegur og segja satt? Ég hef ekki haft aðstöðu til að liggja yfir þessu sjálfur, alveg í einstökum atriðum. Ég hef þó aðeins getað litið yfir þessi svör áður en þau hafa farið frá mér eins og rétt og skylt er, enda ber ég ábyrgð á þeim. Það hefur mætt á ráðuneytinu að reyna að tína þarna saman einhver gögn þannig að ég þekki ekki nákvæmlega hvort það er einfaldlega vegna þess að þau hafi ekki borist, ekki fengist eða hvort ráðuneytinu hefur ekki gefist tími til að afla þeirra sem svarað er nákvæmlega með þessum hætti í því tiltekna tilviki sem hv. þingmaður spyr um. Það er alveg sjálfsagt mál að halda áfram að aðstoða hv. þm. Mörð Árnason við að grafa í þessi mál. Hann hefur sýnt mikla elju í því að spyrja um þetta með nokkuð nákvæmum og sundurliðuðum fyrirspurnum og ég skal leggja mitt af mörkum til þess eins og ég get að tryggja að hv. þingmaður fái, þótt seint sé í einhverjum tilvikum, þessar upplýsingar. Það má að sjálfsögðu koma þeim til þingmannsins jafnvel þó að þing hafi lokið störfum.

Forseti. Já, það var reyndar eins og mig grunaði, ég veit að fjármálaráðherra, sjávarútvegsráðherra og landbúnaðarráðherra í einni persónu hefur mikið að gera á þessum fyrir vora þjóð svo alvarlegu tímum. Mig grunar að þarna hafi sjávarútvegsráðuneytið verið á sjálfstýringu og svarað eins og þess er vandi. Ég er sum sé ekki sáttur við þau svör að ráðuneytið hafi ekki upplýsingar um hvalafurðir sem það sannanlega hefur úr undirstofnunum sínum, þar á meðal Hafrannsóknastofnun, um fiskafurðir og á að hafa og á þá ef um það er spurt að fá þær fram og færa sönnur á þær upplýsingar eins og hægt er frá þeim fyrirtækjum eða aðilum sem um er að ræða. Ég þakka hins vegar ágæt viðbrögð hins trausta fjármála-, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og vænti stuðnings hans í því að grafast enn frekar fyrir um þessi efni á næstunni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 16. apríl 2009 eða síðar, ef nauðsyn krefur.“ Tillagan skýrir sig sjálf.

Virðulegi forseti. Senn líður að lokum þessa þings og verður gengið til kosninga. Vafalaust hafa margir borið í brjósti miklar vonir um að sú minnihlutastjórn sem nú skilar innan skamms af sér völdum, skilar þeim til baka, skilar af sér umboðinu, mundi standa við stóru orðin, mundi nýta þennan skamma tíma sem hún hugðist starfa til að bæta ástandið enda var lagt upp með það í upphafi þessarar vegferðar að afar brýnt væri að ganga ekki til kosninga fyrr en undir vorið vegna þess að í millitíðinni átti að grípa til aðgerða sem brýnt væri að hrinda í framkvæmd. Margir trúðu því að gripið yrði til raunhæfra aðgerða til að takast á við vanda heimila og fyrirtækja. Þær vonir eru nú brostnar, væntingum um að á starfstímanum mundi ríkisstjórnin laga ástandið hefur verið mætt með veikari krónu, auknu atvinnuleysi og endurreisn bankanna hefur tafist. Þeir flokkar sem nú sitja saman í ríkisstjórninni og hafa talað sig inn á það að halda áfram að starfa saman eftir kosningar eru ekki með uppi á borðum lausnir sem er líklegt að leiði til árangurs í þeirri erfiðu vegferð sem er fram undan. Ég verð að segja að ég tel að það hefði verið betra að ganga strax til kosninga þegar fyrri ríkisstjórn sprakk en núna vegna þess að engum dylst að ástandið í dag er verra í öllu tilliti en þegar lagt var upp í þessa vegferð með stuðningi Framsóknarflokksins. 
            

Herra forseti. Þetta er alveg ótrúleg ræða hjá formanni Sjálfstæðisflokksins. Sjálfstæðisflokkurinn taldi í janúar að það væri ekki rétt að kjósa fyrr en í fyrsta lagi í haust vegna þess að það þyrfti svo umfangsmiklar og viðamiklar björgunaraðgerðir, 

Virðulegi forseti. Meginatriði málsins er þetta: Ástandið í dag er verra en það var þegar ríkisstjórnin tók við. Það er alveg rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra, það hefði verið betra að nýta tímann til að bæta ástandið fram að kosningum. Það er nákvæmlega það sem við sögðum í lok janúar þegar ríkisstjórnin sprakk: Nú þarf að grípa til aðgerða til að bæta ástandið. Niðurstaðan af þessum leiðangri minnihlutastjórnarinnar er sú að ástandið hefur versnað þannig að tímanum hefur verið illa varið og það er meginatriði málsins. Tímanum í þinginu hefur m.a. verið varið  
            

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumanni tækifæri til að flytja mál sitt.

Virðulegi forseti. Tímanum hefur verið illa varið í að reyna að keyra hér í gegn mál í ágreiningi sem þjóðin bíður ekki eftir. Þjóðin bíður eftir lausnum fyrir fyrirtæki og heimili. Ríkisstjórnin hefur þess í stað ákveðið að verja tímanum í að setja ný met. Fjöldi næturfunda dag eftir dag,  
            

Þetta er alveg kostulegt. Hver hafði þingrofsvald í lok janúarmánaðar sl.? Formaður Sjálfstæðisflokksins. Hann sagði af sér í stað þess að fara til forsetans og óska eftir kosningum. Nú kemur arftaki hans og segir að þetta hafi verið mistök, það hefði átt að kjósa í janúar. Á þeim tíma sagði Sjálfstæðisflokkurinn: Það er þvílíkt verk að vinna að greiða hér úr neyðarástandinu í samfélaginu eftir 18 ára valdatíma okkar að við þurfum helst ár til þess. Hvað er búið að gerast síðan 1. febrúar til og með nú? Sjálfstæðisflokkurinn hefur hér á þingi stutt líklega upp undir 30 frumvörp frá ríkisstjórninni  
            

Virðulegi forseti. Það er skiljanlegt að hæstv. fjármálaráðherra líði illa undir þessari umræðu vegna þess að ástandið hefur sannarlega versnað í tíð þessarar minnihlutastjórnar. Það er meginatriði málsins. Við höfum ekki breytt um skoðun á því að það hefði þurft að grípa til brýnni aðgerða og skapa hér ró á pólitíska sviðinu. Það hefði t.d. verið til þess fallið að smyrja betur og liðka fyrir samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, það hafa komið fram vísbendingar um að pólitískur óróleiki og óstöðugleiki hafi orðið til þess að tefja það ferli. Við skulum vera þess minnug líka að hæstv. þáverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, lagði til að hér yrði skipuð þjóðstjórn. Það var tillaga hans. Það var ekki gengið að því  
            

Gefa hljóð.

- að hún hafi verið að vinna verk sem hafa skipt þjóðina máli. 
            

Virðulegi forseti. Ég veit hreinlega ekki í hvaða veröld hv. þm. Bjarni Benediktsson lifir eða hvar hann hefur haldið sig frá 1. febrúar. Hefur það farið fram hjá hv. þingmanni, formanni Sjálfstæðisflokksins, að nær öll mál sem þessi ríkisstjórn lagði upp með 1. febrúar í verkáætlun sinni eru í höfn? Hver voru þessi verkefni? Það eru þó nokkuð mörg mál sem ég hef ekki tíma til að telja upp sem snúa að heimilunum í landinu. Sennilega eru þetta ein 15 atriði í verkáætlun sem munu hjálpa heimilunum í þeim erfiðleikum sem fram undan eru. Hvað með fyrirtækin? Hv. þingmaður veit mætavel að við höfum lagt grunn að því að hér sé hægt að reisa við atvinnulífið. Við höfum lagt fram tillögur sem munu á næstu mánuðum og missirum skapa 6.000 störf. Hv. þingmaður veit líka mætavel að við höfum farið í aðgerðir sem munu endurreisa hér bankakerfið og endurskipuleggja það þannig að hægt sé að endurfjármagna það svo það geti hjálpað atvinnulífinu. Hv. þingmaður veit mætavel að varðandi okkar alþjóðlegu skuldbindingar höfum við sett þær í þann farveg að þær munu fá farsælan endi. Þetta var allt í kaldakoli þegar þessi ríkisstjórn tók við. Sú fyrri hafði ekkert gert í þessum málum.  Síðan ætla þeir að enda þinghaldið með því að gefa lýðræðinu langt nef. Það er 

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra veit mætavel að flest þeirra mála sem hún vísar til að við höfum stutt og hafa verið afgreidd á þessu stuttu tímabili eiga rætur sínar að rekja til starfa fyrri ríkisstjórnar.

Allt …

Þetta á hæstv. forsætisráðherra að vita mætavel vegna þess að hún sat einmitt í þeirri ríkisstjórn. Það á við um fjölda aðgerða,  
             Árangurinn sem skiptir máli um þessar mundir mælist á efnahagslega sviðinu. Þar hafa hlutirnir þróast á verri veg og þegar talað er um að Sjálfstæðisflokkurinn hafi staðið í vegi fyrir lýðræðisumbótum er það rangt. 

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að Samfylkingin lagði drög að nokkrum þeim málum sem héldu svo áfram í þinginu.  Ég held að það sé hreint og beint þessum Sjálfstæðisflokki til skammar hvernig hann ætlar að ljúka þinghaldinu. Hver er tillaga sjálfstæðismanna að því er varðar lýðræðisumbætur sem fólkið kallar eftir? Það er að fara í gamla farið og leggja fram tillögu um að gamaldags stjórnarskrárnefnd verði skipuð. Það hefur verið gert í gegnum tíðina með litlum sem engum árangri undir forustu Björns Bjarnasonar.  
             Varðandi heimilin í landinu og varðandi fyrirtækin er ýmislegt sem þessi ríkisstjórn hefur gert varðandi fjármálakerfið til að endurreisa það og bankana. Drög voru lögð og unnið að málum í tíð þessarar ríkisstjórnar og það er það sem skiptir máli. Það er skömm að því fyrir íhaldið sem alltaf telur sig málsvara atvinnuveganna að það skuli vera við í félagshyggjustjórninni sem höfum lagt grunninn að því að hér verði hægt að koma atvinnulífinu á lappirnar á nýjan leik. Það var ekki Sjálfstæðisflokkurinn. 
            

Virðulegi forseti. Það er hálfspaugilegt að hlýða á það að einungis málin sem Samfylkingin samdi í tíð fyrri ríkisstjórnar hafi skipt máli fyrir nýju ríkisstjórnina að koma á framfæri. Auðvitað höfum við dæmi um annað.  
            

Forseti vill beina því til fólks að gefa ræðumanni tækifæri til að flytja ræðu sína.

… það væri skynsamlegt að nýta tímann til að grípa til brýnna aðgerða í þágu atvinnulífs og heimila. Það hefur því miður ekki verið gert. Auðvitað hafa ýmis mál verið afgreidd hér og meira að segja í góðri sátt á þinginu. Flest eru þau mál þannig vaxin að þau voru fullkláruð og tilbúin 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson minnti mig dálítið á góða dátann Svejk þegar hann flutti ræðu sína áðan,  Þegar hv. þm. Bjarni Benediktsson lýsti því að allt sem hér hefur verið gert hafi á einn eða annan hátt átt rætur sínar að rekja til afreka Sjálfstæðisflokksins og hugmyndafræði hans verð ég að segja eins og er að þá kom upp í hugann þessi gamla saga af góða dátanum Svejk. Hv. þm. Karl Valgarður Matthíasson flutti örlitla tölu í morgun og rifjaði upp mikilvægi auðmýktarinnar, það væri mikilvægt að sýna auðmýkt og ég tala nú ekki um á þingi  Auðvitað á hv. þingmaður að koma upp og biðjast afsökunar á 18 ára valdatíð Sjálfstæðisflokksins. Það væri til þess að sýna auðmýkt og sýna þjóðinni virðingu. En að koma hér upp og gagnrýna að þeirri ríkisstjórn sem nú situr skuli ekki hafa tekist að hreinsa fullkomlega til er með hreinum ólíkindum. Þessi ræða, virðulegi forseti, sem hv. þingmaður flutti hér þegar flutt hafði verið tillaga um þingfrestun verður örugglega lengi í minnum höfð,  Ég hvet hv. þm. Bjarna Benediktsson sem er nýkjörinn formaður Sjálfstæðisflokksins að koma upp, biðjast frekar afsökunar á valdatíð Sjálfstæðisflokksins og sýna raunverulega auðmýkt en ekki stíga hér fram eins og hann gerði og flytja þá ræðu sem hann flutti sem verður án efa lengi minnst í þingsögunni fyrir það sem þar kom fram.

Herra forseti. Ég átti von á því að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson mundi nota tækifærið fyrst hann var að hvetja aðra til að biðjast afsökunar og biðjast þá afsökunar fyrir hönd Samfylkingarinnar og ráðherra hennar á ástandi stjórnmála hér þegar bankahrunið átti sér stað í haust. Ég geri ráð fyrir því -  Við erum að tala um það að sú ríkisstjórn sem er nú búin að starfa í 85 daga tók við völdum með miklar yfirlýsingar um að það ætti að slá skjaldborg um heimilin í landinu. Hún var mynduð til þess, að sögn, að verja heimilin og fyrirtækin. Það sem liggur á borðinu er að ekkert hefur þokast í þá átt. Þess í stað hefur ríkisstjórnin eytt tíma sínum í að reyna að koma hér fram í fullkomnu ósætti breytingum á stjórnarskrá sem hafa ekkert með heimilin og fyrirtækin að gera, ekki neitt. Það hefur verið með ólíkindum að fylgjast með þessu. Hér var minnst á fjölda ræðna. Ég gæti farið út í svona talningu eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og t.d. bent á að sá þingmaður sem hefur flutt lengstu ræðuna í sögu Alþingis er nú forsætisráðherra. Sá þingmaður sem lengst hefur talað á Alþingi alla tíð, sá maður sem mundi vera ræðukóngur Alþingis a.m.k. síðustu 100 árin, situr nú og er fjármálaráðherra. Við getum farið út í alls konar samanburð að þessu leyti. Ef við bara tökum kjarna málsins er það sem skiptir máli það að þessi ríkisstjórn var mynduð með fögrum loforðum. Hún hefur verið dugleg að halda blaðamannafundi, hún hefur verið dugleg að gefa yfirlýsingar en allar aðgerðir hafa látið á sér standa.

Virðulegi forseti. Það er ekki einu sinni lína í þeirri orðræðu sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins flytja hér. Hv. þm. Bjarni Benediktsson 

Herra forseti. Það er margt mjög sérkennilegt í málflutningi hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar. Í fyrsta lagi, þótt við getum ekki farið út í langar útskýringar hér, er þetta tal um 18 ára valdatíð Sjálfstæðisflokksins og hrunið í haust fráleitt. Það er væntanlega líka Sjálfstæðisflokknum að kenna að fjármálakerfi um allan heim hafa fengið þung högg, að leiðtogar stærstu iðnríkja heims, Evrópusambandsins og annarra, sitja á neyðarfundum til að fjalla um viðbrögð við fjármálakreppunni - er það Sjálfstæðisflokknum að kenna? Að sjálfsögðu.  Það er nú þannig, herra forseti, að þessarar ríkisstjórnar sem nú er að láta af völdum verður minnst fyrir fjölda yfirlýsinga, fyrir fjölda blaðamannafunda og fyrir stórar yfirlýsingar um markmið en ekki fyrir aðgerðir. 

Virðulegi forseti. Ég ætla í ljósi ummæla hv. þingmanns a.m.k. að reyna að bera blak af Sjálfstæðisflokknum. Ég ætla að taka undir með hv. þingmanni, fjármálahrunið í heiminum er ekki Sjálfstæðisflokknum að kenna.  
            

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ræða hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar kom mér mikið á óvart vegna þess að það var hvorki mikil sannfæring í ræðunni né heldur var hún sanngjörn miðað við þær aðstæður sem við höfum búið við í þinginu að undanförnu. Mér finnst ekki mikill bragur yfir því að hv. þingmaður, formaður þingflokks Samfylkingarinnar, gangi fram með þeim stóryrðum gagnvart fyrrverandi samstarfsflokki, Sjálfstæðisflokknum, eins og hann hafði hér í frammi. Ég vil minna aðeins á að eftir kosningarnar 2007 rifust Samfylkingin og Vinstri grænir um að komast í samstarf við Sjálfstæðisflokkinn. Það er nauðsynlegt að rifja það upp hér. Og hvers vegna var það? Vegna þess að mat þeirra var að staða okkar Íslendinga, uppbygging hins íslenska samfélags á undanförnum árum, væri með þeim hætti að eftirsóknarvert væri að komast í samstarf við Sjálfstæðisflokkinn við stjórn landsins. Þess vegna er mjög holur hljómur í ræðum á borð við þá sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson flutti áðan. Og að tala um málþóf þegar flokkurinn hefur forsætisráðherra við stjórn landsins sem talaði í 10 klukkustundir er mikið öfugmæli, hvað þá að vinstri grænir tali um málþóf. Sjálfstæðismenn hafa staðið hér í málefnalegri umræðu, flutt stuttar ræður, við höfum ekki flutt ræður klukkutímum saman eins og hv. þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar gerðu á meðan þeir voru í stjórnarandstöðu. Ég hvet hv. þingmenn til að sýna sanngirni og ljúka þinginu að þessu sinni með meiri reisn 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sturla Böðvarsson kemur hingað upp og ber sig illa  Síðan kemur hv. þm. Sturla Böðvarsson hér upp og vælir undan því að við orðræðu af þessum toga sé brugðist og hann kallar eftir sanngirni. Hann kallar eftir auðmýkt. Þeir sem hefja umræðu af þessum toga, standa á þeim palli sem þeir gera í umræðunni og kalla yfir sig það sem hér hefur átt sér stað, geta ekki og mega ekki væla undan þessari umræðu. Þeir mega taka þátt í henni og mæta henni með rökum, sanngirni og festu en ekki koma hér eins og hv. síðasti þingmaður, hálfvolandi í ræðustól.

Hæstv. forseti. Að mæta umræðunni af sanngirni og festu, það var einmitt það sem skorti á í ræðu hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar. Það er oft þannig að sannleikanum verður hver sárreiðastur og það kom mjög skýrt fram í viðbrögðum hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar og hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra þegar hv. þm. Bjarni Benediktsson gerði grein fyrir því í þessari umræðu þegar við erum að ljúka þinginu og fjöllum um frestunartillöguna, að nánast lítill árangur hafi orðið af starfi ríkisstjórnarinnar sem ætlaði sér svo mikla hluti, auðvitað var ástæða til að vekja athygli á því við þessar aðstæður. Það þýðir ekki fyrir hv. þm. Lúðvík Bergvinsson að kveinka sér undan þeirri orðræðu hér. Til þess tökum við þátt í umræðu á Alþingi, til að vekja athygli á því sem betur má fara en erum sanngjörn og málefnaleg. Það er aðalatriði málsins. Ég tek undir það að við eigum að sýna auðmýkt. Alþingismenn eiga að sýna auðmýkt við þær aðstæður sem þjóðin stendur frammi fyrir. Við eigum að tala um lausnir en ekki áfellast aðra fyrir það sem viðkomandi hafa ekki gert. Við eigum að leggja upp lausnir í aðdraganda þessara kosninga. Sjálfstæðisflokkurinn hefur gert það, ég skora á hv. þingmenn sem kenna sig við stjórnarliðið að gera það einnig og sýna auðmýkt í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Mér fannst heldur betri tónn í síðari ræðu hv. þingmanns, hún var kannski meira í takt við það sem hv. þingmaður boðaði sjálfur. Staðreyndin er sú að þær lausnir sem hv. þingmaður kallar eftir að þeir stjórnmálaflokkar sem nú bjóða sig fram gefi út, lúta allar að því að leysa úr þeim vanda sem 18 ára valdatíð Sjálfstæðisflokksins hefur skapað. 

Frú forseti. Ég vil inna forseta eftir því hvort það samkomulag sem okkur þingmönnum skildist að morgni dags að lægi fyrir um lok þingstarfa í dag haldi enn. Ég lít svo á að hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, hafi rofið það samkomulag með framgöngu sinni hér í umræðu um frestun á fundum Alþingis og ég lít svo á að sjálfstæðismenn séu þar með ekki menn orða sinna í þessu fremur en öðru.

Hæstv. forseti. Eins og gengið var frá þessu samkomulagi í gær held ég að það haldi alveg enn þá. Það var ljóst að hv. þm. Bjarni Benediktsson mundi taka til máls sem hann gerði, hann hélt stutta ræðu um þingfrestunartillöguna. Hér hafa greinilega fleiri kvatt sér hljóðs um þessa tillögu og hafa einhverjar athugasemdir við tillöguna. Það eru allt stjórnarliðar eins og ég hef séð mælendaskrána. Ég veit ekki hvort ríkisstjórnarflokkarnir ætla að brjóta það samkomulag sem var gert í gær, það verður að koma í ljós og er áhugavert að heyra hvað hæstv. forseti segir um það. Það var algerlega ljóst að af okkar hálfu, sjálfstæðismanna, að svona yrði gengið fram, að hér yrði flutt ein ræða af okkar hálfu um þingfrestunartillöguna. Síðan ráða aðrir flokkar 

Virðulegi forseti. Með tilliti til þess samkomulags sem mér var kynnt kvaddi ég mér ekki hljóðs í þessari umræðu. Ég hefði talið eðlilegt þegar til umræðu var ályktun um þingfrestun að þá hefðu talað forsætisráðherra og hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, svo sem til var ætlast. En það samkomulag sem kann að hafa verið fyrir hendi var að sjálfsögðu rofið af Samfylkingunni, af formanni þingflokks Samfylkingarinnar, með því að halda hér langa ræðu og veitast í þeim orðum með ósæmilegum hætti að okkur sjálfstæðismönnum að ýmsu leyti aftur á bak og áfram.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson rauf hér allar þingvenjur um framgöngu mála við umfjöllun um tillögu um þingfrestun.  En hér efnir hv. þm. Bjarni Benediktsson til eldhúsdags með rakalausum ásökunum í garð ríkisstjórnarinnar og við það verður ekki unað. Auðvitað er ekki hægt að sitja undir því að formaður Sjálfstæðisflokksins misnoti aðstöðu sína með þessum hætti og veigri sér síðan við því að talað sé um verkleysi Sjálfstæðisflokksins, getuleysi hans í stjórn landsmála og af hverju við erum að fara í kosningar núna. Fyrst og fremst vegna þess að Sjálfstæðisflokkinn þraut örendið til þess að stjórna landinu.

Virðulegi forseti. Þessi umræða er mjög óvænt. Ég taldi að hér yrði flutt tillaga um þingslit og síðan yrði hún bara afgreidd. En þá ber svo við að formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, kemur hér upp í ræðustól með hríðskotabyssu í hendi og hefur skothríð í allar áttir og má segja að hér hafi meira og minna kviknað í öllu saman eins og við höfum orðið vitni að í umræðunni. Þetta var gert með þeim hætti að blóðið tók að renna í hæstv. ráðherra Steingrími J. Sigfússyni. Það var svolítið gaman að því. Hæstv. ráðherra fór um stund úr ráðherrabuxunum og í gömlu stjórnarandstöðubuxurnar sínar og hækkaði róminn og síðan hafa menn hlaupið upp í andsvör hver á fætur öðrum. Þetta var allt mjög óvænt. Það er að skella á hálfgerð eldhúsdagsumræða, virðulegi forseti, og ég beini því til hæstv. forseta að hann beiti sér fyrir því að við reynum einhvern veginn að ljúka þessari umræðu þannig að það verði ekki eldhúsdagur í allan dag. Ég legg til að það geti bara einn talað frá hverjum flokki og síðan verði þessari umræðu lokið. En ég vil fá að rifja aðeins upp söguna, virðulegi forseti, við þetta tækifæri. Það er mjög óvænt að haldnar séu alþingiskosningar núna einungis tveimur árum eftir að við kusum síðast, það voru kosningar árið 2007. Hvað átti sér stað 2007? Þá fórum við í kosningabaráttu og það er alveg ljóst að útrásarvíkingarnir svokölluðu beittu sér í kosningabaráttunni og í aðdraganda hennar.  Það var mjög lærdómsríkt að fylgjast með þeirri kosningabaráttu og taka þátt í henni. Á þeim tíma voru framsóknarmenn með ráðuneyti heilbrigðismála og ráðuneyti félagsmála og það var alveg með ólíkindum hvað t.d. Samfylkingin átti greiðan aðgang að fjölmiðlum í þeim málaflokkum og það var alveg með ólíkindum hvað það var erfitt fyrir okkur að koma sannleikanum á framfæri í gegnum fjölmiðla. Þetta var mjög lærdómsríkt, virðulegi forseti. Óskastjórn útrásarvíkinganna tók við, Sjálfstæðisflokkur og Samfylking, og það var engin smáríkisstjórn. Hún naut stuðnings 43 þingmanna af 63. Það var ofurmeirihluti í þinginu með þessari óskastjórn. Stjórnarandstaðan var einungis með 20 þingmenn. Hvað gerði svo óskastjórn útrásarvíkinganna? Hún gerði mest lítið. Hún byrjaði á því að sofa á vaktinni gagnvart því sem var að gerast í bönkunum. Það kviknuðu hér viðvörunarljós sem hún leit ekki á. Hún var meira að segja svo blind að í fjárlagagerðinni fyrir árið 2008 tókst þessari ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar að auka útgjöld ríkisins um 20%. Samt vorum við að koma úr kosningabaráttu, nýkomin úr kosningabaráttu og þá er ekki hefð fyrir því að auka mikið ríkisútgjöldin. Samt gerði þessi ríkisstjórn það. Síðan horfði þjóðin upp á það að ríkisstjórnin, þessir flokkar, Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin, slógu hvor annan með Seðlabankanum og Fjármálaeftirlitinu og það varð pattstaða. Sjálfstæðisflokkurinn vildi ekki gera neinar breytingar í Seðlabankanum og Samfylkingin vildi ekki gera neinar breytingar í Fjármálaeftirlitinu. Þetta horfðum við upp á um tíma. Síðan var það eftir síðustu jól, í byrjun árs 2009 að ríkisstjórnin, ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar kom til leiks án nokkurra tillagna um úrbætur og það var hálfgert uppreisnarástand hér á götunum. Maður trúði því ekki að … 
            

Forseti biður hv. þingmenn velvirðingar á trufluninni en hann óskar eftir því að þingmenn í hliðarsal gefi ræðumönnum gott næði til að flytja sitt mál.

Takk fyrir, virðulegi forseti. Eftir jólin komum við hingað til starfa og þá voru engar tillögur hjá ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar á borðinu. Stór hluti þjóðarinnar mótmælti og það var byltingarástand hér á götunum og það var mjög sérstakt að verða vitni að því. Þá var ekkert annað að gera en að stokka hér upp á nýtt. Ríkisstjórnin hrökklaðist frá, hún koðnaði niður. Framsóknarflokkurinn ákvað þá að bjóða upp á það að verja minnihlutastjórn vinstri flokkanna falli með ákveðnum skilyrðum. Eitt af skilyrðunum var það að kosið yrði hið fyrsta, þ.e. 25. apríl, og það er að verða að veruleika. Það er mjög brýnt að ganga til kosninga í þessu ástandi. Það er brýnt að flokkarnir fái umboð til að taka á þeim erfiðu málum sem nú eru uppi. Við lögðum líka fram sem skilyrði að tekið yrði á vanda fyrirtækjanna og vanda heimilanna. Það verður að segjast eins og er að við höfum orðið fyrir miklum vonbrigðum með vinstri flokkana í báðum þessum málum. Hvorki hefur verið tekið nógu röggsamlega á vanda heimilanna né fyrirtækjanna. Framsóknarflokkurinn lagði fram tillögur í 18 liðum um efnahagsvandann, úrlausnir í efnahagsvandanum. Við viljum lausnir. Sú róttækasta felur í sér 20% leiðréttingu á höfuðstól húsnæðislána og lána fyrirtækjanna. Virðulegi forseti. Ég er eiginlega sannfærð um að þessi leið verður farin. Það er bara spurning um hvenær. Og ég vil nefna að áberandi og leiðandi fólk í hinum stjórnmálaflokkunum, nokkrir hafa meira og minna tekið undir þessar tillögur okkar framsóknarmanna um 20% leiðréttinguna. Ég nefni þar Tryggva Þór Herbertsson, sem er frambjóðandi fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Norðausturkjördæmi, sem hefur tekið mjög kröftuglega undir þessar hugmyndir Framsóknarflokksins um 20% leiðréttingu. Ég vil líka nefna Lilju Mósesdóttur, sem er frambjóðandi Vinstri grænna, sem hefur þó nálgast þessi mál með örlítið öðrum hætti, þ.e. að veita niðurfellingu af húsnæðislánum um 4 millj. kr. en það er samt sami andinn í þeirri tillögu. Síðan vil ég líka nefna Eirík Bergmann samfylkingarmann og hann hefur sagt opinberlega að þessi leið sé sú eina færa. Það er okkar bjargfasta trú, virðulegi forseti, að þessi leið verði farin. Það er bara spurning um hvenær og hugsanlega er hægt að útfæra hana með eilítið öðrum hætti. En það þarf að fara í leiðréttingu bæði varðandi fyrirtækin og heimilin í landinu og það þarf að gera meira en núverandi ríkisstjórn hefur gert. Greiðsluaðlögunarmálið er skref í rétta átt. Það er alveg ljóst að þó að 20% leiðréttingarleiðin yrði farin þyrfti samt hluti þjóðarinnar að fara í greiðsluaðlögun. Að sjálfsögðu höfum við stutt það mál hér en það er bara engan veginn nóg, virðulegi forseti. Fjórða málið sem framsóknarmenn settu á oddinn varðandi það að styðja minnihlutastjórn og verja hana vantrausti í þinginu var stjórnlagaþing. Ég þakka vinstri flokkunum sérstaklega fyrir röggsaman stuðning í því máli. Þar hefur ekki borið neinn skugga á, þar hafa menn viljað klára málin og koma á stjórnlagaþingi sem þjóðin mundi kjósa. Þar væru hvorki þingmenn né ráðherrar í framboði heldur aðrir þjóðfélagsþegnar og stjórnlagaþingið mundi síðan útbúa drög að stjórnarskrá sem þjóðin fengi að kjósa um í þjóðaratkvæðagreiðslu. Stjórnarskráin er algerlega úrelt og ég ætla ekki að hafa mörg önnur orð um hana nema þau að hún felur í sér mjög samþjappað vald hér á landi og henni verður að breyta. Þar lögðust sjálfstæðismenn hins vegar algerlega þverir fyrir og töluðu hér í marga daga og aðallega um stjórnlagaþingið. Síðan kom í ljós í gær þegar þeir lögðu fram tillögur sínar í stjórnarskrárnefnd að þar var meira á bak við. Þeir leggja fram tillögu í auðlindamálum þar sem ákveðin setning hefur gufað upp, að náttúruauðlindir eigi að vera í eigu þjóðarinnar og þær megi ekki selja eða láta varanlega af hendi. Sú setning var bara látin gufa upp hjá Sjálfstæðisflokknum. Sjálfstæðismenn hafa hindrað hér allar lýðræðisumbætur á stjórnarskránni og voru ekki einu sinni til í það þegar upp var staðið að breyta 79. gr., þ.e. hvernig breyta á stjórnarskránni, aðferðafræðinni, sem þeir þó voru búnir að segja bæði í þessum sal og utan hans að þeir vildu breyta, en þar var líka dregið í land. Það er mjög brýnt að þjóðin átti sig á því að Sjálfstæðisflokkurinn kom í veg fyrir allar breytingar á stjórnarskránni, stjórnlagaþingið og líka hinar greinarnar. Við framsóknarmenn ákváðum strax eftir páska að draga stjórnlagaþingsmálið út af því að sjálfstæðismenn höfðu beitt sér af þvílíku offorsi gegn því, og sjá hvort þeir mundu  En ég vona að hægt sé að semja um það að þinginu fari að ljúka. Ég taldi að búið væri að semja um það en Sjálfstæðisflokkurinn kom hér upp og skaut í allar áttir. Þá er ekkert um annað að ræða en að allir komi sínum sjónarmiðum á framfæri og hef nú gert það fyrir hönd framsóknarmanna. Ég tel mikilvægt að við getum fljótlega gengið til kosninga þar sem þjóðin fái að velja hvaða flokka hún vill kjósa. Hvort hún vilji kjósa flokk eins og Framsóknarflokkinn sem er hófsamur miðjuflokkur sem hafnar öfgum til hægri og vinstri og vill jöfnuð í samfélaginu, réttlæti og sanngirni og meira lýðræði, eða hvort þjóðin vilji einhverja aðra flokka. Ég vil líka, virðulegi forseti, minna þjóðina á það, og það er mín skoðun, að það væri ekki hagfellt fyrir hana ef hér yrði hrein vinstri stjórn að kosningum loknum. Það er ekki gott að fara út í öfgarnar hvorki til hægri né vinstri.

Hæstv. forseti. Ég sé mig tilknúinn að koma upp við þessa umræðu eins og hún hefur þróast, ég taldi að menn ætluðu að hafa verklagið með öðrum hætti en orðið hefur. Ég vil gera athugasemd við orð formanns Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarna Benediktssonar, sem sagði snemma í umræðunni að fyrrverandi forsætisráðherra hefði boðið fram það verklag, til þess að takast á við mikinn vanda þjóðarinnar, að komið yrði á þjóðstjórn. Ég kannast ekki við að slíkt boð hafi komið fram. Ég veit að við sem vorum í stjórnarandstöðu á síðastliðnu hausti buðumst til að ganga til liðs við ríkisstjórnarflokkana og mynda þjóðstjórn um vandann sem þjóðin stóð frammi fyrir. Það á við um þann sem hér stendur. Ég minnist þess að Guðni Ágústsson, fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, bauð það og ég held að ég fari rétt með að Steingrímur J. Sigfússon hafi líka boðið það. Þeirri tillögu var ekki tekið, henni var hafnað. Það þýðir ekkert að koma hér korteri fyrir kosningar og bera það á borð fyrir þjóðina af hálfu Sjálfstæðisflokksins og formanns hans að slík tillaga hafi komið frá fyrrverandi formanni Sjálfstæðisflokksins. Það eru ósannindi. Hún kom ekki. Það var ekkert hlustað á þetta tilboð á síðastliðnu hausti. Ég vildi aðallega leiðrétta þetta, hæstv. forseti, því það fer betur á að við förum hér með rétt mál. Þjóðin á ekki annað skilið af okkur í því alvarlega ástandi sem er í þjóðfélaginu en að það sé gert. Auðvitað er það svo að nú þegar stefnir að þinglokum finnst okkur í Frjálslynda flokknum sárt til þess að vita að sumar af þeim tillögum sem við höfum lagt hér inn í þingið fái ekki neina afgreiðslu, m.a. tillaga okkar um hvernig taka eigi á vanda heimilanna, verðtryggingu fjárskuldbindinga, sú aðferð sem við lögðum til í því sambandi fékk því miður ekki afgreiðslu, þ.e. að finna leið til að skipta mjög hækkandi skuldum heimilanna á milli lántakenda og lánveitenda eftir ákveðinni aðferð. Við söknum þess reyndar sérstaklega að fleiri tillögur hafi ekki fengið afgreiðslu. Ég minni á tillögu okkar um frjálsar handfæraveiðar sem hefur legið fyrir þinginu í fleiri mánuði og hefði verið ástæða til að klára, klára með því að afgreiða það áður en við göngum til kosninga þannig að við vissum að hverju væri stefnt en sætum ekki uppi með þá yfirlýsingu hæstv. sjávarútvegsráðherra að það verði útfært eftir kosningar. Tillaga Frjálslynda flokksins er algerlega ljós í þessu efni. Ég man ekki betur en að nokkrir þingmenn úr hópi núverandi stjórnarflokka hafi beinlínis tekið undir þessa tillögu okkar í málflutningi í vetur. Ég get svo sem nafngreint þá en sé enga ástæðu til þess, það liggur allt fyrir í þingskjölum, hæstv. forseti. Ég sakna þess að tillagan, þó að við höfum flutt hana í Frjálslynda flokknum, hafi ekki fengið brautargengi en menn geti svo komið og lýst því yfir sérstaklega að kosningum loknum að að því gefnu að þeir sitji við völd verði hægt að taka á slíkum málum. Ég fagna því vissulega ef svo verður, að menn geti tekið á slíkum málum. En ég hefði talið að rétt væri að vinna að málsmeðferðinni eins og upphaflega var boðað hér í hv. Alþingi af okkur í Frjálslynda flokknum með tillöguflutningi okkar þar sem menn höfðu vissulega tekið undir þau áhersluatriði sem við höfum lagt fram. Þegar þingi lýkur og við göngum til kosninga saknar maður þess að ákveðnar tillögur hafi ekki náð fram að ganga, tillögur sem við teljum að hefðu orðið til mikilla bóta fyrir þjóðina og sem hæstv. sjávarútvegsráðherra virðist nú einnig telja að sjálfsagt sé að taka upp en það verði ekki gert og unnið í því fyrr en eftir kosningar. Þetta er sem sagt kosningaloforð. Þetta er kosningaloforð þó að við höfum setið hér uppi með þingmál til afgreiðslu í þessum farvegi mánuðum saman, hæstv. forseti, og undir þann málflutning hafi verið tekið. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að þó þessi umræða sem hér hófst hafi þróast með þeim hætti sem hún hefur gert verði hægt að fylgja nokkurn veginn því samkomulagi sem menn gerðu um slit þingsins o.s.frv. og þau mál sem verða afgreidd í samkomulagi. Ég geri mér grein fyrir því að Sjálfstæðisflokkurinn er algerlega andvígur því að þjóðin fái til sín vald í sambandi við stjórnarskrárbreytingar. Hann hafnar því að þjóðin fái að greiða atkvæði um einstök mál. Hann hafnar því að auðlindir þjóðarinnar séu í þjóðareign og þær megi ekki selja eða láta varanlega af hendi. Ég verð að segja að málsmeðferð Sjálfstæðisflokksins í stjórnarskrármálinu í heild sinni hefur valdið mér miklum vonbrigðum. Ég hef stundum haldið að í Sjálfstæðisflokknum væru einstakir menn sem vildu fylgja því fram að lýðræðið yrði aukið meðal þjóðarinnar. Verk þeirra og vinnulag hér í hv. Alþingi benda hins vegar til þess að svo sé ekki. Það er sárgrætilegt að svo skuli vera að menn vilji ekki að þjóðin fái þau réttindi sem verið var að leggja til í því þingmáli sem snýr að stjórnarskránni. Og að menn skuli svo á lokaskrefum þessa máls koma með sérstaka tillögu um að leggjast gegn því að þjóðin eigi auðlindir sínar og að tryggt sé að þær verði ekki seldar eða látnar varanlega af hendi - ég hefði eiginlega ekki trúað því að menn gengju svo langt. Hvað þá heldur hv. þm. Jón Magnússon sem var í Frjálslynda flokknum og flutti með okkur margar tillögur í aðra veru og hefur talað fyrir því árum saman að tryggja annan farveg. Ég harma að svo skuli vera komið fyrir sumum mönnum.

Herra forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis skv. 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar, sem hljóðar svo: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 16. apríl 2009 eða síðar, ef nauðsyn krefur.“ Út frá þessari tillögu sem hæstv. forsætisráðherra lagði fram hafa spunnist miklar umræður og hv. þm. og formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, reið á vaðið með miklum yfirlýsingum um stöðu mála og hvað gerst hefði að undanförnu. Reyndi hv. þingmaður og formaður Sjálfstæðisflokksins að hvítþvo Sjálfstæðisflokkinn af stöðu mála og kenna ríkisstjórn sem setið hefur í hundrað daga um það hvers vegna málum er svo komið sem raun ber vitni. Ríkisstjórn sem tók við af ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins sem hafði fullkomlega gefist upp á að takast á við þann vanda sem hún var búin að kalla yfir sig, ríkisstjórn sem var mynduð af Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og Samfylkingunni, með stuðningi Framsóknarflokksins, og með stuðningi Frjálslynda flokksins í mörgum málum og samstarfi þar. Stjórnarandstöðuflokkarnir tóku höndum saman þó að flokkarnir, bæði Framsóknarflokkurinn og Frjálslyndi flokkurinn, keyrðu eðlilega á sínum málum og stýrðu þannig afstöðu flokka sinna. Það var táknrænt að sjá hvernig formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, sýndi að Sjálfstæðisflokkurinn er að fara á taugum. Sjálfstæðisflokkurinn gerir sér grein fyrir því að 18 ára samfelldri stjórn hans er lokið, henni er lokið og þó fyrr hefði verið. Þetta hefur verið ríkisstjórn einkavæðingar og frjálshyggju. Ég minnist þess hvernig við börðumst hér á Alþingi gegn einkavæðingu bankanna sem var upphaf þess sem á eftir fór, einkavinavæðingar bankanna, hvernig þeim var skipt upp á milli gæðinga þeirra ríkisstjórnarflokka sem þá voru, og í kjölfarið kom síðan þessi græðgisvæðing. Ég vil einnig minna á þá meintu og miklu ágalla kvótakerfisins sem var framsal á aflaheimildum og veðsetning á óveiddum afla, óveiddum fiski, sem varð undirrótin að því að efnahagslíf okkar og fjármálalíf fór í þrot. Í fjárlögum sem fyrrverandi ríkisstjórn gerði er gert ráð fyrir 170 milljarða kr. halla. Það var ekki sú ríkisstjórn sem nú situr, sem skilaði fjárlögum inn með þeim hætti. Ég hefði vænst þess að formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, hefði reynt að hefja flokkinn sinn upp á ný með því að biðja þjóðina afsökunar á 18 ára stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins sem leiddi yfir landið meira efnahagshrun en í nokkru öðru landi nú. Sú stefna sem rekin var af hálfu Sjálfstæðisflokksins hefur leitt þessa djúpu lægð yfir okkur sem er miklu dýpri en í öðrum löndum. Það er þetta uppgjör sem nú er að fara fram. Það er þetta uppgjör sem fer fram í næstu kosningum. Það er spurningin um það hvort fólk vill aftur kjósa Sjálfstæðisflokkinn yfir sig, flokk sem ekki hefur enn beðist afsökunar á hruninu, og snúa aftur til þess tíma og þess stjórnarfars sem hann leiddi. Eða vilja menn kjósa sér nýjan farveg sem byggist á nýjum gildum, sem eru heiðarleiki, samhjálp og samvinna þar sem við berum öll byrðarnar saman. Við berum öll ábyrgðina saman. Við sækjum fram á grunni þeirra sóknarmöguleika sem við höfum, sem eru miklir. Íslensk þjóð er öflug, vel menntuð og dugleg þjóð sem er vön að vinna. Ef við losnum við þá græðgisvæðingu sem hefur tröllriðið húsum á undanförnum árum og tökum aftur inn hin sönnu góðu gildi er ég viss um að við munum bjarga okkur vel á næstu missirum í gegnum þá kreppu sem er. Maður einn sagði við mig: Við getum hert ólina. Við getum tekið á okkur erfiða tíma ef við erum þess fullviss að ekki verði farið í sama farið. Ekki verði farið aftur í sama farið og ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins hefur keyrt í á undanförnum árum. Það er það sem við viljum fá tryggingu fyrir. Ég lofa því að við Vinstri græn munum ekki fara í það far. Við munum horfa fram veginn á nýjum forsendum og nýjum gildum þjóðinni til heilla. Ég vona að þegar þessu þingi lýkur og við göngum til kosninga verði nánast samfelldri ríkisstjórnartíð Sjálfstæðisflokksins til 18 ára lokið. Við buðum þjóðstjórn í haust, því var hafnað. Við buðum aftur þjóðstjórn eftir áramót, því var líka hafnað. Við buðum þjóðstjórn í byrjun febrúar eða í lok janúar þegar ljóst var að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar var hrunin, því var líka hafnað. Þá var ákveðið að fara út í þessa ríkisstjórn og hún hefur komið miklu í verk miðað við þann skamma tíma sem hún hefur haft. Ég óska þess, þjóðinni til heilla, að ríkisstjórnin geti haldið áfram að kosningum loknum og að við fáum ekki yfir okkur aftur ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins næstu 18 árin.

Frú forseti. Gamla ríkisstjórnin, ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, strandaði þjóðarskútunni. Það er aldrei góðs viti að láta brennuvarga vera í slökkviliðinu. Það sem er verra er að ný stjórn Vinstri grænna og Samfylkingar með stuðningi Framsóknar hefur ekkert gert sem skiptir máli. Eða svari hver fyrir sig, þeir sem reka heimili, hafið þið fundið einhverjar lagfæringar á stöðu ykkar? Hafið þið fundið fyrir því að hagur ykkar sé að lagast eða vænkast? Eða hjá þeim sem reka fyrirtæki? Það er bara með ólíkindum hvernig staðan er og hún hefur ekki lagast. Fjórflokkurinn á að biðjast afsökunar. Það sem við þurfum að gera er að nýta auðlindir sjávar og landsins, spara eins og hægt er, skera niður og auka tekjur eftir því sem kostur er og skapa með því atvinnu og tekjur, útflutningstekjur. Við þurfum að auka veiðar og nauðsynlegt er að rödd Frjálslynda flokksins heyrist á Alþingi. Flokkar eiga að vera fyrir fólk en ekki öfugt.

