Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hér liggur fyrir svohljóðandi bréf: „23. nóvember 1983. Steingrímur Hermannsson forsrh. hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum mun ég ekki geta sótt þingfundi á næstunni. Leyfi ég mér því með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi, Magnús Reynir Guðmundsson bæjarritari, Ísafirði, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt ásamt ósk um að fram fari í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamanns. Ingvar Gíslason, forseti Nd. Til forseta sameinaðs þings.“ Þessu bréfi fylgir kjörbréf Magnúsar Reynis Guðmundssonar og vil ég biðja hv. kjörbréfanefnd að taka kjörbréf þetta til rannsóknar. Á meðan verður fundinum frestað í 5 mínútur. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur athugað kjörbréf Magnúsar Guðmundssonar bæjarritara, sem er 1. varaþm. B-lista Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi, en hann kemur í stað Steingríms Hermannssonar, hæstv. forsrh.. sem er á förum til útlanda og mun ekki geta sótt þingfundi á næstunni. Kjörbréfanefnd hefur athugað kjörbréfið og gerir engar aths. við það og leggur til að það verði samþykkt.



Magnús Reynir Guðmundsson hefur unnið drengskaparheit að stjórnarskránni og býð ég hann velkominn til starfa á Alþingi.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár af brýnu tilefni. Í Dagblaðinu í dag er staðfest fregn, sem fór meðal manna í morgun, þess efnis að einn sjómaður af einu þeirra skipa sem stunda loðnuveiðar norður í höfum hafi látið líf sitt af slysförum síðast liðna nótt. Á þessu hafsvæði eru yfir 40 skip með á 6. hundrað manns að störfum. Eftir því sem ég hef fregnað frá flotanum, og ber því nú ekki saman við fregnir Dagblaðsins, munu hafa verið þarna 10–11 vindstig, stórsjór og flotinn í um það bil 70 sjómílna fjarlægð norður af Siglunesi. Loðnuskipin eru sem sagt að veiðum norður í Íshafi. Ég minnist þess, að þegar síldveiðar voru stundaðar almennt á íslenska síldveiðiflotanum við Jan Mayen náðist það í gegn fyrir forgöngu sjómannasamtakanna og forustumanna slysavarna á Íslandi að skip Landhelgisgæslunnar væru látin fylgjast með flotanum. Þessi skip voru jafnvel betrumbætt og búin þannig, að sjúkraklefum var komið fyrir um borð í skipunum og þó nokkurn tíma voru læknar hafðir um borð í skipunum. Mér hefur verið tjáð að aðeins eitt varðskip hafi verið á miðunum síðustu daga og það hafi verið við Vestfirði og væntanlega þá legið fyrir föstu jafnvel til að eyða ekki olíu. Ég tel þetta ekki geta staðist og til þess verði að gera kröfu að varðskip, eitt eða fleiri, fylgi þeim. mikla flota sem er að störfum á þessum hættulegu hafsvæðum og séu til taks ef eitthvað bregður út af, annaðhvort meðal áhafna eða skipanna sjálfra. Þetta mun auka öryggi þeirra sem þar eru að störfum og það mun einnig auka öryggiskennd þeirra sem heima eru, eiginkvenna, barna og annarra aðstandenda. Nú hef ég heyrt því fleygt, að hæstv. sjútvrh. hafi þegar gert ráðstafanir til að bæta úr þessu. Mitt erindi hingað í ræðustól er einmitt að fá svar við því hjá hæstv. sjútvrh. Ég get ekki beint máli mínu til hæstv. dómsmrh. vegna veikinda hans, en ég veit að hæstv. sjútvrh. bæði getur og vill svara þessu. Ég spyr hann um hvort þegar hafi verið gerðar ráðstafanir til þess að varðskip fylgi flotanum meðan hann er á þessum slóðum á þessum tíma árs og hvort hægt er að koma því við að hafa lækni um borð í því skipi sem þar verður eða skipum.



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að Landhelgisgæsla okkar er ekki aðeins mikilvæg vegna gæslu okkar fiskimiða, heldur einnig vegna öryggis sjómanna á hafinu og í strjálbýli landsins. Þannig háttar til nú eftir því sem ég hef fengið upplýst, að tvö skip munu vera á miðunum, annað fyrir Vestfjörðum og Vesturlandi, hitt fyrir Austurlandi og Suðurlandi. Skipin hafa verið undanfarið nokkuð upptekin vegna atburða sem öllum er kunnugt um. Ég hafði í morgun samband við bæði forstjóra Landhelgisgæslunnar og dómsmrh. út af þessu máli, sérstaklega eftir að mér barst vitneskja um það í morgun frá sjóslysanefnd og formanni Sjómannasambandsins, og spurðist fyrir um það hjá Landhelgisgæslunni hvort ekki væri mögulegt að eitt varðskip væri í nálægð flotans vegna þess að í hönd fer erfiðasti tími ársins. Þarna eru válynd veður og mikilvægt að varðskip geti verið til taks ef slíkt er mögulegt til að auka öryggi, því að aldrei vita menn hvað getur gerst. Ég hafði einnig samband við hæstv. heilbrrh. og bað hann að athuga hjá landlækni hvort það gæti verið mögulegt að læknir væri um borð í varðskipi. Herra forseti. Ég vissi ekki um það fyrr en ég gekk í salinn að hér ætti að verða umr. utan dagskrár, þannig að ég hef ekki getað haft aftur samband við þessa aðila, en það var ákveðið í morgun að athuga þessi mál þá þegar. En það er alveg rétt, eins og hér hefur áður komið fram, að það hefur oft verið svo að varðskip hefur verið með flotanum. T.d. var það svo þegar loðnuveiðar voru stundaðar við Jan Mayen og jafnvel þótt flotinn hafi verið nær landi hefur það einnig verið svo. Ég tel sjálfsagt, þegar eins stendur á og nú á haustdögum, að það sé reynt að verða við beiðnum eins og komu fram hjá hv. þm.



Herra forseti. Það var ekki ætlan mín að efna hér til neinna umr., enda sjálfsagt ekki ástæða til þess þótt ég hafi vakið máls á þessu. En ég sé ástæðu til að þakka hæstv. sjútvrh. fyrir að hafa þegar gert þær varúðarráðstafanir sem hann hefur nú skýrt þingheimi frá.



