Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingar á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins, nr. 61/1997, með síðari breytingum. Frv. þetta er á þskj. 250 og er 223. mál þingsins. Þrátt fyrir að Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins hafi enn ekki starfað nema í eitt ár er talsverð reynsla komin á starfsemi hans. Hún er að mestu góð en þó hafa skoðanir manna þróast á þá lund að ástæða er til að breyta frá fyrri áformum um framtíð vöruþróunar- og markaðsdeildar Nýsköpunarsjóðs. Í upphafi var áformað að fjármagni sem innheimt hafði verið með iðnlánasjóðsgjaldi um margra ára skeið og varðveitt var í vöruþróunar- og markaðsdeild Iðnlánasjóðs yrði varið í sérstök framlög til vöruþróunar og markaðsaðgerða samkvæmt ákveðnum reglum. Gert var ráð fyrir að á fyrstu þremur starfsárum Nýsköpunarsjóðs yrði þessum eignum deildarinnar ráðstafað. Að þeim tíma liðnum yrði deildin lögð niður og óráðstafaðar eignir lagðar til almennrar starfsemi Nýsköpunarsjóðs. Sú reynsla sem fengin er af starfsemi Nýsköpunarsjóðs og vöruþróunar- og markaðsdeildar hans sérstaklega hefur sýnt að unnt er að nýta þá fjármuni á markvissari hátt á lengri tíma þrátt fyrir að þörfin fyrir framlög til vöruþróunar og markaðsaðgerða sé engu minni nú en upphaflegar áætlanir gerðu ráð fyrir. Brýnt er að það fjármagn sé tiltækt til slíkra verkefna í lengri tíma en þrjú ár, sem lög um Nýsköpunarsjóð miðuðu við í upphafi. Eins og staðan er nú er fjármögnun þessara verkefna ekki tryggð að þessum þremur árum liðnum. Í raun má segja að ástæða sé til að efla enn frekar en núverandi geta Nýsköpunarsjóðs leyfir þann hluta opinberra stuðningsaðgerða sem lýtur að stuðningi við hagnýtar rannsóknir, frumstig vöruþróunar og forkönnun markaðssetningar. Hlutverk vöruþróunar- og markaðsdeildar Nýsköpunarsjóðs á frumstigi nýsköpunar er því mjög mikilvægt. Reynslan hefur sýnt að slíkar stuðningsaðgerðir hafa einkum reynst vel þegar þær hafa beinst að sérhæfðum verkefnum sem hafa skýr markmið og verklagsreglur. Dæmi um þetta eru ýmis verkefni sem rekin eru af Iðntæknistofnun, voru þróuð og fjármögnuð að verulegu leyti í samvinnu við iðnaðarsjóðina gömlu en eru nú rekin með samningi við Nýsköpunarsjóð. Verkefni af þessu tagi eru þess eðlis að ekki er að vænta af þeim beins arðs eða endurgreiðslu fjármagns þó ætla megi að þau leiði til arðsamari fjárfestinga eða framleiðslu síðar meir. Með hliðsjón af framansögðu er lagt til að horfið verði frá fyrri áformum um að ráðstafa eigin fé vöruþróunar- og markaðsdeildar á þremur árum. Þess í stað verði miðað við að um óákveðinn tíma verði höfuðstóll deildarinnar ávaxtaður með hámarksávöxtun. Árlegt ráðstöfunarfé deildarinnar verði fyrst og fremst arður af höfuðstól hennar en auk þess hluti höfuðstólsins sem verkefnisstjórn deildarinnar og stjórn sjóðsins ákveði á hverjum tíma að verja til sérstakra stuðningsaðgerða fyrir atvinnulífið. Í 1. gr. frv. er kveðið á um ótímabundið hlutverk vöruþróunar- og markaðsdeildar og veitt heimild til að ganga á höfuðstól deildarinnar samkvæmt ákvörðun verkefnisstjórnar og stjórnar Nýsköpunarsjóðs. Í 2. gr. frv. er 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða felld brott en það stendur að öðru leyti óbreytt. Í þessu felst að horfið er frá því að eignum deildarinnar verði ráðstafað í þrjú ár og deildin lögð niður að þeim tíma liðnum. Ég tel ástæðu til að geta þess að um frv. þetta hefur verið rætt, bæði innan vébanda iðnaðar og einnig sjávarútvegs og um það ríkir full sátt. Frv. er einfalt í sniðum og þarfnast ekki ítarlegra skýringa. Ég tel ekki ástæðu til að fjalla nánar um það að svo komnu máli. Ég legg til að frv. verði vísað til hv. efh.- og viðskn. að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Ég hef marglýst þeirri skoðun minni að nýsköpun opinberra aðila sé hvorki sérstaklega gæfurík né gefi mikinn árangur. Ég held að opinberir starfsmenn eigi að sinna öðru en nýsköpun. Ég tel betra að búa til umhverfi fyrir nýsköpun í þjóðfélaginu. Það væri líklegra til að menn næðu árangri, þ.e. að einstaklingar stundi nýsköpun sjálfir og taki áhættu. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að viðhalda ákveðinni deild áfram, viðhalda einu batteríinu lengur en til stóð. Spurning mín til hæstv. iðnrh. er eftirfarandi: Hve mikið fé er í þessari deild? Af hverju má ekki nýta það fé innan Nýsköpunarsjóðsins eins og til stóð?

Herra forseti. Ég held að það sé hárrétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal að það er mjög mikilvægt að búa nýsköpun skynsamlegt umhverfi í atvinnulífinu. Stofnun Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins var hluti af þeim starfsskilyrðum sem áttu að stuðla að nýsköpun í atvinnulífi. Ég tel ekki nokkurn vafa leika á að starfsemi Nýsköpunarsjóðs hefur nú þegar skilað talsvert góðum árangri og mun skila enn betri árangri þegar fram líða stundir. Þegar Nýsköpunarsjóður var stofnaður með lögum frá Alþingi fyrir rúmu ári var áætlað að kringum 750 millj. kr. væru til ráðstöfunar í þessari deild. Þeim fjármunum átti að ráðstafa á þremur árum. Að öðrum kosti skyldu eftirstöðvarnar leggjast við stofnsjóð Nýsköpunarsjóðs. Ég þori ekki að fullyrða nákvæmlega um upphæðina sem ráðstafað hefur verið út úr þessari deild sjóðsins á liðnu starfsári en ef ég man rétt held ég að stofnsjóðsframlagið standi eftir vegna þess að viðbótartekjurnar og ávöxtunin á árinu 1998 hafa staðið nokkurn veginn undir þeim framlögum sem ráðstafað var á því ári. Við erum því enn að tala um að í þessari deild sjóðsins geti verið í kringum 700 millj. kr. sem gert er ráð fyrir að hægt sé að ráðstafa til styrkja, lána, til vöruþróunar og markaðsaðgerða í komandi framtíð.

Herra forseti. Það er svo skemmtilegt að vextir af þessu fé, 700 millj., gætu verið nokkurn veginn 50 millj. Það eru akkúrat þeir skattar sem lagðir eru á nýsköpun, þ.e. það kostar 75 þús. kr. að stofna nýtt fyrirtæki. Hefur hæstv. iðnrh. látið sér detta í hug að fella niður eða lækka verulega gjöld á stofnun nýrra fyrirtækja til að örva nýsköpun og nota til þess vexti af þessu fé? Vaxtatekjum sjóðsins er nú stýrt til atvinnulífsins í sérstök verkefni í stað þess styrkja það almennt og liðka um fyrir nýsköpun með því að gera stofnun nýrra fyrirtækja auðveldari.

Herra forseti. Hv. þm. spyr hvort ég hafi velt því fyrir mér hvort skynsamlegt væri að lækka gjald fyrir stofnun hlutafélaga. Ég hef gert það og það veit hv. þm. vegna þess að við lögðumst þar saman á árar árið 1996. Í því ágæta samstarfi komum við því til leiðar að stofnkostnaður við einkahlutafélög lækkaði úr 100 þús. kr. niður í 75 þús. kr., sem var allnokkuð gott. Við munum í sameiningu halda áfram þeirri baráttu. Ég tel skynsamlegt að fara þá leið að draga úr kostnaði við stofnun hlutafélaga.

Herra forseti. Frv. sem hæstv. viðskrh. mælti fyrir lætur e.t.v. ekki mikið yfir sér. Í því eru samt fólgnar verulegar breytingar frá því sem var þegar sjóðurinn var settur á laggirnar. Ég vil fyrst taka fram að pólitískur ágreiningur var um stofnun Nýsköpunarsjóðs á hinu háa Alþingi. Lögin voru afgreidd hér fyrir rúmu ári þannig að ekki er komin mikil reynsla á starfsemi sjóðsins. Ég og fleiri þingmenn héldum því fram að það að búa til sérstakan sjóð til að efla nýsköpun í atvinnulífinu væri röng stefna, nær væri að huga að almennum aðgerðum sem hjálpað gætu til við nýsköpun. Hægt er að nefna nokkra þætti í þeim efnum, til að mynda á sviði skattamála, að þróun og rannsóknarstarfsemi njóti sérstakra skattaívilnana með sérstakri áherslu á menntamál, það væri ekki hvað síst hægt í gegnum tekjuskattskerfið. Hér er ekki úr vegi að nefna að ég hef einmitt lagt fram tillögu um að lækka tekjuskatt smærri fyrirtækja úr 30% niður í 20%. Það er hægt, herra forseti, að efla nýsköpun í samfélaginu með almennum aðgerðum. Það var hins vegar ekki uppleggið með Nýsköpunarsjóði. Nýsköpunarsjóður tengist sömu aðferðum og ríkisstjórnin beitti þegar Fiskveiðisjóður Íslands, Iðnlánasjóður og Iðnþróunarsjóður voru stokkaðir upp. Þá var búinn til Fjárfestingarbanki atvinnulífsins og hluta af eigin fé sjóðanna var varið til að setja á laggirnar Nýsköpunarsjóð. Miklar deilur risu, herra forseti, þegar þessir sjóðir voru stofnaðir m.a. við samtök atvinnurekenda. Þau höfðu greitt inn í þessa sjóði, bæði Fiskveiðasjóð og Iðnlánasjóð og þeim deilum lauk með samkomulagi um að þessi samtök færu með alla stjórn í viðkomandi sjóðum meira og minna. Deilur um eignarhald t.d. á Fiskveiðisjóði hafa hins vegar staðið mjög lengi. Deilan var við samtök iðnrekenda um iðnlánasjóðsgjald. Þeir töldu sig eiga það framlag og var það leyst þannig að sett var á laggirnar deildin sem við erum að ræða hér um, deild í Nýsköpunarsjóði, vöruþróunar- og markaðsdeild. Öll þau mál einkenndust af hrossakaupum milli ríkisstjórnarinnar og forsvarsmanna atvinnulífsins, þau tengdust ekki verkalýðshreyfingunni á nokkurn máta. Hún kom hvergi að þessu máli en fyrst og fremst samtök vinnuveitenda innan Vinnuveitendasambandsins, samtök iðnrekenda og Landssamband ísl. útvegsmanna auk þess sem Verslunarráðið og Kaupmannasamtökin áttu þar aðild. Forsagan er hv. alþm. kunn. Ég lagði mikla áherslu á að ég teldi aðferðirnar ekki réttar. Við þekkjum frekar slaka sögu Byggðasjóðs, stofnun Byggðasjóðs og eflingu hans. Þar var reynd sama hugmyndafræði og bjó á bak við stofnun Nýsköpunarsjóðs. Í þingsölum minnast menn þess að læsa þurfti saman meiri hlutann, sem var ekki alveg nógu hrifinn af þessum ætlunum, með því að taka einn milljarð af eigin fé Fjárfestingarbankans og eyrnamerkja sérstaklega starfsemi á landsbyggðinni. Það dugði til að nokkrir landsbyggðarþingmenn styddu þær hugmyndir og afgreiddu sem lög frá Alþingi. Ég tel nauðsynlegt, herra forseti, að rifja forsöguna upp til að sýna að þetta hefur verið álitamál, að pólitískur ágreiningur hefur verið um þetta efni. Það er broslegt að hlusta á orðaskipti hv. þm. Péturs H. Blöndals og hæstv. viðskrh. um þetta mál, en hv. þm. talar eina ferðina enn líkt og hann eigi ekki aðild að þessari ríkisstjórn. Frv. er stjórnarfrv., hefur verið afgreitt í þingflokki Sjálfstfl., ég geri fastlega ráð fyrir því. Ég spyr ekki einu sinni hæstv. ráðherra hvort þetta njóti stuðnings ríkisstjórnarflokkanna. Ég veit það, þrátt fyrir að hv. þm. Pétur H. Blöndal sjái sig öðru hverju knúinn til að koma upp og slá sig til riddara með því að leggjast gegn málum sinnar eigin ríkisstjórnar en fylgir því síðan aldrei eftir í atkvæðagreiðslum. Það er hins vegar ekki mitt vandamál, hann er bundinn af sannfæringu sinni og hefur vitaskuld rétt til að haga málflutningi sínum eins og hann vill. Það snertir hins vegar ekki málið sem við ræðum hér. Ég tel frv. ekki nauðsynlegt þó ég sé á móti Nýsköpunarsjóðnum en það eru lög og ég virði vitaskuld vilja meiri hluta og vinn eftir þeim lögum. Ég tel hins vegar ekki komna nægjanlega reynslu á þennan sjóð. Ég hef ekki séð þessa jákvæðu reynslu sem hæstv. ráðherra talar um. Ég tel ekki tímabært að dæma um það á þessu stigi málsins, hvað sem seinna verður. Ég vil benda á að vöruþróunar- og markaðsdeildin á samkvæmt núgildandi lögum að starfa í þrjú ár. Að vísu er í lögunum gert ráð fyrir að eyða öllu fé deildarinnar á þeim þremur árum. Hin raunverulega efnisbreyting sem gerð er í þessu frv. er að segja: Við viðhöldum deildinni og göngum ekki á stofnfé sjóðsins. Reyndar er veitt heimild til þess í frv. En meginupplegg frv. er, og hæstv. viðskrh. rökstuddi það, að menn telja að góð reynsla sé af þessari sérstöku deild og vilja ekki eyða fé deildarinnar á þremur árum eins og upphaflega var ákveðið heldur gera deildina varanlega í starfsemi sjóðsins. Ég tel ekki tímabært að kveða upp úr um það, einfaldlega vegna þess að við þurfum að fá betri upplýsingar um málið. Ég bendi á að það sem þessi deild hefur gert, þ.e. þróunarverkefni, kynningarverkefni og forathuganir --- hún hefur afmarkað starfssvið með styrkveitingum og öðru slíku --- getur Nýsköpunarsjóður fellt undir almenna starfsemi sína. Ekkert gerir það að verkum að starfseminnar vegna þurfi að reka þessa sérstöku deild. Hluti af starfsemi deildarinnar og reyndar sjóðsins eru styrkveitingar. Ég held að í lögum sé ekki kveðið á um birtingu upplýsinga um styrkveitingar úr sjóðnum. Það yrði að skoða betur í nefndarstarfinu. Við munum að opinber umræða hefur átt sér stað um styrkveitingar sem tengdust þessu sjóðaumhverfi, reyndar ekki Nýsköpunarsjóðnum heldur frá fyrri tíma. Auðvitað er mjög mikilvægt að þess sé gætt í lögum að allar upplýsingar liggi fyrir og tortryggni skapist ekki varðandi styrkveitingar úr slíkum sjóði. Ég teldi eins koma til greina að leggja deildina niður og fella fé hennar inn í sjóðinn ef menn vilja fara þá leið, ef menn vilja ekki eyða öllum peningunum, eins og núgildandi lög gera ráð fyrir. Ég tel ekki tímabært á þessu stigi málsins, herra forseti, að lögfesta starfsemi slíkrar deildar á fyrsta ári sjóðsins. Það breytir ekki þeirri grundvallarafstöðu minni að það mat að Nýsköpunarsjóður sé til styrktar íslensku atvinnulífi er rangt. Hægt væri að fara fjölmargar aðrar leiðir sem mundu styrkja betur nýsköpun í íslensku atvinnulífi. Það er vissulega nauðsynlegt og ég hef gert ýmsar tillögur í þá átt, án þess að ástæða sé til að fara lengra í það á þessu stigi málsins.

Herra forseti. Ég harma að hv. þm. Ágústi Einarssyni hafi snúist svona hugur gagnvart Nýsköpunarsjóðnum. Hv. þm. þóttist reyndar vita flest um sjóðakerfið þegar það var til umræðu á sínum tíma. Hann var þá með spekingslegan svip yfir því hvernig þetta ætti allt saman að þróast. Hann greiddi síðan atkvæði með Nýsköpunarsjóðnum. Nú held ég að hann hafi staðið undir væntingum og rúmlega það, hann er allt í einu á móti. Það þarf í sjálfu sér, herra forseti, ekki að koma mjög á óvart að svo sé. Hv. þm. skiptir mikið um flokka og þarf ekki að koma á óvart þó hann skipti líka um skoðanir.

Herra forseti. Ég held að hér misminni hæstv. ráðherra eitthvað varðandi þetta efni. Ég hef rætt ítarlega á hinu háa Alþingi um endurskipulagningu á sjóðakerfinu á sínum tíma, þegar umræddir sjóðir voru stokkaðir eins og ég nefndi í ræðu minni. Ég benti á það, þegar Fjárfestingarbanki atvinnulífsins og Nýsköpunarsjóður og allt þetta var stokkað upp, og rakti það skilmerkilega. Ég sé ekki ástæðu til að fara yfir þá umræðu. Ég vildi samt biðja hæstv. ráðherra um að halda sig við staðreyndir í skoðanaskiptum og vera málefnalegur.

Herra forseti. Gleggstu heimildir um afstöðu hv. þm. til þessa máls á sínum tíma eru Alþingistíðindi og atkvæðagreiðslan þegar málið var afgreitt. Þar hef ég gengið úr skugga um að hv. þm. greiddi atkvæði með Nýsköpunarsjóðnum við lokaafgreiðslu þess máls. Þess vegna kom það mér nokkuð á óvart, en kannski ekki í ljósi sögunnar, að hv. þm. hefði skipt um skoðun.

Herra forseti. Ég má til með að leiðrétta nokkur atriði sem hv. þm. hafði um mína persónu áðan. Hann sagði að ég fylgdi aldrei skoðunum mínum eftir í atkvæðagreiðslum á hinu háa Alþingi. Ég væri á móti málum til að slá mig til riddara en fylgdi þeim svo ekki eftir. Ég tel einmitt að ég hafi mjög oft fylgt mínum málum eftir til enda, verið á móti málum og stjórnarfrv. Þetta er því ekki rétt fullyrðing hjá hv. þm. Varðandi það hvort ég sé stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar, þá er ég það vegna þess að þetta er ekki eina málið sem ríkisstjórnin flytur og þau mál sem ég hef verið á móti hafa ekki verið einu málin sem ríkisstjórnin flytur. Ég er mjög ánægður með störf ríkisstjórnarinnar. Ég er mjög ánægður með að tekist hefur að ná niður verðbólgu. Ég er mjög ánægður með að tekist hefur að halda genginu stöðugu. Ég er mjög ánægður með að umhverfi fyrirtækja hefur batnað þannig að laun hafa stórhækkað sem aldrei fyrr og að atvinnuleysið er horfið. Ég er mjög ánægður með þessi störf ríkisstjórnarinnar og styð hana heils hugar í þeim efnum, en það er ekki þar með sagt að ég fylgi henni í einu og öllu. Í þessu máli hvað varðar Nýsköpunarsjóðinn þá var ég á móti því að hann yrði stofnaður og ég man ekki betur --- ég þyrfti nú að fletta því upp --- en að ég hafi greitt atkvæði gegn því að stofna Nýsköpunarsjóðinn.

Herra forseti. Mér er ljúft að staðfesta það sem hv. þm. sagði. Það hefur oft komið fyrir að hann hafi greitt atkvæði á móti. Ég held ég hafi sagt að hann gerði það aldrei. Hann gerir það oftast að styðja ríkisstjórnina þrátt fyrir að hann mótmæli stefnu hennar í einstökum atriðum en það hefur komið fyrir í einstaka tilvikum að hann hafi fylgt sinni sannfæringu til enda í atkvæðagreiðslum en það hefur hins vegar ekki verið mjög oft.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 10/1993, um verðbréfasjóði, með síðari breytingum. Frv. þetta er á þskj. 251 og er 224. mál þingsins. Verðbréfasjóðum hefur vaxið fiskur um hrygg hér á landi á undanförum árum. Nú eru starfandi átta verðbréfasjóðir í 34 deildum. Eignir þeirra voru um 50 milljarðar kr. um mitt ár 1998 og höfðu vaxið um 40 milljarða kr. á fimm árum. Verðbréfasjóðir eru orðnir mjög mikilvægt form fyrir sparnað heimila eins og víðast hvar í vestrænum ríkjum. Reynsla erlendis frá bendir til að mikilvægi verðbréfasjóða muni enn aukast í framtíðinni. Mjög mikilvægt er því að löggjöf um verðbréfasjóði hérlendis standist fyllilega samjöfnuð við það besta sem þekkist erlendis. Að öðrum kosti er hætt við að við missum verðbréfasjóðina úr landi og að erlendir verðbréfasjóðir íslenskra fyrirtækja verði markaðssettir hér á landi. Íslenskir verðbréfasjóðir uppfylla allir skilyrði til markaðssetningar á Evrópska efnahagssvæðinu, enda er ekki gert ráð fyrir í lögum um verðbréfasjóði að unnt sé að stofna aðra verðbréfasjóði en þá sem uppfylla ákvæði verðbréfasjóðatilskipunarinnar. Íslenskir verðbréfasjóðir hafa hins vegar fyrst og fremst markaðssett sjóðina hér á landi og því ekki nýtt sér heimild til að markaðssetja þá innan EES. Íslensk fjármálafyrirtæki hafa þó að undanförnu verið að hasla sér völl erlendis með stofnun fyrirtækja sem bjóða m.a. upp á verðbréfasjóði. Í flestum ríkjum EES er í löggjöf kveðið á um að heimilt sé að stofna annars konar verðbréfasjóði en sjóði sem uppfylla ákvæði verðbréfasjóðatilskipunar ESB. Slíka sjóði, sem yfirleitt hafa meira svigrúm til fjárfestinga en felast í hinum ströngu ákvæðum verðbréfasjóðatilskipunarinnar, er aðeins hægt að markaðssetja innan heimalandsins. Fyrir skemmstu voru samþykkt ný lög í Danmörku þar sem veitt er leyfi fyrir slíka sjóði til að starfa í Danmörku. Evrópusambandið hefur um nokkurra ára skeið reynt að ná samstöðu meðal aðildarríkja um útvíkkun verðbréfasjóðatilskipunarinnar til að endurspegla betur þá miklu þróun sem átt hefur sér stað á verðbréfasjóðum í aðildarlöndum frá samþykkt hennar árið 1985 og koma á skilvirkari innri markaði fyrir verðbréfasjóði. Í júlí síðastliðnum lagði framkvæmdastjórn ESB fram tillögu að tilskipun um breytingar á verðbréfasjóðatilskipuninni og er hún nú til meðferðar í Evrópuþinginu og Evrópuráðinu. Í tillögunni er m.a. gert ráð fyrir að fleiri tegundir verðbréfasjóða falli undir verðbréfasjóðatilskipunina. Í gildandi lögum um verðbréfasjóði er íslenskum verðbréfasjóðum að þessu leyti sniðinn þrengri stakkur en víðast hvar gildir. Frv. er ætlað að taka á þessu. Í frv. er gert ráð fyrir að heimilt verði að stofna annars konar verðbréfasjóði en þá sem heimild hafa til markaðssetningar á Evrópska efnahagssvæðinu. Breytingarnar lúta aðeins að fjárfestingarstefnu sjóðanna. Ekki er talin ástæða til að gera minni kröfur til verðbréfasjóða sem eingöngu er heimilt að markaðssetja hér á landi hvað varðar stjórn, skipulag, eftirlit og aðgreiningu reksturs og vörslu. Við samningu frv. var m.a. tekið mið af áðurnefndum tillögum framkvæmdastjórnar ESB. Þeir sjóðir sem stofnaðir verða hér á landi á grundvelli frv. munu því falla undir verðbréfasjóðatilskipun ESB ef þær tillögur sem þar eru til meðferðar ná fram að ganga. Mikilvægustu ákvæði frv. eru í 4. gr. Þar er kveðið á um heimildir sjóðsins til að stofna verðbréfasjóði sem eingöngu verði markaðssettir hér á landi. Þeir fá samkvæmt 4. gr. heimild til að fjárfesta í öðrum verðbréfasjóðum, innlánum og framvirkum samningum og valréttarsamningum til viðbótar við þær heimildir sem verðbréfasjóðirnir með Evrópupassa hafa. Sú nýskipan sem hér er lögð til hefur í för með sér breytta notkun hugtaka samkvæmt íslenskum rétti. Í lögum nr. 10/1993 hefur hingað til verið litið svo á að verðbréfasjóður sé sá einn sem uppfyllir skilyrði verðbréfatilskipunar ESB. Hér er lagt til að skilgreining á hugtakinu verðbréfasjóðir verði víðari og taki einnig til annarra sjóða sem uppfylla ákvæði laganna. Þetta er í samræmi við þá almennu málvenju að verðbréfasjóður sé sjóður sameiginlegrar fjárfestingar í framseljanlegum verðbréfum algerlega án tillits til þess hvort sjóðurinn hafi heimild til markaðssetningar á Evrópska efnahagssvæðinu. Herra forseti. Ég mælist til þess að efh.- og viðskn. fái málið til umfjöllunar að lokinni þessari umræðu og frv. verður afgreitt á þessu þingi.

Herra forseti. Ég sé mig tilneyddan til að kveðja mér hljóðs og nýta mér þann rétt í þingsköpum til að bera af mér sakir. Það er vegna þeirra ummæla sem féllu áðan af hálfu hæstv. viðskrh. í umræðu um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins. Þar hélt hann því fram að ég hefði greitt atkvæði með því frv. Ég rifjaði upp í þeirri umræðu hvernig afstaða mín hefði verið á sínum tíma og ég sé mig því tilknúinn að benda á staðreyndir í því máli og vekja athygli á því að hæstv. ráðherra fór með ósannindi. Við 2. umr. málsins var ég aðili að minnihlutaáliti sem kom til atkvæða um að málinu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar. Það var fellt m.a. með atkvæðum hæstv. viðskrh. En þegar málið kom til lokaafgreiðslu í þinginu, 3. umr., sem hæstv. ráðherra væntanlega vísar til, þá sögðu stjórnarliðar já við frv. Fjölmargir stjórnarandstæðingar sátu hjá og þar á meðal ég. Hæstv. viðskrh. fór því með ósannindi áðan í umræðunni og var þar að auki ósmekklegur gagnvart mér persónulega í þeim málflutningi, eins og menn sáu, en það lýsir honum betur. En ég get ekki, herra forseti, búið við það að hæstv. ráðherra fari með ósannindi um afstöðu mína.

Herra forseti. Áður en ég fullyrti það í þessum ræðustóli áðan hvernig hv. þm. hefði greitt atkvæði, þá leitaði ég álits hjá skrifstofu þingsins og fékk þær upplýsingar að hv. þm. hefði greitt atkvæði með frv. Það munu ekki hafa verið réttar upplýsingar því hv. þm. mun hafa setið hjá og var meiningin alls ekki sú af minni hálfu að hafa hv. þm. fyrir rangri sök í þessum efnum. Ég vildi út af umræðum áðan ganga úr skugga um það hvernig hv. þm. hefði greitt atkvæði og gerði það með þessum hætti.

Herra forseti. Hið rétta hefur komið fram í málinu, að hæstv. ráðherra hefur fengið rangar upplýsingar um afstöðu mína. Ég ætla ekki að elta meira ólar í sambandi við það. Hann hefði hins vegar verið maður að meiri ef hann hefði beðist afsökunar á þeim ummælum sem hann lét hér falla.

