Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „Alþingi, 9. mars 1982. „Eggert Haukdal, 6. þm. Suðurl.. hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég vegna sérstakra anna mun ekki geta sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður L-listans í Suðurlandskjördæmi, Siggeir Björnsson bóndi, Holti, Kirkjubæjarhreppi, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Alexander Stefánsson, forseti Nd.“ Siggeir Björnsson hefur áður átt sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili og rannsókn kjörbréfs hans þá farið fram og býð ég hann velkominn til starfa á Alþingi.



Herra forseti. Á þskj. 382 hef ég leyft mér að bera fram tvær fsp. til hæstv. viðskrh. um verðlagningu á olíu. Eftir fréttum að dæma hefur olíuverð ekki hækkað á heimsmarkaði á undanförnum mánuðum og á síðustu vikum jafnvel lækkað mikið. Ég hef heyrt að eftirtalið verð hafi verið á gasolíu á Rotterdam-markaði á s.l. ári: Í byrjun janúar 310 dollarar tonnið, í byrjun júní 265 dollarar tonnið og í lok desember 327.5 dollarar tonnið. Veruleg verðlækkun hefur því átt sér stað um miðbik s.l. árs, og einnig hef ég fréttir af því, að verðið hafi verið komið niður í 275 dollara tonnið á gasolíu í Rotterdam í lok febrúar s.l. Undanfarna daga virðist allt stefna í þá átt, að enn sé lækkunar að vænta, þar sem framleiðendur jarðolíu keppast nú við að tilkynna lækkanir, t.d. Bretar og Egyptar. Ég leyfi mér að óska eftir áliti hæstv. viðskrh. á þróun þessara mála, og mín fyrri spurning er: „Hver hefur verið þróun olíuverðs á heimsmarkaði (Rotterdam) síðustu 12 mánuði, og hvernig er útlitið á verðlagningu á olíu á næstu árum að mati alþjóðlegra stofnana?“ Síðari spurningin er þannig: „Hvenær kemur lækkun fram í verði til neytenda hér á landi þegar olíuverð lækkar á heimsmarkaði, og hver er ástæðan fyrir því, að slík lækkun hefur ekki átt sér stað til neytenda hér?“ Þegar olíuverðshækkanir voru að koma yfir okkur hver af annarri á undanförnum árum fylgdi það oft þeim vondu fréttum, að svo illa hefði staðið á að litlar sem engar olíubirgðir væru til í landinu, hækkunin riði því strax yfir neytendur. Nú er um það spurt, hvort allar birgðageymslur íslensku olíufélaganna hafi verið fullar á s.l. sumri, meðan olíuverð í Rotterdam var 265 dollarar tonnið á gasolíu, eða hvort allir tankar hafi verið tómir í desember og þá fylltir þegar olíuverð var 327,5 dollarar tonnið í Rotterdam og þar af leiðandi sé nokkuð langt í land að hægt sé að notfæra sér núverandi verð. Ég legg spurninguna svona fyrir vegna þess að gasolía hefur hækkað hér á landi úr 2.35 kr. í byrjun árs 1981 í 3.65 í dag eða um 55.32%. Ég tel að megi segja að vor- og miðsumarsverð hafi verið um 15% lægra í Rotterdam en í byrjun árs og ekki nema 6% hærra í lok desember en það var fyrir ári. Hvernig er verðlagningu olíunnar háttað ef út úr þessu kemur 55.32% hækkun? Trúlega verða nefnd verðbólguáhrif og gengisfellingar krónunnar til að láta dæmið ganga upp og réttlæta hækkunina, en mér finnst slíkt ekki trúverðugt. Á árinu 1981 féll gengi ísl. krónunnar gagnvart dollar um 31%. Sú hækkun kemur beint inn í olíuverðið. Hluti innlends kostnaðar í verðlagningu olíu, og þar með áhrif innlendrar verðþróunar á olíuverðið, getur ekki verið stór hluti nema sem jafnvirðishækkun við innkaupsverðið. Það er ekki líklegt að flutningsgjöld hafi hækkað á þessu tímabili, frekar að þau hafi lækkað vegna mikils framboðs og verkefnaskorts tankskipa. Gaman væri að fá upplýsingar hjá hæstv. viðskrh. um flutningsgjöldin ef ráðh. hefði þær upplýsingar á takteinum. Ég hef hvorki upplýsingar um birgðastöðu olíufélaganna fyrri hluta árs 1981 né verð á gasolíu í Rotterdam 1980. Staða þessara þátta getur vissulega haft áhrif á verðlagningu olíu árið 1981. Hitt virðist þó ljóst, að um mitt ár 1981 var veruleg lægð í olíuverði í Rotterdam, eins og ég gat um áðan, þ.e. verðið fór þá niður í 265 dollara tonnið úr 310 dollurum í janúar. Þessi verðlægð virðist hafa nýst íslensku olíufélögunum illa. Ef nú væru fyrir hendi miklar olíubirgðir í landinu, öfugt við það sem oftast var þegar verðið var að hækka, hver borgar þann verðmismun sem er á birgðum og nýrri olíu? Kannske olíufélögin geri það? Mér finnst það frekar ótrúlegt. Líklegast er að nýtt verð komi ekki inn í myndina fyrr en birgðir eru uppseldar. Þá eru það væntanlegir notendur sem borga og þá er spurningin: Til hvers eru t.d. gasolía og svartolía notaðar hér á landi? Í fyrsta lagi til upphitunar íbúðarhúsnæðis og annars húsnæðis, í öðru lagi sem orkugjafi til fiskiskipaflotans og sem orkugjafi fyrir verksmiðjur og farartæki, og í þriðja lagi sem orkugjafi til rafmagnsframleiðslu þegar vatnsforða þrýtur við virkjanir eða þegar bilanir eiga sér stað á veitum. Nú er sagt að innan við 10% þjóðarinnar búi við olíuupphitun í húsakynnum sínum. Þessi 10% eru nokkuð afmarkaður hópur þjóðarinnar. Hann er allur saman kominn þar sem bein grunnframleiðsla á sér stað. Það eru íbúar fiskframleiðslustaðanna á Snæfellsnesi, á Vestfjörðum og Austfjörðum ásamt með drjúgum hluta íbúa sveitanna, þ.e. bænda, sem búa við þessi skilyrði. Þetta fólk, sem stendur að stórum hluta að frumframleiðslu þjóðarinnar, býr við þau óbærilegu kjör að þurfa að kynda húsnæði sitt með olíu. Stærsti notandi gas- og svartolíu er fiskiskipaflotinn. Aðstaðan er mismunandi eftir því, hvort um svartolíu- og gasolíubrennslu er að ræða, en í báðum tilfellum er olían stór þáttur í rekstri útgerðar og þar með fiskverðs. Þriðji stórnotandi olíu, sem ég nefndi, er raforkuframleiðslan. Þessi notandi er orðinn lítill núna sem betur fer, en það er ekki það sem skiptir máli, heldur þáttur hans í þeim birgðum sem nú eru til í landinu af olíu. Ég læt mér detta í hug og geng út frá því sem vísu, að hin ábyrgu olíufélög hafi búið sig undir að geta útvegað drjúgan skerf af olíu til raforkuframleiðslu ef eins færi í ár, eins og reyndar blasti við í janúar, og fór á s.l. vetri, að virkjanir nýttust illa hér á suðvesturhálendinu sökum vatnsskorts, ef upp kæmi sú staða að grípa þyrfti til dísilvéla til raforkuframleiðslu til að afstýra því t.d. að álverið í Straumsvík stöðvaðist. Nú þegar við blasir að olíuverð fer ört lækkandi á heimsmarkaði og jafnframt að hér á landi séu birgðir af olíu, sem ætlaðar voru til annarrar notkunar en þeirrar sem kemur til með að vera næstu mánuði, liggur í augum uppi að það verði að vera aðrir en þau 10% þjóðarinnar, sem enn búa við olíukyndingu á íbúðum sínum, sem greiða niður þær olíubirgðir sem nú eru í landinu. Ekki má það heldur koma fram í hækkuðu fiskverði til útgerðar ef olíufélögin liggja með olíubirgðir sem ætlaðar voru til að tryggja að nægjanleg raforka væri til staðar fyrir álverið í Straumsvík.  Það kemur ekki til mála að íbúar á köldu svæðunum, sem þurfa að kynda upp með olíu og búa jafnframt við hæsta raforkuverð bæði til hitunar og annarra nota, verði látnir borga niður olíubirgðir sem aldrei hafa verið ætlaðar þeim nema að mjög litlum hluta. Þessir aðilar þurfa þá að vita um hvernig verðlagningu olíunnar er háttað, hvernig og hvenær verðbreyting kemur fram hér miðað við hækkun eða lækkun erlendis. Ég vil því í lokin endurtaka aðra spurningu á þskj. 382, en hún er þannig: „Hvenær kemur lækkun fram í verði til neytenda hér á landi þegar olíuverð lækkar á heimsmarkaði, og hver er ástæðan fyrir því, að slík lækkun hefur ekki átt sér stað til neytenda hér?“ Að lokum skaðar ekki að geta þess, að bensín hefur hækkað hér á landi frá 2. janúar 1981 til dagsins í dag úr 5.95 kr. í 9.45 kr. eða um 58.85%.