Herra forseti. Hér hefur verið rætt um skýrslu iðnrh. um bráðabirgðasamning milli ríkisstj. Íslands og Swiss Alummium Ltd. á tveimur fundum Sþ. og þetta er þriðji dagur þessarar umr. sem hér er að hefjast. Það er vissulega ekki óeðlilegt þó að umr. um þessi efni taki nokkurn tíma, jafn stórt mál og hér er á ferðinni. Ég talaði hér í þessu máli fyrir viku og síðan hafa allmargir hv. þm. auk hæstv. iðnrh. rætt þessi mál, þ. á m. tveir aðrir þm. Sjálfstfl., hv. þm. Birgir Ísi. Gunnarsson og hv. þm. Gunnar G. Schram. Í máli þeirra hefur margt komið fram sem ástæða er til að minnast á og gera hér athugasemdir við. En það hefur vakið nokkra athygli mína að í umr. um þessa skýrslu hefur til þessa ekki talað neinn af þm. eða ráðh. Framsfl. og hefði þó verið fróðlegt að heyra álit þeirra á því bráðabirgðasamkomulagi sem ríkisstj. er aðili að og hér er til umr. Ég lagði fyrir viku nokkrar fsp. fyrir hæstv. ráðh. Sumum þeirra hefur hann svarað og þakka ég fyrir það en hann vék sér undan að svara nokkrum þeim spurningum sem ég beindi til hans og ég kem að því síðar. En ég vil strax beina hér einni fsp. til viðbótar til hæstv. ráðh. þannig að það falli ekki niður en hún varðar þá endurskoðun á ársreikningum Íslenska álfélagsins h.f. sem fram hefur farið fyrir árið 1982 - og að minni beiðni á sínum tíma sem iðnrh. -og sem endurskoðunarfyrirtækið Coopers & Lybrand tók að sér og skilaði, að ég best veit, niðurstöðum til iðnrn. fyrir 1. sept. í ár. Þær niðurstöður hafa ekki komið fram og hæstv. iðnrh. vék sér undan því að svara fsp. fjölmiðla um þetta í öndverðum sept. og kvaðst þá ekki hafa kynnt sér niðurstöðu skýrslu endurskoðendanna. Ég trúi ekki öðru en hann hafi lesið hana gaumgæfilega nú og tel óhjákvæmilegt að óska eftir því hér að hann greini Alþingi frá því hver sé niðurstaða þessarar endurskoðunar. Það getur ekki talist annað en eðlileg og lýðræðisleg krafa að fá upplýsingar um þetta því að vissulega skiptir það máli hver þróun er varðandi fjárhald fyrirtækisins og kemur það væntanlega fram hér þegar hæstv. ráðh. greinir frá niðurstöðu. Þessi endurskoðun getur ekki verið neitt leyndarmál. Hún er gerð samkv. samningi. Hún er unnin samkv. aðalsamningi í samvinnu við íslensk stjórnvöld annars vegar og Alusuisse sem eigenda ÍSAL hins vegar. Ég trúi því ekki að það sé hugmyndin að endurtaka það sem gerðist 1975 þegar samninganefnd, sem þá fjallaði um endurskoðun samninga við Alusuisse, fékk í hendur niðurstöður endurskoðunar á reikningum ÍSALs fyrir árið 1974 sem að mati endurskoðendanna fól í sér vantalinn hagnað upp á milli 3–4 millj. Bandaríkjadala sem leitt hefði til verulegrar hækkunar á skatti fyrir það ár. En þessi skattkrafa og þessi endurskoðun kom aldrei fram á þeim tíma og það var ekki fyrr en 17. des. 1980 sem ég upplýsti þetta mál hér á Alþingi í hv. Ed. við umr. utan dagskrár. Áður hafði þetta mál ekki komið fram opinberlega. Um þessa niðurstöðu var þagað á samningafundi á þeim tíma og engin krafa reist af hálfu íslenskra stjórnvalda þá vegna þessara skattsvika ÍSALs og málinu stungið undir stól. Það getur ekki verið að neitt svipað eigi að endurtaka sig nú jafnmikið og menn hafa brennt sig á viðskiptum við þetta fyrirtæki og ég vænti þess að hæstv. iðnrh. greini hér frá tölulegri niðurstöðu þessarar endurskoðunar að mati Coopers & Lybrand, um hversu háar upphæðir er að ræða, ef eitthvað er aðfinnsluvert, og þá varðandi einstaka þætti rekstrar og bókhalds. Ekki meir um það að sinni. Hv. talsmenn Sjálfstfl. hér í umr. hafa dvalið mikið við fortíðina. Ég nefni það hér vegna þess að það hefur stundum verið að því fundið við mig að ég hafi verið að lýsa inn í myrkvið fortíðarinnar í samskiptum við þetta fyrirtæki. Ég get vel skilið það út af fyrir sig að sumir hv. alþm. séu orðnir fullsaddir af því að fjalla um þau efni - kannske þeir ekki síst sem ekki hafa gefið þessu máli þann gaum sem þyrfti til þess að átta sig á einstökum þáttum þess. En það er athyglisvert að enn standa hér talsmenn Sjálfstfl. í þessari umr. til þess sérstaklega að verja álsamninginn frá 1966 og jafnframt ásaka þeir mig um það að ekki tókst að knýja Alusuisse til samninga í tíð ríkisstj. dr. Gunnars Thoroddsens. Hv. þm. Birgir Ísi. Gunnarsson leiðir þar fram sem vitni fyrrv. hv. alþm. Guðmund G. Þórarinsson, manninn,.sem hljóp út úr álviðræðunefnd stjórnvalda sem allir þingflokkar áttu fulltrúa í þann 6. des. 1982 vegna þess að ég féllst ekki á að gera tillögur hans um uppgjöf gagnvart Alusuisse að mínum tillögum í viðræðum við fulltrúa fyrirtækisins. Það er raunar vert að rifja það upp hér að það voru fleiri en Guðmundur G. Þórarinsson sem takmarkað hald var í þegar fengist var við þetta mál í tíð fyrrv. ríkisstj. Ég ætla ekki að ræða hér um hlut hv. stjórnarandstæðinga í þeirri tíð; hann kom fram býsna oft. En þó má segja, að þessi fulltrúi Framsfl. hafi gengið skrefi lengra þegar hann hljóp út af sameiginlegum vettvangi þar sem um þessi mál var fjallað. Það hafa margir velt því fyrir sér hvers vegna þessi þáv. hv. alþm. rauf formlega samstöðu fyrstur manna í álviðræðunefnd. Ýmsir vonuðu að þ. á m. ýmsir fylgismenn Framsfl. að hann væri undantekning í forystuliði þess flokks. Svo var því miður ekki. Gjaldkeri flokksins var ekki einn á báti. Ritari Framsfl., þáv. ritari, hv. þm. og hæstv. ráðh., viðskrh., Tómas Arnason sagðist raunar lítið vita um mátið þegar það bar á góma. Hann hafi ekki fyrir því að setja sig inn í það. Hann taldi það svo flókið og gerði sér ekki það ómak að setja sig inn í málið og lýsti yfir því á opinberum vettvangi. Samt lét hann hafa sig í það að láta glósur og hálfkveðnar vísur fjúka um málsmeðferð af minni hálfu og Alþb. í þessu máli. Varaformaður Framsfl., svo að farið sé yfir forystusveitina, hæstv. núv. sjútvrh., hafði skýrari meiningar áður en lauk því að hann skipaði sér í sveit með stjórnarandstöðunni hér á hv. Alþingi á s.l. vetri, með meiri hl. í atvmn. í till. sem hann og aðrir túlkuðu sem vantraust á mig sem ráðh. Ég hef þegar rætt um þá málsmeðferð fyrr í þessari umr. og ætla ekki að fjalla frekar um það. En hvar stóð form. Framsfl., hæstv. núv. forsrh., sem sérstaklega átti að fylgjast með málinu innan ríkisstj. fyrir hönd síns flokks? Var hann ekki óánægður með úthlaup gjaldkera flokksins úr álviðræðunefnd? Hann var raunar þá staddur erlendis og ég var að frétta það áðan að hann væri kominn á erlenda grund nú aftur. Ekki ætla ég að gagnrýna það. Menn þurfa að sinna erindum. En því miður var síst meira hald í form. Framsfl. í þessu máli en í minni spámönnum í hans flokki og í forystu hans flokks. Ég hlýt hér vegna þeirra ásakana, sem enn og aftur eru endurteknar í minn garð í sambandi við málsmeðferð, að nefna hér örfá dæmi til að varpa ljósi á þá samningsstöðu sem framkvæmdavaldinu og mér sem ábyrgðaraðila þess var búin í viðureigninni við harðvítugan samningsaðila, harðvítugan gagnaðila, þar sem var Alusuisse, í tíð fyrrv. ríkisstj. Ég hef sagt það að brestir hér innanlands hafi verið þess valdandi öðru fremur, að ekki tókst að knýja Alusuisse til samninga, til sanngjarnra samninga, og það mætti kannske eitthvað af því máli læra varðandi framhaldið sem hér er til umr. Ég vil rifja það hér upp, að í marsmánuði 1982 tókst að knýja Alusuisse að samningaborði til viðræðna eftir að auðhringurinn hafði með freklegum hætti reynt að sundra röðunum hér innanlands með sérstakri heimsókn dr. Müllers og dr. Weibels þann 1. febr. og einkaviðræðum þeirra þá við forystumenn annarra stjórnmálaflokka en Alþb. Þeir reyndu að sundra þeim vettvangi sem stofnað hafði verið til af þingflokkum, álviðræðunefndinni, en það tókst ekki í það skiptið. Ákveðinn var fundur þann 3. mars 1982 eftir að tekist hafi að ná saman innan ríkisstj. um samþykkt í þessu máli, um samþykkt um lágmarkskröfugerð af hálfu Íslendinga, íslenskra stjórnvalda. Dr. Müller tók í framhaldi af því áskorun minni um að hitta mig á fundi með sínum fulltrúum til þess að reynt yrði að finna samningsgrundvöll fyrir viðræðuaðila og koma af stað eðlilegum samningaviðræðum. Íslenski viðræðuhópurinn, sem hitti fulltrúa Alusuisse 25. og 26. mars 1982, setti fram þegar á fyrsta fundi ýmis gögn og kröfur af hálfu íslenskra stórnvalda. En frá Alusuisse kom ekkert á þeim fundi, engin viðbrögð, engar tillögur. Það var fyrst síðkveldis þann sama dag, þann 25. mars, sem Alusuisse sendi tillögu af sinni hálfu ekki til mín heldur til hæstv. þáv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. Ég frétti fyrst af þessari tillögu morguninn eftir en þá hafði verið ákveðið að dr. Müller hitti okkur þrjá ráðh. áður en formlegar viðræður héldu áfram milli mín og hans og okkar samstarfsmanna í þeim viðræðum. Við ráðherrarnir höfðum ekkert getað borið okkur saman en á þessum fjögurra manna fundi, sem ég greindi frá á liðnu sumri í grein í Tímanum í nokkrum atriðum, lýsti form. Framsfl. því yfir að hann teldi tillögu Alusuisse, sem sett var fram undir miðnætti nóttina áður, góðan grundvöll sem nota mætti með svona einhverjum orðalagsbreytingum sem samkomulagsgrundvöll. Þessi tillaga dags. þann 25. mars 1982 fól m.a. í sér eftirfarandi meginatriði sem kröfur af hálfu Alusuisse, sem setur hana fram: 1. Ásakanir, sem þeir kalla um yfirverð á aðföngum og um vantalinn hagnað hjá ÍSAL, væru dregnar til baka en skoðanir væru eftir sem áður skiptar um lagalega túlkun nokkurra atriða í aðalsamningi. Sá ágreiningur yrði jafnaður í vinsemd í viðræðum lögfræðinga eða í nefnd. 2. Viðræður héldu áfram um sameiginleg áhugamál varðandi ÍSA L. Endurskoðun á skattareglum. Hagkvæmniathugun varðandi framtíðarrekstur ÍSALs, yrði gerð af Alusuisse í samráði við fulltrúa ríkisstj. til að ákvarða eftirfarandi: 1. Hagkvæmni ÍSALs í núverandi stærð miðað við mismunandi afurðaverð, hráefnisverð og raforkuverð. 2. Hagkvæmni ÍSALs eftir stækkun um 40 þús. til 80 þús. tonn. 3. Hagkvæmni anóðuframleiðslu á Íslandi. Síðan segir í þessum texta að hlutdeild íslenska ríkisins í ÍSAL komi til greina ef bræðslan yrði stækkuð og hlutdeild þriðja aðila í stækkun ÍSA L. Ríkisstj. setji á laggirnar ráðherranefnd til að leiða samningaviðræður við Alusuisse. Þetta er tillaga Alusuisse að sameiginlegri yfirlýsingu fyrirtækisins og íslenskra stjórnvalda. Þetta eru meginatriði þeirrar tillögu sem form. Framsfl. leist vel á sem grundvöll að samningsviðræðum og gaf yfirlýsingu þar að lútandi við formann framkvæmdastjórnar Alusuisse án þess að hafa rætt málið við samráðh. sína. Hann fór meira að segja í það verk að breyta orðalagi á hnjám sér á þessu plaggi Alusuisse fyrir framan formann framkvæmdastjórnarinnar þann stutta tíma sem hann staldraði við á þessum fundi sem fatlist hafði verið á fyrst og fremst til þess að dr. Müller gæfist kostur á að kynna íslenskum ráðh. fleirum en mér viðhorf sín. Ég bið hv. alþm. að taka eftir því að í þessum texta var ekki orð um hækkun raforkuverðs eða önnur þýðingarmestu atriði sem ríkisstj. hafi áður samþykkt og gert kröfur um. Ég tel ástæðu til að rifja þetta upp hér en þetta hefur áður komið fram opinberlega í grein í Tímanum sem hæstv. forsrh. gerði sínar aths. við og fann það helst að að ég væri að greina frá einkaviðræðum - formlegum fundi með formanni framkvæmdastjórnar Alusuisse að viðstöddum tveimur öðrum íslenskum ráðh.; þetta væri einkafundur sem ég væri að greina frá. Ég hef greint frá því - og gerði það í flokksmálgagni Framsfl. - að mér brá heldur í brún við þessi vinnubrögð og mér leist satt að segja ekkert á það, að framhald yrði á fundum af þessu tagi. Það voru haldnir fleiri fundir þann 5. og 6. maí 1982 þar sem enn var gerð tilraun til þess að fá samningsgrundvöll og fá yfirlýsingu af hálfu Alusuisse um hækkun raforkuverðs án þess að teknar yrðu inn nokkrar skuldbindingar af Íslands hálfu gagnvart fyrirtækinu varðandi kröfur af þess hálfu. Upp úr þessum viðræðum slitnaði á öðrum fundardegi eftir sem sé tveggja daga fund hér í Reykjavík. Við skildum, íslensku aðilarnir, við fulltrúa Alusuisse í ráðherrabústaðnum upp úr hádegi þann dag. Þaðan hélt dr. Müller með fylgdarliði sínu rakleitt til leynifundar í Seðlabankanum með dr. Jóhannesi Nordal og Steingrími Hermannssyni, þáv. hæstv. sjútvrh. Ég frétti af þeim fundi fyrir tilviljun. Hæstv. þáv. sjútvrh. sá ekki ástæðu til þess að segja mér frá honum, þótt tækifæri gæfust nóg til þess. Ég sá ástæðu til þess að nefna þessi dæmi hér í umr. til þess að styðja rökum og dæmum það sem ég hef sagt hér áður að brestir hér innanlands hafi valdið því á liðnum árum að ekki tókst að ná fram sanngirniskröfum gagnvart þessu stóra fyrirtæki sem við eigum hér í deilu við og eigum rétt okkar að sækja gagnvart. Til að varpa ljósi á. það hvernig hin íslenska víglína í þessu máli var í reynd holgrafin og þurfti ekki stjórnarandstöðuna til í þeim efnum því að það var Framsfl. á þessum tíma sem öðrum fremur og fyrst og fremst bar ábyrgð á þessari stöðu innan ríkisstj. Hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson, þáv. alþm., vissi vel að hann stóð ekki einn í sínum flokki og sinni flokksforystu, þegar hann kaus að hlaupa út úr álviðræðunefnd fyrir framan sjónvarpsvélarnar 7. des. 1982. Þessi dæmi - og það mætti nefna mörg fleiri - eru lýsandi um það hvernig Alusuisse hefur hreiðrað hér um sig í landinu og hefur tekist að hlutast með óviðeigandi hætti til um íslensk innanlandsmál, íslensk stjórnmál. Þannig hefur þetta auðfélag brotið gegn leiðbeinandi reglum Efnahags- og framfarastofnunarinnar, OECD-reglum, sem settar voru og samþykktar 1976 og sem Ísland er aðili að, reglum um fjölþjóðafyrirtæki þar sem segir í 9. lið að fjölþjóðafyrirtæki skuli ekki blanda sér með óviðeigandi hætti í nein staðbundin stjórnmálaleg efni eða á enskunni, að þau eigi að „abstain from any improper involvement in local political activities“. Samskiptin við þetta fjölþjóðafyrirtæki s.l. 20 ár minna því miður um margt á samskipti fjölþjóðafyrirtækja við lönd sem stundum eru kölluð bananalýðveldi. Það hefur viðgengist og þótt góður siður á þessu tímabili, lengst af a.m.k., að forsrh. Íslands héldu forstjórum þessa fyrirtækis sérstaka hátíðarmóttöku og málsverð árlega, oftast í tengslum við aðalfund ÍSALs. Þannig kom það í hlut hæstv. núv. forsrh. að standa fyrir slíkri veislu á liðnu sumri og það þarf engan að undra þó að talsmenn Alusuisse hafi mætt óvenju kampakátir til þess fagnaðar og dr. Müller, fráfarandi forstjóri framkvæmdastjórnar fyrirtækisins, og dr. Dietrich Ernst, sá sem við tók af honum, hafi mælt ljúflega í skálaræðum. Ég hef heyrt því fleygt að dr. Müller hafi komist svo að orði þegar hann fagnaði myndun þessarar nýju íslensku ríkisstj. undir forsæti Steingríms Hermannssonar, hæstv. forsrh., að hún væri Alusuisse mjög til hagsbóta: „Very much to the benefit of Alusuisse.“ Líklega hefur honum ratast satt orð á munn í það skiptið. Hæstv. iðnrh. Sverri Hermannssyni til halds og trausts í samskiptamálum við Alusuisse eru nú af hálfu íslensku ríkisstj. þeir hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., mennirnir sem sáu ástæðu til þess að afhenda Alusuisse „hvíta skyrtu“, sem fyrirtækið kallar svo, í sambandi við skattadeiluna í umr. utan dagskrár hér á Alþingi þann 6. maí 1982. Ég ætla þá að víkja að nokkrum atriðum úr ræðu hæstv. iðnrh. hér í umr. í fyrradag, svörum hans og þó frekar því sem ekki var svarað. Hæstv. iðnrh. svaraði fsp. minni varðandi gildi þess texta, ensks og íslensks, sem hér liggur fyrir í skýrslu hans. Hann svaraði á þá leið efnislega að það væri enski textinn sem gilti. Sá íslenski hefði ekki verið undirritaður. Ég verð að segja það þó að mönnum finnist þetta kannske ekki stórt mál að ég varð afar undrandi á að heyra það að í þskj., sem hér er lagt fyrir - tveir textar, íslenskur og enskur - skuli vera látið líta svo út sem báðir textar séu jafngildir en tilefni þess að ég spurðist fyrir um þetta var ósamræmi sem ég tel gæta í nokkrum greinum milli ensks texta og hins íslenska. Þetta er þeim mun undarlegra að verki verið þegar litið er á aðalsamninginn milli ríkisstj. Íslands og Alusuisse, 52. gr. hans, sem hljóðar svo: „Opinber tungumál samnings þessa eru íslenska og enska; og skulu bæði málin jafngild.“ Í þessum bráðabirgðasamningi er horfið frá þessari meginreglu og aðeins enski textinn er frágenginn og undirritaður og hæstv. ráðh. sér ekki einu sinni ástæðu til þess að láta það koma fram í skýrslu sinni að um þýðingu sé að ræða á enskum texta og birting þeirra látin líta svo út sem báðir hafi verð undirritaðir. Ég tel að hér sé enn á ferðinni dæmi um þann fádæma undirlægjuhátt sem gætt hefur í samskiptum þeirra aðila sem nú sifja í ríkisstjórn Íslands og við þetta fyrirtæki á liðinni tíð. Það virðist vera framhald á slíku. Og í beinu samræmi við þetta upplýsti ráðh., að samningafundirnir fram undan verði haldnir ekki síður á erlendri grund en hér heima ef ég hef skilið það rétt. Þá upplýsti hæstv. ráðh. þm. um það, að innan nokkurra daga væri von á frv. af hans hálfu, þar sem leitað verði heimildar Alþingis á að heimila Alusuisse að selja 50% af hlutafé sínu í ÍSAL, áður en endanlegur samningur, væntanlega endanlegur samningur, sem hér er látið liggja að að eigi að koma fyrir 1. apríl n.k., verði lagður fyrir þingið. Og hv. Alþingi er ætlað að samþykkja heimild til ríkisstj. áður en menn sjá framan í texta endanlegs samkomulags. Það er varnagli, segir ráðh., í þessum texta, sá varnagli að allt hverfi til fyrra horfs ef ekkert verði af samkomulagi. Ja,. mikið var, - mikið var að það skyldi ekki vera algerlega óútfylltur víxill, en Alþingi á að skrifa upp á hann fyrir sitt leyti. Það er aðeins íslenska ríkisstj. sem á að halda í spottann. Hennar mat á því hvað er viðunandi samningur á þá að gilda og sú staðfesting sem lögð verður eða óskað verður eftir af hálfu Alþingis þegar allt er nánast klappað og klárt. Hafa hv. alþm. gert sé grein fyrir þessum ákvæðum í bráðabirgðasamkomulaginu almennt? Hafa hv. stuðningsmenn ríkisstj. gert sér grein fyrir því að eftir því verður óskað við þá hér á næstu vikum og mánuðum að þeir afgreiði hér út úr þinginu heimild til ríkisstj. til þess að heimila Alusuisse að selja 50% hlutafjár í ÍSAL, sem er stórfellt hagsmunamál fyrir fyrirtækið sem ástæða væri nú til að varpa ljósi á og ég fór um nokkrum orðum hér í umr. fyrir viku síðan. Ég spyr hv. alþm. að því og bið þá um að hugleiða það a.m.k., hvort þeir ætli að standa þannig að verki, hvort þeir ætli að ganga undir það jarðarmen, sem þeim er boðið upp á af hæstv. iðnrh. og ríkisstj. hans með þessu bráðabirgðasamkomulagi. Mig undrar það ef það gengur eftir. Ég segi ekki meira um það, mig undrar það sannarlega. Með slíkri heimild, sem verið er að veita Alusuisse, fær þetta erlenda fyrirtæki það hlutverk að verða aðgöngumiðasali að íslenskum auðlindum, að íslenskum orkulindum. Og aðgöngumiðinn og verðið fyrir hann, sem Alusuisse fær í vasann, verður þeim mun hærra sem orkuverðið verður lægra og líkurnar á því að ná í samningsaðilann aukast að sjálfsögðu, þegar svo ákveðið og sterkt er látið að því liggja af íslensku ríkisstj. að hún sæki slíka heimild inná Alþingi Íslendinga á yfirstandandi þingi. Menn tóku eftir því hér í umr. um daginn að hæstv. iðnrh. var ófáanlegur til þess að nefna nú sem fyrr að hvaða raforkuverði eigi að keppa eða sé verið að keppa í þeim samningaumleitunum sem standa yfir. Hann er ekki einu sinni reiðubúinn til þess að slá því föstu að ekki verði samið um minna en framleiðslukostnaðarverð eins og það er núna út úr íslenska raforkukerfinu gagnvart núv. fyrirtæki. Af því að hann og flokksbræður hans eru svo miklir áhugamenn um tvöföldun þessa fyrirtækis og hafa gefið mjög sterkt undir fótinn með slíka stækkun um 100% á ÍSAL er hann eftir sem áður ekki reiðubúinn að gefa slíka yfirlýsingu varðandi raforkuverðið. Hann hefur ekki náð því inn í þetta bráðabirgðasamkomulag að framleiðslukostnaðarverð raforku hér á Íslandi sé einu sinni viðmiðun. Það er bara inni í heildarpottinum Evrópa og Ameríka samkv. þessum samningum. Hvernig í ósköpunum geta menn staðið að verki með slíkum hætti? Hvernig í ósköpunum getur hæstv. iðnrh. ætlað að fara að sækja heimildir hér inn á Alþingi í sambandi við þetta mál þegar fyrir liggur samkomulag sem þannig er vaxið að varðandi raforkuverðið er engin minnsta trygging að samið verði um eða reynt verði að semja um framleiðslukostnaðarverð hið minnsta að lágmarki. Það eru ekki menn í vígahug, það eru ekki menn í hug að berjast fyrirréttlátri niðurstöðu sem þora ekki hér á Alþingi Íslendinga að nefna svo sjálfsagðan hlut í sambandi við kröfugerð af okkar hálfu. Hæstv. ráðh. sagði okkur frá því að varðandi virkjanir þær sem þyrfti nú að ráðast í, þegar kæmi til stækkunar á ÍSAL, þá mundi hann alls ekki standa á því að það yrði breytt um röð frá því sem ákveðið hefur verið í sambandi við virkjanir. Það gladdi mig að heyra að hæstv. ráðh. ætlar ekki að standa að því að farið verði að heimila nýjar virkjanir eða virkjanaviðbætur í sambandi við stækkun ÍSALs. Það er þó alltjent einhver viðspyrna hjá hæstv. ráðh. En ég vil nú spyrja hann aðeins aftur um það hvort hann hafi ekkert leitt hugann í þá áttina, af því að ég hef lesið eftir hann í blaðaviðtölum eitthvað sem mætti túlka svo, og hefur raunar verið gert, það hef ég orðið var við, túlka og tortryggja í þessu efni. Hann hefur orðað það eitthvað á þá leið að það þyrfti kannske að taka flöskuhálsinn úr við Sultartanga og stækkun Búrfells hefur aðeins flogið fyrir. Hefur ráðh. ekkert aðhafst í sambandi við það að undirbúa heimild varðandi stækkun Búrfellsvirkjunar eða Búrfellsvirkjun II. sem raunar er ný virkjun? Hefur ráðh. ekki látið draga sig út í neitt af því tagi? Ég inni hann eftir því hér sérstaklega því að það er gott, að ekki sé neinn orðrómur í gangi um þau efni. En í sambandi við virkjanirnar og í sambandi við stækkunina, sem hæstv. ráðh. greindi frá í fréttatilkynningu líklega þann 13. sept., eða kannske var það fyrir viku fyrr - það var þegar greint var frá Zürichsamkomulaginu, þá kom fram ártalið 1987–88 fyrir 50% stækkun ÍSALs, sem mjög líklegur tími. Í enska textanum er, minnir mig, talað um „earliest possible time“ í sambandi við þessa stækkun, sem þýdd er á íslenskunni að vísu „svo fljótt sem við verður komið“. Ég læt nú málsnjalla menn um að bera það saman. En er þetta það sem gert er ráð fyrir, hæstv. ráðh. ef semst um raforkuverð sem fram hefur komið að væri þarna fyrirvari um? Er það þá þetta árabil, 1987–88, sem þessi 50% stækkun ÍSALs er ætlað að komast í gagnið. Þá vil ég aðeins víkja hér að atriði sem hæstv. ráðh. kom ekki að í sinni ræðu þó að ég hafi spurst fyrir um það í mínu máli. Það er varðandi skattalögsöguna, kröfu um íslenska skattalögsögu, breytingu á aðalsamningi þannig að því ófremdarástandi linni, sem Sjálfstfl. og Alþfl. gengu frá við gerð álsamningsins að skattalögsagan er háð útlendum dómstól, erlendum gerðardómi. Það er ekkert að finna í þessu bráðabirgðasamkomulagi sem bendir til þess að tekist hafi að fá fram breytingar í þá átt eða vilyrði um slíkar breytingar. Ég spyr: Hefur sú krafa ekki verið reist með ákveðnum hætti af hálfu stjórnvalda á þeim fundum sem voru aðdragandi þessa samkomulags? Hvað skyldi t.d. fulltrúi Framsfl. hafa borið fram í þeim efnum? Ég trúi ekki öðru en hann hafi staðið býsna fast í ístaðinu í sambandi við lögsöguatriði í skattamálum, minnugur þess væntanlega sem menn sögðu á fyrri tíð þess flokks. Það var nú kannske á þeim tíma þegar Framsfl. var aðeins betur á sig kominn heldur en nú, þegar fyrir honum fór Eysteinn Jónsson og hv. núv. þm. Ólafur Jóhannesson var hér á sínum fyrstu árum inni á þingi. Þá voru álsamningarnir hér til umr. á Alþingi 1965 og 1966. Hvað ætli Eysteinn Jónsson hafi haft um þau mál að segja og Ólafur Jóhannesson? Ég held að hollt væri fyrir hv. þm. Framsfl. að leggja aðeins eyrað við því í dag þegar verið er að kljást við þennan auðhring enn á ný. Með leyfi hæstv. forseta vil ég leyfa mér að vitna hér í Alþingistíðindi frá árinu 1966, þar sem til umr. var álbræðslan við Straumsvík. Þar mælti þáv. hv. þm. Eysteinn Jónsson: „Þá er þýðingarmikið atriði sem hefur verið talað um og m.a. var rætt um í sambandi við ályktanir framsóknarmanna, miðstjórnarinnar, og það var að fyrirtækið, ef til kæmi, yrði að lúta algerlega íslenskum lögum. En því fer alls fjarri, að það sé gert ráð fyrir því í þessu sambandi, því miður, því að þetta á ekki að ganga undir íslenska lögsögu eða íslenska dómstóla og hér er um alvarlegt málefni að ræða. Ég held, að það sé einfaldast, að það komi hér inn í umr., 1. umr. máls í hv. d. álit hv. 3. þm. Norðurl. v., Ólafs Jóhannessonar prófessors, sem hann lét í ljós um þetta efni í vantraustsumr. á dögunum og a.m.k. vil ég leyfa mér að vitna til þess og ég mun telja, að hann væri af flestum talinn vel dómbær ekki síst um þennan þátt málsins. En hann segir með leyfi hæstv. forseta: „Það er og vitað, að gert er ráð fyrir sérstöku og alveg óvenjulegu réttarfari í ágreiningsmálum, sem rísa kunna út af stóriðjusamningunum eða í sambandi við þá. Í þeim málum eiga íslenskir dómstólar ekki að hafa lögsögu nema um það verði samkomulag á milli aðila. Þau ágreiningsmál eiga að fara fyrir eins konar alþjóðlegan gerðardóm, sem sitja skal í útlöndum og skipaður skal fulltrúum frá aðilum, en oddamaður tilnefndur af þeim í sameiningu. En ef samkomulag næst ekki, þá af forseta Alþjóðadómstólsins. Segja má, að þetta væri ekki athugavert ef um væri að ræða venjulegan milliríkjasamning. En hér er ekki um milliríkjasamning að ræða. Hér er ekki um samning milli tveggja ríkisstjórna að tefla. Hér er um að ræða samninga ríkisstj.-, Landsvirkjunar og Hafnarfjarðarkaupstaðar við einkafyrirtæki. Eftir öllum venjulegum reglum heyra ágreiningsmál út af slíkum samningum undir almenna dómstóla, þar sem málið er hafið, þ.e. hér á landi undir venjulega dómstóla, alveg án tillits til þess, hvort samningsaðili er inniendur eða útlendur. Þetta er viðurkennd regla í öllum réttarríkjum. Ég efast um, að í nágrannalöndum okkar séu fordæmi fyrir því að ríkisstj. semji hliðstæð mál undan eigin dómstólum. Krafa einkafyrirtækis, erlends hlutafélags um að taka þessi ágreiningsmál undan lögsögu íslenskra dómstóla hlýtur að byggjast á vantrausti á íslensku réttarfari og tortryggni í garð íslenskra dómstóla. Á bak við hlýtur í raun og veru að búa sú skoðun, að hér sé ekki fullkomið réttarríki. Víst er þetta óvenjulegt og óviðunandi, þegar um er að ræða ágreining hins svissneska hlutafélags við stjórnvöld hér á landi. En þó ofbýður manni þó fyrst er gert er ráð fyrir, að sama regla gildi um ágreiningsmál út af samningum við hið Íslenska álfélag, sem svo er kallað. En það félag er látið heita íslenskt félag, á að skrásetjast hér sem slíkt, samkvæmt orðanna hljóðan að fara að íslenskum lögum og hafa stjórn sem að meiri hluta er skipuð íslenskum ríkisborgurum. Hérna á ríkið að semja svo um, að ágreiningsmál þess, Hafnarfjarðarkaupstaðar eða Landsvirkjunar við íslensk hlutafélög séu tekin undan íslenskum dómstólum og fengin alþjóðlegum gerðardómi til úrlausnar. Fyrr má nú rota en dauðrota. Og hvernig í ósköpunum er hægt að kalla það íslenskt félag, sem lýtur ekki lögsögu íslenskra dómstóla? Ég efast ekki um að ráðh. hafi lagt sig allan fram við þessa samningsgerð og ég efast ekki um, að ráðh. hafi ýmsu fengið breytt til batnaðar í þessum samningum. Ég tel víst, að hann hafi reynt að fá breytingu á þessum ákvæðum. En það hefur ekki tekist. Þá hefði hann að mínum dómi átt að setja hnefann í borðið og segja: Hingað og ekki lengra. - Undir svona nokkuð er ekki hægt að skrifa fyrir fullvalda ríki, sem vill telja sig í hópi réttaríkja. Það er niðurlægjandi og í því felst frekleg móðgun bæði gagnvart þjóðinni og íslenskum dómstólum. Og ég verð að segja það eins og það er, að ég vorkenni dómsmrh. að verða að ganga undir það jarðarmen að undirrita slíkt. Finnst mönnum nú vanþörf á að svona samningar séu bornir undir kjósendur áður en þeir eru undirskrifaðir.“ Tilvitnun í Ólaf Jóhannesson hér á Alþingi 1966 lýkur. Hún var inni í ræðu hv. þm. Eysteins Jónssonar, sem segir síðan: „Þetta sagði hv. þm. um þessi efni og undir þetta vil ég leyfa mér að taka og til þess að vísa, og við þetta hef ég ekki neinu að bæta.“ Tilvitnun í Eystein Jónsson lýkur. Hæstv. iðnrh. viðurkenndi, eins og ekki verður undan vikist, haldleysi þeirrar raforkuverðshækkunar sem felst í viðbótarálaginu sem gildir um eins árs skeið samkv. þessu bráðabirgðasamkomulagi, viðbótarálagi sem Alusuisse hefur stöðu til að nota sem snöru um háls ráðh. þegar kemur fram á vorið, snöru sem fyrirtækið getur hert að þegar því þóknast og ef því þóknast og hæstv. ráðh. og ríkisstj. eru ekki nógu þýð í viðskiptum um þau atriði sem menn hafa raunar gengist að hálfu leyti inn á með þessu bráðabirgðasamkomulagi um stækkun, um raforkuverð og annað af því tagi. En hæstv. ráðh. vonar að Alusuisse notfæri sér ekki þessa snöru og fari ekki að hóta því eða gera alvöru úr því að fella niður þetta viðbótarálag sem eingöngu gildir um eins árs skeið. Ég skil það afar vel að hæstv. ráðh. voni það. Það er ekki nema eðlilegt. Það er ekki nema mannlegt. En ég spyr hvað ætlar hæstv. ráðh. að gefa ef það fer á annan veg mót hans vonum og snörunni verði beitt? Hvað ætlar ráðh. að gera? Útilokar hann að beita stöðu okkar sem fullvalda ríkis? Útilokar hann einhliða aðgerðir ef ekki verður gengið að lágmarks sanngirniskröfum okkar? Ég vona sannarlega að svar ráðh. sé ekki nema á eina lund í því efni. En ég verð að segja að aðstoðarmenn hans hér í þessum umr., hv. alþm. Birgir Ísi. Gunnarsson og hv. þm. Gunnar G. Schram, hafa ekki beinlínis brýnt þau vopnin hér eða haldið til haga rétti okkar og röksemdum sem fullvalda ríkis í samskiptum við þetta einkafyrirtæki. Herra forseti. Mér þætti nú vænt um ef hv. þm. Birgir Ísi. Gunnarsson væri hér nærstaddur eða heyrði mál mitt því að ég ætla aðeins að víkja að hans máli hér í umr. um daginn.

Það verður athugað hvort hægt verður að hafa samband við hv. þm.

