Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. um bann við ofbeldiskvikmyndum er táknrænt fyrir þau störf sem unnin eru í þessari virðulegu stofnun. Það væri mikil þörf á því að gera víðtækar breytingar á þessu ofbeldisfrv. og koma inn á ýmis önnur mál, þó að það sé ekki alveg stöðugt kvikmyndað frá því ofbeldi sem þar er verið að beita. Á fyrsta tímanum í dag stóð varaformaður Framsfl. í ræðustól alveg þangað til fundi var frestað og lagði fjölda fsp. fyrir menn og fór vítt og breitt bæði innanlands og utan. Hann fór austur á firði og vestur á land, staðnæmdist um tíma í höfuðborginni, skrapp síðan þó nokkrum sinnum til útlanda í ræðunni og hann spurði og spurði. Og hann svaraði sjálfum sér og minnti á svör ýmissa ráðh. Hann bað menn að svara, sem væru umboðsmenn annarra þm. í annarri deild, og hann veitti mér þann vafasama heiður að gera mig að umboðsmanni Ólafs Ragnars Grímssonar, formanns þingflokks Alþb., og ég átti að svara fyrir hugrenningar Ólafs Ragnars úr þessum ræðustól. Ég leyfi mér, fyrst hér er bann við ofbeldiskvikmyndum á dagskrá, að nota þetta einstæða tækifæri, sem hæstv. forseti gefur loksins stjórnarandstöðu til að tala, eftir að ráðherrar hafa verið að hnakkrífast hér og halda uppi málþófi dag eftir dag. Alþb. notar tíma þingsins, marga klukkutíma, og iðnrh., sem er þekktur fyrir að vera stuttorður og gagnorður, hefur meira að segja talað sennilega um fjórðung úr sólarhring um álverið.  Jú, framsóknarmenn vildu nú ekki vera minni en Alþb.-mennirnir. Þeir hafa haldið uppi hér umr. um till. um samkomudag Alþingis í báðum deildum. Þeir hafa gert sig að viðundrum og meira að segja sá þm., hv. 3. þm. Austurl., sem hefur þó verið að rembast lengst af við það að halda virðuleika sínum og Alþingis hefur fallið í sömu gjótuna og kemst ekki upp úr henni aftur. Það verður að draga hann upp aftur af því að þetta er maður á besta aldri og synd að láta hann vera þarna lengi. - Þannig er nú spegilmyndin af löggjafarsamkundu þjóðarinnar í marsmánuði 1983. En hvar er nú þriðja hjólið undir vagni ríkisstj.? Það fór loksins af stað líka, hæstv. forsrh., og fylgir nú úr hlaði frv. sínu um stjórnskipunarlög, sem er ávöxtur af starfi stjórnarskrárnefnda í fjöldamörg ár. Hann hefur verið lengst af í stjórnarskrárnefnd sjálfur eða a.m.k. heilan mannsaldur. Nú notar hann síðustu dagana til að flytja frv. til l. um stjórnskipunarlög, en tekur fram í ræðu sinni í Ed. að hann ætlist ekki til þess að þetta mál fari til nefndar. Hann segir það hreint og beint að hann ætlist ekki til annars en hann fái einn að eiga þetta barn - það vita allir hvað þetta barn kostar íslenska lýðveldið - og hann megi fá að bera sitt barn hér fram, en hann ætlast ekki til þess að það sé blásið neinum lífsanda í krakkann eftir allt saman. - Þetta er skemmtileg mynd af löggjafarsamkundu þjóðarinnar! Svo koma hinir alvöruþrungnustu framsóknarmenn, eins og Halldór Ásgrímsson, og segja: Hvað á að gera í efnahagsmálunum? Formaður fjh.- og viðskn. Nd. Voru ekki gefin út brbl. í ágúst, sem áttu að duga um ófyrirsjáanlega framtíð, en allt var komið í harðan hnút þegar komið var að áramótum? Hefur ekki Framsfl. setið í ríkisstj. í allan vetur án þess að gera nokkurn skapaðan hlut? Hafa þeir ekki verið að hæla sér af því að þeir hafi farið niðurtalningarleið? A.m.k. hef ég oft heyrt hæstv. viðskrh. nefna þá leið og segja að hún hafi tekist bara ljómandi vel á árinu 1981. Þeir hafa komið framleiðsluatvinnuvegunum alveg í harðan hnút og þeir hafa ekki beðið þess bætur síðan. Hvað hefur svo gerst í þessu máli? Nákvæmlega ekki neitt. Það vita allir menn. Svo furða þessir menn sig á að það skuli vera svo ósvífnir menn hér á Alþingi Íslendinga að þeir ætlist til þess að Alþingi verði kallað saman 18 dögum eftir næstu kosningar. Ætli það hafi ekki verið þörf á því að kalla Alþingi saman þegar í haust eftir útgáfu brbl., láta þá reyna á þessi úrræði, sem þá var verið að boða þjóðinni með miklum fjálgleik. Þegar séð var að þessi úrræði komu of seint og þau voru of lítil, eins og hæstv. utanrrh. hefur best lýst stjórnarathöfnum þessarar stjórnar í efnahagsmálum, átti að rjúfa þing og ganga til kosninga á haustdögum og fá landinu sterka stjórn. Svo kemur maður eins og 3. þm. Austurl. og ber fram hér sæg af fsp., sem hann ýmist svarar sjálfur eða aðrir eiga að svara þegar vitað er að aðrir eiga ekki að komast að. Það er svo tekið fyrir frv. um bann við ofbeldiskvikmyndum á eftir. Þetta er í fullu samræmi við gerðir þessarar hæstv. ríkisstj. Ég vil nú spyrja hæstv. félmrh. að því, því að það á vel heima undir þessum lið, í umr. um frv. um bann við ofbeldiskvikmyndum: Hvar stendur hann í þessu máli? Þrír stjórnmálaflokkar hafa orðið sammála um að flytja tillögur um samkomudag Alþingis. Hefur hæstv. félmrh. samið við hæstv. forsrh. og hans flokkur um að rjúfa þing áður en þessar tillögur fá afgreiðslu hér á hv. Alþingi? Hefur hann samið við forsrh. og Framsfl. um að falla frá þeim till., sem þeir standa að í Alþb., fyrir það að bjarga iðnrh., þ.e. að álmálið verði ekki tekið úr hans höndum? Hér hafa átt sér stað, eftir því sem best er vitað, viðamestu hrossakaup sem farið hafa fram. Það er ástæðulaust að tala um önnur hnossakaup á meðan jafnstórfelld hrossakaup og þessi hafa farið fram. Er ekki næg sönnun fyrir því að það er tilkynnt í Ríkisútvarpinu að þingrof eigi að fara fram eftir útvarpsumr. og sjónvarpsumr. í kvöld? Þjóðinni er tilkynnt það á öldum ljósvakans, en kjörnir fulltrúar þjóðarinnar þeir sem gátu hlustað á fréttir - fengu það þaðan. Þetta eru vinnubrögðin, þetta er þingræðið sem íslenska þjóðin á við að búa. Hver er sá sem stýrir þessu? Formaður stjórnarskrárnefndar í heilan mannsaldur, í heilan mannsaldur, stýrir þessu. Mikil lifandis ósköp verður þetta skemmtileg áletrun á einu leiði síðar meir fyrir mann þingræðis og lýðræðis. Ég vona að einhverjir vinir hans verði þá til að mála yfir það bara vegna hans fyrri daga. Þetta á að mínum dómi skylt við það frv., sem hæstv. forseti var að leggja hér fram til umr., um bann við ofbeldiskvikmyndum. Það er svo komið að maður fagnar því að komast orðið út úr þessu húsi eftir allt sem á undan er gengið, eftir öll óheilindin sem hér hafa átt sér stað. Hér hefur enginn vitað neitt frá stund til stundar, hvað þá heldur frá degi til dags. Hér er þm. í öllum flokkum haldið í spennu á meðan hrossaprangararnir eru að ráða sínum ráðum. Er ekki ástæða til að gera brtt. við frv. um bann við ofbeldiskvikmyndum?



