Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Erlingur Friðjónsson Það má segja, að ekki er mikið, sem meiri og minni hl. n. ber á milli, en mér virtist þó ástæða til að gera breytingu á frv., sem mér þótti betur fara. Meiri hl. telur hættu á því, að frv. nái ekki fram að ganga, ef breyt. eru gerðar á því, en ég tel ekki háskalegt, þótt frv. fari til einnar umr. í Nd., því ekki er svo liðið á þingii5, að það verði ekki að sjálfsögðu útrætt fyrir því. Það, sem ég vil gera breyt. á, er orðalagið í 2, gr.: „Til bókasafna skulu aðallega keyptar bækur guðfræðilegs og heimspekilegs efnis“. Auðvitað getur verið gott fyrir presta að hafa slíkar bækur sér til afnota, en almenningur mun lítil not hafa þeirra bóka. Í 2. gr. stendur, að þó megi kaupa til safnanna „almennar fræðibækur og úvals skáldrit“, en það er gert ráð fyrir því sem aukaatriði, að í þessum söfnum séu almennar fræðibækur, en ég vil gera þær jafnréttháar hinum heimspekilegu og guðfræðilegu bókum. Gert er ráð fyrir því í 9. gr., að bókasafn prestakallsins verði „söfnuðinum að sem mestum notum“. Það virðist því vera allmikið ósamræmi í skyldum þeim, sem prestunum eru lagðar á herðar um að sjá um, að söfnuðinum verði sem mest not bókanna, ef binda á hendur þeirra, sem bækurnar kaupa, aðallega við kaup bóka heimspekilegs efnis. Fyrir því vil ég leggja áherzlu á, að almennar fræðibækur verði sérstaklega keyptar til safnanna. Sagt er í 2. gr., að bókasöfnin megi taka við bókum að gjöf, hvers efnis sem eru. Ég vil, að þessu sé sleppt, því ekki er þörf á að taka það fram í lögum, því að sjálfsögðu hafa bókasöfnin rétt til að þiggja bókagjafir, ef þeirra er kostur, og rétt til að hafna þeim gjöfum, ef rétt þykir að gera það. Í 1. málsgr. 4. gr. er talað um, að kostnaður við störf bókanefndar greiðist af bókakaupafé. Ég flyt brtt. þess efnis við þetta, að bókanefnd starfi kauplaust, en útlagður kostnaður við starf nefndarinnar greiðist af bókakaupafé. Orðalag frv. gæti skilizt þannig, að bókanefnd eigi að fá eitthvert kaup, en ég tel enga ástæðu til, að svo sé. Þá er brtt. við síðustu málsgr. sömu greinar. Þar er sagt, að bókasöfn afskekktra prestakalla gangi fyrir öðrum um styrkveitingar. Ég tel ekki rétt að orða málsgr. þannig, því að sjálfsögðu er rétt, að styrkur sé aðallega veittur prestaköllum, þar sem ekki eru fyrir bókasöfn, sem prestur eða söfnuður getur haft til afnota. En það þarf ekki að fara saman, að prestaköll séu afskekkt og að þau skorti bókakost. Grímsey mun vera afskekktasta prestakall á okkar landi, en þar er mjög vandað bókasafn. Með tilliti til þessa tel ég nauðsyn á að gera þessa breyt. á 4. gr. Ég hygg þess enga þörf að fara fleiri orðum um þessar brtt. Ég býst við, að hv. dm. skilji, hver er tilgangur minn með því að flytja þær, því að hann er sá, að bæta úr því, sem ég tel galla á frv. Að öðru leyti get ég fylgt frv., því að jafnvel þótt ég hefði frekar kosið, að þau héruð væru almennt styrkt til þess að koma upp bókasöfnum, sem ekki eiga þau fyrir, heldur en að binda þetta sérstaklega við prestana, þá viðurkenni ég nauðsyn þess, að bætt sé úr bókaþörf þeirra, og ef till. mín um að þessum styrk verði aðallega veitt þangað, sem engin bókasöfn eru fyrir, verður samþ., get ég vel fylgt frv. fram.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég finn ástæðu til þess að þakka hv.menntmn. fyrir meðferð hennar á þessu frv. Nál. hennar gengur allt í velviljaða átt og líka þær brtt., sem hv.þm. Ak. stendur einn um. En ég vildi leiðrétta lítilsháttar misskilning hjá hv. 6. landsk. viðvíkjandi nefndinni, sem hefir búið þetta mál undir. Það mátti skilja orð hennar þannig, að sumir nm. hefðu verið áhugasamir og afkastað meira en aðrir. Það getur verið, að þm. hafi ekki átt við þetta. En af því að ég fylgdist með í störfum n., er mér óhætt að fullyrða, að hún starfaði vel saman og árangurinn, sem varð, kom af því, að allir nm. lögðu eitthvað fram frá sér og sinni lífsreynslu.

Erlingur Friðjónsson Ég vildi frá mínum sjónarhóli mótmæla því, sem hv. 6. landsk. var að halda hér fram, að bókasöfn yfirleitt, sem prestar gætu átt kost á, væru þannig, að prestar gætu ekki á nokkurn hátt haft gagn af þeim. Ég býst við, að hv.þm. hafi aðallega í ummælum sínum átt við afskekktari presta, en þessi orð eru allhörð, ef þeim er stefnt yfirleitt til bókasafna á þessu landi, sem vel má skilja. Viðvíkjandi kaupi bókanefndar skal ég benda á það, að jafnvel þótt í grg. fyrir frv. sé gert ráð fyrir því, að bókanefnd starfi kauplaust, þá verður það ekki að neinu leyti séð af frv. eins og það liggur fyrir nú. Og að sjálfsögðu verður aðallega farið eftir lögunum, en ekki því, hvað staðið hefir í grg. frv., a. m. k. alls ekki, þegar frv. hefir tekið mjög miklum breytingum, eins og þetta frv. hefir gert í Nd. Það mætti e. t. v. taka tillit til grg., ef frv. væri samþ. óbreytt, en því er ekki til að dreifa hér.