Virðulegi forseti. Ég geri grein fyrir framhaldsnefndaráliti sem fulltrúi meira hluta stjórnarskrárnefndar, en ásamt mér standa að álitinu hv. þingmenn Atli Gíslason, Ellert B. Schram, Siv Friðleifsdóttir og Guðjón A. Kristjánsson. Virðulegi forseti. Að mínu mati eru þær hugmyndir sem settar voru fram um breytingar á stjórnarskránni einhverjar þær merkustu til lýðræðisumbóta sem settar hafa verið fram í mjög langan tíma. Það vakti alveg sérstaka athygli mína að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem telja sig hafa komið í veg fyrir að þær hugmyndir geti orðið að veruleika, hafa lýst því yfir að þeir hafi unnið fullnaðarsigur, væntanlega á þjóðinni, og tekist að þeirra mati að koma í veg fyrir að merkar lýðræðisumbætur næðu fram að ganga. Meira að segja hv. þm. Björn Bjarnason, sem tjáði sig oft og iðulega í umræðum, lýsti því yfir sem fulltrúi minni hluta þingsins - en minni hluti þingsins hefur verið andvígur þessum breytingum - að hann mundi stunda málþóf a.m.k. fram á kjördag ef með þyrfti og taldi sig mann að meiri að stunda slíkar æfingar  Við hljótum að spyrja eðli málsins samkvæmt - fullnaðarsigur á hverju? Því að þetta voru umbætur til handa þjóðinni. Væntanlega er þá um það að ræða að fulltrúar valdaflokks um óbreytt ástand hafa talið að með þeirri niðurstöðu að náist þessar hugmyndir ekki fram séu þeir að tryggja stöðu sína og hag sinn til framtíðar. Það er væntanlega sá fullnaðarsigur sem þeir telja sig hafa unnið nái þessar hugmyndir ekki fram að ganga. Virðulegi forseti. Málið var tekið aftur til umfjöllunar í sérnefnd um stjórnarskrármál áður en 2. umr. lauk í því skyni að reyna að ná samkomulagi milli fulltrúa þingflokks Sjálfstæðisflokksins annars vegar og fulltrúa meiri hlutans hins vegar. Það var gert, virðulegi forseti, vegna þess að í umræðum á hinu háa Alþingi um þetta mál hafði ítrekað komið fram, í mýmörgum ræðum hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins, að þeir væru tilbúnir til að ná einhvers konar sátt eða lendingu um þrjár fyrstu greinar frumvarpsins, sem lúta í fyrsta lagi að því að náttúruauðlindir verði þjóðareign og þær verði ekki varanlega af hendi látnar, í annan stað að einfalda og auðvelda breytingar á stjórnarskrá m.a. í því skyni að niðurstaðan sé sú að ekki þurfi að fara fram alþingiskosningar í milli þar til breytingar á stjórnarskrá ná fram að ganga, og í þriðja lagi að almenningur geti haft frumkvæði að því að knýja á um að þjóðaratkvæðagreiðsla geti farið fram um málefni er lúta að almannahag. Þetta voru þau þrjú ákvæði sem ítrekað komu fram í andsvörum og ræðum sem talið var að mætti hugsanlega ná samkomulagi um. Á hinn bóginn hafa hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins verið samkvæmir sjálfum sér allan tímann að þeir voru algjörlega andvígir því að stjórnlagaþing næði fram að ganga. Í því ljósi lýsti fulltrúi Framsóknarflokksins því yfir að hann vildi falla frá hugmynd um stjórnlagaþing ef það gæti orðið til þess að ná sátt um aðrar lýðræðisbreytingar og tryggingu á því að auðlindir yrðu varanlega í þjóðareign. Í því umhverfi var ákveðið að kalla málið til nefndar og leita sátta. Frá því er skemmst að segja að sú sátt tókst ekki og þess vegna var málið tekið út á nýjan leik og því var þetta framhaldsnefndarálit skrifað. Virðulegi forseti. Ég verð að játa að mér er nokkur vandi á höndum að fjalla um þær tillögur sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins lögðu fram í stjórnarskrárnefndinni. Vegna þess að svo undarlega vildi til að frá því að tillögur fulltrúa stjórnarskrárnefndar voru settar fram og kynntar sem sáttagrundvöllur í stjórnarskrárnefnd, tóku þær breytingum frá því að tillagan var kynnt í stjórnarskrárnefnd þar til hún var lögð fram á þinginu.  Síðan er tillagan lögð fram á Alþingi breytt, sem sagt ekki sama tillaga og var kynnt í stjórnarskrárnefndinni. Mér er því dálítill vandi á höndum, virðulegi forseti, þegar ég fjalla um tillögu þá sem lögð var fram í stjórnarskrárnefnd, að hún hefur tekið breytingum frá því …  
             Í mínum huga þótti mér þetta vera skýrt dæmi um að áhugi hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins á því að ná sáttum í málinu hafi ekki verið til staðar. Ég vil þó líka segja að þær breytingar sem þeir hafa gert á sinni eigin tillögu, frá því að þeir lögðu hana fram sem sáttatillögu í stjórnarskrárnefnd þar til þeir lögðu tillöguna fram, eru til mikilla bóta og koma til móts við þau sjónarmið sem við settum fram í nefndinni. Og vel má vera að sú umræða sem fór fram í þingsalnum síðar um þá hugmynd sem þeir lögðu fram í stjórnarskrárnefnd hafi leitt til þess að þeir hafi ekki treyst sér til annars en að gera þessar breytingar og væntanlega metið þá sína pólitísku hagsmuni þannig að betra sé að hafa þetta inni og er það vel að þeir hafi séð að sér. Hins vegar hefði verið gott að það hefði komið fram í umræðunni í stjórnarskrárnefndinni þar sem málið var tekið fyrir til þess að reyna að ná sáttum í málinu. Þetta var innlegg þeirra í það mál. Í annan stað vil ég nefna að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins lögðu einnig fram tillögu um það hvernig breyta mætti stjórnarskránni og lögðu þar fram sömu tillögu er ekki náði fram að ganga árið 2007, þá tillögu sem unnin var í stjórnarskrárnefnd sem starfaði á árunum 2005–2007. Þeir lögðu fram með öðrum orðum sömu tillögu. Þetta er reyndar tillaga að danskri fyrirmynd og var sett í dönsku stjórnarskrána árið 1953, ef ég man rétt, og frá þeim tíma hafa ekki verið gerðar breytingar á dönsku stjórnarskránni, sem m.a. ræðst af því að það er mjög flókin útfærsla.  
             Ég spyr: Felst í því raunveruleg tillaga til að ná sátt þegar fyrir liggur að sama tillaga hafði verið rædd á fundi formanna flokkanna, sem haldinn var m.a. í því skyni að reyna að ljúka þingstörfum og ná um það sátt þar sem þetta mál var einnig á dagskrá? Ég sat þann fund bara svo það liggi fyrir. Á þeim fundi var sem sagt lögð fram þessi sama sáttatillaga og henni var hafnað. Fjórum tímum síðar mæta þeir hv. þingmenn til fundar við sérnefndina með sömu tillöguna og líta svo á að þeir séu að reyna að ná sátt og hafa jafnvel tjáð sig þannig í fjölmiðlum að þeir hafi haft raunverulegan áhuga á að ná sátt. Hið raunverulega verkefni þingmanna Sjálfstæðisflokksins, og það hefur komið hér fram þar sem minni hlutinn hefur barist mjög harðlega gegn þessu máli og sett Íslandsmet í umræðum á Alþingi í fjölda ræðna, var að koma í veg fyrir og standa vörð um óbreytt ástand. Það var í reynd verkefni sjálfstæðismanna í umræðunum. Það var erindið. Þess vegna var þetta leikrit sett upp þar sem menn reyndu að búa svo um hnútana að þeir væru raunverulega að reyna að ná sátt. Þessar tvær tillögur voru lagðar fram, tillaga sem var lögð fram í nefndinni sem tók síðan breytingum, það var sem sagt önnur tillaga lögð fram á þinginu en lögð var fram í nefndinni til ná sátt. Síðan leggja þeir fram sömu tillögu um breytingar á stjórnarskránni og var hafnað á fundi formanna fjórum, fimm tímum áður.  Virðulegi forseti. Hér er um að ræða, eins og ég gat um í upphafi máls míns, að mínu mati miklar lýðræðisumbætur og þetta er fullnaðarsigur hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins á þjóðinni, eins og þeir hafa lýst, fyrir flokksræðið og fyrir vörð um óbreytt ástand. Að mínu mati er aðeins töf á eðlilegum lýðræðisumbótum. Í sögunni verður það væntanlega svanasöngur hv. þm. Björns Bjarnasonar hér á hinu háa Alþingi að hann hafi verið tilbúinn til þess að stunda málþóf fram á kjördag til að koma í veg fyrir þessar lýðræðisumbætur. Það er mjög athyglisvert. Hv. þm. Björn Bjarnason hefur einmitt gengið manna lengst í stóryrðum og fullyrðingum um niðurlægingu Alþingis sem var rótin að því að hv. þingmaður var tilbúinn að vera hér fram á kjördag. Niðurlæging Alþingis fælist í því að öðrum en þinginu yrði falin heimild til þess að endurskoða stjórnarskrána og leggja tillögur fyrir þjóðina. Í því fælist áður óþekkt niðurlæging. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur komið hér upp með hugmyndafræði hv. þm. Björns Bjarnasonar og sagt að önnur eins niðurlæging hafi ekki átt sér stað frá því að Alþingi var stofnað 930, það er ekkert minna. Ég held að ástæða sé til að skoða þá fullyrðingu, ég held að ástæða sé til að fara aðeins yfir hana í hverju niðurlæging Alþingis fælist. Viðhorf hv. þm. Björns Bjarnasonar virðist mér vera það að uppspretta valdsins sé á Alþingi, ekki hjá þjóðinni.  Hv. þm. Björn Bjarnason fór hins vegar ekkert í það stjórnlagaþing sem hér var haldið árið 1851, því 1851 var kosið á stjórnlagaþing persónukjöri, sem síðan var kallað þjóðfundurinn. Niðurlæging þingsins, eins og hv. þm. Björn Bjarnason leyfði sér að tala í ræðustól vegna þess að hugmyndin var að stofna stjórnlagaþing, er svo mikil að ekki yrði við unað og að hann skyldi tala og stunda málþóf í þágu mótmæla sinna við lýðræðisumbætur fram á kjördag. Staðreyndin er sú að þjóðfundurinn, stjórnlagaþing okkar, er svo hátt metið að stór mynd er af því stjórnlagaþingi á hinu háa Alþingi. Með öðrum orðum, Alþingi Íslendinga lítur ekki á það sem meiri niðurlægingu en svo að stór mynd af þjóðfundinum er einmitt í aðalanddyri þinghússins,  Ég held að rétt sé að rifja það upp og minna á að valdið allt er sprottið frá þjóðinni. Þjóðin getur kosið sér einstaklinga til þess að fara með þetta vald og getur kosið inn á stjórnlagaþing og stjórnlagaþing sækir vald sitt til þjóðarinnar og hefur á þann hátt möguleika á því að leggja tillögur fyrir þjóðina og endanlega er það þjóðin sem tekur um þetta ákvörðun. Þetta var hin mikla niðurlæging sem hv. þm. Björn Bjarnason taldi réttlæta að hann skyldi stunda málþóf sitt fram á kjördag til að koma í veg fyrir að meiri hlutinn næði hugmyndum sínum fram. Það var réttlætingin fyrir því. Virðulegi forseti. Þar sem tíma mínum í þessari 1. umr. er að ljúka vil ég segja að það voru mér mikil vonbrigði að ekki væri hægt að ná sátt við Sjálfstæðisflokkinn, einn flokka af fimm hér á hinu háa Alþingi, sem barðist gegn þeim hugmyndum sem lagðar voru fram um breytingu á stjórnarskrá. Þetta tefur nauðsynlegar lýðræðislegar umbætur, það er það eina sem gerist. Í sögunni er ekki ólíklegt að hv. þm. Björn Bjarnason verði einmitt þekktur að því að hafa tekist að tefja um nokkur missiri nauðsynlegar lýðræðisumbætur á þessu sviði því að hv. þingmaður hefur leitt orðræðu og hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins, það eru líklega þau eftirmæli sem umræðan mun fá. Þrátt fyrir að við á hinu háa Alþingi hefðum getað stytt umræðuna með breytingum ákváðum við að gera það ekki. Það hefur einungis verið gert einu sinni, árið 1949, í umræðunni um NATO þar sem þingið ákvað að ljúka umræðu og ganga til atkvæðagreiðslu. Það er ekki eðli þeirra stjórnmálaflokka sem hafa lagt þetta fram, þ.e. meiri hluta þingmanna á Alþingi, að leggja til slíkar hugmyndir. Þess vegna var það ekki gert og eins þar sem fram hefur komið að samkomulag er um að reyna að ljúka þinginu í dag er líklegt að þessar lýðræðisumbætur muni ekki ná fram að ganga. En væntanlega felst í því sú grunnhugsun sem býr að baki fullyrðinga hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins um að þeir hafi unnið fullnaðarsigur á þjóðinni.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér áfram í 2. umr. frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breyting á stjórnarskránni en það varð að samkomulagi á fundi hér á dögunum að málið skyldi tekið aftur til nefndar. Hv. síðasti ræðumaður, Lúðvík Bergvinsson, stýrði nefndarfundum og ég held að allir sem hlustuðu á ræðu hv. þingmanns átti sig á hvers vegna ekki náðist samkomulag í nefndinni. Viðhorfið sem birtist í ræðunni og viðhorfið sem birtist í garð okkar sjálfstæðismanna í þessu máli er þess eðlis að frá fyrsta degi var borin von að um það yrði nokkur sátt. Við sögðum raunar, þingmenn Sjálfstæðisflokksins í sérnefndinni, í nefndaráliti sem við gáfum strax í upphafi þessarar umræðu, með leyfi forseta: „Við meðferð þessa máls hefur verið gengið gegn þeirri venju að undirbúa breytingar á stjórnarskrá á þann veg að leitað sé samstöðu allra flokka. Þá hefur verið haldið þannig á málinu í sérnefnd um stjórnarskrármál að tillögu minni hluta nefndarinnar um leið til sátta í henni hefur verið hafnað. Á síðasta fundi sérnefndarinnar lýsti formaður hennar því einfaldlega yfir að tími sátta væri liðinn. Minni hluti sérnefndarinnar gagnrýnir þessa málsmeðferð harðlega og telur hana eina svo ámælisverða að vísa beri frumvarpinu frá að lokinni 2. umræðu um málið og flytur hér tillögu um það.“ Þetta eru upphafsorð í nefndaráliti okkar sem lá fyrir hér og hefur legið fyrir í þeim umræðum sem hér hafa farið fram. Ég ítreka þau sjónarmið mín að ég er stoltur af því að hafa fengið tækifæri til að taka þátt í þessum umræðum og ég er einnig stoltur af því sem fram hefur komið að hér hafa verið fluttar meira en 700 ræður í tilefni af þessu máli og í tengslum við það og í tengslum við viðleitni okkar sjálfstæðismanna til að leiða stjórn þingsins og ríkisstjórninni það fyrir sjónir að það væri eðlilegt að haga dagskrá þingsins á annan veg en gert er og gert hefur verið. Ég er tilbúinn, eins og ég hef sagt og hv. síðasti ræðumaður minnti á oftar en einu sinni í ræðu sinni, til að flytja hér margar ræður enn til þess að koma í veg fyrir að sú ósvinna nái fram að ganga að svipta Alþingi stjórnarskrárvaldinu, að það verði hér á Alþingi sem menn ræði og komist að niðurstöðu um stjórnarskrána og því verði ekki vísað frá þinginu og ekki tekið það vald af þinginu. Sú afstaða mín er óbreytt og breytir engu um það þótt vitnað sé til þjóðfundarins árið 1851 þegar aðstaða okkar Íslendinga til valds í eigin málum var allt önnur en hún er nú og alls ekki saman að jafna stöðu Alþingis á þeim tíma og stöðu Alþingis nú. Menn fjölluðu þar um stöðu Íslands innan danska ríkisins en ekki það sem við erum að tala um hér, hvort afsala eigi Alþingi valdi í hendur annarri stofnun sem er jafn laus í reipunum og kemur fram í tillögunum um breytingar á stjórnarskránni. Allar svona sögulegar tilvitnanir finnst mér bera meiri vott um skort á söguþekkingu en raunveruleikanum og minni á það sem kom fram hér í gær að þegar menn eru að slá um sig með þessum hætti, eins og að tala um Soffíu frænku, getur það hitt þá sjálfa verr en þann sem árásin á að beinast að. Ég held að svo sé líka þegar rætt er um það að bera saman stöðu Alþingis nú og á tíma þjóðfundarins árið 1851, það sýnir mér bara að menn hafa ekki þann skilning á þróun mála hér, hvorki stjórnskipunarmála né stjórnarfarsmála né réttarstöðu Íslands almennt, að bera þetta tvennt saman og ótrúleg vanþekking sem birtist í því. Ég gef því ekki mikið fyrir slíka sagnfræði og slíkar sagnfræðilegar samlíkingar. Hitt, að segja að lýðræðisóvild okkar sjálfstæðismanna felist í því að vilja halda þessu valdi hjá Alþingi, er að sjálfsögðu algjörlega fráleitt. Vandinn í þessu máli er sá að frá upphafi, frá fyrsta degi hefur verið beitt ólýðræðislegum aðferðum í tilrauninni til að knýja það fram. Strax á fyrsta degi og í fyrstu ræðu sem flutt var hér af hálfu okkar sjálfstæðismanna, af þáverandi þingbróður okkar, Geir H. Haarde, var því mótmælt að þessi málsmeðferð yrði viðhöfð og það hefur verið eins og óslitinn þráður í málflutningi okkar frá fyrsta degi að við sættum okkur ekki við að það sé brotin sú hefð sem hér hefur gilt um breytingar á stjórnarskránni allt frá árinu 1918. Það eru aðeins tvö tilvik, 1934 og 1959, þar sem farið hefur verið á svig við þá meginstefnu að leita sátta allra stjórnmálaafla í landinu til þess að vinna að breytingum á stjórnarskránni. Þetta hefur svo margsinnis komið fram að það er fráleitt að kenna það við óvild í garð lýðræðisins að við viljum viðhalda þessum aðferðum og þessum stjórnarháttum. Það sem mér finnst hins vegar einkennilegt og get ítrekað hér er sú óvild sem komið hefur fram í máli margra þingmanna í garð Alþingis sjálfs, í garð þess að Alþingi hafi þetta vald í sínum höndum að breyta stjórnarskránni, og hefur valdið mér mestum vonbrigðum. Ég skil svo sem vel að prófessorar í háskóla Íslands, eins og prófessor Eiríkur Tómasson, telji sér sæma að ráðast á þingið og segja að þingið eigi ekki að fara með þetta vald og kenna því um og telja að slíkar kenningar hafi sannast nú af því að menn hafi ekki orðið sammála um þetta. Undirrótin að því að við stöndum í þessum sporum er aðferðin sem beitt var og það er sorglegt ef þau ráð að beita þessari aðferð eru komin frá mönnum sem teljast sérfræðingar utan þingsins og ætla síðan að beita því og tala um að það sé niðurlæging þingsins að þetta náist ekki fram hér vegna ósamlyndis. Að sjálfsögðu er það svo um mörg mál í þinginu að þau nást ekki fram vegna þess að menn eru ósammála um þau og þeim mun meiri ástæða er til að árétta mótmæli sín og andstöðu ef um breytingar á stjórnarskránni er að ræða. Virðulegi forseti. Þegar við komum saman til fundar í sérnefndinni svonefndu, undir formennsku Lúðvíks Bergvinssonar, að morgni fimmtudags var farið yfir málið og það rakið hvernig það stæði og reifuð þau sjónarmið sem menn töldu og formaður sérstaklega taldi þá nauðsynlegt að reifa. Við sjálfstæðismenn fórum fram á hlé á fundinum til þess að við gætum ráðið ráðum okkar og komið síðan með tillögur af því að þess var óskað að við greindum frá því hvaða tillögur við hefðum þar sem við höfðum jú lagt áherslu á það að leitað yrði sátta. Það höfum við gert, virðulegi forseti, og hér liggja fyrir breytingartillögur okkar og nefndarálit sem ég get lesið því að það er mjög stutt: „Við umræður í nefndinni lögðu fulltrúar Sjálfstæðisflokksins fram hugmynd að efnislegri sátt um 1. og 2. gr. frumvarpsins eins og sjá má á breytingartillögum minni hlutans. Þá var til viðbótar lögð fram tillaga til sátta um heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Með samþykkt hennar væri lagður grunnur að vandaðri heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar í anda umræðunnar í þinginu undanfarna mánuði. Því miður sló meiri hlutinn á útrétta sáttahönd sjálfstæðismanna í öllum framangreindum liðum.“ Hér er tillaga til þingsályktunar sem er flutt af öllum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins auk hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar og hún segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að kjósa hlutfallskosningu 25 manna nefnd sem hafi það verkefni að leggja fyrir Alþingi tillögu að endurskoðaðri stjórnarskrá í tæka tíð fyrir 17. júní 2011 svo að álykta megi um hana á hátíðarfundi Alþingis í tilefni af 200 ára afmæli Jóns Sigurðssonar.“ Það sem hér er lagt til er vinnuferli eins og segir í greinargerð með tillögunni sem er alkunnugt í öðrum löndum og þar er sérstaklega nefnd til sögunnar Svíþjóð og það þykir hafa tekist vel til við þá miklu vinnu sem þar hefur verið unnin á undanförnum árum við að endurskoða sænsku stjórnarskrána og við nefnum það til marks um góð vinnubrögð. Þessi tillaga er ekki hér á dagskrá en hún er hluti af því sáttaboði sem við kynntum á fundi sérnefndarinnar. Síðan eru tvær efnisbreytingar, sú fyrri hljóðar svo, með leyfi forseta: „Íslenska ríkið fer með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt þeirra náttúruauðlinda sem ekki eru í einkaeign og hefur eftirlit með nýtingu þeirra eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Slíkar auðlindir má hvorki selja né láta varanlega af hendi.“ Þetta er grein sem nú í þessari mynd tekur mið af þeim umsögnum sem við höfum fengið í nefndinni. Komið hefur fram mjög ákveðin gagnrýni á hugtakið þjóðareign og talið að það væri of óljóst og ef það væri í raun og veru skilgreint eins og eðlilegt væri með hliðsjón af eignarrétti væri þar um ríkiseign að ræða. Það er það sem við erum að segja í þessu án þess að nota hugtak sem veldur greinilega miklum deilum og kallar á gagnrýnin viðhorf sem eru óþörf þegar verið er að breyta stjórnarskrá. Þar á að okkar mati allt að vera klárt og kvitt, það á ekki að vera með atriði í stjórnarskránni sem augljóslega eru til þess fallin að valda ágreiningi og deilum eins og kom fram varðandi umsagnir um þetta hugtak. Við tökum það því burt en segjum sem svo að þarna sé um forsjá ríkisins að ræða. Og það er athyglisvert að í tillögum auðlindanefndar, sem lagðar eru til grundvallar öllum umræðum um þetta mál, þjóðareignina, er sérstaklega vísað til laga um þjóðgarðinn á Þingvöllum og þegar þau lög eru skoðuð og farið yfir þau er augljóst að þar er verið að fjalla um ríkiseign, eign sem ríkið á og ákveður að hljóti þá umsýslu sem lögin mæla fyrir um. Það er ekkert í þessari tillögu okkar annað en að skýra þetta betur, að taka burtu þessi ágreiningsefni um hugtök sem menn átta sig ekki nákvæmlega á hvað þýða. Síðan hafa orðið hér umræður og hv. formaður sérnefndarinnar og málsvari meiri hlutans gerði mikið veður út af því að við höfum lagt fram skjal í nefndinni sem síðan hafi tekið breytingum áður en við lögðum það fram í þingsalnum og telur hann að það sé einsdæmi í sögu þingsins, ef ég veit rétt. Ég held að það sé álíka áreiðanleg sagnfræði og að bera saman stöðu þjóðfundarins og Alþingis 1851 og stöðu okkar í dag, því að að sjálfsögðu hafa menn lagt fram í þingnefndum skjöl til umræðu í nefndunum og síðan, eftir viðbrögð í nefndinni, komið fram með önnur skjöl inn í þingið þegar þeir sjá hvernig viðbrögðin eru. Ef gefist hefði tóm til þess í nefndinni að ræða efnislega um þessa þætti, það var m.a. fyrirspurn um túlkun á því skjali sem við lögðum fram og þegar við heyrðum hvernig menn túlkuðu það og svör okkar, það var augljóst að það skjal sem við lögðum fram í nefndinni gaf tilefni til þess að túlka skoðanir okkar á rangan hátt, vildum við að sjálfsögðu forðast slíkan ágreining um eitthvað sem eru raunar deilur um keisarans skegg þegar litið er á efni málsins og við lögðum því þetta skjal hér fyrir. Það er þetta skjal sem er til umræðu nú í þinginu og var hálf hlálegt fyrir okkur að fylgjast með því upphlaupi sem varð hér í gær þegar hv. þm. Siv Friðleifsdóttir rauk upp og gekk greinilega á milli þingmanna til að espa þá til mótmæla við okkur út af einhverju sem ekkert var og er ekki neitt, því að það liggur ekki fyrir annað en ímyndun þeirra sem fengu upphaflega plaggið í hendur hvað í því mundi standa þegar það yrði lagt fram í þingsalnum. Ég tel að þessar deilur séu eins og ég segi, deilur um keisarans skegg og tímasóun þegar litið er á þetta mál því að þessi tillaga okkar er alveg skýr eins og ég las hér og hef kynnt hana. Því þarf ekki að deila um það og setja það mál í einhvern annan búning en það er, nema menn vilji halda áfram að endurspegla það andrúmsloft sem var í nefndinni og þá óvild sem ávallt var sýnd þegar við sjálfstæðismenn vildum hreyfa hugmyndum til að kanna hvort það væri sáttagrundvöllur í starfi nefndarinnar. Á síðasta fundi nefndarinnar, áður en málið var tekið út úr henni, var sagt eins og ég las hér í upphafi að tími sátta væri liðinn þegar við vildum taka umræðu um málið og sögðum að það mundi spara mikinn tíma í þingsalnum ef nefndin gæfi sér tíma til þess að leita sátta í málinu. Það var ekki gert og því er málið statt núna í þeim ágreiningi sem það hefur verið frá upphafi. Sjónarmið okkar hafa skýrst og tillögur okkar liggja fyrir bæði varðandi efni málsins og eins varðandi málsmeðferðina, ef menn vildu taka tillögu okkar til þingsályktunar hér til afgreiðslu. Virðulegi forseti. Við höfum unnið þetta mál málefnalega, við höfum skýrt okkar sjónarmið í umræðunum, margir hafa tekið til máls og margar ræður verið fluttar og sjónarmiðin eru algjörlega skýr. Okkur er því ekkert að vanbúnaði að halda umræðunni áfram á grundvelli hugmynda okkar og tillagna ef meiri hluti þingsins kýs að gera það. Okkur hefur hins vegar undrað að meiri hluti þingsins skuli ekki hafa áttað sig á því fyrr hver staða málsins væri í raun og veru, hvernig staða málsins væri og hvernig málum væri háttað í þessu, að við erum ósammála málsmeðferðinni og við erum ósammála ýmsum atriðum sem við höfum síðan gert tillögur um og sjáum fyrir okkur í þeirri mynd sem við höfum kynnt. Hér var síðan vikið að því varðandi 2. gr. frumvarpsins þar sem við leggjum fram breytingartillögu, að það hafi verið eitthvert óhæfuverk af okkar hálfu að leggja þá tillögu fram af því að hún hafi verið rædd á einhverjum öðrum fundi en sérnefndarfundi og á einhverjum öðrum tíma en sérnefndarfundurinn var, formaður sérnefndarinnar hafi setið þann fund og þess vegna orðið mjög undrandi að fá þær tillögur aftur í hendurnar þegar við tillögumennirnir lögðum hana fram. Mér finnst þetta enn eitt dæmi, virðulegi forseti, um það hvernig á öllum þessum málum er tekið, annars vegar erum við sakaðir um að hafa lagt fram tillögu í nefndinni sem við höfum síðan betrumbætt og lagt fram í annarri mynd hér í þingsalnum og við hefðum vafalaust betrumbætt ef einhverjar umræður hefðu orðið um það í nefndinni, og hins vegar erum við sakaðir um að hafa lagt fram tillögu sem formaðurinn hefði séð áður á einhverjum öðrum fundi sem við sátum ekki og þetta er talið okkur mjög til hnjóðs og vanvirðu. Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt, ég tel að öll framganga meiri hlutans í þessu máli hafi verið á þann veg að í fyrsta lagi hafi verið borið við tímaskorti og síðan ómálefnalegum sjónarmiðum þegar slegið var á okkar framréttu sáttarhönd á fundi sérnefndarinnar í gær og síðan var komið hér upp í ræðustól síðdegis í gær og hugmyndir okkar affluttar og hrópað hástöfum að við hefðum misst einhverja grímu sem við höfum aldrei verið með í þessu máli, við höfum aldrei sett upp neina grímu í þessu máli. Eina fólkið sem ég hef séð með grímu við þinghúsið er fólkið sem hefur staðið hér fyrir utan og lét hana falla eftir að Vinstri græn komust í ríkisstjórnina. Það er eina fólkið sem ég hef séð með grímu í nágrenni við þinghúsið og hefur talið sér sæma að nálgast það með grímu. Við höfum verið án grímu í þessum umræðum, við höfum lagt okkar sjónarmið fram og við höfum kynnt þau og okkur er ekkert að vanbúnaði að halda þessum umræðum áfram. Eins og ég hef sagt hef ég góðan tíma fram að kosningum til að flytja hér fleiri ræður og ég mundi fagna því ef við gætum flutt svona þúsund ræður í tilefni af þessu máli. Við erum búin að tala hér núna rúmlega 700 sinnum, þingmenn, um þetta og ef við næðum þúsund ræðum til að verja heiður Alþingis 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Björn Bjarnason hóf ræðu sína á því að vísa í þekkta karaktera úr leikhúsinu og vísaði þar m.a. í Soffíu frænku. Eftir að hafa hlýtt á mál hv. þingmanns verð ég að játa að hann minnir mig pínulítið á Gosa því hv. þingmaður ræddi um óvild í garð sjálfstæðisþingmanna og ræddi um óvild í garð þingsins. Ég hef setið í stjórnarskrárnefnd frá upphafi og sáttatónninn sem hv. þingmaður telur sig hafa leitt er með þeim eindæmum að ég hef aldrei orðið vitni að slíkri framkomu nokkurs þingmanns hér í nefnd eins og hv. þingmaður sýndi hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur meðan hún leiddi þetta starf. Það hefur aldrei í þessu ferli örlað á sáttatilboði frá hv. þingmanni. 

Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að ræða bókmenntasmekk hv. þingmanns. Hér áður í umræðunni hefur hann vitnað í góða dátann Svejk og nú talar hann um Gosa. Ég er ekki sérfræðingur í þessum bókmenntum og ætla ekki að taka þátt í umræðum um bókmenntasmekk þingmannsins. En ástæðan fyrir því að tillagan breyttist er auðvitað sú að hún var lögð fram til umræðu í nefndinni en lögð fram í endanlegri gerð hér. Það er náttúrlega sjálfsögð virðing við þá sem koma fram með sáttatillögur að þeir séu reiðubúnir til að laga þær að þeim sjónarmiðum sem koma fram ef það eru yfirleitt gerðar tilraunir til sátta. En þær hafa aldrei verið gerðar í þessari nefnd. Ef hv. þingmaður er að saka mig um að hafa sýnt fráfarandi og forvera hans í formennsku í þessari nefnd einhverja óvirðingu þá voru málefnaleg rök fyrir öllum mínum skoðunum í því efni. Ef viðkvæmni hv. þingmanns er svo mikil að hann áttar sig ekki á því þá skal hann bara halda áfram að lesa Gosa.

Virðulegi forseti. Tilefni bókmenntatilvitnana var upphafsorðræða hv. þingmanns, til að halda því til haga. En þetta þótti mér afar athyglisvert svar við fyrirspurn um það hvers vegna fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í sérnefndinni lögðu fram allt aðra tillögu í stjórnarskrárnefndinni en síðan kemur hér fram. Vegna þess að í nefndinni fór einmitt fram umræða um hvers vegna hv. þingmenn legðu til að fellt yrði brott m.a. ákvæði þess efnis sem eru í upphaflegu tillögunum um breytingar á stjórnarskránni, um að náttúruauðlindir verði ekki látnar varanlega af hendi. Hvorki seldar né afhentar. Vegna þess að í umræðu um þann þátt í sérnefndinni í gær tóku hv. þingmenn til varna fyrir því að það þyrfti ekki að vera inni. Það er því aldeilis rangt hjá hv. þingmanni að halda því fram að það hafi ekki verið leitað eftir því hvort þetta megineinkenni á því náttúruauðlindaákvæði sem var inni, hvernig á því stæði 

Virðulegi forseti. Ég held að við höfum verið á sama fundinum. Að vísu virðist hv. þingmaður hafa setið marga fundi um þetta mál sem ég sat ekki. En ég hins vegar segi að fram kom það sjónarmið á þessum nefndarfundi að það mætti gagnálykta á þann hátt frá tillögu okkar, sem við lögðum þar fram, sem við töldum rangt. Við töldum að það væri ekki hægt að gagnálykta á þann veg sem fullyrt var á fundinum og við vildum að sjálfsögðu ekki að það væri snúið út úr þessari tillögu á þann veg að það væri eitthvað óljóst vegna þess að menn færu að gagnálykta á rangan hátt út frá tillögu okkar. Við sáum það að sjálfsögðu í hendi okkar að til þess að koma í veg fyrir það þá væri nauðsynlegt að hafa það orðalag sem við höfum á tillögunni nú til þess að menn fari ekki að álykta á rangan hátt út frá tillögu okkar. Ég sé ekki að stjórnmálamenn eigi að vera að deila um það að mið sé tekið af umræðum og að lagðar séu fram sem skýrastar tillögur til þess að valda ekki misskilningi. Það er það sem við höfum gert.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Björn Bjarnason sagði að við værum að deila um keisarans skegg. Það er ekki þannig, virðulegur forseti. Í gær lögðu þingmenn Sjálfstæðisflokksins fram tillögu um auðlindirnar og ég benti á það í ræðu í gær að inn í hana vantaði að náttúruauðlindirnar mætti ekki selja eða láta varanlega af hendi. Það vantaði inn í tillögu þeirra. Það vantaði líka inn í tillöguna að lýsa yfir eignarhaldi á auðlindunum, að þær væru í þjóðareigu. Sjálfstæðisflokkurinn panikeraði síðan þegar við fórum að benda á þetta hérna í ræðustóli. Þeir hlupu til og settu þessa setningu inn varðandi það að hvorki megi selja né láta varanlega af hendi náttúruauðlindirnar. En sú setning er tilgangslaus nema að það fylgi með að náttúruauðlindirnar séu í þjóðareigu. Eignarhaldið verður að vera skýrt. Sjálfstæðisflokkurinn passar sig á því að geta þess ekki í tillögu sinni hvernig eignarhaldinu á að vera háttað. Þjóðin á að eiga þessar náttúruauðlindir. Þjóðareign má hvorki selja né láta varanlega af hendi. Ég vil spyrja hv. þm. Björn Bjarnason: Af hverju getur Sjálfstæðisflokkurinn ekki bara gengið alla leið til okkar og fallist á orðalagið, að náttúruauðlindirnar séu þjóðareign? Þá hefur aðgangurinn merkingu, þ.e. að náttúruauðlindirnar megi ekki selja né láta varanlega af hendi. Þetta er ekki deila um keisarans skegg, þetta er deila um grundvallaratriði.

Virðulegi forseti. Það er deila um keisarans skegg að velta fyrir sér af hverju við leggjum fram þessa tillögu ef menn eru sammála efni tillögunnar. Mér heyrðist að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson væri sammála efni tillögunnar eins og hún er núna. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir telur hins vegar að við hefðum átt að nota áfram hugtakið þjóðareign sem hefur valdið miklum deilum. Við teljum að það sé óskynsamlegt í stjórnarskránni eins og ég sagði í ræðu minni að nota hugtök þar sem eru jafnilla skilgreind og hugtakið þjóðareign. Þess vegna tökum við af skarið í tillögu okkar um það að ríkið fari með þessar eignir og það vita allir hvað felst í því að ríkið fer með eignir af þessu tagi. Það er miklu skýrara og afdráttarlausara og ekki til þess fallið að valda þeim deilum sem deilurnar um hugtakið þjóðareign valda.

Virðulegur forseti. Þetta er ekki svona að okkar mati og að mínu mati. Tillagan eins og hún liggur fyrir núna frá Sjálfstæðisflokknum er trix. Það vantar helminginn inn í hana. Það vantar að lýsa yfir eignarhaldi á auðlindinni. Það vantar að lýsa því yfir að hún sé þjóðareign. Annars hefur það enga merkingu að náttúruauðlindina megi ekki selja né láta varanlega af hendi. Sjálfstæðisflokkurinn er greinilega enn við það heygarðshorn að vilja ekki fallast á tillögur meiri hluta þingmanna. Ætlar að þráast við áfram og koma í veg fyrir að við getum afgreitt þetta mál sem við höfum rætt svo lengi í svo mörg ár. Ég vil minna á að þetta var líka ákvæði sem var samið um í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks á sínum tíma og náðist ekki í gegn þá frekar en nú. Ég bara spyr: Hvenær ætlar Sjálfstæðisflokkurinn að hleypa þessu í gegn? Það er alveg ljóst að við verðum að halda stjórnlagaþing eða með einhverjum hætti að ná þessum vilja fram af því við erum alveg sannfærð um að þjóðin vill hafa það þannig.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að þessu máli er ekki lokið. Það er klárt ef menn vilja koma orðinu þjóðareign inn í stjórnarskrána þá þarf að halda því áfram. Það er alveg skýrt. Það tókst ekki fyrir kosningarnar 2007 og við erum ekki með tillögu um það núna. Ég hef skilið það þannig að málinu sé að ljúka hér núna en umræðan verður að halda áfram. Ég legg áherslu á að hv. þingmaður og aðrir læri af þeirri reynslu sem hér hefur skapast. Það þýðir ekki að fara fram með þetta mál á þessum grundvelli. Það verður að leita sátta og vinna þessi mál og þess vegna leggjum við fram þessa tillögu um að kosin verði nefnd, hlutfallskosningu, að menn fari í þessa vinnu með skipulegum hætti og leggi fyrir Alþingi ákveðnar tillögur eins og gert var vorið 1994 sem skilaði síðan góðum árangri með breytingum á mannréttindakafla stjórnarskrárinnar.

Frú forseti. Það fer ekki fram hjá neinum að það eru afar sterkar lýðræðiskröfur meðal þjóðarinnar, kröfur um að hún komi beint og milliliðalaust að mikilvægum málum og fái meira um sín mál að segja. Gegn þeirri kröfu, sem mikill meiri hluti þjóðarinnar setur fram og krefst, telur Sjálfstæðisflokkurinn sig hafa unnið fullnaðarsigur. Ég vil fremur nefna þetta fullnaðarósigur þjóðarinnar, sigur valds Sjálfstæðisflokksins síðastliðin átján ár. Ósigur lýðræðisins. Hér hefur þjóðin tapað en hún hefur aðeins tapað orrustu. Hún hefur ekki tapað þessu stríði um aukið lýðræði. Frú forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson orðaði það svo í ræðu í morgun að stjórnarskrármálið kæmi ekki heimilunum við og úrræðum í þágu heimilanna. Sérkennileg ummæli, sem ég veit að hann sneri fyrst og fremst upp á efnahagsástandið. En lýðræðið skiptir samt sköpum fyrir einstaklinga og fyrir heimilin. Það skapar þá grundvallarumgjörð heimilanna sem við viljum búa við, beint, milliliðalaust og gagnsætt lýðræði. Með gagnsæju, beinu, milliliðalausu lýðræði standa heimilin mun betur gagnvart stjórnvöldum. Rétt eins og þau standa betur með þeim lýðræðisumbótum sem gerðar voru á stjórnarskránni mannréttindakafla hennar árið 1995 og ná stjórnsýslulögum. Afar mikilsverður áfangi fyrir heimilin í landinu, hæstv. forseti. Afar mikilsverður. Það er sagt að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi staðið frammi með útrétta sáttarhönd. Gallinn á þeirri sáttarhönd var sá, eins og ég upplifði hana, að það var ekki flatur lófi borinn fram til friðar og sáttar heldur krepptur hnefi. Það er aldeilis alrangt að það hafi ekki verið leitað sáttar um þetta mál. Ég vil aðeins fara yfir efnisatriði þess. 1. gr. varðar náttúruauðlindir, að náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti séu þjóðareign og að þær megi ekki framselja varanlega. 2. mgr. í upphaflega frumvarpinu varðar sjálfbæra þróun sem ég tel afar mikilvægt atriði og hin þriðja varðar líffræðilega fjölbreytni og heilsusamlegt umhverfi. Ákvæði sem eru grundvallarþáttur í lífi manna í dag og hafa verið teknar inn í stjórnarskrár þjóða sem við berum okkur saman við. Þessar tvær málsgreinar sættu ágreiningi. Við tókum þær út til sáttar. Að því er varðar 2. gr. um að auðvelda breytingar á stjórnarskránni þannig að þær færu undir þjóðaratkvæðagreiðslu, við breyttum líka orðalagi þar og fleiru. Um þriðju greinina gildir hið sama. Það er aukið lýðræði. En um 4. gr. var mikill ágreiningur. Þar rétti Framsóknarflokkurinn fram sáttarhönd og bauðst til að fella þá grein niður og berjast ekki fyrir henni. Það var slegið á hana. Ég vil vekja athygli á því að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa flutt hér á áttunda hundrað ræður þar af yfir fimm hundruð um fundarstjórn forseta. Langflestar snerust þær um formsatriði og málsmeðferð. Efnisatriðin voru lítt rædd. Ég kostaði kapps um að hlusta á þessar ræður allflestar, flestar úr þingsal og aðrar af skrifstofu minni í Vonarstrætinu. Ég spurði í andsvörum um afstöðu sjálfstæðismanna til efnisins, margsinnis. Ég heyrði það að 1. gr. gæti gengið, 2. gr. gæti gengið og 3. gr. gæti gengið. Það þyrfti að miðla málum þar. Málamiðlunin sem kom á síðasta fundi nefndarinnar, sem var haldinn þar sem 2. umr. var frestað, var ekki málamiðlun. Okkur voru settir úrslitakostir og meira að segja þannig að það mætti framselja náttúruauðlindirnar. Það stóð greinilega í fyrstu tillögunum. Eins var með 2. gr., þar var Sjálfstæðisflokknum beinlínis fengið neitunarvald og þrengdir kostir til að breyta stjórnarskránni frá því sem nú er. Þetta voru auðvitað úrslitakostir. Við teygðum okkur eins langt og kostur var en við mættum kröfum, óbilgjörnum kröfum, við mættum úrslitakostum. Þannig upplifði ég það. Ég hef margsinnis í starfi mínu sem lögmaður leitað sátta og átt sáttatilboð. Það eru sáttafundir en ekki til að taka á móti úrslitakröfum. Mín skýring á málatilbúnaði sjálfstæðismanna í þessu stjórnarskrármáli er ein: Baráttan um völdin. Þeir eru að missa völd sem þeir hafa farið með óskorað í átján ár. Átján ára drottnunarvald. Slíkt drottnunarvald spillir og slíkt drottnunarvald og það að sitja við völd svo lengi hefur áhrif á hugsunarhátt manna. Það hefur birst mjög berlega í umræðunni um stjórnarskrármálið.

Hæstv. forseti. Það kemur stundum fyrir hér í þingsal að hv. þm. Atli Gíslason kastar af sér skikkju lögmannsins og íklæðist hempu lýðskrumarans og ýmislegt af því sem hann sagði áðan ber vitni um það. Til dæmis að andstaða okkar sjálfstæðismanna við frumvarpið sem hér er til umræðu og aðdraganda þess máls alls stafi af því að við viljum halda í einhver völd. Ástæðan fyrir því að við beitum okkur gegn þessu frumvarpi hér á þingi er ekki út af einhverjum flokkshagsmunum. Alls ekki. Það eru engir flokkshagsmunir í húfi hér. Alls ekki. Ég bið menn að benda á þá flokkshagsmuni sem kynnu að vera fyrir hendi varðandi þessar breytingar. Mér er alveg óskiljanlegt hvernig menn halda því fram. Það hefur reyndar gerst áður í þessari umræðu. Hæstv. forseti. Ég átti tvær mínútur en ekki eina.

Forseti hafði tilkynnt áður að það var ákveðið að stytta tíma í andsvörum og hver ræðumaður hefði eina mínútu.

Þá verð ég að beygja mig undir það vald, hæstv. forseti. En ég nota þá bara tækifærið og ítreka mótmæli mín við aðdróttunum hv. þm. Atla Gíslasonar.

Það er orðið fremur regla, frú forseti, en undantekning að sjálfstæðismenn komi hér í ræðupúltið og gefi mönnum sem eru á annarri skoðun en þeir einkunnir. Og yfirleitt laklegar, skikkja lýðskrumara var eitt dæmi um það. Við höfum heyrt mörg svona dæmi í umræðunni. Þeim sem eru ósammála Sjálfstæðisflokknum eru valin einkunnarorð sem eru ekki þeim til sóma sem færa þau fram. Það er eitt sem ég gleymdi að nefna í fyrri ræðu minni, frú forseti, þegar ég hlustaði á andsvörin. Það er það að Sjálfstæðisflokkurinn er klofinn í þessu máli í herðar niður.  Þær athugasemdir sem þeir vitna stöðugt í eru langflestar um málsmeðferð og form en menn eru efnislega sammála í 2. og 3. gr. og 1. mgr. 1. gr. 
            

Hæstv. forseti. Það er rétt. Mjög margar af athugasemdum okkar og athugasemdum umsagnaraðila lúta að málsmeðferð og formi. Andstaða okkar hefur auðvitað byggst á því að við höfum talið að sú málsmeðferð sem hér hefur verið höfð uppi frá því að ríkisstjórnin tók ákvörðun um að beita sér fyrir þessum stjórnarskrárbreytingum hefur verið, að mínu mati eins og ég hef sagt í nokkrum ræðum hér í þinginu, skólabókardæmi um það hvernig á ekki að breyta stjórnarskrá. Hvernig á ekki að haga vinnubrögðum í málum af þessu tagi. Hvernig á ekki að standa að málum þegar grundvallarlöggjöf lýðveldisins er í húfi. Ég er viss um að hv. þm. Atli Gíslason þekkir þau skrif fræðimanna á sviði stjórnskipunarréttar sem fjalla um hvernig breyta eigi stjórnarskrá bæði innlendra og erlendra. Alls staðar eru ákveðin viðmið lögð til grundvallar 

Frú forseti. Er það rétt hjá mér að Sjálfstæðisflokkurinn sé klofinn í herðar niður í þessu máli, hv. þm. Birgir Ármannsson? Það er staðreynd að í þessum ræðusal kom fram samþykki á 1., 2. og 3. gr. ef frá eru taldar 2. og 3. mgr. 1. gr. Ég hlustaði á nokkur hundruð ræður sem snerust allar um það hvernig eigi að breyta og hvernig eigi ekki að breyta stjórnarskrá. Og maður skilur fyrr en skellur í tönnum. Þetta var orðið alveg á hreinu hjá mér eftir svona fimm ræður. En þrátt fyrir að undirbúningur og málsmeðferðin væru ykkur ekki að skapi sjálfstæðismönnum, hvers vegna fórum þið aldrei í þá efnislegu vinnu að taka upp 1. mgr. 1. gr., 2. og 3. gr. þar sem meiri hluti sjálfstæðismanna var samþykkur þeim greinum?

Virðulegur forseti. Það mál sem við ræðum hér varðar lýðræðisúrbætur í landinu og það hefur verið víðtæk samstaða um þetta mál ef ég dreg Sjálfstæðisflokkinn þar frá. Við höfum upplifað það upp á síðkastið í samfélaginu og ekki bara upp á síðkastið heldur í mörg ár, að við erum með of mikla samþjöppun valds í landinu. Það þarf að aðskilja valdaþættina og hugmyndin sem við bárum fram um stjórnlagaþing var einmitt til þess fallin að við gætum undirbúið nýja stjórnarskrá sem mundi aðskilja valdaþættina betur og gera stjórnarskrána nútímalegri. Hún er afar gamaldags, virðulegur forseti. Það þarf að aðskilja löggjafarvald, dómsvald og framkvæmdarvald. Löggjafarvaldið þarf að styrkja á kostnað framkvæmdarvaldsins. Það þarf að breyta hvernig hagar til varðandi dómsvaldið. Það þarf t.d. að koma á nýju ferli varðandi val á dómurum. Það blasir við og framkvæmdarvaldið þarf að sleppa tökunum af þinginu. Ráðherrar eiga ekki að eiga sæti á þinginu á sama tíma og þeir gegna ráðherraembætti. Þannig er það í Noregi og víðar. Það eru fleiri úrbætur sem þarf að gera, virðulegur forseti, eins og breytingar á aðferðafræðinni við að breyta stjórnarskránni og það eru geysileg vonbrigði að Sjálfstæðisflokkurinn skuli ekki einu sinni hafa getað samþykkt tillöguna sem liggur fyrir varðandi aðferðafræði við að breyta stjórnarskrá. Það varð fljótt ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn mundi ekki samþykkja neitt sem snýr í áttina að stjórnlagaþingi. Síðan kom í ljós að þeir meintu ekki mikið með því sem við héldum að þeir hefðu talað um á fyrri tíð varðandi náttúruauðlindirnar í þjóðareigu. Þar hafa þeir hafa passað sig á því í tillögum sínum að nefna ekki að náttúruauðlindirnar eigi ekki að vera í þjóðareigu, lýsa ekki yfir eignarhaldi á náttúruauðlindunum og það er alveg með ólíkindum að þeir skuli ekki gera það eftir allt sem á undan er gengið. En svo kastar alveg tólfunum þegar Sjálfstæðisflokkurinn getur ekki einu sinni fallist á aðferðafræðina við að breyta stjórnarskránni sem fjölmargir sjálfstæðismenn hafa sagt í pontu að væri hægt að afgreiða. Útspil Sjálfstæðisflokksins í stjórnarskrárnefndinni var með þeim hætti að það var óaðgengilegt, líka gagnvart 79. gr., um aðferðafræðina við að breyta stjórnarskrá. Meiri hlutinn vildi að það væri hægt að breyta stjórnarskránni á þann veg að eftir að meiri hluti þingmanna væri búinn að leggja fram tillögu um það, eitthvert ákvæði í stjórnarskránni um að því yrði breytt, þá gæti þjóðin fengið að samþykkja slíkt ákvæði eða hafna með 25% atkvæðagreiðslu ef sá hluti mundi fylgja tillögunni, þ.e. 25% þjóðarinnar. Sjálfstæðisflokkurinn vildi ekki fara þá leið, nei, Sjálfstæðisflokkurinn vildi koma sér í þá stöðu að auka líkurnar á því að þeir gætu notað neitunarvald í þinginu gagnvart breytingum á stjórnarskrá af því að þeirra tillaga var sú að það væri ekki einfaldur meiri hluti þingmanna sem gæti komið breytingum á stjórnarskrá til þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu heldur yrðu a.m.k. tveir þriðju þingmanna að samþykkja slíkt. Af hverju var þessi þröskuldur hækkaður hjá Sjálfstæðisflokknum úr einföldum meiri hluta upp í tvo þriðju? Jú, það á að reyna að auka líkurnar fyrir því að Sjálfstæðisflokkurinn gæti sett fótinn fyrir, stigið niður fæti gagnvart breytingum á stjórnarskránni. Þeir lögðu líka til, sú tillaga var ekki nógu góð, að meiri hluti þingmanna gæti komið fram með breytingar á stjórnarskrá ef það væri einungis meiri hluti þingmanna en ekki tveir þriðju. Þá ætti tillagan að liggja, það áttu að fara fram alþingiskosningar og ef nýtt þing mundi samþykkja tillöguna þá mætti tillagan fara til þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er erfiðara ferli en er í dag. Þetta var útspil sjálfstæðismanna til sáttar og þegar maður hlustar á sjálfstæðismenn dirfast að koma hérna upp í pontu og segja að það væri slegið á útrétta sáttarhönd, þá spyr ég, virðulegi forseti, á móti: Kanntu annan? Það nær engu tali að Sjálfstæðisflokkurinn skuli dirfast að halda því fram að þeir hafi rétt fram útrétta sáttarhönd. Þeir komu með tillögu sem er verri en sú sem liggur fyrir varðandi auðlindir í þjóðareigu og kemur fram með tillögu sem er miklu verri en sú sem fyrir liggur varðandi 29. gr., aðferðafræði við að breyta stjórnarskrá og slógu stjórnlagaþingið af og hælast svo um og segja að þeir hafi unnið fullnaðarsigur. Mikil skal skömm Sjálfstæðisflokksins vera í þessu máli, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að svara öllu sem fram kom í ræðu hv. þingmanns. Ég kem nánar inn á það í ræðu á eftir. En það er eitt atriði sem ég vildi geta vegna þess hve hörðum orðum hún fór um þá tillögu sem við lögðum á borðið varðandi breytingar á stjórnarskrá, þ.e. 2. gr. frumvarpsins, ákvæðið sem gengur út á það hvernig eigi að breyta stjórnarskrá. Af því að henni fannst fráleitt að þarna væri um sáttarboð að ræða þá vil ég minna á að þessi tillaga, orðrétt, var sameiginleg niðurstaða stjórnarskrárnefndar sem starfaði 2005–2007 og tillagan var m.a. undirrituð af hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni, hæstv. ráðherra Steingrími J. Sigfússyni, hæstv. ráðherra Össuri Skarphéðinssyni, hv. þm. Kristrúnu Heimisdóttur, hv. fyrrverandi þingmönnum Jóni Kristjánssyni og Jónínu Bjartmarz úr Framsóknarflokki og svo okkur sjálfstæðismönnum. Hugmyndin á bak við þá tillögu var því málamiðlun milli allra flokka 

Virðulegur forseti. Jú, þessi tillaga er fráleit í stöðunni sem er uppi núna, algerlega fráleit vegna þess að hún er svo þung í framkvæmd og jafnvel þó að þingmenn hafi fallist á eitthvað í einhverjum sáttarumleitunum og togi á fyrri tíð þá er ekki þar með sagt að menn vilji samþykkja það núna. Hlutirnir þróast, það eru framfarir í landinu og menn verða að taka sönsum í nýju umhverfi. Sjálfstæðisflokkurinn neitar að skilja það. Í stað þess að leyfa þessari tillögu sem meiri hlutinn styður að fara fram, um að einfaldur meiri hluti þingmanna geti komið tillögu um breytingu á stjórnarskrá, ákveðnum atriðum hennar inn í þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem 25% þjóðarinnar þurfa að samþykkja tillöguna, að leggja stein í götu þeirrar tillögu núna er algerlega fráleitt að mínu mati. 