Herra forseti. Hv. þm. Skúli Alexandersson hefur beint til mín fsp. í tveimur liðum. Fyrri spurning hv. alþm. er tvíþætt. Annars vegar er spurt um þróun olíuverðs á heimsmarkaði síðustu 12 mánuði, hins vegar er spurt um útlit í verðlagningu á olíu á næstu árum að mati alþjóðlegra stofnana. Rétt þykir að svara spurningunni í tveimur liðum og verður nú gerð grein fyrir höfuðdráttum í þróun olíuverðs á dagmarkaði í Rotterdam árið 1981 og fram til febrúarloka. Í grófum dráttum ríkti lengstum sæmilegur stöðugleiki á olíuverði á dagmarkaði í Rotterdam á s.l. ári. Lítum nánar á einstakar olíutegundir. Meðalverð bensíntonns var 349.81 dollarar á 1. ársfjórðungi 1981 eða rétt um 350 dollarar. Síðan lækkaði bensínverðið á 2. ársfjórðungi niður 340.18 dala meðalverð eða um röska 9 dali tonnið. Á 3. ársfjórðungi hækkaði meðalverð hins vegar upp í 365.38 dali tonnið eða um röska 25 dali. Á 4. ársfjórðungi lækkaði hins vegar meðalverðið um tæpa 10 dali tonnið eða niður í 355.80 dali. Sé litið til ársmeðaltals reyndist það 351.38 dalir tonnið, sem er örlítið hærra en meðaltal 1. ársfjórðungs, en fáeinum dölum lægra en meðaltal 4. ársfjórðungs. Hæsta bensínverð á árinu var skráð 24. júlí 381.25 dalir, en lægsta skráning, á fimm síðustu dögum desember, 327.50 dalir og munar þar 54 dölum. Þótt 4. ársfjórðungur hafi að meðaltali orðið næsthæstur sýnir verðþróun tvo síðustu mánuði ársins svo ekki verður um villst að verulegrar tilhneigingar til lækkunar á bensíni gætir á þessum tveim mánuðum og hefur hún haldið áfram það sem af er þessu ári. Ef við lítum á gasolíuna var meðalverð á gasolíutonninu á 1. ársfjórðungi seinasta árs 307.73 dalir. Það lækkaði síðan niður í 278.02 dali á 2. ársfjórðungi eða um tæpa 30 dali tonnið. Á 3. ársfjórðungi verður hins vegar hækkun á meðalverði sem fer upp í 295.24 dali tonnið og hækkar þá um ca. 14 dali frá fyrra ársfjórðungi. Á síðasta ársfjórðungi hækkar gasolían enn um ca. 27 dali í 318.91 dal tonnið. Ársmeðaltal var nálægt 300 dölum. Hæsta skráða gasolíuverð á árinu var á gamlársdag, 328.25 dalir tonnið, en lægsta verð var skráð 8. júní, 265 dalir tonnið, og nemur sveiflan yfir 63 dölum. Á sama tíma og bensín lækkaði verulega, þ.e. á síðustu mánuðum ársins, hækkaði gasolían allverulega. Verðið í byrjun október var um 300 dalir tonnið, en var komið upp í rúma 328 dali á gamlársdag. Meðalverð svartolíutonnsins var 217.79 dalir á 1. ársfjórðungi ársins 1981. Svartolíuverðið lækkaði síðan á 2. ársfjórðungi í 187.97 dali og lækkar enn á 3. ársfjórðungi í 166.20 en hækkar örlítið á 4. ársfjórðungi eða upp í 172.38 dali tonnið að meðaltali. Ársmeðaltalið reiknaðist 186.08 dalir á tonn. Hæsta dagverð svartolíuvarskráð 20. janúar, 224.75 dalir, en lægsta skráning var 12. ágúst, 161.25 dalir tonnið. Munar þar á 63 dölum rúmlega, sem er nákvæmlega sama sveifla og á gasolíuverðinu. Svartolíuverðið lækkaði því verulega á 2. og 3. ársfjórðungi og var reyndar mjög stöðugt allan síðari helming ársins og er það enn. Eins og sagt var í upphafi ríkti sæmilegur stöðugleiki á Rotterdam-verði mestan part árs. Undir lok ársins mátti þó greina öfluga sveiflu niður á við í bensínverði. Verð á gasolíu sýndi stöðugleika, en jafnframt nokkra tilhneigingu til hækkunar að því er virtist. Verð á svartolíu virðist hins vegar vera stöðugt. Rétt er að geta þess að verðhegðun á Rotterdam-markaði er á sumum tímum eða í sumum mánuðum árstíðabundin. Þannig verður gjarnan hækkun á bensíni í byrjun sumars, enda er bensínverð hæst á 3. ársfjórðungi þegar eftirspurn eykst og akstur bifreiða er í hámarki. Á sama hátt vill verð gasolíu og svartolíu gjarnan hækka á 4. ársfjórðungi. Eftirspurnin eykst er menn huga að því að birgja sig upp af húshitunarolíu fyrir veturinn. Verðhegðun svartolíu, sem fyrst og fremst er notuð í atvinnurekstri, virðist ekki í sama mæli bundin af árstíðaskiptum og bensín og gasolía. Að framan var sagt að á síðustu mánuðum fyrra árs hefði mátt greina ófluga verðsveiflu bensíns niður á við. Skráning í janúar 1982 staðfesti að lækkunin hélt áfram. Meðalverð í desember var 335 dollarar tonnið, en í janúar 320 og á fyrstu þremur vikum febrúar var meðalverðið 302 dalir. Hér er því orðið um verulega lækkun að ræða. Hinn 18. febr. var bensínverð skráð á 299.5 dali tonnið og var það í fyrsta skipti um langan tíma að verðið komst undir 300 dali. Seinasta skráning, sem ég hef í höndum, er 287 dalir. Svipuðu máli gegnir um gasolíu, nema hvað lækkunar tók ekki að gæta fyrr en á fyrstu dögum janúarmánaðar. Meðalverð í janúarmánuði reiknaðist 315.70 dalir, en á þrem fyrstu vikum febrúar var meðaltalið 282.48 dalir tonnið eða svipað verð og var um mánaðamótin júní–júlí. Allra seinasta verðskráning er 275.75 dalir tonnið. Svartolíuverðið hefur verið afar stöðugt það sem af er þessu ári. Meðalverð í janúar reiknaðist vera 166 dalir tonnið og meðalverð fyrstu þriggja vikna febrúar 166.5 dalir, sem er nánast sama verð og gilt hefur frá miðjum desember. Seinasta skráning, sem ég hef í höndum, frá 26. febr., er 167 dalir. Virðist því vera ákaflega stöðugt verðlag frá mánuði til mánaðar. Af skráningu þessa árs má því ráða að frá áramótum sé bensínverð enn lækkandi, sömuleiðis gasolíuverð, en svartolíuverð sé stöðugt. Annar liðurinn í fyrri spurningu fyrirspyrjanda hljóðaði svo: „Hvernig er útlitið á verðlagningu olíu á næstu árum að mati alþjóðtegra stofnana?“ Tvær olíukreppur hafa riðið yfir heimsbyggðina á tæpum áratug, hin fyrri 1973–1974 og hin síðari 1978–1979. Frá því árið 1973 hefur olíuverð a.m.k. tólffaldast að nafnverði og fimmfaldast að raunverði. Árið 1973 var olíureikningur þjóðarinnar, þ.e. það sem þjóðin greiddi það ár fyrir olíuvörur, ca. 7.5% af innflutningi, en er árið 1981 kominn upp í 16 til 17%. Þjóðum heims hefur gengið örðuglega að laga sig að hinu stórhækkaða olíuverði og er olíukreppan talin eiga stóran þátt í vaxandi verðbólgu, staðnandi þjóðarframleiðslu og öðrum samdrætti í efnahagslífi iðnvæddra þjóða. Olíukreppan er talin hafa rýrt hagvöxt og viðskiptakjör, teflt velferð í tvísýnu og tafið endurreisn og uppbyggingu fátækra landa, sem sum hver hafa þurft að verja allt að 50% útflutningstekna sinna til olíukaupa, en sumum þjóðum hefur olíukreppan á hinn bóginn skapað skyndilegan auð og hagsæld. En olíukreppan og hækkandi olíuverð hefur einnig komið okkur til að hugsa. Olían en tæmanlegur orkugjafi. Sama olía verður ekki notuð tvisvar og við skynjum enn betur en fyrr að við getum ekki að eilífu ausið orku afolíubrunnum heimsins. Með allt þetta í huga er ekki óeðlilegt þó spurt sé: Hve lengi mun olían endast og hve mikið mun hún hækka á næstu árum eða næstu áratugum - og þar fram eftir götunum? Það er því afar eðlilegt að sérfræðistofnanir, sem hafa á að skipa færustu sérfræðingum, velti fyrir sér á hvern veg olíuverð muni þróast. S.I. haust gaf Alþjóðabankinn út skýrslu sem nefndist Alþjóðaviðhorf í orkumálum. Þar er spáð hækkandi olíuverði til lengri tíma litið og öðru fremur skoðað hversu mikið raunverð olíunnar kunni að hækka fram að árinu 2000. Sérfræðingarnir reyna að feta sig áfram eftir flóknum reiknilíkönum þar sem aðalforsendan er spá um hugsanlegt verð á tilbúnu eldsneyti. En hvað um verðspár til næstu ára? Þar vefst hinum færustu sérfræðingum tunga um tönn. Óvissuþættirnir eru svo margir og svo stórir að fátt verður um svör. Að framan var sýnt fram á að olíuverð hafi verið stöðugt og jafnvel farið lækkandi á árinu 1981. Þessa dagana berast hvaðanæva að fréttir um ört lækkandi hráolíuverð svo að af því má draga vissar ályktanir. T.d. er talið að Rotterdam-verð haldi áfram að lækka út mánuðinn og lengur. Framleiðsluríkin og samtök þeirra, OPEC, munu á hinn bóginn gera sitt ýtrasta til að halda uppi a.m.k. óbreyttu verði. Í París er starfandi, eins og kunnugt er, Alþjóðaorkustofnunin í tengslum við Efnahags- og framfarastofnunina, OECD. Alþjóðaorkustofnunin hefur einkum fjallað um olíumál og er skipuð færustu sérfræðingum á því sviði. Sama dag og þessi fsp. kom fram sendi viðskrn. skeyti til fastanefndar Íslands hjá OECD og var hún beðin um að grennslast fyrir um það hjá Alþjóðaorkustofnuninni, hvort hún hefði gert spár þar sem fram kæmu horfur um verðlagningu á olíu á næstu árum. Svohljóðandi svar barst samdægurs: „Alþjóðaorkustofnunin hefur engar spár gert fyrir olíuverð komandi ára og má telja ómögulegt að það sé gert svo raunhæft sé.“ Þetta var svarið sem helsta alþjóðlega sérfræðistofnun heims á sviði olíumála gat veitt, og við þetta svar er í raun og veru engu að bæta öðru en því, að öllum kemur saman um að eitt byssuskot eða einhver alvarlegur stjórnmálaatburður, t.d. á því svæði sem OPEC-ríkin starfa á, geti valdið stórkostlegum breytingum fyrirvaralítið á þróun verðlags á olíuvörum. Annar liður fsp. Skúla Alexanderssonar er svohljóðandi: „Hvenær kemur lækkun fram í verði til neytenda hér á landi þegar olíuverð lækkar á heimsmarkaði, og hver er ástæðan fyrir því, að slík lækkun hefur ekki átt sér stað til neytenda hér.“ Sú regla hefur alltaf gilt við verðákvörðun verðlagsyfirvalda á olíu að heimila útsöluverð á olíuvörum samkv. innkaupsverði þeirra, en ekki endurnýjunarverði. Þar af leiðandi hafa verðhækkanir á olíu komið seinna fram hér en annars staðar, en um leið koma verðlækkanir einnig síðar fram. M.ö.o.: þegar olíuverð á heimsmarkaði eða í Rotterdam lækkar kemur breytingin ekki fram í verði til neytenda hér fyrr en eldri olíubirgðir eru að mestu seldar. Endingartími olíubirgða í landinu eru nú um það bil 2–41/2 mánuður eftir tegundum. Við seinustu áramót voru t.d. fjögurra mánaða birgðir til af gasolíu og svartolíu og þriggja mánaða birgðir af bensíni. Olía, sem keypt er til landsins á lægra verði í dollurum en það sem fyrir er í birgðum, veldur lækkun síðar svo framarlega sem gengi Bandaríkjadollars í krónum helst stöðugt og innkaupsverðið í krónum er ekki hærra en það sem til er í birgðum. Hér þarf einnig að hafa í huga stöðu innkaupajöfnunarreiknings hverrar olíutegundar. Áætluð staða innkaupajöfnunarreiknings bensíns, gasolíu og svartolíu við ákvörðun verðlagsráðs frá 30. jan. 1982 var samtals neikvæð um 22 millj. kr. Þessi halli á innkaupajöfnunarreikningi hverrar olíutegundar hefur orsakast m.a. af því, að eldri olíufarmar hafa verið seldir neytendum á lægra verði en innkaupsverð þeirra var og dregur því úr möguleikum til verðlækkunar síðar. Við verðákvörðun verðlagsráðs frá 30. jan. var tekið mið af þeim olíubirgðum sem til voru í landinu, samanborið við verðákvörðun þar á undan.  Ég vil að lokum geta þess, að olíufélögin hafa ekkert með verðlagningu olíu að gera. Það er verðlagsráð sem fjallar um þau mál og ákveður olíuverðið hverju sinni. Olíufélögin sækja til verðlagsráðs um hækkanir. Verðlagsráð lætur síðan leggja faglegt mat á umsóknina og síðan er tekin ákvörðun um verðlagningu í verðlagsráði. Ég held að ég fari rétt með það, að yfirleitt hafi verðlagsráðsmenn, hvort sem það eru fulltrúar samtaka launafólks eða aðrir, verið sammála um ákvarðanir um verðlagningu á olíuvörum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. svör hans við spurningum mínum og sérstaklega fyrir mjög greinargóð svör við fyrri spurningunni og þakka honum fyrir þá fyrirhöfn að halda uppi fyrirspurnum út um allan heim um hvernig þessi mál stæðu. Það er ekki hægt að ætlast til þess, að önnur svör komi en þau sem þaðan komu, sem voru yfirlýsingar um að þaðan væri engar spár að fá. Ég þakka honum reyndar einnig fyrir svar við síðari spurningunni, en í svari hans kom það fram, að um áramót hefðu verið fjögurra mánaða birgðir af gasolíu og svartolíu í landinu. Það kom ekki fram hvort þær birgðir hefðu verið bættar upp að einhverju leyti meðan verðið var hátt í janúar. Það getur svo sem vel verið, en ekki er hægt að reikna út frá því. Ég nefndi í framsögu minni fyrir þessum spurningum hvernig verðið yrði reiknað til neytenda áfram af þeim miklu birgðum sem voru á þessu tímabili. Ég nefndi þar, að það hlyti að hafa verið tekið tillit til þess og að olíufélögin hefðu búið sig undir að eiga olíu til að sinna þeirri þörf að eiga til olíu á dísilvélar ef þyrfti að framleiða raforku, ef sagan endurtæki sig frá fyrra ári. Ég ítreka að sá þáttur birgðanna getur ekki reiknast út í verði til almennings nú þegar olíuverð lækkar. Einnig vil ég benda á að olíunotkun í janúar og nú fyrri hluta árs hefur verið nokkuð óeðlileg. Það er óeðlilegt að loðnufloti landsmanna liggi allur bundinn og í öðru lagi að meginhluta janúarmánaðar var verkfall meginhluta skipaflotans. Ef landsbyggðarfólk. sem býr.við það að kynda húsnæði sitt með olíu, á að borga fyrir þessi skakkaföll þjóðfélagsins, á að halda áfram að borga hátt verð á olíu. finnst mér það nokkuð skrýtið. Ég legg áherslu á að ég tel að slíkt geti alls ekki átt sér stað, verðlagsráð verði að taka tillit til þess við verðlagningu olíunnar, að í þeim birgðum, sem nú eru í landinu þegar olía er að lækka á heimsmarkaðsverði, eru meðtaldar birgðir sem ætlaðar voru til þessara sérstöku nota.