. Í máli sínu - ég vænti að hv. þm. sé hér á leiðinni í þingsal - fór hann allvítt yfir sviðið og ræddi m.a. fortíðina sem ég ætla ekki að dvelja sérstaklega við, um málsmeðferð af minni hálfu og hann tók alveg sérstaklega fram að skattamálin sem hafa verið á dagskrá, skattadeilan væri aukaatriði í þessu máli sem ég hefði látið þvælast fyrir og hefðu orðið þess valdandi að menn hefðu ekki beitt sér að aðalatriðum málsins. Spurningin um 10 millj. dala skattaálagningu, viðbótarskattaálagningu fjmrn. gagnvart fyrirtækinu væri aukaatriði. Það væri nú munur eftir að ný ríkisstj. hefði tekið við, mátti lesa efnislega út úr hans máli, og þegar náð fram 54% hækkun sem svarar líklega til eitthvað nálægt 4 millj. dala, svona rúmt reiknað, á ári. Mér sýndist það nú ekki vera meira, eða 2.5 sinnum lægra og það eina sem menn hafa þar á hendi heldur en sú álagning, sem rétt íslensk stjórnvöld hafa lagt á ÍSA L. Hv. þm. gerði að uppistöðu í sínu máli að telja að lagalegur grundvöllur fyrir einhliða aðgerðum Íslands á grundvelli brostinna forsendna væri ótraustur og lögfræðingar, sem um þetta mál höfðu fjallað - að vísu taldi hann álitsgerðir þeirra góðra gjalda verðar - hefðu ekki nógsamlega fjallað um þetta einstaka tilvik ÍSALs og Alusuisse til þess að hann mæti það svo að það frv., sem við Alþb.-menn lögðum hér fram og lagt var fram í ríkisstj. áður á síðasta vetri, væri á traustum grunni reist. Og hann tíundaði alveg sérstaklega fyrirvara þessara ágætu lögfræðinga, Þorgeirs Örlygssonar starfsmanns Hæstaréttar og Charles Lipton, prófessors við Háskólann í New York, eðlilega fyrirvara í þeirra álitsgerðum, til þess að finna þessum málflutningi sínum stað. En ég spyr nú: Er það nýtt og er það einkennilegt að lögfræðingar, sem beðnir eru um fræðilegar álitsgerðir, hafi fyrirvara í sínum álitum, setji fram fyrirvara og vísi til þess að fleira þurfi að koma til, að fleira þurfi að vera til álita heldur en lögfræðin ein, einnig hagfræðileg atriði og væntanlega líka pólitískt mat og pólitísk staða mála sem liggur utan við þeirra svið. Og hv. þm., sem er lögfræðingur að mennt, ef ég man rétt eins og hv. þm. Gunnar G. Schram, upplýsti okkur um, eins og hann væri að segja tíðindi, að það væri nú ekki alveg nóg að setja lög gagnvart þessu fyrirtæki því að það gæti bara leitað til dómstóla og málið væri áfram í flækju. Þetta voru nú aldeilis ný sannindi sem hv. þm. reiddi þar fram, að menn gætu leitað réttar síns, einnig Alusuisse, einnig ÍSAL, fyrir dómstólum. Ætli það sé nýtt. En hvar eru þeir dómstólar sem til yrði leitað af fyrirtækinu ef það svo kysi? Eru það íslenskir dómstálar? Því er fljótsvarað. Um það hefur verið fjallað hér. Hv. þm. virðist ekkert muna eftir því eða gera úr því að um þessi efni var fjallað, ekki aðeins af þeim ágætu og viðurkenndu lögfræðingum, sem hér var vitnað til og lögðu fram vel grundaðar fræðilegar álitsgerðir í þessu máli, heldur var um þetta fjallað af mörgum öðrum löglærðum mönnum, virtum íslenskum mönnum, virtum íslenskum lögfræðingum, sem aðstoðuðu iðnrn. við undirbúning þessa máls og áttu hlut að samningu þeirrar greinargerðar sem fylgdi með frv. til l. um leiðréttingu á raforkuverði Íslenska álfélagsins hf., sem lagt var hér fyrir hv. Nd. í fyrra á síðasta þingi. Hann vill ekkert gera úr því, hann talaði um óvandaðan undirbúning, flaustur og annað af því tagi. Það eru ekki bein orð hans, en efnislega var það á þá leið. Það er ýmist í ökkla eða eyra hjá þessum hv. talsmönnum. Annars vegar óvandaður, ótraustur undirbúningur eða þá allt of mikið af álitsgerðum og skýrslum af hálfu iðnrn. á liðinni tíð. Ég man nú meira eftir ásökunum um hið síðartalda satt að segja. En nú hentar að koma með hina áhersluna. Það var fundið að því að of miklu væri kostað til í þessu máli og lagðar fram of margar álitsgerðir. Ég vil segja hv. þm. það og hv. þm. Gunnari G. Schram líka, því að hann fjallaði með nokkuð svipuðum hætti um ýmsa þætti þessa máls, að vissulega voru teknir fleiri þættir en lögfræðin ein inn í það mat sem lá að baki framlagningu þess frv. sem hér var vísað til, t.d. hagfræðileg atriði, sem voru vel grunduð og vel rökstudd, pólitískt mat framkvæmdavaldsins, fulltrúa Íslands sem fullvalda ríkis. Það er eins og menn vilji gleyma því að hér er um að ræða átök á milli einkafyrirtækis, þar sem er þetta auðfélag, og Íslands sem fullvalda þjóðríkis. Menn vilja leggja þetta nokkuð að jöfnu í málflutningi sínum, vilja fjalla um þetta eins og um væri að ræða málarekstur milli tveggja einkaaðila, tveggja fyrirtækja, en átta sig ekki á að auðvitað er hér um styrkleikapróf að ræða milli Íslands sem þjóðríkis og þessa erlenda einkafyrirtækis. Sem betur fer hefur - og það sjá menn ef menn skyggnast um á alþjóðavettvangi á liðnum árum - staða þjóðríkjanna gagnvart fjölþjóðafyrirtækjunum verið að styrkjast á undanförnum árum, allan undanfarinn áratug, enda eru það nánast engir samningar um náttúruauðlindir sem ekki hafa verið endurskoðaðir á þessu tímabili. En svo kemur hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson og vefengir alveg sérstaklega að hér sé um að ræða samning sem varði náttúruauðlind eða geti fallið undir þá skilgreiningu. Þá hafa menn það. Að mati hv. þm. eru íslenskar orkulindir ekki náttúruauðlindir í lögfræðilegum skilningi þm. Náttúruauðlindir eru fyrst og fremst námur segir hv. þm. Lagaleg rök varðandi náttúruauðlindir, yfirlýsing Sameinuðu þjóðanna frá 1962 um rétt þjóðríkja til að tryggja sér eðlilegan afrakstur af náttúruauðlindum sínum, eiga þá væntanlega ekki við að mati þessa hv. þm. um raforkusamninginn við Alusuisse. Ja, þetta eru hjálpamenn í lagi, hæstv. iðnrh., sem þú hefur sett til verka yfir stóriðjunefndinni til þess að ræða við erlent einkafjármagn, erlend auðfélög, til að reyna að lokka þau hingað til landsins, menn sem ganga hér fram á Alþingi Íslendinga og vefengja að samningar um sölu á orku til erlendra aðila séu samningar um afnot af náttúruauðlindum. Allt eðli slíkra samninga er þess eðlis að það fellur undir skilgreininguna að vera samningar um náttúruauðlindir, tímalengd þeirra, fjárfestingar og annað sem að baki þeim liggur. Það er furðulegt að löglærður maður og maður, sem trúað hefur verið fyrir því af hæstv. iðnrh. að leiða orkusölunefndina hans, skuli koma hér fram á Alþingi Íslendinga og vefengja alveg sérstaklega að það sé rétt hjá prófessor Charles Lipton sem aðstoðað hefur 36 ríkisstjórnir í vandasömum samningum að samningur af því tagi, raforkusamningurinn milli Landsvirkjunar og Alusuisse, falli undir samning um náttúruauðlindir. Hann sá alveg sérstaka ástæðu til þess að leiðrétta þennan virta og heimsþekkta prófessor, Charles Lipton, þekktan í þeim hópum sem fjalla um þessi efni, að setja nánast ofan í við hann. Svo segir hv. þm. að eitt allra veikasta atriðið í mínum málflutningi hafi verið það að samningaleiðin hafi ekki verið reynd til þrautar - það hafi nú verið veikast af öllu - á sama tíma og ég lá hér undir stöðugum árásum frá honum, hér á þingi, flokksbræðrum hans og fleirum, fyrir það að vera allt of lengi að nudda í að reyna að ná þarna samkomulagi; mér mundi aldrei takast það. Það er rétt, hjálparhendurnar voru ekki margar úr þessum herbúðum til þess að það mætti takast. En mitt mat var það að samningaleiðin við fyrirtækið var þrautreynd og þess vegna átti að reyna á íslenskan fullveldisrétt og láta á það reyna hvort fyrirtækið virti löglega tekna ákvörðun Íslendinga varðandi afrakstur, lágmarksafrakstur af orkulindum sínum. Ég get fullvissað hv. þm. um það mat mitt að samningaleiðin var reynd til þrautar miðað við þá stöðu sem ríkti hér á s.l. vetri og miðað við ítrekaðar neitanir af hálfu Alusuisse, skjalfærðar, um að ganga til móts við lágmarkssanngirniskröfur okkar Íslendinga. Og síðan kom hann að því sem hann varpaði hér fram og túlkaði sem eitthvert stórtromp í þessu máli og átti að vera lýsandi um mín vinnubrögð fyrr og síðar ef ég hef skilið það rétt að ég hafi óskað eftir einni grg. enn frá Orkustofnun í þetta sinn til að láta kanna það hvaða áhrif orkusölusamningurinn við ÍSAL hugsanlega hefði haft á verð til almenningsveitna hérlendis á liðinni tíð, miðað við mismunandi forsendur, og að ég skuli hafa látið það undir höfuð leggjast að senda sér bráðabirgðaálit Orkustofnunar þar að lútandi sem fyrirtækið gaf út um það leyti sem menn voru að ganga hér út af þingi og líklega gengnir út ef ég man rétt; það var í marsmánuði s.l., gengnir út til uppgjörs í íslenskri pólitík, til kosningabaráttu. Þetta segir hann mér sérstaklega til lasts. En það hefur nú verið bætt úr því - þeirri vöntun á skýrslu til hv. þm. - því að Orkustofnun lét mig hafa álitsgerð sína daginn áður en ríkisstj. stóð upp af stólunum þann 25. maí og gaf það út í skýrsluformi í júní 1983. Og um hvað er þessi skýrsla? Hún er athugun á áhrifum orkusölusamningsins og heitir „Lausleg athugun á áhrifum raforkusamningsins við ÍSAL á raforkuverð Landsvirkjunar til almenningsveitna“. Jón Vilhjálmsson, sérfræðingur á Orkustofnun, skrifaður fyrir, júní 1983. Þarna var verið að fara ofan í einn þátt þessa máls, einn af mörgum þáttum, til að leiða í ljós áhrif þessa samnings, leiða líkur að því hvaða áhrif hann hefði haft. Og hv. þm. segir: „Skýrslan sannaði bara eitthvað allt annað heldur en ráðh. þóknaðist og reyndi hann þó að breyta forsendunum sem verið var að fara eftir.“ Ja, þetta er nú boðlegt, hv. þm. Ég á að hafa staðið í því, ekki bara þarna heldur í mörg skipti, að troða forsendum upp á sérfræðistofnanir og aðila og sömu aðilar eiga að hafa kokgleypt þau fyrirmæli af minni hálfu í sambandi við forsendur af þessu tagi. Það er velkomið að hafa slíkan málflutning uppi hér á hv. Alþingi en ég tel það ekki boðlegt. Ég skal vitna hér í inngang orkumálastjóra sem hann lætur fylgja þessari skýrslu til þess aðeins að varpa ljósi á þá könnun sem þarna var unnið að en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Orkustofnun ítrekar það sem rakið er í bréfi hennar frá 1983 0309“ - það les maður nú 9. mars 1983 á mæltu máli, það er íslenskur staðall víst - „og í inngangskafla meðfylgjandi greinargerðar, að niðurstöður athugana af þessu tagi, þar sem sögulegar staðreyndir eru bornar saman við eina aðra framkvæmdaröð af mörgum hugsanlegum, gefa aðeins vísbendingu, en ekki ótvíræða vitneskju, um hvað raforkuverð til almennings hefði orðið án samningsins við ÍSA L. Ber því að mati stofnunarinnar að fara varlega í öllum ályktunum um verðmun sem dregnar kunna að verða af þessum niðurstöðum. Þróun þessa verðmunar eða verðhlutfalla - með tímanum er líklega marktækasta ályktunin sem dregin verður af þessum athugunum, og virðist hún mun marktækari en hlutföllin sjálf. Að mati Orkustofnunar er markverðasta ábendingin af þessari athugun einmitt sú, að hlutfall raforkuverðs til almenningsveitna án ÍSALs og með því virðist fara lækkandi með tímanum. Verði raforkuverðið í samningnum við ÍSAL því ekki fljótlega hækkað bendir margt til að ávinningurinn af honum fyrir hinn almenna rafmagnsnotanda, sem virðist ótvírætt hafa verið til staðar fyrstu árin, þótt þessi athugun gefi ekki mjög góða vitneskju um hve mikill hann hefur verið, verði brátt uppurinn, ef hann er það ekki nú þegar.“ Þetta segir orkumálastjóri í inngangi að þessu. Og í þeim tölulegu niðurstöðum, sem fylgja í skýrslunni, kemur það fram þar sem borin eru saman nánast 9 tilvik, 9 mismunandi atriði eða möguleikar, 3 meginmöguleikar með þremur tilbrigðum, að frá árinu 1978 að telja séum við farnir að borga með þessu samningi, sé rafmagnsverðið til atmenningsveitna farið að hækka vegna þessa samnings, og það miðað við óbreytta virkjanaröð því að það er byggt á þeim virkjanaforsendum sem hafa orðið reyndin frá því að ráðist var í Búrfell og samningurinn var gerður. Ég bið menn um að hafa það í huga. Og hv. þm. þóknaðist að sjálfsögðu að taka hér það tilvik sem sýnir skástu niðurstöðuna miðað við samninginn hans, álsamninginn hans, sem hann er að verja hér í rauðan dauðann og telja að það væri 9–12% hagur á þessu tímabili yfir heildina lítið af þessum samningi, það vildi hv. þm. segja okkur og hafði hér yfir að væri útkoman. Áður hafði verið á því klifað að þetta væri upp undir 30% hagur sem Ísland hefði haft af þessum samningi svo eitthvað hefur nú þm. þó vitkast við lestur þessarar skýrslu þó með einkennilegum gleraugum sé hún lesin. Og hann hefði með sama hætti getað farið í annað tilvik sem sýnir það reikningslega miðað við hærri afkastavexti en gilt hafa á liðinni tíð, 4% afkastavexti, að á þessu tímabili til 1982 hafi raforkuverðið orðið 10% hærra á föstu verði á heildina litið til almenningsveitna með en án þessa samnings þó að við hefðum farið í sömu virkjanir og virkjanaröð, vel að merkja. Þó að farið hefði verið í stórvirkjun Búrfells 1966 og hún tekin í gagnið 1969 fyrir almennan markað þá hafi samt hallað á. Og þetta er meginvísbending þessarar skýrslu að nú þegar og fyrir nokkrum árum erum við farnir að borga þarna með enda þarf nú kannske ekki talnameistara til. Ætti íslenskur almenningur hafi nú ekki fundið fyrir því á síðustu árum hvaða áhrif meðgjöfin með ÍSAL hefur haft? Það er t.d. hægt að benda á það tölulega að ef miðað er við kostnaðarverð á raforku til stóriðju samkvæmt reikningum Landsvirkjunar árin 1975–1982 þá hefði ÍSAL átt að greiða, miðað við kostnaðarverð raforkunnar, 90 millj. dollara á þessu tímabili en greiddi aðeins 48 millj. dala yfir tímabilið. Þetta eru líka tölur, vísbendandi tölur og augljósar. Og hvað las blaðamaður Tímans út úr þessari skýrslu þann 2.–3. júlí eftir að henni var dreift? Hann segir það sama eins og ég man að aðrir - sem ekki eru með gleraugun hans Birgis eða gleraugnalausir, ég veit ekki hvort hv. þm. hefur slík hjálpartæki - lásu út úr því: „Niðurstaða nýrrar skýrslu Orkustofnunar: Raforkuverð til almennings lægra án ÍSA L.“ Það er fyrirsögnin og innihaldið í fréttinni með sama hætti sem ekki þarf að undra. Nei, hér eru menn í vörn, enn í vörn fyrir samning sem gerður var fyrir 18 árum - eru þau ekki að verða það - 1966. Samning sem enn þá nagar samvisku þeirra manna sem eru í þeim flokki sem bar meginábyrgð á þessum samningi. Og það er ekki ég sem hef verið að flytja hér ásökunarræður að fyrra bragði um þennan samning. Það eru þeir sem flytja hér eina varnarræðuna af annarri út af fortíðinni, út af þessum ágæta samningi sem þarna var gerður og reyna að halda því hér fram á Íslandi að þetta hafi bara verið til hagsbóta - fram á þennan dag - fyrir íslenskan almenning, að nánast gefa helminginn af framleiddri orku Íslendinga til þessa fyrirtækis, eins og verið hefur undanfarin ár. Ja, þetta er nú rökvísi! Á sama hátt hefur verið endurtekin hér ár eftir ár á Alþingi, síðan þetta mál kom hér til umr., „klisjan“ um það að þessi ágæti samningur sé svo góður að hann borgi upp Búrfellsvirkjun og öll tengivirki og vararafstöðvar á 19 árum. Ég veit að m.a.s. hv. þm. Egill Jónsson kann þetta utan að, hugsa ég. Þetta er „klisjan“ sem hefur verið farið svo oft með af hans flokksbræðrum. Hvernig er þessi niðurstaða fengin? Hún er fengin með því að gera ráð fyrir því að fjármagnið skili ekki núllvöxtum heldur neikvæðum vöxtum yfir tímabilið, -3% vöxtum. Það er neikvæð ávöxtunarkrafa sem leiðir til þessarar niðurstöðu. En hvað gefur sú ávöxtunarkrafa - sem hv. þm. Birgir Ísleifur kom hér með er hann var að lesa upp úr skýrslu Orkustofnunar, 4 eða 6% krafan, sem hann taldi nú raunar heldur lága nú til dags - í þessu reikningsdæmi? Hvernig fer hún með þessa klisju“ Sjálfstfl. um ágæti álsamningsins? Hún segir okkur að það nægi ekki allt samningstímabilið, 45 ár, til þess að greiða þessi mannvirki upp. Það er hinn kaldi veruleiki. Og hv. þm. segir: Ja, þetta er nú bara ein af reikningsformúlunum, þetta er ein af forsendunum hans Hjörleifs sem hann hefur pínt inn í tölvurnar hjá virtum stofnunum til þess að fá út niðurstöðu. Ja, það er von að mönnum lítist ekki á blikuna, þegar fellur á fallegar glansmyndir og margendurteknar. En svo er það stækkunin og trúin á erlendu stóriðjuna sem fram kemur hér í málflutningi allra þessara þriggja hv. talsmanna og endurspeglast í stefnuyfirlýsingu og stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. Herra forseti. Mér þætti nú vera prýði að því vegna þess sem ég ætla að segja hér ef hv. þm. Lárus Jónsson, hv. 2. þm. Norðurl. e., og hv. þm. Guðmundur Bjarnason, 6. þm. Norðurl. e., gætu komið hér og verið smástund áhlýðandi þessa umr.

Það skal tekið fram að það hefur verið haft samband við báða þessa þm. og þeim kynntar óskir hv. ræðumanns.

Mætti kannske ítreka það ef þeir eru í húsinu svo að þeir viti að ég óska eftir því að þeir hlýði á mitt mál? Ég get að sjálfsögðu ekki gert kröfu til þess.

Það verður gert.

