Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessi till. til þál. á þskj. 55 er ákaflega lík að efni þáltill., sem ég hef flutt í tvö skipti áður, þó að vísu nokkuð frábrugðin, þar sem ég geri nú ekki, till. um það, að sérstök n. verði skipuð til þess að athuga það verkefni, sem greinir í þáltill., heldur legg aðeins til, að hæstv. Alþ. leggi fyrir ríkisstj. að láta þá athugun fara fram, sem þarna er gert ráð fyrir, á framleiðslukostnaði sjávarafurða. Ég læt það liggja á milli hluta í þáltill., hvernig rannsókninni er fyrir komið, en geri ráð fyrir, að hún mundi verða falin jöfnum höndum sérstökum fagmönnum í þessum efnum annars vegar, sem vanir eru að vinna úr hagfræðilegum skýrslum og hafa sérþekkingu í því, og svo aftur öðrum, sem hefðu sérþekkingu um hag og afkomu sjávarútvegsins. - Ég geri mér fyrirfram nokkru meiri vonir nú en áður um það, að þessi þáltill. verði samþ., þar sem mér sýnist, að nú liggi það gleggra fyrir en áður, - þó að áður hafi verið glöggt, - að knýjandi nauðsyn er á því, að slík rannsókn fari fram. Ástæðurnar fyrir því eru sumpart tilfærðar í grg. þáltill., en ég vil einnig taka fram nokkur önnur atriði. Það ætti öllum að vera ljóst, að þeir, sem framleiða vörur fyrir erlendan markað, geta ekki flúið undan verðbólgunni, nema þeim takist að hækka verð á þeim vörum, sem þeir selja úr landi. Auðvitað hefur verið reynt að fá hækkað verð fyrir útfluttar sjávarafurðir. Og t. d. árið 1942 tókst að fá verulega hækkun á verðinu fyrir fiskinn, aðalútflutningsvöru landsmanna, úr 35 aurum á kg í 45 aura, hjá þeim, sem selja hér við land. En þótt þessi hækkun fengist, óx verðbólgan það mikið jafnframt, að sjávarútvegurinn mun eftir það hafa verið verr settur með þetta hærra verð fyrir fiskinn en með lægra verðið áður. Á síðasta ári var gerð tilraun til þess að hækka verðið með nýrri skipan á fiskflutningunum og sölu á fiskinum. Örlítil hækkun fékkst um stund á fiskverðinu með þessu móti, og það er ýmissa manna skoðun, að hægt hefði verið að komast lengra í því, ef vel hefði verið á haldið, en ég ætla ekki að blanda því inn í þetta mál. En sá litli árangur hefur meir en étizt upp með síhækkandi framleiðslukostnaði og síversnandi aðstöðu þeirra, sem stunda sjávarútveg. Nú í dag er ástandið í þessum efnum þannig, sem mér skilst vera viðurkennt, þótt ekki liggi það fyrir í tölulegri athugun, eins og þó þyrfti að vera, að smáútvegurinn sé mjög illa haldinn. Smáútvegurinn hefur undanfarið flotið á því, að mokafli hefur verið, en ekki má neitt út af bera til þess að kostnaðurinn við smáútveginn verði svo stórfelldur, að engin tök verði fyrir menn að rísa undir honum. Ég hygg, að þótt ekki nema annaðhvort kæmi fyrir, að fiskverðið lækkaði eina vertíð eða þá hitt, að afli brygðist, þá væri hagur útgerðarinnar í voða. Ef við lítum lengra í þetta mál, sjáum við einnig hitt, að það er að verða sífellt erfiðara og erfiðara að fá menn til þess að stunda fiskveiðar á vélbátaflotanum, af þeirri einföldu ástæðu, að það er búið að koma þessum málum þannig fyrir, að sá hlutur,sem menn geta fengið í mörgum tilfellum á vélbátaflotanum, þótt vel gangi veiði og stríðsverðið haldist á fiskinum, er ekki nógu stór til þess að jafnast á við þann hlut, sem öðrum mönnum er ætlaður í kaupgreiðslum, eða tekjur, sem menn fá við önnur störf. Þetta hefur gengið svo langt undanfarið, þó að menn hafi ekki viljað sjá það, að fjölda útlendinga hefur orðið að fá á vélbátaflotann til þess að halda honum uppi. En það hefur ekki dugað til, þannig að útgerð hefur orðið að falla niður á bátum, sem hefðu ekki haft lakari skilyrði til að bjargast en ýmsir aðrir bátar, hefðu fengizt menn til þess að hægt hefði verið að gera þá út á veiðar. - Ef við jafnframt lítum á þá, sem nú eru að byrja útgerð, þá er ástandið þannig: Verðið á vélbátunum er 9–10 þús. kr. smálestin, ef þeir eru byggðir í landinu sjálfu, en líklega 5–6 þús. kr. frá Svíþjóð, og eitthvað talsvert ódýrari munu þeir vera frá Danmörku. Þeir, sem vilja leggja í útgerð, verða að borga allar lausar eignir sínar upp í bátana til þess að eignast þá, og skulda einnig, svo að ekki verður séð, hvernig menn fá undir risið, þó að allt leiki í lyndi, hvað þá ef eitthvað bæri út af. Afleiðingarnar yrðu þær fyrir þá, sem leggja út í að stunda þennan þýðingarmikla atvinnuveg, að ef eitthvað ber út af um afla eða verðlag, þá komast þeir í þrot. Það liggur nú fyrir, að síldveiði hefur brugðizt á síðasta sumri, sem ætti að geta orðið til þess að sýna mönnum, hver hætta yrði á ferðum, ef annar sjávarafli brygðist líka. Það hefur jafnvel komið til orða að setja upp kreppulánasjóð nú í góðærinu - fyrir síldarútveginn, eftir að síldarútgerðin hefur brugðizt í eitt skipti. Þannig er búið að tefla þessum málefnum á fremsta hlunn. Og þetta gefur sannarlega vísbendingu um, hvað framundan kann að verða, ef ekki verður gerbreytt um stefnu. Það hefur verið talsvert rætt um þetta á undanförnum árum. En ég hef haldið fram að umræður um það væri ekki nóg, heldur ætti að fara fram athugun á því, hvernig hag sjávarútvegsins væri ástatt og hver væri hlutur fiskimannanna í samanburði við hlut annarra. Því að ef fyrir hefðu legið tölulegar upplýsingar um það, þegar athugun sexmannan. fór fram á tekjum landbúnaðarmanna í samanburði við tekjur annarra manna, þá hefðu fengizt samtök um það nú fyrir nokkru síðan að nema staðar á þeirri óheillabraut, sem farin hefur verið. En menn hafa heldur viljað stinga höfðinu ofan í sandinn og koma í veg fyrir, að slík athugun færi fram, sem leitt hefði getað til þess, að það sæist svart á hvítu, hvernig ástandið í þessum efnum er. Þegar ég flutti þáltill. í svipaða stefnu og þessa síðast, þá var henni vísað frá hér á hv. Alþ. með þeirri röksemd, að hún væri óþörf. Það var sagt, að það væri hægt að koma þessari athugun í framkvæmd með öðru móti. Menn vildu ekki beinlínis halda því fram, að það væri óþarft, að fyrir lægju upplýsingar í þessum efnum, sem sýndu, hvernig komið væri. En hitt sögðu menn, að það væri hægt að koma þessu í framkvæmd án þess að setja sérstaka nefnd og án þess að Alþ. skipti sér af því. Og það var á það bent, að Alþ. hefði sett l. um reikningaskrifstofu sjávarútvegsins og að sú stofnun gæti gert þessa athugun og mundi gera hana. Þáltill. var þá vísað frá, að því er kallað var í trausti þess, að sú stofnun ynni þetta verk og léti frá sér fara nægilega snemma upplýsingar um það. En hver hefur orðið niðurstaðan í þessu efni í framkvæmdinni í höndum þeirra manna, sem tóku á sig þá ábyrgð að vísa því máli frá með þeim rökum? Ég benti á það strax, að reikningaskrifstofa sjávarútvegsins gæti ekki leyst þetta hlutverk eins og þyrfti að vera, jafnvel þótt hún kæmist að fullu af stað með verkefni sín, auk þess sem ég áleit, að sú skrifstofa kæmi því ekki svo fljótt af, að að gagni væri. En reikningaskrifstofa sjávarútvegsins er hvergi til nema á pappírnum, og engin athugun hefur farið fram á þessu. Áhuginn hefur verið slíkur, að ekki einu sinni hefur verið hrint af stað þessari reikningaskrifstofu sjávarútvegsins, sem l. mæla þó fyrir, að skuli starfa. Ég hef spurzt nokkuð fyrir um þetta, og því hefur verið borið við, að svo lítið fjármagn hafi verið ætlað til þessarar skrifstofu, að þess vegna hafi hún ekki komizt í gang, því að aðeins 10 þús. kr. hafi verið veittar til hennar. Stórhugurinn er ekki meiri en það, að ekki var hægt að hugsa sér að veita meira fé til þeirrar stofnunar, til þess að hún gæti farið af stað, heldur en 10 þús. kr. Það virðist ekki hafa mátt sjá af neinu af þessum 160 millj. kr., sem ríkissjóður hefur tekið á þessu ári, til þess að koma þessari stofnun af stað. Þetta verkefni hefur ekki verið unnið, þótt gert væri ráð fyrir því. Það hefur aðeins verið byrjað á því í Fiskifélaginu, án þess að þessi reikningaskrifstofa væri sett á fót. Aðeins hefur verið óskað eftir, að menn sendu reikningsuppgerð. Ég skal ekki fara lengra út í þetta og ekki orðlengja frekar um þetta málefni en ég hef gert. Ég hef fært fram ástæður fyrir því, að ég tel þessa athugun