Herra forseti. Ég gat eiginlega hvorki setið undir þessum svörum né heldur spurningunni. Ég hef ekki orðið var við það, að þó að verð lækki úti í heimi á olíu hafi það komið fram hér heima. Ég held að hv. þm., sem hér var með fsp., Skúli Alexandersson, 4. þm. Vesturl., hafi verið of bráður á sér að þakka viðskrh. fyrir svörin. Hvort þetta er innan flokksins hef ég ekki hugmynd um, en ég vildi gjarnan fá svör hvað þetta varðar.  En ég vil fá svör frá viðskrh., ef ég má biðja um það á staðnum: Hvers vegna koma lækkanir úti í heimi á olíu aldrei fram hér heima? Er viðskrh. eins gráðugur og hann lýsti yfir á framboðsfundi á Austurlandi? Hann sagðist vera svo gráðugur að hann hækkaði skattana, sem Sverrir setti á, örlítið, pínulítið. Er hann enn að því? Er hann alltaf við sama heygarðshornið? Nú vil ég benda honum á, því að það er stutt eftir af kjörtímabili ríkisstj.. að það er mál til komið vegna flokksins, að snúa við blaðinu. Ég er nú svolítið honum tengdur því að tengdafaðir minn var ágætis framsóknarmaður. Það er von að þið brosið, strákar mínir. En ég vil fá svar um þetta: Vill hann ekki fara að lækka sig örlítið fyrir kosningarnar sem hljóta að verða þegar kjörtímabilið er búið? Herra forseti. Það má vel vera að þið haldið að þetta sé gamanmál sem ég er að fara með. En það er ekkert gamanmál fyrir okkur á Austfjörðum, Vestfjörðum og hvar sem er þegar olían á fiskiskipin sérstaklega hækkar. Það er ekkert gamanmál, að þegar við heyrum um lækkanir úti í heimi á olíu er hækkað hér heima. Við viljum fá svör við þessu. Hv. 4. þm. Vesturl. var að spyrja um birgðirnar og þakkaði ráðh. svörin. Ég heyrði ekki nokkurt svar hvað það varðar sem mark var á takandi.