Þakka fyrir það. Ég ætla nefnilega að víkja að því sem fram hefur komið hér frá hæstv. iðnrh., frá hv. formanni stóriðjunefndar ríkisstj., frá hv. samninganefndarmanni í samninganefnd um stóriðju, hv. þm. Gunnari G. Schram, að stækkun ÍSAL-sem er búið að skrifa langleiðina upp á, tvöföldun fyrirtækisins, a.m.k. 50%, og m.a.s. ársetja, ef ég hef skilið tilkynningar hæstv. iðnrh. rétt - sé langsamlega hagstæðasti stóriðjukosturinn, hagkvæmasta orkunýtingin sem um geti verið að ræða hér á Íslandi. Skrautlegasta orðalagið um þetta efni við hafði hv. þm. Gunnar G. Schram því að hann sagði varðandi stækkun ÍSAL sem fjallað er um í þessu bráðabirgðasamkomulagi að „langbesti og raunhæfasti og skynsamlegasti“ - takið eftir, hv. alþm., það eru þrjú sterk lýsingarorð - „langbesti og raunhæfasti og skynsamlegasti stóriðjukosturinn á Íslandi í dag er stækkun átversins, ný atvinnutækifæri, 400–500 manns,“ sagði hv. þm. Ég held að það sé ástæða til að staldra við þegar svona er á borð borið án rökstuðnings fyrir hv. alþm. og verið að tala hér máli auðhringsins með staðhæfingum af þessu tagi eins og hér liggi fyrir einhverjar borðleggjandi staðreyndir. Ég vil biðja hv. þm. Gunnar G. Schram um að greina okkur frá því: Hvar eru þær athuganir sem hann byggir á þessa skrautlegu lýsingu sína? Hvaða hagkvæmniathuganir eru það og hvaða samanburður við aðra orkunýtingarmöguleika á Íslandi sem renna stoðum undir þessar staðhæfingar hans? Og vegna þess að ég var að biðja um það að hv. þm. Lárus Jónsson og Guðmundur Bjarnason hlýddu hér á mál mitt þá vil ég greina frá því strax, að ég efast um þessa staðhæfingu og það meira en lítið. Og ég vænti þess að hv. þm. hafi leitt hugann að þeim staðhæfingum sem hafa ómað hér undanfarna mánuði í þessum efnum, eins og fleiri aðilar sem hafa verið að leiða hugann að því, hvort það væri ekki hugsanlegt að ráðast í nýtingu innlendrar orku með skynsamlegum hætti annars staðar en við Faxaflóa, annars staðar en í þágu Alusuisse, kannske í þágu Íslendinga, íslensks þjóðfélags og með atorku þess og atbeina, íslenskra þegna. Ég ætla að koma aðeins að því frekar hér á eftir og vænti þess að hv. þm. doki við og segi hér kannske síðar í umr. álit sitt á staðhæfingum eins og enduróma hér varðandi stækkun ÍSA L. Þær staðlausu staðhæfingar hafa ekki hingað til a.m.k. verið rökstuddar af þessum talsmönnum skýlausrar hagkvæmni þess að stækka ÍSA L. A.m.k. hafa þeir ekki viljað ljóstra því upp hvaða raforkuverð þeir fá þar. Það þyrfti áreiðanlega að vera gott betra en framleiðslukostnaðarverðið sem þar fengist til þess að þessi staðhæfing fái staðist. Það hefur verið aðeins yfir það farið af mönnum sem hafa litið á þessi efni hvernig það kæmi út að fjárfesta í álveri með stækkun í Straumsvík og hliðstæðu fyrirtæki annars staðar, t.d. við Eyjafjörð. Ég ætla ekki þar með að segja að álver við Eyjafjörð sé orkunýting eða fjárfesting sem við eigum að ráðast í. Ég vil ekki fullyrða það án þess að mun betur sé farið yfir það mál að við eigum að ráðast í það enda er það forsenda af minni hálfu að styðja slíkt að þar væri um meirihluta eign Íslendinga að ræða í slíku fyrirtæki. Þar er stór fjárfesting á ferðinni eins og hér hefur komið fram, allt að 600 millj. dala með rafskautaverksmiðju. Það hefur verið borið saman hvað 65 þús. tonna áfangi í Straumsvík annars vegar kostaði í stofnkostnaði og sams konar áfangi við Eyjafjörð, að orkuveri meðtöldu, og þá gert ráð fyrir því að orka til lengri tíma litið, a.m.k. til álvers í Straumsvík, kæmi frá virkjunum á Suðurlandi sem ráðast þurfi í en við Eyjafjörð frá virkjunum nyrðra og eystra. Og niðurstaðan úr þeim reikningum sem hafa verið birtir í blöðum, m.a. í Íslendingi að ég hygg nyrðra, er þessi: Stofnkostnaður við 65 þús. tonna álver í Eyjafirði er metinn á 5.5 milljarða íslenskra króna um það bil. Miðað við að orka kæmi frá Fljótsdalsvirkjun væri stofnkostnaðurinn 5.2 milljarðar kr. Samtals 10.7 milljarðar. Stækkun í Straumsvík, iðjuverið 4.8 milljarðar kr., orkumannvirkin 6 milljarðar kr. Og þá eru lagðar til grundvallar Sultartangavirkjun og Búrfellsvirkjun II, sem sé þær virkjanir sem næstar hafa verið á framkvæmdadagskrá hér á Suðurlandi þegar að slíkum virkjunum kæmi. Niðurstaðan 10.8 milljarðar kr. eða aðeins dýrara í Straumsvík, iðjuver/orkuver samanlagt, en nyrðra. Þetta eru eflaust ekki óvefengjanlegar niðurstöður. Mér dettur ekki í hug að halda því fram. En þetta eru vísbendandi reikningar sem veikja mjög þann málflutning sem hér er við hafður fyrirvaralaust af talsmönnum þess bráðabirgðasamkomulags um skýlausa hagkvæmni þess að ráðast í stækkun álversins í Straumsvík samanborið við aðra orkunýtingarmöguleika hér innanlands. Og síðan þegar kemur spurningin um það hvort Íslendingar eigi að ráðast í orkunýtinguna, iðjuverin, eigi að standa undir iðjuverunum, þá fer nú heldur að sortna fyrir augum hjá þessum hv. talsmönnum. Þá fara þeir að reikna út tapið. Þá fara að birtast stjarnháar tölur um tapið sem fram undan sé í þessum fyrirtækjum sem þeir ætla útlendingum að koma hér upp færandi hendi til þess að fjárfesta í. 1100 millj. Bandaríkjadala, sagði hv. þm. Birgir Ísi. Gunnarsson, eru taplíkurnar á 10 árum í álveri við Eyjafjörð, 1100 millj. Bandaríkjadala. Kísilmálmverksmiðja við Reyðarfjörð, hrein skelfing sem við blasir. Þetta eru rök manna sem eru að reyna að telja íslenskri þjóð trú um að hún eigi hér bara að virkja og virkja fyrir útlendinga og láta þá hirða arðinn og flytja hann úr landi eins og gert hefur verið í 14 ár frá straumsvík. Og er það nú líklegt að útlendingar komi hér til að fjárfesta í fyrirtækjum til þess að standa hér undir taprekstri svona í góðgerðarskyni? Að vísu þurfum við að gefa svolítið með náttúrlega, selja orkuna undir framleiðslukostnaðarverði til þess að hafa beitu til að þeir komi og bíti á en þetta er svo þýðingarmikið segja þessir ágætu hv. talsmenn, þessir hv. þm., þetta er svo þýðingarmikið atvinnutækifæri. Við erum að skapa hér atvinnutækifæri. Hvaða heilvita menn geta borið það fram að við eigum að ráðast í fjárfestingar af þessu tagi til þess að bjarga við atvinnumálum á Íslandi? Að við eigum að fara í 600 millj. dala fjárfestingu eða láta útlendinga fjárfesta og taka á okkur áhættuna af fjárfestingu í virkjununum sem að baki eiga að standa því að það eru Íslendingar sem eiga að standa undir þeirri áhættu og borga með eins og hingað til, til þess að fá atvinnu fyrir nokkur hundruð manns? Nei, í svona orkunýtingu og svona fjárfestingu eigum við auðvitað ekki að fara nema við teljum vissu fyrir því, a.m.k. mjög sterkar líkur, að á rekstrartíma fyrirtækis, eðlilegum rekstrartíma, skili það drjúgum hagnaði inn í íslenskan þjóðarbúskap vegna þess að orkulindirnar séu bakhjarl og upp úr iðjunni sé arð að hafa. Það er alveg borðleggjandi að það er fyrst og fremst upp úr úrvinnslunni, iðnaðinum, iðnaðarþættinum sem arðinn er að hafa. Líkurnar að geta reiknað sér arð út úr orkuverunum eru lakari jafnvel þó að við gerum ráð fyrir að fleyta okkur með framleiðslukostnaðarverðinu. Því hefur Alusuisse kynnst í sínum rekstri í Straumsvík gegnum árin. Hv. þm. hafa haft um þetta mörg orð, en það er eitthvert ský yfir Norðlendingum sem eðlilegt er í þessu máli. Mér finnst einnig vera farið að draga upp blikur eystra líka. Ekki heyrist mikið um það fyrirtæki, sem Alþingi hefur samþykkt heimildarlög um, byggingu kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði. Hvar er orkan sem á að renna til hennar 1987 eða á kannske ekkert að reisa slíka verksmiðju? Á bara að veita henni til Straumsvíkur? Það var einn ágætur rithöfundur sem skrifar í Morgunblaðið, Stefán Friðbjarnarson sem skrifaði 9. júlí „af innlendum vettvangi“ og spyr eðlilega: „Verður Blönduorku breytt í útflutningsverðmæti nyrðra?“ Hann fjallar um þetta, hann er ættaður að norðan. Það er eðlilegt. Ýmsir fleiri hafa spurt. Á sú virkjun, sem verið er að ráðast í, að framleiða orku til þess að lenda í fjárhirslunum suður í Zürich og til þess að bæta við, ekki 400–500 manns eins og hv. þm. Gunnar G. Schram sagði hér í umr. um daginn. Hann hélt því fram, að starfslið sem kæmi að stækkuninni í Straumsvík væri 400–500 manns. Hvaðan hefur hv. þm. upplýsingar um það? Þetta er samningamaður íslenskra stjórnvalda og hann kemur hér og segir: Það eiga 400–500 manns að fá atvinnu við þessa stækkun, við þennan ágæta og vænlegasta stóriðjukost Íslendinga. Veit hv. þm. ekki að það eru 220 manns eða þar um bil sem líklegt er að komi til starfa til viðbótar vegna tvöföldunar álversins í straumsvík? Veit hann þetta ekki? Eða er hann að fara hér vísvitandi með blekkingar? Svo kom hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson að þætti, sem væri efni í nokkuð langa tölu ef út í það væri farið, en ég skal ekki eyða mjög mörgum orðum að því efni. En ekki er hægt að sniðganga það alveg, því að það voru svo stórkostleg fræði sem þar voru framreidd. Þá var nefnilega farið að víkja að því að þetta væri kannske ekki svo geysimikið sem við fengjum fyrir orkuna. Nei, það er nú ekki svo geysimikið eftir á að hyggja. En það er líka bara 1/4 partur af því sem streymir inn í æðar íslensks þjóðfélags eða þjóðarlíkama-ég man nú ekki hvaða orð hann notaði, en það var í þessa áttina, frá þessu dásemdarfyrirtæki. Það var bara 1/4. Hitt er þjónustan, sem við setjum því, og vinnan, sem skapast þarna og allt sem er í kringum þetta. Það er bara fjórum sinnum meira en það sem kemur frá raforkusölunni. Það er þetta fyrst og fremst sem réttlætir að við stöndum að svona fyrirtæki, sagði þm. Ja, þetta er nú mikill nægtabrunnur sem hv. þm. hefur fundið þar sem er álverið. Hann reiknar sem nettótekjur aðföngin í þessa þjónustu sem þarna er framreidd. Þau eru væntanlega lág. Hann fór að líkja þessu við saltfisk og freðfisk, ef ég man rétt, og var kannske aðeins efins um hvort kostnaðurinn í aðföngunum væri alveg jafn mikill í freðfiskinum, en það mátti skilja á honum að það væri ekkert víðs fjarri. Þetta væri mikill nægtabrunnur. Ég vil segja hv. þm. að ég skil ekki þessa hagfræði og ég bið hann um að skrifa eina grein í Morgunblaðið við hentugleika, því að hann gerir þetta stundum og verður ekki mikið fyrir því, hygg ég, að bæta einni við til að skýra fyrir lesendum stærsta blaðs landsins þessa hagfræði, þennan hagnað íslenska þjóðfélagsins af þessari viðbót umfram það sem hægt er að hafa upp úr öðrum rekstri hérlendis, hvar sá verðmætisauki er, sem þarna hefur verið á liðnum árum, sem ekki hefði verið hægt að fá út úr öðrum rekstri hér á landi. Það væri gott að hv. þm. upplýsti okkur um það. Og hv. þm. Gunnar G. Schram mætti gjarnan bæta við annarri grein því að hann vék alveg sérstaklega að sama efni í máli sínu. Þetta á að verða haldreipið ef svo fer að hæstv. iðnrh. kemur ekki með dúndrandi góðan samning, og enn þá ótrúlegra afrek út úr samningaviðræðum sínum við Alusuisse heldur en orðið er, þá á þessi nægtabrunnur hv. þm. Birgis Ísl. Gunnarssonar að verða réttlætingin fyrir stóriðjusamningunum sem þessa heiðursmenn dreymir um að ná hér á meðan þeir sitja á valdastólum. Ef litið er til samanburðar við aðra þætti þá er það eitt sem má leiða líkur að, að greitt sé eitthvað hærra verði t.d. í álverinu í Straumsvík heldur en almennt gerist hér. Það eru vinnulaunin. Það liggur fyrir að þau eru eitthvað hærri. Þó hafa svipuð laun verið greidd í innlendum fyrirtækjum, Áburðarverksmiðju og hjá Íslenska járnblendifétaginu, sem Ísland er meirihlutaeigandi að. En ég held að það sé ekki um aðra þætti, að við höfum fleytt þar einhvern þykkan rjóma. Svo kom hv. þm., og fékk náttúrlega dyggan stuðning samninganefndarmannsins hv. þm. Gunnars G. Schram í sambandi við raforkuverðið. Hvað væri nú verið að tala hér um svona háar tölur í raforkuverði? Þetta væri bara bærilegur samningur sem búið væri að ná og menn ættu að vera ánægðir. 54% þrástagast þeir á. Hvað veldur því, hv. þm., að þið eruð að fara hér með rangar tölur, einnig um þetta atriði? Hvar er þessi 54% hækkun? Fá menn greitt 10 mill fyrir orkuna núna í Straumsvík. Fá menn 10 mill fyrir orkuna núna í Straumsvík. Fá menn 10 mill? Hefur álverið farið upp í 78 cent fyrir pundið? Mér er ekki kunnugt um það. Ég veit ekki betur en það liggi rétt undir 70 centum, hafi heldur lækkað síðan hið ótrúlega afrek var unnið hér í septembermánuði af hæstv. iðnrh., og hækkunin frá 6.475 millum sé ekki nema 46,7% eða þar um bil. Hækkunin nemur ekki 54%. Hvers vegna eru menn alltaf að koma hér með rangar tölur? Er þetta ekki nógu góður samningur? Þarf að vera að smyrja svona falsrökum ofan á? Það getur komið að því að þessi hækkun náist á tímabilinu. Ég vil ekki fortaka það. Auðvitað hljótum við að vona það, ekki veitir af að eitthvað rakni úr. En það er ekki komið og á meðan eiga menn ekki að vera að tala um slíkt. Og svo leita þeir hv. þm. Birgir Ísl. og hv. þm. Gunnar G. Schram með logandi ljósi að dæmum um raforkusamninga sem séu jafnvel ennþá lægri en sá sem við búum við og jafnvel enn þá lægri en sá sem við bjuggum við í Straumsvík, til þess að réttlæta þennan bráðabirgðasamning. Þeim hlýtur að hlýna um hjartaræturnar, forstjórunum hjá Alusuisse, þegar þeir fara yfir þingræðurnar þeirra því að þær eru áreiðanlega trúverðuglega þýddar mjög fljótlega, og sjá hversu vel hefur tekist að koma þessum tölum inn í höfuðið á þeim svo að þeir fara með það sem sín rök hér á Alþingi Íslendinga fyrir því að þetta sé harla gott sem búið sé að semja þarna um þó að þeir viti að meðalverð til áliðnaðar í heiminum liggur nú um eða yfir 20 mill. Það er farið að leita að dæmi vestur í Kanada, í Quebec hjá Hydro-Quebec í Pechiney, frönsku ríkisfyrirtæki og vitnað til samnings sem er af alveg sérstakri tegund sem ég gæti haft um allmörg orð, en skal ekki gera að sinni, þar sem greidd eru í fyrstu eitthvað 6–7 mills, en hækkun tryggð á nokkurra ára bili upp í 15 eða svo og ýmis skilyrði önnur sett, en kannske er ekki síst um að ræða þjóðernislegar ástæður Quebec-fylkis að binda trúss sitt við þetta franska ríkisfyrirtæki og selja núna umframorku sem raforkuframleiðandinn Hydro-Quebec hefur ekki losnað við en gerði ráð fyrir að geta selt til Bandaríkjanna á þessu ári og undanförnum árum. Og svo er farið að leita í Mið-Austurlöndum og farið suður í Afríku og þar eru fundin dæmi um samninga, sem eru undir 10 mills til þess að réttlæta þessa gjörð hér. Þetta er málflutningur í lagi sem hér er frammi hafður. Og hv. þm. Gunnar G. Schram sem er vel kunnur á alþjóðlegum vettvangi tekur Ghana þarna með sem lenti í sömu snörunni, lenti í sömu gildrunni og Íslendingar á sama áratugnum og álsamningurinn var gerður og eru kannske í enn þá alvarlegra kverkataki Kaiser-auðhringsins og Reynolds, sem náði þar álíka hörmulegum raforkusamningi, og hér var gerður. Ghanabúar hafa staðið í hörkudeilum við þetta fyrirtæki og leitað m.a. upplýsinga hér hjá okkur vegna þess að þeir vita að við erum að berjast við hliðstæðar aðstæður. En við höfum kannske að sumu leyti betri aðstæður heldur en þeir, því miður.

Því miður?

