Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég fylgi hér úr hlaði fsp. sem fyrr á þessu þingi var borin fram af Þórarni Þórarinssyni en hann er nú fjarverandi og kemur þetta því í minn hlut. Fsp. þessi er 3. liður á þskj. 358 og er til hæstv. menntmrh. um nýskipan iðnfræðslu og tæknimenntunar. Fsp. hljóðar svo: „Hvað líður störfum nefnda þeirra, sem voru skipaðar 1973 til að vinna að nýskipan iðnfræðslu og tæknimenntunar?“ N. þessi mun hafa verið skipuð í febr. 1973 og verkefni hennar var að skila frv. til nýrra l. um iðnfræðslu og semja eins konar framkvæmdaáætlun í samræmi við lög, en eldri lög um iðnfræðslu, sem n. var falið að breyta eða endursemja, eru frá árunum 1966 og 1971. Samkv. skipunarbréfi mun þessi n. hafa átt að ljúka störfum fyrir árslok 1973. Hins vegar er það svo að haustið 1974 ræður hún sér fastan starfsmann og er því vafalaust enn að störfum, en um það munum við að sjálfsögðu fá upplýsingar því að óskað er svara við því hvernig störfum n. líði og hvað af þeim sé að frétta og hverra niðurstaða sé að vænta. Sé ég raunar ekki ástæðu til að hafa þennan inngang lengri.



Herra forseti. Ég mun leitast við að svara hér fsp. hv. 4. þm. Reykv. um hvað líði störfum n. þeirrar sem skipuð var 1973 til að vinna að skipan iðnfræðslu og tæknimenntunar. Svar mitt er á þessa leið: Hinn 10. og 22. júlí 1970 og 9. febr. 1971 skipaði menntmrn. verk- og tæknimenntunarnefnd til þess að kanna stöðu tæknimenntunar innan skólakerfisins og eðlileg tengsl hinna ýmsu fræðslustiga og gera till. um endurbætur í þessum efnum. Þessi n. lauk störfum 5. júlí 1971 og skilaði ítarlegu áliti sem m. a. fól í sér till. um endurskoðun iðnfræðslulöggjafarinnar, m. a. með það fyrir augum að ríkissjóður einn greiddi kostnað við iðnskólann, en í gildandi l. er mælt fyrir um að ríkissjóður og sveitarfélög greiði þennan kostnað sameiginlega. Hinn 15. febr. 1973 skipaði menntmrn. svo n. til þess að endurskoða lög nr. 68 frá 1966, um iðnfræðslu, og lög nr. 18 1971, um breyt. á þeim l. og átti þessi n. að skila frv. til nýrra iðnfræðslulaga fyrir árslok 1973. Í n. voru skipaðir Guðmundur Einarsson verkfræðingur, formaður, án tilnefningar, Haukur Eggertsson framkvæmdastjóri samkv. till. Félags ísl. iðnrekenda, Ólafur Pálsson húsasmiðameistari samkv. till. Landssambands iðnaðarmanna, Óskar Hallgrímsson bankastjóri án tilnefningar, Rúnar Bachmann iðanemi samkv. till. Iðnnemasambands Íslands, Snorri Jónsson framkvæmdastjóri samkv. till. Alþýðusambands Íslands og Þór Sandholt skólastjóri samkv. till. Sambands iðnskóla á Íslandi. Þegar í upphafi útvegaði rn. margs konar gögn sem hún bað um. Formaður n., Óskar Hallgrímsson formaður iðnfræðsluráðs og Óskar Guðmundsson framkvæmdastjóri iðnfræðsluráðs, en hann hefur unnið mikið fyrir og með n., fóru í kynnisferðir, sumir um Norðurlönd og sumir til Þýskalands, og formaður sat einnig ráðstefnu varðandi iðnfræðslumál á vegum Menningarmálaráðs Evrópuráðsins og efnt var til ráðstefnu um verkefni n. hér í Reykjavík. Menntmrn. hefur við fjárlagagerð undanfarin ár farið fram á fjárveitingu til þess að ráða verkfræðinga í þjónustu sína til þess að sinna iðnfræðslumálum og þá m. a. endurskipulagningu iðnfræðslunnar í landinu. Fékkst lengi vel ekki fé til þessa en það hefur verið veitt og réð rn. Hákon Torfason verkfræðing í þjónustu sína á s. l. ári og hefur hann jafnframt starfað fyrir endurskoðunarnefnd iðnfræðslulaga síðan í haust. Í menntmrn. hefur verið mynduð verk- og tæknimenntunardeild til þess að sinna sérstaklega verkmenntunarmálum, m. a. í framhaldi af setningu nýrra grunnskólalaga. Þá hefur rn. lagt áherslu á að hraðað yrði endurskoðun námsskrár fyrir iðnfræðsluna en það er starf sem iðnfræðsluráð á að hafa með höndum. Í fjárl. þessa árs er varið 6 millj. kr. til námsskrárgerðar í verklegu námi fyrir iðnfræðslu- og fjölbrautaskóla. Menntmrn. hafði forgöngu um að skipuleggja starfið sem er mjög umfangsmikið því að viðurkenndar iðngreinar eru býsna margar, þær eru yfir 50 talsins. Verk þetta er nú hafið og er það unnið á vegum iðnfræðsluráðs í samstarfi við menntmrn. Á þessu ári verður einkum unnið að námsskrárgerð í málmiðnaðar-, byggingar- og rafiðnaðargreinum. Stefnt er að því að fyrstu drög að námsskránni í málm- og trésmiðagreinum og tréiðngreinum verði tilbúin næsta haust og kennt verði eftir þeim í fjölbrautaskólum í Breiðholti næsta skólaár. Þá er einnig stefnt að því að tilraunakennsla í iðnfræðsluskólum samkv. nýrri námaskrá geti hafist á næsta skólaári þótt í smáum stíl verði. Iðnfræðslulög frá 1966 og 1971 eru að ýmsu leyti mjög erfið í framkvæmd og fyllilega tímabært að setja nýja löggjöf um þetta efni. Með iðnfræðslul. frá 1966 var ákveðið að iðnskólar skyldu vera einn í hverju kjördæmi landsins auk þeirra skóla sem þá störfuðu og höfðu minnst 60 nemendur er l. tóku gildi. Skólarnir eru kostaðir sameiginlega af ríkissjóði og sveitarfélögum eins og áður hefur komið fram. Verulegrar óánægju gætti sums staðar með staðsetningu skólanna og menn vildu ekki leggja niður gömlu iðnskólana sem voru að vísu mjög fámennir sumir, en menn hafa þrátt fyrir það kosið að halda þeim og hefur ekki verið talið fært annað en halda uppi iðnskólum viðar en l. gera ráð fyrir. Er þetta svo bæði á Austurlandi og Vesturlandi og raunar má segja um allt land. Með tilkomu fjölbrautaskóla, t. d. fjölbrautaskólans í Breiðholti, er ætlunin að verði iðnnámsbrautir og mun iðnnámið vafalaust færast í fjölbrautaform víða þegar fram líða stundir. En þá þarf einnig að tryggja að það iðnnám, sem fjölbrautaskólarnir veita, veiti nemendum sams konar réttindi og ef námið væri stundað í venjulegum iðnskóla. Sú breyting mun vafalaust verða að bóknám iðaskólanna færist í grunnskólana, en iðnskólarnir verði meiri sérfræðiskólar, meiri fagskólar, eftir en áður. Það er sem sagt tvímælalaust mjög brýnt að endurskoða löggjöfina um iðnfræðslu og væntir rn. að sú n., sem situr og setið hefur nokkuð miklu lengur en gert var ráð fyrir í fyrstu að vera þyrfti, ljúki nú verkefni sínu þannig að unnt verði að leggja nýtt frv. um þetta efni fyrir Alþ. er það kemur saman í haust. Rn. skrifaði iðnfræðslunefnd 13. 6. 1974 um að hraða störfum og hefur nú alveg nýlega farið fram á að n. skili lagafrv. fyrir 1. ágúst n. k. þannig að unnt verði að ná því marki sem ég áðan nefndi. Endurskoðun löggjafarinnar og aukin verkmenntunarkennsla er áreiðanlega eitt af allra brýnustu verkefnum sem sinna þarf á næstunni.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir greinargóð svör við þessari fsp. og ég fagna því að það er markvisst, kannske hægt en markvisst, unnið að þessum málum og lagasetningar er að vænta innan skamms. Hér er á ferðinni mjög stórt og mikilvægt mál. Það er alveg óumdeild nauðsyn aukinnar tækni- og verkþekkingar í landinu og það er brýn nauðsyn til þess að hún verði sem allra fyrst sett í það horf sem má kallast kannske nútímalegt, en sem alla vega er í senn í samræmi við vilja þeirra, sem veita slíka menntun, og þeirra, sem hennar æskja, enda hlýtur það að vera þeirra beggja hagur og ekki síst verður það hagur þeirra sem ávaxtanna eiga að njóta af verk- og tæknimenntun. Það er þess vegna sem ég vildi vænta þess að við sæjum sem fyrst niðurstöður af starfi þeirrar n. sem nú vinnur og ljóst er raunar af svörum hæstv. ráðh. að svo muni verða og að við getum þá innan allt of langs tíma gengið skrefi lengra í átt til þeirrar nýskipunar sem ég mundi vilja meina að kæmi út sem niðurstaða af starfi n. þeirrar sem hér var verið að spyrjast fyrir um og ég mundi einnig vilja ætla að mundi best þjóna hagsmunum þjóðarheildarinnar í þessu máli.

