Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. sú, sem fyrir liggur á þskj. 27, var flutt af mér á síðasta Alþ., en hlaut þá ekki endanlega afgreiðslu. Allshn., sem till. var vísað til, hafði þó skilað áliti, þar sem sex af sjö nm. mæltu með samþykkt hennar, þó með einni breytingu, sem mér finnst ekki skipta máli efnislega. Ég hef að þessu sinni flutt till. eins og n. lagði til, að hún yrði, í von um, að samkomulag gæti þá orðið um hana þannig breytta. Síðan till. þessi var flutt, hafa töluverðar umr. orðið um skoðanakannanir á opinberum vettvangi hér á landi. Eru það einkum tvær tegundir skoðanakannana, sem áhuginn hefur beinzt að, kosningaspá annars vegar og hins vegar skoðanakannanir til undirbúnings framboðum. Ég mun síðar í öðrum samböndum víkja fáum orðum að þessum atriðum hvoru um sig, en hér vil ég aðeins taka það fram, að hvoruga þessa tegund skoðanakannana hafði ég í huga, er ég flutti till., enda eru þessar skoðanakannanir að mínu áliti ekki þess eðlis, að ástæða sé til þess að óbreyttum þeim viðhorfum, sem nú eru a.m.k., að Alþ. hafi af þeim afskipti. En jafnhliða umræðum um skoðanakannanir hefur mikið verið talað um nauðsyn þess að efla lýðræðið, eins og það er orðað. Ekki skal hér farið út í það að skilgreina, hvað sé lýðræði, enda býst ég við, að í hópi svo margra æfðra stjórnmálamanna sem hér eru verði slíkt talið fánýtt, þar sem lýóræði sé glamuryrði, þannig að notkun þess þjóni ekki öðrum tilgangi en þeim að skella í eyrum áheyrenda, en merking orðsins eins og annarra glamuryrða geti verið hver sem verkast vill, ef hún sé þá nokkur. Í þessu er vafalaust sannleikskjarni, og skal ég því eftir megni sneiða hjá öllum bollaleggingum um það, hvað sé lýðræði. En hvað sem því líður, þá virðist sú skoðun eiga vaxandi fylgi að fagna, bæði hérlendis og í nágrannalöndunum, að æskilegt sé, að kannað sé, hver sé vilji almennings, áður en stjórnvöld og eftir atvikum aðrir aðilar taka ákvarðanir sínar. Á síðasta Alþ. var, eins og hv. þm. er kunnugt, m.a. samþykkt þáltill. um athugun á því, hvort ekki væri unnt að rýmka um möguleika á því að skjóta málum undir þjóðaratkvgr. frá því, sem nú er. Ekki er að mínu áliti nema gott eitt um þetta að segja, en þjóðaratkvgr. eru kostnaðarsamar og henta ekki, nema málin liggi svo einfaldlega fyrir, að aðeins sé um tvo kosti að velja. Því hljóta þannig alltaf að verða þröng takmörk sett, hvaða málefni er hægt að bera undir þjóðaratkv. En stjórnvöld geta oft talið það æskilegt að kynna sér skoðanir og vilja almennings eða tiltekins hóps í ýmsum öðrum málum en þeim, sem henta fyrir þjóðaratkvgr., og er þá erfitt að koma auga á aðra leið en þá, að efnt sé til skoðanakannana í einni eða annarri mynd. Ef um afmarkaðan, fámennan hóp er að ræða, er hægt að hafa beint samband við hvern einstakan, t.d. með því að senda út spurningalista, og má nefna ýmis dæmi um það, að sú leið hefur verið farin. Mig minnir, að þegar ég talaði fyrir þessari till. á síðasta þingi, þá nefndi ég sem dæmi ýmsar skoðanakannanir, sem framkvæmdar hafa verið í þessa átt á vegum skólanna eða nefnda eða annarra aðila, sem um þau hafa fjallað. Leitað hefur verið t.d. álits kennara á hugsanlegum breytingum á tilhögun námsefnis o.s.frv. Í öðru lagi má beita þeirri aðferð að velja úrtak, og oft er það þetta, sem öðru fremur er haft í huga, þegar um skoðanakannanir er rætt. Ég vil þó vekja athygli á því, að hugtakið skoðanakannanir er víðtækara en svo, að endilega þurfi að vera þar átt við úrtaksrannsóknir. Kostur þess að velja úrtak er í fyrsta lagi sá, að sé úrtakið valið eftir réttum reglum, getur lítið úrtak verið fullnægjandi til þess að gefa rétta mynd af vilja eða skoðunum fjöldans. Sem dæmi um þetta má nefna það, sem ég drap á í upphafi, að við kosningaspár, þegar þær eru gerðar, er það venjulega þessi aðferð, sem beitt er. Á s.l. sumri urðu einmitt nokkrar umræður um kosningaspárnar, gildi þeirra og réttmæti í íslenzkum blöðum. Af hálfu sumra þeirra aðila, sem í þessu tóku þátt, fannst mér gæta mikils misskilnings og ókunnugleika á því, hvað hér er um að ræða. Þar var m.a. dregin sú ályktun af því, að kosningaspár, sem gerðar voru fyrir kosningarnar í Bretlandi á s.l. vori, hefðu ekki staðizt, að þar með væri skorið úr um það, að slíkar kosningaspár væri ekki neitt að marka. Nú vildi svo vel til, að skömmu eftir kosningarnar í Bretlandi fór ég til Englands og dvaldi þar í nokkrar vikur. Um þetta var töluvert skrifað í enskum blöðum, en þar voru dregnar af þessu allt aðrar ályktanir. Í fyrsta lagi má segja, að þó að slík skekkja kunni að koma fyrir, þá væri fljótfærnislegt að draga af því þá ályktun, að ekkert sé að marka slíkar spár. Það getur, eins og við vitum, endrum og eins komið fyrir, að spár veðurstofunnar um veður standist ekki, en ekki hefur þó almennt verið dregin af slíku sú ályktun, að leggja bæri veðurþjónustuna niður. Það er mál út af fyrir sig. En í því, sem í ensku blöðunum var skrifað, var í fyrsta lagi á það bent, að tæknin við að gera slíkar kosningaspár væri komin á það stig, að þær mættu teljast nokkurn veginn nákvæmar, og var vitnað í fjölda kosninga, sem farið hefðu fram að undanförnu, þar sem þessar spár hefðu yfirleitt fullkomlega staðizt. Hér væri þó um undantekningu að ræða að vísu. En það, að spáin stóðst ekki, var skýrt á þann veg, sem nærtækt er í rauninni, að af tæknilegum ástæðum hljóti niðurstöður slíkrar skoðanakönnunar alltaf að vera nokkrum dögum á eftir. En á síðustu dögum fyrir kosningarnar ensku komu einmitt fram upplýsingar um viðskiptajöfnuð landsins. Hann var óhagstæðari en menn höfðu gert ráð fyrir, og það kom verkamannastjórninni og málflutningi hennar í opna skjöldu, þannig að taldar voru líkur á því, að þessi kosningaspá hefði verið rétt; þegar hún var gerð, þó að viðhorf í þessum efnum breyttust svo á þessum síóustu dögum. Nei, ég held, að menn séu sammála um það, að tæknin í þessum efnum sé komin á það hátt stig, að slíkar kosningaspár sé mjög mikið að marka og undantekning, ef þær standist ekki. Hitt er svo annað mál, hvort æskilegt er að gera slíkar spár, hvort þær þjóna skynsamlegum tilgangi. Um það má auðvitað deila, og mín skoðun er sú, að þó að það skaði að vísu ekki, að slíkar spár séu gerðar, þá megi þetta teljast frekar með ómerkari tegundum skoðanakannana, því að í rauninni þjóna þær þeim tilgangi einum að svala forvitni manna um það, hver úrslit kosninganna verði, áður en úrslitin liggja fyrir. En annar kostur er líka á úrtaksaðferðinni, nefnilega sá, að sé henni beitt, fyrirbyggir sú aðferð eða a.m.k. torveldar mjög alla áróðursstarfsemi. En sú hætta er vissulega fyrir hendi, ef skoðanakannanir eru með kosningafyrirkomulagi, að þær skekkist vegna áróðurs, sem beitt er til að hafa áhrif á þátttakendur skoðanakannana. Rétt væri kannske, áður en lengra er haldið, að ég gerði aðeins í örstuttu máli grein fyrir skoðun minni á því, hver sé munur á kosningum og skoðanakönnunum. Í stuttu máli er hann sá, að eðlilegt er að tala um kosningar, ef niðurstaða skoðanakönnunarinnar er bindandi, þannig að vald liggi þá að baki kosningafyrirkomulaginu. Um eiginlega skoðanakönnun er hins vegar að ræða, ef niðurstöðurnar eru aðeins til hliðsjónar fyrir þá aðila, sem ákvarðanirnar taka. Nú eru þessar markalínur auðvitað ekki skýrar, því að oft getur það verið þannig, að raunverulega telja þeir aðilar, sem ákvarðanirnar taka, niðurstöður skoðanakannana bindandi, þó að svo sé ekki formlega. Af þessu leiðir í rauninni, að eðlismunur á kosningum og skoðanakönnunum er lítill, þannig að telja má eðlilegt, að það séu nokkurn veginn sömu reglur, sem mundu vera látnar gilda í báðum tilvikum. En annar kostur úrtaksathugana er fólginn í því, að sé þeirri aðferð beitt, þá torveldar það áróðursstarfsemi. Nú geta menn auðvitað um það deilt, hvort áróður beri að telja af því góða eða því illa. En það er nú þannig með allan áróður gagnstætt hlutlausum upplýsingum, sem kunna að vera gefnar og vissulega eru leiðbeinandi fyrir þá, sem láta skoðun sína í ljós, og ekki nema gott eitt um það að segja, að áróðurinn er, jafnvel þó að rekinn sé með tiltölulega heiðarlegum hætti, einhliða og villandi og því æskilegt, að