Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár fer fram umræða utan dagskrár um lyfjaverð og fákeppni á lyfjamarkaði. Málshefjandi er hv. þm. Ögmundur Jónasson. Til andsvara er hæstv. viðskrh. Valgerður Sverrisdóttir. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ástæða þess að ég kveð mér hljóðs er sú að það er nauðsynlegt með hliðsjón af því að í dag fer fram síðasta umræða fjárlaga að fyrir liggi hvenær von er á því lögfræðiáliti sem efh.- og viðskn. samþykkti samhljóða að leita eftir til Lagastofnunar háskólans á umdeildu ákvæði sem tengist afgreiðslu fjárlaga, en það er ákvæði um vaxtabætur. Það eru áhöld um hvort ákvæðið stenst stjórnarskrá Íslands og það er algerlega nauðsynlegt að álitið liggi fyrir áður en við göngum til umræðunnar sem hér verður síðar í dag. Þess vegna spyr ég hæstv. forseta: Hvenær er að vænta að álitið liggi fyrir? Ég tek eftir því að hv. þm. Pétur H. Blöndal, formaður efh.- og viðskn., er í salnum þannig að það ætti að vera hægt að gefa Alþingi upplýsingar um það hvenær von er á þessu mikilvæga áliti. Ég tel að það sé ekki hægt að hefja 3. umr. fjárlaga kl. 13.30 í dag nema það álit liggi fyrir.

Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef í höndum er von á að lögfræðiálitið geti legið fyrir 8. desember.

Herra forseti. Ég þakka þessar ágætu upplýsingar. Það liggur þá fyrir að það er ekki von á því að þetta álit sé í höndum þingsins þegar við hefjum 3. umr. fjárlaga. Það hlýtur þá að þýða að ríkisstjórnin dragi til baka það ákvæði og þær tillögur sem varða vaxtabætur. Það hefur komið fram í efh.- og viðskn. og undir það verið tekið af hv. formanni nefndarinnar og reyndar öðrum þingmönnum stjórnarliðsins í nefndinni að það kunni að vera tvímæli á því hvort ákvæðið standist tiltekna grein stjórnarskrárinnar sem við samþykktum 1995. Það er alveg ljóst eftir þann viðurgjörning sem ríkisstjórnin hefur fengið af hálfu dómstóla að því er stjórnarskrána áhrærir að menn eiga ekki að taka neina áhættu í þessum efnum. Þess vegna hlýtur það að vera svo, herra forseti, ef málið er þannig vaxið að álitið liggur ekki fyrir fyrr en 8. desember að ótækt sé að afgreiða fjárlög að því er þennan þátt þeirra varðar.

Herra forseti. Ég vil taka undir með síðasta ræðumanni að það gengur auðvitað ekki að afgreiða fjárlögin, sem eru til lokaafgreiðslu í dag, áður en þetta álit liggur fyrir. Hér er um að tefla, ef svo fer sem sterk rök eru með, að með því að skerða vaxtabætur með þeim hætti sem áformað er að þá er 600 millj. kr. fjárvöntun að því er varðar fjárlagafrv. sem á að afgreiða í dag. Ég sé því ekki að það sé a.m.k. hægt að ljúka þeirri umræðu áður en álitið liggur fyrir. Hæstv. forseti upplýsir hér að álitið muni liggja fyrir næstkomandi mánudag, 8. desember. Nú er það svo að það var bæði fjmrn. sem leitaði lögfræðiálits og einnig efh.- og viðskn. sem leitaði álits hjá Lagastofnun Háskóla Íslands. Ég vil því spyrja, ef það mætti þá verða til þess að greiða eitthvað fyrir málinu, hvort svo standi á að það álit frá fjmrn. liggi fyrir þannig að við gætum farið yfir það í efh.- og viðskn. þó að álitið sem efh.- og viðskn. kallaði eftir liggi ekki fyrir fyrr en næstkomandi mánudag.

Virðulegi forseti. Aðeins til að taka undir það sem hér hefur komið fram varðandi lögfræðiálitið út af enn einni árás hæstv. ríkisstjórnar á velferðarkerfið, þ.e. að ætla sér að skerða vaxtabætur upp á 600 millj. eins og boðað er í fjárlagafrv. Ég átti þess kost að sitja einn fund í efh.- og viðskn. þegar þetta mál kom þar á dagskrá og það var fyrir forgöngu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem þess var krafist að leitað yrði álits lögfræðinga á þeirri afturvirkni sem þar var boðuð. Það tók stjórnarmeirihlutann í nefndinni töluvert langan tíma að kyngja því og viðurkenna þá staðreynd að hér gæti verið um stjórnarskrárbrot að ræða. Mig minnir að formaður nefndarinnar, hv. þm. Pétur Blöndal, hafi orðað það svo að ef einhver vafi væri ætti stjórnarskráin að njóta vafans. Það gleður mig því sannarlega að stjórnarmeirihlutinn hafi samþykkt þá kröfu okkar að málið yrði sent til háskólans og leitað umsagnar. Ég hef hins vegar sagt, virðulegi forseti, að ef stjórnarflokkarnir ætla að þumbast við og keyra þetta mál í gegn, eins og þeir virðast ætla að gera, þannig að þeir sem rétt eiga á vaxtabótum fyrir árið 2003 og eru t.d. í greiðslumati þessa dagana samkvæmt lögum en verða skertir vegna laga sem verða sett núna rétt fyrir jólaleyfi, þá væri þess vegna mátulega gott á hæstv. ríkisstjórn að einhver íbúðarkaupandi í landinu færi í mál við ríkissjóð gagnvart þessu og fengi þá hæstv. ríkisstjórn enn eitt búmerangið í hausinn fyrir að brjóta stjórnarskrána. Það væri mátulega gott á hæstv. ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Því hefur ekki verið svarað hér af hálfu hv. formanns efh.- og viðskn. hvort fyrra álitið sem fjmrn. óskaði eftir sé komið fram og hvort hann hafi séð það. Ég vil inna hann eftir því, virðulegi forseti, hvort svo sé og ég held að það hljóti að vera algerlega óumflýjanlegt að það liggi fyrir í síðasta lagi við upphaf umræðunnar um fjárlög sem fram fer hér á eftir. Ég trúi því ekki að óreyndu, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin ætli eina ferðina enn að fara með hæpið mál sem hugsanlega stangast á við 72. gr. stjórnarskrárinnar sem ríkisstjórnin er nú farin að gæla svolítið mikið við upp á síðkastið, hvort það sé svo, virðulegi forseti, að það eigi enn og aftur að fara að afgreiða mál sem stangast hugsanlega á við þá grein. Þess vegna hljótum við, virðulegi forseti, að kalla eftir svari frá hv. formanni efh.- og viðskn. þess eðlis hvort hann hafi séð það álit sem fjmrn. innti eftir og hvort hann hyggist þá ekki kynna það í efh.- og viðskrn. ef svo er, jafnvel þó að álitið sem efh.- og viðskn. leitaði eftir liggi ekki fyrir.

Herra forseti. Ég hef séð það álit lögfræðings sem fjmrn. hefur fengið en þess var óskað af nefndarmönnum í hv. efh.- og viðskn. að fengið yrði lögfræðiálit til viðbótar sem yrði þá óháð, ekki unnið fyrir fjmrn., og það var sammælst um það að þeir lögfræðingar sem ynnu þessi tvö álit hefðu um það samráð til þess að flýta fyrir. Þess vegna tel ég ekki eðlilegt að afhenda eða sýna fyrra lögfræðiálitið fyrr en það seinna liggur fyrir. Það mun verða á mánudaginn 8. desember sem það liggur fyrir.

Herra forseti. Ég tel að það sé misskilningur sem hv. þm. upplýsir hér að þessir tveir lögfræðingar hafi ætlað að hafa með sér samráð. Eins og ég skildi málið var um það talað að sá lögfræðingur sem ynni málið fyrir efh.- og viðskn. gæti byggt á þeim grunngögnum sem kæmu frá fjmrn. auk þess að leita viðbótargrunngagna ef honum sýndist svo, en auðvitað átti sá lögfræðingur að skila sjálfstæðu áliti en ekki þessir tveir lögfræðingar að skila sameiginlegu áliti, svo það liggi alveg ljóst fyrir. En hér er það upplýst af hálfu formanns efh.- og viðskn. að hann hafi séð umrætt álit frá fjmrn. sem þýðir þá að það álit er tilbúið og liggur fyrir. Þá er það auðvitað ótækt, herra forseti, að það sé einungis formaður efh.- og viðskn. sem viti innihald þess álits. Auðvitað þurfa allir nefndarmenn í efh.- og viðskn. að sjá það álit og ég óska eftir því við formann efh.- og viðskn. að hann boði til fundar áður en umræðan hefst í dag þannig að við getum kynnt okkur innihald álitsins. Það er auðvitað nauðsynlegt fyrir þá umræðu sem fara á fram um fjárlögin eftir hádegi.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. formaður efh.- og viðskn. þurfi að sjálfsögðu að upplýsa það fyrir þá umræðu sem hér fer fram á eftir hvers efnis það álit er sem nú þegar liggur fyrir. Það hlýtur að vera þess eðlis, ef menn ætla að afgreiða fjárlögin í dag með vaxtabótahugmyndir sínar þar inni, og þá geri ég að sjálfsögðu ráð fyrir því að álitið kvitti algerlega upp á að það sé alveg örugglega í takt við stjórnarskrá að gera það á þann hátt sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að gera í dag. En auðvitað eru það fáránleg vinnubrögð, virðulegi forseti, að fara eigi að afgreiða fjárlög áður en þetta álit er kynnt og að hv. formaður efh.- og viðskn. einn hafi fengið að sjá það ásamt væntanlega hæstv. fjmrh. sem álitið er unnið fyrir, en án þess að kynna eigi það í hv. efh.- og viðskn. Þetta eru fáránleg vinnubrögð, virðulegi forseti og ég krefst þess fyrir hönd þingmanna í mínum flokki, Samfylkingunni, að haldinn verði fundur í efh.- og viðskn. um þetta mál og álitið tekið þar fyrir og kynnt. Það er algerlega óþolandi að eiga að fara að afgreiða fjárlög og greiða um þau atkvæði fyrr en það liggur fyrir hvort menn séu að framkvæma eitthvað sem stangast á við stjórnarskrá. Það leikur mikill vafi á því í þessu máli og auðvitað skiptir máli hvert innihald þess álits er sem fjmrn. hefur nú þegar fengið eftir því sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur upplýst.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að líta svo á að í sjálfu sér getum við rætt fjárlögin í dag. Ég sé hins vegar ekki að með nokkru móti sé hægt að ganga til atkvæða fyrr en menn vita hver niðurstaðan verður varðandi þetta mál. Það er alveg ljóst að sú vitneskja verður að liggja fyrir áður en gengið er hér til atkvæða. Mér finnst því einboðið, virðulegi forseti, að atkvæðagreiðslu um fjárlögin verði að fresta fram yfir mánudag.

Herra forseti. Þegar fyrir lá að ráðuneytið ætlaði að fá sér lögfræðiálit á þessu máli töldu sumir nefndarmenn í hv. efh.- og viðskn. að það yrði ekki nægilega gott, það yrði ekki nógu hlutlaust. Þeir óskuðu eftir því að nefndin sjálf, þ.e. lögð var fram tillaga um að nefndin sjálf fengi lögfræðiálit um þetta atriði vegna þess að hún vildi fá álit sem væri algjörlega óbundið og meiri hlutinn og ég þar með talinn féllst á það. Nú bíðum við eftir því áliti. Ég sé ekki að það hafi nokkuð upp á sig að birta álit fjmrn., sem er reyndar þess eign,  Varðandi samráð lögfræðinganna tveggja þá var einmitt, eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir lýsti, meiningin að þeir hefðu samráð í þeim skilningi að lögfræðingur sá sem ynni við lögfræðiálit fyrir efh.- og viðskn. byggði á þeim gögnum og þeirri vinnu sem lögfræðingurinn sem fjmrn. fékk til vinnu hefði aflað sér, en að sjálfsögðu bætti hann við og að sjálfsögðu legði hann sjálfstætt mat á viðfangsefnið, sem er hvort það ákvæði sem er í frv. stangist á við stjórnarskrá eftir að Hæstiréttur felldi dóminn um öryrkjamálið núna fyrir skömmu, þ.e. sem hann felldi eftir að frv. var lagt fram og breytti þar með lagatúlkun á þessu ákvæði stjórnarskrárinnar.

Stendur þá stjórnarskrá?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal, formaður efh.- og viðskn., fjallaði hér um lögfræðiálit fjmrn. sem eign fjmrn. og því megi ekki birta það. Er þetta nefndarálit án hirðis eða er fjmrn. orðið fjmrn. án hirðis? Hver á fjmrn.?

Hver vill hirða það?

Hver á þessi gögn? Auðvitað á að birta þau, virðulegur forseti. Ég vil aðeins vekja líka athygli á því að það tók fulltrúa Samfylkingarinnar í fjárln. töluvert langan tíma og það þurfti eiginlega að taka með töngum í restina ýmis gögn ofan úr heilbr.- og trmrn. og fjmrn. um hinn fræga öryrkjadóm sem nú veltur milli stjórnarflokkanna. Og enginn veit almennilega hver er að svíkja hvern. Ég vil vekja athygli á því að það tók langan tíma að ná þessum gögnum. Það er rétt að rifja það líka upp fyrir þingheimi að það hefur tekið töluvert langan tíma að ná ýmsum gögnum frá ýmsum stofnunum á vegum ríkisins til þess að skoða við fjárlagagerðina. Þetta er kannski allt gert, virðulegi forseti, til þess að fjárlagafrv. sem menn ætla að reyna að keyra hér í gegn á morgun með 6,5 milljarða í tekjuafgang verði í fallegum jólaumbúðum fyrir þessi jól. En hvernig ætli umbúðirnar verði þegar stofnanir og aðrir fara að banka upp á með sinn fjárlagahalla? Hvernig ætli umbúðirnar verði næsta haust þegar þáverandi fjmrh. kemur með fjáraukalagafrv.? Ætli glanspappírinn verði þá ekki farinn af þessu frv., enda sýnist manni allt benda til þess að öll gögn séu falin og ekkert eigi að kalla fram ef það yrði til þess að skekkja þá mynd sem hæstv. ríkisstjórn er að draga upp með þessum jólapappírsumbúðum.

Herra forseti. Bæði ég og hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir kölluðum eftir því að boðað yrði til fundar í efh.- og viðskn. út af því máli sem við ræddum hér áðan. Ég tel afar mikilvægt að það verði gert vegna þess sem fram kom áðan, þ.e. að það á að ræða hér fjárlög klukkan hálftvö. Við höfum ekki fengið svar við því enn þá, herra forseti. Ég ítreka þá ósk mína að boðað verði til fundar í efh.- og viðskn. og vona að við fáum svar við því núna hvort það verði ekki örugglega gert.

Ég hygg að formaður efh.- og viðskn. hafi heyrt hvað hv. þm. sagði.

Herra forseti. Ég tek undir það sem hæstv. forseti sagði. Ég tel líka að hv. þm. Pétur H. Blöndal, formaður efh.- og viðskn., hafi heyrt þessa beiðni. En ég túlka líka ummæli hæstv. forseta þannig að hann sé að beina því til hv. formanns efh.- og viðskn. að kveðja til fundar fyrir umræðuna til þess að hægt verði að leggja þetta álit fram. Auðvitað er með ólíkindum ef það er þannig að meiri hluti stjórnarliðsins í efh.- og viðskn. situr á áliti sem fram er komið frá Lagastofnun háskólans. Kann skýringin að vera sú, herra forseti, að fyrir liggi að álitið sé neikvætt fyrir stjórnarliðið og að verið sé að reyna að draga birtingu þess fram yfir umræðuna? Er möguleiki á því? Ég óska eftir því að hv. formaður efh.- og viðskn. komi hingað í þennan stól og lýsi því yfir í fyrsta lagi að hann muni kalla til fundar í nefndinni fyrir umræðuna í dag og í öðru lagi að ekki sé verið að reyna að fela niðurstöðuna og draga hana fram yfir umræðuna.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess eins að taka undir þær kröfur sem hér hafa komið fram um að efh.- og viðskn. verði boðuð til fundar áður en umræða hefst um fjárlögin, hvort sem það verður síðar í dag eða seinna.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þau tilmæli sem hér hafa komið til forseta að hann beini því til formanns efh.- og viðskn. að haldinn verði fundur í nefndinni og menn leggi þar þau gögn fram sem hér hefur verið tjáð að væru til.

Herra forseti. Ég hef ekkert við fundarstjórn forseta að athuga en verð víst að koma hérna undir þessum lið til þess að taka áskorun um að ég segi frá því hvort ég ætli að boða til fundar í efh.- og viðskn. Nú er ekki venjan að boða til funda í nefndum úr ræðustól Alþingis. Ég mun boða til fundar þegar mér hentar og utan ræðustóls Alþingis. Menn munu frétta af því.  Ég gat um það áðan að auðvitað hlýtur nefndin að byggja aðallega á því lögfræðiáliti sem hún bað sjálf um, að sjálfsögðu.

Ég hygg að fundarboð sé löglegt ef því er lýst yfir í heyranda hljóði á Alþingi.

Herra forseti. Að undanförnu hefur farið fram mikil umræða í þjóðfélaginu um fákeppni, einokun og óeðlilegt verðsamráð á ýmsum sviðum í efnahagslífinu, í verslun og þjónustu, olíusölu, í tryggingum, banka- og fjármálastarfsemi og nú síðast hafa sjónir manna beinst að lyfjum og fákeppni á sviði lyfjasölu. Það er ekkert nýtt að menn horfi til verðlags á lyfjum einfaldlega vegna þess að fjölmargt fólk þarf nauðsynlega, jafnvel lífsnauðsynlega á þeim að halda og er lyfjakostnaður verulegur útgjaldaliður hjá mörgu fólki. Þegar horft er til þjóðarbúsins í heild sinni þá var heildarvelta verslunar með lyf á síðasta ári 12,5 milljarðar kr. og ef litið er til hins opinbera nema lyfjaútgjöld Tryggingastofnunar ríkisins 6 milljörðum kr. og Landspítala -- háskólasjúkrahúss rúmlega 2 milljörðum kr. Er þetta annar mesti útgjaldaliður sjúkrahússins næst á eftir launakostnaði eða 29% rekstrargjalda. Samkvæmt upplýsingum heilbr.- og trmrn. hefur lyfjakostnaður aukist stigvaxandi síðasta hálfan annan áratug. Á þessum tíma jókst lyfjanotkun um 50% en á sama tíma hækkaði lyfjakostnaðurinn um meira en 200% á föstu verðlagi og mest varð hækkunin á síðustu tveimur árum. Það gefur augaleið að miklu máli skiptir að verðlagning á lyfjum sé eðlileg því hagsmunir einstaklinga og skattgreiðenda eru í húfi. Þegar grundvallarbreyting var gerð á lyfjalögum í maí árið 1994 og kom til framkvæmda í mars 1996 var þjóðinni sagt að markmiðið væri að stuðla að samkeppni sem mundi í senn færa okkur lægra lyfjaverð og betri þjónustu. En hvað hefur gerst? Þrjú fyrirtæki skipta með sér innflutningnum og heita má að tvær stórar samsteypur skipti með sér smásölumarkaðnum, annars vegar Lyf og heilsa og hins vegar Lyfja og virðast þær ganga langt í því að reyna að bola smærri aðilum út af markaði. Í Morgunblaðinu 6. og 7. maí sl. var fjallað ítarlega um þessi mál. Þar var m.a rætt við Þorvald Árnason sem fyrstur opnaði apótek eftir að lyfjasalan var gefin frjáls. Hann hefur nú hrökklast frá Suðurnesjum með starfsemi sína og segir við blaðið að lyfjasamsteypurnar séu að þrengja að samkeppninni. Jón Grétar Ingvason, lyfsöluhafi í Hringbrautarapóteki í Reykjavík, segir að önnur samsteypan, Lyf og heilsa, hafi ítrekað reynt að kaupa sig upp en þegar hann hafi ekki reynst vera til sölu þá opnaði samsteypan apótek við hliðina á verslun hans. Sama hefur gerst í Vestmannaeyjum. Tilgangurinn virðist augljós, að bola smærri aðilum út af markaði. Í viðtali við Morgunblaðið segir Jón Grétar Ingvason það vera umhugsunarefni fyrir stjórnvöld hvort ekki sé orðið tímabært að endurskoða samkeppnislög og lyfjalög þar sem sú staða sé augljóslega að koma upp hérlendis að tvær lyfsölukeðjur séu að leggja markaðinn undir sig og koma á fákeppni í stað samkeppni. Á sjúkrahúsunum er þessi fákeppni farin að segja til sín. Hjá Landspítala -- háskólasjúkrahúsi hafa forsvarsmenn spítalans t.d. kvartað yfir því að útboðsleiðin virki ekki. Það megi rekja til þess að lyfjamarkaðurinn hafi breyst á undanförnum árum. Svipaðar ábendingar hafa heyrst frá forsvarsmönnum Tryggingastofnunar ríkisins. Karl Steinar Guðnason segir að athuganir á verðlagi 10 útgjaldamestu lyfja Tryggingastofnunar hafi leitt í ljós að þau séu allt að 93% dýrari hér á landi en í nágrannalöndunum. Jóhannes Gunnarsson, framkvæmdastjóri lækninga á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi, bendir á að ein ástæða hækkunar á lyfjum sé fákeppni vegna sameiningar lyfjafyrirtækja. Orðrétt segir hann í fréttaviðtali í Morgunblaðinu, með leyfi forseta: ,,Mörg þeirra lyfja, sem eru sömu tegundar og hafa sömu grunnefnin, eru komin á eina hendi hjá sama umboðsaðila hér á landi. Í þeim tilvikum er um einokun að ræða en ekki bara fákeppni.`` Herra forseti. Allt ber að sama brunni. Markmið laganna frá 1994 hafa ekki náð fram að ganga. Í stað samkeppni, lægra verðlags og fjölbreyttari þjónustu blasir við fákeppni og hærra lyfjaverð en tíðkast í nágrannalöndum okkar. Þetta hefur gerst þrátt fyrir meinta hagræðingu í greininni, batnandi samgöngur og lækkandi flutningskostnað sem og hagstæða gengisþróun fyrir innflutningsverslun. Forsvarsmenn smærri lyfjafyrirtækjanna, Tryggingastofnunar ríkisins og sjúkrastofnana lýsa óánægju og áhyggjum yfir því hvert stefnir og kalla jafnvel eftir lagasetningu eins og hér hefur verið vikið að. Þá eru ónefndir sjúklingar sem þurfa að gjalda fákeppninnar. Ríkisstjórninni ber að taka á fákeppni í lyfjaverslun í stað þess að hækka álögur á sjúklinga en hækkun álagna á sjúklinga í þessum fjárlögum nemur 740 millj. kr. 

Ég vil vekja athygli hv. þingmanna á því að atkvæðagreiðsla verður kl. 13.30.

Hæstv. forseti. Með lyfjalögum sem samþykkt voru 1994 voru heimildir til að setja á stofn lyfjaverslanir rýmkaðar mjög. Þó að breyting yrði á formi opinberrar lyfjaverðlagningar með þeim lögum ákváðu stjórnvöld eftir sem áður hámarksverð á lyfseðilsskyldum lyfjum. Fyrst í stað fjölgaði apótekum á höfuðborgarsvæðinu allnokkuð og var samkeppni virk. Í könnun sem Samkeppnisstofnun gerði snemma árs 1997 kom t.d. í ljós að algengt var að sjúklingar væru látnir greiða 10--15% lægra verð en sem svaraði hluta sjúklinga í hámarksverði. Það hafði áður verið óþekkt. Í kjölfar þessarar könnunar lækkaði lyfjaverð til sjúklinga enn frekar. Í upphafi árs 2001 greip samkeppnisráð með ákvörðun sinni til íhlutunar í samruna Lyfju og apóteka í eigu Baugs. Með skilyrðum í ákvörðuninni var samrunafyrirtækinu gert að selja fimm apótek svo að markaðshlutdeild yrði innan hóflegra marka eða 37--38%. Ætlun samkeppnisyfirvalda með þessu skilyrði var að mynda þriðja aflið á lyfsölumarkaði. Til að gera langa sögu stutta, og af ástæðum sem óþarft er að rekja hér, gekk þetta ekki eftir heldur voru umrædd fimm apótek seld lyfsölukeðjunni Lyf og heilsa hf. Við það urðu öflin ekki þrjú heldur tvö. Nú er svo komið að fákeppni hefur myndast á smásölumarkaði lyfja. Á sama tíma hefur orðið samþjöppun á öðrum stigum lyfsölu, bæði í framleiðslu og heildsölu. Þetta er að mínu mati mjög óheppilegt en aukin samþjöppun hefur orðið á allmörgum sviðum viðskiptalífsins bæði hér og erlendis á síðustu árum. Mér er kunnugt um að Samkeppnisstofnun fylgist allvel með verðþróun á lyfsölumarkaði, einkum smásölumarkaði. Á sama hátt hafa samkeppnisyfirvöld komið í veg fyrir að skapast hafi markaðsráðandi staða eins aðila á smásölumarkaðnum. Eins og ég hef áður sagt úr þessum stól legg ég mikla áherslu á sjálfstæði eftirlitsstofnana sem undir viðskrn. heyra. Það er í höndum Samkeppnisstofnunar og samkeppnisráðs að forgangsraða sínum verkefnum. Öllum er ljóst að stofnunin vinnur nú að mjög umfangsmiklum málum. Niðurstaða þeirra mun án nokkurs vafa hafa áhrif á viðskiptahætti hér á landi hver svo sem niðurstaðan verður. Umræða sem þessi þjónar tilgangi og ég þakka málshefjanda fyrir að taka málið upp á málefnalegum forsendum. Umræðan vekur athygli á þeirri þróun sem átt hefur sér stað á lyfsölumarkaði. Álit löggjafarsamkomunnar á að hafa áhrif á markaðnum og meðal eftirlitsstofnana. Hvað varðar spurningu hv. þm. um það hvort uppi séu áform um lagasetningu eða aðhaldsaðgerðir af einhverju tagi af hálfu viðskrn. er því til að svara að svo er ekki. Um þessa starfsemi alla gilda samkeppnislög og þau banna markaðsráðandi aðilum að misbeita þeirri stöðu. Lögin eru til þess fallin að móta leikreglur og viðurlög. Það er samkeppnisyfirvalda að framfylgja þeim.

Herra forseti. Það er mjög mikilvægt að fákeppni ríki ekki áfram á lyfjamarkaði. Nú eru tvær verslanakeðjur ríkjandi á markaðnum og þrengja mjög að öðrum sem þar eru. Þetta er ástand sem þarf að huga alvarlega að og tryggja að Samkeppnisstofnun geti tekið á. Með lagabreytingunni 1994 var markmiðið að stuðla að samkeppni í lyfsölu sem átti að færa almenningi lægra verð og betri þjónustu. Það er ekki hægt að segja annað en sú hafi verið þróunin a.m.k. fyrstu árin eftir breytinguna. Þegar stjórnvöld hafa hækkað hlut sjúklinga á lyfjaverðinu hafa apótekin keppst um að minnka álag sitt á lyfin til að reyna að ná til sín viðskiptunum. Þetta hefur komið sjúklingum til góða a.m.k. hér á höfuðborgarsvæðinu en sjúklingar á landsbyggðinni hafa ekki notið þess á sama hátt. Nú er svo komið að þessu er ekki lengur að heilsa. Apó\-tekin sem tóku á sig hækkanir stjórnvalda á hlut sjúklings í stað þess að hleypa þeim út í verðlagið hættu því fyrir um tveimur árum síðan og hafa síðustu tvær lyfjahækkanir hins opinbera á hlut sjúklinga lent beint á sjúklingum. Dæmi um hækkanir til sjúklinga frá 1998 eru t.d. að algeng þvagræsilyf, E-merkt, hafa hækkað um 46%, algeng geðlyf, B-merkt, hafa á sama tíma hækkað um 97% og magalyf, E-merkt, hafa hækkað til sjúklinga um 50%. Það er mjög mikilvægt að lyfjaverð til sjúklinga haldist sem lægst því að fólk verður að geta keypt lífsnauðsynleg lyf. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hafa ráðamenn íhugað að aflétta virðisaukaskatti af lyfjum? Svíar og Bretar eru ekki með neinn virðisaukaskatt á þeim svo að dæmi sé tekið og aðrar nágrannaþjóðir okkar eru með mjög lágan virðisaukaskatt á lyfjum. Herra forseti. Fyrst og fremst þetta: Það verður að tryggja að eðlilegt viðskiptaumhverfi ríki í lyfsölu til hagsbóta fyrir almenning í landinu.

Virðulegi forseti. Slæmu fréttirnar eru að á tímabili 1990 til ársins 2001 hækkaði lyfjakostnaður hins opinbera um 28% umfram neysluvísitölu. Athyglisverðu fréttirnar eru á hinn bóginn að á sama tíma hækkaði kostnaður hins opinbera við sjúkrahús og heilsugæslu um 50% umfram neysluvísitölu. Stjórnvöldum hefur þannig tekist betur að hemja lyfjaútgjöld en önnur heilbrigðisútgjöld hér á landi og þurfa að halda því áfram með öllum tiltækum ráðum. Því til staðfestingar má benda á að á sama tímabili jókst heildarkostnaður ríkisins vegna heilbrigðisþjónustu með viðmið í landsframleiðslu um 12% en kostnaður vegna lyfja og hjálpartækja lækkaði á hinn bóginn um 3,7% miðað við landsframleiðslu. Þessar upplýsingar má lesa úr gögnum frá Hagstofu Íslands. Þessar niðurstöður eru sérstaklega merkilegar fyrir þær sakir að þessu er þveröfugt farið í ýmsum Evrópulöndum. Þar hefur lyfjakostnaður hækkað langt umfram annan kostnað í heilbrigðisþjónustu. Það má hins vegar til sanns vegar færa að lyfjaverð á Íslandi er almennt hærra en í öðrum löndum. Því er haldið fram að fákeppni á lyfjamarkaði sé um að kenna en það er einföldun á málinu. Hækkun lyfjakostnaðar á undanförnum árum hefur verið rakin um 40% til aukningar á magni, um 25% til nýrra og dýrari lyfja og um 35% til hærra lyfjaverðs. Ástæður hærra lyfjaverðs eru raktar til flutningskostnaðar, smæðar markaðarins, að lyf bera virðisaukaskatt og þess að ný og dýr lyf eru fjót að komast í notkun. Ekki má heldur líta fram hjá þeirri staðreynd að lyfjaverði á Íslandi er stýrt af stjórnvöldum og hefur lyfjaverðsnefnd tekið mið af þeirri meginreglu að lyfjaverð megi vera allt að 15% hærra hérlendis miðað við aðrar þjóðir vegna smæðar markaðarins. Í lokin. Í allri umræðu um lyfjamál má ekki gleyma því að lyf bæta lífsgæði og bjarga lífum. Við upplifðum kraftaverk nýverið þegar ungur drengur komst óskaddaður frá nær drukknun. Kraftaverkið fólst ekki síst í nýju lyfi og þekkingu og sköpunargáfu íslenskra heilbrigðisstarfsmanna að nýta lyfið til björgunar lífs. Gleymum því ekki.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að færa þetta mál til utandagskrárumræðu. Lyfjaverð hefur hækkað stórkostlega á undanförnum árum. Þessu til staðfestingar má nefna að lyfjakostnaður sjúkratrygginga hefur hækkað um rúma 2 milljarða kr. frá árinu 2000. Þessar upplýsingar sýna með skýrum hætti hve þörf þessi umræða er. Skoða þarf gaumgæfilega tilmæli sem mér skilst að til séu í reglugerð um lyfjaávísun lækna. Þar segir að læknum beri að ávísa ódýrustu samheitalyfjunum. Er hugsanlegt að þessum tilmælum sé ekki fylgt eftir? Markaðssetning lyfjafyrirtækja er mjög öflug og því miður er ekki til sá öryggisventill fyrir neytendur sem kveður á um það hvort ný og dýrari lyf á markaði hafi nokkuð umfram þau eldri og ódýrari. Hér ber að kanna hvort ekki sé til staðlað eftirlitskerfi austan hafs eða vestan sem kveður á um gildi nýrra lyfja á markaði. Það má vel hugsa sér að Lyfjastofnun bæti við sig einu hlutverki er kveður á um samanburð nýrri og eldri samheitalyfja á markaði. Ef slíkt hlutverk yrði leyst faglega af hendi öllum stundum verður ljóst að upplýsingar til lækna og neytenda mundu stóraukast og koma sem mótvægi við markaðssetningu lyfjafyrirtækja á lyfjum. Fyrir fáeinum árum voru sett lög er afnámu einkaleyfi gömlu apótekanna á lyfsölumarkaði. Með þessum lögum átti markaðshyggjan að taka við og breyta þeirri fákeppni sem þá þótti vera á lyfsölumarkaði. Ætlaður árangur markaðshyggjunnar hefur breyst í öndverðu sína. Tvær til þrjár lyfsölukeðjur eru nú allsráðandi á markaðnum. Virðulegi forseti. Sú reynsla sem markaðshyggjan hefur fært lyfsölumarkaðnum á Íslandi er slæm. Því er brýnt að stjórnarflokkarnir sýni eins mikla aðgát og fyrirhyggju og mögulegt er í ráðum sínum er varða breytingar á heilbrigðiskerfi Íslendinga. Það hlýtur að teljast varhugavert að feta stíg markaðshyggjunnar þegar um heilbrigði barna okkar og heilbrigði okkar sjálfra er að ræða.

Hæstv. forseti. Það er staðreynd að lyfjaverð er hátt hér á landi og hefur farið hækkandi á undanförnum árum. Á sama tíma hefur lyfsöluaðilum fækkað jafnt og þétt og ríkir orðið fákeppni í stað samkeppni. Það frelsi sem lyfjafræðingar höfðu horft til með núverandi lyfsölulögum varð að nýju helsi, þ.e. nýrri einokun tveggja lyfjakeðja, annarri í eigu risafyrirtækis á íslenskum matvælamarkaði. Það var stórslys að leyfa keðjumyndun í rekstrarformi apóteka á Íslandi. Enginn sjáanlegur sparnaður hefur orðið á lyfsölunni. Útgjöld ríkisins hafa hækkað og magnaukning lyfjanotkunar er umtalsverð. Samfara þessari þróun hefur apótekum fækkað út um land, útibúum hefur verið lokað og þjónusta við hinar dreifðu byggðir dregist saman. Þjónustuskylda gömlu apótekanna hefur vikið fyrir arðsemiskröfum lyfjakeðjanna. Samkvæmt verðkönnun sem ASÍ gerði fyrir tveimur árum kom í ljós að mikill verðmunur var á lyfjum annars vegar á milli einstakra dreifingaraðila og hins vegar á milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar, þrátt fyrir að verslanirnar væru innan sömu lyfjakeðjanna. Lyfjamagnið hefur einnig stórlega aukist, sérstaklega á svokölluðum lífsstílslyfjum. Mætti gera sérstaka úttekt á því hve stór þáttur viðskiptaáætlanir lyfjakeðjanna sem byggja á öflun upplýsinga um aldur viðskiptavina, lyfjakaup þeirra og hvar þeir kaupa lyfin hafi á magnaukningu lyfjanotkunar þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Hið opinbera hefur ýmsa möguleika á að hafa áhrif á lyfjaverð, sem svo sannarlega er hátt hér á landi, með öðrum hætti en beinni íhlutun í samkeppni. Hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir benti á að ríkið gæti lækkað virðisaukaskatt eins og grannar okkar á Bretlandseyjum og í Svíþjóð hafa gert, líkt og Finnar og Hollendingar gera. Mun það að sjálfsögðu muna miklu því að hátt lyfjaverð skiptir almenning fyrst og síðast máli vegna þess að ríkisvaldið hefur ákveðið greiðsluþátttöku almennings. Því miður er það svo að það eru einstaklingar og fjölskyldur hér á landi sem búa það þröngt að 1.000 kr. skipta miklu máli. Frá því að þessi ríkisstjórn settist að völdum 1996 hefur greiðsluþátttaka almennings aukist, að mér sýnist, í þeim flokkum sem unnt er að skoða, um 100%. Gólfið hjá almennum sjúklingum í B-merktum lyfjum hefur hækkað úr 700 kr. í 1.600 kr. eða yfir 100%. Þakið hefur jafnframt hækkað um 100%. En takið eftir. Hjá lífeyrisþegum hefur gólfið hækkað úr 250 kr. í 600 kr. í tíma þessarar ríkisstjórnar og þakið hefur jafnframt hækkað um 100%. Þetta skiptir mjög miklu máli í þessari umræðu því að því miður eins og ég gat um hér áðan eru einstaklingar til í þessu samfélagi þar sem 1.000 kr. skipta máli. Virðulegi forseti. Lyf mega ekki vera lúxus. Stjórnvaldsaðgerðir þessarar ríkisstjórnar hafa gert lyf fyrir lífeyrisþega og þeirra sem minna hafa milli handanna að lúxus.

Herra forseti. Þessari umræðu er beint til viðskrh. af því að hér er verið að ræða um samkeppnisumhverfi lyfja og hugsanlega fákeppni á markaði. En ég tel mér skylt að leggja nokkur orð inn í þessa umræðu þó að óvanalegt sé að annar ráðherra taki þátt í umræðu sem ekki beinist að honum. Ég vil undirstrika það að ég tel alveg brýna nauðsyn bera til að virk samkeppni ríki í lyfjainnflutningi og sölu hér á landi. Það er nauðsynlegt vegna heilbrigðisstofnana sem þurfa á því að halda að bjóða út sín lyf og bjóða þau út á samkeppnismarkaði og það er nauðsynlegt vegna neytenda sem þurfa á því að halda að kaupa lyf í apótekum. Samkeppni er nauðsynleg til að halda lyfjakostnaði í skefjum fyrir notendur og fyrir ríkisvaldið. Í heilbrrn. er starfandi sérstakur starfshópur um lyfjamál sem er að skoða hvernig opinberir aðilar geta haft áhrif á lyfjaverð, á hvaða nýjan hátt menn geta gert það. Menn eru að huga að skráningarreglum, innflutningsreglum og hvort nauðsynlegt sé t.d. að texti á íslensku fylgi öllum lyfjum sem notuð eru á spítölum. Ég tel nauðsynlegt að huga að þessu líka. En ég undirstrika að ég er sammála því að það verður að tryggja með öllum ráðum að þau tæki sem við notum til að koma í veg fyrir fákeppni séu notuð hér á landi til að halda lyfjaverði niðri.

Herra forseti. Lyfjamarkaðurinn er að mörgu leyti frábrugðinn mörkuðum fyrir ýmsar aðrar neysluvörur. Valfrelsi neytenda er takmarkað vegna þess að fólk kaupir yfirleitt ekki lyf nema vegna brýnnar nauðsynjar og hefur eðli málsins samkvæmt takmarkaða möguleika á að velja sjálft milli lyfja. Í annan stað er ríkið beint og óbeint langstærsti greiðandi vegna lyfjanna og í þriðja lagi kemur til opinbert verðlagseftirlit sem birtist í því að lyfjaverðlagsnefnd ákveður hámarksverð á lyfjum bæði í heildsölu og smásölu. Í fjórða lagi gilda um lyfjamarkaðinn viðamiklar opinberar reglur til þess að tryggja öryggi lyfja og gæði í þjónustu lyfjafyrirtækjanna. Öll þessi atriði skapa lyfjamarkaðnum ákveðna sérstöðu í samanburði við ýmsa aðra markaði og almenn samstaða er um að í þessum efnum sé eðlilegt að hið opinbera hafi meiri afskipti með reglusetningu heldur en á flestum öðrum sviðum. Hins vegar hafa einkaaðilar líka mikilvægu hlutverki að gegna á þessum markaði og samkeppni á milli þeirra er afar mikilvæg til þess að stuðla að góðri þjónustu og hagstæðri verðlagningu. Hér við þessa umræðu er spurt hvort samkeppni sé næg á lyfjamarkaði. Eins og víða er í viðskiptalífinu má halda því fram að samkeppni mætti vissulega vera meiri. Samkeppnin er þó fyrir hendi. Um tíu fyrirtæki stunda innflutning lyfja og þrjú eru í framleiðslu. Sum þessara fyrirtækja tengjast í gegnum samsteypur en engin ein hefur yfirgnæfandi markaðshlutdeild. Þau hafa líka umboð fyrir fjöldamörg erlend lyfjafyrirtæki sem keppa innbyrðis og þetta umhverfi veitir auðvitað ákveðið aðhald. Á smásölumarkaðnum hefur orðið þróun í átt til samþjöppunar. Á þeim markaði ríkir þó grimm samkeppni sem vissulega hefur reynst smærri aðilum erfið. Litlir aðilar hafa eðli málsins samkvæmt minni möguleika á hagstæðum innkaupum, sparnaði á ýmsum föstum kostnaði, hagkvæmni í dreifingu og ýmsum slíkum þáttum heldur en stærri aðilar. Við höfum séð sömu þróun á ýmsum öðrum mörkuðum í smásölu, bæði hérlendis og erlendis og þessi þróun er á engan hátt bundin við Ísland. 

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu þróun lyfjaverðs og fákeppni á lyfjamarkaði. Eins og við vitum hefur lyfjaverð hækkað gífurlega hér á landi á sama tíma og stórar blokkir hafa verið að myndast á lyfsölumarkaðnum. Forsvarsmenn neytenda hafa lýst áhyggjum yfir ástandinu og það ekki að ástæðulausu. Í samantekt lyfjadeildar Landspítala -- háskólasjúkrahúss um aukinn lyfjakostnað er tekið dæmi af skráðu lyfi, Glivec, sem notað er m.a. við langvinnu hvítblæði. Ársmeðferð fyrir einn einstakling kostar hér á landi rúmar 3,5 millj. kr. Í samantektinni segir, með leyfi forseta: ,,Í Noregi kostar sama meðferð 2.761.216 (27,8% hærra verð á Íslandi, ...) Í Svíþjóð kostar þessi meðferð 2.600.842 (35,7% hærra verð á Íslandi, mismunurinn er 928.642 kr.), en hér er borið saman innkaupsverð til sjúkrahúsa (án VSK). Það er kaldhæðnislegt að hægt væri að spara pening með því að senda sjúklinginn á Saga Class til Svíþjóðar að leysa út lyfseðilinn!`` Þetta segir orðrétt í samantekt lyfjadeildar Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Munurinn á verði á ársskammti af þessu lyfi á Íslandi og í Svíþjóð er næstum 1 milljón. Þetta dæmi sýnir okkur að það er eitthvað meira en lítið að hér á landi í þessum málum. Svona munur getur ekki verið eðlilegur. Ég spyr: Þarf ekki að efla Samkeppnisstofnun ef hún getur ekki sinnt hlutverki sínu vegna fjölda verkefna? Er ekki kominn tími til, hæstv. viðskrh. Valgerður Sverrisdóttir, að gera eitthvað í málunum?

Herra forseti. Á síðasta ári var lyfjakostnaður hér áætlaður um 13 milljarðar kr. Það þýðir í rauninni að hvert prósentustig til sparnaðar er um 130 millj. kr. Hér er um verulegar upphæðir að tefla. Því hljótum við að spyrja: Hvað ræður verðlagi? Hvað stjórnar í raun útgjöldum? Hér í umræðunni hefur verið farið nokkuð um samkeppnismarkaðinn á þessu sviði og er litlu við það að bæta. En það eru ekki lyfjafyrirtækin og það eru ekki lyfjaverslanirnar sem ákveða hvaða lyf notuð eru hverju sinni. Læknar ávísa á tiltekin lyf. Við hljótum þess vegna í þessari umræðu að beina augum okkar dálítið að læknum. Árósaháskóli í Danmörku lét gera úttekt á síðasta ári. Þar kom í ljós að lyfjafyrirtæki verja sem nemur u.þ.b. 100 þús. dönskum krónum á hvern lækni til kynningar- og fræðslustarfsemi, eins og það er kallað, og það er meginmarkhópur lyfjafyrirtækja enda ávísa læknar á lyfin. Jafnframt er vitað að hér er rík tilhneiging meðal lækna að ávísa á dýrustu lyf jafnvel þó að sambærileg og ódýrari lyf séu til staðar. Alþekkt er líka og kunnugt að læknar þiggja reglulega góðar veislur og dýrar utanlandsferðir á vegum lyfjafyrirtækja. Ekki þarf mikla spekinga til að sjá orsakasamhengi þarna á milli. Þetta er grafalvarlegt mál, hæstv. forseti. Ég tel að þetta fyrirkomulag sé siðferðilega rangt. Ábyrgðin er gífurlega mikil því að hér er um miklar upphæðir að ræða. Ég ítreka að 1% í sparnaði er um 130 millj. kr. Þangað verðum við að beina augum okkar. Ég hvet Samkeppnisstofnun og Lyfjaeftirlit til þess að huga að þessum þætti því að það eru jú læknar sem efna til útgjaldanna.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu sem um margt hefur verið mjög fróðleg. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem ég hefði þó kosið að væru ítarlegri eða fælu í sér einhver loforð um úrbætur. Ég vek að nýju athygli á niðurlagsorðum mínum hér við umræðuna, að samkvæmt fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar er áformað að auka álögur á sjúklinga á komandi ári um 740 millj. kr. Þetta eru komugjöld, þetta er aukin þátttaka í lyfjakostnaði, hjálpartækjum og öðru slíku. Í stað þess að fara þessa leið til sparnaðar með því að auka byrðar á sjúklinga leggjum við til að ríkisstjórnin beini sjónum sínum að lyfjakostnaði. Þar er hægt að ná verulegum árangri. Forstjóri Tryggingastofnunar, Karl Steinar Guðnason, segir að ef hægt væri að færa tíu útgjaldamestu lyfin til samræmis við það sem tíðkast á Norðurlöndum mundi Tryggingastofnun ein spara 300 millj. kr. Þetta er verkefni sem verður að ráðast í. Hæstv. ráðherra segir að ekki standi til að breyta lögum eða reglum og vísar til samkeppnislaga og Samkeppnisstofnunar. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að vitna í leiðara Morgunblaðsins í dag. Þar segir: ,,Frá því var sagt í Morgunblaðinu í fyrradag að nýtt tryggingafélag á markaðnum, Íslandstrygging, hefði í desember í fyrra sent Samkeppnisstofnun kæru vegna viðskiptahátta tryggingafélaga, sem fyrir voru á markaðnum. Farið var fram á bráðabirgðaúrskurð í málinu, en Samkeppnisstofnun setti málið í venjulega meðferð. Í maí síðastliðnum --- fyrir meira en hálfu ári --- sendi stofnunin Íslandstryggingu bréf og tilkynnti að gagnaöflun væri lokið og málið yrði lagt fyrir næsta fund samkeppnisráðs. Síðan hefur ekkert heyrst af því.`` Ég er ekki einn af þeim, herra forseti, sem vilja gera Samkeppnisstofnun að leiðtoga lífs síns. Það er vegna þess að ég hef ekki trú á markaðnum. En þar sem samkeppni á að ríkja og við ætlum að nýta markaðslögmálin þá eigum við líka að gera það. Þá ber stjórnvöldum einnig að axla ábyrgð. Það hafa þau því miður ekki gert.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu. Lyfsölumarkaður er mjög umfangsmikill og hægt að ræða um hann út frá ýmsum sjónarmiðum en hann er mikilvægur markaður. Útgjöld, bæði einstaklinga og hins opinbera, vegna lyfjakaupa eru gífurleg og hafa farið vaxandi. Þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir. En sú útgjaldaaukning er ekki eingöngu vegna verðhækkana. Sífellt eru að koma ný og mjög dýr lyf á markaðinn, t.d. við sjúkdómum sem áður var ekki unnt að beita lyfjameðferð gegn. Eins og hér hefur komið fram þá má líkja við kraftaverk þeim árangri sem náðst hefur með notkun nýrra lyfja. En það breytir ekki því að það er brýnt að samkeppni ríki á markaði. Það þarf að stemma stigu við verðhækkunum á lyfjum. Þar skiptir virk samkeppni miklu máli. Ég bind vonir við að samkeppnisyfirvöld geti beint auknum kröftum í eftirlit með lyfjamarkaði eftir að þeim umfangsmiklu málum sem hafa verið til meðferðar hjá þeim lýkur. Þetta er sú aðferð sem við getum beitt á hinum frjálsa markaði og eins og ég hef látið koma fram er það ekki mitt að ákveða í hvaða málum samkeppnisyfirvöld vinna og hvernig þau forgangsraða. Mér finnst hins vegar ekki ólíklegt að eftir að þeim miklu málum sem hafa verið til umfjöllunar lýkur um áramótin geti lyfjamarkaðurinn orðið áhersluatriði.

Herra forseti. Ég mæli fyrir litlu frv. á þskj. 380 um breyting á 16. gr. laganna um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, nr. 1/1997, með síðari breytingum. Í þessu frv. er einvörðungu lagt til að í stað þess að lögbinda að tryggingayfirlæknir Tryggingastofnunar ríkisins meti orkutap sjóðfélaga í þessum ákveðna lífeyrissjóði muni trúnaðarlæknir sjóðsins annast matið. Þannig er þetta hjá öðrum lífeyrissjóðum og þykir að ég hygg sjálfsögð breyting. Ég legg til, herra forseti, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 63/1969, um verslun með áfengi og tóbak, með síðari breytingum. Sömuleiðis mæli ég fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 96/1995, um gjald af áfengi og tóbaki, með síðari breytingum. Eins og rakið er í greinargerð með fyrra frv. er með því lagt til að felldur verði niður einkaréttur ríkisins á innflutningi og framleiðslu tóbaks. Samkvæmt frv. er þó áfram tryggt að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, ÁTVR, hafi einkarétt á heildsölu á tóbaki. Auk þess skal ÁTVR tryggja að allt tóbak, hvort sem það er flutt inn frá útlöndum eða framleitt hér á landi, sé merkt í samræmi við ákvæði 6. gr. laga nr. 6/2002, um tóbaksvarnir. Innkaupareglur ÁTVR munu gilda áfram og tryggja jafnræði gagnvart öllum birgjum. Þrátt fyrir að frv. tryggi áfram einkarétt ÁTVR á heildsölu á tóbaki verður ekki um að ræða takmörkun á innflutningi tóbaks. Innflytjendur þess munu alfarið stjórna því magni og tegundum sem fluttar verða inn. ÁTVR verður eingöngu milliliður milli innflytjenda tóbaks og smásala. Aðdragandi þessa frv. er sá að með breytingu á bókun 3 við EES-samninginn, sem tók gildi 1. janúar 2002, var vörusviði samningsins breytt þannig að nú fellur tóbak undir almennar reglur EES-samningsins um frjálst flæði vara. Í 16. gr. EES-samningsins er sú skylda lögð á samningsaðila að tryggja breytingar á ríkiseinkasölum í viðskiptum þannig að enginn greinarmunur sé gerður milli ríkisborgara aðildarríkja ESB og EFTA-ríkja hvað snertir skilyrði til aðdrátta og markaðssetningar vöru. Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hefur í kjölfar þess að tóbak var fellt undir vörusvið EES-samningsins, frá og með 1. janúar 2002, gert athugasemdir við einkarétt ríkisins á innflutningi og framleiðslu á tóbaki. Telja verður einsýnt, með hliðsjón af dómafordæmum Evrópudómstólsins, að núverandi einkaréttur ríkisins á innflutningi og framleiðslu á tóbaki sé andstæður ákvæðum EES-samningsins um frjálsa vöruflutninga. Frumvarpið felur í sér ákveðnar breytingar á gildandi fyrirkomulagi. Í dag er staðan sú að ÁTVR hefur einkarétt á innflutningi og framleiðslu tóbaks. ÁTVR hefur því flutt inn og framleitt tóbakið, tryggt að tóbakið sé merkt og lagt á það tóbaksgjald áður en smásalar hafa getað nálgast vöruna. Þrátt fyrir að einkaleyfi ríkisins á innflutningi tóbaks verði fellt niður samkvæmt frumvarpi þessu verður hlutverk ÁTVR engu að síður verulegt. Líkt og frumvarpið gerir ráð fyrir mun ÁTVR tryggja merkingar tóbaks og álagningu tóbaksgjalds. Verður því allt það tóbak sem flutt er inn til landsins eða framleitt hér á landi og ætlað til sölu keypt af ÁTVR samkvæmt innkaupareglum fyrirtækisins til heildsöludreifingar þar sem tryggt verður að merkingar á tóbakinu hafi farið fram sem og álagning tóbaksgjaldsins. Því verða í raun engar grundvallarbreytingar á þeirri framkvæmd sem tíðkast hefur að undanskildu því að ÁTVR mun ekki lengur hafa einkarétt á innflutningi og framleiðslu tóbaks. Varðandi síðara frv., virðulegi forseti, þá er það fylgifrv. og leiðir sú breyting sem þar er lögð til af fyrra frv. Í síðara frv. er lagt til að ÁTVR leggi áfram á og innheimti tóbaksgjald af tóbaksvörum sem fluttar hafa verið til landsins eða framleiddar hér á landi. Vegna eðlis hins frv., sem felur í sér afnám einkaleyfis ÁTVR til framleiðslu og innflutnings tóbaks, þarf að gera þessa breytingu til að tryggt verði að allar tóbaksvörur lúti sömu lögmálum hvað varðar álagningu tóbaksgjalds. Nú vildi ég leggja til, herra forseti, að báðum þessum málum verði vísað til efh.- og viðskn. að lokinni þessari umræðu og jafnframt vísað til 2. umr.

Herra forseti. Ég vil fyrir það fyrsta fagna þeim breytingum sem þetta frv. boðar, þ.e. að einkaleyfi ÁTVR til innflutnings og framleiðslu tóbaks verði afnumið. Hins vegar vildi ég við þessa umræðu lýsa þeirri skoðun minni að ég teldi að heppilegra og eðlilegra hefði verið að ganga lengra, að heildsöluþátturinn yrði einnig tekinn út. Það hlutverk sem ÁTVR á að hafa samkvæmt lögunum, ef þessi breyting nær fram að ganga, að vera milliliður í þessum efnum, tel ég óeðlilegt. Ég tel að réttara hefði verið að ganga lengra og láta algerlega af afskiptum ÁTVR af þessum málum. Það er ljóst að öðrum markmiðum í tóbaksmálum, tóbaksvörnum og gjaldtöku af tóbaki, má koma fyrir með öðrum hætti en með því að láta ÁTVR hafa milligöngu. Ég átta mig ekki á því af hverju skrefið var ekki stigið til fulls og heildsöluþátturinn einnig tekinn út. Þó að það felist ekki í efnisatriðum þessa frv. þá byggist þetta viðhorf mitt fyrst og fremst á því að ég tel að verslun eða slík fyrirtæki á vegum ríkisins eigi yfir höfuð ekki neitt erindi. Ég tel að ÁTVR hafi fyrir löngu lifað sinn dag og ástæða sé til að leggja það fyrirtæki alveg af og koma verslunarháttum með þessar vörutegundir fyrir með öðrum hætti. Helstu rökin fyrir tilvist ÁTVR eru byggð á heilsufarssjónarmiðum. Mér finnst skjóta skökku við að talið sé nauðsynlegt að hafa heildsöluþáttinn hjá ÁTVR í tóbakinu til að gæta að heilsu landsmanna en smásöluna hjá einkaaðilum. Þegar kemur að áfenginu snýst það hins vegar alveg við þannig að heildsöluþátturinn er í höndum einkaaðila og smásöluþátturinn hjá ríkinu. Mér finnst gæta töluverðs ósamræmis í þessu. Engu að síður vildi ég lýsa stuðningi við þetta frv. eins og það liggur fyrir þótt ég teldi að ganga hefði mátt lengra. Ég er sannfærður um að það muni fá afskaplega jákvæða meðferð í efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég hygg að taka megi undir flest af því sem fram kom í máli hv. þm. en ég vildi undirstrika að þau atriði sem hann nefndi lúta fremur að heildarstefnumótun varðandi framtíð Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Þetta frv. lýtur hins vegar að lágmarksbreytingum sem nauðsynlegar og óhjákvæmilegar eru í tilefni af athugasemdum frá Eftirlitsstofnun EFTA. Hitt málið er miklu stærra. Á því er ekki tekið í þessu frv. Það skal vissulega viðurkennt.

Herra forseti. Þar sem þessum frumvörpum er eðlilega vísað til efh.- og viðskn. langar mig að draga fram hinn þáttinn, þ.e. þátt heilbrigðissjónarmiða. Í raun finnst mér ekki óeðlilegt að heilbr.- og trn. skili áliti á þessu frv. þar sem allar breytingar frá núverandi fyrirkomulagi geta haft einhver áhrif á sölu á þessum vörum. Ég vil taka fram að ég er hlynnt því að við eflum ÁTVR og njótum þess áfram að hafa þá sérstöðu sem við höfum, að vera með ríkisrekna áfengissölu og áfengisverslanir. Ég væri alveg tilbúin að skoða þær breytingar að láta tóbakið fara sömu leið, að það verði selt í verslunum ÁTVR en ekki í smásölu um allan bæ. Ef samræma ætti heildsölu- og smásölukerfið ætti að gera það í þá átt. Við þurfum að hafa í huga að þrátt fyrir að þessar breytingar séu gerðar með tilliti til EES-tilskipunar út af samkeppnisákvæðum þá eru uppi hugmyndir um að losa um þau höft sem í dag eru á sölu á áfengi og koma sölu á léttvíni og bjór í matvöruverslanir. Ég held að við ættum að hugsa okkur tvisvar um áður en við förum í skipulagsbreytingar varðandi ÁTVR og skoða þá þróun sem er í samfélagi okkar varðandi notkun á áfengi og sterkum efnum, hver aðsóknin er að áfengismeðferðarstofnunum og hvaða kostnað þjóðfélagið ber af áfengisnotkun, ekki síst barna og unglinga. Þó að þetta séu ekki grundvallarbreytingar á ÁTVR þá hvet ég til að við styrkjum þá stofnun frekar en er í dag og stuðlum að því að sú stofnun geti sett upp fleiri sérverslanir og þjónað landsmönnum betur heldur en hún gerir. Það gerum við ekki með því að setja sölu áfengis í smásöluverslanir.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara í mikla rökræðu við hv. 10. þm. Norðaust. um almenna stefnu í áfengis- og tóbaksvörnum. Ég tel hins vegar að það breyti ekki því fyrir fólk sem neytir þessara vörutegunda, áfengis og tóbaks, hvort heldur það neytir þeirra yfir höfuð eða neytir þeirra í óhófi, hvort það kaupir vöruna af ríkisstarfsmanni eða ekki. Og ég átta mig ekki á því að málið eins og það liggur fyrir, þetta þingmál hæstv. fjmrh. sem slíkt, snerti heilbrigðissjónarmiðin með neinu móti, enda er á engan hátt verið að draga úr eftirliti, merkingum eða neinum slíkum þáttum sem varða tóbaksvarnasjónarmið. Ég tel því að þau ummæli þingmannsins að vísa ætti málinu til umsagnar í hv. heilbr.- og trn. séu kannski byggð á einhverjum misskilningi á efni þessa frv. En varðandi þetta mál þá er auðvitað ljóst, eins og hæstv. fjmrh. sagði, að frv. felur í sér ákveðnar lágmarksbreytingar á núverandi fyrirkomulagi samkvæmt ábendingum frá Eftirlitsstofnun EFTA og það er auðvitað sjálfsagt að við gerum þær breytingar. Um leið vil ég leggja áherslu á að við íhugum og tökum til umræðu í kjölfarið heildarfyrirkomulag þessara mála með það að markmiði að ríkið hætti að standa í fyrirtækjarekstri á þessu sviði.

Herra forseti. Aðeins ein lítil spurning til hv. þm. Nú hefur það komið fram í könnunum sem gerðar hafa verið að það er samhengi á milli dreifingarmátans og neyslunnar. Þar sem aðgengi að áfengi og tóbaki hefur verið mjög mikið eins og t.d. í Danmörku, þar er neyslan mun meiri en t.d. í Svíþjóð þar sem þetta aðgengi hefur verið takmarkað. Dregur hv. þm. í efa niðurstöður slíkra rannsókna? Telur hann ekki vera neitt samhengi á milli dreifingarmátans annars vegar og neyslu vörunnar hins vegar?

Herra forseti. Vissulega kann að vera samhengi á milli dreifingarinnar og útbreiðslunnar og neyslunnar. Það kann vissulega að vera. Ég hef hins vegar enga sannfæringu fyrir því að það snúist um það hvort starfsmennirnir sem afgreiða vöruna séu ríkisstarfsmenn eða starfsmenn einkafyrirtækja. Varðandi mun á einstökum löndum, t.d. á áfengisneyslu, þá vitum við að heildarneysla áfengis er víða meiri en á Íslandi og víða meiri en í öðrum löndum Skandinavíu þar sem áfengiseinkasala er enn við lýði. Hins vegar getur það átt sér ýmsar skýringar. Ein skýringin kann að vera ólíkt drykkjumynstur, ólíkt neyslumynstur sem á sér að einhverju leyti sögulegar rætur. Auk þess sem heildarneyslan er kannski ekki akkúrat það sem við þurfum að hafa mestar áhyggjur af, heldur ofneysla, misnotkun áfengis sem ég held að sé síst minni hér á landi eða í Svíþjóð eða Noregi en í þeim löndum þar sem heildarneyslan kann að vera meiri.

Herra forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson er yfirleitt mjög rökfastur maður og setur mál sitt skýrt fram. Hann hefur verið einn af helstu talsmönnum frjálsrar verslunar á Íslandi og hefur m.a. starfað hjá Verslunarráði Íslands. Mér finnst engu að síður koma fram í máli hans hálfgerð vantrú á frjálsri verslun og markaðsöflunum yfirleitt. Ástæða þess að við, mörg, erum efins um að fela áfengissöluna markaðsöflunum er einmitt sú að við teljum að með því móti verði meira af brennivíni og þess vegna meira af tóbaki komið niður í þjóðina en með því fyrirkomulagi sem við búum við núna. Þess vegna tengjum við þessa umræðu heilbrigðisforvörnum. Og ég vil taka undir það sem fram kom í máli hv. þm. Þuríðar Backman að það er eðlilegt að þingmál af þessu tagi fari til umsagnar í heilbrn. þingsins einmitt af þeirri ástæðu.

Herra forseti. Ég held að það skjóti nokkuð skökku við að tala annars vegar um að dreifingin á vörutegundinni valdi vissulega meiri neyslu og síðan hins vegar, eins og fram hefur komið í máli þingmanna, að í staðinn fyrir að sala áfengis fari fram á vegum einkaaðila sé réttara að þjónusta ÁTVR verði bætt. Nú vitum við að þjónusta ÁTVR hefur batnað á undanförnum árum, vínbúðum hefur fjölgað og opnunartíma verið breytt. Það hefur hins vegar ekki verið beinlínis í samræmi við þá pólitík sem stundum hefur verið rekin og notuð til að rökstyðja tilvist ÁTVR, að það beri að takmarka aðgengið að vörunni. Það eru því ákveðnar mótsagnir í málflutningi þeirra sem vilja standa vörð um ríkiseinkasölu í smásölu á áfengi. Varðandi það að hvaða leyti heilbr.- og trn. kæmi inn í þetta mál þá kann að vera --- ég veit ekki hver er venjan í þinginu í þeim efnum --- ef nefndin óskar eftir því að fá málið til umsagnar frá efh.- og viðskn. að við getum orðið við því. En ég hygg að niðurstaðan verði sú, eins og ég sagði fyrr í ræðu minni, að málið snerti á engan hátt þá forvarnaþætti og öryggisþætti sem snúa að heilbrigðismálum. Varðandi það sem kom fram í máli síðasta hv. þm. sem hér talaði að það sé einhver mótsögn og vantrú af minni hálfu á þætti einkaaðila í dreifingu og smásölu áfengis, þá ítreka ég sjónarmið mín um það að ég tel að hætturnar, sem vissulega geta falist í vörum af þessu tagi, aukist ekkert við það að starfsmenn einkafyrirtækja afgreiði vöruna í stað starfsmanna ríkisins.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta frv. Ég tek eftir því að gert er ráð fyrir gildistöku laganna 1. júlí á næsta ári, þannig að það á án efa eftir að fá góða og ítarlega umfjöllun í nefndum þingsins.  Ég vil aðeins segja það í tilefni orða hv. þm. Birgis Ármannssonar að ég er í hópi þeirra sem hafa viljað auka og bæta þjónustu ÁTVR. Og ég er á þeirri skoðun að það fyrirkomulag sem við búum við núna færi okkur bestu hugsanlega þjónustu. Áfengisverslun ríkisins í Reykjavík, sú stærsta sem hér er, Heiðrún, býður upp á meira vöruúrval en tíðkast í bestu sérverslunum nánast hvar sem er í heiminum. Þetta er staðreynd. Við eigum kost á því að kaupa nánast allar áfengistegundir. Fyrirkomulagið tryggir það líka að á smáum stöðum, fámennum stöðum á landsbyggðinni, er boðið upp á mikið úrval áfengra drykkja. Þar er mikið úrval. Og það væri miklu, miklu minna ef verslunin væri gefin frjáls eins og það heitir. Er munur á því hvort það er ríkisstarfsmaður eða annar sem afhendir brennivínið? Það má vel hugsa sé að það séu aðrir aðilar og þá væru það væntanlega stóru keðjurnar sem hefðu þetta með höndum. Því almennt hefur það viðhorf verið uppi af hálfu þeirra sem talað hafa fyrir breytingu á þessu kerfi að það séu einhverjar girðingar, það séu ekki börn eða ungt fólk sem er að selja vínið, og þá þarf kostnaðarsamar fyrirbyggjandi aðstæður sem aðeins væru á færi þessara stóru keðja. Og þá væru það væntanlega Baugur og 10--11 sem hefðu þessa verslun með höndum. Ég held að áður en við færum okkur út úr því umhverfi sem við erum í núna ættum við að gæta að okkur, ef það vakir virkilega fyrir okkur að bjóða upp á góða þjónustu. Og ég held líka að það sé staðreynd að Íslendingar kaupi áfengi frá framleiðendum á lægra verði en almennt gerist. Lægst verð í heiminum fær sænska áfengisverslunin af því að hún er stærsti áfengiskaupandi í heimi. Og þegar grannt er skoðað gildir hið sama um ÁTVR, við fáum áfengi á mjög lágu verði. Hið háa verðlag er tilkomið vegna skattlagningar. Það er af allt öðrum toga. En ég óttast að samkeppnin yki kostnaðinn fyrir neytandann þegar allt kemur til alls. Það er eðlilegt að Verslunarráð tali máli sinna umbjóðenda. Ég geri mér grein fyrir því að það er þrýst mjög á Verslunarráð og slíka aðila í atvinnulífinu að reyna að fá þessa verslun til sín því hún skilar miklum ábata, en fyrir neytendur held ég að þetta yrði ekki til góðs. Og þá ætla ég að ljúka máli mínu á því atriði sem hv. þm. vék að, hugsanlegum mótsögnum í mínu máli, að ég vildi í senn bæta þjónustu og takmarka aðgengi. Ég held að þetta geti alveg farið saman. Það sem ég hef hins vegar efasemdir um er að beita markaðsmekanismanum af fullum þunga eins og mundi gerast ef við færum þetta inn í frjálsa almenna verslun. Og þá held ég að niðurstaðan yrði sú, kannski vegna þess að ég hef svo mikla trú á þessum sama markaðsmekanisma, að neysla á þessum vörum ykist. Ég held að það geti alveg farið saman að bjóða upp á góða þjónustu, fjölbreytni, en um leið hófsama markaðssetningu sem ég held að sé best tryggð með því fyrirkomulagi sem við erum með núna. Skattborgarinn þarf ekki að greiða krónu með þessu. Þvert á móti er þetta honum til hagsbóta þannig að það eru engar byrðar lagðar á hann. Og þess vegna finnst mér sönnunarbyrðin hvíla á þeim sem vilja umbylta þessu ástandi. Við erum búin að sjá nokkur dæmi, m.a. við umræðu fyrr í dag, um hvað loforð og fyrirheit og væntingar um frjálsa samkeppni hefur fært okkur í reynd. Við erum að sjá það á lyfjamarkaðnum. Við sjáum það á ýmsum öðrum sviðum. Við erum náttúrlega búin að kynnast hörmungarsögunni af bankamarkaðnum, í tryggingabransanum. Þannig að ég vara við því að við tökum opnum örmum þessum fagnaðarboðskap Verslunarráðsins og þeirra þingmanna sem eru helstir talsmenn frjálsra markaðsviðskipta hér. Ég virði þau sjónarmið að sjálfsögðu þó að ég sé þeim mjög ósammála. En áður en við ráðumst í breytingar mundi ég auglýsa eftir miklu betri umræðu og nánari rökstuðningi. Það hefur stundum skort svolítið á það í umræðum um þessi efni á Alþingi.

Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. 9. þm. Reykv. s. að við þurfum að eiga mjög ítarlegar og grundvallarumræður hér á Alþingi um heildarfyrirkomulag þessara mála og við klárum það ekki í þessari umræðu. Ég vil hins vegar draga fram tvennt úr máli hv. þm. Fyrst og fremst þau ólíku sjónarmið sem hann leggur til grundvallar afstöðu sinni. Annars vegar heyrist mér á hv. þm. að hann vilji takmarka aðgengi og hins vegar að hann vilji bæta þjónustu. Það sem ÁTVR hefur verið að gera á undanförnum árum er í rauninni mjög mikil aukning á þjónustu, mjög mikil fjölgun á útibúum, lenging afgreiðslutíma og þess háttar, auk þess sem ÁTVR hefur farið í ákveðið markaðsstarf sem hefur kannski ekki farið hátt, en er þó augljóst ef menn bera saman stöðuna í sambandi við vínbúðir fyrirtækisins núna og fyrir kannski tíu árum. Þar virðast því sjónarmiðin vera þau að það eigi að bæta þjónustuna og auka aðgengið t.d. með fjölgun útsala og lengingu afgreiðslutíma. Þeir sem hafa mælt fyrir takmörkun á aðgengi að áfengi hafa einmitt nefnt þessa þætti á undanförnum árum, að með því m.a. að fjölga afgreiðslustöðum og lengja afgreiðslutíma sé aðgengið bætt og þar með aukist notkunin. Þarna finnst mér að menn verði að gera svolítið upp á milli sjónarmiða, annaðhvort erum við að tala um að það eigi að reka ÁTVR á grundvelli heilbrigðissjónarmiða og takmarka aðgengi með því að vera með ríkiseinkasölu, eða, og það getur verið allt eins lögmætt sjónarmið, að það eigi að bæta þjónustuna og hætta sé á að ef einkaaðilar taki yfir rekstrinum, versni þjónustan. Ég hef ekki trú á því, en ég held að menn verði að gera upp á milli sjónarmiða.

Hæstv. forseti. Ég held ekki. Ég held að þetta sé misskilningur hjá hv. þm. Ég hef verið í hópi þeirra sem hafa tekið mikinn þátt í þessari umræðu. Ég hef jafnframt lagt fram tillögur hér á Alþingi um að útsölustöðum ÁTVR yrði fjölgað, t.d. á landsbyggðinni, þar sem allfjölmenn byggðarlög voru án útsölustaða. Ég vildi bæta aðgengið á þennan hátt. Því fer fjarri að ég vilji setja eins konar nálgunarbann kaupenda á verslunarstaðinn, þeir eiga að eiga greiðan aðgang að honum. Þess vegna finnst mér eðlilegt að verslanir af þessu tagi séu í öllum helstu verslunarkjörnum. Það sem við eigum hins vegar við, sem vörum við því að fjölga eða auka aðgengi með fjölgun staða, er að setja þetta inn í allar verslanir, allar sjoppur, allar bensínstöðvar o.s.frv. Við erum að tala fyrir þessu almenna fyrirkomulagi. Auk þess, og það tengist kannski öðrum þætti líka sem gæti svo sem verið óháð því hvort áfengi er selt í almennum verslunum og það er að við leyfum ekki auglýsingar. Og það er dapurlegt til þess að vita hvert ábyrgðarleysi framleiðendur t.d. á bjór sýna með því að reyna að komast fram hjá landslögum með alls konar sýndarmennsku. Mér finnst það ábyrgðarleysi. Það væri fróðlegt að heyra álit hv. þm. Birgis Ármannssonar á því, hvort hann taki undir það með mér að það sé ábyrgðarleysi af bjórframleiðendum að reyna að skjóta sér fram hjá landslögum á þennan hátt.

Herra forseti. Ég get verið sammála hv. síðasta ræðumanni um það að öllum ber að fara að landslögum, bæði framleiðendum á áfengum drykkjum og öðrum. Hins vegar má segja að þær auglýsingar, eða vísir að auglýsingum sem við höfum séð um áfengi hér á síðustu árum, sýna í rauninni hvað löggjöfin á þessu sviði er götótt. Ég hef talið þörf á að endurskoða hana vegna þess að ég tel að hún virki ekki. Ég verð hins vegar að segja það að mér finnst að eftir standi að hv. 9. þm. Reykv. s. verði að gera upp á milli hvort hann vilji standa vörð um ÁTVR á forsendum forvarna eða hvort hann vilji standa vörð um ÁTVR á grundvelli þess að fyrirtækið veiti góða þjónustu. Í mínum huga er engin spurning um það að ef áfengissala yrði færð í hendur einkaaðila með einhverjum hætti, sem við getum rætt betur síðar hvernig væri rétt að standa að, mundi þjónustan ekki versna heldur batna. Eins og kom fram fyrr í máli mínu hef ég engar áhyggjur af því að breyting á fyrirkomulagi áfengissölunnar, þ.e. að færa það úr höndum ríkisins til einkaaðila, muni leiða til verra ástands í áfengismálum hérna. Ég held að þar komi allt önnur sjónarmið til. Ég held að þar snúist málin fyrst og fremst um upplýsingar og forvarnir o.þ.h. og bendi á árangurinn sem forvarnastarf hefur skilað t.d. í sambandi við sölu á tóbaki.

Herra forseti. Hv. þm. segist sannfærður um að þjónustan mundi batna við það að færa söluna á áfengi til einkaaðila. Ég held ekki. Ég held hún mundi versna. Ég held að verðlag mundi hækka og úrval mundi minnka, einkum á fámennum stöðum. Þetta er umræða sem við eigum án efa eftir að taka síðar. Ég tek eftir því að hv. þm. segir að það sé mikilvægt að færa söluna frá ÁTVR til einkaaðila með einhverjum hætti. Með öðrum orðum --- þetta er hugmyndafræðileg afstaða. Það er markmið í sjálfu sér að einkavæða þessa sölu, með einhverjum hætti. Ef það sýnir sig hins vegar að þjónustan versnar, verðlag hækkar og úrval verður minna, þá hefði ég nú haldið að við ættum að láta af þessari trú okkar á þessa hugmyndafræði. Heimurinn er ekki svart-hvítur. Þetta eru ekki þeir valkostir sem hv. þm. vill láta í veðri vaka. Ég held að við getum í senn verið með góða þjónustu, verið með gott aðgengi án þess að fara þar um of og setja áfengi inn í allar verslanir landsins. Um þetta finnst mér þessi slagur standa. Varðandi löggjöfina og auglýsingarnar segir hv. þm. að það sé greinilegt að löggjöfin sé götótt. Hvers vegna er hún götótt? Það er vegna þess að menn vilja ekki hlýða henni. Menn vilja ekki fara að landslögum. Menn vilja ekki sætta sig við að það sé bannað að auglýsa brennivín og tóbak og þá fara þeir einhverjar aðrar leiðir, inn um bakdyrnar. Það er hið götótta í málinu. Það er siðferðið hjá þessum aðila. Ef menn vilja breyta löggjöfinni, eiga þeir að fara með það í gegnum þingið, vinna sínum málstað fylgi og reyna að fá meiri hluta hér á Alþingi. Þá tökumst við á um það. En þetta er ekki leiðin, að brjóta landslög.

Herra forseti. Ég verð stuttorður. Ég vil fyrst og fremst fagna efnisatriðum þessa frv. sem hv. fjmrh. hefur lagt fram en mér sýnist samt frv. vera enn eitt dæmi um að frelsi og frjálsræði þjóðarinnar komi frá Brussel en ekki frá núverandi ríkisstjórn. Hæstv. fjmrh. talaði um að frekari breytingar á þessari stefnu snerti fyrst og fremst heildarstefnu málaflokksins. Ég vil þá hvetja hæstv. fjmrh. eftir 12 ára setu hans flokks í ríkisstjórn að huga að þessari heildarstefnu málaflokksins því ég held að það sé ljóst að margt í henni á ekki lengur við og ég vil að sjálfsögðu setja stórt spurningarmerki við núverandi einkasölu ríkisins á áfengi. Að lokum mundi ég telja það mikla tilbreytingu ef við fengjum aukið frjálsræði frá ríkisstjórninni, en ekki með faxi frá Brussel eins og venjan virðist vera.

Herra forseti. Ég vil bara fullvissa mig um að ég hafi skilið hv. þm., talsmann Samf. hér í brennivíns- og tóbaksmálum, rétt, að hann sé að fagna því alveg sérstaklega að það sé verið að færa þessar vörur út á markað af hendi ÁTVR. Og ekki get ég deilt gleði hans yfir boðskapnum frá Brussel, að þaðan komi frelsisboðskapurinn eina ferðina enn. Nú er það tóbakið og brennivínið sem Samf. fagnar, áður var það þá væntanlega símaþjónustan og raforkugeirinn sem við eigum að fara að einkavæða eða halda með inn á markaðsbrautir. Mundi hv. þm. taka undir það ef Brussel skipaði okkur að einkavæða drykkjarvatnið? Það er nú mjög til umræðu í Evrópusambandinu að taka drykkjarvatnið og færa það inn á markaðstorgið, það er tekist mjög hart á um þetta í Evrópu. Hluti verkalýðshreyfingarinnar hefur m.a. lagst mjög eindregið gegn þessu og lagst mjög eindregið gegn því sem hv. þm. talar um, frelsisboðskapinn frá Brussel, og birtist okkur í þessu frv. um að færa tóbaksverslun úr höndum ÁTVR yfir til einkaaðila.

Herra forseti. Ég held reyndar að það sé ofmælt að kalla mig einhvern sérstakan talsmann Samf. í þessum málaflokki, en ég þakka titilinn. Ég sé einfaldlega enga ástæðu fyrir því að ríkið standi í innflutningi á þessari vöru frekar en öðrum. Um það finnst mér þetta mál snúast. Varðandi frelsi frá Brussel þá höfum við mýmörg dæmi um það, sem snerta nánast öll svið íslensks samfélags, að frelsið hefur aukist í gegnum okkar EES-samning sem byggir á því að við þurfum að taka allt að 80% af allri löggjöf ESB inn í okkar löggjöf. Þar er auðvitað skýrasta dæmi um aukið frjálsræði á fjármagnsmarkaði. Ég vil líka hvetja hv. þm. Ögmund Jónasson að fara varlega í að hallmæla þeim réttarbótum sem koma frá Brussel í ljósi þeirrar byltingar sem tilskipanir Evrópusambandsins hafa fært íslensku launafólki með auknum réttindum og réttarbótum.

Herra forseti. Þetta er mikill misskilningur. Þær byltingar sem hafa verið framkvæmdar íslensku launafólki til handa hafa orðið til innan lands og koma ekki frá Brussel. Stærstu framfaraskref sem hér hafa verið stigin á liðnum árum eru á sviði lífeyrismála, á sviði fæðingarorlofsmála svo dæmi séu tekin. Þar stöndum við Evrópuþjóðum og Evrópusambandinu langt framar. Hv. þm. er þá væntanlega að vísa til fæðingarorlofsins sem er réttur til orlofs í tengslum við fæðingu, en er launalaust. Þau skref sem við höfum hins vegar stigið hér, að frumkvæði íslenskrar verkalýðshreyfingar og oft í góðu samstarfi við stjórnvöld, hafa orðið til hér innan lands. Og við skulum ekki gera lítið úr okkar eigin framtaki á þessu sviði í stað þess að horfa alltaf til Brussel. Varðandi þessar klisjukenndu 80% lagasetningar, þá er þar að uppistöðu til lagasetning sem allir eru sammála um, sem embættismenn hafa komið sér saman um margvíslega stöðlun, viðskipti á ýmsum sviðum sem enginn deilir um og sem unnið er iðulega að á heimsvísu. Það sem skiptir hins vegar máli fyrir íslenskt þjóðfélag er að við látum ekki segja okkur fyrir verkum um hvernig við skipuleggjum grunnþjónustu samfélagsins, hvort sem um er að ræða vatnið, raforkuna, símann, skolpið eða aðra þætti. Eða sölu og dreifingu á áfengi, auglýsingar á áfengi og tóbaki o.s.frv. Þar hef ég stórar efasemdir um það sem Brussel segir okkur fyrir um.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til lokafjárlaga fyrir árið 2000 sem dreift hefur verið á þskj. 377. Frv. var lagt fyrir Alþingi á vorþingi en var þá ekki afgreitt og er nú endurflutt óbreytt. Frv. er lagt fram í samræmi við lög nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, til staðfestingar á ríkisreikningi fyrir árið 2000. Framsetning á talnaefni þessa frv. er í samræmi við fjárlög og fjáraukalög ársins 2000 og niðurstöður ríkisreiknings fyrir sama ár og er með sama sniði og frv. til lokafjárlaga fyrir árin þar á undan. Í frv. er stuðst við sömu vinnureglur um uppgjör og ráðstöfun á stöðu fjárheimilda í árslok og í lokafjárlögum fyrri ára. Efnisatriði frv. eru í stórum dráttum á þá leið að í 1. gr. er leitað heimilda til að breyta fjárveitingum í sama mæli og reikningsfærðar ríkistekjur hafa samkvæmt uppgjöri vikið frá áætlunum fjárlaga. Þar er þá um það að ræða að stofnanir eða verkefni sem fjármögnuð eru með hlutdeild í ríkistekjum fái meiri eða minni heimildir til ráðstöfunar á tekjunum eftir því hvort tekjurnar hafa reynst vera meiri eða minni en upphaflegar áætlanir gerðu ráð fyrir. Í 2. gr. frv. er lögð til niðurfelling á stöðu fjárheimilda í árslok, einkum vegna verkefna sem ráðast af öðrum lögum en fjárlögum, svo sem almannatryggingum, vaxtagjöldum og lífeyrisskuldbindingum. Þar er þá um að ræða afgangsheimildir eða umframgjöld sem ekki flytjast milli ára og koma þar með ekki til breytingar á fjárheimildum ársins á eftir. Skv. 45. gr. fjárreiðulaga skal í lokafjárlögum leita heimilda til uppgjörs á gjöldum umfram fjárheimildir ársins og ónotuðum fjárheimildum sem ekki eru fluttar milli ára. Einnig skal í frv. gera grein fyrir ónýttum lántökuheimildum liðins árs. Jafnframt skal í frv. leggja fram sérstaka skrá yfir geymdar afgangsfjárheimildir og um þá aðila sem hafa farið fram úr fjárheimildum ársins. Í 37. gr. laganna er heimild til að geyma ónýttar fjárveitingar í lok reikningsársins og með sama hætti að draga umframútgjöld fyrra árs frá fjárveitingu ársins. Eins og ég gat um eru í 1. gr. frv. lagðar til breytingar á fjárheimildum ráðuneyta vegna frávika í mörkuðum tekjum og öðrum rekstrartekjum miðað við fjárlög en nánari skipting á stofnanir og verkefni er í sundurliðun 1. Er um að ræða breytingar í samræmi við niðurstöður ársins 2000 þar sem útgjaldaheimild er hækkuð í vissum tilvikum sem lögboðnar ríkistekjur hafa reynst vera vanáætlaðar en er lækkuð þegar tekjurnar hafa verið ofáætlaðar. Sem dæmi um þetta má taka að í frv. er gert ráð fyrir að framlag til Forvarnasjóðs hækki um 2,7 millj. kr. þar sem hlutdeild sjóðsins í áfengisgjaldi skilaði meiri tekjum en áætlað var. Í 2. gr. frv. er sótt um heimildir til uppgjörs á ónotuðum fjárveitingum og umframgjöldum ráðuneyta sem ekki flytjast á milli ára og vísa ég til nánari skiptingar í sundurliðun 2. Í sumum tilfellum eru heimildir felldar niður í árslok og er þar um nokkuð hefðbundna afgreiðslu að ræða sem lítið breytist á milli ára. Meginviðmiðunin er að felld er niður staða fjárheimilda á þeim liðum þar sem útgjöld ráðast af öðrum lögum, t.d. bótaréttindi velferðarkerfisins eða af hagrænum eða kerfislægum þáttum, t.d. lífeyrisskuldbindingar, fremur en að útgjöldin ráðist af fjármálastjórn tiltekins stjórnsýsluaðila. Í þessu sambandi er til skýringar rétt að vekja athygli á því að afgangsheimildir framhaldsskóla sem frv. gerir ráð fyrir að falli niður, samtals 583 millj. kr., áttu rætur að rekja til rekstrarstöðvunar vegna verkfalls kennara árið 2000 og var skólunum veitt sérstakt framlag árið eftir til að mæta kostnaði við að ljúka kennslu og prófum. Í fylgiskjali með frv. er í samræmi við 45. gr. laga um fjárreiður ríkisins birt yfirlit yfir geymdar fjárheimildir og um þá aðila sem hafa farið fram úr fjárheimildum ársins, þ.e. yfirlit yfir stöðu fjárlagaliða sem færast til næsta árs. Með frv. eru lagðar fyrir Alþingi niðurstöður ríkissjóðs fyrir árið 2000 og vísa ég til greinargerðar í fjáraukalögum og í ríkisreikningi fyrir það ár um meginatriðin í framvindu ríkisfjármálanna og um helstu frávik hvað varðar tekjur og gjöld. Þá hefur Ríkisendurskoðun einnig lagt fyrir Alþingi skýrslu um endurskoðun ríkisreiknings árið 2000 og um hana hefur verið fjallað í fjárln. Ég hef, herra forseti, aðeins farið almennum orðum um frv. og hlutverk þess í tengslum við lög um fjárreiður ríkisins. Ég tel ekki ástæðu til að tíunda einstaka liði í frv. sem varða uppgjör samkvæmt fyrirliggjandi reikningum en legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjárln. þingsins.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 162/2002, um úrvinnslugjald, með síðari breytingum. Í upphafi má geta þess að lög nr. 162/2002, um úrvinnslugjald, öðluðust gildi 1. janúar 2003 og frá sama tíma tók Úrvinnslusjóður til starfa. Þegar frv. til laga um úrvinnslugjald var lagt fram var ljóst að nauðsynlegt væri að gjaldtaka samkvæmt lögunum yrði endurskoðuð reglulega sem og hvaða vörur skyldu bera úrvinnslugjald enda er gert ráð fyrir því í 2. mgr. 4. gr. laganna að svo skuli vera. Í því ákvæði er kveðið á um að umhvrh. leggi fram, að fenginni tillögu stjórnar Úrvinnslusjóðs, tillögu til fjmrh. um breytingar á fjárhæðum úrvinnslugjalds, álagningu skilagjalds og nýjar gjaldskyldar vörur og að fjmrh. flytji frv. á Alþingi um fjárhæðir úrvinnslugjalds. Eins og rakið er í greinargerð með frv. þessu eru með því lagðar til fimm breytingar á lögum um úrvinnslugjald. Í fyrsta lagi eru lagðar til breytingar vegna veiðarfæra þar sem bætt er við nýjum viðauka um veiðarfæri og fjárhæðum vegna þessa vöruflokks. Einnig er lagt til að gjaldtöku vegna veiðarfæra verði frestað um eitt ár þar sem komið hefur í ljós að lengri tíma þarf til að undirbúa framkvæmd þessarar gjaldtöku. Í öðru lagi er lögð til breyting á fjárhæðum úrvinnslugjalds á tiltekna vöruflokka. Að fenginni reynslu hefur stjórn Úrvinnslusjóðs gert tillögu til umhvrh. að breytingu úrvinnslugjalds í nokkrum vöruflokkum til þess að ná því markmiði laganna að hver uppgjörsflokkur standi undir sér og sé fjárhagslega sjálfstæður, sbr. ákvæði 3. og 4. gr. laga um úrvinnslugjald. Tillögur að breytingum á fjárhæðum úrvinnslugjalds eru grundvallaðar á þeirri meginreglu að ná skuli jöfnuði í afkomu hvers vöruflokks á næstu fimm árum. Í þriðja lagi er gerð tillaga um að fella út tollskrárnúmer til gjaldtöku og bæta öðrum við. Er sú tillaga sem fyrr byggð á tillögu Úrvinnslusjóðs til umhvrh. Í fjórða lagi er lagt til að álagningu úrvinnslugjalds á pappírs-, pappa- og plastumbúðir verði frestað enda krefst sú álagning töluverðrar undirbúningsvinnu áður en hægt er að hefja gjaldtöku á þessa vöruflokka, m.a. vegna þess hve víða pappírs-, pappa- og plastumbúðir koma fyrir í vöruframleiðslu og innflutningi. Loks er í fimmta lagi lagt til að bifreiðar sem undanþegnar eru bifreiðagjaldi skv. 4. gr. laganna beri úrvinnslugjald einu sinni á ári í stað tvisvar eins og er samkvæmt núgildandi lögum. Úrvinnslugjaldið verður óbreytt, eða 1.040 kr. á ári, en verður innheimt einu sinni á ári í stað tvisvar miðað við tillöguna sem fram kemur í frv. Lagt er til að gjalddagi verði 1. júlí vegna þessara bifreiða. Verði frv. þetta óbreytt að lögum má ætla að tekjur af úrvinnslugjaldi og spilliefni hækki um tæpar 33 millj. kr. á ári frá því sem þær annars hefðu orðið. Á móti kemur að áætluð 30 millj. kr. álagning á veiðarfæri frestast um eitt ár og áætluð 320 millj. kr. álagning á umbúðir frestast ótímabundið, eða þar til ný ákvörðun liggur fyrir hvað þessar vörur varðar. Áhrifin á ríkissjóð eru helst þau að á meðan frestað er upptöku úrvinnslugjalds á pappírs-, pappa- og plastumbúðir er líklegt að á móti minni umsýslukostnaði verði árlegar tekjur ríkissjóðs af 0,5% umsýslugjaldi um 1,6 millj. kr. lægri en þær hefðu orðið að óbreyttum lögum. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði vísað til hv. efh.- og viðskn. og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Það er vegna þess að ég átti sæti í umhvn. á síðasta kjörtímabili að það vakti athygli mína sem hér er verið að leggja til. Mér finnst ástæða til að gera við það athugasemdir en þar á ég við þessa frestun á því að taka úrvinnslugjald á veiðarfæri úr gerviefnum vegna þess að ég þóttist hafa orðið var við það í störfum nefndarinnar á síðasta kjörtímabili að þrýstingur frá sjávarútveginum um að fresta sem lengst því að taka á þeim málum hefði undarlega mikil áhrif á stjórnvöld, eins og svo sem í fleiri málum. Nú er lagt til að þessari gjaldtöku verði frestað um eitt ár og ég sé ástæðu til að gera athugasemd við það. Ég fer fram á það að í hv. nefnd fari menn yfir málin og skoði hvort það eru raunverulegar haldbærar ástæður fyrir því að fresta því að taka upp úrvinnslugjald á veiðarfæri úr gerviefnum. Ég geri líka athugasemdir við það að ákveðið skuli vera að fresta ótímabundið upptöku úrvinnslugjalds á pappírs-, pappa- og plastumbúðir. Fyrir umhvn. þvældust málefni af sumu tagi og það var útgerðin hvað varðaði þetta sem ég nefndi hér áðan og það var síðan pappír og pappírsumbúðir vegna þess að einhverjir hafa þar hönd í bagga og geta staðið á bremsunni. Erindi mitt hingað í ræðustól er fyrst og fremst að vekja athygli á því að þarna standa menn ekki nógu vel í fæturna og ég hvet nefndina til að fara vel ofan í málið aftur, velta því fyrir sér og kalla fram nákvæmar upplýsingar um hvað það er sem stendur í vegi fyrir því að hægt sé að taka á þessum málefnum hvað varðar pappír og gerviefni sem eru notuð í veiðarfæri því að mér finnst vera brögð að því að það gangi ekki sama yfir alla í atvinnurekstri þegar verið er að setja nýjar reglur eins og þessar.

Hæstv. forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Jóhanns Ársælssonar varðandi það sem kom fram í ræðu hans og rifja um leið upp að umhvn. Alþingis sem fjallaði um þetta mál, fyrir tæpum tveimur árum ef ég man rétt, fór mjög ítarlega ofan í saumana á þessu öllu saman. Það var vilji nefndarinnar þá að veiðarfærin yrðu sett inn frá og með 1. janúar 2004 og það var mjög vandlega skoðað af hálfu nefndarinnar að það yrði framkvæmanlegt. Sama gildir um umbúðirnar, umhvn. var samhljóða í þeirri afstöðu sinni. Hún vann málið afskaplega vel og ígrundaði bráðabirgðaákvæðin mjög vel þegar þau voru sett í lögin. Mér finnst hæstv. fjmrh. þurfa að gefa okkur einhvern rökstuðning fyrir því sem er haldbetri en rökstuðningur umhvn. frá síðasta kjörtímabili fyrir þeirri breytingu sem hér er lögð til. Ég ætla auðvitað þeirri umhvn. sem nú starfar að hún taki þetta mál fyrir og skoði þau gögn sem lágu fyrir nefndinni á sínum tíma þegar þessar ákvarðanir voru teknar en ég vil bara að það sé algjörlega hreint hér og allir skilji það og viti að umhvn. var samhljóða í ályktun sinni, í nál. sínu, þegar þessar breytingar voru lagðar til við lögin og þegar bráðabirgðaákvæðið var samið. Við töldum afar mikilvægt að þessu yrði komið á í áföngum. Við töldum okkur vera að veita rúman tíma til þess og ég tel ekki vera þau tilefni til hér að lengja þessa fresti enn meir en umhvn. taldi á sínum tíma að þyrfti að vera. Ég held að umhvn. sú sem nú starfar þurfi að fara mjög vel ofan í þessi mál og röksemdafærsla ráðuneytisins þarf þá að vera alveg á hreinu ef það á að sannfæra nefndina um að þessi breyting sé til góðs.

Herra forseti. Ég tel mjög eðlilegt að þingmenn spyrji spurninga varðandi þetta frv. og framkvæmdina á lögunum um úrvinnslugjald sem nú er að mótast. Það er hins vegar þannig að þó að þetta málefni heyri undir umhvrh. og úrvinnslan á úrvinnslugjaldinu sé þar til húsa, og Úrvinnslusjóður, er gjaldtakan eðli málsins samkvæmt á forræði fjmrh. Ég flyt hér tillögur sem eiga uppruna sinn í stjórn Úrvinnslusjóðsins sem hefur komið þeim til ráðuneytis síns sem hefur síðan í samráði milli ráðuneytanna tveggja búið til þær tillögur sem eru í þessu frv. En hvað er verið að leggja hérna til? Það er m.a. verið að leggja til að framkvæmdinni á álagningu úrvinnslugjalds á veiðarfæri verði frestað um eitt ár vegna þess að að mati þeirra sem sitja í stjórn Úrvinnslusjóðs þarf þetta mál lengri aðdraganda. Ég ætla að leyfa mér að lesa hér upp úr greinargerð með 3. gr. frv. þar sem segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Nauðsynlegt er að hafa lengri aðdraganda að álagningu þar sem nætur og hugsanlega fleiri veiðarfæri eru gjarnan boðin út með nokkrum fyrirvara og því viðbúið að þau séu í vinnslu og þurfi að greiða af þeim úrvinnslugjald án þess að tekið hafi verið tillit til þess í tilboði.`` --- Sem sagt, ef gjaldið kemur á um næstu áramót. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Þá er hægt að skoða nánar hvernig best er að standa að endurgreiðslu vegna útflutnings og kanna leiðir til að einfalda innheimtu á innlenda framleiðslu eins og gert er t.d. með innheimtu á samsettar pappaumbúðir fyrir drykkjarvörur. Þá þarf einnig að kanna leiðir til að tryggja samkeppnisaðstöðu innlendra framleiðenda vegna veiðarfæra sem tekin eru beint í skip þegar þau eru keypt erlendis og notuð áður en komið er með þau að landi hér. Þá er erfitt fyrir innheimtumenn ríkissjóðs að sannreyna hvort þau eru ný eða ekki og leggja á þau úrvinnslugjald.`` Þetta er skýringin varðandi veiðarfærin. Hér er eingöngu um að ræða frestun. Varðandi pappann og þá þætti sem einnig var minnst á, pappír, pappa og plastumbúðir, er því haldið fram að undirbúningur fyrir slíka gjaldtöku sé ekki enn sem komið er nægur og það krefjist töluverðrar undirbúningsvinnu að hefja gjaldtöku á þessa vöruflokka vegna þess hversu víða þeir komi fyrir í vöruframleiðslu og innflutningi. Nú er unnið að því á vegum Úrvinnslusjóðs að undirbúa álagninguna á þessa vöruflokka og fyrirhugað að þegar það liggur fyrir verði flutt nýtt frv. um það, vonandi þá við fyrsta tækifæri, vonandi á yfirstandandi þingi. Þetta eru þær skýringar, herra forseti, sem ég vildi leyfa mér að koma hér að í tilefni af ummælum hv. tveggja síðustu ræðumanna. Ég vona að þetta skýri málið a.m.k. að einhverju leyti fyrir þeim. Að öðru leyti tel ég mjög eðlilegt að þingnefndin sem fær þetta mál til meðferðar afli frekari upplýsinga, hugsanlega umhvn. þingsins líka, en ég bendi þó á að vegna tímaákvæða í þessu frv. er brýnt að það nái fram að ganga fyrir jólaleyfi vegna þess að það gerir ráð fyrir því að fresta gjaldtöku sem ella hæfist um næstu áramót.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þær skýringar sem hér eru gefnar og vil segja að það gætti misskilnings hjá mér þegar ég kom hér hlaupandi inn í hús og sá að úrvinnslugjaldið var komið til umræðu. Misskilningurinn er sá að ég taldi náttúrlega eðlilegt að umhvn. fengi málið til umfjöllunar þó að hæstv. fjmrh. tali fyrir því. Svo kemur á daginn þegar farið er að skoða málið betur að hér er um gjaldtökuþætti laganna að ræða, þannig að eðlilegt er að hæstv. fjmrh. tali fyrir þeim. Ég vil hins vegar láta í ljósi þá ósk hér og þá ekki síður við hæstv. forseta að málinu verði vísað til umhvn. því þessi ákvæði eru komin til vegna þrýstings, beiðni og vinnu umhvn. á sínum tíma. Málið var lengi til vinnslu í nefndinni á árinu 2001--2002 og færð voru fyrir því mjög gild rök að þessar leiðir yrðu farnar og þessi tímamörk voru sett. Mér finnst þau rök ekki sannfærandi sem koma fram í máli hæstv. fjmrh. og eru tíunduð í athugasemdum um 3. gr. Ég tel að þeir aðilar sem hafa átt að undirbúa þessa gjaldtöku hafi haft nægan tíma og ef hægt er að byrja að leggja á úrvinnslugjald vegna heyrúlluplasts 1. janúar 2004, þá spyr ég: Hvers vegna hafa menn þá ekki verið að vinna heimavinnuna sína varðandi veiðarfæri úr gerviefni? Ég tel að menn hafi haft nægan umþóttunartíma og öllum hafi verið ljós þessi vilji umhvn., þ.e. að koma skikki á þessi mál því það hefur verið í miklum ólestri hvernig gengið hefur verið frá veiðarfærum og heyrúlluplasti hingað til. Ekki hefur verið fyrir það farvegur varðandi endurvinnslu eða úrvinnslu. Og sá farvegur þarf að koma sem allra, allra fyrst og þess vegna sé ég ekki annað en að við ættum að geta staðið saman að því að koma þessu á, eins og lögin sem nú gilda gera ráð fyrir.

Herra forseti. Ég sé nú ekki ástæðu til þess, eins og hv. þm., að draga í efa það mat þess sérfróða fólks sem kemur fram í frv. að ekki sé tímabært að taka upp þá gjaldtöku sem nú er lagt til að fresta vegna þess að undirbúningur sé ekki nægur. Ég hef engar forsendur til þess að draga það í efa. Við þurfum auðvitað að gera okkur grein fyrir því að við erum að fara inn á alveg nýtt svið sem ég held að sé reyndar löngu tímabært að við gerum og mjög ánægjulegt að við skyldum ná samstöðu um að afgreiða lögin um úrvinnslugjaldið. En því máli fylgja hins vegar ýmsar byrðar sem verið er að leggja á, sérstaklega á aðila í atvinnulífinu sem munu hafa með þetta að gera og þurfa að greiða þau gjöld. Mér finnst ekki óeðlilegt að við reynum að taka eilítið tillit til þess þegar verið er að koma þessari framkvæmd þannig fyrir að hún geti síðan staðist til langframa og gengið snurðulaust fyrir sig. Ég held að það sé ekki stórmál hvort einn vöruflokkur eða tveir doki við meðan verið er að finna varanlegan umbúnað utan um þetta. Plastumbúðir, pappírsumbúðir og annað þess háttar eins og við vitum náttúrlega öll er auðvitað heilmikið mál að halda utan um. Svoleiðis að kannski þarf nú að hugsa það mál alveg til hlítar áður en ráðist er í þá framkvæmd. Og ég tel að það sé betra að gera það að vel undirbúnu máli heldur en að fara út í einhverjar aðgerðir í því sambandi sem síðan ganga ekki upp. Þannig að efnislega held ég að við séum alveg sammála um þetta. Hvað varðar meðferðina í þinginu þá geri ég enga athugasemd við það að þetta mál hafi viðkomu í umhvn. En eins og ég segi, ég legg áherslu á að vegna dagsetninga í málinu verði þeirri meðferð alla vega hraðað.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju minni með þann tón í ræðu hæstv. fjmrh. sem lýtur að prinsippinu í þessu máli. Mér þykir það mikils virði að hæstv. ráðherra lýsi því yfir að hann sé hlynntur því að þessum málum sé komið í þann farveg sem lögin gera ráð fyrir. Ég vil benda á að ekki þarf að vera mikill dráttur á umræðum um málið í nefndunum þó svo að umhvn. fái málið til einhverrar skoðunar, þar sem við erum með nefndadaga í næstu viku bæði 8. og 9. desember. Varðandi hins vegar það atriði í andsvari hæstv. ráðherra sem lýtur að aðilum atvinnulífsins, þá er auðvitað eðlilegt að upplýsa það hér að það voru aðilar atvinnulífsins sem mótmæltu á sínum tíma og svona þráuðust við, vildu ekki þegar umhvn. var að fjalla um þetta mál, að þessu ákvæði yrði komi á, vildu ekki tímasetninguna. Og ég er að segja að hæstv. ríkisstjórn hlustar oft betur og með opnari eyrum á aðila atvinnulífsins, sem í þessu tilfelli eru t.d. Landssamband íslenskra útvegsmanna að því er ég tel, heldur en þá aðila sem vilja koma úrgangsmálum í skikkanlegt horf. Ég tel það ámælisvert. Ég tel að ábyrgð ríkisstjórnarinnar eigi fyrst og fremst að hvíla á eða lúta að því að við komum úrgangsmálum og förgunarmálum í það horf sem nágrannaþjóðir okkar hafa verið að færa þau mál til. Þetta mál lýtur í þá átt og þó að atvinnulífið vilji fara hægar í sakirnar og draga lappirnar og telji ekki að þeir hafi haft umþóttunartíma, þá tel ég það alls ekki vera rétt. Umþóttunartíminn hefur verið nægilega langur því frv. kom fram á sínum tíma árið 2001 og menn sáu í hvað stefndi varðandi vilja umhvn. og löggjafans á þeim tíma og hafa haft nægan tíma til að undirbúa sig.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra er nú svolítið í umboði umhvrh. með þetta mál og ég skil það svo sem að hann flytji málið án þess að hafa tekið kannski beint þátt í mótun þess. Umhvrh. hefur hins vegar skrifað upp á þessar tillögur en ég er ekki ánægður með þetta. Ég tel mig reyndar hafa orðið mikið var við þrýsting frá hagsmunaaðilum þegar á þessari meðferð stóð og mér fannst sá þrýstingur vera áberandi úr sjávarútveginum, frá forustunni hjá LÍÚ og aðilum, sumir nefndu nú Moggann í því sambandi vegna pappírsins, sem eiga mikið undir því að þurfa ekki að fara að borga úrvinnslugjöld. Og það eru kannski fleiri sem núna þyrftu að bera þungar byrðar vegna pappírs, því það er eins og maður sé farinn að fá meiri pappír annars staðar frá en Mogganum núna. Mér finnst að það atriði að fresta því ótímabundið að taka á þessum málum hvað varðar pappír og umbúðir sé verra mál en hitt að standa frammi fyrir því að frestað sé um eitt ár hvað varðar veiðarfæri úr gerviefnum. En allt er þetta með sama markinu, að við fundum fyrir þessu þyngslum í nefndarstarfinu og menn halda áfram að vinna og smám saman hola steininn og það er alltaf gefið eftir hjá stjórnvöldum þegar að lokum er komið.

Herra forseti. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði áðan. Ég geri mér vonir um og vænti þess að niðurstaða komist í framkvæmdina varðandi pappírs- og plastumbúðir og þann flokk þannig að við getum afgreitt það á þinginu í vetur. Og dagsetning liggi þá fyrir hvað varðar álagningu úrvinnslugjalds á þessa vöruflokka. Á það var bent af hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að heyrúlluplastið er inni í lögunum og það ákvæði mun koma til framkvæmda um næstu áramót. Þar er búið að finna leið til að gera þetta skilmerkilega. En það hefur ekki alveg gengið varðandi aðrar pappa- og plastumbúðir en mun vonandi takast mjög fljótlega. Ég geri mér vonir um það.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé full ástæða til að fara yfir þetta mál, hvort yfirleitt sé nokkur þörf á því að samþykkja þetta. Mér finnst að báðar hv. nefndir sem taka þetta fyrir eigi nú bara að skoða það vandlega hvort yfirleitt sé nokkur þörf á því. Ég get ekki séð annað en menn hafi haft þessi lög fyrir framan sig í tvö ár, eitthvað svoleiðis, a.m.k. vitað af öllu sem til stóð í heil tvö ár og hafi getað undirbúið sig vel undir það, því ekki voru þeir ánægðir með það sem átti að gera, og hafa þess vegna verið mjög meðvitaðir um hver vandamálin væru og sjálfsagt verið að undirbúa sig undir að leysa þau, nema þeir hafi minnst þess sem svo oft hefur verið að þeim hafi tekist að fá lögum frestað og ákvæðum frestað í lögum, því ekki eru svo fá dæmi um það.

Hæstv. forseti. Hér er um að ræða frv. sem heyrir undir umhvn. Alþingis og hæstv. umhvrh., en þetta er breyting á lögum um úrvinnslugjald. Ákvæðin sem gert er ráð fyrir að breytist með þessu frv. eru þess eðlis að þau fengu mjög mikla umfjöllun í hv. umhvn. á sínum tíma og þau komu beinlínis inn í frv. sem fjallað var um á árinu 2002 að tilhlutan og frumkvæði nefndarinnar. Ég tel því að málið eigi að fara til umfjöllunar í hv. umhvn. þar sem það er þannig vaxið að það sé á forræði hennar.

Forseti innir hv. þm. eftir því hvort hún hafi verið með tillögu um að vísa málinu til umhvn.

Já.

Þá liggur það fyrir.

Hæstv. forseti. Ég sé á töflunni að hv. þm. hafa ekki tekið tillögu mína hér áðan gilda þannig að þeir ætla að taka þá ákvörðun að vísa málinu til hv. efh.- og viðskn. Þá langar mig til að óska eftir því hér að hv. efh.- og viðskn. vísi málinu til umsagnar í umhvn. Það er mjög nauðsynlegt að umhvn. fái þetta mál til skoðunar.

Herra forseti. Í morgun setti stjórnarandstaðan fram þá kröfu að áður en gengið yrði til 3. umr. fjárlaga lægi fyrir álit lögfræðinga sem efh.- og viðskn. hefur kallað eftir og snertir umdeilt gildistökuákvæði varðandi vaxtabætur. Tveggja álita hefur verið leitað, annars vegar af hálfu efh.- og viðskn. sem upplýst var í morgun að ekki yrði tilbúið fyrr en mánudaginn kemur og síðan hefur fjmrn. einnig leitað álits á þessu umdeilda ákvæði. Í hádeginu var boðað til fundar í efh.- og viðskn. að ósk stjórnarandstöðunnar þar sem m.a. var kynnt álit sem er tilbúið, sem fjmrn. kallaði eftir varðandi þetta ákvæði. Niðurstaða lögfræðiálitsins er sú að dregið er í efa að ákvæði í frv. um tekjuskatt og eignarskatt varðandi vaxtabætur standist eignarréttarákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar. Fulltrúar ráðuneytisins sem mættu á fund nefndarinnar boðuðu að ákvæðið yrði dregið til baka en um leið var lögð fram í efh.- og viðskn. ný breytingartillaga í stað þeirrar sem var fallið frá varðandi gildistökuákvæðið. Um er að ræða að í stað þess að lækka eigi hámarkshlutfall vaxtagjalda af skuldum til útreiknings vaxtabóta úr 7% í 5,5% þá er nú áformuð flöt 10% skerðing á allar útgreiddar vaxtabætur sem fólk ávann sér á þessu ári. Það eru ótæk vinnubrögð, herra forseti, að koma svona seint fram með þessa tillögu og ekki síst teljum við fulltrúar Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn. líka að þetta nýja ákvæði sem verið er að setja fram stangist á við stjórnarskrána. Ég minni á að í þessu áliti lögfræðingsins er mikið vísað til öryrkjadómsins nýja frá 16. október 2003. Í því máli komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að hinni umdeildu skerðingarreglu yrði ekki beitt afturvirkt þar sem bótaþegar ættu kröfuréttindi til bóta í samræmi við reglur sem í gildi voru á þeim tíma --- á þeim tíma --- þegar réttur til bóta stofnaðist og að þessi kröfuréttindi nytu verndar eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar. Það er einmitt með hliðsjón af þessu að við teljum að hin nýja útfærsla sem fjmrn. tilkynnir núna muni ekki standast ákvæði stjórnarskrárinnar. Þess vegna teljum við, herra forseti, að fjárlagafrv. sé í uppnámi og erum nákvæmlega sömu skoðunar og í morgun að ekki sé hægt að ræða fjárlagafrv. fyrr en niðurstaðan liggur fyrir í því áliti sem við kölluðum eftir hjá Lagastofnun Háskólans og við óskuðum eftir því á fundi efh.- og viðskn. í morgun að Lagastofnun Háskólans fengi líka til úrvinnslu þá nýju útfærslu sem fjmrn. hefur boðað.

Herra forseti. Það hefur verið til skoðunar á undanförnum vikum í kjölfar hins svokallaða öryrkjadóms hvort hugsast gæti að ákvæði í frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt sem hér er til meðferðar orkuðu tvímælis hvað varðar 72. gr. stjórnarskrárinnar. Í ítarlegu lögfræðiáliti frá Skúla Magnússyni dósent sem unnið var á vegum ráðuneytisins kemur fram að hugsanlegt sé að svo kunni að vera. Það er niðurstaða hans að hætta sé á því að dómstólar teldu umrædda skerðingu vaxtabóta andstæða 72. gr. stjórnarskrárinnar, einkum í þeim tilvikum þar sem skerðing gæti verið veruleg. Nú er auðvitað ekki þar með sagt að hægt sé að fullyrða að þessi ákvæði standist ekki stjórnarskrána þó að þetta standi í þessu lögfræðiáliti. Eigi að síður er það niðurstaða mín sem fjármálaráðherra og ráðuneytis míns og jafnframt niðurstaða ríkisstjórnarinnar að taka ekki áhættuna af því. Þess vegna munum við leggja til, eins og þegar er komið fram í efh.- og viðskn., að þessum ákvæðum verði breytt, enda segir í áliti lögmannsins, með leyfi forseta: ,,Öðru máli gegndi ef um væri að ræða hlutfallsskerðingu vaxtabóta fyrir árið 2003 hjá öllum rétthöfum samkvæmt núgildandi reglum enda væri þá um að ræða tiltölulega litla skerðingu fjárhagslegra hagsmuna sem grundvallaðist á efnislegum mælikvarða og kæmi niður á mjög stórum hópi manna.`` Það er á þessum forsendum sem sú breytingartillaga er til orðin sem kynnt hefur verið í efh.- og viðskn. Hún mun fá sína umfjöllun þar. Við höfum ekki rekið á eftir því að það mál væri afgreitt. Það er mjög eðlilegt að gera það eftir helgina, hinkra eftir því áliti sem efh.- og viðskn. hefur beðið eftir. En það hefur engin áhrif að mínum dómi á þær fyrirætlanir sem lúta að efnislegum hliðum fjárlagafrv. og alveg ástæðulaust að gera því skóna að ekki sé unnt að taka það mál fyrir hér eins og ráðgert hefur verið og öllum kunnugt.

Herra forseti. Ég tel fráleitt annað en að frestað verði 3. umr. um fjárlög. Við erum hér að tala um veigamikinn hluta fjárlaganna, á sjöunda hundrað millj. kr. Hæstv. ráðherra leyfir sér að segja að hann ætli að hinkra fram yfir helgi. En á sama tíma vill hann umræðu um fjárlögin og væntanlega afgreiðslu fjárlaga á morgun. Þetta vinnulag gengur ekki. Efh.- og viðskn. þingsins treystir sér ekki til þess að afgreiða út úr nefndinni tillögur fjmrh. vegna þess að þær þykja orka tvímælis. Þar eru álitamál á ferðinni. Þetta snýst um skerðingu á vaxtabótum. Tillaga ríkisstjórnarinnar gekk út á það að skerða á grundvelli réttar sem þegar hefur verið stofnað til. Vegna þess að skerðingin tekur til tiltekins hóps --- tiltekins hóps --- en ekki allra þá er talið að þetta kunni að stríða gegn eignarréttarákvæðum stjórnarskrár landsins. Þess vegna er ríkisstjórnin komin með nýtt ráð. Í stað þess að ráðast á lítinn hluta húsnæðiskaupenda á núna að ráðast á alla húsnæðiskaupendur. Það á að skerða bætur til allra. Við teljum að hér kunni enn að vera álitamál á ferðinni. Við erum þegar allt kemur til alls að fjalla um stjórnarskrá lýðveldisins. Við erum að hvetja til varfærni. Þess vegna leggjum við til að 3. umr. fjárlaga verði skotið á frest. Við bíðum eftir nauðsynlegum lögfræðiálitum sem allir eru sammála um að þingið verður að fá til skoðunar og tökum síðan til hendinni í byrjun næstu viku. Þetta er okkar tillaga, ekki bara tillaga, þetta er krafa okkar.

Herra forseti. Þessi krafa er alveg fráleit og stangast algjörlega á við allar venjur þingsins, áratuga venjur. Það er mjög þekkt, eins og menn vita, að fjárlögin eru byggð á fjölmörgum afgreiðslum sem á eftir að afgreiða af hálfu þingsins. Iðulega eru meira að segja stórir hlutar af ákvörðunum gerðar með lögum eftir jól, í mars, apríl eða maí. Þar er um að ræða ákvarðanir sem snúa að tekjuöflun, niðurskurði o.þ.h. Fjárlögin eru byggð á setningu reglugerðarfjölda frá heilbrrh., menntmrh. og öðru slíku sem menn vita ekkert um á því stigi hvernig fer. En ríkisstjórnarmeirihlutinn á þinginu skuldbindur sig auðvitað til þess að vinna að því að lagagrundvöllurinn og innheimtureglur af þessu tagi séu til staðar svo að fjárlögin standist. Það eru fullt af öðrum hlutum sem menn gætu nefnt til sögunnar sem menn gætu ætlað að væru afturvirkir hlutir sem ekki eru gagnrýndir hér. Til að mynda hefur fjöldi manna sjálfsagt gert ráð fyrir því að hátekjuskatturinn mundi falla niður og unnið út frá því, því lögin voru dottin út. Ég heyri ekki að hv. þm. Ögmundur Jónasson sé að mótmæla því að hátekjuskatturinn sé inni. Er hann að mótmæla því að það sé um afturvirka ákvörðun að ræða? Eða fer það bara eftir eigin vali og ábendingu og eigin smekk?

Það fer eftir því ...

Það fer eftir því hvort honum líka lögin eða ekki. En það er ekkert á móti því að fjárlagafrv. sé afgreitt með þessum hætti. Síðan er það verkefni þingmeirihlutans að tryggja það að lagagrundvöllur og reglugerðargrundvöllur sé fyrir hendi til þess að tryggja stöðu fjárlaganna.

Herra forseti. Nú er ljóst, rétt áður en 3. umr. um fjárlagafrv. hefst, að mörg lagafrv. eru óafgreidd sem tengjast því. Sumum hefur ekki einu sinni verið dreift hér í þingsölum. Til þess að kóróna þetta ferli, var frétt í Ríkisútvarpinu í hádeginu sem fjallaði um það að ákveðnar forsendur fjárlagafrv. væru ekki lengur til staðar, ríkisstjórnin hefði ákveðið að breyta vissum hlutum sem höfðu verið boðaðir í fjárlagafrumvarpinu. Nú er það að vísu ekki staðfest, en það er nauðsynlegt að hæstv. félmrh. staðfesti hvort frétt Ríkisútvarpsins er rétt. Það segir m.a. í frétt Ríkisútvarpsins nú í hádeginu þar sem verið var að fjalla um þær tillögur sem gerðar voru varðandi Atvinnuleysistryggingasjóð. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Niðurstaðan er að ekkert verður úr því að hætta að greiða bætur fyrstu daga í atvinnuleysi, enda samkvæmt heimildum fréttastofu var ekki meiri hluti fyrir því á þingi.`` Herra forseti. Það er rétt að taka það fram að það er fagnaðarefni að ríkisstjórnin skuli hafa komist að þeirri niðurstöðu að hætta við þennan gjörning, sem var eiginlega hápunktur alls þess sem í hugarheimi þeirra ágætu herra fannst. Herra forseti. Það er nauðsynlegt að fá úr því skorið hvort við eigum von á því að fá leiðréttingar á fjárlagafrv. fyrir 3. umr., eða a.m.k. brtt. komi hér í þingsal á meðan við ræðum frumvarpið því það er auðvitað algjörlega óviðunandi að ríkisstjórnin sé að ákveða slíka hluti án þess að þeir berist fjárln. sem er að vinna í frumvarpinu. Þetta er nú því verr og miður enn einn dropinn í þetta safn sem við höfum verið að safna í í haust. Það er greinilegt að framkvæmdarvaldið hefur algjörlega gleymt því að fjárlagafrv. er í vinnslu hjá löggjafarvaldinu. Því er nú verr og miður að þetta er ekki það eina sem þurft hefur að gera athugasemdir við á þessum haustdögum. Herra forseti. Það er nauðsynlegt að fá úr því skorið hvort frétt Ríkisútvarpsins sé rétt eða röng. Og ef fréttin er rétt, megum við þá ekki búast við því að fá a.m.k. einhverja brtt. við fjárlagafrv. svo að það sé eitthvert samhengi í gerðum ríkisstjórnarinnar?

Herra forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson spyr hvort frétt Ríkisútvarpsins frá því í hádeginu sé rétt? Svar mitt er nei. Hún er röng. Það hefur engin ákvörðun verið tekin í þá átt sem lýst var í fréttinni. Engin ákvörðun verið tekin um annað en að leggja þetta mál fram.

Virðulegur forseti. Ég harma yfirlýsingu hæstv. félmrh. um að ekki standi til að falla frá þeirri aðför að atvinnulausum sem boðuð var. En hæstv. forsrh. sagði hér áðan að slík afgreiðsla á fjárlögum væri alvanaleg og hefði tíðkast um áratugi. Nú er ég nýr hér í þinginu, en ég verð að segja að það skýrir fyrir manni hvers vegna fer fyrir fjárlögum eins og raun ber vitni, að það þarf að koma með aukafjárlög upp á 17 milljarða kr., að það þarf að koma með lokafjárlög sem eru 35 milljörðum kr. frá upphaflegum fjárlögum. Það skýrir fyrir manni hvers vegna sólskinsfrumvarpið breytist í tunglmyrkva þegar til framkvæmdarinnar kemur ef ekki er betur staðið að framkvæmdinni en raun ber vitni. Hér hafa verið tilfærð dæmi um að kostnaðarmörk týnist í blaðahrúgum frá því í apríl uppi í heilbrigðisráðuneyti og komast ekki til hæstv. heilbrrh. fyrr en í ágúst. Og hann kemur upplýsingum um hálfan milljarð til og frá, ekki til fjárln., heldur frétti hún það fyrst í nóvember. Hér koma upplýsingar um að það liggi fyrir álit um að ákvarðanir um vaxtabætur kunni að stangast á við stjórnarskrá, að það vanti lögfræðileg álit um ný ákvæði hvað varðar vaxtabæturnar, að hér kunni að hafa verið hætt við skerðingu atvinnuleysisbóta, eða ekki. Við hljótum að spyrja, virðulegur forseti: Eru fleiri atriði sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að gangi ekki eftir eins og hér er lagt fram í fjárlagafrv.? Eru fleiri atriði en vaxtabæturnar og atvinnuleysisbæturnar sem áform eru uppi um að hætta við þrátt fyrir að frv. liggi fyrir með þessum hætti? Og er hægt að ræða yfir höfuð hér í þinginu svo illa undirbúið frumvarp, virðulegur forseti?

Herra forseti. Mér finnst hæstv. fjmrh., þegar hann vitnar í eina grein þessa lögfræðiálits, vera að slíta þetta úr samhengi við annað, þegar hann er að réttlæta að hlutfallsleg skerðing sem komi niður á stórum hópi sé heimil. Í álitinu er líka tekið fram að skerðing á greiðslum fyrir árið 2003 sé til þess fallin að skerða fyrirvaralaust fjárhagslega hagsmuni heimilanna, enda hafi íbúðareigendur ekki haft möguleika á því að haga fjármálum sínum til samræmis við nýjar reglur. Hvað er verið að gera með þessari nýju brtt.? Það er verið að skerða hjá þeim sem mesta skerðingu fá um 26.000 kr. hjá hjónum, vaxtabætur á næsta ári vegna vaxtagjalda fyrir þetta ár, og um 14.000 kr. hjá einstaklingum. Það eru verulegir fjármunir fyrir marga. Og að þetta sé heimilt af því að þetta sé stór hópur en ekki lítill finnst mér vera fráleit röksemd, að það sé heimilt að íþyngja heimilunum með afturvirkum hætti af því það sé stór hópur en ekki lítill. Ég minni bara á öryrkjadóminn sem slíkan, það var nú ekki mjög stór hópur sem Hæstiréttur var að álykta um að ekki yrði skert afturvirkt þar sem bótaþegar ættu kröfuréttindi til bóta í samræmi við reglur sem í gildi voru á þeim tíma þegar réttur til bóta stofnaðist og að þessi kröfuréttindi nytu verndar eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar. Þetta var ekki mjög stór hópur öryrkja. Ég held að fjmrn. ætti nú að lesa nánar í þetta ákvæði. Það kom reyndar fram í efh.- og viðskn. að nýja brtt. hefur ekki verið borin undir lögfræðinginn sem gerði þetta álit sem hér hefur verið greint frá. Þess vegna er full ástæða til þess, og við óskuðum eftir því í efh.- og viðskn., að þessi nýja brtt. þar sem á að skerða hjá öllum um 10%, sem eru verulegar fjárhæðir eins og ég nefndi, og koma með þetta á síðustu stundu, að þetta fari í lögfræðiálit hjá Lagastofnun líka. Vegna þess að ég er sannfærð um það og vísa þar í öryrkjadóminn þar sem var um tiltölulega fámennan hóp öryrkja var að ræða, að þetta er ekki heimilt þó hér sé verið að skerða hjá stórum hópi fólks þar sem beita á íþyngjandi ákvæðum með afturvirkum hætti. Það er alveg ljóst, herra forseti. Þess vegna stendur auðvitað það sem við höfum sagt hér að það er a.m.k. ekki hægt að ljúka þessari umræðu um fjárlögin fyrr en álitið sem kallað hefur verið eftir liggur fyrir, sem verður væntanlega ekki fyrr en í næstu viku.

Forseti hefur verið til hlés í þessari umræðu um fundarstjórn forseta og vill láta það koma fram á þessu stigi máls að umræða um 8. dagskrárlið mun hefjast eins og dagskrá gerir ráð fyrir og tilkynnt hafði verið um, en mun þá jafnframt beita sér fyrir því að þegar líður á daginn verði efnt til fundar með formönnum þingflokka og forustu þingsins til að ræða þær athugasemdir og þau álitamál sem hér eru uppi.

Herra forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að gera hlé á þingstörfum svo að okkur gefist tóm til að gera þingflokkum grein fyrir því sem fram kom í efh.- og viðskn. þingsins. Síðan tek ég undir með hæstv. forseta að það væri æskilegt að efnt yrði til fundar með stjórn þingsins, með forseta þingsins og formönnum þingflokka og við réðum ráðum okkar. Við erum ekki sammála um hvernig skuli halda á málum. Við erum að leggja áherslu á að það sé mikilvægt að fá botn í álitamál sem tengjast stjórnarskrá Íslands. Hæstv. forsrh. kvaddi sér hljóðs hér áðan og sagði að það stangaðist á við vinnulag þingsins til langs tíma. Gæti það verið að það væri að finna eitthvað í vinnulagi þingsins sem þyrfti að laga? Ef þetta hefur tíðkast til langs tíma er kominn tími til að bæta þar úr. Við erum að tala um veigamikinn þátt fjárlaganna, á sjöunda hundrað millj. kr. og það er álitamál hvernig þessum lið fjárlaganna reiðir af. Okkar krafa er sanngirniskrafa. Við erum að óska eftir því að fá skoðun á þessu máli, fá umræðu um þetta mál, fá þessari umræðu frestað og við leggjum mikla áherslu á að hæstv. forseti og stjórn þingsins fallist á að boðað verði hlé á umræðunni nú þannig að okkur gefist tóm til að kalla þingflokka saman og gera þeim grein fyrir stöðunni. Hér á að fara að efna til umræðu um fjárlög og okkur hefur ekki gefist tóm til að koma upplýsingum á framfæri við okkar samflokksmenn um hvers við urðum áskynja í efh.- og viðskn. þingsins. Það er lágmarkskrafa að við fáum hlé á þinghaldinu nú og okkur gefist tóm til að kalla þingflokkana saman.

Herra forseti. Þetta er misskilningur í hv. þm., vegna þess að fjárlögin taka ekki gildi fyrr en um áramótin. Fjárlögin taki ekki gildi fyrr en þá og fyrir þann tíma er það ætlun ríkisstjórnarflokkanna að vera búnir að tryggja grundvöllinn fyrir tekjuöflun eða niðurskurði hér á þinginu. Það er gert með sérstökum lögum og um þau lög fá menn nægan tíma til þess að fjalla og þurfa ekki að nota umræðu um fjárlögin sérstaklega til þess að fjalla um þau. Þeir fá allan þann tíma sem þingsköp gera ráð fyrir. Þetta er því allt á misskilningi byggt. Eins greindur og hv. þm. er, þá hlýtur þetta að vera með vilja gert að leggja þessa túlkun í málið. En eins og ég segi --- fjárlögin taka ekki gildi fyrr en um áramótin og fyrir þann tíma hefur þingmeirihlutinn ætlað sér að vera búinn að afgreiða þau lög sem hér er verið að tala um. En menn fá allan þann þinglega tíma til þess sem þeir þurfa.

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin fer nú að verða ansi æfð í því að leggja fram mál sem eru á skjön við stjórnarskrána og jafnvel setja lög sem eru síðan dæmd af í Hæstarétti. Virðulegi forseti. Miðað við fram komnar upplýsingar í þessum ræðustól á undanförnum mínútum, fer ég formlega fram á það að fundinum verði frestað og haldinn fundur með formönnum þingflokka um framhald fundarins í dag.

Herra forseti. Ég vil fyrst segja að það er nauðsynlegt að forsn. taki tillit til réttar þingmanna til þess að þeir skynji að þeir hafi rétt í þessum sölum. Hæstv. forseti, Halldór Blöndal, gerði það í morgun þegar hann studdi í reynd þær óskir sem við fluttum fram, að fundur yrði haldinn í efh.- og viðskn. til þess að fara yfir þessi mál. Sá fundur leiddi í ljós að það sem stjórnarandstaðan hafði sagt hér um skeið, að tiltekin ákvæði í frv. til breytinga á lögum um tekjuskatt og eignarskatt stangaðist á við stjórnarskrá, var rétt. Nú hefur komið fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og annarra hv. þm. að enn telja menn vafa leika á því að sú breyting sem hæstv. fjmrh. hefur boðað að komi í stað hins umdeilda ákvæðis standist stjórnarskrá. Ég held því að það væri ákaflega þarft fyrir þingið, til þess að setja niður þessa deilu, að hæstv. forseti veitti stutt hlé, eins og stundarfjórðung, til þess að þingflokkarnir gætu farið yfir þetta og fulltrúarnir í efh.- og viðskn. gætu kannað þessa nýju stöðu, með það fyrir augum að menn geti síðan komið hér aftur og rætt þetta frv. og þá vonandi leitt það til lykta eins og rætt var áður. Ég held að það sé ákaflega nauðsynlegt vegna forsögu málsins að þingmenn, ekki síst stjórnarandstöðunnar, fái svolítið tóm til þess að átta sig á þessari nýju stöðu, kanna röksemdirnar sem liggja fyrir í málinu og kanna þá tillögu sem hæstv. fjmrh. hefur boðað. Einungis fulltrúar stjórnarandstöðunnar í efh.- og viðskn. hafa fengið að heyra þá tillögu eða sjá, ég hef a.m.k. ekki orðið var við að henni hafi verið dreift, og ég held að þetta yrði mjög til þess að ná sátt um málið ef það er hægt.

Herra forseti. Ég verð að byrja á því að lýsa yfir vonbrigðum með það sem hæstv. félmrh. tilkynnti hér áðan, að frétt Ríkisútvarpsins í hádeginu væri röng, sem þýðir þá að ríkisstjórnarmeirihlutinn ætlar að halda til streitu tillögum sínum um skerðingu á atvinnuleysisbótum sem þar voru boðaðar. Væntanlega þýðir þetta þá líka að ýmislegt annað í fréttinni er rangt, m.a. það að greiðslur til fiskvinnslustöðva verði ekki inntar af hendi eins og þar segir þannig að hér er greinilegt að menn ætla að halda sig við sama heygarðshornið. Við ræðum það í fjárlagaumræðunni á eftir. Herra forseti. Viðhorf hæstv. forsrh. vekur alveg sérstaka athygli. Hér höfum við verið á haustdögum að ræða um breytt verklag vegna fjárlaga og það er auðvitað sérkennilegt þegar hæstv. forsrh. kemur hér og ver hið gamla verklag um að eðlilegt sé að öll lagafrumvörp sem boðuð eru með fjárlagafrv. séu afgreidd á eftir fjárlögunum. Það er verklag sem við eigum að breyta. Ég hélt að það væri orðin nokkuð víðtæk samstaða um að verklag vegna fjárlagagerðarinnar yrði allt tekið til endurskoðunar og þetta þar með þannig að þau lagafrumvörp sem boðuð væru með fjárlagafrv. kæmu hér eðlilega inn í þingið með nægum fyrirvara. Það er t.d. til vansa að frv. hæstv. félmrh. varðandi þau málefni sem tengjast Atvinnuleysistryggingasjóði skuli enn ekki vera komið fram í þingsal. Og þess vegna er nauðsynlegt að fá úr því skorið frá hæstv. félmrh. hvenær við eigum von á tillögum hans. Það gengur ekki ár eftir ár að við þurfum að horfa á eftir því að fjárlög séu nær marklaust plagg vegna ýmissa breytinga sem verða, ýmist áður en frv. er samþykkt sem lög eða fljótlega í kjölfarið. Þetta er verklag sem við eigum að leggja af. Herra forseti. Það er líklega lítil von til þess ef viðhorf hæstv. forsrh. er það að þetta sé besta verklagið sem hægt sé að hafa.

Að athuguðu máli metur forseti það svo að það mundi spara tíma þingsins ef nú yrði gert hlé í 15 mínútur þannig að forustumenn flokkanna og þingflokka hefðu ráðrúm til þess að ráða ráðum sínum. Fundinum er frestað og verður fram haldið klukkan 14:25.

Forseti átti gagnlegan fund með formönnum þingflokka í fundarhléinu og þar náðist um það samkomulag að umræða um 8. dagskrármálið, fjárlög fyrir árið 2004, hæfist núna. Síðan yrði gert hlé á þessum fundi aftur um fimmleytið og þá mundi annar fundur forseta með formönnum þingflokka verða haldinn um framhald mála.

Hæstv. forseti. Nú við 3. umr. um fjárlög 2004 ber svo við að meiri hluti fjárln. ber ekki fram brtt. við frv. hvorki til aukinna útgjalda né tekna. Eftir 2. umr. þann 25. nóvember sl. hefur nefndin haldið áfram umfjöllun sinni um málið. Meiri hluti fjárln. leggur til nokkrar breytingar sem felast í millifærslum og leiðréttingum sem hafa ekki áhrif á heildarútgjöld frv. en gerð er grein fyrir þeim á sérstökum þskj. og frhnál. Við lokaumræðu um frv. til fjárlaga ársins 2004 vil ég vekja athygli á að störf fjárln. hafa gengið einkar vel og að starfsáætlanir hafa gengið eftir að öðru leyti en því að þessari 3. og síðustu umræðu er flýtt um einn dag. Þannig er útlit fyrir að fjárlög verði afgreidd frá Alþingi á morgun, þann 5. desember, sem er fyrr en verið hefur. Eins og málið liggur fyrir nú við 3. umr. er gert ráð fyrir meiri tekjuafgangi en frv. sjálft hafði gert ráð fyrir. Tel ég þetta vera til marks um þann einbeitta ásetning stjórnarflokkanna að viðhalda styrkri efnahagsstjórn og stuðla að áframhaldandi efnahagslegum stöðugleika sem er eitt meginstefnumið stjórnarflokkanna. Samkvæmt þessu hefur ekki gengið eftir það sem sumir aðilar á markaði virtust óttast þegar frv. var lagt fram þann 1. október sl. að í meðförum þingsins mundi tekjuafgangur verða minni en frv. gerði ráð fyrir. Ljóst er að vegna fyrirséðra aukinna umsvifa í þjóðfélaginu á næstu árum verður okkur að takast að halda uppi aðhaldi í ríkisfjármálum. Það er mikilvægt og krefjandi verkefni að halda þannig á málum þegar efnahagsleg uppsveifla er og með fjárlagavinnu og þeirri niðurstöðu sem nú liggur fyrir af hálfu meiri hluta fjárln. er tónninn sleginn í þessu sambandi. Að samþykktum fjárlögum mun hlutverk og verkefni fjárln. breytast á næstu mánuðum frá því sem verið hefur nú á haustdögum. Fram undan er að veita nauðsynlegt aðhald hvað varðar framkvæmd fjárlaga næsta árs. Nefndin mun fjalla um hina ýmsu þætti ríkisrekstrarins með það að markmiði að ná fram sem mestu aðhaldi. Fjárlaganefnd Alþingis gegnir mikilvægu hlutverki í því sambandi. Hæstv. forseti. Við lokaumræðu um fjárlög 2004 endurtek ég þakkir til fulltrúa í fjárln. fyrir mjög ánægjulegt samstarf við umfjöllun og vinnu í nefndinni. Einnig endurtek ég þakkir til starfsmanna ráðuneyta, stofnana og annarra þeirra sem nefndin hefur átt samskipti við. Og síðast en ekki síst færi ég þakkir til starfsfólks Alþingis fyrir störf þess sem eru okkur ómetanleg.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Magnús Stefánsson, formaður fjárln. hefur mælt fyrir áliti meiri hlutans við 3. umr. fjárlaga. Ég vil minna hv. þingmenn á að við erum nýbúin að ljúka afgreiðslu fjáraukalaga fyrir þetta ár þar sem hefur þurft að bæta í nokkrum milljörðum kr. vegna vanáætlunar á fjárlagaliðum stofnana og verkefna sem var fyrirsjáanlegt á sl. ári við afgreiðslu fjárlaga þá og gerðar voru tillögur um að yrði bætt úr. Við því var ekki orðið og því kemur það inn á fjáraukalög. Hvað hyggst meiri hlutinn gera nú? Ljós er gríðarleg fjárvöntun hjá heilbrigðiskerfinu, gríðarleg fjárvöntun hjá Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi, það liggur fyrir í tölum. Hvers vegna er það valið að láta þann vanda standa út af og bjóða heim óvissu í rekstri eða niðurskurði á þjónustu? Ég vil líka benda á varðandi loforð og samning sem stjórnvöld hafa gert við Öryrkjabandalag Íslands skömmu fyrir kosningar í vor um að auka réttarstöðu og bæta hag öryrkja. Það lá fyrir þá og liggur fyrir enn að sá kostnaður er í kringum 1,5 milljarðar kr. en einungis veittur 1 milljarður til þess á fjárlögum. Meiri hlutinn hefur haft nægan tíma til að gera nauðsynlegar leiðréttingar fyrir lokaafgreiðslu fjárlaga. Ég vil spyrja hv. þm. og formann fjárln. hvort þess megi ekki vænta að meiri hlutinn sjái að sér og sé með í burðarliðnum tillögur til að standa við þær skuldbindingar sem gerðar voru á þessum tíma.

Virðulegur forseti. Varðandi spurningar hv. þm. Jóns Bjarnasonar um það sem hann nefnir fjárvöntun hjá stofnunum þá er það þannig að fjárlög vísa veginn og stofnunum ber auðvitað að haga starfsemi sinni eftir þeim. Og ég geri ráð fyrir að þær muni fara í það verkefni núna eftir að fjárlög hafa verið afgreidd. Hvað öryrkjamálið varðar þá geri ég ráð fyrir að næstu daga, ég veit ekki hvenær það verður, verði mælt hér fyrir frv. til laga sem taka utan um það mál og ég vísa bara til þeirrar umræðu. Ég hef því í sjálfu sér ekkert meira um það mál að segja að sinni.

Virðulegi forseti. Boðað aðgerðaleysi af hálfu stjórnvalda í heilbrigðismálum er þegar komið á forsíður blaða. ,,Skerðing þjónustu er óhjákvæmileg``, segir í frétt Fréttablaðsins um Landspítalann. Er þetta það sem við eigum að búa við næstu mánuðina? Er þetta stefna ríkisstjórnarinnar að ráðast svona á heilbrigðiskerfið? Það er alveg ljóst. Í öðru lagi með samkomulagið við öryrkjana. Verið er að boða hér frumvarp sem gerir ítarlegri grein fyrir því hvernig þeim greiðslum verði háttað. Nú lá það alveg hreint fyrir í þeim samningi sem var gerður fyrir kosningarnar hvernig ætti að standa að því. Það voru aðeins eftir útreikningsatriði og framkvæmdaratriði, þannig að að mínu viti ætti ekki að þurfa neitt sérstakt lagafrumvarp til að taka á því. Hefði þá ekki verið eðlilegra að það lagafrumvarp lægi hér fyrir til kynningar a.m.k. um leið og við ræðum þessi mál hér á Alþingi þannig að ljóst sé hvað við erum að tala um, en ekki þennan stöðuga véfréttastíl, vísa í eitthvert frumvarp sem er hjá þingflokkum stjórnarflokkanna og ráða kannski hvernig þessi umræða fer á þinginu í dag? Er ekki hægt að fá því frv. dreift áður en umræðunni er lokið?

Virðulegur forseti. Hv. þm. talaði um véfréttastíl. Mér fannst hann nú sjálfur falla í þann pyttinn og ætla ekki að svara því. En varðandi heilbrigðisstofnanir og heilbrigðiskerfið þá minni ég á að samkvæmt fjárlagafrv. eins og það liggur fyrir er gert ráð fyrir milljarðahækkun í fjárheimildum til heilbrigðiskerfisins. Í því felst ekki að ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir ætli að fara að ráðast í einhvern niðurskurð á þjónustu heilbrigðiskerfisins, þvert á móti, þannig að ég vísa því frá. Varðandi öryrkjamálið vil ég leiðrétta hv. þm. Það þarf að breyta lögum til að ná því máli til framkvæmdar. 

Frú forseti. Athyglisvert er nú þegar við hefjum 3. umr. fjárlaga hversu þunnskipaður ráðherrabekkurinn er. Ég verð því miður, frú forseti, að óska eftir því að forseti kanni hvort möguleiki sé á því að fjölga hér örlítið á ráðherrabekknum. Nauðsynlegt er strax við upphaf umræðunnar að fá svör við nokkrum spurningum sem ég þarf að leggja fyrir nokkra hæstv. ráðherra í ræðu minni. Það er í fyrsta lagi af þeim sem hér vantar hæstv. menntmrh., í öðru lagi hæstv. félmrh. og þriðja lagi hæstv. heilbrrh. 
            

Hæstv. félmrh. er í húsinu og forseti mun gera ráðstafanir til þess að hann verði kallaður hingað til fundar. En hæstv. menntmrh. og heilbrrh. eru ekki í húsinu en gerðar verða ráðstafanir til þess að þeir komi til fundarins.

Ég þakka frú forseta fyrir viðbrögðin og vona að sem fyrst fáist upplýsingar um hvenær hæstv. ráðherra er að vænta í salinn. Ég sé að hæstv. félmrh. hefur þegar gengið í salinn, þá eru ekki fjarverandi nema tveir hæstv. ráðherrar af þeim sem ég tel nauðsynlegt að hafa hér ....

Heilbrrh. hefur boðað komu sína fljótlega upp úr kl. hálfþrjú þannig að hann hlýtur að vera væntanlegur á næstunni.

Takk, frú forseti. Ég geri nú grein fyrir áliti 1. minni hluta fjárln. Frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2004 kemur nú til 3. umr. Það telst til tíðinda við þessa umræðu að meiri hluti fjárlaganefndar leggur ekki fram neinar breytingartillögur og er það líklega í fyrsta skipti í sögu þingsins. Ástæða þessa er því miður ekki sú að við 2. umr. hafi verið gerðar nauðsynlegar breytingar til að tryggja rekstrargrundvöll stofnana ríkisins. Ástæðan virðist hins vegar vera sú að meiri hlutinn hafi gefist upp við verkefnið og því einfaldlega skellt í lás gagnvart öllum breytingartillögum. Óneitanlega bendir margt til þess að ástæða þessa tengist ekki fjármálum ríkissjóðs heldur því að upp sé kominn ágreiningur innan ríkisstjórnarflokkanna sem m.a. hefur birst með misjöfnum ummælum ráðherra og einstakra þingmanna t.d. um samkomulagið við Öryrkjabandalagið og fjárhagsstöðu Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Þessi ágreiningur milli ríkisstjórnarflokkanna mun óhjákvæmilega bitna m.a. á velferðar- og menntakerfinu. Það frumvarp sem hér liggur fyrir mun m.a. geta valdið því að Háskóli Íslands þurfi að vísa frá 900 nýnemum næsta haust. Frú forseti. Það var einmitt hér í nál. sem ég hafði hugsað mér að leggja spurningar fyrir hæstv. menntmrh. vegna þess að við 2. umr. um fjárlög kom fram í máli hæstv. ráðherra að allar líkur væru á því eða vonast væri til þess að búið væri að ganga frá samningnum við Háskóla Íslands áður en 3. umr. ætti sér stað. Nú liggur ljóst fyrir að ekki er búið að ljúka samningnum við Háskóla Íslands og þar af leiðandi er ekki heldur búið að ljúka samningum við aðra háskóla sem venjulega byggja á þeim samningi sem gerður er við Háskóla Íslands og þess vegna liggja engar brtt. fyrir frá meiri hluta fjárln. varðandi framlög til háskólanna. Hins vegar liggur fyrir og hefur gert nú um nokkurt skeið að veruleg fjárþörf er hjá háskólanum. Það sem hér kom fram í nál. eru einmitt upplýsingar sem við fengum á fundi fjárln. þegar fulltrúar Háskóla Íslands komu til okkar um að ef engar breytingar yrðu á gerðar þyrfti Háskóli Íslands væntanlega að vísa frá um 900 nýnemum næsta haust því ekki er hægt að láta niðurskurðinn bitna á þeim nemendum sem háskólinn hefur tekið á móti og skuldbundið sig til að vera með í eðlilegu námsferli. Því yrði að loka á nýnema. Það eru nokkur hundruð milljónir sem þarna er um að ræða og greinilegt, miðað við það að engar brtt. hafa komið, að eitthvað hefur tafið þennan samning. Það er auðvitað með ólíkindum að ekki skuli vera búið að ganga frá samningnum vegna þess að hann var um síðustu áramót framlengdur um eitt ár. Nú er komið undir lok ársins 2003 og samningurinn var aðeins framlengdur um eitt ár þannig að hann er aftur að renna út og enn er ekki búið að ljúka samningagerðinni. Það blasir því við að við munum væntanlega á morgun samþykkja fjárlög sem vitað er að gagnvart þessum liðum muni ekki standast. Við erum því enn einu sinni að stunda þann ljóta leik að samþykkja fjárlög sem því miður gefa þau skilaboð til samfélagsins að eftir þeim eigi ekki að fara, því ég trúi ekki að það sé stefna ríkisstjórnarinnar að Háskóli Íslands t.d. þurfi að vísa frá 900 nýnemum. Það yrði auðvitað stórkostleg breyting á menntastefnu þjóðarinnar ef ekki á að halda Háskóla Íslands áfram opnum eins og hann hefur verið. Þetta er hins vegar stefna. En, frú forseti, ég trúi því ekki að svo langt muni menn vilja ganga í þeirri ríkisstjórn sem við sitjum nú uppi með að breyta íslensku menntakerfi. Frú forseti. Ýmsar upplýsingar komu fram, eins og ég sagði áðan, þegar fulltrúar Háskóla Íslands komu á fund fjárln. Af því að hæstv. menntmrh. er ekki staddur hér í salnum en hæstv. fjmrh. er hérna þá held ég að rétt sé að lesa upp örlítið úr þeim samningi sem á þó að gilda út desembermánuð 2003. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Kveði kjaranefnd upp úrskurð sem eykur launakostnað skólans skal breyta launaforsendum reglnanna til samræmis við mat á þeirri hækkun. Sama gildir hækki laun annarra háskólakennara samkvæmt kjarasamningi við fjármálaráðherra. Hið aukna framlag skal greiða í samræmi við greiðsluáætlun.`` Hvernig hefur verið staðið við þetta ákvæði í þeim samningi sem þó er í gildi? Jú, fram kom hjá fulltrúum háskólans að á tímabilinu frá 1999--2003 hafi raunlaun við Háskóla Íslands hækkað um 40% en nemendaframlög hafi hækkað um 23%. Það er því ekki bara það að háskólarnir hafi ekki fengið greiddan kostnað miðað við þann fjölda nemenda sem stundað hafa nám við skólann, heldur hefur þetta bil verið að þróast eins og hér kom fram. Frú forseti. Ég ræddi áðan um hvaða afleiðingar frv. gæti haft varðandi Háskóla Íslands en frv., ef samþykkt verður, sem því miður allar líkur eru á, getur líka valdið því að Landspítali -- háskólasjúkrahús þurfi að draga verulega saman útgjöld á næsta ári. Forstjóri spítalans telur að það vanti um 1,5 milljarða kr. til að halda uppi óbreyttri starfsemi á næsta ári. Til viðbótar kemur svo áætlaður halli í árslok 2003 að fjárhæð 680 millj. kr. þrátt fyrir að í fjáraukalögum ársins 2003 hafi verið veitt viðbótarfjárveiting vegna rekstrarhalla upp á 1,6 milljarða kr. Hér er því verið að tala um allt að 2,2 milljarða kr. Ljóst er að ekki er hægt að horfa einangrað á vanda Landspítala -- háskólasjúkrahúss heldur þarf að horfa heildstætt á heilbrigðiskerfið til að finna framtíðarlausn. Þá þarf menntakerfið enn að berjast við fortíðarvanda og ekki er ætlunin að standa við nýgert samkomulag við Öryrkjabandalagið. Við þetta bætist síðan það sem ríkisstjórnin kallar ,,aðhald í útgjöldum`` sem felur í sér 500 millj. kr. skerðingu lífeyrisréttinda með breytingum á tryggingagjaldi, 700 millj. kr. lækkun sjúkratrygginga, 600 millj. kr. lækkun vaxtabóta og loks 170 millj. kr. lækkun atvinnuleysisbóta. Hér er vissulega verið að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur. Svo er bætt gráu ofan á svart og neysluskattar hækkaðir verulega, þ.e. vörugjald af bensíni og þungaskattur um samtals einn milljarð kr. Þá mun hækkun bensíngjaldsins hafa bein áhrif á neysluverðsvísitölu og þannig m.a. hækka skuldir heimilanna. Frú forseti. Áður en þessi umræða hófst var rætt hér nokkuð um störf þingsins, þ.e. þær starfsvenjur að láta lagabreytingar ýmsar bíða fram yfir samþykkt fjárlaga. Ég tjáði mig þar um að ég teldi þetta óæskilegt vinnulag og teldi að þingið ætti að venja sig við að afgreiða fyrst þau lagafrv. sem tengjast fjárlagafrv. og fjárlögin eigi síðan að vera samþykkt í kjölfar þess þannig að allar forsendur liggi fyrir. Í þessari umræðu kom einnig fram, frú forseti, að frétt Ríkisútvarpsins um að ríkisstjórnin hefði hætt við þá skerðingu á atvinnuleysisbótum sem fólst í því að greiða ekki fyrir fyrstu þrjá dagana væri röng. Ég spurði hæstv. félmrh., sem hafði þurft í millitíðinni að skreppa úr þingsalnum, hvenær vænta mætti að þær tillögur sem gert er ráð fyrir að þurfi að koma fyrir þingið vegna þessarar ætlunar yrðu lagðar fram í þingsölum. Það verður að segjast, frú forseti, að ef þessar tillögur sjá ekki dagsins ljós áður en umræðunni lýkur er ástæða til að gera sérstakar athugasemdir við það. Það er lágmarkskrafa að allar þær lagabreytingar sem þarf að gera vegna fjárlagafrv. hafi a.m.k. verið sýndar í þingsalnum. Æskilegast væri að þær væru búnar að fara í gegnum nefndir og búið að samþykkja allar slíkar tillögur áður en fjárlögin yrðu samþykkt. En það virðist vera krafa sem er ómögulegt að gera til þess stjórnarmeirihluta sem hér starfar, að vinna svo skipulega. Því höfum við kynnst á haustdögum gagnvart ýmsu því sem við höfum óskað eftir upplýsingum um, að sjálfsagðar upplýsingar virðast ekki vera til staðar, sjálfsagðar upplýsingar sem ekki nokkrum mundi detta í hug, t.d. í smærri sveitarfélögum, að vera án við fjárhagsáætlanagerð. Það virðist ekki vera raunhæf krafa til þessara ríkisstjórnarflokka að þeir vinni svo skipulega að við getum vænst þess, a.m.k. á þessu þingi, að það takist. En það er nauðsynlegt, frú forseti, að við fáum svör frá hæstv. félmrh. um hvenær vænta megi að þessar tillögur líti dagsins ljós. Frú forseti. Þá vík ég aftur að nál. 1. minni hluta fjárln.: Fjármálaráðuneytið hefur ekki talið ástæðu til að endurskoða þjóðhagsforsendur fjárlagafrv. þrátt fyrir að ýmsar blikur séu á lofti sem birtast m.a. í vaxandi viðskiptahalla á sama tíma og verðmæti sjávarafla dragast saman, bæði vegna minna magns og lægra verðs. Á fyrstu níu mánuðum þessa árs óx viðskiptahallinn um 30 milljarða kr. Rúm 40% af hallanum má rekja til samdráttar í útflutningi sjávarafurða. Um 24% hallans má rekja til innflutnings á neysluvöru og ferðalaga erlendis en aðeins 10% má rekja til innflutnings á fjárfestingarvörum. Greiningardeild Íslandsbanka telur að þróun viðskiptajafnaðarins undanfarið bendi til þess að krónan sé orðin öllu verðmeiri en fær staðist til lengdar --- gengið samræmist ekki langtímajafnvægi þjóðarbúsins. Á sama tíma hefur myndast vantrú meðal neytenda og fjárfesta á því að Seðlabankanum takist að ná verðbólgumarkmiðum sínum. Því miður er ekki hægt að treysta á stjórn ríkisfjármála eins og reynslan undanfarin ár hefur sýnt. Aðhald í útgjöldum hefur ekki verið sterkasta hlið ríkisstjórnarinnar eins og fjáraukalög yfirstandandi árs og undanfarinna ára bera með sér. Þá eru kjarasamningar fram undan á næsta ári og hafa ítrekað komið fram í máli varaformanns fjárlaganefndar miklar áhyggjur af ábyrgðarlausum kjarasamningum hins opinbera í gegnum tíðina. Ljóst er að ef frumvarp um breytingar á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna verður samþykkt mun það óhjákvæmilega auka útgjöld vegna næstu kjarasamninga. Þegar starfsöryggi opinberra starfsmanna hefur verið minnkað er ljóst að sú breyting kallar á kröfu um að það verði bætt í kjarasamningum. Miðað við niðurstöðu fjárlaga og fjáraukalaga fyrir árið 2003 hafa útgjöld ríkissjóðs, án lífeyrisskuldbindinga, aukist um 45% frá árinu 1999. Á sama tímabili hefur neysluverðsvísitala hækkað um 24%. Umsvif ríkissjóðs hafa því aukist verulega á þessu tímabili og langt umfram verðlagsþróun og forsendur fjárlaga. Á sama tímabili hafa tekjur einnig aukist verulega, fyrst og fremst vegna sölu eigna. Því miður hefur ekki tekist að nýta þennan tekjuauka til að greiða niður skuldir ríkissjóðs, þess í stað hefur hann verið notaður til að mæta auknum útgjöldum. Þetta sést vel þegar þróun hreinna skulda ríkissjóðs er skoðuð því að þær hafa hækkað um 30 milljarða kr. frá árinu 1999 til áætlaðrar stöðu í árslok 2003. Þessi útgjaldaaukning hefur m.a. leitt til þess að þurft hefur að samþykkja há fjáraukalög á hverju ári. Á árunum 1999--2003 námu fjáraukalög að meðaltali tæpum 6% af fjárlögum eða tæplega 63 milljörðum kr. á verðlagi hvers árs. Ef fyrra fjáraukalagafrumvarpi ársins 2003, að fjárhæð 4,7 milljarðar kr., er sleppt í þessum samanburði er frávikið 5,3%. Á tímabilinu frá árinu 1999 til ársins 2002 hefur niðurstaða ríkisreiknings verið að meðaltali tæplega 11% hærri en fjárlög viðkomandi árs. Frú forseti. Þessar breytingar sjást mjög vel í töflu sem fylgir nál. 1. minni hluta og sýna þær glögglega hvernig þessi þróun hefur verið hvert ár frá 1999 til ársins 2003. Því miður er ljóst að á næsta ári verður engin breyting á og í ljósi reynslunnar má búast við að samþykkja þurfi fjáraukalög fyrir árið 2004 sem ekki verða lægri en 15 milljarðar kr., og er þá ekki tekið tillit til þeirra kjarasamninga sem fram undan eru. Frú forseti. Fyrir fáeinum dögum kom út skýrsla Ríkisendurskoðunar um mat á árangri af sameiningu sjúkrahúsanna í Reykjavík. Í raun má segja að skýrslan sé áfellisdómur yfir þeim sem stýrt hafa þessum málaflokki. Þar kemur m.a. fram að það skorti nær algerlega stefnumótun í þennan stærsta einstaka útgjaldalið ríkisins. Þar kemur fram það mat Ríkisendurskoðunar að sameiningin hafi ekki verið nægjanlega markvisst undirbúin. Þannig hafi hvorki verið tímasett framkvæmda- eða kostnaðaráætlun né sett markmið um það hverju ætti að ná fram með sameiningunni. Í skýrslunni kemur einnig fram fróðlegur samanburður á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi og nokkrum sjúkrahúsum í Bretlandi. Það er nauðsynlegt að það komi hér fram að samanburður varðandi þjónustu er mjög hagstæður fyrir Landspítala -- háskólasjúkrahús. Þar kemur fram að þjónusta sjúkrahússins er góð. Það er einnig athyglisvert við þennan samanburð, þegar borin er saman samsetning starfsfólks á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi og hjá spítölum í Bretlandi, að þar er nokkur munur á. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar segir, með leyfi forseta, um þennan þátt: ,,Þegar samsetning starfsfólks var athuguð kom fram að fleira starfsfólk tengist rekstri og umsýslu hjá Landspítala -- háskólasjúkrahúsi en hjá sambærilegum stofnunum í Bretlandi.`` Frú forseti. Þetta kemur í raun og veru ekki á óvart þegar áfram er rýnt í skýrsluna og skoðað hvernig til hefur tekist. Síðar í skýrslu Ríkisendurskoðunar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Mismun á áætlunum fjárlaga og raunkostnaði má aðallega rekja til kostnaðar tengdum framþróun læknisfræðinnar og launaskriðs innan sjúkrahússins. Þá voru aldrei lagðir til sérstakir fjármunir vegna sameiningarinnar og gæti það skýrt hluta vandans.`` Einnig kemur fram að enn er ekki nægjanlega ljóst hvernig Landspítala -- háskólasjúkrahúsi er ætlað að vera í framtíðinni og áréttað að slíkt dragi úr möguleikum til markvissrar stjórnunar og uppbyggingar. Það er því nauðsynlegt að móta stefnu sjúkrahússins þar sem helstu spurningum um framtíð þess verður svarað. En hvers vegna hefur það þá ekki verið gert? Það er vegna þess að, eins og segir í skýrslunni, með leyfi forseta, ,,ráðuneyti heilbrigðismála, fjármálaráðuneytið og faghópar innan sjúkrahússins hafa mismunandi skoðanir á stefnumótun sjúkrahússins. Þessir aðilar þurfa að ná samstöðu um það hvaða áherslu skuli leggja á sparnað í rekstri, skilvirkni og magn þeirrar þjónustu sem veita á og þátt rannsókna og kennslu í starfseminni``. Frú forseti. Þarna eru nær allir þættir upp taldir í starfsemi sjúkrahússins sem ekki virðist vera samstaða um hvernig eigi að vera. Og samstaðan er ekki milli heilbrrn., fjmrn. og faghópa innan sjúkrahússins. Meðan staðan er þessi í jafnstórri og -viðamikilli stofnun er ekki von á öðru en því sem við höfum séð hvert ár sem liðið er frá sameiningu og því miður bendir allt til þess að þannig verði einnig um næsta ár. Ríkisendurskoðun bendir á að þótt þessi atriði geti stangast á megi þau ekki verða til þess að ekki verði tekin skýr afstaða með stefnumótun og telur stofnunin að það hefði í raun átt að gerast áður en sameiningin varð. Þá er bent á að ekki hafi enn verið tekin afstaða til þessara hluta og það standi í vegi fyrir skýrri stefnumótun og mótun framtíðarsýnar fyrir sjúkrahúsið. Frú forseti. Því miður má segja að þessi lýsing eigi við um margar stofnanir ríkisins þar sem stefnumótun er í lamasessi vegna ágreinings á milli fagráðuneytis, fjmrn. og viðkomandi stofnunar. Vegna skorts á frumkvæði stjórnvalda eru slík mál ekki leyst og afleiðingin sést m.a. ár eftir ár í fjáraukalögum. Þá vekur skýrslan um Landspítala -- háskólasjúkrahús upp þá spurningu hvernig á því standi að ekki er hægt að reikna út nákvæmar áhrif kjarasamninga áður en þeir eru undirritaðir. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram, með leyfi forseta, að ,,þegar kostnaðaráhrif af samningum við lækna voru metin var talið að laun þeirra mundu hækka um 30% á því tímabili sem hér var til skoðunar (1999--2002). Í raun hækkuðu laun fyrir hvert ársverk lækna hjá sjúkrahúsinu um 43%. Talið var að kjarasamningar hjúkrunarfræðinga skiluðu 18% hækkun launa en í raun hækkaði kostnaður við hvert ársverk um 33%. Kjarasamningar sjúkraliða voru taldir skila 50% hækkun en í raun hækkuðu laun fyrir hvert stöðugildi um 56%. Laun ófaglærðra í verkalýðsfélaginu Eflingu áttu að hækka um 32% en hækkuðu í raun um 37%. Hafa ber í huga að dregið hefur úr yfirvinnu og vaktavinnu þannig að grunnlaun hafa hækkað meira en þessar tölur gefa til kynna.`` Frú forseti. Þetta er auðvitað gífurlegur munur á áætlanagerð og raunveruleika. Því miður virðist þetta vera gegnumgangandi í ríkiskerfinu og það er full ástæða til þess að fram fari sérstök könnun á öllu reikniverki opinberra aðila á landinu. Það er ekki viðunandi að ár eftir ár skuli áætlanir sömu þátta fara algjörlega úr böndum. Það er hins vegar sérkennileg lína milli þessara starfsstétta á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi hvað prósentutölurnar varðar. Það virðist vera reglan að því hærri sem stéttin er fyrir, því meiru muni á áætlanagerðinni og raunveruleikanum. Þannig munar minnstu hjá þeim sem lægst launin hafa á stofnuninni. Frú forseti. Enn á ný virðist lýsing skýrslunnar geta átt við fleiri ríkisstofnanir því eitt megineinkenni seinni ára hvað varðar kjarasamninga hefur verið það sama, þ.e. að kostnaður hefur reynst mun meiri en áætlað var við undirritun þeirra. Þessi mismunur hefur valdið rekstrarerfiðleikum hjá mörgum ríkisstofnunum og er ekki að sjá neinn mun varðandi hvernig kjör starfsmanna eru ákveðin, þ.e. hvort fjmrn. gerir kjarasamninga eða kjaranefnd ákveði launakjörin. Sama niðurstaða virðist ætíð koma fram, áætlanagerðin stenst ekki, ekki virðist vera hægt að reikna rétt út kjarasamninga eða niðurstöður kjaranefndar. Frú forseti. Miklar deilur hafa enn á ný risið milli stjórnvalda og öryrkja, nú í kjölfar samnings sem átti að bæta samskipti þessara aðila. Vegna deilunnar er nauðsynlegt að fara lítillega yfir málið. Fram kemur í fréttatilkynningu heilbr.- og trmrn. 25. mars 2003 að gert hafi verið samkomulag við Öryrkjabandalag Íslands um hækkun grunnlífeyris öryrkja frá 1. janúar 2004. Kemur fram í fréttatilkynningunni að ríkisstjórnin hafi samþykkt samkomulagið á fundi sama dag. Kemur fram að skipaður hafi verið starfshópur sem gera á endanlegar tillögur að breytingum á lögum um almannatryggingar í samræmi við samkomulagið. Starfshópurinn skuli miða störf sín við framangreint samkomulag sem felur í sér eftirfarandi: Stigið verði fyrsta skrefið til viðurkenningar á hinni margvíslegu sérstöðu þeirra sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni. Þeir sem yngstir verða öryrkjar til lífstíðar fá þannig hækkun á núverandi grunnlífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins sem nemur allt að tvöföldun grunnlífeyris. Þeir sem verða öryrkjar seinna á lífsleiðinni fá hins vegar hækkun á núverandi grunnlífeyri með hliðsjón af aldri þannig að þeir sem verða öryrkjar 67 ára fá grunnlífeyri sem nemur sömu upphæð og ellilífeyrir frá Tryggingastofnun ríkisins. Hækkunin kemur til framkvæmda 1. janúar 2004. Frú forseti. Hér er skýrt skráð tvöföldun hjá yngsta aldurshópnum og síðan línuleg lækkun til 67 ára aldurs. Þess vegna vekur undrun öll sú umræða sem átt hefur sér stað um þetta mál en vonandi mun það allt saman skýrast í þeirri umræðu sem fram fer hér í dag. Þá kemur fram í fréttatilkynningu frá heilbr.- og trmrn. hinn 21. mars 2003 að samkvæmt útreikningum sérfræðinga ráðuneytisins verður kostnaðurinn við þessa hækkun grunnlífeyris og kerfisbreytingu rúmur einn milljarður á ársgrundvelli. Frú forseti. Ég endurtek: Rúmur einn milljarður. Ég verð að segja það, frú forseti, að ég hef aldrei vanist því og málvitund mín segir mér ekki að rúmur einn milljarður sé einn milljarður. Rúmur einn milljarður er í mínum huga eitthvað sem er meira en einn milljarður. Frú forseti. Leggja verður sérstaklega áherslu á að það er fréttatilkynning ráðuneytisins sem túlkar samkomulagið með ofangreindum hætti. Nú virðist ljóst að ríkisstjórnin hefur bitið í sig þessa frumútreikninga á áhrifum samkomulagsins og sleppt úr orðinu ,,rúmur`` og skilur nú ekkert annað en einn milljarður og hefur sett það sem hámarksfjárhæð á næsta ár þrátt fyrir að útreikningar frá Tryggingastofnun ríkisins frá 10. apríl 2003 sýndu að kostnaðurinn yrði 1 milljarður og 528,8 millj. kr. Frú forseti. Ég endurtek: Útreikningarnir eru frá 10. apríl árið 2003. En hvað veldur þessari niðurstöðu ríkisstjórnarinnar? Það skal ósagt látið en ekki er hægt að horfa fram hjá deilum milli manna í ríkisstjórnarflokkunum um þetta mál. Ljóst er miðað við útreikninga Tryggingastofnunar sem lágu fyrir 10. apríl 2003 að frambjóðendur ríkisstjórnarflokkanna, sem lofuðu fyrir alþingiskosningarnar sl. vor að staðið yrði við samkomulagið, vissu hvaða kostnaður fylgdi því. Frú forseti. Það bætist því enn í safn svikinna kosningaloforða þó að flestir hafi talið að mælirinn gagnvart öryrkjum væri fyrir löngu orðinn fullur. Það er auðvitað líka athyglisvert, frú forseti, að nú kannast enginn við þessa útreikninga. Ef það er rétt, ég mun ekki efast um það ef fólk kemur í ræðustól og fullyrðir að það hafi aldrei heyrt eða séð þessa útreikninga að rétt sé, þá hljótum við að velta því fyrir okkur á þeim upplýsingatímum sem við lifum hvernig það megi vera að þessir útreikningar frá 10. apríl 2003 hafi horfið og enginn séð þá. Við hljótum að fá botn í þá umræðu í dag. Það kemur auðvitað fram ef við rekjum þetta mál áfram miðað við dagsetningar að þetta er í raun og veru allt í afskaplega eðlilegri tímalegri röð. Það kemur fram í fréttatilkynningu frá heilbr.- og trn., sem dagsett er 21. mars, að þessi samningur hafi verið gerður og þar segir allt það sem ég vitnaði til áður. Síðan kemur fram í bréfi sem sent er til heilbr.- og trmrn., dagsett 10. apríl, frá Tryggingastofnun ríkisins og er stimplað móttekið í heilbr.- og trmrn. 11. apríl, þ.e. degi síðar en það er skráð í Tryggingastofnun, með leyfi forseta: ,,Tryggingastofnun hefur móttekið bréf ráðuneytisins, [þ.e. heilbr.- og trmrn.] dags. 9. apríl 2003, hvar óskað er eftir kostnaðarmati stofnunarinnar á þeirri breytingu er gert er ráð fyrir í samkomulagi heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og Öryrkjabandalags Íslands. Kostnaðarmatið er hjálagt á sérstöku blaði.`` Undir þetta ritar virðingarfyllst Karl Steinar Guðnason forstjóri. Þetta er sent eins og hér segir með sérstöku blaði, sem líka er dagsett hinn 10. apríl, og þar eru útreikningarnir allir til staðar þannig að þessar dagsetningar fara ekkert á milli mála og þetta hefur verið móttekið í heilbr.- og trmrn. En hvað um það varð þar er vonandi að hæstv. heilbr.- og trmrh. upplýsi þingheim um hér á eftir. Frú forseti. Í fyrri nefndarálitum 1. minni hluta fjárlaganefndar vegna fjárlaga ársins 2004 og fjáraukalaga fyrir árið 2003 hefur mikið verið fjallað um samskipti fjárlaganefndar við framkvæmdarvaldið, en sérstaklega var erfitt að fá sjálfsagðar upplýsingar frá ráðuneytum um mál sem sneru að fjárhagsstöðu einstakra stofnana sem undir þau heyra. Nokkur ráðuneyti höfðu sent viðeigandi upplýsingar fyrir 3. umr. um fjáraukalög fyrir árið 2003, og var þeirra getið sérstaklega í nefndaráliti 1. minni hluta fyrir 3. umr. um fjáraukalögin fyrir árið 2003, og síðan þá hefur forsætisráðuneytið bæst í þann hóp með skilmerkilegri greinargerð um stöðu sinna undirstofnana. Frú forseti. Það var ánægjulegt við 3. umr. um fjáraukalög ársins 2003 að heyra hæstv. fjmrh. taka undir þau sjónarmið að bæta þurfi vinnubrögðin, bæði á vettvangi ráðuneyta og Alþingis. Taldi hæstv. ráðherra að bæta þyrfti áætlanagerð, skerpa á vinnubrögðum og auka agann. Að mati 1. minni hluta þarf fjárlaganefnd m.a. að móta stefnu varðandi þær upplýsingar sem hún telur nauðsynlegar við umfjöllun um fjárlög og fjáraukalög. Auk þessa þarf nefndin að fylgjast betur með framkvæmd fjárlaga innan ársins og krefja bæði viðkomandi fagráðuneyti og aðra eftirlitsaðila skýrslna um framkvæmd fjárlaganna. Þetta er í samræmi við reglugerð um framkvæmd fjárlaga því að skv. 9. gr. reglugerðarinnar ber fjármálaráðuneytinu ársþriðjungslega að taka saman yfirlit um framkvæmd fjárlaga og gera ríkisstjórn og fjárlaganefnd grein fyrir niðurstöðunum. Frú forseti. Það er ábyrgðarhluti af hálfu Alþingis að samþykkja það frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2004 sem hér er til umræðu. Það felur í sér að ýmsar mikilvægar stofnanir þurfa að skerða verulega þá þjónustu sem Alþingi hefur ákveðið í lögum að landsmenn skuli njóta. Nær þessi skerðing til heilbrigðismála, menntamála og félagsmála eða þeirra málaflokka sem eru mikilvægastir fyrir þá sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Það sem fram kom í áliti 1. minni hluta við 2. umr. stendur allt óhaggað þar sem engar breytingar koma nú fram hjá meiri hluta nefndarinnar og er vísað til þess álits til viðbótar því sem fram kemur í þessu framhaldsnefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar. Frú forseti. Auk mín rita undir nefndarálit 1. minni hluta fjárlaganefndar hv. þingmenn Anna Kristín Gunnarsdóttir, Helgi Hjörvar og Jón Gunnarsson.

Frú forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson gerir að umtalsefni þá ætlun að skera niður sem svarar um 170 millj. í tengslum við atvinnuleysistryggingar og kallar eftir þingskjölum í því efni. Ég get upplýst, frú forseti, hv. þm. um það að ég á von á því að frv. til laga um breytingu á lögum um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks, nr. 51/1955, verði dreift á Alþingi í dag. Það er stutt eftir af þeim tíma sem okkur er ætlaður við þingstörf fram að jólum þannig að reikna má með að hitt málið komi fram í þingsölum á næstu dögum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. upplýsingarnar og vona auðvitað að þetta frv. nái til dreifingar í dag því að eins og ég sagði í ræðu minni er það lágmarkskrafa að við fáum a.m.k. að sjá þau frv. sem tengjast fjárlagafrv. áður en við ljúkum afgreiðslu þess. En mér þótti öllu óljósara hjá hæstv. ráðherra varðandi seinna frv. sem þarf einnig að koma í þingsali, hvenær vænta mætti að því yrði dreift. Það er því eðlilegt að spyrja hæstv. ráðherra: Hafa þingflokkar stjórnarflokkanna samþykkt frv. varðandi fiskvinnslufólkið? Er hitt frv. í einhverjum hægagangi hjá þingflokkum ríkisstjórnarflokkanna eða kannski stopp í öðrum þeirra?

Frú forseti. Þingflokkar stjórnarflokkanna hafa samþykkt frv. til laga um breytingar á lögum um stuðning við fiskvinnslustöðvarnar. Þingflokkur sjálfstæðismanna hefur sömuleiðis samþykkt frv. til laga um breytingu á lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð sem gerir ráð fyrir þriggja daga biðtíma. Þingflokkur Framsfl. hefur afgreitt það mál að sínu leyti þannig að það er í höndum þess sem hér stendur að koma því máli fram.

Frú forseti. Ég fagna upplýsingum frá hæstv. félmrh. Það staðfestir það sem bent hefur verið á að hér virðist greinilega vera um ágreining að ræða milli ríkisstjórnarflokkanna og er það út af fyrir sig ekki undrunarefni því að þetta mál hlýtur að vera þess eðlis að það gæti ekki verið að það rynni smurt í gegnum báða þingflokka ríkisstjórnarinnar. Hæstv. ráðherra telur málið þar af leiðandi vera í eigin höndum þannig að ég dreg þá ályktun af frétt Ríkisútvarpsins í hádeginu sem hæstv. ráðherra hefur sagt að sé röng að það sé þá einnig rangt að þetta mál sé einnig í höndum hæstv. utanrrh., eins og fram kemur í fréttinni, það sé eingöngu í höndum hæstv. félmrh. og það megi þess vegna vænta þess að sú skoðun ýmissa þingmanna Framsfl. nái fram að ganga, að þessi hugmynd verði dregin til baka áður en þingið fer í jólahlé.

Hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér hægt að gera ýmsar athugasemdir við ræðu hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar en það sem kom mér kannski mest á óvart var hve lítil gleði var hjá hv. þm. yfir auknum framlögum til örorkubóta sem heilbrrh. og ríkisstjórnin hafa beitt sér fyrir. Það liggur fyrir að á þessu ári er varið 2,8 milljörðum kr. í grunnlífeyri örorkubóta. Á næsta ári verður varið 3,8 milljörðum kr. og það er ekki 10% hækkun eða 20% hækkun, ekki 30% hækkun, það er 36% hækkun frá því sem nú er og ég, satt að segja, skil ekki ólund hv. þm. yfir þessu.

Frú forseti. Hv. þm. hefur eitthvað misskilið lund mína því að það er langt frá því að það sé nokkur ólund þar á ferðinni. Ég var eingöngu að fara yfir, eins og ég sagði í nefndarálitinu, nokkrar staðreyndir málsins og var auðvitað að undra mig sérstaklega á því að ekki hefði tekist betur til varðandi þennan mikilvæga samning sem gerður var á vordögum. Ég vakti líka athygli á ýmsum öðrum staðreyndum með dagsetningum og ég var þess vegna að vekja sérstaka athygli á því að talnaleikurinn virðist hafa farið eitthvað sérkennilega á milli manna. 

Hæstv. forseti. Hv. þm. fer ansi frjálslega með staðreyndir í þessu máli. Það sem skiptir máli í þessu sambandi er að við erum að ræða um stærsta skref í réttindabaráttu öryrkja hér á landi sem stigið hefur verið árum saman.  Ég fór um í kosningabaráttunni og talaði um að við mundum verja 1 milljarði til öryrkja, til að bæta stöðu yngstu öryrkjanna, þeirra sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni. Það erum við að gera. Við sögðum að þetta yrði gert 1. janúar 2004 og það er ekkert sem getur komið í veg fyrir það nema ólund stjórnarandstæðinga á þingi.

Frú forseti. Ég er hræddur um að ólundin sé hjá hv. þm. Ekki er hún hjá mér. Það er alveg rétt að ólund innan stjórnarliðsins virðist hafa komið í veg fyrir það að milljarðurinn yrði a.m.k. rúmur milljarður, eins og sagði í fréttatilkynningu ráðuneytisins. Það var þó áður en Tryggingastofnun reiknaði nokkuð út. Ég heyri að hv. þm. hefur verið mataður býsna vel á þessu, að rúmlega milljarður væri bara einn milljarður og ekkert annað. Ég skil vel ólund hv. þm. Ég ætla hins vegar ekki að gera lítið úr því skrefi sem verið er að stíga. Það er vissulega stórt skref og mjög mikilvægt skref. En hins vegar er það þannig, hv. þm., að þegar gert er samkomulag þá á að halda það. Hæstv. heilbrrh. hefur sjálfur sagt að hann hefði viljað fá meiri peninga til að framfylgja samkomulaginu til fulls. Þess vegna vænti ég, þó að við höfum ekki fengið að sjá pappíra sem hv. þm. hefur séð, að í frv. sem vonandi verður dreift í dag komi fram að endurskoða þurfi málið einhvern tímann fljótlega vegna þess að ekki sé búið að ganga frá öllum endum í málinu.

Virðulegi forseti. Það var áhugavert að hlusta á ræðu hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar. Ég vil minna hann á að í frægri ræðu sem formaður Samf. flutti á landsfundi nýverið fjallaði hann m.a. um heilbrigðismál. Hann fullyrti þar að það skorti ekki fjármagn til heilbrigðiskerfisins heldur þyrfti skipulagsbreytinga við. Í ræðu hv. þm. kom fram að hann hefði áhyggjur af því ekki væri að fullu komið til móts við óskir stjórnenda heilbrigðisstofnana varðandi aukið fjármagn til að standa að óbreyttri starfsemi frá því sem nú er. Ég vil því spyrja hv. þm.: Hvaða hugmyndir hefur hv. þm. um hvernig eigi að taka á óskum stjórnenda heilbrigðisstofnana um aukið fjármagn? Hvernig vill hv. þm. bregðast við óskum stjórnenda um aukið fjármagn til heilbrigðisstofnana?

Frú forseti. Mikil er bjartsýni hv. þm. ef hún telur að hægt sé að fara yfir vanda heilbrigðisþjónustunnar í stuttu andsvari upp á eina mínútu, ég tala ekki um þegar ríkisstjórnin sjálf hefur glímt við þennan vanda í rúm 8 ár, þ.e. ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl., og ekkert gengið. Það sem ég var fyrst og fremst að benda á er nákvæmlega hið sama og hinn ágæti formaður minn hefur gert, að það verði að taka heildstætt á heilbrigðiskerfinu og breyta ýmsu í skipulaginu. Ég benti í þeim efnum á nýlega skýrslu Ríkisendurskoðunar sem staðfestir allt sem við höfum verið að segja. Ég benti á að ef ekkert yrði að gert mundum við að sjálfsögðu fá að upplifa það sama og við höfum gert á hverju hausti í mörg ár, að Landspítali -- háskólasjúkrahús verður einn liðurinn á fjáraukalögum fyrir árið 2004. Sú upphæð verður því miður ekki lægri, miðað við hvert stefnir, en við höfum horft upp á undanfarin ár.

Virðulegi forseti. Nú talar hv. þm. ekki nægilega skýrt. Vill hann gera þær skipulagsbreytingar sem hann er að tala um? Hvaða skipulagsbreytingar vill hann gera? Eða vill hann koma til móts við auknar kröfur stjórnenda heilbrigðisstofnana um aukið fjármagn? Er hann þá sammála eða ósammála formanni sínum í þá veru? Þó að erfitt sé að gera grein fyrir því í stuttu máli þá hlýtur þingmaðurinn að hafa einhverjar hugmyndir í þessa veru. Vill hann eða vill hann ekki koma til móts við kröfur um aukið fjármagn? Vill hann skipulagsbreytingar eða hvað vill hann gera í þessu stóra málefni?

Frú forseti. Ég skal gera aðra tilraun fyrir hv. þm. til að tala skýrt. Ég taldi mig hafa talað mjög skýrt og ég tel að nefndarálit okkar sé mjög skýrt. Við teljum að gera þurfi skipulagsbreytingar í heilbrigðiskerfinu. Það fer ekkert á milli mála og er algerlega kristaltært að ég er sammála formanni mínum í þeim efnum. Hins vegar hlýtur hv. þm. að vera vel ljóst að á meðan ekki eru gerðar skipulagsbreytingar verður haldið svona áfram. Eigi ekki að skerða þjónustu á sjúkrahúsunum þá verður að bæta fjármagni í það. Þetta er svo einfalt mál, hv. þm., og svo skýrt að það á ekki að þurfa að endurtaka þetta mjög oft fyrir hv. þm.

Hvaða skipulagsbreytingar?

Hvaða skipulagsbreytingar? Ég bendi hv. þm. á að lesa nokkra örstutta kafla í bréfi Ríkisendurskoðunar þar sem þessir hlutir koma skýrt fram.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Einar Már Sigursson er yfirleitt heldur geðgóður maður. Það þekki ég en ég tek undir það að mér finnst hann heldur úrillur í þessari umræðu. Menn sjá ekki skóginn fyrir trjám í öryrkjamálinu svokallaða. Þar sjá menn ekki skóginn fyrir trjám. Eins og fram hefur komið er þetta mesta framfaraskref fyrir öryrkja sem stigið hefur verið um árabil. Endurskoðunarákvæði eða stefnumörkun um endurskoðun á þessu máli er tilkomin vegna þess að réttindabaráttu öryrkja lýkur ekki. Við viljum einfaldlega hafa tækifæri til að ræða þetta mál áfram. Mér virðist sem menn horfi ekki á þetta út frá því frv. sem verður lagt fram á eftir, um að hækka laun yngstu öryrkjanna eða bætur þeirra úr 98.080 kr. í 126.547 kr.

Frú forseti. Það er augljóst að það hefur eitthvað verið erfitt upp á síðkastið í þingflokki Framsfl. Þeir eru úrillir hver um annan þveran. Við verðum auðvitað að taka því eins og það er en þetta mál er auðvitað alvarlegra en svo að hægt sé að eyða því með einhverju slíku tali. Það er mjög sérkennilegt að ætlast sé til þess, í annað sinn í andsvörum, að við ræðum frv. sem stjórnarflokkarnir eru væntanlega búnir að fjalla um býsna lengi. Við höfum ekki fengið að sjá það en því er lofað að við fáum að sjá það þegar líður á daginn. Það er voðalega erfitt að ræða slíkt frv. En það er eðlilegt að spyrja hæstv. ráðherra hvernig á því stendur að þetta frv. sé ekki fyrir löngu fram komið. Þetta var boðað með fjárlagafrv. í haust. Þetta var reyndar boðað strax á vordögum svo að nægur hefur tíminn verið. Einhver hefur vandinn verið varðandi frv. fyrst það hefur tekið svona langan tíma. Gleymum því ekki að ummæli ýmissa hv. þm. varðandi þetta samkomulag hafa verið nokkuð misvísandi miðað við það sem hæstv. ráðherra hefur sagt.

Virðulegi forseti. Eins og hv. ræðumaður gat um verður frv. sem hér hefur verið til umræðu væntanlega lagt fram í dag. Með því er verið að efna samkomulag síðan í mars um tvöföldun grunnlífeyris til yngstu öryrkjanna. Það er meginmálið í frv. sem lagt verður fram. Það hefur komið í ljós í umræðunni og er ekkert launungarmál að sá starfshópur sem vann að málinu hefur rætt ýmsar leiðir og útfærslur í málinu. Það hefur tekið tíma. Þess vegna er frv. ekki komið fram fyrr en nú. En ég vona að frv., þegar það kemur fram, fái greiða leið í gegnum þingið til að hægt sé að borga út 1 milljarð kr. til öryrkja á næsta ári og byrja strax um áramótin. Það er mergurinn málsins.

Frú forseti. Ég endurtek ekki það sem ég sagði um væntanlegt frv. Það er erfitt fyrir mig að fjalla um það. Hins vegar er ljóst að hæstv. heilbrrh. hefur verið mikill baráttumaður í þessu máli. Það er alveg ljóst að þingflokkur Framsfl. hefur verið beygður í þessu máli. Það er skýringin á því hvernig hv. þm. og hæstv. ráðherra talar. Hæstv. ráðherra hefur sagt í þessum ræðustól að miðað við þennan 1 milljarð kr. verði hann að efna samkomulagið í áföngum. Vissulega er hann að stíga stórt skref núna en það er greinilegt að samstarfsflokkurinn hefur pínt Framsfl. í málinu. Ég verð að segja, frú forseti, að hv. þingmenn Framsfl. væru menn að meiri að viðurkenna að þeir hafi ekki náð sínu fram frekar en að tala þvert um hug sinn. Það hljómar ekki vel í eyrum okkar. Það er ekki trúverðugt. Við vitum að hæstv. ráðherra vildi ganga lengra í málinu en hefur því miður ekki náð lengra. Það eiga menn að segja í stað þess að fara í einhvern feluleik.

Virðulegi forseti. Frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2004 kemur nú til lokaafgreiðslu við 3. umr. Í frumvarpinu með þeim breytingum sem gerðar voru við 2. umr. er gert ráð fyrir að heildarútgjöld ríkissjóðs á næsta ári verði um 275,3 milljarðar kr. Engar breytingartillögur liggja fyrir frá ríkisstjórn og meiri hluta nefndarinnar nú við 3. umr. þrátt fyrir að ljóst sé að útgjöld ríkissjóðs eru vanmetin á mörgum sviðum í frumvarpinu. Samkvæmt endurskoðaðri tekjuáætlun fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs á næsta ári verði um 282 milljarðar kr. Tekjuafgangur ríkissjóðs er því áætlaður um 6,7 milljarðar kr. Ef miðað er við fjárlög yfirstandandi árs hækkuðu útgjöld ríkissjóðs frá því sem samþykkt var í fjárlögum 2003 og því sem nú liggur fyrir við samþykkt fjáraukalaga um 6,7%. Ef miðað er við að það sama gerist á næsta ári má gera ráð fyrir að heildarútgjöld ríkissjóðs fari í um 294 milljarða kr. á árinu 2004. Ljóst er því að ef gjöldin þróast eins á næsta ári og á þessu þurfa að koma til auknar tekjur af hálfu ríkissjóðs ef hann á að skila afgangi. Vísað er til nefndarálits 2. minni hluta við 2. umr. fjárlaga á þskj. 428. Í mars árið 2003 gerðu heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra, fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, og formaður Öryrkjabandalagsins samkomulag um hækkun grunnlífeyris öryrkja frá 1. janúar 2004. Í fréttatilkynningu frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti, dags. 25. mars. 2003, sagði m.a., með leyfi forseta: ,,Er með samkomulaginu komið sérstaklega til móts við þá sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni, en gert er ráð fyrir allt að tvöfaldri hækkun grunnlífeyris til þeirra sem yngstir verða öryrkjar.`` Enn fremur kom fram í fréttatilkynningunni að samkvæmt útreikningum sérfræðinga heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins yrði kostnaðurinn við þessa hækkun grunnlífeyris og kerfisbreytingar rúmur milljarður kr. á ári. Þessu samkomulagi var fagnað mjög og í grein í Morgunblaðinu 27. mars 2003 sagði heilbrigðis- og tryggingamála ráðherra m.a., með leyfi forseta: ,,Á blaðamannafundum í fyrradag var spurt hvort samkomulagið nú væri nokkuð annað en rétt og slétt kosningabomba. Ekkert er eðlilegra en fréttamenn spyrji spurninga af þessu tagi í aðdraganda kosninga. Það sem athyglisvert var á fundinum með blaðamönnum var að báðir aðilar, bæði sá sem þetta ritar og Garðar Sverrisson, formaður ÖBÍ, lýstu yfir að þannig bæri ekki að skilja niðurstöðuna og báðir sögðumst við sannfærðir um að enginn stjórnmálaflokkanna myndi einn eða í samráði við aðra flokka reyna að rokka við því samkomulagi sem gert hefur verið.`` Já, virðulegi forseti, þessu samkomulagi var virkilega fagnað. Öryrkjar hafa barist fyrir auknum réttindum sínum, ekki hvað síst sá hópur sem hefur mátt búa við skerta starfsorku frá unga aldri. Enginn flokkur ýjaði að því að hérna væri bara um kosningaloforð að ræða, engin teikn voru um annað en að staðið yrði við samkomulagið þó svo að það væri gert undarlega stuttu fyrir kosningar þegar Framsfl. lá sem allra lægst í skoðanakönnunum. Samkvæmt samkomulaginu hefur starfshópur nú unnið að tillögum að lagabreytingum og nánari útfærslu á framkvæmdinni þannig að hægt yrði að standa að greiðslum samkvæmt þessari ákvörðun frá 1. janúar 2004. Á aðalfundi Öryrkjabandalagsins í október sl. kom fram í máli formanns bandalagsins, sem jafnframt á sæti í umræddri nefnd, að um 1,5 milljarða kr. þyrfti á fjárlögum næsta árs til að fullnusta þetta tímamótasamkomulag ríkisstjórnarinnar og Öryrkjabandalagsins. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 2004, eins og það liggur fyrir nú við 3. umr., er einungis gert ráð fyrir 1 milljarði kr. Ljóst er því að ekki á að standa að fullu við það samkomulag sem gert var við Öryrkjabandalagið rétt fyrir kosningar. Mikil umræða hefur orðið um þá ætlan ríkisstjórnarinnar að standa ekki að fullu við það samkomulag sem gert var við Öryrkjabandalagið. Svo virðist sem fjmrh. og heilbr.- og trmrh. greini á um hvað samið var um. Fram hafa komið upplýsingar sem sýna að stjórnvöldum var ljóst þegar í vor að nærri 1,5 milljarða kr. þyrfti til að standa við samkomulagið. Fjmrh. telur hins vegar að samkomulagið sé fullefnt með 1 milljarði kr. en hæstv. heilbr.- og trmrh. viðurkenndi í umræðum á Alþingi nú fyrir skömmu að samkomulagið væri aðeins efnt að tveimur þriðju hlutum með þessari upphæð sem gert er ráð fyrir í fjárlögum fyrir árið 2004. Ég vil hér, með leyfi forseta, vitna í viðtal við hæstv. félmrh. sem birtist laugardaginn 29. nóv. í Morgunblaðinu, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Jón Kristjánsson, heilbrigðisráðherra, lítur svo á að standa beri við loforð um ,,allt að tvöföldun grunnlífeyrisins`` en þar sem í ljós hafi komið að kostnaðurinn sé meiri en ráð var fyrir gert verði að gera það í áföngum. Ráðherra tekur þó fram að aldrei hafi annað staðið til af sinni hálfu en að uppfylla samkomulagið að fullu. Sá milljarður, sem gert sé ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu, verði greiddur út nú um áramótin en það sem upp á vanti verði greitt tólf mánuðum síðar.`` Virðulegi forseti. Enn fremur er föstudaginn 28. nóv. einnig vitnað í hæstv. heilbr.- og trmrh. samkvæmt fréttum Morgunblaðsins, með leyfi forseta: ,,Þær upplýsingar sem ég hafði um kostnað vegna þessa á þessum tíma var að þetta myndi kosta milljarð og lagði ég það fyrir ríkisstjórnina. Nokkrum mánuðum seinna kemur svo í ljós að þetta sé þriðjungi dýrara en ég var búinn að fá samþykkt.`` Það er því alveg ljóst, virðulegi forseti, að hæstv. heilbrrh. var alveg ljóst að þetta samkomulag var nokkuð dýrara en gert hafði verið ráð fyrir í fjárlagagerðinni, og þá þegar í vor. Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt við það þó svo að samkomulagið sé gert og tekið fram að kostnaður sé áætlaður rúmur milljarður kr. og síðan við nánari skoðun reiknist það 1,5 milljarðar kr. Það er ekkert óeðlilegt við það og meðan menn voru á því stigi voru engin ósannindi í gangi. Það liggur hins vegar skýrt fyrir að þegar samið var við Öryrkjabandalagið í vor var ekki kveðið á um áfangaskiptingu samkomulagsins. Í samkomulaginu er skýrt kveðið á um að það eigi að koma til framkvæmda 1. janúar 2004 en ekki síðar. Heilbr.- og trmrh. verður að standa að fullu við það samkomulag sem hann gerði. Eða ætlar hann að vera sá sem stendur í vegi fyrir að staðið verði við samkomulagið eða, eins og hann orðaði það í áðurnefndri grein, ,,rokka við því samkomulagi sem gert hefur verið``? Alvarlegast er þó að nú hyggst ríkisstjórnin ganga á bak þeirra orða sinna í samkomulaginu með því að staðfesta einhliða með lögum að þessi réttarbót nái aðeins til hluta þeirra öryrkja sem samið var um. Sá sem hér talar flytur brtt. nú við 3. umr. þar sem lagt er til að útgjöld ríkissjóðs verði aukin um 500 millj. kr. svo að hægt verði að standa að fullu við samkomulag heilbr.- og trmrh. við Öryrkjabandalagið frá því í vor. Þessa sömu tillögu flutti ég við 2. umr. fjárlagafrv. þegar ég hóf þessa umræðu um að ekki stæði til að efna samninginn við Öryrkjabandalagið. Ég flutti þá tillögu við 2. umr. en ákvað að draga hana til baka þá og flytja hana hér aftur við 3. umr. ef meiri hlutinn og ríkisstjórnin væru ekki búin að gera nauðsynlegar breytingar á frv. til þess að hægt væri að fullnusta samkomulagið. Því flyt ég þessa tillögu hér aftur um að veittar verði 500 millj. kr. til viðbótar til að hægt sé að standa að fullu við það samkomulag sem heilbr.- og trmrh. gerði fyrir hönd ríkisstjórnarinnar við Öryrkjabandalgið í vor rétt fyrir kosningar. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð skorar á alla þingmenn að styðja þetta mál. Jafnframt er skorað á heilbr.- og trmrh. að styðja það að staðið verði að fullu við það samkomulag sem hann gerði. Ég tek alveg undir þau orð sem hafa fallið í umræðunni um að áfangi upp á einn milljarð kr. sé vissulega spor í áttina. Það gætu verið rök fyrir því að taka yrði á málinu í tveimur áföngum þó svo að samið hefði verið um annað. En það að ætla að víkja sér undan því að standa við samkomulagið eins og gert hafði verið ráð fyrir og skrifað hafði verið undir eru svik. Nauðsynlegt er að styrkja betur heilsugæslustöðvar og heilbrigðisstofnanir um allt land. Í umræðunni í fjárln. hefur komið berlega í ljós hversu mikil fjárvöntun er hjá heilbrigðis- og sjúkrastofnunum víða um land, ekki aðeins hér á höfuðborgarsvæðinu heldur einnig alls staðar á landsbyggðinni. Fjárþörf Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri er stórlega vanmetin hér við fjárlagagerðina og heilsugæslustöðvar og heilbrigðisstofnanir utan Reykjavíkur líða fyrir fjárskort. Sérstök þörf er á að fjölga enn frekar hjúkrunarrýmum við öldrunarstofnanir um allt land en með hækkandi aldri og bættri heimahjúkrun eykst sú þörf hlutfallslega. Á þetta hafa sveitarfélög sem komið hafa á fund fjárln. rækilega bent og fulltrúar þeirra öldrunarstofnana sem reknar eru víða um landið hafa líka bent á þessa gríðarlegu þörf til að viðurkenna og koma með fjármagn til aukins fjölda hjúkrunarrýma. Við þessu er ekki nema að litlu leyti orðið. Það er mikilvægt að heilsugæslustöðvar og sjúkrahús á landsbyggðinni haldi hlut sínum og geti veitt fjölbreytta og staðbundna þjónustu. Sú stefna er röng að skerða stöðugt verkefni og þjónustu heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni og auka þannig óöryggi íbúanna, kostnað þeirra og óþægindi sem þeir hafa af því að sækja læknisþjónustu langt að. Það var mikið óheillaspor að leggja niður stjórnir sjúkrahúsanna á landsbyggðinni og slíta þar með á tengsl þeirra við heimafólk og íbúana sem vilja standa vörð um þessa þjónustu og standa henni næst. Skerðing á þjónustu heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni leiðir til aukins álags á hátæknisjúkrahúsunum á Akureyri og í Reykjavík. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 2004 og breytingum frá ríkisstjórn og meiri hlutanum við 2. umr. er gert ráð fyrir að útgjöld Landspítala -- háskólasjúkrahúss umfram sértekjur verði tæpir 24,8 milljarðar kr. Forstjóri Landspítala -- háskólasjúkrahúss kom á fund fjárln. eftir 1. umr. um frv. Hann telur að spítalinn þurfi 1,4 milljarða kr. til viðbótar við þá fjárheimild sem frv. gerir ráð fyrir miðað við óbreytta starfsemi árið 2004. Við þessari beiðni hefur meiri hlutinn ekki orðið. Af þessu má ljóst vera, þar sem ekki er gert ráð fyrir frekari fjárveitingu til spítalans á næsta ári, að annaðhvort þarf að draga úr þjónustu eða spítalinn verður rekinn með halla sem síðan verður að gera upp í fjáraukalögum næsta árs. Ég vakti athygli á því fyrr í dag í andsvari við hv. formann fjárln. hvernig Landspítali -- háskólasjúkrahús er að búa sig undir að bregðast við, að hann sé neyddur til þess að skera niður þjónustu á ákveðnum sviðum ef honum á að takast að halda sér innan þessa fjárlagaramma. Er það það sem við viljum? Ég held að við viljum öll að heilbrigðisþjónustan, heilsugæslan og læknisþjónustan sé sem öruggust og eigi ekki að vera skipulagslaust skorin niður. Í nýútkominni skýrslu Ríkisendurskoðunar um sameiningu sjúkrahúsanna í Reykjavík kemur m.a. fram að sameiningin hafi ekki verið nógu markvisst undirbúin. Hvorki hafi verið gerð tímasett framkvæmda- eða kostnaðaráætlun né sett markmið um það hverju ætti að ná fram með sameiningunni. Í mati á afköstum fyrir og eftir sameiningu verði ekki komist nær en að umfang þjónustu sé óbreytt og ekki hefði tekist að auka afköst sjúkrahússins. Enn fremur kemur fram að fyrirliggjandi upplýsingar gefi ekki til kynna að bið eftir þjónustu hafi almennt styst. Af skýrslunni virðist því mega draga þá ályktun að sameining sjúkrastofnana þýði ekki endilega bætta og/eða aukna þjónustu. Ofurtrú þessarar ríkisstjórnar á að sameiningar þjónustustofnana og stærð eininga ráði öllu um gæði þjónustu og rekstrarhagkvæmni fær enn eina falleinkunn með þessari skýrslu. Í frv. er gert ráð fyrir að útgjöld Háskóla Íslands umfram sértekjur verði um 4,5 milljarðar kr. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að skólinn fái framlag fyrir 5.200 ársnemendur. Á fundi sem fulltrúar Háskóla Íslands áttu með fjárln. var lögð fram spá um fjölgun ársnemenda 2004--2007. Talið er að þeir verði 5.750 á næsta ári en ekki 5.200 eins og gert er ráð fyrir í frv. Að óbreyttu mun Háskóli Íslands þurfa að vísa frá 900 nýnemum haustið 2004. Samkvæmt því mun Háskóli Íslands ekki lengur verða þjóðskóli, heldur skóli sem takmarkar aðgang. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð mótmælir því að aðgangur að skólanum verði takmarkaður. Enn fremur lögðu fulltrúar Háskóla Íslands fram samanburð á framlagi til kennslu í lagadeild Háskóla Íslands annars vegar og í lagadeild Háskólans í Reykjavík hins vegar. Ráðstöfunarfé til kennslu virks laganema samkvæmt því er um 346 þús. kr. í Háskóla Íslands en um 530 þús. kr. í Háskólanum í Reykjavík. Mismunurinn er því um 184 þús. kr. eða um 53%. Vandi Háskólans á Akureyri og Kennaraháskólans er hliðstæður. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs munu flytja brtt. sem ætlað er að leiðrétta bráðavanda þessara skóla. Í DV 3. des. sl. kemur fram að sérfræðingar á fjármálamarkaði hafa áhyggjur af því hvort Seðlabanki Íslands nái að standa vörð um verðbólgumarkmiðin. Þeir benda á að verðbólguspá bankans sé of lág og vanmetnar séu vísbendingar í hagkerfinu sem gefa til kynna að verðhækkanir séu í þann mund að fara á skrið. Ljóst er að mikið liggur við að verðbólgumarkmið Seðlabankans náist. Kjarasamningar byggjast meðal annars á því að svo fari. Samkvæmt bráðabirgðauppgjöri Seðlabanka Íslands var viðskiptahallinn 32,3 milljarðar kr. fyrstu níu mánuði ársins 2003 en 2,1 milljarður kr. á sama tíma 2002. Samkvæmt greiningardeild Íslandsbanka virðist því flest benda til þess nú að viðskiptahallinn verði meira en 4% af landsframleiðslu í ár en í fyrra var 0,6% afgangur. Landsbankinn telur að viðskiptahallinn verði 35--40 milljarðar kr. á þessu ári. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að hallinn verði einungis 2,5% af landsframleiðslu í ár. Í lok september sl. hafði hrein skuldastaða þjóðarbúsins hækkað um 24 milljarða kr. frá árslokum 2002. Fram kemur hjá greiningardeild Íslandsbanka að viðsnúningurinn væri lítið áhyggjuefni ef hann væri kominn til alfarið eða að mestu vegna þess að fjárfestingar hefðu aukist samhliða því að stóriðjuframkvæmdir hafa farið af stað. Samkvæmt bankanum er viðsnúningurinn þó ekki nema að litlum hluta til kominn vegna aukins innflutnings af fjárfestingarvörum. Að mestu má skýra aukinn halla með því að innlend neysla hafi tekið við sér og útflutningur hafi átt undir högg að sækja. Enn fremur kemur fram hjá greiningardeild Íslandsbanka að þróun viðskiptajafnaðarins undanfarið bendi til þess að krónan sé orðin öllu verðmeiri en hún getur orðið til lengdar --- gengið samræmist ekki langtímajafnvægi þjóðarbúsins. Ef allt væri með felldu væri nú að hefjast hóflegt hagvaxtarskeið sem skapaði grundvöll fyrir fjölbreytt atvinnulíf og jarðveg fyrir nýja vaxtarsprota. Stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar stefnir þjóðfélaginu í aðra átt. Ráðist er í framkvæmdir sem eru allt of viðamiklar fyrir íslenskt efnahagslíf og gríðarleg fórn á náttúruauðlindum. Ruðningsáhrif þessara stórframkvæmda eru þegar farin að hafa mjög neikvæð áhrif á samkeppnisstöðu annars atvinnulífs í landinu. Með stefnu þessarar ríkisstjórnar í atvinnumálum verður heilu atvinnugreinunum, búsetu í mörgum byggðarlögum, eðlilegum vexti og stöðugleika í efnahagsmálum stefnt í mikla tvísýnu á næstu árum. Virðulegi forseti. Ég vil þá víkja að nokkrum atriðum í fjárlagafrv. sem hér á að fara að samþykkja. Ég vil sérstaklega víkja að þeirri ákvörðun að verja sérstöku fjármagni til stofnunar framhaldsskóla á Snæfellsnesi. Það hefur verið baráttumál undanfarin ár að stofnaður yrði framhaldsskóli á Snæfellsnesi og það mál hefur verið borið fram mjög kröftuglega og sameiginlega af sveitarfélögum á norðanverðu Snæfellsnesi. Ég lagði þunga áherslu á það við afgreiðslu fjárlaga í fyrra að þessi ákvörðun yrði tekin og að lokum lýsti þáv. hæstv. menntmrh. því yfir að veitt yrði fjármagn til undirbúnings. Og á fjárlögum þessa árs er svo veitt byrjunarfjárveiting til þess að skólinn megi formlega taka til starfa næsta haust. Þetta er fagnaðarefni sem ég vil árétta hér og koma á framfæri. Það eru líka önnur atriði sem ég vil inna eftir. Boðaður var niðurskurður um milljarð kr. í vegaframkvæmdum en engar tillögur, engar upplýsingar liggja fyrir hvar sá niðurskurður á að koma niður. Í vor barði hæstv. ríkisstjórn sér á brjóst og lagði til aukið fé til samgöngumála, til átaks í vegamálum. Sá sem hér stendur studdi það átak. Þá var jafnframt boðað að þetta væri einn mikilvægasti málaflokkurinn sem þyrfti að taka á til þess að efla og styrkja atvinnulíf og búsetu vítt og breitt um landið. Það skýtur því rækilega skökku við, nokkrum mánuðum eftir að þessi ákvörðun var tekin, að nú er vegáætlun aftur skorin niður. Svona handarbakavinna, svona blekkingarleikur er ekki trúverðugur, virðulegi forseti, og ekki síst þegar hvergi fylgir með greinargerð eða skýring hvar þessi niðurskurður á að koma niður, hvaða framkvæmdir sem nú eru á vegáætlun á að skera niður. Mér finnst að þær upplýsingar eigi að liggja fyrir og kannski getur hæstv. samgrh. upplýst okkur um það hér hvað á skera niður í samgöngumálum áður en við ljúkum afgreiðslu fjárlaga. Ég vil einnig vekja athygli á gríðarlega erfiðri fjárhagsstöðu sveitarfélaganna, en tekjur þeirra hrökkva engan veginn til þeirra skylduverkefna sem þeim hafa verið falin. Stöðugt hafa verið færð aukin verkefni til sveitarfélaganna frá ríkinu án þess að þeim fylgdu nægir tekjustofnar. Við það bætist og að mörg sveitarfélög verða nú fyrir tekjutapi vegna þess að laun íbúanna lækka. Þetta á sér t.d. stað í sjávarþorpum vítt og breitt um landið þar sem fiskverð hefur farið lækkandi og þar á meðal líka laun sjómanna. Allt þetta hefur bein áhrif á tekjur sveitarfélaganna. Einu úrlausnirnar sem sveitarfélögin hafa eru þá annaðhvort að skera kröftuglega niður þjónustuna eða að selja eignir. Sum sveitarfélög hafa fundið sig knúin til þess að selja sínar dýrustu þjónustueignir, rafveitu hér, hitaveitu þar o.s.frv. En eignir verða aldrei seldar nema einu sinni og hafi sveitarfélag selt frá sér þjónustueignir sínar þá stendur það auk þess slyppara eftir. Það verður að taka á fjárhagsvanda sveitarfélaganna og þeirri röngu tekjuskiptingu sem er á milli ríkis og sveitarfélaganna. Það er ekki réttlátt að ætla að láta það bíða einhverrar umræðu um endurskoðun á stærð sveitarfélaganna, sameiningu sveitarfélaga. Það er allt annar hlutur sem verður að fara í gang og vinnast á eigin forsendum. Og það er afar óréttlátt að ætla að láta sveitarfélögin svelta, veita þeim ekki úrlausn en pína þau inn í einhverjar sameiningarviðræður sem óvíst er til hvers leiða eða hvernig ganga fyrir sig. Það að sameina sveitarfélög leiðir ekki til aukinna tekna innan sveitarfélaganna, fjarri því, og reynslan er sú að svo er ekki. Hins vegar getur verið hagræði í því í mörgum tilvikum en það er engin töfralausn til þess að auka tekjur í sveitarfélögum. Ég vil leggja þunga áherslu á það, virðulegi forseti, að á meðan ríkissjóður getur afgreitt fjárlög með tekjuafgangi þá eru sveitarfélögin, hinn aðilinn sem stendur undir þjónustu í landinu, nærþjónustu við íbúana hafður í fjársvelti hvað tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga varðar. Þessu verður að breyta. Það eru mörg atriði sem þetta fjárlagafrv. tekur ekki á. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði leggjum áherslu á að ríkisfjármálunum sé beitt til að auka jöfnuð í samfélaginu. Mikilvægt er að létta af þeirri spennu sem hefur magnast á síðustu árum vegna aukins tekjumunar í þjóðfélaginu og kerfisbundinnar mismununar á lífskjörum fólks. Það er skilyrði að öllum þegnum þjóðfélagsins séu tryggð mannsæmandi lífskjör og það á að vera aðalsmerki hins samábyrga velferðarsamfélags. Öll mismunun á lífskjörum leiðir til hættulegrar spennu og þenslu í þjóðfélaginu sem og röskunar fjölskyldubanda, byggðar og atvinnulífs. Gegn þessu ójafnvægi verður að berjast með öllum tiltækum ráðum. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggja til að tekjum ríkisins verði í auknum mæli varið til menntunar og rannsókna og að framlög til umhverfismála verði aukin og tekið verði upp grænt bókhald þegar meta skal arðsemi í rekstri og framkvæmdum. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð mótmælir því að aðhald í útgjöldum skuli bitna mest á þeim sem síst skyldi; barnafólki, sjúklingum, öryrkjum, atvinnulausum og þeim sem hafa lægstar tekjur. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð mótmælir því að þessir hópar eigi að borga brúsann til að viðhalda stöðugleikanum. Virðulegi forseti. Ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. sem nú situr, situr í skjóli svikinna kosningaloforða. Lofað var tugmilljarða skattalækkunum, 90% húsnæðislánum, línuívilnun til bátaflotans og jarðgöngum, svo nokkuð sé nefnt. Einmitt í dag var að koma yfirlýsing eða fréttatilkynning frá stjórn Sambands sveitarfélaga á Suðurlandi sem mótmælir því harðlega að ekki skuli hafa verið staðið við gefin loforð og tryggðir fjármunir á fjárlögum til viðbyggingar við Heilbrigðisstofnunina á Selfossi sem hýsi starfsemi sem nú er á Ljósheimum á Selfossi. Stjórn Sambands sveitarfélaga á Suðurlandi telur að fyrir kosningar í vor hafi verið lofað að þarna yrði ráðist í meiri framkvæmdir en efndir nú standa til og sendi frá sér harðorð mótmæli gagnvart þeim vinnubrögðum. Ábyrgir stjórnmálaflokkar eiga ekki að lofa meiru en þeir geta staðið við. Skerðing á rétti atvinnulausra og hækkun á komugjöldum og hlut sjúklinga í lyfjakostnaði voru ekki meðal kosningaloforða Framsfl. í vor. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð skorar á stjórnarflokkanna að standa a.m.k. við eitt kosningaloforðið, en það er að efna að fullu það samkomulag sem gert var við Öryrkjabandalagið síðasta vetur. Virðulegi forseti. Ég flyt tvær brtt. við frv. til fjárlaga hér við 3. umr. Í fyrsta lagi eins og ég hef gert grein fyrir áður í ræðu minni að örorkulífeyrir verði hækkaður um 500 millj. kr. Í greinargerð með þessari tillögu segir, með leyfi forseta: ,,Hér er gerð tillaga um að staðið verði við samkomulag sem gert var á milli ríkisstjórnarinnar og Öryrkjabandalagsins um aukinn lífeyri til þeirra sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni og koma á til framkvæmda 1. janúar 2004. Fjárhæð þessi er til viðbótar 1.000 millj. kr. sem eru í frumvarpinu en komið hefur í ljós að til þess að standa við samkomulagið þarf 1.500 millj. kr.`` Í öðru lagi flyt ég tillögu ásamt hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni um Háskóla Vestfjarða á Ísafirði, en þar segir í greinargerð: ,,Umfangsmikið símenntunar- og háskólastarf er nú í uppbyggingu á Ísafirði og vinnur Fræðslumiðstöð Vestfjarða, ásamt öðrum heimaaðilum, gott brautryðjendastarf. Háskólinn á Akureyri, Háskóli Íslands og Kennaraháskólinn hafa unnið ötullega að því að bjóða fram háskólanám með fjarkennslu. Á Ísafirði eru miklir möguleikar til að mynda sterka kennslustofnun sem mótar sérstöðu sína á grundvelli atvinnulífs og framtíðarmöguleika svæðisins. Hún tekur jafnframt að sér og stýrir rannsóknum, vöktun og nýtingu á fjölbreyttum náttúruauðlindum Vestfjarða og hafinu umhverfis. Miðstöð veiðarfærarannsókna og kennsla í gerð og notkun veiðarfæra væri vel staðsett á Ísafirði svo dæmi sé nefnt. Reynslan hefur sýnt að litlar stofnanir í sterkum og nánum tengslum við auðlindir, atvinnulíf og menningu heimahéraðs geta orðið öflugar ef þær fá til þess sjálfræði og stuðning. Hér er lagt til að veita 15 millj. kr. til að vinna að stofnun Háskóla Vestfjarða á Ísafirði.`` Virðulegi forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir nál. 2. minni hluta efh.- og viðskn. við 3. umr. fjárlaga.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað með þessa ræðu eins og ræðu hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar að hún gefur tilefni til ýmissa athugasemda. Ég mun þó eingöngu gera athugasemdir við ummæli þingmannsins um samkomulag við Öryrkjabandalagið þar sem hann var að reyna að halda því fram að hæstv. heilbrrh. væri eitthvað að reyna að rokka við því samkomulagi. Það hefur enginn verið rokkandi í því samkomulagi nema hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar sem hér hafa verið rokkandi dýrvitlausir út um allan sal. Það sem liggur fyrir er að það er staðið fullkomlega við þetta samkomulag. Verið er að hækka bætur til yngstu öryrkjanna og á næsta ári hafa þær bætur, óskertar mánaðargreiðslur til örorkulífeyrisþega með aldurstengingu, hækkað um 135% frá því að ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. tók við völdum árið 1995.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson ætti tala um þetta mál í auðmýkri tón. Vissulega er það fagnaðarefni að ákveðinn áfangi hefur náðst í að rétta og bæta hag öryrkja og sérstaklega þeirra sem hafa orðið öryrkjar snemma á lífsleiðinni. Ég tel að þeir aðilar sem stóðu að því samkomulagi hafi vissulega unnið afar þarft og gott verk sem þjóðin gleðst yfir. Hitt er svo annað mál að það þarf líka að efna það samkomulag sem gert er, alla vega að viðurkenna það á heiðarlegan hátt að það hafi ekki tekist í þessari atrennu en það verði þá gert síðar. Það þýðir ekki að vitna hér í eitthvert frv. sem ekki er komið fram. En það er alveg ljóst og ég vitna í orð hæstv. heilbrrh. að ráðherrann hefði líka viljað sjá það gert.

Hæstv. forseti. Mér heyrðist hv. þm. vera farinn að sjá ljósið og það er alltaf vel. Hann fagnaði þessu verki og sagði hér að það hefði verið unnið afar þarft og gott verk í þágu öryrkja. Ég verð auðvitað að fagna þeim ummælum hv. þm. og vona að fleiri hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar sjái ljósið og að hann reyni að upplýsa sína flokksfélaga og aðra þingmenn í stjórnarandstöðunni um það sem verið er að gera í málunum og það sem skiptir máli sem er auðvitað það að verið er að hækka bætur til yngstu öryrkjanna þannig að þær verða 135% hærri 

Virðulegi forseti. Ég skil að sumu leyti hv. þm. sem grípur í þau hálmstrá sem hann hefur til þess að verja það að hafa ekki náð því fram sem lofað hafði verið. Því hafði verið lofað að standa við þennan samning að fullu. Ég vitnaði áðan í ummæli hæstv. heilbrrh. í Morgunblaðinu 29. nóvember og get gert það aftur, með leyfi forseta: ,,Ráðherra tekur þó fram að aldrei hafi annað staðið til af sinni hálfu en að uppfylla samkomulagið að fullu. Sá milljarður, sem gert sé ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu, verði greiddur út nú um áramótin en það sem upp á vanti verði greitt tólf mánuðum síðar.`` Það hefur því alltaf legið ljóst fyrir, alveg fram á daginn í gær, að þessi upphæð, miðað við það samkomulag sem gert var, lægi þarna um. Og að standa við gert samkomulag er nokkuð sem hver og einn á að gera.

Virðulegur forseti. Ég vil gera að umræðuefni þá brtt. sem Jón Bjarnason hefur einn lagt fram við frv. til fjárlaga fyrir árið 2004. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hér er gerð tillaga um að staðið verði við samkomulag sem gert var á milli ríkisstjórnarinnar og Öryrkjabandalagsins um aukinn lífeyri til þeirra sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni og koma á til framkvæmda 1. janúar 2004.`` Með því frv. sem mun liggja hér frammi í dag verður grunnlífeyrir yngstu öryrkjanna tvöfaldaður, það er því verið að standa við samkomulagið. Ég hvet hv. þm. til að kynna sér málefnið betur því að það er einmitt verið að koma mest til móts við þá sem verða öryrkjar á unga aldri. Þetta ætti hv. þm. Jón Bjarnason að vita því allir aðrir í þessum sal vita þetta enda stendur hann einn að þessari brtt.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hv. þm. boðar hér og er að vitna til liggur ekkert fyrir í þingsalnum. Ég sagði í upphafi að það væri eðlilegt að það frv. lægi hér fyrir þegar við værum að ræða fjárlög svo að einstakir þingmenn stjórnarflokkanna gætu ekki verið að vitna í eitthvert óframkomið frv. sem er afar ómálefnalegt. Hitt er alveg rétt og ég tók rækilega fram að sá samningur sem gerður var og kemur að hluta til til framkvæmda er vissulega til bóta. Upphaflega var gerður samningur milli Öryrkjabandalagsins og ríkisstjórnarinnar, en núna tekur ríkisstjórnin sig einhliða til og ætlar að skerða umsaminn rétt örorkulífeyrisþega um bætur, breyta þeim samningi sem við höfum þó ekki séð.

Virðulegur forseti. Það samkomulag sem gert var hljóðaði upp á það að grunnlífeyrir yngstu öryrkjanna, þeirra sem verða öryrkjar á unga aldri, yrði tvöfaldaður. Og hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur getið þess oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að það muni verða staðið við það. Ég minni á það að á árinu 2000 var 75% öryrki sem varð öryrki yngri en 18 ára gamall með 72.855 kr. Ári síðar var hann með 80.000 kr. Árið 2002 var þessi upphæð tæpar 90.000 og með þessari hækkun mun þetta taka stökk upp í 126.000 kr. Við erum að tala um beina hækkun bóta í þessu sambandi upp á 74% síðan árið 2000 og geri aðrir betur.

Virðulegi forseti. Þegar tveir aðilar gera samkomulag eru báðir staddir við borðið. Finnst hv. þm. að verið sé að standa við samkomulag ef ríkisstjórn og meirihlutaflokkar á Alþingi breyta einhliða með lagafrv. því samkomulagi sem gert var? Er það að standa við samkomulagið? Ekki að mínu mati. Auðvitað hefur ríkisstjórnin þingmeirihluta til þess að gera það sem henni sýnist. En vinnubrögð af þessu tagi, samningur sem gerður er --- reyndar rétt fyrir kosningar þegar Framsfl. var í 6--8% eða hvað það nú var --- og allir fögnuðu, að nú á skyndifundi í gær, eftir því sem hér hefur verið tjáð, breytir ríkisstjórnin og þingflokkar meiri hlutans þessu einhliða í þá veru sem við höfum ekki enn séð.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason kom víða við í ræðu sinni og vildi gera öllum mjög gott. Meðal annars kom hv. þm. inn á þann skort á hjúkrunarrýmum sem væri úti á landsbyggðinni. Þegar vistunarmatsskrá heilbrrn. er skoðuð, þar sem haft er samband við yfir 40 sveitarfélög til að athuga hvar vöntun sé á hjúkrunarrýmum, kemur í ljós að í Reykjavík eru 324 í brýnni eða mjög brýnni þörf, á Akureyri 28. Þegar litið er til hinna smærri byggða eru á flestum stöðunum innan við fimm og á mörgum stöðum engin þörf. Mér finnst að hv. þm. þurfi að athuga sinn gang þegar hann kemur hér með fullyrðingar um að það sé stórleg vöntun á hjúkrunarrýmum á landsbyggðinni. Hins vegar er það svo að verið er að taka í notkun um þessar mundir og fram að 1. júní, 160 rými á höfuðborgarsvæðinu til þess að mæta þeim stóra vanda sem er hér í Reykjavík m.a. vegna einstaklinga sem hafa flutt utan af landi til Reykjavíkur.

Virðulegi forseti. Ég veit að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson þekkir þetta mál vel og hversu brýn þörfin er. Þörfin er brýn hér á höfuðborgarsvæðinu fyrir aukin hjúkrunarrými. Sem betur fer náum við stöðugt hærri aldri, við aukum heimahjúkrun sem þýðir að þörfin fyrir vönduð hjúkrunarrými eykst líka hlutfallslega. Ég ætla ekki að rekja þau mörgu sveitarfélög og þá mörgu aðstandendur hjúkrunar- og dvalarheimila sem komu til okkar í fjárln. og óskuðu eftir því að fá að breyta dvalarrýmum í hjúkrunarrými vegna þess að þörfin væri svo brýn. Þetta er eitt af því mikilvægasta fyrir sveitarfélögin, að geta haldið bæði börnunum og gamalmennunum heima hjá sér, þurfa ekki að flytja þau landshorna á milli til þess að koma þeim fyrir í hjúkrun eða dvöl. Þetta er eitt af sjálfstæðismálum hvers byggðarlags. Þess vegna legg ég þunga áherslu á að við þetta verði staðið af myndarskap.

Já, að við þetta verði staðið af myndarskap, jú, það er verið að stíga það skref hér þar sem þörfin er mest. Nú vitum við að fjármagn er ekki ótakmarkað til þessara mála og það þarf að stíga þessi skref eftir því hver þörfin er. Eins og ég sagði áðan þá er athyglisvert að skoða þessa vistunarmatsskrá, hún er ekki í takt við það sem hv. þm. er að segja. Ég veit að það eru sérstakir hópar sem gera þessar skýrslur og störf nefndarinnar eru ábyggileg. Með því að skoða þessi 44 sveitarfélög sem hér eru, er meiri hlutinn af þeim í engri þörf, skráð núll, eða óskir um vistunarrými eru teljandi á fingrum annarrar handar. Á sama tíma er þetta stóra vandamál hér í Reykjavík sem verið er að stíga mjög stórt skref í átt til þess að leysa, eins og ég sagði áðan, 160 rými eru að komast í gagnið nú og á næstu sex mánuðum og það er vel. Auðvitað þarf að huga að hinni dreifðu byggð líka. Ég nefni Akureyri þar sem 28 eru í brýnni þörf á að komast í hjúkrunarrými. En það þarf bara fjármagn til þess og það veit hv. þm.

Ég tek alveg undir með hv. þm. um þá gríðarlegu þörf sem hér er og þarf að taka á og þó fyrr væri. En 2--5 pláss í sveitarfélögum úti á landi skipta líka miklu máli þar. Ef þörfin er skráð núll þýðir það venjulega að viðkomandi gamalmenni hefur verið sent burt  Það þarf að leysa þessa þörf. Við fengum mjög mörg erindi til fjárln. um að það þyrfti að fjölga hjúkrunarrýmum hjá öldrunarstofnunum vítt og breitt um landið. Það er gert nokkurt átak í því í fjárlögunum en það vantar enn meir því að þetta er verulegt sjálfstæðismál, þetta er verulegt velferðarmál að hver byggð og hver fjölskylda geti verið sem lengst í návist og hjúkrunarheimilin eru liður í því.

Virðulegur forseti. Það er ákveðin árátta sem mér sýnist vera í málflutningi stjórnarandsstöðunnar.  Jón fer að vanda að ræða heilbrigðismálin, segir: Það er stórkostleg skerðing á heilbrigðismálum á landsbyggðinni, stórkostleg skerðing á framlagi til heilbrigðismála. Hér er ég með frumvarpið. Þetta eru 38 blaðsíður, gríðarleg talnaruna upp á 110 milljarða kr. Mikið þætti mér vænt um það ef hv. þm. vildi vera svo vænn að benda á, þó að það væri ekki nema ein tala af allri þessari talnaröð sem passaði við hans talnarugl. Ég er bara að biðja um eina tölu sem sýnir að það sé skerðing til landsbyggðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni hafi ratast óvart satt orð á munn með þetta talnarugl. En það er skerðing á verkefnum þegar verkefni eru lögð niður á sjúkrahúsum. Í sumum landshlutum eru fleiri fæðingar orðnar á þjóðvegunum en áður voru á viðkomandi fæðingardeild sem var næst, vegna þess að það er búið að loka henni. Veit hv. þm. t.d. hvað það eru margar fæðingardeildir starfræktar frá Akranesi til Egilsstaða, sem hefur fækkað nú á síðustu árum? Hv. þm. bað um 

Virðulegi forseti. Það var eins og mig grunaði. Hv. þm. gat ekki nefnt eina einustu tölu, enda var það ekki von. Í þessu frv. eru meiri hækkanir til heilbigðismála en nokkurn tíma áður. Menn venja sig á í þessari umræðu að snúa öllu við, telja það rétt að hafa allt á hvolfi, finnst það betri umræðuregla. Ef menn venja sig á það þá er það þeirra vandamál. En menn skulu átta sig á því að ég held að það verði engum til hagnaðar og alls ekki umræðunni um hin viðkvæmu ríkisfjármál Íslendinga. Það væri því til bóta ef menn gætu vanið sig af þessum leiða sið.

Virðulegi forseti. Það er háttur hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að flækja sér burt frá málefnalegri umræðu með stóryrðum og gífuryrðum. Alverst er þó þegar hann fer slíkum orðum um vinnulag á heilbrigðisstofnunum, t.d. Landspítala -- háskólasjúkrahúsi, eins og hefur gerst á undanförnum dögum. Ég vil benda á að heilbrigðismálin hafa verið í höndum þessarar ríkisstjórnar í tólf ár eða meir.

Það fer eftir ...

Já. Og heilbrrn. undir forustu Framsfl. Svo eru menn nú að segja: Það þarf að taka til í heilbrigðiskerfinu. Við erum andvíg því að byggt verði upp tvöfalt heilbrigðiskerfi, annað sem sérfræðingakerfi með sjálftökurétt á Tryggingastofnun og hitt síðan almennt þjónustukerfi. Þetta hefur fengið að grassera í skjóli þessarar ríkisstjórnar. Verði ekki tekið á skipulagsmálum heilbrigðismálanna lendum við í miklum vandræðum, þar á meðal líka í þessum vandræðum hvað varðar þjónustuna.

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin virðist hafa valið þá leið á þessu fyrsta starfsári kjörtímabilsins með þá skattalækkunarstefnu sem boðuð var í kosningabaráttunni, og varð vafalítið til þess að stjórnin hélt velli ásamt loforðum um línuívilnun og aukinn byggðakvóta, að efna ekkert af þessum kosningaloforðum sínum. Hin góðu verk sem ríkisstjórnarflokkarnir lofuðu verða geymd enda er ríkisstjórnin með reynslu í því að fjölnýta kosningaloforð nokkrar kosningar í röð, á fjögurra ára fresti eins og dæmin um stóru sáttina í kvótabraskkerfinu sanna, sáttina sem er enn í felum undir dúnsæng hæstv. forsrh. sem nú orðið les Passíusálma sér og öðrum til huggunar oftar en áður og af meiri sannfæringu en sjálfur biskupinn enda hefur að sögn komið til tals að hæstv. forsrh. flytji þjóðinni öll versin fyrir næstu páska svo sem venja er til að einhver geri og mundi þá vafalaust óvenjuleg ró verða með þingmönnum stjórnarliðsins fyrstu mánuði ársins sem í hönd fer, þess árs sem við nú ræðum um fjárlög fyrir, þess árs sem þjóðin væntir skattalækkana en fær hækkaðar álögur. Tillögur eru frá ríkisstjórninni í formi lægri séreignarsparnaðar þar sem 500--600 millj. kr. færast frá launþegum til ríkisins í formi tryggingagjalds. Lækkun sjúkratrygginga færir ríkinu 700 millj. kr. Með lækkun vaxtabóta færast 600 millj. frá lántakendum til ríkisins. Þetta er sérstaklega gert til að draga úr áhuga fólks á að taka aukin lán. Hvernig samrýmist þessi málatilbúnaður stefnunni um 90% húsnæðislán? Á e.t.v. að drepa niður áhuga og þörf fyrir hærri húsnæðislán með því að afnema vaxtabætur samfara hækkunum á húsnæðislánum? Er nema von að spurt sé? Sú hægri veit ekki hvað sú vinstri framkvæmir. 170 millj. kr. eru til lækkunar á rétti launafólks til atvinnuleysisbóta. Maður fyllist aðdáun yfir fundvísi breiðu bakanna, m.a. hjá Féló. Er ekki örugglega verið að sækja á þar sem peningarnir liggja á lausu og þar sem breiðu bökin eru? Þar til viðbótar hækkaði vörugjaldið á bensín og svo þungaskatturinn með lagasetningu hér á dögunum. Hækkun neysluskatta nemur um 1 milljarði kr. sem auk þess hefur áhrif á hækkun lána þar sem neysluverðsvísitala hækkar sem afleiðing þessa. Samtals er um að ræða hækkaðar álögur og afnám launaréttinda upp á tæpa 3 milljarða. Það þarf mikinn vilja til að halda því fram að verið sé að efna kosningaloforðin, hv. stjórnarliðar. Hv. varaformaður fjárln. sagði á stórfundi vestur á Ísafirði í haust að allir vissu, já allir vissu, margendurtekið, að Davíð Oddsson, hæstv. forsrh., stæði alltaf við loforð sín. Á því væri engin undantekning, alls engin undantekning. Fundurinn bar yfirskriftina ,,Orð skulu standa``. Virðulegi forseti. Nú reynir enn og aftur, og reyndar aftur og aftur, á þau loforð um að orð skuli standa. Hvað glymur í fjölmiðlum þessa dagana? Hvernig á að efna loforðið við öryrkja, sem líka var loforð fyrir kosningar, og hvernig á að efna loforðið við forsvarsmenn Byrgisins sem ég gerði hér að umræðuefni við 2. umr. fjárlaga? Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu um að hækka fjárveitingu til líknarfélagsins Byrgisins upp á 15 millj. kr. vegna fortíðarvanda þess. Ásamt mér flytur hv. þm. Jón Bjarnason tillöguna á þskj. 551. Um fortíðarvandann sem lenti á Byrginu vegna flutnings þess af Miðnesheiði að kröfu ríkisstjórnarinnar sagði ég m.a. við 2. umr. fjárlaga þann 25. nóv. sl., með leyfi forseta: ,,Fíkniefnamál hafa margar hliðar, ekki síst þegar kemur að því að taka á vanda hinna hörðu fíkniefnaneytenda, þeirra sem komnir eru á kaf í fíkniefni, orðnir brotamenn í þjóðfélaginu og gera nánast allt til að ná sér í þá nautn og eitur sem þeir hafa svo mikla þörf fyrir. Nokkrir aðilar hér á landi og nokkur samtök berjast með þessum einstaklingum í að reyna að rétta þá við. Við þekkjum til Krýsuvíkursamtakanna og annarra samtaka og starfsemi Byrgisins. Þau takast á við vanda fólks sem oft á tíðum er illa fyrir komið vegna eiturlyfja og fólks sem gengur illa að fóta sig í þjóðfélaginu og þarf sérhæfða aðstoð. Ég hef trú á að það sem menn hafa verið að gera í Byrginu sé þjóðfélagi okkar mjög verðmætt. Það er verðmætt að geta látið einstaklingana vera þar sem þeir fá einhverja umönnun og þjónustu og þar sem því er haldið að þeim að þeir eigi enga leið til baka aðra en að hætta, hin leiðin liggi til dauðans. Þarna er fólk sem illa er fyrir komið og verður ekki betur tekið á málum þess annars staðar en gert er með þessari starfsemi. Þess vegna beindi ég því til fjárlaganefndar að málið yrði leyst milli 2. og 3. umr. á síðasta hausti. Ég hvatti til þess að fortíðarvandi Byrgisins yrði leystur. Við 3. umr. og lokaafgreiðslu fjárlaga síðasta haust kom eftirfarandi fram hjá hv. þáv. formanni fjárlaganefndar, Ólafi Erni Haraldssyni, í framsögu hans, með leyfi forseta: ,,Rétt er að minna sérstaklega á Byrgið, dvalarstað á Miðnesheiði fyrir fólk í áfengis- og vímuefnavanda. Nauðsynlegt er að finna varanlega lausn á húsnæðismálum og rekstri Byrgisins þannig að fólk sem þar dvelur fái viðunandi aðbúnað. Húsnæðismál Byrgisins hafa verið kynnt ríkisstjórn og eru þar til meðferðar. Jafnframt lausn húsnæðisvandans er nauðsynlegt að leysa þann fjárhagsvanda```` --- ég endurtek: að leysa þann fjárhagsvanda --- ,,,,sem nú steðjar að Byrginu og tryggja framtíðarlausn í samstarfi við ábyrgðaraðila þess. Fjárln. mun fylgjast með því að þessi mál komist í viðunandi horf.```` Tilvitnun í orð fyrrv. formanns fjárln. lýkur. Og áfram segi ég þann 25. nóv. sl.: ,,Þessari yfirlýsingu fögnuðu þingmenn í fjárlaganefnd haustið 2002 og töldu málið í höfn enda mætti treysta orðum formanns og loforðum ríkisstjórnar varðandi húsnæðis- og rekstrarvanda Byrgisins. Við þeim orðum háttvirtra fjárlaganefndarmanna brást hv. þáv. formaður fjárlaganefndar, Ólafur Örn Haraldsson, og lokaði málinu með eftirfarandi svari, með leyfi forseta: ,,Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að endurtaka þær yfirlýsingar sem ég hafði hér um Byrgið. Því fylgir fullur hugur allra þeirra sem að því máli koma.`` Ekki var annað hægt en að leggja trúnað á að full samstaða hefði verið í fjárlaganefnd um að leysa málið, þar með talið fortíðar- og fjárhagsvanda Byrgisins sem varð til við uppbyggingu og endurbætur á húsum í Rockville.```` Virðulegi forseti. Orð skulu standa. Þeir sem ég hef spurt skilja málið svo að fyrrv. formaður fjárln. hafi lofað því að þessi vandi yrði leystur. Hv. varaformaður fjárln., hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sá sami á sl. hausti og er nú: Hver var skilningur þinn á þessum orðum fyrrv. formanns fjárln. á sl. hausti? Spurt er. Orð skulu standa og umboðsmenn ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, hv. formenn fjárln., vilja það vafalaust. Þess vegna dreg ég þá ályktun að misskilningur sé í málinu sem þurfi að leiðrétta og þá megi leysa málið með þessari tillögu okkar upp á 15 millj. kr. viðbót í fjárlögum. Til þess að átta mig enn frekar á málinu bað ég forsvarsmenn Byrgisins um minnisblað vegna orða hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar varaformanns fjárln. við 2. umr. þessa máls. Með leyfi forseta, ætla ég að vitna í bréfið en það ber yfirskriftina ,,Andmæli Byrgismanna vegna ummæla Einars Odds Kristjánssonar`` og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Vegna ummæla Einars Odds Kristjánssonar í fyrra andsvari sínu við ræðu Guðjóns A. Kristjánssonar þar sem hann segir orðrétt: ,,Ég ætla rétt að fara nákvæmlega yfir þetta af því við ræddum þetta í fjárlaganefndinni í fyrra, þ.e. um málefni Byrgisins. Það var að áskorun okkar þá að menn hófu samninga við Byrgið, félmrn. og Byrgið. Það var samið. Það var gerður samningur.`` Við viljum benda á að í samningaviðræðum okkar við félagsmálaráðuneytið var stuðst við ítarlega úttektarskýrslu Aðalsteins Sigfússonar, félagsmálastjóra Kópavogs, frá því í janúar 2002 á starfsemi Byrgisins, sem hann gerði að beiðni varnarmálaskrifstofu utanríkisráðuneytisins. Forsvarsmenn Byrgisins fóru fram á að eftir henni yrði farið þótt hún sé orðin nær tveggja ára gömul en þar segir matsmaður m.a. að rekstrarkostnaður Byrgisins á ári, miðað við 45 vistmenn, sé 45.105.000 kr. að lágmarki. Það þýðir að þegar vistmaður hefur greitt mánaðargjald sitt þarf stuðningur ríkisins að nema 32.081.250 kr. á ári. Síðan segir hann að þennan kostnað mætti lækka talsvert, sé miðað við 55 vistmenn þá yrði rekstrarkostnaður 47.985.000 kr. á ári að lágmarki og stuðningur ríkisins yrði þá að nema 30.281.460 kr. á ári. Það skal tekið fram að ekki var gert ráð fyrir neinum húsnæðiskostnaði í þessum útreikningum. Þessu hafnaði ráðuneytið og vísaði til þess að ríkisstjórnin hefði ákveðið 25.000.000 kr. fjárveitingu fyrir 55 vistmenn og þeir hefðu ekki leyfi til að semja um annað. Við mótmæltum þessu og bentum á að þessi greiðsla mundi ekki tryggja rekstur Byrgisins til framtíðar heldur viðhalda áframhaldandi erfiðleikum í rekstrinum og væri algjörlega óábyrgt að samþykkja slíkt. Einnig bentum við á að Byrgið gæti ekki uppfyllt slíkan samning fyrr en viðbótarhúsnæði fengist, því að á Efri-Brú væri eingöngu pláss fyrir 45 að hámarki. Þegar þetta var ljóst var frekari fundarhöldum slitið og Byrgismenn fengu síðan undirritaðan samning frá félagsmálaráðuneytinu sendan í pósti með tilmælum um að undirrita hann og senda til ráðuneytisins. Einari er tíðrætt um samning. Samningaviðræðurnar voru í einu og öllu eindregnar skipanir ráðuneytisins og var Byrginu gert að uppfylla fimm skilyrði svo hann yrði undirritaður af hálfu ráðuneytisins. Í engu var farið eftir því sem nefnd þriggja ráðuneyta ásamt forsvarsmönnum Byrgisins hafði orðið ásátt um í viðræðum um brottflutning Byrgisins frá Rockville. Það má af þessum orðum Einars Odds ráða að félagsmálaráðuneytið hafi samið við Byrgið um alla þætti málsins, þ.e. fjárhagsvandann vegna Rockville, lausn húsnæðismálanna og rekstur Byrgisins til framtíðar. Það er ekki rétt, það er enginn slíkur samningur til. Í seinna andsvari sínu segir Einar máli sínu til áréttingar: ,,Ég gat um það áðan að fjárln. kynni ekki önnur vinnubrögð og gæti ekki viðhaft önnur vinnubrögð en að samningar ríkisins stæðu. Hvort þeir samningar hafi verið réttir, hvort þeir hafi verið nægjanlegir eða góðir höfum við ekki nokkrar forsendur til að leggja eitthvert persónulegt efnismat á, alls ekki. Í gildi er bara þessi eina vinnuregla: Ef samningar eru í gangi við stofnun eða fyrirtæki eða hvern sem er þá gilda samningarnir. Menn sem gera samninga verða bara að átta sig á því að svo er. Ef einhverjir eru óánægður með samninga, telja þá ekki nægilega góða, þá er verkefnið að reyna að semja upp á nýtt, reyna að gera þá einhverja aðra samninga sem eru betri. Það er ekkert annað að gera. Það er ekkert annað að gera en semja þá aftur. Það er verkefnið. Fjárln. getur ekki lagt neinn dóm á það hvort samningar séu réttir eða rangir. Hún fer eftir samningunum. Þannig er það og ég ætla að þannig verði það.`` Það vekur óneitanlega upp spurningu um hvernig samningur fjárlaganefndar við ríkisstjórnina við afgreiðslu fjárlaga í fyrra var, þegar málinu var vísað til hennar og allir á Alþingi skildu á sama veg, að ríkisstjórnin hefði tekið að sér að ganga frá málinu fljótt og vel. Fjárlaganefnd ætlaði að sjá um að það yrði gert eins eins og fram kemur hjá fráfarandi formanni nefndarinnar Ólafi Erni Haraldssyni.`` Síðan vitna þeir aftur í orð fyrrverandi formanns fjárln., Ólafs Arnar Haraldssonar, sem ég las áðan en niðurlagsorðin þar voru þessi, með leyfi forseta: ,,Fjárln. mun fylgjast með því að þessi mál komist í viðunandi horf.`` Það getur ekki verið skýrara, virðulegur forseti. Í lok bréfsins segir, með leyfi forseta: ,,Samningurinn sem svo er kallaður af Einari Oddi er ekki samningur heldur einhliða ákvörðun félagsmálaráðuneytisins fyrir hönd ríkisstjórnar og lýtur einvörðungu að rekstri Byrgisins og hefur einungis verið undirritaður af þeim en ekki af forsvarsmönnum Byrgisins. Það er því með öllu óskiljanlegt eftir hvaða samningi fjárlaganefndin er að fara sem Einar vitnar til. Það er því alveg rétt hjá Einari Oddi að þeir sem eru óánægðir með samninga eða ,,ekki samninga`` þeir reyna að semja áfram. Það er ekkert annað að gera en að semja aftur og það er það sem Byrgið hefur leitast við sl. ár og er enn að reyna.`` Eðlilega er þetta skilningur hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sem er vanur samningamaður til fjölda ára í kjarasamningum, að samningar skuli halda og ef samningum þurfi að breyta þá skuli menn semja, en ekki breyta samningum einhliða. Það er réttur okkar allra að semja upp á nýtt. Sá sem hér stendur hefur eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson tekið þátt í kjarasamningum í einn fjórða úr öld og hefur sama skilning á því og hv. þm., að það beri að standa við samninga og þurfi að breyta þeim skuli þeim breytt í samkomulagi milli aðila en ekki einhliða. Ég er alveg viss, virðulegi forseti, um að það er misskilningur í þessu máli. Sá misskilningur skýrist vonandi fyrir þingheimi eftir að ég hef lesið þetta bréf og farið svo gaumgæfilega yfir umræðurnar frá síðasta hausti, dregið fram svör þáv. formanns fjárln. og skilning annarra þingmanna á því sem í því svari fólst. Ég minnist þess ekki að nokkur maður í þingsal hafi mótmælt þeim skilningi sem hv. formaður fjárln. lagði í málið síðasta haust. Það verður að reyna aftur og nú er hægt að leysa þessa deilu. Það er hægt að leysa hana með einföldum hætti. Það er hægt að leysa hana með því að samþykkja brtt. upp á 15 millj. kr. á þskj. 551 sem ég hef kynnt, virðulegur forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason flytur þessa tillögu ásamt mér. Af slíkri afgreiðslu væri Alþingi sómi, að ljúka þessu máli sem svo lengi hefur tafist og menn hafa svo lengi reynt að leysa. Menn þurfa að viðurkenna misskilninginn í málinu og leysa hann með þeirri upphæð sem um er talað. Ég tel það ekki fara milli mála, eins og ég hef rakið, að í sölum Alþingis og í fjárln. var vilji til að leysa vandann. Allir vissu um fortíðarvanda Byrgisins og að forsvarsmenn Byrgisins hefðu byggt upp á Miðnesheiði, Rockville-svæðið, og sett í það margar milljónir króna. Þegar þeim var gert að fara þaðan þá hurfu ekki þær skuldir. Það er fortíðarvandinn sem verður að gera upp. Ég treysti því, virðulegi forseti, að eftir að hafa rakið þetta mál sjái menn að hér er um misskilning milli manna að ræða og að þetta mál verði leiðrétt. Þingmenn Frjálsl. flytja einnig brtt. um að hækka fjárveitingu til Landhelgisgæslunnar um 50 millj. kr. á næsta ári. Þessi tillaga er á þskj. 553. Virðulegi forseti. Í ræðu minni við 2. umr. fjárlaga 25. nóv. rakti ég málefni Landhelgisgæslunnar. Ég benti á að á fjárhagsvanda stofnunarinnar hefði ekki verið tekið í síðustu þrjú ár. Sé litið í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá 2001 sést að uppsafnaður vandi Landhelgisgæslunnar hlýtur nú að vera yfir 100 millj. kr., sennilega nær 150 millj. kr. Hann mun því að öllu óbreyttu birtast enn í fjáraukalögum 2004 eins og margur annar vandi sem út af stendur og ríkisstjórnin tekur alls ekki á þó þekktur sé. Við tökum hins vegar upp tillögur ríkisendurskoðanda og leggjum með tillögunni af stað í þá vegferð að leiðrétta fjárveitingar svo halda megi úti öryggishlutverki Landhelgisgæslunnar. Að óbreyttu viðhorfi ríkisstjórnar og dómsmrh., sem Landhelgisgæslan heyrir undir, munum við í Frjálsl. flokknum flytja sams konar tillögu næstu þrjú árin að þessari samþykktri. En tillaga næsta árs þarf að vera tvöfalt hærri eða rúmlega það verði tillaga okkar felld. Því verður hins vegar ekki trúað að fjárvöntun verði veganesti Landhelgisgæslunnar mörg ár í röð þrátt fyrir skýrslur, nefndir og nýja og gamla hæstvirta dómsmálaráðherra. En lengi skal manninn reyna og hvort orð úr hátíðarræðum um störf og mikilvægi Landhelgisgæslunnar og starfsmanna hennar skuli standa. Virðulegi forseti. Málefni Reykjalundar gerði ég að umræðuefni við 2. umr. fjárlaga og skoraði þá á stjórnarliða að sýna þeirri stofnun sanngirni í húsbyggingarstyrk sem þeir hafa nú hafnað þrívegis. Má nú, sem tíska er, vitna til þess að Jesús sagði við lærisveina sína að þrisvar mundu þeir afneita honum áður en dagur risi. Og haninn gól. Mikill var harmur þeirra sem afneituðu Jesú eins og skráð er. Ég hygg, virðulegi forseti, að ekki séu málefnaleg rök fyrir því að erindi þessu hafi svo oft verið hafnað enda margir verið styrktir til viðlíka verkefna frjálsra félagasamtaka þess áhugafólks sem starfar að mörgum góðum málum hér á landi. Slíkt frumkvæði einstaklinga og sjálfboðastarf sem varð kveikjan að starfi SÍBS og starfsemi þess á Reykjalundi hefur vafalítið sparað þjóðinni milljarða á undanförnum áratugum. Þess vegna held ég því fram að í þessari höfnun liggi ekki lengur málefnalegar ástæður, virðulegi forseti, heldur eitthvað annað sem kristnir menn, sem væntanlega vilja hlusta á vers úr Passíusálmunum, vilja ekki og eiga ekki að geyma í hjörtum sínum. Mönnum er auðvitað sárt um að missa frá sér stuðningsmenn, hvort sem það er forustumaður Byrgisins eða framkvæmdastjóri Reykjalundar, en slík framkoma við stofnanir sem þessir menn stjórna, ef rétt er ályktað hjá mér, ber vott um hefnd. Ég á vissulega bágt með að festa þá ályktun mína um langsótta hefnd í huga mér sem staðreynd. En lengi skal manninn reyna og víst er um að sumir sem óvarlega tala sögðu: Af hverju fáið þið ekki fyrirgreiðslu hjá Frjálsl. til að leysa ykkar mál? Svona er Ísland í dag. Munum enn á ný að orð skulu standa, hæstv. landbrh. Við hv. þm. Jón Bjarnason leggjum til að 30 millj. kr. verði varið til niðurgreiðslu húsnæðiskostnaðar að Reykjalundi á þskj. 552. SÍBS hóf starfsemi á Reykjalundi fyrir 60 árum og þar er nú langfullkomnasta endurhæfingarstöð landsins. Á þriðja þúsund manns leitaði þangað á síðasta ári og horfur eru á að enn fleiri leiti þangað í ár. Þar hafa verið langir biðlistar og þörfin er meiri en tekist hefur að uppfylla. Til að bæta þjónustuna og mæta aðsókninni sem vaxið hefur ár frá ári var ákveðið af hálfu SÍBS á síðasta áratug að ráðast í byggingu nýs og glæsilegs þjálfunarhúss sem var tekið í notkun í byrjun síðasta árs. Efnt var til landssöfnunar og með söfnunarfénu, sjóðum Happdrættis SÍBS og byggingarsjóði voru til um 200 millj. kr. í reiðufé til framkvæmda. Auknar kröfur um fullkomnari aðstöðu og aukið öryggi sjúkra, frágangur, gengisfall og fleiri þættir hækkuðu verð hússins. Þegar upp var staðið komst kostnaðurinn í 460 millj. kr. Þar við bættist að bankakerfið hefur ekki boðið sérlega hagstæð lán. Því varð SÍBS að taka hátt og dýrt lán fyrir mismuninum. Veit einhver til þess að nokkur félagasamtök hafi rekið starfsemi á borð við þá sem er á Reykjalundi fyrir eigið félagsfé? Til upplýsingar er rétt að láta koma fram, virðulegi forseti, að innlagnir voru samtals 1.307 og 1.311 á göngudeild eða samtals 2.618 á síðasta ári. Það sem af er þessu ári eru innlagnir 1.148 á fyrstu níu mánuðunum en 884 fyrstu sex mánuðina á göngudeildinni. Vita menn að SÍBS hefur lagt fram yfir 2 milljarða kr. til bygginganna sem þar eru, sömu bygginga og lánaðar eru til afnota fyrir heilbrigðisþjónustu sem ríkið veitir? Þjónustusamningur ríkisins vegna starfseminnar á Reykjalundi gerir ekki ráð fyrir húsaleigu til SÍBS af þessum eignum. Eftirspurnin eftir þjónustunni sýnir að það var rétt og nauðsynlegt að ráðast í þessa byggingu á sínum tíma. Virðulegi forseti. Á þskj. 550 er brtt. Flutningsmenn eru sá sem hér stendur og hv. þm. Jón Bjarnason. Tillagan er um að setja 15 millj. kr. til aukinna veiðarfærarannsókna á Ísafirði. Í tillögum Vestfirðinga um aðgerðir og stefnu í byggðamálum er m.a. lagt til að veiðarfærarannsóknir verði efldar á Ísafirði. Undir þá tillögu tökum við með því að leggja til að 15 millj. kr. verði varið í þessu skyni. Þetta tengist einnig tillögu okkar um eflingu háskóla á Vestfjörðum með því að verja til þess 15 millj. kr. Til frekari rökstuðnings skal bent á að mikil og sérstök þekking er á veiðarfæragerð og veiðarfæranotkun, m.a. hjá Netagerð Vestfjarða. Þetta starf viljum við efla og teljum að sýna þurfi vilja í verki með beinu fjárframlagi til þessa máls. Virðulegi forseti. Þingmenn Frjálsl. flytja brtt. við lokaafgreiðslu fjárlaga 2004 um Bláa herinn. Það eru samtök sportkafara sem staðið hafa fyrir hreinsun hafsins við strendur og í höfnum. Við leggjum til að þeim verði veittur styrkur til hreinsunar og umhverfisstarfs að upphæð 5 millj. kr. Samtök þessi hafa vakið athygli, m.a. fyrir að hreinsa upp af hafsbotni, úr höfnum á Reykjanesi og víðar með ströndinni, tugi tonna af alls konar úrgangi og rusli. Formaður Bláa hersins, Tómas Knútsson, hefur tekið á móti á annan tug viðurkenninga náttúruverndarsamtaka víðs vegar að af landinu fyrir störf Bláa hersins. Virðulegi forseti. Það er gaman að vera ráðherra umhverfismála og sitja ráðstefnur eins og Dag vatnsins og ræða um verðmæti framtíðar í hreinum sjó við Ísland. Það er líka mjög gaman að klippa á borða á hátíðarstundum í sögu samtaka eins og Bláa hersins. Það reynir hins vegar á hvort hugur fylgir máli hv. þm. og hæstv. ráðherra Framsfl. og Sjálfstfl. þegar greiða þarf atkvæði um litla upphæð til að efla starf við hreinsun hafs og stranda. Man einhver háttvirtur stjórnarliði eftir slíku máli í meðförum Alþingis? Eigum við ekki að gleyma því sem fyrst að það mál þurfi afgreiðslu ef þessi litla tillaga um 5 millj. kr. til hreinsunar og umhverfisstarfs í hafi og við ströndina fær ekki hljómgrunn stjórnarliða? Virðulegi forseti. Með yðar leyfi ætla ég að vitna í umsókn Bláa hersins til fjárlaganefndar, en hún hljóðar svo: ,,Sótt er um fjárveitingu háttvirts Alþingis í beinu framhaldi af stuðningi við samtökin árið 2003, en samtökin fengu úthlutað 500 þús. kr. af fjárlögum 2003. Umhverfissamtökin Blái herinn hafa starfað í 6 ár og lagt megináherslu á hreinsun hafsins og strandlengjunnar í Reykjanesbæ og á Reykjanesi. Hjálögð er skýrsla sem unnin var í tilefni af tilnefningu samtakanna til Náttúru og umhverfisverðlauna Norðurlandaráðs 2003. Verðlaunin fóru til Finnlands í ár en á næsta ári mun þemað hjá Norðurlandaráði verða tengt hafinu. Af því tilefni hefur Blái herinn sett stefnuna á að gera enn betur og efla og útvíkka starfsemi sína. Unnið er að verkefnum sem krefjast töluverðra útgjalda, má þar nefna m.a.: 1. Uppbyggingu vörubíls sem þjóna mun við hreinsanir strandlengjunnar og hafna. 2. Hönnun á teiknimyndabæklingi fyrir leikskóla (Börnin og hafið, hafsjór af fróðleik) þar sem leikskólabörnum gefst tækifæri á að læra að þekkja og lita lífverur hafsins en meðlimir Bláa hersins koma með dýr hafsins í leikskólana lifandi og fræða börnin um hafið og í leiðinni fá tækifæri til að fræða þau um umhverfi sitt og náttúruna. 3. Aðstaðan sem Blái herinn hefur í dag er ekki alveg fullbúin og vantar þar ekki mikið upp á til að klára, þar er nú í dag frábær aðstaða til að halda utan um tækjakost samtakanna en okkur hefur vaxið ásmegin þó alltaf megi efla tækjakostinn. 4. Kaup á stærri slöngubát. 5. Endurnýjun vinnufatnaðar meðlima samtakanna en í Bláa hernum eru um 25 sportkafarar sem útskrifast hafa sem slíkir frá Sportköfunarskóla Íslands.`` En um markmið samtakanna vitna ég í skýrslu Bláa hersins en þar segir m.a. svo, með leyfi forseta: ,,6. Markmið samtakanna eru, öðru fremur að stuðla að bættri þekkingu og auknum skilningi almennings á mikilvægi þess að halda sjónum hreinum og að bæta gæði sjávar og stuðla að hreinleika hans. Samtökin vinna að markmiðum sínum með hvers kyns útgáfustarfsemi, greinaskrifum, fyrirlestrum eða öðrum verkefnum sem stuðla að auknum skilningi almennings á mikilvægi þess að halda sjónum hreinum. Til þess að bæta gæði sjávar og hreinleika hans hreinsa samtökin hafnir og önnur neðansjávarsvæði þar sem úrgangur hefur verið losaður. Samtökin fjármagna starfsemi sína með styrkjum og með því að þiggja greiðslu fyrir einstök verkefni. Liðsmenn Bláa hersins eru sjálfboðaliðar og þiggja ekki laun fyrir störf sín. 7. Íslendingar lifa öðru fremur á auðæfum hafsins. Með aukinni fólksfjölgun í heiminum eykst álagið á umhverfið og hreinar afurðir verða dýrmætari en nokkru sinni fyrr. Rannsóknir hafa sýnt að hafið í kringum Ísland er með því hreinasta sem þekkist og fiskurinn þaðan er heilnæm og ómenguð fæða. Gott ástand sjávar í dag er samt engin trygging fyrir ævarandi hreinleika hans. Til þess að tryggja auðlindina þurfum við að hafa sjálfbæra þróun að leiðarljósi. 8. Hér á árum áður sögðu menn ,,lengi tekur sjórinn við`` og lengi fékk sjórinn að taka við. Sem betur fer hefur verið tekið á losun efna og úrgangs í sjó með lögum og alþjóðlegum samningum. Lög og alþjóðlegir samningar geta því miður ekki leiðrétt það sem úrskeiðis hefur farið í gegnum tíðina og ef ekkert er að gert mun sóðaleg fortíðin setja merki sitt á framtíðina. Blái herinn hefur um nokkurra ára skeið lagt sitt af mörkum til þess að leiðrétta fortíðina í þágu framtíðarinnar. Þannig stuðla samtökin að því að kynslóðin okkar skili náttúrunni sómasamlegri til næstu kynslóðar í anda sjálfbærrar þróunar.`` Virðulegi forseti. Er ekki enn á ný ástæða til þess að orð skuli standa? Fréttin af miklum áfangasigri öryrkja með samkomulagi við hæstv. ráðherra heilbrigðis- og tryggingamála frá því í lok mars 2003 var uppsláttarfrétt sem vel dugði í kosningabaráttu eins og sjá mátti á síðum Morgunblaðsins --- ég er nú sennilega ekki með það plagg hérna --- en málinu var auðvitað slegið upp sem mjög merkilegum áfanga í réttindabaráttu öryrkja. Og undir það skal tekið að hér var um merkilegan áfanga að ræða. Það skal líka sagt hér í þessum ræðustól af þeim sem hér stendur að sá áfangi sem ríkisstjórnin stefnir að er einnig merkilegur áfangi. En eins og ég sagði áður, þegar ég var að tala um samninga og vitnaði til fortíðar okkar hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, þá lítum við svo á að samningar skuli standa og samningum skuli breytt með samkomulagi aðila. Menn setjast sem sagt niður og breyta samningi til þess samkomulags sem menn vilja þá gera ef mönnum tekst ekki að standa við þá. Þess vegna er það svo, virðulegi forseti, að það á að leggja upp úr því að orð skuli standa. Ég fagna því vissulega að öryrkjar hafa bætt stöðu sína verulega, einkum þeir sem hljóta örorku á ungum aldri, sem samkomulagið nær sérstaklega til. Það ber alls ekki að gera lítið úr því. En við hljótum að leggja upp með það að standa við orð okkar og samninga, og viljum við breyta þeim þá leitum við eftir samkomulagi um það að breyta þeim. Ég held að það verði að vera sá leiðarvísir sem alþingismenn setja sér og þeir sem ætla að semja almennt um réttindi fólks, hvort sem það eru laun eða aðrir samningar. Það reynir sem sagt á það eina ferðina enn, virðulegi forseti, hvort orð eigi að standa. Sú breyting sem ríkisstjórnin hefur gert á samkomulaginu og túlkar eftir sínu höfði og sínum vilja er ekki að standa við samninginn eins og hann var upp settur. Um það geta menn varla deilt. Hversu mikinn ávinning sem öryrkjar fá út úr þessu samkomulagi þá er það ekki sá samningur sem undir var skrifað. En ég fagna hins vegar þeim áfanga sem mun nást 1. janúar næstkomandi, að hann skuli nást. Hann er virkilega til bóta og skal ekki gert lítið úr honum. Virðulegi forseti. Við flytjum tillögu ásamt þingmönnum úr Samfylkingunni um að hægt verði að standa við þennan samning að fullu með því að setja til viðbótar 528,8 milljónir af fjárlögum til þess að standa við samninginn eftir efni hans og orðum. Ef svo fer að hv. þm. ríkisstjórnarinnar fella þá tillögu munum við að sjálfsögðu styðja tillögu hv. þm. Jóns Bjarnasonar sem er með örlítið lægri upphæð. Það hefur verið stefna Frjálsl. að styðja við góð málefni hvaðan sem þau koma, hvort sem þau koma frá ríkisstjórnarflokkunum eða stjórnarandstöðunni og við munum verða samkvæmir sjálfum okkur í því að þessu leyti til og styðja við þau mál sem að okkar áliti eru til bóta. Þar af leiðandi mun það sjálfsagt verða svo þegar kemur að því að greiða atkvæði um frv. sem hefur ekki enn verið lagt fram en mikið verið talað fyrir af stjórnarliðum um öryrkjamálið, að þá mun þingflokkur Frjálsl. vafalaust standa með ríkisstjórninni að þeim samningi, hann er áfangi á leiðinni. Ef ekkert annað er í boði þá er alveg ljóst að við tökum þann kostinn í Frjálsl. að standa að næstbesta kosti. En við höfnum því, virðulegi forseti, að sætta okkur við það að hér séu ár eftir ár settar til hliðar eðlilegar beiðnir samtaka eins og t.d. Byrgisins, eins og SÍBS, samtaka sem starfa hvort á sínu sviði í þjóðfélaginu, annars vegar að endurhæfingu fyrir sjúklinga, eins og er á Reykjalundi, og hins vegar að endurhæfingu þeirra sem lent hafa á vegi eiturlyfja eða áfengis eða annarra fíkniefna. Þannig viljum við hugsa þetta mál og ég skora á hv. stjórnarliða að brjóta odd af oflæti sínu og taka til þess verks að leiðrétta þá hluti sem ég hef hér gert að umræðuefni í ræðu minni. Af því munu þeir hafa fullan sóma. Það er enginn minni maður þó að hann hafi á einhverjum tímapunkti misskilið eitthvert mál, og ég treysti því algjörlega að menn þori að endurskoða afstöðu sína í málum. Virðulegi forseti. Það frv. sem við ræðum hér er vissulega því marki brennt að þar er fjöldamargt sem út af stendur. Við vitum um vanda sveitarfélaganna. Við vitum um vanda háskólans, við vitum um vanda framhaldsskólanna og sérstaklega verkmenntaskólanna, þannig að það er fjöldamargt sem upp á vantar. Við vitum um vanda sjúkrastofnana, sumra hverra, sem reyndar ár eftir ár hafa farið fram úr fjárlögum. Það er þess vegna alveg ljóst, virðulegi forseti, að í fjáraukalagafrv. sem koma mun á næsta ári mun þurfa að taka verulega á til þess að lagfæra það sem ekki er tekið á í þessu fjárlagafrv. fyrir árið 2004. Það liggur algjörlega fyrir. Ég gerði að umræðuefni, virðulegi forseti, bæði við umræðu um fjáraukalögin og eins við 2. umr. fjárlaganna þá stöðu sem er að koma upp í íslensku efnahags- og viðskiptalífi, m.a. með minnkandi tekjum af útflutningi sjávarafurða og annars útflutnings og lækkandi verði í sjávarútvegi. Ég gerði líka að umræðuefni, virðulegi forseti, peningastefnu Seðlabankans sem ég varaði við, að menn færu þá leið að það þyrfti sérstaklega að standa að vaxtahækkunum innan skamms tíma. Ég ætla ekki að endurtaka það hér og nú, virðulegi forseti, ég ætla hins vegar að benda á það að menn hafa tekið þetta upp núna við 3. umr. og ég mun ekkert bæta um betur þó að ég endurtaki það sem ég sagði hér við 2. umr. fjárlaganna og um fjáraukalögin. En það er alveg fyrirsjáanlegt að það þarf að fara mjög varlega varðandi stýringu þjóðarskútunnar á næsta ári, sérstaklega ef svo fer fram sem horfir að arðsemi af sjávarútvegi haldi áfram að minnka, ég tala nú ekki um ef aflaheimildir t.d. í loðnu verða sáralitlar eða engar á næsta ári. Virðulegi forseti. Við upphaf þessarar umræðu var m.a. rætt um það að ríkisstjórnin hygðist koma með tillögu um breytt frv. að því er varðar vaxtabæturnar. Í lögfræðiáliti sem við höfum nú fengið og rætt var um hér í morgun segir svo í 6. lið í niðurstöðukaflanum, í síðasta málslið þessa skjals, með leyfi forseta: ,,Með hliðsjón af athugasemdum í frumvarpi til fjárlaga er ljóst að gildistökureglu 2. málsl. 13. gr. frv. er einnig ætlað að ná markmiðum í efnahagsstefnu ríkisins. Mat á því hvort þessum markmiðum megi ná með öðrum og minna íþyngjandi hætti er að meginstefnu á forræði löggjafans. Hér verður þó að líta til þess hvort skerðingar séu almennar, þ.e. hvort þær komi jafnt niður á mönnum og hvort þær varði þá mikla eða litla fjárhagslega hagsmuni. Að virtum tölulegum upplýsingum verður að telja það verulega íþyngjandi skerðingu að einstaklingur sem átti rétt á hámarksvaxtabótum fyrir árið 2003 missir nálega allan þennan rétt með lagasetningu sem fram fer í lok þess árs þótt þær reglur sem gilt hafa allan þorrann af árinu hafi gefið annað til kynna. Svo viðurhlutamikil skerðing hjá tiltölulega fámennum hópi verður að mínu mati ekki réttlætt með vísan til almennra efnahagslegra markmiða. Er því hætta á að dómstólar teldu umrædda skerðingu andstæða 72. gr. stjórnarskrárinnar, einkum í þeim tilvikum þar sem skerðing hefur verið veruleg.`` Virðulegi forseti. Þetta skjal er undirritað 28. nóvember. Fjármálaráðuneytið hlýtur að hafa fengið þetta skjal samdægurs eða alla vega 29. nóvember. Það hefði því verið nægur tími til þess að gera grein fyrir þessu skjali m.a. í störfum fjárln. Það liggur fyrir eftir orð sem féllu hér í dag að það verður flutt nýtt frumvarp, öðruvísi orðað, þar sem skerðing vaxtabótanna, miðað við þá tillögu sem var og er í fjárlögunum, verður látin taka gildi árið 2005.

Forseti verður að biðja hv. þm. um að gera hlé á ræðu sinni þar sem ...

Ég á bara eftir tvær mínútur, virðulegi forseti.

... þar sem klukkan er orðin fimm og það hafði verið umsamið milli flokka að gera hlé í 20 mínútur á fundi.

Alveg sjálfsagt að tala aftur í tvær mínútur.

Nú verður gert hlé á fundi til klukkan 20 mínútur yfir fimm.

Virðulegi forseti. Til þess að skerpa á minni manna er kannski rétt að rifja upp þau fáu orð sem ég hafði áður um þessi mál og víkja að því sem hefur verið hér til umræðu almennt í dag fram og til baka. Ég var kominn þangað í ræðu minni, virðulegi forseti, að tala um niðurstöðu í því skjali sem barst hingað eftir hádegið, um mat á því hvort þær tillögur sem eru í fjárlagafrv. um skerðingu vaxtabótanna fái staðist stjórnarskrá og hvort rétt sé að setja lögin með þeim hætti. Niðurstaðan var sú, eins og ég gat um áðan með því að lesa niðurstöðukaflann, að það er mat viðkomandi lögmanns að það leiki mikill vafi á því að þetta ákvæði svona útfært fái staðist. Það er að sjálfsögðu byggt á þeim almenna rétti að réttindi fólks varðandi skatta og skyldur og annað sem lýtur sérstaklega að tekjum þeirra megi ríkisvaldið ekki gera afturvirkt svo að íþyngjandi sé fyrir þegna þjóðfélagsins. Það er sem sagt niðurstaða þessa máls, virðulegi forseti. Þar af leiðandi liggur fyrir, eins og hér var lýst í dag, að það verði lögð fram önnur útfærsla sem mun sennilega byggja á því að þetta skerðingarákvæði, eins og það hefur birst í fjárlögunum, taki ekki gildi fyrr en 2005. En í staðinn, til þess að ná inn tekjum í fjárlögin, komi flatur niðurskurður á vaxtabótum um 10% á næsta ári, 2004. Þannig hyggst ríkisstjórnin ná inn þeim tekjum sem áttu að koma í sambandi við vaxtabæturnar. Allt að einu, virðulegi forseti, er sú niðurstaða sem ég dró hér fram í upphafi máls míns um að ríkisstjórnin væri að taka í auknum álögum á almenning með einum eða öðrum hætti allt að þremur milljörðum kr., þá fer lítið fyrir þeirri stefnu ríkisstjórnarflokkanna í kosningabaráttunni þegar stefnt var að verulegri skattalækkun. Þá var látið mikið með að veruleg lækkun á tekjuskattinum mundi aldeilis koma launþegum til góða. Ég held að ég muni það rétt, virðulegi forseti, að stjórnarflokkarnir hafi almennt verið að tala um 3--4% lækkun á tekjuskattinum í tillögum sínum. Eina skattalækkunartillagan sem framkvæmd verður samkvæmt stefnu ríkisstjórnarinnar núna hins vegar, er skattalækkun á hátekjumenn sem eru með yfir 350 þús. kr. á mánuði í tekjur, lækkun úr 5% í 4%. Þessar áherslur leggur ríkisstjórnin upp með í skattalækkunarmálum, að byrja á því að lækka skatta á hátekjufólk eða þá sem betur komast af í okkar þjóðfélagi. Nú er ég ekki að halda því fram, virðulegi forseti, að 350 þús. kr. séu geysiháar tekjur. Vafalaust væri, með tilliti til þróunar kaupgjalds hér á landi á undanförnum árum, eðlilegt að hækka þessa viðmiðun um 50 þús. kr. og hafa viðmiðunina um 400 þús. kr. En allt að einu er ég andvígur þeirri forgangsröðun sem birtist í stefnu ríkisstjórnarinnar, að þetta skuli vera það sem sérstaklega er sóst eftir, að byrja á að lækka skatta á þá sem mestar hafa tekjurnar. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að stefna Frjálsl. í kosningabaráttunni var sú að leggja til tvennt í skattamálum, annars vegar að horfa til vanda barnafjölskyldna og koma með skattalagabreytingar sem dygðu þeim best sem hefðu mesta fjölskyldustærð og rétturinn væri barnanna og fylgdi fjölskyldunni og fjölskyldan gæti notað sér þann afslátt eða frádrag, hins vegar hækkun á persónuafslætti sem einnig hefði hækkað tekjur þeirra sem lægst hafa launin. Það er jú alveg vitað að maður sem hefur 400--500 þús. kr. á mánuði munar ekkert svakalega mikið um 10 þús. kr. sem kæmu út úr því að hækka persónuafsláttinn. En fólkið með lágmarkslaunin munar verulega um að fá auknar tekjur með hækkun persónuafsláttarins. Þetta voru þær áherslur sem Frjálsl. lagði til í kosningabaráttunni. Þess vegna er það alveg ljóst, virðulegi forseti, að sú stefna sem ríkisstjórnin keyrir á í skattamálum, að byrja á að lækka skatta þeirra sem skástar hafa tekjurnar, er algjörlega í andstöðu við stefnu okkar í Frjálsl. Við teljum að það sé vitlaust forgangsraðað að fara svona í málin. Það er okkar niðurstaða og okkar skoðun. Hitt er svo alveg ljóst, eins og ég fór yfir í upphafi ræðu minnar, að hinar ýmsu tilfærslur á álögum sem verið er að gera, ég nefndi bensíngjaldið, þungaskattinn, tilfærslu á tryggingagjaldinu, sjúkragjöldin, atvinnuleysisbæturnar o.s.frv., eru allar til þyngingar. Ef það er allt lagt saman og stendur óbreytt að ríkisstjórnin ætlar að taka tekjur í gegnum vaxtabæturnar upp á 600 millj. kr. er verið að tala um að álögur á almenning verði á bilinu 2.500--3.000 millj. kr., 2,5--3 milljarðar kr. Það liggur fyrir við þessa umræðu um fjárlögin og þeim fylgifrumvörpum sem munu fylgja, ef fram gengur sem horfir varðandi stefnu ríkisstjórnarinnar. Það sjá það allir sem fylgst hafa með umræðu í þessu þjóðfélagi að það er náttúrlega ekki verið að framfylgja þeirri stefnu að efna kosningaloforðin. Það getur eiginlega enginn haldið því fram, ekki einu sinni hæstv. samgrh., vinur minn, sem gengur hér fram hjá, þannig liggur bara þetta mál. Ríkisstjórnin situr uppi með það að á fyrsta starfsári sínu er hún að auka álögur á almenning en ekki að lækka þær. Ef svo heldur fram allt kjörtímabilið, hæstv. fjmrh., verður búið að láta jafnmikið inn í álögur á almenning, 20 milljarða kr., og menn ætluðu að lækka skattana um á kjörtímabilinu, Þetta er nú framkvæmdin ef svo fer fram sem horfir. Ég vona vissulega fyrir hönd almennings á Íslandi að þetta verði ekki framkvæmdin því að ég tel að almenningi hafi verið lofað allt öðru. En gangi þessi stefna óbreytt eftir með þessu lagi sýnist mér að þetta verði niðurstaðan. Menn byrja sem sagt á því að auka álögurnar, breyta tilteknum gjaldaliðum og bensíngjöldum og öðru slíku, fara síðan í skattalækkanir fyrir kosningar og reyna að telja fólki trú um að loforðin hafi verið efnd. Ég hygg hins vegar, virðulegi forseti, að það sé bara því miður tóm lygi þegar upp verður staðið og menn geti þess vegna haldið áfram að æpa: Áfram Ísland, en það verður lítið að marka það.

Hæstv. forseti. Þetta var nokkuð langt mál hjá hv. þm. Ég mundi vilja gera athugasemd við einn þátt í ræðu hv. þm., þ.e. varðandi fjárframlög til grunnlífeyris öryrkja. Ég vil í fyrsta lagi fagna því að hv. þingmenn Frjálslynda flokksins ætla að standa með ríkisstjórninni í þessu máli. Það er ákaflega mikið gleðiefni. Á þskj. 574 sem dreift hefur verið á borð hv. þingmanna er að finna frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar. Í því felst að verið er að standa við samkomulag sem hæstv. heilbrrh. og ríkisstjórnin gerðu við Öryrkjabandalag Íslands í vor. Hvað fólst í þessu samkomulagi, hæstv. forseti? 1. Stigið verði fyrsta skref til viðurkenningar á hinni margvíslegu sérstöðu þeirra sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni. 2. Þeir sem yngstir verða öryrkjar til lífstíðar fá þannig hækkun á núverandi grunnlífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins, sem nemur allt að tvöföldun grunnlífeyrisins. 3. Þeir sem verða öryrkjar síðar á lífsleiðinni fá hins vegar hækkun á núverandi grunnlífeyri með hliðsjón af aldri. 4. Hækkunin kemur til framkvæmda 1. janúar 2004. Það er það sem gert er ráð fyrir í þessu fjárlagafrv. Þannig er það, hæstv. forseti. Orð skulu standa og orð munu standa.

Virðulegi forseti. Ég fór nákvæmlega yfir það í löngu máli mínu, eins og hv. 7. þm. Reykv. n. hafði orð á, að við í Frjálslynda flokknum flyttum tillögu til breytingar á fjárlagafrv. upp á 528,8 millj. kr. til að standa að fullu við það samkomulag sem öryrkjar og heilbrrh. gerðu í mars sl. Ég lýsti því einnig yfir að ef sú tillaga yrði felld mundum við styðja tillögu hv. þm. Jóns Bjarnasonar um 500 millj. kr. viðbótarframlag til að stuðla að því að staðið yrði við samninginn við öryrkja. Ég lýsti því jafnframt yfir að að þeim tillögum felldum mundum við að sjálfsögðu styðja tillögu um að 1.000 millj. kr. færu í þetta samkomulag til að bæta hag öryrkja í þeim áfanga sem ríkisstjórnin hyggst stíga í þessu máli. En það er ekki gert í samkomulagi við öryrkja. Breyting á samningnum er ekki gerð í samkomulagi við öryrkja. Þetta er einhliða aðgerð ríkisstjórnarinnar. Samt er ljóst að hagur öryrkja mun batna verulega og við höfum ævinlega tekið það fram í Frjálsl. að við styddum mál sem við teldum til framfara og bóta í þjóðfélaginu. Það skiptir engu máli hvort ríkisstjórnin er að flytja tillögu sem við teljum til bóta eða aðrir stjórnarandstöðuflokkar. Við styðjum mál ef við teljum þau til bóta. Það breytir því ekki að við samninginn er ekki staðið.

Hæstv. forseti. Það er sérstakt fagnaðarefni, eins og ég gat um áðan, að Frjálsl. hafi snúist á sveif með ríkisstjórninni og ríkisstjórnarflokkunum í þessu máli. Ég vona að aðrir hv. þm. í stjórnarandstöðunni geri hið sama, fylgi ríkisstjórninni í þessu máli og leggi því lið að settur verði 1 milljarður kr., 1.000 millj. kr. í að hækka grunnlífeyri örorkubóta úr 2,8 milljörðum í 3,8 milljarða, um 36%. Ég vona að hv. þm. beiti sér fyrir því í umræðum hér á þinginu að aðrir þingmenn stjórnarandstöðunnar geri það sömuleiðis og menn séu ekki hér að berjast gegn jafnsjálfsögðu baráttumáli og bættum hag öryrkja. Það er hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar til skammar hvernig þeir hafa komið fram í þessu máli.

Virðulegi forseti. Mér er ljóst að ég kem ekki hugsanagangi mínum inn í höfuðið á hv. þm. Hann skilur ekki hvað ég var að segja varðandi forsendur mínar, að yrðu fyrst felldar tvær brtt. þá mundi ég að sjálfsögðu styðja málið eins og það kemur frá ríkisstjórninni, það væri til bóta. Það breytir ekki því, virðulegi forseti, að það hefur ekki verið staðið við efni samningsins við öryrkja. Það liggur algerlega klárt fyrir. Það er bara þannig. Eigi að breyta þeim samningi verður það auðvitað gert í samstarfi við Öryrkjabandalagið, að breyta honum og setja í hann dagsetningar um áfanga, ætli menn að fara í þetta í skrefum. En það er a.m.k. mín reynsla í aldarfjórðung að breyti maður samningum þá geri maður það í samráði við samningsaðilann.

Virðulegi forseti. Samkvæmt niðurstöðutölum í fjárlagafrv. sem hér eru til umræðu og varða fjármagn til vegagerðar er nauðsynlegt að færa niður fjárveitingar til nokkurra verkefna í vegagerð á árinu 2004. Lækkun er á fjárveitingum í Norðvestur-, Norðaustur- og Suðurkjördæmi um 300 millj. kr. í hverju kjördæmi, samkvæmt þeim tillögum sem fyrir liggja og ég mun gera grein fyrir, og í Suðvestur- og Reykjavíkurkjördæmum samtals um 421 millj. kr. Ég minni á að samgönguáætlun gerði ráð fyrir tæplega 9 milljörðum kr. til stofnframkvæmda á árinu 2004. Við endurskoðun á samgönguáætlun á næsta ári verður gerð breyting til samræmis við fjárlög, eins og eðlilegt er og venja er. En samgönguáætlun --- í þessu tilviki veg\-áætlunarhluti samgönguáætlunar --- er að jafnaði aðlagaður þeim niðurstöðum sem fjárlög fela í sér. Ég vil hér á eftir gera stuttlega grein fyrir hvernig lagt er til að þessari frestun verði hagað en síðan kemur hún að sjálfsögðu til umræðu og meðferðar í þinginu á næsta ári og til meðferðar í samgn. Gert er ráð fyrir því að á liðnum Þjónusta verði frestað 216 millj. kr. Meginhluti þessarar upphæðar kemur á liðnum Vetrarþjónusta eða 198 milljónir. Hið hagstæða tíðarfar yfirstandandi árs gerir það að verkum að töluverður afgangur verður á fjárveitingum þessa árs sem unnt er að láta ganga upp í þann halla. Lagt er til að á liðunum Þjónustusvæði, Brýr og veggöng og Vegmerkingar og vegbúnaður verði frestað 18 millj. kr. Liðurinn Rannsóknir lækkar um 5 millj. kr. Af liðnum Viðhald verður frestað samtals 50 millj. kr. sem dreifist á alla liði viðhalds aðra en Endurnýjun malarslitlaga. Við það er miðað að þrátt fyrir frestanir komi ekki til lægri upphæð til neins liðar en er á yfirstandandi ári. Af Stofnkostnaði er gert ráð fyrir að frestað verði fjárveitingum og þar með framkvæmdum fyrir samtals 1.551 millj. kr. sem skiptist á eftirfarandi framkvæmdir svo sem ég mun gera stuttlega grein fyrir: Framkvæmdir við Gjábakkaveg, þar er um að ræða frestun upp á 50 millj. kr. Eftir sem áður verða 150 millj. kr. af fjárveitingum 2003 og 2004 þar til ráðstöfunar. Nú er unnið að gerð skýrslu um mat á umhverfisáhrifum á þessari vegarlagningu og sýnilegt að ekki verður tæknilega unnt að bjóða verkið út fyrr en á síðari hluta næsta árs þannig að nægjanlegar fjárveitingar verða til þess að setja það verk af stað. Hvað varðar Suðurstrandarveg þá er gert ráð fyrir að þar verði 400 millj. kr. til ráðstöfunar til framkvæmda á árinu 2004. Það er uppsöfnuð fjárveiting sem er hins vegar lækkuð um 250 millj. kr. frá þessu ári og samkvæmt því sem samgönguáætlun gerir ráð fyrir að verði á næsta ári þannig að hægt er að setja það verk af stað. Skýrsla um mat á umhverfisáhrifum er hjá Skipulagsstofnun til úrskurðar. Unnt ætti að vera að bjóða út fyrsta áfanga verksins um mitt næsta ár og eins og fyrr greinir eru 400 millj. kr. þar til ráðstöfunar. Breikkun Reykjanesbrautar milli Fífuhvammsvegar og Kaplakrika hefur verið í undirbúningi. Þar verða til umráða um 700 millj. kr. eftir 100 millj. kr. lækkun. Undirbúningur verksins hefur tekið mun lengri tíma en gert var ráð fyrir en það er vonast eftir og verður væntanlega unnt að bjóða það út fljótlega eftir næstu áramót. Það verður hægt að vinna fullum fetum að breikkun Reykjanesbrautarinnar frá Fífuhvammsvegi að Kaplakrika fyrir þær 700 millj. kr. sem þar eru til ráðstöfunar. Eins og fram kom í umræðum í gær vegna fyrirspurnar þá eru ríflegar fjárveitingar til færslu Hringbrautar. Þar verða til ráðstöfunar á næsta ári til framkvæmda um 600 millj. kr. þrátt fyrir lækkun á fjárveitingu um 100 millj. kr. Það er stefnt að útboði snemma á næsta ári á færslu Hringbrautarinnar og gert ráð fyrir því að verkið verði unnið á árinu 2004 og 2005 eins og ýmsir hér inni þekkja mætavel að lengi hefur staðið til að fara í. Þannig að það eru nægjanlegir fjármunir til þess að á næsta ári að vinna fullum fetum í samræmi við þessa áætlun. Á gatnamótum Suðurlandsvegar og Vesturlandsvegar var gert ráð fyrir og er gert ráð fyrir mislægum gatnamótum. Þar er gert ráð fyrir að fresta framkvæmdum. Sú upphæð nemur um 200 millj. kr. Nú er verið að bjóða út verkhönnun þessa verks og sýnilegt að það verður ekki tilbúið til útboðs fyrr en eftir mitt næsta ár og fari fram sem horfir verður á næsta ári hægt að bjóða þau mislægu gatnamót út þegar endanleg verkhönnun liggur fyrir. Breikkun Vesturlandsvegar frá Víkurvegi að Skarhólabraut í Mosfellsbæ er í undirbúningi. Skýrsla um mat á umhverfisáhrifum er hjá Umhverfisstofnun til úrskurðar og ósennilegt að verkið verði tilbúið til útboðs fyrr en um mitt næsta ár. Þetta er mjög umfangsmikil breyting, þessi breikkun, og margt þar viðkvæmt sem þarf að taka tillit til. Engu að síður verða þar 420 millj. kr. til ráðstöfunar og ætti að vera hægt að vinna með eðlilegri framvindu að breikkun Vesturlandsvegarins þar upp eftir þrátt fyrir að fjárveitingin sé lækkuð frá samgönguáætlun um 21 millj. kr. Hringvegur frá Borgarfjarðarbraut að Hrauná, þar var gert ráð fyrir undirbúningsfjárveitingu á næsta ári sem er lækkuð um 40 millj. kr. en meginframkvæmdafjárveitingin er á vegáætlun árið 2005--2006 þannig að það er hægt að undirbúa það verk þrátt fyrir þessa lækkun. Vestfjarðavegurinn milli Bjarkarlundar og Flókalundar, þar hefur verið unnið á þessu ári. Þar er mikil undirbúningsvinna og hönnun í gangi. Þingmenn Norðvesturkjördæmis hafa með vegamálastjóra farið yfir þau framkvæmdaáform. Það hefur verið sett í þann farveg að vegurinn við Þorskafjörð og vestur um er settur í umhverfismat og skoðaðar þær leiðir sem færar eru. Þar eru allverulegar fjárveitingar til staðar en það er ljóst að ekki verður hægt að hefja þar framkvæmdir, vegna umhverfismatsins, fyrr en seint á næsta ári þannig að við gerum ráð fyrir því að nýta okkur þá stöðu og fresta 150 millj. kr. fjárveitingu til þess verks. Hringvegur um Norðurárdal í Skagafirði er í undirbúningi. Þar eru mjög mikilvægar framkvæmdir. Mat á umhverfisáhrifum fyrir þetta verk var kært til umhvrh. og ekki liggur fyrir framkvæmdaleyfi vegna þess verks. Gert er ráð fyrir að bjóða fyrsta áfanga þess út á næsta ári en samkvæmt vegáætlun eru fjárveitingar 2005 aðallega og 2006. En þarna verður hægt á sem nemur 50 millj. kr. Þarna liggur ekki fyrir framkvæmdaleyfi en Vegagerðin vinnur fullum fetum að undirbúningi þessa og vonast er til þess að hægt verði að setja seint á næsta ári af stað það verk. Innsveitarvegur við Akranes. Þar var gert ráð fyrir framkvæmdum við gatnamót sem þarf að hægja á sem nemur 20 millj. kr. Drangsnesvegur hefur fjárveitingu á þessu ári og árunum 2004 og 2005 þannig að hægt verður að setja þær framkvæmdir af stað. En frestað verður 10 millj. kr. þar. Engu að síður verður hægt að setja það verk af stað sem allstórt á mælikvarða þess svæðis. Vatnsdalsvegur hefur fjárveitingu á næsta ári. Gert er ráð fyrir sama framgangsmáta og með Drangsnesveg, þ.e. að þrátt fyrir frestun upp á 30 millj. kr. verður hægt að setja það verk af stað með útboði. Hringvegur, Biskupsháls--Skjöldólfsstaðir. Það er búið að bjóða þann kafla út með bundnu slitlagi að enda bundins slitlags í Langadal, þ.e. á Háreksstaðaleiðinni. Þrátt fyrir 100 millj. kr. frestun þar er gert ráð fyrir því að hægt sé að standa að fullu við skuldbindingar við verktaka vegna þessa verks sem, eins og ég fyrr sagði, hefur þegar verið boðið út. Norðausturvegur, Katastaðir--Krossavík. Það er ný Öxarfjarðarheiðarleið. Hér er um að ræða byrjunarfjárveitingu samkvæmt samgönguáætlun í nýjan veg í stað núverandi vegar um Öxarfjarðarheiðina. Þar er unnið að gerð skýrslu um mat á umhverfisáhrifum og sýnilegt að því ferli ásamt verkhönnun verður ekki lokið fyrr en seint á næsta ári og því talið fært að fresta 100 millj. kr. fjárveitingu þar, en vonast er til að hægt verði að koma því verki af stað ef umhverfisvinnsluferlið gengur eðlilega fyrir sig. Ég á ekki von á öðru en að svo verði. Norðfjarðarvegur, Reyðarfjörður--Eskifjörður. Þar er fjárveiting og við gerum ráð fyrir að að haldið verði áfram með endurbyggingu eldri vegar. En þar er gert ráð fyrir því að fresta 70 millj. kr. framkvæmd. Hólmatunguvegur. Þar er gert ráð fyrir framkvæmdum. Þar eru innstæður þannig að unnið verður á þeirri leið fyrir 65 millj. kr. þrátt fyrir 30 millj. kr. frestun þar. Á jarðgangaliðnum, sem er nú allstór, er gert ráð fyrir að færa niður 150 millj. kr. Eftir sem áður verður þó hægt að standa við allar skuldbindingar við verktaka samkvæmt samningum vegna jarðganga Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. Hvað varðar brýr þá er gert ráð fyrir því að fresta framkvæmdum við brú á Brúará hjá Spóastöðum nærri Skálholti og nemur sú frestun 80 millj. kr. Samkvæmt lögum um samgönguáætlun á að endurskoða vegáætlun á Alþingi 2004 og 2005 og á þá að ganga frá áætlun fyrir árin 2005--2008. Við þá endurskoðun þarf að gæta þess að þau verk sem hér á undan hefur verið gerð grein fyrir að frestist fái þar það fjármagn til baka sem nú verður frestað vegna framkvæmda. En það er alveg ljóst að langflest þeirra verka, sem ég hef nú gert grein fyrir að þarf að hægja á, eru þannig sett að vegna undirbúnings er í raun ekki hægt að koma þeim af stað þannig að þetta fjármagn nýtist. Þetta er því viðráðanlegra en oft hefur áður verið þegar þurft hefur að stöðva verk vegna svipaðra aðstæðna. Virðulegi forseti. Ég hef hér gert grein fyrir þessum nauðsynlegu aðgerðum sem tengjast fjárlagagerðinni. Ég taldi eðlilegt og nauðsynlegt að gera þinginu grein fyrir þessu nú við afgreiðslu fjárlaga þannig að mönnum væri alveg ljóst að hverju þeir ganga þegar kemur til vinnu við endurskoðun samgönguáætlunarinnar á næsta ári.

Frú forseti. Hér var að sönnu ekki um neinn fagnaðarboðskap að ræða hjá hæstv. samgrh. enda svo sem ekki við því að búast því að hér var hann að gera grein fyrir hugmyndum sínum og tillögum um það hvernig haga beri niðurskurði upp á 1,6 eða 1,8 milljarða kr. Ég vil hins vegar hæla hæstv. ráðherra fyrir að koma fram með þessar upplýsingar. Eftir þeim hefur verið leitað í fjárlagaumræðunni. Stundum á árum áður hefur nú gengið býsna illa að fá fram nákvæmar hugmyndir ráðherra um það hvernig standa eigi að niðurskurði eða frestun framkvæmda. Hér er það fram komið. Mig langar hins vegar að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé unnt af praktískum ástæðum að biðja hann að ljósrita ræðu sína og láta dreifa henni á borð þingmanna því að það var auðvitað erfitt að fá þetta allt saman heim og saman. Ég hef tvær litlar spurningar er lúta að mínu kjördæmi: Heyrði ég það rétt hjá hæstv. ráðherra að hægt væri að ljúka áföngum við annars vegar tvöföldun Reykjanesbrautar og hins vegar Vesturlandsveg þrátt fyrir að af yrði skorið upp á hvað, 180 millj. 

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja að ekki er gert ráð fyrir nokkurri seinkun á tvöföldun Reykjanesbrautarinnar, þ.e. á suðurhlutanum. 

Frú forseti. Ég vil árétta beiðni mína um að hæstv. ráðherra láti ljósrita ræðu sína þannig að við getum haldið áfram umræðum við 3. umr. fjárlaga á grundvelli staðreynda. En allt að einu. Ég er þeirrar skoðunar almennt eftir því sem ég hlýddi á mál ráðherrans að það eigi nú að freista þess, ef nauðsyn er á að fresta framkvæmdum, að taka þá út hinar stærri framkvæmdir og ýta þeim aðeins fram í tímann í stað þess að kroppa af allt of mörgum og eiga það á hættu að framkvæmdatíminn verði allt of langur. Þess vegna var ég nú að spyrja um þessi tvo þætti, um Reykjanesbraut innan Suðvesturkjördæmis, milli Kópavogs og Hafnarfjarðar, og hins vegar Vesturlandsveginn milli Reykjavíkur og Mosfellsbæjar, hvort þetta þýddi það að teygja þyrfti á framkvæmdatíma, því að yfirstandandi framkvæmdir á álagspunktum í umferðinni eru auðvitað til baga og til erfiðleika og skapa slysahættu. Þess vegna vil ég árétta það og spyrja: Mun þessi frestun tefja og teygja óþarflega á framkvæmdatíma?

Hæstv. forseti. Sem svar við þessari spurningu hv. þm. þá er alveg ljóst að vegna þess að okkur tekst ekki að byrja fyrr en þegar líður á árið, t.d. með breikkun Vesturlandsvegarins, ekki vegna vegna frestunar fjárveitinga heldur vegna undirbúnings þá mun þetta auðvitað ná lengra inn í árið 2005. Það er alveg ljóst. En við verðum, og ég gat þess alveg sérstaklega, að taka tillit til þessara verkefna sem við erum að hægja á fjárveitingum til núna þegar við endurskoðum samgönguáætlunina á næsta ári einmitt til þess að taka mið af því sem hv. þm. sagði. Það er mjög vont, og ekki síst í mesta þéttbýlinu, að verkin standi lengi yfir. Það þekkjum við vel. Þess vegna er nauðsynlegt að skipuleggja þau þannig að þetta gangi sem allra fyrst fyrir sig.

Hæstv. forseti. Þetta var ótrúlegur lestur í sjálfu sér. Það virðist ekki hafa þurft alla þessa peninga sem um var að ræða því hægt var að halda áfram á fullri ferð við framkvæmdirnar sem um var að ræða þó að þær væru skornar niður í mörgum af þessum tilfellum. Það er eiginlega varla hægt að sleppa því að nefna það að ekki eru liðnir nema um það bil átta eða níu mánuðir og varla það síðan menn tóku ákvörðun um að auka vegaframkvæmdir um á milli 4 og 5 milljarða, sem var svo ekki hægt að gera. Nú er bara kominn niðurskurður og það er meira og minna af því að ekki hefur verið hægt að koma verkum af stað, þau hafa ekki verið tilbúin o.s.frv. Ég verð að segja að mér finnst þetta benda til þess að taka þurfi til í því hvernig farið er að undirbúningnum og hæstv. ráðherra þurfi kannski að skoða svolítið betur hvernig mál eru undirbúin í ráðuneytinu ef þessar skýringar eru haldbærar sem hann var hér með um þetta. Þetta er hins vegar enn eitt dæmið 

Frú forseti. Af þessu tilefni er ástæða til að vekja athygli á því að ég fór margsinnis yfir það að í mörgum af þessum verkum hefur undirbúningur orðið umfangsmeiri. Hvers vegna er það? Jú, m.a. vegna þess að við erum með í gangi lög um mat á umhverfisáhrifum og ekki er alltaf fyrir séð þegar við tökum ákvörðun um að leggja veg hvort kærur komi. Í mörgum tilvikum hefur verkum seinkað og í mörgum tilvikum hefur seinkunin orðið vegna þess að undirbúningurinn hefur tekið lengri tíma og við því er ekkert að segja. Ég tel að lögin um mat á umhverfisáhrifum séu afar mikilvæg til þess að undirbúningi sé ekki áfátt. Í einhverjum tilvikum mætti kannski slaka eitthvað aðeins á þeirri kló en fyrst 

Hæstv. forseti. Lög um umhverfisáhrif hafa verið í gildi í dálítinn tíma. Hæstv. ráðherra hefur verið vel kunnugt um þau því að þau hafa komið töluvert við hans ráðuneyti. Ég geri ráð fyrir því að menn séu þar farnir að átta sig töluvert á því hvernig þau virka í undirbúningi mála. Það sem auðvitað hlýtur að vekja mikla athygli er að undanfarin mörg ár hafa menn einmitt unnið svona. Það hafa komið frá ríkisstjórninni ákvarðanir um átök og niðurskurð í vegamálum á víxl. Maður eiginlega skilur ekki stundum hvað eiginlega er á ferðinni hvað þetta varðar. Núna þarf að koma saman fjárlögum og þá er hlaupið til í þennan lið og skorið niður þar. Kannski var það allt í lagi af því að menn hafa ekki vandað sig nógu mikið. Ég skal ekkert alveg fullyrða um það. Menn þurfa auðvitað að fara yfir þetta allt saman. En það vekur alveg sérstaka athygli hvernig unnið hefur verið að þessum málum í gegnum tíðina. Það eru sko ekki eitt, tvö, þrjú eða fjögur skipti sem 

Virðulegi forseti. Ég vil í sjálfu sér þakka hæstv. samgrh. fyrir að koma með þessar upplýsingar inn í þingið áður en lokaafgreiðsla fjárlaga fer fram. Hins vegar vil ég inna eftir því hvort þetta sé ekki bara tillaga af hálfu ráðuneytisins varðandi breytingar á samgönguáætluninni. Ég lít svo á að eðlilegast væri að þessi tillaga fengi þinglega meðferð, færi bæði fyrir samgn. og síðan fyrir fjárln. því að þarna eru breytingar á verkefnum sem annars er gert ráð fyrir að séu í gangi. Ég vil því leggja til að þessi tillaga fari fyrir þessar nefndir til ákvörðunar um leið og verið er að afgreiða þetta mál því að það er náttúrlega eðlilegt. Annars virkar þetta bara beint á þann hátt að lofað er fyrir kosningar og síðan svikið eftir kosningar. Ég harma það ef verið er að draga úr framkvæmdum á áherslustöðum eins og á 

Virðulegur forseti. Eins og fram hefur komið er þessi lækkun á framlögum til vegamála einungis lítill hluti af heildarfjárveitingum til vegagerðar. Ég minni nú á að framkvæmdir við vegagerð eru meiri á þessu ári en nokkru sinni áður hefur verið. Við erum með mikil og stór verk í gangi eftir sem áður þó að við þurfum að hægja á. Það er hárrétt sem kom fram hjá þingmanninum að samgn. fær þessar tillögur að sjálfsögðu til umfjöllunar. Þetta eru tillögur sem ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir hafa fjallað um og öllum er ljóst að hverju er stefnt. Samgn. fær þessar tilögur til meðferðar á nýju ári þegar endurskoðun hefst á samgönguáætluninni. Ég taldi nauðsynlegt að við þessa umræðu fengju menn upplýsingar um þessi áform. En ég undirstrika að þarna er fyrst og fremst verið að taka tillit til aðstæðna í verkum sem ekki er hægt í raun að setja af stað og eyða þeim fjármunum sem til ráðstöfunar voru.

Ég fagna því að þetta fari til þinglegrar meðferðar í samgn., að þetta sé bara tillaga sem lögð er hérna fram og fagna því reyndar líka að hæstv. ráðherra skuli bera hana fram inn í þingið. Hins vegar verð ég að láta í ljós mikil vonbrigði með að landshlutar eins og Vestfirðir og norðausturhornið, sem lögð var sérstök áhersla á í vor að fengju auknar fjárveitingar og að þar yrði aukið átak í vegamálum, skuli einmitt núna lenda undir hnífnum og þar skuli skorið niður. Það er í fullkomnu ósamræmi við þær áherslur sem lagðar voru upp í vor. Einnig vil ég benda á að sumir vegir, safnvegir eða tengivegir sem þarna er um að ræða, fá kannski allt fjármagnið sem varið er til þessara vegaflokka á stórum landsvæðum. Ég nefni Vatnsdalsveg. Ég nefni Drangsnesveg. Mér finnst því að huga þurfi vel að því hvernig þetta kemur niður bæði hvað varðar væntingar fólks og einnig verklegar framkvæmdir.

Virðulegur forseti. Rétt er að vekja athygli á því, vegna þess að þingmaðurinn nefndi Drangsnesveg, að eftir sem áður verður það verk boðið út. Við erum með nærri 150 millj. kr. til ráðstöfunar í það verk. En það er lækkað um 10 millj. Ég vil að gefnu tilefni minna á að settur var milljarður sérstaklega í Norðvesturkjördæmið og meiri parturinn af þeim fjármunum gekk til vega í Djúpi og í Vestfjarðaveg. Ég veit ekki annað en að fullt samkomulag hafi verið milli þingmanna Norðvesturkjördæmisins um að leggja ríka áherslu á umhverfismatið vegna vegarins um Þorskafjörð og þar vestur eftir. Það er alveg ljóst að þess vegna verður ekki hægt að eyða þessum fjármunum í þær framkvæmdir sem ég er að leggja til að draga úr vegna þessara aðgerða. Framkvæmdirnar eru því á fullri ferð eftir sem áður.

Frú forseti. Það er rétt að fagna því að hæstv. samgrh. skuli koma með þetta yfirlit um frestun framkvæmda á næsta ári. Það er búið að leita eftir þessu nokkrum sinnum í fjárln. og okkur hefur verið tjáð að þetta væri ekki tilbúið. Því er fagnaðarefni að það skuli koma áður en við ljúkum umræðum um fjárlög. Það vekur sérstaka athygli að hér er verið að fresta ýmsum framkvæmdum sem fyrr á þessu ári voru í hópi flýtiframkvæmda. Mér sýnist að ýmsar flýtiframkvæmdir séu nú orðnar frestunarframkvæmdir. Mig langaði þess vegna til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi yfirlit yfir hlutfall þarna á milli, þ.e. hversu hátt hlutfall af hinum svokölluðu flýtiframkvæmdum verða frestunarframkvæmdir á næsta ári. Ég tek eftir ástæðunni fyrir þessu, þ.e. að umhverfismatið er tímafrekara en gert hefur verið ráð fyrir. En það áttu menn að vita þegar þeir ákváðu þessar flýtiframkvæmdir. Það væri fróðlegt að fá að heyra um hlutfall þarna á milli, hvað mikið sem sagt af flýtiframkvæmdum verða frestunarframkvæmdir á næsta ári.

Virðulegi forseti. Ég er ekki með þá tölu alveg við höndina hversu hátt hlutfall það er. En það er mjög lágt hlutfall. Langflestar þeirra framkvæmda sem við kölluðum flýtiframkvæmdir og voru settar af stað til þess að auka snúninginn í atvinnulífinu er búið að bjóða út og hafnar. Því er um að ræða þarna tiltölulega lágt hlutfall.

Frú forseti. Ég tek eftir því að þar sem ég þekki til, í Norðausturkjördæmi, flokkast, að því að mér virðist, a.m.k. 33% undir þetta. Ef ég hef heyrt rétt hjá hæstv. ráðherra að fresta eigi framkvæmdum fyrir 100 millj. í Langadal þá er það auðvitað hluti af flýtiframkvæmdum sem að vísu var orsök þess að við þurftum að færa til hluta af flýtiframkvæmdum þangað yfir vegna þess að þær flýtiframkvæmdir sem ákveðnar voru voru ekki komnar nógu langt að raunhæft væri að vinna þær á þeim tíma sem ætlað var. Mér sýnist því ýmislegt koma þarna við sögu. Mér finnst nauðsynlegt að fá svar við einni spurningu frá hæstv. ráðherra. Hún er um frestunina á veginum milli Reyðarfjarðar og Eskifjarðar, hvort sú tenging sem nauðsynleg er frá veginum niður að hinni nýju höfn sem kemur vegna álversins verði líka tekin með, þ.e. hvort hugsanlega þurfi að fresta meiru vegna þess að hluti af framkvæmdafénu fari í þá nauðsynlegu tengingu sem verður að gera sem fyrst. Spurningin er hvort nauðsynlegt sé að fresta þessu vegna þess að umhverfismatið tefur framkvæmdina eða hvort eitthvað annað ráði frestun á þessum spotta.

Virðulegur forseti. Varðandi þennan hluta af svokölluðum orku- og iðjuvegum þarna í Eskifirði og Reyðarfirði þá er væntanlega ekki um frestun að ræða þar vegna þess að undirbúningi sé ekki lokið heldur vegna þess að við teljum að þar standi þannig á að ekki komi að sök að þar sé hægt á sem nemur þeirri lágu upphæð sem þar er um að ræða. Ég minni á að í þessu umhverfi þarna er verið að vinna við jarðgöng. Fjárveitingar þar eru á þessu og næsta ári tæpir 3 milljarðar. Það sér því ekki á þó að nokkrar þúsundkrónuupphæðir séu færðar niður þarna því að framkvæmdir á þessu svæði eru svo miklar að það ætti ekki að trufla þingmenn þó að teknar séu niður einhverjar 40--50 millj.

Virðulegi forseti. Ég kem hér og flyt breytingartillögu við frv. til fjárlaga fyrir árið 2004. Breytingartillagan varðar breytingu á sundurliðun 2 við 02-982 Listir, framlög, þ.e. heiðurslaun listamanna sem breytist úr 35,2 millj. í 40 millj. Á síðastliðnu ári nutu 22 einstaklingar heiðurslauna listamanna Alþingis. Í þessari tillögu verða þeir 25 og njóta 1.600 þús. kr. hver. Þeir eru: Atli Heimir Sveinsson, Ásgerður Búadóttir, Erró, Fríða Á. Sigurðardóttir, Guðbergur Bergsson, Gunnar Eyjólfsson, Hannes Pétursson, Herdís Þorvaldsdóttir, Jóhann Hjálmarsson, Jón Nordal, Jón Þórarinsson, Jórunn Viðar, Kristinn Hallsson, Kristján Davíðsson, Matthías Johannessen, Megas, Róbert Arnfinnsson, Rögnvaldur Sigurjónsson, Svava Jakobsdóttir, Thor Vilhjálmsson, Vigdís Grímsdóttir, Vilborg Dagbjartsdóttir, Þorsteinn frá Hamri, Þráinn Bertelsson og Þuríður Pálsdóttir. Þessa breytingartillögu flytja Gunnar Birgisson, Björgvin G. Sigurðsson, Dagný Jónsdóttir, Katrín Júlíusdóttir, Sigurður Kári Kristjánsson, Hjálmar Árnason, Mörður Árnason og Ásta Möller og leggja flytjendur tillögunnar til að hún verði samþykkt.

Virðulegur forseti. Ég vil fá að nota tækifærið í upphafi og fagna tillögu sem hv. þm. Gunnar Birgisson gerði grein fyrir rétt áðan um breytingar á heiðurslaunum Alþingis. Ég vil að öðru leyti í upphafi máls míns segja um fram komið fjárlagafrv. að þar er margt góðra tíðinda. Fjárlagafrv. lítur að ýmsu leyti vel út enda er staðan sú að ef vel er haldið á spilunum er bjart fram undan í efnahagsmálum. En eftir að hafa kynnst því sem nýliði í þinginu hvernig fjárlagafrv. er þegar til framkvæmdar kemur, séð fjáraukalög upp á eina 17 milljarða, síðan enn meiri viðbætur í ríkisreikningum og síðan lokafjárlögum allt upp í 35 þús. millj. kr. frávik frá frv. og til lokaniðurstöðu þá hefur maður vissulega áhyggjur af því að þó að frv. kunni að líta ágætlega út þá muni það ekki reynast halda í veruleikanum. Þess vegna er full ástæða til að leggja áherslu á að allt verði gert sem hægt er til þess að tryggja að áform þess gangi eftir og aðhalds verði gætt í framkvæmd fjárlaganna og fjárln. sinni því í ríkari mæli á næsta ári en gert hefur verið á undanförnum árum að fylgja því eftir fyrir hönd þingsins. Við 3. umr. fjárlaganna eru ekki breytingartillögur frá meiri hluta fjárln. þannig að frv. er í rauninni óbreytt frá 2. umr. Þess vegna er út af fyrir sig ekki margt við þá umræðu að bæta umfram það sem fram hefur komið í ræðum framsögumanna minni og meiri hluta í dag. Þó flytjum við fulltrúar Samfylkingarinnar tvær lítils háttar breytingartillögur sem ekki voru fluttar við 2. umr. Aðra þeirra boðuðum við þá þegar. Hún varðar fjárlagalið 02-211 Tækniháskóla Íslands. Þar er um að ræða 21 millj. kr. framlag vegna nemenda sem þeir hafa þegar fengið samþykkta en fá ekki fjárveitingar fyrir. Þetta er í sama anda og breytingartillögur okkar við liði 02-201, 02-210 og 02-215, þ.e. Háskóla Íslands, Kennaraháskólann og Háskólann á Akureyri. Þess utan er breytingartillaga við fjárlagaliðinn 02-451 sem lýtur að símenntun og fjarkennslu. Þar er um að ræða 50 millj. kr. fjárveitingu vegna kostnaðarauka símenntunarmiðstöðvanna og fjarkennslunnar við hið svokallaða FS-net sem þær hafa í engu fengið bættan og mun þá rýra kost þeirra að sama skapi á næsta ári ef þessi tillaga nær ekki fram að ganga. Virðulegi forseti. Sú tillaga sem ég hafði einkum hugsað mér að mæla fyrir og ræða nokkuð er tillaga sem ég er 1. flm. að ásamt hv. þm. Sigurlín Margréti Sigurðardóttur, hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni, hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni, hv. þm. Jóni Gunnarssyni og hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur. Sú tillaga er um að liður 08-204 Lífeyristryggingar, 1.15 Örorkulífeyrir, hækki um 528,8 millj. kr. frá því sem er í frv. og er flutt til þess að aðstoða hæstv. ríkisstjórn við að efna þann kjarasamning sem ríkisstjórnin gerði við Öryrkjabandalag Íslands, hæstv. heilbrrh. fyrir hennar hönd hinn 25. mars sl. og vænti ég þess að hæstv. heilbrrh.  Þessi samningur Öryrkjabandalagsins og ríkisstjórnarinnar hefur verið mjög til umræðu að undanförnu og full ástæða til þess að gera honum nokkuð ítarleg skil og fá svör við spurningum frá hæstv. heilbrrh. Ég hef í ræðustól Alþingis hrósað hæstv. heilbrrh. og ríkisstjórninni sérstaklega fyrir að hafa gert þann samning sem gerður var þann 25. mars sl. og átti ekki von á öðru en að sá samningur yrði uppfylltur í fjárlagafrv. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram var þegar ljóst að það var vanáætlað í fjárlagafrv. fyrir kostnaði af samningnum við Öryrkjabandalagið. Þar voru aðeins áætlaðar 1.000 millj. kr. en vitað var að kostnaðurinn við samkomulagið nam 1.500 millj. kr. Ég átti aldrei von á öðru en að þær viðbætur kæmu inn við 2. umr. eða í síðasta lagi við 3. umr. Þegar þær höfðu ekki komið fram fyrir 2. umr. spurði ég í síðustu viku hæstv. heilbrrh. hvort það væri ekki alveg öruggt að hér kæmi inn tillaga um liðlega 500 millj. kr. viðbót vegna samningsins enda lægi fyrir að hann kostaði meira en 1.000 millj. kr. Þá upplýsti hæstv. heilbrrh. í andsvari að það væri vissulega rétt að samningurinn kostaði meira en 1.000 millj. kr., samningurinn kostaði liðlega 1.500 millj. kr. en hann hefði ekki heimildir til að uppfylla samninginn á næsta ári og vantaði upp á það 500 millj. kr. Þess vegna hygðist hann efna 2 / 3 hluta samningsins 1. janúar nk. en síðari helminginn, eða 500 millj. kr., 1. janúar 2005. Þannig hygðist heilbrrh. bregðast við þeim vinda að hann fengi ekki fjárheimildir til að efna samninginn, að hann ætlaði að efna hann í tveimur hlutum, síðari hlutann 1. janúar 2005. Á þeim skamma tíma sem er liðinn síðan, hefur atburðarásin verið að mörgu leyti afar einkennileg. Nú er staðan sú að því hefur verið lýst yfir að ekki einu sinni þetta eigi að efna, ekki einu sinni þessa vikugömlu yfirlýsingu hæstv. heilbrrh. Jóns Kristjánssonar um að hann ætlaði að koma með samningsupphæðina, liðlega 1.500 millj. kr., í tveimur áföngum. Viku síðar stendur ekki einu sinni sú yfirlýsing, þá er jafnvel sú yfirlýsing hæstv. heilbrrh. ómark, ekkert annað en ómark vegna þess að hæstv. heilbrrh. ætlar ekki einu sinni samkvæmt þeim yfirlýsingum sem gefnar hafa verið að efna samninginn í tveimur áföngum. Nú kveður við nýjan tón. Nú kveður við þann tón að samningurinn hafi bara verið um 1.000 millj. kr. þó að hæstv. heilbrrh. hafi sagt í síðustu viku í ræðustólnum að kostnaðurinn við samninginn væri 1.500 millj. kr. Það er augljóst að hæstv. heilbrrh. er að ganga á bak orða sinna og svíkja þann samning sem gerður var 25. mars sl. Sumir hv. þm. hafa komið í ræðustólinn og sagt að hér sé nú vel gert við öryrkja og hér sé verið að hækka um mörg prósent og menn skuli bara þakka fyrir það. En hæstv. forseti. Það voru ekki prósenturnar í hækkunum til öryrkja sem réðu því að hæstv. heilbrrh. og ríkisstjórn Íslands gerðu kjarasamninginn við öryrkja í landinu. Það voru prósentur Framsfl. sem réðu því að hæstv. heilbrrh. varð fyrst sérlega áhugasamur um þennan samning þegar fylgi Framsfl. var komið niður í rétt um 8% í skoðanakönnunum. Það var ekki af neinu sérstöku örlæti við öryrkja sem Framsfl. hljóp þá til og gerði samning við Öryrkjabandalagið fyrir hönd ríkisstjórnarinnar um verulegar kjarabætur. Nei, það var þegar hæstv. heilbrrh. og hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson, sem því miður er hér fjarri, voru að róa lífróður fyrir kosningar. Þá gerðu þeir samning 25. mars sl. við Öryrkjabandalagið og samningurinn var um það að tvöfalda grunnlífeyri þeirra sem verða öryrkjar 18 ára eða yngri og síðan lækkaði sú tvöföldun um 421 kr. á ári þar til 67 ára aldri er náð. Nákvæmlega um þetta var samið og nákvæmlega þetta var handsalað og nákvæmlega þetta kynnti hæstv. heilbrrh. Jón Kristjánsson á blaðamannafundi í sjálfu Þjóðmenningarhúsinu að viðstöddum embættismönnum og gerðu blaðamönnum grein fyrir þessu samkomulagi. Í kvöldfréttum Ríkisútvarpsins 21. mars sl. er nákvæmlega þessi útfærsla tilgreind. Það er tilgreint að það eigi að tvöfalda hjá þeim sem verða öryrkjar 18 ára eða yngri og síðan eigi það að lækka um 421 kr. á ári. Í Morgunblaðinu 26. mars gerir blað allra landsmanna skýra grein fyrir hinum mikla samningi ríkisstjórnarinnar við Öryrkjabandalag Íslands. Þar er nákvæmlega hið sama tilgreint, að tvöfalda eigi grunnlífeyri þeirra sem verða öryrkjar 18 ára eða yngri, þ.e. um 20.600 kr. og síðan eigi það að lækka um 421 kr. á ári. Og Morgunblaðið skýrir lesendum sínum. m.a. úr röðum þeirra öryrkja sem í hlut eiga, nákvæmlega frá því hvað þetta þýðir og gerir m.a. grein fyrir því hvað það þýðir fyrir þann sem verður öryrki 56 ára. Og þeir gátu í aðdraganda kosninga, þegar Framsfl. var að engjast í 11%, lesið um hinar miklu kjarabætur sem hæstv. ríkisstjórn var búin að semja um við þá. Nú koma menn og segja: Nei, það var ekki samið um þetta. Það var ekki samið um það sem við sögðum í fréttum Ríkisútvarpsins. Það var ekki samið um það sem stóð í Morgunblaðinu 26. mars. Nei, það var bara samið um 1.000 millj. kr. Virðulegur forseti. Mér þykir leitt að þurfa að fara í gegnum þessa umræðu. Mér þykir leitt að þurfa að reka þessar yfirlýsingar ofan í menn. En þegar menn þræta fyrir gert samkomulag, sem hæstv. heilbrrh. staðfesti síðast í ræðustólnum í síðustu viku að gert hefði verið, þá verður víst að gera það. Málið á sér auðvitað langan aðdraganda og túlkun hv. heilbrrn. hefur alltaf verið alveg skýr. Ég ætla, með leyfi virðulegs forseta, að fá að lesa úr litlu lettersbréfi sem ég fékk sent í dag úr heilbrrn. Það er rétt að gera grein fyrir því að bréfið er sent hinn 9. apríl eða rúmum mánuði fyrir kosningar. Tveimur vikum eftir að búið var að ganga frá samkomulaginu við Öryrkjabandalagið biður heilbrrn. Tryggingastofnun ríkisins um að reikna út nákvæmlega hvað samkomulagið kostar. Og heilbr.- og trmrn. sendir samkomulagið með útfærslunni, með einu útfærslunni sem um var rætt, 421 kr. lækkun á ári með þeim samningi sem gerður var. Ég ætla að leyfa virðulegum þingheimi, ef tæknin leyfir mér og virðulegur forseti leyfir, að fá að lesa bréfið fyrir hv. þingheim. ,,Í framhaldi af vinnu Tryggingastofnunar ríkisins við útreikninga breytts bótaréttar öryrkja sem ráðuneytið vann, bað um þann 5. febrúar sl. og skilað var til ráðuneytisins 17. mars sl. og í framhaldi af samkomulagi ríkisstjórnarinnar við Öryrkjabandalag Íslands frá 25. mars sl. um sama efni en þó í breyttri mynd er hér með komið á framfæri við Tryggingastofnun þeirri beiðni að reikna út hvað þetta breytta fyrirkomulag örorkubóta mundi kosta á árinu 2003 ef gert væri ráð fyrir að það gilti frá 1. janúar. Sú breytta mynd á grunnlífeyri öryrkja, sem samkomulagið gerir ráð fyrir, er tvöföldun lífeyrisupphæðar þ.e. tvisvar sinnum 20.600 kr. fyrir þá sem greinast með örorku 18 ára en lækkar um 421 kr. fyrir hvert aldursár öryrkjans miðað við það hvenær hann er greindur með örorku. Meðfylgjandi er tafla sem skýrir þetta betur.`` Fjárlagagerðarmenn mundu fagna ef hægt væri að fá þessa útreikninga sem fyrst. Tryggingastofnun ríkisins lá ekki á liði sínu frekar en fyrri daginn. Hún vann þessa útreikninga hinn 10. apríl. Þeir eru mótteknir í heilbrrn. 11. apríl. Eins og þingheimur allur heyrir vafðist það ekkert fyrir embættismanni heilbrrn. um hvað var samið eða hver útfærslan var. Hann tilgreinir nákvæmlega hvaða breytingar samkomulagið við Öryrkjabandalagið hefur í för með sér miðað við þá útreikninga sem Tryggingastofnun hafði gert tíu dögum áður en samkomulagið var undirritað, tilgreinir nákvæmlega forsendurnar og sendir til baka í heilbrrn. upplýsingar um hvað þetta samkomulag kostar. Tryggingastofnun segir heilbrrn. alveg skýrt að það kosti 1.528,8 millj. kr., mánuði fyrir kosningar. Embættismaður heilbrrn. hefur núna fyrirvara við 8% af þessari upphæð eða um 120 millj. kr. En útreikningurinn byggir á því hvað þetta hefði kostað á þessu ári og verðlagsbreytingar og fjölgun öryrkja gera það að verkum að óvarlegt er að gera ráð fyrir minni kostnaði á næsta ári heldur en þessari fjárhæð, 1.528 millj. kr., jafnvel þó að fyrirvarar embættismannsins væru teknir til greina. Hér var ekki um það að ræða að reiknaðar væru margar útfærslur eða að samkomulagið gæfi kost á ýmsum túlkunum. Hér var einfaldlega beðið um að samkomulagið og kostnaðurinn við það yrði reiknaður út. Ég spurði eðlilega hvort hæstv. heilbrrh. hefði látið það ógert að segja kjósendum og samstarfsflokki sínum frá því, þegar heilbrrn. fékk þessar tölur 11. apríl, að rúmur milljarður þýddi nákvæmlega 1.528,8 millj. kr. Hæstv. heilbrrh. segir í Fréttablaðinu í morgun að hann hafi bara ekki fengið þetta fyrr en í ágúst. Ég spyr, virðulegi forseti: Hvort er verra? Hæstv. heilbrrh. segist ekki hafa vitað fyrr en í ágúst að kostnaðurinn við það sem hann lýsti sjálfur sem mesta afreki sínu og því sem hann væri stoltastur af hefði farið fram úr um 500 millj. kr. Hvort er verra, að hann hafi vitað það eða að hann hafi ekki frétt það fyrr en í haust? Mér er, virðulegur forseti, eiginlega alveg sama. Það er hreinlega á ábyrgð ráðherrans að vita það. Það hlýtur að vekja nokkra furðu að varaformaður fjárln. lýsti því yfir í þessari viku að hann hafi fyrst verið að frétta um þessar tölur í síðustu viku og hér hafi orðið uppi fótur og fit. Nei, virðulegur forseti, það er alveg skýrt um hvað var samið, enda staðfesti hæstv. heilbrrh. það í síðustu viku; tvöföldun grunnlífeyris og lækkun um 421 kr. fyrir hvert ár. Það kostar 1.528,8 milljónir. Það kann að vera að ráðherrann hafi ekki haft heimildir til þess og það kann að vera að honum hafi verið neitað um heimildir til þess á næsta ári en ráðherrann lýsti því yfir í síðustu viku að þá kæmi hann inn með síðari hlutann, síðari 500 milljónirnar, 1. janúar 2005. En nú á ekki einu sinni að standa við það því hæstv. heilbrrh. virðist engan stuðning hafa til þess í ríkisstjórninni að efna þennan samning. Ekki frá sjálfstæðismönnum. Það er alveg ljóst, því bæði hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde og hv. varaformaður fjárln., Einar Oddur Kristjánsson, hafa gert skýra grein fyrir því að heimildin sé bara upp á 1.000 millj. kr. En mér þykir einkennilegra að félagar hæstv. heilbrigðisráðherrans í Framsfl. skuli ekki ljá honum lið sitt og gera kröfu til þess að kostnaðinum við samninginn verði mætt, 1.528,8 milljónum. Auðvitað hefur oft verið gert kostnaðarmat á vegum framkvæmdarvaldsins en síðan reynst dýrara að uppfylla samningana en kostnaðarmatið gerði ráð fyrir. En í öllum kjarasamningum, í samningum við allar stéttir, a.m.k. hin síðari ár, hefur þeim kostnaði verið mætt. Þeir samningar hafa verið efndir þó að kostnaðurinn hafi farið fram úr því sem áætlað var fyrir og fjárlagaheimildir voru fyrir. Þeim kostnaðarauka hefur þá verið mætt á fjáraukalögum. Ég trúi því, virðulegur forseti, að hæstv. heilbrrh. hafi aldrei átt von á öðru en að hann fengi fjárheimildir til að efna samninginn. Þetta var nú enginn smásamningur. Ráðherrann lýsti því sjálfur að þetta væri bara samningurinn, það sem hann væri stoltastur af. Framsfl. gervallur lagði ekki lítið upp úr því í kosningabaráttunni að hafa gert þennan samning, enda full ástæða til. Það hafði þurft að reka ríkisstjórnina í tvígang upp í Hæstarétt til að úrskurða öryrkjum þau lágmarkskjör og lágmarksmannréttindi sem þeim bar. Eftir að menn höfðu af harðdrægni þurft að sækja á hæstv. ríkisstjórn þurfti Framsfl. auðvitað að sýna í aðdraganda kosninga að hann vildi bæta kjör öryrkja. En samningurinn hélt ekki. Kjarasamninginn við öryrkja á að svíkja. Við hljótum að spyrja virðulegan og hæstvirtan heilbrrh.: Hvenær koma 500 millj. kr., síðari áfanginn, sem hæstv. ráðherra lofaði hér í ræðustól í síðustu viku --- í síðustu viku, ekki 25. mars, heldur hér í ræðustól í síðustu viku --- að kæmu 1. janúar 2005? Hvar sjáum við þær 500 millj. kr.? Hvar eru þær 500 millj. kr., hæstv. heilbrrh.? Við hljótum að spyrja hæstv. heilbrrh.: Upp á hvað hljóðaði kostnaðarmat Tryggingastofnunar ríkisins á breytingum á örorkulífeyrinum sem sent var ráðuneytinu átta dögum fyrir gerð samningsins? Hljóðaði það upp á 1,2 milljarða? Var það sá rúmi milljarður sem vísað var til? Við hljótum líka að spyrja heilbrrh. hvort hann hafi ekki gert ríkisstjórninni grein fyrir því að samningurinn yrði 500 millj. kr. dýrari fyrr en í andsvari við ræðu minni hér í síðustu viku? Getur það verið að hæstv. heilbrrh. hafi leynt ríkisstjórn Íslands því að samningur sem ríkisstjórnin gerði við Öryrkjabandalag Íslands væri 500 millj. kr. dýrari en fjárheimildir voru fyrir, að því hafi verið leynt fyrir ríkisstjórninni þar til í andsvari hér í síðustu viku, þegar það lá fyrir í útreikningum Tryggingastofnunar ríkisins frá 11. apríl? Hvernig víkur þessu við, hæstv. heilbrrh.? Ég hlýt að bera fleira undir hæstv. heilbrrh. Nú skipaði hæstv. ráðherra starfshóp til að leggja til breytingar á lögum til að uppfylla samkomulagið. Sá starfshópur skilaði tillögum sínum að lagabreytingum í síðustu viku. Embættismaður í heilbr.- og trmn. sagði mér í gær að það væru engar tillögur eða lokaálit til frá þessum starfshópi, að það væri ekkert til. Það var svarið sem ég fékk frá nefndarmanni í starfshópnum og embættismanni í ráðuneytinu. En ég komst að því að það var ekki rétt. Ég talaði aftur við ráðuneytið í dag og ég bað um að fá tillögur starfshóps heilbrrh. um breytingar á lögum til að uppfylla samninginn við Öryrkjabandalagið. Þær tillögur voru lagðar fram í síðustu viku af starfshópi sem ráðherrann sjálfur skipaði. Heilbr.- og trmrn. neitaði mér um að fá frumvarpsdrögin frá starfshópnum. Virðulegur forseti. Ef þingmanni á Alþingi Íslendinga og nefndarmanni í fjárln. er neitað um að sjá frumvarpsdrög starfshóps heilbrrh. um samning við Öryrkjabandalag Íslands, þá í það minnsta líkar mér það ekki mjög vel. Ég hlýt að spyrja hæstv. heilbrrh. hvort þarna sé eitthvað að fela. Hvort verið geti að tillaga hans eigin starfshóps að lagabreytingum sé talsvert langt frá því frv. sem hann leggur fyrir þingið nokkrum dögum seinna. Gæti verið að starfshópurinn hafi gert tillögu um að 2 / 3 hlutar samkomulagsins yrðu uppfylltir 1. janúar 2004 og 1 / 3 hluti uppfylltur 1. janúar 2005 en að hæstv. heilbrrh. hafi hvorki fengið stuðning sinna eigin flokksmanna né stuðning hæstv. ríkisstjórnar við að reyna þó að efna samninginn með þessum hætti, heldur verið gerður afturreka með tillögur eigin starfshóps um efndir á samningi ríkisstjórnarinnar við Öryrkjabandalagið og orðið að koma inn með frv. sem er ekki einu sinni í samræmi við yfirlýsingar hans í þinginu í síðustu viku? Virðulegur forseti. Þetta mál er allt með miklum ólíkindum. Ég verð að segja að ef almennt er staðið þannig að samningagerð, að sé kostnaðarmat vanmetið um 50% og upplýsingar um það liggi fyrir en týnist svo mánuðum skiptir í blaðabunkum á borðum embættismanna og að kjarasamningar við stóra hópa í samfélaginu séu ekki á vitorði forustu fjárln. Alþingis fyrr en í andsvörum í 2. umr. um fjárlög, þá er full ástæða til að hafa áhyggjur af því hvernig þessari skútu er siglt, virðulegur forseti. Samningurinn við öryrkja er kjarasamningur. Samningurinn við öryrkja er þess vegna ekki almennt kosningaloforð. Hann er samningur um kaup og kjör. Hann hefur verið tilkynntur og hefur verið birtur og hann á að efna í hverju og einu atriði sem um hefur verið samið, en ekki bara að 2 / 3 . Öryrkjar eru alveg jafnmerkilegt fólk og vinnandi fólk. Öryrkjar eiga sama rétt til þess að kjarasamningur við þá sé efndur með sama hætti og við leggjum öll heiður okkar við að efna kjarasamninga við vinnandi fólk. Það er engum blöðum um það að fletta um hvað var samið hér. Þar liggur fyrir túlkun heilbrrn. í bréfi til Tryggingastofnunar. Fyrir liggja skýringar fréttastofu Útvarps og Morgunblaðsins á því í hvað samkomulagið fæli í sér, skýringar sem þeim voru veittar á blaðamannafundi hæstv. heilbrrh. í Þjóðmenningarhúsinu og fóru ekkert á milli mála. Virðulegur forseti. Ég ítreka spurningar mínar til hæstv. ráðherra og ég spyr sérstaklega: Hvers vegna fáum við ekki að sjá þau drög að frumvarpi sem hans eigin starfshópur lagði til að lagt yrði fram í þinginu fyrir nokkrum dögum?

Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykv., Helgi Hjörvar, sagði í ræðu sinni og hafði eftir mér að þetta væri samningurinn sem ég væri stoltastur af og sagði jafnframt að þetta væri kjarasamningur við öryrkja. Það er alveg rétt. Ég er stoltur af þessum gerningi en hins vegar, ef þetta væri kjarasamningur þá hefði þetta ekki verið kynnt sem samkomulag eða yfirlýsing. Þá hefði hann verið undirritaður. Ég hef sagt að auðvitað hefði verið heppilegra, í ljósi þess sem á eftir kemur, að ganga betur frá þessum endum. Hins vegar vísa ég því harðlega á bug sem hv. þm. fullyrðir, að áhugi minn á þessu samkomulagi hafi ekki kviknað fyrr en Framsfl. fór að mælast illa í skoðanakönnunum. Það eru aðdróttanir sem ég kann vægast sagt illa við. Formaður Öryrkjabandalagsins og ég höfðum rætt þetta samkomulag í marga mánuði og rætt það af einlægni. Varðandi það hvaða tillögur starfshópurinn sem ég skipaði í byrjun maí skilaði þá skilaði hann til mín drögum og hugmyndum. Starfshópurinn hafði hugmyndir að þessari leið sem hv. þm. lýsti hér. Ég kom auðvitað þessari fjárþörf til skila þegar ég vissi um hana seinni part sumars. Ég bar undir ríkisstjórnina þetta samkomulag í mars og því fylgdi 1 milljarður kr. Það var alveg ljóst.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að draga í efa einlægni hæstv. heilbrrh. Jóns Kristjánssonar í þessum málum. Ég sagði í ræðustólnum í síðustu viku að sennilega hefði honum liðist það oftar en flestum að koma í ræðustólinn og segjast vera á leiðinni, vegna þess, eins og ég sagði þá, að á íslensku gæti maður sagt að hann væri óvenjulega elskuleg manneskja. Ég trúi því vel að hann hafi lengi haft áhuga á þessum samningi en ég fullyrði engu að síður að hann hafi engan stuðning haft til þeirra miklu útgjalda sem honum fylgdi, fyrr en Framsfl. var kominn niður í átta prósentin. Þá fyrst fékk hann stuðning í ríkisstjórninni og stuðning samstarfsmanna sinna í Framsfl. við að gera þennan samning. Ég trúi því líka að hæstv. heilbrrh. hafi ekki átt von á öðru en að félagar hans í Framsfl. mundu hjálpa honum við að ná þeim 500 millj. kr. í viðbót sem hann þurfti. Ég trúi því að hæstv. heilbrrh. hafi verið mjög brugðið að hafa ekki þann stuðning í ríkisstjórninni að geta sótt þessar 500 millj. kr. Annað eins hafa ráðherrar í ríkisstjórn Íslands sótt af aukafjárheimildum. Ég trúi því að hæstv. heilbrrh. Jón Kristjánsson hafi verið sleginn, þegar hann kom með tillögur eigin starfshóps upp á að 2 / 3 hlutar yrðu efndir núna en hann fengi þó þessar 500 millj. kr. 1. janúar 2005, yfir því að félagar hans í Framsfl. og ríkisstjórninni gætu ekki einu sinni ljáð honum stuðning sinn í því, jafnvel þótt hann væri búinn að lýsa því yfir í ræðustólnum síðast í síðustu viku að hann ætlaði að koma með 1.000 millj. kr. um áramótin og 500 millj. kr. í viðbót áramótin þar á eftir. Ég segi það satt, virðulegur forseti, að ég vildi heldur eiga orðastað við marga aðra af ráðherrum ríkisstjórnarinnar og stjórnarþingmönnum um þessi mál en hæstv. heilbrrh. Jón Kristjánsson. En hjá því verður ekki komist. Hann ber ábyrgð á málinu. Og ég spyr ráðherrann aftur: Fáum við að sjá tillögu starfshópsins um lagabreytingu hér í þinginu?

Virðulegi forseti. Varðandi tillögur starfshópsins vil ég taka það fram að hann velti fyrir sér ýmsum hugmyndum. Hann velti m.a. fyrir sér þeim hugmyndum að halda áfram að hækka bætur öryrkja 1. janúar 2005. Hins vegar lagði ég fram frv. á mína ábyrgð og ég lagði það fram í samræmi við það fjármagn sem samkomulagið frá því í mars gerði ráð fyrir. Ég tók þá ákvörðun þegar það var ljóst að verja átti milljarði króna í þetta mál. Þá tók ég þá ákvörðun að það gengi til að tvöfalda bætur þeirra sem verða 75% öryrkjar 18 ára að aldri eða hafa orðið öryrkjar 18 ára að aldri og standa þar með við samkomulagið um að tvöfalda bætur yngstu öryrkjanna. Varðandi þetta samkomulag er grundvöllurinn í því og það sem þá var mest metið af Öryrkjabandalaginu sú kerfisbreyting sem þetta fól í sér, að aldurstengja örorkubætur. Hún er meginþátturinn í frv., sú mikla kerfisbreyting sem Öryrkjabandalagið hafði barist fyrir árum saman, að aldurstengja bætur. Það var grundvöllurinn í þessu máli. Ég er sannfærður um að kjarabarátta öryrkja heldur áfram. Ég hefði viljað styðja þá og vinna með þeim á eðlilegum nótum en ég verð fyrir miklum vonbrigðum með þann storm og það plan sem er búið að draga umræðurnar niður á. Ég virði það við hv. þingmann að segja að ég sé elskuleg manneskja en það er hægt að egna mann samt svo að þykkni í manni.

Virðulegur forseti. Ég verð að biðja hæstv. heilbrrh. að eiga það þá við þá sem egna hann og neita honum um heimildir til að uppfylla þann samning sem hann gerði og handsalaði, væntanlega í góðri trú um að hans eigin flokksmenn og samstarfsflokkurinn mundu hjálpa honum við að fjármagna hann. Hvernig sem hæstv. heilbrrh. reynir stendur málið einfaldlega þannig að hann sagði hér í ræðustólnum, síðast í síðustu viku, að samningurinn sem hann gerði mundi kosta 1.500 millj. og hann hefði ekki fjárheimildir nema upp á 1.000 millj. Það þýðir bara að hæstv. heilbrrh. er neitað um fjárheimildirnar. Þó eru menn hér í fjáraukalögum að veita 17.000 millj. í alls kyns ófyrirséðan kostnað og hluti þar sem kostnaður var vanmetinn. Þá er munurinn á frv. og lokaniðurstöðu 35 milljarðar á einu ári. Þegar ég segi að samningurinn við öryrkja sé ígildi kjarasamnings meina ég það. Örorkubætur eru lífskjör þess fólks sem býr við það að framfleyta sér á örorkulífeyri, og jafnvel meira en þess sem er á vinnumarkaði vegna þess að þetta eru í mörgum tilfellum þau kjör sem þetta fólk þarf að búa við áratugum saman og hefur ekkert annað sér til framfærslu. Þess vegna er jafnvel ríkari ástæða til að efna slíkan kjarasamning en hina almennu.

Frú forseti. Ég ætla ekki að taka þátt í þeim slagsmáladans sem hér er í gangi. Ég vil hins vegar spyrja hv. þm. Helga Hjörvar hvað hann mundi gera með 1.000 millj. til að ná fram því markmiði að laga stöðu þeirra öryrkja sem aldrei fara á vinnumarkað og þeirra sem verða öryrkjar að loknu námi og fá þar af leiðandi ekki framreikning í lífeyrissjóði. Það er einmitt sá vandi sem ég varð var við í viðræðum mínum við Garðar Sverrisson, formann Öryrkjabandalagsins. Þessi er vandinn. En hvað gera menn? Menn komu með lausn þar sem allir fá. Allir öryrkjar, hver einasti öryrki í landinu fær þessar bætur sem hér um ræðir, líka þeir öryrkjar sem eru með mjög góðan framreikning, með mjög góðan lífeyri, t.d. 23 ára gamall sjómaður sem fær framreikning að fullu eftir þriggja ára starf og er með 200.000 kall á mánuði í lífeyri. Hann fær 20.000 kr. nú þegar til viðbótar og síðan á hann að fá 20.000 enn til viðbótar á meðan annar öryrki sem er ekki með neinn framreikning þarf að lifa á miklu lægri bótum. Nú sé ég, frú forseti, að ræðumaður er horfinn úr salnum. Ég veit ekki hvernig ég get veitt honum andsvar. 
            

Hv. þm. er horfinn úr salnum og ...

Ég vil að umræðu sé frestað, frú forseti, ég vil að umræðu sé frestað þangað til þingmaðurinn kemur aftur. Það er ekki hægt að veita andsvar þegar hann er ekki til andsvara.

Hv. þm. ræður hvort hann svarar andsvari eða ekki.

Hæstv. forseti. Hér hafa verið fluttar margar athyglisverðar ræður við 3. umr. um frv. til fjárlaga og þótti mér fróðlegt að hlýða á hv. þm. Helga Hjörvar fjalla um öryrkjamálið svokallaða, eða samning Öryrkjabandalags Íslands við heilbrrh. Þar talar maður úr innstu röðum baráttusamtaka öryrkja og ég hlustaði með athygli á mál hans. Ég vil byrja á því að vísa almennt í nál. 2. minni hluta fjárln. sem hv. þm. Jón Bjarnason, flokksfélagi minn í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, stendur að. Ég geri orð hans að mínum, bæði hér í riti og einnig ræðu hans fyrr í dag. Og ég minni á upphafssetninguna í niðurlagsorðum þingmannsins í þessu minnihlutaáliti þar sem vísað er í þá almennu stefnu okkar að við leggjum áherslu á að ríkisfjármálum sé beitt til að auka jöfnuð í samfélaginu. Þetta er fyrsta atriðið sem ég vildi leggja áherslu á sem við teljum ekki gengið nægilega langt með í fjárlagafrv. Í upphafi minnihlutaálitsins víkur hv. þm. Jón Bjarnason að því að fjárlagafrv. sé ekki reist á mjög traustum grunni. Hann segir að í frv. með þeim breytingum sem gerðar voru við 2. umr. sé gert ráð fyrir að heildarútgjöld ríkissjóðs á næsta ári verði um 275,3 milljarðar. Hv. þm. Jón Bjarnason telur eftir athugun og umræður sem fram hafa farið í fjárln. og með hliðsjón af gögnum sem hann hefur haft til skoðunar ljóst vera að útgjöld ríkissjóðs séu vanmetin á mörgum sviðum í frv. Samkvæmt endurskoðaðri tekjuáætlun fjmrn. er gert ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs á næsta ári verði um 282 milljarðar kr. Tekjuafgangur ríkissjóðs er þess vegna áætlaður 6,7 milljarðar. Þingmaðurinn vekur athygli á því að ef miðað er við fjárlög yfirstandandi árs hafi útgjöld ríkissjóðs hækkað frá því sem samþykkt hafði verið í fjárlögum 2003 um 6,7% og ef hið sama gerðist í þessu frv. færu útgjöldin upp í 294 milljarða. Þá værum við komin 12 milljarða í mínus, með öðrum orðum ef hið sama gerðist á næsta ári og gerðist á þessu ári, stórlega vanmetin útgjöld, endum við í mínus upp á 12 milljarða kr. Á þessu vekur hv. þm. Jón Bjarnason athygli í minnihlutaáliti sínu. Ég ætla að víkja örfáum orðum að ýmsum þáttum frv. Ég vil byrja á því að vísa í umræðu sem var hér fyrr í dag um vaxtabætur. Stjórnarandstaðan lagði til að umræðunni yrði skotið á frest fram yfir helgi þar til fyrir lægi lögfræðiálit um nýjar tillögur fjmrn. um skerðingu vaxtabóta. Togast var á um þetta í efh.- og viðskn. þingsins, þær tillögur sem upphaflega lágu fyrir frá hæstv. fjmrh., og töldu stjórnarandstöðuþingmenn að þær kynnu að stangast á við eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Ekki taldi meirihlutinn hættu á því. En í dag var kynnt lögfræðiálit frá Háskóla Íslands þar sem fram kemur að lögfræðingar telja líkur á því að stjórnarandstaðan hafi haft rétt fyrir sér í þessu efni. Í samræmi við það lagði hæstv. fjmrh. fram nýjar tillögur þar sem skerðingin byggist á rétti sem þegar hefur verið stofnað til, sem sagt aftur í tímann á þessu ári, og lögfræðingar telja þá að skerðing sem tæki til afmarkaðs hóps yrði túlkuð sem svo að gengið væri á eignarrétt viðkomandi einstaklinga. Ef skerðingin væri hins vegar almenn gæti þetta gengið. Hin nýja tillaga gengur út á það að skerða vaxtabætur almennt um 10% á alla en á næsta ári komi svo til fyrri tillaga fjmrn. Þetta viljum við láta skoða og það verður gert. Við töldum eðlilegt að umræðu um fjárlögin yrði frestað þar til frá þessu hefði verið gengið. Á þetta féllst stjórnarmeirihlutinn hins vegar ekki og varð niðurstaðan sú að halda umræðu hér áfram um fjárlögin. Hæstv. forsrh. kvaddi sér hljóðs og sagði að þetta væri gamalt vinnulag í þinginu. Honum var bent á að það væri sitthvað sem mætti laga í því vinnulagi og þetta væri eitt af því. Reyndar hefur hv. þm. Jón Bjarnason bent á að það hafi ekki áður gerst að menn reyndu að hafa samstiga frumvörp um tekjuöflun til ríkissjóðs samhliða afgreiðslu fjárlaganna. En gott og vel. Þetta varð niðurstaðan í málinu. Samningurinn við Öryrkjabandalagið er án efa það mál sem hefur vakið mesta athygli í umræðunni og ekki að ósekju. Ég vil rifja það upp að fyrir kosningar brá mörgum í brún þegar hæstv. heilbrrh. gerði samning við Öryrkjabandalag Íslands rétt fyrir kosningar. Mörgum þótti þetta ósiðlega valin stund en engu að síður man ég ekki eftir neinum manni sem ekki fagnaði þessu samkomulagi. Menn töldu að þarna væri verið að stíga mjög mikilvægt framfaraspor. Menn stigu upp úr hinum pólitísku skotgröfum og fögnuðu samkomulaginu. Framsfl. stóð mjög illa þegar þetta samkomulag var gert, mældist með um 8% í skoðanakönnunum, og ýmsir urðu til þess að gruna þann flokk um græsku. Á blaðamannafundi sem boðað var til í tengslum við undirritun samningsins var ráðherrann spurður út í þetta og hann skrifaði grein í Morgunblaðið af því tilefni þar sem segir m.a. og hér vitna ég í minnihlutaálit hv. þm. Jóns Bjarnasonar sem aftur vitnar í ráðherrann frá 27. mars, með leyfi forseta: ,,Á blaðamannafundinum í fyrradag var spurt hvort samkomulagið nú væri nokkuð annað en rétt og slétt kosningabomba. Ekkert er eðlilegra en fréttamenn spyrji spurninga af þessu tagi í aðdraganda kosninga. Það sem athyglisvert var á fundinum með blaðamönnum var að báðir aðilar, bæði sá sem þetta ritar og Garðar Sverrisson, formaður ÖBÍ, lýstu yfir að þannig bæri ekki að skilja niðurstöðuna og báðir sögðumst við sannfærðir um að enginn stjórnmálaflokkanna myndi einn eða í samráði við aðra flokka reyna að rokka við því samkomulagi sem gert hefur verið.`` Enginn flokkanna. Hvorki einn né í samráði við aðra flokka. Nú hefur það hins vegar gerst að Framsfl. hefur rokkað við þessu samkomulagi og í samráði við annan flokk, Sjálfstfl. Þetta eru staðreyndir málsins. Þess vegna er siðleysið tvöfalt hjá ríkisstjórninni, annars vegar að brjóta samkomulag, brjóta samning sem gerður hefur verið, en í ofanálag er verið að brjóta samning sem gerður er rétt fyrir kosningar í og með með það fyrir augum að vekja væntingar hjá kjósendum. Og þá ætlast menn að sjálfsögðu til, og að sjálfsögðu þeir kjósendur sem ákváðu að styðja flokkinn á þessum forsendum, að staðið verði við samninginn. Þess vegna hefur þetta mál orðið að slíku hitamáli sem raun ber vitni. Mér fannst mjög áhrifaríkt þegar hv. þm. Helgi Hjörvar las upp bréf frá heilbrrn. til Tryggingastofnunar þar sem óskað var eftir útfærslu á samkomulaginu sem gert var. Síðan hefur það verið staðfest að svar hafi borist við þessu erindi þar sem fram hafi komið nákvæmar kostnaðartölur, allt þetta hafi legið fyrir áður en kosningar fóru fram. Þess vegna þarf ekkert um það að deila að ríkisstjórnin er að brjóta samning sem gerður var við Öryrkjabandalag Íslands. Hver gerði samninginn? Var það ríkisstjórnin? Það var ráðherra í ríkisstjórninni sem gerði þennan samning. Ríkisstjórnin er öll ábyrg. Hún ber öll ábyrgð á þessu samkomulagi. Og það væri fróðlegt að heyra álit hæstv. fjmrh. á þessu samningsrofi því að ekki hef ég reynt hann að því að rjúfa samninga. Hann gerði að sönnu ekki þennan samning en samningurinn var gerður af ráðherra í ríkisstjórn og ríkisstjórnin ber ábyrgð á þessu samningsrofi. En það er annað sem mig langar til að spyrja hæstv. fjmrh. um og það lýtur að atvinnuleysisbótunum og skerðingu þeirra. Ég velti því fyrir mér á sínum tíma hvort það væri hugsað sem eins konar manndómsvígsla fyrir hæstv. félmrh. að reyna sig á atvinnulausum og sýna hvað í sér býr, með því að sýna hvað hann væri harður karl að bregða niðurskurðarhníf á þann hóp í þjóðfélaginu. Þannig hefur ríkisstjórnin oft hagað sér, þessi tvíburastjórn Framsfl. og Sjálfstfl., að ráðast á þá sem síst skyldi. Þetta er bara staðreynd. Hér er það gert eina ferðina enn. Það stendur til að skerða tekjur þess hóps í samfélaginu sem stendur verst að vígi, atvinnulaust fólk, fólk sem missir vinnu sína. Það stendur til að hafa af því atvinnuleysisbætur fyrstu þrjá dagana í atvinnuleysi. Hvað skyldu þetta vera miklir peningar? Þetta eru 10.722 kr. sem á að hafa af fólki sem er með á mánuði 77.449 kr. Það eru atvinnuleysisbæturnar, 77.449 kr. Við fórum mjög rækilega yfir þetta í félmn. í haust. Við spurðum fulltrúa félmrn. hvers vegna menn væru að þessu. Hvers vegna er þetta gert? Eru menn að laga sig að einhverri kerfisbreytingu í Evrópu? Eru menn að taka upp einhverja siði frá Norðurlöndum? Hvað vakir fyrir ríkisstjórninni? Svarið kom mjög skýrt. Við erum að spara peninga. Og menn ætluðu ekki að trúa því sem þeir heyrðu. Er þetta virkilega efnahagsúrræði? Er það sérstakt efnahagsúrræði ríkisstjórnarinnar að hafa peninga af atvinnulausu fólki, að stela rúmum 10 þús. kr. af atvinnulausu fólki, taka af því fólki sem hefur bágust kjör í landinu og býr við einna verstar og erfiðastar aðstæður, félagslegar og fjárhagslegar? Það þarf ekki annað en að fletta upp í fjárlagafrv. Þar kemur í ljós hvað ríkisstjórnin hyggst hagnast á kostnað atvinnulauss fólks því hér segir, með leyfi forseta: ,,Gert er ráð fyrir að útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs lækki um 170 millj. kr. vegna áforma um að lögum verði breytt á þann veg að í stað þess að bætur greiðist frá fyrsta skráningardegi verði ekki greitt fyrir fyrstu þrjá dagana ...`` og fleira, það er eitthvað annað sem þeir eru að spara líka. Við gengum á fulltrúa félmrn. og spurðum: Eru þetta ykkar tillögur? Eru það úrræði félmrn. að spara peninga á kostnað þessa hóps? Þá kom svarið alveg skýrt: Nei, þetta eru ekki okkar tillögur. Þetta eru tillögur hæstv. fjmrh. Það er fjmrn. sem krefst þess að við höfum þessa peninga af atvinnulausum. Þess vegna kom það mér á óvart þegar hæstv. félmrh. kom hér upp í dag, alveg galvaskur, búinn að standast manndómsvígsluna, og sagði: Það stendur ekki til að falla frá þessu. Við ætlum að standa fast á þessu. ,,Við``, sagði hann, búinn að gera þessa ákvörðun að sinni. Í félmn. var okkur sagt að það væri ekki félmrn. sem stæði að þessum tillöguflutningi, heldur fjmrn., það væri hæstv. fjmrh. sem krefðist þess að skorið yrði þarna niður gagnvart atvinnulausu fólki. Er ástæða til að verja miklum tíma í að ræða þetta? Já. Mér finnst þetta vera stórmál, ekki bara vegna þess að það skiptir þetta fólk máli, þetta fátæka fólk sem lendir í þessum hremmingum, heldur er þetta líka táknrænt um hvert verið er að halda með íslenskt samfélag. Þarna er skorið niður. Í blöðum í morgun er haft eftir forsrh. að þeir séu að hugsa um að opna fleiri sendiráð hér og þar. Nú eru þeir í Austur-Evrópu. Þeir keyptu sendiráð í Japan, við munum eftir því, fyrir tæpan milljarð. Bara húsið. Bara bygginguna. Og sögðu síðan: Ja, það voru allir fylgjandi því að opna sendiráð í Japan. Já, en ekki að kaupa hús á 800 millj., það var enginn sammála því. Ekki var ég sammála því. En þetta er fólk sem lifir í heimi fimm stjörnu hótelanna og er tilbúið, hins vegar, til að ganga á rétt þeirra sem standa höllum fæti, t.d. atvinnulausir, í íslensku þjóðfélagi. Hér þarf að endurskoða forgangsröðina og vísa ég þar aftur í upphafssetningu í niðurlagsorðum hv. þm. Jóns Bjarnasonar sem segir að það sem vaki fyrir okkur í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði sé að beita fjárlögunum til að stuðla að jöfnuði í samfélaginu. Mér þætti fróðlegt að heyra skýringar hæstv. fjmrh. á ákafa hans í að skerða atvinnuleysisbætur og hvort rétt sé að þetta sé hugsað fyrst og fremst sem sparnaðarráðstöfun af hálfu ríkissjóðs eða hvort það er eitthvað annað sem hann telur að þetta muni leiða af sér. Telur hann t.d. að þetta muni fæla fólk frá atvinnuleysi, fólk hætti við að verða atvinnulaust ef það þarf að vera í þrjá daga án atvinnuleysisbóta? Ég veit það ekki. Það verður fróðlegt að heyra skýringar ríkisstjórnarinnar á þessu. En ekki finnst mér stórmannlega að verki staðið, ekki get ég sagt það. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur gert ítarlega grein fyrir ýmsum þáttum fjárlagafrv. Hann fór rækilega yfir heilbrigðismálin í ræðu sinni í dag og gerði það í nál. einnig. Mér þótti fróðlegt, nú sem áður, að hlusta á hv. þm. Einar Odd Kristjánsson, varaformann fjárln., óskapast út í málflutning hv. þm. Jóns Bjarnasonar sem varaði við þeirri stefnu sem rekin væri gagnvart heilbrigðisstofnunum í landinu. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson vissi ekki til þess að menn væru að skera niður en hv. þm. Jón Bjarnason benti honum á að staðreyndin væri sú að heilbrigðisstofnanir víðs vegar um landið væru reknar með stórkostlegum halla. Það kemur fram í greinargerð hans að 1.400 millj. vanti hjá Landspítala -- háskólasjúkrahúsi. Við höfum verið upplýst um að á bráðamóttökunni á því sama sjúkrahúsi séu menn að velta fyrir sér á hvern hátt sé hægt að spara og skera niður. Menn fórna höndum. Hvað á að gera? Á að vísa fólki frá sem kemur í sjúkrabíl? Á að vísa frá konu sem verður fyrir nauðgun? Þar væri hugsanlega hægt að skera niður, ekki satt? Varla ef hún væri búin að missa höndina. Er þetta forgangsröðin sem menn vilja að verði gaumgæfð? Í sjónvarpsfréttum áðan voru okkur færð þau gleðilegu tíðindi að nýrnadeildin á Landspítalanum væri að eflast svo mjög --- ef ég heyrði rétt --- að níu af hverjum tíu nýrnaaðgerðum yrðu framkvæmdar hér á landi. Þetta mun spara fjármuni fyrir íslenskt samfélag, fyrir íslensku þjóðina, en auka útgjöld fyrir viðkomandi sjúkrahús. Þetta er vandinn. Okkur ber þegar við smíðum fjárlög og göngum frá þeim að horfa heildstætt á myndina. Á sínum tíma voru gerðar athuganir á því hvað það kostaði samfélagið og velferðar- og heilbrigðisþjónustuna að loka deildum. Þá fóru menn að skoða hvar álagið ykist að sama skapi, hverjir aðrir þyrftu hugsanlega að borga. Ég hef stundum sagt þá sögu að á sínum tíma þegar ég starfaði hjá sjónvarpinu voru búnar til sjálfstæðar rekstrareiningar úr öllum deildum þeirrar stofnunar. Ég starfaði á fréttastofunni. Menn skildu ekkert í því að kvikmyndatökumennirnir sátu oft auðum höndum á meðan kvikmyndatökulið utan úr bæ var að vinna fyrir okkur fréttamennina. Hvað hafði gerst? Fréttastjórinn hafði fundið menn sem seldu sig ódýrar en kvikmyndatökumenn voru verðlagðir innan okkar eigin stofnunar. Fréttastofan stórgræddi á þessu en sjónvarpið tapaði. Þetta er hlutverk okkar sem erum að ganga frá fjárlögum, þ.e. að hafa heildstæða mynd, hafa heildarmyndina undir. Þar er nýrnadæmið ágætt dæmi. Ég er ekki að segja að ekki sé hægt á ýmsum sviðum og í ýmsum stofnunum að gera breytingar til sparnaðar og hagræðingar. Ég er alls ekki að segja það. Það á alltaf og öllum stundum að reyna að stuðla að því að gera hlutina á hagkvæmari og betri hátt og ná fram gæðum með sem allra minnstum tilkostnaði, að sjálfsögðu. Þetta á að vera stöðug viðleitni. Ég er heldur ekkert að segja að þetta sé auðvelt. Þetta getur kostað núning og átök. Það er ekkert óeðlilegt við það. Það er ekkert slæmt við það. Menn verða að takast á við þann vanda. En menn gera það ekki með þessum hætti. Menn gera það ekki með því að skilja Landspítala -- háskólasjúkrahús með 1.400 millj. kr. í mínus og menn gera það ekki með því að skilja Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri í stórfelldum mínus eða sjúkrahús annars staðar á landinu. Menn gera það ekki. Það er óábyrgt. Það er óábyrgt að gera það. Það er það sem vantaði í málflutning hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar og það var það sem hv. þm. Jón Bjarnason benti honum svo ágætlega á, þ.e. að það væri rangt að bera saman tölur í ár við það sem gerðist í fyrra, menn yrðu að bera saman veruleikann í ár við það sem gerðist í fyrra. Þeir sem afgreiða fjárlög með þessum hætti verða þá áfram að axla ábyrgð. Þeir verða að segja fólkinu á bráðamóttökunni á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi hvernig eigi að bregðast við þegar komið er með bráðveikt fólk þangað. Fróðlegt væri að heyra álit hv. þm. Péturs H. Blöndals, formanns efh.- og viðskn. Hvernig vill hann bregðast við? Á að vísa fólki frá? Svar hans kann að vera einkavæðing, að hún sé allra meina bót. En síðan kemur það á daginn að hún reynist skattborgaranum miklu þyngri byrði en samfélagslega rekin þjónusta þannig að það er ekki svarið. Það sem ég er að segja er að við eigum öllum stundum að reyna finna leiðir til að fara vel með peninga, finna hagkvæmari og betri aðferðir til að ná fram gæðaþjónustu. En við gerum það ekki á þennan hátt. Við gerum það ekki með þeim hætti sem boðað er í frv. Síðan vildi ég nefna annað sem einnig hefur komið fram í máli fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln., hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Hann hefur vakið athygli á því að í fjárlagafrv. er verið að leggja auknar byrðar á sjúklinga sem nema 740 millj. kr. Þetta eru aukin og hækkuð komugjöld. Þetta er aukin kostnaðarþátttaka í lyfjum, hjálpartækjum og ýmsu af því tagi. Ég minnist þess að við 1. umr. benti hann á að þetta bæri að skoða ekki einvörðungu í ljósi upphæða heldur þeirrar pólitísku stefnu sem hér er verið að fylgja fram. Ég vakti máls á því við 1. umr. fjárlaga að ríkisstjórnin væri ekki að standa við fyrirheit sín um að stórauka framlag til rannsókna, til grunnrannsókna í landinu. Hæstv. fjmrh. mótmælti þessu. Hann sagði að það væri ekki rétt að allt stæði í stað. Þess vegna fór ég rækilega yfir þær breytingartillögur eða breytingar sem gerðar hefðu verið, þ.e. hvort eitthvað hefði breyst í þessu efni vegna þess að þegar nýtt fyrirkomulag um skipulag á vísindarannsóknum í landinu var boðað og síðan lögfest þá var okkur sagt að framlag til rannsókna yrði stóraukið. Ég er búinn að vera að fara yfir greinargerðir sem fylgdu frv. --- það voru þrjú frv. --- og ég er að fara yfir málflutninginn í tengslum við þetta og komst að þeirri niðurstöðu að menn ætluðu að láta mikla peninga fylgja þessum kerfisbreytingum. En viti menn, þeir sjóðir sem eiga að fjármagna þessar rannsóknir og eru núna komnir inn í það sem heitir Rannsóknasjóður --- voru áður Vísindasjóður og Tæknisjóður --- og greinir frá á bls. 305 í fjárlagafrv., voru samanlagt með árinu 2002 412 millj. kr. og 100 þús. reyndar, í fjárlögum 2003 412 millj. Í þessu frv. eru þetta 415 millj., þ.e. 0,7% aukning, nafnaukning, sem er skerðing vegna þess að þessi hækkun fylgir ekki verðlagi. Fjárlagafrv. byggir á tveggja prósenta, ef ég man rétt, almennri hækkun. Hér er með öðrum orðum um skerðingu að ræða á framlagi til rannsókna, til grunnrannsókna. En bíðum nú við. Stofnaður var nýr sjóður, svokallaður Tækniþróunarsjóður, sem heyrir undir iðnrn. Um hann segir í frv., með leyfi forseta: ,,Framlag á þennan nýja lið fjárlaga er áætlað 200 millj. kr. á fyrsta starfsári sjóðsins.`` Það er rétt að 200 millj. eiga að fara í slíkar rannsóknir, sem eru ekki miklir peningar, sem eru sáralitlir peningar. En samkvæmt minni skoðun á frv. eftir 2. umr. þá hefur engin breyting orðið þarna. Þetta eru peningar sem eru skilgreindir á eftirfarandi hátt í frv., með leyfi forseta: ,,Sjóðurinn mun í meginatriðum starfa sem samkeppnissjóður þar sem fyrirtæki, rannsóknarstofnanir og háskólar hafa tök á að fjármagna verkefni sem efla tækniþróun og nýsköpun.`` Þetta eru fyrst og fremst atvinnulífstengd verkefni, enda eru þau færð undir iðnrn. Eftir stendur þá sú staðhæfing mín að framlag til grunnrannsókna er að minnka. Það er ekki verið að auka það. Verið er að draga úr því gagnstætt því sem var lofað þegar breytingar voru boðaðar á frv. Bæði hv. þm. Jón Bjarnason og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, formaður Frjálslynda flokksins, viku að málefnum Byrgisins í dag. Ég skal játa að ég er ekki öllum hnútum þar kunnugur. En hitt man ég mjög vel að við ræddum málefni Byrgisins við afgreiðslu síðustu fjárlaga. Eins og reyndar vitnað var til hér í dag sagði þáverandi hv. formaður fjárln. að ekki yrði skilið við það mál af hálfu nefndarinnar, og þá væntanlega ríkisstjórnar, öðruvísi en það væri í höfn. Ég man eftir því að ég hafði óskað eftir utandagskrárumræðu um málefni Byrgisins og dró hana til baka vegna þess að ég var sannfærður um eða sannfærðist um það að menn væru að klára það mál. Síðan hefur verið vitnað til þess að varaformaður fjárln. hafi talað um samning sem gerður hafi verið þar sem málinu hafi verið lokið. Eftir því sem hér hefur verið upplýst er sá samningur ekki fyrir hendi og málefni Byrgisins í uppnámi. Nú kann ég enga patentlausn á því hvernig eigi að skipuleggja forvarna- og meðferðarúrræði fyrir fólk sem á við fíkniefnavanda að stríða, áfengisneyslu eða lendir á einhvern hátt utangarðs í lífinu. Það er mikilvægt að farið sé rækilega í saumana á því hvernig eigi að standa að slíku starfi. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum flutt um það þingmál að skipuð verði nefnd sem færi rækilega í saumana á því máli, hvernig eigi að standa að skipulagi slíkra mála. Þar tel ég að þurfi að feta hinn erfiða stíg á milli mjög harðra faglegra sjónarmiða og kröfu, faglegrar kröfu, og hins vegar þess að hafa ákveðinn sveigjanleika í kerfinu þannig að ný úrræði geti komið til sögunnar svo kerfið staðni ekki og verði íhaldssamt. Ég átti þess kost á sínum tíma að heimsækja Byrgið. Það var um síðustu jól. Ég hitti þar fjölda lögreglumanna, félaga minna úr BSRB, sem hafa sinnt þessum málum. Þeir töluðu afskaplega hlýlega um Byrgið. Þetta eru menn sem höfðu starfað að fíkniefnamálum, einkum í Reykjavík, og luku þeir lofsorði á það starf sem þarna hefur verið unnið. Hæstv. forseti. Ég vil hvetja til þess að þessi mál verði tekin til skoðunar rækilega. Þar sem ég sé hv. þm. Einar K. Guðfinnsson minnist ég þess, af því ég vísaði í þingmál sem hér hefur verið lagt fram, að áður en það þingmál leit dagsins ljós beitti hann sér einmitt fyrir því að slík vinna færi í gang. Hann hefur lagt fram þingmál þess efnis, sem mér var reyndar ekki kunnugt um þegar ég lagði mitt mál fram. Aðalatriðið er náttúrlega að vinnan sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur gengist fyrir að verði hrint af stokkunum verði unnin. Það er málið. Við bjóðum fram samstarfskrafta okkar í því efni. Hæstv. forseti. Ég vil gera það að lokaorðum mínum að við skiljum ekki þá Byrgismenn eftir án samninga og á vonarvöl. Margir hafa tekið á sig miklar fjárhagsskuldbindingar. Ég kann ekki lausnina á því máli og er ekki með tillögur um hvernig nákvæmlega að málum skuli standa. En mér finnst að upplýsa þurfi á þinginu hver staðan sé hjá Byrginu. Það þarf að fá í þetta hreinar og skýrar línur. Ef það er þannig að ríkisstjórnin ætlar ekkert að gera meira eða telur málið klárað þá þarf það að koma fram þannig að við vitum nákvæmlega hver staða málsins er. Undir það tek ég sérstaklega hjá þeim félögum mínum, hv. þingmönnum Jóni Bjarnasyni og Guðjóni A. Kristjánssyni. Ég á margt ósagt, t.d. um skólakerfið, um háskólana, hvernig þeir eru skildir eftir án þess að nokkur gefi þeim svörin, önnur en að rétta þeim niðurskurðarsveðjuna í hendur. En jafnframt eru reistar kröfur á hendur þessum stofnunum um að standa við oft og tíðum lögboðnar skyldur sem þeim eru lagðar á herðar. Það er ábyrgðarleysi og af því er því miður allt of mikið í fjárlagafrv.

Virðulegi forseti. Aðeins að því máli sem hv. þm. Ögmundur Jónasson vék að í lok máls síns varðandi Byrgið. Þar sem hann er að koma inn á þing eftir talsvert hlé og ég hef ekki haft tækifæri til þess að eiga við hann mikinn orðastað um þetta mál finnst mér rétt að upplýsa um þann vanda sem við höfum kallað svo okkar á milli, við sem höfum verið að reyna að koma þessu máli áfram til betri vegar, fortíðarvanda Byrgisins, þ.e. þann vanda sem skapaðist við það að líknarsamtökin Byrgið byggðu upp á Miðnesheiði, tóku húsnæði þar í Rockville, endurbyggðu það allt saman og gerðu að mannabústöðum með tilheyrandi vinnu og fjárútlátum. Síðan var þeim gert að yfirgefa svæðið, færa sig annað og eðlilega gufuðu ekki upp þær skuldir sem þeir höfðu stofnað til á svæðinu. Menn gátu ekki losnað við skuldirnar, þær sátu eftir. Og þetta höfum við orðað þannig að hér væri um fortíðarvanda að ræða þar sem menn kæmust ekki frá eldri skuldbindingum þótt þeim væri skipað að fara. Eins og staðan er núna eru kröfur á Byrgið vegna viðskilanna í Rockville upp á 27 millj. ef líknarfélagið yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Byrgismenn telja hins vegar hægt að lenda þessum málum með svokölluðum nauðasamningum, þ.e. samningum við skuldunauta og lánardrottna um t.d. 15 millj. sem er sú upphæð sem við hv. þm. Jón Bjarnason höfum lagt til. Við teljum rétt að fara þá leið með þessu lagi og viðurkenna að menn stofnuðu þarna til skuldbindinga sem enginn annar borgar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni fyrir þessar upplýsingar. Það sem mér finnst skipta mestu máli er að Byrgismenn verði ekki skildir eftir í lausu lofti og að þeir fái fast land undir fætur. Hér voru gefin fyrirheit af hálfu ríkisstjórnarinnar og fulltrúa hennar og vísað hefur verið í ummæli fyrrv. formanns fjárln. hér á Alþingi fyrir ári. Og eftir því sem ég best veit hefur ekki verið staðið við þær skuldbindingar.

Virðulegi forseti. Segja má að þetta fjárlagafrv. einkennist af nokkrum meginþáttum, skattahækkunum þvert á kosningaloforð, og þar með talinn er sérstakur landsbyggðarskattur í formi hækkaðs þungaskatts og bensíngjalds. Það einkennist líka af aðgerðum sem beinast að þeim sem síst mega við því, samanber skerðingu atvinnuleysisbóta, lífeyrisréttinda, sjúkratrygginga og vaxtabóta. Viðvarandi vandi stofnana, svo sem í heilbrigðiskerfinu og skólakerfinu, er látinn eiga sig og engin tilraun gerð til þess að vinna á honum. Öruggt er að við munum sjá framhaldsskólana, háskólana og heilbrigðisstofnanir um land allt á fjáraukalagafrv. næsta árs nema það sé ætlun ríkisstjórnarinnar að vísa frá nemendum og skerða þjónustu á sjúkrahúsum. Vandi framhaldsskólanna hefur minnkað en hann hefur ekki verið leystur. Þar er sömu sögu að segja og í fjölmörgum öðrum ríkisstofnunum, þær eru látnar axla útgjöld sem ríkið hefur stofnað til með lagasetningu eða öðrum aðgerðum án þess að fjármagn komi á móti. Dæmi um það er aukalífeyrissparnaður sem ekki hefur fengist bættur í fjárlögum eða aukafjárlögum og FS-netið svokallaða sem framhaldsskólar og símenntunarmiðstöðvar verða að axla án þess að gert sé ráð fyrir því í fjárveitingum. Í því dæmi er um verulegar upphæðir að ræða fyrir viðkomandi stofnun, eða samtals 73 millj. samkvæmt upplýsingum úr menntmrn. Sumir framhaldsskólar eru neyddir til að taka upp slíka tengingu án þess þó að hafa nokkur not fyrir hana þar sem þeir eru ekki með neina fjarkennslu og hyggjast ekki taka hana upp. Upplýsingar um kostnað lá ekki fyrir þegar ákvörðun var tekin um að taka þetta kerfi upp. Það er alls ekki á færi fræðslu- og símenntunarmiðstöðva sem flestar eru að þjóna á fámennum, strjálbýlum og tekjulágum svæðum að standa straum af 100 þús. kr. afnotagjaldi á mánuði, auk stofnkostnaðar við brúna sjálfa sem er 600 þús. á hverja stöð. Það liggur þó í hlutarins eðli að með uppsetningu þessa nets sem er mikil framför og býður upp á mjög aukna og bætta þjónustu við fjarnemendur hvarvetna á landinu hafa menntamálayfirvöld reiknað með og væntanlega verið að hvetja til aukinnar fjarkennslu. Til hvers væri annars að koma upp 100 megabæta flutningsgetu með ærnum kostnaði ef ekki á að nýta hana? Frú forseti. Af þessu tilefni má gjarnan minna á að meðal þeirra sem nýta sér þjónustu símenntunarmiðstöðvanna eru konur í miklum meiri hluta, allt að því 80%. Því háttar þannig til að konur sóttu sér síður menntun en karlar á vissu árabili hér á landi og það er því mikið hagsmunamál fyrir þær að hafa nú möguleika til þess að afla sér menntunar. Það má líka minna á að ef konur neyðast til að flytja burt með fjölskyldur sínar vegna þess að þær geta ekki aðlagað sig nýjum atvinnuháttum með menntun þýðir það enn frekari hnignun fyrir viðkomandi svæði. Ein fyrstu merki hnignunar eru þegar konurnar fara að flytja í burtu. Auk kostnaðar við aðalstöðvar símenntunarmiðstöðvanna sem borga, eins og ég sagði áðan, 100 þús. kr. á mánuði í afnotagjald fyrir FS-netið eru 25 minni staðir á landinu sem hver um sig greiðir 35 þús. á mánuði fyrir tengingu við FS-netið. Þetta eru stöðvar sem þjónusta nemendur símenntunarmiðstöðva, háskóla og framhaldsskóla víðs vegar af landinu. Þennan kostnað hafa lítil og veikburða sveitarfélög axlað. Þau stóðu frammi fyrir því að taka kostnaðinn á sig en eiga að öðrum kosti ekki möguleika á fjarkennslu fyrir íbúa sína með þessum hætti. Kostnaður við þetta net er ásamt kostnaði við húsnæði og tækjabúnað útgjöld sem stærri sveitarfélög, sem hafa háskóla innan bæjarmarkanna, hafa ekki á sínum herðum. Þann kostnað ber ríkið enda er ríkinu ætlað samkvæmt lögum að greiða fyrir háskólanám. FS-netið er eitt af fjölmörgum dæmum þar sem ekki er horft á til enda. Það var að mínu mati ágætisráðstöfun hjá fyrrverandi menntmrh. að gefa fræðslu- og símenntunarmiðstöðvum frelsi til að þróast og móta starfsemina í samræmi við þarfir hver á sínu svæði. En það er kominn tími til að settur verði á lagarammi um starfsemina og horfst í augu við hvað það kostar að framkvæma það sem þeim er ætlað. Tækifæri til menntunar er stór áhrifavaldur í búsetumálum fólks og einnig og ekki síður skipta þau sköpum um framtíðarþróun byggðar. Skólaganga íbúa landsbyggðarinnar er í flestum tilfellum styttri en íbúa Stór-Reykjavíkursvæðisins. Íbúar sem unnu við undirstöðuatvinnuvegi fyrri áratuga þurftu einfaldlega ekki á því að halda að ganga í skóla til að fá vinnu. Og vinna fyrir langskólagengið fólk stóð víða ekki til boða. En tímarnir hafa breyst. Störfum í undirstöðuatvinnuvegunum hefur fækkað og mun halda áfram að fækka og því þarf fólk að fá tækifæri til endurmenntunar. En það kostar, það er staðreynd sem allir þekkja, og kostar sitt. En það kostar enn meir að gefa fólki ekki færi á að mennta sig við hæfi. Uppbygging í menntakerfinu er þörf og af hinu góða en hún þarf að byggjast á raunsæjum grunni. Þess vegna leggur Samf. áherslu á að komið verði til móts við aukna fjárþörf símenntunarmiðstöðvanna og framhaldsskólanna vegna FS-netsins. Núna þegar við erum að hefjast handa við mestu framkvæmdir Íslandssögunnar með þekktri hættu á þenslu og ójafnvægi er mikilvægt að geta treyst því að traust tök séu á fjármálastjórn ríkisins. En góð hagstjórn felst ekki í því einu að setja fram áferðarfallegar áætlanir, heldur í því að setja fram raunhæf markmið og standa við þau. Samkvæmt því sem Már Guðmundsson, aðalhagfræðingur Seðlabanka Íslands, skrifar í nýútkomið tímarit stjórnmálafræðinema lágu síðustu hagstjórnarmistök á árunum 1996--2001 í því að stefnan í ríkisfjármálum var ekki nægilega aðhaldssöm. Almenningur á Íslandi hefur í dag ástæðu til að bera kvíðboga fyrir hagstjórn næstu ára þar sem vaxtahækkanir og verðbólga kemur harðast niður á skuldsettum heimilum. Ríkisstjórnin hefur einnig sýnt, bæði nú og á fyrri kjörtímabilum, að almenningur er látinn axla byrðarnar þegar gæta á aðhalds en ekki þeir sem betur mega sín í samfélaginu.

Virðulegi forseti. Það er komið kvöld, og það er líka komið kvöld í þessa umræðu, 3. umr. fjárlaga fyrir árið 2004. Það eru samt nokkur atriði sem komið hafa hér fram sem ég held að rétt sé að gera aðeins að umræðuefni. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson ræddi mikið um málefni Byrgisins og annarra meðferðarstofnana. Það þarf að segja nokkur orð um það. Vitnað var í umræðunum réttilega til ummæla minna við 2. umr. fjárlaga um þá stefnu og þær meginmeiningar fjárln. að fara ekki ofan í gerða samninga sem ráðuneytin hefðu staðið fyrir. Nú upplýsti hann, sem ég vissi ekki áður, að ekki hefði orðið samkomulag milli félmrn. og Byrgisins. Eigi að síður er það meining okkar að við förum ekki óskoðað ofan í málefni, samninga eða það sem viðkomandi ráðuneyti vilja gera. Það eina sem ég gæti í málinu sagt og gert, og er guðvelkomið og sjálfsagt, er að fara yfir þennan samning sem Byrgið hefur gert með félmrn. og reyna að skoða hvort hægt sé að leita einhverra sátta. Rétt er að taka fram að á undanförnum árum hefur fjárln. margsinnis komið að málefnum meðferðarstofnana og staðið fyrir því að hækka ýmsar meðferðarstofnanir verulega. Við gerðum þá breytingu í vinnu okkar í haust að við tókum þá ákvörðun að gera það ekki. Fyrir fjárln. lágu fjölmargar beiðnir um ýmiss konar aðstoð við einmitt meðferðarstofnanir, bæði frá títtnefndu Byrgi, svo og frá SÁÁ og fleiri aðilum sem hefðu áhuga fyrir því. Niðurstaða okkar var sú að við töldum þetta ekki vera nógu markvisst hjá okkur, við hefðum jú verið að reyna að gera eitthvert gagn og hjálpa til en við vorum öll samt sammála um að það væri of ómarkvisst sem menn væru að gera og maður yrði að reyna að hafa einhverja sýn yfir það hvert við ætluðum að stefna í þessum málum. Niðurstaðan varð sú að hvergi er ein einasta tillaga frá meiri hlutanum um þennan málaflokk. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson gerði líka að umræðuefni málefni Bláa hersins. Þannig var, virðulegur forseti, að umhvn. þingsins --- fagnefndirnar fengu mjög mikinn fjölda mála til umsagna --- var um það sammála og lagði nefndarálit fyrir okkur um það að gera engar tillögur til fjárlaganna og bað okkur að gera það ekki vegna þess að þeir töldu rétt að umhvrn. og umhvrh. skiptu þessum fjármunum, enda lægi fyrir að þar væri um samninga að ræða og vilji til þess að gera það væri til staðar. Niðurstaða fjárln. var sú að hrófla ekkert við þessum vilja umhvn., sem ég man ekki betur, virðulegur forseti, en að hafi verið samhljóma, að það hafi verið þverpólitískur vilji í umhvn. að koma ekki nálægt málinu. Hún bað okkur að gera það ekki og við urðum við þeirri beiðni nefndarinnar. Það er nú svarið við þeirri umræðu. Virðulegur forseti. Hérna liggja fyrir þó nokkrar tillögur frá stjórnarandstöðunni til breytinga á fjárlagafrv. Flest af því eru hefðbundnar hækkunarbeiðnir. Eins og við vitum og skiljum og skulum ekkert gera lítið úr kvarta mjög margir aðilar eins og alltaf er þegar fjárlög eru afgreidd, telja sinn hlut of rýran o.s.frv. Við höfum þekkt það áður. Ég ætla ekki að ræða þessar hækkunartillögur. Ég tel að málið sé útrætt. Hins vegar er ein tillaga sem þeir eru að flytja þarna sem ég get alveg siðferðislega og í hjarta mínu stutt svo langt sem það nær. Ég ætla að vísu ekki að greiða henni atkvæði á morgun. Ég held að ekki sé rétt að samþykkja hana vegna þess að við á Alþingi höfum ekki stöðu til þess. Þetta er tillagan um að ráðuneyti skeri niður risnu og ferðakostnað sinn um ákveðna upphæð sem mig minnir að sé 600 millj. kr. Ég tek alveg undir það heilshugar að þessi kostnaður hins opinbera, risnu- og ferðakostnaður, er orðinn allt of hár. Við verðum að taka okkur tak í því að átta okkur á að við getum ekki látið svona kostnaðarlið vaxa ár frá ári. En ástæða þess að ég treysti mér ekki til að greiða henni atkvæði er sú að ég held að við náum ekki árangri nema við áttum okkur á að stjórnsýslan og Alþingi er töluvert orðin samdauna þessu. Ef við skoðum hvað þessar tölur hafa hækkað mikið, óhugnanlega mikið, þá verðum við að horfast í augu við að Alþingi er þar hvergi eftirbátur, hvergi. Ef við ætlum að fá stjórnsýsluna í lið með okkur og reyna að taka okkur tak þá verður Alþingi að ganga á undan með góðu fordæmi.  Mjög margir aðrir aðilar í opinberu lífi og opinberri stjórn þyrftu vissulega að fara í gegnum það í sínum huga. Það er alveg nauðsynlegt. Kostnaðurinn er að verða allt of mikill. Ég hef áður rætt það hér að Alþingi verður líka að ræða það hispurslaust og fara yfir það hvert við ætlum að stefna í kostnaði okkar í utanríkisþjónustunni sem er að nálgast 6 þús. millj. Við erum öll á því að við viljum gera þetta með reisn. Við viljum sýna að við erum þjóð með þjóðum og stöndum okkur. En við verðum líka að horfast í augu við að þarna hefur orðið þróun sem Alþingi hefur staðið að, sannarlega staðið að meira og minna í gegnum tíðina. Þetta er hlutur sem við verðum að fara yfir og átta okkur á. 
             Þessi þróun hefur staðið áratugum saman. Alls konar meiri hlutar hafa verið á Alþingi og minni hlutar og aldrei hefur nokkurt svikk verið á tilhneigingu til þess að auka þennan kostnað og margt fleira. Virðulegi forseti. Ég vil líka nefna það sem ég reyndar kom inn á aðeins áðan, að það er alveg skiljanlegt að menn og stofnanir kvarti yfir því að naumt sé skammtað. Það er viljandi naumt skammtað. Það er viljandi naumt skammtað og það kemur fram að það hefur verið yfirlýst stefna í ríkisfjármálum Íslands að við yrðum á næstu árum að hemja samneysluna í samfélaginu. Hún hefur vaxið mjög hratt á umliðnum árum, yfir 3%. Það er hin yfirlýsta stefna í ríkisfjármálum að reyna að halda þeirri þróun undir 2%. Það er viljandi gert þegar við skömmtum naumt. Það er viljandi gert. Það liggur alveg fyrir. Við skulum horfast í augu við það að stóri spítalinn, Ríkisspítalinn, Landspítalinn -- háskólasjúkrahúsið stendur frammi fyrir því að það ferli sem þeir hafa verið í að auka umsvif sín ár frá ári --- ár frá ári hafa þeir aukið umsvif sín umfram fjárlagaheimildir --- verður að taka enda. Ég hef starfað núna síðustu tvo mánuðina ásamt hv. þm. Magnúsi Stefánssyni, formanni fjárln., og tveim valinkunnum skrifstofustjórum frá fjmrn. og heilbrrn. að því að reyna að greina það hvað gerðist á þessu ári, hvernig það mátti vera að okkur tókst ekki með nokkru móti að fylgja þeim áætlunum sem fyrir lágu. Við höfum farið í gegnum þetta lið fyrir lið. Það liggur fyrir að lyfjakostnaður var meiri, þó ekki kannski í magni, heldur í notkun lyfja. Margir hafa orðið til þess að gagnrýna þá þróun. Ég vil hins vegar ekki gera mikið úr því. Við höfum mjög framsækna, velmenntaða læknastétt í landinu og eftirsóknin og beiðnin og vonirnar um að við finnum betri krabbameinslyf er aðalhvatinn. Ég held að við eigum að horfast í augu við það að það er mjög dýr þróun. Hún er hlutur sem ég held að við viljum standa að. Ég held að við stöndum saman að því. Hins vegar liggur það fyrir sem oft hefur verið rætt hér og við eigum að vita, að samningar ríkisins við starfsmenn sína hafa enn og aftur sýnt að þeir eru í reynd hærri en menn gefa út og telja sig vera að gera þegar þeir skrifa undir samningana. Þetta kemur berlega fram í þessum samanburði Landspítalans, sérstaklega gagnvart samningunum við lækna sem tóku gildi í lok síðasta árs eða seinnipart síðasta árs og svo við aðrar hjúkrunarstéttir. Það liggur líka fyrir að ýmiss kostnaður, kostnaðaraukningin við hjúkrun hefur verið meiri en almennt verðlag. En þó við tökum allt þetta saman þá er fjarri lagi, virðulegi forseti, að þetta skýri mismuninn. Við afgreiðslu fjáraukalaga fyrir nokkrum dögum voru settir verulegir fjármunir inn í þennan spítala, eins og við reyndar gerðum í haust. Þá töldum við okkur skilja spítalann eftir með nokkur hundruð milljónir sem við töldum rétt því eitthvað væri í pípunum í samræmi við eðlileg viðskipti og eðlilega þróun. Við töldum okkur því þannig vera að hreinsa þetta upp. Það er fjarri lagi að það hafi gengið eftir. Fyrir liggur að tilhneigingin og viljinn til þess að auka starfsemina er einbeittur. Hann er einbeittur. Það er útilokað að skýra þennan aukna kostnað Landspítalans öðruvísi. Ég átti miklar viðræður við hið ágæta og frábæra fólk sem stjórnar hinum ýmsu sviðum Landspítalans. Ég hef oft gert það að umræðuefni að við Íslendingar komumst ekki hjá því frekar en aðrar þjóðir að forgangsraða. Engin þjóð í heiminum nema við trúir því að hún þurfi ekki að forgangsraða. Og þegar ég segi við þessa frábæru lækna að þeir verði að forgangsraða vegna þess að enginn annar getur gert það þá segja þeir réttilega: Við getum forgangsraðað. En hvernig eigum við að treysta íslenskum stjórnmálamönnum til að standa við bakið á okkur þegar við förum að forgangsraða? Sannast þá ekki gamla sagan að allir byrja að gráta og góla og segja: ,,Nei, ekki þetta, ekki þetta.`` Þegar við skömmtum Landspítalanum svo naumt að þeirra dómi eins og fram hefur komið þá mun reyna á þrek manna, hið pólitíska þrek, til að standa við hliðina á þessum frábæra spítala og taka ábyrgðina á þeim fjárveitingum sem hann hefur fengið. Það er mjög nauðsynlegt að segja þetta hér. Það er mjög nauðsynlegt því fráleitt er að ætla stjórnendum spítalans að standa einum og sér þannig að þeir eigi að taka á móti mótmælunum og skömmunum. Auðvitað ber okkur að gera það. Auðvitað berum við ábyrgðina sem erum að semja þessi fjárlög og ganga frá þeim og við verðum að vera menn til þess. Virðulegi forseti. Ég hef gert það töluvert að umræðuefni, sérstaklega við 2. umr. fjárlaganna, að hinir ýmsu hagfræðingar landsins hafa haft um það mörg orð allt frá því í sumar að ríkisfjármálin væru það sem skipti öllu máli til þess að halda jafnvæginu í efnahagslífinu. Mér hefur fundist þessi umræða dálítið fáránleg af þeirra hálfu vegna þess að ríkisfjármálin hafa verið í mjög miklu jafnvægi eins og allir vita um margra ára bil. Við stöndum allt öðruvísi að þessum hlutum en flestar þjóðir Evrópu. Við erum núna, virðulegi forseti, að afgreiða fjárlögin með nokkurn veginn sömu tölu og við ætluðum 1. október. Afgangurinn er að vísu 380 millj. kr. hærri. Það skiptir engu máli. Við verðum hins vegar að átta okkur á því að það geta réttilega verið ýmsar hættur fram undan á Íslandi og í íslensku efnahagslífi. Við skulum ekki gera lítið úr því. Við skulum átta okkur á því. Ég verð að segja það við hv. síðasta ræðumann að mér finnst dálítið ankannalegt þegar þingmenn koma hér upp og vitna og vitna í Má nokkurn Guðmundsson sem vinnur hjá Seðlabankanum, og hafa eftir honum nýleg skrif um að síðustu mistök í efnahagslífi Íslendinga hafi verið vegna stefnunnar í ríkisfjármálum. Það er nú svo skrýtið að það er eins og sumir haldi að þessir menn sem vinna þarna í Seðlabankanum séu eitthvað ósnertanlegir og alveg sama hversu fáránlega hluti þeir láta út úr sér. Skrifa um að ríkisfjármálin hafi orsakað það að þeir misstu niður gengið árið 2000, eftir að hafa keyrt upp vaxtastefnu sem margsinnis var búið að benda á að væri löngu búin að snúast upp í andhverfu sína. Og sömu menn halda áfram á sömu brautinni. Rétt er að vekja athygli á því að greiningardeildir viðskiptabankanna eru núna þessa dagana að hefja áskorun á þennan hávaxtabanka, Seðlabankann, en hækka nú vexti enn þá meira. Auðvitað vilja þessar greiningardeildir halda stöðu sinni og hugsa um sína banka. Þetta er gósentíð. Það hafa ekki aðrir bankar fyrr né síðar komist í annað eins og íslenskir viðskiptabankar á síðustu missirum. Það er von að þeir vilji engu breyta. Ástæða er til að vara við slíku tali. Það er ekki einu sinni rangt, nei, það er hættulegt. Við sáum alveg hvað gerðist 1998 og 1999. Hvað sagði svo Seðlabankinn árið 2000 þegar ekkert stóð eftir af því sem hann hafði sagt? Þeir bara þögðu. Það hefur ekkert heyrst frá þeim fyrr en í sumar. Nú eru þeir byrjaðir aftur á sömu vitleysunni. Svo vitnum við hér á Alþingi í þennan vitring, Má Guðmundsson. Hún er með endemum, ógæfan í þessu öllu saman. Við skulum átta okkur á því, virðulegi forseti, að við vitum ekki nákvæmlega hvaðan getur blásið á næstu árum. Það getur blásið úr ýmsum áttum. Við erum stödd á mjög viðkvæmum tímum, við vitum ekkert hvað bíður okkar. Við höfum trú á að við séum að fara inn í mikið góðæri. Menn hafa verið að hrópa það og hafa það hver eftir öðrum að nú væri gríðarlegt hagvaxtarskeið að hefjast,  Ríkisstjórnin hefur fullkomlega staðið við sinn hlut með þessu fjárlagafrv. Hún skilar fjárlagafrv. með ágætum afgangi, er meira að segja sagt það. Það er verið að taka undir þann söng að draga ætti endilega úr ríkisframkvæmdum á þessum árum. Það er óþarfi að mínum dómi þó að ég fallist á þá stefnu ríkisstjórnarinnar, eins og aðrir stjórnarliðar. Það er alveg óþarfi. Það eru mjög litlar framkvæmdir á vegum ríkisins, þær eru ekki nema 1,9% af landsframleiðslunni, mjög litlar. Þær hafa engin áhrif. Og þeir hagfræðingar sem tala mest um þetta hafa hvorki mælitæki né nokkra getu til þess að segja að þetta hafi áhrif, ekki frekar en að ein fjöður sem dettur niður á jörðina orsakar jarðskjálfta. Hins vegar er ýmislegt sem við þurfum að gæta mjög vel. Bankarnir skila gríðarlegum arði, og hagnaðurinn eftir skatta gefur þeim --- KAT-hlutfall þeirra er að hækka stórkostlega þannig að umsvif þeirra gætu þess vegna hæglega aukist á næsta ári um ekki minna en 100 milljarða. Svo sitja þessir menn og einblína á það hvort afgangurinn í ríkissjóði sé 4, 6 eða 8 milljarðar. Þetta er fáránleg umræða. Ríkissjóður Íslands hefur verið rekinn á mjög ábyrgan hátt um margra ára bil. Menn geta komið, stjórnarandstaðan, ég get líka sagt og tekið undir það að ef við lítum til baka til síðustu tíu ára hefðum við sannarlega getað sparað meira, við hefðum ekki þurft að eyða eins miklu og við gerðum, sannarlega ekki. Ríkissjóður Íslands stendur samt vel, sérlega vel í hlutfalli við önnur ríki Evrópu. Ég ætla samt ekki að gera þetta að löngu máli núna, alls ekki. Við skulum minnast þess sem við höfum áður sagt, afgreiðsla þessara ríkisfjármála núna er ekki örlagavaldurinn um það hvernig okkur tekst til á næsta ári, heldur eru það aðrir hlutir. Það eru kjarasamningarnir á næsta ári sem ráða um það hvernig okkur mun til takast. Aðilar vinnumarkaðarins á Íslandi hafa margsinnis í gegnum tíðina sýnt mikla ábyrgð við gerð kjarasamninga. Það ríður á því að ríki hafi forgöngu um það núna, alla forgöngu um það, að gæta þess að atvinnulífið fái ráðrúm, að það sé svigrúm fyrir atvinnulífið sem stendur mjög höllum fæti vegna gengisstefnunnar og þess hversu undarlega sterk íslenska krónan er um þessar mundir. Það hefur minnkað möguleika íslenskrar framleiðslu til að svara þeim kröfum sem sannarlega koma upp hjá Alþýðusambandi Íslands, Flóabandalaginu og Starfsgreinasambandinu, þeim aðilum sem í gegnum tíðina hafa margsinnis sýnt og sannað að eru hin ábyrgu öfl, ábyrgustu öflin í þjóðfélaginu. Því er gríðarlega nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir þessu og að menn geti treyst því að ríkið sýni þá staðfestu að hið góða, ábyrga, velviljaða og hæfa starfsfólk hins opinbera taki ekki öðrum launabreytingum en þeim sem atvinnulífið á Íslandi, íslensk framleiðsla, íslenskur samkeppnisiðnaður getur staðið við. Þetta ræður úrslitum, þetta mun segja til um það hvernig okkur farnast. Það skiptir öllu máli. Þetta segi ég, virðulegi forseti, um leið og ég þakka samstarfsmönnum mínum í fjárln. fyrir ánægjulega haustvinnu, þakka stjórnarandstöðunni sérlega ánægjulegt samstarf eins og alltaf við þessa hluti sem eru skemmtilegir þó að þeir séu flóknir, fagna því að við enn þá einu sinni séum það gæfufólk að skila af okkur heilbrigðu og góðu fjárlagafrv.

Hæstv. forseti. Fyrst um þessar fremur fornfálegu skilgreiningar hv. þingmanns á atvinnulífi. Ég vil benda honum á að skólar eru atvinnulíf, sjúkrahús eru atvinnulíf, veitustofnanir eru atvinnulíf. Þetta er gamaldags hugsun sem ég hafna, að skipta þjóðfélaginu upp á þennan hátt og skipta því upp í ábyrga og óábyrga. Þetta er gamaldags hugsun sem ég vísa til föðurhúsanna. En það er annað sem mér fannst alvarlegra í málflutningi hv. þingmanns og það lýtur að heilbrigðiskerfinu. Hann segir: Við verðum að stöðva útgjaldaþenslu í heilbrigðiskerfinu almennt, óskilgreint. Ég vísaði til þeirra gleðilegu tíðinda sem okkur voru sögð í sjónvarpsfréttum í kvöld, þ.e. að níu af hverjum tíu nýrnaaðgerðum verða núna framkvæmdar innan lands. Þetta er mikið framfaraspor sem eykur útgjöldin á Landspítalanum en sparar þjóðarbúinu mikla peninga. Það er þannig sem við þurfum að skoða þessi mál og fjárlögin með heildarhagsmuni í huga. 
             Ég hef líka miklar efasemdir um það að etja læknastéttinni og hjúkrunarfólki til að forgangsraða, oft á kostnað skjólstæðinga sinna. Hér er verið að boða hugsun 

Virðulegi forseti. Hvernig sem þessir menn vilja líta á það er á þessari litlu eyju, hjá þessari fámennu þjóð, ein víglína sem skiptir máli og allt annað ræðst af því hvernig við stöndum okkur á þeirri víglínu. Það er samkeppnishæfni Íslands sem ræður öllum úrslitum um það hvernig okkur vegnar. Við verðum að geta selt framleiðslu okkar og haft af henni arð. Ef okkur tekst það ekki getur ekkert annað gerst. Það er allt undir því komið að við töpum ekki stríðinu á þessari einu víglínu. Allt annað stendur á bak við þetta. Veitustofnanir jafnt sem skólar og sjúkrahús og allt það góða þjóðfélag sem við höfum byggt upp og viljum styrkja og stuðla að stendur og fellur með því að íslensk framleiðsla geti verið samkeppnishæf í þessum harða heimi. 

Hæstv. forseti. Þetta er alveg rétt. Gott menntakerfi, gott velferðarkerfi, góð heilbrigðisþjónusta stuðlar að því að við verðum samkeppnishæft þjóðfélag. En ég vil spyrja hv. þm. þegar hann hvetur Alþingi til að standa við bakið á þeim sem halda um niðurskurðarhníf á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi: Mælist hann til þess að við styðjum 100 millj. kr. niðurskurð á bráðavaktinni á þeim spítala? Það er verið að ræða það núna. Er hv. þm. að mælast til þess að skorið verði niður um 100 millj. á bráðavaktinni? Og hvaða skilaboð hefur hann til sjúkrahússins varðandi þær 1.400 millj. sem upp á vantar til að hægt sé að reka sjúkrahúsið með samsvarandi þjónustu og við gerum á þessu ári? Hver eru skilaboðin? Síðan, hæstv. forseti, óska ég eftir orðinu að nýju í ræðu síðar í kvöld. Það eru nóg tilefni sem hafa skapast í málflutningi hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar.

Virðulegi forseti. Það er ekki niðurskurður í heilbrigðismálum. Þetta fjárlagafrv. sem núna er til umræðu felur í sér meiri hækkun til heilbrigðismála en nokkurn tíma áður.

Þá varstu ...

Menn snúa öllu við, menn kalla upp niður. Menn snúa öllu við, kalla hvítt svart og svart hvítt. Síðan skulum við líta á ríkisreikninginn fyrir árið 2000. Ef við lítum á síðustu fjögur ár hefur framlegðin til heilbrigðismála aukist um 22.192 millj. Þetta er niðurskurðurinn. Menn kalla það niður sem er upp. Við erum hins vegar alltaf að gera meiri kröfur um meiri þjónustu. Það er það sem stendur á bak við þessa útþenslu. Við verðum að hætta að gera eins miklar kröfur og við höfum verið að gera á umliðnum árum.

Hvað með nýrnaaðgerðirnar sem ...?

Þetta er það mál  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að hafa hljóð í salnum.

Frú forseti. Eingöngu til að leiðrétta villu í máli hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar varðandi álit umhvn. til fjárln. Ég var með sérálit til fjárln. í þessu efni. Það varðar safnliði umhvrn. og úthlutanir til frjálsra félagasamtaka. Það er alveg ljóst að frjáls félagasamtök eiga að njóta styrkja frá hinu opinbera. Það er líka alveg ljóst að slík úthlutun þarf að vera fagleg og ígrunduð og það skiptir verulegu máli að umhvrn. í þeirri úthlutun sem því er treyst fyrir standi við þá samstarfsyfirlýsingu sem gerð hefur verið milli náttúruverndarsamtaka og ráðuneytisins. Blái herinn sem um ræðir og hv. þm. nefndi í máli sínu fellur fyrir utan þau náttúruverndarsamtök sem njóta styrkja frá hinu opinbera samkvæmt samstarfsyfirlýsingunni. Hann getur hins vegar fengið stuðning frá ráðuneytinu í gegnum óskipta liði þess.

Virðulegi forseti. Mér varð það á áðan að mig minnti að þetta nál. hefði verið þverpólitískt, á því hefðu verið fulltrúar frá öllum flokkum. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur leiðrétt mig um það, hún var á séráliti, og ég bið hana afsökunar á því að hafa farið rangt með.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kom víða við í ræðu sinni eins og venjulega en á einni mínútu er náttúrlega vonlaust að fara yfir allt. Mér er því nokkur vandi á höndum við að tína hér út það sem helst ætti að ræða. Ég vil þó nota tækifærið og þakka hv. þingmanni fyrir að lýsa yfir stuðningi við tillögu okkar um að skorinn verði niður ferða- og risnukostnaður um 600 millj. kr. Ég geri ráð fyrir að við skoðum það mjög alvarlega næst þegar við fáum tækifæri til að bæta Alþingi inn í þetta ef það má verða til þess að hv. þingmaður komi með okkur í tillöguflutninginn. Það er aðeins varðandi Landspítala -- háskólasjúkrahús sem ég verð að koma inn á þótt stuttur sé tíminn. Hv. þm. talar um að hann ásamt öðrum hv. þm. hafi sérstaklega verið að skoða þetta sjúkrahús og þá væri auðvitað fróðlegt að fá að heyra álit hv. þingmanns á því sem kemur m.a. fram í nýútkominni skýrslu Ríkisendurskoðunar, að meginvandamálið --- og er það þá í annað sinn sem það kemur fram frá þeirri stofnun --- sé að ekki er búið að skilgreina þá stefnu sem sjúkrahúsið á að starfa eftir. Hvernig er hægt að ætlast til þess að nokkur stofnun geti starfað þegar hún veit ekki nákvæmlega til hvers er ætlast af henni?

Virðulegi forseti. Það er rétt að það komi fram og menn átti sig á því, alþjóð, að ég er sannfærður um að á umliðnum árum hafi stjórnendur Landspítala -- háskólasjúkrahúss verið að vinna gríðarlega þýðingarmikla grundvallarvinnu til þess að koma stjórnuninni til nútímans með því að búa til kostnaðargreininguna sem er grundvöllurinn að því að við getum fjallað um þetta á hlutlægan hátt. Það er rétt að þetta komi fram. Um stefnumótunina er það að vissu leyti rétt hjá Ríkisendurskoðun að það eru ekki eingöngu stjórnvöld, heldur hefur hin íslenska pólitík, bara almennt í gegnum tíðina, haft þá stefnu eina að reyna að gera sem allra mest fyrir alla á öllum tímum. Það hefur verið hin pólitíska stefna allra stjórnmálaflokka sem við erum núna að lenda í öngstræti með.

Herra forseti. Við skulum halda aðeins áfram með þetta ágæta mál. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar segir, og það verður fróðlegt að fá viðhorf hv. þingmanns gagnvart því í framhaldi af þessum skorti á stefnu til framtíðar, með leyfi forseta: ,,Ráðuneyti heilbrigðismála, fjármálaráðuneytið og faghópar innan sjúkrahússins hafa mismunandi skoðanir á stefnumótun sjúkrahússins. Þessir aðilar þurfa að ná samstöðu um það hvaða áherslu skuli leggja á sparnað í rekstri, skilvirkni og magni þeirrar þjónustu sem veita á og þátt rannsókna og kennslu í starfseminni.`` Hér er nær öll starfsemi sjúkrahússins komin sem þarf að ná samstöðu um. Hvernig stendur á því, hv. þingmaður, að þau stjórnvöld sem þú hefur stutt um æðilangt skeið hafa ekki sinnt þeirri sjálfsögðu skyldu sinni að sýna frumkvæði í því að stefna verði mótuð á þessu stóra sjúkrahúsi sem er auðvitað sá einstaki fjárlagaliður sem tekur líklega hvað mest á fjárlögum hvers árs?

Virðulegi forseti. Ég held að eðli málsins samkvæmt verði alltaf ágreiningur og alltaf mismunandi sjónarmið um það hver ætti að vera hin eina rétta stefna í rekstri svo flókins og stórs fyrirtækis eins og Landspítalans þannig að það sé ekki hneykslunarefni neins að ekki hafi verið algjör samstaða um það. Ég býst samt við að menn hafi í reynd mjög mikinn og einbeittan vilja til þess að geta fjallað um þetta á hlutlægan hátt. Við skulum átta okkur á því að þessi umræða um heilbrigðismálin er ekki alíslensk. Þessi sama umræða á sér stað í öllum Evrópuríkjunum, nákvæmlega þessi sama umræða. Niðurstaðan hjá flestum sem um heilsuhagfræðina hafa fjallað er sú að leiðin til að komast hjá þessum gríðarlegu kostnaðarhækkunum liggi í því að forða hátæknisjúkrahúsunum frá innstreyminu, frá þrýstingnum. Það gerum við best með því að tryggja og styðja heilsugæsluna í landinu.

Virðulegi forseti. Ég vona að ég hafi skilið hv. þm. Einar Odd Kristjánsson rétt áðan en kem hér upp eiginlega til að skerpa á því. Eins og ég sagði þegar ég gerði grein fyrir því að ekki væri til formlegur samningur milli félmrn. og Byrgisins um lausn á fortíðarvandanum bjóst ég auðvitað við að þegar hv. þm. áttaði sig á því að þannig væri í pottinn búið mundi hann taka undir að það mál þyrfti að skoðast betur. Ég skildi hann svo hér áðan að hann væri tilbúinn til þess að taka upp viðræður við félmrn. um að koma þá slíkum samningi á þannig að sá vandi sem við höfum verið að véla um hér á milli okkar yrði leystur. Ég vil bara ítreka í þessu andsvari hvort þetta var ekki réttur skilningur hjá mér á máli hv. þingmanns áðan.

Virðulegi forseti. Ég hélt að þetta væri mjög skýrt. Ég sagði áðan að eins og staðan væri skyldi ég vera reiðubúinn til að fara í gegnum þessi mál, fara þá með þessu ágæta vistheimili, ræða þetta við félmrn., gá hvort það væri einhver flötur á því að við gætum náð saman um það. Ekki skal standa á því. Það eru engin önnur loforð sem ég hef gefið. 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Þau fullvissa mig um að þegar hv. þm. áttaði sig á því að raunverulegur samningur var ekki til um þetta mál væri hann tilbúinn til að vinna að því að skoða það og sjá hvaða lausn megi finna út úr því máli. Ég þakka fyrir þau svör.

Herra forseti. Það hefur að mörgu leyti verið fremur ömurlegt að fylgjast með þeim skoðanaskiptum sem hafa átt sér stað hér í dag við 3. umr. fjárlaga, fyrst og fremst hvað varðar tvö mál sem tekist hefur verið á um, annars vegar samkomulagið við Öryrkjabandalagið, sem stjórnarliðar reyna nú að halda fram að hafi ekki verið eiginlegt samkomulag og því hafi ekki þurft samráð um hvernig það sé efnt, og hins vegar hefur verið tekist á um þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að fella niður rétt atvinnulausra til atvinnuleysisbóta fyrstu þrjá dagana í atvinnuleysi. Ég verð að segja að mér finnast þetta ekki rismiklar ákvarðanir hjá ríkisstjórninni og þær vera henni fremur til minnkunar og var þó kannski ekki úr háum söðli að detta fyrir. Þess vegna þarf enginn að furða sig á þeirri óánægju sem stjórnarandstaðan hefur látið í ljósi við umræðuna í dag. Ég hef svo sem ekki miklu við það að bæta sem flokksbræður mínir hafa hér sagt, þeir hv. þm. Jón Bjarnason og Ögmundur Jónasson, en mig langar þó að taka fram að ég er sammála skilgreiningu hv. þm. Helga Hjörvars að hér sé um að ræða, þ.e. í samkomulaginu milli Öryrkjabandalagsins og ríkisstjórnarinnar, ígildi kjarasamnings. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við lítum á þetta samkomulag sem slíkt og þar af leiðandi er fullkomlega réttmætt að ásaka ríkisstjórnina í þessum efnum sem lætur eins og það þurfi bara að gera einhliða breytingar á samkomulaginu ef henni svo þóknast en þær breytingar séu ekki gerðar með samtali beggja aðila. Garðar Sverrisson, formaður Öryrkjabandalagsins, hélt því fram í kvöldfréttum ríkissjónvarpsins að Framsfl. vildi í sjálfu sér vel í málinu eða það virtist sem svo væri en hann væri svo meðvirkur að hann stæði vörð um samstarfsflokk sinn, Sjálfstfl., og verði hann höggum þeirra sem svíður að sjá samkomulagið beygt og sveigt. Ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst þetta nokkuð góð líking, þetta með meðvirknina, þegar menn fara að verja félaga sína höggum. Mér finnst rétt í sjálfu sér að það sé eitthvað slíkt sem er að gerast hér og ég hef til marks um það orð hæstv. heilbrrh. sem ræddi áðan í andsvari við hv. þm. Helga Hjörvar. Ýmsir hafa orðið til að státa af því að stjórnarmeirihlutinn skuli ekki hafa við þessa 3. umr. lagt fram neinar brtt. á fjárlagafrv. Menn stæra sig af því að hafa ekki gert slíkt. En ég verð að segja að ég gef mjög lítið fyrir slíkt mont og slíkan töffaraskap. Ég tel þingmenn stjórnarflokkanna í fjárln. hafa verið að svíkja stofnanir og einstaklinga sem eiga til ríkisins að sækja með fjármagn fyrir starfsemi þar sem allir geta gengið að því sem vísu að einhverjar leiðréttingar geti átt sér stað við lokaafgreiðslu frv. Slíku er ekki að heilsa núna og þess vegna eru heilbrigðisstofnanir, menntastofnanir og ýmsar aðrar stofnanir sem eygðu von í því að það yrðu gerðar einhverjar neyðarbreytingar á milli þessara umræðna skildar eftir afskiptar og hreinlega sniðgengnar. Þessi vinnubrögð, herra forseti, eru niðurlægjandi og helgast af því að hér véla menn um hlutina sem hafa setið allt of lengi við völd og eru orðnir værukærir og haldnir valdhroka. Virðulegur forseti. Ég ætla nú að tala fyrir nokkrum brtt. sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs standa að við þessa 3. umr. Þær eru lítillega breyttar frá því sem þær voru við 2. umr., ýmist er um að ræða tillögur sem dregnar voru til baka eða kallaðar aftur til 3. umr. og svo tillögur sem við höfum breytt upphæðunum á en höfum ákveðið að endurflytja. Þá langar mig fyrst að nefna tillögur okkar í skólamálum. Háskólastigið er það sem ég tek fyrst fyrir en við erum með brtt. á þskj. 555 sem lýtur að því að Háskóli Íslands, Háskólinn á Akureyri og Kennaraháskóli Íslands fái hækkun á framlagi, bæði til kennslu og rannsókna, og við rökstyðjum þetta á eftirfarandi hátt: Ég byrja á Háskóla Íslands. Það er vitað að Háskóli Íslands og menntmrn. eru að vinna að endurnýjun kennslusamnings og rannsóknasamnings. Þó að fjárhagslegir þættir samningsins séu ekki útræddir eru drög að kennslusamningi fyrirliggjandi. Og ég verð að segja að háskólafólk sér greinilega á frv. og því hvernig meiri hlutinn hefur komið fram í þessari umræðu núna að hér eiga ekki að verða neinar breytingar á. Að óbreyttu kemur Háskóli Íslands til með að þurfa að vísa um 900 nýnemum frá skólavist næsta haust, haustið 2004. Ég verð að taka undir það sem komið hefur fram í máli háskólafólks og forsvarsmanna Háskóla Íslands að verði þetta allt saman að veruleika, verði Háskóli Íslands neyddur til þess að vísa 900 nýnemum frá námi á næsta hausti, er Háskóli Íslands ekki lengur þjóðarskóli. Við höfum verið að reyna að standa vörð um háskólann sem þjóðarskóla, skóla allrar þjóðarinnar, rekinn af rausn og myndarskap fyrir opinbert fé. En ríkisstjórn Íslands heimilar okkur ekki það stolt. Hún heimilar okkur ekki að geta staðið rausnarlega við bakið á þessari öflugustu menntastofnun þjóðarinnar. Ég verð að segja að mér finnst það harla snautlegt af ríkisstjórninni, af meiri hluta fjárln., að engar tillögur skuli vera gerðar um betrumbætur á milli umræðna. Ég er sannfærð um að virðulegt háskólafólk hefur auðvitað ekki gert sér grein fyrir því að fjárlagaumræðunni yrði lokið við 2. umr. Allir hafa talið að hægt yrði að gera neyðarbreytingar á milli þessara umræðna þannig að það er snautleg framkoma sem Háskóli Íslands verður fyrir, sérstaklega þegar litið er til þess að skólinn fékk ekki leiðréttingar mála sinna í fjáraukalögum vegna erfiðleikanna sem að honum hafa sótt á yfirstandandi ári. Sannleikurinn er sá að á árunum 2001--2002 hefur Háskóli Íslands ekki fengið greitt fyrir 300 virka nemendur sem er meginástæða þeirrar 300 millj. kr. skuldar sem Háskóli Íslands á nú við ríkisstjórn. Og hvernig axlar ríkissjóður ábyrgð sína í þessum efnum? Hann skýtur sér undan ábyrgðinni, hann axlar hana ekki. Hann sendir Háskóla Íslands þau skilaboð að hann skuli hanga á horriminni og hann skuli ekki geta gengið út frá því að hann sé eða verði þjóðskóli sem þjóðin hefur þó viljað standa hnarreist við bakið á. Þetta eru skilaboð ríkisstjórnarinnar til Háskóla Íslands. Þau skilaboð eru ekki sæmandi núv. ríkisstjórn eða nokkrum einstaklingi sem veit og þekkir sögu Háskóla Íslands sem hefur mært þann skóla í máli á tyllidögum þegar fólk hefur tilefni til. Launaþróun kennara við Háskóla Íslands hefur verið sú að á tímabilinu frá 1999--2003 hafa raunlaun í Háskóla Íslands hækkað um 40%. Þessum hækkunum hefur ekki verið mætt með auknum fjárveitingum, heldur þvert á móti. Stjórnvöld reka ekki bara Háskóla Íslands, heldur einnig opinberu háskólana okkar beinlínis á kné þar sem þeir háskólar eru jafnvel farnir að láta í ljósi óskir um að fá að leggja skólagjöld á nemendur sína. Hvað er í gangi hér? Er ríkisstjórninni sæmandi að hrekja opinbera háskóla inn á þá braut að betla skólagjöld? Það er nákvæmlega það sem er að gerast. Ég fullyrði að þarna er ríkisstjórnin að reka háskólana okkar á niðurlægingarbraut sem verður að linna. Þeirri aðför að opinberu háskólunum sem stendur yfir núna verður að linna. Það er nauðsynlegt að við tökum umræðuna um skólagjöldin. Við þurfum að gera það hér í þessum sal. Lögum samkvæmt er þessum skólum ekki heimilt að taka skólagjöld og það eru ástæður fyrir því. Þær eru gagnmerkar. Grunnhugsunin á bak við þær ástæður er sú að við viljum hafa jafnrétti til náms. Það er það sem löggjafarsamkundan hefur reynt að standa vörð um hingað til en nú eru að koma brestir í þá samstöðu svo um munar. Það er mjög miður, virðulegur forseti, að svo skuli vera komið. Það er líka nauðsynlegt að taka umræðuna um samkeppnisstöðu háskólanna í þessum sal. Hvernig getur staðið á því að ríkisstjórnin leyfir sér að halda á málum þannig að sjálfseignarstofnun, Háskólinn í Reykjavík, skuli hafa 53% hærri fjárhæð úr að spila á hvern laganema en Háskóli Íslands? Hvernig stendur á því að ríkisstjórnin tekur ekki á þeirri skökku samkeppnisstöðu? Það getur hún gert á einn öflugan hátt. Hún getur ákveðið að þau skólagjöld sem greidd eru til sjálfseignarstofnananna dragist frá framlagi hins opinbera til skólanna. Það er þekkt í nágrannalöndum okkar og það er leiðin sem íslensk stjórnvöld eiga að fara líka til þess að jafna samkeppnisstöðuna. Það er ekki forsvaranlegt að sumir skólar geti lagt á skólagjöld nánast að vild en samt gengið að tryggu ríkisframlagi sem nemur sömu upphæð á nemanda eins og hjá opinberu háskólunum. Það er skökk hugsun í þessu, virðulegi forseti, og þá skekkju verður að leiðrétta, þó ekki sé nema fyrir réttlætisins skuld. Í till. okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er ekki bara fjallað um Háskóla Íslands, heldur einnig Háskólann á Akureyri og Kennaraháskóla Íslands. Í fjárlagafrv. núna er gert ráð fyrir að ársnemendur við Háskólann á Akureyri séu 1.010 talsins, en áætlanir háskólans gera ráð fyrir að nemendafjöldinn verði 1.120 og það hefur enginn ástæðu til að rengja áætlanir Háskólans á Akureyri. Þær hafa gengið eftir og vel það hingað til og það er engin ástæða til að ætla annað en áætlanir háskólans séu nokkuð réttar, þær eru frekar knappar ef eitthvað er. Svo ég spyr: Hvers vegna heimilar ríkisstjórnin ekki aukin fjárframlög til Háskólans á Akureyri til að mæta auknum nemendafjölda? Þessum spurningum hefur ekki verið svarað. Þeim var varpað fram við 1. umr. Þeim var varpað fram við 2. umr. Hæstv. menntmrh. lætur ekki svo lítið að vera viðstaddur umræðuna og þessum spurningum er enn ósvarað þegar við erum komin að því að ljúka umræðunni um fjárlög fyrir árið 2004. Það sama má segja um rannsóknafé til Háskólans á Akureyri. Það er líka vanmetið. Sannleikurinn er sá að þegar þessir skólar hafa verið að taka við og pressa sig til að taka við auknum nemendafjölda hafa þeir að sjálfsögðu verið að ráða aukinn fjölda kennara. Með auknum fjölda kennara eykst rannsóknarskylda kennara. Rannsóknarskylda þeirra er 40% í dag. Ég spyr: Hvaðan eiga fjármunir að koma til að kennarar geti sinnt rannsóknarskyldu sinni? Það verður að skoða þessa hluti í samhengi og við þurfum að horfast í augu við þann raunveruleika sem er til staðar, en það er ríkisstjórnin ekki að gera þessa stundina. Ástandið er eins í Kennaraháskóla Íslands. Þar hefur hlutfall þess fjárframlags sem fer til rannsókna farið stigminnkandi á undanförnum árum og nú er svo komið að Kennaraháskólinn ver 24% af framlagi sínu sem hann fær frá hinu opinbera til rannsókna, en 76% til kennslu. Fyrir fjórum árum var þetta hlutfall 40% til rannsókna og 60% til kennslu. Hvað hefur breyst á þessum fjórum árum? Hvað er ríkisstjórnin að krefja Kennaraháskóla Íslands um að gera með þessari stefnu, því þetta er stefna? Þetta er stefnumörkun og stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar. Og hún hefur ekki svarað því enn þá: Hvers er krafist af Kennaraháskóla Íslands? Hvers vegna má Kennaraháskóli Íslands ekki standa vörð um þær rannsóknir sem nauðsynlegt er að fari fram í uppeldisfræðum og þeim fræðasviðum sem Kennaraháskólinn sinnir? Það vantar sem sagt enn þá svör við þessu. Og það vantar langtímaáætlanir og stefnumörkun núv. ríkisstjórnar sem hefur hunsað háskólastigið, framhaldsskólastigið, verknámið og ég get haldið svona lengi áfram. Þá er ég komin að lokaspurningu minni varðandi stefnu ríkisstjórnarinnar í rannsóknamálum. Ríkisstjórnin hefur státað af því að verið sé að auka framlög til rannsókna og það eru nefndir til sögunnar sjóðir sem stofnaðir hafa verið samkvæmt lögum um vísinda- og tækniráð, Vísindasjóður, Tæknisjóður og þeir sjóðir sem við könnumst öll við og eiga að vera að ganga í endurnýjun lífdaganna. Gott og vel. Ég ætla ekki að kasta neinni rýrð á það starf sem getur mögulega átt sér stað varðandi þessa sjóði og auðvitað fagna ég og hef fagnað hér úr þessum ræðustóli þeirri eflingu sem þar virðist vera að eiga sér stað. Ég vil hins vegar spyrja ríkisstjórnina hverju það sæti að fjárlagaliður 02-299 Háskóla- og rannsóknastarfsemi hefur hækkað frá fjárlögum 2003 til fjárlagafrv. 2004 um 150 millj. kr.? Hvað er ríkisstjórnin að gera hér? Ríkisstjórnin er að hækka um 150 millj. kr. framlag í rannsóknir til háskóla sem er á óskiptum lið menntmrn. Einhver hefði nú sagt obbobbobb hér um árið. Ég leyfi mér að vitna í hæstv. landbrh. og segja: Obbobbobb, hvað er hér að gerast? Ríkisstjórnin hækkar fjárlagaliðinn 02-299 úr 137,6 millj. kr. árið 2003 í fjárlögum, upp í 287,1 millj. kr. í því fjárlagafrv. sem hér er til umræðu, eða um 150 millj. kr. tæpar. Ætlar hæstv. menntmrh. að fara að úthluta fjármunum ríkisins til rannsókna? Það virðist vera. Það er ekkert annað sem liggur á borðinu hér eða lesa má út úr þessu. Hér er komin skýringin á því að bráðabirgðasamkomulagið við Háskóla Íslands um rannsóknir hefur ekki verið endurnýjað. Peningarnir sem hefðu átt að fara til endurnýjunar þess samkomulags eru hér í duldum sjóði á vegum hæstv. menntmrh. og hann kemur til með að ætla að úthluta úr þeim sjóði. Nú spyr ég: Hugsar hæstv. ríkisstjórn sér að þarna sé kominn sjóður sem hún getur sjálf sett t.d. í rannsóknir hjá sjálfseignarstofnununum sem kvarta mikið undan því að búa ekki við sömu kjör og opinberir háskólar hvað varðar rannsóknir? Er þetta eitthvert leynimakk ríkisstjórnarinnar við sjálfseignarstofnanirnar sem oft á tíðum virka sem dekurstofnanir ríkisstjórnarinnar? Það skyldi þó ekki vera. Virðulegur forseti. Við eigum skilið hér í þessum sal að fá svör við þeim spurningum. Og þó hæstv. menntmrh. sitji ekki í salnum við umræðuna krefst ég þess að hér verði komið á eftir og þessu svarað: Hverju sætir þessi breyting? Hún sker í augun þegar rýnt er í framlögin til rannsóknamála og framlaganna almennt til háskólastigsins. Aðrar tillögur þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem ég get nefnt er tillaga okkar á þskj. 556 sem lýtur að hækkun framlags til framhaldsskólanna, því að enn eina ferðina á að sniðganga þarfir framhaldsskólanna, fara gegn öllu því sem yfirvöld þessara skóla, skólastjórar og Félag framhaldsskólakennara segja um málefni þeirra. Blásið er á þau rök sem þetta fólk færir fram fyrir óskum sínum um fjárframlag frá hinu opinbera. Blásið er á þá staðreynd að um 400 framhaldsskólanemar þurfa sennilega að standa á dyraþrepinu á næsta ári vegna þess að skólarnir hafa ekki fjármagn samkvæmt frumvarpinu til þess að kenna 400 nemendum. Áætlað er að 17.000 nemendur hefji nám eða komi til með að banka upp á í framhaldsskólunum á næsta ári. Fjárln. með bæði augu opin gerir ráð fyrir því að skólarnir fái fjármuni til þess að kenna 16.620 nemendum. Hvað á að gera við þessa 380, tæplega 400 nemendur? Eigum við bara að snúa blinda auganu að þeim og láta eins og þeir séu ekki til? Það er greinilega það sem ríkisstjórnin vill gera. Ég mótmæli slíkri framkomu. Þetta er virðingarlaust og þetta er niðurlægjandi að koma svona fram við framhaldsskólana ár eftir ár. Þetta stríðir líka gegn yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar að það þurfi að efla framhaldsskólastigið og þá sérstaklega verknámið í framhaldsskólunum. Hvernig ætla menn að berjast gegn brottnáminu sem er það alvarlegasta á framhaldsskólastiginu? Þeir gera það ekki með því að skera niður fjármuni til framhaldsskólanna, það er alveg ljóst. En það er nákvæmlega það sem hér er verið að gera þó menn segi auðvitað að það sé ekki verið að skera neitt niður, verið sé að hækka. En, virðulegur forseti, fjölgun nemenda er staðreynd. Framhaldsskólarnir geta ekki tekið endalaust við án þess að fá til þess þann stuðning sem meira að segja ráðuneytið hefur viðurkennt að þurfi til þess að kenna hverjum og einum nemanda á framhaldsskólastigi. Ekki hafa komið nein viðhlítandi svör frá ríkisstjórninni í umræðum hér á Alþingi um fjárlagafrv. Við erum í 3. umr. Það er búið að ítreka þessar spurningar núna í þrígang. Engin svör. Af hverju þarf ríkisstjórnin ekki að svara þessum spurningum sem við hv. þm. stjórnarandstöðunnar leggjum fram? Er þetta boðlegt að koma svona fram? Ár eftir ár er hér engu svarað, menn setja undir sig hausinn, þumbast við og þverskallast og treysta á að þeir hafi meiri hluta þingmanna fyrir gjörðum sínum. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ekki er furða þó manni renni í skap við þessi vinnubrögð sínkt og heilagt. Meira að segja menntmn. lét þess getið í áliti sínu sem hún sendi frá sér 12. nóvember sl. til fjárlaganefndarinnar að það væri mikilvægt að fjöldi nemenda við háskóla á framhaldsskólastigi verði áætlaður eins nákvæmlega og unnt væri á hverju ári. Til hvers? Til þess að hægt væri að haga fjárveitingum til skólanna í samræmi við áætlaðan nemendafjölda. Og það eru ekki bara stjórnarandstöðuþingmenn í menntmn. Ónei, aldeilis ekki. Þetta er samdóma álit menntmn. Ég spyr: Hvers vegna hefur fjárln. ekki leiðrétt þetta að beiðni menntmn. á milli 2. og 3. umr.? Mér er það gjörsamlega óskiljanlegt. Eins og menntmn. sagði er nauðsynlegt að samvinna eigi sér stað á milli menntmn. og framhaldsskólanna í þessum efnum. Það var reyndar líka tekið fram í þessu sama áliti menntmn. að það væri nauðsynlegt að gæta jafnræðis við úthlutun á rannsóknafé til háskólanna og við bentum reyndar sérstaklega á að það yrði að hafa Tækniháskólann í huga í því sambandi, en hann hefur ekki fengið úthlutað fé til rannsókna. Þessi samdóma tilmæli menntmn. til fjárln. eru líka hunsuð. Ég verð að ítreka og endurtaka að það er ekki skrýtið þó manni renni í skap við þessa stöðugu þögn, þessa ótrúlegu þöggun sem hér á sér stað, jafnvel þegar heil þingnefnd sem fjallar um málaflokkinn talar skýrt og tæpitungulaust um þessi mál. Að lokum, virðulegur forseti, er tillaga í skólamálunum sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð flytur á þskj. 557. Þar ítrekum við okkar fyrri óskir um að ríki og sveitarfélög fari í sameiginlegt átaksverkefni til þess að gera leikskólann gjaldfrjálsan. Ég útskýrði þessa tillögu afar vel í 2. umr. og ætla ekki að eyða tíma í að útskýra hana frekar núna, en tel að hér sé á ferðinni tillaga sem þurfi að gefa gaum. Hér yrði um tillögu að ræða sem yrði gífurleg kjarabót fyrir fjölskyldufólk, það veitir nú ekki af á þessum síðustu og verstu tímum að barnafólk fái séð einhvers konar viðleitni frá hálfu stjórnvalda til þess að gera þeim það léttara að koma börnum sínum til manns, því í börnunum felst auðvitað framtíðarauður samfélagsins. Það skiptir því verulegu máli að Alþingi Íslendinga fái tækifæri til að ræða tillögu af þessu tagi og að menn skoði þetta með opnum huga því hér er um þjóðþrifaverkefni að ræða. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur sömuleiðis ákveðið að endurtaka tillögur sínar varðandi Þjóðminjasafn Íslands og safnasjóð. Þær lúta að því ...

Forseti vill kanna hvort þingmaðurinn á langt mál eftir.

Ja, ég vildi gjarnan fá að gera hlé á ræðu minni og halda áfram að lokinni atkvæðagreiðslu.

Þá óska ég eftir því að þingmaðurinn geri hlé á ræðu sinni og haldi áfram að atkvæðagreiðslu lokinni.

Ég þigg það. Takk.

Virðulegur forseti. Ég var komin nokkurn veginn að niðurlaginu í ræðu minni en það lýtur að tillögu þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs á þskj. 564. Þar er um að ræða Þjóðminjasafn Íslands, safnasjóð og húsasafn Þjóðminjasafnsins sem á sér athvarf undir fjárlagaliðnum Menningarstofnanir, viðhald og stofnkostnaður. Ég fjallaði ítarlega um það í ræðu minni við 2. umr. um fjárlög að Þjóðminjasafn Íslands væri enn einu sinni hunsað að því leytinu að óskir safnsins um að fá fjármuni í gegnum fjárlög ríkisins til þess að standa straum af kostnaði við grunnsýningu þess, nýja grunnsýningu sem kemur til með, skulum við vona, að prýða sali endurnýjaðs safnahúss við Suðurgötu þegar það verður opnað á vordögum 2004. En það er alveg ljóst að fjárln. og ríkisstjórn bera ekki hag þessarar sýningar fyrir brjósti því að Þjóðminjasafnið fær ekki neina fjármuni til þess að kosta þessa sýningu. Og engri þeirra spurninga sem ég bar fram við 2. umr. fjárlaganna hverju þetta sætti, var svarað. Nei, menn þegja þunnu hljóði og láta eins og ekkert hafi verið sagt. Ég tel að hér við lokaumræðu fjárlaga eigi starfsfólk Þjóðminjasafnsins heimtingu á því að fá að vita það frá hv. fjárln. hverju þetta sæti. Til hvers ætlast fjárln.? Eiga innréttingarnar að vera það eina sem sýnt verður í safnahúsinu við Suðurgötu þegar það verður opnað næsta vor, eða á ekki að opna Þjóðminjasafnið næsta vor?  Niðurlæging Þjóðminjasafnsins er orðin nógu mikil, hafandi verið lokað í sex sumur. Niðurlæging þjóðarinnar, vil ég meina, að hafa ekki getað boðið erlendum ferðamönnum, hundruðum þúsunda saman að skoða þjóðminjaarfinn okkar í safnahúsinu. --- Og nú gengur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, varaformaður fjárln. á dyr, ekki sé ég hv. formann fjárln. og ekki er hæstv. menntmrh. hér, þannig að sjálfsagt á ég ekki eftir að fá svör við þessum spurningum mínum. En ég verð þó að láta þær hljóma í þessum sal því það er ekki forsvaranlegt að svona sé komið fram við eina öflugustu menningarstofnun þjóðarinnar. Hún er hunsuð og hún er þögguð og það eru engar skýringar. Þetta er ekki sæmandi, virðulegur forseti. Og eins og ég segi, það er ekki furða þó að manni renni í skap við þetta skeytingarleysi stjórnvalda og þá ótrúlega háværu þögn sem hér ríkir.

Virðulegi forseti. Hv. varaformaður fjárln. Einar Oddur Kristjánsson sagði í ræðu fyrr í kvöld að nú væri komið kvöld og það væri komið kvöld í umræðuna og það er að mörgu leyti rétt hjá hv. þm. Fjárlagavinnunni er að mestu lokið en ég held að rétt sé að fara aðeins yfir verklagið og vinnuna eins og hún hefur verið, eða eins og ég hef upplifað hana sem nýr þingmaður. Ég get að mörgu leyti tekið undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur um það hvernig gengur að fá upplýsingar, svör og að eðlilegur og sjálfsagður réttur þingmanna til upplýsinga sé virtur. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson gerði grein fyrir áliti 1. minni hluta og er óþarfi fyrir þingmenn að eyða löngum tíma í að hlusta á einhverjar endurtekningar þar. En vinnulagið við fjárlagagerðina eins og ég hef upplifað það, miðað við þá reynslu sem ég hef af áætlunargerð úr atvinnulífinu og hjá sveitarfélögum, er þannig að ekki er hægt að lýsa því með öðrum orðum en að það sé gamaldags og mér liggur við að segja algerlega úrelt. Það er í raun furðulegt að við skulum vera að beita þeim aðferðum sem við beitum í dag hjá ríkinu við áætlunargerð á árinu 2003 fyrir árið 2004, miðað við þær aðferðir sem menn þekkja í dag til þess að áætlanir verði sem réttastar og til þess að eitthvað sé að marka þær áætlanir sem gerðar eru. Í raun og veru þýðir það að sitja í minni hluta í fjárln. að mestur tíminn fer í að taka á móti aragrúa erinda, taka á móti fjölda gesta og hlusta á þá leggja fyrir fjárln. beiðnir sínar um styrki eða framlög í hin ýmsu verkefni sem öllu þessu fólki þykja að sjálfsögðu mikilvæg og á bágt með að skilja af hverju fjárln. getur ekki uppfyllt allar óskir um fjármuni. En við sem sitjum í minni hluta getum lítið annað gert en setið og hlustað og tekið við þessum óskum vegna þess að á minni hluta fjárln. er lítið hlustað og við heyrum og fáum ákvarðanir meiri hlutans inn á borð og þegar þær koma þangað eru þær orðnar óumbreytanlegar. Það má segja að niðurstaða í þessum erindum sem við fáum sé tekin af meirihlutafulltrúum fjárln. Hún er að einhverju leyti tekin í fagnefndum en kannski að mestum hluta hjá ráðuneytunum sjálfum. Við búum við svokölluð rammafjárlög. Settur er rammi fyrir ráðuneytin sem þau síðan koma með tillögur um hvernig fylla skal inn í. Eins og ég hef upplifað þetta er ætlast til þess að stofnanir ríkisins og forstöðumenn þeirra skili inn áætlunum eða fjárbeiðnum til ráðuneytanna og eins og reynslan hefur verið koma þessir forstöðumenn og stofnanir oft og tíðum með ríflegar fjárbeiðnir vegna þess að reynslan er sú að þær eru alltaf skornar talsvert mikið niður frá upphaflegum upphæðum, og því eru menn farnir að stunda það að koma með ríflegar fjárbeiðnir, gerandi ráð fyrir því að talsvert verði skorið niður. Síðan má segja að tillögur í fjárlagafrv. séu með þeim hætti að stofnanir fá inn tölu sem er talsvert undir, reyndar mismikið en talsvert undir þeirri áætlun sem þær hafa lagt fram og langt frá ýtrustu fjárlagabeiðnum stofnananna. Svona er venjan. Þetta þekkja allir. Þetta þekkjum við sem sitjum í sal Alþingis. Þetta þekkja þeir sem vinna hjá ráðuneytum og þetta þekkja hæstv. ráðherrar. Eftir sem áður höldum við áfram að vinna akkúrat með þessum hætti og ekkert öðruvísi. Það má segja að þegar fjárlagafrv. hefur verið lagt fram þá bregður forstöðumönnum þegar þeir sjá þær tölur sem ætlaðar eru til að standa undir rekstri stofnana þeirra á næsta ári. Þeir bregðast við og reyna að rétta sinn hlut við ráðuneytin, eyða óratíma í það að ræða við embættismenn í ráðuneytunum eða hæstv. ráðherra um leiðréttingar á þeim tölum sem fram eru komnar í frv. eða stendur til að leggja fram í frv. ársins. Þeir eyða miklum tíma í að ræða við stjórnarþingmenn og reyna jafnvel að ná tali af fjárln., sem er þó þrautalending hjá þeim flestum eftir það bann sem lagt hefur verið við því að þeir leiti til fjárln. með sín erindi. Fjárln. blessar síðan að mestu leyti þær tillögur sem ríkisstjórnin leggur fyrir. Það má kannski segja að meiri hluti fjárln. gerir einhverjar lítils háttar táknrænar breytingar á tillögunum, mest til að sýna að valdið liggur jú hjá hv. fjárln., fjárveitingavaldið liggur þar. Og síðan má segja að fjárln. eyði mjög löngum tíma í það að skipta einhverjum hundruðum milljóna króna milli verkefna sem margir mundu freistast til að kalla gæluverkefni, einfaldlega vegna þess að hér er eins og ég lýsti áðan um aragrúa verkefna að ræða, verkefni í héruðum, til að mynda söfn, uppbyggingu gamalla húsa, ýmsa menningarstyrki og um þetta vélar meiri hluti fjárln. og kemst að einhverri ákveðinni niðurstöðu um það hver skuli fá og hvert. Það er óþarfi að minna á þær tölur sem lagðar voru fram við 2. umr. fjárlaga um hálfundarlega skiptingu þessara fjármuna á milli kjördæma. Þegar þessu ferli er loksins lokið og endanlegar tillögur liggja fyrir eins og hér í kvöld við þessa umræðu fara forstöðumenn stofnana að örvænta, þeir sjá fram á að þeir verði enn eitt árið, margir hverjir, í þeirri stöðu að það er búið að áætla til þeirra fjármuni sem ekki duga til að sinna þeirri lögbundnu þjónustu sem þeir eiga að sinna. Þeir fyllast örvæntingu og fara að tilkynna í gegnum fjölmiðla eða í viðræðum við þingmenn að þeir muni ekki geta sinnt lögbundinni þjónustu með þeim fjármunum sem ætlaðir eru til starfseminnar. Forstöðumenn koma þó í raun ekki með neinar tillögur um niðurskurð eða sparnað, einfaldlega vegna þess að þeir segjast vera farnir að spara í drep og geti ekki sparað nema þá með því að skera niður þjónustu með einhverjum hætti. Þeim er sagt þegar þeir fara að örvænta og fara að tala um að þeir geti ekki sinnt þjónustunni að hafa einfaldlega ekki af þessu stórar áhyggjur, það þurfi að skoða málið betur þegar líður á árið og hugsanlega séu einhverjir óræðir safnliðir hjá ráðuneytunum þar sem hægt verður að skipta einhverjum fjármunum seinna meir til að taka bitrasta bitið úr þeim hallarekstri sem stofnanirnar hljóta að stefna í. Eftir þetta allt saman samþykkjum við fjárlögin, í atkvæðagreiðslu samþykkjum við fjárlögin. Og hver er þá staðan á þeim tímapunkti? Jú, við erum búin að setja fjárlagarammann fyrir næsta ár. Við erum búin að setja lög, við erum búin að setja fjárlög sem segja til um hvað hvert verkefni má kosta, hvað hver stofnun má eyða á næsta ári. Forstöðumenn stofnananna vita ósköp vel að þessar fjárveitingar, þessi fjárlög, hrökkva ekki til nauðsynlegs rekstrar eða fjárfestinga. Ráðuneytin vita líka að fjárlögin duga í mörgum tilfellum ekki. Eins og búið er að lýsa svo vel úr þessum ræðustól í umræðunum í dag og fyrri umræðum duga þessir fjármunir ekki til þess að standa undir eðlilegum rekstri sumra stofnana. Fjárln. veit þetta líka þegar fjárlög eru afgreidd. Allir vita þetta sem vilja það vita, allir hv. þm. sem sitja í þessum sal og allir sem eitthvað fylgjast með þessari vinnu, vegna þess að þetta er engin ný staða. Það er ekki allt í einu núna sem þetta er að koma upp. Þetta er staða sem allir þekkja, þetta er venja sem við höfum vanið okkur á við afgreiðslu fjárlaga. Fjárlög eru í hugum allra ekki eins og önnur lög sem undantekningarlaust þarf að fara eftir. Ríkisstofnanir og forstöðumenn þeirra vita í ljósi reynslunnar að þeir munu fá hallarekstur bættan. Það eru í raun og veru lögin sem gilda, að hallarekstur stofnana ríkisins verður bættur á endanum, það er lögmálið. Forstöðumenn ýmissa stofnana fá jafnvel það sem ég hef leyft mér að kalla heimild til hallareksturs innan ársins, heimild til hallareksturs í fleiri ár, hreinlega beina heimild til hallareksturs, eins og fram hefur komið í samtölum okkar við forstöðumenn stofnana sem hreint út hafa bara sagt: Það er ekki nokkur leið að reka stofnunina á þessu, við höfum gert hæstv. ráðuneyti grein fyrir því, en þeir sögðu okkur að hafa ekki af þessu miklar áhyggjur, við hefðum heimild til þess að reka okkur með halla á næsta ári. Það yrði farið yfir þetta og það skoðað. Hvað er að gerast þegar stofnanir fá svona heimild til hallareksturs? Eru ráðuneytin farin að taka sér það fjárveitingavald sem Alþingi hefur? Er ekki í raun verið að segja: Það þarf ekkert að fara að fjárlögum, það þarf ekkert að fara að þessum lögum, þau eru ekki eins og önnur lög? Það er akkúrat það, virðulegi forseti, sem verið er að segja við stofnanirnar og forstöðumenn þeirra. Reynslan segir þeim líka að hallinn verður bættur og hann hefur alltaf verið bættur. Sagan og reynslan er ólygnust. En hvað er þá til ráða? Hvernig förum við að því að breyta þessu þannig að við séum ekki hér ár eftir ár að samþykkja lög sem við vitum, sem allir vita, að ekki verður farið eftir? Það þarf ekki að skoða söguna langt aftur í tímann til að vita að ekki verður farið að fjárlögum. Númer eitt hljótum við að þurfa að nota rauntölur í áætlunum okkar. Ekki að horfa fram hjá þeim tölum sem við höfum sem rauntölur úr rekstri, rauntölur sem við vitum að þarf til að reka óbreytta þjónustu. Ef þessar rauntölur eru hærri en menn sætta sig við verður einfaldlega að taka ákvörðun um hvernig eigi að spara. Það geta verið sársaukafullar tillögur, það geta verið sársaukafullar aðgerðir sem þarf að fara í til þess að ná að spara, en það er ekki hægt að stinga höfðinu í sandinn og segja: Við verðum að spara en við breytum engu í rekstrinum. Ef sparnaðurinn sem menn sjá fram á að þurfi til að ná því að vera innan heimilda er meiri en menn eru tilbúnir til að sætta sig við verða þeir einfaldlega að auka fjárheimildirnar í fjárlögunum og gera stofnununum þannig kleift að reka sig án halla. Við hljótum að þurfa að fara þannig lið fyrir lið yfir rekstur stofnana og yfir allan rekstur ríkisins. Við hljótum að þurfa að skilgreina hlutverk hvers og eins, starfsvettvanginn eins og við viljum að hann líti út og ákveða umfang á þjónustu eða því starfi sem fram fer. Þetta getum við gert með því að gera þjónustusamninga eða festa hluti með einhverjum hætti eins vel og mögulegt er. Þegar farið verður að áætla raunhæft, þegar allir eru orðnir sammála um að verið sé að áætla raunhæft fyrir þeirri starfsemi sem fram á að fara, eigum við líka að auka ábyrgð forstöðumanna á þeim rekstri sem fram fer og þá eigum við að gera þá kröfu að reksturinn verði innan þeirra fjárheimilda sem veittar eru. Ég geri mér engar grillur um að þetta sé auðvelt eða einfalt verkefni. Þetta er í raun endalaust verkefni og þetta er svakalega erfitt verkefni en algjörlega nauðsynlegt ef eitthvað er að marka það sem menn segja, að við viljum komast út úr því að vera sífellt að keyra fram úr fjárlögum og leiðrétta það með fjáraukalögum endalaust. Mér finnst eins og að hluta til búið sé að gefast upp fyrir kerfinu eins og það er. Það er komin í það þessi fasta hugsun. Hv. varaformaður fjárln. sagði: Það er naumt skammtað og við viljum skammta naumt. Það er hugsunin í þessu fjárlagafrv., við viljum skammta naumt. En það þýðir ekkert fyrir virðulegan landsföður að senda barn sitt út í verslun til að kaupa einn lítra af mjólk með minni fjármuni en mjólkurlítrinn kostar. Það þýðir heldur ekki að segja við barnið: Þú kemur ekkert heim nema með lítrann, það eru mín lög á þessu heimili. Mjólkurlítrinn á að koma heim, hér hefurðu fjármuni, farðu og náðu í hann og komdu með hann heim. Barnið fer af stað út í verslun og ef það kemur heim með mjólkurlítrann er það vegna þess að kaupmaðurinn hefur aumkað sig yfir það eða hann hefur spurt: Hver er pabbi þinn? Fengið svar við því og sagt: Allt í lagi, það vantar upp á en ég skrifa það bara hjá honum. Ég veit að pabbi þinn er borgunarmaður fyrir þessu. Það getur gerst dag eftir dag að barnið fer og kaupir einn lítra af mjólk með þessum hætti en í versluninni safnast upp skuld og það endar með því að sá sem á verslunina hefur samband við föðurinn og segir: Þetta gengur ekki. Þú verður að gera upp hallann. Þetta er akkúrat það sem er að gerast hjá okkur hér í rekstri ríkisins. Fjárveitingavaldið liggur hjá Alþingi. Ráðuneytin hafa ekki þetta fjárveitingavald. Ráðherrar hafa það ekki heldur. Samt getum við sagt með því að vera stöðugt að auka fjárveitingar inn á einhverja safnliði í ráðuneytunum að við séum í raun að færa ráðherrunum ákveðið fjárveitingavald, sem þeir þó hafa ekki. Og við vitum að þegar forstöðumenn stofnana koma til ráðuneytanna og bera sig upp vegna vanda síns er þeim sagt að bíða rólegir vegna þess að þessum óræðu safnliðum verði skipt seinna, þeir muni eiga númer í safnliðalotteríinu og væntanlega komi upp nægjanlega há tala til að hægt verði að mæta þessum halla að einhverju leyti. Svona gengur þetta fyrir sig, en svona á þetta ekki að ganga fyrir sig. Eins og ég segi, það er Alþingi sem hefur fjárveitingavaldið, ráðuneytin hafa það ekki, hæstv. ráðherrar hafa það ekki, einstakir ráðuneytisstjórar hafa það ekki og einstakir forstöðumenn stofnana hafa það ekki heldur. Það á ekki að vera til neitt sem heitir opið tékkhefti á ríkissjóð, að allir geti í raun með einum eða öðrum hætti veitt heimild til hallareksturs formlega eða óformlega, vegna þess að með því að aðhafast ekki neitt sé stofnunum gefið í raun grænt ljós á að fara fram yfir fjárheimildir. Þetta gengur einfaldlega ekki lengur. Að gera mistök og læra af þeim er eitt, og það þroskar flesta sem fyrir því verða. En að gera sífellt sömu mistökin aftur og aftur án þess að læra neitt af þeim eða breyta venjum sínum eða vinnubrögðum er ekkert annað en forheimska og á ekki að þekkjast í upplýstu samfélagi. Eins og hv. þm. hafa heyrt hef ég ekki mikið farið hér í tölur eða einstaka liði fjárlagafrv. Það er með vilja gert vegna þess að eins og ég hef lýst þessu ferli er ég um leið að lýsa ákveðnu vantrausti á margar af þeim tölum sem í fjárlagafrv. standa. Ég er sannfærður um að þær tölur standast ekki, ég er sannfærður um að við munum sjá fjölda stofnana koma inn á fjáraukalögum ársins 2004 og eins og þetta er gert og eins og þetta er rekið í dag er það óumbreytanleg staðreynd, en það er samt staðreynd sem okkur á að takast að breyta. Þrátt fyrir að ég vilji ekki fara hér í smáatriði langar mig að minnast á tvennt. Hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir ræddi um símenntunarstöðvar á landsbyggðinni. Þessar símenntunarstöðvar hafa í raun breytt menntamynstrinu vítt og breitt um landið. Í dag var ég á fundi með forráðamönnum símenntunarstöðva á Suðurnesjum og eins á Selfossi og að heyra lýsingar þeirra á því hver ásóknin er orðin í háskólanám í þessum fjarkennslustöðvum er alveg stórkostlegt. Á Suðurnesjum stunda í dag 90 nemendur nám á háskólastigi í gegnum símenntunarstöðina sem þar er. En það háskólanám sem verið er að veita á þessum stöðum er ekki í stofnsamningi þessara stofnana. Í raun og veru, eins og komið hefur fram hér, er ekki til neinn rammi yfir það að þessar stofnanir eigi að veita þá þjónustu að taka á móti öllum þessum nemum í háskólanám. Það hlýtur að vera kominn tími til þess að við setjumst niður og setjum ramma utan um þessar stöðvar. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að hver símenntunarmiðstöð fái jafnmikla fjármuni, 9 millj. kr. Þessar stöðvar komu til okkar í fjárln. og óskuðu eftir því að þessari fjárhæð yrði lyft úr 9 millj. í 14,1 millj., og þóttu okkur þegar við fórum yfir forsendur og fjölgun nemenda og það að háskólanámið er komið nýtt þarna inn ekki miklar kröfur uppi. Meiri hluti fjárln. treysti sér ekki til þess að verða við þessum beiðnum og eftir stendur að í þeim tillögum sem fyrir liggja hér eru 9 millj. kr. á hverja stöð, burt séð frá því hvort hún sinnir háskólanámi eða ekki, burt séð frá því hvort hún er við hliðina á háskóla, eins og á Akureyri, eða ekki. Burt séð frá því hvað margir nemendur stunda fjarnám í þessum stöðvum er bara ein ríkistala fyrir hverja símenntunarstöð. Hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir fór vel yfir það hvernig kostnaður hefði verið að aukast og sérstaklega í kringum þetta FS-net sem allar stöðvarnar eru farnar að nota og er algjör bylting í þeirri þjónustu sem veitt er. Við erum með í brtt. okkar, 1. minni hluti, útreiknaða tölu upp á 50 millj. kr. sem þarf til þess að bæta símenntunarstöðvum, framhaldsskólum og útstöðvum, þann kostnað sem felst í FS-netinu. Og ég leyfi mér að segja, hæstv. forseti, að það er von mín að meiri hluti fjárln. og meiri hluti þingmanna sé tilbúinn til þess að bæta hag þessara símenntunarstöðva frá því sem nú er. Að endingu vil ég minnast á aðra brtt. sem fyrir liggur frá 1. minni hluta fjárln., en það er tillaga um að veita ríkinu heimild til að selja hlut ríkissjóðs í Hitaveitu Suðurnesja og verja andvirðinu til atvinnuuppbyggingar á Suðurnesjum. Þessi tillaga kemur ekki fram fyrir tilviljun, heldur vegna þess atvinnuástands og þeirra atvinnuhorfa sem við horfum fram á á Suðurnesjum miðað við þær fréttir sem við erum að fá af uppsögnum og öðru slíku undanfarnar vikur og missiri. Tillagan er að mörgu leyti sniðin að stefnu núv. ríkisstjórnar og það er gert með vilja til þess að reyna að afla henni fylgis. Það vita allir hv. þm. að það er stefna núverandi ríkisstjórnar að selja hlut í þeim fyrirtækjum sem ríkið á hlut í. Það er auðvelt í hlutafélögum eins og Hitaveitu Suðurnesja þar sem vitað er hver hluturinn er. Við höfum horft á það hjá núv. hæstv. ríkisstjórn að hún hefur sýnt það fordæmi að selja hlut sinn í fyrirtækjum eða fyrirtæki sem hún hefur átt í heild sinni og varið andvirðinu til atvinnuuppbyggingar eða annarra slíkra hluta í kjördæmi eða heimabyggð. Þessi tillaga eins og hún liggur hér fyrir, að heimila ríkinu að selja hlut ríkissjóðs í Hitaveitu Suðurnesja og verja andvirðinu til atvinnuuppbyggingar á Suðurnesjum, er því algjörlega í dúr og moll við þá stefnu sem núv. ríkisstjórn hefur í raun praktíserað og ég trúi ekki öðru en að hv. stjórnarþingmenn séu tilbúnir til þess að veita þessari tillögu brautargengi þegar kemur að atkvæðagreiðslu. Hæstv. iðn.- og viðskrh. situr hér í salnum og þakka ég henni fyrir það. Ég hafði gert henni viðvart um að ég mundi ræða um eign ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja. Mig langar í lok máls míns að óska eftir því við hæstv. ráðherra að fá svar við spurningunni: Kemur það til greina að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja? Og kemur það til greina að verja andvirði þeirrar sölu til uppbyggingar atvinnulífi á Suðurnesjum? Ég geri mér fulla grein fyrir því, virðulegi forseti, að tillögur sem koma frá minni hluta nefndanna eru yfirleitt felldar án þess að það skipti í raun öllu máli um hvað þær fjalla. Það er bara regla á svipaðan hátt eins og ég var að fjalla hér um fjárlagaferlið, það er bara ákveðin regla í gangi, við fellum bara allar tillögur sem koma frá minni hlutanum. Kannski verða það örlög þessarar tillögu. Eins og ég sagði fyrr í máli mínu þá vona ég svo sannarlega að hv. þm. skoði efni tillögunnar og greiði henni atkvæði. Ég veit að á Suðurnesjum verður fylgst með því hver örlög tillögunnar verða og ég trúi því ekki að þingmenn greiði atkvæði gegn þessari tillögu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. spyr hvort það komi til greina að heimila sölu á hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja og verja fjármununum til uppbyggingar atvinnulífi á Suðurnesjum. Eins og kom fram í máli hv. þm. hefur, í einstaka tilfellum, andvirði verið varið að hluta til til atvinnuuppbyggingar á heimasvæði, en þá hefur ekki verið um háar upphæðir að ræða, kannski 50 millj. kr. í einu tilfelli sem ég man eftir og 100 millj. kr. í öðru. En hér erum við að tala um 10 sinnum, 20 sinnum þær upphæðir. Það er því ljóst að hér er um miklu meiri fjármuni að ræða. Ég vil hins vegar segja það að framsóknarmenn í Suðurk. hafa samþykkt ályktun þess efnis á síðasta kjördæmisþingi að ríkið selji hlut sinn í Hitaveitu Suðurnesja og verji fjármununum til uppbyggingar atvinnulífi í Suðurkjördæmi. Og hv. þm. Hjálmar Árnason hefur talað um þetta við mig oftar en einu sinni. Hins vegar, eins og hv. þm. sjá, er ekki uppi tillaga um það af hálfu ríkisstjórnar í tengslum við þessa fjárlagagerð að selja þennan hlut. Það hefði verið gert að mínu frumkvæði ef það væri á döfinni akkúrat núna 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma hér og svara spurningu minni eins og hún gerði. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að það eru miklir fjármunir bundnir í fyrirtækinu Hitaveitu Suðurnesja. Þetta er stórt, öflugt og sterkt fyrirtæki. Ríkið hefur þó ekki lagt til mikla fjármuni í fyrirtækið í gegnum tíðina heldur hefur ríkið frekar ábyrgst lán. Það eigið fé sem í fyrirtækinu er hefur verið að byggjast upp vegna viðskipta fyrirtækisins á svæðinu í gegnum tíðina, en ekki vegna þess að ríkið hafi þurft að leggja því til fé ár eftir ár, jafnvel ekki miklu í upphafi. Ég fagna því sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að framsóknarmenn í Suðurk. hafi ályktað um að selja beri hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja og verja fjármununum til eða í Suðurk. Þeim gefst þá kostur á því í atkvæðagreiðslu á morgun að standa við og staðfesta þessa ætlun sína og greiða þessari tillögu atkvæði. Hvaða fyrirtæki eru það sem þurfa á milljarði kr. að halda? spyr hæstv. ráðherra. Ég held að við þurfum ekkert annað en benda á þá milljarða sem t.d. skipta um hendur við kaup og sölu aflaheimilda. Við værum t.d. ekki lengi að nýta þessa peninga í þeim tilgangi. Það er þó ekki tillaga mín að nota þá til þess, heldur veit ég að ef frumkvöðlar á Suðurnesjum vissu af því að slíkir fjármunir væru til í sjóði til uppbyggingar atvinnu, stæði ekki á þeim að koma með hugmyndir sem hægt væri að hrinda í framkvæmd með slíka fjármuni.

Hæstv. forseti. Hv. þm. hefur greinilega ekkert velt því fyrir sér hvaða atvinnutækifæri mætti hugsanlega byggja upp á Suðurnesjum, því miður, því það væri svo sannarlega kærkomið að fá hugmyndir um það. Ég geri mér fulla grein fyrir því að atvinnuástand á Suðurnesjum er ekki gott. Ég vona svo sannarlega að það verði af því að þar byggist upp fyrirtæki sem yrði í rörum og pípum. Það er hins vegar ekki í höfn, því miður, en ríkisvaldið hefur, að svo miklu leyti sem það getur komið að slíku máli, stutt það. En við erum að tala hér um gríðarlega fjármuni og mér finnst það vera nokkuð óábyrgt af hv. þm. að koma fram með tillögu í þessa átt, án þess að hafa hana betur ígrundaða, án þess að geta talað betur um það í hvað ætti að verja þessum fjármunum. Það er ekki nóg að setja fram tillögu á pappír og hafa ekki hugsað hana lengra.

Virðulegi forseti. Ég er alveg undrandi á svörum hæstv. ráðherra við þeim spurningum sem hér hafa verið fram settar. Eitt þúsund millj. kr. og jafnvel tvöfalt það eru ekki háir fjármunir, hæstv. ráðherra, í atvinnulífi á Íslandi í dag. Við höfum séð það í útgerð og fiskvinnslu hirst og her um landið að slíkir fjármunir eru ekki lengi að fara þegar menn eru að véla með t.d. aflaheimildir sín á milli eins og ég nefndi hér áðan. Við munum horfa upp á verulegan samdrátt á Keflavíkurflugvelli á næstu árum. Ég held að allir sjái það. Þar eru afskaplega miklar húseignir sem við Suðurnesjamenn mundum vilja að kæmust í notkun í atvinnurekstri, t.d. væri vel þess virði að dusta rykið af hugmyndum um frísvæði í tengslum við Keflavíkurflugvöll og ýmsan iðnað sem passar akkúrat á svæði við alþjóðaflugvöll. Möguleikarnir á Suðurnesjum eru því geysilega miklir. Í gær vorum við við opnun fyrirtækis sem er að bræða álgjall og vinna ál, hágæðaál, úr álgjalli. Það hefði enginn látið sér detta það í hug einn, tveir og þrír, en það fyrirtæki þarf á fjármunum að halda til að komast í meiri rekstur. Helguvíkursvæðið í Reykjanesbæ er t.d. alveg geysilega stórt og mikið og bærinn er búinn að leggja yfir 600 millj. kr. í að gera það klárt fyrir stærri iðnað. Ég held að hæstv. ráðherra hljóti að sjá að 1 eða 2 milljarðar kr. í því samhengi, horfandi á hvað bærinn er búinn að leggja til til að gera svæðið klárt fyrir iðnað, 600 millj. kr., eru ekki þeir stóru fjármunir sem hún nefndi áðan.

Herra forseti. Ég sá það í fréttum í gærkvöldi að hæstv. iðnrh. var valin, ef ég man rétt, kona ársins í einhverju tímariti hér í bænum. Ég held að það tímarit sé kallað Nýtt líf. Hafi ég tekið rétt eftir þá fékk hæstv. ráðherra þessi verðlaun og þessa einkunnagjöf vegna þess að hún hafði sýnt kjark og þor á yfirstandandi ári. Afskaplega fannst mér lítið fara fyrir þeim kjarki og því þori hér í satt að segja heldur snauðu andsvari hæstv. ráðherra við afskaplega einfaldri og heiðarlegri spurningu henni til handa.

Smá spurning þegar stórt er spurt.

Spurt var hvort ríkisstjórnin mundi ekki styðja viðleitni í þá átt, sem er eitt af megineinkennum þessarar ríkisstjórnar, að losa um fjármagn í hlutafélögum í eigu ríkissjóðs þar sem samkeppni er ríkjandi. Er ekki samkeppni að bresta á í þessum geira fyrir tilverknað ráðherrans sjálfs? Þá bregður svo við að hæstv. ráðherra kemur í þennan ræðustól og það var ósköp einfalt að skilja hennar mál, að af því að þessi tillaga og þessi hugmynd kemur frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni, þingmanni Suðurnesjamanna, ásamt öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar, þá var þetta algjörlega gagnslaust plagg. Og bætti því síðan við að þessi hugmynd hefði líka vaknað hjá hennar eigin flokksmönnum og -systrum suður með sjó og á Suðurlandi og á kjördæmisráðsfundi fyrir ekki margt löngu hefðu menn varpað þessu þar fram. Raunar hefði hv. þm. Hjálmar Árnason líka rætt um þetta við ráðherrann á hliðargöngum og sýnt þessu áhuga. Skyldi engan undra, eins og hæstv. ráðherra raunar gat um sjálfur og hlýtur að hafa fylgst með, að ástand þarna syðra er með þeim hætti að það er full ástæða til þess að hafa verulegar áhyggjur af og ekkert í spilunum sem getur gert mann vongóðan um að þar bregði til betri tíðar, heldur þvert á móti bendir allt til þess, því miður, að þar fari hlutir á hinn verri veg vegna þess að það er ekki öll sagan sögð þegar kemur að samdrætti, uppsögnum í herbúðum varnarliðsins. Það er hlutur sem er augljóst mál að menn hafa lítið um að segja. Menn geta svo sem haft skoðun á því hvort það sé góð eða slæm þróun, en það breytir því ekki að því fólki sem missir vinnuna er jafnmikið sama hvort menn hafi á því ýmsar skoðanir hvort það sé gott eða slæmt að hafa þennan her í landi. Það er bara önnur Ella. Hæstv. ráðherra, þannig að ég reki þetta öllu nánar, bregður sér síðan í það líki að gefa til kynna að tillöguflytjendur hafi ekki hugsað málið til enda, hafi engar hugmyndir á hraðbergi í þá veruna hvernig eigi að nýta þá fjármuni sem kæmu í hendur ríkissjóðs, opinberra aðila, með sölunni. Ég varð ekki var við það sérstaklega að hæstv. ráðherra hefði komið að því hvort hann hefði spurt framsóknarmenn á Suðurnesjum, hvort hann hefði spurt hv. þm. Hjálmar Árnason um það hvað hann hefði við einn eða tvo milljarða króna að gera til þess að auka atvinnulífið á Suðurnesjum. Maður skyldi ætla að hæstv. ráðherra hefði eitthvað ámálgað það í þessu ítarlega spjalli þeirra flokkssystkina hvaða hugmyndir hann hefði haft uppi, eða hefur hann kannski enga hugmynd um það? Hefur hann ekki hugsað málið til enda frekar en flokkssystkini hæstv. ráðherra á Suðurlandi? Var það þannig sem hæstv. ráðherra vó úr launsátri að eigin flokkssystkinum á Suðurlandi með því að skamma Albaníu en meina Kína? Var það það sem hæstv. ráðherra var raunverulega að segja hér í sínu stutta andsvari, að þessi hugmynd væri hreinlega ónýt, hún væri algjörlega vanhugsuð og ekki til neins hafandi? Hún meinti það, þegar hún sagði að flokkssystkini sín í kjördæmisráðinu suður með sjó og á Suðurlandi öllu --- og formaður þingflokks Framsfl. --- sem hafa verið áhugamenn um það ásamt okkur samfylkingarmönnum að bregðast við þessum vanda, að þetta væri allt tóm sýndarmennska  Hvers konar þvæla og vitleysa er þetta, herra forseti? Hvers konar endemis rugl er þetta?  Auðvitað er það þannig, eins og hæstv. ráðherra kom hér réttilega inn á, að menn hafa verið að eyrnamerkja sölu ríkiseigna með þessum hætti. Það er eins og mig reki minni til þess að menn hafi farið hér mikinn, og flokkssystkini hæstv. ráðherra ekki síst, þegar átti að fara að selja Landssímann. Þá var heldur betur búið að lofa hringinn í kringum landið manni og öðrum, sveitarfélögunum og öðru, þar áttu að vaxa heldur betur blóm á hvers manns gröf og í hvers manns garði. Þau eru mörg vandamálin á þessu ríkisstjórnarheimili. Þetta eru of miklir fjármunir sem ríkissjóður á þarna. Ég kann alveg einfalda lausn á því, herra forseti, mjög praktíska lausn. Menn geta selt þetta í bútum, byrjað t.d. á 500 millj. ef það vex hæstv. ráðherra svona í augum að hún ráði ekki við að ráðstafa þessum fjármunum. Og hvernig á að nota peningana? Mér er spurn: Var það þannig hjá hæstv. iðnrh. á sínum tíma, þegar verið var að verja umtalsverðum fjármunum --- með réttu að minni hyggju --- til nýsköpunar, til eignarhaldsfélaga, til ýmissa verkefna, að menn vildu vita það nákvæmlega upp á punkt og prik áður en þessum fjármunum var ráðstafað til hvers ætti að nota þá? Nei, það er einmitt ekki okkar verkefni hér að segja nákvæmlega fyrir um það með hvaða hætti aðilar úti á akrinum, úti í atvinnulífinu, ætla að nýta þessa peninga. Þar treystum við jafnaðarmenn hugdirfsku, hugmyndum, þreki og þori fólks. Við viljum vinna með fólki í þeim efnum. Og ég er sannfærður um það af kynnum mínum af þeim Suðurnesjamönnum að ekki mun standa á þeim að nýta slíka fjármuni mjög vel til hagsbóta fyrir byggðarlagið og það fólk sem þar býr. Það er ódýr, ómerkilegur fyrirsláttur hjá hæstv. iðnrh. að koma hér og bera við slíkum afsökunum. Það er í hæsta máta lélegt og enn þá lélegra er það að hún skuli í raun, að minni hyggju, stinga sín eigin flokkssystkini í bakið með þessum hætti. Mér finnst ekki mikill mannsbragur að því hjá konu ársins hjá Nýju lífi, það er enginn stæll á því. Þá veit hæstv. ráðherra hvað mér finnst. Hitt vil ég þó þakka henni, að hún skuli hafa eirð í sér til að sitja hér. Er það ekki alveg öruggt að við erum hér í síðustu umræðu um fjárlög íslenska ríkisins fyrir árið 2004? Er það ekki alveg víst? Mér verður litið hér yfir ráðherrabekkina og þar er sama sagan og fyrr. Hægra megin við mig eiga að sitja sex ráðherrar en þar er ekki einn einasti. Vinstra megin við mig eiga að sitja sex ráðherrar. Þar situr einn af því að hann var þrábeðinn um að eiga hér orðastað við þingmenn um þetta tiltekna mál sem ég var að ræða hér áðan. Það sem meira er, þetta er bara endurtekið efni. Við 2. umr. málsins ætlaði ég að eiga orðastað við allnokkra ráðherra. Ég varð því miður að ljúka hverjum kafla mínum með þeim orðum að ég gæti því miður ekki spurt um þetta eða spurt um hitt því að viðkomandi ráðherra væri ekki hér. Og nú er sama sagan. Það sem meira er, ég gerði litla stúdíu á því, bara svona til gamans, en auðvitað fylgir því nokkur alvara: Hefur herra forseti áttað sig á því hversu margir ráðherrar hafa lagt eitthvað til málanna í þessari umræðu um fjárlög íslenska ríkisins? Þau eru að sönnu byggð upp sem rammafjárlög þannig að fagráðherrunum er gefið allmikið vald, þeir ráða miklu um það hvernig fjárlagafrv. lítur út og þeir ráða líka mjög miklu um það hvernig útfærslunni er háttað. Á ég að upplýsa um það hver aðkoma hæstvirtra ráðherra hefur verið að þessari umræðu sem ég hygg að hafi staðið í sennilega einar 30 klukkustundir, allt með öllu, þessar þrjár umræður, jafnvel meira, það gætu verið 30--40 klukkustundir? Mér sýnist í fljótu bragði að þeir séu þrír, hæstv. ráðherrarnir sem hafa komið að þessari umræðu með faglegum hætti og átt eitthvert erindi í þennan ræðustól þar sem þeir gera þingheimi og þjóðinni grein fyrir því hvernig þeir ætli að fara með það fé sem þeir sækja til Alþingis, á hvað þeir ætla að leggja áherslu á komandi fjárlagaári o.s.frv. Þá er ég að meina í ræðu. Í fyrsta lagi eðli máls samkvæmt er það hæstv. fjmrh. Hann flytur þetta mál og kemst ekki undan því að fara yfir stöðu mála. Jón Kristjánsson, hæstv. heilbrrh., hefur sömuleiðis stigið í pontu og síðan í dag hæstv. samgrh. af því að hann átti hingað sérstakt erindi, þurfti að segja okkur frá því hvernig flýtiframkvæmdir í vegamálum þjóðarinnar, sem upplýst var um hér í mars síðastliðnum, urðu allt í einu að frestunarframkvæmdum. Það er upp talið, þetta eru þrír ráðherrar. Og nú er það þannig að hæstv. iðnrh. getur ekki verið hér lengur og gengur á dyr.

Ég fer ekki langt.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra ætlar ekki langt. Ég veit ekkert um það. En auðvitað er eins með hana og ríkisstjórnina alla, hún er farin og búin, það er lykilatriði í þessu öllu saman. Metnaðarleysið og kraftleysið er allsráðandi. Ég hef nú verið hér um nokkurra ára skeið, herra forseti, og það hefur verið mitt hlutskipti hér, því miður síðustu níu árin, að vera í stjórnarandstöðu og þurfa að veita þessari ríkisstjórn dálítið aðhald. Ég segi það alveg eins og er að lakara hefur ástandið aldrei verið, slappari hefur engin ríkisstjórn verið og er þó ekki mjög langt til samjöfnuðar því að þetta hefur farið ársversnandi. Ég er þá ekkert sérstaklega að kvarta yfir því að ráðherrarnir haldi sig heima. Úr því sem komið er eru þeir best geymdir þar, þeir gera þá ekkert af sér á meðan. Þegar ég vísa til þess að þessi ríkisstjórn sé algjörlega á fallanda fæti og orðin svo þreytt á sjálfri sér, ráðherrarnir hver á öðrum, svo ég tali nú ekki um stjórnarflokkana, ætla ég að nefna nokkur dæmi til sögunnar. Þau hafa verið að birtast okkur hér og þjóðinni allri á allra síðustu sólarhringum, ég ætla nú ekki að fara yfir lengra tímabil. Hér hefur þjóðin fylgst með því agndofa og verið eitt spurningarmerki í framan yfir því hvernig ráðherrar þessarar ríkisstjórnar og þessir stjórnarflokkar ætla enn og aftur, og nýbúnir þó, að leggja í stríð við okkar minnstu bræður og systur, öryrkja í þessu landi. Þeir mættu til leiks, böðuðu sig í ljósi fjölmiðla, prentmiðla og ljósvakamiðla, börðu sér á brjóst, sögðu að með því samkomulagi sem gert var í mars síðastliðnum skyldi verða tekið á þeim vanda sem vissulega var viðvarandi um slaka stöðu öryrkja, og þá sérstaklega ungu öryrkjanna. Þann 10. apríl lá ljóst fyrir ríkisstjórninni og hverjum einasta manni sem hafði aðgang að þeim gögnum sem þá lágu til grundvallar að pakkinn kostaði 1.528.800 þús. kr. Samt halda þessir menn áfram að skrökva að þjóðinni, vitandi um það að ekkert lá fyrir, eftir því sem þeir segja sjálfir, um samþykki ríkisstjórnarinnar nema einn milljarður þegar kostnaður var þriðjungi meiri. Síðan halda þeir áfram þessum blekkingarleik fyrir framan þjóðina í heilan mánuð eða þar til kjördagur er að baki. Herra forseti. Það er afleitt að skrökva og enn þá verra að skrökva að fólki sem getur ekki hönd fyrir höfuð sér borið. Mikil er skömm þeirra að þessari framkomu, og að þeir skuli svo leyfa sér núna að reyna að lappa upp á hlutina með þeim hætti sem boðaður hefur verið og birtist okkur væntanlega hér á þingskjali á morgun þar sem reynt verður að láta þennan milljarð ganga upp á þann veg að langflestir þeir sem njóta áttu bótanna bera skertan hlut frá borði. Mikil er skömm þeirra og ég undrast satt að segja, herra forseti, að þeir sofi vel á nóttunni, þessir menn sem bera sig þannig að. Síðast í gær eða fyrradag vaknaði ríkisstjórnin allt í einu upp við vondan draum --- og hún á eftir að vakna upp við verri drauma en þann --- við atkvæðagreiðslu um tryggingagjald, þegar enn og aftur átti að skerða rétt fólks til sérstaks lífeyrissparnaðar, að þeir voru ekki lengur í meiri hluta hér á þinginu, ráðherrarnir. Þau áttuðu sig skyndilega á því, þessir háu herrar og þessar merkilegu frúr, jafnvel frúr ársins, að nú var farið að herða að. Nú var það ekki lengur þannig að hér gengi allt bara snurðulaust fyrir sig. Það var nefnilega kosið og þrátt fyrir blekkingarleikinn fyrir kosningar töpuðu þessir stjórnarflokkar umtalsverðu fylgi og eru hér með mjög nauman þingmeirihluta. Ég hef sagt það áður og segi það enn, bæði úr þessum stól og annars staðar opinberlega, að það kæmi mér ekki á óvart ef atkvæðagreiðslur færu fram hér á hinu háa Alþingi á borð við þær sem áttu að eiga sér stað í fyrradag og ríkisstjórnin yrði hreinlega undir. Og af hverju segi ég það? Jú, vegna þess að við skynjum það öll og finnum hér í þessu húsi að andrúmsloftið milli stjórnarflokkanna er svo þykkt að það má skera það, það má hreinlega skera það. Í öryrkjamálinu finna það allir og skynja að hæstv. heilbrrh., hinn vænsti maður, hefur verið barinn niður, laminn niður. Hann vildi --- það sést algerlega --- og hann sagði það héðan úr þessum stóli mörgum sinnum, reyna að efna þetta samkomulag en að á þessu stigi máls gæti hann því miður ekki efnt það nema að hluta. Hann var svoleiðis laminn niður og ekki var nú mikil vörnin í félögum hans í ríkisstjórninni í Framsfl. Hæstv. utanrrh. og varaforsrh. var erlendis og var lítil hjálp í honum þegar kom að hinum mjúku málum, og ekki hefur maður orðið sérstaklega var við það að kona ársins hafi lagt honum þarna mikið lið. Þetta er dæmi um það --- og Framsfl. guggnaði auðvitað eins og fyrri daginn. Hann var laminn niður í þessu máli. Sama kemur upp í heilbrigðismálum þjóðarinnar. Það liggur algerlega ljóst fyrir og viðurkennir það hver einasti maður í þessum sal að fjárvöntun Landspítalans er upp á 1,5 milljarða kr. hið minnsta. Menn geta hér talað á sig gat eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson í þá veruna að þetta gangi ekki lengur, það verði að taka á þessum hlutum og gera þetta og gera hitt. Þetta er hann búinn að segja hér í níu ár og búinn að stjórna þessu jafnlengi. Það dugir mér ekki nokkurn skapaðan hlut. Og öllum er það algerlega ljóst til hvers vilji heilbrrh. stendur, hann vill ekki sigla inn í nýtt fjárlagaár með þessa langstærstu einstöku heilbrigðisstofnun þjóðarinnar á þann veg að það sé bara ávísun upp á einn og hálfan milljarð, tvo milljarða. Enn og aftur kemur Sjálfstfl. og lemur Framsókn í hausinn þannig að hæstv. heilbrrh. verður að hrökklast frá. Svona skal það vera. Við skulum átta okkur á því hver fer með stjórnina í þessu ríkisstjórnarsamstarfi. Herra forseti. Þriðja dæmið í þessa veruna blasir hér við okkur og er enn þá óútkljáð. Hér er nýr ráðherra Framsfl. sem við höfum allir verið af vilja gerðir að gefa sína 100 daga og sinn umþóttunartíma, nýr á þingi, nýr í ráðherraembætti, tældur til þess að ráðast að okkar minnstu bræðrum, atvinnulausum í þessu landi og gera tillögur um breytingar á réttindum þeim til handa. Það var akkúrat það sem þurfti nú í þessu samfélagi allsnægtanna þegar mestar áhyggjur efnahagsspekinga eru í þá veru að of miklir peningar séu í umferð en ekki hitt að þeir séu of litlir. Nei, þá er allt í einu fundin matarhola og átti að draga úr réttindum atvinnulausra þannig að þeir fengju ekki bótagreiðslu fyrr en eftir þrjá daga. Það veit líka hver einasti maður hér inni, herra forseti, hvað gengið hefur á í þeim efnum á ríkisstjórnarheimilinu, hver einn og einasti maður sem eitthvað hefur fylgst með. Hæstv. félmrh. hefur verið að reyna að losna úr þessari spennitreyju og fá samstarfsflokkinn og félaga sína í ríkisstjórninni til að losa um, til að gefa honum tækifæri til þess að losna úr þessari hengingaról því auðvitað vill hann ekki sitja uppi með þá skömm þegar á fyrstu mánuðum í embætti að þurfa að fá þann merkimiða á sig og sín pólitísku afskipti að hafa ráðist fyrst allra að atvinnulausu fólki. En hún var ekki mikil hjálpin hjá félögum í ríkisstjórninni, ekki framsóknarmönnum á ráðherrabekknum, ekki formanni Framsóknar og þaðan af síður íhaldinu, sem lamdi Framsókn til hlýðni eins og fyrri daginn. Að vísu tókst Framsókn hér fyrr í haust að svara eilítið fyrir sig þó í litlu hefði verið því þá réðust þær nokkrar fram konurnar í þingflokki Framsóknar --- ég man ekki hvort þær voru ein eða tvær --- og náðu höggstað á Sjálfstæðisflokknum í stóra vændismálinu. Þar náðu þær sér niður á honum en fengu að vísu högg til baka frá körlunum í íhaldinu, í stóra rjúpumálinu. Þar var nú svarað fyrir sig heldur betur. Jafnt í litlu sem stóru eru því ríkisstjórnarflokkarnir nú á sínu fyrsta missiri, herra forseti, nánast að klóra hvor úr öðrum augun. Þess vegna hlýtur maður að spyrja og ég hef nú gert það dálítið: Er líf í þessu? Er þetta ekki bara búið og farið? Ég held að svo sé þegar til kastanna kemur. Ég tala nú ekki um stóra línuívilnunarmálið. Það er enn önnur Ellan í þessari sögu allri saman. Ég veit ekki hvar á að byrja það allt saman, hvar upphafið liggur og hvar endirinn í þeim efnum er. Allt að einu er það nú fráfarandi formaður þingflokks Framsfl. ---  Herra forseti. Ég nenni varla að tala um svikin hjá stjórnarflokkunum í skattamálum. Þau eru svo bersýnileg. Þau blasa svo við að ekki þarf að tala um það. Manni verður satt að segja flökurt að rifja það upp hvernig stjórnarflokkarnir fóru fram fyrir síðustu kosningar í þeim efnum. Það ólgar í mér maginn bara við að rifja það upp. Ég er í ræðustól Alþingis og tek varla áhættuna af því að fara djúpt í þá sálma. Hæstv. iðnrh. finnur afskaplega til með mér og er nú genginn á dyr og er þá ráðherrabekkurinn algerlega tómur, herra forseti. Það var ekki vonum seinna að svo væri. Við erum nú í 3. umr. fjárlaga, ekki satt? Ég hygg að svo sé. Fyrir einhverjum dægrum síðan voru skattar hækkaðir á bensín. Landsmenn hafa nú aldeilis fundið fyrir því nú þegar. Svo tók ekki betra við. Þeir ætluðu að hækka líka skatta á þann hátt að lækka vaxtabætur fólks í þessu landi. Hugsið ykkur ruglið í þessum málflutningi. Fyrst er því lofað að hækka lán til húsbyggjenda og íbúðarkaupenda upp í allt að 90%. Það er alveg svakalega flottur hljómur á því. Svo byrjar ráðherrann sitt fyrsta haust með því að ráðast að þessu sama fólki sem er búið að stefna sér í umtalsverðar skuldbindingar vegna íbúðarkaupa og íbúðarbygginga með því að slíta til baka 600 millj. í skerðingu vaxtabóta. Hvaða glóra er í þessu, herra forseti. Að vísu átta þeir sig nú á því, voru að fatta það núna rétt um þessi mánaðamót og voru að segja okkur frá því í þinginu í dag, raunar í efh.- og viðskn., að þetta mætti ekki því það færi í bága við stjórnarskrá landsins. En þeir eru svo sem vanir því stjórnarliðarnir að hafa aðeins komið við þá sömu stjórnarskrá og fengið nokkra dómana á sig. Þeir eru öllu vanir þegar að því kemur. Eftir sem áður verður fróðlegt að sjá hvort stjórnarliðar hafi ekkert lært á umliðnum slysum í þeim efnum, hvernig þeir fara að þegar kemur að grundvallarlöggjöf í landinu, sem er stjórnarskráin sjálf, og hvort þeir hafi ekki vit á því að draga þetta allt saman til baka og afla fjár í staðinn fyrir þessar 600 millj. sem spara átti á íbúðarkaupendum í landinu. Nei, það var ekki beint þannig sem þeir ætluðu að gera það. Hæstv. fjmrh. kom hér í dag --- að vísu höfum við ekki séð frv. enn þá --- og sagði: ,,Við erum búin að finna nýja leið til þess að ná þessum peningum af íbúðarkaupendum og húsbyggjendum. Nú ætlum við bara að láta alla tapa, ekki bara láta fáa tapa miklu heldur alla tapa aðeins minna. Ekki ætla þeir að láta þetta fólk í friði. Nei, nei. Þeir ætla að ná þessum peningum, hækka þessa skatta, því auðvitað er þetta ekkert annað en skattahækkun í raun, tekjuöflun ríkissjóðs. Enn og aftur er öllu snúið á hvolf þegar líður á haustið að afloknum kosningum sem fram fóru á vori. Herra forseti. Um heilbrigðismál gæti ég haldið langa ræðu. Það er bara einfaldlega þannig að menn kunna ekkert á verklagið í þessum efnum. Það er bara margsýnt mál. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sem ég nefndi áðan til sögunnar talar gjarnan um það og hælist af því að alltaf fari meiri og meiri peningar í heilbrigðiskerfið og það sýni manngæsku stjórnarflokkanna að þeir vilji tryggja það að fólk fái grundvallarþjónustu. Á hinn bóginn talar hann um að allt of miklir peningar fari í þetta sama heilbrigðiskerfi og að við höfum algerlega sofið á verðinum þegar kemur að því að stjórna þessum málaflokki. Þetta rekst hvað á annars horn. Ég segi einfaldlega og félagar mínir í Samf. að í fyrsta lagi hafa menn ekki gefið rétt. Ég rifja það upp nú að við 2. umr. máls fyrir viku síðan sátu hér stjórnarliðar --- þá sátu þeir hérna. Ekki sitja þeir hérna núna, herra forseti, því ekki er einn einasti þeirra í salnum hérna. Þeir eru búnir og farnir alveg eins og ráðherrarnir --- en þá sátu þeir hér og ýttu allir á rauðu takkana þegar hér var lögð fram tillaga um að breyta eilítið áherslum í heilbrigðiskerfinu á þann veg að styrkja undirstöðuna, að styrkja heilsugæslukerfið sem er auðvitað grundvöllur þess að kerfið standi undir sér. Nei, þá voru 200 millj. kr., sem er nú lítil upphæð, afskaplega lítil, svo sáralítið, bara punktur í hinu stóra dæmi Landspítala -- háskólasjúkrahúss --- nei, nei, af því það kom frá stjórnarandstöðunni þá var það aldeilis ómögulegt. Það hefði þó tryggt að hægt væri að opna þrjár nýjar heilsugæslustöðvar á næsta ári. En það var fellt. Þá sátu menn glaðbeittir, fylltu salinn og ýttu á hinn rauða takka. Enginn er hérna núna. Á sama hátt höfum við margoft bent á að tugum saman, sumir segja hundruðum saman, liggi sjúklingar á þessu hátæknisjúkrahúsi þar sem dagurinn kostar tugi þúsunda króna, tugi og aftur tugi þúsunda króna, en ættu heima á annars konar deildum, sumir á sjúkrahótelum, svo ég rifji upp hugmynd fráfarandi landlæknis, Ólafs Ólafssonar sem barðist mjög mikið fyrir því einmitt og skrifaði margar lærðar greinar um það. Sumir ættu ...  Svo eru það svona litlir hlutir eins og þeir að stjórnarmeirihlutinn hefur gjarnan viljað lagfæra heilbrigðismálin eða taka á þeim vanda sem þar er uppi með því að kippa kanínu upp úr hatti. Eitt þeirra ráða var að renna saman stóru spítölunum í Reykjavík, Borgarspítala og Landspítalanum. Það átti allan vanda að leysa. Auðvitað gerðist það ekki bara sisona. Auðvitað kostaði það líka verulega peninga sem hafa reynst þessu sjúkrahúsi mjög þungbærir og erfitt við að eiga og erfitt út úr að komast. Pólitísk mistök á pólitísk mistök ofan hafa gert það að verkum að við erum í því ástandi sem nú er. Flóknara er þetta mál ekki, herra forseti. Af því ég veit að herra forseti er sá einasti í þessum þingsal í augnablikinu sem er tiltölulega hliðhollur stjórnarmeirihlutanum og ég sé að honum líður illa 

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafði hér á orði að naumt væri skammtað í fjárlagafrv. Ég tek undir það að naumt er skammtað. En ég tel að horfa megi til þess að þetta sé fyrsti vísir að því sem við eigum von á næstu árin því eins og komið hefur fram hjá Seðlabanka Íslands og fleirum verður hæstv. ríkisstjórn að sýna sérstaka aðgæslu í ríkisfjármálum og draga úr opinberum framkvæmdum á því þenslutímabili sem fram undan er, á tíma virkjana- og stóriðjuframkvæmda. Ég tel að þótt ekki hafi allir viljað hlusta á það þá beri niðurskurðurinn sem kemur fram í frv. þess vott hvað varðar framlög til vegagerðar með tilliti til vegáætlunar, þar sem gert er ráð fyrir 1 milljarði minna til framkvæmda en vegaáætlun segir til um, að það sé bara fyrsti vísir inn í framtíðina. Ég vil minna á það að við hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lögðum þunga áherslu á það þegar verið var að ræða þessar miklu framkvæmdir að við yrðum að horfa á hliðarverkanirnar, ruðningsáhrifin, að þetta væri ekki allt saman gull og grænir skógar, þetta væri ekki bara uppgangstímabil. Þetta tímabil kæmi niður á öðrum þáttum eins og opinberum framkvæmdum, og ég tel að við séum að sjá þess merki í þessu frv. Herra forseti. Það er alveg auðséð að beiðnir um framlög til fjáraukalaga á næsta ári munu ekki verða minni en beiðnirnar voru á þessu ári. Ég held að stjórnarliðar í fjárln. geri sér það ljóst að eins og þessu fjárlagafrv. er nú ýtt úr vör muni mjög margar opinberar stofnanir, hvort sem það eru heilbrigðisstofnanir, skólar eða annað, eiga mjög erfitt með að halda bara í horfinu í þeim rekstri sem þær eru með í dag. Margar hverjar fara með halla frá yfirstandandi ári inn á næsta ár og sýna fram á það að þær geti ekki rekið sínar stofnanir nema með áframhaldandi halla þannig að vandi þessara stofnana vex. Það er því ekki neitt annað fyrir þær stofnanir að gera en að reyna að halda í horfinu og vonast til þess að fá eitthvað á fjáraukalögum á næsta ári eða, eins og ætlast er til, að þær hagræði. Mjög margar og langflestar þeirra hafa verið að gera það á undanförnum árum og þær eru komnar í botn, þær geta ekki hagrætt meira án þess að það komi niður á rekstrinum og það eru forstöðumenn þessara stofnana búnir að segja. Það er ekkert hægt að hagræða lengur, það er ekkert hægt að gera annað en að draga úr þjónustunni, þeir eru búnir að gera allt til þess að spara og þeir verða þá að standa frammi fyrir því. Það sem verra er, forstöðumenn fá ramma og er sagt að nú hafi þeir þennan ramma til að spila úr og það sé þeirra að koma með tillögur og þeir eigi að hafa það vald að hagræða innan stofnananna eða beita niðurskurði. Valdið og ábyrgðin sé þeirra. Það er ofboðslega erfitt og er í raun og veru óásættanlegt að þessi ábyrgð sé sett yfir á t.d. framkvæmdastjóra sjúkrahúsanna, að standa frammi fyrir því að það sé á þeirra ábyrgð hvar á að skera niður. Í heilbrigðisþjónustu gerum við kröfur um að fá ákveðna þjónustu, og ef valið stendur um að loka annaðhvort fæðingardeild eða hjúkrunardeild, hver vill þá standa frammi fyrir þeirri ákvörðun? Það vill enginn. Enda þegar slík mál hafa svo komið inn á borð hv. Alþingis, þ.e. það hefur frést að loka ætti glasafrjóvgunardeildinni eða loka deildum á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi, þá hafa komið hávær mótmæli innan úr þessum sal gegn því að það sé gert og þess krafist að Landspítali -- háskólasjúkrahús haldi áfram að sinna sínu hlutverki. Þetta gengur ekki upp. Og það er það sem við hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum gagnrýnt, að hafa ekki rekstrargrunn síðasta árs til hliðsjónar og að fara inn í fjárlagagerðina með tilliti til þess en ekki með fyrirsjáanlegum halla. Annað alvarlegt í þessu er andsrúmsloftið sem skapast á viðkomandi stofnunum, þetta eilífa hugarangur um að láta enda ná saman. Þetta spillir svo vinnugleði og starfsanda, fyrir utan þá ómældu krafta sem fara í það hjá stjórnendum að hafa þessa svipu alltaf yfir höfði sér og vita að þeir komast ekki klakklaust út úr þessu, enda er það ekki hægt. Stofnunum er auk þess gert að ná inn tekjum, heilbrigðisstofnunum, með því að hækka komugjöld og þjónustugjöld og það er greinilega sú leið sem á að fara. Mér sýnist að þetta sé rétt byrjunin því að það verði þá farið að taka þjónustugjöld af enn fleiri þáttum en gert er í dag og þykir þó nóg um. Það má segja að þar sem farið er að borga í raun og veru fyrir hvert viðvik inni á heilbrigðisstofnunum þá séu það orðnar drjúgar tekjur sem koma af slíkum gjöldum en á móti álag á sjúklinga eftir því sem komugjöld og þjónustugjöld hækka. Eins og ég nefndi í upphafi máls míns tel ég að þetta frv. beri þess vott að verið sé að taka tillit til tilmæla um aðhald í ríkisrekstri, og það er líka vísað til þess að taka verði tillit til atvinnugreinanna í landinu, það velti mikið á því að í komandi kjarasamningum verði tekið tillit til stöðugleika, að það sé mikilvægt að næstu kjarasamningar fari þannig fram að kaupaukinn verði ekki mjög mikill því að þá fari allt hér á hvolf og þensluáhrifin verði mikil. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að með tilliti til samninga við opinbera starfsmenn þá finnst mér innlegg hæstv. ríkisstjórnar til breytinga á lögum um opinbera starfsmenn ekki vera heppilegt í komandi kjarasamninga þar sem draga á úr réttindum opinberra starfsmanna hvað varðar uppsagnir og rétt þeirra til andmæla. Ég tel að ef halda eigi vinnumarkaðnum í jafnvægi og rólegheitum eigi ekki að byrja á því að koma með frumvörp sem hleypi öllu upp og í hörku fyrir fram. Það kom fram hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, hv. 9. þm. Norðvest., að það séu erfiðir tímar fram undan að halda kjarasamningum og kjarakröfum í skefjum, sérstaklega með tilliti til útflutningsgreinanna og atvinnuveganna í landinu. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að sjávarútvegurinn hefur átt í miklum erfiðleikum upp á síðkastið hvað varðar sölu, útflutning á sjávarafurðum, og sömuleiðis ferðaþjónustan og þess vegna eru þessar greinar veikari fyrir en þær hafa verið undanfarin ár. Þetta eru líka ruðningsáhrif eða hliðaráhrif, m.a. af þessum stórframkvæmdum þar sem gengi krónunnar er svona sterkt, svo þetta spilar töluvert inn í fjárlagafrv. á mörgum stöðum. Mig langar til þess að nefna einmitt í sambandi við þær miklu framkvæmdir á Austurlandi sem nú eru farnar í gang, að það vantaði alfarið allan undirbúning af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að þessari framkvæmd. Ég dreg ekki í efa að öll hönnun sé í lagi og hafi farið fram eins og þurfti, en það lá svo á að koma þessum stórframkvæmdum á meðan hæstv. ríkisstjórn hefði þau völd sem hún hafði --- og staðreynd að virkjunarframkvæmdirnar eru farnar í gang í þeim mæli sem þær eru --- að það vantaði allan undirbúning fyrir samfélagið sem átti að taka við þessu þó ekki væri annað en það að fjölga stöðugildum lögreglunnar, að undirbúa heilbrigðisstofnanir að undirbúa heilbrigðiseftirlitið og fjölga þar störfum og setja í það fjármagn til þess að vera virkt þegar framkvæmdirnar færu í gang. Allt kostar þetta fjármagn en ég tel að því fjármagni hefði verið vel varið til þess að forða því að það viðkvæma samfélag sem er fyrir austan, þarna er jú og hefur verið fámenni, verði fyrir enn meiri röskun en nauðsyn er af þessum miklu framkvæmdum. Ég tel að sveitarfélögin á Miðausturlandi eigi að fá umtalsverðan stuðning til þess að geta tekið á móti þessum miklu verkefnum. Þau eru öll í sama fjársvelti og önnur sveitarfélög á landinu, alla vega eins og er þar sem skatttekjur þeirra hafa ekki aukist, og það að taka á móti slíkum mannfjölda eins og á Héraði núna er sveitarfélögunum ofviða. Við verðum líka að horfa til þess að ef hæstv. ríkisstjórn ætlar ekki að láta af stóriðjudraumum sínum og halda áfram í þessa átt þá verður hún að vera þess vel meðvituð, og það á við um Austurland núna, að til þess að draga úr neikvæðum áhrifum svo stórra vinnustaða eins og álverin eru, og þá sérstaklega á svo fámenn svæði eins og Austurland er, þá verður samhliða þessum miklu stóriðjuframkvæmdum, sem er hugarfóstur ríkisstjórnarinnar, að byggja upp og styðja innra net svæðisins, þ.e. að stórefla menntun og menntunarmöguleika, og þá sérstaklega til háskólanáms og verknáms, þ.e. allt nám á svæðinu. Það þarf líka að stórefla atvinnuþróunarfélögin til þess að styrkja aðrar atvinnugreinar og eins framhaldsskólana svo ekki sé talað um heilbrigðisþjónustuna. Þetta eru allt þættir sem verður að setja aukafjármagn í samhliða þessum miklu framkvæmdum. Það er stórslys að segja: Það þarf ekkert meira að koma inn á Austurland þar sem svona miklar framkvæmdir eru í gangi. Það er einmitt þarna sem fjármagn þarf að koma til þess að byggja annan strúktúr, annað netverk við hliðina á þessari stóriðju svo þetta verði ekki eins og þar sem verstu dæmin eru, þar sem átt hefur að bjarga byggð og búsetu með því að setja niður risavinnustaði og þá oft stóriðju af þessu tagi. Og þar sem ekki hefur verið hugsað um að efla annan atvinnuveg samhliða hefur þetta orðið eymd og volæði og farið á hinn versta veg. Ég trúi því ekki að ríkisstjórnin sjái fyrir sér þá ímynd, heldur horfi þá miklu frekar til þeirra staða sem bent hefur verið á og reynt að efla bæði menntun að aðrar atvinnugreinar samhliða svo ekki fari enn verr en getur stefnt í. Mig langar til þess að nefna Fræðslunet Austurlands í þessu sambandi, því við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, sérstaklega hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, höfum dregið fram nauðsyn þess að styrkja háskólana, við höfum ekki lagt sérstaklega fram tillögu um fræðslunetin, en við munum styðja tillögu sem hefur komið fram um styrkingu þeirra. Ég vil sérstaklega nefna Fræðslunet Austurlands sem gegnir mikilvægu hlutverki og er í sama vanda og önnur fræðslunet á landinu, þar sem háskólanámið er þegar byrjað, en það hefur ekkert verið tekið tillit til þess og það eru engir samningar hvað varðar háskólanámið innan fræðslunetanna. Ég sé ekki fram á annað en að annaðhvort leggist háskólanámið í gegnum netið niður eða að sveitarfélögin verði látin koma enn þá frekar að þessu. Eða þá að námskeiðsgjöld í annað nám en háskólanámið verði hækkuð enn frekar því það nám er látið fjármagna háskólanámið að hluta og það er ekki rétt. Það verður því í fyrsta lagi að gera samning um þetta háskólanám og hvernig það á að þróast og að það fari sérstakt fjármagn í það og sé aðskilið og að það fjármagn komi á þessu ári, því annars leggst þetta af, herra forseti. Herra forseti. Það eru ótal mörg verkefni sem hefði verið vert að styrkja, sem annaðhvort fá ekki styrk eða fá hluta af þeim styrk sem þau óskuðu eftir. Þetta eru hvort heldur opinber, hálfopinber verkefni eða verkefni á vegum félagasamtaka og jafnvel á vegum einkaaðila. En það sem við þurfum að horfa til þegar verið er að veita framlög til ýmissa verkefna er það að langflest þeirra skapa ekki bara atvinnu og verðmæti í sjálfu sér, heldur mikinn virðisauka á því svæði sem þau eru unnin, eða þar sem framkvæmdin stendur eftir. Ég tel því að styrkir, þó þeir séu ekki mjög háir margir hverjir, geti samt sem áður gert gagn. Ég tel að það þurfi að horfa til þess að ef byrjað er á verki og byrjað að styrkja einhverja framkvæmd, þá eigi í fyrsta lagi að meta það vel í upphafi hvernig umsóknin er og hvort vel sé að verki staðið, og ef svo er og veitt er fé til verksins á að sjá til þess að það sé klárað. Ég vil taka Skriðuklaustur sem dæmi. Á þessu ári fékkst fjármagn til þess að fara í viðgerð utan húss á þessu merka húsi sem Skriðuklaustur er, en síðan er engin króna, engin fjárveiting í fjárlagafrv. Maður skilur ekki eftir hús hálfmálað, það er bara þannig. En til þess að ljúka verkinu vantar 7,5 millj. kr. í verkið. Ég vil nefna þetta hér vegna þess að það er ekkert fjármagn á næsta ári í þetta verk til að ljúka því. Ég tel að það sé mikilvægt að segi maður A þá segi maður B og passi upp á að klára verkin. Hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln., hefur í sínu frhnál. gert grein fyrir helstu áherslum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Eins hefur hér verið gerð grein fyrir brtt. við 3. umr. og afgreiðslu svo ég fer ekki yfir það. En við 2. umr. fjárlaga voru felldar þó nokkrar tillögur sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð lagði fram, m.a. tillögu um að stórefla atvinnuráðgjafana hjá þeim átta þróunarstofum sem eru úti um land. Ég tel að það sé tímaskekkja að huga ekki að uppbyggingu þessara stöðva til þess að efla fjölbreytni í atvinnu á viðkomandi svæðum. Það voru líka felldar tillögur til að styrkja flutningskostnað, tannvernd barna, til að auka sálfræðiþjónustu, til þess að styrkja og auka velgengni þjóðgarðanna, til þess að styrkja GSM-símakerfið og fleira. Ég ætla ekki að telja þær allar upp, en í þessum tillögum koma m.a. fram áherslur okkar. Við viljum efla samfélagsþjónustuna og teljum að það sé veikleiki þessa frv. hve víða er dregið úr þeirri þjónustu. Herra forseti. Það er búið að dreifa hér frv. sem lýtur að kjörum öryrkja. Þetta er frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, með síðari breytingum. Þetta frv. munum við taka fyrir og ræða að öllum líkindum næstkomandi laugardag. Hér er búið að gera mjög vel grein fyrir aðdraganda frv. Það sem mér finnst sárast í þessu máli er að öryrkjar höfðu miklar væntingar vegna samnings sem þeir töldu að mundi standa og gerður var í mars sl. við hæstv. heilbrrh. Ég tel að öryrkjar, Öryrkjabandalagið og hæstv. heilbrrh. hafi trúað því fram á þennan dag að umsamin upphæð, eða sú upphæð sem í raun og veru var niðurstaðan af þeirra samkomulagi og hvorugur mótmælti, þ.e. 1,5 milljarðar kr., kæmi hér inn í frumvarpið. En það er ekki. Og það er sárt, sérstaklega fyrir öryrkja. Síðan finnst mér, það liggur við að ég segi bara eins og unglingarnir ,,bara fúlt`` að hugsa til þess að skömmu fyrir kosningar var þessum samningi haldið hátt á lofti og öryrkjar voru svo jákvæðir og bjartsýnir og gáfu Framsfl. svo góðan stimpil sem þeir máttu alveg gera eftir þessa gjörð. Ég hef þá trú að þetta hafi hjálpað Framsfl., ekki töluvert, heldur mikið í kosningunum. Þess vegna er kannski enn þá sárara að vita til þess að nú situr ríkisstjórn sem hugsanlega sæti ekki í dag ef það hefði verið ljóst hvernig afgreiðslan yrði. Herra forseti. Við ræðum þetta mál frekar í heild sinni þegar það verður lagt fram sem þingmál. Mig langar aðeins að segja nokkur orð um heilbrigðismálin. Það er búið að hækka framlög til heilbrigðismála um 1 milljarð. Það er hægt að hampa því og segja að það sé mikil hækkun. En þá verður að klára málið og greina frá því hvernig rekstrarafkoma heilbrigðisstofnananna var eftir núliðið ár og hvernig heilbrigðisstofnanirnar fara fyrirsjáanlega inn í næsta ár, með framlög sem þær vita og hv. fjárln. veit að dugar ekki fyrir rekstrinum. Þó að þetta sé 1 milljarður þá hefði það þurft að vera meira. Og þá er ekki verið að tala um að bruðla eða þenja út kerfið. Á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi er búið að sýna fram á það að með óbreyttum rekstri vanti 1,4--1,5 milljarða á árinu 2004. Samt erum við að gera kröfur um að auka starfsemina. Það sem getur gerst og hlýtur að gerast og ég trúi því að næstu daga verði neyðarfundir á því sjúkrahúsi til þess að leggja fram tillögur um það hvaða þjónustu eigi að skera niður. Inni á því sjúkrahúsi liggja yfir 130 manns, aðallega fullorðið fólk, sem gæti verið inni á hjúkrunarheimilum ef þau pláss væru laus, ef hægt væri að útskrifa. Verða þessir sjúklingar útskrifaðir og vísað út? Hver á þá að taka við þeim? Það er hægt að segja að þessir sjúklingar eigi ekki heima á LSH, þeir eiga heima annars staðar. Ber okkur þá skylda til þess að hafa þá á háskólasjúkrahúsinu? Verður hætt við nýrnaígræðslu sem var verið að byrja á? Það er dýr þjónusta. Þá má líka spyrja: Verður farin sú leið að skilgreina þá þjónustu sem hugsanlega væri hægt að gera á stofum úti í bæ og þeim hreinlega vísað út í bæ svo fábreytnin verði enn þá meiri í aðgerðum á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi? Erum við, með þessu mikla aðhaldi í framlagi til stofnunarinnar, að hvetja til einkavæðingar og einkareksturs í heilbrigðisþjónustunni? Erum við að vísa rekstrarþáttum og kostnaði frá Landspítala -- háskólasjúkrahúsi yfir á Tryggingastofnun ríkisins og á sjúklingana? Ég held það. Hugsanlega er því verið að fara bakdyramegin í að koma þjónustu yfir í einkarekstur og segja: Ja, við urðum bara að gera þetta því við gátum ekki haft þetta innan okkar veggja, við urðum að skera niður. Þá er það heildarmyndin: Hvort er ódýrara að gera ákveðnar aðgerðir inni á sjúkrahúsinu eða úti í bæ? Þegar upp er staðið er dýrara að gera þær úti í bæ. Það verður að horfa á sérfræðikostnað Tryggingastofnunar ríkisins í þessu samhengi, það þýðir ekki bara að horfa á Landspítala -- háskólasjúkrahús. Það þýðir svo ekki að kvarta yfir því að sérfræðiþjónustan blási út og enginn ráði við það. Það er hægt að ráða við það. Þá verður líka að sjá til þess að þessi þjónusta geti verið inni á stofnunum sjúkrahúsanna. Eða loka deildum? Hvað segjum við þá hér? Þá heyrðist eitthvað á hinu háa Alþingi, ef það er starfandi, og úti í þjóðfélaginu, við skulum ekki gleyma því. Sama má segja um Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Ég veit að margir horfa til þess að byggja þar upp öflugra sjúkrahús en er í dag. Það hefur alla burði til þess. Það er orðið auðvelt að ráða þangað sérfræðinga á hinum ýmsu sviðum. Þar er gott starfsfólk. Þjónustusvæðið er stórt. Það væri of langt mál að fara út í það hér, en það er á svo margan hátt þjóðhagslega hagkvæmt að byggja upp það sjúkrahús sem valkost við Landspítala -- háskólasjúkrahús, ég tala nú ekki um einn þátt, að létta á þrýstingnum og yfirálaginu á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi, að gera þær aðgerðir og meðferðir úti um land sem hægt er að gera og draga úr þrýstingnum á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi. Varðandi heilbrigðisstofnanir vítt og beitt um landið, stofnanir þar sem sameinaðar hafa verið heilsugæsla og sjúkrahús, er það sama að segja, reksturinn er þar alls staðar í járnum. Segja má að staðan í dag sé þvert á fyrirheit um að byggja upp heilsugæslu og frumþjónustu til að draga úr sjúkrahúskostnaði. Það að halda þessum stofnunum í spennitreyju eykur eingöngu kostnað á öðrum sviðum heilbrigðisþjónustunnar eða hjá félagsþjónustu sveitarfélaganna. Við megum ekki gleyma því að í mörgum tilfellum er vandanum beint yfir á félagsþjónustu sveitarfélaganna. Í þessu sambandi vil ég nefna Heilbrigðisstofnun Austurlands, sem er frumkvöðull á þessu sviði. Hún var rekin með rúmlega 90 millj. kr. halla á yfirstandandi ári og miðað við frv. eins og það lítur út í dag fer stofnunin inn í næsta ár með rúmlega 90 millj. kr. fjárskort miðað við óbreyttan rekstur. Þessi stofnun hefur staðið sig mjög vel. Í fréttum í síðustu viku var vísað til heilsugæslustöðvarinnar á Egilsstöðum og þess að þar er mjög sterkt og öflugt forvarnastarf og lyfjanotkun, sérstaklega sýklalyfjanotkun, minni en á sambærilegum stofnunum. Lyfjakostnaður þar er af þeim sökum minni og þjónustan mjög í anda heilsuverndar. Það kemur m.a. fram í því að á þessu svæði eru reykingar minni og eyrnabólgur í börnum einnig minni. Þar er heilbrigðisstofnun sem við getum horft til sem fyrirmyndar. Sömuleiðis má líta til Fjórðungssjúkrahússins í Neskaupstað, sjúkrahúss heilbrigðisstofnunarinnar, sem tekið gæti við miklu fleiri verkefnum. Þar er verið að byggja upp fyrir endurhæfingu. Það yrði mikill sparnaður að geta verið með meiri endurhæfingu þar fremur en inni á dýrari sjúkrahúsunum. Það að setja þessa stofnun í þá spennitreyju að þurfa að draga úr starfseminni, geta ekki einu sinni haldið í horfinu, finnst mér hrein smán og þvert á það sem ætti að gera. Þar fyrir utan þarf þessi stofnun mun meira fé til að standa undir þeirri íbúaþróun sem þarna er að verða. Við verðum að segja íbúaþróun því að þó að á svæðið flytjist fólk til að búa þar tímabundið þá er þó verið að undirbúa um 700 manna þorp uppi á fjöllum. Sá fjöldi kallar á aukna þjónustu á öllum sviðum, ekki síst á heilbrigðissviðinu. Við vitum hver staða dvalarheimila er. Þar hefur verið kallað eftir fleiri hjúkrunarplássum og staða þeirra er mjög erfið. Þó að fjölga eigi hjúkrunarplássum um rúmlega 130 á þessu ári er í dag þörf fyrir 500 pláss. Það þarf að setja í gang hraða uppbyggingu á hjúkrunarheimilum. Ef við horfum til framtíðar og þess sem hægt er að gera þá er auðvitað ekki allt ómögulegt sem í gangi er ef það fær að þróast á eðlilegan hátt. Ég er að tala um heilsugæsluna og ef við ætlum að horfa til framtíðar, spara og fara vel með þá eigum við að styrkja heilsugæsluna. Við eigum að auka heimahjúkrun og heimaþjónustu og ef við ætlum að auka heimaþjónustu þá verðum við að styrkja stöðu sveitarfélaganna svo hægt sé að koma heimaþjónustunni við. Við þurfum að fjölga hjúkrunarheimilum og koma á sjúkrahóteli við þessi tvö stóru sjúkrahús. Við þurfum að finna sjúkrahúsum á landsbyggðinni verðug sérverkefni til að létta af því mikla álagi sem er á sjúkrahúsum á höfuðborgarsvæðinu. Herra forseti. Ég held að ég fari ekki í neinn sparðatíning. Ég ætla ekki að nefna til fleiri verkefni. Ég vil hins vegar leggja áherslu á stöðu sveitarfélaganna. Það er stöðugt verið að færa til þeirra fleiri verkefni. Ég þekki bara ekki það sveitarfélag sem getur sagt: Við erum í góðum málum og höfum fé í þær framkvæmdir sem við þurfum nauðsynlega að fara í. Það er ekki svo og mörg þeirra steypa sér í skuldir og selja auðlindir sínar til að geta staðið undir þeim framkvæmdum sem krafa er gerð um í nútímaþjóðfélagi, t.d. byggingu leikskóla. Síðan eru gerðar kröfur, eins og ég nefndi áðan, um frekari heimaþjónustu og félagsþjónustu og allt kostar þetta aukið fjármagn. Jöfnunarsjóðurinn hefur verið sá björgunarhringur sem sveitarfélögin hafa haft, sérstaklega þau minni. Hann hafði 700 millj. kr. framlag til þriggja ára sem átti samkvæmt fyrri áætlun að falla niður núna. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði bentum á að staða sveitarfélaganna væri það erfið að halda yrði þessum 700 millj. kr. inni. Nú hefur aðeins verið bætt úr og veittar 400 millj. kr. en ég tel að það hefði ekki veitt af þessum 700 millj. kr. sem fyrir voru til að taka verstu skellina af minnstu sveitarfélögunum. Ég tel að það þurfi að fara vel yfir nýjar úthlutunarreglur jöfnunarsjóðsins. Með þeim og fjárskortinum er verið að svelta minni sveitarfélög, svelta þau til sameiningar. En við eigum að nota aðrar aðferðir, herra forseti, til þess en að nota jöfnunarsjóðinn og fjárlögin.

Virðulegi forseti. Mig langar að segja nokkur orð um fjárlagafrv. sem við ræðum hér við 3. umr. þar sem dregur að lokum umræðunnar um það. Ég hef tekið þátt í umræðum um frv. og mörg fylgifrumvörp þess. Ég sit í sjútvn. og nefndin átti erfitt með að fá ýmis gögn, t.d. frá Hafrannsóknastofnun. Reyndin var sú að sjútvrn. skar niður tillögur frá Hafró um 340 millj. kr. Það gerir m.a. það að verkum að stofnunin kemst ekki í nauðsynlegar rannsóknir eins og loðnurannsóknir í norðurhöfum, sem eru mjög mikilvægar og kannski mikilvægari nú en áður vegna ástandsins í hafinu, þ.e. hlýnandi sjávar. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál. Einnig kom það mönnum í sjútvn. á óvart þegar birt var í Morgunblaðinu fyrir rúmri viku að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins ætlaði að breyta starfsemi sinni, jafnvel segja upp fólki og annað slíkt. En vegna þess að það mál er í umræðu í sjútvn. ætla ég ekki að eyða tíma í það. Hins vegar er ljóst að við það verður ekki unað að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins dragi úr starfsemi sinni á landsbyggðinni, segi fólki jafnvel upp. Það að breyta starfseminni og taka upp meira rannsóknarstarf er auðvitað hið besta mál en fjárskortur háir hins vegar Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og mig grunar að óstjórn undanfarinna ára hafi þar eitthvað haft að segja. Ég hafði hugsað mér, virðulegi forseti, að fara í gegnum nokkur atriði sem ég hef ekki rætt um áður. Ég mun þó nefna önnur mál í lokin sem snúast um skuldaskil hæstv. ríkisstjórnar við fólkið í landinu í framhaldi af alþingiskosningum, loforðaflaumi og tilboðum um hitt og þetta í aðdraganda kosninga. Stjórnarflokkarnir stóðu illa og höfðu slæma samvisku og gengu fyrir þjóðina og eyddu peningum til vinstri og hægri og gáfu loforð í allar áttir. Megnið af þeim er verið að svíkja í þessu frv. Aumt er það hlutverk hæstv. ríkisstjórnar og þeirra sem styðja núverandi ríkisstjórn að samþykkja þetta. Ég kem kannski að því síðar. Ég hafði hugsað mér að fjalla um heilbrigðismálin við þessa umræðu. Það hefur komið fram hjá fjölmörgum sem ég hef hlustað á í umræðunni að Landspítala -- háskólasjúkrahús vanti allt að 1,5 milljarða kr. Ég sé að stjórnarmeirihlutinn ætlar ekki að leggja þá peninga til, m.a. vegna þess að það mundi rugla jólapappírsumbúðirnar utan um fjárlagafrv. eins og ég sagði fyrr í dag. Það er mjög alvarlegt mál, virðulegi forseti, ef þessi fjárvöntun leiðir til þess að á næstu missirum þurfum við að grípa til uppsagna eða jafnvel lokana á deildum. Það yrði auðvitað mjög alvarlegt mál. Þrátt fyrir alla umræðuna um Landspítala -- háskólasjúkrahús eftir að skýrsla Ríkisendurskoðunar kom út, þar sem lagt var mat á árangur af sameiningu sjúkrahúsanna, ætla ég að verja örlitlum tíma í að tala um og vitna í mjög góða grein sem Anna Lilja Gunnarsdóttir, framkvæmdastjóri fjárreiðna og upplýsinga Landspítala -- háskólasjúkrahúsi, ritar í Morgunblaðið í dag. Þar ræðir hún um fjóra þætti. Hún setur fram nokkur atriði sem ég tel að eigi erindi í þinggögn og umræðu hér við fjárlagagerð. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa nokkra valda kafla úr þessari grein. Þar er fyrst talað um að afköst Landspítala -- háskólasjúkrahúss séu óbreytt en færri starfsmenn: ,,Ríkisendurskoðun kemst að því að afköst spítalans hafi ekki aukist frá 1999 til 2002 en starfsmönnum hafi fækkað um 250. Þannig hefur framleiðni á hvern starfsmann aukist. Hafa verður í huga þegar afköst þessara ára eru borin saman að sameiningin var enn í fullum gangi á árinu 2002. Þann tíma sem sérgreinar eru að flytjast á milli húsa og sameinast þá dregur úr afköstum á meðan. Starfsfólk er þá að vinna að flutningi og skipulagi á sameinaðri sérgrein. Sameiningin er enn í gangi en þó eru afköst að aukast og munu aukast enn meira á næsta ári. Sem dæmi þá hefur skurðaðgerðum fjölgað um tæp 3% á þessu ári. Bent er á í skýrslu Ríkisendurskoðunar að biðlistar hafi ekki almennt styst á þessu tímabili sem skoðað var. Rétt er að benda á að samkvæmt nýjustu stjórnunarupplýsingum spítalans hafa biðlistar styst á þessu ári í nær öllum sérgreinum. Því er árangur að nást í þeim málum.`` Síðan ræðir þessi ágæti starfsmaður Landspítala -- háskólasjúkrahúss um að gæði þjónustu og faglegur ávinningur sameiningar sé greinilegur: ,,Í samanburði Ríkisendurskoðunar á gæðum þjónustu á LSH og á breskum háskólasjúkrahúsum þá kemur í ljós að sjúklingum á LSH hefur reitt betur af sem er talið til marks um góða þjónustu á LSH.`` Auðvitað á ekki að þurfa að skrifa um það blaðagrein. Það vita auðvitað allir sem fylgst hafa með rekstri Landspítala -- háskólasjúkrahúss, hvort sem er af eigin raun eða í gegnum fjölmiðla, að gæði þjónustu eru mikil enda hefur það komið fram í rannsóknum hjá Gallup. Það sem mér þótti merkilegast í þessari grein er að á föstu verðlagi hefur rekstur Landspítala -- háskólasjúkrahúss staðið í stað frá sameiningu. Það segir m.a. í umræddri grein, með leyfi forseta: ,,Þessi fullyrðing virðist vera þvert á það sem fram hefur komið í fréttum um hækkun rekstrarkostnaðar frá 1999 til 2002. En svo er alls ekki. Eins og fram hefur komið hefur rekstrarkostnaður hækkað um 33% frá sameiningu þegar tölurnar eru ekki leiðréttar með tilliti til verðlags og ef ekki er tekið tillit til þess að greiðsla fyrir S-merkt lyf (lyf sem gefin eru eingöngu á sjúkrahúsum eða í tengslum við sjúkrahús) var flutt frá Tryggingastofnun ríkisins til spítalans 2001. S-merkt lyf kostuðu Landspítala -- háskólasjúkrahús 1.370 millj. kr. á síðasta ári en þessi kostnaður var ekki á spítalanum á árinu 1999. Þegar launakostnaður er verðleiðréttur með launavísitölu opinberra starfsmanna frá 1999 til 2002 (30%) og rekstrarkostnaður verðleiðréttur með neysluverðsvísitölu (16%) og kostnaður við S-merkt lyf er tekinn út þá hefur kostnaður við rekstur spítalans ekki hækkað á þessum þremur árum. Sem er mjög góður árangur miðað við að Íslendingum fjölgar um 1,8% á ári og öldruðum fjölgar um 2,4% á ári. Að auki gera tækniframfarir okkur mögulegt að veita sífellt meiri og betri þjónustu sem skilar sér m.a. í hækkandi meðalaldri þjóðarinnar. Allt kostar þetta fjármuni. Að auki staðfestir Ríkisendurskoðun að engir fjármunir voru veittir til spítalans vegna sameiningarinnar. Hins vegar má gagnrýna þá miklu hækkun sem orðið hefur á launum opinberra starfsmanna í landinu á síðustu árum og hafa laun á spítalanum hækkað í samræmi við það. Samið hefur verið um þessar hækkanir í miðlægum kjarasamningum og í stofnanasamningum en ekki eru allir með stofnanasamninga, svo sem læknar og hafa því fengið allar sínar hækkanir með miðlægum samningum. Starfsmenn Landspítala -- háskólasjúkrahúss eru opinberir starfsmenn og þarf að nota rétt viðmið við verðleiðréttingar launakostnaðar á spítalanum frá ári til árs í stað þess að nota almenna launavísitölu.`` Þessi atriði, virðulegi forseti, er rétt að benda sérstaklega á. Anna Lilja Gunnarsdóttir hefur í grein sinni bent á nokkur atriði í skýrslu Ríkisendurskoðunar ,,sem eru mjög jákvæð fyrir spítalann og er rétt að draga þau betur fram í dagsljósið en fréttaflutningur síðustu daga hefur gert.`` Hér lýk ég tilvitnun í þessa ágætu grein. Ég hef sem betur fer sem þingmaður átt þess nokkrum sinnum kost að sitja fundi með yfirstjórn Landspítala -- háskólasjúkrahúss, m.a. umræddum starfsmanni Önnu Lilju Gunnarsdóttur og framkvæmdastjórn spítalans og leyfi mér ekki eitt einasta augnablik að draga í efa það sem hér er sett fram. Ég held, virðulegur forseti, að það sé mjög mikilvægt að þetta komi í þá umræðu sem hér hefur verið, en ég ætla ekki að lengja hana með því að fjalla um og leggja mat á hvað sagt hefur verið. Mér finnst að margir hefðu mátt segja minna um Landspítala -- háskólasjúkrahús en hér hefur komið fram. Það er alveg ljóst að þar er verið að skila geysilega miklu starfi. Hitt stendur þó alltaf eftir hvað viðkomandi stjórnvöld vilja eyða miklu í sjúkrastofnanir. Ég ítreka það sem ég sagði áðan --- ég held að árangur af sameiningu spítalanna eigi eftir að koma miklu betur í ljós á komandi árum en til þess þarf auðvitað að ganga í ákveðnar aðgerðir. Það gengur t.d. ekki, svo tekið sé eitt dæmi, að lungnadeild sé rekin á einum spítalanum en á öðrum spítalanum sé rekin hjartadeild. Þegar kraftaverkið átti sér stað og dreng var bjargað frá drukknun ekki alls fyrir löngu kom það í fréttum að fyrst var farið með viðkomandi sjúkling á Borgarspítalann gamla, en þar var tekin ákvörðun um að flytja hann í betri tæki sem voru við Hringbraut. Ég vil aðeins minnast rétt á þetta og læt umræðu minni lokið um heilbrigðismál, en hefði viljað gera það miklu betur en mun gera það á seinni stigum. Þá ætla ég að eyða fáum mínútum í skattahækkanir núv. hæstv. ríkisstjórnar sem boðaðar eru í þessu frv. á einn eða annan hátt, annaðhvort með því að taka greiðslur til baka eins og vaxtabætur og minnka þær eða hreinlega að hækka skatta. Ég hef gagnrýnt hæstv. ríkisstjórn sérstaklega fyrir þetta. Mér finnst það mjög ómerkilegt að ganga fram og lofa öllu hirst og her og ýmsu í atkvæðakaupum rétt fyrir kosningar og ganga svo fram núna í þveröfuga átt og misbjóða þar með fólki með því að gera annað en það sem lofað var. Skal ég hér nefna nokkur atriði. Það hefur áður komið fram í þessari umræðu, virðulegur forseti, m.a. frá fulltrúa okkar samfylkingarmanna í fjárln. að skattahækkanir og ýmsar álögur aukast um 4 milljarða kr. í þessu fjárlagafrv. Skulu hér nefnd nokkur dæmi, eins og lækkun á vaxtabótum sem við sjáum ekki alveg hvernig á að útfæra. Eins og kom fram í morgun og í dag hefur ríkisstjórnin verið rekin á flótta frá því máli og í raun og veru verið rassskellt opinberlega fyrir að ætla að fara þá leið sem boðuð var, en áfram á að halda samt sem áður til að ná í þessar 600 millj. á einn eða annan hátt. Ég hika ekki við að halda því fram að allar þær breytingar sem er verið að gera á vaxtabótum sem munu virka á þessu ári sem senn er á enda eru auðvitað stjórnarskrárbrot þar sem verið er að skerða vaxtabætur afturvirkt. Ég tel hins vegar og er sammála því að hæstv. ríkisstjórn getur breytt þessu kerfi, eins og á að gera, og það tæki gildi 1. janúar 2005. Það er allt annar handleggur. En að ætla að gera þetta afturvirkt kallar á að ríkisstjórnin verði rekin, það verður höfðað mál gegn ríkisstjórninni sem ábyggilega mun enda í Hæstarétti og þá spái ég því að ríkisstjórnin verði þar löðrunguð enn einu sinni fyrir að ætla að ganga gegn stjórnarskránni og brjóta hana. Hitt atriðið hef ég töluvert rætt um hér, þ.e. þau 0,2% sem á að taka af tryggingagjaldinu sem framlag í séreignarlífeyrissjóð, þetta eru 600 millj. kr. sem þarna á að sækja. Fræg er skattahækkunarstefna ríkisstjórnarinnar í bensínskatti og þungaskatti, 600 millj. kr. í bensínskatti, 400 millj. kr. í þungaskatti, ofan á þetta leggst virðisaukaskattur svo að þetta eru um 1.200 millj. kr. og skattheimta núv. ríkisstjórnar er komin í 32 milljarða kr. af umferð. Hæstv. forsrh. hefur slegið algjört heimsmet í sinni tíð við að auka álögur á umferð og þá sem eiga bíla í landinu. Það hefur verið gert um 100% eins og hér var rætt um. Ég vil ræða um málaflokk sem snýr að hæstv. félmrh. og þá fáránlegu hugmynd, vil ég segja, að leyfa sér að ætla að spara 70 millj. til að koma saman fjárlagafrv. síns ráðuneytis, að spara 70 millj. með því að fara þá heimskulegu leið að ætla að ráðast á atvinnulaust fólk þannig að það fái ekki bætur fyrstu þrjá dagana. Þetta er alveg með ólíkindum. En ég held, virðulegi forseti, að það sé verið að reka hæstv. félmrh. til baka með þetta mál, eins og með ríkisstjórnina og vaxtabæturnar sem ég gerði að umtalsefni áðan. Ég spái því, virðulegi forseti, að þrátt fyrir að félmrh. hafi sagt að það væri rangt sem fréttastofa útvarpsins talaði um í hádeginu að þetta ætti að draga til baka, vil ég nú samt sem áður leyfa mér, hæstv. forseti, hér rétt fyrir miðnætti, að spá því að það muni takast að reka hæstv. félmrh. til baka með þessa heimskulegu hugmynd og þessa 70 millj. kr. árás á atvinnulaust fólk. En sá böggull fylgir skammrifi að hæstv. félmrh. verður látinn skera eitthvað annað niður um 70 millj. kr. í staðinn, eða búa til eitthvert annað fiff til þess að láta sitt fjárlagafrv. koma út á núlli gagnvart sínu ráðuneyti. Ég spái því, virðulegur forseti, að það muni gerast á næstu dögum. Ég ætla rétt í lokin að fjalla um og nefna hér nokkur atriði. Svo virðist sem að hjá þessari þreyttu ríkisstjórn, sem er ákaflega þreytt, sé hinn mikli kærleikur milli Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem hefur verið undanfarin átta ár töluvert farinn að dvína og minnka. Það er kominn pirringur í mannskapinn, samanber það sem hefur verið að gerast hér undanfarna daga. Ber þar fyrst að nefna öryrkjasamninginn, þau svik sem þar eru, þ.e. að ætla ekki að ganga málið til enda og standa við það fullkomlega, jafnvel þó það kosti 1.528 millj. kr. eins og hefur verið reiknað út. Hv. þm. Helgi Hjörvar hefur komið með gögn sem tekin voru með töngum út úr opinberum stofnunum og sýnt fram á það að mánuði fyrir kosningar lágu þessar tölur allar fyrir, að það þyrfti 1.528 millj. kr. í þetta en ekki 1 milljarð. Það er hreint með ólíkindum að hlusta á og verða vitni að því hvernig þetta mál er teygt og togað milli stjórnarflokkanna, Sjálfstfl. og Framsfl. Það er greinilegt að Sjálfstæðisflokkurinn hefur lamið, ef svo má að orði komast, framsóknarmenn í hausinn og neitað að setja meira en 1 milljarð í þetta verkefni, eins og talað var um í upphafi og kom fram í fréttatilkynningu. Þeir sem eru áheyrendur utan frá og eiga þess ekki kost að sitja inni og hlusta á samtöl hæstv. ráðherra eða stjórnarsinna verða að leggja mat á það sem komið hefur fram í fréttaþáttum undanfarna daga um það hver er að segja satt og hver er að segja ósatt, hvað fór þarna á milli. Það er greinilegt að þarna er ekki samhljómur milli stjórnarflokkanna eins og hér hefur margoft komið fram og ætla ég ekki að eyða tíma í að ræða það, heldur aðeins segja það að ég fyrirlít svona vinnubrögð og mér finnst þau íslenskri pólitík og íslenskum stjórnmálamönnum til stórskammar vegna þess að þetta er eitt af þeim atriðum sem slegin voru fram rétt fyrir kosningar þegar Framsfl. stóð illa og þurfti að gera eitthvað til að kaupa sér hylli meðal þjóðarinnar, kaupa sér einhver prósent til þess að freista þess að tryggja fleiri þingmenn til að þessi stjórnarmeirihluti héldi áfram. Það má svo ræða um ýmis önnur atriði, virðulegi forseti, eins og svik við jarðgangagerð fyrir norðan, Héðinsfjarðargöng. Þar hafði verkið verið boðið út og átti að hefjast 1. júlí sl. Þegar sumir menn voru hér á landi og aðrir voru á Grænlandi, kemur ríkisstjórnin saman, smellir saman fingrum, málið slegið af, af ástæðum sem eru hlægilegar. Ímynduð þensla í landinu sem fólk á landsbyggðinni þekkir ekki nema úr fjölmiðlum. Enda er komið á daginn að það hefði verið gott lag fyrir þá framkvæmd á þeim tíma. Vegagerð skorin niður um 850 millj. kr. Ég verð að nota tækifærið, virðulegur forseti, og hrósa hæstv. samgrh. fyrir að koma inn í umræðuna eins og hann gerði hér í dag og þylja upp allt sem á að skera niður eða fresta, margt af því vegna þess að verkin eru ekki tilbúin. Það er hægt að haga hlutunum þannig að hönnun og undirbúningur taki lengri tíma svo að það dragist að setja verkin í gang. Ég er ekki að segja að svo sé, en ég bendi á að það er hægt. Þær kanínur sem töfraðar voru upp úr hatti til þess að spýta í framkvæmdir við vegagerð rétt fyrir kosningar eru enn eitt atriðið máli mínu til stuðnings um þau svik og þær ómerkilegu kosningabrellur sem iðkaðar voru rétt fyrir kosningar í atkvæðakaupum. Fleiri atriði mætti nefna hér, virðulegur forseti, eins og samning um hraðari uppbyggingu öldrunarþjónustu á Akureyri, sem mig minnir að ætti að vera lokið næsta vor eða næsta sumar og ekkert er farið að gera í. Fræg er línuívilnunin, það verður drama næstu daga innan stjórnarflokkanna við að koma að því máli. Ég segi því aðeins í lokin, virðulegur forseti. Það er þreytt stjórn sem hér situr. Það er þreytt stjórn sem kemur þannig fram við kjósendur í landinu og landsmenn að hún svíkur svo mörg loforð sem gefin voru fyrir nokkrum mánuðum í aðdraganda kosninga. Þessi fjárlög er verið að afgreiða núna með 6,5 milljarða kr. afgangi. Ég sagði það í dag að mér finnist sem verið sé að leggja alla áherslu á að halda öllu niðri til þess að sýna þennan mikla afgang. Það er fjárvöntun hjá mjög mörgum stofnunum hins opinbera, háskólum, framhaldsskólum, ég ræddi um sjúkrahúsið áðan og fleiri mætti telja upp sem mundi gjörsamlega eyða þessum fjárlagaafgangi. Virðulegi forseti. Ég vil ljúka máli mínu með því að segja að ég hygg að við eigum eftir að hittast hér í haust þegar hæstv. fjmrh. kemur með sitt fjáraukalagafrv. Þá eigum við eftir að skoða ýmsar tölur, 3--5 milljarða, sem þarf að bæta við hjá ýmsum stofnunum vegna þess að það er vitlaust gefið í þessu fjárlagafrv. eins og það hefur verið lagt fram.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langa ræðu að sinni, við erum búin að fjalla allítarlega um þetta fjárlagafrv. og ég hef áður vísað í málflutning 1. talsmanns Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Hann hefur dregið upp megindrættina í þessu frv. og áformum ríkisstjórnarinnar en eins og fram hefur komið stefnir hún að því að draga úr samneyslunni á komandi ári og komandi árum. Það er gert ráð fyrir því að framlag til samneyslunnar aukist að hámarki um 2% en á sama tíma er gert ráð fyrir því að þjóðarframleiðsla aukist um 4%. Með öðrum orðum er verið að breyta þarna hlutföllum, draga úr vægi samneyslunnar. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson fór mikinn í ræðustól fyrr í kvöld og talaði um mikilvægi þess að skapa hér kraftmikið samkeppnissamfélag og ekki er ég andvígur því. En það gerum við hins vegar m.a. með því að byggja hér upp öflugt velferðarkerfi, öflugt menntakerfi og heilbrigðiskerfi og búa þannig í haginn fyrir framtíðina. Ég þarf að gera eina smáleiðréttingu á staðhæfingu sem ég setti fram fyrr í kvöld. Ég taldi að ríkisstjórnin ætlaði að spara 170 millj. á kostnað atvinnulauss fólks en sem kunnugt er eru tillögur um það frá hendi ríkisstjórnarinnar að hafa 10.722 kr. af atvinnulausu fólki með því að greiða ekki atvinnuleysisbætur fyrir þrjá fyrstu dagana. Misskilningur minn byggist á staðhæfingum sem fram koma í fjárlagafrv. þar sem segir á bls. 374 eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Gert er ráð fyrir að útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs lækki um 170 millj. kr. vegna áforma um að lögum verði breytt á þann veg að í stað þess að bætur greiðist frá fyrsta skráningardegi verði ekki greitt fyrir fyrstu þrjá dagana o.fl.`` Það var þetta ,,o.fl.`` sem ég gleymdi, ofreiknaði þessa tölu og taldi að menn væru að hafa þarna af atvinnulausu fólki 170 millj. kr. Staðreyndin er sú að það eru um 60--70 millj. sem ríkisstjórnin sparar á kostnað atvinnulauss fólks. Ég beindi spurningum til hæstv. fjmrh., hverju hann svaraði fullyrðingum embættismanna félmrn. í félmn. þegar þetta mál kom til umfjöllunar þar um að það væri krafa frá fjmrn., frá hæstv. fjmrh., að þessir fjármunir yrðu hafðir af atvinnulausu fólki. Við stóðum sum í þeirri trú að þetta væri vegna einhverra kerfisbreytinga og menn leituðu vítt um völl, spurðu hvort þetta fyrirkomulag væri við lýði annars staðar á Norðurlöndunum eða í Evrópu eða annars staðar, hvað vekti fyrir mönnum. Svörin sem við fengum voru þau að þarna væri tekjulind fyrir ríkissjóð, að hafa þessa peninga upp úr vösum atvinnulauss fólks. Ekki fannst mönnum það stórmannleg hugsun. Hér fór fram nokkur umræða um menntamálin og þann halla sem er á rekstri menntastofnana í landinu, framhaldsskóla, háskólanna, og það var vikið að sjúkrahúsunum. Það kemur fram í minnihlutaálitum, ég vék að og vísaði í minnihlutaálit hv. þm. Jóns Bjarnasonar þar sem fram kemur að ef Landspítalinn -- háskólasjúkrahús á að viðhalda sambærilegri þjónustu á komandi ári og gert er í ár þarf 1.400 millj. til viðbótar því sem sjúkrahúsinu er ætlað. Þá er það auðvelt mál, svona í orði, að koma í ræðustól, eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, varaformaður fjárln., gerði og segja að við verðum að standa við bakið á læknum þegar þeir forgangsraða og skera niður. Þetta var almenn yfirlýsing af hans hálfu. Ég beindi spurningu til hans sem ég fékk aldrei nein svör við, spurði hvað hann vildi segja við yfirmenn eða stjórnendur öllu heldur --- nota helst aldrei þessi hugtök, ,,yfirmaður`` eða ,,undirmaður`` --- við stjórnendur sjúkrahússins, t.d. varðandi áform eða hugmyndir sem nú eru uppi um að skera niður 100 millj. kr. í bráðaþjónustunni. Hvað á að segja við fólk sem snýr sér til bráðaþjónustunnar? Á að vísa því frá? Hvað á að segja við þetta fólk? Síðan er vanhugsuð þessi nálgun sem við heyrðum, að telja það fortakslaust af hinu illa þegar útgjöld sjúkrahúsa aukast. Það getur hreinlega verið þjóðhagslega mjög til bóta, a.m.k. var fögnuður í hjarta mínu þegar ég sá fréttir sjónvarpsins í kvöld um að níu af hverjum tíu nýrnaaðgerðum yrðu framvegis framkvæmdar hér innan lands. Stórkostlegur hagnaður og sparnaður fyrir þjóðarbúið, til hagsbóta fyrir þá sjúklinga sem njóta lækninga innan lands að þurfa ekki að halda utan. Það hefur engu að síður það í för með sér að útgjöld viðkomandi sjúkrahúss aukast. Hún er vandfundin, formúlan, og það er vandfundið tæki til að stýra fjármunum innan sjúkrahúss. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði að læknar yrðu að forgangsraða. Ég er algerlega ósammála því. Ég tel að læknar eigi að vera harður þrýstihópur fyrir hönd sjúklinga. Síðan er það annarra að reyna að halda utan um pyngjuna. Þarna verða núningur og árekstrar og það er ekkert óeðlilegt við það, það er ekkert slæmt við það. Það er eðlilegt, fullkomlega eðlilegt, þannig að við eigum ekki að búa til kerfi sem er án núnings, sem er án átaka. Ef læknar leggjast á sveif með peningalegum stjórnendum um að forgangsraða og ef um það ríki fullkomin sátt er það nokkuð sem ég tel ástæðu til að hafa áhyggjur af. Ég tel það ekki eðlilegt. Um þetta má náttúrlega hafa mörg orð og ekki hægt að afgreiða slíkt í fáum orðum enda ætla ég ekki að reyna það, kvaddi mér hljóðs hér í kvöld til að eiga orðastað við hv. þm. Einar Odd Kristjánsson. Hann er ekki á staðnum og ég mun finna tækifæri síðar til að eiga við hann orðaskipti. Ég vil þó vekja máls á öðru atriði og það snýr að Háskóla Íslands. Það var verið að opna náttúrufræðihús háskólans fyrir fáeinum dögum og þangað flytja nokkrar deildir spítalans, jarðfræði og landafræði, Norræna eldfjallastöðin og líffræðin. Þetta hús er mjög glæsilegt, það hefur kostað mjög mikla peninga, en það sem á skortir núna er rekstrarfé. Það er af skornum skammti en þó vantar miklu fremur fé til tækjakaupa. Þeir fjármunir eru ekki til, það verður að nýta þau tæki sem voru í húsnæðinu þar sem þessar deildir voru áður til húsa, t.d. á Grensásvegi 12. Eins og fram hefur komið við umræðuna um fjárlög stendur til að selja það húsnæði. Mér hefði fundist eðlilegt og tek undir hugmyndir sem fram hafa komið þar að lútandi að hin nýja náttúrufræðideild eða jarð- og landfræði og þessar deildir og stofnanir sem flytja í náttúrufræðihúsið fengju sem heimanmund til tækjakaupa andvirðið af Grensásvegi 12. Mér fyndist það vera eðlilegur hlutur og vil taka undir þær hugmyndir sem fram hafa komið í þá veru. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Við höfum sett fram okkar almennu sjónarmið varðandi fjárlög fyrir árið 2004. Ég tek undir gagnrýni hv. þm. Jóns Bjarnasonar sem er okkar helsti talsmaður í fjárlagamálunum. Einstakir þingmenn þingflokksins hafa komið inn á tiltekna málaflokka og læt ég yfirferð minni um þetta mál lokið.

Virðulegi forseti. Á síðustu tveimur vikum hefur margt verið hér sagt og margt komið fram sem kemur nýjum þingmanni frekar einkennilega fyrir sjónir. Kosningasvik ríkisstjórnarflokkanna koma skýrt fram sem hver getur séð er vill í þeim fjárlögum er nú eru til umræðu. Vaxtabætur munu lækka --- ég minnist þess ekki í aðdraganda kosninga að því hafi verið lofað. Ýmsum vegaframkvæmdum, eins og hér hefur komið fram, herra forseti, hefur verið slegið á frest. Það sem stendur þessum nýja þingmanni næst er tvöföldun Vesturlandsvegar frá Víkurbraut til Skarhólabrautar í Mosfellsbæ og þrátt fyrir loforð eru tafir á þeim framkvæmdum. Það sem til stendur má kalla hálfkák því að hætt hefur verið við að gera þarna tvenn mislæg gatnamót. Ég hefði haldið að tvöföldunin ætti að þýða greiðari umferð en það er búið að ákveða að setja tvær hraðahindranir, þ.e. hringtorg, á leiðinni. Til stóð að þarna yrðu tvenn mislæg gatnamót en nú ætlar ríkisstjórnin greinilega að spara sér um 550 millj. eða réttara sagt, hún ætlar að slá því á frest í 12 ár að gera þessi mislægu gatnamót, og ég spyr: Hver trúir því? Eru þessi hringtorg komin til að vera? Innan ramma fjárlafrv. rúmast ekki aukin fjárframlög til lögreglunnar í Reykjavík eins og um hefur verið beðið til að sinna löggæslustörfum í Mosfellsbæ meira en gert er. Þótt ótrúlegt kunni að virðast, herra forseti, er um að ræða bæjarfélag upp á 6.500 manns þar sem löggæslan er einungis frá klukkan átta til fimm á virkum dögum, engin á kvöldin, engin um nætur eða helgar. Þrátt fyrir það, og það kemur nýjum þingmanni afskaplega spánskt fyrir sjónir, höfum við Mosfellingar átt þingmann lengi, um árabil, í röðum Sjálfstfl., og samt er ekkert að gerast í þessum málum. Enn eitt sem kemur nýjum þingmanni spánskt fyrir sjónir --- kannski er það bleytan á bak við eyrum sem er að rugla heyrn mína eða skilning --- er stuðningur við öryrkja. Gífurlegar deilur hafa greinilega verið hér síðustu dagana og vikurnar á milli stjórnarflokkanna. Því var búið að lofa að vel yrði tekið á þessu máli en það er nokkuð ljóst, a.m.k. í augum þess er hér stendur að þar hefur Sjálfstfl. verið með hæstv. heilbrrh. í gíslingu síðustu daga. Niðurstaðan er kannski eitthvað í áttina en það er alveg á hreinu og kemur skýrt fram í fjölmiðlum og víðar, m.a. hjá formanni Öryrkjabandalagsins, að hér eru svik í tafli, hér eru kosningasvik. Enn eitt vil ég minnast á og hefur verið minnst á hér áður að hluta til, það eru skerðingar á framlögum til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég hélt að til stæði að spara þarna 170 millj. varðandi fiskvinnslustöðvar annars vegar og hins vegar að skerða bótarétt atvinnulausra fyrstu þrjá dagana. Samkvæmt útreikningum mínum --- ég held að ég sé mjög nálægt hv. þm. Ögmundi Jónassyni --- erum við að tala hér um 135 millj. Ég spyr: Hvers vegna er þessi munur þarna á milli? Hvaða forsendur notuðu menn? Eru menn ekki sammála um hvaða forsendur á að nota? Eru þessir reikningar einfaldlega rangir? Ef þessir reikningar eru rangir þar sem verið er að tala um laun og þar af leiðandi lifibrauð fólksins í landinu, hvað þá um aðra útreikninga í fjárlagafrv.? Eins og ég segi er ég nýr maður hér og það er margt sem kemur mér á óvart, kannski ekki síst það upphlaup er varð hér í dag þegar menn urðu tvísaga. Það fréttist út af hinu háa Alþingi að ríkisstjórnin ætlaði að falla frá þessari þriggja daga skerðingu atvinnuleysisbóta en félmrh. svaraði því skýrt að það yrði ekki gert. Þarna er greinilega togstreita á milli stjórnarflokkanna. Þetta er hlutur sem við verðum að hafa alveg skýran. Maður heyrir í dag mismunandi orðalag, annar flokkurinn er búinn að ákveða þetta en hinn er að velta þessu fyrir sér. Maður veltir því fyrir sér hvar þetta mál endi. Hvað ætla menn virkilega að gera? Og hvernig stendur á því að við 3. umr. fjárlaga eru menn ekki sammála í ríkisstjórnarflokkunum um hvort þetta eigi að vera eða fara?