Fyrirspyrjandi (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Fsp. þessi er fram borin vegna snjóflóða er urðu 19. des. s. l. í Siglufirði. Þá eyðilögðust tvö hús í snjóflóði. Í fyrstu voru vonir bundnar við það að Brunabótafélag Íslands mundi bæta það tjón, jafnvel þótt því væri það ekki beinlínis skylt að lögum, en daginn eftir, þegar hin miklu snjóflóð urðu í Neskaupstað, var sú von úr sögunni. Þá voru uppi vangaveltur um það, hvort Viðlagasjóður mundi ekki koma inn í og leysa þennan vanda, en með bréfi Viðlagasjóðs var ljóst að svo yrði ekki að sinni. Fjárhagsaðstoð frá Bjargráðasjóði var hins vegar bersýnilega ófullnægjandi miðað við núverandi reglur hans. Með allt þetta í huga var þessi fsp. fram borin, þ. e. a. s. hvort ríkisstj. mundi ekki gera ráðstafanir til þess að tryggja því fólki, sem ætti um sárt að binda, viðunandi bætur. Síðan fsp. þessi var fram borin hefur ýmislegt gerst í máli þessu sem hefur skýrt það. Alþ. hefur fjallað um frv. sem var borið fram á Alþ. til lausnar vanda þeirra sem urðu fyrir tjóni í snjóflóðum í Neskaupstað, og í því frv. var heimild til þess að leysa einnig vanda annarra er svipað stæði á um. Ef gert er ráð fyrir því að stjórn Viðlagasjóðs noti þessa heimild má ætla að þeirri fsp., sem ég hef borið hér fram, sé þar með svarað. En að sjálfsögðu væri gott að fá staðfestingu hjá hæstv. forsrh. á því að lausn sé fengin. Þess vegna hef ég borið fram þessa fsp., hvort ríkisstj. muni ekki tryggja þessu fólki, sem hér um ræðir, viðunandi bætur.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Í meðferð Alþ. breyttist frv. um ráðstafanir vegna snjóflóða í Norðfirði og fjáröflun til Viðlagasjóðs á þann veg, eins og fram hefur komið hjá hv. fyrirspyrjanda, að inn í það voru sett svo hljóðandi ákvæði í stað upphaflegrar 6. gr.: „Stjórn Viðlagasjóðs er heimilt í samráði við stjórn Bjargráðasjóðs að bæta tjón, sem orðið hafa af náttúruhamförum eða verða annars staðar á landinu.“ Á fundi stjórnar Viðlagasjóðs 15. apríl voru mál þessi til umr. og eftirfarandi var þar bókað: „Stjórnin lýsir þeirri skoðun sinni í sambandi við 6. gr. l. um ráðstafanir vegna snjóflóða í Neskaupstað að því er varðar samskipti Viðlagasjóðs og Bjargráðasjóðs um fyrirgreiðslu vegna tjóna af náttúruhamförum, að Bjargráðasjóður starfi á sama hátt og hingað til, en Viðlagasjóður gripi aðeins inn í við meiri háttar tjón af völdum náttúruhamfara í líkingu við þau sem sjóðurinn hefur fengist við í Vestmannaeyjum og Neskaupstað.“ Viðræður fóru síðan fram milli Viðlagasjóðs og Bjargráðasjóðs um það hvernig best mundi staðið að verkaskiptingu milli sjóðanna vegna heimildarinnar í 6. gr. l. er ég gat um áðan. Á sameiginlegum fundi stjórna Viðlagasjóðs og Bjargráðasjóðs, sem haldinn var þriðjudaginn 22. apríl s. l., var rætt um þessa verkaskiptingu sjóðanna varðandi fyrirgreiðslu til þeirra sem verða fyrir tjónum af völdum náttúruhamfara, svo sem eldgosa, snjófljóða, skriðufalla, vatnsflóða og óveðurs. Eftir allítarlegar umræður var það álit fundarmanna að eðlilegast væri að verkaskipting sjóðanna færi eftir tjónaorsökum, þannig að Viðlagasjóður bætti eftir sínum reglum öll tjón, hvar sem þau verða í landinu, af völdum eldgosa og snjóflóða, en Bjargráðasjóður veitti fyrirgreiðslu vegna tjóna af völdum annarra náttúruhamfara, svo sem hann hefur gert hingað til. Hjá Bjargráðasjóði munu nú liggja óafgreiddar umsóknir 28 aðila, einstaklinga og fyrirtækja, um fyrirgreiðslu vegna tjóna af náttúruhamförum, aðallega af völdum snjóflóða og hvassviðra sem orðið hafa á tímabilinu des. 1974 til febr. 1975. Þá hefur Viðlagasjóði borist eitt erindi þar sem farið er fram á bætur á grundvelli 6. gr. nýsettra laga. Í 25 tilvikum af þeim 28, sem nefnd voru, hafa farið fram matsgerðir. Tjón skv. matsgerðum nema samtals 16 848 738 kr. Ómetin eru tjón í Hnífsdal, á Siglufirði og í Fáskrúðsfirði sem ætla má að nema muni verulegum fjárhæðum. Ekki er unnt að svara því afdráttarlaust á þessu stigi hvernig afgreiðslu einstakra bótakrafna verði háttað, en viðræður fara fram milli Viðlagasjóðs og Bjargráðasjóðs um það og væntanlega þá á grundvelli sameiginlegrar stefnuyfirlýsingar stjórna þessara sjóða. Nýlega hefur verið gengið frá reglugerð vegna tjónanna í Neskaupstað, en það mál sat í fyrirrúmi. Verður áfram samhliða afgreiðslu þessara einstöku umsókna um tjónabætur unnið að mótun reglna er nauðsynlegt er að setja í tengslum við 6. gr. l. um Viðlagasjóð. Þá vil ég láta þess getið, eins og raunar hv. þm. er kunnugt, að á vegum trmrn. hefur verið unnið að því að semja lög um allsherjartryggingu gegn náttúruhamförum og hefur frv. um þau efni, þ. e. a. s. um viðlagatryggingu eða viðlagatryggingasjóð, verið lagt fram hér á Alþ. og með því mótaðar nýjar framtíðarreglur um viðbrögð við stórtjónum á borð við þau sem fallið hafa undir Viðlagasjóð til þessa.