Já, því miður segi ég því að ég vildi svo sannarlega að Ghana hefði ekki lakari samningsstöðu en við. En þegar auðhringurinn, Kaiser í þessu tilviki og Reynolds, neitar að verða við lágmarkskröfum Ghanabúa þá gripu þeir til þess á síðasta sumri að loka fyrir. Þeir stöðvuðu orkuafhendingu til fyrirtækisins á 6 mill eða þar um bil. Formlega hét það að um væri að ræða vatnsskort eins og hv. þm. Gunnar G. Schram nefndi hér, en gleymdi að geta um baksöguna. Ég ráðlegg honum að fara yfir frásögn Metal Bulletin í sumar um þessa deilu og um vatnsskortinn í Ghana. Ég held að við ættum að rétta þeim hjálparhönd í slíkum deilum, sem eru í svipaðri úlfakreppu og við hér gagnvart Alusuisse, en ekki að vera að gleðja dr. Müller og dr. Ernst með því að þylja hér yfir lexíur um útflutningsálverin upp úr skýrslum sem þeir létu taka saman og varð uppistaðan í málflutningi þriðjungs af samninganefnd hæstv. iðnrh., sem talaði hér í ræðustólnum um daginn. En hann sá svo margar bjartar hliðar hér á þessum samningi og þessu bráðabirgðasamkomulagi að ég veit ekki hvort þarf að gera nokkuð betur heldur en þegar er orðið. Svo bjart var þar yfir öllu. Fullverðtryggð raforka, nýtt orkuverð fullverðtryggt í 15 ár. Ég hefði nú viljað gera aths. við 15 ára samningstíma, bundið raforkuverð í 15 ár þótt fullverðtryggt verði, og hv. þm. ætti að upplýsa okkur hér um hver hún er, þessi verðtryggingarformúla sem um hefur verið samið. Það er hægt að verðtryggja með ýmsum hætti. Hver er hún? Er búið að ganga frá henni? Er hann á heldum ís í því efni og finnst honum skynsamlegt að binda orkuverðssamning í 15 ár þótt fullverðtryggður sé? Svo kemur hann hér og segir: Ja, við erum í sambandi við skattamál ekkert að gera annað heldur en fyrrv. iðnrh. gerði í des. 1982. Hann lagði þar til dómnefndir alveg á sama hátt og við. Nú á hann bara að vera kátur og allir eiga að vera glaðir því það hefur verið gert nákvæmlega það sama og hann lagði til. Hann er hérna, þessi samkomulagsgrundvöllur sem Alusuisse var boðið upp á nálægt 20. des. 1982, um lausn deilumála, um áfangahækkun raforkuverðs, um tafarlausa byrjun á viðræðum, um samskipti aðila og um samningslok fyrir 31. mars 1983. Þar er boðið upp á dómnefndir, íslenskar dómnefndir um ágreiningsefni í skattamálum. En síðan þetta tilboð var lagt fram, hv. þm., er bráðum liðið ár og það hefur ýmislegt gerst á því ári. Mér þykir það nú ekki vænleg sigling hjá samninganefnd um stóriðju með hv. þm. Gunnar G. Schram innanborðs ef hann ætlar að nota sömu siglingaljósin frá ári til árs óháð því hvað gerist á tímanum á milli, hvernig veðurútlitið er og hvernig aðstæður eru. Þetta er nú ekki boðlegt að mínu mati. Veit ekki hv. þm. það, að síðan þetta var hafa íslensk yfirvöld fellt sinn úrskurð í skattamálum, gert sínar skattkröfur að viðlagðri aðför og málið farið í gerð samkv. samningi, sem hæstv. iðnrh. upplýsti hér í máli sínu um daginn að hefði verið honum sérstakt kappsmál að rífa þetta út úr gerðardómnum sem málið var komið í og sem klukkan var að falla á á miðnætti 13. sept. s.l., daginn sem íslenska ríkisstj. skrifaði undir þennan bráðabirgðasamning. Það getur verið að hæstv. iðnrh. hafi verið svo glámskyggn að gera það að sinni kröfu. Ég á nú satt að segja bágt með að trúa því, en hv. þm. Gunnar G. Schram er eflaust til vitnis um það. Var það krafa hæstv. iðnrh. og frumkvæði, hv. þm. Gunnar G. Schram? Var það hans frumkvæði að óska eftir því að rífa skattadeiluna út úr ICSID-gerðardómnum, Alþjóðastofnuninni um lausn fjárfestingardeilna? Var það frumkvæði íslenskra stjórnvalda, hæstv, iðnrh. að gera það? Það væri nú gott að vitni yrðu leidd um það. Það fór ýmsum sögum af þessu á liðnu sumri í tengslum við fundina sem þá voru haldnir þrír talsins áður en gengið var að þessu bráðabirgðasamkomulagi.  Hv. þm. Gunnar G. Schram vék hér að ýmsum atriðum, þessum glæsilegu atriðum sem hann sér í þessu bráðabirgðasamkomulagi. En hann upplýsti okkur ekki um það atriði hvort þarna væri knúið á um að breyta fleiri atriðum í samningnum. Ég vil minna hann á það. Ég vona að hann hafi það bak við eyrað í meðferð mála að Alusuisse fær nú 3.7% af allri sölu álversins í þóknun fyrir tækni- og söluaðstoð og greiðir enga skatta af þessum tekjum hér, 3.7% bara tekin undan strax fyrir svokallaða söluþóknun. Hver annast söluna? Eigandinn, hann fær þóknun með þessum hætti, tækniþjónusta 3.7%. Og skattarnir, sem Íslendingar áttu að fá á þessu tímabili fyrir að veita aðgang að orkulindum landsins á undirverði nema á þessu tímabili 0.5-1.5% af sölu ÍSAL á þessu tímabili. Herra forseti. Hér þyrfti að segja miklu meira um þetta stóra mál. En ég ætla að fara að stytta mál mitt svo að hér komist fleiri að í dag í þessari umr. svo sem vert er. Við stöndum hér frammi fyrir einhverju allra stærsta, ef ekki stærsta máli þessa áratugar fyrir Íslendinga, bæði hvað snertir núverandi ástand og þá framtíðardrauma sem dregnir hafa verið upp af þeim sem standa að þessum samningi í verðandi tvöföldun á álverinu í Straumsvík. Við erum hér með innlendar veitur sem greiða samkvæmt samningi 540% meira en álverið greiðir fyrir sömu orkueiningu og þrátt fyrir viðbótarálagið greiða innlendu veiturnar eftir sem áður 340% hærra sem er líklega heimsmet þrátt fyrir hið ótrúlega afrek hæstv. iðnrh. í þessu bráðabirgðasamkomulagi. 9.5 mill viðbótarálag í eitt ár, sem þýðir 0.1 mill að jafnaði yfir það sem eftir er af samningstímabilinu. Hvað greiða íslenskir notendur? Hvað greiðum við fyrir orkuna sem erum búsett á Austurlandi? Veit hæstv. iðnrh. það? Við greiðum 156 mill fyrir orkuna til ljósa og hita, 156 mill. Hvað skyldi vera greitt hér í Reykjavík fyrir þessi ljós og rafmagnið niðri í eldhúsi? 124 mill rösk. Hvað skyldu fiskimjölsverksmiðjurnar borga að meðaltali fyrir raforkuna? 138 mill. Hvað skyldu skipasmíðastöðvarnar í landinu borga þrátt fyrir hið ótrúlega afrek hæstv. iðnrh. í sept.? 124 mill eða svipað og reykvísk heimili. Hvað borga grasmjölsverksmiðjurnar? 117 mill. Gróðurhúsin? 106 mill. Mjólkurstöðvarnar? 110 mill. - Frystihúsin? 99 mill. Þetta eru dæmi sem hv. alþm. ættu að hafa á bak við eyrað þegar verið er að fjalla um þessi stóru mál hér á Alþingi. Og þeir ættu líka að festa sér í minni að sú fjárfesting sem hæstv. iðnrh. er að gefa undir fótinn með fyrir Alusuisse í orkuverum og umsvifum sem fylgja í stækkun álbræðslunnar í Straumsvík, svarar til 55 millj. dala á ári fram á árið 1988. Það er stærri upphæð en fór í allar orku- og iðjuframkvæmdir á Íslandi í fyrra og þetta á að gerast á hverju ári til 1988 ef þessi áform eiga að ganga upp. Hvar er svigrúmið fyrir innlendan iðnað? Hvar er svigrúmið fyrir innlenda orkunýtingu? Hvar er svigrúmið t.d. fyrir kísilmálmverksmiðju svo að dæmi sé tekið? Hvaða aðstæður eru gefnar í íslenskum þjóðarbúskap ef þessi áform eiga að ganga upp? Ef menn ætla að vinna hér enn þá ótrúlegri afrek en þegar er orðið? Nei, það þarf vissulega að leita nokkuð djúpt í huga sér til að finna skýringar á framgöngu af því tagi sem hér er um að ræða, finna skýringar á áformum af þessu tagi. Ég hef velt þessu fyrir mér eins og aðrir. Mér finnst að meginskýringuna sé helst að finna í því viðhorfi sem gróf hér um sig í Sjálfstfl. og raunar í Alþfl. líka á viðreisnarárunum og leiddi þá til fyrstu samninganna um álverið. Þá tóku valdamiklir áhrifamenn á Íslandi þá trú að Íslendingar gætu ekki séð sér farborða án þess að leita samstarfs við stærri heildir, viðskiptabandalög og fjölþjóðahringa. Nauðungarsamningurinn við Breta og Þjóðverja um landhelgismálið var gerður 1961 með þessu sérkennilega hugarfari. Áþreifingarnar við Alusuisse hófust um svipað leyti og áttu aðeins að vera upphafið að öðru meira. Enn er forysta Sjálfstfl., lærisveinar mannanna, sem fóru með völdin á viðreisnarárunum, við sama heygarðshornið og atveg ótrúlega viðkvæm gagnvart öllu sem leiðir hið rétta í ljós um svikamyllu Alusuisse og haldleysi álsamningsins. Þau öfl, sem mæla með erlendri stóriðju sem vaxtarbroddi í atvinnulífið hérlendis, hafa sótt í sig veðrið og núv. hæstv. iðnrh. hefur gerst þar hávær og einn mikilvirkasti trúboðinn í þessum efnum. Það, sem skiptir hins vegar sköpum og mestri breytingu veldur frá fyrri tíð til hins verra, er sú kúvending og ístöðuleysi forystu Framsfl. sem kastað hefur sér í fang íhaldsins í núv. ríkisstj. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Það er ekki ætlun mín að elta ólar við allar þær firrur sem fram komu í ræðu hv. S. þm. Austurl. Flestu af því hefur verið margsvarað, þannig að ekki er ástæða til að lengja þessa umr. þess vegna. En ég sé ástæðu til að víkja að örfáum atriðum og þá fyrst því sem fallið hafði óvart niður í svari mínu í fyrradag við framhaldsumr. málsins þá, en það var vegna fsp. hv. 5. þm. Austurl. um endurskoðun ársreikninga Íslenska álfélagsins fyrir árið 1982. Það er rétt, sem fram kom hjá honum, að ég var inntur eftir þessu. Ég held að ég fari rétt með að það var 12. sept. Ég vék mér auðvitað undan því að svara þá, af því að ég hafði ekki fengið þessi gögn í hendur, en þau bárust rn. 14. sept. Enn hafði, trúi ég, blaðamaður innt eftir innihaldi þessarar endurskoðunar nokkru síðar, en ég vék mér undan að svara af því að gagnaðili, Swiss Aluminium, hafði fengið frest til að gera sínar aths. sem eðlilegt var. En það var hinn 15. maí s.l. sem fyrrv. iðnrh. fól Coopers & Lybrand að endurskoða ársreikninga Íslenska álfélagsins fyrir árið 1982 samkv. 29. gr. aðalsamnings milli ríkisstjórnar Íslands og Swiss Aluminium um álbræðslu í Straumsvík. Coopers & Lybrand hófu störf í byrjun júnímánaðar. Fulltrúar iðnrn. voru Júlíus Sólnes prófessor, Stefán Svavarsson endurskoðandi, Halldór V. Sigurðsson ríkisendurskoðandi og Halldór Kristjánsson deildarstjóri. Með bréfi 30. ágúst tilkynnti endurskoðunarfyrirtækið rn. niðurstöður endurskoðunar, stendur hér, en það hefur áður komið fram að þessi skjöl bárust rn. ekki fyrr en 14. næsta mánaðar. Eins og segir hér síðar: Heildarskýrsla um endurskoðunina barst rn. 14. sept. 1983. En það skiptir ekki höfuðmáli. Aðalniðurstöður Coopers & Lybrand eru í stystu máli sagt á sama veg og áður hafði verið í niðurstöðum fyrirtækisins vegna fyrri ára. Þeir telja að álverð hafi átt að metast um 45 dollurum hærra milli óskyldra aðila en reiknað er með í uppgjöri ÍSALs. Þessi verðmunur nemur 3.9% að mati endurskoðunarfyrirtækisins og þess vegna er það niðurstaða Coopers & Lybrand að söluverð á áli frá ÍSAL hafi verið of lágt sem nemur samtals 2 millj. 682 þús. Bandaríkjadölum fyrir árið 1982. Þá er í öðru lagi sú niðurstaða Coopers & Lybrand, að súrál - aðföngin - hafi verið verðlagt of hátt á árinu 1982 sem nemur 1 millj. 331 þús. Bandaríkjadölum. Og í þriðja lagi er gamla mikla ágreiningsmálið á ferðinni um afskriftir. Coopers & Lybrand telja að gera þurfi þær breytingar á ársreikningi Íslenska álfélagsins vegna afskrifta sem nema 9 millj. 99 þús. Bandaríkjadölum. Er hér um að ræða framhald þess ágreinings um meðferð afskrifta sem úrskurðað verður um samkv. nýorðnu bráðabirgðasamkomulagi margumræddu við Alusuisse. Heildarleiðrétting á ársreikningi ÍSALs fyrir 1982 er því 13 112 þús. Bandaríkjadollara. Samkvæmt því telja Coopers & Lybrand að tap ÍSALs 1982 beri að lækka í 18 259 þús. Bandaríkjadala úr 31 371 þús. samkvæmt ársreikningi Álfélagsins. Í skýrslu Coopers & Lybrand er vakin athygli á vandkvæðum þess, hvað skuli telja rétt viðmiðunarverð í viðskiptum milli óskyldra aðila. Benda Coopers & Lybrand m.a. á að hækki eða lækki verð á súráli og rafskautum um 1% breytist tekjur ÍSALs samtals um 1 millj. 385 þús. Bandaríkjadala. Hér er um háar tölur að tefla, eins og menn heyra. En endurskoðendurnir og okkar menn þar taka fram að ofangreindar leiðréttingar, sem endurskoðunarfyrirtækið telur að gera beri á ársreikningi ÍSALs fyrir árið 1982, hafi ekki áhrif á skattgreiðslur fyrirtækisins fyrir það ár, þar sem um stórtap er að tefla eftir sem áður. Þetta er það sem ég hugðist skýra frá í fyrradag, en af mistökum mislagðist plaggið, þannig að nú er því komið til skila. Þá eru nokkur orð um það atriði sem fram kom í máli hv. 5. þm. Austurl., um hina alþjóðlegu gerðardóma, sem hann vék mjög að í máli sínu og vitnaði til eldgamalla umræðna upp á heilu bindin í þingtíðindum, sem hann hefur greinilega lesið afturábak og áfram eins og annað í þessum fræðum. En ýmsu skýtur skökku við í málflutningi hans. Allt í einu virðist manni sem það sé orðið sáluhjálparatriði fyrir hann að halda deilumáli okkar inni í gerðardóminum í New York. Ræðir hann í löngu máli hver hafi haft frumkvæði að að þeim málum var vísað til annarrar og skjótvirkari meðferðar sem við höfum ekki ástæðu til að ætla annað en gefi jafnréttláta niðurstöðu. Ég tók það fram í umr. í fyrradag að ég hefði lagt áherslu á að breyta þarna til, ef þess væri kostur að ná skjótvirkari og ódýrari leið til úrlausnar þessum deilumálum, og ég endurtek þá yfirlýsingu mína hér. Ég naut ráðlegginga í þessu efni frá fyrirtækinu Coopers & Lybrand, sem ráðið var ráðgjafarfyrirtæki iðnrn. af hv. fyrirrennara mínum, og fær enda greitt stórfé fyrir þá ráðgjöf og vinnu sína í þessum efnum. Það var að berast reikningur nú á dögunum upp á 1 millj. kr. Ég lagði áherslu á að ég hefði lagt þetta til sérstaklega vegna þess að reynsla af gerðardóminum í New York sýnir að deilumál fyrir honum ganga oft í 2–3 ár og að þetta deilumál yrði það viðamikið í meðförum hans að áliti sérfróðra manna að við gætum ekki gert okkur vonir um styttri málsmeðferð en tvö ár. Mér virðist augljóst að hvorki mundi ganga né reka um lausn á deilumálunum við Alusuisse eða nýja samninga við fyrirtækið nema við næðum niðurstöðum í þessum deilumálum og ég held að menn geti verið sammála um það. Hv. þm. fór mörgum orðum um þetta gamla ákvæði um alþjóðlegan gerðardóm um málefni íslenska ríkisins og einkafyrirtækis eins og Swiss Aluminium og lét sem svo að það væri eitthvert einsdæmi. Því fer fjarri. Það er alþekkt fyrirbrigði. Það vill þannig til, og honum hlýtur að hafa verið kunnugt um það, hv. þm., að í ljós kemur í þessari umr. sem fram fór á Alþingi um álbræðsluna í Straumsvík árið 1966 og hann vitnaði sérstaklega til að ákvæðið um alþjóðagerðardóminn er að frumkvæði Íslands sett í samningana. Það kemur fram í svörum þáv. dómsmrh. Jóhanns Hafsteins, að af Íslands hálfu er sett fram þetta ákvæði um alþjóðlega gerðardóminn til úrskurðar í deilumálum sem upp kunna að koma. Þá vita menn að það hefur ekki verið að kröfu hins illræmda auðhrings sem þetta ákvæði kom inn í, heldur er það fram sett af hálfu Íslands. Hér vil ég leyfa mér, herra forseti, að vitna til umr. á sínum tíma um lagafrv. um álbræðsluna í straumsvík og til ræðu sem hæstv. þáv. forsrh., Bjarni Benediktsson, flutti og þar sem hann vék sérstaklega að gerðardómsmálinu. Ég geri þetta vegna þess að nú svo löngu síðar taka menn þetta upp og vilja gera úr því mikið mál. Hann segir, herra forseti, svo: „Annað atriði, sem að er fundið, er gerðardómurinn. Hæstv. iðnrh. hefur nú svo rækilega sýnt fram á, að það er síður en svo nokkur undantekning eða einsdæmi, að slíkir gerðardómssamningar séu gerðir, jafnvel á milli sjálfstæðra ríkja og einstakra fyrirtækja, - að um þetta eru óteljandi dæmi. Hv. 1. þm. Austf. Eysteinn Jónsson vitnaði mjög í orð Ólafs Jóhannessonar alþm. og prófessors.“ - Það eru þau orð sem hv. 5. þm. Austurl. þuldi hér upp áðan. - „Ég er sammála hv. 1. þm. Austf. í því, að ég met prófessor Ólaf Jóhannesson mikils“, segir þáv. forsrh. Bjarni Benediktsson. „Ég mundi þó meta hann mjög miklu meir varðandi þessi efni, ef hann væri ekki þegar búinn að hlaupa illilega á sig hér á Alþingi varðandi einmitt svipaðar umsagnir, eins og hann að þessu sinni hefur látið leiða sig til. Ég minni á það, að þessi hv. þm., Ólafur Jóhannesson, sagði hinn 14. nóv. 1960 hér á Alþingi, með leyfi hæstv. forseta:“ - og það er innan hermimerkja sérstakra: „Vissulega er það svo, að smáþjóð verður að varast það að ganga svo langt, að hún geti ekki alltaf verið við því búin að leggja mál sín undir úrlausn alþjóðadómstóls“ - heyri menn þetta, og áfram segir svo: „því að sannleikurinn er sá, að smáþjóð á ekki annars staðar frekar skjóls að vænta en hjá alþjóðasamtökum og alþjóðastofnunum, af því að hún hefur ekki valdið til að fylgja eftir sínum ákvörðunum eins og stórveldin. Og þess vegna hefði, að mínu viti, hvert eitt spor í þessu máli átt að vera þannig undirbúið, að við hefðum verið við því búnir að leggja það undir úrlausn alþjóðadómstóls“. Hann er hér að tala um landhelgisdeiluna við Breta 1960, hv. þm. Ólafur Jóhannesson, þegar hann viðhefur þau orð sem hæstv. fyrrv. forsrh. Bjarni Benediktsson vitnar til hér. Ég vitna, herra forseti, enn til þessarar ræðu, þar sem segir svo: „En er það þá einstakt, að Íslendingar hafi afsalað sér dómsvaldi yfir íslenskum borgurum í deilum þeirra við íslenska ríkið, jafnvel í deilum, sem sjálfir íslensku dómstólarnir eru búnir að fjalla um? Nei, því fer fjarri, að svo sé. Ég minnti á það þá þegar, að við erum aðilar að mannréttindasamningi, sem gerður var á vegum Evrópuráðsins. Þessi samningur var fyrst undirritaður 1950 og gerður við hann viðbótarsamningur 1952. Hann var lagður fyrir Alþingi Íslendinga 1951, en hlaut þá ekki afgreiðslu. Við vorum þá saman í ríkisstj., ég og hv. 1. þm. Vestf., Hermann Jónasson og hann var mjög áhugasamur um störf Evrópuráðsins. Ég man það glögglega, að hann leitaði til mín og bað mig að hlutast til um það, að samningurinn yrði framlagður og fengi staðfestingu Alþingis. Fulltrúar Evrópuráðsins höfðu talað við hann og sagt, að treglega gengi að fá staðfestingu einstakra ríkisstjórna, en mikilsvert væri af ýmsum ástæðum, að samningurinn hlyti gildi. Að athuguðu máli þá varð ég við þeirri ósk. Málið var borið undir Alþingi aftur 1952 og samþykkt í einu hljóði hér á Alþingi, ekki neitt atkv. á móti, og síðan var samningurinn staðfestur“. Tilvitnun lýkur hér, en ég vík að því sem segir síðar í ræðu þáv. forsrh.: „Í 46. gr. samnings Evrópuráðsins um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sem Ísland er aðili að, eru ákvæði um mannréttindadómstól Evrópu, sem settur skal á stofn, þegar átta aðildarríki hafa viðurkennt lögsögu hans. Með því að dómsmrh. telur ekkert því til fyrirstöðu, að Ísland viðurkenni lögsögu dómstólsins leyfi ég mér hér með að leggja til að þér, herra forseti, samþykkið eða viðurkennið fyrir Íslands hönd lögsögu mannréttindadómstóls Evrópu til þriggja ára frá deginum í dag og að þér undirritið hjálagða yfirlýsingu þar að lútandi. Utanríkisráðuneytið, 21. ágúst 1958. Allra virðingarfyllst.“ Það er ekki tekið fram í þessu skjali, hver var þá utanrrh. né hver var þá dómsmrh., en þingheimur veit þó ofur vel, að það var Guðmundur Í. Guðmundsson sem var utanrrh. og Hermann Jónasson sem var dómsmrh., þannig að það var Hermann Jónasson og vinstri stjórnin, sem lýsti því yfir, að Ísland skyldi vera bundið af lögsögu erlends dómstóls jafnvel í þrætumáli íslensks borgara, sem íslenskir dómstólar væru búnir að leiða til lykta, í deilu hans við íslenska ríkið“. Ég vitna til þess arna af því að þetta er afar upplýsandi um efni málsins og sýnir að það er lítt upp úr því moldviðri leggjandi sem nú er verið að reyna að þyrla upp vegna samningaákvæðanna um alþjóðlega gerðardóminn. Hv. þm. spurði hvað ég ætlaði að gera ef allt um þryti í samningatilraunum við Alusuisse. Það er ekki hygginna manna háttur að hafa í frammi hótanir á meðan samningar eru reyndir til þrautar - samningar til að reyna að ná lausn á vanda í sameiginlegri og viðamikilli deilu, en ég vil svara honum því að ef um allt þrýtur mun ég ekkert útiloka. Hv. þm. lýsti fyrir mönnum og fór með tölur, hvað orkuverðið er hátt hér á Íslandi. Það er alveg rétt. Það er næstum því óbærilegt t.a.m. fyrir þá sem hita híbýli sín með rafmagni. En hvernig hefur verið haldið á þessum málum og m.a. í hans tíð? Ætli ástandið væri ekki öðruvísi ef öðruvísi hefði verið staðið að málum, fjármálabúskapurinn í þessum efnum hefði verið öðruvísi, á árunum allt frá 1971 til 1982? Það liggur alveg ljóst fyrir, að ef orkuverðið frá 1971 hefði haldið raungildi sínu allan þennan tíma hefði Landsvirkjun skuldað 100 millj. dollara minna en hún gerir í dag og menn geta, sem eru í útreikningunum, fljótlega slegið upp á því hvað það hefði þýtt fyrir íslenska neytendur. Meðan orkuverð hækkar alls staðar í heiminum lækkaði allan þennan tíma raungildi orkuverðsins á Íslandi.

Hver átti að borga þessar 100 millj.?

Hver átti að borga? Ég er að tala um búskapinn. Það var auðvitað sama sagan eins og áður að fresta átti því til morguns sem þarf að gera í dag, borga ekki skuldir sínar, safna þeim upp, reka orkufyrirtæki okkar, stærstu og mikilvægustu orkufyrirtæki okkar, með halla og taka svo erlend dollaralán árlega til að jafna hallann. Það er víst mátinn sem menn vilja viðhafa. Um þetta eru mýmörg dæmi. Þessi fjármálabúskapur allur er þekktur þennan framsóknaráratug, sem svo hefur verið nefndur, og það er öðru nær en að það hafi verið leiðrétt á árunum 1974–1978, þegar Sjálfstfl. átti aðild að stjórn. Á þessu atriði var síst betur haldið þá en á öðrum tíma þessa tímabils. Það verður að segja hverja sögu eins og hún gengur. 

Þeir voru uppi í Framkvæmdastofnun.

Það örlaði þó á því þar, en ekki í þeirri ríkisstj.  En eins og ég segi: Það er ekki von á góðu þegar haldið er um stjórnvölinn með slíkum hætti. Og það er nú að koma æ betur í ljós, að það orðspor sem flokksbræðrum hæstv. fyrrv. fjmrh. tókst að koma á fót um vitsmuni Ragnars Arnalds í fjármálum reyndist hjóm eitt. Eins og menn sjá í dag hefur varla verið haldið fáviskulegar á fjármálum. En að honum fjarstöddum mun ég ekki eyða fleiri orðum að því. Það gefst tækifæri til þess síðar. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefði kannske átt að gefa sér meiri og betri tíma en hann gerði, m.a. hefði hann átt að lýsa fyrir okkur þeim tilboðum sem gerð voru í samningaviðræðunum við Alusuisse. Hann hefði getað nefnt hér að skaðlausu hvaða tillögu Ingi R. Helgason átti í því máli á sinni tíð, hvaða orkuverð hann gerði að tillögu sinni á samningafundum og hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson upplýsti á fundi á hinu háa Alþingi í vetur er leið.

Er ekki rétt að endurtaka ósannindin?

Er ekki rétt að endurtaka ósannindin? Ég las gríðarlega langa grein frá forstjóra Brunabótafélagsins um þetta mál, þar sem hann var að reyna að skjóta skildi fyrir þessa tillögu sína með furðulegum hætti, að hann hefði verið með þessu að gera tilraun til að sjá hver viðbrögð yrðu. Menn ættu að kynna sér þessa Morgunblaðsgrein. Ég held að hún hafi birst í Morgunblaðinu. Er það ekki rétt munað hjá mér? - Það eiga allir greiða leið þar inn með greinar sínar og álit, hversu vitlausar sem þær eru. - En þetta þyrftu menn að kynna sér og þetta hefði hv. þm. vel getað upplýst okkur um. Ég legg áherslu á það að lokum, að við höfum aðeins náð bráðabirgðasamkomulagi. Það er auðvitað mistúlkun að menn séu að hælast um yfir því að hafa náð háu orkuverði. Við höfum margtekið það fram, að í stöðunni tókst okkur ekki að ná hærra orkuverði en raun ber vitni um, og við höfum nefnt orsakirnar sem aðallega lágu til þess, eins og samningana sem Alusuisse hafði náð í Noregi um 9.9 mills til 1. júlí 1987. Menn geta svo sem haldið áfram að þylja á víxl dæmin um orkuverð hvaðanæva að úr heiminum. Þetta er mjög misjafnt, eins og menn þekkja. Þegar menn eru að nefna dæmi um lægsta orkuverðið er það til að sýna mönnum gagnstæða hlið við það sem hv. þm. og formætandi Alþb. heldur hér fram þegar hann er að þylja upp dæmi um að orkuverð til álframleiðslu sé milli 20 og 30 mills, eins og hann hefur gert. Það er enginn að halda því fram að hér höfum við náð því sem við þurfum. Við náðum aðeins áfanga. Mikilsverðast var kannske að við náðum samkomulagi um að aðalsamningur skyldi endurskoðaður.  Við eigum mjög erfiða samninga fram undan, og fyrir því er það líka sem ég dreg ýmsar yfirlýsingar við mig, sem ég ella kannske kynni að óska að gefa, eins og knúið er á um hér t.d. hvaða orkuverð ég ætli að leggja til grundvallar í tölum. Ég hef margsagt og endurtek, að ég tel það óskynsamlegt núna að tefla því fram. Ég hef hins vegar sagt: Við munum reyna til hins ýtrasta að ná hæsta orkuverði sem kostur er. Það liggur ekkert fyrir um að við komumst á neinn leiðarenda í samningsgerðinni við Alusuisse. Ég ætla að biðja menn að hafa opin augun fyrir því. Það liggur ekkert fyrir um að okkur takist að leysa þetta vandamál og ná fram samningum sem við getum unað við. Að vísu vísar þetta bráðabirgðasamkomulag veginn í þeim efnum, við náðum áfangasigri, en það er langur vegur enn að lokamarkinu. Og ég gerist ekki sá spámaður að segja fyrir um að okkur takist að ná viðunanlegri niðurstöðu, en að því komum við síðar. Á þetta reynir á næstu mánuðum. Ég vara við of mikilli bjartsýni um framgang málsins. Ég geri ekki ráð fyrir að við getum ætlað okkur minna en allt að ári, þótt allt gangi skaplega fram um samningagerðina. Ég sé svo, herra forseti, ekki ástæðu til að elta ólar við fleira í málflutningi hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar, 5. þm. Austurl. Það væri að æra óstöðugan, eins og ég segi, að elta ólar við allar þær endaleysur sem hann setur þar saman og þann ótrúlega málflutning sem hann hefur í frammi. En ég efast ekkert um að við munum síðar eiga eftir að ræða ýmsa þætti þessa máls í enn meiri smáatriðum en ég treysti mér til að gera nú um stundir.



