Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá hv. 4. þm. Suðurk., Atla Gíslasyni, um að hann geti ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur af persónulegum ástæðum. Í dag tekur sæti á Alþingi 1. varamaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Arndís Soffía Sigurðardóttir ferðaþjónustubóndi. Kjörbréf hennar hefur þegar verið rannsakað. Hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Arndís Soffía Sigurðardóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Um klukkan 3 í dag fer fram utandagskrárumræða um stöðu heimilanna. Málshefjandi er hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 3. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í tæpa klukkustund.

Frú forseti. Getur hæstv. fjármálaráðherra upplýst þingið um stöðu mála í viðræðum við bresk stjórnvöld vegna Icesave-reikninganna og hvort rétt sé að til standi að undirrita einhvers konar samkomulag við bresk stjórnvöld jafnvel á morgun og ef ekki á morgun, hvenær þá og hvað í slíku samkomulagi felist eða hvað ráðherrann gerir ráð fyrir að í því muni felast?

Frú forseti. Eins og þingmönnum er kunnugt var afgreidd ályktun um það á þingi þar sem stjórnvöldum var falið það verkefni að ræða við bresk og hollensk stjórnvöld um lyktir þessarar deilu og síðan hefur með reglubundnum hætti verið skýrt frá því hvað aðhafst hefur verið í þeim efnum og m.a. utanríkismálanefnd verið haldið upplýstri um það. Viðræður eða þreifingar milli aðila hafa gengið hægar en ætlunin var, m.a. vegna þess að Bretar hafa ítrekað óskað eftir frestun á fundum sem fyrirhugaðir voru. Það er verið að reyna að koma í gang formlegum samningaviðræðum en þær eru ekki hafnar heldur eru könnunarþreifingar eða könnunarviðræður í gangi. Ég held að ég geti fullvissað hv. þingmann um að það standi ekki til að ganga frá einhverju samkomulagi á morgun eða einhverja næstu daga og áður en til slíks kæmi yrði að sjálfsögðu haft samráð við utanríkismálanefnd og aðra þá aðila sem þingið hefur haft til að fylgjast með framvindu þessara mála. Staða málsins er sú að það eru könnunarviðræður eða könnunarþreifingar í gangi.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. viðskiptaráðherra. Í síðustu viku afgreiddi Alþingi eins og kunnugt er á methraða frumvarp til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki. Við í minni hlutanum lögðumst á eitt með meiri hlutanum um að afgreiða frumvarpið hratt og funduðum ítrekað um málið, m.a. tvisvar með hæstv. ráðherra, og bæði þar og líka í umræðum á þinginu var kallað eftir öllum upplýsingum sem máli gæti skipt fyrir afgreiðslu málsins. Útgreiðsla Kaupthing Edge var þar nefnd sem ein ástæða fyrir flýtimeðferð málsins en þó taldi hæstv. viðskiptaráðherra það ekki eiga að skipta sköpum því að lykilatriði væri að þýsk stjórnvöld sæju að verið væri að vinna að málinu í þinginu. Þess vegna kom það mér sem og öðrum nefndarmönnum í viðskiptanefnd mjög á óvart að á föstudaginn, sama dag og lögin voru samþykkt, kom frétt á Stöð 2 þess efnis að þýsk stjórnvöld hefðu hótað Íslendingum í bréfi til skilanefndar Kaupþings að ef lögin væru ekki samþykkt hefði það, svo ég vitni í fréttina, slæmar afleiðingar fyrir Ísland og áhrif á viðræður við Evrópusambandið og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn svo eitthvað sé nefnt. Þremur dögum síðar tjáði hæstv. ráðherra sig um málið og lét hafa eftir sér að það væri sitt mat að það væri ekkert í bréfinu sem túlka mætti sem hótun í garð Íslendinga. Þarna væru þýsk stjórnvöld að lýsa áhyggjum sínum. Formaður viðskiptanefndar, sem ég verð að hrósa sérstaklega fyrir sinn þátt í þessu máli, hefur kallað eftir því að fá bréfið frá viðskiptaráðuneytinu en viðskiptaráðuneytið vísar því til skilanefndarinnar sem svaraði nefndinni í morgun að hún sæi sér ekki fært að afhenda bréfið nema að undangengnu samþykki við viðkomandi aðila. Mér finnst með ólíkindum að ráðherrann - sem annars staðar, á Austurvelli fyrr í vetur, kallaði eftir opnu og gagnsæju efnahagslífi - treysti ekki hv. viðskiptanefnd fyrir þessum tölvupósti og spyr hvort hann ætli að beita sér fyrir því að nefndin fái þessi gögn eða hann feli sig hreinlega á bak við skilanefnd Kaupþings í þessu máli. Ég vil spyrja hann um þetta því að það er óþolandi að þingmenn þurfi að heyra af þessum meintu 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að fá tækifæri til að skýra þetta undarlega mál en vil fyrst halda því til haga að ég kom, eins og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir hefur bent á, tvisvar á fund viðskiptanefndar í síðustu viku og skýrði þá skilmerkilega frá sjónarmiðum aðila, þar á meðal Þjóðverja, í þessu máli. Það er alveg rétt að Þjóðverjar hafa og höfðu áhyggjur af því að útgreiðsla þessara innstæðna mundi dragast. En ég get hins vegar fullyrt og stend við það og það mun koma í ljós þegar viðkomandi skeyti verður birt, sem verður vonandi sem fyrst og ráðuneytið hefur þegar gripið til ráðstafana til að reyna að flýta því, að Þjóðverjar hafa ekki með neinum hætti haft í hótunum við Íslendinga, hvorki varðandi Evrópusambandið né Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eða á annan hátt í þessu máli. Það er hreinlega röng fullyrðing eins og mun koma á daginn þegar þetta skeyti verður birt sem verður vonandi sem fyrst. Ég vil segja við þá sem hafa verið með þann málflutning að halda því fram, og byggja það að því er virðist ekki á öðru en frétt í einum fjölmiðli, að hið stóra og mikla vinaland okkar Þýskaland stundi þau vinnubrögð í alþjóðasamskiptum að hóta vinaþjóðum sínum með því að láta starfsmann í ráðuneyti skrifa bankastarfsmanni og vera þar með einhver skilaboð sem eru ekki ljósari en svo að þegar ég hef lesið viðkomandi skeyti get ég á engan hátt skilið að þar sé verið að hóta Íslendingum, að þá eru menn að gera Þjóðverjum upp ansi miklar sakir. Það má kannski spyrja, ef Þjóðverjar hafa ekki betri leið til að koma skilaboðum til íslenskra stjórnvalda en að gera það með þessum hætti, hvort menn telji þá að næsta skref Þjóðverja í málinu verði að setja flöskuskeyti í höfnina í Hamborg og vonast til þess að með þeim hætti nái Íslendingar því hvað þeir eru að fara. Þjóðverjar hafa ýmsar leiðir til þess að tala við íslensk stjórnvöld. Ég hef m.a. hitt sendiherra Þýskalands margoft á undanförnum mánuðum og þeir þurfa ekki að grípa til þessa ráðs sem hér er verið að dylgja um.

Virðulegi forseti. Bara til að forðast allan misskilning var ég ekki að amast út í þýsk stjórnvöld í fyrirspurn minni heldur var ég að inna hæstv. ráðherra eftir því af hverju í ósköpunum hann lætur þennan tölvupóst þá ekki bara flakka og koma honum í umræðuna vegna þess að eins og hann sjálfur nefndi í ræðu sinni er það einungis opin umræða sem gæti komið í veg fyrir svona málflutning eins og hann kann að nefna það. Það að tala um flöskuskeyti í Hamborgarhöfn er ekki til að upplýsa um þetta mál og gerir ekki mikið fyrir málefnalega umræðu. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra aftur: Er ekki langbest í stöðunni til að upplýsa þetta mál og koma í veg fyrir að samskipti okkar við okkar ágætu vini Þjóðverja, sem ég vona svo sannarlega að hafi ekki verið að beita okkur neinum þrýstingi og á ekki sérstaklega von á en ég heyrði í fjölmiðlum eins og aðrir hér? Er ekki málið að upplýsa um þennan tölvupóst til að koma í veg fyrir að svona málflutningur haldi áfram?

Virðulegi forseti. Ég gæti ekki verið meira sammála hv. þingmanni að besta leiðin til að upplýsa þetta mál er að birta þetta tölvuskeyti. Þegar ráðuneytið frétti að skilanefnd Kaupþings hefði talið að sér væri það ekki heimilt nema að fengnu samþykki þess sem skrifaði það, þá óskaði ráðuneytið þegar eftir því að skilanefnd Kaupþings útskýrði sjónarmið sín í málinu og mun reka á eftir því að skeytið verði birt hið fyrsta og það verður enginn fegnari en ég þegar það loksins kemur fyrir almenningssjónir.

Hæstv. forseti. Í gær bárust fréttir af því að hæstv. utanríkisráðherra væri staddur á Möltu í viðræðum við þarlenda um málefni sem tengjast aðild Íslands að Evrópusambandinu eftir því sem ráða mátti af fréttaflutningi. Í ljósi þess að málefni af því tagi eru afar mikilvæg um þessar mundir og jafnframt viðkvæm vildi ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra, sem leiðtoga annars stjórnarflokksins og annan af helstu ábyrgðarmönnum ríkisstjórnarinnar, hvert nákvæmlega var erindi hæstv. utanríkisráðherra til Möltu? Var hann þar, eins og kom fram í einhverjum fréttatímum, að leita stuðnings við aðild Íslands að Evrópusambandinu og ef svo er, í hvers umboði var hann í þeim erindagerðum? Eftir því sem mér skilst hefur Alþingi Íslendinga ekki falið honum slíkt verkefni og þá er spurningin hvort ríkisstjórn Íslands er á bak við þann erindrekstur hæstv. utanríkisráðherra.

Frú forseti. Nú er það svo að hæstv. utanríkisráðherra ber ekki sín ferðaplön undir mig sérstaklega og ég bara hreinlega hef engar upplýsingar um það af hvaða meginástæðum hæstv. utanríkisráðherra hefur lagt leið sína til Möltu. Ég hef séð eitthvað fjallað um þetta í fjölmiðlum eins og gengur. Hæstv. ráðherra er að sjálfsögðu frjálst að heimsækja þá sem hann telur sig eiga erindi við og þeim sem taka á móti honum að gera það rétt eins og við fáum okkar gesti og tökum á móti þeim þó að ekki líki öllum vel í sumum tilvikum. Hæstv. utanríkisráðherra er einfaldlega frjáls ferða sinna og stjórnar sínum ferðaplönum. Ég geri ráð fyrir að hann hafi talið sig eiga erindi á þennan vettvang. Kannski er hann þarna fyrst og fremst í fræðsluskyni til að læra af eyþjóðinni sem þarna býr. Og ef marka má af fjölmiðlafréttum hefur hann rætt eitthvað við þá um reynslu þeirra af því að ganga inn í Evrópusambandið og ég held að enginn geti láð honum það þó að hann vilji spjalla um það. Hæstv. utanríkisráðherra er kunnur áhugamaður um það mál. En hitt er ljóst að hann fer þarna í krafti embættis síns sem utanríkisráðherra og hefur ekki borið það undir ríkisstjórn, enda ekki venjan í sjálfu sér að ráðherrar beri ferðaplön sín undir samráðherra sína í ríkisstjórn. Hæstv. utanríkisráðherra er örugglega vel kunn staða málsins hér á Alþingi þannig að ég treysti því að hann fari með sitt umboð og sitt erindi í samræmi við hina formlegu stöðu málsins eins og hún er, að málið er í höndum Alþingis.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svörin. Þau voru ágæt svo langt sem þau náðu en auðvitað gat hann ekki upplýst nákvæmlega um hvað hæstv. utanríkisráðherra og Maltverjum hefur farið á milli í þessum viðræðum. Það er auðvitað áhugavert og athyglisvert að ferðin hefur ekki verið rædd í ríkisstjórn og þess vegna eru það ekki ríkisstjórnarmál sem hæstv. utanríkisráðherra er að ræða þarna eftir því sem mér skilst, og hlýtur það að takmarka mjög hvað hann getur rætt því að þrátt fyrir að hæstv. utanríkisráðherra sé frjáls ferða sinna og hafi almennt málfrelsi þá er það auðvitað ábyrgðarhlutur hvað menn í hans stöðu  Hins vegar kann að vera rétt 

Frú forseti. Hv. þingmaður verður náttúrlega að hafa í huga að hæstv. utanríkisráðherra er utanríkisráðherra. Það er náttúrlega ekki venjan að utanríkisráðherrar almennt þurfi að bera verkefni á sínu verksviði undir samráðherra sína eða þess vegna Alþingi frekar en ráðherrar þurfa yfirleitt að gera, samanber hina margtuggnu klisju að ríkisstjórn er ekki fjölskipað stjórnvald og ráðherra er ábyrgur á sínu sviði fyrir sínum málaflokki og á það við sjálfan sig í hvaða mæli hann upplýsir samráðherra sína um hluti eins og t.d. það hvert hann hyggst ferðast eða hvert hann á erindi hverju sinni. Ég held að við hljótum að treysta hæstv. utanríkisráðherra til að fara þarna vel og gætilega með vald sitt og kunna orðum sínum stað eins og hann er þekktur fyrir af sinni hógværð. Ég hef engar áhyggjur af því að þessi ferð hæstv. utanríkisráðherra verði til annars en gagns og honum vonandi til gleði.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég kem upp í fyrirspurn er í raun frétt sem ég rakst á á netmiðlunum og varðar þjóðlendur. Það kom mér verulega á óvart að núverandi hæstv. fjármálaráðherra virðist ætla að halda áfram með það ólukkans mál sem hið svokallaða þjóðlendumál hefur verið á þjóðinni og ekki síst á landsbyggðinni og bændum og sveitarfélögum. Það kom mér því mjög á óvart að sjá 28. maí sl. svohljóðandi frétt, með leyfi forseta: „Fjármálaráðherra hefur, fyrir hönd íslenska ríkisins, afhent óbyggðanefnd kröfur sínar um þjóðlendur á vestanverðu Norðurlandi (nyrðri hluta). Óbyggðanefnd kallar nú eftir kröfum þeirra sem þar kunna að eiga öndverðra hagsmuna að gæta.“ Ég hafði og margir fleiri einhvern veginn túlkað orð a.m.k. sumra frambjóðenda flokks þess sem hæstv. fjármálaráðherra er í forsvari fyrir á þann veg að rétt væri að taka upp önnur og betri vinnubrögð varðandi þessar þjóðlendur. Því kemur það mjög á óvart að núverandi ráðherra ætli sér að halda áfram því sem ég vil kalla a.m.k. að hluta til aðför að eignarrétti bænda, landeigenda og sveitarfélaga. Ég vil benda á að á vef Alþingis er að finna fjölmargar ræður þar sem hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hæstv. fjármálaráðherra og fleiri ræða þessi mál og þar virðist koma fram annað sjónarmið en nú er haldið á lofti. Ég vil því spyrja ráðherrann hvort hann hyggist halda áfram af fullri hörku með þjóðlendumálið eins og það leit út þegar hann tók við embætti. Mun hann halda því áfram eða mun hann gera einhverjar breytingar og þá hvaða breytingar á málsmeðferð og öðru?

Frú forseti. Forsaga þessa máls er orðin alllöng. Eins og kunnugt er voru sett á Alþingi lög og síðan fór málið í hendur ríkisstjórnar sjálfstæðismanna og framsóknarmanna og framkvæmdin hófst í þeirra tíð. Kom nokkuð á óvart hversu víðtæk kröfugerð ríkisins var í fyrstu tilvikum. Menn bundu síðan vonir við að dómavenjur mundu skapast sem gerðu framkvæmdina einfaldari í framhaldinu. Það gekk síðan ekki eftir og þessu hafa fylgt miklar deilur og mikill kostnaður. Þegar ég kom í ráðuneytið í vetur spurðist ég fljótlega fyrir um stöðu þessa máls og var þá upplýst að nokkurn veginn væri tilbúin kröfulýsing á því svæði sem næst átti að taka fyrir, þ.e. Mið-Norðurlandinu eða á vestanverðum Tröllaskaganum. Sú vinna var frágengin og hafði þegar verið stofnað til hennar með miklum kostnaði. Ég lét bíða með málið og kynnti mér kröfulýsinguna og var sannfærður um að hún væri mun hógværari af hálfu ríkisins en áður hefði verið og tæki mið af þeirri meginniðurstöðu sem smátt og smátt hefði orðið í dómum og úrskurðum á undangengnum svæðum. Framkvæmdin er meira en hálfnuð og vandasamt að snúa við úr þessu. Jafnræðis vegna m.a. verður vandséð annað en að ljúka verði þessari framkvæmd. Vonandi er hægt að gera það á mildilegri hátt en farið var af stað með og lagt var upp með. Ég hvet hv. þingmann m.a. til að skoða nú kröfulýsinguna á þessu svæði. Ég held að hann komist að raun um að þar er hvergi nærri gengið eins langt eins og var af hálfu ríkisins þegar kröfum var lýst á fyrstu svæðunum.

Frú forseti. Ég get upplýst hæstv. ráðherra um að ég hef bæði sem sveitarstjórnarmaður og nú sem alþingismaður kynnt mér þessi mál og ég verð að segja það að mér finnst ekki stór breyting á þeirri kröfugerð sem nú er verið að fara fram með og hvernig hún er sett fram, frá því sem áður var. Ég túlka orð ráðherrans þannig að hann ætli sér að halda áfram með þá vinnu sem er í gangi varðandi óbyggðanefnd, þ.e. að hún haldi áfram vestur eftir landinu - hún er á norðvestanverðu landinu núna - og hann ætli að senda nefndina áfram og klára landið með þeim vinnubrögðum sem nú eru í gangi. Það er verið að seilast mjög langt í núverandi kröfugerð og þeirri kröfugerð sem ég vitnaði í áðan sem var í fréttum á netinu. Það er farið mjög langt, í raun niður undir byggð. Það er verið að fara í afrétti sem tilheyrt hafa landeigendum og sveitarfélögum svo öldum skiptir. Og ég vil því spyrja ráðherrann hvort hann ætli 

Frú forseti. Varðandi þetta mál hefur engin ákvörðun í sjálfu sér verið tekin um annað en það að ég féllst á, eftir að hafa skoðað þá vinnu sem lá nokkurn veginn tilbúin í ráðuneytinu og kostað hafði verið umtalsverðum fjármunum til að útbúa, að hún yrði birt. Hvað verður síðan um framhaldið er í sjálfu sér sjálfstætt mál en ég verð þó að segja það sem ég sagði áðan að þeim mun lengra sem komið er í framkvæmdinni þeim mun vandséðara er að það sé auðvelt mál að snúa við eða breyta í grundvallaratriðum aðferðafræðinni vegna þeirra jafnræðissjónarmiða og ýmissa slíkra hluta sem þá koma upp. Þessi leiðangur var farinn til að eyða réttaróvissu og koma á hreint skipulagsmörkum og almannaeignarhaldi á þeim svæðum einkum á miðhálendinu sem enginn gat sannað eignarrétt sinn á, hvorki einstaklingar, sveitarfélög eða ríkið, og þannig verður til hugtakið þjóðlenda. Ég held að það sé gilt í sjálfu sér að reyna að fá botn í þessi mál. Hins vegar andmæli ég 

Virðulegi forseti. Atvinnuleysi er eitthvert versta böl sem þjóðin býr við og er án efa alvarlegasta ógnin við stöðu margra heimila. Sennilega er atvinnuleysi stærsta vandamálið sem okkur hrjáir með þeim skelfilegu afleiðingum sem það hefur á stöðu margra heimila. Og ef eitthvað eitt getur hjálpað mest er það að við náum eflingu í atvinnulífið, að við náum að skapa fleiri atvinnutækifæri og náum að ráðast á þessa alvarlegu ógn. Við höfum þurft að horfa fram á glötuð tækifæri á undanförnum árum, glötuð tækifæri sem hefðu skapað hér mikil verðmæti, mikla atvinnu. Þau tækifæri hafa fyrst og fremst glatast vegna óvissu, vegna aðgerðaleysis og vegna misvísandi skilaboða. Þar er ég að vitna í tækifæri eins og verksmiðjubyggingu í Þorlákshöfn og stækkun álversins í Straumsvík sem hefði fært okkur mikla atvinnustarfsemi og við værum ekki að horfa upp á það atvinnuleysi sem við búum við í dag ef þessi verkefni hefðu fengið eðlilega meðferð og væru í gangi nú. Hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra talaði um að í iðnaðarráðuneytinu væri mikil undirbúningsvinna í gangi við að leita tækifæra og ræða við aðila sem vildu koma með starfsemi til Íslands. Núverandi hæstv. iðnaðarráðherra sagði í ræðustóli Alþingis fyrir ekki löngu síðan að aldrei fyrr hefðu verið eins mörg verkefni til skoðunar í iðnaðarráðuneytinu. Aldrei fyrr hefði verið eins mikið að gera þar við að ræða við aðila sem vildu koma með starfsemi til Íslands. Ég vil því inna hæstv. ráðherra eftir því hvernig viðræður við þessi fyrirtæki ganga. Hvenær megum við vænta þess 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og deili með honum þeirri skoðun að atvinnuleysi sé eitthvert mesta böl sem við getum horfst í augu við. Ég hef sagt það áður úr þessum ræðustól að atvinnuleysi á ekki heima í því velferðarsamfélagi sem núverandi ríkisstjórn ætlar að treysta í sessi. Ég er honum hjartanlega sammála um þetta. Hann talaði mikið um glötuð tækifæri vegna óvissu og þar er ég honum líka hjartanlega sammála. Við höfum horft upp á glötuð tækifæri á Íslandi vegna þess að þegar við höfum verið að laða að erlenda fjárfestingu til landsins höfum við hingað til horft á hvert einstakt tilvik fyrir sig. Við höfum ekki haft heildræna löggjöf um ívilnanir eða ramma utan um það hvernig og hvað við ætlum að bjóða nýrri fjárfestingu sem hingað vill koma. Þess vegna lagði ég, eins og fram hefur komið í fjölmiðlum, fram mál í ríkisstjórn í gær sem fjallar einmitt um þetta, þ.e. að hér verði settur á laggirnar starfshópur sem vinni hratt og örugglega í sumar að því að marka heildarlöggjöf um ívilnanir þannig að það sé gagnsæi og heill pakki sem erlendar fjárfestingar geta gengið hér að. Þarna komum við inn á t.d. Þorlákshöfn. Mér skilst að það verkefni höfum við misst til Kanada sem er einmitt einn af okkar helstu samkeppnisaðilum á þessu sviði vegna þess að Kanadamenn hafa gríðarlega mikið af endurnýjanlegri orku en þeir hins vegar hafa líka mjög öflugt ívilnanakerfi sem tekur á móti nýrri fjárfestingu í Kanada. Við það höfum við verið að keppa þannig að við erum ekki og höfum ekki verið samkeppnishæf hingað til. Núverandi ríkisstjórn hefur sagt það skýrt í stjórnarsáttmála sínum að það sé vilji hennar að nota ívilnanir til að fá hingað erlenda fjárfestingu í grænum hátækniiðnaði og að því stefnum við. Ég hef sagt það hér líka að það eru fjölmörg verkefni á borðinu hjá okkur. Þau hafa mörg hver verið nefnd í fjölmiðlum eins og 

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki á þessum svörum. Í þeim liggur einfaldlega það að ríkisstjórnin er ekkert að gera í atvinnumálum, akkúrat ekki neitt. Þannig er það bara. Hæstv. iðnaðarráðherra rakti hvaða sorglegu sögu við höfum að baki, sorglegu staðreyndir. Hún svaraði í engu hverju viðræðurnar eru að skila, hver staða þeirra mörgu verkefni sem eru á borði iðnaðarráðherra er, hvenær við megum vænta einhverrar útkomu úr þeim. Nei, áherslur þessarar ríkisstjórnar liggja í skattahækkunum. Þær liggja ekki í atvinnuuppbyggingu til að efla það að fleiri geti borgað skatta og leyst þar með vanda heimilanna, þær liggja ekki þar. Hvað er t.d. að gerast hjá hæstv. ráðherra varðandi Helguvík? Er hæstv. ráðherra að staðfesta fjármögnunarsamning vegna Helguvíkur? Það er beðið eftir aðgerðum þar. Hvað annað er á borðinu? Það á að fara að stofna einhvern starfshóp. Ætli það verði ekki fyrst að hækka fleiri skatta? Ég reikna með því.

Auðvitað er hv. þingmaður svekktur yfir því að þessi ríkisstjórn skuli vera að gera það sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks  Virðulegi forseti. Hér er ég spurð beint að því …  Virðulegi forseti. Ég er spurð beinna spurninga sem hv. þingmenn virðast ekki vilja fá svar við. Því er haldið fram hér af hv. þingmanni að það standi á einhverju varðandi Helguvík í iðnaðarráðuneytinu og líka félögum hans í Sjálfstæðisflokknum í fjölmiðlum. Það er auðvitað alrangt og það kom fram við meðferð málsins í þinginu í vetur hjá hv. iðnaðarnefnd að ESA þyrfti tíma að öllum líkindum fram á sumarið. Hér er því allt á áætlun til að fara  Virðulegi forseti. Það er heilmikið að gerast hjá ríkisstjórninni í atvinnumálum.  
            

Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín tengist lögum um atvinnuleysistryggingar, nr. 54/2006, með áorðnum breytingum frá 2008–2009. Í efnahagsólgunni sem yfir þjóðina gekk á haustdögum 2008 og er enn við lýði var gripið til ýmissa aðgerða. Meðal annars var lögum um atvinnuleysistryggingar breytt í þá veru að þær eru greiddar að hluta samhliða minnkuðu starfshlutfalli, samanber greinar 22 og 24. Þessi ráðstöfun hefur gert ýmsum fyrirtækjum kleift að halda áfram starfsemi sinni og halda starfsmönnum sínum sem skiptir afar miklu máli bæði efnahagslega og félagslega. Hins vegar virðist ekki liggja alveg ljóst fyrir hvert er vinnuréttarsamband launagreiðendanna annars vegar og launþegans hins vegar þann tíma sem atvinnuleysistryggingabætur eru greiddar. Tökum dæmi um að starfshlutfall sé minnkað með þeim hætti að einn dagur í viku, föstudagur, sé greiddur sem atvinnuleysisbætur. Þá vaknar sú spurning hvort vinnuréttarsamband rofni þegar vinnu lýkur á fimmtudegi og fram á mánudagsmorgun þegar vinna hefst að nýju eða ef ein vika er greidd sem atvinnuleysisbætur hvort vinnuréttarsamband rofnar þá vikuna. Þetta skiptir, frú forseti, launþegann afar miklu máli. Það þarf að vera algjörlega skýrt hvort vinnuréttarsamband er á milli launagreiðanda og launþegans eða hvort rof verður á vinnuréttarsambandi sem hlýtur þá sjálfkrafa að skerða réttindi launþegans á ýmsum sviðum, þar á meðal greiðslur í lífeyrissjóð, félagsleg réttindi, veikindaréttindi, örorkubætur, slysabætur og margt annað. Því spyr ég hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra: Telur hann tryggt að vinnuréttarsamband haldist á milli launagreiðanda og launþega eða verður rof þarna á milli?

Virðulegi forseti. Það úrræði í lögum sem hv. fyrirspyrjandi gerir að umtalsefni er mjög mikilvægt. Það gagnast mjög vel við núverandi aðstæður. Fyrirtæki þurfa þá ekki að segja fólki upp og þeir sem ella mundu horfa fram á að missa vinnu að öllu leyti haldast áfram á vinnumarkaði og í virku starfi. Varðandi þetta tiltekna atriði treysti ég mér ekki til þess að svara því hér og nú án þess að horfa betur á þau lagaákvæði sem um ræðir. Það þarf satt að segja nokkra textaskýringu til að svara til hlítar þessari fyrirspurn. En hér er hreyft mjög athyglisverðu álitamáli og mjög mikilvægt að þarna sé enginn vafi á, því að það er alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að það getur haft áhrif á réttarstöðu starfsmanns hvernig vinnuréttarsambandinu er í reynd lagalega háttað þó svo að um vinnuskyldu sé alveg augljóslega ekki að ræða á þeim tíma sem greiddar eru bætur fyrir.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið svo langt sem það nær. Ég óska þess að hann kalli eftir eða skoði með hvaða hætti þessu er háttað og ef ekki er annað fært að hann sendi fyrirspyrjanda tölvupóst þar að lútandi.

Virðulegur forseti. Ég skal glaður láta ganga í athugun á þessu og kanna þetta mál og glaður skal ég senda hv. fyrirspyrjanda tölvupóst eða svara skriflegri fyrirspurn ef hv. fyrirspyrjandi kýs frekar. En eins og ég sagði er auðvitað mikilvægt að það leiki enginn vafi á réttarstöðunni við slíkar aðstæður.

Virðulegi forseti. Á sínum tíma þegar unnið var að gerð sauðfjársamningsins var mjög tekist á um það hvort framlengja ætti svokallaða útflutningsskyldu á dilkakjöti. Niðurstaðan varð sú að ákveðið var að hætta útflutningsskyldu á árinu 2009 og nú er það merka ár runnið upp, en jafnframt var reynt að koma til móts við hagsmuni bænda með því að bæta inn í sauðfjársamninginn sérstakri greiðslu, 300 millj. kr. viðbótargreiðslu sem kemur til framkvæmda á þessu ári. Það er ekki nein launung á því að þetta var kannski einn helsti ásteytingarsteinninn í þessu máli þegar þessir samningar voru í burðarliðnum og eins í þeirri umræðu sem fór fram meðal bænda þegar samningurinn var borinn undir atkvæði á sínum tíma. Niðurstaðan varð samt sem áður sú sem bændur og ríkisvaldið skrifuðu upp á, að fella niður útflutningsskylduna frá og með árinu 2009 og bæta síðan inn í samninginn upphæð eins og ég gerði grein fyrir. Nú hafa aðstæður hins vegar á margan hátt breyst. Við vitum að erfiðleikarnir sem dunið hafa yfir þjóðfélagið hafa haft m.a. þær afleiðingar að ríkisstjórnin hefur gert nýjan samning við bændur þar sem gert er ráð fyrir því að bændur taki á sig skerðingu á vísitölubindingu búvörusamninganna eins og við ræddum hér í síðustu viku. Við vitum líka að það eru erfiðleikar á kjötmarkaði, við sjáum það á tilboðum og útsölum sem hafa orðið að það er mjög hart barist á þessum markaði, aðstæðurnar eru á margan hátt mjög þröngar sem hefur valdið miklum erfiðleikum víða í kjötframleiðslunni. Þess vegna hefur komið upp sú hugmynd meðal bænda, m.a. samtaka bænda, hvort ekki væri eðlilegt að taka ákvæðið sem sneri að útflutningsskyldunni upp að nýju, að freista þess að taka upp útflutningsskylduna þó ekki væri nema um stundarsakir meðan við erum að komast í gegnum mestu erfiðleikana. Sjálfur tel ég það vera eðlilega kröfu af hálfu bænda að svo sé gert og hafði raunar rætt þetta við forustumenn bænda á liðnu hausti. Ég hafði hugsað mér að það gæti orðið hluti af þeim samningum sem við reyndum að ná milli bænda og ríkisvaldsins varðandi framlengingu á búvörusamningunum en það hefur greinilega ekki orðið niðurstaðan í þeim samningum sem tókust á milli bænda og ríkisvaldsins og bændur hafa nýverið staðfest með atkvæðagreiðslu sinni. Ýmis rök mæla með þessu, aðstæður á kjötmarkaðnum, það er nauðsynlegt að hafa möguleika til að jafna framboð á markaði og því er mikilvægt að hæstv. landbúnaðarráðherra hafi heimild til að setja á útflutningsskyldu ef útlit er fyrir að kjötmarkaðurinn sé að taka dýfu eins og hann hefur verið að gera upp á síðkastið. Við vitum líka að innlend kjötvara hefur frekar stuðlað að lægra verði innan lands en hitt og það er ljóst að útflutningsskyldan hefur alls ekki hamlað því. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hver sé afstaða hans til þess að framlengja útflutningsskyldu á dilkakjöti.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir þessa spurningu, hver afstaða ráðherra sé til þess að framlengja útflutningsskyldu á dilkakjöti. Eins og þingmaðurinn minntist á var við afgreiðslu samnings við sauðfjárbændur um starfsskilyrði sauðfjárræktar, sem undirritaður var 25 janúar 2007, kveðið á um eftirfarandi, með leyfi forseta: „Frá og með 1. júní 2009 fellur útflutningsskylda kindakjöts skv. 29. gr. laga nr. 99/1993 brott. Fram til 1. júní 2009 gilda ákvæði 5. mgr. 29. gr. laga nr. 99/1993 um útflutning á dilkakjöti, eftir því sem við á.“ Samningur þessi var síðan staðfestur á Alþingi með lögum nr. 58 frá 27. mars 2007, um breytingar á búvörulögum. Sá samningur hefur síðan verið framlengdur. Það er mjög ánægjulegt að bændur samþykktu nýlega, í gær var einmitt talið, samninginn fyrir sitt leyti og endurnýjaður og framlengdur samningur er nú til meðferðar á Alþingi og ég vona að hann fái einnig góðan og farsælan framgang hér. Samkvæmt samningnum var ljóst að útflutningsskyldan yrði felld brott þann 1. júní. Eins og þingmaðurinn kom inn á var það mjög umdeilt á Alþingi að fella útflutningsskylduna brott. Hún var eins konar jöfnunar- og stýritæki fyrir framleiðsluna. Þetta var samningur við bændur um ákveðna tiltekna framleiðslu sem átti að tryggja bæði framleiðslu og framboð hér á landi og þetta var líka eins konar trygging fyrir því að kæmi til útflutnings mundi öll greinin taka þátt í því jafnt, til þess var þessi heimild inni. Ég get rifjað það upp að ég sem var þá í stjórnarandstöðu á þinginu flutti breytingartillögu við samninginn um að haldið yrði inni heimild til ráðherra til að taka upp útflutningsskyldu að gefnum mjög ströngum skilyrðum. Ég minnist þess einnig að hv. þáverandi þingmaður, Einar Oddur Kristjánsson heitinn, flutti einmitt sams konar tillögu þá og við vorum alveg sammála í þeim málflutningi að það hefði verið styrkur í því að halda þessari heimild inni fyrir ráðherra. Tillögur okkar beggja voru felldar á Alþingi. Ég held að einungis þingmenn Vinstri grænna og hv. þáverandi þingmaður, Einar Oddur Kristjánsson, hafi greitt atkvæði með þeirri tillögu. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson greiddi atkvæði gegn henni að því að ég best veit. Hins vegar er samningurinn orðinn að veruleika með þessum hætti og ekki séð hversu auðvelt það er að taka hann upp, ekki síst í ljósi þess mikla og yfirgnæfandi þingmeirihluta sem lagðist gegn því að þessi heimild væri inni á sínum tíma. Engu að síður tel ég að horfa eigi til þess að leita leiða til að skoða alla möguleika á að framleiðendur geti fengið heimild til að vinna sameiginlega að útflutningsmálum landbúnaðarins án þess að það stangist á við önnur lög eða reglur, enda tel ég að slíkt fyrirkomulag þjóni best hagsmunum landbúnaðarins og þjóðarinnar í heild. Ég tel að möguleikar okkar í framleiðslu á landbúnaðarvörum til útflutnings séu miklir en við þurfum jafnframt að hafa í huga að það gildir líka samningur við bændur um að tryggja framboð og framleiðslu á innanlandsmarkaði, um það höfum við gert samning. Þessa hagsmuni alla þarf að vega og meta saman og gæta þess, hefjist útflutningur, segjum á lambakjöti, að hann lendi ekki á ákveðnum hluta framleiðenda og öðrum ekki ef ekki er um sambærileg verð að ræða. Ég vona svo sannarlega og bind miklar vonir við það að hér geti orðið vaxandi útflutningur á landbúnaðarvörum og þá ber einnig að horfa til þess fyrir okkar litla land, fyrir okkar fáu framleiðendur, að hægt sé að bindast samtökum og standa sameiginlega eða í samstarfi að slíkum útflutningi þannig að bæði útflutningshagsmunir, markaðsstarf og verð gangi jafnt yfir alla eins og nokkur kostur er.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina. Það er ljóst að inn í þennan búvörusamning komu 300 millj. gegn því að útflutningsskyldan færi út. Um þetta voru mjög skiptar skoðanir meðal bænda á þeim tíma og var meðal annars flutt breytingartillaga um þetta í þinginu. Persónuleg afstaða mín gagnvart þessu er sú að ekki væri rétt að hefja útflutningsskyldu á nýjan leik á dilkakjöti. Það voru ákveðnir vankantar á þessari útflutningsskyldu og hún var umdeild meðal bænda. Það tóku ekki allir bændur þátt í henni, þeir sem þekkja svokallaða 0,7 reglu þekkja það. Mín persónulega skoðun á þessu máli er sú að skoða beri aðrar leiðir og hugsanlega að skoða útflutning landbúnaðarafurðanna í heild sinni eða a.m.k. að tryggt verði að allir sauðfjárbændur taki þátt í þeim útflutningi.

Virðulegi forseti. Það er eins og endranær. Hæstv. ráðherra svarar aldrei spurningum sem fyrir hann eru lagðar. Hins vegar held ég að ég hafi getað skilið ræðu hans einhvern veginn þannig að hann hafi í hjarta sínu áhuga á því að taka upp útflutningsskyldu en telji sig ekki hafa til þess pólitískan styrk í ríkisstjórninni. Með öðrum orðum, að hann hafi verið þar ofurliði borinn. Þetta er auðvitað nokkuð skýrt svar að því leyti til að þegar maður les í orð hans má a.m.k. draga þessa ályktun. Það kemur mér út af fyrir sig ekkert á óvart. Ég þekki alveg þau sjónarmið sem samstarfsflokkur hæstv. ráðherra hefur varðandi þessa hugmynd um útflutningsskylduna. Ég get alveg tekið undir það sem hér hefur verið sagt að það megi vel hugsa sér annars konar útfærslu á útflutningsskyldunni og gera einhverjar breytingar frá því sem áður var. Það er auðvitað skynsamlegt að reyna að læra af reynslunni en það breytir ekki því að eins og ég nefndi áðan eru aðstæður á kjötmarkaðnum að ýmsu leyti öðruvísi en þær hafa verið. Það eru erfiðleikar núna á kjötmarkaðnum og þess vegna standa tiltekin rök til þess að við gerum þessar breytingar. Það er alveg rétt að á sínum tíma varð það niðurstaðan í samningum ríkisvaldsins og bænda að falla frá útflutningsskyldunni gegn því að greiða 300 millj. til viðbótar inn í samninginn. Ég rakti það að tvennt hefði breyst, annars vegar þetta sem ég nefndi með kjötmarkaðinn og hins vegar hitt að við höfum gripið til þess að skerða búvörusamninginn og þess vegna hefði ég talið að það væri útlátalaust fyrir ríkið að opna á þessa heimild að nýju. Það kostar enga peninga fyrir ríkissjóð. Það liggur líka fyrir vilji bænda í þessum efnum. Það hefur margoft komið fram, m.a. frá Samtökum sauðfjárbænda sem ræddu um þessi mál við mig á haustdögum. Þess vegna ítreka ég þá spurningu til hæstv. ráðherra hvort hann hyggist ekki beita sér í þessu máli, vitandi að um þetta kunni að vera ansi víðtækur stuðningur, við vitum um stuðning bænda. Ég tel að það væri ómaksins vert fyrir hæstv. ráðherra að láta á það reyna hvort hann hefði til þess pólitískan stuðning á Alþingi.

Frú forseti. Það vill svo til að formaður og framkvæmdastjóri Landssamtaka sauðfjárbænda voru á fundi hjá mér í morgun og þeir eru ekki sömu skoðunar og fyrrverandi ráðherra og núverandi hv. þm. Einar K. Guðfinnsson. Mér finnst endilega að hv. þingmaður ætti að vita betur en hann lætur í ræðustól. Ég minni aftur á af því að hv. þingmaður er að gera sig breiðan að hann greiddi atkvæði gegn tillögu um að þessi heimild væri inni fyrir landbúnaðarráðherra í samningnum en þáverandi samþingmaður hans, Einar Oddur Kristjánsson heitinn, flutti þá tillögu. Hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni var því ekki meira umhugað um málið en það.

Hver er skoðun þín núna?

Ég er þeirrar skoðunar að útflutningur eigi að vera unninn á sameiginlegum grunni og það eigi að bera alla hagsmuni þar saman. Ef bændur finna aðra leið sem þeir lögðu upp fyrir mig í morgun og ég ætla ekki að rekja hér, forsvarsmenn Landssamtaka sauðfjárbænda lögðu upp fyrir mig í morgun og ég mun skoða með þeim, hygg ég að þeir geti komist að sömu niðurstöðu og til sama gagns en það á að skoða þetta allt saman. Frú forseti. Mér finnst að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson eigi að horfa á og ræða málið jákvætt en ekki stöðugt að vitna til þess þegar hann sveik samninga á bændum síðastliðið haust, 

Nú ertu búinn að staðfesta það.

En það má vera félagslegur grunnur á bak við.

Frú forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram tvær fyrirspurnir til hæstv. viðskiptaráðherra er varða starfsemi banka annars vegar og vátryggingafélaga hins vegar. Okkur er öllum ljóst að eftir hrun bankakerfisins hafa vaknað margar spurningar um það fyrirkomulag sem við höfum valið á starfsemi banka hér á landi, viðskiptabanka, fjárfestingarbanka. Það er rétt í því sambandi að rifja það upp og minna á að á hv. Alþingi hafa á undanförnum árum verið lögð fram þingmál, frumvörp til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki og m.a. á 135. löggjafarþingi frumvarp til laga sem hæstv. núverandi ráðherrar og hv. þáverandi þingmenn, Ögmundur Jónasson og Jón Bjarnason, sem sitja í ríkisstjórn með hæstv. viðskiptaráðherra eins og kunnugt er, voru flutningsmenn að, frumvarp sem þeir hafa svo sem flutt áður, um að skipta upp starfsemi banka í viðskiptabanka annars vegar og fjárfestingarbanka hins vegar. Meginrökin fyrir því eru að reyna að lágmarka það tjón sem almennir viðskiptavinir bankanna geta orðið fyrir þegar í slíkt óefni er komið eins og við lentum í í kjölfar bankahrunsins. Þetta er fyrirkomulag sem er þekkt víða í kringum okkur, að takmarka starfsemi almennra viðskiptabanka annars vegar og fjárfestingarbanka hins vegar en ekki að súrra því öllu saman eins og við höfum valið að gera með gríðarlega miklum og slæmum afleiðingum eins og dæmin sanna. Hið sama má í raun og veru segja með tryggingafélögin. Meginverkefni þeirra er auðvitað að sjá um vátryggingar fyrir einstaklinga og lögaðila og það er mikilvægt að þeir sem nýta sér þessa þjónustu, kaupa tryggingar, geti treyst því að verða ekki fyrir tjóni vegna annarrar starfsemi sem vátryggingafélögin stunda. Allt er þetta afleiðing af græðgisvæðingunni sem reið húsum í okkar samfélagi og víðar á undanförnum árum, að menn voru fyrst og fremst að hugsa um að græða sem allra, allra mest en ekki endilega um það hvað væri best fyrir hina almennu viðskiptavini. Ég tek eftir því að í Morgunblaðinu 17. maí sl. tjáir hæstv. viðskiptaráðherra sig um þetta mál að því er varðar tryggingafélögin og segir þar að farið verði yfir þessi mál og reyndar margt fleira og segir þar, með leyfi forseta: „Augljóst er að þessar fjárfestingar orka mjög tvímælis þótt ekki sé dýpra í árinni tekið.“ Ég hef verulegar áhyggjur af þessu máli og af því tilefni hef ég lagt fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. ráðherra: 1. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að starfsemi viðskiptabanka og fjárfestingarbanka verði aðskilin í lögum? 2. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að starfsemi vátryggingafélaga og fjárfestingarfélaga verði aðskilin í lögum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir þessa ágætu fyrirspurn. Þetta er hugmynd sem er vissulega vert að skoða og er raunar verið að skoða og þótt atburðir undanfarinna missira hérlendis og raunar erlendis líka gefi kannski meira tilefni til að skoða þetta nú en alla jafna þá er umræðan gamalkunn og alls ekki séríslensk. Aðskilnaður fjárfestingarbanka og viðskiptabanka er eitt af þeim úrræðum sem var beitt í Bandaríkjunum í kjölfar kreppunnar miklu með svokallaðri Glass-Steagall löggjöf frá árinu 1933 sem skildi á milli þessara tveggja tegunda banka og var ekki afnumin fyrr en árið 1999 og raunar eru menn nú að takast á um það í Bandaríkjunum hversu heppileg eða óheppileg sú breyting var, þ.e. að afnema þessi lög. Helsti kostur við að aðskilja fjárfestingarbanka og viðskiptabanka er augljóslega sá að ekki er verið að hætta innstæðum almennings eða annarra í fjárfestingarbankastarfsemi. Sem dæmi má nefna að fall stórbankans Lehman Brothers sem var eingöngu fjárfestingarbanki hafði ekki nein bein áhrif á sparifé almennings ólíkt því sem gerst hefur þegar viðskiptabankar hafa lent í verulegum vandræðum. Jafnframt gæti löggjöf þessa efnis sett framtíðarvexti banka nokkrar skorður en við Íslendingar þekkjum vitaskuld afar vel á eigin skinni þau vandræði sem hlotist geta af ofvexti banka þótt vitaskuld sé ekki alltaf óheppilegt að bankar vaxi eitthvað. Viðskiptabankar gætu þá ekki hagnast og vaxið vegna fjárfestingarbankastarfsemi og jafnframt gætu fjárfestingarbankar ekki vaxið vegna þess að þeim tekst að laða til sín innlán almennings. Þá gæti þetta auðveldað eftirlit með fjármálafyrirtækjum. Þetta eru helstu kostirnir. Það mætti reyndar rekja þetta í mun lengra máli en hér er tími til en ég ætla ekki að gera það nú. Ókostirnir við slíka löggjöf eru aðallega vegna ýmissa hagkvæmnissjónarmiða sem hægt er að rekja í stuttu máli. Íslendingar eru vitaskuld fámenn þjóð og það gæti reynst frekar óhagkvæmt að reka hér marga litla viðskiptabanka og fjárfestingarbanka. Jafnframt er mikilvægt að geta þess að menn eru raunar ekki á eitt sáttir um það hvort og að hversu miklu leyti hremmingar sem dunið hafa yfir alþjóðleg fjármálafyrirtæki eru því að kenna að þar hafa verið í sömu stofnun oft bæði viðskiptabanki og fjárfestingarbanki. Ef horft er á það hvaða alþjóðlegir bankar hafa staðið best af sér kreppuna þá eru það raunar alhliða bankar með íhaldssama fjárfestingarstarfsemi eins og finna má mörg dæmi um í Kanada, en kanadíska bankakerfið er með réttu oft tiltekið sem dæmi um eitt af fáum heilbrigðum bankakerfum nú á dögum. Kanadískir bankar hafa ekki orðið fyrir neinu verulegu útlánatapi og eru enn með mjög hátt lánshæfismat ólíkt t.d. bönkum sunnan við landamærin, í Bandaríkjunum. Það er hins vegar vilji minn sem ráðherra að ef við leyfum áfram alhliða bankastarfsemi, þ.e. bæði viðskipta- og fjárfestingarbanka í einni og sömu stofnun, verði það með mun strangari löggjöf og mun meira eftirliti, sérstaklega með fjárfestingarstarfsemi bankanna, en hefur verið hingað til. Í þeim mæli sem slík bankastarfsemi yrði leyfð yrði hún því í strangara umhverfi laga og undir strangara eftirliti en til þessa. Í þessu samhengi verður auðvitað að huga sérstaklega að stöðu Íslands gagnvart regluverki Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins um fjármálaþjónustu sem gildir hér á landi. Það kann að vera varhugavert að Ísland skeri sig þar mjög úr og ríði á vaðið og setji í lög takmarkanir á starfsheimildum fjármálafyrirtækja áður en fyrir liggur hvaða breytingar verða gerðar á evrópsku regluverki. Hvað varðar vátryggingafélög sérstaklega skal á það bent að fyrir Alþingi liggur frumvarp til laga um vátryggingastarfsemi. Í því frumvarpi er að finna skýra afmörkun á starfsheimildum vátryggingafélaga gagnvart annarri starfsemi. Hvorki er heimilt samkvæmt gildandi lögum né samkvæmt frumvarpinu að reka vátryggingafélag og fjárfestingarfélag í einu og sama félaginu. Vátryggingafélögum er heimilt að reka viðskiptabanka eða aðra fjármálastarfsemi í sérstöku félagi enda sé viðkomandi starfsemi háð opinberu eftirliti. Hins vegar vil ég taka það skýrt fram að brjóti vátryggingafélag gegn þeim lögum sem um starfsemi þess gilda á Fjármálaeftirlitið að hafa öll nauðsynleg úrræði til að grípa inn í og fréttir undanfarinna vikna af íslenskum tryggingamarkaði og fjárfestingum tryggingafélaga gefa tvímælalaust tilefni til að skoða þessi mál og sérstaklega fjárfestingarstefnu og fjárfestingarheimildir tryggingafélaga.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir að vekja máls á þessum mikilvægu spurningum, aðskilnaði viðskiptabankastarfsemi og fjárfestingarbankastarfsemi annars vegar og fjárfestingarfélaga og vátryggingafélaga hins vegar. Hér var útbýtt nýlega, eins og hæstv. ráðherra nefndi, nýju frumvarpi um vátryggingastarfsemi. Ég tel mjög mikilvægt að hv. viðskiptanefnd fái mjög gott tækifæri til að fara vandlega yfir þessi mál sem hér hafa verið rædd í yfirferð um það frumvarp, ekki síst í ljósi þeirra frétta sem hafa verið uppi á undanförnum dögum um erfiða stöðu einstakra vátryggingafélaga og bótasjóða þeirra. Ég hef af því nokkrar áhyggjur og lýsti því fyrr í vetur að þetta frumvarp væri svolítið í samræmi við tíðarandann 2007 og þyrfti að koma því til ársins 2009 með einhverjum hætti 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. viðskiptaráðherra fyrir svörin. Ég túlka þau þannig að þau sé í raun jákvæð við báðum þeim spurningum sem ég bar fram við hæstv. ráðherra. Sérstaklega vil ég brýna þetta með bankastarfsemina að ég tel mjög mikilvægt að þarna sé skilið á milli, að menn fari í gegnum þá umræðu í gegnum rökin sem hæstv. ráðherra nefndi hér bæði með og móti. Menn stefni á það að skilja á milli, hvort sem það er gert beinlínis þannig að hér sé alltaf um aðskilin félög að ræða eða aðskilnað með öðrum hætti sem er auðvitað hægt að hugsa sér þó í einu félagi sé. En ég tel að aðskilnaður þarna sé mikilvægur til að lágmarka þá áhættu sem almennir sparifjáreigendur geta þurft að taka á sig. Ég held að það sem þurfi ekki síst að hafa í huga við uppbyggingu þessarar starfsemi, bæði banka- og vátryggingastarfsemi, séu hinir almennu hagsmunir almennings í landinu, það sé það sem mestu máli skiptir og þurfa að hugsa vel um þá. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að enda þótt svona löggjöf mundi setja vexti bankanna skorður er það ekki endilega neikvætt í sjálfu sér eins og dæmin sanna. Ég held að við getum alveg fullyrt það. Það eru auðvitað takmörk fyrir vexti yfirleitt og við eigum að temja okkur hóf í þessu eins og öðru. Varðandi frumvarpið um vátryggingafélög sem hér liggur fyrir vil ég inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hann líti svo á að í því sé í raun og veru tekið á því álitaefni sem ég var að viðra og sem hæstv. ráðherra getur um í viðtali við Morgunblaðið 17. maí síðastliðinn þar sem verið er að ræða um fjárfestingar tryggingafélaga. Lítur hæstv. ráðherra þannig á að í því frumvarpi sé tekið á þessu máli á fullnægjandi hátt?

Virðulegi forseti. Ég tel að í frumvarpinu sé tekið a.m.k. á nokkrum þeirra álitamála sem hér hafa verið nefnd, sérstaklega starfsemi vátryggingafélaga í óskyldri starfsemi. Ég get hins vegar alveg fyllilega tekið undir að atburðir og fréttir undanfarinna vikna og reyndar mánaða gefa fullt tilefni til þess að skoða sérstaklega fjárfestingarheimildir vátryggingafélaga og fjárfestingarstefnu þeirra. Þannig að það væri mér alveg að meinalausu og raunar mundi ég styðja það ef það yrði skoðað sérstaklega hvort heldur af viðskiptanefnd eða ráðuneytinu og mun beita mér fyrir því að það verði gert.

Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns óska hæstv. ráðherra Gylfa Magnússyni alls velfarnaðar í vandasömum störfum. Það veitir ekki af að búa vel að embætti viðskiptaráðuneytisins og ég fagna því að það eigi að styrkja það með öllum tiltækum ráðum nú. En það sem ég vildi spyrja hæstv. ráðherra út í er flutningskostnaður á landsbyggðinni. Í síðustu viku ræddum við þingmenn hér á vettvangi Alþingis um húshitunarkostnað á landsbyggðinni. Um 9% heimila í landinu greiða umtalsvert hærri húshitunarreikninga en aðrir landsmenn og fólk á þessum svæðum þarf jafnframt að greiða og búa við himinháan flutningskostnað sem hefur hamlað vexti viðkomandi byggðarlaga og í raun og veru komið í veg fyrir að fólk hafi sömu tækifæri í leik og starfi til að lifa eðlilegu lífi. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um eftirfarandi og ég treysti því að hæstv. ráðherra hafi rætt það við embættismenn í ráðuneyti sínu: Á fjárlögum ársins 2008 var áætlað að veita 100 millj. kr. til þess að lækka flutningskostnað hjá heimilunum á landsbyggðinni, hvers vegna var sú heimild ekki nýtt? En Samfylkingin fór í þá daga með ráðuneyti viðskiptamála þar sem átti að greiða þessa fjármuni út. Alþingi Íslendinga setur lög og í þetta skiptið voru það fjárlög og það er framkvæmdarvaldið sem á að fylgja þeim eftir. Það er með ólíkindum og í raun framkvæmdarvaldinu til háborinnar skammar að þessar 100 millj. skyldu ekki hafa verið greiddar út til að lækka flutningskostnað fyrir íbúa á landsbyggðinni, nógu hár hefur kostnaðurinn verið fram að þessu. Ég held þess vegna að við þingmenn ættum að fara fram á mjög skýr svör frá viðskiptaráðherra, sem vel að merkja ber ekki ábyrgð á embættisfærslunni árið 2008 heldur Samfylkingin. Hvers vegna fór viðskiptaráðherra árið 2008 og ráðuneyti hans ekki að vilja Alþingis sem setti í fjárlög 100 millj. kr. til að lækka flutningskostnað á landsbyggðinni? Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra í ljósi hástemmdra yfirlýsinga félaga hans í ríkisstjórninni: Hver er fyrirætlan núverandi ríkisstjórnar um að lækka flutningskostnað á landsbyggðinni? Miklu var lofað í aðdraganda kosninga. Sérstaklega vil ég minna á að hæstv. núverandi samgönguráðherra, Kristján Möller, og hæstv. núverandi landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, Jón Bjarnason, lofuðu með mjög hástemmdum hætti að eitt af fyrstu verkum þeirrar ríkisstjórnar sem tæki við ætti að vera að lækka flutningskostnað á landsbyggðinni. En það veit ekki á gott, hæstv. forseti, ef marka má fortíðina þar sem Samfylkingin var að störfum að hún nýtti sér ekki 100 millj. kr. sem Alþingi Íslendinga veitti til þess að lækka og jafna flutningskostnað um allt land. Og þess vegna spyr ég hvað hæstv. núverandi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég vil vísa til þess sem fram kom í svari þáverandi viðskiptaráðherra við fyrirspurn Jón Bjarnasonar á 135. löggjafarþingi 2007–2008, um beinar aðgerðir til þess að jafna flutningskostnað, sem sjá má á þingskjali 1317, að stjórnvöld hættu þá við áform um að leggja niður flutningsjöfnunarsjóð olíuvara miðað við septemberlok 2008 eins og gert hafði verið ráð fyrir í frumvarpi til fjárlaga fyrir það ár. Vegna þessarar breyttu afstöðu, sem leiddi til um 150 millj. kr. aukaútgjalda samkvæmt fjárlögum, var ákveðið að nýta ekki 150 millj. kr. fjárhæð á fjárlögum fyrir það ár í flutningsjöfnun almenns eðlis á landsbyggðinni. Í fjárlögum fyrir árið 2009 er gert ráð fyrir áframhaldandi starfsemi flutningsjöfnunarsjóðs olíuvara og 475 millj. kr. útgjöldum sjóðsins á árinu. Í drögum að fjárlögum fyrir árið 2010 er einnig gert ráð fyrir áframhaldandi starfsemi sjóðsins og nokkurri hækkun á útgjöldum hans. Að öðru leyti hefur ekki verið tekin ákvörðun um framtíð sjóðsins. Þá virðist því miður vart í kortunum á þessu ári eða hinu næsta vegna stöðu ríkissjóðs að gera ráð fyrir sérstökum framlögum til almennrar flutningsjöfnunar á landsbyggðinni en það er vitaskuld á endanum þó ákvörðun Alþingis sem fer með fjárveitingavaldið. Ég vil bæta því við að ég er sjálfur almennt ekki mjög hrifinn af þeirri aðferð að leggja gjöld á einstakar vörur um land allt til að jafna kostnað við dreifingu á þeim heldur tel ég að önnur tæki séu skilvirkari og geti gert meira gagn við að hafa áhrif á lífskjör landsmanna til jafnaðar. Má þá t.d. beita Jöfnunarsjóði sveitarfélaga eða öðrum slíkum tækjum en sérstakar álögur á vörur sem síðan eru notaðar til niðurgreiðslna eru almennt ekki mjög skilvirkar að mínu mati.

Virðulegi forseti. Lækkun flutningskostnaðar hefur mikið verið rædd og mikið verið skoðuð. Ég vil vekja athygli á því að í tíð hæstv. samgönguráðherra Sturlu Böðvarssonar var á sínum tíma lögð fram skýrsla sem sýndi fram á að flutningskostnaðurinn væri sérstaklega íþyngjandi á þeim svæðum sem byggju við mjög lélegar vegasamgöngur. Þess vegna var það niðurstaða nefndar sem samgönguráðuneytið setti á laggirnar að nota ætti tiltekna upphæð til þess að greiða niður sérstaklega flutningskostnað til þeirra svæða sem byggju við mjög lélegar vegasamgöngur þar sem flutningskostnaður þar væri hlutfallslega meiri. Það var tilefni þess á sínum tíma að sett var inn í fjárlögin 150 millj. kr. upphæð sem átti að vera fyrsta greiðsla til að koma til móts við þessi svæði sérstaklega. Ég er sammála hæstv. viðskiptaráðherra um að það eru auðvitað einhver takmörk fyrir því hvað menn geta gengið langt í slíkri niðurgreiðslu. En niðurgreiðsla á flutningskostnaði þar sem hann er sannarlega mestur eins og á þeim svæðum sem ég nefndi, og fer sem betur fer fækkandi með batnandi vegasamgöngum, er réttlætismál. Ég vil hvetja hæstv. viðskiptaráðherra til að skoða 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir að koma með þetta mál upp í pontu. Við ræddum í síðustu viku um olíugjald og frekari álögur á flutninga og alla þá sem þurfa nauðsynlega, bæði starfa sinna vegna og búsetu, að nota bíla og geta ekki notast við almenningssamgöngur. Það er í ljósi þess sem umræða um jöfnun flutningskostnaðar er kannski enn mikilvægari. Það er líka áhugavert að sjá hæstv. samgönguráðherra ganga í salinn, því að á meðan ég var úti í samfélaginu og ekki hér inni kveikti ég einstaka sinnum á sjónvarpinu og alltaf var hv. þingmaður þáverandi í pontu að ræða um flutningskostnað á landsbyggðinni og jöfnun hans. Mér finnst því að ríkisstjórnin ætti að einhenda sér í það að koma með einhverjar aðgerðir til hagsbóta fyrir landsbyggðina alla, bæði jöfnun flutningskostnaðar og annað, en ekki leggja auknar álögur á það fólk sem þar býr og þarf 

Virðulegi forseti. Hér er um mjög stórt mál að ræða. Flutningskostnaður fyrirtækja sem starfa og eru að reyna að halda uppi atvinnulífi á landsbyggðinni er mjög mikill og aðstöðumunurinn er gríðarlegur ef við miðum við þau fyrirtæki á suðvesturhorninu sem eru næst útflutningshöfnum landsins. Því er ósköp eðlilegt að við veltum fyrir okkur hvers vegna í ósköpunum þeir fjármunir sem voru veittir í sérstaka aðgerð til að lækka flutningskostnað og gera tilraun með því, hafi ekki verið nýttir í það heldur settir í þennan þó mikilvæga sjóð til að jafna olíuverðið. Mig langar því að spyrja viðskiptaráðherra hvort hann hyggist beita sér fyrir því að farið verði í einhvers konar jöfnuð á flutningskostnaði fyrir fyrirtæki sem starfa fjær útflutningshöfnum okkar til þess að atvinnulífið búi við sams konar skilyrði. Það eru mjög öflug og góð nýsköpunar- og sprotafyrirtæki, framleiðslufyrirtæki út um allt land sem þurfa að greiða hátt verð fyrir flutning á sínum vörum til að standa jafnfætis öðrum fyrirtækjum í landinu.

Frú forseti. Það er verst að ég hef bara eina mínútu til að ræða hér um flutningskostnaðinn. Ég tók eftir því að hv. þm. Birkir Jón Jónsson var að spyrja um hann. Ég heyrði að vísu ekki ræðu hans en það er rétt að rifja aðeins nokkur atriði upp. 1999–2003 var Framsóknarflokkurinn í viðskiptaráðuneytinu og þá var aldrei gerður nokkur skapaður hlutur í jöfnun flutningskostnaðar.

Nú getur þú gert eitthvað.

Í ríkisstjórn 2003–2007 sat Framsóknarflokkurinn enn í viðskiptaráðuneytinu og það var ekki gerður nokkur skapaður hlutur í jöfnun flutningskostnaðar á landsbyggðinni. Hins vegar tók sú ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks ákvörðun, við gerð fjárlaga fyrir árið 2008, um að leggja olíujöfnunarsjóð niður eins og kom fram áðan. Og það var ákvörðun þeirrar ríkisstjórnar, þeirra sömu flokka, að leggja niður flutningsjöfnunarsjóð á sementi.

Hvað hyggst þú gera?

Þess vegna, virðulegi forseti, ættu þeir að líta sér aðeins nær, en vonandi fer þetta að ganga. Ég vil aðeins geta þess, og menn ættu kannski að hafa það í huga eins og hv. þingmaður sem var að ræða þetta áðan, að við þá breytingu að hækka bensín og olíu og brennivín og tóbak, sem Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur studdu í desember síðastliðnum, 

Frú forseti. Það er einkenni á þessari ríkisstjórn að hæstv. samgönguráðherra kom hér upp og talaði eingöngu um fortíðina en ekki framtíðina, ekki hvað þessi ríkisstjórn ætlaði sér að gera  Við heyrðum ræðu hæstv. ráðherra hér áðan sem talaði bara um fortíðina. Það eru engar lausnir. Það eru engar tillögur. Þegar menn koma hér upp og ræða um vanda atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni og heimilanna þá fá þeir bara hér skít og skömm. Það er bara talað um eitthvað sem gerðist árið 1990 og eitthvað. Það er ekkert rætt um hvað eigi að fara að gera.

Hvað hefur Framsóknarflokkurinn gert?

Síðan eru menn mjög undrandi á því að óþol gagnvart þessari ríkisstjórn sé að aukast í samfélaginu. 
             Hins vegar vil ég að lokum enn og aftur óska hæstv. viðskiptaráðherra góðs gengis í sínum störfum og ég vona að hann verði málefnalegri í sínum málflutningi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir viðbrögðin. Það verður bara því miður að viðurkennast að það er ákaflega lítið útlit fyrir að hægt verði að auka framlög til þessa málaflokks á næstu missirum. Ég held að við verðum bara að horfa á það alveg blákalt. Síðan þegar betur árar verður að sjálfsögðu hægt að taka þessa umræðu upp á ný og þá hefði ég mjög gaman af því að fjalla reyndar á breiðari grundvelli um það hvernig sé hægt og æskilegt að beita sér fyrir jöfnun á aðstöðumun eftir landshlutum. Þess má reyndar geta þótt það skipti kannski ekki öllu máli í þessu samhengi að ég varði nokkrum árum ævi minnar í að skrifa doktorsritgerð um byggðaþróun og búsetuþróun á Íslandi þannig að mér er þetta mál mjög skylt og hugleikið þótt ég hafi ekki sérstaklega fjallað þar um verðjöfnunarsjóð olíuvara. Eins og staðan er núna held ég að það sé því miður varla á dagskrá að setja meira fé í þetta. Hins vegar held ég að hið háa Alþingi hljóti á næstu árum vitaskuld eins og reyndar á undanförnum áratugum að taka til skoðunar byggðamál og lífskjör eftir landshlutum og hvað sé æskilegt og hvað sé eðlilegt að gera þar. Ég er ekkert viss um að út úr þeirri umræðu komi endilega að menn vilji leggja gjöld á vörur um allt land til þess að niðurgreiða flutning þeirra til einstakra landshluta. Það getur vel verið að menn komi með einhverjar betri aðferðir og auðvitað verður það allt saman skoðað í samhengi við framlög til vegamála og samgöngumála almennt. Þeirri umræðu fagna ég. En því miður er varla núna tími til þess að vera með umræðu um frekari ríkisútgjöld.

Virðulegi forseti. Fyrr á þessu ári ákvað hæstv. menntamálaráðherra Katrín Jakobsdóttir að setja á laggirnar nefnd til þess að kanna það sem hefur verið kallað fýsileiki þess að sameina Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri og Háskóla Íslands. Að sönnu hefur þessi nefnd býsna opið umboð en þetta út af fyrir sig opnar líka á umræðuna um hvort skynsamlegt sé að sameina þessa skóla. Inn í þessa umræðu blandast líka óhjákvæmilega þær umræður sem hafa orðið í kjölfar álits nefnda sem hafa lagt það til að fara í stórar sameiningar á háskólastiginu. Það er út af fyrir sig ekki efni þeirrar fyrirspurnar sem ég hef lagt fyrir hæstv. ráðherra. Engu að síður ýtir þetta allt saman undir þá umræðu sem hefur verið í gangi um að sameina Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri við Háskóla Íslands. Auðvitað er hægt að tína til ýmiss konar rök bæði með og á móti slíkri sameiningu en því er ekki að neita að í héraði, Borgarfirði og víðar hefur verið uppi talsvert mikil tortryggni og efasemdir um að skynsamlegt sé að sameina þessa tvo skóla. Það er bent á að Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri hafi vaxið mjög mikið á undanförnum árum og gegnt sínu hlutverki með miklum sóma og ágætum eftir að honum var komið á laggirnar. Hér er um að ræða á margan hátt einstæðan skóla sem fékk í heimanmund heila rannsóknarstofnun, þ.e. Rannsóknastofnun landbúnaðarins, og hefur verið gríðarlega öflugur skóli. Hann hefur farið í gegnum faglegt mat og staðist það með miklum ágætum. Þarna fer fram fjölþætt kennsla og ekki síður gífurlega verðmæt rannsóknastarfsemi í þágu landbúnaðarins og almennt fyrir rannsóknir og þróunarstarfsemi í landinu. Þegar við ræðum um sameiningu skóla hlýtur markmiðið að vera fyrst og fremst tvennt, í fyrsta lagi að stuðla að því að efla skólastarfsemi almennt, gera skólastarfsemina betri, gera menntun þess fólks sem nýtir sér hana betri, en jafnframt hitt að reyna að spara fjármuni og að minnsta kosti að stuðla að því að fá jafngott eða betra nám fyrir þá peninga sem við verjum til þessarar starfsemi. Uppbyggingin á Hvanneyri hefur verið á margan hátt ævintýri líkust. Þar hafa menn stofnað nýjar námsbrautir sem hafa verið vaxtarbroddur. Það má til dæmis nefna í þessu sambandi hvers konar nám sem þar hefur verið sett á laggirnar og hefur skipt mjög miklu máli fyrir uppbyggingu skólans. Þess vegna vildi ég leyfa mér að spyrja hæstv. menntamálaráðherra í tilefni af því að þessi nefnd var sett á laggirnar og vegna þeirrar umræðu sem hefur orðið almennt um sameiningu háskólastofnana hver sé afstaða ráðherrans til hugmynda um að landbúnaðarháskóli Íslands á Hvanneyri verði sameinaður Háskóla Íslands.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni þessa fyrirspurn en þingmaðurinn tók einmitt upp málefni Hólaskóla í þessum fyrirspurnatíma fyrir viku og það er ljóst að það er mikill áhugi á framtíð landbúnaðarmenntunar í landinu og er það mjög gott mál. Ég held að sú sameining sem hv. þingmaður spyr sérstaklega um eða þessar hugmyndir um sameiningu verði að setja í samhengi við þá almennu vinnu sem nú stendur yfir. Í desember síðastliðnum, eins og hér hefur komið fram, voru skipaðar tvær nefndir til að fjalla um möguleg viðbrögð stjórnvalda við því hvernig mætti þróa háskólakerfið áfram í því erfiða efnahagsástandi sem þá var við að eiga og er enn við að eiga. Verkefnisstjórn um háskóla og vísindi og erlend sérfræðinganefnd, þessar tvær nefndir, hafa báðar lokið úttekt sinni á háskólastiginu og stofnanaumhverfi rannsókna. Meðal þeirra tillagna sem þar eru settar fram eru fækkun háskóla og sameiningar stofnana. Í skýrslu erlendu ráðgjafanefndarinnar, bara svo að því sé haldið til haga, koma fram mjög afgerandi tillögur um uppstokkun háskólakerfisins og lagt er til að stofnaðir verði í raun og veru tveir háskólar og að sameinaðar verði stofnanir undir hatti tveggja háskóla og það sé besta módelið til að tryggja langtímaárangur, viðhalda ákveðnum hugsjónum um samkeppni en efla um leið samstarf og verkaskiptingu skólanna. Í ráðuneytinu er þegar hafin vinna við að skoða og rýna í þessar tillögur og rýnihópur um þessi háskólamál heldur sinn fyrsta fund í dag því að ég held að mjög mikilvægt sé að háskólasamfélagið taki þátt í þessari vinnu og átti sig á því hvaða leiðir það telji vænlegastar til árangurs þannig að sá rýnihópur starfar og vonandi mun hann skila af sér. Honum hefur verið sett að starfa núna í júní og skila af sér fyrir mánaðamót og móta tillögur um hvernig sé best að útfæra þær tillögur sem settar eru fram í skýrslum sérfræðinganefndanna tveggja. Það er því litið svo á að þær fái ákveðna meðferð hjá þeim sem þekkja bæði innlent og erlent háskólaumhverfi, starfa í umhverfinu og geta horft á það án þess að horfa á það eingöngu út frá stofnunum heldur út frá heildinni. Hvað varðar Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri þá hafa að sjálfsögðu orðið miklar breytingar í starfsumhverfi landbúnaðar á undanförnum árum og miklar breytingar á starfsemi landbúnaðarskólanna beggja. Við höfum séð mikla uppbyggingu eins og hv. þingmaður kom hér að í fyrirspurn sinni. Skólarnir hafa farið upp á háskólastig, námsbrautum hefur fjölgað og þverfaglegar rannsóknir hafa aukist og við höfum séð mikla uppbyggingu í báðum skólunum. Síðan voru þeir færðir frá landbúnaðarráðuneyti til menntamálaráðuneytis og það í rauninni lítum við líka á sem mikilvægt innlegg til að horfa heildstætt á háskólamenntun í landinu. Í ljósi þessara vangaveltna allra um breytingar á stofnanakerfi háskóla var stofnuð nefnd 4. mars, eins og hv. þingmaður nefndi, til að skoða hvaða ávinning sameining stofnananna hefði í för með sér fyrir háskólakerfið í heild, fyrir eflingu fræðasviða, auðlinda- og búvísinda og náttúruvísinda, áhrif sameiningar á gæði kennslu, námsframboð og eflingu rannsókna og hvort menn sæju líka einhverjar ógnanir eða galla við hugsanlega sameiningu. Þessi nefnd átti einnig að skoða starfsnámið í landbúnaðarháskólunum en þar er um að ræða fimm námsbrautir: Búfræði, garðyrkjuframleiðsla, blómaskreytingar, skrúðgarðyrkja og skógur/umhverfi. Búfræðin er kennd á Hvanneyri en auðvitað fer stór þáttur starfseminnar fram á Reykjum í Ölfusi og að þessu þarf að huga í þessu starfi öllu saman. Fjármögnun skólans er enn með þeim hætti að hann fær ekki fjármuni samkvæmt reiknilíkaninu sem aðrir háskólar fá fjármunum úthlutað eftir samkvæmt nemendaígildum í kennslu heldur er fjármögnunin einfaldlega eitt fjárframlag frá menntamálaráðuneyti og síðan framlag frá landbúnaðarráðuneyti til rannsókna og að því þarf líka að huga, þ.e. hvernig þessum skólum verður komið fyrir innan þess reiknilíkans sem notað er til að móta fjárveitingar til háskóla. Fýsileikanefndin er komin mjög áleiðis í sinni vinnu en hún hefur ekki enn þá skilað af sér. Hún skilar af sér núna um miðjan júní. Nefndin hefur heimsótt bæði HÍ og landbúnaðarháskólann og sjálf hef ég farið núna í heimsókn í landbúnaðarháskólann og rætt þar við starfsfólk og nemendur. Ég held að lykilatriðið í þessu sé að það stendur ekkert annað til en að viðhalda öflugri starfsemi á Hvanneyri áfram. Þetta er gríðarlega mikilvægur staður fyrir menntasamfélagið og samfélagið allt í Borgarbyggð og í Borgarfirðinum þannig að ekkert annað stendur til. Hins vegar munum við skoða niðurstöður nefndarinnar með opnum huga þegar þær koma og hvaða tækifæri geta hugsanlega falist í þessari stöðu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir þessa fyrirspurn rétt eins og fyrirspurnina um Hólaskóla í síðustu viku. Ég vil segja fyrir mitt leyti að ég tel Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri gegna mjög mikilvægu hlutverki, ekki bara þegar kemur að menntun heldur líka að samfélagslegu gildi í Borgarfirði sem starfsstaður. Skólinn hefur dafnað hratt á undanförnum árum. Það er nokkuð ljóst að skólinn verður að taka á sig róttækan niðurskurð rétt eins og aðrir skólar. Það verður þröngt í ári á næstu árum. En ég hef haft ákveðnar efasemdir um sameiningu hans við Háskóla Íslands og hefði talið hyggilegri, eins og reyndar er bent á í þessari skýrslu, möguleikann á samstarfi þarna á milli. Ég hef miklar áhyggjur af sérstaklega búfræðináminu og því starfsnámi sem þarna fer fram ef þetta yrði sameinað en það gegnir mjög mikilvægu hlutverki fyrir landbúnaðinn og atvinnulífið, 

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram. Mér hefur fundist frá því að þessi ágæta ríkisstjórn tók við, eða í þá 120–130 daga sem þessir flokkar eru búnir að starfa saman, að það hafi ríkt mikil óvissa um einmitt framtíð þessara skóla, og nú tala ég í fleirtölu og á þá við landbúnaðarskólana og í rauninni þessa svokölluðu sjálfstæðu skóla. Þess vegna er mikilvægt að ráðherra eyði sem fyrst allri óvissu um framtíð þeirra. Mér finnst ekki hafa komið nógu vel fram hjá ráðherranum hver er skoðun hennar á þessu máli. Er það rétt skilið hjá mér að í lok júní muni liggja fyrir niðurstöður eða sú nefndarvinna sem hún nefndi eða erum við að tala um að það verði enn þá síðar? Telur ráðherra að það séu verulegar líkur á því að þessir skólar muni starfa áfram sem sjálfstæðir skólar 

Frú forseti. Ég vil byrja á að fagna orðum hæstv. ráðherra sem um leið, að mínu mati, telur sig þá vera ósammála hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þar sem hæstv. ráðherra fagnaði því sérstaklega að landbúnaðarskólarnir Hvanneyri og Hólar hefðu verið fluttir yfir til menntamálaráðuneytisins einmitt til þess að hægt sé að móta heildstæða menntastefnu á sviði háskóla og háskólamála. Ég vil sérstaklega geta þess að það var nefnd sem skilaði ákveðinni niðurstöðu um Hólaskóla sem fól það í sér að fara ætti svonefnda sameignarleið, að virkja fólkið heima í héraði og hagsmunaaðila við að reka skólann á Hólum. Þeirri skýrslu var í rauninni stungið undir stól. Þess vegna spyr ég sjálfa mig og vil spyrja hæstv. ráðherra að því: Ef niðurstaða nefndarinnar sem er að skoða málefni Hvanneyrar verður sú að sameina eigi Háskóla Íslands og Hvanneyri, hver er afstaða ráðherra til slíkrar tillögu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir svörin og öðrum sem hafa tekið þátt í umræðunni. Ég hefði að vísu kosið að fá miklu afdráttarlausari svör við spurningu minni um afstöðu hæstv. ráðherra til þeirrar hugmyndar að sameina Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri og Háskóla Íslands en það verður að virða það að hæstv. ráðherra vill ekki sýna á þessi spil sín. Það hefði samt verið liður í því að reyna að draga úr þeirri óvissu sem á margan hátt hefur verið að umlykja bæði Hólaskóla og skólann á Hvanneyri síðustu mánuði Við skulum ekki gleyma því að Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri í núverandi mynd er tiltölulega nýleg stofnun. Eins og ég nefndi áðan fékk hann í heimanmund þá öflugu rannsóknastofnun sem var Rannsóknastofnun landbúnaðarins hin gamla sem auðvitað skiptir gríðarlega miklu máli fyrir uppbyggingu skólans og rannsóknarstarfsins þar. Það er svo að samþættingu þess starfs sem var verið að setja undir einn hatt með stofnun skólans á Hvanneyri er ekki lokið og það hefur út af fyrir sig skapað ákveðna óvissu, t.d. varðandi framtíð Garðyrkjuskólans á Reykjum. Þeim spurningum hefur ekki verið svarað nákvæmlega hvernig því námi eigi að vera háttað. Þess vegna er að mínu mati mjög slæmt að skólinn skuli núna búa við aukna óvissu sem umlykur skólann um þessar mundir og að því leyti skiptir gríðarlega miklu máli að reyna að eyða þeirri óvissu þannig að skólinn geti farið að átta sig á hvaða hlutverk honum verður ætlað í framtíðinni. Það fer ekkert á milli mála að ástæðan fyrir því að þessir skólar, bæði á Hvanneyri og Hólum, hafa verið að þróast með svo jákvæðum hætti sem raun ber vitni er sú staðreynd að þeir hafa verið að breyta mjög starfsemi sinni. Ég vek t.d. athygli á því að námið í umhverfisskipulagi á Hvanneyri, sem er tiltölulega nýlegt, dregur núna að sér hér um bil helming nemenda við skólann og skólinn er því sannarlega að taka á í þeim efnum að reyna að aðlaga sig breyttum aðstæðum. Það breytir ekki því að skólinn þarf auðvitað ákveðna vissu. Ég hvet þess vegna hæstv. ráðherra til að taka á þessum málum sem allra fyrst og reyna að eyða þessari óvissu þannig að menn geti farið að skipuleggja skólann 

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að hafna því að ríkt hafi aukin óvissa um málefni þessara skóla frá því að sú sem hér stendur tók við embætti menntamálaráðherra 1. febrúar. Við skulum ekki gleyma því að þau tímamót urðu í starfi skólanna um áramótin 2007–2008 að þeir voru færðir frá landbúnaðarráðuneytinu til menntamálaráðuneytisins. Ég var, eins og kom fram í máli hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, ánægð með þá breytingu því að mér finnst það skipta máli að horfa heildstætt á háskólamenntun í landinu og landbúnaðarháskólarnir eiga að sjálfsögðu að vera hluti af því samhengi. Hins vegar er það alveg ljóst að enn hefur ekki gengið að fella þessa skóla að reiknilíkani því sem aðrir háskólar vinna samkvæmt þannig að óvissan hefur verið allmiklu lengur en ég hef verið starfandi í menntamálaráðuneytinu svo það liggi algjörlega ljóst fyrir. Ég vil líka segja út af orðum um að skýrslunni um Hóla hefði verið stungið undir stól að hún hefur verið til umræðu a.m.k. nokkrum sinnum í þessum sal síðan ég tók við sem ráðherra, nú síðast fyrir viku. Það liggur fyrir að báðir skólarnir hafa átt í rekstrarvanda og það hefur alltaf verið algjörlega ljóst af minni hálfu að mér finnst mjög mikilvægt að úr honum sé leyst áður en framtíðarákvarðanir verða teknar um rekstrarform skólanna. Að sama skapi finnst mér mjög mikilvægt að niðurstöður þeirrar endurskipulagningar sem hefur verið unnið að síðan í desember 2008, í vinnu sem hófst að frumkvæði forvera míns í ráðuneytinu, hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, liggi fyrir áður en ráðist verður áfram í þessi mál. Það er alveg rétt að þarna er óvissa en það er óvissa almennt á háskólastiginu. En ég held líka að í þeirri óvissu felist mikil tækifæri, ég skynja það innan úr háskólunum að þar er fólk mjög reiðubúið til að skoða þessi mál. Hér eru margir háskólar, það hefur orðið fjölgun á háskólanemum sem ég held að við getum öll verið sammála um að er mjög jákvætt en það er líka þörf á því að staldra núna við og skoða þetta kerfi í samhengi. Það snýst ekki um að búa til einn stóran skóla. Hins vegar skiptir máli að efla samstarf, auka verkaskiptingu, ná fram samlegðaráhrifum því að við erum að tala um framtíð íslensks háskólasamfélags í samkeppni við útlönd 

Nú fer fram áður boðuð utandagskrárumræða um stöðu heimilanna. Málshefjandi er hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 3. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í tæpa klukkustund.

Hæstv. forseti. Það er tímabært að við ræðum á Alþingi um stöðu íslenskra heimila. Raunar ættum við að vera betur í stakk búin til að fara í þessa umræðu en við erum vegna þess að ríkisstjórnin hefur vanrækt það að upplýsa þingið og raunar þjóðina alla um hvert ástandið er svo ekki sé minnst á hvaða lausnir hún sér fyrir sér. Í dag bárust mér upplýsingar frá Fjármálaeftirlitinu sem gefa dálitla innsýn í þróun mála varðandi stöðu einstaklinga gagnvart bönkunum. Þar koma fram alvarleg vanskil einstaklinga, þ.e. vanskil sem hafa varað í þrjá mánuði eða lengur, fólk sem sér ekki fram á að geta borgað. Inni í þessu eru ekki þeir sem hafa gert einhverjar ráðstafanir, hafa fengið lengt í lánum eða frystingu lána eða eitthvað slíkt. Þetta eru sem sagt þeir sem hafa ekki með nokkru móti getað staðið í skilum og kemur á daginn að það hefur orðið sjöföldun frá því á sama tíma í fyrra, þ.e. á fyrsta ársfjórðungi 2009 eru sjöfalt fleiri í alvarlegum vanskilum en árið áður. Á síðustu mánuðum, eftir að bankakerfið hrundi í október, hefur orðið tvöföldun svo ástandið heldur áfram að versna og hefur gert það alveg fram á þennan dag væntanlega. Við höfum ekki upplýsingar um síðustu vikurnar en ástandið hefur jafnt og þétt verið að versna, stöðugt fleiri lenda í hópi þeirra sem geta ekki með nokkru móti staðið í skilum og ekki gert neinar ráðstafanir. Ef fyrirtæki eru tekin inn í þetta er ástandið enn svartara og þá er rétt að hafa í huga að ástand einstaklinga og heimila er að sjálfsögðu nátengt stöðu atvinnulífsins og fyrirtækjanna en því virðist þessi ríkisstjórn ætíð gleyma. Síðasta árið hefur orðið tuttugu og fjögur földun á alvarlegum vanskilum hjá bönkunum. Ef við lítum á hvernig þetta hefur þróast frá því síðasta haust eftir hrunið er fimm- til sexföldun alvarlegra vanskila ef saman eru tekin heimili og einstaklingar og ef við lítum bara á fyrirtækin, og þetta eru enn nýjar upplýsingar frá Fjármálaeftirlitinu, er þrjátíuföldun frá síðasta ári. Þrjátíufalt fleiri fyrirtæki eru nú í alvarlegum vanskilum, búin að vera í vanskilum þrjá mánuði eða lengur, hafa ekki getað gert neinar ráðstafanir, ekki getað nýtt öll þau góðu úrræði sem ríkisstjórnin kvartar undan að fjölmiðlar hafi ekki kynnt nógu vel, þrjátíufalt fleiri en fyrir ári síðan og sex- til sjöfalt fleiri en þau voru í vetur. Svo eru hér enn nýjar upplýsingar, frá Creditinfo á Íslandi, sem bárust einnig fyrr í dag. Þar segir að í dag séu 18.733 einstaklingar 18 ára og eldri á vanskilaskrá. Hér er enn verið að tala um alvarleg vanskil og ég tek fram að þetta eru einungis þeir sem eru í alvarlegum vanskilum, ekki þeir sem eru með frystingar lána eða nokkur önnur úrræði eða hafa bara verið í vanskilum í vikur, heldur þeir sem eru lentir í alvarlegum vanskilum og hafa lent í því að lögmenn og kröfuhafar hafa bankað upp á og reynt að innheimta. Þeir eru tæp 19 þúsund og er gert ráð fyrir að á næstu 12 mánuðum bætist 10.271 í þennan hóp þannig að það verði u.þ.b. 30 þúsund einstaklingar á Íslandi í alvarlegum vanskilum að ári liðnu og áætlað að botninum verði ekki náð hvað þetta varðar fyrr en í fyrsta lagi vorið 2010 og svo séu fram undan a.m.k. 4–5 mjög erfið ár til viðbótar ef fram heldur sem horfir. Þá er rétt að hafa í huga að Creditinfo hefur að undanförnu tekist að þróa aðferðir sem hafa spáð aftur og aftur rétt fyrir um þróun mála og reynist þeir sannspáir í þessu efni stefnir í ógurlegt ástand hjá íslenskum heimilum næstu 5–6 árin ef ekkert verður að gert, ef ekki verður ráðist í róttækar úrbætur. Svo getum við kannski klárað þessa yfirferð á því að líta á þær upplýsingar sem komið hafa frá fjármálaráðuneytinu. Þar er gengist við því að það stefni í að í árslok 2009 verði tæplega 30 þúsund heimili komin með neikvætt eiginfjárhlutfall, 30 þúsund heimili tæknilega gjaldþrota. Þá segja stjórnvöld sem hafa svarað þessu á þann veg fram að þessu, að það sé ekki svo mikið mál, svo framarlega sem fólk geti haldið áfram að borga skipti ekki svo miklu máli þó að eignirnar séu minna virði en skuldirnar. Það kann að vera að hægt sé að halda fram slíkum rökum þegar aðeins er um nokkur tilvik að ræða og menn í aðstöðu til að vinna sig út úr vandanum og auka tekjurnar og horfa hugsanlega fram á að verðmæti eigna þeirra komi til með að aukast aftur. En þannig er ekki staðan núna, verðmæti eignanna fer áfram hratt lækkandi og á sama tíma dragast tekjurnar hratt saman. Verði ekki gripið inn í mun þessi þróun bara halda áfram og óumflýjanlega munum við standa frammi fyrir því, ef ekki á þessu ári þá á því næsta eða þar næsta, að það er ekki til innstæða fyrir öllum þessum lánum sem verið er að reyna að innheimta. Við munum fyrr eða síðar þurfa að horfast í augu við það að afskrifa þarf lán til íslenskra fjölskyldna og íslenskra fyrirtækja að miklu leyti. Því seinna sem við horfumst í augu við þessa staðreynd þeim mun meiri verður skaðinn fram að því og þeim mun minni eru líkurnar á að þegar loksins verður ráðist í aðgerðir hafi þær nægileg og tilætluð áhrif. Ekki þarf að hafa mörg orð um atvinnuleysið, það er mikið búið að fjalla um það þó að staða þeirra mála virðist koma ríkisstjórninni stöðugt á óvart. Síðast í gærkvöldi sagði hæstv. forsætisráðherra að ástandið væri líklega enn alvarlegra en hún hefði gert sér grein fyrir. Stjórnarandstaðan og raunar samfélagið allt er búið að reyna að benda þessari ríkisstjórn á það vikum og mánuðum saman að ástandið sé miklu alvarlegra en hún gerir sér grein fyrir. Ég held að það sé orðið tímabært að ríkisstjórnin geri sér grein fyrir ástandinu, heildarumfangi ástandsins, og upplýsi síðan þjóðina um það hvernig hún ætlar að leiða okkur út úr þessu. Það þýðir ekki að bíða og bíða og sjá, bíða eftir því að hin eina rétta lausn, hin eina rétta leið lendi allt í einu í fanginu á ráðherrunum. Það verður ekki svoleiðis. Við þessar aðstæður verða allar aðferðir umdeilanlegar. Þá þarf ríkisstjórn sem þorir að taka af skarið og er það ekki bara vandinn núna að sú ríkisstjórn sem nú situr þorir ekki að taka af skarið, þorir ekki að taka ákvarðanir? Hvaða ákvarðanir hefur þessi ríkisstjórn tekið nú þegar liðinn er þriðjungur úr ári? Ég var bara að átta mig á því fyrr í dag að það er liðinn þriðjungur úr ári frá því að núverandi ríkisstjórn tók við. Hún hefur tekið eina ákvörðun, fór í sögubækurnar og skoðaði hvað menn höfðu gert og sá hækkun á tóbaki, áfengi og bensíni. Og notuð var þessi gamla aðferð sem skilar hverju? Hún skilar 8 milljarða kr. hækkun á lánum til íslenskra fjölskyldna og í hvað stefnir svo í framhaldinu? Creditinfo upplýsir um það í dag að spá fyrir um að 3.500 fyrirtæki fari í greiðsluþrot á árinu 2009 sé að ganga eftir og þungi þeirra greiðsluþrota verði á haustmánuðum. Hvernig verður atvinnuleysið á haustmánuðum þegar þessi fyrirtæki fara í þrot? Hvernig verður staða heimilanna þá? Er ekki rétt að við tökum af skarið núna, jafnvel þó að það feli í sér að taka ákvarðanir sem orka tvímælis, og ríkisstjórnin sýni að hún hafi þor til að takast á við ástand íslensks samfélags?

Hæstv. forseti. Þensluhvetjandi aðgerðir ríkisvaldsins og fjármálastofnana frá árinu 2004 er stór ástæða þess að mörg heimili standa nú frammi fyrir mikilli skuldasöfnun og greiðsluerfiðleikum. Hæst láta þeir nú, eins og hér kom fram, sem voru í fararbroddi fyrir þessum þensluhvetjandi aðgerðum. Hvað sem öllum úrtöluröddum líður og hvernig hér er máluð svört mynd af ástandinu þá er það staðreynd að ríkisstjórnin hefur gripið til margþættra og viðamikilla aðgerða til að koma til móts við skuldavanda heimilanna. Það veit allur þorri almennings, enda hafa tugþúsundir heimila þegar nýtt sér úrræði ríkisstjórnarinnar en gegndarlaus yfirboð um skuldaniðurfellingar í ýmsu formi sem dynja á almenningi eru hins vegar fullkomlega ábyrgðarlausar. Seðlabankinn hefur nú lagt mat á helstu tillögur um almenna niðurfellingu skulda og komist að þeirri niðurstöðu að þær séu ófærar í núverandi stöðu og mundi leggja á ríkissjóð 100 milljarða skuldbindingar sem ekki er nokkurt svigrúm fyrir án þess þó að leysa vandann sem við er að etja. Fram kemur að tillögur um flata niðurfellingu skulda séu enda ómarkvissar og kostnaðarsamar leiðir til að leysa úr vanda þeirra sem brýnast þurfa á slíku að halda og þær færa líka mikið fjármagn frá skattgreiðendum til þeirra sem ekki þurfa á aðstoð að halda. Það liggur jafnframt fyrir nú mat Seðlabankans á tillögum talsmanns neytenda sem er eitt form af niðurfellingu skulda og í mati Seðlabankans kemur fram að tillögur hans mundu setja allt endurreisnarferli bankanna í uppnám yrðu þær að veruleika. Með þessu er ég alls ekki að draga úr þeim vanda sem fjöldi fólks stendur frammi fyrir vegna gerbreyttra efnahagsaðstæðna í samfélaginu þar sem skuldir fólks hafa vaxið, kaupmáttur rýrnað, eignir fallið í verði og margir hafa misst atvinnu sína. Það hefur því þrengt verulega að fjárhag allra venjulegra íslenskra heimila. Engu að síður vitum við að langflest heimili munu komast yfir þessa erfiðleika, sum hver hjálparlaust, önnur með þeim úrræðum sem standa fólki til boða til að laga skuldir sínar að greiðslugetu ásamt ýmsum öðrum aðgerðum sem hrint hefur verið í framkvæmd. Í úttekt Seðlabankans frá því í mars er mikilvæg greining á skuldavanda heimilanna. Af heimilum með neikvæða eiginfjárstöðu eru tæplega 5 þúsund þeirra með neikvæða stöðu upp á 5 millj. kr. eða meira og skulda samanlagt tæplega 20% af öllum heildarhúsnæðisskuldum. Þessi heimili standa verst og eru í mestri hættu á að fara í þrot verði þau fyrir tekjumissi. Hins vegar eru um 60% heimila með meira en 5 millj. kr. í jákvæða eiginfjárstöðu með samtals um 44% af heildarhúsnæðisskuldum. Nú hefur Seðlabankinn fengið ítarlegri upplýsingar um stöðu þessara sömu heimila, bæði varðandi tekjur þeirra og einnig stöðu bílalána og verða þær niðurstöður kynntar með ítarlegum hætti á næstu dögum. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef þegar fengið virðast þessar nýju upplýsingar staðfesta að skuldavandi heimilanna sé ekki eins víðtækur og ýmsir halda fram. Tölurnar sýna að um þrír fjórðu hlutar heimila með fasteignaveðlán eða um 74% verja innan við 30% ráðstöfunartekna sinna til að standa undir fasteignalánum sínum og um 80% heimila verja innan við 20% af ráðstöfunartekjum sínum í bílalán. Langstærstur hluti heimila landsins býr því við viðráðanlega greiðslubyrði vegna fasteigna- og bílalána samkvæmt nýjum niðurstöðum Seðlabankans. Um er að ræða um 60% af húsnæðisskuldum landsmanna. Helmingur þeirra heimila sem greiða yfir 30% af ráðstöfunartekjum sínum í afborganir af fasteignaveðlánum er einnig í viðkvæmri eiginfjárstöðu og um 60% þeirra eru með minna en 250 þús. í ráðstöfunartekjur á mánuði. 12% heimila greiða hins vegar yfir 50% af ráðstöfunartekjum sínum í fasteignaveðlán og er helmingur þeirra, um 6% eða um 5 þúsund heimili, einnig með viðkvæma eiginfjárstöðu í húsnæði. Þetta eru hátt í 5 þúsund heimili. Þetta eru heimilin sem sannarlega þurfa á aðstoð að halda og það þarf ekki að koma á óvart að þeir sem hafa tekið lán í erlendum myntum eru fyrirferðarmiklir í þessum hópi. Rétt er hins vegar að minna á að frá því að þessar upplýsingar voru veittar hefur ríkisstjórnin beitt sér fyrir greiðslujöfnun myntkörfulána og því má vænta þess að staða þeirra einstaklinga sem hafa slík lán hafi batnað talsvert hafi þeir nýtt sér það úrræði. Þessar nýju upplýsingar frá Seðlabankanum sýna hins vegar svart á hvítu að skuldavandi heimilanna er ekki eins skelfilegur og málshefjandi í dag og ýmsir aðrir vilja láta í veðri vaka. Það er einnig athyglisvert að nýjustu tölur varðandi nauðungarsölu fasteigna og gjaldþrotabeiðnir einstaklinga virðast síður en svo benda til aukningar. Að meðaltali á árinu 2008 bárust sýslumanni um 559 beiðnir um nauðungarsölu fasteigna á mánuði samanborið við 547 beiðnir að meðaltali á mánuði á fyrstu fjórum mánuðum þessa árs eða aukning um 2%. Fasteignir seldar á uppboðum voru að meðaltali á mánuði á síðasta ári 62 en fyrstu fjóra mánuði þessa árs voru uppboðin 61 að meðaltali á mánuði eða einu færra. Eftir að lög ríkisstjórnarinnar sem heimiluðu frestun á nauðungarsölu tóku gildi hefur nauðungarsölum eðlilega fækkað stórlega. Frá lokum mars var 71 eign seld á nauðungaruppboði en 354 uppboðum var frestað. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa því komið að miklu gagni hvað þetta varðar þó að ekki hafi allir nýtt sér heimild til frestunar uppboðanna. Fjöldi einstaklinga sem úrskurðaðir voru gjaldþrota á árinu 2008 voru að meðaltali 33 á mánuði en á fyrstu fimm mánuðum þessa árs voru gjaldþrotabeiðnir hins vegar að meðaltali 18 á mánuði en gjaldþrotabeiðnir eru alltaf fleiri en gjaldþrot og því bendir allt til helmingsfækkunar á gjaldþrotum einstaklinga. Það blasir því við að úrræði ríkisstjórnarinnar eru að virka. Ég ítreka að þau ættu að duga langstærstum hluta þeirra sem nú eru í vanda vegna húsnæðisskulda enda ætti greiðslubyrði þeirra sem nýta sér greiðslujöfnun að vera svipuð eða jafnvel lægri en hún var hjá viðkomandi fyrir hrun. Við þurfum hins vegar að tryggja að þeir sem eru í vanda fái nauðsynlegan stuðning og ekki síður upplýsingar um þau úrræði sem eru í boði. Nú starfa á vegum Ráðgjafarstofunnar um 30 starfsmenn en við hrunið voru þeir sjö. Enginn biðlisti er lengur eftir þjónustu Ráðgjafarstofunnar og munum við kappkosta að tryggja að svo verði áfram. Í samræmi við 100 daga áætlun ríkisstjórnarinnar er í undirbúningi öflugt kynningarátak með útgáfu bæklings sem dreift verður á öll heimili í landinu til að upplýsa almenning um greiðsluerfiðleikaúrræði stjórnvalda sem og fyrirbyggja misskilning um einstök úrræði. Í samræmi við 100 daga áætlunina er nú einnig unnið að endurmati á aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar vegna skuldavanda heimilanna. Ný greining Seðlabankans sem ég lýsti áðan mun gegna þar lykilhlutverki en einnig er til skoðunar að rýmka heimildir fjármálastofnana ríkisins til einstaklingsbundinna afskrifta í anda greiðsluaðlögunar án þess að til opinberrar innköllunar þurfi að koma eða að niðurfellingin verði skattlögð eins og nú er. Greiðsluaðlögun er afar mikilvægt úrræði en e.t.v. er óþarfi að gera ráð fyrir því að allar aðlaganir skuldabyrði að greiðslugetu fari í gegnum þetta ferli. Það er mikilvægt að skapa forsendu fyrir því að bankar taki á skuldamálum einstaklinga og fyrirtækja eins og kostur er án milligöngu dómskerfisins. Að tillögu ríkisstjórnarinnar var skattalögum breytt í lok síðasta árs til að greiða fyrir slíkum aðgerðum. Af hálfu fjármálaráðuneytisins er nú verið að leggja lokahönd á reglugerð um beitingu þessa úrræðis þannig að afskriftir eru ekki skattlagðar sem greiða mun mjög fyrir því að bankar geti mætt þörfum viðskiptavina um aðlögun skulda að greiðslugetu og veðrými eigna. Forsendan er að settar verði almennar reglur um slíka greiðsluaðlögun eða skuldaaðlögun sem tryggir jafnræði, gagnsæi og málefnalega meðferð. Einnig er verið að meta betur stöðu einyrkja gagnvart greiðsluaðlögunarúrræðinu. Þá er einnig verið að meta hvort og hvernig koma mætti til móts við þann hóp sem hvað verst er staddur vegna myntkörfulána, ekki síst þeirra sem hafa bílalán í erlendri mynt. Eins og menn þekkja hefur greiðslubyrði þeirra aukist svo um munar og greiðslujöfnun tekur enn sem komið er aðeins til fasteignalána. Þá minni ég á að samkvæmt samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar skal unnið að því að draga úr vægi verðtrygginga og auka vægi óverðtryggðra íbúðalána á kjörtímabilinu. Ég hef því þegar falið Seðlabankanum að koma með tillögur um leiðir í þessu efni og vænti þeirra áður en langt um líður. Hæstv. forseti. Eins og hér hefur komið fram hefur margt verið gert til að styrkja stöðu heimilanna og gera fólki kleift að standa af sér storminn og sú vinna verður viðvarandi verkefni ríkisstjórnar minnar á meðan við göngum í gegnum efnahagserfiðleikana. Margir munu bogna en rétta úr sér aftur þegar um hægist. Þessar staðreyndir breyta hins vegar ekki því að fjárhagsstaða heimilanna hefur versnað gríðarlega á undanförnum missirum og flest ef ekki öll heimili landsins finna fyrir þeim miklu breytingum sem orðið hafa vegna hækkandi verðlags og samdráttar í tekjum. Þann mikla vanda heimilanna getum við aðeins tekist á við á vettvangi efnahagsmálanna með því að styðja við krónuna m.a. með aðhaldi í ríkisfjármálum, vinna gegn verðbólgu og skapa þannig forsendur fyrir enn frekari vaxtalækkunum. Aðeins þannig geta fyrirtækin eflst að nýju og heimilin notið vaxandi kaupmáttar.

Frú forseti. Við ræðum stöðu og vanda heimilanna í landinu, vanda sem byggist á bankahruni, gengi krónunnar, verðbólgu liðinna mánaða, verðtryggingu og háum vöxtum, vanda sem eykst þrátt fyrir aðgerðir ríkisstjórnarinnar. En til þess að geta komið heimilunum til bjargar þarf að leysa önnur brýn verkefni. Það þarf fyrst og síðast að koma bankakerfinu í gang og hafa heildarframtíðarsýn í ríkisfjármálum. Það er líka nokkuð ljóst, frú forseti, að atvinnulífið fer ekki almennilega í gang fyrr en við búum við skilvirkt bankakerfi, nýja peningastefnu, lækkun vaxta og afnám gjaldeyrishafta. Þá fyrst dregur úr atvinnuleysi, hjólin fara að snúast á nýjan leik til hagsbóta fyrir fjölskyldur í landinu. Þessir þættir eru forsenda þess, frú forseti, að möguleiki verði að koma þjóðinni til bjargar. Frá hruni bankanna hefur verið gripið til ýmissa aðgerða með lögum. Má þar nefna greiðsluaðlögun, breytingar á greiðslujöfnun fasteignaveðlána til einstaklinga, greiðslu séreignarsparnaðar, vaxtabóta og annað í þeim dúr. En þetta, frú forseti, dugar ekki fyrir fjölskyldurnar í landinu, því miður. Við sjálfstæðismenn höfum talað um að íbúðareigendur eigi að geta lækkað greiðslubyrði sína um allt að helming í þrjú ár og framlengt lánstímann á móti. Jafnframt að hugað verði að höfuðstólslækkun til að mæta þeim forsendubresti í hagkerfinu sem orðið hefur. Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram tillögu um 20% flatan niðurskurð og hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur talað fyrir áþekkri tillögu eða nefnt 4 millj. kr. Ekkert af þessu er skoðunarvert af hálfu ríkisstjórnarinnar, öllu er ýtt út af borðinu og, frú forseti, það eru óásættanleg vinnubrögð í því árferði sem nú er og þeim vanda sem fjölskyldur í landinu standa frammi fyrir. Ég tel að ekki verði hjá því komist að grípa til sérstakra aðgerða vegna þeirra sem eiga í verulegum vanda. Margar leiðir eru á þeirri vegferð en hver þeirra sem farin er þá er nauðsynlegt fyrir fjölskyldurnar að meta markaðsverð eigna þeirra og það verði síðan þekkt stærð því að ef bankinn eða Íbúðalánasjóður gengur að skuldara og selur eignina þarf þetta að vera ljóst. Síðan þarf að meta greiðslugetu viðkomandi fjölskyldu. Ef greiðslugeta fjölskyldunnar nær markaðsvirði eignarinnar græðir enginn á því að ganga að fjölskyldunni ef skuldirnar eru hærri en markaðsvirðið og senda fjölskylduna í gjaldþrot og út á götu. Bankar og Íbúðalánasjóður þyrftu að afskrifa sömu tölu hvort sem gengið væri að fjölskyldunni eður ei og það vinnst ekkert svo það sé ítrekað, frú forseti, með því að ganga að fjölskyldunni, gera hana gjaldþrota og senda hana á götuna. Vandamálið kann að vera stærra þar sem skuldir eru meiri en markaðsvirði eigna og greiðslugeta minni. Þá má hugsa sér að þeirri fjölskyldu gæti gefist frestun á greiðslu á þeim mismun sem er á greiðslugetu og markaðsvirði í einhvern tíma. En hvaða leið sem valin er núna sem sértæk leið þá þarf alltaf að afskrifa skuldir umfram markaðsvirði. Það er staðreynd og það þarf ríkisstjórnin að horfast í augu við. Hvort er skynsamlegra, frú forseti, að það verði gert í þágu fjölskyldna í landinu eða banka, fjárfesta og Íbúðalánasjóðs? Svarið er einfalt, frú forseti: Að sjálfsögðu í þágu fjölskyldna í landinu. Og hópurinn sem er í þessari stöðu er á aldrinum 20–40 ára, fólkið sem á að standa í því að endurbyggja þetta land þegar til framtíðar er litið. Einhverjir úr þessum hópi í dag, frú forseti, eru nú í hópi atvinnulausra eða hafa tekið á sig launalækkun. Flestar þessar fjölskyldur réðu við afborganir sínar í upphafi árs 2008 en ytri aðstæður, hrun krónunnar og verðbólga hafa sett þær fram á bjargbrúnina. Allt tal um hugsanleg brot á jafnræðisreglu ef við tökum til hendinni og hjálpum þessum hópi er bull, frú forseti, vegna þess að við brutum jafnræðisregluna þegar við settum 200 milljarða inn í peningamarkaðssjóðina í upphafi árs. Það kann að hafa verið, frú forseti, til að viðhalda trú á kerfinu en það er brýn nauðsyn nú til að koma fjölskyldum í landinu til hjálpar. 

Frú forseti. Hv. málshefjandi útlistaði hér ágætlega erfiðleikana sem við er að glíma. En ég verð að segja að mér fannst minna fara fyrir raunsæi í máli hans eða uppbyggilegum tillögum um úrlausnir. Það minnti mig dálítið á málflutninginn hér fyrir helgi þegar talsmaður Framsóknarflokksins fór hamförum gegn hugmyndum um að auka tekjur ríkissjóðs en fór þó hér upp í óundirbúnum fyrirspurnatíma daginn eftir og krafðist hækkunar atvinnuleysisbóta. Er þetta alveg svona auðvelt? Ef ríkissjóður á að leggja af mörkum í aðgerðir af hvaða tagi sem er verður hann að hafa til þess tekjur og bolmagn. Heimilin í landinu hafa að sjálfsögðu orðið fyrir miklu áfalli, sérstaklega þau sem misst hafa tekjur, þar sem menn hafa misst atvinnuna og orðið fyrir tekjusamdrætti á sama tíma og þeir glíma við þyngri skuldabyrði. En það er ágætt að hafa það í huga að mikill skuldavandi íslenskra heimila er því miður ekki nýtilkominn. Hann er ekki bara afleiðing bankahrunsins frá því í haust. Þegar Framsóknarflokkurinn settist í ríkisstjórn 1995 voru skuldir heimilanna rétt undir 150% af ráðstöfunartekjum. Þær voru þá þegar með því hæsta sem þekktist. Þær gerðu ekkert annað en að aukast árin á eftir og svo var komið að árin 2001–2002 að þær voru rétt undir 200% af ráðstöfunartekjum. Ískyggileg mörk. Þær lækkuðu lítillega árin 2003 og 2004 en hvað gerðist árið 2005 í góðærinu mikla? Þær fóru yfir 200% af ráðstöfunartekjum og hafa verið þar síðan, hækkuðu árin á eftir í góðærinu 2006 og 2007. Og hvar stóðu þær um síðustu áramót? Jú. Það má ætla að þær hafi verið 272% af ráðstöfunartekjum, það má ætla að þær hafi verið um 136,5% af landsframleiðslu. Það er alveg sama á hvaða mælikvarða við skoðum þetta og þegar við berum þetta saman við skuldir heimila t.d. í öðrum OECD-ríkjum var staðan orðin grafalvarleg og ískyggileg á Íslandi fyrir mörgum árum síðan. Menn voru ótrúlega dofnir gagnvart þeim mikla vanda sem þarna hlóðst upp þegar skuldir íslenskra heimila og skuldir atvinnulífsins slógu metið innan OECD um svipað leyti. Mér finnst undarlegt að menn skuli ræða þessa hluti hér á þeim forsendum að það sé spurning um vilja hvort einhverjir vilji reyna að aðstoða heimilin eða ekki, að okkur greini á um það í þessum sal. Spurningin er um úrræði og getu til þess og með hvaða aðferðum við beitum takmörkuðum fjármunum þannig að það komi sem mest að gagni. Það er alveg ljóst og ítrekuð talnagögn staðfesta að það er um einn tíundi til einn sjötti hluti heimilanna sem á við umtalsverðan vanda að stríða og einhver hluti þess hóps mun ekki ráða við skuldir sínar nema með umtalsverðri aðstoð. Á þeim tímum sem við gríðarlegan vanda í ríkisfjármálum er að kljást, þegar ríkissjóður tekur á sig næstum því óviðráðanlega skuldabyrði af öðrum ástæðum, verðum við ekki þá að leita leiða til að nota það bolmagn sem við höfum með markvissum og hnitmiðuðum hætti í þágu þeirra sem sannarlega og mest þurfa á aðstoð að halda? Jú, ég held það. 
             Það eru slíkar leiðir sem menn leita að og hafa verið að leita að. Töfralausnirnar, yfirboðin og popúlisminn hjálpa ekki nokkrum manni nokkurn skapaðan hlut heldur raunhæfar aðgerðir  
             Ég vil svo að lokum geta þess að reglugerð um skilyrði þess að eftirgjöf skulda manna utan atvinnurekstrar, sem er mikilvægur þáttur í því að bankakerfið geti síðan  
            

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði hér áðan eitthvað á þá leið að um 60% heimila virtust ætla að pluma sig í kreppunni án þess að lenda í vanskilum. Því ber auðvitað að fagna. Það er dásamlegt. 60% heimila ætla að komast í gegnum kreppuna án þess að lenda í verulegum vandræðum. Hitt er ekki jafnjákvætt að þá er eftir að huga að þeim 40% heimila sem ekki virðast ætla að pluma sig í gegnum kreppuna án þess að lenda í verulegum vanskilum. Rétta talan er reyndar ekki 40%, nýjasta talan er 42%. Það eru 42% heimila á Íslandi sem hafa neikvæða eða afar þrönga eiginfjárstöðu. Og hvað um þau? Hvað er verið að gera þeim til hjálpar? Í stað hjálpar búa þessi heimili við sértækar, flóknar og jafnvel lítillækkandi aðgerðir af hálfu stjórnarinnar. Teygjulán, bómullargjaldþrot og því um líkt. Þau búa við handstýrða vísitölu, þau búa við handstýrða okurvexti og þau búa við þá vitneskju að alþýðu Íslands verður falið að greiða ekki bara sínar skuldir upp í topp heldur líka skuldir verstu óreiðumanna sem Íslandssagan kann frá að greina. Þetta er sá hluti af stöðu heimilanna sem við hjá Borgarahreyfingunni höfum sérstakan áhuga á jafnvel þótt við sendum árnaðaróskir okkar til þeirra 60% eða 58% sem betur mega sín. Það eru engar heildstæðar eða altækar aðgerðir fyrirhugaðar. Skeytingarleysið um vanda og hagsmuni heimilanna er svo himinhrópandi að ég yrði ekki hissa þótt ég heyrði hérna frammi í okkar ágæta mötuneyti hæstv. forsætisráðherra spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Af hverju borðar fólkið ekki kökur? 
            

Virðulegi forseti. Samkvæmt tölum frá Hagstofunni voru Íslendingar tæp 319.500 í ársbyrjun 2009. Samkvæmt sömu heimild frá fyrsta ársfjórðungi 2009 eru einungis 123.500 einstaklingar í fullu starfi á vinnumarkaði og 42.000 einstaklingar í hlutastarfi. Það er því minna en helmingur þjóðarinnar sem er á vinnumarkaði í dag og enn færri miðað við þessar tölur því að nú er annar ársfjórðungur að renna sitt skeið á enda. Hvernig á svo smá og fámenn þjóð sem varla er fjölmennari en meðalstórt fyrirtæki erlendis að standa undir þeirri fjárglæfrastarfsemi sem teygði anga sína um allan heim og olli hér að lokum á haustdögum bankahruni? Engu var eirt og nú hefur verið sannað að bótasjóður tryggingafélags var veðsettur þvert á lög og reglur. Sjávarútvegsfyrirtæki voru rekin sem fjármögnunarfyrirtæki og lífeyrissjóðirnir voru í afar áhættusömum og hæpnum fjárfestingum sem líklega fást aldrei bættar. Þessu eiga 148.000 einstaklingar að standa undir með skatttekjum sínum. Hér er eitthvað galið á ferðinni, frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra lét hafa eftir sér í Morgunblaðinu í morgun að staða landsins væri mun verri en áður var talið. Bíðið þið við. Eru þetta fréttir? Eru þetta nýjar fréttir? Framsóknarflokkurinn hefur bent á þessa staðreynd í marga mánuði, að hér séu fjölskyldur sem eru í verulegum vandræðum og heimili þeirra eru að brenna upp vegna eignaupptöku og eignarýrnunar í boði ríkisstjórnarflokkanna. Á Framsóknarflokkinn er ekki hlustað frekar en aðra sem koma með góð ráð. Hrokinn er slíkur. Hér lét einn hv. stjórnarþingmaður hafa eftir sér í ræðu að sjónarmið Framsóknarflokksins hefðu orðið undir í kosningunum og þess vegna ættum við ekki að halda þeim fram hér í umræðu á Alþingi. Þessi málflutningur sýnir það eitt að ekki skuli taka undir neitt af því sem stjórnarandstaðan hefur fram að færa, hversu gott sem það er og jafnvel þótt það bjargi hér heimilum og fjölskyldum í landinu frá þroti. Þetta er vinstri græna velferðarríkisstjórnin sem einhverjir voru að bíða svo lengi eftir. Það er augljóst að ríkisstjórnin hefur engan skilning á verkefni sínu eða ástandi mála hvað varðar íslenskar fjölskyldur. Áfram skal staðið með fjármagnseigendum og lánardrottnum. Ríkisstjórnarflokkarnir, fjármagnseigendur og lánardrottnar vita sem er að íbúðalánaeigendur eru bestu skuldarar sem völ er á. Því kemur niðurfelling skulda hjá þessum hópi ekki til greina hjá ríkisstjórninni. Þess vegna, frú forseti, á ekkert að gera fyrir heimilin í landinu. Þau eiga að standa af sér storminn eins og hæstv. forsætisráðherra sagði hér áðan úr þessum ræðustól. Jafnframt vil ég benda á að sá einstaklingur sem fer í gjaldþrot stendur ekki af sér neinn storm. Honum er kastað á dyr. Honum er kastað út úr samfélaginu og því skulum við taka eftir og muna. Hér hefur orðið alvarlegt siðrof í boði ríkisstjórnarinnar. Því spyr ég enn á ný úr þessum ræðustól: Ætlar ríkisstjórnin að nota tillögu Framsóknarflokksins? Á að fara í skuldaniðurfellingu til að bjarga því sem bjargað verður? Tíminn er að hlaupa frá þjóðinni. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í málefnum heimilanna annað en að skuldajafna, lengja lán, loka augunum og fara í kynningarátak? Þjóðin vill fá svör.

Frú forseti. Trúverðug áætlun um aðlögun ríkisfjármála að gjörbreyttum aðstæðum er eitt mikilvægasta hagsmunamál heimilanna auk atvinnustigsins. Ríkisstjórnin vinnur því að tillögum til útgjaldalækkunar og tekjuöflunar ríkissjóðs og skuldir ríkisins eru einnig skuldir heimilanna í landinu. Lánshæfismat íslenska ríkisins byggir á trúverðugri áætlun í ríkisfjármálum og hefur því mikil áhrif á greiðslubyrði ríkissjóðs og þar með möguleika til að veita opinbera þjónustu og beinar greiðslur til heimilanna. Á sama tíma og stjórnvöld vega og meta þá kosti sem eru í stöðunni fara fjölskyldur landsins yfir fjármál sín og leita allra leiða til að draga úr kostnaði til að geta greitt af lánum sínum. Verðtrygging af húsnæðislánum er nánast séríslenskt fyrirbæri vegna óstöðugleika í efnahagslífinu. Í öðrum löndum hefur efnahagskreppan þau áhrif að á sama tíma og tekjur heimilanna dragast saman lækka vextir af húsnæðislánum þegar seðlabankar lækka vexti til að örva hagkerfin. Á Íslandi erum við ekki eingöngu að fást við hrun fjármálakerfisins og djúpa efnahagslægð. Gjaldmiðillinn hrundi um leið og bankakerfið og verðbólga hefur því verið mun meiri hér en í öðrum Evrópuríkjum. Áhrifin verða þau að húsnæðisskuldir hækka vegna verðbótaþáttarins. Frú forseti. Óstöðugt verðlag hefur lengst af verið mikið böl fyrir íslensk heimili. Verðtryggingin er leið til að draga úr sveiflum á greiðslubyrði skulda heimilanna og í stað breytilegra vaxta á húsnæði erum við með fasta vexti og verðtryggingu. Þannig auðveldar verðtryggingin heimilunum að komast í gegnum tímabil efnahagslægða því að aukin greiðslubyrði greiðist jafnt á eftirstöðvar lánsins en kemur ekki fram í vaxtastiginu sem væri nú hátt í 20%. Á síðustu mánuðum hefur verið gripið til margra aðgerða til að lækka greiðslubyrði heimilanna og einnig lögfest úrræði fyrir þær fjölskyldur sem ekki sjá fram úr efnahagsvandræðum sínum eins og fram kom í máli hæstv. forsætisráðherra. Meiri hluti heimilanna í landinu getur staðið undir greiðslubyrði sinni óháð því hver eiginfjárstaða í húsnæði er og erlendar rannsóknir sýna að eiginfjárstaða í húsnæði hefur ekki áhrif á afkomu fólks svo lengi sem það heldur atvinnu sinni. Við göngum nú í gegnum tímabundna efnahagslægð. Hún er vissulega djúp og það mun reyna mjög á stjórnvöld og landsmenn alla á næstu árum. En þegar tekjur fara að aukast mun íbúðaverð og eiginfjárhlutfall fara hækkandi. Virðulegi forseti. Framtíðarsýn Samfylkingarinnar byggir á jafnvægi og velferð. Við erum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að flýta endurreisn Íslands og tryggja að hún verði á varanlegum grunni. Aðildarumsókn að Evrópusambandinu er að okkar mati eitt mikilvægasta skrefið sem við verðum að stíga nú í sumar. Við teljum það efnahagslega nauðsyn. Samhliða aðlögunarferlinu að evru munum við fylgja áætlun um endurreisn íslensks efnahags. Okkar mat er það að til að hér verði efnahagsstöðugleiki til framtíðar verðum við að taka upp evru. Stöðugt verðlag og gengi er eitt af mikilvægustu hagsmunum heimila og fyrirtækja. Fáir vita það betur en Íslendingar. Gengisstöðugleiki er jafnframt mikilvæg forsenda þess að innlendir jafnt sem erlendir aðilar vilji fjárfesta hér á landi. Ef fyrirtækin hafa ekki trú á íslensku hagkerfi mun draga úr verðmætasköpun. Þá getum við ekki tryggt gott velferðarkerfi og fjölbreytt atvinnutækifæri. Þá mun verðtryggingin verða förunautur okkar til framtíðar. Þess vegna leggur Samfylkingin svo ríka áherslu á aðild að Evrópusambandinu því að hún er eitt  
            

Hæstv. forseti. Hafi einhverjir hv. þingmenn eða landsmenn gert sér vonir um að hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. fjármálaráðherra mundu skýra með einhverjum hætti í þessari umræðu hvernig þau og ríkisstjórnin hygðust koma til móts við skuldavanda heimila í landinu hafa viðkomandi orðið fyrir sárum vonbrigðum. Hér töluðu leiðtogar ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, og hvorugur þessara leiðtoga ríkisstjórnarinnar kom með nokkuð sem hönd á festi til að leysa úr þeim vanda sem mörg heimili í landinu vissulega standa frammi fyrir. Við getum deilt um það hversu margir nákvæmlega eiga í verulegum greiðsluvanda, við vitum hins vegar að það eru þúsundir fjölskyldna í landinu sem eiga í þeim vanda. Þúsundir fjölskyldna hafa orðið fyrir þungum áföllum vegna hækkandi greiðslubyrði, vegna atvinnumissis eða verulegs tekjumissis sem kemur hart niður á þeim. Hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra notuðu a.m.k. ekki þetta tækifæri sem gafst við þessa umræðu til að koma með svo mikið sem eitt einasta atriði sem mætti verða til að bæta stöðu þessa fólks, ekki eitt einasta atriði. Þau voru með ýmsar lýsingar á vandanum, sögulega upprifjun á ýmsum aðgerðum sem gripið hefur verið til á undanförnum mánuðum, aðgerðir sem ég get tekið undir með hv. síðasta ræðumanni, Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, að eru ágætar svo langt sem þær ná. Ég tók þátt í því í vor að samþykkja lög um greiðsluaðlögun o.fl. sem vissulega getur komið til móts við ákveðna hópa, ákveðna einstaklinga sem eru komnir í veruleg vandræði, sem í raun og veru eru komnir á barm gjaldþrots. En varðandi alla hina sem eru miklu, miklu fleiri, öll hin heimilin sem eiga við gríðarlegan greiðsluvanda að stríða er svar ríkisstjórnarinnar ekki neitt, við bara bíðum af okkur vandann. Það er útspil ríkisstjórnarinnar ef marka má ræður hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra. Ég ætla ekki að fara yfir það í sjálfu sér, það hefur komið ágætlega fram við umræðuna þannig að ég ætla ekki að fara sérstaklega yfir þau vandamál sem við er að stríða. Það er hins vegar rétt sem kom fram hjá hv. fyrsta ræðumanni í þessari umræðu, hv. formanni Framsóknarflokksins, að vandinn er ekki að minnka, hann er að aukast, vandinn hvað varðar greiðsluvandræði einstaklinga og heimila og raunar fyrirtækja líka, vandinn varðandi atvinnustöðuna. Við vitum líka að vandi fyrirtækjanna er ekki að minnka, hann er að aukast og hann getur orðið töluvert meiri á næstu mánuðum með hörmulegum afleiðingum, gjaldþrot í fyrirtækjum hafa áhrif á fjölda heimila eins og menn þekkja. Með þessu er ég ekki, eins og hæstv. forsætisráðherra gaf í skyn áðan, að mála skrattann á vegginn. Það vil ég ekki en við getum heldur ekki reynt að mála yfir skrattann á veggnum, við getum ekki reynt að fela vandann með því að þykjast ekki horfast í augu við hann, við getum það ekki. Við verðum að takast á við þau vandamál sem við eigum við að glíma, við verðum að leggja fram tillögur og úrræði og miðað við hvernig ríkisstjórnin skilar auðu í þessari umræðu mun það koma í hlut okkar í stjórnarandstöðunni að leggja fram tillögur 

Virðulegi forseti. Í dag eru mörg heimili í miklum vanda þar sem ráðstöfunartekjur þeirra hafa rýrnað vegna launalækkana, hækkandi verðlags og aukinnar greiðslubyrði lána. Verst er ástandið hjá þeim sem hafa misst vinnuna. Það verður aldrei hægt að ná þjóðarsátt um endurreisn hagkerfisins nema tekið verði á skuldavanda heimilanna. Ef gripið hefði verið til aðgerða strax í haust væri vandinn í ríkisfjármálum eða tekjufall ríkissjóðs ekki jafnmikið og raun ber vitni. Á síðasta og þessu ári er gert ráð fyrir að verðbólgan verði um 26% sem mun að öllu óbreyttu leggjast með fullum þunga á skuldsett heimili sem búa við verðtryggingu. Ef húsnæðislán landsmanna hefðu verið með föstum nafnvöxtum til fimm ára, eins og víða þekkist á Norðurlöndunum, hefði verðbólguskotið lent að mestu leyti á lánveitendum eða bönkum, sparisjóðum og Íbúðalánasjóði en ekki lántökum eins og heimilunum. Rúmlega 40 lönd hafa frá árinu 1970 þurft að kljást við banka- og gjaldeyriskreppu og flest þeirra tókust á við kreppuna án þess að vera með verðtryggingu. Verðbólguskotið sem fylgdi í kjölfar hrunsins létti því skuldabyrði heimilanna í þessum löndum og varnaði því að kreppan yrði eins djúp og hún á eftir að verða hér á landi ef ekki er brugðist við hið fyrsta. Nauðsynlegt er að leiðrétta höfuðstól húsnæðislána til að draga úr fjölda þeirra sem verða gjaldþrota og til að ná fram sanngjarnri skiptingu skuldabyrða af völdum fjármálakreppunnar. Við gjaldþrot heimila hverfa fasteignalán ekki heldur falla beint og óbeint á skattgreiðendur. Auk þess draga gjaldþrot heimila enn frekar úr eftirspurn í hagkerfinu og kreppan dýpkar þar af leiðandi. Á undanförnum mánuðum hafa komið fram kröfur um að verðbólguhækkun höfuðstóls fasteignalána og afborgana verði leiðrétt. Mörgum mun finnast slík leiðrétting óréttlát gagnvart þeim sem ekkert skulda. Það má hins vegar ekki gleyma því að verulega hallar á skuldsett heimili í þeim björgunaraðgerðum sem nú þegar hefur verið gripið til. Jafnframt er lítið réttlæti falið í því að láta skuldsett heimili taka á sig auknar byrðar í hlutfalli við skuldastöðu þeirra. Í byrjun mars sl. taldi Seðlabankinn að um 34 þúsund heimili væru komin með eða væru nálægt því að hafa neikvæða eiginfjárstöðu. Bankinn hefur jafnframt spáð því að raunvirði fasteignaverðs muni lækka um 30% til ársins 2010. Brugðist hefur verið við með því að bjóða upp á greiðslujöfnun og greiðsluaðlögun fyrir þá sem eru komnir í þrot með lánin. Þetta eru sértækar aðgerðir sem byggja á mati á þörf hvers og eins fyrir aðstoð. Áhersla á sértækar aðgerðir eins og greiðslujöfnun og greiðsluaðlögun eru ekki í samræmi við grundvallarmarkmið norræna velferðarkerfisins þar sem öllum er tryggður sami réttur án tillits til þjóðfélagsstöðu og síðan er skattkerfið notað til að ná fram jöfnuði. Að minnsta kosti sex leiðir hafa verið lagðar til um hvernig taka megi á skuldavanda heimilanna. Þessar leiðir felast annaðhvort í því að lækka höfuðstól eða lækka greiðslubyrði. Aðgerðir þessar munu fela í sér eignatilfærslu frá einum hópi einstaklinga til annars þar sem ekki er búið að afskrifa öll fasteignalán landsmanna og leiðréttingin mun því að einhverju leyti falla á ríkissjóð og þar með á skattgreiðendur. Frú forseti. Ég legg því til að hæstv. forsætisráðherra skipi nefnd með fulltrúum 

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra upplýsti okkur um að ekki séu eins mörg heimili í vanda stödd og almennt var talið. Það sem mestu máli skiptir er að of mörg heimili eru í vanda en ekki hve mörg. Leiðrétta þarf alvarlega stöðu heimilanna með því að færa vísitölu verðtryggingarinnar handvirkt fram fyrir hrun hagkerfisins og hækkanir höfuðstóls og afborganir húsnæðislána til samræmis við það. Skuldabyrði heimila vegna gengistryggðra íbúðalána verður að lagfæra í samræmi við lagfæringu verðtryggðra íbúðalána. Afnema þarf verðtrygginguna eftir að skuldir heimilanna hafa verið leiðréttar. Fólkið í landinu vill greiða þær skuldir sem það sannarlega stofnaði til en þar við situr. Fólk almennt vill reka heimili sín af ábyrgð og skynsemi. Heimilin eiga ekki að bera ábyrgð á glórulausri efnahagsstjórn síðustu ára. Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra minntist á þá staðreynd að fjármunir séu takmarkaðir. Ríkisstjórnin hæstv. hefur ráðist í það óvinnandi verk að greiða skuldir óreiðumanna í útlöndum. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því að það er ekki hægt og hætta að reyna það og gera það sem svo mörg heimili hafa neyðst til að gera. Að hætta að borga. Við þurfum að semja um skuldirnar og reyna að fá þær niðurfelldar. Þá fyrst er hægt að bjarga heimilunum og fyrirtækjunum.

Hæstv. forseti. Ég, eins og aðrir stjórnarandstæðingar hér, varð fyrir miklum vonbrigðum með svör fulltrúa stjórnarflokkanna. Raunar virtist hæstv. fjármálaráðherra vera hálfönugur yfir því að þurfa eina ferðina enn að ræða þetta mál. Það væri náttúrlega einfaldast fyrir hann að losna við þessa umræðu með því að leggja til einhverjar lausnir og þá hugsanlega líka að hætta að slá fyrir fram út af borðinu allar hugmyndir að lausnum sem koma frá öðrum. Hæstv. forsætisráðherra talaði enn um kostnaðinn sem lendi á ríkinu við það að ráðast í leiðréttingu skulda en gleymir því líka eina ferðina enn að það er ekki búið að færa lánin úr gömlu bönkunum yfir í þá nýju. Þegar það verður gert verður það gert með verulegri afskrift og eðlilegt að sú afskrift sé umtalsverð í ljósi þess að væru þessi lánasöfn bankanna, ég tala nú ekki um ef við tökum sem dæmi húsnæðislánin, seld á uppboði á alþjóðlegum markaði fengist fyrir þau bara brot af því sem nú stendur til að innheimta. Möguleikinn er fyrir hendi að ríkið kaupi þessi lán á sanngjörnu verði en þó ekki hærra verði en svo að afskriftirnar geti að einhverju leyti gengið áfram til þeirra sem skulda og á endanum skilist þá meira til baka út úr hagkerfinu sem þá fer ekki algjörlega á hliðina heldur geta heimilin haldið áfram að borga og fyrirtæki vonandi sem flest haldist áfram í rekstri. Ég tek undir með hv. þm. Lilju Mósesdóttur um að nú væri ráð að forsætisráðherra skipaði nefnd til að kanna möguleikann á því að vinda ofan af verðtryggingunni. Tækifærið til þess er að skapast núna og við eigum að nýta það tækifæri. Raunar held ég, svona í framhaldi af þessum umræðum í dag, að það gæti verið ráð að stjórnarandstaðan eða einhverjir úr stjórnarandstöðunni settust niður með fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna, til að mynda hér í húsinu, og tækju í það einn dag, svona einhvers konar vinnudag, til að skiptast á hugmyndum um lausnir því að ríkisstjórnin kemur ekki með lausnir en kallar þó eftir lausnum frá öðrum og þær munum við svo sannarlega halda áfram að koma með hér á Alþingi. En það hvarflar að mér að það gæti verið heppilegra og þægilegra fyrir ríkisstjórnina ef þessar lausnir væru fyrst ræddar í lokuðu herbergi svoleiðis að henni þætti ekki eins og verið væri að stilla henni upp við vegg, hún væri að taka við lausnum frá einhverjum öðrum, því að það virðist henni mislíka stórkostlega. Ef við settumst nú niður saman og reyndum í sameiningu að verja í það þó ekki væri nema einum degi til að finna lausnir á vandanum sem allir flokkar á Alþingi geta skrifað upp á að tilraun verði gerð til að fara í, þá væri ríkisstjórnin að sýna það samráð sem hún hefur talað svo mikið fyrir og í rauninni á einhvern hátt kannski að leysa þann vanda sem hún er komin í, fengi hjálp upp úr skotgröfinni sem hún virðist vera föst í og fengi um leið hugmyndir því að hugmyndir virðist skorta. Við þessar aðstæður þarf óvenjulegar hugmyndir, menn þurfa að þora að fara óvenjulegar leiðir. Við erum í stöðu sem íslenskt efnahagslíf hefur aldrei nokkurn tíma verið í áður og mun vonandi aldrei lenda í aftur og við þeirri stöðu og því ástandi duga ekki hefðbundin gömul ráð eins og að kalla hér saman þingmenn seint um kvöld til að hækka skatta á áfengi, tóbak og bensín. Menn þurfa að þora að hugsa aðeins út fyrir kassann og væri ekki bara ráð að við reyndum að gera það saman svoleiðis að ríkisstjórnin hefði þá líka stuðning við þær hugmyndir sem út úr slíkri vinnu kæmu?

Virðulegi forseti. Stjórnarandstaðan hafði ekki mikið nýtt fram að færa í þessari umræðu. Það var klifað á því sama að ekkert hefði verið gert fyrir heimilin í landinu þrátt fyrir það að hver einasti þingmaður hér inni ætti að þekkja þær 22 aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur farið í á umliðnum vikum og mánuðum.  
             Ég veit að hv. þingmaður er órólegur yfir þessu en þetta eru bara staðreyndir málsins. Ef farið væri að tillögum framsóknarmanna þýddi það að niðurfelling á húsnæðisskuldum 17.500 heimila sem eru með meira en 20 millj. kr. í jákvæða eiginfjárstöðu væri 41 milljarður kr. sem er meira en við förum núna með í allar barnabætur, húsnæðisbætur, fæðingarorlof o.fl. Þetta er tvöfalt meira en sá halli sem við þurfum að glíma við á þessu ári.  Það að ekki sé farið í neinar aðgerðir, ég boðaði aðgerðir í ræðu minni áðan en það virðist ekki hafa komist til skila til nokkurs einasta þingmanns.