honum sé haldið í skefjum. Í öðru lagi má á það benda, að fram hjá því verður ekki komizt, að allur skipulagður áróður kostar fé og skapar því sérstaka aðstöðu þeim til handa, sem geta og vilja beita fjármunum til þess að hafa áhrif á niðurstöður skoðanakannana sér í vil, og sama á í rauninni við um kosningar. Það var a.m.k. skoðun forfeðra okkar, að það væri að hafa rangt við í spilinu að bera fé í dóminn, eins og þeir orðuðu það. Og þó að ég telji mig að vísu ekki neinn sérfræðing um þau efni, sem hér eru til umr., þá held ég, að ég megi fullyrða það, að skoðun vísindanna á þessum efnum er sú sama og forfeðra okkar, að það skekki niðurstöðuna, ef tækifæri er gefið til þess að bera þannig fé í dóminn. Það eru slíkar skoðanakannanir á vegum stjórnvalda, sem óska að kynna sér vilja almennings og hafa hann til hliðsjónar, þegar ákvarðanir eru teknar, sem ég hef hér fyrst og fremst í huga. En einkaaðilar geta auðvitað líka haft áhuga á skoðanakönnunum, og gætu þeim komið að gagni niðurstöður þeirrar athugunar, sem hér er lagt til, að gerð verði. Fyrirtæki geta t.d. haft áhuga á því að kynna sér smekk og viðhorf viðskiptavina sinna, fjölmiðlar á því að kynna sér viðhorf almennings til dægurmála, sem ofarlega eru á baugi hverju sinni, o.s.frv. Þá má og nefna það, sem ég drap á í upphafi og veitt hefur verið mikil athygli hér á landi að undanförnu, en það eru prófkjör og skoðanakannanir fyrir framboð á vegum stjórnmálaflokkanna. Fyrirmyndin er bandarísk, eins og kunnugt er, og þar í landi þykir sjálfsagt, að rekin sé áróðursstarfsemi í sambandi við slíkar kosningar á svipaðan hátt og ef um almennar kosningar væri að ræða, þannig að enginn býður sig fram við slík prófkjör, nema hann eða stuðningsmenn hans hafi yfir miklu fjármagni að ráða til þess að leggja í kosningabaráttu. Að taka þátt í slíkri baráttu án þess að geta lagt slíka fjármuni fram, væri jafnfráleitt og að ætla sér að taka þátt í skíðakeppni án skíða og skíðaútbúnaðar. Nú er auðvitað ekki svo að skilja, að fólki sé beinlínis mútað til þess að kjósa tiltekinn frambjóðanda. Leynilegar kosningar útiloka slíkt, því að ef kosningar eru leynilegar, þá er aldrei hægt að tryggja það, að við gefin loforð í því efni verði staðið, það er mér fyllilega ljóst. En hitt er ekki álitamál, eins og ég áðan sagði, að allur skipulagður áróður kostar fé, hvort sem hann er í mynd blaðaútgáfu, fundahalda eða þeirri, að menn eru gerðir út á vinnustaði eða aðra staði, þar sem fólk kemur saman, til þess að bera lof á kandidatinn og segja misjafna hluti, sanna eða ósanna eftir atvikum, um keppinautana. Þeir lítilþægari láta sér kannske stundum nægja þá umbun að fá veitingar í föstu eða fljótandi eftir atvikum, en aðrir kunna að ætlast í því efni til fleira, og veitingarnar kosta líka peninga, ef það er fjölmennur hópur, sem hlut á að máli, undir öllum kringumstæðum. Eins og ég þó þegar hef sagt, er það auðvitað mál stjórnmálaflokkanna, hvaða starfsreglum þeir fylgja í þessu efni, og að mínu áliti utan verkahrings Alþingis að hafa áhrif þar á. Þó mundi það auðvitað breyta viðhorfum í þessum efnum, ef farið væri inn á þá braut, að flokkarnir yrðu styrktir af almannafé, og í rauninni má segja, að inn á hana hafi þegar verið farið með styrkjum til dagblaða. Hugmyndir eru uppi um það, og má vissulega færa fyrir því viss rök, að til þess að skapa flokkunum jafnréttisaðstöðu til þess að túlka málstað sinn fyrir kjósendum, geti komið til greina og jafnvel verið eðlilegt, að starfsemi þeirra sé styrkt af almannafé. En ef svo er, væri ekki óeðlilegt, að Alþ. gerði það a.m.k. að skilyrði fyrir styrkveitingum, að flokkarnir fylgdu starfsreglum, sem væru í samræmi við skoðanir meiri hluta Alþingis á því, hvað væru réttar starfsaðferðir í samskiptum manna á milli. Þetta mál kemur e.t.v. síðar fyrir Alþ. í einni eða annarri mynd. Mér skilst, að á nýafstöðnu flokksþingi eins stjórnmálaflokksins hafi verið samþykkt að beita sér fyrir því, að Alþ. setji löggjöf um starfsemi stjórnmálaflokkanna, og kann það mál þá að koma upp að nýju. En hvað sem þessu líður, og þó að það sé auðvitað mál flokkanna að ákveða starfsreglur sínar, þá á það sama við um þá og aðra einkaaðila, sem ég nefndi, að óski þeir að nýta reglur skoðanakannana bæði við val frambjóðenda og til þess að kynna sér vilja flokksmanna í öðrum efnum, gæti niðurstaóa þeirrar athugunar, sem hér um ræðir, komið að miklu gagni. Ef flokkarnir óska t.d. að fá fram vilja flokksmanna sinna eða stuðningsmanna, eins og hann kæmi fram, ef þeir beittu dómgreindinni óbrjálaðri af áhrifum áróðurs, þá væri t.d. úrtaksathugun ein þeirra leiða, sem til greina kæmi. Ef úrtaksathugunin er t.d., svo að dæmi sé nefnt af handahófi, framkvæmd á þann hátt, að aðeins þeir, sem fæddir eru í júlímánuði, eru látnir taka þátt í skoðanakönnuninni, þá mundi það þýða, að 11/12 af þeim fjármunum, sem lagðir væru í áróður, væri kastað á glæ, því að auðvitað fær enginn að vita um það, hvernig úrtakið er valið, þannig að a.m.k. við okkar aðstæður, þar sem það er þó undantekning, að menn hafi peninga alveg eins og vatn, - við þekkjum það ekki, sem til mun vera í Bandaríkjunum, að í fínum samkvæmum eru 10 dollara seðlar notaðir sem sígarettukveikjarar, í þeim tilvikum mundi þetta kannske ekki vera hemill, en miðað við okkar aðstæður hlyti þetta undir öllum kringumstæðum að draga mjög úr allri áróðursstarfsemi. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð fleiri. Ég leyfi mér að öðru leyti að vísa til tiltölulega ítarlegrar grg. minnar fyrir þáltill., sem í rauninni er tekin að mestu óbreytt frá því, er ég flutti málið á síðasta þingi. Ég vil svo að lokum leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég hef ásamt fjórum öðrum þm. af Austfjörðum og Vestfjörðum flutt hér till. um strandferðir, en í tillgr. segir: „Alþingi ályktar að leggja fyrir ríkisstj. að láta gera áætlanir um smíði og rekstur strandferðaskips til farþegaflutninga.“ Till. um þetta efni hefur verið flutt áður hér á hv. Alþ. oftsinnis, og hv. þm. er málið vafalaust vel kunnugt, svo að ég get þess vegna komizt af með frekar stutta framsögu. Skipaútgerð ríkisins er orðin nokkuð gamalt fyrirtæki. Það byrjaði smátt, eins og fleiri fyrirtæki hér á landi. Um skeið var Skipaútgerðin það vel skipum búin, að hún hafði til umráða sex skip, eitt olíuflutningaskip, tvö stærri skip, sem voru jöfnum höndum ætluð fyrir farm- og farþegaflutninga, tvö minni skip til vöruflutninga eingöngu eða fyrst og fremst og loks eitt minna skip, sem var sérstaklega sniðið fyrir Vestmannaeyjaferðir og Hornafjarðar. Þegar þessari uppbyggingu var lokið eða í þann mund, gerðist svo það, sem öllum er kunnugt, að flugið ruddi sér til rúms og með mjög skjótum hætti og öll aðstaða varðandi fólksflutninga gerbreyttist. Varðandi Skipaútgerðina var ekki brugðizt við á þann hátt að samhæfa skipakost hennar og aðstöðu þessu nýja fyrirkomulagi. Þvert á móti er hægt að segja, að starfsemi Skipaútgerðarinnar væri brotin niður, m.a. með því að selja skipin, áður en önnur komu í staðinn, og að gera ekkert til þess að aðskilja farmflutninga og farþegaflutninga í samræmi við breyttar kröfur í farþegaflutningunum og einnig með því, að alls ekkert eða nálega ekkert var gert til þess að bæta úr aðstöðu Skipaútgerðarinnar í Reykjavík til þess að annast meðferð vöru. En bara þetta út af fyrir sig háði starfseminni mjög. Þessa sögu ætla ég ekki að rekja frekar. Við, sem á ströndinni búum, teljum þetta sorgarsögu. Nú hefur aftur á móti verið tekið til við þann þáttinn, sem að vöruflutningunum snýr. Snúizt hefur verið við þeim þætti með því að láta byggja hér innanlands tvö ágæt vöruflutningaskip. Aftur á móti virðist mér það liggja í loftinu, og ég veit a.m.k. ekki betur en að ekkert sé áformað um aðgerðir í sambandi við farþegaflutninga á sjó. Esja og Hekla hinar eldri voru mjög myndarleg skip. Að þeim var mikið öryggi fyrir strandbyggðirnar, og þær veittu þeim mjög mikilsverða þjónustu. Með þessum skipum var búið að byggja upp hringferðir að sumarlagi fyrir skemmtiferðafólk, innlent jafnt sem erlent, og þær ferðir nutu orðið mjög mikilla vinsælda, enda þótt þær væru bæði byggóar