Herra forseti. Þessi umr. hefur þegar farið vítt og breitt og út í helstu smáatriði þessa máls. Mig langar til að segja hér nokkur orð um það sem fyrir mér eru meginatriðin í þessu máli. Ég vil byrja á að lýsa yfir andstöðu SK við þann bráðabirgðasamning milli ríkisstjórnar Íslands og Alusuisse sem hér liggur fyrir til umr. Við kvennalistakonur höfum ítrekað hafnað þungaiðnaði, svonefndri stóriðju, sem valkosti í íslenskri atvinnuuppbyggingu og það á margvíslegum forsendum. Það bráðabirgðasamkomulag sem hér liggur fyrir er enn eitt sýningardæmi þess, að á þessu sviði er ekki um raunhæfa möguleika að ræða í íslensku efnahagslífi. Þetta samkomulag sýnir glöggt að lítið þjóðríki á borð við Ísland hefur lítið að gera í samninga við fjölþjóðarisa á borð við Alusuisse - eða eigum við að trúa því að íslensku samningamennirnir hafi ekki verið vanda sínum vaxnir og svo fákunnandi að þeir hafi ekki getað samið betur eða hvers vegna glutra þeir niður samningsstöðu sem samkv. öllum skynsamlegum rökum virðist hafa verið með besta móti? Þegar þetta samkomulag er gert er verð á áli á heimsmarkaði hækkandi og rannsókn Coopers & Lybrand á fjárreiðum ÍSALs hafði leitt ýmislegt miður gott í ljós. Sem sagt: betri samningsstaða en stundum áður. Auk þess var efnahagsástand heima fyrir afar slæmt og óvenjumikill þrýstingur þaðan, er mér nær að ætla, í þá átt að ná góðum samningum og fá t.d. raforkuverð til fyrirtækisins verulega hækkað. Það lá auk heldur ljóst fyrir að Íslendingar gætu ekki við þáverandi og núverandi efnahagsástæður aukið orkusölu til fyrirtækisins, því þá hefði þurft að leggja í nýjar stórvirkjanir og fjármagna þær með erlendum lánum. Á Íslandi sat og situr ríkisstj. að völdum sem hefur þá yfirlýstu stefnu að auka ekki erlendar lántökur. Um hvað semja svo íslensku samningamennirnir við þessar aðstæður? Þeir semja um tímabundna orkuverðshækkun upp á lítil 3 mill, sem fellur úr gildi ef framhaldssamkomulag næst ekki m.a. um stækkun álbræðslunnar í Straumsvík. Við höldum sem sagt áfram að selja Alusuisse raforku á verði sem er langt undir kostnaðarverði og það þótt íslenska þjóðin sé að kikna í hnjáliðunum undan efnahagsástandinu í landinu. Samningamennirnir ganga síðan enn lengra og tengja alla frekari orkuverðshækkun til Alusuisse yfirleitt því skilyrði að fyrirtækið geti stækkað verksmiðjuna og nýtt orku sem nemur um það bil einni Blönduvirkjun orku sem ekki er til í landinu í dag. Þetta er alvarlegasta atriðið í öllu samkomulaginu. Þeir láta tímabundna orkuverðshækkun upp á 3 mill í skiptum fyrir vilyrði um nýja stórvirkjun. Vissu þeir ekki að Íslendingar hafa ekki bolmagn í nýja stórvirkjun án stórfelldrar erlendrar lántöku og vissu þeir ekki að slík lántaka getur ekki verið á dagskrá við núverandi efnahagsástæður eða áttu þeir engra kosta völ? Og enn er ekki sagan öll. Þeir semja auk heldur um það, að reynt verði á Alþingi að opna fyrir möguleika á því að ÍSAL geti tekið nýjan eignaraðila inn í fyrirtækið til að auðvelda fyrirtækinu að standa straum af fjármagnskostnaði við stækkun þess. Hvaða hagsmuna voru íslensku samningamennirnir að gæta hér? Varla íslenskra hagsmuna, því hér er fyrst og fremst um hagsmuni Alusuisse að ræða. Og síðan er okkur sagt að það sé okkur til mikilla hagsbóta að taka deilumálin margnefndu úr alþjóðlegum gerðardóm og setja þau í dómnefndir, vegna þess að þá fjalli íslenskir aðilar um deilumálin, en það getur varla verið úr því að íslenskir aðilar hafa ekki getað samið betur en reynslan sýnir um þessi mál hingað til. Þetta bráðabirgðasamkomulag tekur af allan efa um það, að Íslendingar hafa ekkert með hagsmuni sína að gera í hendurnar á fjölþjóðarisafyrirtækjum. Lítið þjóðríki á borð við okkur hefur aldrei neina samningsstöðu gagnvart slíkum aðilum. Er ekki kominn tími til, hv. þingheimur, að við íhugum þessi mál gaumgæfilega og frá grunni, að við horfumst í augu við ófarir okkar í þessum efnum, reynum að læra af reynslunni og sameinumst um að snúa þessari óheillastefnu við eða finnst hv. þm. eitthvert vit vera í því, að enn seljum við raforku úr landi sem er langt undir framleiðslukostnaði, langt undir því verði sem þarf til að reka Landsvirkjun? Er eitthvert vit í því að hafa uppi áform um enn aukna sölu á niðurgreiddri raforku til erlendra aðila, eins og ákvæði um stækkun álbræðslunnar býður upp á? Við það bætist að sama er uppi á teningnum varðandi járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga. Japanarnir sem voru hér á ferð í september s.l. sögðust hafa áhuga á að ganga inn í það tapfyrirtæki einungis vegna hins lága raforkuverðs til stóriðju hér á landi. En er nokkurt vit í því að íslenskur almenningur haldi áfram að greiða niður raforku til erlendra hagsmunaaðila? Er nokkurt vit í því að reka fyrirtæki sem enginn bókfærður arður er af? Er það haldbær lausn í íslensku atvinnulífi að leggja allt undir fyrir afskaplega fá en dýr atvinnutækifæri, að byggja upp atvinnurekstur sem óhjákvæmilega mengar náttúru landsins og hefur þar að auki í för með sér töluverða byggðaröskun og þar með ótöluleg félagsleg vandkvæði? Er ekki kominn tími til að staldra við og hyggja að því, að hvers konar þjóðfélagi við viljum stefna hér í landi? Það er deginum ljósara, að sú stefna sem hingað til hefur verið rekin í stóriðju- og orkumálum leggur ekki grunninn að traustu framtíðarþjóðfélagi, og það er deginum ljósara, að það borgar sig ekki að skapa atvinnu og verðmæti á Íslandi með því að eiga viðskipti við erlend risafyrirtæki. Þau viðskipti sem fela í sér sölu á íslenskum verðmætum úr landi á gjafverði og frekari áform þar um eru í rauninni ekkert annað en að selja landið í erlenda fjötra, og af því höfum við Íslendingar miður góða reynslu í 1100 ára sögu okkar. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Hv. 5. þm: Austurl. Hjörleifur Guttormsson hefur gert glögga og ítarlega grein fyrir afstöðu Alþb. í þessu máli, þannig að út af fyrir sig hef ég ekki þar miklu við að bæta. Það eru þó nokkur atriði sem ég tel engu að síður nauðsynlegt að koma hér á framfæri, ekki síst í framhaldi af þeim upplýsingum sem komu fram áðan hjá hæstv. iðnrh. varðandi vinnubrögð og yfirverð á vegum álhringsins á árinu 1982, sem hafa legið í iðnrn. síðan um miðjan sept., en eru upplýst fyrst núna með eftirgangsmunum hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar á Alþingi í þessum umr. Það kemur sem sé fram í upplýsingum hæstv. iðnrh., sem hann hefur legið á í iðnrn. í tvo mánuði, að á árinu 1982 er um það að ræða að álhringurinn hefur í yfirverði og afskriftum og með öðrum hætti tekið sér umfram það sem Coopers & Lybrand telur eðlilegt 13 millj. dollara - 13 millj. dollara á einu ári eða 400 millj. ísl. kr. Þessar tölur mega menn gjarnan bera saman við þá tölu sem birt var í fréttatilkynningu iðnrn. og fjmrn. frá 11. febrúar s.l., þegar ákveðið var að skuldfæra Íslenska álfélagið um 127 millj. ísl. kr., en þá kom fram að um var að ræða yfirverð á árunum 1975 til 1981 sem nam 31.4 millj. dollara. Þegar allt var talið var hér um að ræða tölu sem nemur 35.8 millj. Bandaríkjadala, þannig að á árinu 1982 einu bættu þeir um betur og lögðu við afrekalistann handa hæstv. iðnrh. upp á 13.1 millj. dollara, og er þó ekki allt tínt til vegna þess að í yfirliti hæstv. iðnrh. áðan var ekki greint frá yfirverði á rafskautum, sem skiptir verulegu máli í þessu sambandi, en það nam á árunum 1975 til 1981 13.8 millj. Bandaríkjadala. Hér er m.ö.o. enn þá einu sinni komið fram af hvaða purkunarleysi, tillitsleysi gagnvart Íslendingum, virðingarleysi, er komið fram af hálfu forráðamanna þessa erlenda auðhrings. Og þetta bætist svo við það, sem hv. 5. þm. Austurl. rakti áðan, hvernig forráðamenn auðhringsins lið fyrir lið, mann fyrir mann, tryggðu sér stuðning og áhrif hér á landi og hvernig það gerðist á viðræðufundum með forstjórum Alusuisse að hæstv. núv. forsrh. Íslands lét koma fram að hann teldi hugmyndir álhringsins, sem þar lágu fyrir 1. mars 1982, í rauninni ágætar, það þyrfti að gera þar smáorðalagsbreytingar, sem hann vildi gera á hnjám sér á staðnum, rétt eins og hann væri staddur á innanflokksfundi í Framsfl. Þó var í þeim texta ekki orð, ekki eitt aukatekið orð, um hækkun á rafmagnsverðinu. Þarna sá álhringurinn að hann átti möguleika á að hafa áhrif á tiltekna einstaklinga hér á Íslandi. Og það var ekki of mikið sagt sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði hér áðan. Íslenska víglínan var holgrafin um skeið vegna þess að það var ekki um það að ræða að þeir menn sem áttu að standa á vaktinni fyrir íslenska hagsmuni stæðu sig þar sem skyldi. Þeir hlupu út með yfirlýsingum og árásum á þáv. iðnrh., eins og Guðmundur G. Þórarinsson, og þeir voru tilbúnir að taka með skilningi sneplum frá álfurstunum, þar sem ekki var einu sinni minnst á hækkanir á raforkuverði.

Hverjir hafa verið iðnrh. síðasta áratuginn?

Hverjir hafa verið iðnrh.?

Já

. Ég er ekki að ræða um það núna, hv. þm., hverjir hafa verið iðnrh. Það gæti ég rakið fyrir hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni,  
             Ég er að tala hér um þá baráttu sem stóð yfir í síðustu ríkisstj. gagnvart álhringnum.

Þú nefndir árið 1975 áðan.

Ég er að tala um þá baráttu sem stóð yfir gagnvart álhringnum í síðustu ríkisstj. og ég er hér að rifja upp tölur frá árunum 1975 til 1981 úr fréttatilkynningu iðnrn. Ég skal rekja nákvæmlega fyrir hv. þm. hverjir voru iðnrh. á þessum tíma, en ég var að rekja það áðan hvernig þessi barátta stóð í síðustu ríkisstj., þegar víglínan var holgrafin fyrst og fremst vegna þess að forustumenn Framsfl. á þeim tíma voru ekki tilbúnir að standa þannig að málunum að Alusuisse fyndi að á bak við kröfur Íslands og Íslendinga væri þungi í þessu efni.

Þú ert búinn að lofa tvisvar að rekja hverjir hafi ráðið.

Óskaplega er hv. þm. ákafur í að ég fari út í yfirlit um stjórnmálasögu Íslendinga. Ég vil minna hv. þm. á að ég flutti hérna þriggja tíma ræðu um þetta mál fyrir nokkrum mánuðum og ég get alveg farið yfir það aftur. En ég vildi gjarnan byrja aðeins fyrr en 1975. Ég gæti t.d. hugsað mér að byrja 1966  Iðnrh. á síðasta áratug voru sem hér segir: Magnús Kjartansson 1971 til 1974, Gunnar Thoroddsen 1974–1978, Hjörleifur Guttormsson 1978 til 1979, Bragi Sigurjónsson 1979 til 1980, Hjörleifur Guttormsson 1980 til 1983 og Sverrir Hermannsson frá 1983.

Á þessum tíma gerðust öll ósköpin, segirðu.

Á þessum tíma gerðust þau tíðindi, hv. þm., að fyrirtækið Coopers & Lybrand var látið kanna viðskipti þessa aðila við Íslendinga og þá gerðist það m.a. að í ljós kom að um hafði verið að ræða yfirverð á aðföngum fyrirtækisins hér á Íslandi. Þeim málatilbúnaði og niðurstöðum var ekki fylgt eftir fyrr en Hjörleifur Guttormsson kom í iðnrn. Því var ekki fylgt eftir, því miður. Þess vegna er sú hreyfing sem komin er á þetta mál því að þakka að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, fyrrv. iðnrh., notaði þær upplýsingar sem komu fram til þess að knýja á um breytingar á þessum samningum. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson var sá maður sem fremst gekk í þeim flokki sem krafðist þess að hér á Íslandi yrði ekki reist eitt álver, heldur tuttugu. Þessi hv. þm. er þess vegna viðkvæmari en allir aðrir menn þegar komið er að því að rekja viðskipti þessa óskabarns hans við íslensku þjóðina á síðustu árum. Það kemur manni þess vegna ekkert á óvart þó að hann geti helst aldrei setið kyrr, hvað þá heldur þegjandi, þegar verið er að fjalla um þessi mál. Það var athyglisvert sem fram kom í ræðu hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar, hvernig hann sýndi fram á það þegar Alusuisse var að gera sér menn handgengna hér á Íslandi með mjög svipuðum hætti og Noregskonungur gerði fyrr á öldum. Það kom fram að haldnir voru leynifundir með Jóhannesi Nordal Seðlabankastjóra og Steingrími Hermannssyni hæstv. núv. forsrh. til að fjalla um stöðuna í þessu. máli á bak við þáv. iðnrh. Þessar upplýsingar sýna okkur auðvitað að Alusuisse treysti því að þurfa aldrei að gera samninga við íslensku ríkisstjórnina vegna þess að Alusuisse átti sína menn, sína flokka og sín blöð á Íslandi. Þetta er grundvallaratriðið sem þingheimur þarf að gera sér grein fyrir. Og það var ekki auðvelt við þessar aðstæður að knýja fram hækkanir á raforkuverði, þegar þeir sem síst skyldi voru í svikaförum gegn þeim iðnrh. sem með málið fór fyrir hönd íslensku ríkisstj. Það var þess vegna ekki undarlegt að það skyldi gerast í þeirri veislu sem haldin var á vegum forsrh. síðastliðið sumar þeim forráðamönnum álfélagsins, að þá skyldu þeir tjá sig um að myndun þessarar ríkisstj. hefði verið sérstaklega hagkvæm Alusuisse. Forráðamenn hringsins fögnuðu myndun þessarar ríkisstj., þeir töldu þetta góða stjórn, gott að vera lausir við að Alþb. færi með yfirstjórn þessara mála, vegna þess að forráða= menn auðhringsins treystu því að hér ættu þeir hauka í horni, þar sem væri auðveldara að koma við ótrúlegum afreksverkum en áður var um að ræða í stjórnarráði Íslands.

Gerðist þetta í veislu í ráðherrabústaðnum?

Hv. þm. getur vafalaust leitað sér betri upplýsinga um þetta en ég er fær um að gefa á þessari stundu, en ég skal kanna það við betra tækifæri. Hér er, herra forseti, komið að kjarna þessa máls að mínu mati. Það er sá kjarni málsins, sem var komið að áðan í ræðu hv. 11. þm. Reykv.: Hversu vegnar smáþjóð í viðskiptum við auðhring eins og Alusuisse? Ég hélt satt að segja að þeir sem hér eru saman komnir ættu allir að hafa það stolt fyrir hönd þjóðar sinnar að þeir létu ekki bjóða sér hvað sem er og m.a. létu þeir þennan auðhring ekki kljúfa þjóðarsamstöðu í herðar niður þegar síst skyldi. Ég held að af Alusuissemálinu getum við meira lært en mörgum öðrum málum sem hafa verið rædd í íslenskum stjórnmálum á undanförnum árum. Þetta mál sýnir í hnotskurn hvað það er sem sjálfstæð smáþjóð þarf að gæta sín á. Ég tel að þessi bráðabirgðasamningur, sem hér liggur fyrir, sé því miður ekkert annað en framhald af þeirri niðurlægingargöngu sem hófst þegar fyrst var undirritaður samningur við Alusuisse árið 1966.



Herra forseti. Mig langar að víkja því til hæstv. forseta hvort honum þykir ekki ástæða til að fresta þessari umr. og ljúka henni ekki nú, með beinni vísun til þeirra svikabrigsla og landráðabrigsla sem hæstv. forsrh. hefur nú legið undir í fjarveru hans af hálfu hv. síðasta ræðumanns. 



Ég vil taka strax fram að hæstv. iðnrh. ber ábyrgð á þeirri skýrslu sem hér er lögð fram og það er sjálfsagt að verða við ósk hans um frestun. Þá verður umr. frestað.

Flm.:(Árni Gunnarsson): Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir að ég skuli fá að flytja þetta mál hér, vegna þess að þetta mun vera síðasti dagur minn að sinni á Alþingi, og ég vil færa forseta þakkir einkum og sér í lagi vegna þess að ég tel að hér sé á ferðinni býsna mikilvægt mál fyrir Alþingi Íslendinga. Þetta mál er flutt af þm. allra flokka nema Alþb., og harma ég það mjög að Alþb. skyldi ekki sjá sér fært að hafa meðflutningsmann að þessari till., en það var af einhverjum sérkennilegum ástæðum sem ég hef ekki fengið skýringu á. Ég bað einn af hv. þm. Alþb. að kynna sér hvort flokkur hans væri ekki tilbúinn að standa líka að þessari till., en svarið sem ég fékk frá honum var neikvætt.  Engu að síður vil ég gera grein fyrir þessu máli. Ég vil minna á í sambandi við þetta mál, að á 103. löggjafarþingi fluttu þeir þm. Benedikt Gröndal og Sighvatur Björgvinsson till. til þál. um lagahreinsun og árlegt lagasafn. Það var gert ráð fyrir að Alþingi fæli ríkisstj. að skipa laganefnd samkv. lögum nr. 48/1929 og fela henni að gera skrá yfir öll lög sem þegar hafa gegnt hlutverki sínu og hafa ekki lengur raunhæfa þýðingu. Ríkisstj. skal síðan leggja fyrir Alþingi frv. um að nema þessi lög úr gildi, svo að það megi verða áður en næsta lagasafn verður gefið út. Jafnframt ályktar Alþingi að fela ríkisstj. að gefa framvegis út árlega skrá yfir ný lög, breytt lög og brottfallin og verði þeim skipað í flokka á sama hátt og í lagasafni með efnisyfirliti og skrá um atriðisorð. Þessa till. þeirra tvímenninganna dagaði því miður uppi og hún komst aldrei til framkvæmda. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að bæði lögmannastétt þessarar þjóðar, lagadeild Háskóla Íslands, Hæstiréttur, Dómarafélagið og þm. hafa lengi gert sér ljósa grein fyrir að hér þyrfti að fara fram mjög umtalsverð lagagrisjun. Talsverður hluti af þeim lögum og lagabálkum, sem í gildi eru enn þá, er löngu úr sér genginn og þjónar engum tilgangi og þarf þess vegna ekki að geymast í lagasafni. Í þessari þáltill., sem hér hefur verið flutt, segir m.a., með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að skipa fimm manna nefnd er undirbúi hreinsun úreltra ákvæða úr núgildandi lögum, geri till. um lagabálka sem engum tilgangi þjóna lengur og fella má úr gildi og um greinar gildandi laga sem eðlilegt er og nauðsynlegt að samræma. Í nefndinni eigi sæti einn fulltrúi frá Dómarafélagi Íslands, einn frá lagadeild Háskóla Íslands og einn frá Lögmannafélagi Íslands. Þá kjósi Alþingi tvo þingreynda menn til setu í nefndinni.“ Þetta orðalag er viðhaft svo kjósa megi menn sem hafa setið á Alþingi, en eru hættir setu þar eða sitja þar ekki lengur, en hafa mikla þingreynslu að baki. Ég vil taka það skýrt fram, að í sambandi við flutning þessarar till. var haft samband við mjög lögfróða menn, bæði í lagadeild Háskóla Íslands og hjá Lögmannafélagi Íslands, sem lögðu eindregið til að þessi till. yrði hér flutt. Í grg. með þessari þáltill. segir svo, með leyfi forseta: „Nú er verið að undirbúa útgáfu nýs lagasafns sem verður mikið að vöxtum. Í safninu eiga að verða öll gildandi lög. Mörg þeirra þjóna vart nokkrum minnsta tilgangi. Formlega hafa þau ekki verið afnumin og útgáfa þeirra sóun á pappír og prentsvertu. Í mörgum lagabálkum eru einnig ákvæði sem verið hafa úrelt um lengri eða skemmri tíma. Þá eru mörg dæmi þess að greinar óskyldra laga reki sig hver á annarrar horn og skarist. Alþingi hefur verið mjög atkvæðamikið við lagasetningu, og það svo að oft hefur keyrt úr hófi. Einföldustu hlutir eru bundnir í lög. Þá hefur Alþingi ekki hagnýtt sér svonefnda „sólarlagsaðferð“, sem bindur gildistíma laga við ákveðinn árafjölda. Séu þau ekki verð endurnýjunar að þeim tíma liðnum falla þau úr gildi og lagahreinsunin verður sjálfvirk að nokkru leyti. Öllum þm., sem setið hafa á Alþingi einhvern árafjölda, er ljóst að frá þinginu eru lög oft afgreidd með óeðlilegum hraða. Þar með skapast sú hætta að þm. treysti um of á lagaþekkingu starfsmanna einstakra rn. þegar um stjfrv. er að ræða. Þmfrv. eru oftar en ekki mun lengur í meðförum þingsins og fá þá vandaðri meðferð. Það hefur heldur ekki farið fram hjá þingreyndum mönnum að alvarlegir gallar hafa komið fram í lagasetningu. Einnig er orðalagi oft mjög ábótavant, þ.e. að eðlilegt og lipurt íslenskt mál víkur fyrir klúðurslegu stofnanamáli. Það er orðið mjög tímabært að hefja undirbúning lagahreinsunar, eða „lagagrisjunar“, eins og verkið hefur stundum verið nefnt. Nefnd sú, sem hér er gerð till. um, þyrfti að semja mjög ítarlegt lagafrv. er miðaði að því að nema úr gildi öll þau lagaákvæði sem eru úrelt, valda vafa og óvissu og stangast á. Því fer fjarri að lög þurfi fremur að grisja þótt gömul séu. Þó kemur fáránleikinn oft skýrast fram í gömlum lögum sem eru komin úr öllu samhengi við samfélag nútímamannsins. Þessu til staðfestingar verður hér greint frá einu dæmi sem fram kemur í grg. dr. páls Sigurðssonar dósents og fylgir þessari þáltill. sem fskj. Þar segir: „Í 3. gr. tilskipunar um vald biskupa til að veita undanþágu frá fermingartilskipunum frá 23. mars 1827 segir: „Nú er barn, sem ferma á, krypplingur svo að það á bágt með að koma í kirkju til fermingar, eða það getur það eigi að hættulausu vegna stöðugra veikinda eða það hefur svo stórkostleg líkamslýti að koma þess og yfirheyrsla í kirkjunni gæti valdið hneyksli; og skal biskupi heimilt að leyfa að það sé fermt heima í votta viðurvist.““ Það er von flm. að þáltill. þessi fái góðar undirtektir og að afgreiðslu hennar verði hraðað, enda væri slíkt í góðu samræmi við útgáfu nýs lagasafns. Herra forseti. Ég tel ekki mikla ástæðu til að fara mörgum fleiri orðum um þessa þáltill., en ég held að það væri til mikils sóma fyrir Alþingi Íslendinga að stuðla að því að þessi lagagrisjun gæti farið fram eins fljótt og unnt er. Í gildi eru núna lög sem eru bæði afkáraleg og eru þess eðlis að þau rugla alla lagatúlkun. Það er líka orðið mjög erfitt á stundum fyrir þá menn er um lög fjalla að finna út hvaða lagagreinar það eru sem ber að fara eftir vegna þess, sem sagt er í grg., að greinarnar kunna að rekast hver á annarrar horn. Ég vil að svo mæltu, herra forseti, óska eftir því að máli þessu verði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að ræða efnislega um þetta mál, en vegna orða hv. þm. um leit hans að meðflutningsmönnum geta þess að hann bað mig að skrifa upp á þessa till. og ég sagði nei. Það segir ekkert um hvað Alþb. vildi. Ég hafði bara ekki áhuga. Það er enginn skyldugur til að skrifa upp á hvaða plagg sem er. Það væri líka þokkalegt.

