Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Stefán Valgeirsson) : Virðulegi forseti. Landbn. flytur frv. þetta að beiðni veiðistjóra. Er einungis um að ræða hækkun á verðlaunum fyrir að vinna refi og minka með hliðsjón af þeim breytingum á verðlagi sem orðið hafa. Verðlaun þessi hafa verið hækkuð tvisvar áður af sömu ástæðum, árin 1964 og 1971. Hámark verðlauna fyrir að vinna grendýr hefur síðan 1971 verið 700 kr. fyrir fullorðin dýr og 300 kr. fyrir yrðling. En lagt er til að þær upphæðir verði 1500 kr. og 800 kr. Verðlaun fyrir að vinna hlaupadýr hafa síðan 1971 verið 1100 kr. fyrir hverja tófu, en lagt er til að þau verði hækkuð í 2500 kr. Fyrir hvern mink, sem vinnst, eru greiddar 700 kr. í verðlaun síðan 1971, en lagt er til að þau hækki í 1 500 kr. Veiðistjóri gerir í bréfi sínu til n. nánari grein fyrir þörf á þessum hækkunum og ég leyfi mér að lesa bréfið hér upp, en það er fskj. með þessu frv., með leyfi forseta: „Í marsmánuði 1974 skrifaði ég undirritaður til landbn. Nd. Alþ. og ræddi einnig við hv. nm. um nauðsyn þess, að verðlaun fyrir að vinna refi og minka yrðu hækkuð í samræmi við þær hækkanir sem orðið hafa síðan þeim var breytt síðast á Alþ. fyrir 4 árum. Þrátt fyrir góðar undirtektir alþm. náði erindi þetta ekki fullnaðarafgreiðslu á Alþ. áður en hin óvæntu þingslit urðu s. l. vor. Ég leyfi mér því að mælast til að hv. þm. landbn. taki þetta mál fyrir að nýju eins fljótt og auðið er. Á nýliðnu ári hafa enn orðið miklar verðhækkanir svo núgildandi verðlaun, kr. 1100 fyrir refi og kr. 700 fyrir minka, eru enn lengra frá að ná tilgangi sínum. Þegar l. um eyðingu refa og minka voru samþ. á Alþ. 1967 voru verðlaunin ákveðin kr. 350 á ref og kr. 200 á mink, og þótti þá síst of hátt. Miðað við kauptaxta þá, kr. 20–25 á tímann og nú um kr. 300 á tímann, ættu verðlaunin að vera ca. kr. 4 600 fyrir refi og kr. 3 000 fyrir minka, en verðmunur á skotvopnum, veiðiútbúnaði og bílkostnaði er nú margfalt meiri. Mér er vel ljóst, að ofangreind upphæð á hækkun verðlauna muni þykja mikil og ekki líkleg til að ná samþykki Alþ. Ég leyfi mér því að benda á eftirfarandi tölu á verðlaunum fyrir unnin dýr og mælist eindregið til að ekki verði lögboðin lægri verðlaun: 1. Fyrir refi utan grenja kr. 2 500. 2. Fullorðin grendýr kr. 1 500. 3. Yrðlingar (á grenjum) kr. 800. 4. Minkar, ungir og fullorðnir kr. 1500. Að sjálfsögðu væru hærri verðlaun æskilegri og líklegri til enn betri árangurs. Hins vegar er ég þess fullviss, að ofangreindar hækkanir yrðu til mikils gagns í eyðingarstarfinu og veiðimenn legðu sig mun betur fram. Sú útgjaldaaukning, sem yrði við þessar verðlaunahækkanir á heildarkostnaði, gæti orðið allt að 700–800 þús. kr. vegna refa og um 3 millj. kr. vegna minka, en ríkissjóður greiðir 3á hluta alls kostnaðar. Aftur á móti ber að hafa það í huga, að tímakaup og önnur útgjöld, eins og ferðakostnaður, yrðu lægri vegna hærri verðlauna. Ég lít svo á, að heildarárangur af dýraeyðingunni hafi orðið góður og að sumu leyti eins og stefnt var að í upphafi. Refum hefur fækkað verulega og er nú sáralítið kvartað undan tjóni af þeirra völdum, miðað við það sem áður var. Allt bendir til, að hægt sé að fyrirbyggja mikla fjölgun þeirra að nýju, ef vel er að þeim málum staðið. Rétt er að geta þess, að orðrómur sá, sem heyrst hefur, að stefnt sé að gjöreyðingu á íslenska refastofninum, hefur við engin rök að styðjast, enda mun sá misskilningur kominn frá fólki á þéttbýlissvæðum, sem lítið þekkir til þessara mála; a. m. k. hef ég aldrei orðið var við þann hugsunarhátt meðal veiðimanna. Eyðing villiminka hefur gengið mismunandi vel eftir aðstæðum. Þeim fækkaði mikið fyrstu árin eftir að skipulögð eyðing þeirra hófst, en síðustu tvö árin hefur þeim fjölgað á ný og mun þar koma til m. a. meiri útbreiðsla minksins og minnkandi áhugi veiðimanna. Mest áhersla er lögð á að verja varplönd og veiðivatnasvæði, og eru þau víða vel varin fyrir ágengni minka. Það, sem mestum erfiðleikum veldur í eyðingarstarfinu, er hvað minkurinn er lítið dýr, sem er dreift um allt landið, svo vart er framkvæmanlegt að ætla sér að elta hvert dýr uppi. Ef borga ætti fjölda veiðimanna tímakaup við slík störf, yrði kostnaðurinn óviðráðanlegur.“ Ég læt þetta nægja úr bréfi veiðistjóra. Ég læt þess getið að n. kallaði hann á sinn fund og veitti hann enn fyllri upplýsingar í sambandi við þessi mál og t. d. um kostnaðinn, hver hann hefði orðið á árinu 1973. Kom í ljós að það er í vaxandi mæli sem verður að fá menn í tímavinnu til þess að stunda þessar veiðar, sérstaklega á þeim stöðum þar sem erfitt er að vinna þessi dýr og þar sem talið er að náttúran sé viðkvæmust fyrir ef þeim fjölgar þar, þannig að landbn. var sammála um að flytja þetta frv. Hún hafði samband við hæstv. ráðh., fjmrh. og landbrh., og þeir féllust á að n. flytti þetta frv. Ég lít þannig á að það sé óþarft að vísa þessu máli til n. þar sem n. flytur það og er búin að fjalla um það, enda legg ég áherslu á að þessu máli verði flýtt í gegnum þingið svo að það geti orðið að lögum. Virðulegi forseti. Ég óska þess aðeins að frv. sé vísað til 2. umr., en hef sem sagt ekki till. um að vísa því til n. aftar.