Forseti (JörB): Hv. þm. Dal. hefir óskað úrskurðar forseta um það, hvort ekki muni brjóta í bága við 36. gr.stjskr.brtt. meiri hl. fjhn. á þskj. 220, um að tekjuskattinn eftir G. og 7. gr. þessa frv. sé ríkisstj. heimilt að hækka eða lækka um ákveðna hundraðstölu, allt að 25% fyrir eitt ár í senn. Samskonar heimild er gert ráð fyrir að veita ríkisstj. til hækkunar eða lækkunar á eignarskatti eftir 15. gr. frv. Út af þessu vil ég taka þetta fram: Lög nr. 2, 27. marz 1924, um heimild fyrir ríkisstj. til þess að innheimta ýmsa tolla og gjöld með 25% gengisviðauka, mæla svo fyrir: „Á meðan gengi á £ er skráð í Reykjavík á 25 kr. eða þar yfir, veitist ríkisstj. heimild til þess að innheimta tolla samkv. tolllögum nr. 41 1921, vörutoll, vitagjald og afgreiðslu skipa samkv. 54. gr. aukatekjulaganna með gengisviðauka að upphæð 25%, þannig, að hver toll- eða gjaldeining hækkar um 25% og reiknast hver 1/2 eyrir og stærra brot úr tolleiningu sem heill eyrir, en minna broti er sleppt. Hækkun þessi nær þó ekki til vörutolls af kornvörum“. Þessum lögum var breytt með lögum nr. 37, 27. júní 1925: „Í stað orðanna: „á meðan gengi á £ er skráð í Reykjavík á 25 kr. eða þar yfir, veitist ríkisstj. heimild til þess að“, skal koma: „Ríkisstj. skal heimilt til ársloka 1927 að . . “. Þessum l. var svo breytt 1927 (sjá lög nr. 38, 31. maí 1927 ): „Í stað „til ársloka 1927“ í 2. málsgr. 1. gr. laganna komi: til ársloka 1928“. Þessum lögum var svo breytt með lögum nr. 36, 7. maí 1928: „Í stað „til ársloka 1927“ í 2. málsgr. 1. gr. laganna komi: til ársloka 1930“. Þessum lögum var svo breytt á síðasta þingi, þannig að gert er ráð fyrir, að þau gildi til ársloka 1932 (sjá lög nr. 26, 19. maí 1930). Ennfremur má benda á lög nr. 29, 28. nóv. 1919. Síðasta málsgr. 1. gr. þeirra 1. hljóðar svo: „Stjórnarráð Íslands hefir heimild til að semja við stjórnir annara ríkja um vitagjald fyrir fiskiskip, er þaðan eru gerð út til fiskveiða hér við land“. Þetta sama ákvæði var sett í lög 1911 um vitagjald (lög nr. 17, 11. júlí 1911). Með þessu er framkvæmdarvaldinu veittur réttur til að semja og ákveða þennan skatt. Með lögum nr. 53, 7. maí 1928 var ríkisstj. heimilað að innheimta allan tekju- og eignarskatt með 25% viðauka til ársloka 1930. Stj. notaði að vísu ekki heimild þessa, en þingið hafði veitt stj. leyfi til þess. - Þá má minna á lög nr. 54, 15. júní 1926. 3. gr. þeirra laga hljóðar svo: „Nú kemur í ljós, að vörutollur sá, er ræðir um í 6. eða 7. lið 1. gr., verður að teljast svo hár, að eigi sé sanngjarnt hlutfall milli hans og útsöluverðs vörunnar, og er stjórnarráðinu þá heimilt að færa niður tollinn, ef þess er óskað. Tollinn má þó aldrei færa lengra niður en svo, að hann sé eins og segir í 2. lið 1. gr. Stjórnarráðið skal um hver áramót birta í B-deild Stjórnartíðindanna skrá um ívilnanir þær, sem á næsta ári á undan hafa verið veittar samkvæmt þessari grein“. Um mörg ár og mörgum sinnum hefir þessi heimild, sem veitt er í þessari grein, verið notuð. Og enn má benda á lög nr. 46, 15. júní 1926, um útsvör, 3. gr. 1. fyrri málsgr.: „Að því leyti, sem aðrar tekjur sveitar hrökkva ekki til að greiða gjöldin, skal jafna niður á gjaldþegna hennar því, er á vantar, að viðbættum 5–10%, og heitir gjald það útsvar. Það má ekki nokkru sinni nema meiru en meðaltali útsvara í sveitinni 3 síðustu árin, að viðbættum fimmtungi, nema sýslunefnd veiti hreppsnefndum til þess samþykki sitt, en atvmrh. bæjarstjórnum“. Með þessum ákvæðum er sveitarvöldum veitt heimild til þess, með samþykki æðri stjórnarvalda, að láta skatt til sveitar- og bæjarsjóða fara fram úr því, sem lögin að jafnaði gera ráð fyrir. Og sú heimild til hreyfingar á skatti, sem ráð er fyrir gert með ákvæðum hinna annara laga, sem nú voru nefnd, er einnig ákveðin í þeim lögum sjálfum, sem sætt hafa þeirri meðferð, sem gildir um almenn lög, og Alþingi með því fengið framkvæmdarvaldinu í hendur rétt til þess að innheimta skattinn misháan, eftir því sem það metur nauðsyn til slíkrar skatthreyfingar. Og hefir þetta verið gert af framkvæmdarvaldinu um allmörg undanfarin ár. Samkv. eðli þessa máls og að fengnum slíkum fordæmum, sem ég nefndi, tel ég orðalag 73. gr.stjskr. um, að skattamálum skuli skipa með lögum, samanborið við 36, gr. hennar, ekki svo einskorðað, að ég telji mér fært sem forseti að taka fram fyrir hendur þingsins í þessu efni, heldur mun ég láta atkvgr. skera úr um vilja þess. Mönnum kann að vísu að virðast svo, að ekki sé eðlilegt, að framkvæmdarvaldinu sé heimilað að hækka eða lækka skattinn innan takmarka laganna, en fjárveitingavaldinu sé slíkt óheimilt með ákvæði í fjárlögum, en þess ber að gæta, að með slíku fjárlagaákvæði er löggjafarsvið fjárlaga fært út fyrir það svið, sem þeim er ætlað að ná samkv. ákvæðum stjskr.

Frsm. meiri hl. (Halldór Stefánsson) Eins og hv.þd. hefir tekið eftir, hefir fjhn. ekki getað orðið sammála um afgreiðslu þessa frv. Meiri hl. vill leggja til, að frv. verði samþ. með lítilsháttar brtt. Þessar brtt. snerta aðeins 8. gr. frv. og lúta að því að undanþiggja fleiri vörutegundir frá tolli. Eins og menn hafa tekið eftir, er meginhluti þeirra vara, sem taldar eru í 8. gr., ýmist brýnustu nauðsynjavörur, svo sem kornvörur, eða vörur, sem notaðar eru til framleiðslu. Sumar brtt. eru aðeins til þess að gera ákvæði 8. gr. frv. ótvíræðari og valda vitanlega ekki ágreiningi. T. d. er tekið fram, að telja skuli með aflvélum ósamsettar aflvélar og varahluta sömuleiðis frystivélar o. s. frv. Brtt. þessar eru svo auðskildar, að ég álít, að það sé óþarfi að fara fleiri orðum um þær. Auk þess eru brtt. þannig framsettar, að hægt er að greiða atkv. um hin einstöku atriði þeirra hvert um sig, ef svo sýnist. Þá skal ég taka það fram, að ef þessar brtt. ná samþykki, mun það valda nokkurri, lækkun á verðtollinum í heild. Hefi ég lauslega áætlað, að sú lækkun næmi 80–100 þús. kr. Stærsti liðurinn af þessari upphæð er vegna fiskumbúðanna, sem lagt er til í brtt., að verði undanþegnar verðtolli. Minni hl. fjhn. ber einnig fram brtt. við frv., en ég mun geyma mér að ræða þær þar til minni hl. hefir fært fram sín rök. Bar sem fleiri brtt. liggja ekki fyrir við þetta frv., sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða meira um málið að svo stöddu.

Frsm. minni hl. (Héðinn Valdimarsson) Ég hefi orðið ósammála framsóknarflokks- og íhaldsmönnum fjhn. um verðtollsfrv., eins og jafnan, er tekjuaukafrv. eru til umr. Milli þessara flokka er nú myndaður einskonar bræðingur um að koma sameiginlegum tekjuaukafrv. fram í þinginu, til þess að komast hjá deilum um þau mál við næstu kosningar. Þessir flokkar hafa sýnt þetta mjög greinilega við nýafstaðna atkvgr. um tekju- og eignarskattsfrv., þar sem fulltrúi Framsóknarfl. í fjhn. gat ekki fengið samþ. þá brtt. við frv., er hann lagði mesta áherzlu á. Getur hann nú sagt sínum kjósendum þær fréttir, að hann hafi engu komið fram, og þá fallizt á mál Íhaldsins. Báðir þessir flokkar hafa orðið ásáttir um að lækka tekjuskatt þrátt fyrir aukna tekjuþörf ríkissjós, en afla aftur teknanna með auknum tollum á nauðsynjavörum almennings. Það skiptir ekki miklu máli, hvort tollurinn er tekinn sem verð- eða vörutollur. Það er aðeins formsatriði. Tollurinn kemur í aðalatriðum niður á sömu mönnum og einni stétt manna, verkalýðnum í landinu. Virðist svo, sem báðir þessir flokkar ætli að standa saman um það að lækka skatta en hækka tolla og varpa með því gjöldum til ríkissjóðs meir en áður yfir á herðar fátækari hluta þjóðfélagsins. Við jafnaðarmenn viljum í þessum efnum fara allt aðra leið. Við viljum fella niður C- og D-lið 9. gr. frv., sem þýðir það, að enginn tollur verði lagður á þær vörur, sem þar eru taldar, en það eru allt nauðsynjavörur, sem almenningi er óhjákvæmilegt að kaupa, svo sem fatnaður og allskonar vefnaðarvörur, skófatnaður o. m. fl. En eftir till. frv. og n. eiga þessar vörur að tollast með 10% verðtolli. Ennfremur viljum við fella niður 5% toll samkv. frv. á öðrum vörum, sem teljast mega enn nauðsynlegri, svo sem kornvörur o. þ. u. 1. Auk þess leggjum við til, að hinn almenni tollur sé minnkaður um 1/3, færður úr 11/2 í 1%. - Tekjuhalla þann, er ríkissjóður mundi bíða af þessum brtt., ætlum við að vinna upp með hækkun fasteignaskatts og tekjuskatts. - Þó till. okkar jafnaðarmanna í þessu efni virðist eigi ætla að fá mikinn byr í þinginu, þá er þó skattafrv. ekki ennþá afgr., og sjáum við því ekki ástæðu til að falla frá okkar brtt. við frv. um verðtoll. Jafnhliða því, sem þessir flokkar vilja háan toll á nauðsynjavörum, til þess að velta gjaldabyrðum ríkisins sem mest á alþýðuna í landinu, vilja þeir nota þennan háa toll sem verndartoll fyrir þær samskonar vörur, sem framleiddar eru í landinu sjálfu, í stað þess að tolla ekki þær aðflutningsvörur. Ég get satt að segja ekki annað en undrast yfir framkomu Framsóknarflokksins og Íhaldsflokksins í þessu máli. Ef afstaða þeirra er borin saman við stefnur stjórnmálaflokka í nágrannalöndunum, sem eru nú almennt mjög að snúast á móti hverskonar verndartollum, get ég t. d. nefnt liberala flokkinn í Englandi, sem berst eindregið á móti verndartollum, þá kemur fram alleinkennileg mótsetning. - Framkoma þessara tveggja flokka í skatta- og tollamálum synir glögglega, hve íhaldssamir þessir flokkar eru, sem við jafnaðarmenn eigum í höggi við, að þeir ganga langt fram fyrir skjöldu flestra annara borgaralegra flokka í íhaldsseminni. Það þarf ekki í neinar langleitir til þess að sjá afleiðingarnar af lækkun skatta, en hækkun tolla. Það er alkunnugt, að skattar hvíla á þegnunum eftir efnum þeirra og ástæðum, en tollarnir verða jafnan nefskattar, og sérstaklega verða tollar af nauðsynjavörum nefskattar af verstu tegund, því þeir koma þyngst niður á stærstu fjölskyldunum, sem eru að jafnaði fátækasta fólkið. - Tollafyrirkomulaginu fylgir svo hin rándýra innheimta á þessum gjöldum. Innflytjendur eru látnir greiða tollinn, en svo verða þeir að leggja hann á vörurnar að viðbættu áhættugjaldi, sem að sjálfsögðu leggst á herðar þeirra, er kaupa vörurnar. Ofan á sjálfa tollana leggst þannig, álagning, sem nemur um 10–100% af verðinu, a. m. k. Auk þess, sem þjóðin borgar í ríkissjóð vegna tollanna, verður hún að borga í vasa verzlunarstéttarinnar oft eigi minni upphæð en tollinum nemur. Ég þykist vita það fyrirfram, að þar sem Íhald og Framsókn hafa komið sér svo vel saman í mþn. og fjhn., þá munum við jafnaðarmenn ekki fá þessum réttlætiskröfum okkar framgengt. En ég býst við því, að það liði ekki mörg ár þangað til þeir þm. muni ekki eiga hingað afturkvæmt á þingið, sem fylgja annari stefnu en Alþýðuflokksins í skattamálum.