upp með skipum, sem voru orðin nokkuð gömul og ekki fyllilega nýtízkulega búin, og byggðar upp með skipum, sem ekki gátu - ekki heldur í þessum sérstöku ferðum - látið þjónustu við farþegana vera einráða um tilhögun, heldur urðu einnig að taka nokkurt tillit til vöruflutningahagsmunanna. En þrátt fyrir það voru þessar ferðir mjög vinsælar, og mátti segja, að upppantað væri í þær fyrir fram á síðustu misserunum, sem þær voru reknar. Það er skoðun mín og okkar, sem flytjum þessa till., að þegar farþegaflutningar á sjó hafa raunverulega verið dæmdir úr leik af hálfu stjórnarvalda, þá sé það gert á röngum forsendum. Sú reynsla, sem hægt var að byggja á, var eingöngu bundin við skip, sem voru jöfnum höndum byggð fyrir vöruflutninga og farþega, og þá með þeim afleiðingum, að viðkoma eða viðdvöl á einstökum höfnum gat farið upp í eitt dægur vegna lestunar og losunar, þar sem mest var að gera. Það er því ekki nema að takmörkuðu leyti hægt að draga ályktanir af þessari reynslu um það, hvort eðlilegt sé og réttmætt að halda uppi myndarlegu farþegaskipi til siglinga umhverfis landið. Við lítum svo á, að enn þá séu mikil verkefni fyrir myndarlegt farþegaskip og þá fyrst og fremst tvíþætt. Annars vegar það að þjóna strandbyggðum, alveg sérstaklega á Austfjörðum og Vestfjörðum, á þeim árstímum, þegar samgöngur á landi eru erfiðastar. Slík þjónusta mundi auðvitað veita hvort tveggja í senn, tengingu þessara svæða við aðalþéttbýlissvæði landsins, og hins vegar, og það er ekki lítið atriði, mjög mikilsverða tengingu á milli hinna ýmsu þéttbýlisstaða á þessum svæðum, á milli þeirra innbyrðis. Menn kunna að deila um það, hvort það sé réttlætanlegt að veita þessa þjónustu, jafnvel þó að það kynni að verða einhver halli á slíkum rekstri út af fyrir sig. Og eins og ég sagði áðan, þá er engin reynsla af svona starfsemi, þannig að það er í raun og veru ekki hægt að fullyrða um það fyrir fram, hvernig hún kæmi út. En um hinn þáttinn, starfsemina að sumarlagi, má slá því föstu, að úr því að ferðirnar með gömlu skipunum voru svo vinsælar sem raun bar vitni, þá yrðu ferðir með nýrra skipi, sem að sumrinu þjónaði eingöngu hagsmunum skemmtiferðafólks, þá hlytu þær að verða mjög notaðar. Annað má telja útilokað, einkum þegar það þá einnig er haft í huga, að ferðamannastraumurinn til landsins vex hröðum skrefum og einnig ferðalög manna innanlands. Það kann auðvitað að vera, að þegar til kæmi með rekstur slíks skips, kynnu að koma þau tímabil árlega, þar sem ekki væri full þörf fyrir farþegaskip á ströndinni, ég skal ekki taka fyrir það. En ég álít, að það ætti þá að vera hægt að finna önnur verkefni fyrir nýtt og vel búið skip, finna verkefni fyrir það annars staðar. Ég vil að lokum minna á það, að hjá Norðmönnum, sem hafa einna líkastar aðstæður og við af þeim þjóðum, sem við höfum verulegar spurnir af, eru núna uppi ráðagerðir um að aðskilja miklu meira en verið hefur farm- og farþegaflutningana. En það eru áreiðanlega engar ráðagerðir uppi um það hjá Norðmönnum - og ég vil segja hjá engri þjóð, sem býr við líkar aðstæður og Íslendingar og Norðmenn, að þjóðin er dreifð víðs vegar á langri strönd með góðum höfnum, - það eru áreiðanlega hvorki þar eða nokkurs staðar annars staðar undir slíkum kringumstæðum uppi ráðagerðir um það að leggja með öllu niður farþegaflutninga á sjó. Og ég vil aftur minna á það alveg sérstaklega, sem ég hef þegar vikið að, með ferðamennina, innlenda og erlenda, að það virðist ákaflega vafasamt, að á sama tíma og stefnt er að því að margfalda ferðir erlendra manna til Íslands og á sama tíma og verið er að vinna að því, að menn geti jöfnum höndum eytt sumarleyfinu í ferðir innanlands, þá sé þessi þáttur samgangna alveg lagður niður. Ég segi það að lokum, að mér og okkur, sem flytjum þessa till., finnst það algert lágmark, sem í till. felst, að ríkisstj. láti gera áætlanir um smíði og rekstur strandferðaskips til farþegaflutninga og síðan yrði málið þá skoðað nánar, áóur en endanlegar ákvarðanir yrðu teknar. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leggja til, að þessari till. verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja örfá orð í sambandi við þessa till., sem er 28. mál. Það er um það, að Alþ. skori á ríkisstj. að láta gera áætlun um smíði og rekstur strandferðaskips til farþegaflutninga. Ég held, að það sé rétt að leggja megináherzluna á það, að athugun verði gerð um rekstur slíks skips, áður en farið væri að gera áætlun um smíði. Það er hægt að gera sér grein fyrir því, hvað skip muni kosta, sem væri hentugt í þessu skyni, og út frá því er hægt að gera rekstraráætlunina. Það er ekki nema eðlilegt, að menn velti því fyrir sér, hvort það geti verið hagkvæmt eða hvort það sé nauðsynlegt að fá strandferðaskip til fólksflutninga. Tímarnir eru breyttir. Það vita allir, og það tók hv. 1. flm. fram, að það eru breyttir tímar frá því, sem áður var, þegar fólkið gat ekki ferðazt á milli héraða eða landsfjórðunga nema með skipum eða þá á hestum. Meginhluti fólks, sem nú ferðast innanlands, fer í bifreiðum eða flugvélum. Mér skilst á hv. flm., að þeir leggi mikla áherzlu á það, að þetta skip gæti verið eftirsótt og mikið notað af erlendum ferðamönnum, sem vildu sigla í kringum landið og njóta náttúrufegurðar og góðs veðurs. Þeir hafa ábyggilega eitthvað til síns máls, en hversu mikið það yrði notað, það er náttúrlega erfitt að fullyrða um það, vegna þess að útlendingarnir vilja ekki síður ferðast á landi, í bifreiðum og í flugvélum og jafnvel á hestum. Og útlendingarnir sækja ekki síður inn til dala og upp til öræfa heldur en út til strandarinnar. Allt þetta þarf að taka með í reikninginn og athuga og þá einnig, hvernig ætti að nýta skipið, þegar minnst væri fyrir það að gera og skemmtiferðamennirnir ekki til staðar, hvernig ætti að koma í veg fyrir aukinn taprekstur hjá útgerðinni og nýta þetta skip. Það er alveg sjálfsagt, að athugun fari fram á þessu. Þriggja manna stjórnarnefnd Skipaútgerðar ríkisins og svo náttúrlega framkvæmdastjóri Skipaútgerðarinnar munu gera þessa athugun. Þeir munu leggja áherzlu á það að gera sér grein fyrir rekstrarútkomu svona skips, sem þeir áður hafa athugað, hvað muni kosta, því að það er fljótlegt að gera sér grein fyrir því. Og það verður að liggja fyrir rekstrarathugun, áður en farið er að leggja í nokkurn verulegan kostnað að öðru leyti í sambandi við þetta. Það er aðeins þetta, sem ég vildi segja, alls ekki, að ég sé að mæla á móti till. út af fyrir sig, en leggja áherzlu á, að það mun verða gerð athugun, rekstrarathugun á slíku skipi sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. ráðh. fyrir þá yfirlýsingu, sem hann gaf hér, að athugun yrði nú látin fara fram á þessu máli. Mér þykir vænt um að heyra þetta. Við erum búnir að tala um þetta mál fyrir daufum eyrum árum saman, ýmsir, sem áhuga hafa fyrir því, ekki einasta með tillöguflutningi hér á hv. Alþ., heldur einnig með samþykktum frá ýmsum samtökum fólksins í strandhéruðunum. Ég hef aldrei fyrr fengið jákvæðar undirtektir frá stjórnarvöldum, og ég vil þakka þessa yfirlýsingu. Ég ætlaði annars ekki að segja miklu fleira, en mér er það auðvitað ljóst, að það þarf að gera rekstraráætlun, enda er það sagt í till., en ég hafði nú haldið, að rekstraráætlun byggðist m.a. á áætlunum um kostnað við byggingu slíks skips. Ég vildi aðeins árétta það, sem ég sagði áðan, að í mínum huga er ekki nokkur minnsti vafi á því, að verkefnin að sumrinu eru alveg yfirfljótanleg. Hringferðir í kringum landið yrðu ekki margar sumarlangt. Og þó að það sé auðvitað hárrétt, sem hæstv. ráðh. segir, að erlendir ferðamenn koma hér ekki síður til þess að skoða öræfi og óbyggðir og leita inn til dala, enda yrði sá hópur, sem þessar ferðir gæti tekið, náttúrlega ekki nema örlítið brot af þeim ferðamannastraumi, sem til landsins liggur. Og vegna þess að ferðirnar með gömlu skipunum, sem þó voru tengd vöruflutningum að nokkru og höfðu auðvitað að mörgu leyti miklu lakari útbúnað en nýtt skip mundi hafa, vegna þess hversu mikið þær voru notaðar, þá held ég, að það sé hafið yfir allan vafa, að sumarferðir með nýju skipi yrðu fullnýttar. En hitt þarf auðvitað að athuga.