Virðulegi forseti. Till. sú, sem hér er flutt um neytendaþjónustu við héraðsdómstóla, var upphaflega flutt á haustdögum 1973 og þá að áeggjan ýmissa aðila í Neytendasamtökunum. Meðflm. mínir að till. þá voru Eðvarð Sigurðsson, hv. 7. þm. Reykv., Hannibal Valdimarsson, sem nú er horfinn af þingi, Vilhjálmur Hjálmarsson, nú hæstv. menntmrh. Till. hlaut ekki afgreiðslu, aðallega að ég held vegna þess að ýmsir þm. lögðu annan skilning í tilgang hennar en fyrir okkur flm. vakti, fannst hún seilast inn á svið lögmanna og dómara þeim til óhagræðis. En hið gagnstæða er og var ætlunin sem og þjónusta við neytendur, þ. e. leið til auðveldunar og nagræðis ýmsum aðilum. Hér er till. nú endurflutt óbreytt, en auk mín og Eðvarðs Sigurðssonar eru flm. þm. Magnús T. Ólafsson og Sverrir Bergmann. Till. hljóðar svo: „ Alþ. ályktar að leggja fyrir ríkisstj., að hún láti nú þegar semja frv. til breyt. á l. og geri aðrar ráðstafanir til undirbúnings því, að komið verði á fót þjónustu við neytendur hjá héraðsdómstólum landsins. Þjónusta þessi verði í því fólgin, að dómari geti ákveðið að mál, sem höfðuð eru af viðskiptavini verslunar eða þjónustufyrirtækis vegna viðskipta við fyrirtækið, hljóti skjótari og ódýrari afgreiðslu en nú tíðkast. Meðferð þessari megi beita við mál, sem varða vörur og þjónustu allt að 50 þús. kr. Við þessar breytingar verði lík þjónusta í öðrum löndum höfð til hliðsjónar, en reglur færðar til íslenskra aðstæðna.“ Hugmynd sú, sem hér er bryddað á, er ekki ný af nálinni, heldur á sér erlendar fyrirmyndir. Víða um lönd hafa menn rekið sig á það að reglur þær, sem gilda um meðferð mála fyrir almennum dómstólum, m. a. til að tryggja réttaröryggi, hafa gert meðferðina of erfiða og kostnaðarsama til úrskurðar deilumála sem skipta lágum fjárhæðum. Bæði frá sjónarmiði einstaklinga og þjóðfélags finnst mörgum þetta hafa óæskileg áhrif, maður, sem hafi réttmæta fjárkröfu fram að flytja, kjósi oft að bera tjón sitt óbætt sökum þess hve þungt sé og seint í vöfum að sækja rétt sinn fyrir dómstólum. Á seinni árum, eftir að neytendahreyfingum tók að vaxa fiskur um hrygg í ýmsum löndum, hefur sú skoðun öðlast æ meira fylgi að skynsamlegt væri að fjalla um minni háttar mál á sviði fjármunaréttar með líkum hætti og þáltill. leggur til. Hafa Bandaríkin alllengi haft þennan eða líkan hátt á við meðferð smámála fjárhagslegs eðlis, bretar fetað í fótspor þeirra nú á síðustu árum og sama má segja um svía. Allt er þetta unnið gegnum gildandi dómkerfin. Það eru ekki settir upp sérdómstólar, heldur málsmeðferðin einfölduð þegar um smámál er að ræða hvað fjárhæðir snertir svo að menn hljóta úrskurð án verulegs vafsturs og biðar. Ekki síst eru reglurnar sniðnar við svonefnd neytendamál. Hér á landi hefur kvörtunarþjónusta Neytendasamtakanna unnið talsvert gagn og sömuleiðis upplýsingaþjónusta húsmæðra. Þetta er þó fyrst og fremst bundið höfuðborgarsvæðinu, en þyrfti að ná um allt land eins og hér er lagt til um þjónustu hjá héraðsdómstólum við neytendur. Öll erum við neytendur í einni eða annarri mynd. Stundum erum við hlunnfarin grimmilega í viðskiptum og vitum það með vissu, en nennum ekki að standa í kærumálum og málaþrasi, viljum af tvennu illu bera skaðann óbættan sé hann ekki mjög tilfinnanlegur. Stundum finnst okkur við vera hlunnfarin, bítum í okkur þykkjuna, en leitum ekki álits eða úrskurðar vegna þess að okkur hrýs hugur við fyrirhöfn. Fyrir vikið áfellumst við kannske að ófyrirsynju viðskiptaanda okkar. Með auðveldun meðferðar smámála mætti ugglaust grynna talsvert á slíkum árekstrum og hér er drepið á og væri þá vel. Það er von mín og trú að hv. alþm. sýni þessu máli skilning og fylgd og skulu það vera mín lokaorð. Ég legg svo til að allshn. d. fái mál þetta til umfjöllunar að umr. frestaðri.