Fjmrh. (Einar Árnason) Ég vil þakka meiri hl. fjhn. fyrir afgreiðslu hans á þessu máli. Frv. þetta hefir verið rækilega undirbúið, og þá fyrst og fremst af mþn. í skattamálum. Hefir sú n. lagt mjög mikið verk í þetta mál. Þar að auki hefir frv. verið athugað af tollstjóranum í Reykjavík og fjármálaráðuneytinu. Mun því óhætt að segja, að undirbúningur frv. sé eins góður og hægt er. Það þótti réttara að fara þá leið, sem hér er farin í þessu frv., að láta allt heita verðtoll, heldur en að hafa tvennskonar tolla eins og undanfarið, vörutoll og verðtoll. Ég sé þó enga ástæðu til að fara út í málið í heild sinni eða stefnu þess. Það er öllum vitanlegt, að ríkissjóður, með öllum þeim gjöldum, sem á honum hvíla, verður að fá svo arðberandi tekjur, að hann geti fullkomlega staðið í skilum. Og ef farið er að rýra þetta frv., þá má búast við því hvenær sem er, að tekjur ríkissjóðs hrökkvi ekki fyrir gjöldum. Ég skal ekki fara að deila neitt við hv. minni hl. fjhn. um stefnur í tolla- og skattamálum, enda er búið að ræða það talsvert áður. Ég vil aðeins taka það fram, að ég get fallizt á þær brtt., sem meiri hl. n. flytur. Þær brtt. við frv., sem minni hl. og hv.þm. Ísaf. bera fram, get ég ekki fallizt á, því að þær myndu rýra tekjur ríkisins svo stórkostlega, ef þær yrðu samþ., að við það væri ekki hægt að una. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta mál. Ég óska þess, að það fái afgreiðslu og að sem minnstar breyt. verði gerðar á því. Brtt. meiri hl. fjhn. raska ekki efni frv. í heild, og er ég þeim því ekki mótfallinn.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Hæstv. fjmrh. sagði í lok ræðu sinnar, að hann væri mótfallinn brtt. okkar Alþýðufl.manna, því að þær myndu rýra stórkostlega tekjur ríkissjóðs, ef þær yrðu samþ. Þetta er rangt. Hingað til höfum við fylgt þeirri reglu að gera þær einar till. um tekjurýrnun, að jafnframt sé bent á tekjustofn, er komið geti í staðinn. Með afgreiðslu frv. um tekju- og eignarskatt er það orðið ljóst, að flokkur hæstv. stj. vill ekki taka þann tekjuauka, sem felst í frv. mínu um tekju- og eignarskatt. Eftir er að greiða atkv. um frv. mitt um fasteignaskatt, en allar líkur benda til þess, að það verði ekki samþ. heldur. Ég skal því taka það fram, að í brtt. mínum við þetta frv. tek ég ekki tillit til þess, hvort þær muni rýra tekjur ríkissjóðs eða ekki, ef þær næðu samþykki. Ef hæstv. stj. neitar að taka við tekjuauka, sem nemur eigi minna en 2 millj., þá hún um það. En þá verður hún líka að taka afleiðingunum. - Aðalatriðið í þessu máli er óhjákvæmilega það, hvaða borgarar það eru, sem einkum verða að greiða skatt til ríkisins vegna verðtollsins. Eins og margsinnis hefir verið sýnt fram á, eru lágtekjur eða þurftartekjur skattaðar um 50% hærra en tekjur, sem eru fram yfir það, sem þarf til nauðsynlegs lífsviðurværis. Eins og hv. 2. þm. Reykv. tók fram, er með þessum sköttum á lagtekjunum íþyngt hag alþýðu, dýrtíðinni haldið við og atvinnulífið í landinu lamað. Ég skal ekki fara langt út í einstakar greinar frv., enda hefi ég gert það áður. Í nál. minni hl. fjhn. er bent á það, hve langt er gengið í frv. þessu í að koma á fullkomnu verndartollakerfi hér á landi. Það orkar ekki tvímælis, að slíkt fyrirkomulag hækkar vörurnar í verði enn meira en tollinum nemur, sem lagður er á vörurnar, hvort sem þær eru búnar til hér eða fluttar inn. Verndartollur verður og jafnan til þess, að framleiðendur slá meira slöku við verk sitt og vanda voruna miður en ella, þar sem löggjöfin gefur þeim fríðindi að þessu leyti. Það er rétt, að ef brtt. okkar hv. 2. þm. Reykv. yrðu samþ., myndi það hafa í fór með sér mikla tekjurýrnun fyrir ríkissjóð. Myndi sá tekjumissir nema um 1 millj. 600 þús. til 2 millj. kr., eða hér um bil því sama og lagt er til, að skattarnir hækki í frv. mínum um tekju- og eignarskatt og fasteignaskatt. Tollurinn er mjög hár á ýmsum helztu nauðsynjavörum almennings samkvæmt þessu frv., einkum á vefnaðarvörum, fataefni o. s. frv. Þegar svo álagning verzlananna bætist við, þá mun ekki ofmælt, að landsmenn greiði í tolla af nauðsynjavörum fast að 21/2 millj. kr. Ef bætt er við því, sem á milli ber í frv. mínu og hæstv. stj. um kaffi- og sykurtoll, þá nemur það um 3 millj. kr., sem landsmenn verða að greiða í tolla af brýnum nauðsynjum sínum. Samkv. opinberum skýrslum um skiptingu landsmanna í heimili koma 5,3 einstaklingar á hvert heimili að jafnaði. Verður þá meðalheimili að greiða 150 kr. í tolla af lífsnauðsynjum í meðalári. Þó ber þess vandlega að gæta, að skattur þessi kemur ójafnt niður. Þar, sem menn búa að miklu leyti að sínu, verður upphæðin minni. En í borgum, þar sem verkalýðurinn lifir mestmegnis á innfluttum vörum, verður upphæðin hærri. Er því óhætt að gera ráð fyrir, að verkamannafjölskyldur í kaupstöðum greiði yfirleitt talsvert meira en 150 kr. á ári í tolla af brýnustu nauðsynjum. Það, sem hér er deilt um, er það, hvort heldur skuli leggja þessar byrðar á þá, sem hafa bezta aðstöðu til þess að afla sér auðæfa, eða á hina, sem aðeins hafa til hnífs og skeiðar, eða varla það. Það er býsna mikið, sem hið opinbera sjálft verður að greiða vegna þessara tolla. Til fátækráframfærslu er varið um 11/2 millj. kr. á ári. Það, sem hið opinbera verður að greiða af þeirri upphæð vegna óréttlátra tolla, mun ekki nema minna en 250 þús. kr. á ári. Ríkið hefir fjölda sjúklinga á framfærslu sinni. Til berklavarna einna saman greiðir ríkið yfir 1 millj. kr. Af þeirri upphæð stafa milli 100–200 þús. af þessum tollum. - Þá greiðir ríkið starfsmönnum sínum dýrtíðaruppbót, sem miðuð er við hið háa verðlag í landinu. Það er stefna hinna ráðandi stétta í landinu í tollamálum, sem á mesta sök á dýrtýðinni, og þá um leið á því, að ríkið þarf að greiða starfsmönnum sínum dýrtíðaruppót. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um frv. að sinni. En verði brtt. okkar hv. 2. þm. Reykv. ekki samþ., þá mun ég greiða atkv. mói frv.

