Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hefur borist svohljóðandi skrifleg dagskrártillaga: ,,Við undirritaðir alþingismenn leggjum til, með skírskotun til síðari málsl. 1. mgr. 63. gr. þingskapa, að á dagskrá næsta fundar verði tekið til 1. umr. 703. mál, stjfrv. um breytingu á skipulags- og byggingarlögum, nr. 73/1997, sbr. lög nr. 135/1997, á þskj. 1289. Svavar Gestsson, Bryndís Hlöðversdóttir, Hjörleifur Guttormsson, Kristinn H. Gunnarsson, Margrét Frímannsdóttir, Ragnar Arnalds, Sigríður Jóhannesdóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Ögmundur Jónasson.`` 1. mgr. 63. gr. þingskapa hljóðar svo: ,,Forseti ákveður dagskrá hvers fundar. Þó má ákveða dagskrá næsta fundar eftir ályktun þingsins.`` Í samræmi við þessi ákvæði þingskapa ber forseti nú dagskrártillöguna undir atkvæði án umræðna. Óskað hefur verið eftir nafnakalli og fer það nú fram.

Hæstv. forseti. Frv. það sem hér er lagt til að tekið sé á dagskrá var afgreitt þannig í ríkisstjórn að það yrði lagt fram til kynningar í þinginu eins og oft er með frumvörp á seinustu dögum þings. Það yrði ekki tekið til umræðu eða til afgreiðslu. Það var samþykkt þannig í báðum stjórnarflokkunum. Það eru fjölmörg þýðingarmikil mál á dagskrá þessa þings sem þarf taka til umræðu og afgreiða á seinustu dögunum og þess vegna er ástæðulaust að breyta þessari ákvörðun sem ríkisstjórn og stjórnarflokkar hafa tekið. Ég segi því nei.

Hæstv. forseti. Í nál. meiri hluta félmn. kemur fram að ég hef sterkan fyrirvara við sveitarstjórnarfrv. sem lýtur fyrst og fremst að 1. gr. þess. Í nál. segir að sá fyrirvari lúti að því að gera þurfi breytingar á skipulags- og byggingarlögum samhliða afgreiðslu þessa frumvarps eigi skipulag hálendis Íslands að vera ásættanlegt. Nú virðist stefna í það, hæstv. forseti, að það frv. sem lagt hefur verið fram, um breytingu á skipulagslögum, fái ekki að koma hér á dagskrá og það setur auðvitað málið og minn stuðning við sveitarstjórnarfrv. í mikið uppnám. En við sjáum hvað setur. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég tel að efni þessa frv. sé afgerandi þáttur í þeirri málamiðlun sem reynt var að skapa í nefnd um afgreiðslu sveitarstjórnarlaga. Ég tel að það lofi sannarlega ekki góðu að ekki skuli fallist á að taka þetta mál til umræðu og vísa því síðan í nefnd þannig að hægt sé að leita umsagnar um það og undrast ég mjög þessi vinnubrögð, enda hef ég aldrei orðið vitni að því áður að flutningsmenn frv. í þinginu neiti að taka málið á dagskrá og felli það í formlegri afgreiðslu. Ég er alveg viss um að það er algert einsdæmi í þingsögunni að menn neiti að taka til umræðu mál sem þeir sjálfir flytja. En eitthvað býr þar á bak við og hugsanlega miður skemmtilegt og það harma ég. En sjálfur segi ég að sjálfsögðu já.

Virðulegi forseti. Við jafnaðarmenn styðjum að þetta mál komi á dagskrá vegna afstöðu Alþb. og Kristínar Ástgeirsdóttur utan flokka sem hafa lýst yfir stuðningi við þetta mál á grundvelli samkomulags sem enginn veit núna hvernig verður. Ég lýsi furðu minni á þeim vinnubrögðum sem hér fara fram af hálfu stjórnarliðsins. Ég segi já.

Herra forseti. Hæstv. umhvrh. sagði áðan að samþykkt hefði verið í ríkisstjórninni að taka þetta mál hvorki til umræðu ná afgreiðslu á Alþingi. Þá samþykkt hefur hann sjálfur brotið því hann tók málið til umræðu og kynnti það undir öðrum dagskrárlið en ætlar síðan núna með atkvæði sínu að koma í veg fyrir að aðrir alþingismenn geti fylgt þeirri umræðu eftir undir dagskrárlið þar sem rætt er um málið sjálft. Hæstv. ráðherra var fyrstur manna til að taka málið til umræðu á Alþingi en er nú í hópi þeirra sem ætla að neita hv. alþm. um sama rétt. Þetta er furðuleg framkoma, virðulegi forseti, og í fyrsta sinn sem ráðherra bregður fæti fyrir framgang máls sem hann flytur sjálfur. Ég segi að sjálfsögðu já.

Herra forseti. Hér virðast vera í þann veginn að gerast alveg fáheyrð tíðindi. Rétt er að vekja athygli á því að um er að ræða stjfrv. og hluta af samkomulagi sem gert var í þingnefndum um afgreiðslu á mikilvægu máli. Fróðir menn telja að það hafi gerst síðast og kannski í eina skiptið áður árið 1959 að gripið hafi verið til þess ráðs að bera upp tillögu um breytingu á dagskrá með þessum hætti. Enginn veit þess nokkur fordæmi að stjfrv. og flm. stjfrv. eins og hæstv. umhvrh. greiði atkvæði gegn því að mál sem hann leggur fyrir Alþingi fái að hefja vegferð sína í þinginu, enda er það svo órökrétt og óefnislegt sem nokkuð getur verið. Hér hljóta að vera einhver þvílík undirmál á ferðinni að fáu er til að jafna. Auk þess, herra forseti, er auðvitað verið að rjúfa samkomulag og það er mjög alvarlegt ef þingmenn geta ekki treyst því að hlutir sem gengið er frá í þingnefndum og settir eru í nefndarálit haldi og þeir séu sviknir með þessum hætti sem hér á að fara að gera. Það er líka mjög alvarlegt, herra forseti, í ljósi mikilvægis þessa máls og þeirra mála sem hér eru á ferðinni að málið skuli ekki fá að koma fyrir þingið, fara út til umsagnar þó ekki væri meira þannig að það fái umfjöllun í sumar o.s.frv. Að síðustu, hæstv. forseti, sem ég veit að hæstv. forseta sem reyndum manni er fullljóst, mun þessi atburður ef svo heldur sem horfir verða til að stórspilla enn því andrúmslofti sem er í þinghaldinu á þessum dögum og var þó ekki á bætandi. Ég segi já.

Herra forseti. Það er oft spurning á augnablikum eins og þessum hvernig á að finna samjöfnuð. Það reynist vera erfitt í þessu máli, held ég. Mér dettur þó það í hug að aldrei hafi niðurlæging þingræðisins orðið eins mikil og í dag þegar flm. máls neitaði að samþykkja að það kæmi til umræðu, þegar stjórnarliðið allt neitar að samþykkja að mál fari í nefnd, þegar stjórnarliðið allt neitar að samþykkja að mál fari til umsagnar. Þó liggur það fyrir og hefur vakað í þessu máli allan tímann að ef þetta frv. fengi þinglega meðferð mundi það auðvelda meðferð annarra mála. Menn hljóta því að velta því fyrir sér hvort orðin svik og brigð eiga við á þessari alvarlegu stundu. Ósvífni stjórnarliðsins er svo mikil að ekki heyrist einu sinni hringla í hlekkjunum eins og stundum er þegar verið er að binda þá í atkvæðagreiðslum. Þeir virðast una glaðir við sitt að neita þinginu um að taka mál af þessu tagi fyrir. Í sporum forseta mundi ég á þessari stundu blygðast mín fyrir meiri hluta Alþingis. Ég segi já við tillögunni um það að þingræðið fái að hafa sinn gang.

Hæstv. forseti. Orðið svik á ekki við í þessari atkvæðagreiðslu vegna þess að fyrir lá þegar þetta mál var lagt fram að það væri eingöngu lagt fram til kynningar og það var alltaf talað um það á þann hátt í stjórnarflokkunum og í þeim viðræðum sem fóru fram á milli hv. þingmanna sem sitja í félmn. Ég vil vekja athygli á því að þetta frv. á samkvæmt 3. gr. ekki að öðlast gildi fyrr en 1. janúar 1999 þannig að nægur tími gefst á haustþingi til að gera það að lögum. Við höfum fjölda mála til að vinna að í þinginu þessa fáu daga sem við eigum eftir að vera hér að störfum. Það eru miklar annir og það var aldrei ætlan hæstv. umhvrh. að mæla fyrir málinu núna en talið var rétt að leggja það fram til kynningar. Þetta er aðalatriði þessa máls og ég vildi að það kæmi fram. Ég segi að sjálfsögðu nei við því, hæstv. forseti, að málið komi á dagskrá.

Hæstv. forseti. Eins og áður hefur komið skýrt fram í umræðu um sveitarstjórnarfrv. hefur stuðningur minn við frv. verið bundinn mjög ákveðnum skilyrðum. Til að ég geti samþykkt að landinu yrði öllu skipt á milli sveitarfélaga í stjórnsýslueiningar sem er málamiðlun af minni hálfu --- og á það legg ég áherslu að er málamiðlun af minni hálfu --- þá var það og er algert grundvallaratriði að rækilega yrði tryggt að miðhálendið yrði eitt skipulagssvæði með höfuðáherslu á umhverfisvernd. Þetta yrði gert með breytingu á skipulagslögum og upp á þetta var boðið og því var heitið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Nú er að koma í ljós í þessari atkvæðagreiðslu að það á að svíkja þetta samkomulag og þar með er grundvöllur undir stuðningi mínum við sveitarstjórnarfrv. brostinn. Ég segi já.

Herra forseti. Hæstv. umhvrh. kastaði þessu frv. eins og sprengju inn í umræðuna í gær og setti hana í uppnám. Það kemur í ljós þegar frv. er lesið að það var til að mynda öðruvísi en tveir hv. þingmenn stjórnarliðsins ætluðu vegna þess að hv. þm. Pétur H. Blöndal og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir gerðu fyrirvara sem þau féllu frá vegna þessa frv. Fyrirvarinn er skýrður í nál. meiri hluta félmn. Þegar hann er lesinn saman við þetta frv. kemur í ljós að það fullnægir ekki þeim skilyrðum sem þau settu til þess að falla frá fyrirvörunum. Þarna er verið að draga tvo hv. þingmenn stjórnarliðsins á tálar. Það hefur líka komið í ljós að sjö stjórnarliðar hafa tekið til máls um þetta mál og hafa allir með einum eða öðrum hætti óskað eftir breytingum á því. Hæstv. félmrh. kom í pontu í gær og sagði að það þyrfti að breyta því a.m.k. með tvennum hætti. Með öðrum orðum, herra forseti, það frv. sem hér er grundvöllur sáttargerðar milli stjórnarliðsins og tiltekins hluta stjórnarandstöðunnar er í uppnámi. Það hefur líka komið í ljós að hæstv. ráðherrar Framsfl. hafa verið að reyna að lægja öldur innan Framsfl. með því að standa í einhvers konar baktjaldamakki og hrossakaupum í skúmaskotum. Frv. sem hér var dreift er því ekki lengur til. Það er búið að breyta því bak við tjöldin og ekki er hægt að bjóða þingheimi upp á að ræða þetta mál öðruvísi en hann viti nákvæmlega hvernig frv. lítur út og þess vegna er nauðsynlegt að það komi á dagskrá, herra forseti. Ég segi já.

Herra forseti. Þó svo að frv. hæstv. umhvrh. hafi verið lagt fram til kynningar þá hefur það komið fram í umræðunni um frv. til sveitarstjórnarlaga að ekki verður við það unað að það verði hér aðeins til kynningar. Það er mjög margt óskýrt í þessu máli og ég get ekki séð að unnt verði að ljúka umræðu um sveitarstjórnarmálið nema ljóst verði hvernig frv. hæstv. umhvrh. muni líta út. Hér hafa verið boðaðar ýmsar breytingar við það frv. áður en það kemur fram aftur í haust og það hefur ekkert verið skýrt nánar hvernig það muni líta út. Ég get ekki séð, herra forseti, að hægt verði að ljúka umræðunni um sveitarstjórnarmálið nema þetta frv. hæstv. umhvrh. komi til umræðu. Ég segi já.

Herra forseti. Ég er ein þeirra sem hef talið það nauðsynlegt ef vel ætti að vera staðið að skipulagsmálum hálendisins að hálendið væri ein stjórnsýsluheild. Ég hef hins vegar stutt þá málamiðlun sem fulltrúi Alþb. og óháðra stóð að í félmn. Alþingis enda verði samhliða afgreiddar nauðsynlegar breytingar á skipulags- og byggingarlögum. Verði ekki fallist á það er stuðningur minn við sveitarstjórnarfrv. brostinn og ég tel að stjórnarflokkarnir séu greinilega með þessari framkomu sinni að brjóta það samkomulag sem lá til grundvallar þeirri málamiðlun. Ég segi því já, herra forseti, og legg til að málið verði tekið hér á dagskrá.

Herra forseti. Það er ástæða til að vekja athygli á þeim tíðindum sem hér hafa orðið. Meiri hluti Alþingis hefur í nafnakalli ákveðið að neita að taka fyrir sitt eigið þingmál. Flutningsmenn málsins, hæstv. umhvrh., hafa neitað að taka málið fyrir þannig að greinilegt er að ekki er lýðræðislegur vilji til þess að málið verði rætt. Af hverju er málið svona viðkvæmt, hæstv. forseti og hæstv. félmrh.? Hvað hafa þeir að skammast sín fyrir? Hvað er að? Hvernig stendur á þessu? Eru nokkur dæmi þess að menn hafi hagað sér svona? Hvaða járnkló er að læsa sig hér í þingræðið? Hver er það sem ber ábyrgð á því í raun og veru að koma í veg fyrir að þingræðisleg umræða eigi sér stað? Í tilefni af þessum einstöku vinnubrögðum meiri hlutans munum við þingmenn Alþb. og óháðra leggja fram í sveitarstjórnarlagafrv. eftirfarandi tillögu um rökstudda dagskrá: ,,Þingflokkur Alþb. og óháðra harmar þá niðurstöðu meiri hluta Alþingis að neita að taka til umræðu frv. frá ríkisstjórninni sjálfri um breytingu á skipulags- og byggingarlögum þar sem reynt er að leita sátta í viðkvæmu deilumáli. Þar með er ljóst að ríkisstjórnin vill ekki ná neinni almennri sátt um skipulagsmál hálendisins. Jafnframt er ljóst að litlu breytir hvort frv. til sveitarstjórnarlaga nær fram að ganga á þessu vori eða bíður næsta vetrar. Með hliðsjón af þessu leggur þingflokkur Alþb. og óháðra til að Alþingi samþykki að frv. ríkisstjórnarinnar til sveitarstjórnarlaga verði vísað frá og tekið fyrir næsta mál á dagskrá.`` Samkvæmt þingsköpum, sem eru ólík venjulegum fundarsköpum, er það þannig að tillaga af þessu tagi kemur ekki til atkvæða fyrr en við lok umræðunnar. Mér segir svo hugur, herra forseti, án þess að ég segi neitt fleira á þessu stigi málsins, að umræðunni um sveitarstjórnarlögin sé ekki lokið.

Herra forseti. Hér hafa gerst mikil tíðindi eða kannski öllu heldur ótíðindi sem augljóslega munu draga dilk á eftir sér og lyktar nú þessi afstaða hv. stjórnarliða af einhverju sem mætti kalla hefndarþorsta. Hv. stjórnarliðar hafa hafnað því að ræða formlega þingmál sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fram, þingmál sem er ætlað að laða nokkra hv. þm. til fylgis við annað þingmál og greiða fyrir afgreiðslu þess. Maður hlýtur að spyrja sig um ástæður fyrir þessari höfnun. Ég get svarað fyrir mitt leyti að ástæðan er auðvitað sú að það er ekki samstaða um þetta þingmál. Það er fullkomin blekking af hálfu ríkisstjórnarinnar og meiri hluta Alþingis að ætla að nota það þannig að draga úr andstöðu nokkurra hv. þingmanna við aðalatriði frv. um sveitarstjórnarlög sem lýtur að stjórnun og skipulagi miðhálendis Íslands. Það er fullkomin blekking og í ljósi þessa, herra forseti, er eina rökrétta niðurstaðan að fresta umfjöllun og afgreiðslu beggja þessara mála til næsta þings. Fólkið í landinu sem hefur miklar og heitar skoðanir á þessu máli á ekki skilið umfjöllun og afgreiðslu af því tagi sem hér er stefnt að.

Herra forseti. Úrslit þeirrar atkvæðagreiðslu sem fór fram hér áðan þurfa ekki að koma neinum á óvart. Þingmálið er allt of seint fram komið og það var eingöngu lagt fram til kynningar. Það stóð aldrei til af hálfu stjórnarflokkanna að taka málið á dagskrá og ég verð að viðurkenna að það er nokkur nýlunda á síðustu dögum þings að vori að stjórnarandstaðan vilji fjölga stjfrv. á dagskrá með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Hér hafa átt sér stað mikil tíðindi. Heill þingflokkur hefur nú flutt rökstudda tillögu um að taka mál út af dagskrá og það er mál sem sami þingflokkur ætlaði sér að styðja stjórnarflokkana í vegna sáttatillögu sem rædd var á milli manna áður en þetta mál kom á dagskrá og er ég þá að vísa til sveitarstjórnarfrv. Virðulegi forseti. Ég hafði uppi stór orð í ræðu minni um þetta frv. fyrr í umræðunni og nefndi valdníðslu ríkisstjórnarflokkanna. Þjóð og þingi er nú ljóst að þar var ekkert ofsagt. Nú hefur hver sem á hefur hlustað fengið að heyra að hér er farið fram með fullkominni valdníðslu. Virðulegi forseti. Þingflokksformaður Framsfl. hefur ítrekað komið í ræðustól Alþingis til að vísa til þess að gert hafi verið um það samkomulag í félmn. að tillaga yrði flutt, kynnt á þingi en ekki afgreidd og í annað skipti ætla ég að upplýsa þingmenn um það að engin slík tillaga var rædd í félmn. Það sem var rætt á milli þeirra sem ætluðu að styðja sveitarstjórnarfrv. og tillögu um hálendið hefur átt sér stað á milli manna en ekki á formlegum fundi í félmn. Þetta er ég búin að segja áður. Þetta hefur verið stutt af stjórnarliðum sem sæti eiga í félmn. Það er nauðsynlegt eins og mál hafa þróast að það sé a.m.k. farið rétt með hér í sölum Alþingis. Nóg er nú samt.

Herra forseti. Þetta var furðuleg yfirlýsing hjá hv. þm. Sigríði Önnu Þórðardóttur, nýkjörnum þingflokksformanni Sjálfstfl., að koma hér upp þegar nýbúið er að fella tillögu sem við lögðum fram um að tiltekið mál kæmi á dagskrá og ráðast á stjórnarandstöðuna og brigsla henni um að það væri venja hjá henni að hún vildi ekki taka mál til umræðu hér undir þinglok og fara með fleipur sem hæfir ekki alvöru þessa máls. Við getum verið með misjafnar skoðanir um þetta tiltekna mál. En þetta er alvörumál sem hér er verið að ræða. Það liggur ljóst fyrir að í hugum okkar stjórnarandstæðinga og velflestra stjórnarliða er umræðan um sveitarstjórnarmálin nátengd frv. umhvrh. Það liggur alveg ljóst fyrir. Stjórnarliðar hafa hafnað því í atkvæðagreiðslu að taka mál umhvrh. á dagskrá, fordæmalaust. Við teljum að hér sé verið að brjóta þingvenju. Við ásökum hæstv. forseta um að gæta ekki að virðingu þingsins við þessa málsmeðferð og þessu máli er vitaskuld ekki lokið. En þegar hv. þm., nýkjörinn formaður þingflokks Sjálfstfl., kemur hér upp með stráksskap þá er augljóst með hvaða hætti stjórnarliðar vilja að þetta þing haldi áfram og þá jafnvel eitthvað fram yfir það sem menn hafa ætlað sér áður. Það er ekki sómi að þessari afgreiðslu meiri hlutans en meiri hlutinn hefur, eins og hæstv. félmrh. hefur sagt, rétt til þess að hafa rangt fyrir sér. Ég ætla ekki að skorast undan málefnalegri umræðu og deilum um efnið en ég frábið mér svona stráksskap og kjánalæti af hv. formanni þingflokks Sjálfstfl.

Herra forseti. Ég verð að endurtaka það að hér hafa gerst fáheyrð tíðindi og í raun og veru ótrúlegir hlutir. Þegar leitað er einhverra skýringa á því hvað ráðið geti þessari afstöðu meiri hlutans, þá er það auðvitað þannig, og ég er sammála hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur um það, að þar getur ekkert annað komið til en óhreinindi, undirmál og blekkingaleikur. Það er augljóst mál að framlagning þessa frv. af hálfu hæstv. umhvrh. var sýndarmennskan helber og ein. Það verður leiðinlegt að þurfa að spyrja þann mæta dreng, hæstv. umhvrh., hér eftir í hvert einasta sinn sem hæstv. ráðherra leggur fram frv., hversu oft sem það á eftir að gerast, hvort hæstv. ráðherra vilji að málið komi á dagskrá, hvort hæstv. ráðherra sé jafnvel á móti því að frv. verði rætt o.s.frv. Þá tek ég undir það, herra forseti, að nýkjörinn formaður þingflokks Sjálfstfl. byrjaði störf sín ekki gæfulega með slettugangi af þessu tagi í garð stjórnarandstöðunnar. Með því að gera það var verið að afvegaleiða málið og draga athyglina frá kjarna málsins, sem er sá, að hér er á ferðinni stjfrv. og meira en það. Þetta frv. eða þessi nálgun efnislega er hluti af samkomulagi sem gert var í þingnefnd og tengist afgreiðslu mála í þinginu. Herra forseti. Mér sýnist það alveg augljóst mál að allur þessi málapakki hæstv. ríkisstjórnar er nú í uppnámi og það bíður ekkert annað þessara frumvarpa en að fresta þeim til haustsins. Ég tel að hæstv. forseti gerði rétt í því að fresta frekari umfjöllun um þau og setjast niður með formönnum þingflokka til að endurskipuleggja þinghaldið á síðustu dögunum miðað við það að þessi frumvörp verði lögð til hliðar. Það er tilgangslaust, að mínu mati, að halda því áfram í ljósi stöðunnar sem upp er komin að þrælast á þessu máli.

Herra forseti. Það hefur komið hér upp nýtt hugtak varðandi þingsköp sem er ekki til í þingsköpunum en virðist vera til í þingsköpum stjórnarflokkanna og það væri fróðlegt að vita hvort þingflokksformennirnir mundu vera svo vinsamlegir að dreifa þessum sérstöku þingsköpum sem þeir eru með. Í þeim þingsköpum stendur að stjórnarfrumvörp séu flutt til kynningar. Það stendur hvergi í þeim þingsköpum sem við hin hér kunnum. Auðvitað er ekkert til sem heitir að stjórnarfrumvörp séu flutt til kynningar.

Það er altítt og hefur gerst á hverju einasta þingi.

Það veit hæstv. samgrh. ekkert um og getur komið í ræðustólinn á eftir ef hann þorir að koma í ræðustólinn. 

Það er nú sumt leyft sem ekki er bannað.

Í hvaða grein? ,,Það er nú sumt leyft sem ekki er bannað``, sagði hæstv. samgrh. Við þekkjum hans embættisfærslu. Veruleikinn er sem sagt þessi að verið er að reyna að telja fólki trú um að þingsköpin séu allt öðruvísi en þau eru. En það er ekki þannig. Það er ekki til neitt sem heitir --- til kynningar. Í öðru lagi er greinilegt að það frv. sem hefur verið neitað að taka á dagskrá vakti í málinu sem samkomulagsmöguleiki en forusta stjórnarþingflokkanna hefur brugðist þeim skyldum sínum að stuðla að góðri samstöðu með stjórnarandstöðunni í málum af þessu tagi. Og ég harma það um leið og ég óska hv. þm. Sigríði Önnu Þórðardóttur til hamingju með að vera formaður þingflokks Sjálfstfl. að hennar fyrsta ganga skuli hafa verið svo ill að snúa út úr athugasemdum okkar í þessu máli með því að segja að það sé skrýtið að stjórnarandstaðan skuli vilja koma stjfrv. hér inn og reynir að breyta þessu máli í fliss, máli sem er alvara. Veruleikinn er sá að þetta mál var hluti af sveitarstjórnarlögunum og veruleikinn er þá líka sá, herra forseti, að úr því að þetta hefur verið fellt, þá munum við tryggja það með öðrum hætti að málið verði rætt annars staðar. Við kunnum margar leiðir í þeim efnum, herra forseti, og höfum verulega þjálfun þannig að ég tel að það sé nauðsynlegt að það komi fram að við munum ræða þessi mál. Við alþýðubandalagsmenn og óháðir höfum flutt tillögu um rökstudda dagskrá. Verði henni hafnað munum við meta afstöðu okkar til einstakra greina og málsins í heild eftir því sem aðstæður leyfa á þeim tíma.

Hæstv. forseti. Ég á sæti í félmn. fyrir hönd þingflokks Alþb. og óháðra. Ég skrifaði undir sveitarstjórnarfrv. með fyrirvara ásamt hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur. Sá fyrirvari gekk út á það að samhliða samþykkt þessara laga yrði gerð breyting á skipulagslögunum. Við féllumst á þetta eftir að okkur höfðu verið sýnd drög að stjfrv. Nú er því lýst yfir í þingsal af hálfu formanns þingflokks Sjálfstfl., sem hefur ekki haft fyrir því að spyrja okkur hvernig málin hafi gengið fyrir sig, að engin fyrirheit hafi verið gefin um að málið yrði tekið fyrir á Alþingi. En ég spyr hv. þm. Hvaða skilning leggur þingmaðurinn í málsmeðferð af þessu tagi þegar vitað er að við skrifum undir frumvarpsdrögin með þeim fyrirvara að samhliða verði gerð breyting á skipulagslögum? Ég get ekki fengið nema eina niðurstöðu út úr þessu dæmi, að það hafi verið reynt að blekkja okkur með þessari málsmeðferð og það ber vissulega að harma.

Hæstv. forseti. Út af orðum hv. síðasta ræðumanns þykir mér það mjög leitt ef einhverjir hv. þm. upplifa þetta þannig að þeir hafi verið blekktir því það var svo sannarlega ekki meiningin að blekkja nokkurn mann með því að leggja þetta frv. fram.

Það hefur greinilega verið gert.

Ég tala bara frá mínu hjarta, hv. þm., ef ég fæ að halda orðinu. Meiningin með framlagningu frv. var að ná sáttum um málið, eins víðtækum sáttum og mögulegt væri. Það lá nokkurn veginn fyrir allan tímann að hv. þm. jafnaðarmanna ætluðu ekki að standa að málinu en frv. er lagt fram til þess að reyna að ná fram frekari sátt um málið. Þess vegna er náttúrlega mjög dapurlegt að á þessari stundu skuli þetta litla frv. vera orðið aðalhitamálið.

Á þá ekki taka það á dagskrá?

Það er mjög dapurlegt að það skuli vera orðið aðalhitamálið í þessum umræðum öllum saman vegna þess að það er lagt fram með góðum vilja og það er lagt fram sem hugmynd að sáttatillögu. Það er eflaust rétt sem hv. þm. Svavar Gestsson segir að ekki sé til neitt í þingskapalögum sem heiti að leggja mál fram til kynningar. Ég efast ekki um að þar fari hann með rétt mál. En það er svo margt sem er ekki í lögum, en það hafa skapast venjur á hv. Alþingi og ein af þessum venjum er sú að stundum eru mál lögð fram af ríkisstjórn til kynningar og þannig var með þetta mál. Eflaust má deila um hvað það þýðir þegar talað er um að eitthvað skuli afgreitt samhliða eins og kemur fram í nál. Ég þekki ekki þessa umræðu svo til hlítar að ég viti hvaða orð voru notuð innan félmn., en það var alla vega skilningur minn allan tímann að þetta mál væri lagt fram til kynningar og til þess að sýna vilja stjórnarflokkanna til að ná frekari sátt um málið.

Herra forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur og hef ekki neinu við það að bæta að málið var lagt fram af hálfu stjórnarflokkanna til kynningar. Í tilefni ýmissa orða sem hafa fallið í minn garð tel ég ástæðu til að leggja áherslu á að það er málfrelsi og skoðanafrelsi í þinginu og ég verð að segja að ég læt mér í léttu rúmi liggja ósmekkleg orð hv. þm. Ágústs Einarssonar í minn garð og ég tel þau lýsa honum fremur en mér.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hefur komið fram að mikið var gert til þess að reyna að ná sáttum um þetta mál. Ég segi það fyrir mitt leyti að ég skrifaði í þeirri trú undir nefndarálit meiri hlutans með þeirri bókun sem var að finna í meirihlutaálitinu. Ekki hvarflaði annað að mér en frv. til laga um breytingu á skipulags- og byggingarlögum væri lagt fram til þess að afgreiða það. Það kom a.m.k. aldrei neitt annað fram gagnvart þeirri sem hér stendur. Það eru mér því gjörsamlega ný tíðindi þegar stjórnarþingmenn koma í pontu og lýsa því yfir --- ég held að ég hafi skrifað það rétt eftir að það var sagt áðan --- ,,það stóð aldrei til að afgreiða málið``. Ég er mjög döpur yfir þeim vinnubrögðum sem eru viðhöfð hér og ég beini því til hæstv. forseta að mér finnst í raun eina leiðin út úr þessum vanda vera sú að fresta þessum málum til haustsins. Ekkert knýr á um að sveitarstjórnarlögin séu afgreidd núna þó að segja megi að formlega séð líti lagabálkurinn ekki vel út þegar búið er að taka út úr honum kosningaþáttinn en það breytir í sjálfu sér engu gagnvart sveitarfélögunum. Það væri því langsamlega best að fresta nú þessum málum og að við gæfum okkur tíma til þess í haust að afgreiða þessi mál samhliða. Þá yrði vonandi komin meiri og breiðari sátt um afgreiðslu málsins en er að finna í þingsölum.

Hæstv. forseti. Að gefnu tilefni var það svo að bæði sá sem hér stendur og hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir héldu því sjónarmiði mjög eindregið fram í umræðu innan félmn. að miðhálendið yrði ein stjórnsýslueining. Það gengur hins vegar þvert á 1. gr. frv. sem gerir ráð fyrir að öllu landinu verði skipt í stjórnsýslueiningar á milli sveitarfélaga. Við vorum reiðubúin að gera þá málamiðlun á þeirri forsendu að sú breyting yrði gerð á skipulagslögum að trygging fengist fyrir því að miðhálendið yrði ein skipulagseining. Nú kemur fram í máli hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur að þetta sé smámál. Forsendu þeirrar málamiðlunar sem við gerðum og þeim fyrirheitum sem við töldum að lægju í því að kynna okkur stjfrv. þannig að við sáum okkur fært að skrifa undir frv. með þeim fyrirvara að samhliða yrðu gerðar, er lýst sem smámáli.

Nei. Það er ekki rétt hjá þér.

Ég ítreka, hæstv. forseti, að hér hafa sprottið upp umræður sem er engan veginn lokið því að ljóst er að fyrir þinginu liggur ekki aðeins umræða um sveitarstjórnarmál heldur líka um siðferði.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka skýrt fram að forseti hefur ekkert brotið af sér í fundarstjórn en ég ætla að beina til hans ákveðnum tilmælum. Ástæðan er sú að hæstv. umhvrh. tók í umræðu um það dagskrármál, sem á að fara að ræða um núna á eftir, að sér að mæla fyrir öðru máli sem fæst ekki rætt hér. Það er því ekki um annað að ræða en fylgja fordæmi hæstv. ráðherra sem hóf umræðu um málið undir þeim dagskrárlið sem á að hefjast núna, fylgja því fordæmi þannig að ræða það mál þá jafnframt breytingunni á sveitarstjórnarlögum. Tilmæli mín til hæstv. forseta eru þau að hann sjái svo til að í framhaldi umræðunnar sem mun hefjast á eftir verði því hæstv. umhvrh. viðstaddur eins og hæstv. félmrh. og mér finnst eðlilegt eins og málin eru í pottinn búin að hæstv. forsrh. gegni líka þingskyldum sínum og sé viðstaddur umræðuna. Tilmæli mín til virðulegs forseta vegna umræðu sem ég vakti um stjórn þingsins eru þau að hann beiti sér fyrir því að þessir þrír ráðherrar a.m.k. séu viðstaddir umræðuna sem á eftir að fara fram um sveitarstjórnarlögin.

Forseti mun kynna tilmælin hæstv. ráðherrum sem kunna að hafa ekki heyrt þau en telur sig vita að hæstv. umhvrh. og hæstv. félmrh. hafa verið viðstaddir umræðuna til þessa og verða vonandi áfram. Það skiptir máli.

Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e., Steingrímur J. Sigfússon, hreyfði þeirri hugmynd áðan og í ljósi þeirrar niðurstöðu sem hér varð og þess að fullkominn ófriður er um störf þingsins, meiri hlutinn hefur sagt í sundur friðinn í þessari stofnun, í ljósi þess teldi ég skynsamlegt eins og hv. þm. benti á að efnt yrði til fundar strax til að endurskipuleggja þingstörfin vegna þess að það er meiningarlaust að halda áfram umræðunni með þeim hætti sem ella á sér stað. Ég hvet forseta til þess í allri vinsemd að efna til slíks fundar þannig að önnur mál verði tekin á dagskrá til meðferðar en þau hörðu átakamál sem eru bersýnilega uppi ella. Hafni forseti þeirri ósk minni þá verður það auðvitað að hafa sinn gang og þá munu menn ræða sveitarstjórnarlög fram eftir degi. Fari svo þá tek ég undir þá ósk hv. þm. Sighvats Björgvinssonar að auk hæstv. félmrh. og hæstv. umhvrh. verði hæstv. forsrh. kvaddur til vegna þess að hann er mjög mikilvægur aðili málsins af því að þau undur hafa gerst að fjöldi þingmanna taldi að verið væri að gera pólitískt samkomulag, fjöldi þingmanna taldi að málið lægi þannig að því væri hægt að treysta og ég segi: Á þingferli mínum hefur það aldrei gerst að jafnstór hópur þingmanna hafi staðið upp og sagt: ,,Samkomulag sem gert var við okkur hefur verið svikið.`` Ég skora á forseta sem gæslumann þingsins alls, líka hagsmuna og viðhorfa stjórnarandstöðunnar, að fresta fundinum tafarlaust og endurskipuleggja þinghaldið því að það er rugl að reyna að halda málunum áfram með þeim hætti sem ríkisstjórnin mundi ella reyna að gera í hroka sínum.

Virðulegi forseti. Ég ætla að endurtaka það sem hefur komið skýrt fram hjá okkur jafnaðarmönnum að sú skipulagstillaga sem liggur á borðum okkar í frumvarpsformi og fæst ekki tekin á dagskrá skiptir engu um afstöðu jafnaðarmanna til þeirra hugmynda sem fyrir liggja í sveitarstjórnarfrv. um fyrirkomulag á hálendinu. Eins og áður hefur komið fram er það varðandi þingræði og vinnubrögð og ekki síst vegna þess heiðursmannasamkomulags sem okkur hefur verið kynnt að hafi verið gert við hluta stjórnarandstöðunnar að við höfum sótt það fast að þetta mál kæmi á dagskrá þingsins. Það er skelfileg staða sem er uppi á Alþingi Íslendinga í dag og, virðulegi forseti, ég tek undir þær óskir sem hafa komið fram um að tafarlaust verði gert hlé á fundinum og forseti eigi fund með þingflokksformönnum um framvindu í dag.

Virðulegi forseti. Það er hreinlega skelfilegt að upplifa þetta þinghald. Ég tek undir hvert orð sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði áðan. Efnislega snýr málið að þingflokki Kvennalistans nákvæmlega eins og að þingflokki jafnaðarmanna. Þessar breytingar á skipulags- og byggingarlögum sem eru til umræðu skipta okkur ekki meginmáli vegna þess að þær eru ekki fullnægjandi að okkar mati og það kom seinast í ljós þegar frv. sjálft kom inn í þingið. Við höfðum haft veður af þeirri umræðu sem átti sér stað innan félmn. en því miður eigum við ekki fulltrúa þar en það kom á daginn að frv. er engan veginn fullnægjandi fyrir okkur. En það uppnám sem þinghaldið er komið í er með þeim ólíkindum að ég styð það heils hugar að nú verði gert hlé á þinghaldinu og það endurskipulagt með tilliti til þess sem hér hefur gerst.

Forseti óskar samstarfs við hv. þingmenn um að haldið verði áfram umræðum um fyrsta mál á dagskrá --- átta hv. þm. eru á mælendaskrá --- en óskar eftir fundi með formönnum þingflokka strax og umræða hefst. Forseti óskar samstarfs um þessa tilhögun.

Herra forseti. Ekki fer á milli mála að frv. til sveitarstjórnarlaga er til 2. umr. Þetta frv. sem verður vonandi að lögum innan tíðar er afar mikilvægt. Ég hlýt að segja það í upphafi ræðu minnar að auðvitað skiptir mjög miklu máli að þetta frv. verði afgreitt og sett ný sveitarstjórnarlöggjöf þannig að þeir sveitarstjórnarmenn sem verða kjörnir í sveitarstjórnarkosningunum á þessu vori vinni frá fyrsta degi á grundvelli þeirrar löggjafar sem verið er að fjalla um. Veigamestu efnisbreytingarnar á frv. sem lagt var fram eru þríþættar. Eins og hefur rækilega komið fram er það í fyrsta lagi að öllu landinu verði skipt í sveitarfélög en ekki einungis byggðum og afréttum. Í öðru lagi, sem er til mikilla bóta, eru felld brott öll ákvæði laga um kosningu til sveitarstjórna og sett sérstök löggjöf þar um og í þriðja lagi eru gerðar breytingar á skyldum sveitarfélaga varðandi upplýsingagjöf um fjármál sín og úrræði félmrn. til þess að bregðast við alvarlegum fjárhagsvanda sveitarfélags. Þau ákvæði eru styrkt. Í umræðum hér sem hafa orðið allnokkrar, herra forseti, hefur ekki komið fram veigamikil efnisleg gagnrýni á aðalatriði frv. Fyrst og fremst hefur ágreiningur komið fram um skipulagsmál en veigamikil efnisleg gagnrýni hefur ekki verið sett fram. Ég vil, herra forseti, nefna nokkur atriði, ekki sem sérstaka gagnrýni á frv. síður en svo. Ég tel að það sé vandað að allri gerð og skipti miklu máli. En ég vil nefna nokkur atriði. Í brtt. meiri hluta hv. félmn. kemur fram í 3. lið brtt. við 7. gr. frv. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Sveitarfélög skulu setja sér stefnu um arðgjafar- og arðgreiðslumarkmið í rekstri fyrirtækja sinna og stofnana og er heimilt að ákveða sér eðlilegan afrakstur af því fjármagni sem bundið er í rekstri þeirra.`` Þetta er nauðsynlegt ákvæði og mikilvægt gagnvart sveitarfélögunum. Með því er skýrt í löggjöf hvernig sveitarfélögin geti sett fyrirtækjum sínum arðgreiðslu- og arðgjafarmarkmið. Hins vegar hefði ég talið, og vil að það komi hér fram, að þurft hefði að setja skýrari ákvæði um þetta, reglur um hvernig staðið verði að þessu af hálfu sveitarfélaganna. Ég vænti þess að í framhaldi af þessari lagasetningu verði sett reglugerð sem taki á þessu atriði þannig að viðunandi sé. Það er óeðlilegt að sveitarfélögin hafi algerlega frjálsar hendur til gjaldtöku, eða skattlagningar þeirra sem njóta þjónustu. Í annan stað vil ég nefna ákvæði sem er undir 11. lið brtt. Þar er gerð breyting á 94. gr. frv. þannig að heimilt verði að sameina sveitarfélög yfir mörk kjördæma. Ég vil draga þetta fram sérstaklega vegna þess að ég tel að þetta sé veigamikið atriði sem stuðla muni að, einfalda og auðvelda sameiningu sveitarfélaganna. Það gæti ef til vill verið huggun harmi gegn, þeim sem haft hafa miklar áhyggjur af smæð og aflleysi sveitarfélaganna. Ég tel að þetta ákvæði muni auðvelda og hvetja til þess að sveitarfélög sameinist, jafnvel á milli kjördæma. Í 10. lið í brtt. er fjallað um 87. gr. frv. Þar er undirstrikað að Samband ísl. sveitarfélaga sé sameiginlegur málsvari sveitarfélaganna í landinu. Ég tel þetta nauðsynlega viðbót við frumvarpsgreinina eins og hún er orðuð. Í VII. kafla frv. er sérstaklega fjallað um samvinnu sveitarfélaga og í 81. gr. er tíundaður sá vettvangur sem samvinna sveitarfélaga getur farið fram á. Þetta vil ég nefna ekki síst vegna frv. til laga um breytingu á skipulags- og byggingarlögum sem mjög hefur verið til umræðu. Í því frv. er gert ráð fyrir samstarfi um skipulagsmál á hálendinu, milli þeirra sveitarfélaga sem þar koma að en einnig aðila eins og Samband ísl. sveitarfélaga og sett tiltekin ákvæði um það hvar þeir sem yrðu tilnefndir skulu búa, sem ég tel út af fyrir sig ekki skynsamlegt. En hvað um það. Ég tel að með því að undirstrika svo rækilega hlutverk Sambands ísl. sveitarfélaga í 87. gr. sveitarstjórnarlaga, þá auðveldi það eðlilegan framgang og aðkomu Sambands ísl. sveitarfélaga að þessum breytingum varðandi skipulags- og byggingarlögin og ætti að stuðla að því að vel verði staðið að skipulagi hálendisins. Umræðan hér hefur borið vott um að menn hafi vantreyst sveitarfélögunum til þess að fara með skipulagsmál á hálendi. Ég tel að það sé flest ef ekki allt ofmælt sem þar er sagt af hv. þm. Ég tel að sveitarfélögin hafi góða burði til að sinna þessari skyldu sinni, að sjá um skipulagsmál á hálendi ekki síður en annars staðar. Hins vegar eru í núgildandi skipulags- og byggingarlögum fullgild ákvæði að mínu mati til að hægt sé að standa þannig að málum að viðunandi sé.

Að skipulagi miðhálendisins?

Að skipulagi miðhálendisins. Gagnrýnin sem komið hefur fram hjá hv. þm., á að ekki sé hægt að treysta sveitarfélögunum til þess að sinna þessu, byggist á því að þau hafi ekki afl til þess eða getu. Lögum samkvæmt gegnir skipulagsstjóri ríkisins mjög mikilvægu hlutverki í skipulagsmálum. Hann er ráðgjafi, hann fjallar um skipulagsmálin og kemur að svæðisskipulagi og síðast en ekki síst staðfestir umhvrh. það skipulag sem gert er að undangenginni umfjöllun í sveitarstjórnum og, eftir atvikum, svæðisskipulagsstjórnum. Ég sé því ekkert sem skapar hættu gagnvart skipulagi hálendisins í því frv. sem hér er verið að fjalla um vegna þess að í gegnum svæðisskipulagsvinnuna geta fulltrúar sveitarfélaga, síðan skipulagsstjóri og síðast umhvrh. farið höndum um skipulagið og haft áhrif á gerð skipulags. Ég tel að óþarflega mikil svartsýni sé hjá hv. þm. sem hafa gagnrýnt þetta og tel að þarna eigi að vera hægt að standa vel að málum. Ég tel hins vegar að til þess að tryggja þetta sem best sé til vinnandi að ná samkomulagi um breytingar á skipulags- og byggingarlögum sem tryggja þetta enn betur og styrki þau ákvæði sem varða svæðisskipulagsvinnuna og komu samstarfsnefndar að þeirri vinnu. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja um þetta frv. Varðandi breytingar á lögum um skipulags- og byggingarmál vil ég segja að ég tel ekki skynsamlegt af hv. þm. að ætlast til þess að breytingar á þeirri löggjöf verði keyrðar í gegnum þingið á síðustu dögum þingsins um leið og verið er að afgreiða sveitarstjórnarlög sem hafa fengið mjög ítarlega og góða umfjöllun. Ég held að það sé óskynsamlegt að keyra breytingar á skipulags- og byggingarlögum í gegnum þingið án þess að hægt verði að leita umsagna sveitarfélaganna í landinu. Það er ljóst að ef gera á breytingar á þeirri löggjöf, þá verður að leita umsagna og kalla til aðila. Þar eru auðvitað fyrst og fremst sveitarfélögin. Það væri því ekki góður kostur að gera það núna á síðustu dögum þingsins. Ég minni á þá gagnrýni sem komið hefur fram gagnvart öðrum veigamiklum málum sem menn hafa talið að ekki væri tími til þess að reka í gegnum þingið á stuttum tíma í þinglok.

Herra forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. taldi sérstaklega athyglisvert að ekki hefði komið fram veigamikil efnisgagnrýni á frv. sem hér um ræðir, fyrir utan þessi ákvæði sem tengjast hálendinu. Skyldi nú ekki ástæðan, herra forseti, vera sú að frv. er í raun og veru ákaflega efnisrýrt. Það er merkilega innihaldslítið í ljósi þess að eiga að heita heildarendurskoðun á sveitarstjórnarlögum og fyrir minn smekk verð ég, herra forseti, að segja þetta afar metnaðarlítið heildarfrv. frá hæstv. félmrh. Það er leitun að nýmælum eða einhverju sem tíðindum sætir í því. Þá er auðvitað komið að lykilspurningu málsins. Er þá ekki hv. þm. Sturla Böðvarsson, þrautreyndur sveitarstjórnarmaður, sammála því að það skipti engu máli hvort þessi snepill fer í gegn í vor eða ekki. Það eru enn frekari rök fyrir því að fresta málinu að í sveitarstjórnarfrv. er ekki neitt sem skiptir sköpum fyrir sveitarstjórnarstigið í landinu. Þess vegna er algerlega skaðlaust að það bíði til haustsins.

Herra forseti. Það að ekki hafi komið fram gagnrýni á frv. þarf ekki að þýða að það sé efnisrýrt. Ég tel að það sé fjarri því. Með frv. eru gerðar veigamiklar breytingar, bæði það að fella burt ákvæðin um kosningar til sveitarstjórna og sömuleiðis ákvæði sem hér hefur mjög mjög verið rætt, að sveitarfélögin nái til landsins alls. Það er ekki svo lítið og það er umdeilt en menn hafa nálgast þetta. Ég leit svo á að þingflokkur Alþb. og óháðra hefði stutt þá útfærslu sem hér er lögð til. Síðan vil ég nefna að þátturinn um fjármál sveitarfélaga er mjög mikilvægur. Þar er á ferðinni, svo að ég noti orð þingmannsins, mjög metnaðarfullur hluti af sveitarstjórnarlöggjöfinni. Ég tel að rík ástæða sé til þess að afgreiða þetta mikilvæga frv.