Herra forseti. Það má ræða margt um þessi málefni. Ég gerði nokkra grein fyrir því í mínu svari hvaða áhrif olíukreppurnar, bæði 1973 og 1974 og 1978 og 1979, hafa haft á efnahagslíf og framvindu efnahagsmála í heiminum. Varðandi birgðirnar var, eins og ég hef sagt frá áður og menn vita, svo ákveðið í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. að það ætti að stefna að því að auka olíubirgðir í landinu. Það hefur verið gert. Þær hafa aukist jafnt og þétt. Þetta kostar peninga. Það kostar peningafyrirþjóðina og þá auðvitað fyrir neytendur olíuvara að eiga birgðir í landinu. Það þarf að borga fyrir öryggið. Þetta er eitt sem þarf að hafa í huga þegar rædd er þróun verðlags á olíuvörum. Ég held að enginn ágreiningur sé um það t.d. hér á hv. Alþingi eða yfirleitt í þjóðfélaginu, að það sé skynsamlegt, eins og málum er háttað, að auka olíubirgðir í landinu, það sé skynsamlegt og það sé nauðsynlegt vegna þess að það getur skapast ástand sem veldur því. að það er brýn nauðsyn að hafa nokkurn furða af olíuvörum til ráðstöfunar. Það skilja áreiðanlega skipstjórar, eins og hv. seinasti ræðumaður, manna best, að ekki dugar að búa þannig í þessum málum, að fiskiskipaflotinn verði olíulaus einn góðan veðurdag. Það dugar ekki. Varðandi verðlagið er það náttúrulega misskilningur hjá hv. þm. að ég hafi nokkuð með verðlag á olíuvörum að gera. Ég hef ekkert með það að gera. Það er allt annað sem ræður því. Það er náttúrlega fyrst og fremst markaðurinn sem ræður verðinu. Íslensk lög koma þarna við sögu, eins og t.d. að líklega renna allt að 55% hækkunar á bensínverði í ríkissjóð. Ég held að enginn ágreiningur sé um það t.d. hér á hv. Alþing eða yfirleitt í þjóðfélaginu, að að sé skynsamlegt, eins og málum er háttað, að auka olíubirgðir í landinu, það sé skynsamlegt, og það sé nauðsynlegt vegna þess að það getur skapast ástand sem veldur því, að það er brýn nauðsyn að hafa nokkurn forða af olíuvörum til ráðstöfunar. Það skilja áreiðanlega skipstjórar, eins og hv. seinasti ræðumaður, manna best, að ekki dugar að búa þannig í þessum málum að fiskiskipaflotinn verði olíulaus einn góðan veðurdag. Það dugar ekki. Varðandi verðlagið er það náttúrlega misskilningur hjá hv. þm. að ég hafi nokkuð með verðlag á olíuvörum að gera. Ég hef ekkert með það að gera. Það er allt annað sem ræður því. Það er náttúrlega fyrst og fremst markaðurinn sem ræður verðinu. Íslensk lög koma þarna við sögu, eins og t.d. að líklega renna allt að 55% hækkunar á bensínverði í ríkissjóð, 32% til vegamála og líklega um 22% beint í ríkissjóð og rúmlega 1% í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Lögin í landinu koma að sjálfsögðu inn í þessa mynd. Það er nú liðin tíð að ég ráði ferðinni í skattamálum. Það gerir viðskrh. ekki. Það er liðin tíð að ég hafi forustu í þeim efnum. Ég hef hins vegar alltaf verið þeirrar skoðunar og verð það áfram, að það þarf að leggja á talsvert af sköttum í landinu ef menn ætla sér að halda við velferðarþjóðfélagi. Það er nauðsynlegt. Hve langt á að ganga í þeim efnum? Um það eru að sjálfsögðu skiptar skoðanir.