Hæstv. forseti. Mér er enn þá óskiljanlegt hvers vegna hv. þm. Siv Friðleifsdóttir og raunar aðrir sem tóku þátt í að mynda meiri hluta í sérnefnd um stjórnarskrármál, álíta að tillaga sem fyrir rétt tveimur árum var samstaða um milli flokka, 

Virðulegur forseti. Það ferli sem hv. þm. Birgir Ármannsson er að vitna til er síðasta tilraunin sem var gerð til að breyta stjórnarskránni. Þá settust flokkarnir niður og allt koðnaði niður, það kom ekkert út úr því af því að Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn voru aðallega að rífast um forsetaembættið. En það fæddist þessi mús, þessi málamiðlunartillaga um hvernig ætti að breyta stjórnarskránni og það var ekki góð tillaga. Þegar meiri hlutinn leyfir sér, allir flokkar nema Sjálfstæðisflokkurinn - nema hluti Sjálfstæðisflokksins ætti kannski að segja af því að hér komu þingmenn upp frá Sjálfstæðisflokknum og vildu fallast á 79. gr., en síðan kemur Sjálfstæðisflokkurinn upp og dustar rykið af þessari gömlu tillögu og vill fá hana í gegn, tillögu sem eykur líkurnar á því að Sjálfstæðisflokkurinn geti beitt neitunarvaldi á næsta kjörtímabili gagnvart því að breyta stjórnarskránni. Það sjá allir í gegnum þetta, virðulegi forseti. Að sjálfsögðu verður þessari tillögu hafnað hér.

Hæstv. forseti. Það er sennilega rétt að taka málið upp þar sem hv. þingmenn voru að enda, um þá neyðarlausn sem menn reyndu að búa til í lok samstarfsins í stjórnarskrárnefndinni þegar menn sáu að það kom eiginlega ekkert út úr því. Það var svolítið neyðarlegt að sitja í þessu í tvö ár og koma ekki með einn einasta texta. Þar af leiðandi reyndi nefndin að teygja sig talsvert í því að reyna að finna einhvern farveg sem hugsanlega gæti opnað á það að þjóðin fengi að kjósa beint um stjórnlagabreytingar. En í þessari tillögu voru margar girðingar og þegar hún er skoðuð í ljósi tímans kemur auðvitað í ljós að þær girðingar eru gersamlega óviðunandi. Þegar hv. þm. Birgir Ármannsson furðar sig á því að menn gætu breytt skoðunum sínum á tveggja ára fresti þá held ég að hv. þingmaður ætti að líta í eigin barm í því ferli sem við höfum verið í í stjórnarskrárnefndinni og hvað Sjálfstæðisflokkurinn hefur sagt og hvað hann hefur svo lagt til. Hvað ætli þeir segðu þingmenn Sjálfstæðisflokksins í umræðunni? Jú, 2. gr., já, allt í lagi með 2. gr. við getum alveg hugsað okkur að afgreiða hana. Þegar á átti að reyna með það þá var það ekki nokkur leið, komið inn með aukinn meiri hluta þingmanna og hærri girðingar o.s.frv. Mér finnst því að menn ættu ekki að vera að velta sér mikið upp úr því þó að menn skipti kannski um skoðun á tveggja ára fresti þegar Sjálfstæðisflokknum tekst að gera það dags daglega fram og til baka og aftur á bak og áfram, eins og í öllu þessu máli. Sjálfstæðisflokkurinn hefur auðvitað staðið þessa vakt vel, þ.e. vaktina gegn því að þjóðin fái aukin réttindi, hann hefur staðið þá vakt vel og dyggilega, haldið hundrað ræður um það eða mörg hundruð ræður. En út á hvað gengur sú vakt? Sú vakt sjálfstæðismanna hefur fyrst og fremst gengið út á það að vernda sérhagsmuni, tryggja sérhagsmuni gegn almannahagsmunum, vernda sérhagsmuni gegn almannahagsmunum, festa í sessi þau ákvæði sem hugsanlega gætu orðið með áframhaldandi óbreyttri stjórnarskrá og lögum, festa í sessi hefðarrétt íslenskra útgerðarmanna til að eiga aflaheimildirnar í sjónum og að þær erfist til barna þeirra, barnabarna og barnabarnabarna, um aldur og ævi. Það er hin sérstaka vakt sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið í öllu þessu máli. Það er alveg með ólíkindum að upplifa það hvernig menn hugsa þessi mál, að vilja verja sérhagsmunina gegn almannahagsmunum og koma í veg fyrir að þjóðin eigi auðlind sína og að hana megi ekki selja eða láta varanlega af hendi. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að þetta veldur mér miklum vonbrigðum. 
             Nýlega gekk einn þingmaður til liðs við Sjálfstæðisflokkinn úr röðum Frjálslyndra sem var búinn að skrifa um það í 6–10 ár að reyna að verja hagsmuni almennings í þessu máli, auðlindamálinu. Þvílík umskipti. Það virðist svo að menn séu ævinlega tilbúnir til að falla frá sannfæringu sinni þegar þeir komast inn í Sjálfstæðisflokkinn og verja einhver allt önnur sjónarmið sem ganga gegn hagsmunum þjóðarinnar.  Ég verð að segja, hæstv. forseti, að það hefur valdið mér vonbrigðum að Sjálfstæðisflokkurinn skuli hafa tekið þá vaktstöðu sem hann tók fyrir sérhagsmunum. Það hefur valdið mér vonbrigðum. Það verður líka að segjast alveg eins og er, hæstv. forseti, að það veldur mér einnig vonbrigðum hversu harðir sjálfstæðismenn voru á móti 3. gr., um það að þjóðin gæti fengið að kjósa um umdeild mál, mikil deilumál sem þjóðin átti rétt á að gengju til þjóðaratkvæðis og hún fengi að kjósa um. Það veldur mér vonbrigðum að menn skyldu hafa staðið þá vakt af slíkri hörku sem komið hefur í ljós. Sjálfstæðismenn verða auðvitað að svara því gagnvart þjóðinni og væntanlega gera það í komandi kosningabaráttu, þeir sem þar verða, ekki endilega Björn Bjarnason eða aðrir sem ekki verða í þeirri baráttu, en þeir sem verða í þeirri baráttu verða að svara því hvers vegna Sjálfstæðisflokkurinn tekur sérhagsmunina fram fyrir almannahagsmuni og kemur í veg fyrir það með verkum sínum að þjóðin eignist auðlindir sínar um aldur og ævi og að þær megi eingöngu ráðstafa til nýtingar og notkunar en ekki láta varanlega af hendi eða selja varanlega. Og hitt líka, hvers vegna þjóðin getur ekki fengið til sín mál sem eru mikil hitamál í þjóðfélaginu til að greiða um þau atkvæði lýðræðislega þannig að meirihlutaviljinn komi í ljós. Við verðum auðvitað að beygja okkur undir það í þjóðfélaginu að það sem þjóðin vill, jafnvel þótt við séum ekki sammála málum sem ganga til þjóðaratkvæðis að meiri hlutinn ráði. Það er lýðræðið. Lýðræðið hefur ekki birst í vaktstöðu minni hlutans á Alþingi til að koma í veg fyrir framgang þessa máls, hæstv. forseti. Það er leitt að málið skyldi hafa endað svona.

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni að það er leitt að ekki skyldi nást samkomulag hér á Alþingi um breytingar á stjórnarskránni, ég tek undir það. Það er ekki vegna málatilbúnaðar Sjálfstæðisflokksins heldur vegna þess að þeir sem tóku að sér að leggja í þennan leiðangur gerðu það með þeim hætti að liðið sundraðist. Vegna þess sem hv. þingmaður sagði hér um auðlindir þjóðarinnar vil ég minna á það að tillaga sem við gerðum um 1. gr. frumvarpsins hljóðaði þannig: „Íslenska ríkið fer með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt þeirra náttúruauðlinda sem ekki eru í einkaeign og hefur eftirlit með nýtingu þeirra eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Slíkar auðlindir má hvorki selja né láta varanlega af hendi.“ Þennan texta, þessar tillögu, vildi Guðjón Arnar Kristjánsson ekki samþykkja. Hann getur ekki kennt Sjálfstæðisflokknum um þá sundrungu sem varð meðal flutningsmanna frumvarpsins. Það var forustan sem brást en ekki Sjálfstæðisflokkurinn.

Hæstv. forseti. Tillagan sem kynnt var í nefndinni var ekki sá texti sem hv. þingmaður las hér upp heldur texti með viðbótum sem menn töldu henta að setja inn til umræðu hér í Alþingi. Við í nefndinni höfnuðum ekki þeim texta sem hér var lesinn upp, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Það mátti skilja á hv. þingmanni að hann væri samþykkur þessari breytingartillögu okkar sjálfstæðismanna og það er hún sem er hér til umfjöllunar. Umræðurnar sem fóru fram í nefndinni gengu að sjálfsögðu út frá þeim tillögum sem þar lágu fyrir. Í nefndinni fór engin umræða fram að öðru leyti en því að formaður nefndarinnar hélt ræðu, aðrir tóku ekki þátt í efnislegri umræðu eða gagnrýni á breytingartillögur okkar sjálfstæðismanna. Áður en til fundarins kom - það hefur komið fram í umræðum af hálfu hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar að hann og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, sem sátu formannafund fyrr  
            

Virðulegi forseti. Það vantar hér tímaskrá. Ég vildi bera af mér sakir, ekki var talið að það gengi með öðrum hætti svo að ég verð að taka til orða undir fundarstjórn forseta. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hélt því fram í þingræðu áðan að ég hefði skipt um skoðun hvað varðar afstöðu til  Ég vil taka það fram að ekkert í því stjórnarskrárfrumvarpi 

Fellur þetta undir ósk hv. þm. Jóns Magnússonar um að fá að taka til máls um fundarstjórn forseta? 
            

Virðulegi forseti. Þessa dagana verðum við vitni að undarlegum og dapurlegum lokum á 18 ára valdatíð Sjálfstæðisflokksins. Sjálfstæðisflokkurinn hefur þæfst hér og tafið framgang mikilla þjóðþrifabreytinga á stjórnarskrá lýðveldisins á undanförnum vikum. Hann hefur farið fram með fals og yfirdrepsskap. Hann hefur gefið í skyn að hann væri tilbúinn að standa að breytingum sem mundu tryggja þjóðareign á auðlindum, sem mundu auðvelda breytingar á stjórnarskrá, en svo stendur hann gegn því þegar á hólminn er komið. Ekki er orð að marka nokkurn hlut sem forustumenn Sjálfstæðisflokksins hafa sagt hér á undanförnum vikum. Þeir standa gegn því að efna gamalt loforð sem þeir gáfu fyrst Framsóknarflokknum við ríkisstjórnarmyndun og svo Samfylkingunni við ríkisstjórnarmyndun 2007, um að sett yrði í stjórnarskrá ákvæði um þjóðareign á auðlindum. Sú tillaga sem frá Sjálfstæðisflokknum kemur nú hljóðar upp á að sett verði ákvæði í stjórnarskrána sem fjalli um allt annað en þjóðareign á auðlindum, sem fjalli um það hvernig fara skuli með handhöfn ríkisins á auðlindum sem ekki eru í einkaeigu. Það eru ekki ákvæði um þjóðareign á auðlindum vegna þess að orðið þjóðareign vantar einfaldlega í ákvæðið eins og lagt er upp með það. Í hádegisfréttum útvarps voru leikin ummæli hv. þm. Geirs H. Haarde, hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur og hv. þm. Bjarna Benediktssonar þar sem þau lýsa því öll yfir að þau séu tilbúin að styðja breytingar á stjórnarskrá sem auðveldi stjórnarskrárbreytingar í framtíðinni, þannig að ekki  Þessi fyrirheit voru skýrt gefin. Alveg skýrt. Hvað gerist svo núna? Sjálfstæðisflokkurinn, til þess að standa vörð um óbreytt ástand, til að standa gegn því að þjóðin fái að koma að ákvörðunum um stjórnarskrána, leggur fram breytingartillögur sem munu þvert á móti torvelda breytingar á stjórnarskrá frá því sem nú er. Áskilja tvo þriðju þings til samþykktar og ef það tekst ekki þá dugir ekki lengur samþykki einfalds meiri hluta tveggja þinga heldur á til viðbótar að koma þjóðaratkvæðagreiðsla. Með öðrum orðum er verið að gera ríkari kröfur en nú eru um formlegheit við breytingar á stjórnarskrá. Það er verið að torvelda breytingar á stjórnarskránni. Af hverju er verið að gera þetta? Spyr sá sem ekki veit. En maður hlýtur að geta sér þess til að Sjálfstæðisflokkurinn standi hér sem fyrr vörð um sérhagsmuni gegn almannahagsmunum. Hann er að verja hagsmuni kvótaauðvaldsins sem hann hefur verið að sendast fyrir undanfarin ár. Hann er að reyna að torvelda leið okkar til þess að breyta stjórnarskrá, til þess að við getum gengið í Evrópusambandið á næsta kjörtímabili. Sjálfstæðisflokkurinn gengur skýrt á bak orða sinna, það er engin leið að eiga orðastað við þennan flokk með siðuðum hætti hér í sölum Alþingis. Hann stendur ekki við nokkurn skapaðan hlut sem sagt er af hálfu forustumanna flokksins í umræðunni. Eftir stendur að höfuðerindi flokksins í stjórnarskrármálinu er að standa vörð um sérhagsmunina, koma í veg fyrir að ákvæði um þjóðareign á auðlindum verði samþykkt, koma í veg fyrir að auðvelt verði að breyta stjórnarskránni, gera það erfiðara og flóknara að breyta henni og gera það nær ómögulegt að breyta henni án tveggja þingkosninga, þvert á það sem fyrirheit voru gefin um áður. Ekki er orð að marka yfirlýsingar Geirs H. Haardes, ekki orð að marka yfirlýsingar hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur og ekki orð að marka yfirlýsingar hv. þm. Bjarna Benediktssonar. Öll eru þau orðin ómerkingar orða sinna. Sjálfstæðisflokkurinn gerir forustufólk sitt að ómerkingum orða sinna. Kemur þannig fram að það er greinilega ekkert að marka þau fyrirheit sem gefin eru af hálfu forustumanna flokksins. Auðvitað torveldar þetta öll þingleg vinnubrögð, virðulegi forseti. Auðvitað er það ekki til mikils sóma að þurfa að horfa upp á vel á áttunda hundrað ræður Sjálfstæðisflokksins til þess að koma í veg fyrir að meiri hlutinn fái vilja sínum framgengt. Málþóf af þessum toga er einsdæmi í þingsögunni. Það er einsdæmi í þingsögunni að flokkur komi með þessum hætti í veg fyrir að meiri hluti fái að koma fram málum sem skýr þingmeirihluti er fyrir. Þetta er dapurlegur endir, virðulegi forseti, á 18 ára valdatíð Sjálfstæðisflokksins. Sjálfstæðisflokkurinn sýnir þjóðinni nú með skýrum hætti fyrir hvað hann stendur. Hann vill standa í vegi fyrir því að þjóðareign verði tryggð á auðlindum í stjórnarskrá. Hann vill torvelda leið okkar í Evrópusambandið. Hann vill með öðrum orðum standa í vegi helstu framfaramála sem við þurfum að taka ákvörðun um og hann vill standa gegn rétti almennings til þjóðaratkvæðagreiðslna.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir að koma loks til þessarar umræðu. Þetta er fyrsta ræðan sem hv. þingmaður flytur um þetta mál hér í þingsalnum. Hann hefur gefið miklar yfirlýsingar í fjölmiðlum um efni þessa máls en ekki séð ástæðu til að halda eina einustu ræðu um það þar til nú að hann kýs að ausa úr skálum reiði sinnar yfir sjálfstæðismenn. Mig langar að spyrja hv. þingmann tveggja spurninga: Telur hv. þingmaður að samþykkt frumvarpsins hefði verið fyrsta skrefið á þeirri leið sem flokkur hans, Samfylkingin, vill fara, þ.e. að taka upp fyrningarleið í sjávarútvegi og innkalla allar veiðiheimildir? Úr því að hv. þingmaður heldur því fram að Sjálfstæðisflokkurinn sé að koma í veg fyrir inngöngu Íslands í Evrópusambandið með því að samþykkja ekki frumvarpið 

Virðulegi forseti. Sjálfstæðisflokkurinn hefur séð um ræðuhöld í þessu máli. Af hálfu Samfylkingarinnar hafa góðir félagar mínir flutt ágætar ræður og hef ég ekki séð ástæðu til að orðlengja það eða drepa umræðunni á dreif. Sjálfstæðismenn hafa séð um að draga hana á langinn. Það er alveg ljóst að meiri hluti þingsins vildi sjá í stjórnarskránni ákvæði um að auðlindir væru í almannaeigu, í þjóðareigu. Það er líka ljóst að það ákvæði sem ætlunin var að hafa í 79. gr. stjórnarskrárinnar átti að gera það kleift að breyta stjórnarskránni með þjóðaratkvæðagreiðslu á miðju kjörtímabili. Það hefði t.d. einfaldað og auðveldað leið okkar í Evrópusambandið á næsta kjörtímabili og það eru brýnir hagsmunir atvinnulífsins. Ég legg til að hv. þingmaður fari að tala við atvinnulífið um hag þess, 

Ég bið hv. þingmenn um að virða ræðutímann, ein mínúta er fljót að líða og tíminn telur þegar margir fara fram yfir.

Frú forseti. Það væri óskandi að hv. þingmaður hefði verið meira við umræðuna og tekið þátt í henni vegna þess að þá mundi hann vita það að Sjálfstæðisflokkurinn lagði til breytingartillögur strax í upphafi umræðunnar til að tryggja það að 79. gr. yrði breytt til að hægt væri með auðveldari hætti en nú er að gera breytingar á stjórnarskránni. Þetta hefur legið fyrir frá upphafi og ótrúlegt að það skuli fara fram hjá hv. þingmanni, sem kemur hérna við lok umræðunnar og belgir sig út. Ég vil líka benda hv. þingmanni á að hæstv. forsætisráðherra sagði við 1. umr., með leyfi forseta: „Hv. þingmaður spyr hvort þau ákvæði sem eru í frumvarpinu haggi í engu núverandi kvótakerfi. Ég kom mjög inn á það atriði í máli mínu og tel mikilvægt að árétta að stjórnarskrárákvæði um náttúruauðlindir í þjóðareign muni ekki skerða réttindi þeirra sem hafa veiðiheimildir í kvótakerfinu eða svipta þá kvótanum.“ Ef hv. þingmaður ætlar að halda því fram að sjálfstæðismenn séu að ganga hér einhverra sérhagsmuna, ganga hagsmuna LÍÚ eða þeirra sem eru handhafar kvótans, 

Virðulegi forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn er að berjast gegn þjóðareign á auðlindum, að það verði fest í stjórnarskrá. Hann hefur staðið gegn því árum saman og núna eyðileggur hann þetta frumvarp með málþófi og óþingræðislegum vinnubrögðum. Eftir stendur líka að til stóð að einfalda breytingar á stjórnarskrá. Forustumenn Sjálfstæðisflokksins, Geir H. Haarde, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir og Bjarni Benediktsson lofuðu því öll að standa að slíku, hétu því héðan úr ræðustól Alþingis. Það er ekki að marka orð þessa fólks, ekki orð. Sjálfstæðisflokkurinn stendur ekki við fyrirheit forustumanna sinna. Hann leggur fram breytingartillögur sem fela í sér að torveldara verður að breyta stjórnarskránni, 

Hæstv. forseti. Öll þessi umræða um sameign þjóðarinnar og annað er varðar náttúruauðlindirnar er sérstök af hálfu Samfylkingarinnar. Ég hlýt að minna á að í lögum um stjórn fiskveiða, í 1. gr., er algjörlega gengið frá því, og þar höfðu sjálfstæðismenn forustu, að auðlindir sjávar væru sameign þjóðarinnar. Tillaga okkar er því að hluta til og að verulegu leyti til þess að undirstrika þær staðreyndir og koma í veg fyrir nokkurn misskilning í því efni. Að öðru leyti verð ég að segja, hæstv. forseti, að það er mjög sorglegt hvað þessi ungi þingmaður leyfir sér að bera hér á borð fyrir okkur þingmenn af stóryrðum, ómálefnalegum stóryrðum, og ég hvet hann til þess, af því að ég veit að hann vill halda 

Ég þakka föðurlegar ráðleggingar frá Snæfellingum. Virðulegi forseti. Það er nokkurt misminni hjá hv. þingmanni að ákvæðið um sameign þjóðarinnar á fiskimiðunum í lögum um stjórn fiskveiða sé komið þar inn fyrir tilverknað Sjálfstæðisflokksins. Það ákvæði kom inn við breytingar á lögunum árið 1990 að frumkvæði Alþýðuflokksins og það var Jón Sigurðsson, þáverandi viðskiptaráðherra, sem samdi það ákvæði. Það ákvæði var sem sagt sett inn af ríkisstjórn sem Sjálfstæðisflokkurinn átti ekki einu sinni aðild að. Því ákvæði var ætlað að sporna gegn þeirri einkavæðingu auðlindanna sem Sjálfstæðisflokkurinn var þá þegar byrjaður á. Núna stendur Sjálfstæðisflokkurinn enn og aftur dyggan vörð um þau grundvallarsjónarmið að reyna að koma auðlindinni í hendur vildarvina og félaga og gegn 

Hæstv. forseti. Það má eiginlega segja að hv. þingmaður hafi gengið algjörlega beint í gildruna sem hann lagði út sjálfur vegna þess að hann vitnaði einmitt til þeirra laga frá 1990 sem eru undirrót að deilunum um stjórn fiskveiða og auðlindanýtingu, lögin frá 1990, um stjórn fiskveiða, þar sem framsalið var heimilað að undirlagi Alþýðuflokksins og hann gat réttilega um það. Framsóknarflokkurinn hafði forustu um það, höfundurinn er staðfestur hér af hv. þm. Árna Páli Árnasyni að hafi verið Jón Sigurðsson höfuðráðgjafi Samfylkingarinnar í efnahagsmálum. 

Virðulegi forseti. Jón Sigurðsson á heiðurinn af 1. gr. eins og ég nefndi, ég ætla ekki að eigna honum heiðurinn af lögunum um stjórn fiskveiða að öðru leyti.  Það sem eftir stendur í þessu máli og er sá lærdómur sem þjóðin þarf að draga af framgöngu Sjálfstæðisflokksins er að Sjálfstæðisflokknum er greinilega ekkert heilagt þegar kemur að meðferð mála hér í þinginu, meðferð grundvallarmála. Það er ekki hægt að semja við flokkinn, ekki er hægt að taka trúanlegar yfirlýsingar forustumanna hans vegna þess að þeir hlaupast burt frá ítrekuðum loforðum. Flokknum finnst ekkert að því að gera formann sinn, fyrrverandi formann og varaformann flokksins alla að ómerkingum. Það gerir Sjálfstæðisflokkurinn purkunarlaust með því að koma með tillögur um að þrengja möguleika til að 

Hæstv. forseti. Umræðan um stjórnarskipunarlögin heldur áfram. Gerð hefur verið grein fyrir framhaldsnefndaráliti nefndarinnar sem fjallaði um málið og gerð hefur verið grein fyrir þeim breytingartillögum og þeirri tillögu sem við sjálfstæðismenn höfum lagt fram við umræðuna. Ég vil í upphafi máls míns undirstrika það alveg sérstaklega, vegna þess að hér hafa hv. þingmenn reynt að afflytja afstöðu okkar sjálfstæðismanna, að frá því fyrsta í þessari umræðu hefur komið skýrt fram af okkar hálfu að við viljum standa að breytingum á stjórnarskránni, breytingum sem gætu orðið til farsældar en ekki til þess að auka á óvissu í okkar íslenska samfélagi. Þess vegna bjuggumst við við því að forsætisráðherra, sem er 1. flutningsmaður að frumvarpinu, mundi leggja metnað sinn í það þegar hún komst til valda sem forsætisráðherra, að vinna að því að leggja fram frumvarp í sátt meðal flokka á Alþingi. Það fór á annan veg, því miður. Við sjálfstæðismenn höfum lagt á það ríka áherslu, eins og ég sagði, að gera mætti breytingar á stjórnarskránni en við tökum ekki hverju sem er. Ég legg á það áherslu að við sjálfstæðismenn teljum að það sé hlutverk okkar, og við höfum skrifað undir eiðstaf um það, að vinna á grundvelli stjórnarskrárinnar. Við munum ekki og ég mun ekki standa að því sem þingmaður að ganga gegn Alþingi, ganga gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar. Því miður, hæstv. forseti, fór það svo að forsætisráðherra stóð þannig að málum að hún lagði allt á sig sem hugsast gat til þess að reyna að koma í veg fyrir að við sjálfstæðismenn gætum staðið að því frumvarpi sem hér er til meðferðar. Það er kannski ekki við öðru að búast eins og til þeirrar ríkisstjórnar var stofnað. Ríkisstjórnin var mynduð í kjölfar ofbeldisaðgerða og árása á Alþingishúsið þar sem menn voru hræddir til þess að hlaupa frá stjórnarsamstarfinu. Samfylkingin sveik samstarfsmenn sína í ríkisstjórn, byrjaði að hlaupa frá stjórnarsamstarfinu í haust og það var vitað og þekkt og fylgst með því hvernig Samfylkingin hagaði sér í stjórnarsamstarfinu, talaði gegn ríkisstjórninni sem hún var í. Því var ekki við öðru að búast en að það færi sem fór. Hvað um það, við höfum að sjálfsögðu gert ráð fyrir því að forsætisráðherra og ríkisstjórnin legði fram tillögur um breytingar á stjórnarskránni sem væru forsvaranlegar. Niðurstaða nær allra umsagnaraðila var að þessar breytingar væru óforsvaranlegar, illa unnar, allt of skammur tími til umfjöllunar og efnislega væru þær óforsvaranlegar. Það var á þeim grundvelli, málefnalegum grundvelli, sem við sjálfstæðismenn höfum lagst gegn frumvarpinu eins og það var lagt fram. Við höfum lagt okkur fram um að reyna að koma vitinu fyrir þá sem hafa unnið að málinu en því miður er breytingartillögum okkar hafnað. Ég vil sérstaklega geta þess sem viðkemur breytingum á 1. gr. frumvarpsins og hér hefur verið nokkuð mikið til umræðu. Við lögðum okkur alveg sérstaklega fram, eins og fram kemur í breytingartillögunni, um að ná sáttum og leggja áherslu á að náttúruauðlindir okkar Íslendinga væru hvorki seljanlegar né látnar varanlega af hendi, ríkið hefði með þær að gera eins og fram kemur í breytingartillögu okkar. Með sama hætti gátum við ekki fallist á það sjónarmið eða þá tillögu að setja á stjórnlagaþing þannig að tvö þing væru í gangi á sama tíma sem bæði gætu staðið að breytingum á stjórnarskránni. Það er þvílík aðstaða sem er algjörlega óforsvaranleg og á sér hvergi hliðstæðu í hinum vestræna lýðræðisheimi. Hæstv. forseti. Ekki er tími til þess að fara efnislega ofan í þessar breytingartillögur okkar að öðru leyti, ég vísa bara til framsögumanns okkar hvað það varðar, en það liggur alveg ljóst fyrir að við sjálfstæðismenn gátum ekki fallist á tillögur sem gerðu ráð fyrir að ýta Alþingi Íslendinga til hliðar. Það er heilög skylda okkar alþingismanna að tryggja að Alþingi njóti virðingar og að við stöndum undir þeim kröfum sem gerðar eru til okkar sem hluta af löggjafarstarfinu. Hæstv. forseti. Vegna þess að talað hefur verið um lýðræðisumbætur þá vil ég minna á að lýðræðisumbótunum sem áttu að verða, m.a. með breytingum á lögum um kosningar til Alþingis, var ýtt til hliðar og hefur ekki heyrst af þeim síðan. Hæstv. forseti. Vegna þess að ég geri ekki ráð fyrir að halda mjög margar ræður hér til viðbótar á þessu þingi að sinni vil ég í lokin þakka þeim ágætu alþingismönnum sem hafa unnið með mér í gegnum tíðina, á vettvangi fjárlaganefndar, forsætisnefndar og í tengslum við starf mitt sem samgönguráðherra fyrir ánægjulegt samstarf. En umfram allt og ekki síður vil ég þakka skrifstofustjóra Alþingis og því góða fólki sem starfar á Alþingi fyrir góð störf og ánægjulegt samstarf.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að veita andsvar við því þakkarerindi sem hann flutti í lokin en vil þakka fyrir það samstarf sem við höfum átt. Það breytir ekki hinu að í fyrri hluta ræðunnar kviknuðu hjá mér nokkrar spurningar en ég mun ekki geta komið þeim öllum að. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni: Við sjálfstæðismenn tökum ekki hverju sem er. Og hvað erum við að tala um? Við erum að tala um auðlindir í þjóðareign sem var í stjórnarsáttmála Sjálfstæðisflokksins 2003 og 2007. Við erum að tala um einföldun á breytingu á stjórnarskrárákvæði, við erum að tala um þjóðaratkvæði og við erum að tala um stjórnlagaþing eða að endurtaka leikinn frá þjóðfundinum 1851. Hv. þingmaður sagði enn fremur: Við höfum skrifað undir eiðstaf að stjórnarskránni. Mig langar að vita, svo að það liggi ekki í lausu lofti, hvort hv. þingmaður er að bera flutningsmenn þessa máls og þá sem það styðja þeim sökum að þeir séu að brjóta ákvæði stjórnarskrárinnar 

Hæstv. forseti. Við sjálfstæðismenn tökum ekki hverju sem er hér á Alþingi, það er alveg hárrétt og ég undirstrika það og endurtek. Við tökum m.a. ekki undir tillögur eða samþykkjum tillögur sem gera ráð fyrir því að Alþingi Íslendinga verði sett til hliðar og þar af leiðandi göngum við gegn þinginu. Þess vegna minntist ég á það að við vinnum eið að stjórnarskránni og við eigum að halda hana og ég tel að þess vegna þurfum við að fara eins varlega gagnvart breytingum á stjórnarskránni og nokkur kostur er, vinna það verk vandlega en það hefur því miður ekki verið gert að þessu sinni.

Virðulegi forseti. Ég lít svo að hv. þingmaður sé ekki að saka okkur um að ganga gegn stjórnarskránni og það er gott að það sé hreinsað út úr umræðunni. Mig langaði einnig að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það stjórnlagaþing sem efnt var til 1851 og hefur gengið undir nafninu þjóðfundurinn, burt séð frá því hver staða þingsins var á þeim tíma, það er ekki atriði í þessari umræðu, þá var efnt til stjórnlagaþings. Telur hv. þingmaður að sú ákvörðun að efna til stjórnlagaþings sé blettur á sögu þjóðarinnar? Eða hvernig má skilja það þegar hv. þingmaður segir að aldrei komi til álita að þingið sé sett til hliðar þegar verið er að tala um breytingar á stjórnarskrá - það var gert þegar þingið var endurreist 1845, staða þess hafði verið önnur, en þá var efnt til stjórnlagaþings í því skyni að endurskoða eða skapa stjórnarskrá, 

Hæstv. forseti. Það er skemmtilegt að rifja upp þjóðfundinn frá 1851 sem sérstaklega er minnst í Alþingishúsinu með eftirminnilegri mynd í fordyrinu. Þar var gerð tilraun til eins konar stjórnlagaþings, það er rétt. Það lá við stórslysi þar. „Vér mótmælum allir,“ sagði Jón Sigurðsson 

Virðulegi forseti. Það hefur valdið mér miklum vonbrigðum að ekki skyldi nást sátt um hluta þeirrar tillögu sem hér liggur fyrir og þá það sem lá undir hvað varðar 1. og 2. gr., sem ég taldi að raunhæft væri að sátt gæti náðst um. Við sjálfstæðismenn teygðum okkur til sátta hvað varðar orðalag 1. gr. og ég tel að enginn efnismunur sé á þeirri 1. gr. sem við leggjum til eða því sem er í tillögu meiri hluta nefndarinnar að því undanskildu að vikið er til orðalags sem fræðimenn telja að sé nákvæmara og eðlilegra. Í þessum umræðum hefur það ítrekað komið fram að 1. gr. hafi eitthvað með fiskveiðistjórnarkerfið að gera eða það sem þar er um að ræða en það er rangt. Í þeirri greinargerð sem fylgir frumvarpinu kemur það fram og lesa má um það í athugasemdum á bls. 15 flutningsmönnum til glöggvunar ef þeir átta sig ekki á því hvað þeir voru að leggja til í upphafi. Það hefur ekkert með breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu að gera. Þess vegna eru þær aðdróttanir sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hélt fram í ræðustól á Alþingi, um að ég hefði gersamlega skipt um skoðun hvað varðar fiskveiðistjórnarkerfið, ómaklegar og rangar. Ég bendi honum á hans eigin orð í athugasemdum við frumvarpið, á bls. 15 í frumvarpinu sem lagt var til til stjórnarskipunarlaga, sem hann flytur. Ég lagði töluvert mikið á mig til þess að reyna að ná samkomulagi um 1. gr. og taldi að sátt ætti að geta náðst um þá tillögu sem við sjálfstæðismenn flytjum hér. Ég vona að það geti orðið að þingmenn samþykki þá tillögu, ég tel að hún hafi ákveðna þýðingu sem stefnuyfirlýsing. Hv. þm. og formaður sérnefndarinnar, Lúðvík Bergvinsson, hefur líka haldið því fram að þær tillögur sem hér er um að ræða, sem við sjálfstæðismenn séum að hafna, séu merkustu tillögur til lýðræðisumbóta sem fram hafa komið. Þetta er rangt. Við sjálfstæðismenn höfum ekki hafnað einni eða neinni tillögu til lýðræðisumbóta ekki að einu eða neinu leyti. Við höfum bent á annmarka sem fram komu og viljað berjast fyrir því að greiðari leið væri til að breyta stjórnarskránni. Það er staðreyndin í málinu. Þá hefur því líka verið haldið fram, m.a. af hæstv. forsætisráðherra og talsmönnum í sérnefnd um stjórnarskrármálið, að Sjálfstæðisflokkurinn sé með þessu að berjast gegn atriðum sem geti auðveldað aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Það er líka rangt. Ég vakti sérstaka athygli á því við 1. umr. frumvarpsins að það væri mjög sérstakt af flokki eins og Samfylkingunni sem segðist berjast fyrir því, og hefði það sem kosningastefnumál, að við sæktum um aðild að Evrópusambandinu að ekki væru gerðar nauðsynlegar breytingar á stjórnarskrá sem væri forsenda þess að Íslendingar gerðust aðilar að Evrópusambandinu. Ég hef jafnframt sagt þá skoðun mína úr ræðustól á Alþingi að ég telji að það orki tvímælis að EES-samningurinn standist miðað við ákvæði stjórnarskrárinnar. Það er því til hneisu fyrir Samfylkinguna að standa svo að málum og reyna að segja rangt frá um þau atriði sem raunverulega er verið að fjalla um og halda því fram að efni frumvarpsins sé allt annað en það raunverulega er. Til að koma til móts við þau sjónarmið að farið yrði í vandaða vinnu varðandi breytingar á stjórnarskrá lögðum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fram tillögu um að skipuð yrði 25 manna nefnd, stór nefnd, til að fjalla faglega um þessi mál sem skilaði störfum á ákveðnum tíma. Þetta væri gert til að koma málinu í ákveðinn farveg, fara sömu leið og Svíar hefðu gert með mjög góðum árangri þannig að fullnaðarsamkomulag náðist um breytingar á stjórnarskrá hjá þeim. Þetta var innlegg okkar í umræðuna, jákvætt innlegg, til þess að ná fram lýðræðisumbótum í samræmi við það sem kröfur hafa verið um í þjóðfélaginu. Virðulegi forseti. Með þetta í huga, og miðað við það sem ég lagði á mig til að reyna að ná samkomulagi, og meðnefndarmenn mínir margir, finnst mér miður að það skuli ekki hafa náðst. Ég hefði búist við því að jafnþingreyndur maður og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson er legði meira á sig til að ná samkomulagi en raun bar vitni. Um leið og tillögur okkar sjálfstæðismanna komu fram var nánast látið eins og það skipti engu máli og þau orð sem sögð höfðu verið væru ósögð. Ekki virðist nást nein breyting á stjórnarskránni og mér finnst miður að þær tillögur sem við flytjum, um breytingar á 1. gr. og 2. gr., skuli ekki nást fram að ganga. Ég hefði talið að veruleg réttarbót væri að því.

Virðulegi forseti. Aðeins um það sem hér kom fram í lokin. Hv. þm. Birgir Ármannsson getur væntanlega staðfest að í heilan sólarhring var reynt að ná samkomulagi við sjálfstæðismenn. Þó nokkuð þokaðist en þeim hugmyndum sem þar fæddust eða hefðu getað leitt til sátta var hafnað. Það er best að það liggi þá fyrir og ég mun fara yfir það síðar. Það er eitt atriði sem skiptir máli varðandi ræðu hv. þingmanns en það er að hv. þingmaður vísar til þess, og er þá að tengja við stjórnlagaþingið - og það finnst mér skipta máli vegna þess að hugmyndin um stjórnlagaþing snýst um það að taka málið út úr flokkunum, það er þetta flokksræði sem hefur verið gagnrýnt, og færa það til fólksins að velja fulltrúa sína til að setjast á stjórnlagaþing eins og gert var á þjóðfundinum 1851. Hugmynd Sjálfstæðisflokksins, þ.e. að flokkarnir á hinu háa Alþingi velji fulltrúa í nefnd til að endurskoða stjórnarskrá, er hins vegar allt annars eðlis. Það er dálítill misskilningur að bera þessar tvær hugmyndir saman. Þetta eru tvær hugmyndir af algerlega öndverðum meiði. Mér finnst hugmynd sjálfstæðismanna langt frá því að vera út úr kortinu en það er verið að leggja upp með allt aðra hugmyndafræði. Þess vegna er tillaga Sjálfstæðisflokksins engin tillaga til sátta í þeim efnum. Það er langur vegur frá því.

Virðulegi forseti. Það sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson kemur inn á varðandi stjórnlagaþingið frá 1851 er byggt á ákveðnum sögulegum misskilningi. Ég held að hann þurfi að lesa Íslandssöguna sína betur ef hann telur að stjórnlagaþingið 1851 sé einhver tilvísun í það sem nú er að gerast, svo er ekki. Alþingi var allt annars konar fyrirbrigði og íslenskt þjóðfélag með öðrum hætti en nú er. Hvernig getur hv. þm. Lúðvík Bergvinsson haldið því fram að stjórnlagaþingið og val á það hefði verið rifið úr höndum flokkanna ef kosið hefði verið á það með þeim hætti sem fyrirhugað var? Ég get ekki séð að það hefði verið nein breyting hvað það varðar. Hvernig var hægt að koma í veg fyrir stjórnskipulega ringulreið, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, þegar búið var að kjósa Alþingi til að fara með breytingar á stjórnlögum og kjósa síðan stjórnlagaþing til að fara með þessar breytingar á stjórnlögum. Það hefði leitt til stjórnskipulegrar ringulreiðar og það var það sem ég var á móti.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er nýgenginn úr frjálslyndum flokki í íhaldsflokk. Það kannski endurspeglar það sem hér er á ferðinni. Sjálfstæðisflokkurinn hefur tekið afstöðu gegn þessum breytingum. Í raun og veru skiptir engu máli hvað hefur verið sett fram. Sjálfstæðisflokkurinn er algerlega andvígur þeim breytingum sem hér liggja fyrir og það liggur fyrir í þeim 850 ræðum eða svo sem hafa verið haldnar um þetta tiltekna mál. Hv. þingmaður segir að það hefði leitt til einhvers stjórnskipulegs slyss ef þetta hefði verið samþykkt. Það er ekki nema 2 til 3 ár síðan Austurríkismenn fóru þessa leið og enn hefur ekkert spurst af því stjórnskipulega slysi eða þeim áföllum sem sú þjóð varð fyrir. Þessi hræðsluáróður þeirra sem fyrst og fremst líta á það sem hlutverk sitt að standa vörð um óbreytt ástand er dæmdur til að falla ómerkur í umræðunni.

Virðulegi forseti. Mér finnst svona orðhengilsháttur nánast ekki sæma virðingu Alþingis. Það er öldungis ljóst að ég innan stjórnarskrárnefndar eins og félagar mínir vildum beita okkur fyrir margvíslegum breytingum eins og m.a. koma fram í þeim tillögum sem við flytjum. Það er staðreyndin í málinu. Hins vegar liggur fyrir og hefur alltaf legið fyrir að við vorum ekki fylgjandi þeim tillögum sem lágu fyrir um stjórnlagaþing. Það hefur ekkert með íhaldssemi eða frjálslyndi að gera. Það hefur með heilbrigða skynsemi að gera, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, að vera á móti svona fáránlegum tillögum eins og settar voru fram af meiri hluta sérnefndarinnar sem flutti þetta frumvarp um það stjórnlagaþing sem þar var um að ræða, enda breyttist þetta fram og til baka í meðförum af því að það var engin vitglóra í því sem menn voru að hugsa 

Hæstv. forseti. Það var þegar búið að boða það að fella út stjórnlagaþingið þannig að mér finnst að menn þurfi ekki að deila mikið um það, sú tillaga kom fram. Það var jafnvel búið að bjóða það að fella niður 3. gr. og þá stóð aðeins eftir 2. gr. og 1. gr. Því miður náðu menn ekki saman um þær áherslur og útfærslur og þar komu fram breytingar af hálfu sjálfstæðismanna. Hv. þm. Jón Magnússon sagði að ég hefði verið með ómaklegar og rangar ásakanir í ræðu áðan og vænti ég þess að hann skýri það á eftir en til að átta mig á afstöðu hans spyr ég hv. þingmann hvort hann sé enn sama sinnis í því máli sem hann flutti með okkur í Frjálslynda flokknum að afnema beri veðsetningarrétt, sölurétt og leigurétt íslenskra útgerðarmanna en þeir haldi nýtingarrétti.

Virðulegi forseti. Skoðanir mínar á fiskveiðistjórnarkerfinu hafa ekki breyst í neinu nema síður sé. Ég tel brýna nauðsyn bera til að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég átta mig hins vegar á að ég er í minni hluta í mínum flokki hvað það varðar. Ég vildi fara mun lengra og gera víðtækari breytingar en hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hvað það varðar að um raunverulega þjóðareign eða eign ríkisins yrði að ræða á fiskveiðiheimildunum. Það er staðreyndin í málinu. Vegna þess sem hv. þm. Guðjón Arnar kom inn á, að búið hafi verið að fella niður 3. og 4. gr. þannig að málið hafi bara staðið um stjórnskipulega breytingu varðandi 1. og 2. gr., spyr ég: Miðað við þær tillögur sem við sjálfstæðismenn lögðum til var þá slíkur ágreiningur að það ætti ekki að vera hægt að ná samkomulagi um þetta, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson?

Hæstv. forseti. Sjálfstæðisflokkurinn hefur tvisvar tekið þátt í því að setja í stjórnarsáttmála sína ákvæði um þjóðareign á auðlindum. Ég átta mig því ekki á hvaða viðsnúningur er núna á ferðinni, hvers vegna menn treysta sér ekki til að setja það í stjórnarskrána að náttúruauðlindir séu þjóðareign sem ekki megi selja eða láta varanlega af hendi. Hvers vegna eru menn að hártoga texta í kringum það sem flokkurinn hefur sjálfur sett í stefnumál sín þegar hann hefur komið að ríkisstjórnaraðild? Getur einhver hv. þingmanna í Sjálfstæðisflokknum skýrt það fyrir mér, því að svo virðist sem ekki sé hægt að færa fyrir því nein skynsamleg rök hvers vegna sjálfstæðismenn geta ekki fallist á ákvæðið?

Virðulegi forseti. Ég heyrði ekki að það kæmi neitt svar við þeirri spurningu sem ég spurði, hvernig á því gæti staðið að ekki hafi verið möguleiki að freista þess að ná samkomulagi um orðalag 1. og 2. gr. eftir að fyrir lá að við sjálfstæðismenn vorum í meginatriðum búnir að leggja fram atriði sem hefði átt að vera auðvelt fyrir meiri hlutann að gangast inn á miðað við þau orð sem hér höfðu fallið. En þannig er það og það þýðir ekkert um það að ræða. Mér hefur fundist, því miður, og ég reikna ekki með að eiga eftir að standa oft upp í þessum ræðustóli, verulegur ágalli að hv. þingmenn hafa iðulega leyft sér að fara með rangan málflutning, halda fram hlutum sem standast ekki rök og standast ekki staðreyndir mála og það er ósæmilegt og hæfir ekki virðingu Alþingis.

Hæstv. forseti. Ég ætla að víkja að nokkrum atriðum í þessu frumvarpi í ræðu minni en tíminn er knappur þannig að ég verð að fara hratt yfir sögu og get ekki drepið á alla þá þætti sem skipta máli. Vegna þeirra orðaskipta sem áttu sér stað milli hv. þingmanna rétt í þessu um stjórnlagaþing og þess háttar verð ég að segja að stjórnlagaþingið var auðvitað ótækt eins og það var lagt upp í upprunalegu frumvarpi og það batnaði lítið, þó að það yrði vissulega ódýrara batnaði það lítið í þeirri útfærslu sem birtist í breytingartillögum meiri hlutans. Þess vegna skal það auðvitað viðurkennt að það var mikið framfaraskref í sambandi við meðferð þessa máls þegar fram kom að af hálfu flutningsmanna væri mönnum það ekki fast í hendi ef samkomulag gæti náðst að halda stjórnlagaþinginu inni. En bara til að undirstrika að það hefðu verið vandamál fylgjandi því að samþykkja frumvarpið eins og það kom upprunalega fram og reyndar eftir því sem það var í breytingartillögunum líka, m.a. vegna þess fyrirkomulags sem hv. þm. Jón Magnússon vék að áðan að á sama tíma og verið var að afgreiða stjórnarskrárbreytingar, sem annars vegar fólu í sér heimild fyrir Alþingi að fjalla um stjórnarskrárbreytingar eftir tilteknum reglum, átti að vera að störfum stjórnlagaþing sem gat breytt stjórnarskrá eftir tilteknum reglum. Það var þetta sem stakk í augun, var rökleysa að mati okkar sjálfstæðismanna og til þess fallið að skapa stjórnskipulega ringulreið. Varðandi ákvæði frumvarpsins að öðru leyti hef ég margoft sagt að með vandaðri vinnu, vönduðum undirbúningi og víðtækri sátt hefði verið hægt að ná fram ýmsum af þeim atriðum sem þar er að finna og því hefur aldrei verið hafnað. En eins og kom fram hjá hv. þm. Sturlu Böðvarssyni áðan fólust yfirlýsingar okkar sjálfstæðismanna um það að við værum reiðubúnir til að semja um útfærslu þeirra atriða sem þar er að finna ekki í sér skuldbindingu til að taka tillögunum eins og þær litu út af hálfu ríkisstjórnarflokkanna. Í dag hefur hvað mest verið rætt um breytingartillögur okkar sjálfstæðismanna. Ég ítreka að breytingartillaga okkar varðandi ákvæðið um hvernig breyta eigi stjórnarskrá er orðrétt sama ákvæði og sátt var um í stjórnarskrárnefndinni í febrúar 2007 og því var ekki óeðlilegt að við sjálfstæðismenn teldum að það gætu verið forsendur til að nota þá niðurstöðu sem grundvöll sáttar núna. Við höfðum auðvitað væntingar um að það hefðu ekki orðið þær grundvallarbreytingar á sjónarmiðum manna að slíkt væri ómögulegt. Varðandi hins vegar 1. gr. og vangaveltur um hana finnst mér rétt að hnykkja á því sem fram kom í andsvari hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar áðan að það sé rangt og rangtúlkun að halda því fram að tillöguflutningur okkar sjálfstæðismanna í þessu máli feli í sér einhverja varðstöðu um hagsmuni kvótaeigenda eða kvótahafa. Ég minni á það, eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson gerði, að í framsöguræðu fyrir frumvarpinu tók hæstv. forsætisráðherra skýrt fram að svo væri ekki. Hún sagði, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að hafa í huga að þessu nýja stjórnarskrárákvæði er ekki ætlað að svipta menn þeim réttindum sem þeir hafa öðlast, svo sem afnotarétti af náttúruauðlindum eða atvinnuréttindum á grundvelli opinberra leyfa sem kunna að njóta verndar eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar sem óbein eignarréttindi. Með ákvæðinu er til dæmis ekki haggað við slíkum réttindum þeirra sem hagnýta jarðir og ýmis fasteignatengd réttindi eða stunda fiskveiðar á grundvelli veiðiheimilda.“ Þetta sagði hæstv. forsætisráðherra í framsöguræðu sinni og þegar hv. þm. Geir H. Haarde spurði ráðherrann um þetta í umræðunni svaraði hæstv. forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvort þau ákvæði sem eru í frumvarpinu haggi í engu núverandi kvótakerfi. Ég kom mjög inn á það atriði í máli mínu og tel mikilvægt að árétta að stjórnarskrárákvæði um náttúruauðlindir í þjóðareign muni ekki skerða réttindi þeirra sem hafa veiðiheimildir í kvótakerfinu eða svipta þá kvótanum. Þau réttindi munu eftir sem áður njóta verndar sem atvinnuréttindi þeirra er stunda útgerð eða með öðrum orðum sem óbein eignarréttindi.“ Það var sem sagt ekki ætlunin með stjórnarskrárfrumvarpinu hagga grundvelli núverandi kvótakerfis eða hagsmunum þeirra sem eru handhafar kvótans. Það að halda því fram að við með tillöguflutningi okkar séum með einhverjum sérstökum hætti að standa vörð um sægreifana eða útgerðarauðvaldið, svo vitnað sé til orða hæstv. utanríkisráðherra í gær, er auðvitað bara lýðskrum þegar horft er til þess að tillögur ríkisstjórnarflokkanna og félaga þeirra í þinginu ganga heldur ekki út á það að raska réttindum handhafa kvóta. Það var einfaldlega ekki inni í frumvarpinu. Það snerist ekki um það. Þess vegna er sú túlkun sem hér hefur verið mjög uppi af hálfu andstæðinga okkar sjálfstæðismanna alröng og á sér enga stoð í efni málsins.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér hið mikilvæga mál stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Ég vil óska eftir því við hæstv. forseta að hann kanni hvort formaður Sjálfstæðisflokksins sé einhvers staðar ínáanlegur og geti verið viðstaddur þessa umræðu. Ég þarf að eiga við hann orðastað vegna afstöðu og sjónarmiða Sjálfstæðisflokksins í þessu máli og ég óska eftir því að forseti kanni það hvort formaður Sjálfstæðisflokksins geti látið svo lítið að vera viðstaddur þessa umræðu.