Pétur Ottesen Það á nú raunar ekki við að tala mjög almennt um málið, þar sem það er nú til 2. umr., en þar sem aðrir hv.þm. hafa leyft sér það, þá vona ég, að hæstv. forseti hafi ekkert við það að athuga, þótt ég tali um málið á nokkuð breiðum grundvelli. Árið 1912 var fyrst komið á vörutolli hér á landi, til þess að fylla það skarð, sem höggið var í tekjur ríkissjóðs með áfengisbanninu. Síðan hafa jafnan verið uppi tvær stefnur í tollamálum: vörutollsstefnan, þ. e. að tolla vöruna eftir þunga hennar, og verðtollsstefnan, sem er í því fólgin, að lagður er tollur á vöruna eftir verðgildi hennar. Árið 1912 var mikið deilt um það, hvorn kostinn skyldi taka. Að lokum fór þó svo, að vörutollsleiðin var farin. Á næstu árum var svo oft farið fram á það að breyta vörutollinum í verðtoll að mestu leyti. En það var jafnan fellt, og náði þessi verðtollshugmynd sér lítið niðri um nokkra hríð. Árið 1921 kom einnig slík till. fram í þinginu. Var þá leitað álits allra lögreglustjóra í landinu á því, hvort heppilegra væri að hafa verðtoll eða vörutoll. Stj. bárust svör frá 10 lögreglustjórum. 9 þeirra lögðu eindregið á móti því, að horfið væri frá vörutollinum. Aðalástæður þeirra voru þær, að miklu erfiðara væri að innheimta tollinn, ef verðtollsleiðin væri farin. Voru góð og gild rök færð fyrir þessari skoðun í grg. þessara lögreglustjóra. Eini lögreglustjórinn, er var hlynntur verðtolli, færði engar ástæður fram fyrir skoðun sinni. Það varð ofan á í þetta sinn sem fyrr að láta vörutollinn haldast. Á þinginu 1924 var loks samþ. að leggja á verðtoll jafnhliða vörutollinum. Hefir svo staðið þangað til nú, að lagt er til í frv. því, er hér liggur fyrir, að vörutollurinn skuli algerlega þoka fyrir verðtollinum. Og í frv. er gert ráð fyrir, að eins miklar tekjur verði af verðtollinum einum framvegis og af báðum tollunum áður. mér er ekki kunnugt um, hvort nú hefir verið leitað álits lögreglustjóranna í landinu, að tollstjóranum í Reykjavík undanteknum. Hann hefir látið álit sitt í té, og er það á þá leið, að hann telur, að verðtollsleiðin sé eins heppileg. Þessi sami maður lét í ljós álit sitt árið 1921, og var það alveg gagnstætt áliti hans nú. Þó að tollstjórinn í Reykjavík áliti, að jafnhægt sé að innheimta verðtoll og vörutoll, þá verður að gæta þess, að lögreglustjórar úti um land hafa allt aðra aðstöðu en hann. Það er öllum kunnugt, að tollstjórinn hefir heilan hop manna í kringum sig, til þess að líta eftir því, að tollar séu greiddir af öllum tollskyldum vörum. Svo að þó að hann líti svo á, út frá aðstöðu sinni, að jafnhægt sé að innheimta verðtoll og vörutoll, þá geta verið mjög miklir annmarkar á því úti um land, þar sem tollþjónar eru ekki nema í stærstu kaupstöðunum. Það er fengin reynsla fyrir því, að sé vörutollsleiðin farin, þá hafa þeir, sem innheimta tollinn, jafnan glögg gögn í höndum, er gera þeim auðvelda innheimtuna og koma í veg fyrir tollsvik. En um verðtollinn er þessu ekki til að dreifa. Verður þá mest að byggja á reikningum þeim, sem innflytjendur leggja fram um vöruverðið. En sé vörutollur hafður, þá má alltaf hafa til hliðsjónar hleðsluskírteini skipanna, er jafnan liggja fyrir. Þá er og annar mikill galli á verðtollinum. Hann er sá, að tollurinn hækkar að sama skapi og vöruverðið. Sé þannig mjög hátt verð á nauðsynjavörum, þá verður tollurinn af þeim einnig mjög þar. Eykur það þannig enn á dýrtíðina og hina erfiðu tíma, sem af henni leiðir. Þetta er mikill okostur, sem verðtollurinn hefir fram yfir vörutollinn. Auðvitað kemur þetta ekki að sök með nauðsynjavörur, sem óþarfi er að flytja inn og við getum framleitt sjálfir í nógu ríkum mæli. Fylgismenn þessa verðtollsfrv. vitna til þeirrar reynslu, sem þegar er fengin um innheimtu verðtollsins síðan 1924. En þess ber að gæta, að með því að hafa vörutoll jafnframt, hefir það orðið miklu léttara að innheimta verðtollinn. Hygg ég því, að menn renni að mestu leyti blint í sjóinn hvað þetta snertir. Hvað það snertir, að verðtollur sé réttlátari en þungatollur, þá má það að vísu til sanns vegar færa í sumum tilfellum. En það getur áreiðanlega brugðið til beggja vona, hvort fyrirkomulagið sé betra og hagkvæmara ríki og þjóð, eins og ég hefi áður bent á. Tveir hv.þm., hv.þm. Ísaf. og hv. 2. þm. Reykv., hafa talað töluvert um verndartolla í sambandi við þetta frv., og byggja þeir á því, að samkv. frv. verður nokkur hækkun á tollum af ýmsum þeim vörum, sem fluttar eru frá útlöndum, en framleiða má í landinu sjálfu. Hvar sem er í heiminum hefir verið deilt um verndartolla. Það er alveg rétt, að verndartollastefnan hefir yfirleitt átt erfitt uppdráttar. En hitt mun öllum ljóst, sem fylgzt hafa með þessum málum, að henni er alltaf að aukast fylgi. Og ég veit ekki betur en að á Englandi hafi einmitt komið upp háværar raddir nýlega um að vernda innlenda framleiðslu gegn útlendri með tollum. Ég held meira að segja, að þessar raddir hafi komið frá jafnaðarmönnum þar, og að sjálfur fjármálaráðherrann, Philip Snowden, hafi verið þessari stefnu mjög fylgjandi. Það eru ýmsir stjórnmálamenn og fjármálamenn í löndunum hér í kring, sem sjá ekki aðra leið út úr erfiðleikunum en að gera ráðstafanir til að tryggja innlenda framleiðslu með verndartollum, og nú er svo komið, að við erum, miðað við fólksfjölda, einhver mesta framleiðsluþjóð heimsins, en markaðurinn, sem við eigum við að búa, er mög þröngur og okkur óhagkvæmur, og þá leiðir af sjálfu sér, hve mikilsvert er fyrir okkur að geta notað þann markað, sem er til í landinu fyrir þessa voru, út í æsar. En innflutningsskýrslur tala skýru máli í þessu efni; árlega eru fluttar inn frá útlöndum vörur, sem eru okkar helzta framleiðsla, t. d. árið 1925 var flutt inn mjólk og mjólkurafurðir, fiskur og kjötmeti fyrir 11/2 millj. kr. Svona hefir það verið og er síðan, og stundum miklu meira, og fram yfir þetta komu kjötbirgðirnar, sem fluttar voru inn í sumar, þvert ofan í gildandi lagaákvæði um þetta efni. Frá okkar bæjardyrum séð er það vert, að eitthvað sé gert til þess, að notaður sé sá markaður, sem til er í landinu, fyrir framleiðsluvörur okkar. Þess vegna er ég fyrir mitt leyti mótfallinn brtt.hv. 2. þm. Reykv. á þskj. 168, að fella nokkrar af framleiðsluvörum okkar undan tolli. Ég býst við að styðja að því við 3. umr., að gert verði eitthvað til að tryggja, að markaður okkar fyrir innlenda voru verði betur notaður en verið hefir - Ég fer ekki út í það, hve mikið tjón er að því að flytja út ullina okkar, sem er vitanlega til þess hæf að veita okkur skjól og hlýindi hér úti á hjara veraldar, og flytja svo í stað þess inn silki, bómull og allskonar grisjuvefnað, sem miðaður er við loftslag heitu landanna. -1928 var fluttur inn tilbúinn fatnaður, sem eingöngu er úr ull, fyrir fullar 3 millj. kr. Sama ár var fluttur inn ýmiskonar vefnaður fyrir fulla millj. kr. - Þarna eru komnar 4 millj., og að viðbættu því, sem flutt hefir verið inn úr dýraríkinu, sem er 11/2 millj., þá verður þetta alls 51/2 millj. kr. Við skyldum sjá, hvort búskapur okkar og afkoma væri ekki öðruvísi, ef við hefðum notað okkar eigin framleiðslu, í stað þess að kaupa allt frá útlöndum. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta að sinni, en við 3. umr. verður það till. mín að hlúa að innlendri framleiðslu og stuðla að því, að upp verði tekið hagkvæmara búskaparlag í landinu.