Herra forseti. Ég hef hér á þskj. 40 flutt till. til þál. um, að Alþ. skori á ríkisstj. að hlutast til um, að Skipaútgerð ríkisins taki upp daglegar áætlunarferðir með vörur og farþega milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar og jafnframt verði undirbúin smíði skips, sem væri sérstaklega gert til þess að sinna þessu verkefni á sem hagkvæmastan hátt og veita sem bezta þjónustu. Samgöngur milli Vestmannaeyja og lands hafa nú um hríð verið ófullnægjandi og ótryggar, enda fara þær kröfur, sem landsmenn gera til góðra samgangna, sífellt vaxandi. Skipaútgerð ríkisins heldur uppi ferðum til Vestmannaeyja frá Reykjavík, sem hafa undanfarið verið með þeim hætti, að strandferðaskipið Herjólfur hefur farið nokkuð reglulega tvær ferðir í viku milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja og öðru hverju á sumrin milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja. Flugfélag Íslands hefur reglulegar áætlunarferðir til Vestmannaeyja frá Reykjavík, en veðurskilyrði til þessa flugs eru oft mjög erfið, og á árinu 1969 féllu niður ferðir sökum veðurs í 89 daga á árinu. Þeir dagar voru oft æði margir í röð, og það má nærri geta, hverjum erfiðleikum það getur valdið, þegar margir dagar líða á milli skipaferða og flugferðir falla niður til svo fjölmenns byggðarlags í marga daga í röð. Einnig hafa skipasamgöngur öðru hverju truflazt um nokkurn tíma vegna viðgerða á skipum eða á annan hátt, m.a. nú nýlega í sambandi við það, þegar skipin stöðvuðust vegna deilu við yfirmenn, en nútíma atvinnulíf krefst örra og traustra samgangna, og nútímafólk vill geta komizt ferða sinna og þarf að geta komizt ferða sinna án óvæntra tafa. Það er á sjötta þús. manns, sem búa í Vestmannaeyjum, og margir fleiri, sem eiga erindi þangað. Vestmanneyingar starfa við útflutningsframleiðslu fyrst og fremst, enda leggja þeir til hennar drýgri skerf en margir aðrir, en sækja aftur á móti flesta aðdrætti sína til annarra landshluta. Eyjabúar yfirleitt eru að sjálfsögðu háðari skipulögðum ferðum en aðrir, og það leggur að sjálfsögðu þjóðfélaginu, okkur, sem annars staðar búum, skyldur á herðar gagnvart þeim. Viðskipti Vestmanneyinga við Skipaútgerð ríkisins hafa um langt skeið verið bæði mikil og góð, þannig að Skipaútgerðin ætti að finna til nokkurra skyldna gagnvart þeim. Ég dreg þessa ályktun ekki eingöngu af því, að það skip, sem einkum hefur verið í Vestmannaeyjasiglingum hefur haft betri afkomu en önnur strandferðaskip yfirleitt, heldur dreg ég hana fyrst og fremst af flutningaskýrslum Skipaútgerðar ríkisins, sem fyrir liggja. Samkv. þeim er flutt meira vörumagn til Vestmannaeyja en til nokkurrar annarrar hafnar og meira vörumagn frá Vestmannaeyjum en frá nokkurri annarri höfn nema Reykjavík. Á árinu 1969, og það er ekki mjög mikið öðruvísi en önnur ár í því sambandi, voru fleiri farþegar fluttir af Skipaútgerðinni til og frá Vestmannaeyjum en til og frá nokkurri annarri höfn, þ. á m. Reykjavík. Þegar fleiri fara með skipum Skipaútgerðar ríkisins frá Vestmannaeyjum heldur en koma í allt til Reykjavíkur, þá á það einmitt sína skýringu í því, hvað margir Vestmanneyingar hafa notað sér þær ekki svo mjög mörgu ferðir, sem eru frá Vestmannaeyjum til Þorlákshafnar, og aðrir, sem erindi eiga til Eyja, nota sér þessar ferðir, og þær hafa verið mjög vinsælar. Þær tölur, sem ég hef um þetta, eru þær, að á árinu 1969 fluttu skip Skipaútgerðarinnar 5717 tonn til Vestmannaeyja. Næstmest fluttu þau til Reykjavíkur, 5044 tonn, næst komu svo flutningar til Hornafjarðar og Ísafjarðar, töluvert miklu minna. Aftur var langmest vörumagn flutt frá Reykjavík, 17 þús. tonn, en næst koma Vestmannaeyjar. Þaðan eru flutt 1400–1500 tonn, og síðan kemur Hornafjörður og aðrar hafnir. Í Vestmannaeyjum gengu á þessu ári 3777 farþegar á skip Skipaútgerðarinnar, en í Reykjavík komu á skipsfjöl 2943 farþegar, og þar á eftir kemur svo Þorlákshöfn með rúmlega 1000 farþega, sem þar ganga á skip. En af skipum Skipaútgerðarinnar fara flestir farþegar í Vestmannaeyjum, 2727, næstflestir í Þorlákshöfn, 2419, og í Reykjavík 2408. Þær tölur, sem birtar eru um aðra staði, eru lægri. Er þetta mjög athyglisvert og sýnir, hve ríkur þáttur flutningar til og frá Vestmannaeyjum eru í starfsemi Skipaútgerðar ríkisins. Nú síðustu árin hefur skapazt ný flutningaþörf í sambandi við Eyjar, en það eru bifreiðar ferðafólks og þá fyrst og fremst Vestmanneyinga, sem vilja ferðast um landið. Um s.l. áramót voru 600 bifreiðar í Vestmannaeyjum, þar af 488 fólksflutningabifreiðar minni en sjö farþega, en gera má ráð fyrir, að langflestar þeirra séu einkabifreiðar og eigendur þeirra hafi fullan hug á því að ferðast um landið með fjölskyldur sínar eins og aðrir landsmenn, enda eiga þeir sanngirniskröfu á því, að þeim sé auðveldaður aðgangur að þjóðvegakerfinu, því að þeir greiða til þess skatta og skyldur eins og landsmenn yfirleitt og bifreiðaeigendurnir sérstaklega. Það hníga margvísleg rök að því, að Þorlákshöfn sé sá staður í landi, sem eðlilegast sé, að siglingar til Eyja séu stundaðar frá. Það er fyrst að nefna það, að það er sú höfn í landi, sem næst er Vestmannaeyjum. Þar í milli er 31/2 klst. sigling með þeim skipum, sem nú er um að ræða, en það er 10 stunda sigling milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur. Frá Þorlákshöfn til Reykjavíkur er svo rúmlega klukkustundar akstur, og það gefur auga leið, hversu miklu þægilegri sú ferð er farþegum en sigling fyrir Reykjanes. Þá ber einnig að minna á það, að mjög mikið af aðdráttum Vestmanneyinga kemur einmitt úr sveitunum austanfjalls, þ. á m. mjólkin og annað nýmeti, og það eru einmitt þær vörur, sem verst þola tímafreka flutninga og mest ríður á, að séu fluttar reglulega. Auðvitað kemur mikið af þeim vörum, sem til Vestmannaeyja fara, úr Reykjavík, þ. á m. mikið af innfluttum vörum, sem þar er skipað upp úr millilandaskipum. Þangað fer einnig mikið af þeim vörum, sem Vestmanneyingar senda frá sér. Í sambandi við þetta verður auðvitað að taka upp eðlilega flutninga í sambandi við áætlunarferðirnar frá Þorlákshöfn milli Reykjavíkur og Þorlákshafnar, en þar kemur einnig til athugunar, að hve miklu leyti er hagkvæmt og rétt að láta vöruflutningaskipin nýju, sem sigla austur um, koma við í Vestmannaeyjum líka vegna þessara flutninga. Það var vissulega mikil samgöngubót, þegar Herjólfur kom til sögunnar fyrir meira en áratug. Nú síðustu árin hefur hann verið tekinn nokkru meira úr Vestmannaeyjasiglingum en áður var til annarra þarfa, en þegar nýju vöruflutningaskipin eru bæði komin í notkun, má gera ráð fyrir því, að Herjólfur geti aftur sinnt Vestmannaeyjasiglingum í ríkari mæli, en væntanlega yrði það þó aðeins til bráðabirgða, því að flutningaþarfirnar eru breyttar. Þess er varla að vænta, að Herjólfur anni þeim á hagkvæman hátt, sízt þegar hann á að gera það á nýrri siglingaleið, sem hann var ekki miðaður við í upphafi, og því verður að gera ráð fyrir því, að nýtt skip þurfi að smíða, sem verður miðað við að sinna þessu verkefni á sem hagfelldastan hátt. Eftir að Þorlákshöfn er komin og þær framkvæmdir orðnar þar, sem raun ber vitni og lokið var við nú fyrir nokkrum árum, þá verður að teljast, að hún sé nægilega örugg höfn til þess, að þaðan séu svona áætlunarsiglingar, sem hér er gert ráð fyrir. Þó að þessar siglingar séu að sjálfsögðu fyrst og fremst miðaðar við það að vera samgöngubót fyrir Vestmanneyinga og aðra, sem þangað eiga erindi, þá liggur það í augum uppi, að þau umsvif og athafnir, sem þetta hefði í för með sér í Þorlákshöfn, yrði einnig lyftistöng fyrir þann stað, og ástæða er til þess að stuðla að því. Ég vil svo geta þess, sem ég hefði kannske átt að geta í upphafi máls míns, að sú hugmynd, sem hér er hreyft í þessari till., er ekki ný af nálinni, eins og þm. sjálfsagt vita. Það mun hafa verið strax á kjörtímabilinu 1959–1963, síðari hluta þess, sem þm. Alþb. og Framsfl. úr Suðurlandskjördæmi fluttu frv. til l. um það, að byggt yrði skip sérstaklega fyrir þessar siglingar, og sú till. hefur verið tekin upp oftar en einu sinni síðan, ýmist í frv.-formi eða í sambandi við fjárlög, en þegar ég hef kosið að flytja till. nú í þessu formi, þá er það vegna þess, að ég vil leggja aðaláherzluna á það, að þessar siglingar verði teknar upp og jafnframt verði svo undirbúin smíði skips, en ekki hitt, að byrjað sé að smíða skipið og síðan beðið með siglingarnar, þangað til það væri tilbúið. Enda vænti ég þess, að þegar skipakostur batnar hjá Skipaútgerð ríkisins, sem nú er að gerast um þessar mundir, þá verði hægt að láta Herjólf sinna þessum ferðum, þar til öðruvísi úr rætist. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að þessari till. verði vísað til síðari umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Till. sú, sem hér er um að ræða, er um það að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að Skipaútgerð ríkisins taki upp daglegar áætlunarferðir með vörur og farþega milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar. Það er út af fyrir sig ágætt að vekja athygli á þörfinni á því að bæta samgöngur við Vestmannaeyjar. En ef hv. þm. hefði rætt við mig eða forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, þá hefði hann nú strax fengið upplýsingar um það, að einmitt þetta mál er í sérstakri athugun hjá Skipaútgerðinni núna, einmitt vegna þess, að skipakostur Skipaútgerðar ríkisins batnar á næsta vetri og þá fæst möguleiki til þess að bæta úr samgöngunum frá því, sem verið hefur. Vestmanneyingar vilja helzt ráða Herjólfi. Þeim finnst nú alltaf svona eins og þetta skip sé þeirra skip. Það er rétt, sem hv. flm. minntist hér á áðan, að Herjólfur hefur ekki verið látinn þjóna Vestmanneyingum eingöngu, og það er vegna þess, að skipakosturinn hefur ekki verið nægilega mikill, sem Skipaútgerðin hefur haft yfir að ráða. Nú breytist þetta til batnaðar, þegar tvö ný vöruflutningaskip, miklu hentugri en áður, verða komin í þjónustu landsmanna. Þá er útlit fyrir, að Herjólfur gæti þjónað Vestmanneyingum eingöngu. Það er vitanlega í athugun hjá Skipaútgerð ríkisins, með hverjum hætti verður hægt að þjóna hagsmunum fólksins á ströndinni, eftir að nýju skipin eru bæði komin í notkun, og þetta, hvort fært er að láta Herjólf vera eingöngu fyrir Vestmannaeyjar, eins og upphaflega var nú jafnvel áætlað, þegar þetta skip var byggt. Herjólfur hefur verið tekinn í Hornafjarðarflutninga aðra hverja viku, og það hefur dregið úr og spillt fyrir samgöngum við Vestmannaeyjar að nokkru leyti. En þegar hin skipin eru bæði komin, er alveg óvíst, hvort það gerist þörf á því að láta Herjólf fara til Hornafjarðar. Þá verða vikulegar ferðir til Hornafjarðar með öðru hvoru þessara nýju skipa, og samgöngurnar batna mjög, auk þess sem það er til athugunar, hvaða annar skipakostur verður fyrir hendi hjá Skipaútgerðinni til þess að fullnægja þessari þörf. Allir vilja vitanlega fá bættar samgöngur og sem bezta þjónustu hjá Skipaútgerðinni, og það er vitanlega hlutverk hennar að gera allt, sem unnt er, til þess að uppfylla þessar óskir, sem eru sanngjarnar. Ég get tekið undir flestallt, sem sagt er í grg. fyrir þessari till. um nauðsynina á því að bæta samgöngurnar á milli lands og Vestmannaeyja. Og vissulega er það rétt, að það er stytzt að fara til Þorlákshafnar frá Vestmannaeyjum. Hvort það er heppilegt að gera ferðaáætlun um það, að þangað fari skipið á hverjum degi allan ársins hring, það er eftir að athuga. M.a. það, hvort höfnin sé þá nógu góð til þess, að það geti verið á hverjum degi yfir vetrarmánuðina. En það er mál út af fyrir sig. Það breytir ekki því, að það er eðlilegt og sjálfsagt, að þetta geti átt sér stað þann tíma ársins a.m.k., sem talið er, að heppilegt sé að leggja skipi í Þorlákshöfn og byggja áætlun á því, að það verði á hverjum degi. Það hefur farið mjög í vöxt, að fólk fari á milli frá Vestmannaeyjum til Þorlákshafnar. Sérstaklega var það á s.l. sumri. Það hefur aldrei verið meira en á s.l. sumri. Og það var m.a. vegna þess, að flutningsgjöld á bifreiðum voru lækkuð verulega á s.l. vori. Í sumar treysti fólk sér frekar til þess að flytja bílinn með sér heldur en áður, af því að það kostaði minna. Og það er eðlilegt, að þeir, sem búa úti í Vestmannaeyjum, vilji fara með bifreiðarnar með sér og fjölskylduna til landsins og nota sitt sumarleyfi með því að ferðast á eigin farartæki með sinni fjölskyldu um landið. Þetta þurfa Vestmanneyingar að geta gert, og þeir notuðu sér það í ríkara mæli í sumar en nokkru sinni fyrr, vegna þess að það kostaði minna í sumar að koma bifreiðinni á milli en áður hafði verið. Og það var líka sanngjarnt að láta það kosta minna, ekki sízt vegna þess, að hallinn á Herjólfi hefur verið mun minni en á öðrum strandferðaskipum og flutningar milli lands og Eyja eru verulegir og þessi hópur manna, á sjötta þúsund, sem lifir í Vestmannaeyjum, leggur mikið til þjóðarbúsins og á það skilið, að eftir því sé tekið og stuðningur sé veittur þessu byggðarlagi, sem réttlátur og nauðsynlegur er. Það hefur batnað mikið með samgöngur í Vestmannaeyjum undanfarið við það, að þverbrautin er komin á flugvöllinn, sem þó þarf að lengja og verður lokið við að lengja sennilega í vetur. Það verk hefur verið boðið út, það er að taka úr Sæfellinu, gera aðflugið auðveldara og öruggara, jafnvel í stormi, en verið hefur og lengja þverbrautina um 300 metra. Við það batnar öll aðstaða við flugið. Ég skal ekki fullyrða um það, hversu mikið flugdögunum getur fjölgað, en eitthvað gæti þeim fjölgað við það. En hvað sem því líður, hvað góður sem flugvöllurinn verður í Vestmannaeyjum, þá dugar flugið ekki eitt út af fyrir sig. Það skapar þægindi, það skapar aukið öryggi, en það hljóta alltaf að koma dagar og jafnvel margir dagar á ári, sem ekki verður hægt að fljúga. Og þungavöruflutninga er ekki hægt að hafa að verulegu marki í lofti. Það verður því að hafa skip, sem gengur frá Vestmannaeyjum og til Þorlákshafnar og jafnvel stundum til Reykjavíkur. Ég geri ráð fyrir því, ef menn setjast nú niður og fara að reikna það út, hvort eigi að flytja þungavöruna frá Reykjavík landveg til Þorlákshafnar og koma henni þar í þetta svo kallaða Vestmannaeyjaskip, þá verði niðurstaðan sú, að hin vöruflutningaskipin eigi að koma við í Vestmannaeyjum, þegar þau sigla þar fram hjá, og það sé heppilegt, að þau taki vörur í Reykjavík samhliða þeim ferðum. Með þessu verða ferðirnar fleiri, og með því verður hagsmunum fólksins þjónað betur. Það er óþarfi að fara mörgum orðum um þessa till. Seinni hluti hennar er þannig, að það verði undirbúin smíði skips, sem væri sérstaklega gert til þess að sinna þessu verkefni, þ.e. að fara milli lands og Eyja, og það veiti sem bezta þjónustu á sem hagkvæmastan hátt. Það er náttúrlega vissulega eðlilegt, að það verði athugað með smíði nýs skips, en það, sem fyrst á að gera, er að ígrunda það, hvernig fyrirkomulagið á að vera á strandferðunum yfirleitt og hvernig eigi að haga áætlunum á milli lands og Eyja. Ég geri ráð fyrir því, að Herjólfur, ef Vestmanneyingar fá hann til eigin umráða, geti dugað nú fyrstu árin, ekki kannske mörg. En það má segja, að það taki nokkurn tíma að smíða nýtt skip og undirbúa það, og það er síður en svo, að það sé ekki tímabært að tala um þetta nú og hugsa um það. Það er rétt, sem hefur verið sagt, að þetta mál er ekki nýtt. Þetta mál hefur áður verið rætt hér í hv. Alþ., og það hefur oft verið rætt í Vestmannaeyjum, bæði í bæjarstjórninni og á fundum þar. Og þetta mál hefur verið rætt á fundum, sem ég hef verið staddur á í Vestmannaeyjum, ekki endilega framboðsfundum, heldur öðrum fundum, þannig að málið er vissulega á dagskrá, og Vestmanneyingar spyrja um það, hvenær þeir geti fengið hentugt skip til flutninga. Herjólfur er ekki hentugur til bifreiðaflutninga. Hann getur ekki tekið marga bíla. En forstjóri Skipaútgerðarinnar hafði orð á því við mig einu sinni í haust, að nú væri gott að flytja bíla frá Vestmannaeyjum með Heklu og nýju Esju, því að nú sé pláss. Vestmanneyingar vilja vitanlega fara þá leiðina, sem stytzt er. Þeir vilja vitanlega heldur aðeins vera 31/2 tíma á sjó en 10 tíma, a.m.k. ef það er vont í sjóinn og ef menn eru sjóveikir. En það er óhentugt að senda bílinn til Reykjavíkur, ef fólkið eða fjölskyldan fer til Þorlákshafnar, þannig að þetta er nú allt saman nokkuð flókið og þarf að gera sér grein fyrir því, hvernig þessu verður bezt fyrir komið. Herra forseti, ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál að sinni. Ég vildi aðeins vekja athygli á því, að þetta mál er á dagskrá og í athugun hjá Skipaútgerð ríkisins og að forstjóri Skipaútgerðar ríkisins hefur sérstaklega rætt það við mig, hvernig þessum málum verði bezt fyrir komið, þegar nýja Esja kemur í gagnið, sem vonazt er til að verði í febrúarmánuði n.k.