Herra forseti. Mér fannst svolítið holur tónn í þessu hjá hv. þm. og ekki mjög sannfærandi þegar hv. þm. var að reyna að færa rök fyrir því að þetta þyrfti að afgreiðast af því að í því væri eitthvað sem máli skipti. Staðreyndin er sú að fyrir utan þetta, sem vissulega er stórmál og varðar skipulagslögsögu sveitarfélaganna, ákvæði 1. gr. og síðan ákvæði til bráðabirgða sem er ágreiningshluti málsins, þá er ósköp lítið í þessu frv. sem tíðindum sætir. Mér er kunnugt um það, var upplýstur um það af velviljuðum mönnum, að í umsögn borgarlögmanns til borgarráðs hafi ósköp einfaldlega staðið að þarna væri harla fátt sem tíðindum sætti og þyrfti ekki að fara um það mörgum orðum, punktur. Borgarlögmaður taldi ekki ástæðu til að fara í málalengingar um þetta innihaldsrýra mál. Við mörgu því sem umdeilt hefur verið í sveitarstjórnarlöggjöfinni eða umrætt, t.d. lágmarksíbúatala sveitarfélaga, er ekki hróflað. Þetta frv. sætir engum tíðindum í neinu slíku tilliti þó þar séu einhver lagfæringarákvæði t.d. hvað varðar fjármál sveitarfélaga og kann að vera allt gott um það að segja. Ég bið því hv. þm. um betri rök en þessi fyrir því að ekki megi fresta málinu til haustsins.

Herra forseti. Það sætir út af fyrir sig engum tíðindum þó að borgarlögmaður telji að ekki sé um mikilvæg ákvæði að ræða. Engu að síður hefur það komið fram að að undirlagi fulltrúa Reykjavíkurborgar koma hér inn mikilvæg atriði varðandi þá grein sem fjallar um heimild til þess að greiða út arð og um að sveitarfélögin setji sér arðgreiðslumarkmið í rekstri eigin fyrirtækja. Ég held að það fari ekki á milli mála að fulltrúar Reykjavíkurborgar vilja afgreiða þetta frv. til þess m.a. að ekki verði farnar vafasamar leiði til þess að taka út arð úr fyrirtækjum borgarinnar. Slík atriði skipta auðvitað miklu máli. Ég vil bara endurtaka að þetta frv. þarf að ganga fram þannig að nýkjörnar sveitarstjórnir sem taka við á þessu vori hafi klárar línur.

Herra forseti. Nú er að koma í ljós að umrætt frv. virðist snúast um arðgreiðslufyrirkomulag sveitarfélaga. Þá er vonandi hægt að óska eftir skýringum frá hv. þm. Hann ræddi um að menn yrðu að koma í veg fyrir að greiddur yrði arður út úr borgarfyrirtækjum með vafasömum hætti, ef ég hef skilið hann rétt, og þessi löggjöf væri öll til bóta hvað það varðar. Ég held að nauðsynlegt sé að hv. þm. upplýsi þann þátt. Ég vildi spyrja hv. þm. um skipulagsþáttinn. Hvernig telur hann að þéttbýlisbúar eigi að koma að skipulagningu miðhálendisins? Er skoðun hans virkilega sú að eðlilegt sé að þar sem 2 / 3 hlutar þjóðarinnar búa hafi menn enga aðild að núverandi samvinnunefnd og mjög litla og óljósa að hinni nýju í frv. sem má ekki ræða? Finnst honum þetta í reynd og sannleika vera sanngjörn málamiðlun gagnvart sveitarfélögum í dreifbýli og sveitarfélögum í þéttbýli? Ég vildi einnig spyrja hv. þm. hvort hann gæti þá ekki hugsað sér að kippa út úr þessu ágæta frv. veigameiri þáttum og geyma þá fram á haustið.

Herra forseti. Hv. þm. spyr um hvernig þéttbýlísbúar geti komið að skipulagi hálendisins. Ég tel að þéttbýlisbúar eigi ekki á nokkurn hátt meiri kröfur til þess að koma að því verki en aðrir íbúar þessa lands. Það eru ekki öll sveitarfélög sem eiga land að hálendi. Hvernig ætlar hv. þm. t.d. að koma Snæfellingum að þessu verki? Eiga þeir minni kröfu til þess að hafa áhrif á skipulag hálendisins en íbúar á Seltjarnarnesi þó báðir sjái jökulinn? Það er holur hljómur fyrst og fremst í þessari gagnrýni hjá þeim þingmönnum sem eru að reyna að reka fleyg milli landsbyggðarfólksins og höfuðborgarbúa. Þessi málflutningur hefur snúist allt of mikið um það. Ég tel að það sé fullkomlega eðlilega að skipulagsmálum staðið eins og frv. gerir ráð fyrir og eins og þær hugmyndir sem hafa komið fram um breytingar á skipulags- og byggingarlögum.

Herra forseti. Þegar við erum að tala um miðhálendið þá erum við að tala um sameign landsmanna. Það á að vera markmið okkar og metnaður að sem flestir komi að þessum málum og um þetta verði sátt og samlyndi. Það hefur ekki verið. Skipulagstillögur í frv. eru þannig að stór hluti landsmanna kemur ekki að þessu. Vitaskuld eiga þéttbýlisbúar ekkert meiri kröfu en aðrir en þeir eiga jafnmikla kröfu og aðrir að koma að málunum með sanngjörnum hætti. Málið snýst ekki um að reka neinn fleyg þar á milli. Málið snýst um að reyna að búa til skynsamlegt skipulag á þessum málum. Við höfum lagt til að þetta svæði verði sérstakt stjórnsýslusvæði og aðkoma kjörinna fulltrúa verði tryggð þannig að allir komi að þessu á sanngjarnan hátt, en það er augsýnilegt að hv. þm. vill hafa þessa þröngu hagsmunagæslu og sem mun þegar fram líða stundir líklega stuðla að ófriði einmitt milli þéttbýlis og dreifbýlis. Það er einmitt það sem við, sem leggjum til aðrar leiðir, viljum forðast.

Herra forseti. Ég benti á það fyrr í þessari umræðu að ýmsir koma að því að gera svæðisskipulag. Það er gert ráð fyrir því að sérstök samráðsnefnd fjalli þar um eins og hugmyndir manna eru uppi um núna. Auk þess kemur Skipulagsstofnun ríkisins mjög að þessu máli, þ.e. að gerð svæðisskipulags en svæðisskipulagsáætlun fjallar um það hvernig eigi að nýta landið, m.a. með mannvirkjagerð. Ég tel að íbúar höfuðborgarsvæðisins hafi e.t.v. þegar til kastanna kemur meiri áhrif á framvindu þess sem gerist í skipulagi miðhálendisins en menn vilja vera láta í dag í gegnum Skipulagsstofnun ríkisins, sem er auðvitað leiðandi aðili hvað þetta varðar, ekki síst vegna laga um umhverfismat, Skipulagsstofnun ríkisins fer með þann þátt skipulagsmálanna þ.e. umhverfismatið og það vald er mikið.

Herra forseti. Hv. þm. Sturla Böðvarsson telur frv. til laga um sveitarstjórnarmál helst til gildis að þar sé fjármálaþátturinn efldur sem varðar sveitarfélög. Við heyrðum hv. þm. Pétur H. Blöndal lýsa því í gær að í raun væri verið að svipta sveitarfélögin fjárforræði. Er það það sem hv. þm. telur að sé svona æskilegt í þessu góða frv.? Að öðru leyti, herra forseti, hegg ég eftir því að þingmenn Sjálfstfl. tala aftur og aftur um að það hefði í sjálfu sér alveg verið nóg að byggja einungis á þeim hluta skipulagslaganna sem lýtur að svæðisskipulagi. Maður svona les út úr því, eins og máli hv. þm. Árna M. Mathiesens, sem mér fannst hv. þm. Sturla Böðvarsson vera að taka undir, að þetta frv. hæstv. umhvrh. væri þar af leiðandi óþarft. Væntanlega er hv. þm. að ræða um 12. gr. skipulags- og byggingarlaga. Mig langar þess vegna aðeins að fá álit hans á eftirfarandi. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Svæðisskipulag skal taka til alls lands þeirra sveitarfélaga sem hlut eiga að máli. Síðan segir í 6. mgr. 12. gr., með leyfi forseta: ,,Á svæðum, þar sem ágreiningur er milli sveitarstjórna um landnotkun eða þar sem stefnumörkun í landnotkun varðar verulega hagsmuni þeirra sem búa utan viðkomandi svæðis, getur umhverfisráðherra ákveðið að skipa sérstaka nefnd til að gera tillögu að svæðisskipulagi. Slíkt svæðisskipulag getur náð til hluta lands innan marka viðkomandi sveitarfélaga.`` En við erum að tala um miðhálendið sem er utan þeirra.

Virðulegur forseti. Hvað varðar fjármálaþátt frv. þá hef ég ekki heyrt það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði. Ég þekki það ekki þannig að ég get ekki svarað því. En ég tel að fjármálaþáttur frv. sé mjög mikilvægur vegna þess að hann undirstrikar skyldur sveitarfélaganna til þess að vinna vel að áætlanagerð og eftirliti fjármála sveitarfélaganna. Hvað varðar það sem hv. þm. nefndi um skipulag alls landsins þá tel ég, eins og ég hef margítrekað, að svæðisskipulagsvinnan kemur auðvitað að öllu landi og þar af leiðandi einnig öllu hálendi. Samstarfsnefndinni er væntanlega ætlað að vinna að þessu þannig að sæmilegt samstarf náist á milli sveitarfélaga innan svæðisskipulagsvinnunnar og ég tel að skipulags- og byggingarlögin eins og þau eru núna, með þeim breytingum sem hafa verið ræddar, muni tryggja eðlilega framvindu málsins.

Herra forseti. Ég held að það sé einhver misskilningur uppi hjá hv. þm. Sjálfstfl. um hvað það er sem 12. gr. skipulagslaganna heimilar. Það er ekki verið að tala þar, að mínu viti, um skipulagningu lands utan marka sveitarfélaga. Ég tek eftir því að hv. þm. Kristján Pálsson var mér sammála og þar með ósammála hv. þm. Sturlu Böðvarssyni og raunar líka hv. þm. Árna M. Mathiesen. 

Jú, jú.

Hæstv. umhvrh. er annarrar skoðunar því að hann hefur lagt fram sitt frv. Hv. þm. Árni Mathiesen segir: ,,Jú, jú.`` Ég las ræðu hans, hef hana hér í útskrift og ég átti erfitt með að átta mig á hvernig hann vildi styrkja 12. gr. Ég er viss um að í umræðum síðar í dag eða nótt eða á morgun muni hann útskýra það miklu betur.

Herra forseti. Samkvæmt 12. gr. skipulagslaganna kemur það alveg skýrt fram að svæðisskipulag skal gert að frumkvæði viðkomandi sveitarstjórna eða Skipulagsstofnunar. Þar er auðvitað verið að fjalla um að vinna að skipulagi alls landsins 
            

Landinu á að skipta í sveitarfélög.

Það er grundvallaratriði og kemur fram í 1. gr. frv. að skipta á landinu öllu upp á milli sveitarfélaganna. Síðan kemur svæðisskipulagsvinnan þar sem fleiri fulltrúar koma að þannig að frumkvæðið getur líka verið Skipulagsstofnun ríkisins og það tel ég vera mikilvægt innlegg í þessa umræðu að það eru ekki bara sveitarstjórnirnar sem geta komið af stað svæðisskipulagi heldur einnig Skipulagsstofnun ríkisins. Með því tel ég að mjög vel sé fyrir öllum endum þessa máls séð.

Herra forseti. Af ræðu hv. þm. mátti ætla að hann teldi að einu athugasemdirnar sem hefðu komið fram í sambandi við aðild sveitarfélaganna að málunum sé hæfi þeirra eða vanhæfi til að sinna skipulagsmálunum en það er ekki eina atriðið. Menn hafa bent á að þessum sveitarfélögum, sem mörg hver eru mjög fámenn og hafa sum ekki mikið fleiri en 100 íbúa, sé m.a. ætlað að annast almannavarnir á svæðinu, mengunar- og heilbrigðiseftirlit, byggingareftirlit, löggæslu að nokkru marki, gróðurvernd, beitarstjórnun og fleira. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. þm. hvort hann telji að þessi fámennu sveitarfélög, sem ráða yfir mjög takmörkuðu fjármagni og eru með kannski 100 íbúa eða lítið fleiri, ráði við þessi veigamiklu verkefni sem hér er verið að ræða um.

Herra forseti. Ég tel að þau hafi ráð til þess að ráða við þau veigamiklu verkefni. Það er mín skoðun. Ég vísa til þess sem segir í 81. gr. frv. þar sem fjallað er um samstarf sveitarfélaganna, að gert er ráð fyrir að sveitarfélög geti átt samstarf í byggðasamlögum, í héraðsnefndum, innan landshlutasamtaka eða á vettvangi Sambands ísl. sveitarfélaga. Niðurstaða margra lítilla sveitarfélaga sem hafa ekki mikla möguleika hefur verið sú að sinna lögbundnum skyldum sínum í gegnum samstarf í byggðasamlagi þannig að ég tel að frv. leysi úr þessu og sveitarfélögin eigi að geta sinnt þessum lögboðnu verkefnum. Hins vegar get ég alveg tekið undir það sem mér fannst koma fram hjá hv. þm. að sveitarfélögin mörg hver eru allt of lítil. En þróunin hefur verið sú að þau hafa með sameiningu verið að stækka og ég trúi því að alveg á næstu árum muni sveitarfélög stækka og verða öflugri.

Herra forseti. Í ræðu hv. þm. kom fram að hann er ekki trúaður á að þessi litlu sveitarfélög geti leyst þessi mál af eigin rammleik nema þá í samstarfi við aðra og það er auðvitað mergurinn málsins. Slíkt samstarf getur að sjálfsögðu verið mjög erfitt á t.d. stöðum þar sem svo háttar til að mannvirki rís á landi margra sveitarfélaga en það er aðeins eitt sveitarfélagið sem hefur allar tekjurnar. Þá gæti verið erfitt fyrir hin sveitarfélögin að semja um sameiginleg verkefni við það sveitarfélag sem eitt hefur tekjurnar. Mig langar í lokin til að spyrja hv. þm. hvort hann sé sammála því viðhorfi hv. þm. Árna Mathiesens, umhverfisráðherraefni Sjálfstfl., að þarflaust sé að afgreiða það frv. sem hæstv. umhvrh. hefur lagt fram til kynningar á Alþingi en neitað að mæla fyrir.

Herra forseti. Varðandi þetta síðasta sem hv. þm. sagði þá vil ég segja að ég tel að núgildandi lög um skipulags- og byggingarmál dugi og hægt verði að leysa öll þau vandamál sem kunna að koma upp varðandi svæðisskipulagsvinnu og það að halda skikk á hálendinu á grundvelli þeirra laga. Hins vegar höfum við sjálfstæðismenn sagt að það kunni að vera skynsamlegt til þess að ná víðtæku samstarfi um málið að gera breytingar og við höfum ýmsir lagt það til og þar á meðal hv. þm. Árni M. Mathiesen þannig að ég tel að það sé ekki svo mikill ágreiningur um þetta mál í raun og veru. Hvað varðar getu litlu sveitarfélaganna þá tel ég að í gegnum samstarf geti þau sinnt sínum lögboðnu verkefnum. En það er ekkert launungarmál að ég hef talið að þróunin í sameiningu sveitarfélaga sé æskileg eins og hún hefur verið og að með stærri sveitarfélögum skapist meiri möguleiki á góðri þjónustu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sturla Böðvarsson flutti stutta og kannski ekki yfirgripsmikla ræðu um það málefni sem við höfum verið að ræða undanfarna tvo daga. En honum var mjög tíðrætt um að gagnrýni stjórnarandstöðunnar eða þeirra sem gagnrýnt hafa frv. snerist um að sveitarstjórnarmönnunum væri vantreyst. Gagnrýni þessa máls snýst fyrst og fremst um það hvernig ná má heildstæðu svæðisskipulagi. Gagnrýnin byggir á því að með því að skipta hálendinu upp í ræmur sé hættan sú að þetta heildstæða svæðisskipulag náist ekki. Í sinni stuttu ræðu opnaði hv. þm. á að hugsanlega mætti reyna að ná samkomulagi einhvers staðar þarna á milli þessara sjónarmiða. Ég kem því upp fyrst og fremst til að spyrja hv. þm. hvernig hann sjái þetta samkomulag sem þarf vissulega að ná til þess að möguleiki væri að ná sáttum á milli mismunandi sjónarmiða.

Herra forseti. Ég held að fleiri mættu taka sér það til fyrirmyndar að tala stutt í þinginu. Árangur yrði vafalaust ekkert minni af slíkum málflutningi. En hvernig á að ná sátt? Það liggur fyrir. Hér er til umræðu frv. og brtt. frá hv. félmn. auk þess sem verið er að ræða ítrekað um hugsanlegar breytingar á skipulags- og byggingarlögum og þannig tel ég að við ættum að geta náð ásættanlegri niðurstöðu í málinu. En ég ítreka það sem ég sagði fyrr að ég tel ekki skynsamlegt að þvinga í gegnum þingið á næstu dögum breytingum á skipulags- og byggingarlögum. Þetta er það mikilvægur lagabálkur að gefa verður fulltrúum sveitarfélaga færi á að veita umsagnir og koma til nefndar til þess að fjalla um málið þannig að enginn tími er til þess að gera þær breytingar.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að hlutirnir gerast enn undarlegri en áður. Hér var óskað eftir því að hv. þm. skýrði hvað hann ætti við þegar hann taldi að nauðsynlegt væri að reyna að ná samkomulagi og vitnar þá til frv. sem hann sjálfur er nýbúinn að fella að komi á dagskrá, að það geti verið grundvöllur undir samkomulagi. Ég sjálfur er reyndar þeirrar skoðunar að þetta frv. sé hvorki fugl né fiskur og geti ekki verið grundvöllur að neinu samkomulagi. En ég held að ástæðulaust sé að ræða þetta mál eitthvað frekar við hv. þm. sem lítur svo á að ekki sé ástæða til að ræða það mál í þinginu sem gæti hugsanlega verið grundvöllur undir samkomulag. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að halda umræðunni miklu lengur áfram.

Herra forseti. Þetta var mjög merkilegt. En það virðist vera sem hv. þm. hafi ekki hlustað á formann þingflokks jafnaðarmanna sem talaði í dag og sagði að frv. til laga um breytingu á skipulags- og byggingarlögum skipti akkúrat engu máli. Það þýðir því ekki að ræða um neinar leiðir til sátta við jafnaðarmenn vegna þess að þeir eru ekki einu sinni tilbúnir til þess að gera breytingar á skipulags- og byggingarlögum á grundvelli þess sem hefur verið rætt og tel ég að það sé á engan hátt innlegg til sátta í málinu. Það er vandamál hv. þingmanna þingflokks jafnaðarmanna en ekki okkar sjálfstæðismanna.