Fyrirspyrjandi (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svar hans. Ég skildi hann svo að stjórn Viðlagasjóðs hefði fallist á að bæta öll tjón af völdum snjóflóða. Þetta tel ég viðunandi svar og hef engu þar við að bæta.



Herra forseti. Ég fylgi þá úr hlaði fsp. sem fyrr á þingi var lögð fram af Þórarni Þórarinssyni, en fsp. þessi er til hæstv. menntmrh. um framhaldsnám hjúkrunarkvenna og er 4. liður á þskj. 358 og hljóðar fsp. svo: „Hvenær má vænta ráðstafana til að tryggja hjúkrunarkonum rétt til framhaldsnáms við Háskóla Íslands í hjúkrunarfræðum?“ Ég hefði kannske sjálfur orðað þessa fsp. eilítið öðruvísi, en eftir þeim upplýsingum, sem ég hef aflað mér, var skipuð n. til þess að semja reglugerð um námsbraut í hjúkrunarfræðum við Háskóla Íslands. Þessi n. var skipuð á árinu 1973 og mun hafa skilað áliti í des. s. l. og mun það álit vera til athugunar hjá læknadeild Háskóla Íslands. En mér kemur málið þannig fyrir að með óbreyttum inntökureglum í Háskóla Íslands muni ekki aðrir komast í þetta nám en þeir sem hafa stúdentspróf og að sjálfsögðu eru í þeim hópi einhverjar eða einhverjir sem hafa hvort tveggja lokið stúdentsprófi og einnig námi frá Hjúkrunarskóla Íslands, en þetta er raunar ekki nema lítill hluti þeirra sem brautskráðir eru frá þeim skóla. Jafnframt komast auðvitað í þetta nám þeir eða þær sem hafa stúdentsmenntun, og mér vitanlega er ekki gerð krafa til þess að stúdentar, sem þessa námsbraut velja sér, hafi endilega hjúkrunarmenntun frá Hjúkrunarskóla Íslands jafnframt. Ég hef út af fyrir sig ekkert við þetta að athuga. Það er stórt mál og má um það deila hver skuli vera inntökuskilyrði í Háskóla Íslands, hvort þau eigi að vera ein og algild eða hvort þau eigi að vera eitthvað breytileg eftir því hvaða nám er valið, hversu vítt svið menn kjósa sér innan veggja þeirrar stofnunar. En auðvitað er þetta mál mikið áhugaefni hjúkrunarkonum og hjúkrunarmönnum sem vilja auðvitað í senn viðhalda og auka þekkingu sína og telja sig vera vel undir það búin með tilliti til náms í Hjúkrunarskóla Íslands og með tilliti til sinnar starfsreynslu enda þótt þessir aðilar uppfylli ekki skilyrði um inntöku í Háskóla Íslands eins og nú stendur. Áhugamál þessara hjúkrunarkvenna og hjúkrunarmanna - og það er auðvitað langstærsti hluti þeirra sem ekki fullnægir inntökuskilyrðum í Háskólann - er að hafa aðstöðu til aukningar menntunar sinnar sem mundi jafnframt tryggja þeim að það kæmi ekki til eins konar yfirstétt, ef ég má nota það orð, innan þessarar greinar sem þó byggðist ekki endilega á umframreynslu og þekkingu í hjúkrunarstarfinu sjálfu. - Ég sé ekki ástæðu til að hafa þennan inngang lengri.