Flm. (Sigurður Blöndal) : Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 606 að flytja frv. um breyt. á 1. nr. 63 frá 21. maí 1975 um grunnskóla. Það er breyt. í 1. gr. við 79. gr. grunnskólalaganna, þ. e. að aftan við hana bætist: Ríkissjóður greiðir upphitun skólahúsnæðis á móti sveitarsjóðum í því hlutfalli, sem nú skal greina : Sveitarsjóðir greiða upphitun sem nemur meðaltalskostnaði á fermetra í skólahúsnæði þar sem nýtur jarðhita. Ríkissjóður greiðir eftir á, samkvæmt endurskoðuðum reikningum og fskj., upphitun, sem er yfir því marki, sem 4. málsgr. tiltekur, upp að meðaltalskostnaði á fermetra í skólahúsnæði þar sem hitað er með olíu eða rafmagni.“ Og 2. gr.: „Niður falli orðið „hitun“ í 1. línu 80. gr. 1.“ Það eru tvær höfuðástæður fyrir því að þetta frv. um breyt. á grunnskólalögunum er lagt fram. Vissulega verð ég að játa, að það má kannske teljast óeðlilegt að það komi fram frv. um breyt. á þessum l. sem eru ekki nema um árs gömul, en það eru sem sagt tvær höfuðástæður til þess að ég ber þetta frv. fram. Það er í fyrsta lagi hin gífurlega hækkun á verði olíu sem nú leggst með miklum þunga á þau sveitarfélög sem hita skóla sína með olíu, alveg sér í lagi þá skóla sem hafa heimavist, en það er einmitt í fámennum sveitahreppum, og í öðru lagi er sú ástæða að mismunurinn á kostnaði við hitun skólahúsnæðis annars vegar með jarðhita og hins vegar með olíu og í örfáum tilfellum kannske rafmagni, sem fylgir olíuverði, er svo mikill að við það skapast aðstöðumunur milli sveitarfélaga af slíkri stærð að eðlilegt og sjálfsagt sýnist að ríkið jafni hann. Ég hef fengið frá menntmrn. upplýsingar um hitunarkostnað skólahúsnæðis víðs vegar á landinu árið 1974. Þegar þetta yfirlit var tekið saman lágu að vísu ekki fyrir upplýsingar frá alveg öllum skólum landsins, en kostnaðurinn við þá, sem hitaðir voru með olíu eða rafmagni, 112 talsins, var rúmar 60 millj. kr., en með jarðhita, utan Reykjavíkur, 24 skólar, tæpar 5 millj., 4.9 millj. rúmar, og þá vantaði ekki upplýsingar nema um 5 skóla sem hitaðir voru með jarðhita svo að telja má að sú tala sé nokkuð nærri sanni. Hitakostnaður við skólana hér í Reykjavík á skyldunámsstigi, sem grunnskólalögin ná yfir, nam rétt rúmum 17 millj. kr. Hins vegar vantaði um þá skóla, sem hitaðir eru með olíu eða rafmagni, upplýsingar frá rúmum 30 aðilum. Það verður að geta þess hér til þess að viðhafa fullan heiðarleika að í sumum þessum skólum er rafmagnskostnaður ekki sundurliðaður frá hitakostnaði því að sveitarfélögin bera þessa tvo liði, hita og ljós, saman, það kemur á sveitarfélögin ein. Það er í einstaka tilfellum sem ljós og hiti eru færð í einni tölu, en það eru svo fá tilfelli sem ég gat fengið staðfest að það breytir ekki heildarmyndinni. Heildarupphæðin hér að ofan verður þá heldur í óhag þeim sem hitaðir eru með jarðhita, þ. e. frekar of há en of lág. Það má nefna sem dæmi um mismun á hitunarkostnaði með olíu eða jarðhita að í nokkrum þeirra skóla, sem hitaðir eru með jarðhita, er kostnaðurinn á árinu 1974, sem tölurnar ná til, núll, hann er enginn. En aftur á móti í sumum stórum heimavistarskólum í sveit er hitunarkostnaður þeirra skóla, sem hitaðir eru með olíu, gífurlega hár Ég vildi aðeins nefna hér örfáar tölur þessum staðhæfingum mínum til stuðnings. Ég hef umreiknað hita annars vegar með jarðhita og hins vegar með olíu á fermetra í skólahúsnæði sem er sú stærðareining, sem byggingadeild menntmrn. notar nú um þessar mundir. Þá kemur t. d. í ljós að ef tekið er það skólahúsnæði sem Reykjavíkurborg eða Fræðsluskrifstofa Reykjavíkur hefur gefið upp var kostnaðurinn árið 1974 samtals 17 millj. rúmar í 80 þús. fermetra húsnæði, þ. e. a. s. 203 kr. á fermetra fyrir árið 1974. Í Keflavík, sem hitar með olíu, það er heimangönguskóli eins og hér tíðkast í Rvík, er þessi sami kostnaður tæpar 293 kr. á ferm., þar er hann þriðjungi hærri. Svo hef ég einn heimangönguskóla í þorpi utan Reykjavíkur. Þar fer fermetrakostnaðurinn upp á hvorki meira né minna en 1300 kr. Svo hef ég hér einn heimavistarskóla sem hitaður er með jarðhita þar sem kostnaðurinn er 0. Og ég hef annan heimavistarskóla í sveit þar sem kostnaðurinn er 66 kr. á fermetra. Það virðist vera hitaveita á staðnum þannig að það þarf að kaupa þar heitt vatn. Svo hef ég einn heimavistarskóla í sveit þar sem hitað er upp með olíu. Þar koma út 529 kr. á fermetra. Og ég hef annan sem er með 687 kr. á fermetra, sem sagt nærri 700 kr. Og svo er enn einn sem er með tæpar 400 kr. á fermetra. Sést af þessu að þessi kostnaður er ákaflega breytilegur. Það er auðvitað viss ónákvæmni á þessum tölum, mundu kannske fást nákvæmari tölur ef væri tekið yfirlit yfir lengri tíma en eitt ár. Engu að síður held ég að þetta gefi vissa mynd af því hvað aðstöðumunurinn getur orðið gífurlega misjafn þarna. Það er skoðun mín að þennan gífurlega aðstöðumun sveitarfélaganna að því er þennan sérstaka útgjaldalið varðar beri að jafna, það sé rétt og skylt af ríkissjóði að jafna hann. Mér er kunnugt um það að meðal forráðamanna sveitarfélaga á því sem mætti kalla köldum svæðum, í þeim landshlutum þar sem ekki nýtur jarðhita, hefur lengi ríkt mikil óánægja yfir að þessi sérstaki útgjaldaliður í skólakostnaði, upphitunin, skuli alfarið færður á sveitarfélögin. Og eftir hina miklu olíuhækkun, sem átt hefur sér stað s. l. tvö ár, hefur þessi munur auðvitað orðið meiri og það er sú staðreynd, að þessi mikla hækkun hefur átt sér stað núna s. l. tvö ár sem gerir það að ég leyfi mér að hrinda þessu máli hér af stað.

Frsm. (Ellert B. Schram) : Hæstv. forseti. Allshn. Nd. hefur skoðað þetta frv. eins og það var lagt fram og liggur fyrir eftir afgreiðslu í Ed., og n. mælir einróma með samþykkt þess.

Frsm. (Ellert B. Schram) : Hæstv. forseti. Þetta frv. hefur fengið meðferð og athugun í hv. Ed. og hlaut þar einróma samþykki. Hv. allshn. Nd. hefur skoðað þetta mál og telur sjálfsagt að samþykkja það óbreytt.

Frsm. (Ellert B. Schram) Hæstv. forseti. Þetta frv. var sömuleiðis lagt fram í Ed. og hefur verið afgr. þar eins og það var í upphaflegri mynd. Það er óhjákvæmilegur fylgifiskur þess frv., sem var 25. mál og var hér afgr. á undan. Með hliðsjón af því, sem fram kom í ræðu minni hér á undan, telur n. rétt að samþykkja þetta frv. sömuleiðis.

Menntmrh. (Vilhjálmur Hjálmarsson) Hæstv. forseti. Þetta er stjfrv. og fjallar um breyt. á l. um Þjóðminjasafn Íslands. Í IV. kafla laganna um Þjóðminjasafnið er fjallað um húsfriðunarmálið. Eins og kunnugt er starfar nú sérstök húsafriðunarnefnd í tengslum við Þjóðminjasafnið. Sá er hins vegar galli á gjöf Njarðar að þessi n. hefur nánast engin fjárráð og á því óhægt um vik að sinna sínu verkefni. Árið 1976 er ekki einasta kvennaár, eins og títt er um talað, heldur einnig húsafriðunarár. Það er því eðlilegt að íslendingar sýni nokkra viðleitni til að glæða skilning og auka möguleika á friðun gamalla húsa hér á landi. Á hitt ber þó fremur að líta að minni hyggju enn frekar að hér á landi er í reynd þörf á auknum aðgerðum og þar með auknu fjármagni til friðunar byggingarsögulegra verðmæta. Ég læt hjá líða að mestu að rekja einstök efnisatriði þessa frv.. Það er mergur málsins að lagt er til að stofna húsafriðunarsjóð. Starfsemi hans skal vera í nánum tengslum við Þjóðminjasafnið, hann skal lúta stjórn húsafriðunarnefndar, sem þegar er til, en í henni á þjóðminjavörður sæti. Sjóðinn skal ávaxta í einhverjum ríkisbankanna. Í frv. er lagt til að ríkissjóður greiði 20 kr. á hvern íbúa og sveitarsjóður jafnháa upphæð á móti. Þetta mundi gera rúmar 8 millj. kr. á ári. Þetta er kannske ekki mikil fjárhæð, en mundi þó bæta úr brýnustu þörf. Aðstaða til að sinna þessu mjög svo aðkallandi verkefni mundi gerbreytast ef frv. þetta yrði að lögum. Það er trú margra að íslendingar hafi lítt eða ekki átt sér umtalsverða húsagerðarlist á liðnum öldum, jafnvel allt fram undir okkar daga. Þetta er áreiðanlega mikill misskilningur. Það hefur þegar verið unnið mikið starf við undirbúning og ritun sögu um húsagerðarlist á Íslandi, og ég hygg að sú saga muni hnekkja rækilega þessum hugmyndum sem ég áðan nefndi. Væri betur að útkoma þess rits drægist ekki úr hömlu og það mætti sjá dagsins ljós á hinn svokallaða húsafriðunarári. Er enginn vafi á því að útkoma þess mundi mjög glæða skilning íslendinga á nauðsyn þess að varðveita merkilegar minjar um húsagerðarlist sina á liðnum tíma. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta frv., því fylgja skýringar og auk þess er málið einfalt og skýrir sig í rauninni sjálft, Ég legg til að frv. verði að lokinni umr. vísað til hv. menntmn.



Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að fagna því að frv. þetta er fram komið. Eins og sjá má af skjalinu, sem fram er lagt, lætur það ekki mikið yfir sér, en ég vil taka undir það sem kom fram hjá hæstv. ráðh. að hér er um mjög merkilegt verkefni að ræða. Ég held að ef hv. Alþ. samþykkir þetta frv. sé í rauninni um að ræða merk tímamót í byggingarverndarmálum eða húsafriðunarmálum hér á landi. Hæstv, ráðh. minntist á að það hefði stundum verið skilningur manna að íslendingar ættu ekki merkilega byggingarlistasögu, en hann tók líka fram, sem rétt er, að auðvelt er að hnekkja þeirri skoðun, enda hefur það verið gert. Við höfum átt ágæta fræðimenn sem kannað hafa þessi mál og nú síðast þann mann sem mest og ötulast hefur unnið að þessu, Hörð Ágústsson listmálara, sem hefur safnað mjög merkilegum heimildum um íslenska byggingarlist að fornu og nýju og á mikið efni í bók um það mál. Ég vil taka undir það sem hæstv. ráðh. sagði að það væri mjög æskilegt ef það gæti orðið á næstunni að Herði Ágústssyni ynnist tími til að fullvinna þá bók og koma henni út. Það hefur vissulega verið unnið mjög merkilegt skref í sambandi við byggingarvernd og húsafriðun á Íslandi þrátt fyrir allt. Við höfum átt í embætti þjóðminjavarðar frá fyrstu tíð mjög ötula menn á þessu sviði og þar er fyrstan að telja Matthías heitinn Þórðarson sem e.t.v. er upphafsmaðurinn að þessu, að því að kynna þjóðinni hver verðmæti liggja í byggingarlist þjóðarinnar og í húsum hennar. Matthías Þórðarson tók við starfi þjóðminjavarðar tiltölulega ungur maður að árum og vann stórmerkilegt starf á því sviði. Eftirmaður hans, dr. Kristján Eldjárn, hélt því starfi áfram og núv. þjóðminjavörður, Þór Magnússon, vil ég meina að sé ekki neinn eftirbátum forvera sinna í starfi um áhuga á þessu efni. Hann hefur á þessum málum mjög góðan skilning og er m. a. formaður í húsafriðunarnefnd sem svo er nefnd. Mig langar til að minna á það, þó að það þyki kannske af eigingjörnum hvötum gert, að á þinginu 1972–1973 flutti ég ásamt hv. þm. Þórarni Þórarinssyni frv. sem gengur mjög í þá átt sem nú er til umr., og má segja að tekin sé upp sú hugmynd sem við þá hreyfðum. Þó að málið gengi ekki fram þá varð það þó til að kynna þetta nokkuð og vekja áhuga. M. a. vakti það áhuga menntmn. Nd. á þeirri tíð og var þar verulega mikið rætt og þá var það hugmyndin, einkum í fyrra, af hálfu menntmn. að beita sér rækilega fyrir því að sá sjóður kæmist upp sem hér er nú lagt til að stofnaður verði þó að ekki yrði af því þá. En ég fagna því að hæstv. menntmrh. hefur tekið þetta mál upp og að þetta mál er nú komið fram, og ég vil taka undir allt það sem hann hefur sagt um mikilvægi þessa máls. Þó að það kunni kannske ekki að láta mikið yfir sér er ég sannfærður um það, m. a. sem nm. í húsafriðunarnefnd, að þetta mundi gjörbreyta starfsaðstöðu n. og verða mikil hvatning til þess að íslendingar ræktu betur þann menningararf sem felst í húsum og húsagerðarlist þjóðarinnar allt frá upphafi.



Virðulegi forseti, Þetta frv., sem er stjfrv., var flutt í Ed. Við 1. umr. málsins þar gerði ég grein fyrir efni frv. í einstökum atriðum. Ég mun ekki endurtaka þá ræðu hér, enda liggur hún þegar fyrir prentuð í Alþingistíðindum. Ég vil hins vegar leyfa mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. menntmn. og vænti að málið fái þar góða fyrirgreiðslu.

