Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Stjórnarfrv. þetta á þskj. 2, um afnot íbúðarhúsa í kaupstöðum, hefur verið svo umtalað, síðan sett voru brbl., sem það er lagt fram til staðfestingar, að ég tel enga ástæðu til að hafa um það langa framsögu hér við þessa umr. Heilbr.- og félmn. klofnaði, eins og hæstv. forseti gat um áðan, og eðlilega klofnaði hún um þá línu, sem n. eru kleyfastar í á þessu þingi. Við, sem meiri hlutann skipum, teljum rétt að samþykkja frv. og staðfesta með því brbl. og leggjum því til, að það verði gert. Aðalefni laganna og eiginlega eina efni þeirra, hið stranga bann við, að hús, sem notuð hafa verið til íbúðar eða ætluð eru til íbúðar við byggingarframkvæmdir, séu tekin til annarra afnota, var ekki aðeins réttmætt, heldur nauðsynlegt fyrst og fremst hér í Reykjavík og sums staðar annars staðar. Svo mikil eru vandræði fólks með hús yfir höfuðið, en hins vegar sterk viðleitni ýmissa til að sniðganga þá brýnu þörf og taka húsnæði í þjónustu ýmiss konar starfsemi, er ekki má sitja fyrir, þegar um fjárfestingar þjóðfélagsins er að ræða. Minni hluti heilbr.- og félmn. vill breyta frv. og flytur brtt. á þskj. 212. Vel hefðu breytingar vitanlega komið til mála og ekki sízt viðaukar til útfærslu löggjafarinnar, ef ekki hefði svo á staðið, að lagt verður fyrir þetta þing bráðlega frv. til heildarlöggjafar um húsnæðismálin. Þessu hefur verið yfirlýst hvað eftir annað í þinginu og m.a. hér í þessari hv. d. af hæstv. félmrh. í gær. Og ætlast er til, að það frv. til heildarlöggjafar verði afgreitt, áður en þessu þingi lýkur. Það frv. eiga þm. að laga, ef með þarf, svo að löggjöfin verði sem fullkomnust. En þetta litla stjórnarfrv., sem hér liggur fyrir, er ástæðulaust að eyða tíma í að umskapa. Það á ekki fyrir sér að gilda sem lög nema stutta stund. Ef þessi hv. d. gerði á því breytingar, leiddi það til þess, að það þyrfti aftur til hv. Nd., sem búin er fyrir sitt leyti að staðfesta það óbreytt. Þingið hefur annað þarfara að gera nú en að velta á milli deilda stjórnarfrv., sem er staðfesting á brbl., er víkja eiga fyrir heildarlöggjöf um sama efni svo að segja næstu daga. Með tilliti til þessa er það, sem meiri hl. heilbr.- og félmn. leggur til, að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn. (KK) virtist ekki hafa mikið á móti því, að brtt. minni hl. væri samþykkt, ef það yrði ekki til þess að tefja málið, og þá mundu þessi lög verða svo stuttan tíma í gildi, að það tæki því ekki að vera að breyta þeim neitt. Við í minni hl. erum ekki á sama máli og hv. frsm. meiri hl. um þetta. Ég álít rétt að fara nokkrum orðum um þetta í heild. Þó að þetta frv. eigi að gilda í mjög stuttan tíma, eftir því sem hv. frsm. sagði, eru þetta þó brbl., sem sett voru nokkrum dögum áður en þing átti að koma saman, og það er ekki hægt að draga aðra ályktun af því en að það hafi verið mjög áríðandi að koma lögunum á. Annars hefði verið mögulegt og ekki óeðlilegt, að þessi brbl. hefðu beðið eftir hinum boðuðu lögum um húsnæðismál, sem von er á bráðlega, eftir því sem búið er margsinnis að skýra frá. Frv. það, sem hér er til umr, er flutt til staðfestingar á brbl. sem sett voru að tilhlutun hæstv. félmrh. 21. ágúst 1956 um afnot íbúðarhúsa í kaupstöðum. Í aths., sem fylgja frv., segir, „að það sé nú alltítt í sumum kaupstöðum landsins, að íbúðarhúsnæði sé notað til annarra þarfa en íbúðar, þótt þar sé enn ekki mikill skortur íbúðarhúsnæðis, svo að brýna nauðsyn beri til þess að setja nú þegar brbl. um afnot íbúðarhúsa, sem leggi bann við því, að íbúðarhúsnæði sé tekið til annarra afnota en íbúðar.“ Á þessum grundvelli eru brbl. sett. Eins og nál. okkar á þskj. 211 ber með sér, var heilbr.- og félmn. ekki sammála um afgreiðslu frv. Meiri hl. vill samþ. það óbreytt, en við, sem erum í minni hl., getum ekki fallizt á það og flytjum brtt. við frv. Í 1. gr. frv. er skýrgreint, hvað skuli teljast íbúðarhúsnæði, og um það segir svo: „Íbúðarhúsnæði telst samkvæmt lögum þessum húsnæði, sem við gildistöku laganna er notað til íbúðar og er íbúðarhæft án verulegra endurbóta samkvæmt vottorði heilbrigðisnefndar, og enn fremur húsnæði, sem ætlað er til íbúðar samkvæmt teikningu hlutaðeigandi húss, staðfestri af byggingaryfirvöldum, og hefur við gildistöku laga þessara ekki verið tekið til annarra afnota.“ Ákvæði 1. gr. frv. eru tvíþætt. Í fyrsta lagi fjalla þau um íbúðarhúsnæði, sem er í notkun, og í öðru lagi um hús í smíðum, sem teiknuð eru sem íbúðarhús. Í 2. gr. frv. segir: „Íbúðarhúsnæði, sbr. 1. gr., má aðeins nota til íbúðar. Önnur afnot slíks húsnæðis varða húseiganda sektum samkvæmt 4. gr. laga þessara. Sömu viðurlögum varðar einnig að halda ónotuðu íbúðarhúsnæði, sem kostur er á að leigja.“ Þetta er aðalefni frv., sem felst í 1. og 2. gr. Undanfarin ár hefur ríkt nokkurt frelsi um byggingar íbúðarhúsa af vissri stærð. Hefur ekki þurft fjárfestingarleyfi til bygginganna, ef stærð húsanna, miðað við íbúð, hefur ekki farið fram úr 520 m3. Það hefur verið mikið byggt af íbúðarhúsnæði á vegum einstaklinga, bæjarfélaga og byggingarfélaga undanfarin ár, þótt ekki hafi tekizt enn að fullnægja þörfinni á þessu sviði. En á sama tíma sem þetta frelsi hefur ríkt um íbúðarhúsabyggingar, hefur verið mjög erfitt, ef ekki ómögulegt að fá fjárfestingarleyfi fyrir skrifstofu- eða iðnaðarbyggingum. Við þetta hefur skapazt misræmi, sem leitt hefur til þess, að íbúðarhúsnæði hefur í nokkrum tilfellum verið tekið til annarra nota en íbúðar. Hefur slíkt helzt átt sér stað, þar sem um eldri hús er að ræða, sem að sumu leyti eru óhentug til íbúðar hvað gerð og staðsetningu snertir. Sjá má þess mörg dæmi við hinar eldri fjölförnu götur hér í borg, þar sem verzlun, skrifstofur og iðnaður er í hverju húsi, þar sem