Herra forseti. Það frv. sem við erum að ræða, um breytingu á lögum um verðbréfasjóði, tengist heildarlöggjöf um sjóðina sem var afgreidd 1993. Við breyttum þeirri löggjöf 1996. Hér þarf að hafa í huga að löggjöf um verðbréfasjóði og reyndar öll okkar löggjöf eða flestallir þættir í löggjöf okkar á viðskiptasviði eru vegna EES-samningsins. Þess vegna má segja að sú löggjöf sé á margan hátt betri, vandaðri og nútímalegri en ýmsir aðrir lagaþættir hjá okkur. Það er brýnt, herra forseti, að huga að breytingum á þessum lögum eins og gert er í þessu frv. einfaldlega vegna þess að verðbréfasjóðir og þeir þættir sem tengjast fjármagnsmarkaðnum hafa eflst það mikið á undanförnum árum að mjög brýnt er að við höfum sem vandaðasta löggjöf. Í frv. kemur m.a. fram að verðbréfasjóðir eru að verða meiri uppspretta sparnaðar, sem er mikil nauðsyn í samfélagi okkar, og að 50 milljarðar eru nú þegar í þessum sjóðum. Það hefur aukist og mun aukast verulega. Þessi starfsemi verðbréfasjóðanna er vaxandi, hún er alþjóðleg og hún er vettvangur ungs fólks. Sóknarfæri eru fólgin í starfsemi á þessu sviði. Breytingin sem gerð er í frv. er sú að heimila starfrækslu sjóða sem starfa einungis í heimalandi en hafa meira svigrúm til fjárfestinga en einungis í verðbréfum. Hér er verið að laga löggjöf okkar að þeim rýmri heimildum sem ríkja á EES-svæðinu og ég tel það vera jákvætt. Ég vek hins vegar sérstaka athygli á 4. gr. frv. þar sem rætt er um takmarkanir á því hvað sjóðirnir mega fjárfesta á einstökum sviðum. Til dæmis má ekki fjárfesta meira en 35% í verðbréfum útgefnum af sama útgefanda. Þetta þak var áður 10%. Vitaskuld þarf að skoða í nefnd hvort hér séu veittar of rúmar heimildir. Í sömu grein er einnig talað um að fjárfestingar í öðrum verðbréfasjóðum megi ekki vera meiri en 35% bundið því að fjárfest sé í fimm sjóðum. Þessi takmörk voru áður 5%. Ég er ekki að gera þessi atriði í sjálfu sér að umtalsefni heldur einungis að benda á að þessi þök verða vitaskuld að koma til vandlegrar skoðunar eins og venja er í þingnefnd. Sömuleiðis er kveðið á um þátttöku í afleiðuviðskiptum sem eru nýbreytni í fjármálaheiminum á síðustu árum, þar sem gerðir eru samningar sem tengjast verðbreytingum annarra þátta eða eigna. Umtalsverð viðskipti hafa átt sér stað með þetta í heiminum eins og menn þekkja. Stundum hafa menn ekki gætt sín í þessu nýja umhverfi peningamála og við þekkjum fjölmörg dæmi um það að menn hafi reist sér hurðarás um öxl, eins og gjaldþrotið í Singapúr sýndi á sínum tíma. Það er ljóst, herra forseti, að við erum komin inn á nýtt atvinnusvæði fjármagnsins sem er geysilega öflugt og sterkt. Það má líkja þessu við það að við séum komin inn á sambærilegt svið í uppsprettu framleiðsluþátta eins og kolin voru á sínum tíma. Það er kannski ekki svo fráleitur samanburður, því vöxturinn á þessu sviði í alþjóðlegum fjármálaviðskiptum hefur verið gífurlega mikill. Við sjáum að alls konar skrýtnir hlutir geta gerst í verðbréfaviðskiptum og mér finnst þau tvö dæmi sem þekkt eru úr alþjóðaviðskiptum nokkuð skemmtileg þegar verðbréfasalarnir í tveimur tilvikum, annars vegar í Frakklandi og hins vegar í Bretlandi, ráku sig í tölvuna og gáfu þannig fyrirmæli um tafarlausa sölu sem leiddi til smávægilegs verðfalls. En þessi dæmi sýna meira á gamansaman hátt í hvernig umhverfi þessi viðskipti eru komin, hvað hraðinn og umfangið er mikið. Meginafstaða mín gagnvart þessu frv. er að styðja það. Ég tel það vera jákvætt að rýmka starfsheimildir verðbréfasjóða eins og lagt er til í frv. Það þarf að skoða ýmsa þætti í því og það verður gert í þeirri nefnd sem fær það til umfjöllunar, og ég á sæti í. Við höfum lagt okkur fram í efh.- og viðskn. Alþingis að fylgjast vel með þeim breytingum sem eru að gerast í verðbréfaviðskiptum og alþjóðlegum verðbréfamarkaði og ég tel að þetta frv. hjálpi til við að búa til eins nýtískulega umgjörð og hægt er.

Herra forseti. Vegna þeirrar umræðu sem varð hér áðan um stuðning við ríkisstjórnina, þá er þetta mál einmitt eitt af þeim málum sem veldur því að ég styð ríkisstjórnina. Þetta er hið besta mál og þetta er mjög gott mál. Hér er verið að auka frelsi og auka mjög mikilvægan þátt í fjármagnsmarkaðnum og ég er mjög ánægður með að hæstv. iðn.- og viðskrh. leggur þetta frv. fram. Hér er verið að auka enn frekar svigrúm verðbréfasjóða og það gleður mig sérstaklega vegna þess ég átti þátt í að stofna fyrsta verðbréfasjóðinn á Íslandi og hef alltaf verið mjög mikill áhugamaður um vöxt þeirrar greinar atvinnulífsins. Í verðbréfasjóði nýtur eigandinn ávöxtunarinnar öndvert við það sem gerist þegar hann leggur inn peninga til ávöxtunar í banka og þar af leiðandi er miklu meiri krafa um arðsemi í verðbréfasjóði en í bankainnlánum sem aftur veldur því að miklu meiri krafa er um arðsemi til fyrirtækja sem taka þessi lán og ég tel að arðsemiskrafa í atvinnulífinu sé af hinu góða. Varðandi það sem kom fram áðan um 4. gr., að heimilt sé að kaupa allt að 35% í einstökum verðbréfasjóðum, þá gætti þar ákveðins misskilnings vegna þess að það má fjárfesta allt að 35% í verðbréfasjóði en verðbréfasjóður hlítir aftur á móti þessum sömu lögum um áhættudreifingu. Það er því ekki mikil áhætta fólgin í því að kaupa 35% í einum verðbréfasjóði sem aftur er með mikla áhættudreifingu. En þetta þarf að sjálfsögðu að skoða í hv. efh.- og viðskn. sem fær málið til umfjöllunar, og þar á ég sæti og mun væntanlega skoða þetta atriði sem hér kom fram áðan um áhættudreifingu. En það er afar mikilvægt að þeir aðilar sem starfa á fjármagnsmarkaði gæti vel að áhættudreifingu og ég er þeirrar skoðunar að hver einstök áhætta í slíkum sjóðum ætti aldrei að fara upp fyrir segjum 2--3%.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 80/1993, um aðgerðir gegn peningaþvætti. Frv. þetta er á þskj. 253 og er 226. mál þingsins. Ísland hefur verið aðili að samstarfi 26 OECD-ríkja um aðgerðir gegn peningaþvætti, svonefndum FATF-ríkjahópi, frá upphafi þess samstarfs árið 1989. Á vettvangi þessa samstarfshóps hafa verið samþykkt 40 tilmæli til aðildarríkjanna um þær aðgerðir sem taldar eru nauðsynlegar til að koma í veg fyrir að fjármálakerfi landanna verði notað til peningaþvættis. Vegna þess samstarfs sem átt hefur sér stað á undanförnum árum hefur betur komið í ljós að fyrir hendi er hætta á að fleiri aðilar kunni að vera notaðir til peningaþvættis en þeir aðilar sem starfa á grundvelli starfsleyfis sem fjármálastofnun. Dæmi um slíkt má t.d. nefna lögmenn, endurskoðendur, happdrætti og aðra aðila sem geta lent í þeirri aðstöðu við framkvæmd sinna starfa að þurfa að sýsla með fjármuni viðskiptavina sinna með einum eða öðrum hætti. Ég vil, með leyfi forseta, víkja að einstökum greinum frv. Í 1. gr. frv. er að finna breytingar á 1. gr. gildandi laga um aðgerðir gegn peningaþvætti. Hér er lagt til að í stað þess að telja upp þær fjármálastofnanir sem lögunum er ætlað að taka til verði talin upp sú starfsemi þar sem framvegis verði skylt að framfylgja ákvæðum laga um aðgerðir gegn peningaþvætti. Eins og ég gat um áðan hefur á undanförnum árum komið betur í ljós að unnt er að nota aðra aðila en fjármálastofnanir til að þvætta fjármuni sem er afrakstur af refsiverðum brotum. Með hliðsjón af því þykir eðlilegra að í 1. gr. sé tilgreind sú starfsemi þar sem sérstakrar aðgæslu er þörf í samræmi við ákvæði laga um aðgerðir gegn peningaþvætti fremur en að hafa tæmandi upptalningu á þeim stofnunum sem lögunum er ætlað að taka til eins og gert er í núgildandi lögum. Auk þess er lagt til að gildissvið laganna verði rýmkað nokkuð frá því sem nú er. Samkvæmt frv. er í 1. gr. tekið fram að ef í þjónustu sem einstaklingar eða lögaðilar veita felist einhver sú starfsemi sem fellur undir einn eða fleiri þeirra 14 liða sem taldir eru upp í 1. gr. þá beri þeim að fylgja tilmælum laganna. Framvegis ber því ýmsum aðilum sem ekki hafa hingað til þurft að hlíta ákvæðum þessara laga að krefja viðskiptamann um skilríki og tilkynna til lögreglu ef viðskipti eru grunsamleg. Í 7. tölul. 1. gr. segir að ef í þjónustu sem veitt er felist að eiga viðskipti fyrir eigin reikning eða reikning viðskiptamanns með peninga, verðbréf eða gjaldeyri, þá skuli ákvæði laganna um aðgæslu laganna ná til slíkra aðila. Undir þetta ákvæði mundu því falla ýmis tilvik, t.d. má nefna þegar í þjónustu lögmanns felst að taka við fjármunum frá skjólstæðingi sínum til varðveislu um lengri eða skemmri tíma í tengslum við lögmannsstörf í hans þágu, svo sem búskipti, móttöku fjármuna vegna tjónauppgjörs o.s.frv. Einnig geta aðrir aðilar fallið undir þessi ákvæði frv., svo sem endurskoðendur, fasteignasalar eða aðrir ráðgjafar sem vegna sinna starfa eru í sams konar aðstöðu og kunna að veita þjónustu af því tagi sem talin er upp í einu eða fleirum hinna nefndu 14 töluliða í 1. gr. frv. Að öðru leyti en því sem ég hef lýst hér að framan má segja að gildissvið laganna sé í megindráttum sambærilegt við það sem hingað til hefur verið, þ.e. undir ákvæði laganna fellur starfsemi viðskiptabanka og sparisjóða, verðbréfafyrirtækja, líftryggingarfélaga auk svonefndra gjaldeyrisviðskiptastöðva og þar fram eftir götunum. Í 2. gr. frv. er að finna breytingar sem taka mið af því að árið 1997 voru samþykktar á Alþingi breytingar á almennum hegningarlögum og ýmsum sérlögum, svo sem tollalögum, lögum um ávana- og fíkniefni, lyfja- og áfengislögum svo nokkur dæmi séu nefnd. Breytingar þessar voru nauðsynlegar vegna staðfestingar Íslands á samningi Sameinuðu þjóðanna gegn ólöglegri verslun með fíkniefni, skynvilluefni og samnings um þvætti, leit, hald og upptöku ávinnings af afbrotum. Með þeirri breytingu á almennum hegningarlögum, sem þá var samþykkt, var þvættisbrot gert að sjálfstæðu broti. Nú er því orðið skýrara en áður var í lögum hvað telst falla undir þvættisbrot og miðast því breytingarnar sem lagðar eru til í 2. gr. frv. að því að skýra betur en nú er gert hvað felst í hugtakinu peningaþvætti. Í 3. gr. frv. er að finna ákvæði þar sem markmiðið er að skýra og gera fyllra ákvæði gildandi laga um aðgerðir gegn peningaþvætti með því að setja nánari reglur um hvenær skylt sé að krefjast persónuskilríkja og hvaða skilríki teljist gild í því sambandi. Eins og kunnugt er gildir sú meginregla í öllu viðskiptalífinu hér á landi að notuð er kennitala til að auðkenna viðskiptamenn fyrirtækja og stofnana og gildir það jafnt um innlenda sem erlenda aðila en Hagstofa Íslands hefur umsjón með þeim málum svo sem kunnugt er. Eðlilegt er að í lögunum komi því skýrt fram að einungis sé unnt að taka sem fullgild persónuskilríki í skilningi þessara laga þau skilríki sem gefin eru út í samræmi við þær kröfur sem Hagstofa Íslands gerir í því sambandi en dæmi um slík skilríki er ökuskírteini og vegabréf. Í 4.--6. gr. er að finna ýmsar breytingar sem telja má að falli undir tæknilegar breytingar á orðalagi nokkurra greina laganna sem óþarfi er að gera hér sérstaklega grein fyrir enda skýra þær sig sjálfar. Í 7. gr. frv. er lagt til að í stað þess að tilkynningar um grunsamleg viðskipti skuli sendar til ríkissaksóknara skuli þær framvegis sendar til embættis ríkislögreglustjóra og er það í samræmi við ákvæði nýrra lögreglulaga. Í 8. gr. er lagt til að við lögin bætist ný grein þar sem skýr ákvæði eru sett um tilkynningar sem gerðar eru til lögreglu á grundvelli laganna og að lögreglu sé skylt að gera tafarlaust viðvart sé ekki talin þörf á hindrun viðskipta. Í 9.--15. gr. frv. eru að öðru leyti aðeins breytingar sem nauðsynlegar eru af lagatæknilegum ástæðum og lagðar til vegna þeirra breytinga sem felast í frv. og ég hef áður gert hér grein fyrir. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að gera nánari grein fyrir ákvæðum þessa frv. en vil, með leyfi forseta, leggja til að málinu verði vísað til hv. efh.- og viðskn. að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Örstutt. Ég styð þetta frv. Hér er verið að koma í veg fyrir það að glæpamenn og aðrir sem stunda ólöglega starfsemi geti þvegið peninga sína, þ.e. breytt þeim úr ólöglega fengnum peningum yfir í peninga sem sýnast vera löglega fengnir og er mjög mikilvægt að komið sé í veg fyrir slíkt. Alþjóðleg samstaða er í gangi um að hindra slíka starfsemi. Aukið peningaþvætti stafar að sjálfsögðu af því að með stórauknum alþjóðlegum samskiptum og frelsi í flutningum á fjármagni með miklum vexti óefnislegra eigna, þ.e. hugbúnaðar- og framtíðarhagnaðarfyrirtækja, hafa möguleikar manna aukist, sem hafa óhreint mjöl í pokahorninu, að komast yfir peninga ólöglega. Til að geta nýtt þá peninga þurfa þeir aðilar að breyta þeim í löglega fengna peninga eða peninga sem sýnast vera löglega fengnir og þess vegna nota þeir peningaþvætti. Allt þetta miðar að því að auka heiðarleika og gott siðferði í þjóðfélaginu en ég tel að heiðarleiki og gott siðferði í atvinnulífi, sem og meðal fólks almennt, sé verðmæti sem sé þjóðfélaginu mjög mikils virði og sennilega ein dýrmætasta auðlind hverrar þjóðar að hafa gott siðferði. Menn skyldu ekki gleyma því að í þeim löndum sem vegnar illa í dag er yfirleitt og má segja alltaf slæmt siðferði. Við skulum bara setja okkur í þau spor, herra forseti, að við ætlum að gera samninga og við treystum gagnaðilanum 100%. Þá verður samningagerðin ákaflega einföld og allur kostnaður við það að hindra að verið sé að svíkja og pretta fellur niður, ef við getum treyst gagnaðilanum 100%. Það er einmitt dæmi um gott siðferði að menn geti 100% treyst gagnaðilanum sem þeir eiga viðskipti við og þess vegna er heiðarleiki og gott siðferði ein verðmætasta auðlind hverrar þjóðar og þetta frv. stuðlar að því að gott siðferði haldist við og aukist.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um lausafjárkaup sem er á þskj. 254 og er 227. mál þingsins, en frv. þessu er, ef að lögum verður, ætlað að leysa af hólmi gildandi lög um það efni sem eru nr. 39/1922. Aðdragandi að samningu þessa frv. er orðinn nokkuð langur og má rekja hann allt aftur til ársins 1992 þegar þáverandi viðskrh. fól Magnúsi Þ. Torfasyni, fyrrverandi hæstaréttardómara, að endurskoða lög um lausafjárkaup. Skyldi endurskoðun laganna hafa það að markmiði að færa ákvæði þeirra til samnorræns horfs, en Íslendingar tóku um skeið, eins og síðar verður nánar rakið, þátt í störfum norræns vinnuhóps sem fékk það verkefni að endurskoða norrænu kaupalögin frá fyrri hluta þessarar aldar, og skilaði vinnuhópurinn áliti sínu á árinu 1984. Einnig skyldi Magnús kanna hvort og þá hvernig lögfestar yrðu hér á landi alþjóðlegar reglur um lausafjárkaup sem samdar voru að tilstuðlan Sameinuðu þjóðanna árið 1980. Magnús Þ. Torfason lést á árinu 1993 og var endurskoðun hans á lögum nr. 39/1922 þá skammt á veg komin. Þá fól iðnaðar- og viðskiptaráðherra þeim Stefáni Má Stefánssyni og Þorgeiri Örlygssyni, prófessorum við lagadeild Háskóla Íslands, að vinna að endurskoðun laga nr. 39/1922 í þeim anda sem að framan var lýst. Nánar segir í erindisbréfi þeirra að þeir skuli semja fyrir ráðuneytið frumvarp til laga um lausafjárkaup, sem leysi af hólmi gildandi lög um það efni, nr. 39/1922. Skal frumvarpið hafa að fyrirmynd samnorrænt nefndarálit um sama efni frá árinu 1984. Þá kemur fram í erindisbréfinu að í þeim tilvikum er nýleg löggjöf í Skandinavíu um lausafjárkaup sé ólík um einstök efnisatriði skuli frumvarpshöfundar meta, í samráði við ráðuneytið, hvaða leið sé heppilegast að fara í lagasetningu hér á landi. Einnig segir í erindisbréfinu, að samhliða samningu frumvarps til nýrra kaupalaga skuli höfundar gera athugun á því hvort æskilegt sé að Ísland gerist aðili að samningi Sameinuðu þjóðanna um lausafjárkaup frá 1980 með tilliti til fullgildingar samningsins og lögleiðingar hans. Þeir áttu einnig að kanna áhrif EES-samningsins á þá endurskoðun. Að höfðu samráði við utanrrn. er gert ráð fyrir að utanrrh. leggi fram till. til þál. um öflun heimildar til að staðfesta samning Sameinuðu þjóðanna um alþjóðlega samninga í lausafjárkaupum. Frv. það til laga um lausafjárkaup sem hér liggur fyrir byggir í meginatriðum á þeim tillögum til nýrra norrænna kaupalaga sem norræni vinnuhópurinn kom fram með á árinu 1984. Rétt er að hafa í huga að í ýmsum greinum er reynt að taka tillit til séríslenskra aðstæðna. Þá leiðir það af ákvæðum frv. sem síðar verður rakið að lagt er til að ákvæði samnings Sameinuðu þjóðanna um sölu á vörum milli ríkja frá 1980 verði leidd í lög hér á landi með svokallaðri aðlögun. Í því felst að einstakar efnisgreinar frv. sem eins og fyrr segir byggja að meginstefnu til á norræna nefndarálitinu frá 1984 hafi verið aðlagaðar að Sameinuðu þjóða samningnum. Með gildistöku laga nr. 39/1922 má segja að komist hafi á réttareining milli Íslands og annarra þjóða á Norðurlöndum á sviði kauparéttar. Hélst svo allt þar til gerðar voru breytingar á kaupalögum Dana, Svía og Norðmanna á árunum 1973--1979, í átt til aukinnar neytendaverndar. Í kjölfar þess kom setning nýrra kaupalaga í Finnlandi árið 1987, Noregi 1988 og Svíþjóð 1989 svo sem hér hefur að einhverju leyti verið rakið. Óhætt er að segja að þjóðfélagsaðstæður hér á landi hafi breyst mjög mikið á þeim tæpu 80 árum sem liðin eru frá því að gildandi lög um lausafjárkaup voru staðfest. Auk þess sem þjóðfélagsumgjörðin hefur öll breyst hafa hinar miklu framfarir á tæknisviði einnig haft umtalsverð áhrif á verslun og viðskipti manna í milli. Segja má að gildandi kaupalög hafi að ákveðnu marki lagað sig að þeirri samfélagsþróun sem hér var lýst, m.a. vegna þess hve lögin eru sveigjanleg í uppbyggingu sinni. Þá eru lögin frávíkjanleg, en það hefur aftur leitt til þess að venjur hafa myndast á ákveðnum sviðum viðskipta, og hefur þannig verið vikið frá ýmsum ákvæðum laganna í framkvæmd þeirra. Á hinn bóginn verður ekki fram hjá því horft að samningur Sameinuðu þjóðanna hefur tvímælalaust aukið þörfina fyrir endurskoðun laganna. EES-samningurinn hefur haft álíka áhrif og reyndar einnig samningarnir um ESB. Þá verður einnig að telja að ný samnorræn kaupalög einfaldi mjög verslunarviðskipti milli ríkja á Norðurlöndum og að þau séu jafnframt til þess fallin að stuðla að því að gera Norðurlöndin að einsleitu markaðssvæði innan Evrópubandalagsins og hins Evrópska efnahagssvæðis. Mikilvægur þáttur í endurskoðun íslenskra kaupalaga hlýtur jafnan að vera að varðveita norræna réttareiningu á þessu mikilvæga sviði réttarins, en fyrir slíkri réttareiningu er löng hefð. Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna samþykkti í desember 1966 ályktun þess efnis að sett skyldi á laggirnar sérstök nefnd á vegum samtakanna sem hafa skyldi það hlutverk að efla og styrkja samræmingu alþjóðlegrar viðskiptalöggjafar. Nefndin tók til starfa skömmu síðar. Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna til alþjóðlegrar ráðstefnu sem haldin var vorið 1980 í Vínarborg í Austurríki þar sem saman komu fulltrúar 62 ríkja og átta alþjóðastofnana. Á ráðstefnunni var gengið frá nýjum samningi um alþjóðleg lausafjárkaup. Eftir að samningur Sameinuðu þjóðanna um alþjóðleg lausafjárkaup var samþykktur 11. apríl 1980 varð um það sammæli meðal norrænna ríkja að hefja skyldi á nýjan leik endurskoðun norrænu kaupalaganna. Á fundi norrænna dómsmálaráðherra sem haldinn var í Helsinki 10. júní 1980 var komið á laggirnar samnorrænum vinnuhópi sem fékk það verkefni að kanna möguleika þess að setja samræmd kaupalög fyrir öll Norðurlöndin. Vinnuhópurinn hélt síðan fund sinn í Helsinki í október 1984. Árangurinn varð sá að í Finnlandi voru almenn kaupalög lögtekin á þessum grundvelli árið 1987 eins og áður er rakið. Í tillögum sínum byggði norræni vinnuhópurinn, sem skipaður var árið 1980, að hluta til á samningi Sameinuðu þjóðanna og þeim tillögum til nýrra norrænna kaupalaga sem settar höfðu verið fram árið 1976. Eftir fremsta megni var reynt að ná samræmi í löggjöf þeirra ríkja sem aðild áttu að vinnuhópnum. Frv. það sem hér liggur fyrir byggir í meginatriðum á þeim tillögum til nýrra norrænna kaupalaga sem birtar voru í hinu samnorræna nefndaráliti. Það felur í sér einkum tvennt: Í fyrsta lagi eru ákvæði um neytendavernd í kaupalögunum sjálfum en ekki í sjálfstæðum lögum um það efni. Í öðru lagi felst í þessu að almennar kauparéttarreglur, byggðar á hinum samnorræna grundvelli, hafa verið aðlagaðar ákvæðum samnings Sameinuðu þjóðanna eftir því sem kostur er þótt einnig sé að finna í frumvarpinu sérákvæði sem eingöngu eiga að gilda í alþjóðlegum kaupum. Neytendaréttur hefur verið í örri þróun á síðustu árum jafnt á Íslandi sem í öðrum ríkjum á Norðurlöndum. Eins og ég gat um áður voru gerðar lagabreytingar í öðrum ríkjum á Norðurlöndum á áttunda áratugnum í þá átt að auka vernd neytenda, ýmist með setningu sérstakra laga um neytendakaup eða með því að gera ýmis ákvæði í kaupalögum þessara ríkja ófrávíkjanleg. Á Íslandi varð niðurstaðan hins vegar sú að bíða átekta með lagasetningu á þessu réttarsviði, enda var þá þegar hafin umræða um nauðsyn þess að endurskoða gildandi lög um lausafjárkaup frá 1922. Á undanförnum árum hefur mikil áhersla verið lögð á aukna vernd fyrir neytendur á öllum sviðum og hefur umfang neytendaverndar vaxið ört hér á landi. Ný lagafyrirmæli hafa verið sett til þess að fullnægja framangreindum samningsskyldum Íslands og gerðar nauðsynlegar breytingar á gildandi lögum til þess að innleiða ákvæði tilskipananna. Frá gildistöku samningsins hafa því verið sett lög um vernd neytenda gegn villandi auglýsingum, lög um húsgöngu- og fjarsölu, lög um neytendalán, reglur settar um verðmerkingar og ótvírætt einingaverð á vöru, lög um alferðir, lög um gerð samninga um hlutdeild í afnotarétti orlofshúsnæðis svo dæmi séu nefnd af þessu réttarsviði. Jafnframt því að efnisréttur hér á landi hefur þróast samkvæmt framansögðu að mestu leyti til samræmis við efnisrétt annarra ríkja á Norðurlöndum hefur einnig verið lögð áhersla á annars konar samstarf um málefni neytenda. Í frumvarpi því, sem hér liggur fyrir, er sem fyrr segir að finna margvísleg ákvæði um neytendakaup sem verða nýmæli í íslenskri löggjöf ef frumvarpið verður að lögum. Horfa ákvæði þessi öll tvímælalaust í þá átt að styrkja mjög og efla réttarstöðu neytenda. Lögfesting slíkra reglna mun því samkvæmt framansögðu fylla inn í þá eyðu sem myndast hefur hér á landi í annars heildstæðri löggjöf á sviði neytendaverndar. Vernd neytenda á Íslandi verður þá orðin sambærileg að lögum og tíðkast í nágrannaríkjum okkar. Framvegis mun því verða unnt að leggja áherslu á að innlend löggjöf fylgi réttarþróun í grannríkjum okkar og á fjölþjóðlegum vettvangi. Auk þess mun áherslan í framtíðinni beinast að ýmsum atriðum sem varða framkvæmd neytendaverndar hér á landi. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. þessu verði vísað til efh.- og viðskn. til frekari meðferðar.