Hæstv. forseti. Ég geri í sjálfu sér enga athugasemd við þá ósk hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar að kannað verði hvort formaður Sjálfstæðisflokksins geti verið við umræðuna. Á sama tíma og af sama tilefni vil ég leita eftir því hvort hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra geti verið viðstaddir umræðuna því vel getur verið að þeir ræðumenn Sjálfstæðisflokksins sem eiga eftir að tala geti átt erindi við þessa hæstv. ráðherra sem hafa ekki verið óskaplega miklir þátttakendur í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég tek undir ósk hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar um að formaður Sjálfstæðisflokksins verði viðstaddur þessa umræðu. Ég held að það sé mikilvægt að fram komi hvort ný forusta í Sjálfstæðisflokknum muni standa vörð á sama átt og sú gerði sem nú er farin. Ég held að það styrki umræðuna um lýðræðið á nýrri öld og gott að vita hvernig nýr formaður Sjálfstæðisflokksins muni leiða flokkinn í þeim efnum. Ég vildi aðeins nefna það vegna þess að hér var óskað eftir viðveru forsætisráðherra að ég veit að hæstv. forsætisráðherra er á ársfundi Seðlabankans 

Hæstv. forseti. Það er greinilegt að hæstv. forsætisráðherra vill leggja mjög mikið á sig til þess að þetta mál geti orðið að lögum. Þess vegna er fullkomlega eðlilegt að óska eftir því að hún sé hér viðstödd. Málið er þó á hennar forræði. Það er hún sem flytur málið. Það er hún sem hefur viljað framgang þess hér. Þess vegna er fullkomlega eðlilegt að hún fylgist með umræðum og framvindu málsins í þinginu og að ég tali nú ekki um aðra flutningsmenn þessa máls sem ekki hafa látið svo lítið að vera við umræðuna í dag sem var eiginlega búið að semja um að við mundum vera að ljúka um þessar mundir. En hv. þm.  
            

Frú forseti. Fyrst menn eru farnir að biðja um að einstaka flutningsmenn málsins komi til þingfundar vil ég geta þess að ég gat þess í hljóði við forseta áðan hvort ég gæti ekki fengið hv. þm. Siv Friðleifsdóttur til fundarins en hún skrifar undir framhaldsnefndarálit meiri hlutans og leggur til að málið verði rætt áfram óbreytt. Þessi sami þingmaður hefur lagt til í fjölmiðlum að 4. gr. falli niður. Nú vil ég spyrja frú forseta: Hvað á maður að halda? Ég hef rætt þetta vandamál aftur og aftur, það vandamál að Framsóknarflokkurinn segist hafa fallið frá 4. gr. en samt sem áður leggur hann til seinna, eftir það, að frumvarpið verði rætt áfram óbreytt. Á ég sem sagt að halda áfram að ræða um þennan tvískinnung, þessa rökleysu sem felst í því að tvö þing eigi að fjalla um breytingar á stjórnarskránni og bera þær undir þjóðina á sama tíma? Er búið að fella niður 4. gr.? Ég bara spyr.

Frú forseti. Nú bregður svo við að sjálfstæðismenn taka það heldur óstinnt upp að óskað sé eftir því að formaður Sjálfstæðisflokksins sé viðstaddur þessa umræðu.  Við höfum upplifað það í þessari umræðu, sem er orðin alllöng eins og allir vita, að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa iðulega inn á milli í ræðum sínum óskað eftir því að einstakir ráðherrar komi til fundar og verði viðstaddir umræðuna.  Ég óska eftir því að formaður Sjálfstæðisflokksins komi og verði viðstaddur þessa umræðu svo hægt sé að eiga við hann orðastað um stefnu og 

Virðulegi forseti. Ég held að það væri mjög æskilegt að sem flestir forustumenn flokkanna væru viðstaddir þá umræðu sem hér fer fram um þetta mikilvæga mál. Á hinn bóginn vildi ég aðeins upplýsa hv. þm. Pétur H. Blöndal sem kom hér með athyglisverðan vinkil og ítrekaði fyrri ræður sem hann hefur flutt um það sem hann kallar rökleysu en ég sjálfur á mjög erfitt með að skilja rökleysuna sem í hans málflutningi hefur falist. Framsóknarmenn lögðu til leið til sáttar til þess að ljúka málinu. Það var að hugmynd, sem þeir hafa barist mikið fyrir um stjórnlagaþing, yrði dregin til baka. Á sáttarhönd þeirra var slegið af fullum þunga og af þeim sökum þótti ekkert tilefni til að leggja fram sérstaka tillögu um að draga þá hugmynd til baka, þegar enginn vilji var hjá þeim stjórnmálaflokki sem telur það sitt helsta hlutverk að standa vörð um óbreytt ástand, að stíga skref í átt til sáttar.

Hæstv. forseti. Nokkur orð vegna ummæla hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar sem ég fagna að sé kominn til þessarar umræðu. Hann hefur lítinn þátt tekið í henni fram til þessa. Það hefði verið ánægjulegt að heyra meira í hv. þingmanni Árna Þór Sigurðssyni og fá sjónarmið hans fram. Ég minnist þess ekki að hafa séð hann mikið í ræðustól út af þessu máli eða heyrt sjónarmið hans. En hafi hann hlýtt á ræður okkar hinna þá hlýtur hann að átta sig á ýmsum göllum á þessu máli og það kemur vonandi fram í ræðu hans á eftir. En ég vil taka það fram, hæstv. forseti, að ef stífar óskir eru um að einstakir hv. þingmenn eða einstakir hæstv. ráðherrar verði viðstaddir umræðuna þá væri kannski ráð að gera hlé á fundi og bíða eftir því að við fáum niðurstöðu um það hvernig verður með þá hv. þingmenn og hæstv. ráðherra sem óskað er eftir. Um leið væri gott að fá skýringar frá hæstv. forseta um það hvernig hún hyggst halda 

Forseti vill upplýsa að þeim skilaboðum hefur verið komið til bæði ráðherra og þingmanna sem óskað hefur verið eftir og þess getið að óskað væri eftir að væru hér í þingsal við þessa umræðu. Við fáum síðan fréttir af því hvort úr því getur orðið. Forseti vill einnig upplýsa, eins og þingmenn eiga að vita, að lagt var upp með dagskrá þingsins á þá leið að umræðu um alla dagskrárliði lyki um klukkan 17 í dag. Forseti takmarkar ekki málfrelsi þingmanna. Það eru engin tímamörk sett hér á ræður þingmanna nema fullt samkomulag sé á milli þingflokka um ræðutíma og tímalengd ræðna.

Frú forseti. Ég fagna því að hv. þm. Bjarni Benediktsson formaður Sjálfstæðisflokksins er kominn til þessar umræðu. Ég óskaði sérstaklega eftir því að hann yrði viðstaddur ef hann ætti þess nokkurn kost af því ég hafði áhuga á því að eiga nokkurn orðastað við hann um það mál sem hér er til umræðu. Við erum að fjalla um frumvarp til stjórnarskipunarlaga, breytingar á stjórnarskránni sem lagt var fram fyrr á þessu þingi, fyrr í vetur af formönnum eða fulltrúum fjögurra stjórnmálaflokka, allra flokka nema Sjálfstæðisflokksins.

Forseti vill áminna þingmenn um að það er eingöngu einn fundur í einu í þingsalnum.

Fulltrúar fjögurra flokka af fimm eru flutningsmenn þessa frumvarps. Í meginatriðum eru efnisatriði frumvarpsins þau að bætt verði í stjórnarskrána ákvæði um að náttúruauðlindir skuli vera í þjóðareign. Í öðru lagi að aðferðinni við að breyta stjórnarskránni verði breytt og hún gerð straumlínulagaðri og einfaldari og því verði vísað til þjóðarinnar að breyta stjórnarskránni. Í þriðja lagi að tiltekinn hluti kjósenda geti krafist þess að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um mál sem varða almannahag. Og í fjórða lagi að bætt verði í stjórnarskrána ákvæði um stundarsakir um stjórnlagaþing. Allt hefur þetta mál fengið ítarlega umræðu í þinginu og það kom fram strax í upphafi að sjálfstæðismenn gerðu og ætluðu sér að gera atlögu að því að reyna að stöðva það að þetta mál fengi framgang hér á vettvangi Alþingis. Í fyrsta lagi var í upphafi gerð athugasemd við formið á málinu. Það að ekki hefði verið haft samráð við Sjálfstæðisflokkinn um flutning málsins. Sjálfstæðismenn hafa lagt mikið upp úr því að ekki séu mörg dæmi um það í sögunni að þannig sé staðið að stjórnarskrárbreytingum. Engu að síður er það staðreynd að fjórir flokkar af fimm eru áhugasamir um að ná fram þessum breytingum á stjórnarskránni. Það mátti líka ætla af málflutningi Sjálfstæðisflokksins í upphafi að hann væri sammála að minnsta kosti sumum þeirra breytinga sem hér voru lagðar til og það væri hugsanlegt að hægt væri að ná samstöðu um einhverjar breytingar á stjórnarskránni sérstaklega hvað varðaði auðlindir í þjóðareigu og að því er varðaði aðferðafræðina við að breyta stjórnarskránni. Það eru því mikil vonbrigði þegar það kemur síðan á daginn að allur sá leiðangur sem lagt var í í þeim tilgangi að ná einhverri samstöðu um málið var til einskis. Það var sem sagt í raun bersýnilegt allan tímann að Sjálfstæðisflokkurinn ætlaði ekki að hleypa neinum af þessum ákvæðum stjórnarskrárbreytinga frumvarpsins í gegn. Fyrst var gripið til formsins. Síðan var eitt efnisatriði af öðru tekið fyrir þar til ekkert stóð eftir. Sjálfstæðismenn hafa líka breytt um málflutning í þessu máli. Vegna þess að í upphafi og þegar lesnar eru ræður fulltrúa Sjálfstæðisflokksins við 1. umr. þá mátti draga þá ályktun að flokkurinn væri reiðubúinn til þess að standa að tilteknum hlutum. Þess vegna var farið í það að reyna að leita sátta. Þess vegna var farið í það að kanna hvort samstaða gæti tekist um að tilteknir hlutar yrðu teknir út úr frumvarpinu eins og ákvæðið um stjórnlagaþingið og jafnvel um þjóðaratkvæðagreiðslur þó að það hafi verið mörgum okkar, þingmönnum, þvert um geð. Vegna þess að við teljum að þetta mál snúist ekki síst um að koma til móts við að endurspegla þá lýðræðishreyfingu, lýðræðisvæðingu, lýðræðiskröfur sem hafa endurrómað um samfélagið undanfarna mánuði, allt frá hruninu í haust. Mér hefur þótt dapurlegt horfa á Sjálfstæðisflokkinn í þessari umræðu sökkva dýpra og dýpra í forarvilpu andlýðræðis. Því það er það sem við höfum verið að horfa upp á. Sjálfstæðisflokkurinn hefur sýnt það að hann er ekki reiðubúinn til þess að setja inn í stjórnarskrána ákvæði um að þjóðin eða tiltekinn hluti þjóðarinnar geti krafist þjóðaratkvæðis um tiltekin mál. Hann hefur ekki reynst reiðubúinn til þess að kveða á um sameign þjóðarinnar á náttúruauðlindunum og hann hefur ekki reynst viljugur til þess að taka inn stjórnlagaþing og hann hefur ekki reynst fús til þess að gera breytingar á stjórnarskránni að því er varðar breytingar á aðferðarfræðinni, hvernig stjórnarskránni er breytt. Þetta er dapurlegt, virðulegi forseti, og sýnir okkur að Sjálfstæðisflokkurinn ætlaði sér aldrei að ná neinni samstöðu um þetta mál. Mér hefur fundist að sjálfstæðismenn séu í raun ómerkingar orða sinna. Vegna þess að þegar það er skoðað hvernig þeir hafa staðið að vinnunni í sérnefndinni þá hafa þeir flúið úr einu vígi í annað. Þeir hafa breytt um afstöðu. Þeir hafa komið með tillögur sem búið var að fjalla um og hafna og síðan komið með ný skilyrði til þess að tryggja að Sjálfstæðisflokkurinn gæti haft úrslitaáhrif um það með hvaða hætti eða hvaða breytingar yrðu gerðar á stjórnarskránni til framtíðar, a.m.k. þegar horft er á stöðu þeirra á fylgi svona í sögulegu ljósi, sem vonandi sér nú fyrir endann á. Það sem ég vil þess vegna spyrja formann Sjálfstæðisflokksins að, nýkjörinn formann Sjálfstæðisflokksins sem nú er kominn til starfa og maður hefði haldið að þegar hv. þm. Bjarni Benediktsson tæki við formennsku í Sjálfstæðisflokknum þá hefði mátt búast við nýrri sýn, nýjum vinnubrögðum af hálfu Sjálfstæðisflokksins: Hvar er lýðræðishugsjón Sjálfstæðisflokksins og Bjarna Benediktssonar snemma á 21. öldinni? Hvaða sýn hefur hann á það að þjóðin eigi sjálf að geta fengið að taka afstöðu til mikilvægra almannahagsmunamála? Hver er afstaða hans til þess að þjóðin eigi að geta tekið ákvörðun um það hvernig stjórnarskráin sjálf er? Er hann sem sagt sokkinn í þetta fen sem gamla valdaklíkan í Sjálfstæðisflokknum er í? Ætlar hann ekki að standa fyrir neinum breytingum, neinni lýðræðisvæðingu á vettvangi eða innan Sjálfstæðisflokksins? Þetta eru spurningar sem brenna á okkur, virðulegi forseti, og við hljótum að velta því fyrir okkur hvort það verði engin endurnýjun, engin hugmyndafræðileg endurnýjun í Sjálfstæðisflokknum, engin ný sýn á lýðræði í samfélaginu með nýrri forustu Sjálfstæðisflokksins. Það er þetta sem ég vildi, frú forseti, gjarnan eiga orðastað um við formann Sjálfstæðisflokksins og leita eftir viðbrögðum hans við þessum brýnu spurningum.

Virðulegi forseti. Ég hef oft áður tekið þátt í þessari umræðu og lýst sjónarmiðum mínum um hvernig þessu máli hefur verið best fyrir komið. Það er reyndar þannig að með þeim breytingartillögum sem sjálfstæðisflokksfulltrúarnir í stjórnarskrárnefndinni tefldu fram, þá kemur alveg skýrt fram að undir öllum kringumstæðum vill Sjálfstæðisflokkurinn að það sé þjóðin sem staðfesti breytingar á stjórnarskránni. Þar var miðað við að sú tillaga sem kom fram hjá fulltrúum í stjórnarskrárnefnd árið 2007, sem allir flokkar skrifuðu upp á, yrði lögð til grundvallar við breytingar á 79. gr. Sjálfstæðisflokkurinn ályktaði einnig um það á landsfundi sínum að færa ætti í lög ákvæði um að þjóðaratkvæðagreiðslur færu fram þegar tiltekinn fjöldi þjóðarinnar óskaði eftir því.

Frú forseti. Hvernig í ósköpunum stóð á því að Sjálfstæðisflokkurinn lagði þá fram í nefndinni tillögu sem áður hafði verið hafnað af formönnum stjórnmálaflokkanna? Hvernig stóð á því að Sjálfstæðisflokkurinn kom með nýja tillögu um að ekki mætti vísa málum, þ.e. breytingum á stjórnarskránni, til þjóðarinnar nema að aukinn meiri hluti Alþingis, tveir þriðju, mundi samþykkja slíkar breytingar? Af hverju kom Sjálfstæðisflokkurinn með tillögur um að gera breytingar á stjórnarskránni raunar enn flóknari en þær eru í dag? Einhvern veginn lyktar það af því að það hafi verið gert til þess að koma í veg fyrir að mál færu til þjóðarinnar. Og það vekur mér undrun, ég segi það alveg eins og er. Mér finnst það sárt vegna þess að ég ber mikla virðingu fyrir nýjum formanni Sjálfstæðisflokksins. Ég hef haft trú á því að hann mundi innleiða nýja siði og nýja sýn í þessum málum í sinn flokk, en því miður er því ekki að heilsa eins og 

Virðulegi forseti. Það sem skiptir máli er þetta: Tillagan sem sjálfstæðismenn, fulltrúar í stjórnarskrárnefndinni frá Sjálfstæðisflokknum, lögðu fram byggir á samkomulagi allra flokka frá því fyrir tveimur árum. Aðrar hugmyndir sem hafa verið uppi hafa verið þess eðlis að um þær hefur ekki verið full sátt. Á þeim skamma tíma sem við höfum haft til ræða þetta mál á þinginu hefur lengst af verið reynt að þvinga málið fram með næturlöngum fundum, dag eftir dag svo sett hafa verið ný met. Það er ekki þannig að menn hafi af yfirvegun og af einhverri skynsemi lagt hér fram að höfðu samráði allra flokka og í kjölfarið á því hugmyndum sem líklegt væri að gætu fengið framgang á þinginu. Mál þetta var vanbúið frá upphafi og menn eiga ekki að standa svona að því að breyta stjórnarskránni.

Frú forseti. Það virðist sem sagt vera þannig að lýðræðisviðhorf Sjálfstæðisflokksins byggir á því að hann hafi neitunarvald um mál. Þannig birtist það hér. Af því að skoðanir Sjálfstæðisflokksins náðu ekki fram að ganga þá var hægt að stöðva framgang þessa máls. Einnig er mikilvægt að hafa í huga að mikið hefur gengið á í íslensku samfélagi síðasta hálfa árið, og reistar hafa verið mjög háværar kröfur í samfélaginu um aukið lýðræði, um aukinn möguleika þjóðarinnar til að taka þátt í ákvörðunum sem teknar eru og varða hana miklu. Á þetta eru fjórir stjórnmálaflokkar af fimm að hlusta en Sjálfstæðisflokkurinn ekki. Það hlýtur að valda okkur hinum mjög miklum vonbrigðum, frú forseti.

Virðulegi forseti. Nú sér fyrir endann á ákaflega sögulegu þingi í sögu þjóðarinnar. Þetta þing hefur verið óvenjulegt í alla staði og atburðir hér innan þings og utan verða lengi í minnum hafðir. Segja má að fyrir utan þinghúsið hafi risið sú gamla hefð frá því á þingtíma þjóðveldisins að menn gerðu háreysti og þannig haft áhrif á þingstörf. Menn geta svo spurt sig hversu gagnleg eða lýðræðisleg sú aðferð hafi verið. Hún á sér sem sagt stoð í sögu þessarar öldnu stofnunar. En í öllu falli er ljóst að Alþingi og allir þeir sem hér eru verða að rísa undir þeirri ábyrgð að breyta vinnubrögðum þingsins, að mæta þeirri umræðu sem stendur yfir í samfélaginu og að reisa við virðingu Alþingis. Sumir kunna að vera þeirrar skoðunar að skoðanakannanir um virðingu fyrir stofnunum sé ekki endilega heilagur sannleikur en þegar staða Alþingis er orðin sú sem hún er núna í almennum skoðanakönnunum í landinu, sem almennt eru taldar vísindalegar, þá hljóta allir stjórnmálaflokkar og allir þeir sem tekið hafa sæti á Alþingi eða njóta lýðræðislegs umboðs til að starfa hér, að taka það til sín. Hvernig svo sem til þeirra stjórnlagabreytinga var efnt sem hér hafa verið til umræðu síðustu vikur og hvaða svo sem óvenjulegu aðstæður það eru sem til þess hafa orðið hljóta það að vera mikil vonbrigði öllum þeim sem hafa mikinn áhuga á því að á Íslandi sé frjálslegt lýðræði, byggt á sterkum stjórnskipulegum grunni, að út úr þeirri umræðu komi ekki neitt. Sjálfstæðisflokkurinn hefur auðvitað skorið sig úr í umræðunni. Hægt var að hafa vissa samúð með því sjónarmiði Sjálfstæðisflokksins að stjórnlagaþingið og hugmyndin um það væri ekki fullkomlega hugsuð á þann besta veg sem mögulegur væri. En í ljósi þess að Framsóknarflokkurinn hafði lýst því yfir að endurskoða mætti þá tillögu - og hefur sú sem hér stendur fylgst af mikilli athygli með ræðum sjálfstæðismanna undanfarnar vikur - og í ljósi þess að sjálfstæðismenn höfðu margir margítrekað - þar á meðal helstu forustumenn eins og komið hefur fram í umræðunni, fyrrverandi formaður flokksins, núverandi formaður flokksins og varaformaður flokksins - lýst því yfir að flokkurinn væri fyllilega reiðubúinn til að gera ákveðnar breytingar - þ.e. að auðvelda breytingar á stjórnarskránni og margir höfðu í umræðunni, þar á meðal núverandi formaður flokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, í ræðu sem ég hlýddi á gefið til kynna vilja til þess að lögfesta í stjórnarskrá þjóðareign á náttúruauðlindum - eru það gríðarleg vonbrigði að Sjálfstæðisflokkurinn skuli ekki vera reiðubúinn til þess að ná samningum um þessa tvo þætti þess máls sem hér liggur fyrir þinginu. Ég vil sérstaklega benda á að auðvitað er það langsamlega æskilegast og í raun nauðsynleg lýðræðisleg krafa að stjórnarskrá sé breytt og henni sé þokað áfram í sem mestri sátt allra þeirra sem þátt taka í stjórnmálum, allra stjórnmálaflokka. En við megum ekki gleyma því að stjórnmál eru ekki einkamál stjórnmálaflokka. Stjórnmál eru hluti af breiðara lýðræðislegu samfélagi og það skiptir miklu máli. Við sjáum það af sögunni að við Íslendingar höfum verið í einhvers konar læstri stöðu. Okkur hefur ekki gengið vel að þróa stjórnarskrána og okkur hefur ekki gengið vel að breyta henni. Úr því verður að bæta. Við hljótum að verða að stíga út úr því ferli. Ég nefndi áðan tvö atriði, annars vegar að auðvelda breytingu á stjórnarskránni, sem var tillaga stjórnarskrárnefndar er starfaði á síðasta kjörtímabili. Nefndin skilaði tillögunni til þingsins en ekki náðist að afgreiða hana fyrir síðustu kosningar. Það er með hreinum ólíkindum að ekki skuli hafa tekist að koma því máli í höfn og það ber að harma. Hins vegar er um að ræða breytingu sem á sér mjög langa forsögu, með aðkomu allra flokka og meira að segja að tilteknu frumkvæði Sjálfstæðisflokksins. Ákvæðið um þjóðareign var nefnilega í upphafi mótað í nefnd sem sett var á stofn, ef ég man rétt, árið 1999 og Jóhannes Nordal, fyrrverandi seðlabankastjóri, veitti forustu. Síðan er liðinn áratugur og stjórnarsáttmálar hafa tilgreint að breytingar skyldu gerðar í þessa átt og málið hefur satt að segja verið bæði þaulrætt og er þrautrætt. Og prófunin sem stjórnmálakerfið stóð frammi fyrir á þessum síðustu vikum var í raun það hvort Alþingi Íslendinga réði við að tryggja festu í stjórnarframkvæmd, skýra hið óskýra og leggja nýjan grundvöll að fiskveiðistjórnarkerfi sem hefur verið undirlagt réttaróvissu allt frá því 1982 þegar aflamarkskerfinu var komið á. Staðreynd er að fáum lögum í íslenska lagasafninu hefur verið breytt jafnoft á 27 árum. Breytingalögin eru öðru hvorum megin við fimmta tuginn. Ég hygg að enginn ábyrgur stjórnmálamaður hafi viðurkennt nokkru sinni að það hafi verið markmið laganna um stjórn fiskveiða að einkavæða auðlindina, fiskinn í sjónum, og breyta henni í kapítal sem yrði síðan spilapeningar í alls óskyldum atvinnurekstri á órafjarlægum svæðum. Mér er mjög eftirminnileg heimsókn í Bolungarvík síðasta sumar þar sem kvótaeigandi stærði sig af fjárfestingum sínum í Reykjavík og öðrum háborgum heimskapítalismans, en þegar hann var spurður að því hvort hann hafi fjárfest eitthvað í heimabyggð þá hnussaði í honum og hann sagði: Svo vitlaus er ég ekki. Það eru heldur engin rök, hinar holrómu upphrópanir úr fjarlægri fortíð, að endurskoðun framsalsveðsetningar og annarra einkaréttarlegra einkenna kvótans séu tilnefnd til að rústa þessum mikilvæga atvinnuvegi. Að mínu viti verður Sjálfstæðisflokkurinn að tala skynsamlegra en þetta og ég gæti líka bætt því við að hagsmunasamtök útvegsmanna þyrftu að gera það einnig. Allir sem þekkja sögu kvótakerfisins, fræga dóma Hæstaréttar á síðustu árum og umræðuna miklu sem farið hefur fram meðal lærðra og leikra, atvinnufólks í greininni, fræðimanna og greinenda vita að það er tvennt sem hefur verið taumurinn á myndun einkaeignaréttar í kvótakerfinu. Í fyrsta lagi einkaréttarfyrirvarinn úr 2. gr. upphaflegu laganna 1982. Í öðru lagi hin almenna jafnræðisregla stjórnarskrárinnar. Ég vil nota tækifærið til þess að vekja athygli á því sem horft hefur verið fram hjá í þessari umræðu og hefur með það að gera hvaða réttaráhrif breytingar geti haft, þ.e. innleiðing þjóðareignar í stjórnarskrá. Það hefur nefnilega algerlega verið horft fram hjá því til þessa að álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna markar tímamót í sögu kvótakerfisins. Einkum vegna þess að í því áliti felst að jafnræðisregla samnings Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, sem jafnræðisregla stjórnarskrárinnar frá 1995 er m.a. byggð á og horft skal til sem lögskýringargagns, er beitt á íslenska kvótakerfið, ekki einungis framkvæmd þess núna, heldur tilurðina sjálfa. Hvernig veiðiheimildunum var upphaflega úthlutað, hvort það hafi verið sanngjarnt og réttlátt hvernig að því var staðið. Ég ætla að rifja það upp að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar fylgdi í hvívetna starfsreglum á ferli mannréttindanefndarinnar, með svari sínu til hennar, og vinna við endurskoðun kerfisins hefði hafist í haust hefði fjármálakreppan ekki sett hér allt í uppnám. Núverandi ríkisstjórn er að sjálfsögðu bundin af þessu ferli og væntanleg ríkisstjórn er það einnig. Í efnismiklu svari ríkisstjórnarinnar til nefndarinnar er gert ráð fyrir ýmsum leiðum til endurskoðunar og þar á meðal er í raun gert ráð fyrir fyrningarleið af einhverju tagi. Það er alveg ljóst að eignarréttarfyrirvarann frá 1982 þarf að styrkja og leiðin sem nefnd Jóhannesar Nordals, sem hann var formaður fyrir, fann um aldamótin 2000 er einfaldlega sú besta sem enn hefur komið fram og nýtur hér auðheyrilega - segi ég eftir að hafa hlýtt á ræður sjálfstæðismanna undanfarnar vikur - víðtæks stuðnings sem nær inn í alla flokka. Ég bendi á að hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, talaði við þjóðina í sjónvarpinu í gær og hélt því fram fullum fetum að þjóðareignarhugtakið væri svo óskýrt að ekki væri hægt að nota það. Samt sem áður beitti hann því síðan sjálfur til að túlka hugsun sína og tjá þá hugsun sem hann hafði í málinu. Og ef það hefði ekki fallið um sjálft sig að halda því fram að hugtak sé ónothæft sem menn svo beita sjálfir í sömu setningu, þá veit ég ekki hvernig hægt er að halda nokkru fram. Að halda því fram að þjóðareignarákvæðið rústi atvinnugreininni er einfaldlega neyðarlegt. Útfærslan sem hér lá fyrir var vissulega málamiðlun en að uppfylltum kröfum um skýrleika hefði þetta þing stigið sögulegt skref til þess að byggja upp útgerð við Ísland á dögum stórskuldugra útgerða og bindingar gervieigna einstaklinga á óveiddum fiski í erlendum bönkum. Það er svo mikilvægt að hafa það í huga að styrking almannaeignar eða þjóðareignar á kvóta og aflamarki gæti einmitt verið bjarghringur ýmissa þjóðhagslega mikilvægra fyrirtækja í sjávarútvegi og að endurskoðun kvótakerfisins sem hefur nú þegar verið ákveðin í svarinu til mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna mundi styrkja stöðu okkar sem viljum greina á milli spilapeninga áhættusækinna ungra karlmanna sem geysast um kasínóheiminn annars vegar og þeirra hinna sem nýta auðlindir landsins með útgerð, sem er alvöruatvinnurekstur. Að mínu mati þarf Sjálfstæðisflokkurinn núna að rifja upp hvað það er að veita raunverulega forustu. Það að veita raunverulega forustu er ekki að hamra á hræðsluáróðri með hömrum sem þeim eru réttir af hagsmunagæslumönnum. Nú er einfaldlega svo að við erum öll á sama báti, eigendur útgerðarfélaga, fólkið sem hjá þeim vinnur, byggðarlögin og Ísland í heild. Einkaeignarréttur, ótakmarkað frjálst framsal og veðsetning eru alls ekki svörin við vanda okkar tíðar. Þau eru ekki fyrir útgerðarmenn, ekki fyrir byggðarlögin og ekki fyrir Ísland. Þegar peningakröfur erlendra banka eru eins og þær eru nú er mikilvægt að við reisum öll varnarmúra svo þær nái ekki til auðlinda landsins.

Virðulegi forseti. Þá er loks komið að lokum 136. löggjafarþings. Eftir veru mína á þingi undanfarin tvö ár tel ég nauðsynlegt að fara gaumgæfilega í endurskoðun ekki bara á stjórnarskránni heldur líka á Stjórnarráðinu, á vinnubrögðum og starfsháttum Alþingis, það er svo margt sem þarf að skoða. Það er þörf á að breyta stjórnarskránni, ég er algjörlega sannfærð um það. Hún þarf að þróast og hún hefur reyndar verið að þróast eins og dæmin sanna. Mannréttindaákvæðið er dæmi frá 1995. Stjórnarskráin okkar er grundvöllur lýðræðis, mannréttinda, laga og réttar hér í landi. Ég þekki ekki dæmi þess að stjórnarskrárbreytingar hafi verið gerðar eða undirbúnar á þann hátt sem minnihlutaríkisstjórnin gerði. Mig langar því að spyrja hv. þm. Kristrúnu Heimisdóttur hvort hún þekki dæmi þess að stjórnarskrá hafi verið breytt á þann hátt sem við ræðum um núna 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Það er auðvitað mjög sérkennilegt í íslenskri stjórnskipun að stjórnarskránni hefur alltaf verið breytt á svona stuttum tíma þegar horft er til sögunnar. Það er vegna þess að breyta þarf stjórnarskránni fyrir kosningar og oft og iðulega hefur það verið gert með miklu hraði. Ég er ekki gjörkunnug því hvernig þetta hefur verið gert í öðrum löndum en ég er þeirrar skoðunar að þessi íslenska hefð, sem byggist á því hvernig breytingaraðferðin hefur verið á Íslandi, sé ekki góð. Þess vegna sé mjög mikilvægt að komast út úr þeirri læstu stöðu sem ég nefndi áðan og þannig að hægt sé að gera þetta með öðrum hætti, sú aðferð sem stjórnarskráin mælir fyrir um hefur ekki reynst sérlega vel.

Hæstv. og virðulegi forseti. Það sem mér er efst í huga á þessum tímamótum þegar þingi er að ljúka er að málið allt hefur frá mínu sjónarhorni lyktað af pólitískum hrossakaupum og það er svo ógeðfellt að hugsa um grundvöll lýðræðismannréttinda og laga og réttar ganga kaupum og sölum á þennan hátt. Ég þrái að sjá fagleg vinnubrögð, ég þrái að sjá vísindaleg vinnubrögð, ég þrái að sjá vinnubrögð sem við getum treyst á. Ég endurtek spurningu mína til hv. þingmanns: Finnst þingmanninum að við hefðum aukið virðingu þingsins ef þetta frumvarp hefði náð fram að ganga á þann hátt sem það virtist á einhverjum tíma ætla að gera? Ég hefði talið það vera mikið slys vegna þess að hið faglega verður að fá að vera með og við eigum að ráðast í breytingar, ekki að vera hrædd við það. 

Virðulegi forseti. Þetta er mjög mikilvæg umræða og staðreyndin er auðvitað sú að í íslensku stjórnarskránni hefur frá upphafi verið kveðið á um hvernig henni skuli breyta. Staðreyndin er sú að sú aðferð hefur ekki reynst okkur vel vegna þess að ekki hefur tekist að þróa stjórnarskrána eftir því sem kröfur nútímans til frjálslynds lýðræðis hafa kallað eftir eða mundu kalla eftir. Og í raun og veru hafa Íslendingar aldrei sett sér eigin stjórnarskrá vegna þess að því verkefni var frestað 1944 þegar lýðveldið var stofnað. Vegna þess sem þingmaðurinn sagði um fagleg vinnubrögð, þrána eftir vísindalegum vinnubrögðum og nýrri aðferðafræði í setningu laga og sérstaklega stjórnarskrár, vil ég bara benda á að ég held að ekki séu mörg dæmi um vandaðri vinnu en niðurstöðu auðlindanefndarinnar sem mig minnir að hafi komið út árið 2000. Þá voru forustumenn á sínum sviðum settir saman í kringum borð. Formaðurinn var, eins og ég nefndi áðan, fyrrverandi seðlabankastjóri, 

Hæstv. forseti. Ég vil til að byrja með fagna því að hv. þm. Kristrún Heimisdóttir skuli taka þátt í þessari umræðu nú þegar líða tekur að lokum þingsins. Ég held að það hefði verið gagnlegt fyrir umræðuna ef hv. þingmaður hefði tekið meiri þátt í umræðunni á fyrri stigum  
            

Ég bið þingmenn að stilla mál sitt.

Að öllu gamni slepptu tel ég rétt að gera athugasemd við þann hluta ræðu hv. þingmanns sem vék að kvótakerfinu. Nú liggur fyrir að ekki var ætlunin með frumvarpinu að breyta neinu varðandi kvótakerfið. Las hv. þingmaður frumvarpið einhvern veginn öðruvísi en hæstv. forsætisráðherra gerði hvað það varðar?

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að alþingismenn og Alþingi Íslendinga þurfi alltaf að virða valdmörk sín í allri umræðu. Þess vegna var ræða mín byggð á því að hugsa til þess hvernig ákvæði stjórnarskrárinnar með þjóðareignina innan borðs yrði túlkað fyrir dómstólum landsins og eftir atvikum yfirþjóðlegum dómstólum ef um það væri að ræða. Þess vegna setti ég fram þessar skoðanir og viðhorf í ræðu minni. Með allri virðingu fyrir öllum hæstv. ráðherrum og hv. þingmönnum er það bara svo að þegar texti er kominn í stjórnarskrá er það viðfangsefni dómstóla að túlka lögin og ég lýsti því hvernig ég sæi fyrir mér að sú túlkun færi fram. Ég ítreka að ég er þeirrar skoðunar að þjóðareignarhugtakið, sú lausn sem nefndin, sem sett var á stofn til þess að ná sátt í íslensku samfélagi um kvótakerfið fyrir tíu árum, setti fram hafi verið mjög góð og þessu samfélagi hefði farnast betur ef við hefðum borið gæfu til þess að fylgja því á sínum tíma og miklu fyrr en við höfum gert.

Hæstv. forseti. Það sem hv. þingmaður sagði um túlkun dómstóla er rétt. Það sem hjálpar dómstólum til að túlka lagaákvæði, þar á meðal stjórnarskrárákvæði, eru lögskýringargögn, m.a. greinargerð með frumvarpinu, ræða framsögumanns og slík gögn. Í ræðu framsögumanns með frumvarpinu kemur skýrt fram, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að hafa í huga að þessu nýja stjórnarskrárákvæði er ekki ætlað að svipta menn þeim réttindum sem þeir hafa öðlast, svo sem afnotarétti af náttúruauðlindum eða atvinnuréttindum á grundvelli opinberra leyfa sem kunna að njóta verndar eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar sem óbein eignarréttindi. Með ákvæðinu er til dæmis ekki haggað við slíkum réttindum þeirra sem hagnýta jarðir og ýmis fasteignatengd réttindi eða stunda fiskveiðar á grundvelli veiðiheimilda.“ Þetta ítrekaði framsögumaðurinn síðar. Hvað sem líður túlkun hv. þingmanns eru lögskýringargögnin þess eðlis að ætla má að dómstólar hefðu túlkað málið með þeim hætti að stjórnarskrárbreytingin 

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan um nauðsyn þess að virða valdmörk Alþingis, allra hv. þingmanna og hæstv. ráðherra. Ég verð að lýsa mig ósammála hv. þm. Birgi Ármannssyni að þessu leyti til  En kjarni málsins er sem sagt þessi: Ég er þeirrar skoðunar og tel að það sé í samræmi við það sem uppi er í lögfræði á Íslandi nútímans 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta allsherjarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum þar sem lagðar eru til breytingar á 206. gr. almennra hegningarlaga með það að markmiði að gera refsivert að kaupa vændi eða heita öðrum ávinningi fyrir vændi. Jafnframt er lagt til að gert verði refsivert að greiða fyrir vændi barns yngra en 18 ára eða heita öðrum greiðslu eða öðrum ávinningi fyrir vændi barns. Markmiðið með frumvarpinu er, eins og þingheimi er ljóst, að gera kaup á vændi almennt refsiverð og sporna með því við sölu á kynlífi. Með þessu er ábyrgðin á viðskiptunum færð til kaupandans þar sem mikill aðstöðumunur er á kaupanda og seljanda sem er iðulega knúinn áfram af einhvers konar neyð. Mál hliðstæðs eðlis hafa oft verið lögð fram undanfarin ár en ekki náð fram að ganga. Samþykkt þessa þingmannafrumvarps í meiri hluta allsherjarnefndar er í samræmi við þá stefnumörkun sem ríkisstjórnin hefur þegar sett fram að þessu leyti um að gera beri kaup á vændi refsiverð. Að öðru leyti skýrir málið sig sjálft og ég ætla ekki að orðlengja það í ljósi þess að nú líður að þinglokum. Málið er fullupplýst í ljósi langrar umræðu um það á fyrri þingum. Ég vil þó vekja athygli á því að á fundum nefndarinnar kom fram að í 202. gr. almennra hegningarlaga og í 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins er fjallað um það sama, þ.e. um refsinæmi þess að greiða barni undir 18 ára fyrir samræði eða önnur kynferðismök. Ákvæði frumvarpsins gengur þó lengra þar sem það nær einnig til þess þegar þriðja aðila er greitt fyrir slíkt. Því er gerð tillaga um ákveðna hreinsun og einföldun á lagaákvæðunum að því leyti að þar sem í 202. gr. er ákvæði um kynferðisbrot gegn börnum en 206. gr. er almennt ákvæði um vændi séu ákvæði frumvarpsins eðlileg viðbót við þá síðarnefndu. Því er lagt til að 4. mgr. 202. gr. falli brott þar sem hún verður óþörf við þessa breytingu. Undir álit meiri hluta allsherjarnefndar rita auk mín hv. þingmenn Álfheiður Ingadóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson, Árni Þór Sigurðsson og Siv Friðleifsdóttir.

Frú forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, mál nr. 342. Innkoma þess í þingið og afgreiðsla þess í allsherjarnefnd var afar óvenjuleg. Á fundi allsherjarnefndar síðla vetrar var sett á dagskrá þetta ákveðna mál, frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum hvað varðar vændi. Það hafði ekki komið á dagskrá allsherjarnefndar þennan þingveturinn en á fundi nefndarinnar töldu menn að meiningin væri að hefja umræðu um málið, kalla til gesti og velta vöngum yfir málinu. Meiri hluti allsherjarnefndar lagði þá til að það yrði tekið út umræðulaust. Ég held að það sé einsdæmi að svona sé staðið að málum. Mér finnst það afar óheppilegt og raunar alveg fyrir neðan allar hellur að ekki hafi verið á það hlustað að þingmenn í allsherjarnefnd þyrftu að kynna sér þetta mál. Þess vegna stend ég sem einn fulltrúi í allsherjarnefnd hérna með þetta mál fyrir framan mig og hef engar forsendur til að tala um það í þingsalnum. Ekki var gefinn kostur á því í allsherjarnefnd að það yrði rætt, mál sem varðar breytingu á einum mikilvægasta lagabálki þjóðarinnar. Fulltrúi í allsherjarnefnd hefur ekki forsendu til að átta sig á því hvaða sjónarmið liggja þarna að baki. Óskað var eftir því að kallaðir yrðu til gestir. Óskað var eftir því að hæstv. dómsmálaráðherra kæmi fyrir nefndina og gerði grein fyrir þeim sjónarmiðum sem áður höfðu komið fram á hennar grundvelli þar sem hún fór fyrir nefnd sem fjallaði um þetta mál þegar það var tekið á dagskrá á síðasta kjörtímabili. Því var hafnað. Óskað var eftir því að formaður refsiréttarnefndar kæmi á fund nefndarinnar og gerði grein fyrir sínum sjónarmiðum. Því var hafnað. Óskað var eftir því að prófessor í refsirétti kæmi fyrir nefndina og reifaði málið. Því var einnig hafnað. Óskað var eftir því að málið yrði tekið á dagskrá á næsta fundi allsherjarnefndar. Því var að sjálfsögðu, í samræmi við fyrri afgreiðslu í nefndinni, hafnað og málið tekið út þrátt fyrir að sjálfstæðismenn bæðu eindregið um að málið fengi einhverja umræðu þannig að menn gætu glöggvað sig á því og gert upp hug sinn til þess hvernig ætti að fara með það. Þess vegna var algjörlega ófært fyrir mig í allsherjarnefnd að móta mér skoðun á málinu eins og það var lagt upp af hálfu meiri hluta nefndarinnar. Það áhugaverðasta við þetta allt saman var rökstuðningurinn fyrir því af hverju ekki þyrfti að ræða málið í allsherjarnefnd, af hverju ekki þyrfti að taka það almennilega á dagskrá, af hverju ekki ættu að koma gestir. Ástæðan var sú að málið hafði verið rætt á kjörtímabilinu 2003–2007. Þá hafði málið fengið mjög ítarlega umræðu, margir gestir höfðu verið kallaðir til, menn höfðu farið í ýmsa vinnu til að fara yfir málið þannig að það var alveg ljóst að málið var afskaplega vel unnið á kjörtímabilinu 2003–2007 og algjör óþarfi að ræða aftur. Ég sat ekki á þingi á kjörtímabilinu 2003–2007. Meiri hluti allsherjarnefndar sat ekki á þingi á því kjörtímabili heldur. Þingheimur allur hefur gjörbreyst enda varð mikil endurnýjun í kosningunum 2007. Ágætur félagi í háskólanum, formaður allsherjarnefndar, Árni Páll Árnason, kom með mér á þing árið 2007. Hann tók ekki þátt í þeim merku umræðum sem urðu á þinginu í allsherjarnefnd á kjörtímabilinu 2003–2007 en það kom ekki í veg fyrir að hann tæki málið keikur út úr nefndinni og fyndist ekkert athugavert við að gera eins og hann gerði. Hv. þm. Árni Páll Árnason hélt ræðu áðan og fór mikinn í gagnrýni sinni á Sjálfstæðisflokkinn í svokölluðu stjórnarskrármáli. Ég ætla ekki að fara efnislega inn í það mál eða hvernig það er tilkomið en hins vegar ætla ég að vitna í hv. þm. Árna Pál Árnason þar sem hann sagði í dag, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokknum er ekkert heilagt þegar kemur að meðferð mála í þinginu.“ Mér þykir skjóta ansi skökku við að hv. þm. Árni Páll Árnason kjósi að velja orð sín með þessum hætti. Ég vona að þessi atburðarás og sá atburður sem varð í allsherjarnefnd í kringum þetta mál hafi verið einsdæmi. Nefndin hefur unnið afskaplega gott starf á þessu kjörtímabili, bæði á meðan fyrri ríkisstjórn var við völd og líka undanfarna mánuði. Mikil samstaða hefur verið um málin og yfirleitt hafa menn viljað leita leiða til að leiða þau til lykta. Þess vegna var svo undarlegt, frú forseti, að formaður allsherjarnefndar og meiri hlutinn í allsherjarnefnd skyldu kjósa að gera þetta svona í stað þess að leyfa okkur að ræða málið. Ég vona svo sannarlega að þetta komi ekki fyrir aftur, að menn eigi það ekki framvegis á hættu að mál verði tekin út úr nefnd án þess að þau séu rædd. Ég get sagt það fullum fetum að ég var ekki með fyrirframmótaðar skoðanir á því hvernig ég lít á þetta mál. Ég var ekki fyrir fram á móti því. Ég var mjög opin fyrir því, ég vildi bara fá umræðu um það í nefndinni. Þegar um er að ræða breytingar á hegningarlögum, hæstv. forseti, og þegar um er að ræða nefnd eins og allsherjarnefnd þar sem upp til hópa er farið mjög faglega yfir grundvallarlöggjöf í landinu er ekki hægt að taka mál út án þess að þau séu rædd nokkurn skapaðan hlut, án þess að gestir komi, án þess að umsagnir komi, og vitnað í afgreiðslu málsins á allt öðru kjörtímabili. Mér kemur ekkert við, frú forseti, hvað allsherjarnefnd hafði um þetta að segja á tímabilinu 2003–2007. Ég er ekkert endilega sammála þeim skoðunum sem þar komu fram. Til þess að ég geti mótað afstöðu mína í málinu verð ég að fá tækifæri til að tala við þá sérfræðinga og eiga líka orðastað við mína ágætu vini í allsherjarnefnd um málið. Þess vegna fannst mér þetta svo óskaplega leiðinlegt og þetta er aðaltilgangur minn hingað upp núna. Ég ætla ekki að ræða efni þessa máls, ég hef engar forsendur til þess, en ég bið þingmenn að hafa það í huga að þetta gerist ekki aftur, frú forseti.

Frú forseti. Við ræðum nefndarálit hv. allsherjarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum. Flutningsmenn þess frumvarps sem við ræðum eru hv. þm. Atli Gíslason, Ágúst Ólafur Ágústsson, Árni Þór Sigurðsson, Þuríður Backman, Katrín Júlíusdóttir, Lúðvík Bergvinsson, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Siv Friðleifsdóttir, Eygló Harðardóttir og Helga Sigrún Harðardóttir auk þeirrar sem hér stendur. Frú forseti. Í nefndarálitinu er mælt með því að þetta frumvarp verði samþykkt sem þýðir að kaup á vændi yrðu þar með gerð refsiverð. Þetta er öðru sinni sem hv. allsherjarnefnd afgreiðir málið með þessum hætti. Fyrir sex árum lagði hv. allsherjarnefnd fram nefndarálit og mælti með samþykkt frumvarpsins. Þá náði það hins vegar ekki endanlegri afgreiðslu þingsins og það er rétt að taka fram að sama mál hefur verið lagt fyrir þingið oftar en í þessi tvö skipti. Hér er lagt til að sænska leiðin svokallaða sem leidd var í sænsk lög á síðasta ári, frú forseti, verði í lög leidd, kaupandi vændis gerður ábyrgur og að það sé refsivert að kaupa kynlífsþjónustu. Eins og menn vita er vændi ein birtingarmynd kynferðisofbeldis. Flutningsmenn og meiri hluti hv. allsherjarnefndar telja ekki forsvaranlegt að heimila eða loka augunum fyrir sölu og kaupum á kynlífi enda ekki ásættanlegt að líta á mannslíkamann sem söluvöru. Í þessu máli er viðurkenndur sá mikli aðstöðumunur sem er á þeim sem í krafti peninga hefur eiginlegt val um að kaupa eða kaupa ekki kynlífsþjónustu og aftur hins eða hinnar sem selur aðgang að líkama sínum til kynlífsathafna, oft út úr neyð eða tilneydd. Kaupandinn hefur lykilstöðu og er með þessu móti gerður ábyrgur. Það þarf ekki að ítreka hversu þekkt tengsl vændis og mansals eru. Mýmörg dæmi um slíkt hafa komið fram í nágrannalöndum okkar og það er ekki hægt að loka augunum fyrir því að slíkt gerist einnig á Íslandi. Ekki hafa farið fram margar rannsóknir á áhrifum þess að lögum var breytt í þessa veru í Svíþjóð en engu að síður hefur verið gerð ein marktæk rannsókn sem rakin er í umsögn Mannréttindastofu sem lögð var fyrir hv. allsherjarnefnd. Þar kemur fram að áhrifin hafa orðið þau að dregið hefur úr götuvændi sem þeir sem hafa lagt þetta mál fram telja til mikilla bóta í Svíþjóð. Ég tel, frú forseti, að hér sé um mikilvægt skref að ræða. Það er í samræmi við aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar gegn kynbundnu ofbeldi og það er mikilvægt að berjast gegn klámvæðingu samfélagsins, hvar sem er og hvenær sem er, klámvæðingu sem gerir út á markaðsvæðingu kvenlíkamans og nærist á kvenfyrirlitningu. Það er ekki hægt að varpa ábyrgðinni af vændi yfir á þann sem selur út úr neyð aðgang að líkama sínum. Það er nauðsynlegt að grípa til annarra ráðstafana. Það hefur sýnt sig að það að gera kaupandann ábyrgan er leið til þess að draga úr vændi og það er tímabært að það skref sé stigið hér á landi.

