Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur svohljóðandi bréf: "Alþingi, 3. mars 1986. Steingrímur Hermannsson, 2. þm. Vestf., hefur ritað mér á þessa leið: "Með vísan til 130. gr. 3. málsgr. laga nr. 52/1959 tilkynnist yður hér með að Magnús Reynir Guðmundsson frá Ísafirði mun taka sæti mitt á Alþingi næstu tvær vikur vegna setu minnar á þingi Norðurlandaráðs í Kaupmannahöfn." Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Ingvar Gíslason, forseti Nd." Magnús Reynir Guðmundsson hefur áður tekið sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili og býð ég hann velkominn á ný til starfa.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 540 leyft mér að bera fram svofellda fsp. til hæstv. landbrh.: "1. Hvenær er þess að vænta að fyrir liggi tillögur og ákvarðanir um fullvirðisrétt bænda fyrir næsta verðlagsár: a. vegna nautgripaafurða, b. vegna sauðfjárafurða? 2. Hvert er það framleiðslumagn sem landbrh. gerir ráð fyrir að fullt verð komi fyrir árlega í hefðbundnum búgreinum næstu fimm árin? 3. Hvenær geta bændur vænst þess að vita um fullvirðisrétt sinn á umræddu tímabili, þ.e. fyrir verðlagsárin 1987-1991?" Herra forseti. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um hversu þýðingarmikið er fyrir bændastéttina að fá vitneskju um hvert stefnir í sambandi við framleiðslu hefðbundinna búvara og þann rétt sem ríkið ætlar bændum í sambandi við fullt verð fyrir afurðir þeirra. Umræðan um nýlega útgefinn fullvirðisrétt vegna mjólkurafurða á yfirstandandi verðlagsári hefur verið mikil og gagnrýni eðlilega komið fram vegna þess hvernig þar var staðið að málum. Nú skiptir miklu varðandi framhaldið að bændur fái sem skilmerkilegastar upplýsingar fram í tímann því að það þarf tíma til að skipuleggja búrekstur og halda þannig á málum í búrekstri að kostnaður verði sem minnstur og bændur viti rétt sinn og geti tekið ákvarðanir í samræmi við það.



Herra forseti. Á þskj. 540 hefur hv. 5. þm. Austurl. borið fram fsp. til mín um ákvörðun um fullvirðisrétt í landbúnaðarframleiðslu næstu verðlagsár og gert grein fyrir þeim hér. Fyrsta spurningin: "Hvenær er þess að vænta að fyrir liggi tillögur og ákvarðanir um fullvirðisrétt bænda fyrir næsta verðlagsár: a. vegna nautgripaafurða, b. vegna sauðfjárafurða?" Því er til að svara að áður en reglugerðir um fullvirðisrétt og aðra framleiðslustjórn í landbúnaði eru gefnar út ber ráðherra að leita um það efni tillagna hagsmunasamtakanna, sbr. 35. gr. búvörulaganna nr. 46/1985. Þegar eftir að lögin voru gengin í gildi var óskað eftir slíkum tillögum frá Stéttarsambandi bænda. Hinn 28. ágúst s.l. var það áréttað með eftirfarandi bréfi: "Ráðuneytið áréttar hér með fyrri tilmæli sín til Stéttarsambands bænda um að stéttarsambandið geri tillögur um framkvæmd framleiðslustjórnunar í mjólkurframleiðslu og sauðfjárrækt á grundvelli laga nr. 46 27. júní 1985, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, og með hliðsjón af samningum um afurðamagn í þessum greinum, sbr. 30. gr. laganna." Þetta var enn áréttað í bréfi sem skrifað var 7. nóvember s.l. Þar segir m.a.: "Í framhaldi af fundi Stéttarsambands bænda þann 31. október s.l. þar sem ráðuneytinu voru kynntar tillögur svæðabúmarksnefndar áréttar ráðuneytið tilmæli sín frá þeim fundi um að stéttarsambandið leggi einnig fram tillögu um reglur um skiptingu