Herra forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Vestf. fyrir þessa glimrandi áróðursræðu fyrir Bandalag jafnaðarmanna, sem hann var hér að flytja, og ég vænti þess og vona að þessa ræðu flytji hann sem víðast í Vestfjarðakjördæmi í þeirri kosningabaráttu sem er að byrja. Og af hverju er það? Vegna þess að lýsing hans á háttum hv. Alþingis og á starfi þess í vetur og á þessu „djóki“ núna síðast, að taka til umr. þetta frv. með þeim hætti sem gert er, er auðvitað í öllum atriðum laukrétt. En engu að síður er þetta kerfi, sem hv. þm. er að verja öðrum þræði, ónýtt og öll þjóðin horfir á það sem er að gerast. Þetta var laukrétt lýsing. Hv. 3. þm. Austurl. hefur haldið hér uppi málþófi og þeir aðrir hv. þm. Framsfl. gegn ótrúlega sjálfsagðri tillögu, sem hv. þrír aðrir alþm. hafa flutt. Nú, þegar verið er að rjúfa þing í byrjaðan marsmánuð, er komið í veg fyrir að Alþingi sé kallað saman 18 dögum eftir að kosningum lýkur. Og vita menn hvað þetta getur þýtt? Þetta getur þýtt að ósvífið framkvæmdavald gæti spilað úr þessum spilum. Hér eru menn að leika sér og bera upp í Ed. frv. um bann við ofbeldiskvikmyndum, blygðunarlaust. Ég vil segja það, að ef það eru til röksemdir fyrir þeim stjórnkerfisbreytingum sem við höfum verið að leggja til verða þær til þessa síðustu daga þar sem hver þvælist fyrir öðrum og af fullkomnu ábyrgðarleysi er verið að fleygja sér út í kosningar. Og til hvers? Til þess að skipta með sér ránsfengnum aftur að kosningum loknum og halda áfram nákvæmlega eins. Allt er þetta auðvitað „show“, allt er þetta leikur gagnvart fólkinu í þessu landi. Af þessari ástæðu var ræða hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar í fyrsta lagi orð í tíma töluð, því hún er það, í öðru lagi laukrétt lýsing á þeirri starfsemi sem fram fer í þessu húsi og síst orðum aukin, en í þriðja lagi lýsing á að það er eitthvað skakkt í þeirri kerfisuppbyggingu sem við stöndum fyrir. Þess vildi ég óska að þennan sannleika segði hann víðar en hér í þessu lokaða húsi öðrum og betri málum til styrktar. Hér hefur verið borin upp till., sem vitað er að nýtur stuðnings meiri hl. hv. þm., og þó ég sé ekki flm. hennar er ég stuðningsmaður hennar, um að þetta þing álykti um samkomudag að loknum kosningum. Þeir menn sem hér eru hafa stöðugt orðið „þingræði“ á hraðbergi og snúa út úr því raunar, en látum það allt vera. Með hverjum hætti getur þetta Alþingi hætt öðruvísi en að með einhverjum hætti sé eftirleikurinn tryggður? Með fullkomnum skrípalátum héðan úr ræðustól er komið í veg fyrir þetta, og þegar það blandast saman við að beita á þingrofsréttinum, sem er auðvitað eitt af þeim gömlu ólýðræðislegu tækjum sem þessi gamla ónýta stjórnarskrá gerir ráð fyrir, og koma í veg fyrir að þetta þing, sem verið er að leysa upp, klári sig með þeim hætti, þá er verið að gefa undir fótinn ósvífnu framkvæmdavaldi, að það haldi þjóð án þings fram til 10. okt. Samkv. strangasta bókstaf má fara þannig að. Og mér er spurn: Hvað ætla þeir að gera eftir kosningar, burtséð frá kosningaúrslitum, sem svona vinna núna? Svo erum við sökuð um það, sem leggjum til að framkvæmdavald sé kosið af þjóðinni og ekki af þinginu, að við séum að ráðast gegn sjálfu þingræðinu. Hvað eru þessir menn að gera? Það er leitt að þm., sem að öllu öðru leyti nánast á heiður skilið fyrir sinn þátt, og á ég þar við hv. 3. þm. Austurl., skuli taka þátt í þessu, sem eru augljós skrípalæti til að koma í veg fyrir að vilji meiri hluta nái fram að ganga. Og með hverjum hætti geta sömu menn verið að skreyta sig með orði eins og þingræði, sem þeir vita ekkert hvað þýðir þar fyrir utan? Það er þessi kjarni málsins sem er auðvitað aðalatriðið. Veit ég, herra forseti, að þetta fjallar ekki beinlínis um bann við ofbeldiskvikmyndum, en af fullkominni ástæðu hóf hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, þessa umræðu. Og hitt vil ég segja, að flytji hann þessa ræðu víðar skilst væntanlega betur hvað við, sem stöndum að Bandalagi jafnaðarmanna, eigum við með þeim hugmyndum sem við erum að leggja til í stjórnkerfismálum, því þetta stjórnkerfi er ónýtt eins og það er, og það er kjarni málsins. Og ég spyr, herra forseti. Nú á síðasta degi þessa þings, væntanlega, langar mig til að spyrja einnar grundvallarspurningar. Hver kaus hæstv. forsrh. Gunnar Thoroddsen til þeirra starfa? Og velti menn því fyrir sér. Með hverjum hætti gerðist það? Þingið er búið að vera svona í þrjú ár, með nákvæmlega þessum hætti, en kjarni málsins er sá, að það er engin trygging að óbreyttu. Hvort sem Sjálfstfl. og öll brotabrotin renna inn með Framsókn eða með Alþb., þá er engin trygging fyrir öðru. Þetta verður nákvæmlega eins að kosningum loknum, nema annarra og nýrra sjónarmiða fari að gæta. Það er kjarni málsins. Hér hefur hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, gefið þinginu laukrétta lýsingu á öllu umhverfinu. Hann hefur notað orðið óheilindi. Það er auðvitað rétt þegar þm. hv. eru að vafra hér um sali og hafa ekki hugmynd um hvort á að svipta þá umboði eftir klukkutíma eða tvo daga, eins og þetta er búið að vera núna vikum saman. Svo standa þeir upp Morgunblaðsmenn hér og tala um að einhverjir séu að gera árásir á þingræðið. Hvaða þingræði? Mér er spurn. Kjörnir fulltrúar hafa ekki hugmynd um hvort einhver einn maður með annarlegar hvatir getur sent þá heim með klukkutíma fyrirvara eða ekki. Væri ekki nær að líta þangað? Það er það sem nú er að gerast. Hér stendur upp gamalreyndur þm., hv. 1. þm. Vestf., væntanlega í umr. um síðasta mál sem við erum að fjalla um á þessu þingi, og allir vita að sá sem hóf þessa umr. hefur langa þingreynslu. Hann lýsir í fyrsta lagi störfum hv. alþm. Hann er að lýsa stjórnkerfi sem stenst ekki lengur. Í öðru lagi lýsir hann því og lýsir því réttilega, að afleiðingar af þessu eru alveg botnlaus óheilindi manna á milli. En ég spyr ykkur, herrar mínir: Af hverju talið þið svona hér innan sala? Af hverju farið þið ekki út, til þjóðarinnar, og segið nákvæmlega frá því, með hverjum hætti hér er starfað? Ef þið gerið það þurfum við í Bandalaginu enga kosningabaráttu að heyja. Þá kemur þetta af sjálfu sér, því að þetta er sjálfur kjarni málsins. Af þessum ástæðum erum við að leggja það til sem við höfum lagt til. Við stöndum frammi fyrir því núna að við erum að ræða hálfgert gamanmál, sem þetta frv. er andspænis t.d. hinni tillögunni, um að Alþingi nú ákveði samkomudag. Lítill minni hl. þm. hefur beitt hér fullkomnum bolabrögðum til að koma í veg fyrir að þessi augljósi þingvilji minn og a.m.k. þriggja þingflokka nái fram að ganga. Hér á síðan að beita þingrofsrétti hugsanlega í nótt og að því loknu er samkv. stjórnarskrá frá 1874 engin trygging fyrir öðru en því, að þing verði kallað saman 10. okt. Í dag er byrjun marsmánaðar. Átta menn sig á því hvað menn eru að gera? Ég efast um það. Þessir værukæru framsóknarmenn, sem sjaldan taka hér til máls og eru lekandi um bankakerfið, ég held að þeir hafi ekki hugmynd um hvað þeir eru að gera. Hver stýrir þessu með þessum hætti? Hér er hugsanlega verið að afnema þing í sex mánuði. Svo ræða þeir ofbeldiskvikmyndir og eru alveg á því að banna þær allir saman. Herra forseti. Starfsemin í þessu húsi er komin á hættulegt stig. Og við vitum að sá ágreiningur, sem hér á sér stað, sem er auðvitað verulegur, er ekki lengur á milli stjórnmálaflokka fyrst og fremst. Hann skerst eftir allt, allt öðrum línum. Við berum sennilega allir ábyrgð á því að við höfum falið þennan raunverulega ágreining allt of lengi, til þess m.a. að halda lífi í félagskerfi sem raunverulega er dautt og farið að þvælast fyrir. Fyrir vikið taka þeir sem hér bera ábyrgð, 59 alþm., þátt í því að hraða kosningum þar sem þetta sama kerfi kemur fram með sömu andlit - þá á ég við skoðanir en ekki einstaklinga - og það á að halda lífi enn í þessari goðsögn. En þá gerist það, að heiðarlegur þm. eins og hv. 1. þm. Vestf. stendur hér upp í umr. um frv. til l. um ofbeldiskvikmyndir og gefur rétta lýsingu á því sem hér á sér stað. Ég vil aðeins segja það að lokum við hv. þm. Matthías Bjarnason, að hann er að fremja óhæfuverk ef hann segir þetta ekki utan þessa húss, ef hann fer ekki um alla Vestfirði og lýsir því Alþingi sem hann lýsti hér áðan, vegna þess að það er rangt gagnvart fólkinu í þessu landi að halda þeirri goðsögn gangandi að hér sé að gerast allt annað en raunverulega er að gerast. Með málþófi hefur hv. 3. þm. Austurl. og aðrir flokksbræður hans komið í veg fyrir að þingvilji nái fram að ganga, þ.e. að fulltrúalýðræðið, fulltrúaþingið í þessu landi, fái að njóta sín svo sem því ber. Það er það sem hann hefur gert og þetta vita auðvitað allir. En samtryggingin hefur verið slík, að mönnum er hlíft við hugmyndum af þessu tagi í nafni þingræðisins, í nafni flokkakerfisins. Flytji hv. þm. Matthías Bjarnason þessa ræðu sína víðar mun líka aukast skilningur hjá upplýstu fólki á því að þetta stjórnkerfi er veikleiki okkar. Þá taka skynsamir og ábyrgðarfullir einstaklingar sig saman og innan allra þeirra laga og leikreglna, sem gera verður ráð fyrir, og breyta þessu stjórnkerfi. Kannske verðum við hv. þm. Matthías Bjarnason báðir á næsta þingi, en með þessum hætti gengur þetta ekki lengur. Ég vil enn þakka hv. 1. þm. Vestf. fyrir þá ræðu sem hann flutti áðan. Það voru orð í tíma töluð.