Frsm. meiri hl. (Halldór Stefánsson) Ég býst við, að það komi deildinni ekki á óvart, þó minni hl. lýsi óánægju sinni yfir afstöðu meiri hl. um þetta mál, sem liggur fyrir. Þessi ágreiningur hefir svo oft verið ræddur, að ég sé ekki, að þörf sé á að taka upp almennar umr. um þann ágreining nú, enda læt ég mér í lettu rúmi liggja, þótt minni hl. lýsi óánægju sinni. Ég vil aðeins leyfa mér að benda á, að fallinn er grundvöllurinn fyrir till. minni hl. og hv.þm. Ísaf., þar sem vitanlegt er orðið, að þingið muni ekki fallast á þær till., sem hv.þm. Ísaf. hefir komið fram með til að hamla á móti þeirri tekjurýrnun, sem af till. hans og minni hl. myndi leiða. - Bæði frsm. minni hl. og hv.þm. Ísaf. hafa getið þess hér í d., að till. á þskj. 50 myndi valda lækkun, sem næmi nál. 1600 þús. kr., eða rúml. 11/2 millj. kr. Auk þess er brtt. minni hl. á þskj. 168. Ég hefi reynt eftir innflutningsskýrslum frá 1928 að gera mér grein fyrir, hve mikil lækkun hlytist af, ef gengið væri inn á þessa till., og hefir mér reiknazt, að það yrði nál. 200 þús kr., svo að samtals eru það 1800 þús. kr. nú er sýnilega ekki hægt að ganga að till., nema hægt sé að sýna, að ríkið geti misst svo miklar tekjur. Það var samhljóða álit okkar allra nm. í mþn., að við sæjum ekki, að fært væri að lækka tekjur ríkissjóðs í heild sinni. Ef þingið lítur líkt á þetta, þá getur till. minni hl. ekki komið til álita. Hv. frsm. minni hl. fann það að till. frv. um einstakar vörur, að í þeim fælist verndartollastefna. Hvað þessu viðvíkur, þá er það og hefir verið deilumál víðast um heim. Og eins og hv.þm. Borgf. hefir tekið ýtarlega fram, þá virðist svo, sem verðtollsstefnan sé að ryðja sér til rúms, sú stefna, að vernda innlenda framleiðslu gegn ásókn samskonar útlendrar framleiðslu. Við höfum að vísu ekki mikinn iðnrekstur hér á landi, en það má þó teljast réttmætt að vernda hann í samkeppninni við samskonar erlendan iðnað. Jafnréttmætt er, að aðrar framleiðsluvörur landsins njóti nokkurrar verndar í samkeppninni við samskonar erl. framleiðsluvörur. Auk þess má benda á, að með því móti að efla þannig innlenda framleiðslu og iðnað, þá veitir það stöðugri atvinnu í landinu en ella, og ætti það að vera kostur, en ekki ókostur, í augum jafnaðarmanna sem annara.  Þá vil ég benda á, að of mikið er gert úr því, hve tollarnir leggjast þungt á gjaldþol almennings. Þess ber að geta, að tollarnir eru langsamlega hæstir, og að meiri hl. þeirra fellur á óhófs- og munaðarvöru. Toll á óhófsvörur og óhófseyðslu tel ég, að telja megi einn hinn réttlatasta tekjustofn, sem til er, því þeir, sem ekki geta og ekki vilja kaupa hana, geta látið það vera, þar sem þetta er ekki nauðsynjavara eða nauðsynleg eyðsla. Þeir borgarar, sem geta og vilja kaupa slíka voru, borga þá meginhlutann, og þannig falla tollarnir þyngra á þá, sem meira gjaldþolið hafa eða viljann til óhófs og munaðar, og er það eðlilegt og réttmætt. Hvað viðvíkur hinum einstöku vörum eftir þessu frv., þá sjá menn, að þær vörur, sem taldar eru óhófsvörur, eru hæst tollaðar. Tolli á almennum þurftarvörum er hinsvegar ekki hægt að mæla bót; það er eingöngu tekjuþörfin, sem veldur því, að ekki er hægt að komast hjá að tolla þær einnig. Það má þó í sjálfu sér teljast ekki óréttmætt, að allir landsmenn leggi fram einhvern skerf til framkvæmda og opinberra þarfa, sem ríkið og sveitarfálög þurfa að halda uppi til ágóða og hagsmuna fyrir alla borgara landsins sameiginlega. Af því að þetta er 2. umr., hafði ég ekki hugsað sér að gefa tilefni til almennra umr. um málið, en nú hefir hv.þm. Borgf. hafið umr. um málið á þeim grundvelli, að álitamál væri, hvort það væri rétt stefna í frv. að hafa verðtoll einn fyrir það, sem nú er bæði verðtollur og þungatollur. Hann gat þess ágreinings, er varð um vörutoll (þungatoll) og verðtoll, er tollurinn var fyrst á lagður 1912 sem almennur tollur. - Gagnvart því vil ég benda á það, að eigi er hægt að gera neinn samanburð á ástæðunum 1912 og nú. Þá var ekki um að ræða nema nál. 300 þús. kr. tekjur, sem afla þurfti á þessum tekjustofni, en nú nál. 3 millj., eða tífalt hærra. Þá var um að ræða jafnan toll eftir þunga varanna; það var svo óbreytt og einfalt er hugsast gat. Þá horfði málið allt öðruvísi við en nú, síðan farið var að flokka vörurnar til þungatolls í misháa tollflokka. Þá fyrst koma gallar þungatollsins verulega í ljós. Þá er komin freistingin til að telja vörurnar í röngum - lægri - tollflokki. 1920 var fyrst lagður á almennur verðtollur, en hann stóð aðeins í 11/2 ár, og er það fyrsta reynsla, sem fengizt hefir af verðtolli. Svo var verðtollur lagður á aftur 1924 (ekki 1926, sem mun vera mismæli hjá þm.). Síðan höfum við haft bæði þungat. og verðt., og hvor þessara tolla er nú orðinn margfalt hærri en þungatollurinn upphaflega var. - Báðar þessar aðferðir hafa sína galla, en sýnilegt er, að allra gallamest er að hafa báðar aðferðir, því þá höfum við galla hvorstveggja fyrirkomulagsins. Það er miklum mun einfaldara og annmarkaminna að hafa aðeins aðra aðferðina, og þá, sem annmarkaminni og réttlátari er, en það tel ég, að sé verðtollur, auk þess sem þá liggur ljósara fyrir, hve hátt eru tollaðar hinar minnstu vörutegundir. Þar sem hv.þm. Borgf. vitnaði í álit lögreglustjóra um galla verðtolls og vörutolls 1920, þá er þess að gæta, að þá var nær engin reynsla fengin fyrir því, hvernig verðtollur reyndist. Þá höfðu menn ekki nema hugmyndir einar að byggja á; síðan 1924 hefir fengizt reynsla í þessu efni, og maður, sem allra manna mesta reynslu hefir í þessu, segir, að ekki sé meiri hætta á tollsvikum á verðtolli en þungatolli, heldur jafnvel þvert á móti. - Þessa skoðun byggir hann á margra ára reynslu á innheimtu hvorstveggja þessara tolla og staðgóðri þekkingu á þessum efnum. Hann tekur það beinlínis fram, að þegar vafi hafi verið á um rétta uppgjöf til tolls, þá hafi innkaupsreikningarnir reynzt réttari en farmskrárnar. Þessar ástæður mæla því mjög með verðtollinum - Hinsvegar gæti það ekki orðið nema með mesta óskapnaði og óréttlæti að ætla að heimta 3 millj. kr. tekjur af þungatollinum einum saman, og mundi engu síður leiða til undanbragða og tollsvika. Ég vil að svo komnu komast hjá að fara lengra út í almennar umr. um þetta mal, enda sest nú við afgreiðslu málsins, hvert fylgi frv. hefir.