Virðulegi forseti. Hér er komið til umræðu frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, með síðari breytingum, lagt fram af ýmsum þingmönnum í núverandi stjórnarminnihluta með stuðningi Framsóknarflokksins.  Það kom fram hjá hv. þm. Ólöfu Nordal sem á sæti í allsherjarnefnd, en ég á reyndar ekki sæti þar, að málið hefði ekki verið rætt í nefndinni á þessu kjörtímabili og nýir þingmenn ekki komið að því. Það var samt sem áður afgreitt út úr nefndinni fyrir stuttu án umræðu og það er fáheyrt, ef ekki með öllu óheyrt, að slík málsmeðferð eigi sér stað innan nefndar, ekki síst þegar um er að ræða mál sem hefur verið umdeilt mjög lengi. Það er ámælisvert að nýjum þingmönnum skuli ekki hafa verið gefinn kostur á að skoða og ræða málið sín á milli. Við skulum hafa í huga að í síðustu kosningum sem voru fyrir tæpum tveimur árum voru nýir þingmenn um þriðjungur þingheims. Þó að það hafi komið fram að í einhverjum mæli voru þingmenn í allsherjarnefnd frá síðasta kjörtímabili voru þar jafnframt nýir þingmenn sem höfðu ekki fengið tækifæri til að kynna sér málið. Ég verð að segja að mér þykir það ámælisvert og ekki vinnubrögð sem á að taka til fyrirmyndar, öðru nær. Það hlýtur líka að vekja til umhugsunar að fyrir þessum vinnubrögðum standa þingmenn flokka sem telja sér til tekna að standa fyrir opinni lýðræðislegri umræðu, umræðu sem sumir vilja einnig setja annan stimpil á, samræðustjórnmál. Þetta hljóta að vera ámælisverð vinnubrögð, ekki síst í ljósi þess að frá þeim tíma þegar þetta mál var til umræðu síðast, á síðasta kjörtímabili, hafa Norðmenn breytt afstöðu sinni til málsins, þ.e. á árinu 2007 komust þeir að þeirri niðurstöðu að þeir vildu ekki fara þessa sænsku leið og birtu þá ítarlega skýrslu með rökstuðningi um af hverju þeir völdu að fara ekki þá leið, m.a. með vísan í það að árangur sænsku leiðarinnar væri óljós. Mun ég fara aðeins nánar í það á eftir. Hv. þingmenn fengu sem sagt ekki tækifæri til að spyrjast fyrir um hvað olli því að Norðmenn skiptu um skoðun, tóku aðra afstöðu og lögleiddu hina svokölluðu sænsku leið. Aðkoma mín að þessu máli er á þann veg að ég átti sæti í starfsnefnd á vegum þáverandi dómsmálaráðherra Björns Bjarnasonar sem kynnti sér á árinu 2005 mismunandi löggjöf um vændi og fleira á Norðurlöndum og víðar. Þessi nefnd starfaði í u.þ.b. ár og í henni áttu sæti hv. þáverandi þingmenn, og sumir núverandi, Kolbrún Halldórsdóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson, Gunnar Örlygsson sem var þá þingmaður Frjálslynda flokksins, Jónína Bjartmarz og síðan ég sem var þá varaþingmaður, en formaður starfshópsins var Ragna Árnadóttir, skrifstofustjóri í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu, sem jafnframt er núverandi dómsmálaráðherra. Skýrslan var gefin út í febrúar 2006. Nefndin komst ekki að sameiginlegri niðurstöðu, þrír vildu fara þá leið sem lagt er til í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar en hinir þrír skiluðu tveimur álitum þar sem þeir komust að gagnstæðri niðurstöðu, þ.e. þeim þótti sænska leiðin ekki fýsileg. Í raun má draga saman niðurstöðu þeirra sem voru mótfallnir því að fara þessa leið, m.a. með vísan í afstöðu Rögnu Árnadóttur, fulltrúa dóms- og kirkjumálaráðuneytisins, sem var í raun og veru samhljóða og með sambærilegum rökum og við tvö, ég og Gunnar Örlygsson, tefldum fram. Ragna Árnadóttir, núverandi dómsmálaráðherra, segir m.a. í greinargerð sinni, með leyfi forseta: „Það, sem vitað er um áhrif sænsku lagasetningarinnar, er þetta: Í kjölfar hennar minnkaði sýnilegt vændi, eða götuvændi, samkvæmt opinberum sænskum gögnum. Í sömu gögnum kemur einnig fram að ekki er vitað hvort dulið vændi hefur að sama skapi aukist. Þá fylgdi lagasetningunni í Svíþjóð sérstök fjárveiting sem gerði lögreglu kleift að einbeita sér að þessum málaflokki, og náðu aðgerðir hennar einkum til götuvændis. Þetta ber að hafa í huga þegar áhrif lagasetningarinnar eru metin. Þegar metið er, hvort setja beri sams konar ákvæði í íslenska refsilöggjöf, verður í fyrsta lagi að athuga aðstæður hér á landi. Hér á allt annað við en í Svíþjóð, þar sem götuvændi dafnaði við fjölgun erlendra vændiskvenna, sem talið er að tengst hafi mansali og erfitt var að stöðva vegna sameiginlegra landamæra og nálægðar við önnur ríki. Hér er eftirlit við landamæri allt annað en í Svíþjóð og aðstæður til að sporna við mansali og vændi tengdu því allt aðrar og betri en þar. Því er það mitt álit að áður en ráðist er í lagasetningu að sænskri fyrirmynd eigi að taka mið af raunverulegum aðstæðum hér en ekki eins og þær voru í Svíþjóð árið 1999. Engin þjóð hefur enn fetað í fótspor Svía að þessu leyti, þótt þeir hafi vissulega verið fyrirmynd um margt.“ Í framhaldi af því má geta þess að Norðmenn breyttu afstöðu sinni. Eins og kom fram áðan tóku þeir þá ákvörðun árið 2004 að fara ekki þá leið en hafa hins vegar snúið við því blaði. Nú held ég áfram að lýsa afstöðu Rögnu Árnadóttur, núverandi dómsmálaráðherra, þar sem hún segir, með leyfi forseta: „Í öðru lagi tel ég að möguleg varnaðaráhrif þess, að gera vændiskaup refsiverð, séu ofmetin. Vissulega má færa rök fyrir því að refsiákvæði mundi fæla frá löghlýðna og grandvara vændiskaupendur, en ekki er víst að ákvæðið hefði áhrif á aðra hópa vændiskaupenda. Lítið er vitað um þá karla, sem kaupa vændi á Íslandi, og því möguleg varnaðaráhrif óljósari en ella. Í þriðja lagi tel ég rök standa til þess að refsiákvæði um vændiskaup yrði til þess að erfiðara yrði að ná til þeirra sem skipuleggja vændi, en það er hópur sem ég tel að þurfi síst að vernda, því að erfitt yrði að fá seljendur og kaupendur vændis til þess að vitna gegn þeim. Þeir einstaklingar, sem selja vændi, eru að líkindum háðir vændismiðlurunum á einn eða annan hátt, og því erfitt að fá þá til að vitna gegn þeim. Sama gildir um kaupendur, sem ættu þá á hættu lögreglurannsókn og e.t.v. ákæru ef upp um þá kæmist. Í fjórða lagi tel ég það vera mikla einföldun að grundvalla refsiákvæði um kaup á vændi á því að ávallt sé aðstöðumunur á milli þess einstaklings sem selur vændi og einstaklings sem það kaupir. Aðstaða þeirra beggja getur til dæmis verið mjög bág. Í fimmta lagi tel ég rétt að líta til gildandi laga á Íslandi og hvaða áhrif þau hafa haft. Samkvæmt íslenskum hegningarlögum er refsivert að greiða barni yngra en 18 ára fyrir samræði eða önnur kynferðismök. Á fundum starfshópsins komu fram upplýsingar um að stór hluti þeirra, sem stunda vændi á Íslandi, sé börn yngri en 18 ára. Þó virðist ekkert slíkt mál hafa komið til kasta lögreglu. Ekki hefur verið rannsakað í hverju varnaðaráhrif ákvæðisins felast. Ég tel rökrétt að rannsaka áhrif þeirra ákvæða, sem nú gilda um refsiverð vændiskaup af börnum, áður en löggjafinn ákveður að setja í lög ákvæði um refsiverð vændiskaup af fullorðnum. Með vísan til framangreinds mæli ég ekki með því að farin verði sú leið að setja í lög ákvæði sem gerir kaup á vændi refsiverð og tel ég að huga eigi að öðrum úrræðum til þess að sporna við vændi.“ Þetta var afstaða þáverandi skrifstofustjóra í dómsmálaráðuneytinu, núverandi dómsmálaráðherra, Rögnu Árnadóttur, og ég tel mig hafa heimild fyrir því að hún hafi ekki breytt um skoðun í þessum efnum. Nú eru sem sagt liðin þrjú ár frá því að þessi skýrsla kom fram og enn í dag liggja Svíar undir ámæli fyrir að hafa ekki látið vinna og birta niðurstöður rannsókna sem styðja fullyrðingu þeirra, um að hin svokallaða sænska leið hafi haft þau jákvæðu áhrif sem þeir hafa haldið fram. Á árinu 2005 fól Björn Bjarnason, þáverandi dóms- og kirkjumálaráðherra, Ragnheiði Bragadóttur að semja drög að frumvarpi um breytingu á tilteknum ákvæðum um kynferðisafbrotakafla almennra hegningarlaga, m.a. þær greinar laganna sem snúa að vændi. Í umfjöllun hennar og greinargerð með frumvarpinu kemur m.a. fram afstaða hennar. Hún telur að mjög takmarkaðar rannsóknir hafi farið fram hér á landi en að þær sem hafa verið gerðar bendi ekki síst til þess að vændi sé að finna meðal barna á aldrinum 13–18 ára. Þetta eru oft börn sem eru í vímuefnaneyslu, hafa verið misnotuð kynferðislega og standa félagslega höllum fæti. Þá virðist vændið vera stundað bæði af stúlkum og piltum. Reynsla þeirra sem starfa með þolendum kynferðisbrota bendir í sömu átt, þ.e. að vændi sé talsvert, einkum meðal barna og unglinga. Rannsóknin sýnir einnig að stór hluti vændismarkaðarins er neðan jarðar enda alkunnugt að götuvændi tíðkast tæpast. Aðstæður hér eru því aðrar en í Svíþjóð þegar refsiákvæði um vændiskaup voru lögfest þar. Erfitt er að fullyrða nokkuð um hvaða almennu varnaðaráhrif lögfesting sænsku leiðarinnar muni hafa enda er ekkert vitað hverjir eru kaupendur vændis á Íslandi. Hugsanlega fælir sænska leiðin frá þá kaupendur sem talist geta „venjulegir viðskiptavinir“, þ.e. þá sem kaupa þjónustu vændiskvenna sjaldan og stundum nánast fyrir tilviljun. Hins vegar er vafasamt að hún hafi áhrif á þá ofbeldisfyllri sem hafa sterkari vilja til háttseminnar. Í greinargerð Ragnheiðar Bragadóttur segir áfram, með leyfi forseta: „Með hliðsjón af því sem fram hefur komið er ljóst að ýmis sannfærandi rök hafa verið færð fram bæði með og á móti því að lögfesta hér refsiákvæði um vændiskaup. Lagabreytingar verða að taka mið af þjóðfélagsviðhorfum og aðstæðum hverju sinni. Því er nauðsynlegt að frekari rannsóknir fari fram á vændi á Íslandi, umfangi þess og eðli og hvernig best sé að taka á því, áður en lagðar eru til lagabreytingar í ætt við þá sem gerð var í Svíþjóð. Þá er það einnig verðugt rannsóknarefni hvað ræður því að vændi er svo lítt til meðferðar í réttarvörslukerfinu, ekki síst í ljósi þess að vitað er að það er stundað hér í einhverjum mæli. Það eru líka til önnur úrræði og væntanlega mun áhrifaríkari til að draga úr vændi en að refsa kaupendum þess. Refsing hefur í sjálfu sér aldrei verið heppileg leið til að leysa félagslegan vanda og ef aðrar leiðir eru færar á frekar að velja þær. Það þarf að finna orsök vandans og reyna að koma í veg fyrir að fólk leiðist út í vændi. Börn og unglingar sem sæta kynferðislegu ofbeldi, vanrækslu eða annarri misbeitingu eru áhættuhópur sem reynslan sýnir að getur orðið þolendur vændis, bæði sem seljendur og kaupendur. Markaðsvæðing kynlífs eykur líkur á að slíkir áhættuhópar byrji að stunda vændi. Því þarf að leggja áherslu á forvarnir, reyna að vernda þessi börn og unglinga, taka á starfsemi nektardansstaða og næturklúbba og vinna gegn þeim viðhorfum til kynlífs sem þeir standa fyrir. Ekki er ólíklegt að með jákvæðri og heilbrigðri fræðslu og upplýsingum um kynlíf megi breyta viðhorfi í þjóðfélaginu og draga úr eftirspurn eftir vændi. Með hliðsjón af framansögðu verður því ekki lagt til í frumvarpi þessu að lögð sé refsing við kaupum á vændi.“ Bæta má við að í þeim gögnum sem nefndin sem ég vísaði til áðan og ég átti sæti í hafði til umfjöllunar kom einmitt fram, bæði í gögnum frá Dönum og Norðmönnum, að þeir teldu vændi félagslegt vandamál sem þyrfti að taka á með úrræðum sem veitt eru af félagslega kerfinu og heilbrigðiskerfinu. Þar leggja þeir áherslu á félagslega hjálp til kvenna og karla sem stunda vændi og styðja þau í að velja nýjar brautir. Jafnframt kemur m.a. fram í skýrslu Dana að áhersla er lögð á að leita þá uppi sem stunda vændi og beina að þeim forvarnastarfi, ráðgjöf og draga úr skaða sem fylgir vændi, m.a. með ráðgjöf á internetinu. Þeir leggja sérstaklega áherslu á að hjálpa börnum og ungmennum sem eru í áhættuhópi með að stunda vændi. Þannig var það niðurstaða Dana, og reyndar Norðmanna á svipuðum tíma, að vændi væri félagslegt vandamál sem væri ekki hægt að leysa með refsingu. Í nefndaráliti allsherjarnefndar frá árinu 2007 um breytingar á almennum hegningarlögum var jafnframt fjallað um breytingar á almennum hegningarlögum er varða vændi og kynferðisbrot. Í nefndaráliti fulltrúa flestra stjórnmálaflokka í allsherjarnefnd á þeim tíma, undirritað í mars 2007 af hv. þm. Bjarna Benediktssyni, Guðjóni Ólafi Jónssyni, Ágústi Ólafi Ágústssyni, Björgvini G. Sigurðssyni, Birgi Ármannssyni, Guðrúnu Ögmundsdóttur, Kjartani Ólafssyni og Sigurði Kára Kristjánssyni en Kolbrún Halldórsdóttir sat fundi nefndarinnar og var samþykk áliti þessu með fyrirvara, kemur m.a. eftirfarandi fram varðandi sænsku leiðina, með leyfi forseta: „Miklar umræður spunnust meðal nefndarmanna um það hvort rétt væri að áskilja það að kaup á vændi væru refsinæm eins og lagt hefur verið til í þingmálum sem áður hafa komið til meðferðar nefndarinnar, svokölluð „sænsk leið“. Sú leið hefur þó þá ótvíræðu annmarka að hún færir vændið af götunum niður í undirheimana og að einhverju leyti yfir á veraldarvefinn og gerir það þannig ósýnilegra. Um leið verður erfiðara að ná til þeirra sem hafa milligöngu um það. Slíkt mundi hafa í för með sér aukningu á eftirliti lögreglu með brotum sem engir kærendur væru að. Nefndin bendir á að vændi er félagslegt vandamál og efast verður um að það verði leyst með refsingum. Niðurstaða nefndarinnar varð því sú að leggja þá breytingu að gera kaup á vændi refsinæm ekki til að svo komnu máli.“ Ég bendi sérstaklega á að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson og Kolbrún Halldórsdóttir voru samþykk áliti þessu og þar af Kolbrún Halldórsdóttir með fyrirvara. Þau eru jafnframt flutningsmenn málsins sem hér er til umræðu. Í ræðutíma mínum hef ég rakið ákveðna þróun í þessu máli, þá umræðu sem hefur farið fram og þá umfjöllun sem skýrsla starfshóps sem kynnti sér mismunandi löggjöf um vændi og fleira á Norðurlöndum og víðar komst að, þar á meðal hæstv. núverandi dómsmálaráðherra, Ragna Árnadóttir, sem var formaður nefndarinnar, sem komst að þeirri niðurstöðu á þeim tíma að ekki væri æskilegt að fara þessa svokölluðu sænsku leið. Jafnframt hef ég bent á þá umfjöllun sem kom fram í frumvarpi til laga um breytingu á almennum hegningarlögum á 133. löggjafarþingi og unnin var af Ragnheiði Bragadóttur prófessor þar sem hún leggur til að þessi leið verði ekki farin og svo aftur niðurstöðu allsherjarnefndar á 136. löggjafarþingi sem ég las áðan. Ég vil segja að lokum að álit mitt hefur ekkert breyst frá því að ég átti sæti í þeirri nefnd sem ég nefndi áðan, skýrslu starfshóps sem kynnti sér mismunandi löggjöf um vændi og fleira á Norðurlöndum og víðar, og byggi þá ekki síst á því að rannsóknir hafa ekki með neinum ótvíræðum hætti bent til þess að sænska leiðin hafi bætt aðstæður viðkomandi kvenna.

Hæstv. forseti. Ég sé ástæðu til að koma í stutt andsvar við hv. þm. Ástu Möller vegna þess að hún vitnaði í nefndarálit frá árinu 2007 þar sem allsherjarnefnd var sammála um að afgreiða frá sér stórt og mikið frumvarp um meðferð sakamála, ef ég man rétt. Mjög margar verulega góðar úrbætur voru gerðar á þeirri löggjöf í þessu máli. Ég var áheyrnarfulltrúi í allsherjarnefnd á þessum tíma og fyrirvari minn, sem hún nefndi að hefði verið tekinn fram í niðurlagi nefndarálitsins að ég hefði haft um málið, laut nákvæmlega að þeim kafla sem hún vitnaði síðan til í nefndarálitinu. Ég vil meina að hv. þingmanni hefði mátt vera það ljóst þar sem hún veit sjónarmið mín varðandi vændi og ég tel ekki mikinn sóma að því að nota nákvæmlega þann kafla í nefndarálitinu sem hún veit að ég er andsnúin og hefði mátt segja sér sjálf að fyrirvari minn lyti að þegar hún fjallar um það mál sem við fjöllum hér um, að gera kaup á vændi refsiverð. Fyrirvari minn var skýrður á þessum tíma og hv. þingmaður getur farið í ræðusafn Alþingis því til staðfestingar. Eins og segi tel ég að þingmanninum hefði mátt vera þetta ljóst og vil að það sé undirstrikað að fyrirvari minn við málið á þeim tíma, 2007, laut nákvæmlega að því sem hún vitnaði hér til, nefnilega umfjöllun þessarar allsherjarnefndar um að gera kaup á vændi refsiverð.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður og hæstv. ráðherra Kolbrún Halldórsdóttir hefur gert grein fyrir fyrirvara sínum frá þessum tíma og ég hef engu við það að bæta en verð að segja að ég sá ekki fyrr en ég leit á það plagg sem ég las úr áðan að það hefði verið með fyrirvara. Ég hafði tekið það þannig að hún hefði verið á móti þessu frumvarpi þannig að það kom mér á óvart þegar ég las það að þetta var sett svona upp. Ekki það, mér er vel kunnugt um fyrirvara hennar og hef ekkert við hann að athuga. Fyrirvarinn er kominn hér fram en á sama hátt liggur mín skoðun fyrir.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að mér er mikið gleðiefni að stíga í pontu í dag þegar sér fyrir endann á þessu máli sem að öllum líkindum verður afgreitt með atkvæðagreiðslu frá Alþingi Íslendinga síðar í dag. Ég vil bara segja að það er búin að vera mikil barátta í þinginu að fá þetta mál í gegn. Stundum hafa sjónarmið sveiflast þannig að það hefur verið hreinn og klár meiri hluti með þessu máli, það hefur jafnvel lent þar í samningalotum í niðurlagi þings að breytingartillögur varðandi málið hafa þurft að hverfa út af sjónarsviðinu og hafa ekki verið bornar upp vegna ólgu og óánægju bak við tjöldin með að mögulega væri meiri hluti fyrir málinu. Gangarnir hafa logað af umræðum og mikill hiti verið í þeim. Sjónarmið hafa sannarlega verið mjög skipt. Nú lít ég svo á að baráttan sé að baki. Við erum að leiða þetta mál til lykta í dag og ég vil bara segja að eftir allt sem á undan er gengið, alla þá baráttu sem mér er að mörgu leyti óskiljanleg, tel ég að niðurstaðan sé virkilega farsæl. Við getum vel við unað að á Alþingi Íslendinga skuli hafa myndast meiri hluti fyrir þessu máli, tryggur og traustur, og það segir mér að réttlætiskennd þingmanna hefur vaknað gagnvart því að hér sé um mikið réttlætismál að ræða, sanngirnismál og mannréttindamál. Ég vil líka geta þess að í nýsamþykktri aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar gegn mansali kemur skýrt fram að þau sem sitja nú við stjórnvölinn, í þessari ríkisstjórn, eru þeirrar skoðunar að mansal, klám og vændi séu svo nátengd að það beri að vinna gegn hverri og einni af þessum þremur birtingarmyndum kynbundins ofbeldis. Við höfum breytt löggjöfinni talsvert mikið á síðustu árum varðandi klámið. Við höfum gert ákveðnar bragarbætur á löggjöf varðandi mansal en höfum átt erfitt með, eins og ég sagði áðan, að lenda þessu máli og tryggja að kaup á vændi verði gerð refsiverð þar sem ábyrgðin er sett á herðar þeim sem hana á auðvitað að bera, herðar þess sem hefur val í raun og veru um að segja nei. Við sem höfum talað fyrir þessu máli hingað til lítum svo á að sá eða sú sem leiðist út í vændi eigi aldrei neitt val. Það að þessi ríkisstjórn skuli hafa samþykkt aðgerðaáætlunina sem ég nefndi og skuli vera að leiða þetta mál til lykta í dag segir okkur eitt, að það skiptir máli hverjir stjórna, hverjir eru við völd. Það skiptir máli fyrir hvaða sjónarmiðum er talað við ríkisstjórnarborðið. Þetta mál hefur verið eins konar tákn fyrir femíníska stefnu. Femínistar hafa lagt mjög mikið til málanna og við sjáum það á umsögnunum sem þingheimi hafa borist með þessu máli í gegnum árin, hin femínísku sjónarmið, hreyfingar femínista, Femínistafélagið og femínísk félög hafa ævinlega pressað mjög á þingmenn að samþykkja þetta mál. Nú finnst mér þetta vera staðfesting á því að femínísk sjónarmið ráði för við ríkisstjórnarborðið, kannski ekki í öllum málum en í öllu falli mjög mörgum. Við erum með þessum málum að færa hin femínísku sjónarmið út í þingsalinn, til þingheims alls, og það er með nokkru stolti sem ég leyfi mér að standa hér og segja að femínísk sjónarmið hafi náð yfirhöndinni á Alþingi Íslendinga í tilteknum málum. Þetta mál er í mínum huga verulega sterkt tákn um það. Það er því með miklu stolti að ég lýk máli mínu, hæstv. forseti, í þessari umræðu þegar hillir undir það að Alþingi Íslendinga samþykki að kaup á vændi verði gerð refsiverð.

Frú forseti. Það er sérdeilis undarlegt að upplifa hér í dag að heyra sjálfstæðismenn tala gegn og koma í veg fyrir brýnar lýðræðisúrbætur sem felast í breytingu á stjórnarskránni en leggjast á sama degi gegn réttarbótum í þágu kvenna, í þágu kynfrelsis kvenna, sama daginn, leggjast gegn lýðræðinu og beita sér ekki fyrir réttarbótum í þágu kvenna, leggjast gegn þeim líka, hvort tveggja sagt af formsástæðum, fyrst og fremst af formsástæðum, vegna undirbúnings, ónógrar málsmeðferðar og þar fram eftir götunum. Sjálfstæðismenn nota formsástæður til að leggjast gegn tveimur lykilmálum. Ég dreg þá ályktun að sjálfstæðismenn séu efnislega á móti lýðræðisumbótum og efnislega á móti því að bæta réttarstöðu kvenna, efla kynfrelsi þeirra, á móti lýðræði en með vændi sem sjálfstæðismenn leiddu í lög vorið 2007 og hafa ekki fylgt eftir boðuðum félagslegum úrbótum á þessu sviði. Ég ræddi þetta mál sem 1. flutningsmaður við 1. umr. og ætla ekki að lengja málið mjög mikið. Ég vil þó segja gagnvart þessum formlegu ástæðum sem bornar eru upp varðandi formið að málið hefur margsinnis komið fyrir Alþingi. Leitað hefur verið umsagna um það, það er útrætt. Öll sjónarmið liggja fyrir. Nú er bara spurning um að segja já eða nei, styðja eða vera á móti. Fjöldi umsagna hefur borist um málið, þær eru langflestar jákvæðar og ég minni á umsögn Mannréttindaskrifstofunnar um sænsku leiðina frá árinu 2007 þar sem bent er á að götuvændi í Svíþjóð hafi minnkað. Ég minni líka á umsögn Rannsóknastofu Háskóla Íslands í kvenna- og kynjafræðum um mikinn aðstöðumun milli kaupanda og seljanda vændis þar sem kaupandi hefði val um hvort hann kaupir en seljandi sjaldnast eða yfirleitt aldrei neitt val vegna þess að vændið er stundað vegna neyðar, vegna eiturlyfjafíknar o.fl. Ég tek líka fram að Norðmenn hafa nýverið fetað í fótspor Svía og samþykkt sambærilega löggjöf og við erum með á lokasprettinum. Ég vil enn fremur halda því til haga, frú forseti, að í Gallup-könnun árið 2007 kom í ljós að 70% landsmanna styðja það að vændiskaup verði gerð refsiverð, að sænska leiðin verði farin. Ég vil líka halda því til haga að það er afar víðtækur fiðringur meðal kvennahreyfingarinnar við það að kaup á vændi verði gerð refsiverð. Ég minni á að haustið 2003 sendu 14 samtök þingmönnum áskorun um að leiða slíkt bann í lög. Þetta voru Bríet – félag ungra femínista, Femínistafélag Íslands, Kvenfélagasamband Íslands, Kvennaathvarfið, Kvennakirkjan, Kvennaráðgjöfin, Kvenréttindafélag Íslands, Neyðarmóttaka vegna nauðgunar, Stígamót, tímaritið Vera, UNIFEM á Íslandi, Félag kvenna í læknastétt á Íslandi, Landssamband framsóknarkvenna og V-dagssamtökin. Í greinargerð með þessari áskorun er lögð áhersla á tengsl klámiðnaðarins og vændis og tekið undir það sjónarmið að vændi væri kynbundið ofbeldi sem bæri að vinna gegn. Undir þessa áskorun tökum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði heils hugar og ég er satt best að segja afar stoltur yfir því að fá tækifæri til að leggja þessu máli lið á lokasprettinum. Ég er afar þakklátur þeim sem hafa rutt brautina í þessum efnum, afar þakklátur þeim konum sem stóðu á bak við áskorunina frá árinu 2003 og ég held að ég halli á engan þótt ég nefni í lok ræðu minnar nafn hæstv. umhverfisráðherra Kolbrúnar Halldórsdóttur í þessu samhengi sem hefur verið vakin og sofin að vinna þessu máli framgang.

Virðulegi forseti. Maður hefur oft upplifað það þannig að hv. þingmaður upplifi sig með þeim hætti að hann sé einn helsti talsmaður lýðræðislegrar umræðu á Alþingi. Því vil ég biðja hv. þingmann sem á sæti í hv. allsherjarnefnd að lýsa fyrir okkur þeirri lýðræðislegu umfjöllun sem fór fram um málið á þessu kjörtímabili.

Frú forseti. Hér gætir nokkurs misskilnings. Ég á ekki sæti í allsherjarnefnd.

Virðulegi forseti. Ég taldi mig hafa flett því upp en ég trúi hv. þingmanni þegar hann segir að hann eigi ekki sæti í allsherjarnefnd en ég taldi mig hafa flett því upp áður en ég fór hingað upp í stól. Ég vil samt sem áður inna hann eftir þeirri lýsingu sem kom fram hjá hv. þm. Ólöfu Nordal áðan þegar hún lýsti því að hún kom sem nýr þingmaður í allsherjarnefnd í fyrsta sinn að málinu á þeim tímapunkti sem það var afgreitt út úr nefndinni. Hún sat ekki á þingi á síðasta kjörtímabili. Hún hefur ekki komið að málinu með neinum hætti. Hún kom inn í nefndina með opinn huga til að skoða þessi mál sem önnur mál en það fékk enga umfjöllun. Hún lýsti áðan í ræðu sinni að hún hefði óskað eftir því að fá til nefndarinnar hina ýmsu aðila, þar á meðal Rögnu Árnadóttur, núverandi dómsmálaráðherra, en því var ekki gegnt. Málið fékk enga umfjöllun í allsherjarnefnd og ég bið hv. þingmann sem er hokinn af reynslu að lýsa fyrir mér hver ætti að vera hin rétta lýðræðislega umfjöllun í þessu máli sem og öðrum málum á Alþingi þar sem byggir á því að góð niðurstaða náist með því að þingmenn ræði saman og nái niðurstöðu.

Frú forseti. Sjálfstæðismenn eru orðnir ótrúlega áhugasamir um formlega meðferð mála. Fyrir mig sem hef þó ekki setið lengur á þingi en frá vorinu 2007 er þessi áhugi alveg nýkviknaður. Hann kviknaði við stjórnarmyndunina í febrúar.  
             Þetta mál er þrælrætt 

Þetta er ástæðan fyrir …

Virðulegur forseti. Ég verð að segja varðandi þá umræðu sem hér hefur farið fram að ég skil ekki hvað Sjálfstæðisflokkurinn nennir að ströggla í þessu máli. Það er fyrir neðan allar hellur, finnst mér. Þetta er svo einfalt mál. Þetta eru tvær greinar, önnur er að lögin öðlist þegar gildi sem þarf ekki að útskýra. Og 1. gr. er tvær setningar sem hljóða annars vegar upp á að hver sem lætur af hendi eða heitir greiðslu eða öðrum ávinningi fyrir vændi skal sæta sektum eða fangelsi allt að einu ári og hins vegar að hver sem lætur af hendi eða heitir greiðslu eða öðrum ávinningi fyrir vændi barns undir 18 ára aldri skal sæta sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Hvað er flókið við þetta? Þetta er ofboðslega einfalt. Hér með verður samþykkt að ekki má kaupa vændi. Ef það er gert skal viðkomandi borga sekt eða fara í steininn í eitt ár. Ef það er barn undir 18 ára skal viðkomandi borga sekt eða fara í steininn í allt að tvö ár. Er þetta mjög flókið, virðulegur forseti? Nei, þetta er svo einfalt. Samt er búð að ræða þetta í mörg ár, búið að fara með þetta í nefndir og ég veit ekki hvað og hvað. Ég minnist þess að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og Ágúst Ólafur Ágústsson og fyrrverandi þingmaður Jónína Bjartmarz skiluðu séráliti um þetta á sínum tíma í risadoðranti þar sem farið var yfir málið. Þau skiluðu séráliti og sögðu: Við viljum fara sænsku leiðina. Það ekkert nýtt hérna á ferðinni. Það er búið að ræða þetta í mörg ár. Kvennasamtökin sem hv. þm. Atli Gíslason las upp sendu frá sér ályktun árið 2003, fyrir sex árum. Það að fara að kvarta undan málsmeðferð er eins og hver annar brandari, virðulegur forseti, í svona einföldu máli þar sem menn hafa farið margoft í gegnum umræðuna. Ég veit að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hefur margoft tekið þetta mál fyrir. Virðulegur forseti. Sú er hér stendur er einn af flutningsmönnum þessa máls sem og hv. þm. Eygló Harðardóttir og Helga Sigrún Harðardóttir úr Framsóknarflokknum. Svo eru líka á því fjölmargir þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar. Ég er afar ánægð með að við séum að klára þetta mál í þinginu. Ég tel næsta víst að það klárist í atkvæðagreiðslu á eftir. Hér innleiðum við sænsku leiðina. Norðmenn hafa líka innleitt hana þannig að við erum að fara leið sem hefur reynst vel og er algjörlega sjálfsagt mál að fari hér í gegn og klárist. Ég vil nefna að ein kvennasamtökin af þeim 14 sem ályktuðu um þetta haustið 2003 eru Landssamband framsóknarkvenna. Ég vil draga það sérstaklega fram. Þetta eru ein virkustu kvennapólitísku samtökin í landinu og hafa lengi verið, og ég er mjög stolt af því að þær hafi verið með í hópi mjög góðra annarra samtaka sem vilja veg og vanda kvenna sem mestan og vita að þetta er kvenfrelsismál. Það hefur verið mjög sérstakt að upplifa hér hvernig kaupin hafa gerst á eyrinni við lok þessa þinghalds þar sem reynt er semja mál inn og út af þeim lista sem á að klára. Þetta mál náðist að hafa á listanum. Það náðist hins vegar ekki að halda á listanum öðru máli sem er eiginlega líka tilbúið til afgreiðslu, banni við nektardansi sem ég er flutningsmaður að ásamt fleiri flutningsmönnum Vinstri grænna og Samfylkingarinnar. Það mál klárast þá væntanlega á næsta þingi.  Ég vil ljúka ræðu minni á því að þakka sérstaklega hv. þm. og hæstv. ráðherra Kolbrúnu Halldórsdóttur sem hefur staðið vaktina í þessu máli frá upphafi, og ekki bara í þessu máli heldur líka í nektardansmálunum. Ég held að hæstv. ráðherra geti verið stoltur af að hafa komið þessu máli í gegn með aðstoð okkar hinna.

Virðulegi forseti. Ég fagna mjög þessum degi þar sem þetta mál er loksins að verða að veruleika eftir sex ára baráttu kvenna á Alþingi, og auðvitað karla líka. Fyrir tæplega sex árum tók ég einmitt þátt í því ásamt hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og öðrum konum sem hér áttu sæti á þingi, utan þingkvenna Sjálfstæðisflokksins, að leggja fram mál um að banna kaup á vændi. Ég tel þetta mikinn og góðan dag fyrir okkur og ég fagna niðurstöðunni verulega. Hér birtist enn og aftur að samstaða er um þetta, víðtæk þverpólitísk samstaða utan Sjálfstæðisflokksins sem er einangraður í þessu máli eins og svo mörgum öðrum í þinginu þessa dagana. Ég fagna því að sjá líka hversu vel þingið virkar núna, að þingmannamál fái svona afgreiðslu. Það þarf ekki að orðlengja að þetta mál er gríðarlegt réttlætismál vegna þess að ábyrgð þess sem kaupir líkama annars til sinna afnota hlýtur að vera veruleg. Það er aldrei jafnvægi í slíkum samskiptum. Þegar einn kaupir aðgang og afnot af líkama annarra með peningum býr sá sem selur líkama sinn yfirleitt við afar bágar félagslegar og fjárhagslegar aðstæður sem kaupandi færir sér í nyt í skjóli almennra hegningarlaga þar sem engin refsing er við því. Skömmin á auðvitað ekki að liggja hjá þeim sem í neyð sinni selur líkama sinn heldur einmitt hjá þeim sem færir sér neyðina í nyt út frá fjárhagslegum yfirburðum. Vonandi tekst okkur einhvern tímann að útrýma vændi en auðvitað útrýmir þessi aðgerð ein og sér því ekki. Hins vegar innleiðir hún ákveðið gildismat og lýsir því gildismati sem við viljum viðhafa í samfélagi okkar. Við viljum líka að börnin okkar alist upp við það. Það er skref í átt að samfélagi þar sem virðing fyrir manneskjunni er höfð í hávegum og samfélagi þar sem eru skýr skilaboð um að maður kaupir ekki líkama annarrar manneskju til afnota út frá fjárhagslegum yfirburðum. Það eru skilaboðin með þessari lagasetningu og því fagna ég sérstaklega. Enn og aftur, þetta er mikill gleðidagur í mínum huga. Ég fagna því líka með hve skeleggum hætti meiri hluti allsherjarnefndar afgreiddi þetta mál eftir að það var komið hingað inn og að við skulum standa hér tæpum tveimur mánuðum síðar og afgreiða þetta mál loksins og gera að lögum.

Frú forseti. Örfá orð því að hér er mikið réttlætismál á ferð. Hér er um að ræða réttarbót fyrir þann hóp manna sem er hvað verst settur í landinu, þá sem hafa misst heilsu sína og vinnugetu í slysum og þá sem hafa misst maka sína í slysum. Með þessu frumvarpi eru leiðrétt mistök sem voru gerð við lagasetningu á árinu 1998 og urðu til þess að af rétt dæmdum slysabótum eru nú dregnar frá allar bætur almannatrygginga og úr lífeyrissjóðum samanlagðar og útreiknaðar fyrir lífstíð viðkomandi manns eins og hún er útreiknuð miðað við meðallífslíkur. Við þessi tímamót vil ég þakka þraustseigju þeirra lögmanna sem hafa allt frá lagasetningunni fyrir um 10 árum hvatt alþingismenn, og hv. allsherjarnefnd sérstaklega, til að leiðrétta þessi 10 ára gömlu mistök. Það gerum við væntanlega hér í dag, hv. allsherjarnefnd flytur þetta mál og ég vænti mikils af niðurstöðu þess.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta iðnaðarnefndar um frumvarp til laga um heimild til samninga um álver í Helguvík. Nefndin hefur fjallað þó nokkuð ítarlega um málið og fengið fjölda aðila á sinn fund, frá verkalýðsfélögum, sveitarstjórnum, náttúruverndarsamtökum og fleirum. Sömuleiðis hafa okkur borist fjölmargar umsagnir sem tíundaðar eru í nefndarálitinu. Á fund nefndarinnar komu einnig aðilar frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands sem eru að vinna úttekt á hagrænum áhrifum stóriðjuframkvæmda á íslenskt efnahagslíf sem jafnframt er gerð grein fyrir í nefndarálitinu. Þá var leitað álits umhverfisnefndar Alþingis vegna umhverfisþátta málsins og jafnframt álits efnahags- og skattanefndar Alþingis á þeim þáttum frumvarpsins sem lúta að efnahags- og skattamálum. Báðar þessar nefndir skiluðu meirihluta- og minnihlutaálitum og eru þau öll sem fylgiskjöl í nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar. Gerð er grein fyrir þeim. Í frumvarpinu er iðnaðarráðherra fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands heimilað að gera samning við Norðurál Helguvík ehf. og eiganda þess, Century Aluminum Company, um að reisa álver í Helguvík á Reykjanesi. Gert er ráð fyrir því að almennar reglur um skatta og önnur opinber gjöld gildi um félagið og starfsemina, með tilteknum frávikum sem eru tilgreind tæmandi í frumvarpinu. Eru þau frávik að mestu leyti sambærileg þeim sem kveðið er á um í lögum nr. 62/1997, um heimild til samninga um álbræðslu á Grundartanga, og í lögum nr. 12/2003, um heimild til samninga um álverksmiðju í Reyðarfirði. Frávik samkvæmt frumvarpi þessu eru þó nokkuð færri en í áðurnefndum lögum sökum breyttra skattalaga hér á landi síðan þau lög voru samþykkt. Nefndin ræddi sérstaklega um ákvæði 4. gr. þar sem sett er fram sú aðalregla að félagið greiði alla almenna skatta og opinber gjöld hér á landi vegna álversins samkvæmt lögum sem gilda á hverjum tíma með þeim sérákvæðum sem eru tilgreind í greininni. Önnur ákvæði greinarinnar eru því tæmandi upptalning frávika frá aðalreglunni. Samkvæmt ákvæðinu er félagið sjálfstæður skattaðili og tryggt er að tekjuskattur félagsins á samningstímanum fari ekki yfir 15%, eins og er nú, og þá gilda sérreglur um stimpilgjöld og fyrningu eigna. Einnig gilda sérreglur um útreikning fasteignaskatts og um byggingarleyfisgjald og skipulagsgjald. Þá eru veittar undanþágur frá iðnaðarmálagjaldi og markaðsgjaldi. Þá eru ýmis öryggisákvæði varðandi upptöku nýrra skatta. Að lokum er gert ráð fyrir undanþágu frá rafmagnsöryggisgjaldi. Í þessari eftirgjöf á sköttum og gjöldum felst ríkisstyrkur sem skylt er að tilkynna til Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA). Í umræðum um málið komu fram athugasemdir við það að í frumvarpinu kynnu að felast ákvæði sem gengju gegn EES-samningnum og teldust ólögmætur ríkisstyrkur. Af þessu tilefni er rétt að taka fram að skylt er að tilkynna öll áform um ríkisstyrki til ESA. Nefndin hefur fengið upplýsingar um að fjármálaráðuneytið hafi sent tilkynningu um efni frumvarpsins þangað og að hún sé til meðferðar hjá stofnuninni en ekki liggur fyrir hvenær niðurstöðu er að vænta. Því fæst úr því skorið af hálfu stofnunarinnar hvort einhver ákvæði frumvarpsins gangi gegn reglum um ríkisstyrki. Virðulegi forseti. Sú heimild sem hér er verið að veita í lögum á ekki að hamla eða breyta neinu þar um og mun taka mið af því. Til samanburðar má samt nefna að ef farið væri út í heildarfjárfestingu fyrir fullbúið álver með 360.000 tonna ársframleiðslugetu nemur ívilnunin í þessu tilfelli 0,9% af áætluðum stofnkostnaði. Ívilnun vegna fjárfestingarinnar í Reyðarfirði nam rúmu 1,8% af stofnkostnaði. Ívilnunin til Helguvíkur í þessu tilfelli er töluvert minni og þar af leiðandi ætti að vera góður möguleiki og geri ég ráð fyrir því að ESA eigi eftir að samþykkja þessa ívilnun þar sem hún er talsvert minni og Reyðarál var samþykkt. Í umfjöllun um frumvarpið hefur komið fram gagnrýni á að félagið Norðurál Helguvík njóti sérkjara varðandi skattgreiðslur sem önnur fyrirtæki í landinu eiga ekki möguleika á að njóta. Í því sambandi er einkum gagnrýnt að tekjuskattshlutfall félagsins verði ekki hærra en 15% á samningstímanum. Í frumvarpinu kemur fram að erfiðleikar við fjármögnun verkefnisins réðu úrslitum um að stjórnvöld tóku þá ákvörðun að leita eftir heimild Alþingis til að ganga til samninga við félagið um sérkjör við skattgreiðslur. Slíkur samningur er talin forsenda þess að fjármögnun verkefnisins takist. Samningurinn hefur í för með sér að auðveldara verður fyrir fyrirtækið og lánardrottna að meta rekstrarhorfur álversins fram í tímann. Samningurinn felur í sér ríkisstyrk en meiri hluti nefndarinnar telur að með tilliti til stærðar verkefnisins og áhrifa þess á atvinnulíf, þar með talið afleiddra starfa og kaupa álversins á vörum og þjónustu, sé þessi styrkur réttlætanlegur og verði ekki byrði á ríkissjóði. Nefndin fjallaði sérstaklega um 8. tölul. 1. mgr. 4. gr. þar sem kveðið er á um heimildir Reykjanesbæjar og Sveitarfélagsins Garðs til að semja um fyrirkomulag við álagningu fasteignaskatts, þ.m.t. um stofn til álagningar í stað fasteignamats. Um er að ræða frávik frá 2. mgr. 3. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga sem kveður á um að stofn til álagningar fasteignaskatts á allar fasteignir skuli vera fasteignamat þeirra. Er þetta frávik sambærilegt þeim sem kveðið er á um í áðurnefndum lögum um álverið á Grundartanga og álverið á Reyðarfirði. Þó er sá munur á að í þeim lögum eru bæði skatthlutfall og skattstofn (viðmiðunarfjárhæð) ákvörðuð og tilgreind. Hvorki í ákvæðinu sjálfu í frumvarpinu né skýringum í greinargerð er að finna nánari afmörkun eða leiðbeiningar um það við hvað skattfjárhæðin geti miðast og heimild til samninga virðist vera án nokkurra takmarkana. Við meðferð málsins hjá nefndinni komu fram ábendingar um að í ákvæðinu væri líklega gengið of langt hvað framsal skattlagningarvalds varðar. Ábendingar komu einnig fram í umsögn meiri hluta efnahags- og skattanefndar um að skoða þyrfti samræmi umræddra samningsheimilda sveitarfélaganna við ákvæði stjórnarskrár. Þá var því einnig hreyft fyrir nefndinni að óbreytt kunni ákvæðið að brjóta í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrár sem báðar kveða á um að skattamálum skuli skipað með lögum. Af þeim dómum sem fjalla um þetta atriði má draga þá ályktun að heimild til framsals skattlagningarvalds verði að vera afmörkuð á þann hátt að stjórnvaldið hafi ekki algerlega frjálst mat um það hvort skattur sé lagður á og hversu hár skatturinn skuli vera. Meiri hlutinn fellst á þessi sjónarmið og leggur þess vegna til eina breytingartillögu við frumvarpið sem er þá á þessari grein þar sem fram kemur bæði skatthlutfall og skattstofn. Virðulegi forseti. Þá voru einnig gerðar athugasemdir við það að fyrirliggjandi starfsleyfi og umhverfismat félagsins miðist við 250.000 tonna ársframleiðslugetu en samkvæmt frumvarpinu verður heimilt að gera fjárfestingarsamning vegna álvers með 360.000 tonna framleiðslugetu. Meiri hlutinn vill árétta að frumvarpið leggur ekki til nein frávik frá reglum um umhverfismat og starfsleyfi og félagið verður því að afla þeirra samkvæmt almennum heimildum. Í þessu frumvarpi er ekki kveðið á um neitt slíkt eða breytingar á fyrirliggjandi mati á umhverfisáhrifum eða þá fyrirliggjandi starfsleyfi. Heimild til samninga um sérreglur varðandi skatta munu þó alltaf að hámarki miðast við 360.000 tonna framleiðslugetu. Virðulegi forseti. Að öðru leyti vísa ég í nefndarálitið hvað vinnu nefndarinnar varðar. Ég hef gert grein fyrir því og stiklað á því helsta sem um er fjallað í því áliti og gert grein fyrir breytingartillögum sem við gerum við frumvarpið og finna má í nefndarálitinu. Virðulegi forseti. Ég vil jafnframt geta þess að ég held að fjárfestingarsamningurinn sem er áformað að gera á grundvelli þessara laga sem þetta frumvarp miðar að fjalli ekki - það er vert að taka það fram - á nokkurn hátt um sjálfa fjármögnun verkefnisins, raforkusölu eða það umhverfismat og starfsleyfi sem fyrir þurfa að liggja. Þetta frumvarp fjallar eingöngu um þann stuðning og það rekstrarumhverfi sem fyrirtækið mun búa við komi það hingað og reisi hér álver. Mér þykir leitt að sjá að ekki hefur náð inn á dagskrá í lok umræðunnar þingsályktunartillaga sem hv. þm. Björk Guðjónsdóttir lagði fram um að gert verði mat og úttekt á samfélagslegum áhrifum þessara framkvæmda. Við afgreiddum þessi mál samhliða út úr nefndinni vegna þess að við töldum gríðarlega mikilvægt að þetta mat færi fram. Úttekt hefur verið gerð á áhrifum álversframkvæmdanna fyrir austan og hefur gefist mjög vel og skipt gríðarlega miklu máli. Það er mikilvægt fyrir okkur þegar svona stórframkvæmdir eru á ferðinni að við séum með mat á áhrifum þeirra á samfélagið, og atvinnulífið líka. Því miður hefur ekki náðst inn á dagskrá að afgreiða þetta mál með en ég mæli svo sannarlega með því og mælist til þess og vona að við berum gæfu til þess á næsta þingi eftir kosningar að samþykkja það mál sem hv. þm. Björk Guðjónsdóttir lagði hér fram og ljúka því.