Herra forseti. Þessi umr., sem hér er hafin um valdið sem birtist í ýmsum myndum, er mjög merkileg fyrir margra hluta sakir. Ég vil minna á að hv. þm. Matthías Bjarnason er ekki fyrsti maður á þingi í vetur til að vekja athygli á því hvernig komið er fyrir þingstörfum. En eitt vil ég þó minnast á að gefnu tilefni og það er eftirfarandi: Hér hefur verið rætt um að hæstv. forsrh. sé að rjúfa þing í andstöðu við meiri hl. þingheims, sem gerir sér grein fyrir því að hér eru óafgreidd fjölmörg mál, m.a. lánsfjáráætlun, vegáætlun o.fl. En nú skulum við velta því fyrir okkur hvernig hæstv. forsrh. fer að því að rjúfa þing. Hann gerir það vegna þess að hann hefur vald til þess. Nú hefur mikið verið talað um kenningar um aðskilnað framkvæmdavalds og löggjafarvalds og þar hefur komið fram sú hugmynd að auka vald forsrh. Hvernig telja menn að ástandið væri hér ef slíkt yrði? Halda menn að það yrði verra eða betra? Hæstv. forsrh. hefur þingrofsréttinn í hendi sér. En ég vil varpa fram einni spurningu til hv. þm. Framsfl. og Alþb.: Mér skilst að í stjórnarsáttmála sé ráð fyrir því gert, eins og ævinlega, að þing sé ekki rofið nema með samþykki allra aðildarflokka í ríkisstj. Hefur þessi ákvörðun verið rædd í þingflokkum Framsóknar og Alþb., að rjúfa þing hér eftir útvarpsumr. í kvöld, án þess að taka hið minnsta tillit til þjóðarinnar, sem er fyrir utan þinghúsveggina og á kröfu til þess að þetta þing afgreiði mikilvæga málaflokka sem hér liggja fyrir? Á ég að trúa því að þeir menn sem standa að ríkisstj. með hæstv. forsrh. ætti að láta bjóða sér það að hann taki þá ákvörðun upp á eigin spýtur? Ég vildi gjarnan heyra í þessum hv. þm. og álit þeirra á þessu máli. Ég hef spurst fyrir um það, hvort þetta hafi verið rætt í viðkomandi þingflokkum og mér er sagt að það hafi ekki verið rætt. Ég er alveg sannfærður um það og sannfærist æ betur um það, að orðið er nauðsynlegt að rýra vald forsrh. frekar en hitt. Ég er sannfærður um að það verður að takmarka þingrofsrétt forsrh. Ég er sannfærður um að það verður að takmarka rétt hans til útgáfu brbl. ríkisstjórna á hverjum tíma. Þetta gengur þvert á þær skoðanir sem komið hafa fram um að það beri að auka vald forsrh., að fá hinn sterka mann til að stjórna þessu landi. Menn hafa beðið um sterka menn á öllum tímum, þegar upplausn hefur ríkt í þjóðfélögum víða um heim, og menn þekkja afleiðingar þess. Ég vil líka minnast á að það nær auðvitað ekki nokkurri átt að ríkisstj. skuli geta lafað í marga mánuði, eins og hér hefur orðið raunin á, án þess að hafa meiri hl. á hinu háa Alþingi. Sá meiri hl. glataðist í ágústmánuði á s.l. ári. Samt hefur þessi ríkisstj. þráast við að deyja. Herra forseti. Þessi umr. er að öllum líkindum síðasta umr. í þessari virðulegu deild á þessu þingi. Menn geta litið yfir störf þessa þings, metið þau og vegið. Og ég er sammála hv. 1. þm. Vestf. um að niðurstaðan af því mati og þeirri mælingu verður ekki mjög jákvæð. Eitt vil ég segja að lokum, herra forseti. Ég er sannfærður um, ég er ekki í minnsta vafa um það, að ástandið sem hér hefur skapast er að umtalsverðum hluta hæstv. forsrh. að kenna. Ég hef gagnrýnt verkstjórn hans hér á þinginu. Menn segja að forsrh. eigi ekki að hafa verkstjórn á höndum. En hæstv. forsrh. hlýtur að hluta til að stjórna störfum þingsins. Það er hann sem óskar eftir því hvaða mál fari hér í gegn og það er hann sem á að hafa samstarf og samráð við stjórnarandstöðu. Ekkert af þessu hefur gerst, ekki neitt. Hér hafa menn síðustu vikur og mánuði randað um í hreinu ráðleysi. Ekki eru nema örfáir dagar síðan ég vakti athygli á þessu. Ég benti á að það hefði verið hæg leið fyrir hæstv. forsrh. að tilkynna þingrof á ákveðnum degi, en heimila þingi að starfa áfram til þess að þinginu gæfist kostur á að afgreiða þau mál sem eru mjög mikilvæg fyrir þessa þjóð - eða hvernig ætla menn á næstu dögum og vikum að halda atvinnurekstrinum í þessu landi gangandi þegar ekki hefur verið afgreidd lánsfjáráætlun og allir sjóðir eru tómir? Ég skil ekki og ég lýsi megnustu vanþóknun á þeirri ráðstöfun að senda þingið heim áður en þessi mál hafa verið afgreidd. Það hefur ekki verið afgreidd vegáætlun. Hvað á að gera í þeim efnum? Ætlar ríkisstj. að gefa út brbl. á færibandi næstu daga? Ætla Alþb. og Framsfl. að standa að brbl.-útgáfu af því tagi rétt fyrir kosningar? Herra forseti. Þetta, sem nú er að gerast, á líklega eftir að færast á spjöld sögunnar sem einhver einstæðasti atburður í allri þingsögunni. Þetta er þvílík óvirðing, ekki bara við þingið heldur alla þjóðina, að það nær ekki nokkurri átt. Má með sanni segja að hæstv. forsrh. hafi rekið út úr sér tunguna framan í þjóðina, það skipti hann engu máli hvernig mál þróast hér á landi á næstu vikum og næstu mánuðum. Það er líka augljóst að þingið muni ekki koma saman fyrr en 10. okt. n.k. Hvað gerist á þeim mánuðum sem fram undan eru? Við vitum að allir atvinnuvegir, grundvallaratvinnuvegir þjóðarinnar, riða til falls. Þeir eru komnir fram á ystu brún fjárhagslegrar getu sinnar og það er enginn möguleiki í dag að bjarga þessum atvinnugreinum nema með mjög áhrifamiklum aðgerðum. Ég tel, herra forseti, og það skulu vera mín lokaorð, að með þessari ákvörðun og þessari framkomu, sem þinginu og þjóðinni hefur verið sýnd í dag, sé verið að stofna atvinnulífi, rekstri fyrirtækja í landinu, í stórfellda og háskalega hættu. Og við skyldum gera okkur grein fyrir því, sem höfum verið kosnir hingað af fólkinu í landinu, að okkar er ábyrgðin þegar upp er staðið. En við þessa ábyrgð fáum við ekki ráðið vegna þess að ég tel að hæstv. forsrh. hafi of mikil völd og þess vegna er ég þeirrar skoðunar, herra forseti, að það sé út í hött og það sé hættuleg kenning að auka eigi völd forsrh.



Herra forseti. Það er ekkert nýtt, þó að menn haldi svo, að Alþingi sé gagnrýnt í almennri umr. og lítið sé gert úr alþm. Menn geta lesið það alveg frá því núverandi flokkakerfi hófst og raunar frá því miklu fyrr. Alþm., sem eru í minningu nú orðnir mætir forustumenn, sættu mikilli persónulegri gagnrýni og Alþingi einnig. En það gerist í fyrsta skipti nú, að þær leikreglur sem Alþingi byggist á og störf slíkrar samkomu eru meira en gagnrýndar. Þess er krafist að þeim verði breytt. Það eru leikreglur sem íslenskt sjálfstæði, íslensk menning, íslensk þjóð hefur byggt tilveru sína á um áratuga skeið. Það hefur komið fram stjórnmálaflokkur í landinu með þá kröfu að þingræðið í þeirri mynd sem við þekkjum það sé afnumið. Menn geta deilt um þá till. Um hitt verður ekki deilt, að það sem gerst hefur í vetur að tilhlutan hæstv. forsrh. er sennilega alvarlegasta tilræði við þingræðið, eins og við höfum þekkt það, sem gert hefur verið. Stofnun nýs flokks, upplausn í stjórnmálum, órói í stjórnmálaflokkunum er hégómi einn samanborið við það tilræði - ekki gegn alþm. sem slíkum heldur gegn Alþingi sem stofnun - sem hæstv. forsrh. hefur gert sig sekan um. Tilgangur hans nú er að gera sér leik að því með stuðningi þm. úr Framsfl. að láta þingi nú lokið með fjölmörg stór mál óafgreidd, þar á meðal óafgreitt hvenær þing eigi að koma saman á ný til þess að taka til við úrlausn þeirra erfiðu efnahagsmála sem fyrir eru. Hvers vegna hyggst forsrh. framkvæma þetta þó að honum hafi staðið til boða og standi til boða enn samvinna við stjórnarandstöðuflokkana um afgreiðslu þessara mikilvægu mála? Skýringin er einfaldlega sú, að verið getur að hæstv. forsrh. og þm. Framsfl. hyggist sitja áfram í ríkisstjórn að kosningum loknum í allt að sjö mánuði gegn vilja kjósenda, gegn vilja þingsins. Það hefur komið fram að samkv. stjórnarskránni, sem við enn notum, er það vald algerlega í höndum eins manns hvenær Alþingi, löggjafarsamkunda þjóðarinnar, sem ríkisstjórnin á að hvíla á, er kallað saman. Hæstv. forsrh. ræður þessu einn. Hann gæti tekið þá ákvörðun eftir kosningar að boða ekki þing til funda fyrr en á hefðbundnum samkomudegi Alþingis þann 10. okt. á næsta hausti og sitja áfram og stjórna landinu með tilskipunum fram til þess tíma, annaðhvort með stuðningi framsóknarmanna í ríkisstj. eða án hans. Þá dugar ekkert hver vilji Alþingis er. Þá skiptir ekki heldur máli hver vilji kemur fram hjá kjósendum í þeim kosningum sem fram undan eru. Þetta er valdið sem hæstv. forsrh. hefur með höndum og afgreiðsla hans á þingrofi, sem boðuð hefur verið, bendir til þess að hann hyggist nota það vald svona. Það getur vel verið að það séu einhverjir með þessari þjóð sem finnst slík valdbeiting sniðug, sem geta litið upp til manns sem beitir völdum sínum með þeim hætti. Ég get það ekki, sama hvar í flokki sem hann stendur, því að þó að svo kunni að fara að hæstv. forsrh. noti vald sitt með þessum hætti, þó að hæstv. forsrh., sem nú situr, misbeiti ekki slíku valdi, hver er þá kominn til með að segja að aðrir þeir sem eftir fylgja í þeim stól einhvern tíma síðar eigi ekki eftir að nota vald sitt öðruvísi? Það hefur ágerst að slíkir atburðir, eins og hér á að fara að hefja, hafi verið upphafið að öðru verra. Það er ekkert við því að segja þó að almenningur í landinu gagnrýni Alþingi og alþm. og telji alþm. litla fyrir sér, smásálarlega að öllu leyti. En ég vara menn við þegar gagnrýnin er farin að færast út í þá sálma að reyna að ryðja um koll því þingræðiskerfi sem Ísland hefur byggt tilveru sína á. Herra forseti. Þegar ljóst var í ágústmánuði s.l. að ríkisstj. hafði misst meiri hluta sinn í Nd. Alþingis blasti við að hæstv. ríkisstj. gat ekki komið mátum fram og stjórnarandstaðan gat það ekki heldur. Stjórnarandstaðan gat ekki fengið samþykktar neinar tillögur sem hún lagði fram. Hæstv. ríkisstj. gat ekki fengið samþykktar neinar tillögur frá sér. Brtt. frá stjórnarandstöðunni féllu, mál frá ríkisstj. fengust ekki samþykkt óbreytt. Þetta lá fyrir þegar í ágústmánuði. Alþfl. óskaði þá eftir því að ekki yrði farið í þinghald við slíkar aðstæður. Af hverju? Ekki vegna þess að Alþfl. treysti ekki núv. hæstv. ríkisstj. til að ráða fram úr vandamálum, heldur vegna hins, að Alþfl. kveið fyrir því hver örlög þingræðisins á Íslandi mundu e.t.v. verða við slíkar aðstæður, þegar ætti að fara að hefja heilt þing með sjálfheldu milli stjórnar og stjórnarandstöðu, sem ekki væri hægt að rjúfa. Þegar ekki var fallist á þær ábendingar Alþfl. buðumst við til þess, Alþfl.-menn, að ganga til samkomulags við hæstv. ríkisstj. um afgreiðslu mála gegn því að hæstv. ríkisstj. fengist til að segja af sér og ákveða nýjan kjördag og boða til kosninga. Það fékkst ekki. Það var tekið vel í tilboð Alþfl. um samstarf um að koma málum fram, en því algerlega hafnað að flokkurinn fengi einhver áhrif að hafa á kjördag, kosningar, né heldur að ríkisstj. fengist til að segja af sér þó að hún sæti áfram fram að kosningum. Þá var ekki um annað að ræða fyrir okkur Alþfl.-menn en reyna að koma hæstv. ríkisstj. frá með vantrauststill. Slíka till. fluttum við, en lýstum því jafnframt yfir, að þó hún yrði samþykkt mundum við fella okkur við að hæstv. ríkisstj. sæti áfram sem starfsstjórn svo að hægt væri að kjósa sem allra fyrst og höggva á þennan hnút sjálfheldu. Sú till. var ekki heldur samþykkt. Núna höfum við Alþfl.-menn boðist til þess að hjálpa ríkisstj. til að afgreiða þau mál sem verður að afgreiða til þess að allt sigli ekki hér meira og minna í strand á meðan verið er að kjósa og mynda nýja ríkisstj. Með afstöðu hæstv. forsrh. hefur því tilboði einnig verið hafnað því nú á að rjúfa þing með lánsfjárlög óafgreidd, sem þýðir það, að t.d. ekkert sveitarfélag í landinu getur gert framkvæmdaáætlanir fyrir yfirstandandi ár. Það á að rjúfa þing með vegáætlun óafgreidda, sem þýðir það, að Vegagerð ríkisins getur engan undirbúning hafið að framkvæmdum í vegamálum í haust. Það á að rjúfa þing án þess að farið hafi fram atkvæðagreiðsla um till. þriggja flokka um að Alþingi komi saman á ný fljótlega að kosningum loknum til að takast á við þann erfiða efnahagsvanda sem beðið hefur óleystur um margra mánaða skeið. Þetta, herra forseti, er ábyrgðarleysi af hálfu hæstv. ráðh., ekki bara gagnvart Alþingi sem stofnun, heldur gagnvart þjóðinni fyrst og fremst. Ég er nú búinn að sitja á þingi í bráðum níu ár og ég verð að segja það eins og er að það er ekki gaman að því að þurfa að flytja e.t.v. sína síðustu ræðu hér á Alþingi við þessar aðstæður.



Herra forseti. Hér er til umr. frv. til l. um bann við ofbeldiskvikmyndum og þær brtt. sem gerðar voru við frv. þetta í hv. Ed. Þegar frv. þetta var rætt hér í Nd. við 3. umr. lögðum við fram brtt. við frv., ég og hv. 4. þm. Reykv., sem var samþykkt, en þá var mikið að því fundið að fram færu of miklar umr. um þetta mál við 3. umr., jafnvel þótt um brtt. væri að ræða. Ég hef ekki heyrt á þm., sem hér hafa talað til þessa, að nokkuð hafi verið minnst á þær brtt. sem koma til okkar nú frá Ed. til samþykktar án þess að yfir þær sé farið. Ég vil með örfáum orðum lýsa þeirri skoðun minni, að ég tel að þær séu til bóta. Það má t.d. benda á að sú breyting sem hefur verið gerð á 2. gr. fjallar m.a. um að það verði fleiri aðilar kallaðir til að borga þann óhjákvæmilega kostnað sem verður af því að skoða það myndefni sem flutt er til landsins. Hingað til hafa það aðeins verið kvikmyndahúsin, sem flytja inn kvikmyndir, sem hafa þurft að gera þetta, en við vitum að nú eru ekki tugir heldur kannske á annað hundrað innflytjendur myndefnis sem sýnt er í myndböndum. Í flestum ofbeldiskvikmyndum er leikið og það er oft leikið hart í þessum myndum. En við vitum að í leiknum kvikmyndum jafnvel leyfa margir leikstjórar sér að „improvisera“ og breyta frá handriti. Hér hafa einmitt komið til umr. í dag þau verk sem verið er að vinna á hv. Alþingi af þeim sem ráðin hafa. Þeir eru áð „improvisera“, þeir eru að breyta frá því handriti sem við eigum að fara eftir á Alþingi Íslendinga, handritinu sem segir okkur að fylgja lýðræði og þingræði. Við fáum að heyra það í hádegisfréttum hjá Ríkisútvarpinu að það eigi að rjúfa þing strax að loknum útvarpsumræðum í kvöld. Þetta kalla ég ofbeldisleik. Eins og hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, vakti athygli á í dag, þegar þetta mál kom til umr., er hér um ofbeldisverk að ræða gagnvart okkur þm. og gagnvart þingræðinu í landinu. Það er vitað mál að hér á Alþingi hefur skapast meiri hluti fyrir tveimur þáltill. Annars vegar er þáltill. um nýja viðræðunefnd í sambandi við álverið í Straumsvík. Í raun fjallar þessi þáltill. um vantraust á hæstv. iðnrh. Það hefur skapast meiri hluti hjá öðrum þingflokkum en þingflokki Alþb. fyrir þessu vantrausti á hæstv. iðnrh. Alþb. hefur hins vegar haldið uppi málþófi um þetta mál sólarhringum saman. Það hefur verið upplýst að sjálfur iðnrh. hafi talað hér í nær fjórðung sólarhrings og þó aðeins haldið sig við gömul skjöl, sem hann fann í iðnrn., varðandi þá samninga sem gerðir voru þegar verksmiðjan var sett á stofn. Eftir því mætti halda að það mundi taka hann næstu 10 ár ef hann kæmist að sínum eigin pappírshlaða, og bið ég þá guð að hjálpa okkur ef honum tækist að gera það. Hin þáltill. var um samkomudag Alþingis, um það að Alþingi yrði kallað saman 18 dögum eftir næstu alþingiskosningar, sem eru fyrirhugaðar 23. apríl, en þó hefur engin opinber tilskipun verið gefin út um að kosningarnar fari fram þá. Viðkomandi ráðh. hefur ekki tilkynnt það ennþá. Forsrh. hefur lýst yfir á Alþingi í umr. að þær eigi að fara fram þá, en það hefur engin opinber tilskipun verið gefin út um það ennþá. Hæstv. ráðh., sem sitja í ríkisstjórninni núverandi, geta því þess vegna svikið það loforð sem þeir hafa gefið og þær yfirlýsingar sem þeir hafa gefið varðandi þetta mál, eins og þeir eru að svíkja það samkomulag sem hefur verið gert í viðkomandi tveim þáltill. Um þáltill. um samkomudag Alþingis var fullt samkomulag á milli stjórnarandstöðu hér á Alþingi og þingflokks Alþb. Nú yfir þá helgi sem við höfum haft hið mesta að vinna, ýmsir þm., utan þings hafa ráðherrar og þingflokkarnir tveir, Alþb. og Framsfl., skriðið saman og náð samkomulagi um að svíkja hvort tveggja. Það er lítilmannlegt, enda er svo komið að við stöndum frammi fyrir því hér á Alþingi, eins og þegar hefur verið drepið á, að það á eftir að samþykkja fjáröflun til vegagerðar, sem er á dagskrá þingdeildarinnar í dag. Hingað koma menn úr fjölmennri stétt og pípa og pípa á hæstv. ráðh. Þeir flykkjast hingað í nágrenni Alþingis með atvinnutæki sín og pípa á formann Framsfl., formann Alþb. og aðra hæstv. ráðh. Við eigum eftir að afgreiða lánsfjáráætlun. Þjóðin á að vita hvernig hún er og hvenær hún kom fram. Hún kom fram mörgum mánuðum eftir að gildandi lög segja að hún hafi átt að koma fram. Það átti að leggja hana fram með fjárlögum, en hún er ekki lögð fram fyrr en fyrir nokkrum dögum og við eigum að fara heim af þingi án þess að hún sé afgreidd. Á það hefur verið bent að dynja munu yfir þjóðina brbl. frá þessari hæstv. ríkisstj., frá viðkomandi ráðh., sem hafa ekki meiri hl. hér á Alþingi og hafa ekki lengur meiri hluta meðal þjóðarinnar. Ef þetta er ekki brot á þingræði og lýðræði er ekki til brot á þeim hugsjónum. Ég hef m.a. kvatt mér hljóðs hér vegna orða sem komu fram í ræðu hv. 4. þm. Reykv., Vilmundar Gylfasonar. Á það hefur verið bent, í ræðu hv. þm. Árna Gunnarssonar, hve fráleitar þær kenningar eru, sem þessi hv. þm. boðar. Að sjálfsögðu munum við taka upp áskorun hans, ekki aðeins í Vestfjarðakjördæmi heldur í öllum kjördæmum landsins, og benda á hve fáránlegar kenningar hans eru. Það sem hv. þm. vill og hans nýi flokkur boðar er að fela hinum sterka manni, sem nú er hæstv. forsrh. Gunnar Thoroddsen, enn meira vald, fela honum ennþá meira vald en hann hefur og sem hann hefur beitt fram til þessa hér á Alþingi með því að ganga á lýðræðis- og þingræðishefðir. Jú, hv. þm., við skulum koma því áleiðis til kjósenda hvað felst í till. þínum í sambandi við stjórnskipulag landsins. En það er merkilegt með þennan hv. þm., að hann kvartaði yfir því hér, þegar hann stóð í ræðustól áðan, að svona sé það búið að vera í þrjú ár, allt þetta kjörtímabil sé þetta ástand búið að vera eins og það er, en það er ekki fyrr en hann fellur í framboði sem varaformaður í Alþfl. að honum finnst ástæða til að vekja athygli á þessu máli, fyrir aðeins örfáum vikum. Við munum líka benda á þetta í þeirri kosningabaráttu sem fram undan er, hv. 4. þm. Reykv. Ég tek undir þau aðvörunarorð, sem hér hafa komið fram frá hv. þm. sem hér hafa talað, að við getum fengið að búa við það þrátt fyrir alþingiskosningarnar, ef þær þá verða 23. apríl, að þing verði ekki kallað saman fyrr en í haust eins og lög kveða á um, og vissulega gæti hæstv. forsrh. með stuðningi sinna samráðherra gefið út brbl. í sumar um að samkomudegi Alþingis 10. okt. verði frestað. Annað eins hefur þessi hæstv. makalausa ríkisstj. gert.



Herra forseti. Það er eðlilegt að þessar umr., sem hér hafa átt sér stað í dag, fari fram undir þessum dagskrárlið, um ofbeldiskvikmyndir, því að vissulega kemur það hugtak upp í hugann þegar þann veg er staðið að málum eins og gerst hefur hér í dag og útvarpsfréttir greindu frá. Það hafa ýmsir talað fyrr í þessum umr., þar á meðal hv. 4. þm. Reykv. Honum hefur verið svarað að langmestu leyti. Ég sé enga ástæðu til þess að vera að hella mér yfir hann. Það er ekkert víst að hann verði efstur í prófkjöri í nýja flokknum, Bandalagi jafnaðarmanna. Það er ekkert víst að hann komist á þing. Það er beðið eftir því hvenær prófkjör verður í þessum nýja flokki. Hv. 4. þm. Reykv. er postuli prófkjaranna. Hann kom þeim á í Alþfl. Var það gamall flokkur á nýjum grunni eða nýr flokkur á gömlum grunni? Það skiptir ekki neinu máli hvort það var, en hv. þm. kom þessu í gegn. Hv. fyrrverandi tilvonandi varaformaður Alþfl., Vilmundur Gylfason. Við bíðum eftir úrslitum prófkjörsins hjá hv. núverandi þm. Ég tel enga ástæðu til þess að vera að skamma hann fyrr en við vitum hvort hann lendir í öruggu sæti. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson fékk að kenna á því og hver veit nema kjósendur eigi eitthvað vantalað við Vilmund Gylfason. Við skulum bíða með að skamma hann meira þar til við sjáum hvernig prófkjörið fer hjá Bandalagi jafnaðarmanna. Það sem hefur gerst í dag og þarf að taka skýrt og skorinort fram er það, að tveir minni hlutar á hv. Alþingi í tveimur málum, annars vegar Framsfl., sem ekki þorir að láta Alþingi koma saman eftir kosningar, og hins vegar Alþb., sem þorir ekki að hætta á að álmálið sé tekið úr höndunum á ónýtum hæstv. ráðh., hafa gert bandalag, bandalag óttans, bandalag valdahrokans hér á Alþingi og þeir hafa fórnað miklu til. Þeir hafa fórnað því til að hægt væri að setja með eðlilegum hætti lög um bráðnauðsynlega hluti, vegna þess að þessir sömu menn ætla núna út af hv. Alþingi og byrja sama leikinn og þeir hafa iðkað þegar Alþingi hefur ekki setið að störfum, en það er að stjórna með brbl. Þetta er það sem þeir ætla að gera. Annars vegar hefur Framsfl. fórnað hagsmunum Íslendinga í álmálinu í hendur á manni, sem hæstv. samgrh. hefur sagt að hafi með mjög klaufalegum hætti klúðrað samningunum við ÍSAL og Alusuisse, manni sem hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson hefur sagt réttilega að hvorki gæti né vildi semja um þessi mál, og Alþb., hinn minni hl. í hinu málinu, fórnar því að fá tryggingu fyrir því að Alþingi verði kallað saman að loknum kosningum. Þetta er bandalag óttans og bandalag valdahrokans. Eftir því verður munað. Eitt sinn var ritstjóri á Þjóðviljanum, sem hét Svavar Gestsson. Þessi sami Svavar Gestsson er nú hæstv. félmrh. Í febr. 1978 skrifaði Svavar Gestsson ritstjóri Þjóðviljans mergjaðar forustugreinar í Þjóðviljann. Þá sagði Svavar Gestsson ritstjóri þetta, með leyfi forseta: „Alþingi götunnar þarf að sýna hrokagikkjum valdsins víð Austurvöll hver það er sem ræður úrslitum um allt efnahagslíf þessa þjóðfélags.“ Þetta var tilvitnun í Svavar Gestsson, ritstjóra Þjóðviljans. Nú er þessi sami maður hæstv. félmrh. og formaður Alþb. Hver hefur sýnt meiri hroka í störfum en einmitt þessi maður? Hver hefur sýnt það með því að gera bandalag, eitthvert mesta aumingjabandalag sem hefur verið gert á síðari tímum í stjórnmálum, nema einmitt þessi hrokagikkur valdsins? En hann ætlar ekki að sitja við Austurvöll. Hann ætlar að sitja í rn. Þar ætlar hann að sitja á sinni boru og stjórna með brbl. Er hægt að láta viðgangast að slíkt geti skeð árið 1983 á Íslandi? Hvar í heiminum, hvar í hinum vestræna heimi mundi slíkt geta gerst annars staðar en hér á landi, að slík siðspillingaröfl taki saman höndum um stjórn landsins? Á einni helgi féllu þeir frá öllum sínum málum, létu þau bara detta í ruslakörfuna og sögðu: Nú skulum við koma okkur saman um að verma ráðherrastólana nokkra mánuði í viðbót. Eftir þessu verður munað. Það er kominn tími til að íslenska þjóðin fái að vita hvernig þetta bandalag er gert - þetta bandalag hrokans og bandalag óttans. Því þarf að koma til skila hvernig ofbeldi hefur verið notað og það er vel á síðasta degi þessa þings að það gerist í umr. um ofbeldi í kvikmyndum. Í raun og veru hefði þurft að kvikmynda þessa sögu alla og sýna hana hverju mannsbarni sem tryggingu fyrir því að lýðræði og þingræði verði ekki fótum troðið í framtíðinni.



Herra forseti. Undir þessum lið - um ofbeldiskvikmyndir - hafa menn einkum rætt ímyndað ofbeldi hæstv. forsrh. og jafnvel teygt þá sögu svo langt að fullyrða hér að hann muni beita ofbeldi til að sitja allt fram á haustdaga. Ég vil í þessu sambandi leggja á það ríka áherslu að við framsóknarmenn munum gera allt sem í okkar valdi er, og ég held að við höfum æðimikið vald á því satt að segja, til að sterkur meiri hl. geti tekið við eftir kosningar. Við munum því segja af okkur eftir kosningar og rýma fyrir sterkum meiri hluta, sem þarf að myndast til að taka á efnahagsmálum þjóðarinnar. Á þetta vil ég leggja mikla áherslu. Það verður enginn leikaraskapur í þeim efnum, um það er ekki að ræða. Menn tala hér um þá till. sem lögð hefur verið fram í báðum deildum um samkomudag Alþingis. Ég vil andmæla því að við framsóknarmenn höfum iðkað málþóf í því sambandi. Við vildum hins vegar fá að ræða á eðlilegan hátt um þau mikilvægu málefni sem framundan eru. Hvernig á að halda á málefnum þjóðarinnar á næstunni? Þykir mönnum þetta þing hafa verið svo til fyrirmyndar og okkur svo til hróss að það sé ástæða til að kalla saman nýtt þing strax í maí og halda áfram þessum leikaraskap í allt sumar?  Ég vísa því á bug að við munum á nokkurn hátt standa í vegi fyrir því að hér myndist meiri hluti. Við munum þvert á móti þrýsta á að svo verði. Ég vísa því algjörlega á bug að við höfum beitt málþóf við umræðu um þá sýndartillögu sem var á dagskrá. Ég vek athygli á því, eins og margsinnis hefur verið upplýst, að sú till. tryggir alls ekki á nokkurn máta að þing verði kvatt saman í maímánuði. Það hefur verið upplýst hér af þeim mönnum sem gerst þekkja til stjórnarskrár, að það er forseti Íslands sem ákveður hvenær þing verði kvatt saman að till. forsrh. Þetta þing getur ekki ákveðið hvenær næsta þing, sem kjörið verður í kosningum 23. apríl næstkomandi, kemur saman. Meira að segja verða sumir flm. að þeirri till., sem hér átti að vera til umr. og var reyndar til umr. fyrir hádegi, að öllum líkindum ekki á næsta þingi. Hvernig eiga þeir að ákveða hvenær næsta þing kemur saman? Það er mikill misskilningur sem komið hefur fram í þessu máli, að kosningum verði e.t.v. frestað. Því hefur verið lýst yfir að kosningar fari ekki fram síðar en 23. apríl n.k. Það er tími til kominn að kosningar fari fram og þetta þing má reyndar ekki standa lengur til þess að frestir verði ekki of stuttir til framboðs fyrir þær kosningar.  Ég vildi aðeins með þessum orðum vísa á bug þeim fullyrðingum sem hér hafa komið fram.



Herra forseti. Þessi umr. ætlar að verða gagnleg og taka á sig hinar ótrúlegustu myndir, ekki síst eftir að síðasti hv. ræðumaður tók til máls. Hér koma þeir til skiptis og tuða þetta uppáhaldsorð sitt „þingræði“, en í hinu orðinu er verið að leggja til að störf þingsins liggi niðri til hausts fyrir eitthvað sem þeir blygðunarlaust kalla „sterka stjórn“ - ég endurtek, herra forseti, að „sterk stjórn“ eru orðin sem þeir nota. Og ég spyr: Hvað er sterk stjórn, sem þessir herramenn eru að tala um og hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson nefnir hér aftur og aftur? Sterka stjórnin er væntanlega sú, að Sjálfstfl. muni að loknum kosningum velja á milli Framsfl. og Alþb. og sterka stjórnin verði mynduð - og sterk stjórn í hvaða skilningi? Í skilningi talinna höfuða í þessu húsi, sem kemur hins vegar þjóðinni lítið eða ekkert við frekar en fyrri daginn. Að þessu er blygðunarlaust stefnt. Það er talað fyrir því að það verði ekkert þing. Jú, jú, við megum kjósa 23. apríl, en af hverju er verið að kjósa 23. apríl en ekki í júní, ef ekki stendur til að þingið komi saman fyrr en í haust, heldur bara sterk stjórn? Sterk stjórn, segja þeir. Svo koma þeir hinum megin úr kerfinu, hv. þm. Sjálfstfl., Pétur Sigurðsson og Friðrik Sophusson, og hella sér yfir þær till., sem við höfum flutt.  Kjarni málsins er sá, að raunverulega er verið samkvæmt hugmyndum þessara manna að leggja til að þingræðið sé afnumið í sex mánuði eða sjö mánuði. Það er út á það sem þessi leikur gengur og blygðunarlaust er talað fyrir. Hins vegar koma þeir og fjalla um það í umr. um ofbeldiskvikmyndir að forsrh. ríkisins sé kosinn af þjóðinni og ekki þessari samkomu hér, sem þeir hver á fætur öðrum lýsa sem skrípasamkomu, hann sé kosinn af þjóðinni og ekki af þingræðinu, og segja að það sé ákall á hinn sterka mann. Þó er ekki verið að leggja til nemar grundvallarbreytingar á embættinu sjálfu, aðeins aðferðinni við að kjósa í það. Vitaskuld eru þeir hræddir. Það er furðulegt að menn skuli í öðru orðinu halda uppi vörn fyrir þann orðaleik í þessu samhengi málsins sem er „þingræði“ og tala svo eins og hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson talaði áðan og efalítið fleiri hugsa. Af hverju er verið að kjósa 23. apríl? Jú, til þess að það sé hægt að mynda sterka stjórn, segir hann. Sterka stjórn hverra? Reyni menn að skoða spilin frá sjónarhorni gömlu flokkanna. Þessi sterka stjórn er íhaldið og annaðhvort framsóknarmenn eða kommar. Það er ekki annað. Sterka stjórn, segja þeir. Sannleikurinn er sá, að það sem hér er að gerast er hnefahögg framan í það sem menn hafa kallað lýðræði. Það er af þeim ástæðum að kosningar eru ákveðnar einvörðungu með hagsmuni þessa kerfis fyrir augum. Auðvitað sjá þeir enga málefnalega niðurstöðu neins staðar bak við horn. Það eru engar till. um að breyta um stefnu. Það er ekkert slíkt á spilunum. Þennan kjarna málsins, herra forseti, hefur þessi umr. leitt í ljós, að krafa hæstv. ráðh. Steingríms Hermannssonar er annars vegar um sterka stjórn og hins vegar þinglaust land til hausts. Ef tala má um pólitískt óhæfuverk er verið að vinna það með þessu. En síðan koma þeir, einkum hv. þm. Sjálfstfl., og hella sér yfir þá hugmynd þegar ekki er verið að leggja til formbreytingu á framkvæmdavaldinu sjálfu, heldur formbreytingu á aðferðinni við að kjósa það, sem er allt og sumt, og dylgja með það í leiðurum Morgunblaðsins og hér í ræðustól og segjast ætla að gera það víðar að þar sé um að ræða ákall á hinn sterka mann vegna upplausnarinnar. Vitaskuld verður framkvæmdavald svo kosið að því leytinu til sterkara að það er einhver trygging fyrir því að það hafi þjóðarvilja að baki sér. En það er allt og sumt. Það gerist með því að einn maður hafi eitt atkvæði. Það er líka allt og sumt. En að það sé um að ræða breytingu á formi embættisins sjálfs er rangt hjá hv. þm. Pétri Sigurðssyni o.fl. sem hér hafa talað í þá veru. En allt það sem hér er að gerast í dag, misbeiting þingrofsins, misbeiting á tímasetningu kosninga, ákall hæstv. ráðh. Steingríms Hermannssonar á sterka stjórn, hinn raunverulegi vilji fyrir þingleysi til hausts, það er undirstrikun á því að það er stjórnkerfið sjálft sem er orðið skakkt, og þegar við sjáum skekkjur fyrir framan okkur, þá lögum við þær.



Herra forseti. Það hefur áður í þessum umr. komið fram fsp., sem beint var til formanns Alþb., formanns Framsfl. og hæstv. forsrh., um það, hvort samningur væri til staðar meðal aðila stjórnarsamstarfsins, núverandi hæstv. ríkisstjórnar, um að þing væri ekki rofið nema allir aðilar að stjórnarsamstarfinu stæðu að slíku þingrofi. Ég hlýt að ítreka þessa fsp., sem við höfum ekki fengið beint svar við. En upplýst hefur verið áður eftir öðrum leiðum og ekki verið mótmælt að slíkur samningur aðila stjórnarsamstarfsins sé fyrir hendi. Með tilvísun til þess að slíkur samningur er til staðar er ljóst að þing verður ekki rofið í dag eða nótt nema allir aðilar stjórnarsamstarfsins hafi samþykkt og þá liggur sömuleiðis fyrir að Framsfl. hefur gengið á bak orða sinna og yfirlýsinga um að rétt væri að haga samningaviðræðum um raforkuverð og fleiri samskiptaefni við Alusuisse með öðrum hætti en gert hefur verið hingað til. Framsóknarmenn hafa haft um það stór orð að nauðsynlegt væri að taka málið úr höndum iðnrh. Þeir hafa, að því er virðist, opinberlega verið sammála um að leggja áherslu á að það væri þjóðarvoði ef hæstv. iðnrh. hefði málið áfram með höndum. Nú heykjast framsóknarmenn á þessari skoðun sinni og ganga á bak orða sinna. Með sama hætti hafa Alþb.-menn gengið á bak orða sinna, þeirra að nauðsynlegt væri að Alþingi segði álit sitt um það að þing yrði kvatt saman eigi síðar en 18 dögum eftir næstu kosningar. Hæstv. sjútvrh., formaður Framsfl., var áðan að segja að slík till. hefði enga þýðingu, en hann hefur lagt svo mikið upp úr þessum till.-flutningi að hann hefur hótað afsögn sinni úr núv. ríkisstj. ef sú till. yrði samþykkt. Er hann að gera till. sem enga þýðingu hefur að fráfararatriði? Þarna gengur orð á móti orði, yfirlýsing á móti yfirlýsingu, og er það ekki óvenjulegt af hálfu hæstv. ráðh. Sannleikurinn er sá, að auðvitað skiptir máli að núverandi Alþingi segi til um hvenær Alþingi verði kvatt saman að loknum kosningum. Auðvitað hljóta forseti og forsrh. að taka það til greina sem Alþingi hefur samþykkt. Það liggur fyrir að það er meirihlutavilji í báðum deildum Alþingis, það er meirihlutavilji í Sþ. að Alþingi verði kvatt saman eigi síðar en 18 dögum eftir næstu kosningar. Svo kemur hæstv. samgrh., formaður Framsóknarflokksins, og segist ekki vilja skuldbinda sig til þess að kveðja Alþingi saman, vegna þess að það þurfi að mynda sterka ríkisstjórn. En hvernig er sterk ríkisstjórn mynduð? Hún er mynduð með því að tryggja henni meiri hluta á Alþingi Íslendinga og til þess að kanna fylgi væntanlegrar ríkisstjórnar þarf Alþingi að vera til staðar og kveða upp úr um það, hvort það styður þá ríkisstjórn sem á við þann geigvænlega vanda að glíma sem við alþm. allir gerum okkur grein fyrir að er fyrir hendi. Herra forseti. Hinn sjálfskipaði formaður Bandalags jafnaðarmanna, fimmta stjórnmálaflokksins á Íslandi, hafði stór orð um að annaðhvort yrði hér mynduð eftir næstu kosningar stjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks eða stjórn Sjálfstæðisflokks og Alþýðubandalags. Hann reiknaði sem sagt hvorki með sínum gamla flokki, Alþýðuflokknum, né sínum nýja flokki, Bandalagi jafnaðarmanna. Þetta voru núll og nix flokkar að hans eigin mati. Látum svo vera og ekki skal ég andmæla honum í þeim efnum, en ég hygg að það sé umhugsunarefni fyrir kjósendur þessa lands að hverfa frá stuðningi við Alþýðubandalag og Framsóknarflokk samhliða og þeir hverfa frá stuðningi við Alþfl. og fimmta flokkinn, Bandatag jafnaðarmanna. Það hlýtur að vera umhugsunarefni, hvort nú sé ekki kominn tími til að styðja Sjálfstæðisflokkinn. Það liggur ljóst fyrir að bæði Framsfl. og Alþb. hafa gerst ómerkingar orða sinna, að bæði Alþb. og Framsfl. hafa nú í 3–5 ár setið í stjórn saman, en ekkert afrekað annað en Íslandsmet í verðbólgu og erlendri skuldasöfnun þannig að vá er fyrir dyrum. Þeir enda nú þennan stjórnarferil sinn með því að misbeita valdi sínu í stjórnarstólum, misbeita þingrofsvaldi sínu og ættu því ekki að eiga skilið stuðning kjósenda í landinu. sá kostur einn er fyrir hendi af hálfu kjósenda að veita Sjálfstæðisflokknum aukið brautargengi, meirihlutafylgi, þannig að það þurfi ekki að semja við einn eða neinn þessara ómerkinga, stjórnmálaflokka, sem við því miður höfum orðið vitni að, ekki síst í þessum umr. í dag, að þeir eru.



Herra forseti. Ég spurði formann Alþýðubandalagsins, hæstv. félmrh., í dag að því, hvort Alþb. hefði ekki örugglega gert samning við Gunnar Thoroddsen og Framsóknarflokkinn um að beita hér þingrofsvaldi í kvöld eða nótt. Hann hefur ekki svarað og er horfinn út úr þingdeildinni, en ég sé að hæstv. fjmrh. er hér. Við áttum samleið í breytingum á stjórnskipunarlögum og samleið í sambandi við flutning á þáltill. um samkomudag Alþingis. Í þeim umr. og viðræðum, sem fóru fram á milli okkar, kom það fram að um þingrofsréttinn var samið sérstaklega. Hann er ekki birtur í stjórnarsáttmála þessarar hæstv. ríkisstj. heldur um hann samið, að til hans yrði ekki gripið nema með samþykki allra aðila stjórnarsamstarfsins. Og nú spyr ég hæstv. fjmrh.: Það er þá rétt að Alþb. hefur svikið till. um að samþykkja þáltill. um samkomudag Alþingis eigi síðar en 18 dögum eftir næstu kosningar? Það var þá ekki meira á þessari samvinnu að græða en þetta að ekki var hægt að standa við þetta samkomulag lengur en raun ber vitni. Ástæðan til þess að þetta samkomulag var svikið var að það þurfti að fá Framsfl. til þess að svíkja það samkomulag sem fulltrúar hans höfðu gert í sambandi við álmálið. Það þurfti að skera iðnrh. niður úr snörunni því hann var kominn að því að hengjast í öllum sínum skýrslum og álitsgerðum sem fyrir lágu í álmálinu. Þegar sterkur þingmeirihluti var fyrir öðru - yfir 40 þm. eða sennilega 49 þm. - má ekki þingviljinn koma fram. Það verður að fótumtroða þingræðið og lýðræðið og þessir hrossaprangarar semja um þetta sín á milli yfir helgina. En hafa þeir ekki samið um meira en þetta? Hafa þeir ekki samið um að sitja áfram? Hafa þeir sýnt ykkur hv. þm., sem hafa staðið með þeim hér, þá virðingu að ræða þetta mál við ykkur? Nei, það er farið á bak við ykkur marga hverja. Það eru vanir hrossaprangarar sem ganga frá þessum málum. Svo kemur formaður Framsfl., hæstv. samgrh., hér og er alveg undrandi yfir því að Alþingi vilji lýsa yfir þeim vilja sínum að þing verði kallað saman 18 dögum eftir kosningar og segir: Það er ekki Alþingi sem á að ráða því hvenær þing kemur saman, heldur er það forseti Íslands sem kallar þingið saman að till. forsrh. Það er aðeins formsatriði að forseti Ístands kalli þing saman, það er forsrh., það er sem sagt hann einn, það er gamli maðurinn, sem búinn er að leika svikahlutverkið í þrjú ár, sem á að ráða því hvenær þing kemur saman. g hef fengið nóg af þeim manni og þeir eru fleiri og þeir voru orðnir þreyttir, bæði í Alþb. og Framsfl., á þessum hæstv. karli. En hvar stendur lýðræði og þingræði í þessu landi? Stjórnarskrárnefndin, sem hæstv. forsrh. hefur verið í í heilan mannsaldur og formaður í síðustu tæp fjögur ár, hefur lagt til, og þar með hæstv. fjmrh., ég o.fl., að þingrofsréttinum væri beitt á þann veg að þing yrði ekki rofið nema meiri hl. Alþingis væri því samþykkur. Nú er vitað og hefur verið vitað að meiri hl. Alþingis er því ósamþykkur að beita þingrofsréttinum strax, ekki fyrr en ákveðin mál eru afgreidd, en þá er farið í hrossakaupin. Sami maður, hæstv. forsrh., tekur öll verk stjórnarskrárnefndar og gerir þau að sínum, flytur þau í frv.-formi í Ed., og hann leggur svo mikið kapp á að fylgja málinu úr hlaði í morgun að það er gert. Það er látið eftir honum á meðan mikilvæg þingmál bíða, en hann tekur það jafnframt fram að hann vilji ekki einu sinni að málið fari til n. Hann tók það fram í þingræðu sinni. Maður sem leggur til að breyting sé gerð á þingrofsréttinum hefur gert það að till. sinni. Ég, hæstv. fjmrh. og fleiri erum siðferðilega skuldbundnir að þingrofsrétti sé ekki beitt nema meiri hl. Alþingis sé því samþykkur. Þarna er því verið að fótumtroða lýðræði og þingræði í þessu landi. Nú á að afgreiða mál, eins og t.d. vegáætlun, með brbl. eða kannske að hafa enga vegagerð. Það er ekki einu sinni hægt að afgreiða þetta mál. Hæstv. samgrh. finnst þetta sennilega miklu betra en eiga við þetta árans Alþingi. Verður ekki langbest að leggja þing niður eða þá að fækka þm. niður í einn eða kannske þrjá? Þeir geta verið hérna þrír, Gunnar Thoroddsen, Svavar og Steingrímur. Það verður þá þingræðið sem við höfum í framtíðinni. Þetta er siðlaust. Það er siðlaust athæfi sem þessir menn eru að framkvæma hér og það er furðulegt að þingmenn úr þessum flokkum skuli láta þessa hrossaprangara bjóða sér þetta. Það sýnir geðleysi þm. sem láta bjóða sér þetta. Það fer vel á því að umr. sem þessi fari fram undir dagskrárliðnum banni við ofbeldiskvikmyndum. Það er alveg í samræmi við annað hjá þessari hæstv. ríkisstj. Hún var mynduð með svikum og hún hefur verið að svíkja allt frá því að hún var mynduð. Hún hefur misst alla stjórn og öll tök á efnahagsmálum þjóðarinnar og þessi þjóð er stjórnlaus. Í framhaldi af því stjórnleysi sem hér ríkir ríkir upplausn á ýmsum öðrum sviðum í þjóðfélaginu. Nú segja allir undir slíkri upplausn: Við viljum bara fá þetta eða hitt. Þessi stjórn er því stórsek og hún er hættuleg, þessi stjórn, og það vita það allir. Ég trúi að til sé það sterkur vilji meðal þessarar þjóðar að menn sem þannig haga sér fái eftirminnilega hirtingu þann 23. apríl. Ég vona svo sannarlega að það verði, enda er það eina leiðin til að bjarga heiðri þingræðis og lýðræðis í þessu landi að veita þessum lýðskrumurum og hrossapröngurum almennilega hirtingu 23. apríl.



