Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er nú rætt um að breyta l., er sett voru árið 1931 og eru því orðin 17 ára gömul. Þeim hefur lítið verið breytt frá upphafi, og sú breyt., sem nú er lagt til, að gerð verði, er eiginlega fyrsta breyt., sem máli skiptir. Ég geri ráð fyrir, að þm. séu þessum lögum svo kunnugir, að ekki þurfi að fara langt út í þau. En þess vil ég þó geta, að það var búnaðarþing, sem gerði till. til breyt. á þessum l. Þær breyt. gengu út á það fyrst og fremst að hækka ýmis framlög, sem greidd eru úr ríkissjóði samkvæmt þessum l., og á hinn bóginn var gert ráð fyrir framlögum til nýrra framkvæmda. Nd. hefur breytt frv. mikið, hækkað ýmis framlög ríkissjóðs, og nú tala ég um frv. eins og það kemur frá Nd. Ég bendi þá fyrst á þær breyt., sem verða til þess að létta á ríkissjóði. í fyrsta lagi var felldur niður styrkur til hrossaræktarfélaga, kr. 1.50 á hryssu, og í öðru lagi var felld úr l. heimild til að veita fé (5000 kr. á ári) til að efna til samkeppni milli búa um það, hvert þeirra væri arðvænlegast rekið, en styrkur þessi hefur aldrei verið notaður. Í þriðja lagi var kaupastyrkur á graðhesta lækkaður verulega, og loks var ákveðið, að hrossasýningar skyldu ekki vera nema fjórða hvert ár, í staðinn fyrir þriðja hvert ár áður. - Þetta eru nú þau atriðin, sem draga úr útgjöldum ríkissjóðs í sambandi við framkvæmd þessara laga. Hin atriðin, sem hækka hins vegar útgjöldin, eru þau, að gert er ráð fyrir styrk til sæðingar- og nautauppeldisstöðva, en það eru hvort tveggja nýir liðir, sem ekki hafa komið til framkvæmda hér á landi áður. Enn fremur framlög til héraðsráðunauta. Hvort vegur nú meira í framkvæmd, lækkanir eða hækkanir þær, sem verða á framlögum ríkisins vegna fyrrnefndra breyt. á þessum l., er ekki svo gott að segja að svo stöddu, og ég vil því ekki leggja neinn dóm á það. Það fer eftir því, hver þróunin verður. Ef sæðingarstöðvum fjölgaði t.d. mjög ört, gæti það orðið mikill útgjaldaliður. En eins og stendur, held ég, að útgjöld og sparnaður ríkissjóðs vegna breytinganna, sem nefndar hafa verið, vegi nokkuð jafnt. Landbn. þessarar hv. d. hefur nú gert 16 brtt. við þetta frv. eins og það kom frá hv. Nd., og eru þær prentaðar á þskj. 354. Þessar brtt. eru minni en ætla mætti fljótt á litið og miða að því í heild að lækka útgjöld ríkisins vegna framkvæmdar laganna. 1. brtt., sem er við 1. gr., er efnislega nokkuð mikilvæg og er í því fólgin, að þegar búnaðarfélag setur sér nautgriparæktarsamþykkt, eftir að kosin hefur verið nautgripakynbótanefnd, eða stofnað er sérstakt nautgriparæktarfélag, þá fellur starf n. niður. Nú sýndist ýmsum á búnaðarþingi, að það væri mikið þarfamál að láta slík félög fá vald yfir nautgriparæktinni og örva stofnun þeirra, og þó að við nm. metum þetta, þá getum við ekki verið með því að fá minni hluta kýreigenda valdið í hendur. Þess vegna bættum við inn orðunum: „sem í er meiri hluti kýreigenda.“ Það er meiri hlutinn, sem jafnan á réttinn í hverju lýðræðislandi, og metum við engu að síður hinn góða vilja búnaðarþings. 2. brtt. okkar er við 6. gr. og í tveimur liðum, a og b. Með a-lið er aðeins lagt til, að breytt verði í sama horf og áður var, að láta menn greiða hálfan nautstoll fyrir kýr, sem ekki halda, og jafna þessu þannig niður, en þannig var ákveðið í gömlu l., en í frv. er lagt til, að enginn nautstollur skuli greiddur, ef kýr halda ekki. - Síðari breyt. á þessari gr., b-liður, er í því fólgin, að kynbótanefnd ráði því ekki ein, hvernig nautstollurinn er greiddur. Henni er gefin heimild áfram til að láta menn greiða hann í fóðri eða heyi að nokkru eða öllu leyti, en það skal þó því aðeins gert, að það sé samþykkt með meiri hluta atkvæða allra kýreigenda. 3. breyt. er óveruleg orðabreyt., sem engu máli skiptir. 4. brtt., sem er í fjórum stafl., er við 13. gr. Þá er fyrst a-liður. Þar er einungis um leiðréttingu að ræða, sem stafar af því, að samkvæmt upphaflega frv. átti að halda nautgripasýningar fimmta hvert ár í hverju búnaðarfélagi og sýningarsvæðin vera fimm, en svo var þessu breytt í fjórða hvert ár, og liggur þá beint við að leiðrétta tölu svæðanna og ákveða einnig fjögur svæði í stað fimm, og er þá sýnt þetta árið á þessu svæði og annað árið á hinu, eða fjórða hvert ár á hverju svæði fyrir sig. Ég geri ráð fyrir því, að það hafi verið fært fram með því að halda sýningar fjórða hvert ár, að kvartað hafi verið undan því, að sýningarnar væru of strjálar. En nú er gengið á móts við það sjónarmið. Ég tel fullt í lagt að halda sýningu í hverju búnaðarfélagi fjórða hvert ár, jafnvel þó að ferðazt sé á milli í bil, en ég tel það þó hægt, og því er ég ekki á móti þessari breyt., enda er hún gerð samkvæmt mjög almennum óskum. B-liður er um það, að veitt séu 3. verðlaun á naut. Ég viðurkenni, að þetta er ósköp lítils virði þar, sem nautgriparæktarfélög eru búin að starfa lengi. [Ræðunni frestað um stund]. Ég var kominn að því að tala um b-lið 4. brtt. Ég sagði, að það væri eftir frv., eins og það kom frá Nd., ekki ætlazt til, að veitt væru 3. verðlaun á naut. En á þeim svæðum, þar sem eru ný félög, er oft óhjákvæmilegt að veita nautum 3. verðlaun, og þótti okkur því rétt að halda því, og þess vegna er það tekið upp aftur með b-lið eins og þetta hefur alltaf verið frá því l. voru búin til. C-liðurinn er ekki önnur breyt. en sú, að 1. verðlaun á naut eru lækkuð úr 180 kr. í 150 kr., og er það gert til að lækka kostnað ríkissjóðs af framkvæmd l. D-liðurinn er ekki annað en að það er tekið upp, sem alltaf hefur verið, en hefur fallið niður í frv., að kúm eru veitt 1., 2. og 3. verðlaun. Þá er 5. brtt., við 16. gr., að 2. málsgr. falli niður. Hún er að vísu um ákvæði, sem alltaf hefur verið í l., þ.e., að einstökum mönnum sé heimilt, ef þeir halda skýrslur, að fá sams konar styrk og sauðfjárræktarfélög. Þessi heimild hefur ekki verið notuð þann tíma, sem l. hafa staðið, og við sáum því ekki ástæðu til þess að halda þessari heimild og leggjum því til, að hún falli niður. 6. brtt. er orðalagsbreyt., sem ekki raskar á neinn hátt efni gr., og þarf ekki annað um hana að segja. 7. brtt. er í tveimur liðum, a og b. B-liðurinn er orðalagsbreyt., en a-liðurinn er töluverð efnisbreyt. Eins og frv. kom til n. er gert ráð fyrir því, að meiri hluti hrossaeigenda í þeim hreppi, sem um er að ræða, ráði því, hvort þeir stofna hrossakynbótafélag eða ekki. Brtt. okkar felur það í sér að láta þetta ekki vera svo, heldur láta það vera „meiri hluta hrossaeigenda, sem hafa jörð til ábúðar“. Þetta er byggt á því, að í mörgum sveitum landsins á hvert mannsbarn hross. Að gefa þeim öllum atkvæðisrétt um það að mega stofna hrossakynbótafélag, fannst okkur ekki rétt, og þess vegna settum við það inn, að eingöngu þeir hrossaeigendur, sem hafa jörð til ábúðar, skuli hafa þennan atkvæðisrétt. 8. brtt. við 27. gr. er viðvíkjandi því ákvæði l., ef kynbótahestur er í óskilum. Eins og frv. kom frá Nd., þá er þetta ákvæði þannig, að heimilt er að taka stóðhest, sem er í óskilum og merktur er með bókstöfunum K eða LK, en það þarf ekki að gera annað við hann en auglýsa hann í útvarpinu, og ef eigandi gefur sig ekki fram innan hálfs mánaðar, má fara með hann sem óskilafé. Okkur þótti dálítið viðurhlutamikið að láta útvarpið vera þarna eina aðilann. Við vildum þó ekki skylda til að auglýsa í Lögbirtingablaðinu, eins og áður, því að það er seinvirk leið og ekki allir, sem lesa það, og fórum þess vegna inn á þá leið að skylda manninn, sem tók hestinn, til þess að tilkynna nærliggjandi sýslumönnum hestinn og hvaða mark sé á honum, og er þá sýslumönnum skylt að tilkynna markeiganda um hestinn. Jafnframt skal hesturinn auglýstur í útvarpi og eigandi gefa sig fram innan hálfs mánaðar, eins og áður var. 10. brtt. við 39. gr. er mikil breyt. frá því, sem var í frv. Í gömlu l. var svo ákveðið, eftir að breyt. var gerð 1942, að halda skyldi hrossasýningar í hverjum hreppi. Hins vegar komu svo héraðssýningar í sýslum, og á þær kom það bezta af hreppasýningunum. Eins og frv. kom frá Nd., var gert ráð fyrir, að sýningarstaðirnir yrðu 8 í landinu og aðrir sýningarstaðir yfirleitt ekki. Þó var sett inn heimild um það, að annars staðar mætti halda sýningar, ef Búnaðarfélagið vildi. Þetta þótti okkur misráðið. Í fyrsta lagi misráðið að ákveða sýningarstaðina ekki fleiri en þetta, en ætla sveitarstjórnunum að óska sýninga. Hins vegar þótti okkur ekki rétt að fella niður fyrstu sýningarstaðina, þar sem eru ótal hrossaræktarfélög, og látum þess vegna 5 sýningarstaði halda sér óbreytta og skuli sýningar vera haldnar þar fjórða hvert ár, en jafnframt skylduðum við Búnaðarfélagið til að halda sýningar á fleiri stöðum, ef þess er óskað. 