Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hv. alþingismenn. Í dag, 15. febrúar, eru liðin rétt 90 ár frá því að fyrsta konan, Ingibjörg H. Bjarnason skólastjóri, gekk inn í þennan sal sem kjörinn alþingismaður. 35. löggjafarþing var sett fimmtudaginn 15. febrúar 1923. Fjórum dögum síðar var kjörbréf Ingibjargar samþykkt og hún vann eið að stjórnarskránni. Ingibjörg H. Bjarnason var kjörin á Alþingi í landskjöri sumarið áður, 8. júlí 1922. Í framsöguræðu sinni fyrir áliti kjörbréfanefndar sagði Jóhannes Jóhannesson meðal annars: „Þetta verður í fyrsta sinn sem kona tekur sæti á Alþingi og ég vil láta í ljós gleði mína fyrir þeim atburði. Ég óska hv. 6. landskjörnum þingmanni, Ingibjörgu H. Bjarnason, farsældar og ánægju í starfi sínu og þess að hluttaka kvenna í löggjafarstarfinu megi verða landi og lýð til blessunar.“ Nú 90 árum síðar getum við með fullri vissu sagt að sú ósk framsögumannsins hafi sannarlega ræst. Í tilefni þessa dags er á veggnum fyrir aftan forseta málverk eftir Gunnlaug Blöndal í eigu Alþingis af Ingibjörgu H. Bjarnason. Íslenskum konum óska ég til hamingju með daginn og raunar Íslendingum öllum.

Forseti vill taka fram að þingfundur mun standa til kl. 15 í dag.

Borist hefur bréf frá 3. þm. Suðvesturkjördæmis, Ögmundi Jónassyni, um að hann muni ekki geta gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag, 15. febrúar, tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Margrét Pétursdóttir. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að óska okkur öllum til hamingju með það að 90 ár eru síðan fyrsta konan tók sæti á Alþingi. Því ber auðvitað að fagna að jafnréttismál skuli vera margfalt sterkari nú og hafi vaxið jafnt og þétt á síðastliðnum árum og áratugum. Það sem mig langaði að koma hingað upp til að ræða er að mjög skammt er eftir af þessu þingi. Það liggur alveg ljóst fyrir að mörg af málum ríkisstjórnarinnar munu ekki ná í gegn á þessum skamma tíma einfaldlega vegna þess hversu seint þau koma fram, hversu mikið á eftir að vinna í þeim o.s.frv. Margir stjórnarliðar eru farnir að viðurkenna að erfitt getur reynst að klára mál eins og stjórnarskrármálið á svo skömmum tíma. Ég kalla eftir því að við sem erum hér í þessum sal tökum saman höndum á þeim skamma tíma sem er eftir fyrir alþingiskosningar og förum yfir stöðu heimilanna, skuldamálin og verðtrygginguna. Það er nægur tími til þess ef þingið allt tekur höndum saman til að taka á þessum málum. Menn hafa talað um það hér að ekki sé hægt að bregðast við verðtryggingunni. Stjórnarliðar Samfylkingarinnar hafa sagt að það sé ekki hægt að taka á verðtryggingunni nema ganga í Evrópusambandið og taka upp aðra mynt. Staðreyndin er sú í dag að stærstur hluti af nýjum útlánum sem eru veitt er í formi óverðtryggðra lána. Ég kalla eftir því að forustumenn ríkisstjórnarinnar setjist nú niður með öllum flokkum og líti meðal annars til tillagna sem Framsóknarflokkurinn samþykkti á flokksþingi sínu sem gera ráð fyrir því að taka á verðtryggingunni. Það er nægur tími til stefnu. Það sem þarf er viljinn. Við megum ekki skilja heimilin eftir í lausu lofti. 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þær heillaóskir sem hæstv. forseti bar til kvenna og þjóðarinnar allrar. Það er vel til fundið úr því að ákveðið var að bæta við þessum þingfundardegi að minnast fyrstu konunnar sem settist á Alþingi með tilhlýðilegum hætti. Það er líka rétt að minnast þess að skammt er í það að 100 ár verði síðan konur fengu kosningarrétt. Það voru fleiri þjóðfélagshópar sem fengu þá kosningarrétt. Þeir sem ekki voru sjálfstæðir atvinnurekendur höfðu ekki kosningarrétt ef þeir borguðu ekki meira en 4 kr. í útsvar og þeir fengu jafnframt kosningarrétt á þeim tíma. Það er rétt að minnast þess líka. Smátt og smátt hefur í störfum Alþingis allan þennan tíma jafnrétti og mannréttindi verið bætt. Ég held að allir séu sammála um það í þinginu að gera það sem þeir geta til að bæta lífskjör þjóðarinnar. Það hefur gengið býsna vel. Núna á síðustu metrum þessa þings tek ég undir með hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni sem benti stjórnarliðum á að það er mjög skammur tími til stefnu. Það eru mörg stórmál sem enn eru ókláruð og svo virðist vera sem ýmsir hópar stjórnarliða, hugsanlega hæstv. ráðherrar, ætli að koma sínu máli í gegn en það verður auðvitað ekki gert nema menn átti sig á því hvað er hægt á þessum skamma tíma og hvað ekki. Yfirleitt er það þannig og hefur verið í gegnum sögu okkar lands að því sem við náum í gegn náum við í gegn með sátt og samlyndi þar sem breiður hópur stendur á bak við þær breytingar. Við erum held ég ekki mjög mikið fyrir byltingar enda horfum við gjarnan til annarra Norðurlandaþjóða, til lífsmynsturs þar og lífskjara sem við viljum að séu hér, lýðræði og annað í þeim dúr. Því vil ég nota þessar tvær sekúndur sem ég á eftir til að hvetja stjórnarliða sem er kannski til marks um það 

Virðulegi forseti. Það er merkisdagur í dag. Það eru 90 ár síðan fyrsta konan tók sæti á Alþingi. Þessi brautryðjandi var fröken Ingibjörg H. Bjarnason, kennari og skólastjóri í Kvennaskólanum í Reykjavík. Fröken Ingibjörg, eins og ég vandist að kalla hana sem ung stúlka í Kvennaskólanum í Reykjavík upp úr 1970, var brautryðjandi í fleiru því að hún var fyrst Íslendinga til að ljúka leikfimikennaraprófi. Um hana var talað af mikilli virðingu í skólanum. Hún átti stóran þátt í að leggja grunninn að því góða og mikilvæga starfi sem Kvennaskólinn í Reykjavík á í því að mennta konur þessa lands og veita þeim með menntun sinni heilbrigða sjálfsmynd. Það hefur örugglega ekki verið auðvelt að vera eina konan í því karlasamfélagi sem Alþingi var og má segja að enn eimi eftir af því að skipulag starfsins hentar oft ekki þeim sem vilja gjarnan vera virkir þátttakendur í lífi fjölskyldu sinnar. Mikið hefur gerst í jafnréttisbaráttunni síðan fröken Ingibjörg settist á þing og vann þar að ýmsum góðum málum eins og byggingu Landspítalans. Nú sitja 24 konur á þingi sem gera 38% þingmanna. Það er mikill viðsnúningur en betur má ef duga skal. Konur þurfa að sjálfsögðu að vera virkar á öllum sviðum mannlífsins. Það auðgar og gefur betri mynd af veruleikanum. Það á ekki bara við stundum heldur alltaf. Það hefur verið dökkur blettur á okkar góða samfélagi um árabil að við höfum ekki náð utan um óútskýranlegan launamun kynjanna. Það er því sérstaklega ánægjulegt að stjórnvöld hafa nú viðurkennt vandann og hafið sókn í jafnlaunastefnu. Fyrstu skrefin hafa verið stigin með því að viðurkenna að hin svokölluðu kvennastörf hafi setið eftir í kjarabótum og brugðist hefur verið við því, t.d. með auknu fjármagni inn í stofnanasamning hjúkrunarfræðinga og Landspítalans. Hér væri hægt að hafa mörg orð um gildi starfa og launalegan mun þeirra sem vinna til dæmis með börnum og sjúkum og hinna sem sýsla með pappíra og peninga en til þess gefst því miður ekki tími. Til hamingju með daginn, jafnréttissinnar, og takk fyrir að ryðja brautina, fröken Ingibjörg.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið í ræðum hér á undan eru í dag 90 ár frá því að fyrsta konan settist á þing. Ingibjörg H. Bjarnason settist á þing fyrir sérstakan kvennalista þann 15. febrúar árið 1923. Konur komust á þing á eftir henni alveg þar til sérstakt kvennaframboð bauð fram til alþingiskosninga að nýju. Eftir það hefur konum fjölgað á þingi og stjórnmálaflokkar áttað sig á því að vilji þeir atkvæði kvenna þurfi þeir að skapa þeim verðugan sess á framboðslistum. Samfylkingin býður fram fléttu- eða paralista þannig að áreiðanlegt er að í fjórum efstu sætunum verða tveir karlar og tvær konur og kona og karl í þeim tveimur efstu. Þetta fyrirkomulag ætlumst við til að tryggi framgang beggja kynja. Ingibjörg H. Bjarnason barðist ávallt fyrir réttindum kvenna. Hún var ein 12 kvenna sem sömdu frumvarp sem flutt var á Alþingi árið 1915 um þörfina fyrir byggingu landspítala og var formaður Landspítalasjóðs Íslands. Nú um 100 árum síðar er kallað eftir nýjum landspítala sem mun leysa af hólmi byggingar sem eru á mörgum stöðum í borginni. Sagt er að aðeins með góðum fyrirmyndum verði varanlegar breytingar mögulegar. Stúlkur og drengir þurfa góðar fyrirmyndir til að sjá sjálf sig í hvaða störfum sem er og finnast það sjálfsagt. Íslenskar stúlkur hafa átt einstaka fyrirmynd í frú Vigdísi Finnbogadóttur. Það skiptir máli þegar múrar eru brotnir, svo sem þegar kona varð forsætisráðherra og önnur biskup. Það er mikilsvert að stjórnvöld stígi skref til að festa í sessi jafnræði með kynjum eins og með því að tryggja jafnan fjölda karla og kvenna við ríkisstjórnarborðið eins og ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur er skipuð nú. Virðulegur forseti. Okkur miðar áfram í jafnréttisbaráttunni en við erum ekki komin alla leið og við skulum því halda áfram að skapa börnum góðar fyrirmyndir og kenna þeim að það er réttlátt að jafnræði með kynjunum ríki á öllum sviðum.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir óska okkur öllum til hamingju með daginn. Að sjálfsögðu er þetta merkisdagur og merkisáfangi í jafnréttissögu landsins og sögu okkar allra í rauninni því að það er alveg ljóst að karlmenn líkt og konur fagna því þegar jafnréttið vex og hluturinn jafnast sem mest. Þar af leiðandi er vel við hæfi að minnast brautryðjanda eins og Ingibjargar sem við gerum í dag. Mig langar að nefna annað mál sem ég kom inn á í gær eða fyrradag. Það eru fyrirhuguð kaup Framtakssjóðs Íslands, sem við þekkjum ágætlega, á Íslandsbanka. Mig langar bara að benda á að einn af eigendum Framtakssjóðs er Landsbanki Íslands sem er í eigu ríkisins. Landsbankinn á um það bil 28%, ef ég man rétt, í Framtakssjóðnum og við hljótum því að velta fyrir okkur hvort það samræmist stefnu ríkisins að taka þátt í slíkum kaupum verði þau að veruleika og einnig hvaða áhrif þau kunni að hafa. Mig langar líka að nota tækifærið og benda á það, eins og fram hefur komið, að í þinginu eru nokkur mál sem varða heimilin beint, stöðu þeirra, svo dæmi sé tekið snerta þau beislun verðtryggingarinnar eða tilraunir til þess, og vil ég endilega hvetja til þess að við reynum á þessum lokadögum í þinginu sem eru ekki mjög margir að horfa til slíkra mála, t.d. á það mál sem framsóknarmenn lögðu til og er í þingnefnd og varðar þak á verðtryggingu, takmörkun á eignum banka og á verðtryggðum bréfum, takmarkanir opinberra aðila á því að velta hækkunum út í verðlag o.s.frv. Þetta er mál sem ég held að sé mjög mikilvægt að við reynum að klára á þessum síðustu dögum til að við getum sent þau skilaboð að heimilin og atvinnulífið skipti okkur einna mestu í dag.

Virðulegi forseti. Það eru sannarlega jákvæð tíðindi sem bárust frá Fitch Ratings í gær um að lánshæfismat landsins hafi hækkað örlítið en það er þó því miður ekki mjög burðugt. Það er hins vegar athyglisvert að lesa það skjal sem fylgir niðurstöðu matsfyrirtækisins sem leiðir í ljós að staðan á Íslandi er ákaflega brotakennd, svo ekki sé meira sagt. Það er athyglisvert að eitt af því sem matsfyrirtækið nefnir helst til sögunnar er að árangur hafi orðið af samstarfi Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, en það samstarf var ákveðið af fyrrverandi ríkisstjórn haustið 2008. Einnig er vísað til þess að skuldir heimila og fyrirtækja hafi lækkað en eins og við öll vitum er það ekki vegna stjórnvaldsaðgerða nema að mjög litlu leyti. Það má að langmestu leyti rekja til þess að erlend lán sem fyrirtæki og einstaklingar höfðu tekið voru dæmd ólögmæt. Það sem vekur hins vegar miklar áhyggjur er sú staða sem rakin er í þessu skjali Fitch Ratings þar sem athygli er vakin á því hversu ástandið í landinu er ákaflega brotakennt. Þeir nefna meðal annars að til þess að við getum haldið áfram að vænta þess að hér geti orðið viðsnúningur þurfi að ríkja stöðugleiki í gengi. Það höfum við ekki séð. Við vitum að gengið hefur verið að veikjast þrátt fyrir inngrip Seðlabankans. Þeir tala um mikilvægi þess að setja á trúverðuga leið til að aflétta gjaldeyrishöftum en vekja um leið athygli á því að lítill árangur hafi orðið af því á kjörtímabilinu. Þeir vekja líka athygli á mikilvægi frekari endurskipulagningar skulda heimila og atvinnulífs, en nú vitum við að ríkisstjórnin hefur í raun boðað að ekkert frekara verði gert af þeim toga. Þeir tala um frekari lækkun skulda ríkisins við útlönd. 

Frú forseti. Það er merkur dagur í sögu kvenna og einnig merkur dagur í stjórnmálasögu þjóðarinnar þegar við minnumst þess nú að 90 þar eru liðin frá því að Ingibjörg H. Bjarnason gekk inn í þennan sal og tók hér sæti. Það er vel til fundið hjá forseta Alþingis að heiðra minningu hennar með því að hengja mynd af henni í sal þingsins. „Fyrstu konurnar, brautryðjendurnir, verða auðvitað fyrir ýmsu hnjaski, aðeins vegna þess að þær eru konur - en slíkt má ekki setja fyrir sig. Þegar konum fjölgar á Alþingi Íslendinga hverfur það, að ráðist sé á þær sérstaklega af því, að þær eru konur.“ Virðulegi forseti. Svo mælti Ingibjörg H. Bjarnason skömmu eftir að hún lauk þingmennsku. Lengi eftir það, árið 1930, stóðum við þó í þeim sporum að rætt var um konur af því að þær voru konur og sumir gera það eflaust enn þá. En Ingibjörg H. Bjarnason leit hins vegar á konur sem einstaklinga og barðist fyrir menntun kvenna. Oft tók hún sér stöðu með menntuninni, þ.e. háskólamenntun í stað þess að berjast fyrir aukinni húsmæðrakennslu kvenna sem var mikið átakamál í þinginu á hennar tíð. Þar stóð hún gegn Jónasi frá Hriflu svo dæmi sé tekið þegar hann vildi byggja upp húsmæðraskóla úti um allt. Hún vildi að konur hefðu jöfn tækifæri til að mennta sig og til áhrifastarfa. Það var hennar grundvallarlífsskoðun og fyrir því barðist hún. Í mínum huga er það merkasta arfleifð Ingibjargar H. Bjarnason að menntun kvenna og jöfn tækifæri kvenna og geta þeirra til að takast á við öll þau verkefni sem karlar höfðu áður gegnt skyldi hlotnast þeim. Við erum enn þá að berjast fyrir því á Íslandi að ekki sé litið á konur sem konur heldur sem einstaklinga. Því held ég að það sé mjög svo við hæfi að minnast Ingibjargar H. Bjarnason.

Frú forseti. Ég vil eins og aðrir fagna merkum tímamótum í jafnréttis- og kvenfrelsisbaráttu þjóðarinnar þegar þess er minnst að 90 ár eru liðin síðan fyrsta konan tók sæti á Alþingi, Ingibjörg H. Bjarnason. Vegferðin í átt að auknu jafnrétti hefur stundum verið þyrnum stráð í þessu samfélagi en mörg ánægjuleg skref hafa verið tekin, m.a. á yfirstandandi kjörtímabili, veigamiklir áfangar sem skipta máli í þeirri baráttu. Ég vil nefna austurrísku leiðina og sænsku leiðina svokölluðu í kynferðisofbeldismálum sem hafa verið lögleiddar hér á landi, sáttmála Evrópuráðsins um varnir gegn kynferðislegri misneytingu, samstarfi þriggja ráðuneyta um baráttu gegn klámi og samráði um meðferð nauðgunarmála og að unnið er nú að fullgildingu sáttmála Evrópuráðsins um ofbeldi gegn konum. Það hefur sannarlega orðið viðhorfsbreyting en enn höfum við ekki náð fullkomnu jafnrétti í samfélagi okkar eins og dæmin mörg sanna. Því miður verðum við enn, árið 2013, vitni að skilningsleysi þegar kynfrelsi er annars vegar, svo sem í nýlegum dómi Hæstaréttar sem komið hefur til umfjöllunar á vettvangi allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis og ég leyfi mér að nefna umfjöllun helsta talsmanns Sjálfstæðisflokksins í réttarfarsmálum í komandi kosningum. Slík viðhorf eru uggvænleg en það má ekki láta deigan síga, frú forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur frá upphafi talað fyrir mörgum þeirra mála sem orðið hafa að veruleika á þessu kjörtímabili en lengi varð þó lítið ágengt í þeim málum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð er traustasta svarið þegar kemur að baráttumálum jafnréttis og kvenfrelsis og mun halda áfram merki kvenfrelsis á lofti á komandi árum.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka undir þær hamingjuóskir og árnaðaróskir sem hér hafa verið bornar fram í tilefni þessara merku tímamóta og vil líka hrósa virðulegum forseta fyrir þá ákvörðun að hengja hér upp mynd Ingibjargar H. Bjarnason. Það er sennilega ekkert sem er meira heilbrigðismerki á einu samfélagi en það hvernig okkur tekst að tryggja jafnrétti í reynd, ekki bara í lagatexta, ekki bara í orði heldur á borði. Það eru auðvitað frumherjarnir, þeir sem tóku fyrstu og erfiðustu skrefin, sem eiga mestan heiðurinn skilið. Það er því mjög vel til fundið að mynd Ingibjargar hangi í þingsalnum í dag ásamt myndinni af Jóni Sigurðssyni. Virðulegi forseti. Það sem ég vil gera auk þess að umræðuefni er að ég tel að sú staða sem er að koma upp í ríkisfjármálum okkar sé þess virði að við lítum nokkuð nánar á. Fyrir liggur að útgjöld eru að hækka vegna kjarasamninga og kjaradeilna, m.a. á Landspítalanum, og fyrir liggur að á næstu missirum mun aukast mjög pressan á að hækka öll laun í landinu bæði hjá hinu opinbera og á almenna markaðnum. Á sama tíma dregur úr hagvexti. Hagvaxtarspárnar ganga ekki eftir. Spáin sem var lögð til grundvallar fjárlögunum virðist vera brostin og svo mikið að um munar. Málið er þetta, og það er ekkert nýtt í því: Launahækkanir 

Hæstv. forseti. Ég vildi í þessari umræðu vekja athygli á því, af því að hér erum við að ræða störf þingsins, að í dag er ákveðið að hafa sérstakan aukadag í þinginu til að ræða stjórnarskrármálið. Það er hins vegar, eins og öllum þingmönnum er ljóst, í fullkomnu uppnámi. Ég vil beina því til hæstv. forseta að taka þá ákvörðun til endurskoðunar í ljósi þess að við vitum ekki í raun og veru hvar við erum stödd í málinu. 2. umr. er í miðju kafi. Fyrr í vikunni kom álit Feneyjanefndar sem meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafði sérstaklega óskað eftir. Við heyrum í fjölmiðlum að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar ætlar að fela lögfræðingahópi að fara yfir álit Feneyjanefndarinnar. Við vitum ekki hvenær niðurstaða birtist í því, við vitum ekki að hvaða leyti meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd ætlar að fara eftir áliti Feneyjanefndar. Ég vil því, hæstv. forseti, vekja athygli á að umræðan sem á að fara fram í dag er í raun fullkomlega ótímabær vegna þess að við vitum ekki, enginn í þessum sal, á hvaða stað við erum í umræðunni.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og fleiri þingmenn taka undir gleði dagsins í dag vegna þess að 90 ár eru síðan fyrsta konan settist á Alþingi. Rétt er að minnast á að virðulegur forseti Alþingis, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, boðaði allar konur sem hafa tekið sæti á Alþingi í Alþingishúsið í sumar. Það var mjög myndarlegt og vel til fundið og ber að þakka fyrir það. Dagurinn í dag er merkisdagur, það eru 90 ár liðin síðan þessi merkisatburður gerðist. Kvenréttindabaráttan hefur verið tekin eitt skref í einu og mikið verk er óunnið enn. Erindi mitt hingað upp lýtur fyrst og fremst að því að ég hef áhyggjur sem Reykvíkingur vegna þeirra tíðinda sem berast af Orkuveitu Reykjavíkur því að eins og allir vita er Orkuveita Reykjavíkur að miklum meiri hluta eign Reykjavíkurbúa. Nú berast þær fréttir að selja eigi hús Orkuveitunnar fyrir rúma 5 milljarða og búið er að leggja fram kauptilboð frá Straumi fjárfestingabanka sem leggur fram tilboð fyrir hönd óstofnaðs samlagshlutafélags. Svo ætla lífeyrissjóðirnir að koma að kaupunum líka. Við vitum að lífeyrissjóðirnir gera háar fjárfestingarkröfur. Merkilegasti atburðurinn er nú samt sá að Orkuveita Reykjavíkur lítur á þetta sem lán til Orkuveitunnar og að þetta hafi raunverulega verið hagstæðasta lánið sem var í boði vegna þess að Orkuveitan hefur kauprétt að húsinu eftir 20 ár. Ég skal taka fram að þetta er kaupréttur en ekki kaupskylda, en samningurinn hljóðar samt upp á að Orkuveita Reykjavíkur leigi húsið af þeim aðilum sem eru „kaupa“ upp á 330 millj. kr. á ári. Virðulegi forseti. Maður veltir fyrir sér hvað sé hagstæðast; kaup eða leiga eða sala.

Frú forseti. Miðað við það sem kom fram hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur mætti halda að litla og stóra Samfylkingin hefði farið til Grikklands til að læra hvernig á að færa bókhald, þetta ber auðvitað svolítið þess merki. Ég kom hingað áðan og talaði um skuldamál heimilanna og verðtrygginguna og vil taka undir með þeim sem hér töluðu eins og hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Vigdísi Hauksdóttur og fleirum um að þingið sé í svolitlu uppnámi. Það liggur eiginlega ekki ljóst fyrir hvað menn ætla sér og skilaboðin frá stjórnarliðum eru misvísandi um hvaða mál skuli leggja áherslu á. Ég talaði áðan um að mikilvægt væri, núna á síðustu dögum þingsins, að við tækjum fyrir skuldamál heimilanna og verðtrygginguna. En annað mál er gríðarlega mikilvægt og það er að við komum núna á síðustu dögum þingsins jákvæðum skilaboðum út í atvinnulífið. Staðreyndin er sú að hagvaxtarspár eru ekki eins og menn vonuðust til og full ástæða er til að hafa miklar áhyggjur af umgjörð atvinnulífsins. Ég rifjaði það upp fyrir áramótin þegar verið var að fjalla um skattabandorm að Íslandi hefur hrakað mjög í samanburði við önnur ríki þegar kemur að umgjörð um atvinnulífið og skattumgjörð fyrirtækja. Þetta má sjá í nýlega útkominni skýrslu, The Global Competitiveness Report, þar sem borin eru saman 144 lönd. Ísland hefur fallið gríðarlega á þeim lista og er í dag í 119. sæti þegar kemur að skattumgjörð fyrirtækja og hversu mikið hún hvetur til nýfjárfestinga í atvinnulífinu. Það alvarlegasta við þetta er að Íslandi hefur verið að hraka mjög hratt síðustu tvö til þrjú ár. Árið 2010 var Ísland í 37. sæti en er nú komið niður í 119. sæti. Í þessari skýrslu kemur fram að innviðir samfélagsins eru mjög sterkir, menntakerfið, nýsköpun og fleira. En við hér á þingi hljótum að geta sett okkur það markmið núna að koma jákvæðum skilaboðum út í atvinnulífið þannig að á næsta ári geti Ísland hugsanlega farið upp fyrir ríki eins og Kólumbíu, Ekvador, Venesúela, Simbabve, Níkaragva, Moldavíu 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að taka undir orð hv. þm. Birgis Ármannssonar hér áðan um stöðu stjórnarskrármálsins svokallaða, en mig langar að taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson skildi við hann þegar þingmaðurinn benti á álit Fitch Ratings, sem er eitt af þeim fyrirtækjum sem meta lánshæfi Íslands. Það er vitanlega ánægjulegt að sjá að við erum að potast upp. Það er hins vegar mikilvægt að við hugum að þeim varnaðarorðum sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson kom réttilega að í ræðu sinni og koma fram í þessu áliti, að allt of hægt gangi að endurskipuleggja skuldir heimila og fyrirtækja. Það er eitt af því sem er einna mikilvægast að við gerum á næstunni til þess að koma hjólum efnahagslífsins aftur af stað. Heimilin og fyrirtækin, kannski ekki síst heimilin, skipa svo stóran sess í öllu efnahagsumhverfi landsins. Mig langar líka af þessu tilefni að benda á að menn voru búnir að spá því margir hverjir í þessum sal að ef Icesave-málið mundi fara á þann veg sem það fór mundi allt fara á hvolf á Íslandi. Þá mundi lánshæfismatið lækka, þá yrðum við Kúba norðursins, hér yrði frostavetur í fjárfestingum og landið mundi einangrast o.s.frv. Þetta voru spár þeirra sem báru ábyrgð á stjórn landsins sérstaklega, þetta voru spár margra þingmanna í þessum sal. Hvað gerist? Við tökum sem betur fer þá skynsamlegu ákvörðun að fella það að taka á okkur skuldir einkabanka sem stjórnarflokkarnir sérstaklega og reyndar fleiri vildu leggja á okkur um tíma. Þessir ágætu einstaklingar þurfa að svara því hvernig stendur á því að hér varð ekki frostavetur, að Ísland breyttist ekki í Kúbu norðursins, að hér fór ekki allt til fjandans eins og þeir höfðu spáð. Frú forseti. Við megum ekki gleyma því þegar hlutirnir fara á betri á veg eins og hér er bent á varðandi 

Virðulegi forseti. Það er ástæða til þess að hafa sömu áhyggjur og Fitch Ratings hefur af því brothætta ástandi sem ríkir hér á landi. Það eru auðvitað mjög alvarleg tíðindi sem okkur bárust í Peningamálum Seðlabankans sem nýverið komu út. Við vitum að mjög margir bundu miklar vonir við að við værum að komast á rétta leið, fjárfestingar mundu aukast, hagvöxtur væri á réttri leið, en við þekkjum það líka að hagvöxturinn hefur mjög mikið byggst á einkaneyslu. Nú sjáum við tölur um að einkaneysla fari minnkandi, það sjáum við t.d. úr tölum um kortaveltu. Það sem er miklu alvarlegra er að því hafði líka verið spáð að fjárfesting hér á landi mundi fara vaxandi ár frá ári. Árið 2011 var því til dæmis spáð að fjárfesting mundi aukast á þessu ári, árinu 2013, um rúmlega 14%. Í endurskoðaðri spá sem var gerð fyrir árið 2013 í fyrra var þessi tala komin niður í 6,5%. Nú er talað um að fjárfesting muni dragast saman og því miður mun ýmislegt sem ríkisstjórnin er að gera stuðla að því. Sömuleiðis sjáum við, þegar við skoðum tölur um verga landsframleiðslu, að menn voru býsna bjartsýnir á árinu 2011 fyrir árið 2013. Þá var því spáð að landsframleiðslan mundi aukast um 3,4% á þessu ári. Það var endurskoðað og talan fór í 2,5% í fyrra og nú eru menn komnir niður í 2,1%. Það er um 40% lækkun frá spánni árið 2011. Við vitum núna að horfur í ríkissjóði eru mun verri en talið var, tekjurnar munu minnka vegna minni fjárfestingar, vegna minni einkaneyslu, og við sjáum að útgjaldaforsendurnar eru því miður líka að bresta, útgjöldin hrannast upp. Samningurinn núna við hjúkrunarfræðinga mun auðvitað þegar hafa þau áhrif að ákall verður um frekari útgjöld. 
             Það er ástæða til að taka undir með Fitch Ratings að ástandið er ákaflega brotakennt og fjarri þeirri glansmynd sem ríkisstjórnin hefur dregið upp.

Virðulegi forseti. Breytingar á lánshæfismati til batnaðar skipta okkur Íslendinga ákaflega miklu máli og við eigum öll saman að gleðjast vegna þess.  Lausn Icesave-deilunnar skýrir auðvitað þessa mynd og við höfum alltaf sagt að samningar um Icesave skiptu ekki síst máli vegna þess að þá væri ljóst hver staðan væri. Hún er ljós núna og það er partur af lausninni. Það skiptir okkur miklu máli að lánshæfismatið batni og að íslenska ríkið og stór íslensk fyrirtæki fái ódýrari lán. Það er augljóst þegar við horfum á þá milljarða sem við skuldum, íslenska þjóðin, að hvert vaxtastig skiptir okkur stórkostlegu máli. Batnandi lánshæfismat hjálpar okkur til að komast á þann stað þannig að við erum á réttri leið. Við getum litið stolt um öxl og sagt: Við erum búin að koma okkur upp úr algjöru efnahagshruni, forðað okkur frá því að verða gjaldþrota. Ástand fer batnandi og vöxtur er stöðugur þó að hann sé vissulega ekki jafnmikill og við vildum hafa hann og að því þurfum við að vinna öll saman.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að deila við hæstv. forseta um að hafa stjórnarskrármálið á dagskrá í dag og lýsi mig reiðubúinn til að taka þátt í umræðum um það eins og þörf krefur. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvort hæstv. forseti hafi velt því fyrir sér að gefa tíma í dag þannig að þingflokkar ríkisstjórnarflokkanna geti átt fundi um þetta mál, vegna þess að miðað við þær yfirlýsingar sem hafa komið hér í þinginu og í fjölmiðlum er greinilegt að menn innan þeirra flokka stefna mjög í mismunandi áttir. Ég velti því fyrir mér hvort það væri ekki málinu til framdráttar ef við gæfum einn, tvo, þrjá klukkutíma í dag til þess að þingflokkar ríkisstjórnarflokkanna geti rætt þetta mál og komist að einhverri niðurstöðu um það hvernig þeir ætla að halda því áfram.

Forseti hefur ávallt orðið við því ef óskað er eftir þingflokksfundatíma en það hefur ekki verið óskað eftir því í dag.

Virðulegi forseti. Ég ætla í upphafi máls míns að vekja athygli á blaðagrein sem birtist í morgun í Fréttablaðinu þar sem Pawel Bartoszek skrifar um álit Feneyjanefndarinnar. Það er ástæða til að staldra við og veita athygli því sem Pawel Bartoszek skrifar um þetta mál því að hann er einn af þeim sem sátu í stjórnlagaráðinu. Grein hans heitir „Sprengjur Feneyjanefndar“ og er væntanlega einhvers konar tilvísun í frétt sem birtist í blaðinu þegar efni Feneyjanefndarálitsins byrjaði að leka út eftir ólíkum leiðum. Frétt Fréttablaðsins var að það væru engar sprengjur í því áliti en álit Pawels Bartoszeks er annað og ég ætla að leyfa mér að benda sérstaklega á og lesa upp eftirfarandi, með leyfi virðulegs forseta, úr lokakafla greinarinnar: „Í umsögn um finnsku stjórnarskrána frá 2007 er að finna setningu um að „stjórnarskráin sé í samræmi við evrópsk viðmið um lýðræði, réttarríki og mannréttindi“. Slíka setningu er ekki að finna í bráðabirgðaáliti Feneyjanefndar um þau drög sem nú liggja fyrir. Þvert á móti er margt þar með því allra beinskeyttasta sem sést hefur.“ Það er rétt að hafa í huga að þegar þeir sem sinna háum embættum í heimi diplómatíunnar tjá sig hefur stundum verið haft á orði, og það er ágætt að hér er hæstv. utanríkisráðherra sem kann þá list ágætlega, að diplómatarnir hafi þá hæfileika að segja mönnum að fara norður og niður með þeim hætti að kurteislega hljómi og jafnvel að menn hlakki til ferðarinnar. Þegar menn lesa þetta álit Feneyjanefndarinnar er rétt að hafa það í huga að þótt það sé ekki sagt með upphrópunarmerkjum og stórum orðum verða menn að átta sig á því hvað þarna er á ferðinni. Grein Pawels er ágæt áminning um það. Það þýðir ekki að svara öllum ábendingum og athugasemdum með því að þetta skipti ekki máli, þetta hafi áður verið skoðað eða þetta séu bara minni háttar athugasemdir. Það er augljóst að svo er ekki. Ef við miðum við þær athugasemdir sem koma frá nefndinni og eru meðal annars reifaðar í grein Pawels sjáum við auðvitað í hendi okkar að bara það eitt verk tæki okkur sennilega einhverja mánuði ef vel ætti að vera. Við ættum að horfa til þess tíma sem fram undan er fram að þinglokum og fram að kosningum og þess verkefnis sem við stöndum frammi fyrir og bara það að vinna úr áliti Feneyjanefndarinnar um afmarkaðan kafla þessara stjórnarskrárbreytinga tekur ærinn tíma ef við ætlum að vinna upp úr því með einhverjum vitrænum hætti, ef við ætlum að finna síðan með þessum athugasemdum lausn á þeim vandamálum sem bent er á, koma þeim í orð og búning til þingsins. Þetta er vandi vegna þess að svo eru fjöldamargar aðrar athugasemdir sem innlendir sérfræðingar hafa gert um aðra kafla, sem líka á eftir að vinna á -  Virðulegi forseti. Það dregur nokkuð úr trúverðugleika umræðunnar ef svarið er alltaf það sama, sama hver athugasemdin er eða spurningin. Þá fara menn auðvitað að hugsa sitt. Áður en ég sný mér að þeim efnisatriðum sem ég ætla að ræða í minni ræðu langar mig að nefna eitt, það sem snýr að þeirri ákvörðun að fara í breytingar á stjórnarskránni við þær aðstæður sem mynduðust í íslensku samfélagi í kjölfar hrunsins. Þetta á sér nokkrar sögulegar hliðstæður. Sumarið 1940 þegar þriðja lýðveldið í Frakklandi hrundi undan ofsaárás Þjóðverja, ef svo má segja, var farið í það verkefni að breyta frönsku stjórnarskránni við þær aðstæður sem þá voru uppi, á meðan þingið hafði enn þá sitt umboð. Það var mikil krafa um að frönsku stjórnarskránni yrði breytt, m.a. þannig að hún endurspeglaði betur stjórnarskrár ríkjanna í kring, þ.e. Þýskalands, Ítalíu og Spánar. Auðvitað spurðu menn í því landi: Hvað í ósköpunum gerðist? Hvernig í ósköpunum gat það átt sér stað að þetta mikla ríki, Frakkland, sem hafði sigrað fyrri heimsstyrjöldina hafði hrunið til grunna, þ.e. her þess, á örfáum vikum? Margir staðnæmdust við stjórnarskrána. Virðulegi forseti. Ég ætla að rifja hér upp ummæli sem féllu í umræðum um þær stjórnarskrárbreytingar hið örlagaríka sumar 1940. Sá sem hafði hvað mesta framgöngu um breytingar á frönsku stjórnarskránni á þessum tíma var franskur stjórnmálamaður sem hét Laval. Ég ætla að vitna í ræðu hans þar sem hann segir, með leyfi virðulegs forseta: „Við erum nú að greiða fyrir það blæti sem tengdi okkur við lýðræðið og við verstu öfgar kapítalismans á sama tíma og allt í kringum okkur í Evrópu var verið að búa til nýjan heim.“ Með öðrum orðum voru lýðræðið og kapítalisminn sökudólgarnir. Þessu þurfti að breyta. Einn af leiðtogum sósíalista í franska þinginu á þessum örlagadögum sagði eftirfarandi um breytingar á stjórnarskrá í kjölfar þess að franski herinn hrundi, með leyfi virðulegs forseta: „Við verðum að segja skilið við fortíðina. Við trúðum á frelsi einstaklingsins, á sjálfstæði mannsins, en þetta var ekkert nema mynd af þeirri framtíð sem var handan okkar. Við verðum núna að byggja upp á nýtt og á nýjum gildum. Við verðum að segja skilið við fortíðina og við verðum að byrja upp á nýtt.“ Reyndar deildu ekki allir frönsku þingmennirnir þessum skoðunum. Ég ætla að leyfa mér að vitna í - og þetta er auðvitað í lauslegri þýðingu minni, virðulegi forseti - einn þingmann sem hafði reyndar verið ráðherra til 1936, Flandin, sem segir, með leyfi virðulegs forseta: „Breyta stjórnarskránni? Hvers vegna? Hvaða þörf er á því að breyta okkar stofnunum og okkar stjórnarskrá? Vandinn er sá að við fórum ekki eftir þeim.“ Stjórnarskrá Frakklands var breytt sumarið 1940. Henni var breytt, auðvitað í miklum æsingi enda aðstæður skelfilegar, og henni var breytt með hörmulegum hætti sem lagði þar með grunn að Vichy-stjórninni og stöðu Pétains sem einræðisherra nokkurs konar. Af hverju, virðulegi forseti, rifja ég þetta upp? Það er sú hætta sem myndast ef það verður mikill óróleiki, það tapast stríð eða það verður efnahagshrun, að ætla að hlaupa þá til og gjörbylta, ekki bara gera einhverjar afmarkaðar breytingar heldur gjörbylta stjórnarskrá eins lands. Virðulegi forseti. Það er umhugsunarefni og það er rétt að líta til sögunnar í þessum efnum og þeirrar staðreyndar að strax að stríði loknu settust Frakkarnir við það að breyta stjórnarskránni, enda hafði sú breyting sem var gerð 1940 haft skelfilegar afleiðingar. Nú ætla ég ekki að jafna saman að fullu hörmungum Frakklands sumarið 1940 og því efnahagshruni sem hér gekk yfir, augljóslega ekki, en lærdómurinn er sá að menn þurfa að ganga varlega um stjórnarskrána og gæta sín á því að þegar aðstæður koma upp í samfélögum sem skekja þau jafnvel að grunni að hlaupa þá ekki af stað og ætla sér að kollvarpa allri þjóðfélagsskipuninni. Virðulegi forseti. Því tek ég undir þá skoðun sem kemur fram í grein Pawels Bartoszeks sem sat í stjórnlagaráði, og var þangað inn kjörinn upphaflega í kosningu sem því miður reyndist síðan ógild, þar sem hann segir í niðurlagi greinar sinnar, með leyfi forseta: „Hvað er þá best að gera? Viljum við skapa þá hefð að knappur þingmeirihluti geti alltaf hunsað mjög eindregin tilmæli evrópskra sérfræðinga um stjórnskipan og þrýst stjórnarskrárbreytingum í gegn með hæpnum einhliða fullyrðingum um að í raun hafi þegar verið brugðist við álitinu? Eða eigum við að skapa þá hefð að menn taki mark á slíkum álitum, geri nauðsynlegar breytingar í rólegheitum og sendi svo málið aftur út til Feneyjanefndarinnar? Væri það ekki hefð sem við gætum öll verið stolt af?“ Virðulegi forseti. Ég get tekið undir þessi lokaorð Pawels Bartoszeks í grein hans í Fréttablaðinu í dag. Sný ég mér þá að einstökum ákvæðum sem ég ætlaði að gera að umtalsefni í þessari ræðu. Ég ætla fyrst að víkja að 65., 66. og 67. gr. Í 65. gr. er eftirfarandi lagt til, með leyfi virðulegs forseta: „Tíu af hundraði kjósenda geta krafist þjóðaratkvæðis um lög sem Alþingi hefur samþykkt. Kröfuna ber að leggja fram innan þriggja mánaða frá samþykkt laganna. Lögin falla úr gildi ef kjósendur hafna þeim en annars halda þau gildi sínu. Alþingi getur þó ákveðið að fella lögin úr gildi áður en til þjóðaratkvæðis kemur. Þjóðaratkvæðagreiðslan skal fara fram innan árs frá því að krafa kjósenda var lögð fram.“ Það er þessi tala, tíu af hundraði, sem ég velti fyrir mér. Ef ég man rétt eru á kjörskrá á Íslandi um 230 þús. manns. Hér er þá um að ræða 23 þús. undirskriftir eða yfirlýsingar um að krafist sé þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er þeirrar skoðunar, virðulegi forseti, að það þurfi aðeins að velta þessari tölu fyrir sér. Í löndum eins og Sviss þar sem þjóðaratkvæðagreiðslur eru tíðar háttar þannig til að í raun og veru er ekki um að ræða neina formlega stjórnarandstöðu og aðhaldið með stjórnarmeirihluta ef nota má það orð, eða þeim sem eru við völd, er meðal annars komið frá þjóðaratkvæðagreiðslum, tíðum þjóðaratkvæðagreiðslum. Við höfum byggt upp fyrirkomulag, líkt og flestar aðrar þjóðir hafa, þar sem er stjórn og stjórnarandstaða. Hjá okkur eru þetta nærri undantekningarlaust samsteypustjórnir þar sem að öllu jöfnu er ekki mikill munur á stjórn og stjórnarandstöðu í þinginu, oft ekki nema nokkrir þingmenn þar á milli. Það sem ég hef áhyggjur af í þessu fyrirkomulagi er það að öflug stjórnarandstaða getur á grundvelli þessa ákvæðis gert líf hverrar ríkisstjórnar gjörsamlega óbærilegt. Hvað á ég við? Nú tek ég dæmi af mínum flokki, Sjálfstæðisflokki, sem er í stjórnarandstöðu núna. Skráðir flokksmenn Sjálfstæðisflokksins skipta þúsundum, reyndar tugþúsundum. Í Reykjavík einni eru tæplega 20 þús. manns skráðir í Sjálfstæðisflokkinn. Ég held að í ungliðahreyfingu flokksins í Reykjavík séu 5–6 þús. félagsmenn og á landinu öllu eru þetta tugir þúsunda. Hér er lagt til að 23 þús. manns geti kallað fram þjóðaratkvæðagreiðslu. Hvað þýðir það? Það mundi til dæmis þýða að Sjálfstæðisflokkurinn hefur í þeirri stöðu sem við erum í núna þar sem hann er í stjórnarandstöðu tækifæri, án þess að leita út fyrir sín vébönd, til þess að taka hver einustu lög sem honum hentar og senda út skilaboð til flokksmanna sinna um að skrifa undir ályktun um að setja þau lög í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hef þess vegna áhyggjur af því að þetta sé of lág tala, ekki bara út af stærð Sjálfstæðisflokksins sem að mínu mati mætti vera stærri og fjölmennari og þyrfti að vera það fyrir þessa þjóð, heldur vegna þess að það samspil sem myndast á milli þessa ákvæðis og síðan þess fyrirkomulags sem við höfum í stjórnmálum okkar getur kallað fram svona atburðarás. Síðan er hitt sem ég hef alltaf haft áhyggjur af, að það getur liðið allt að ár þar til þjóðaratkvæðagreiðslan fer fram þannig að lögin þá þegar Alþingi hefur afgreitt þau frá sér taka gildi, réttaráhrifin myndast og svo getur liðið ár þar til sú krafa er raungerð í kosningum. Menn sjá hvaða vanda það getur búið okkur. Lög sem Alþingi setur skapa réttaráhrif, réttarstöðu, geta búið mönnum réttindi. Hvað ef menn hafa nýtt sér þau réttindi á grundvelli slíkra laga sem síðan eru felld í þjóðaratkvæðagreiðslu ári síðar? Það er umhugsunarefni að hafa þennan frest svona langan. Virðulegi forseti. Í öðru lagi kem ég þá að 66. gr. þar sem lagt er til í fyrsta lagi að tveir af hundraði kjósenda geti lagt fram frumvarp til laga eða tillögu til þingsályktunar á Alþingi. Ég held, enn og aftur, að þetta séu nokkuð lágar tölur. 2% af 230 þús. manns eru 4.600, það er innan við félagafjöldann í Heimdalli, félagi ungra sjálfstæðismanna í Reykjavík. Tíu af hundraði kjósenda, er síðan haldið áfram með í 66. gr., geta lagt frumvarp til laga fyrir Alþingi. Alþingi getur lagt fram gagntillögu í formi annars frumvarps. Hafi frumvarp kjósenda ekki verið dregið til baka skal bera það undir þjóðaratkvæði, svo og frumvarp Alþingis komi það fram. Virðulegi forseti. Ég verð að segja eins og er, þetta ákvæði finnst mér allt að því galið, að það sé hægt að leggja inn í þingið frumvarp og svo geti Alþingi lagt fram einhvers konar gagnfrumvarp og ef frumvarp kjósendanna hefur ekki verið dregið til baka verði þjóðaratkvæðagreiðsla. Ég þarf eiginlega ekki að hafa mörg orð um það hvað þetta er sérkennilegt fyrirkomulag. Í næstu grein, þegar verið er að fjalla um framkvæmd undirskriftasöfnunar og þjóðaratkvæðagreiðslu, er sagt að í lögum skuli kveðið á um framkvæmd málskots eða frumkvæðis kjósenda, svo sem um form og fyrirsvar fyrir kröfunni, tímafrest til söfnunar undirskrifta og um fyrirkomulag þeirra, hverju megi til kosta við kynningu og - hér er stórt atriði - hvernig afturkalla megi kröfuna að fengnum viðbrögðum Alþingis. Látum vera að 23 þús. manns hafi skrifað upp á að lagt yrði fram frumvarp til Alþingis, að fram hafi komið mótfrumvarp Alþingis og því stefni í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég geri mér grein fyrir því að hér er sagt að það skuli kveðið á um það í lögum hvernig fara skuli með að afturkalla megi kröfuna, en ég held að ef við ætlum að setja þetta í stjórnarskrá væri mjög nauðsynlegt að á sama tíma lægi fyrir útfærsla á því hvernig það verður gert. Þá væri búið að sýna hvernig ætti að standa að slíku. Sjá menn til dæmis fyrir sér að það þurfi til einhvern hundraðshluta þeirra sem skrifuðu undir, að þeir þurfi að skrifa undir annað skjal þar sem þeir kalla kröfuna til baka? Eða verður það algjörlega á valdi svokallaðra forsvarsmanna þessarar kröfu eða beiðni að þeir einstaklingar geti tekið ákvörðun fyrir þessa 23 þús. manns sem hafi skrifað upp á þessa beiðni? Hvernig sjá menn þetta fyrir sér? Þetta þarf auðvitað að vera útfært sæmilega nákvæmt og vitrænt áður en menn setja svona lagað inn í stjórnarskrá, áður en þetta fer inn í grundvallarlög landsins. Eða hvernig er þetta hugsað? Er það hugsað sem einhver ákveðinn hundraðshluti, meira en helmingur? Dugar það? Dugar að helmingur þeirra sem skrifuðu upp á þetta segi: Ég vil að þetta verði dregið til baka? Eða sjá menn það virkilega fyrir sér og í alvörunni að það verði á forræði örfárra einstaklinga að snúa við beiðni 23 þús. Íslendinga? Hvernig í ósköpunum á þetta að ganga upp? Hver er hugsunin hér að baki? Það er engin afgreiðsla í málinu að segja: Þessu verður skipað með lögum. Það er engin afgreiðsla á þessu máli ef menn ætla sér að setja þetta inn í stjórnarskrá. Hitt er síðan líka að í 67. gr. er kveðið á um að þau mál sem mundu falla undir 65. og 66. gr. og séu gild í þjóðaratkvæðagreiðslu þurfi að varða almannahag. Sá sem hér stendur vildi gjarnan vera laus við að úrskurða um það hvaða mál varða almannahag og hver ekki. Ég tel það mjög einstaklingsbundið mat og í það minnsta vildi ég ekki þurfa að álykta um það fyrir hönd annarra. Þess vegna er sú leið farin, af því að ég held að mörgum öðrum þingmönnum sé svipað farið, að segja eins og hér er sagt, með leyfi forseta: „Rísi ágreiningur um hvort mál uppfylli framangreind skilyrði skera dómstólar þar úr.“ Dómstólar skera úr um hvort mál varði almannahag. Í fyrsta lagi geri ég athugasemd við það að svona mál fari til dómstólanna. Ég tel að það sé ekki hlutverk dómstóla að greiða úr svona spurningum. Það hlýtur alltaf að verða mjög matskennt hvað telst til almannahagsmuna og almannahags og hvað ekki. Á grundvelli hvers eiga dómstólar að dæma? Eru einhver lög sem leiðbeina dómstólum um það hvað fellur undir almannahag og hvað ekki? Hvernig eiga dómstólarnir að vinna þessa vinnu sína? Ég átta mig ekki alveg á því, en það getur verið að fyrirsvarsmenn frumvarpsins í þinginu geti útskýrt það fyrir mér á eftir. Ég er mjög spenntur að heyra það vegna þess að það yrði líka mjög hjálplegt fyrir okkur þingmennina ef það kæmi fram að einhvers staðar er til eitthvert skapalón sem skilgreinir hvað fellur undir almannahag og hvað ekki. Dómstólarnir verða í sömu stöðu og við hin sem sitjum í sæti löggjafans, þeir þurfa að leggja eitthvert mat á þetta og ég tel að þetta eigi ekkert heima hjá dómstólunum. Svo hefur mér alltaf fundist áhugavert þegar talað er um að nauðsynlegt sé að auka lýðræðið, fólki sé auðvitað treystandi til að taka ákvarðanir í þessum málum sem snúa að almannahag, en svo kemur alltaf listi yfir mál sem við ætlum ekki að treysta fólki til að taka afstöðu til. Hvernig lítur sá listi út? Í 67. gr. er sagt, með leyfi virðulegs forseta: „Á grundvelli þeirra er hvorki hægt að krefjast atkvæðagreiðslu um fjárlög, fjáraukalög, lög sem eru sett til að framfylgja þjóðréttarskuldbindingum né heldur um skattamálefni eða ríkisborgararétt.“ Það sem við segjum við almenning þegar við opnum þetta svona er þetta: Við viljum gjarnan að þið getið kosið um mál sem varða almannahag en hér er listi yfir þau mál sem við treystum ykkur ekki til að fást við af því að þið væruð vís til að taka ranga ákvörðun í málinu. Það eru mál sem hafa fjárhagslega þýðingu, sem snúa að þjóðréttarlegum skuldbindingum o.s.frv. Ég hef aldrei heyrt nákvæma útlistun á rökunum fyrir þessu, önnur en þau að það sé hætta á að teknar verði rangar ákvarðanir í mikilvægum málum, menn vilji ekki að einhvers konar popúlísk sjónarmið verði ofan á í svona málum og því sé ekki hægt að senda þau í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hef aldrei verið í hópi sérstakra áhugamanna um þjóðaratkvæðagreiðslur og tel að það þurfi að fara mjög varlega með þetta og að þjóðaratkvæðagreiðslur eigi fyrst og síðast og alfarið að vera bindandi þar sem er val á milli tveggja kosta, já eða nei, og það séu bindandi niðurstöður. Ég tel til dæmis ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslur mjög óæskilegar, óheppilegar og það hafi sýnt sig um margt í þeirri atkvæðagreiðslu sem fór fram um drög að stjórnarskrá og þær spurningar sem þar voru settar inn í. Virðulegi forseti. Um þetta má hafa langt mál en þetta eru helstu atriðin sem ég vildi nefna varðandi 65., 66. og 67. gr. þessara tillagna. Sný ég mér þá að ákvæði um náttúruauðlindir. Hér er á ferðinni eitt af þessum grundvallarmálum í samfélagi okkar, hvernig við skipum eignarhaldi á náttúruauðlindum. Ég hef ítrekað, og ætla ekki að fara aftur yfir það núna, rætt þá skoðun mína að ég telji hugtakið þjóðareign merkingarlaust hvað varðar eignarréttarlegt samhengi og fyrir því hafa fjölmargir lagaspekingar fært mjög góð rök. Ég staðnæmist við einn þátt þessa máls alveg sérstaklega, þar sem segir eftirfarandi í 34. gr.: „Stjórnvöld bera, ásamt þeim sem nýta auðlindirnar, ábyrgð á vernd þeirra. Stjórnvöld geta á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda, sem og annarra takmarkaðra almannagæða, gegn fullu gjaldi og til tiltekins hóflegs tíma í senn.“ Það er orðalagið „gegn fullu gjaldi“. Verði þetta að stjórnarskrá lýðveldis okkar og það komið í stjórnarskrá að það skuli vera fullt gjald þurfa menn auðvitað að skilja nákvæmlega hvað það þýðir. Hvað þýðir fullt gjald? Þetta verður algjört lykilatriði í öllum okkar efnahagsumsvifum sem byggja á nýtingu náttúruauðlinda. Við fórum í þinginu fyrir ekki svo löngu í gegnum mikla umræðu um auðlindagjald og auðlindarentu. Það kom fram frumvarp frá hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra þar sem gerð var tilraun til þess að útfæra eitthvert slíkt hugtak, ekki á grundvelli hugsunarinnar um fullt gjald, heldur átti að reyna að grípa utan um auðlindarentuna og haga skattlagningu þannig að öll sú renta rynni til ríkisins, auðlindarenta, sá hluti rentunnar sem á sér grunn í auðlindinni sjálfri.  Það var grundvöllur að hinum svokallaða georgisma á árum áður sem byggði á því, það var framlag hans, að hvað varðar nýtingu lands er ákveðin grunnrenta sem hefur ekkert að gera með jarðabætur eða annað sem einstaklingarnir leggja þar í. Síðan eru jarðabætur sem einstaklingar fjármagna og leggja vinnu sína í. Það á að vera þeirra en grunnrentan, auðlindarentan, jarðrentan, á að renna til samfélagsins. Á þessu grundvölluðust hugmyndir georgismans. Um þetta hafa menn deilt ansi mikið. Stóra vandamálið er: Hvernig ætla menn að greina á milli? Hvernig ætla menn að finna út hvað er vegna auðlindarinnar sjálfrar og hvað er vegna ákvarðana og fjárfestinga og áhættutöku einstaklinganna? Þetta hefur reynst mönnum, og ekki bara hér á Íslandi heldur um allan heim, mjög erfitt að formgera. Við sáum í umræðunni hér í fyrravor þegar við vorum að ræða um stöðu sjávarútvegsins og gjaldtöku á þá grein á grundvelli slíkrar hugsunar hversu erfitt það var og allt að því ógerlegt. Hér er síðan lagt til að leggja á fullt gjald. Segjum að þetta þýði að það eigi að ná þessari grunnrentu, segjum að orðin „fullt gjald“ þýði það. Ég hef ekki séð það útlistað nákvæmlega í tillögum og greinargerð hvernig menn hugsa það fyrirkomulag. Ef þetta orðalag verður að niðurstöðu verður það uppspretta endalausra þræta og málaferla. Hvað þýðir þetta í raun? Hvernig munum við vinna löggjöf okkar á grundvelli þessarar setningar þegar kemur að nýtingu náttúruauðlinda á Íslandi? Hvernig munum við gera það? Virðulegi forseti. Vandinn er sá að þarna kemur ekkert svar. Það kemur engin útlistun, það kemur engin greinargerð þar sem vísir fræðimenn setja upp einhvers konar skema um þetta. Það kemur ekkert svar í þingsalnum hvernig nákvæmlega skuli að þessu staðið. Það er áhyggjuefni fyrir okkur, alveg verulegt. Ég ætla þó að leyfa mér, rétt aðeins í þessu samhengi, að fara aftur í þjóðareignarhugtakið. Ég verð eiginlega að gera það þó að ég hafi sagt að ég ætlaði ekki að fara út í langar útlistanir á því, ég hef gert það hér áður, en það er eitt áhugavert. Núna liggur fyrir þinginu frumvarp til laga um stjórn fiskveiða og að nokkru á grundvelli þeirra hugmynda sem ég hef verið að ræða hér er verið að tala í því frumvarpi um skiptingu á einhvers konar rentutöku af greininni. Í greinargerð með frumvarpinu er talað um ráðstöfun tekna aflamarks úr flokki 2. Hér stendur, virðulegi forseti, með yðar leyfi: „Í frumvarpinu er gerð tillaga um að tekjur af ráðstöfun aflamarks úr flokki 2 á kvótaþingi skiptist í þessum hlutföllum: Ríki 40%, sveitarfélög 40% og markaðs- og þróunarsjóður 20%. … Hvað snertir ráðstöfun til sveitarfélaga sýnist eðlilegt að tekið verði m.a. mið af sögulegu mikilvægi sjávarútvegs á einstökum svæðum eða í einstökum landshlutum, en sérstök nefnd skal gera tillögur að því leyti …“ Virðulegi forseti. Hvað er verið að segja hér? Í öðru orðinu er því haldið fram, í þessu frumvarpi, í umræðum, af stuðningsmönnum þessa frumvarps og reyndar líka þeim sem styðja þessar breytingar á stjórnarskránni, að um sé að ræða þjóðareign. Gott og vel, þetta litla dæmi sem ég tek núna varpar fram ákveðnum spurningum: Hvernig má það vera að það eigi að mismuna sveitarfélögum eftir því hvernig þau eru í sveit sett, leyfi ég mér að segja, virðulegi forseti, þegar kemur að útdeilingu arðs sem er tekinn á grundvelli þjóðareignar? Hér stendur að 40% af því sem kemur vegna ráðstöfunar aflamarks úr flokki 2 eigi að renna til sveitarfélaga en þó þannig að það verði í hlutföllum eftir því hve mikil útgerðarsagan er í hverju sveitarfélagi. Augljóst má heita að útgerðarsaga til dæmis þeirra sem búa í Hveragerði er ekki löng eða mikil. Hið sama á við um Selfoss og Egilsstaði, en allt eru þetta staðir á Íslandi. Fólkið sem þarna býr er hluti af íslenskri þjóð og ef um er að ræða þjóðareign á auðlindinni í eignarréttarlegum skilningi eiga þeir einstaklingar sem þar búa nákvæmlega sama rétt á afrakstrinum upp á krónu og aðrir íbúar landsins. Menn geta ekki mismunað fólki á grundvelli þjóðareignarhugtaksins vegna þess að það er þjóðareign. Allt annað blasir síðan við ef um er að ræða ríkiseign. Allt önnur mynd blasir við ef um er að ræða eign ríkisins, þá hefur ríkið til þess tækifæri, það hefur réttindi til að mismuna þegnum landsins hvað varðar útdeilingu gæða, þá að sjálfsögðu á málefnalegum forsendum. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að ef menn vildu vera heiðarlegir í umræðu sinni um þessi mál mundu þeir auðvitað ekki tala um þjóðareign í þessum skilningi, heldur setja mjög skýrt ákvæði um ríkiseign. Hvers vegna vilja menn það ekki? Hvers vegna finnst mönnum það óþægilegt? Vegna þess að það hljómar ekki eins vel. Það hljómar miklu betur að tala um þjóðareign en þá lenda menn í svona vandræðum. Þá lenda menn út af um leið þegar kemur að því að finna þessu stað í lögum og reglum landsins. Þeir sem segja að þetta sé þjóðareign geta aldrei samþykkt þá tilhögun mála sem felst í frumvarpi um stjórn fiskveiða, að sveitarfélögum verði mismunað og einstaklingum hvað varðar útgreiðslu á þessum arði. Það er ekki hægt að fallast á það. Það er fullkomin rökleysa, en ef hér stæði ríkiseign væri um allt annað að ræða. Þá væri málið skýrt. Öll formgerð málsins er hvort eð er sú að um er að ræða ríkiseign. Forsvarsmenn ríkisins, kjörnir fulltrúar, fara með ríkiseignina og þá er eðlilegt að kalla hlutina bara sínum réttu nöfnum en vera ekki að þvæla svona með þetta. Virðulegi forseti. Tími minn er svo gott sem á þrotum. Ég vil að lokum snúa mér aftur að því sem ég nefndi í upphafi. Núna stöndum við frammi fyrir því á Alþingi Íslendinga að fyrir liggur frumvarp til stjórnarskipunarlaga þar sem allri stjórnarskrá lýðveldisins er breytt um margt í grundvallaratriðum. Flestum núverandi ákvæðum er breytt og fjöldi nýrra ákvæða hefur bæst við. Ég hef bent á að það verkefni sem stjórnlagaráðinu var falið var næstum óleysanlegt. Stjórnlagaráðið lagði á þeim fjórum mánuðum sem það starfaði ekki bara fram 35 eða svo nýjar stjórnarskrárgreinar, orðaði þær og kom þeim í búning, heldur gerði líka misveigamiklar breytingar á nærri öllum öðrum ákvæðum núgildandi stjórnarskrár. Þess vegna er ekkert skrýtið þegar við fáum álit fræðimanna og síðan Feneyjanefndarinnar að það komi fram verulegar áhyggjur málsmetandi manna um þetta mál allt saman. Ég veit að af hálfu hv. þingmanna stjórnarliðsins er kannski ekki mikið mark tekið á okkur hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar og kannski fer þetta allt saman fyrir ofan garð og neðan sem við erum að segja og verður afgreitt sem einhvers konar andstyggilegheit og það að menn vilji vera á móti, en mér finnst í það minnsta áhugaverð, og sný mér þá að því sem ég nefndi í upphafi, grein Pawels Bartoszeks um það sem hann kallar sprengjur Feneyjanefndarinnar. Væri ekki í það minnsta ástæða til að hlusta eftir þeim sem þá sátu í þessu stjórnlagaráði og hafa nú fengið til sín niðurstöðu Feneyjanefndarinnar og hafa lýst áhyggjum sínum af þessu máli? Virðulegi forseti. Skyldi ekki vera ástæða til að staldra við?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni hjartanlega fyrir þessa ræðu. Ég gleðst yfir því að það hefur nú gerst að menn ræða þetta mál efnislega, ég fagna því sérstaklega. Ég er að vísu ekki sammála upphafi ræðu þingmannsins um að jafna megi því ferli sem við höfum verið í  Hv. þingmaður nefndi 65.–67. gr. og hann nefndi álit Feneyjanefndarinnar. Við sem höfum staðið fyrir því að flytja þetta mál hér í þinginu höfum alltaf sagt að við vildum taka álit þeirrar nefndar til umræðu á milli 2. og 3. umr. og ég tel það þá alveg upplagt að við vísum málinu aftur til nefndarinnar og förum mjög gaumgæfilega ofan í það. Hvað varðar 65. og 67. gr. þá fjölluðum við heldur ekki um hana út af því hinu sama, við ætluðum að bíða álits Feneyjanefndarinnar. En ég er á hinn bóginn að mörgu leyti mjög sammála því sem þingmaðurinn sagði um 10% þröskuldinn. Mér finnst hann líka lágur. Ég hefði kosið að við gætum rætt þetta og mér finnst það sérstaklega ánægjulegt að vera búin að fá fram skoðun hv. þm. Illuga Gunnarssonar á þessu máli og mun vissulega hafa það í bakpokanum.

Virðulegi forseti. Fyrst hvað varðar orð mín um stjórnarskrárbreytingarnar í Frakklandi 1940. Ástæðan fyrir því að ég tiltók þetta var tvennt, annars vegar þá orðræðu sem þar fór fram, sem var áhugaverð fyrir okkur og rétt að gefa gaum að, en ekki síður auðvitað að það er ekkert hægt að horfa fram hjá því - ég vísa til dæmis til skrifa Njarðar P. Njarðvík, rithöfundar og fleiri, sem voru þeirrar skoðunar að efnahagshrunið hefði kallað fram nauðsyn þess að stjórnarskránni yrði breytt. Ég er ekki sammála því. Ég tel að þetta efnahagshrun hafi ekki orðið vegna galla í okkar stjórnarskrá, það hafi verið aðrir hlutir sem brugðust hjá okkur. Þess vegna hafi það verið óráð að fara að rjúka af stað með þessum hætti, við þær aðstæður sem voru í íslensku samfélagi árin eftir hrun, í algjöra endurskoðun á stjórnarskránni. Það var þess vegna sem ég taldi þetta fram og vil bara ítreka það og árétta að að sjálfsögðu legg ég ekki að jöfnu þær hörmungar sem franska þjóðin mátti þola sumarið 1940 og það efnahagshrun sem varð hér á haustdögum 2008. Hvað varðar álit Feneyjanefndarinnar og hvernig stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mun fara með það mál þá verð ég bara að segja þetta: Nú erum við stödd í burðarumræðunni um þetta mál, í 2. umr. Ég er búinn að klára mína 40 mínútna ræðu, þar sem ég gat að meginstofni farið yfir ákveðnar greinar. Ég hefði kosið að þessi umræða hefði farið fram eftir að búið var að fá þetta álit og vinna úr því þannig að það lægi allt saman fyrir þegar við færum í þessa umræðu. Það skiptir verulegu máli að við séum með slík gögn í höndunum þegar við erum að ræða þetta. Auðvitað er þetta að hluta til komið inn í þingið, það má auðvitað segja það, við getum vitnað í þetta álit og rætt það, lesið það, en það er svo augljóst að töluvert mikil vinna er eftir innan vébanda stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar til þess að finna þessu stað þannig að við getum séð hvernig á að bregðast við þessum athugasemdum og að við getum rætt það síðan hér í þingsalnum, og þá hefði ég helst talið í 2. umr. að minnsta kosti.

Virðulegi forseti. Það er þannig að hér í þessum sal getum við ákveðið hvernig við högum þessu alveg hreint eftir því sem við viljum. Auðvitað getum við gert samkomulag um það í þessum sal að málið fari nú inn í nefndina aftur og að við ræðum það og síðan getum við ákveðið hvernig við högum 3. umr., og þingmaðurinn getur með samkomulagi talað eins lengi og hann vill. Það er nú þannig sem þessi salur er að við getum ákveðið það ef við viljum. Þannig að ef vilji stendur til mundi ég alveg samþykkja að hv. þingmaður talaði lengi um þetta mál í 3. umr. Það er ekkert sem stendur gegn því og ég endurtek að ég er mjög ánægð yfir því að við höfum náð upp efnislegri umræðu um ákveðnar greinar í þessu mikla frumvarpi og efni sem við erum að fást við hér í dag.

Virðulegi forseti. Auðvitað er sjálfsagt að setjast yfir þessa hluti. Vandinn er sá að 2. umr. er komin af stað, hún er ekki langt komin, mikill fjöldi þingmanna er enn á mælendaskrá. Auðvitað gæti það verið einn leikur að gera hlé á umræðunni, vinna þetta mál áfram og halda svo áfram með 2. umr. ef það er vilji til. Það er alveg hægt að sjá slíkt fyrir sér. Það þyrfti þá ekki að gera neinar breytingar á þingsköpum eða neitt frávik þar frá. Aðalatriðið er að mínu mati það verkefni sem við okkur blasir, þ.e. að bregðast við áliti Feneyjanefndarinnar og svo allt hitt sem ég veit að við hv. þingmaður erum kannski ósammála um. Það er mín skoðun að enn þurfi að leggja mat á fjölmargar aðrar athugasemdir, meðal annars frá fræðimönnum, og finna þeim stað í nýju frumvarpi. 

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir yfirgripsmikla og langa ræðu hjá hv. þingmanni. Því miður er andsvaratíminn mjög skammur. Það eru tvö atriði sem mig langar til að fjalla um hér í ræðu þingmannsins. Annars vegar hugtakið þjóðareign og hins vegar hugtakið fullt gjald. Ég hef lengri tíma núna þannig að ég ætla að byrja á fullu gjaldi. Ég vil vísa til þess sem segir á blaðsíðu 15 í nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um það, þar sem sagt er að hún sé villandi og misvísandi sú skýring sem stjórnlagaráð hefur uppi með tillöguna um fullt gjald. Þess vegna þurfi það endurskoðunar við og nefndin boðar í raun þarna að það muni koma breyting á þessu fyrir 3. umr. Hvað er fullt gjald? Stjórnlagaráð vísar til tvenns. Annars vegar til eignarnámsbóta þar sem verið er að bæta eignina alla. Þarna erum við hins vegar að tala um gjald fyrir afnot en í eignarréttinum felst auðvitað bæði ráðstöfunarrétturinn og nýtingarrétturinn. Þarna erum við bara að tala um nýtingarréttinn þannig að þetta er villandi og bent er á það hér. Hins vegar er það þetta með markaðsverðið sem menn hafa jafnvel gengið svo langt að túlka sem svo að það mætti aldrei vera annað verð fyrir nýtingu á auðlind en það sem fæst á uppboði. Mig langar að vekja athygli þingmannsins á því að ef við lesum síðustu málsgreinina um fullt gjald og vísum í skýringum til 3. málsgreinarinnar, ef við segðum bara „gjald“, ef við segðum „eðlilegt gjald“, ef við segðum „sanngjarnt gjald“ í samræmi við 3. málsgreinina, þ.e. þar sem hafa skal sjálfbæra þróun og almannahag að leiðarljósi, þá værum við komin með allt aðra hugsun inn í þetta hugtak gjald. Og bara eitt orð 

Virðulegur forseti. Fyrst varðandi gjaldtöku og t.d. sjálfbæra þróun. Ég held að það geti orðið nokkuð flókið að tengja saman hversu hátt á gjaldið á að vera, byggt á hugmynd um sjálfbæra þróun. Ég fagna reyndar orðum hv. þingmanns Álfheiðar Ingadóttur um að það sé eiginlega sjálfgefið að það þurfi að breyta þessu. Ég hefði kosið, úr því að nefndin var búin að koma auga á það, að komin hefði verið einhvers konar tillaga um hvernig við mundum skipa því þannig að við getum rætt það hér við 2. umr. Mér þykir nokkuð seint að fá þetta síðan í einhverjum lokabúningi við 3. umr. af því að ég held að það séu bara svo mörg atriði sem koma á inn við 3. umr., t.d. Feneyjanefndin og þetta mál. Ég heyrði það hjá hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur áðan að hún tók undir með mér a.m.k. í nokkru varðandi þær hundraðstölur sem þyrfti til þess að kalla hér fram atkvæðagreiðslu, ég held þetta verði bara svo mörg atriði sem við þurfum að taka inn við 3. umr. að það verði eiginlega að endurhanna 3. umr. og segja að hún sé áframhaldið af framhaldi 2. umr. Kem ég þá aftur að þeirri hugmynd sem ég reifaði áðan, að gert verði hlé á 2. umr. á meðan reynt er að koma einhverju skikki á þetta. Hvað varðar hugmyndina um gjald og gjaldtöku er vandinn sá að sama hvernig þetta verður orðað verður alltaf vandamál að framfylgja því þegar það er komið inn í stjórnarskrá, það verður alltaf vandamál. En í það minnsta held ég að hugmyndin um fullt gjald sé algjörlega vonlaus, að það gangi bara ekki upp að setja það þannig fram. Auðvitað þarf að skoða vel hvort menn geti umorðað það með einhverjum hætti. Það mun hafa gríðarlega áhrif á efnahagslíf þessarar þjóðar hvernig þessi setning er orðuð. Það er verkefni sem við þurfum að vanda okkur við og gefa okkur tíma því að ekki verður 

Herra forseti. Ég kemst greinilega ekki í þjóðareignarhugtakið í þessum andsvörum. Við erum hér í 2. umr., hv. þm. Illugi Gunnarsson, til þess að hlusta hvert á annað. Það er gott þegar samhljómur kemur upp í ræðum manna um tiltekin álitaefni sem hér eru. Eitt af þeim er ákvæði um fullt gjald. Ég tel enga meinbugi á því að vísa til þess að haga beri gjaldtöku fyrir afnot og hagnýtingu auðlinda í eigu þjóðarinnar þannig að það stuðli að og hafi sjálfbæra þróun og almannahag að leiðarljósi. Hvað þýðir það að vísa til sjálfbærrar þróunar þarna? Það þýðir að ekki eigi að ganga á auðlindina þannig að hún klárist, heldur eigi hún að gefa af sér til lengri tíma ákveðna nýtingu, ákveðna auðlegð. Það er einmitt það sérleyfi til 

Virðulegi forseti. Það er vandinn þegar við komum fram með gjaldtöku sem byggir á sjálfbærri nýtingu, að koma eigi í veg fyrir ofnýtingu með gjaldtökunni. Það er auðvitað þekkt hugmynd úr hagfræðinni. Það sem menn hafa rekist á þar, og þess vegna hefur þetta reynst allt að því ógerlegt, er hvernig menn finna það gjald og hvernig menn reikna það síðan út. Það var það sem við rákum okkur á í fiskveiðistjórnarumræðunni síðastliðið vor, þ.e. hvernig menn afla gagnanna, hvernig menn reikna gjaldið út. Þá reyndum við ekki einu sinni að ganga svo langt að stýra sókninni á grundvelli gjaldtökunnar, eins og reyndar hugmyndir Gylfa Þ. Gíslasonar stóðu til á árum áður og voru lengi á sveimi í umræðu um auðlindanýtingu. Frá því var fallið vegna þess að í því er reikni- og upplýsingavandi sem gerir að mínu mati mönnum ekki kleift að stýra auðlindanýtingu og sókn í þær á grundvelli gjaldtöku. Þess vegna segi ég: Ef við ætlum að setja það inn í stjórnarskrána að gjaldtakan eigi að endurspegla 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér yfirgripsmikið mál, eins og sést á þeim bunka sem ég tók með mér. Þetta er þó bara hluti af þeim gögnum sem fylgja þessu máli orðið. Í upphafi máls míns ætla ég aðeins að koma inn á þær forsendur sem eru fyrir því að málið er hér inni, hvernig það er til komið og hver er tilgangur þess. Svo ætla ég að reyna að fara í þær greinar sem beint var til atvinnuveganefndar og ef tími vinnst til ætla ég að fara í einhverja kafla til viðbótar. Að lokum mun ég fjalla um ályktanir okkar framsóknarmanna og það sem við sjáum fyrir okkur í málinu. Varðandi forsendurnar verður að segjast eins og er að um langt skeið höfum við framsóknarmenn talað fyrir því að rétt sé að endurskoða stjórnarskrána og nauðsynlegt að koma til að mynda ákvæði um náttúruauðlindir í þjóðareign þar inn. Við höfum barist fyrir því í langan tíma. Við vorum með það á stefnuskrá okkar fyrir fjórum árum að sett yrði á laggirnar stjórnlagaþing, bindandi stjórnlagaþing, sem færi yfir málið. Við gerðum okkur grein fyrir því að í kjölfar hrunsins væru auðvitað ekki til miklir fjármunir til þess og að það mundi kosta mikla fjármuni, en við töldum að þau rök að lýðræðið kosti peninga stæði undir þeirri afstöðu. Mér er orðið það ljóst í dag eftir þessi fjögur ár og ekki síst í kjölfar álits Feneyjanefndarinnar að sá tími sem við völdum til þess að setja á laggirnar slíkt stjórnlagaþing var ekki réttur, þ.e. ef það hefði verið gert strax árið 2009. Ég tek undir þær skoðanir sem fram koma í áliti Feneyjanefndarinnar að það sé varhugavert að fara af stað með miklar breytingar á stjórnarskrá í kjölfar slíkra umbyltinga á þjóðlífinu, hvort sem er vegna bankahruns, fjármálahruns eða einhverra annarra átaka eins og kom t.d. fram í máli hv. þm. Illuga Gunnarssonar. Þar vísaði hann til frönsku byltingarinnar og ástandsins í heiminum í kringum seinni heimsstyrjöldina. Án þess að ég ætli að líkja því saman er það skoðun mín í dag að skynsamlegra sé að setjast yfir slíkt mál í rólegra umhverfi, ellegar sé hættan sú að þær breytingar sem menn vilja gera séu of miðaðar við það ástand sem ríkt hefur í kjölfar hrunsins og menn reyni jafnvel að koma álitaefnum inn í stjórnarskrá sem fjalla um átakamál líðandi stundar frekar en að horfa til lengri tíma. Ég er sannfærður um að skynsamlegra sé að horfa til framtíðar. Ég vil líka tala um þær forsendur sem ég veit að sumir sem vilja keyra þetta mál mjög hratt áfram halda fram. Til að mynda hafa þingmenn Hreyfingarinnar krafist þess að hér séu haldnir langir þingfundir daga og nætur, föstudaga og laugardaga. Það er nú sérstakt, herra forseti, að í þessari viku hafa þeir þingmenn komið hér margoft í ræðustól og hvatt til þess, en ekki hefur sést tangur eða tetur af þeim á þessum viðbótarfundardegi þar sem þó er eingöngu fjallað um stjórnarskrána. Ég veit að sumir hafa þá skoðun að búsáhaldabyltingin hafi krafist þess að sett yrði ný stjórnarskrá vegna þess að hin hafi verið ástæða þess að hér varð hrun. Okkur hefur lærst að sú stjórnarskrá sem við höfum í dag var grundvöllur þess að sett voru neyðarlög sem tryggðu að hér er enn efnahagslegt sjálfstæði. Auðvitað hefði þurft að setja lög til viðbótar sem tekið hefðu á skuldahliðinni í stað þess að tryggja aðeins eignir og innstæður í bönkum eins og neyðarlögin gerðu. Það er miklu frekar það ákall sem komið hefur frá þjóðinni, þ.e. hvað gera þurfi í þjóðlífinu og á þingi. Ég held að vonbrigðin séu gríðarleg, að ekki sé búið að gera meira en raun ber vitni eftir þessi fjögur ár, m.a. að leiðrétta skuldastöðu fólks. Sumir segja að ekkert hafi verið gert. Það er líka sérkennilegt að velta því fyrir sér að þeir sem gera vilja breytingar á stjórnarskrá, og eru þá sammála okkur framsóknarmönnum um að nauðsynlegt sé að setja auðlindaákvæði, náttúruauðlindaákvæði í stjórnarskrá, hafa bundið það mjög við fiskveiðistjórnarkerfið en ekki horft á allar auðlindirnar, jafnvel ekki nýjar auðlindir. Í aðdraganda þessara breytinga held ég að hugmyndir manna um málið einkennist af þessu tvennu; að rangt sé að fara í miklar breytingar á stjórnarskrá, sérstaklega í kjölfar hruns samfélags - nema menn séu sannfærðir um að stjórnarskráin hafi valdið því, en ég held að svo sé ekki, ég held að það sé rangt - og því að keyra málið fram með því offorsi sem gert hefur verið. Ég kem betur inn á það á eftir. Stjórnarskráin sem við búum við tryggði líka að hér var hægt að koma á lýðræðislegri stjórn fyrst eftir hrunið og lýðræðislegum kosningum. Þó að sá sem hér stendur sé ósáttur við niðurstöðu kosninganna 2009 og hefði viljað sjá öðruvísi stjórnarmynstur var það einfaldlega hin lýðræðislega niðurstaða sem byggðist á stjórnarskránni. Ég held að það sé í það minnsta mjög rangt af þeim sem fengu meiri hluta að umbylta stjórnarskránni vegna þess að hrunið var ekki henni að kenna, hún tryggði að hér var hægt að taka á málum með eðlilegum og lýðræðislegum hætti. Síðan getur þjóðin kveðið upp dóm sinn á fjögurra ára fresti hið minnsta um þau stjórnvöld sem starfa á hverjum tíma, hún getur metið hvort stjórnvöld hafa staðið sig vel eða illa. Ég held að sú áhersla sem núverandi stjórnvöld hafa lagt á að keyra málið í gegn, oft og tíðum þvert á þá skynsamlegu afstöðu að reyna að ná breiðari sátt í málinu, að taka tillit til fleiri þátta, sé orsök þess hvar málið er statt núna. Ég held til að mynda að fólkið í landinu hefði miklu meiri skilning á því og kannski var hin undirliggjandi krafa um breytingar sú að við færum í að breyta lögum byggða núgildandi stjórnarskrá sem gert hafa Íslendingum hvað erfiðast að komast af síðastliðin fjögur ár, til að mynda að taka á málum er varðar verðtryggingu og skuldamál heimila. Það er þá tækifæri núna úr því að ekki hefur verið tekið á því fyrr á þessu kjörtímabili að við værum hér á síðustu dögum þingsins að taka á slíkum málum. Eða að taka á einhverjum málum er snerta atvinnumálin sem hafa vissulega ekkert með stjórnarskrána að gera. Ég verð að segja alveg eins og er að ég sé það ekki fyrir mér, þó svo að við værum sammála þeim sem harðast tala fyrir breyttri stjórnarskrá og því frumvarpi sem hér liggur fyrir, að það væri eitthvað auðveldara að taka á þeim málum sem brenna hvað mest á þjóðinni, þ.e. skuldamálin og atvinnumálin, á grundvelli nýrrar stjórnarskrár. Ég sé það ekki. Ég ætla að tala aðeins um álit Feneyjanefndarinnar. Það litla sem ég hef kynnt mér þar samræmist í mjög mörgu þeirri skoðun sem ég hef myndað mér og við framsóknarmenn höfum talað fyrir, að nauðsynlegt sé að breyta stjórnarskrá í víðtækri sátt. Ég sagt fyrr í ræðum mínum varðandi málið að það dæmi sem við sáum við lýðveldisstofnunina sé auðvitað mjög góð fyrirmynd að því hvert við eigum að stefna, þótt ég geri mér alveg grein fyrir því að auðvitað verði ekki hægt að ná upp slíkri stemningu í kringum stjórnarskrá að nær allir mæti á kjörstað og að 95% þjóðarinnar styðji slíka stjórnarskrá. Ef menn hefðu það að leiðarljósi að reyna að ná sem breiðastri sátt, að ná til sem breiðasts hóps í samfélaginu öllu, er það stjórnarskrá sem fólk mundi gera að sinni en ekki upplifa að verið væri að troða lágmarksmeirihlutastjórnarskrá upp á sig. Það hefur mér fundist vera gegnumgangandi í vinnubrögðunum alveg frá því að málið fór af stað. Við getum bent á siðareglur sem við höfum talað mikið um að nauðsynlegt sé að setja öllum. Við þingmenn erum með slíkt mál í vinnslu eftir að við samþykktum það 63:0 að setja okkur siðareglur. Hvernig setja menn sér siðareglur? Þær koma ekki ofan frá og eru samþykktar með naumum meiri hluta eða einum yfirmanni heldur kemur sá hópur saman og setur sér siðareglur sem allir geta gert að sínum og fara eftir þeim. Þetta er auðvitað ekki nákvæmlega sambærilegt en hugmyndin engu að síður sú sama, að sem breiðastur hópur geri reglurnar, grundvallarreglur samfélagsins, að sínum og sé sáttur við þær. Það er reyndar alveg til fyrirmyndar hvernig meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur komið því máli fyrir, að senda málið til allra nefnda. Ég held að það hafi gert málinu mjög gott að allir þingmenn í ólíkum nefndum hafi fjallað um tilteknar greinar sem heyrðu undir viðkomandi nefnd og settu sig inn í þá kafla. Ég held að það hafi dýpkað skilninginn og vonandi umræðuna í þinginu. Ég held að ég megi fullyrða að það hafi hjálpað til. Í upphafi hafði ég þó einhverjar efasemdir. Við 1. umr. og reyndar í fyrri umræðum um málið hef ég verið efins um að hlustað verði á athugasemdir við málið. Í byrjun desember var settur stuttur frestur til að afgreiða málið og síðan áframhaldandi af þeirri vinnu fannst mér að það væri endilega ekki ætlun meiri hlutans að hlusta á athugasemdir, heldur væri aðalatriðið að fá fram athugasemdirnar og segja: Við erum búin að fá fram athugasemdir. Við höfum brugðist við þeim. Þetta er misskilningur hjá viðkomandi. Þannig hefur nú orðræðan verið í garð þeirra sem gert hafa athugasemdir, nú síðast varðandi Feneyjanefndina. Ef ég sný mér að greinum frumvarpsins má til að mynda nefna 13. gr. sem samsvarar 72. gr. núgildandi stjórnarskrár. Hún fjallar um eignarréttinn, að hann sé friðhelgur, að engan megi skylda til að láta af hendi eign sína nema almenningsþörf krefji og þurfi til þess lagafyrirmæli og komi með fullt verð fyrir. Það er tillaga. Í núgildandi 72. gr. er að finna ákvæði sem segir að með lögum megi takmarka rétt erlendra aðila til að eiga fasteignaréttindi eða hlut í atvinnufyrirtæki hér á landi. Það verður að segjast eins og er, til þess að fara hratt yfir sögu og eins að þakka meiri hlutanum fyrir að hafa tekið tillit til athugasemda, að það fannst varla sá sérfræðingur sem kom fyrir nefndina sem ekki tók undir það að sú grein í núgildandi stjórnarskrá yrði að vera í frumvarpinu og menn undruðust satt best að segja af hverju hún var tekin út í tillögunum. Ég spurði stjórnlagaráðsmennina sem komu fyrir atvinnuveganefnd út í það. Í ljós kom að hugsunin á bak við það var lítil, aðeins var bent á einhverja jafnræðisreglu sem hefði í þessu tilviki haft mjög sérkennilegar afleiðingar. Það mætti skilja það sem svo að hin algilda jafnræðisregla gilti þannig að í sjálfu sér væri óheimilt að setja það inn í lög, við yrðum hreinlega að breyta lögum í þá átt. Ég ætla að vitna til ágætrar greinargerðar Arnórs Snæbjörnssonar sem fjallaði um málið þar sem hann benti á að þetta gæti haft mjög alvarlegar afleiðingar. Til að gera langa sögu stutta er meiri hlutinn sem sagt búinn að gera þessar athugasemdir að sínum og taka þá grein upp. Einnig var fjallað svolítið um skyldur. Sérfræðingahópurinn hafði tekið það út úr tillögum stjórnlagaráðs að eignarréttinum fylgdu skyldur. Það var talsvert rætt við sérfræðingana. Margir þeirra héldu því fram að það lægi í hinu óskrifaða að því fylgdu skyldur og sögðu að það mundi vekja spurningar að setja slíkt í stjórnarskrá, t.d. að einhver sem ætti íbúð eða íbúðarhús væri skyldugur til að viðhalda henni. Sérfræðingarnir veltu fyrir sér hvaða merkingu það hefði. Mér fannst það vera rökrétt á margan hátt. Ég var svolítið skotinn í þeirri hugmynd þar sem mér finnst almennt séð mjög mikilvægt að við hefðum ekki bara réttindi heldur líka skyldur. En ég áttaði mig á því að það að setja slíkt ákvæði í stjórnarskrá gæti haft eitthvað í för með sér sem við höfum ekki gert okkur nægilega vel grein fyrir. Ég mundi því gjarnan vilja að það yrði skoðað aftur af því að sú tillaga um að taka þetta skylduákvæði upp er komin inn í breytingartillögur meiri hlutans, eins og stendur í greininni, með leyfi forseta: „Eignarrétti fylgja skyldur, svo og takmarkanir í samræmi við lög.“ Kannski dugar það, ég skal ekki segja. Varðandi síðan 25. gr., um atvinnufrelsi, er hún samsvarandi 75. gr. gildandi stjórnarskrár. Í tillögu frá stjórnlagaráðinu var búið að setja inn nokkur gildishlaðin hugtök, eins og til að mynda, með leyfi forseta: „Í lögum skal kveða á um rétt til mannsæmandi vinnuskilyrða, svo sem hvíldar, orlofs og frítíma.“ Síðan var sagt: „Öllum skal tryggður réttur til sanngjarnra launa og til að semja um starfskjör og önnur réttindi tengd vinnu.“ Ég held að fullyrða megi að nánast allir sérfræðingarnir, ekki þó jafnmargir og tjáðu sig um 13. gr., töldu að þessi hugtök, „mannsæmandi vinnuskilyrði“ og einkum „sanngjörn laun“ væru þess eðlis að þau gæfu tilefni til falskra væntinga og væru líkleg til að stofna til dómsmála sem ekki mundu leiða til neins. Ég sé að meiri hlutinn hefur samþykkt að fella út orðin „sanngjarnra launa“ en haldið inni „mannsæmandi vinnuskilyrðum“. Í staðinn hefur hann bætt við tveimur atriðum til, þ.e. „aðbúnaði“ og „öryggi“. Auðvitað erum við öll sammála um að vinnuskilyrði eigi að vera mannsæmandi. Spurningin er bara hvort nauðsynlegt sé að setja það inn í stjórnarskrá með þessum hætti, hvort við skiljum eitthvert atriði eftir og eins hvort við séum að skapa einhverja óvissu, einhverjar væntingar sem ekki er innstæða fyrir. Ég held að það sé alla vega til bóta sem komið er. Þá kem ég að 34. gr. sem er ný, hún er ekki í núgildandi stjórnarskrá, og fjallar um náttúruauðlindir. Við framsóknarmenn höfum lagt ríka áherslu á það í langan tíma, sennilega í nokkra áratugi, að koma slíku ákvæði inn en það hefur því miður ekki gengið. Ég held að mikilvægt sé að við notum þetta tækifæri til að koma slíku ákvæði inn. Það verður að segjast að talsverður hringlandaháttur er varðandi þetta ákvæði, herra forseti. Stjórnlagaráð kom með tillögu. Sérfræðingahópurinn sem fór yfir tillöguna breytti henni til þess að hún væri skiljanlegri hvað lagatúlkanir varðar og hefði skýrari merkingu. Í nefndaráliti meiri hlutans taka menn upp niðurstöðu stjórnlagaráðsins að einhverju leyti en breyta öðru. Í breytingartillögunum sem komnar eru fram eru tillögur sem ekki eru í nefndarálitinu. Ég held að það sé eitt besta dæmið um hversu erfitt er að ræða þetta mál, að það er einhvern veginn allt fljótandi. Málið virðist vera á því reki að erfitt er að fara í ræðustól og taka það til umræðu vegna þess að óljóst er hvað meiri hlutinn ætlar sér með því. Nefndarálitið segir eitt, breytingartillagan segir annað. Síðan er vísað til stjórnlagaráðs í því þriðja. Sérfræðingarnir sem breyttu því tóku langflestir undir það að breytingar sérfræðingahópsins hefðu verið til bóta, hefðu skýrt ákvæðið. Engu að síður var fullt af ákvæðum þar inni sem menn sögðu vera illskiljanleg og að ekki væri ljóst hvert farið væri. Reyndar vísuðu margir, þar á meðal umboðsmaður Alþingis, Tryggvi Gunnarsson og áðurnefndur Arnór Snæbjörnsson, til þess að greinargerðin almennt með frumvarpinu, en sérstaklega um þessa grein, væri ekki nægilega skýr. Arnór Snæbjörnsson segir, með leyfi forseta: „Heilt yfir litið má segja að ákvæði 4. mgr. 34. gr. frumvarpsins hafi óljóst efnisinntak. Skýringar við þau eru ófullkomnar og virðast að mestu leyti hugsaðar í tengslum við eina auðlind, þ.e. nytjastofna sjávar. Með þessu er líklegt að ákvæðin ýti undir ágreining og skapi óvissu.“ Í áliti Bjargar Thorarensen lagaprófessors, sem var mjög ítarlegt, segir um stjórnarskrárákvæði um náttúruauðlindir, með leyfi forseta: „Það er ekki fallið til að skýra inntak og markmið ákvæðisins. Í raun er greinargerðin ónothæf sem lögskýringargagn til framtíðar …“ Ég held að ég hafi haft eitthvað sambærilegt eftir umboðsmanni Alþingis þar sem hann talaði um greinargerðina um þessa grein en einnig greinargerðina almennt. Varðandi þessa grein segir hann, með leyfi forseta: „Greinargerðin er ekki nógu góð og gagnast illa eða ekki til að útskýra sem lagaskýringar.“ Umboðsmaður kom einnig inn á það í máli sínu að kannski ætti greinin að vera einfaldari og kveða á um að auðlindir væru í þjóðareigu og að ríkið færi með eignarhaldið og gæti sett lög þar um. Það er skoðun mín eftir að hafa skoðað þetta mál ítarlega að nauðsynlegt sé að fara yfir þetta atriði áður en við samþykkjum það. Enn er allt of mörgum spurningum þar ósvarað. Við ræddum mjög mikið hugtakið þjóðareign eða ríkiseign, sem hefur kannski ekki verið rætt svo mikið við þessa umræðu. Ég ætla að vitna til greinargerðar Bjargar Thorarensen, með leyfi forseta: „Uppi hafa verið tvær stefnur um hvað felst í orðinu þjóðareign. Annars vegar að í því felist fyrst og fremst heimild ríkisins til að setja lög og reglur um eignarhald á náttúruauðlindum, nýtingu og meðferð þeirra. Þessi heimild ríkisins til hvers kyns aðgerða og ráðstafana (fullveldisréttur) er ekki eignarréttur í lagalegum skilningi. Ríkið getur í krafti fullveldisréttar síns sett ýmsar reglur um meðferð og nýtingu auðlinda, hvort sem þær eru í einkaeigu, opinberri eigu eða eigendalausar. Það geta verið reglur sem miða að skynsamlegri meðferð og nýtingu auðlinda og felur m.a. í sér heimildir til að heimta gjald af nýtingu þeirra. Hitt sjónarmiðið hvílir á því að í þjóðareignarhugtakinu sé fólgin sérstök tegund eignarhalds, þannig að ríkinu er samkvæmt lögum fenginn hinn sérstaki eignarréttur á náttúruauðlindum í skjóli þess að enginn annar lögaðili eða einstaklingur hefur getað sannað eignarrétt sinn að þeim. Fyrirmyndin að eignarhaldi af þessum toga er einkum sótt í ákvæði laga um þjóðlendur, nr. 58/1998, en samkvæmt þeim er íslenska ríkið lýst eigandi lands sem ekki er háð einkaeignarrétti og þar með þeirra náttúruauðlinda sem þar finnast. Tillagan í 34. gr. byggist á síðargreinda sjónarmiðinu, en ákvæðið er talsvert nákvæmara en tillögur sem áður hafa komið fram um hvernig mega tryggja að náttúruauðlindir séu í þjóðareign.“ Það verður að segjast eins og er að orðið þjóðareign er miklu fallegra en orðið ríkiseign og séu menn sammála um hvernig skilgreina á það í greinargerð er sá sem hér stendur tilbúinn að fallast á að það geti gengið. Sigurður Líndal taldi hins vegar hugtakið ónothæft, ef ég man rétt, á meðan aðrir sérfræðingar töldu að það væri alveg hægt að hugsa sér það ef það væri bara skilgreint réttilega. Það er rétt að geta þess að hjá einum lagaprófessornum kom fram að það væri nú kannski ekki tilgangur stjórnarskrárvinnunnar að ná fram fallegasta textanum heldur ætti að ná fram kjarna málsins, þ.e. að hann væri nægilega skýr. Ég held að það sé nauðsynlegt. Ég setti fyrirvara við ákveðna niðurstöðu í hv. atvinnuveganefnd. Nefndin hafði þann háttinn á að í nefndaráliti komu fram öll sjónarmið sem fram komu fyrir nefndinni. Ég gerði engar athugasemdir við þá niðurstöðu en hins vegar fannst mér skorta verulega á að nefndin tæki á því í ályktunum sínum og umsögn til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hvernig fara ætti með það. Ég setti því fyrirvara við álit mitt í hv. atvinnuveganefnd og fór yfir það í nokkru máli. Ég ætla ekki að lesa það hér til að spara tíma. Það er þó eitt atriði sem ég hef ekki minnst á, ég held að umboðsmaður Alþingis hafi vakið hvað mesta athygli á því atriði en það gerðu einnig Sigurður Tómas Magnússon og fleiri, þ.e. að ákveðin nýmæli fælust í 2. mgr. 9. gr. frumvarpsins og að þess vegna séu heimildir til takmörkunar mannréttinda að mestu fjarverandi í mannréttindaákvæðum frumvarpsins. Þess í stað sé gert ráð fyrir staðlaðri almennri takmörkunarheimild. Að mínu mati komu í ljós alvarlegir annmarkar á því fyrirkomulagi á fundum nefndarinnar. Umboðsmaður Alþingis benti á að þarna væru ákveðnir hlutir sem mundu auka heimildir til eignaupptöku eða skerðingar eignarréttar. Hann benti á að orðalag eins og „svo sem samræmist“ væri ekki hægt að nota í lagatexta og að um meðalhóf í 2. mgr. 9. gr., og kjarnaréttindi, ætti sú setning sér enga samsvörun í íslenskum lögum, alla vega vantaði skýringar í greinargerðinni og að ákvæðið væri ekki nógu gott, ekki nógu skýrt gagnvart vernd eða réttindum borgaranna. Það er líka eitt sem fara þarf yfir og var kannski ekki beint á verksviði nefndarinnar en tengdist engu að síður máli okkar. Ég tek undir þau álit sem fram komu frá Tryggva Gunnarssyni, Arnóri Snæbjörnssyni og Björgu Thorarensen. Þau sögðu að nauðsynlegt væri að fara yfir þetta ákvæði, náttúruauðlindaákvæðið í 34. gr., og endurskoða það. Það er eiginlega alveg sama hvort um er að ræða upphaflega frumvarpstextann, nefndarálit meiri hlutans eða þær breytingartillögur sem fram eru komnar, mér sýnist ekkert af þeim dekka þetta fyllilega og tel að skoða þurfi þann texta og gera hann einfaldari og skýrari þannig að hann taki yfir allar auðlindir. Í því sambandi má nefna að í breytingartillögunum er búið að fella út orðin „fullt gjald“ og „hóflegur tími“ og eitthvað eitt enn sem ég man ekki hvað var, en margir settu hornin í og fannst það óskiljanlegt. Fyrst við tölum um fullt gjald erum við kannski við brekkubrúnina varðandi það að hefja hér olíuvinnslu. Hér hafa verið sett lög um þá nýtingu og skattlagningu, mig minnir að hún eigi að vera 35 eða 40% af áætluðum hagnaði. Þeir sérfræðingar sem komu fyrir nefndina sögðu að ef ákvæðið um fullt gjald færi í lög stæðust þau ekki vegna þess að ekki væri um fullt gjald að ræða, þar vantaði upp á. Fulla gjaldið á við um eignarréttarákvæðið sem er í textanum og er mjög óheppilegt þar sem um er að ræða eðlilegt gjald. Þarna hefði kannski mátt nota orðin „sanngjarnt gjald“ vegna þess að það er álitamál sem löggjafinn þarf að setja fram á hverjum tíma og er alveg klárlega mismunandi eftir því við hvaða auðlind er átt. Eins er augljóst að „hóflegur tími“ getur verið mismunandi. Greinargerðin þarf í það minnsta að vera mun skýrari. Tími minn fer nú að styttast, því miður, en ég vil nota tækifærið til að spyrja formann stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem er hér í salnum hvort meiri hlutinn hafi ekki tekið mark á þeirri gagnrýni sem komið hefur fram á að greinargerðin sjálf sé ekki nógu skýr og ekki tæk sem lögskýringargagn. Gagnrýnin kemur frá helstu lögspekingum landsins. Ég benti á það í fyrstu umræðunni strax í haust að mjög mikilvægt væri að á því atriði yrði tekið. Það kom líka fram í skýrslu sérfræðingahópsins, það vísaði í raun í hugmyndir stjórnlagaráðsins, að mjög mikilvægt væri að vanda sig við lagasetningu og því meira sem málin væru umfangsmeiri. Ég spurði um það í 1. umr. Ég spurði líka nokkra sérfræðinga í nefndinni hvort fyrir lægi hvaða lög þyrfti að setja ef frumvarpið yrði að nýrri stjórnarskrá og hvaða lögum þyrfti að breyta. Ég spyr enn að því hvort slíkri vinnu hafi verið hraðað. Það er mjög mikilvægt að við höfum skýra sýn á framtíðina. Af því að hv. þm. Lúðvík Geirsson er kominn í salinn þá hlustaði ég á ágæta ræðu hjá honum fyrr í vikunni. Þar fannst mér hann ýja að því að það skipti ekki öllu máli. Hægt væri að setja af stað stjórnarskrá sem væri vissulega bundin ákveðinni óvissu því að þannig væri það alltaf þegar menn breyttu hlutunum, svo tækju menn bara á því seinna meir. Hægt er að hafa þá skoðun, og ég virði hana alveg, að menn taki bara á þeim vanda sem upp kemur þegar óvissan eykst og mál fara að fara fyrir dómstóla og dómstólar skipa framkvæmdarvaldinu nánast að setja ný lög vegna þess að galli sé á gildandi lögum. En ég hefði talið að eðlilegra hefði verið í vönduðu ferli, með skírskotun til athugasemda sérfræðingahópsins, með skírskotun til stjórnlagaráðsins sjálfs, að menn væru búnir að átta sig á því umfangi sem þarna væri. Ég spyr þess vegna hvort slík vinna hafi farið fram. Í nefndaráliti 2. minni hluta, fulltrúa Framsóknarflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, kemur fram að stefna okkar framsóknarmanna er sú að hægt sé að endurskoða nokkur ákvæði í núgildandi stjórnarskrá á grundvelli þess sem fyrir liggur. Ég ætla aðeins að koma inn á það í lokatexta mínum. Ég ætla að fjalla aðeins um alþingiskaflann þar sem ég sit í forsætisnefnd. Í raun og veru gerir forsætisnefnd breytingar við allar tillögur þar og niðurstaða hópsins var sú að óbreyttur texti gengi einfaldlega ekki. Ég tek undir með Feneyjanefndinni um að við þurfum meiri tíma til að ræða stjórnskipunarþætti og samspil ólíkra þátta í stjórnskipun Íslands. Ég ætlaði aðeins að koma inn á dómstólakaflann, ég tel að hugsanlega sé hægt að setjast yfir hann og einnig sveitarstjórnarkaflann. Þar eru samt nokkrar athugasemdir. Í 2. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Forseti Íslands, ráðherrar og ríkisstjórn og önnur stjórnvöld fara með framkvæmdarvaldið.“ Kom ekki til greina að setja þarna inn sveitarstjórnir, að segja að sveitarstjórnirnar séu hluti af framkvæmdarvaldinu og að kaflinn um sveitarstjórnir væri nánari útskýring á því? Það mundi þá styðja undir sjálfstæði þess sem lagt er til í þeim kafla. Sumir segja að það standi lítt meir þar en í núgildandi stjórnarskrá í mjög takmarkaðri grein stjórnarskrárinnar um sveitarstjórnir, aðrir benda á að það atriði sé heldur óljóst. Ég minntist á það áðan að við framsóknarmenn sögðum í byrjun janúar að við værum til í að setjast yfir málið og finna þau ákvæði sem hægt væri að ná sátt um og breyta. Við höfum í því sambandi bent á auðlindaákvæði í stjórnarskrá og ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur. Við höfum einnig rætt ákvæði um fullveldisframsal og hefur fyrrnefnd Björg Thorarensen lagaprófessor ráðlagt utanríkismálanefnd og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í þeim efnum, t.d. varðandi minni háttar og meiri háttar fullveldisframsal. Annar minni hluti lýkur nefndaráliti sínu á því að segja, með leyfi forseta: „Annar minni hluti ítrekar þá skoðun sína og vilja að til að ná sátt sé ráðlegt að fulltrúar allra flokka flytji þingsályktunartillögu fyrir þinglok sem tryggi áframhaldandi vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar á komandi kjörtímabili.“ Undir það skrifar hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Ég ætla í lok máls míns að fara yfir þær ályktanir sem við framsóknarmenn samþykktum á flokksþingi okkar og hefur þingflokkurinn lengi talað með þeim hætti í umræðunni. Framsóknarflokkurinn er hlynntur endurskoðun á stjórnarskrá lýðveldisins, en gera verður þá kröfu að undirbúningur sé vandaður og að haft sé samráð við ólíka aðila og að breytingar á stjórnarskránni verði ekki undir neinum kringumstæðum þvingaðar í gegn með valdboði stjórnvalda. Markmið okkar framsóknarmanna er að setja nýtt auðlindaákvæði í stjórnarskrá um raunverulegan aðskilnað framkvæmdarvalds og löggjafarvalds, en mér sýnist að við þurfum að gefa okkur meiri tíma í þá kafla og setja auk þess skýrt ákvæði um beint lýðræði varðandi t.d. þjóðaratkvæðagreiðslur. Þá vil ég benda á að þær athugasemdir hafa komið fram, m.a. í Feneyjaskýrslunni, að við getum ekki horft til Sviss sem hefur gjörólíkt umhverfi. Ég hef líka velt því fyrir mér af hverju menn spá í eitthvert kosningakerfi frá Hollandi. Við horfum yfirleitt til Norðurlandanna. Af hverju horfum við ekki til þeirra í því sambandi? Varðandi jöfnun atkvæða hefur hv. þm. Lúðvík Geirsson bent á að í Noregi sé tekið tillit til landsstærðar við jöfnun atkvæðisréttar. Ég velti fyrir mér af hverju við horfum ekki til slíks. Það er hluti af lengra ferli. Ég ætla aðeins að klára þær ályktanir sem við gerðum á flokksþingi okkar, framsóknarmenn. Framsóknarflokkurinn vill að vægi atkvæða verði jafnað eins og kostur er en hafnar því alfarið að landið verði gert að einu kjördæmi, frekar þurfi að horfa til þess að fjölga kjördæmum frá því sem nú er. Framsóknarflokkurinn er hlynntur persónukjöri. Þá erum við komin inn á þær spurningar sem lagðar voru fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Margir tóku þátt í henni og sögðu: Já, ég er hlynntur persónukjöri, en hvernig á það að fara fram? Sumir sögðu nei við þeirri spurningu af því að þeir voru tortryggnir á já-niðurstöðuna en treystu því samt að það yrði gert með skynsamlegum hætti. Sama gilti um þjóðaratkvæðagreiðslurnar og jöfnun atkvæðisréttar. Þjóðkirkjuákvæðið var reyndar nokkuð skýrt. Við fyrstu spurningunni, hvort tillögur stjórnlagaráðs ættu að vera grundvöllur að nýrri stjórnarskrá, sögðu sumir nei, bæði vegna þess að þeir voru á móti því en líka vegna þess að þeir óttuðust túlkunina á orðinu grundvelli. Aðrir sögðu já, en byggðu túlkun sína á grundvelli tillagna stjórnlagaráðs, að það mætti breyta þeim. Nú hefur meiri hlutinn breytt hegðun sinni og orðræðu, alla vega athöfnum, með breytingartillögum sínum og tekið þær hér upp. Ég vona að við séum áfram á þeirri vegferð og að við komumst þannig til botns í málinu. Aðeins fleira varðandi stefnu okkar framsóknarmanna. Við teljum að styrkja þurfi stöðu Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu og við viljum að að sjálfstæði Alþingis sé raunverulegt. Þess vegna verði Alþingi að hafa eigið fjárveitingavald í raun og ráða yfir fjármagni til þess að geta leitað eftir sérfræðiaðstoð. Þá erum við kannski að tala um að hafa einhverja anga þjóðhagsstofnunar í þinginu. Herra forseti. Við þær aðstæður sem uppi eru virðist farsælast að afgreiða þau ákvæði á yfirstandandi þingi sem samkomulag næst um. Vísa ég til þess sem ég hef áður sagt. Framsóknarflokkurinn mun beita sér fyrir því að ljúka endurskoðun stjórnarskrárinnar á komandi næsta kjörtímabili og að við þá vinnu verði höfð hliðsjón af 