mjólkur- og kjötframleiðslu á einstaklinga." Hinn 16. desember barst ráðuneytinu bréf frá Framleiðsluráði landbúnaðarins svohljóðandi: "Hjálagt sendi ég yður tillögur svæðabúmarksnefndar Framleiðsluráðs landbúnaðarins. Tillögur nefndarinnar voru til umfjöllunar á fundum Framleiðsluráðs og stjórnar stéttarsambandsins í október og aftur í lok nóvember. Var nefndinni veitt umboð til að ganga endanlega frá tillögunum." Eins og hér kemur fram var þarna um að ræða viðræðugrundvöll milli stéttarsambandsins og ráðuneytisins í bréfinu sem sent var 16. desember s.l. og þá eingöngu fyrir mjólkurframleiðsluna. Ég hafði þá tekið þá ákvörðun að gefin skyldi út reglugerð um mjólkurframleiðslu þessa verðlagsárs sem gilti aðeins fyrir þetta ár þar sem dráttur hafði orðið svo langur á því að fá endanlegar tillögur sem gætu gilt lengra fram í tímann. Eins og fram kom í þessu bréfi var tillagan frá Framleiðsluráði aðeins um mjólkurframleiðsluna. Því var skrifað eitt bréf enn í landbrn. hinn 25. febrúar þar sem óskað var eftir tillögum um framleiðslustjórn í mjólkurframleiðslu og sauðfjárrækt frá Stéttarsambandi bænda og Framleiðsluráði fyrir næstu ár. Stéttarsambandið hefur nú gert starfsáætlun og boðar tillögur sínar um það hinn 15. apríl n.k. Aðalfundur Stéttarsambands bænda er síðan áformaður 9.-11. júní. Landbrh. mun leita álits þess fundar á reglugerð um fullvirðismark fyrir verðlagsárið 1986-1987 og því ættu tilkynningar að geta borist bændum fljótlega eftir það, bæði hvað varðar mjólk og sauðfjárafurðir. Önnur spurningin er: "Hvert er það framleiðslumagn sem landbrh. gerir ráð fyrir að fullt verð komi fyrir árlega í hefðbundnum búgreinum næstu fimm árin?" Nú hefur verið samið um að á verðlagsárinu 19861987 verði bændum ábyrgst fullt verð fyrir 106 millj. lítra af mjólk og 11 800 tonn af kindakjöti, sbr. a.-lið 30. gr. laga nr. 46/1985. Fyrir árin 1987-1990 mun þetta framleiðslumagn ráðast af samningum þeim sem landbrh. gerir við Stéttarsamband bænda og honum er rétt að leita eftir við Stéttarsamband bænda skv. áðurnefndri lagagrein. Fyrr en slíkur samningur liggur fyrir er ekki hægt að segja um hvert afurðamagnið verður. Þá er þriðja spurningin: "Hvenær geta bændur vænst þess að vita um fullvirðisrétt sinn á umræddu tímabili, þ.e. fyrir verðlagsárið 1987-1991?" Svar við því er að það mun að sjálfsögðu ráðast af lengd samningstíma, en samningum skal vera lokið fyrir 1. ágúst ár hvert og skulu gilda næsta verðlagsár, en heimilt er að semja til lengri tíma í einu eins og gert var á s.l. sumri þegar samið var til tveggja ára. Þegar þessi verk eru komin í mótaðar skorður samkvæmt búvörulögunum má gera ráð fyrir að fullvirðismark einstakra bænda geti legið fyrir þegar að lokinni samningsgerð hverju sinni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir svör hans. Hann vék í upphafi að því hvernig staðið hefur verið að ákvörðun um fullvirðisrétt vegna mjólkurframleiðslu. Um það var út af fyrir sig ekki spurt og umræða hefur farið fram um þau efni þó að ekki saki að það sé rifjað upp hér. Fram kom hjá hæstv. ráðh. að Stéttarsamband bænda væri að vinna að þessum málum og hann gerði ráð fyrir að unnt yrði að tilkynna bændum um fullvirðisrétt vegna sauðfjárframleiðslu og nautgripaafurða fyrir næsta verðlagsár, sem hefst 1. sept. n.k., í júnímánuði eða fljótlega eftir 15. júní ef ég hef skilið hæstv. ráðh. rétt. Vissulega er þar öðruvísi að staðið en gerst hefur á yfirstandandi verðlagsári og full ástæða til að hvetja til að það dragist ekki lengur en þarna er nefnt að bændur fái þessar upplýsingar um rétt sinn. Auðvitað þyrfti þetta að vera komið fram fyrr en þarna er um rætt, en er þó annað og skárra en það sem bændur hafa mátt þola á yfirstandandi verðlagsári. Ég innti hæstv. ráðh. síðan eftir því hvert horfði í þessum efnum varðandi næstu ár að hans mati. Hann reynir ekki að spá neitt í um hvaða magn geti orðið að ræða í sambandi við sauðfjárframleiðsluna eftir að því samningstímabili lýkur sem nú stendur yfir, þ.e. varðandi næsta verðlagsár, og það er vissulega bagalegt ef yfirstjórn landbúnaðarmála getur ekki gert sér nokkra grein fyrir því hvert horfir í þeim efnum og hverju reynt verði að keppa að í þeim málum því að það skiptir auðvitað mjög miklu að allt verði gert til að halda uppi neyslunni á þessum landbúnaðarafurðum innanlands og vinna að því með markvissum hætti. Ég vil inna hæstv. ráðh. eftir því hér frekar hvert sé álit hans á þeim horfum sem dregnar hafa verið upp í spánefnd hæstv. forsrh. varðandi þróun búvöruframleiðslunnar, hinnar hefðbundnu búvöruframleiðslu, en við fengum um það fréttir fyrir nokkru að þar væri talið stefna í að sauðfjáreign landsmanna færðist úr um 700 þús. niður í um 450 þús. svona á fimm ára tímabili eða svo. Ef þetta eru horfurnar og landbrh. er sammála þeirri nefnd sem hefur verið að vinna að málum fyrir forsrh. er þröngt fyrir dyrum hjá íslenskri bændastétt í sambandi við sauðfjárafurðirnar. Ég held að forsvarsmenn landbúnaðarmála hljóti að skoða þetta dæmi og hvað unnt er að gera til þess að ekki fari svo sem þarna er gert ráð fyrir. Herra forseti. Ég þakka ráðherranum svörin, en vænti þess að hann greini okkur frá viðhorfum í sambandi við þróunina til lengri tíma litið, sérstaklega varðandi sauðfjárafurðirnar, eins og ég nefndi hér, og ég vil að endingu hvetja ráðherra til að stefna að langtímasamningum um þessi efni, eins og vikið var að í svari við 3. lið fsp. minnar, þar sem heimilt er að semja til lengri tíma en eins verðlagsárs í senn. Slíkt skiptir auðvitað mjög miklu máli í sambandi við stefnuna í landbúnaðarframleiðslunni.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Austurl. taldi að það hefði verið ástæðulaust fyrir mig að rifja upp hvernig landbrn. hefði unnið að því að undirbúa skiptingu á framleiðslumagni fyrir næstu ár, en eins og ég gat um á samkvæmt lögum að leita tillagna um hana frá hagsmunasamtökunum. Ég taldi að það væri nauðsynlegt til þess að ljóst lægi fyrir hvernig ráðuneytið hefði gert það og hvað það hefði gert til að reyna að hraða því að þetta lægi fyrir. Þarna var alls ekki verið að biðja eingöngu um tillögur um mjólkurframleiðsluna fyrir þetta verðlagsár heldur fólst í þessu beiðni um reglur sem gætu gilt til lengri tíma og einnig um sauðfjárræktina, eins og kom fram í bréfi sem ég las upp. Mér finnst dálítið erfitt að skilja það þegar hv. fyrirspyrjandi er að segja að þurft hefði að liggja miklu fyrr fyrir skipting á því afurðamagni sem bændur fá fullt verð fyrir þegar haft er í huga að á síðasta Alþingi lagði Alþb. eindregið til að afgreiðslu hinna nýju laga væri frestað. Þá hefðu hin eldri lög gilt um þetta. Samkvæmt þeim vissu bændur aldrei fyrr en að loknu verðlagsári hvað það afurðamagn yrði mikið sem þeir fengju greitt fullt verð fyrir. Alþb. taldi í vor enga ástæðu til að gera neitt til þess að bændur gætu fengið að vita um þetta fyrir fram. En nú er talað um að þetta komi of seint.  En hvað snertir viðhorf mitt til þess afurðamagns sem um verður samið á næstu árum, þá held ég að það komi skýrast fram í þeim samningum sem ég stóð að að gera fyrir tvö fyrstu ár þessa tímabils. Samkvæmt þeim var mjólkurmagnið sem um var samið um það bil meðaltal framleiðslu síðustu sjö ára og kindakjötssamningurinn mátti heita nákvæmlega það sem kom í sláturhúsin á s.l. hausti. Ég held að þessir samningar sem ég stóð að því að gera segi miklu meira um viðhorf mitt og vilja í þessum málum en ef ég færi að gera einhverja spá fram í tímann. Hv. fyrirspyrjandi minntist á útreikninga sem nefnd á vegum forsrh. hefði gert um samdrátt í sauðfjárframleiðslunni. Það var útreikningur sem gerður var eftir ákveðnum forsendum, sem menn gáfu sér, en alls ekki einhver tilraun til að meta endilega hvernig þróun yrði á þessu sviði. En eins og ég hef látið koma fram marka nýju lögin um búvöruframleiðsluna þá stefnu að þeir framleiðendur sem að þessum atvinnugreinum standa geti haft þá bústærð sem gefi þeim viðunandi afkomu. Það er sú stefna sem við hljótum að verða að fylgja í sambandi við þá skiptingu sem gerð verður í framtíðinni og stefnumörkun í þessum málum.



Herra forseti. Það voru nú fleiri en Alþb. sem gagnrýndu hvernig að lagasetningu um búvöruframleiðslu o.fl. var staðið hér á s.l. vori og engin ástæða fyrir okkur að iðrast þeirra varnaðarorða sem þá voru lögð inn því að þau hafa sannarlega ræst á yfirstandandi verðlagsári og bændur eru nú að súpa seyðið af því hvernig að þeim málum var staðið. Ég rifja það upp að ekkert hefur verið gert af hálfu forustumanna landbúnaðarins og ráðuneytis til að hamla gegn þeirri aukningu á mjólkurframleiðslu sem var í gangi fyrri hluta verðlagsársins áður en reglugerð hæstv. ráðh. var sett. Og svo aðeins þetta: Það er athyglisvert að hæstv. ráðh. tekur ekki meira mark á framtíðarspádómum nefndar á vegum forsrn. Það kann að vera að það sé unnið út í vindinn í sambandi við þau nefndarstörf. Þar er mikill flokkur manna að starfi, að ég hygg, og við heyrðum álit hæstv. landbrh. á því. Ég vona sannarlega að það gangi ekki eftir sem þar hefur verið sagt í sambandi við sauðfjárframleiðsluna, en það er full ástæða fyrir forráðamenn, finnst mér, að hyggja að þeim vanda sem þarna getur verið í uppsiglingu.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi fullyrðir að ekkert hafi verið gert til að hamla á móti aukningu mjólkurframleiðslu. Það er af fáfræði sagt því að á s.l. sumri var gjald á kjarnfóðri hækkað. Það var einmitt fyrst og fremst það ráð sem hægt var að nota á grundvelli hinna eldri laga og það stjórntæki sem menn höfðu fyrst og fremst samkvæmt þeim lögum. Það var nýtt á þann hátt að hækka gjaldið á s.l. sumri þegar stefndi í aukna mjólkurframleiðslu. En síðan hefur komið í ljós að það nægði ekki. Þau varnaðarorð sem ég og fleiri bárum fram um hvernig bændur þyrftu að haga sér með tilliti til þess samnings sem gerður var á s.l. sumri nægðu því miður ekki. Það er ekki fyrr en útreikningarnir liggja fyrir sem öllum var ljóst hvert stefndi þó að það ætti að vera augljóst þegar að samningum loknum í sumar.