Orðum mínum var ekki beint til neins eins manns.

Það eru komin ein 100 þskj. og mig langaði ekki að vera meðflm. að þeim öllum. - Mér finnst þetta alveg eindæma frekja.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa stuðningi mínum við þessa till. Skýringin á því að beiðni hefur ekki komið til mín um að vera meðflm., sem ég hefði hiklaust verið, er eflaust sú að ég var ekki heima í síðustu viku vegna starfa minna í Norðurlandaráði. Þetta er tiltölulega ný till. Um efni hennar vil ég segja þetta. Ég held að það sé ákaflega nauðsynlegt að fara í gegnum lagasafnið og grisja burtu lög sem enga þýðingu hafa lengur. Og ekki síður að fara faglega í gegnum það sama lagasafn og kanna hvort lög og lagagreinar kunna að skarast. Það jaðrar auðvitað við hneyksli að við skulum einungis hafa undir höndum lagasafn sem er gefið út 1973. Allir þm. kannast við hversu þægilegt verk það er að blaða í gegnum óteljandi eintök af Stjórnartíðindum í hvert skipti sem við þurfum að kanna hvort breytingar hafi orðið á gildandi lögum frá útgáfu lagasafns. Ég vænti þess að í framtíðinni verði úr þessu bætt. Í sumum þjóðþingum er sú regla viðhöfð að lög eru gefin út í lok hvers árs, t.d. í Þýskalandi. Það er auðvitað dagljóst að á því verður að ráða bót, að lagasafn sé ekkí gefið út um jafnlangt skeið og hér hefur verið gert. En vegna þessarar umr. finnst mér líka full ástæða til að minnast á þá vinnuaðstöðu sem alþm. hafa hér á hinu háa Alþingi. Aðstoð við þm., við t.d. könnun á því hvort mál sé í raun og veru þingtækt, hvort það skarar önnur lög og annað þess háttar tæknilegs eðlis við lagagerð, sú aðstoð er hér nær engin. Það er ekki hægt að ætlast til að einn maður ráði við það að sinna þingmönnum að þessu leyti. En það ér siður í þessu landi að líta á störf þm. sem grínið eitt. Við tölum í öðru orðinu um lýðræði þar sem hver fullorðinn Íslendingur, sem uppfyllir sett skilyrði, getur sest við löggjafarstörf á Alþingi Íslendinga, án tillits til menntunar, þjálfunar og annars slíks. Þetta er auðvitað nafnið tómt á meðan hinn kjörni fulltrúi á ekki nokkra möguleika á einföldustu tæknilegri aðstoð. Það er engin ástæða til að hver sá sem er kjörinn til löggjafarstarfa á Alþingi kunni í raun og veru nokkuð fyrir sér í lagagerð. Það þarf ekki að þýða að hann sé ekki fullfær um að hafa skoðanir á því hvernig reka skuli þjóðfélagið og hafi góðar hugmyndir um það. Tæknileg vinnubrögð eiga ekki að þurfa að vera honum neitt vandamál. Hitt er annað mál að þau eru það. Það er ekki vafi á því að að hefur stórháð mörgum manninum, sem hefur komið hér inn á hið háa Alþingi með góðum vilja og góðu viti. Það hefur háð honum að hann hefur fyllst vanmetakennd vegna þess að hann kunni ekki hina tæknilegu hlið málsins. Þetta á auðvitað ekki að gerast. Þetta má ekki gerast, því að þetta er ekki lýðræði. Þetta hindrar þm. í að sinna störfum sínum. En það er eftir öðru að því hefur verið komið inn í þjóðarsálina að störf þau sem hér eru unnin séu svo sem ósköp lítils virði og hvorki þurfi þm. að þiggja fyrir þau laun né hafa vinnuaðstöðu sem venjulegu fólki er boðin í þjóðfélaginu. Við skulum ekki þvo okkur sjálf alveg af Þessum hugmyndum því óneitanlega hefur Alþingi Íslendinga, a.m.k. virðist manni svo oft á tíðum, tvenns konar hlutverk. Annað, og það finnst mér vera verkefni hins háa Alþingis, er að setja landinu lög og gera það í einhverri alvöru, gera það vel og vanda til þess. Það er hins vegar sjálfsagt lögmál, já við skulum segja lýðræðisins að menn þurfa svo á hinn bóginn að stunda nánast skrípalæti hér til þess að vekja athygli þjóðarinnar á flokkum sínum og öðru pólitísku jagi sem virðist komast inn í öll mál. Vissulega skal ég ekkert hafa á móti því að menn heyi hér mælskulist og þrátti hér klukkutímunum saman. En vitaskuld er það engum til gagns, síst af öllu umbjóðendum hv. þm. Lágmarkið er þá a.m.k. að það sé skemmtilegt, til þess að hægt sé að þola það og sitja undir því. Við erum nefnilega hér, hv. þm., til að setja þessu landi, lýðveldinu okkar lög. Það er okkar meginverkefni. Að baki þeirri vinnu liggur auðvitað viss þekking, hugmyndir, vilji, hugsjónir. Tæknilega hliðin á ekki að standa okkur fyrir þrifum, engum þm. Ég vildi nota þetta tækifæri til að koma þessum sjónarmiðum mínum á framfæri. Ég er þeirrar skoðunar að hér séu unnin mjög alvarleg störf og þýðingarmikil. Til þess að þau séu vel unnin eigum við að hafa alla þá aðstoð sem við þurfum, og lágmarkskrafa hlýtur að vera að við höfum lagasafn landsins til að vinna við. Það eru nú liðin 10 ár síðan það kom út síðast, og loksins eygjum við það að fá það á borð okkar og þjóðin öll. Því að eitt er nú hvernig okkur gengur að finna lög í þessu landi, annað er hvernig vesalings þjóðin fer að því, eins og nú standa sakir. Ég vil því lýsa stuðningi mínum við þessa till. Ég held að það sé skynsamlegt að skipa nefnd kunnugra manna til að fara tæknilega í gegnum lagasafnið. Ég er ekki nógu vel að mér til að vita hvernig að þessu verki er staðið núna. Vissulega veit ég að fólk situr yfir því að taka lög úr lagasafni og fella inn í safnið þau lög sem hafa verið sett síðan 1973, en ég held að nefndin sem fær þessa till. til meðferðar geti kannað það og séð um að þar taki menn þá höndum saman, hvernig sem það nú verður. Aðalatriðið er að unnið verði að því, án þess að verkið tefjist mjög mikið, að grisja safnið svo það komi að sem bestum notum. Ég held að við vinnum öll á því að löggjafarstörf þingsins verði tekin alvarlega, en við séum ekki talin hér stunda einhvers konar pólitískan trúðleik. Ég vil aðeins að lokum nefna sem dæmi um litla virðingu fyrir löggjafarstörfum Alþingis að í tíð minni sem nefndarformaður hér í þinginu kom þó nokkrum sinnum fyrir að ég og samnefndarmenn mínir sendum lagadeild Háskóla Íslands mál til umsagnar og fengum ekki svo mikið sem svar. Það segir kannske dálítið um hversu alvarlega störf okkar eru tekin hér á hinu háa Alþingi. Úr því skulum við bæta, hv. þm., og ég held að þessi till. sé spor í áttina til þess.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð út af því sem hér hefur fram komið. Hv. þm. Garðar Sigurðsson talaði hér af miklum þjósti og misskildi greinilega það sem ég sagði, viljandi eða óviljandi. Ég vil nú ekki gera honum upp þær sakir að hann hafi misskilið það viljandi, ég held að hann hafi gert það óviljandi og þá er best að segja hverja sögu eins og hún er. Það er ekki vani minn að óska eftir því við menn að þeir skrifi upp á þáltill. með skömmum fyrirvara. Yfirleitt hef ég fengið orð fyrir annað en að sýna frekju í þeim efnum. Ég fór til hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar með þessa þáltill., talsvert löngu áður en ég lagði hana hér fram í þingi, og spurði hann hvort hann.vildi líta á hana. Ég fór til hans daginn eftir. Þá hafði staðið þingflokksfundur hjá Alþb. og ég reiknaði með því að hann hefði borið þetta undir þingflokksfundinn. Hann sagði nei, kvaðst ekki hafa áhuga á að vera flm. Ég tók það svo að þetta væri afstaða Alþb. til till. Þar á eftir gekk ég til hv. þm. Garðars Sigurðssonar og spurði hann hvort hann vildi vera meðflm. Hann kvað nei við og ekkert við því að segja í sjálfu sér. Ég talaði auk þess við hv. þm. og fyrrv. hæstv. ráðh. Ragnar Arnalds og spurði hann hvernig á þessu stæði. Hann sagði mér að fínu mennirnir í Alþb. hefðu talið að nafnið minnti of mikið á hundahreinsun. Ég skildi þetta nú ekki vel, ég taldi að hundahreinsun væri býsna nauðsynleg hreinsun líka, svo það væri engin skömm að því. Engu að síður læt ég mér þetta í léttu rúmi liggja. Hér er málið til umr. og ég mun halda mér við það, en úr því að hv. þm. Garðar Sigurðsson kom hér upp vildi ég gera grein fyrir þessu. Ég vil, herra forseti, taka undir hvert orð sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir sagði. Ég held að þm. geri allt of lítið af því að auka virðingu þessarar stofnunar. Hér fara fram umr. oft á tíðum af því tagi að eru fyrir neðan allar hellur, bæði ómerkilegar og oft á tíðum svo langar að þingstörf tefjast svo klukkustundum og jafnvel dögum skiptir. Ég ætla ekki að nefna nem dæmi í því sambandi. Ég vil aðeins geta þess, herra forseti, vegna þess sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir sagði hér áðan, að í gildi hafa verið lög um svokallaða laganefnd allt frá því í júnímánuði 1929. Þar er gert ráð fyrir því að forsrh. sé heimilt hverju sinni að skipa þriggja manna nefnd, er nefnist laganefnd, og nefndarmenn séu skipaðir til fjögurra ára í senn. Það er gert ráð fyrir því að þessari nefnd sé skylt að vera ríkisstj., alþm., þingnefndum og milliþinganefndum til aðstoðar um samningu lagafrv., samræmingu laga, og annan lagaundirbúning löggjafarmála. Í lögum er því til heimild fyrir forsrh. að skipa laganefnd sem getur verið þm. til aðstoðar við gerð lagafrv. Og það væri kannske ástæða til að notfæra sér þessa grein í lögunum sem í gildi eru enn þá. Það gæti komið mörgum þm. mjög til góða þegar þeir eru að semja lagafrv. Herra forseti. Ég hef ekki meira um þetta að segja, en ítreka það að ég óska eftir því að málinu verði vísað til allshn.



Herra forseti. Örfá orð hér inn í þessa ágætu umr. Það hefur farið eitthvað fyrir brjóstið á flm. að við í Alþb. skulum ekki standa að því að flytja þetta með honum. Ég held að það sé óþarfi og sú staðreynd segir út af fyrir sig ekkert um afstöðu okkar til málsins. Það var einfaldlega mjög lítill tími til að skoða hvað í því fælist og þeir sem höfðu sérstaklega fengið það úr höndum flm. treystu sér ekki eða vildu ekki standa að flutningi og aðrir voru svo sem ekkert að bjóða sig fram. En þetta mál mun hafa borið á góma í þingflokknum og menn vissu af því að það var þarna á ferðinni, svo að það liggi nú ljóst fyrir. Það er sjálfsagt rétt hjá þeim lögfróðu mönnum sem hér hafa um fjallað að það sé nauðsynlegt að fara yfir lagasafnið í þessum tilgangi. En ég vil segja fyrir mitt leyti að mér finnst það skipta miklu máli hvernig staðið er að þeirri yfirferð og undir hvaða merkjum hún er framkvæmd. Mér þykir vænt um margar gamlar lagagreinar, sem ég held að geri engum neitt mein þó þær standi þarna inni í, þannig að ég mundi biðja fyrir það, a.m.k. ef ég ætlaði að styðja þetta, sem ég út af fyrir sig get mjög líklega gert, að það yrði þá farið svona heldur mildum höndum um þetta í endurskoðuninni og hreinsunin færi ekki þannig fram að það væru gefnir allt of hroðalegir skammtar af hreinsunarlyfinu. Mér finnst hitt alvarlegra í sjálfu sér, ef mikið er um lagagreinar í nýlegum lögum sem eru beinlínis óvirkar eða jafnvel er gengið gegn og eru ekki í samræmi við lífsmáta og venjur í þjóðfélaginu. Það væri ekki síður ástæða til að athuga og hreinsa út á þeim vettvangi. Það er ákaflega óeðlilegt og óæskilegt að mikið sé um það í lögum, jafnvel nýlegum lögum að það stangist á, reki sig þar eitt á annars horn, almennar venjur í okkar þjóðfélagi og hitt sem stendur í lögum. Ég vildi gjarnan fá það upplýst af hálfu flm. hvaða viðhorf eru uppi af hans hálfu í þessum efnum. Ég vil taka undir orð sem hér komu fram hjá einhverjum ræðumanni um nauðsyn á nýju lagasafni í aðgengilegu formi. Það er líka býsna stórt mál, bæði fyrir þingið og fyrir þjóðina. Það er auðvitað alveg óviðunandi að þurfa að eyða fleiri klukkustundum kannske í það að leita uppi sáraeinföld atriði sem ætti að vera hægt að slá upp í lagasafni á fimm mínútum ef vel væri. En þetta stendur vonandi allt til bóta. Ég er ekki viss um að það séu gömlu lagagreinarnar sem hái mönnum svo mjög í þessum efnum, þó þær séu úr sér gengnar og sumar óþarfar, jafnvel einhverjar særandi og skaðlegar, eins og þær sem vitnað er í í grg. með þessu frv. Ég held að það sé meira um það að nýsett lög tefji þar fyrir mönnum. Gömlu greinarnar er hægt að prenta upp aftur og aftur. Þetta er hliðstætt í mörgum lögreglusamþykktum. Þar eru margar ágætisgreinar sem ekki eru beint þarfar kannske nú til dags. Það er lítið um það að menn ríði eftir Austurstræti í dag og óþarfi að setja hraðatakmarkanir á hestaumferð. Sömuleiðis leiða menn lítið af tveggja ára nautum í gegnum aðalgötu Siglufjarðarkaupstaðar. En þetta gerir svo sem engum neitt mein þó það standi þarna og það má líta á þetta að nokkru leyti sem hluta af menningu. Ég ætla ekki að hafa öllu fleiri orð um þetta. Ég harma það að flm. skuli slá því svona upp að við þm. Alþb. stöndum ekki að þessum flutningi. Og ég tek eftir því að málgagn þm., sem mun vera Alþýðublaðið, það hefur gert þetta einnig. Ég held að þetta séu ekki alveg rétt vinnubrögð hjá blaðinu og hv. þm. Ef hann vildi tryggja sér stuðning okkar Alþb.-manna átti hann auðvitað að líta þetta öðrum augum, ekki gera það hér að miklu máli að hann skyldi ekki hafa fengið nafn einhvers okkar á þetta blað sitt. 



Herra forseti. Örstutt. Hér liggur fyrir till. sem er endurflutt, till. sem flutt var á síðasta löggjafarþingi. Flm. eru Árni Gunnarsson og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, en á till., þegar hún var flutt síðast, voru flm. tveir, Árni Gunnarsson og Stefán Jónsson fyrrv. hv. þm. Gert er ráð fyrir því að Alþingi álykti að fela ríkisstj. að láta hraða gerð jarðganga um Ólafsfjarðarmúla. Verði við það miðað að göngin verði tilbúin til umferðar eigi síðar en í árslok 1988. Með þessari till. fylgir allítarleg grg., sem er ljót slysasaga sem tekin var saman vegna umferðarslysa á Múlavegi frá 1976 til og með okt. 1982. Þar hafa orðið mörg mjög alvarleg slys, fjöldi banaslysa. Flm. hafa talið mjög nauðsynlegt að reyna að hraða framgangi þessa máls og reyna að tryggja Ólafsfirðingum betri samgöngur en nú eru. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að eftir að fyrstu snjóar falla á haustin lokast Lágheiði til Siglufjarðar þannig að öll umferð frá Ólafsfirði þeim megin er úr sögunni. Síðan er Ólafsfjarðarmúli fljótur að lokast í snjóum og þá er ekkert annað eftir en sjóleiðin, því að flugvöllurinn lokast fljótlega í snjóum og þar er aðflug aðeins nánast úr einni átt, þannig að lítið er á það treystandi. Herra forseti. Ég vona að þessi till. fái meðferð hér í þinginu, en hana dagaði uppi á síðasta þingi.



Herra forseti. Ég vil láta það koma fram, þótt ég sé þm. úr öðru kjördæmi en Norðurl. e., þm. fyrir Reykjavíkurkjördæmi, að ég vil gera það sem ég get til þess að styðja þá till. sem hér hefur verið mælt fyrir. Ég tel að hérna sé um að ræða byggðarlag sem býr við alveg óvenjulega erfiðar aðstæður og okkur sé öllum skylt, hvaðan svo sem við erum kjörin til Alþingis, að athuga þær aðstæður sem þarna er um að ræða og beita okkur fyrir því að þarna verði gripið til ráðstafana sem hafa í för með sér samgöngubætur. Hér er ekki aðeins verið að tala um samgöngubætur í venjulegum skilningi. Hér er verið að tala um lífsöryggi þess fólks sem þarna býr. Ég er þeirrar skoðunar að þetta mál sé svo stórt og alvarlegt fyrir þetta byggðarlag og þar með Íslendinga alla, að alþm. ættu að sameinast um að reyna að finna leið, sérstaka fjáröflunarleið varðandi Ólafsfjarðarmúlann, leið sem kannske er ekki inni á hinni venjulegu vegáætlun, heldur yrði kannað hvort ekki er unnt að finna þarna einhverja alveg sérstaka leið með svipuðum hætti og gripið var til ákveðinnar fjáröflunar vegna hringvegarins á sínum tíma, svo ég nefni dæmi, til þess að menn skilji hvað ég er að fara. Ég tel að það sé alveg úrslitaatriði að Alþingi taki á þessu máli og sýni því fólki sem þarna býr lágmarksvirðingu og þakklæti fyrir það framlag sem það hefur innt af hendi í okkar þjóðarbú.