nauðsynlega. Og ég tel, að slík athugun megi alls ekki dragast, heldur þurfi að gera öflugar ráðstafanir til þess, að þessi athugun fari fram nú þegar, svo að niðurstöður. hennar geti legið fyrir nú á þessum vetri. Og ég vil biðja menn að athuga, í hverri hættu allur sjávarútvegurinn er, og líta í því sambandi til þess, sem gerðist í sambandi við síldveiðarnar í sumar. Það er of seint að gera öflugar tilraunir til þess að koma á jafnvægi eftir á, því að útgerðin þolir ekki aflaleysi eða verðfall, heldur þarf að gera ráðstafanir í þessu efni án tafar, svo fljótt, að þær geti komið að gagni, því að það er of seint að byrgja brunninn, þegar barnið er dottið ofan í. Auk þess, sem vitað er, hvernig síldveiðin brást á síðasta sumri, þá er það vitanlegt þeim, sem kynnt hafa sér það sérstaklega, að það er stórkostleg hætta á því, að útgerðin dragist verulega saman, jafnvel þótt engin óhöpp komi fyrir, hvorki verðfall né aflaleysi. Hún hefur nú þegar dregizt saman víðs vegar um land af ástæðum, sem ég hef greint. Og það ætti þá líka að vera augljóst, þegar gerðar eru ráðstafanir til þess að afla til landsins nýrra báta og tækja til sjávarútvegsins, að þá verði um leið að gera ráðstafanir, sem geri það líklegt, að hægt sé að reka þau tæki með dágóðum árangri, ráðstafanir, sem geri það að verkum, að menn vilji gjarnan vinna á þessum nýja flota, og tryggi jafnvel og geri það að verkum, að menn komist úr því öngþveiti, sem orðið er í þessum málum. Að svo mæltu óska ég, að þessari þáltill. verði vísað til hv. allshn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Ég kvaddi mér ekki hljóðs til þess að tefja þetta mál á nokkurn hátt. En út af því, sem hv. flm. sagði viðvíkjandi reikningaskrifstofu sjávarútvegsins, get ég ekki látið hjá líða að taka það fram hér, af því að ég var við það mál riðinn, að koma þeirri skipun á, að ég tel með öllu óviðunandi, að stofnun, sem á að hafa ákveðin hlutverk með höndum og er til þess skyld að l. og á að fá til þess fé úr ríkissjóði, láti undir höfuð leggjast að rækja skyldur sínar. Og ég er þeirrar skoðunar, að þetta, sem farið er fram á í þáltill., að gert verði, sé hlutverk reikningaskrifstofu sjávarútvegsins og að hún geti vel framkvæmt þetta. Hv. flm. sagði, að því hefði verið borið við, er um það hefði verið að ræða, að reikningaskrifstofan innti þetta ekki af hendi, að ekki hefði verið veitt nóg fé til þess. Það var þegar borið undir stjórn Fiskifélagsins, og samkv. áliti þess var þessi greiðsla ákveðin í fjárl. En ég hef haldið fram, að þessi greiðsla hafi verið áætlun, en það hefði ekki verið látið standa í vegi fyrir starfrækslu skrifstofunnar, að fé hefði ekki verið veitt meira til hennar, og að ekki hefði verið látið á því standa. Ef hins vegar Fiskifélagið vill þrjózkast við að vinna þetta verk af einhverjum ástæðum, er auðvelt að knýja það til þess, því að það er hægt að svipta félagið ríkisstyrknum, ef það framkvæmir ekki það, sem Alþ. sanngjarnlega leggur fyrir það. Og ef eigendur skipa vilja ekki láta í té þær upplýsingar, sem á þarf að halda, þá er hægt að finna ráð við því, því að þeir, sem hafa fengið ívilnanir, lán eða styrki, hafa verið skyldaðir til að gefa reikningaskrifstofu sjávarútvegsins þær skýrslur, sem hún telur nauðsynlegar. Það er því hægt að neyða þessa menn til að gera skyldu sína og engin ástæða til annars. Ég skal annars ekkert segja um þessa nefndarskipun, hvort ég verð með henni eða móti.

Það er ekki gert ráð fyrir neinni n.

. Einhverjir menn yrðu þó að gera þetta. Ég vil taka fram í sambandi við það, sem ég sagði áðan, að hér starfaði fyrir nokkru 6 manna n., sem átti að rannsaka afkomu og tekjur manna, sem fást við landbúnað, og gaf hún út álit um það. Og um þetta álit vil ég taka fram, að ég hef fengið óyggjandi sannanir fyrir því, hef fengið um það upplýsingar í fjölda mörgum kaupstöðum og kauptúnum, að n. hefur lagt til grundvallar rangar tölur. Ég veit ekki, hvort það var vísvitandi, en hún hefur fengið grundvöll, sem var rangur, með því að byggja á röngum tölum. Nú á kannske að koma önnur 6 manna n., sem sýni, að fiskimenn séu langt fyrir neðan aðra og nú þurfi að ausa þangað fé til að jafna metin. Þessi svikamylna getur gengið lengi. Ég mun, ef tilefni gefst, skýra nánar frá því, hvaða upplýsingar ég hef fengið frá merkum mönnum, sem eru í sveitarstjórn í sjávarþorpum hér á landi, um tekjur verkamanna og sjómanna á mótorbátum yfir það tímabil, sem sex manna n. miðaði við. Ég hef ekki vaðið reyk í því, heldur farið til þeirra, sem bezt vita um þetta, en það er fullkomlega alvarlegt mál, ef tekjur manna á skipum og hinum smærri fleytum eru ekki í samræmi við þá dýrtíð, sem er í landinu. Hv. flm. þessarar till. á þskj. 55 talaði um dýrtíðina eins og einhvern pinkil, sem væri hægt að varpa frá sér, ef þ. vildi ganga inn á það, en þetta hefur orðið erfiður hnútur að leysa. Ég veit ekki betur en að þessi hv. þm. sé í hópi þeirra, sem hæstar kröfur gera um verðlag á þeim vörum, sem að langmestu leyti skapa dýrtíðina. Hitt er annað mál, að vísitalan og dýrtíðin sjálf er, af mörgum talið vera ekki eitt og hið sama. En ég býst við, að í sambandi við sjávarútveginn, afkomu hans og framtíð, verði að athuga, hvort nokkur hluti eða verulegur hluti bátanna sé ekki orðinn það úreltur, að hann geti ekki skaffað sæmilega lífsafkomu. Það er vitað mál, að smáskip eru ekki fær til annarra veiða en þeirra, sem stundaðar eru svo að segja eingöngu frá heimahöfn, nema geta kannske yfir blásumarið gutlað eitthvað til útróðra frá öðrum stöðum, en aðallega verða þessir bátar að hlíta þeim aflabrögðum, sem fást frá heimahöfnum. Þetta getur aldrei orðið fullnægjandi framfæri fyrir fjölskyldumenn. Til þess að þessi atvinnuvegur geti gefið sæmilegan arð, verða menn að hafa góða báta, sem hægt er að halda út til veiða árið um kring. Það er enginn markaður til, sem gæti borið það verð, sem þyrfti til góðrar afkomu, ef ekki er hægt að stunda atvinnuna nema 1/3 úr árinu. Það er ekki heldur leið til, að ríkisvaldið gæti greitt það, sem á vantaði; það yrði því gersamlega ofvaxið. Það, sem byggja verður á, eru fullkomnari tæki. Það er einasta leiðin til að gefa þeim, sem við þau vinna, ríkulegri laun sinnar vinnu en þessi gömlu og smátæku framleiðslutæki gera. Í því sambandi vil ég í allri vinsemd minna hv. flm. á, að hann er einn í þeim leiða hópi manna, sem berst mjög á móti því, sem kallað hefur verið nýsköpun atvinnuveganna, en ég held, að það sé eina leiðin til þess að menn geti fengið þær tekjur, sem þarf til að draga fram lífið, að stórfelld breyt. verði til fullkomnunar á atvinnutækjunum. Hvað síldveiðarnar í sumar snertir, þá er öllum kunnugt, að þeir erfiðleikar urðu ekki fyrir verðfall, heldur aflabrest, og það er nokkuð, sem við ráðum ekki við, það er ekki hægt fyrir þingið að koma í veg fyrir slíkt, en það er hægt fyrirfram að búa sig undir að standast slíkt áfall. Ég vil minna hv. flm. á, að ég hef síðan fyrir stríð verið að berjast við að fá Alþ. til að setja löggjöf um aflatryggingar, og það mun óhætt að segja, að ef þær hefðu komizt á, sem voru ekki heimtufrekari við atvinnuveginn en svo, að sjávarútvegurinn hefði sennilega ekki vitað af því yfir styrjöldina, þá mundi samt fyrir þessar ráðstafanir hafa safnazt það mikill sjóður, að hann hefði jafnað vel þennan halla á síldveiðunum, og vel það. En þetta mál mætti alltaf þrjózku mikils hluta þingsins, og var það ýmist drepið eða vísað frá. Svo er mér sagt, að eftir allar þær aftökur, sem farið hafa fram á Alþ. á þessu tryggingamáli, sitji nú einhverjir með sveittan skallann við að finna upp tryggingar, alveg sams konar náttúrlega, þó að vera kunni þar einhverjar formsbreyt. Ég tel víst, að þetta mál fari til n., en ég vil, að n. leggi sig mjög eftir því að athuga, þegar hún hefur komizt að niðurstöðu um, hvort rannsókn er nauðsynleg eða ekki, hvort slík rannsókn er ekki einmitt hlutverk reikningaskrifstofu sjávarútvegsins og hvort ekki er hægt fyrir þ. að veita stuðning til þess, að skrifstofan geti innt þetta starf af hendi.