Herra forseti. Fsp. hv. 4. þm. Reykv. er á þessa leið: „Hvenær má vænta ráðstafana til að tryggja hjúkrunarkonum rétt til framhaldsnáms við Háskóla Íslands í hjúkrunarfræðum?“ Í tilefni af þessari fsp. vildi ég gera nokkra grein fyrir þessu máli og aðdraganda þess. Samkv. drögum að reglugerð, sem samin hefur verið fyrir námsbraut í hjúkrunarfræðum við Háskóla Íslands, er kennsluhlutverk námsbrautar tvíþætt: Í fyrsta lagi að annast kennslu í hjúkrunarfræðum til BS-prófs og í öðru lagi að annast framhaldsnám í hjúkrunarfræðum fyrir þá sem lokið hafa prófi frá viðurkenndum hjúkrunarskóla. Í reglugerðardrögunum er gert ráð fyrir að framhaldsnám þetta fari fram í námskeiðum, en verði minnst eitt ár og skiptist á almennar undirstöðugreinar og eina sérgrein. Reglugerð hefur ekki enn verið staðfest fyrir námsbrautina, en fyrrgreind reglugerðardrög eru nú til meðferðar hjá Háskólanum. Kennsla í hjúkrunarfræðum til BS-prófs hófst haustið 1973, fjögurra ára nám, 120 einingar. Í reglugerðardrögunum er einnig gert ráð fyrir að fólk, sem lokið hefur almennu hjúkrunarnámi, geti lokið BS-prófi í hjúkrunarfræðum. Munu nú tvær hjúkrunarkonur vera við nám í námsbrautinni. Um inngöngu í námsbraut í hjúkrunarfræðum gilda almennar innritunarreglur Háskóla Íslands. Samkv. háskólalögum er háskólaráði heimilt að leyfa skrásetningu einstaklinga er lokið hafa öðru námi en stúdentsprófi hérlendis með þeim árangri sem sú deild, er í hlut á, mælir með að skapi hæfi til framhaldsnáms innan Háskólans. Á s. l. hausti var kannað hvort til greina kæmi að efna til sérstaks viðbótarnáms í einstökum greinum á menntaskólastigi fyrir hjúkrunarkonur, þannig að þær öðluðust rétt til inngöngu í námsbraut í hjúkrun við Háskólann og er það mál til athugunar hjá Háskólanum og taldi háskólaráð ekki ráðlegt að fara af stað með slíkt viðbótarnám á menntaskólastigi fyrir þá er lokið höfðu almennu hjúkrunarnámi fyrr en reglugerð fyrir námsbraut í hjúkrunarfræðum hefði verið sett. Jafnframt taldi háskólaráð að til greina kæmi að stofna til slíks náms síðar og féllst í meginatriðum á till. þær er svokölluð tengslanefnd, er komið var á fót innan Háskólans og fjallar m. a. um inntökuskilyrði einstakra námsbrauta Háskólans, gerði um þetta efni, m. a. með hliðsjón af þeim athugunum sem fram höfðu farið á vegum nefndar þeirrar sem samdi reglugerðardrögin fyrir námsbrautina um athugun á stöðu hjúkrunarfólks í skólakerfinu. Með tilliti til þessa taldi rn. ekki rétt að efna til sérstaks viðbótarnáms á menntaskólastigi fyrir hjúkrunarfólk að svo komnu máli. Í sambandi við ákvörðun á fyrirkomulagi væntanlegs framhaldsnáms fyrir hjúkrunarfólk í námsbraut í hjúkrunarfræðum við Háskóla Íslands er nauðsynlegt að taka afstöðu til þess á hvern hátt hjúkrunarfólk geti aflað sér réttinda til innritunar í Háskólann, en tiltölulega fátt hjúkrunarfólk hefur slík réttindi eins og nú er. Rn. hefur frá upphafi lagt á það áherslu að myndaðir yrðu möguleikar á framhaldsnámi við Háskólann fyrir þá sem lokið hafa venjulegu hjúkrunarnámi. Í bréfi rn. frá 18. sept. 1979, þar sem samþ. var að hefja kennslu í hjúkrunarfræðum við Háskólann, var einnig sérstaklega óskað eftir að gerð yrði athugun á því með hverjum hætti væri unnt að veita þeim, sem lokið hefðu venjulegu hjúkrunarnámi, aðgang að framhaldsnámi á háskólastigi. Ég vil svo að lokum taka fram að þess er nú að vænta að áður en langt um líður verði unnt að staðfesta reglugerð fyrir hjúkrunarnámsbrautina, en eins og tekið hefur verið fram eru í reglugerðardrögunum, eins og þau nú liggja fyrir og eru til meðferðar hjá Háskólanum, ákvæði um framhaldsnám í hjúkrunarfræðum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir hans greinargóðu svör. Mér sýnist að við séum sammála um þann þátt þessa máls að nauðsynlegt sé að gefa hjúkrunarkonum og hjúkrunarmönnum kost á aðstöðu til þess að auka við menntun sína og við séum sammála um nauðsyn þess að finna heppilegar leiðir í því efni. Og ég vil treysta því, að að þessu verði markvisst unnið, og sé reyndar enga ástæðu til að ætla annað en svo verði gert. En það er rík ástæða til þess að mennta sem allra best hjúkrunarkonur og hjúkrunarmenn. Það er ekki bara vegna þess að góð og mikil menntun er alltaf æskileg, það er ekki síður vegna þess að við framkvæmd nýrra laga um heilbrigðisþjónustu hljóta æ fleiri störf að koma í hlut hjúkrunarkvenna og hjúkrunarmanna. Það verður raunar lögð á þetta fólk æ meiri ábyrgð og það er svo í okkar nágrannalöndum að nú þegar vinna þessar heilbrigðisstéttir störf sem við höfum ekki enn þá talið fært að setja hér í hendur hjúkrunarmanna og hjúkrunarkvenna, en þessir aðilar mundu þó auðveldlega geta leyst af hendi ef til kæmi ögn meiri menntun, menntun sem í senn er framhaldsmenntun og einnig er aukin undirbúningsmenntun jafnvel áður en tiltekið nám í Hjúkrunarskóla Íslands. Ég er alveg viss um það að góð framkvæmd laga um heilbrigðisþjónustu mun í reynd ekki hvað síst byggjast á því að vel menntað hjúkrunarfólk, konur og karlar, séu til staðar, og ég tel að þetta undirstriki nauðsyn þess að markvisst sé unnið að því og stuðlað að því að fyrir hendi séu möguleikar til frekari menntunar þessa fólks alls.



Herra forseti. Fá mál hafa verið eins rækilega rædd austur á landi a. m. k. og sjónvarpsmálin og þau hafa borist hér inn í þingsalina og er næstum því að bera í bakkafullan lækinn að koma þeim að enn einu sinni. Þó benda nýgerðar samþykktir hreppsnefnda Egilsstaðahrepps og Reyðarfjarðarhrepps til þess að enn sé þörf vakandi umr. um málið yfirleitt, og nú nýverið fékk ég auk þess sérstaka beiðni frá bændum í Breiðdalshreppi um að koma sératökum óskum þeirra á framfæri við rétta aðila. En þegar sú fsp., sem hér um ræðir á þskj. 407 og fram er borin til hæstv. menntmrh., var lögð fram fyrir páska hafði ég aðeins óljósar spurnir af því efni sem þær fjalla um, og satt að segja trúði ég þeim ekki allt of vel, svo sérstæð þótti mér sú innheimtuaðferð sem um er spurt og rétt þykir að fá svör hæstv. ráðh. um hvernig sé réttlætt og hvort eða hvernig hann hyggst bregðast við í málinu. Af þessu fékk ég svo persónulega reynslu, og niðurlag hreppsnefndarsamþykktar þeirra Egilsstaðamanna fer í sömu átt. Leyfi ég mér að vitna til hennar hér orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Hreppsnefnd Egilsstaðahrepps mótmælir harðlega að afnotagjöld fyrir útvarp og sjónvarp eru nú innheimt sameiginlega og menn látnir greiða fyrir útvarpstæki þó að eigandi sjónvarpstækis eigi ekkert útvarp.“ Það eru því ýmsir fleiri en ég sem spyrja svipaðra spurninga nú og eru hér á þskj. 407, svo hljóðandi: „1. Er það rétt, að innheimtudeild Ríkisútvarpsins innheimti sameiginlega gjald af sjónvarpi og hljóðvarpi, án tillits til þess, hvort viðkomandi á hljóðvarpstæki eða ekki? 2. Ef svo er, hvaðan kemur stofnuninni heimild til svo sérstæðrar innheimtu? 3. Mun ráðh, hafa afskipti af þessu máli og þá hver?“



Herra forseti. Eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda og öllum hv. þm. er vafalaust ljóst er þessi spurning í raun og veru um túlkun á ákvæðum laga um innheimtu afnotagjalda útvarps. Á þessu stigi vil ég svara henni í einu lagi þannig: Ég hef rætt þetta atriði við lögfróða menn, en hef ekki enn þá fengið formlegt álit. Vitanlega ber hér að fara í einu og öllu að réttum lögum og verður þetta mál vandlega athugað og ákvarðanir teknar að því búnu.