Herra forseti. Ég vil aðeins að gefnu tilefni vekja athygli á því, að oft hefur það borið á góma hér á hv. Alþingi af hálfu Alþb.-manna og fyrr meir a.m.k. af hálfu Alþfl.-manna, að rétt kynni að vera að við tækjum upp ríkisverslun með olíu og létum það ekki viðgangast lengur að hér væru þrjú fyrirtæki sem flyttu inn olíu til landsins og versluðu með hana innanlands undir því yfirskini að þar væri um samkeppni að ræða um verð og þjónustu, - hitt kynni að vera heppilegra, að ríkið sjálft flytti inn þessa nauðsynjavöru og sæi um dreifingu á henni á sem hagkvæmastan og ódýrastan hátt. Kynni þá að hafa farið svo að innkaupum væri hagað, m.a. til birgðasöfnunar, eftir því hvenær hagstæðast væri að kaupa og á hvaða stað. Fram að þessu og enn í dag er olíuverslunin í landinu rekin fyrst og fremst með gróðasjónarmið fyrir augum, með hvaða hætti þau fyrirtæki, sem með olíuna versla, geti náð inn sem mestum hagnaði. Trúi því hver sem vill að það sé hagstæðasta verslunin með olíu að hafa þrefalt dreifikerfi innanlands, hvað sem öðru líður. Hitt er hv. alþm. öllum kunnugt um, að áratugum saman var samið af hálfu íslenska ríkisins um kaup á olíu í Sovétríkjunum á einu og sama föstu verði, hún síðan afhent þessum þremur olíufélögum til að versla með hana innanlands, ekki til að tryggja nægar olíubirgðir í landinu handa skipaflotanum eða til upphitunar á húsum, heldur til að tryggja þessum fyrirtækjum verslunargróða.



Herra forseti. Þetta eru nú orðnar að ýmsu leyti athyglisverðar og skemmtilegar umr. og ekki að furða þó að vakið sé máls á því, að olíuvörur fari hér stöðugt hækkandi þegar þær lækka erlendis. Ég er þakklátur hv. þm. Skúla Alexanderssyni fyrir að gera það og segi ekki annað um það en bragð er að þá barnið finnur. En að því er varðar ummæli hv. síðasta ræðumanns er málið einmitt þannig, að um langan aldur og um áratugaskeið hefur olíuverslun Íslendinga verið ein sú óhagkvæmasta í veröldinni af því að hún hefur verið í ríkiseinokun. Það hefur engin samkeppni verið í olíuverslun og það er ekki einu sinni samkeppni um dreifinguna vegna þess, eins og hæstv. ráðh. sagði áðan, að „olíufélögin hafa ekkert með verðlagningu olíu að gera“. Það er ríkisrekið líka. Ég hugsa að við séum með 15–20% óhagstæðari olíuverslun en nokkurt ríki annað, þar sem samkeppni fær að njóta sín, og það er tími til kominn að það komi smásamkeppni í innflutning á þessari gífurlega þýðingarmiklu vörutegund sem við Íslendingar notum mjög mikið af. Það er sagt alveg öfugt við það sem hv. síðasti ræðumaður var að gera skóna, að það væri vegna einhverrar samkeppni hér sem olíuverðið er svona hátt. Það er vegna þess að hér hefur ekki fengið að vera nein samkeppni. Rússar hafa okrað á okkur um langa tíð og nú okra auðvitað aðrir á okkur því að það er ríkið sem er að semja. Auðvitað hafa þeir ekkert vit á olíuviðskiptum og það er engin samkeppni til að knýja á um að menn reyni að gera hagstæð innkaup. Svo er raunar um innflutning á mörgum fleiri vörutegundum, m.a. vegna kolvitlausra verðlagsákvæða. Það er þess vegna sem lífskjör Íslendinga fara versnandi. Það er vegna ofstjórnarinnar í þessu þjóðfélagi sem auðvitað leiðir til óstjórnar eins og allir vita. Þetta hefur auðvitað keyrt um þverbak síðustu fjögur árin þegar við höfum búið við verstu vinstri stjórnir sem verið hafa nokkurn tíma við völd á Íslandi. Það er þess vegna mjög gott, að á þessu er vakin athygli. Það er líka athyglisvert, sem ráðh. upplýsti, að ríkið fær 55% af bensínverðinu. Hvaða áhuga ætli fjmrh. t.d. hafi á því að lækka innflutningsverð? Eftir því sem innflutningsverðið er hærra, eftir því græðir ríkissjóður meira. Það er eins og það, að heildsalarnir græða þeim mun meira sem verðið er hærra.