Herra forseti. Sá hv. þm., sem talaði hér næst á undan, hefur tekið fram ýmislegt, sem í minn huga hafði flogið meðan hv. flm. mælti fyrir þessu máli, og get ég þess vegna stytt mjög mál mitt, enda á málið að fara í n., þar sem ég á sæti. Ég verð að taka undir það með hv. 7. þm. Reykv., að ég hefði talið mjög æskilegt, að mál þetta hefði hlotið athugun þeirrar stofnunar, sem á var minnzt bæði af hv. flm. og hv. 7. þm. Reykv., sem sé reikningaskrifstofunnar. A. m. k. getur maður sagt það um þessa rannsókn, að hún yrði nokkuð til fróðleiks, þó að ekki sé með vissu fyrirfram hægt að segja, hvaða áhrif að öðru leyti hún mundi hafa. Ég tók eftir því að vísu, að hv. flm. vildi leggja mikið upp úr því, að slík rannsókn um afkomu útvegsins væri til staðar, þegar borin væri saman lífsafkoma manna á landi hér í einstökum atvinnuvegum, og hann taldi það hafa verið mjög óheppilegt, að niðurstaða slíkrar rannsóknar sem hér er farið fram á, þ. e. a. s. hvað útgerðarmenn og sjómenn bæru úr býtum, hafi ekki legið fyrir, þegar 6 manna n. álitið var samið. Ég hlýt að skilja þetta þannig, að hv. þm. sé nú kominn á þá skoðun, sem raunar hann er ekki einn um, að þetta 6 manna n. álit hafi ekki alls kostar verið byggt á réttum forsendum, því að í ræðu hans kom það sterkt fram, að hann telur, að það hafi vantað upplýsingar um afkomu sjómanna, og - eftir annarri röksemdafærslu hans að dæma virðist hann vera þeirrar skoðunar, að sex manna n. álitið hafi stefnt allt of hátt hvað snertir útreikning á afurðum bænda, m. a. vegna þess, að skort hafi upplýsingar um afkomu sjómanna. Hv. þm. segir. líka í grg. fyrir þessu máli, með leyfi hæstv. forseta: „Það hefur orðið til stórtjóns, að ekki hafa legið fyrir glöggar skýrslur um afkomu sjávarútvegsins og áhrif verðbólgunnar á sjávarútveginn á undanförnum árum.“ Ég fæ ekki vel séð, hvar hægt er að benda á, að skortur þessara upplýsinga, sem. hv. flm. fiskar eftir, hafi getað orðið til stórtjóns nema þar, sem hv. þm. minntist á, þegar samið var sex manna nefndar álitið. Það má sjálfsagt gera ráð fyrir því, að það hafi orðið sjávarútveginum til mjög mikils tjóns, hversu sex manna nefndar álitið varð, til að stórhækka vísitöluna og þar með allan kostnað við útgerðina, eins og hv. flm. raunar virðist benda á í þessari till. Það virðist því vera þungamiðja málsmeðferðarinnar hjá þessum hv. þm., að vegna þess að menn yfirleitt og einkum og sér í lagi 6 manna n. gerðu sér aðrar og hærri hugmyndir um afkomu sjávarútvegsins en rétt var, er hún komst að niðurstöðu um, hvaða verð ætti að vera á afurðum bænda, þá hafi það orðið til stórtjóns fyrir afkomu sjávarútvegsins. Nú hefur hv. 7. þm. Reykv. réttilega tekið fram, að hann hafi með höndum upplýsingar um, að 6 manna n. hafi ekki verið eins blönk í þessu efni og hv. flm. þessarar till. vill vera láta eða vill segja af ærlegu hjarta. Ég tel, að þótt efni væru til einhvers kapphlaups af hálfu sjávarútvegsins við kröfur bænda, þá mundi það tæplega verða, eins og nú er komið málum, til mikils góðs að fara út í það, hvorki fyrir sjávarútveginn né alþjóð yfirleitt. Þegar hv. flm. talar um, að það verði að finna út, hvaða verð sjávarútvegurinn verði að fá fyrir, afurðir sínar, þá veit hann ekki síður en ég, að öllu slíku má stilla upp sem dæmi á pappír, en hins vegar vitum við það báðir, að það eru aðstæður, sem við höfum næsta lítið vald á, sem oft ákveða þetta verðlag og kostnaðinn að mestu leyti. Hitt bætir ekki úr, þegar fram koma ósanngjarnar kröfur, eins og 6 manna nefndar kröfurnar og aðrar jafnóviturlegar, sem við ættum að hafa getu og vilja til að ráða við, vegna þess að það eru hlutir, sem tilheyra innanlandsástandinu. En þegar vit og vilja skortir í þeim efnum, þá er þar líka í götu þrándur, sem er kannske ekki eins erfiður og ástand á útlendum markaði, en þó erfiður viðureignar. Að því leyti er þetta snertir ástand undanfarinna stríðsára og útreikninga á afkomu og verðlagi hjá þessari sérstöku atvinnugrein, sem um er að ræða, þá skal ég að vísu játa, að athugun þessi getur, eins og ég sagði áðan, verið fróðleg, en mest hefur hún sögulegt gildi, en lítið á henni að byggja fyrir framtíðina, því að hér er um að ræða tímabil, þar sem verðlagið hefur verið miklu hærra en gerist á friðartímum, og þess er tæplega að vænta, að slíkt verðlag verði í framtíðinni á þeim vörum. Hitt er annað mál, að að því leyti sem þetta mál stefnir að því marki að koma á samvinnu milli allra stétta í þessu landi til að koma niður verðbólgunni, þá er það tilraun, sem er vel athugunar verð, um það getum við verið alveg sammála, en hvort þessi athugun út af fyrir sig leiðir til fyllri lausnar í því máli, um það hygg ég, að hv. flm. geti verið mér sammála, að það út af fyrir sig liggur ekki fyrir. Hitt er mögulegt, að ef einhver ný 6 manna n. settist niður til að reikna út framfærslukostnað og verð fyrir sjávarútveginn, að þá kæmu þaðan sanngjarnari verðákvörðunartill. en komu frá 6 manna n. landbúnaðarins. Mér finnst yfir höfuð rétt fram tekið hjá hv. 7. þm. Reykv., að hér sé verkefni, sem eigi að vinna af þeim aðila, sem Alþ. ætlaðist til, þegar sett var í l., að Fiskifélag Íslands léti sérstaka færa menn hafa með höndum athugun á reikningsfærslu og reikningsskilum sjávarútvegsins. Ég álít því réttast, að slík stofnun taki að sér það verkefni, sem hér er um að ræða, eins og komið hefur fram í samþykktum Alþ. og hv. 7. þm. Reykv. benti á og var raunar viðurkennt af hv. flm., að ætti að vera.



Herra forseti. Hv. þm. Borgf. hefur tekið fram nokkuð af því, sem ég vildi sagt hafa, og skal ég ekki við það bæta. En hv. 7. þm. Reykv. sagði og lagði á það áherzlu, að 6 manna n. álitið væri rangt og rangt vegna þess, að tekjur bænda væru reiknaðar of hátt miðað við tekjur verkamanna, og bar hann fyrir sig, að hann hefði talað við marga menn í sjávarþorpum, sem hefðu sagt þetta, og þess vegna væri hann viss um, að þetta væri svona. Nú skulum við líta á, hvernig hv. 7. þm. Reykv. annars vegar fær þessa staðhæfingu, og hins vegar, hvernig Þorsteinn Þorsteinsson hagstofustjóri fékk sína niðurstöðu. Hv. 7. þm. Reykv. vill halda því fram, að niðurstaða Þorsteins hagstofustjóra hafi verið alröng, en það, sem Pétur og Páll hafa sagt honum, hafi verið rétt. Og þó er Þorsteinn hagstofustjóri, eins og hv. þm. raunar veit, einn af þeim mönnum, sem sízt vildu láta nafn sitt fylgja niðurstöðu, sem hann er ekki viss um, að sé rétt. Hann fær tvo unga menn, er nú vinna hjá nýbyggingarráði, til þess að fara í skattaframtöl verkamanna og taka þær tekjur, sem þeir sjálfir hafa talið sér til tekna, og það er tekið reglulega tíunda hvert framtal verkamanna. Af þessu er svo tekið meðaltal, en landsmeðaltalið síðan af hinum meðaltölunum og þá tekið tillit til fjölda verkamanna á hverjum stað. Og nú getur hv. 7. þm. Reykv. sagt, að allir þeir verkamenn, sem hafa talið fram tekjur sínar og hvers skýrslur hafa verið lagðar til grundvallar meðaltali á þann hátt, sem áður segir, af Þorsteini hagstofustjóra, hafi talið rangt fram á þann hátt að telja tekjurnar of háar. Það er svo sem ekki verið að draga undan, heldur eru tekjurnar tíundaðar of hátt, segir hv. 7. þm. Reykv., og því sé kaup bændanna of hátt. Svona er þessi niðurstaða fengin. Hann ber m. ö. o. á brýn annaðhvort af tvennu, að allir þeir verkamenn, sem farið hefur verið í gegnum framtöl hjá, hafi talið rangt fram og reiknað tekjur sínar of háar, eða þessir tveir ungu menn hafi falsað tölurnar, þegar þeir fóru að vinna úr þeim, eða kannske misritað. Hvort hann vill heldur vera láta, veit ég ekki, en ég segi, að hvorugt sé rétt hjá honum. Þegar 6 manna n. álitið var gefið út, var byggt á meðaltali á verkamannakaupi um allt land, og ef hann fer í skýrslur, getur hann séð, að það eru mjög misjafnar tölur, sem koma frá einstökum stöðum, svo að það er allt annað mál, hvað meðaltalið er á hverjum einstökum stað, en hvað landsmeðaltalið er. Það er því sleggjudómur að bera Þorsteini hagstofustjóra það á brýn og þeim, sem unnu að þessu, að þeir hafi gefið út rangar upplýsingar. Slíkt er óleyfilegt í alla staði.

Flm. (Eysteinn Jónsson) : Ég vildi aðeins segja nokkur orð í tilefni af ummælum hv. 7. þm. Reykv. og hv. þm. Vestm. Það er þá í fyrsta lagi varðandi það, að e. t. v. sé þáltill. óþörf, þó að ekki hafi það verið fullyrt, vegna reikningaskrifstofu sjávarútvegsins. Þessi þáltill. ákveður ekki neina nefndarskipun. Hún leggur hins vegar fyrir ríkisstj. að sjá um, að sú rannsókn, sem þar er tiltekin, verði gerð, og ég tel rétt, að Alþ., ef það fellst á, að æskilegt sé, að þessi rannsókn fari fram, geri ríkisstj. ábyrga fyrir því, að rannsóknin verði gerð, en það mundi eftir þessari till. minni liggja í hendi ríkisstj. Menn gætu falið reikningaskrifstofu sjávarútvegsins að sjá um rannsóknina. En hitt er rétt hjá hv. þm. Borgf., að ekki er hægt að hugsa sér, að hún sjái um rannsóknina, nema hún sé sett á fót og fái til þess ríflegri fjárveitingu en ætlazt er til í gildandi l. Ég legg áherzlu á það, að þetta, sem hér er farið fram á, fellur ekki undir venjulegt verksvið reikningaskrifstofu sjávarútvegsins. Þetta er miklu víðtækara en gert er ráð fyrir, að skrifstofan framkvæmi árlega. Menn verða því að taka afstöðu til þess, hvort þeir vilja, að þessi víðtæka rannsókn fari fram, og ég vona, eftir þeim undirtektum, sem málið hefur fengið, að menn geti fallizt á hvorttveggja. Það er ekki hægt að gera þetta með frjálslegra móti en að gera þá stjórn, sem situr á hverjum tíma, ábyrga fyrir, að rannsóknin verði gerð. Út af því, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði, vil ég minnast á þrjú atriði. Í fyrsta lagi fannst mér gæta nokkurs kvíða í sambandi við þessa fyrirhuguðu rannsókn, af þeirri reynslu, sem hann taldi sig hafa fengið í starfi sex manna nefndarinnar. Ég ætla að svara því, þegar ég svara hv. þm. Vestm. En hv. 7. þm. Reykv. sagði, að nú ætti máske að koma önnur n., sem sýndi, að fiskimenn hefðu alltof lágar tekjur, sem aftur gæti orðið til þess að ausa stórfé til þeirra. Ég skal ekki spá, fremur en ég gerði í framsöguræðunni, hvað þessi rannsókn muni sýna, en af einhverju er það, að svo illa gengur að fá fiskimenn á fiskiskipaflotann. En ég vil segja það, að ef fiskimenn hafa lægri tekjur en almennt gerist í landi og geta ekki með, tekjum sínum hamlað á móti verðbólgunni, á það að koma fram, og því fyrr, því betra, því að það hefnir sín að leyna því, ef því er þannig varið, eins og ég held að það sé, og það hefur þegar hefnt sín, að þessu hefur verið haldið leyndu fyrir alþjóð eins lengi og gert hefur verið. Ef við dettum á skýrslur um sjósókn og fiskveiðar, kemur í ljós, að á árunum 1942–1944, á þeim árum, þegar fiskverðið er hæst, þá fækkar þeim mönnum, sem stunda fiskveiðar á Íslandi. Það er því ekki út í bláinn, þegar stungið er upp á því, að fram fari allsherjar rannsókn á því, hvernig á þessu stendur. Og ég endurtek það, að þessa athugun hefði átt að vera búið að gera fyrir löngu. En auðvitað er betra að gera það nú, þó að það hafi ekki verið gert áður. Hv. 7. þm. Reykv. sagði, að menn mættu ekki leggja of mikið upp úr því, þó að illa gengi að fá menn til að stunda fiskveiðar á smábátum. Slíkt væri að kenna úreltum tækjum, sem heltust úr lestinni, og önnur betri kæmu í staðinn. Mér dettur ekki í hug að neita því, að bátarnir þurfi að stækka, og það er augljóst mál, að smærri bátarnir hljóta að heltast úr lestinni, þegar stærri og fullkomnari skip koma. En hitt vildi ég segja, að Íslendingar mega ekki við því að hætta í einu vetfangi á þeim bátum, sem hv. 7. þm. Reykv. kallar smáa. Af slíku mundi leiða landauðn á sumum stöðum á landinu. Málum er þannig komið nú þegar, að sjósókn hefur lagzt niður á sumum stöðum á landinu. Þótt menn þar hafi fullan hug á að koma sér upp stærri og fullkomnari fleytum, hefur það reynzt þeim ókleift vegna hins háa verðs á nýjum bátum, sem verðbólgan hefur aðallega valdið. Ástandið er því alvarlegt. Og það er ekki hægt í mörgum tilfellum að sjá, hvernig ástatt er um afkomumöguleika ýmissa fiskimanna, sem eru á smáfleytum, innan við 30 tonn og þar um. En það eru margir landsmenn, sem eiga hag