Fyrirspyrjandi (Helgt F. Seljan) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. skýr og greinargóð svör varðandi þessa fsp. Hvað það snertir að hann hafi leitað um þetta formlegrar umsagnar lögfræðinga skil ég mætavel að það þvælist fyrir þeim góðu mönnum, sem oft eru nú annars ekki í vandræðum með ýmsar skýringar og túlkanir, að útskýra þessa sérstæðu innheimtuaðferð. Ég verð aðeins að treysta því að þegar þetta álit liggur fyrir, sem ég hygg að muni verða heldur neikvætt fyrir þessa annars ágætu stofnun, þá muni hæstv. ráðh. sjá svo til að ekkert ranglæti verði í því máli framið.



Herra forseti. Á þskj. 407, undir 2. tölul., hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. menntmrh. Þessar fsp. eru fyrir nokkuð löngu fram komnar og hafa verið á dagskrá nokkrum sinnum, en ekki unnist tími til þess að koma þeim að. Fsp. þessar eru í fjórum liðum og varða allar spurninguna um flutning sjónvarpsina á þeim leikhlutverkum sem kannske fyrst og fremst hafa verið flutt hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég hygg að það muni allir vera um það sammála að þeir, sem áttu aðild að því frumkvæði að stofna til Þjóðleikhússins á sínum tíma, hafi verið með þær hugmyndir uppi að sem flestum þjóðfélagsþegnum gæfist kostur á að sjá þá list, sem þar er flutt, og með því að stuðla að aukinni listhneigð, ekki bara hér á höfuðborgarsvæðinu, heldur og víðs vegar í kringum landið. Nú var það að sjálfsögðu svo á þeim tíma að ekki voru ýkjamiklir möguleikar til þess að koma slíku á framfæri við landsbyggðarfólk. Þetta breyttist að sjálfsögðu með tilkomu sjónvarpsins og hefði því mátt ætla með tilkomu þess fjölmiðils, sem kominn er þó svo víða sem raun ber vitni þó að hann nái ekki til allra landsmanna, að gerð hefði verið gangskör að því að sjónvarpið kæmi til móts við landsbyggðarfólk með þeim hætti að taka til sýninga hin ýmsu leikhúsverk sem verið hafa hér á höfuðborgarsvæðinu. Spurningar mínar eru fyrst og fremst um þetta. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að lesa þær upp, þær eru prentaðar á þskj. 407, en þær snúast fyrst og fremst um þetta, með hverjum hætti úr þessu megi bæta og hvað hafi verið til þess gert að sjónarmiðum landsbyggðarfólks yrði betur sinnt í þessum efnum en gert hefur verið.



Herra forseti. Ég held að það fari best á því að svara fsp. hv. 6. þm. Vestf. í einn lagi þótt hún sé í 4 töluliðum og vil ég gera það á þessa leið: Sjónvarpið hefur kvikmyndað eða tekið á myndsegulband leikrit og leikritskafla af sviði Þjóðleikhússins og Iðnó. Slíkar upptökur af sviði eru mörgum tæknilegum örðugleikum háðar og eru alltaf lakari að gæðum en upptökur í sjónvarpssal. Nokkur leikrit hafa verið tekin í sjónvarpssal eftir að sýningum í leikhúsi hefur verið hætt. Leikrit sett á svið í leikhúsi eru ekki endilega gott sjónvarpsefni. Aðlögun leikhúsverka fyrir sjónvarpstöku getur verið allt að því jafnumfangsmikið og kostnaðarsamt verkefni eins og ný sviðsetning mundi vera. Hefur verið talið að íslenskri leiklist sé betur þjónað af sjónvarpsins hálfu með sjálfstæðu framlagi þess, einkum að því er varðar flutning frumsaminna innlendra verka, eins og höfuðáhersla hefur verið lögð á, heldur en ef leikritaflutningur þess yrði aðeins bergmál af starfsemi leikhúsanna í höfuðborginni. Sjónvarpið á ekki enn nauðsynlegan tækjabúnað til beinna útsendinga frá stöðum utan sjónvarpshússins. Ekki er kleift að taka upp fyrir sjónvarpið á almennri leiksýningu, m. a. vegna þeirrar miklu lýsingar sem sjónvarpsupptaka krefst. Varla er líklegt að starfsemi leikhúsa væri greiði gerður með því að útvarpa sérhverju leikriti, en ekki hefur verið reynt að semja um slíkt af ástæðum sem þegar hafa verið greindar. Varðandi vilja menntmrh. að beita sér fyrir betri dagskrá að því er varðar leikrit, spurningu í 3. tölul., þá vil ég láta þetta koma fram: Í haust beitti ég mér fyrir því að rétta við þann fjárhagslega halla sem orðinn var á rekstri útvarpsins og nam 150 millj. kr. Ég minni á að verið er að ljúka við skoðun á rekstri útvarpsins með það fyrir augum að koma við meiri hagkvæmni og sparnaði heldur en til þessa. Í framhaldi af þessu vil ég segja það að ég vil beita mér fyrir því að útvarpinu og í þessu tilviki sjónvarpinu verði gert mögulegt að vanda enn betur dagskrá sína heldur en nú er, en það verður ekki gert að verulegu marki nema til komi meiri fjármunir. Jafnframt, eins og ég hef áður tekið fram í þessum ræðustól, hlýt ég að beita mér fyrir því að fjármagn verði útvegað til þess að treysta og ekki síst að ljúka við að koma sjónvarpinu áleiðis til allra landsmanna.

Fyrirspyrjandi (Karvel Pálmason) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans og þó kannske sérstaklega að því er varðar 3. liðinn. Ég var raunar ekkert í vafa um að hann væri þannig þenkjandi, hæstv. ráðh., að hann mundi vera til þess reiðubúinn að beita sér fyrir lagfæringu þessara mála. Ég þakka honum það, hann tók það sérstaklega fram hér. Varðandi aðra liði svarsins er það að segja að ég er þeirrar skoðunar að það sé ekki eins miklum annmörkum háð og þar kom fram að taka upp leiksýningar á almennri sýningu eða t. d. á lokaæfingum. Ég er kannske ekki nógu kröfuharður, en mér fannst ekkert athugavert við það sem var sýnt s. l. laugardagskvöld og upp var tekið í tilefni af 26 ára afmæli Þjóðleikhússins, ýmis atriði úr verkum sem þar höfðu verið sýnd. Ég hygg að því fólki, sem ekki gefst kostur á að njóta slíks að staðaldri, eins og aðilum á því svæði sem við erum nú að tala um, mundi þykja mikill fengur í slíku af hálfu sjónvarpsins. Og einhvern veginn hef ég það á tilfinningunni að það muni frekar vera einhver önnur sjónarmið sem ráða bak við það að sjónvarpið hefur ekki sinnt þessu verkefni sem skyldi eða betur en raun ber vitni heldur en það séu nokkrir tæknilegir gallar á því að framkvæma slíkt. Ég a. m. k. er um það viss að fólk úti í dreifbýlinu mundi taka því með þökkum og virða það og meta ef sjónvarpið sinnti þessari skyldu sinni, sem ég tel vera, með því að gefa fólki kost á að nýta þessa möguleika þó að það yrði kannske ekki 100% uppfærsla eða sýning miðað við að sjá það hér á sviðinu. Ég dreg sem sagt í efa að það séu einhverjir annmarkar á slíku. Hitt er sjálfsagt rétt hjá hæstv. ráðh., að ef sjónvarpið ætlar að setja upp leikhús eða sýningar á eigin vegum til þess að flytja sjónvarpsáhorfendum, þá kostar það auðvitað stórkostlega aukið fjármagn. Nægir t. d. að nefna hið margumtalaða og fræga verkefni Lénharð fógeta sem ekki er farið að sjá dagsins ljós enn, en að því að tjáð er á að kosta a. m. k. 20 millj. Ef sjónvarpið ætlar að fara út á þá braut eins og þar virðist hafa verið mörkuð, þá er enginn vafi á því að það kostar ekki tug millj., heldar hundruð millj. að sjá fyrir framkvæmdum af því tagi. Hitt er að ég tel ljóst eða a. m. k. hefur ekki verið fram á það sýnt að það sé ekki fært tæknilega séð að taka upp á leiksýningum til þess að sýna í sjónvarpi og miðla þannig landbyggðarfólki af þessum nægtabrunni þeirrar listar sem hér er flutt á höfuðborgarsvæðinu.



Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Karvels Pálmasonar. Ég tel sjónvarpið einmitt réttan aðila til að koma þarna til móts við landsbyggðarfólk. En ég vil minna á annað í þessu sambandi sem ég tel ekki þýðingarminna í raun. Ég hafði þegar í fyrra skrifað Jóni Þórarinssyni dagskrárstjóra listadeildar sjónvarpsins þar sem ég fór fram á það við hann að sjónvarpið annaðist kynningu á merkum listviðburðum úti á landsbyggðinni og hafði þá einkanlega leiklistina í huga. Dagskrárstjóri tók þessu mjög vel, en það hefur lítt orðið úr efndum og er ýmsu þar um að kenna að ég hygg, ekki aðeins vanefndum sjóvarpsins heldur einnig hlédrægni heimaaðila sem hafa ekki verið nógu duglegir að ota sínum tota og koma sínum sýningum á framfæri eða hluta úr þeim. En ég tel að þarna sé mjög mikilvægt verkefni fyrir sjónvarpið, að kynna einmitt það besta sem er að gerast í t. d. leiklist úti um landsbyggðina. Ég þekki það vel hug hæstv. ráðh. til þessarar starfsemi viða um land að ég treysti honum manna best til þess að ýta þar rösklega á eftir svo að þetta verði sem fyrst að raunveruleika.