Herra forseti. Þessi till., sem hér liggur fyrir, gæfi vissulega tilefni til almennra umr. um samgöngumál Vestmannaeyja, því að þau hafa frá fyrstu tíð valdið Vestmanneyingum nokkrum erfiðleikum og verið þar mjög á dagskrá. Ég mun þó ekki fara út í það, heldur halda mig við efni till. Ég skal þó geta þess, að þó að ekki séu nema rúmlega 5 þús. manns búsettir í Vestmannaeyjum, þá hafa á undanförnum árum rúmlega 30 þús. farþegar verið fluttir flugleiðis og með skipum á milli lands og Eyja eða rösklega sexföld íbúatala byggðarlagsins. Þetta sýnir, að samgönguþörf er þarna kannske enn frekar fyrir hendi en íbúatala bæjarins gefur tilefni til. Daglegar ferðir milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja hafa mjög verið á dagskrá heima í héraði nú að undanförnu. Á síðasta hausti eða fyrri part vetrar var gerð um þær ákveðin ályktun í bæjarstjórn Vestmannaeyja, sem ég hygg, að hafi verið send réttum stjórnvöldum, enda kom það fram hjá hæstv. samgrh., að þetta mál væri í athugun í rn. og hjá forstjóra Skipaútgerðar ríkisins. Í sambandi við daglegar samgöngur milli Þorlákshafnar og Eyja með því skipi, sem nú gengur mest á milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja, verður að hafa það í huga, að á rekstri þess yrðu allverulegar breytingar og sérstaklega í sambandi við vöruflutninga. Vestmanneyingar gera sér það vel ljóst, að á því er nokkur annmarki að taka upp vöruflutninga frá Reykjavik um Þorlákshöfn til Vestmannaeyja og það geti leitt til hærri flutningsgjalda en þó eru með Ríkisskip, eins og gjaldskrá þess er í dag, sem öllum þykir þó sennilega nægilega há. Það atriði er einnig í athugun, hvernig þessu yrði bezt við komið og hver kostnaður mundi af því verða. Sú breyting hefur orðið á vöruflutningum, aðallega stykkjavörum, nú að undanförnu, að farið er að flytja þetta í kössum eða svo kölluðum gámum, og mundi ekki á annan hátt verða komið við flutningum á smærri stykkjavöru frá Reykjavík um Þorlákshöfn til Eyja en með slíkum hætti. Það fer mjög eftir því, hvaða samningar tækjust á flutningi þessara vörukassa frá Reykjavík til Þorlákshafnar, hvert flutningsgjaldið yrði. Á flutningunum yrði að vísu ekki mikil breyting. Nú er varan flutt úr pakkhúsi og niður í skip og þar sett í þessa kassa. Í stað þess þyrfti að setja í kassana uppi í pakkhúsi og flytja þá síðan þriggja kortera eða klukkutíma leið á bifreiðum til Þorlákshafnar. Útskipun þar hlyti að verða ódýr miðað við þá uppskipunartaxta, sem nú eru, þar sem ekki væri um annað að ræða en taka þessa kassa í heilu lagi um borð, og þá yrði uppskipun í Eyjum einnig að því leyti ódýrari, að þetta er miklu handhægara viðfangs með þeim tækjum, sem nú eru, heldur en ef þarf að handleika hvert einasta stykki og umstafla því upp á trillur eða bíla eins og áður var gert. Ég er því ekki tilbúinn að samþykkja það enn þá, að það megi ekki flytja smærri stykkjavörur - með útbúnaði eins og nú er farið að nota og hlyti að verða notaður í þessu tilfelli - fyrir sama gjald eða ekki hærra gjald en nú á sér stað hjá Ríkisskip samkv. gildandi töxtum. Það er rétt, sem kom hér fram hjá hv. flm. till., að á undanförnum árum hafa vöruflutningar frá Reykjavík til Eyja numið um 6 þús. tonnum, stundum aðeins minna og stundum aðeins meira. En það er ekki öll sagan sögð þar, því að það er farið að flytja vörur með flugvélum, sérstaklega hinar viðkvæmari vörur, til Eyja í miklu stærri stíl en ég hygg, að menn almennt geri sér grein fyrir. Má t.d. geta þess, að samningar hafa tekizt við ölgerðirnar um, að allt öl og tómar umbúðir frá þeim sé flutt flugleiðis milli Eyja og Reykjavíkur. Á sínum tíma voru slíkar vörur einnig fluttar milli Akureyrar og Eyja. Ef um daglegar ferðir milli Þorlákshafnar og Eyja yrði að ræða, þá er ég sannfærður um það, að þá mundu einnig vöruflutningar aukast með skipinu frá því, sem nú er, ef hægt væri að koma því þannig fyrir, að það þyrfti ekki að verða dýrara en er nú í dag. Farþegaflutningar voru fyrst til að byrja með mjög miklir með Herjólfi. Farþegatala komst yfir 10 þús. á ári, en hefur lækkað nú hin síðari ár. Vegna bættra flugsamgangna hefur fólk frekar kosið að ferðast með flugvélum, þó að það sé nokkru dýrara en að ferðast með Herjólfi. Ef komið yrði á daglegum ferðum milli Þorlákshafnar og Eyja, eins og Vestmanneyingar stefna mjög að og telja reyndar ekki annað koma til greina í framtíðinni, þá hygg ég, að farþegatala mundi aukast mjög verulega með skipinu eða því skipi, sem gengi á milli. Vestmanneyingar tala um það svona í heldur léttari tón, að aldrei hafi verið betri samgöngur milli Vestmannaeyja og fastalandsins, eins og við köllum það, en í verkföllunum í vor, þann mánaðartíma, sem þau stóðu. Þá fékk Herjólfur undanþágu til að flytja fólk þessa leið og fór þá daglegar ferðir. Þetta var ákaflega vel séð í Eyjum og sannfærði Vestmanneyinga um, að þetta væri það, sem hlyti að koma í framtíðinni, hlyti að verða sú samgönguleið, sem þeir kæmu til með að nota, bæði, að því er ég hygg, til farþega- og vöruflutninga. Heimamenn hafa ávallt verið mjög vakandi fyrir þeim möguleikum, sem til eru til flutninga milli lands og Eyja. Þeir gera sér fulla grein fyrir hinum erfiðu aðstæðum í sambandi við þá, en hafa þó verið vakandi fyrir þeim. Vil ég benda á, að það var fyrir tilstilli þeirra á sínum tíma, að hér var gerð tilraun með farþegaflutninga með hinu svo kallaða svifskipi, sem hingað kom til lands og var hér til reynslu, ef ég man rétt, í einn mánuð og gekk hluta þess tíma milli lands og Eyja. Við bundum satt að segja nokkrar vonir við það, að farartæki af þessari gerð mundi leysa þá hlið málsins að flytja farþega og bifreiðar milli lands og Eyja hina stytztu leið, en það er aðeins 10 mín. sigling með slíku faranæki upp í Landeyjasand gegnt Vestmannaeyjum. Því miður hefur sú þróun ekki orðið í byggingu þessara skipa, sem við vonuðum og höfðum ástæðu til á þeim tíma að vona, að mundi verða, eftir þeim upplýsingum, sem við þá fengum frá framleiðendum þessara farartækja. En það virðist sem einhver stöðnun hafi verið í því. A.m.k. hafa ekki enn þá verið uppi neinar ráðagerðir um að byggja skip af þeirri stærð, sem mundi henta til þessara flutninga. Það skip, sem hér kom og Íslendingar fengu að reyna, var of lítið til flutninga með bifreiðar. Það má segja, að það væri nægilega stórt til flutninga með farþega einvörðungu, en til flutninga með bifreiðar og farþega samtímis var það talið of lítið, og hygg ég, að flestir hafi verið sammála um það, sem athuguðu það mál og reyndu far með því skipi. Hins vegar sýndi það sig, að farartæki af þessari gerð mundi henta mjög vel við þær aðstæður, sem þarna eru, og alveg ótrúlega vel, jafnvel þó að um eitthvert brim væri að ræða við Landeyjasand. Það hittist þannig á, að logn og blíða var að heita mátti allan tímann, sem skipið var hér til reynslu, nema næstsíðasta daginn, sem það var hér, þá brimaði allt í einu verulega við sandinn, og var þá farin reynsluför á skipinu frá Eyjum upp í Landeyjasand. Sá árangur, sem fékkst af því, að þetta farartæki fór án nokkurrar hindrunar bæði gegnum brimgarðinn og upp í sandinn og út aftur, sannfærði okkur um það og gaf okkur vonir um, að þetta mundi í framtíðinni verða lausn á málinu að því leyti, sem við sáum fram á það, að það gæti fullnægt flutningi með farþega og bifreiðar. En eins og ég sagði, þá hefur því miður orðið stöðnun á framleiðslu farartækja þessarar gerðar af þeirri stærð, sem við mundum telja hentuga eða nægjanlega fyrir okkur. Þá hefur einnig skapazt nýtt viðhorf, eins og fram kom í framsöguræðu hv. flm. till., í sambandi við bifreiðaeign Vestmanneyinga. Það munu vera orðnar þar um 500 fólksbifreiðar. Eigendur þessara farartækja óska að sjálfsögðu eftir því eins og aðrir að geta notað sitt helgarfrí og sitt sumarfrí til þess að komast á þjóðvegakerfi landsins með eins handhægu móti og á eins ódýran hátt og frekast er kostur á. Hæstv. samgrh. benti réttilega á það, að á s.l. sumri hefðu þessir flutningar aukizt verulega, og stafar það af því, að þá var fargjald með bifreiðum frá og til Vestmannaeyja lækkað mjög mikið eða um nær helming. Það, sem ég hygg, að Vestmanneyingar séu mjög sammála um, er í fyrsta lagi það, að eins og aðstæður eru í dag, verði komið á daglegum ferðum milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja og þá með því skipi, sem nú er fyrir hendi. Herjólfur hefur vissulega reynzt mjög traust og gott og happasælt skip, en til flutninga á bifreiðum er hann alls óhæfur. Við illan leik er hægt að koma þar, ef ég man rétt, sex eða átta litlum bifreiðum á dekkið, en við slíkar aðstæður, að menn hálfpartinn veigra sér við því að setja bifreiðar sínar um borð í skipið, því að þó að allrar varúðar sé gætt, eru aðstæður þannig um borð, þegar farið er að troða bifreiðunum niður á milli lúgu og lunningar, að menn eru alltaf mjög uggandi yfir því, að eitthvað beri út af og þeir fái þá bifreiðar sínar skemmdar, jafnvel þó að gott veður sé, - ég tala nú ekki um, ef þarf að flytja þær í misjöfnu veðri. Það er því mjög um það talað heima í Eyjum, og ég hygg, að það sé það, sem Vestmanneyingar eru sammála um að stefna að, að fá nýtt skip í þessar ferðir, sem þannig sé byggt, að það sé jafnframt hentugt til bifreiðaflutninga, fyrst og fremst til farþega- og bifreiðaflutninga og þá einnig að sjálfsögðu til