Frú forseti. Við 1. umr. um þetta mál tók ég skýrt fram að ég styð ekki það frumvarp sem hér er lagt fram til laga um heimild til samninga um álver í Helguvík sem byggt er á fjárfestingarsamningi við Century Aluminum og Norðurál. Þetta þarf í rauninni engum að koma á óvart enda andstaða Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til verkefna af þessu tagi ríkisstyrktra og stórkarlalegra stóriðjuframkvæmda þekkt. Andstæðingar okkar hafa gert nokkuð mikið úr því að hér sé á ferð ríkisstjórnarfrumvarp og þeim finnst greinilega undarlegt að þeir flokkar sem starfa saman í þessu minnihlutasamstarfi í þinginu skuli ekki ganga í takt í þessum efnum. Af þessu tilefni leyfi ég mér að minna þingheim á að þetta frumvarp er arfur frá fyrri ríkisstjórn. Þetta er arfur frá ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar en á tíma þeirrar ríkisstjórnar skrifaði hæstv. iðnaðarráðherra, þáverandi og núverandi, Össur Skarphéðinsson, undir fjárfestingarsamninginn sem hér liggur fyrir. Með þeirri undirskrift var áskilið að ráðherrann flytti samninginn inn í þingið. Vinstri hreyfingin – grænt framboð tekur ekki ábyrgð á verkum fyrri ríkisstjórnar og af því tilefni var í þingflokki Vinstri grænna 4. mars sl. gerð svofelld yfirlýsing vegna málsins sem ég leyfi mér að lesa, með leyfi forseta: „Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs staðfestir að iðnaðarráðherra, Össur Skarphéðinsson, hefur heimild til að leggja fram á Alþingi frumvarp til fullnustu skuldbindinga frá tíð fyrrverandi ríkisstjórnar við Norðurál Century Aluminum um skattaleg atriði vegna áforma um álver í Helguvík. Iðnaðarráðherra er kunnug andstaða þingmanna Vinstri grænna við málið og að þeir hafa ekki heitið stuðningi við það á Alþingi.“ Undir þetta bréf ritaði fyrir hönd þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs Jón Bjarnason sem er formaður þingflokks okkar. Frú forseti. Ég vil líka í upphafi máls míns nefna að við í Vinstri grænum höfum margoft verið ásökuð á undanförnum vikum um að við værum að tefja það að þetta mál kæmi til afgreiðslu í þinginu. Það er alrangt. Það er kolrangt. Það er Sjálfstæðisflokkurinn einn og óstuddur sem hefur heiðurinn af því að við erum að fara að ræða þetta mál í mjög mikilli tímaþröng á síðasta degi þingsins sem þýðir að það mun fá allt of litla umfjöllun í þingsal og miklum mun færri komast að til að fjalla um það. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa flutt á áttunda hundrað ræður til að tefja fyrir þingstörfum undanfarnar vikur. Það verður ekki sagt um okkur vinstri græn að við þorum ekki að leggja sannfæringu okkar fram fyrir þingið og standa með henni, jafnvel þó að við séum í minni hluta. Við erum ekki að reyna að hindra slíka afgreiðslu í þinginu eins og Sjálfstæðisflokkurinn hefur gert undanfarnar vikur eins og kristallaðist í dag þegar sá flokkur kom í veg fyrir að meiri hluti þingsins fengi að neyta þess lýðræðislega réttar sem á að vera aðalsmerki þessa þings, að ganga til atkvæða um mikilsverð mál. Frú forseti. Ég sagði að ég legðist eindregið gegn þessu frumvarpi og lýsti afstöðu þingflokks Vinstri grænna. Ástæðurnar fyrir afstöðu okkar er að finna á þskj. 910 í áliti minni hluta iðnaðarnefndar sem er sú sem hér stendur og minnihlutaálitum fulltrúa Vinstri grænna í efnahags- og skattanefnd annars vegar og umhverfisnefnd hins vegar. Þau nefndarálit er að finna með nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar sem þegar hefur verið gerð grein fyrir. Yfirlýstur tilgangur þessa frumvarps er að ætlunin sé að tryggja álfyrirtækinu Norðuráli Helguvík ehf. og eiganda þess, Century Aluminum Company, lánsfé til framkvæmda við álverið sjálft. ég ætla, frú forseti, að hlaupa aðeins á rökunum fyrir andstöðu okkar við þessi áform. Þar er fyrst til að telja að umhverfismat framkvæmda gerir ráð fyrir heimild til að reisa álver fyrir 250.000 tonn á ári en í frumvarpinu er hins vegar gert ráð fyrir samningi um álver sem anni framleiðslu allt að 360.000 tonnum. Hér er um óásættanlegt ósamræmi að ræða og engar skýringar fengust á því í nefndinni hvernig á því stæði. Í öðru lagi hafa ekki verið metin umhverfisáhrif tengdra framkvæmda, svo sem línulagna og virkjanaframkvæmda, til að fæða þetta álver. Í þriðja lagi eru losunarheimildir samkvæmt frumvarpinu miðaðar við úthlutun sem tekur til áfanga með ársframleiðslu á allt að 150.000 tonnum af áli en ekki 360.000 tonnum eins og samningurinn gerir ráð fyrir. Enn og aftur er um hrópandi ósamræmi að ræða. Í fjórða lagi bendum við á að arðsemisútreikningar byggjast á þessum háu tölum, 360.000 tonna framleiðslu. Arðsemisútreikningarnir og yfirlýsingar stuðningsmanna frumvarpsins um fjölda nýrra starfa við byggingu og rekstur fyrirhugaðs álvers byggja þar með á óraunhæfum forsendum sem ég hef rakið. Minni hlutinn telur að með því séu vaktar falskar vonir um að álverið muni í eitt skipti fyrir öll leysa atvinnuleysi í byggðum á Reykjanesi. Þetta er afskaplega óábyrgur málflutningur. Í gær voru 1.873 á atvinnuleysisskrá á Suðurnesjum. Þeim hafði fjölgað um 50 frá síðustu áramótum og þar er um að ræða 1.095 karla og 778 konur. Ég leyfi mér að fullyrða að þessi samningur mun ekki leysa vanda þessa fólks hér og nú og ekki á næstu mánuðum og jafnvel ekki á næstu árum vegna þeirrar miklu óvissu sem um verkefnið ríkir að öðru leyti og ég mun koma að á eftir. Í fimmta lagi er orkuöflun til verkefnisins mjög ótrygg og orkulindir á Hengilssvæðinu og á Reykjanesi munu ekki duga fyrir fullbyggt álverið, sem á að framleiða 360.000 tonn á ári, án þess að verðmæt háhitasvæði á þeim svæðum verði eyðilögð. Álverið mun þannig verða gríðarleg orkusuga sem mun leiða til þess að engin orka verður til ráðstöfunar til annarra og vistvænni verkefna. Það er ljóst að komi þessi samningur til framkvæmda eins og hann liggur nú fyrir með 360.000 tonna framleiðslugetu verður gengið afar nærri orkulindunum á suðvesturhorninu. Líklega yrði þá ekkert eftir af orkukostum á því svæði nema virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Nái samningurinn fram að ganga gæti það af þeim sökum einum eyðilagt möguleika á verndun Þjórsár og gengið gegn vilja heimamanna í einu blómlegasta landbúnaðarhéraði landsins. Þjóðin á heimtingu á því að fá að vita nákvæmlega hvaðan fullbyggð álverksmiðja í Helguvík hyggst fá orkuna sem enn hefur ekki verið samið um. Ég vek athygli á því að fylgiskjal númer 1 með nefndaráliti minni hluta iðnaðarnefndar er samningur Flóahrepps og Landsvirkjunar um skipulag og undirbúning virkjunar við Urriðafoss í Þjórsá af tilteknum ástæðum. Ég hef kannski tíma til að koma að því máli á eftir. Í sjötta lagi er vert að benda á vegna orkuöflunarinnar að hér er um að ræða ágenga en ekki sjálfbæra nýtingu orkuauðlinda sem að endingu mun leiða til þurrðar þeirra. Þá er ég að tala um jarðhitavinnsluna á Hengilssvæðinu. Þar hafa verið gefnar yfirlýsingar um að menn ætli sér að fara í ágenga nýtingu. Menn ætla að fleyta rjómann ofan af orkuauðlindunum þar, fullnýta holurnar í 30–40 ár, ganga frá þeim dauðum og hvíla þær síðan í jafnlangan tíma. Það þýðir að það verður endalaus orkuvinnsla, hola eftir holu á þessum svæðum. Þess utan, frú forseti, eru einungis 10–12% orkunnar nýtt þegar gufa frá jarðhitavirkjunum er notuð til þess eins að framleiða raforku. Ég vek athygli á því að hér er bara um mengandi sóun á orkulindum að ræða. Í sjöunda lagi er nöturlegt að með þessum samningi er verið að veita starfsemi sem hefur í för með sér útblástur gróðurhúsalofttegunda og aðra losun mengandi úrgangsefna 20 ára skilyrðislausa undanþágu frá umhverfisgjöldum og umhverfissköttum eins og lagt er til í frumvarpinu. Við teljum rétt að leggja á starfsemi sem hefur í för með sér losun mengandi efna þá kvöð að útblásturinn verði hreinsaður til að koma í veg fyrir skaðleg áhrif á lífríki og heilsu manna. Engin tilraun er gerð til þess með þessu frumvarpi og það átelur minni hluti iðnaðarnefndar harðlega eins og kemur fram á blaðsíðu 3 í nefndaráliti. Ég bendi á að gróðurskemmdir sem hefur orðið vart í kringum jarðhitavirkjanir á Hellisheiði og Reykjanesi hafa nýlega verið raktar til slíkrar losunar, einkum til brennisteinsvetnis H 2 S sem er skaðlegt heilsu manna í miklum mæli. Álverið í Helguvík mun valda verulegri losun gróðurhúsalofttegunda sem nemur um 13% af heildarlosun Íslendinga á viðmiðunarári Kyoto-bókunarinnar frá árinu 1990. Ég leyfi mér að lýsa verulegum efasemdum um að Ísland geti uppfyllt alþjóðlegar samningsskuldbindingar sínar verði af byggingu og rekstri álvers í Helguvík. Enn er ýmislegt ótalið sem skýrir andstöðu okkar við þetta frumvarp, frú forseti. Ég ætla að víkja næst að raforkuverðinu. Skemmst er frá því að segja að ekkert hefur verið upplýst um raforkuverð til fyrirhugaðs álvers og minni hluti iðnaðarnefndar gerir athugasemdir við það. Lágt orkuverð til mengandi stóriðju hefur leitt til verulegrar hækkunar á orkuverði til annarra orkunotenda og með því telur minni hlutinn augljóslega brotið gegn jafnræðissjónarmiðum og að það sé sérstaklega ámælisvert gagnvart öðrum orkunotendum sem nýta orkuna í vistvænni framleiðslu, svo sem garðyrkjubændum sem eru stórnotendur orku og stunda vistvæna starfsemi en þeir bændur hafa einmitt orðið nýlega fyrir skerðingu á umsömdum greiðslum ríkisins á raforkuverði. Þá er enn ótalinn, frú forseti, sá mikli afsláttur sem hér er veittur á gjöldum og sköttum til þessa fyrirhugaða álvers. Helsti efnahagslegi ávinningur landsins af starfsemi stóriðju í eigu erlendra aðila er greiðsla skatta í ríkissjóð. Arðurinn af rekstrinum, ef einhver er, flyst úr landi til hinna erlendu eigenda. Minni hlutinn telur óforsvaranlegt að með fyrirhuguðum samningi um álver í Helguvík séu takmarkaðar mögulegar heimildir ríkisins til að afla tekna í ríkissjóð með veigamiklum frávikum sem þar koma fram frá reglum um skatta og gjöld á 20 ára samningstíma. Ég tel það sérstaklega ámælisvert nú þegar sýnt er að við Íslendingar þurfum að hækka gjöld og hækka skatta. Þá hefur því fyrirtæki sem hér um ræðir verið komið í einstakt skattaskjól. Samningurinn gerir ráð fyrir að félagið greiði aldrei hærri tekjuskatt en 15% og skiptir þá engu þótt tekjuskattshlutfall annarra lögaðila muni hækka á gildistíma ákvæðisins. Með þessu er í reynd verið að binda almennt skatthlutfall félagsins til frambúðar og tryggja því tiltekin skattfríðindi umfram önnur álver og annan iðnað í landinu. Töluverðar líkur eru á því að mismunun af þessu tagi kunni að fara í bága við EES-samninginn og teljast ólögmætur ríkisstyrkur. Það er vert að benda á að samningar um álver í Reyðarfirði og á Grundartanga veita svigrúm fyrir 18% tekjuskatti en eins og allir vita er tekjuskattsprósentan núna 15% og því er með samningnum um Helguvík gengið lengra í sérstökum skattalegum undanþágum álfyrirtækja. Samkvæmt upplýsingum frá iðnaðarráðuneyti er núvirtur ríkisstyrkur til álvers í Helguvík, miðað við 20 ára samningstímann, áætlaður um 16,2 milljónir bandaríkjadala. Ég er þess fullviss að hin álverin tvö, á Grundartanga og Reyðarfirði, munu að sjálfsögðu sækjast eftir sömu skattafsláttum og hér er verið að veita þriðja álverinu. Hér er því ekki aðeins verið að takmarka möguleika ríkisins til skattlagningar á þessu álveri heldur mun það kalla á hið sama hjá hinum álverunum tveimur enda þótt tekjuskattur yrði hækkaður á allan annan iðnað í landinu. Þá er hér komið skattaskjól fyrir þessi fyrirtæki. Ég vil í þessu sambandi benda á að álit Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, á því hvort um ólögmætan ríkisstyrk upp á 16,2 milljónir bandaríkjadollara er að ræða liggur enn ekki fyrir. Ég hefði talið eðlilegt að bíða eftir niðurstöðu til að mynda ESA og eftir skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um þjóðhagsleg áhrif stóriðju á Íslandi, að það hefði legið fyrir áður en samþykkt hefði verið heimild til handa iðnaðarráðherra um að semja um byggingu álvers í Helguvík. Frú forseti. Álverð hefur farið lækkandi á heimsvísu og álframleiðsla hefur dregist verulega saman. Verulegar efasemdir eru því um hvort réttlætanlegt sé á viðskiptalegum og þjóðhagslegum forsendum að ráðast í uppbyggingu fleiri álvera á Íslandi. Auk þess eru allar líkur á að lánsfé til byggingar álvers, virkjanaframkvæmda og línulagna sé dýrt og í raun afar takmarkað. Orkuflutningur til álversins er einnig ótryggur í ljósi þess að sveitarstjórn Ölfuss hefur eindregið lagst gegn því að leggja raflínurnar í gegnum sveitarfélagið. Í nefndaráliti minni hluta iðnaðarnefndar er bent á erfiða fjárhagsstöðu móðurfélags Norðuráls sem ég hef kynnt mér nokkuð betur eftir að nefndarálitið var lagt fram. Álverð hefur á einu ári lækkað um helming, úr u.þ.b. 3.000 dollurum í 1.500 dollara á einu ári og nú er það svipað og það var á árinu 2003. Century Aluminum sem er móðurfélag Norðuráls á Grundartanga og hyggst reisa álverið í Helguvík hefur þegar lokað einu álveri sínu í Vestur-Virginíu í Bandaríkjunum. Samkvæmt tilkynningu frá höfuðstöðvunum var ástæða lokunar lágt heimsmarkaðsverð á áli. Við lokun álversins er talið að tæplega 680 manns muni missa vinnuna. Þá sýna ársreikningar fyrirtækisins frá árinu 2008 gríðarlegt tap, samtals um 900 milljónir bandaríkjadollara. Það var í ljósi þess sem Logan Kruger, stjórnarformaður Century Aluminum, sagði 20. febrúar sl., daginn eftir að tilkynnt var um 700 milljóna dollara tap á síðasta ársfjórðungi 2008, að áform um uppbyggingu í Helguvík væru í endurskoðun. Það er vert að taka fram að útlitið hefur ekki batnað síðan þetta gerðist og hlutabréf í Century Aluminum lækkuðu um 20% 30. mars sl. og aftur næsta dag um 21%, þann 31. mars. Þann 7. apríl sl. lækkaði Moody's lánshæfismat Century Aluminum vegna neikvæðra framtíðarhorfa í rekstri fyrirtækisins. Lánshæfismatið var lækkað úr B2 í CAA3. Og við Íslendingar munum hvað gerðist þegar lánshæfismat bankanna var lækkað úr A í B. Við erum að tala hér um lækkun úr B í C sem er gríðarlega mikil lækkun og þýðir í rauninni að það eru talsverðar líkur á því að fyrirtækið geti ekki staðið undir skuldbindingum sínum. Það er ekkert öðruvísi. Áhyggjurnar sem Moody's segist hafa af eiginfjárstöðu fyrirtækisins eru eðlilega raktar til niðursveiflunnar sem er á álmörkuðunum. Matsfyrirtækið segir að þrátt fyrir að Century hafi tekið stór hagræðingarskref í starfsemi fyrirtækisins í Bandaríkjunum sé hún ólíkleg til að skila hagnaði næstu missirin. Moody's segir enn fremur að eftir að Century lokaði álveri sínu í Vestur-Virginíu og dró úr framleiðslu í öðru í Kentucky sé erfitt fyrir það að draga frekar úr framleiðslu sinni í Bandaríkjunum vegna samningsskuldbindinga. Century er skuldbundið til að halda áfram að framleiða álið jafnvel þó að þeir tapi á því. Einnig bendir þetta matsfyrirtæki á að þrátt fyrir að álver Century á Grundartanga sé mjög hagkvæmt sé ólíklegt að fjármagn flæði þaðan og dugi til þess að viðhalda núverandi starfsemi samstæðunnar á sjálfbæran hátt. Þá er þess að geta að nýlega var vakin í Bandaríkjunum hópmálssókn gegn Century Aluminum af hálfu fjárfesta sem keypt höfðu hlutabréf í fyrirtækinu á síðasta ári og fram til 1. mars sl. Þeir telja að hlutabréfaverð félagsins hafi ekki verið rétt skráð á þeim tíma. Hlutabréf í Century Aluminum hafa hríðfallið eins og ég nefndi áðan. Þau voru í gær 3,76 dollarar en voru fyrir ári milli 70 og 80 dollarar. Í gær höfðu þau lækkað um 2%. Frú forseti. Ég hlýt að vekja athygli þingheims á þessari stöðu vegna þess að samningurinn við íslensk stjórnvöld, ívilnandi samningur upp á 16,2 milljónir dollara, er væntanlega metinn sem verðmæt eign hins erlenda félags og getur þess vegna eftir atvikum runnið til kröfuhafa eða gengið kaupum og sölum eins og aðrar eignir. Frú forseti. Lokaorð mín eru þau að sá samningur sem hér liggur fyrir brýtur gegn markmiðum um sjálfbæra þróun. Hann hamlar náttúruvernd og hann hefur ekki í heiðri græna og sjálfbæra atvinnustefnu. Auk þess bendi ég á að sérstakar ívilnanir geta komið harkalega niður á uppbyggingu annarra atvinnugreina en slíkt hefur ekki verið tekið með við gerð samningsins. Ég hvet þingheim til að skoða þetta mál út frá öðru sjónarhorni en því sem hér var helst uppi 2007 og fyrir þann tíma, að það væri bara fínt að fara í meiri orkuframleiðslu og framleiða meira ál. Hlutirnir hafa breyst. Við þurfum að nýta orkuna okkar til vistvænnar starfsemi, til fjölbreyttari iðnaðarstarfsemi. Áliðnaðurinn er ekki sá bjargvættur sem menn telja. Það var dapurlegt að hlusta á oddvita Sjálfstæðisflokksins í Norðausturkjördæmi í gær þegar einu atvinnutækifærin sem hann gat talið upp voru störf í álverum í Helguvík og á Bakka. Það kom frá flokknum sem ætlar að skapa 20.000 störf. Þau verður ekki að finna í þessum álverum. Ég tel þetta mjög slæman samning eins og væntanlega hefur orðið ljóst af ræðu minni og nefndarálitinu sem er allmiklu ítarlegra en ég hef haft tök á að fara yfir hér. Ég hvet þingheim til að fresta afgreiðslu þessa samnings og skoða málið betur því að margt er að í samningnum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa sett mál sitt fram með mjög sköruglegum og málefnalegum hætti. Hv. þingmaður veit að ég er henni að ýmsu leyti ósammála um þetta mál en geri mér hins vegar grein fyrir því að mörg þeirra raka sem hún setti fram eiga stuðning vísan. Það er ekkert launungarmál að ég hef stutt þetta mál, ekki síst með tilliti til atvinnuástands en ég vil hins vegar gera lýðum það algjörlega ljóst að ég hef aldrei sagt að þessi samningur eða þetta verkefni verði til þess að útrýma atvinnuleysi á Suðurnesjum en ég hef horft til atvinnuleysisstigsins. Það er tvennt sem mig langar til þess að nefna sérstaklega: Þessi samningur verður ekki staðfestur fyrr en úrskurður er kominn frá ESA, svo að það liggi alveg ljóst fyrir. Í öðru lagi talaði hv. þingmaður töluvert um ágenga nýtingu jarðhita bæði á þessu svæði og á Hengilssvæðinu. Ég vil þess vegna að það komi algjörlega skýrt fram að ég hef falið starfshópi um rammaáætlun að setja starfsreglur þar um. Einn af þeim sem leiðir það starf er t.d. sá maður sem flokkur minn og flokkur hv. þingmanns hafa veitt þann trúnað að sitja í stjórn Landsvirkjunar. Það þýðir væntanlega að flokkur hv. þingmanns hefur fulla trú á þeim einstaklingi, sem er okkar fremsti sérfræðingur á sviði jarðhita eða meðal þeirra fremstu, þó að ég gæti talið upp nokkra góða líka þar til viðbótar. Ég hef jafnframt lýst því yfir hér í þessum stóli tveimur sinnum að ég hyggist, verði ég áfram iðnaðarráðherra, að þær reglur verði staðfestar: Ég ætla mér ekki að heimila ágenga nýtingu jarðhita. Ég hef haldið sérstakt erindi um það tveimur sinnum og lýst nákvæmlega skoðunum mínum á því og ég fylgi þeirri reglu sem Gro Harlem Brundtland setti fyrst fram í frægri skýrslu að við eigum að skila auðlindunum í sama horfi til komandi kynslóða og við tókum við þeim. Þetta er grundvallaratriði af minni hálfu. Ég segi ekki að hv. þingmaður hafi sakað mig um það en 

Herra forseti. Það er ljóst af þessum orðum ráðherra að samningurinn verður ekki staðfestur fyrr en úrskurður kemur frá ESA. Það kann að vera eftir einhverjar vikur eða svo. Þegar Kárahnjúkasamningurinn var samþykktur hér á Alþingi leið um það bil hálfur mánuður þangað til staðfesting kom frá ESA. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé tilbúinn til þess að bíða eftir næsta árshlutauppgjöri frá Century Aluminum - það er væntanlegt jafnvel núna fyrir kosningar - og skoða hvað verður um þennan samning ef horfur fyrirtækisins halda áfram að versna. Ég fagna orðum hæstv. ráðherra um að hann muni sjá til þess í embætti sínu að ekki verði fleyttur rjóminn ofan af orkuauðlindum okkar í jarðhitanum. En ég hlýt að spyrja: Hvaðan á þá orkan að koma? Hvaðan á þá orkan til Helguvíkur að koma, til 360 þús. tonna álversins í Helguvík? Og hvaðan á orkan að koma í alla vistvænu framleiðsluna og starfsemina eins og í gagnaverum og öðru ef ekki á að fara þá leið sem orkufyrirtæki eins og Orkuveita Reykjavíkur ætla sér að fara?

Herra forseti. Það er a.m.k. í gadda slegið að orkan á ekki að koma úr neðri Þjórsá, það kemur alveg skýrt fram í þeim samningum og þessu frumvarpi, það kemur sérstaklega fram í samningnum. Hv. þingmaður ræddi um fjárhagsstöðu Norðuráls. Það er rétt að það komi a.m.k. fram, hvernig sem þróunin er núna með tilliti til þess að það eru miklar dýfur og þrengingar á alþjóðlegum mörkuðum, að Norðurál var skuldlaust við lánastofnanir árið 2008 og það var með sterka sjóðsstöðu. Fyrirtækið greiddi upp skuldir sínar á árinu 2007 með rekstrarafgangi, að vísu líka með framlagi frá móðurfélaginu Century Aluminum. Það er einmitt hinn lági skattur sem við deilum stundum um sem gerir það að verkum að það er hagkvæmt að láta hagnaðinn koma fram hér á landi í samstarfi af þessu tagi. Hv. þingmaður reifar þann möguleika að fyrirtækið verði fjárvana og framselji réttindin. Þá verð ég að segja eftirfarandi: Í samningnum kemur alveg skýrt fram að á byggingartímanum er óheimilt að framselja réttindi og skyldur til annarra aðila nema allir aðilar samningsins samþykki, þar með talið ríkið. Hv. þingmaður bendir réttilega á að sú staða kynni þá að koma upp að kröfuhafar mundu taka verkefnið yfir til þess að tryggja efndir gagnvart lánasamningum. Ef sú staða kemur upp er það rétt hjá hv. þingmanni að þeim yrði að heimilt yrði að framselja þessi réttindi en um það framsal yrði að gera sérstakan samning sem ríkið verður að eiga aðild að. Ég tel nú að það sé ákaflega ólíklegt að slíkt framsal yrði gert í óþökk ríkisins. Hv. þingmaður, sem hefur lýst yfir nokkurri pólitískri ást á mér og mínum flokki, verður hugsanlega í næstu ríkisstjórn og það mundi þá upp á hana standa, ef þessi staða kæmi upp, að taka slaginn við bola þann sem hér stendur um þau mál. 

Herra forseti. Það mun ekki standa á mér að taka þann slag með hæstv. ráðherra eftir kosningar að verja hagsmuni Íslendinga gagnvart erlendum auðhringum, það er alveg á tæru. Staðan er sú að það er ekki aðeins Century Aluminum sem tapaði gríðarlega á síðasta ári, það eru þrengingar í áliðnaðinum um allt í heiminum. Við erum hér með risastór félög. Alcoa tapaði líka gríðarlega á síðasta ári, 500 millj. dollara, þó að það sé ekki jafnmikið og Century Aluminum sem töpuðu 900 milljónum. Það er ekkert launungarmál að innan skamms tíma geta öll álverin á Íslandi verið komin á eina hendi og ég er hér að tala um Rio Tinto. Við skulum aðeins hugleiða hvað við erum þá búin að setja mikið af okkar eggjum í sömu körfu, í nákvæmlega sömu körfu. Það er ein af ástæðunum fyrir því að ég geld mikinn varhuga við þessu. En ég er til í að taka slaginn með hæstv. ráðherra til að verja hagsmuni Íslands gegn erlendum auðhringum hvenær sem er.

Herra forseti. Atvinnuleysi á Suðurnesjum er núna að nálgast 15%. Með því að byggja álver í Helguvík er hægt að skapa þrjú til fjögur þúsund störf. Auðvitað getum við haft skoðanir á því hvort það er sanngjarnt eða réttlátt eða gáfulegt að byggja álver en fram hjá þeim staðreyndum er ekki hægt að horfa að okkur vantar virkilega störf. Í nútímaálverum eru 30% af störfum kvennastörf þannig að það hjálpar til í því atvinnuleysi sem við búum við á Suðurnesjum og skiptir verulega miklu máli að þetta gangi eftir. Skatttekjur af fyrirtækinu verða miklar í gegnum tíðina þegar það er komið í gang og byrjaður alvörurekstur í fyrirtækinu. Einnig mun tekjuskattur renna í ríkissjóð af launum starfsfólks, útsvarstekjur renna í sveitarsjóð sem og hafnargjöld. Ég neita því ekki að auðvitað væri gaman og gott ef hægt væri að búa til áliðngarða við hliðina á þessum álverum sem ynnu úr álinu ýmiss konar vörur. Þeir mundu skapa störf við hliðina á álverunum. En ekki er bent á neinar lausnir sem komast í hálfkvist við það sem álver gera. Þess vegna spyr ég hv. þm. Álfheiði Ingadóttur: Hvað leggið þið til 

Já, herra forseti, þrjú til fjögur þúsund störf í álveri í Helguvík, 1.873 á atvinnuleysiskrá í gær á Suðurnesjum. Ég vil spyrja hv. þm. Grétar Mar Jónsson á móti: Þessi tala, þrjú til fjögur þúsund störf, er hún miðuð við 250 þúsund tonna álver, eins og umhverfismatið gerir ráð fyrir eða er hún miðuð við 360 þús. tonna álver eins og samningurinn gerir ráð fyrir? Eða er þetta kannski miðað við 150 þús. tonna álver eins og loftslagsheimildirnar gera ráð fyrir? Það er nefnilega ekki á vísan að róa í þessu, hv. þingmaður, og þær tölur sem fleygt hefur verið um atvinnusköpun í þessu verkefni eru bara ekki réttar, þær byggja ekki á raunhæfum forsendum. Það er allt á floti með þetta verkefni. Ég hef bent á það hér að leyfin eru ekki til staðar. Ég hef líka bent á að orkuöflunin er öll í uppnámi. Það er ekki til orka fyrir þessa starfsemi sem lofar þrjú til fjögur þúsund störfum. Ég hef líka bent á að orkuflutningurinn er í uppnámi. Sveitarstjórnin í Ölfusi vill ekki hleypa línunum í gegn, segir að það verði banabiti í iðnaðarframleiðslu í sveitarfélagi sínu. Ég hef líka bent á að staðan á álmörkuðum er þannig að það er afskaplega lítil von um að þar batni eitthvað á næstu missirum. Verið er að loka álverum alls staðar í heiminum. Ég hef líka bent á að skuldastaða móðurfélagsins, Century Aluminum, er ekki beysin þegar Moody's breytir lánshæfismatinu úr B2 niður í CAA3. Það er því margt að athuga áður en menn fullyrða að þarna séu þrjú til fjögur þúsund störf. Ég minni á að störfin í álverum eru einhver þau dýrustu sem hægt er að skapa. Það er hægt að skapa miklu fleiri störf fyrir sömu peninga í öðrum iðngreinum.

Herra forseti. Það er sami söngurinn sem við heyrum frá Vinstri grænum þegar verið er að tala um stóriðju eða að virkja yfir höfuð og breytist ekki neitt í því, við fáum engin ný rök í málinu. Talið er að á Suðurnesjasvæðinu sé verið að nýta um 200 megavött og að þau geti farið upp í tvö þúsund megavött ef djúpborunarverkefnin, tilraunaverkefnin sem eru í gangi, ganga upp. Auðvitað er það áhyggjuefni ef Hitaveita Suðurnesja, Orkuveita Reykjavíkur, Landsvirkjun og Landsnet fá ekki fjármagn til að fara í þær framkvæmdir. Ég lít þannig á að það sé verkefni stjórnvalda að tryggja að þessi fyrirtæki nái því fjármagni sem til þarf til þess að geta skapað þessi störf. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir talar hér um að það séu bara 18 hundruð og eitthvað atvinnulausir á Suðurnesjum, 

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að stæla hér við hv. þm. Grétar Mar Jónsson. Sami söngurinn, segir hann, og ég segi: Sömuleiðis, takk.  Það er hins vegar alveg ljóst að Frjálslyndi flokkurinn hallar sér í að verða fjórði stóriðjuflokkurinn á Alþingi og mér finnst það miður. Mér finnst það miður því að það samrýmist ekki hans afstöðu í öðrum málum sem hefur verið miklu nær fólkinu í landinu en auðhringjunum. Og við Grétar Mar Jónsson vil ég segja að lokum að djúpborunarverkefni sem á að skila Suðurnesjum 2000 megavöttum er í það minnsta 40 ár inn í tímann.

Herra forseti. Ég vil byrja á að fagna því að þetta mál skuli vera tekið til umræðu. Það er búið að vera nokkuð lengi á dagskránni en hefði verið hægt fyrir nokkrum vikum síðan að taka það fyrir og afgreiða það frá þinginu ef hæstv. forseta hefði sýnst svo. Það hefur aldrei staðið til af hálfu okkar sjálfstæðismanna að tefja framgang þessa máls á einn eða annan hátt frekar en við höfum tafið þau mál önnur sem til þjóðþrifa horfa og verið hafa á dagskrá og afgreidd. Það er dálítið sérstakt að hlusta á umræður eins og hér hafa farið fram, stælur um hversu mörg störfin verða sem álverið skapar á uppbyggingartímabilinu, þegar álverið er tekið til starfa og þar fram eftir götunum. Hvort þarna verði svona stórt álver eða heldur stærra álver eða enn þá stærra álver. Sannleikurinn er einfaldlega sá, og er miður að sú staða sé uppi hjá okkur, að hér er um verulegt atvinnuleysi að ræða. Það er ekki um marga stóra fjárfestingarkosti fyrir okkur að velja. Það er ekki mikið um að menn vilji koma hingað og festa hér fé og skapa þannig störf með eigin fjármagni. Þetta verkefni er langsamlega stærsta verkefnið sem við sjáum fram á að geti farið af stað í fyrirsjáanlegri framtíð og haft einhver veruleg mælanleg áhrif á það atvinnuleysi sem hér er til staðar, sérstaklega á því svæði landsins þar sem atvinnuleysi er hæst í dag. Reynt er að kasta rýrð á þann samning sem lagður er fyrir í frumvarpsformi. Þessi samningur er að öllu leyti sambærilegur hvað efnisatriði varðar við aðra samninga sem gerðir hafa verið. Ef eitthvað er er um heldur minni skattaívilnanir að ræða en verið hefur í öðrum sambærilegum samningum. Hér hefur verið reynt að efast um að hann stæðist samninginn um Evrópska efnahagssvæðið en út frá því sem ég nefndi, út frá öðrum samningum sem samþykktir hafa verið af ESA, er ekki nokkur einasta ástæða til þess að efast um að þessi samningur muni ekki verða samþykktur af Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins. Frekar en að vera tortrygginn gagnvart því sem hér er lagt fram og staglast um hvort þetta séu mörg eða fá störf ættum við að fagna því að við skulum yfirleitt vera með mál eins og þetta til umræðu í þinginu. Mál sem leiðir til fjárfestingar, skapar störf í uppbyggingu, skapar störf til framtíðar og skapar okkur útflutningstekjur í framtíðinni til þess að bæta stöðu okkar í viðskiptum við útlönd. Það er því full ástæða til þess að fagna þessu máli og ég treysti því að við klárum afgreiðslu þess áður en þingstörfum lýkur í dag og það leiði til þess að þær framkvæmdir sem um ræðir fari af stað bæði fljótt og vel og skili Suðurnesjunum og Íslandi öllu miklum og ómældum arði í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég held að ég geti tekið undir hvert einasta orð sem sá sem talaði á undan mér, hv. þm. Árni Mathiesen, sagði. Ég fagna því mjög að þetta mál sé loksins komið á dagskrá og til umræðu á hinu háa Alþingi og allt tal, eins og í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur um að Sjálfstæðisflokkurinn hafi verið að tefja þetta mál, er náttúrlega þvílík fjarstæða að það tekur engu tali. Það er minnihlutaríkisstjórnin sem fer með dagskrárvaldið hér í þinginu eins og ítrekað hefur komið fram núna á síðustu dögum. Hún hefði haft það í hendi sér hvenær sem er að setja þetta mál á dagskrá og ekki tefja fyrir því og senda óvissuskilaboð út á markaði sem eru mjög alvarleg skilaboð á þessum tíma. Þessi framkvæmd er mjög mikilvæg í margvíslegu tilliti. Hún er mikilvæg út frá hagsmunum fyrirtækisins vegna þess að ákveðið er að byggja upp fyrirtæki á hagkvæman hátt með hagkvæma og hreina orku. Þessi framkvæmd er ekki síður mikilvæg út frá hagsmunum Suðurnesja því að eins og komið hefur fram og verið tiltekið skapast fleiri þúsund störf, hvort sem það er við uppbyggingu eða til framtíðar. Ég tek undir með hv. þm. Grétari Mar Jónssyni, það eru störf sem skipta máli og eru mjög mikilvæg, einkum og sér í lagi á þessum tíma þegar fjöldi manns er atvinnulaus á Suðurnesjum. En þetta er ekki síður mikilvægt út frá hagsmunum Íslands og Íslendinga allra og þeirri atvinnuuppbyggingu sem við þurfum að fara í á næstu missirum til þess að koma okkur út úr þessari blessuðu kreppu. Verið er að senda skilaboð út um allan heim. Norðurál er nefnilega eitt fárra íslenskra fyrirtækja sem nú um stundir hefur tækifæri og möguleika til þess að fá fjármögnun úti í hinum stóra heimi. Og við þær aðstæður sem við glímum við nú eru fjárfestingarsamningar af þessu tagi nauðsynleg forsenda til þess að það gangi eftir. Við vitum að lánastofnanir erlendis fylgjast mjög grannt með framvindu mála hér og allt það hik sem verður á svona framkvæmd og sem orðið hefur, sendir ekki góð skilaboð til þeirra sem ætla sér að fjármagna svona verkefni. Það er skylda okkar að tryggja að umhverfið verði stöðugt og gott og að við getum boðið fjárfestum, hvort sem þeir eru erlendir eða innlendir, upp á bestu mögulegu aðstæður eins og hægt er. Það er allt mjög mikilvægt, ekki síst í núverandi árferði þegar mikið liggur við. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið. Það kemur allt fram í áliti nefndarinnar og meirihlutaálitum hv. iðnaðarnefndar og efnahags- og skattanefndar þar sem lykilatriði verkefnisins eru tiltekin. Eftir þá umræðu sem spannst hér áðan get ég ekki annað en nefnt það sem allt snýst í rauninni um. Þetta snýst allt saman um pólitík og mismunandi hugmyndafræði. Það kom svo glögglega í ljós þegar hv. þm. Álfheiður Ingadóttir ræddi áðan um hver hugmyndafræði þeirra og nálgun gagnvart atvinnulífinu er og hugsunin gagnvart skattlagningu á atvinnulífið. Ég held að það hafi kristallast hér að í augum fylgismanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er atvinnulífið fyrst og fremst hressilegur skattstofn. Hann er ekkert annað. Það kom svo bersýnilega í ljós þegar þingmaðurinn talaði áðan að hún fann allt því til foráttu að þessi samningur skyldi gerður. Hér væri verið að grafa undan einhverjum möguleikum á því að hafa eins háa skattprósentu og við gætum hugsanlega einhvern tímann hugsað okkur að setja á þetta ágæta fyrirtæki. Hún notaði orðalagið „að læsa félagið inni“ í 15% skatti. Ég var í gær stödd á fundi þar sem fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs talaði um að það væri verið að „bólusetja“ fyrirtækið fyrir skattahækkunum. Ef það er ekki einhver undarlegur hugsanagangur þá - ég á bara ekki orð yfir það. Þarna koma pólitísk hugmyndafræði, pólitískur ágreiningur og pólitísk sýn á hlutina glögglega fram. Ég lít svo á að þarna séum við að tryggja sterkan, stöðugan og fastan atvinnuveitanda á svæði sem svo sannarlega þarf á því að halda. En hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sér bara fyrirtæki sem ekki er hægt að hækka skatta á. Og ég fagna því að hæstv. fjármálaráðherra, sem ég held að deili skoðunum hv. þingmanns, er genginn hér í salinn.  Ég segi bara fyrir mig að ef það er spurningin um að fá minni part af stærri köku en stóran part af minni köku leyfi ég mér að fullyrða að þessi fjárfestingarsamningur tryggi til framtíðar að það verði einhver skattstofn á þessu svæði sem mun gefa tekjur til framtíðar. Það kom líka berlega í ljós í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur og í andsvörum hennar og viðræðum við hæstv. iðnaðarráðherra að þessi minnihlutaríkisstjórn, sem er ætlað vera hér í örfáa daga í viðbót, er nokkurs konar með eða á móti ríkisstjórn. Hún getur í krafti lýðræðisins að eigin áliti verið með stefnu bæði með og á móti í sama málinu. Hæstv. iðnaðarráðherra og aðrir þingmenn Samfylkingarinnar sem eru með þessu máli - sem eru nú reyndar ekki allir þingmenn Samfylkingarinnar, geri ég fastlega ráð fyrir, en þeir sem ég gruna um að vera mótfallnir þessu máli eru nú ekki hér í salnum - mæla þessu mikið bót og eru búnir að tala hér hátt og snjallt fyrir þessu máli og ég fagna því. Ég fagna því að þeir eru þeirrar skoðunar.  En með-og-á-móti-ríkisstjórnin getur verið bæði með og á móti sama málinu, segir hv. þm. Álfheiður Ingadóttir. Hún hélt því fram að það væri vegna þess að þetta væri arfur frá gamalli tíð, þau gerðu þetta svona og gætu ekki stoppað málið af því að þetta væri minnihlutastjórn. Ég leyfi mér að efast um það og ég leyfi mér að halda því fram að verði þessir tveir flokkar - og guð forði því - í samvinnu í ríkisstjórn eftir kosningar held ég að þetta sé nefnilega einmitt línan. Þessir flokkar munu ekki ná saman um eitt eða neitt og munu vera með sitt hvort minnihlutaálitið í hvaða máli sem við getum hugsað okkur að verði lögð fram þegar þeir eru ekki sammála. Þá munum við reyna að treysta á t.d. eins og í svona málum að Samfylkingin, sem er tilbúin að leggja í orkufrekan iðnað, mun treysta á að fá okkur sjálfstæðismenn og jafnvel framsóknarmenn með í málinu og skilja vinstri græna eftir með hjáróma minnihlutaálit eins og verið er að gera núna. Þeir kjósendur Vinstri grænna sem halda að með því að kjósa geti þeir komið í veg fyrir og stoppað öll mál sem Vinstri grænir eru einir á móti og hafa sérstakar skoðanir á - ég leyfi mér að fullyrða að þeir muni bara sitja eftir og hafa minnihlutaskoðanir eins og alltaf. Samfylkingin muni þá treysta á vel hugsandi og þenkjandi fólk til að hjálpa sér með góð mál í gegnum þingið þegar þingmenn, eins og sá sem hér labbar fram hjá, geta ekki komið sér saman um þessi mál. En virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir að forseti hefur komið þessu ágæta máli á dagskrá og ég hlakka mjög til að sjá þessa framkvæmd verða að veruleika sem er góð framkvæmd og mun styrkja og styðja við atvinnuuppbyggingu á Suðurnesjum. Við hv. þm. Katrín Júlíusdóttir getum notið þess að vera sammála í þessum málum, kæri þingmaður.

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir það með hv. þingmanni, ég fagna því mjög að þessi fjárfestingarsamningur er á dagskrá og verður afgreiddur frá þinginu. Ég held að hann skipti töluverðu máli og renni stoðum undir það að verkefnið gangi eftir, enda hefur verið unnið að honum um margra mánaða skeið. Hann var kominn á teikniborðið og tilbúinn í tíð fyrri ríkisstjórnar og iðnaðarráðherra fór með hann inn í ríkisstjórn og Alþingi í febrúar. Formaður iðnaðarnefndar leiddi hann síðan í gegnum sína nefnd. Ég held að við eigum bara að fagna því mjög að þetta verkefni verður vonandi frekar að veruleika eftir að þessi samningur er kominn fram. Það sem stendur okkur Íslendingum núna næst er að auka framleiðslu í landinu, verðmætasköpun og fjölga verðmætum og góðum störfum. Það skiptir öllu máli og þess vegna eigum við að fagna því að þetta verkefni er komið fram um leið og við eigum að bera virðingu fyrir skoðunum þeirra sem eru því andstæð og vilja nýta orkuna í annað. Það gengur þvert á flokka hvernig fólk vill standa að uppbyggingu í atvinnulífi, hvort menn eru með eða á móti einstökum verksmiðjum eða hvort menn vilja byggja upp öðruvísi iðnað, gagnaver, álþynnuverksmiðjur eða annað. Niðurstaða er samt fengin í þetta mál. Sveitarfélögin suður frá og stjórnmálamenn á Alþingi í miklum meiri hluta eru því fylgjandi að byggt verði álver í Helguvík og það er mikið fagnaðarefni. Þarna gætu orðið þúsundir starfa strax í haust við uppbygginguna. Það er tæpt ár síðan við fyrrverandi fjármálaráðherra tókum skóflustungu að þessu verkefni. Síðan hefur töluvert mikið verið byggt þarna og milljarðar settir í verkefnið. Vonandi fjölgar þeim mjög. Þess vegna eigum við að fagna því að þetta mikil og breið pólitísk samstaða hafi náðst um málið, bæði á Alþingi og heima í héraði. Á Suðurnesjunum er nokkuð órofa samstaða um þetta verkefni. Þar verður maður ekki var við nokkra einustu merkjanlegu andstöðu við málið, heldur mikla eftirvæntingu eftir því að þetta mikilvæga atvinnuverkefni gangi fram og því vildi ég spyrja hv. þingmann hvort við ættum ekki að fagna því að þetta gangi fram 

Virðulegur forseti. Ég get fagnað með hv. þingmanni og tek undir að það er mjög gott að þetta sé komið í framkvæmd. Ég var ekki að gera lítið úr einum eða neinum skoðunum í ræðu minni áðan. Ég ber virðingu fyrir skoðunum annarra og ég ber virðingu fyrir skoðunum hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur. Það sem ég fetti fingur út í hér var stefnuleysi og ósamstæð stefna í ríkisstjórn. Ég var að gagnrýna að ríkisstjórn sem er skipuð tveimur flokkum sem ætla sér að fara hér áfram í ríkisstjórnarsamstarf fái þeir til þess umboð eru algjörlega hvor á sínum endanum þegar kemur að þessu verkefni. Ég set spurningarmerki við það sem kjósendur standa frammi fyrir núna þegar þeir ganga að kjörborðinu. Hver verður stefna með-og-á-móti-ríkisstjórnarinnar? Hvort verður stefna þeirrar ríkisstjórnar sem yrði þá mynduð fylgjandi framkvæmdum sem þessum og tilbúin til að beita pólitískum vilja og pólitískri stefnu í þágu þess að byggja upp svona verkefni eða á móti þess háttar samningum og þess háttar verkefnum? Það var það sem ég var að fetta fingur út í. Ég ber mikla virðingu fyrir andstæðum skoðunum en mér þykir verra þegar þær er að finna innan sömu ríkisstjórnar um svona grundvallaratriði, sérstaklega þegar það er innan ríkisstjórnar sem verið er að mynda á teikniborðunum úti um allt miðað við það sem maður heyrir. Þessir tveir flokkar eru búnir að gefa það út að þeir vilji ekki vinna með neinum öðrum. Á hverju eiga kjósendur von? Eiga þeir von á að með-og-á-móti-ríkisstjórnin verði með orkufrekum iðnaði eða verður með-og-á-móti-ríkisstjórnin á móti orkufrekum iðnaði?

Virðulegi forseti. Helguvík verður ekki byggð nema einu sinni. Nú erum við að ná fram þessum áfanga hér sem verður vonandi til þess að álverið rísi og fari á fullt, þær framkvæmdir sem nú þegar eru hafnar af miklum krafti eins og stóð á forsíðu Víkurfrétta í vikunni undir fyrirsögninni: Það verður ekkert hik á Helguvík. Ég tel allar líkur á því að þetta verkefni gangi fram, Norðuráli gangi áfram vel að fjármagna verkefnið og það verði til þess að störfum fjölgi, tekjustofnar sveitarfélaga og íbúa á Suðurnesjum og suðvesturhorninu eflist og batni verulega. Ég held að hvaða ríkisstjórn sem tekur við eftir kosningar verði með því að auðlindir Íslands, orkan í iðrum jarðar og fallvötnin, verði nýttar. En auðvitað hafa flokkar og fólk þvert á flokka mismunandi skoðanir á því hvernig eigi að nýta orkuna, hvað eigi að ganga langt hverju sinni og með hvaða hætti. Það er ekkert annað en gott, heilbrigt og jákvætt að flokkarnir spegli litróf í því. Mestu skiptir að ná samstöðu um svona grundvallaratriði, svona stórbrotin verkefni í atvinnuuppbyggingu og verðmætasköpun í samfélaginu eins og álverið í Helguvík. Ég hef stutt það um langt skeið og er ánægður með að þessi samningur skuli nú ganga fyrir þingið. Að honum hafa margir unnið og eiga þakkir skildar fyrir það. Það er góð samstaða um málið í þinginu og því er engin ástæða til að gera lítið úr því að einhverjir stjórnmálamenn og flokkar hafi aðrar áherslur í þessu en við sem styðjum málið. Það er bara svoleiðis sem það er. Auðvitað starfa gjörólíkir flokkar saman til lengri og skemmri tíma. Flokkarnir sem voru í síðustu ríkisstjórn eru gjörólíkir, hægri sinnaður íhaldsflokkur annars vegar og jafnaðarmannaflokkur hins vegar, en menn reyna að ná saman um mikilvæg verkefni. Það eiga menn að bera gæfu til að gera í þinginu líka, þvert á flokka og þvert á ríkisstjórnarsamstarf, að mikilvægustu málin gangi fram hverju sinni sé um það góð samstaða eins og þetta verkefni hér, að álver rísi í Helguvík.

Virðulegur forseti. Það er nefnilega lykilatriði að um þetta verkefni er mikil samstaða í þinginu, um það er ekki deilt. Það er nákvæmlega það sem kemur fram þegar við horfum til þess hverjir skrifa undir meirihlutaálitið. Það er heldur ekki um það deilt að ósamstaða er um þetta mál í ríkisstjórninni og hv. þingmaður vék sér fimlega undan því að nefna það í ræðu sinni. Hann talaði bara um að við þyrftum að bera virðingu fyrir skoðunum annarra. Ég ítreka að ég ber alla virðingu fyrir skoðunum annarra en mér þykir verra að þær séu margar innan sömu ríkisstjórnar þegar um svo merkilegt og mikilvægt verkefni er að ræða. Hv. þingmaður nefndi einmitt fyrrverandi ríkisstjórn, fráfarandi ríkisstjórn, sem við vorum bæði aðilar að, ég sem þingmaður og þingmaðurinn sem bankamálaráðherra. Það er alveg rétt að þeir flokkar eru mjög ólíkir og um mörg mál vorum við ekki sammála - enda hvernig fór sú ríkisstjórn? Hún fór ekki vel, blessunin, og fór frá völdum einmitt vegna þess að ekki var næg samstaða um grundvallarmál í þeirri ríkisstjórn. Þess vegna segi ég að þegar gerðir eru samningar, ekki síst þegar gerðir eru stjórnarsáttmálar, verða svona hlutir að liggja fyrir. Maður getur borið alla virðingu fyrir andstæðum skoðunum, en þá verður líka að liggja fyrir að þegar menn eru búnir að gera samkomulag um ákveðin atriði í ríkisstjórnarsamstarfi haldi þeir hlutir. Það er nákvæmlega það sem ég vil leyfa mér að halda fram að hafi klikkað í seinustu ríkisstjórn, það var sífellt verið að tala um hluti sem var vitað að ekki væri samkomulag um. Þess vegna velti ég fyrir mér þessum tveimur flokkum í ríkisstjórn. Í framhaldi af kosningunum núna leyfi ég mér að draga í efa að um þessi mál, sem menn hafa andstæðar skoðanir á, verði 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hér er loks komið til umræðu það mál sem við sjálfstæðismenn höfum ítrekað kallað eftir til umræðu hér undanfarna daga. Margsinnis höfum við óskað eftir því við hæstv. forseta að hann breyti dagskrá þingsins þannig að hægt væri að ræða þetta mál á undan öðrum. En nú er málið komið á dagskrá og er það vel. Eins og flestir hljóta að sjá er um mjög mikilvægt atvinnuskapandi mál að ræða, ekki einungis fyrir Suðurnesin þar sem álverið mun rísa í sveitarfélögunum Garði og Reykjanesbæ, heldur munu þessar framkvæmdir og starfsemin, þegar hún hefst á árinu 2011, hafa jákvæð áhrif langt út fyrir Reykjanesið. Í meginatriðum felur þetta frumvarp í sér heimild til ríkisstjórnar Íslands og iðnaðarráðherra fyrir hennar hönd að veitt verði heimild til að semja við Norðurál Helguvík ehf. og eiganda þess um álver í Helguvík í samræmi við ákvæði frumvarpsins um að Norðurál reisi og reki álver til framleiðslu á allt að 360.000 tonnum af áli á ári. Einnig felur frumvarpið í sér undanþágu Norðuráls frá ýmsum almennum reglum vegna rekstrar álversins. Helstu undanþágurnar snúa að frávikum frá reglum um skatta og gjöld. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að þessi frávik séu sambærileg þeim sem kveðið er á um í lögum um heimild til samninga um álbræðslu á Grundartanga og á Reyðarfirði og heldur minni ef eitthvað er. Efnahagshrunið síðastliðið haust hafði mikil áhrif á framkvæmdirnar við álverið í Helguvík, m.a. vegna þess að íslenskir bankar ætluðu að sjá um fjármögnun framkvæmda Norðuráls. Á sama tíma hefur heimskreppan valdið lækkun á álverði og eftirspurn eftir áli hefur minnkað vegna samdráttar á flestum sviðum framleiðslu í heiminum. Hins vegar má ætla að eftirspurn eftir áli muni aukast um leið og efnahagur á Vesturlöndum fer batnandi. Aðdragandann að byggingu álvers í Helguvík má rekja allt til ársins 2004 þegar forsvarsmenn Norðuráls komu á fund Reykjanesbæjar til að kynna sér aðstæður í Helguvík fyrir álver sem þeir vildu ráðast í að byggja. Æ síðan hefur verið unnið að því að þetta verkefni verði að veruleika. Er skemmst frá því að segja að þetta verkefni Norðuráls í Helguvík hefur allan tímann notið mikils stuðnings og velvildar íbúa á Suðurnesjum.

Og í iðnaðarráðuneytinu.