Herra forseti. Það frv. sem hér hefur verið lagt fram, þ.e. ný heildarlöggjöf um lausafjárkaup, er mjög merk lagasetning. Eins og hæstv. ráðherra vék að á málið sér langan aðdraganda. Útlínur þess voru upphaflega dregnar af prófessor Magnúsi Torfasyni og síðan héldu prófessorarnir Stefán Már Stefánsson og Þorgeir Örlygsson áfram þeirri vinnu. Niðurstaðan liggur fyrir í vönduðu þskj. sem hér er til umræðu. Ef borið er saman við löggjöfina frá 1922, sem er orðin býsna gömul, þá er hið nýja frv. tvöfalt meira að umfangi þó vitaskuld sé það ekki gildur mælikvarði. Samt sem áður sýnir það að þessir þættir hafa breyst mjög á síðustu árum og áratugum. Eins og fram kemur í frv. er það fyrst og fremst norræn kaupalöggjöf sem er lögð til grundvallar við samningu þessa frv. en jafnframt er tekið mið af samningi Sameinuðu þjóðanna um lausafjárkaup sem öðlaðist gildi 1988. Vitaskuld þurfum við sem fáumst við að setja löggjöfina fyrst að svara þeirri spurningu hvort nauðsynlegt sé að setja ný lög. Hvað er það sem gerir það að verkum að hin eldri löggjöf dugar ekki sem rammi um þá starfsemi sem til staðar er? Hægt væri að nefna fjögur atriði sem kalla á ný lög um lausafjárkaup. Það eru í fyrsta lagi aukin viðskipti. Viðskipti hafa margfaldast á síðustu áratugum. Í öðru lagi hefur ný tækni komið fram og viðskipti því orðin flóknari. Í þriðja lagi er aukin áhætta í viðskiptum sem tengist m.a. hinu aukna umfangi og í fjórða lagi þarf að kveða skýrt á um aukna ábyrgð í nútímalöggjöf. Í frv. er farið vel yfir sögu málsins og bent á þau ákvæði sem eru í Grágás en einnig ítarlegri ákvæði í Jónsbók og Járnsíðu. Við á hinu háa Alþingi sjáum af þessu að stofnunin hefur áður hugsað fyrir ýmsu því sem við erum nú að fjalla um. Heiti frv. ber reyndar með sér að þar sé ekkert fjallað um fasteignaviðskipti. Svo er heldur ekki í núgildandi löggjöf en eitt hið markveraðsta í frv. er neytendaverndin. Hún kemur skýrt fram í þessu frv. Reyndar er álitamál hvort neytendamál og neytendavernd eigi að fella inn í lög af þessu tagi eins og hér er gert. Sum Norðurlandanna, t.d. Danmörk og Noregur, hafa farið þá leið en önnur, eins og Svíþjóð, hafa sett sérstök lög í þeim efnum. Í frv. er sérstaklega er bent á að tengslin við neytendamál og almenn kaupalög þurfi að skoða nánar. Það er þá framhaldsverkefni ef af lögfestingu þessa mikla máls verður. Benda má á ýmis nýmæli sem fylgja í þessu frv. Þau koma m.a. fram vegna þess hve viðskipti eru orðin flóknari. Ítarlega er kveðið á um ábyrgð vegna aukaskyldna í viðskiptum, vegna galla eða dráttar á afhendingu eða greiðsludráttar. Þetta eru allt hugtök sem við þekkjum ágætlega í daglegum viðskiptum. Hérna er kveðið á um hvernig með skuli fara og réttarstaða afmörkuð. Sömuleiðis er kveðið á um viðbótarfresti svo nefnd séu örfá atriði sem ekki eru beinlínis ákvæði um í núgildandi lögum. Ég nefndi neytendalögin en þetta eru að hluta til neytendalög vegna þess hvernig þetta er fellt inn í löggjöfina. Mörg ákvæði um neytendavernd eru þó einnig í öðrum lögum. Flutningsmenn meta það hins vegar svo, og ég er sammála því, að þetta frv. styrki og efli réttarstöðu neytenda. Ég tel mikilvægt við lagasetningu af þessum toga að skoða út frá hvaða sjónarmiðum lagaramminn er settur. Mér finnst það mjög góð nálgun og í samræmi við nútímaleg viðhorf að skoða málin mjög vel út frá neytendum. Ég tel, herra forseti, að frv. sé vel gert. Það er efnismikið en skýrt í framsetningu í greinargerð, enda höfundar vel færir til að fjalla um og koma frá sér skýrum texta, hvort sem er í greinargerð eða einstökum lagafrumvarpsgreinum. Að því leyti má segja að þetta frv. sé með þeim vandaðri sem ég man eftir að hafa fengið til umfjöllunar á hinu háa Alþingi. Ber að virða það og hrósa þeim sem að verkinu hafa staðið. Málið verður vitaskuld til skoðunar í nefnd. Eina atriðið sem ég nefni sérstaklega, af því að það er mér hugleikið, er að neytendaþátturinn verði kannaður sérstaklega, hvort hann sé eins vel úr garði gerður og eins vel frá honum gengið og hægt er. Ég ætla ekki að leggja neitt mat á það á þessu stigi málsins en ég tel að þetta frv. þurfi ítarlegrar skoðunar við. Meginatriðið er að ég tel lögfestingu þess í meginatriðum vera mikilvæga réttarbót.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga á þskj. 659 sem er 388. mál þingsins, um breyting á lögum um brunatryggingar, nr. 48/1994, með síðari breytingum. Að undanförnu hefur orðið vart gagnrýni á lög um brunatryggingar og framkvæmd þeirra. Einkum hefur þeirrar gagnrýni orðið vart hjá Bændasamtökum Íslands. Telja þau að framkvæmd þeirra komi sérstaklega hart niður á bændum þar sem nokkuð kveði að van- eða ónýttum húseignum á jörðum vegna breyttra búskaparhátta og að dæmi séu um að húseignir til sveita hafi að undanförnu verið endurmetnar með tilheyrandi hækkunum brunatryggingariðgjalda og þeirra skatta og gjalda sem taka mið af brunabótamati. Af þessu tilefni og einnig vegna ábendinga um að huga þurfi að endurskoðun gildandi ákvæða um tilhögun brunabótamats skipaði ég nefnd til þess að gera tillögur um endurskoðun á lögunum. Vegna gagnrýni Bændasamtakanna ákvað nefndin að rita hagsmunaaðilum og tilteknum opinberum aðilum og óska eftir viðbrögðum þeirra við þeirri hugmynd að breyta eða afnema skyldu húseigenda til þess að hafa húseignir brunatryggðar. Nánar er hér um að ræða tvær hugmyndir. Annars vegar að aðilum í atvinnurekstri verði það í sjálfsvald sett hvort þeir hafi brunatryggðar þær húseignir í eigu þeirra sem nýttar eru í atvinnurekstrinum. Hins vegar að eigendur atvinnurekstrarhúsnæðis geti óskað eftir undanþágu frá brunatryggingarskyldu og að undanþágan verði háð samþykki viðkomandi sveitarstjórnar og veðhafa, ef einhverjir eru. Rétt er að fram komi að hugsanlegar breytingar á skyldutryggingu húseigna hafa áhrif á fleira en iðgjöld brunatrygginga og bætur vegna bruna. Þau iðgjöld, gjöld og skattar sem reiknuð eru sem hlutfall af vátryggingarfjárhæðum og vátryggingafélögunum er gert að innheimta eru brunavarnagjald, umsýslugjald, iðgjöld viðlagatryggingar, svo og gjald til Ofanflóðasjóðs. Raunar er það svo að þessir skattar og gjöld til opinberra aðila vega mun þyngra en sjálft brunatryggingariðgjaldið. Má reikna með að þessi viðbótargjöld nemi um 80--85% af meðalinnheimtu á því gjaldi sem lagt er á meðalhúseign. Afnám skyldubrunatryggingar mundi því þýða tekjutap bæði fyrir Viðlagatryggingu Íslands og Ofanflóðasjóð nema til kæmu nýir tekjustofnar. Þeir hagsmunaaðilar og opinberir aðilar sem gerðu nefndinni grein fyrir áliti sínu á framangreindum hugmyndum voru Vátryggingaeftirlitið, Samtök iðnaðarins, Samband íslenskra viðskiptabanka, Bændasamtök Íslands, Viðlagatrygging Íslands, Vinnumálasambandið, Samband íslenskra sparisjóða, Samband íslenskra tryggingafélaga, umhverfisráðuneytið, Fasteignamat ríkisins, Brunamálastofnun og Samband íslenskra sveitarfélaga. Aðeins Bændasamtökin lýstu sig fylgjandi því að aðilum í atvinnurekstri ætti að vera það í sjálfsvald sett hvort þeir brunatryggðu húseignir sem notaðar eru í atvinnurekstri. Aðrir vildu viðhalda óbreyttu fyrirkomulagi. Frv. þetta gerir engu síður ráð fyrir þeim möguleika að lækka megi brunabótamat tiltekinna húseigna umfram það sem matið hefði ella orðið að uppfylltum skilyrðum. Vart verður með sanngirni litið fram hjá þeim breytingum sem átt hafa sér stað hin seinni ár vegna samdráttar í hefðbundnum landbúnaði sem og vegna breyttra búhátta sem einkum snerta bændur. Herra forseti. Mun ég nú fjalla stuttlega um helstu nýmæli í frv. Um 2. gr. Til þess að tryggja einsleitni við mat á húseignum, hvort sem er við fasteignamat eða við brunabótamat, er talið nauðsynlegt að einn aðili hafi matsgerðina með höndum. Því er lagt til í frv. að Fasteignamat ríkisins sjái eitt um þessar matsgerðir. Hjá stofnuninni eru fyrir hendi þær upplýsingar, verklagsreglur og sérþekking sem nauðsynlegar eru til þess að tryggja einsleitni og að mat verði unnið samkvæmt faglegum kröfum. Í þessu sambandi er vert að vekja sérstaka athygli á að bæði brunabótamat og fasteignamat eru grundvöllur skattlagningar. Auk þeirra skatta sem áður hefur verið gerð grein fyrir og reiknast af brunabótamati má hér nefna skipulagsgjald. Sömu matsmenn meta eignir bæði til fasteignamats og brunabótamats og almennt er miðað við að samtímis sé unnið að þeim. Hefur það og orðið svo í reynd að Fasteignamat ríkisins hefur metið langflestar eignir til brunabótamats eftir gildistöku laga nr. 48/1994, en ekki dómkvaddir matsmenn. Grein þessi gerir einnig ráð fyrir því að stofnuninni sé heimilt að meta húseignir á grundvelli upplýsinga sem fyrir hendi eru. Ekki þurfi að meta á grundvelli skoðunar á staðnum ef að mati stofnunarinnar liggja fyrir fullnægjandi upplýsingar. Á þetta við bæði um fyrsta mat og endurmat. Greinin gerir einnig ráð fyrir því að Fasteignamati ríkisins sé heimilt að lækka brunabótamat frá því sem það ella hefði orðið ef húseign er í mjög lélegu ástandi eða hefur verið tekin úr notkun. Er ákvæði þetta einkum tilkomið vegna gagnrýni Bændasamtaka Íslands á að ekki skuli hægt samkvæmt gildandi lögum að taka tillit til búháttarbreytinga og samdráttar í hefðbundnum landbúnaði við mat á útihúsum á jörðum eins og þegar hefur komið fram hér að framan. Ekki þykir rétt að einskorða möguleika til sveigjanlegs mats við bújarðir heldur sé miðað við að heimild þessi sé almenn. Þá gerir frv. ráð fyrir að heimildin verði ekki nýtt nema að fengnu samþykki sveitarstjórnar þar sem viðkomandi húseign er staðsett. Fasteignamati ríkisins er einnig gert að tilkynna vátryggingafélagi sem hefur verið með viðkomandi húseign í brunatryggingu og veðhöfum um lækkun brunabótamatsins. Ekki er gert ráð fyrir að afla þurfi samþykkis félags eða veðhafa en þeim er í sjálfsvald sett að meta hvort lækkun brunabótamats gefur tilefni til aðgerða af þeirra hálfu. Um 3. gr. Efnislega lýtur breyting á greininni að því að skilgreina hvert skjóta megi ágreiningi sem upp kann að rísa, annars vegar um bótafjárhæð, í þeim tilvikum þegar ekki er um endurbyggingu húseignar í upprunalegt horf að ræða, og hins vegar þegar sveitarstjórn leysir til sín húseign vegna eldhættu eða af skipulagsástæðum. Ágreiningi um bótafjárhæð í öðrum tilvikum en þeim sem fjallað er um í 2. og 3. mgr. gerir frv. ráð fyrir að vísað sé til dómstóla. Varðandi 7. gr. Óvissa er um túlkun ákvæða gildandi laga um yfirmat. Sú leið hefur verið farin að í 11. gr. reglugerðar um lögboðna brunatryggingu húseigna er kveðið á um að skjóta megi málum til gerðardóms rísi ágreiningur um brunabótamat eða um bótafjárhæð. Greinin gerir ráð fyrir að yfirfasteignamatsnefnd taki til úrskurðar ágreining sem upp kann að koma um brunabótamat. Slíkt horfir til einföldunar og er til þess fallið að stuðla að nauðsynlegri samræmingu við framkvæmd laganna. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til efh.- og viðskn.

Herra forseti. Þetta er dálítið skrýtið frv. sem við ræðum hér. Það kemur til vegna þess að Bændasamtökin eru óánægð með hvernig brunatryggingum er háttað í sveitum á húsum sem komin eru að falli, og vildu fá sérlöggjöf um þann þátt, töluðu beinlínis um að aðilum í atvinnurekstri ætti að vera í sjálfsvald sett hvort þeir brunatryggðu húseignir sem notaðar eru í atvinnurekstri. Það er alveg fráleitt, herra forseti, ef það á að vera mönnum í sjálfsvald sett hvort þeir brunatryggja húseignir eða ekki. Enda var lagst gegn þessu af öllum öðrum aðilum varðandi þetta mál. Hins vegar er frv. lagt fram og gert ráð fyrir því í 2. gr. frv. að heimilt sé að færa niður vátryggingarfjárhæðir húseigna af Fasteignamati ríkisins og er þá áskilið samþykki sveitarstjórnar o.s.frv. Þetta miðar allt við það að búa til sérreglu gagnvart bændum hvað varðar brunatryggingar. Ég tel þetta vera ranga stefnu, herra forseti. Við erum með almenna löggjöf um brunatryggingar, sem hefur reynst nokkuð vel, og ef þarf að endurskoða hana þá eigum við að endurskoða hana almennt. Við eigum ekki að búa til sérreglur gagnvart einstökum atvinnugreinum eins og gert er í þessu frv. Ég geri mér fulla grein fyrir að aðstæður í sveitum eru oft þannig að víða eru niðurnídd hús sem e.t.v. væri betra að hyrfu alveg af fasteignaskrá frekar en að verið sé að greiða af þeim gjöld, því að það er ekki einungis tryggingagjaldið heldur einnig gjöld til Ofanflóðasjóðs og iðgjöld Viðlagatryggingar, umsýslugjöld og brunavarnagjöld sem falla inn í vátryggingargjaldið. Það breytir því ekki, herra forseti, þó að landbúnaður njóti vissrar sérstöðu í samfélaginu, að við eigum ekki að auka á þá sérstöðu með löggjöf af þessu tagi eins og hér er lögð fram. Ég lýsi mig reiðubúinn til að standa að frv. og aðgerðum sem gerir rekstrarumhverfi bænda betra en nú er, en þá tel ég að það eigi að gera með almennum hætti en ekki með þessum sérstaka hætti eins og hér er í reynd lagt upp með, því þó svo að orðuð sé í 2. gr. almenn heimild Fasteignamatsins að lækka þá kemur alveg skýrt fram í greinargerð að það er gert til að mæta óskum Bændasamtakanna gagnvart bændum. Það er ekki rétt leið, herra forseti, af hálfu Bændasamtakanna og bænda yfirleitt að biðja um sérstakar ívilnanir í löggjöf eins og hér er lagt til, og ég teldi rétt að þetta frv. fengi það vandaða skoðun í nefnd að við værum ekki að huga að lögfestingu þess á þessu þingi.

Herra forseti. Við ræðum hér breytingu á lögum um brunatryggingar, sem er eins og kunnugt er, skyldutrygging hér á landi. Þróun skyldutrygginga hefur verið í þá átt að hafa vit fyrir fólki, hafa vit fyrir borgurunum. Skyldutrygging felst í því að maður sem á eign er skyldugur til að gæta hagsmuna sinna ef eignin skyldi brenna hjá honum eða skemmast á annan hátt. Haft er vit fyrir honum, að hann glati ekki eign sinni. Það er þannig, herra forseti, að eigi maður eign, þá er einn þáttur af ráðstöfunarrétti hans yfir eigninni einmitt að mega glata henni ef hann kærir sig um. En í lögum sem hafa verið í gildi hingað til er gert ráð fyrir að hann megi það ekki. Menn þurfa því að velta fyrir sér þessari forsjárhyggju, að hafa vit fyrir fólki, sem er fjárráða og fullorðið, fram eftir öllum aldri. Ég set því spurningarmerki við slíka skyldutryggingu og alveg sérstaklega í atvinnurekstri þar sem menn stofna fyrirtæki og leggja fram ákveðið framlag, hlutafé eða eitthvað slíkt og kaupa fyrir það eignir, að þá skuli verið að skylda menn til að mega ekki tapa þessum eignum. Af hverju er ekki sama hugsun í gangi varðandi t.d. hlutafjárkaupin sjálf? Það ætti að skylda menn til að tryggja hlutabréfin sín, að þeir tapi ekki á atvinnurekstri. Það er nákvæmlega sama. Það sem gæti hugsanlega búið að baki væri að sveitarfélagið þar sem eignin er staðsett þurfi ekki að lenda í kostnaði við að ryðja rústirnar þannig að menn séu tryggðir fyrir því að eiga fé til að rýma rústirnar. Ég sé enga ástæðu til að vera með brunatryggingu í atvinnurekstri að öðru leyti, nema til að gæta hagsmuna þeirra sem lána, taka veð í viðkomandi eignum en þeir geta að sjálfsögðu sett það sem skilyrði fyrir lánveitingunni að viðkomandi eign sé tryggð og gera það yfirleitt alltaf. Það er því óþarfi að vera með skyldutryggingu í atvinnurekstri yfirleitt. Sveitarfélagið gæti gert kröfu um að þær byggingar sem reistar verða á svæði þess séu tryggðar þannig að hægt sé að ryðja rústunum burt og veita einhverjum öðrum lóðina. Ég sé enga ástæðu til að hafa endalaust vit fyrir fólki sem er orðið fullorðið, eins og ég gat um. Ég styð því þessa litlu breytingu sem hér er verið að gera, þ.e. að bændum sé ekki gert skylt að tryggja húsnæði sem er löngu orðið ónýtt og til einskis nýtt. Herra forseti. Hitt er svo annað mál að ríkisvaldið setur sig í þau spor að meta eignir fyrir brunabótamat og fasteignamat sem jafnframt er skattstofn fyrir þetta sama ríkisvald, þ.e. skattheimtuaðilinn ákveður sjálfur einhliða hvað á að borga í skatt. Komið hafa upp dæmi þar sem matið hefur verið mjög óraunhæft og hátt á eignum sem á að borga eignarskatt af eða fasteignagjöld eða annað slíkt, og borgarinn er gjörsamlega óvarinn fyrir slíku mati. Ég hef reyndar lagt fram frv. á Alþingi um eignarskatt þar sem gert er ráð fyrir að borgarinn geti gert kröfu til þess að ríkisvaldið kaupi eignina á því mati sem það metur hana á, reyndar 85% af matinu, til að vernda borgarann fyrir gerræði af hendi ríkisvaldsins sem getur komið fram þegar sá sem hirðir skattinn getur líka metið og búið til skattstofninn, eins og dæmi eru um í fasteignamati og í brunabótamati, sérstaklega í fasteignamatinu sem er grundvöllur eignarskatts og grundvöllur fasteignagjalda og margra annarra skatta og gjalda sem borgarinn þarf að greiða. Hér er sem sagt verið að stíga örlítið skref til baka frá þessari óskaplegu forsjárhyggju og ég styð að sjálfsögðu það skref en ég mundi gjarnan vilja að hv. efh.- og viðskn. skoðaði hvort ekki mætti slaka almennilega á skyldutryggingum þeirra fasteigna sem eru í atvinnurekstri og ég sé enga ástæðu til að tryggja frekar en hlutaféð sjálft eða áhættuféð sem menn setja í atvinnureksturinn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga á þskj. 687 sem er 414. mál þingsins, um alþjóðleg viðskiptafélög. Eins og fram kemur í athugasemdum með frv. byggir það að meginefni til á starfi og tillögum verkefnisstjórnar sem forsrh. skipaði hinn 11. mars 1997 til að vinna að athugun á möguleikum þess að efna til sérhæfðrar alþjóðlegrar viðskiptastarfsemi utan lögsögu Íslands. Tel ég rétt, herra forseti, að rekja aðeins aðdraganda að þessu frv. sem hér er nú lagt fram. Um alllangt skeið hafa menn velt fyrir sér þeim möguleika að Ísland kynni að eiga sóknarfæri í starfsemi sem færi fram utan lögsögu Íslands. Var síðasta alvarlega athugunin á þeim möguleika gerð árið 1992 og þá á möguleikum Íslendinga til að hasla sér völl á sviði alþjóðlegrar fjármálastarfsemi. Þá var niðurstaðan sú að Íslendingar ættu litla sem enga möguleika á því að komast inn í slíka starfsemi, m.a. vegna mikillar samkeppni og ýmissa annarra annmarka. Snemma árs 1996 hóf Verslunarráð Íslands forathugun á möguleikum Íslands sem vettvangs fyrir alþjóðlega fjármálastarfsemi og naut til þess tilstyrks Iðnþróunarsjóðs, Fjárfestingarskrifstofu viðskiptaráðuneytis og Útflutningsráðs og Seðlabankans. Niðurstaða þeirrar forathugunar var að Íslendingar þyrftu að nálgast þessi mál á annan hátt ef árangur ætti að nást. Flestar alþjóðlegar fjármálamiðstöðvar byggja tilveru sína annaðhvort á grundvelli mikillar þekkingar og mannauðs sem byggður hefur verið upp á viðkomandi sviði eða á þeirri staðreynd að skattlagning á starfsemina er nánast engin og jafnvel sérstakt skattumhverfi fyrir þá aðfluttu einstaklinga sem vinna við þessa starfsemi. Möguleikar Íslendinga væru því helstir að einbeita sér að því að byggja upp slíka alþjóðlega viðskiptastarfsemi á sviðum þar sem þeir hefðu eitthvað það fram að færa sem skapaði þeim sérstöðu. Sérstaða og möguleikar Íslendinga í alþjóðlegum viðskiptum með sjávarfang er augljós og það svið hefur enn fremur þann meginkost að engin önnur þjóð hefur reynt að marka sér sérstöðu á því sviði. Verslunarráðið kynnti forsætisráðherra og hlutaðeigandi ráðherrum framangreindar niðurstöður og í framhaldi af því var ráðist í það verkefni að kanna til hlítar möguleika Íslands á sviði alþjóðlegrar viðskiptastarfsemi með áherslu á viðskipti með sjávarfang. Íslensk sjávarútvegsfyrirtæki hafa haslað sér völl í sjávarútvegi erlendis og íslensk markaðsfyrirtæki á sviði sjávarútvegs hafa starfað erlendis áratugum saman. Til skamms tíma þurfti ekki að hafa áhyggjur af því að arður af starfsemi markaðsfyrirtækjanna skilaði sér ekki til Íslands vegna þess að þau voru svo beint tengd við íslenska framleiðendur sjávarafurða. Nú hefur hins vegar orðið sú þróun að eignarhald á stærstu íslensku fyrirtækjunum er að breytast og þau eru sífellt að öðlast meira sjálfstæði frá framleiðendunum. Þau eru enn fremur að byggja sig meira og meira upp með alþjóðlegri markaðsstarfsemi á sviði viðskipta með sjávarfang. Ekki er því sjálfgefið að þessi fyrirtæki muni í framtíðinni flytja arð af starfsemi sinni til Íslands eins og hingað til eða byggja starfsemi sína að miklu leyti upp hér á landi. Þessi fyrirtæki eru í harðri alþjóðlegri samkeppni og munu þurfa að gæta ýtrustu hagsýni við uppbyggingu sína til að vera samkeppnishæf. Fjölmörg minni fyrirtæki á sviði viðskipta með sjávarvörur hafa náð verulegum árangri á undanförnum árum og hafa í æ ríkari mæli tekið að sér verkefni sem ekki tengjast Íslandi á nokkurn hátt. Þessi fyrirtæki eiga líka í harðri alþjóðlegri samkeppni og munu byggja upp rekstur sinn þar sem það er hagstæðast. Á þeim tíma sem liðinn er frá því að fyrst var farið að huga að möguleikum Íslands í alþjóðlegri fjármálastarfsemi í byrjun þessa áratugar hefur löggjöf um íslenskan fjármagnsmarkað nánast verið alveg endurnýjuð, m.a. með hliðsjón af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Þannig eru gjaldeyrisviðskipti við útlönd nú alveg frjáls og fjárfestingar milli landa heimilaðar að litlum takmörkunum. Traustur fjármagnsmarkaður er nú opinn í öllum grundvallaratriðum. Bankalöggjöf hefur verið endurnýjuð, sömuleiðis löggjöf um verðbréfamarkaði og búið hefur verið í haginn fyrir víðtæka einkavæðingu fjármálafyrirtækja og fyrstu skrefin stigin á þeirri braut. Því er ljóst að margt af því sem blasti við í upphafi á ekki lengur við og þróunin hefur einnig orðið önnur en spáð var. Þannig hafa alþjóðleg fjármálafrísvæði vaxið hröðum skrefum og ný svæði sem starfa með miklum blóma komið til sögunnar. Hins vegar eru önnur atriði sem gera það að verkum að Íslendingar ættu fremur að reyna að byggja upp alþjóðleg viðskiptafélög á afmörkuðum sviðum en fjármálafrísvæði. Hugtakið alþjóðleg fjármálamiðstöð er vel þekkt og byggir ýmist á mikilli þekkingu, mannauði og öðrum nauðsynlegum innviðum, svo sem efnahags- og lagalegum stöðugleika og hefðum, eða á afar lágri skattlagningu og hér eru þær fjármálamiðstöðvar sem byggjast á lágri skattlagningu nefndar fjármálafrísvæði. Ef Íslendingar tækju þá ákvörðun að búa til hið lagalega umhverfi sem þarf til þess að hefja starfsemi alþjóðlegs fjármálafrísvæðis hér á landi er ljóst að uppbygging þess tæki töluverðan tíma og alls óvíst um árangur af því að þá værum við Íslendingar að fara inn á svið sem við höfum ekki sérþekkingu á. Þess vegna er uppbygging alþjóðlegra viðskiptafélaga á afmörkuðum sviðum, ekki síst á sviði sjávarútvegs, mun rökréttara skref fyrir Ísland. Íslendingar hafa ekki eins mikla þekkingu á neinu sviði viðskipta eins og sjávarútvegi og starfsemin gæti því byggst upp í kringum íslenska þekkingu og þann mannauð sem þegar er til staðar. Tiltölulega litlar breytingar þarf að gera á íslenskum lögum til að starfsemi af þessum toga geti farið af stað og t.d. er ekki nauðsynlegt að skapa sérstakt skattalegt umhverfi fyrir þá einstaklinga sem hugsanlega mundu vilja flytja til Íslands erlendis frá til að stunda þessi viðskipti hér. Í kringum starfsemi slíkra félaga kunna að skapast tækifæri fyrir aðra aðila til þjónustu af ýmsum toga, svo sem sölu á vélum og tækjum, hugbúnaði, flutningum, vátryggingum og ýmiss konar fjármálaþjónustu sem alþjóðlegu viðskiptafélögin munu þurfa á að halda áfram í rekstri sínum. Helsta tillaga verkefnisstjórnarinnar var að skapa skilyrði á Íslandi fyrir alþjóðleg viðskiptafélög fyrir þriðju landa viðskipti með sjávarafurðir. Frumvarp þetta er þó mun almennara og gerir einnig ráð fyrir því að alþjóðleg viðskiptafélög geti annast milligöngu um viðskipti með þjónustu milli aðila erlendis. Þá er gert ráð fyrir möguleikum á starfsemi eignarhaldsfélaga sem eingöngu eigi, fjárfesti og njóti arðs af eignarhlutum í atvinnufyrirtækjum erlendis eða í eignar- eða notkunarréttindum á óhlutlægum réttindum sem skráð eru opinberri skráningu erlendis og í útgáfuréttindum erlendis eða eigi eða hafi umráð yfir og skrái hér á landi flugvélar og skip, önnur en fiskiskip, enda sinni slíkar flugvélar og skip einungis verkefnum sem alþjóðlegu viðskiptafélagi er heimilt að annast. Uppbygging starfsemi af þessum toga kallar á umfangsmikla markaðs- og kynningarstarfsemi sem reiknað er með að skili mestum árangri á sviði verslunar með sjávarafurðir, a.m.k. til að byrja með. Raunverulegur árangur af markaðsstarfi til kynningar á alþjóðlegum viðskiptafélögum hér á landi kemur þó ekki í ljós fyrr en eftir 5--10 ár sem er sá lágmarkstími sem þarf til að sannfæra þá sem hugsanlega hafa áhuga á að koma erlendis frá og setja upp alþjóðleg viðskiptafélög hér á landi um að þau búi við lagalegan stöðugleika hér og geti náð viðunandi árangri í rekstri. Markviss kynning á möguleikum alþjóðlegra viðskiptafélaga á Íslandi er lykilatriði til þess að besti mögulegur árangur náist og þarf hún að fara fram bæði innan lands og erlendis. Mat á kostnaði við kynningarstarfsemina, með hliðsjón af starfsemi Útflutningsráðs, Fjárfestingarskrifstofu viðskiptaráðuneytis og Útflutningsráðs og Markaðsskrifstofu iðnaðarráðuneytis og Landsvirkjunar, bendir til þess að óvarlegt væri að gera ráð fyrir minna en 20--30 millj. kr. í árlegan kynningarkostnað af hálfu ríkisins til að byrja með. Taldi verkefnisstjórnin að innlendur kostnaður alþjóðlegra viðskiptafélaga sem skapaði aftur tekjur hjá starfsfólki og þjónustuaðilum og skattgreiðslur af þeim tekjum mundi gera meira en vega upp þau útgjöld. Þessu frv. fylgir frv. til laga um breytingar á lögum um álagningu skatta og gjalda vegna alþjóðlegra viðskiptafélaga sem miðar að því að skapa alþjóðlegum viðskiptafélögum samkvæmt þessu frv. það skattalega umhverfi sem nauðsynlegt er talið og að afla tekna vegna veitinga starfsleyfa og eftirlits með starfsemi alþjóðlegra viðskiptafélaga. Í því frv. er gert ráð fyrir að alþjóðleg viðskiptafélög greiði 5% tekjuskatt af tekjum sínum, enn fremur að þau verði undanþegin stimpilgjöldum og eignarskatti. Að öðru leyti eiga alþjóðleg viðskiptafélög að falla undir íslenskt skattumhverfi. Mun ég nú, herra forseti, víkja að frv. sjálfu. Í I. kafla er kveðið á um gildissvið laganna, skilgreiningu á alþjóðlegum viðskiptafélögum og um auðkenni á slíkum félögum. Þá er einnig fjallað um skilgreiningu hugtaka sem fyrir koma víða í frv. Alþjóðlegt viðskiptafélag skal vera íslenskt félag, þ.e. félag sem innlendir eða erlendir aðilar stofna og skrásetja hér á landi, sem stundar viðskipti sem kveðið er á um í III. kafla en þar er nánar lýst þeirri starfsemi sem alþjóðlegum viðskiptafélögum er heimilt að stunda. Í II. kafla er kveðið á um stofnun og starfsleyfi alþjóðlegra viðskiptafélaga, umsóknir um og skilyrði fyrir starfsleyfum og sérstaka starfsleyfisnefnd sem gert er ráð fyrir að veiti starfsleyfi, tilkynningar um starfsleyfi, skrá yfir alþjóðleg viðskiptafélög og gjald fyrir starfsleyfi. Þótt félag sé formlega stofnað í þeim tilgangi að starfa sem alþjóðlegt viðskiptafélag og skráð í hlutafélagaskrá er því engu að síður óheimilt að hefja starfsemi sem alþjóðlegt viðskiptafélag nema fyrir liggi starfsleyfi. Frv. gerir ráð fyrir sérstakri nefnd sem veitir starfsleyfi, fer með eftirlit með starfsemi alþjóðlegra viðskiptafélaga og afturkallar starfsleyfi. Viðskrh. skipar nefndina en að auki tilnefna dómsmrh., samgrh., sjútvrh. og utanrrh. sinn manninn hver. Eðlilegt þykir að matskenndar ákvarðanir af því tagi sem kveðið er á um, sem heyra samtímis undir sérsvið fleiri ráðuneyta, séu teknar af fjölskipuðu stjórnvaldi sem þessu. Ákveði nefndin að synja umsækjanda starfsleyfis sætir sú ákvörðun ekki stjórnsýslukæru. Hún verður hins vegar borin undir dómstóla eftir almennum reglum. Þeir sem hljóta starfsleyfi skulu greiða ríkissjóði gjald til að mæta kostnaði við undirbúning og útgáfu starfsleyfis. Samkvæmt fylgifrv. með frv. þessu er gert ráð fyrir að gjald þetta verði 100 þús. kr. Í III. kafla er lýst þeirri starfsemi sem alþjóðlegum viðskiptafélögum er heimil. Efni þessa kafla endurspeglar megintilganginn með setningu laganna, þ.e. að laða hingað starfsemi sem er í eðli sínu Íslandi óviðkomandi þannig að um verði að ræða hreina viðbót við þá starfsemi sem fyrir er í landinu. Segja má að III. kaflinn sé þungamiðjan í frv. Tel ég því rétt, herra forseti, að fjalla nokkuð um einstakar greinar hans. Í 7. gr. er kveðið á um þá meginafmörkun starfsemisheimilda alþjóðlegra viðskiptafélaga að þau megi stunda viðskipti, hvort heldur er í eigin nafni eða sem milligönguaðili, við erlenda aðila utan Íslands með vörur sem samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið tekur ekki til og ekki eiga uppruna sinn hér á landi, en ekki með aðrar vörur. Sérstaklega er kveðið á um að félögin megi ekki eiga viðskipti með vörur við aðila hér á landi eða við innlenda aðila utan Íslands, vinna vöru eða að hluta eða öllu leyti hér á landi eða eiga þátt í útflutningi vara sem eiga uppruna sinn hér á landi. Í 8. gr. er kveðið á um heimildir alþjóðlegra viðskiptafélaga til að stunda milligöngu um viðskipti með þjónustu milli erlendra aðila utan íslenskrar lögsögu. Það er skilyrði samkvæmt þessari grein að bæði kaupandi og seljandi þeirrar þjónustu sem alþjóðlegt viðskiptafélag hefur milligöngu um að koma á viðskiptum með séu erlendir aðilar utan íslenskrar lögsögu. Í 9. gr. er kveðið á um heimild alþjóðlegra viðskiptafélaga til að eiga eignarhluti og verðmæti sem lið í starfi sínu. Í 10. gr. er veitt heimild til að flytja vörur um Ísland vegna umflutnings varanna milli svæða utan íslenskrar lögsögu. Með þessu ákvæði er opnuð heimild til að íslenskir flutningsaðilar geti komið að alþjóðlegum vöruviðskiptum á vegum alþjóðlegra viðskiptafélaga. Tekið er fram að vinnsla sem breytir uppruna slíkra vara sé óheimil hér á landi. Í 11. gr. er kveðið á um rétt alþjóðlegs viðskiptafélags til að eiga eða hafa umráð yfir og skrá hér á landi flugvélar og skip, önnur en fiskiskip, til notkunar í verkefnum sem alþjóðlegu viðskiptafélagi er heimilt að annast samkvæmt 7. gr., þ.e. vegna flutnings á tilteknum vörum utan Íslands, þó með heimild til viðkomu hér á landi vegna innflutnings. Þá er alþjóðlegu viðskiptafélagi heimilt að eiga eða hafa umráð yfir og skrá hér á landi flugvélar og skip, önnur en fiskiskip, í því skyni að leigja eða framleigja þau erlendum aðilum til flutninga utan íslenskrar lögsögu, hvort heldur vöru- eða farþegaflutninga. Í IV. kafla er kveðið á um nokkrar meginreglur sem miða að því að rekstur alþjóðlegs viðskiptafélags verði óháður rekstri annarra aðila. Öll viðskipti alþjóðlegra viðskiptafélaga við aðila þeim tengda skulu gerð á grundvelli kjara og venja í viðskiptum óskyldra aðila. Í V. kafla er kveðið á um heimild fjmrh. til að leyfa alþjóðlegu viðskiptafélagi að færa bókhald sitt og ársreikninga í erlendri mynt, auk þess sem sett eru sérákvæði um endurskoðun alþjóðlegra viðskiptafélaga. Í VI. kafla er kveðið á um eftirlit með starfsemi alþjóðlegra viðskiptafélaga sem verður einkum í höndum starfsleyfisnefndar. Í VII. kafla er kveðið á um afturköllun starfsleyfis, hvenær til afturköllunar getur komið, hvernig standa ber að henni og hverju það varðar viðkomandi félag. Í VIII. kafla er kveðið á um hvaða lög gilda um alþjóðleg viðskiptafélög og um lagaframkvæmd og reglugerðarheimild viðskrh. Herra forseti. Ég legg til að frv. þessu verði vísað til hv. efh.- og viðskn. að lokinni umræðunni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um álagningu skatta og gjalda vegna alþjóðlegra viðskiptafélaga. Frv. þetta er fylgifrv. með því máli sem hér var mælt fyrir fyrir nokkrum mínútum og á að sjálfsögðu ekki erindi í lagasafnið nema hið fyrra mál nái fram að ganga. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að staðfesta þau skattalegu starfskjör sem gert er ráð fyrir í hinu fyrra frv. en til þess að þau áform nái fram að ganga þarf að breyta skattalögum í samræmi við þær tillögur sem fram koma í þessu frv. Í frv. um alþjóðleg viðskiptafélög er ætlunin að skapa félögum sem sérstaklega eru stofnuð og starfrækt samkvæmt starfsleyfi hér á landi í því skyni að stunda viðskipti utan íslenskrar lögsögu samkeppnishæf skattaleg skilyrði samanborið við það sem annars staðar býðst. Í því frv. er nánar lýst hvernig þeirri starfsemi sem slík félög mega stunda verður hagað og er kveðið á um skilyrði fyrir starfsleyfi fyrir slíkri starfsemi. Rekstur alþjóðlegs viðskiptafélags skal vera fjárhagslega óháður og aðskilinn rekstri annarra aðila. Samkvæmt því frv. sem ég mæli fyrir er gert ráð fyrir breytingum á ýmsum lögum að því er varðar tekjuskatt og eignarskatt, lögum um Þjóðarbókhlöðu og endurbætur menningarbygginga og lögum um stimpilgjald en samkvæmt þessum ákvæðum er gert ráð fyrir því að alþjóðleg viðskiptafélög greiði einungis 5% tekjuskatt en verði undanþegin eignarskatti og sérstökum eignarskatti og skjöl sem tengjast lögheimilli starfsemi þeirra verði stimpilfrjáls. Það skilyrði er ávallt sett að viðkomandi félag hafi starfsleyfi alþjóðlegs viðskiptafélags lögum samkvæmt. Í frv. er einnig í sérstökum kafla kveðið á um breytingar á lögum um aukatekjur ríkissjóðs þar sem gert er ráð fyrir sérstöku skráningargjaldi alþjóðlegs viðskiptafélags með sérstöku árlegu gjaldi til að standa straum af kostnaði við eftirlit starfsleyfisnefndar. Gert er ráð fyrir að hvort gjaldið um sig verði 100 þús. kr. á ári. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekari orðum um þetta frv. sem eins og ég sagði er lagt fram samhliða hinu fyrra máli en legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Segja má að við séum að ræða tvö frv. samtímis því að hæstv. viðskrh. gerði grein fyrir frv. um lagaramma um alþjóðleg viðskiptafélög en raunverulega var hæstv. fjmrh. að draga fram aðalatriði málsins sem er skatta\-ívilnanir til handa alþjóðlegum viðskiptafélögum. Frv. sem var lagt fram áðan fjallaði meira og minna um skilgreiningar á alþjóðlegum viðskiptafélögum. Alþjóðleg viðskiptafélög eru að stunda viðskipti á alþjóðavettvangi. Það getur vitaskuld hvaða félag sem er gert. Í sjálfu sér þarf ekki neina sérstaka löggjöf um það. Hins vegar er nauðsynlegt að setja þann lagaramma þar sem á að veita þessum félögum sérstakar skattaívilnanir þannig að hin lógíska uppbygging í frv. er fyrir hendi. E.t.v. hefði mátt fella inn í frv. hæstv. fjmrh. nákvæmari skilgreiningu á því hvað átt er við með alþjóðlegum viðskiptafélögum og vera ekki með sérstaka löggjöf um félögin vegna þess að þau eru náttúrlega að stunda eðlileg og hefðbundin viðskipti. Það verður skoðað í hv. efh.- og viðskn. hvort rétt sé að finna þessu annan lagaramma. Ég er ekkert viss um að það sé en mér finnst koma fyllilega til greina að skoða það. Það sem hér er lagt upp með er skemmtileg hugmyndafræði, þ.e. að nýta skattalöggjöfina til að búa til nýja starfsemi. Fyrir mig er þetta alveg sérstaklega ánægjulegt því að ég hef lagt fram hugmyndir um þetta efni. Fyrir þinginu liggur einmitt frv. sem er dálítið svipað þessu, þ.e. sú aðferðafræði að nýta skattalöggjöfina til að örva starfsemi. Þar á ég við það frv. mitt að heimila fyrirtækjum sem leggja til menningar-, vísinda- og kvikmyndastarfsemi að draga frá tekjum tvöfalt það framlag. Hér er hugmyndin að nota skattalögin til að örva tiltekna starfsemi. Það frv. hefur því miður ekki náð fram að ganga en það hefði verið sérstaklega gaman að reyna slíka löggjöf alveg eins og hér er verið að leggja upp með raunverulega tilraun með þessi alþjóðlegu viðskiptafélög en hæstv. ríkisstjórn hefur því miður ekki séð ljósið í þeim efnum hvað frv. mitt varðar. Er það miður, sérstaklega vegna kvikmyndagerðarinnar. Önnur hugmynd sem ég hef nýlega varpað fram er einmitt að nota skattalöggjöfina til að örva starfsemi lítilla og meðalstórra fyrirtækja, fyrirtækja þar sem starfa frá tveim til tíu manns, og lækka tekjuskattsprósentu þar úr 30% niður í 20%. Þetta er mjög athyglisverð hugmynd. Það eru 5.000 fyrirtæki og félög sem falla undir þessa skilgreiningu hérlendis og mundi efla einmitt starfsemi smærri fyrirtækja. Hugmyndin hefur vakið athygli. Ég setti hana reyndar einnig fram í tengslum við breytingu á tekjuskatti einstaklinga, um lækkun tekjuskatts einstaklinga úr 40% niður í 25%. Ég nefni þetta, herra forseti, til að sýna, að hægt er að nota skattkerfið til að örva ýmiss konar starfsemi ef menn hafa hugmyndir og menn þurfa einnig vald til að ná fram þeirri löggjöf sem nauðsynleg er. Það má e.t.v. segja um mig að ég hafi hugmyndirnar en mig skortir enn þá valdið til að geta fylgt þeim fram.  Alþjóðleg fjármálalöggjöf, þetta frv. og þessi hugmyndafræði er vitaskuld liður í því, er í nokkuð góðu lagi hjá okkur. Nú er það ekki vegna þess að við höfum verið svo frjó í hugsun í fjmrn. og viðskrn. og við þingmenn eða ríkisstjórn, heldur miklu frekar vegna þess að þetta er EES-löggjöf sem við styðjumst við í meginatriðum og lögfestum þær breytingar sem koma frá Evrópusambandinu. Þar er náttúrlega búið að leggja í mjög mikla hugsun og vinnu hvernig útfæra eigi löggjöf á viðskiptasviði. Í þessum frumvörpum, ég kýs að tala um frumvörp, þ.e. bæði skilgreiningin á alþjóðlegum viðskiptafélögum og skattaívilnanafrv., sem hæstv. fjmrh. talaði hér fyrir, er fyrst og fremst rætt um að reyna að freista þess að búa til viðskiptafélög um sjávarafurðir. Það sé svið sem við kunnum vel á og gætum haslað okkur völl á. Það er alveg laukrétt að þar kunnum við vel til verka. Við stundum nú þegar umtalsverð alþjóðaviðskipti með sjávarafurðir. Sjávarviðskipti í heiminum eru nú u.þ.b. 50 milljarðar Bandaríkjadala á ári. Hlutur okkar er um 1,3 milljarðar dala, eða um 100 millj. kr. þannig að markaðshlutdeild okkar í sjávarviðskiptum heimsins er u.þ.b. 2--3%. Það er, herra forseti, eini vettvangurinn í alþjóðaviðskiptum þar sem við mælumst, það er í viðskiptum með sjávarvörur. Hins vegar er athyglisvert að velta því fyrir sér að þessi viðskipti hafa aukist mjög mikið á síðustu árum og áratugum og er sífellt verslað með meira af heimsaflanum milli landa. Margt bendir til þess að veruleg aukning verði á þessu sviði á næstu árum, m.a. vegna þess að fiskeldi er nú þegar fjórðungur af heimsaflanum og vaxandi. Þungamiðja í sjávarfangi og verslun með sjávarfang er að færast til Asíu. Þar eru sóknarfærin. Hins vegar búum við Íslendingar yfir mjög verðmætri auðlind á sviði sjávarútvegs sem er markaðskerfi okkar á Vesturlöndum. Ef við spáum því að alþjóðaviðskipti með sjávarfang mundi hækka úr 50 milljörðum Bandaríkjadala í 70 milljarða Bandaríkjadala, og það eru til spádómar um að það muni gerast innan nokkurra ára, og ef við vildum halda okkar hlut, segjum að við vildum vera með um 3% af þessum viðskiptum og meira og minna halda markaðshlutdeild okkar, yrði framleiðsla okkar að vera u.þ.b. 2 milljarðar Bandaríkjadala. Það er alveg ljóst að Íslandsmið geta ekki gefið af sér slíkt verðmæti. Þó svo að fiskstofnar séu nú aðeins að braggast og markaðssókn að aukast og við séum að ná betri tökum á þessu öllu saman. Þá eru því samt viss takmörk sett hvað við náum út úr miðunum umhverfis Ísland. Þess vegna eru sóknarfærin fólgin í því að fara út í heim og nýta okkur það sem við höfum fram yfir aðrar þjóðir. Þar höfum við eitt í sambandi við sjávarútveg, það er fyrst og fremst sölukerfið, það er markaðsþekkingin. Icelandic, vörumerki Sölumiðstöðvarinnar í Bandaríkjunum, er ekki einungis þekktasta vörumerki Íslendinga heldur þekktasta vörumerki í frystum fiski í Bandaríkjunum. Bacalao Islandia, þ.e. íslenski saltfiskurinn á Spáni, er hugtak sem hefur verið þekkt þar um áratuga skeið. Menn segja oft að við búum yfir mjög mikilli sérþekkingu í veiðum og vinnslu og öðru slíku. Jú, við kunnum sæmilega vel til verka þar. En það kunna aðrar þjóðir líka mjög vel. Við getum að vísu kennt nokkuð en sérstaðan sem aðrar þjóðir hafa ekki er þetta sölukerfi. Það eru söluleiðirnar inn á dýrustu markaði í heimi, hvort sem er í Bandaríkjunum, Evrópu eða Japan. Það er svo mikilvægt vegna þess að framtíðarviðskipti með sjávarfang munu byggjast á fiski frá ódýrum löndum, þ.e. frá Asíulöndum, m.a. fiskeldi, og vitaskuld vilja þessar þjóðir selja á dýrustu mörkuðunum. Þar höfum við tækifæri til að ná góðri sneið af þeirri köku, stækkandi köku sem viðskipti með sjávarfang eru. Í því ljósi, herra forseti, skoða ég þetta frv. þó svo að það sé útfært hér almennt. Að sjálfsögðu væri hægt að versla með fleira en fisk og á að gera, en við erum ekki að einblína sérstaklega á einhver fjármálaumsvif, þau eru heimil samkvæmt núgildandi löggjöf, en við erum að gefa fyrirtækjum sem vilja höndla á alþjóðlegum vettvangi ákveðið forskot og sérstaklega þar sem við höfum eitthvað að bjóða fram yfir aðra. Það er grundvallaratriði í öllum viðskiptum og viðskiptafræðum, að menn eru í samkeppni og sá sem hefur ekki eitthvert forskot fram yfir annan á einhverju sviði mun einfaldlega dragast aftur úr og tapa í þeirri samkeppni. Þetta byggist á því að styrkja stöðu menntunar, við gætum gert það á næstu árum, hvort sem er á sviði tæknikunnáttu eða í viðskiptum eða menntun almennt. Þar höfum við reyndar dregist aftur úr en ef þessari hugmyndafræði fylgir sókn á því sviði sé ég það fram undan að hér gæti orðið umtalsverð verðmætasköpun á næstu árum. Heimurinn allur er að verða eitt markaðssvæði, landamæri skipta engu máli núorðið, menntun er alþjóðleg, tæknin er að verða alþjóðleg og það skilur orðið sífellt minna milli einstakra þjóða. Það sem við höfum hins vegar sérstaklega upp á að bjóða er þessi markaðsþekking og menn mega ekki gleyma því að markaðsþekking í íslenskum sjávarútvegi er næstum því aldargömul. Við byrjuðum að selja saltfisk í verulegum mæli í byrjun þessarar aldar. Það eru yfir 50 ár síðan við hófum sókn okkar í frystingu þannig að við erum að tala um svið sem við höfum áratuga reynslu í og við eigum að nýta okkur til sóknar. Það sem ríkisstjórnin leggur upp með er að hún segir: Gott og vel, þetta er góð hugmyndafræði. Sköpum umgjörð um þessi félög, látum þau greiða 5% tekjuskatt og vera eignarskattslaus og stimpilgjaldslaus. Eiginlega má segja að þeim sé veitt skattfrelsi meðan þau starfa á þessu sviði. Þetta er róttæk hugmynd. Mér finnst hún hins vegar mjög áhugaverð. Ég styð hana vegna þess að ég held að það sé nauðsynlegt að við gerum líka útrás og svona tilraun. Það kemur þá í ljós hvort þessi hugmyndafræði heppnast. Ég veit að fyrirtæki eru starfandi hér á landi sem hafa milligöngu um fisksölu milli þjóða. Fiskur frá Noregi fer kannski til Þýskalands án þess nokkurn tíma að koma við á Íslandi en er seldur í gegnum íslenska síma og íslenska tölvu og verðmætasköpun verður að hluta til hér á landi. Þessi viðskipti eiga sér þegar stað. Við, Íslendingar, seljum fisk frá Suður-Ameríku á Spáni, frá Suður-Afríku til Bandaríkjanna án þess að fiskurinn komi til Íslands. Stundum gerir hann það en stundum gerir hann það ekki. En hér erum við að búa til umgjörð til að starfa á sviði sem ég nefndi að er vaxandi, fer úr 50 milljörðum sem ég nefndi áðan og getur þess vegna tvöfaldast á nokkrum árum. Mikil sókn er í sjávarútvegi í heiminum, einkum í Asíu og einkum í fiskeldi. Sá sem tekur ekki þátt í þessu verður einfaldlega út undan. Þetta er eins og önnur alþjóðleg viðskipti ef menn grípa ekki gæsina þegar hún gefst þá grípa menn hana alls ekki. Hvenær eiga menn að grípa gæsina nema einmitt þegar hún er í færi? Ég held þess vegna, herra forseti, að það sé gott að lögfesta þetta mál, skoða það að sjálfsögðu í nefnd en gera þetta, sjá til hvort ekki verði um nýsköpun og framsækni að ræða í kjölfar þessa. Ef ekki, þá endurmeta menn bara löggjöfina, þá hafa menn í sjálfu sér ekki tapað neinu. En meginatriðið er þó það að menn nýti skattalöggjöfina til sóknar og ég bendi enn og aftur á hugmyndir mínar í þeim efnum þó svo að þær hafi ekki enn þá náð fram að ganga. Vitaskuld verður einn þáttur í þessu að gera greinarmun milli félaga þannig að ekki verði um misnotkun að ræða. Nefndin mun fara vel yfir þann þátt málsins þannig að fyrirtæki flýi ekki inn í þetta alþjóðlega viðskiptafélagaumhverfi án þess að hafa til þess unnið. Það verður aðalvandamálið hjá okkur að ganga frá löggjöfinni á þann hátt. Við þekkjum það vandamál, öll ívilnun skapar viss vandkvæði hvað slíka hluti varðar. En ég efast ekki um að efh.- og viðskn. getur leyst það á farsælan hátt.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir jákvæða undirtekt við þetta mál og stuðning við frv. Ég er þess fullviss að málið fær ítarlega og efnislega umfjöllun í efh.- og viðskn. eins og önnur góð mál sem þangað er vísað. Það er rétt sem hann sagði að verið er að fara inn á þá braut að hagnýta skattkerfið til þess að reyna að örva efnahagslífið, kalla fram nýjungar og nýsköpun. En þó ekki síst til þess að kalla inn í landið starfsemi sem nú fer þar ekki fram, reyna að laða til landsins viðskipti og atvinnustarfsemi sem fer nú fram einhvers staðar annars staðar. Að því leyti til er ekki verið að kosta neinu til þó að skattprósentan sé höfð þetta lítil. Hún á að virka sem segull og aðdráttarafl fyrir þessa starfsemi. En ekki er þar með sagt að ríkið sé að afsala sér þeim mismun sem er á þessari prósentu og hinni hefðbundnu tekjuskattsprósentu því ella væri þessi starfsemi alls ekki hér í landinu. Það er reyndar munurinn á þessu fyrirbæri og svo aftur skattafslætti í takt við það sem hv. þm. nefndi og hann hefur sjálfur lagt til, að þar er um að ræða beinan tilkostnað af hálfu ríkisins. Það getur vissulega í einhverjum tilfellum átt rétt á sér, eins og við höfum talið að gerði í þessum málum vegna þess að menn geta nú fengið upphæðina frádregna sem lögð er fram til styrktar menningarmálum og listum og reyndar stjórnmálaflokkum en þó ekki tvöfalda eins og þingmaðurinn leggur til en þar með er ríkið beinlínis að leggja fram fé á móti. Það er ekki með þessu frv. heldur er hérna verið að nota skattkerfið sem segul til að laða starfsemi inn í landið sem ella væri þar ekki og fer fram annars staðar eins og nú standa sakir.

Herra forseti. Það er laukrétt hjá hæstv. fjmrh. að ein afleiðing þessa frv. getur verið sú að kalla inn í landið starfsemi sem færi fram annars staðar en ég benti sérstaklega á að hún getur örvað sóknarfæri á sviðum þar sem við kunnum vel til verka og ég nefndi sérstaklega sjávarútveginn. Af því að hann nefndi sérstaklega skattatillögur mínar um tvöföldun frádráttar til menningar, lista og kvikmynda þá veit ég að hæstv. ráðherra veit að einnig á bak við þá hugmynd er ekki tekjutap ríkissjóðs heldur getur komið þar til aukning tekna, m.a. í kjölfar aukinna umsvifa. Það er sambærileg aðferðafræði og við erum að leggja upp með í þessu frv., við erum að laða að fyrirtæki með því að veita þeim skattaívilnanir. Vitaskuld munu önnur fyrirtæki segja: Ef hægt er að gera það við þessi fyrirtæki jafnvel þó þau komi annars staðar frá, af hverju má þá ekki gera það við einhverja aðra nýsköpun sem mundi fara fram erlendis? Við vitum að þessi umræða mun fara í gang, að menn munu segja: Ég vil líka fá svona ívilnanir, annars fer ég með starfsemi mína til Írlands eða hvert sem er. Það er bara góð umræða og við þurfum náttúrlega alltaf að vera vakandi fyrir því og ég veit að hæstv. fjmrh. er vakandi fyrir því að beita skattalöggjöfinni þannig að hún sé sanngjörn en skattalöggjöfin á að örva starfsemi og framtak einstaklingsins. Hægt að hafa mörg orð um skattkerfið almennt en um þessi atriði, meginatriði í tengslum við þetta frv. sýnist mér að við hæstv. fjmrh. séum býsna sammála.

Herra forseti. Fyrirliggjandi frv. sem við ræðum hér og einnig það frv. sem flutt var rétt áðan, er angi af samkeppni ríkja um fyrirtæki, fólk og fé. Nú á dögum tölvualdar og geysimikilla og auðveldari alþjóðlegra samskipta færist það í vöxt að fyrirtæki velji sér staðsetningu í löndum með hliðsjón af skattalegu umhverfi, sem og öðru umhverfi, lagalegu og reglugerðarumhverfi. Þau geta valið sér mörg lönd í þessu tilliti. Það eru sérstaklega fyrirtæki í óefnislegri framleiðslu, þ.e. fyrirtæki sem framleiða hugbúnað eða fjármálafyrirtæki sem leita að slíkum tækifærum, sem hér er verið að bjóða upp á. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að slík fyrirtæki greiði 5% tekjuskatt í staðinn fyrir 30%, og það gladdi hjarta mitt áðan að heyra hv. þm. Ágúst Einarsson geta þess að lækkun á skattprósentu kynni að auka veltuna, sem var nú rætt mikið hér í fyrra varðandi þessi 30% sem ég vildi lækka niður í 27% en fékkst ekki fram, það var fellt fyrir mér hér á Alþingi. Þessi fyrirtæki borga 0% eignarskatt í staðinn fyrir 1,45% og þau borga 0% stimpilgjald í staðinn fyrir 1,5% sem almennt er lagt á og er ákaflega íþyngjandi fyrir atvinnulífið. Með frv. þessu er verið að ívilna fyrirtækjum sem ekki starfa hér á landi og maður spyr: Hvers eiga innlend fyrirtæki að gjalda? Það mætti hugsa sér að t.d. Singapúr færi sömu leið og setti nákvæmlega sömu lög og við erum að ræða hér í dag, þ.e. þessi tvö frv. Síðan færi Eimskip til Singapúr og yrði skráð í Singapúr með starfsemi á Íslandi og borgaði 5% tekjuskatt og 0% eignarskatt og 0% stimpilgjald. Og öll fyrirtæki í Singapúr kæmu til Íslands og borguðu hér 5% tekjuskatt og enga aðra skatta. Hvað gerðist þá? Í þessu sambandi vil ég geta þess að á netinu um daginn þar sem ég var að vafra rakst ég á ríki sem er verið að stofna í Karabíahafinu, heilt samfélag sem stefnir að lágmarksríki. Þetta er fyrirbæri sem reist er úti í miðju hafi og stendur á stöplum og þetta á að verða sjálfstætt ríki með lágmarkssamfélag. Lágmarksríki með náttúrlega mjög lága skattprósentu og annað slíkt. Það er því að koma til sögunnar mjög öflug samkeppni á þessu sviði, þ.e. fyrirtækjum og fólki eru boðin góð skilyrði bæði í skattalegu tilliti og reglugerðartilliti o.s.frv. En þá kemur hinn endinn, herra forseti. Hvað verður um velferðarkerfið okkar sem sumir hv. þm. sem hér sitja í salnum eru mjög áhugasamir um? Hver á að standa undir velferðarkerfinu? Það er nefnilega dæmi sem við þurfum líka að horfa á þegar við ræðum svo mikla breytingu eins og hér er verið að tala um. Mín skoðun er sú að breyta þurfi fjármögnun velferðarkerfisins og alveg sérstaklega þurfi að gera velferðarkerfið skilvirkara og skattheimtuna skilvirkari, ódýrari og einfaldari þannig að skattheimtan verði ódýrari og lægri og mildari á fyrirtækin en gefi samt sem áður þær tekjur til þess að standa undir því velferðarkerfi sem ég hygg að velflestir hv. þm. vilji sjá blómstra. Hugmyndin á bak við bæði þessi frv. er að laða til landsins fyrirtæki sem ekki hafa starfað hér áður og það er mjög gott mál, en það er alveg á hreinu að þessi fyrirtæki verða tekin frá einhverjum öðrum ríkjum. Við skulum hafa það alveg á hreinu. Þau hefja starfsemi hérna og fara frá því ríki þar sem þau störfuðu áður og þau ríki kynnu að grípa til gagnráðstafana og lækka hjá sér skatta fyrir þau fyrirtæki sem eru starfandi hér á landi. Menn þurfa að búa sig undir slíka samkeppni. Mér finnst að við hv. þingmenn og hæstv. ríkisstjórn þurfum að skoða dæmið enn ítarlegar. Getur ekki verið að við gætum búið til lagaumhverfi fyrir t.d. fjármálafyrirtæki sem væri þeim að skapi? Ég er ekki að tala um einhvers konar svikakerfi heldur kerfi sem er gott, öruggt og ódýrt í rekstri, þ.e. rökrétt kerfi. Það hefur verið aðalgallinn á flestum kerfum sem fjármálafyrirtæki og önnur fyrirtæki hafa starfað undir, og þá ekki síður skattkerfum sem öðrum kerfum, að þau eru órökrétt. Gott dæmi um það er eignarskatturinn hér á landi, sem menn geta komist hjá að borga með því að kaupa spariskírteini, sem er alger rökleysa eins og þau eru meðhöndluð í skattkerfinu. Ef við hygðum að því að búa til lagaumhverfi t.d. í sambandi við fjármálafyrirtæki sem væri rökrétt, einfalt, öruggt og ódýrt í rekstri, þá gætum við ásamt með þessu frv. fengið hingað til landsins starfandi fjármálafyrirtæki úr öllum heiminum og þar þarf ekki að verða mikil álagning til að Ísland geti hagnast verulega á því. Í þessu sambandi vil ég geta þess að Ísland er eina landið í heiminum sem getur talað við restina af heiminum á skrifstofutíma. Við getum talað við Japan á morgnana og Bandaríkin á kvöldin. Þetta er eini staðurinn á jörðinni þar sem hægt er að tala við allan heiminn á skrifstofutíma, auk þess sem Ísland er staðsett með einhvers konar aðild að Evrópu, en þó ekki aðild og það eru líka mjög náin tengsl við Ameríku og stutt yfir pólinn til Asíu. Við ættum því að hugleiða að nýta okkur þá kosti líka. Ég er hlynntur þessu frv. Mér finnst þetta mjög merkileg tilraun sem verið er að gera. Þetta er tilraun til að taka þátt í þeirri samkeppni ríkja um fyrirtæki, fólk og fé, sem stendur fyrir dyrum og fer sívaxandi.

Herra forseti. Ég vil sérstaklega undirstrika það sem hv. þm. sagði, þetta er tilraun. Vegna þess að hann gat um tillögur mínar í skattamálum, þá vil ég draga það fram að tekjuskattur fyrirtækja er einungis að skila um þriðjungi af þeim greiðslum til samneyslunnar, til opinberra aðila, miðað við OECD-ríkin. Það er alveg eins með laun og tryggingagjöld fyrirtækja hérlendis, þau eru einungis að skila u.þ.b. þriðjungi af því sem gerist erlendis. Íslensk fyrirtæki búa þannig við mjög óvanalegar skattaívilnanir eða getuleysi eins og kannski tekjuskatturinn sýnir, miðað við fyrirtæki í nágrannalöndunum. Þess vegna er e.t.v. sérkennilegt að ég skuli tala fyrir lækkun tekjuskatts, eins og gert er í þessu tilfelli en ég geri það vegna þess að ég tel rétt að gera þessa tilraun sem lagt er hér upp með. Það breytir því ekki að í grundvallaratriðum er tekjuskattskerfi okkar, bæði hvað viðvíkur fyrirtækjum og einstaklingum, meingallað.

Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að taka undir með þeim þingmönnum sem fagna framkomu þessara tveggja frv. sem hér hafa verið rædd, það sem nú er til umræðu og hið fyrra mál, sem rætt var fyrr á þessum fundi, um alþjóðleg viðskiptafélög og skattlagningu þeirra. Mér sýnist að aðdragandinn hafi verið alllangur og kannski er þess vegna enn frekar ástæða til að fagna því að komin er niðurstaða í umræðu sem átt hefur sér stað innan stjórnkerfisins, bæði með þátttöku embættismanna, stjórnmálamanna og fjölmargra annarra á grundvelli hugmynda sem komu fram í upphafi þessa áratugar og var ætlað af þeim sem létu þær í ljósi að þær gætu leitt til þess að Ísland tæki ný og stór skref í nýsköpun, í aukinni fjölbreytni í atvinnustarfsemi með því að skapa hér það lagaumhverfi að erlend fyrirtæki, alþjóðleg fyrirtæki gætu starfað á Íslandi og ekki síst að nýta þá aðstöðu sem menn hafa þóst sjá í landfræðilegri stöðu Íslands milli meginlandanna. Ég hef hug á, herra forseti, að láta það koma fram að ég tel að með þessu sé ekki einungis skapaður sérstakur möguleiki og tækifæri fyrir íslensk fyrirtæki sem markaðssetja afurðir sínar og vörur á alþjóðlegum mörkuðum, heldur einnig fyrir fyrirtæki erlendra aðila sem nú eða fram að þessu starfa öðrum megin úthafsins, til að mynda utan evrópska efnahagssvæðisins, en hyggja á markaðssetningu afurða sinna eða hvers konar viðskipta innan þess eða öfugt. Mér er kunnugt um að meðal aðila sem hafa fylgst með þessum hugmyndum hér á landi og hafa grannt fylgst með gerð þessara frumvarpa síðustu mánuði er að finna erlenda aðila sem hyggjast nýta sér landfræðilega stöðu Íslands, þennan lagagrundvöll sem með þessu kann að verða lagður og þá möguleika sem fólgnir eru í viðskiptum með stoð tölvunetsins sem er orðið alþjóðlegt fyrir alllöngu og Íslendingar eru sjálfir orðnir ágætir þátttakendur í að nýta. Þessir aðilar hyggjast nýta sér frumkvæði og hugkvæmni Íslendinga auk sinna eigin landsmanna til að koma viðskiptum á yfir miklar fjarlægðir og nýta sér ágæta aðstöðu hér við flugvelli og það sem þeir segja, tiltölulega frjálslynda löggjöf. Ég hygg að ástæða sé til fyrir okkur að íhuga þetta síðasta atriði, því við höfum oft rætt það hér í okkar hópi að löggjöf okkar sé alls ekki frjálslynd, hún sé jafnvel full miðstýringarkennd og skapi ekki mörg eða fjölbreytt tækifæri. En mér sýnist að með þessu sé horft til nýrrar áttar og ættu að skapast nýir og áður ókannaðir möguleikar. Ég vil að lokum, herra forseti, nefna að mér sýnist að með þessu kynnum við að fá niðurstöðu í umræðu sem við hófum með því að skoða sérstaklega það sem við þá nefndum frísvæði. En fyrir þó nokkrum árum voru gerðir alþjóðlegir samningar sem við áttum aðild að með fleiri ríkjum sem virtust koma í veg fyrir mikla fjölgun frísvæða og raunar setja að öðru leyti þrengingar eða fækka möguleikum til að útfæra þau. Upp úr því sáum við og fulltrúar okkar í samningum við önnur ríki að þeim möguleikum fór fækkandi. En ég vænti þess að þessi tvö frumvörp skapi okkur ný færi að þessu leyti til að hefja nýja starfsemi, ekki aðeins okkur Íslendingum heldur öðrum aðilum til að hefja starfsemi frá Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um ábyrgðarmenn en ásamt mér eru flm. hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, Sighvatur Björgvinsson, Ágúst Einarsson, Guðmundur Árni Stefánsson, Gísli Einarsson, Kristín Halldórsdóttir, Guðný Guðbjörnsdóttir, Pétur Blöndal, Einar Oddur Kristjánsson, Magnús Stefánsson, Svavar Gestsson, Gunnlaugur M. Sigmundsson, Bryndís Hlöðversdóttir, Ögmundur Jónasson og Ragnar Arnalds. Virðulegi forseti. Frumvarp þetta var lagt fram á síðasta þingi en er nú endurflutt með nokkrum breytingum. Í núgildandi lögum er hvergi að finna almennar reglur um ábyrgðarmenn fjárskuldbindinga eða hvernig staðið skuli að slíkri samningsgerð. Bankar og aðrar fjármálastofnanir hafa því að mestu mótað eigin reglur um samskipti sín og ábyrgðarmanna fjárskuldbindinga. Samkvæmt skýrslu nefndar frá því í nóvember 1996, sem viðskiptaráðherra skipaði til að fara yfir framkvæmd ábyrgðarveitinga, kemur fram að gera má ráð fyrir að um 90 þús. einstaklingar yfir 18 ára aldri séu í ábyrgð fyrir fjárskuldbindingum þriðja aðila. Það eru um það bil 45--50% allra Íslendinga á þessum aldri. Flest bendir til þess að ábyrgðarskuldbindingar séu mun algengari hér á landi en annars staðar á Norðurlöndum eða í Vestur-Evrópu. Þannig kemur fram í áðurnefndri skýrslu iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins, Ábyrgðarmenn fjárskuldbindinga, að höfundur norrænnar skýrslu um ábyrgðarveitingar telur að á 10% heimila á Norðurlöndum megi finna einstaklinga sem eru í ábyrgð fyrir fjárskuldbindingum annarra. Ef aðeins er tekið mið af upplýsingum sem fram koma í skýrslunni er ekki óvarlegt að ætla að á 60--80% heimila hér á landi megi finna einstaklinga yfir 18 ára aldri sem eru í persónulegri ábyrgð fyrir fjárskuldbindingum annarra. Því má fullyrða að þróun ábyrgðarskuldbindinga hér á landi hefur orðið með öðrum hætti en annars staðar á Norðurlöndum. Markmiðið með framlagningu þessa frumvarps, sem skiptist í sex kafla, er að lögfesta almennar reglur um stofnun, form og efni ábyrgðarsamninga, samskipti ábyrgðarmanna og kröfuhafa, upplýsingaskyldu kröfuhafa og ógildingar\-ástæður, auk samskiptareglna milli ábyrgðarmanna og lánveitanda. Ýmsir möguleikar voru kannaðir í því sambandi en niðurstaðan varð sú að leggja til að reglurnar nái til allra samninga og viðskiptabréfa sem nema að fjárhæð 150.000 kr. að nafnvirði eða hærri þar sem einstaklingar skuldbinda sig persónulega til að tryggja efndir peningakröfu á hendur aðalskuldara. Reglunum er því ætlað að gilda um samninga þar sem einstaklingar takast á hendur persónulega ábyrgð eða ábyrgð fyrir hönd einkafirma síns og aðalskylda skuldara er greiðsla peninga. Frumvarpið byggist að miklu leyti á sjónarmiðum um neytendavernd. Nauðsyn hennar birtist meðal annars í aðstöðumun sem jafnan er á stöðu ábyrgðarmanna annars vegar og viðsemjenda þeirra, lánastofnana, hins vegar. Í flestum tilvikum er öll sérfræðiþekking í lánsviðskiptum hjá lánveitanda, kröfuhafa, auk þess sem ábyrgðarmaður sjálfur hefur sjaldnast nokkurn hag af samningum. Þá er þess að geta að ástæður einstaklinga fyrir því að gangast í ábyrgð eru oftar en ekki krafa lánastofnana eða annarra stórfyrirtækja um auknar tryggingar, auk þrýstings frá fjölskyldumeðlimum, vinum og kunningjum sem erfitt getur verið að standast þar sem afkoma og afdrif einstaklinga geta verið undir því komin að umbeðin fyrirgreiðsla fáist. Hér á landi virðist hafa verið lögð ríkari áhersla á að þriðji maður ábyrgist efndir aðalskuldara en þekkist í nágrannalöndunum. Minni áhersla hefur verið lögð á að lánveitandi láti fara fram faglegt mat á greiðslugetu lántakenda eins og skýrslan sem vitnað er til hér að framan ber með sér. Lánastofnanir virðast því hafa lagt mun meiri áherslu á að reyna þess í stað að tryggja sér ábyrgð þriðja manns í því skyni að takmarka áhættu sína. Markmiðið með framlagningu frumvarpsins er því öðrum þræði að reyna að breyta vinnubrögðum lánastofnana frá því sem nú tíðkast í allt of ríkum mæli. Enn fremur er eitt af markmiðum frumvarpsins að tryggja að upplýsingar um áhættu ábyrgðarmanns liggi fyrir þegar ábyrgðarsamningur er undirritaður. Þessi upplýsingagjöf kröfuhafa er forsenda samningsins og liggi upplýsingar ekki nægjanlega skýrt fyrir við samningsgerð getur það leitt til þess að samning megi ógilda á grundvelli reglna frumvarpsins og almennra reglna um brostnar forsendur í samningum, sbr. III. kafla laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Finna má þess mörg dæmi úr íslensku viðskiptalífi að forsenda þess að samningar tókust var að þriðji aðili, einstaklingur, tókst á herðar ábyrgð á efndum. Mýmörg dæmi eru um tilvik þar sem samningsaðilum sjálfum var ljóst að aðalskuldari gæti aldrei efnt samning, en hann komist á þrátt fyrir það, án þess að ábyrgðarmanni væri þessi vitneskja tiltæk. Þetta hefur oft og tíðum leitt til þess að ábyrgðarmenn hafa misst heimili sín og þannig verið kippt stoðum undan fjárhagslegu og félagslegu öryggi heilu fjölskyldnanna, án þess að ábyrgðarmenn hafi nokkurn tíma haft af því hagsmuni að samningi væri komið á. Afleiðingarnar hafa oft verið mjög alvarlegar fyrir einstaklinga, fjölskyldur og samfélagið í heild. Róttækustu breytingarnar sem frumvarpið felur í sér er að finna í 4. gr. Þar er í fyrsta lagi kveðið á um að ábyrgðarsamningar skuli vera skriflegir. Það er formskilyrði fyrir gildi þeirra. Rökin fyrir þessari breytingu eru þau að sönnunaraðstaða um efni ábyrgðarsamnings væri annars mjög erfið. Í reynd er það svo að flestir ábyrgðarsamningar eru skriflegir og því mun þessi breyting ekki hafa mikla praktíska breytingu í för með sér frá því sem nú er. Í 2. mgr. er kveðið á um að ábyrgðarsamningar, þar sem ekki er kveðið skýrt á um höfuðstól kröfu á hendur aðalskuldara, séu ógildir. Þá er þar kveðið á um að óheimilt sé að afhenda viðskiptabréf með ábyrgðarmönnum til að tryggja kröfu sem kann að stofnast síðar. Sú regla leiddi meðal annars til þess að afhending svokallaðra tryggingavíxla, sem er sér íslenskt fyrirbæri, yrði ekki lengur heimil. Enn fremur er að finna róttækar breytingar í 9. gr. frumvarpsins en þar er efni ábyrgðarloforðs þrengt frá því sem nú er. Í fyrsta lagi er kveðið á um að ef veðréttur hefur stofnast með aðfarargerð í fasteign þar sem ábyrgðarmaður eða fjölskylda hans býr, vegna kröfu sem á rót sína að rekja til ábyrgðarloforðs, kemur ekki til úthlutunar upp í þá kröfu af andvirði fasteignarinnar nema af því andvirði hennar á nauðungarsölu sem er umfram 10 millj. kr. Sama á við þegar fasteign er til meðferðar við gjaldþrotaskipti. Sú fjárhæð, 10 millj. kr., er verðtryggð frá þeim tíma sem lögin taka gildi. Auk þess er kveðið á um það í þessari grein að ekki verði gerð krafa um gjaldþrotaskipti á búi ábyrgðarmanns ef krafa á rót sína að rekja til ábyrgðarloforðs, nema kröfuhafi geri það sennilegt að ábyrgðarmaður hafi skotið undan eignum. Héraðsdómarar meta hvort slíkar ásakanir séu sennilegar þegar þeir taka afstöðu til þess hvort taka skuli viðkomandi bú til gjaldþrotaskipta eða ekki. Það er mat flutningsmanna að með framlagningu frumvarpsins sé á engan hátt vegið að eðlilegu samningsfrelsi í landinu. Samningsfrelsi er og verður ein af grundvallarreglum samfélagsins þótt sú regla verði að sæta eðlilegum undantekningum sem finna má ýmis dæmi um í löggjöfinni. Í frumvarpinu er að finna skýrar reglur um hvernig standa skuli að samningsgerð þegar þriðji maður gengst í ábyrgð á efndum aðalskuldara vegna fjárskuldbindinga, án þess að lagt sé bann við nokkru sem nú er sérstaklega heimilað. Rökin að baki þeim reglum sem hér er lagt til að lögfestar verði er markmiðið um vernd einstaklingsins sökum þeirrar yfirburðastöðu sem lánveitendur hafa jafnan við samningsgerð. Það er einnig mat flutningsmanna að sú þróun sem átt hefur sér stað hér á landi hvað varðar fjölda ábyrgðarmanna sé óásættanleg, eins og áðurnefnd skýrsla iðnaðar- og viðskiptaráðherra ber með sér. Eins og áður hefur komið fram er frumvarp þetta lagt fram öðru sinni þar sem það varð ekki útrætt á síðasta þingi. Helstu breytingar sem gerðar hafa verið á því eru í fyrsta lagi þær að nú er reglunum ætlað að gilda um tékka og víxla og teljast þeir ábyrgðarmenn í skilningi frumvarpsins sem ekki hafa beina fjárhagslega hagsmuni af útgáfu víxils eða tékka. Í umsögnum um frumvarpið á síðasta þingi komu fram sterk rök fyrir því að markmiði frumvarpsins yrði ekki náð nema reglurnar tækju einnig til tékka og víxla. Í öðru lagi er reglunum ekki ætlað að gilda um fjárskuldbindingar sem ekki ná 150 þús. kr. að nafnvirði. Ástæða þessa er sú að mat flm., einkum þess sem hér stendur, er að annað gæti torveldað viðskipti þar sem um lágar fjárhæðir er að ræða. Í þriðja lagi er fellt brott ákvæði um að ekki verði gert fjárnám í heimili ábyrgðarmanns. Þess í stað er lagt til að heimili ábyrgðarmanns verði varið, ef svo má að orði komast, þannig að ekki komi til úthlutunar upp í slíka kröfu nema andvirði fasteignar nemi meira en 10 millj. kr. Í fjórða lagi er sett inn nýtt ákvæði sem leggur kröfuhöfum þær skyldur á herðar að senda um hver áramót tilkynningu til ábyrgðarmanna með upplýsingum um ábyrgðir sem þeir eru í og hvort þær séu í vanskilum og þá hversu mikil þau vanskil eru. Flutningsmenn telja nauðsynlegt að haldið sé vel utanum þetta því að eins og ábyrgðarmannakerfið hefur þróast hér á landi er óvíst að allir hafi nákvæmt yfirlit yfir í hvaða ábyrgðum þeir eru. Má í því sambandi benda á Lánasjóð íslenskra námsmanna, en það hefur löngum tíðkast að samstúdentar skrifi upp á hver fyrir annan án þess oft og tíðum að hafa næga yfirsýn yfir þær ábyrgðir sem þeir hafa skrifað upp á. Virðulegi forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að fara nánar í einstakar greinar þessa frv. en langar, áður en ég lýk máli mínu, að fjalla örlítið um þær umsagnir sem um frv. bárust í fyrra. Áður en að því kemur, virðulegi forseti, vil ég taka fram að sú endurskoðun sem fram hefur farið á frv. frá því í fyrra hefur að hluta verið gerð í samstarfi við Neytendasamtökin. Ég vil sérstaklega þakka það samstarf sem hefur verið einkar ánægjulegt og margar mjög góðar ábendingar sem komu þaðan. Í fyrsta lagi, virðulegi forseti, vitna ég til umsagnar frá Seðlabanka Íslands en undir hana rita fyrrv. aðalbankastjóri, Steingrímur Hermannsson, og Eiríkur Guðnason. Meginniðurstaða Seðlabankans, sem gerði nokkrar tæknilegar athugasemdir við frv. frá því í fyrra, er þessi, með leyfi forseta: ,,Seðlabankinn telur að lögfesting frv. sé almennt til bóta og til þess fallin að draga úr hinni miklu notkun ábyrgða einstaklinga hér á landi við lánveitingar og hvetja lánastofnanir um leið til þess að leggja faglegt mat á greiðslugetu lántakenda. Er bankinn meðmæltur lögfestingu þess.`` Vátryggingaeftirlitið er sama sinnis. Þó ekki taki það beina afstöðu til efnis málsins, þá segir hér: ,,Eftirlitið telur ekki ástæðu til að gera efnislegar athugasemdir við frv.`` Það er bein tilvitnun í þá umsögn. Neytendasamtökin gerðu nokkrar athugasemdir við frv. í fyrra. Frv. sem hér liggur fyrir hefur verið unnið í samstarfi og samráði við samtökin, enda standa þau að fullu með lögfestingu þess. Þeir einir sem leggjast gegn lögfestingu þessa frv. eru viðskiptabankar og sparisjóðir auk þess sem Vátryggingafélag Íslands hefur gert athugasemd við að það verði lögfest. Ekki er hægt, herra forseti, að gera til þess kröfu að allir séu sammála þeim málum sem hér eru flutt. Mig langar að lesa örlítinn kafla úr umsögn Sambands ísl. sparisjóða um frv. Maður áttar sig þó ekki fyllilega á því hvert þeir eru að fara þá rætt er um jafnmikið réttlætismál og að koma böndum á samskipti lánveitenda og ábyrgðarmanna. Ég ætla að lesa örstuttan kafla úr umsögn Sambands ísl. sparisjóða um frv. til laga um ábyrgðarmenn frá því í fyrra. Þar segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Samband sparisjóða telur að samkomulagið muni gerbreyta þeim forsendum sem liggja til grundvallar flutningi þessa frv., sbr. greinargerð með því, og að frjálsir samningar séu mun heilladrýgri en lögþvingun í samningum manna á meðal. Í því sambandi er óhjákvæmilegt að vekja athygli á röksemdafærslunni í greinargerð með frv. þessu um inngrip í samningsfrelsi sem að breyttu breytanda minnir óþyrmilega á réttlætingu á meiri háttar slysum í mannréttindasögu síðustu alda og ára. Um það má hafa mörg orð, sem ekki skulu rakin hér.`` Ég verð að segja alveg eins og er að umsagnir sem svona eru settar fram eru þeim sem þær gefa á engan hátt til framdráttar og til lítils sóma auk þess sem það er á engan hátt rökstutt neitt frekar. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að vitaskuld er hér um mikið hagsmunamál að ræða. Það er mikið hagsmunamál fyrir bankana og viðskipta- og lánastofnanir almennt að geta haldið áfram að krefjast ábyrgðarmanna til að tryggja efndir á þeim lánum sem þeir veita í stað þess að vinna faglega að þeim lánveitingum sem þeir standa í. Ég held að sú hugsun sem hér birtist sé einungis til þess fallin að draga úr eðlilegri þróun og koma í veg fyrir að á næstu árum verði sambærileg þróun og átt hefur sér stað víðast hvar erlendis. Þar er gengið út frá því að menn vinni faglega og vel að þeim lánveitingum sem þeir inna af hendi í stað þess að treysta alfarið á að þriðji aðili ábyrgist lánveitingar og þær skuldbindingar sem lánastofnanir takast á herðar. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Hér er til umræðu mikilvægt og merkilegt mál sem flutt er af fjölmörgum hv. þm. úr öllum flokkum að mér sýnist. Ég hef fyrir löngu áttað mig á því að staða ábyrgðarmanna er um margt mjög erfið. Eins er margt merkileg varðandi það hvernig staðið hefur verið að vali ábyrgðarmanna. Þessu áttaði ég mig fljótlega á eftir að ég byrjaði sem viðskrh. Því var eitt af mínum fyrstu verkum í því starfi að láta fara fram mat á því hversu víðtækar ábyrgðarveitingar væru á Íslandi. Ég setti á fót nefnd í samvinnu við banka, sparisjóði og neytendasamtök og í samvinnu við félmrh. lét ég fara fram slíka könnun. Það merkilega var, þegar kanna átti hversu víðtækar þessar sjálfskuldarábyrgðarveitingar þriðja aðila væru, að ekki var hægt að fá nein svör við því. Það var ekki hægt að fá nákvæmar upplýsingar um hversu margir Íslendingar væru í sjálfskuldarábyrgðum. Því var ekki um annað að ræða en að gera könnun, fá fyrirtæki til þess að kanna hvernig þessu væri háttað. Niðurstaða úr þeirri könnun, eins og hér hefur verið rakið, er að um 90 þúsund einstaklingar yfir 18 ára aldri séu í ábyrgð fyrir skuldbindingu þriðja aðila. Það er í kringum 47% allra Íslendinga á þessum aldri. Þá er auðvitað eðlilegt að menn spyrji: Hvernig er þessu þá háttað annars staðar? Er þetta sambærilegt við það sem gerist annars staðar? Nei, niðurstaðan er sú að í kringum 10% heimila á Norðurlöndunum eru í slíkum ábyrgðum. Með öðrum orðum eru sjálfskuldarábyrgðir hér á landi miklu víðtækari og almennari en annars staðar. Það er líka merkilegt að skoða það kom úr könnuninni. Talið er að um 80% ábyrgðarmanna ábyrgist bankalán. Minna í námslánum, greiðslukortum, bílalánum og lífeyrissjóðalánum. Langflestir ábyrgðarmenn hafa gengið í ábyrgðir vegna þess að börnin þeirra hafa beðið um það eða einhverjr nánir venslamenn. Þegar þessar upplýsingar lágu fyrir og reyndar fleiri upplýsingar, kom í ljós að gríðarlega margir höfðu lent í að greiða fjárhæðir upp á tugi ef ekki hundruð þúsunda króna, þ.e. þurft að greiða skuldir sem menn gengust í ábyrgð fyrir. Þegar þessar upplýsingar lágu fyrir fannst mér að menn stæðu frammi fyrir tvennu: Annars vegar að taka ákvörðun um það að banna ábyrgðarveitingar þriðja aðila eða að setja þær í einhverjar skorður með almennri lagasetningu. Þriðja leiðin, sem síðan varð ofan á, kom einnig til greina. Hún var sú að leita samkomulags um að draga úr þessu og nota í hófi. Niðurstaðan af því að banna ábyrgðarveitingar af þessu tagi hefði getað orðið til að skapa fleiri vandamál en það leysti. Einstaklingar sem þyrftu lán gætu ekki fengið þau nema geta sýnt fram á að þeir hefðu tryggingar. Tilgangurinn er auðvitað ekki að koma í veg fyrir, hvort sem það er í atvinnurekstri, í rekstri heimila eða hverju sem er, að menn geti farið í banka til að fá lán. Slíkt bann hefði leitt til slíkra hluta. Oft og tíðum eru þeir einstaklingar, sem eru tilbúnir til að ganga í ábyrgð gagnvart þriðja aðila, einnig tilbúnir til að axla þá ábyrgð sem því er samfara að þurfa hugsanlega að greiða viðkomandi skuld upp. Hin leiðin, sem farin er í þessu frv. sem margt gott er um að segja og mér finnst athyglisverð fyrir margra hluta sakir eins og ég sagði í upphafi, er að setja skýrar reglur um þessa hluti, almennar og skýrar reglur. Ljóst var að lánastofnunum, bönkum og sparisjóðum var kunnugt um hve alvarlegir hlutir væru þarna á ferðinni og gera yrði bragarbót á. Niðurstaðan varð sú að við gengum frá samkomulagi milli Sambands ísl. viðskiptabanka, Sambands ísl. sparisjóða, Kreditkorta hf., Greiðslumiðlunar hf., Neytendasamtakanna, viðskrh. og félmrh. um að draga úr notkun sjálfskuldarábyrgðar í lánveitingum. Markmiðið var að draga úr ábyrgðunum með því að leggja mat á greiðslugetu lántakenda og veita almennari upplýsingar en gefnar hafa verið til verndar ábyrgðarmönnum. Fjármálafyrirtækjum er gert skylt að leggja mat á greiðslugetu greiðenda ef ábyrgðarmaður óskar eftir því og ef skuldbindingin fer yfir 1 millj. kr. Ábyrgðarmanni skulu kynntar niðurstöður greiðslumatsins, hvaða möguleika viðkomandi lántaki hafi til þess að greiða svo ábyrgðarmanni sé ljóst hvaða ábyrgð hann muni taka. Fjármálafyrirtækjunum ber að upplýsa um vankanta á greiðslugetu viðkomandi greiðanda, þ.e. fyrirtæki er kannski tilbúið til að lána og ljóst að ábyrgðarmaðurinn getur staðið undir greiðslugetunni en kannski ekki viðkomandi lántaki. Þá er fjármálafyrirtækinu skylt að upplýsa ábyrgðarmanninn um slíkt. Ég held að fullyrða megi að eftir að þetta samkomulag var gert, þá hefur dregið úr sjálfskuldarábyrgðum. Ég er með bréf frá Sambandi ísl. viðskiptabanka, sem þeir skrifa okkur 11. desember 1997 þegar samkomulagið er eins árs gamalt, sem sýnir ótvírætt fram á að strax sé farið að draga úr ábyrgðunum. Það er ekki mikið en hefur þó breyst til batnaðar. Í bréfinu segir, með leyfi forseta: ,,Hjálagt fylgja upplýsingar frá Reiknistofu bankanna um útbreiðslu sjálfskuldarábyrgða einstaklinga á lánum annarra einstaklinga í bankakerfinu. Sambærilegar upplýsingar voru sendar inn fyrir rúmlega ári síðan eða 25. nóvember 1996.`` Með samanburði á þessum gögnum má sjá að dregið hefur úr sjálfskuldarábyrgðum á þessum tíma, úr 67% af öllum víxlum, skuldabréfum og tryggingbréfum í 64%; úr 68% í 66 sé eingöngu er litið til víxla og skuldabréfa. Þetta gerist raunar áður en samkomulagið sem gert var hafði að fullu tekið gildi, því það hefur smátt og smátt verið að taka gildi á árinu 1998. Ástæða þess að ég var tilbúinn að fara þessa leið en ekki að setja almenn lög um málið var sú að ég vildi fyrst láta reyna á hvort viðkomandi fjármálafyrirtæki væru tilbúin að breyta vinnubrögðum sínum. Ég tel að það hafi gerst. Ég tel að menn hafi séð, m.a. í upplýsingagjöf til sjálfskuldarábyrgðaraðila, að vinnubrögðin hafa breyst. Menn eru aðvaraðir með öðrum hætti, fá leiðbeiningar í hendur, upplýsingar um hvað þeir eru að takast á hendur ef þeir gerast sjálfskuldarábyrgðaraðilar og þar fram eftir götunum. Ég vil láta á þetta samkomulag reyna. Ég hef sagt, og gerði það þegar við gengum frá þessu samkomulagi, að við skyldum síðan endurmeta stöðuna að ákveðnum tíma liðnum og bera saman. Höfum við náð árangri á þessu sviði? Ef við höfum ekki náð árangri, og ég undirstrika það, ef við náum ekki árangri í því að draga úr þessum ábyrgðum og verðum ekki nokkurn veginn komin í sambærilegt horf og á hinum Norðurlöndunum þá tel ég fyllilega koma til greina og að setja lög um sjálfskuldarábyrgðir. Það yrði að gerast, hvort sem fjármálafyrirtækjunum líkaði betur eða verr, enda ekki hægt að búa við þetta ástand.

Herra forseti. Ég ætla ekki að bæta miklu við um frv. þetta. Ég fjallaði um það áður, þegar það var lagt fram á síðasta þingi. Einu sinni í viku að meðaltali hringir í mig kjósandi sem hefur lent í að þurfa að greiða kröfu sem hann ábyrgðist. Þar er ekki um tíuþúsundkalla eða hundrað\-þúsundkalla að ræða heldur oft og tíðum milljónir. Þetta hefur valdið persónulegum harmleikjum, alveg óskaplegum harmleikjum. Fólk hefur skrifað undir vegna sálfræðilegs og félagslegs þrýstings frá maka sínum, sem síðan hefur fallið frá. Börn sem hafa haft gott samband t.d. við afa og ömmu eða eitthvað slíkt fá þau til að skrifa undir. Menn verða fyrir þrýstingi frá vinum sínum og félögum. Það er þrýst á að leysa vandamálin með því að skrifa undir lítið og ómerkilegt plagg. Hið sorglega við öll þessi dæmi er að fólkið hefur ekki einu sinni eytt peningunum sem það verður að greiða. Það er, held ég, skárra að standa í vanskilum með peninga sem menn hafa þó eytt og notið en að þurfa að borga hundruð þúsunda eða milljónir sem fólkið sjálft hefur ekki eytt, hefur ekki farið í ferðalag fyrir, keypt jeppa fyrir eða nokkurn skapaðan hlut heldur eingöngu skrifað undir. Það er mjög sorglegt. Öll lagasetning í þessa veru er forsjárhyggja. Með henni segjum við: Maðurinn á ekki að standa við það sem hann skrifar undir. Hann er ekki fjárráða. Ég held samt sem áður, vegna þess hve þetta er algengt og mikið notað, að það sé nauðsynlegt. Einhver gæti spurt: Af hverju þetta er svona? Af hverju er fjármálamarkaðurinn eins og fram kom hjá hæstv. viðskrh.? Af hverju er þetta svo mikið notað hér á landi? Ég held að það sé vegna þess að fjármálamarkaðurinn hefur verið á framfæri hins opinbera. Hann hann hefur ekki verið rekinn eins og annars staðar þar sem fyrirtæki eða fjármálastofnanir skoða rekstur fyrirtækja fremur en veð. Hér hafa menn einblínt á veð, steinsteypu og ábyrgðarmenn. Það er óeðlilegt. Nokkrar leiðir eru til þess að vinna bug á þessum vanda. Ein er bann, að banna ábyrgðir einstaklinga. Það væri hið sama og að taka fjárráðin af þjóðinni og gengur engan veginn upp. Svo má gera annað, sem hér er lagt til, að skylda fjármálastofnanir til að upplýsa þann sem skrifar upp á um afleiðingar þess. Jafnframt yrði stofnuninni gert að veita upplýsingar um stöðu skuldarans og því er ég mjög hlynntur. Ýmislegt í þessu frv. er ég ekki alveg sáttur við og áskil mér rétt til að skoða það mjög nákvæmlega þar sem ég sit í þeirri hv. nefnd sem um þetta mál mun fjalla. Í nefndinni mun ég einnig óska þess að kannað verði hvaða áhrif það samkomulag sem hæstv. viðskrh. gat um hefur haft á þessi mál. Ef reyndin er sú að þetta hafi lagast, þá tel ég ekki ástæðu til að setja lög um þetta. En mér segir svo hugur að ástandið hafi ekki lagast nægilega mikið og því þurfi að setja um þetta einhvers konar lög. Ég held að með hliðsjón af þeim óskaplegu harmleikjum sem ég hef heyrt af, þar sem fólk hefur misst íbúðir sínar, hjónabönd hafa rofnað og fólk farið á vonarvöl vegna óráðsíu annarra sé brýnt að taka upp einhvers konar lagasetningu og upplýsa fólk um þær afleiðingar sem slíkir uppáskriftir geta haft. Ég tel eðlilegt að hafa þannig vit fyrir fólki, að það sé upplýst í stað þess að banna því að gangast í ábyrgð. Ég styð frv. og mun skoða það mjög nákvæmlega í nefndinni. Ég mun leggja til að gerðar verði á því þær breytingar sem nauðsynlegar eru og sérstaklega verði skoðað hvernig samkomulagið, milli fjármálastofnana og ráðuneytisins um að sporna við þessu, hefur gengið. Ef það hefur breytt einhverju, þá er þetta frv. hugsanlega óþarft.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskrh. og hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að taka til máls og ræða það frv. sem hér er á dagskránni. Ég held að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi kannski orðað þetta best þegar hann sagði að núverandi skipan væri einhver besta uppskrift að harmleikjum sem nú eiga sér stað í íslensku samfélagi, á ég við þá peningalegu fjölskylduharmleiki sem tengjast því að menn skrifa upp á fyrir aðra. Þegar við skrifum upp á, hvort sem það er sá sem hér stendur eða aðrir, þá er það aldrei ætlunin að borga. Fyrst og fremst er hugsunin sú að gera einhverjum manni greiða, þ.e. aðstoða hann við að fá ákveðnar lánveitingar sem hann telur nauðsynlegt að fá. Það er einmitt sú hugsun, held ég, sem er kannski rótin að því að ástandið í þessum málum er eins og það er. Þegar við skrifum undir þá ætlum við ekki endilega að greiða það sem við skrifum undir heldur fyrst og fremst að gera einhverjum sem við þekkjum greiða og hjálpum honum að fá þær fjárveitingar sem hann sækist eftir. Hæstv. viðskrh. nefndi það áðan í ræðu sinni að í þeirri stöðu sem nú er uppi væru þrjár leiðir færar. Í fyrsta lagi væri sú leið að banna uppáskriftir þriðja manns á fjárskuldbindingum annarra. Ég get tekið undir það með hæstv. ráðherra að sú leið er algerlega fráleit. Vegna þess að engin ástæða er til að banna þá hluti sem við ræðum hér. Hins vegar held ég að nauðsynlegt sé að við setjum um þetta almennar reglur, almennar reglur um samskipti ábyrgðarmanna og lánveitenda vegna þess að í samskiptum þessara aðila er langt frá því að um nokkurt jafnræði sé að ræða. Yfirleitt er það þannig að lánveitendur, bankar og sparisjóðir og aðrar slíkar stofnanir hafa yfir að ráða her manna sem vinnur við það að útbúa skjöl af þessum toga og tryggja það að réttur og réttindi viðkomandi lánastofnunar sé tryggður í samskiptum við þetta fólk. Hins vegar er um að ræða ábyrgðarmenn eða einstaklinga sem nálgast verkefnið með þeim huga að gera fjölskyldum sínum, vinum og kunningjum þann greiða að gangast tímabundið í ábyrgð án þess nokkru sinni að hafa hugsað sér að greiða þá ábyrgð ef hún félli til. Hér er því um að ræða grundvallarmisræmi milli þeirra aðila sem hér eigast við. Í því samhengi held ég, virðulegi forseti, að algerlega nauðsynlegt sé að við tryggjum vernd þess sem minna má sín í þessu tilviki, tryggja að hann hafi, þegar hann undirritar slíka ábyrgð, allar tiltækar upplýsingar til þess að geta metið það hvort hann eigi að skrifa undir eður ei. Það eru mýmargar upplýsingar sem sjaldnast eða aldrei liggja fyrir, til að mynda hverjar heildarskuldir viðkomandi einstaklings eru í tiltekinni lánastofnun. Það er mjög sjaldgæft að það liggi fyrir. Enn fremur hvert mat þessarar lánastofnunar er á því að þær hugmyndir sem lánað er út á muni ganga eftir o.s.frv. Það eru mýmargar upplýsingar af þessum toga sem eru algerlega nauðsynlegar til að menn geti lagt mat á þá áhættu sem þeir undirgangast með því að skrifa undir. Þetta er eitt af því sem er kjarni málsins. Því er það mín skoðun og flutningsmanna væntanlega sem með mér standa að miklum mun vænlegra sé að fara þá leið sem hér er lögð til, þ.e. að setja almennar reglur sem kveða á um þessa upplýsingaskyldu heldur en þá leið sem hæstv. iðnrh. ákvað að fara og hann gerði grein fyrir áðan, þ.e. samkomulag milli tiltekinna fjármálastofnana, því að það er langt frá því að það séu allar fjármálastofnanir í þessu, og tiltekinna ráðuneyta, þ.e. viðskrn. og félmrn. Við skulum ekki gleyma því að þetta samkomulag er fyrst og fremst einhliða yfirlýsing þeirra sem að því standa og þar af leiðandi er ólíklegt að einstaklingar eða aðrir geti borið fyrir sig efni þess samkomulags ef til þess kæmi í einhvers konar málaferlum. Í mínum huga er þetta samkomulag reyndar skref fram á við. En miðað við þær aðstæður sem við búum við og það ástand sem er í þessum málum, þá er það skoðun þess sem hér stendur að það sé miklum mun vænlegra að takast á við þetta vandamál með því að setja almenna löggjöf. Ég held að miðað við þær aðstæður sem nú eru uppi sé það skylda löggjafans að taka á þessu máli af miklu meiri festu en gert er í því samkomulagi sem hæstv. viðskrh. vitnaði til áðan. Enda kom það á daginn þegar hann las upp úr bréfum þar sem tiltekin voru hugsanleg áhrif af því samkomulagi, að þær breytingar sem átt hafa sér stað eru líklega innan skekkjumarka milli ára hvað varðar lánveitingar þar sem einstaklingar gangast í ábyrgð fyrir þriðja aðila. Þær tölur sem hæstv. viðskrh. vitnaði til áðan, þ.e. að þeim hafi annars vegar fækkað úr 68% í 66 í skuldabréfalánum, ef ég man þetta rétt, og úr 64% í 61% í öðrum lánum eru að mínu mati innan skekkjumarka sem kunna að vera í lánveitingum bankastofnana og annarra slíkra frá ári til árs. Þrátt fyrir að ég viðurkenni og fagni því samkomulagi sem gert var, þá tel ég að miklum mun æskilegra hefði verið að fara þá leið sem hér er lögð til, enda er það leið sem menn gætu byggt á í lögskiptum sínum við þessar bankastofnanir en þyrftu ekki að treysta því að einhliða yfirlýsingar tiltekinna stofnana gætu orðið grundvöllur að samskiptavenjum. Að lokum langar mig, virðulegi forseti, aðeins að velta þeirri hugmynd upp sem hér var varpað fram áðan, að á ferðinni væri einhvers konar forsjárhyggja. Ég tel, virðulegi forseti, ekki að svo sé og byggi það á því að aðstaða þeirra aðila sem eigast við þegar menn gangast í ábyrgð fyrir þriðja aðila, þ.e. annars vegar einstaklingar og hins vegar lánastofnanir, sé það ójöfn að koma þurfi til almennar reglur sem kveða á um upplýsingaskyldu þessara aðila til þess að við getum talað um að aðilar séu nokkurn veginn jafnsettir þegar þeir ganga að samningaborði. Ég vil taka skýrt fram, virðulegi forseti, að með því frv. sem hér liggur fyrir er ekki lagt til að nokkuð sé bannað af því sem nú er framkvæmt að undanskildu því að verði þetta frv. að lögum, þá er lagt bann við að áfram verði viðhaldið þeirri séríslensku hefð að notast við svokallaða tryggingarvíxla, sem er ákveðið form þar sem tilteknir einstaklingar eða lögaðilar eftir því sem verkast vill gangist í ábyrgð fyrir efndum og skuldbindingum sem kunni að stofnast í framtíðinni. Líklega er þetta fyrirbæri, ef við skoðum það í samhengi, stærsti áhrifavaldur þeirra harmleikja sem vitnað var til í umræðunni áðan, og held ég að við flest ef ekki öll þekkjum til slíkra harmleikja úr einhverri þeirra fjölskyldna sem við höfum umgengist, þekkjum eða erum skyld. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að bæta neinu við í þessari umræðu en vonast til þess að hv. efh.- og viðskn. skoði þetta mál fljótlega og taki afstöðu til þess. Ég held að hér sé á ferðinni brýnt framfaramál og ég tel einnig að verði þetta frv. að lögum, sem ég vonast til, verði það í raun og veru viðskiptalífinu til framdráttar. Það muni innleiða mun faglegri vinnubrögð við lánveitingar en hingað til hafa tíðkast og það er mín bjargfasta trú þó að viðskiptabankar og sparisjóðir hafi lýst andstöðu við frv., a.m.k. að svo stöddu, að verði frv. að lögum muni það verða þeim sjálfum og starfsemi þeirra til mikilla bóta þegar fram líða stundir. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum ítreka þakkir til þeirra þingmanna sem tóku þátt í þessari umræðu og vonast til þess að efh.- og viðskn. taki þetta mál fljótlega til afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um markaðs- og söluátak á íslensku dilkakjöti erlendis. Meðflutningsmaður minn er Einar Oddur Kristjánsson. Tillgr. er þannig, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela landbúnaðarráðherra að leita samstarfs við Bændasamtök Íslands, Landssamtök sláturleyfishafa, Íslenskar sjávarafurðir hf., Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hf. og Sölusamband íslenskra fiskframleiðenda um gerð þriggja ára markaðs- og söluátaks á íslensku dilkakjöti erlendis.`` Í greinargerðinni segir: Við Íslendingar eigum því láni að fagna að samtök okkar í sjávarútvegi hafa komið sér upp sölufyrirtækjum sem hafa náð miklum og góðum árangri á erlendum vettvangi. Þar hefur á undanförnum áratugum safnast saman mikil þekking sem hiklaust á að nýta í öðrum útflutningsviðskiptum, sérstaklega á sviði matvæla. Flutningsmenn tillögunnar telja einsýnt að besta leiðin til að markaðssetja íslenskt dilkakjöt fyrir kröfuharða erlenda neytendur sé að nota þau kerfi í sölu- og markaðsmálum sem útflutningsfyrirtækin í sjávarútvegi hafa byggt upp. Sú sölustarfsemi sem unnið hefur verið að erlendis fram til þessa sýnir að gæði íslenska kjötsins eru fyllilega sambærileg við þær afurðir sem á þessum mörkuðum bjóðast. Jafnframt því að ná ásættanlegu skilaverði til framleiðenda þarf að koma til skila á markaðnum mikilvægum upplýsingum um ferskleika kjötsins og heilbrigðisvottun, sem og að skurður og önnur meðferð kjötsins standist kröfur neytenda. Náist þetta fram er miklum áfanga náð til öflugrar markaðssóknar. Til að atvinnugrein geti orðið grundvöllur farsællar búsetu þarf hún að búa þeim sem við hana starfa viðunandi lífsviðurværi. Framtíð þeirra sem að landbúnaði starfa byggist öðru fremur á því starfsumhverfi sem greininni er gert að búa við. Sauðfjárbúin hér á landi eru flest svo lítil og markaður smár að þau skapa þeim sem við þau starfa hvorki ásættanlegar tekjur né atvinnu. Á árunum 1986--1997 fækkaði lögbýlum með sauðfé um 1.532 og þar af var á 931 lögbýli eingöngu búið með sauðfé. Á síðastliðnum 20 árum hefur sauðfjárframleiðslan dregist saman um 53%, úr 896 þús. fjár í um 477 þús. Á árunum 1983--1997 töpuðust í innanlandssölu um 308 tonn að meðaltali á hverju ári, og á síðustu sjö árum hefur dilkakjötsframleiðslan dregist saman um 1.300 tonn. Á árunum 1991--1996 hækkuðu ráðstöfunartekjur einstaklinga á landinu öllu um 5,5% en á sama tímabili lækkuðu launagreiðslur sauðfjárbúa um hvorki meira né minna en 35%. Ef svo heldur fram sem horfir er veruleg vá fyrir dyrum þar sem markaðshlutdeild dilkakjöts innan lands gagnvart öðrum kjöttegundum minnkar stöðugt, m.a. vegna breyttra neysluhátta. Því er ljóst að sóknarfærin í þessari grein byggjast á því að ná fótfestu á erlendum mörkuðum. Á síðustu árum hafa nokkur fyrirtæki reynt fyrir sér í sölumálum erlendis fyrir unnar kjötvörur. Þannig voru á árunum 1991--1996 flutt út um 200--400 tonn á ári. Nokkur þekking hefur því fengist á ákveðnum þáttum útflutnings þótt útflutt magn sé vissulega mjög lítið. Þegar markaðsstaðan erlendis er metin er nauðsynlegt að gera sér fulla grein fyrir verðmyndunarþættinum, að hann sé öllum augljós og skýr. Forsenda þess sem hér er stefnt að er að skilaverð til framleiðanda verði þannig að afkoma bænda og umhverfi verði ásættanlegt. Sú skoðun flutningsmanna skal því ítrekuð að við núverandi aðstæður er öflugt sölu- og markaðsstarf erlendis, sem skilar framleiðendum ásættanlegu skilaverði, forsenda aukinnar framleiðslu sauðfjárafurða. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að þessu máli verði vísað til landbn. Sú tillaga sem ég hef talað fyrir er nú endurflutt frá síðasta þingi en þar náði hún ekki afgreiðslu, því miður. Umsagnir um tillöguna bárust landbn. en þær voru allar á einn veg og þá jákvæðar. Ég vil aðeins víkja að einni umsögn sem segir nánast allt, en hún er frá Bændasamtökum Íslands, en þar segir m.a.: ,,Stjórnin fagnar þeim eindregna stuðningi við sauðfjárbændur og útflutningsátak á dilkakjöti sem tillagan felur í sér og mælir með samþykkt hennar.`` Virðulegi forseti. Ég beini orðum mínum til landbn. og vænti þess að henni takist að afgreiða þetta mál fyrir lok þessa þings. Ég trúi því að það væri íslenskum landbúnaði til mikils framdráttar í annars býsna þröngri stöðu.

Herra forseti. Eins og hv. þm. Stefán Guðmundsson gat um mælti hann fyrir þessari tillögu á síðasta þingi og hún fór þá til landbn., fékk ekki lokaafgreiðslu þar og er endurflutt núna. Ég vil í fáum orðum taka undir efni tillögunnar. Mér finnst hún skynsamleg og ég held að ef við ætlum að ná árangri í útflutningi á dilkakjöti sé þetta besta leiðin sem hér er lögð til, þ.e. að semja við þau öflugu sölufyrirtæki sem framsögumaður taldi upp, eins og Íslenskar sjávarafurðir, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Sölusamband ísl. fiskframleiðenda. Þessi fyrirtæki hafa óneitanlega komið sér upp mikilli þekkingu á mörkuðunum og náð á margan hátt mjög góðum árangri og ég er sannfærður um að þetta er vænlegasta leiðin til þess að ná árangri í útflutningi á dilkakjöti. Ég minnist þess að ég kom í Kaupfélagið á Hornafirði fyrir tveimur eða þremur árum þar sem fjöldi manns var að pakka dilkakjöti til neyslu á Belgíumarkað. Forsvarsmenn þess fyrirtækis sögðu okkur frá því að sú sala hefði orðið þannig til að það barst í tal við sölustjóra hjá Íslenskum sjávarafurðum í Belgíu, sem var að selja fyrir þá fisk, að það þyrfti að koma kjötinu á markað. Það var hann sem tók að sér að eigin frumkvæði að markaðssetja þetta kjöt með þeim árangri að verulegur útflutningur hefur verið á þessu ágæta kjöti á Belgíumarkað síðan. Þess vegna finnst mér og hef trú á því að þetta sé besta leiðin ef við ætlum á annað borð að huga að útflutningi á dilkakjöti. Það kemur fram í greinargerð og kom fram í ágætri ræðu hv. þm. Stefáns Guðmundssonar að mikill samdráttur hefur orðið hjá sauðfjárbændum á undanförnum árum. Eins og hann nefndi hefur dilkakjötsframleiðslan dregist saman um 1.300 tonn á síðustu sjö árum. Á árunum 1991--1996 lækkuðu launagreiðslur sauðfjárbúa um heil 35% á sama tíma og ráðstöfunartekjur einstaklinga á landinu öllu voru að hækka um 5%. Þetta er óneitanlega sú stétt sem hefur átt hvað erfiðast í landinu á undanförnum árum. Gríðarlegur samdráttur hefur orðið í sölu á kjötinu sem hér er vitnað til og menn hafa horft til útflutnings sem lausnar á þessu vandamáli en því miður ekki náð viðunandi árangri á því sviði vegna þess kannski fyrst og fremst að það þarf gríðarlegt fjármagn í auglýsingar og markaðsstarfsemi ef við ætlum að ná árangri í sölu á erlendum mörkuðum. Við höfum einfaldlega ekki yfir þessu fé að ráða. Þess vegna er ég sammála flutningsmönnum í því að vænlegasta leiðin til þess að reyna að ná árangri í útflutningi á dilkakjöti er sú sem hér er lögð til og styð því þessa tillögu.

Hæstv. forseti. Hér flytja þeir á ný tillögu sína, þeir hv. þm. Stefán Guðmundsson og Einar Oddur Kristjánsson. Því miður tókst landbn. ekki að afgreiða tillöguna á síðasta þingi en hún var send út og fær góðan hljómgrunn. Ég tek undir með framsögumanni að það sem hér er lagt til gæti skipt landbúnaðinn mjög miklu máli, sauðfjárræktina og þá í leiðinni þá atvinnugrein sem mestu mun ráða um byggð á Íslandi. Sauðfjáræktin er auðvitað sú atvinnugrein sem hefur í gegnum aldir haldið landinu í byggð og sauðkindin hefur verið atvinnuskapandi í dreifbýlinu. Það er ljóst að 1995, þegar við komum að ríkisstjórn, voru mörg mál þessarar atvinnugreinar og reyndar landbúnaðarins í heild strand. Það var því eitt af fyrstu verkum núv. landbrh. þeirrar ríkisstjórnar sem nú starfar og stjórnarflokka að höggva á marga mikilvæga hnúta. Þar í var nýr sauðfjársamningur sem var tekinn upp fyrir tímann og gerð á honum bragarbót sem skipti sauðfjárræktina mjög miklu máli. Ég minnist þess að þegar verið var að gera þennan samning og hann fór í gegnum þingið var hann gagnrýndur mjög og þegar hann var kynntur spáðu sumir að hann yrði til ills eins. Sem betur fer gengu meginmarkmið hans upp. Birgðirnar voru afsettar og í rauninni hófst nýtt tímabil í sauðfjárræktinni sem hefur verið að bæta stöðu sína síðan. Því ég tek undir það að nú er mikilvægt að fylgja þeirri sókn eftir með ýmsum aðgerðum. Ég hef jafnan sagt að eigi sauðfjárræktin að halda stöðu sinni og ég tala nú ekki um að vaxa að einhverju leyti, sem er mjög mikilvægt, þá er útflutningur það frelsi sem gefur landbúnaðinum og sauðfjárbændum nýja von. Sem betur fer hefur á þessum síðustu árum verið mjög vel hugsað um nýja markaði með nýjum hætti á sterkum afurðastöðvum bænda. Þar hafa farið fyrir Austur-Skaftfellingar, Húsvíkingar, Sláturfélag Suðurlands, Kjötumboðið o.s.frv. og hafa verið að ná þokkalegu verði. Ég nefni Sláturfélag Suðurlands sem hefur verið að fá svipað verð og gerist hér á Íslandi. Heimurinn vill hreinar afurðir og dilkakjöt okkar kemur frá slíku landi þannig að þarna eigum við möguleika. Ég tek undir efni þessarar tillögu og tel hana merka og þau samtök sem hér eru nefnd hafa ekki komið nálægt landbúnaðargeiranum að neinu sem heitir. Þar eru Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Sölusamband íslenskra fiskframleiðenda en þau hafa þó stundum sýnt því áhuga. Þau búa yfir sölumennskunni, mikilli verkþekkingu þannig að ég held að það sé mjög mikilvægt að þessi tillaga nái fram. Það er spurning hvort landbrh. ætti að skipa nefnd  Ég vil líka taka undir það að um leið og menn ganga þessa leið að leita markaðanna með nýjum hætti þurfa menn líka að hugsa um innanlandsmarkaðinn. Sannleikurinn er auðvitað sá að mér finnst það skaði að innanlandsrétturinn eða beingreiðslurnar skuli fastar, að menn geti ekki styrkt sig og tekið við þeim rétti sem ýmsir vilja í dag láta af hendi af því að þeir hverfa til annarra atvinnustarfa, eiga aðra möguleika o.s.frv. Ég oft rætt það við Bændasamtökin að menn þurrfi að skoða í fyllstu alvöru hvort ekki sé hægt að hreyfa þann rétt á milli. Ég lofa hv. flm. því að þetta mál mun fá góða umfjöllun og vonandi skjóta í landbn. þó stuttur tími sé til þingloka. Ég hef lokið máli mínu, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka ágætar undirtektir við tillöguna. Það kemur mér ekki á óvart að þeir sem hafa kvatt sér hljóðs tali á þessum nótum. Þetta eru báðir menn sem hafa velt þessum málum lengi fyrir sér og vita hvað þeir eru að fjalla um. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni að það hefur verið vinna í gangi til að efla útflutning á dilkakjöti og fyrir það ber vissulega að þakka. Ég þarf ekki að telja upp aftur þau fyrirtæki sem þar hafa verið í forustu. Þau hafa unnið frábærlega gott starf við erfiðar aðstæður. Ég get sagt frá því að ég fór að velta þessu máli fyrir mér vegna þess að í sjálfu sér fannst mér miða hægt að afla okkur markaðar erlendis. Ég gerði mér grein fyrir því að það er hægra sagt en gert að brjótast inn á markað úti í hinum stóra heimi með lítt þekkta vöru. Því fór ég í smiðju til eins af forstjórum útflutningsfyrirtækja í sjávarútvegi og ræddi við hann um þetta mál, hvernig viðbrögð þess fyrirtækis mundu verða ef slík tillaga eins og hér er verið að tala fyrir yrði samþykkt á Alþingi. Hann tjáði mér að því máli yrði fagnað og tekið vel í því fyrirtæki sem hann er forstjóri fyrir. Ég get alveg sagt það hér við hvern ég var að tala. Það var fyrrverandi forstjóra Íslenskra sjávarafurða, Benedikt Sveinsson, sem hefur yfirgripsmikla þekkingu á þessu máli. Hann sagði mér ýmislegt fróðlegt um markaðsmálin og hvernig væri hægt að koma þessu fyrir í samstarfi við þessi stóru markaðs- og sölufyrirtæki erlendis. Ég held að við verðum að gera okkur grein fyrir því að sóknarfæri okkar í því að byggja upp sauðfjárbúskap á Íslandi felast í því að við getum aflað okkur nýrra og betri markaða. En grundvöllur þess er auðvitað sá að hann skili bændum því verði sem ásættanlegt er. Það er grundvallarmál í dag að sá markaður sem við horfum til og ætlum okkur að vinna geti skilað þeirri afkomu að fólk geti búið við mannsæmandi lífskjör. Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð. Það voru um þetta á síðasta þingi miklar og ágætar umræður. Nú er að taka til hendi og ljúka afgreiðslu málsins hér á þingi og ég fagna því sem formaður landbn., hv. þm. Guðni Ágústsson, sagði að hann mundi beita sér mjög fyrir því að málið yrði tekið fyrir í landbn. strax og þá er ég sannfærður um að það tekst að ljúka því nú fyrir þinglok og fyrir það mun ég þakka.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hefur komið fram um þakklæti til flutningsmanna tillögunnar og minni á að fyrir tæpu ári fluttu sömu hv. þingmenn tillögu um þetta sama efni sem var ekki síður jákvæð í garð sauðfjárræktarinnar en þessi. Þessi tillöguflutningur er afskaplega mikilvægur og fari svo að þessi tillaga fái sams konar stuðning og sú hin fyrri er nokkurt blað brotið í sögu þessarar búgreinar í landi okkar. Mér finnst mikil ástæða til þess, og á nú reyndar auðvelt með að koma því á framfæri við hv. formann landbn., að við meðferð málsins verði leitað eftir umsögn frá Byggðastofnun og þá á ég við sérstaklega þróunarsviðinu, eða jafnvel leitað eftir því að fá sérfræðinga þaðan til viðtals við nefndina, því að nú hefur verið unnið mikið starf í því að greina gildi sauðfjárræktarinnar og gildi landbúnaðarins fyrir búsetuna í landinu. Ég hygg að núna séu fyrir hendi skýrari niðurstöður um þau efni en áður hafa legið fyrir. Ég hygg að mörgum muni hnykkja nokkuð við þegar þær upplýsingar verða lagðar á borðið, hugmyndir um það hverju þurfi að breyta og hverju sé hægt að breyta til þess að líf geti þróast eðlilega áfram á stórum hlutum landsins og að menn sjái þá nokkuð skýrt hvaða áhrif það hefur á búskaparhætti og dreifingu byggðar í landinu að hægt sé að stunda þar landbúnað áfram. Ég hygg líka að þá muni margur sjá að gengið hefur verið háskalega fram í því að þrengja kosti bænda landsins á undanförnum árum. Þessar tillögur báðar eru að þessu leyti afar jákvæðar og ekki vafi á því að í þeim efnum fylgir hugur máli enda báðir flutningsmenn vel að sér í búskaparháttum þjóðarinnar og vita mætavel hvaða gildi landbúnaðurinn hefur. Hins vegar liggur miklu skýrar fyrir um þessar mundir en áður hvern hlut landbúnaðurinn á í byggðinni og búsetunni og er miklu auðveldara núna en áður hefur verið að gera upp við sig hvort landbúnaðurinn á að hafa möguleika til þess að rækja bærilega hlut sinn í þeim efnum eða þá að öðrum kosti að byggðirnar á stórum svæðum muni halda áfram að veikjast og kannski að lokum yrði niðurstaðan sú að búsetan mundi halda áfram að færast saman enn meira en verið hefur. Ég held að þessar tillögur báðar, og þá sérstaklega með tilliti til þess sem ég hef nú nokkuð rakið hvað þessi mál liggja núna miklu greinilegar fyrir en áður hefur verið, gætu orðið til þess að hér yrði breyting á og þær ásamt öðrum nauðsynlegum aðgerðum gætu þannig orðið til þess að leggja einhverja lífsþræði inn í sveitir landsins frá því sem nú er.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að nefna að það er einkar sérstakt að það mál, sem var verið að ræða áðan, 14. mál á dagskránni í dag, 15. mál og 16. mál, voru lögð fram á haustdögum. Síðasta mál sem var rætt er 160. mál eða þskj. 160. Það er þskj. 163 sem hér er til umræðu og næst á eftir er mál sem er þskj. 164. Ég verð að segja að það kemur manni alltaf og ævinlega á óvart að það skuli ár eftir ár endurtaka sig að mál sem hv. þingmenn leggja fram skuli mörg hver bíða afgreiðslu vikum og mánuðum saman án þess að komast til umræðu í nefndum þingsins. Ástæða þess að ég tek þetta upp er m.a. sú, virðulegi forseti, að verið er að ræða breytingu á þingsköpum og mér þætti eðlilegt að þar væru settar inn, miðað við þá reynslu sem ég hef af tæplega tólf ára starfi, einhverjar reglur um það hver væri lágmarks- eða hámarkstími þar til mál væri tekið á dagskrá og afgreitt til nefndar. Það er einnig umhugsunarvert að mál sem ég er að fara að mæla fyrir, sem er frv. til breytinga á lögum um almannatryggingar, hefur legið hér m.a. svo lengi vegna þess að ég vænti þess að þegar það yrði rætt yrði hæstv. heilbr.- og trmrh. við. En nú er mér kunnugt um að ráðherrann hæstv. er í leyfi í u.þ.b. hálfan mánuð þannig að ég sá mér ekki fært annað en að þiggja það að málið væri sett á dagskrá í dag þó að ég sé afar ósátt við það að hæstv. ráðherra skuli ekki vera viðstaddur mál sem mér finnst mjög brýnt að umræða eigi sér stað um á þinginu. Út af fyrir sig er umhugsunarvert að hv. þingmenn skuli ekki vera tilbúnir til þess að taka þátt í umræðum miðað við fjarvistir en reyndar er langt liðið á vinnudaginn. En þetta frv. sem er á þskj. 163, 161. mál, er frv. til laga um breytingar á lögum nr. 117 síðan 1993, um almannatryggingar, með síðari breytingum. Frv. sama efnis var lagt fram á 121. löggjafarþingi en fékkst ekki afgreitt frá heilbr.- og trn. Nefndinni barst fjöldi umsagna og frumvarpið lagt fram á 122. löggjafarþingi með nokkrum breytingum sem gerðar voru með hliðsjón af ábendingum sem þar komu fram. Nú er það lagt fram í þriðja sinn óbreytt frá síðasta þingi. Með frumvarpinu er lögð til sú breyting á löggjöf um almannatryggingar að sérfræðiþjónusta fyrir börn og ungmenni utan sjúkrastofnana og skólakerfisins á sviði sálfræði og félagsráðgjafar verði að hluta greidd úr sameiginlegum sjóðum landsmanna. Gert er ráð fyrir því að þiggjendur þjónustunnar greiði fyrir ákveðinn hluta hennar, t.d. fasta upphæð fyrir hvert viðtal. Hér er einungis átt við viðurkennda sérfræðiþjónustu. Gert er ráð fyrir að einungis verði greitt fyrir þjónustu réttindafólks á sviði félagsráðgjafar og sálfræði, sbr. lög nr. 40/1976 og lög nr. 95/1990. Einnig verður að gera þá kröfu að einungis verði greitt fyrir þjónustu þeirra sem hafa ákveðna lágmarksreynslu á þessu sviði og má þá m.a. horfa til reglna um veitingu sérfræðileyfa í sálfræði og setja skilyrði um framhaldsmenntun. Ýmislegt bendir til þess að vaxandi þörf sé fyrir slíka sérfræðiþjónustu fyrir börn og ungmenni. Hún er og á að vera fastur liður í starfsemi skólanna. Börn og ungmenni sem dvelja á sjúkrastofnunum geta átt kost á sérfræðiþjónustu án þess að þurfa að greiða fyrir hana. Hins vegar skortir mikið á að nægjanlegur fjöldi sérfræðinga á sviði sálfræði- og félagsráðgjafar starfi á heilbrigðisstofnunum svo hægt sé að sinna þessari þjónustu eins og þyrfti. Við breytingu á grunnskólalögum var dregið verulega úr þessari sérfræðiþjónustu innan skólanna. Hlutverk sérfræðinga á sviði sálfræði og félagsráðgjafar við skóla er nú að mestu leyti greiningarstarf en börnum er síðan vísað annað til meðferðar og því er staðreynd að fjöldi barna og ungmenna þarf á þessari sérfræðiþjónustu að halda utan skóla og sjúkrastofnana. Komið hafa fram ábendingar frá skólaskrifstofum víða um land um að við breytingu sem gerð var á grunnskólalögunum sé ekki lengur gert ráð fyrir að veita meðferðarþjónustu innan skólakerfisins. Með þessu er verið að færa hana út fyrir skólakerfið og kostnaðinn yfir á foreldra. Þá er einnig ljóst að á landsbyggðinni er þjónusta sálfræðinga og félagsráðgjafa ekki til staðar utan skólakerfisins eða sjúkrastofnana nema í undantekningartilvikum. Kostnaðurinn sem leggst á fjölskyldu getur því verið mjög mikill þegar við bætist ferðakostnaður. Styrktarfélag krabbameinssjúkra barna hefur ítrekað bent á nauðsyn þess að börnum, sem lengi hafa átt við erfiða líkamlega sjúkdóma að stríða, standi til boða sérfræðiþjónusta sem greidd verði að fullu eða að hluta úr sameiginlegum sjóðum landsmanna. Félagið hefur einnig bent á að ekki aðeins barnið eða unglingurinn, sem hefur átt við alvarleg veikindi að stríða, þurfi á sérfræðiþjónustu að halda heldur einnig og ekki síður fjölskylda barnsins. Styrktarfélag krabbameinssjúkra barna hefur ráðið sálfræðing til þess að sinna þessari þjónustu og margar fjölskyldur krabbameinsveikra barna nýta sér hana. Félagið hefur þannig reynt að bregðast við vanda þessara fjölskyldna. Til lengri tíma litið getur félagið þó ekki staðið alfarið undir þjónustunni, enda verður ekki séð að þjóðfélagið geti velt þessu verkefni yfir á félagasamtök. Börn og ungmenni, sem hafa mátt þola hvers konar ofbeldi, þurfa oft um langan tíma á þjónustu sérfræðinga að halda, sem og þau börn og ungmenni sem hafa leiðst út í neyslu fíkniefna. Fleiri ástæður mætti að sjálfsögðu nefna, þörfin fyrir sérfræðiþjónustu við börn og ungmenni eykst stöðugt. Í reglugerð skv. 3. mgr. 2. gr. frumvarpsins skal eins og unnt er skilgreina þá sem rétt skulu eiga á þessari þjónustu. Einnig skal í reglugerðinni kveða á um hvernig staðið verði að umsóknum um hana. Þjónusta sálfræðinga og/eða félagsráðgjafa utan skóla eða heilbrigðisstofnana skal aðeins greidd af Tryggingastofnun ríkisins ef sjúklingur framvísar sérstakri umsókn heilsugæslulæknis eða sérfræðings á sviði sálfræði eða félagsráðgjafar sem starfar innan skólakerfisins. Sveitarfélög hafa í ákveðnum tilvikum tekið þátt í kostnaði við sérfræðiþjónustu sálfræðinga og félagsráðgjafa fyrir börn og ungmenni en fá sveitarfélög veita fullkomna þjónustu að þessu leyti. Mjög margar fjölskyldur búa við svo bágan efnahag að þær geta ekki mætt kostnaðinum sem fylgir því að fjölskyldumeðlimur þurfi í lengri eða skemmri tíma að ganga til sálfræðings eða félagsráðgjafa. Við slíkt verður ekki unað, sérstaklega ekki þegar um er að ræða börn eða ungmenni, og því er þetta frumvarp flutt. Virðulegi forseti. Fyrir tveimur árum, þegar frv. svipaðrar gerðar var fyrst lagt fram, komu fjöldamargar umsagnir um það til heilbr.- og trn. Þær voru allar jákvæðar. Alls staðar var talað um að mikil þörf væri á því að koma þessu í fastan farveg, sérstaklega hvað varðar þjónustu við börn upp að 18 ára aldri. Mönnum þótti heldur stórt skref að taka þjónustu sálfræðinga og félagsráðgjafa inn í heilbrigðiskerfið að fullu og í gegnum tryggingakerfið fyrir alla þjóðfélagsþegna. Þess í stað vildu menn einskorða fyrsta skrefið í þessa átt við meðferð barna og ungmenna. Þrátt fyrir fjölmargar jákvæðar umsagnir og vilja flutningsmanns til að breyta frv. í þá veru sem hér er gert, í fullu samræmi við umsagnirnar, þá var meiri hluti hv. heilbr.- og trn. ekki tilbúinn til að afgreiða málið. Þar var talið að frv. fylgdi kostnaður sem legðist á samfélagið sem ekki væri gert ráð fyrir á fjárlögum. Hins vegar var vilji til að binda kostnaðinn við tilraunaverkefni þar sem um væri að ræða 40--50 millj. kr. framlag á ári á meðan við værum að meta þá þörf sem er fyrir hendi því hún er alls ekki þekkt. Innan heilbrigðiskerfisins og heilbrrn. vantar skrár um hversu mikil þörf er fyrir sálfræðiþjónustu og þjónustu félagsráðgjafa fyrir börn og ungmenni, hvað þá yfir alla þá þjóðfélagsþegna sem þurfa á þessari þjónustu að halda. Á undanförnum vikum hafa verið sendar út ávísanir á mjög dýr verkefni, rétt eftir að fjárlög voru samþykkt. Ríkisstjórnin hefur undirritað samninga eða viljayfirlýsingar til að fara í ákveðin verkefni sem kosta ekki tugi milljóna heldur jafnvel milljarða króna, eins og til að reisa fimm menningarhús vítt og breitt um landið. Í pólitískri umræðu hef ég oft sagt að útdeiling fjármagns ríkisins sé fyrst og fremst spurning um forgangsröðun. Við höfum á undanförnum árum æðioft tekið fyrir á Alþingi vandamál barna og ungmenna, vandamál fjölskyldna þeirra barna sem hafa orðið fyrir einelti, barna sem hafa orðið fyrir ofbeldi hvers konar og þá kannski fyrst og fremst kynferðisofbeldi. Við höfum einnig fjallað um vanda þeirra barna sem ánetjast hafa fíkniefnum en sá vandi hefur vaxið verulega á undanförnum árum. Í ríkissjónvarpinu í gær eða fyrradag var sagt frá biðlistum vegna meðferðar fyrir börn sem hafa orðið fyrir kynferðisofbeldi þar sem um miklu fleiri börn væri að ræða en menn höfðu áður reiknað með að þyrftu aðstoð vegna þess. Í dag er í flestum tilvikum um ákveðna þjónustu að ræða fyrir börn í hverjum grunnskóla þar sem alvarlegustu tilvikin eru tekin og meðhöndluð innan skólakerfisins. Í öðrum tilvikum, þar sem aðeins er um greiningu að ræða, er vandanum vísað til sérfræðinga sem starfa í heilbrigðiskerfinu. Kostnaður við hvern tíma hjá sálfræðingi eða félagsráðgjafa getur numið allt að 3--4 þús. kr. Þessi sérfræðiþjónusta er sjaldnast til staðar í því magni sem hún þyrfti að vera á landsbyggðinni. Ég verð að segja að meðan lögð er áhersla á uppbyggingu menningarhúsa sem hluta af byggðaráðstöfunum til að efla búsetu fólks vítt og breitt um landið, er ekki síður nauðsynlegt að til staðar sé öflug heilbrigðisþjónusta og þjónusta sálfræðinga og félagsráðgjafa, ekki síst fyrir börn og ungmenni. Eins og ég nefndi áðan höfum við rætt mikið um þann mikla vanda sem fylgt hefur aukinni neyslu vímuefna og því að aldur þeirra sem neyta vímuefna færist stöðugt neðar. Vandamálið er kannski stærst og mest í Reykjavík, enda er hér mesti fjöldinn. Samkvæmt skýrslum sem við höfum séð á undanförnum tveimur árum er þó vart til sá þéttbýliskjarni á landinu að ekki hafi þurft, einu sinni eða oftar, að taka á vegna neyslu vímuefna þar sem börn eða ungmenni eiga hlut að máli. Fyrir örfáum dögum síðan var ég með fyrirspurn til hæstv. heilbrrh. þar sem ég spurði spurði hvort ríkisstjórnin stefndi að því að tekinn yrði eðlilegur þáttur í ferðakostnaði foreldra sem færu að heimsækja börn og ungmenni sem væru í meðferð vegna vímuefnavanda. Þá komu þau svör frá hæstv. ráðherra, sem auðvitað var viðbúið, að þetta væri ekki heilbrigðisvandamál. Hún taldi barn sem hefur ánetjast fíkniefnum heyra undir félmrn. og barnaverndaryfirvöld. Í öðru orðinu viðurkennum við aukna vímuefnaneyslu sem heilbrigðisvandamál, dvelji menn á stofnun vegna þess telst það heilbrigðisvandamál, en um leið og barn er komið í áframhaldandi meðferð á stofnunum, sem flestar eru staðsettar úti á landi og um langvarandi meðferð að ræða þar sem oft er óskað eftir þátttöku foreldra, þá er ekki lengur um heilbrigðismál að ræða heldur félagslegt og foreldrar fá þá ekki styrk vegna ferða. Þegar meðferð á slíku heimili lýkur, eftir mánuði eða jafnvel lengri tíma, kemur ungmennið heim. Þá er ljóst að oftar en ekki þarf það, foreldrar þess og systkini á áframhaldandi aðstoð félagsráðgjafa eða sálfræðings að halda til að vinna sig út úr þeim mikla vanda sem skapaðist á meðan unglingurinn var í neyslu. En þá kemur aftur upp þetta vandamál, þ.e. að þessi þjónusta er ekki greidd í gegnum tryggingakerfið. Þetta er mjög dýr þjónusta. Sveitarfélögin veita hugsanlega aðstoð varðandi fyrstu tíu tímana en ekki lengur. Margir foreldrar sem ég hef unnið með og eiga börn í fíkniefnaneyslu hafa sagt mér að þetta hafi hreinlega orðið fjölskyldunni ofviða ásamt ýmsum öðrum kostnaði sem fylgir því að eiga barn sem á við svo alvarleg veikindi að stríða. Hið sama gildir um börn sem hafa orðið fyrir ofbeldi eða einelti. Þau þurfa oftar en ekki langtímameðferð, ekki tíu eða tuttugu tíma, heldur eins til tveggja ára meðferð og jafnframt foreldrar og systkini. Meðferðinni hefur gjarnan verið hætt þegar mönnum er vísað frá þeim stofnunum sem bjóða þjónustu án gjaldtöku og hefur það komið í veg fyrir að fullur bati náist. Þetta á ekki síst við þau börn sem hafa orðið fyrir kynferðisofbeldi. Þar tekur meðferð tvö eða þrjú ár og jafnvel lengri tíma. Það er með ólíkindum, miðað við hina miklu umræðu á undanförnum árum, um þessi vandamál sem snerta börn og ungmenni, okkur öll og framtíð þessara einstaklinga, hvort þeim tekst að komast út í þjóðfélagið aftur, stunda eðlilega vinnu og öðlast eðlilegt heimilis- og fjölskyldulíf seinna á ævinni, að skulum við enn vera í þeim sporum að stórir þættir í meðferð og uppbyggingu þeirra sem orðið hafa fyrir jafnhrikalegri lífsreynslu skuli vera í þeim lamasessi sem raun ber vitni. Ég hef stundum minnst á að eitt sveitarfélag hafi haft sérstöðu að þessu leyti og ég býst við að svo sé enn, þ.e. hafi verið með starfandi félagsráðgjafa og sálfræðing sem tóku á móti börnunum án þess að þeim væri vísað þangað. Þau gátu sjálf leitað sér aðstoðar með því að koma á skrifstofu viðkomandi sveitarfélags og óska eftir viðtali. Á Sauðárkróki voru starfandi, alla vega um tíma, bæði félagsráðgjafi og sálfræðingur. Börn og unglingar gátu komið þar inn án tilvísunar, jafnvel án þess að foreldrar hefðu frumkvæðið, og leitað sér aðstoðar. Ég er sannfærð um það, eftir þau samtöl sem ég átti við starfsmenn þessa sveitarfélags, að þarna náðist verulegur árangur. Þar var jafnvel hægt að taka á vandamáli strax í upphafi og koma þá í veg fyrir að það yrði eins alvarlegt og oft vill verða í þessum tilvikum, hvort sem um er að ræða einelti, ofbeldi eða vímuefnaneyslu. Hér áðan voru hv. flutningsmenn tillögu sem verið var að mæla fyrir, um markaðs- og söluátak á íslensku dilkakjöti erlendis, svo heppnir að hv. formaður nefndarinnar sem fjallar um markaðsátakið var staddur í salnum. Sá hét því að þó stuttur tími væri til þingloka mundi hann beita sér fyrir skjótri afgreiðslu þess máls. Markaðs- og söluátak á íslensku dilkakjöti erlendis er vissulega verðugt verkefni og þess virði að ræða það hér. Hins vegar, virðulegi forseti, tel ég ekki síður mikils virði að taka á málefnum sem snerta börn okkar, mál sem geta varðað framtíð þeirra og átt stóran þátt í að hjálpa þeim sem í dag eiga um sárt að binda til að komast aftur á réttan kjöl og takast á við lífið. Þess vegna, virðulegi forseti, hef ég í þriðja sinn lagt fram frv. um breytingar á lögum um almannatryggingar. Með þeim breytingum yrði sérfræðiþjónusta við börn og unglinga, 18 ára og yngri, á sviði sálfræði og félagsráðgjafar sem veitt er utan sjúkrastofnana og skólakerfis greidd af sjúkratryggingum samkvæmt gjaldskrá sem ráðherra mundi setja að fengnum tillögum tryggingaráðs. Ég óska þess, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frv. sent til hv. heilbr.- og trn. og 2. umr.

Virðulegi forseti. Það frv. sem ég mæli hér fyrir um breytingu á lögum um félagslega aðstoð, með síðari breytingum, er á vissan hátt tengt því frv. sem ég mælti fyrir áðan og er eins og það mál búið að liggja inni á hv. þingi frá því á haustdögum. Þar er einnig fjallað um aðbúnað eða kjör sem foreldrum og fjölskyldum ungra fíkniefnaneytenda er boðið upp á. Það segir í greinargerð með frv., með leyfi forseta: ,,Á undanförnum árum hefur neysla ólöglegra fíkniefna aukist stöðugt og fjöldi einstaklinga ánetjast eiturlyfjum, bæði börn og fullorðnir. Þörfin fyrir meðferðarheimili fyrir fíkniefnaneytendur er mikil. Meðferðarúrræðum hefur vissulega fjölgað en þau fullnægja þó hvergi nærri þörfinni. Sérstaklega á þetta við hvað varðar meðferðarheimili fyrir börn og ungmenni. Foreldrar ungra fíkniefnaneytenda sem starfa í foreldrasamtökum Vímulausrar æsku hafa ítrekað bent á þá nauðsyn sem er fyrir aukna og fjölbreyttari meðferð fyrir börn og ungmenni. Ekki er aðeins um að ræða að fjölga þurfi meðferðarheimilum heldur, og ekki síður, er nauðsyn á möguleikum á langvarandi meðferð fyrir þessa ungu einstaklinga og stuðningsfjölskyldu þeirra. Þátttaka foreldra í meðferð barns eða unglings er nauðsynleg. Neysla fíkniefna hefur oftar en ekki staðið yfir í langan tíma áður en til meðferðar kemur. Oft líður nokkur tími þar til vandamálið verður ljóst og síðan getur biðtími orðið langur þar til pláss fæst á meðferðarheimili. Í mörgum tilvikum er sá tími sem ætlaður er til meðferðar hjá fagfólki á meðferðarheimilum of stuttur og foreldrar þurfa að fylgja meðferðinni eftir, halda henni áfram eftir að ungi sjúklingurinn kemur heim. Því er ljóst að mikið álag hvílir á foreldrum ungra fíkniefnaneytenda sem þurfa á stöðugri umönnun og eftirfylgni að halda ef takast á að sigrast á sjúkdómnum og aðstoða börnin og ungmennin við að komast á rétta braut á lífinu. Langt er síðan áfengissýki og eiturlyfjafíkn urðu viðurkennd sem sjúkdómur og nú er varið töluverðum fjármunum úr sameiginlegum sjóðum landsmanna til þeirra stofnana sem veita meðferð við þeim sjúkdómi. Mikið vantar þó á að nægjanlega vel sé að verki staðið, sérstaklega hvað varðar úrræði fyrir yngstu sjúklingana. Því þarf oft að annast þá í heimahúsi um lengri eða skemmri tíma. Heimilt er samkvæmt lögum nr. 118/1993, um félagslega aðstoð, að greiða bætur til foreldra barna sem þurfa mikla umönnun vegna veikinda eða fötlunar. Ekki er um háar greiðslur að ræða en þó viðurkenningu á því að þessir foreldrar hafa mjög takmarkaða möguleika á því að stunda vinnu utan heimilis og tekjumöguleikar skerðast samfara því að útgjöld aukast vegna veikinda barnsins. Með frumvarpi þessu er lagt til að foreldrar eða framfærendur þeirra barna að 18 ára aldri sem ánetjast hafa neyslu vímuefna eigi rétt á umönnunargreiðslum vegna veikinda barna sinna. Með því er verið að bæta möguleika þessara foreldra til þess að aðstoða börn sín við að vinna bug á þessum alvarlega sjúkdómi.`` Lagt er til að ráðherra setji í reglugerð nánari útfærslu á framkvæmd þessa ákvæðis. Virðulegi forseti. Eins og ég kom inn á áðan beindi ég þeirri fsp. til hæstv. ráðherra fyrir nokkrum dögum hvort ríkið eða hæstv. ráðherra væri tilbúinn til þess að beita sér fyrir því að þeir foreldrar ungra fíkniefnaneytenda, sem væru í meðferð á heimili langt frá heimabyggð sinni, sem tækju þátt í meðferð barnsins fengju greiðslu ferðastyrks. Hæstv. ráðherra tók ekki undir það að öðru leyti en því að hún sagði að þessar reglur væru í endurskoðun en þarna væri ekki um heilbrigðisvandamál að ræða heldur félagslegt vandamál. Hér er um að ræða frv. til laga sem gerir ráð fyrir því að foreldrar ungra fíkniefnaneytenda eigi rétt á svokölluðum umönnunargreiðslum ef foreldri eða framfærandi barns stundar umönnun barns í heimahúsi. Eins og fram kemur í greinargerðinni er það mjög oft þannig að foreldrar sem verða fyrir því að barn þeirra fer að neyta fíkniefna þurfa mjög oft, og oftar en ekki, að hætta í vinnu og dvelja heima með barnið sitt í langan tíma áður en það fær pláss á meðferðarstofnun. Biðlistar hafa að undanförnu verið að lengjast verulega á meðferðarstofnunum fyrir börn og ungmenni og þetta vandamál er sýnu alvarlegra þar sem ekki er gert ráð fyrir uppbyggingu meðferðarheimila fyrir börn á aldrinum 16--18 ára. Þar er þörfin hvað mest. Á meðan barn fær hvergi inni á meðferðarheimili eða hjúkrunarstofnun til þess að fást við veikindi sín hlúa foreldrar að barninu í heimahúsi. Það er einnig þannig, eins og við þekkjum, að þeir foreldrar sem eiga börn í vímuefnaneyslu vita oft ekki langtímum saman hvar barnið er statt, hvort það er á götunni eða hvað hefur orðið um það og foreldrar bíða heima milli vonar og ótta og verður ekki svefnsamt. Þetta hefur áhrif á alla fjölskylduna meira og minna, hvort sem um er að ræða foreldra eða systkini, þegar unglingur eða barn ánetjast fíkniefnum. Það líf sem þessar fjölskyldur búa við er með öllu ólýsanlegt. Ekki er hægt, virðulegi forseti, að gera í ræðustól á Alþingi grein fyrir þeim erfiðleikum og álagi sem fjölskyldur þessara einstaklinga eiga við að etja á meðan á neyslunni stendur, en jafnvel ekki síður eftir að meðferð lýkur, meðan á meðferð stendur og þegar meðferð lýkur og einstaklingurinn kemur heim og það þarf að fara að byggja upp. Ekki bara einstaklinginn sem var í neyslu heldur alla fjölskylduna. En þó svo að við segjum gjarnan á hátíðlegum stundum að við höfum fyrir nokkuð löngu viðurkennt áfengis- og vímuefnaneyslu sem heilbrigðisvandamál og veikindi er það í tilviki eins og því sem ég nefndi áðan í orði en ekki á borði. Þeir foreldar, sem verða að dveljast langtímum á heimili sínu án vinnu vegna þess að þeir þurfa að hugsa um fársjúkan einstakling, eiga ekki rétt á greiðslu umönnunarbóta eins og foreldrar eða framfærendur barna sem eiga við önnur alvarleg, langvarandi veikindi að stríða. Ég tel þetta mikið réttindamál og nauðsynlega breytingu sem getur auðveldað foreldrum og aðstandendum ungra barna, unglinga og ungmenna sem ánetjast fíkniefnum, eiga við alvarleg fíkniefnavandamál að stríða, að fást við þetta vandamál, ekki bara með einstaklingnum heldur öðrum fjölskyldumeðlimum. Það kom mér satt að segja á óvart þegar ég uppgötvaði að um þessa fyrirgreiðslu væri ekki að ræða til foreldra ungra fíkniefnaneytenda frekar en aðra fyrirgreiðslu sem ég hef nefnt og tekið upp á undanförnum dögum. Virðulegi forseti. Ég reikna með því að þessu frv. eigi að vísa til félmn. þar sem um lög um félagslega aðstoð er að ræða en ég óska jafnframt eftir því að þessi tvö frumvörp, annars vegar breytingar á lögum um almannatryggingar og hins vegar breytingar á lögum um félagslega aðstoð, verði engu að síður tekin og skoðuð saman. Þarna er í báðum tilvikum um réttindamál að ræða fyrir ungmenni sem eiga við alvarleg og langvarandi veikindi að stríða. Í þessum tilvikum eru það veikindi sem teljast e.t.v. ekki líkamleg heldur fyrst og fremst andleg en eru engu að síður jafnalvarleg og geta haft alvarlegar afleiðingar fyrir þá einstaklinga sem hlut eiga að máli og fjölskyldur þeirra. Ég óska eftir því, virðulegur forseti, að málin verði skoðuð í samhengi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um stuðning við konur í Bosníu en flm. ásamt mér er Drífa Hjartardóttir. Þessi tillaga gengur út á það að Alþingi ályktar að fela utanríkisráðherra að beina hluta þeirrar fjárhagsaðstoðar sem ætluð er til uppbyggingar í Bosníu á komandi árum til kvenna þar í landi í samvinnu við kvennasamtök. Verði aðstoðin notuð til að styrkja uppbyggingu kvennahúss í Sarajevó og til annarra brýnna verkefna sem konur í Bosníu fást við. Í grg. þessarar tillögu er skýrt rækilega frá aðdraganda þessa máls en þar er skemmst frá að segja, hæstv. forseti, að íslensk kona, Vilborg Ísleifsdóttir sagnfræðingur, sem búsett er í Þýskalandi, hefur beitt sér mjög í þessu máli. Þegar styrjöldin hófst í Bosníu streymdi mikill fjöldi flóttamanna til Þýskalands og vinkona Vilborgar, sem er læknir, fékk margar þessara kvenna í meðferð til sín. Varð henni þá ljóst að mjög mikil þörf var á sérstakri aðstoð við konur í Bosníu. Eins og menn eflaust minnast var styrjöldin sem ríkti í Bosníu, og náði reyndar að hluta til inn í Króatíu og víðar, hræðileg styrjöld og það var einkum tvennt sem einkenndi hana. Það var annars vegar það að einkum Serbar reyndu að útrýma minnihlutahópum á þeim svæðum sem þeir réðu yfir, minnihlutahópum eða þjóðabrotum eða hvað maður á nú að kalla þetta, þetta er allt meira og minna sama fólkið en það eru trúarbrögð sem greina einkum þarna á milli. Serbar myrtu karlmenn í stórum stíl og tóku upp á því, sem er hitt sérkenni þessarar styrjaldar, að safna konum saman í búðir og nauðga þeim. Ég held að önnur eins dæmi um hópnauðganir séu ekki til úr nokkurri styrjöld. Þetta gerðu Serbar fyrst og fremst til þess að brjóta þessar konur gjörsamlega niður líkamlega og andlega. Því eru margar þeirra ákaflega illa farnar eftir þessa styrjöld en þar sem þær eru múslimar eiga þær mjög erfitt með að leita sér hjálpar, þær eiga mjög erfitt með að viðurkenna þá hræðilegu niðurlægingu sem þær urðu fyrir enda hefur ekki víða verið hægt að leita hjálpar. Alþjóðasamtök, Evrópusambandið og kvennasamtök hafa verið að vinna að hjálparstarfi og svokölluð BISER-kvennasamtök hafa unnið að því að koma upp kvennahúsum, annars vegar í Túsla --- og eflaust minnast margir þess bæjar úr fréttum frá styrjöldinni --- og hins vegar í Sarajevó. Tekist hefur að safna peningum fyrir kaupum á húsi sem er alveg að verða tilbúið. Það segir mikið um ástandið að þegar konurnar komu að húsinu sem þær höfðu keypt stóð eiginlega ekkert uppi annað en veggirnir og þakið. Búið var að stela öllu steini léttara úr húsinu, draga út rafleiðslur, hirða alla vaska og allt sem í húsinu var. Talið er að þetta hafi verið gert til þess að selja þessa hluti á svarta markaðnum. Því hefur nánast orðið að byggja húsið algjörlega upp frá grunni. Nú síðast kom í ljós að þakið var verr farið en leit út í fyrstu. Það kom í ljós þegar ákveðið var að lyfta þakinu og búa til þriðju hæðina í húsinu til þess að hægt væri að nýta það enn þá betur. Fyrirhugað er að halda námskeið í þessu húsi í saumaskap, lestri, og ýmsu því sem gæti hjálpað þessum konum til þess að leita sér menntunar eða til þess að byggja þær upp þannig að þær geti fengið vinnu og þar með séð sér og sínum farborða því að það er gríðarlega mikið af ekkjum í Bosníu. En jafnframt námskeiðum á að bjóða upp á viðtöl við sálfræðinga og lækna og það er ágætt yfirskin fyrir konurnar að fara á námskeið en nota tækifærið í leiðinni og ræða við lækni eða sálfræðing. Þá þarf enginn að vita af því að þær eru að sækja sér slíka þjónustu sem virðist vera svona gríðarlega viðkvæmt mál. Þegar Vilborg Ísleifsdóttir kom hingað heim, ég hygg að það hafi verið í nóvember, var haldinn fundur á vegum Kvenréttindafélagsins, Kvenfélagasambands Íslands og Bandalags kvenna í Reykjavík þar sem hún greindi frá ástandinu í Bosníu og aðdraganda þess, lýsti því sem þar hefur verið á ferðinni og þeim verkefnum sem konurnar hafa verið að vinna að. Samkvæmt því sem fram kom hjá henni eru konur nú um 68% íbúa Bosníu, þær eru tveir þriðju hlutar íbúanna vegna þess að karlmenn hurfu þar í stórum stíl. Meðal þessara kvenna er mikið ólæsi, það er ótrúlegt að í þessu Evrópuríki er gríðarlegt ólæsi, en það á sér ýmsar skýringar í siðvenjum múslima og því skipulagi sem tíðkaðist í Bosníu fyrir styrjöldina. Af þessu leiðir að mjög fáar konur hafa einhverja menntun en þær eru þó til, bæði læknar og sálfræðingar og verkfræðingar og konur með ýmsa aðra menntun. En það eru líka ýmsar siðvenjur sem standa þessum konum fyrir þrifum. Í greinargerðinni er greint frá dæmi sem Vilborg sagði okkur frá. Nokkrar múslimakonur frá Bosníu sem voru í Þýskalandi fengu þá hugmynd að opna kaffihús í Sarajevó en þær komust að þeirri niðurstöðu að þær gætu það alls ekki, það samræmdist ekki þeirra siðvenjum og konur sem ynnu á veitingastöðum yrðu einfaldlega álitnar lauslætisdrósir. Þetta þýðir að möguleikar þeirra til að vinna fyrir sér, til að stofna fyrirtæki eða gera eitthvað af sjálfsdáðum eru takmarkaðir vegna þessara sterku hefða. Þetta tíðkast innan Evrópu, hæstv. forseti. Megintilgangur tillögunnar er að vekja athygli íslenskra stjórnvalda á þeim brýnu verkefnum sem eru í Bosníu og snerta konur sérstaklega, ekki síst í ljósi þess sem ég nefndi hér áðan, að þær eru tveir þriðju hlutar íbúanna. Ákveðin upphæð á fjárlögum er ætluð aðstoð við Bosníu. Sérstök Bosníunefnd starfar og leggur til hvað gert skuli til aðstoðar Bosníumönnum. Tilgangurinn með þessari tillögu er að fá hæstv. utanrrh. og Bosníunefndina til að beina sjónum að konum í Bosníu. Á síðasta ári fengu BISER-samtökin 400 þús. kr. frá utanrrn. sem kom sér gríðarlega vel og nú er verið að biðja um meira. Það er brýn þörf því að það liggur mjög mikið á að hefja starfsemina og ýmis loforð um framlög byggjast á því að starfsemin fari af stað. Því er mjög brýnt að reyna að styðja við bak þessara samtaka og annarra sem eru að vinna í þágu kvenna. Þau íslensku kvennasamtök sem ég nefndi áðan ákváðu á fyrrnefndum fundi að efna til fjársöfnunar í þágu kvenna í Sarajevó og opnaður var bankareikningur. Söfnunin hefur ekki farið almennilega af stað. Eftir því sem ég best veit þarf að undirbúa það betur. Eftir því sem ég best veit hefur Bandalag kvenna í Reykjavík þegar keypt nokkrar saumavélar sem það ætlar að gefa til hússins í Sarajevó. Þarna eru ákveðin framlög á ferð en betur má ef duga skal og svo mikið er víst, hæstv. forseti, að gríðarleg þörf er á því að aðstoða þessar konur, sem margar hverjar hafa börn á framfæri sínu. Þær búa mjög margar við það að vita ekkert hvað varð af eiginmönnum, sonum, bræðrum eða öðrum skyldmennum og það er mikið álag fyrir fjölskyldur að búa við slíkt. Við höfum heyrt af því í fréttum að íslensk kona, sem er pólsk að uppruna, Eva Klonowski, hefur verið að fást við það verkefni að greina lík í Bosníu, grafa upp fjöldagrafir og greina lík. Hún sagði mér að þetta lægi eins og mara á fólkinu þarna og það væri óskaplegur léttir einfaldlega að fá það staðfest að mennirnir hafi verið drepnir. Það er hræðileg tilfinning að vita ekki hvað varð af skyldmennunum, bera einhverja von í brjósti um að einhvers staðar séu kannski enn þá fangabúðir eða eitthvað slíkt. Þetta starf er því af ýmsu tagi sem kemur fólki til góða. Íslenska ríkisstjórnin hefur ákveðið að styðja starf Evu Klonowski og hér er um það að ræða að styðja annað slíkt verkefni þar sem Íslendingar koma við sögu. Ég ætla að láta það verða mín síðustu orð, hæstv. forseti, að Vilborg Ísleifsdóttir, sagnfræðingur og doktor, hefur verið gríðarlega dugleg að vinna í þessu. Hún hefur verið mikið í Bosníu og kom þaðan í þarsíðustu viku. Þá talaði ég við hana og hún greindi mér frá stöðu mála á því augnabliki, og enn einu sinni nefndi hún hversu gríðarlega brýna þörf þær hefðu fyrir framlög og að þar munaði um allt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tveimur frumvörpum, þ.e. frv. til laga um breytingu á lögum nr. 16/1973, um happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna, og frv. til laga um breytingu á lögum nr. 18/1959, um vöruhappdrætti fyrir Samband íslenskra berklasjúklinga. Meðflm. með mér á þessum báðum frumvörpum eru hv. þm. Guðjón Guðmundsson, Árni M. Mathiesen, Árni Ragnar Árnason og Sigríður Anna Þórðardóttir. 1. gr. frv. til laga um um breytingu á lögum um happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna er svohljóðandi: ,,Við 1. gr. laganna bætist ný málsgrein sem verður 2. mgr. og orðast svo: Heimilt skal Dvalarheimili aldraðra sjómanna að starfrækja happdrætti með peningavinningum. Dómsmálaráðherra setur í reglugerð nánari ákvæði um slíkt happdrætti og hefur að öðru leyti eftirlit með starfsemi þess.`` 1. gr. frv. um breytingu á lögum nr. 18/1959, um vöruhappdrætti fyrir Samband íslenskra berklasjúklinga er svohljóðandi: ,,Á eftir 1. gr. laganna kemur ný grein sem verður 2. gr. og orðast svo: Heimilt skal Sambandi íslenskra berkla- og brjóstholssjúklinga að reka happdrætti með peningavinningum. Dómsmálaráðherra setur í reglugerð nánari ákvæði um slíkt happdrætti og hefur að öðru leyti eftirlit með starfsemi þess.`` Og efnismgr. 2. gr. sama frv. er svohljóðandi: ,,Vinningar í happdrættinu skulu undanþegnir hvers konar opinberum gjöldum, öðrum en eignarskatti, á því ári sem þeir falla.`` Í greinargerðum með frv. segir að frumvörpin feli í sér heimild fyrir Dvalarheimili aldraðra sjómanna og Samband íslenskra berkla- og brjóstholssjúklinga til að reka happdrætti með peningavinningum. Gert er ráð fyrir að ágóði af slíkum happdrættum renni til byggingarframkvæmda fyrir aldraða á vegum Sjómannasamtakanna í Reykjavík og enn fremur fyrir happdrætti eins og fyrir er um mælt í lögum nr. 18/1959, um vöruhappdrætti Sambands íslenskra berklasjúklinga. En eins og segir í grg. með frv. til laga um happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna er gert ráð fyrir því ,,að ágóði af slíku happdrætti renni til byggingarframkvæmda fyrir aldraða á vegum Sjómannadagssamtakanna í Reykjavík og Hafnarfirði, sbr. 2. mgr. 3. gr. laganna. Ráðgert er að heimild til reksturs slíks happdrættis verði bundin sömu tímamörkum og mælt er fyrir um í lögunum, þ.e. til ársloka 2007, og mælt verði nánar fyrir um starfsemi happdrættisins í reglugerð sem dómsmálaráðherra setur. Samkvæmt núgildandi lögum um happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna er því einungis heimilt að greiða andvirði vinninga út í vörum. Frá þeim tíma er heimild til reksturs slíks happdrættis var veitt hafa starfsskilyrði happdrætta breyst mikið og samkeppni þeirra aukist gríðarlega, einkum í kjölfar aukins framboðs happdrætta þar sem vinningar eru greiddir út í peningum. Samkeppnin hefur bitnað mjög á happdrættum SÍBS og DAS sem einungis hafa haft heimild til að greiða andvirði vinninga út í vörum. Í nágrannalöndum okkar hefur orðið svipuð þróun og er nú svo komið að vöruhappdrætti í þeirri mynd sem þekkist hér á landi heyra sögunni til og af þeim sökum hefur íslenskum vöruhappdrættum verið ómögulegt að tengjast erlendum happdrættum.`` Sama á við um vöruhappdrætti fyrir Samband íslenskra berklasjúklinga. Þessi tvö happdrætti eru bundin lögum um það að enn skuli þau afhenda vinninga í vörum, og má þar t.d. nefna búvélar og búpening, svo eitthvað sé nefnt, og segir kannski nokkuð um þá sögu og þá þróun sem orðið hefur hér á happdrættismarkaðnum. Á sama tíma, herra forseti, og þessi lög eru í gildi um hin þröngu takmörk þessara tveggja happdrætta, sem þó hafa staðið að mikilli uppbyggingu, bæði fyrir aldraða og fyrir þá sem hafa lent í slysum og hafa notið góðrar og mikillar umönnunar á Reykjalundi, og tekjur þeirra hafa þá byggst mest á þessum happdrættum bæði hvað snertir aldraða og þá sem hafa lent í slysum, þá eru þeim settar það þröngar skorður að mega ekki greiða út vinninga með öðrum hætti en í vörum. Á sama tíma er flóra þessa happdrættismarkaðar orðin allsérkennileg. Þau happdrætti sem eru á markaðnum á þessu herrans ári 1999 og hafa leyfi til að greiða vinninga í peningum eru: Happdrætti Háskóla Íslands, þ.e. flokkahappdrætti, skafmiðahappdrætti og spilakassar, Íslensk getspá, þ.e. Lottó 5/38, Víkingalottó og Jóker, Íslenskar getraunir, þ.e. Lengjan og Getraunir. Og síðan íslenskir söfnunarkassar, Rauði kross Íslands, Landsbjörg, Slysavarnafélag Íslands og SÁÁ. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt langt enda tel ég ekki ástæðu til þess því að sagan segir allt um þann þrönga kost sem þessi tvö ágætu happdrætti hafa átt við að búa við annars ágætt markmið sem þau bæði hafa stuðlað að og eins lagt ríkulegan skerf fram til þjóðfélagsins til þess bæði að aðstoða þá sem eftir slys eða mikil veikindi hafa þurft á endurhæfingu að halda eins og þeirri sem happdrætti SÍBS hefur stuðlað að á Reykjalundi svo og líka þeim öldruðu sem njóta dvalar á Dvalarheimili aldraðra sjómanna. Því er afar brýnt að veita þessum tveimur happdrættum heimild til að starfa við hlið þeirra happdrætta sem hafa verið heimiluð frá 1980 svo þau geti áfram verið sá fjárhagslegur stuðningur við þá uppbyggingu sem þau hafa staðið fyrir í hálfa öld. Herra forseti. Eins og okkur fór í milli ætla ég ekki að hafa langa framsögu um þessi mál en ég held að allir geri sér fulla grein fyrir því að við það umhverfi sem hér ríkir má ekki lengur una og að þessi tvö happdrætti geti stutt við þau ágætu mál sem þau hafa gert nú um langan tíma. Ég legg til, herra forseti, að lokinni 1. umr. verði þessum málum vísað til allshn.

Herra forseti. Þau tvö frumvörp sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson mælti fyrir lúta að miklu sanngirnismáli að mínum dómi. Það er sanngirnismál að þeir sem á annað borð hafa leyfi til að reka happdrætti á Íslandi sitji við sama borð. Það er einu sinni svo að þessi tvö happdrætti ein þurfa að búa við það að greiða vinninga sína í vöruúttektum og það sjá auðvitað allir að þau sitja ekki við sama borð og þau happdrætti sem geta greitt vinningana í peningum. Fólk vill fá vinninga sína í beinhörðum peningum, ég tala ekki um ef það eru stórir vinningar. Það er óþægilegt fyrir fólk að þurfa að vera að koma stórum vinningum í vörukaup og þetta hefur valdið þessum happdrættum verulegum óþægindum. Það sést á veltu þessara tveggja happdrætta annars vegar og svo Háskólahappdrættisins og allra lotteríanna hins vegar, að þessi tvö happdrætti eru algjörlega út undan í sölunni. Ég er með í höndunum svar dómsmrh. við fyrirspurn sem ég lagði fyrir hann um heildarsölu happdrættanna á árunum 1995 og 1996. Sjálfsagt hafa þessar tölur eitthvað breyst síðan en þetta svar segir þó allt sem segja þarf um þær stærðir sem um er að ræða. Þar kemur fram að þessi tvö vöruhappdrætti, þ.e. SÍBS og DAS, hafa haft í heildarveltu tæpan hálfan milljarð. Vöruhappdrætti SÍBS seldi á því ári fyrir 225 milljónir og skilaði 32 milljónum í hagnað. Happdrætti DAS seldi fyrir 210 milljónir og skilaði 24 milljónum í hagnað. Samtals eru þetta um 450 milljónir í veltu. Ef við kíkjum svo á þau happdrætti sem máttu greiða vinninga sína í peningum sjáum við að heildarsala Happdrættis Háskóla Íslands var einn milljarður 810 þús. kr., og þar var hagnaður um 320 milljónir. Íslenskar getraunir seldu fyrir 417 milljónir og skiluðu 6 milljónum í hagnað. Íslensk getspá seldi fyrir einn milljarð 162 þús. kr. og skilaði 357 milljónum í hagnað. Af þessu sést að þessi peningahappdrætti og getraunir hafa velt um 4,5 milljörðum á þessu ári, en vöruhappdrættin innan við hálfum milljarði. Við þetta bætist svo að söfnunarkassarnir hafa verið með gríðarlega veltu. Mér sýnist á þessu svari að kassarnir hafi velt milli 9 og 10 milljörðum. Að vísu fóru 90% af því í vinninga en það sem kom inn eftir að vinningar höfðu verið greiddir út voru 993 milljónir kr. Kassarnir skiluðu 640 milljónum í tekjur. Það er því augljóst að fólk tekur frekar þátt í þeim happdrættum þar sem hægt er að fá vinningana í beinhörðum peningum. Mér finnst alveg út í hött að þessi tvö happdrætti skuli þurfa að búa við þessi gömlu lög um að þurfa að greiða vinninga sína út með öðrum hætti. Og náttúrlega ekki síst vegna þess að þessi happdrætti eru bæði rekin til merkra mannúðarmála, annars vegar DAS með sína öflugu starfsemi í áratugi fyrir aldraða og þá ekki síður SÍBS, sem hefur um áratuga skeið haldið uppi starfsemi fyrir fólk sem á við veikindi að stríða, starfsemi sem er til mikillar fyrirmyndar og við eigum auðvitað að reyna að styðja við á allan mögulegan hátt. Það er til fyrirmyndar þegar slík samtök reka jafnöfluga starfsemi upp á eigin spýtur og happdrættið gerir það að verkum að samfélagið þarf ekki að leggja í þetta eins mikið og ella þyrfti. Þess vegna held ég að við eigum að greiða fyrir því að þessi ágætu happdrætti sitji við sama borð og aðrir. Ég trúi því að þegar þetta mál kemur til efh.- og viðskn. muni það fá þar greiða framgöngu og ég vona að það geti orðið að lögum fyrir þinglok. Að vísu er stutt til stefnu en mér sýnist þetta vera það augljóst mál að það eigi ekki að þurfa langa meðferð í nefnd. Það kemur fram í greinargerðinni að óheimilt sé án sérstakrar lagaheimildar að setja á stofn peningahappdrætti eða önnur þvílík happaspil --- þetta eru lög sem eru orðin yfir 70 ára gömul --- og það þurfi sérstaka lagasetningu ef menn ætla að reka slík happdrætti. Út á það ganga þessi ágætu frumvörp og ég er þeim mjög meðmæltur og vona að þau fái góðan og skjótan framgang.

Herra forseti. Ég þakka undirtektir hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar við þetta mál og vil aðeins bæta við vegna þess að hann kom inn á tölur, að hvað önnur happdrætti varðar, þá er ég hér með tölur t.d. fyrir íslensku söfnunarkassana árið 1995. Það lætur nærri að heildarveltan þar hafi verið 9 milljarðar. Önnur þau happdrætti sem hann gat um eru með ámóta tölur, t.d. í þessum spilakössum, þannig að hér er ekkert smámál á ferðinni. Það er rétt sem áðan kom fram að þau mál sem eru til umfjöllunar, þau líknarmál sem hér er unnið að eru þess eðlis að ef ekki nyti þessara happdrætta við, er ljóst að það yrði að sækja fjármuni frekar í vasa skattborgaranna. En aðalatriðið er þó það að lausn þessara mála gangi fljótt og vel fyrir sig og ég vænti þess að hv. allshn. ljúki þessu máli svo að fyrir þinglok megi sú breyting verða á að þessi ágætu happdrætti fái að njóta sannmælis og standa jafnfætis við aðra þá aðila sem hafa fengið óvenjulega aðstöðu og mikið olnbogarými í þó annars þeim þrengingum sem þessi tvö happdrætti hafa mátt búa við.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þál. um uppbyggðan veg yfir Kjöl. Flm. ásamt þeim sem hér stendur er Hjálmar Jónsson. Tillögugreinin hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að láta Vegagerðina gera athugun á vegstæði, kostnaði og þýðingu þess fyrir byggðaþróun og umferð milli landshluta að gera uppbyggðan veg með slitlagi um Kjöl.`` Sunnanmaður og norðanmaður takast hönd í hönd til þess að leggja til að samskipti á milli þessara sterku byggðarlaga megi verða betri í framtíðinni og hafa stórfelld áhrif á gang þjóðmála og búa landsbyggðinni þar með betri hag. Við segjum í greinargerð: ,,Engin ein framkvæmd í samgöngumálum hefur jafnbyltingarkennd áhrif á samgöngur og mannlíf í landinu og Hvalfjarðargöng. Allar vegalengdir frá Norður- og Vesturlandi til Reykjavíkur hafa styst sem nemur klukkustundarakstri og erfiður vetrarvegur um Hvalfjörð er úr leik. Eðlilegt er að spurt sé hvort einhverjar aðrar samgöngubætur geti valdið álíka byltingu og um leið styrkt byggðir og mannlíf. Til forna völdu forfeður okkar miðhálendið sem ferðaleið á milli fjórðunga, það var hagkvæmast. Hvaða áhrif hefði uppbyggður og breiður vegur með slitlagi yfir Kjöl á mannlíf á Suður- og Norðurlandi? Mundi slíkur vegur hafa álíka áhrif og Hvalfjarðargöng? Frá Gullfossi að Blönduvirkjun eru um 156 km, þar af er nú þegar rúmlega 60 km uppbyggður vegur. Leiðin milli byggða yrði innan við 200 km, 168 km frá Geysi að Blönduvirkjun og um 180 km frá Geysi að Svínvetningabraut. Vegalengdir milli Selfoss og staða norðan lands eru eftirfarandi, vegalengdir um hringveg sýndar til samanburðar:`` Frá Selfossi í Varmahlíð eru í dag um hringveg 338 km, en eru 268 km um Kjöl, Blöndudal og Vatnsskarð. Frá Selfossi á Sauðárkrók eru í dag um hringveg 362 km, yrðu um Kjöl, Blöndudal og Vatnsskarð 294 km. Milli Selfoss og Akureyrar eru um hringveg í dag 432 km en yrðu um Kjöl, Blöndudal og Vatnsskarð 363 km. ,,Kanna þarf ýmsar áhugaverðar tengingar út frá núverandi Kjalvegi sem mundu stytta verulega allar leiðir norður og austur um, t.d. um Blöndustíflu og niður Mælifellsdal eða Gilhagadal í Skagafirði. Síðan má hugsa sér að Héraðsvötn verði brúuð í sambandi við virkjunarframkvæmdir við Villinganes í Skagafirði. Trúlega yrði Kjölur torfarinn yfir háveturinn en ekki endilega verri en margir aðrir fjallvegir í landinu. Ný tækni býður upp á allt aðrar upplýsingar á veðurfari ferðamönnum til glöggvunar en áður var. Í huga flutningsmanna er uppbyggður vegur yfir Kjöl heillandi verkefni sem á að taka til skoðunar sem fyrst. Ætla má að þessi vegagerð mundi kosta innan við einn milljarð króna. Byggðaáhrifin yrðu nýtt ævintýri og hagræðing mikil fyrir landsmenn alla.`` Svo hljóðar sú greinargerð sem þessari þáltill. fylgir. Ég hef litlu við hana að bæta. Auðvitað koma fleiri leiðir til greina yfir hálendið. Menn eiga að skoða það, eins og með Ódáðahraun. Ég vil segja um þetta að ég held að það mundi breyta miklu að þessi fjallvegur yrði byggður upp með varanlegu slitlagi, þar yrði ekki ryk og ófærur á eftir þannig að þetta yrði mjög spennandi ferðamannaleið á milli jöklanna. Ég er sannfærður um að verði þetta að veruleika, sem ég trúi að verði fljótlega á næstu öld, þá mun þessi vegagerð hafa mikil áhrif á líf og frelsi fólks í okkar landi og byggðaáhrif sem munu þýða það að landsbyggðin verður sterkari eftir en áður. Að lokum legg ég til, hæstv. forseti, að málinu verði vísað til síðari umr. og hæstv. samgn.