vöruflutninga. Það gera sér auðvitað allir ljóst, að þarna er um nokkuð kostnaðarsama framkvæmd að ræða, og miklu varðar, hvernig staðið verður að því máli. Það hefur verið mjög um það rætt, að Vestmanneyingar sjálfir tækju að einhverju leyti þátt í byggingu slíks skips með fjárframlagi, hefðu þá að sjálfsögðu óskoraðan umráðarétt yfir því og fengju þá ríkisframlag í sambandi við stofnkostnað og rekstur skipsins, eins og á sér stað um flóabáta víða um landið. En þetta er að sjálfsögðu mál framtíðarinnar, en málið er það aðkallandi, að ég hygg, að öllum sé ljóst, að lausn verður að finnast á því, og ég segi: Lausnin verður að koma fyrir næsta sumar. Það hefur einnig verið mjög um það rætt og kom mjög til umr. í bæjarstjórn, þegar ákveðin samþykkt var gerð um málið þar, að þetta mál mundi aldrei verða í því lagi, sem við sjálfir óskuðum eftir, nema Vestmanneyingar sjálfir hefðu umráðarétt yfir því skipi, sem þarna gengi á milli. Við gerum okkur það ljóst, að Ríkisskip þarf mörgum kröfum að sinna, og má vel vera, að sumt af því, sem gerzt hefur í sambandi við rekstur þess, sé afsakanlegt. Annað er það, sem við teljum, að ekki hafi farið úr hendi eins og við hefðum óskað, en ég geri ráð fyrir, að forstjóri Skipaútgerðar ríkisins hafi einnig sína skoðun á þeim hlutum eins og við, en ég hygg, að það sé nú mjög almennt talið úti í Eyjum, að þetta verði aldrei í lagi, fyrr en Vestmanneyingar sjálfir fái umráðarétt yfir því skipi, sem þarna gengur á milli. Það getur kannske verið matsatriði í hverri ferð, hvort senda á skipið til Þorlákshafnar, hvort aðstæður eru hagkvæmar til að senda það til Þorlákshafnar - á ég þá aðallega við vetrarferðir - eða hvort eðlilegt sé að senda það til Reykjavíkur og þá hvort nægilega mikið vörumagn sé liggjandi fyrir í Reykjavík á hverjum tíma. Það verður náttúrlega að meta það, hvort heppilegra er fjárhagslega séð og þá hvort það mundi valda nokkrum vandræðum, þó að skipið yrði látið fara einstaka ferðir til Reykjavíkur til að sækja þangað þungavöru og þá flytja frá Eyjum bæði afurðir og annað, sem það stundum hefur gert, þegar umskipun á sjávarafurðum á sér stað. En eins og hæstv. samgrh. benti á, er málið í athugun hjá réttum aðilum, hjá samgrn. og framkvæmdastjórn Skipaútgerðarinnar. Ég hef tjáð honum það sem mína skoðun, að Vestmanneyingar muni ekki sætta sig við annað en að fá skip í daglegar ferðir milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja og þeir muni vart sætta sig við annað en að fá umráðarétt eða ráðstöfunarrétt á skipunum í sambandi við þessar ferðir. Ef til þess kemur, að það þurfi að flytja till. um þetta mál í sambandi við 6. gr. fjárlaga, þá hef ég tjáð hæstv. ráðh., að ég muni gera það, ef hann telji þess þörf, því að málið er að mínum dómi og okkar allra, sem það þekkjum, svo aðkallandi, að það verður að fást einhver lausn á því fyrir næsta vor. Við höfum kannske beðið rólegri en segja má, að ástæða hafi verið til, vegna þess að okkur eru ljósir þeir örðugleikar, sem Ríkisskip er nú í með flutninga í kringum landið, en þetta mun breytast, þegar síðara skipið, sem nú er í smíðum á Akureyri, verður tilbúið til ráðstöfunar fyrir Ríkisskip. Þá mun þessi aðstaða breytast. Eins og kom fram hjá hæstv. samgrh., þá hefur hann fullan hug á því, að sú lausn fáist í þessu máli, að Vestmanneyingar geti við hana unað. En framtíðin er án efa sú, að byggt verði nýtt skip til þessara flutninga og þá byggt með það fyrir augum, að það geti einnig annazt birgðaflutninga undir þiljum, en ekki á dekki eins og nú er, þannig að Vestmanneyingar geti á sem ódýrastan hátt komizt í beint samband við þjóðvegakerfi landsins. Keflvíkingum og Suðurnesjabúum þykir það hár skattur að greiða 40 kr. fyrir að fá að aka Keflavíkurleiðina. Ég held, að ég hafi aldrei greitt neinn opinberan skatt með meiri ánægju heldur en þær 40 kr., því að við, sem þurfum að flytja bifreiðar sjóleiðis hvort sem er frá Vestmannaeyjum til fastalandsins eða annars staðar frá til Reykjavíkur eða í sambandi við þjóðvegakerfið, við vitum alveg, hvað það kostar. og mundum án efa með mikilli ánægju greiða þann skatt, sem Suðurnesjabúar kvörtuðu undan að greiða á sínum tíma, þegar Keflavíkurvegurinn var lagður. Um till. sjálfa er í sjálfu sér ekkert að segja. Málið er í athugun heima í héraði. Það er í athugun hjá réttum stjórnvöldum, hjá samgrn., og er því að treysta, að viðunandi lausn finnist á því, þannig að þeir, sem úti í Vestmannaeyjum búa, geti talið, að þeirra óskum hafi verið mætt á eðlilegan hátt.



Herra forseti. Það, sem hér hefur komið fram í þessum umr., gefur mér ekki tilefni til neinna andsvara, heldur þvert á móti að þakka þær góðu undirtektir, sem hafa komið um þetta mál, og ég hlýt að gera mér vonir um það, að það dragist ekki lengi, að það, sem till. miðar að, komist í framkvæmd. Að vísu sagði hæstv. samgrh., að það væri eftir að athuga, hvort þessar ferðir yrðu daglega. Ég fyrir mitt leyti vil leggja áherzlu á það og taka undir það, sem hv. 3. þm. Sunnl. sagði, að það er í rauninni ekki annað viðunandi en að þær verði það. Ef einhver dráttur kynni að verða á því, að hægt væri að koma því þannig fyrir, þá vil ég þó leggja megináherzlu á það, að fylgt sé algerlega reglulegri áætlun, þannig að truflanir verði sem allra minnstar. Ég er sammála hæstv. ráðh. um það, að það var samgöngubót við Eyjar, þegar þverbrautin kom á flugvöllinn, en þær tölur, sem ég nefndi, 89 dagar, sem flugið féll niður vegna veðurs, eru eftir að flugbrautin var tekin í notkun. Hún á að vísu eftir að lengjast, en ég vara við því að gera sér vonir um, að það fjölgi flugdögunum mjög mikið, þó að vonandi geri það eitthvað. Það kom fram hjá hv. 3. þm. Sunnl., að það væri skoðun sumra, að það væri varla hægt að gera ráð fyrir því, að þessar ferðir yrðu nokkru sinni í lagi, nema Vestmanneyingar sjálfir hefðu umráðarétt yfir skipinu. Ég hef heyrt þessar skoðanir, þó að þær komi ekki fram á neinn hátt í till. minni, vegna þess að ég vil gera ráð fyrir því, að Skipaútgerð ríkisins sinni skyldum sínum við byggðarlag eins og Vestmannaeyjar, og treysti því, að rétt stjórnvöld sjái þá um það, að það sé gert, ef einhver misbrestur kynni að verða á. Mig langar svo að síðustu til þess að segja þetta í tilefni af því, að hæstv. samgrh. sagði í upphafi ræðu sinnar, að ef ég hefði leitað upplýsinga hjá honum eða forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, hefði ég fengið að vita það, að þetta mál væri þegar í góðri athugun. Í tilefni af því vil ég segja í fyrsta lagi, að ég efaðist ekki um það, að vandamál þessi væru í athugun. En till. mín fjallar um það, að þeirri athugun lyki og komizt yrði að niðurstöðu, og ég vona, að hún verði alla vega til þess, að menn hraði sér að komast að henni. Hitt er svo annað mál, sem ég vildi segja í þessu sambandi, að ég hef oft rætt þessi vandamál við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, en svo illa vildi til, að að undanförnu hefur hann verið fjarverandi, og ég hef þess vegna ekki rætt þetta við hann alveg nýlega og gat ekki náð til hans meðan ég var að undirbúa þessa till. En ég fór nú samt ekki til hæstv. samgrh., heldur fór ég til annars þeirra stjórnarnefndarmanna, sem settir hafa verið við hlið forstjórans í stjórn þessa fyrirtækis, og leitaði upplýsinga hjá honum. Þær upplýsingar, sem ég fékk hjá honum, voru á þá lund, að það dró ekkert úr mér að flytja þessa till. Nú er gott að vita það, að hæstv. ráðh. muni ekki í framtíðinni taka það illa upp fyrir mér, þó að ég ónáði hann, þegar ég næ ekki í þá embættismenn hans, sem kunna að vera fjarverandi, og kann að vera, að hann verði þá einhvern tíma var við það.



Herra forseti. Það var nú í rauninni óþarfi að standa upp eftir þær aths. eða þakkarræðu, sem hv. flm. flutti hér áðan, bæði til mín og hv. 3. þm. Sunnl., en ég held, að hann hafi nú misskilið mig, þegar hann var að tala um það, að hann vildi taka undir það, sem hv. 3. þm. Sunnl. hafði sagt um daglegar ferðir milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar, en hann var ekki eins ánægður með mínar undirtektir hvað þetta atriði snerti. Ég tók það hins vegar alveg fram, að það væri mjög æskilegt að hafa daglegar ferðir milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja, þegar það þætti fært, a.m.k. á þeim árstíma, þegar það þætti öruggt, þ.e. frá því snemma á vori og þangað til seint á hausti. En skipstjórnarmenn hafa talið, að það þyrfti að athuga, hvort hægt væri að gera áætlun um daglegar ferðir að vetrinum til Þorlákshafnar. Það er einmitt þetta, sem ég skrifaði niður eftir hv. flm. Hann sagði: Það þarf að fylgja reglulegri áætlun. Það þarf að gera ítarlegri áætlun og fylgja henni. Það er þetta, sem skipstjórnarmenn telja vafasamt, að hægt sé að fylgja reglulegri áætlun, ef það væri um daglegar ferðir að ræða vetrarmánuðina. Þetta er mál, sem þarf að skoða og er í athugun, hvort það þætti fært að hafa daglegar ferðir með þessu skipi á milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja yfir vetrarmánuðina, þótt allir teldu það æskilegt og vildu gera það. En það þurfa vitanlega að vera ferðir á milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja eins oft og mögulegt er, líka að vetrinum til. En ég held, að það sé hyggilegast að fullyrða ekkert um það í dag, hvernig það verður framkvæmt. Það er í athugun.