íbúðir voru áður. Þetta er ekki óeðlileg og ekki óæskileg þróun, að verzlanir, skrifstofur ýmsar og smærri iðnaður séu við aðalgötur, þar sem umferð er mest, en íbúðarhúsnæði flutt lengra frá, þar sem umferð og hávaði, sem henni fylgir, er ekki eins mikill. Það er því í alla staði óeðlilegt og getur í mörgum tilfellum verið skaðlegt að lögbinda það, að hús, sem að einhverju leyti eru mjög óhentug til íbúðar, t.d. af þeim ástæðum, sem ég hef nefnt, eða einhverjum öðrum, skuli, séu þau notuð til íbúðar nú, aldrei verða tekin til annarra nota, hvernig sem á stendur, jafnvel þótt engin vöntun sé á húsnæði á viðkomandi stað, því að svo er frv. undantekningarlaust um nokkur frávik frá ákvæðum sínum. Öðru máli gegnir um húsnæði, sem ætlað er til íbúðar samkvæmt teikningu hlutaðeigandi húss, eins og segir í 1. gr. frv. Þar er átt við hús í byggingu, teiknuð sem íbúðarhús og byggð sem slík, en tekin til annarra afnota að byggingu lokinni. Það er ekki óeðlilegt, þótt hamlað sé upp á móti þessari þróun og þá með lagasetningu. En að þetta á sér stað, stafar, eins og ég áður drap á, vafalaust af því ástandi, sem skapazt hefur við það, að bann hefur verið á skrifstofu- og iðnaðarbyggingum að miklu leyti undanfarin ár. Og það er víst, að þetta ástand læknast ekki með þeirri lagasetningu, sem hér er á ferð. Það verður að leyfa þessar byggingar jöfnum höndum og samhliða íbúðabyggingum og fólksfjölgun á hverjum stað. Eins og ég hef bent á, leggur frv. algert bann við því, að íbúðarhúsnæði, sem er í notkun, verði tekið til annarra nota, og sé brotið á móti þessu ákvæði, varðar það viðurlögum samkvæmt 4. gr. Og hver eru nú þessi viðurlög 4. gr.? Jú, 10 þús. kr. minnst og getur farið upp í milljón krónur mest. Ég hygg, að þetta séu hæstu viðurlög, sem um getur í íslenzkum lögum. Til þess að geta áttað sig á, hvernig lög þessi verða í framkvæmd, er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir framkvæmd þeirra í einstökum atriðum. Ég vil leyfa mér þessu til skýringar að setja upp eitt dæmi um það, ef húsnæði, sem notað er til íbúðar, er tekið til annarra nota. Við skulum segja, að húseigandi býr í eigin íbúð, sem er 3 herbergi og eldhús á hæð, í kjallara er miðstöðvar- og geymsluherbergi og eitt herbergi, sem leigt er til íbúðar. Það er leigt einhleypum manni, enda gott og bjart herbergi og ágætlega íbúðarhæft, enda í nýlegu húsi. Nú verður herbergi þetta laust, sá, sem í því bjó, flyzt á brott. Við skulum halda áfram og segja, að umræddur húseigandi sé iðnaðarmaður, t.d. bókbindari, svo að maður segi eitthvað, og nú vilji hann stunda iðn sína heima í húsi sínu. Hann flytur því áhöld sín í áðurgreint kjallaraherbergi, tekur það m.ö.o. til annarra nota en íbúðar og hefur þar með gerzt brotlegur við lögin. Ég vil minna á ákvæði 2. gr.: „íbúðarhúsnæði, sbr. 1. gr., má aðeins nota til íbúðar. Önnur afnot slíks húsnæðis varða húseiganda sektum samkvæmt 4. gr. laga þessara.“ Ég hef áður bent á, hver viðurlögin eru. Það eru minnst 10 þús. kr. og getur farið upp í milljón krónur. Svo að maður haldi þessu dæmi áfram, þá verður það næsta, sem gert verður í þessu máli, að húsnæðismálastjórn heimsækir þennan húseiganda, tilkynnir honum, að hann hafi gerzt brotlegur við þessi lög, lögin um notkun íbúðarhúsa, og viðurlög fyrir minnsta brot séu 10 þús. kr. Ég vil taka annað dæmi um það ákvæði frv., að það skuli sæta viðurlögum að halda ónotuðu íbúðarhúsnæði, sem kostur er að leigja. Í sumum tilfellum getur þetta verið nauðsynlegt ákvæði, en í sumum tilfellum getur þetta komið afskaplega einkennilega út og harkalega. Við skulum segja t.d., að maður á íbúð, sem hann býr í, og skiptir ekki máli, hversu stór sú íbúð er, en hann er ásamt fjölskyldu sinni vegna atvinnu sinnar eða einhverra annarra orsaka fjarverandi frá heimili sínu í 5 mánuði af árinu. Hann vill ekki leigja íbúð sína þennan tíma, og hún stendur því auð. Möguleikar eru á því að leigja þessa auðu íbúð, ekki er nokkur vafi á því, en maðurinn, sem á hana og ætlar að koma í hana aftur eftir 5 mánuði, veigrar sér við að leigja hana. . Ég vil minna á ákvæði laganna, sem við þetta atriði eiga. Þar segir svo: „Sömu viðurlögum varðar einnig að halda ónotuðu íbúðarhúsnæði, sem kostur er að leigja.“ Þessi maður er brotlegur við lögin, og viðurlögin eru þau sömu og áður, 10 þús. kr. til milljón. Ég leyfi mér nú að víkja þeirri spurningu til hæstv. félmrh.: Álítur hann, að þessir menn í þessum tveimur dæmum, sem ég hef nefnt, verði brotlegir við þessi lög, ef þeir haga sér svona eins og ég hef lýst? Ef það verður álitið, að þessir menn verði brotlegir við lögin, er þá sæmandi að setja svona lög? Við, sem erum í minni hl. heilbr.- og félmn., hv. 11. landsk. (FÞ) og ég, sjáum ekki annað en að lögin séu ótvíræð, svo ótvíræð, að í báðum þessum nefndu tilfellum og öðrum slíkum sé um ótvíræð brot á lögunum að ræða, og við álítum einnig, að hér sé um verknað að ræða, sem ekki beri að refsa fyrir, og lög, sem ákveða refsingu fyrir slíkan verknað, séu ekki samboðin siðuðu þjóðfélagi. Í nál. okkar á þskj. 211 segir, að við viljum ekki samþ. frv. óbreytt. Það eru ákvæði í því, sem ég hef áður minnzt á, sem við viljum ekki standa á móti eða greiða atkvæði á móti, en við viljum freista þess að flytja brtt., sem prentuð er á þskj. 212, þar sem félmrh. er heimilt að veita undanþágu frá lögunum, ef sérstaklega stendur á og ef vissum formsatriðum er fullnægt. Ef brtt. okkar verður samþ., er það vissulega mikil bót á frv. Þá hefur félmrh. heimild til þess að veita undanþágur, ef um óveruleg atvik er að ræða, eins og ég hef sýnt fram á í þessum tveimur dæmum, sem ég hef tekið. Og ég vænti nú, að hæstv. félmrh. geti viðurkennt þetta og fallizt á að mæla með því, að þessi brtt. okkar verði samþ.



Herra forseti. Hér liggur fyrir brtt. við 3. gr. frv. um afnot íbúðarhúsa í kaupstöðum. Í 3. gr. er kveðið svo á, að félmrh. sé heimilt að undanþiggja kaupstaði ákvæðum þessara laga, ef fyrir liggi ósk um það frá hlutaðeigandi bæjarstjórn og ekki sé þar um skort á íbúðarhúsnæði að ræða. Um þessa gr. vil ég segja það, að ekkert bæjarfélag gat orðið þessarar undanþágu aðnjótandi, nema þar væri enginn skortur á íbúðarhúsnæði, og ekkert bæjarfélag hefur farið fram á það að vera undanþegið lögunum. Nú er hér brtt. um það, að aftan við þessa gr. bætist þetta efnislega, að einnig sé félmrh. heimilt að veita undanþágur frá þessum lögum um það húsnæði, sem hagkvæmara þyki að nota sem atvinnuhúsnæði en til íbúðar, ef fyrir liggi tvennt: umsókn eigandans og meðmæli hlutaðeigandi bæjarstjórnar. Til þess að taka afstöðu til þessarar till. þarf maður að leggja fyrir sig þá spurningu: Var það rétt að gera tilraun til þess að hindra það, að íbúðarhúsnæði væri í húsnæðislausum bæjum tekið úr notkun sem íbúðarhúsnæði og til verzlunar- eða skrifstofuhalds eða annarra nota, og húsnæði, - og á það legg ég öllu þyngri áherzlu, - sem hefði verið teiknað sem íbúðarhúsnæði, en síðan ætlunin að nota til allt annarra hluta og fara þannig þessa leið að láta teikna eldhúsinnréttingar í íbúðir í slíkum húsum, nota það bara sem skálkaskjól til þess að þykjast vera að byggja íbúðarhúsnæði, en vera að byggja í allt annarra manna þágu en húsnæðisleysingjanna? Var það rétt að stöðva þetta, eða átti löggjafinn að horfa á í bæjum, þar sem húsnæðisneyð var ríkjandi, að þetta héldi áfram sífellt í vaxandi mæli? Ég held, að það hafi verið rétt að leggja alveg bann við þessu hvoru tveggja í bæjum, þar sem húsnæðisneyð er ríkjandi, og að það sé ekkert þjóðfélagshneyksli, ekkert nálægt því, heldur sjálfsagður hlutur. Enda get ég skýrt hér frá því, að hv. 1. þm. Reykv. (BBen) sagði í umr. um þetta mál í annarri deild, að það hefði verið stórvansi fyrir löggjafarvaldið, ef það hefði látið þetta afskiptalaust, og ég held, að hann hafi kveðið miklu fastar að orði um það meira að segja. Hvað yrði nú eftir af lögunum, ef þessi brtt. væri samþykkt? Ég sé ekki, að það stæði nokkur hlutur eftir. Fyrra skilyrðið er, að það liggi fyrir umsókn frá eiganda. Ég efast ekkert um það, að umsóknirnar muni drífa að, og hitt, að það fengjust meðmæli viðkomandi bæjarstjórnar. Ég er því miður afskaplega hræddur um það, að bæjarstjórn Reykjavikur léti ekki á sér standa í flestum þeim tilfellum, sem hér yrði um að ræða, og mælti með, og ef Alþingi væri svo búið að láta í ljós vilja sinn um að víkja frá ákvæðum laganna um bann við annarri notkun íbúðarhúsnæðis en einmitt til íbúðar, þá þætti félmrh. nokkurn veginn skylt að gefa undanþágu, ef þessi skilyrði væru fyrir hendi, að umsókn lægi fyrir og bæjarstjórn hefði mælt með. Lögin væru hrunin og hér væri hægt að fara greiða götu með það íbúðarhúsnæði, sem hefði verið teiknað sem íbúðarhúsnæði, en ætlað til allt annarra hluta, setja það í verzlunar- og skrifstofuhúsnæði, og húsnæðisleysingjarnir stæðu á köldum klaka eftir sem áður. En hér er um hundruð íbúða að ræða bara í Reykjavíkurborg einni og hinir ólíklegustu aðilar, sem eiga hlut að máli. Það er alveg vitað, að það eru nokkur brögð að því eða voru nokkur brögð að því, að haldið væri hér auðu húsnæði. Ég segi: Það var rétt að láta sömu viðurlög varða, þegar menn hafa hér ónotað íbúðarhúsnæði, en þjóðfélagíð er í nauðum statt og þúsundir einstaklinga bókstaflega í nauðum staddir vegna húsnæðisskorts, og við þessu liggur allt að einnar milljón króna sekt. Það er m.a. í þjónustu okursins, sem það hefur gerzt, að íbúðum hefur verið haldið kannske árum saman auðum hérna í bænum, af því að viðkomandi íbúðir hafa verið í sölumeðferð hjá fasteignasölu. Fasteignasalinn hefur sagt við eigandann: Ég hef enga möguleika til þess að selja þessa íbúð á hinn uppsprengda verði, sem ætlunin er að selja hana, nema því aðeins að hún standi auð. - Og sölumeðferðin hefur í sumum tilfellum staðið meira en eitt ár, stundum tvö ár. Þetta varð að taka fyrir. Þessar íbúðir urðu að takast í notkun aftur sem íbúðarhúsnæði, og það hefur í mörgum tilfellum orðið, síðan lögin voru sett. Það hefði ekki verið samboðið siðuðu þjóðfélagi að láta þetta viðgangast, og það er ekki samboðið siðuðu þjóðfélagi að samþykkja brtt. við þessa nauðsynlegu löggjöf, sem færi í þá átt, að refjamenn kæmust fram með þann verknað, sem hér var framkvæmdur, áður en bráðabirgðalögin voru sett. Ég mæli því eindregið á móti till.



Herra forseti. Það er bæði til að andmæla þeirri hugsun og staðhæfingu, sem virtist koma fram hjá frsm. minni hl., og eins til að leita mér upplýsinga, að ég kvaddi mér hljóðs. Frsm. minni hl. taldi, að það væri stöðvuð eðlileg þróun með því að geta ekki látið verzlunarhúsnæði fjölga nærri því ótakmarkað eins og verið hefur. Ég skrapp fram á skrifstofu og náði í Hagtíðindi til að gá að, hvernig þessu hefði verið varið í Reykjavík, hvort það hefði raunverulega verið um stöðvun á verzlunum að ræða hér í Reykjavík. Ja, þeim hefur fjölgað núna seinustu árin um nærri 12%. Þær hafa farið úr 660 og upp í 757 á seinustu 4 árum. Þetta er stöðvunin, og þeim, sem lifa á verzlun í Reykjavík, hefur fjölgað úr 12.8% og upp í nærri 15% af íbúunum. Það lifa 14–15 menn hér í Rvík á því að verzla við 85–86 aðra menn. Ég er ekki alveg viss um, nema það sé óhætt að stöðva þessa þróun og það þurfi að stöðva hana. Undantekningu vil ég svo taka fram, sem líka kemur fram í skýrslunum. Þessar tölur, sem ég hef nefnt, eiga við um búðirnar, sem verzla með erlendan varning. Svo eru til aðrar búðir í Reykjavík, sem versla með mjólk. Þeim hefur fækkað um fjórtán, á sama tíma og hinum hefur fjölgað, eins og ég áðan gat um. Þeir, sem hafa stjórnað þeim, hafa verið að reyna að hafa sem minnstan tilkostnað við mjólkina og þess vegna fækkað þessum búðum, án þess þó að gera þær svo strjálar, að menn hafi ekki náð til þeirra, því að alltaf hefur mjólkurnotkunin vaxið, bæði í heild og eins á mann í bænum. Það hefur ekki gengið út yfir söluna, þó að þeim hafi fækkað, það hefur orðið til þess, að það hefur orðið hærra mjólkurverð til bændanna, mjólkurframleiðendanna, en hin fjölgunin aftur á móti, á hinum búðunum, úr 600 og upp í yfir hálft áttunda hundrað, orðið til þess, að fleiri prósent af bæjarbúum hafa lifað á álagningunni á verzlunina og einstaklingarnir orðið að borga vörurnar dýrara verði. Ég held þess vegna, að það sé ekkert óheppilegt, þó að það sé tekið dálítið fyrir þessa þróun. En annars hefði ég gjarnan viljað einmitt í þessu sambandi vita, hvort nefndin hefði ekki rannsakað þetta meira en ég gat gert á þessari stuttu stund, sem ég hafði Hagtíðindi í höndunum þarna á borðinu, á meðan ráðh. og annar frsm. var að tala. Þetta var nú það. En væntanlega getur nefndin svarað því, er ég vildi spyrja um. Lögin hafa nú verið í gildi nokkurn tíma, og þá ætti að vera komið í ljós, hve margar íbúðir hafi losnað vegna þeirra, þ.e. íbúðir, sem sumpart var haldið óleigðum vegna sölu, en sumpart ætlaðar til íbúðar á teikningu, en teknar undir skrifstofur eða þvílíkt. Nú, ráðh. er farinn út, en hann ætlaði ég að spyrja. Það hlýtur að liggja alveg fyrir, hvað mörgum íbúðum t.d. umboðsmennirnir, sem hafa átt að selja húsin, sem ráðh. minntist á, héldu óleigðum, af því að þeir vonuðu að ná hærra verði, ef íbúð væri óleigð í húsinu, kannske bara von um að geta ekki selt, nema það væri íbúð á leigu í húsinu, hvað margar slíkar íbúðir hafa losnað í húsum, sem hafa verið teiknuð sem íbúðarhúsnæði, en svo breytzt meira og minna í meðferðinni og gerð að verzlunar- og skrifstofuhúsnæði. Þetta langar mig bara til að vita vegna almenns fróðleiks, því að þetta hlýtur að liggja fyrir og vera auðgert að fá, og þegar maður er hér með ný lög, sem eiga að sinna ákveðnu hlutverki og fyrst og fremst laga ófremdarástand, sem talið er að hafi verið, þá er ekki nema eðlilegt, að menn spyrji um, hvað hafi áunnizt. Hvað hefur miðað? Hvert hefur verið það starf, sem hefur verið gert í skjóli þessara laga, og hvað hefur áunnizt?



Herra forseti. Hv. 1. þm. N.-M. kom hér upp í ræðustólinn í gær og fann að því, að menn kæmu hér upp til þess að tala um daginn og veginn. Mér fannst hann nú vera nærri því að gerast brotlegur um þetta sjálfur, þar sem hann komst nú áðan út i að tala um mjólkurverð og annað slíkt. En ég ætla nú aðeins að víkja að því, sem hann talaði um. Dettur hv. þm. það í hug, að í vaxandi borg fari verzlun, verzlunarhúsnæði og skrifstofuhúsnæði og annað slíkt minnkandi? Allur sá urmull af fólki hér t.d. í höfuðborg landsins, allur sá urmull, sem býr hér, hvað er það margt af þessu fólki, sem vinnur við heimili sitt? Verður það ekki að fara af heimilum sínum á morgnana og í skrifstofuhúsnæði og iðnaðarhúsnæði og annað slíkt til þess að vinna? Ef þetta væri ekki til, ef þetta væri allt minnkandi, eingöngu væru byggð íbúðarhús, hvað væri þá um atvinnuna? Verzlun í bæjum og borgum er þjónusta við fólkið. Hv. þm. minntist á það, að mjólkurbúðum hefði fækkað. Ég veit ekki, á hvaða tímabili þeim hefur fækkað.  Hæstv. félmrh. kemur inn á það, hvort rétt hafi verið að hindra ólöglega notkun húsnæðis, og á þá við hús, sem eru í byggingu og eru teiknuð sem íbúðarhús og ef til vill fengið leyfi fyrir þeim sem íbúðarhúsum, en eru svo tekin til annarra nota, þegar þau eru tilbúin. Ég var búinu að lýsa því áður, að við værum því meðmæltir að koma í veg fyrir þetta og viðurkenndum, að það væri nauðsynlegt að setja löggjöf um þetta atriði. En ég benti á, að um leið og löggjafinn nær í þessa aðila, þarf löggjafinn að varast það að ganga yfir smælingjana, sem ekki brjóta neitt af sér, en samkvæmt laganna hljóðan í þessu frv. eru brotlegir líka, og það er einmitt dæmið, sem ég tók áðan. Hæstv. ráðh. svaraði því ekki, hvort þessir menn mundu falla undir þessi lög, svo að því er ómótmælt, að maður, sem tekur eitt herbergi í húsi sinu til iðnaðar, svipað dæmi og ég nefndi, er brotlegur við lögin, og það álít ég óréttlátt, og þess vegna fluttum við brtt. okkar, hv. 11. landsk. og ég. Svo segir ráðh.: Hvað verður eftir af lögunum, ef brtt. er samþykkt, hvað verður eftir af lögunum? Lögin standa bara öll eftir. Hann hefur alltaf síðasta orðið. Það koma umsóknir, og það koma meðmæli, en hann metur í hvert sinn, hvort það sé hægt að gera þetta, og segir já eða nei. Það hefur verið talað um Morgunblaðshöllina, það hefur verið talað um höll uppi i Þingholtsstræti, það hefur verið talað um höll uppi á Skólavörðustíg, sem hafi einmitt verið byggðar á þennan hátt, sem hér er verið að koma í veg fyrir. Það hefur verið talað um þetta. Ef beiðni kemur frá þessum aðilum, þá þykir mér líklegt, að ráðh. segi bara: Þetta kemur ekki til nokkurra mála. - En ef beiðni kemur frá manni, sem endilega þarf að nota eitt herbergi í íbúðinni sinni, sem hefur verið íbúð, og ætlar að fara að nota það til iðnaðar, - ef beiðni kemur frá honum og meðmæli viðkomandi bæjarstjórnar, því ekki. að leyfa það? Svo segir hæstv. ráðh.: Ja, það er ekkert eftir af lögunum, ef okkar brtt. væri samþ. Þetta er vitanlega hreinn misskilningur. Hann segir, að hann mundi líta þannig á, að sér væri skylt að veita undanþáguna, ef beiðni kæmi frá eiganda og meðmæli bæjarstjórnar. Það er alls ekki átt við það, að honum sé það skylt; hann hefur alltaf síðasta orðið, eins og ég sagði. Við þekkjum dæmi til þessa. Sækjum við ekki um leyfi fyrir hinu og öðru? Sækjum við ekki um leyfi fyrir byggingum? Sækjum við ekki um leyfi fyrir innflutningi á bílum og öðru slíku? Er það síðasta orðið, þó að við komum með rökstudda beiðni um, að okkur liggi á að fá þetta, t.d. bíl, við skulum hugsa okkur það, og meira að segja skólabíl til þess að flytja börn á, rökstudda beiðni og göngum eins vel frá henni og hægt er, svo að ljóst er, að um beina nauðsyn er að ræða? Hver hefur síðasta orðið? Innflutningsnefndin - og segir nei. Alveg nákvæmlega sama í þessu tilfelli. Svo að ég víki nú aftur að hv. 1. þm. N-M., þá minnist hann á það, að n. hefði átt að athuga, hvað margar íbúðir hafi losnað. Þetta gerði n. ekki. Og ég get sagt það um minni hl., að við höfum ekki gert þetta. En þetta hefði verið óneitanlega fróðlegt. Og n. hafði ekki meira við þetta mál en það, að það er afgreitt á einum stuttum fundi og sáralítið talað um það að öðru leyti, hvað þá að þetta sé rannsakað. En það hefði vitanlega verið fróðlegt, einmitt að vita um þetta, hvaða áhrif lögin hafi haft, síðan þau voru sett. Ef áhrifin eru engin, ef ekkert hefur gerzt í þeim, þá hefði náttúrlega verið alveg óþarfi að vera að setja þau, þar sem von er á heildarlöggjöf um íbúðarhúsnæði eftir nokkra daga, eftir því sem fram hefur komið. Þá hefði ekki þurft að vera að selja þessi brbl. En ef fyrir lægi, að l. væru búin að gera stórkostlegt gagn, væri öðru máli að gegna.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. er hér ekki til svara áfram, vegna þess að hann varð að víkja af fundi til að mæta á öðrum stað og sinna þar embættiserindum, en mér virtist hann bæði nú og við 1. umr. hafa gert mjög hreint fyrir sínum dyrum í þessu máli og sýnt fram á það fyrst og fremst, að l. voru sett af mikilli nauðsyn, og enn fremur hitt, að þó að þau að vísu séu ströng, þá þurftu þau að vera það, til þess að þau gætu náð því takmarki, sem þau áttu að ná, að skjóta þeim skelk í bringu, sem höfðu hafið verk til þess að reyna að koma fram ýmiss konar byggingum í skjóli þess frelsis, sem menn höfðu fengið til þess að koma upp íbúðarhúsnæði, og ég bygg, að l. hafi náð tilgangi sinum. Ég hef ekki heyrt, að mikill styrr hafi staðið milli manna í sambandi við þau. Ég hef ekki heyrt, að menn hafi orðið fyrir háum sektum vegna þessara l. Ég hygg, að það hefði ekki legið í láginni, ef eitthvað slíkt hefði gerzt. Og þegar nú spurt er um það, hvað hafi gerzt, t.d. eins og hv. síðasti ræðumaður spurði, - hann taldi, að það hefði verið gott að fá að vita, hvað mikið húsnæði það hefði verið, sem hefði átt að taka til annarra hluta, - þá er spurt um það, sem ekki er hægt að svara, vegna þess að af því að l. voru sett, hafa þessir atburðir ekki gerzt, og það eru engar skýrslur til um ætlanir manna. Þó að engin lög hefðu verið, þá væru engar skýrslur til um þær, en þaðan af síður geta verið skýrslur til um áhrif laganna. Höfuðatriðið við umr. málsins hér er í raun og veru ekki það, hvort það væri æskilegt að auka við það, sem l. ná, t.d. eins og með till. þeirri, sem minni hl. heilbr.- og félmn. hefur lagt fram, heldur hitt, að fyrir liggur og er yfirlýst og vitað með vissu, að lagt verður fram frv. til heildarlöggjafar um húsnæðismál og þetta frv., sem hér liggur fyrir, yfirtekið með þeirri löggjöf. Það er því algerlega að vinna að óþörfu að gera breytingar á þessu frv. og ómaka það aftur til Nd., því að telja má líklegt meira að segja, að löggjöf sú, sem boðuð hefur verið, mundi ná því þar. Hvort það er út af fyrir sig æskilegt að hliðra til fyrir þeirri þróun í þjóðfélaginu að auka við húsnæði fyrir skrifstofur og sölubúðir, ætti ekki að þurfa að deila um. Það er vitað mál, að það er sjúkleiki í okkar þjóðfélagi, hve margir vilja gerast þjónar í þessu efni, hve margir vilja gerast milliliðir og lifa á því að verzla og stunda skriffinnsku, en ekki taka þátt í nauðsynlegri störfum þjóðfélagsins. Ég held, að þetta stranga frv. hafi verið mjög heppileg löggjöf til þess að taka af skarið og skjóta þeim skelk í bringu, sem höfðu hugsað sér, eins og ég sagði áðan, að komast upp með það að nota það frelsi, sem veitt hafði verið til íbúðarhúsnæðisbygginga, til að koma upp aðstöðu fyrir sig til þess að geta lifað af milliliðastarfsemi. Hins vegar er það, að til langframa er sú löggjöf, sem er undantekningarlaust bann í þessum efnum sem mörgum öðrum, máske ekki heppileg fyrir þróun mála, og þó að ég liti svo á, að það sé mjög eðlilegt, að hæstv. félmrh. hafi ekki viljað fá á sig þann mikla þunga, sem búast mátti við að á hann legðist í umsóknum um undanþágur frá l. á því skeiði, sem þessi brbl. áttu að gilda, þá sé ekki fráleitt að ræða það við setningu heildarlöggjafarinnar, að komið geti til greina að leyfa undantekningar á svipaða leið og t.d. frsm. minni hl. hefur bent á að eðlilegt geti verið, þegar um hagnýtingu eigin íbúða er að ræða. En það er rétt að taka til athugunar, þegar heildarlöggjafarfrv. liggur fyrir, en sjálfsagt á þessu stigi að staðfesta brbl. og lofa þeim að enda sinn tíma og halda áfram sinn stutta gildistíma að skelfa þá, sem þurfti að skjóta skelk í bringu, vegna þess að fjárfestingarmálin voru að komast í óefni fyrir misnotkun frelsisins, sem veitt hafði verið.



Herra forseti. Hv. þm. S-Þ. gat um það, að n. þessi hefði klofnað þar, sem nefndir eru .,kleyfastar“ á þessu þingi. Hann gat um það í sinni fyrri ræðu. Ég er ekki þingvanur maður, en mig satt að segja furðar stórlega á því, hvað nefndir klofna reglulega hér á þessu hv. Alþ. Ég er ekki að segja, að það hafi gerzt í þessu máli, en nefndir virðast yfirleitt klofna eftir fyrir fram ákveðnu striki, jafnvel þótt maður hafi rökstuddan grun um að ætla, að hv. þm. hafi skilið eftir sál og sannfæringu hinum megin við strikið. Hv. þm. S-Þ. gat um það, að ný húsnæðismálalöggjöf væri á ferðinni, sem samþ. yrði á þessu þingi, og fór honum í því efni ekki ósvipað og hæstv. félmrh. í gær, en þeir virðast báðir telja, að það sé óþarfi að gera nokkrar aths. við húsnæðismálafrumvörp stj., vegna þess að um það efni verði sett löggjöf á þessu þingi. Hv. þm. talaði einnig um það, að þessar aðfinnslur okkar væru til þess að tefja það, að málið næði fram að ganga, en ég vil benda honum á, að þetta frv. er þegar orðið að l. Það eru brbl., sem hægt er að beita og hefur væntanlega verið beitt í einhverjum tilfellum, svo að ég álít enga goðgá, þó að það sé rætt og við það gerðar nokkrar aths. Hv. þm. S-Þ. gat um það í seinni ræðu sinni, að það væri sjúkleiki, hve margir vildu taka að sér verzlunarstörf i þjóðfélaginu, og á hann þá sennilega við verzlunar- og fleiri svokölluð hvítflibbastörf. Ég er honum sammála í því, að það er sjúkleiki eða a.m.k. óæskileg þróun, að of margir menn taki að sér slík störf. En er það ekki einmitt þetta, er það ekki þessi þróun, sem hæstv. núverandi ríkisstj. virðist vera að ýta undir? Ég veit ekki annað en að hún hafi gengið vasklega fram í því að fjölga mönnum í nefndum og ráðum og stofna nýjar nefndir. Þeir menn, sem þannig taka að sér nefndastörf ríkisstj., taka að sér störf, sem áður gátu færri menn unnið, og það verður að telja óæskilega þróun. T.d. var rætt hér í hv. d. í gær um það, að fjölgað hefði verið um tvo í húsnæðismálastjórn? Nú er bezt að bíða átekta og vita, hvort hæstv. ríkisstj. fækkar sendiherrum á Norðurlöndum. Stjórnarsinnar hafa haft orð á því áður, að það væri sjálfsagt. Við skulum bíða og sjá, hverju fram vindur í því efni. Ég er sammála hæstv. félmrh. að því leyti, að nauðsyn hafi verið að setja löggjöf svipaða þessari til þess að stöðva þróun, sem að ýmsu leyti var óæskileg. En ég álít, að þessi brbl. séu allt of fortakslaus, og það er það, sem ég og hv. 2. þm. Árn. erum að reyna að sýna fram á. Þess vegna höfum við flutt brtt. á þskj. 212. En við álítum, að yrði hún samþ., mundu l. verða þjálli í meðferð, en það er alltaf vitað, að lög, sem ekki gera ráð fyrir neinum undanþágum, koma misjafnlega og illa niður viða hvar. Hæstv. ráðh. spurði um það áðan, hvað yrði eftir af l., ef till. yrði samþ. Ja, ég vona, að allir hv. þdm. geti svarað þeirri spurningu. Lögin yrðu bókstaflega öll eftir. Það yrði einungis sú breyting, að heimild til að víkja frá ákvæðum l. yrði í höndum hæstv. félmrh., og ég skil satt að segja ekki um jafnákveðinn og metnaðargjarnan mann, að hann skuli hafa á máti því að fá þessa heimild, sem veitir honum einum aukinn rétt, en enga skyldu. Þá virtist það einnig liggja í orðum hæstv. ráðh., að íbúðir sem eru til sölu, þyrftu helzt að standa auðar. Ég hef nú satt að segja ekki heyrt þetta fyrr. Ég þykist þekkja nokkra fasteignasala hér í bænum, og hef ég yfirleitt ekki heyrt þá tala um, að það væri nauðsynlegt, til þess að íbúð seldist, að hún væri auð. Hv. stjórnarsinnar hafa bæði í dag og í gær gert nokkurt veður út af því, að við stjórnarandstæðingar skulum vera að gera aths. við húsnæðismálafrumvörp þeirra. En þeir gætu sparað sér ónæðið með því að framvisa hinni nýju húsnæðismálalöggjöf, sem þeir segja að fram verði lögð og samþ. á þessu þingi. Það er rétt að hvetja þá til þess að sýna þetta merkilega frumvarp sem fyrst. Það gæti orðið til þess að flýta störfum þingsins.