Herra forseti. Í tilefni af þessum umr. vildi ég aðeins upplýsa það sem mér er kunnugt um. Eftir hið umfangsmikla verkefni Lénharð fógeta og eftir þann kostnað sem af þeirri leikritagerð hlaust tók fráfarandi útvarpsráð ákvörðun í samráði við embættismenn þeirrar stofnunar, að taka ekki fleiri íslensk leikrit upp á því ári vegna fjárhagserfiðleika stofnunarinnar. Nú hefur hins vegar verið ákveðið af útvarpsráði að stefna að því að taka upp a. m. k. 6–7 íslensk leikrit á hverju ári, og nú þegar hafa verið ákveðin verkefni sem fram undan eru, þrjú verk nú þegar ákveðin sem tekin verða upp væntanlega á næstunni. Ég get vel fallist á þau sjónarmið að sjónvarpið þjóni mikilvægum tilgangi í því að flytja list til fólks víða um land. En þá hefði ég haldið að það væri æskilegra að leikhúsin hér í Reykjavík gætu farið með sína hópa í ferðalög á hina ýmsu staði úti á landi þannig að fólk þar kæmist í bein tengsl við leikhúsið eins og það best er, en ekki á sjónvarpsskerminum. Þetta gæti farið saman, en ég held þó að það ætti að vera aðalreglan og ætti að stefna að því að leikhúsið færi með sína flokka í ferðalög um landið og með sín verk, en sjónvarpið og útvarpið ættu síðan að stuðla að því að vinna að því að sýna og flytja verk sem eru heppileg og vel til fallin að sýna og flytja í sjónvarpi og útvarpi. Ég er sannfærður um að ef að þessu verður unnið með dyggilegum hætti og með góðum stuðningi Alþ. og hæstv. ráðh. en einmitt vegna þess að allir eru sammála um að efla íslenska leikritagerð á þessum vettvangi þá gæti Alþ. og ríkisstj. unnið að því og stutt við bakið á Ríkisútvarpinu með því að auka fjárveitingar í þessu skyni til Ríkisútvarpsins.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Okkur er vafalaust öllum ljóst að þessi þáttur, þ. e. flutningur leikverka í útvarpi og sjónvarpi, er ákaflega þýðingarmikill. Hann er hins vegar töluvert háður sérstaklega tveimur þáttum, báðum þýðingarmiklum: Annars vegar getu íslenskrar kvikmyndagerðar, kunnáttu íslenskra kvikmyndagerðarmanna. Mér þykir vænt um að geta sagt frá því hér og ég vil láta það koma fram að ég hef í menntmrn. orðið áþreifanlega var við áhuga hjá því fólki sem nú er og oft af veikum mætti og við erfið skilyrði að starfa við kvikmyndagerð hér á landi. Það vill afla sér aukinnar þekkingar á þeim málum og það hefur verið reynt, þótt í smáu sé, af hálfu menntmrn. að styðja nokkuð við bakið á þessu fólki í þess viðleitni. Hins vegar er svo hinn stóri hlutur, peningarnir. Það kostar mikið að bæta hér um, því að þetta er nokkuð viðamikið dagskrárefni. Það eru auðvitað erfiðir tímar í fjármálunum nú, eins og allir vita og títt er um talað á Alþ. þessar vikur og mánuði vil ég segja því að þinghald og stjórnarathafnir hafa á þessum vetri mjög snúist um efnahagsmálin og þau vandræði sem þar steðja að þjóðinni. Hins vegar er á það að líta og ég held að hv. alþm. hljóti að vilja meta það mikils að þessi stofnun, útvarpið, er sú stofnun sem best þjónar öllu landinu, allri þjóðinni. Það er alveg óhætt að segja þetta umbúðalaust svo að hér má nokkru til kosta einmitt vegna þess. Í sambandi við leikritaflutninginn, eins og hér hefur komið fram, koma þar til mörg fagleg og tæknileg atriði og það er einmitt mjög ákjósanlegt að saman fari og hjálpist að til að þoka þeim málum áleiðis áhugi manna eins og þeirra hv. þm. sem hér hafa talað um þessi mál annars vegar og svo hins vegar kunnátta og sérþekking starfsmanna útvarpsins.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því sem hv. 11. þm. Reykv. sagði hér áðan, varaformaður útvarpsráðs að ég hygg. Hann sagði að það hefði verið ákveðið vegna mikils tilkostnaðar við Lénharð fógeta að sýna ekki fleiri slík verkefni á næstunni. Ég fagna hins vegar að sjálfsögðu þeirri ákvörðun útvarpsráðs að sýna 6–7 leikrit á ári á næstu árum. En manni verður hugsað til fjármögnunar á slíku fyrirtæki ef það á að gerast í svipuðu formi og t. d. Lénharður fógeti, ef hinir tæknilegu örðugleikar koma í veg fyrir að það sé gert frá leikhúsunum beint. Og þá hljóta menn að spyrja, með hverjum hætti útvarpsráð ætli að sjá svo til að þessari samþykkt verði framfylgt. En ég fagna því að sjálfsögðu að þetta eigi að gerast og einnig því að það muni verða 3–4 verk tekin upp á næstunni og sýnd, hafi ég skilið rétt. Ég tek einnig undir það að mjög væri æskilegt að það væri meira um það af hálfu a. m. k. Þjóðleikhússins að sinna landsbyggðarfólki með þeim hætti að koma með leiksýningar út á land og fara í leikferðalög. Þetta hefur því miður verið í allmikilli lægð að undanförnu. En vonandi stendur það einnig til bóta eins og hitt, ef marka má orð hv. 11. þm. Reykv., varaformanns útvarpsráðs, að því er varðar leikritaflutning í sjónvarpi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram á þskj. 464, tölul. 1. fsp. til menntmrh. um aðild Íslands að háskóla Sameinuðu þjóðanna og það er þá tvíþætt: „1. Á hvaða stigi er könnun á aðild Íslands að háskóla Sameinuðu þjóðanna? 2. Við hvaða háskóladeildir hér eða rannsóknastofnanir getur samstarf helst komið til greina?“ Á 28. Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna var endanlega samþykkt stofnskrá háskóla Sameinuðu þjóðanna samkv. till. er meðhöndluð var í 2. nefnd allsherjarþingsins. Þar báru 13 þjóðir till. fram, flestar úr þriðja heiminum, en meðal þeirra voru 3 ríki úr Vestur-Evrópu: Austurríki, Ísland og Ítalía. Ákveðið var að aðalstöðvar háskólans skyldu vera í Japan. Ég vil með örfáum orðum skýra gerð þessarar merkilegu stofnunar sem allt of hljótt hefur verið um hér á Íslandi. Háskóli Sameinuðu þjóðanna er ekki hugsaður sem venjulegur háskóli fyrir stúdenta, heldur samfélag vísindamanna þar sem rannsóknir, þjálfun og þjónusta þyrpast saman og viðfangsefnin séu líf manna á jörðinni, þróun og velferð. En þetta eru einmitt þau viðfangsefni sem Sameinuðu þjóðirnar og stofnanir þeirra fást við. Háskólanum er ætlað að leggja sérstaka áherslu á þátttöku ungra háskólamanna og vísindamanna, einkanlega frá þróunarlöndunum. Meginvandamálin, sem háskólinn á að fást við og mannkynið stendur nú frammi fyrir, eru þessi: Í fyrsta lagi viðhald mannlífs á jörðinni í ljósi umhverfisvandamála, efnahagslegar framfarir og velferð sem Sameinuðu þjóðunum og stofnunum þeirra ber að fást við og í þriðja lagi félags- og raunvísindi, hrein og hagnýt. Höfuðmarkmið rannsóknar- og þjálfunarmiðstöðvar háskólans á að vera að stuðla að vexti þróttmikilla akademískra vísindalegra samfélaga sem reyni að bæta úr brýnustu þörfum þessara landa á vettvangi vísinda og þekkingar. Háskólinn á að vera til þess að kveðja atgervisflokka frá þróunarlöndum til iðnaðarlanda og með því rjúfa einangrun menntafólks á háskólavettvangi í þeim löndum. Hann á einnig að taka að sér þjálfun fólks sem hefur hug á að starfa að innlendri og alþjóðlegri tæknihjálp. Af þessari upptalningu ætti að vera ljóst að stofnun þessa háskóla getur haft verulega þýðingu fyrir smáríki og þróunarlönd. Ísland er vissulega í þeirra hópi. Ákveðið er að háskólinn starfi í deildum víðs vegar um heim sem séu í tengslum við annaðhvort háskóla í viðkomandi landi eða sjálfstæðar rannsóknastofnanir. Þar á síðan að fá inngöngu fólk af ýmsum löndum sem innritað er í háskólann. Ísland var ekki bara eitt af þeim 13 löndum sem stóðu að hinni endanlegu till. sem kvað á um stofnun háskóla Sameinuðu þjóðanna, heldur eitt þeirra 25 landa sem talin eru upp í skýrslu Waldheims framkvæmdastjóra og látið höfðu í ljós áhuga á að fá til sín deild úr háskólanum. Flest þeirra 25 lýstu þá þegar þeim sviðum sem þau höfðu hugsað deildum hjá sér að starfa á. Hinn 28. sept. 1975, þegar skýrsla Waldheims er dagsett, lá ekkert fyrir frá Íslandi, hvaða verksvið það kysi sér innan háskóla Sameinuðu þjóðanna. Nú er kominn apríl 1975 og fyrir því er spurt um málið hér á hinu háa Alþ. í dag. Það er rétt að nefna hér að með aðild að háskóla Sameinuðu þjóðanna er hægt að byrja með mjög lítinn hlut sem síðan má stækka eftir hentugleikum. Í aðalstöðvum Sameinuðu þjóðanna var mér tjáð 1973, þegar málið var á dagskrá Allsherjarþingsins, að hugsanlegt væri að byrja með 5–10 þátttakendur. Það þarf sem sé ekki að reisa neina höll, heldur aðeins að búa örfáu fólki aðstöðu til að vinna þar sem kannske er þegar einhver aðstaða fyrir sem jafnvel er ekki fullnýtt. Auk þess opnar fyrsta grein a í VIII. kafla stofnskrár háskólans möguleika til þess að fá styrk, bæði stofnfjár- og rekstrarstyrk, frá sérstofnunum Sameinuðu þjóðanna. Þannig gefst t. d. möguleiki til þess að fá fjárstuðning frá Þróunarsjóði Sameinuðu þjóðanna (UNP) til tækjakaupa. Eðlilega kom mönnum í upphafi í hug að eðlilegt og sjálfsagt væri að Ísland kysi sér deild á vettvangi hafrannsókna. Á því er þó sá meinbugur að Malta bauð háskólanum deild við hina nýstofnuðu alþjóðlegu Hafrannsóknastofnun í Valetta. Næsti vettvangur, sem eðlilegt er að Ísland kysi sér, eru rannsóknir á nýtingu jarðvarma, en hjá Sameinuðu þjóðunum er mjög vaxandi áhugi á nýtingu þeirrar orkulindar. Mér er kunnugt um að yfirmaður auðlindadeildar Sameinuðu þjóðanna hefur mikinn áhuga á sem nánustu samstarfi við íslendinga um nýtinga jarðvarma. Mér er einnig kunnugt um að hjá íslenskum vísindamönnum ríkir áhugi á vísindastofnunum, ríkir áhugi á að koma á samvinnu við háskóla Sameinuðu þjóðanna á þessum vettvangi. Stórátak í beislun jarðvarmans sem orkulindar er eitt af brýnustu verkefnum íslendinga og viðurkennt af öllum. Þar geta íslenskir vísindamenn verið bæði veitendur og þiggjendur. Deild úr háskóla Sameinuðu þjóðanna, sem hefði beislun jarðvarma að verkefni, opnaði möguleika á í fyrsta lagi að fá hingað til starfa um tíma fremstu menn erlendis frá og í öðru lagi að kenna mönnum frá þróunarlöndunum að nýta þessa orku, en innan Sameinuðu þjóðanna er góður grundvöllur fyrir slíku samstarfi. En stjórnvöld hér þurfa að gera meira en hugsa málið. Fyrir því er enn spurt hvað þau hafi ekki bara hugsað, heldur aðhafst. Niðurstaða mín um aðild Íslands að háskóla Sameinuðu þjóðanna er svo samandregin þessi: Hún getur í fyrsta lagi verið Íslandi til mikils gagns, með henni getur Ísland í öðru lagi flutt út hugvit og þekkingu til uppbyggingarstarfs í þriðja heiminum og í þriðja lagi má gera þetta hvort tveggja fyrir tiltölulega lítið fé.