Frsm. (Stefán Valgeirsson) : Virðulegi forseti. Landbn. Nd. flutti frv. þetta á síðasta Alþ. og flytur það aftur nú og það gert að beiðni stjórnar Búnaðarfélags Íslands. Þetta frv. er í heimildarformi, N. hefur fjallað um þetta mál og meiri hl. hennar mælir með því að frv. verði samþ. með svofelldri breytingu: „Við 6. gr. Niðurlag gr. orðist svo: sem samþykktir eru af landbrh., Náttúruverndarráði og yfirdýralækni.“ Það, sem felst í þessari breyt., er að Náttúruverndarráði er skotið þarna inn í og er það gert að beiðni eða ábendingu Náttúruverndarráðs. Hv. þm. Eðvarð Sigurðsson og Bragi Sigurjónsson tóku ekki afstöðu til málsins. Friðjón Þórðarson ritaði undir nál. með fyrirvara, en aðrir nm. voru meðmæltir þessari breytingu.



Virðulegi forseti. Ég hef undirritað þetta nál. með fyrirvara. Ég verð að játa að ég er ekki neinn sérstakur áhugamaður um framgang þessa máls af ýmsum ástæðum, tel rétt að fara sér hægt í þessum efnum með hliðsjón af nýrri og gamalli reynslu, sárri reynslu oft og tíðum. Ég hef þó ekki viljað bregða fæti fyrir frv. af eftirgreindum ástæðum: Í fyrsta lagi er frv. flutt fyrir ítrekaða beiðni stjórnar Búnaðarfélags Íslands. Í öðru lagi er hér aðeins um heimildarl. að ræða, sbr. 1. gr. Í þriðja lagi er í frv. allvel um hnútana búið. Ég bendi þar sérstaklega á 4. gr. þar sem sagt er: „Áður en Búnaðarfélag Íslands hefst handa um innflutning, skal það hafa aflað samþykkis yfirdýralæknis, sem setur reglur um allt það, er lýtur að sóttvörnum og heilbrigðiseftirliti með dýrunum, eftir að ræktun þeirra er hafin hér á landi.“ Satt að segja verður að játast að yfirdýralæknir er það sker sem ýmislegt af þessu tagi hefur strandað á. Og er það vel að fyllstu varfærni sé gætt í þessum efnum. Í fjórða og síðasta lagi tek ég svo fram, sem raunar er sjálfsagt, að ef og þegar þessi heimild kann að verða notuð verði ýtrustu varúðar gætt í hvívetna.

Frsm. (Magnús T. Ólafsson) : Hæstv. forseti. Félmn. hefur fjallað um þetta frv. og leitað um það umsagna. Ég tel að þær umsagnir sem bárust hafi í sjálfu sér verið jákvæðar gagnvart tilgangi málsins en tekið var fram að þeim aðilum, sem þær sendu, virtist að þörf væri frekari könnunar áður en máli af þessu tagi, um stofnun ríkisforlags til að dreifa upplýsingaritum ríkisins og gefa þau út eftir því sem rétt þætti, væri ráðið til lykta. Því hefur n. orðið sammála um þá niðurstöðu að leggja til að hv. d. vísi málinu til ríkisstj.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um Þjóðleikhús, en það er stjfrv. Þetta frv. á sér alllanga sögu að baki. Lög um Þjóðleikhús eru frá 1. júní 1947 og þau því tekin að nálgast þrítugsaldurinn. Frv. til nýrra þjóðleikhúslaga var lagt fyrir Alþ. sem stjfrv. árið 1971. Það var þá ekki útrætt. Málið kom svo fyrir næsta þing óbreytt og þá flutt af menntmn. Ed. að beiðni menntmhr. En það fór á sömu leið að frv. var ekki heldur útrætt á því þingi. Frv. kemur nú fyrir Alþ. í þriðja sinn og hefur menntmrn. gert á því nokkrar breyt. en ekki veigamiklar. Þetta frv. var upphaflega samið af þriggja manna nefnd, en í henni áttu þessir sæti: Birgir Thorlacíus ráðuneytisstjóri, sem var form., Baldvin Tryggvason framkvæmdastjóri og dr. Þórður Eyjólfsson fyrrv. hæstaréttardómari. Þessi nefnd var skipuð 6. febr. 1970 og skilaði áliti 23. mars 1971. Nefndin kappkostaði að kynna sér viðhorf sem flestra þeirra sem gerst eiga að þekkja til leikhúsmála hér á landi. Hún átti m.a. viðræðufundi með þjóðleikhúsráði, þjóðleikhússtjóra, stjórn Félags íslenskra leikara og sérstakri nefnd á vegum þess félags, stjórn Bandalags íslenskra listamanna, stjórn Félags íslenskra listdansara, framkvæmdastjóra Bandalags íslenskra leikfélaga, stjórn Þjóðleikhúskórsins og stjórn Leikfélags Reykjavíkur o. s. frv. Viðræður við þessa aðila áttu sér stað bæði áður en nefndin hóf störf sín fyrir alvöru eða í byrjun starfs hennar og eins eftir að hún hafði gert drög að frv. Eins og áður segir er löggjöfin um Þjóðleikhúsið frá árinu 1947. Þjóðleikhúsið hóf sýningar eins og allir vita árið 1950 og hefur nýlega minnst 25 ára afmælis síns. Á þessu tímabili hefur auðvitað fengist mikilsverð reynsla um rekstur þess um leið og hann hefur þróast ár frá ári. Munu flestir ásáttir um að tímabært sé að setja nýja löggjöf um starfsemi leikhússins. Í frv. þessu felast að sjálfsögðu margvíslegar breytingar frá gildandi löggjöf um Þjóðleikhús, og án þess að fara langt út í einstök atriði vil ég rifja hér upp það sem segir um þetta í aths. með frv.: Í fyrsta lagi er kveðið skýrar á um það en áður að þótt flutningur leikrita sé aðalhlutverk Þjóðleikhússins beri því einnig að flytja óperur, sýna listdans að staðaldri og að á hverju leikári skuli eitt eða fleiri viðfangsefni sérstaklega ætluð börnum. 2. Skipan þjóðleikhúsráðs er gjörbreytt. Starfstímabil þess er tímabundið og fulltrúum í því fjölgað til þess að það geti orðið vettvangur sem flestra þeirra sem leikhúsreksturinn varðar. 3. Myndað er framkvæmdaráð sem í eiga sæti 4 menn auk þjóðleikhússtjóra. 