11. brtt. er um það að lækka verðlaun, sem veitt eru á sýningum til hrossa, þ.e. að lækka 1., 2. og 3. verðlaun og 3. verðlaun á stóðhestana. 1. verðlaun á hryssu lækka úr 30 kr. í 25 kr., 2. verðlaun á hryssu lækka úr 20 kr. í 15 kr., 3. verðlaun á hryssu, lækka úr 10 kr. í 7 kr., 3. verðlaun á stóðhest lækka tír 40 kr. í 30 kr. 12. brtt. við 44. gr. gengur til á það að marka skýrar en gert er í gr., hvernig þau afkvæmi eiga að vera, sem fylgja hestinum, sem fær heiðursverðlaun. 13. brtt. lækkar verðlaun á afkvæmasýningum, og þarf ekki frekar um það að tala. B-liður 13. brtt. er bara breyt. á einu orði, sem þótti betur fara. Í stað orðsins „niðjanna“ komi: þeirra. 14. brtt. er um sæðingarstöðvastyrkinn, og af því að hann er alveg nýr, getur verið ástæða til að fara um hann nokkrum orðum. Þegar búfjárræktarl. voru sett, var að vísu vitað, að á einstaka stað í heiminum var farið að gera tilraunir til þess að ná sæði úr karldýrum og frjóvga með því kvendýr, en praktískt séð var þetta ekki komið neitt út í lífið. Síðan hafa þær breyt. orðið, að þetta hefur breytzt óðfluga, og á s.l. ári voru 2/s hlutar af kúm í Danmörku sæddir og enn þá stærri hluti í Rússlandi, og sama var með fleiri tegundir búfjár. Hér á landi byrjaði þetta í Eyjafirðinum. Á s.l. ári voru sæddar þar 1900–2000 kýr. Það er nú álitið, eftir reynslunni í Eyjafirði og eftir því, sem menn geta gert sér hugmynd um, hvað slíkar stöðvar kosti, að það kosti um 170–180 þús. kr. að koma þeim upp, og að reka þær kosti mikið fé. Það kostar a.m.k. laun þriggja manna og rekstur þriggja bíla o.fl., svo að reksturinn kæmi til með að kosta 150–190 þús. kr. Ef það er gert ráð fyrir, að slík stöð sæddi 2000 kýr, þá sést, að það er dýrt á hverja kú, - 60–80 kr. Eins og frv. kom frá Nd., var lagt til, að rekstrarstyrkurinn yrði 2 kr. á hverja sædda kú, en við hækkuðum það upp í 3 kr., en látum halda sér 4000 kr. hámarkið, sem stöðin getur fengið í rekstrarstyrk, svo að þessi styrkur getur aðeins komið til greina meðan stöðin er að koma undir sig fótum, en þegar hún er komin af stað og farin að sæða, getur styrkurinn komizt niður í tveggja kr. hámark á kú miðað við 4000 kr. Ég geri ráð fyrir því, að enginn hlutur, sem enn hefur verið gerður hér á landi til kynbóta á búfé, muni verka eins fljótt og sæðingin, og ég geri mér vonir um, að þetta ákvæði í þessum l., sem er alveg nýtt, sé kannske það ákvæði, sem mest og fljótast muni verka til umbóta í búfjárrækt okkar. Þetta gildir ekki aðeins um kýr, heldur allar skepnur, sem fá sæðingu. 15. brtt., við 68. gr., er eiginlega leiðrétting. Og síðasta brtt., 16. brtt. við 73. gr., er leiðrétting á einu orði í þeirri gr. Það má vel vera, að ég hafi ekki skýrt nægilega fyrir mönnum þær breyt., sem Nd. gerði á frv., en eins og ég sagði í byrjun ræðu minnar, voru þær fólgnar í því að hækka yfirleitt þau framlög, sem eftir l. átti að greiða úr ríkissjóði. Við höfum lækkað þetta aftur og fært það í líkt horf og áður var, og er það ekki fyrir það, að við teljum ekki nauðsynlegt að hafa framlögin hærri, heldur fyrst og fremst fyrir það, að við sjáum erfiðleika ríkissjóðs á því að láta búfjárræktarl. kosta meira en þau hafa kostað. Ég sé svo ekki ástæðu til að tala meira um þetta. Ég get getið þess út af sæðingarstöðvastyrknum, sem er stærsti nýi útgjaldaliðurinn í l., að það er áhugi fyrir að koma upp sæðingarstöðvum á 2 eða 3 stöðum í landinu. Eins og ég sagði, er slík stöð komin í Eyjafirði og gengur vel að öðru leyti en því, að hún er dýr, en hún hefur engan starfsstyrk fengið. Það er talað um að koma upp sæðingarstöð í Borgarfirði, annarri í nánd við Rvík og einni á Suðurlandsundirlendinu. Þó að þetta sé ákaflega þarft málefni, þá hef ég ekki neina trú á því, að sæðingarstöðvar komist upp í náinni framtíð, þær þurfa undirbúning. Ég þori að fullvissa menn um, að það mun líða 1–2 ár þangað til næsta sæðingarstöð verður reist hér í Rvík eða Borgarfirði, og þó líklega fyrr í Borgarfirði. Og þangað til stöð kemur upp í Árnessýslu hlýtur að líða langur tími, af hvað mikilli góðvild sem málinu yrði tekið af fjárhagsráði og öðrum, sem ráða yfir gjaldeyrinum. Svo að menn þurfa ekkert að óttast, að kostnaðurinn við l. fljóti upp úr öllu valdi á næstu á rum.