Herra forseti. Mig langar aðeins til að upplýsa hv. þm. Tryggva Gunnarsson. Hann lýsti því yfir að hann væri ókunnugur í þingsölum. Ég vil alls ekki láta það vera í huga hans að við séum samflokksmenn, ég og hæstv. viðskrh.  En í sambandi við það sem viðskrh. sagði nú síðast um að það væri í stjórnarsáttmála, að olíubirgðir skyldu auknar sem öryggisþáttur, sem ég tek vitaskuld undir, er alveg fráleitt, þó að reynt sé að tryggja olíubirgðir í landinu, að slíkt bitni á ákveðnum hópum, eins og nú blasir við ef ekki verða gerðar einhverjar sérstakar ráðstafanir í sambandi við olíuverð gagnvart bæði fiskiskipaflotanum og þá fyrst og fremst þeim notendum sem nota olíuna til upphitunar húsa. Mér finnst alveg fráleitt að kostnaður við olíubirgðir sem eru í landinu til að tryggja raforkuframleiðslu og til að tryggja að loðnufloti, sem ekki getur farið á sjó, geti komist í gang svo og verkfallsflotinn, sá kostnaður eigi að bitna á þeim sem þurfa að kynda hús upp með olíu. Aðeins í lokin: Það var merkilegt að heyra það sem síðasti ræðumaður, hv. 5. landsk. þm., Eyjólfur Konráð Jónsson, sagði, að olíuþjónustan í landinu væri 15–20% óhagstæðari. 



Herra forseti. Ég hef ekki fylgst með öllum þeim umr. sem hér hafa átt sér stað um olíumál þjóðarinnar, en ég vil aðeins að það komi fram, að olíuverslunin hér á landi er, eins og hv. 5. landsk. þm. sagði, í hinum megnasta ólestri og langt frá því að vera rekin á þann eðlilega hátt sem viðhafður er þar sem olíuverslun er rekin, svo að ég blandi ekki blessuðum heildsölunum inn í það mál. Ríkið á að sjálfsögðu að eiga öryggisbirgðir til í landinu. Ríkið á að eiga þessar öryggisbirgðir og fjárfesta í þeim sjálft, en þær birgðir á ekki að nota nema í einhvers konar neyð. Allar aðrar olíubirgðir eiga að vera hér á landi eins og í öðrum löndum - á kostnað framleiðenda olíunnar í eins konar tollvörugeymslu. Ég hef sagt þetta áður úr þessum ræðustól. Ástæðan fyrir því, að olíubirgðir eru ekki til á þennan hátt í landinu, er einfaldlega sú, að vöruskiptaviðskipti hafa komist á sem gera þetta ókleift. Það þarf að breyta um. Ég tek undir það sem hv. 5. landsk. þm. sagði: Þessi mál eru í ólestri vegna þess að við höfum staðið rangt að málum. Ef menn athuga hvað mikið er fjárfest í gegnum lánastarfsemi viðskiptabankanna, aðallega í olíuversluninni, þá komast menn fljótt að því, að engin furða er að olían er hér eins dýr og hún er raunverulega. Það er vegna þess að fjármögnunarkostnaður er allur á höndum olíufélaganna - og endurspeglast náttúrlega í verði til neytenda - í staðinn fyrir að vera á ábyrgð framleiðendanna sjálfra. Ég veit ekki um eitt einasta land þar sem olíuframleiðendur eiga ekki birgðir í viðkomandi löndum.



Herra forseti. Það eru fáein orð. Hér hafa hv. þm. lýst yfir annars vegar, að olíuverðið sé of hátt vegna þess, að olíufélögin sjái um þetta, og hins vegar, að það þyrfti að þjóðnýta olíuna og olíuverslunina til þess að lækka verðið. Svo hafa þm. lýst yfir að verðið sé allt of hátt vegna þess að innkaupin séu á vegum ríkisins og það þurfi að gefa þetta frjálst. Um þetta hafa menn deilt og munu áreiðanlega halda áfram að deila. Ég skal ekki við þetta tækifæri blanda mér svo mjög í það. En varðandi innkaup á olíu er nauðsynlegt að hafa það í huga, t.d. í sambandi við samninga við Sovétríkin um olíuvörur, sem eru langstærsti verslunaraðili á því sviði, að það er gerður rammasamningur til fimm ára. Það hefur verið gert síðan 1953 að þáv. ráðh. Bjarni Benediktsson beitti sér fyrir því. Þessi rammasamningur kveður á um það, að kaupa skuli svo og svo mikið af olíuvörum á ári hverju. Hins vegar eru ákvæði þannig í þessum samningi, að það er samið árlega um verð. Þess vegna getur farið svo að það náist ekki samkomulag um verð og þá verði engin viðskipti það árið. Samningurinn er m.ö.o. háður þessum verðákvæðum. Síðan 1980 hafa málin þróast þannig að okkar olíuviðskipti við Sovétríkin hafa verið mjög hagstæð. Við lögðum á það nokkra áherslu þá að fá annan mælikvarða á olíuverð en verið hafði, þ.e. annan en Rotterdamverðið, uppboðsverðið, en Sovétríkin lögðust gegn því. Það var stefna hjá þeim að halda sig við uppboðsverðið. Við höfum verið heppnir fram að þessu að þessu skyldi ekki verða breytt, en hve lengi, um það skal ég ekki spá. Varðandi verðlag á olíu er fróðlegt að gera sér grein fyrir því, hvernig verðlag á olíuvörum hefur verið í landinu miðað við annað verðlag. Það hefur verið gerð athugun á því, hvernig verð á bensíni, gasolíu og svartolíu hefur verið t.d. á árinu 1981 samanborið við vísitölu framfærslukostnaðar, og það kemur á daginn að bensínverðið hefur verið mjög svipað, þó aðeins lægra, en aftur hafa bæði gasolía og svartolía verið talsvert lægri en nemur hækkun á framfærsluvísitölu.  Hv. þm. Albert Guðmundsson telur að það sé staðið vitlaust að þessum viðskiptum. Það kann vel að vera, að hægt sé að bæta þar um, ekki efast ég um það. En við komumst aldrei fram hjá því að greiða fyrir olíuna. Það hefur ekki árað þannig, að menn hafi getað sett olíuseljendum kosti, ekki síðan olíukreppan skall á 1973. Menn hafa yfirleitt ekki getað sett þeim kost: Menn hafa orðið að hlíta þeim kostum sem þeir setja. Auðvitað hafa verið sveiflur frá ári til árs, en það hefur verið meginreglan á undanförnum árum. Varðandi innkaup á olíu til Íslands hefur verið lýst hvernig þau eru. Það eru um 60% af innkaupunum sem koma frá Sovétríkjunum og um 40% frá vestrænum aðilum. Við höfum keypt í vaxandi mæli bensín frá Portúgal. Það er vel, vegna þess að Portúgalar versla gífurlega mikið við okkur, kaupa af okkur sjávarafurðir fyrir um 100 millj. dollara á þessu og seinasta ári. Viðskipti okkar við Portúgal hafa verið ákaflega hagstæð, en við höfum keypt frekar litið af þeim. Þess vegna hefur það komið sér vel að kaupa af þeim bensín. Við höfum hins vega gert samninga við vestræn félög, eins og t.d. BNOC, breska ríkisolíuhlutafélagið, sem hafa verið óhagstæðari en Rotterdam-verðið nú um sinn. Hvort það verður áfram er erfitt að segja. Það er léttara að tala um þessi mál eftir á heldur en fyrir fram, eins og er um fleiri mál, og getur verið býsna vandasamt að meta það, hvernig á að haga þessum viðskiptum, en það verður að gera þau nokkuð fram í tímann. Það er ekki hættandi á að gera viðskiptin eftir hendinni. Það þarf að gera þau nokkuð fram í tímann til þess að tryggja öryggi landsins í þessum efnum.