sinn undir afkomu slíkra báta. Þess vegna þolir þjóðfélagið ekki, að slík útgerð falli niður nú. Það er mikið talað um, að stærri bátarnir þoli hærri framleiðslukostnað. Ég veit það er rétt, að þeir, sem eru á stærri bátunum, fá yfirleitt meiri tekjur en hinir. En ég hef hvergi glöggar heimildir fyrir því, hvernig þessu er háttað. Ég hef ekki séð, hvernig afkoma útgerðar- og fiskimanna er, sem hafa báta um 50–100 smálestir o. s. frv. Ég sé hvergi, hvernig þessu er háttað, og tel ástæðu til, að það sé athugað. Þá mundi það koma í ljós, hve mikinn framleiðslukostnað stærri bátarnir gætu þolað. Og það er ekki svo lítið atriði út af fyrir sig. Hv. 7. þm. Reykv. vék út af götu sinni til þess að taka það fram, að ég væri í þeim leiða hóp, sem legðist á móti allri nýsköpun. Ég vil benda hv. þm. á, að þetta er með öllu rangt, eins og bezt sést á því, að ég og þeir, sem hann vill telja í þessum leiða hóp, höfum stutt allar skynsamlegar till., sem komið hafa fram og telja ber til nýsköpunar. Hitt er svo annað mál, að við höfum barizt gegn þeirri verðbólgustefnu, sem hv. 7. þm. Reykv. og hans sálufélagar hafa veitt fulltingi. Við teljum, að sú stefna leggi stein í götu þeirrar nýsköpunar, sem hér þarf að eiga sér stað. Þess vegna álít ég og aðrir fleiri, að hv. 7. þm. Reykv. sé einmitt í þeim leiða hóp, sem leggur stein í götu allrar nýsköpunar í atvinnulífi landsins. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Vestm. sagði, vil ég láta falla örfá orð. Ég ætla aðeins með örfáum orðum að koma að því, sem hv. þm. sagði rangt um álit 6 manna n., og þá útleggingu, sem hann gerði á grg. þeirri, sem ég læt fylgja till. Hv. þm. sagði, að grg. talaði um, að mikið tjón hefði hlotizt af því, að þessi rannsókn hefði ekki farið fram, og hann lét skína í það, að þess vegna gæfi 6 manna n. álitið ranga hugmynd um það, hvernig verðleggja eigi landbúnaðarafurðir. Þessar útleggingar hv. þm. minna á útleggingar vissrar persónu á vissri bók, sem allir þekkja, - svo fráleit er hún. Hv. þm. Vestm. veit eins og ég, að þegar 6 manna n. álitið var gert, var svo fyrir mælt, að bændum skyldi mælt verðlagið í hlutfalli við kaup verkamanna, iðnaðarmanna og sjómanna. Og ég veit ekki betur en að nm. hafi dregið saman upplýsingar um tekjur manna víðs vegar af landinu, eftir því sem þeir bezt gátu, samkvæmt skattaskýrslu og öðrum gögnum. Í l. um 6 manna n. er ekkert talað um, að taka eigi tillit til afkomu útgerðarmanna. Þess vegna hefur það ekkert háð störfum 6 manna n., þótt ekki lægju fyrir glöggar skýrslur um þetta efni. Þetta kemur 6 manna n. álitinu ekkert við, hvorki á einn né annan máta. Hins vegar býst ég við, að þessu máli sé hreyft til að reyna að koma af stað metingi milli útvegsmanna og bænda, milli landbúnaðar og sjávarútvegs. Það er verið að gefa í skyn, að erfiðleikar sjávarútvegsins séu vegna þess, að landbúnaðarvörurnar séu svo háar og bændur hafi komið á þeirri verðbólgu, sem hvílir eins og mara á sjávarútveginum. Hv. þm. Borgf. hefur svarað þessu verulega, en ég vil til viðbótar því benda á það, að bændur landsins hafa ævinlega verið reiðubúnir að stöðva verðbólguna með því að binda verðlag og kaupgjald og aðra þá liði, sem skapa verðbólguna. Enn fremur vil ég benda á, þótt hv. þm. Borgf. gerði það, að bændur hafa látið niður falla kröfur, sem þeir áttu rétt á að fá framkvæmdar, til þess að breytt gæti orðið um stefnu í dýrtíðarmálunum. En það fór nú sem fór um það. Auk þess er ekki hægt að komast hjá því að undirstrika það, sem hv. þm. Borgf. sagði, að hv. þm. Vestm. hefði lagt samþykki sitt við áliti 6 manna n. með því að byggja á því fjárveitingar úr ríkissjóði til að greiða útflutningsuppbæturnar. Mér dettur ekki í hug, að hv. þm. hafi gert það gegn betri vitund eða viljað verðlauna ranglátar kröfur með fjárframlögum úr ríkissjóði. Fyrst hv. þm. Vestm. hefur gefið tilefni til þess. verð ég að skýra með örfáum orðum, hvað fyrir mér vakir. Ég ætla að skýra það betur fyrir hv. þm., við hvað ég á, þegar ég held því fram í grg., að það sé stórtjón fyrir útgerðina, að ekki hefur verið fyrr rannsakað það, sem ég legg til, að nú verði gert. Ég álít t. d., að ef legið hefði fyrir árið 1942 glögg grg. um það, hvaða áhrif hækkun dýrtíðarinnar mundi hafa á hag útgerðarinnar, þá mundu sumir þm., sem þá áttu hlut í því að stuðla að þeim framkvæmdum, sem gerðar voru og ollu því, að dýrtíðin tvöfaldaðist á nokkrum mánuðum, hafa hikað við að ljá þeim atkv. sitt.

Vildi hv. þm. geta þess sérstaklega, hverjar þessar framkvæmdir voru?

Ég á við það, þegar Sjálfstfl. hætti við að framkvæma gerðardómsl. og myndaði stjórn með hlutleysi Alþfl. og kommúnista og skuldbatt sig til þess að aðhafast ekkert til þess að framkvæma gerðardómsl. og halda niðri verðbólgunni. Ég á meðal annars við það að þeir, sem áttu hlut að þessum málum, hafi þá ekki vitað eða gert sér grein fyrir, hvaða áhrif þessar aðgerðir höfðu á afkomu útgerðarinnar og hag sjávarútvegsmanna. Ég á við, að það hefði lagt þunga pressu á alla að stuðla gegn verðbólgunni, ef fyrir hefði legið glögg grg. um þetta málefni. Það var ekki ætlun mín að fara í þessum umr. út í almennar umr. um þessi mál, en vil geta þess, að það er misskilningur hjá hv. þm. Vestm., að 6 manna n. álitið hafi verið sérstök árás á sjávarútveginn. Ég er líka alveg sannfærður um það, að ef þessi rannsókn hefði fengizt gerð 1943, þá hefðu menn hikað við að byrja að stíga verðbólgudansinn á ný. Og ég hef meir en grun um það, að ástæðan til þess, að menn taka svo dauft undir þessa till. um að kryfja þetta til mergjar, sé sú, að menn hafi óhreina samvizku út af því, sem gerzt hefur, og vilji ekki, að það komi glöggt í ljós, hvernig ástandið er. Og ég álít, að ástæða sé til þess. Ég hefði ekki farið að ræða það, sem liðið er í þessu efni, ef hv. þm. Vestm. hefði ekki gefið tilefni til þess. Aðalatriðið er meðferð þessarar till., hvort hún nái fram að ganga nú. Ég geri mér vonir um, að svo verði, eftir þær undirtektir sem málið hefur fengið. Ég vil lýsa yfir ánægju minni viðkomandi því, sem hv. þm. Vestm. sagði, er hann komst svo að orði, að brýn nauðsyn væri á því, að samkomulag fengist um að færa dýrtíðina niður. Það er mikil framför frá því fyrir nokkrum mánuðum, þegar þeir menn voru ekki hátt skrifaðir, sem þá héldu því fram, að brýn nauðsyn væri að færa verðbólguna niður, töldu það svo brýna nauðsyn, að ekki væri hægt að standa að stjórnarmyndun nema það yrði gert. Ég tel mikinn skaða, að ekki skyldu geta myndazt samtök um það þá. En ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að hv. þm. Vestm. skuli hafa lýst yfir, að hann telji nauðsyn á því, að breytt sé um stefnu.



Ég skal í upphafi taka það fram, að það er alveg rétt, sem hv. þm. Borgf. sagði, að fjárveitingin til reikningaskrifstofunnar er bundin upphæð, sem Fiskifélagið taldi ófullnægjandi. En í l. er það lagt sem kvöð á Fiskifélagið að halda uppi þessari skrifstofu. En jafnframt liggur það í augum uppi, að ef löggjafinn áskilur Fiskifélaginu að sjá um starfsfólk og rekstrarfé, þá verður ríkissjóður að sjá Fiskifélaginu fyrir nægu fé til að standast þetta. Það er rétt, að í l. er upphæðin takmörkuð. Það stafar af því, að eftir lauslegt viðtal við formann Fiskifélagsins taldi n., sem fjallaði um málið, þetta hæfilegt. Það er misskilningur, að skrifstofan eigi að starfa á þann hátt, sem hv. þm. Borgf. hélt fram, þannig að hafa sendimenn víðs vegar úti um land. Það er tekið fram, að senda eigi út eyðublöð til útgerðarmanna og félaga, sem senda þau svo til baka. Síðan vinnur skrifstofan úr þeim undir stjórn Fiskifélagsins. En það gæti orðið mikill kostnaður við að senda menn víðs vegar um landið í þessu sambandi. En sem betur fer er engin þörf á því. Og ekki þarf að kenna mönnum að halda þessa reikninga, því að öll þessi fyrirtæki eru skyld að halda reikningsfærslu. Um þetta er nú þegar búið að tala mikið og langt mál, og hafa umr. snúizt um verðbólgu og vísitölu, eins og sjálfsagt er leyfilegt, þar sem á Þetta er minnzt í grg. till. Og tilgangur till. er sá að bjarga að nokkru leyti við þessum verðbólgumálum, að því er mér skilst. Ég get því með góðri samvizku minnzt á það mál eins og aðrir. Hv. flm. tók það réttilega fram, að till. væri ekki um það að skipa n. í málið. En hitt er vitað, að ríkisstj. er fyrirskipað að láta rannsaka hlutina, og þá verður hún að fela einhverjum rannsóknina, hvort sem það verður nú einn maður eða fleiri, svo að það breytir engu um þær aths., sem ég hef gert. Í sambandi við það, að þetta sé líklega óþörf ósk, þar sem við höfum stofnun, sem samkv. l. er skylt að gera þetta og virðist hafa beztu aðstöðuna til þess að koma þessu í framkvæmd, vil ég aðeins upplýsa það, að þær upplýsingar, sem mþn. í sjávarútvegsmálum, sem ég og hv. flm. áttum báðir sæti í ásamt 3 mönnum öðrum, gerði tilraunir til að afla um þessi mál, voru menn ekki samkv. l. skyldugir að gefa, sumir að minnsta kosti, og treystum við okkur ekki til að byggja till. okkar á þeim. Aftur á móti hefur reikningaskrifstofan við að styðjast l., sem fyrirskipa a. m. k. allverulegum hóp útvegsmanna að gefa slíkar upplýsingar, enda engin ástæða til fyrir þá að Þrjózkast við slíku, því að það mundi kosta þá mikið fé. Hv. flm. sagði, að smábátaútvegurinn mætti ekki leggjast niður. Hann sagði þetta í sambandi við ummæli mín um það, að vitanlega yrðu úrelt framleiðslutæki að hverfa. Þetta hefur mér ekki komið til hugar. Það eru ekki svo fáir heimilismenn, sem stunda aðra atvinnu, en hafa útræði sem hluta af atvinnurekstri sínum, þegar fiskur gengur á heimamið. Og þetta er vitanlega nauðsynlegur liður í því, að fólk á afskekktum stöðum sjávarsíðunnar geti lifað bærilegu lífi. Á mörgum stöðum hefur sjórinn verið drýgri en landið við að halda lífi í fólkinu, en það stafar einkum af því, að landbúnaðurinn er rekinn, sérstaklega á smærri búum, á svo illa ræktuðu landi, að mjög erfitt hefur verið að reka þar arðvænlegan búskap, og hefur því farið svo, að menn hafa orðið að styðjast við fleira. Hv. flm. sagði, að hann væri ekki á móti nýsköpun. En ég er ekki alveg viss um, hvað það er, sem hv. flm. kallar nýsköpun atvinnuveganna. Það hefur verið talað um á s. l. árum að taka í notkun afkastameiri atvinnutæki. Það hefur verið talað um, að það þyrfti að breyta jörðunum þannig, að hægt væri að koma við fullkomnari tækni en nú er mögulegt, svo að jarðirnar gætu þannig borið miklu stærri bú. Það er talað um að stækka skipin, auka vinnutækni í kaupstöðum, við vegagerð, hafnargerð o. fl. Nú dettur mér ekki í hug að halda fram, að hv. flm. þessarar till. á þskj. 55 sé á móti neinu af þessu. En það er kunnugra en um þurfi að deila, að hann og landsmálaflokkur hans hefur risið gegn þessum fyrirætlunum og ekki aðeins talið þær stefna til mikils voða og bera nokkurn glæfrasvip, heldur hefur og þessi flokkur beinlínis reynt að gera gys að þessum fyrirætlunum og þær uppnefndar og reynt að skapa andúð fólks gegn þeim. Svo segja þessir menn: Ég vil nýsköpun, en bara öðruvísi o. s. frv. - En ég er alveg á því, að hv. flm. sé með nýsköpun og trúi á hana og muni vilja vera með, ef hann væri kvaddur til stjórnarstarfa af ríkinu. Ég hygg, að andstaða hans og flokksmanna hans sé af því, að það eru aðrir menn, sem hafa beitt sér fyrir nýsköpuninni og ætla að hrinda henni í framkvæmd. - Þetta er nöldur óbyrjunnar, sem ekki þolir svona mikla frjósemi nágrönnunnar.

Þolir ekki frjósemi stjórnarinnar.

Það má vera, að mönnum finnist, að langt sé farið frá efni till., þegar farið er að tala um verðbólguna, en það er ekki hægt að komast hjá því, fyrst það er komið inn í umræðurnar. Verðbólgan hér á landi er að vissu leyti algerlega óviðráðanleg. Það getur enginn ráðið við það lögmál, að þegar hægt er að græða á einhverjum hlut, þá hækkar hann í verði. Ef hægt er að reka gróðavænlegan búskap á einhverri jörð, þá hækkar jörðin í verði. Ef mjög arðvænlegt er að gera út skip, þá verða alltaf til menn, sem bjóða í þessi skip. Þennan hluta verðbólgunnar er ekki hægt að ráða við. En afurða- og vörusölu innanlands getum við a. m. k. að nokkru leyti ráðið við. Nú hefur þetta mistekizt mjög mikið með innfluttar vörur og iðnaðarvörur. Þær hafa síðastliðin ár verið seldar hærra verði en heppilegt er eða sanngjarnt. Aftur á móti er miklu erfiðara að eiga við sölu landbúnaðarvara innanlands, og er ekki undarlegt, þótt mistekizt hafi með sölu þeirra, fyrst mistakast skyldi með sölu innfluttu varanna. Ástandið er þannig núna, að ekki er hægt að framleiða landbúnaðarvörur fyrir lægra verð. Ef það ætti að vera hægt, þyrftu búin að stækka frá því, sem nú er. Það er sama, hvaða verðlag er sett, þegar ekki er kleift að hafa nema 30–40 rollur á meðalbúi. Það er verið að tala um, að bændur hafi gefið eftir. Hvað hafa þeir gefið eftir? Heppilegast hefði verið, að bændur hefðu ráðið sínu verðlagi og ég er sannfærður um, að þeir hefðu alls ekki farið upp úr því, sem verið hefur, því að þeir hefðu aldrei getað selt afurðir sínar, ef þeir hefðu sett á þær hærra verð en verið hefur. Ég hygg, að menn hefðu aldrei látið sér detta slíkt í hug. Verðlagsvísitalan er að mestu leyti sköpuð af landbúnaðarafurðunum, en afkoma landbúnaðarins er erfiðari en áður, vegna þess að bændur geta ekki framleitt ódýrar vörur. Þess vegna þýðir ekkert að vera að tala um þetta eins og einhvern hlut, sem þurfi að losa þjóðfélagið við. Ég vil benda á í þessu sambandi, þegar verið er að tala um kauphækkanir, að landbúnaðarvörurnar hafa alltaf farið hækkandi. Hitt er víst, að kauplækkanir kæmu af sjálfu sér, ef vísitalan lækkaði, þ. e. a. s. ef landbúnaðarvörurnar lækkuðu. Þeim, sem halda því fram, að kaupgjald sé of hátt og hægt væri að lækka framleiðsluvörur bænda, ef kaupgjald væri lækkað, vil ég benda á það, að mikill meiri hluti íslenzkra bænda eru einyrkjar, sem kaupa litla eða enga vinnu. Hvernig halda þessir menn, að slíkir einyrkjabændur fái lægri framleiðslukostnað, þó að kaupgjald lækki? Þetta er bara að ætla að gefa mönnum steina fyrir brauð, - það verður að finna aðrar leiðir í þessum málum. Það er verið að tala um þann mikla gróða, sem fengizt hafi á stríðsárunum. En hvar er þessi gróði? Við getum rakið þetta nokkuð. Við vitum, að útgerðarmenn hafa á íslenzkan mælikvarða grætt allmikla peninga og bætt hag sinn frá því, sem var fyrir stríð, einkanlega togaraeigendur. Við vitum, að kaupsýslumenn og innflytjendur vara hafa stórgrætt og sumir orðið auðmenn. Við vitum, að iðnrekendur hafa rakað saman fé miðað við það, sem áður var, og eru þess vegna margir ríkir menn. Við vitum, að hagur bænda hefur stórkostlega breytzt úr bláustu fátækt í það að verða bjargálna menn. Sumir eiga það, sem þeir hafa undir höndum, og sumir eru orðnir stórefnaðir menn. Svo kemur ein stétt í þjóðfélaginu, sem ég held, að óhætt sé að fullyrða, að sárfáum undanteknum, að ekki eigi neitt, en það eru verkamenn og launþegar, sem hafa tekið fast kaup. Það getur því ekki verið, að öll vandræðin stafi af því, að þessar stéttir hafi tekið of hátt kaup. Ég held, að enginn hafi tekið mikið nema milliliðirnir. - Ég ætla svo ekki að ræða þetta meir að sinni. Hv. 2. þm. N.-M. var eitthvað að tala um 6 manna nefndar álitið. Það er ekki ástæða til að lengja ræðu mína með því að svara því mikið. En ég get sagt hv. þm. það, að þegar það var útgefið, að tekjur verkamanna og sjómanna mundu vera 15 þús. kr., þá vissi ég af kunnugleika mínum, að þetta var rangt, nema á litlu svæði. Á stærri skipum og fullkomnari var kaupið meira en þetta. Og þegar ég fór að kynna mér þetta úti um landið, þá fékk ég það staðfest hjá hreppsnefndarmönnum og skattan., að tekjur verkamanna og manna á bátum voru ekki nema 8–10 þús. kr. á ári. Það þýðir ekki fyrir hv. 2. þm. N.-M. að segja, að þetta sé ósæmilegt að segja á Alþ., því að ég hef þetta eftir áreiðanlegum mönnum, og ég veit, að þetta er sannleikur.