Magnús Jónsson Það á ekki við að ræða málið almennt við þessa umr., en ég vil þó segja, að ég tel breyt. á tollunum varhugaverða og álit, að ekki beri að gera hana, nema verulegir hagsmunir séu í aðra hönd. Hv. frsm. heldur því fram, að núgildandi tollafyrirkomulag sameini gallana, sem því eru samfara að hafa verðtoll og vörutoll. Má ef til vill ýmislegt að þessu fyrirkomulagi finna, en ég verð að segja það, að það hefir þann höfuðkost að vera það fyrirkomulag, sem er og hefir lengi verið, því að ég tel allar breyt. á tollalöggjöfinni mjög varhugaverðar. séu tollarnir lækkaðir mikið, kemur það niður á þeim, sem liggja með miklar birgðir af þeim vörutegundum, sem tollalækkunin nær til, og dregur þann dilk á eftir sér, að þeir eiga illt með eða geta jafnvel alls ekki staðið í skilum við banka og aðrar lánsstofnanir, og veldur þetta ýmsum fleiri örðugleikum. séu tollarnir aftur á móti hækkaðir, kemur það niður á kaupendum, þannig, að kaupmenn geta selt gamlar vörubirgðir við uppsprengdu verði í skjóli tollhækkunarinnar. - Ég átti sæti í fjhn. þessarar deildar þau arin, þegar mest var verið að hringla í tollaloggjöfinni, og þá fékk ég skilning á því, hversu hroðalegar afleiðingar allar breyt. á þessari löggjöf geta haft, og þar sem það nú er mjög mikið vafamál, að hér sé um batnaðarbreytingu að ræða, hika ég því ekki við að greiða atkv. á móti þessu frv. Ég vildi þó mæla með því, að brtt.hv. 2. þm. Reykv. yrði samþ., því að því verður ekki á móti mælt, að með því að setja 20% vörutoll ofan á hinn almenna verðtoll, hlýtur það að verka sem hver annar verndartollur. Var góður skilningur á þessu hjá hv.þm. Borgf. Hann mælti eindregið á móti þessari till., enda er hann, svo sem kunnugt er, síbúinn talsmaður verndartolla á landbúnaðarafurðum. Um verndartolla má ýmislegt segja, með og móti. Þeir, sem verndartollum eru fylgjandi, segja, að nær sé að stuðla að því, að hinar ýmsu iðnaðarvörur séu framleiddar í landinu sjálfu, og vilja ná því marki með hærri og hærri verðtollum. En þetta er mjög varhugavert. Það er mikið kvartað yfir dýrtíðinni hér í Reykjavík og alið á þessu af þeim mönnum, sem virðast ekki eiga annað áhugamál meira en að rægja Reykjavík úti um sveitir landsins. Þaðan stafar öll bölvunin fyrir þjóðina, segja þessir menn. En af hverju stafar þá dýrtíðin hér í Reykjavík? Verðvísitalan í Hagtíðindunum frá því í febrúar í ár sýnir, að frá því í júlí 1914 hafa útlendar vörur hækkað um 57%, en innlendar um 107%. Verðvísitala innlendu varanna er 207, en hinna útlendu 157. Sest af þessu, að dýrtíðin hér stafar ekki hvað sízt af því, hve innlendar vörur eru dýrar, og ef nú væri farið að tollvernda þær, mundu þær stiga enn í verði. Ef menn því vildu minnka dýrtíðina hér í Reykjavík, á að leyfa þessum vörum að koma í flokk með hinum, sem minna hafa hækkað í verði, en ekki að stuðla að því, að innlendar vörur fari hækkandi í verði frá því, sem er. Þá var það annað atriði, sem ég vildi draga fram í sambandi við þetta frv. Iðnaðarmenn berjast nú með hnúum og hnefum fyrir því að fá fram hátollun á útlendum iðnaðarvörum. Er þetta eðlilegt og sömu ástæður fyrir því sem þessu. Hefi ég ekki tekið undir þessar raddir, þó að iðnaðarmenn hafi þráfaldlega komið að máli við mig um þetta, eins og líklega fleiri þm., vegna þess, að mér er það ljóst, að slíkt mundi verða til að auka dýrtíðina í landinu, því að í kjölfar þessa verndartolls mundu koma aðrir verndartollar, t. d. á landbúnaðarvörum. Ef hinsvegar hér á að fara að neyta aflsmunar og setja verndartoll á landbúnaðarvörur, eins og ég get búizt við, að allmargir hv.þm. séu fúsir til, verður erfitt að standa á móti því, að iðnaðarvörurnar verði einnig verndartollaðar. Hér er nefnilega um vísi að meiru að ræða en menn virðast hafa gert sér grein fyrir. Menn vilja setja verndartoll á kartöflur og allt mögulegt, sem þeir hafa að selja náunganum, en gæta þess ekki, hver böggull fylgir þessu skammrifi. Er það eftirtektarvert, að sú þjóðin, sem mestum fjármálaþroska hefir náð, en það eru Englendingar, skuli standa á móti verndartollastefnunni. Þetta er komið svo fast inn í ensku þjóðina, að hún lætur sig ekki, þó að blaðakóngarnir básúni það fjöllunum hærra, hvílíkt hnoss verndartollarnir séu. Þriðja atriðið, sem ég vildi drepa á, er ekki síður athugunarvert. Á ég hér við það, hvernig fara mundi fyrir okkur Íslendingum, ef við byggðum kringum okkur verndartollamúr og aðrar þjóðir svöruðu með því sama. Ég er ekki viss um, að það yrði mikill gróði fyrir okkur, ef t. d. Englendingar svöruðu með því að setja verndartoll á ísfiskinn. Menn verða að hafa það í huga, að alltaf er hætt við því, þegar um viðskipti við aðra er að ræða, að maður fái líkt svar og maður yrðir á hinn aðiljann. Ég hefi þá gert nokkra grein fyrir því, af hverju ég fylgi brtt.hv. 2. þm. Reykv., en hinsvegar mun ég ekki geta fylgt frv. í heild sinni, eins og ég þegar hefi tekið fram.

Pétur Ottesen Hv. frsm. meiri hl. hélt því fram, að ekki hefði verið hægt að bera verðtollinn saman við neitt annað, þegar hann var settur árið 1922, og að það verk, sem verðtollinum þá var ætlað að inna af höndum, sé nú minna en honum upphaflega var ætlað. Út af þessu vil ég leyfa mér að benda hv.frsm. á það, að það var fyrst árið 1922, að farið var að flokka hinar ýmsu vörur til tollunar, þó að meira hafi að vísu verið gert að því síðar, og að því leyti, sem þetta krefst meira eftirlits, má minna á það, að tolleftirlitið er nú yfirleitt meira og betra en þá var, svo að þetta út af fyrir sig afsannar það ekki, að verðtollurinn geti sinnt stærra hlutverki en honum var ætlað að gera, þegar hann upphaflega var settur. Þá sagði hv.frsm. það ennfremur, að með því að hafa bæði verðtoll og vörutoll væri haldið í ókostina, sem hvorumtveggja þessum tolli væri samfara. Verð ég að segja það, að því aðeins er rétt að breyta til í þessu efni, ef breytt er um til batnaðar, því að það nær vitanlega engri átt að fara að taka upp fyrirkomulag, sem hefir fleiri og meiri ókosti en það fyrirkomulag, sem nú er ríkjandi. Hefi ég bent á það áður, að aðalkostur vörutollsins væri sá, hve hægur hann væri í framkvæmd, þar sem um er að ræða lítið tolleftirlit, enda er það svo, að sá verðtollur, sem nú er, byggist að miklu leyti á þessum kostum vörutollsins, og reyndar fleiri kostum hans. Þetta er það, sem gerir þá breyt., sem hér er farið fram á að gera, viðsjárverða í mínum augum.

Tollstjórinn er á öðru máli

. Ég var ekki kominn að því atriði, en hv.frsm. getur verið þess fullviss, að ég ætlaði ekki að ganga framhjá því. Vil ég í því sambandi fyrst benda á það, að leitað hefir verið álits tollstjórans hér í Reykjavík eins í þessu máli og vanrækt með öllu að fá álit tollstjóranna úti um land, sem búa við önnur skilyrði, því að hér er tolleftirlitið bezt, en meira eða minna ábótavant úti um landið, og sumstaðar svo að segja ekkert. Ef menn því hefðu viljað fá eitthvað ábyggilegt til að styðjast við um það, hvort heppilegt væri að leggja inn á þessa braut, hefði átt að leita álits þeirra embættismanna úti um land, sem hafa með þessi mál að gera, jafnframt því, sem leitað var álits tollstjórans hér í Reykjavík. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að þegar leitað hefði verið álits tollstjórans hér í Reykjavík viðvíkjandi tollamálunum árið 1921, hefði hann ekki haft við annað að styðjast en vörutollinn. Þetta er ekki rétt, því að tollstjórinn hafði þá um nokkurt skeið innheimt ýmsa aðra tolla og byggði umsögn sína á þeirri reynslu, sem hann þannig hafði fengið. Hinsvegar efast ég ekki um það, að ummæli tollstjórans nú séu rétt, borin saman við þá aðstöðu, sem hann hefir, en þau varpa ekki ljósi yfir það raunverulega í þessu máli, af þeim ástæðum, sem ég þegar hefi tekið fram. - Ég get látið mér þetta nægja við hv.frsm. meiri hl. Ég býst við, að það sé nú þegar ráðið, að frv. verði samþ. og reynt verði að fara þá leið, sem það markar, og reynslan þannig látin skera úr, hvað heppilegast sé í þessu efni. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að hv. 1. þm. Reykv. Hann drap á þau orð, sem ég let falla í fyrri ræðu minni viðvíkjandi tollvernd á íslenzkri framleiðslu. Sagði hv.þm., að þetta léti vel í eyrum. En það er nú einmitt það, sem það ekki gerir, því að ef það léti vel í eyrum, mundi meira hafa orðið um framkvæmdirnar í þessum efnum. Sú er ógæfan, að ekki hefir verið hægt að opna eyru manna fyrir nauðsyn tollverndarinnar á ísl. framleiðslu og þeim þjóðþrifum, sem af henni mundi leiða. - Hv. þm. var að tala um dýrtíðina hér í Reykjavík og benti í því sambandi á það, að innlendar vörur hefðu hækkað meira í verði en útlendar síðan fyrir stríð, og átti þetta að sanna, hve varhugavert það væri að gera nokkuð til að reyna að tryggja hér söluna á innlendum vörum fram yfir það, sem er. Ég vil út af þessu leyfa mér að benda hv. 1. þm. Reykv. á það, að vörur úr dýraríkinu hafa yfirleitt hækkað meira í verði á heimsmarkaðinum en aðrar vörur, t. d. kornvörur, enda er tollurinn, sem við leggjum á þessar vörur, ekki meiri en af öðrum nauðsynjavörum, sem við flytjum inn. Þó að reynt væri að stuðla að því, að við nýtum meira sjálfir hins innlenda markaðs fyrir innlendar vörur en við nú gerum, þarf ekki af því að leiða neina verðhækkun, heldur þvert á móti, en munurinn er, að það fé, sem nú rennur út úr landinu, mundi þá renna til innlendra framleiðenda og gera þeim hægara fyrir með að auka framleiðsluna, og þannig gera vörurnar ódýrari.

