Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Varðandi frv. til l. um Sinfóníuhljómsveit Íslands vil ég sérstaklega gera að umræðuefni 3. gr. frv., eins og hún kemur breytt frá Ed. á þskj. 883, og sérstaklega c-lið þessarar 3. gr., þar sem segir: „Borgarsjóður Reykjavíkur, bæjarsjóður Kópavogs, Hafnarfjarðar, Garðabæjar og Seltjarnarness 25%, sem skiptist í hlutfalli við íbúatölu þeirra.“ Þetta þýðir það, að þessum bæjarfélögum er gert að greiða 25% af stofnkostnaði og rekstrarkostnaði Sinfóníuhljómsveitarinnar, og skiptist kostnaðurinn á milli þessara bæjarfélaga í hlutfalli við íbúatölu þeirra. Ég lýsi mig andvígan þessu ákvæði fyrst og fremst á þeirri forsendu, að skort hefur á samráð við þessi bæjarfélög um þetta ákvæði. T. d. má geta þess, að beiðni þessa efnis var send bæjarstjórn Hafnarfjarðar á sínum tíma. Bæjarstjórn Hafnarfjarðar, eða réttara sagt bæjarráð Hafnarfjarðar, synjaði að taka þátt í þessum kostnaði. Mér er ekki kunnugt um afgreiðslu málsins, ef um afgreiðslu hefur verið að ræða, hjá bæjarsjóði Kópavogs, Garðabæjar og Seltjarnarness. En með það í huga, að viðræður um þetta atriði eru skammt á veg komnar og nánast mundi bæjarfulltrúum í þessum byggðarlögum koma mjög á óvart ef Alþingi ætlar að lögskipa bæjarsjóðum þessara bæjarfélaga að greiða einhverjar fúlgur til Sinfóníuhljómsveitar, þykir mér ekki vel að verki staðið. Í öðru lagi vil ég benda á það, að það eru engin sérstök rök fyrir því, að þessi bæjarfélög eigi að greiða þennan kostnað umfram öll önnur bæjarfélög í landinu. Mér finnst engin rök mæla með því, að Ísafjörður, Egilsstaðir eða aðrir staðir úti um land taki ekki jafnan þátt í því að halda sinfóníuhljómsveit uppi, og ekkert mæla með því sérstaklega, að þeir bæjarsjóðir, sem í grennd við Reykjavík eru, og borgarsjóður Reykjavíkur eigi eitthvað fremur að leggja þar af mörkum en önnur bæjarfélög í landinu. Því mótmæli ég c-lið þessarar greinar harðlega og greiði atkv. gegn svona lögskipan.



Herra forseti. Ég vil að öllu leyti taka undir það sem hv. 4. landsk. þm. sagði í mótmælaræðu sinni gegn þessu frv. Ég tel furðu sæta að það skuli liggja fyrir stjfrv. um rekstur á einu ríkisfyrirtæki, þar sem hluta af landsmönnum er ætlað að greiða aukaskatt til að standa undir þeim rekstri. Ég efast um að það standist gagnvart stjórnarskrá landsins. En ég sé ekki ástæðu til að fara að fjölyrða um þetta mál. Sinfóníuhljómsveitin er talin til menningarauka í okkar þjóðfélag, tilvera hennar og rekstur, ekki vegna íbúa Reykjavíkur, Kópavogs, Hafnarfjarðar, Garðabæjar eða Seltjarnarness sérstaklega, heldur fyrir þjóðina alla. Þetta mál hefur hvað eftir annað verið rætt í borgarstjórn Reykjavíkur, og við gerð fjárhagsáætlunar fyrir Reykjavíkurborg um síðustu áramót var það einróma álit allra borgarfulltrúa, að Sinfóníuhljómsveitin væri þess eðlis að Reykjavíkurborg sem slík ætti að taka þátt í rekstri hennar miðað við höfðatölu, það yrði höfðatöluálag á landsmenn alla, en ekki hærri skattur á einn umfram annan til þess að halda þessum rekstri uppi. Ég vil taka það fram, að ég er hlynntur rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar, en ekki svo hlynntur að ég vilji að Reykjavíkurborg og sveitarfélögin hér í nágrenni, á Stór-Reykjavíkursvæðinu, taki hana alfarið á sínar herðar og reki - og síst af öllu að Alþingi Íslendinga samþykki að leggja aukaskatt á íbúa þessa landshluta til rekstrar Sinfóníuhljómsveitarinnar.