Það var aðeins af því, að 2. þm. Árn., frsm. minni hl., virtist ég hafa farið út fyrir málið, sem til umr. er hér, en það vil ég alls ekki kannast við. Hann sagði sjálfur, að þessi lög leiddu til þess, að verzlunarhúsnæði minnkaði í bænum, og það væri ekki ákjósanleg þróun. Þess vegna leyfði ég mér að benda honum á, hvernig verzlunarhúsnæði hefði fjölgað í bænum, almennt séð, almennar verzlanir, með þeirri undantekningu, sem er á mjólkurbúðunum, sem hefur fækkað um 14, á sama tíma og hinum hefur fjölgað úr 669 og upp í nærri 760, - benti honum bara á þetta. Og ég rakti að minn viti orsakirnar til þessa, taldi það vera af því, að þeir, sem stjórnuðu öðrum flokk búðanna; mjólkurbúðunum, vildu fá minni tilkostnað í samhandi við mjólkursöluna og hefðu þess vegna fækkað þeim, ekki með þeim árangri, að mjólkursalan hefði minnkað og þjónusta þess vegna orðið verri við almenning, þvert á móti hefur hún aukizt, ekki bara í heild, heldur líka miðað við fólksfjölda. Og ég hélt, að það, að hinum hefði fjölgað svona mikið, eða úr 12.8% og upp í milli 14 og 15%, mundi stafa af öðrum ástæðum en fækkun mjólkurbúðanna. Það mundi stafa af því, að þeim þætti léttara að taka sínar lífsþarfir með því að leggja það á vöru, sem þeir réttu fram yfir búðarborðið, heldur en að vinna fyrir henni á annan hátt. Ég benti á þetta. Hann var að spyrja mig viðvíkjandi mjólkurbúðunum, og nú vil ég spyrja hann: Er nauðsynlegt, að milli 14 og 15% af öllum Reykvíkingum lifi á því að afhenda hinum mönnunum í Reykjavík vörurnar, sem þeir þurfa að nota til dagsdaglegra þarfa? Er það nauðsynlegt? Ég held, að það sé það ekki. Og ég held, að það sé ekkert á móti því, þó að við reynum að gera eitthvað til þess að draga svolítið úr, að þeim haldi áfram að fjölga og verzlununum sömuleiðis.

Frsm. minni hl. (Sigurður Ó. Ólafsson) Hv. þm. S-Þ. sagði hér í ræðu sinni áðan, að vegna þess að brbl. um afnot íbúðarhúsa í kaupstöðum hefðu verið sett, væri það líklega þannig, eða ég skildi hv. þm. þannig, að nægilegt hefði verið að setja lögin, því að líklega hefði enginn verið sektaður og lögin því ekki komið til framkvæmda, m.ö.o., að þegar plaggið var komið út, þá urðu viðkomandi brotlegir menn eða þeir, sem voru að gerast brotlegir, svo skelkaðir. að þeir hættu við hinar saknæmu framkvæmdir, því að hv. þm. hefur ekki neinar fréttir af málarekstri né miklum sektum vegna þessara laga. Um þetta skal ég ekki segja annað en það, að ef lögin hafa verið svona sterk á þessu sviði, að það þurfti ekki annað en að gefa þau út, hví er þá verið að eyða tíma í það hér á hv. Alþ. að vera að fá samþykkt þess fyrir lögunum, þar sem er nú von á öðrum lögum, sem eru um alveg sama efni, nú eftir nokkra daga, og það eftir svo stuttan tíma, að hv. þm. sagði, að ef okkar till. yrði samþykkt, minni hlutans, og málið færi til Nd. aftur, mundi hitt frv. ná því þar. Ég sé ekki annað en að þetta sé þá bara tóm vitleysa frá upphafi til enda, það hefði verið nóg, að lögin væru til, og það hefði aldrei þurft að leggja þau fyrir Alþingi til samþykktar, því að brbl. sem slík eru í gildi, strax þegar forseti er búinn að samþykkja þau, og þau hefðu þá verið allan þann tíma, svo að þessum tíma, sem hv. Alþingi hefur eytt í meðferð á þessum lögum, er öllum kastað á glæ. Hv. 1. þm. N-M. sagði, að ég hefði sagt, að setning þessara laga yrði til þess að fækka verzlunarhúsnæði í bænum. Ég man ekki eftir, að ég hafi minnzt á það einu orði, að lögin yrðu sérstaklega til þess að fækka verzlunarhúsnæði. Ég minntist ekkert á það. Ég minntist aftur á þá þróun, sem liggur alltaf fyrir og er óneitanlega í bæ og borg, sem er að vaxa og fjölga, að verzlunarhúsnæði, skrifstofuhúsnæði og annað slíkt fylgir útþenslu bæjanna og fólksfjölguninni, ekki nokkur vafi á því. Ég skal aðeins benda á eitt t.d., þegar verið er að tala um skrifstofu og verzlunarhúsnæði hér í Rvík. Við vitum það allir, og hv. 1. þm. N-M. manna bezt, að Búnaðarfélag Íslands hefur verið í óviðunandi húsnæði núna í fjöldamörg ár, í gömlu timburhúsi, sem hefur verið allt of litið fyrir starfsemi þess. Nú er ákveðið, að Búnaðarfélag Íslands byggi stórhýsi. Verður það stórhýsi ekki eintómar skrifstofur og einmitt til þeirra nota fyrir Búnaðarfélag Íslands og starfsemi bændasamtakanna hér? Þetta er sjálfsögð þróun og nauðsynleg og óhjákvæmileg. Þetta er bara aðeins eitt dæmi um þetta. Svo spyr hv. þm., hvort það sé nauðsynlegt, að 14–15% af íbúum þessarar höfuðborgar okkar lifi á verzlun. Ég skal ekkert segja um þetta. Ég hef ekki neinar skýrslur um það, hvað mörg prósent af íbúum hvers bæjarfélags lifa á verzlun. Það náttúrlega liggur í augum uppi, að ef maður lítur á Rvík og þýðingu hennar og aðstöðu hvað verzlun snertir fyrir allt landið, þá er eðlilegt, að það séu fleiri hér, sem lifa við verzlun og afhendingu og dreifingu á vörum, heldur en t.d. í bæ einhvers staðar úti á landi. Hingað til Rvíkur koma svo til allar vörur, sem koma frá útlöndum. Þær eru fluttar hingað til Rvíkur, hér er þeim umskipað, og hér er þeim aftur skipað um borð í skip, sem flytja þær út um allt land. Af þessu leiðir vitanlega, að fleira fólk þarf til að vinna að verzlun og vörudreifingu í Rvík en annars staðar á landinu. - Það voru aðeins þessar athugasemdir, sem ég vildi nú gera út af þeim umr., sem hafa fallið.

Frsm. meiri hl. (Karl Kristjánsson) Hv. frsm. minni hl., 2. þm. Árn., lýsti undrun sinni yfir því, að lagt væri kapp á að staðfesta brbl. þau., sem gilt hafa og munu gilda eftir venju, meðan þingið stendur, þó að þau séu ekki staðfest, hann var hissa á því, af því að gert væri ráð fyrir nýrri löggjöf, sem yfirtæki hlutverk þessara brbl. En hann þarf sjálfsagt ekkert að undrast það, þó að sú stjórn, sérstaklega sá ráðh., sem hefur gefið út brbl., kunni því betur, að lögin séu staðfest af Alþingi, heldur en að þau séu látin deyja út sem brbl. Það munu allar stjórnir leggja áherzlu á þetta. Og þar sem nú svo stendur á með þessi lög, að þau hafa verið þörf, líka að dómi stjórnarandstöðunnar, þá er engin ástæða til annars en að staðfesta þau. Það er að vísu svo, að eins og n. klofna eftir vissum reglum á þessu þingi, þá skiptist afstaða til mála nokkuð eftir vissum reglum, og það hefur sýnt sig, enda viðurkennt í öðru hverju orði, að stjórnarandstaðan er á móti þessari löggjöf, af því að hún telur sig hafa þeirri skyldu að gegna að vera í samræmi við lögmálið um hið kleyfa efni. Hæstv. 2. þm. Árn. hafði ekki aðra sögu að segja en ég um, að hann vissi ekki dæmi þess, að menn hefðu orðið hart úti fyrir sektir, er stöfuðu frá þessum brbl., þó að sektarákvæði þeirra séu há. Hann hefur viðurkennt, að þau voru þörf löggjöf. Og þá getum við líka bætt því við, að þau hafa verið góð lög, úr því að þau gerðu sitt gagn, án þess að menn yrðu fyrir fjárútlátum, og þar af leiðandi er fullkomin ástæða til þess að staðfesta þau.