Herra forseti. Mér þykir leitt ef hæstv, ráðh. skilur ekki enn þá það sem ég hef verið að segja nú og áður úr þessum ræðustól um þessi og svipuð mál. Það þýðir einfaldlega að hæstv. ráðh. skilur ekki gang viðskipta og það þykir mér eiginlega verra. Það, sem ég hef talað um, er ekki að semja árlega um verð á olíu og þá líklega til árs í senn eða lengri tíma. Ég er ekki að tala um hvað verð í Sovétríkjunum er á einum tíma eða öðrum. Ég er ekki heldur að tala um hvað verðið er á Rotterdam-markaði frá einum tíma til annars. Ég er að tala um það, að íslenska ríkið komist hjá því að fjárfesta í olíubirgðum í landinu. Til þess að einfalda þetta sem ég er að segja, þá gæti ég vel hugsað mér að þannig yrði staðið að því að íslenski markaðurinn í heild væri boðinn út, hann væri boðinn út með þeim skilmálum sem henta okkur, og það eru þeir skilmálar, að viðkomandi aðili ætti alltaf tilteknar birgðir hér á landi á eigin kostnað gegn því að hafa aðgang að markaðinum. En í dag fjárfestum við svo milljörðum nýkróna skiptir í olíubirgðum og allt á kostnað viðskiptabankanna. Hæstv. ráðh. sagði að við kæmust ekki hjá því að greiða fyrir olíuna. Auðvitað komumst við ekki hjá því, það var óþarfi að taka það fram. En það er óþarfi að þurfa að hlíta þeim kostum sem þeir setja. Ég veit ekki hverjir þeir eru, eins og hæstv. ráðh. tók fram. Mín hugmynd er sú - og ég vona að ég þurfi ekki að koma hingað upp oftar til þess að undirstrika hana - að við kaupum af birgðum olíuframleiðenda, af birgðum sem þeir eiga hér á landi, og greiðum fyrir það magn, sem við tökum út frá degi til dags og við þurfum að nota hér á landi, það verð sem er á olíunni, heimsmarkaðsverð hvers dags. Ísland þarf alltaf að vera eitthvað sérstakt. Aðrar þjóðir greiða verðið frá einum degi til annars, það eru dagprísar sem gilda. Þetta þýðir að ég vil flytja fjárfestingarkostnaðinn frá innlendum aðilum yfir á erlendu aðilana svo að olíuverðið lækki sem því nemur.



Herra forseti. Ég vil taka sérstaklega undir síðustu orð hv. 3. þm. Reykv. En það er eitt sem kom mér í ræðustól hér. Fyrir nokkuð löngu var birt niðurstaða sálfræðings. Hann komst að þeirri niðurstöðu, að sjómenn og bílstjórar, minnir mig, væru heimskustu menn þjóðfélagsins. Þetta var víðfrægur sálfræðingur - ég vona að hann sé ekki dáinn enn þá - en það er samt langt síðan. Ég skil ekki svör viðskrh. Það er sennilega af því að ég er í þessari stétt. Ég skil þetta ekki. Ég hef ekki fengið svör við spurningu minni: Af hverju lækkar verðið aldrei hér þegar það lækkar úti í heimi?



Herra forseti. Þar sem bæði hv. þm. Albert Guðmundsson og hv. þm. Tryggvi Gunnarsson kvarta undan því, að hæstv. viðskrh. skilji sig ekki, þá kemur mér í hug athugasemd Öllu fínu, sem kölluð var, þegar Manni Karls var að stíga í vænginn við hana og sagði: Konan mín skilur mig ekki. - Þá sagði hún: Reyndu að tala svolítið skýrara. Hér hafa menn verið að tala hver í sína áttina. Ég skildi hæstv. viðskrh. fullkomlega eins vel og hann ætlaðist til þess að við skildum sig hér áðan. Við höfum ekki verið að ræða um raunverulegar ráðstafanir til þess að lækka verð á olíu. Mér er sem ég sjái andlitið á hv. þm. Albert Guðmundssyni ef hann keypti bensín á bílinn sinn á dagprísum úti í Bretlandi t.d. Ég hygg að hann mundi hrökkva í kút. Þar er kappkostað að halda verði á olíu, þ. á m. bensíni, stöðugu eftir því sem hægt er. Við mundum ekki losna við það þó að erlendu olíufélögin ættu hérna birgðastöðvar. Aftur á móti vil ég minna á mál sem hv. þm. Albert Guðmundsson flutti hér fyrr í vetur og hefur oftar vakið máls á, með hvaða hætti við gætum e.t.v. tryggt okkur mjög hagstæð olíuviðskipti til langs tíma, með því að nenna að tala við þá verslunaraðila sem hafa boðið okkur olíuvörur á langtímasamningum á hagstæðasta hugsanlegu verði. Kom í ljós í máli hans og var ekki andmælt að við mennina væri ekki einu sinni rætt af því að þeir hefði ekki rétta pappíra.



Herra forseti. Ég yrði manna ánægðastur yfir því, ef hægt væri að fá seljendur olíuvara til að setja upp miklar birgðir af olíuvörum hér á Íslandi án þess að það kostaði íslenska neytendur nokkurn skapaðan hlut. Það verð ég að segja. Ég hef takmarkaða trú á að það sé mögulegt. Það getur vel verið að hægt sé að fá þá til að hafa hér olíubirgðir, ég skal ekkert um það segja. En að það kosti íslenska neytendur ekki neitt, ég er vantrúaður á það. Ef hv. þm. Albert Guðmundsson gæti komið því til leiðar að við gætum fengið hér olíubirgðir í landið án þess að það kostaði íslenska neytendur nokkurn skapaðan hlut, þá yrði ég fyrir mitt leyti mjög ánægður með það, svo ekki sé meira sagt. Ég er búinn að svara ýmsu varðandi olíuvörur. Ég er búinn að svara því til, að hækkun verðlags á olíuvörum er minni en hækkun framfærsluvísitölu árið 1981. Ég er búinn að gera grein fyrir því varðandi bensínið, að um 55% álag kemur á bensínið vegna þess að um 22% renna til vegamála, 32% í ríkissjóð og um 1.1% í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Það hefur áhrif á verðið á markaðnum, en þrátt fyrir það hefur verð á bensíni hækkað svipað og framfærsluvísitalan hækkaði á síðasta ári. Varðandi það, að til landsins hafi komið aðilar sem hafi boðið olíu á hagstæðara verði, þá höfum við í viðskrn. gefið þessu gaum. Það úir og grúir, það er allt löðrandi af fjármálaspekúlöntum um allan heim sem reyna að koma á olíuviðskiptum og græða á þeim. Þeir eru að reyna að fá bréf frá ríkisstjórnum og ráðherrum til þess að hafa í vasanum og reyna svo að koma á viðskiptum. Þessi bréf eru kölluð í daglegu tali „hunting licenses“ eða „veiðileyfi“ og þetta eru gróðamenn sem vilja græða á þessum viðskiptum. Ég held að menn eigi að hafa varann á í sambandi við þá. Þeir sækjast ekki eftir neinu öðru en græða sjálfir á þessu. Um það ber öllum saman sem nálægt þessum málum koma. Ég hef látið kanna þetta talsvert, og viss blöð hafa skrifað um þessi mál. Ég hef t.d. í mínum fórum í rn. greinar sem fjalla einmitt um þessa fjármálaspekúlanta sem ferðast um heiminn og reyna að gera góð viðskipti fyrir sig í sambandi við þessi mál. Ég álit að menn þurfi að fara dálítið gætilega gagnvart þeim. Það hafa allir gert í þessum efnum og reynt að taka ekki of mikla áhættu. Á árinu 1980 var t.d. ákaflega hagstætt að kaupa jarðolíu og það gerðu ýmis ríki og stórir aðilar, keyptu mikið af jarðolíu, óhreinsaðri olíu árið 1980. Þeir hafa yfirleitt stórtapað á þeim viðskiptum. T.d. hafa Svíar og ýmsir fleiri stórtapað vegna þess að verðþróunin í olíumálunum varð allt önnur en menn áttu von á. Framboðið varð miklu meira, jarðolían féll í verði og menn, sem höfðu birgt sig upp, töpuðu. Ég held því að menn þurfi að fara fram með vissri gætni í þessum efnum. En ég vil endurtaka það, að ef hv. þm. Albert Guðmundsson getur komið hér upp miklum birgðum af olíuvörum í landinu án þess að það kosti íslenska neytendur nokkurn skapaðan hlut, þá yrði það áreiðanlega vel þegið af allri þjóðinni.



