Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég held að ástæða sé til, sérstaklega eftir umræðuna um húsnæðismál í þingsalnum í gær og fyrirspurnir fyrr í dag, að ræða þetta mál frekar og vekja athygli á úrræðaleysi ríkisstjórnarinnar eða því aðgerðaleysi sem hún hefur kosið sér, sem ég hugsa að geti alveg eins verið skýringin. Ríkisstjórnin ákvað, og það var eitt af hennar fyrstu verkum í sumar, að lækka lánshlutfall í Íbúðalánasjóði til að slá á þensluna á húsnæðismarkaðnum. Nú, nærri hálfu ári síðar, liggur fyrir að sú aðgerð hefur ekki haft áhrif. Verð hefur haldið áfram að hækka á húsnæðismarkaði á höfuðborgarsvæðinu. Ekkert lát virðist vera á þeirri verðhækkun. Þrátt fyrir að ríkisstjórninni sé ljóst að þetta er árangurslaus aðgerð til að ná þeim markmiðum sem sett voru, eru svör hæstv. félagsmálaráðherra, og þar með ríkisstjórnarinnar, engu að síður þau að ekki eigi að gera neitt frekar. Málið er í einhverri nefnd sem á að fjalla um það í heild sinni. Hæstv. ráðherra lýsir stöðunni þannig að það sé neyðarástand. Stærsta neyðarástandið er ójafnvægi í efnahagsmálum. Stærsta vandamálið í efnahagsmálum er verðhækkun á íbúðahúsnæði á höfuðborgarsvæðinu. Eina aðgerðin sem gripið hefur verið til hefur ekki áhrif vegna þess að henni var ekki ætlað að hafa áhrif. Hún lækkaði lánshlutfallið en hún lækkaði ekki hámarksfjárhæð lánsins sem er það sem hefur áhrif á höfuðborgarsvæðinu. Það sýnir að ríkisstjórninni er engin alvara með þessu. Þessi aðgerð ríkisstjórnarinnar gerir fólki einungis erfiðara fyrir að kaupa íbúðarhúsnæði úti á landi þar sem ekki eru verðhækkanir, þar sem ekki er þensla. Þar á að bíta. Þar á að skapa svigrúm til að mæta umsvifunum í efnahagslífinu, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég er í sjálfu sér ekki hissa þótt hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson taki málið aftur upp í dag eins og hæstv. félagsmálaráðherra talaði í gær. Það úrræðaleysi sem þar kom fram var náttúrlega grafalvarlegt. Ég er þeirrar skoðunar að húsnæðiskerfið sé í sjálfu sér í nokkuð góðu lagi þó að vindar blási í samfélaginu sem ríkisstjórnin hefur ekki ráðið við og ætlar ekki að taka á. Dagurinn í gær var alvarlegur fyrir Ísland og íslenska ríkisstjórn. Sá áfellisdómur sem var felldur yfir efnahagsstjórninni staðfestir það sem ég sagði síðast í fyrravor. 

Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi komið fram með skýrum hætti hjá félagsmálaráðherra, í umræðum um húsnæðismál nú fyrir skömmu, bæði hvaða staða er uppi á markaðnum og eins að ríkisstjórnin tekur þessi mál að sjálfsögðu mjög alvarlega. Við erum m.a. að fást við þann vanda sem margir vöruðu við á sínum tíma, að með hækkun lánshlutfalls Íbúðalánasjóðs upp í 90% væri fyrirsjáanlegt að verð á húsnæði mundi hækka. Sú varð raunin en að sjálfsögðu hafði koma bankanna inn á þennan markað líka sín áhrif, því er heldur ekki að neita, og sú samkeppni sem hefur verið milli Íbúðalánasjóðs og bankanna á þessum markaði. Við skulum heldur ekki gleyma því að hluti af þeirri hækkun sem hefur orðið á húsnæði hefur orðið vegna þess að hagvöxtur hefur verið mikill. Var við því að búast að við slíkar aðstæður mundi húsnæðisverð hækka. Ég get tekið undir það með þeim ágætu hv. þingmönnum sem hér hafa talað að vissulega hljótum við að hafa áhyggjur af því að erfitt sé fyrir ungt fólk að koma undir sig fótunum á þessum markaði. Ekki var hægt að skilja orð félagsmálaráðherra með nokkrum öðrum hætti en þeim að hún deildi þeim áhyggjum og verið væri að vinna í þeim málum, sjá til hvaða ráðstafana sé hægt að grípa af hálfu ríkisstjórnarinnar. En við skulum ekki horfa fram hjá því að hluti af þeirri hækkun sem orðið hefur á húsnæði, og sérstaklega á Reykjavíkursvæðinu, á sér rætur í hagsveiflunni, á sér rætur í þeirri ákvörðun Íbúðalánasjóðs að hækka lánshlutfallið og á sér síðan rætur í því að aðgengi að lánsfé var auðveldað. Margt á sér skiljanlegar ástæður og menn verða að gera sér grein fyrir því að ríkisvaldið hefur takmörkuð tæki til að breyta hlutum t.d. í þá átt að lækka húsnæðisverð. Ég efast um að það geti orðið sérstakt markmið í sjálfu sér.

Virðulegi forseti. Það var prýðileg ræða sem flutt var hér áðan vegna þess að hún var efnisleg. Þar var viðurkennt að vandinn væri til staðar og ræðumaður reyndi að gera sér grein fyrir því hverjar hann teldi ástæðurnar og hvað bæri að gera. Hæstv. félagsmálaráðherra talaði í gær í utandagskrárumræðu eins og félagsmálaráðherra stjórnarandstöðunnar, eins og ábyrgðarlaus ráðherra sem bæri enga ábyrgð á stöðunni. 

Lét þingmaðurinn hana vita?

Virðulegi forseti. Ráðherra er þingmaður og ber að mæta til þingfunda eins og öðrum þingmönnum. Það þarf ekkert að láta hana vita ef hv. þingmenn kjósa að taka til máls. Það er ekki orðið þannig, virðulegi forseti, að hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir ráði því hverjir megi tala hér og vonandi verður það aldrei svo. Hér kom fram að ein af stærstu rótum vandans er aðgengi að lánsfé. Hvað gerði ríkisstjórnin í sumar? Jú, hún ætlaði að takmarka aðgengi að lánsfé. Hvað liggur fyrir nú sex mánuðum síðar? Fyrir liggur að það sem gert var takmarkar aðgengi að lánsfé á landsbyggðinni. Um 55% þeirra sem kaupa húsnæði á landsbyggðinni verða fyrir áhrifum af þessari aðgerð, þeir fá lægri lán en þeir ella hefðu fengið. En aðeins 6% þeirra sem kaupa húsnæði á höfuðborgarsvæðinu hefðu fengið 90% lán. Aðgerðin hefur ekki áhrif. Hvað ætlar ríkisstjórnin þá að gera til að takmarka aðgengi að lánsfé? Um það er spurt, virðulegi forseti, til þess að ná niður verðbólgunni.

Herra forseti. Það er fullkomlega málefnalegt af hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að taka upp mál af þessum toga í sölum Alþingis. Það er ljóst að þróun húsnæðisverðs er mikið áhyggjuefni og það er þess vegna sem hæstv. ríkisstjórn greip til þessara ráða. Við, hv. þingmaður og ég, virðumst vera sammála um að aðgengi að lánsfé hafi átt verulegan þátt í þróun mála. Hvað gera menn þá til að reyna að draga úr henni og hafa hemil á henni? Að sjálfsögðu reyna þeir að grípa til þess að draga úr þessu aðgengi. Hv. þingmaður heldur því fram að þetta hafi komið sérstaklega niður á landsbyggðinni. Nú blasir við að það eru hugsanlega tveir hópar sem sú staða sem nú er uppi kemur mjög illa við. Það er annars vegar landsbyggðarfólk og hins vegar ungt fólk. Fram kom í ræðu hæstv. félagsmálaráðherra í gær að hún hugðist sérstaklega beita kröftum sínum í að leysa þessa tvo þætti. Ræða hv. þingmanns var málefnaleg en ekki ræða hv. þm. Guðna Ágústssonar sem kom hingað upp með skrum og yfirboð, talaði um að auðvelt væri að lækka byggingarkostnað í landinu um 30%. Ég spyr, herra forseti: Hvar voru þau ráð þegar hv. þingmaður og hans flokkur fór með völdin í félagsmálaráðuneytinu? Hv. þingmaður var ekki búinn að vera óbreyttur stjórnarandstöðuþingmaður í eina viku þegar hann kom upp og hellti úr öllum sínum koppum yfir þingheim og básúnaði að fram undan væri gríðarleg efnahagsleg óáran. Það var viku eftir að hann tapaði kosningum. Hverju skyldi það vera að kenna nema ákvörðun Framsóknarflokksins, sem var auðvitað harðpólitísk, tekin í andarslitrum fyrir þarsíðustu kosningar, til að reyna að kaupa sér atkvæði, um 90% lánin? Sú ákvörðun hratt af stað 

Herra forseti. Það er tilefni til að rifja það upp að Framsóknarflokkurinn fór með húsnæðismál í 12 ár. Og hafandi farið með þau í 8 ár þá háði flokkurinn einstæða kosningabaráttu þar sem hann auglýsti ófremdarástandið í málaflokknum sem hann hafði farið með og lofaði úrbótum, þar á meðal 90% lánum. Og þó að ég sé reyndar þeirrar skoðunar og sammála málshefjanda, Kristni H. Gunnarssyni, að áhrif þess sem slíks að hækka lánin í 90% séu ofmetin vegna þess að þak á lánsupphæðina hefur þau áhrif að um slík lán er yfirleitt ekki að ræða á því svæði landsins þar sem fasteignaverð er hátt og þetta hefur fyrst og fremst bitnað á landsbyggðinni, þessar breytingar þarna upp og niður, þá verður þetta auðvitað ekki slitið úr samhengi. Það var hin dæmalausa innkoma bankanna á þennan markað sem eftir á að hyggja náttúrlega reyndist mikið feigðarflan fyrir fasteignaeigendur, fyrir húsnæðismarkaðinn og fyrir bankana sjálfa sem nú eru á harðahlaupum frá því sem þeir þarna gerðu og gylliboðunum sem þeir buðu upp á í upphafi. Það voru hinir ábyrgu einkavæddu bankar sem þetta gerðu. Að öðru leyti, virðulegi forseti, er þessi umræða eiginlega að verða endurtekning á umræðu sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir hóf í gær nema þá var til svara hæstv. félagsmálaráðherra en nú verður okkur það happ í hendi að hæstv. iðnaðarráðherra kemur upp og svarar eða reynir að svara fyrir ríkisstjórnina. Hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, dró upp mjög dökka mynd í gær af ástandinu. Ég held því miður að sú mynd hafi verið rétt og hæstv. ráðherra er nokkur vorkunn að nálgast málin þannig af því að hún hefur verið aðeins fáa mánuði í embætti. En hún er hæstv. félagsmálaráðherra og á henni brenna spurningarnar um hvað á að gera. Sú ábyrgð gufar ekki upp þó að verulegu leyti sé hægt að kenna fyrri ríkisstjórn um vandann og hún hafi gert mistökin og skapað það ástand sem við búum við í okkar ofvaxna stóriðjuþensluhagkerfi.