4. Þjóðleikhússtjóra skal ráða til 4 ára í senn og má eingöngu endurráða sama mann einu sinni, þannig að enginn getur gegnt þessum starfa samfellt lengur en 8 ár. 5. Ráða skal leikhúsinu bókmennta- og leiklistarráðunaut, listdansstjóra og tónlistarráðunaut. 6. Miða skal við að svo margir leikarar, söngvarar og listdansarar starfi við Þjóðleikhúsið að það geti jafnan leyst af hendi þau verkefni sem því ber að sinna. 7. Lögfest sé að blandaður kór starfi við leikhúsið. 8. Leikárið verði framvegis frá 1. september til 31. ágúst, en ekki frá júlíbyrjun til júníloka eins og nú. 9. Þjóðleikhúsi og sjónvarpi er ætlað að koma á fót leikmunasafni er Leikfélag Reykjavíkur og önnur leikfélög geta gerst aðilar að, en safnið leigi búninga, leiktjöld og annan sviðsbúnað til leikfélaga. 10. Lögð er áhersla á aukið samstarf Þjóðleikhússins við leikfélög áhugamanna, t. d. með því að láta þeim í té leikstjóra og gistileikara. 11. Árlega skulu farnar leikferðir um landið á starfstíma Þjóðleikhússins. Sumar þær breytingar, sem hér er lagt til að gerðar verði á þjóðleikhúslögunum eru þegar komnar til framkvæmda í reynd, en aðrar eru það ekki. Kosta þær að sjálfsögðu nokkra fjármuni. Það fer svo eftir því hve ört breytingarnar koma til framkvæmda og hvernig starfsemi leikhússins er hagað hvað sá kostnaðarauki verður mikill hverju sinni. Þjóðleikhús verður áreiðanlega aldrei rekið nema með allmiklum kostnaði, það vita allir, þótt gætt sé hinnar ítrustu hagsýni í rekstri. Þetta gildir auðvitað alls staðar, en verður enn tilfinnanlegra í okkar fámenna samfélagi. En þessi hefur líka orðið reyndin annars staðar, að það hefur þurft að leggja þjóðleikhúsunum fé af almannasjóði þótt áhorfendahópurinn sé stærri en hann nú er hér. Fjárveitingavaldið verður svo að vega það og meta hverju sinni hversu miklum fjármunum það vill verja til leikhússins og þá m. a. til þeirra nýjunga sem um er fjallað í þessu frv. Til þess að spara tíma hv. þd. skal ég láta hjá líða að ræða nánar einstök atriði þessa frv., sem nokkru nemur a. m. k. Þau eru og skýrð allítarlega grein fyrir grein í meðfylgjandi aths. Mér er alveg ljóst að mörg ákvæði frv. eru þannig að um þau hljóta að vera skiptar skoðanir, t. d. hér í hv. Nd. Uppbygging þjóðleikhúsráðsins var á sínum tíma gagnrýnd hér á hv. Alþ. eins og hún lá fyrir í frv. áður. Þingmenn sem og aðrir munu þó sammála um það, að ég ætla, að æskilegt sé að hafa jafnan traust tengsl með Alþ. og þar með fjárveitingavaldinu og Þjóðleikhúsinu og svo með Þjóðleikhúsinu og fulltrúum hinna ýmsu listgreina sem það hefur tengst við eða nýtur stuðnings frá. Þetta held ég að menn séu sammála um, en að sjálfsögðu eru svo skoðanir skiptar um það með hverjum hætti þessum tengslum verði best fyrir komið. Það er auðvitað alveg eins með uppbyggingu framkvæmdastjórnarinnar sem gert er ráð fyrir í frv. að setja. Það eru allir sammála um að þeir, sem við Þjóðleikhúsið vinna, skuli hafa þar sterk ítök, en álitamál getur þó verið með hverjum hætti aðild þeirra er fyrir komið. Nýlega hefur verið breytt uppbyggingu félaga þess fólks sem við Þjóðleikhúsið vinnur, og má vel vera að sú breyt. hafi það í för með sér að nauðsynlegt þyki að breyta ákvæðum 8. gr. frv. til samræmis við hana eða sem afleiðing af henni. Án þess að ég ætli nokkuð að fara að segja hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, eða hv. þd. yfirleitt fyrir verkum, þá vil ég láta koma fram að ég tel sérstaklega æskilegt að Alþ. ígrundi vel ákvæði frv. um fast starfsfólk Þjóðleikhússins. Ég held nú að tæplega sé þar of í lagt, þ. e. a. s. í frv., en þó frekar að það kynni að vera þörf á að auka þar við. Að sjálfsögðu verðum við að leitast við að gæta fyllstu varúðar gagnvart allri slíkri útfærslu, ekki síst á erfiðleikatímum eins og nú Í frv. er gert ráð fyrir að þjóðleikhússtjóri og fleiri fastir starfsmenn skuli aðeins ráðnir til 4 ára. Þetta atriði er vissulega nokkurt nýmæli að því er kemur til ráðningar opinberra starfsmanna, og. þarf að gefa því sérstakar gætur hversu mörkuð skuli staða og kjör þeirra manna sem þannig eru ráðnir með öðrum hætti en algengast er að skipa, setja eða ráða opinbera starfsmenn. Það er að sjálfsögðu ekki ætlun mín að þetta frv., svo umfangsmikið sem það er, verði afgr. á þeim tiltölulega fáu vikum sem væntanlega eru eftir af starfstíma þessa þings. Hitt held ég væri til mikilla bóta, ef frv. næði að komast til nefndar, ef hv. n. gerði nokkrar ráðstafanir til að afla t. d. umsagna og á annan hátt að greiða fyrir afgreiðslu málsins á haustþinginu. Ég vil láta koma fram hér að ég mun kappkosta að leggja þetta frv. fyrir þegar í byrjun næsta þings, þ. e. í haust, með það fyrir augum að takast mætti þá að afgr. málið fyrir lok þessa árs. Mér finnst það færi vel á því að Þjóðleikhúsið fengi frá Alþingi íslendinga nýja löggjöf í afmælisgjöf eftir 25 ára giftudrjúgt starf. Ég legg svo til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. menntmn.