Og í iðnaðarráðuneytinu, eins og hæstv. iðnaðarráðherra skaut hér inn í. Einnig er mikill og almennur áhugi á framgangi verkefnisins hjá verkalýðsfélögum, atvinnulífinu, verktökum, verkfræðingum, arkitektum og iðnaðarmönnum, svo eitthvað sé nefnt. Ljóst er að mörg störf muni skapast jafnt við framkvæmdina sjálfa og þegar álverið tekur til starfa. Eins og fram kemur í nefndaráliti leitaði nefndin eftir umsögnum fjölmargra aðila þar á meðal sveitarfélaga á Suðurnesjum. Álit bárust frá sveitarfélögunum Garði, Vogum og Reykjanesbæ. Í álitum þessara sveitarfélaga kemur mjög skýrt fram að þau binda miklar vonir við álversframkvæmdir og leggja ríka áherslu á mikilvægi álversframkvæmda í Helguvík fyrir atvinnulíf og íbúa á Suðurnesjum. Einnig komu fyrir iðnaðarnefnd fulltrúar verkalýðs- og sjómannafélags Suðurnesja sem höfðu mjög sterkar skoðanir á nauðsyn þess fyrir atvinnulífið á Suðurnesjum að álver rísi í Helguvík. Þeir bentu á máli sínu til stuðnings að mesta atvinnuleysi á landinu er á Suðurnesjum en samkvæmt tölum sem mér bárust í gær eru 1.879 manns á Suðurnesjum skráðir án atvinnu sem skiptast þannig að það eru 1.089 karlar og 790 konur. Í álveri eru fjölmörg störf fyrir bæði kynin, ekkert síður konur en karla. Má ætla að álver í Helguvík komi til með að létta á atvinnuleysi kvenna einkum þar sem Norðurál er með þá stefnu að ráða konur ekki síður til starfa en karla. Fjölmörg störf eru í álveri sem henta konum jafnt sem körlum. Þegar atvinnuástandið er með þeim hætti sem nú blasir við er ekki hægt að hafna verkefni eins og þessu. Samdráttur í byggingariðnaði er mikill á Suðurnesjum eins og annars staðar á landinu og mun því verkefni eins sem þetta hafa mjög jákvæð áhrif á byggingartíma álversins. En ég get vissulega tekið undir það með hv. þm. Álfheiði Ingadóttur og hæstv. iðnaðarráðherra að álverið verður ekki til þess að útrýma atvinnuleysi á Suðurnesjum enda er sífellt verið að kanna önnur atvinnutækifæri á svæðinu. Virðulegi forseti. Allt frá því að varnarliðið fór af landi brott hefur atvinnuleysi á Suðurnesjum verið viðvarandi. Þegar varnarliðið fór má segja að rúmlega 700 störf hafi horfið af vinnumarkaðnum og ekki hefur enn tekist að skapa þau störf að nýju. Álver í Helguvík gefur því fólki á Suðurnesjum von um vel launuð framtíðarstörf. Þá er ljóst að bæði á byggingartíma álvers og eftir að starfsemin hefst mun álverið veita fjölda háskóla- og tæknimenntaðra einstaklinga atvinnu. Í stóriðju er talið að um 40% starfsfólksins sé með háskóla- eða tæknimenntun. Þá eru ekki taldir með arkitektar og sérfræðingar og verkfræðistofur sem m.a. þjónusta þessi fyrirtæki. Álver í Helguvík mun því hafa mikil og margvísleg áhrif á atvinnulífið á Suðurnesjum. Starfsemi álvera byggist mjög á þjónustu utanaðkomandi fyrirtækja. Á síðasta ári greiddi Norðurál um 25 milljarða til þjónustufyrirtækja, orkufyrirtækja og í laun og launatengd gjöld. Þar af námu greiðslur til þjónustufyrirtækja um 10 milljörðum kr. Það er því eftir miklu að sækjast fyrir atvinnulífið á Suðurnesjum að álver rísi í Helguvík. Þegar varnarliðið fór af landi brott hægðist á starfsemi fjölmargra þjónustufyrirtækja sem höfðu fyrst og fremst þjónustu af varnarliðinu. Nú sjá þessi fyrirtæki möguleika á að auka starfsemi sína að nýju með tilkomu álversins. Gert er ráð fyrir að álverið verði byggt í fjórum 90.000 tonna áföngum og að ársframleiðsla þess verði allt að 360.000 tonn. Áætlað er að álverið taki til starfa á seinni hluta árs 2011 og að fjöldi starfsmanna í fullu starfi verði þá um 210 talsins. Við gangsetningu fjórða áfanga er áætlaður starfsmannafjöldi 540 manns í fullu starfi en áfangaskipting og byggingartími mun taka mið af orkuöflun álversins auk annarra aðstæðna. Það er því ekki nema von að sveitarfélögin á Suðurnesjum, aðilar vinnumarkaðarins og ekki síst allur almenningur á Suðurnesjum séu hlynnt því að álver rísi í Helguvík. Jákvæðni gagnvart þessum framkvæmdum í Helguvík nær langt út fyrir Suðurnesin ef marka má nýjustu skoðanakannanir en samkvæmt skoðanakönnunum Fréttablaðsins sem birtist í blaðinu um páskana kom fram að 57,5% aðspurðra sögðu já við álveri í Helguvík. Virðulegi forseti. Það er nauðsynlegt að koma hjólum atvinnulífsins af stað að nýju. Það er álit Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands að gott svigrúm sé til stórframkvæmda á árinu 2009–2011 þar sem slaki verður í hagkerfinu á þessu tímabili að öðru óbreyttu. Sökum aukinnar þátttöku innlends verkafólks munu auknar framkvæmdir ekki valda miklum usla á vinnumarkaði. Þá má búast við jákvæðum áhrifum á gengi íslensku krónunnar og auknar framkvæmdir valdi því að vextir verði hærri en ella. Það er mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að frumvarp þetta verði nú að lögum m.a. vegna þess að fjárfestingarsamningurinn mun styðja Norðurál Helguvík við öflun fjármagns og tryggja þannig framvindu framkvæmda við álversuppbygginguna í Helguvík Auk mikilvægis framkvæmdanna fyrir atvinnulífið á Suðurnesjum og á Suðvesturhornið og þeirra jákvæðu breytinga sem það mun hafa á tekjustofna sveitarfélaga, húsnæðismarkaðinn og atvinnumarkaðinn almennt þurfum við Íslendingar á því að halda á þessari stundu að sjá fram á að það sé raunverulega verið að gera eitthvað til að koma atvinnulífinu af stað aftur og skapa ný atvinnutækifæri. Því ber að fagna. Auk þess sem verkefnið mun hafa margvísleg jákvæð hliðaráhrif eins og kom fram hjá fulltrúum sveitarfélaganna á Suðurnesjum sem komu fyrir iðnaðarnefnd. Allir mæltu þeir eindregið með að frumvarpið yrði samþykkt og skjóta með því styrkari stoðum undir atvinnulífið á Suðurnesjum eftir langt skeið atvinnuleysis, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Nú sér væntanlega fyrir endann á langþráðu baráttumáli sem skiptir miklu máli fyrir þjóðina í heild, fyrir atvinnustöðu og uppbyggingu atvinnu á Suðurnesjum, fyrir stöðu heimilanna á Suðurnesjunum, stöðu atvinnusköpunar á Suðurlandi og í landinu í heild. Reikna má með að um 400 störf muni skapast í álverinu í Helguvík á frumframleiðslustigi en alls um 1.100 störf með störfum tengdum álverinu sjálfu. Á byggingartíma má reikna með á þriðja þúsund starfa á Suðurnesjum og víðar, til að mynda með línulögnum, kísilversmöguleikum og fleiri þáttum og verkefnum. Reiknað er með að álverið í Helguvík verði byggt í fjórum áföngum, 90.000 tonn í hverjum áfanga. Að loknum áfanga 2, þegar framleiðslan getur farið í 180.000 tonn, má reikna með frekari framleiðslu varnings úr áli og nú þegar hefur meiri hluti sjálfstæðismanna í Reykjanesbæ lagt drög að því með aðstandendum álversins í Helguvík. Framleiðsluverksmiðjur úr áli gætu verið á Suðurlandsundirlendinu með tilkomu nýs Suðurstrandarvegar sem er á lokastigi fyrri hluta, 35 kílómetra vegalengd, en seinni hlutinn, 15 kílómetrar, verður boðinn út fyrir næsta haust ef framvindan gengur fram sem horfir. Virðulegi forseti. Tafir á framgangi málsins í höndum ríkisstjórnar Vinstri grænna og Samfylkingar er vissulega mikið áhyggjuefni. Málið hefur verið tafið af ríkisstjórninni til afgreiðslu Alþingis. Fáir töldu vera hindrun fyrir framgangi uppbyggingar álvers í Helguvík á byrjunarreit, ekki síst með tilliti til þess áfalls sem varð á Suðurnesjum við óvæntu og skyndilegu brotthvarfi bandaríska hersins á Keflavíkurflugvelli þar sem nær þúsund manns misstu vinnu sína. Sveitarstjórnarmenn á Suðurnesjum, sér í lagi í Reykjanesbæ, hafa brugðist við af miklum metnaði og ákveðni, djörfung og bjartsýni, og margt hefur áunnist eftir svo mikið áfall sem varð. Viljayfirlýsing um byggingu álvers á Bakka við Húsavík gekk lengra en hvað Helguvík snertir en hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson skrifaði þá undir viljayfirlýsingu um fjárfestingarsamning varðandi Bakka. Nú hefur viljayfirlýsing stjórnvalda varðandi álver í Helguvík verið dregin von úr viti. Slíkt sleifarlag hæstv. ríkisstjórnar á viðkvæmum og viðsjárverðum tímum er vítavert og jaðrar við skemmdarverk í möguleikum á mikilli atvinnusköpun á Íslandi. Allar tafir í framgangi slíkra stórverkefna sem bygging álvers er, geta valdið því að vænleg og örugg verkefni geta fallið milli skips og bryggju. Tafir og mismunandi yfirlýsingar stjórnvalda eru stórhættulegar í þessum efnum og illt er að núverandi stjórnarflokkar hafi gefið misvísandi yfirlýsingar út og suður. Fjárfestingarfyrirtæki láta ekki teyma sig á asnaeyrunum þegar ýmsir aðrir valkostir standa til boða í öðrum löndum. Eftir er að sjá hvort fjáröflunarmöguleikar til smíði álvers í Helguvík hafi versnað því að drátturinn á framgangi þessa máls og sleifarlagið allt hefur haft mjög neikvæð áhrif í stöðunni. Nú sér vonandi og væntanlega fyrir endann á þessu máli, og þótt fyrr hefði verið, virðulegi forseti.

Herra forseti. Hér er til umræðu eitt stærsta hagsmunamál Suðurnesjamanna til áratuga en eins og fram hefur komið í umræðunni hafa þeir orðið illa úti í atvinnumálum að undanförnu. Ég sakna þess að hæstv. iðnaðarráðherra skuli ekki vera í salnum en ég vil hæla honum, og alveg sérstaklega fyrir að hafa lagt umhverfisstefnu Samfylkingarinnar frá árinu 2007 á hilluna í bili. Fyrir tveimur árum tók varnarliðið sig upp og hélt vestur um haf með allt sitt hafurtask með tilheyrandi atvinnu- og tekjumissi fyrir þetta landsvæði, Suðurnesin. Í framhaldinu var komið á þróunarfélagi sem hefur með höndum uppbyggingu á svæðinu og leggur sitt af mörkum við að koma á fót verkefnum sem skapað geta ný tækifæri. Margt hefur verið gert þar ágætlega, t.d. með uppbyggingu á háskólasamfélagi, og ýmislegt var í burðarliðnum og er kannski enn þá. Mörg, kannski flest, þeirra verkefna sem unnið var að hafa verið sett í frost eða salt vegna efnahagskreppunnar sem vonandi hefur ekki farið fram hjá neinum. Það má líka nefna að síaukinn ferðamannastraumur til landsins gerði uppbyggingu í tengslum við flugsækna starfsemi mögulega þó að staða flugstöðvarinnar hafi vissulega verið betri en hún er núna. Nú blasir þar við samdráttur eins og alls staðar annars staðar. Eins og staðan er í dag, 17. apríl 2009, mælist atvinnuleysi yfir 17% á Suðurnesjum og hvergi annars staðar á landinu hefur það náð tveggja stafa tölu enn þá. Meðaltalið á landinu öllu var innan við 9% í mars en í dag ganga tæplega 1.900 manns um bæina og mæla göturnar. Þeim fer ört fjölgandi. Því þarf engum að dyljast að verkefni við uppbyggingu álvers í Helguvík gæti orðið til þess að rétta verulega af þann mikla halla sem finna má á Suðurnesjum því að fátt annað virðist í farvatninu sem er í líkingu við stærðina sem þetta verkefni býður upp á. Sumir virðast halda að við höfum enn þá efni á að velta fyrir okkur hvort við eigum að nýta náttúruauðlindir okkar. Mér finnst, virðulegi forseti, svolítill 2007-bragur á því. Draumalandið var ekkert annað en sæmilegur draumur. Blákaldur veruleikinn blasir nú við þegar við erum vöknuð. Þessir sömu og velta fyrir sér hvort við eigum að nýta náttúruauðlindir okkar eru líka að velta fyrir sér hvort ekki sé betra að gera eitthvað annað en að reisa álverksmiðju. Því miður eru þær hugmyndir ekki komnar lengra en það að menn velta fyrir sér alls konar hugmyndum, sem er ágætt út af fyrir sig og fínt að menn hugsi sem mest um nýsköpun og ný tækifæri, en eins og sakir standa er varla tími til að velta slíku fyrir sér öllu lengur hvað þetta varðar því að Suðurnesjamenn geta ekki beðið. Það er áætlað að ársverk við byggingu álversins verði um 4.300 og að jafnaði verði um 950 manns þar beinlínis við störf en til viðbótar skapist afleidd störf. Það má gera ráð fyrir að á heildina litið verði þarna 8.000–9.000 ársverk. Í umræðunni undanfarið hafa menn farið mikinn í andstöðu sinni við atvinnuuppbyggingu í Helguvík á forsendum umhverfissjónarmiða. Það hefur svo sem komið fram í umræðunni í dag hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur sem var í minni hluta í iðnaðarnefnd og skilaði þar séráliti. Menn hafa jafnvel talað um að vaktar séu falskar vonir um að álver í Helguvík muni leysa í eitt skipti fyrir öll atvinnuleysið í byggðum á Reykjanesi. Málflutningur af þessu tagi er fullkomlega óásættanlegur og ekki til neins annars en að slá ryki í augu fólks og drepa málinu á dreif. Álveri í Helguvík er sem betur fer ekki ætlað það hlutverk að skapa atvinnu í eitt skipti fyrir öll, enda þyrfti tvö til að útrýma því atvinnuleysi sem menn horfa upp á þar í dag. Það verður því af metnaði haldið áfram að vinna í þróunarverkefnum og nýsköpun um ókomna tíð ef ég þekki mitt heimafólk. Menn ættu að horfa í augun á því fólki sem þarna gengur um án atvinnu án þess að nokkur önnur von sé í sjónmáli en þessi metnaðarfulla uppbygging í Helguvík. Ég endurtek að draumalandið var ekkert annað en sæmilegur draumur á meðan allt lék hér í lyndi. Hvar og hvernig ætla vinstri græn að skapa 9.000 ársverk? Ekki er fjallagrösunum fyrir að fara á Reykjanesinu. Þráhyggja manna í tali um losun gróðurhúsalofttegunda í landi þar sem yfir 70% orkunnar eru sjálfbær er í fullkomnu ósamræmi við markmiðið ef menn horfa á þessi mál í hnattrænu samhengi. Það er gott að setja sér góð og göfug markmið, virðulegi forseti, en menn verða að hafa efni á þeim. Þeir verða að sýna fram á að þjóðin hafi efni á því að nýta ekki orkuna með þessum hætti. Þeir verða að benda á raunverulegar lausnir, virðulegi forseti, en ekki bara eitthvað annað. Í fallegu ljóði segir, með leyfi forseta: Landslag væri lítils virði ef það héti ekki neitt. Landslag er einskis virði ef allir eru dauðir úr hungri og geta ekki notið þess. Fólk hlýtur að njóta vafans í þessum efnum og við hljótum að taka hag fjölskyldnanna, heimilanna, barnanna og fólksins sjálfs fram yfir væntingar og langanir um fullkomna náttúruvernd þar sem ekki má hrófla við einni einustu mosaþembu. Hafi menn einhverja minnstu glóru um hvar þeir geti mögulega grafið upp 9.000 ársverk væri það vel þegið en þau þurfa að koma á u.þ.b. næstu 10 mínútum, virðulegi forseti, því að tíminn er að renna út. Fólk vill fá að vinna. Það vill sjá fyrir sér með sómasamlegum hætti. Það vill geta borgað af lánunum sínum og það vill geta gefið börnunum sínum að borða. Það vill halda reisn sinni og virðingu. Það er mikilvægast, virðulegur forseti, að mínu mati að fólk gangi framar löngunum sem við höfum ekki efni á á þessum tíma. Ef erlent fjármagn streymir inn í landið í ofanálag segi ég: Já, takk, fyrir hönd umbjóðenda minna á Suðurnesjum. Ég er reyndar viss um að það gera ýmsir fleiri og það hefur svo sem komið fram í máli sjálfstæðismanna dag. Í tilefni af ummælum hv. þm. Árna Johnsens um sleifarlag ríkisstjórnarinnar í þessu máli skulum við alveg hafa það á hreinu að það voru sjálfstæðismenn sem hafa lagt þetta brýna mál að veði með málþófi og málfundaæfingum um allt og ekkert hér undanfarið með tilheyrandi röskun á þingstörfum til að koma í veg fyrir að eðlilegar og langþráðar lýðræðisumbætur sem njóta stuðnings meiri hluta þjóðarinnar nái fram að ganga. Það hefur verið gert undir forustu og stjórn þeirra sem hér hafa setið lengst og haft mest völdin í fanginu. Ég ætla reyndar að neita mér um að leggja mat á það hvernig farið var með þau völd. Ofbeldið var stutt af flestum eða öllum öðrum þingmönnum sjálfstæðismanna sem með framgöngu sinni halda áfram að bregðast trúnaði við þjóð sína, áður í meiri hluta og við stjórn en nú í minni hluta. Virðulegi forseti. Ég tel að sjálfstæðismenn megi skammast sín ofan í rassgat. Ég held að ég láti það verða mín síðustu orð í þinginu. 
            

Herra forseti. Ég minntist á að atvinnuleysi á Suðurnesjum væri mikið. Ég hélt að það væri 15–16% en eftir því sem best er vitað er það orðið 17–18%. Það þrengir að hjá mörgum og þess vegna er þessi álversuppbygging mjög af því góða og þetta er það sem við þurfum að gera. Ég held að á morgun verði flaggað á flestum heimilum á Suðurnesjum og þetta verður hátíðisdagur ef við berum gæfu til þess á eftir að samþykkja frumvarpið þegar það fer í atkvæðagreiðslu. Það verða margir á morgun bjartsýnni á Suðurnesjum en þeir hafa verið. Við getum eflaust fagnað vel og innilega þegar búið verður að greiða atkvæði um málið sem ég trúi ekki öðru en að verði samþykkt. Ég held ekki að nein teikn séu á lofti um annað. Þegar búið verður að byggja þetta upp í framtíðinni, 3.000–4.000 manns verða búin að vera með vinnu í 2–3 ár og þegar þetta verður komið í gang af fullum krafti, verða þúsund manns þarna meira eða minna í fastri vinnu. Væntanlega verða orkufyrirtækin sem selja orku til þessa álvers, bæði Hitaveita Suðurnesja og Orkuveita Reykjavíkur, sterkari en áður. Þetta mun skapa þeim meiri möguleika til að halda áfram að afla orku á Suðurnesjum, Hellisheiðinni og víðar. Vonandi tekst Landsvirkjun líka vel til við að afla meiri orku sem við getum notað til að skapa atvinnu og afla gjaldeyristekna fyrir þjóðina. Á þessu lifir fólkið, að hafa atvinnu, og þjóðin lifir á því að geta selt einhverjar afurðir. Svo sannarlega vonast ég til þess að á morgun geti menn flaggað á Suðurnesjum. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til bæði í landbúnaði og sjávarútvegi að fjölga störfum. Við höfum lagt til að meira verði veitt af fiski sem skapar mörg störf. Við höfum lagt til að farið verði í ákveðnar aðgerðir í landbúnaði til að skapa fleiri störf og spara gjaldeyri. Síðast en ekki síst höfum við lagt til að byggð verði tvö álver, annað í Helguvík og hitt á Bakka. Ef maður leggur til þessi störf sem við í Frjálslynda flokknum erum að tala um - við höfum lagt það í vana okkar í vetur að tala í lausnum - ef 3.000–4.000 manns fá vinnu við álverið í Helguvík og annað eins á Bakka erum við að tala um mikla atvinnuuppbyggingu í þessum tveimur verkefnum. Auðvitað snýst þetta ekki bara álverin heldur líka fyrirtækin sem vinna að orkuöflun, framleiða orku og byggja upp orkuverin sjálf sem verið er að tala um. Þá erum við að tala um 7.000–8.000 störf. Við giskum á 5.000 störf í sjávarútvegi og jafnvel 1.000 í landbúnaði. Við erum að tala í lausnum. Það er gott að fyrsta skrefið í þessum lausnum sé að við samþykkjum núna að hefja að fullu framkvæmdir í Helguvík.

Herra forseti. Ég tek undir hvert orð í ræðu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur. Ég hélt satt best að segja að svona stórkarlaleg „fix“ álbræðsluþungaiðnaðar, sem minnir mann óneitanlega á uppbyggingu í Ráðstjórnarríkjunum á sínum tíma, heyrði sögunni til eftir efnahagshrunið. 
             Hv. þm. Grétar Mar Jónsson vísar til framtíðarinnar og hann telur hér upp ótrúlega mörg störf. Framtíðin er komin á Austurlandi í kringum Reyðarál og Fjarðabyggð. Hún er ekki góð. Þar er atvinnuleysi. Þar stendur fjöldinn allur af íbúðum auður  Staðreyndin er sú að fyrir austan starfa, ef ég man rétt, 400 manns í álverinu og talið er að afleiddu störfin séu 400. Líti maður hins vegar til byggðanna í kring, til Þórshafnar og Vopnafjarðar sem byggja á okkar hefðbundnu greinum sjávarútvegi og til Hornafjarðar þar sem fjölbreytnin ræður ríkjum, er staðan mun betri. Lítum svo aðeins á Reykjanesið, á það skelfilega atvinnuleysi sem þar er. Það hvarflar ekki að mér að efast um að þarna verði til störf. En þá er atvinnuleysið bundið við Reykjanesbæ þar sem einsleitnin hefur verið og menn hafa gleymt sjávarútvegi. Í Grindavík er atvinnuleysið aðeins 2% þó að það sé 14% eða 15% á Reykjanesinu öllu. Fjölbreyttur atvinnurekstur, að leyfa þúsund blómum að blómstra, er það sem kemur hjólum atvinnulífsins í gang.  Þeir samningar sem gerðir hafa verið við álverin með leyndarraforkuverði - menn vita jú flestir að þeir borga tífalt minna verð fyrir orkuna en aðrir atvinnurekendur í landinu - eru afar dýru verði keyptir. Og þegar bent er á að fortíðarsamningar út af Reyðaráli og fleiri séu sambærilegir er það eins og Megas segir: „Svo skal böl bæta að benda á eitthvað annað“ verra eða þá jafnslæmt. Þetta eru ekki samningar sem markaðshyggjumenn geta staðið uppréttir og horft á. Þetta er ákveðin forsjárhyggja. Ríkið er að búa til störf ofan frá en þau spretta ekki úr grasrótinni. Ríkið á að hlúa að atvinnurekstri og skapa tækifæri í atvinnurekstri, umbúnað, rekstrarumhverfi, sjá til þess að menn eigi aðgang að þolinmóðu fjármagni á eðlilegum og heiðarlegum vöxtum en ekki að kosta því til sem hér hefur verið gert. Ef maður horfir þá til þess til hvers er kostað og ef maður lítur svo á 4. gr. í frumvarpinu um tekjuskattsákvæðin, 15%, um að félagið skuli undanþegið iðnaðarmálagjaldi, um sérreglur varðandi fyrningu, um sérreglur varðandi stimpilgjöld - félagið er undanþegið ákvæðum um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raflagna og skipulagsgjöldin eru lægri. Það er undanþegið breytingum ákvæða laga um tekjuskatt. Það greiðir aðra skatta samkvæmt tekjustofnum sveitarfélaga í fasteignagjöld en þeir sem starfa innan sama bæjarfélags. Félagið á ekki að greiða umhverfisskatt þrátt fyrir meginreglur um mengunarbætur: Þeir sem menga eiga að bæta, þeir eiga að borga. Þarna ber allt að sama markinu, 16,2 milljónir dollara er afslátturinn frá ríkinu og maður spyr: Hvers eiga önnur fyrirtæki í Reykjanesbæ að gjalda sem borga öll þessi gjöld? Af hverju fær þetta fyrirtæki þessa ríkulegu meðgjöf meðan önnur fyrirtæki á svæðinu, jafnvel stórfyrirtæki, fá ekki þessa meðgjöf? Og af hverju er raforkuverðinu stillt svo lágt að það rétt hrekkur yfir kostnaðarverðið? Það horfir ekki vel fyrir álframleiðslu í heiminum í dag og það horfir ekki vel fyrir Kárahnjúkavirkjun þó að ég voni hið besta. Þar eru arðsemisútreikningar miðaðir við 1.300 kr. fyrir tonnið á ári, ef ég man rétt. Það er komið niður fyrir 1.400 kr. Það horfir illa og ég hef áhyggjur. Ég hef af því áhyggjur að þjóðin muni til frambúðar tapa á þessu nema það verði mikil uppsveifla í notkun á áli sem ekkert útlit er fyrir næstu árin. Hvernig geta sjálfstæðismenn réttlætt að atvinnureksturinn í landinu sitji ekki við sama borð og hvernig geta sjálfstæðismenn réttlætt slíka ríkisstyrki? Hvernig geta sjálfstæðismenn réttlætt að félaginu sé heimilt að semja um framsal á samningnum? Hvernig er það hægt? Á blaðsíðu 28 í frumvarpinu í grein III er kveðið á um, með leyfi herra forseta: „… að þar til álverið hefur framleiðslu geti yfirfærsla hluta Century í félaginu ekki átt sér stað nema með samþykki ríkisstjórnar Íslands. Ekki skal synja eða fresta slíku samþykki með ósanngjörnum hætti þegar um er að ræða [(a)] framsal til samstarfsaðila Century sem hefur aðsetur í OECD-landi …“ o.s.frv. Þessir samningar eru milljarða virði jafnvel þótt þeir fari ekki af stað, þ.e. á grundvelli 150.000 tonna losunarheimilda og á grundvelli raforkuverðsins og á grundvelli skattaívilnana sem aðrir njóta ekki. Century getur selt og framselt samstarfsaðila samninginn fyrir milljarða tugi. Ég fullyrði það. Kvóti í losun verður dýrari með hverju ári sem líður og eftirsóttari, sérstaklega í ljósi ráðstefnunnar í Kaupmannahöfn. Stefnt er að því að draga úr losun um 20% fram til ársins 2020 þannig að þeir verða gríðarlega verðmætir. Ég verð líka að segja það í þessu samhengi, herra forseti, að talið er að hvert starf í álbræðslu kosti 150–200 milljónir, hvert einasta starf. Hvað gæti fólkið í Reykjanesbæ gert ef það fengi andvirði hundrað starfa eða um 15 milljarða til atvinnusköpunar? Ég hygg að fyrir hvert starf í álveri séu unnt að skapa tíu í eðlilegum rekstri þar sem hundrað blóm blómstra. Fyrir 400 störf er hægt að skapa 4.000. Ég hef rætt þetta við sveitarstjórnarmenn á Hornafirði. Þeir segjast geta skapað tugi starfa, 100, 150, 200 varanleg störf fyrir 1,5 milljarða eða 1 milljarð eða minna. Hvað er að gerast á Reyðarfirði? Þar er jú atvinnuleysi. Þessi samningur stenst engin markaðs- eða hagnaðarsjónarmið. Hann stenst engin gróðasjónarmið. Og þessi samningur mun hafa vond ruðningsáhrif á Reykjanesið, fyrir Bláa lónið eins og forstöðumenn þar hafa lýst, fyrir Reykjanesþjóðgarð, fyrir Reykjanesið sem eldfjallaþjóðgarð. Álverið er í anddyri Reykjanesbæjar þannig að það verða ruðningsáhrif. Menn munu hverfa úr öðrum atvinnugreinum inn í álverið vegna þess að þar eru borguð hærri laun.  
             Svo vil ég nefna það líka og það verður að hafa það í huga að okkur sárvantar gjaldeyri. Það liggur fyrir og hefur verið sýnt fram á að 65% af tekjum álvers fyrir kaup á aðföngum, hráefni og öðru sem afla þarf frá útlöndum standa 35% eftir. Talið er að í 20 ár, sem er tími til að borga niður virkjunina, fari þessi 35% í niðurgreiðslu erlendra lána sem óhjákvæmilega verður að taka í þær virkjanir sem þarf til að reka þetta álver. Álverið, álbræðslan, mun ekki gefa okkur gjaldeyristekjur á næstu árum 20 árum.  Því miður er það svo að það er engin trygging fyrir því eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur lýst, að verkið fari af stað en menn voru jafnvel svo bjartsýnir í ræðum á þingi í fyrri viku að það gæti skapað 13.000 háskólanemum störf í sumar. Það er bara ekki rétt. Við megum ekki gefa íbúum Reykjanesbæjar gyllivonir. Ég vil að endingu vísa til þess að ég skilaði sem fulltrúi í minni hluta umhverfisnefndar umsögn frá minni hlutanum þar sem koma fram alvarlegar ábendingar um mengunina. Það kemur reyndar fram í umsögn meiri hlutans. Þar koma fram alvarlegar ábendingar um að losunarheimildir séu bara fyrir 150.000 tonn og að eftir eigi að meta aðra þætti. Tengdir þættir hafa ekki verið metnir og það liggja ekki fyrir þjóðhagslegir útreikningar, arðsemisútreikningar. Af hverju ekki? Af hverju erum við í gamla farinu og fyrir efnahagshrunið að upplýsa ekki um orkuverðið? Hvernig getur Alþingi samþykkt samning þegar orkuverðið liggur ekki fyrir? Allir álframleiðendur í heiminum, stórfyrirtækin, vita hvert kaupið er á eyrinni á Íslandi, þeir vita það. Þeir sem ekki fá að vita það er almenningur. Af hverju ekki? Af hverju er verið að halda þessu leyndu á nýja Íslandi sem við ætlum að byggja upp á grundvelli gamalla góðra gilda með gegnsæi og lýðræði? Það gengur ekki. Ég ítreka það. Af hverju fá bændur ekki að sitja við sama borð í orkuverði? Garðyrkjubændur? Af hverju fá þeir það ekki sem eru stórnotendur í orku og er nú nýbúið að skera niður við þá um 70 millj. kr.? Bóndi einn í Borgarfirði fékk reikning um daginn sem þýddi 700 þús. kr. hækkun á síðasta tímabili. Það logar allt stafnanna á milli í Samtökum garðyrkjubænda. Svo fá þeir að horfa upp á að álver fái orkuverð á útsöluprís. Hvað með sjávarútveginn? Hvað með alla aðra starfsemi í landinu? Af hverju fá þeir ekki orkuna á sama verði? Ég hygg að fyrirtækin í landinu og almenningur borgi þennan brúsa. Við höldum því líka fram að með þessu álveri sé vandséð hvernig við getum uppfyllt skuldbindingar okkar varðandi útblástur, losun gróðurhúsalofttegunda. Með umsögn minni fylgdi úrdráttur úr ritinu Græn framtíð sem er stefnumörkun okkar í umhverfismálum. Ég vil lesa smábút úr því, með leyfi herra forseta: „Vinstri hreyfingin – grænt framboð aðhyllist sjálfbæra orkustefnu með það að markmiði að orka frá endurnýjanlegum orkugjöfum leysi innflutta orku af hólmi stig af stigi jafnhliða því sem gætt sé varúðar- og verndarsjónarmiða. Markvisst verði dregið úr orkusóun og gerðar áætlanir um umtalsverðan samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda. Stóriðja og stórvirkjanir í þágu mengandi iðnaðar samrýmast ekki sjálfbærri orkustefnu. “ Stóri gallinn við þennan samning - og ég tala af fullri einlægni um það - er að við erum búin að ráðstafa verulega mikilli orku sem við gætum notað til orkusparandi aðgerða - í sjávarútveginum, í skipaflotanum, í fiskimjölsverksmiðjum. Það sparar okkur verulegan gjaldeyri. Sums staðar er það keyrt á olíu. Ég nefni þau tækifæri sem blasa við í vetnisframleiðslu. Það er örstutt í að við náum upp tækni þar, 20–25 ár er stuttur tími í lífi þjóðar. Það blasa við tækifæri varðandi rafmagnsbíla. Það eru ekki mörg ár í að bílar verði knúnir áfram með rafmagni. Við eigum á grundvelli þeirrar orku sem við ráðstöfum til Helguvíkur gríðarleg tækifæri til orkusparandi og gjaldeyrissparandi aðgerða, allt í þágu þjóðarbúsins. Mér þykir miður, herra forseti, að þeim tækifærum skuli með þessum samningi sólundað. En ég vona að þetta verkefni gangi þó sem allra best og þær væntingar sem bundnar eru við það rætist.

Herra forseti. Álver á Reyðarfirði hefur fjölgað störfum en ekki fækkað. Hvernig væri á Reyðarfirði í dag ef 800 manns hefði ekki atvinnu af álverinu á því svæði? Þeir væru sjálfsagt flúnir til Reykjavíkur eða farnir til útlanda eða eitthvert ef þeir hefðu ekki atvinnu í álverinu á Reyðarfirði. Það eru rök sem ekki er hægt að trúa eða hlusta á. Við höfum gott dæmi í Hafnarfirði þar sem álverið var byggt fyrir 1970 og hefur verið Hafnfirðingum bara til góðs allan þann tíma sem það hefur verið starfrækt þar. Er löngu búið að borga upp Búrfellsvirkjun með því álveri. Vinstri grænir tala um að grasrótin eigi ekki möguleika en nú eru þeir búnir að vera í ríkisstjórn og höfðu tækifæri til að breyta ýmsu bæði í landbúnaði og sjávarútvegi. Það hefur staðið á því hjá Vinstri grænum að gera það og svo tala þeir bara um að það þurfi að gera eitthvað annað. Það er alltaf eitthvað annað. Það vantar allar raunhæfar tillögur. Hvernig á að fá peninga í eitthvað annað og hvað á að gera til þess að hægt sé að koma þessu í gang? Verið er að tala um mismunun en hvað eru niðurgreiðslur í landbúnaði? Hvað er ríkisstyrkurinn í sjávarútvegi? Við erum alltaf að mismuna atvinnugreinum. Við gerum það í landbúnaði til þess að lækka neytendaverð og halda bændastéttinni gangandi. Við erum með ríkisstyrki í sjávarútvegi - gjafakvótakerfið er auðvitað ekkert annað en ríkisstyrkur. En Vinstri grænir hafa ekki lagt fram neinar hugmyndir um að breyta því og þeir halda meira að segja áfram að brjóta mannréttindi á 

Herra forseti. Ég bendi hv. þm. Grétari Mar Jónssyni á að hverfa austur á Egilsstaði og í Fjarðabyggð og kynna sér af eigin raun hver staðan er þar, hver nútíðin er þar sem átti að vera framtíð fyrir sjö til níu árum. Ég skora á hv. þingmann að kynna sér það. Væntanlega hefur hann hlustað á kosningaþátt úr Norðausturkjördæmi þar sem voru viðtöl við íbúa þaðan. Staðreyndin er sú að þar var sagt að skapa ætti 3.000–5.000 störf, það hefur ekki orðið. Og það er merkilegt að skoða hvað annar atvinnurekstur sem var þar hefðbundinn á svæðinu hefur hopað. Það er líka mikið atvinnuleysi þar en ekki á fjörðunum sem eru norðar eða sunnar, það er bara staðreynd. Ruðningsáhrifin hafa verið slík.  Ég vil líka nefna það, og það veit hv. þm. Grétar Mar Jónsson, að við flytjum út 50–60 þús. tonn á ári af óunnum fiski. Ég veit ekki betur en að tillaga mín þess efnis væri að til bráðabirgða yrði það ekki gert á meðan atvinnuástandið væri sem verst, þá mundum við stöðva það. Ég vildi leysa það í samráði. Hv. þingmaður hefur talað um að við gætum reist tíu frystihús, hann veit betur en ég hversu mörg störf eru þar.

Hæstv. forseti. Það eru fimm millj. kr. árslaun hjá verkamanni sem vinnur í álveri. Það eru á bilinu 30–40% hærri laun við að vinna í álveri en í annarri verkamannavinnu. Ég minni líka á að 25–30% af störfum í álverum í dag eru orðin kvennastörf þannig að álver eru bara ágætur vinnustaður miðað við margt annað. Uppgangur í Bláa lóninu, í sprotafyrirtækjum og ýmsu öðru - það þarf ekkert að stoppa þó að það sé byggt álver. Að lækka raforkuverð til garðyrkjubænda er óháð álverum.  Til að byggja upp nýtt Ísland verður að nýta alla möguleika til þess að skapa atvinnu og gjaldeyri, það er það sem við þurfum að gera á Íslandi. Við þurfum að tala í lausnum eins og við í Frjálslynda flokknum, eins og við höfum verið að gera í gegnum tíðina. 

Hv. þm. Grétar Mar Jónsson stendur í miðjum brimskaflinum og rífur kjaft,  
             Ég bið hv. þingmann að svara mér með rökum og  Að halda því svo fram, herra forseti, að það sé óháð álverum að lækka orkuverð til garðyrkjubænda, hvernig fæst það út? Eru álverin einhver eyja, sjálfstætt fríríki, og kemur ekkert málinu við hvað kostar að afla orku þangað? Það verður að skoða þessi mál í heildstæðu samhengi. Allur atvinnurekstur og heimili í landinu borga raforku en álverin borga raforkuverðið á verði sem er það lítið yfir kostnaðarverði að heimilin og atvinnureksturinn borga mun meira en þau þyrftu að gera. 

Herra forseti. Ég stenst ekki mátið að veita andsvar við ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar, sem var alveg makalaus ræða og rökstuðningur hans er alveg með ólíkindum. Mig langar aðeins til að fara inn á einn þátt - það voru margir þættir sem hv. þingmaður kom inn á - en það eru gjaldskrármálin. Hv. þingmaður fór yfir að það væri líklega um tíu sinnum lægra verð sem álverin greiða fyrir raforkuna. Það er með ólíkindum hvernig fulltrúar Vinstri grænna koma að þessari umræðu. Við vitum það í fyrsta lagi að álver nota raforku að fullu og öllu í 24 stundir á sólarhring. Þau nota orkuna í 365 daga á ári, alveg fullt afl. Gerðir eru langtímasamningar upp á tugi ára um kaupin. Flutningurinn, sem er kannski hvað stærsti liðurinn í orkuverði heimilanna, er miklum mun ódýrari þar sem orkan er flutt í miklu hærri spennu en gert er í dreifikerfi til almennings og fyrirtækja almennt, þannig að flutningurinn er miklu ódýrari til svona stórnotenda. Orkutapið er miklu minna þegar er verið að flytja orkuna með þessum hætti. Þess vegna er ótrúlegt að hlusta á þennan rökstuðning og málflutning, að ekki skuli vera tekið tillit til kostnaðarins sem liggur til grundvallar því að skaffa álveri orku í 20, 30 ára samningi og með þeim hætti sem ég hef farið yfir hér. Hvernig í ósköpunum eru útreikningarnir og aðferðafræðin 

Herra forseti. Hingað flytja álbræðslurnar hráefni sitt um 6 þús., jafnvel 10 þús. km leið yfir sjó frá löndum þar sem er orka, jafnvel græn orka fallvatna. Maður spyr sig: Af hverju leggja þau á sig að flytja hráefnið yfir hálfan hnöttinn? Af hverju skyldi það nú vera? Jú, það er vegna þess að við seljum orkuna til þeirra á undirverði, á verði sem er það lægsta sem þekkist í heiminum. Við getum selt þessa orku til vistvænnar framleiðslu, jafnvel stórnotenda, fyrir hærra verð. Garðyrkjubændur eru stórnotendur, allir garðyrkjubændur landsins samanlagt eru stórnotendur. Ég hef ekki séð tölur fyrir því að flutningskerfið til þeirra sé ýkja mikið dýrara eða öðruvísi en til álbræðslna sem þurfa sérlínur. Hér eigum við línur allt í kringum landið, hv. þingmaður, og frá þeim stofnlínum eru lagðar línur stuttan veg til flestra garðyrkjubænda. Af hverju ætti flutningskostnaður þá að vera svo miklu minni til virkjana - nema að það er auðvitað meiri orka flutt um strengina? Það réttlætir ekki að við bjóðum orkuna á því lága verði að það bitni á almenningi og öðrum atvinnurekstri í landinu. Sú var tíðin að inni í raforkulögum stóð að það mætti ekki, sú var tíðin að sagt var að Búrfellsvirkjun, þegar hún væri búin að borga sig upp, mundi lækka raforkuverð heimilanna. Það hefur ekki gerst, því miður.

Herra forseti. Í því andsvari sem ég fékk frá hv. þm. Atla Gíslasyni opinberaði hann algjörlega þekkingarleysi sitt á orkuflutningum og orkusölusamningum til stóriðju og til annarra notenda. Á meðan slík vitneskja er ekki í forðabúri Vinstri grænna er ekki nema von að þeir hafi málflutning sinn sem raun ber vitni og ég get engu þar um breytt. Þeir verða hreinlega að fá kynningu frá þeim sem selja raforku og standa að grunnkostnaði við flutninginn á orkunni. Garðyrkjan hefur komið svolítið til tals og ég vil þeirri atvinnugrein allt hið besta í orkumálum. Það er rétt eins og hv. þm. Atli Gíslason sagði, raforkan á síðasta tímabili hefur hækkað gríðarlega. Ég stóð að því ásamt fleirum að gera aðlögunarsamning fyrir þá atvinnugrein sem miðaði að því að þeir fengju orkuna á sambærilegu verði við það sem var í nágrannalöndunum á þeim tíma, frá Noregi og Kanada. Nú stendur þannig á spori að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra endurnýjaði samninginn við garðyrkjubændur um orkuverð og ég veit það fyrir víst að þeir geta á engan hátt fellt sig við þær hugmyndir sem sá ráðherra, sem kemur frá Vinstri grænum, leggur upp með. Nú skora ég á hv. þm. Atla Gíslason að beita sér fyrir því að það verði meira en orðin tóm varðandi garðyrkjuna fyrir kosningar og þau málefni sem Vinstri grænir standa að. Standið þið nú að því að koma til móts við þá atvinnugrein sem þið hafið möguleika og tækifæri til þar sem fjármálaráðherrann og landbúnaðarráðherrann kemur frá ykkur og er með samning sem er óundirritaður 

Hv. þm. Kjartan Ólafsson segir mig hafa opinberað vanþekkingu mína. Það er líklega alveg hárrétt hjá honum. Það er vegna þess að orkuverðið er hernaðarleyndarmál, það er ekki hægt að nálgast þetta af fullri þekkingu á meðan það liggur ekki fyrir.  
             Ég ætla síðan að segja við hv. þm. Kjartan Ólafsson: Fyrri ríkisstjórn fór í það ólánsverk að skera niður flatt á hvað sem fyrir varð, heilbrigðisþjónustuna, bændur og alla sem fyrir urðu í staðinn fyrir að forgangsraða. Það var arfur sem fjármálaráðherra fékk eftir fjármálaríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins. Það hefur tekist með stífri vinnu að ná samningum út af búvörusamningunum.  
            

Virðulegi forseti. Sá samningur sem hér er til umræðu og bíður lögfestingar á sér aðrar fyrirmyndir sem á undan hafa gengið. Það má vissulega taka undir efasemdir sem komið hafa fram í umræðunni hvort rétt sé að gera slíka sérsamninga um skattalega meðferð við einstök fyrirtæki sem öll eru meira og minna í sömu atvinnugrein. Sérsamningar eru frávik frá almennum reglum og það er heillavænlegra til lengri tíma að styðjast við almennar reglur sem öll fyrirtæki undirgangast en að semja frávik í einstökum tilvikum, sérstaklega þegar horfur eru slæmar og stjórnvöld eiga óhægt um vik og þurfa að ganga að samningum sem að öðrum kosti væru ekki taldir ásættanlegir. Það má taka undir þau sjónarmið að menn eigi að forðast það eins og kostur er en það er erfitt að taka undir að aldrei eigi að gera slíka samninga því að einmitt við aðstæður eins og nú verðum við að gera fleira en gott þykir þegar atvinnuleysið er staðreynd. Þá hvílir sú skylda á stjórnvöldum að nýta öll þau tækifæri sem í boði eru til að draga úr því sem fyrst. Það sem ég vildi benda á er að þessi framkvæmd er gríðarlega stór á efnahagslegan mælikvarða í litlu hagkerfi eins og á Íslandi. Samkvæmt upplýsingum sem fram komu með frumvarpinu er um að ræða 400 milljarða kr. framkvæmd sem er hátt í að vera jafnmikil fjárhæð og nemur útgjöldum ríkissjóðs í eitt ár eða um fjórðungi til 30% af landsframleiðslu eins árs. Slíkt er mjög stór framkvæmd í svo litlu hagkerfi. Þó að hún sé ekki alveg jafnstór og Kárahnjúkavirkjun og álverið í Reyðarfirði slagar þessi framkvæmd langleiðina upp í þær framkvæmdir og var bent á að fyrr hefði ekki verið hjá neinni evrópskri þjóð svo stór einstök framkvæmd sem þessi var á þeim tíma mæld á þá mælikvarða sem við notum, þ.e. landsframleiðslu og umsvif ríkissjóðs. Það ber að fara mjög varlega í svona stórar framkvæmdir. Það er hætt við því að ef menn slaka á í efnahagsstjórninni komi það niður á heildarhagsmunum eins og segja má að hafi að sumu leyti gerst með Kárahnjúkavirkjun og álverið í Reyðarfirði. Ég studdi þá framkvæmd og styð hana enn, ég tek það fram svo það fari ekki á milli mála. Hinu ber þó ekki að neita að staðfestuna í efnahagsstjórninni hefur vantað á undanförnum árum. Það leiddi til þess að gengi íslensku krónunnar var hærra en ella hefði þurft að vera ef nægilegt aðhald hefði ríkt í ríkisfjármálum. Það bitnaði á atvinnufyrirtækjum í útflutningsgreinum og auðvitað fyrst og fremst á landsbyggðinni. Það gerði því atvinnustarfsemi erfiðara fyrir um nokkurra ára skeið en þurfti að vera vegna þess að stjórnmálamennirnir stóðu sig ekki nægilega vel. Vissulega kom fleira til sem setti efnahagslífið úr skorðum, eins og gríðarlega mikið framboð á ódýru lánsfé, eins og verið hefur á undanförnum árum, sem leiddi til mikillar skuldsetningar, bæði atvinnufyrirtækja og heimila. Einkaneyslan fór á mikið flug og kaupmáttur jókst mjög mikið á stuttu tímabili og að baki þeirri aukningu var ekki að öllu leyti eitthvað raunverulegt eins og síðar kom í ljós. Þessar aðstæður gætu hæglega komið upp aftur og ég mæli þessi varnaðarorð núna jafnvel þótt ekki sé útlit fyrir það á næstu 2–3 árum að menn þurfi að glíma við þær aðstæður. Hlutirnir breytast á ekki lengri tíma en reiknað er með í þessu, gert er ráð fyrir því að framkvæmdir standi til 2015, þ.e. næstu sex ár, og á því tímabili gætu orðið, sérstaklega á seinni þremur árunum, aðrar aðstæður en eru í dag. Þá reynir mjög á að stjórnvöld læri af reynslunni af síðasta stóra álveri og virkjunarframkvæmdum og gæti þess að haga efnahagsstjórninni og sérstaklega ríkisfjármálastjórninni með þeim hætti að það skaði ekki almenna hagsmuni, sérstaklega atvinnufyrirtækja í útflutningsgreinum. Það versta við þau slæmu áhrif sem hafa orðið vegna þess að menn stóðu sig ekki nógu vel í efnahagsstjórninni er að landsbyggðin hefur fyrst og fremst goldið þess. Ýmis byggðarlög á landsbyggðinni, á Austurlandi, Norðurlandi og Vestfjörðum og að nokkru leyti á Suðurlandi, hafa goldið þess að menn höfðu ekki staðfestu til að vinna þau verk sem þeir áttu að gera. Það er hætt við því að þetta gerist aftur eða gæti gerst. Ég vil minna á það og biðja menn að hafa í huga að endurtaka ekki sömu mistökin og gerð hafa verið hvað þetta varðar. Ég vil líka benda á annan þátt í þessu máli sem er sjálf auðlindanýtingin. Þetta mál bendir á það mál sem mjög mikið hefur verið rætt undir öðru formi hér í þingsölum undanfarnar vikur sem er ákvæði í stjórnarskrá. Það skiptir miklu máli að þær auðlindir sem verið er að nota hér séu nýttar innan lands í innlendu hagkerfi og nýttar þeim sem búa hér á landi til hagsbóta. Þess vegna þarf að setja í stjórnarskrá lýðveldisins ákvæði sem tryggja að þær auðlindir sem fyrst og fremst nýtast almenningi til að bæta lífskjör hans uppfylli þessi skilyrði. Það verður að gera með því að skilgreina margar hverjar þeirra sem þjóðareign og tryggja að þeir sem nýta auðlindirnar geri það hér innan lands og borgi fyrir það. Þetta þarf allt að fara saman, virðulegi forseti, til að tryggja að ávinningurinn af nýtingunni verði almenningi til heilla en ekki örfáum einstaklingum innan lands eða erlendis. Það vantaði inn í stjórnarskrárfrumvarpið í fyrsta lagi að skilgreina hvaða auðlindir eiga að vera þjóðareign, háðar þessum skilmálum, því að það var ekkert að finna um það í frumvarpinu. Þess vegna lagði ég fram breytingartillögu um það sem skilgreindi fiskstofnana en ekki hvað síst, og það lýtur að þessu máli, um orkuauðlindir landsins, bæði orkuna í rennandi vatni og orkuna í heitu vatni sem kemur úr iðrum jarðar sem þjóðarauðlind. Ég minni á þær breytingartillögur sem eiga sína forsögu og lagðar voru fram fyrst fyrir rúmum áratug af fleiri þingmönnum en mér. Það skiptir miklu máli að orkan sem er undir yfirborði jarðar verði skilgreind sem þjóðareign en falli ekki sem einkaeign til landeigenda.

Þú hefur aldeilis hjálpað til með það.

Ég hef komið að því, virðulegi forseti, og mun halda áfram að reyna að gera slæmt mál skárra.

… stjórnarskrána …

Það geri ég með breytingartillögum mínum sem ég vænti að hv. þm. Mörður Árnason hafi lesið gaumgæfilega og kannist við á þingskjölum eldri en frá flokksbræðrum okkar á þeim tíma.

… Sjálfstæðisflokknum …

Það stendur ekki á hv. þm. Merði Árnasyni að greiða fyrir þingstörfum og gera mönnum kleift að flytja mál sitt truflunarlaust því að honum hættir til að hafa skoðun á öllu sem menn segja og vilja koma henni á framfæri jafnvel þótt hann hafi ekki orðið. Það er nokkuð sem menn verða að búa við í þessum þingsal meðan þetta er svona. Síðan vil ég benda á að það er ekki sjálfgefið að auðlindir þjóðarinnar séu nýttar hérlendis. Það er ekki sjálfgefið að fiskstofnarnir verði nýttir hér innan lands af fyrirtækjum sem starfa hérlendis og af vinnuafli sem býr í íslensku hagkerfi. Þess vegna þarf að hafa skilgreiningarnar í lagi og það þarf að vera í stjórnarskránni sjálfri en ekki í almennum lögum. Það skiptir líka máli hvað varðar orkuna. Það er hægt að flytja orkuna milli landa og verður mjög auðvelt innan fárra ára með sæstreng og öðrum þeim nýjungum sem menn munu koma á á komandi tímum. Það verður eftirsótt af hálfu fyrirtækja erlendis, sérstaklega innan Evrópusambandsins, að komast yfir auðlindirnar og geta nýtt þær sér til hagsbóta. Í öðrum hagkerfum en því íslenska, flytja orkuna um streng til að skapa atvinnu í verksmiðjum á meginlandi Evrópu,  Allt of miklir hagsmunir eru settir í hendurnar á mönnum með allt of frjálsum hætti. Vatnsaflið er heldur ekki alveg endurnýjanleg og ótímabundin auðlind. Orkan í rennandi fallvatni ræðst af m.a. snjósöfnun og við sjáum að a.m.k. nú á tímum og væntanlega næstu áratugi munu jöklarnir hopa. Það getur farið svo innan skamms tíma, ekki margra áratuga, að jöklar landsins hverfi meira og minna. Þá verður vatnsmagnið til að virkja miklu minna. Menn þurfa að gæta að því þegar þeir nýta þessa orku um þessar mundir, eða reikna út hvort eigi að nýta hana eða ekki, að hún verður ekki hér um alla framtíð. Það sem menn nýta ekki af virkjanlegri orku getur verið þorrið þegar þar að kemur og menn ætla að líta til þess. Þetta er eitt sem menn þurfa að hafa í huga og gá að þegar þeir meta gildi þess að nýta eða nýta ekki þá orku sem er í rennandi vatnsafli. Síðan er gufuaflið eða jarðhitinn sem er í iðrum jarðar sem eflaust á eftir að verða okkur notadrýgst þegar fram líða stundir. Þar tek ég svolítið undir gagnrýni sem fram hefur komið um að menn treysti mjög mikið á orkulind sem er ekki mikið rannsökuð og er notuð í dag með mjög lítilli nýtingu og er eiginlega ekki forsvaranlegt að fara svona með jarðhitann eins og gert er í þeim efnum. Nýting á gufuafli er um 10% - ég sé að í þingskjali stendur 10–12%. Hér áður fyrr þegar ég var kunnugur þessum málum lærði ég að það væri um 9% nýting á jarðgufu og það er auðvitað engin hemja að fara svona með orkuna, að nota aðeins 9% eða 10% af henni en 90% fari út í andrúmsloftið. Menn þurfa auðvitað að þróa þetta þannig að þeir nái betri tökum á og fari betur með þá orku sem kemur með þessum hætti. Í öðru lagi hefur ekki verið rannsakað nægilega mikið hversu varanlegt þetta er, hversu mikið megi ganga á jarðhitann. Það liggur nokkuð ljóst fyrir að ef menn ganga fram eins og gagnvart Helguvík og ætla sér að treysta nær eingöngu á borholur og jarðhita, renna menn dálítið blint í sjóinn varðandi hversu stöðugur sá hiti er. Því meira sem menn dæla upp úr holunum því dýpra sekkur jafnvægispunkturinn í þeim efnum og menn ganga á það sem fyrir er. Það þarf að hvíla svæðið í einhvern tíma til að láta það jafna sig og er ekki vitað hversu hratt gengur á svæðið, hversu mikið megi taka og hvað tekur langan tíma að láta jafna sig. Það er varasamt að byggja stóra orkusölu á orkulind sem er ekki meira rannsökuð en raun ber vitni. Þetta vildi ég láta koma fram, virðulegi forseti, en undirstrika að ég er alls ekki andvígur því að nýta þessa orku. Það á að gera það en menn hafa farið dálítið fram úr sér í þeim efnum á síðustu árum. Ég vil líka vara við því að opinber fyrirtæki gangi mjög fram eins og gerst hefur á síðustu árum með því að ráðast í stórfelldar virkjunarframkvæmdir, nánast eingöngu með lánsfé. Hitaveita Reykjavíkur var nánast skuldlaust fyrirtæki ekki fyrir svo löngu síðan. Nú er Orkuveita Reykjavíkur mjög skuldsett fyrirtæki. Landsvirkjun er líka mjög skuldsett. Ég held reyndar að bæði þessi fyrirtæki eigi fyrir skuldunum, þau hafa orkusölu sem á að tryggja þeim, ef ekkert óvænt kemur upp á, tekjur til að standa undir skuldum. Ég held að það séu réttir útreikningar. En mikil skuldsetning þýðir hins vegar að fyrirtæki er mjög viðkvæmt fyrir óvæntum áföllum og það er það sem getur komið upp á og gerist af og til eins og gerðist síðasta haust - óvænt áföll sem breyta öllum forsendum og þá sitja menn uppi með skuldirnar en skerta getu til að standa undir þeim. Þess vegna er mjög varasamt að safna miklum skuldum í örfá fyrirtæki. Menn eiga að forðast það eins og heitan eldinn að safna meiri skuldum í þau fyrirtæki sem þegar er búið að skuldsetja mikið. Ég held að menn þurfi að fara að huga að því að greina í sundur næstu virkjanaframkvæmdir frá þeim sem eru fyrir Landsvirkjun til að reyna að dreifa áhættunni og minnka líkurnar á því að Landsvirkjun verði fyrir skakkaföllum ef eitthvað ber út af í áhættusömum fyrirtækjum. Mér finnst vera töluverð áhætta í fyrirtæki sem er byggt mjög mikið á jarðgufuafli. Að þessum varnaðarorðum sögðum ítreka ég þá afstöðu mína að það eigi að nýta þessar auðlindir og það eigi að gera það með þeim arðsömu tækifærum sem fyrir hendi eru og ég hef enga ástæðu til að vefengja að áformin um byggingu álvers í Helguvík séu arðbær og styð þau því. Ég vil þó segja að lokum, virðulegi forseti, að þegar ráðist er í slíka framkvæmd taka menn ákvarðanir sem snerta þjóðfélagið allt, taka ákvarðanir sem breyta afstöðu manna eða stöðu þeirra í öðrum byggðarlögum og að sumu leyti til hins verra, sérstaklega þegar menn gera það með sérstökum samningum um ríkisstuðning umfram það sem fer inn á eitt tiltekið svæði og önnur njóta ekki. Það er eðli ríkissamninga, hvort sem það á við um Helguvíkursamninginn, Austfjarðasamninginn eða Hvalfjarðarsamninga, að reyna að koma á fót atvinnufyrirtæki á tilteknu landsvæði til að efla atvinnulíf og byggð þar með beinum fjárstuðningi úr ríkissjóði. Þá skekkja menn stöðuna gagnvart öðrum byggðarlögum sem ekki njóta ríkisstuðningsins. Norðurland og Vestfirðir hafa farið mjög halloka í þessum ríkisstyrkjasamningum. Þó að þeir séu góðir fyrir þau svæði sem í hlut eiga hafa hin svæðin að sumu leyti goldið þess. Það verður að gera þá kröfu til stjórnvalda þegar þau ákveða ríkisstuðning fyrir ákveðin svæði, sem er réttlætanlegt við tilteknar aðstæður, að þau geri aðstæður sambærilegar á öðrum landsvæðum til að vinna á móti áhrifunum af ríkisstuðningnum. Það getur varla verið afstaða stjórnvalda, og ég trúi því ekki á hæstv. iðnaðarráðherra, að markmiðið með byggingu álvers í Helguvík sé að fá fólk til að flytja sig vestan af fjörðum til Suðurnesja, að fækka fólki á Vestfjörðum og fjölga á Suðurnesjum. Ég hef enga trú á að það sé markmiðið en það mun gerast ef ekki verður gripið til einhverra mótvægisaðgerða eða gagnaðgerða til að vinna á móti þessum ríkisstuðningi. Á þetta vildi ég leggja áherslu, virðulegi forseti, og hvet hæstv. iðnaðarráðherra til að hafa það í huga að hann ber skyldur ekki bara við þau landsvæði þar sem álver eru reist heldur líka við þau landsvæði þar sem álver eru ekki reist. Ekki síður hefur hann skyldur við þau landsvæði því að þau eiga við ákveðna erfiðleika að glíma vegna framkvæmdanna, erfiðleika sem koma fram í hærra gengi og hugsanlega hærri verðbólgu. Þetta tvennt, áhrifin af framkvæmdunum og ríkisstuðningnum, leggst því gegn þeim landsvæðum sem eru utan áhrifasvæða þeirra landsvæða sem ríkisstuðningurinn beinist að. Að svo sögðu, virðulegi forseti, ítreka ég niðurstöður mínar til þessa tiltekna þingmáls og ég mun styðja það.

Forseti. Þetta mál má ræða á marga vegu. Ég kýs að gera það út frá ræðu minni við 1. umr. um málið. Þar lýsti ég því yfir að það væri afar erfitt fyrir mig að styðja þetta frumvarp og benti á a.m.k. ein 11 atriði sem stæðu að baki þeirri afstöðu minni auk almennra efasemda um þá stórkarlastefnu sem undanfarna áratugi hefur viðgengist hér í atvinnuuppbyggingu og framkvæmdum og ég tel að sé ekki leiðin til Nýja Íslands eftir það fjárhagslega og siðferðilega hrun sem við höfum orðið vitni að í vetur. Við 2. umr. er sjálfsagt að athuga þessi 11 atriði, a.m.k. einhver þeirra, hvernig þau hafa verið tekin fyrir í störfum hinnar háu iðnaðarnefndar á Alþingi og í þeim tveimur öðrum nefndum sem skilað hafa áliti sínu til iðnaðarnefndar. Í fyrsta lagi kvartaði ég yfir því að hér væri verið að gefa heimild til samninga við eitt fyrirtæki og engar almennar reglur væru lagðar fram um ívilnun af þessu tagi sem auðvitað kemur vel til greina og ætti að bera fram. Ekki væri óeðlilegt að slíkt væri til um fjárfestingar af ýmsu tagi, innlendar og erlendar, og væri þá þannig að hægt væri að taka tillit til mismunar atvinnufyrirtækjanna eða framleiðslufyrirtækjanna, verksmiðjanna, svo sem þáttar þeirra í mengun og orkuverðs sem fyrirtækin geta greitt, væntanlegan skatthagnað af fyrirtækjunum, hvort þau auka fjölbreytni í atvinnulífinu o.s.frv. Það er ekki gert og meiri hluti nefndarinnar kemst einungis að þeirri niðurstöðu að tyggja það eftir frumvarpstextanum eða nefndarálitinu, með þínu leyfi, forseti: „… að erfiðleikar við fjármögnun verkefnisins réðu úrslitum um að stjórnvöld tóku þá ákvörðun að leita eftir heimild Alþingis til að ganga til samninga við félagið um sérkjör við skattgreiðslur. Slíkur samningur er talin forsenda þess að fjármögnun verkefnisins takist.“ Það liggur engin sjálfstæð athugun að baki því hvort þessi samningur er forsenda þess að fjármögnun verkefnisins takist, heldur er þetta tekið upp í álitinu og ekkert um það fjallað. Síðan kemur sú lína í áliti meiri hlutans að hann telji, með leyfi forseta: „… að með tilliti til stærðar verkefnisins og áhrifa þess á atvinnulíf, þ.m.t. afleiddra starfa og kaupa álversins á vörum og þjónustu, þá sé þessi styrkur réttlætanlegur …“. Þarna er gefin lína um ríkisstyrki í framtíðinni, virðist vera, og það er athyglisvert að það sem í raun og veru er talið fram er stærð verkefnisins og hugsanleg kaup álversins á vörum og þjónustu. Það er heldur dapurlegur rökstuðningur og raun og veru málflutningur á sómamörkum því að meiri hluti iðnaðarnefndar hafði fengið vísbendingar um það frá fleirum en mér, aumingja mínum, að um þetta þyrfti að fjalla. Um skattamálin kemur það svo fram í áliti minni hluta efnahags- og skattanefndar að samningurinn gengur í raun og veru lengra en sá samningur sem sögð er fyrirmynd þessa samnings, þ.e. samningurinn um álverið í Reyðarfirði sem gefur svigrúm fyrir 18% tekjuskatt, væntanlega vegna þess að þá var 18% tekjuskattur í landinu, en þessi aðeins 15% þannig að að samþykktri þessari heimild er möguleiki að mismuna álfyrirtækjunum innbyrðis. Ég tel það alveg kostulega stöðu sem meiri hluti iðnaðarnefndar hefur sjálfsagt ekki áttað sig á. Í öðru lagi taldi ég í ræðu minni við 1. umr. um málið að hér væri um að ræða 3 milljarða kr. styrk til álfyrirtækisins en um það er engin umfjöllun, hvorki hjá meiri hluta iðnaðarnefndar né meiri hluta efnahags- og skattanefndar og því verður að taka það þannig að þessi tala og aðrar sem nefndar hafa verið séu sannar og réttar. Ekki hefur farið fram nein sjálfstæð athugun hjá nefndunum um þetta og þær treysta þá væntanlega upplýsingum iðnaðarráðuneytisins og nú- og fyrrverandi hæstvirtra iðnaðarráðherra sem ég gerði líka, 3 milljarðar miðað við 30 ár. Þá verður líka að taka fram sem erfitt er að meta, að þetta er líka skattafesting. Þetta er ekki skattafesting í þriðjung aldar eins og talan 3 milljarðar miðast við heldur skattafesting í 40 ár. Samningurinn er þannig að hann skal gerður til 20 ára en álverið getur framlengt að eigin ósk um önnur 20 ár samkvæmt grein 17.3 í samningsuppkastinu. Það er enginn smátími. Dofri Hermannsson, félagi minn og meðframbjóðandi, rifjaði það upp eða sagði um þetta að hann yrði áttræður þegar þessum 40 árum lyki. Ég verð þá 96 ára, það er svona hár aldur. Ég verð að vísu enn þá vel sprækur alþingismaður að berjast fyrir jafnaðarstefnunni og umhverfisvernd  Í þriðja lagi, forseti, spurði ég um þjóðhagslega hagkvæmni miðað við þær umræður sem verið hafa um þjóðhagslega hagkvæmni álvera og annarrar stóriðju síðustu ár og nánast áratugi þar sem traustir hagfræðingar og aðrir fræðimenn hafa gagnrýnt þann stóra sannleik sem hér ríkti fyrrum um hina gríðarlegu arðsemi af stóriðju af þessu tagi. Ég bendi á nýlega umfjöllun um þetta, bæði grein Sigurðar Jóhannessonar í bókinni Uppbrot hugmyndakerfis og grein Indriða H. Þorlákssonar, núverandi ráðuneytisstjóra í fjármálaráðuneytinu. Í báðum greinum er komist að þeirri niðurstöðu að arðsemi sé miklum mun minni en hér hefur yfirleitt verið látið. Indriði H. Þorláksson segir um þetta, með leyfi forseta: „Í heild má segja að efnahagslegur ávinningur Íslands af starfsemi stóriðjuvera sé lítill og hafi farið minnkandi á síðustu árum.“ Það sem nefndin virðist hafa gert í þessu samkvæmt meirihlutaálitinu er að hún kallaði til tvo hagfræðinga eða hagfræðinema, þá Daða Kristófersson og Svein Agnarsson, sem vinna í Hagfræðistofnun Háskóla Íslands og skrifa þar einhvers konar skýrslu um gagnrýni OECD á stóriðjustefnu Íslendinga. Þeirri skýrslu er ekki lokið hjá Hagfræðistofnun HÍ, sem er raunar ekki óumdeild. Hagfræðistofnun hefur framleitt pappíra sem mönnum hefur svelgst á, en sleppum því. Iðnaðarnefnd er hér að fræðast um skýrslu sem þessir tveir höfundar eru með í smíðum. Sú skýrsla hefur ekki fengið faglega gagnrýni, hún hefur ekki verið ritrýnd í neinum fagtímaritum og er ekki almenn eða opin. Það er engin leið að átta sig á því hvað í henni stendur. Þessi vinnubrögð meiri hluta iðnaðarnefndar eru mér ekki að skapi. Þetta er það eina sem nefndin gerir til að ná utan um þjóðhagslega arðsemi af eigin völdum og tekur annars mark á því sem áður hefur verið sagt. Hvað segja þessir menn? Þeir segja eitt og annað, þeir segja m.a. það sem er fín niðurstaða að stórframkvæmdir séu heppilegar í niðursveiflu. Það segja þeir Daði Kristófersson og Sveinn Agnarsson, málvinir meiri hluta iðnaðarnefndar. Það var kannski ekki alveg nýtt, að stórframkvæmdir séu heppilegar í niðursveiflu. Það er aldagömul speki, að stórframkvæmdir séu heppilegar í niðursveiflu, kannski á okkar öldum - ég segi öldum - frægastar sem hluti af nýgjafarstefnu Delanos Roosevelts Bandaríkjaforseta í kreppunni miklu og þurfti ekki þá Daða Kristófersson og Svein Agnarsson til að segja okkur þetta. Í fjórða lagi, forseti, kom ég fram með upplýsingar sem hæstv. iðnaðarráðherra aflaði mér í svari við fyrirspurn um þjóðhagslega hagkvæmni annars vegar ferðaþjónustunnar og hins vegar stóriðjunnar.

Það var gott svar.

Og það var gott svar, svo sannarlega. Þar kom m.a. fram að verðmætishlutfall - eins og við skulum kalla það - af þjóðarframleiðslu hjá ferðaþjónustunni hefur verið 16% að meðaltali á síðustu árum en 8% af álverunum. Ferðaþjónustan hefur tvöfalt hlutfall í þjóðarframleiðslu á við álverin en hér er aðeins um að ræða fjárfestingar. Ef maður tekur bara reksturinn eru tölurnar þannig að í ferðaþjónustunni er 13–17% en 2–5% í áliðnaðinum.  Í fimmta lagi, forseti,  „Umhverfismat Skipulagsstofnunar byggist jafnframt á álveri með sömu framleiðslugetu og getið er í starfsleyfi, þ.e. 110 þúsund tonnum minni en framleiðslugetu samkvæmt samningi. Vekur meiri hlutinn athygli á þessu misræmi.“ Meiri hluti iðnaðarnefndar gerir ekki nokkurn skapaðan hlut með þessa ábendingu. Það er kannski ekki rétt að hún geri ekki nokkurn skapaðan hlut, heldur viðurkennir hún að „fabrikkan“ hafi ekki starfsleyfi. Og það er ekki umhverfismat umfram 250.000 en skýrir ekki fyrir okkur hvers vegna það var ekki eðlilegt að miða fjárfestingarsamninginn við þessi 250.000 heldur klykkir út með því að meiri hlutinn telji að þó sé þetta réttlætanlegt - það er þetta orð, „þó“, sem ekki er útskýrt. Okkur er ekki sagt hvers vegna ekki var þá hægt að setja reglur um viðbótarstærðina síðar og af hverju ekki er lögð til þá enn þá meiri stækkun því að talan er komin frá álfyrirtækinu og forgangsmönnum um álverið. Það er ekkert sjálfstætt mat sem liggur að baki þessari tölu frá ráðuneytinu og endar röksemdafærsla frá meiri hluta iðnaðarnefndar um þetta efni. Í sjötta lagi benti ég á að ófrágengið væri um raflínur á Reykjanesskaga og nágrenni og það er einfaldlega um það að segja að iðnaðarnefnd hefur ekki áhuga á þeim þætti málsins. Umhverfisnefnd fjallar heldur ekki beinlínis um það en bendir þó á að umhverfismatið sé ekki frágengið við tengdar framkvæmdir. Hér á að fara í þessa samningagerð án þess að umhverfismat liggi fyrir um neitt annað en þessi 250.000 tonn. Það finnst mér ekki ábyrg afstaða, ég segi það hér með. Í áttunda lagi, forseti, spurði ég hvort þetta þýddi ekki að hugsanlegt álver á Bakka væri úti vegna losunarheimilda og umfangs í hagkerfinu. Í öðru lagi hvort þetta væri ekki þannig að öll hin nýja stóriðja, mengunarminni eða mengunarlaus jafnvel, sem við höfum kallað stundum sætu stóriðjuna að gamni okkar, á orkusvæðinu suðvestanlands, sé ekki hreinlega búin nema þá að veitt verði til hennar rafmagn annars staðar að en frá jarðhitaorkuverunum á Reykjanesskaga og nágrenni. Þá væri auðvitað fyrst spurt um þær áætlanir sem uppi eru um neðri hluta Þjórsár. Um þetta fjallaði meiri hluti iðnaðarnefndar alls ekki, þar er ekkert um orkukosti eða möguleika á annarri orkufrekri atvinnustarfsemi, gagnaverum, sólkísilverksmiðjum eða álíka. Þar er ekkert um Þjórsá neðri sem sumum hefði þó þótt tilefni til miðað við mannaskipanina í nefndinni þegar álitið þar var afgreitt. Í níunda lagi talaði ég svolítið um starfarökin, ég kallaði það „blackmail“ á ensku slangurmáli vegna þess að „fjárkúgun“, íslenska orðið, dugar ekki yfir það. Þegar verkefni af þessu tagi er fundið út reyna menn að reikna út sem allra glannalegast hvað þeir geta þá framleitt mörg störf og vegna þess að ekki er borið saman við neina aðra kosti eru menn nánast „blackmailaðir“ með því: Ætlar þú að vera á móti 300 störfum, 500 störfum, 8.000 störfum eða 11.000 störfum? Var það ekki sú tala sem hv. þm. Árni Johnsen nefndi í gær, sem er glannalegastur glannanna? Ég spurði í þessari ræðu minni hvort ekki væru þá sömu rök á bak við að geyma geislavirkan úrgang í Loðmundarfirði eða bjóðast til að hafa Gvantanamó-fangelsið í Hnífsdal. Um þetta er svo sem engin umfjöllun frá nefndinni nema þá að telja upp sömu störfin þannig að hún situr við sama keip þar og sýnir ekki þann frumleika sem maður hefði kannski ætlast til af vandaðri vinnu í þessari nefnd. Í tíunda lagi spurði ég sérstaklega um stöðu Century Aluminum sem er það fyrirtæki sem hér um ræðir vegna þess að Ágúst Þórhallsson hafði þá skrifað á vefsíðuna amx grein sem hét þessu nafni: Munu lánardrottnar Century Aluminum taka yfir Norðurálverkefnið? Þar við bætast auðvitað nýlegar fréttir af gengi Alcoa og fréttir um álverð og stöðu álframleiðslunnar sem lesa má um í Fréttablaðinu í dag. Þar kemur fram að sjaldan eða aldrei hafa verið til jafnmiklar álbirgðir í heiminum og Kínverjar safna nú sérstaklega upp áli hjá sér sem þeir ætla svo að setja út á markað þannig að það er engin von til þess að álverð hækki í náinni framtíð og ósennilegt að álfyrirtækin vilji leggja út í ný ver. 
             Þá komum við að lokum að ellefta atriðinu sem ég spurði um á sínum tíma, samningurinn er hér sagður, fram og aftur í þessum deilum milli einstakra stuðningsmanna og hópa af þeim hér á þinginu og í samfélaginu, forsenda Helguvíkurálversins. Menn segja hér, eins langir og stuttir og þeir eru, að það sé beinlínis beðið eftir þessari samþjöppun, menn bíði með öndina í hálsinum eftir því að Alþingi Íslendinga komi þessum samningi í gegn. Þá standi jakkafataklæddir menn á flugvöllum Evrópu og Ameríku með gljáandi leðurklæddar stresstöskur með fullt af peningum, með 400 milljarða í vasanum að bíða eftir í farsímanum sínum að Alþingi Íslendinga hafi samþykkt þetta hér. Það er mikil ábyrgð að halda þessu fram og segja jafnframt að þegar þetta verður samþykkt hér á þinginu verði atvinna yfirfljótandi á Suðurnesjum með þúsundum afleiddra starfa og gríðarlegum kaupum á vöru og þjónustu um land allt. Það er mikil ábyrgð að halda þessu fram, forseti. Sömu stjórnmálamenn verða þá líka að æfa sínar ræður sem þeir ætla að flytja eftir tvo mánuði, hálft ár, við næstu kosningar ef þetta gerist ekki og það kemur í ljós að þetta frumvarp skiptir engu máli. Þetta er síðasta málið á síðasta efnisfundi þingsins á síðasta degi þessa mikla tíðindavetrar og samt vita allir í raun að þessi afgreiðsla skiptir ekki máli fyrir sjálft verkefnið, nánast engu máli. Því miður ræðst það ekki hér á Alþingi hvort þetta verður að veruleika, því miður. Menn geta blásið sig út í ræðustóli, barið sér á brjóst í fjölmiðlunum og þakkað sér þennan mikla árangur en þetta ræðst bara ekki hér. Dofri Hermannsson, varaborgarfulltrúi og frambjóðandi Samfylkingarinnar, snjall og góður drengur af Dalaættum, hefur sagt þetta betur en ég. Ég ætla að ljúka ræðu minni með tilvísun í hans orð á netinu, með leyfi forseta: „… það er búið að tala framkvæmdina svo mikið upp að það er pólitískt erfitt - einkum fyrir frambjóðendur í kjördæminu - að taka á málinu af skynsemi. Fáir vilja gefa færi á sér sem stjórnmálamanninum sem brá fæti fyrir 4.000 þúsund störf. Eða voru þau kannski orðin 8.000? Þetta kann að vera klók afstaða fyrir stjórnmálamann. Og þó. Þegar búið er að byggja upp miklar væntingar hjá kjósendum um fleiri þúsund störf verða vonbrigðin mikil þegar öllum er ljóst að ekkert verður af framkvæmdum. Verra verður það þó þegar kemur á daginn að af því það var búið að binda alla virkjanlega orku og áætlanir í áformum um Helguvíkurálver missa íbúar í Reykjanesbæ, Grindavík og Þorlákshöfn af gríðarlega mikilvægum tækifærum. Smærri verksmiðjum í umhverfisvænum iðnaði sem skapa mun fleiri störf og meiri virðisauka á hvert MW og staðnum betri ímynd.“ Þetta var Dofri Hermannsson. Mörður Árnason segir hér: Meiri hluti iðnaðarnefndar hefur gefið út álit sem er óvandað, þar sem ekki er tekið á þeim hlutum sem er hægt að ætlast til að þingnefndir taki á í máli af þessari stærð. Það er ósköp einfalt, meiri hluti iðnaðarnefndar eða aðrir flutningsmenn þessa máls hér eða á Suðurnesjum eða í samfélaginu hafa ekki breytt afstöðu minni til frumvarpsins sem hér liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir afar efnismikla ræðu þar sem kom fram fjöldinn allur af nauðsynlegum upplýsingum þegar þessu máli er fylgt úr hlaði á lokasprettinum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann að einu vegna þess að það vill svo til að einn af stóru flokkunum á Alþingi er einmitt flokkurinn sem hv. þingmaður situr fyrir á Alþingi og ég veit að hv. þm. Mörður Árnason og félagi hans sem hann nefndi í ræðu sinni oftar en einu sinni, Dofri Hermannsson, skrifuðu fyrir Samfylkinguna stefnu í umhverfismálum fyrir síðustu kosningar 2007, stefnuna Fagra Ísland. Mig langar til að vita hvort hv. þm. Mörður Árnason lítur svo á að sú umhverfisstefna sé nú með þessum gerningi og stuðningi Samfylkingarinnar við hann orðin að marklausu plaggi og þýðingarlausu eða þýðingarlitlu, hafi það plagg einhvern tíma haft einhverja þýðingu.

Forseti. Ég kaus í þessari ræðu að flytja mín sjónarmið. Það vill svo til að þau njóta mikils stuðnings innan Samfylkingarinnar bæði í flokknum sjálfum og reyndar í þingliði Samfylkingarinnar og ekki síður meðal stuðningsmanna, en um daginn kom í ljós í könnun að meiri hluti almennings hafði tekið mark á þeim áróðri sem hafður hefur verið í frammi. Að vísu studdi meiri hluti stuðningsmanna Samfylkingarinnar álverið en um 44% stuðningsmanna hennar voru á móti því. Ég tel ekki að umhverfisstefna okkar sem við höfum kennt við Fagra Ísland sé úr gildi fallin með þessum gerningi hér, þessu vandræðamáli sem Samfylkingin tók í arf frá síðustu ríkisstjórn og VG hefur ákveðið að láta fara í gegnum þingið af pólitískum ástæðum sem ekki eru kannski fagrar en ákaflega skiljanlegar. Fagra Ísland gerði ráð fyrir því að við felldum þessi átök og eðlilegar deilur um nýtingu orkuauðlindanna í ákveðinn farveg með vandaðri rammaáætlun sem nú heitir Um vernd og nýtingu náttúrusvæða, og lagði fram lista yfir þau svæði sem væri sjálfsagt að taka út fyrir þann sviga og ákveðna aðferðafræði í bæði náttúruverndarmálum og loftslagsmálum sem enn gildir. Ég skal hins vegar viðurkenna að ég átti ekki von á því þegar við Dofri settumst niður að beiðni þáverandi formanns flokksins og bjuggum til uppkast að þessari stefnu að ég stæði hér í þeim sporurm að þurfa að horfa upp á þessa álverssamþykkt að aðeins tveimur árum liðnum.

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef nokkra samúð með hv. þingmanni að hann skuli nú standa hér í ræðustóli og flytja innblásna ræðu, vel samda, það var mikil vinna lögð í ræðuna, og hann skuli þurfa að viðurkenna það hér fyrir þingi og þjóð að stór hluti kjósenda sem kýs flokkinn skuli vera sama sinnis. Ég verð að segja það að Samfylkingin tók ekki þetta mál í arf frá síðustu ríkisstjórn óbeðin. Hún ákvað það upp á eigin spýtur að taka málið í arf og í fóstur og koma því í gegnum þingið. Vinstri hreyfingin – grænt framboð ákvað hins vegar að leggjast ekki gegn því að málið yrði tekið í gegnum ríkisstjórn. Hvað það kann að hafa vegið þungt á metunum við myndun síðustu ríkisstjórnar, þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr, skal ég ekki segja, um það veit ég ekki, en það er skjalfest að Vinstri hreyfingin – grænt framboð formúleraði málið þannig að það var ekki lagst gegn því að iðnaðarráðherra fengi að taka málið í gegnum ríkisstjórn. Stuðningur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við þetta mál og þingmanna þess flokks hefur alla tíð verið ljós og hann á eftir að koma í ljós í atkvæðagreiðslu á eftir. En eins og ég segi, mitt sjónarmið er það að það leiki nokkur vafi á umhverfisstefnu Samfylkingarinnar eftir þann gerning sem hér er að fara í gegn með meirihlutastuðningi Samfylkingarinnar.

Forseti. Ég kaus að lýsa í þessari ræðu afstöðu minni til þessa máls með ýmsum rökum og athugasemdum og hyggst ekki fara mikið lengra í því. Við erum sammála, ég og hæstv. umhverfisráðherra, í afstöðu okkar til málsins og í ýmsu öðru sem varðar umhverfismál þó að við séum í tveimur flokkum enn þá af ástæðum sem sprottnar eru af öðrum hlutum. Ég get bara endurtekið þetta: Nei, ég tel að umhverfisstefna Samfylkingarinnar sé í fullu gildi. Ég veit að mikill meiri hluti forustumanna Samfylkingarinnar vill einlæglega koma henni í brúk enda hefur ekki verið neitt lát á, hvað eigum við að segja, flaggskipi þessarar áætlunar eins og það hefur komist í gegnum tvær ríkisstjórnir, rammaáætluninni. Ég bind miklar vonir við það að þegar þessum áfanga lýkur í því verki geti skapast ný undirstaða sem m.a. kemur í veg fyrir slys eins og hér kynni að vera í uppsiglingu, nefnilega það að allar orkulindir á Reykjanesskaga, allar tækar orkulindir - nema maður tali um stórslys, stórumhverfisslys - renni aðeins á þennan stað. Síðan verði ekki meira eftir fyrir annan orkufrekan iðnað en orka úr vatnsaflsvirkjunum eða jarðhitavirkjunum sem ekki verður við unað að nýttar séu með þessum hætti og þá er kannski ágætt að vísa til ágætrar ræðu sem á köflum var og Kristinn H. Gunnarsson flutti hér áðan, um verðmæti orkulindanna fyrir Íslendinga í bráð og lengd.

Virðulegi forseti. Ég hafði hugsað mér að byrja ræðu mína á því að fagna eins og þeir þingmenn sem hafa hér talað og styðja það frumvarp sem hér liggur fyrir. Auðvitað eigum við að fagna þegar við sjáum fram á að það er að nást endir á mál sem hefur verið lengi í vinnslu og menn hafa trú á því að þarna sé verið að vinna verkefni sem muni skapa mikla atvinnu. Það er einmitt það sem samfélagið þarf í dag. Ég verð hins vegar, frú forseti, að viðurkenna að eftir að hafa hlýtt á ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar er ég uggandi um málið eins og hann fór yfir þetta frumvarp og eins og hann horfir á málið frá sínum bæjardyrum. Ég verð að viðurkenna að ég get ekki að fullu og öllu treyst Samfylkingunni til að fylgja þessu máli til enda eins og þarf að gera, því miður. Auðvitað erum við sammála um að nýta náttúruauðlindir okkar, eins og vatnsafl og gufu til atvinnuuppbyggingar, til gjaldeyrissköpunar. Það er hlutur sem við þurfum að gera og vinna að og það hefur verið gert um langan tíma, og ég vil taka undir öll þau orð sem hafa lotið að þeim þætti málsins. Ég vil fara inn á tvo þætti málsins sem er annars vegar álit meiri hluta umhverfisnefndar, þar sem ég á sæti, og fara örlítið yfir það álit og hvað þar kemur fram, og svo vil ég aðeins fara yfir þann þátt sem mér finnst að hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafi ekki greint frá og farið yfir og það er hvernig á að skaffa orku í það álver sem hér um ræðir. Virðulegi forseti. Ég vil fyrst fara yfir umsögn umhverfisnefndar sem hún gaf iðnaðarnefnd en þar segir, með leyfi forseta: „Fyrir liggur að Skipulagsstofnun hefur skilað áliti um mat á umhverfisáhrifum og er helsta niðurstaða stofnunarinnar sú að fyrirhugað álver í Helguvík muni ekki valda neikvæðum og óafturkræfum áhrifum á umhverfi eða samfélag.“ Þetta er auðvitað afar mikilvægt í þeirri miklu umræðu sem hér hefur farið fram um umhverfisþátt þessa máls. „Stofnunin bendir þó réttilega á að matið snýr eingöngu að umhverfisáhrifum af fyrirhuguðu álveri en ekki tengdum framkvæmdum. Þá eigi þeir virkjunarkostir sem orkuveitendur álversins hyggjast nýta eftir að fara í umhverfismat.“ Síðan segir áfram um mengunarþáttinn, með leyfi forseta: „Niðurstaða líkanreikninga er þó að styrkur efnanna í andrúmslofti“, þ.e. brennisteinstvíoxíði, „vegna útblásturs frá álverinu verði innan umhverfismarka og viðmiðana sem sett hafa verið á Íslandi og í Evrópusambandinu.“ Þetta er afskaplega mikilvægt að við höfum á hreinu. Svo segir áfram: „Nánar er kveðið á um skyldur rekstraraðila til umhverfisvöktunar í 5. kafla starfsleyfis sem Umhverfisstofnun hefur gefið út. Í umhverfismati Skipulagsstofnunar kemur skýrt fram að álver í Helguvík muni hafa verulega neikvæð áhrif vegna losunar gróðurhúsalofttegunda enda reiknast losunin um 13% af heildarlosun Íslendinga viðmiðunarár Kyoto-bókunarinnar 1990. Álverið hefur nú fengið úthlutað 539 þúsund losunarheimildum frá úthlutunarnefnd losunarheimilda sem jafngildir 150 þúsund tonnum áls á ári.“ Svo mörg voru þau orð í þessum kafla og auðvitað þarf engan að undra það að gróðurhúsalofttegundir aukast við þessa framkvæmd, það vita allir sem þekkja til. Frú forseti. Ég ætla aðeins að fara frekar í það sem meiri hluti umhverfisnefndar segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu er gert ráð fyrir samningi um álver sem anni framleiðslu á allt að 360 þúsund tonnum á ári en einungis hefur verið úthlutað losunarheimildum fyrir allt að 150 þúsund tonn á ári. Þá er starfsleyfi Umhverfisstofnunar vegna álversins gefið út vegna reksturs álvers í Helguvík með allt að 250 þúsund tonna ársframleiðslugetu á áli og er gildistími þess til ársloka 2024. Bæði losunarheimildir og starfsleyfi gera því ráð fyrir minni ársframleiðslu en áætlaðri framleiðslugetu álversins samkvæmt þeim samningi sem í frumvarpinu er lagt til að heimilað verði að gera. Umhverfismat Skipulagsstofnunar byggist jafnframt á álveri með sömu framleiðslugetu og getið er í starfsleyfi, þ.e. 110 þúsund tonnum minni en framleiðslugetu samkvæmt samningi. Meiri hlutinn vekur athygli á þessu misræmi.“ Svo mörg voru þau orð og undir þetta ritar meiri hluti hinnar virðulega nefndar umhverfisnefndar og samþykkir þar með þessa framkvæmd. Síðan langar mig aðeins að vitna í nefndarálit frá minni hluta iðnaðarnefndar þar sem undir skrifar hv. þm. Álfheiður Ingadóttir. Hv. þingmaður víkur að því og segir í texta þar sem hún vitnar til blaðaviðtals við sveitarstjóra Ölfuss að það séu möguleikar á að flytja alla raforku Þjórsárvirkjana á Suðurnes. Mér finnst eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sé með þeim orðum að segja að það eigi að virkja Neðri-Þjórsá. Ég get auðvitað fagnað því að Vinstri grænir skuli vera með það í texta hér og vitna til þess með þeim hætti sem hér er gert, að neðri hluti Þjórsár verði virkjaður, en um leið eru þeir að reyna að koma upp óeiningu milli sveitarfélaganna á Suðurlandi og á Suðurnesjum, í sama texta og sama kafla þar sem sagt er að sveitarstjóri Ölfuss muni ekki heimila línulögn. Þarna finnst mér, frú forseti, að við þurfum að staldra aðeins við og fara yfir málið. Það er einfaldlega ekki nærri búið að virkja alla þá orku sem mögulegt er að virkja á Suðurnesjum. Það er einungis farið að bora tilraunaholur í Krýsuvík þannig að af því svæði má kannski fá um 300 megavött. Á Reykjanesi eru jafnframt fleiri svæði sem hægt er að virkja til þess að fullnægja þeirri orkuþörf sem álverið í Helguvík hefur samkvæmt þeim leyfum sem ég hef farið hér yfir. Það er eðlilegt og sjálfsagt að heimaaðilar á Suðurlandi, eins og þeir aðilar sem eru í forsvari fyrir sveitarfélagið Ölfus, fyrir sveitarfélögin við Þjórsá, Tungnaársvæðið, Gnúpverja- og Skeiðahreppur, Ásahreppur, Rangárþing ytra, það er eðlilegt að þeir aðilar og forsvarsaðilar þeirra sveitarfélaga vilji atvinnuuppbyggingu tengda þeirri orku sem framleidd er á því svæði, það er bara ofur eðlilegt. Með sama hætti hafa Skagfirðingar talað um þá orkunotkun sem hugsanlega kæmi til í Skagafirði við virkjanir þeirra fljóta sem þar eru. Ég held að við eigum að ganga þannig um þetta mál að við séum ekkert að ljúka þeim virkjunarframkvæmdum og þeim virkjunarmöguleikum í þessu landi með því að virkja fyrir álverið í Helguvík, það er bara einfaldlega ekki svo. Mér fannst hins vegar dálítið sérkennilegt að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, sem er hér einhvers staðar í hliðarherbergjum, viki ekki einu orði að því hvernig ætti að afla orkunnar. Sá hv. þingmaður hefur verið á móti því alla tíð að það verði virkjað í neðri hluta Þjórsár. Mér finnst skorta á að þingmenn Samfylkingarinnar hafi talað skýrt um það hvernig og hvar eigi að virkja og hvernig þeim málum eigi að vera háttað. Hv. þingmaður, sem er þingmaður Suðurkjördæmis, situr ekki í salnum, hann fylgist ekki með umræðunni og fer í felur til þess að þurfa ekki að tala um þessi mál, atvinnuuppbyggingu í Suðurkjördæmi og þá orku sem þar er óbeisluð. Ég veit að hæstv. iðnaðarráðherra hefur skrifað grein um það og hefur skilning á því, sá ágæti ráðherra, að heimaaðilar vilji nýta orkuna í héraði. Ég treysti því að sá ráðherra, á meðan hann fær að vera í stól iðnaðarráðherra, muni styðja það áfram eins og hann hefur gert hingað til að aðilar geti nýtt þá orku sem beisluð er í héruðunum sem næst virkjunarstað. Það er það sem ég vil koma skýrlega á framfæri, frú forseti, að það er hlutur sem við eigum að gera enda er það hagkvæmast að nýta orkuna sem næst upprunanum, það vitum við. Þá verður minnst umhverfismengun, ef svo má að orði komast, með línulagnir, landsvæði sem fara undir háspennulínur, við minnkum það eins og hægt er með því að vera með notkunina sem næst upprunanum. Það er hlutur sem er líka hagkvæmnismál vegna þess að það eru töp, það eru þrátt fyrir allt gríðarlega mikil töp við flutninga á orku og það er það sem við þurfum að minnka sem mest og láta sem flestar byggðir landsins fá að njóta þeirrar orku sem er aflað í heimabyggð og má þar nefna að á Suðurlandi er eitt stærsta orkubú landsins og mest orkan framleidd en er nánast öll flutt úr héraði. Það er það sem ég vil koma skýrlega á framfæri að þeir aðilar fylgist grannt með hvernig þessum málum vindur fram. Ég verð að endurtaka að ég hef áhyggjur af því hvernig hv. þm. Mörður Árnason talaði hér áðan.

Herra forseti. Hv. þingmaður átaldi hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson fyrir að vera ekki hér í salnum þegar hann hélt ræðu sína. Nú er það þannig að fæstir þingmanna Sjálfstæðisflokksins eru hér í salnum undir þessari gagnmerku ræðu hv. þingmanns. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson kom hins vegar hér upp áðan og lýsti skoðun sinni með mjög ítarlegum hætti. Hins vegar getur hv. þm. Kjartan Ólafsson ekki gert neina sérstaka kröfu, og það er ekkert tilefni til þess, á kollega sinn úr kjördæminu, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson um að hann lýsi yfir einhverri afstöðu varðandi það hvort orka eigi að koma til Helguvíkurframkvæmdar úr Neðri-Þjórsá. Ég sem iðnaðarráðherra hef bara séð fyrir því, það liggur alveg skýrt fyrir að Neðri-Þjórsá verður ekki virkjuð til þess að finna orku í Helguvík. Ég hef margsinnis sagt það og ekki bara sagt það heldur getur hv. þingmaður lesið það sjálfur út úr þeim samningi sem iðnaðarráðuneytið gerði á sínum tíma. Þetta er í gadda slegið. Sömuleiðis er það alveg ljóst eins og ég hef sagt í þessari umræðu áður að stjórnvaldið, a.m.k. meðan það er í mínum höndum, mun ekki heimila að menn ráðist með ágengum hætti í nýtingu jarðorkunnar sem er að finna á svæði þeirra tveggja orkufyrirtækja sem koma að þessu máli. Ég hef sagt það algjörlega skýrt að ég hef gefið starfshópi um rammaáætlun skýr fyrirmæli um það að vinna starfsreglur um það með hvaða hætti eigi að nýta jarðorkuna með sjálfbærum hætti. Ég hef sagt það úr þessum stóli að ég hyggst staðfesta þær reglur óbreyttar og þar hafa valist fremstu sérfræðingar þjóðarinnar til þess að vinna. Það liggur sem sagt alveg ljóst fyrir að þó að ég hafi lagt fram þennan samning er hann ekki í sjálfu sér nokkurs konar óútfyllt ávísun um að menn geti aflað orkunnar með hvaða hætti sem er og það er algjörlega klárt og kvitt að í Neðri-Þjórsá verður ekki farið vegna þessara framkvæmda.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir andsvarið. Það er tvennt sem kemur þar fram - eða þrennt í raun, hann bregst ekki sem fóstri hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar og svarar fyrir hann hér. Það er góður greiði. Ég fagna því að hæstv. ráðherra vill að orkan verði nýtt sem næst upprunanum og í heimahéraði. Jafnframt kemur fram í þessu ágæta andsvari að hæstv. ráðherra geti hugsað sér að virkja neðri hluta Þjórsár og ég held að það sé þessari þjóð og samfélagi okkar til góðs að við nýtum þá orku. Það er einhver hagkvæmasti orkukostur sem við eigum að nýta rennslisvatnið í Þjórsá þar sem búið er að byggja upp alla miðlunina. Það eru rennslisvirkjanir sem kosta lítið og þessi orka verður okkur gjöful og góð.

Frú forseti. Ég ver alla mína félaga, ekki bara hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson. Ég hef t.d. varið fullkomlega málfrelsi hv. þm. Marðar Árnasonar sem hefur allt aðra skoðun á þessu máli en ég. Ég tel að hann hafi fullan rétt til að koma hingað eins og hann hefur gert og flutt mál sitt með sterkum rökum, ég er þeim bara ósammála. Hv. þingmaður hefur sérstakar gáfur til að túlka, er það vel. Ég sem iðnaðarráðherra hef margsinnis sagt að það kunni hugsanlega að koma til minna kasta að skera úr um deilumál varðandi hvort neðri Þjórsá verði virkjuð. Til að ég geti sinnt þeirri skyldu sem þá mundi á mér hvíla, m.a. rannsóknarskyldunni sem er gríðarlega rík í stjórnsýslulögum, hef ég gætt þess mjög vendilega að ég hef aldrei látið uppi hver afstaða mín er til þess hvort virkjað verði í neðri Þjórsá. Ástæðan er einfaldlega sú að sú ákvörðun, ef það verður ég sem tek hana, verður ekki tekin fyrr en búið er að uppfylla rannsóknarskylduna og skoða það mál til hlítar. Það tilefni hefur ekki gefist vegna þess að Landsvirkjun hefur aldrei komið með bón til mín um að neðri Þjórsá verði virkjuð, það verður að vera algjörlega skýrt. Ég hef, eins og meiri hluti þeirra sem styðja minn flokk, lýst yfir að við þessar aðstæður styðji ég Helguvíkurframkvæmdina. Ég hef gert það vegna þess að með tilliti til atvinnuleysisstigs núna er ljóst að sú framkvæmd mun skapa fjölda starfa á þeim tíma þegar efnahagslægðin er dýpst og þegar atvinnuleysið rís hæst. Það skiptir máli fyrir mig og ég geri mér alveg grein fyrir því að á þessu eru skiptar skoðanir og ég hef sagt hér í umræðunum, m.a. í tilefni af ræðu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, að ég ber fulla virðingu fyrir hennar rökum og rökum hv. þm. Marðar Árnasonar. Ég hef teflt fram mínum mótrökum og vona að menn virði þau líka. En ég vil að 

Virðulegi forseti. Ég vildi fá einmitt að koma hér upp og vera, að ég held, síðasti ræðumaður á þessu þingi. Það er sérstaklega ánægjulegt að við séum einmitt að fjalla um þetta mál, fjárfestingarsamninginn varðandi Helguvík. Ástæðan fyrir því að ég gleðst svona yfir þessu eru þær upplýsingar sem koma fram um fjölda starfa sem skapast við þetta verkefni. Talað er um að áætluð ársverk við byggingu álversins verði um 4.300 og fjöldi starfa muni ná hámarki á árinu 2011 og verði þá 1.200–1.500 auk þess sem áætlað er að í kringum framkvæmdina verði afleidd störf um 8.000–9.000 ársverk í heildina. Í tilefni þess vildi ég gjarnan lesa,  „Andri Snær Magnason rithöfundur dregur upp hjákátlega mynd af hjákátlegu landsbyggðarfólki í heimildarmynd sinni Draumalandinu sem nú er sýnd í kvikmyndahúsum. Andri birtir myndskeið af fögnuði Húsvíkinga og Reyðfirðinga yfir álversframkvæmdum, sem virðist fádæma heimskulegur í ljósi drungalegs boðskapar myndarinnar. Sú skoðun að Íslendingar ættu að beita sér gegn verksmiðjum og „bara gera eitthvað annað“ skaut rótum í þjóðarsálinni á þeim tíma sem uppgangur í þjóðfélaginu var drifinn áfram af stórfelldum lántökum. Þjóðfélagið virtist vera ósigrandi. Allt gekk upp þótt lítið væri reynt. Þegar allt kemur til alls var það sá hæfileiki Íslendinga að taka lán, taka áhættu, stunda spillingu og veðsetja verðmætin sem olli góðærinu síðustu ár. Út frá þessari forsendu, að allt kæmi af sjálfu sér, spratt hugmyndin um að Íslendingar gætu auðveldlega sleppt því að framleiða verðmæti, án sérstakra afleiðinga. Öfgar afturhaldssinna spretta úr hinu firrta samfélagi, rétt eins og frjálshyggjustefna Sjálfstæðisflokksins á sama tíma. Margt fólk úti á landi dreymir um að starfa við eitthvað annað en sjávarútveg eða sauðfjárrækt en verður að horfa upp á drauma sína dofna eða flytja burt. Ólíkt því sem margir náttúruverndarsinnar halda fram, gat fólk á Reyðarfirði ekki ákveðið að vinna bara við eitthvað annað. Í frjálsu hagkerfi verður einhver að vilja borga fyrir vinnuna. Blind trú á því að álver leysi allt er skaðleg en trúin á að sprotar spretti sjálfkrafa um víðan völl óháð markaðslögmálum er engu betri. Útsýnið frá Austurvelli er mjög takmarkað. Það sýnir ekki fábreytileikann í atvinnumálum margs landsbyggðarfólks. Andri Snær hæðist að fögnuði fólksins sem sá drauma sína rætast um að brjótast út úr einhæfni fiskvinnslu. Skilaboð hans til landsbyggðarfólksins eru í grófum dráttum: Þið getið bara gert eitthvað annað. Líkt og fólkið hafi ekki reynt það sem minnsti grundvöllur var fyrir. Viðhorfið gagnvart fólkinu minnir um margt á meint viðbrögð Frakkadrottningarinnar Marie Antoinette við bón múgsins um brauð: „Geta þau ekki bara borðað kökur?“ Öfgafullir náttúruverndarsinnar og frjálshyggjumenn byggja kröfur sínar á þetta reddast-hagfræði.“ Nýtt Ísland verður að hreinsa sig af þessu. Því tel ég mjög við hæfi þegar við förum í kosningar, þar sem við erum að fara að velja þá sem munu stjórna landinu og byggja upp hið nýja Ísland, að við ljúkum þinginu á þessu máli þar sem við ætlum að skapa raunveruleg störf, störf sem munu byggja á raunverulegri framleiðslu á raunverulegum verðmætum.