Herra forseti. Þessi umræða sem hefur staðið í meira en tvö dægur er auðvitað afskaplega sérkennileg. Hún er sérkennileg vegna þess að í umræðunni hafa gerst hlutir sem eru ekki nokkur fordæmi fyrir sem ég hef hvorki orðið var við áður þegar ég hef verið að þingstörfum síðustu sjö árin og mér er tjáð af þeim sem mér eru miklu reyndari að hafi aldrei gerst áður. Undir miðri umræðunni eða eftir að hún hófst hefur verið lagt fram frv. af hæstv. umhvrh. sem hefur verið kynnt sem einhvers konar sáttargjörð af hálfu ríkisstjórnarinnar gagnvart hluta stjórnarandstöðunnar. Þessi hluti stjórnarandstöðunnar, eins og birtist í félmn., eru Alþb. og a.m.k. formaður félmn. sem er utan flokka. Það gerist síðan í umræðunni, herra forseti, að aftur og aftur er upplýst að verið er að gera einhvers konar hrossakaup innan Framsfl. til þess að kaupa til fylgis við frv. þá sem hafa staðið uppi í hárinu á hæstv. ráðherrum. Það hefur komið fram að næstum því allir sem hafa talað af hálfu Framsfl. hafa með einum eða öðrum hætti lýst einhvers konar vilja til þess að breyta frv. Meira að segja Brúnastaðabóndinn sjálfur, hv. þm. Guðni Ágústsson, upplýsti í ræðu í gær að að sjálfsögðu væri nauðsynlegt að véla um þetta frv. betur og breyta því í einhverjum greinum. Þetta er auðvitað með öllu ólíðandi, herra forseti. Það mál sem verið er að ræða, sveitarstjórnarmál, er í sjálfu sér mikilvægt en þær greinar sem hafa verið hvað mest áberandi í umræðunni er bráðabirgðaákvæðið og það er að sjálfsögðu 1. gr. Þetta eru þær greinar sem gera ráð fyrir því að staðarmörk sveitarfélaga verði framlengd inn á miðhálendið. Þetta er orsök þeirra miklu deilna sem hafa staðið síðustu daga. Aðdragandi þeirra var talsverður og innan félmn. höfðu menn skipst á skoðunum um þetta og í þeim tilgangi að reyna að sætta sjónarmið er kynnt frv. sem á að leggja fram. Það er þetta frv. hæstv. umhvrh. Tveir hv. þm. stjórnarliðsins, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir og hv. þm. Pétur H. Blöndal, gera ákveðna fyrirvara við frv. til sveitarstjórnarlaga. Í áliti meiri hluta nefndarinnar sem þau standa að illu heilli er gerð grein fyrir þessum fyrirvörum og þar segir, herra forseti, að þau geti ekki staðið að frv. nema með fyrirvara vegna þess að þau telji að fulltrúar landsins alls eigi að koma að skipulagi á miðhálendinu. Þegar sáttargerðinni sjálfri, frv. hæstv. umhvrh., er síðan dreift kemur í ljós að þessir tveir hv. þm. hafa verið sviknir. Það kemur einfaldlega í ljós að það er með engu móti hægt að halda því fram, eins og frv. lítur út núna, herra forseti, að fulltrúar alls landsins komi að skipulagi miðhálendisins. Ég vek athygli á því að í frumvarpsgerðinni, sem hér hefur verið dreift og ég vænti þess að sé e.t.v. hin sama og kann enn að vera í umferð, er talað um að fulltrúar þeirra sveitarfélaga, sem liggja að miðhálendinu, eigi að skipa 12 fulltrúa í stjórnarnefndina og síðan eru taldir upp aðrir sex fulltrúar sem eiga líka að koma úr öðrum stöðum. En það er alveg ljóst að fjölmörg sveitarfélög falla óbætt hjá garði. Ég bendi á stór sveitarfélög eins og Akureyri. Það hefur enga möguleika á því að koma áhrifum sínum til framkvæmda. Ég bendi á smá sveitarfélög eins og Villingaholtshrepp. Ég bendi á Hraungerðishrepp sem sem vor ástkæri forseti, hv. þm. Guðni Ágústsson, er borinn og barnfæddur og ber enn sterkar taugar til. Af hverju á að gera þetta fólk að landleysingjum þegar kemur að miðhálendinu? Ég spyr, herra forseti: Getur það verið að hv. þm. Pétur H. Blöndal sem er yfirleitt manna vandaðastur í vinnubrögðum og ítarlegastur í framsetningu hafi látið teyma sig á asnaeyrunum? Getur það verið að hann hafi fallið frá fyrirvara sínum, eins og hann gerði í merkri ræðu sinni í gær, á röngum forsendum? Ég held því fram, herra forseti, að svo sé. Ég held því fram að hæstv. ríkisstjórn hafi ekki bara dregið þessa tvo hv. þingmenn stjórnarliðsins á asnaeyrunum. Ég held því fram að hún hafi líka beitt blekkingum gagnvart ábyrgðarfullum stjórnmálamönnum úr Alþb. sem töldu sig hafa náð samkomulagi. Síðan kemur í ljós í umræðum hér, herra forseti, að aftur og aftur er verið að gera einhvers konar baktjaldasamninga innan Framsfl. Hvernig stendur á því, herra forseti, að alls er freistað til þess að reyna að stýfa vængi þeirra sem eru að fljúga sig lausa frá þeim fráleitu frv. sem hafa komið fram í þessum málum? Það er vegna þess að innan Framsfl. ríkja miklar deilur um þetta mál. Innan Sjálfstfl. eru líka deilur en þær eru öðruvísi. Það er Sjálfstfl. sem hefur staðið í ístaðið og ekki viljað að frv. hæstv. umhvrh. verði lagt fram. Og hvers vegna? Vegna þess að nánast allir sjálfstæðismenn sem hafa talað í þessari umræðu telja það óþarft. Hv. þm. Árni M. Mathiesen gekk einna lengst vegna þess að í röksemdafærslu sinni klykkti hann út með því að segja að frv. væri ófullnægjandi í alvarlegum atriðum. Hv. þm. Pétur Blöndal tók undir að því mætti breyta, Kristján Pálsson líka og svo mætti lengi telja. Innan Framsfl. var staðan þannig, herra forseti, að fjórir þingmenn höfðu gert fyrirvara við málið þegar það kom fram fyrst. Það var hv. þm. Gunnlaugur M. Sigmundsson, þingmaður Vestf. Það var hv. þm. Siv Friðleifsdóttir og stallbróðir hennar af Suðurnesjum, hv. þm. Hjálmar Árnason. Og það var hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson sem ekki aðeins er formaður umhvn. heldur er hann varaformaður þingflokks Framsfl. Hv. þm. Gunnlaugur M. Sigmundsson gerði fyrirvara sinn vegna þess að hann taldi að fulltrúar Vestfirðinga hefðu enga aðild að málinu. Sjálfur er ég sprottinn úr vestfirskri moldu og síst vil ég lasta það að Vestfirðingar komi að málinu. En ég bendi á að í mínu eigin kjördæmi sem er tugfalt stærra að mannfjölda en Vestfirðir, koma aðeins tveir fulltrúar. En auðvitað nægði þetta, herra forseti, til þess að hv. þm. Gunnlaugur M. Sigmundsson féll frá fyrirvara sínum. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir kom og hélt ræðu í gær eða fyrradag þar sem hún bókstaflega gumaði af því að það væri hún sem hefði náð fram þeirri sáttargjörð sem birtist í því frv. hæstv. umhvrh. sem hann þorir ekki að láta ræða í þinginu. Hún taldi sér það sérlega til tekna að það væru hugmyndir hennar sem í því kæmu fram. Það var hins vegar dapurlegt á að hlusta þegar ræðu hv. þm. vatt fram vegna þess að þá kom í ljós að hún skildi til að mynda ekki hvert verksvið svæðisskipulagsnefndarinnar er né yfir höfuð hvert verksvið slíkra nefnda, samvinnunefnda eða einstakra svæðisskipulagsnefnda felur í sér. Hún taldi til að mynda að byggingarmálin væru öll komin undir þessa nefnd. Það kom glöggt fram í hennar máli. Ég innti hana nokkuð eftir því, herra forseti, hver skilningur hennar á þessu væri og það kom í ljós að hv. þm. var fullkomlega blönk að þessu leyti. Með öðrum orðum, sá ágæti þingmaður sem kom hingað og barði sér á brjóst eftir að hafa slegið sig til riddara í ásýnd fjölmiðlanna og þjóðarinnar, kom hingað og sagði: ,,Sjáið hverju ég hef náð fram með mínum einarða vilja.`` Og í ljós kom að hún hafði ekki einu sinni skilið hvað það var sem hún hafði náð fram. Þetta, herra forseti, var giska dapurlegt. Enn dapurlegra var það síðan að í ljós kom að hún gerði sér ekki grein fyrir því að frv. fullnægði ekki þeim skilyrðum sem hv. þm. hafði sett upp til þess að falla frá fyrirvara sínum. Ég rifja hins vegar upp, herra forseti, að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir og stallbróðir hennar, Hjálmar Árnason, riðu ekki einsömul í þessu máli. Á bak við þau stóð ályktun Framsfl. á Suðurnesjum. Málið var auðvitað rætt þar í þaula. Hvers vegna? Vegna þess að þetta er mál sem skiptir alla þéttbýlisbúa miklu máli. Á Suðurnesjum komu framsóknarmenn saman og ræddu þetta mál og niðurstaða þeirra varð sú að ekki væri hægt að sætta sig við það frv. sem var upphaflega fram sett. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sem illu heilli er ekki stödd í þingsal og getur því ekki hlýtt á mál mitt kom ekki bara fram á ráðstefnu til þess að mótmæla hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni sem henni fannst þá ekki ganga nógu langt, heldur skrifaði hún greinar og kom fram í fjölmiðlum þar sem hún ítrekaði að hún mundi ekki standa að frv. óbreyttu. Niðurstaðan er hins vegar sú að hv. þm. hefur náð því fram að fólk hennar, kjósendur hennar í Reykjanesi, ná þeim glæsilega ávinningi að hafa 1/18 af samvinnustjórninni. Hv. þm. kemur síðan hingað, ber sér á brjóst og segir: ,,Ég náði þeim áfanga að næstfjölmennasta kjördæmi landsins fær allra náðarsamlegast þann mola af borðum hæstv. ríkisstjórnar að hafa einn fulltrúa af 18 til þess að véla um skipulag miðhálendisins.`` Það er langt síðan, herra forseti, að ég hef orðið vitni að jafndapurlegum ósigri og þessum. Mér þykir líka að verið sé að bíta höfuðið af skömminni að hrósa sér síðan af því. Af þessum þingmönnum Framsfl. stendur einn upp úr. Það er hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson sem viðraði sína fyrirvara í upphafi máls síns þegar frv. var lagt fram með þeim hætti að hann var miklu hófsamari í málflutningi sínum en t.d. þeir þingmenn aðrir sem ég hef hér nefnt úr Framsfl. En hann hertist þegar á leið og þó fyrst fannst manni sem harkan brynni sem logandi eldur úr augum hans þegar þessu hræðilega hraklega frv. hæstv. umhvrh. var dreift í sölum í gær. Ég held að enginn af þeim fjölmörgu sem hér hafa talað, með fullri virðingu fyrir mörgum ágætum talsmönnum bæði stjórnar og stjórnarandstöðu, hafi gert sér jafnskýra grein fyrir því og hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson hversu gallað það frv. var. Hann benti t.d. hv. þingkonu Siv Friðleifsdóttur á að fjölmargir smáhreppar, sem hvorki tilheyra Reykjaneskjördæmi og að sjálfsögðu ekki Reykjavík né eru aðlægir miðhálendinu, eru sviptir öllum möguleikum á því að koma að skipulagi þeirrar perlu sem miðhálendið er. Ég spyr þess vegna herra forseta: Er það forsvaranlegt að íbúar þessara hreppa skuli teknir sérstaklega út fyrir sviga, gerðir að einhvers konar annars flokks borgurum og sagt við þá: ,,Þið megið ekki koma að skipulagi þessa mikilvæga svæðis.`` Ef hv. þm. Guðni Ágústsson, óðalsbóndasonur frá Brúnastöðum, heyrði mál mitt, þá mundi ég að sjálfsögðu spyrja: Sættir hann sig við þessa meðferð á sínu ágæta fólki? Að sjálfsögðu gerir hann það ekki. Herra forseti. Hv. þm. Guðni Ágústsson kom upp í ræðustól í gær og benti á það í umræðum um fundarstjórn forseta að á þessu frv. væri einmitt þessi meinbugur sem ég var að reifa. Hann sagði að það væri ekki ásættanlegt að t.d. íbúarnir í fæðingarhreppi hans og í mörgum smærri hreppum í kjördæmi hans væru sviptir möguleikanum til þess að fara eins og aðrir Íslendingar með einhvers konar áhrif á skipulag miðhálendisins. Hv. þm. upplýsti það jafnframt að hann hefði rætt við hæstv. umhvrh. og hæstv. félmrh. og ekki bara annar þeirra heldur báðir hefðu fullvissað hann um að þeir mundu beita sér fyrir því að frv. hæstv. umhvrh. sem hér var dreift til kynningar í gær yrði breytt þannig að í stað þess að sveitarfélög aðlæg miðhálendi ættu að skipa 12 fulltrúa þá kæmu héraðsnefndir. Þarna var verið að reyna að draga úr þessum alvarlega galla sem hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson benti á og sem hv. þm. Guðni Ágústsson hafði ekki skilið áður en sá á svipstundu og lagðist gegn. Herra forseti. Ég er að reyna að útskýra að frá því að frv. var fyrir tveimur dögum varpað hér eins og handsprengju inn í umræðurnar, þá hafa menn í óða önn innan Framsfl. verið í því sem heitir á erlendri tungu ,,Damage Control`` eða slysavörn, að reyna að sefa öldur reiðinnar sem þar rísa. Það er gert þannig að menn eru teknir á eintal í skúmaskotum, inn í myndaherbergi, inn í ýmsa afkima þingsins og þar er verið að véla um hvernig frv. á að líta út. Þar er verið að gera samninga. Þar er verið að ráða til lykta þeim málum sem eru undirstaða þess ágreinings sem hér hefur komið fram. Herra forseti. Ég veit að forsetadæmið er mér sammála um að þetta eru auðvitað vinnubrögð sem eru algerlega ólíðandi. Svona er ekki hægt að þola. Þingheimur hlýtur að krefjast þess af hæstv. forseta að menn njóti jafnræðis. Stjórnarandstöðuþingmenn, eins og t.d. hv. þingmenn Alþb. sem voru aðilar að þeirri sáttargjörð sem nú hefur verið rofin, eiga auðvitað heimtingu á að fá að fylgjast með því til jafns við stjórnarliðana hvaða breytingum frv. tekur. Það er sanngjörn krafa og annað eru vinnubrögð sem er ekki hægt að réttlæta. En því miður var það svo að hæstv. umhvrh. treysti sér ekki til þess að greiða atkvæði með því að hans eigið frv. kæmi á dagskrá. Þetta mál sem er raunar stærsta málið að því er ég hygg og að því er stjórnarandstaðan hyggur í þeirri umræðu sem hér liggur undir þó að sjálft frv. hæstv. ráðherra hafi ekki fengist á dagskrá. Það er hins vegar ekki þungvægara en svo í augum tiltekinna þingmanna stjórnarliðsins, eins og hv. þm. og nýkjörins formanns þingflokks sjálfstæðismanna, að hún taldi þetta lítið mál. Þarna birtist auðvitað gap ginnunga í þeim skilningi sem stjórnarandstaðan og stjórnarliðið hefur á þessu máli. Þetta er lykilatriði. Ég fullyrði það, herra forseti, að með þessu er verið að blekkja stjórnarandstöðuna. Sér í lagi er verið að blekkja þá stjórnarandstæðinga sem létu teygjast til fylgis við það frv. til sveitarstjórnarlaga sem hér liggur fyrir á grundvelli þess að tekist hefði sátt um það hvernig ætti að koma að stjórn skipulagsvinnunnar á miðhálendinu. Enginn hefur lýst þessu betur en hv. þm. Ögmundur Jónasson. Enginn hefur lýst betur þeirri upplifun svika sem Alþb. taldi sig verða fyrir með framvindu málsins en hv. þm. Ögmundur Jónasson og enginn hefur stigið skrefið jafnrækilega til fulls til að slíta sig frá þessu svikasamkomulagi eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson sem lýsti því einfaldlega yfir, eins og hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir líka, að með þessu væri auðvitað grundvöllur samkomulagsins og þar með fylgis Alþb. við frv. brostinn. Þessi óhreinu vinnubrögð sem eru nýlunda hér valda því auðvitað, herra forseti, að þeir þingmenn sem hafa tekið mark á því að í frv. fælist einhvers konar málamiðlun treysta ekki stjórnarliðunum. Það er nýlunda í þessum sölum að menn noti orð eins og hér voru notuð fyrr í morgun af ýmsum hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar. Þau orð eru hins vegar spegill þeirra vonbrigða sem menn upplifa vegna þessara vinnubragða. Ég spyr líka, herra forseti: Er einhvers staðar kunnugt, einhvers staðar á byggðu bóli, í einhverju þjóðþingi á allri kringlunni, að það gerist að einn hæstv. ráðherra leggi fram frv. til kynningar en hafni því síðan sjálfur að málið komi á dagskrá, hafni því í atkvæðagreiðslu, fái alla stjórnarliðana til þess að styðja sig í því? Getur verið að það sé vegna þess að innan stjórnarinnar er rammur ágreiningur? Hv. þm. Árni M. Mathiesen tók sér talsvert vald hér í gær þegar hann kom upp og mælti kategórískt fyrir munn hæstv. umhvrh. að þetta mál yrði ekki á dagskrá. Það hefði verið lagt fram til kynningar og hæstv. umhvrh. mundi ekki æskja þess að það færi á dagskrá. Það kom í ljós að hryggsúlan í hv. þm. Árna M. Mathiesen er giska sterk eins og ég auðvitað þekki og hann hafði hæstv. umhvrh. undir. Það er athyglisvert að það er hv. þm. Árni M. Mathiesen sem hefur haft forgöngu fyrir þingmönnum Sjálfstfl. varðandi afstöðu til þessa frv. Það er hann sem fyrstur kom upp af hálfu Sjálfstfl. og lýsti því að það gengi ekki nógu langt í ákveðnum atriðum og lýsti því jafnframt að hann teldi að frv. væri óþarft, hægt væri að ná markmiðum þess, eins og hann sagði og ég mun koma að síðar í dag í ræðu minni, með því að beita 12. gr. núgildandi skipulagslaga að breyttum sveitarstjórnarlögum og e.t.v. með því að styrkja greinina. Hann taldi að þar væri kominn fullur flötur á því að ná fram þeim markmiðum um aðkomu fleiri aðila sem hæstv. umhvrh. gerði að talsverðu máli og reifaði sem helsta tilgang síns frv. í ræðunni sem hann flutti er hann fleygði því hérna inn. Það sem meira var að hv. þm. Árni Mathiesen taldi reyndar að það væri hægt með gagngerðri breytingu á nákvæmlega því fyrirkomulagi sem hæstv. umhvrh. lagði til að tryggja einmitt lýðræðislegri afkomu og ég er reyndar hv. þm. sammála um það eins og ég mun e.t.v. reifa hérna síðar. Staðan er sem sagt þannig, herra forseti, að þegar við erum að ræða þetta mál þá blasir það eiginlega við að nánast allir þingmenn stjórnarliðanna sem hafa komið að efnislegri umræðu hafa lýst yfir vilja sínum til þess að breyta frv. Stöku stjórnarliði sem hefur einnig tekið þátt í umræðum um stjórn forseta hefur viðrað svipuð viðhorf. Ég sagði áðan að af hálfu Sjálfstfl. væri það hv. þm. Árni Mathiesen sem reifaði ákveðin viðhorf en ég vek athygli á því og rifja það upp, herra forseti, að ekki hafði hæstv. umhvrh. nema rétt lokið máli sínu þegar hann kynnti frv. til breytinga á skipulagslögum en hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson spratt upp eins og fjöður og lýsti strax alvarlegum athugasemdum sínum við þetta frv. Hv. formaður umhvn. lýsti því í mjög mergjuðu máli, vel rökstuddu og útfærðu, að honum væri ómögulegt að styðja málið af mörgum ástæðum. Það eru ekki bara þessir tveir sem hafa lýst fyrirvörum við málið. Fyrir utan hv. þm. Árna M. Mathiesen og Ólaf Örn Haraldsson kom hv. þm. Kristján Pálsson einnig upp í gær. Hann mærði að vísu frv. í fyrstu en þegar því var lokið þá tók hv. þm. að lýsa því yfir að hann hefði gjarnan viljað sjá fulltrúa ferðaþjónustu, hann hefði viljað sjá fulltrúa útivistarmanna, ferðafélaga og náttúruverndarsamtaka koma að stjórn skipulagsvinnunnar á miðhálendinu. Ég spurði hv. þm. í andsvari hvort hann væri þá reiðubúinn til þess að beita sér fyrir breytingum á frv. sem mundu leiða til þess að þeir aðilar ættu færi á því. Hv. þm. kvað já við. Þar með voru þeir orðnir þrír sem ekki felldu sig við frv. hæstv. umhvrh. í óbreyttum farvegi. Hv. þm. Guðni Ágústsson tók til máls í gær og setti þinghald í uppnám þegar hann upplýsti að hann hefði heldur ekki getað fellt sig við tiltekna kafla í frv. hæstv. ráðherra og hefði, eins og ég hef þegar reifað, rætt breytingar við tvo ráðherra og fengið vilyrði frá þeim um að þeim yrði fylgt. Þar með eru hinir óbreyttu þingmenn stjórnarliðsins orðnir fjórir sem hafa reifað einhvers konar vilja til að breyta frv. og þar með óánægju sína með það að einhverju leyti. Ég tel þó að mestu tíðindin í þessu hafi orðið, herra forseti, þegar hæstv. félmrh. Páll Pétursson kvaddi sér hljóðs í þeirri sömu umræðu og hv. þm. Guðni Ágústsson vakti með upplýsingum sínum í umræðunni í gær og lýsti því yfir sjálfur að það væri forsendan fyrir ákveðnum hlutum í frv. til sveitarstjórnarlaga að breytingar yrðu gerðar á frv. hæstv. umhvrh. Hann tiltók tvö atriði sem hann taldi algerlega nauðsynlegt að breyta. Annað er einmitt sú breyting að skipta út fulltrúum sveitarfélaga og gera í staðinn að fulltrúum héraðsnefnda. Þarna erum við komnnir með fimm hv. þm. stjórnarliðsins sem hafa lýst yfir að frv. hæstv. umhvrh. sé ófullnægjandi. Einn af þeim er ráðherra. Sá sjötti bættist svo í hópinn rétt áðan, herra forseti, þegar hv. þm. Sturla Böðvarsson fetaði í fótspor hv. þm. Árna M. Mathiesens og lýsti því yfir að líkast til væri hægt að ná svipuðum markmiðum og frv. hæstv. umhvrh. miðar að með núgildandi lögum um skipulagsmál að breyttum sveitarstjórnarlögum samkvæmt því frv. sem hér liggur fyrir. Með öðrum orðum, hann var að segja eins og hv. þm. Árni M. Mathiesen sagði nokkrum sinnum í gær, að í rauninni væri frv. óþarft. Þetta, herra forseti, speglar auðvitað ákveðinn lykilágreining milli stjórnarflokkanna. Þingmenn Sjálfstfl. hafa a.m.k. þrír lýst því yfir í umræðunni að hægt væri að ná markmiðum frv. með því að beita styrktri löggjöf eða styrktri 12. gr. núgildandi laga um skipulagsmál og þar með eru þeir að segja að hæstv. umhvrh. hafi í rauninni verið að leggja fram frv. sem þeir fella sig ekki við og telja óþarft. Þar með eru þeir auðvitað líka að segja, með þessu, að sterklega komi til greina að frv. verði breytt. Sá þingmaður sem einn situr í salnum núna, herra forseti, lýsti því beinlínis yfir að hann mundi beita sér fyrir því að frv. yrði breytt í sumar og tók það fram aftur og aftur að málið væri hér einungis til kynningar og að sjálfsögðu yrði því breytt. Það eru náttúrlega engin gleðitíðindi að heyra slíkt fyrir fulltrúa þeirrar aumu stjórnarandstöðu sem taldi að hún hefði gert einhvers konar samning. Hv. þm. Árni M. Mathiesen brosir yfir því en það nú eigi að síður nokkurt alvörumál að hafa það yfir höfði sér, hafandi gert samkomulag, að Sjálfstfl. ætli enn einu sinni að valta yfir Framsfl. Auðvitað vofir yfir þessu sú hótun að frv. eigi að breyta eða jafnvel að það eigi að draga til baka vegna þess eins og talsmaður Sjálfstfl. í umhvn. sem hér situr í salnum lýsti yfir, að það er í rauninni óþarft. Herra forseti. Ég hef rætt nokkuð aðganginn að þessu máli sem auðvitað hefði verið með öllu tilefnislaust ef ekki hefði komið til þessara hraklegu vinnubragða af hálfu stjórnarliðsins. Það hefur verið kvartað nokkuð undan því í umræðunni, herra forseti, að það frv. sem hér er á dagskrá, þ.e. frv. til sveitarstjórnarlaga, hafi ekki hlotið nægan sess í umræðunni. Hv. stjórnarliðar hafa jafnvel farið í fjölmiðla og kvartað undan því á öldum ljósvakans að stjórnarandstæðingar séu að gera sér leik að því að ræða ekki það mál sem er á dagskrá heldur ræði þeir frv. sem ekki er komið á dagskrá. Þó er það ljóst að hver einasti stjórnarliði sem hér hefur tekið til máls hefur rætt þetta frv. Um stjórnarliðana gildir það núna, herra forseti, eins og gildir um kýrnar á nýársnótt, að þeir hafa skyndilega fengið málið vegna þess að þeir ræða hér hver um annan þveran frv. sem liggur fyrir. Yfirleitt er það svo að þeir eru málstola eða heftir, múlbundnir af forustumönnum sínum þegar kemur að þessum tíma þinghaldsins. En þeir hafa eigi að síður hver um annan þveran tekið til máls og allir, hver og einn einasti, hefur rætt þær breytingar á skipulagslögum sem voru kynntar í frv. hæstv. umhvrh. Það situr því síst á þeim að hlaupa með það undir nafnleynd í Ríkisútvarpið og kvarta undan því að þingmenn stjórnarandstöðunnar séu með einhvers konar leiðindi hér eða einhvers konar tafir. Menn hafa einfaldlega verið að ræða það mál sem er hið raunverulega ágreiningsefni sem stjórnarliðið sjálft hefur tengt frv. til sveitarstjórnarlaga með ákveðinni sátt við hluta af stjórnarandstöðunni, en hefur nú rofið. Um það frv. sem hér liggur hins vegar fyrir, herra forseti, frv. til sveitarstjórnarlaga, er það að segja að mér þykja breytingarnar á því vera afskaplega lítilvægar. Það er auðvitað sláandi þegar maður horfir til þess að þetta eru lög sem hafa verið í gildi síðan 1986. Á þeim 12 árum sem síðan eru liðin hafa orðið verulegar sviptingar á vettvangi sveitarstjórnarmála. Þar hafa orðið gjörbreytingar sem stappa kannski nærri að vera stökkbreytingar, a.m.k. fyrir sum sveitarfélög sem ekki eru lengur til vegna þess að þau hafa runnið saman við önnur. Á þessum tíma er það alveg ljóst að af hálfu stjórnvalda hefur verið mikill þrýstingur á að sveitarfélög sameinuðust, m.a. og kannski ekki síst til þess að hægt sé að flytja til þeirra í ríkari mæli aukin verkefni. Þetta er partur af lýðræðislegri valddreifingu sem segja má að um ríki orðið eins konar sátt til að mynda á Alþingi Íslendinga. Þess vegna hefði maður talið að þegar menn loksins taka sig til og breyta þessum lögum eftir 12 ár þá mundu menn gera verulega bragarbót á, menn mundu taka á málum sem lytu að einhverjum grundvallaratriðum. Ég tel sjálfur að ekki sé breytingar nema á einum grundvallarþætti að finna í þessu frv. og það eru þrjú, jafnvel fjögur atriði sem varða fjármál sveitarfélaga. En annað, herra forseti, er varla hægt að kalla verulegar breytingar. Það er merkilegt þegar farið er yfir umsagnir í þessu máli, sem ég ætla ekki að gera hér og ætla ekki að þreyta þingmenn á, að þá kemur fram að í gögnum frá stærsta sveitarfélaginu, Reykjavíkurborg, að það er skoðun ágæts borgarlögmanns að breytingarnar skipti varla nokkru máli. Hann segir eftirfarandi í umsögn sinni til borgarráðs frá 17. mars á þessum vetri, með leyfi forseta: ,,Breytingarnar eru ekki stórvægilegar en fyrst og fremst er verið að sníða af annmarka og bæta við ákvæðum sem reynslan hefur leitt í ljós að vantað hefur.`` Síðan segir hann þessi gullvægu orð: ,,Ekki þykir ástæða til þess að telja breytingarnar upp.`` Herra forseti. Hér hefur hver stjórnarliðinn á fætur öðrum komið, ekki síst hæstv. félmrh., og barið sér á brjóst yfir því hvað þetta sé merkilegt frv. og þetta séu mikil kaflaskipti í sögu sveitarstjórnarmála á Íslandi og það kemur í ljós að borgarlögmaður, sem ekki er beinlínis hallur undir stjórnarandstöðuna, gefur því þann dóm að hann nennir ekki einu sinni að reifa þessar breytingar í umsögn sinni til borgarráðs. Hann telur þær með öðrum orðum ekki skipta nokkru einasta máli. Það var athyglisvert í máli hv. þm. Sturlu Böðvarssonar áðan að þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti honum á að breytingarnar væru ekki sérstaklega mikilvægar, þá greip hann til varna og til sérstaks ákvæðis sem er að finna í breytingartillögum meiri hlutans þar sem kveðið er á um arðgreiðslur fyrirtækja í eigu sveitarfélaga. En það vill svo til að sú breyting var hvorki upprunnin meðal meiri hluta félmn. né heldur í félmrn. Nei, þá breytingu orðrétta er einmitt að finna í þessu ágæta bréfi hins hógværa borgarlögmanns til borgarráðs. Með öðrum orðum, einu veigamiklu breytingarnar sem sveitarstjórnargúrúinn í þessum sölum, hv. þm. Sturla Böðvarsson, telur að skipti verulegu máli, eru breytingar sem komu utan frá og ekki voru lagðar til af hálfu hæstv. félmrh. Kvartað hefur verið undan því, herra forseti, og kannski af einhverju tilefni, að þeir sem hafa rætt þetta frv. hér hafi ekki farið efnislega í það. Þess vegna ætla ég að leyfa mér, herra forseti, nú í fyrri hluta ræðu minnar, að fara svolitlum efnislegum orðum um það sem mér þykir horfa til bóta og líka það sem mér þykir vanta. Í þessu frv. er það auðvitað höfuðgallinn að mínu viti, sem kemur strax fram í 1. gr., að þar er lagt til að landið skiptist allt í sveitarfélög en ekki aðeins byggðin og afréttir. Á þessu er síðan hert í bráðabirgðaákvæðinu. Hérna er um grundvallaratriði að ræða sem ég á svo eftir að ræða síðar. En fyrst ég er kominn í efnislega umræðu um frv. sjálft er ljóst að hér er verið að stíga mikið óheillaskref. Mér hefur láðst, herra forseti, að taka með mér skýrslu sem skrifuð var að tilhlutan fyrsta umhverfisráðherrans sem Íslendingar áttu, Júlíusar Sólnes. Það var skýrsla sem skilað var til þingsins að mig minnir árið 1990 og þar var einmitt tekið á þessu. Þar var nefnd vísra manna. Þar voru fulltrúar allra ráðuneytanna og fulltrúar allra stjórnmálaflokka og þar var nákvæmlega tekið á þessu. Þar var ræddur sá möguleiki að draga staðarmörk sveitarfélaga inn á miðhálendið. Niðurstaða þessa fólks sem vélaði um þetta í eitt eða tvö ár var að það væri varla gerlegt, herra forseti. Niðurstaðan var einmitt sú að það væri varla gerlegt. Þarna átti líka sæti einn fulltrúi félmrn. Þess vegna tel ég, herra forseti, án þess að ég ætli að rekja efni þeirrar skýrslu, að full rök séu fyrir því sem búið er að færa að þessi tilhögun er ekki af hinu góða. Hún er einfaldlega slæm. Í þeirri skýrslu var einmitt að finna ágæta skilgreiningu hafða eftir fyrrum forseta Alþingis og forsetaframbjóðanda, Gísla Sveinssyni, á orðinu afréttir. Ég vildi ræða það talsvert vegna þess að hér kemur fram sú skoðun hæstv. félmrh. að hann túlkar lögin þannig að landið allt skiptist í sveitarfélög en ekki einvörðungu byggðin og afréttir. Við hæstv. félmrh. ræddum þetta nefnilega einhvern tíma fyrr á þessu þingi og þá kom fram ákveðin skoðun á því hvað fólst í orðinu afréttir. Ég hefði gjarnan viljað, hefði ég haft þessa skýrslu hér við höndina, lesa upp úr máli Gísla Sveinssonar. En það eru ekki tök á því, herra forseti. Í þeim breytingum sem hérna eru lagðar til er það virðingarvert og ber að fagna því að loksins er lögð af sú skylda sem sveitarfélögum er lögð á herðar með gildandi lögum varðandi nafngiftir. Það þarf ekki lengur að kalla sveitarfélög byggð eða bæ. Þessi ákvæði gildandi laga hafa illu heilli orðið uppspretta hræðilegra orðskrípa þegar glæsileg nöfn eru skeytt saman við byggð eða borg og þegar viðskeytið er komið verða þessi fallegu nöfn að hálfgerðum nafnleysum og ris þeirra og flug sem menn hafa upplifað týnist. Þetta skiptir auðvitað allverulegu máli, t.d. fyrir sjálfsmynd þeirra sem þarna búa og þess vegna fagna ég því að þetta er svona. Hérna er líka lögð til af hálfu meiri hluta félmn. ákveðin breyting á ákvæðinu til bráðabirgða sem ég hef rætt í nokkru máli. Þar er lagt til að óbyggðanefndinni, sem er að finna í frv. um þjóðlendur og hér verður rætt einhvern tíma í næstu viku, verði falið nýtt hlutverk og hún eigi nú ekki aðeins að véla um eignarhald og kalla eftir kröfum um eignarhald á miðhálendinu til þess að gera okkur að lokum kleift það sem hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson orðaði svo glæsilega í blaðagrein í Morgunblaðinu, að ljúka landámi Íslendinga með því að slá eign okkar á miðhálendið. Lagt er til að óbyggðanefndin eigi að fara í það núna að skera úr um ágreining um stjórnsýslumörk og önnur mörk á miðhálendinu. Þetta er út af fyrir sig ekki heimskuleg hugmynd og raunar ágæt á grundvelli þess bráðabirgðaákvæðis sem er að finna í frv. sem ég er hins vegar á móti. En ég velti því hins vegar fyrir mér í þessari umræðu, herra forseti, vegna þess að við jafnaðarmenn erum með hugmyndir um að miðhálendið verði ein stjórnsýslueining, að kannski hefði verið flötur á því að nota einmitt óbyggðanefndina í þeim tilgangi. Það hefði verið hægt að styrkja hana eins og hún kemur fyrir í þjóðlendufrv. og færa henni það hlutverk að verða eins konar stjórnsýslunefnd, eins konar hreppsnefnd fyrir miðhálendið. Ég hefði talið það afskaplega jákvætt. Herra forseti. Lögð er til breyting á 94. gr. sveitarstjórnarlaganna þannig að nú er hægt að sameina sveitarfélög yfir mörk kjördæma án þess að það hafi áhrif á skipan kjördæmanna þegar kemur að alþingiskosningum. Þetta er mjög mikilvægt atriði vegna þess að þó að dæmin séu fá þá eru þau nokkur og eitt nýlegt um þörfina á því að gera svona og um vilja íbúanna til þess að takast á herðar slíkar breytingar. Ég tel að þessi breyting á 94. gr. sé í rauninni alveg prýðileg. Að því er varðar sveitarstjórnarlagafrv. sem hérna er til umræðu vildi ég ræða þær breytingar sem gerðar eru varðandi fjármál sveitarfélaga. Ég held nefnilega að það sem skiptir jafnvel mestu máli í þessu frv. sé hvernig sveitarfélögin eru öguð í fjármálum. Við þekkjum auðvitað öll að þau hafa í sumum tilvikum safnað óhóflegum skuldum og þurft hefur að grípa til neyðarráðstafana þeim til bjargar. Ég vek sérstaka athygli á því, herra forseti, að í frv. sem liggur fyrir, 61. gr., segir, með leyfi forseta: ,,Sveitarstjórn skal árlega gæta þess svo sem kostur er að heildarútgjöld sveitarfélags, þar með talin rekstrarútgjöld, fari ekki fram úr heildartekjum þess.`` Hvað þýðir þetta, herra forseti? Ég skil þetta raunar svo, góðu heilli, að þarna sé í rauninni verið að banna sveitarfélögum að safna skuldum. Ég get ekki skilið þetta öðruvísi. Þegar málinu vindur fram mun þetta auðvitað leiða til þess að heildarútgjöld sveitarfélaga fari ekki fram úr heildartekjum þess, með öðrum orðum, að skuldasöfnun linni. Þetta er afar jákvætt mál. Ég hegg líka eftir því að í brtt. meiri hluta félmn. við 61. gr., þ.e. í b-lið 7. brtt., er þetta undirstrikað með því að 3. málsl. 2. mgr. er gerður að sérstakri nýrri 3. mgr. Ég veit að hæstv. forseti sem hefur nokkra reynslu af sveitarstjórnarmálum, fyrir utan yfirgripsmikla þekkingu á því eins og flestu öðru, er mér sammála um að þetta hlýtur að vera afskaplega gott fyrir sveitarfélögin þegar fram í sækir. Ég held að þetta hljóti að teljast mjög jákvætt. Þegar við lesum 75. gr. og 76. gr. kemur fram að eftirlit með fjárreiðum sveitarfélaga er styrkt verulega. Í 75. gr. er rætt um eftirlitsnefnd eins og reyndar í 74. gr. en þar segir um hlutverk hennar að þegar sveitarstjórn er komin í fjárþröng þannig að hún geti ekki staðið í skilum, þá beri henni að tilkynna það til eftirlitsnefndarinnar. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Eftirlitsnefnd skal þá tafarlaust láta fara fram rannsókn á fjárreiðum og rekstri sveitarfélagsins og leggja síðan fyrir sveitarstjórn að bæta það sem áfátt kann að reynast innan hæfilegs frests.`` Síðan segir í 3. mgr., með leyfi forseta: ,,Komi í ljós við rannsókn að fjárhagur sveitarfélags sé slíkur að það geti ekki með eðlilegum rekstri staðið straum af lögboðnum útgjöldum eða öðrum skuldbindingum sínum er ráðuneytinu heimilt að tillögu eftirlitsnefndar að veita sveitarfélaginu styrk eða lán úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga til þess að koma fjárhag sveitarfélagsins á réttan kjöl með þeim skilyrðum sem ráðuneytið setur.`` Þetta er mikilvægt. Þetta er grundvöllur þess að samtök sveitarfélaga muni, eins og kemur fram í þessum málsskjölum sem hérna liggja fyrir, gera sérstakar reglur um það hvernig sveitarfélögin eigi að haga sér undir slíkum kringumstæðum. Vegna þess að það er Jöfnunarsjóður sveitarfélaganna sem samkvæmt þessum lögum á að hlaupa undir bagga með sveitarfélögum sem lenda í nauð, þá þýðir það, herra forseti, að þessar reglur hljóta að verða mjög stríðar. Þegar við lesum 75. gr. og berum hana saman við 76. gr. og þá breytingu sem gerð er í tillögu meiri hlutans í brtt. 7.b, þá sjáum við auðvitað að sá fjárhagsfótur sem sveitarfélögin standa á er styrktur allverulega. Í 76. gr. er talað um að ráðherra geti að tillögu þessarar eftirlitsnefndar svipt sveitarfélagið sjálfsforræði. Það er hastarlegt inngrip en sýnir hins vegar að verulega fast er tekið á getu sveitarfélaganna til þess að reisa sér hurðarása um öxl. Ég tel, herra forseti, eins og ég sagði áður en hv. frsm. kom í salinn, að þessar breytingar séu veigamestu breytingarnar á frv. til sveitarstjórnarlaga. Ég tel að þær séu mjög til bóta. Það eina sem gengur ekki alveg upp í mínum huga varðandi þetta ferli sem hér er sett af stað, þar sem mér þykir sem ég sjái þrjá nýja þröskulda fyrir óhóflegri eyðslu og skuldasöfnun sveitarfélaganna, er hvernig þetta verði framkvæmt. Til þess að þetta geti gengið eftir þarf eftirlitsnefndin auðvitað að komast á snoðir um að viðkomandi sveitarfélag sé í einhvers konar fjárþröng. Hvernig á eftirlitsnefndin að komast á snoðir um það? Það segir í 1. mgr. 75. gr.: ,,Komist sveitarfélag í fjárþröng þannig að sveitarstjórn telur sér eigi unnt að standa í skilum skal hún tilkynna það til eftirlitsnefndar skv. 74. gr. Ákvörðun um slíka tilkynningu skal tekin eftir tvær umræður í sveitarstjórn.`` Ég velti því fyrir mér hvort þetta sé nógu sterkt. Ég ímynda mér að það versta sem komið geti fyrir sveitarstjórn sé að hún sé nánast greiðsluþrota og auglýst sé fyrir allri landsbyggðinni að málum hennar sé svo háttað að hún þurfi að leggjast á gjörgæslu hjá eftirlitsnefnd félmrn. Ég er sammála ferlinu en það er einfaldlega mannlegt að reyna að skjóta sér hjá slíku. Ég ímynda mér að áður en menn grípa til svo hastarlegra viðbragða að láta eftirlitsnefndina vita, þá gerist það sama og gerist innan margra fyrirtækja sem lenda í fjárþröng. Menn ætla að taka sér tak. Menn ætla að verða að betri mönnum. Menn ætla að verða sér úti um auknar tekjur með auknum álögum eða með því að draga saman í rekstri svo ekki þurfi að koma til þeirrar niðurlægingar að tilkynna sig til eftirlitsnefndarinnar. Það má auðvitað vera að ég hafi ekki skilið hlutverk eftirlitsnefndarinnar eins og það er skýrt í 74. gr. en ég velti ég því fyrir mér hvernig nefndin á að komast að raun um þetta. Er nóg að hún athugi árlega reikningsskil sveitarfélaganna og beri við þann kvarða sem kemur þarna fram einhvers staðar? Ég er ekki viss um það en spyr hv. þm. Magnús Stefánsson hvort hann telji að ferlið sé tryggt að því leyti að eftirlitsnefndin komist á snoðir um þá vankanta sem upp kunna að koma í fjárhagsmálum. Ég gat um það áðan, herra forseti, að mér hefði, fyrir utan þetta, þótt lítil nýmæli í þessu frv. til sveitarstjórnarlaga og þau lytu öll með einhverjum hætti að fjármálum. Hv. þm. Sturla Böðvarsson minntist sérstaklega á eitt sem varðar arðgreiðslu af fyrirtækjum sveitarfélaga til sveitarfélaganna. Hann taldi það mikið nýmæli og það er alveg hárrétt. Það er mikið nýmæli. Það er hins vegar nýmæli sem ekki kom frá hæstv. félmrh. Uppruna þess er að leita í umsögn Reykjavíkurborgar og þaðan er það komið. Nú er verið að gera breytingu á 7. gr. sveitarstjórnarlaganna þar sem fjallað er um almennar skyldur sveitarfélaga. Þar er á það bent að fjölmörg sveitarfélög hafi rekið á sína ábyrgð margvísleg þjónustufyrirtæki og fyrirtækin hafa náttúrlega á köflum greitt sveitarsjóðnum arð ef þurfa þykir. Hins vegar hefur aldrei verið nein lagastoð undir þessu og það er að tilmælum Reykjavíkurborgar sem þetta er sett fram. Ég er alveg sannfærður um að það er þörf á lagastoð undir reglum af þessu tagi. En er það endilega æskilegt fyrir borgarana að gefa sveitarstjórnum með þessum hætti lögbundið leyfi til þess að hækka gjöld sín? Ég tel að í þessu felist ekkert annað. Ef sveitarstjórnirnar mega haga gjaldskrá sinni, sem til þessa hefur verið staðfest í félmrn., þannig að tekjurnar sem stofnanirnar hafa standa ekki einungis undir rekstri þjónustunnar heldur skili þær líka arði í sveitarsjóðinn, þá er verið að gefa lögbundna heimild til þess að hækka þessa gjaldtöku. Ég spyr: Hvenær hættir gjald að vera gjald og breytir yfir í skatt? Er ekki sveitarfélögunum með þessu gefin lögbundin heimild til þess að fara að borgurunum með dulda skattheimtu? Í framhjáhlaupi, af því að ég horfi framan í andlit hv. þm. Árna M. Mathiesens sem er annar af þingmönnum Hafnfirðinga.  Ef til að mynda Kópavogur kaupir vatn af Reykjavík og gjaldskrá Reykjavíkurborgar er svo hagað að það megi bæði standa undir þjónustu fyrirtækisins og eigi líka að vera einhvers konar arðsfótur, þýðir það ekki að Reykjavíkurborg sé farin að skattleggja Kópavog? Ég les þetta út úr þessu. Þó að ég sé ekki að mæla gegn því að einhvers konar praxís sem árum saman hefur verið við lýði skuli nú verndaður með lagastoð, þá veit ég ekki hvort við séum að stíga heillaspor. Ég spyr hv. þm. Magnús Stefánsson, frsm. nál. meiri hlutans, hvort hann telji að þetta sé framfaraspor. Ég er ekki alveg sannfærður um það. Það hefur verið þannig að sveitarsjóður hefur getað gengið í ábyrgðir. Samkvæmt 89. gr. gildandi laga getur sveitarsjóður gengið í sjálfskuldarábyrgð fyrir sín eigin fyrirtæki en sveitarstjórnin getur hins vegar veitt einfalda ábyrgð til annarra aðila gegn tryggingum sem hún metur gildar. Ég vek athygli á því, af því að ég hef sagt það hér að það séu fjögur atriði fjármálalegs eðlis sem eru til bóta í þessu frv. og ég hef þegar reifað þrjú, að þetta varðar hið fjórða. Samkvæmt 73. gr. frv., og við því var ekkert hróflað í meðförum nefndarinnar, má ekki lengur binda sveitarsjóð í ábyrgðir vegna skuldbindingar annarra aðila en stofnana sveitarfélagsins. Þetta tel ég vera til stórra bóta. Við sáum, þegar þjóðin gekk í gegnum erfiða efnahagskreppu fyrir nokkrum árum, að máttvana sveitarfélög glímdu við atvinnuleysi, mannflótta, nánast mannfækkun af hallærum, og urðu nauðug viljug að grípa til allra mögulegra bragða til þess að halda atvinnunni í plássinu. Ég er ekki að mæla gegn því, herra forseti, en þegar menn eru að verja hólmann sinn þá seilast þeir stundum of langt. Auðvitað gerist það þegar menn leggja kapp á að efla byggðina sína, reyna að afla nýrra starfa eða bara halda störfum, koma í veg fyrir að störfin seytli út úr samfélaginu, að farið er út í björgunaraðgerðir sem felast í því að veita fyrirtækjum ábyrgðir, þ.e. öðrum en stofnunum sveitarfélaganna. Við sáum það aftur og aftur, víðs vegar um landið, að menn freistuðu þess að hjálpa fyrirtækjum til þess að halda kvóta í byggðarlaginu vegna þess að öflugri og stærri fyrirtæki komu eins og gammar með klærnar á undan niður í viðkomandi byggðarlög. Þau ætluðu að seilast í feitasta bitann sem auðvitað var kvótinn og taka hann burt úr byggðarlaginu. Sums staðar leiddi þetta til gríðarlegs ófarnaðar. Sums staðar voru menn heppnir, eins og á Vopnafirði, þar sem sveitarsjóðurinn lagði fé í fyrirtæki sem efldist síðan og margfaldaðist að gildi og og þær upphæðir sem þar voru lagðar í fyrirtækið fyrir hönd sveitarbúa margfölduðust. En eins og ég veit að hv. þm. mundu taka undir með mér: Það er ekki hlutverk sveitarstjórna að vera að spekúlera. Það eru menn eins og þeir sem fara með undirtökin í fjármálalífinu og kunna á vélar þess sem eiga auðvitað að gera það, herra forseti. Herra forseti. Ég hef farið nokkrum orðum um það sem mér þykir til bóta í þessu frv. um sveitarstjórnarmálin en ég hef líka mælt ákveðin varnaðarorð gagnvart tilteknum atriðum. En ég get ekki annað en tekið undir með borgarlögmanninum í Reykjavík sem segir að í þessu frv. sé fátt nýmæla. Þegar sá ágæti borgarlögmaður ritar borgarráði bréf um það þá segir hann einfaldlega að það sé ekki þess virði að rifja það upp vegna þess að þau séu svo lítil. Sú breyting sem er gerð og skiptir máli kemur síðan frá borgarráði og borgarlögmanninum sjálfum inn í þingið. Ég velti því fyrir mér hvernig stendur á því í þessum heimi sem við lifum núna, þar sem hlutverk sveitarfélaganna er stöðugt að breytast, þar sem verksvið þeirra er að færast út, þar sem þau eru takast í fang aukin verkefni: Af hverju er því ekki svarað með einhverjum hætti í frv.? Frv. hefur verið við lýði frá 1986, það er kominn tólf ára reynslutími á það og á þeim tíma hefur allt umhverfi sveitarfélaganna gjörbreyst. Ég minni á að það var hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sem beitti sér fyrir því í stóli félmrh. að hrinda af stað þeirri miklu sameiningarumræðu sem leiddi til mikillar sameiningar sveitarfélaga. Það hefur leitt til þess að þeim hefur stórfækkað en það var erfitt í byrjun. Eins og menn muna eftir fór skriðan ekki af stað fyrr en bara núna fyrir um tveimur árum og er góðu heilli ekki lokið enn þá. En þá gekk svo illa að koma þessum samruna sveitarfélaga af stað að menn ræddu það þá í fullri alvöru hvort það ætti að beita einhvers konar lögþvingunum. Menn ræddu það einum tveimur eða þremur sinnum í tengslum við ýmiss konar frumvörp. Menn féllu nú frá því. Eigi að síður er það þannig að við erum öðrum þræði að þvinga sveitarfélög til þess að sameinast. Hvernig erum við að því? Við erum stöðugt að láta þau fá aukin verkefni. Við erum að færa til þeirra menntamál, við ætlum að færa til þeirra málefni fatlaðra, aldraðra, og þetta er viljinn í þjóðfélaginu. Þetta er partur af þeirri lýðræðislegu valddreifingu sem hefur myndast um sátt millum flestra stjórnmálaflokka og er ekki lengur spurning um stjórnmálaviðhorf heldur um kynslóðir. Þær kynslóðir sem núna eru að renna sitt skeið inn í valdapíramída samfélagsins eru þeirrar skoðunar að það eigi að færa völdin með þessum hætti út til sveitarfélaganna. Á hverju byggja menn það? Á hugsuninni um grenndarlýðræði, leyfa mönnum að hafa sem mest ítök í næsta nágrenni sínu. Þannig held ég líka að heill manna og hamingju sé best borgið. Menn eiga að fá að ráða sem mestu sem næst sér eins og kostur er. Um það er ekki deilt. Þess vegna erum við að færa þessi verkefni út til sveitarfélaganna, leyfum þeim að haga þeim eins og þeir geta. En sum þessara sveitarfélaga eru örfámenn. Hvernig stendur þá á því að í þessu frv. nota menn ekki tækifærið og stíga það skref að hafa ekki lengur 50 íbúa sem lágmarkseiningu sveitarfélags? Við höfum séð í næsta nágrenni höfuðborgarinnar deilur sem hafa tætt sundur sveitarfélög þegar komið hefur að sameiningarkosningum, þar sem menn hafa verið að flytja inn fólk utan að, skrásetja það jafnvel á eyðibýlum þar sem er neglt fyrir gluggana. Til hvers? Til þess að ná upp fjöldanum og til þess að ná upp atkvæðum þegar menn eru að ræða um sameiningu. Hvers vegna ekki að stækka þetta dálítið hressilega, herra forseti? Ég tek eftir því að hv. þm. Árni M. Mathiesen er farinn að líta á klukkuna og ég get fullvissað hann um að senn líður að lokum ræðu minnar. Hv. þm. má ekki fara því að ég á eftir að ávarpa hann sérstaklega um skipulagsmálin. Hann má hins vegar bregða sér frá til annarra þarfa ef hann kemur aftur. En ég vek athygli á því að í dag heimilum við líka að breyttum þessum lögum, eins og breytingar liggja fyrir, sveitarfélögum að vera áfram 50 manns. Hvaða verk eru á sviði 50 manna sveitarfélaga? Það eru öldrunarmál. Það er partur af heilsugæslu, það eru menntamál, það er dagvist, það eru holræsi, það er menningarstarf eins og rekstur bókasafna, rekstur annarra safna og svo mætti lengi telja. Það er ljóst að hin smærri sveitarfélög anna þessu ekki. Það er ekki hagkvæmt fyrir íbúana að málið sé með þessum hætti. Því segi ég það, herra forseti: Ég er þeirrar skoðunar, þó ég sé mikill valddreifingarmaður og sé illu heilli laus við allar miðstýringaráráttur fortíðar minnar þá tel ég að það hefði átt að nota tækifærið og stækka eininguna sem er fóturinn undir lágmarkssveitarfélögunum. Það má kalla það þvingun, það má færa rök að því að það sé eins konar lögþvingun en ég hef fært hér rök að því, tel ég, að þau eru hvort eð er beitt annars konar þvingunum með stöðugum flutningi verkefna yfir til þeirra. Herra forseti. Við erum öðrum þræði að ræða hérna hálendismálin, og ekkert öðrum þræði, það er auðvitað það sem hér liggur undir í umræðunni. Hér hefur komið afspyrnuvont frv. frá hæstv. félmrh. sem á að vera eins konar málamiðlun. Auðvitað kom í ljós, eins og ég hef rakið, a.m.k. einu sinni ef ekki tvisvar í ræðu minni, a.m.k. þeir hlutar stjórnarandstöðunnar sem voru vélaðir til fylgis við þá málamiðlun voru einfaldlega blekktir. Það hefur einfaldlega komið fram að það er ekkert víst að frv. verði lagt fram aftur vegna þess að Sjálfstfl. styður það bersýnilega ekki. Það er ekkert víst að það verði lagt fram í núverandi mynd og það hefur leitt til þess að það er alveg ljóst að þeir úr stjórnarandstöðunni sem hafa lýst fylgi við það í upphafi máls gera það ekki lengur. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir lýsti því yfir að það væri með öllu óvíst hvort stuðningur hennar við málið fylgdi. Auðvitað kom fram í máli hennar, eins og ég á e.t.v. eftir að rekja síðar í ræðu minni, að hún lýsti í ræðu sinni í gær skoðunum sem ganga á skjön við þetta frv. En sáttargerðin fólst í því, herra forseti, að það á að taka skipulagsmál miðhálendisins út fyrir sviga og það á að láta sérstaka samvinnunefnd fara höndum um skipulagsmálin. Þessi tillaga er algjörlega gölluð eins og kemur fram í greinargerðinni. Samvinnunefndin hefur ekki nema umsagnarrétt og hún fullnægir alls ekki þeim lýðræðisskilyrðum sem a.m.k. jafnaðarmenn setja. En það hefur komið fram aftur og aftur í máli hv. þm. Sjálfstfl. að þeir telja að þetta sé óþarft. Hv. þm. Árni M. Mathiesen hefur gengið lengst í því og hann sagði í fyrsta lagi að frv. hæstv. umhvrh. væri ófullnægjandi, það fullnægði ekki óskum hans um aðkomu annarra aðila en þar eru nefndir að málinu. Ég tek undir það með honum. Hv. þm. Árni Mathiesen taldi líka að það væri óþarft að leggja frv. fram og hann taldi að það væri hægt að beita 12. gr. skipulagslaganna, að vísu orðaði hann það svo ,,með því að styrkja hana til þess að ná þessu fram.`` Ég viðurkenni það, herra forseti, að ég misskildi hv. þm. Árna M. Mathiesen vegna þess að sú stærð sem ég gleymdi að taka inn í jöfnuna var það að hv. þm. talaði væntanlega miðað við að sveitarstjórnarfrv. væri samþykkt.  Hv. þm. Árni M. Mathiesen er a.m.k. þeirrar skoðunar að það eigi fleiri að koma að þessu. Það kann vel að vera að hann telji að hans kjördæmi sé ekki nógu vel representerað. Ég a.m.k. er þeirrar skoðunar að hann gerði kjósendum sínum skömm til ef hann féllist á að það hefði næga fulltrúa, einn af átján. En hann ræddi að það væri nauðsynlegt að koma öðrum viðhorfum að. Hann nefndi sérstaklega ferðafélög minnir mig og náttúruverndarsjónarmið og þær atvinnugreinar sem tengjast miðhálendinu. Ég virði það alveg. Hv. þm. sagði þess vegna tvennt sem skiptir máli í umræðunni og sem við a.m.k. stjórnarandstæðingar, sem búum við þá óvissu sem ríkir í þessu máli af hálfu stjórnarinnar, verðum að hafa í huga vegna þess að hv. þm. er áhrifamaður í þessum efnum. Hann sagði að miklu betra væri að ná fram sjónarmiðum þeirra sem vilja fá fjölbreyttari aðkomu að málinu, fá önnur viðhorf, með því að fella niður tilnefningarnar. Hann sagði að í staðinn ætti umhvrh. að bera pólitíska ábyrgð á skipulagi og stjórnun miðhálendisins eftir atvikum miðað við þær tillögur sem hann reifaði og að í stað þess að fulltrúar væru tilnefndir þá væru þeir skipaðir. Ég held að þetta sé rétt hjá hv. þm. Ég tel náttúrlega að þetta gangi ekki nándar nærri nógu langt en ég tel að hugmynd hv. þm. sé snöggt um skárri en það sem kemur fram í frv. hæstv. umhvrh. Vegna þess að ef umhvrh. hefur einfaldlega skipunarrétt án þess að þurfa að taka við tilnefningum getur hann gætt þessara sjónarmiða. Auðvitað er það miklu betra. Þá er hægt að láta fulltrúa útivistarsamtaka, ferðafélaga og náttúruverndarsamtaka koma að. Í dag er það bókstaflega útilokað, miðað við þá hugmynd sem hæstv. umhvrh. hefur illu heilli lagt hér fram. Ég gerði mér ekki grein fyrir því hvernig hv. þm. hugsaði sér að þetta yrði framkvæmt. En hann gerði það hins vegar klárlega á grundvelli 12. gr. Ég tók eftir því að þegar hv. þm. Kristján Pálsson talaði hafði hann annan skilning á 12. gr. en hv. þm. Árni M. Mathiesen en þann sama og ég. Sem er reyndar skilningur sem má líka --- með góðum vilja að vísu --- lesa út úr ákveðnu meirihlutaáliti hérna. En það segir, herra forseti, í 12. gr. skipulags- og byggingarlaga sem við samþykktum fyrir sléttu ári: ,,Svæðisskipulag skal gert að frumkvæði viðkomandi sveitarstjórna eða Skipulagsstofnunar í því skyni að samræma stefnu sveitarstjórna um þróun byggðar og landnotkunar á minnst 12 ára tímabili.`` Síðan segir: ,,Svæðisskipulag skal taka til alls lands þeirra sveitarfélaga sem hlut eiga að máli.`` Til ,,alls lands þeirra sveitarfélaga sem hlut eiga að máli.`` Þess vegna held ég því fram, herra forseti, að að óbreyttum sveitarstjórnarlögum, að ósamþykktri 1. gr. frv. til sveitarstjórnarlaga sem liggur núna fyrir, gangi hugmynd hv. þm. Árna M. Mathiesens ekki upp því að þarna er klárlega talað um að það eigi að taka til alls ,,lands`` þeirra sveitarfélaga sem eiga hlut að máli. Ekki landa sem liggja handan við mörk sveitarfélaga --- ég tel það alls ekki. Og síðar segir í 6. mgr. þessara laga: ,,Á svæðum, þar sem ágreiningur er milli sveitarstjórna um landnotkun eða þar sem stefnumörkun í landnotkun varðar verulega hagsmuni þeirra sem búa utan viðkomandi svæðis, getur umhverfisráðherra ákveðið að skipa sérstaka nefnd til að gera tillögu að svæðisskipulagi. Slíkt svæðisskipulag getur náð til hluta lands innan marka viðkomandi sveitarfélaga.`` Ég held því fram, herra forseti, að sú tillaga sem hv. þm. Árni M. Mathiesen reifaði í máli sínu standist ekki miðað við síðasta málslið 2. mgr. 12. gr. sem fjallar um svæðisskipulag vegna þess að þar er það bara fortakslaust sagt að svæðisskipulagið skuli einungis ná til alls lands þeirra sveitarfélaga sem hlut eiga að máli. Ég held að þegar hv. þm. Árni M. Mathiesen var að reifa það að 12. gr. dygði væri hann í rauninni að eiga við það sem segir í 6. mgr. að þar sem ágreiningur er milli sveitarstjórna um landnotkun eða stefnumörkun og varðar verulega hagsmuni þeirra sem ,,búa utan viðkomandi svæðis`` þá getur umhvrh. búið til svæðisskipulagsnefnd. Þar með held ég að hann hafi í virðingarverðri viðleitni sinni til þess að auka lýðræðið í þessu máli verið að hugsa sem svo að þarna væri kominn rökstuðningurinn í lögunum fyrir því að kalla til fulltrúa sveitarfélaga sem eru ekki aðilar að miðhálendinu, sem búa sem sagt utan og fjarri. Það er nefnilega þannig eins og hv. þm. gefur til kynna með fagurri höfuðhneigingu. Ég held því fram að ekki sé hægt að gera þetta á grundvelli þessarar lagagreinar og hv. þm. Kristján Pálsson talaði þannig í gær að mér sýndist sem hann væri mér glögglega sammála í þessum efnum. Þessi atriði vildi ég reifa í ræðu minni gagnvart hv. þm. Árna Mathiesen. Hann talaði málefnalega um þetta og mér fannst hann vel eiga það skilið að í máli mínu kæmi fram, þar sem ég hef verið harður andstæðingur þessa máls, að ég tel þrátt fyrir allt að af þessu tvennu gangi hugmynd Árna M. Mathiesens miklu lengra í lýðræðisátt. Ég tel að hún sé að tvennu leyti æskilegri, þ.e. í fyrsta lagi að með því að umhvrh. skipi ekki eftir tilnefningum heldur skipi bara sjálfur gefst möguleiki á því að leyfa þeim að koma að sem eru utan þessa hóps. Jafnframt held ég að lýðræðishugsjónarinnar yrði miklu betur gætt. Ég tel að ef svo hrapallega tekst til að stjórnarliðið ætlar ekki að hlusta á þau rök sem færð hafa verið fyrir því að miðhálendið verði að einni stjórnsýslueiningu og ætlar að fara þá leið sem hér hefur verið reifuð í máli hv. þm. og jafnframt í frv. umhvrh., þá sé hugmynd hv. þm. Árna M. Mathiesens illskárri og rökrænt gengur hún betur upp. Af því að ég skildi ekki þann hluta ræðu hv. þm. í gær, varðandi það að styrkja þyrfti 12. gr. þá hélt ég að hann ætti við þá grein sem ég las upp hérna áðan, í 2. mgr. 12. gr. Ég fékk útskrift af ræðu hv. þm. og las hana út í gegn. Ég sá ekki alveg hvernig hann ætlaði sér að styrkja 12. gr. Ég held hins vegar, herra forseti, að auðvitað ætti hv. þm. að gleyma þessu og taka bara þátt í því að gera þetta almennilega. Hann ætti að leyfa sér að leika eftir þeim lýðræðishugsjónum sem ég veit að hann fylgir í svona málum, þó að í ýmsum öðrum pólitískum efnum deili ég ekki skoðunum hans. Herra forseti. Nú hef ég rætt hér frv. til sveitarstjórnarlaga og geri ekki sérstaka kröfu til þess að frsm. meiri hlutans hlýði á það sem núna kemur á eftir en hann ræður því alveg sjálfur. Ég ætla þá aðeins að leyfa mér þann munað að ræða hér það frv. sem hæstv. umhvrh. lagði hér fram, kastaði fram af skyndingu, þorði ekki að standa við og lét Sjálfstfl. kúga sig til þess að koma í veg fyrir að það yrði lagt fram til umræðu. Ég vona, herra forseti, að hæstv. forseti misvirði það ekki við mig þó að ég taki svolítinn tíma til þess að ræða þetta. Hér talar auðvitað fyrrv. umhvrh. sem með ýmsum hætti kom að þessu máli. Ég vildi inna hæstv. forseta eftir því hvenær hann hyggist gera hlé.

Forseti vill nú spyrja á móti, það eru u.þ.b. 15 mínútur síðan forseta virtist hv. þm. vera að komast í lokakaflann en hefur væntanlega misskilið hann. Forseti spyr því hversu langt hann telji sig eiga eftir af ræðunni. Ætlunin var að gera hálftíma matarhlé.

Ég á svona 20--30 mínútur eftir af ræðunni.

Þá spyr forseti hvort hv. þm. vilji ekki gera hlé á ræðu sinni í trausti þess að hann tapi ekki niður þræðinum þegar hann byrjar aftur.

Jú, ég get fallist á það fyrst hæstv. forseti óskar eftir því.

Þá verður gert hlé þangað til klukkuna vantar tíu mínútur í tvö.

Forseta hefur borist meðfylgjandi bréf frá hæstv. fjmrh., Geir H. Haarde. Bréfið hljóðar svo: ,,Með bréfi þessu, herra forseti, afsala ég mér sæti mínu í utanríkismálanefnd Alþingis og þar með jafnframt formennsku í nefndinni. Geir H. Haarde.`` Í framhaldi af þessu bréfi mun forseti ræða við varaformann utanrmn. um kosningu nýs formanns.

Herra forseti. Ég held þá áfram ræðu minni þar sem frá var horfið. Ég hafði farið í ítarlegu máli yfir það frv. til sveitarstjórnarlaga sem liggur fyrir og einkum og sér í lagi gert að umræðuefni þau ákvæði frv. sem lúta að fjármálum sveitarfélaganna sem ég tel að séu í mun betra horfi að því frv. samþykktu. Það fer hins vegar ekki hjá því, herra forseti, að það sem hefur legið undir þessari umræðu er sá draugur sem vakinn var upp af hæstv. umhvrh. með því frv. sem hann dreifði í skyndingu í fyrradag og var eins og kastað væri sprengju inn í þingsal. Ég ætla hvorki að reifa frekar þann málabúnað og þann langa slóða sem það mál hefur dregið á eftir sér né þann skugga sem það hefur kastað yfir þessa umræðu. Hins vegar er óhjákvæmilegt í framhaldi af því að allir stjórnarliðar sem tekið hafa til máls í umræðunni hafa gert það að umræðuefni að nefna að nánast allir hafa þeir lýst því að nauðsynlegt sé að breyta því á einhvern hátt. Það hefur hins vegar orðið til þess, ásamt yfirlýsingum einstakra þingmanna og hæstv. félmrh., að ógleymdri yfirlýsingu hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur, formanns þingflokks sjálfstæðismanna, að sá hluti stjórnarandstöðunnar sem taldi sig hafa gert einhvers konar samkomulag við stjórnarliða um málið hefur lýst því yfir að sá grundvöllur sem undir því var sé brostinn. Þess vegna tel ég óhjákvæmilegt, herra forseti, að reifa lítillega þetta frv. sem hér hefur verið dreift jafnvel þó svo undarlega horfi við að hæstv. umhvrh. skirrist við að ræða frv. hér á þingi. Hann að vísu skaut sér inn í umræðu með lítinn ræðustúf þar sem hann reifaði helsta efni frv. En frv. var að öðru leyti engin skil gerð. Hv. þingmenn hafa tæpast haft tóm til þess að kynna sér það. Þess vegna held ég, sökum þess mikilvægis í umræðunni sem fylgir því frv., að nauðsynlegt sé að reifa það lítillega. Þetta frv. er í beinu framhaldi af 1. gr. þess frv. til sveitarstjórnarlaga sem hér liggur fyrir og bráðabirgðaákvæði sem fylgir sama frv. Það gerir sem sagt ráð fyrir því að miðhálendinu verði skipt upp í hrepparenninga, upp í tertusneiðar eins og sumir hafa kallað það, þar sem sveitarfélögunum verður falin stjórnsýsla yfir miðhálendinu. Það þýðir, herra forseti, að hægt er að benda á hluta á miðhálendinu sem munu að öllum líkindum falla undir umsjón 14 sveitarfélaga. Einn lítill blettur í Kverkfjöllum er líklegur til þess að falla undir stjórnsýslu 14 sveitarfélaga. Þetta er auðvitað úr öllu lagi, herra forseti. Megingagnrýnin sem að þessu hefur beinst er auðvitað sú að miðhálendið er eign allra. Svo er. Miðhálendið hefur til skamms tíma sögulega séð ekki verið nýtt af neinum. Það hefur ekki vettvangur neinnar umferðar. Þegar Guðbrandur Þorláksson til að mynda teiknaði sitt fyrsta Íslandskort, þá var ekki eitt einasta örnefni og enga þjóðleið yfir miðhálendið að finna á því korti. Þegar langafabarn hans, Þórður Þorláksson biskup sem lést 1696 eftir að hafa unnið gríðarlegt þrekvirki á sviði landakortagerðar, gerði sín þrjú landabréf sem hann að lokum gaf sínum arfakóngi Kristjáni V., þá er einungis eitt örnefni sem tengist miðhálendinu þar að finna og það var Sprengisandur. Hvers vegna? Vegna þess að hindurvitni og hjátrú gerðu það að verkum að jafnvel þeir ferðamenn sem fóru þingleiðir og þjóðleiðir milli landshluta þorðu ekki af ótta við tröll og útilegumenn að hvarfla frá þessum þjóðleiðum. Miðhálendið var því órannsakað. Bændur nýttu það auðvitað að hluta til til afréttar og beitar. Fyrir liggja margir dómar sem sýna að sá afmarkaði nytjaréttur sem í því felst felur engan eignarrétt í sér, engan. Miðhálendið var því lokað svæði fram á þessa öld. Þeir sem opnuðu það voru ferðamenn af þéttbýlissvæðunum. Það voru þeir sem gerðu það. Það voru þeir sem leiddu fram þessar ósnortnu náttúruperlur sem þá voru þar og eru góðu heilli margar enn. Það voru erlendir menn sem höfðu að vísu bólfestu á Íslandi eins og Daniel Bruun liðsforingi sem fyrstir fóru þarna um og tóku myndir og komu þessari fegurð á framfæri við þjóðina. Þjóðin hefur í vaxandi mæli sótt þangað til útivistar. Hún hefur í vaxandi mæli upplifað þessa mannlausu auðn sem sína eign. Vitaskuld er þetta eign þjóðarinnar. Það er alveg ljóst að á næstu árum mun umferð ferðamanna, innlendra sem erlendra, stóraukast inn á þetta svæði. Þess vegna er nauðsynlegt, herra forseti, að koma höndum yfir skipulagsþáttinn. Um það eru allir sammála. Enginn mælir á móti því. Ef menn horfa svolítið lengra fram í tímann þá er líka nauðsynlegt að ná höndum yfir löggæsluna. Hv. þm. Pétur H. Blöndal gat þess í löngu máli í gær að fyrir 35 árum hefði varla nokkur einasti maður farið inn á miðhálendið, stöku rúta sést þar á fallegum sumardögum. Nú er þetta orðið umferðarsvæði. Jafnvel núna þegar vetri er að halla gerist það að hundruð stórra jeppa fara inn á miðhálendið á sunnudögum. Það er ekki langt síðan að við hv. þm. Guðni Ágústsson og hæstv. menntmrh. vorum saman á fundi Þingvallanefndar á Þingvöllum og okkur var tjáð að þá hefðu um það bil 150 stórir fjórhjólajeppar farið inn á miðhálendið. Ég kannast líka við það, herra forseti, frá því að ég var umhvrh. að til mín bárust kvartanir sökum þess að ekkert skipulag var á löggæslu og umferð á miðhálendinu og á þeim svæðum sem hæstv. félmrh. hefur haldið fram að séu eini partur landsins sem ekki fellur í dag að gildandi lögum undir sveitarfélögin, þ.e. jöklunum. Þess vegna er nauðsynlegt ekki bara að koma höndum yfir skipulagsþáttinn heldur líka yfir löggæsluna. Hins vegar er ekki tekið á því í þessu frv. Þar er einungis skipulagsþátturinn tekinn. Það er þess vegna sem við jafnaðarmenn leggjum til að sérstök nefnd fari með stjórnsýsluna alla á miðhálendinu. Látum það vera, herra forseti. Hér liggur fyrir frv. til kynningar frá hæstv. umhvrh. sem hefur verið dreift og hefur verið uppspretta allra þeirra deilna sem hér hafa staðið yfir á þriðja dægur. Þar kemur fram að umhvrh. ætlar að skipa samvinnunefnd um skipulag miðhálendisins til fjögurra ára í senn að loknum næstu sveitarstjórnarkosningum. Þessi samvinnunefnd á að fjalla um svæðisskipulag miðhálendisins. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir barði sér á brjóst í ræðum fyrir tveimur dögum og sagði: ,,Þetta er sigur fyrir mig. Ég náði þessu fram.`` Fram kom í umræðum af hennar hálfu að hún skildi ekki þetta frv. Hún hélt til að mynda að byggingarþátturinn væri líka tekinn undir samvinnunefndina með þessum hætti. Því fer auðvitað víðs fjarri, herra forseti. Það sem stingur í augu er að þessi samvinnunefnd stendur frammi fyrir gerðum hlut. Hvaða vald hefur hún, herra forseti? Vald hennar er það eitt, eins og segir í 2. gr., að Skipulagsstofnun skal leita álits samvinnunefndarinnar á þeirri tillögu sem liggur fyrir í dag frá hinni gömlu nefnd. Hún á að leita álits. Hvaða vald hefur þessi samvinnunefnd? Hún hefur ekkert vald. Hún hefur það vald eitt að koma með viðhorf sín. Það er ekkert sem segir að umhvrh. þurfi að taka tillit til þess. Hvergi kemur fram í greinargerðinni að hann muni gera það og það sem verst er er að í máli hans kom ekki heldur fram að hann mundi gera það. Hér liggur beinlínis fyrir enn frekar í gadda slegið að sáttargjörðin sem fólst í frv. virðist m.a. hafa verið gerð til þess að blekkja hluta stjórnarandstöðunnar, eins og þingmenn Alþb., með því að telja þeim trú um að þarna væri komin upp sérstök samvinnunefnd sem ætti að fara með þetta skipulag. Svo er einfaldlega ekki. Hún hefur umsagnarrétt. Það er allt og sumt. Fyrir að utan að vera alfarið á móti þessari tilhögun geri ég auðvitað mjög stríðar athugasemdir við það verksvið sem þessi samvinnunefnd fær. Hér virðist einvörðungu um það að ræða að þetta er ákveðin útfærsla á 12. gr. gildandi skipulags- og byggingarlaga, sem við samþykktum 28. maí í fyrra, og einungis er verið að taka á svæðisskipulagi. Ég tel nauðsynlegt að svona nefnd, ef hún á að verða barn í brók, fái að koma mjög alvarlega inn í aðalskipulagið líka, aðalskipulagið sem verður áfram á höndum sveitarfélaga. Annað er óhjákvæmilegt þrátt fyrir það sem segir hér í 2. málsl. 4. mgr., að stefnan sem kemur fram í svæðisskipulagi miðhálendisins skuli færð inn í aðalskipulag hlutaðeigandi sveitarfélags og staðfest sem slík. Það má auðvitað segja sem svo, herra forseti, að umhvrh. hefði að þessu samþykktu ákveðið vald til þess að hafna staðfestingu á aðalskipulagi sem honum þætti ekki gera það. Ég tel hins vegar að það sé allsendis ófullnægjandi að ekki sé kveðið skýrar á um það mál. Ég bendi á að hæstv. umhvrh. lyppaðist niður eins og --- ja, við skulum ekki hafa nein orð um það --- en hann lyppaðist niður og staðfesti einmitt nýlegt aðalskipulag þar sem sveitarfélag tók sér eiginlega traustataki part af miðhálendinu án þess að hafa nokkra lagastoð til þess, í bullandi andstöðu við allt og alla. Herra forseti. Ég held þess vegna að þetta sé meingallað og það er stórkostlegur galli á þessu að samvinnunefnd um svæðisskipulagið, skuli ekki hafa tök á því að koma miklu sterkar inn í aðalskipulag. Jafnframt, herra forseti, verð ég að vekja eftirtekt á því að skipulögum má deila í þrennt, svæðisskipulag, aðalskipulag og deiliskipulag og síðan er að vísu landsskipulag þar fyrir ofan samkvæmt hinum nýsamþykktu lögum. En af þessu skiptir deiliskipulag ekki sístu máli sem hefur alltaf verið á færi sveitarfélaga. Ég tel að færa megi full rök að því að inni á þessari sameign þjóðarinnar sem við munum, að samþykktu þjóðlendufrv. loksins slá eign okkar á sem þjóð, að hægt sé að færa full rök að því að ef menn á annað borð ætla að fulltrúar þjóðarinnar komi með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í þessu frv. að skipulagsmálum miðhálendisins, sé fullkomlega rökrétt að þeir geti líka hlutast til um deiliskipulag. Ég segi það ekki síst með tilliti til þess að þarna er um að ræða ofurviðkvæm svæði, svæði þar sem skipti frosts og sumars gera það að verkum, gróðurþekja og dýralíf er skammvinnt og gríðarlega viðkvæmt, að það er mjög auðvelt að laska náttúrufar þarna með tiltölulega litlu átaki. Það er mikil hætta sem einstakar litlar náttúruperlur --- ég nefni Herðubreiðarlindir, ég gæti auðvitað nefnt margar fleiri --- eru í vegna ágangs ferðamanna. Því tel ég að það skipti miklu máli hvernig deiliskipulagi er hagað á svona svæðum og ég tel sem sagt að almannavaldið hafi fullan rétt til þess að koma að því. Ég áskil mér sem íbúi í Reykjavík og sem borgari á Íslandi, sem eigandi að miðhálendinu, fullan rétt til þess að hafa skoðun á því hvernig á að haga t.d. deiliskipulagi á þessum örsmáu, viðkvæmu svæðum innst í kjarna miðhálendisins. Það er hins vegar alveg ljóst að hæstv. félagsmála- og umhverfisráðherrar ætla sér að draga sem mest úr áhrifum borgaranna t.d. á deiliskipulag. Þetta sjáum við, herra forseti, í síðasta málslið 4. mgr., þar sem segir: ,,Tillaga að deiliskipulagi eða breytingar á því skal auglýst á áberandi stað.`` Herra forseti, á hvaða áberandi stað og hvar? Innan sveitarfélaganna? Í grg. kemur hvergi fram að við sem búum annars staðar á landinu eigum einhvern kost á því að segja álit okkar á deiliskipulagi sem gert á landsvæði sem við eigum þó og sem verður í gadda slegið með þjóðlendufrv. 