Herra forseti. Ég hef ásamt þm. Rang. leyft mér að flytja till. til þál. um endurbyggingu brúarinnar á Þjórsá. Brýrnar á Þjórsá og á Ölfusá eru með elztu brúm á landinu. Ölfusárbrúin er byggð 1891, en Þjórsárbrúin fjórum árum síðar, 1895. Upphaflega voru þessar brýr því byggðar fyrir allt annað álag en nú hefur orðið síðari ár, sérstaklega nú á stríðsárunum. Þessar brýr voru byggðar fyrir hestakerrur og hestaumferð, og voru þá settar sérstakar reglur um það, hvað mikinn þunga mætti leggja á brýrnar í hvert sinn. Og þegar maður lítur til þess, hvað brúarsmiðirnir áætluðu þá, sér maður, hversu gífurlega hefur verið farið fram úr því með þeirri umferð, sem nú tíðkast á þessari aðalsamgönguleið Suðurlandsundirlendisins. Eftir að samgöngur bötnuðu og bílar komu til sögunnar, hefur umferðin aukizt stórlega, og nú á hernámsárunum hefur álag á þessar brýr farið langt fram yfir það, sem upphaflega var til ætlazt. Nú hefur afleiðingin orðið sú, að brúin á Ölfusá slitnaði niður í fyrrahaust, og má stórmerkilegt kalla, að ekki skyldi af hljótast stórslys, þegar brúin fór niður. Sú brú hefur nú verið endurbyggð, en gamla brúin hefur verið notuð til bráðabirgða á meðan verið er að setja nýju brúna upp. En eftir að brúin á Ölfusá slitnaði niður í fyrrahaust, var settur vörður við brúna og einnig við Þjórsárbrú, til þess að hafa gát á umferðinni, jafnframt voru settar takmarkanir um það, hversu mikill hámarksþungi mætti fara yfir þessar brýr í einu. Var sett sama hámark um það, hvað mikill þungi mætti fara yfir brýrnar í einu, og voru það 6 smálestir. Það bendir ljóslega til þess, að þeir verkfræðingar, sem stóðu að þessu, og vegamálastjórnin hafi litið svo á, að brýrnar þyldu svipaðan þunga báðar, gamla brúin á Ölfusá og Þjórsárbrúin. Þó að Þjórsárbrúin hafi ekki slitnað niður enn þá eins og Ölfusárbrúin í fyrra, má líklegt telja, að brúin sé engu sterkbyggðari en Ölfusárbrúin gamla, enda var strax snúið sér að því, eftir að Ölfusárbrúin fór niður, að styrkja Þjórsárbrúna með því að þyngja stöplana og styrkja burðarstrengina. Þrátt fyrir það, sem hefur verið gert í sumar, hefur vegamálastjóri skýrt frá því, að hann telji ólíklegt, að hægt verði að auka hámarksálagningu á brúna. En það, að ekki er hægt að auka hámarksþungann á brúna, er til mikilla óþæginda fyrir umferðina austur yfir Þjórsá. Ég get t. d. sagt það, að þó að búið sé að styrkja Þjórsárbrúna, verður að tæma áætlunarbílana og fólkið verður að ganga yfir brúna, og sýnir það, hver ótti er um það af hálfu vegamálastjórnarinnar að leggja nokkuð verulega á brúna. Þetta veldur auk þess miklum óþægindum fyrir fólkið að þurfa að fara út úr bílunum og ganga yfir brúna í hvaða veðri sem er. - Þá er annað ekki minna atriði en fólksflutningarnir fyrir þau héruð, sem eru austan Þjórsár. Það er að geta ekki flutt þungavöru með bifreiðum, sem eru meira en 2½ tonn, en það mundi gera flutninga miklu ódýrari að nota stærri bifreiðar til flutninganna. Með þetta fyrir augum er Ölfusárbrúin nýja nú byggð. Hún er gerð fyrir margfalt meiri hámarksþunga, enda er það mjög nauðsynlegt fyrir þau héruð, sem liggja austan Þjórsár, því að þau verða eingöngu að búa við landflutninga, og væri því nauðsynlegt fyrir þau héruð að geta notað sem stærstar bifreiðar, með því verða flutningarnir ódýrari. Eins og nú standa sakir, er mörgum bifreiðum bannað að fara fullfermdum yfir Þjórsárbrúna, og þar af leiðir, að þrátt fyrir þessa viðgerð er óumflýjanlegt, að hún verði byggð upp, og ég sé ekki, að það sé nokkur ávinningur fyrir þjóðfélagið, þegar fjármunir eru fyrir hendi, að draga stundinni lengur að endurbyggja brúna, þar sem sjáanlegt er, að þetta þarf að gera. Eða þarf að bíða eftir, að um þessa brú fari svipað og um Ölfusárbrúna, að hún slitni niður áður en hafizt er handa? Því að það get ég fullvissað menn um, að þó að þessir tveir menn, sem fóru í Ölfusá, björguðust með undraverðum hætti, þá er útilokað, að nokkur maður bjargist, sem fer ofan í Þjórsá þar, sem brúin er nú. Við flm. þessarar till. mælumst því til þess, að hv. Alþ. ákveði nauðsynlegan undirbúning að byggingu nýrrar brúar á Þjórsá, og verði undirbúningnum hraðað svo, að hægt verði að hefjast handa þegar á næsta vori um endurbyggingu brúarinnar og henni verði helzt komið upp á næsta sumri, það má ekki lengur dragast, hvorki vegna nauðsynjar fólksins, sem þarf að flytja alla framleiðslu sína yfir þessa brú, né heldur vegna þess að ægileg slys gætu af því hlotizt, að lengur væri dregið að endurbyggja þessa brú. Ég vildi því mega vænta þess, að hæstv. Alþ. tæki þessari till. okkar vinsamlega og afgr. hana fljótlega, svo að undirbúningur geti þegar hafizt, og treystum við því, að kostnaður við undirbúning verði greiddur úr ríkissjóði og öllum undirbúningi verði hagað með það fyrir augum, að verkið geti hafizt á næsta vori, og verði því hagað í beinu framhaldi af endurbyggingu Ölfusárbrúarinnar. Ætti að vera þægilegra að gera það í beinu framhaldi af því verki, þar sem hægt væri að nota ýmsa hluti og verkfæri, sem þar hafa verið notuð, og ætti það að geta sparað mikið fé. Verði Ölfusárbrúin fullgerð um áramót, verður hægt að nota þessi tæki við Þjórsárbrúna og byrja þá þegar að flytja þau á staðinn og hefja þannig nauðsynlegan undirbúning með því að þetta sé gert strax, þegar Ölfusárbrúin er fullgerð. Ég vil svo mælast til þess að till. verði visað til fjvn. og síðari umr.