Herra forseti. Mér er kunnugt um undirbúning þessa frv. fram til þessa árs, en ég vil gjarnan bera fram þá spurningu til hæstv. menntmrh., - hvort sem henni yrði svarað nú við 1. umr. eða við 2. umr., það skiptir ekki máli, - hvort haft hafi verið samráð við þau sveitarfélög sem hér eru nefnd, að Reykjavíkurborg undanskilinni. Reykjavíkurborg hefur hingað til tekið þátt í kostnaði við Sinfóníuhljómsveit Íslands.



Herra forseti. Eins og allur þingheimur veit, hefur Reykjavíkurborg nú um langt skeið tekið þátt í rekstrarkostnaði Sinfóníuhljómsveitar Íslands, og mér sýnist á því frv., sem hér er lagt fram, að hlutur Reykjavíkurborgar verði ekki gerður lakari með því, heldur e. t. v. þvert á móti. Mér virðist að það sé stefnan í þessu frv., að þeir kaupstaðir, sem hér eru næstir, þaðan sem auðveldast er að sækja hljómleika Sinfóníuhljómsveitarinnar, taki nokkurn þátt í þeim kostnaði sem Reykjavíkurborg hefur ein staðið undir hingað til. Það tel ég ekki óeðlilegt. Mér er alveg ókunnugt um undirbúning þessa máls, og ég get tekið undir það út af fyrir sig, að ef ekki hefur verið haft samband og samráð við sveitarstjórnir þeirra sveitarfélaga, sem hér er verið að bæta við, þá er auðvitað heldur lakara að þurfa að setja það á með lögum, e. t. v. gegn vilja íbúa þessara sveitarfélaga sem hafa e. t. v. ekki áhuga á að sækja slíka hljómleika. En ég legg áherslu á það, að með einhverju móti verður að halda uppi þessari menningarstarfsemi, og ég undirstrika það einnig, að röksemdafærslan fyrir því, að Reykjavíkurborg hefur undirgengist þessa kvöð, er sú, að reykvísk yfirvöld hafa viljað stuðla að því, að slík starfsemi gæti þróast og verið haldið uppi, og þess vegna tekið á sig þessar byrðar. Ég geri ráð fyrir að það sé vegna þess að meginhluti þeirra hljómleika, sem Sinfóníuhljómsveitin heldur, eru haldnir hér í Reykjavík. Hins vegar kemur að mínu mati til álita að þegar farnar eru hljómleikaferðir til annarra landssvæða, þá verði gerðar ráðstafanir til að fjármagna slíkar ferðir með nokkuð öðrum hætti. Þetta er mitt sjónarmið í þessu máli, að ég sem sagt tel að Reykjavíkurborg eigi að halda áfram að styrkja þessa hljómsveit, að hlutur Reykjavíkur sé ekki gerður lakari en hann er nú, og ég tel ekki óeðlilegt að önnur nálæg sveitarfélög, sem jafnhægt eiga með að sækja þessa hljómleika, taki nokkurn þátt í greiðslu kostnaðar við þá, en hefði kosið að haft hefði verið samráð við þær bæjar- og sveitarstjórnir sem hér um teflir áður en til lagasetningar þarf að koma.



Herra forseti. Það eru aðeins fáar mínútur til stefnu og ljóst, að ef miklar umr. verða um þetta mál, þá nær það ekki fram að ganga á þessu þingi. Ég hafði gert mér vonir um að samkomulag og víðtæk samstaða gæti tekist um að þessi umr. færi fram á þeim örskamma tíma sem við höfum til að ræða málið, en kannske þurfa menn að segja svo margt um þetta og eru svo ákveðnir í því að afgreiða málið ekki í dag að það reynist vonlaust. Ég vil þó eindregið biðja menn að hugleiða hvort ekki gæti tekist samkomulag um að hafa þessa umr. svo stutta sem tími okkar skammtar okkur, vegna þess að það er brýn nauðsyn að koma þessu máli fram og fá stöðu Sinfóníuhljómsveitarinnar á hreint. Hér var spurt að því, hvort haft hefði verið samráð við nálæg sveitarfélög um efni málsins. Ég vil upplýsa það, að þetta mál var upphaflega undirbúið í tíð fyrirrennara míns, hv. þm. Vilhjálms Hjálmarssonar. Á þeim tíma var ráðgast við nálæg sveitarfélög, og ég veit ekki betur en mikill meiri hluti þeirra sveitarfélaga, sem hlut áttu að máli, hafi verið á því að gangast undir þessa kvöð. Þó mun eitt af þeim sveitarfélögum sem hér um ræðir, hafa verið andvígt því. Mér er sagt hins vegar að hin hafi fallist á að undirgangast þessa kvöð. Hins ber að gæta, að sveitarfélögin töldu sig almennt verða að gera ráð fyrir þessu í fjárhagsáætlunum sínum, og hefur því t. d. alls ekki komið til greina að þau tækju á sig þessa kvöð á þessu ári. Við fórum hins vegar fram á það í menntmrn. nú fyrir nokkrum mánuðum, að þau tækju á sig þessa kvöð á þessu ári, og höfum fengið neikvætt svar við þeirri bón nú nýverið frá nokkrum þeirra. Það er hins vegar sérstakt mál. En ég veit sem sagt ekki betur en öll sveitarfélögin, að undanskildu einu, sem samráð var haft við á sínum tíma um þetta mál, hafi verið á því að undirgangast þessa kvöð, og í trausti þess, að menn teldu að það væri sanngjarnt að þau stæðu að þessu öll, var frv. útbúið með þessum hætti á sínum tíma. En sem sagt, ég vil mjög eindregið mælast til þess, að þessi umr. geti orðið sem allra styst, því að það er eina vonin til þess að málið nái fram að ganga.