Herra forseti. Við hv. 8. landsk. flytjum frv. þetta um breyt. á l. nr. 16 frá 1947, um menntun kennara. Frv. sama efnis hefur tvívegis áður verið flutt hér á hv. Alþ., en hefur ekki náð fram að ganga. Frv. er því gamalkunnugt þeim hv. þm., sem setið hafa á Alþingi undanfarið kjörtímabil. Í lögum um menntun kennara er svo ákveðið í 38. gr., að húsmæðrakennaraskóli skuli starfa í Reykjavík eða nágrenni. Í 39. gr. laganna er svo fyrir mælt, að heimavistir skuli byggðar fyrir skólann fyrir nema, sem heima eiga utan Reykjavíkur, þegar hús verður reist fyrir hann. Að öðru leyti er ekki ástæða til að rekja efni laganna, því að frv. fjallar einungis um þessi tvö atriði. Í frv. felst það, að niður sé fellt úr lögunum ákvæðið um, að skólinn skuli starfa í Reykjavík eða nágrenni. Í stað þess komi ákvæði um, að ráðh. ákveði, hvar skólinn skuli starfa. Í samræmi við þetta gerir frv. ráð fyrir, að fellt sé niður ákvæðið um sérstöðu nemenda utan Reykjavíkur. Við hv. 8. landsk. flytjum þetta frv. nú sökum þess, að við teljum nokkurt tilefni til þess, jafnvel umfram það, sem var, þegar frv. var flutt 1953 eða 1954. Húsmæðrakennaraskólinn hefur verið til húsa í háskólanum allt frá stofnun skólans 1943 og þar til á s.l. ári. Þá missti hann afnot af húsnæðinu og er nú húsnæðislaus og starfar ekki af þeim sökum í vetur, og ekki er fyrirsjáanlegt, að hann geti aftur tekið til starfa, fyrr en byggt hefur verið hús fyrir hann, ef það ákvæði á að haldast, að hann skuli hafa aðsetur í Reykjavík eða nágrenni. Nokkrar fjárupphæðir hafa verið á fjárlögum undanfarin tvö ár, að ég ætla, til byggingar fyrir skólann. Upphæðir þessar eru hins vegar ekki það háar, að líkur séu til þess, að skólinn verði byggður á næstu árum, þó að fjárveitingar til hans verði svipaðar framvegis. Það er að sjálfsögðu mjög bagalegt, að ekki nýtast starfskraftar húsmæðrakennaraskólans, og ekki síður hitt, að þeir, sem hug hafa á að stunda nám í skólanum, skuli ekki eiga þess kost. Fyrir okkur flm. frv. vakir það, að opnuð verði leið til þess að ráða bót á þessu. En svo sem bent er á í grg. frv., eru allar líkur á, að hægt verði að fá til afnota fyrir þennan skóla skólahús húsmæðraskólans á Akureyri. Þessi skóli hefur ekki starfað undanfarin ár allmörg, og nú hin síðari ár hefur húsið aðallega verið notað af barnaskólanum á Akureyri. Barnaskólinn mun hins vegar ekki þurfa afnot þess, er þessi vetur er liðinn, vegna nýs barnaskólahúss, sem væntanlega verður tilbúið til notkunar næsta haust. Í frv. eru að sjálfsögðu engin fyrirmæli um, að skólinn skuli fluttur til Akureyrar, heldur er aðeins opnuð heimild til, að þangað mætti flytja hann eða á einhvern annan stað, ef skynsamlegt þætti. Við flm. þessa frv. sjáum engin rök fyrir því, að nauðsynlegt sé, að skóli þessi starfi í Reykjavík frekar en annars staðar. Hins vegar teljum við það ærin rök fyrir því, að hann starfi utan Reykjavíkur, ef það gæti orðið til þess, að hann tæki til starfa aftur strax næsta haust, en þyrfti ekki að vera til einungis á pappírnum. Í öðru lagi teljum við það ærin rök, að gera má ráð fyrir miklum sparnaði á fé ríkissjóðs, ef að því ráði yrði horfið að fá til handa skólanum hús, sem þegar er til og byggt hefur verið að verulegu leyti fyrir fé ríkissjóðs. Ég sé ekki efni til að fara um þetta fleiri orðum, nema tilefni gefist til, og legg til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Á þessu stigi málsins var það aðallega til þess að beina vissum atriðum málsins til nefndarinnar og biðja hana að athuga þau alveg sérstaklega, að ég kvaddi mér hljóðs. Það fyrsta, sem mig langar til að fá upplýst, er, hverjar orsakir hafi legið til þess, að húsmæðrakennaraskólanum er sagt upp húsnæði í háskólanum i haust, hann ekki látinn starfa. Þeir nemendur, sem ætluðu þar að vera, sigla sumir til náms í erlendum skólum, a.m.k. þrjár, sem ég þekki persónulega, hafa gert það, og ég hef heyrt um tvær aðrar. En húsnæðið er ekkert notað, stendur bara autt, að mér er sagt, og alveg ónotað. Alveg nýlega frétti ég, að það stæði á því, að þeir menn, sem ætluðu sér að nota húsnæðið, frá læknadeildinni, væru enn í undirbúningsnámi úti í löndum og ekki komnir heim, enn væri ekki farið að innrétta húsnæðið til þess að nota það sem slíkt, því síður að væri farið að nota það á nokkurn hátt. Þetta langaði mig til að biðja n. að rannsaka og gefa okkur þingmönnum upplýsingar um. Mér er sagt, að málið horfi svona við. Reynist það ekki rétt, þá mun það koma í ljós á sínum tíma, þegar n. hefur athugað málið, en mér sagði þetta maður háskólanum nátengdur í gær, að það væri ekki byrjað að nota húsnæðið á nokkurn hátt. Við erum nú svo heppnir að hafa hér á meðal okkar núna einn af prófessorum háskólans, hæstv. ráðherra, sem hefur þar með menntamálin að gera, og hann getur kannske þegar á þessu stigi upplýst það til fullnustu. Sem sagt, þetta vil ég láta n. rannsaka til þrautar, því að það er alveg óforsvaranlegt að láta skólann hætta og starfa ekki í vetur, ef húsnæðið er ekki neitt notað, þó að það eigi að nota það næsta vetur eða fara að innrétta það í sumar eða einhvern tíma handa manni, sem kemur frá námi seinna, en ekki er kominn til landsins enn þá, því síður að hann sé byrjaður að starfa. Annað vildi ég vita hjá frsm. eða biðja nefndina að athuga málið, en það var um þennan auða, ónotaða skóla á Akureyri. Það lítur út fyrir, að stúlkur á Akureyri vilji ekki nýta heimaskóla, af hverju sem það nú er, heldur fara annað til náms. Má það raunar undarlegt heita. Þar sem Akureyri var um skeið brautryðjandi í menntun kvenna á þessu sviði, er það undarlega snögg breyting, sem orðið hefur á þar. En um hana er nú ekki að fást, hún virðist raunveruleg. Nú upplýsti frsm., að þetta húsnæði stæði autt og ónotað, gaf þó í skyn, að það væri eitthvað notað nú í vetur frá barnaskólanum, en að þau not, sem barnaskólinn nú hefði af húsnæðinu, mundi hann ekki þurfa í framtíðinni. Ég hafði heyrt það, að barnaskólinn notaði húsnæðið, og mér hafa sagt Akureyringar, að hann muni a.m.k. þurfa þess næsta ár eða þá að fá annað húsnæði í staðinn. Líka langaði mig til að biðja nefndina að athuga, hvað rétt er í þessu og hvernig þetta liggur. Það má vel vera, að þær vonir, sem frsm. málsins gerði sér um það, að barnaskólinn þyrfti ekki á þessu húsnæði að halda nema í vetur, séu réttari en hjá þeim, sem hafa sagt mér hið gagnstæða. En þegar maður veit, hvernig málið liggur þar fyrir norðan, og það geri ég ráð fyrir að n. fái vitneskju um, þá sést betur, hvort skólinn er fáanlegur. Menn eru misbjartsýnir á hlutina, og þó að frsm. þessa máls sé það bjartsýnn að telja, að þær byggingar verði komnar upp, sem geri óþarft fyrir barnaskólann að nota þetta húsnæði lengur en til næsta vors eða til sumarsins í sumar, þá telja aðrir það áreiðanlega ekki, það veit ég með vissu, og þess vegna langar mig til að vita, hvaða niðurstöðum n. kynni að komast að í því sambandi. Að öðru leyti skal ég ekki á þessu stigi málsins fara út í málið i einstökum atriðum. Það á ekki við, og ég skal ekki gera það. En ég vil biðja n. að athuga þetta tvennt og alveg sérstaklega þetta: Ég tel ekki forsvaranlegt að reka skólann úr húsnæði, nota það ekki á nokkurn hátt, senda stúlkur utan til náms með opinberum styrk og láta þær eyða gjaldeyri í staðinn fyrir að lofa skólanum að starfa í húsnæðinu, þangað til þurfti að fara að laga það, svo að það yrði tilbúið fyrir nýja manninn, þegar hann kemur heim.