Herra forseti. Ég vil fyrir mitt leyti lýsa ánægju minni yfir þeim umr., sem hafa farið fram um þetta mál, sem hér hefur verið flutt till. um og reyndar er ekki nýtt af nálinni hér í þingsölum, eins og flm. reyndar gat um. Ég leyfi mér að láta í ljósi sérstaka ánægju yfir tiltölulega góðum undirtektum þeirra flokksmannanna, hæstv. samgrh. og hv. 3. þm. Sunnl., því að ég hef nú dálitla lífsreynslu líka í svona málum, og þeirra flokkur hefur ekki alltaf tekið svona till. vel. Ég minnist þess t.d., að flokksblað þeirra úti í Vestmannaeyjum fór hinum hraklegustu orðum um það, að flutt skyldi á Alþ. till. um smíði sérstaks skips á snærum ríkisins til Vestmannaeyjaferða. Þetta skip ættu Vestmanneyingar að smíða sjálfir og eiga, það kostaði ekki meira en svo sem eins og það, að allir Vestmanneyingar fengju sér gúmmístígvél, í hvaða sambandi sem sú samlíking hefur nú staðið við ferðaþörf Vestmanneyinga á milli lands og Eyja. En sem sagt, þetta er liðinn tími, og ég fagna því mjög. Það er að vísu imprað á því, að það sé vafasamt, að það séu ekki Vestmanneyingar sjálfir, sem eigi að smíða svona skip. Ég tel það ekki mjög miklu máli skipta, hver smíðar svona skip. En samgöngur þurfa að vera, og þær þurfa að vera betri, og þær þurfa að vera fullkomnari en þær hafa verið um skeið, að ég ekki tali um það, hvernig þær voru, áður en Herjólfur kom til sögunnar. Ég vil sömuleiðis láta í ljós fögnuð yfir því, að svo skuli nú komið málum, að flutningsgjald fyrir bifreiðar á milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur skuli hafa verið lækkað frá því, sem áður var. Sannleikurinn er sá, að mér er alveg óskiljanlegt, með hverjum hætti sú óhæfa hefur komizt inn í gjaldskrár, sem allt þar til nú fyrir skömmu voru í gildi um flutning bifreiða á milli Vestmannaeyja og lands. Ég sannreyndi það sjálfur eitt sinn, þegar ég var að afla mér upplýsinga um bifreiðaflutninga til Vestmannaeyja, að það var miklu dýrara að flytja bíi til Vestmannaeyja en til Kaupmannahafnar, ef menn fóru með skipinu sjálfir. En sem sagt, ég læt í ljósi sérstakan fögnuð yfir því, að þetta skuli nú vera breytt, og vænti ég, að e.t.v. megi setja það í samband við það, að þm. Sunnl. fer nú með samgöngumál og hefur vafalaust rekið augun í þessa óhæfu ekki síður en ég og gert ráðstafanir til að breyta því. Ég vona, að ég megi þakka honum fyrir það. En annars stóð ég nú aðallega upp vegna þess, að í sambandi við umr. um Vestmannaeyjasamgöngurnar á sjó er eitt geysimikilvægt atriði, sem á að vera í athugun. Ég veit ekki, hversu langt slík athugun kann að vera komin. En sé hún komin eitthvað áleiðis, þá vildi ég óska eftir svörum samgrh. þar um, því að það skiptir verulegu máli. Eins og ráðh. sjálfur gat um hér í ræðustóli áðan, þá er ekki alveg að vita, hvort hægt er að hafa samgöngurnar við Þorlákshöfn svo reglulegar sem menn gjarnan vildu annars óska vegna ófullkomleika hafnarinnar þar og vegna þeirrar sjóleiðar, sem þar er um að fara, en hún er bæði alllöng og sérstaklega ströng á vetrarmánuðum. En í hv. Ed. var í fyrra samþ. till. til þál. um áskorun á ríkisstj. að láta fram fara athugun, sérstaka athugun á hafnarstæði og hafnargerð við Þjórsárósa eða í Þjórsármynni. Það er á allra vitorði, að við það fljót eru nú að fara fram framkvæmdir með þeim hætti, að rennsli árinnar verður jafnað og ós hennar getur væntanlega orðið hagkvæmara hafnarstæði í framtíðinni en verið hefur til þessa. Enn fremur er það vitað mál, að hafnamálastjórnin hjá okkar þjóð hefur verið ærið hugmyndafátæk um hafnargerðir allt til þessa. Henni hefur lítið annað dottið í hug í hafnargerðum en að hafnir skyldu byggjast með þeim hætti, að grjóti væri ekið fram í sjóinn, unz grjótgarðarnir þar væru orðnir svo stórir og fyrirferðarmiklir í úthafinu, að þar myndaðist pottur, sem skip gætu haft skjól í. En ef maður lítur til annarra landa með svipuðum ströndum og okkar strönd virðist vera, þá eru hafnir yfirleitt ekki byggðar með þessum hætti. Þær eru byggðar með þeim hætti, að það er grafið upp í árósa og hafnir gerðar þar. Ég vil í sambandi við þetta mál sérstaklega vekja athygli á þessu og nota tækifærið til þess að spyrja ráðh. um þetta: Er athugunin á hafnargerðinni í Þjórsárósum komin eitthvað áleiðis? Ég tel þetta vera verulegt atriði í sambandi við Vestmannaeyjasamgöngur.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Sunnl. vildi gefa í skyn, að það hefði nú ekki alltaf verið tekið jákvætt undir till. um samgöngubætur á milli Vestmannaeyja og Íslands af sjálfstæðismönnum.

Rétt er það.

Og svo endurtekur hann þetta, þegar hann er kominn í sæti sitt, og segir: Rétt er það. Hann heldur víst, að hann sé kominn á framboðsfund í Vestmannaeyjum. Það er nú alveg ástæðulaust fyrir hv. 6. þm. Sunnl. að vera að misbrúka talfæri sín á þennan hátt hér í hv. Alþ. Allir hv. alþm. munu vita það, að sjálfstæðismenn hafa beitt sér fyrir samgöngubótum milli lands og Eyja, bæði á sjó og í lofti, og er alveg ástæðulaust að vera að orðlengja það meira nú. Það hefði verið eftir hv. 6. þm. Sunnl. að viðhafa svona orð úti í Vestmannaeyjum í trausti þess, að einhver tryði því þar. En hér í hv. Alþ. þýðir ekki að segja þetta, því að hv. alþm. þekkja miklu betur til þingsögunnar og vita, hvað hefur áður gerzt í þessu máli. Það er náttúrlega út af fyrir sig ágætt að tala um höfn í Þjórsárósi í sambandi við till. um samgöngubætur við Vestmannaeyjar; og við skulum allir vera bjartsýnir, við skulum allir vona það, að þarna komi höfn. En getum við ekki um leið verið það raunsæir að viðurkenna, að það hljóti að taka nokkurn tíma, nokkur ár, og það sé ekki heppilegt fyrir Vestmanneyinga að bíða eftir samgöngubótum þangað til? Ég held, að við verðum að gera ráðstafanir við þær aðstæður, sem nú eru, til þess að gera samgöngubæturnar sem beztar við Vestmanneyinga og nota Þorlákshöfn. Það verðum við áreiðanlega að gera í nokkur ár, jafnvel þótt hv. 6. þm. Sunnl. réði einn hafnamálunum og legði í það við fyrsta tækifæri að byrja á höfninni í Þjórsárósi. En hv. þm. viðhafði ekki viðkunnanleg orð um hafnamálastjórnina og verkfræðinga okkar. Hann sagði, að hafnamálastjórn væri mjög hugmyndafátæk í sambandi við hafnargerðir, m.ö.o., kynni ekki til verka. Jú, hún vissi það, að það þyrfti að nota grjót í hafnargerð, það væri bezta efnið. Því hafði hafnamálastjórn gert sér grein fyrir. En hvernig hún notaði grjótið, það var ekki gert á réttan hátt. Þá vantaði verksvitið. Grjótið var notað með þeim hætti, að það var bara keyrt út í sjó og það var reynt að gera grjótgarða út í sjóinn. Þannig hafa hafnir okkar verið byggðar, eftir því sem hv. þm. upplýsti. En hv. 6. þm. Sunnl. hugsar sér að byggja höfnina við Þjórsárós með allt öðrum hætti. Það á að grafa hana inn í landið, af því að það hefur víða verið gert erlendis, t.d. í Hollandi og víðar. Og það er sennilegt, að þetta sé mögulegt. En það er langt frá því, að ég treysti mér til þess að gera till. um það, hvernig væntanleg Þjórsáróshöfn skuli gerð. Hv. 6. þm. Sunnl. getur hins vegar gert það. En ánægður mundi ég vera, ef ég sæi hafnargerð þarna, líklega alveg eins og hv. 6. þm. Sunnl. Hvað rannsókninni líður, sem hv. þm. spurði um á síðasta þingi, þá er það að segja, að það var á s.l. vetri, að ég skrifaði vitamálastjóra og lagði fyrir hann að framkvæma rannsókn á hafnargerð í Þjórsárósi samtímis því, sem hafnargerð væri rannsökuð við Þykkvabæjarsand. En það hafði áður verið rætt um möguleika á því að gera höfn þar, og það virðist vera rétt að láta rannsókn á þessum tveimur hafnarstæðum fara fram samtímis, en það hlýtur að taka nokkurn tíma. Þetta bréf var ákveðið orðað og fyrirmæli um, að þessi rannsókn væri hafin, og ég geri ráð fyrir því, að þessi rannsókn sé byrjuð. En það er víst óhætt að fullyrða, að hún er ekki langt á veg komin. Og hvað sem hafnargerð í Þjórsárósi líður, þá er það öruggt, að í sambandi við sjóferðir á milli Vestmannaeyja og landsins verðum við að nota Þorlákshöfn næstu árin.