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að fá efnislega umræðu um þetta mál þótt mér hafi fundist þessi ræða á margan hátt makalaus, sérstaklega þar sem hv. þingmaður segir að troða eigi breytingum á stjórnarskrá ofan í þjóðina. Við erum búin að fjalla um þetta í bráðum þrjú ár. Atkvæðagreiðsla var í október þar sem var spurt hvort fólk vildi að tillögur stjórnlagaráðsins væru notaðar til grundvallar. Þingmaðurinn virðist ekki vilja skilja hvað það þýðir en 50% þjóðarinnar tóku þátt í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu og 62% sögðu já. Ég get ekki séð að verið sé að troða neinu ofan í þjóðina. Síðan segir hv. þingmaður að meiri hlutinn taki ekki tillit til eins eða neins og fer yfir tvær greinar. Meiri hlutinn hefur í báðum tilfellum tekið 

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að hafa raskað ró hv. formanns stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Til að gera mjög langa sögu stutta á þeim 40 sekúndum sem ég hef eftir þá var ég að fara yfir að í aðdraganda þessa máls hefur málflutningur meiri hlutans og hv. formanns verið ævinlega,  Ég tiltók það sérstaklega og hrósaði nefndinni fyrir að hafa tekið tillit til þeirra athugasemda sem eru komnar inn í breytingartillögurnar, en ég benti líka á að svolítið sérstakt væri, til að mynda varðandi 34. gr., að vera með nefndarálit sem segir eitt og breytingartillögur sem segja annað. Búið er að breyta þessu ákvæði í tví- eða þrígang frá 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefnir ítrekað að Framsóknarflokkurinn vilji koma inn ákvæði í stjórnarskrá um þjóðareign á auðlindinni og hann kvartar yfir því að nefndin vandi sig við það verk eins vel og hún getur. Það má ekki heldur. Þá spyr ég: Hvar eru tillögur Framsóknarflokksins í því? Hvers vegna hefur Framsóknarflokkurinn, fulltrúi Framsóknarflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, ekki komið fram með þær tillögur sem Framsóknarflokkurinn vill fá inn í stjórnarskrá um þjóðareign á auðlindinni?

Virðulegi forseti. Það er kannski málið í hnotskurn, vegna þess að upplifun fólks hefur verið sú að meiri hlutinn hafi ætlað að keyra mál í gegn með offorsi og látum og hlusta ekki á neitt. Það virðist þó vera orðin breyting þar á og vitna ég bara til orða hv. formanns í sjónvarpsfréttum í gærkvöldi þar sem formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar opnaði á það í fyrsta skipti að skynsamlegt sé að setjast yfir einhver ákvæði og ná fram niðurstöðu um þau. 
             Það verður að segjast eins og er - 
             Virðulegi forseti. Ég óska eftir að fá hljóð til að svara þessu.

Vill þingmaður gefa ræðumanni hljóð.

Það skortir ekki þær tillögur, það er búið að vinna slíkar tillögur í mörgum nefndum. Ég verð að segja eins og er að þær hugmyndir sem komu fyrst fram frá stjórnlagaráðinu eru ekki nothæfar sem grundvöllur vegna þess að vinna þarf málið þannig að við tökum til greina það sem sérfræðingarnir hafa bent á, að ekki sé bara talað um 

Herra forseti. Ég ætla að halda mig við innihald en ekki form og málsmeðferð á þessum stutta tíma. Ég vil þakka fyrir ræðuna og rifja upp aðkomu Framsóknarflokksins að þessu máli. Ég vísa til þingskjals nr. 648 frá 136. löggjafarþingi þar sem flutningsmenn eru Jóhanna Sigurðardóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Guðjón A. Kristjánsson og Birkir Jón Jónsson, fyrir hönd Framsóknarflokksins. Í 1. gr. segir að náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti séu þjóðareign. Ríkið fari með forsjá þeirra, vörslu og ráðstöfunarrétt og svo framvegis. Þessi málsgrein er öll inni í þeim tillögum sem hér liggja fyrir og ég tel að hún sé í fullu samræmi við stefnu Framsóknarflokksins, ef ég skil hana. Næstu tvær málsgreinar í frumvarpinu frá 136. þingi er að finna í 33. og 35. gr. 

Virðulegi forseti. Sú tillaga sem hv. þingmaður vitnaði til er sönnun þess sem ég sagði áðan, að Framsóknarflokkurinn hefur lengi viljað standa að því að koma þessu ákvæði inn. Aftur á móti var orðalagið sem hv. þingmaður vitnaði til, háð einkaeignarréttarlegum ákvæðum, komið inn eftir aðkomu sérfræðinganna, en það er komið út aftur í tillögum meiri hlutans. Það er erfitt að taka þessa umræðu hérna í þingsal þegar mjög óljóst virðist vera hvert við erum að fara, það eru breytingartillögur sem ekki eru skýrðar í nefndarálitinu. Ég tel mjög mikilvægt og tek undir með hv. þingmanni að nauðsynlegt sé, ef við ætlum að ná sátt um að klára ákveðna þætti og ég legg mikla áherslu á að þetta yrði sett fremst í forgrunn, að við settumst yfir málið og næðum niðurstöðu í því hvernig orðalagið ætti að vera, 

Herra forseti. Það er ekkert óljóst hvernig við lögðum þetta upp. Þar sem við töldum að þyrfti að vinna betur og skýra betur hugtök hurfum við aftur til tillagna stjórnlagaráðs. Það kemur fram í skýringum í upphafi nefndarálitsins. Það á við um „einkaeign“ og „háð einkaeignarrétti“, það á líka við um það sem snýr að fullu gjaldi og fleira í þessu frumvarpi með breytingum frá okkur, þannig að það er ekkert óljóst um það. Við þurfum að vinna málið saman og við þurfum að eiga þessa samræðu. Hún hefur því miður ekki verið nógu góð í nefndinni en hún er mjög góð hér í þingsalnum. Hún er til vitnis um að við ættum að geta farið í gegnum umræðu um 34. gr., sem er mjög mikilvæg, og talað okkur til sameiginlegs skilnings á því hvað við viljum gera þar. Ég hygg að Framsóknarflokkurinn og aðrir flokkar sem flytja þetta mál séu sammála að því leyti og það er mjög mikilvægt.

Virðulegi forseti. Ég kom aðeins inn á það í máli mínu áðan að ég tel það mjög mikilvægt. Ég ræddi í fyrradag í störfum þingsins, eða hvað það nú var, að það sem skorti á í þessari umræðu er að við erum með allar 113 greinar frumvarpsins undir. Við erum að ræða þær allar, það er mjög yfirgripsmikið og mikill ágreiningur er um sumt. Við ættum að segja einfaldlega að nú ætluðum við að ná niðurstöðu í einhverjar tilteknar greinar, tiltekna kafla, og setjast yfir þá, alveg eins og við framsóknarmenn lögðum til í upphafi janúarmánaðar. 34. gr. er klárlega dæmi og lykilatriði í því. Kannski er þó erfitt að setjast yfir hana á meðan að á sama tíma, samkvæmt mínu mati, á að róta öllu hinu yfir okkur í leiðinni. Þá fær maður á tilfinninguna að við komumst hvorki 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega og hófstillta ræðu eins og honum var lagið. Ég vil víkja að ákvæðinu um félagslegu réttindin og nálgun um mannsæmandi vinnuskilyrði, sem hv. þingmaður talaði um. Auðvitað erum við öll sammála um að við viljum að vinnuskilyrði á Íslandi séu mannsæmandi, um það þarf ekkert að deila. Vandinn sem við stöndum frammi fyrir kemur fram þegar við skoðum hvað býr í raun og veru þarna að baki. Ef við skoðum greinargerð meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar er sagt: Þetta er engin breyting frá því lagafyrirkomulagi sem við erum með í dag. Ef við hins vegar förum yfir álit ýmissa sérfræðinga, stofnana eins og Tryggingastofnunar og fleiri slíkra aðila, blasir önnur mynd við. Þá vakna spurningar, þá koma upp efasemdir. Er í frumvarpinu verið að leggja til einhvern annan skilning á þessari löggjöf en við höfum haft í dag? Er verið að boða breytingar? 

Virðulegi forseti. Þetta er alveg rétt. Nú sitjum við hv. þingmaður báðir í atvinnuveganefnd og heyrðum þessa umræðu. Hv. þingmaður spurði gjarnan sérfræðingana dýpra út í þetta en gert hafði verið áður og því dýpra sem málið fór því fleiri spurningar vöknuðu. Það er eins og hv. þingmaður nefndi, og reyndar einhverjir sérfræðingar, að það sem liggur í hlutarins eðli, það sem menn setja ekki á blað, vita menn nokk hvað er. En um leið og menn setja eitthvað á blað þá eru einhverjir sem fara að velta fyrir sér: Hvað stendur ekki á blaðinu? Hvað þýðir þetta í raun? Mig minnir að umboðsmaður Alþingis, Tryggvi Gunnarsson, hafi meðal annars bent á grein sem ég kom ekki inn á í ræðu minni áðan, en ætla að nota tækifærið fyrst ég mundi eftir henni. Í henni er talað um að allir eigi rétt til að semja um kaup og kjör. Hvað með þá sem eru undir kjararáði? Þeir hafa engan rétt. Ef menn segjast taka á öllum heimsins málum í 

Virðulegi forseti. Hér kemur hv. þingmaður einmitt að því sem mjög margir þeirra sem komu fyrir þær nefndir sem ég sit í, velferðarnefnd og atvinnuveganefnd, minntust á og það var þetta: Upptalning á tilteknum réttindum, svo góð og gild sem þau kunna að vera, kann að leiða til einhverrar gagnályktunar um það sem ekki er nefnt, að réttindagæsla gagnvart þeim atriðum eigi þá ekki við. Ég á ekki von á því að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hafi hugsað það þannig. En þetta verklag, þessi aðferðafræði, leiðir einfaldlega af sér ákveðna óvissu. Í öðru lagi nefndi hv. þingmaður ákvæðið um að allir eigi rétt til þess að semja um kaup og kjör. Það hljómar ekkert illa. En það er mat aðila vinnumarkaðarins að það gæti þýtt það að núverandi fyrirkomulagi á okkar vinnumarkaði yrði gjörbreytt í átt til þess sem við þekkjum í Bandaríkjunum, frá því norræna módeli sem hér hefur viðgengist meginhluta 20. aldarinnar 

Virðulegi forseti. Það er kannski ekki miklu við þetta að bæta. Ég tek undir orð hv. þingmanns, enda eigum við hv. þingmaður sæti í atvinnuveganefnd þar sem þetta mál var til ítarlegrar umfjöllunar. Ég ætla að ítreka það sem ég nefndi í ræðu minni og hafði eftir einum af sérfræðingunum, eða hvort þeir voru tveir. Það að koma orðum í fallegan búning og búa til fallegan texta er ekki það sama, getur jafnvel verið beinlínis hið gagnstæða, og skýr túlkun, skýr lagafyrirmæli, að hægt sé að skýra málið fyrir dómstólum, að mjög skýrt sé hvað standi þarna. Líka er rétt að menn verða að varast það í stjórnarskrá að setja inn orð og setningar sem skapa falskar væntingar. Það mun bara æra óstöðugan og kalla á dómsmál þar sem væntingarnar eru miklar en niðurstaðan engin.

Virðulegi forseti. Ég vil árétta það sem mér finnst ástæða til að liggi skýrt fyrir, hér hefur farið fram mjög efnisleg og góð umræða í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og í þingnefndum á síðustu mánuðum og missirum um þetta mál. Það skiptir miklu að við erum að fara í þessa efnislegu umræðu í þingsal, 2. umr. Hún hefur verið með miklum ágætum að flestu leyti. Hins vegar er brýnt að hér sé ekki bara gagnrýni á það sem er að finna í texta, við þyrftum að fá einhverjar tillögur af hálfu þeirra sem hafa talað gegn því sem er verið að bera hér fram um breytingar. Það er erfitt að taka umræðuna nema við höfum það uppi á borðum. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson vék að því sem ég nefndi í ræðu fyrr í þessari umræðu, að allar breytingar á stjórnarskrá hljóta að skapa tímabundna óvissu. Við höfum brugðist við mannréttindamálum með því að vera búin að setja lagaramma um ýmsa þá þætti sem er verið að setja núna inn í lagaþáttinn í stjórnarskrá en að öðru leyti eru atriði sem við erum á undan með. Ég spyr hv. þingmann: 

Virðulegi forseti. Nei, því er fljótsvarað, það er fullkomlega eðlilegt að þingið bregðist við. Ég hefði hins vegar talið eðlilegra að þingið væri búið að velta fyrir sér hvar það þyrfti að bregðast við en mundi ekki bíða með það vegna óvissunnar sem mundi leiða til dómsmála og síðan yrði ríkið hreinlega skikkað til aðgerða. Við þekkjum það reyndar frá fyrri tíð jafnvel þó að við höfum verið með mun minni breytingar. Reyndar voru gerðar verulegar breytingar á mannréttindakaflanum 1995, en þá vorum við bara með einn kafla undir. Hér erum við hins vegar með alla stjórnarskrána þannig að ég tel mjög mikilvægt að vanda til verka. Ég fékk ekki svar hjá formanni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um hvort nefndin hefði gert sér í hugarlund hversu mörgum lögum þyrfti að breyta eða hvaða ný lög þyrfti að setja. Ég held að það væri grundvöllur og vitna þar til sérfræðingahópsins sem fór yfir þetta og benti á að þetta væri mikilvægt. Það er líka í handbókinni um hvernig lög skuli sett. Það sem er rétt er að það er erfitt að taka umræðu hérna um 

Virðulegi forseti. Við höfum haft góðan tíma til að fara yfir þessi mál. Umræðan hefur því miður einkennst dálítið af því að menn hafa talað um form og aðra hluti en innihaldið. Í mannréttindakafla stjórnarskrár er farið fram með mörg mjög framsækin atriði. Það skiptir máli að þjóðþingið sé tilbúið að vera þar í fararbroddi á sama hátt og við höfum innleitt í lög á undanförnum árum ýmis ákvæði sem hafa gengið langtum framar því sem er í gildandi stjórnarskrá, jafnvel þó að mannréttindakaflinn hafi verið endurskoðaður fyrir ekki svo löngu. Það eru líka áherslur í þá veru að það sé mikilvægt að ýmis þau mannréttindaákvæði séu sveigjanleg og opin fyrir túlkun dómstólanna, að við séum ekki að binda stjórnarskrána þannig að hún standist ekki tímans tönn varðandi það hvernig þessir hlutir þróast. Það væri áhugavert að heyra álit hv. þingmanns á þeim efnum.

Virðulegi forseti. Alveg eins og ég kom inn á, bæði held ég í upphafi máls míns og að lokum, höfum við framsóknarmenn talið mikilvægt að endurskoða stjórnarskrána. Ég fór aðeins yfir það hvaða hugmyndir við vorum með hér fyrir fjórum árum og hvaða skoðun ég hef á því ferli í dag. Ég tel reyndar að sú aðferðafræði sem Norðmenn viðhafa, að taka ákveðna kafla og ætla sér að klára verkið á einhverjum ákveðnum kjörtímabilum sé mjög skynsamleg, að menn gefi sér nægjanlegan tíma til annars vegar að ná sem breiðasti samstöðu um þær breytingar, þær séu líklegri til að halda lengur, og endurspegla þá breytta tíma. Það er augljóst að stjórnarskrá gerir það. Þeirra stjórnarskrá er reyndar orðin 200 ára, okkar er ekki enn orðin svo gömul. Ég held að það sé mikilvægt og ég held að það sé hægt en þá verða menn að vera tilbúnir að setjast yfir þau ákvæði sem þeir vilja klára núna en reyna ekki að halda öllu hér undir og segja: Komið þið bara með tillögur í 113 greinum og við ætlum að klára þær á einni viku. Það vita allir að það er ekki hægt.

Frú forseti. Við ræðum hér um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, breytingartillögur við þetta frumvarp og nefndarálit bæði meiri og minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Í upphafi máls míns finnst mér rétt að endurtaka það sem kom fram í máli mínu við 1. umr. þessa máls og það er að í þessum sal og úti í samfélaginu geta verið ólíkar áherslur um ýmis mál í þjóðfélaginu, stór og lítil, ólíkar áherslur um hvernig eigi að forgangsraða fjármagni, ólíkar áherslur um það hvaða mál eigi að setja á oddinn í innan- og utanríkismálum. Það er einlæg skoðun þess sem hér stendur að breytingar á stjórnarskrá eigi að vinna í eins víðtækri sátt og mögulegt er. Það á að leita eftir því að ná saman ólíkum sjónarmiðum, það á að leita eftir því að þegar kemur að breytingum á stjórnarskrá sé hún ekki stjórnarskrá Samfylkingarinnar, Sjálfstæðisflokks eða Vinstri grænna, hún sé stjórnarskrá okkar allra. Þetta eru grunnreglur samfélagsins og þær grunnreglur sem allt annað byggir síðan á. Ég verð að segja, frú forseti, að það hefur verið miður að fylgjast með hvernig þetta mál hefur þróast. Það hefur verið slæmt að fylgjast með því hvernig stjórnarskrármálið er komið í pólitískan farveg, komið á það stig að við erum hér á síðustu dögum þingsins með breytingar á stjórnarskrá og í rauninni er allt í háalofti. Það eru skiptar skoðanir, m.a. innan stjórnarflokkanna, milli stjórnar og stjórnarandstöðu, fræðimanna, það er allt í háalofti um það hvernig á að halda þessu máli áfram. Það hefur verið mjög sérstakt að fylgjast með umræðu undanfarinna daga í málinu. Forusta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sem hefur þetta mál á sinni könnu, hefur viljað keyra það áfram af miklum þunga. Engu að síður höfum við orðið vör við það bæði í máli manna á milli og eins er það að byrja að komast út í umræðuna að einstaka þingmenn stjórnarliðsins eru einfaldlega búnir að fá nóg af þessu. Þetta kom meðal annars fram hjá hv. þm. Skúla Helgasyni í þinginu og þetta hefur komið fram hjá fleiri aðilum. Við sáum þetta líka með nýjum formanni Samfylkingarinnar sem gaf það í skyn um helgina að nú ætti að leita víðtækari sátta í málum, að sá tími væri liðinn að menn færu allt á hnefanum. Efnislega er þetta inntak þess sem kom fram í máli hv. þingmanns, að nú ætti að hefja ný vinnubrögð. Þess vegna var skrýtið að fylgjast með því að þegar menn urðu þess varir að kannski væri skynsemin að ná tökum á þessu máli og það væri að myndast grunnur undir því að menn færu að ræða þessi mál efnislega sín á milli og reyna að ná um það víðtækri sátt springur allt aftur í loft upp. Svo virtist sem Hreyfingin hafi gert einhverjar kröfur um að þetta mál færi á dagskrá, ellegar kæmi vantraust á ríkisstjórnina sem stendur mjög veik fyrir o.s.frv. Allt þetta sem er á milli manna hér, innan stjórnarflokkanna, milli stjórnarflokkanna og síðan stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar eins og Hreyfingarinnar, er eitthvað sem stjórnarskráin á ekki að blandast inn í. Það er sök sér að menn karpi um önnur mál og takist á um þau, en stjórnarskrá lýðveldisins á að vera yfir það hafin. Það er miður að við skulum vera komin á þennan stað. Ég held að staðreyndin sé sú að þeim fari fjölgandi sem átta sig á því að þetta stjórnarskrármál er ekkert að fara í óbreyttri mynd í gegnum þingið á síðustu dögum þess. Þess vegna er svo skrýtið að menn skuli ekki vera sestir niður nú þegar með það að það leiðarljósi að reyna að ná víðtækari sátt um málið. Ég tek undir með þeim sem hafa látið sig þetta mál varða og talað um að það væri slæmt fyrir málið ef menn mundu gera það af pólitískum ástæðum, að menn yrðu ekki tilbúnir að setjast niður og ræða einstaka mál. Það eru einungis örfáir dagar eftir af þessu þingi og jafnvel þó að við ætluðum að taka ákveðna kafla eða einstakar greinar krefjast þær þess að um þær náist víðtæk sátt. Það væri slæmt ef niðurstaðan yrði sú að þetta mál mundi daga uppi vegna þess að ekki sé vilji til að ná um það breiðri samstöðu. Það kann að vera að menn vilji frekar nota málið í pólitískum tilgangi, það sé hægt að fara inn í kosningar og svo hægt að stilla þessu upp í einhver lið með og á móti breytingum á stjórnarskrá. Það kann að vera að það sé hugmyndafræði einhverra hér inni, en ég ætla á eftir að koma inn á nokkur álitamál sem mér hefði fundist þurfa að ræða betur. Það er síður en svo staðreyndin að ekki sé vilji til að breyta stjórnarskránni. Sá sem hér stendur hefur mikinn vilja til þess og kom meðal annars inn á það í 1. umr. um þetta mál, sérstaklega nokkur atriði sem mér hefði fundist mikilvægt að næðu fram að ganga, breytingar sem snúa að fullveldinu, náttúruauðlindum og beinu lýðræði. Það hefur líka verið ótrúlegt að fylgjast með vinnubrögðunum í kringum málið. Ég ítreka aftur að það er stjórnarskráin sem við erum að fjalla um, þetta eru ekki bara einhver lög og þetta eru ekki bráðabirgðalög. Þetta eru ekki lög sem eiga að falla úr gildi eftir X langan tíma. Þetta er stjórnarskrá Íslands sem er sett til langs tíma í senn. Þetta er stjórnarskrá lýðveldisins sem allt annað byggir á. Það hefur verið ótrúlegt að fylgjast með allri umræðunni í kringum svokallað Feneyjanefndarálit þar sem forustumenn stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar vaða upp í ræðustól og ráðast á einstaka fjölmiðla fyrir að fjalla um Feneyjanefndarálitið vegna þess að það var ekki gert á sama hátt og forustumenn nefndarinnar hefðu viljað að fjallað væri um það. Það er líka ótrúlegt að fylgjast með þegar Feneyjanefndarálitið kemur inn, í fyrsta lagi að menn ætli sér að klára hér stjórnarskrána áður en lokaútgáfa liggur fyrir. Þetta er bara bráðabirgðaálit frá Feneyjanefndinni. Það var líka ótrúlegt að fylgjast með vandræðaganginum í kringum það að þetta bráðabirgðaálit Feneyjanefndarinnar ætti ekki að birtast opinberlega fyrr en það hefði verið þýtt. Engu að síður áttu umræður um málið að halda áfram í þingsal. Það átti að vera lokað, í trúnaði, og talað um að það yrði þangað til í dag og þá ætti þýðingu að vera lokið. Engu að síður stóð til að ræða stjórnarskrármálið hér alla vikuna. Það sýnir hvað staðan er orðin þröng á þessu máli og hversu mikilvægt er að forustumenn flokka setjist niður til þess að ræða með hvaða hætti er hægt að lenda þessu máli þannig að það sé hægt að ná annaðhvort ákveðnum ákvæðum í gegn núna eða halda þessari vinnu áfram á næsta kjörtímabili. Ákveðnum ákvæðum var vísað til umhverfis- og samgöngunefndar, þeirrar nefndar sem sá sem hér stendur á sæti í. Það eru ákvæði sem meðal annars snúa að náttúruauðlindum, 33.–36. gr., mennningarverðmætum, náttúru, umhverfi, dýravernd o.fl., og síðan 105.–108. gr., um sveitarfélög. Sveitarstjórnarmál heyra einnig undir umhverfis- og samgöngunefnd. Ég verð að segja, frú forseti, að vinnu umhverfis- og samgöngunefndar var töluvert ábótavant að mati þess sem hér stendur. Þetta fór vel af stað og nefndin fékk til sín gesti til að fjalla meðal annars um þessi ákvæði. Augljóslega voru uppi töluvert skiptar skoðanir og margar viðvaranir heyrðust. Það var fjallað töluvert um að margar þessara greina væru óljósar, réttaráhrifin óljós, greinargerðin sömuleiðis og styddi ekki við einstakar greinar. Það var töluverð gagnrýni frá flestum gestum sem komu fyrir nefndina að undanskildum eiginlega þeim sem áttu sæti í þessu umrædda stjórnlagaráði. Starf einstakra fagnefnda var mjög mismunandi, til að mynda var starf atvinnuveganefndar sem fjallaði um ákveðin ákvæði miklu ítarlegra og miklu dýpra en annarra. Þar fengu menn heimild til að fá gesti til fundar o.s.frv. Af því að við fjöllum um náttúruauðlindir í þjóðareign verð ég að segja að það var mjög sérstakt að því skyldi hafa verið hafnað í umhverfis- og samgöngunefnd að fá sjónarmið náttúruverndarsamtaka og síðan hagsmunasamtaka eins og samtaka landeigenda, Bændasamtaka Íslands, útgerðarmanna og annarra slíkra. Þegar málið var síðan rifið út úr nefndinni til að skila inn umsögn til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar var aðeins búið að fara gróflega yfir málið. Það var á engan hátt búið að fjalla um þetta af þeirri dýpt sem þurfti að gera og hefði þurft að gerast miklu betur. Sá sem hér stendur skilaði stuttu áliti til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem mig langar að lesa hér, með leyfi frú forseta: „Hinn 26. nóvember 2012 barst umhverfis- og samgöngunefnd bréf, dags. 23. nóvember 2012, þar sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis óskaði eftir umsögn nefndarinnar um þau ákvæði frumvarps til stjórnarskipunarlaga sem varða málefnasvið nefndarinnar, þ.e. 33.–36. gr., um menningarverðmæti, náttúru, umhverfi, dýravernd o.fl., og um VII. kafla frumvarpsins, 105.–108. gr., um sveitarfélög. Óskað var eftir því í bréfinu að umsögnin bærist stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eigi síðar en á hádegi 10. desember 2012. Haldnir voru átta fundir um málið í nefndinni, sá fyrsti 27. nóvember 2012 og sá síðasti 18. janúar 2013. Gestum sem komu á fund nefndarinnar var veittur afar takmarkaður tími til að útlista skoðanir sínar. Þeir gestir sem komu fyrir nefndina gerðu flestir mjög miklar athugasemdir við þær greinar sem nefndin hafði til umfjöllunar. Stjórnarmeirihlutinn hafnaði beiðni þess efnis að fá fleiri gesti til fundar eða vinna málið áfram. Nefndin hefur ekki fjallað nægilega mikið um málið til að hægt sé að vinna ítarlega umsögn. Annar minni hluti fordæmir þessi vinnubrögð og telur þau algerlega óverjandi.“ Ég ætla að taka hér, frú forseti, eitt mál sem ég hefði viljað að umhverfis- og samgöngunefnd hefði kafað dýpra ofan í. Eins og ég sagði áðan var þar á meðal 34. gr., ein af þeim sem umhverfis- og samgöngunefnd fjallaði um. Hún snýr að náttúruauðlindum og ég held að það sé mjög brýnt að ákvæði um náttúruauðlindir í þjóðareign fari inn í stjórnarskrá. Það vakti furðu mína og ég vakti máls á því við 1. umr. málsins að það vekti furðu mína og vildi að nefndir mundu skoða hvort mögulegt væri, jafnvel þó að náttúruauðlindir væru í þjóðareign, að framselja yfirráð náttúruauðlindanna til einhverra annarra en þjóðarinnar sjálfrar, t.d. erlendra stofnana. Þess vegna hefði þurft að skoða tengsl 34. gr., um náttúruauðlindir, við greinina sem snýst um fullveldisframsal, framsal ríkisvalds, 111. gr. Það var ekki vilji til þess og hjá þeim fræðimönnum sem komu fyrir nefndina og voru spurðir hvort 34. gr. tryggði að auðlindir þjóðarinnar yrðu ekki framseldar til erlendra yfirráða, og um tengsl 34. gr. við 111. gr., kom skýrt fram að menn teldu þetta mjög loðið og mjög opið. Í nefndaráliti meiri hlutans segir um þetta, með leyfi virðulegs forseta: „Gagnrýni hefur komið fram þess efnis að 34. gr. og skýringar hennar séu óljósar þegar kemur að því hver fari með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt yfir þjóðareignum. Til þess að taka af allan vafa leggur meiri hlutinn til að nýjum málslið verði bætt við 1. mgr. greinarinnar þar sem kveðið verði á um að forsjá, varsla og ráðstöfun þjóðareigna verði hjá handhöfum löggjafar- og framkvæmdarvalds.“ Í 111. gr. sem náttúruauðlindirnar heyra undir er einmitt opnað á framsal löggjafar- og framkvæmdarvalds og þar af leiðandi getum við opnað á framsal á yfirráðum yfir þeim. Ég verð að segja, frú forseti, að ef einhverjar raunverulegar ástæður búa að baki því að menn vilji tryggja að auðlindir séu í þjóðareign hljóta menn líka að vilja tryggja í stjórnarskrá yfirráðin yfir þessum auðlindum, að ekki sé hægt að framselja yfirráðin yfir þeim til erlendra aðila. Fyrirliggjandi drög tryggja þetta ekki. Þegar þetta kom upp við 1. umr. málsins fluttu einstaka aðilar ræður og ég fór í andsvör við nokkra þeirra til að spyrja út í þetta og hef síðan léð máls á þessu við þá gesti sem hafa komið fyrir umhverfis- og samgöngunefnd. Ég get ekki séð að þetta sé að fullu tryggt í fyrirliggjandi drögum að stjórnarskrá og ekki heldur með fyrirliggjandi breytingartillögum.

Hefur þingmaðurinn lesið 72. gr.?

Og ekki heldur með fyrirliggjandi breytingartillögum, frú forseti. Það hlýtur að vera markmið okkar að við höfum algjörlega óyggjandi yfirráð yfir auðlindum þjóðarinnar. Það er ástæða fyrir því að það er léð máls á þessu hér, m.a. sú að ríkisstjórnin sem er í landinu í dag hefur yfirlýsta stefnu um að sækja um aðild að Evrópusambandinu sem meðal annars felur það í sér að yfirráð yfir auðlindum, sjávarauðlindinni og öðru því um líku, fari til erlendra stofnana. Þá veltir maður því óneitanlega fyrir sér hvort alvara sé á bak við það að menn vilji auðlindir í þjóðareign eða hvort þetta sé fremur einhver sýndarmennska. Af hverju er ekki vilji til þess að setja skýrt inn í stjórnarskrá að yfirráð yfir auðlindum þjóðarinnar verði ekki í höndum erlendra aðila? Fræðimenn sem komu fyrir nefndina töldu að það yrði að setja inn heimild í stjórnarskrá sem opnaði á að mögulegt væri að setja sérstök lög sem hömluðu erlendu eignarhaldi á meðal annars sjávarútvegsfyrirtækjum og fyrirtækjum í auðlindanýtingu. Þeir fræðimenn sem komu fyrir nefndina töldu að ef ekki væri ákvæði um það sérstaklega í stjórnarskrá að löggjafinn hefði heimild til að setja slíkt mætti í raun túlka það þannig að verið væri að taka það út úr stjórnarskrá sem væri í dag og það gæti takmarkað rétt löggjafans til að setja slík lög. Af hverju má það ekki vera inni í stjórnarskrá í dag? Af hverju má ekki standa skýrt í stjórnarskránni að löggjafinn hafi heimild til þess arna eða standi einfaldlega í stjórnarskrá að það sé óheimilt? Af hverju má það ekki standa í stjórnarskrá að það sé óheimilt að framselja yfirráð yfir slíkum þáttum til erlendra stofnana? Af hverju má það ekki standa bara skýrum orðum í stjórnarskrá? Síðan er annað mál sem mig langar að koma hér inn á, mál sem snýr að þjóðaratkvæðagreiðslum. Ég hef verið fylgjandi því að þjóðin geti í auknum mæli kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslum um einstök mál. Þegar Evrópusambandsumsóknin var lögð fyrir þingið var ég fylgjandi því að þjóðin fengi að segja skoðun sína á því hvort við ættum að sækja um aðild að Evrópusambandinu og studdi einnig allar breytingartillögur þess efnis að þjóðaratkvæðagreiðslur gætu farið fram um svokallaða Icesave-samninga sem eru þjóðréttarlegir samningar. Samkvæmt 67. gr. frumvarpsins eru þjóðréttarskuldbindingar undanþegnar þegar þjóðin getur kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. Við sáum í Icesave-málinu að þjóðin er fyllilega í stakk búin til þess að greiða atkvæði um það hvort við hefðum átt að taka á okkur þessa Icesave-samninga. Ríkisstjórnin ætlaði að koma í gegn samningum sem hefðu kostað almenning hundruð milljarða króna þvert gegn öllum réttindum Íslands, sem hefur nú verið sýnt fram á með föllnum dómi í Icesave-málinu, og ekkert segir að slíkar aðstæður geti ekki skapast aftur. Þær aðstæður geta komið upp aftur að ríkisstjórn ætli að ráðast í slíkt, gera aðra Icesave-samninga eða aðrar þjóðréttarskuldbindingar. Samkvæmt þessari grein mun meiri hluti þjóðarinnar þá ekki geta kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um slíka samninga. Engu að síður er enn inni ákvæði þess efnis að forsetinn geti vísað slíkum málum til þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá vekur það óneitanlega upp spurningar um það hvort meiri hlutinn á þinginu sé þeirrar skoðunar að við verðum ávallt með þann forseta sem við erum með í dag.  Það er engu að síður miklu eðlilegra að þjóðin sjálf geti kallað eftir slíkum þjóðaratkvæðagreiðslum, jafnvel um þjóðréttarskuldbindingar. Það er fullkomlega eðlilegt að þjóðin geti kallað eftir því hvort hún vilji fá fram þjóðaratkvæðagreiðslur um samninga eins og Icesave. Málskotsréttur forsetans og það að geta sett mál þar í gegn í þjóðaratkvæðagreiðslu er neyðarventill sem var meðal annars gripið til þegar Icesave-samningunum var vísað til þjóðaratkvæðagreiðslu núna. Það er eðlilegast að þessi neyðarventill sé hjá þjóðinni sjálfri og menn geti ráðist í undirskriftasöfnun eða annað því um líkt, að ekki þurfi að treysta á einn mann eingöngu eða eina konu eða eina persónu eða eitt embætti í þessu. Ef forsetinn hefði ekki vísað samningunum í þjóðaratkvæðagreiðslu á sínum tíma hefðu Íslendingar ekki sigrað í þessu dómsmáli. Þá hefði ríkisstjórninni raunverulega tekist ætlunarverk sitt. Mín skoðun er sú að við eigum að hafa þetta ákvæði bæði hjá forsetanum og þjóðinni sjálfri. Við eigum að geta leyft ákveðnum hluta þjóðarinnar að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um þjóðréttarskuldbindingar. Þessi grein var ekki til umfjöllunar í umhverfis- og samgöngunefnd þannig að sú nefnd sem ég sit í fór ekki ítarlega ofan í þetta mál, en það er annað sem mér finnst umhugsunarvert og hef ekki fengið svör við. Það væri hins vegar fróðlegt og nokkuð sem við ættum að skoða betur. Það má spyrja: Þegar maður er búinn að undanskilja allar þjóðréttarlegar skuldbindingar, erum við þá raunverulega búin að undanskilja öll lög sem koma til vegna EES-samningsins?  Þá veltir maður líka fyrir sér því sama og með auðlindaákvæðið, hvort raunverulegur vilji búi að baki því að þjóðin fái þetta vald þegar það er búið að takmarka það svona mikið. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum ekki að takmarka þetta með þessum hætti. Við eigum að hafa þetta eins og málskotsréttur forsetans er. Þegar kemur að stórum málum sem gætu verið miklar deilur um og eru jafnvel þvert gegn ríkisstjórn eigum við ekki að setja allt okkar traust á það að hér sé forseti sem sé með sama hætti tilbúinn að leyfa þjóðinni að taka ákvörðun um málin. Við eigum að hafa þetta ákvæði í stjórnarskránni. Ég vil segja aftur, frú forseti, að allt of mörgum spurningum er ósvarað. Bara við þessa stuttu yfirferð í umhverfis- og samgöngunefnd um þessa kafla sést að allt of mörgum spurningum er ósvarað. Allt of mörg óvissuatriði eru uppi. Fræðimenn hafa bent á að fyrir hvert túlkunarlegt atriði í stjórnarskrá, þegar ekki er algjörlega skýrt hvað átt er við, séum við í rauninni að veita dómstólunum það vald að túlka stjórnarskrána. Stjórnarskrá á ekki að vera hægt að túlka í allar mögulegar og ómögulegar áttir. Þeir fræðimenn sem hafa komið fyrir nefndina, fjölmargir aðilar sem hafa tjáð sig opinberlega um þessi mál, hafa líka sagt að þeir haldi því ekki fram að ekki megi breyta stjórnarskrá. Umræðan virðist vera orðin sú að ef menn vilja hafa hlutina skýrari, vilja ná um þá breiðari sátt og útiloka eða draga úr túlkunarlegum atriðum, séu þeir orðnir mótfallnir því að breyta stjórnarskrá. Eru þeir ágætu þingmenn, m.a. stjórnarmeirihlutans, sem hafa talað upp á síðkastið um að jafnvel sé mikilvægt að ná breiðari sátt um þessi mál þá að tala um að ekki sé vilji til að breyta stjórnarskrá? Ég held ekki. Ég held að það sé fullur vilji til þess að breyta ákvæðum stjórnarskrárinnar og ég minni á það aftur að það er gríðarlega mikilvægt að breið sátt ríki í samfélaginu um það hvernig stjórnarskrá sé breytt og með hvaða hætti. Ég ætla að lesa niðurstöðu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur í 2. minnihlutaáliti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, með leyfi frú forseta: „Annar minni hluti ítrekar þá skoðun sína og vilja að til að ná sátt sé ráðlegt að fulltrúar allra flokka flytji þingsályktunartillögu fyrir þinglok sem tryggi áframhaldandi vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar á komandi kjörtímabili.“ Eins og ég sagði eru einungis örfáir dagar eftir af þessu þingi. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, þingflokksformaður Framsóknarflokksins, hefur einnig sagt að tíminn sé að renna út og þetta er haft eftir honum í fjölmiðlum um frumvarp að nýrri stjórnarskrá, með leyfi frú forseta: „Tíminn er að renna út, segir þingflokksformaður Framsóknar um frumvarp að nýrri stjórnarskrá. Ríkisstjórnin hafi daginn í dag og á morgun til að ákveða hvort hún vilji semja um eitthvað eða ekkert.“ Þetta kemur fram eftir að álit Feneyjanefndarinnar birtist þannig að það er fullur vilji hjá mönnum til að setjast niður, fara yfir þessi mál og skoða hvort mögulegt sé að ná einhvers konar breiðari samstöðu um það, annaðhvort um einstakar greinar eða framhald þess. Einstakir þingmenn stjórnarmeirihlutans eru farnir að átta sig á þessu, það kom meðal annars fram í umræðu í þinginu í vikunni. Þó virðist enn sem ágreiningur innan stjórnarflokkanna um framhald málsins sé slíkur að ekki sé hægt að ná um það breiðri samstöðu. Ég held að núna sé mikilvægast að við reynum að ná þessari breiðu samstöðu og ég ætla að segja aftur og hafa það sem lokaorð að við getum tekist á um ólík mál í þinginu, við getum tekist á um skipulag, forgangsröðun fjármagns og ýmsa þætti, en stjórnarskrá lýðveldisins er ekki stjórnarskrá einstakra stjórnmálaflokka. Hún er ekki stjórnarskrá meiri hluta eða minni hluta. Hún er stjórnarskrá allrar þjóðarinnar og við eigum að reyna að ná um hana breiðri samstöðu. Það er enn tækifæri til þess og ég kalla eftir því hjá stjórnarmeirihlutanum að menn nýti þetta tækifæri. Það er mjög skammur tími til stefnu, einungis 10–20 þingdagar eftir af þessu kjörtímabili. Tíminn er knappur, við skulum gera það sem nýkjörinn formaður Samfylkingarinnar sagði að loknum landsfundi Samfylkingarinnar, við skulum vinna málin almennt í meiri sátt en verið hefur. Þetta mál ætti að vera fyrsta málið þar sem við vinnum í sátt því að ef það er ekki í þessu er það ekki í neinu máli.

Frú forseti. Það var dapurlegt að heyra hvað hv. þingmaður er illa lesinn í þeim gögnum sem við erum að ræða. Ég ætla fyrst í andsvari mínu að víkja að þeim yfirlýsingum sem hann gaf um vinnubrögð í hv. umhverfis- og samgöngunefnd þar sem við eigum bæði sæti. Af orðum hans mátti ráða að þar hefðu engir gestir komið fyrir eða mátt koma fyrir. Ég ætla, með leyfi forseta, að vekja athygli á því að fyrir nefndina komu 16 gestir. Það voru allt fræðimenn að undanskildum tveimur, sem þó eru fræðimenn á sínu sviði en voru fulltrúar stjórnlagaráðs. Þetta eru prófessorar og sérfræðingar á þeim sviðum sem hefur verið kallað eftir hér að kæmu að málum. Þar má nefna Björgu Thorarensen, Aðalheiði Jóhannesdóttur, Sigurð Líndal og Hafstein Þór Hauksson. Þetta er það sem menn hafa verið að kalla eftir og það sem nefndin lagði sig fram um að gera, enda er álit nefndarinnar sem fylgir í nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar mjög ítarlegt og vel gert. Með því er ég ekkert að kasta rýrð á vinnu annarra nefnda en ég tel að hv. þingmaður eigi ekki að tala svona. Ef með fullri sanngirni er lesið yfir það sem nefndin leggur til í breytingartillögum og ábendingum sem að flestu leyti ef ekki öllu hefur verið farið eftir, þá veit ég ekki hvað hv. þingmaður er að fabúlera. Ég verð að biðja þingmanninn um að gera betur grein fyrir því. Hann hefur þá ekki verið á fundum nefndarinnar, það er ekkert öðruvísi en það, það mætti kannski kanna. Það er eitthvað sem vantar þarna, frú forseti.

Frú forseti. Ég las upp áðan hversu margir nefndarfundir hefðu verið haldnir og í máli mínu fjallaði ég meðal annars um þá staðreynd að það hefði verið mjög misjafnt milli nefnda hversu djúpt hefði verið farið í málin og hvernig þau hefðu verið unnin. Sú staðreynd liggur algjörlega fyrir að við erum að fjalla um gríðarlega mikilvæg mál. Við erum að fjalla um auðlindamálin, menningarminjarnar og sveitarstjórnarmálin og það lágu fyrir beiðnir um að fá fleiri gesti fyrir nefndina, m.a. frá þeim sem hér stendur og frá hv. þm. Birgi Ármannssyni og Atla Gíslasyni. Það lágu fyrir beiðnir um að fá gesti fyrir nefndina og ég fór inn á það í máli mínu áðan að ég hefði talið gott, m.a. fyrir auðlindaákvæðin, að fá á fundi nefndarinnar t.d. náttúruverndarsamtök, þá sem nýta landið eins og samtök landeigenda, útgerðarmenn og fleiri til að fá sem flest sjónarmið í vinnuna. Því var ekki tekið og ekki samþykkt af hálfu meiri hluta nefndarinnar. Það hefði verið mikilvægt fyrir málið vegna þess að mér er kunnugt um að sumum fannst mjög sérstakt að umhverfis- og samgöngunefnd, sem m.a. fjallaði um þessar greinar, hefði ekki kallað þau samtök og þá aðila á fundi nefndarinnar til að ræða málin. Ég sagði líka frá fjölda funda sem hefði verið haldinn hér. Það er skoðun þess sem hér stendur að það hefði átt að fara dýpra ofan í málið og reyna að gera það í breiðari sátt, en það var ekki gert. Ég veit ekki hvað hv. þingmaður er að æsa sig yfir því, það er auðvitað staðreynd að beiðnirnar lágu fyrir og þeim var hafnað.

Hv. þingmaður verður að sætta sig við að orðum hans sé mótmælt. Hv. umhverfis- og samgöngunefnd vann sitt verk vel, skilaði ítarlegri umsögn og mörgum tillögum sem hafa verið teknar til greina og liggja hér fyrir fundinum en hv. þingmaður hefur ekki haft fyrir að kynna sér. Vík ég nú aðeins að því. Þingmaðurinn talaði um að verið væri í einhverjum þykjustuleiðangri varðandi þjóðareign á auðlindum. Öðruvísi mér áður brá. Meðan hv. þingmaður var ekki genginn til liðs við Framsóknarflokkinn talaði hann á annan hátt. Ég ætla að vekja athygli á því við hv. þingmann að í 34. gr. segir svo: „Auðlindir í náttúru Íslands sem ekki eru í einkaeigu eru sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar.“ Og svo áfram: „… aldrei má selja þær eða veðsetja.“ Til viðbótar því er skýring: „Til þjóðareignar skv. 1. mgr. teljast nytjastofnar.“ Af því að hv. þingmaður var að tala um fiskinn og ESB er í þessu ákvæði klárlega gengið frá því að til þjóðareignar teljist nytjastofnar á Íslandsmiðum og það sé sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar sem aldrei megi selja eða veðsetja. Til áréttingar því er í 72. gr. komið inn svofellt ákvæði: „Náttúruauðlindir og landsréttindi í þjóðareign má ekki selja eða láta varanlega af hendi til einstaklinga eða lögaðila.“ Hv. þingmaður, það á líka við um útlendinga. Í 13. gr. hefur, vegna orða hv. þingmanns um útlendinga, verið sett inn ákvæði sem er í núgildandi stjórnarskrá: „Með lögum má takmarka rétt erlendra aðila til að eiga fasteignaréttindi eða hluti í atvinnufyrirtæki hér á landi.“ Þarna undir er þetta því sett allt saman. Það var meðal annars gert vegna ábendinga frá nefndum þingsins, ekki síst frá hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Loks, hv. þingmaður, hvet ég til þess að menn kynni sér 111. gr. og tillögurnar sem þar eru um lög sem heimili framsal tiltekinna þátta ríkisvaldsins, þó ekki á sviði mannréttinda sem náttúruauðlindakaflinn fellur undir, það er óheimilt samkvæmt því ákvæði. Lög sem heimila framsal ríkisvalds skuli njóta hér 2/3 hluta atkvæða ella skuli það í þjóðaratkvæði. Það stendur því ekki steinn yfir steini í því sem hv. þingmaður sagði enda er hann ólesinn.

Frú forseti. Hv. þingmaður sagði að náttúruauðlindir ætti ekki að selja eða framselja. Staðreyndin er auðvitað sú að það stenst allt sem ég fór yfir um framsal yfir skipulaginu á auðlindunum og yfirráðunum yfir þeim. Það er ekki lokað fyrir það þegar 34. gr. er borin saman við 111. gr., framsalsákvæðið, það stenst fyllilega að það er ekki þannig að það sé algjörlega óyggjandi og tryggt að ekki sé hægt að framselja yfirráðin sjálf, skipulagið og yfirráðin yfir auðlindunum. Það er ekki tryggt og fræðimenn sem komu fyrir nefndina fjölluðu um að það  Það hefði verið gert. Hv. þingmaður kemur inn á framsalið sem meiri hluti nefndarinnar kom með breytingartillögur við, almennt um framsal ríkisvalds sem m.a. er gerð grein fyrir í nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Sá sem hér stendur hefur lesið það og dylgjur og bull frá hv. þingmanni um það  Það sem þarf að skoða miklu betur er fullveldisframsalið og sá kafli sem er settur inn af hálfu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þarfnast meiri og dýpri skoðunar. Fullveldisframsalið almennt þarfnast miklu meiri skoðunar en er sett fram hér. Það veit hv. þingmaður og þess vegna er þessi æsingur í henni í umræðunni í dag.

Virðulegi forseti. Enn ræðum við frumvarp til stjórnarskipunarlaga um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sem er gott því að það mál þarf svo sannarlega að ræða vel og sem flestir eiga að koma að þeirri umræðu. Umræðan hefur verið þokkalega málefnaleg og góð. Þingmenn tala mikið um samstöðu og er það vel. Í þeim anda hefur málið einmitt verið unnið. Sáttin er í ferli málsins fólgin en ekki bara í flokkapólitíkinni á þingi og því megum við aldrei gleyma. Ég þreytist nefnilega ekki á að lofa það ferli sem málið hefur farið í gegnum og langar fyrst og fremst að ræða það hér og fara yfir helstu atriði. Málið hófst þannig að Alþingi kaus stjórnlaganefnd 16. júní 2010 sem hafði það meginhlutverk að undirbúa og standa að þjóðfundi um stjórnarskrármál þar sem kalla átti eftir meginsjónarmiðum og áherslum almennings í málinu. Nefndinni var einnig ætlað að safna saman fyrirliggjandi gögnum um stjórnarskrármál og leggja síðan fram sínar hugmyndir. Forsætisnefnd Alþingis skipaði sérstaka undirbúningsnefnd til að undirbúa stofnun og starfsemi stjórnlagaþings og þjóðfundar. Síðan var þjóðfundur haldinn laugardaginn 6. nóvember. Hann sóttu 950 manns víðs vegar að af landinu. Síðan var kosið til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010 og það voru hvorki meira né minna en 522 einstaklingar sem höfðu áhuga á því að sitja á því þingi. Framkvæmd kosninganna var því miður dæmd ógild í Hæstarétti þann 25. janúar 2011. Í kjölfarið skipaði forsætisráðherra starfshóp til að bregðast við svo að ljúka mætti endurskoðuninni. Hópurinn skilaði því áliti að Alþingi skyldi bjóða þeim 25 sem flest atkvæði hlutu í kosningunni þann 27. nóvember sæti í ráðgefandi stjórnlagaráði með þingsályktun. Allir nema einn þáðu þetta boð og stjórnlagaráð var sett formlega 6. apríl 2011 og starfaði sleitulaust þangað til það lauk störfum sínum þann 27. júlí sama ár. Ráðið setti sér miklar fyrirmyndarreglur um það hvernig það vann málið. Mig langar að lesa upp hvernig það verklag var, en um það segir í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Í skýringum stjórnlagaráðs kemur fram að undirbúningur að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga hafi í fyrstu miðast við svokallað áfangaskjal sem aðgengilegt hafi verið á vefsíðu stjórnlagaráðs. Vinnutilhögun hafi verið á þá leið að í kjölfar nefndarfunda í hverri viku hafi nefndirnar kynnt tillögur sínar á fundum með öðrum fulltrúum og þar á eftir á opnum ráðsfundi. Í kjölfar kynningar hafi tillögurnar getað tekið breytingum, með hliðsjón af erindum, umsögnum fræðimanna og stofnana, umræðna í nefndum og ráði og á vefsíðu stjórnlagaráðs. Að lokinni kynningu og frekari vinnslu eftir atvikum hafi tillögur aftur verið lagðar fram á ráðsfundi til samþykktar inn í áfangaskjalið. Á þennan hátt hafi tillögurnar mótast smám saman í samræðum milli fulltrúa ráðsins innbyrðis og í samræðum við almenning. Úr áfangaskjalinu voru síðan unnin drög að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga og það afgreitt eftir tvær umræður í ráðinu, með atkvæðagreiðslum um hvert ákvæði og breytingartillögur við það.“ Við sjáum á þessu að það hefur virkilega verið vandað til vinnulagsins. Stjórnlagaráð afhenti síðan forseta Alþingis frumvarp að nýrri stjórnarskrá þann 29. júlí 2011 og lýsti yfir þeirri afstöðu sinni að greiða skyldi atkvæði um nýja stjórnarskrá í þjóðaratkvæðagreiðslu áður en Alþingi afgreiddi frumvarpið endanlega. Næsta stig ferlisins er síðan að forsætisnefnd Alþingis lagði tillögur stjórnlagaráðs fyrir Alþingi í formi skýrslu 4. október 2011 og vísaði málinu til þinglegrar meðferðar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins sem ræddi málið á fjölmörgum fundum, fékk til sín gesti og fjallaði um umsagnir. Í kjölfarið voru fyrrum fulltrúar stjórnlagaráðs kallaðir saman til að fjalla um fram komnar athugasemdir. Sá fundur var haldinn 8.–11. mars árið 2012. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd bað ráðið að bregðast við helstu athugasemdum sem fram höfðu komið í umfjöllun nefndarinnar um haustið. Þar má nefna ákvæði um umhverfi og auðlindir, synjunarvald forseta, kosningakerfið, hlutfall kosningarbærra manna sem gæti farið fram á þjóðaratkvæðagreiðslu, meðferð þingmála, ákvarðanir ríkisstjórnar, nýjar ríkisstofnanir, breytingar á stjórnarskrá, orðalag í samræmi við þjóðréttarlega samninga og svo framvegis. Fulltrúar stjórnlagaráðs brugðust við þessum ábendingum og sendu svör sín til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem nýtti svörin eftir því sem við átti í afgreiðslu sinni á málinu. Þann 20. mars 2012 lagði meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar fram þingsályktunartillögu um að haldin yrði ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs. Sú tillaga var samþykkt 24. maí eftir miklar umræður í þinginu. Þjóðaratkvæðagreiðslan fór síðan fram þann 20. október síðastliðinn og vildu um 64% þeirra sem greiddu atkvæði að tillaga stjórnlagaráðs yrði lögð til grundvallar að nýrri stjórnarskrá. Sumarið 2012 vann síðan sérfræðingahópur lögfræðinga að því að skoða og fara lagatæknilega yfir tillögurnar og hann skilaði nefndinni áliti þann 12. nóvember 2012. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd óskaði síðan eftir áliti allra fastanefnda þingsins og úthlutaði nefndunum þeim greinum til umfjöllunar sem tilheyrðu þeirra starfssviði. Þannig var tryggt að allir þingmenn á Alþingi Íslendinga gætu komið að vinnu við nýja stjórnarskrá. Óskað var eftir gestum og umsögnum frá þeim aðilum sem þeir treystu til verksins. Auðvitað hefði verið gott að hafa betri tíma til verksins en ég er mjög sátt við þá vinnu sem ég tók þátt í í mínum nefndum, velferðarnefnd og atvinnuveganefnd. Velferðarnefnd lagði til breytingu sem var tekið tillit til og atvinnuveganefnd skilaði mjög góðu áliti þar sem fram kom gott yfirlit yfir þau álitamál sem fram komu fyrir nefndinni. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd óskaði einnig eftir áliti Feneyjanefndarinnar, nefndar sem hefur hlutverk sem ráðgefandi stofnun Evrópuráðsins í málum tengdum stjórnskipun. Hún er sjálfstæður, lagalegur aðili. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd lauk umfjöllun sinni um málið fyrir 2. umr. í lok janúar þar sem athugasemdir nefnda þingsins eru hluti af álitinu og yfir 50 breytingartillögur voru lagðar til. Nefndin ákvað að vinna þá kafla sem fjalla beint um stjórnarskipunina minna en aðra þar sem álit Feneyjanefndarinnar lá ekki fyrir og eðlilegt að bíða þess álits. Þetta vinnulag er kannski ekki það sem venjulega er viðhaft en ekkert er óeðlilegt við það og um að gera að vera stöðugt með vinnulag þingsins og nefnda þess í þróun. Nú liggur álit Feneyjanefndarinnar fyrir og að sjálfsögðu þarf að taka tillit til þeirra athugasemda og skýra betur þau ákvæði sem nefndin leggur áherslu á. Það ferli sem ég hef hér rakið um meðferð málsins er afar merkilegt og margir hafa komið að málinu. Feneyjanefndin tekur undir að ferlið sé afar merkilegt og leggur talsverða áherslu á það í málflutningi sínum. Í umræðunni um málið hefur mikið verið rætt um að vinnubrögðin í kringum það hafi ekki verið góð. Ég verð að viðurkenna að ég hef talsvert velt fyrir mér hvort við skilgreinum vönduð vinnubrögð almennt á mjög ólíkan hátt. Að vanda sig er fyrir mér að hugsa hvert skref, hugsa mál út frá mörgum sjónarhornum, að leita ráða víða að, að vinna með öðrum. Ég verð að segja að ég get ekki séð annað en að það ferli sem ég var að lýsa lýsi nákvæmlega því vinnulagi. Ég get ekki fallist á að það að vanda sig sé bara að binda sig við tæknilegar útfærslur og binda sig fast við ótta við að breyta nokkrum sköpuðum hlut nema bara því sem bráðnauðsynlegt er. Stjórnarskráin er svo sannarlega grundvöllur allrar löggjafar okkar og stjórnskipunar en hún er ekki bara lögfræðilegt plagg. Hún er skráin yfir það hvernig við viljum haga málum samfélags okkar og hún hlýtur alltaf að byggja á hugmyndafræði og siðfræði með lögfræðinni. Þess vegna er aðkoma almennings og sem breiðasts hóps fulltrúa þeirra svo mikilvæg til að ná sátt um þann grundvöll sem við viljum byggja samfélag okkar á. Fyrir mér er þetta ferli svo merkilegt að mér finnst við þurfa að nálgast allar breytingar á því skjali sem fyrir liggur með virðingu og gát. Ný atriði í stjórnarskrá mega ekki valda okkur ótta, þau eiga að fá okkur til að hugsa hvernig við þurfum að bregðast við með breyttum lagaramma utan um þessi mál. Samfélagið er að breytast, mannréttindaáherslur þar með og við eigum að bregðast við því í stjórnarskrá og gæta þess að ef breyta þarf lögum fylgi þær breytingar í kjölfarið. Ég lít þó alls ekki þannig á að engu megi breyta í frumvarpinu. Það má til dæmis hugsa sér að stjórnarskipunarþættinum verði ekki breytt nema takmarkað í ljósi athugasemda Feneyjanefndarinnar. En mér finnst afar mikilvægt að ramminn að þeim grundvelli sem hið lýðræðislega ferli hefur lagt, haldist og verði grundvöllurinn að nýrri stjórnarskrá lýðveldisins Íslands.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hennar ræðu, ágæta ræðu þar sem hún fór yfir hvað stjórnarskrá raunverulega er og hvaða hlutverki hún á að þjóna. Ég vil benda á að stjórnarskrá er fyrst og fremst lög. Stjórnarskráin er æðstu lög landsins og öll önnur lagasetning byggir á henni. Stjórnarskráin er jafnframt samfélagssáttmáli þjóðarinnar, ég tek undir það, og almennar leikreglur koma fram í stjórnarskrá. Stjórnarskrá gengur út á að allir séu jafnir, óháð flokkadráttum. Þannig má að vissu leyti tala um að stjórnarskráin gegni því hlutverki. Þess vegna er svo mikilvægt að stjórnarskráin sé fyrir okkur öll, að við öll getum fundið samsvörun í þessu æðsta plaggi þjóðarinnar. Stjórnarskráin byggir síðan á þeim lögum og reglum sem dómstólar dæma eftir og stundum hafa verið höfðuð mál fyrir dómstólum sem byggja á stjórnarskipunarrétti og á stjórnarskránni beint, því að stjórnarskráin á að vernda rétt borgaranna gegn ofríki ríkisvaldsins. Að þessu sögðu langar mig að spyrja þingmanninn hvort henni finnist ekki óeðlilegt í hvaða óefni málin eru komin. Það er í raun vikið frá því grunnstefi stjórnarskrárinnar að þetta séu æðstu lög landsins og grundvallarsáttmáli okkar allra því að svo virðist vera sem að nú eigi að þröngva í gegnum þingið nýrri stjórnarskrá sem alls ekki er byggð á þeim grunni, á þessum tveimur grunnstoðum. Sérfræðingar í stjórnarskipunarrétti og einnig Feneyjanefndin hafa talið að það vanti alla lögfræði inn í plaggið og svo er hitt að þetta er stjórnarskrá vinstri manna. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og þakka henni sérstaklega fyrir það að hún segir að stjórnarskrá sé alls ekki bara lög heldur sé hún ákveðinn samfélagssáttmáli. Mér finnst mjög mikilvægt að við erum sammála um að hér er ekki eingöngu um lög að ræða, þó að sjálfsögðu séu þetta grundvallarlög okkar. Hún spyr hvort sáttmálinn þurfi ekki að vera fyrir okkur öll. Ég verð að viðurkenna að ég tel að einmitt það ferli sem ég lagði áherslu á í ræðu minni og hef gert í öllum þeim ræðum sem ég hef flutt um þetta mál sé til vitnis um að stjórnarskráin sé fyrir okkur öll. Ég verð að viðurkenna að mér finnst við stundum skilgreina þetta dálítið þröngt, við séum að þröngva stjórnarskránni í gegn og hér sé svo mikið ósætti. Sáttin náðist í ferli málsins úti í samfélaginu, í þeim reglum sem við settum um hvernig við vildum koma málinu í gegn. Þó að það sé pólitískur ágreiningur á þinginu finnst mér afar sérstakt að tala svona mikið um ósætti vegna þess að ég las upp áðan hver vinnubrögð stjórnlagaráðs voru og hvernig þeir einstaklingar náðu sátt um hverja grein fyrir sig. Ég verð að viðurkenna að mér finnst það - ég veit ekki hvernig ég á að orða það, ákveðinn sigur fyrir okkur vinstri menn ef þetta er okkar stjórnarskrá. Ég get ekki sagt annað. Ég held að það hafi ekki allt verið vinstri menn sem sátu í stjórnlagaráði, ég held að það hafi verið ágætisspegilmynd af samfélaginu. Ég get ekki séð að þetta sé á nokkurn hátt til vinstri, hægri eða í miðjunni heldur ákveðinn spegill af samfélaginu. Varðandi það að alla lögfræði vanti í plaggið verð ég að viðurkenna að mér finnst það ákveðin móðgun við þá sérfræðinga sem unnið hafa að málinu að segja það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur fyrir andsvar hennar. Það gætir mikilla andstæðna í svari hennar. Í fyrsta lagi vil ég segja að það náðist svo sem ekkert rosalega mikil sátt í stjórnlagaráði. Þeir aðilar sem sátu þar ákváðu að ef það yrði ágreiningur yrðu samt greidd atkvæði með hverri grein fyrir sig, þrátt fyrir að margir hafi verið mótfallnir ýmsum ákvæðum. Þetta var gert til þess að þetta liti betur út því að það var talað um að það væru svo miklar deilur í þinginu. Þetta var bara vinnuregla sem komið var á fót í stjórnlagaráði. Það var mikill innbyrðis skoðanaágreiningur í stjórnlagaráði og það kemur vel fram í vinnuskjali frá þeim hvernig atkvæðagreiðslurnar fóru. Það fór ekkert allt samhljóða í gegn með hallelúja, oft munaði tveimur og þremur og jafnvel einu atkvæði við sumar lagagreinar. Það var ákvörðun sem stjórnlagaráð tók að allir skyldu segja já þegar plaggið var borið upp fyrir rest. Það var nú öll sáttin, virðulegi þingmaður. Það er munur á sitjandi alþingismönnum og þeim sem sátu í stjórnlagaráði. Stjórnlagaráðsmenn gátu náttúrlega tekið þessa vinnureglu upp hjá sér og ekkert við það að athuga á meðan við, kjörnir þingmenn, erum bundin af sannfæringu okkar og sverjum eið að stjórnarskránni um að við förum með atkvæði okkar samkvæmt sannfæringu okkar. Við getum aldrei gert svona samninga í bakherbergjum, eitthvert ríkjandi samkomulag um að ef einhver okkar eru á móti tilteknu máli munum við samt greiða atkvæði með því til að sýna samstöðu. Þannig vinnubrögð tíðkast ekki á löggjafarþingi. Varðandi það sem þingmaðurinn fór yfir að alla lögfræði vantaði í plaggið þá er búið að breyta því mikið, gera um það bil 100 breytingartillögur við það 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Við alþingismenn erum að sjálfsögðu í annarri stöðu en þeir sem sátu í stjórnlagaráði, við sitjum á löggjafarsamkomunni og höfum ákveðið hlutverk sem slíkir. En ég held eftir sem áður að við gætum lært ýmislegt af þeirri umræðuhefð sem skapaðist í stjórnlagaráðinu. Þar fór fram rökræða, menn mæltu með sjónarmiðum sínum og hlustuðu á það sem sagt var á móti og síðan, þegar menn sáu að þeir komust ekki lengra, greiddu þeir atkvæði og hinn lýðræðislegi meiri hluti hafði betur. Það er í raun og veru ekkert athugavert við það. Mér finnst líka dálítið sérstakt að heyra hv. þingmann tala um sannfæringuna, mér finnst hv. þingmaður tala eins og við getum í raun og veru aldrei komist að neinum málamiðlunum. Við eigum sem sagt alltaf að halda fast og ákveðið við sannfæringu okkar, burt séð frá því að hlusta á rök með og á móti og nálgast hvert annað, sem mér finnst hafa verið mjög hávær ósk um, t.d. frá þingmönnum Framsóknarflokksins. Mér finnst það mjög sérstakt, ég hef þá eitthvað misskilið í þessu ef meiningin er ekki sú að við hlustum á rök með og á móti. Á endanum getur vel verið að við komumst að niðurstöðu sem er kannski ekki akkúrat óskaniðurstaða hvers og eins. Við komumst að niðurstöðu sem við teljum vera almenningi á Íslandi fyrir bestu. Við sitjum nefnilega í umboði þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég vil í byrjun gera grein fyrir því á hvaða stað þetta mál er miðað við umræðurnar í dag og á miðvikudaginn, þ.e. hvernig þetta mál er unnið. Lagasetning á Alþingi á að vera vönduð. Lagasetning á Alþingi á að vera svo vönduð að tæpast þurfi að höfða dómsmál vegna ágalla í lögum. Þess vegna verður æðsta plaggið, stjórnarskrá Íslands, að vera einstaklega vel úr garði gert og þess vegna verður lagatexti í stjórnarskrá að vera skýr. Texti stjórnarskrárinnar á að vera eins skýr og auðskilinn og kostur er þannig að þeir sem njóta réttinda samkvæmt stjórnarskrá viti hver sá réttur er með því að lesa hana. Við erum með í gildi stjórnarskrá lýðveldisins, nr. 33/1944, hún rúmast í þessu litla kveri. Gera þarf nokkrar breytingar á stjórnarskránni og bæta ákveðnum ákvæðum inn í hana og Framsóknarflokkurinn hefur ætíð talað fyrir því. Við höfum auðlindaákvæðið í fararbroddi og leggjum áherslu á að það komi inn fyrir komandi alþingiskosningar. Við stöndum frammi fyrir þeirri staðreynd, hvað varðar þessa vinnu sem tekið hefur allt þetta kjörtímabil með útafakstri í ýmsar áttir á leiðinni að breytingum á stjórnarskránni, að nú þegar þessi orð eru töluð liggja fyrir þinginu 550 blaðsíður, þ.e. texti þessa frumvarps, greinargerðir, nefndarálit og önnur fylgiskjöl. Ég spyr: Hvar er græna hugsunin sem Vinstri grænir voru kosnir á þing út á? Á ekki að vernda regnskógana? Það er alveg fáheyrt hvernig þessu máli er komið. Þegar venjulegt lagafrumvarp er lagt fram á Alþingi kemur það fram í frumvarpsformi með greinargerð þar sem hver grein fyrir sig er útskýrð og oft og tíðum er líka inngangur í greinargerðinni. Það er það sem á lagamáli er kallað „lög og lögskýringargögn“ þegar búið er að samþykkja frumvarpið. Það eru þau gögn sem dómstólar fara yfir og lesa skapist ágreiningur um lög fyrir dómstólum. Sérstaklega er mikilvægt að þessi lögskýringargögn séu vönduð þegar um stjórnarskrána er að ræða, vegna þess að um er að ræða meginrétt einstaklinga í samfélagi, réttur byggður á stjórnarskrá verndar einstaklinga gagnvart ofríki stjórnvalda, ofríki mismunandi grófra stjórnvalda. Á þessu kjörtímabili hafa fallið dómar í Hæstarétti um að brotið hafi verið á rétti einstaklinga samkvæmt stjórnarskrá og er ég þá að vísa í Árna Páls-lögin svokölluðu. Verndin um afturvirkni laga varð virk og fór fyrir dómstóla og viðkomandi vann það mál vegna þess að í stjórnarskrá er ákvæði sem verndar rétt borgaranna, ákvæði um að ekki megi setja á Alþingi lög sem virka aftur fyrir sig. Við höfum því nýtt dæmi um það hve rétturinn í stjórnarskránni er mikill. Í því ljósi er afar einkennilegt, út af því að ég legg mjög mikið upp úr því að stjórnarskráin sé æðsta plagg samfélags okkar, að þurfa að horfa upp á vinnubrögðin sem viðhöfð eru af meiri hlutanum sem líklega er orðinn minni hluti, að á milli 1. og 2. umr. þurfi að koma svo veigamiklar breytingartillögur - ásamt alls konar útúrsnúningum og útúrdúrum og tilraunum til að útskýra hvað átt er við með upphaflega frumvarpinu, sem á hugsanlega í framtíðinni að verða lagatexti - að það sé ekki nokkur einasta leið fyrir dómstóla að komast til botns í því hver vilji löggjafans raunverulega er. Það hefur nú þegar komið fram að eins og frumvarpið stendur í dag passar greinargerðin ekki við það því að hún er byggð á sagnfræði og heimspeki og ýmiss konar útúrdúrum sem útskýrir hver var hugur stjórnlagaráðs. Það er að mínu mati alveg ný lögfræði að byggja greinargerð með frumvarpi á þessum grunni. Þetta gengur ekki í lagasetningu árið 2013 og bent hefur verið á að skrifa þurfi nýja greinargerð með frumvarpinu. Virðulegi forseti. Þá komum við að vanda dómstóla við að túlka þessa stjórnarskrá verði hún keyrð í gegnum þingið, að fara fyrst í upphaflegu greinargerðina og reyna að finna lögskýringargögn þar og svo komi nokkurs konar ný greinargerð, eins og boðað hefur verið á milli 2. og 3. umr., með frumvarpinu í framhaldsnefndaráliti, milli 2. og 3. umr. Þegar dómstólar taka mál til umfjöllunar er fyrst farið í frumvarpstextann, síðan í greinargerðina, síðan í meirihlutaálit þeirra sem eru með málið, síðan í minnihlutaálit og ef ekki er komin niðurstaða um það hver vilji löggjafans hafi verið er stundum farið í ræður framsögumanna. Núna er ferillinn sá að yrði þetta að stjórnarskrá Íslands yrði fyrst farið í lagatextann, síðan í greinargerð sem byggð er á sagnfræði og heimspeki, síðan yrðu það nefndarálit meiri hlutans og minni hlutans, síðan yrði það framhaldsnefndarálit með nokkurs konar greinargerð sem verið er að boða, og svo framhaldsnefndarálit minni hluta og meiri hluta og svo þingræður. Og við erum að tala um stjórnarskrána. Við erum að tala um stjórnarskrána sem er grunnur að allri lagasetningu, því að öll lög sem sett eru í landinu eiga að byggja á þeirri stjórnarskrá. Þetta eitt sýnir að málið er ónýtt. Þetta eitt sýnir að frumvarpið er ekki boðlegt Alþingi Íslendinga. Það er ekki hægt að fara með þetta svona í gegnum þingið, virðulegi forseti. Að mínu mati þyrfti að byrja algjörlega upp á nýtt. Það er tillaga mín í nefndaráliti sem ég skilaði - ég skipa 2. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar - þar sem ég fer yfir þetta. Það þarf að fara af stað með breytingar á núgildandi stjórnarskrá því að umboðið náði aldrei til þess að semja ætti nýja stjórnarskrá. Við þurfum að fara af stað með nýtt frumvarp sem gerir tillögur að breytingum á stjórnarskránni, ýta þessum 550 blaðsíðum til hliðar, skapa sátt um það sem við þurfum að gera til að breyta stjórnarskránni og þar eru undir auðlindaákvæðið, ákvæði um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur í stjórnarskrá, og kannski eitthvað fleira sem við framsóknarmenn erum tilbúnir til að skoða miðað við áherslur hinna flokkanna. Þessu stöndum við frammi fyrir ef við ætlum að gera breytingar á stjórnarskránni fyrir kosningar. Tíminn er hlaupinn í burtu. Við erum reiðubúin til að setjast niður sé til þess vilji, við framsóknarmenn, til að bjarga því sem bjargað verður í þessu máli. Nú er staðan orðin þannig, virðulegi forseti, þegar svo lítill tími er til þingloka að allir verða að leggjast á eitt, sé til þess vilji, til að bjarga því sem bjargað verður hjá ríkisstjórninni. Viljinn er það ríkur innan Framsóknarflokksins, að setja auðlindaákvæðið í stjórnarskrá, að við erum tilbúin til að koma til móts við ríkisstjórnina og bjarga því sem bjargað verður, svo að það sé alveg skýrt. Sumir telja að það sé pólitískt ekki klókt að rétta þessari vinstri stjórn, sem hefur verið mjög verklaus á kjörtímabili sínu í öðru en því að hækka skatta og fjölga skattstofnum, hjálparhönd en við metum það þannig að svo brýnt sé að setja auðlindaákvæðið inn í stjórnarskrá, og vernda auðlindir okkar, fundnar og ófundnar, fyrir ásælni erlendra ríkja og Evrópusambandsins, að það sé forgangsverkefni sem við verðum öll að ganga í. Við skulum sjá hvað helgin ber í skauti sér og næsta vika. Tíminn er á þrotum. Ég ítreka orð mín: Hugsa þarf málin upp á nýtt, viðurkenna staðreyndir. Málið er ónýtt. Þeir sem þurfa að fara fremstir í flokki þar eru forustumenn ríkisstjórnarinnar. Ég vænti mikils af nýjum formanni Samfylkingarinnar, hann er lögfræðimenntaður, ég vænti þess að hann leggi fram sáttargjörð í þessu máli. Við þetta verður ekki unað. Annaðhvort er að gleyma þessu alveg eða að sest verður niður og það lagað sem á að laga og þarf að laga.

Forseti. Ég sat hér í salnum að hlusta á þriðju ræðu þingmannsins Vigdísar Hauksdóttur í þessu máli, í 2. umr. það er að segja. Enn hef ég ekki heyrt neitt frá þingmanninum, þótt ég hlusti af athygli, sem lýtur að efni eða inntaki frumvarpsins. Því langar mig einfaldlega að spyrja hvort þingmaðurinn hyggist ræða efnislega um frumvarpið í 2. umr. og þá hvenær það fari fram, því að ég ætla ekki að missa af því.

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé jafnvel fjórða ræða mín við 2. umr., en ég þakka hv. þm. Margréti Tryggvadóttur fyrir fyrirspurnina. Ég tel að hún eigi eftir að lesa nefndarálit sem ég fór yfir, frá mér sem skipa 2. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, því að þar kemur fram hvers vegna ekki séu lagðar fram breytingartillögur og hvers vegna ekki er hægt að ræða þetta efnislega. Hér stendur, með leyfi forseta, ef hv. þm. Margrét Tryggvadóttir vildi hætta að flissa svo að ég heyri í sjálfri mér: „Annar minni hluti telur þetta þingmannafrumvarp til stjórnarskipunarlaga um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands svo gallað að ekki sé gerlegt að leggja fram breytingartillögur við það án þess í raun að skrifa nýtt frumvarp með fullbúinni greinargerð.“ Þetta stendur þarna og ég hvet þingmanninn til að lesa þetta betur yfir ef hún hefur ekki áttað sig á hvað þetta þýðir. Þó að ég sé þingmaður er það ekki hlutverk mitt að gera breytingartillögur og ræða hverja grein efnislega, því að ég tel mig ekki hafa heimild til að skrifa nýja stjórnarskrá með greinargerð. Ég tel að það sem þurfi hér á landi sé að gera breytingar á þeirri stjórnarskrá sem nú er í gildi. Ég held að stjórnvöld ættu að sýna gott fordæmi með því að fara að núgildandi stjórnarskrá áður en hugsað er um að fara að skrifa nýja.

Forseti. Ég hef sannarlega lesið nefndarálit 2. minni hluta, sem skipaður er af Vigdísi Hauksdóttur þingmanni. Nú hefur það margoft komið fram í gegnum tíðina í máli þingmannsins að henni finnist þetta allt saman ómögulegt og að stjórnlagaráð hafi farið út fyrir umboð sitt og þetta ætti allt heima í pappírstætaranum og ég velti því einfaldlega fyrir mér af hverju í ósköpunum hún er að eyða tíma sínum í ræðustól Alþingis og tíma okkar allra ef hún ætlar ekki, og hefur hér sett það skriflega fram, að leggja neitt til sem henni fyndist bæta málið.

Virðulegi forseti. Ég spyr: Hvar hefur hv. þm. Margrét Tryggvadóttir verið í allri þessari umræðu? Líklega er þetta fjórða ræðan mín, minnir mig, frekar en að þetta sé þriðja ræðan. Ég hef rétt fram sáttarhönd, ég hef lagt til það sem þarf að koma í stjórnarskrána. Ég hef sagt að við þurfum að setja auðlindaákvæði inn í stjórnarskrána og ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég fór yfir það í ræðu minni áðan. Ég tala í þessu máli til að koma sjónarmiðum mínum á framfæri  Ég hafna þessum málflutningi frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur. Ég hef ætíð komið með tillögur til úrbóta til að bjarga því sem bjargað verður í málinu og vísa aftur í nefndarálit mitt. Þar stendur, með leyfi forseta: „Annar minni hluti ítrekar þá skoðun sína og vilja að til að ná sátt sé ráðlegt að fulltrúar allra flokka flytji þingsályktunartillögu fyrir þinglok sem tryggi áframhaldandi vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar á komandi kjörtímabili.“ Það er einstaklega ánægjulegt að segja frá því að þetta er raunverulega það sem Feneyjanefndin komst líka að í áliti sínu. Því má segja að fulltrúi flokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sé sammála Feneyjanefndinni, eða réttara sagt Feneyjanefndin er sammála 2. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. 
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð þegar þeir flytja mál sitt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, hina fjórðu í þessari umræðu eins og hún tiltók. Ég hefði vænst þess og beið eiginlega eftir því að fá að heyra frekar frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur um áherslur hennar og innlegg varðandi þau atriði sem hún nefndi sérstaklega að hún væri tilbúin að fara fram með afgreiðslu á í stjórnarskrármálinu. Hún talaði um það að hún liti á sig sem ákveðinn bjargvætt í málinu, það væri svo mikilvægt að ná ákveðnum málum fram. Við erum sammála um það. Það er nefnilega mikilvægt að ná slíkum ákvæðum fram. Ég hefði viljað ná þeim öllum fram. Ég heyri að hv. þingmaður vill ná ákveðnum mikilvægum atriðum fram. Þá erum við að minnsta kosti sammála um að þar eru lykilatriði sem við viljum bæði ná fram. Ég hefði því viljað heyra frekar - vegna þess að það kemur ekki fram í nefndaráliti hennar - hvernig hún sér fyrir sér þau efnisatriði orðuð í nýrri stjórnarskrá, nema ég megi skilja það þannig að hún taki undir þau atriði eins og þau birtast í stjórnarskránni, í þeim tillögum sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur lagt fram fyrir 2. umr. Ég vil líka segja að ég næ ekki alveg utan um þá miklu umræðu sem hv. þingmaður setur alltaf um form umræðunnar. Fundið er að því að hér sé kolómögulegt upplegg varðandi stjórnarskrármálið, búið sé að leggja fram tugi ef ekki hundruð breytingartillagna, nefndin sé að vinna með málið og verið sé að skrifa nýja texta og uppfæra greinargerðir - sem hlýtur þá að vera í anda þess sem lagt er upp með, að hin efnislega umræða í þingnefndunum, í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og í þingsal skili okkur þeim besta texta sem getur orðið. Getum við ekki verið sammála um það, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lúðvíki Geirssyni fyrir andsvarið. Þarna skarast akkúrat skoðanir okkar vegna þess að þingmaðurinn telur það málinu mjög til bóta að það séu að verða komnar 100 breytingartillögur að þessu frumvarpi til stjórnarskipunarlaga á milli 1. og 2. umr., 100 breytingartillögur. Og verið er að boða að einhvers konar ný greinargerð komi í framhaldsnefndaráliti. Það er verið að ræða hér um stjórnarskrána. Svona á ekki að vinna málið. Ef verið er að fara með frumvarp á einhverju ákveðnu sviði, í þessu tilfelli er það á sviði stjórnskipunar því að þetta er stjórnarskráin, þá eiga okkar færustu sérfræðingar á því réttarsviði að gera tillögur um þær breytingar sem á að fara í, því að það eru fyrst og fremst þeir sérfræðingar sem hafa til þess þekkingu að geta skrifað lagatexta og greinargerðir með þeim tillögum sem lagðar eru fram. Ekki þannig að þingið sé að fást sífellt við síbreytilegan texta sem ruglast fram og til baka. Sem dæmi má nefna að frumvarpið kemur inn í þingið og það rætt, það er þá nýbúið að fara í lögfræðilestur, og það er rætt þannig í 1. umr. Svo kemur meiri hluti nefndarinnar og breytir tillögum til baka alveg aftur í tillögur stjórnlagaráðs og þar með var öll lögfræðitextavinnan, hið svokallaða lagatæknilega álag, farin fyrir bí. Eins var með Feneyjanefndina, svona fær Feneyjanefndin plaggið - þetta er eins og þegar maður var í skóla, það var alltaf dagsett svo maður gæti breytt planinu - en svo þegar álit kemur frá Feneyjanefndinni þá er búið að gera 45 breytingartillögur í viðbót. Það er ekki hægt að vinna stjórnarskrá með þeim hætti.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir talar um 100 breytingartillögur. Það væri þá enn betra væntanlega í hennar huga ef þær væru svo margar. Reyndin er sú að þær eru í kringum 50. Hvaða breytingartillögur er um að ræða? Þetta eru breytingartillögur sem eru lagðar fram í framhaldi af þeim umsögnum og álitum sem hafa borist frá þeim aðilum sem hafa verið að fjalla um málið og eru okkar færustu sérfræðingar hver á sínu sviði. Það mátti skilja á máli hv. þingmanns að þetta væru einhverjar breytingartillögur sem dyttu bara af himnum ofan innan nefndarinnar og væru ekki í neinu samhengi við þá umræðu sem hefur verið um málið. Þvert á móti. Það er einmitt verið að bregðast við þeim athugasemdum og ábendingum sem hafa komið fram í þingnefndunum og komu inn á borð okkar í álitum og umsögnum. Þess vegna koma breytingartillögurnar fram. Hvers vegna biðum við með það að taka stjórnlagaþáttinn inn í þær breytingartillögur núna fyrir 2. umr.? Vegna þess að verið var að senda til sérstakrar skoðunar hjá Feneyjanefndinni kafla varðandi álagspróf á stjórnkerfið. Nú höfum við fengið viðbrögð við því. Það var einmitt það sem var hugsað milli 2. og 3. umr. þegar nefndin fengi tækifæri til að taka málið inn aftur til sín og jafnvel í umræðunni sjálfri, og eins og við höfum verið að funda síðustu daga, þá höfum við tækifæri til að fara yfir þau atriði sem þar er verið að benda á til að bregðast við þeim athugasemdum og ábendingum. Þetta eru auðvitað eðlileg, góð og vönduð vinnubrögð. Ég skil ekki hvernig hv. þingmaður getur verið að finna að því formi fram og til baka og að það sé ægilegt við þetta ægilega frumvarp að breytingar skuli verða gerðar á því. Eru þetta ekki breytingar í anda þess sem bent hefur verið á að betur mætti fara? Hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á því?

Virðulegi forseti. Það þýðir náttúrlega ekki að eiga í þessu orðaskaki við hv. þingmann. Við sitjum saman í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Yfirleitt eru umræðurnar svona á fundum nefndarinnar. Förum yfir þetta einu sinni enn. Frumvarpsdrögum er skilað til þingsins. Þingmenn flytja málið hér, ekki þvert á flokka eins og stjórnarskipunarlög eiga að vera. Það á að vera rík samstaða um breytingar á stjórnarskránni. Það var ekki þannig. Þessu var því breytt í þingmannamál. Sumir sem sátu í stjórnlagaráði sögðu að þetta yrði að fara tafarlaust í þjóðaratkvæðagreiðslu og mætti ekki breyta stafkrók í því. Þá var málinu úthýst úr þinginu og falið lögfræðiteymi að lesa frumvarpið lagatæknilega yfir en lögfræðihópurinn hafði svo þröngt umboð að hann mátti ekki gera efnislegar breytingar. Frumvarpið kom þannig inn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og að tillögu lögfræðihópsins voru gerðar 75 breytingar þar á. Þannig fer frumvarpið til Feneyjanefndarinnar. Þegar málið kemur inn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd milli 1. og 2. umr. - og 2. umr. stendur nú - gerir meiri hlutinn tillögu um að gera 45 breytingartillögur í viðbót á frumvarpinu, þannig að við erum komin langt yfir 100 breytingartillögur á þessu eina frumvarpi. Og ég minni á að hér er verið að fjalla um stjórnarskrána. Varðandi rök hv. þm. Lúðvíks Geirssonar vil ég segja: Megnið af þeim breytingartillögum sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar kom með fyrir 2. umr. að skjalinu eru ekki breytingartillögur sem sérfræðingar hafa verið að benda á að þurfi að gera. Sem dæmi má nefna upplýsingakaflann sem er framarlega í frumvarpinu. Búið er að taka út allar breytingartillögurnar frá lögfræðihópnum sem voru þó til bóta, taka þær út og setja inn kaflann sem kom upphaflega frá stjórnlagaráði,