Herra forseti. Það er mjög miður farið, að Húsmæðrakennaraskóli Íslands skuli ekki hafa getað starfað á þessum vetri sökum húsnæðisskorts. Ég er alveg sammála hv. 1. þm. N-M., að það væri óafsakanlegt, ef skólanum hefði verið sagt upp því húsnæði, sem hann hefur haft undanfarin ár, og hann látinn vera húsnæðislaus, en húsnæðið síðan látið algerlega ónotað. Þessu er ekki þann veg farið, og vildi ég þegar við þessa 1. umr. að gefnu þessu tilefni upplýsa atriði, sem ég vona að hv. þm. taki til greina, þannig að þessi misskilningur verði ekki langlífur. Samningar háskólans við húsmæðrakennaraskólann voru í upphafi tímabundnir. Sá tími, sem háskólinn hafði lofað að skjóta skjólshúsi yfir Húsmæðrakennaraskóla Íslands, er löngu liðinn. Síðan var leyfi til húsmæðrakennaraskólans framlengt, og það er þegar orðið alllangt síðan húsmæðrakennaraskólinn var samningslega skuldbundinn til þess að rýma húsnæði, sem hann hefur undanfarin ár haft. Á s.l. vetri varð það að algeru samkomulagi milli stjórnar háskólans og stjórnar húsmæðrakennaraskólans, að húsnæðið skyldi rýmt á s.l. hausti, en báðum aðilum var ljóst, að það hlyti að taka alllangan tíma fyrir húsmæðrakennaraskólann að rýma húsnæðið, það væri margra mánaða verk. Ég hygg, að það verk hafi byrjað í sumar, og því er annaðhvort ekki alveg lokið enn þá eða er að ljúka einmitt þessa dagana. En það er mér kunnugt um, að allt fram að áramótum var að því unnið af starfsmönnum húsmæðrakennaraskólans að rýma húsnæðið. Mér er nær að halda, að verkinu sé ekki fulllokið enn, þannig að störfum húsmæðrakennaraskólans í þessu húsnæði sé enn alls ekki fullkomlega lokið. Það er mikið verk að taka upp öll tæki húsmæðrakennaraskólans, sem þarna hafa verið, og koma þeim fyrir annars staðar. Tíminn hefur verið til þess notaður, og ég hygg ekki, að gengið hafi verið að því með neinum slóðaskap. Það væri mjög ólíkt skólastjóra húsmæðrakennaraskólans að ganga að því verki af slóðaskap fremur en öðrum. Hún er mikil dugnaðarkona, og ég efast ekki um, að hún hafi haft þann hraða á rýmingarframkvæmdum, sem unnt var að hafa, en þeim er annaðhvort ekki fulllokið eða alveg um það bil að ljúka núna. Það er því misskilningur, að húsnæðið hafi verið látið ónotað af háskólans hálfu. Einnig var vitað, að það hlyti að taka nokkurn tíma að gera þær breytingar á innanhússkipan, sem leiðir af fyrirhuguðum notum háskólans á þessu húsnæði fyrir rannsóknarstarfsemi í læknadeildinni. Eftir því sem mér hefur skilizt, mun þó von til þess, að takist að koma húsnæðinu í það horf, sem það þarf að hafa, setja upp nauðsynleg rannsóknartæki og breyta innréttingu, fyrir næsta haust. Það er bráðnauðsynlegt fyrir starfsemi læknadeildarinnar, að húsnæðið verði komið í nauðsynlegt horf fyrir næsta haust. Ef aftur á móti leyfið hefði verið framlengt fyrir húsmæðrakennaraskólann þennan vetur, hefði það þýtt, að ekki hefði verið hægt að taka húsnæðið undir rannsóknarstofur fyrr en einu ári seinna. Sá nýi læknaprófessor, sem á að fá húsnæðið, hefði þá verið algerlega húsnæðislaus á fyrsta starfsvetri sínum, og það hefði ekki verið heppileg skipan á málunum. Þetta vildi ég aðeins upplýsa á þessu stigi málsins, til þess að menn stæðu ekki í þeirri trú, að háskólinn hefði sýnt húsmæðrakennaraskólanum ósanngirni í viðskiptum. Það er þvert á móti. Milli stofnananna hefur verið mjög góð samvinna, engir árekstrar, meðan á sambýlinu stóð, og háskólinn sýnt ríkisvaldinu og húsmæðrakennaraskólanum þá velvild að hafa stofnunina í sínum húsum miklu lengur en upphaflega var lofað og upphaflega var um samið. - Að öðru leyti mun ég ekki ræða málið við þessa umræðu.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hv. d. hefur haft til meðferðar frv. það, sem hér er til umr. um breyting á orlofslögunum. Allir nm. voru sammála um að leggja til, að frv. verði samþykkt óbreytt, tveir þeirra þó með fyrirvara, þ.e. hv. 2. þm. Árn. og hv. 11. landsk. Hér gerist ekki þörf á að fara mörgum orðum um efni frv. Hæstv. félmrh. skýrði það í framsöguræðu hér í hv. d. á sínum tíma. Breytingar, sem frv. gerir ráð fyrir á gildandi lögum, eru þríþættar. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að lögin nái jafnt til þeirra, sem taka laun sín í hluta af verðmæti, sem hinna, er taka laun sín í peningum. Þetta þýðir það í framkvæmd, að fiskimenn, sem ráðnir eru eftir reglunum um hrein hlutaskipti, og hlutarmaður tekur þátt í útgerðarkostnaði, eiga nú að fá orlof til jafns við aðra, en hafa hingað til einungis haft rétt til hálfs orlofsfjár. Þetta þykir ósanngjarnt, eins og nú er komið, því að eðlilegt er að líta á þessa fiskimenn sem launþega. Hlutur þeirra er kaupgreiðsla, sem þeim er áskilin með samningi, og þeir teljast ekki heldur útgerðarmenn. Önnur breyt., sem felst í 2. gr. frv. og 3. gr. þess, er lögfesting á hækkun orlofsfjár og lengingu orlofstíma, sem þegar hefur gerzt með kjarasamningum verkalýðsfélaga og atvinnurekenda, og þarf ekki að útskýra það nánar en gert er í grg. frv. og hæstv. félmrh. gerði í framsöguræðu við 1. umr. Þriðja breyt. er um fyrningarfrest orlofsfjár í 4. gr. frv. Orlofsfé fyrnist nú innan loka næsta orlofsárs, eftir að krafan stofnaðist. Óánægju hefur gætt með þetta ákvæði, og fresturinn hefur þótt of skammur, og þess vegna er lagt til í þessu frv., að um þetta verði hin almenna regla fyrningarlaganna frá 1905 látin gilda, þ.e., að kröfur þessar fyrnist eins og aðrar kaupkröfur á fjórum árum. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta, nema sérstakt tilefni gefist til, og legg til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á lögum nr. 16 frá 26. febr. 1943, um orlof, sem hér er til umr., hefur heilbr.- og félmn. haft til meðferðar. Gáfu nm. út sameiginlegt álit á þskj. 203, sem hv. 2. þm. Árn. og ég höfum þó undirskrifað með fyrirvara. Fyrirvari okkar byggðist á því, að við óskuðum að afla okkur, sérstaklega um eitt atriði frv., nánari upplýsinga en fyrir lágu á þeim eina fundi n., er fjallaði um þetta mál. Eftir að við höfum nú kynnt okkur betur nefnt atriði frv., getum við fallið frá fyrirvara okkar og mælt með samþykkt frv. eins og það er.