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. flm., að það hefur orðið sú gerbreyting á umferð og vegum í landinu yfirleitt, sem hefur valdið því, að þær brýr, sem byggðar voru fyrir aldamót og þó síðar sé, hafa ekki verið gerðar fyrir þann þunga, sem á þær hefur verið lagður nú. Vegamálaskrifstofan og vegamálastjóri hefur fylgzt með þessu og gert sínar ráðstafanir eftir því, sem hægt hefur verið. Því miður verður að segja það, að það eru fleiri brýr en Ölfusárbrúin og Þjórsárbrúin, sem svona hagar til um. En það er talsvert vandamál, hvernig úr þessu skuli leysa. Það hefur í bili orðið að grípa til þess að styrkja brýrnar eins og hægt hefur verið og um leið setja reglur um það, hversu mikinn þunga mætti flytja yfir þær í hvert sinn. Þetta skapar óþægindi að vísu, að takmarka þannig þungann, sem bílarnir mega flytja yfir brýrnar í einu, en við því er ekkert að segja, því að öryggið verður þó að ganga fyrir öllu. Út af Þjórsárbrúnni vil ég sérstaklega segja það, að vegamálastjóri hefur haft það mál í undirbúningi nú undanfarin ár, bæði hefur hann haft eftirlit með brúnni og bætt í hana strengjum og reynt að styrkja hana, svo að hún þyldi sem allra mesta umferð, þó að ekki hafi verið hægt að komast upp í það hámark, að hún þoli alla bíla. Sömuleiðis hefur hann gert athuganir á því, hvernig hagkvæmast væri að gera þarna nýja brú, og hefur þegar verið undirbúið að verulegu leyti að flytja brúna nokkuð frá þeim stað, sem hún er nú, svo að vegarsamband að henni yrði greiðara. Allt þetta er í undirbúningi, og vil ég vænta þess, að sú n., sem fær málið til athugunar, hafi um þetta mál nána samvinnu við vegamálastjóra, hvernig á því skuli tekið og öðrum hliðstæðum málum. Því að þótt það sé ágætt að geta brúað Þjórsá á næsta ári, verður líka að taka tillit til annarra brúa, sem svipað eru settar eða kannske enn verr. Það eru til brýr í landinu, sem eru enn verr farnar og þola ekki eins mikinn þunga og Þjórsárbrúin. Hv. þm. sagði, að það gæti orðið afdrifaríkt, ef ætti að bíða eftir, að það færi eins með Þjórsárbrúna og Ölfusárbrúna, og þess óskar auðvitað enginn. En eins og ég sagði í upphafi, hefur verið reynt að bjarga þessu millibilsástandi með því að setja reglur um hámarksþunga, sem megi fara yfir brýrnar, meðan þær eru í því ástandi, sem þær eru. Ef þessum reglum hefði verið fylgt með Ölfusárbrúna, hefði ekki til þess komið, að hún hefði fallið niður, þess vegna er nauðsynlegt, að þeim reglum, sem út eru gefnar, sé hlýtt, þótt óþægilegar séu, því að þær eru ekki settar að óathuguðu máli; þær eru settar til öryggis lífi manna og limum, meðan ekki er hægt að fá fullkomnari lausn en þá bráðabirgðalausn, sem fengizt hefur. Ég er þess fýsandi, að þetta mál verði athugað mjög gaumgæfilega í n., og eins og ég sagði, einnig svipuð mál annars staðar á landinu, því að þau eru ekki síður aðkallandi, og getur vegamálaskrifstofan gefið upplýsingar um það. En það verður að segja um leið, að framkvæmd þessara mála um brúargerðir er eins og annað mjög dýrt verk, t. d. er álitið útlit fyrir, að Ölfusárbrúin kosti talsvert mikið á aðra millj. kr. Þess vegna verður þá um leið og samþ. er að hefjast handa um það verk, að sjá fyrir fjármunum til þess að greiða kostnaðinn. Að kostnaður við undirbúning verði greiddur úr ríkissjóði, er óþarfi að taka fram, því að allur kostnaður við undirbúning brúarbygginga hefur alltaf verið greiddur úr ríkissjóði, svo að sá undirbúningur þarf engum sérstökum útgjöldum að valda. Ég sé svo ekki ástæðu til að segja meira um þetta, en vænti þess, að málið verði gaumgæfilega athugað hjá hv. n.



Ég vil þakka hæstv. samgmrh. fyrir skilning hans á þessu máli og góðar undirtektir, sem málið fær frá hans hendi, og vonast ég til, að hann fylgi málinu fast eftir, svo að framkvæmd þess þurfi ekki að dragast úr hófi fram. Viðvíkjandi ummælum hans um það, að fleiri brýr séu til, sem svipað hagi til um og Þjórsárbrúna, þá hygg ég, að það sé rétt. En ég efa það stórlega, að það standi svo á um nokkra aðra brú á landinu, að mörg héruð verði að nota hana, jafnveik og hún er, fyrir alla sína flutninga að og frá, og hún sé þar að auki fyrir stórkostlega umferð á sumrin, eins og á sér stað um þessa brú. Það er svo að segja óslitinn straumur um þessa brú alla daga sumarsins og tugir bifreiða fara yfir hana á hverjum sólarhring allan ársins hring. Ég er viss um, að engin brú á landinu, eins og nú er komið, jafngömul og byggð fyrir allt aðra umferð en nú á sér stað, er eins mikið notuð og þessi brú, því að það er ekki hægt að komast nokkurn annan veg, hvorki á sjó né landi, til þessara héraða nema um þessa einu brú. Mér þætti gaman að vita, hvar sú brú er, þar sem jafnmikil flutningaþörf er fyrir hendi og yfir Þjórsárbrúna. Því að það verða menn að athuga, að það er ekki aðeins, að þessi brú sé notuð til mikilla flutninga, heldur eru allir sjóflutningar til þessara héraða útilokaðir, og þar af leiðandi er þessi brú meira notuð en nokkur önnur brú á landinu, nema ef vera kynni Ölfusárbrúin. Ég vil taka undir það, sem hæstv. samgmrh. sagði, að æskilegt væri, að fjvn. hefði nána samvinnu við vegamálastjórnina og athugaði gaumgæfilega þá miklu þörf, sem orðin er á því að endurnýja Þjórsárbrúna. Ég tel nauðsynlegt, að sú hv. n., sem fær þessa þáltill. til meðferðar, nái samvinnu við vegamálastjórnina um þetta efni um að athuga þörfina á öruggum samgöngum á þessari leið, þ. e. austur yfir Þjórsá, nauðsynina á endurbyggingu brúarinnar á Þjórsá og þá áhættu, sem því fylgir, ef brúin er ekki endurbyggð. Ég hygg, að ekki sé eins gömul brú á nokkru stóru vatnsfalli á landinu og á Þjórsá. Og ég efast um, að nokkurs staðar á landinu fylgi því eins mikil hætta, ef brú fer niður, og einmitt Þjórsárbrúin. Ég hef hvergi farið yfir vatnsfall á Suðurlandi, sem ég vildi síður fara ofan í, ef brú bilaði, en Þjórsá, því að í slíku tilfelli skil ég ekki í, að neinn kæmist lifandi upp úr henni, sem ofan í hana færi. Ég skal ekki fara að rifja upp gamlar fullyrðingar um það, að Ölfusárbrúin hafi farið niður vegna þess, að ekki hafi verið fylgt þeim reglum, sem settar voru um umferð yfir brúna. Ég hygg, að víða sé pottur brotinn í þeim efnum, þannig að ekki sé í þeim efnum alltaf fullkomnasta eftirlit. Og þegar Ölfusárbrúin féll niður, þá voru reglurnar um umferð yfir hana minna brotnar en gert var svo að segja á hverjum degi áður en brúin fór niður, t. d. þegar 24 manna bifreið fór hlaðin fólki yfir brúna þá örstuttu áður. Það er erfitt í okkar mannfélagi að halda reglum í heiðri, nema eitthvert eftirlit sé haft með því. Og þegar Ölfusárbrúin fór niður, var framið aðeins smávægilegt brot á umferðarreglum yfir brúna á móts við það, sem gert var alla undanfarna daga, tímann áður en brúin fór niður.