Herra forseti. Ég vil gera orð síðasta ræðumanns að mínum og undirstrika það að ég held að hér sé um mjög sérstakar aðstæður að ræða, sem rétt er og nauðsynlegt að menn hafi í huga, vegna þess að því er auðvitað ekki að leyna að hér er um stórt verkefni að ræða fyrir hlutfallslega fáa af þegnum þessa þjóðfélags, ef við lítum á þá sem koma til með að nota þetta mannvirki mest, sem eru íbúarnir í Ólafsfirði og við utanverðan Eyjafjörð að vestanverðu. Ég vil þó að menn gleymi því ekki að þetta mun koma til með í framtíðinni, vonandi að tengja og bæta samgöngukerfið á öllu mið-Norðurlandi því byggðirnar við Fljót, Siglufjörð og Skagafjörð fá þarna tengingu í framtíðinni, þegar lokið verður að byggja upp veginn yfir Lágheiði, sem ég er sannfærður um að verður einhvern tíma í framhaldi af þessu. Hér er því ekki eingöngu um staðbundið verkefni að ræða, þó það skipti auðvitað Ólafsfirðinga mestu. Ég bendi einnig á að það er svo sem ófyrirséð að hve miklu leyti nágrannabyggðarlög koma til með að nýta sér þetta og að hve miklu leyti aðstæður breytast þegar slík göng kæmu, því að í raun og veru hafa samgöngur verið ótrúlega erfiðar milli staða eins og Dalvíkur og Ólafsfjarðar þó ekki sé löng vegaleið á milli, en þetta mundi vonandi gerbreytast með tilkomu jarðganga. Örfá orð um framkvæmdaatriði þessa mannvirkis. Það er alveg ljóst að jarðgangagerð af þessu tagi er mikið mannvirki og erfitt. Þó hefur tækni fleygt mjög fram til slíkra framkvæmda og nú þegar eru til í landinu stórvirkari tæki en áður voru notuð. Er það einkum og sér í lagi að þakka þeirri jarðgangagerð sem orðið hefur hér í tengslum við virkjanir. Nú liggur fyrir að Blönduvirkjun verður á dagskrá þau ár sem þessi þáltill. gerir ráð fyrir að unnið yrði að göngum um Ólafsfjarðarmúla. Ég legg til að sérstaklega verði hugað að því hvort ekki megi nýta með einhverju móti þau tæki, sem þar koma til með að verða, við þessa jarðgangagerð. Blönduvirkjun er, eins og menn vita eflaust hér inni allir, fyrst og fremst jarðgangamannvirki. Hún er öll neðanjarðar og við framkvæmd hennar verða gerð ein þrenn meiri háttar jarðgöng. Það er því ljóst að þar hljóta að verða til staðar stórvirk tæki og hugsanlega verður enn bætt við þann tækjakost sem fyrir er í landinu til þess að ráðast í framkvæmd Blönduvirkjunar. Ég vil leggja sérstaka áherslu á að þetta verði athugað. Það er einnig til upplýsingar að jarðfræðirannsóknir eru nokkuð á veg komnar og þær gefa, má segja, heldur betri niðurstöðu en menn áttu von á svona með því að virða Múlann fyrir sér að utanverðu. Hann er eins og kunnugt er ekkert frýnilegur ásýndum, en grjótið virðist vera minna sprungið og skár til jarðgangagerðar fallið en menn áttu von á. Að síðustu vil ég bara bæta því við að aftan við þá sorglegu og ófögru skýrslu sem hér fylgir með í grg. mætti bæta nokkrum liðum. Síðasta ár var með þeim verstu, ef ekki það versta, sem komið hefur í allri sögu Ólafsfjarðarmúlans. Það var með endemum erfitt að halda honum opnum, hann var oft á tíðum stórhættulegur yfirferðar. Sem dæmi um ástandið má nefna það að nú þegar hafa fallið snjóflóð í Ólafsfjarðarmúla á þessu hausti, til að sýna mönnum hvernig ástandið er. Þar lá fönn í Ófærugjá í allt sumar, og það var daglegur viðburður að aka fram á grjót á veginum þó komið væri fram á haust. Það má því heita að þessi vegur sé hættulegur og óviðunandi yfirferðar allt árið um kring. Það eru vegasamgöngur sem við eigum auðvitað ekki að una til lengdar, að heil byggðarlög og kaupstaðir, eins og Ólafsfjörður er, hafi engar samgöngur á landi svo vikum og jafnvel mánuðum skiptir. Það er ósköp einfaldlega óviðunandi ástand fyrir hvaða byggðarlag sem er. Auðvitað er víðar um slæma vegi að ræða. Við þekkjum öll Ó-vegaáætlunina. Ég get endað á því að segja að það er mín skoðun að hana eigi að tengja saman á þann veg að náist sparnaður, t.d. eins og nú virðist hafa gert í veginum um Ólafsvíkurenni, þá eigi hann að nýtast Ó-vegaáætluninni og henni eigi þá að hraða sem því nemur. Það má segja að það líti nokkuð vel út með það að með útboðum og stórvirkum nýtísku vinnutækjum megi framkvæma þetta verk, sem er Óvegagerðin, fyrir minni fjármuni og hraðar en menn ætluðu þegar sú áætlun var samin. Þess vegna tel ég það einboðið að það nýtist þá þeim verkum sem aftar eða aftast lentu á listanum, eins og Ólafsfjarðarmúli gerði. Það er mjög erfitt fyrir hvern sem er að segja við heimafólk á Ólafsfirði: Þið verðið bara að sitja og bíða, og það svo árum eða jafnvel áratugum skiptir. Það er þess vegna skiljanlegt að allir sem til málsins þekkja leggi mikla áherslu á að reynt verði að hraða þessum framkvæmdum.



Herra forseti. Aðeins fáein orð. Fyrst vil ég lýsa stuðningi við þessa till. - þessa áherslu sem hlýtur að vera eðlileg í ljósi þeirra aðstæðna sem þarna eru. Ég bendi á það, eins og kom fram í máli síðasta hv. ræðumanns, að hér er um að ræða eitt af hinum svokölluðu „óvegaverkefnum“ eða Ó-vega verkefnum sem ný vegáætlun hefur tekið inn, þó með öðrum hætti sé en menn höfðu vænst, þ.e. að verkefnið var tekið inn sem hluti af vegáætlun og greiðist af hinu almenna vegafé í staðinn fyrir það - og þar tek ég undir með hv. þm. Svavari Gestssyni - að hér þurfti sérstaka fjáröflun, hér þurfti sérstaka fjárútvegun, sem varð því miður ekki, bæði til að flýta þessum verkum og eins til að skerða ekki hið almenna vegafé. Ég segi það hins vegar, að mér þykir einboðið að slík átök hljóti að kalla á það, ef menn vilja flýta þeim, ef menn vilja koma í veg fyrir slysin, að til þeirra sé veitt sérstöku fjármagni. Það er útilokað annað. Annars leggja menn ekki þá áherslu sem þeir þykjast leggja á þessa sérstöku vegi. Ég gæti auðvitað, án þess að fara út í nokkurn samjöfnuð, bent á ýmsa vegi sem vissulega eru slysagildrur, þar sem hættur eru á ferðinni og oft hefur tæpt staðið. Við eystra þekkjum t.d. Kambanesskriðurnar, þar sem maður næstum að segja óttast það hvern vetrardag, þegar vont er yfirferðar og gaddur yfir, að slys verði, og einnig í asahlákum sumarsins. Það hefur oft tæpt staðið, þó blessunarlega hafi þar ekkert orðið að. Við hljótum að treysta á að verkefnum eins og vegagerð í Kambanesskriðum verði sinnt þegar í kjölfar þess að lokið verði við Ó-vegina. En við viljum að sjálfsögðu ekki draga úr því að þangað verði veitt fjármagni. En ég endurtek að verkefni af þessu tagi, verkefni þar sem á svo miklu veltur m.a. um mannslíf, verður að fjármagna alveg sérstaklega og það má ekki taka það fé af því takmarkaða vegafé sem til skiptanna er hverju sinni - einnig og alveg sérstaklega vegna þess að þegar það er gert ganga verkefnin einfaldlega síðar og verr fram en vera ætti.



Herra forseti. Ég get tekið undir orð síðasta hv. ræðumanns nánast í einu og öllu og gert hans orð að mínum orðum. Ég get þar m.a. alveg fallist á þau sjónarmið, að auðvitað gengur það ekki að hafa uppi meting á milli kjördæma þegar mál sem þetta ber að. En ég vil þó minna á að þetta er eitt af þeim verkefnum sem hefur verið kennt við hina svokölluðu Ó-vegi og langtímaáætlun tekur til. Það er sérstök ástæða til að minna á það, og ekki síst þegar það blandast inn í þessa umr., að eitthvert Óvegafé sé e.t.v. til staðar, sem m.a. hafi sparast vegna þess hversu verkum skilaði vel áfram vestur á Snæfellsnesi á s.l. sumri. Það ætti þá að hreyfa það fjármagn til á milli framkvæmda við Ó-vegina. Ég hef nú ekki orðið þess var fyrr að Ó-vegirnir hafi verið fjármagnaðir sérstaklega, og hygg ég að það séu okkur mörgum hverjum mikil vonbrigði. Þess vegna get ég tekið undir og fagnað þeirri yfirlýsingu sem kom fram hjá hv. þm. Svavari Gestssyni, að til verkefna sem þessara þyrfti sérstakt fjármagn. Það er alveg hárrétt, sem kom fram hjá honum, að þegar um einhver slík átök í vegamálum hefur verið að ræða, eins og t.d. þegar brúað var á Skeiðarársandi var ætlað til þess sérstakt vegafé. En með Ó-vegaframkvæmdirnar hefur fram að þessu verið farið með öðrum hætti, eins og fram kom hjá hv. þm. Helga Seljan, því að tekið var af hinu almenna vegafé, og hefur slíkt orðið mjög til að draga úr vegaframkvæmdum í sumum kjördæmunum. Eigum við Austfirðingar alveg sérstaklega um sárt að binda í þeim efnum. Það mundi þess vegna ekki standa á mér, m.a. með tilliti til þess hvernig þessi mál hafa þróast, að styðja einhverja tekjuöflun sem sérstaklega snerti þessi viðfangsefni. Þetta vildi ég láta fram koma um leið og ég minni á það, sem var margyfirlýst af fyrrv. samgrh., núv. hæstv. forsrh., að ekki yrði öðruvísi gengið frá vegaáætlun en séð yrði fyrir tekjum til að byggja Ó-vegina upp fyrir. Þessar tekjur eru enn ekki til staðar og m.a. af þeirri ástæðu útilokað að hugsa sér að ná árangri fram yfir það sem a.m.k. er gert ráð fyrir í vegáætlun.



Herra forseti. Ég þakka þær góðu undirtektir sem till. hefur fengið og ég vonast eindregið eftir að henni verði fylgt eftir. Ég treysti á hv. þm. og meðflutningsmann Steingrím J. Sigfússon að hafa í frammi alla þá ýtni sem honum er lagin til að till. fáist tekin fyrir í nefndum og um hana fjallað á eðlilegan hátt hér í þinginu á meðan ég bregð mér frá - sem vonandi verður ekki í langan tíma. Ég er mjög ánægður með þær hugmyndir sem hafa komið fram, bæði hjá hv. þm. Svavari Gestssyni um það að finna sérstaka fjáröflunarleið vegna þessa máls og eins þá hugmynd, sem kom fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, að tengja þetta hugsanlega mannvirkjagerð við Blöndu. Sannleikurinn er sá, að hér á landi hefur verið allt of lítið af því gert að stunda rannsóknastarfsemi í sambandi við gerð jarðganga, eins og mikið er gert í nágrannalöndum okkar, t.d. í Noregi og Færeyjum, þar sem hefur náðst mikill og góður árangur í því að bæta þjóðvegasamband með jarðgöngum. Ég vona bara og treysti því, að þessi till. fái góða og vinsamlega meðferð hér á þinginu, því að mér er fullljóst, eins og öllum mönnum sem Ólafsfjörð heimsækja, að samgönguleysið við Ólafsfjörð hefur svo ótrúlega mikil áhrif á allt mannlíf á staðnum að með ólíkindum er. Ungt og djarft fólk, sem þangað kemur og ætlar sér að setjast að vegna þess að þar hefur atvinna verið mjög mikil, hefur oft og tíðum verið komið á fremsta hlunn með að gefast upp vegna samgönguerfiðleika. Þetta hvílir á fólkinu á Ólafsfirði eins og mara. Þeir sem fara um Ólafsfjarðarmúlann vita hvers konar ferðalag það er. Og það er alveg hárrétt, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði, að þarna er látlaust grjóthrun. Í fyrstu snjóum lokast Múlinn og það er ekki heiglum hent að fara um þennan múla, þar sem eru 120 metrar snarbratt í haf niður, á snjómoksturstækjum. Það gerir það enginn að gamni sínu. Og það gerir enginn að gamni sínu að fara um þennan veg. Ekki bara það að hann sé hátt uppi og bratt niður og þverhnípt, heldur er vegurinn svo mjór. Ég vænti þess að till. fái áframhaldandi og í réttu hlutfalli þann stuðning sem hún hefur fengið á þessum fámenna fundi.



Herra forseti. Ég þakka enn á ný þá vinsemd sem mér er sýnd með því að fá að mæla fyrir þessum málum og vil taka skýrt fram að það hefur tekið mig u.þ.b. 1/10 af þeim tíma sem það tók einn hv. þm. hér í dag að gera grein fyrir öðru máli að mæla hér fyrir þrem. - Það er nú önnur saga. Ég mæli hér, herra forseti, fyrir till. til þál. um mótun opinberrar stefnu í íslenskum flugmálum. Þessi till. var flutt í annað sinn á síðasta þingi, en varð þá ekki útrædd. Till. fylgir allítarleg grg. Ég vil láta þess getið, að til allshn. bárust á síðasta þingi fjölmargar umsagnir um þessa till. og nær undantekningarlaust eru þær jákvæðar. Flugráð tekur mjög undir þessa till., og ég er sannfærður um að hv. þm. Skúli Alexandersson getur staðfest það og getur auðvitað lesið upp umsögn Flugráðs. Ég er hér einnig með ljósrit af þeim umr. sem fram fóru um þessa till., þar sem þáv. hæstv. samgrh. Steingrímur Hermannsson fer lofsamlegum orðum um flesta liði till. Þá er ég með umsögn Flugleiða um málið, þar sem farið er heldur jákvæðum orðum um það, og umsögn Arnarflugs sem er kannske hvað síst í þessu máli og af eðlilegum ástæðum. Herra forseti. Ég ætla ekki að rekja till., hún skýrir sig algjörlega sjálf. Hún er í átta meginatriðum. Ég vil eingöngu ítreka það, sem ég hef sagt áður við flutning þessarar till. og í framsögu, að það stefnuleysi sem ríkir hér á landi í flugmálum er orðið mjög alvarlegt mál. Það er engin stefna til í íslenskum flugmálum. Það er ekki stefnt að neinu meginmarki í íslenskum flugmálum. Það er ekkert markmið fram undan. Ég vil líka segja að mjög alvarlegt mál er hvernig það hefur verið látið viðgangast að fjármunir til flugmála hafa farið að raungildi stöðugt minnkandi með þeim afleiðingum að flugöryggi á flugvöllum víða úti á landi er langt fyrir neðan þau mörk sem sæmileg geta talist. Á þessum málum verðum við að taka. Það verða allt of mörg alvarleg flugslys á þessu landi. Við byggjum geysilega mikið á flugsamgöngum vegna þess að vegakerfi okkar er ekki nægilega gott. Við verðum að tryggja að það sé gætt mestu hugsanlegrar hagsýni í flugrekstri og í flugmálum almennt. Herra forseti. Ég vona að þessi till. fái nú afgreiðslu á hinu háa Alþingi og einn og einn afturhaldssamur þm. komi ekki í veg fyrir að það verði mótuð stefna í flugmálum á Íslandi. Þetta er geysilega veigamikið mál og ég er sannfærður um að allir sem um það hugsa af raunsæi geti séð að það er nauðsynlegt að leggja þessa stefnu frá A til Z, ef Z væri til.



Herra forseti. Flm. þessarar þáltill., um mótun opinberrar stefnu í íslenskum flugmálum, hefur flutt hér á undan tvær aðrar till. og í umr. um þær báðar lét hann í það skína að þm., ég held að hann hafi orðað það svo, gerðu allt of lítið af því að stuðla að virðingu þessarar stofnunar. Nú fyrir skömmu lýsti hann því einnig yfir að honum hefði tekist að koma þessum þrem till. sínum frá í umr. í hv. Sþ. á 1/10 þess tíma sem einhver annar hv. þm. hefði notað til að koma frá annarri ræðu. Sjálfsagt er mismunandi mat lagt á virðingu Alþingis. En mér finnst, að þessi hv. þm. geri virðingu Alþfl. ekki neitt sérstaklega mikla með því að koma inn á þing og líta svo á að hann þurfi endilega að koma þeim málum sem þeir Alþfl.-menn voru með á síðasta þingi í gegnum umr. hér í hv. deild meðan hann situr á þingi. Það lítur þannig út, að hann treysti ekki flokksbræðrum sínum og öðrum til að flytja þau mál sem voru til umr. á þinginu í fyrra og hitteðfyrra.  Þessi till., sem hér er til umr., er eins og sumar fleiri till. þeirra Alþfl.-manna óskatillaga um að gerðir verði ýmsir góðir hlutir. En oftast nær felast í slíkum till. ýmsir þeir punktar sem allir eru ekki sammála um. Það urðu þó nokkrar umr. um þessa till. bæði hér í fyrra og eins í hitteðfyrra. Ég held því að ástæðulaust sé að fara að lengja umr. um till. nú. En ég vil benda á að mér virðist að hv. þm. hafi þurft að flýta sér við að koma þessari till. hér á framfæri, vegna þess að hann gerði sér ekki grein fyrir því að ýmsir hlutir höfðu breyst frá því í fyrra. Kannske sá punkturinn sem skiptir mestu máli í þessari till. hafi tekið ansi miklum breytingum, þ.e. 7. punkturinn, þar sem hv. þm. Alþfl. leggja til að þegar verði hafnar framkvæmdir við smíði flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Er ekki öllum hv. þm. kunnugt um að þegar eru hafnar framkvæmdir við flugstöð á Keflavíkurflugvelli? Ég geri ráð fyrir að þeir hv. þm. viti líka að til þeirra framkvæmda eru áætlaðar aðeins 104 millj., tvöföld sú upphæð sem er áætluð til flugvallafjárfestingar á fjárlögum í ár. Þarna hafa hv. þm. orðið á mistök. Hann hefði átt að óska eftir að þarna yrði haldið áfram framkvæmdum í staðinn fyrir að óska eftir að þær yrðu hafnar. Óskaframkvæmdin þessi er sem sagt þegar hafin. Áðan flutti hv. þm. mjög góða till., sem ég vil af heilhug taka undir. En þegar hann á næsta þskj. á eftir mælir með því að hafnar verði framkvæmdir og haldið áfram framkvæmdum á Keflavíkurflugvelli á sama tíma og það lítur út fyrir að jafngóða till. og till. um að hraða jarðgöngum í Ólafsfjarðarmúla dagi uppi og framkvæmdir þar dragist um ófyrirsjáanlega framtíð, þá get ég því miður ekki annað sagt en að fyrir þann þátt einan er ég eindregið á móti till. um mótun opinberrar stefnu í íslenskum flugmálum. Ýmsir þættir aðrir í þessari till. væru vel athugandi, en alls ekki það sem segir um byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Ég skil ekki í þeim landsbyggðarþingmanni, og síst af öllu þm. frá Norðurl. e., sem leggur til að slíkum framkvæmdum verði haldið áfram á Keflavíkurflugvelli, sem þarna er lagt til, síst af öllu þeim þm. sem áðan flutti ágætisræður og lýsti ágætlega ástandinu í samgöngumálum á því svæði. Ég held að við ættum frekar að sameinast um að hraða framkvæmdum við Ólafsfjarðarmúla og vítt um landið en leggja til að framkvæmdir við flugstöð á Keflavíkurflugvelli verði auknar og þeim haldið áfram.



Herra forseti. Ég vissi alveg hvernig ræðu hv. þm. Skúli Alexandersson mundi flytja hér. Hann hefur ekkert breyst frá því að þetta mál var til umr. síðast. Ég ætla ekki að fara að della við hann. Ég nenni því ekki. Ég tel að þetta mál sé af þeim toga spunnið að það sé fullkomlega ástæðulaust að vera að blanda inn í það viðkvæmum tilfinningalegum varnarmálum.  Ég get sagt það við hv. þm., ef það léttir lund hans að einhverju leyti, að ég væri fullkomlega dús við að nota það fjármagn sem á að fara í flugstöðina á Keflavíkurflugvelli til að bæta vegasamgöngur hér á landi.  En ég vil benda á það í sambandi við orð hv. síðasta ræðumanns, að á fundi Flugráðs, þar sem fjallað var um þessa till., voru flugráðsmenn allir samþykkir því áliti sem Flugráð sendi frá sér um þessa till., en tveir flugráðsmenn, þeir hv. þm. Skúli Alexandersson og Guðmundur Guðmundsson, óskuðu eftir að sitja hjá við afgreiðslu þessa máls. Ég veit ekki alveg af hverju hv. þm. Skúli Alexandersson hefur tekið þessa afstöðu til málsins. Og mér finnst einhverra hluta vegna hans málflutningur, bæði fyrr og nú, ekki styðjast við neina röksemdafærslu. Þetta er meira einhvers konar tilfinningamál, sem líklega á rætur að rekja í einhverjum deilum sem hafa átt sér stað innan Flugráðs. Ég hef lesið hans ræður þar sem hann hefur fjallað um þessa þáltill. og ég hef ekki fengið nokkurn einasta botn í það, af hverju hann hefur á móti því að hér verði mótuð stefna í flugmálum. Það er vitnað hér sérstaklega í það, að unnin var upp mjög merkileg till. í sambandi við öryggismál í fluginu, sem reynt hefur verið að fara eftir en erfitt hefur verið að framfylgja vegna peningaleysis. Það er nánast það eina vitræna, verð ég að segja, sem gert hefur verið til þess að tryggja öruggar og traustar flugsamgöngur í þessu landi. Ég verð líka að segja það, að mér þótti alltaf afskaplega dapurlegt, þegar ég ræddi við vin minn Agnar Kofoed-Hansen heitinn flugmálastjóra, þegar hann var að segja mér frá því hvernig hann varð að fara til Bandaríkjanna hvað eftir annað með betlistaf í hendi til að sníkja tæki í flugturninn á Reykjavíkurflugvelli, til að sníkja flugleiðsögutæki sem voru lífsnauðsynleg. En svo má ekki setja og móta stefnu í flugmálum almennt. Andstæðurnar og þversagnirnar í málflutningi hv. þm. skil ég ekki, vegna þess að mér finnst það vera hluti af sjálfstæði þjóðarinnar að við getum haldið sjálf uppi nauðsynlegu flugi í fyrsta lagi til og frá landinu og í öðru lagi innanlands. Eyland án góðra flugsamgangna á erfitt. Ég verð að segja það hæstv. núv. forsrh. til hróss, að þegar umr. um þetta mál fór fram á síðasta þingi hafði hann manndóm í sér til þess, þrátt fyrir miklar deilur sem ég var búinn að eiga við hann og hann við mig um ákveðna þætti íslenskra flugmála, að viðurkenna það sem jákvætt var í þessari till. Þetta geta menn lesið. Það er mjög einfalt. Ég endurtek að það er mjög tímabært að móta stefnu í flugmálum. Við skulum átta okkur á því, og nú skal ég ekki lengja þessa umr., herra forseti, að t.d. flugfloti sá sem notaður er til að halda uppi samgöngum innanlands á Íslandi er að verða svo gámall og er að verða í eðli sínu svo úreltur að það er ekki lengur forsvaranlegt að mínu mati. Margar af þeim flugvélum, eða a.m.k. tvær, eru orðnar það gamlar að mín skoðun er sú, að þær ætti ekki lengur að nota til farþegaflutninga. Ég verð að segja það, að þegar ekki er hægt að endurnýja á eðlilegan hátt þann flugflota sem notaður er í innanlandsflugi og við treystum á og hefur haldið uppi þeim samgöngum sem nauðsynlegar hafa verið, þegar ófærð hefur m.a. tafið yfirleitt alla umferð í landinu, er illt í efni. Og menn mega ekki, hv. þm. Skúli Alexandersson, leyfa sér að taka neikvæða afstöðu til þáltill. af þessu tagi vegna þess að inni í henni er eitt tiltekið atriði sem þm. er á móti. Það er óheimilt - sérstaklega vegna þess að viðkomandi hv. þm. hefur setið í Flugráði og þekkir vandamál flugsins. Hann veit líka að mikill meiri hluti Flugráðs er hlynntur þessari till. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri.