Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 257 á ég fsp., sem ég beini til hæstv. sjútvrh. um brennslu á svartolíu í fiskiskipum og hljóðar svo: „Hvaða reynsla hefur fengist af tilraunum með brennslu svartolíu í íslenskum fiskiskipum?“ Það þarf ekki að halda langa framsöguræðu með þessari fsp. Undanfarin ár hefur í nokkrum skipum íslenska fiskiskipaflotans verið reynd brennsla á svartolíu. Að vísu á sú svartolía ekkert sameiginlegt með annarri svartolíu nema nafnið, þar sem hún er allt annarrar gerðar en hin eina og sanna svartolía. Í sambandi við þetta hefur verið upplýst í umr. hér á hinu háa Alþ., að það er óþekkt fyrirbrigði í öðrum löndum að menn brenni svartolíu í fiskiskipum. Og enda þótt hin rússneska svartolía sé allt annarrar gerðar en Amsterdam- eða Curacao-svartolía, þá inniheldur hún samt mjög varhugaverð efni sem reynsla er fyrir að valdið hafa skemmdum á vélum. Þetta á sérstaklega við um fiskiskip, vélar sem eru knúnar með mjög misjöfnu álagi, með misjöfnum gangi. Hins vegar hefur fengist reynsla af og er tíðkuð brennsla á svartolíu - og þá af allra svörtustu gerð - í farskipum sem byggð eru þungum vélum hæggengum, sem ganga með jöfnu miklu álagi langtímum saman. Nú er það svo hins vegar, að eins og þróun á olíuverði hefur verið virðist svo komið málum að útvegsmenn neyðist til að taka þessa olíu í notkun og því er það, að nú er tími og ástæða til þess að spyrja um þá reynslu, sem fengist hefur af þessum tilraunum í hinum 10–12 togurum af minni gerð í landinu, og enn fremur væri ástæða til þess að gera fsp. um, hvort einhver frekari áform eru uppi varðandi brennslu olíunnar um tæknibúnað og annað þess háttar, en í því efni hefur menn mjög greint á, að hin íslenska útfærsla á málinu væri ekki nægjanleg. En sem sagt, hér er um þetta spurt og vænti ég svars hæstv. ráðh.



Herra forseti. Fsp. varðar það, hvaða reynsla hafi fengist af tilraunum með brennslu svartolíu í íslenskum fiskiskipum. Vegna þessarar fsp., sem var borin upp fyrir jól, var haft samband við útgerðaraðila 10 togara af 15 sem brenna eða hafa brennt svartolíu. Reynslutími þessara aðila af svartolíu var frá 5 mánuðum og upp í 3 ár. Þeir voru allir á einu máli um það, að svartolíunotkun kæmi vel út, þ. e. a. s. að reynsla af henni væri góð. Einn tók sérstaklega fram að hafa bæri í huga að svartolían, sem hér væri notuð, væri þynnri en sú sem notuð væri í Evrópu og auðveldari í notkun og því ekki sambærileg, eins og kom fram hjá fyrirspyrjanda. Þetta yrði að hafa í huga þegar stuðst væri við tilraunir og reynslu erlendra sérfræðinga um þetta mál. Í þessari könnun rn. voru útgerðaraðilar spurðir hvort svartolíubrennslan hefði haft í för með sér aukið slit á tilgreindum vélahlutum, þ. e. strokkloki, stimplum, ventlum, loftblásurum og brennsluolíukerfi, en svartolía er ekki talin bilanavaldur umfram gasolíu á aðra vélarhluta. Hjá öllum var svarið hið sama, að ekkert mælanlegt eða óeðlilegt slit á vélum hefði komið í ljós við notkun svartolíunnar. Sumir hefðu sjálfir annast mælingar, en aðrir hefðu fengið sérfræðinga til að annast þær. Einn aðili átti í vandræðum með útblástursventla, en taldi þau ekki stórvægileg. Ekki voru allir sammála um hvort svartolíubrennsla hefði í för með sér aukið vinnuálag vélstjóra. Meiri hlutinn taldi þó að um aukna vinnu væri að ræða vegna aukins eftirlits með ventlum. Ekki var talið, að hið aukna eftirlit leiddi til taps á veiðidögum. Vildi einn sérstaklega leggja áherslu á að hann hefði ekki tapað einum einasta veiðidegi vegna þessa á seinasta ári. Útgerðaraðilarnir voru á einu máli um að aukinn kostnaður samfara auknu eftirliti, einkum á ventlum, væri sáralítill samanborið við þann sparnað sem notkun svartolíu í stað gasolíu hefði í för með sér. Sögðu þeir, sem höfðu gert samanburð, að sparnaður á ársgrundvelli á togara hefði 1978 verið frá 6 millj. og upp í 11–12 millj. kr. Þessar sparnaðartölur eru sjálfsagt í vægara lagi, og má í því sambandi benda á að ársnotkun togara af stærri gerð er um 1.7–2.1 millj. lítra. Miðað við verðlag um s. l. áramót kostar sú olía 84–108 millj. kr. Minni togarar eru taldir nota um 1.2–1.5 millj. lítra á ári og er kostnaður miðað við sama verðlag um 60–70 millj. kr. Um s. l. áramót var svartolían 40% ódýrari en gasolía. Sá verðmunur bendir fremur til, miðað við verðlag þá, að árssparnaður á svartolíunotkun hafi verið allt að 24–30 millj. kr. á minni togurunum, en á bilinu 35–43 millj. á þeim stærri, og er þá náttúrlega ekki talinn kostnaður við að standa undir breytingum og auknu eftirliti og hugsanlegu viðhaldi. Eins og alkunna er hefur verðlag á gasolíu hækkað síðan og mun meira en verðlag svartolíu. Mun láta nærri að svartolían sé um 60% ódýrari. Sparnaður af svartolíunotkun gæti því, miðað við núverandi verðlag, numið á ársgrundvelli jafnvel um 70 millj. kr. að meðaltali fyrir togara, en með sömu fyrirvörum um kostnað og áður, bæði að því er varðar fjármagn og viðhald. Í áðurgreindri könnun var einnig rætt við allmarga útgerðaraðila skipa, sem brenna ekki svartolíu, og þeir spurðir hvers vegna þeir notuðu ekki svartolíu. Svör þessara manna bera þess e. t. v. merki að vera gefin fyrir síðustu olíuverðshækkun og hina miklu umr. um hagkvæmari orkunýtingu sem átt hefur sér stað undanfarið. Nokkrir sögðu að engin vísindaleg rannsókn hefði farið fram sem sannaði ágæti svartolíunnar og að notkun hennar leiddi til meira viðhalds og styttra úthalds, sem aftur leiddi til veiðitaps, og vélstjórar væru margir hverjir á móti notkun hennar, jafnframt að engar marktækar tölur sýndu sparnað. Svartolía væri e. t. v. hagkvæm á skipum sem sigldu á jafnri ferð, en ekki hjá togveiðiskipum. Hjá þeim vildi sót myndast í ventla, enda notuðu engin fiskiskip í Evrópu svartolíu. - Þetta voru þau helstu viðhorf, sem komu fram hjá þeim sem á þeim tíma höfðu ekki tekið upp notkun svartolíu í sínum skipum. En almennt kváðust þeir fylgjast með þróun í svartolíumálum og nokkrir tóku fram að mundi olíuverð hækka, sem það nú hefur gert reyndar, væru þeir að íhuga að skipta yfir í svartolíu, þar sem m. a. olíukostnaður væri að sliga útgerðina. Einn aðili skilaði skriflegu svari dags. 5.2., sem lýsir trúlega allvel viðhorfum þeirra sem ekki hafa farið yfir í svartolíunotkun, en það var fyrirtækið Ögurvík hf., og ætla ég að leyfa mér að lesa hér hluta úr því bréfi. Það er þannig: „Þegar Ögurvík hf. hóf samninga sem smíði togara 1969 var eitt aðaláhugamál félagsins að skipin yrðu búin vélum, sem brennt gætu svartolíu, vegna hins mikla verðmunar sem er á þeirri tegund olíu og gasolíu. Sá vélaframleiðandi varð ekki fundinn sem vildi taka ábyrgð á vélum á fiskiskipum sem knúðar voru svartolíu. Enn í dag er það staðreynd, að svartolíu er hvergi í heiminum brennt í vélum fiskiskipa nema á Íslandi. Vélaframleiðendur hafa gert tilraunir árum saman með brennstu svartolíu í vélum sem notaðar eru í fiskiskipum og ganga með mjög misjöfnu álagi, en tilraunir enn ekki gefið þá raun að þeir vilji mæla með notkun svartolíu. Árið 1975 gerði þekkt vélafyrirtæki sérstaka rannsókn á máli þessu á vegum hollensku stjórnarinnar. Niðurstaðan varð neikvæð. Fyrirtækið komst að þeirri niðurstöðu, að þrátt fyrir verðmismun á svartolíu og gasolíu yrði dýrara að nota svartolíu í fiskiskipum en gasolíu. Af því yrði efnahagslegt óhagræði. Þá hefur enska fyrirtækið, sem framleiðir þá vélategund sem er í Ögra og Vigra, einnig gert athuganir á brennslu svartolíu, en fengið neikvæða niðurstöðu. Vélstjórar útgerðarinnar hafa frá byrjun fylgst vel með öllum breytingum, sem gerðar hafa verið á vélum togara til að brenna svartolíu, svo og reynslu af þeim breytingum. Engar þessar athuganir hafa leitt til þess, að vélfróðir ráðunautar okkar hafi viljað ráðleggja útgerðinni að breyta yfir í svartolíubrennslu. Af framangreindum umsögnum erlendra vélaframleiðenda svo og vegna álits vélfróðra starfsmanna útgerðarinnar hefur ekki verið brennt svartolíu á vélum togaranna. Ögurvík hefur eins og aðrar útgerðir fullan hug á að halda útgerðarkostnaði sem lægstum, og þess vegna verður áfram fylgst með þessu máli af fullri athygli og vonandi tekst sem fyrst að yfirstíga þann annmarka sem nú er á þessu máli.“ Ég rek þetta hér vegna þess að ég tel að það lýsi allvel þeim viðhorfum sem munu vera ríkjandi hjá þeim aðilum sem ekki höfðu á þessum tíma tekið ákvörðun um eða framkvæmt að koma upp svartolíubrennslu í skipum sínum. Um nokkurra ára skeið starfaði á vegum sjútvrn. sérstök nefnd, svartolíunefnd, að athugun á notkun svartolíu í dísilskipum svo og tæknilegum leiðbeiningum. N. taldist hafa lokið störfum á árinu 1978, en tæknideild Fiskifélags Íslands var um leið falið að annast þetta verkefni eftir því sem tilefni gæfist til. Eins og kunnugt er hefur Ólafur Eiríksson unnið manna mest að þessum málum og m. a. ritað grein um þetta mál í 11. tbl. Ægis 1978 og vísa ég til þess varðandi viðhorf hans. Í jan. s. l. var settur á fót starfshópur þriggja rn. sem hafði það verkefni m. a. að gera till. um hvernig opinberir aðilar gætu stuðlað að aukinni notkun svartolíu í togurum. Í samandregnu máli eru helstu till. starfshópsins þær, að komið verði á fót ráðgjafarþjónustu með starfsmönnum hjá Landssambandi ísl. útvegsmanna og verði hlutverk hennar að veita aðstoð við breytingar á fiskiskipum vegna svartolíubrennslu og einnig að fylgjast með þeim vandamálum sem upp kunna að koma í þessu sambandi, safna upplýsingum og miðla þeim til útgerðaraðila. Þessi ráðgjafarþjónusta yrði tengd iðnrn. og sjútvrn. þannig að fulltrúar frá þeim hefðu tækifæri til þess að fylgjast með því sem þarna væri að gerast. Í öðru lagi væri kostnaður í sambandi við þessa ráðgjafarþjónustu greiddur úr ríkissjóði. Það mál er nú til umfjöllunar í ríkisstj., að sjútvrn. verði veitt aukafjárveiting til að standa straum af þessum kostnaði. Samkv. áætlun starfshópsins er kostnaður við breytingar talinn um 6 millj. kr. á skip, og stjórnvöld hafa þegar tryggt að veitt verði 5 millj. kr. lán á skip vegna breytinga yfir í svartolíubrennslu. Hefur viðskrh. ritað bönkunum bréf þar sem þeir eru hvattir til þess að veita slíka fyrirgreiðslu, lán til þessara hluta. Þessu til viðbótar er rétt að upplýsa eftirfarandi: LÍÚ hefur upplýst nú um mánaðamótin eða í byrjun þessa mánaðar, að eigendur 26 stórra skipa, mest togara, séu reiðubúnir og óski þess að ráðast í breytingar af þessu tagi, enda fái þeir lánafyrirgreiðslu til þess, tæknilega þjónustu og leiðbeiningar. Auk þess séu líklega um 40 skip, sem mætti breyta búnaði í í þessu skyni, þar af 10 með franskar vélar, sem rannsaka þarf betur hvort til þess séu hæfar. Sú stefnumörkun hefur í rauninni verið tekin í þessu máli, að ríkisstj. vilji greiða fyrir því með ráðgjöf og lánafyrirgreiðslu að áframhald geti verið á þróun til þessarar áttar og geti verið sem greiðust. En ákvarðanir hljóta ævinlega að liggja hjá útgerðaraðilunum sjálfum, og nauðsynlegt er að fylgjast vel með þeirri reynslu sem hefur fengist og fæst varðandi breytingar af þessu tagi.



Herra forseti. Í sambandi við þessa fsp langar mig til að nefna nokkur atriði. Í fyrsta lagi er það, að sú svartolía, sem menn kalla svo, er ekki svartolía, eins og hv. fyrirspyrjandi hefur reyndar getið um, heldur er hér um að ræða svartolíu sem er blönduð með gasolíu, keypt af Rússum. Þeir blanda hana ekki með gasolíu vegna þess að þeir vilji selja okkur betri olíu, heldur er það gert til að þeir eigi auðveldara með að dæla henni, því að þeir geta ekki flutt hana nema með leiðslum. En hin eiginlega svartolía er það þykk að hún dælist ekki. Það hefur vantað í umr., þegar talað er um að setja fiskiskipaflotann á svartolíu, hvort það sé tryggt að við fáum þessa olíu í framtíðinni í miklu meira magni en við eyðum núna, og í öðru lagi, hvort verðið á olíunni verði svipað og nú er. Þetta svartolíuverð er hvergi skráð í heiminum, enda er þessi olía hvergi annars staðar til, og það er vafasamt að Rússar, sem selja okkur þessa olíu, geti í fyrsta lagi afgreitt til okkar þetta stóraukna magn, og í öðru lagi, þegar við erum orðnir algerlega háðir því, hvort þeir mundu þá ekki selja okkur þessa olíu á eðlilegu verði, en verðið, sem við kaupum þessa svartolíu á, er óeðlilegt. Varðandi notkunina í fiskiskipum eru það eiginlega einungis japönsku skipin sem geta brennt þessari olíu og hafa brennt henni með mjög góðum árangri. Ég hef sjálfur staðið í nokkrum svartolíutilraunum og brenndi eitt ár svartolíu um borð í togara og hætti við þegar skemmdir komu fram í stífum og stimplum, en hef hug á því að fara í það aftur vegna þess að nú er komin betri útkoma með þetta. Þar er aðallega um að ræða skilvindur sem gera það kleift að fara yfir í svartolíu fyrir menn sem eru kannske ekkert sérstaklega fylgjandi svartolíu. Þeir fara í svartolíu eða hætta að gera út. Þeir, sem í hjarta sínu eru á móti svartolíu, hafa séð þessa valkosti: annaðhvort að hætta að gera út eða fara í svartolíu. Og eins og verðmunurinn er núna, þá má viðhaldskostnaður vera mjög mikill til að þetta borgi sig ekki eftir 2–3 ár, ef það er tryggt að þessi verðmunur haldist í framtíðinni. En það er eitt atriði sem mig langar til að koma að í viðbót í sambandi við þetta mál. Hæstv. sjútvrh. vék að því áðan, og það hefur verið skýrt frá því á Alþ. af öðrum ráðh., bæði hæstv. viðskrh. og hæstv. iðnrh., að það eigi að stuðla að sérstakri lánafyrirgreiðslu í sambandi við að breyta skipum til svartolíunotkunar. Hæstv. sjútvrh. talaði um að ríkisstj. hefði tryggt að veitt yrði fjárhagsleg aðstoð sem samsvaraði 5 millj. kr. til að breyta yrði yfir í svartolíu. Þetta loforð hefur engan veginn verið efnt. Það bólar ekki á þessum peningum. Viðskrh. hefur að vísu ritað bönkunum bréf - það er alllangt síðan - og síðan hefur ekkert gerst í þessu máli. Ég talaði síðast í morgun við Ólaf Eiríksson sem er með hóp manna í vinnu að breyta togurum til svartolíubrennslu, en hann er þegar búinn að breyta nokkrum, og hann sjálfur er með verulegar áhyggjur af þessu máli. Ég vona að hæstv. viðskrh., sem mér skilst að hafi forgöngu um þetta mál innan ríkisstj., geti upplýst hvenær þessir peningar, sem talað er um og margoft lýst yfir og síðast af hæstv. sjútvrh., verði lánaðir í þessar breytingar, hvenær þeir komi, því að ástandið eins og það er núna hjá þessum manni, sem stendur aðallega fyrir þessu, Ólafi Eiríkssyni, varðandi að greiða mönnum sínum laun, leysa út skilvindur og annað slíkt er orðið gersamlega óbærilegt. Það er ekki hægt að þola það endalaust, að stjórnmálamenn lýsi yfir hvað þeir ætli að gera og hyggjast hafa gert og svo kemur í ljós að efndirnar eru ekki fyrir hendi og þannig er í þessu tilviki. Þess vegna vona ég að hæstv. ráðh., hvort sem það er viðskrh. eða sjútvrh., geti upplýst hvenær þetta loforð, sem var veitt fyrir 3–4 vikum, verður efnt.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. greinargóð svör og ætla ekki að hafa í frammi málalengingar nú um þetta mál. Ég vil aðeins vekja athygli á því, að það er ýmislegs að gæta þegar menn reikna út gróðann af því að vélar í fiskiskipum brenni svartolíu, og það er ekki einhlítt að bera einvörðungu saman verðið. Bæði gengur í skilvindum allmiklu meira úr svartolíunni og enn fremur þarf af auðskildum ástæðum fleiri kg af svartolíu en af gasolíu til þess að knýja skip sömu vegalengd vegna mismunandi afls sem í þessum mismunandi hreinsuðu olíum er. Ég ætlaði einmitt að víkja sérstaklega að því, sem fram kom í máli hv. 1. landsk. þm., og inna eftir því, hvaða líkur séu á því að við getum fengið í stórauknum mæli keypta hina rússnesku svartolíu áfram og á því verði sem hún hefur verið. Það fer ekkert á milli mála, að milli verðs venjulegrar gasolíu og hinnar rússnesku svartolíu hefur verið miklu meira bil, miklu meiri verðmunur á þessum tveimur tegundum olíu heldur en er á hinni illa svörtu svartolíu og venjulegri gasolíu. Þessi olía hefur verið keypt af Rússum í litlum mæli, og mér er kunnugt um að þeir hafa sótt mjög á um hækkun verðs á þessari olíu sem er blönduð, eins og fram kom, með gasolíu til þess að möguleiki sé á að dæla henni um langan veg eins og gert er. Ef fiskiskipafloti okkar og togarafloti sérstaklega tekur upp að brenna þessari tegund olíu, þá er augljóst mál að um stóraukinn innflutning verður að tefla. Þá er enn spurningin, hvernig olíufélögin eru viðbúin að annast slíka dreifingu, því að þau hafa mjög erfiða aðstöðu til að sinna þeirri eftirspurn, sem þegar er fyrir hendi, vegna geymslurýmis og bifreiða. Allt þetta þarf að athuga áður en því verður alveg í gadda slegið að við höfum himin höndum tekið í þessu efni. Það kom einnig fram hjá hv. 1. landsk. þm., að útvegsmenn eiga um fátt að velja þegar svo er komið sem komið er um verðmuninn á þessum tveimur lífsnauðsynlegu neysluvörum okkar. Þeir eiga um fátt að velja. Og þegar svo er komið að menn geta vegna brennslu á hinni ódýru olíu haft efni á því að afskrifa vélar sínar kannske þrefalt, fjórfalt hraðar, þá er augljóst mál að þetta er reikningsdæmi. En það verður líka að vera öllum mönnum ljóst, að ef lokast fyrir þessa olíutegund frá Rússlandi, þá eiga íslensk fiskiskip engra annarra kosta völ en að breyta þegar í stað yfir í gasolíu á nýjan leik. Nú mætti kannske inna eftir því í leiðinni, enda þótt það komi kannske fram í svari við annarri fsp. sem ég á hér, hvort ekkert hafi verið athugað um innflutning á marinolíu svokallaðri, sem er millistig milli gasolíu og svartolíu, þó allmikið hreinsuð olía, en þessari olíu geta velflestir togarar okkar brennt og taka hana raunar á tanka sína þegar þeir kaupa olíu erlendis. Olíufélögin hins vegar hafa ekki flutt þessa olíu til landsins. Þessa olíu hafa millilandaskip okkar velflest, þau sem ekki hafa verið keyrð á svartolíu, keypt í erlendum höfnum. Þau eiga þangað leið og geta fyllt tanka sína. En olíufélögin hafa ekki sinnt þessu máli. Marinolían er nokkru ódýrari en gasolían. Allt þetta þyrfti, eins og ég segi, að athuga og það eru orð í tíma töluð að taka þetta til rækilegrar yfirvegunar. Hins skulu menn einnig minnast, að víðfrægustu vélaframleiðslufyrirtæki hafa ekki enn náð tökum á því að brenna hinni eiginlegu svartolíu í vélum fiskiskipa. Hafa þó þessi heimsfrægu fyrirtæki gert með þetta tilraunir árum saman, þar sem þau hafa keyrt léttbyggðar vélar eða meðalléttbyggðar vélar með misjöfnu álagi á reynsluplönum sínum um árabil.



Herra forseti. Ég tala stutt að þessu sinni af mörgum ástæðum. En vegna þess að menn hafa talað mikið um aukið slit á vélum hjá þeim sem brúka svartolíu eða réttara sagt hina rússnesku blöndu, sem er allt annað en hin venjulega svartolía, vil ég segja frá því, að Ólafur Eiríksson tæknifræðingur hefur mælt og látið mæla slit í vélum hinna japönsku togara sem lengst hafa notað þessa olíu, og keyrslutími þessara véla er á milli 35 og 40 þús. klukkustundir, og það voru slífarnar sem voru mældar. Þær eru þeir vélarhlutar sem helst ættu að láta undan vegna verri olíu, fyrir utan afgasventla, því að það eru auðvitað ekki nema hlutar vélanna sem gætu látið á sjá vegna þessarar olíunotkunar. Útkoman úr þessum mælingum sýndi það, að slitið á slífunum var 0.005 millímetrar fyrir hverjar 1000 klst. í notkun. Það þarf sem sagt ekkert að gera að slífunum eða skipta um þær samkv. þessum athugunum fyrr en búið er að nota þessar vélar í 400 þús. klst. í viðbót. Það þýðir það, að slífarnar í japönsku togurunum með svartolíunotkuninni gætu enst í 30–40 ár í viðbót, þ. e. a. s. til ársins 2020. Ég er ekki viss um að það sé nokkur maður hér inni sem heldur að þessir togarar verði í notkun þá. Það er sýnilegt á þessum upplýsingum og þessum rannsóknum, að vélarnar gera miklu meira en að endast í togarana þó að þeir séu keyrðir á þessari olíu. Allt fjas um annað er þess vegna hreinlega út í loftið. Auðvitað væri hægt að - 



Herra forseti. Á þskj. 257 á ég fsp. til hæstv. sjútvrh. um útgáfu fiskikorta sem hljóðar svo: „Hvað liður útgátu fiskikorta, sem Alþ. ályktaði að út skyldu gefin með samþykkt sinni hinn 15. mars 1977?“ Ég spyr vegna þess að ég átti sannarlega von á því að við afgreiðslu fjárl. í desember s. l. yrði gert ráð fyrir fjármögnun á útgáfu þessara fiskikorta. Enda þótt þar væri ekki slíkan lið að finna bar ég enga brtt. fram við fjárl. í þessu skyni þar sem ég ber ekki hækkunartillögur fram við fjárlög. En mér hefur verið tjáð hins vegar að hv. fjvn. hafi hafnað till. rn. um fjárveitingu til útgáfu þessara fiskikorta. Að sjálfsögðu er það óhæfa að fjvn. eftir viljayfirlýsingu Alþingis hafi nokkurn rétt til þess að grípa þannig fram fyrir hendurnar á fyrri ákvörðunum Alþingis. Ég spyr vegna þess að þetta er mjög mikilvægt mál. Hér er um útgáfu fiskikorta að tefla sem okkur sárlega skortir. Við studdumst í gamla daga við ensk fiskikort, en vegna nýrrar tækni og eins vegna þess að við erum hættir að láta Breta þjónusta okkur að þessu leyti a. m. k., þá ber brýna nauðsyn til útgáfu þessara korta. Þau gætu vegna C-lóranlínunnar orðið skipum til hins mesta bjargræðis. Þar er hægt með ótrúlegri nákvæmni að setja niður skipsflök og aðrar festur sem mundi stórspara veiðarfæri. Það er hægt að staðsetja skip næstum því að segja nákvæmlega þannig að ekki muni breidd þeirra að kalla má. Vegna þessarar brýnu nauðsynjar, sem Alþ. hefur áður tekið undir með samþykkt sinni um útgáfu þessara korta, er þessi fsp. fram komin og vegna grunar míns að gefnu tilefni um það, að ekki sé staðið að útgáfunni eins og ætlast hafi verið til.



Herra forseti. Fsp. fjallar um það, hvað líði útgáfu fiskikorta sem Alþ. ályktaði að út skyldu gefin með samþykkt sinni 15. mars 1977. Vegna þessarar fsp. hef ég aflað upplýsinga um hver gangur og staða þessa máls sé. Það hefur verið unnið mikið starf hjá Sjómælingum Ístands til undirbúnings útgáfu fiskikorta með áprentuðum lóranstaðarlinum, og er talið að tæknilegum undirbúningi sé nú að mestu lokið. Lóranstaðarlínukortin eru nær eingöngu teiknuð í tölvustýrðum teiknivélum þar sem tölvan reiknar út staðsetningu lóranlínunnar um leið og hún er teiknuð. Teiknivél, sem hentar við gerð sjókorta, var ekki til hér á landi fyrr en snemma árs 1977, að verkfræðistofan Hnit hf. keypti slíka vél. Sjómælingarnar tóku þegar upp samvinnu við þetta fyrirtæki um notkun á teiknivélinni og tölvu, en vegna galla kom vélin ekki að fullum notum við teikningu á lóranlínum fyrr en s. l. haust, þ. e. a. s. haustið 1978. Í nóv. var svo lokið teikningu staðarlína fyrir 4 sjókort af 6 sem náðu yfir hafsvæðið allt í kringum landið. Endanlegum frágangi þessara sjókorta er nú lokið, en þau er talið að megi nota einnig sem fiskikort, og er vonast til að prentun hefjist alveg á næstunni. Það hefur verið byrjað á þeim tveimur kortum sem eftir eru, og lýkur með þeim nýrri útgáfu sjókorta sem yfirprentuð eru með lóranstaðarlínum. Mælikvarði þessara korta er 1:300 000 og ná þau, eins og fyrr segir, allt í kringum landið og yfir helstu fiskimið. Sjútvrn. hefur í samvinnu við Sjómælingar Íslands og Fiskifélag Íslands hafið undirbúning að útgáfu lórankorta í mun stærri mælikvarða en þau 6 sem áður eru nefnd. Mundu þau ná yfir einstakar fiskislóðir og verða þannig eiginleg fiskikort og eingöngu ætluð sem vinnukort fyrir fiskimenn, væntanlega í mælikvarðanum 1:50 000 og 1:100 000, en hins vegar eru þau að sjálfsögðu ekki siglingakort. Segja má að tæknilegum undirbúningi að gerð slíkra fiskikorta sé að mestu lokið, enda má hér einnig nota þau tölvuforrit sem hafa verið gerð í sambandi við stærri kortin 6. Á vegum rn. er nú að hefjast upplýsingasöfnun meðal fiskimanna um fiskislóðir, festur og aðrar upplýsingar sem á kortunum þurfa að vera. Rétt er að taka fram að útgáfa fiskikorta í stórum mælikvarða er nokkrum vandkvæðum bundin vegna þess að útbreiðsluhraði radíóbylgju er misjafn eftir því hvort leið hennar liggur yfir sjó eða land og einnig eftir því hvers eðlis landið er. Getur því orðið töluverður mismunur á aflestri lóranviðtækis um borð í skipi og útreiknaðri lóranlínu, jafnvel allt að 1000 metrum, eftir þeim upplýsingum sem ég hef. Skekkja þessi er breytileg frá einum stað til annars og þarf allmiklar og tímafrekar athuganir til þess að finna þær leiðréttingar sem nauðsynlegt er talið að gera á útreiknuðum lóranlínum svo að staðsetning þeirra verði í fullu samræmi við aðrar upplýsingar sem á sjókorti eru. Lórankortin munu engu að síður geta komið fiskimönnum að góðum notum, og væntanlega má endurbæta þau smátt og smátt eftir því sem meira safnast í þau af upplýsingum frá fiskimönnum sjálfum. Að því er varðar atriði þáltill., þá hefur hún víst verið send dómsmrn. þó að málið og sú stofnun, sem á að vinna þetta, heyri undir samgrn., en sjútvrn. hefur engu að síður gert ráðstafanir til þess að þeir eftirlitsmenn, sem eru á skipum, afli upplýsinga frá skipstjórum og að maður í rn. verði eins konar miðstöð og safni upplýsingum og komi þeim áleiðis til mælingastofnunarinnar. Þessum þætti verður mætt án sérstakrar fjárveitingar. Það starf, sem Sjómælingarnar vinna að í sambandi við þann undirbúning sem nú er í gangi, verður líka unnið innan ramma þeirrar fjárveitingar sem Sjómælingarnar hafa, en ekki samkv. sérstakri fjárveitingu. En eins og kom fram hjá fyrirspyrjanda hefur ekki verið samþ. hér á Alþ. sérstök fjárveiting til þessara nota og því er unnið að þessum málum innan þeirra marka sem fjárveitingarnar leyfa.



Herra forseti. Út af því, sem kom fram hjá fyrirspyrjanda og hæstv. ráðh. í sambandi við fjárveitingar til fiskikortagerðar, þá vil ég upplýsa það, að þetta mál var tekið upp í fjvn. og á það bent að Alþ. hefði samþykkt um þetta sérstaka þál. Þetta mál var tekið upp af fulltrúum minni hl. í fjvn., en það fékk ekki náð fyrir augum annarra nm. í fjvn. og því fór sem fór, að ekki var ætlað fé til þessa nauðsynjamáls á fjárl. í ár. Ég vildi aðeins að þetta kæmi hér fram.



Herra forseti. Minni hl. við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1979 var meiri hl. við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1978, og hvorugur meiri hl. treysti sér til að taka upp sérstaka fjárveitingu, þannig að bæði eru nú skæðin góð. En ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir greinargóð svör og ég lét nokkuð huggast. Það er unnið kappsamlega að framgangi málsins. Áhugi minn beindist sérstaklega að fiskikortum, en ekki siglingakortum. Og ég lýk máli mínu með því að skora á hæstv. ráðh. að beita sér nú vasklega fyrir því, hverrar ættar sem meiri hl. verður í fjvn. til undirbúnings og afgreiðslu næstu fjárl., að nú fáist nægjanleg fjárveiting til að staðið verði við þessa viljayfirlýsingu og ákvörðun Alþingis sem tekin var 15. mars 1977.



Herra forseti. Sem betur fer verður þetta síðasta fsp. mín að sinni. Hún er á þskj. 257 og henni er beint til hæstv. viðskrh. um verðmyndun á bensíni og olíum og hljóðar svo: „Hverjir eru verðmyndunarþættir bensíns og hinna ýmsu tegunda olíu?“ Þessi fsp. er orðin allgömul á dagskrá, en það er ekki hæstv. forseta um að kenna að hún hefur ekki komið til umr. fyrr. Að vísu hefur olíumálin og verðlagningu á olíu borðið á góma hér á hinu háa Alþingi, því þingi sem nú situr. Fyrir alllöngu birtist í einu dagblaðanna skrá um þessa verðmyndunarþætti og þeir reyndust 20. Kennir þar margra forvitnilegra grasa, svo að ekki sé meira sagt, eins og t. a. m. þeirra, að olíufélögin hafa til þess heimild að leggja á fyrir landsútsvari sínu. Og það sýnir sig vegna hlutfallsálagningar stöðugt í þessum liðum, að það er um að gera bæði fyrir ríki og olíufélögin að olía hækki sem mest, því að það skilar langmestum ágóða til handa olíufélögunum og í ríkiskassann. Af því sem ég veit að hæstv. ráðh. hefur haft tækifæri til þess að kynna sér þetta mál rækilega vegna þessara upplýsinga sem birtust í dagblaðinu Þjóðviljanum á sínum tíma, þá væri forvitnilegt að vita hvort hann eða hæstv. ríkisstj. hefur tekið afstöðu til þess, hvort ekki sé ástæða til að endurskoða frá grunni þessa furðulegu verðmyndunarþætti, og í öðru lagi, hvort það er ekki stefnan hjá hæstv. ríkisstj. að lina eitthvað á innheimtunni á þessari lífsnauðsynlegu vöru í ríkiskassann, sem margfaldast hefur nú hin síðustu árin vegna margföldunar á olíuverði. Er mjög mikilvægt að fá einhverja vissu um þetta, og eins og ég hef áður sagt snýr það að fleirum en útgerðarmönnum. Þetta snýr auðvitað enn fremur og frekar að öllum almenningi í landinu, þeim sem notar olíu til upphitunar húsa sinna. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. sjái sér einnig fært að koma að áliti sínu á þessum atriðum sem ég hef nefnt, fyrir utan hina beinu skýrslugerð um verðmyndunarþættina sjálfa.



Herra forseti. Sú fsp., sem hér er borin fram af hv. þm. Sverri Hermannssyni, hefur legið alllengi fyrir, og er við hvorugan okkar að sakast um það, hvað dregist hefur að ganga í það að svara þessu máli. Ég vil þó, áður en ég vík að efni fsp., leyfa mér að láta koma hér fram fáein atriði vegna þeirrar umr. sem hér fór fram áðan um svartolíu og verðlagningu á svartolíu og fleira í þeim tengslum. Ég vil fyrst segja það, að það er auðvitað mesti misskilningur hjá hv. 1. landsk. þm. að verðið á þessari olíu sé eitthvað sérstaklega lágt; það er mesti misskilningur. Hér er um að ræða alþjóðlega skráningu sem miðað er við + 2 dollarar á tonnið, eins og þessir samningar eru núna, og ég tel að þessi verðlagning sé ekki þannig að það sé nein ástæða til að býsnast yfir henni sem neitt sérstaklega hagstæðri. Ég held að hér sé fylgt svipuðum reglum og gengur og gerist í verðlagningu á olíu. Þá vil ég einnig láta það koma fram vegna þeirra umr. sem hér hafa verið um að það þýddi fleiri birgðastöðvar, meiri kostnað o. s. frv. ef fiskiskipin tækju að brenna svartolíu í auknum mæli, að út af fyrir sig er það rétt, að viðbótarbúnað þarf vafalaust í þessum efnum samkv. þeim upplýsingum sem ég hef frá olíufélögunum. En menn verða að gæta þess, að svartolíunotkun fiskiskipanna er afar lítill hluti þeirrar heildarnotkunar á svartolíu sem á sér stað í landinu. Á árinu 1978 notuðu togararnir um 13000 tonn af svartolíu og hvalveiðiskipin um 7000 tonn, en fiskimjölsverksmiðjurnar voru auðvitað yfirgnæfandi stærsti notandi olíunnar og voru með 84 þús. tonn. Jafnvel þó að svartolíunotkun togaranna tvöfaldaðist frá árinu 1978, þá þýðir það ekki nema um 10% aukningu í heildarsvartolíunotkun landsmanna. Og í þeim viðskiptasamningum, sem gerðir voru á síðasta ári við Sovétríkin og jafnan fyrr, er gert ráð fyrir að unnt sé að auka magn nokkuð frá þeim tölum sem settar eru á blað í samningum hverju sinni. - Þetta vildi ég láta koma hér fram í sambandi við svartolíumálin sérstaklega. Viðvíkjandi fsp. sjálfri, þá er það rétt til getið hjá hv. þm., að ég hafði til þess tækifæri að lesa mér nokkuð til um þetta mál í blaðinu Þjóðviljanum ekki alls fyrir löngu, þar sem getið er um hina 20 verðmyndunarþætti á bensíni, gasolíu og svartolíu, og mun ég nú fara yfir þá. Þetta væri langt mál og bryti ramma þingskapa ef ég færi nákvæmlega í saumana á þessum hlutum, en ég mun nú telja upp þessa verðmyndunarþætti í meginatriðum. Í fyrsta lagi er um að ræða magntölu, þ. e. a. s. magn á verðútreikningi er ávallt í samræmi við magn samkv. farmskrá, eins og segir í skýrslu til mín frá varaverðlagsstjóra. Í öðru lagi er það fob.-verð. Samkv. samningum viðskrn. við ríkisstj. Sovétríkjanna fyrir hönd Sojusneftexport ákvarðast fob.-verð hvers farms að meðaltali af hæsta og lægsta verði eins og það er í Rotterdam á þeim degi sem skip lýkur lestun farms. Vegna mikilla sveiflna á dagverði á markaðnum í Rotterdam er aldrei sama fob. verð milli einstakra farma. Öll olíuviðskipti við Sovétríkin fara fram í Bandaríkjadollurum, en vegna breytingar gengis íslensku krónunnar gagnvart Bandaríkjadollar hefur yfirleitt verið reynt að áætla hækkun á Bandaríkjadollar fram í tímann við verðákvörðun. Þá er vert að geta þess í þessu sambandi, að á olíukaupum frá Sovétríkjunum er umsaminn 105 daga greiðslufrestur. Sigling með farm frá Sovétríkjunum er talin taka 17 daga og við áætlun á gengissigi fram í tímann er yfirleitt tekið mið af hækkun þeirri sem orðið hefur á Bandaríkjadollar næstu þrjá mánuði á undan verðákvörðun. Þegar sú hækkun er fundin hefur gengi á Bandaríkjadollar á komudegi skips verið hækkað hlutfallslega við áætlun á greiðslugengi hvers farms. Endanlegt uppgjör á farminum fer síðan fram á gengi því sem er í gildi á greiðsludegi farmsins. Þriðji þátturinn í verðmyndun á bensíni og olíu er flutningsgjald. Gjaldið er ákveðið í viðskiptasamningum við Sovétríkin og er miðað við fjarlægð milli lestunar- og löndunarhafnar. Tekið er mið af heimsskráningu á flutningavísitölu Mullions á farmgjöldum yfir olíu. Flutningsgjöldin breytast að hluta til í samræmi við umbreytta skráningu hverju sinni þannig að hækki skráningin yfir 110 stig hækka flutningsgjöldin samsvarandi, en þó ekki hærra en í 250 stig nema í hlut eigi skip undir 12 þús. tonnum, þá er efra mark hækkunarinnar miðað við 300 stig. Fjórði þátturinn er svokallað biðdagagjald. Í samningum við Sovétríkin er kveðið á um hámarkstíma sem losun skips má taka. Ef losun tekur lengri tíma en kveðið er á um kemur til sérstakt biðdagagjald, sem er ákveðið samkv. „world scale“. Í dag er miðað við 36 stunda losunartíma og 6 stundir að auki. Frávik frá almennum skilmálum eru líka þau, að losunartími hættir að teljast um leið og slöngur hafa verið losaðar á skipinu að lokinni losun farms, enda þótt skipið eigi þá eftir að taka kjölfestu og bíða flóðs og birtu til útsiglingar. Þetta var fjórði þátturinn sem er biðdagagjald. Fimmti þátturinn er gjald vegna losunar á tveimur höfnum. Í samningum við Sovétríkin árið 1967 kom inn sérstakt flutningsákvæði þannig að ef skip losar bæði á Seyðisfirði og Reykjavík kemur til aukagjald. Sjötta er vátrygging. Hún er ákveðin sem hundraðshluti cif.-verðs og er háð ákvörðun tryggingafélaga. Þessi hundraðshluti er í dag 0.6% í óblönduðum farmi og 0.63% í blönduðum farmi. Sjöundi þáttur í verðútreikningi olíu og bensíns er svokallaður leki í hafi. Þessi liður leggst við verðið áður en eiginlegt cif.-verð er fundið. Samkv. verðútreikningi er leki í hafi 0.5%, en samkv. tollreikningi er liðurinn 1.04%. Mismunurinn stafar af því að talan 1.04% er fundin sem meðaltalsleki ársins 1977 á öllum innfluttum förmum og er því lögð til grundvallar við tollútreikning fyrir fram. Hins vegar er rétt að geta þess, segir í skýrslu varaverðlagsstjóra til mín, að tollur er greiddur í samræmi við „Bill of Lading“ og þar af leiðandi af raunverulegum leka á hverjum farmi, sem árið 1977 reyndist vera með meðaltali 1.04%. Það er því rétt að benda á að nú er greiddur tollur að fullu af raunverulegum leka, þ. e. olíu sem í rauninni kemur aldrei til landsins, og er þess vegna heimilt að hækka olíuverð til þess að vega upp á móti þessu. Áttundi þáttur í olíuverðsmynduninni eru tollar. Tollar af olíum eru tvenns konar, annars vegar þungatollur á gasolíu og svartolíu og hins vegar 50% verðtollur á bensín. Verðtollurinn er reiknaður af cif.-verði og magni samkv. „Bill of Lading“ að viðbættri 0.33% vátryggingu. Verðtollurinn er því greiddur af raunverulegum leka í hafi hverju sinni, sem reyndist að meðaltali vera hjá olíufélögunum 1.04% árið 1977. Níundi þátturinn í verðmyndun olíu og bensíns er innflutningsgjald af gasolíu og fuelolíu. Þegar söluskattur af þessum olíum til íslenskra fiskiskipa var endanlega felldur niður var gripið til þess ráðs að setja þetta gjald á til að bæta ríkissjóði tekjumissinn. Þetta var gert með lögum nr. 6 frá 13. febr. 1976 og er ákveðið kr. 1.33 af hverju kg. Í tíunda lagi er um að ræða vegagjald, sem hv. alþm. þekkja. Í ellefta lagi er um að ræða bankakostnað. Í verðútreikningi í dag er þessi liður 1.61% af cif.-verði. Þessi prósenta er fundin út frá hinum ýmsu gjöldum sem greiðast við bankameðferð, svo sem ábyrgðargjaldi, staðfestingargjaldi, burðargjaldi, símakostnaði o. fl. Tólfti liðurinn eru leyfisgjöld. Eins og fram kemur á verðútreikningi eru leyfisgjöldin tvíþætt. Annars vegar er leyfisgjaldið 0.11% af fob.-verði. Þessi liður er þannig til kominn, að gjaldið er tekið af ábyrgðarupphæð þeirri, sem olíufélögin fá í bönkum, að viðbættum 10% af ábyrgðargjaldinu, sbr. lið 6 hér að framan: vátrygging. Hins vegar er reiknað með 1% í leyfisgjald af flutningsgjaldinu. Leyfisgjaldatekjur bankanna eru skattlagðar og renna um 75% af þeim til ríkissjóðs á árinu 1979. Þrettándi liðurinn í verðmyndun olíu og bensíns er vörugjald. Hér er um magngjald að ræða sem rennur einkum til Reykjavíkurhafnar. Samgrn. ákveður gjaldið og til áramóta var það 284 kr. á hvert tonn, en hækkaði um 35% um áramótin. Fjórtándi liður er uppskipun. Þessi liður er ákveðinn á hvert tonn og er þannig, að það eru 54 kr. á bensínið, 30 kr. gasolían, 35 kr. svartolían. Þessi liður hefur haldist óbreyttur um alllangt skeið. Fimmtándi liður er svokallaður geymsluleki. Þessi liður í verðútreikningi er „til þess að bæta olíufélögunum það tjón“, eins og hér stendur, „sem þau verða fyrir vegna leka eftir að á land kemur.“ Leki þessi er aðallega 2% uppgufunarleki bensíns ásamt leka vegna flutnings milli tækja og geyma. Sextándi liður ber það merkilega heiti: + 1%, og les ég nú skilgreininguna á því: „Liður þessi er þannig til kominn að þegar fyrirtækjum var heimilað að reikna ákveðna hundraðstölu til þess að mæta áföllnum vaxtakostnaði var olíufélögum heimilað það einnig. Hins vegar eru í dag liðir 16 og 17“- þ. e. a. s. næsti liður líka -„þannig samverkandi, að hækki sú krónutala á tonn, sem „+ 1%“ gefur, lækka liður 17, sem er magnálagning, um sömu krónutölu í næstu breytingu á magnálagningunni. Sautjándi liður er svo magnálagning. Magnálagningin er föst krónutala á tonn í samræmi við ákvörðun verðlagsnefndar hverju sinni. Til grundvallar krónutölu álagningar þessarar er lögð svokölluð vísitala rekstrarkostnaðar olíufélaganna. Þessi vísitala er mjög nákvæm að sögn þessa blaðs sem ég hef hér fyrir framan mig. „Samhliða langri reynslu af notkun hennar hefur hún reynst vera góður mælikvarði á rekstur olíufélaganna.“ En þetta er sem sagt magnálagning, föst krónutala á tonn. Átjándi liður er verðjöfnunargjald, og menn kannast við hvernig það er lagt á. Það er lagt á samkv. sérstökum lögum og hirði ég ekki um að rekja það nánar. Nítjándi liður er smásölulaun á bensíni. Hér er um að ræða í raun og veru megintekjulið þeirra aðila sem selja bensínið, þ. e. a. s. bensínafgreiðslustöðvanna. Í dag er smásölulaunum ætlað að standa undir vinnulaunum afgreiðslumanna á bensínstöðvum, þar sem sala er mikil, en á s. l. ári var talið að þessi álagning stæði engan veginn undir því. „Á smærri stöðum, sem hafa minni sölu, nægir þessi álagning ekki fyrir launum bensínafgreiðslumanna,“ segir hér, ef opnunartími bensínafgreiðslu er jafnlangur og í Reykjavík. Tuttugasti og síðasti liðurinn í þessari messu ber nafnið „+2%“ og hann skilgreinist svo: „Hér er um álagningu á alla aðra kostnaðarliði að undanskildum söluskatti að ræða. Af þessari álagningu fara 1,3514% til greiðslu á landsútvari, en það sem þá er eftir, eða 0,6486%, er álagning olíufélaganna og ein megintekjulind þeirra, eins og hér stendur. Þannig held ég, að ég hafi rakið þessa 20 verðmyndunarþætti ag mætti margt fleira um þetta mál segja. En ég held að það sé tæplega ástæða til þess á þessum stað að sinni. Mér hefur verið tjáð að svokölluð vísitala rekstrarkostnaðar olíufélaganna hafi verið notuð síðan 1959 eða svo og á árinu 1975 hafi hún verið tekin til sérstakrar endurskoðunar. Ástæðan til þess, að þessi vísitala hefur verið notuð og stjórnvöld hafa haft áhuga á þetta mikilli nákvæmni í útreikningi á verði bensíns og olíu, er sú, að stjórnvöld hafa vafalaust talið að með þessum hætti væri auðveldara að fylgjast með þeim stóra þætti í íslenskum þjóðarbúskap, sem þessi mál öll eru. Varðandi svo að síðustu það sem hv. þm. nefndi um skattlagningu ríkisins í þessum efnum, þá vil ég láta það koma fram hér aftur, sem ég hef reyndar gert áður við umr. á Alþ., að ég tel eðlilegt að þegar þær sveiflur verða á þessum þrönga markaði í Rotterdam, sem ákvarðar okkar olíuverð, sem. gerst hafa að undanförnu, - að vísu hefur verðið verið að lækka síðustu daga, - þá held ég að það sé óeðlilegt að ríkið taki til sín viðbótartekjur út á slíkar erlendar verðhækkanir. Það er mín skoðun. Við höfum rætt þetta nokkuð í ríkisstj. og m. a. háfa ráðuneytisstjórarnir í fjmrn. og viðskrn. fjallað um það, hversu á þessum málum mætti taka með nýjum hætti, í tengslum þá væntanlega við þær ráðstafanir sem ríkisstj. annars mundi gera á öðrum sviðum til þess að létta þeim kostnaðarauka af fólki sem verður við hækkanir á erlendu olíuverði.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. alveg sérstaklega fyrir þessar upplýsingar. Þetta var nú meiri lesturinn. Ég ætla ekki að setja á langa tölu um þessi ósköp, mig skortir þrek til þess. En það er leki þarna í þessu öllu, ýmist í hafi eða geymsluleki, og þar sem peningarnir enda nú flestir, í ríkiskassanum, þar er allt míglekt. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðh., að hann telji óeðlilegt að ríkissjóður og olíufélög hafi af því stórtekjur, þegar sveiflan er svo hastarleg upp á við eins o,g við höfum haft fyrir augum núna á olíum og bensíni. Ég hvet enn fremur til þess, að þetta hrófatildur verði rifið að grunni og þetta endurskoðað allt saman. Hér er þetta upp sett til þess að leggja stig af stigi á álagningu til þess að ná peningum til eins eða annars. Þetta er heiftarleg skattlagning á landslýð. Það má enginn skilja það sem svo, að þessi gagnrýni beinist að hæstv. núv, ríkisstj., það er fjarri lagi. Þetta er eldgömul aðferð til þess að ná inn peningum í ríkissjóð og til þess að ESSO og Shell geti haft hæfilega afkomu: álagning á þessar vörur til þess að þau geti greitt landsútsvar sitt, álagning á þessar vörur til þess að þau geti greitt tugi millj. í beinum sköttum til hins opinbera. Ég sem sagt þakka þessi greinargóðu svör, fagna því að sveifla upp á við verður ekki látin hvína á borgurum þessa lands, þeim sem nógu þungt stynja fyrir vegna kostnaðar við kyndingu húsa sinna, og hvet eindregið til þess að þetta verði allt saman eins og það leggur sig gegnumlýst og reynt að setja þetta upp af einhverri skiljanlegri skynsemi.



Herra forseti. Á þskj. 323 hef ég leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. samgrh.: „Hvaða ráðstafanir verða gerðar til að tryggja neyðarþjónustu í símamálum á þeim landssvæðum, sem ekki hafa sjálfvirkan síma, og koma þar með í veg fyrir neyðarástand sem víða er nú í þessum málum, sérstaklega eftir samdráttarráðstafanir póst- og símamálastjórnar á s. l. hausti?“ Á undanförnum árum hafa orðið miklar framfarir á landinu í símamálum. Fjölsímarásir eru komnar um mestallt landið, jarðsímaleiðir og fjölsímaleiðir í uppbyggingu, svo og radíóleiðir. Sjálfvirkum símstöðvum fjölgar með ári hverju og mikill meiri hluti þjóðarinnar hefur aðgang að sjálfvirkum síma. Þessu ber að fagna og stefna markvisst að því, að landsmenn allir búi við sjálfvirkan síma sem allra fyrst. Þá er það réttlætismál að gjaldskrá Landssímans verði leiðrétt til að minnka þann mikla mun á símagjöldum sem nú er í gildi, þó sjálfsagt sé að meta þá leiðréttingu sem gerð hefur verið nú síðari árin, ekki síst þá breytingu frá 1. mars s. l., að 5. gjaldflokkur var felldur niður, sem nemur verulegu fyrir símnotendur úti um land. Það er t. d. réttlætismál að skrefagjald sé hið sama innan hvers svæðis, svo að eitthvað sé nefnt. En aðalkrafan hlýtur að vera sú, að sama gjald sé alls staðar á landinu. Samtök sveitarfélaga hafa mjög beitt sér fyrir þessum málum. Liggja fyrir tölulegar upplýsingar, sem Fjórðungssamband Vestfirðinga lét gera á s. l. ári, sem sýna ljóslega hversu gífurlegur þessi aðstöðumunur er. T. d. er meðaltal umframskrefa á ársfjórðung í Breiðholti hér í Reykjavík 1013, en á Egilsstöðum fyrir austan 6372. Umframgjald á síma í notkun á árinu 1977 með söluskatti í Reykjavík var 71544, en á Egilsstöðum 355013. Sama hlutfall er á öðrum svæðum úti um land. Þetta er því ekkert smámál í aðstöðumun, þótt leiðrétt hafi verið að nokkru, t. d. með ráðstöfunum 1. mars s. l. Þrátt fyrir miklar framfarir í símamálum eru stór svæði á landinu sem ekki hafa sjálfvirkan síma, raunar meiri hluti dreifbýlishreppa landsins. Hefur verið lagður þungi á þá kröfu, að símaþjónusta við dreifbýlið verði bætt með lengingu afgreiðslutíma símstöðva og stefnt verði að sjálfvirkni. Á s. l. hausti, nánar tiltekið frá 1. des. s. l., tóku gildi nýjar reglur hjá Pósti og síma sem voru í því fólgnar að stytta afgreiðslutíma símstöðva og leggja niður eða breyta neyðarþjónustu. Þessi ákvörðun Pósts og síma, sem er gerð í sparnaðarskyni, bitnar harkalegast á því fólki úti um landið sem hafði fyrir lélegustu símaþjónustuna og þarf öðrum fremur á því öryggi að halda sem síminn veitir. Breytingin á neyðarþjónustunni hefur þegar valdið mikilli röskun og er mildi að ekki hefur hlotist af slys. Á utanverðu Snæfellsnesi, þar sem ég þekki best til, var sú breyting gerð að neyðarþjónustan, sem verið hefur um símstöðina í Ólafsvík fyrir utanvert Snæfellsnes í tæp 20 ár, var lögð niður 1. des. s. l. Í jan. s. l. komu tvisvar fyrir alvarleg veikindatilfelli á þessu svæði þar sem ekki er sjálfvirkur sími, og varð í báðum tilfellum að brjótast áfram langan veg í fárviðri að nóttu til til að vitja læknis, og tók það margar klukkustundir. Sem betur fór varð ekki slys af, en óbreytt neyðarþjónusta hefði leyst þetta vandamál á fljótvirkan hátt. Ég get verið sammála nauðsyn þess að gera ýmsar sparnaðarráðstafanir í rekstri Pósts og síma. En ég mótmæli því að slíkar ráðstafanir séu fyrst látnar bitna á sjálfsögðustu öryggismálum sem varða læknaþjónustu og slysavarnir og draga saman þjónustu við dreifbýlið með enn styttri afgreiðslutíma símstöðva. Það hljóta að finnast aðrir þættir í þessari starfsemi sem spara á frekar. Á aðalfundi heilsugæslustöðvarinnar í Ólafsvík í byrjun jan. s. l., þar sem mættir voru allir hreppsnefndarmenn 5 hreppa er að heilsugæslustöðinni standa, var einróma samþykkt að skora á póst- og símamálastjórn, að öryggis- og neyðarþjónustu á Snæfellsnesi verði komið í viðunandi ástand. Á aðalfundi Samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi 17.–18. nóv. s. l. var gerð eftirfarandi samþykkt um símamál: „Fundurinn leggur áherslu á, að símaþjónusta við dreifbýlið verði bætt með lengingu afgreiðslutíma símstöðva og stefnt verði að sjálfvirkni. Fundurinn mótmælir harðlega þeirri ákvörðun póst- og símamálastjórnar að stytta afgreiðslutíma símstöðva á Snæfellsnesi svo sem boðað er.“ Herra forseti. Þessi fsp. er gerð í þessu máli vegna þess að það varðar líf og heilsu fjölda fólks í okkar harðbýla landi, að þess sé ávallt gætt að opinber þjónusta, eins og símaþjónusta, veiti íbúunum það öryggi sem nútímatækni á þessu sviði getur frekast veitt.



Herra forseti. Fsp, hv. þm. Alexanders Stefánssonar var send póst- og símamálastjórn til umsagnar og hefur borist svofellt svar: „Stofnunin heldur uppi næturþjónustu á Landssímastöðinni í Reykjavík, Borgarnesi, Patreksfirði, Ísafirði, Sauðárkróki, Siglufirði, Akureyri, Húsavík, Egilsstöðum, Neskaupstað, Höfn í Hornafirði, Kirkjubæjarklaustri, Vestmannaeyjum og Selfossi eða á 14 stöðvum alls. Nú er á það að líta, að það að tryggja neyðarþjónustu í símamálum og að halda uppi næturþjónustu á landssímastöðvum er ekkí í öllum atriðum sambærilegt. Á flestum framangreindra stöðva er t. d. einungis einn maður, venjulega talsímavörður, á vakt. Hin almenna regla hefur frá upphafi verið sú, að stofnunin auðveldar sveitarfélögum að hagnýta símakerfin til svokallaðra neyðarhringinga utan hins daglega þjónustutíma. Í slíkum tilvikum eru látnar í té aukabjöllur eða næturbjöllur og nauðsynlegur búnaður til næturtengingar á línum notendum að kostnaðarlausu. Viðkomandi oddviti hefur þá samið sérstaklega við hlutaðeigandi símstjóra um að taka að sér að svara neyðarhringingum utan þjónustutíma stöðvarinnar. Eins og að framan greinir, hefur það ekki verið í verkahring Póst- og símamálastofnunarinnar að halda uppi tryggri neyðarþjónustu og stjórnvöld hafa heldur ekki til þess ætlast. Hins vegar leysir sjálfvirki síminn mörg vandamál í þessu tilliti og þess vegna er hann talinn vera m. a. svo mjög nauðsynlegur. Að lokum skal á það bent, að sparnaðarráðstafanir stofnunarinnar að undanförnu hafa yfirleitt verið við það miðaðar að símaþjónustutímar, sem ekki eru taldir eiga rétt á sér vegna notkunarleysis, hafa verið lagðir niður. Og enn fremur hafa nokkrar smærri símstöðvar verið lagðar niður og notendur þeirra tengdir til stærri símstöðva með lengri þjónustutíma, eftir því sem símalínur og annar tækjakostur leyfir á hverjum tíma.“ Þetta var umsögn póst- og símamálastjórnar um fsp. hv. þm. Til viðbótar þessum upplýsingum vil ég að þessu gefna tilefni taka það fram, að ég tel að við verðum á næstu árum að gera stórátak í símamálum landsmanna. Ég held að það eigi að vera öllum ljóst, að núverandi ástand í þessum málum er alls ekki í takt við tímann. Í fyrsta lagi er bersýnilega tímabært að stefna að því, að á fáum árum verði smástöðvar víðs vegar um land lagðar niður og sveitasímarnir verði þar af leiðandi almennt tengdir stórum stöðvum þar sem fyrir hendi er langur þjónustutími og víðast hvar næturvakt eða neyðarvakt. Þessi breyting kostar vissulega nokkurt fé í upphafi, en sparar einnig mikla fjármuni þegar frá liður. Í öðru lagi þarf bersýnilega að hraða lagningu sjálfvirks síma um land allt. Það verkefni er aftur á móti margfalt kostnaðarmeira en það fyrra sem ég nefndi, en að því marki verður hiklaust að stefna á næstu árum. Ég vil upplýsa af þessu tilefni, að í undirbúningi er gerð áætlunar til nokkurra ára um úrbætur í símamálum, - enda tel ég algerlega óhjákvæmilegt að Alþingi, fjárveitingavaldið, veiti sérstakar fjárveitingar á næstu árum til að ljúka þessu verki. Fyrirspyrjandi kom hér inn á annað málefni, sem ekki var drepið á í fsp. hans, þ. e. a. s. um nauðsyn þess að símagjöld víðs vegar um land yrðu jöfnuð. Ég tek undir þessi orð hans og hef lengi verið mikill áhugamaður þess, að í þessa átt yrði stefnt, en hef fengið að reyna það síðan ég kom til starfa í samgrn., að hér er við ramman reip að draga vegna þess að vísitala framfærslukostnaðar er Reykjavíkurvísitala og ef reynt er að færa til útgjöld með því að lækka símkostnað hjá dreifbýlisfólki og þar með hækka lítillega símkostnað hjá þéttbýlisfólki, þá kemur þetta fram í hækkun framfærsluvísitölu og því reynist mjög erfitt að taka stór stökk á þessu sviði á skömmum tíma. En vissulega má ná þessu marki í áföngum, og ég tel að það spor, sem stigið var um s. l. mánaðamót, hafi verið mjög afgerandi og mikilvægt spor í rétta átt því að þá var ákveðið að langlínusamtöl í 5. gjaldflokki féllu niður. Sá gjaldflokkur var sameinaður 4. gjaldflokki og hefur það í för með sér verulega útgjaldalækkun fyrir símnotendur, sérstaklega í fjarlægustu byggðum, miðað við Faxaflóasvæðið. Er þá átt við Austfirði, Norðausturland, nokkra staði á Norðurlandi og nyrstu staði á Vestfjörðum. Þessir staðir hafa mátt búa við það að mikill hluti langlínusamtala frá þessum stöðum hefur verið í þessum hæsta gjaldflokki, og í því skyni að fella nú niður þennan gjaldflokk er varið á einu ári 400–500 millj. kr. Breytingin kostar sem sagt ekkert smáræði, og ég tel að þetta sé þó þrátt fyrir allt mikilvægt spor í rétta átt.



Herra forseti. Í framhaldi af fsp. hv. 5. þm. Vesturl. varðandi neyðarþjónustu Landssímans, þar sem hann vék réttilega að vanda sem við er að etja, vil ég leyfa mér að vekja athygli á því, að um það bil fyrir ári, - eða í aprílmánuði 1978, bar ég fram fsp. til hæstv. þáv. samgrh.: Í fyrsta lagi um það, hvenær komið yrði á fót örbylgjusambandi milli Stykkishólms og Ólafsvíkur eða út á Snæfellsnes og í öðru lagi, hvenær Dalir yrðu tengdir símasvæði 93 þar sem þeir eiga réttilega heima. Hæstv. ráðh. svaraði þessari fsp. og gat þess, að stefnt yrði að því að bæta úr þessu tvennu á næstu tveim árum. Og rétt er að geta þess, að á fjárl. 1979 er gert ráð fyrir allmiklum framkvæmdum að því er varðar fjölsíma og radíóleiðir út um Snæfellsnes, en þær framkvæmdir eiga að bæta skilyrðin mjög í þessum efnum. Hins vegar var radíófjölsímalögn frá Búðardal til Stykkishólms felld út úr fjárlagatillögum fyrir árið 1979. En því vil ég sérstaklega minnast á þetta nú, að það er svo enn eins og var á s. l. ári, að áhafnir báta á Snæfellsnesi kvarta mjög mikið undan því að þegar þær koma nokkuð út í sjó frá verstöðvum á Snæfellsnesi, - hafa sumir nefnt um klukkustundar siglingu frá landi, - þá hverfi þeim svo að segja samband við Snæfellsnes, sem geri þeim mjög erfitt fyrir í ýmsum efnum, bæði að láta vita af sér og tilkynna ef slys ber að höndum eða annað slíkt. Hins vegar tjá þeir mér, að þegar þeir komi nokkuð vestur á bóginn, t. d. vestur í Víkurálinn, þá glymji í eyrum þeirra strandstöðvaþjónustan frá Vestfjörðum sem þjónustar Vestfjarðabátana. Mér er sagt að það séu nú starfandi 7 strandstöðvar á landinu. Ein af þeim er á Patreksfirði, önnur á Ísafirði. Því vek ég athygli á þessu að við svo búið má ekki sitja öllu lengur. Mér er að vísu tjáð af tækni- og forráðamönnum Landssímans, að við þessar fjölsíma- og radíóleiðir út um Snæfellsnes, sem ég áðan nefndi, batni mjög skilyrði til hvers konar þjónustu af þessu tagi. Það væri fróðlegt að fá um það frekari upplýsingar. Það kveður svo rammt að þessu, að útgerðarmenn í Stykkishólmi hafa talað um að koma á fót einkatalstöðvum til þess að eiga þægilegra með að hafa samband við sína báta. En vonandi stendur þetta allt til bóta og bætt ástand fram undan í þessum efnum.



Herra forseti. Síður en svo vil ég fetta fingur út í það þótt þeir þm. Vesturl. einskorði nú tal sitt mjög við ástandið á Snæfellsnesi. Vel er ég fús að fallast á að Snæfellingar sitji fyllilega við sama borð sem aðrir landsmenn hvað varðar neyðarþjónustu Landssímans. En ég vil vekja athygli á því í þessu sambandi, að mikið mun skorta á að neyðarþjónusta Landssímans sé fullnægjandi með ströndum fram allt í kringum landið og á það ekki síst við um Norðausturland. Í fyrra norðvestanhvellinum, þegar Húsavíkurbátarnir tveir fórust á leið frá Axarfirði til Húsavíkur í vetur, var svo að það náðist ekki talstöðvarsamband við þá frá Húsavíkurradíói þegar þeir voru undir Tjörnesi austanverðu. Þegar rætt var um þetta mál við yfirstjórn Pósts og síma og vakin athygli á því, að Póstur og sími hefur ekki talstöðvarþjónustu á Kópaskeri og beðið hefur verið um að fá metrabylgjutæki til afnota á Kópaskeri til þess að fylgjast með bátunum, þá hefur verið gefinn kostur á því gegn gjaldi sem nemur 1900 kr. á dag, enda þótt Póstur og sími bjóði ekki þessa þjónustu frá Kópaskeri, þar sem þetta tiltölulega ódýra tæki átti að starfrækja Pósti og síma að kostnaðarlausu. Nú skeður það í hinum síðara norðvestanhvellinum, þegar bátarnir sluppu undir Bangarstaðavörina og gátu legið þar í skjóli hér um bil sólarhring og ekki skeði stórslys, þá varð að senda snjóbíl frá Húsavík yfir Tjörnes fram á brúnina til þess að hægt væri að hafa talstöðvarsamband við þessa báta. Og enn sem fyrr er því svarað af hálfu yfirstjórnar Pósts og síma, að þetta mál verði að leysa á annan veg sökum kostnaðar. Og þegar boðið var að þeir miðuðu þá leiguna eða afnotagjaldið af metrabylgjustöð við það sem samsvaraði þeim tekjum sem Póstur og sími hefur haft af rækjuveiðibátunum á Öxarfirði að meðaltali undanfarin ár, þá var synjað eigi að síður á þeirri forsendu að þarna væri verið að gefa fordæmi um að menn kæmust fram hjá gjaldskrá. Það er algerlega óviðunandi, að af stjórnunarlegum eða við skulum segja skriffinnskulegum ástæðum sé ekki séð fyrir sæmilegu neyðartalstöðvarsambandi kringum allt landið. Og enn má bæta einu við þegar talað er um neyðarþjónustu Pósts og síma. 



Herra forseti. Ég kem nú ekki hingað til þess að draga neitt úr þeim málflutningi sem hér hefur verið haldið uppi í því skyni að fara fram á aukna neyðarþjónustu og þá einkum þeirra sem hafa ekki sjálfvirkan síma. Ég get vel skilið að það muni vera vandamál sem þarf að ráða bót á. En ég vek aðeins athygli á því í þessu örstutta máli, að víðar getur verið erfitt ástand en þar sem ekki er sjálfvirkur sími. Ég minni í því sambandi á smáfyrirspurn sem ég hef beint til hæstv. póst- og símamálaráðh. eða samgrh. og er á þskj. 450 og fjallar um símamál Mosfellinga. Ég mun ræða hana þegar þar að kemur, en ég bendi á þetta til þess að sýna að það geta víðar orðið slæmar uppákomur heldur en þar sem stuðst er við neyðarþjónustu símans eina saman, þó að ég muni ekki gera lítið úr því eins og ég áðan sagði. Hæstv. ráðh. talaði um það í sínu máli, að það væri nauðsynlegt að gera stórátak á næstunni í símamálum landsmanna. Ég get vel fallist á að hér muni vera rétt frá greint. Hann talaði líka um að það væri erfitt að hækka gjaldskrá Pósts og síma vegna þess að í gildi væri í landinu svonefnd Reykjavíkurvísitala, eins og hann komst að orði, og þess vegna megi ekki hækka gjöldin á okkur, sem búum á þessu svæði, vegna þess hvaða áhrif það hefur á launagreiðslur almennt. En ég vil þá bara biðja guð að hjálpa okkur Reykvíkingum þegar farið verður að reikna vísitöluna eftir því hvað það kostar að vera einhvers staðar annars staðar, því að á undanförnum örskömmum tíma hefur gjaldskrá Pósts og síma hækkað um 400% á sama tíma og t. a. m. rafmagnsverð frá Landsvirkjun hefur hækkað um 200% - og þykir mörgum nóg um - og hjá Hitaveitu Suðurnesja líka. Það verður þá aldeilis tekið eftir því þegar farið verður að taka stóru stökkin, þegar þetta hefur gengið svona með smáskrefunum eins og ég var að lýsa hér áðan. Auk þess veit ég ekki og hirði svo sem ekki um að fá upplýsingar um það hér og nú, hvort inni í þessari 400% hækkun er fækkun á skrefum sem átt hefur sér stað. Ég veit það ekki. Mér er nær að halda að sú breyting og þar af leiðandi kostnaðarauki, sem af því leiðir, sé ekki innifalið í þessari hækkun. Ég skal hætta þessu, herra forseti, og bíða með það mál sem mér er efst í huga á þessu augnabliki þar til að því kemur samkv. dagskránni.



Herra forseti. Það er ekki mitt hlutverk nú að þurfa að verja Landssímann þó mér finnist að honum séu oft að óverðskulduðu sendar kaldar kveðjur, og er það alls ekki í samræmi við þá reynslu sem ég hef af forsvarsmönnum þeirrar stofnunar. En í sambandi við þessar umr., sem hér hafa farið fram og eru orðnar almennar, vil ég geta þess, að þessi stofnun, sem margir senda kaldar kveðjur, eins og ég sagði, hefur á 2–3 síðustu árum dregið úr sínum rekstrarkostnaði þannig að fólki hefur fækkað eða ársdagsverkum þar á annað hundrað. Ég efast um að önnur stofnun í þessu landi hafi tekið betur á í þeim efnum að skipuleggja starfsemi sína. Hitt er ljóst, að í slíkri stofnun sem Póstur og sími er, sem er ein stærsta stofnun landsins, tekur það sinn tíma að gera skipulagsbreytingar. Ég vil líka segja það, að sú breyting hefur verið s. l. meira en 4 ár, þegar gjaldskrárbreytingar hafa orðið, að þá hefur verð símanotkunar verið jafnað á milli þéttbýlisins og annarra svæða til þess að draga úr kostnaðinum í dreifbýlinu sem er óhagstæður þeim sem úti á dreifbýlinu búa. Og ég vil geta þess út af því sem hv. 9. þm. Reykv. sagði, að einmitt þetta með skrefin var tekið inn í vísitöluna. Þess vegna var það svo, að það var talið af yfirstjórn Póst- og símamálastofnunarinnar þegar ég var þar að verki, að lengra væri ekki hægt að ganga í þá átt, heldur var þá ákveðið að verja 2% af hækkuninni til þess að jafna gjaldið, og ég held að sama hafi verið gert þegar breyting var gerð á þessu ári. Hins vegar get ég sagt það, að ég var ekki sáttur og er ekki enn sáttur við það að vera að hækka gjöld Pósts og síma í smástökkum eins og gert hefur verið. Mín besta reynsla var sú, þegar ákveðinn var fyrir árið 1977, áður en árið byrjaði, taxti sem gilti allt árið, og það varð notendunum langhappadrýgst. Það er alveg ljóst, að ekki verður breytt þessum málum svo betur megi fara nema með því að hækka tekjurnar hjá þessari stofnun, því að það verða menn að muna, að um 60–70% af útgjöldum Pósts og síma eru vinnulaun og þau hafa hækkað allmikið á síðustu árum, eins og kunnugt er. Annaðhvort verður því að ske, að gjaldskráin verður að hækka eða ríkissjóður verður að veita fé til framkvæmda, ef á að ná þarna nokkrum árangri. Um leið og ég lýk þessu og með því að syndga upp á náðina vil ég taka það fram, að það er þegar í athugun með Búðardal að færa hann inn á svæði 93, eins og gert var ráð fyrir og ég taldi að raunar hefði verið búið að lofa að gert yrði á þessu ári. Ég vona að það verði. Að öðru leyti skal ég ekki verja þá stofnun sem mér þótti ósköp gott að starfa með. Ég veit að núv. samgrh. mun gera það.



Herra forseti. Fyrirspyrjandi talaði mikið um mun á símagjöldum í þéttbýlinu annars vegar og dreifbýlinu hins vegar. Þetta er vissulega rétt, sá munur er allt of mikill. Hann er til kominn fyrir áratugum, þegar það kostaði tvær stúlkur að afgreiða eitt símtal og svo tvo víra á milli staða. Þessi munur hefur sem sagt haldist nokkurn veginn óbreyttur. Nú er það svo, að innanbæjarsímtöl á Íslandi og afnotagjöld eru mun lægri en víðast hvar annars staðar í heiminum, líklega lægri en alls staðar annars staðar að Svíþjóð einni undantekinni. En langlínusamtölin hér eru jafndýr eða dýrari en annars staðar þekkist, og kemur þetta heim og saman við það sem ég var að segja. Hæstv. samgrh. minntist á vísitöluna. Það er alveg rétt. Vísitalan gerir það að verkum, að það er ekkert hægt að laga hjá símanum í þessum málum eins og er. Það er helmingi ódýrara að tala eftir 7 á kvöldin og helmingi ódýrara eftir 3 á laugardögum og yfir helgar. Ekkert af þessu er metið í vísitölunni. Þar er aðeins skrefið í Reykjavík og aðeins að degi til, þó að helmingurinn af öllum einkasímtölum fari fram á kvöldin og um helgar. Það er því vísitalan sem þarna er hinn versti skaðvaldur. Neyðarþjónustu hefur verið minnst á hér og sparnað. Það er rétt, að það er víða verið að leggja niður næturvaktir í sparnaðarskyni, en því er nú oftast nær mætt með því að tengja saman línur til þeirra stöðva sem hafa næturvakt. Allt kostar þetta peninga. Enn fremur væri hægt í mörgum tilfellum að fá sjálfvirkan útbúnað ýmiss konar, en hann kostar líka peninga. Hv. þm. Stefán Jónsson talaði um vandræðaástand í sambandi við metrabylgjusamband á ákveðnum stöðum á landinu. Þetta er rétt, það er vandræðaástand á ýmsum svæðum. Með fjarstýrðum sendi- og viðtækjum væri hægt að lagfæra þetta. En þar er sama sagan. Það kostar líka mikið fé, og það er spurningin hvað við teljum okkur hafa efni á að nota mikið fé í þennan öryggisþátt. - Hann ræddi líka um CBS-stöðvarnar, að hafa hlustvakt hjá Pósti og síma fyrir þær. Ég tel það mjög skynsamlega lausn. Þessar stöðvar eru orðnar fjöldamargar í öllum landshlutum. Að vísu er ekki gert ráð fyrir því að forminu til og kannske einhvers staðar bannað að Póstur og sími eða slíkur aðill komi inn á þessar bylgjur, því þetta á að vera prívat fyrir prívatfólk til prívatþjónustu. Eigi að síður held ég að það ætti mjög að koma til álita, að síminn tæki upp vakt á neyðarbylgju þeirra eða kallbylgju þeirra - stanslausa hlust - þar sem þeir eru með hlustvakt á annað borð, þ. e. a. s. á loftskeytastöðvunum, í Gufunesi og þar sem næturvakt er hjá símanum á annað borð. Hv. 9. þm. Reykv. talaði um að skrefum færi fækkandi hér í Reykjavík. Það er rétt, þeim hefur fækkað nokkuð, en svæðið hefur að sama skapi stækkað, Hafnarfjörður er með, Breiðholtið með o. s. frv., en símtöl á svipuðum fjarlægðum mundu kosta stórfé úti á landi víðast hvar. En það er líka það eina sem hefur verið gert. Það er til þess að koma lítillega til móts við þann feikilega mismun sem um er að ræða. Það kostar tugum eða hundrað sinnum meira að tala héðan til Akureyrar heldur en innanbæjarsamtal í Reykjavík, en ég efast um að það kosti nema þrisvar eða fjórum sinnum meira í tækjabúnaði. 



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð vegna orða hv. 9. þm. Reykv., Einars Ágústssonar. Hann minntist á Reykjavíkurvísitölu sem við búum við, og það er einmitt kjarni málsins, að þegar reiknuð eru áhrif breytinga á gjaldskrá Pósts og símá á vísitölu, þá er einungis miðað við þá hækkun sem orðið hefur í Reykjavík, en ekki tekið tillit til þess þó að hlutfallsleg lækkun hafi orðið á öðrum slóðum á landinu á sama tíma. Hæstv. heilbrmrh. hefur nú tekið af mér ómakið að benda á það, að á sama tíma og verið er að jafna símagjöld með þessum hætti og það er reiknað inn í vísitölu, þá er ákvörðun um næturtaxta og þar með um lækkun á gjaldskrá Pósts og síma ekki talin með. Þetta er auðvitað óviðunandi með öllu vegna þess, eins og hér hefur komið fram, að ekki er unnt að koma á sanngjörnum töxtum hjá Pósti og síma meðan núverandi kerfi er fyrir hendi, því að það verður þá svo mögnuð andstaða gegn því að breytingin eigi sér stað að ekki er hægt að ná henni fram. Ég hafði gert mér vissar vonir um að vísitölunefndin margfræga, sem var að störfum á síðari hluta seinasta árs og fyrri hluta þessa árs, tæki þetta vandamál til nánari yfirvegunar og miðaði við landið allt í sambandi við útgjöld Pósts og síma í sambandi við framfærsluvísitölu og gerði till. um slíka breytingu. Ég ritaði n. bréf og óskaði eftir að þetta mál yrði tekið til sérstakrar athugunar til þess að auðvelda það að unnt væri að framkvæma jöfnun símagjalda. En því miður hef ég ekki orðið var við að þessi n. hafi neitt sinnt þessu erindi. Hv. þm. Einar Ágústsson hélt því fram, að símagjöld hefðu hækkað óeðlilega mikið á undanförnum árum, og nefndi málinu sínu til stuðnings að orðið hefði 400% hækkun á símagjöldum á sama tíma og miklu minni hækkun hefði orðið hjá annarri opinberri stofnun. Út af fyrir sig má þetta rétt vera, að þannig komi út samanburður á þessum tveimur stofnunum. En það hlýtur þá að eiga sér einhverjar aðrar skýringar en þær, að mikil hækkun hafi orðið hjá Pósti og síma, því að ég hef einmitt nú nýverið athugað hver hafi verið þróunin í símagjöldum á undanförnum árum, seinustu 8 árum, og ég sá það glögglega og ég held að það hafi komið mjög skýrt fram af þeim upplýsingum sem ég hafði í höndum, að símagjöld hafa dregist aftur úr í verðlagsþróuninni á undanförnum árum og þau hafa alls ekki hækkað í eðlilegu hlutfalli við hvort heldur sem er byggingarvísitölu eða framfærsluvísitölu. Því miður hef ég ekki þessi gögn við höndina nú, en ég mun örugglega vera með þessi gögn þegar ég svara fsp. frá hv. þm. um símamál innan tíðar og get þá gefið nánari upplýsingar um málið. Staðreynd er að símagjöld hafa ekki hækkað í neinu eðlilegu hlutfalli við verðbólguþróunina í þjóðfélaginu, og afleiðingin hefur líka orðið sú, að undanfarin tvö ár hefur Póstur og sími verið rekinn með talsverðu tapi og er enn rekinn með tapi, vegna þess að ekki hafa fengist þær hækkanir sem bersýnilega eru óhjákvæmilegar.



Herra forseti. Ég vil fyrst í einu og öllu taka undir það sem kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda áðan. Það var minnt á það áðan að hjá Pósti og síma hefði orðið umtalsverður sparnaður. Sá sparnaður hefur farið nokkuð hratt hjá okkur úti á landsbyggðinni í mannafækkun þar, en ég efast um að hjá þeirri sömu stofnun hafi orðið vart við þann sama sparnað hér á Reykjavíkursvæðinu. Ég stórefa það. Mér hefur þótt sá sparnaður fara allhratt hjá okkur úti á landi með fækkun starfsfólks þar og auknum lokunartíma, sem ekki hefur verið mætt af þessari annars mætu stofnun með þeim hætti sem vera hefði átt. Ég bendi t. d. á helgarlokunina núna á flestum stöðvum úti á landi og bendi á þau óþægindi sem t. d. loðnusjómennirnir hafa orðið fyrir af þessum sökum, vegna þess að þeir hafa ekki á fjölmörgum þéttbýlisstöðum átt kost á því að komast í síma og Landssíminn ekki komið upp þeim úfbúnaði sem hann lofaði þó að yrði komið upp í kjölfar þess að stöðvarnar yrðu lokaðar bæði laugardaga og sunnudaga. Um jöfnunarmálin mætti margt segja. Ég vil aðeins segja það, að yfirleitt þykir okkur úti á landi sem þar fari allt of hægt í jöfnunarátt. Það verður seint nægilega ítrekað. Ég vil hins vegar segja það, að átakið, sem nú var gert, ber að þakka, sérstaklega fyrir hönd okkar sem byggjum þann landshluta sem lengst er frá þessu þéttbýlissvæði og hefur orðið jafnframt að bera langhæstu símagjöldin að meðaltali. Ber að þakka það átak vegna þess að það kemur okkur sérstaklega til góða. En ég get ekki stillt mig um það, af því að hér hafa kjördæmismál komið inn í, að minna á einn þéttbýlisstað sem hefur orðið út undan á Austurlandi með það að fá sjálfvirkan síma. Það er sá litli staður Bakkafjörður sem býr að öðru leyti við ófullkomna þjónustu á flestum sviðum, en skilar drjúgum arði í þjóðarbúið. Það er mín ósk til hæstv. ráðh., að séð verði til þess að þessi ágæti staður með sín fengsælu mið og duglegu aflamenn verði ekki lengi út undan einn allra staða á Austurlandi í þessu efni.



Herra forseti. Ég vil þakka svör hæstv. ráðh. og þær ágætu umr. sem hér hafa nú þegar farið fram um þetta áhugaverða mál. Það kemur mér á óvart að það sé ekki í verkahring Pósts og síma að veita neyðarþjónustu í símaþjónustu úti um landið. Það kemur einnig fram í svari stofnunarinnar staðfesting á því, að samdráttur í þjónustu hennar hefur bitnað fyrst og fremst á þeim sem síst skyldi, þeim sem búa í strjálbýlinu. Ég vænti þess, að hv. þm. geti sett sig í spor þess fólks sem getur ekki notað símtækið hvað mikið sem liggur við. Ég vil taka undir með hæstv. ráðh. í sambandi við nauðsyn á framkvæmdum í símamálum og sérstaklega að vinna að því að hraða því að sjálfvirkur sími komist sem víðast og raunar til allra símnotenda landsins. Það þarf ekki að undrast í raun og veru að sá óraunhæfi vísitölugrundvöllur, sem hefur verið rætt um oftar en einu sinni, skuli einnig hamla gegn svo sjálfsögðu máli sem jöfnun símagjalda, og það rennir stoðum undir þá nauðsyn að taka vísitölugrundvöllinn til rækilegrar endurskoðunar, eins og sem betur fer er nú þegar hafinn undirbúningur að. Ég vil nota þetta tækifæri til að fagna því sérstaklega í sambandi við fjárlagagerðina 1979, sem var ákaflega mikilvægt fyrir okkur á Snæfellsnesi, sem búum við mjög lélegar aðstæður að þessu leyti, að forustumenn Pósts og síma skyldu leggja á það aðaláherslu að þær framkvæmdir, sem yrðu í símamálum 1979, yrðu einmitt á okkar svæði, þ. e. í sambandi við jarðsímalögn og radíóleiðir. Það var vel að þessu staðið og staðfest hér á hv. Alþ. með samþykkt fjárl., þannig að við eigum von á verulegum úrbótum á þessu sviði nú á þessu ári. Því vil ég sérstaklega fagna. Ég vil einnig taka undir það með hv. 2. þm. Vesturl., að vöntun á strandstöð á Snæfellsnesi, þar sem mikil útgerð er, er mjög mikið vandamál. Við höfum reynt á undanförnum árum að fá þetta lagfært með stuðningi Slysavarnafélags Íslands, en því miður hefur það ekki tekist. T. d. í mínu byggðarlagi er það Ólafsvíkurhöfn sem rekur sérstaka radíóstöð fyrir bátaflota okkar sem er kostuð af höfninni og útgerðaraðilum á staðnum, þannig höfum við reynt að leysa þetta mál. En heildarlausn er nauðsynleg, og ég vænti þess, að með nýrri tækni, sem kemur til á þessu svæði, verði úr þessu bætt, eins og raunar er þörf á víðs vegar um landið eins og hér hefur komið fram. Ég endurtek þakkir til ráðh. fyrir svör hans og fyrir þann áhuga sem hv. þm. hafa á þessu máli.



Herra forseti. Ég vil gjarnan þakka hæstv. samgrh. fyrir það, að hann lofar í fyrsta lagi að svara innan tíðar þeirri fsp. sem ég hef borið fram og í öðru lagi að hafa með sér nauðsynleg gögn, svo að við getum stuðst við rök, en ekki fullyrðingar. Ég skal þá lofa því jafnframt að hafa mín gögn með mér, þannig að við getum þá borið saman hvort er réttara. Hitt getur vel verið og ég út af fyrir sig vil fallast á það, að sá mismunur, sem ég gerði að umræðuefni á gjaldskrá Pósts og síma annars vegar og gjaldskrá t. d. Landsvirkjunar hins vegar, getur auðveldlega stafað af því að hækkun hafi verið svona lítil hjá Landsvirkjun. Og ég er ekki frá því að það sé nokkuð til í því, að ríkisstjórnir hafi verið fulltregar til þess að veita því fyrirtæki nauðsynlega hækkun á heildsöluverði rafmagns með tilliti til þeirra framkvæmda, sem það fyrirtæki stendur í, og þess mikla reksturs, sem þar á sér stað, og þess, hvernig nú hagar til í þeim rekstri, þar sem í fyrsta skipti í sögu fyrirtækisins er um verulegan rekstrarhalla að ræða á s. l. ári og útlit fyrir miklu verri útkomu á þessu ári en nokkru sinni fyrr. Þetta vil ég mjög gjarnan taka þátt í að athuga allt saman og að sjálfsögðu hafa það sem sannara reynist. Ef upplýsingar mínar eru rangar mun ég að sjálfsögðu leitast við að leiðrétta þær, en þangað til það er upplýst mun ég halda mig við þetta.