Herra forseti. Vegna ummæla hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar vil ég aðeins segja að ég tel ekki að það hafi neitt komið fram á þessum fundi eða á fyrri fundum í dag sem leiði líkur að því að meiri hl. Alþingis sé á móti því að þingrof fari fram. Þvert á móti hygg ég að leiða megi nokkrar líkur að því að þessu sé öfugt farið. Ég hygg líka að flestir geri sér grein fyrir að þingstörfin eru komin í nokkra sjálfheldu. Ég efast ekki um að allir hv. þm. gera sér ljóst að við erum komnir með mjög mörg mál í sjálfheldu og það er því óhjákvæmilegt að þing verði rofið senn hvað líður, enda dregur óðfluga að því að kosningar fari fram, miðað við þær yfirlýsingar sem gefnar hafa verið, og auðvitað verður að ætla mönnum hæfilegan framboðsfrest. Þetta vildi ég láta koma fram vegna þess að ég gat ekki fallist á þau orð hv. þm. að hugsanlega væri verið að rjúfa þing gegn meirihlutavilja Alþingis. Ég held að það sé á einhverjum misskilningi byggt. Ég vil hins vegar vegna orða hans taka skýrt fram, að það er eindregin ósk og vilji okkar Alþb.-manna að þing komi saman að hæfilegum tíma liðnum eftir næstu kosningar. Við höfum t.d. verið reiðubúnir að fallast á að gefinn yrði 18 daga frestur til stjórnarmyndunar, - kannske þrjár vikur ef menn kysu að frekar eða fjórar, - en síðan kæmi þing saman. Ég hygg að það hafi komið fram nokkuð skýrt í umr. hér á Alþingi að mikill meiri hl. þm. óskar eftir þessu og vill að þing komi saman að kosningum loknum.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. ræddi ekki nægilega skýrt um hvort hann hefði tryggingu fyrir því að Alþingi kæmi saman í síðasta lagi 18 dögum, 20 dögum eða 21 degi eftir kosningar. Hann hefur fallist á og lýst því yfir, að það sé meiri hluti á Alþingi fyrir þingrofi, en hefur hæstv. ráðh. tryggingu fyrir því að þing verði kallað saman með þeim hætti sem hann sjálfur, hans flokkur, allt Alþb., setti fram í þáltill.? Þegar sú till. var sett fram treysti Alþb. ekki samstjórnarflokki sínum nægilega vel til þess að standa þannig að málum. Hvað er það sem hefur gerst frá því á föstudaginn sem verður til þess að hæstv. ráðh. telur nú að það séu breyttar forsendur? Að þeir vilji nú standa að þingrofi til að bjarga núv. hæstv. ríkisstj. frá falli, frá því að segja af sér, frá þeirri niðurlægingu sem fram undan var? Eru það nýjar upplýsingar? Er það trygging fyrir þessum sjónarmiðum Alþb. eða hleypur Alþb. frá sínum sjónarmiðum vegna þess að þeir eru að tefja fyrir því að álmálið fái eðlilega meðferð, sem mikill meiri hl. Alþingis vill? Þessu svaraði hæstv. ráðh. ekki. Þögnin var æpandi. Við krefjumst þess að hann segi hér umbúðalaust ef gerður hefur verið einhver leynisamningur um helgina, sem hefur gert það að verkum að Alþb., hæstv. félmrh., hæstv. fjmrh., hæstv. iðnrh., hafi fengið tryggingu fyrir því að það meginsjónarmið flokksins, sem sett var fram í þáltill. sem flutt var í báðum deildum, nái fram að ganga. Hæstv. ráðh. ber siðferðileg skylda, bæði vegna þingsins og vegna eigin kjósenda, að koma hér í þennan ræðustól og tala svo skýrt mannamál að við skiljum hér á hv. Alþingi og þjóðin öll.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr., enda hef ég áhuga á því að þetta frv., sem hér er á dagskrá, verði afgreitt, en ég get hins vegar ekki stillt mig vegna orða hæstv. fjmrh. hér áðan að beina til hans mjög ákveðinni spurningu. Hann segir nánast orðrétt að hann telji fullvíst að það sé þingmeirihluti fyrir þingrofi og að meiri hluti þm. mundi samþykkja þingrof ef atkvæði yrðu um það látin ganga. Ég vil af þessu tilefni segja við hæstv. fjmrh., að með þessum orðum er hann að lýsa því yfir að meiri hluti þingheims sé óábyrgir menn, gjörsamlega óábyrgir menn sem séu tilbúnir að fara heim af þingi án þess að afgreiða hin veigamestu mál sem liggja fyrir þingi og þarfnast afgreiðslu þess á hverjum tíma. Ef þetta er hugmynd hæstv. fjmrh. um það þing sem hann hefur starfað með á þessu kjörtímabili, þá vildi ég gjarnan fá hann hingað upp í ræðustól og hann lýsi því ákveðið yfir sem skoðun sinni, að ef atkvæði yrðu látin ganga í þessu máli væri meiri hluti þingheims með þingrofi. Þetta eru býsna stór orð. Ég vil bara lýsa því yfir að ég, eins og ég hef sagt áður, tel það ábyrgðarleysi og fásinnu að þingið fari heim án þess að afgreiða jafnveigamikla málaflokka og lánsfjáráætlun, vegalög og vegáætlun. Ég sagði áðan að mér væri ekki kunnugt um að till. um þingrof hefði verið rædd í þingflokkum Alþb. og Framsfl. Ef þetta er rangt getur auðvitað hæstv. fjmrh. sagt það hér á eftir að þetta mál hafi verið rætt í þingflokki Alþb. En minn skilningur hefur verið sá í fyrsta lagi, að með málefnasamningi hafi flokkarnir þrír, sem stjórnað hafa þessu landi með talsverðum endemum á síðustu röskum þremur árum, gert með sér samkomulag um að þing yrði ekki rofið, nema með samkomulagi allra þessara þriggja aðila. Nú vil ég fá svar við því, hæstv. fjmrh., og gott væri að fá svar t.d. frá þingflokksformanni Framsfl. um það, hvort till. af þessu tagi hafi verið rædd í þessum þingflokkum og þm. þessara flokka spurðir ráða í þessu máli yfir höfuð. Ég held nefnilega að í þingflokkum beggja þessara flokka séu menn sem hugsi svipað og ég og telji það ýtrasta ábyrgðarleysi að haga störfum sínum eins og hér hefur verið ákveðið. Ég sagði líka áðan, herra forseti, að sumum mönnum væri umhugað um að auka vald forsrh. lýðveldisins Íslands með því að aðskilja framkvæmdavald og löggjafarvald, en ég endurtek og segi: Guð hjálpi þjóðinni ef forsrh. á borð við hæstv. núverandi forsrh. sæti áfram með þvílíkt vald í höndum. Ég er sannfærður um að hér hefur valdi verið misbeitt. Það hefur verið gengið þvert á allar hefðir og allar reglur sem okkar virtustu stjórnmálamenn hafa virt í verki í þessari virðulegu stofnun um áratuga skeið. Ég er líka sannfærður um, herra forseti, að þetta, sem nú er að gerast, kórónar valdaferil hæstv. ríkisstj. og hæstv. forsrh. Þetta eru einhver undarlegustu vinnubrögð sem ég hef orðið vitni að og sem ég hef lesið um í þingsögu nokkurrar þjóðar. Þegar hæstv. forsrh. ætlar að rjúfa þing í lok þeirrar umr., sem hér á að fara fram í kvöld, er hann að brjóta hefðir þingræðis og lýðræðis. Hann er að brjóta þær hefðir sem eiga að vera heilagari en allt annað. Ég segi fyrir mig, að þessi framkoma er fyrir neðan allar hellur og ég hef það stolt fyrir hönd þessarar stofnunar að ég tel það nálgast myrkraverk þegar nokkrir ráðherrar taka sig saman um það, vegna þess að þeir óttast um ráðherrastóla sína, að rjúfa þing án þess að það hafi verið borið undir einstaka þm. í flokkum þeirra. Vera kann að þeir menn sem að þessu standa muni ekki njóta þeirrar virðingar, sem þeir vænta fyrir þessa ákvörðun, og þá er vel. Ég held að þetta mál í heild sinni sé ein versta hneisa sem þetta þing hefur orðið fyrir um langt árabil og ég lýsi ábyrgð á hendur þeim mönnum sem að þessu standa.



Þetta er síðasti fundur í hv. Nd. á þessu þingi. Ég vil þakka hv. þdm. innilega fyrir samvinnuna og þolinmæði sem mér hefur verið sýnd, sem ég því miður stundum hefi átt í erfiðleikum með að endurgjalda í sama máta. Ég þakka varaforsetum fyrir mjög góða samvinnu og hjálpsemi og skrifurum vorum skilgóðum þakka ég. Skrifstofustjóra Alþingis færi ég þakkir, og ég veit að hv. dm. taka undir það, og starfsfólki öllu í Alþingi. Ég bið fjölskyldum hv. þm. heilla og blessunar og óska þeim, sem eiga um langan veg heim að sækja, góðrar heimferðar og heimkomu.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd okkar Nd.-manna þakka hæstv. forseta fyrir góðar óskir í okkar garð. Ég vil ennfremur þakka honum fyrir röggsama og glaðværa fundarstjórn. Hér í Nd. hefur nú um sinn verið forseti úr hópi stjórnarandstæðinga, en ég vil alveg sérstaklega sem stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar þakka hæstv. forseta fyrir mjög réttláta stjórn á fundum Nd. og lipurð, samviskusemi og lagni við öll þau stjórnarstörf. Ég vil ennfremur fyrir hönd okkar dm. þakka skrifstofustjóra og starfsliði Alþingis vel unnin störf í okkar þágu. Ég vona að kosningabarátta hæstv. forseta verði ánægjuleg og við hittum hann heilan og hressan hér á næsta þingi. Ég árna fjölskyldu hans allra heilla og ég vil biðja hv. þm. að áréttaþökk mína með því að rísa úr sætum. - Dm. risu úr sætum.



Ég þakka hv. 1. þm. Norðurl. v. fyrir góð orð í minn garð og fjölskyldu minnar, alveg sérstaklega fyrir árnaðaróskir vegna kosningabaráttunnar sem í hönd fer. Ég ítreka óskir mínar yður til handa. - Fundi er slitið.