Hvernig er deiliskipulag auglýst í Reykjavík?

Herra forseti. Hér kemur hæstv. félmrh. með nákvæmlega sömu röksemd og hv. þm. Pétur H. Blöndal. Hann fellur í þá ferlegu gryfju að telja að skipulag í Reykjavík og skipulag á miðhálendinu séu eitthvað sambærileg. Um það er ekki hægt að hafa önnur orð en þau að þau birta sárgrætilegan misskilning á eðli málsins. Í framhaldi af þessu mætti ætla að hæstv. félmrh. mundi fyrir hönd landsbyggðarinnar segja, eins og hv. þm. Pétur Blöndal gerði í gær: Hvers vegna má landsbyggðin ekki hafa áhrif á skipulag í Reykjavík? Ég segi fyrir mig að mér er alveg sama um það en málið er bara ekki sambærilegt. Við erum að tala um mjög viðkvæm svæði og þó að innan Reykjavíkur sé að finna náttúruperlur eins og Elliðaárdalinn, strandlengjuna og Heiðmörkina eru þær ekki viðkvæmar í þeim skilningi sem til að mynda Herðubreiðarlindir eru, alls ekki, sem sæta nú þegar ágangi sem skilur eftir ummerki sín á landinu. Þess vegna segi ég það, herra forseti, að frammíkall hæstv. félmrh. staðfestir þann skilning minn að honum finnst það ekkert sjálfgefið að íbúar þéttbýlisins eða fulltrúar þeirra hafi einhver áhrif eða umsagnarrétt að deiliskipulagi á miðhálendinu. Ég held því fram að það sé sjálfsagður réttur okkar vegna þess að þar er verið að tefla um mjög dýrmæta og viðkvæma staði, herra forseti. Ég held því sem sagt fram að starfssvið þessarar samvinnunefndar sé allsendis ófullnægjandi. Ég held því fram að möguleikar okkar til þess að hafa áhrif til að mynda á deiliskipulag og aðalskipulag, og þegar ég segi ,,okkar`` er ég að tala um fulltrúa þéttbýlisins, séu allsendis ófullnægjandi. Ég held því fram að hæstv. félmrh. og hæstv. umhvrh. vilji ekki leyfa íbúum þéttbýlisins að koma sjónarmiðum sínum að hinum smæstu skipulagseiningum á miðhálendinu. En ég tel að við eigum siðferðilegan rétt á því vegna þess að þetta er okkar land. Það er ekki fyrr en núna, það er fyrst núna, sem er verið að slá í rauninni eign sveitarfélaganna á það vegna þess að ég get ekki kallað það annað. Ég vek athygli á því að með dómi Hæstaréttar í máli varðandi Landmannaafrétt 1981, þar segir þó, herra forseti, að löggjafarvaldið geti komið að slíkum svæðum með reglum og lögum en þegar búið er að samþykkja þetta þá erum við meira að segja svipt því. Þarna er í rauninni verið að taka þann vísi sem þéttbýlið hefur að því að hafa áhrif á miðhálendið í burtu, og það verða menn auðvitað að gera sér grein fyrir. Þá kem ég, herra forseti, að skipan þessarar samvinnunefndar. Við höfum heyrt hérna að hver og einn einasti þingmaður stjórnarliðsins fyrir utan einn, sem tekið hefur til máls, hefur lagst með einhverjum hætti gegn þeirri framkvæmd sem gert er ráð fyrir í þessari grein, 1. gr. þess frv. Það hefur hver einasti --- fyrir utan hæstv. félmrh. og hv. þm. Siv Friðleifsdóttur --- þingmaður stjórnarliðsins og líka þeir þingmenn stjórnarandstöðunnar, sem upphaflega fylgdu þessu máli, talað þannig að nauðsynlegt væri að breyta þessu ákvæði þannig að önnur viðhorf kæmu að. Það gerðu hv. þm. Árni M. Mathiesen, Pétur H. Blöndal, að sjálfsögðu Ólafur Örn Haraldsson, Kristín Ástgeirsdóttir sem fylgdi frv., allir þingmenn Alþb. sem talað hafa, jafnvel Guðni Ágústsson ræddi það. Herra forseti. Þetta sýnir að fullur er vilji fyrir því í þinginu að koma þeim sjónarmiðum, sem við jafnaðarmenn höfum haldið fram og raunar aðrir líka, að nauðsynlegt sé að auka með einhverjum hætti lýðræðið í þeirri gerð sem hér liggur fyrir okkur. Það er ekki hægt að sætta sig við það að í því formi, sem þessi nefnd sem bara á að sjá um skipulagið, skuli enginn fulltrúi náttúruverndarsamtaka, enginn fulltrúi útivistarmanna, enginn fulltrúi ferðafélaga, enginn fulltrúi ferðaþjónustunnar hafa nokkurn möguleika á því að koma viðhorfum sínum þarna í gegn. Vegna þess að af reynslunni ætla ég að hvorki hæstv. félmrh. né hæstv. umhvrh. muni skipa slíka menn sem sína tvo fulltrúa í þessa nefnd. Þarna er því lögð fyrir skipan sem allir stjórnarliðar, sem hafa rætt málið, hafa með einum eða öðrum hætti, mælt í gegn. Hafa tekið undir með þeim viðhorfum okkar að það skortir aðkomu fólksins að þessum málum. Sömuleiðis, herra forseti, hafa menn hver um annan þveran í aðdraganda þessa máls --- einkum framsóknarmenn --- gengið fram á völlinn, barið sér á brjóst og slegið sig til riddara og sagt: Við munum aldrei styðja þetta mál. Vegna hvers? Vegna þess að fulltrúar 67% þjóðarinnar, þ.e. íbúar Reykjaness og Reykjavíkur, fá ekki að koma að málinu. Hvað gerist svo? Svo liggur þetta hrak að frumvarpi fyrir þar sem Reyknesingum er boðið upp á það að hafa einn fulltrúa af átján. Það er lýðræðið sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, sem lætur ekki einu sinni svo lítið að koma hér í dag, telur að hún geti farið með til kjósenda sinna og sagt: Sjáið þið hverju ég hef náð fram? Ég hef náð fram að við fáum einn fulltrúa af átján. Reykvíkingar fá tvo fulltrúa af átján. Er þetta lýðræði, herra forseti? Hv. þm. Pétur H. Blöndal hélt merka ræðu í gær þar sem hann lýsti því að hann gæti fallist á þetta. Hann lýsti því hversu fjölmargir kjósendur hefðu aftur og aftur komið að máli við hann og sagt honum að það væri ótækt með öllu að Reykvíkingar gætu ekki komið sjónarmiðum sínum á framfæri varðandi skipulag miðhálendisins. Og svo sagði hv. þm.: Nú geta þeir það hins vegar því þeir fá tvo fulltrúa af átján. Herra forseti. Hvernig ætli menn útkljái þessi mál á þeim vettvangi þar sem hann þekkir hvað best, t.d. í Íslandsbanka hf.? Ég mundi spyrja hv. þm. að því ef hann væri nærstaddur og hlýddi á orð mín. Hvernig mundi hv. þm. ætla að menn afgreiddu deilumál á aðalfundi í Íslandsbanka? Hvernig afgreiddu þeir t.d. deiluna um það þegar hv. þm. vildi verða bankaráðsmaður og aðrir sóttu gegn honum? Það var að sjálfsögðu afgreitt með atkvæðagreiðslu. Þá skiptir auðvitað vægið máli. Þá skiptir það máli hversu margir fulltrúarnir eru. Í þessu dæmi er það þannig, herra forseti, að Reykjavík og Reykjanes, sem samtals hafa innan sinna vébanda 67% þjóðarinnar fara með þrjá fulltrúa af átján, sjöttung atkvæða. Það þýðir það að allt bendir til þess að ef til deilna drægi í samvinnunefndinni og það kæmi til atkvæðagreiðslu mundi sá ágreiningur væntanlega verða sá hinn sami og hér hefur komið aftur og aftur fram í umræðum um þessi mál, þ.e. það verða átök milli hagsmuna dreifbýlis og þéttbýlis. Þá hefur þéttbýlið þrjá fulltrúa af átján. Það er alveg ljóst hvernig slík atkvæðagreiðsla færi. Hún mundi að sjálfsögðu tapast. Niðurstaða mín er þessi: Hagsmunir þéttbýlisins eru gróflega fyrir borð bornir með þessu frv. Í annan stað, herra forseti, vek ég athygli á því, eins og ég hef gert fyrr í ræðu minni, að þetta frv. er algjörlega gallað að því leyti til að það meinar ákveðnum íbúum þjóðarinnar alfarið að koma að stjórn skipulags miðhálendisins með einhverjum hætti. Hvers vegna segi ég það? Vegna þess, herra forseti, að það segir að af þessum átján fulltrúum eiga þau sveitarfélög, sem eru 40--50 talsins og liggja að miðhálendinu, að tilnefna tólf fulltrúa. Síðan er það Reykjavík og Reykjanes og Vestfirðir. En það eru auðvitað fjölmörg, ég veit ekki hversu mörg, en það eru mörg sveitarfélög sem detta þarna niður milli skips og bryggju. Það eru sveitarfélög eins og smáhreppar á Suðurlandi. Það er fæðingarhreppur hv. þm. Guðna Ágústssonar, Hraungerðishreppur, Villingaholtshreppur. Fjarlægari landshluta nefni ég, stórbæ á íslenskan mælikvarða eins og Akureyri. Af hverju, herra forseti, er verið að gera íbúa þessara staða landlausa á miðhálendinu? Af hverju mega sjónarmið þeirra ekki koma að þessu? Ég spyr. Engin svör hafa fengist við því en ég vek eftirtekt á því að það var skilyrði hv. þm. Péturs H. Blöndals og hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur fyrir því að falla frá fyrirvara sínum við stuðninginn við frv. til sveitarstjórnarlaga að allir íbúar landsins hefðu möguleika á að koma að stjórninni. Það gerist einfaldlega ekki. Þess vegna tel ég, fyrst hv. þm. Pétur H. Blöndal er kominn hingað aftur  Herra forseti. Ég segi þess vegna að þetta er allsendis ófullnægjandi frá sjónarhóli lýðræðisins. Ég spyr líka hv. þm. Magnús Stefánsson, vaskan pilt af Vesturlandinu: Hvers konar ball verður það nú þegar 40--50 sveitarfélög ætla að fara að velja 12 fulltrúa?  Ég held líka, herra forseti, að við höfum fengið forsmekkinn af því hvað gerist þegar sveitarfélögin fá þetta vald. Ég veit að mig greinir á við marga þá sem hafa lagst með svipuðum rökum og ég gegn þessu frv. um aðkomu smárra sveitarfélaga. Ég hef ekkert á móti þeim og tel í sjálfu sér að þau gætu farið með ýmis af þeim hlutverkum sem þeim er ætlað. En ég held hins vegar, herra forseti, að forsmekkinn af því sem gæti gerst, ef þetta yrði samþykkt, höfum við séð í Svínavatnshreppi þar sem einu merkilegasta og elsta félagi Íslendinga, Ferðafélagi Íslands, var beinlínis úthýst með ofbeldi með húsnæði sitt, þar sem ferðamenn hvaðanæva af Íslandi höfðu áratugum saman gist á ferðalögum sínum um miðhálendið. Þeim var bókstaflega fleygt í burtu með valdi af hreppsnefndinni sem tók sér það vald að skipuleggja sig inn á miðhálendið án nokkurra gildra raka, en fékk eigi að síður staðfestingu umhvrh. fyrir því. Ég held að þetta sé einungis forsmekkurinn. Munu menn þá ekki allt eins fara í það að ryðja burt öðrum skálum sem víðs vegar er að finna, eignir ferðafélaga og annarra félagasamtaka? Menn skulu ekki halda að hér sé um að ræða örfáar byggingar. Á miðhálendinu eru nú u.þ.b. 700--800 byggingar, hvorki meira né minna. Ég held þess vegna að við höfum séð hvað þarna er að gerast, herra forseti. Ég tel því að það væri ógæfuspor ef þetta frv. yrði samþykkt. Og ég gleðst yfir því kjarkleysi sem hæstv. umhvrh. hefur sýnt í málinu, a.m.k. leyfi ég mér að túlka það sem vott af iðrun, vott af samviskubiti yfir vondu verki. Ég held því fram, herra forseti, að ef þetta verður gert að veruleika, ef Alþingi samþykkir þetta frv., sé verið að svipta 67% þjóðarinnar sjálfsögðum og siðferðilegum rétti sínum til ítaka á miðhálendi Íslands sem þekur 43% af flæmi landsins. Og hverjir fá þetta vald? Að mestu leyti þau 4% íbúanna sem búa í örfámennum 40--50 sveitarfélögum. Ég mótmæli þessu, herra forseti, í nafni alls þess réttlætis sem menn hafa reifað í þessum sölum í gegnum tímann. Andstaða manna og stuðningur við þetta frv. er á mismunandi rökum reistur. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, sem ekki er staddur hér í dag, hefur lýst fylgi við þetta frv. vegna skipulagsvinnunnar. Það er nauðsynlegt að það komi fram að hann hefur flutt hérna rök sem eru að mörgu leyti gild og það er auðvelt að skilja þau. Hann talar um að ásókn annarra geira, eins og t.d. orkugeirans, inn á miðhálendið sé orðin svo stríð að nauðsynlegt sé að spyrna þegar við fótum. Hann telur að sú viðstaða sem menn hafi sé sá vísir að svæðisskipulagi sem nú þegar liggur fyrir frá hendi þeirrar nefndar sem var skipuð 1993 og hann óttast að ef menn fara þá leið sem til að mynda jafnaðarmenn hafa lagt til muni sú vinna falla niður og sóknarfæri fyrir orkugeirann muni skapast inn á þessi svæði. Hann sagði, herra forseti, að sú áhætta sem fælist í því að til yrði skipulag undir áhrifum sveitarstjórna sem er ekki nógu gott, væri betri en sú áhætta sem við tækjum ef við mundum breyta þessu eins sem t.d. jafnaðarmenn hafa verið að ræða. Ég er honum ekki sammála, herra forseti. Ég held að vísu að alltaf yrði ákveðin áhætta fyrir hendi sama hvaða háttur væri hafður á skipulagi miðhálendisins. Það mundi líka gilda ef sá háttur væri hafður á sem jafnaðarmenn vilja, þ.e. að ein stjórn færi með alla stjórnsýsluna. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, herra forseti, að áhættan væri minni þá. Ég rökstyð það svona: Ef þarna væri um að ræða átta eða níu fulltrúa, eins og við höfum lagt til, sem skipaðir yrðu af almannavaldinu með einhverjum hætti, þá mundi það væntanlega útrýma þeim hreppasjónarmiðum sem má búast við að skytu upp kolli meðal þeirra 40--50 sveitarfélaga sem skipa þá 12 fulltrúa sem verða langvaldamestir í þessari samvinnunefnd. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að röksemd hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar hafi ekki sama vægi og þær röksemdir sem við höfum flutt gegn máli hans. Ég skil hins vegar hugsun hans. Hann telur að hann sé í nauðvörn fyrir miðhálendið. Hann telur að hann sé að verjast á þennan hátt ásælni sterkra og valdamikilla fyrirtækja innan orkugeirans. Ég skil það, herra forseti, en ég held einfaldlega að veruleikinn sé breyttur. Ég held að jafnvel þó orkugeirinn færi á fullt skrið þá séu viðhorfin í þjóðfélaginu svo breytt, m.a. vegna umræðna á Alþingi um þetta mál og um Kyoto-samninginn, að viðnámið er miklu meira en áður. Þess vegna tel ég að ekki sé hægt að taka að öllu leyti gild rök hv. þm. Þó hann sé hér fjarri er nauðsynlegt, herra forseti, að ég rifji það eigi að síður upp vegna þess að hann hefur farið giska mikinn í umræðum varðandi Alþfl. og talið að við höfum á einhvern hátt verið upphafsmenn að því að draga sveitarmörkin þarna inn á miðhálendið. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að það komi fram að árið 1990, þegar Alþfl. var vissulega í stjórn en Alþb. líka, var lagður fyrsti vísirinn að því að draga mörk sveitarfélaga með þessum hætti inn á miðhálendið. Það var gert m.a. á vegum Landmælinga Íslands og það var líka gert af einhverjum öðrum aðilum sem ég man ekki alveg hverjir voru, herra forseti. En mér finnst nauðsynlegt að þetta komi fram. Þannig að ef menn ætla að deila um það sem skiptir ekki máli í dag, eins og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur gert, og halda því fram að það hafi verið í tíð ríkisstjórnar Alþfl. og Sjálfstfl. sem þessi draugur sá fyrst dagsins ljós, þá er það rangt. Það var í tíð ríkisstjórnar sem Alþfl. átti aðild að en að sömu ríkisstjórn átti einmitt Alþb. aðild líka. Þessi hugmynd sem Alþb. hefur fylgt fram að þeim atburðum sem gerðust hér í morgun, hefur áður verið rædd. Þessi hugmynd sem var málamiðlun, svo ég noti orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar, og fól í sér að skipulagsþátturinn var tekinn út úr og mörk sveitarfélaganna framlengd inn á miðhálendið, er hugmynd sem Alþb. er ekki ókunn. Á 113. löggjafarþingi 1990--91 var lögð fyrir Alþingi skýrsla um undirbúning að löggjöf um stjórnsýslu á miðhálendi Íslands og þar er þessi möguleiki reifaður. Þar er frá því greint að til að bæta úr því ófremdarástandi sem skýrsluhöfundum þótti vera í skipulags- og byggingarmálum þá hafi komið fram sú hugmynd, með leyfi forseta: ,,... að framlengja mörk allra sveitarfélaga sem liggja að hálendinu þannig að landinu öllu yrði þar með skipt í sveitarfélög.`` Síðan segir, með leyfi forseta, í þessari skýrslu: ,,Þessi hugmynd virðist tæplega raunhæf.`` Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson ræddi um hana í máli sínu í gær eins og hún væri bara einn af þeim valkostum sem fyrir hendi væru. Þessi nefnd segir hins vegar: ,,Þessi hugmynd virðist tæplega raunhæf.`` Herra forseti. Hverjir sátu í þessari nefnd? Þar sátu fulltrúar ýmissa stofnana, ýmissa ráðuneyta og ýmissa stjórnmálaflokka. Einn stjórnmálaflokkur, einn stjórnmálaflokkur aðeins, hafði tvo fulltrúa í þessari nefnd. Það var Alþb. Það voru þingmennirnir Geir Gunnarsson og hinn þingmaðurinn sem skrifar undir það að þessi hugmynd hafi tæplegast verið raunhæf var hv. þm. Hjörleifur Guttormsson. Hugmyndinni sem hann telur núna ásættanlega málamiðlun var slátrað af hans hendi árið 1990.  Þetta skiptir máli, herra forseti, vegna þeirrar umræðu sem hér varð um söguna í gær og vegna þess að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur ítrekað, aftur og aftur, komið því að í umræðum að fyrsta hugmyndin að þessu hafi orðið til í tíð síðustu ríkisstjórnar þegar raunin er sú að hugmyndin varð fyrst til í tíð ríkisstjórnar sem Alþb. átti aðild að. En þá var henni líka slátrað kirfilega með glæsilegum röksemdum sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson skrifaði undir. Mér finnst líka nauðsynlegt, herra forseti, að reifa aðeins tildrög þeirrar vinnu sem hefur farið fram á miðhálendinu. Á grundvelli þeirrar skýrslu sem ég vitnaði til áðan og unnin var af nefnd sem Júlíus Sólnes kom á laggir, lagði fyrrv. umhvrh. Eiður Guðnason fram frv. sem gerði ráð fyrir því að miðhálendið yrði ein stjórnsýslueining. Sú hugmynd lenti í miklum ógöngum í þinginu. Illu heilli risu upp menn í stjórnarliðinu, í Sjálfstfl., tóku höndum saman við framsóknarmenn og hugmyndin var --- svo maður noti orðalag götunnar --- kýld köld. Í framhaldi af því var haldinn fundur með ýmsum aðilum, m.a. sveitarstjórnarmönnum og út úr því kom ákveðin málamiðlun sem var lögð inn í þingið. Sú málamiðlun fól í sér að lagt var til að samþykkt yrði bráðabirgðaákvæði við gildandi skipulagslög sem fól í sér möguleikann til að setja upp samvinnunefnd sem ætti að vinna að skipulagi miðihálendisins. Sú tillaga fór til umhvn. Alþingis. Hún var samþykkt þar samhljóða. En þegar hún kom fram í þinginu aftur fylgdi henni auðvitað nefndarálit, herra forseti, þar sem tekið var skýrt fram að samþykkt frv. um þá nefnd hefði engin áhrif á lögsögu á miðhálendinu. Ég ætla þessa vegna, herra forseti, að lesa hér það sem kemur fram í umsögn umhvn. með því frv. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Nefndin leggur áherslu á að þau mörk, sem dregin verða um miðhálendið, munu á engan hátt breyta núverandi réttarstöðu hvað varðar eignarhald á svæðinu og lögsögu yfir afréttum og almenningum.`` Það var alveg klárt að þingið tók af allan vafa um það hvaða grunnur var undir samþykkt þessarar tillögu. Það var ekki verið að gera neina tillögu að einu eða neinu sem varðaði einmitt lögsögu og þar með stjórnsýslu yfir miðhálendinu. Mér finnst að þetta geti ekki verið skýrara. Í ræðu sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson flutti þá sagði hann orðrétt líka, með leyfi forseta: ,,En einnig tek ég mjög eindregið undir það að spurningin um eignar- og umráðarétt á hálendinu er málefni sem tengist þessu. Það varð skýrt af málsmeðferð í nefndinni og viðræðum við þá lögfræðinga sem rætt var við að æskilegt, mjög æskilegt er, svo ekki sé fastara að orði kveðið, að tillaga þar að lútandi komi fram og verði afgreidd á Alþingi hið allra fyrsta.`` Herra forseti. Hér vitna ég í orð hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar og af þeim dreg ég þær ályktanir að í fyrsta lagi geri hv. þm. skýran greinarmun á eignarrétti og umráðarétti. Í öðru lagi segir hv. þm. Hjörleifur Guttormsson að stefnu um umráðaréttinn vanti. Með öðrum orðum, það vantar stefnu um stjórnsýsluna. Það umræðuefni er helsta bitbeinið hér í umræðunum. Ef hv. þm. kallar eftir stefnu varðandi stjórnsýsluna, getur það einungis stafað af því, ef maður reynir að hugsa þetta rökrétt, að hann telji að í tillögunni, eins og hún kemur hérna fyrir þingið á sínum tíma, felist engin stefna um stjórnsýsluna. Ella væri hann ekki að kalla eftir henni. Þess vegna held ég, herra forseti, að fyrst hv. þm. Hjörleifur Guttormsson taldi að engin stefna fælist í frv. sem varðaði umráðarétt og stjórnsýslu og Alþfl. bar hér inn í þingið fyrir hönd þeirrar ríkisstjórnar sem þá var, þá sé algjörlega fráleitt af honum að halda því fram, eins og hann gerði í umræðu sinni hér í fyrradag, að við berum ábyrgðina á því að staðarmörkin séu framlengd inn á miðhálendið með þessum hætti. Sá skilningur hans stangast einfaldlega á við þann skilning sem kom fram í ræðu sem hann flutti af því tilefni. Mér finnst mikilvægt að koma þessu að í umræðuna, herra forseti. Ég hef, herra forseti, í alllöngu máli, sem ég hefði gjarnan viljað hafa svolítið styttra og gagnorðara en mér er einfaldlega ekki betur gefið af náttúrunnar hendi að tjá mig knappyrtar en þetta, enda málið yfirgripsmikið. Það sem ég hef farið yfir, herra forseti, er í fyrsta lagi aðdragandi þess að hæstv. umhvrh. sprengdi í loft upp þá umræðu sem hér var hafin með því að kasta hérna inn hraki af frv. um breytingu á skipulagslögum. Það rauf þá sáttargerð sem hluti af stjórnarandstöðunni hafði gert. Ég hef í öðru lagi farið ítarlega yfir það frv. til sveitarstjórnarlaga sem hér hefur verið til umræðu. Ég hef í þriðja lagi fagnað ýmsu sem þar hefur komið fram. Þar hef ég sér í lagi tekið undir með mínum ágæta vini, hv. þm. Pétri H. Blöndal, um að þau fjögur atriði sem sérlega varða fjármál sveitarfélaganna eru til stórra bóta. Andstætt honum hef ég hins vegar lýst ákveðnum fyrirvara um ákvæði um arðgreiðslur sem þar er vegna þess að ég tel að það skjóti lögum undir það að sveitarfélög fari að okkur með dulinni skattheimtu. Í fjórða lagi, herra forseti, hef ég neyðst til þess að fara yfir frv. um breytingar á skipulagslögum sem hæstv. umhvrh. kom með inn í þingið. Ég tel a.m.k. að ég hafi skýrt afstöðu jafnaðarmanna til þess. Við erum á móti þeirri ólýðræðislegu framkvæmd sem þar kemur fram í samvinnunefnd um skipulag miðhálendisins. Við erum á móti því ólýðræði sem felst í að íbúar þéttbýlisins fái einungis þrjá af átján fulltrúum nefndarinnar. Ég tel að starfssvið samvinnunefndarinnar sé allsendis ófullnægjandi. Ég tel að við, íbúar þéttbýlisins, þurfum einnig að koma að öllum stigum skipulagsins og geta haft einhvern rétt til aðfinnslna um deiliskipulagið. Mér finnst við ekki hafa þarna þann rétt, herra forseti. Ég hef bent á að hv. þm. Pétur Blöndal og Siv Friðleifsdóttir féllu frá fyrirvara sínum án þess að þeim skilyrðum sem þau settu í upphafi hefði verið fullnægt. Ég hef síðan farið nokkrum lofsamlegum orðum um fyrri hluta ræðu hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar en jafnframt rakið nokkur söguleg atriði sem ég taldi nauðsynlegt að koma á framfæri. Þar ber hæst, herra forseti, að tilurð hugmyndarinnar um að draga staðarmörk sveitarfélaganna inn á miðhálendið varð ekki til í tíð síðustu ríkisstjórnar. Sú hugmynd varð til í tíð ríkisstjórnarinnar þar á undan. Hún var reifuð í nefnd þar sem Alþb. átti flesta fulltrúa, eða tvo og aðrir stjórnmálaflokkar einn, en var slegin af í þeirri nefnd. Þetta, herra forseti, tel ég að sé nægileg yfirferð af minni hálfu. Mér þykir miður að hafa ekki getað gert það á skemmri tíma. Málið er yfirgripsmikið, ég hef fortíð í málinu sem ég þurfti nauðsynlega að skýra. Jafnframt, herra forseti, vil ég lýsa því yfir, þó að það komi þessu máli ekki beinlínis við, að ég tel eins og þessu hefur undið fram, algjörlega nauðsynlegt að þetta mál, frv. til sveitarstjórnarlaga, fylgi málinu sem hæstv. umhvrh. kom með í þingið. Ég tel því að nauðsynlegt sé að samþykkja þá tillögu til rökstuddrar dagskrár sem Alþb. hefur lagt hér fram, um að vísa þessu máli frá og taka fyrir næsta mál á dagskrá. Það þýðir, herra forseti, að báðum málunum er frestað til hausts og það tel ég mjög mikilvægt.

Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur haldið því fram nokkrum sinnum í ræðu sinni að ég hafi sagt að frv. hæstv. umhvrh. væri óþarft. Það hef ég ekki gert. Ég hef hins vegar sagt að það væri til efnisleg lausn á því vandamáli sem við stöndum frammi fyrir. Sú lausn að veita þéttbýlisbúum og öðrum þeim er hafa hagsmuni af landnotkun á hálendinu aðkomu að svæðisskipulagsgerðinni þrátt fyrir það að þeir búi ekki í þeim sveitarfélögum sem með málin fara. Ég hef ekkert talað um það hvernig 12. gr. virkar ef frv. það sem við erum að tala um núna mundi ekki verða samþykkt. Ég er að tala um vandamál sem komi upp þegar formlega hefur verið gengið frá því að skipta öllu landinu í sveitarfélög. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði að skv. 2. mgr. 12. gr. þyrfti að svæðisskipuleggja allt land sveitarfélags. Samkvæmt 7. mgr., þar sem talað er um þann möguleika sem oft hefur verið vitnað til, að veita íbúum sem búa utan viðkomandi svæðis þátttöku í svæðisskipulaginu, er talað um að slíkt svæðisskipulag geti náð til hluta lands innan marka viðkomandi sveitarfélags. Þess vegna er hægt að taka þann hluta lands sveitarfélags sem er á miðhálendinu út úr og fella inn í sérstakt svæðisskipulag. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði að ég hefði ekki gert grein fyrir því hvernig ætti að styrkja 12. gr. Ég gerði það í fjórum atriðum í ræðu minni í gær. Í fyrsta lagi með því að gera skylt að skipa nefndina. Í öðru lagi með fyrirmælum um það hvernig nefndin ætti að vera skipuð, þ.e. með lýðræðislegri aðkomu hagsmunaaðila. Í þriðja lagi með tilnefningum og í fjórða lagi með því að láta gilda um það sérstakt svæðisskipulag samkvæmt 15. gr.

Herra forseti. Mér finnast þau fjögur atriði sem hv. þm. nefndi ekki nægilega góð útskýring á því hvernig hann vill styrkja 12. gr. með tilliti til samvinnunefndarinnar. Ég tek það líka fram, herra forseti, að ég nefndi þó tvö þessara atriða í minni ræðu. Ég bendi hins vegar á að 2. mgr. 12. gr. skipulagslaganna virðist skjóta loku fyrir að þessi skilningur hv. þm. á 6. mgr. nái fram að ganga. Sá partur miðhálendisins sem hann er að tala um að þörf sé á að skipuleggja með öðrum sveitarfélögum er að mínu viti utan sveitarfélaganna, nema að þessu frv. til sveitarstjórnarlaga samþykktu.

Herra forseti. Vandamálið sem við erum reyna að leysa kemur ekki upp nema frv. verði samþykkt. Þá gildir bara áfram sú ágæta svæðisskipulagsnefnd sem hann sjálfur skipaði á sínum tíma. En ég fagna því hins vegar að hv. þm. Össur Skarphéðinsson er sammála mér um að veita þurfi betri aðkomu að svæðisskipulagsnefndinni, það sem hann kallaði ,,lýðræðislegri aðkomu``. Ég get ekki hins vegar fundið því stað í tillögu jafnaðarmanna, í tillögu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur. Þar er gert ráð fyrir átta tilnefningum, þar af fjórum úr ráðuneytunum og fjórum frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Þar kemur því ekkert fram um hagsmunasamtökin sem ég hef rætt um hér og m.a. hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson hefur líka rætt um. Ef við hugsum til þess og þeirrar nefndar sem hv. þm. skipaði þegar hann var ráðherra, þá er engin lýðræðisleg aðkoma þar. Þar eru tólf fulltrúar héraðsnefndanna og einn fulltrúi ráðuneytisins. Ég hins vegar fagna því að hann skuli hafa tekið trú í þessu máli og farið mikinn, enda er það í anda þeirra sem taka seint trú að ganga hart fram og besta dæmið um það er auðvitað Páll postuli.

Herra forseti. Sú trú sem ég kann að hafa tekið hefur þá komið yfir mig hægt og bítandi, ég varð ekki lostinn eldingu eins og Sál var á leiðinni til Damskus. En, herra forseti, ég vil fyrst segja að varðandi þá nefnd sem hv. þm. Árni M. Mathiesen segir að ég hafi skipað afar ólýðræðislega, þá er náttúrlega óhjákvæmilegt annað en að segja að þarna er um eins konar tátólógíu að ræða hjá hv. þm. Ég var reyrður í viðjar laga sem hv. þm. hafði fyrst samþykkt í umhvn. og síðan hér í Alþingi. Ég hafði enga aðkomu, ég gat sjálfur skipað einn. Þessi eini sem skipaði, kom úr Reykjavík. Allir hinir voru samkvæmt lögunum tilnefndir af héraðsnefndum samkvæmt lögum sem hv. þm. samþykkti.

Þú samþykktir þau líka.

Já ég gerði það líka, það er alveg hárrétt, herra forseti. Enda taldi ég að þar væri alveg skýrt, samanber nefndarálit sem hv. þm. átti aðild að, að með engu móti væri stjórnsýslunni á svæðinu breytt. Ég hef líka fært rök að því, herra forseti, að af tvennu illu sé tillagan sem hv. þm. hefur reifað hér, illskárri en tillaga hæstv. umhvrh. í þessu máli. Munurinn á tillögu jafnaðarmanna og tillögum þeirra, tillögu þeirri sem hv. þm. kom með hér í ræðu og hugmyndum í frv. hæstv. umhvrh., er auðvitað sá að við erum ekki aðeins að tala um skipulagið heldur erum við að tala um stjórnsýsluna alla, þar með talið löggæsluna. Þarna er um átta fulltrúa að ræða. Það má deila um það, eins og hv. þm. sagði og sjálfsagt að hann hafi þá skoðun, hvort þar sé tryggð nægileg aðkoma t.d. úr náttúruverndargeiranum. Þó bendi ég á hvaða ráðuneyti hafa þar aðild að. Við mundum náttúrlega vænta þess að eitt þeirra ætti sérstaklega að gæta þeirra viðhorfa. Annað ætti sérstaklega að gæta viðhorfa ferðaþjónustu. Sveitarfélögin --- ég gæti sætt mig við að landsbyggðin hefði tvo af þessum fjórum. Við erum hins vegar að ræða algjörlega óskylda hluti vegna þess að þetta er öll stjórnsýslan. Ég held að menn megi ekki gleyma því að það þarf að horfa til framtíðar, ekki síst varðandi löggæsluna.

Herra forseti. Nú eru nokkurn veginn tveir tímar og fjörutíu mínútur síðan hv. þm. hóf sína merku ræðu. Þó að hálftíma hlé hafi verið tekið svo að hann mætti safna kröftum þá fór ekki hjá því að athygli mín dofnaði öðru hverju í þessu langa máli sem einnig var fullt af þekkingu og speki. Hv. þm. tók undir það sem ég hafði sagt áður um fjárhagslega ögun sveitarfélaga í þessu frv. og taldi það til bóta. Það voru rök sem ég hafði nú reyndar rætt í ræðu minni í gær. Hann beindi til mín spurningu varðandi Íslandsbanka og líkti því saman við aðild að skipulagi. Þarna er reginmunur á, herra forseti. Eignarhald er allt annað heldur en skipulagsvald. Varðandi eignarhald að Íslandsbanka er talið eðlilegt að menn hafi áhrif í hlutfalli við eign sína en þegar kemur að skipulagi gegnir allt öðru máli. Við munum, þegar þessari umræðu er lokið, væntanlega fljótlega, ræða þjóðlendur. Þar er verið að tala um eignarhaldið. Og þar á forsrh. sem einhvers konar fulltrúi þjóðarinnar, sem ég reyndar hef ekki trú á, að koma fram sem eigandi landsins. Varðandi skipulagið þá var það ein meginforsenda fyrirvara míns og hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur að miðhálendið yrði skipulagt sem ein heild og að fulltrúar allra landsmanna kæmu að þeirri ákvörðun. Það er tryggt með því frv. sem mikið hefur verið rætt en ekki er til umræðu. Ég tel mig því alveg fullbúinn til að mæta mínum kjósendum eftir að hafa fallið frá fyrirvara mínum. Ég tel að fulltrúar þeirra eigi hlutdeild í þeirri ákvörðun sem á sér stað um skipulag miðhálendisins.

Herra forseti. Hv. þm. talar af miklum kjarki. Hann er þess fullbúinn að mæta örlögum sínum. Ég er líka viss um það að kjósendur hans eru tilbúnir að mæta honum á velli kosninganna að einu og hálfu áru liðnu. Herra forseti. Hv. þm. gerir grein fyrir því, bæði í ræðum og í áliti meiri hluta félmn., að hann hafi tvenns konar fyrirvara við frv. Annars vegar þarf að tryggja að skipulagsþátturinn sé tekinn út úr og settur í hendur sérstakrar samvinnunefndar og það er gert samkvæmt frv. hæstv. umhvrh. Hinn fyrirvarinn er sá að tryggja þurfi aðgengi allra landsmanna að ákvarðanatöku. Það var ekki gert. Því ákvæði verður ekki fullnægt fyrr en frv. hæstv. umhvrh. verður breytt, orðið sveitarfélög, í þeirri grein sem þetta varðar, tekið út og orðið héraðsnefndir sett í staðinn. Hv. þm. hefur e.t.v. ekki gert sér grein fyrir þessu en fyrirvari hans er fallinn, sagði hann sjálfur, án þess að skilyrðum hans fyrir fallinu sé fullnægt.

Herra forseti. Í þá nefnd sem á að fjalla um svæðisskipulag miðhálendisins, sem verður aftur fært inn í aðalskipulagið samkvæmt því frv. sem liggur fyrir Alþingi en ekki hefur verið rætt, tilnefnir Samband ísl. sveitarfélaga fjóra fulltrúa en síðan tilnefnir félmrh. einn og umhvrh. skipar einn án tilnefningar. Það eru fulltrúar sem ég tel að muni gæta hagsmuna allra landsmanna nákvæmlega eins og í brtt. hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur, sem talar oft um sig sem ,,við jafnaðarmenn`` og er þar af leiðandi væntanlega að tala fyrir hönd hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Þar er gert ráð fyrir því að eingöngu fulltrúar úr ráðuneytum komi að skipulaginu. Þar með sé tryggt að allir landsmenn komi að því. Ég reikna með því að fulltrúi umhvrh. og fulltrúi félmrh. mundu gæta hagsmuna þeirra landsmanna sem koma ekki beint að nefndinni.