Herra forseti. Þessari mjög svo áhugaverðu fsp. frá hv. 2, þm. Austf. vil ég leyfa mér að svara þannig: Samkv. stofnskrá háskóla Sameinuðu þjóðanna, er samþykkt var á 28. Allsherjarþingi árið 1973, er skipulag hans þannig hugsað að starfsemin fari fram við vísinda- og kennslustofnanir víðs vegar um heim tengdar háskólanum með mismunandi hætti. Háskólanum er ætlað að sinna viðfangsefnum er miklu varða örlög, þróun og velferð mannkyns og er gert ráð fyrir að starfsemi hans beinist ekki síst að vandamálum hinna svonefndu þróunarlanda. Skipulag, verksvið og starfshættir stofnunarinnar eru enn mjög í mótun og sitthvað óljóst um hvernig þeim málum verði háttað í framkvæmd. Fjár til starfseminnar er ráðgert að afla með frjálsum framlögum aðildarríkja og annarra aðila. Háskólaráð skipað 24 fulltrúum hefur verið sett á laggirnar og rektor skipaður en það er núverandi rektor New York-háskóla. Ákveðið er að höfuðstöðvar háskóla Sameinuðu þjóðanna verði í Tokyo í Japan, en að öðru leyti er óákveðið hvar starfsemi háskólans fari fram, þ. e. hvaða stofnanir verði við hann tengdar. Hin ýmsu ríki og stofnanir hafa lýst ábuga á slíkum tengslum en af hálfu háskólans munu engar ákvarðanir um þau efni verða teknar fyrr en heildarstefna og starfsemi hans hefur verið mótuð frekar. Varðandi fyrri lið fsp. skal þetta svo tekið fram sérstaklega: Af íslenskri hálfu var snemma lýst fylgi við hugmyndina um háskóla Sameinuðu þjóðanna og látinn í ljós áhugi á könnun möguleika á einhvers konar þátttöku Íslands í starfsemi hans. Var í því sambandi einkum rætt um rannsóknir varðandi auðlindir hafsins. Menntmrn, taldi nauðsynlegt, áður en tekin yrði ákvörðun um aðild Íslands að starfsemi háskólans, að fram færi skipuleg athugun málsins í ljósi fáanlegra upplýsinga um fyrirhugaða uppbyggingu og fjármögnun stofnunarinnar. Hefur rn. gengist fyrir myndun starfsnefndar í þessu skyni með fulltrúum þeirra rn. og stofnana sem málið varðar öðru fremur. Tilnefndir hafa verið fulltrúar í slíka samstarfsnefnd frá utanrrn., sjútvrn., Háskóla Íslands, Rannsóknaráði ríkisins, Hafrannsóknastofnuninni og Framkvæmdastofnun ríkisins, en nefndarstörf eru ekki hafin. Hins vegar er þess að geta að fyrir frumkvæði fastanefndar Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum hefur verið rædd nokkuð hugmynd um að stofnað yrði af íslenskri hálfu til frekari samvinnu við Sameinuðu þjóðirnar á sviði jarðhitafræða og þá einmitt hugsanlega innan vébanda Sameinuðu þjóðanna. Í framhaldi af því var fulltrúi Íslands í auðlindanefnd Sameinuðu þjóðanna aðalflm. að till. sem borin var fram á fundi n. í Tokyo um síðustu mánaðamót. Var þar bent á mikilvægi jarðhita sem orkugjafa og lagt til að því yrði beint til forráðamanna háskóla Sameinuðu þjóðanna að kanna möguleika á að sú stofnun beitti sér fyrir rannsókn og hagnýtri fræðslu á þessu sviði. Till. þessi var samþ. í auðlindanefndinni, en ákveðið að hún tæki auk jarðhita einnig til sólarorku. Í 2. lið fsp. er spurt, við hvaða háskóladeildir eða rannsóknastofnanir íslenskar samstarf geti helst komið til greina. Af því, sem sagt hefur verið á undan, er ljóst að athugun þessara mála er allt of skammt komin til þess að unnt sé að segja nokkuð ákveðið um þetta atriði. Líkur benda þó til að eðlilegustu aðila um hugsanlegt samstarf við háskóla Sameinuðu þjóðanna af íslenskri hálfu sé að leita meðal vísindastofnana á sviði haf- og fiskifræða og svo jarðhitarannsókna, eins og raunar kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda. Þess skal að lokum getið að í embættismannanefnd um norrænt menningarmálasamstarf, sem í sæti eiga fulltrúar menntamálaráðuneyta frá Norðurlöndunum, hefur verið um það rætt að æskilegt væri að Norðurlandaríkin hefðu samráð sín í milli varðandi hugsanleg framlög til háskóla Sameinuðu þjóðanna og í hverri mynd þau yrðu látin í té. Var á þeim vettvangi nýlega skýrt frá því að sænska ríkisstj. hefði í fjárlagafrv. lagt til að Svíþjóð legði fram eina millj. sænskra kr. í stofnsjóð háskólans, en að öðru leyti er ekki kunnugt að Norðurlandaríki hafi tekið ákvörðun varðandi þátttöku sína í starfsemi stofnunarinnar eða framlög til hennar. Þetta verð ég að láta nægja sem svör við fsp. hv. þm.

Fyrirspyrjandi (Sigurður Blöndal) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans við þessari fsp. en ég sé það af þeim að málið er vissulega til umræðu og umfjöllunar í hans rn., en jafnframt er ljóst að það er langt í land að nokkrar ákvarðanir verði teknar. En það, sem ég vildi leggja áherslu á hér, er að ákvarðanir dragist ekki það lengi að við missum af strætisvagninum. Ég veit ekki, t. d. í sambandi við haf- og fiskirannsóknir, hvaða áhrif það kann að hafa að smáríki eins og Malta bauð þegar fram í upphafi aðild sinnar alþjóðlegu Hafrannsóknastofnunar að háskólanum, hvort það getur haft einhver áhrif á hugsanlega aðild Hafranasóknastofnunarinnar hér. Þetta er mál sem verður sjálfsagt kannað. En höfuðatriðið er að halda þessu máli vel vakandi því að ég held að það geti verið, eins og ég reyndi að setja fram rök fyrir í grg., að þetta sé mál sem við getum haft mjög góðan hag af og geti líka verið þáttur í framlagi okkar til aðstoðar við þriðja heiminn.