Gylfi Þ. Gíslason Hæstv. forseti. Það var öldungis rétt sem fram kom í ræðu hæstv. menntmrh, að gildandi lög um Þjóðleikhúsið eru mjög komin til ára sinna og þarfnast endurskoðunar - hafa raunar þarfnast endurskoðunar um mörg undanfarin ár. Svo vill til að ég átti sæti í þeirri nefnd sem samdi núgildandi þjóðleikhúslög á sínum tíma. Þau voru sett á stjórnarárum .stjórnar Stefáns Jóh. Stefánssonar þegar Eysteinn Jónsson gegndi embætti menntmrh. Þrír menn voru skipaðir til þess að semja fyrstu lögin um Þjóðleikhús Íslands nokkrum árum áður en það tók til starfa. Þeir voru Guðlaugur Rósinkranz sem síðar varð þjóðleikhússtjóri, Hörður Bjarnason sem frá upphafi hefur verið og er enn varaform. í þjóðleikhúsmáði og ég. Svo vildi til að um það bil 10 árum síðar tók ég við forstöðu menntmrn. og hafði hana á hendi í 15 ár. Á fyrstu árunum orðaði það enginn að nauðsynlegt væri að endurskoða þessi lög sem þá voru 10–15 ára gömul, en þegar lengra leið fóru að heyrast raddir um að æskilegt væri að endurskoða lög sem þessi, þau bæri að endurskoða ekki sjaldnar en á 10–15 ára fresti, allra lengst mættu þau verða 20 ára gömul, og hefur það sjónarmið vissulega ýmislegt til síns máls. Ég hreyfði því hvað eftir annað í þeim ríkisstj. sem ég átti sæti í á árunum 1956–1970, hvort ekki væri eðlilegt að endurskoða þjóðleikhúslögin, og ræddi það einnig við stjórn Þjóðleikhússins, en ávallt kom í ljós að mönnum, bæði í ríkisstj. og þeim þingfl. sem hana studdu og innan stjórnar Þjóðleikhússins, sýndist nokkuð sitt hverjum um ýmis veigamikil efnisatriði í gildandi lögum um Þjóðleikhúsið sem nú eru orðin næstum 30 ára gömul eins og hæstv. menntmrh. tók fram. Það voru fyrst og fremst lagaákvæði um stjórn hússins, þ. e. skipun þjóðleikhúsráðs, sem mönnum sýndist sitt hverjum um, stjórnmálamönnum í ríkisstj., mönnum í stjórn Þjóðleikhússins og meðal starfsmanna, sérstaklega leikarar Þjóðleikhússins, sem auðvitað létu málið að verulegu leyti til sín taka. Það voru sérstaklega tvö sjónarmið sem tókust á: Annars vegar að úrslitavald um fjármál leikhússins sérstaklega og raunar alla yfirstjórn þess yrði að vera í nánum tengslum við löggjafarsamkomuna, yrði að vera í nánum tengslum við stjórnmálavaldið á Alþ. Hins vegar var hitt sjónarmiðið, að listræn stofnun eins og Þjóðleikhúsið ætti að vera í höndum starfandi listamanna og eingöngu listræn sjónarmið að hafa nokkuð að segja við stjórn hússins, bæði fjármálastjórn þess og stefnu þess og þá ekki síst stefnu þess í listrænum efnum. Raunar er þessi ágreiningur ekkert einsdæmi varðandi Þjóðleikhúsið. Hann hefur mjög borið á góma varðandi stjórn Ríkisútvarpsins og hann bar á góma varðandi setningu nýrra útvarpslaga sem sett voru á síðustu stjórnarárum næstsíðustu ríkisstj. eða á stjórnarárum Bjarna Benediktssonar. Vegna þessa grundvallarágreinings, sem uppi var meðal stjórnmálamanna og meðal stjórnenda leikhússins og starfsmanna þess, þó að ég sjálfur hefði ákveðnar skoðanir á málinu og vildi fá því framgengt að ný þjóðleikhúslög yrðu sett, þá varð ekki úr því að efnt væri til endurskoðunar á lögunum fyrr en á síðasta stjórnarári Bjarna Benediktssonar eða meðan á þingi stóð 1969–1970. Þá varð um það samkomulag í ríkisstj. og ég hafði einnig um það samkomulag við stjórn Þjóðleikhússins að skipa nefnd til þess að semja frv. að nýjum þjóðleikhúslögum. Ég taldi rétt, að sú nefnd yrði skipuð þannig, og skipaði hana þannig að form. nefndarinnar var ráðuneytisstjórinn í menntmrn. sem ég gerði ráð fyrir að túlkaði þær skoðanir sem ríkjandi væru í þáv. ríkisstj. Ég skipaði einnig í nefndina Baldvin Tryggvason sem þá var form. stjórnar leikfélags Reykjavíkur og taldi eðlilegt að einnig væri tekið tillit til reynslu Leikfélags Reykjavíkur á þessu sviði. Ráðuneytisstjóri menntmrn. var að sjálfsögðu nákunnugur öllum högum Þjóðleikhússins sem ríkisstofnunar, en Leikfélag Reykjavíkur er frjáls samtök listamanna á þessu sviði og þótti eðlilegt að reynsla formanns stjórnar þess kæmi hér til athugunar. Sem þriðja mann í nefndinni fékk til þess að starfa Þórð Eyjólfsson fyrrv. hæstaréttardómara, sem ég raunar hafði til siðs að biðja um að taka þátt í störfum helstu nefnda sem þurftu að semja vandasöm, frv. frá lögfræðilegu sjónarmiði séð til þess að tryggja að vel og skynsamlega yrði gengið frá málum hvað það snerti. Þessi nefnd lauk störfum tæplega ári síðar og samdi það frv. sem hér er nú enn fyrir Alþ. 4–5 árum síðar í næstum óbreyttri mynd. Ég lagði það fram á síðasta árinu sem ég gegndi störfum menntmrh., vorið 1971. Ég gat ekki ætlast til þess að málið yrði afgreitt á því þingi sem var mikið annaþing fyrir kosningar sem áttu að fara fram um sumarið. Það var flutt aftur á næsta þingi eftir að stjórnarskipti höfðu orðið, en dagaði uppi á þingi, í raun og veru fyrst og fremst vegna þess grundvallarágreinings sem ég hafði gert mér ljósan öll þau ár sem ég hafði beitt mér fyrir því að reynt yrði að setja ný lög um þjóðleikhúsið. Þetta ásamt. öðrum atriðum hirði ég ekki um að rekja frekar en hæstv. menntmrh. gerði í ræðu sinni. Það sem hann sagði um efnisatriði málsins, var að sjálfsögðu allt saman satt og rétt og skýrði málið alveg fullkomlega. Hann benti einnig á að það, sem menn hefði fyrst og fremst greint á um, væri það atriði hvernig yfirstjórn leikhússins skyldi háttað og tengslum þess við löggjafarsamkomu þjóðarinnar, þ. e. við fjárveitingavaldið. Það gladdi mig að heyra að hann er þeirrar skoðunar að stofnun eins og Þjóðleikhúsinu sé nauðsynlegt að náin tengsl séu milli fjárveitingavalds, þ. e. löggjafarsamkomunnar, þess þáttar ríkisvaldsins sem fer með fjárveitingavaldið annars vegar og mikilvægrar menningarstofnunar eins og Þjóðleikhússins sem hlýtur og á rétt á því að fá verulegan fjárstuðning af opinberri hálfu. Þetta þarf ekki að jafngilda því að ekki sé tekið fullt tillit til listrænna sjónarmiða þeirra sem starfa við leikhúsið og þeirra sem það flytur verk eftir og allra annarra sem eðlilegra listrænna hagsmuna eiga að gæta í þessu sambandi. Það er vandi að finna þessu samstarfi fjárveitingavaldsins og þeirra, sem eru fulltrúar listarinnar, eðlilegt og skynsamlegt form. En ég veitti því athygli að hæstv. ráðh. lýsti því yfir að hann væri fylgjandi nánum tengslum fjárveitingavaldsins og listrænnar stofnunar af því tagi sem Þjóðleikhúsið er. Þetta var alla tíð skoðun mín og er enn. Það er álit mitt að frv. í þeirri mynd, sem það fyrst var lagt fram vorið 1971, og í .þeirri mynd, sem það hefur nú, þó að því hafi verið breytt í ýmsum smávægilegum atriðum, tryggi eðlilegt samband fjárveitingavalds og þeirra listrænu sjónarmiða sem sjálfsagt er að taka tillit til. Ég fyrir mitt leyti er því fylgismaður þess að þetta frv. nái sem allra fyrst fram að ganga - og það þarf raunar engan að undra vegna þess að ég var sá sem flutti það í upphafi - en nú tel ég nóg komið af drætti á afgreiðslu málsins. Helst hefði ég kosið að frv. yrði afgr. á þessu þingi - það er alllangt síðan það var lagt fram - þannig að það gæti orðið afgr. á því þingi þegar Þjóðleikhúsið hefur haldið upp á aldarfjórðungsafmæli eitt. Hæstv. ráðh. virðist gera ráð fyrir því að varla yrði tími til þess að afgr. það á þessu þingi og þá verður að hafa það. Ég læt mér nægja yfirlýsingu hans um að hann mundi leggja það fram þegar í upphafi næsta þings og þá beita sér af alvöru fyrir því að það verði afgreitt á því þingi. En meginástæðan til, að mér þótti rétt rekja þessa sögu í nokkrum atriðum, er sú að fá tækifæri til að lýsa fylgi við meginefni frv., eins og það nú liggur fyrir, og láta í ljós mjög eindregna ósk um að frv. hljóti sem fyrst afgreiðslu á hinu háa Alþ.

Flm. (Bragi Sigurjónsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 447 að bera fram svo hljóðandi till. til þál.: „ Alþ. ályktar að leggja fyrir ríkisstj. að hún láti kanna hagkvæmni af aukinni notkun tölvutækni við ýmsa opinbera skráningu, svo sem í sambandi við firma- og félagaskrár, skráningu veðréttinda, einkaleyfa, farartækja o. fl. Leiði þessi könnun til þeirrar niðurstöðu að hagkvæmt sé að nota tölvutækni í auknum mæli við slíka skráningu, láti ríkisstj. athuga hvaða breytingar þurfi að gera á núgildandi löggjöf til að mæta slíkum nýjum starfsháttum og hvernig komið verði í veg fyrir hugsanlega misnotkun tölvuskráningarinnar.“ Allir viðskiptavinir bæjar- og borgarfógeta kannast við þau vinnubrögð sem nú eru notuð við ýmiss konar opinbera skráningu, en þau hafa haldist svo til óbreytt í manna minnum. Fært er inn í bækur með penna og gerð hvers konar afrita tekur oft langan tíma. Þá er firmaskrá og hlutafélagaskrá oft mjög ábótavant og erfitt að finna þar t. d. nöfn stjórnenda og ábyrgðarmanna félaga og stofnana. Augljóst er að bæta mætti mjög vinnubrögð á þessu sviði með því að véltaka þessa skráningu á skýrsluvélar og einnig mætti t. d. ljósmynda veðskjöl á míkrófilmur til að minnka fyrirferð þeirra gagna sem skráningaraðili þarf jafnan að hafa við höndina. Í sambandi við þetta þarf vafalaust að gera ýmsar breytingar á löggjöf og er því lagt til að ríkisstj. láti kanna og undirbúa málið vandlega og leggja það síðan fyrir Alþ. á nýjan leik. Í sambandi við löggjöf þessa þyrfti að setja ákvæði um aðgang óviðkomandi aðila að opinberri skráningu til þess að koma megi í veg fyrir hugsanlega misnotkun, en einnig þyrfti að gefa reglulega út ýmsa opinbera skráningu, t. d. firmaskrár, til leiðbeiningar fyrir almenning. Ég vil að lokum geta þess að ég hef borið þennan tillöguflutning minn undir bæði bæjarfógetann á Akureyri og eina yfirborgarfógeta og báðir hafa tjáð sig hafa áhuga á að slíkt mál nái fram að ganga. Þetta er ekki, eins og allir sjá, neitt pólitískt mál, það er aðeins um betra fyrirkomulag á vinnubrögðum að ræða, sem nú eru orðin gamaldags og úrelt. Ég leyfi mér svo að óska þess að þegar þessari umræðu verður frestað, þá verði málinu vísað til allshn. Nd. til nánari athugunar.

Frsm. (Jón Skaftason) : Herra forseti. Heilbr.og trn. þessarar hv. d. hefur haft til athugunar frv. til 1. um breyt. á l. nr. 30 frá 1941, um fjarskipti. Frv. er stutt, aðeins ein efnisgr. sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Aftan við 12. gr. laganna bætist: Í reglugerð má ákveða að þeir, sem hljóta uppbót á elli- og örorkulífeyri samkvæmt 19. gr. laga um almannatryggingar frá 1971, verði undanþegnir afnotagjöldum fyrir síma.“ Eins og greinin ber með sér, gengur hún út á það að Alþ. veiti ráðh. heimild til að undanþiggja þá elli- og örorkulífeyrisþega, sem hljóta uppbót á lífeyri samkv. 19. gr. laga um almannatryggingar, afnotagjöldum fyrir síma. Ég hygg að um það ríki enginn ágreiningur að æskilegt sé og oft á tíðum nauðsynlegt að þetta fólk, sem er orðið gamalt eða býr við einhver þau örkuml sem gerir það æskilegt og stundum nauðsynlegt að það hafi afnot af síma, að það þurfi ekki að vera án hans af fjárhagsástæðum. Eins og mál þessi standa í dag þá hefur Öryrkjabandalagið heimild til þess að undanþiggja 50 öryrkja afnotagjaldi af síma, en að sjálfsögðu er sá hópur mjög takmarkaður og þeir, sem til þekkja, telja að þarna sé svið sem þyrfti að bæta úr. Þetta frv. á sér að nokkru leyti hliðstæðu í gildandi útvarpslögum frá 1971 því að í þeim er heimild til ráðh. til þess að undanþiggja elli- og örorkulífeyrisþega afnotagjaldi af útvarpi. Sá hluti n., sem stendur að nál. á þskj. 488, telur eðlilegt að svipuð heimild sé til ráðh. til að undanþiggja ellilífeyrisþega og öryrkja afnotagjöldum fyrir síma.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Ég vil aðeins þakka meðnm. mínum í hv. heilbr.- og trn. fyrir góðar undirtektir undir þetta frv. Ég hygg að það sé mál allra að þessi heimild þurfi að vera til, og ég vil vænta þess að Alþ. veiti þessu máli framgang á þessu þingi.