Hæstv. forseti. Það er hárrétt að ég skipti um föt eftir síðustu kosningar og fór í stjórnarandstöðu. Það er heiðarlegt.  En staðreyndin er sú að ef ég spyr ungt fólk á Íslandi þá þakkar það Framsóknarflokknum fyrir mjög gott húsnæðislánakerfi. 90% lán áttu að koma, borguð á 25–40 árum, til að ungt fólk gæti gengið inn í nýjar eignir, fjárfest og búið við eðlilegan fjárhag. Þetta kerfi er gott, því neitar enginn. Það er ekki hrunið, þetta kerfi. Hins vegar þarf alltaf að vinna úr vandanum. Sjálfstæðisflokkurinn reynir alla tíð að halda því fram að 90% lánin hafi verið tímaskekkja og vitleysa.  Og þið skuluð athuga annað. Hvað þýðir aukið framboð af fjármagni? Aukið framboð af smjöri eða mjólk þýðir lækkun á verði. Bankarnir hafa hækkað vexti upp úr öllu valdi. Þeir buðu unga fólkinu um 4,15% fyrir þremur árum. Í dag bjóða þeir 6,40 upp í 7,15. Þeir hafa hækkað greiðslubyrðina á þessu fólki milli 500 og 600 þúsund á ári. Þetta var framboðið, þetta er samkeppnin. Þetta er bankalegt vandamál sem við glímum við á húsnæðismarkaðnum. Bankarnir eru hins vegar inni í byggingarbransanum. Þar hefur íbúðaverðið hækkað.  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera störf þingsins að umræðuefni í upphafi þingfundar. Mér finnst það fullkomlega eðlilegt að þingmenn kveðji sér hljóðs og ræði um störf þingsins ef eitthvað liggur þeim á hjarta en ef þeir vilja að hæstv. ráðherra verði til andsvara er lágmarkskurteisi að láta þá vita fyrir fram. Það er ekki hægt að gera ráð fyrir því að hæstv. ráðherrar sitji allan daginn í þingsal þegar á að fara að ræða mál sem er algerlega óviðkomandi þeirra málaflokki og því er fullkomlega eðlilegt og kurteisi að láta ráðherra vita ef menn ætlast til að þeir séu hér til svara. Það var verið að ræða þessi mál í morgun. Ég veit ekki betur en hæstv. ráðherra hafi átt í orðaskiptum og verið að svara fyrirspurnum frá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrr í dag, á fundi sem er nýbúið að slíta. Sömuleiðis var þessi málaflokkur ræddur ítarlega í utandagskrárumræðu í gær. Ekki er hægt að ætlast til þess að hæstv. félagsmálaráðherra sitji hér og bíði eftir því að ef til vill muni einhver kveðja sér hljóðs undir þessum lið, um störf þingsins, um þennan málaflokk. Það verður þá að láta hæstv. ráðherra vita. Nú veit ég að hæstv. ráðherra er upptekin á fundi með fjölda manns og hefði ekki tök á því einu sinn að koma hér til að eiga orðastað við hv. þingmenn um þennan málaflokk þótt hún fegin vildi. Ég vil bara ítreka það, virðulegi forseti, að það er lágmarksviðleitni og kurteisi af hv. þingmönnum að láta hlutaðeigandi ráðherra vita ef þeir ætla að fara að ræða málaflokka þeirra undir þessum lið, um störf þingsins.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðni Ágústsson sagði það í fyrri ræðu sinni að það sem þyrfti að gerast núna væri að ríkisstjórnir, sveitarfélög og almannasamtök settust niður til að skoða málið. Það er nákvæmlega það sem hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, er að gera. Hún hefur kvatt saman hóp sérfræðinga til þess að reyna að finna lausn á því vandamáli sem Framsóknarflokkurinn skildi eftir sig. Það er einfaldlega staðreynd að Framsóknarflokkurinn hefur haldið lífi í gegnum síðustu kosningar með því að gefa út innstæðulausar pólitískar ákvarðanir. Það er í fyrsta lagi þegar forusta Framsóknarflokksins fór um landið og lofaði stóriðju í hvern fjörð, lofaði að sáldra út 4–5 stóriðjuverum, og skapaði þannig ákveðnar væntingar hjá mörgum sem slógu út á þetta og að sjálfsögðu var þetta eldsneyti á bálköst þenslunnar. Það er Framsóknarflokkurinn sem á meira í þessari þenslu en nokkur annar flokkur. Í öðru lagi var það sú dæmalaust heimskulega ákvörðun hjá Framsóknarflokknum að knýja í gegnum síðustu ríkisstjórn 90% lánin. Og það var ekki bara ákvörðunin sjálf.  Hv. þingmaður segir að ungt fólk á Íslandi sé þakklátt Framsóknarflokknum. Morgunblaðið sýndi fram á það rétt fyrir kosningar að vegna þessarar þróunar 

Virðulegi forseti. Innflytjendamál fá sífellt meiri athygli í fjölmiðlum, enda fjölgar innflytjendum hratt. Ísland er að breytast. Við vitum vel að atvinnuleysi er sáralítið. Samkvæmt upplýsingum frá lögreglunni í Reykjavík hefur hegningarlagabrotum þar sem útlendingar eiga hlut að máli ekki fjölgað og í síðustu skoðanakönnun um málið kemur fram að meira en helmingur landsmanna hefur jákvætt viðhorf gagnvart því að Ísland verði fjölmenningarsamfélag. Allt þetta eru staðreyndir þrátt fyrir að fólk hafi flust til landsins í þúsundatali. Við erum greinilega að gera margt gott, en við getum gert enn betur. Þjóð sem hefur góða samþættingarstefnu byggir upp traust og blómstrandi hagkerfi, en land án samþættingarstefnu sáir fordómum, eykur stéttaskiptingu og stuðlar að óstöðugu hagkerfi. Ég legg áherslu á „samþættingu“ í stað „aðlögunar“. Það er vegna þess að við viljum auðvitað að fólk sem kemur hingað taki virkan þátt í samfélagi okkar án þess að yfirgefa sína eigin menningu. Sjálf erum við til dæmis stolt af að sjá Íslendinga í Gimli í Kanada halda í sína menningu, og það er engin spurning um að þetta fólk leggur mikið til kanadískrar menningar. Samþætting ætti að vera þverpólitískt mál. Ég hef fulla trú á því að bæði vinstri menn og hægri menn vilji að við gerum okkar besta til að taka vel á móti þeim sem hingað koma. Í þau átta ár sem ég hef verið á Íslandi hef ég tekið eftir að mörgu er ábótavant í innflytjendamálum hér á landi. Í þessu frumvarpi eru tillögur sem eiga að leysa þau vandamál sem ég hef sjálfur haft reynslu af eða sem mér hefur verið sagt frá. Í fyrsta lagi er það staðreynd að meira en helmingur ungs fólks af erlendum uppruna fer ekki í gegnum framhaldsskóla. Þetta er sorgleg staðreynd sem getur aukið stéttaskiptingu og komið í veg fyrir samþættingu innflytjenda. Hluti af þessu vandamáli er greinilega að sem stendur krefjast lögin þess að innflytjendur sem verða 18 ára uppfylli skilyrði dvalarleyfis með því að sýna sjálfir fram á að framfærsla, sjúkratrygging og húsnæði sé tryggt. Í mörgum tilvikum hefur þetta í för með sér að þeir neyðast til að vinna fyrir sér í stað þess að vera áfram í skóla. En því getum við breytt með því að erlendum ungmennum verði gefinn kostur á dvalarleyfi þegar þau verða 18 ára gegn framvísun yfirlýsingar foreldris eða framfæranda um að þessu meginskilyrði dvalarleyfis sé fullnægt. Þannig getum við hjálpað til að sjá til þess að allir nemendur hafi jafnt tækifæri til að læra það sem þau langar til, skapa sitt eigið líf og taka þátt í íslensku þjóðfélagi. Við erum auðvitað öll sammála um að enginn eigi að þurfa að þola heimilisofbeldi og enginn á skilið að vera refsað fyrir að skilja við maka sem beitir slíku ofbeldi. Það er þó því miður það sem gerist hjá sumum konum af erlendum uppruna sem hafa sætt slíku ofbeldi en hafa ekki þorað að slíta sambúð sinni af ótta við að missa rétt til dvalar í landinu. Ég tel löngu tímabært að úr þessu verði bætt með þeirri lagasetningu sem hér er lögð til, enda er það í fullu samræmi við hugmyndir frá félagasamtökum eins og Stígamótum og Kvennaathvarfinu. Það er líka rétt að leiðrétta það óréttlæti sem felst í 24 ára reglunni svokölluðu. Hún felur í sér að erlendur maki getur ekki fengið dvalarleyfi ef makinn er 24 ára eða yngri. Nú þegar er kveðið á um í lögum að ef rökstuddur grunur er um að stofnað sé til málamyndahjúskapar til að afla dvalarleyfis veiti það ekki rétt til dvalarleyfis. Reglan er því óþörf gagnvart þeim sem rökstyðja má að muni fara fram hjá lögunum og óréttlát gagnvart öðrum. Sem stendur er útlendingur með atvinnuleyfi bundinn af því að vinna aðeins á einum stað eða sækja aftur um atvinnuleyfi ef hann vill vinna annars staðar. Svona umsóknarferli er ósveigjanlegt og erfitt fyrir bæði umsækjendur og atvinnurekendur. Eigum við ekki frekar að veita erlendum starfsmönnum frelsi til að vinna þar sem þeirra er þörf og þar sem þeir vilja sjálfir starfa? Það er líka í samræmi við það sem stendur í stefnu ríkisstjórnarinnar um aðlögun innflytjenda, með leyfi forseta: „Tryggt verði að útlendingar á vinnumarkaði njóti sambærilegra réttinda og íslenskt launafólk og að allar ráðningar erlends verkafólks séu í samræmi við gildandi kjarasamninga. Komið verði í veg fyrir félagsleg undirboð á vinnumarkaði.“ Frelsi til að vinna þar sem maður vill, þar sem þess er þörf, til að byrja þegar maður vill byrja og hætta þegar maður vill hætta - það er hluti af grunnréttindum starfsfólks. Því miður hafa komið upp nokkur dæmi um að erlent starfsfólk fái borgað minna en íslenskir verkamenn, fái ekki mannsæmandi húsnæði og viti ekki einu sinni að stéttarfélög eru til hér á landi. ASÍ er búið að taka saman frábæran bækling fyrir innflytjendur sem útskýrir réttindi þeirra og þýða yfir á rúmlega 20 tungumál. Þessar upplýsingar þurfa að komast í hendur hverrar einustu manneskju sem flytur til landsins og hægt er að afhenda einstaklingum hann um leið og þeir fá atvinnuleyfi. Þegar verkamenn þekkja réttindi sín geta allir unnið betur saman. Atvinnuleyfi afhent einstaklingum hjálpar líka til við að veita atvinnurekendum nauðsynlegt aðhald. Þeir sem fara illa með starfsfólk sitt eiga þá á hættu að missa það en hinir sem virða réttindi þess eiga auðveldara með að fá til sín gott starfsfólk. Þá tryggir þetta að enginn getur misst starf sitt vegna atvinnurekenda sem ætla að reyna að blekkja erlent starfsfólk á kostnað íslenska starfsfólksins. Þar fyrir utan mundi þetta fyrirkomulag gera atvinnumarkaðinn sveigjanlegri og þannig bæta efnahag þjóðarinnar.

Hæstv. forseti. Hér er hreyft máli sem þarfnast verðskuldaðrar athygli af hálfu Alþingis Íslendinga. Við lifum á tímum sem eru mikið öðruvísi en þeir sem við höfum lifað hingað til. Fjölgun útlendinga á Íslandi er orðin það mikil að við verðum að fara að átta okkur á að réttindi þeirra eru á fleiri en einu sviði umdeilanleg, þ.e. það er umdeilt hvernig þeim eru tryggð þau réttindi sem eðlilegt er að útlendingar eigi í samfélagi okkar. Mál það sem hv. þm. Paul Nikolov talaði fyrir áðan er mál af þeim meiði. Mig langar að segja nokkur orð um þann þátt frumvarpsins sem varðar réttindi kvenna sem skilja við eiginmenn sína, erlendar konur sem skilja við íslenska eiginmenn á grundvelli ofbeldis, vegna þess að sá þáttur málsins kemur manni í hug þegar skoðuð er nýjasta skýrsla Kvennaathvarfsins. Í ljós kemur að fjölgun erlendra kvenna í Kvennaathvarfinu fer vaxandi. Samkvæmt töflu sem birt er á bls. 23 í síðustu ársskýrslu Kvennaathvarfsins er hlutfall erlendra kvenna sem leitar til athvarfsins nú orðið 14% af heildinni og var 7% fyrir einum fjórum árum síðan. Hér er því um verulegt vandamál að ræða og nauðsynlegt er að við áttum okkur á að við berum öll ábyrgð í þessum efnum. Við þurfum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að tryggja réttindi þessara kvenna og tryggja það að þær eigi sér athvarf í þessu landi, ekki í Kvennaathvarfinu heldur í samfélagi okkar. Þegar málin sem getið er um í greinargerð frumvarpsins hafa verið flutt á fyrri þingum fylgdi þeim fylgiskjal sem hefur að geyma hvatningu frá Stígamótum, Kvennaathvarfinu, Félagsþjónustunni í Reykjavík, Rauða krossi Íslands og Alþjóðahúsinu. Hvatningarbréfið er síðast birt á þskj. 48 á 131. löggjafarþingi en í skjalinu er sagt frá skuggahliðum nútímafólksflutninga. Mig langar að fara nokkrum orðum um hvatninguna því að hún er til Alþingis Íslendinga og til okkar þingmanna á hinu háa Alþingi. Mánudaginn 26. maí 2003 stóðu Stígamót, Kvennaathvarfið, Félagsþjónustan í Reykjavík, Rauði kross Íslands og Alþjóðahúsið að málþingi sem bar yfirskriftina „Skuggahliðar nútímafólksflutninga“. Málþingið fjallaði um erlendar konur sem eru í sambúð með íslenskum körlum og beittar eru ofbeldi. Vegna eðlis þessa málaflokks var ákveðið að hafa ráðstefnuna lokaða og fulltrúar ofangreindra stofnana og samtaka mynduðu nokkurs konar stýrihóp og tóku saman lista yfir stofnanir og aðila sem koma að málaflokknum eða láta hann sig varða og sendu út boðsbréf til þeirra. Á endanum tóku 70 manns þátt í ráðstefnunni sem átti rót sína að rekja til svokallaðs Daphne-verkefnis, verkefnis sem styrkt hafði verið af Evrópusambandinu í einhvern tíma og í því tóku þátt fjögur lönd, Noregur, Danmörk, Þýskaland og Ísland. Grunnurinn að verkefninu var að starfsmenn kvennaathvarfanna í Noregi fóru að taka eftir endurteknum komum kvenna frá sama heimilisfanginu. Þetta var kannað nánar og í ljós kom munstur hjá sumum körlum sem laut að því að þeir fluttu inn konur, misnotuðu þær og skiluðu þeim svo aftur í kvennaathvörfin, aftur og aftur. Hlutfall erlendra kvenna í kvennaathvörfum á Norðurlöndum er hátt miðað við hlutfall innflytjenda og eins og ég sagði áðan er Ísland engin undantekning í þessum efnum. Stýrihópurinn fyrrnefndi lýsti í bréfi til okkar þingmanna áhyggjum sínum af stöðu þeirra kvenna sem lentu í þessari aðstöðu hér á Íslandi og reyndar fór ákallið til hæstv. dómsmálaráðherra á þeim tíma. Niðurstaða málsins var að hópurinn vekti sérstaka athygli á þessu og það gerði hann eins og ég hef nú lýst. Hópurinn nefndi sérstaklega þessi tvö atriði, þ.e. í fyrsta lagi að réttarstaða erlendra kvenna sem skilja við íslenska eiginmenn sína sé óljós og henni þurfi að breyta. Í þeim tilfellum sem ofbeldi er orsök skilnaðar er alveg ljóst að konur sem ekki uppfylla dvalarleyfisskilyrði sem tiltekin eru í lögum eiga engan sjálfstæðan rétt í landinu. Við vitum að vísu að stjórnvöld hafa séð í gegnum fingur sér við þessar konur og framkvæmt vald sitt með þeim hætti sem frumvarpið gerir ráð fyrir en okkur finnst algerlega einhlítt að það sé bundið í lög en ekki velvilja þeirra einstaklinga sem starfa í stjórnsýslunni. Hitt atriðið sem stýrihópurinn lagði mikla áherslu á í skilaboðum sínum til okkar varðaði öfluga upplýsingagjöf til kvenna sem eru af erlendum uppruna og hafa dvalar- og búsetuleyfi í landinu og upplýsingar og fræðslu um raunverulega réttarstöðu þeirra. Hæstv. forseti. Að lokum vil ég segja að ég tel mál þetta þeirrar athygli vert að taka þurfi það til alvarlegrar skoðunar inni í allsherjarnefnd og ég vona svo sannarlega og treysti að það verði gert. Ég óska hv. þingmanni Paul Nikolov, fyrsta innflytjandanum sem tekur sæti á Alþingi Íslendinga, til hamingju með jómfrúrræðu sína um þetta mikilvæga mál sem ég veit að er honum hjartans mál.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir árnaðaróskir síðasta ræðumanns til fyrsta flutningsmanns málsins, sérstaklega af því tilefni að hér er um að ræða frumraun á Alþingi af hálfu innflytjenda. Það eru vissulega tímamót sem eru eftirminnileg og gaman að vera þátttakandi í. Ég er einn af meðflutningsmönnum málsins og þakka fyrir að vera boðið að vera þar á blaði. Ég er sérstaklega ánægður með að hafa tækifæri til að flytja tillögu til breytinga á þeirri illræmdu 24 ára reglu sem tekin var upp á sínum tíma, líklega 2002. Þá var hún strax umdeild og ég studdi hana ekki þótt ég væri þá í stjórnarliði. Ekki hefur afstaða mín til þessa vonda ákvæðis breyst frá þeim tíma. Fleiri ákvæði eru í frumvarpinu sem ég tel horfa til mikilla bóta. Í fyrsta lagi er nauðsynlegt að binda atvinnuréttindi hér á landi við einstaklinginn sem í hlut á en ekki við atvinnufyrirtæki. Við höfum af því töluverða reynslu á síðustu árum hvernig til hefur tekist í þessu tilviki og vissulega hafa langflestir atvinnurekendur farið vel með þá stöðu sem gildandi lagaumhverfi veitir þeim. Því miður eru allt of mikil brögð að því að atvinnurekendur hafi nýtt sér aðstöðuna til að hlunnfara starfsmenn sem hjá þeim eru á grundvelli atvinnuleyfisins, ýmist með því að hlunnfara þá í launum eða aðbúnaði eða uppihaldskostnaði hér á landi. Það er algjörlega óásættanlegt að Íslendingar eða útlendingar fari svo með fólkið sem hjá því starfar að á því sé brotinn réttur með þeim hætti sem við þekkjum. Allt of mörg dæmi eru um slíkt hér á landi á síðustu árum og ég vil undirstrika andstöðu mína og Frjálslynda flokksins við það, virðulegi forseti. Þá finnst mér einnig horfa til bóta að rýmka ákvæði fyrir afkomendur útlendinga sem hér hafa dvalist frá barnsaldri þegar þeir verða 18 ára gamlir og rýmka þau ákvæði til þess að þeir geti áfram dvalið hér án þess að þurfa að uppfylla öll þau skilyrði sem nú þarf til að hafa sjálfstætt leyfi við þessi aldursmörk. Það er sanngirnismál að ganga það skref sem lagt er til í frumvarpinu og ég vænti þess að það hljóti góðar undirtektir í þingnefnd. Rétt er að fara aðeins yfir málin til að taka af allan vafa í þeim efnum. Þetta eru viðkvæm mál sem þróast hafa á síðustu árum með miklum hraða vegna mikils innflutnings útlendinga á mjög stuttum tíma. Þau ákvæði sem stuðst er við í EES-samningnum og breyttu gildandi lagafyrirkomulagi eru að mörgu leyti í frjálsræðisátt og í samræmi við stefnu þeirra stjórnmálaflokka sem kenna sig við frjálslynda umbótastjórnmálastefnu. Hins vegar verður að gæta að meðalhófi í því eins og öllu öðru. Margir hafa flust hingað vegna atvinnu á mjög stuttum tíma og við þannig aðstæður geta komið upp vandamál. Það er fyrst og fremst vegna þess að íslenska stjórnkerfið er vanbúið til að takast á við hraða breytingu og líka vegna þess, eins og komið hefur upp, að atvinnurekendur hafa nýtt sér aðstæður til þess að hlunnfara þá sem hjá þeim starfa. Það hefur áhrif á kjör hinna erlendu starfsmanna og aðbúnað og það hefur líka áhrif á kjör annarra sem eru á vinnumarkaði. Þegar við búum við að heildarlaun eru nokkuð fjarri umsömdum launum og hver starfsmaður sækir sér drjúgan hluta af kaupinu með umsömdum launum yfir lágmarkslaunum, er hætt við að tækifæri skapist fyrir atvinnurekendur að lækka launakostnaðinn. Greidd laun hvers starfsmanns eru þá lækkuð úr því sem verið hefur á markaði niður í umsamin lágmarkslaun. Á þessu hafa verið nokkur brögð og þess vegna hefur íslenska verkalýðshreyfingin tekið við sér og leitast nú við að ná kjarasamningum og samningum við stjórnvöld sem koma í veg fyrir, eftir því sem hægt er, að almennt launastig lækki í einstökum atvinnugreinum hér á landi. Ég vænti þess að allir séu sammála um að afar óheppilegt sé að hafa glufur eins og þær sem verið hafa í kerfinu. Virðulegi forseti. Miklum fjölda útlendinga á skömmum tíma fylgja líka ýmis vandamál sem er ótengt atvinnu. Eitt af því sem töluvert hefur verið rætt um á undanförnum mánuðum er hvaða áhrif þeir hafa á íslenskt þjóðfélag. Víst er að dæmi eru um áhrif á báða vegu. Áhrifin eru til góðs að mörgu leyti vegna þess að hingað koma útlendingar og aðstoða okkur við að hrinda í framkvæmd verkum, vinna störf eða veita þjónustu sem annars væri síður hægt að veita vegna skorts á mannafla. Þeir leggja því sitt af mörkum til hagvaxtar og verðmætasköpunar í þjóðfélaginu. Þau áhrif geta líka að mörgu leyti verið misjöfn eða óþægileg fyrir almenning vegna þess að í störfunum er stundum fólk sem ekki talar íslensku til jafns við þá sem búa í íslensku málsamfélagi. Margir í íslensku málsamfélagi eru ekki vel að sér í erlendum tungumálum. Það skapar óþægindi þegar slíkar aðstæður koma upp. Við þekkjum það frá strætisvögnum eða veitingahúsum eða slíku að geta stundum ekki talað íslensku. Við þurfum að nota erlent tungumál í samskiptum við þann sem veitir þjónustuna. Mér finnst eðlilegt að fólk geri athugasemdir við það. Mér finnst líka eðlilegt að Íslendingar geri kröfur til þess að geta notað tungumál sitt í daglegum samskiptum hér á landi. Þess vegna stendur það upp á okkur að sjá til þess að þeir sem hingað koma geti sem fyrst og sem best lært íslensku. Nauðsynlegt er að hafa framboð af námsefni og fjármuni á fjárlögum til þess að búa til námsefni og gera útlendingunum kleift að stunda íslenskunámið. Það er lykilatriði til framtíðar litið að við stöndum vel að þeim málum. Því þurfum við, og kannski er það bara pólitísk afstaða mín, að leggja mikið upp úr því að viðhalda íslenskri tungu. Ég er ekki mjög hrifinn af því að vera með tvítyngt samfélag. Það er ekki endilega slæmt en ég vil frekar viðhalda íslensku samfélagi eftir því sem við getum en það er fyrst og fremst grundvallað á íslensku tungumáli. Aðrir geta haft önnur sjónarmið hvað það varðar og við því er ekkert að segja. Þau sjónarmið eiga auðvitað fullan rétt á sér eins og mitt. Ég hef því miður orðið var við neikvæða umræðu um útlendinga í kjölfar umfjöllunar í fjölmiðlum um afbrot og jafnvel mjög alvarleg afbrot. Ég dreg ekkert úr því að þeir sem slík afbrot fremja eiga auðvitað að sæta ábyrgð og hljóta þunga refsingu fyrir afbrot sín, hvort sem þeir eru Íslendingar eða útlendingar. Ég vil hins vegar gera alvarlegar athugasemdir við að umræðan fari fram á þeim nótum að líkur á afbrotum séu tengdar þjóðerni manna. Slík umræða hefur farið mjög fyrir brjóstið á mér að undanförnu og ég mótmæli henni harðlega þangað til að annað kemur í ljós sem rekur það ofan í mig nauðugan. Ég verð þá að kyngja því ef slíkar upplýsingar eru til og menn geta borið þær fram. Ég held því þó fram að hingað til hafi ekkert komið fram af beinhörðum staðreyndum eða upplýsingum sem rökstyðji að aukin tíðni afbrota eða aukin tíðni grófra afbrota hafi fylgt fjölgun útlendinga hér á landi. Þær upplýsingar sem ég hef séð, og reynt að afla mér um það mál, staðfesta það sem ég held fram í þessum efnum. Ef mikið er talað um þá staðreynd að margir útlendingar eru hér gæti það leitt til þess að fólk byggi við minna öryggi í íslensku þjóðfélagi eða að konur ættu að óttast meira um sinn hag en áður var. Ég held að það séu ranghugmyndir sem byggðar eru á misskilningi og að kveða eigi þær niður með því að draga fram þær upplýsingar sem réttastar eru. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir benti á atriði sem ég held að rétt sé að undirstrika rækilega en það afsannar að mínu viti sambandið á milli þjóðernis og afbrota. Tölur sem fyrir liggja sýna að fleiri erlendar konur hingað giftar hafa leitað til Stígamóta en sem nemur hlutfalli þeirra af mannfjölda. Ég vil ekki halda fram að það sanni það að Íslendingar séu líklegri afbrotamenn en aðrir, svo ég snúi málinu við. Það sannar einfaldlega bara ekki neitt. Það segir okkur kannski, og sérstaklega þeim sem halda hinu fram, að þetta sé ekki svona. Það eru tvær hliðar á öllum málum og við skulum halda fram þeirri hlið að meðhöndla hvern mann sem einstakling, ekki sem Íslending eða útlending, karl eða konu, heldur sem einstakling. Þannig eigum við að starfa og hugsa og þannig eiga stjórnmálamenn að tala, að undirstrika réttindi einstaklingsins og ábyrgð hans. Þeir eiga að grundvalla stjórnmálaframsetningu sína á virðingu og umburðarlyndi við einstaklinginn eins og fram hefur komið í opinberri umræðu, svo ég undirstriki það. Virðulegi forseti. Ég vildi fara rækilega yfir þessi mál til þess að ekki færi á milli mála hver afstaða mín eða flokks míns væri í þessum efnum. Aðrar raddir sem uppi kunna að vera eru auðvitað á ábyrgð þeirra sem þær setja fram. Það liggur þá fyrir hvað minn flokkur stendur fyrir og tekur undir í þessum efnum.

Herra forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er mikill pólitískur dansari og enginn er honum fremri í pólitískri snilli á því sviði. Hv. þingmaður flutti hér alveg prýðilega ræðu. Ég var sammála mörgu, ekki öllu, sem hv. þingmaður sagði. Í lok ræðu sinnar sagði hann: Þá hef ég farið yfir þetta mál og þá liggur það fyrir hvaða afstöðu minn flokkur hefur í þessum málum. Ég vil leyfa mér að efast um að þetta sé af einlægni mælt, herra forseti. Ég segi alveg eins og er að mér var oft og tíðum órótt yfir málflutningi flokks hv. þingmanns í aðdraganda kosninga. Mér fannst hann að hluta til einkennast í málflutningi einstakra manna af útlendingaandúð. Ég segi bara: Guð láti gott á vita ef rétt er hjá hv. þingmanni að þau viðhorf sem hann flutti hér séu viðhorf Frjálslynda flokksins. Þá hefur líka orðið gagnger umsnúningur á stefnu þess flokks og þá segi ég aftur: Guð láti gott á vita því að batnandi fólki er langbest að lifa. Ég vona að hv. þingmaður Jón Magnússon, sé hjartanlega sammála öllu því sem hv. þingmaður sagði, sérstaklega undir lok ræðunnar. Ég er þeirrar skoðunar að mjög miklu máli skipti, hugsanlegu mestu varðandi innflytjendur hingað til lands sem ætla að festa rætur, að taka vel utan um börnin þeirra. Rannsóknir sýna að þau eiga svolítið erfiðara, jafnvel töluvert erfiðara með að festa rætur í skólakerfinu. Það er hættulegt, bæði fyrir þau og samfélagið. Okkur ber langmest skylda til þess að tryggja framtíð þeirra. Ég kom nú aðallega upp til þess að spyrja hv. þingmann einnar spurningar. Hann sagði að talsverð brögð væru að því að sú staðreynd að hér eru margir farandverkamenn af erlendu bergi leiddi til þess að Íslendingar ættu erfitt með að fá þau laun sem þeir telja sanngjörn. Við óttuðumst það í upphafi þegar þessi mikla bylgja kom hingað í upphafi þensluskeiðsins. Ég leyfi mér þó að efast um að það hafi orðið að staðreynd. Hefur hv. þingmaður dæmi um 

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki ónýtt að vitna í postulann Tómas eins og hæstv. ráðherra gerði. Ég vil segja um afstöðu þingflokks Frjálslynda flokksins. Ég vitnaði einmitt í að afstaða okkar byggðist á því að við ættum að líta á málin út frá einstaklingnum og grundvalla afstöðuna á virðingu og umburðarlyndi. Það er einmitt sjónarmið sem hv. þm. Jón Magnússon setti fram á bloggi sínu nýlega sem menn geta kynnt sér og í ræðu sem hann flutti á fundi hjá samtökum kvenna í Frjálslynda flokknum. Ég hygg því að mönnum blandist ekki hugur um að við erum samstíga í þessum efnum, svo það liggi alveg ljóst fyrir. Virðulegi forseti. Já, ég held að töluverð brögð séu að því að atvinnurekendur hafi nýtt sér aðstæður til þess að lækka launin, í sumum tilfellum til þess að okra á hinu erlenda vinnuafli fyrir kostnað af húsnæði og öðru slíku. Ég veit ekki hvað skal segja um útbreiðsluna. Ég hef ekki neina mælistiku í þeim efnum. Ég vona einfaldlega að það sé ekki mjög útbreitt og að verkalýðshreyfingunni hafi tekist að koma í veg fyrir það. Við höfum ævinlega litið á málefni útlendinga sem vinnumarkaðsmál. Þess vegna höfum við haldið fram lagaákvæðum sem eru í gildi í íslenska lagasafninu sem gera íslenskum stjórnvöldum mögulegt að ná jafnvægi á vinnumarkaði með því að takmarka aðstreymi útlendinga á hverjum tíma. Slík lagaákvæði eru í lögum og gilda gagnvart öllum útlendingum öðrum en þeim sem eru í Evrópska efnahagssvæðinu. Það eru að mörgu leyti skiljanleg ákvæði en þau eru vinnumarkaðsákvæði.

Herra forseti. Hv. þingmaður tók eftir því að ég vitnaði í orð postulans Tómasar og það er alveg hárrétt hjá honum og ég gerði meira en það. Í síðustu viku bað ég fyrir hv. þingmanni við gröf heilags Tómasar í Péturskirkjunni í Róm og reyndar fyrir þingheimi öllum. Ég sé að máttur bænarinnar er talsverður vegna þess að mér finnst, hvort sem það er út af bæninni eða einhverju öðru, að hv. þingmenn Frjálslynda flokksins séu orðnir að betri mönnum. Hugsanlega undirstrikar það mátt rökræðunnar. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að við eigum að nálgast þetta mál út frá einstaklingunum. En, herra trúr, þá getur flokkur ekki komið og sagt að rannsaka eigi sakaferil eins einstaks hóps eins og a.m.k. einstöku þingmenn Frjálslynda flokksins gerðu fyrir kosningar. En ég er tilbúinn að gleyma því öllu. Ég segi bara eins og aðrir í postulahópnum og jafnvel æðri þeim: Komið til mín. Í húsi mínu eru mörg híbýli. Ég fagna þessum sinnaskiptum Frjálslynda flokksins. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni … 

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt að fara yfir þetta atriði sem hæstv. ráðherra nefnir, þ.e. framvísun sakavottorðs og við skulum þá kannski taka líka heilbrigðisvottorð sem var mikið rætt í aðdraganda kosninga og miklu skrökvað upp á okkur í Frjálslynda flokknum í þeim efnum. Staðreyndin er sú að þetta tvennt er hvort tveggja í gildandi lögum og á við um alla útlendinga aðra en þá sem hingað koma frá löndum Evrópusambandsins. Menn geta velt því fyrir sér hvers vegna Alþingi komst að þeirri niðurstöðu á fyrri tíð að hafa þetta í lögum. Ég held því ekki fram að þetta eigi endilega að vera í lögum. Ég held hins vegar varðandi heilbrigðisvottorð að það sé sjálfsagt að fá alla í heilbrigðisskoðun eftir að þeir koma til landsins, en mér finnst það ekki þurfa að vera skilyrði fyrir því að fá að koma til landsins. Mér finnst eðlilegt að hver maður sem hingað kemur fari í skoðun því að ef hann hefur einhvern sjúkdóm þarf hann sem fyrst að fá að vita af því svo hægt sé að meðhöndla hann og fá lækningu á honum. Það er bara heilbrigðismál en ekki útlendingamál. Varðandi sakavottorð þá skal ég ekki segja, ég er ekki með mjög stífar meiningar um hvort það eigi að vera í lögunum, hvorki gagnvart borgurum Evrópusambandsins né öðrum borgurum jarðarinnar eins og þó er hér á landi. Yfir 6 milljarðar manna búa utan Evrópusambandsins og þeir verða allir að framvísa sakavottorði þegar þeir koma til landsins. Ég held að leitast ætti við að finna þægilegri leiðir til að hver einstaklingur geti dregið fram sögu sína þegar um það er beðið því að það er í sjálfu sér líka eðlilegt að þeir sem ráða fólk í vinnu geti haft upplýsingar um starfsmenn sína hvort sem þeir eru Íslendingar eða útlendingar. Ég held að þetta atriði eigi ekki að meðhöndlast sem þjóðernismál heldur bara sem almennt öryggismál sem gildi gagnvart öllum.

Herra forseti. Ég vildi aðeins koma upp til að leiðrétta hlut okkar í Frjálslynda flokknum þessi útlendingamál. Í kosningabaráttunni í vor vorum við ásakaðir um neikvæðni gagnvart þeim en það vildi svo skemmtilega til að strax eftir kosningar tók ríkisstjórnin upp það sem við höfðum verið að leggja til, þ.e. að fresta hugsanlegri komu fólks hingað frá Rúmeníu og Búlgaríu, og nýtti sér þann frest sem við lögðum til að yrði nýttur á frjálsu flæði og það sem við höfðum lagt mikla áherslu á, að íslenska skólakerfið eða íslenskt menntakerfi setti peninga í það að kenna útlendingum íslensku. Þetta hvort tveggja var tekið upp eftir tillögum okkar og var af því góða en við lágum undir því ámæli að við værum á móti útlendingum og var beinlínis sagt um okkur að við værum útlendingahatarar. Þess vegna finnst manni hart hvernig núverandi stjórnarflokkar brugðust við og voru með ómerkilegan áróður gegn Frjálslynda flokknum í kosningabaráttunni. Það er því skemmtilegur vinkill á þessu að þeir tóku upp það sem við lögðum til í kosningabaráttunni strax eftir kosningar. Þetta er ekkert nýtt í pólitíkinni. Við höfum tekið eftir því að Samfylkingin og hæstv. iðnaðarráðherra taka U-beygju í hverju málinu á fætur öðru og vita ekki í hvora löppina þeir eiga að stíga í mörgum málum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um aðgerðir til að auka hlut kvenna í sveitarstjórnum. Flutningsmenn tillögunnar auk þeirrar sem hér stendur eru hv. þingmenn Kolbrún Halldórsdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir, Katrín Júlíusdóttir, Guðjón A. Kristjánsson og Magnús Stefánsson. Í tillögunni kemur fram að Alþingi álykti að félagsmálaráðherra feli Jafnréttisstofu það verkefni að hrinda af stað aðgerðum í því skyni að efla hlut kvenna í sveitarstjórnum. Staða kvenna og karla er að mörgu leyti mjög ósambærileg á Íslandi og vil ég nefna nokkur dæmi áður en ég fer yfir sjálfa tillöguna. Það er ljóst að auðvelt er að benda á launamun kynjanna. Konur eru að meðaltali með lægri laun en karlar á Íslandi og þar munar líklega 15–18%. Sú staða veldur því að á hverju ári og við ákveðin tækifæri fara konur í kröfugerð til að mótmæla þessari stöðu og krefjast jafnra launa fyrir jafnverðmæt og sambærileg störf og karlar sinna. Það hefur verið mjög mikill kraftur í þessari kröfugerð, launamunurinn hefur minnkað að einhverju marki en alls ekki eins mikið og við höfðum vonast til, því miður. Ríkisstjórnin hefur sett það í stefnu sína að reyna að minnka launamun kynjanna um allt að helming, ef ég man hvernig þetta er orðað, og vonandi sjáum við því einhverjar breytingar í þessu, því að það verður að segjast eins og er að það hefur gengið ótrúlega hægt að minnka þennan launamun. Ég vil líka nefna að konur verða miklu frekar fyrir barðinu á heimilisofbeldi en karlar á Íslandi eins og í öllum öðrum samfélögum Það er ljótur blettur á okkar samfélagi og það er mál sem við þurfum líka að taka á og laga. Í þriðja lagi vil ég nefna að konur hafa of lítil áhrif í samfélaginu. Þær hafa of lítil áhrif í stjórnmálum, þær eru of fáar og komast yfirleitt ekki jafnhátt og hratt til valda og karlar almennt og eru því of áhrifalausar þar. Þær hafa líka allt of lítil áhrif í atvinnulífinu almennt, þær eru ekki nógu sýnilegar í forustu þar almennt. Konur hafa líka mun minni efnahagsleg völd en karlar, maður sér það á öllum tölum sem hægt er að vitna í að konur hafa afar lítil efnahagsleg völd miðað við karlana. Í fjórða lagi langar mig að nefna fjórða valdið, þ.e. fjölmiðlana. Það er alveg ljóst að fjölmiðlar hafa geysilega mikið vald í nútímasamfélagi og líklega miklu meira vald en menn hafa séð áður. Fjölmiðlar eru því mikilvægt vald, fjórða vald, og ég tel að það sé eitt af þeim mikilvægu verkefnum sem bíða okkar í jafnréttisbaráttunni á næstu árum að breyta valdahlutföllum bæði yfir fjölmiðlum og innan þeirra. Það þarf að koma konum meira til áhrifa innan fjölmiðlana og maður spyr sig: Af hverju er öllum mikilvægustu fjölmiðlum landsins meira og minna stjórnað af körlum? Ég vona að jafnréttissinnar og þeir sem sjá hvernig þessi staða er einhendi sér í að vinna að fullu jafnrétti hjá fjölmiðlum landsins. Það mundi flýta mjög fyrir góðum árangri á öðrum sviðum jafnréttisbaráttunnar. Varðandi tillöguna vil ég líka nefna að í ár, 2007, eru nákvæmlega 100 ár síðan Bríet Bjarnhéðinsdóttir ásamt nokkrum öðrum konum stofnaði Kvenréttindafélag Íslands á heimili sínu að Þingholtsstræti 18 í Reykjavík. Af því tilefni var haldin mikil hátíð fyrr á árinu og í þar síðustu viku var afhjúpaður minnisvarði um Bríeti Bjarnhéðinsdóttur og hennar mikla framlag til kvenréttindamála. Það var mjög hátíðleg athöfn og skemmtileg saga hvernig hún kom til. Það var þannig að í göngu um kvennaslóðir sem farin er árlega, en þá taka konur sig til og ganga um svokallaðar kvennaslóðir í Reykjavík, kom Auður Styrkársdóttir, forstöðumaður Kvennasögusafnsins, því á framfæri að ekki væru til neinir minnisvarðar um konur á Íslandi á sambærilegan hátt og af körlum og þá var Bríet Bjarnhéðinsdóttir sérstaklega nefnd til sögunnar. Þetta varð til þess að félagsmálaráðherra á þeim tíma ásamt mér sem þá var umhverfisráðherra fluttum tillögu um þetta í ríkisstjórn. Hún var samþykkt, þ.e. að reisa minnisvarða til að heiðra starf Bríetar og sá minnisvarði var afhjúpaður um daginn. Nú geta konur því farið í Þingholtsstrætið þar sem þessi minnisvarði er, sem Ólöf Nordal listakona gerði, og notað þennan stað til ýmissa samkomuhalda og þegar eitthvað stendur til. Bríet lagði mjög mikla áherslu á að konur fengju fullt stjórnmálajafnrétti á við karlmenn, að þær fengju kosningarrétt, kjörgengi og rétt til embætta og atvinnu með sömu skilyrðum og karlar. Þetta var á dagskrá Kvenréttindafélagsins á sínum tíma og er enn. Árið 1915 fengu konur, 40 ára og eldri, kosningarrétt og árið 1920 fengu konur almennan kosningarrétt til jafns við karla. Konur hafa því ekki haft kosningarrétt í mjög langan tíma á Íslandi, virðulegi forseti. En á þessum tíma kom strax fram andstaða við að konur væru í pólitík. Í blaðinu Ingólfur frá árinu 1911 réðst einn höfundur blaðsins mjög harkalega á þá hugmynd að konur ættu að fara í stjórnmál og hann taldi að meiri hluti íslenskra kvenna væri mótfallinn því. Réttindin voru talin óheillavænleg fyrir giftar konur, ógiftar mættu ef til vill fást við pólitík þótt það væri óeðlilegt en þær yrðu þá helst að undirgangast það að gifta sig aldrei. Þannig var viðhorfið á þeim tíma. Alveg ótrúlegt að lesa þetta í dag, virðulegi forseti. Bríet skrifaði fyrstu blaðagreinina á opinberum vettvangi sem kona skrifaði og hún hélt líka fyrsta fyrirlesturinn sem kona hélt á Íslandi og hann hét Fyrirlestur um hagi og réttindi kvenna. Maður átti að borga 50 aura fyrir að fá að hlusta á hann. Þannig að sagan er nú skemmtileg þegar skoðað er hvernig konur börðust fyrir réttindum sínum hér fyrr á síðustu öld. Í þeirri tillögu sem hér er til umfjöllunar er mjög mikilvægt að undirstrika það að næstu sveitarstjórnarkosningar verða árið 2010, þ.e. eftir þrjú ár og það er alveg ljóst að konur eru hvorki nógu margar í sveitarstjórnum né á Alþingi. Það þarf að bæta hlut þeirra af því það er ekki hægt að tala um þroskað lýðræði í nokkru samfélagi fyrr en konur eru nokkurn veginn til jafns við karla í stjórnmálunum og þá á ég við að hlutfall kvenna sé a.m.k. 40%. Við höfum ekki náð því, virðulegi forseti, og því er eðlilegt að Jafnréttisstofu verði falið það verkefni að stýra aðgerðum til þess að ná því hlutfalli til þess að reyna að flýta fyrir þeirri ótrúlega hægu þróun sem á sér stað. Ef við skoðum tölurnar sem koma fram í þingsályktunartillögunni, þá sjáum við að konur í sveitarstjórnum eru núna 35,9% og þeim hefur fjölgað hægt og bítandi en það gengur þó allt of rólega. Það er líka staðreynd að við búum við svokallað glerþak í eiginlega öllum vestrænum ríkjum, en glerþak er það kallað að þegar konur komast í hlutfallið 30–35% þá er eins og ekki náist að bæta það hlutfall. Það er eins og það sé eitthvert þak sem við rekum höfuðið upp undir. Og hlutfallið fer að sveiflast upp og niður þegar því hlutfalli er náð. Það er einmitt það sem gerðist í alþingiskosningunum. Við sáum að t.d. árið 1999 jókst hlutur kvenna á Alþingi mjög verulega. Þá var sams konar verkefni í gangi og verið er að leggja til að sett verði af stað nú. Það var verkefni sem sú er hér stendur flutti fram sem þingsályktunartillögu á sínum tíma og þótti mjög óvenjulegt að fá hana samþykkta af því að það er nú ekki verið að samþykkja hér þingsályktunartillögur frá þingmönnum í löngum bunum. Að þeirri tillögu stóðu fulltrúar úr öllum flokkum og hún var samþykkt. Verkefnin fóru af stað. Það voru miklar auglýsingaherferðir til að hafa áhrif bæði á umræðuna í samfélaginu og prófkjör og annað. Menn muna kannski eftir myndunum sem þá voru sýndar, það voru mjög óhefðbundnar myndir af stjórnmálaforingjum í alls konar hlutverkum, sem voru skemmtilegar blaðaauglýsingar. Það voru haldin námskeið í ræðumennsku fyrir konur sem höfðu áhuga á að starfa í pólitík. Það var sendur út sjónvarpsþáttur um þetta efni og það var miklum þrýstingi beitt á flokkana. Þetta varð til þess að konum fjölgaði um 10% milli kosninga. Konur eins og hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, hafa sagt opinberlega að þetta verkefni hafi m.a. orðið til þess að hún náði mjög góðum árangri í prófkjöri. Verkefninu lauk og því var ekki viðhaldið þrátt fyrir að mjög margir óskuðu eftir að þetta yrði stöðugt verkefni. En það var ekki tekið vel undir það, því miður, þannig að því lauk. Í kosningunum þar á eftir, árið 2003, kom mikið bakslag en þá féll prósentan niður í rúmlega 30%, sem sagt úr 35% niður í 30%. Það kom bakslag upp á 5%. Þetta er auðvitað eitthvað sem við viljum ekki sjá og við viljum ekki sjá þetta eiga sér stað í næstu sveitarstjórnarkosningum. Þess vegna tel ég brýnt að við förum út í þetta verkefni. Ég vil líka, virðulegur forseti, þar sem hér er verið að tala um lýðræðið og hversu mikilvægt sé fyrir lýðræðið að konur séu í forustu og að þær séu til jafns við karla í stjórnmálum, benda á að það eru tveir karlmenn í salnum og þeir sitja báðir fyrir aftan þá er hér stendur. Í sætum þingmanna í salnum eru fjölmargar konur en ekki einn einasti karlmaður og ef þeir heyra þetta í kaffistofunni eða í matsalnum þá mega þeir alveg hópast hingað og taka þátt í umræðunni því að mér er sagt að í öllum flokkum séu menn sammála um að það sé æskilegt að konur taki þátt í stjórnmálum. Þess vegna er kannski eðlilegt að karlmenn taki þátt í þessari umræðu líka. Það er alveg ljóst að þetta bakslag varð til þess að menn fóru að leita skýringa. Sú sem hér stendur og fleiri stjórnmálamenn hafa talið að ein skýring gæti verið sú að þeim flokkum sem buðu upp á fáar konur í alþingiskosningunum 2003 var refsað, þ.e. konur kusu þá flokka í minna mæli. Það var sérstaklega einn flokkur sem missti konur út og það átti sér stað í prófkjörum, það var Sjálfstæðisflokkurinn. Þar duttu konur út í talsverðum mæli í prófkjörum. Ungu karlarnir sem höfðu náð góðum árangri í prófkjörunum ruddu konum frá, öflugum konum sem höfðu verið hér í þinginu þannig að þær féllu niður listann. Þarna liggur stærsti hluti skýringarinnar, ef maður skoðar hlutföllin. Við þurfum að vera vakandi fyrir því að prófkjörin geta haft svona áhrif þó að ég telji reyndar að prófkjör geti líka verið góð fyrir konur en almenningur þarf virkilega að skynja að nú sé kominn tími á að konur komist í auknum mæli til áhrifa við stjórn landsins, eða stjórn sveitarfélaga og komi þá og hópist til að kjósa konur í prófkjörunum. En í umræddu prófkjöri virtust ungu karlmennirnir standa saman að einhverju leyti um að kjósa sig og sína vini sem voru að sækjast eftir áhrifum. Fjölmiðlarnir á þessum tíma, og svo sem yfirleitt, hafa líka endurspeglað svolítið þennan lýðræðishalla en í fjölmiðlum er hlutfallslega rætt meira við karla en við konur. Fjölmiðlarnir segja stundum sér til varnar að konur séu færri þannig að það séu færri til að tala við. En í þessari kosningabaráttu og í þessari prófkjörsbaráttu er ekki hægt að notast við þá afsökun, það er ekki hægt að segja að hún hafi átt við af því þarna voru konur sem gáfu kost á sér. Það var alveg hægt að sjá samhengi þarna á milli, miðað við konurnar voru þessir ungu karlar sem voru að berjast við þær um sæti mjög oft í hinum svokölluðu kjaftaþáttum eða umræðuþáttum í sjónvarpi eða útvarpi. Sumir gengu svo langt að kalla niðurstöðuna úr prófkjörunum og svo niðurstöðurnar úr kosningunum, að kjaftaþættirnir hafi sigrað, þ.e. að þeir sem voru áberandi þar þeir voru kosnir. Þetta er því eitthvað sem ég tel að stjórnmálaflokkar og fjölmiðlar þurfi að huga betur að, þ.e. að koma á meira jafnvægi að þessu leyti. En virðulegi forseti. Ég tel að þessi þingsályktun sé mjög mikilvæg. Ég veit að hæstv. 

Herra forseti. Mig langar að ræða þingsályktunartillögu sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir mælti hér fyrir en hún, ásamt nokkrum öðrum þingmönnum, er flutningsmaður á tillögu um aðgerðir til að auka hlut kvenna í sveitarstjórnum. Ég er mjög ánægð með að þessi þingsályktunartillaga sé komin fram og efnislega er ég mjög sammála því sem í henni stendur. Og eins og hv. þingmaður kom að í ræðu sinni þá virðist það stundum vera þannig í jafnréttisbaráttunni, eða maður upplifir það þannig það sé stundum tekið eitt skref áfram og tvö aftur á bak. Tölur varðandi hlutfall kvenna í sveitarstjórnum og á Alþingi sýna það svart á hvítu að um leið og einhver árangur næst, um leið og konur eru að komast upp að ákveðnu glerþaki þá er eins og eitthvað gerist í næstu kosningum og við förum þessi skref aftur á bak. Ég held að það sé eitthvað sem virkilega þarf að koma til skoðunar og kannski eigum við bara að viðurkenna það að þrátt fyrir allt er þessi málaflokkur þannig að við þurfum alltaf að vera á vaktinni. Við þurfum alltaf að vera á jafnréttisvaktinni. Sú sem hér stendur hélt erindi ekki alls fyrir löngu á vettvangi félagasamtaka hér í borginni þar sem ég var einmitt beðin að koma og ræða um jafnréttismál. Ég get sagt það alveg eins og er að þegar ég settist niður og var að skrifa erindi mitt, þá þyrmdi yfir mig. Vegna þess að mér fannst þegar ég er að ræða þennan málaflokk þá er eins og það sé alltaf verið að segja sömu hlutina. Við erum alltaf að tala um sömu hlutina aftur og aftur. Við erum alltaf að tala um að aðgerða sé þörf. Við erum alltaf að tala um það að við þurfum að vera á vaktinni. Og satt best að segja þá verður það stundum lýjandi og þreytandi og manni finnst eins og enginn árangur hafi náðst í þessum málaflokki. Þess vegna fagna ég mjög að hv. þingmaður skuli koma með þetta mál hér og sýna það að hún er á jafnréttisvaktinni eins og fleiri í þessu landi. Við sjáum það bara á þeim fjölda kvenna sem nú situr á Alþingi að konum hefur fækkað. Til að mynda í mínum þingflokki, þingflokki Samfylkingarinnar, er staðan í dag þannig að við erum eingöngu þrjár sem teljumst vera óbreyttar þingkonur þess flokks. Hinar þrjár eru allar ráðherrar. Ég hygg að svipað sé upp á teningnum hjá flestum öðrum þingflokkum nema ef vera skyldi Frjálslynda flokknum þar sem engin kona er í þeirra þingflokki. En ég segi þetta bara til þess að minna okkur á að þetta er mál sem alltaf þarf að vera á vaktinni út af. Það er nú svo skemmtilegt af því ég stend hér í þessum ræðustól núna og er að ræða þetta, að þá komst í hámæli í gær þingsályktunartillaga sem ég flyt varðandi það að skoða möguleikana á að taka upp kynhlutlausara starfsheiti á ráðherra en notað er í dag. Ég hef satt best að segja varla haft tíma til að sinna þingstörfum í dag vegna þess að viðbrögðin sem ég hef fengið við þessari, að mínu áliti, litlu og sakleysislegu tillögu, eru gríðarleg og mun meiri en ég átti von á. Og sum þeirra einkennast því miður, vil ég leyfa mér að segja, af mjög mikilli karlrembu. Ég hef fengið viðbrögð, mjög hörð viðbrögð frá mörgum körlum sem hafa m.a. gagnrýnt mig fyrir það hvort ég hafi ekkert annað við tíma minn að gera en að eyða tíma þingsins í að ræða svona mikið dellumál. Ég hef verið mjög hugsi yfir þeim viðbrögðum sem ég hef fengið varðandi þetta vegna þess að það þótti að sjálfsögðu ekkert mál þegar að karlar hösluðu sér völl í Fósturskólanum að breyta nafni þeirrar stéttar í leikskólakennara eða breyta nafni hjúkrunarkvenna í hjúkrunarfræðinga o.s.frv. En um leið og tekið er lokið af því að orða þetta eða kalla eftir áliti færustu sérfræðinga, þá ætlar allt vitlaust að verða og allt um koll að keyra. Því það er nú bara þannig þrátt fyrir allt að kona getur aldrei verið herra né karl verið frú. Málfræðilega gengur þetta ekki upp og þess vegna tel ég fulla ástæðu til þess að skoða þetta. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir kom inn á margt í ræðu sinni, m.a. launamuninn og launamálin. Launamunur kynjanna er eitt stærsta jafnréttismál samtímans og við verðum að taka á því hér á Alþingi og ég er sammála þingmanninum varðandi það. En það er skemmtilegt að í gær þegar ég sá að þetta mál var hér á dagskrá í dag þá fékk ég sent í hólfið mitt blað, Hafnarblaðið kom út í gær í tilefni af afmæli hafnarinnar og í því er m.a. viðtal við Guðmund J. Guðmundsson heitinn. Í greininni er mynd af Guðmundi heitnum undir fyrirsögninni: Síðasta karlrembuvígið fallið. Það er ekki ýkja langt síðan að Guðmundur J. Guðmundsson heitinn sat í hafnarstjórn Reykjavíkur og mig langar aðeins, herra forseti, að vitna í, svona til marks um það að þrátt fyrir allt þá hefur ýmislegt breyst í þessum málum. Guðmundur gerir góðlátlegt grín að sjálfum sér og segir í þessari grein, með leyfi forseta: „En hafnarstjórn hefur aldrei verið við kvenmann kennd. Í öllu þessu kvennafargani skákar svo íhaldið öðrum flokkum meira að segja kvennaframboðinu og tilkynnir að kona verði næsti formaður hafnarstjórnar Reykjavíkur. Fyrr má nú skáka en máta!“ Þetta segir Guðmundur J. í tilefni af því að Ingibjörg Rafnar var þá fyrst kvenna, fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins, til að taka við embætti formanns hafnarstjórnar á þessum tíma og þótti mjög merkilegt. Ég hvet alla þingmenn til þess að lesa þessa grein sem er fantaskemmtileg aflestrar og síðar í henni segir Guðmundur, með leyfi forseta: „Kvenmaður hefur fram til þessa aldrei fengið að koma á hafnarstjórnarfund nema fagrar stúlkur sem reitt hafa fram fyrir stjórnarmenn kaffi og bakkelsi. Þá hafa hafnarstjórnarmenn sett upp virðulegan þreytusvip en þó horft á þær með aðdáunarblik í augum og hefur mér virst þeim vel líka. Svo notað sé rauðsokkumál þá er þetta hinn versti „pungrottu“-hugsanagangur sem hugsast getur.“ Það er skemmtilegt að þetta blað skuli akkúrat berast þegar við erum að ræða þetta hér í þinginu en segir sína sögu varðandi það hvað hlutirnir þrátt fyrir allt hafa breyst á ekki lengri tíma.

Virðulegi forseti. Ég fagna eins og aðrir frumkvæði hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur í þessu máli. Hún hefur áður sýnt viðlíka frumkvæði þegar hún lagði fram árið 1996–1997, að mig minnir, þingsályktunartillögu um að efla hlut kvenna á Alþingi en sú tillaga var samþykkt. Í framhaldinu var skipuð þverpólitísk nefnd, eins og hv. þingmaður greindi frá, sem einhenti sér í verkefnið og skilaði mjög góðum árangri. Það sýndi sig í kosningunum 1999 þegar við slógum met í hlut kvenna á þingi. Virðulegi forseti. Ég segi það sama nú og ég sagði þegar við ræddum hið byltingarkennda jafnréttisfrumvarp hæstv. félagsmálaráðherra: Það hryggir mig mjög að við skulum endalaust þurfa að standa í þessu ströggli. Það hryggir mig að þurfa að standa í þessu. Í barnslegri einlægni hélt ég fyrir tíu árum, rúmlega tvítug að aldri, að ég þyrfti ekki að standa í þessum sporum í dag, að þurfa endalaust að standa vakt um þessi mál. Maður trúði því einhvern veginn að þessir hlutir yrðu komnir í lag. Það sama á örugglega við um konur, og jafnréttissinnaða karla, tugi ára aftur í tímann. Þau hafa án efa vonað að við þyrftum ekki að standa í þessari umræðu aftur og aftur. Virðulegi forseti. Hlutur kvenna á þingi og í sveitarstjórnum er að mínu mati mikið áhyggjuefni. Íslenskt samfélag stendur mjög framarlega á mörgum sviðum og því finnst mér þessi tala, að við komumst ekki upp fyrir þetta glerþak á Alþingi, sem virðist vera við 35%, til skammar fyrir íslenskt samfélag. Mér finnst það smánarblettur á yfirbragði okkar út á við sem þjóðar. Á þessu verður að gera verulega bragarbót og með þverpólitískum hætti. Mér líkar vel sú nálgun sem hér kemur fram, enda er ég meðflutningsmaður hv. þingmanns í þessu máli. Virðulegi forseti. Ég vil nefna annað þessu tengt. Ég held að það sé ekki einungis áhyggjuefni hve fáar konur taka þátt í stjórnmálunum. Það er líka sérstakt rannsóknarefni að konur virðast staldra skemur við í stjórnmálum en karlar. Ég held að það sé rannsóknarefni, sem við þyrftum að skoða vel. Við þurfum að fara yfir ástæðurnar, bera saman þá karla og þær konur sem eru í stjórnmálum, hversu lengi þau hafa verið í stjórnmálum og hvaða framgang konur hafa fengið miðað við karlana. Ég tel að þar sé gríðarlega mikill munur á. Virðulegi forseti. Ég verð að nefna, eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi áðan, að fyrirmyndir skipta gríðarlega miklu máli. Við erum að verða býsna rík af fyrirmyndum ef horft er á ríkisstjórnina. Ég nefni flokkinn minn sem er með sex ráðherra og þar af eru þrjár konur og þrír karlar, sem ég tel vera gríðarlega mikilvægt skref. Ég ætla að leyfa mér að halda áfram að láta mig dreyma. Ég vona að eftir 10 ár héðan í frá komi sú staða upp að fyrir tilviljun verði meiri hluti ráðherra konur en ekki karlar, og það verði ekki vegna þess að við höfum þurft að beita handafli heldur fyrir einskæra tilviljun. Fram að því, virðulegi forseti, verðum við að standa mjög vel vaktina. Við megum ekki líta undan á jafnréttisvaktinni. Á Alþingi lækkaði hlutfall kvenna milli kosninga 1999 og 2003. Ég vil líka nefna að fyrirmyndir skipta máli á fleiri stöðum en eingöngu í hópi ráðherra. Það skiptir líka máli hvernig hið opinbera skipar í nefndir og ráð á sínum vegum og í stjórnir fyrirtækja. Þar hef ég reynt að standa jafnréttisvaktina með því að spyrjast fyrir um þessa hluti, þ.e. hver kynjaskiptingin er í nefndum og ráðum á vegum ráðuneytanna. Niðurstaðan sem ég fékk fyrir um ári var vægast sagt sorgleg. Í ljós kom að meira en helmingur ráðuneytanna var með áberandi mikið fleiri karla í nefndum sínum og voru margar nefndir hreinar karlanefndir. Landbúnaðarráðuneytið var sýnu verst með um 84 eða 86% - ég er að fara með þetta eftir minni - karla í nefndum, ráðum og stjórnum á sínum vegum. Virðulegi forseti. Árið 2006 var staðan með þessum hætti í ráðuneyti á Íslandi. Það skiptir mjög miklu máli hvað varðar fyrirmyndir að hið opinbera standi sig í þessum efnum. Það er ekki rétt að það vanti konur til að sinna þessum störfum, konur eru mjög oft varamenn í sömu stjórnum, nefndum og ráðum. Það eru bullandi hæfar konur út um allt í samfélaginu. Ég held að hið opinbera og ráðuneytin eigi að ganga á undan með góðu fordæmi í þessum efnum, vera sönn og góð fyrirmynd fyrir fyrirtækin í landinu og fyrir einkageirann. Ég mun halda áfram að spyrja þessara spurninga. Það tilkynnist hér með, ef einhverjir ráðherrar þurfa að fara að lagfæra hlutfallið í nefndum sínum og ráðum, að ég mun aftur bera fram þessar spurningar að ári til að taka stöðuna og sjá hver þróunin hefur verið. Ég vona svo sannarlega, og hef reyndar fulla trú á því, að við munum ekki sjá tölu eins og við sáum hjá hæstv. fyrrverandi landbúnaðarráðherra, að hátt í 90% hlutfall í nefndum og ráðum verði karlar. Virðulegi forseti. Ég læt þetta duga í bili. Ég fagna umræðunni og vona svo sannarlega að málið eigi eftir að fara í gegn sem og einnig hið byltingarkennda jafnréttisfrumvarp hæstv. félagsmálaráðherra. Ég sé að umræðan um jafnréttismál á eftir að verða fyrirferðarmikil á þessu þingi og ég fagna því mjög.

Hæstv. forseti. Ég sat og hlustaði af athygli á ræðu hv. þingmanns og á umræðurnar allar enda einn af meðflutningsmönnum á þessari góðu tillögu. Mig langar að segja örfá orð í andsvari vegna þess að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir lýsti áhyggjum sínum yfir því að konur tolla skemur í stjórnmálum en karlar. Ég held að þetta sé rétt hjá hv. þingmanni og deili þessum áhyggjum með henni. Nú langar mig, úr því að ég hef tækifæri til, að spyrja kraftmikla, unga stjórnmálakonu, sem er á sínu öðru kjörtímabili á Alþingi Íslendinga: Hver er hennar skýring á því?

Virðulegi forseti. Stórt er spurt en spurningin er engu að síður mjög mikilvæg og ég þakka fyrir hana. Í fljótu bragði get ég nefnt álag. Við vitum að heimilisábyrgðin hvílir enn að miklu leyti á konum og ég held að mikið álag sé ein skýring. Það skiptir líka máli hvernig fjölmiðlar fara með konur, það hefur heilmikið að segja. Ég gæti einnig nefnt fleiri þætti. Ég vil nefna annað, sem ég nefndi reyndar líka í ræðu minni, en það er framgangur í stjórnmálum. Hann getur haft heilmikið að segja. Ég nefni hér hugsanlegar þrjár ástæður, allt mjög óáþreifanlegar ástæður en engu að síður atriði sem við þurfum að skoða gaumgæfilega. Mér finnst það ekki síður áhugaverður punktur að skoða hver staða þeirra kvenna, sem þó koma inn í stjórnmálin, er og hver framgangur þeirra er í stjórnmálunum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir afar greinargott svar. Ég held að hún hafi lög að mæla í svari sínu. Hún nefnir fjórar ástæður þess að konur tolla skemur í stjórnmálum en karlar. Í fyrsta lagi nefnir hún álag. Í öðru lagi að heimilisábyrgð hvíli enn meira á konum en körlum. Í þriðja lagi nefnir hún meðferðina sem konur fá í fjölmiðlum. Í fjórða og síðasta lagi nefnir hún framgang kvenna innan stjórnmálaflokkanna. Allt eru þetta mjög veigamikil atriði sem ég held að fjölmiðlar, stjórnmálaflokkarnir og við öll sem á umræðuna hlýðum þurfum að taka með okkur sem veganesti í áframhaldandi umræður og lausn.

Virðulegur forseti. Mig langaði að byrja á að þakka hv. flutningsmönnum fyrir þingsályktunartillöguna. Ég tel hana afar góða og ég tel þær umræður sem hér hafa farið fram hafa verið einstaklega gefandi og fræðandi en því miður ekki skemmtilegar. Það er, eins og margir hafa komið að, ekki skemmtilegt að þurfa að taka þátt í þessari umræðu á hverju einasta ári. Ég get ímyndað mér að þær ykkar - ég segi þær, jú þarna er karlmaður, - sem hafa staðið í þessu lengur og eruð eldri að árum séuð orðnar enn þreyttari en ég á að þurfa að taka þetta mál upp aftur og aftur. Komið hefur verið inn á mjög fróðleg atriði og nefni ég sérstaklega prófkjör og fjölmiðla sem við höfum rætt um. Mikið hefur verið rætt um hvort prófkjörið henti kvenmönnum síður og mér finnst þurfa að dýpka þá umræðu. Þar held ég að tillaga til þingsályktunar, um að Jafnréttisstofa taki allt verkefnið að sér, sé einstaklega góð. Við þurfum ekki bara að kanna hvort konur komi verr út úr prófkjörum heldur þurfum við að sjá af hverju og hvað við ætlum þá að gera í því? Það getur varla verið lausnin að halda áfram með prófkjör þegar fyrir liggur að konur koma verr út úr þeim en karlmenn. Varla er það sanngjarnt. Fjölmiðlafólk kvartar og kveinar þegar það er gagnrýnt fyrir að taka færri konur í viðtöl og segir þá gjarnan að konur gefi ekki kost á sér. Þá þarf fjölmiðlafólk að velta því fyrir sér hverju það sæti og hvað við getum gert til að styrkja konur þannig að þær þori og vilji koma fram í fjölmiðlum. Það eru ekki færri konur sem hafa merkilega hluti að segja og geta komið fram í umræðuþáttum í sjónvarpi en karlmenn. Konur eru helmingur þjóðarinnar og það er mikið réttlætismál að fleiri konur gefi kost á sér til starfa í stjórnmálum. Og ekki er nóg að gefa kost á sér, við þurfum líka að gefa þeim konum sem sækjast eftir því sæti ofarlega á lista þannig að þær nái í áhrifastöður í þjóðfélaginu. Eins og hv. flutningsmaður, Siv Friðleifsdóttir, sagði vantar töluvert upp á að við getum talað um að hlutfall kvenna í stjórnmálum sé eðlilegt, hvort sem verið er að tala um sveitarstjórnarstigið eða Alþingi. Það er, eins og við vitum öll, ekki af því að konur eigi síður erindi inn í stjórnmálin, hafi síður áhuga eða séu síður hæfar. Enginn reynir að halda slíku fram í dag eða að minnsta kosti mjög fáir. Orsakanna er augljóslega að leita í því að við konur höfum fengið þau skilaboð í aldanna rás að við eigum minna erindi upp á dekk og að við eigum að halda okkur á öðrum vígstöðvum. Þó að staðan sé ekki þannig nú hefur þetta bergmál úr sögunni engu að síður áhrif á okkur. Það að hlutfallið hafi hækkað frá því fyrir 20 árum, 40 árum eða 60 árum þýðir ekki að nú ætlum við bara að sitja og bíða og sjá til hvernig staðan verður eftir nokkra áratugi, hvort dóttir mín fái sömu tækifæri og karlmenn eða hvort barnabarnið hennar fái það. Við þurfum að grípa til aðgerða, eins og sagt hefur verið hér, og við höfum svo sem gert það áður. En við þurfum alltaf að vera á vaktinni og stíga skref í hvert einasta skipti sem við sjáum að hallar á. Hvetja þarf konur og aðstoða þær til að komast áfram í heimi stjórnmálanna sem er karllægur. Með því móti erum við ekki einungis að tala um rétt kvenna til að sinna þessum störfum heldur einnig um rétt samfélagsins til að njóta starfa kvenna og rétt þjóðarinnar til að hagsmunir allra verði hafðir að leiðarljósi við ákvörðunartöku. Ég kem því hingað upp til að segja að ég styð þingsályktunartillöguna og einnig flokkur minn, Vinstri hreyfingin – grænt framboð.

Hæstv. forseti. Ég verð að fagna því að þeim hefur fjölgað af hinu kyninu í salnum frá upphafi umræðunnar og vil kannski leyfa mér að segja að það segir e.t.v. meira en mörg orð að konur eru í meiri hluta í salnum og konur hafa frekar tekið til máls en karlmenn. Kannski höfum við einfaldlega meiri áhuga á þessu máli vegna þess að það snertir okkur með öðrum hætti en þá. Hér var rætt um sjónarmið. Ég held að það skipti meginmáli hvort heldur á Alþingi, í sveitarstjórnum eða hvar sem er, í skólum, leikskólum, grunnskólum, framhaldsskólum og háskólum, að sjónarmið karla og kvenna komi fram. Þess vegna skiptir máli að á þessum starfsvettvangi séu konur jafnt sem og karlar, hæfar konur og hæfir karlar. Það er meginmarkmiðið með því að fjölga konum hvar sem er að sjónarmið kvenna skipta ekkert síður máli en sjónarmið karla og hvernig við lítum á málin. Stundum lítum við eins á þau en það skiptir máli að í samfélagi þar sem tvö kyn búa ráði sjónarmið beggja Ég er hins vegar afar hlynnt prófkjörum, einfaldlega vegna þess að þau veita fólki frelsi til að taka þátt og bjóða sig fram í stjórnmálum. Ég var persónulega svo lánsöm að mér gekk ágætlega í prófkjörum. Ég hef farið í þau tvö. Ég hlaut fyrsta sæti í fyrra prófkjörinu, sóttist eftir þriðja sæti í því seinna og fékk sjötta og sit nú á þingi ásamt þremur konum úr Suðvesturkjördæmi fyrir minn flokk og þremur körlum. Meira jafnrétti er vart hægt að hugsa sér ef litið er til þess. Ég er hins vegar algjörlega andsnúin kynjakvóta á lista, það er bara andstætt minni hugsun að svo sé skipað á lista. Aftur á móti hef ég áhyggjur af því hvers vegna fleiri konur gefa ekki kost á sér í pólitík, í sveitarstjórnir, til Alþingis. Ég hef áhyggjur af því. Ég held að við þurfum líka að fara að skoða hvort það geti frekar verið starfsvettvangurinn og hvernig hann er uppbyggður, heldur en hitt að konur nái ekki endilega árangri. Ég er ansi hugsi yfir þessu og ég held að í mörgum tilvikum heilli vinnustaðurinn síður konur en karla og eftir nokkurra vikna setu á þingi er ég ekkert hissa á því. Hér ganga hlutirnir mjög hægt fyrir sig og það er bara ekki eðli kvenna að hlutir gangi hægt fyrir sig. Við viljum að hlutirnir gangi hratt og örugglega, að byrjað sé á verkefni og því lokið en ekki að það taki bæði margar vikur og stundum mörg ár að hrinda í framkvæmd verkefnum og málum. Það er kannski númer 1, 2 og 3. Þess vegna skora ég á hæstv. forseta Alþingis að beita sér fyrir breyttum aðferðum í þinginu sem geri vinnustaðinn meira aðlaðandi fyrir konur til að starfa. Þetta er ekki sagt til að kasta rýrð á karlpeninginn almennt, þetta er, held ég, ákveðinn kynjamunur og eðlismunur á körlum og konum og hvernig kynin ganga til verka. Ég verð hins vegar að segja, hæstv. forseti, að orðfærið „að bæta hlut kvenna“ í greinargerð tillögunnar pirrar mig. Ég vil auka hlut kvenna og gera eitthvað til þess að hvetja konur. Mér finnst því miður vera eins konar fórnarlambsstimpill á þessari greinargerð og ég á svo erfitt með að sætta mig við það fyrir mína hönd og kynsystra minna. Mig langar í þessu sambandi að benda á að í gær var skipað í nefnd, sjö manna nefnd. Í henni eiga sæti tvær konur og fimm karlar. Ef við lítum til oddvita stjórnmálaflokka á höfuðborgarsvæðinu þar sem eru sjö sveitarfélög, þá eru oddvitar stjórnmálaflokkanna 17 karlar og fimm konur. Í dag er engin kona bæjarstjóri eða borgarstjóri á höfuðborgarsvæðinu. Um tíma voru þær fjórar. Þetta er vissulega afturför í mínum huga vegna þess að þegar við konurnar sem gegndum þessum störfum gengum úr þeim voru það karlar sem gengu í störfin. Því segi ég að við þurfum líka að velta því fyrir okkur, konur, hvað við viljum að gert verði í okkar stjórnmálaflokki til þess að við komum fleiri að stjórnmálum. Viljum við að flokkurinn okkar breyti einhverju eða viljum við, eins og ég sagði áðan, að vinnustaðirnir verði meira heillandi fyrir okkur til þess að við fáum áhuga á að fara þangað inn og láta gott af okkur leiða? Við þurfum líka að líta aðeins í eigin barm. Komið var inn á það hér að enn þá hvíldi meiri ábyrgð á heimilishaldinu á okkur konum og vissulega tek ég undir það. En ég bið okkur líka að líta til þess ef við ráðum okkur hjálparhellu, hvers kyns er hún? Hún er örugglega ekki karlkyns. Ef við ráðum okkur hjálparhellu við heimilishaldið er hún örugglega ekki karlkyns. Við leitum ekki til frænda eða einhverra slíkra til að fá þá til að vinna verkin. Við erum líka þátttakendur í þessu ójafnræði og ójafnrétti sem ríkir. Hæstv. forseti. Að lokum svona til gamans. Ég held að ég hafi lesið það í einhverju ágætu dagblaði að fasteignaverð á húsnæði tengist konum. Þar sem konum fækkar þar lækkar fasteignaverðið. Ég held að þetta gæti kannski verið það eina sem gæti kveikt í ýmsum til að efla hlut kvenna í sveitarstjórnum og á þingi ef það hefði einhver áhrif á blessaða budduna samhliða. Í mínum huga eru konur jafnhæfar og karlar en það verður hins vegar að leita leiða til þess að hvetja konur til að taka aukinn þátt í stjórnmálum og að því leyti styð ég þessa þingsályktunartillögu.

Hæstv. forseti. Hér er verið að ræða nokkuð merkilegt þingmál, baráttu fyrir því að jafna hlut karla og kvenna í sveitarstjórnum. Mér finnst að það þyrfti nú að vera á fleiri sviðum því að ég hygg þegar horft er yfir farinn veg að þess þurfi ekkert síður í íslensku atvinnulífi og þótt komið sé inn á þetta merkilega ár, 2007, þá hefur okkur raunar miðað hægar en menn bjuggust við hér í þinginu. Þegar ég kom inn á þing fyrir 20 árum voru þar 11 konur. Þá gerði Kvennalistinn sprengingu, bæði með þrýstingi á stjórnmálaflokkana og kom sjálfur inn með eina fimm eða sex þingmenn. Það varð viss bylting þetta vor. Nú er 21 kona og 42 karlar í þinginu, sem þýðir að önnur gamla deildin, efri deild, gæti verið setin konum þannig að auðvitað hefur árangur náðst en hann er hægari en við áætluðum.  Framsóknarflokkurinn hefur hins vegar, eins og 1. flutningsmaður, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, benti hér á, látið þessi mál sig mikið varða síðustu árin og hefur vissulega náð miklum árangri, t.d. með helming ráðherra sinna, þrjá ráðherra af sex oft og tíðum á síðustu árum, eins og Samfylkingin gerir nú. Ég hef sjálfsagt oft verið talin karlremba og meira að segja höfð eftir mér orð  Það er kannski svo þegar við lítum til baka að þær vinnuaðferðir sem gilt hafa í félagsmálum eru svolítið fælandi fyrir konur. Þeim fylgir óreglulegur vinnutími, þras og oft og tíðum erfitt návígi. Ég held að vinnuumhverfið bæði hér á Alþingi í pólitíkinni hafi batnað um leið og konum fjölgaði. Þegar ég byrjaði hér voru þingfundir oft heilu næturnar og fram á morgun og milli jóla og nýárs og það þótti sjálfsagt að karlar þrefuðu hér allan daginn. Konur hafa breytt þessu andrúmslofti og konur eru í rauninni skipulagðari við þau verk sem þær taka þátt í. Ég held að það þurfi enn og frekar að efla markviss vinnubrögð. Stjórnmálamenn verða að sýna sjálfum sér þá virðingu að vinnutíminn sem fer til félagsmála sé skynsamlegur, sé aðlaðandi fyrir hæfasta fólkið á Íslandi hvort sem það eru sveitarstjórnirnar, Alþingi sjálft eða atvinnulífið. Kannski þarf að hugsa meira um atvinnulífið því að ég er alveg klár á því að konur eru ekki síður ábyrgðarfullar en karlmenn. Stundum hef ég það kannski á tilfinningunni að á mörgum sviðum séu þær ábyrgari. Ég heyrði að fyrr í umræðunni hefði verið rætt um að fyrrverandi landbúnaðarráðherra hefði verið slakur við að skipa konur í nefndir. Vissulega er það rétt. Ég bjó auðvitað við það að margar tilnefningar voru í þær nefndir sem ég skipaði. Og það er svo undarlegt, finnst mér, vegna þess að t.d. í sveitum Íslands þar sem er mjög sterk félagsleg vitund meðal kvenna, konur halda í rauninni uppi félagslífi sveitanna í gegnum kvenfélög, þær leysa öll verkefnin, en þegar kom að búnaðarþingi eða nefndarsetu fyrir landbúnaðinn þá er það vandamál, þar eru þær allt of fáar. Konur eru ekki stjórnum fyrirtækja, hvort sem það eru mjólkurbú eða sláturfélög. Ég stóð oft frammi fyrir því að konur voru alls ekki tilnefndar til félagsmálastarfa eða þar sem var verið að biðja um menn í nefndir og ráð. En ég er klár á því hverjir hafa haldið uppi félagslífi sveitanna og þekki það af eigin raun. Þess vegna þarf auðvitað að hvetja til þess að bæta það andrúmsloft sem þarf að vera í kringum félagsmálin í landinu. Ég get því vel stutt þessa þingsályktunartillögu og hef í rauninni sagt hér að hún þurfi að vera víðtækari. Ég er ekki að halda því fram að þvinganir í lögum séu alltaf til hjálpar en við þurfum að fara í gegnum mörg atriði sem snúa að þessum mikilvægu verkefnum sem við sinnum. Þetta snýr kannski líka að fjölbreytni, að í þinginu séu bæði karlar og konur og ekkert síður ungt fólk en fullorðið. Ég hef gaman af því stundum, af því að það er æskublær yfir mörgum í þessum sal í mínum huga, að ég hitti einhvern á götu sem sagði að þingið væri orðið barnungt en það þing sem kosið var síðastliðið vor er sennilega elsta nýja þing sem ég hef setið.  Ég vil að lokum segja að það er skoðun mín að við þurfum að fara yfir þetta á mjög víðum grundvelli 

Herra forseti. Ég heyrði að hv. þm. Guðni Ágústsson flutti hér mjög góða ræðu þótt ég heyrði að vísu bara síðasta hlutann af henni. En ég réð af öllum sólarmerkjum að þetta hefði verið hin merkasta ræða. Ég vil jafnvel gerast ívið róttækari en hv. þm. Guðni Ágústsson og segja að ég held að það komist ekkert vit í veröldina fyrr en konur fá þar stóraukin völd og áhrif. Við vorum á ákaflega merkum fundi í morgun í utanríkismálanefnd þar sem greint var frá frumkvæði kvenna í Líberíu sem hafa eiginlega með samtakamætti sínum unnið þrekvirki í því stríðshrjáða landi með því að mynda öflugt tengslanet kvenna og koma vitinu fyrir karlana sem voru búnir að berast þar á banaspjótum um árabil. Það er langt síðan ég fór að mynda mér þá skoðun á m.a. alþjóðamálum, friðarmálum og þróunarsamvinnuverkefnum að lykillinn að farsæld í þeim efnum lægi alveg sérstaklega í gegnum það að virkja konur og auka áhrif þeirra og þátttöku á öllum sviðum. Ég er eiginlega orðinn alveg endanlega úrkula vonar um að það komist vit í heiminn meðan karlar hafa þar jafnmikil völd og áhrif og raun ber vitni. Þeir eru búnir að reyna í mörg þúsund ár að búa saman og það hefur yfirleitt gengið heldur illa þegar lögð eru til grundvallar hin karllægu gildi, hernaðarhyggja og aðrir slíkir hlutir. Ég held að við eigum að taka höndum saman um það, auðvitað á þessu sviði sem er mikilvægt, vettvangi stjórnmálanna, en á öllum öðrum sviðum líka, að lagfæra þessi valdahlutföll sem eru skökk og ráðast að rótum vandans sem eru hinar undirliggjandi orsakir sem hafa leitt til þess að hlutur kvenna er rýrari en hann á að vera á fjölmörgum, og flestum, áhrifasviðum í samfélaginu. Ég er svo uppveðraður af þessu að ég er að hugsa um að biðja um að forseti setji mig svo á mælendaskrá síðar í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Þarna sjá menn hve mikil áhrif gagnleg lýðræðisumræða hefur. Hér hafði ég haldið réttlætisræðu mína og talað fyrir hlut kvenna. Þá hljóp kvensemin í hv. þm. Steingrím J. Sigfússon og hann yfirbauð mig auðvitað í umræðunni. En ég heyri að við erum mjög samstiga í skoðunum í þessum efnum og í rauninni er það rétt sem hann sagði - ég hef farið yfir atvinnulífið og sveitarstjórnina að það þarf líka að hugsa þetta á víðari vísu. Við skulum t.d. hugsa okkur að aldrei hefur kona verið kjörin forseti Bandaríkjanna. Hvað skyldi gerast ef frú Clinton yrði nú kjörin forseti Bandaríkjanna og Bush færi? Ég sé ekki eftir honum. 

Herra forseti. Ég vil gera grein fyrir afstöðu okkar framsóknarmanna í atkvæðagreiðslu þessari. Ég hef sem fjárlaganefndarmaður staðið að meirihlutaáliti með ríkisstjórnarmeirihluta í álitsgerð um fjáraukalögin. Kemur tvennt til að okkur þykir ekki rétt að leggjast gegn þeim fjárveitingum sem hér eru til þjóðþrifamála og að margar af fyrirliggjandi tillögum eru beinlínis vegna verka sem við framsóknarmenn stóðum að í fyrri ríkisstjórn. Eins og ég gerði grein fyrir í umræðu um fjáraukalög í gær tel ég margt mjög athugavert við framkvæmd mála við framlagningu fjáraukalaganna auk þess sem tekjuáætlun í áætluninni mun vera vanáætluð og er í rauninni grunnur undir þeirri skekkju í fjárlögunum sem við munum fjalla um í þinginu eftir nokkra daga. Varðandi útgjaldaliðina hef ég sérstaklega gert athugasemd við það að hér er ekki fylgt ákvæðum fjáraukalaga þar sem fjáraukalögum er ætlað að mæta útgjaldaauka vegna lögbundinna verkefna og útgjalda sem verða óviðráðanleg í ríkisrekstrinum á yfirstandandi ári. Með fjáraukalögum hér er ráðist í það að klippa af hina ýmsu skuldahala ríkisstofnana sem eiga sér sögu langt aftur í tímann, jafnvel aftur á síðustu öld, og það er ekki hlutverk fjáraukalaga að taka á þeim vanda. Auðvitað er fagnaðarefni að góðar stofnanir - hægt er að taka dæmi um bæði framhaldsskóla og ríkisspítalana í Reykjavík - séu ekki látnar dragnast með þessar skuldir. Hitt er meira athugavert hvernig handvalið er úr að sumar stofnanir fái þarna úrlausn en aðrar ekki, svo sem Reykjalundur og Heilbrigðisstofnunin á Austurlandi, og öll þessi vinnubrögð eru nokkuð tilviljanakennd. Af þessum ástæðum og því að við framsóknarmenn eigum ekki aðild að þessari ríkisstjórn munum við sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Fjáraukalög fyrir árið 2007 eru að koma til atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. Vanalega eru í fjáraukalagafrumvarpi við 2. umr. gerðar tillögur um breytingar, bæði í frumvarpinu sjálfu og hér aftur við 2. umr., sem að hluta hefðu átt að tilheyra fjárlögum næsta árs. Hvað viðvíkur halla eða fjárvöntun í ýmis verkefni hjá ýmsum stofnunum var það fyrirsjáanlegt við afgreiðslu fjárlaga fyrir ári og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs bentum þá á það sem nú er dregið í land með og allt gott um það. Þetta sýnir okkur hve mjög fjárlagavinnunni er ábótavant og framkvæmd fjárlaga líka eins og við höfum ítrekað gagnrýnt, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Margar af þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn leggur til eru góð mál og sumar breytingartillagna meiri hlutans við 2. umr. hefur okkur tekist að hafa áhrif á í gegnum nefndina og munum styðja þó að frumvarpið í heild sinni sé á ábyrgð ríkisstjórnarflokkana. Þess vegna munum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sitja hjá við það í heild sinni. Við höfum flutt tvær breytingartillögur við frumvarpið. Önnur lýtur að því að ljúka þessu Grímseyjarferjuklúðri sem sumir hafa kallað Hafnarfjarðarklúðrið og koma með fjármagn í eitt skipti fyrir öll til að ljúka þessu sómasamlega. Það vildum við gera og sú tillaga er hér inni. Hin tillagan frá okkur er um að fella brott heimild ríkisins til að selja Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar og við viljum líka afdráttarlaust að hún verði samþykkt. Engu að síður munum við kalla þessar tvær tillögur til baka til 3. umr. eins og fram mun koma við atkvæðagreiðsluna, herra forseti.

Herra forseti. Ég ítreka álit meiri hluta fjárlaganefndar þar sem segir, með leyfi forseta: „Það er álit nefndarinnar að á milli 2. og 3. umræðu þurfi að skoða sérstaklega framhaldsskóla almennt, rekstrarkostnað sýslumannsembætta, heilbrigðisstofnanir og hjúkrunarheimili og gera tillögu um skiptingu fjárheimildar á einstakar stofnanir. Enn fremur mun nefndin skoða á milli umræðna málefni er varða eignir á fyrrum varnarsvæði við Keflavíkurflugvöll.“ Jafnframt segir í lokin líkt og gerð var grein fyrir í gær: „Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum þeim sem skýrðar hafa verið og gerð er tillaga um í sérstökum þingskjölum.“ Undir þetta nefndarálit skrifuðu auk mín hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, Ásta Möller, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Ármann Kr. Ólafsson, Björk Guðjónsdóttir, og Bjarni Harðarson, með fyrirvara sem hann hefur gert grein fyrir. Fjarstaddir voru hv. þm. Illugi Gunnarsson og Guðbjartur Hannesson.

Hæstv. forseti. Við atkvæðagreiðslu við 2. umr. fjáraukalaganna munum við þingmenn Frjálslynda flokksins styðja nokkrar þeirra breytingartillagna sem urðu niðurstaðan eftir umfjöllun fjárlaganefndar. Við teljum að þar sé tekið á málum sem afar nauðsynlegt hafi verið að taka á og sé í raun og veru nauðsynlegur grunnur þess að fjárlagavinnan fyrir næsta ár geti orðið betri og markvissari en verið hefði ef ekki hefði verið tekið á málum, m.a. með sumum þeim breytingartillögum sem koma fram í áliti og tillögum meiri hlutans. Þar af leiðandi munum við styðja nokkrar af þeim tillögum sem koma frá meiri hluta fjárlaganefndar og mun það skýrast í atkvæðagreiðslunni, hæstv. forseti. Að öðru leyti berum við ekki ábyrgð á gerð fjáraukalagafrumvarpsins eins og það liggur fyrir.

Herra forseti. Hér eru greidd atkvæði um heimildargreinar, annars vegar um að leigja hentugt húsnæði fyrir Náttúrufræðistofnun Íslands og hins vegar er verið að sækja um heimild til að ganga til endanlegra samninga við Landsvirkjun um vatnsréttindi ríkisins við Kárahnjúka á grundvelli úrskurðar matsnefndar um ákvörðun bóta vegna réttindanna. Ég dreg ekki úr nauðsyn þess að ganga til þessara samninga við Landsvirkjun um vatnsréttindi ríkisins við Kárahnjúka en við munum ganga frá fjáraukalögum í byrjun desember og ég sé enga ástæðu til að þetta ákvæði eigi að koma inn á fjáraukalög. Það er þá miklu eðlilegra að það komist inn á fjárlög næsta árs því að væntanlega verður ekkert gert í þessu máli fyrr. Þess vegna eru hér misnotuð fjáraukalögin með því að setja þetta inn í þau í árslok.