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Ég vil að svo stöddu ekkert um það segja, að hve miklu leyti ég mun geta fylgt þessu frv., en mér finnst, eins og hv.þm. Borgf., að við gætum hlítt við það fyrirkomulag, sem nú er í þessum efnum. Með því fyrirkomulagi, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, verður tolleftirlitið erfiðara, einkum í hinum smærri héruðum. Um flokkun þá, sem tekin er upp í frv., mætti margt segja; t. d. eru í 20% flokknum margar þær nauðsynjar, sem við getum ekki framleitt sjálfir nóg af, en getum þó hinsvegar ekki án verið. Vil ég í þessu sambandi benda á þær vörutegundir, sem hv. 2. þm. Reykv. tekur upp í brtt. sína. Er mikill hörgull á ýmsum þeim vörutegundum, svo sem ávöxtum, grænmeti, eggjum o. s. frv., og getum við ekki án þeirra verið.

Það er hægt að framleiða nóg af þessu

. Það er ekki rétt hjá hv.þm. Borgf. Þó að hægt sé að framleiða það mikið, að það fullnægi þörfum Reykjavíkur að einhverju leyti, er vitanlegt, að í flestum árum komumst við jafnvel ekki svo langt, og á meðan svo er, er mjög varhugavert að setja slíka hátolla á brýnustu þarfir manna, t. d. þeirra, sem magaveikir eru. Það er mín skoðun, að bættar samgöngur verði áhrifamestar í þá átt að auka innlenda framleiðslu. Að fara að halda uppi tollvernd í því augnamiði nær engri átt, því að það er á misskilningi byggt, ef menn halda, að það verði til þess að atvinnuvegirnir beri sig betur. Okkur Íslendingum ætti að vera sú ósk heitust að losna við alla verndartolla, því að það er eðlilegast og öllum þjóðum fyrir beztu. Þar sem land er vel fallið til kornræktar, á að rækta korn, en ekki par, sem korn þrifst illa. Það er vitanlegt, að Norðmenn eyddu mörgum millj. kr. við það að reyna að tollvernda kornrækt þar í landi, því að slíkt gat aldrei borið sig og varð líka til stórskaða fyrir þjóðina. Og hvað okkur Íslendinga snertir, er okkur hagkvæmast í viðskiptum okkar við aðrar þjóðir að hafa ekki verndartolla, nema þá að mjög litlu leyti. Við þurfum flestar vörur að okkur að flytja, og ætti það því að vera okkur fagnaðarefni, ef verndartollastefnan yrði kveðin niður. Að lokum vildi ég mælast til þess við hæstv. forseta, að brtt.hv. 2. þm. Reykv. yrði borin upp í tvennu lagi, þannig, að tveir fyrstu málsl. yrðu bornir upp sér og síðari hl. till. sér. Hefi ég átt tal um þetta við hv. 2. þm. Reykv., og hann hefir fyrir sitt leyti fallizt á þetta. mér þykir það hjákátlegt í meira lagi, þegar verið er að tala um verðtoll af kjöti, bar sem svo er ástatt, að ekki má flytja það inn í landið, nema samkv. leyfi ríkisstj. Líkt er að segja um reiðhjólin. Þau eru ekki notuð nema til nauðsynlegra ferðalaga, svo sem af verkamönnum, sem eiga langt að sækja til vinnu. Er ekki rétt að vera að skatta slíkar nauðsynjar með 20% tolli.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Það hefir verið rætt nokkuð um réttmæti verndartollastefnunnar og aðrar svipaðar ráðstafanir í sambandi við þetta frv. Ég fyrir mitt leyti er sammála þeim mönnum, sem telja verndartolla óviturlega og rangláta, en skal þó ekki segja margt um það. Þó vil ég benda á það, að meginið af þeim tollum, sem teknir eru upp í þetta frv., hefir ekki einu sinni það sér til afsökunar, að vera verndartollar. Í sambandi við það, sem hv. 1. þm.N.M. var að segja um óhófsvörur, vil ég benda honum á, að ég hefi eigi lagzt á móti að tolla þær hátt. En ef hann telur, að þeirri reglu sé fylgt í þessu frv., þá hefir hann harla einkennilega hugmynd um, hvað sé kallað óhófsvara. T. d. má nefna, að í 9. gr. b-lið eru leir- og glervörur skattlagðar auk 11/2 % með 20% verðtolli. Þessar vörur mun hv.þm. telja óhófsvörur, en ég er honum ekki sammála í því. Ég tel, að í c- og d-lið séu vörur, sem ekki sé hægt að komast hjá að nota. Sumar af þessum vörum er hægt að framleiða hér, en aðrar verðum við að kaupa að. Í sambandi við „ágæti“ verndartollanna vil ég benda á, hvað hefir verið að gerast hér í skjóli þeirra nú undanfarið. Smjörlíkisgerð er orðin umfangsmikill iðnaður hér á landi, og af smjörlíki er afarlítið flutt inn, samanborið við það, sem áður var. Tollurinn hefir verið kr. 1.80 af hverjum 50 kg., þar með reiknaðar umbúðir. Í skjóli hans hafa risið upp margar smjörlíkisgerðir, tvær t. d. hér í Rvík, og eru þær reknar með miklum gróða. Verndartollurinn verður til þess að halda uppi óeðlilega háu verði á þessari voru. Á síðasta ári risu upp tvær nýjar verksmiðjur. Dettur engum í hug, að þessa sé þörf vegna neytenda. Neyzlan er ekki meiri en svo, að tvær verksmiðjur gætu vel fullnægt eftirspurninni. Það er gróðalöngun, sem lokkað hefir menn til þess að leggja fé sitt í slík fyrirtæki, en þær eru ekki komnar upp vegna nauðsynjar. Og það er eftirtektarvert, að þrátt fyrir þessa fjölgun á smjörlíkisgerðum og stórfé, sem lagt er í auglýsingar, hefir verð á smjörlíki ekki lækkað um einn eyri, og er líka tæpast við því að búast, þar sem kostnaðurinn verður meiri að tiltölu hjá svo mörgum verksmiðjum. - Auk þessara verksmiðja hér í Rvík eru líka slíkar verksmiðjur á Ísafirði og Akureyri, ein á hvorum staðnum. Samkv. þessu frv. á að hækka tollinn upp í 111/2%, í stað þess að hann er nú um 4 aurar af kg. Skatturinn meira en tvöfaldaður. Þar með er skapað svigrúm til þess að halda áfram á sömu braut, og geta menn gert sér hugmynd um, hver afleiðingin muni verða. Í sambandi við þetta má benda á ölgerð. það þótti vera mikill gróði af þeirri ölgerð, sem hér hefir starfað, og afleiðingin er sú, að önnur er nú komin upp og sú þriðja mun vera á leiðinni - og stefnir þar allt að sama marki. - Sama sagan endurtekur sig með kaffibrennslu, og svona mætti lengi telja. Verndartollarnir verða því til þess að halda uppi óhæfilega háu vöruverði í landinu, óhæfilegum kostnaði við framleiðsluna. Hv. 1. þm.N.-M. sagði, að maður gæti látið vera að kaupa óhófsvörur. Í till. mínum og hv. 2. þm. Reykv. er ekki farið fram á að lækka tolla á óhófsvörum. Það er ekki nema blekking ein, að í frv. stj. sé verið að tolla óhófsvörur. Ég hefi hér skýrslu hagstofunnar um matvælakaup 5 manna fjölskyldu í Rvík. Eftir þessari skýrslu þarf hver meðalfjölskylda að kaupa garðávexti fyrir 133 kr. á ári. Eftir till.n. á að tolla kartöflur með 111/2% og annað grænmeti með 21%. Það mun verða um 15% til uppjafnaðar, eða ca. 20.00 kr. Meðalkaup á sykri 72.80, par af 55% verður ca. 40.00 kr. Kaffi og kaffibætir 110.90, þar af 50% verður ca. 55.00 kr. Smjör og feiti 279.37, par af 11/12% verður ca. 32.20 kr. Ostar, egg 80 kr., þar af 211/2 % verður ca. 17.20 kr. Eldsneyti, ljós 188 kr., þar af 61/2% verður ca. 12.20 kr. Af þessum 6 vörutegundum þarf fjölskylda að greiða í toll ca. 177.60 kr. Er þá ótalið enn fjöldinn af nauðsynjum, svo sem öll búsáhöld með 211/2% og fatnaður með 111/2 %, öll húsgögn o. fl. Hér er því um tvennt að ræða í frv. Í fyrsta lagi að auka enn á þá verndartolla, sem fyrir eru. Í öðru lagi að leggja hóflausa tolla á vörur, sem ómögulegt er að vera án, en ómögulegt að framleiða í landinu. Með þessu er verið að auka dýrtíðina í landinu stórkostlega frá því, sem þyrfti að vera.