Herra forseti. Ég undrast það satt að segja að hæstv. menntmrh. skuli koma hér upp í ræðustól og segja hv. þd., að vísu á þokkalega kurteisan hátt, að halda sér samati. Ég hélt að það væri ekki góður háttur eða góð vinnubrögð að ætlast til þess; að á nokkurra mínútna fundi sé afgreitt mál þar sem um allmikla fjármuni er að tefla, á fáum mínútum, og það sé litið á það eins og menn séu að tefja málið og koma í veg fyrir að það nái fram að ganga, þó að hv. dm. vilji lýsa skoðunum sínum á því, þ. e. að þeir gegni þeirri skyldu sinni að kanna þetta mál og ræða það ítarlega og gera grein fyrir skoðunum sínum eins og þm. eiga að gera. Þeir eiga að vanda sín vinnubrögð. Dæmi um óvönduð vinnubrögð eru því miður allt of mörg nú þegar á þessu þingi, eins og kom í ljós á síðasta fundi í Sþ. m. a., þar sem það virðist vera þannig að menn geti ekki skilað af sér nokkru verki öðruvísi en það sé meira eða minna gallað, jafnvel þótt í smáu sé. En þess vegna kveð ég mér nú hljóðs, að þessi sinfóníuhljómsveit heitir Sinfóníuhljómsveit Íslands, en hún er það ekki. Hún spilar hér í Reykjavík næstum eingöngu, fyrir íbúa þessa svæðis, Reykvíkinga og aðra sem næst henni standa. Þess vegna undrast ég það, þegar menn leyfa sér það úr þessum ræðustól, - að vísu var ákaflega óreyndur maður sem það gerði, - hvers vegna Hafnfirðingar eigi að borga, en ekki Ísfirðingar eða t. d. Vopnfirðingar. Hvenær spilar þessi hljómsveit þar? Hvenær kemur hún út á land og leyfir fólki að heyra þá tónlist sem hún framleiðir, að vísu með tilstyrk og aðstoð mjög margra útlendinga, því að ekki virðist enn hafa fundist Íslendingur sem getur stjórnað þessari hljómsveit? Það þarf alltaf að sækja þá ýmist til Póllands eða Ameríku. Hver á að borga fyrir hlutina? Það eru auðvitað fyrst og fremst þeir sem njóta þeirra. Nú er það þannig, að það þarf auðvitað að styðja við bakið á ýmissi menningarstarfsemi, og það er auðvitað rétt að ríkið geri það líka í þessu tilfelli. Og það eina, sem mér finnst sanngjarnt í þessu frv., er að þessi stóru sveitarfélög hér, sem eiga besta möguleika á því að njóta verka hljómsveitarinnar, borgi þó heldur meira en aðrir. Hins vegar finnst mér fáránlegt að Ríkisútvarpið fjármagni hljómsveitina. Mér hefur alltaf fundist það mjög vitlaust og ekki síst núna, þegar talað er um að Ríkisútvarpið sé á hausnum og það þurfi peninga, og þessa peninga þurfi kannske að útvega með næsta sérstæðum hætti, eins og gert var hér fyrir skömmu. Mér finnst það afar óeðlilegt, að Ríkisútvarpið, sem er svo illa statt, sé að standa undir rekstri á þessari hljómsveit, því að útvarpið fær auðvitað ekkert annað í staðinn en að hljómsveitin spilar í gegnum „apparötin“ og útvarpið sendir þetta í gegnum mjög léleg tæki, þannig að menn kjósa heldur að hlusta á sínar plötur, sem eru í „stereo“, en að hlusta á Sinfóníuhljómsveitina í útvarpinu úr þeim tækjum sem hún sendir út með, sem er ekki hægt að hlusta á. Enda hefur það komið í ljós við könnun, að sárafáir hlusta á þessa músík í útvarpinu. En hvað skyldu það vera margir sem hlusta á þessa hljómsveit? Það er vitað mál, að það er einn húsfyllir í Háskólabíó 10–20 sinnum á ári - eða hvað oft sem hún spilar, ég veit það ekki, og það er alltaf sama fólkið, eitthvað um 900 manns, sem hlustar á þetta. Herra forseti. Ég skal nú stytta mál mitt, þarf ekki að hafa um þetta miklu fleiri orð. En það sem mér finnst sanngjarnt í þessu er að þeir borgi meira en aðrir landsmenn sem geta notið beint að fara á þessa tónleika. En mér finnst á sama hátt rangt að útvarpið leggi peninga til þessarar hljómsveitar.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta nú við 1. umr. í viðbót við það sem ég sagði áðan. Ég mun auðvitað ræða þetta mál allnokkru ítarlegar við 2. umr. málsins. Þá mun ég sem sagt fara um þetta fjölmörgum orðum og taka til þess góðan tíma, svo lengi sem c-liður þessa frv. er í frv. Ég get fellt mig við afgreiðslu þessa frv. ef c-liðurinn yrði felldur út úr því. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan, að það er ekki víðtæk samstaða í þinginu um það að leggja aukaskatta, umfram það sem búið er að gera, á íbúa í nágrannabyggðarlögum Reykjavíkur. Bæjarsjóður Hafnarfjarðar hefur hafnað því að taka þátt í þessu samstarfi, en eins og ég sagði áðan, þá er mér ekki kunnugt um hvernig málum er komið í öðrum bæjarfélögum.  Ég er þeirrar skoðunar, að Sinfóníuhljómsveitin sé ákveðinn þáttur í menningarstarfinu í landinu, og náttúrlega ætti það að vera markmið í sjálfu sér að hún gæti að einhverju leyti staðið undir starfi sínu sjálf með þeirri starfsemi sem hún rekur. Ég vil taka undir það með hv. þm. Garðari Sigurðssyni, að það er tiltölulega lítill hópur sem hefur stundað tónleika sinfóníuhljómsveitarinnar á undanförnum árum, og það má segja sem svo, að þarna sé raunverulega um dýrustu aðgöngumiða að ræða í landinu og kannske eina þá mestu niðurgreiðslu á aðgöngumiðum að menningarstarfsemi sem fer fram í landinu. Herra forseti. Ég vil sem sagt ítreka það, að þetta gerræði, sem ég vil kalla, að setja í lög nýja skatta á þessi sveitarfélög, er hættulegt fordæmi. Hér er verið að fara út á nýja braut og það stórhættulega braut. Þegar búið er að marka þessa stefnu getur maður búist við því á næstu árum, að hvert frv. af öðru færist hingað inn á Alþ. þar sem sveitarfélögunum í nágrenni Reykjavíkur yrði gert að greiða svo og svo mikið vegna einnar eða annarrar starfsemi sem fer fram í Reykjavík, en eigi að síður á landsvísu.