Herra forseti. Þau mál sem eru á dagskrá þessa fundar eru eitt og sama málið þó að þau séu lögð fyrir Alþingi í þremur frumvörpum. M.a. þess vegna er mjög eðlilegt að þeir ráðherrar sem bera ábyrgð á þessum málaflokkum séu viðstaddir umræðuna svo að hægt sé að beina spurningum til þeirra ef ástæða þykir til. Ég þakka sérstaklega tveimur ráðherrum sem hafa verið mjög þaulsætnir undir umræðunni, þ.e. hæstv. félmrh. og hæstv. umhvrh., og vil láta umhvrh. vita af því með fyrirvara að þegar líður á ræðu mína mun ég beina til hans ákveðnum spurningum. En í morgun, þegar þingstörfin í dag voru til umræðu, bað ég forseta að beita sér fyrir því að þriðji ráðherrann, forsrh., sem virðist hafa mest áhrif ráðherra á afgreiðslu mála hér í þinginu, sýndi þinginu líka þann sóma að vera viðstaddur umræðuna því að hann ber ábyrgð á einu af þeim þremur málum sem eru til umræðu og hann ber öðrum ráðherrum meiri ábyrgð á þeim starfsháttum sem hæstv. ríkisstjórn vill viðhafa á Alþingi. Jafnaugljóst og áberandi og hæstv. félmrh. og hæstv. umhvrh. gera sér far um að vera viðstaddir umræðuna, þó að þeim þyki hún stundum nokkuð þreytandi, þá er það áberandi að hæstv. forsrh. kýs að vera fjarverandi. Ég fer þess eindregið á leit og ítreka ósk mína við hæstv. forseta að hann beiti sér fyrir því að allir þeir ráðherrar sem eiga hlut að máli í þessum þremur samtvinnuðu málum séu viðstaddir frá upphafi til enda þeirra þingfunda sem fjalla um þau. Ég ítreka enn og aftur að ég gagnrýni síður en svo þá tvo ráðherra sem hér eru því að þeir hafa sinnt þingskyldum sínum en ég tel að hæstv. forsrh. hafi ekki gert það að sama skapi en honum ber skylda til þess að vera við og fylgjast með umræðum og vera reiðubúinn að svara spurningum sem beint er til hans. Það er ekkert undarlegt þó svo að umræðan sem fer nú fram um eitt af þessum þremur samtvinnuðu málum, sé mikil. Þessi umræða hefur staðið með litlum hléum á Alþingi alla þessa öld. Hún hófst árið 1905 eða 1906, ég man ekki hvort árið það var, þegar námulögin voru til umræðu á Alþingi. Hún hélt síðan áfram í snörpum umræðum sem urðu um eignarhald á fossum og virkjanarétti og hefur staðið alla þessa öld með litlum hléum. Fjölmargir þingmenn hafa komið að umræðunni, hafa flutt tillögur varðandi þau mál, hafa látið í ljós skoðun sína í umræðum á þinginu, bæði þingmenn sem eru löngu horfnir úr þessum sal og líka þingmenn sem eiga enn sæti hér. Því er ekki óeðlilegt að miklar umræður séu um málið þegar hillir undir það að Alþingi ætli loksins að drífa sig í að taka þær ákvarðanir sem það hefur hliðrað sér hjá að taka í heila öld. Það væri vissulega, herra forseti, ástæða til þess að rekja þessa sögu því að hún er um margt merkileg. Hún er merkileg fyrir þá sök hve illa hefur gengið að ná fram í gegnum Alþingi Íslendinga sjálfsögðum réttindum þorra þjóðarinnar til síns eigin lands. Sjónarmið tiltölulega fárra landeigenda hafa alltaf orðið ofan á á Alþingi í gegnum alla umræðuna og allar þær afgreiðslur sem hafa farið fram. Þó svo oft hafi það gerst að ríkisstjórnir og stjórnskipaðar nefndir hafi útbúið frv. sem lögð hafa verið fyrir Alþingi þar sem tilgangurinn hefur verið sá að tryggja almenningi rétt til eigin lands hefur meiri hluti Alþingis ávallt snúið þeim tillögum á haus, breytt niðurstöðunum og afgreitt málin hinum fáu í vil, afgreitt málin í þágu sérhagsmuna á kostnað almannahagsmuna. Vissulega væri full ástæða til þess að rekja þá sögu til þess að setja þessi mál í samhengi. Ég mun hins vegar ekki gera það nú en sjálfsagt mun gefast tilefni til þess einhvern tíma síðar og þá sögu þarf nauðsynlega að rekja. Það er líka ýmislegt umhugsunarvert sem hefur komið fram á þessari löngu vegferð, t.d. hve dómstólar á Íslandi hafa tekið gjörólíkt á þessum málum ef borið er saman við niðurstöður, a.m.k. í vestanverðri Evrópu. Sú regla hefur t.d. verið í gildi, allt frá öðrum áratug 16. aldar, í flestum ríkjum í Evrópu, að það land og þau landgæði sem enginn einstaklingur gæti sannað eignarrétt sinn á skyldi tilheyra ríkinu. Þessi regla var fyrst leidd í lög í norska ríkinu árið 1512 eða þar um bil og var sótt til sambærilegra laga sem voru þá í gildi í Þýskalandi og hefur síðan verið réttarvenja í flestum ríkjum Vestur-Evrópu. Þessi lög voru í gildi á Íslandi á meðan við vorum í ríkjasambandi við Noreg. Þessi lög voru í gildi á Íslandi á meðan við vorum í danska ríkjasambandinu. Það er mjög eftirtektarvert að í öllum þeim umræðum sem áttu sér stað á hinu háa Alþingi um land og landsréttindi allt fram undir miðja þessa öld gengu þingmenn á Alþingi Íslendinga út frá því sem gefnu að þessi réttarvenja væri líka í gildi hér, þ.e. það land og þau landgæði sem enginn ætti væru sjálfkrafa eign ríkisins, eign almennings. Hins vegar var ekki fyrr en með frægum hæstaréttardómi á níunda áratugnum sem Hæstiréttur Íslands, að vísu með þremur atkvæðum gegn tveimur, komst að þeirri niðurstöðu að Ísland skæri sig úr hvað þetta varðaði. Þ.e. að hér á Íslandi, öfugt við það sem gilt hafði sem réttarvenja hér áður en Íslendingar öðluðust sjálfstæði og öfugt við þá réttarvenju sem gildir í nálægum ríkjum, þá væri land sem enginn einstaklingur gæti sannað eignarhald sitt á, ekki í eigu þjóðarinnar, ekki í eigu ríkisins, heldur einhvers konar ónumið land, land sem enginn gæti gert eignarréttarlegt tilkall til. Meðal annars vegna þessarar niðurstöðu Hæstaréttar komust stjórnvöld að þeirri niðurstöðu að setja þyrfti sérstök lög um þetta, að það land og þau landgæði sem enginn á, skuli teljast sameign þjóðarinnar eða skuli öllu heldur teljast eign íslenska ríkisins. Það tók hvorki meira né minna en fjórtán ár að fá formælendur sérhagsmunaveldisins í Sjálfstfl. og Framsfl. til þess að fallast á að slík lög yrðu sett. Þau lög er verið að setja í þjóðlendufrv. sem er líka á dagskrá þessa þingfundar. Það frv. sem er til meðferðar nú fjallar því ekki um eignarhaldið, þ.e. um hvernig skuli skorið úr um hvar skilin séu á milli almenningseignar og einkaeignar á landi og landgæðum. Það fjallar hins vegar að verulegu leyti um hvernig nýta skuli þessi gæði, þ.e. hver það er sem hefur með höndum stjórnsýsluna á miðhálendi Íslands. Sá sem hefur með höndum stjórnsýsluna á miðhálendinu hefur í höndum sínum mikil völd um það hvernig nýta skuli auðlindir miðhálendisins, m.a. í gegnum aðkomu sína að skipulagsmálum. Það frv. sem við ræðum hér, sveitarstjórnarlögin, fjallar því um mjög stóran þátt í auðlindapólitíkinni, þ.e. hver það er sem stjórnar og hver það er sem getur tekið veigamiklar ákvarðanir um nýtingu sameiginlegra auðlinda þjóðarinnar á hálendi Íslands í gegnum aðkomu sína að því máli í gegnum skipulagsvinnu. Vissulega væri full ástæða til þess, þó erfitt sé, að reyna að draga upp einhverja mynd af þeim verðmætum sem hér eru í húfi. Þegar talað er um að afhenda einhverjum tilteknum aðila stjórnsýslu á nýtingu verðmæta er auðvitað mjög ákjósanlegt að menn reyni að átta sig á því hvers virði þau verðmæti eru sem verið er að fjalla um. Hvaða peningalega mat er hægt að leggja á hálendið og þau verðmæti sem kunna að vera þar til ráðstöfunar? Það er mjög erfitt að gera það því umhverfi, fegurð og náttúra verða ekki metin til verðs. En sumar af þeim auðlindum sem þarna er verið að fjalla um verða þó metnar til verðs. Og það eru engin smávegis verðmæti, herra forseti, sem menn eru hér að ræða um hver á að fara með stjórnsýslu á og hver á að fara að verulegu leyti með ráðstöfunarréttinn yfir. Ef við lítum fyrst á það verðmæti á miðhálendi Íslands sem auðveldast er að hengja verðmerkingarmiða á er það að sjálfsögðu orkan. Orka fallvatna og jarðhita. Nú nýtum við mestallan lághita í nágrenni við byggð á Íslandi. Sú tegund orku er fyrst og fremst til þess fallin að nýtast til atriða eins og húshitunar, ylræktar, við sundlaugar, til snjóbræðslu o.s.frv. Sú orka lághita sem við nýtum er ekki nema að mjög litlu leyti, ef nokkru leyti, á því svæði sem heyrir til miðhálendis Íslands. Þar er ekki um að ræða nema sjálfrennandi vatn sem notað er í sundlaugar og hugsanlega til þess að hita skála ferðafélaga og annarra aðila. En sá lághiti sem við nýtum í dag, miðað við óbreytta nýtingu hans, mun duga Íslendingum í 80 þúsund ár, þ.e. sá lághiti sem er nú notaður til þess að hita íbúðarhús, sundlaugar, snjóbræðslukerfi o.s.frv. og er aðallega sóttur í lághitasvæði í byggð mun duga þessari þjóð í 80 þúsund ár. Það eru engin smáverðmæti þar. Miklu verðmætari en lághitinn er hins vegar háhitinn sem nýtist fyrst og fremst til raforkuframleiðslu en ekki til þeirra þarfa sem ég lýsti áðan. Orka þekktra háhitasvæða á Íslandi er gríðarlega mikil, ótrúlega mikil. Þessi háhitasvæði eru öll á miðhálendi landsins eða meginþorri þeirra, þó að finna megi á einstaka stað á heimalöndum eða í einkaeignarlandi einhvern möguleika til borunar eftir háhita. Einhvern tíma hef ég sagt að ef litið væri á orkuvinnslugetu allra þekktra háhitasvæða á Íslandi, sem tæknilega væri unnt að nýta, þá væri orka þessara háhitasvæða álíka mikil eins og finnanleg er í 2 / 3 hlutum af þekktum olíulindum í heiminum sem hagkvæmt er að nýta. Jarðhita og olíu má bera saman vegna þess að hvorugt er endurnýjanleg orkulind. Olíulindir þorna og djúphiti þornar líka með sama hætti, þ.e. eyðist það sem af er tekið, og háhitasvæði eiga sér ekki nema takmarkaða nýtingarmöguleika. Þannig að menn geta borið saman þessar tvær ólíku tegundir orku. Í þeirri grein sem ég las --- sem mig minnir að sé eftir fyrrv. orkumálastjóra --- var skýrt frá því að tæknilega virkjanlegur háhiti á Íslandi samsvaraði um 2 / 3 hlutum af því sem þá var vitað um að væri til í olíulindum heims sem hagkvæmt væri að nýta. En mjög stór hluti af þessum háhita á Íslandi er hins vegar á svæðum sem af ýmsum ástæðum eru þannig að þar verður háhiti ekki virkjaður vegna umhverfisaðstæðna eða vegna þess hve dýr virkjunarkostur það yrði. Þá er ég t.d. að tala um háhita undir jöklum og á öðrum svæðum þar sem óhóflegur kostnaður við virkjunina, þó hún sé tæknilega framkvæmanleg, gerir það að verkum að í hana verður ekki ráðist, og enn fremur þar sem háhiti er á svæðum þar sem ekki er talin ástæða til eða möguleiki á vegna umhverfisaðstæðna að virkja slíkan háhita. Hagkvæmur virkjunarkostur háhita á Íslandi, að teknu tilliti til umhverfissjónarmiða, er því miklu minni en sá tæknilegi virkjunarkostur sem fyrir er. Talið er að unnt sé með þessum hætti að virkja háhita á Íslandi sem hefði orkuvinnslugetu á ári upp á um 30--35 teravattstundir. Nú þegar er búið að nýta innan við eina teravattstund af þessari orkulind. Mestöll orka háhitasvæðanna á Íslandi er því enn þá ónýtt, og mestöll þessi orka, ónýtta orka, er á miðhálendi Íslands. Ef við lítum á möguleika til virkjunar vatnsfalla er sá möguleiki einnig að mestu leyti á miðhálendi Íslands. Þar er áætlað að eftir sé að virkja af hagkvæmum virkjunarkostum svona álíka mikið og óvirkjað er af djúphita í jörðu og ég nefndi áðan. Þannig að líklegt er að á hálendi Íslands séu ónýttir virkjunarmöguleikar fyrir um 60--65 teravattstunda framleiðslu á ári. Ef reynt er að hengja verðmiða á þessa auðlind á miðhálendinu, og miðað við t.d. það orkuverð frá stöðvarvegg sem nú er selt til stóriðju --- aðra viðmiðun höfum við ekki --- þá er verðmæti þessara orkulinda álíka mikið og talið er, miðað við núverandi verð á kvóta, að sé verðmæti allra fiskimiða við Ísland að teknu tilliti til þess að væri allur sá kvóti seldur á frjálsum markaði mundi verðið að öllum líkindum lækka verulega. Auðvitað eru ýmsir vankantar á því að hengja verðmiða á þennan hátt á auðlind sem ekki hefur verið nýtt, vegna þess að verðmætið myndast ekki fyrr en einhver er reiðubúinn til að kaupa og sá kaupandi liggur að sjálfsögðu ekki á lausu í dag, þannig að segja má að þessar orkulindir séu einskis virði þangað til einhver kaupandi finnst. En þetta er þó það mat sem menn hafa reynt að leggja á ónýtta orku á miðhálendi Íslands, miðað við það verð sem kaupendur hafa verið reiðubúnir að kaupa þessa orku á fram að þessu. Og auðvitað munu þau verðmæti myndast en á löngum tíma. En það sem ég er að segja er að aðeins þessi eina auðlind, sem öll eða því næst öll er á miðhálendi Íslands, er líklega jafnverðmæt og öll fiskimið Íslands. Skiptir þá ekki máli fyrir þjóðarheildina, spyr ég, hver það er sem fer með nýtingarstjórnina á þessari sameiginlegu auðlind okkar allra? Skiptir okkur ekki máli hvort það eru fulltrúar þjóðarheildarinnar sem koma að þeim málum eða fulltrúar aðeins lítils hluta þjóðarinnar, jafnvel aðeins 4% landsmanna? Með sama hætti er út af fyrir sig hægt að hengja verðmiða á ýmsar aðrar auðlindir náttúrunnar á hálendi Íslands. Það væri hægt, miðað við upplýsingar um tekjur Íslendinga af ferðamönnum í dag, að gera einhverja útreikninga á því hve miðhálendið sem paradís ferðamanna er mikils virði í augum þeirra sem ferðast um það í dag og borga fjármuni fyrir. Ef menn líta t.d. á líklegt verðmæti af gróðri og beitarréttindum, sem er að fá uppi á miðhálendi Íslands, þá kæmi mér ekki á óvart, miðað við verðmæti t.d. þess búsmala sem gengur á þessu landi og er slátrað á hverju hausti, að verðmæti beitarréttindanna væri í kringum 15--20 milljarðar ef reynt væri að setja verðmiða þar á. Og svona gætu menn auðvitað haldið áfram að reyna að meta og setja verðmiða á þessa þætti ef menn endilega vilja. En sá þáttur sem sennilega er öllum Íslendingum kærastur, sem er náttúrufegurðin og náttúran, verður auðvitað aldrei metinn til fjár. En engu að síður er það alveg ljóst að á miðhálendi Íslands eru feikilega verðmætar auðlindir, sem a.m.k. í huga þjóðarinnar eru sameiginleg eign hennar, sem allir Íslendingar vilja að hægt sé að nota til sameiginlegra þarfa fyrir landsmenn og uppbyggingar í atvinnulífi þeirra allra. Auðvitað gefur það auga leið að miklu máli skiptir hver á heldur, hvaða aðili það er sem fer með stjórnina á því landi þar sem þessar verðmætu auðlindir eru fyrir. Þarna erum við ekki bara að taka ákvörðun um hvaða sveitarstjórnir eigi að koma að umferð á hálendissvæðinu. Við erum að taka ákvörðun um hvaða fulltrúar eiga að koma að því að móta nýtingarstefnu á verðmætustu auðlindum sem Ísland á í landi og á, verðmætum sem eru miklu meira virði í beinhörðum peningum en þau verðmæti sem finnanleg eru undan ströndum landsins. Við höfum séð afleiðingarnar af því að láta fáum einstaklingum eftir ráðstöfunar- og nýtingarrétt á auðlindum fiskimiðanna. Þær afleiðingar eru flestum ef ekki öllum kunnar. Varla hittast svo menn á Íslandi að ekki sé talað um hvaða afleiðingar hafi orðið fyrir einstaklinga, til aukins misréttis fyrir byggðirnar í landinu af þeirri ráðstöfun sem gerð var á Alþingi fyrir tíu árum eða svo og fór þá í gegnum þingið án þess að almenningur, hinn almenni kjósandi, gerði sér nokkra grein fyrir hvað þar væri verið að gera en er nú að vakna við vondan draum tíu árum síðar. Ég leyfi mér að fullyrða það, virðulegi forseti, að almenningur á Íslandi sem horfir nú blinda auganu á þá afgreiðslu sem á að eiga sér stað á Alþingi nú á vordögum á þeim auðlindum sem eftir eru í eigu þjóðarinnar, auðlindum í jörðinni og auðlindum á jörðu mun hafa um ýmislegt annað að tala eftir tíu ár héðan í frá en misréttið sem felst í kvótakerfinu og ráðstöfun auðlinda sjávarins því það misrétti sem verið er að undirbyggja með afgreiðslunni sem hér á að fara fram verður miklu meira, stærra og alvarlegra en það misrétti sem afgreitt var með kvótalögunum á sínum tíma. Auðvitað er það samt miklu meira sem er athugavert við þessa afgreiðslu en eingöngu þá að afhenda litlum sveitarfélögum, 40 litlum sveitarfélögum, stjórnsýsluna á miðhálendinu hvað varðar skipulagsmál, vegna þess að þeirra hlutskipti á að vera, verði þetta samþykkt, miklu meira en bara aðkoman að skipulagsmálum einum. Hlutverk þessara litlu sveitarfélaga, sem sum hver hafa ekki nema um 100 og jafnvel færri íbúa, á m.a. að vera heilbrigðis- og mengunareftirlit á öllu miðhálendi landsins upp á miðja jökla, almannavarnir á öllu þessu svæði, byggingareftirlit á öllu þessu svæði, löggæslumál að verulegu leyti á öllu þessu svæði og stjórn beitar- og gróðurverndar á öllu þessu svæði. Ég spyr: Hefur okkur Íslendingum tekist svo vel með mengunareftirlit og heilbrigðiseftirlit á hálendinu, svo ekki sé talað um gróðurvernd og beitarstjórnun í óbreyttu skipulagi, að ástæða sé til þess að fela því óbreytta skipulagi forræði þessara mála áfram og bæta þar verulega við? Er það t.d. tilviljun að í svæðisskipulagi hálendisins, sem hæstv. umhvrh. hugðist staðfesta, að þeim lögum settum sem eru til umræðu, skuli ekki vikið aukateknu orði að stærsta vandamáli Íslands sem er gróðureyðingin á hálendi landsins? Þetta land er að fjúka burt. Hér á sér stað stærsta eyðimerkurmyndun í heiminum vegna umgengninnar um gróðurlendið á hálendinu. Þegar fulltrúar þeirra sveitarfélaga sem við hér ræðum um koma að gerð svæðisskipulagstillögu fyrir þetta sama hálendi er þetta sá eini þáttur sem er ekki svo mikið sem drepið á í skipulagstillögunum. Stærsta vandamál hálendisins, gróðureyðing, mengun, jarðvegseyðing er ekki einu sinni tekið til umræðu, það er ekki minnst á það í svæðisskipulaginu. Finnst mönnum virkilega að þá sé ástæða til að færa fulltrúum þeirra sem hafa unnið að þessu svæðisskipulagi enn meiri völd, enn meiri völd á þessu svæði en þeir hafa haft, til þess að gera betur í þessum málum en tillögur þeirra um svæðisskipulag sýna að þeir séu reiðubúnir til? Virðulegi forseti. Mér finnst full ástæða til þess við þessar aðstæður að benda á að meðal þeirra raka sem eru færð fyrir því að rétt sé að þessi litlu, aðliggjandi sveitarfélög öðlist meiri rétt til stjórnar miðhálendisins en önnur, eru m.a. í þá veru að íbúar þeirra þekki þessi hálendissvæði miklu betur en flestir ef ekki allir aðrir. En eins og hv. alþingismaður Össur Skarphéðinsson sagði áðan: Hver var það sem uppgötvaði miðhálendi Íslands og kynnti það fyrir íslensku þjóðinni?  Þannig er það nú einu sinni að ferðamenn, umhverfisverndarmenn, alþingismenn eins og sá ágæti maður Hjörleifur Guttormsson eða Ólafur Örn Haraldsson, sem hér sitja, þekkja miðhálendi Íslands betur en flestir aðrir. Ef menn ætla að segja að í krafti þekkingar eigi menn að hafa áhrif eru það fyrst og fremst þessir aðilar sem samkvæmt þeim rökum ættu að hafa áhrif á ráðstöfun þeirra auðlinda sem hægt er að meta til verðs eða ekki hægt að meta til verðs, sem hægt er að finna á miðhálendi Íslands. Það að menn séu eitthvað nær þessu miðhálendi en aðrir eru heldur ekki rök vegna þess að stór hluti þeirra svæða sem frv. gerir ráð fyrir að verði skipt upp á milli aðliggjandi sveitarfélaga er í slíkri órafjarlægð frá þeim, að það skiptir miklu minna máli hver fjarlægðin er t.d. frá efsta bæ í viðkomandi hreppi til næsta þéttbýlisstaðar en frá efsta bæ í viðkomandi hreppi til endimarka þess lands sem vald sveitarfélagsins á að ná til. Í því sambandi má nefna allt Ódáðahraun, svæði norðan Vatnajökuls, Sprengisand, Nýjadal, Veiðivatnasvæðið og svæðið fyrir norðan Tungnaárjökul og alla jökla landsins að Vatnajökli meðtöldum. Að halda því t.d. fram að íbúi í aðliggjandi sveitarfélagi þekki Vatnajökul betur en nokkur Íslendingur með lögheimili í Reykjavík er fjarri lagi. Mjög margir með lögheimili í Reykjavík þekkja Vatnajökul miklu betur en nokkur aðili gerir með lögheimili utan Reykjavíkur. Þumalfingursregla um að menn eigi að njóta áhrifa til stjórnunar á þessu svæði í samræmi við þekkingu sína á því er ekki til þess fallin að styðja þá tillögu sem gerð er í frv. til sveitarstjórnarlaga sem hæstv. félmrh. flytur. Herra forseti. Þá vildi ég snúa mér að því frv. sem er ekki á dagskrá, en hæstv. umhvrh. tók á dagskrá, að vísu undir öðrum dagskrárlið hér í gær og lagði fram til kynningar, en svo að vitnað sé til keimlíks máls og umfjöllun fjölmiðla um niðurstöður þess á Alþingi þá vann hæstv. umhvrh. þann stórpólitíska sigur í dag að honum tókst að koma í veg fyrir að frv. hans hlyti afgreiðslu. Fyrir örfáum dögum var annar ráðherra Framsfl. sem lagði fram frv. um gagnagrunn. Þegar sá ráðherra Framsfl. lagði fram það frv. tók sá ráðherra það sérstaklega fram í framsöguræðu sinni að hann ætlaði sér ekki að bregða fæti fyrir frv. sem hann flytti. Engu að síður varð niðurstaðan sú að afgreiðslu frv. var frestað. Að sjálfsögðu mætti ráðherrann í viðtal við fjölmiðla og fjölmiðlungur spurði hann fyrir agndofa hlustendum: Var þetta ekki stórkostlegur pólitískur sigur fyrir þig, að frv. sem þú fluttir hlaut ekki afgreiðslu? Ráðherra brá að sjálfsögðu við að heyra þessa furðulegu spurningu en svaraði síðan játandi. Nú hefur slíkt gerst aftur á Alþingi hjá ráðherra sama flokks. Hann vann þann stórkostlega pólitíska sigur í dag að frv. sem hann flutti fékkst ekki tekið til umræðu. Munurinn á þessum hæstv. ráðherra og hinum ráðherranum úr Framsfl. var sá að hæstv. umhvrh. bað sjálfur um þessa afgreiðslu, þ.e. hinn pólitíski sigur hans í dag varð fyrst og fremst fyrir frumkvæði hans sjálfs. Hann vann þennan pólitíska sigur afdráttarlaust með fylgismönnum sínum og ég óska honum til hamingju með það. Vegna þess að hann vann þennan pólitíska sigur í dag er útilokað fyrir mig og aðra þingmenn að taka frv., sem hann kynnti, til umræðu með öðrum hætti en hann gerði sjálfur, þ.e. með þeim hætti að ræða það undir þessum dagskrárlið og óska eftir skýringum hæstv. ráðherra á ýmsum þáttum í því frv. því að fram hefur komið að það frv. hans, frv. til laga um breytingu á skipulags- og byggingarlögum, sé grundvöllur að einhverri sáttargerð milli þingmanna stjórnarflokkanna, þó svo að ekki nema einn af þeim þingmönnum, sem tekið hefur til máls í umræðu um þetta mál, hafi lýst sig fylgjandi þeirri sáttargerð. Engu að síður virðist svo vera að þetta frv. sé grundvöllur að sáttargerð og því er nauðsynlegt að spyrja hæstv. ráðherra um nokkur efnisatriði í frv. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að sveitarfélög sem liggja að miðhálendinu skuli tilnefna samtals tólf fulltrúa. Nú eru þessi sveitarfélög 42 talsins þannig að 30 þeirra fá engan fulltrúa í þessa samstarfsnefnd. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvernig gerir hann ráð fyrir því að sveitarfélögin 42, hrepparnir 42, sem liggja að miðhálendinu, komi sér saman um tilnefningu tólf fulltrúa? Á hvaða vettvangi á það að gerast? Eiga það t.d. að vera hrepparnir sem hafa flesta íbúana sem tilnefna? Á þetta að vera eftir einhverri landshornaskiptingu þannig að álíka margir fulltrúar komi úr hverju kjördæmi sem á hreppa sem eru aðliggjandi að miðhálendinu o.s.frv.? Það er nauðsynlegt að fá skýringu frá hæstv. ráðherra um það hvernig hann hugsar þessa framkvæmd. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því að að loknum sveitarstjórnarkosningum meti samvinnunefndin hvort ástæða sé til að endurskoða svæðisskipulagið. Gott og vel. Hvert á viðkomandi samvinnunefnd að senda þá niðurstöðu sína? Við skulum segja sem svo að samvinnunefndin komist að þeirri niðurstöðu að ástæða sé að endurskoða svæðisskipulagið en skipulagsyfirvöld nú eða þær sveitarstjórnir sem hlut eiga að máli séu bara einfaldlega ekki á sama máli og segi nei. Hvað gerist þá? Hvert er þá valdsvið samvinnunefndarinnar, hvað getur hún gert í málinu? Í þriðja lagi er gert ráð fyrir því að þessi samvinnunefnd sé tillöguaðili, umsagnaraðili. Hvaða vigt hefur umsögn hennar? Er gert t.d. ráð fyrir því að setja reglugerð um að ekki sé hægt að samþykkja skipulag sem gangi gegn tillögu samvinnunefndarinnar? Eða er þetta bara svipað og fjöldamargir umsagnaraðilar utan úr bæ geta komið að og sent umsögn sína um slíka skipulagstillögu og að staða samvinnunefndarinnar sé ekki á neinn hátt öflugri eða sterkari hvað aðkomuna varðar en annarra umsagnaraðila? Það er ekki að sjá af frv. að samvinnunefndin hafi neinn meiri rétt til að tekið sé tillit til umsagnar hennar en aðrir umsagnaraðilar sem kunna að koma að málinu. Hvernig hugsar hæstv. ráðherra sér þessa framkvæmd? Í fjórða lagi er sagt í 2. gr. að Skipulagsstofnunin skuli leita álits samvinnunefndar um svæðisskipulag miðhálendisins sbr. 12. gr. a á tillögum að svæðisskipulagi miðhálendisins, sem unnið er að á vegum samvinnunefndar um svæðisskipulag miðhálendisins sem skipuð var árið 1993, áður en Skipulagsstofnun gerir tillögu til ráðherra um lokaafgreiðslu. Nú hafði áður komið fram hjá ráðherranum í 1. umr. um þetta frv., að hæstv. ráðherra taldi að yrði tillaga hæstv. félmrh., sem liggur nú til umræðu og afgreiðslu í sveitarstjórnarlögum, samþykkt væri honum ekkert að vanbúnaði að staðfesta svæðisskipulagstillöguna sem fyrir honum liggur núna og taka þá tillit til þeirra fjölmörgu athugasemda sem borist höfðu. Hann upplýsti það í umræðum að hann gerði ráð fyrir því að hann mundi þá samþykkja eða staðfesta slíka tillögu að breyttu breytanda á hausti komanda. Nú er eðlilegt að spurt sé: Í frv. er gert ráð fyrir því að tillagan sé ekki staðfest, tillagan kom raunverulega ekki fram frá Skipulagsstofnun til ráðherra fyrr en samvinnunefndin sé búin að gefa umsögn sína. Auðvitað er ljóst að það er ekkert smáverkefni að yfirfara ekki bara allar athugasemdir sem komið hafa fram á svæðisskipulaginu heldur að gera sjálfstæða athugun eins og nefndin á að gera á málinu frá byrjun því að ekki er ætlast til að samvinnunefndin taki bara til umfjöllunar svæðisskipulagstillöguna eins og hún liggur fyrir og athugasemdir við hana heldur verður ekki skilið af 2. gr. annað en að ætlast sé til að samvinnunefndin hafi sjálfstæða aðkomu að málinu og fari ofan í alla sauma málsins, þ.e. að ætlast sé til að nefndin vinni verkið aftur að verulegu leyti. Ég spyr hæstv. ráðherra hvaða frest hann ætli að gefa samvinnunefndinni. Gerir hann enn ráð fyrir að hann muni staðfesta svæðisskipulagið verði frv. þetta samþykkt á komandi hausti? Eða hvaða tíma ætlar hann að gefa nefndinni til að ljúka störfum sínum? Herra forseti. Það er vissulega ástæða til að fjalla hér nokkuð um þátt einstakra hv. þm. í þessu máli. Sérstaklega gleður það mig að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir skuli vera mætt hér. Hún virtist ætla að hafa þann hátt á þessu máli að gefa yfirlýsingu um að allt væri klappað og klárt héðan úr ræðustóli og hlaupa síðan á brott. Það hefur hún hins vegar ekki gert. Hún situr hér, reiðubúin að standa fyrir máli sínu. Það er mjög ánægjulegt. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir gekk þingmanna lengst í að gagnrýna þetta mál þegar það kom til 1. umr. Hún reið á vaðið, fyrst og ein stjórnarþingmanna við 1. umr. að því er ég man, að minnsta kosti fyrsti og eini þingmaður Framsfl. sem tók til máls við 1. umr. og gagnrýndi það. Hún kvaðst ekki geta samþykkt þetta mál þar sem svo freklega væri gengið á hagsmuni íbúa þéttbýlisins. Mér er minnisstætt hvernig hún orðaði þá afstöðu. Hún sagði að á bak við sig hefði hún stuðning og ályktun kjördæmissamtaka framsóknarmanna í Reykjaneskjördæmi, en kjördæmisráðið væri fulltrúi hvorki meira né minna en fjórðungsins af kjósendum Framsfl. Hún kom í ræðustól og sagðist vera andvíg tillögu hæstv. félmrh. um takmörkun á réttindum íbúa þéttbýlisins og kvaðst tala sem fulltrúi fjórðungs kjósenda Framsfl. Nú spyr ég hv. þm.: Hefur hún nú eins og þá á bak við sig samþykkt kjördæmisráðs framsóknarmanna úr Reykjaneskjördæmi um að þessi niðurstaða sé fullnægjandi? Telur kjördæmisráðið fullnægjandi að kjósendur í Reykjaneskjördæmi fái einn sjötugasta af atkvæðis- og áhrifarétti annarra sem fjalla eiga um skipulag og stjórn miðhálendisins? Er það fullnægjandi? Í annan stað, af því að hv. þm. var nú aðili að þessari málamiðlun, vil ég gjarnan heyra svör hennar. Hún hlýtur að hafa svör við því, herra forseti, sem ég spurði um áðan. Ég ætla að biðja hv. þm. að leggja við hlustirnar. Hvernig mundi hún leggja til að hinir 12 fulltrúar sveitarfélaganna 42, sem eiga aðild að miðhálendinu, verði valdir? Hvernig sér hún valdsvið þeirrar samvinnunefndar sem mynda á? Að hve miklu leyti er vald þeirra meira en réttindi annarra umsagnaraðila? Hvar er að sjá stað slíkum réttindum í 1. gr. frv.? Hvaða áhrif hefur samvinnunefndin umfram aðra umsagnaraðila og hvernig er það tryggt í frv. að tillit verði tekið til athugasemda hennar? Í þriðja lagi vil ég spyrja: Komist samvinnunefndin að þeirri niðurstöðu að ástæða sé til að endurskoða svæðisskipulag en skipulagsyfirvöld og þau sveitarfélög sem um er að ræða segja nei, hvernig á þá með málið að fara? Hver yrði þá réttur samvinnunefndarinnar? Í fjórða lagi þætti mér fróðlegt að vita hvenær samvinnunefndin eigi að ljúka störfum áður en Skipulagsstofnun gerir tillögu til ráðherra um lokaafgreiðslu svæðisskipulagsins, sem liggur fyrir Skipulagsstofnun og ráðherra nú á þessari stundu? Hvað samdi þingmaðurinn um að samvinnunefndin hefði langan tíma til að gera athugasemdir og gefa umsagnir sínar áður en umhvrh. staðfestir tillögur svæðisskipulagsins? Umhvrh. hefur áður lýst yfir á Alþingi að hann ætlaði sér að gera það í haust. Hvað samdi hv. þm. um langan frest í þessu efni? Herra forseti. Það er vissulega ástæða til að fara yfir mun fleiri mál. Ég er hér með margar umsagnir sem full ástæða væri til að fara vandlega í, en ætla aðeins, með leyfi forseta, að nefna örfá atriði úr þeim. Steinunn Sigurðardóttir rithöfundur flutti erindið Um daginn og veginn í Víðsjá á Rás 1 mánudaginn 27. apríl. Þar sagði hún m.a., með leyfi forseta: ,,Skipulagning og skipting 40% prósenta Íslands sem má kalla nýtt landnám hlýtur að vera eitt af þýðingarmestu og afdrifaríkustu málum í sögu okkar. Í staðinn fyrir að taka á því með ábyrgum hætti þá útbýtir Alþingi valdi til aðskipuleggja hálendið áður en ákveðið er hver á að stjórna þar. Ofan á þetta bætist svo hin sérstæða samsetning skipulagsnefndarinnar. Meðferð þessa máls frá hendi Alþingis er svo frumstæð og gerræðisleg og andstæð almennri skynsemi að stofnunin bíður varanlegan álitshnekki af, og steininn mun taka úr ef svo fer sem horfir að stjórnarfrumvarp félagsmálaráðherra verður samþykkt á morgun, þar sem 40 sveitarfélögum, sumum mjög fámennum, er falin stjórn hálendisins.`` Rithöfundurinn segir síðan í lok máls síns, með leyfi forseta: ,,Því eigum við heimtingu á að þingmenn taki á sig rögg og viðurkenni mistök, að þeir bretti upp ermar, og segi: Hér er verk að vinna. Nú tökum við okkur góðan tíma í að endurskoða allt sem hálendið varðar, með þátttöku kjósenda okkar, hvaðan sem þeir koma, og færustu manna. Tertusneiðafrumvarpið hefur mætt andstöðu almennings, fjölmennra félagasamtaka, ríkisstofnana, og þess fagfólks sem gleggsta yfirsýn hefur um hvað er raunverulega á ferðinni, og hverjar afleiðingar geta orðið. Andstaðan er of mikil og víðtæk til þess að Alþingi geti hunsað hana. Það allra minnsta sem við getum farið fram á er tími til að afla grunnupplýsinga, tími til stefnumótunar, tími til nútímalegrar skipulagsvinnu, með öðrum orðum tími til að taka góðar og ábyrgar ákvarðanir í þessu stórmáli fyrir framtíð landsins okkar.`` Þetta sagði rithöfundurinn Steinunn Sigurðardóttir mánudaginn 27. apríl sl. í Víðsjá á Rás 1. Virðulegi forseti. Hún talar fyrir hönd, að ég held, allra þeirra aðila sem eiga hagsmuna að gæta og veitt hafa umsögn um þetta mál. Hún talar fyrir hönd ferðafélaga, náttúrulífssamtaka, náttúruverndarsamtaka og áhugaaðila um réttindi á hálendi Íslands. Hið sama kemur fram í viðtali við framkvæmdarstjóra Ferðafélags Íslands í Morgunblaðinu í morgun. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Framkvæmdarstjóri Ferðafélags Íslands telur frumvarp umhverfisráðherra um breytingu á skipulags- og byggingarlögum ekki ganga nógu langt og því muni sveitarfélögin sem land eiga að hálendinu enn ráða því. ,,Ítök þeirra eru mun meiri en ítök þéttbýlisbúa geta nokkurn tímann orðið,`` sagði Kristján M. Baldursson, framkvæmdastjóri Ferðafélagsins. ,,Þessi sveitarfélög eru í miklum meiri hluta þó að þéttbýlisbúar fái tvo fulltrúa af 18,`` sagði Kristján enn fremur og telur hann að ekki hafi með því tekist að draga úr áhrifum sveitarfélaganna og því sé málið í slæmri stöðu enn þá. ,,Hálendið ætti að vera eitt stjórnsýslu- og skipulagssvæði, það er álit okkar og annarra útivistarsamtaka sem hafa lýst áliti sínu. Það verður að tryggja bæði rétt þeirra sem hafa aðstöðu og atvinnustarfsemi á hálendinu og útivistarfólks.'' Þetta sagði framkvæmdarstjóri Ferðafélags Íslands og tekur með þessum orðum, þar sem hann segist ekki aðeins tala fyrir sín samtök heldur annarra útvistarsamtaka, í einu og öllu undir þá tillögu sem jafnaðarmenn hafa flutt hér á Alþingi og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir gerði rækilega grein fyrir fyrr í umræðunni. Síðan segir framkvæmdarstjóri Ferðafélagsins í sama viðtali við Morgunblaðið, með leyfi forseta: ,,Kristján sagði skynsamlegast í stöðunni að fresta afgreiðslu frumvarps til sveitarstjórnarlaga og geyma þá umræðu til hausts ásamt frumvarpi umhverfisráðherra. Hann kvað líklegt að Ferðafélagið og önnur svipuð samtök mundu gefa sameiginlegt álit á stöðu málanna.'' Virðulegi forseti. Þetta er afstaða þeirra sem mæla fyrir munn almannahagsmunasjónarmiða í málinu en ekki sérhagsmunasjónarmiða. Vissulega er ástæða fyrir hv. Alþingi að taka afstöðu til þessara tillagna og til þessara umsagna. Ég vil í lokin koma að einu máli sem vissulega er skylt þeirri niðurstöðu sem ég lýsti áðan. Ég hef í dag óskað eftir því að fá upplýst frá skrifstofu Alþingis hvaða mál bíði 2. umr. Okkur alþingismönnum hefur verið frá því skýrt að stefnt sé að því að þinglausnir verði föstudaginn 8. næsta mánaðar. Eldhúsdagsumræða á að vera nk. miðvikudag. Miðað við þessi markmið hafa, m.a. í samráði við stjórnarandstöðuna, verið haldnir kvöldfundir í þessari viku. Um það hefur verið samkomulag og við höfum miðað við að þinglausnir verði á föstudaginn eftir viku og eldhúsdagsumræður verði á miðvikudagskvöld. Um annað höfum við ekki verið látin vita. Þannig hefur samkomulagið verið. Nú stendur það þannig að ég hef í höndum lista frá skrifstofu Alþingis, sem útbúinn var í dag, um þau stjórnarmál sem óafgreidd eru á þessari stundu. Herra forseti. Úr nefndum eru komin 43 frv. sem bíða 2. umr. við þessar aðstæður. Mörg þessara 43 frv. eru mál sem krefjast munu mikillar umræðu hér á Alþingi. Ég skal nefna nokkur þeirra frv. sem munu án efa kosta mikla umræðu. Það eru náttúrlega sveitarstjórnarlögin sem hér liggja fyrir. Það er eftirlitsstarfsemi hins opinbera sem mikill ágreiningur er um í efh.- og viðskn. Það er eignarhald og nýting á auðlindum í jörðu. Þingsins bíða þjóðlendufrv., frv. um gjald af áfengi, frv. um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt er varðar vaxtabætur, frv. um tekjuskatt og eignarskatt er varðar lækkun á skatthlutfalli fyrirtækja niður í það lægsta sem þekkist í Evrópu. Eftir á að ræða um framleiðslu og sölu á búvörum, um eftirlit með fjármálastarfsemi. Stjórn veiða á norsk-íslenska síldarstofninum mun sjálfsagt þurfa nokkra umræðu að ógleymdum húsnæðismálunum. Þessi mál eru í hópi 43 frumvarpa sem óafgreidd eru nú og bíða 2. umr. Við stjórnarandstæðingar vitum ekki betur en að eldhúsdagsumræða eigi að vera næstkomandi miðvikudag og þinglausnir á föstudag. Í því trausti höfum við fallist á langa næturfundi í þessari viku. Þetta voru bara stjórnarfrv. sem óafgreidd eru, virðulegi forseti. Þá er eftir að telja stjórnartillögur sem óafgreiddar eru, sem eru einar sjö eða níu, þingsályktunartillögur frá ríkisstjórninni og síðan allnokkur mál frá einstökum þingmönnum sem samkomulag hefur náðst um í þingnefndum að afgreiða, bæði stjórnarþingmönnum og stjórnarandstöðuþingmönnum. Því vil ég spyrja virðulegan forseta --- það er nú kannski ekki aðalforseti sem í stólnum situr og hefði verið fyllri ástæða að spyrja hann --- en ég get ekki annan spurt en þann forseta sem í fyrirsvari er: Hvernig má þetta vera? Ef við förum heim rétt undir klukkan sjö í kvöld ef að líkum lætur, umræða stendur enn og er mikið eftir af henni um sveitarstjórnarlög --- með hvaða veganesti förum við? Eigum við að nýta helgina, herra forseti, til að undirbúa okkur undir eldhúsdagsumræðurnar á miðvikudagskvöldið? Líklega verður ekki mikill tími til þess þegar mánudagurinn rennur upp að taka slíkar ræður saman því miklar annir verða á Alþingi Íslendinga þegar farið er að ræða þessi 42 mál sem eftir eru af stjórnarfrv. loks þegar að þeim kemur. Mér finnst, herra forseti, að við getum ekki farið núna af þingi í dag klukkan sjö án þess að fá einhver skilaboð frá forseta. Er þessi ákvörðun enn óbreytt, sem við höfum unnið eftir, eða hefur einhver ný ákvörðun verið tekin eða rædd við þingflokksformenn, og hver er hún þá? Hver eru skilaboð forseta þingsins til þingmanna við þessar aðstæður? Séu þau ekki ljós núna, sem kannski má vera að ekki sé, mun þá ekki forseti sjá til þess að áður en þingmenn fara til að halda hátíðlegan 1. maí, alþjóðlegan baráttudag verkalýðsins, að þeim verði tjáð hvernig baráttunni í þinginu verði hagað á fyrstu dögunum þar á eftir.

Hæstv. forseti. Hv. þm. beindi til mín þremur eða fjórum spurningum. Ég þakka honum fyrst fyrir þann heiður og þær hamingju- og heillaóskir sem hann beindi til mín í tilefni af pólitískum sigrum. Ég er auðvitað alltaf að vinna pólitíska sigra en það er gott að fá það staðfest af hálfu stjórnarandstöðunnar. Hv. þm. spurði m.a. hvernig ætti að skipa þá 12 fulltrúa sem kveðið er á um að sveitarfélögin, sem liggja að miðhálendinu, eigi að tilnefna í nefnd um svæðisskipulag miðhálendisins ef frv. það sem hér hefur verið lagt fram og er nú reyndar ekki hér á dagskrá með formlegum hætti verður að lögum á haustþingi. Ég hef í sjálfu sér ekki miklar áhyggjur af því að það verði neitt vandamál að þau sveitarfélög sem þarna eiga aðild að máli komi sér saman um þessa 12 fulltrúa. Í fyrsta lagi er farvegur fyrir það í dag, þannig að það er hefð fyrir því þar sem héraðsnefndir sem land eiga að miðhálendinu hafa þegar skipað fulltrúa í svæðisnefnd sem þar vinnur og er að störfum í dag eins og hv. þm. þekkja. Í öðru lagi eru ávallt fjölmörg verkefni sem sveitarfélög þurfa að koma sér saman um að tilnefna fulltrúa í og ég veit að það verða engin vandamál í því efni. Hv. þm. spurði um hversu mikil réttindi þessi nefnd hefði í raun til að vera aðeins umsagnaraðili að aðalskipulagi og hvernig ráðherra hugsaði það. Hún er það fyrst og fremst, hún skal fyrst og fremst vera umsagnaraðili og hún sendir síðan umsagnir sínar eða álit til Skipulagsstofnunar sem tekur þær til skoðunar og metur hvernig hún leggur málið fyrir ráðherra og það kemur síðan til hans að gera það upp hvernig það verður endanlega samræmt. Ef ágreiningur er uppi hlýtur það að koma inn til ráðherra. Í þriðja lagi spurði hv. þm. hvernig og hvenær mætti vænta þess að málið yrði staðfest og sagði að ég hefði lýst því yfir fyrr í umræðum á þessum vetri að svæðisskipulag mætti staðfesta að hausti. Ég lýsti því yfir þá að það yrði ekki gert fyrr en svæðisskipulagsnefndin, sem ég hef veitt frest fram undir áramót, til 1. desember, hefur lokið sínum störfum, og verði þetta nýja frv. að lögum á haustþingi, sem hefur verið nokkuð til umræðu, þá er alveg ljóst að það yrði ekki gert fyrr en á hinu árinu, vonandi fljótlega á hinu árinu en hin nýja nefnd verður auðvitað að fá sinn tíma 

Virðulegi forseti. Ef héraðsnefndirnar eiga að tilnefna þessa 12 fulltrúa, af hverju er það þá ekki sagt? Það að segja það ekki, heldur tala um sveitarfélögin þýðir m.a. það að í kjördæmi hæstv. ráðherra verða bæði Akureyringar og Húsvíkingar utan garðs. Finnst hæstv. ráðherra ástæða til að halda þeim utan garðs? Er það þess vegna sem hæstv. ráðherra meðvitað tekur þá ákvörðun að segja ekki að héraðsnefndirnar skuli tilnefna þessa 12 aðila heldur sveitarfélögin sem liggja að viðkomandi svæði? Er það til þess að halda fulltrúum fjölmennustu byggðarlaganna í hans eigin kjördæmi utan áhrifa? Það er vissulega ánægjulegt að heyra að hæstv. ráðherra ætlar að gefa samvinnunefndinni einhvern tíma, en hann segir hér tvennt. Hann segir: Þessi samvinnunefnd hefur ekki sterkari stöðu en hvaða umsagnaraðili sem er, þ.e. sé hún ekki sammála því erindi sem liggur fyrir Skipulagsstofnun mun ráðherra að sjálfsögðu taka við umsögn hennar eins og annarra og fella síðan úrskurð um það. Þannig er samræmingarnefndin bara einn af mörgum umsagnaraðilum án þess að hafa nokkra sérstaka stöðu í stjórnkerfinu og síðan segir hann: Ég mun að vísu gefa henni einhvern tíma til að fjalla um málið áður en ég staðfesti tillögu um svæðisskipulag en það verður ekki tími til að taka málið til sjálfstæðrar athugunar, heldur bara til að fjalla um þá tillögu sem fram er komin og þær athugasemdir sem við hana hafa verið gerðar. Og þetta, virðulegi forseti, er sáttmáli hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur. Hann er svona. Ég held að hv. þm. ætti sem snarast að víkja sér úr sal og ekki taka mikinn þátt í þessari umræðu meir.

Hæstv. forseti. Það kom fram í máli mínu, frekar í fyrradag en í gær, þegar mál þetta var til umræðu að það er alveg skýrt að þessi samvinnunefnd fjallar áfram um svæðisskipulagið. Það er hún sem hefur með svæðisskipulagið að gera. Það gerir engin önnur nefnd. Það er engin önnur nefnd til að samræma svæðisskipulagið á miðhálendinu þannig að hún hefur þar alveg fullkomið hlutverk. Hins vegar kom líka fram í máli mínu að aldrei hefur staðið til að þessi svæðisskipulagsnefnd taki yfir verkefni sveitarfélaganna sem eiga að sjá um aðalskipulag. Það hef ég ekki samþykkt. Það hef ég sagt áður og það er ekkert nýtt í því. Hin nýja nefnd á að fjalla um svæðisskipulagið og auðvitað vinna það, það gerir ekki önnur nefnd því það er ekki önnur nefnd sem hefur það verkefni, og veita umsögn um tillögurnar að aðalskipulaginu til að tryggja að samræmi sé milli svæðisskipulagsins og aðalskipulags sveitarfélaganna. Sú umsögn fer að sjálfsögðu til Skipulagsstofnunar og það er Skipulagsstofnun sem gerir síðan sína tillögu til ráðherra. Þetta er gangur málsins og það er ákaflega einfalt og skýrt og þarf því ekki að velta mikið vöngum yfir því. Ég held að hv. þm. hafi líka spurt áðan í fyrri ræðu sinni um nánari reglur um starf nefndarinnar og það segir reyndar hér í frv.: ,,Ráðherra setur samvinnunefndinni starfsreglur að fengnum tillögum hennar.`` Við höfum hugsað það svo að nefndin hafi nokkuð með það sjálf að gera hvernig starfsreglur hennar verða mótaðar í samráði við ráðuneytið að sjálfsögðu. Og enn ítreka ég það að þegar það svæðisskipulag sem nú er í vinnslu, og sú samvinnunefnd sem er að störfum og hefur frest til 1. desember, þegar hún skilar niðurstöðum sínum eftir að hafa farið í gegnum allar þær athugasemdir sem þar liggja núna fyrir fer það til Skipulagsstofnunar. Hin nýja nefnd kemur síðan að málinu þegar hún verður til, verði þetta samþykkt sem ég vona að verði, þá hefur hún tíma til þess eftir áramótin að fara yfir málið og ég ítreka það. Það sagði ég reyndar hér fyrr í umræðunni. Það er ekki ætlast til að hún fari að vinna alla vinnuna upp aftur, búa til nýtt skipulag, taka málið til heildarendurskoðunar heldur að fara yfir það, gera við það athugasemdir, umsagnir, sem fara síðan til Skipulagsstofnunar og Skipulagsstofnun sendir þær síðan til ráðherra þegar því starfi er lokið. Það eru engin tímamörk á því.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég tók vandlega eftir því að hann forðaðist að svara spurningu minni um hvaða ástæður lægju því til grundvallar að hann orði frumvarpstexta sinn þannig að stærstu þéttbýlissveitarfélögin í hans eigin kjördæmi, Akureyri og Húsavík, séu algerlega útilokuð frá því að geta átt nokkra aðild að þessari samvinnunefnd. Þau hefðu ekki verið útilokuð frá því ef hæstv. ráðherra hefði orðað frumvarpstextann eins og hann sagði að ætti að skilja hann, þ.e. að hann gerði ráð fyrir að héraðsnefndirnar kæmu sér saman um tilnefningu þessara fulltrúa, en hann orðar það þveröfugt. Hann orðar það svo að það skuli aðeins vera þau sveitarfélög sem liggja að miðhálendi Íslands sem hafi þennan rétt. Hvers vegna? Hvaða ástæðu sér hann fyrir því að útiloka Akureyri og sína kæru Húsavík, sjálfan fæðingarstaðinn, Betlehem? Hvernig stendur á því að hann sér ástæðu til að útiloka þessa tvo staði sérstaklega frá áhrifum? Hvað segir hann hérna? Hann segir nánast bara þetta eitt: Ég ætla að framlengja, verði þetta samþykkt, umsagnarfrestinn sem verið hefur vegna þessa svæðisskipulags um einhverjar vikur eða mánuði og síðan ætla ég að gefa samvinnunefndinni rétt á að tjá sig. En þessi eini fulltrúi í samvinnunefndinni sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir er að færa Reyknesingum öðlast ekkert meiri rétt en hann hefur nú þegar, því hann hefur nú þegar rétt til þess eins og hver annar Íslendingur að gera athugasemdir við tillögu um svæðisskipulag og hann öðlast ekkert meiri rétt með aðild sinni að samvinnunefndinni sem hv. þm. samdi um. Ég segi nú, virðulegi forseti, er það nú samningur, er það nú samningamaður.

Virðulegur forseti. Hér fór hv. þm. Sighvatur Björgvinsson með ýmsar tölur í upphafi máls síns um að fulltrúinn frá Reykjanesi hefði 1 / 70 hluta áhrif. Ég áttaði mig ekki alveg á þeim reikningi en ég fæ kannski betri upplýsingar um það á eftir. En það er alveg ljóst að þessi leið sem við erum að velja núna, er trygging fyrir því að íbúar höfuðborgarsvæðisins hafa aðkomu, tveir frá Reykjavík, einn frá Reykjanesi og einn frá Vestfjörðum og það er meira en hægt er að segja um þá leið sem Alþfl. vill fara. Þar eiga að koma að nokkrir fulltrúar, m.a. fjórir frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og engin trygging að þeir verði af þessu svæði, þótt maður telji að það verði líklegt, en það er engin trygging. Hér er þó trygging. Varðandi það hvort þessi nefnd hafi einhver áhrif, er ég mjög sannfærð um að hún mun hafa áhrif. Við erum að horfa til framtíðar. Hér erum við að sjá samvinnunefnd sem á að vinna til framtíðar. Eftir hverjar einustu sveitarstjórnarkosningar á hún að ákveða hvort hún tekur þetta mál upp, skipulagið, og endurskoðar það, bætir það. Ég var spurð hvort samið væri um einhvern ákveðinn tíma sem þessi nýja nefnd ætti að fá til að skoða núverandi tillögu og vísa í því sambandi í svar sem fram kom áðan hjá hæstv. umhvrh. Ég horfi til framtíðar. Ég horfi ekki endilega á þessa tillögu sem núna er til auglýsingar og ég býst ekki við að gerðar verði miklar breytingar á henni, einhverjar væntanlega en ekki miklar þannig að ekki er verið að tala um að henda þeirri vinnu. En ég verð að lýsa furðu minni á því hvernig er níðst á manni hér. Hv. þm. fagnaði því að ég kom í salinn en svo er manni ráðlagt að réttast væri að víkja úr salnum aftur. Ég furða mig á þessum málflutningi. Ég er mjög stolt af þessu samkomulagi, lagði mig mikið fram við það og með þrautseigju náðist það fram þannig að ég átta mig alls ekki á því hvernig hægt er að níðast á manni fyrir það.

Virðulegi forseti. Maður tekur íbúa þeirra 42 sveitafélaga sem rætt er um að séu aðliggjandi miðhálendinu, 12 fulltrúa þaðan og tekur síðan íbúafjölda Reykjaness og Reykjavíkur og einn fulltrúa frá hvorum aðila. Þá eru áhrif hvers hinna tólfmenninganna í samvinnunefndinni sjötugfalt meiri en áhrif hvors fulltrúa Reykjavíkur eða Reykjaness. Misvægið í áhrifum og atkvæðavægi er stjarnfræðilega miklu meira en það er við kosningar til Alþingis í dag. En samt sem áður lítur hv. þm. svo á að með þessari samvinnunefnd sé hún búin að ná marki sínu sem hún á sameiginlegt með okkur alþýðuflokksmönnum því þessi samvinnunefnd hafi gert landið að einu kjördæmi þar sem allir hafi jöfn áhrif. Og í þessari samvinnunefnd hv. þm., þar sem landið er eitt kjördæmi, er atkvæðamisvægið sjötugfalt. Og það segir hv. þm. að sé árangur sem hún sé stolt af. Ég spyr hv. þm.: Hefur hv. þm. samþykkt fulltrúa fjórðungs kjósenda Framsfl. sem bakstuðning við þessa lendingu eins og hv. þm. sagðist hafa þegar hún mótmælti óréttlætinu í fyrri tillögu síns eigin ráðherra?

Virðulegur forseti. Á þessum stutta tíma síðan samkomulagið kom fram hefur ekki tekist að ná þeim hópi saman. Þessi útreikningur sem hér var borinn á borð fyrir okkur er gjörsamlega fáránlegur. Við erum að tala um 18 manna nefnd og þar er tryggt að einn kemur frá Reykjanesi og hann er fullgildur meðlimur í þessari nefnd, þ.e. einn af 18, það eru áhrifin sem hann hefur þarna inni. Ég vil líka spyrja hv. þm. Sighvat Björgvinsson: Hver stóð fyrir þeirri nefnd sem nú er að vinna skipulagið á miðhálendinu? Þar eru 12 menn. Hvernig er hún skipuð? Enginn frá Reykjavík og Reykjanesi og Alþfl. átti frumkvæði að því að skipa þá nefnd. Hvar eru fulltrúar höfuðborgarsvæðisins þar?

Virðulegi forseti. Eins og þeir muna sem hlut áttu að því máli var sú nefnd skipuð á grundvelli skýrra lagafyrirmæla sem komu frá Alþingi. Flm. þeirra lagafyrirmæla, eins og þau voru samþykkt á Alþingi, var félmn. Alþingis undir forustu Kristínar Einarsdóttur og með aðild hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar. Þeir sem mæltu með samþykkt þeirrar niðurstöðu voru sérstaklega þessir þingmenn tveir, bæði hv. þm. Hjörleifur Guttormsson og hv. þm. Kristín Einarsdóttir og á grundvelli þessara skýru lagafyrirmæla skipaði ráðherra nefndina eins og Alþingi fól honum að gera. Þannig er nú staða málsins. Kjördæmisráð Framsfl. á Reykjanesi kom því ekkert nálægt þeirri afgreiðslu. En ég vænti þess að það verði nú kallað saman í þinghléinu yfir helgina, kannski strax á morgun á baráttudegi verkalýðsins, til að lýsa blessun sinni yfir hið mikla afrek hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur að tryggja það að Reyknesingar fái jafnmikinn rétt til umsagnar á tillögum um skipulag hálendisins og þeir hafa í dag.

Herra forseti. Þetta hefur nú verið um margt býsna merkileg umræða. Það verður ekki af henni skafið. Hún er m.a. merkileg vegna þess að meginefni þess frv. sem á dagskrá er hefur verið tiltölulega lítið rætt og ein grein frv. og síðan ákvæði til bráðabirgða og þó ekkert síður önnur frv. sem ekki eru á dagskrá hafa verið aðalumræðuefnið.  Ég ætla að fara hratt yfir sögu og áskil mér rétt til að taka kannski aftur til máls síðar í umræðunni af vissum ástæðum þar sem nokkuð skerðist nú um þann tíma sem við höfum til ráðstöfunar á þessum degi og það er eðlilegt að hleypa fleirum að. Um efni frv. vil ég fyrst og fremst segja að í því eru nokkur ákvæði sem út af fyrir sig er ástæða til að staldra við og má þess vegna fagna, a.m.k. sumum hverjum. Ég nefni svo dæmi sé tekið ákvæði um að rýmka heimildir sveitarfélaga hvað nafngiftir snertir. Það var í gangi hálfgerður fasismi hvað varðaði nafngiftir á sveitarfélögum, einhver stöðlunarárátta sem var fyrir neðan allar hellur. Þetta var á góðri leið með að útrýma mörgum skemmtilegum nöfnum, m.a. í gegnum sameiningu sveitarfélaga og þær leiðu klisjur að allt skyldi heita byggð eða bær eða eitthvað í þeim dúr var að tröllríða landinu. Það hefði því orðið þvílík flatneskja í nafngiftum á sveitarfélögum innan skamms ef svo hefði haldið sem horfði að ástæða er til að fagna þessu. Ég held að kaflinn um fjármál sveitarfélaga og ákveðið aðhald í þeim efnum sé af hinu góða og fleira mætti nefna. En í heildina tekið, herra forseti, er það mála sannast að þetta frv. boðar engin stórtíðindi, þ.e. hin almennu ákvæði þess. Staðreyndin er sú, og ég endurtek það sem ég sagði fyrr í dag, að það er heldur metnaðarlítið hjá einum hæstv. félmrh. þegar í hlut á heildarendurskoðun á jafnmikilvægri löggjöf og lögum um sveitarstjórnir að þar skuli þó ekki koma fram fleira nýtt. Það verður seint sagt að hæstv. félmrh. komist sérstaklega á spjöld sögunnar fyrir þá hugkvæmni sem hann hafi sýnt í embætti og að hann sé sérstaklega frjór og skapandi í sínum stjórnarathöfnum. Ég eins og aðrir, herra forseti, hlýt að staldra aðeins við það mál sem hér hefur mest orðið til umræðu, bæði vegna þess að það er stórt í sjálfu sér, en líka vegna þess að umræðan hefur öll snúist um það og það er ýmislegt í þeirri umræðu sem ég sé ástæðu til að tjá mig um. Ég ætla að byrja á að segja, herra forseti, að ég fagnaði því þegar í sjónmáli virtist málamiðlun í viðkvæmu og erfiðu deilumáli sem ég taldi tiltölulega farsæla og skynsamlega, einfaldlega vegna þess að það er mikilvægt úrlausnarefni að ganga brúklega frá stjórnsýslumörkum hvað varðar t.d. skipulagsmál á miðhálendinu eða á hálendi landsins yfirleitt, hvar sem það liggur, og reyna að ná um það skynsamlegri sátt milli helstu sjónarmiða, milli íbúa þéttbýlis og dreifbýlis, milli umhverfisverndarsjónarmiða og nýtingarsjónarmiða o.s.frv. Ég var og er þeirrar skoðunar að með þeirri lendingu sem ég taldi að verið væri að laða fram væri miklu fram náð, þ.e. að ganga frá því þannig að í grundvallaratriðum haldist það skipulag íslenskrar stjórnsýslu að sveitarstjórnir fari með skipulagsmál en samræming á skipulagi miðhálendisins væri tryggð með breytingu á skipulagslögum og aðild allra landsmanna og aðild umhverfisverndaraðila væri jafnframt rækilega tryggð. Og því endurtek ég það að þetta fannst mér og finnst geta verið ágætlega ásættanleg niðurstaða og í sjálfu sér ekki óskynsamlegur frágangur á málinu vegna þess að það er auðvitað eðli málsins samkvæmt kostur ef hægt er að hafa verkaskiptinguna sæmilega skýra í þessum efnum. Þó svo að ég sé í hópi þeirra manna sem hafa á undanförnum árum hugsað mikið um þann möguleika að gera t.d. afmarkað svæði á miðhálendinu að sérstöku verndarsvæði, jafnvel sérstökum þjóðgarði og þar með í reynd að sérstakri stjórnsýslueiningu, þá er mér líka ljóst að sú leið er heldur ekki gallalaus. Sú leið þýðir að einhvers staðar yrðu dregin mörk á milli stjórnsýslulögsögu sveitarfélaga annars vegar og verndarsvæðis þjóðgarðs eða einhverrar nefndar sem fer með málefni miðhálendisins hins vegar. Og það er ekki einfalt mál að draga þau mörk. Það liggur í hlutarins eðli þó notuð sé sú viðmiðun sem nú hefur verið unnið eftir um skeið og á sér ákveðinn sögulegan aðdraganda og í reynd er sú sama og kemur fram í frv. sem dreift hefur verið og er orðið eitthvert frægasta frv. sem ekki hefur enn komist á dagskrá þingsins í allri sögunni, frv. sem ekki má ræða, frv. ráðherrans sem hann sjálfur felldi að yrði rætt. Þar er þetta orðað þannig að miðhálendið sem hugtak --- það er auðvitað ákaflega afstætt, ákaflega relatíft. Hvað er miðhálendið? --- skuli afmarkast af línu sem er dregin milli heimalanda og afrétta. Svo vill til að ræðumaður hefur grúskað dálítið í þeim málum sem varða mörk af þessu tagi og glímt við það að gera landakort og jarðfræðikort og lesa örnefnaskrár og ræða við gamla bændur og ferðamenn um það hvar svona hlutir liggi. Ég fullyrði það við ykkur hv. þm.: Það er ekki einfalt mál, jafnvel þótt menn setji svona lagað niður á pappír, að draga það inn á kortið hvar nákvæmlega mörkin liggi hringinn í kringum landið milli heimalanda og afrétta. Það er ekki þannig. Ég óttast að þær línur lægju víða býsna sérkennilega miðað við tilfinningu manna og vitund um það hvað þessi hugtök þýða. Í raun og veru eru þau miklu fleiri. T.d. er hugtakið afrétt alls ekkert notað alls staðar eins samkvæmt málvenju. Á sumum svæðum landsins er hugtakið afrétt nánast ekki notað. Þar tala menn um heiðar. Það eru heimalönd og heiðar og öræfi. Þannig er okkur tamt að ræða málið t.d. um norðaustanvert landið og notum mjög lítið þetta hugtak, afrétt. Það eru því kannski þrjú, fjögur hugtök sem þarf þá að reyna að lesa inn í þetta samhengi. Enda hefur það komið á daginn, samanber hið fræga kort sem til varð að mig minnir í ráðherratíð hæstv. þáv. umhvrh. Júlíusar Sólness. Kannski var það aðeins seinna. Kannski að einhver annar ónefndur maður hafi verið orðinn umhvrh. Þá var svona lína dregin á kort og allt varð vitlaust. Menn urðu syngjandi vitlausir þegar þeir sáu að þetta var dregið þvert yfir skýr eignarlönd jarða, yfir miðjar afréttir, þvert í gegnum veiðivötn og guð má vita hvað. Ég segi ekki að þetta hafi lent nokkurs staðar í gegnum mitt hjónarúm eins og heimskautsbaugurinn lá forðum í Grímsey, en við lá að svoleiðis hlutir kæmu út úr þessu. Þetta er því miður, herra forseti, ekki þannig að það sé einfalt mál að draga svona línur á kort. Það jaðrar við að manni detti í hug að það gæti orðið svipað og í Afríku forðum, þegar Evrópumenn bjuggu til landakortið fyrir Afríku og bjuggu til ríki með þeim miklu endemum sem allir þekkja og sú heimsálfa sýpur því miður seyðið af enn þá. Nei, herra forseti. Mér finnst þessi mál flóknari en hefur verið látið í veðri vaka í umræðunni. Ég endurtek, herra forseti, það er mikilvægt málefni. Það er mikilvægt viðfangsefni og verkefni sem mér finnst að hv. alþm. eigi að taka alvarlega að reyna að lenda þessu máli. Það liggur í hlutarins eðli og ég held að ekki sé deila um þótt umræðan hafi að stórum hluta verið sett þannig upp að auðvitað þurfa allir landsmenn að eiga eðlilega aðild að mikilsverðum ákvörðunum, t.d. hvað varðar skipulag á hálendi landsins, hvað varðar meðferð dýrmætra náttúruperlna og ,,annarra`` meiri og minni sameigna þjóðarinnar. Enda er það þannig. Hins vegar líkar mér ekki í umræðunni þegar t.d. ákveðnir sjálfskipaðir talsmenn þess sem menn kalla þéttbýlið, og er þá oftast átt við Reykjavík og Reykjanes, leggja hlutina þannig upp að þetta sé nauðsynlegt vegna þess að sveitarfélögunum og fólkinu á landsbyggðinni sé ekki treystandi fyrir málinu. Það er óþarfi að leggja hlutina þannig upp. Það er engin andstaða við það að eðlilegt samráð sé haft um þessa hluti en ég bið um að það mál sé rökstutt þannig að það sé undir jákvæðum formerkjum en ekki neikvæðum gagnvart hluta landsmanna. Mér hefur sárnað, herra forseti, á köflum hvernig umræðan hefur verið hér gagnvart því að einhverjir vondir menn í sveitarstjórnum hringinn í kringum landið eða sem búi í fjarlægum landshlutum sem liggi inn að miðhálendinu sem bíði eftir því að fá að útiloka Reykvíkinga eða Reyknesinga frá því að njóta hálendisins. Það stendur ekki til að ræna miðhálendinu af Reykvíkingum eða Reyknesingum. Ég veit ekki til að neinn sé með tillögur um það eða að banna þeim umferð eða banna þeim að hafa sjónarmið sín í þessum efnum og koma þeim á framfæri. Ég kannast ekki við þau viðhorf. Þá finnst mér, herra forseti, að í raun og veru hafi komið fram nokkuð merkilegir og nýir tónar hvað varðar viðhorf til sveitarfélaganna sem stjórnsýslustigs í landinu. Ég segi bara, herra forseti, öðruvísi mér áður brá. Þegar það stjórnsýslustig var mært og það var lausnarorð á öllum vanda að færa til þess verkefni. Var það ekki? Verkefnaflutningur frá ríkinu, frá hinni miklu miðstýringu. Valddreifingin, dreifræðið, lýðræðið sem var falið í því að færa verkefnin til sveitarfélaganna og hin skynsamlega forvöltun vegna nálægðarinnar við viðfangsefnin sem fælist t.d. í því að færa grunnskólann til sveitarfélaganna. Hvar eru þessi rök nú? Þegar verkefni eins og skipulagsmál á landi þeirra sömu sveitarfélaga eru til umfjöllunar er þá allt í einu ekki hægt að treysta sveitarfélögunum og því fólki sem í þeim býr eða fyrir þeim ræður en mér hefur heyrst í umræðunni á undanförnum missirum að það væri hægt að treysta þeim fyrir börnunum okkar og láta þau sjá um grunnskólann. Ég undrast þetta nokkuð og ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst með öllu ástæðulaust að reka þetta mál á þessum forsendum. Ég minni líka á það, herra forseti, að þótt gengið sé frá lögsögumörkum hvað varðar skipulagsmál og búinn til samstarfsfarvegur milli sveitarfélaganna um allt land hvað varðar t.d. skipulag hálendissvæða breytir það engu um þá stöðu sem er áfram að Alþingi setur lög, gengur frá hlutum eins og því að tryggja fornan rétt manna til umferðar um landið. Auðvitað. Alþingi mun á komandi árum geta ákveðið að stofna þjóðgarða, þess vegna að gera allt miðhálendið meira og minna að þjóðgörðum þótt lögsögumörk skipulagsmála séu svona. Ekkert er því til fyrirstöðu. Það er því ekki verið að gera einhverjar breytingar í þeim efnum sem hindra að ganga megi frá hlutunum. Ég minni t.d. á tillögu til þingsályktunar, hið merkasta mál sem liggur fyrir þinginu, um að stofna þjóðgarða á miðhálendinu, flutt af hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni. Hvað fæli það í sér ef þetta gerðist á næstu árum sem ekki er ólíklegt að mínu mati því áður hefur sá hv. þm. gerst brautryðjandi í umhverfisvernd á Íslandi, og svo um munar og reynst þar framsýnni mörgum öðrum mönnum. Það skyldi ekki vera að í farvatninu væri þróun mála sem þýddi að innan fárra ára væru þrír meginjöklarnir á miðhálendinu og jaðrar þeirra, axlir þeirra og aðliggjandi svæði, orðin að þjóðgörðum. Minnkar þá ekki tilefni þessarar þrætu hér? En eitt af því sem margir hafa tekið til marks um fáránleikann er það að skipulagsmörk sveitarfélaga liggi inn á jökla. Ég segi nú bara, ætli veiti af eins og traffíkin er orðin þar. Ég bendi á þetta, herra forseti, að þingið getur algerlega óháð þessu á komandi árum tekið ákvarðanir um að gera t.d. jöklana að þjóðgörðum eða gera miðhálendið meira og minna að sérstöku verndarsvæði eins og ég hef t.d. oft hugsað um og var á vissri hreyfingu í tíð minni í ráðuneyti fyrir ekki mörgum árum. Að lokum, herra forseti, þarf ég að koma að því sem mér finnst hafa einnig verið dálítið miður í umræðunni, að það er eiginlega andinn sem hefur á köflum komið út úr þessari umræðu til þeirra sem búa á landinu og nýta það. Ég verð að segja, herra forseti, alveg eins og er að þegar ég fer yfir þetta í huga mínum tel ég að að breyttu breytanda séu yfirleitt ekki aðrir vörslumenn betri á náttúruauðlindum eða landi en þeir sem búa á því, þekkja það, hafa tilfinningar til þess og nýta það. Það er niðurstaða mín af því að reyna að draga dóma af reynslunni. Ég held að við Íslendingar ættum aðeins að staldra við ef við ætlum innan landamæra okkar að fara að stilla hlutum þannig upp að því fólki sem býr á landinu og nýtir það eða sækir sjóinn og lifir af að nýta þær auðlindir, sé ekki treystandi fyrir þeim. Það þurfi einhverjir aðrir úr fjarlægð að koma og hafa vit fyrir þeim því hvar endar þessi röksemdafærsla? Bíðum við, er þetta ekki akkúrat röksemdafærsla Greenpeace þegar þeir vilja banna okkur að nýta hvali? Þegar fólk í fjarlægum heimsálfum ætlar að blanda sér í það hvernig Íslendingar stunda fiskveiðar sínar? Ég hef í huganum, herra forseti, verið að velta því fyrir mér hver séu merkustu atburðir í umhverfisvernd og átökum um landnýtingu og þar með í raun hluti sem eru nátengdir skipulagsmálunum, segjum í sögu þessarar aldar eða þar um bil. Hverjir voru það sem stóðu upp til varnar landinu þegar í harðbakkann sló? Hver var það sem stóð til varnar Gullfossi? Var það ekki Sigríður í Brattholti? Voru það ekki ríkir athafnamenn í London, Edinborg og Reykjavík sem ætluðu að virkja fossinn? En það var fólkið við hann sem hafði þær tilfinningar til hans að það stóð upp til varnar honum. Hverjir háðu Laxárdeiluna? Voru það náttúruverndarmenn utan úr heimi? Nei, það voru bændur í Þingeyjarsýslu sem háðu Laxárdeiluna. Þeir menn sem þekktu svæðið, elskuðu það, báru virðingu fyrir því og höfðu taugar til náttúrunnar eins og hún var og vildu ekki fórna henni á altari nýtingar. Hverjir hafa verið að safna liði á undanförnum árum gegn því sem gæti verið í uppsiglingu sem eitt stórfelldasta umhverfisslys síðari tíma á Íslandi? Áform Landsvirkjunar og fleiri stórgróðamanna um að virkja öll stóru fallvötnin á norðausturhluta landsins, safna þeim saman og sulla þeim öllum saman í einum farvegi niður Fljótsdal. Hverjir hafa staðið upp gegn þeim áformum aðrir en fólkið sem býr á landinu á því svæði? Auðvitað er það svo að það finnast líka skammsýn sjónarmið og það finnast líka gróðasjónarmið meðal þeirra sem búa á landinu en ég hvet menn til að fara yfir söguna og leyfa a.m.k. því fólki sem á í hlut að njóta sannmælis og ætli það komi ekki á daginn að það reynist líka góðir vörslumenn landsins í hópi þeirra sem búa á því. Mér hefur á köflum fundist umræðan fara í þann farveg að íbúum þeirra svæða sem liggja að miðhálendinu, forsvarsmönnum þeirra sveitarfélaga, væri alls ekki treystandi fyrir að gegna því hlutverki sem hér er verið að ræða um. Ég heyrði hv. þm. og sérstakan riddara í allri þessari umræðu, Ólaf Örn Haraldsson, 11. þm. Reykv., taka þannig til orða fyrr í umræðunni að hvort menn ætluðu virkilega að ofurselja þessa aðila valdi sveitarfélaganna og var þá að tala um ýmsa menn sem hefðu gaman af að skreppa á fjöll eða ættu kofa inni á hálendinu. Mér finnst þetta ekki lýsa hugarfari sem ég get skrifað upp á. Mér finnst þetta endurspegla, ég segi ekki fordóma, en a.m.k. vantraust í garð þeirra aðila sem eiga í hlut, kjörinna trúnaðarmanna íbúa sveitarfélaga á viðkomandi svæðum. En ég endurtek það, herra forseti, að það er engin deila um það, a.m.k. ekki af minni hálfu, að þessir aðilar eiga að eiga samstarf við alla landsmenn um þessa hluti. Þetta er akkúrat dæmigert mál þar sem mjög mikilvægt er að tryggja að aðild allra eins og reyndar öll nútímahugsun í skipulagsmálum gerir, samanber andmælarétt íbúa í landinu við skipulagstillögur hvar sem er, og þannig á það auðvitað að vera. Ég hef litið svo á að sú málamiðlun sem hér væri verið að reyna að ná fram, og hún er sjálfsagt ekki gallalaus og hana má örugglega bæta, til að mynda frv. hæstv. umhvrh. sem hefur verið dreift hér. Mér er alveg ljóst að það þarf að laga það frv. till en það er ekkert stórmál og það er hægt að gera. Það er hægt að endurskoða mönnunina í þeirri nefnd, það er hægt að styrkja stöðu hennar og það er örugglega hægt að ná samkomulagi um þá hluti ef vilji er fyrir hendi. Það er það sem málið snýst um að vilji sé til að reyna að lenda þessu stóra og mikilvæga máli á einhverjum farsælum nótum en standa ekki í endalausum málæfingum og reyna ekki endalaust að slá sig til riddara með því sem ég verð að kalla, herra forseti, næstum að segja popúlistísk sjónarmið, hálfgert lýðskrum, eins og þessar æfingar um það að það sé hneyksli að 70.000 Reykvíkingar eigi ekki hlutfallslega miðað við íbúatölu jafnmarga menn í einhverri nefnd og aðrir. Snýst þetta um jöfnun atkvæða? Er þetta svoleiðis mál? Ég hélt ekki. Mér finnst þetta vera af allt öðrum toga en þeim, herra forseti, sem slík sjónarmið hafa gefið tilefni til að ræða það út frá. Herra forseti. Að lokum verð ég að segja alveg eins og er að mér urðu úrslit mála í morgun í atkvæðagreiðslu um það að frv. hæstv. umhvrh. yrði tekið fyrir mikil vonbrigði. Ég tel að þar hafi verið stórspillt möguleikanum á að halda áfram að reyna að laða fram einhverja skynsamlega niðurstöðu og sætta menn. Mér er eiginlega alveg óskiljanleg, í fyrsta lagi sú afstaða meiri hlutans en líka sú pólitíska heimska að leyfa ekki því frv. að koma á dagskrá og semja kannski um að það væri rætt í hóflegan tíma og síðan vísað til nefndar og fengi þá að lágmarki að fara til umsagnar í sumar. Hefði það ekki verið lýðræðislegt og í þágu þess að sætta sjónarmið í málinu að allir aðilar hefðu getað skoðað það í sumar og unnið umsögn um málið? Það er alveg ljóst að fjölmargir aðilar eru með eðlilegar og heilbrigðar og heitar tilfinningar í þessu máli. Þeir sem unna landinu, hafa gaman af útivist og ferðalögum og aðilar eins og Ferðafélag Íslands, og að sjálfsögðu íbúarnir á þessu þéttbýlissvæði sem sem betur fer leita í vaxandi mæli á náðir þeirrar lífsfyllingar sem það er að ferðast um landið og njóta þess. Ræðumaður vill meina að hann sé einn í þeim hópi. Ég skrepp á fjöll af og til og hef gaman af, og ég hef nýtt mér fornan rétt minn til frjálsrar ferðar um landið um langt árabil og hef að vísu þá venju að tilkynna landeigendum um ferðir mínar en spyr þá ekki um leyfi, því ég hef það samkvæmt fornum lögum þessa lands. Ég má meira að segja veiða mér til matar ef ég er svangur og skiptir þá engu máli hvort einhver bankinn leigir laxveiðiána eða ekki því ef ég er sannanlega svangur má ég samkvæmt ákvæðum Grágásar draga mér í soðið hvar sem ég er staddur. Slíkur er forn réttur okkar landsmanna til ferða um landið og til að bjarga okkur um matbjargir ef á þarf að halda o.s.frv. Þessi réttur er til staðar og hann er forn og hann er sterkur og það er ekki verið að taka hann af neinum. Það er ekki verið að taka neitt af neinum. Það er hvorki verið að ræna miðhálendinu né nokkrum öðrum hlut af nokkrum manni. Við eigum þetta áfram öll saman og við eigum að vera menn til þess, þingmenn, að koma okkur saman um skynsamlega meðferð þessara mála. Það er mergurinn málsins.

Hæstv. forseti. Ég hafði nú ekki hugsað mér að lengja þessa umræðu en ég stenst ekki hér að koma upp og þakka hv. þm. fyrir ræðu hans. Ég var sammála honum algerlega frá upphafi til enda. Það er mjög dapurlegt ef við getum ekki átt samleið við afgreiðslu þessa máls því málefnalegum ágreiningi við hv. þm. er ekki til að dreifa. Ef það er svo að málsmeðferðin hefur orðið til þess að leiðir skilja þá held ég að það mál þurfi að ræða og koma því í þann farveg að við náum þeirri niðurstöðu sem okkur öllum sé fyrir bestu. Ég vil endurtaka að þetta var góð ræða.

Herra forseti. Ég hlýt að þakka þessi hlýlegu orð og góðar kveðjur, þótt stundum sé sagt að það sé takmarkaður greiði við okkur stjórnarandstæðinga þegar stjórnarsinnar hæla okkur og hrósa fyrir að vera sammála þeim eða öfugt. Ég tek hins vegar undir það með hv. ræðumanni og það er hárrétt að það er dapurlegt ef okkur tekst ekki að verða sammála um þetta mikilsverða mál og leiða það skynsamlega til lykta. Ég get ekki sannara orð sagt en að ég tel að við í okkar þingflokki, þingflokki Alþb. og óháðra, höfum lagt talsvert á okkur í þessu efni. Við ákváðum að taka þátt í málamiðlun sem var langt frá því einfalt mál fyrir okkur, eða a.m.k. suma í okkar röðum. Ég vil benda á að fulltrúi Alþb. og óháðra í félmn. er Ögmundur Jónasson, þingmaður í Reykjavík. Ég tel að hann hafi risið verulega með því að standa að þeirri málamiðlun þrátt fyrir það að við vitum að það eru mjög blendin sjónarmið og heita tilfinningar um þetta mál í hans kjördæmi og víðar. Þeim mun dapurlegra er að ekki skuli hægt að láta þá hluti halda sem menn töldu sig hafa samið um. Ég skora á stjórnarflokkana að fara aftur yfir það hvort ekki er hægt að snúa af þeirri ógæfubraut sem menn lentu á, sérstaklega í morgun.

Virðulegi forseti. Í ræðu sinni í gær lagði hv. þm. Hjörleifur Guttormsson ríka áherslu á að við ættum ekki að skapa úlfúð milli dreifbýlis og þéttbýlis. Mér finnst það rangur málflutningur að ágreiningur um skipulagsrétt og stjórnsýslu sé vantraust á því að sveitarfélög ráði málum sínum í byggð og taki að sér verkefni. Ef þessi athugasemd þingmannsins hefur átt við okkur sem viljum hafa miðhálendið sem sérstakt skipulags- og stjórnsýslusvæði, þá verð ég að bregðast við því. Mig langar að nefna það að ef tillaga kæmi fram um að Reykjavík ætti að fara með skipulag og stjórnsýslu í þjóðgarðinum á Þingvöllum, þá mundi ég leggjast heiftarlega gegn því. Í því fælist ekki vantraust á því að Reykjavík geti séð um málefni sín eða þau verkefni sem henni hafa verið falin og mörg önnur verkefni sem ég teldi eðlilegt að væru á vettvangi sveitarstjórnar. Mörg okkar hafa lagt áherslu á að taka eigi afstöðu til þjóðgarða, umferðar um landið, vegamála ýmiss konar, orkumála og annars sem eðlilegt er að stjórnvöld móti stefnu um. Eðlilegt er að móta stefnu um hvernig þessi mál eigi að falla skipulagi sem er verið að skoða. Þetta þarf að gera áður en við stúkum landið upp í stjórnsýslueiningar. Að öðru leyti get ég tekið undir að margt var gott í ræðu þingmannsins. Staðreyndin er nú sú að öllum er okkur landið afskaplega kært. Málið snýst ekki um það heldur fyrst og fremst hvernig með skuli fara.

Herra forseti. Það er nú alveg örugglega rétt að við eigum það öll sameiginlegt að þykja vænt um landið okkar. Þó við getum rifist um margt, þingmenn, er örugglega vonlaust fyrir okkur að ætla að deila um það. Ég vil svara spurningu hv. þm. um það til hvers ég hafi verið að vísa þegar ég taldi að í málflutningi, eins og hann var fram borinn, hafi falist vísun til þess að menn vantreystu sveitarfélögunum og íbúum þeirra svæða sem lægju að hálendissvæðunum til að sjá um stjórnsýslu í þessum efnum. Já, ég var þar að hluta að vísa almennt til málflutnings jafnaðarmanna, það er rétt. Ég nefndi reyndar aðeins einn hv. þm. á nafn, og það var hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson. Ég tel að hann hafi gengið lengst í þessum málflutningi og í raun og veru langlengst. Mér hefur á köflum algerlega blöskrað hvernig sá hv. þm. hefur stillt þessum hlutum upp. Ég tel að sumir talsmenn hv. þm. jafnaðarmanna hafi einnig fallið í þessa gryfju að nokkru leyti. Ég tek skýrt fram að ég er þar ekki að vísa til þess að menn hafi sagt slíka hluti. Mér hefur hins vegar fundist óþarfi, eins og ég reyndi að útskýra, að rökstyðja þá sjálfsögðu og eðlilegu kröfu að Reykvíkingar og Reyknesingar eigi þarna aðild að og þeirra sjónarmið og íbúar þéttbýlissveitarfélaga þannig að það komi út eins og vantraust á aðra íbúa í landinu og aðra landshluta. Það er algjör óþarfi vegna þess að ég held að um þetta þurfi ekki að vera slík deila. Á köflum hefur þessi umræða því miður verið svo að ómögulegt er annað en fá það á tilfinninguna að þar liggi að baki ákveðið vantraust, ótti við að skammtímanýtingarsjónarmið og græðgi, eða hvað það nú væri, mundi bera ofurliði þá sem eru of nærri þeim hagsmunum. Ég minni t.d. á orðaskipti hv. þm. í gærkvöldi, Ólafs Arnar Haraldssonar og Guðna Ágústssonar.

Virðulegi forseti. Ég vísa því algerlega á bug að í málflutningi jafnaðarmanna hafi falist nokkur gagnrýni á dreifbýlið, eða að þar væri á einhvern hátt gert lítið úr því fólki sem þar býr. Ég vil að menn muni að hver einasta fjölskylda í landinu er samsett af hópi fólks sem býr ýmist á þéttbýlissvæði eða í dreifbýli. Það að hafa mismunandi skoðanir á stjórnsýslu eða öðru hefur ekkert með það að gera. Annað vildi ég líka nefna, virðulegi forseti, sem kom fram í máli þingmannsins þegar hann var að velta fyrir sér hvaða línu ætti að draga milli heimalanda og afrétta. Samvinnunefnd um svæðisskipulag er búin að draga slíka línu og hafi aðliggjandi sveitarfélög eða fulltrúar þeirra fallist á hana, þá hafa þau þegar fallist á þá línu sem gildir milli heimalanda og afrétta. Hins vegar vil ég árétta að engin leið var að fá kort með uppdrætti af þeirri línu í félmn. þótt eftir því væri leitað.

Herra forseti. Ég verð að taka undir það að ræða hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar var mjög góð og málefnaleg þannig að allir hér inni hefðu viljað geta flutt hana. Í þessu sambandi vil ég þó segja eitt og það er varðandi þá fullyrðingu að náðst hafi eitthvert samkomulag í félmn. um að breytingar á skipulagslögum yrðu afgreiddar á þessu þingi eða teknar hér til umræðu. Ekkert samkomulag hefur verið gert um það í félmn. og var ekkert samkomulag um að leggja slíka brtt. fram á þessu þingi. Það hefur svifið yfir vötnunum að eitthvert samkomulag hafi verið í gildi. Ég ætla ekkert að fullyrða um það hvort einstakir nefndarmenn í félmn. hafi rætt þetta við ríkisstjórnina eða aðra, en inni í nefndinni var ekki um þetta rætt og þar af leiðandi engu samkomulagi náð. Mér heyrðist hv. þm. fjalla um þessi mál nákvæmlega eins og við í meiri hlutanum höfum gert, þ.e. áhrif þessara frv., ef að lögum verða, á skipulag landsins og nýtingu áhugaaðila sem annarra. Ég heyrði að hann var mjög sammála okkar túlkun. Ég held að það sé misskilningur, a.m.k. hvað varðar félmn., að þar hafi verið eitthvert samkomulag í gangi. Ég velti því fyrir mér hvort í raun sé einhver grundvöllur fyrir því að hv. þm. sé á móti þeim málflutningi sem meiri hlutinn hefur haft uppi í þessu máli. Það er í rauninni ekkert sem skilur okkur að í málinu. Ekki nokkur skapaður hlutur.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort það hefur mikið upp á sig að halda áfram umræðum um þetta atriði. Mér sýnist ljóst að niðurstaðan sé sú að ekki hafi verið nægjanlega skýrt milli manna hvernig þessir hlutir voru innsiglaðir í félmn., því miður. Ég vísa auðvitað til þess sem fulltrúar minni hlutans sem að þessu samkomulagi ætluðu að standa hafa sagt, hv. þm. Ögmunds Jónassonar, hvernig hann kynnti mál í okkar þingflokki og hvað hann sagði úr ræðustóli fyrr í dag. Ég vísa til þess sem hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir hefur sagt og þess sem hún las upp úr nefndaráliti þar sem rætt er um samhliða breytingar, annars vegar á sveitarstjórnarlögunum og hins vegar á skipulags- og byggingarlögunum. Í okkar huga er ljóst að þetta hefur þetta legið þannig. Það kann að hafa verið eitthvað óskýrt að þessir hlutir ættu að verða samferða hér í gegn. Ég held að hv. þm. skilji að það er erfitt fyrir okkur að standa að hlutunum ef afgreiða á annan hlutann en skilja hinn eftir í fullkominni óvissu. Það er ekki gott að efna hlutina þannig. Ef málum er miðlað þá þarf helst öll málamiðlunin að ganga fram samsíða. Það er löngu þekkt t.d. að í hnífakaupum eða öðru slíku þurfa menn helst að skiptast á hnífum í sömu andrá. Er það ekki? Ég veit að hv. þm. skilur að því miður er það svo að í kjölfar atburðanna í morgun er grundvöllurinn brostinn fyrir því að standa að þessari málamiðlun og þessari niðurstöðu í því samhengi sem við töldum að hún ætti að vera.

Herra forseti. Ég vil minna á að í nál. meiri hlutans kemur fram að meiri hlutinn telur eðlilegt að hálendið verði skipulagt af einni svæðisskipulagsnefnd. Sá meiri hluti sem skrifaði undir án fyrirvara hafði þetta ákvæði með í áliti sínu. Aðrir aðilar úr meiri hlutanum, sem skrifuðu undir álitið með fyrirvara, féllu frá fyrirvaranum þegar þeir sáu brtt. við 12. gr. skipulagslaga. Þá féllu þeir frá fyrirvara sínum. Ég vil bara ítreka að í félmn. var aldrei rætt um neitt slíkt samkomulag. Það kom aldrei til umræðu þar og var því ekki hluti af nál. eða niðurstöðu nefndarinnar á afgreiðslu sveitarstjórnarlaganna. Mér finnst mjög mikilvægt að það líti ekki þannig út að meiri hluti félmn. hafi verið að ganga á bak einhverju samkomulagi sem átti að hafa verið gert. Það var ekkert samkomulag.

Herra forseti. Nú er auðvitað erfitt fyrir mig að ræða þetta við hv. þm. þar sem ég á ekki sæti í félmn. Ég held hann verði að taka upp þessi orðaskipti við fulltrúa minni hlutans eða stjórnarandstöðunnar í félmn. Það verður að komast á hreint milli manna þar, um hvað var samið og um hvað var ekki samið. Ég minni t.d. á að hér kom fram, í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar, að þeim voru sýnd drög að frv. um þetta efni meðan á vinnu málsins stóð. Hvernig sem á þessu stendur nú öllu saman er auðvitað alveg ljóst að þarna hafa menn skilið hlutina hvor á sinn hátt. Ég var ekki að bera nein svik á fulltrúa meiri hlutans í félmn. eða brigður af einu eða neinu tagi. Ég tel að þeir atburðir sem urðu í morgun hafi hins vegar klippt á þann þráð sem þarna átti að vera milli manna, um að þessi mál gengju fram samsíða.

Virðulegi forseti. Það hefur verið dálítill ljóður á þessari umræðu sem fram hefur farið hér í dag  Virðulegi forseti. Þetta mál hefur tekið á sig svo sérstaka mynd að það þekkist víst ekki í þingsögunni og kannski óþarfi að rekja það sérstaklega. En grundvallaratriðið í málinu hefur verið, og það sem menn hafa náttúrlega einbeitt sér að og rætt sérstaklega, að það er verið að færa lögsögumörk sveitarfélaga inn á mitt hálendi. Og með því er náttúrlega verið að færa sveitarfélögum ákveðnar valdheimildir inn á hálendið. Það sem deilt hefur verið um í þessu máli og er kjarni þessa er spurningin um það hvernig við fáum best þjónað heildarhagsmunum og komið á heildstæðu svæðisskipulagi fyrir hálendið. Þar takast á tvenn viðhorf, annars vegar viðhorf ríkisstjórnarinnar þess efnis að rétt sé að skipta hálendinu upp í ræmur og að hvert sveitarfélag sem land á að hálendinu fari þar með sinn hluta og hins vegar þeirra sem vilja skipuleggja þetta svæði sem eina heild. Það er nákvæmlega kjarni málsins í þessari umræðu og hefur alla tíð verið. Það að einhver hópur hv. þingmanna hafi þá skoðun að það eigi að skipuleggja þetta sem eina heild felur ekkert sjálfkrafa í sér vantraust á sveitarstjórnarmönnum. Þessi viðhorf eru til háborinnar skammar þeim þingmönnum sem hafa sett þau hér fram, og dæma þá sjálfa meira en málflutningur nokkurra þeirra jafnaðarmanna sem hér hafa flutt mál sitt eða annarra sem eru á svipaðri skoðun. Ég hlýt í upphafi ræðu minnar, virðulegi forseti, að nefna það aðeins að þetta mál verður ekki rætt nema í samhengi við frv. hæstv. umhvrh. Það er einfaldlega svo að það frv. er einhvers konar samkomulag í þessu sveitarstjórnarmáli og það er gersamlega vonlaust að ræða frv. um sveitarstjórnarmál nema í samhengi við það og þau viðhorf sem þar koma fram þannig að ég mun líkt og fleiri hér halda mig dálítið á þeim nótum. En enn fremur þá held ég, samhengisins vegna, að mjög æskilegt sé að fara vel yfir sögu skipulags- og byggingarmála hér á landi og hvernig sú saga hefur þróast. Það held ég að sé nauðsynlegt til að skýra þá stöðu sem nú er komin upp í þessum málum og við ræðum í dag. Það er nú einu sinni svo að sagan endurtekur sig æ ofan í æ og hún gerir það hér og nú eins og svo oft áður. Áður en ég kem að því að fara yfir söguna vil ég þó nefna það sérstaklega að vörn hæstv. ríkisstjórnar og meiri hluta þingmanna á Alþingi fyrir því að þeirra eigið mál sé ekki tekið á dagskrá hefur verið sú að málið hafi aðeins verið sett hér fram til kynningar. Þegar hæstv. umhvrh. kvaddi sér hljóðs í umræðunni um sveitarstjórnarlög kom hvergi fram í hans máli að þetta mál væri sett fram til kynningar. Ef ég leyfi mér að vitna í þessa ræðu á stangli þá segir hæstv. umhvrh. aðeins, með leyfi forseta: ,,Meiri hluti nefndarinnar komst að þeirri niðurstöðu að heildstætt skipulag væri eðlilegt á miðhálendinu og mikilvægt að afréttir og þjóðlendur á því svæði verði svæðisskipulögð sem ein heild. Meiri hlutinn vekur í þessu sambandi athygli á 12. gr. skipulags- og byggingarlaga, ...`` Og til þess að koma til móts við þessi sjónarmið þá segir hæstv. umhvrh., með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin hefur fallist á að leggja fram frv. til laga um breytingu á skipulags- og byggingarlögum, nr. 73/1997, með þegar áorðnum breytingum, ... Þingflokkar ríkisstjórnarinnar hafa fallist á að það frv. verði lagt fram.`` Það er því alveg ljóst að frv. hæstv. umhvrh. er fyrst og fremst innlegg í þessa umræðu og samkomulag til þess að reyna að greiða götu sveitarstjórnarfrv. Það verður því ekki rætt nema í samhengi við það, enda er það einu sinni svo að með því að færa lögsögumörk sveitarfélaga upp undir mitt hálendið er þeim fært vald á mjög mörgum málaflokkum á svæðum þar sem þeir höfðu ekki valdið áður. Og það er stóra álitamálið í þessu. Það er verið að færa þeim ákveðnar valdheimildir á svæðum sem þeir höfðu ekki vald áður. Um það snýst þessi umræða fyrst og fremst, þ.e. hvort rétt sé að gera þetta svona eða hvort rétt sé að koma á einni nefnd eða einu stjórnvaldi sem fari með skipulagsmál á þessu svæði. En eins og ég sagði, virðulegi forseti, í upphafi þá held ég að nauðsynlegt sé samhengisins vegna að rekja sögu skipulags- og byggingarmála hér á landi til að menn átti sig á henni. Sagan endurtekur sig og svo virðist vera í þessu máli sem og mörgum öðrum. Fyrstu lög sem samþykkt voru á Alþingi um byggingarmál voru samþykkt árið 1905. Þá var samþykkt frv. til laga um byggingarsamþykktir. Þessi gömlu frv. eiga það sameiginlegt að þau voru yfirleitt ágætlega unnin og á nokkuð góðu máli og skiljanlegu og það er annað en við hv. þingmenn eigum að venjast í dag þegar við reynum að stauta okkur í gegnum þau frv. sem úr ráðuneytunum koma. Þau eru á einhverju máli sem þrautin er þyngri að skilja. Í athugasemdum við fyrsta lagafrv. sem samþykkt var um byggingarmál, segir svo, virðulegi forseti, og hefst þá tilvitnun: ,,Það er kunnugt, að nú sem stendur, byggir hver í kauptúnunum eins og hann vill, og á hvern þann hátt, er hann vill, ef hann að eins hefur fengið byggingarleyfi eiganda eða umráðamanns jarðarinnar; húsunum er því komið fyrir, eins og hverjum þykir sjer bezt henta, án þess nokkuð sje hirt um götur eða torg, eða að nokkurt samræmi sje milli húsanna, ekkert skeytt um brunahættu eða þessháttar. Það verður því að teljast mjög nauðsynlegt að koma skipulagi á þetta, og það eigi einungis í hinum stærri heldur í öllum kauptúnum landsins, og þegar ný kauptún eru löggilt, ætti það að vera hið fyrsta verk að afmarka bæjarstæðið, gjöra uppdrátt af því og miða niður götur og torg. Stjórnin ætlast til, að gott skipulag komist á í kauptúnunum, ef byggingarnefndir eru settar í þeim, og ef þær hafa fastar reglur til að fara eptir, og hefur því samið frumvarp þetta ...`` Það var nú þannig árið 1905 að þá sáu menn fyrst hversu nauðsynlegt var að hér væri gott skipulag á málunum og að byggðir gætu varla þróast af nokkru viti nema byggðin væri skipulögð eins og best mætti. Það má kannski jafna lýsingunni á því sem þarna kemur fram við það sem er að gerast núna á hálendinu. Nú eru landsmenn farnir að nýta hálendið í miklum mun meira mæli en áður hefur verið gert og kannski uppgötva miklu meira en áður hversu mikil auðlind felst í hálendinu. Eins og kemur fram í því sem ég las upp áðan, virðulegi forseti, þá töldu menn á þessum tíma nauðsynlegt að skipuleggja byggðir landsins svo að byggðin fengi að þróast eins og best yrði á kosið. Við stöndum nákvæmlega frammi fyrir þessu á hálendinu núna. Nú er nýting á hálendinu orðin það mikil að til þess að við getum haft þar hönd í bagga með því hvernig þessi þróun verður þá þurfum við að koma skipulagi og böndum á það hvernig við nýtum hálendið. Nú hefur þessi þörf í raun færst frá byggðinni og upp á hálendið þannig að þessu má um margt saman jafna. En það sem er sérstaklega merkilegt í þessum lögum frá árinu 1905 er að á þeim tíma var sveitarfélögunum falið það hlutverk að gera skipulagsuppdrætti og byggingarsamþykktir þannig að sú skipan sem komst á þessi mál í fyrra, fyrir ári þegar við færðum að fullu skipulags- og byggingarmál til sveitarfélaganna, á sér fordæmi í því hvernig málum var fyrir komið árið 1905. Með því var í raun og veru verið að hverfa aftur til fortíðar. Og þetta er dálítið merkilegt þegar menn skoða þá þróun sem átt hefur sér stað hér landi hvað varðar skipulags- og byggingarmál. Virðulegi forseti. Mannanna verk eru ekki óskeikul og allt þarfnast endurskoðunar og eins var með skipulags- og byggingarmál hér á landi. Þó að menn vildu vel í upphafi, árið 1905, þá tókst sú skipan sem þar var komið á ekki nægjanlega vel. Á því herrans ári 1920 var því enn lagt fram á Alþingi frv. til laga sem hét frv. til laga um skipulag kauptúna og sjávarþorpa. Því frv. var ætlað að fella úr gildi þau lög sem giltu um byggingarsamþykktir því að á þeim tíma höfðu menn komist að þeirri niðurstöðu að það að sveitarstjórnir skyldu fara með skipulags- og byggingarmál hefði ekki reynst vel. Því þótti ljóst og nauðsynlegt á þessum tíma að breyta því fyrirkomulagi. Það var gert með lögum sem samþykkt voru árið 1920, þ.e. lög um skipulag kauptúna og sjávarþorpa. Í greinargerð með því frv. er að finna þá röksemdafærslu sem býr að baki því að færa byggingar- og skipulagsmál, sem ekki voru nefnd þeim nöfnum á þessum tíma, frá sveitarfélögunum til ríkisins aftur. Ég ætla að leyfa mér að lesa upp úr þingskjali röksemdafærslu þess hvers vegna menn töldu nauðsynlegt á þeim tíma að færa byggingar- og skipulagsmál frá sveitarfélögunum aftur til ríkisins. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Þótt lög þessi sjeu betri en ekki neitt,`` --- og er þá verið að vitna til laga frá 20. október 1905 --- ,,sjerstaklega hafi komið því til leiðar, að nokkrir bæir hafi gert byggingarsamþykktir, þá eru þau að miklu leyti bygð á röngum grundvelli. Þau leggja bæjarstjórnum starf á herðar, sem þær eru alls ekki vaxnar, því að það mun sanni næst, að fæstir bæjarstjórnarmenn vita öllu meira um skipulag bæja en t.d. úrsmíði og læknisfræði.`` --- Þetta sögðu menn árið 1920. --- ,,Hefir þetta leitt til þess, að þær hafa algjörlega leitt það hjá sjer að láta gera skipulagsuppdrætti af bæjunum, þótt örfáar undantekningar sjeu,`` --- og er þar vitnað til Akureyrar og Ísafjarðar --- ,,og lögin hafa að þessu leyti eigi náð tilgangi sínum. Lakast er þó, að engin minnsta von var um það, að skipulag bæjanna kæmist í viðunandi horf, þótt lögunum hefði verið stranglega framfylgt, því að það er áreiðanlega ofvaxið hverjum manni, sem ekki hefir staðgóða sjerþekkingu á málinu, að ráða stórlýtalítið fram úr skipulagi bæjar. Reynslan í Reykjavík er órækur vottur þess, og er þar þó um fleiri menn að velja en víðast annars staðar. Þrátt fyrir lög þessi er skipulag bæjanna enn á ringulreið. Byggingarnefndir bæta götum við og marka húsastæði, eftir því sem augnabliksþörf kallar að, án þess að í fullu, rækilegu hugsuðu sambandi sje við heildina. Verður þá oft erfitt að komast hjá því í smábæjum, að hending ein, eða hagur einstakra manna, ráði miklu um skipulagið.`` Svo mörg voru þau orð, virðulegi forseti, þegar menn rökstuddu það á þeim tíma að færa byggingar- og skipulagsvald frá sveitarstjórnunum aftur til ríkisins. Nú er dálítill endurómur þeirra orða sem sögð voru í þessari gömlu greinargerð: ,,Þrátt fyrir lög þessi er skipulag bæjanna enn á ringulreið. Byggingarnefndir bæta götum við og marka húsastæði eftir því sem augnabliksþörf kallar að, án þess að í fullu, rækilega hugsuðu sambandi sé við heildina.`` Þetta er kannski, virðulegi forseti, röksemdafærslan fyrir því grundvallarviðhorfi sem jafnaðarmenn hafa borið fram á þinginu. Til þess að ná heildstæðu svæðisskipulagi á hálendinu verður að skipuleggja það sem eina heild. Það er ekki skynsamlegt að skipta hálendinu upp í margar ræmur. Þá er hættan sú að hver skipuleggi fyrir sig án tillits til heildarinnar. Í því samhengi þýðir ekkert að vísa til þessa svæðisskipulags sem nú er unnið að, enda hefur hvert sveitarfélag neitunarvald um það. Því er ekki ljóst hvort það komist nokkru sinni á leiðarenda eða verði samþykkt. Á þessari stundu liggur ekkert fyrir um það, þrátt fyrir að svæðanefndin hafi sem slík unnið ágætt starf og markvisst og ekkert yfir því að klaga. Ég ætla, virðulegi forseti, að halda áfram með sögu skipulags- og byggingarmála. Þetta frv. sem ég vitnaði til áðan og dugði vel var samþykkt árið 1920 og stóð nánast óbreytt, þó með örlitlum breytingum, til ársins 1964. Þá voru í fyrsta skipti samþykkt sérstök skipulagslög sem fengu það nafn. Það var fyrsta skiptið árið 1964. Í því frv. kemur fram í fyrsta skiptið hugtakið samvinnunefnd. Í athugasemdum við lagafrv. það segir, með leyfi forseta: ,,Í frumvarpi nefndarinnar er gert ráð fyrir heimild til þess að skipta landinu í skipulagsumdæmi eftir kjördæmum með sjö manna skipulagsnefnd í hverju umdæmi, sbr. 2.--4. gr. í frv. nefndarinnar. Í frumvarpi því sem hér liggur fyrir, er horfið frá þessari hugmynd. Hins vegar er gert ráð fyrir skipun samvinnunefndar, sbr. 3. gr. frv., þar sem svo hagar til að skipulag eins sveitarfélags verður ekki farsællega ákveðið án þess að tillit sé tekið til skipulagsins í nærliggjandi sveitarfélagi eða fleirum nærliggjandi sveitarfélögum.`` Síðar segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Ekki er gert ráð fyrir að ályktanir samvinnunefndar séu lokaákvarðanir um skipulagsmál, heldur verði skipulagsstjóri og hlutaðeigandi sveitarstjórn, hvor fyrir sig, að fjalla um málið áður en skipulagsuppdrættir samvinnunefndar geta hlotið staðfestingu ráðherra. Nefndin er því í eðli sínu ráðgefandi nefnd, en þó er ætlast til að hún eigi frumkvæði að gerð uppdrátta, sem vegna staðhátta eru ákvarðandi að einhverju leyti fyrir skipulag í fleirum en einu sveitarfélagi.`` Hér er augljóslega á ferðinni, og kemur kannski fyrst fram í þessari sögu, hugsunin á bak við frv. það sem hæstv. ráðherra lagði fram á Alþingi í fyrradag, þ.e. að samvinnunefndin sé fyrst og fremst ráðgefandi en ekki ætlað að hafa frumkvæði. Þá hugsun, sem hv. þm. fengu á sitt borð í formi frv. og hefur fengið nokkuð þokkalega umræðu hér á þinginu, má rekja allt til ársins 1964. Frumlegra en svo er það nú ekki. Þegar tvö ár eru í aldamótin er lausnin á innbyrðis vandamálum í ríkisstjórninni sótt til þankagangs sem ruddi sér nú til rúms í skipulagsmálum árið 1964 hér á landi. Þó verður að taka fram að skipulagsmál hafa tekið miklum framförum frá þeim tíma þó að ríkisstjórninni hafi kannski ekki hugkvæmst að leita eftir nýjum hugmyndum til þess að leysa úr þeim vandamálum sem hún stendur frammi fyrir. Enda fór það svo, virðulegi forseti, að þau lög sem samþykkt voru 1964 dugðu í 33 ár, þar til ný lög um skipulags- og byggingarmál voru samþykkt í fyrra. Til þess að skilja samhengið í öllu þessu og þá hugsun sem felst í nýframlögðu frv. hæstv. umhvrh. er nauðsynlegt að skoða örlítið markmiðssetninguna í frv. því sem samþykkt var í fyrra. Þar segir, virðulegi forseti, í athugasemdum að markmið frv. séu, með leyfi forseta: ,,1. Einfaldari meðferð skipulags- og byggingarmála og aukið frumkvæði sveitarfélaga. 2. Skilgreind eru mismunandi stig skipulagsáætlana: deiliskipulag, aðalskipulag, svæðisskipulag og landsskipulag. Þessi stigsmunur er ekki í gildandi lögum en hefur verið útfærður í reglugerð, að landsskipulagi undanteknu.`` Þriðja markmiðið er kannski kjarni málsins: ,,Frumkvæði skipulagsgerðar (aðalskipulags og deiliskipulags) og ábyrgð er flutt til sveitarfélaga sem er samkvæmt gildandi lögum hjá skipulagsstjórn ríkisins. Því þyrfti ekki að leita heimildar ríkisvaldsins til að auglýsa skipulagstillögu eins og nú háttar til.`` Í þessu, virðulegi forseti, kemur fram sú hugsun sem birtist síðan í 3. gr. núverandi skipulags- og byggingarlaga, að frumkvæði til þess að gera svæðisskipulag, aðalskipulag og deiliskipulag er fyrst og fremst hjá sveitarfélögunum. Aðrir hafa ekki frumkvæði. Sú nefnd sem nú á að setja á laggirnar hefur því í raun ekkert hlutverk. Henni er ekki ætlað að hafa neitt hlutverk, annað en það að veita umsagnir um aðalskipulag. Önnur verkefni eru henni ekki ætluð. Það kemur skýrt fram í lögunum að frumkvæðið í breytingum á svæðisskipulagi er hjá sveitarstjórnum og þeirri nefnd sem koma á á fót og átti að vera hin stóra sátt milli andófsaflanna innan ríkisstjórnarflokkanna og umhvrh. Í henni er ekki að finna neitt bitastætt, því miður. Virðulegi forseti. Ég hef rakið þessa sögu til þess að menn átti sig á ástæðum þess að skipulags- og byggingarmál eru komin í núverandi horf og hvernig það samræmist þeirri sáttargjörð sem hæstv. umhvrh. bar inn í þingið í fyrradag. Ég held að það sé nauðsynlegt, til þess að átta sig á þessari sáttargjörð, að menn geti séð málið frá upphafi, hvernig það hefur þróast í gegnum tíðina og hvaða viðhorf hafa verið uppi hverju sinni. Eðli málsins samkvæmt, virðulegi forseti, ætla ég að fara næst í margumrætt frv. hæstv. umhvrh. og reyna að rökstyðja, betur en ég hef gert hingað til, hvernig sú sáttargjörð sem þar er lögð fram sé á engan hátt viðunandi fyrir okkur jafnaðarmenn og aðra þá sem eru þeirrar skoðunar að ekki muni nást þjóðarsátt um skipulag á hálendinu nema þar fari nefnd eða ráð sem hafi veruleg áhrif á nýtingu hálendisins. Öðruvísi verður ekki þjóðarsátt. Það þýðir ekkert að koma með heimatilbúna nefndarskipan úr Framsfl. og bera hana fram sem einhverja sáttargerð. Það er engin sátt og getur aldrei falist í slíku. Virðulegi forseti. Ég ætla þá að reyna að fara betur yfir þetta frv. og reyna að rökstyðja betur þær fullyrðingar sem settar hafa verið fram um það að þetta frv. sé á engan hátt til þess fallið að skapa þjóðarsátt um stjórnun, skipulagningu og nýtingu hálendisins. Ef við næðum sátt um það með einhverjum hætti væri kannski hægt að ná hér sögulegum sáttum milli þéttbýlis og dreifbýlis. Það væri nú ekki lítið ef hæstv. umhvrh. legði sín lóð á þær vogarskálar að ná þar sögulegum sáttum. Það væri bautasteinn sem hæstv. umhvrh. gæti verið stoltur af. Virðulegi forseti. Ég ætla að fara aðeins yfir þetta frv. til laga um breytingar á skipulags- og byggingarlögum sem, eins og ég sagði í upphafi máls míns, er óhjákvæmilegt að komi til umræðu í tengslum við sveitarstjórnarfrv. sem hér liggur fyrir. Í fyrsta lagi segir þar, virðulegi forseti, í 1. mgr. 1. gr.: ,,Miðhálendið, sem markast af línu sem dregin er milli heimalanda og afrétta, skal svæðisskipulagt sem ein heild.`` Virðulegi forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór ágætlega yfir það hér áðan, þegar hann sagði að þessi lína yrði ekki dregin þannig að um hana verði alger sátt. Það er alveg ljóst. Miklar deilur eru og hafa verið um hvar beri að draga þessi mörk. Enn fremur er hugtakið ,,afrétt`` ekki notað alls staðar á landinu. Þannig að strax í 1. mgr. þessa frv. er ljóst að það verður mjög erfitt í framkvæmd og nánast ómögulegt. Því verður jafnframt að halda til haga, virðulegi forseti, að samkvæmt gildandi lögum, og það er engin ætlun að breyta því með þessu frv., verður ekkert svæðisskipulag samþykkt nema hvert einasta sveitarfélag, sem land á að hálendinu, samþykki svæðisskipulagið. Með öðrum orðum hefur hvert einasta sveitarfélag, rúmlega 40 sveitarfélög, sem aðild eða land á að hálendi Íslands, neitunarvald um það hvort samþykkt verði svæðisskipulag af hálendinu eða ekki. Það er staðreynd sem ekki verður horft fram hjá. Þess vegna er alveg ljóst, virðulegi forseti, að allt tal um svæðisskipulag er marklaust þar til fyrir liggur að öll 42 sveitarfélögin sem land eiga að hálendinu samþykki það. Núna er sú svæðissamvinnunefnd, sem skipuð var 1993, að fara yfir þær umsagnir sem henni bárust. Eftir því sem ég kemst næst er henni ætlað að ljúka störfum 1. des., hæstv. umhvrh., og þá mun hún skila tillögum til skipulagsstjóra. Þar til fyrir liggur hvort hvert einasta sveitarfélag samþykki þetta svæðisskipulag þá er í raun og veru tómt mál að tala um að hér verði eitthvert svæðisskipulag. Það er kjarni málsins hvað varðar 1. mgr. Í 2. mgr. þessa frv., sem kynnt var í fyrradag segir svo, með leyfi forseta: ,,Umhverfisráðherra skipar samvinnunefnd um skipulag miðhálendisins til fjögurra ára í senn að afloknum sveitarstjórnarkosningum.`` Síðan heldur áfram þar sem fram kemur hvernig manna eigi nefndina og það hefur komið fram í umræðunum og kannski ástæðulaust að rekja það frekar. En það staðfestir a.m.k. að til skuli vera nefnd sem eigi að hafa þetta nafn. Það að nefndin sé til fyllir þingmenn stjórnarliðsins sjálfstrausti um að eitthvað gott muni hún sennilega láta af sér leiða því að henni eru ekki falin nein verkefni. Ofurtrú á nefndaskipan í öllum málum er í raun og veru að verða verulegt lýti á samfélaginu. Nú þegar hefur komið fram að hæstv. umhvrh., sem einnig gegnir starfi hæstv. landbrh., hefur skipað frá því að hann kom í landbrn. --- og liggja nú ekki fyrir upplýsingar um umhvrn. --- tæplega sjötíu nefndir á tæplega tveimur og hálfu ári, því að fyrirspurnin varðaði aðeins, að mig minnir, 1. júlí 1997. Á rúmlega tveimur árum hefur hann skipað tæplega 70 nefndir og hér skal bæta einni við. En í 3. mgr. frv., virðulegi forseti, er komið að því að fela nefndinni verkefni og það er ekki lítið sem hún á að gera. Ég held að nauðsynlegt sé að lesa það: ,,Samvinnunefndin fjallar um svæðisskipulag miðhálendisins og gefur Skipulagsstofnun umsögn um tillögu að aðalskipulagi sveitarfélaga á svæðinu og breytingar á þeim.`` Það er ekkert annað, virðulegi forseti. Sáttargjörðin er þá slík að búið er að skipa nefnd sem á að gefa umsögn um aðalskipulagið. Andófsöflin fallin frá fyrirvörum, allt fallið í ljúfa löð því að það er komin nefnd.  En verkefni fær hún engin. Það er því aðalatriðið að þarna sé góður félagsskapur 18 manna en önnur verkefni fær hún ekki en að veita þessa umsögn ef sveitarfélögin hafa haft frumkvæði að tillögu að aðalskipulagi. Síðan kemur í 4. mgr. 1. gr. þessa frv., virðulegi forseti, eitthvað sem er mjög erfitt að skýra, og reyndar menn hafa reynt að skýra og beina fyrirspurnum til hæstv. umhvrh. Ég ætla að halda áfram og beina þeirri fyrirspurn til umhvrh. Ég beindi þeirri spurningu m.a. til hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar, sem ég held að sé oft á tíðum best lesinn og manna fróðastur um þessi mál. Hann treysti sér ekki til þess að svara því hvað hæstv. umhvrh. hafi dottið í hug að láta þessa nefnd gera. Hann gat ekki séð það. Ég ætla að lesa 4. mgr. í þessari grein sem er um margt mjög merkileg: ,,Að loknum sveitarstjórnarkosningum metur samvinnunefnd hvort ástæða sé til að endurskoða svæðisskipulagið.`` Virðulegi forseti. Það kom fram greinargerð sem ég las og fylgdi núgildandi lögum að ,,allt frumkvæði að breytingum á svæðaskipulagi, deiliskipulagi og aðalskipulagi er hjá sveitarfélögunum.`` Það er alveg klárt. Það er sérstök markmiðslýsing í því frv. sem samþykkt var í fyrra, þar kemur fram að þetta frumkvæði er hjá sveitarfélögunum og í 3. gr. skipulags- og byggingarlaga kemur fram að þetta frumkvæði er þar. Frumkvæði að breytingu á þessum skipulagslögum er hjá sveitarfélögunum og engum öðrum. Það er kjarni málsins. Í því ljósi verðum við að skoða þá stórkostlegu setningu sem hér stendur: ,,Að loknum sveitarstjórnarkosningum metur samvinnunefnd hvort ástæða sé til að endurskoða svæðisskipulagið.`` Er verið að breyta gildandi lögum? Er verið að færa frumkvæðið að því frá sveitarfélögunum til þessarar nefndar, eða hvað þýðir þessi setning? Er þetta snilldin sem sneri andófsöflunum frá villu síns vegar? Birtist hún þarna, virðulegi forseti? Birtist hún í því að fela einhverri nefnd að endurskoða eitthvað sem hún hefur ekki heimild til þess að endurskoða vegna þess að frumkvæðið er hjá allt öðrum aðilum? Þegar ákvæðin eru skýrð saman kemur á daginn að þetta er algjörlega marklaust. En á þetta hoppuðu a.m.k. tveir þingmenn með fyrirvara, sem verða nú væntanlega varla kallaðir annað hér eftir en þingmennirnir með fyrirvarann, hv. þm. Pétur H. Blöndal og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Ég kem reyndar nánar að því á eftir, virðulegi forseti. Ég hef kannski gert fulllítið úr þessari nefnd vegna þess að henni er þó falið eitt hlutverk til viðbótar við það sem ég hef hér farið orðum um og það hlutverk er að finna í 2. gr. þessa frv. En þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Skipulagsstofnun skal leita álits samvinnunefndar um svæðisskipulag miðhálendisins, sbr. 12. gr. a, á tillögum að svæðisskipulagi miðhálendisins sem unnið er að á vegum samvinnunefndar um svæðisskipulag miðhálendisins sem skipuð var árið 1993, áður en Skipulagsstofnun gerir tillögu til ráðherra um lokaafgreiðslu þess.`` Það merkir að um það svæðisskipulag sem nú er unnið að og verið er að skoða umsagnir um og nefndin á að klára fyrir 1. des. fær 18 manna nefndin umsagnarrétt og má gefa álit. En það er tímabundið. Það er bara varðandi þetta eina svæðisskipulag. Hún hefur því a.m.k. tímabundið verkefni, að gefa álit um þetta. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, og er mér ekki hlátur í hug, að ég verð að taka ofan fyrir hæstv. umhvrh., eða hverjum þeim sem tókst að selja andófsöflunum þessar hugmyndir og telja þeim trú um það að með því móti yrði komið til móts við þá fyrirvara sem þeir hafa gert og fram koma í meirihlutaáliti félmn. sem ég er með hér hjá mér og ég held að það sé nú alveg nauðsynlegt á þessum tímapunkti ræðunnar að fara aðeins yfir. Því hver sem seldi þeim þessa hugmynd á mikið hrós skilið. Hann á mikið hrós skilið og kæmi mér í sjálfu sér ekkert á óvart þó lyfjafyrirtækin mundu kannski reyna að fá gen úr þeim manni og selja þau á ófriðarsvæði heimsins. Því að maður sem nær samkomulagi með ekki meira í höndunum en þetta  Hæstv. umhvrh. hvarf nú úr sal en ég vænti þess að hann komi fljótlega og get svo sem haldið áfram ræðu minni en mun væntanlega kalla eftir honum. Virðulegi forseti. Ég var kominn þar ræðu minni að fara yfir þann fyrirvara sem hv. þm. Pétur H. Blöndal og Siv Friðleifsdóttir höfðu á áliti meiri hluta félmn. Ég held að það sé nauðsynlegt í ljósi þess sem við höfum farið yfir að lesa þennan fyrirvara. En þar segir, með leyfi forseta: ,,Pétur H. Blöndal og Siv Friðleifsdóttir skrifa undir álitið með fyrirvara og vilja að fram komi að þau telja rangt að skipta skipulags- og byggingarmálum miðhálendisins upp milli 42 sveitarfélaga sem í mörgum tilvikum ganga þvert á landslagsheildir, svo sem jökla, hraunbreiður, sanda og gróðurbelti. Réttara væri að miðhálendið, svæði innan línu dreginnar milli heimalanda og afrétta, væri ávallt skipulagt sem ein heild og að fulltrúar allra landsmanna taki þátt í ákvörðun um það skipulag.`` Þetta eru nokkuð skýr fyrirvari, virðulegi forseti, og hefur augljóslega það sama markmið og þingmenn jafnaðarmanna hafa talað fyrir í umræðunni, að nauðsynlegt sé að samræma og ná heildstæðu svæðaskipulagi á miðhálendinu. Það er nákvæmlega sama markmið og þingmenn jafnaðarmanna hafa sett fram. En það hefur komið fram í umræðunni, virðulegi forseti, að þau eru fallin frá þessum fyrirvörum. Þau eru fallin frá þeim. Á hvaða forsendum? Jú, það er komin nefnd. Það er komin nefnd í málið. Átján manna nefnd. Að vísu verkefnalaus en það er komin nefnd. Hv. þm. með fyrirvarann um heildstætt svæðaskipulag falla frá því af því að það var komin nefnd sem hefur fengið heitið Samvinnunefnd um skipulag miðhálendisins. En þetta er nú það sem þau hoppuðu loksins á þegar þau áttuðu sig á því. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að það að menn gangi frá jafnskýrum fyrirvörum og þarna kemur fram, tveir hv. þm. falla frá fyrirvörum eins og þarna kemur fram, á grundvelli þessa hér, segir okkur ekki nema eitt. Segir okkur það eitt --- og gengur nú í salinn hv. þm. með fyrirvarann,  Ef það eitt að skipa 18 manna verkefnalausa nefnd dugir þeim til þess að falla frá þessum fyrirvara, virðulegi forseti, þá hefur ekki verið djúpt á sannfæringunni í málinu. Það er í raun og veru, virðulegi forseti, dálítið sorglegt, bara sorglegt þegar menn berrassa sig svona gersamlega eins og þessir tveir hv. þm. hafa gert í þessu máli. Satt best að segja hef ég engan sérstakan áhuga á að halda áfram umræðu um þetta, um nákvæmlega þennan fyrirvara og hvernig menn hafa fallið frá honum vegna þess að þetta er bara sorglegt og þinginu til vansa. Ég verð að segja það alveg eins og er, virðulegi forseti. Ég sagði í upphafi máls míns að ágreiningurinn í þessu máli er fyrst og fremst sá hvort skipta eigi þeirri auðlind sem miðhálendið er upp í ræmur og fela einstökum sveitarfélögum að skipuleggja það eða hvort skipuleggja eigi þetta sem eina heild. Um það snýst ágreiningurinn. Hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að fara þá leið sem birtist í sveitarstjórnarlögum þar sem lögsagan er færð inn á miðhálendið og með því móti eru þeim færð þau réttindi sem sveitarfélög hafa og þær valdheimildir sem þau hafa í ákveðnum málaflokkum, þar á meðal í skipulags- og byggingarmálum. Þegar við ræðum þetta verðum við að ræða þetta út frá þeim forsendum að sveitarfélögin hafa algert frumkvæði og ráða öllu skipulagi, hvort sem er svæðaskipulag, deiliskipulag, eða aðalskipulag. Á þeim forsendum geta þau skipulagt þessi svæði, hvert eftir sínu höfði. Það er einfaldlega þannig. Allt tal um annað er ekki í samræmi við raunveruleikann, því miður, virðulegi forseti. Og nákvæmlega á þeim stað er ágreiningurinn milli þeirra sjónarmiða sem hér hafa verið færð fram. En ég frábið mér, eins og fram hefur komið í ræðum margra hv. þm. sem hér hafa talað, að þau sjónarmið sem við höfum sett fram og byggja á því að nauðsynlegt sé að hálendið sé skipulagt sem ein heild byggi á einhvers konar vantrausti á sveitarstjórnarmönnum í landinu. Það er alveg fráleitt og til þess eins fallið að reyna að drepa vitræna umræðu um málið. Virðulegi forseti. Ég hef farið hér yfir sögu skipulags- og byggingarmála í nánast heila öld og ekki notað til þess nema u.þ.b. 50 mínútur og ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég held að menn gerist ekki miklu gagnorðari, að fara yfir næstum heillar aldar sögu á tæplega 50 mínútum. Ég held að sú yfirferð sem ég hef farið í sé til þess fallin að skýra þetta mál enn betur þannig að menn átti sig á því að um þá leið sem hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að fara getur ekki orðið nein sátt eins og hún er lögð upp og áframhaldandi deilur munu vera með þjóðinni um skipulag hálendisins.

Herra forseti. Við höfum hér hlýtt á mjög gagnmerka og frekar stutta ræðu hv. þm. miðað við það sem gengur og gerist á þessum drottins degi. Hún var ekki nema 50 mínútur og ég þakka fyrir það hvað hv. þm. var gagnorður. Enn og aftur spyr hann um fyrirvara minn og enn og aftur verð ég að svara nákvæmlega því sama og vona ég að í þetta skipti fari þetta nú að síast inn. Fyrirvarinn gekk út á það númer eitt að hálendið yrði skipulagt sem ein heild, og númer tvö að fulltrúar allra landsmanna tækju þátt í ákvörðun um það skipulag. Fyrst var rætt um að hæstv. ráðherra kæmi með yfirlýsingu en svo kom upp enn betri lausn sem fólst í því að hann lagði fram frv. til að sýna þinginu vilja sinn í þessu máli og það er algerlega fullnægjandi að mínu mati, því þar er gert ráð fyrir að samvinnunefnd verði skipuð sem í eigi sæti fulltrúar meira að segja búsettir í Reykjavík og á Suðurnesjum sem fjalli um svæðisskipulag miðhálendisins. Hún er ekkert verkefnalaus, ekki aldeilis. Hún fjallar um svæðisskipulag miðhálendisins. Þetta er ekki verkefnalaus nefnd og það er meira að segja gert ráð fyrir að kostnaður við hana sé greiddur úr ríkissjóði, þannig að hún á að kosta eitthvað. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hlý orð hv. þm. í minn garð þess efnis að ræðan hafi verið gagnmerk sem ég og tel, en ég vil bara ítreka það sem ég sagði áðan. Fyrirvarinn sem hv. þm. höfðu í áliti meiri hluta félmn. var skýr, skynsamlegur og mjög skýr. Sú nefnd sem á að setja á laggirnar hefur ekkert hlutverk, virðulegi forseti, ekki af því það kemur ekki fram í því frv. sem þarna liggur frammi heldur verður að lesa skipulags- og byggingarlögin í heild til að átta sig á því að hún er verkefnalaus. Ég ætla að lesa upp fyrir hv. þm. 2. mgr. 3. gr. skipulags- og byggingarlaga: ,,Sveitarstjórnir annast gerð svæðis-, aðal- og deiliskipulagsáætlana.`` Þær geta fjallað um alla skapaða hluti, fundað hvenær sem er. Það kemur skýrt fram í þessum gildandi skipulags- og byggingarlögum að frumkvæðisrétturinn og það að gera svæðis-, aðal-, og deiliskipulagsáætlanir er í höndum sveitarstjórna. Eins og ég segi, ég vil bara enn og aftur ítreka aðdáun mína á hæstv. umhvrh. að geta selt þessum hv. þm. þá hugmynd því það er alveg ljóst að þessi nefnd hefur ekki og hefur aldrei verið ætlað neitt hlutverk í að gera deili-, svæðis- eða aðalskipulagsáætlanir.

Herra forseti. Með því að fjalla um svæðisskipulag verður nefndin virk. Henni er ætlað að fjalla um það og það sem meira er, að loknum sveitarstjórnarkosningum metur samvinnunefndin hvort ástæða sé til að endurskoða svæðisskipulagið. Það er nú ekkert annað. Þannig að hún er ekkert óvirk. Þetta er ekki nein óvirk nefnd. Hún á að vera virk. Að loknum sveitarstjórnarkosningum á hún að setjast niður og endurskoða svæðisskipulagið, hvort ástæða sé til að endurskoða svæðisskipulagið þannig að hún er virkilega virk og hefur frumkvæði. Hún er auk þess skipuð fulltrúum frá þéttbýlinu sem ég tel alveg vera fullnægjandi. Að mínu mati er þetta miklu betri lausn en sú lausn sem jafnaðarmenn lögðu til þar sem umhverfis-, iðnaðar-, samgöngu- og félmrh. tilnefna fulltrúa ásamt forsrh. í nefnd til að fjalla um skipulagið og það er á engan hátt tryggt með því að fulltrúar þéttbýlisins, fulltrúar hinna landlausu komi að því máli.

Virðulegi forseti. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði áðan að í dag gætu þeir aðilar sem hugsanlega fá sæti í þessari skemmtilegu nefnd sent inn sínar umsagnir ef ætti að breyta svæðisskipulagi þannig að það að setja á fót nefnd til að gefa álit er algerlega ástæðulaust. Ég get tekið undir með hv. þm. Árna Mathiesen sem sagði að það væri kannski skömminni skárra að hæstv. ráðherra bæri þá sjálfur ábyrgð á skipun slíkrar nefndar heldur en að fá það tilnefnt sérstaklega í lögum. Ég vil líka ítreka það, virðulegi forseti, að í gildandi lögum er kveðið skýrt á um að það var markmið þeirra laga að frumkvæði að aðal-, svæðis- og deiliskipulagi væri hjá sveitarstjórnum. Það er markmið þeirra laga. Það kemur skýrt fram í þeim lögum þannig að þessi nefnd má fjalla um alla skapaða hluti en hefur ekki möguleika á að hafa frumkvæði að einu eða neinu. Ég vil enn fremur ítreka að ekkert svæðisskipulag verður samþykkt og engu svæðisskipulagi verður breytt nema sveitarfélögin sem eiga aðild að hálendinu samþykki það hvert um sig. Það er bara einfaldlega þannig, virðulegi forseti. 

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst þakka ágætum þingmanni sem lauk ræðu sinni áðan fyrir gott yfirlit um sögu skipulagsmála á þessari öld. Spurning hvort tímasetningin að taka eina kennslustund í það núna, nokkurn veginn u.þ.b. kennslustund, 45--50 mín., hafi verið rétt tímasetning. Það hefði kannski verið hægt að gera það síðar þegar þingið er ekki í svo miklum önnum eins og nú er. Annað vakti athygli mína í ræðu hv. þm., hversu honum virðast hafa verið hugleikin þau ummæli einstakra þingmanna að viðhorf alþýðuflokksþingmannanna í þessari umræðu lýsi vantrausti á sveitarstjórnarfólkið. Það er eins og það hafi eitthvað komið við kaunin á einhverjum. Ég hygg að ýmsir séu nú samt sem áður þeirrar skoðunar að varla sé hægt að hlýða á þessa umræðu öðruvísi en velta slíkum hlutum fyrir sér. En það sem mig langaði sérstaklega að benda hv. þm. á er að hann fjallaði um að það yrði erfitt að koma sér saman um þessa línu sem markaði svokallað hálendi þar sem segir í frv. sem hér hefur verið lagt fram, með leyfi forseta: ,,Miðhálendið, sem markast af línu sem dregin er milli heimalanda og afrétta, skal svæðisskipulagt sem ein heild.`` Í þeim lögum sem núv. svæðisskipulagsnefnd miðhálendisins vinnur samkvæmt segir að svæðið markist í aðalatriðum af línu sem dregin sé milli heimalanda og afrétta. Sú stefna var mótuð í lögunum frá 1993 sem lögð voru fram af hæstv. þáv. umhvrh., þingmanni Alþfl. og unnið hefur verið samkvæmt því við gerð svæðisskipulagsins, þannig að það liggur fyrir og það sem hér er lagt til er nákvæmlega það sama og þá var samþykkt og löggjafinn hefur nú þegar samþykkt. Mig langar aðeins líka að benda hv. þm. á af því hann veltir því mjög fyrir sér hvort hin nýja svæðisskipulagsnefnd hafi yfir höfuð eitthvert umboð miðað við það sem segir í 3. gr. núv. skipulags- og byggingarlaga um að sveitarstjórnir annist gerð svæðis- og aðalskipulags. 

Virðulegi forseti. Ég átti ekki þátt í að setja þá löggjöf þar sem samþykkt var að þessi lína skyldi dregin. Hitt sem ég átti við þegar ég sagði að það yrði mjög erfitt að ná samkomulagi um þessa línu er, til ítrekunar því sem ég sagði áðan, að svæðisskipulagið verður ekki samþykkt nema öll sveitarfélögin samþykki það. Hafi náðst um það sátt hvar þessi lína skuli dregin er það í raun og veru mjög merkilegt því sennilega hafa nú fáar íþróttir verið stundaðar hér meir á árum áður en landamerkjadeilur og hver á hvað og hvað sé hvurs. Hafi menn náð um það samkomulagi við öll þau sveitarfélög sem eiga land að hálendinu er það mjög merkilegt og því ber að fagna. Hins vegar, virðulegi forseti, datt hæstv. umhvrh. í þá gryfju sem margir aðrir hafa dottið í í þessari umræðu að halda því fram að þótt hv. þm. jafnaðarmanna hafi lagt á það áherslu að skipuleggja þurfi þetta svæði sem eina heild og til að geta nýtt þetta svæði sem best og skipuleggja það sem best sé nauðsynlegt að skipuleggja það sem eina heild. Það felur ekkert í sér vantraust á sveitarstjórnarmenn og ég bara bið menn að hætta þessari ,,þvælu``, virðulegi forseti, að vera að setja svona viðhorf fram í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Landamerkjadeilum er nú sennilega ekki lokið með íslenskri þjóð. Það þættu a.m.k. söguleg tíðindi ef það hefði gerst. Hitt er annað mál og ég ítreka það að svæðið sem þessi svokallaða svæðisskipulagsnefnd miðhálendisins er nú að skipuleggja er afmarkað og um það hefur náðst samkomulag. Og hafi það farið fram hjá hv. þm. þá er líka í öllum tilvikum samkomulag um stjórnskipuleg svæðismörk milli sveitarfélaga að einu svæði undanskildu, þ.e. Þórsmörk. Um allt annað er samkomulag, ef hv. þm. veit það ekki. Ég ætla aðeins að ræða við hann um hlutverk svæðisnefndarinnar samkvæmt hinu nýja frv. Í 3. gr. skipulags- og byggingarlaganna segir eins og hann hefur margbent á: ,,Sveitarstjórnir annast gerð svæðisskipulags.`` Í 6. gr. segir einnig, með leyfi forseta: ,,Skipulagsnefndir fara með skipulagsmál undir yfirstjórn sveitarstjórna.`` Og enn síðar í þeirri grein: ,,Sveitarfélög geta haft samvinnu við nágrannasveitarfélög um kosningu byggingar- og skipulagsnefnda ...`` o.s.frv. Þannig að hér er gert ráð fyrir að skipulagsnefndirnar geti verið sameiginlegar fyrir fleiri sveitarfélög. Í 12. gr. segir, með leyfi forseta: ,,Svæðisskipulag skal gert að frumkvæði viðkomandi sveitarstjórna eða Skipulagsstofnunar í því skyni að samræma stefnu sveitarstjórna um þróun byggðar og landnotkunar á minnst 12 ára tímabili.`` Síðar í þeirri grein segir: ,,Að afloknum hverjum sveitarstjórnarkosningum skulu viðkomandi sveitarstjórnir meta hvort nauðsynlegt sé að endurskoða svæðisskipulagið. Verði tekin ákvörðun um endurskoðun fer um málsmeðferð eins og um nýtt svæðisskipulag sé að ræða.`` Sjálfsagt er ekki rétt af manni sem hefur ekki mikið lögfræðilegt vit og er ekki löglærður að hreykja sér hátt og deila við lögfræðinginn sjálfan um það að þegar sett er ákveðin grein inn í þessi lög um svæðisskipulag og sérstaka nefnd til að fjalla um svæðisskipulag á miðhálendinu sem fær ákveðið verkefni, er auðvitað ljóst að hún hefur til þess fullt umboð samkvæmt heimild löggjafans. Það getur verið að það megi segja að það vanti í fyrri greinar þar sem fjallað er um að sveitarfélög geti haft samvinnu o.s.frv., samanber þó nánar ákvæði í hinni nýju væntanlegu grein. Ég kann það ekki. Það getur lögfræðingurinn sjálfsagt skýrt betur fyrir okkur. En það er alveg ljóst að þá fær hin nýja nefnd lögskipað hlutverk og vinnur það eins og henni ber að gera, tekur málið til endurskoðunar eftir hverjar kosningar og vinnur auðvitað í umboði þeirra sveitarfélaga sem að nefndinni standa.

Virðulegi forseti. Ég held að hæstv. umhvrh. þurfi ekki að vera með þá uppgerðarhógværð að hann þekki ekki til þessara mála. Kjarni málsins er einfaldlega þessi: Þessari nefnd hefur aldrei verið ætlað það hlutverk að hafa nokkur áhrif á skipulagsmál, hvorki svæðisskipulag né annað. Henni er ætlað að vera umsagnaraðili og henni hefur aldrei verið ætlað að taka nokkurt vald frá sveitafélögum í skipulagsmálum. Við eigum að tala um hlutina eins og þeir eru, virðulegi forseti, en ekki eins og æskilegt sé að þeir væru og jafnvel hugsanlegt að hafa þá ef einhverjum eða öllum öðrum greinum í lögunum yrði líka breytt. Af hverju kemur það þá ekki fram í frv. að hugsanlega hefði mátt breyta bróðurpartinum af öðrum greinum í lögunum? Þetta er náttúrlega málflutningur sem dæmir sig sjálfur. Ég held það sé nauðsynlegt, virðulegi forseti, svona í lokin á þessari umræðu við hæstv. umhvrh. að vitna til 13. gr. skipulags- og byggingarlaga og bið ég hann að hlýða á mál mitt: ,,Svæðisskipulag telst samþykkt þegar og að svo miklu leyti sem allar hlutaðeigandi sveitarstjórnir hafa samþykkt það.`` Hver einasta sveitarstjórn sem land á að hálendinu hefur því neitunarvald um það hvort svæðisskipulag verður samþykkt og menn eiga ekki að setja það fram hér sem röksemdafærslu að það að skipa einhverja verkefnalausa nefnd hafi eitthvað með það að gera hvernig svæðisskipulag á hálendinu verður.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir það sögulega yfirlit sem hann flutti. Ég tel það alltaf til bóta að sögunni sé haldið til haga. En það breytir ekki því að hv. þm. sagði í ræðu sinni að það væri ekki og yrði ekki sátt um þá leið sem tillagan um breytingu á skipulags- og byggingarlögum gengur út frá. Ég spyr hann á móti: Heldur hann að það verði einhver sátt um tillögu þingflokks jafnaðarmanna um þá skipan sem þar er á ferð? Ég held nefnilega hreint ekki. Eins og ég rakti í minni ræðu við upphaf þessarar umræðu var ég á þeirri skoðun og er og hefði talið æskilegast að einhvern veginn hefði verið hægt að setja sérstaka stjórn yfir eitthvað sem við mundum koma okkur saman um að skilgreina sem miðhálendið. En ég komst að þeirri niðurstöðu eftir ítarlega skoðun að það væri ekki framkvæmanlegt. Ég held að það mundi kosta mjög mikil átök við sveitarfélögin sem eiga land að miðhálendinu og hafa haft þar nýtingarrétt um aldir. Ég held að slíkt mundi kosta mikil átök og jafnvel langvarandi málaferli. Ég sló því fram, þótt ég sé ekki viss um að sú spurning standist, hvort slík stjórnsýslueining stæðist hreinlega stjórnarskrána. Ég held að þetta sé afar flókið mál og vil því ítreka að sú leið sem við reyndum, en því miður hefur tekist jafnklaufalega og raun ber vitni, var tilraun til að ná sáttum og ég vona svo sannarlega að menn muni áfram reyna að vinna eftir þeim brautum.

Virðulegi forseti. Kjarninn í deilum manna í þessu máli snýst um hvort komið verði á heildstæðu svæðisskipulagi á grundvelli þeirra tillagna sem hæstv. ríkisstjórn hefur borið fram eða hvort nauðsynlegt sé að gera það á einhvern annan hátt. Sú sáttaleið sem reynd var og hæstv. umhvrh. bar inn á þingið í fyrradag, því þetta er nú þriðji dagurinn sem við ræðum þetta mál, er engin sátt. Það er ekkert efni í því frv. Þeirri nefnd, þar sem fleirum er gefinn kostur á að koma sínum sjónarmiðum að með setu í þeirri nefnd, er ekki fengið neitt hlutverk. Henni eru ekki fengin nein verkefni. Verið er að setja á fót einhvers konar málamiðlunarnefnd sem, eins og ég sagði áðan í ræðu minni, tókst að selja einhverjum andófsöflum í stjórnarflokkunum á ótrúlegan hátt. Ég tel mjög mikilvægt að það komi í ljós hverjum tókst að selja þessa hugmynd því þetta er eitthvert mesta afrek sem hér hefur verið unnið. En það er alveg ljóst að engin sátt verður með því að skipa nefnd sem hefur engin verkefni því tekist er á um það hvort það takist að ná heildstæðu svæðisskipulagi með því að skipta landinu upp í ræmur eða hvort það eigi að gera þetta öðruvísi. Það verður engin sátt um að skipa nefnd sem er verkefnalaus.

Hæstv. forseti. Við getum auðvitað eytt tíma í að teygja og toga þann texta sem var lagður fram. Ég held að í rauninni séu allir sammála um að hann sé gallaður. Það er alveg ljóst að það þarf að vinna hann betur og það þarf að ná sátt um það. Ég er hins vegar ósammála því að hér sé um að ræða einhverja nefnd sem verði verkefnalaus. Það stendur skýrt og greinilega í því frv. sem ekki fæst rætt, með leyfi forseta: ,,Miðhálendið, sem markast af línu sem dregin er milli heimalanda og afrétta, skal svæðisskipulagt sem ein heild.`` Það skal gert. Og hver á að gera það? Hver á að annast það verk? Það er auðvitað þessi nefnd. Þessi nefnd á að vinna verkið þótt það hafi síðan þá leið sem gerð er ráð fyrir í lögunum. Þingmaðurinn ætti að kynna sér þá vinnu sem hefur verið unnin á undanförnum árum af nefndinni sem í rauninni er að vinna drög að þessu verki og er búin að gera drög að skipulagi sem reyndar er ekki heldur sátt um. Það komu býsna miklar athugasemdir t.d. á fundum félmn. frá aðilum sem ekki eru alveg sáttir við það sem þar er verið að gera. 

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. að mjög nauðsynlegt er að um þetta náist sátt. Það er nákvæmlega það sem þarf að gerast þannig að friður skapist um þessi mál. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Kannski er það svo að þetta útspil hæstv. umhvrh. hafi bara verið fyrsta skrefið í því að reyna að ná sáttum í þessu máli og kannski má breyta þessu þannig að nefndin fái raunveruleg verkefni og sé raunverulegt mótvægi við sveitarfélögin sem hafa samkvæmt lögum frumkvæði að því að gera deiliskipulag, aðalskipulag og svæðisskipulag. Það er alveg klárt. Það kemur fram í lögunum. Þau þurfa að samþykkja hvert fyrir sig svæðisskipulagið þannig að við skulum ekkert ganga að því gruflandi að eins og þetta lítur út í dag er nefndin algerlega áhrifalaus og verkefnalaus. En kannski var þetta fyrsta innlegg hæstv. umhvrh. til að reyna að ná sáttum í þessu máli og ef svo er þá segi ég bara: Það er vel.

Herra forseti. Það mál sem við erum að ræða, frv. til sveitarstjórnarlaga, er heildarlöggjöf um sveitarstjórnir og leysir af hólmi þann lagabálk sem í gildi hefur verið. Þetta frv. var unnið af nefnd á vegum félmrh. og segja má að þrjú meginatriði í frv. séu breytingar frá núgildandi löggjöf. Í fyrsta lagi er það sem hefur verið hvað umdeildast, að skipta landinu í sveitarfélög, framlengja sveitarmörk inn á miðhálendið, þ.e. ákvæði í 1. gr. frv. og í tengslum við það ákvæði til bráðabirgða. Það er fyrsta atriðið í þessu frv. sem felur í sér breytingu frá núgildandi lögum. Í öðru lagi eru kosningalög sveitarstjórna felld úr lagabálkinum en um þau mál hafa verið sett sérlög. Í þriðja lagi eru lagðar til breytingar á skyldum sveitarfélaga um upplýsingar um fjármál og kveðið skýrar á um hvernig félmrn. geti komið að málum ef sveitarfélög eiga við alvarlegan fjárhagsvanda að etja. Það vekur athygli þegar frv. er skoðað, og það hefur ekki breyst mikið í meðförum þingnefndarinnar, að það felur ekki í sér kerfisbreytingar. Eiginlega eru skipulagsmálin eina atriðið í þessu frv. sem hefur reyndar verið deilt mjög mikið um og þá sérstaklega skipulagsmálin á miðhálendinu. Það ágreiningsefni hefur mest verið rætt um og er vitaskuld breyting frá því fyrirkomulagi sem við höfum núna en að öðru leyti er löggjöfin mjög í anda fyrri löggjafar um sveitarstjórnir. Ekki er farið inn á neina nýja þætti í sambandi við sveitarstjórnir, stjórnsýslu þeirra, verkefni, stærðir, fundafyrirkomulag, lýðræðislegri stjórnarhætti og ýmislegt fleira sem er m.a. hægt er að telja til í umræðu um sveitarstjórnir í nágrannalöndunum og hefur að hluta til fundið farveg í löggjöf þeirra landa. Oft og tíðum byggir það á því að auka lýðræðislegan þátt í störfum sveitarfélaga, gefa íbúum betra tækifæri til að koma að málefnum sveitarfélags síns. Ég tel, herra forseti, að það sé miður, að úr því að löggjöf um sveitarstjórnarmál var endurskoðuð, og nefndarstarfið búið að taka á annað ár, auk þess sem hugmyndir hafa verið á kreiki fyrr um þetta mál, að menn skyldu ekki leggja til stærri breytingar en raun ber vitni, bæði í frv. og einnig þegar skoðaðar eru breytingartillögur meiri hluta félmn. Nokkrar aðrar breytingar eru í frv. sem ég vil geta um. Þær eru ekki mjög stórar. Þó vil ég gera nokkrar þeirra að umtalsefni. Ég kýs í upphafi máls míns að fjalla nokkuð um þætti sem hafa lent aðeins til hliðar í umræðunni. Eitt jákvætt er í þessu frv. miðað við fyrri löggjöf, þ.e. að sveitarfélög hafa sömu stöðu, sama hve margir búa í þeim. Ég tel skynsamlegt að sveitarstjórnarstiginu sé ekki misskipt eftir því hve margir íbúar eru í einstökum sveitarfélögum. Breytingar um nafngiftir sveitarfélaga, sem hafa verið gerðar nokkuð að umtalsefni, læt ég liggja milli hluta. Vitaskuld er þetta allt álitamál en eins og þingheimur veit voru afgreidd lög um þann málaflokk sem tengist þessu að hluta til. Það er ætíð viðkvæmt hvað menn kalla sveitarfélög sín og við höfum einmitt séð marvísleg vandamál varðandi þann þátt þegar sveitarfélög hafa verið sameinuð á undanförnum missirum. Satt best að segja, herra forseti, hafa sést nafngiftir á sveitarfélögum sem hefðu mátt missa sín. En það er eins og fleira, nöfn venjast, og vafalítið munum við verða sátt við allar þær nýju nafngiftir sem hafa komið í kjölfar sameiningar sveitarfélaganna þegar fram líða stundir. Atriði í frv. víkja að starfi sveitarstjórna, um hæfi sveitarstjórnarmanna, kjörgengi starfsmanna, útfærslu á fyrsta fundi sveitarstjórnar. Þetta eru allt saman minni háttar ákvarðanir, eru til skýringar og skerpingar á reynslu og til bóta að endurbæta lagabálkinn með þeim atriðum en er ekki þess eðlis að um það ættu að vera mjög skiptar skoðanir. Hins vegar eru einna mikilvægast í frv. fyrir utan skipulagsmálin á miðhálendinu ákvæði sem lúta að fjármálum og fjárhagslegri stjórnun í sveitarfélögum og ég mun víkja að þeim aðeins betur síðar. Kæruleiðir eru samræmdar stjórnsýslulögunum en ein af ástæðunum fyrir því að hafist var handa við að endurskoða sveitarstjórnarlöggjöfina voru einmitt ný stjórnsýslulög. Það hefur orðið að fara yfir marga lagabálka í lagasafni okkar, einmitt út frá þeirri löggjöf og er það vel. Í frv. er kveðið á um með hvaða hætti menn geta kært ákvarðanir til ráðherra. Það hefði mátt fara í endurskoðunina á sveitarstjórnarlöggjöfinni með aðeins djarfari framsetningu en nefndin gerði. Hún var undir forustu hv. þm. Jóns Kristjánssonar og við þekkjum að hv. þm. er ekki mikið fyrir skarpar beygjur í því sem horfir til framfara. Það kemur því e.t.v. ekki á óvart að endurskoðun og starf í nefndinni hefur mótast af mjög varkárum sjónarmiðum, e.t.v. sjónarmiðum sem eru einum um of íhaldssöm, einfaldlega vegna þess að það er fjölmargt í stjórnun hin síðari missiri, bæði á hinum fræðilega vettvangi og einnig í reynd sem hefur víða um heim fengið samsvörun í löggjöf og reglum í sambandi við stjórnarfar almannavaldsins með einum eða öðrum hætti. Þannig hefði t.d. mátt fara í IV. kafla frv., sem fjallar um nefndir, ráð og stjórnir, og stytta þar verulega ákvæði þar sem gert er ráð fyrir byggðaráðum og hlutverki þeirra. Ekki svo að skilja að það sé ekki gott og blessað að hafa ákvæði um slíka þætti, heldur hefði lagaramminn getað verið miklum mun einfaldari en hér er lagt til og ekki gerðar breytingar í nefndinni og hefði það verið til skýrleika við lagasetninguna. Það er ekki gert og það er eitt dæmi um að stytta mátti löggjöfina verulega án þess að draga úr vægi hennar í nokkrum atriðum eða gildi hennar sem lagaramma fyrir sveitarfélögin. Vert er að vekja sérstaka athygli á nokkrum ákvæðum. Það er t.d. í 73. gr. frv. Ég ætla ekki, herra forseti, að fara yfir allar greinar frv. Þær eru rúmlega 100 svo það hlýtur að vera til bóta að ég byrjaði á 39. gr. og hljóp svo yfir á 73. en 73. gr. frv. er mikilvæg vegna þess að hún fjallar um ábyrgðir sveitarfélaga. Því miður hefur þetta kannski ekki fengið þann hljómgrunn í umræðunni sem vert væri. Þó minnist ég þess að einstaka þingmenn hafa gert þetta að umtalsefni en við þekkjum það að einmitt ábyrgðir og fyrirkomulag ábyrgða í sveitarfélögum hefur margoft kallað á veruleg vandræði þeirra og að hluta til hafa rúmar lagaheimildir leitt til þess að sveitarfélög hafa lent í fjárhagslegum örðugleikum. Í 73. gr. sem er reyndar að mestu leyti samhljóða núgildandi lögum er þó fellt niður það ákvæði að sveitarstjórn geti veitt einfalda ábyrgð til annarra aðila gegn tryggingu sem hún metur gilda. Við þekkjum það, herra forseti, í umsýslu fjölmargra sveitarfélaga að þau hafa oft og tíðum leiðst til þess að gefa einfaldar ábyrgðir. Oft hefur þetta verið til að bjarga atvinnuástandi eða atvinnufyrirtæki sem hefur verið þungamiðja á hverjum stað. Oft hefur þetta gengið upp og hin fjárhagslega endurreisn hefur tekist en síðan þekkjast einnig dæmi um að þetta hefur lagst með miklum þunga á viðkomandi sveitarfélög og við þekkjum dæmi um slík vandamál sem eru óleyst í dag. Rökin fyrir þessu eru reyndar sett fram til að vernda sveitarfélögin fyrir sjálfum sér, ef svo má að orði komast, og setja þrengri ramma. Rökin eru m.a. þau að slíkar ábyrgðir geti raskað samkeppnisstöðu og að því leytinu getur slík ábyrgðaveiting af hálfu sveitarfélaga brotið í bága við EES-samninginn. Þetta er eitt af þeim dæmum sem við þekkjum úr þjóðlífi okkar þar sem við höfum ekki veitt því nógu mikla athygli að aðgerðir sem leiða til samkeppnisröskunar eru ekki heimilaðar og eiga ekki að vera heimilaðar. En það er svo merkilegt með okkur að fjölmargt af því sem horfir til bóta í fjármálaheiminum höfum við ekki fundið upp hjá okkur sjálf heldur urðum við að taka það með EES-samningnum, hugmyndir sem alls staðar er litið á sem sjálfsagðar. Að því leytinu er þetta ákvæði þó til bóta, hvort sem þakka má það EES-samningnum eða því að menn hafi frekar slæma reynslu af þessu ákvæði, þá er a.m.k. sá kaleikur tekinn frá sveitarfélögunum að veita slíkar ábyrgðir. Einnig er nýmæli í frv. að eftirlitsnefnd er skipuð til að fylgjast með fjármálum sveitarfélaga. Hér lítur þetta nokkuð vel út en auðvitað vaknar sú spurning, sem er ekki dregin fram í frv., hvort fjármálaleg afskipti af sveitarfélögum ættu ekki að vera á forræði fjmrn. en ekki félmrn. Nú er fjmrn. innheimtuaðili fyrir mestan hluta tekna sveitarfélaganna. Tekjuskattur einstaklinga rennur til að mynda að meiri hluta til sveitarfélaganna þótt fæstir geri sér grein fyrir því en nettóáhrif tekjuskatts einstaklinga, útsvarshlutinn sem rennur til sveitarfélaganna, er stærri upphæð en sem endar í ríkissjóði. Vitaskuld hefði því mátt varðandi þessa fjárhagslegu tengingu ríkis og sveitarfélaga draga fjmrn. meira inn í umræðuna en gert er í þessum lögum. Vitaskuld eru alltaf vandkvæði í slíku með verkaskiptingu ráðuneyta en ýmislegt í þessu frv. og þessari löggjöf ber þess merki að hugmyndafræði fjmrn. og ríkisfjármála, sem er vitaskuld þróaðasta hugmyndafræði í fjármálum almannavaldsins hér á landi, hefur ekki fengið að leika um þessa löggjöf eins og vera skyldi. Nefna má að ákvæði í frv. um endurskoðun, bókhald og annað slíkt eru í sjálfu sér í lagi. Hins vegar hefði átt að vísa almennt til laga sem gilda um þessa þætti og eru til góðar löggjafir um, um ársreikninga fyrirtækja, um endurskoðun og margt, margt fleira þar sem eru ákveðnar skyldur og enginn vandi að fella sveitarstjórnir að þessari almennu umgjörð í stað þess að hafa í þessum lögum nokkuð stóran kafla sem fjallar um sömu atriði. Herra forseti. Við eigum vitaskuld að reyna að hafa sem almennasta löggjöf á þeim sviðum þar sem því verður við komið. Vitaskuld eru atriði eins og bókhald og reikningsskil sveitarfélaga í engu frábrugðin almennu bókhaldi og reikningsskilum, hvort sem um er að ræða fyrirtæki eða ríkisstofnanir. Þess má geta að nú nýlega hefur verið afgreidd ein merkasta löggjöf síðari ára á hinu háa Alþingi. Það var gert í fyrra með löggjöf um fjárreiður ríkisins. Þar er kveðið á um mjög svo skipulögð vinnubrögð á sviði ríkisfjármála. Ég sakna þess nokkuð að sú hugmyndafræði komi ekki með skýrar fram í þessari löggjöf. Að baki eftirlitsnefndarinnar sem hér er sett á laggirnar til að fylgjast með fjármálum sveitarfélaga, sem nokkurs konar yfirfrakki, býr góð hugsun. Vitaskuld eiga sveitarfélögin að gæta sjálf að sínum fjármálum. Þau gera það vissulega en við höfum allt of mörg dæmi um að fjármál ýmissa, sérstaklega smærri sveitarfélaga, hafa farið úr böndunum og því er þessi eftirlitsnefnd sett upp. Ég hefði hins vegar, eins og ég nefndi, kosið að menn veltu fyrir sér hvort slíkt eftirlit gæti ekki verið af hálfu fjmrn., jafnvel samvinnuverkefni fjmrn., félmrn. og t.d. ríkisendurskoðunar sem heyrir jú undir Alþingi. Þetta er atriði sem vert hefði verið að hugsa um í nefndarstarfinu við undirbúning frv. og e.t.v. hafa þessir þættir verið ræddir ítarlega í hv. félmn. Það má vel vera þó mér sé ekki kunnugt um að nákvæmlega hafi verið farið ofan í þessi atriði. Í 81. gr. frv. er kveðið á um samvinnu sveitarfélaga. Þar eru ákvæði rýmkuð nokkuð þannig að þetta er með almennara orðalagi. Ég tel þetta til bóta eins og annað, m.a. í brtt. meiri hluta nefndarinnar. Brtt. meiri hlutans gera ekki neinar sérstakar kerfisbreytingar á þessu frv. nema sem viðvíkur aðaldeiluefninu. Reyndar ekki tekið á því, þ.e. skipulagi á miðhálendinu, sérstaklega í þessu frv. Með ákvæði til bráðabirgða er það þó lagað að frv. um þjóðlendur sem bíður afgreiðslu. Það er fyrst og fremst með ákvæði um að byggðanefnd skeri úr um ágreining á miðhálendinu. Aðrar brtt. meiri hluta nefndarinnar eru nú ekki veigamiklar. Rætt er um að byggðarmerki, skjaldarmerki sveitarfélaga, skuli skráð hjá Einkaleyfisstofu. Um það er ekkert að segja. Ég held að það sé skynsamlegt að festa í lög að menn njóti verndar með sín skjaldarmerki. Skjaldarmerki íslenskra sveitarfélaga eru fjölskrúðug flóra og menn hafa gaman af sínu merki. Merkjahefð á sér djúpar rætur þótt hér á landi sé ekki hefð fyrir slíku. Hér er um að ræða útlent fyrirbæri sem í meginatriðum var tekið upp á seinni tímum. Látum vera þótt mönnum þyki vænt um sitt merki og þá er ekki verra að hafa það skráð þannig að aðrir geti ekki nýtt það. Við 7. gr. frv. er brtt. Ég er, herra forseti, aðeins að velta vöngum yfir brtt. meiri hluta efh.- og viðskn., meiri hluta félmn. --- Mér er eitthvað tamara að ræða um efh.- og viðskn. en hv. félmn. Ég vona að þeir ágætu þingmenn sem þar eiga sæti misvirði ekki slíkt mismæli. Breytingar eru gerðar varðandi arðgreiðslu fyrirtækja í sveitarstjórnum. Það er mikilvægt að fjalla um því að mörg af fyrirtækjum sveitarfélaga, þá sérstaklega á orkusviði, hafa verið mikilvægur þáttur í fjárhagsáætlunum sveitarfélaganna. Við þekkjum fjölmörg dæmi um sterk fyrirtæki sem hafa getað stutt vel við sín sveitarfélög. Reykjavíkurborg er ekki hvað síst kunnug á þessu sviði þó fjölmörg önnur sveitarfélög hafi búið að sterkum fyrirtækjum. Með brtt. nefndarinnar er kveðið skýrar á um þessa þætti, þ.e. að fyrirtækin geti greitt sveitarsjóðum arð þegar rekstur þeirra hefur gefið tilefni til þess. Hér eru tekin af öll tvímæli um útfærslu þessa. Lagt er til að þegar um miklar fjárfestingar er að ræða, það er nýmæli, að verði skylt að leggja fyrir sveitarstjórn umsögn sérfróðs aðila um kostnaðaráætlun ef áætlaður heildarkostnaður eða hlutur sveitarfélagsins nemur hærri fjárhæð en fjórðungi skatttekna á reikningsárinu. Hér er gert ráð fyrir að þá verði lögð fram sérstök umsögn um fjárfestingaáætlunina. Þetta er vitaskuld til bóta, herra forseti, en þetta ákvæði hefði þurft að orða miklu skarpar og skýrar. Hér hefði hugmyndafræðin um fjárreiður ríkisins t.d. getað komið að gagni og reyndar bara almenn löggjöf sem gildir um lagafrv. á Íslandi sem á rætur að rekja til laga nr. 13/1979, þ.e. Ólafslaga. Þar var kveðið á um að hverju stjórnarfrv. verði að fylgja kostnaðaráætlun þegar frv. er lagt fram. Þetta þekkjum við þingmenn, að í hverju frv. og þar á meðal þessu frv. er umsögn fjmrn. um útgjaldaþætti frv. Það er lagaskylda að hverju lagafrv. þurfi að fylgja kostnaðaráætlun, þ.e. áhrif þess á kostnað ríkissjóðs. Það er galli að ekki skuli einnig vera lagaskylda til að láta tekjuáætlun fylgja frv. Það eru hins vegar góð vinnubrögð að láta kostnaðaráætlunina fylgja og þau eru, ef ég man rétt, skv. 20 ára gömlum lögum. Vitaskuld hefði mátt útfæra þessa hugsun, þ.e. faglegri vinnubrögð við fjárfestingar sveitarfélaga, skýrar en meiri hluti nefndarinnar gerir. Þó skyldi ekki vanmeta það að sú breyting sem þeir leggja til er í rétta átt. Þetta, herra forseti, er samt sem áður dæmi um það að hin þrauthugsaða hugmyndafræði ríkisfjármála hefur ekki enn náð nægjanlega mikilli fótfestu í sveitarstjórnarumhverfinu. Enginn má skilja orð mín þannig að hægt sé að yfirfæra allt sem viðkemur ríkisfjármálum eða fjármálum fyrirtækja yfir á fjárhagslegan rekstur sveitarfélaga. Það væri allt of mikil einföldun. Hins vegar er hægt að læra ýmislegt af því umhverfi og hefði mátt gera vinnu nefndarinnar sem undirbjó frv. nokkuð nútímalegri en raunin virðist hafa orðið. Það er miður, herra forseti, að þingnefndin skuli ekki hafa gert veigamiklar breytingar á frv. eins og það liggur fyrir. Eitt atriði er fellt niður, sögulegt ákvæði. Það er 100. gr. gildandi sveitarstjórnarlaga um fyrirtæki með takmarkaða ábyrgð. Sveitarfélagsfyrirtæki með takmarkaða ábyrgð var barn síns tíma þegar sveitarfélög ráku fyrirtæki sem ekki voru hefðbundin bæjarfyrirtæki heldur sett upp með takmarkaðri ábyrgð. Þau voru ekki hlutafélög heldur voru þau bastarðar í íslensku fyrirtækjaumhverfi. Ég man t.d. eftir því að þegar Bæjarútgerð Hafnarfjarðar var og hét, þá var hluti af þeim rekstri, togarinn Júní, núna Venus, rekinn í sérstöku félagi með slíkri takmarkaðri ábyrgð. Ég held að svona félög séu ekki rekin lengur. Nú nokkuð mörgum árum eftir að þau hafa gegnt hlutverki sínu er þessi nauðsynlega lagahreinsun gerð. Þó er vert að hugsa til baka og rifja upp sögulegar ástæður þess að þetta ákvæði var áður í lögum. Það var á þeim tíma að bæjarfélög og sveitarfélög tóku miklu virkari þátt í atvinnulífinu en þau gera núna, þ.e. með hreinni eignarþátttöku. Ég hef nú, herra forseti, farið yfir nokkur þeirra atriða sem e.t.v. hafa ekki fengið nægjanlega mikla umfjöllun í umræðu um þetta frv. Aðaldeilumálið hefur snúist um aðra þætti, þ.e. skipulagsmálin í tengslum við miðhálendið. Að aflokinni þessari umfjöllun um meginatriði frv. og brtt. meiri hlutans, auk þess sem ég hef varpað fram ábendingum sem menn gætu haft í huga ef til frekari endurskoðunar þessara laga kæmi, finnst mér tímabært að snúa sér að því efni sem verið hefur hvað umdeildast í þingsölum. Hér er átt við það sem kemur fram í 1. gr. frv. um að landið skiptist í sveitarfélög. Mörk þeirra eru framlengd til jökla og sveitarfélögin eiga að fara með stjórnsýsluna á þessu svæði. Þó eru ákveðin tengsl við þjóðlendufrv. sem hér á eftir að ræða. Hins vegar ekki hægt að ræða þetta mál án þess að hafa í huga hið þekkta frv. umhvrh. um breytingar á skipulags- og byggingarlögum. Það er óaðskiljanlegur hluti þessarar umræðu eins og þingmenn vita. Það er afskaplega óþægilegt, herra forseti, að ræða þessar greinar frv. án þess að víkja að efni frv. sem ekki er tekið til formlegrar afgreiðslu hér. Það skiptir svo miklu máli í nefndarstarfinu. Ég vil af vanþekkingu minni spyrja hæstv. forseta hvort það sé ekki þinglegt, þrátt fyrir að málið sé ekki formlega í umræðu, að gera að umræðuefni, í tengslum við þetta frv., atriði úr hinu frv. Er nokkuð athugavert við slíkan málflutning?

Forseti gerir engar athugasemdir við það.

Ég þakka forseta fyrir að gera ekki athugasemdir við að ég tengi í mál mitt nokkuð efnisatriðum frv. sem því miður fær ekki nauðsynlega þinglega meðferð. Um það hafa menn tekist á hér fyrr í dag. Meginatriði sveitarstjórnarfrv. er vitaskuld að sveitarfélögin fara með stjórnsýslulegt vald á sínu svæði, þar á meðal skipulagsvald. Nú eru skipulagsmálin einungis hluti af stjórnsýslunni. Þau eru hins vegar mjög mikilvægur hluti af stjórnsýslunni á miðhálendinu, einfaldlega vegna þess að vegna fámennis, fárra bygginga og vegna lítillar umferðar reynir ekki eins mikið á aðra stjórnsýsluþætti þótt slíkt verði vitaskuld svo í framtíðinni. Má þar nefna hluti eins og lögreglumál, umferðarmál og margt fleira en skipulagsmálin eru samt almennt talin vera eitt aðalatriðið í stjórnsýslu sveitarfélaga og á það bæði við sveitarfélög í þéttbýli og í dreifbýli og ég tala ekki um mikilvægi skipulagssviðsins þegar kemur að miðhálendinu. Í útfærslu félmn. í tengslum við þetta frv., og margsinnis hefur verið vikið að því í áliti meiri hlutans og í þeim fyrirvörum sem stuðningsmenn gerðu gagnvart þessu frv., er vikið að nauðsynlegum breytingum á lögum um skipulags- og byggingarmál. Sú nefnd sem er þar sett á laggirnar til að fjalla um svæðisskipulagið hlýtur að koma sterkt inn í. Fyrst er til að nefna sérkennilega samsetningu nefndarinnar. Hún er skipuð 18 fulltrúum eins og mönnum er kunnugt, 12 fulltrúar frá aðliggjandi sveitarfélögum gætu þess vegna verið hin eldri samvinnunefnd. Ekki hefur komið fram í umræðunni hvort það sé hugsað á þann hátt. Síðan er einn fulltrúi frá félmrh. og annar frá umvhrh. Þá koma fjórir eyrnamerktir fulltrúar frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, einn frá Reykjanesi, tveir frá Reykjavík og einn frá Vestfjörðum. Vitaskuld vekur nokkra athygli að þeir landshlutar sem liggja fjærst miðhálendinu, Vestfirðir annars vegar og Reykjanes hins vegar skuli vera með jafnmarga fulltrúa í samvinnunefndinni. Nú vitum við að Vestfirðingar, fyrir utan að vera gott fólk, eru yfirleitt það góðum gáfum búnir að þeir geta lagt vel til mála og gera vafalítið í þessari nefnd en nokkuð finnst manni vel í lagt að tæplega 10 þús. manns á Vestfjörðum, skuli skipa einn fulltrúa í nefndina en hinir 73 þús. sem búa í Reykjanesskjördæmi skuli skipa einn líka. Hér er ójafnvægi á ferðinni án þess að ég ætli að gera hvorki væntanlegum fulltrúa Vestfirðinga né væntanlegum fulltrúa Reyknesinga upp neinar þær hvatir að vinna ekki af heilindum fyrir landið allt í starfi nefndarinnar. Ég er einfaldlega, herra forseti, að benda á að hér er ekki um að ræða eðlilegar leikreglur. Það eru ekki eðlilegar leikreglur ef menn eru að tala um samráð og samstarf að láta sveitarfélög þar sem tveir þriðju hlutar landsmanna búa, það eru 107 þús. manns sem búa í Reykjavík, 73 þús. á Reykjanesi, fá þrjá fulltrúa í samstarfsnefndinni. Það eru 180 þús. manns af þeim 272 þús. sem byggja landið. Alveg burt séð frá því að við getum treyst allri nefndinni og fulltrúum aðliggjandi sveitarfélaga til að gera skipulagið þannig úr garði að hagsmunir landsmanna allra séu vel tryggðir er einfaldlega ekki um réttar leikreglur að ræða. Ef menn vilja samráð og samstarf eiga menn að setja það þannig upp að nokkuð tillit sé tekið til stærðar viðkomandi sveitarfélaga. Ég er ekki þar með að segja, herra forseti, að aðkoma að svæðisskipulaginu eigi að ráðast alfarið af stærð sveitarfélaga, síður en svo, en hér er einfaldlega ekki um að ræða skynsamlega uppsetningu og síst af öllu er hún til þess fallin að ná sáttum. Verksvið nefndarinnar á að vera að fjalla um svæðisskipulag en þegar frv. er skoðað nokkuð betur kemur í ljós að nefndarskipanin hefur reyndar sáralítinn tilgang því að beinlínis er kveðið á um í frv. að sú samvinnunefnd sem nú starfar og var skipuð 1993, ef ég man rétt, skuli ljúka störfum og skila áliti sínu til Skipulagsstofnunar og Skipulagsstofnun eigi að senda það til ráðherra til staðfestingar eftir að þessi nýja nefnd með Vestfirðingnum og Reyknesingnum hefur fengið málið til umsagnar. Í frv. er sérstaklega kveðið á um að nýja nefndin, sem á að vera samráðsnefndin, fái ekki og eigi ekki að leggja upp með nýjar hugmyndir um svæðisskipulag á miðhálendinu. Þannig, herra forseti, er um að ræða einbera sýndarmennsku sem virðist vera sett upp til að friða stjórnarliða enda kom í ljós þegar reyndi hér á hvort menn ætluðu ekki að knýja þetta inn sem löggjöf að ekkert var að marka þetta þannig að það var ekki einu sinni svo að menn ætluðu að standa við þá sýndarlausn. Er nú skiljanleg afstaða manna sem trúðu á að verið væri að leggja upp með sáttafyrirkomulag að þeir hafi brugðist ókvæða við eins og við höfum séð í dag, að það átti að möndla þetta eina ferðina enn í samtölum milli ráðherra og þingmanna án þess að Alþingi Íslendinga fengi nokkru um það ráðið. Þau vinnubrögð, herra forseti, sem við höfum gert að umtalsefni í dag, eru fyrir neðan allar hellur og má vafalítið fara nokkuð mörg ár aftur í tímann til að finna sambærilega aðferðafræði og hér er lagt upp með, þ.e. að ríkisstjórnarmeirihluti knýr á um lögfestingu á mjög mikilvægum þætti þar sem útfærsla málsins er í öðrum lögum og það skilið algerlega eftir. Við þekkjum vel að slík staða getur komið upp og menn hafa lagt fram bandorma eða tekið saman fleiri lög í umræðu og reynt að setja heilsteypta löggjöf um þá þætti. Það hefur verið venjan og almenna reglan varðandi lagasetningu hér en það er svo langt í frá að þau vinnubrögð hafi verið viðhöfð hér. Það þarf líka að hafa vel í huga að þessar nefndir, því þær eru tvær, gamla samvinnunefndin, sem hefur raunverulega allt vald, og síðan nýja samvinnunefndin, sem hefur einungis umsagnarrétt um þær tillögur sem þegar er búið að vinna að langmestu leyti, fjalla einungis um svæðisskipulagið sem er rammi skipulagsmála. Aðalskipulag á að vera í samræmi við svæðisskipulag, og ég tala ekki um deiliskipulag sem er nákvæmari útfærsla á aðalskipulagi, þótt svo meginreglan sé sú að allt skipulag eigi innbyrðis að vera í samræmi. Hér er alveg augljóst að svæðisskipulagið, sem er einungis hluti af skipulagsvinnunni, er tekið út fyrir sviga og falið að hluta til nefndinni sem er reyndar ekki gert vegna þess að hún er einungis umsagnaraðili. Það þarf að hafa skýrt í huga, herra forseti, að samkvæmt núgildandi skipulags- og byggingarlögum, í 12. gr. þeirra laga, er heimilt að skipa slíka samvinnunefnd og það hefur verið gert. Það er sú nefnd sem hefur unnið þessar tillögur og hefur gengið undir nafninu gamla skipulagsnefndin en 18 manna nefndin er kölluð hin nýja. Það er ekki von að fólk almennt átti sig á þessari aðferðafræði og tækni sem er að baki því að það hefur líka þvælst nokkuð fyrir þingmönnum að ná áttum í umræðunni að gera sér vel grein fyrir verksviði gömlu skipulagsnefndarinnar og nýju skipulagsnefndarinnar og hinu raunverulega valdsviði hennar og ekki hvað síst þegar kemur síðan að útfærslu í aðalskipulagi og deiliskipulagi. Öll þessi mál enda hins vegar hjá ráðherra vegna þess að ráðherra þarf að staðfesta svæðisskipulag og aðalskipulag. Meginmálið er samt, herra forseti, að við erum að fjalla um sameignir þjóðarinnar. Við erum að tala um auðlindir sem við komum til með að nýta mun meira á næstu áratugum en við höfum gert síðustu áratugi. Það verða fjölmörg skipulagsvandamál og önnur stjórnsýsluvandamál sem koma upp varðandi þetta svæði vegna þess að við erum að tala um svæði sem nemur u.þ.b. 40% af flatarmáli Íslands. Þetta svæði er stærra en mörg af þjóðríkjum í Evrópu. Það er því ekki skrýtið þótt lögð sé á það þung áhersla að menn vandi sig við löggjöf á þessu sviði. Við jafnaðarmenn höfum lagt til mjög einfalda, tæra og skýra lausn á þessum vanda. Við segjum einfaldlega: Miðhálendið sem er sameign þjóðarinnar, sem er þjóðararfur okkar og við eigum öll að nýta sameiginlega, verður allt saman eitt sérstakt stjórnsýslusvæði og falið sérstakri stjórn. Þar með erum við raunverulega búin að leysa öll þau vandamál sem upp á koma vegna þess að þessi stjórn sér þá ekki einungis um skipulagsmálin heldur einnig aðra þætti stjórnsýslunnar. Þetta er ekki gert í frv. ríkisstjórnarinnar. Meginafstaða hennar er sú að það séu sveitarfélögin sem eigi að fara með stjórnina á miðhálendinu með þeirri einu veigalitlu undantekningu að sett er upp samvinnunefnd sem hefur umsagnarhlutverk gagnvart þeirri tillögu sem eldri samvinnunefnd mun útbúa eða klára á þessu ári. Þetta er grundvallar\-ágreiningurinn, herra forseti. Viljum við að miðhálendið sé sérstakt stjórnsýslusvæði? Ef menn vilja það geta þeir svo rætt um undir hvaða stjórn, hverjir koma að þeirri stjórn. Við höfum lagt til í tillögu okkar, af því við kusum að hugsa þetta alveg til enda, að stjórnin verði skipuð níu manns, við tökum miðhálendið undir forsrh. Við segjum að forsrh. skipi formann þessarar nefndar, en umhvrh., samgrh. og félmrh. skipi síðan einn mann hver, það eru fjórir, og síðan komi fjórir nefndarmenn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Vitaskuld er álitaefni hvernig við skipum þessa stjórn. Á hún að vera níu manna, á hún að vera stærri, eiga fleiri ráðuneyti að koma inn í, á það að vera Samband íslenskra sveitarfélaga sem skipar eða eiga einhverjir aðrir að skipa, t.d. Útivist eða Ferðafélag Íslands eða eitthvað þess háttar? Við erum ekki að leggja til heilaga tölu eða heilagar tilnefningar í nefndina sem fer með stjórn miðhálendisins. Við getum mjög vel séð fyrir okkur að fleiri aðilar, sérstaklega fagaðilar úr ferðaþjónustu, landbúnaði, af því ég sé að hæstv. landbrh. er í salnum, vitaskuld er hægt að hugsa sér það. Meginatriðið er hins vegar þetta: Fallast menn á að það sé skynsamlegt að miðhálendið sé vegna sérstöðu sinnar sérstakt stjórnsýsluumdæmi? Það er hinn pólitíski ágreiningur. Við jafnaðarmenn höfum lagt fram mjög skýra stefnu hvað þennan þátt varðar. Við viljum að það sé sérstakt stjórnsýsluumdæmi. Þingflokkur Kvennalistans hefur tekið undir þetta sjónarmið. Ýmsir félagar okkar í Alþb. hugsa á svipuðum nótum þótt svo þeir gætu vel séð fyrir sér aðra útfærslu sem þeir héldu að þeir hefðu gert sátt um við ríkisstjórn en kom svo í ljós að brigsl voru í gangi hvað þann þátt varðaði, en vitaskuld skýra þeir þau mál sjálfir. Þeir sem voru með fyrirvara um málið hafa reyndar gert grein fyrir því. Ég ætla ekki að tjá mig beinlínis mikið um þann þátt. En aðalatriðið er þetta: Er skynsamlegt að þetta sé sérstakt stjórnsýsluumdæmi? Okkar skoðun er að svo sé og færa megi fyrir því margvísleg rök. Við búum við, herra forseti, líkingu við aðra þætti í okkar þjóðlífi. Miðhálendið er ekki einasta þjóðareign okkar, við Íslendingar eigum aðrar þjóðareignir. Handritin t.d. eru sameiginlegur arfur okkar og teljast þau vera þjóðareign. Við eigum öll í handritunum. Við eigum sameiginlegan menningararf og við teljum okkur öll eiga margt í sögu okkar og í einstaklingum öll saman. Fiskurinn í sjónum er dæmi um aðra þjóðareign sem einnig hefur verið tekist á um á undanförnum missirum. Þar er sérkennið að fámennum hópi hefur, af almannavaldinu, verið afhentur ókeypis afnotaréttur á þeirri þjóðareign. Hér eru vitaskuld miklir fjármunir í húfi og þetta er alveg sambærilegt og er að gerast núna á miðhálendinu, þ.e. samkvæmt stefnu núv. ríkisstjórnar og núv. ríkisstjórnarflokka, stóra sjálfstæða Framsfl., eins og ég vil nú kalla hann eftir að þeir eru meira og minna gengnir í hjónaband, a.m.k. farnir að hefja sitt tilhugalíf, Sjálfstfl. og Framsfl. Stefna þessara tveggja flokka er að sameiginlegar auðlindir landsins skulu vera nýttar og stjórnað af fámennum hópi. Við höfum séð þetta hvað varðar fiskimiðin og við erum að sjá sömu hugmyndafræðina varðandi miðhálendið. Það er þessi þjóðarauðlind sem er í víðáttu hálendisins, við erum að tala um jökla, hraun, sanda, gróðurvinjar og allt sem hefur veitt fjölmörgum Íslendingum ánægju á síðustu árum og mun verða uppspretta lífsánægju næstu áratugi meira en flest annað. Við viljum að hagsmuna allra sé gætt við ákvarðanir sem varða framtíð þessa svæðis. Það er sanngjörn krafa, herra forseti, að fólkið í landinu komi að skipulagi á sinni eign. Það er ósanngjarnt að taka eign landsmanna í reynd eignarnámi og fela nýtingu hennar og skipulag fámennum hópi eins og gert er með fiskimiðin og gera á á miðhálendinu. Það er þessi stefna jafnaðarmanna sem við viljum draga sérstaklega skýrt fram í þessari umræðu. Við höfum sagt að frv. feli í sér mestu atlögu að almannarétti allt frá landnámsöld, eins og lýst var ágætlega í framsögu fyrir minnihlutaáliti félmn. sem þingflokksformaður okkar jafnaðarmanna, hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, gerði grein fyrir. Herra forseti. Í þessu máli er ekki verið að takast á um tækni. Það er verið að takast á um hugmyndafræði, það er verið að takast á um hugsjónir. Við getum ekki séð það fyrir okkur að sífellt færri fái yfirráð yfir sífellt fleiri auðlindum landsins. Það er komið nóg af því að halda fólkinu frá eign sinni. Það er þess vegna, herra forseti, sem við leggjum til að miðhálendið verði gert að sérstöku stjórnsýslusvæði til þess einfaldlega að fólkið fái að koma að þessari eign sinni en hún verði ekki sett í vörslu hinna fáu. Möguleikar til lífsánægju á miðhálendinu eru miklir og vitaskuld eiga þau sveitarfélög sem eiga land að miðhálendinu að njóta sérstöðu gagnvart þessum þáttum í skipulagningu og við mótun. Það er enginn að tala um að íbúar Reykjavíkur og Reykjaness eigi að skipuleggja allt miðhálendið. Það er fráleitt. Það væri ekki skynsamlegt þótt svo meiri hluti þjóðarinnar búi á þessu landsvæði. Hér er einfaldlega verið að tala um að samráð og samstarf felur í sér jafnrétti. Það felur ekki í sér forréttindi og þetta frv., herra forseti, felur í sér forréttindi. Það veitir íbúum landsins ekki jafnan rétt til aðkomu að eign sinni. Það verður einnig að hafa vel í huga muninn varðandi þessar skipulagstillögur sem eru uppi um þennan þátt, þ.e. svæðisskipulag sem markar hina stærri umgjörð, aðalskipulag sem sveitarfélögin samkvæmt frv. munu útfæra, og svo deiliskipulag sem er hin nánari útfærsla. Sömuleiðis verður að hafa vel í huga að sveitarfélögin eru mjög misjafnlega í stakk búin til að vinna eftir þessari stefnu ríkisstjórnarinnar. Sumum af þessum sveitarfélögum er alls ekki greiði gerður með því að fela þeim þetta mikla vald, þ.e. stjórnsýslulegt vald á miklum víðáttum. Þau eru sum veikburða og hafa ekki möguleika til að inna þetta starf þannig af hendi að vel fari. Það er þess vegna m.a. sem það er einfaldast og sanngjarnast og leiðir til farsælastrar niðurstöðu að hafa þetta eitt stjórnsýslusvæði og tryggja rétt þeirra sveitarfélaga sem liggja þar að, því hér, herra forseti, er enginn að tala um það að ganga á rétt hinna smærri sveitarfélaga sem eiga land að miðhálendinu. Það er alls ekki hugsun neins okkar jafnaðarmanna sem höfum talað í þessari umræðu. Það er einnig, herra forseti, fullkomlega ótímabært að afgreiða svona stórt mál, þ.e. skipulag og stjórnsýslu á 40% landsins, eftir nokkurra daga umræðu á hinu háa Alþingi. Við höfum ekki stefnuna. Við höfum ekki hugsað í gegn hvað við viljum með miðhálendið. Viljum við að miðhálendið verði fyrst og fremst mótað skipulagslega út frá sjónarmiðum ferðamennsku? Viljum við að það verði mótað út frá sjónarmiðum útivistar, þá Íslendinga sjálfra? Viljum við að það verði mótað sérstaklega út frá því að tryggja betri samgöngur milli einstakra landshluta? Viljum við að miðhálendið verði mótað út frá nýtingu orkulinda og þá byggt upp með þeim hætti? Skipuleg umræða um það hefur ekki enn þá átt sér stað hér á landi og það er ekki hægt, herra forseti, að ganga frá stjórnsýslulegum þáttum þessa stóra svæðis fyrr en við erum búin að eiga þá umræðu, ekki einungis hér í þingsölum, um hvernig við viljum sjá nýtingu á þessum stærsta hluta landsins. Það er ekki fyrr en sú umræða hefur farið fram utan þings sem innan, ekki hvað síst utan þings, að við verðum fær um að takast á um hugmyndir um skipulag og útfærslu á svæðinu sjálfu. Það er svo margt sem þarna kemur inn í. Vegarlagning, afmörkuð virkjunarsvæði, verndunarsvæði, þjóðgarðar. Þetta eru allt saman þættir sem eru ákvarðaðir í aðalskipulagi sveitarfélaga og þetta frv. gerir ráð fyrir að aðalskipulag miðhálendisins verði í höndum sveitarfélaganna. Og hér er engin stefnumörkun, sem fylgir af hálfu Alþingis, hverju á að stefna að varðandi þetta aðalskipulag. Það eina sem búið er að segja er: Svæðisskipulagið á að vinna í gömlu nefndinni og það er búið að vinna það að hluta til. Fjölmargar veigamiklar athugasemdir hafa komið fram við þá tillögu og síðan mun ráðherra væntanlega staðfesta þessar hugmyndir gömlu, þröngu nefndarinnar þótt svo hin nýja nefnd fái einhvern umsagnarrétt. Og víst mun rödd Vestfirðingsins eina og Reyknesingsins eina í 18 manna hópnum vega létt þegar að því kemur að kalla eftir vandaðri og betri útfærslu á þessum málum. Þessi svæði hafa ekki öll verið verðmæti í hugum okkar Íslendinga. Þau hafa verið talin ein mesta ógæfa Íslendinga, miðhálendið, auðnirnar sem hafa skapað erfiðleika í sögunni að komast á milli landshluta þegar menn ferðuðust fótgangandi og margir hafa borið beinin á söndum miðhálendisins. Það er ekki fyrr en hin síðari ár og á síðustu áratugum sem menn fóru yfirleitt að fara upp á miðhálendið, stundum til að stytta sér leið en ekki hvað síst til að njóta hinnar stórkostlegu náttúru sem þar er. Síðar kom smátt og smátt nýting á vatnsföllum, allt til hagsbóta fyrir alla landsmenn. Það er því ekki rétt, herra forseti, þegar því er haldið fram að sveitarfélögin sem eiga land að miðhálendinu eigi sögulegan rétt á nýtingu þessa landsvæðis. Það er ekki svo. Það hefur enginn sögulegan rétt á nýtingu þessa landsvæðis. Þetta landsvæði var ekki talið nýtanlegt og var beinlínis talið til óþurftar í okkar landi um aldir. Þetta er hlutur sem menn þurfa líka að hafa í huga og ekki má gleyma því að þótt farið yrði að tillögu okkar jafnaðarmanna mundi beitarréttur og afréttarréttur ekki breytast neitt sem menn hafa líka skapað sér hefð á. Það er enginn að fara í stríð við aðra landsmenn, síst af öllu í dreifbýlinu með tillögum okkar jafnaðarmanna. Þvert á móti er verið að rétta út sáttarhönd og vita hvort menn geta ekki nýtt þessa nýju þjóðareign sameiginlega og náð þar betri lendingu en menn náðu um þjóðareignina sem eru fiskimiðin. Þetta þarf að hafa vel í huga, herra forseti, vegna þess að öll þessi umræða snýst raunverulega um almannahagsmuni gegn sérhagsmunum. Rauði þráðurinn í málflutningi okkar er almannahagur, almannahagsmunir. Og hverjir standa andspænis þessum almannahagsmunum? Jú, það eru sérhagsmunirnir. Það eru hagsmunir hinna fáu. Við höfum séð þetta gerast í sambandi við fiskveiðistjórnarmálið, útfærslu gjafakvótakerfisins. Við erum að sjá það gerast í miðhálendisumræðunni, við höfum séð það í skattastefnu stóra sjálfstæða Framsfl. hvernig alltaf er hlaðið undir fákeppnisaðilana, alltaf hlaðið undir sérhagsmunina. Það er þetta, herra forseti, sem er hin pólitíska lína í þessari umræðu, þ.e. almannahagsmunir gegn sérhagsmunum. Að því leytinu fagna ég því hvernig þessi umræða hefur þróast. Hún hefur leitt til þess að við stjórnarandstæðingar stöndum saman í okkar málflutningi gegn þeirri málsmeðferð sem ríkisstjórnin hefur lagt upp með. Vitaskuld erum við ekki öll sammála um einstök útfærsluatriði en við erum sammála um að stefna ríkisstjórnarinnar er ekki það sem við viljum. Herra forseti. Mér skildist að talað hefði verið um að fresta umræðu klukkan sjö og ég vil halda mig við allt sem um hefur verið talað.

Forseti getur upplýst að gert var ráð fyrir að hætta um sjöleytið, þannig að ef hv. þm. á mikið eftir af ræðu sinni þá gerir forseti ráð fyrir að fresta. Forseti vill því vita hve mikið hv. ræðumaður á eftir af ræðu sinni og mundi þá gefa honum tækifæri til að ljúka því ef það gerðist á næstu mínútum.

Og byrja þá aftur þegar ...

Já, forseti getur upplýst að fundinum og þessum dagskrárlið yrði þá frestað og þingmaðurinn mundi þá halda áfram ræðu sinni þegar framhald yrði á umræðunni.

Herra forseti. Ég þakka forseta fyrir. Ég vil halda mig við það samkomulag sem hér er. Ég á reyndar ansi mikið eftir af minni ræðu, en vil reyna samt að ljúka henni og koma þá frekar síðar og fjalla um þá þætti sem ég átti eftir að fara yfir. Ég var í miðju kafi í þessu skipulagsmáli. En ég veit að ég hef tækifæri til að koma upp aftur og draga skýrar fram ýmislegt af því sem ósagt er. Herra forseti. Ég vil einungis að lokum segja að ég tel vera mjög mikilvægt að við finnum þessu máli farsælan farveg. Það er ekki sama hvernig þessu máli er lent. Þótt það sé hér í ágreiningi núna fyrir tilstuðlan hæstv. ríkisstjórnar tel ég skynsamlegast, í þessu máli þar sem við tökumst á um skipulag á miðhálendinu og í tengslum við það frv. sem gert hefur verið að umtalsefni og verður ekki rætt. Í ljósi þess að hér er um að ræða mjög viðamikið mál og afdrifaríkt og er það mín skoðun og okkar fleiri, að ítarleg umræða þurfi að fara fram um þetta í þjóðfélaginu, m.a. vegna þess að málið er mikilvægt og einnig vegna þess að ágreiningur er um það. Ég vil að lokum minna á yfirlýsingu 90 þjóðkunnra Íslendinga sem lýstu ekki afstöðu heldur óskuðu einfaldlega eftir að málið yrði ekki afgreitt nú í vor heldur að tækifæri gæfist til að ræða það betur í sumar. Ég teldi mjög til bóta, herra forseti, að menn færu þá leið og vil minna á, og það eru mín síðustu orð, að það er að mínu mati eðlileg afgreiðsla með tilliti til þeirrar sáttar og niðurstöðu sem náðist um frestun á afgreiðslu á öðru umfangsmiklu þingmáli sem er frv. um gagnagrunna á heilbrigðissviði. Ég tel að þar hafi náðst farsæl lending og ég óska þess, herra forseti, að við gætum fundið þessu máli svipaðan farveg.