Jón Þorláksson Þessi brtt., sem hér liggur fyrir, fer aðeins fram á það, að endirnum á 1. gr. verði sleppt. Það er í sjálfu sér ekki hugsanlegt, að í þessu liggi nein efnisbreyt., en mér finnst það þó lýti á frv. að hafa það skylduákvæði, að ljúka ekki byggingunni allri í einu. Það gæti staðið svo á, að hægt væri að ljúka byggingunni, en ef hentugt þætti að hafa eins og stendur í niðurlagsgr., þá er það hægt, þótt ekki sé getið um það í lögunum. Þegar ég lít á þetta frv. eftir á sem ákvörðun um bygging þessarar stofnunar, þá finnst mér þetta ákvæði lyti á því, að gera ráð fyrir þeim þrengingum, sem venjulega eru þess valdandi, að byggingar eru teknar til afnota áður en þær eru fullgerðar. Ég vona, að hæstv.dómsmrh. virði þetta eins og það er meint, aðeins tilraun til að nema burt ákvæði, sem mér finnst óþarft og heldur til lýta.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég get verið samdóma hv. 1. landsk. um það, að þetta er ekki stórt atriði, hvort það stendur, sem hér er í frv., eða það, sem hann vill fella niður; ég get ekki séð, að það sé stór skaði skeður, þótt gert sé ráð fyrir þessu. Það sýnir, að sá, sem undirbjó málið, er að reyna að þoka því áfram, þótt erfitt sé. Ég álít, að það eina, sem hefir fengizt við umr. bæði hér á Alþingi og í bæjarstj. Rvíkur, sé það, að hugsað er um háskólann sem bæjarhluta, sem geti verið lengi að vaxa, og því geti þessi bygging ekki verið neitt endanlegt takmark, heldur aðeins það, sem þjóðin getur sætt sig við í t. d. 20 ár. Af þessu leiðir þess vegna, að það er ekki neitt aðalatriði, hvenær þessari ráðgerðu byggingu er lokið. Sem gamall skólakennari hefi ég sterka tilfinningu fyrir því, hvað fari illa um þá, sem eru að læra í háskólanum, að ég ekki tali um það, að í sumum deildunum er ekki nægilegt húsrúm, hvorki til að sitja né standa.

Fjmrh. (Einar Árnason) Viðvíkjandi heim brtt., sem meiri hl. fjhn. flytur, vil ég taka fram, að ég get fallizt á þær. En svo hefir hv. 1. landsk. flutt brtt. á þskj. 238, og um hana skal ég segja það, að í rauninni er ég hv.flm. sammála um efni till. En það er nú svo, að í Nd. eru uppi mjög sterkar raddir um það, að binda svo vitagjaldið, að því megi ekki verja til annars en í þágu siglingaleiðanna kringum landið. Ákvæði frv. þóttu ekki nógu sterk í þá átt, að vitagjaldinu væri aðeins varið í þessu augnamiði. Þess vegna er það, að orðalag frv. er þannig til þess að sameina þessar tvær skoðanir. En ég verð að segja það, að ég er sammála hv. 1. landsk. um það, að í rauninni sé ekki rétt að binda þessar tekjur fyrirfram, svo að löggjafarvaldið hafi ekki fullan umráðarétt yfir þeim. En ég lít svo á, að eftir orðalagi frv. sé þetta í raun og veru ekki bundið, þó að tekið sé fram, að fyrst og fremst eigi að verja því í þessu augnamiði. Ég skal ekki beinlínis leggja á móti brtt., en ég tel, að dálítil hætta sé á því, ef orðalagi frv. verður breytt, að aftur rísi upp deilur í Nd., þegar málið kemur þangað, og er þá vafasamt, hvað ofan á kann að verða. Ég sem sagt læt þessa brtt. hlutlausa. Hefi ég því ekki meira um málið að segja, en vil þakka n. fyrir afgreiðslu frv.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Það er fjhn., sem hefir tekið þetta mál til flutnings samkv. beiðni hæstv. fjmrh. Efnið er það, að framlengja nú enn til ársloka 1933 lög um laun embættismanna. Þetta er fram komið af þeirri ástæðu, að ekki hefir ennþá unnizt tími til að gera neina þá skipun á launum embættismanna, sem geti komið í stað þess, sem nú er. En þau skilaboð fylgja frá fjhn. til hæstv. stj., að n. ætlast til, að þetta mál verði sem allra fyrst tekið til undirbúnings, svo að ekki þurfi oftar að grípa til þessarar framlengingar. N. hefir ekki rætt, hvernig skyldi haga þessum undirbúningi. Ég hefi áður á það minnzt, að eðlilegt væri, að starfsmenn og embættismenn ríkisins hefðu nokkra hlutdeild þar í, og þó að mikið sé nú um starfandi nefndir, teldi ég réttast, að stj. skipaði n. til rannsóknar á þessu máli, sem fyrst og fremst væri skipuð trúnaðarmönnum stj. og ennfremur ættu starfsmenn ríkisins þar fulltrúa. Félagsskapur þeirra hefir undirbúið þetta mál, þótt tillögur þeirra hafi hingað til ekki þótt svo skipulega samdar, að hægt væri að taka þær til flutnings. N. leggur til, að stj. taki þetta til ítarlegrar íhugunar, svo að málið geti orðið leyst ekki síðar en á árinu 1933. Um það er ekki gott að spá, hverjir verða í stjórn þá, þar sem kosningar eru í milli, en áskoranir n. gilda fyrir hvern þann ráðh., sem með þessi mál fer á þessu tímabili.

Fjmrh. (Einar Árnason) Ég vil þakka hv.fjhn. fyrir það, að hún hefir orðið við tilmælum mínum um að flytja þetta frv. Frv. sjálft þarf engra skýringa við; allir dm. kannast við það frá fyrri þingum. Flutningur þess sýnir, að ekkert hefir verið gert í því enn að undirbúa ný launalög. Ég hefi nú gegnum hv., frsm. fengið skilaboð frá n. um, að nauðsynlegt væri að undirbúa þetta mál, svo að það gæti hlotið afgreiðslu 1933. Ég get vitanlega engin loforð gefið um það, þar sem kosningar eru fyrir dyrum, eins og hv.frsm. drap á. Viðvíkjandi því, að einstakar n. og ýmsir þm. hafi hvatt til að hraða þessu máli, vil ég geta þess, að í fyrra mun ég hafa látið í ljós, að ég sæi mjög mikla agnúa á því að ráða þessu máli til lykta, meðan ekki er fengin lausn á gengismálinu. E. t. v. kann sú lausn að fast á þessu þingi. Ég vænti þess, að hv. d. taki þessu frv. vel. Ég tel enga ástæðu til að vísa því til n., þar sem það er flutt af n., og legg til, að það gangi til 2. umr. nefndarlaust.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Það, sem hæstv. ráðh. sagði viðvíkjandi kröfu n. um undirbúning launalaganna, fannst mér varla frambærilegt. Hann sagðist engu geta lofað, þar sem kosningar færu í hönd. En þetta er mál, sem hver stj. á að vinna að, án tillits til þess, hvort kosningar eru í nánd. Færi svo, að ný stj. tæki við, vildi ég einnig láta það verða skilaboð til hennar, ef þetta frv. nær samþykki, að hún undirbúi þetta mál. Það eru tilmæli fjhn. til hverrar stj., sem situr að völdum, að láta ekki þannig standa með eilífum framlengingum. Annað var það, sem hæstv. ráðh. nefndi, og gæti verið ástæða, en það er, að gengismálið er ekki enn leyst. Ég skal engu spá um, hvort það mál verður afgr. á þessu þingi, en þó tel ég sennilegt, að því verði skipað einhverntíma á þessu tímabili. Það er því alveg óhætt að byrja á undirbúningnum, því að miklum gögnum þarf að safna, til þess að launalögin komi réttlátlega niður.