Þetta mun verða síðasti fundur í hv: Nd. á þessu þingi. Ég vil nefna það og hlýt að geta þess, að þetta þing hefur verið nokkuð langt. Það hefur verið allstormasamt á köflum, og það hefur stundum gustað um sali þessarar hv. deildar. Slíkt er ekki tiltökumál. En við þinglok leyfi ég mér að þakka varaforsetum deildarinnar ágæta aðstoð við mig og skrifurum þakka ég skyldurækni og mikilsverða aðstoð þeirra í þingstörfum. Skrifstofustjóra Alþingis og starfsliði þingsins öllu þakka ég störf í þágu þessarar þd. En umfram allt þakka ég þdm. samveruna á þinginu og ég óska þeim og fjölskyldum þeirra allra heilla í nútíð og framtíð.



Herra forseti. Fyrir hönd okkar þdm. þakka ég forseta góðar óskir í okkar garð. Jafnframt vil ég þakka honum umburðarlyndi og greiðvikni við okkur þm. og ánægjulegt samstarf við hann í vetur. Skrifstofustjóra Alþingis og öllum öðrum starfsmönnum þingsins færi ég einnig þakkir okkar þdm. Störf þeirra eru annasöm og erfið, en þeir reynast okkur þm. miklar hjálparhellur. Starfsmönnum Alþingis, hæstv. forseta og fjölskyldu hans óska ég svo gleðilegs sumars og bið hv. dm að taka undir þá ósk með því að rísa úr sætum. -Dm. risu úr sætum.]



Ég þakka hv. 4. þm. Vestf. kærlega fyrir orð hans og þdm. fyrir að taka undir þau. - Fundinum er slitið.