Þetta er töluvert umfangsmikið mál, eins og sést af ræðu hv. frsm., sem hefur drepið á margt í sambandi við málið. Þetta mál er búið út af Búnaðarfélagi Íslands í samráði við búnaðarþing, og ég geri ráð fyrir, að það sé eitt af meginatriðunum fyrir því, að ætlazt er til, að þm. ekki einasta fylgi málinu, heldur kannske verji ekki svo litlu af tíma sínum til þess að gagnlesa og gagnrýna ýmis ákvæði frv., bera þau saman við gildandi l. o.s.frv., enda er það ekki óeðlilegt, þegar mál kemur frá slíkri stofnun. Í sambandi við þetta vil ég benda á það, að undirbúningurinn er ekki betri en það, að eftir að málið kemur frá búnaðarþingi, hefur það gengið í gegnum þann hreinsunareld, að á því hafa verið gerðar stórkostlegar breyt. í Nd., og eftir að það kemur frá Nd., verður að gera á því miklar breyt. í Ed. eftir till. hv. landbn. Svo að það virðist sem hér hafi ekki verið gengið frá þessu máli eins og vera skyldi af búnaðarþingi á sínum tíma. Vaknar þá sú spurning, hvort ekki sé rétt að láta málið ganga á ný til búnaðarþings, eftir að allar þessar breyt. eru gerðar, því að það er sannarlega ekki tekið tillit til allra tillagna búnaðarþings í þessu máli. Eigi það að vera aðalsjónarmiðið í þessu máli, að það sé undirbúið af búnaðarþingi í hendur þingsins, þá skilst mér, að hér skjóti mjög skökku við um undirbúning málsins frá því, sem hefði mátt búast við. Þess er hins vegar ekki að vænta, að þm. almennt geti sett sig inn í svo umfangsmikið mál sem hér er á ferðinni á þeim tíma, sem gefst til starfa á þingfundum við umr. Ég hefði því gjarnan viljað heyra frá hv. frsm., hvort stjórn Búnaðarfélagsins er sammála þessu og hvort það var ekki eindreginn vilji búnaðarþings, að málið næði fram að ganga eins og það var þar sett fram. Ég sé á þskj. 353, að hv. landbn. hefur rætt málið við ráðunauta í búfjárrækt, en mér finnst, að stj. Búnaðarfélagsins og búnaðarmálastjóri hefðu átt að láta fylgja þessu hér einhverja grg., þegar vitað er, að farið er töluvert frá þeim óskum, sem gerðar voru á búnaðarþingi. Ég vil þá benda á nokkur atriði í sambandi við grg. við frv., og vegna þess að ég sé ekki á nál. frá landbn., að það sé tekið skýrt fram, hvað af þessu hefur breytzt, þá verð ég að óska eftir upplýsingum frá hv. frsm. um það, hvort ég hef skilið þessi atriði rétt. - Á blaðsíðu 16 er það nýmæli, að gefin er heimild til að styrkja nautgripauppeldisstöðvar og nautahald í sambandi við sæðingarstöðvar. Þá hafa 1. verðlaun á naut verið hækkuð úr 100 kr. í 300 kr. Vegna þess að ég hef ekki tíma til að bera saman öll þskj., vildi ég gjarnan heyra, hvort þessum óskum hefur verið mætt. Annars vegar segir í kaflanum um sauðfjárrækt, að styrkur á ær í sauðfjárræktarfélögum sé hækkaður úr 50 aurum upp í 1 kr. Hér skilst mér, að sé hækkað um 100%. Mér er sagt af landbn.manni, að hér sé verulega breytt verðlagsákvæðum á alla styrki, sem ekki voru áður í l., og vildi ég gjarnan fá að vita, hvort það er rétt og hve miklu sú upphæð nemur. -Þá segir hér einnig: „Enn fremur er tekið upp ákvæði um styrk til að greiða fyrir því, að úrvals hryssur verði leiddar til úrvals graðhesta.“ Hv. frsm. lýsti yfir því, að það lækkaði mikið styrkurinn til hrossaræktar, enda tekið fram á bls. 17, að þessi kostnaður sé ákveðinn 4 aurar á hvert hross, en að því tilskildu, að ríkissjóður greiði þar á móti 20 aura á hvert hross. Í sambandi við þetta mál vildi ég spyrja um það, hve mikil upphæð yfirleitt er greidd til þessara mála í landinn nú. Það er vitað, að í landinu munu vera um 40000 hross, og það er einnig vitað, að þessi hrossaeign er að verða plága í landinu. Fyrst og fremst er þetta að verða plága á beitilönd bændanna. Í öðru lagi hefur viðhorfið í þessum efnum breytzt stórkostlega. Áður var notað mjög mikið af hrossum til flutninga í langferðum, dráttarhestar o.s.frv. Nú nota menn „jeppa“ og dráttarvélar í stað hrossa, og kunnugir segja, að það mundi mega fækka hrossum að skaðlausu niður í 10000. Auk þess er vitað, að þessi hluti bústofnsins íþyngir óskaplega þeim bændum, sem lífa eingöngu á sauðfjárrækt, og lamar stórkostlega markaðinn fyrir sauðakjöt innan lands. Ég vildi mjög biðja hv. frsm. að upplýsa þetta atriði og hins vegar að taka til athugunar, hvort ekki er rétt að gera nú þegar veruleg átök til þess að takmarka aukningu hrossa í landinu, þó fyrst og fremst á þann veg að takmarka styrki til uppeldis hrossa eða hrossaræktar. Ég skal viðurkenna, að það gæti verið hagkvæmt að rækta sérstaka tegund hrossa fyrir skemmtiferðafólk, þ.e.a.s. reiðhesta. Einnig getur verið nauðsynlegt að hafa eitthvað af dráttarhestum, en miklu minna en gert er ráð fyrir. Nú segir hér í grg.: „Þrátt fyrir breyt. á þessum kafla munu útgjöld ríkissjóðs lítið sem ekkert hækka og verða fastbundin ákveðnu hámarki miðað við hrossafjölda í landinu.“ Hv. frsm. hefur lýst, að frá hans sjónarmiði muni þetta ekki verða, og væri þá fróðlegt að vita, hvað það gæti lækkað, ef farið væri inn á að kippa þessu í liðinn á hverjum tíma, eftir því sem nauðsynlegt þætti. Þá er hér nýr kafli um svína- og alifuglarækt, og væri fróðlegt að fá að vita, hvað sá kafli kemur til með að kosta í framkvæmd. Það segir hér, „að útgjöld samkvæmt þessum kafla verði engin fyrr en ráðinn hefur verið ráðunautur á þessu sviði, en þá er hægt fyrir Búnaðarfélag Íslands og landbrh. að stilla í hóf öllum útgjöldum vegna starfseminnar eftir ástæðum.“ - Ég veit ekki, hvað er meint með þessu, hvort það á að leggjast alveg á vald landbrh. og Búnaðarfélagsins, og þá verð ég að segja, að ef ekki er haldið betur þar utan um en við landbúnaðardeild Atvinnudeildum háskólans, eru það ekki lítil útgjöld fyrir ríkissjóð. Það má ekki taka þessi orð mín þannig, að ég sé á móti því að setja upp þessa nýju atvinnugrein í landinu. Ég álít, að verja eigi fé til hverrar þeirrar starfsemi í landinu, þar sem 1 kr. gefur 2. Hins vegar á ekki að gera það þar, sem 1 kr. gefur ekki nema 50 aura. Ég hef heyrt hv. frsm. ræða þetta mál í sambandi við annað mál, þar sem hann hefur lagt megináherzlu á, að hægt væri að upplýsa, hver kostnaðurinn yrði. Ég vænti þess því, að hann taki því ekki með neinni andúð, þó að ég geri þá kröfu til hans sem þm. og sem sérstaklega kunnugur þessum málum, að hann gefi upplýsingar um þetta atriði. Svo er kaflinn um sæðingu búfjár. Hann þarf ekki mikið að ræða, því að hv. frsm. hefur skýrt það mál nákvæmlega. Ég er honum sammála um, að þetta er ákaflega merkilegt mál, og það ber að sjálfsögðu að stefna að því, að þessu verði komið á, og skal ég ekki ræða um það atriði. Svo kemur eitt atriði, sem mér skilst, að sé enn þá í l. Það eru hin nýju embætti, sem verið er að stofna í héruðunum. Ég sé, að það er ætlazt til, að búfjárræktarráðunautar séu að hálfu leyti launaðir úr ríkissjóði. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að þetta sé ekki nauðsynlegt mál. Hins vegar vildi ég gjarnan heyra um það, hvað þessir ráðunautar eiga að vera margir og hvað þetta muni kosta ríkissjóð. Hér stendur að vísu: „að það sé bændum nauðsynlegt, að starfandi séu búfjárræktarráðunautar innan búnaðarsambandanna til hjálpar, leiðbeininga og eftirlits á þessu sviði, því að búfjárræktarráðunautar Búnaðarfélags Íslands komist ekki yfir allt það starf.“ Það er vitað, að búfjárræktarráðunautar Búnaðarfélagsins hafa verið árum saman í allt öðrum störfum en þeir eru ráðnir til, og það hefur gengið svo langt, að fjvn. hefur orðið að þvinga Búnaðarfélagið til að láta þessa menn hætta þessum aukastörfum eða láta þá fara í einfaldari störf. Það má t.d. benda á, að hv. 1. þm. Skagf. (StgrSt) sat heilt ár í nýbyggingarráði, og ég hygg, að hv. frsm. hafi varið miklu af starfstíma sínum til að vinna allt önnur störf en í þágu Búnaðarfélagsins. Og það er síður en svo, að hann sé einn um það af búfjárræktarráðunautunum. Það má benda á landnámsstjóra og Halldór Pálsson. Ég vil því gjarnan heyra nokkru nánar um þetta atriði, hvað þetta muni kosta, hvað ætlazt er til, að ráðunautar verði margir á launum o.s.frv.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Hv. þm. Barð. (GJ) þótti málið heldur illa undirbúið, af því að Nd. gerði við það brtt., og var hann að tala um, að búnaðarfélagsstjórnin þyrfti að koma til skjalanna og athuga þessar breyt., sem gerðar voru. En ég vil benda hv. þm. Barð. á það, að í stjórn Búnaðarfélagsins eru Pétur Ottesen og Bjarni Ásgeirsson, sem báðir sitja í þingsæti í Nd. Og búnaðarmálastjórinn, Steingrímur Steinþórsson, situr í Nd. og er form. landbn. Nd., svo að ég verð að ætla, að þessum mönnum hafi bæði sem þm. og búnaðarfélagsstjórnarmeðlimum og búnaðarmálastjóra verið kunnugt um, hvað gerðist í n. Þess vegna getur hv. þm. Barð. verið alveg rólegur hvað þetta snertir. Það, sem hér hefur hins vegar gerzt, er það, að meðan búnaðarþing með frv. jók framlög ríkissjóðs verulega, þá er dregið úr þeim á alla kanta í Nd., með fullu samþykki búnaðarmálastjóra og stjórnarnefndarmanna Búnaðarfélags Íslands, vegna hins breytta viðhorfs til útgjalda fyrir ríkissjóð, sem hefur skapazt síðan búnaðarþing hafði með málið að gera fyrir tveimur árum. Það er fyrst slegið af þessum kröfum af n. í Nd. og síðan enn meir af okkur í Ed. Hefði hv. þm. áttað sig á þessu, hefði hann séð, hvers vegna styrkur á naut er fallinn úr 300 kr. í 150 og hvers vegna styrkur á hverja kynbótaá er fallinn úr 1 kr. niður í 50 aura. Verðlagsuppbót hefur alltaf verið greidd á búfjárræktarl., nema á sýningarféð, fyrr en á s.l. hausti. Þá var einnig greidd verðlagsvísitala á verðlaun, er þá voru veitt á hrútasýningum, og þá er breyt. engin hvað þetta snertir. Hvað verðlaun eru mikil, sem greidd eru, er ekki gott að segja um. Þegar ég sýni á Suðurlandi, þarf 4–5 þús. kr., en á Austurlandi þarf 700–800 kr. Með því að taka skýrslur frá fleiri árum mætti fá meðaltal fyrir hv. þm., en þetta breytist þó líka, því að góðum gripum fer vonandi fjölgandi, en meðalupphæðin, sem greidd hefur verið í verðlaun undanfarin ár, er 7–8 þús. kr. í hæsta lagi. Ég er sammála mörgu, sem hv. þm. Barð. sagði um hrossarækt, og í samræmi við þá skoðun er nú ekki gert ráð fyrir í l. neinum styrk á hryssur, eins og áður var. Í frv. er stigið í þá átt að minnka styrkinn til hrossaræktarinnar, því að viðurkennt er, að hrossarækt hefur nú mun minni þýðingu fyrir landsmenn en áður var. Enda er ekkert eftir í frv. um hrossarækt nema það, að hafa eigi hrossakynbótanefndir í héruðunum, og er þó ekki skýrar kveðið á en svo, að samkvæmt 29. gr. er hægt að undanfella heilar sýslur hrossakynbótastarfseminni, og munu sum héruð vafalaust nota sér heimild 29. gr., og verður þar þá ekkert eftir nema hrossasýningar fjórða hvert ár. Ég lít því svo á, að eftir frv. verði mjög lítil hrossakynbótastarfsemi og þá helzt á Suðurlandsundirlendinu, þar sem beztu hrossakynin, sem eru frá Hornafirði, eru nú ræktuð. Það eina, sem gert verður, er því það að halda sýningar fjórða hvert ár og veita fóðurstyrk út á þá kynbótahesta, sem sannað hafa ágæti sitt með afkvæmum sínum. Einnig verður greiddur styrkur til hrossaræktarfélaga, en uppeldisstyrkur hefur hvorki verið greiddur fyrr né síðar, og er ekki ætlazt til þess samkvæmt frv. Hvað snertir héraðsráðunautana, þá hefur því verið bætt inn í frv., að hægt verði að fá styrk til héraðsráðunautastarfsemi á svæðum, sem eru svo stór, að svari til meðalsýslu, en vafalaust verður langt þangað til hægt verður að fá þessa ráðunauta. Nú sem stendur eru 3 slíkir héraðsráðunautar starfandi í landinu. Einn þeirra er í Eyjafirði, og veitir hann jafnframt forstöðu sæðiskynbótastöðinni á Akureyri. Annar hefur starfað í Borgarfirði í vetur, kom þangað 1. okt., og var ætlunin, að hann ynni þar að eflingu nautgriparæktar. Hann er búinn að fara þar á alla bæi og safna skýrslum um kýr og gera fitumælingar, og nú vinnur hann að því að koma upp fjárræktarfélögum, þótt vafasamt sé, hversu mikið verður úr því. Þriðji maðurinn er á Suðurlandsundirlendi, að hálfu starfsmaður hjá Búnaðarsambandi Suðurlands. Það er Hjalti Gestsson. Ráðunauturinn í Borgarfirði heitir Ólafur Stefánsson, en í Eyjafirði Hjörtur Eldjárn, og veit ég ekki til þess, að fleiri menn séu til í landinu, sem geli tekið að sér þessi störf sem stendur. Búnaðarsamband Kjalarnesþings hefur og verið að leita að slíkum manni, en ekki fengið hann. Áður voru nautgriparæktarfélög yfirleitt starfandi í hverjum hreppi, og gátu þau þá fengið mann fyrir lítið kaup til að koma heim á bæina með tilteknu millibili og gera skýrslur og fitumælingar og hafa reikningshald með höndum. Þessir menn áttu þá og öðru hverju kost á námskeiðum hér syðra til að læra. Nú fást ekki slíkir menn víða, og hafa af þeim sökum um 20 nautgriparæktarfélög lagzt niður. Nú er þróunin þannig, að þeir, sem voru í þessum félögum, eru að reyna að sameina sig í stærri félög, þannig að nóg starf verði fyrir einn mann að vera ráðunautur þeirra, að hann fari alltaf á milli þeirra allra til þess að mæla fitumagn úr öllum kúm, gera reikninga og skýrslur og leiðbeina jafnframt um nautgriparækt, meðferð mjólkur og annað slíkt. Þeir í Gullbringu- og Kjósarsýslu eru nú að reyna að fá slíkan ráðunaut fyrir sýsluna alla, og þeir hafa enga von um að koma á félagsskap hjá sér án slíks manns, en hvergi finnst maður, sem sé nógu menntaður á því sviði til þess að geta tekið þetta að sér. Heimildin um héraðsráðunautana er þá það, að þau búnaðarsambönd, sem vilja, geti fengið lærðan mann til ráðunautsstarfa og verði helmingur launa hans greiddur úr ríkissjóði. Ef þetta frv. verður samþ., koma því hálf laun þessara þriggja ráðunauta, er nú starfa, á ríkissjóð. Þeir þá 9 þús. kr. í laun, eða 27 þús. kr. alls í grunn. Helminginn af því á ríkið að greiða. og þó tæplega, því að Hjalti Gestsson er aðeins ráðinn að hálfu hjá Búnaðarsambandi Suðurlands, og yrði því upphæðin, sem ríkissjóður þyrfti að borga þessum mönnum, kringum 10 þús. kr. Í Húnavatns- og Skagafjarðarsýslum hafa menn áhuga á að fá slíka menn, en það hefur ekki reynzt hægt, og því er starfið þar í molum. Annars staðar á landinu er mér ekki kunnugt um áhuga í þessa átt. Hvað snertir hnýfilyrði hv. þm. Barð. til mín og starfs míns, þá sé ég ekki mikla ástæðu til að svara þeim. Hv. þm. veit vel, að ég vinn sem ráðunautur eins mikið og meira en krafizt er. Ég er við það starf fram á nótt og snemma á morgnana og geri miklu meira en fylgja vinnutímareglum Péturs Magnússonar, fyrrv. landbrh. Hv. þm. getur nærri tvöfaldað þann tíma. Það er misskilningur, að ég, sem vinn hér að skýrslugerð og leiðbeiningastarfsemi, hafi aðstöðu til þess að fara upp á Mýrar og upp í Borgarfjörð til að gera þar fitumælingar og annað slíkt. Slíkt kemur ekki til mála, að starf mitt og starf héraðsráðunauta geti farið saman. Hann verður því, hv. þm., að leita höggstaðar einhvers staðar annars staðar. Ég ræddi áðan meðferð málsins hér í Alþ. og gerði þá grein fyrir brtt. okkar - og enn fremur þær breyt. á núgildandi l., sem frv. felur í sér. Ég held, að hv. þm. Barð. þurfi ekki að óttast, að breyt. séu gerðar í neinni óþökk búnaðarþings, þótt einhverjum fulltrúum þyki ef til vill of mikið til slakað á kröfum þeim, sem þingið gerði, því að eins og ég hef sagt, þá hafa viðhorfin í fjármálalífi okkar mjög breytzt frá þeim tíma, er búnaðarþing vann að frv. Þetta gerir það að verkum, að búnaðarþingsmenn, meðlimir stjórnar Búnaðarfélags Íslands og búnaðarmálastjóri gera í Nd. vægari kröfur en búnaðarþing á sínum tíma, og við hér í landbn. Ed. stigum enn lengra í sömu átt. Það má kannske vera, að við höfum gengið svo langt, að búnaðarþingsfulltrúi hv. þm. Dal. (ÞÞ) fái fyrir þetta óþökk þingbræðra sinna og ég þá sömuleiðis fyrir að slaka á kröfunum fyrir nautgripaeigendur. En það er ábyrgð, sem við tökum á okkar bak, og ætlum við, að við getum forsvarað gerðir okkar gagnvart búnaðarþingi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir skynsamleg ummæli um meðferð málsins. þar sem hann talaði um, að slík stór lagafrv. þyrftu náinnar athugunar við. Enn fremur þakka ég hv. 1. þm. N-M. fyrir upplýsingarnar, og hefði hann gjarnan mátt spara sér þau hnýfilyrði í minn garð, að ég hefði átt að lesa frv. betur, því að ég tók það fram, að ég hefði viljað spara mér tíma með því að spyrja hv. þm. að þessu og tók fram, að mér hefði ekki gefizt tími til að lesa allt frv. og breyt. við það vandlega í gegn. Það er nú komið greinilega í ljós, að stefna búnaðarþings er önnur en felst nú í frv. Og þegar því er slegið föstu, að það eigi þannig að verða að l., þá verður þetta ekki skilið öðruvísi en svo, að þeir þm., sem sitja hér og eru sérstakir fulltrúar búnaðarsamtakanna, ráði meiru en fulltrúar bænda á búnaðarþingi og geti tekið á sig meiri ábyrgð. Ég ætlaði mér ekki að tefja málið, en bendi aðeins á, hvílíkur reginmunur er á afstöðu búnaðarþings annars vegar og landbn. Nd. og Ed. hins vegar. Hv. 1. þm. N–M. segir, að búnaðarþing hafi spennt kröfurnar í alla enda og kanta, og ef þetta er hæstaréttardómur í þessu máli, þá er þetta þungur dómur um búnaðarþing. Hv. þm. ætti þá ekki að láta fylgja næsta frv., sem komið er frá búnaðarþingi, að menn ættu að gleypa við því athugunarlaust, og ætti hann að minnast þessa, þegar hann mælir með söluskattinum. Í þessu frv. hefur verið dregið úr öllu, svo að hv. þm. segir, að ef til vill geti búnaðarþingsfulltrúinn hv. þm. Dal. ekki sætt sig við það. Ég vildi í sambandi við málið leyfa mér að spyrja enn hv. 1. þm. N–M., eftir að hann hefur gefið upplýsingar um styrkinn til hrossaræktarinnar, hvort hann sér ekki fært að gera sterk átök til að laga ástandið í þessum málum, og segi ég þetta ekki til að tefja þetta mál. Hvað viðvíkur héraðsráðunautunum, þá verður því ekki neitað, að eftir að málið hefur gengið í gegnum Nd., er hér ekkert eftir nema það að setja á um 20–30 nýja embættismenn, og hefði mátt gera það á einfaldari hátt en svo að umsteypa heilum lagabálki, því að fráteknum héraðsráðunautunum eru engin nýmæli í frv. nema ákvæðin um svína- og alifuglarækt og svo sæðingarstöðvarnar. En megináherzlan er lögð á héraðsráðunautana, og bendi ég á þetta af því, hve flokksbræður hv. þm. N-M. hafa undanfarið fjölyrt um, hve óverjandi væri, hve mörg lög hefðu verið sett að undanförnu, sem fjölguðu mjög embættismönnum og yrðu til þess að stórauka útgjöld ríkissjóðs. Ef þetta er rétt athugað hjá framsóknarmönnum, á að breyta þessari gr. um héraðsráðunautana. Það hefur einnig verið heimilað með l. um húsagerð í sveitum að taka um 20 húsameistara út í sveitirnar. Ef þessir embættismenn eru svo nauðsynlegir, að það fé, sem ríkið greiðir þeim fyrir starf þeirra, kæmi aftur með vöxtum og vaxtavöxtum, þá er þetta náttúrlega rétt, hvort heldur um er að ræða húsameistara eða héraðsráðunaut. En þá er eðlilegast, að þessum embættismönnum sé borgað af þeim atvinnuvegum, sem þeir þjóna. Búnaðarfélag Íslands hefur nú einnar milljón króna ársstyrk, og er þetta mjög þungur baggi á ríkissjóð, og segi ég þetta ekki af því, að ég sé á móti því, að félagið njóti styrksins, en þetta er mjög erfitt fyrir ríkissjóð. Ég geri ráð fyrir, að það sé álit þings og þjóðar, að þetta fé komi aftur með vöxtum og vaxtavöxtum, en þetta er sannarlega ekki lítill peningur, og þingið verður að gera það upp við sig, hvort það vill uppfylla gömul loforð eða setja ný ákvæði, sem koma til með að kosta ríkissjóð stórfé. Ég er ekki á móti því, að ríkið greiði héraðsráðunautunum, en þegar lögð er áherzla á að skera niður öll önnur framlög, er ekki eðlilegt að setja ný embætti, sem engar líkur eru til, að nokkrir menn fáist í. Ég hef ekki verið með nein hnýfilyrði í garð hv. 1. þm. N-M. Það stendur ótvírætt í grg. frv., að aðalástæðan fyrir því, að krafizt er fjölgunar búfjárræktarráðunautanna sé sú, að þeir, sem ráðnir eru nú, komist ekki yfir starf sitt. Ef ráðunautarnir komast ekki yfir það starf, sem þeir eru ráðnir til að gegna, þá er það skylda Búnaðarfélags Íslands að binda þá við störf sín , en láta þá ekki sinna ýmsu öðru, og eru þetta engin hnýfilyrði. Það er engin einasta stofnun í landinu, sem á eins marga menn í aukastörfum og Búnaðarfélag Íslands, og getur hv. 1. þm. N-M. kynnt sér þetta með því að lesa launaskýrsluna frá Búnaðarfélaginu árin 1944 og '45. Meira en helmingur starfsmannanna er í allt öðrum störfum, og á sama tíma er svo lýst yfir því, að þessir starfsmenn komist ekki yfir þau störf, sem þeir eru ráðnir til að gegna. Ég hugsa, að þetta sé frekar sett inn sem pólitískur bitlingur. Þetta voru því ekki hnýfilyrði til hv. frsm., siður en svo. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta meira nú, og mín vegna óska ég ekki eftir, að umr. verði frestað. Ég get borið fram brtt. við 3. umr.



Það er rétt hjá hv. þm. Barð., að ég gleymdi að minnast á kaflann um svínarækt og alifuglarækt. Þarna er settur inn nýr kafli, sem kom frá búnaðarþingi. Þegar Búnaðarfélagið hefur ráðið til sín ráðunaut í svínarækt og alifuglarækt, þá er samkvæmt þessum kafla heimilt að setja á stofn kynbótabú, sem rækti þessar tvær greinar. Það er nú búin að standa í l. í sex ár heimild til að ráða slíkan ráðunaut, en meðan svínin eru eins fá og er - þau eru ekki 1200 - hefur ekki þótt ástæða til að gera það. Öðru þarf ég ekki að svara hv. þm. Barð., en vildi geta þessa, af því að mér láðist að gera það áður. Ég veit ekki, hvort mér auðnast að gera honum skiljanlegan þann mismun, sem er á starfi ráðunauts fyrir takmarkað svæði og hins, sem settur er fyrir allt landið. Það er kannske ekki von, að hann skilji þetta, en svona. er þetta alls staðar í heiminum. Það er sitt hvað að marka stefnuna og samræma hana fyrir allt landið og að framkvæma hana í einstökum héruðum. Ég hélt, að ég hefði áðan minnzt á þetta hvað nautgriparæktina snertir. Héraðsráðunaut í sauðfjárrækt ber að aðstoða sauðfjárræktarfélögin, gefa leiðbeiningar um val kynbótaskepna og fóðrun. Hann á að koma á bæina þrisvar, fjórum eða jafnvel sex sinnum á ári. Enginn, sem settur er fyrir allt landið, getur gert þetta. Ég hef farið sjö hringferðir kringum landið, en þó ekki haft tök á þessu, þar sem viðdvöl er svo stutt á hverjum stað venjulega hluti úr degi. Hitt er rétt, að hér er um störf að ræða í búfjárrækt, sem geta orðið 25. Sýslurnar eru 22, og starfssvæðin geta orðið fleiri. En sé starfssvæðið minna en meðalsýsla, lækkar framlag ríkisins í hlutfalli við það. Hitt er svo annað mál, eins og ég sagði áðan, að ekki er áhugi fyrir því að fá þessa ráðunauta á sumum svæðum, og í öðru lagi eru mennirnir ekki til. En að takmarka l. við þá menn, sem nú eru til, og breyta þeim svo síðar, er hægt er að fá fleiri til starfsins, tel ég óráð. Það er sjálfsagt að hafa heimildina í l., ef áhugi skyldi verða fyrir því að fá þessa ráðunauta. Í kjördæmi hv. þm. Barð. er nú t.d. aðeins áhugi fyrir þessu í einum eða tveimur hreppum. Fyrst þegar hv. þm. Barð. hefur skapað áhuga á búfé í kjördæmi sínu, vilja þeir fá mann. Ef hann er svo duglegur að skapa þennan áhuga í allri sýslunni, og kominn er maður, sem starfinu er vaxinn, þá eru möguleikarnir fyrir. hendi, ef þessi heimild er í l. Ég vil, að þessi möguleiki sé til staðar, þótt af því leiði, að héraðsráðunautarnir verði fleiri og fleiri. Það líður langur tími áður en þeir verða 10, og enn lengri tími áður en þeir verða 20. Það, sem hv. þm. var að tala um, að hv. þm. Dal. teldi sig koma aftan að búnaðarþingi, er misskilningur. Við teljum þó með lægri tölum; atvikin í landinu hafa gert það rétt. Ég held ég geti sagt, líka fyrir hönd hv. þm. Dal., að við þorum báðir að gera grein fyrir því.

Forseti (BSt): Áður en atkvgr. hefst, vil ég vekja athygli á því, að eins og í dagskrá greinir, liggur frv. fyrir á þskj. 258, með þeim breyt. á þskj. 295, er samþ. voru í Nd.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Þar sem mér er kunnugt um, að lánsfjáröflun til landshafnarinnar í Njarðvíkum og Keflavík hefur þrátt fyrir margítrekaðar tilraunir engan árangur borið, og þær framkvæmdir, sem þar hafa farið fram, hefur ríkissjóður orðið að bera uppi einsamall, þá sé ég ekki, að það hafi hina minnstu þýðingu að vera að binda ríkissjóði fleiri slíka bagga eins og hér er stefnt að með þessu frv., og þegar af þeirri ástæðu get ég ekki fylgt því og segi því nei. 2.–16. gr. samþ. með 9:3 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 10:4 atkv.