Herra forseti. Þetta er nú orðið hálfgert stagl um það, hver skilur hvern í þessari umr. Ég skil hæstv. viðskrh. mætavel. Mér er alveg ljóst að hann hefur engan áhuga á að lækka olíu- eða bensínverð hér á landi vegna þess að það mundi minnka hagnað ríkissjóðs. Svo einfalt er þetta mál. Ég vil hins vegar vegna þess í hvaða farveg þessi umr. hefur farið, benda hæstv. viðskrh. á að það er til aðferð til þess að lækka olíuverð í landinu. Hún er sú sem Alþfl. hefur margoft lagt til og ég held jafnvel Alþb. líka. Það er að fækka olíufélögunum. Það eru þrjú olíufélög í landinu, þrefalt skrifstofubákn, þrefalt dreifikerfi og kannske þrefaldur hagnaður. En við skulum líka horfast í augu við það, að það eru stjórnmálalegir hagsmunir sem valda því, að það er ekki hægt að fækka olíufélögunum. Stjórnmálaflokkarnir eiga hagsmuna að gæta og þá kannske ekki síst flokkur hæstv. viðskrh. Það er auðvitað fáránlegt í litlu landi, þar sem búa 230 þús. menn, að vera með þrefalt olíudreifingarkerfi. Það er fáránlegt. Og það byggist á áratugagömlum hagsmunum stjórnmálaflokkanna í landinu að þessu kerfi er við haldið og það fæst ekki niður lagt. Þetta hljóta allir menn að viðurkenna. Kostnaðurinn við það, að þrjú olíufélög skuli vera hér með dreifingu á olíunni, hlýtur að bitna á neytendum. Ef menn eru að hugsa um hagsmuni neytenda í þessu máli, vilja þeim vel, þá vilja þeir fækka olíufélögunum en ekki hafa þau þrjú með öllum þeim ærna tilkostnaði sem því fylgir. Svo einfalt er þetta mál. Ég vil skora á hæstv. viðskrh. að hann hugleiddi hvort ekki væri hægt að lækka olíuverð með því að fækka olíufélögum.



Herra forseti. Ég verð að benda hv. 4. þm. Norðurl. e. á það, að þegar menn eru lengi búsettir erlendis sjá þeir á bensínútsölustöðum að verð er auglýst daglega með skiltum úti á götu. Þannig gengur það fyrir sig þar að fólk getur valið um ódýrustu innkaup. Hitt er aftur verra, ef ég sný mér að hæstv. ráðh. aftur, að enginn væri ánægðari en hann ef hægt væri að fá olíubirgðir til landsins án þess að það kostaði íslenska neytendur nokkurn hlut. Þetta var sagt líka þegar Tollvörugeymslan var sett á laggirnar. Ef hæstv. viðskrh. er eitthvað að efast um það, að hægt sé að fá stóra og smáa framleiðendur og vörueigendur erlendis til þess að eiga birgðir hér á landi án þess að það kosti íslenska neytendur nokkurn skapaðan hlut, þá bið ég hann hér með að koma inn í Tollvörugeymslu og skoða hvað þar fer fram. Olía er ekkert öðruvísi vara en önnur neysluvara hér á landi.

Hana vantar, það er ekki of mikið af henni.

Það er framboð á henni. Það er einmitt þess vegna sem ég fann mig knúinn til að koma hér upp. Ég vil geta þess um þann aðila sem ég kynnti fyrir ríkisstj. á sínum tíma og bauð hér mjög góð viðskipti við Ísland í olíumálum - og hans ágæti var dregið í efa, að ég fékk um það staðfestingu frá virtum svissneskum banka með skeyti, sem ráðherrar hafa tekið mark á, að maðurinn var í alla staði marktækur og engin ástæða til að gera hann að einhverjum braskara, einhverjum hópi manna sem ganga um og græða fé á opinberum sakleysingjum eins og íslensku ríkisstjórninni. Hvernig á að vera hægt að ná eðlilegum samskiptum milli manna ef ráðherrar - og sérstaklega viðskrh. hæstv. er með þann hugsunarhátt að allir séu vondir menn sem tala við hann, ef það eru útlendingar, og séu bara hingað komnir til þess að græða á aumingja litlu Íslendingunum?



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi taka undir orð hv. 4. þm. Norðurl. e. um að það sé þörf á því að fækka olíufélögunum. En í sambandi við fullyrðingu hæstv. ráðh. um að hækkunin á olíuvörum væri minni en hækkun framfærsluvísitölu, þá efa ég að það sé rétt. Ég ætla aðeins að nefna þær tölur sem ég hef um hækkun á þessum vörum frá 1. jan. 1981 til 1. mars s.l. Samkv. þeim hefur bensínið hækkað um 58.85% eða úr 5.95 í 9.45 kr. og gasolía úr 2.35 í 3.65 kr. eða um 55.32%. Eftir þeim kenningum, sem við höldum fram stjórnarsinnar, var dýrtíðin rétt rúm 40% á síðasta ári, eins og sagt er, og fer varla mikið yfir 12 það sem af er þessu ári, þannig að þessar tölur falla ekki alveg heim og saman við hækkun framfærsluvísitölu.



Herra forseti. Hér hafa nú farið fram allfjörugar umr. um orkumál, því að olía er orka, svo það er kannske að bera í bakkafullan lækinn að ég fari að bæta þar nokkru við. En erindi mitt hingað er að fylgja eftir fsp., sem hv. varaþm. Jón Ingi Ingvarsson sem sat fyrir mig á þingi síðustu vikuna í janúar og fyrstu vikuna í febrúar, lagði fram. Hann beinir þar spurningu til hæstv. iðnrh. og er hún í tveimur liðum: „Hvað líður framkvæmd ákvæða um verðjöfnun orku?“ er fyrri liðurinn. Síðari liðurinn er: „Hvernig standa rannsóknir vegna hugsanlegra olíulinda á íslenska landgrunninu?“ Ég er hér með örlitla bók sem nefnist Stjórnarsáttmáli og ég vonast il að ráðh. lesi kvölds og morgna eins og við hinir óbreyttu þm., en þar er þetta að finna í kaflanum um orkumál á bls. 11 í umgetnu riti, með leyfi forseta: „Unnið verði að verðjöfnun á orku, ekki síst á sviði húshitunar.“ - Hér á hv. Alþingi hefur á ýmsum tímum verið rætt um jöfnun á orkuverði um landið. Eins og okkur er öllum ljóst er það ekki það sama alls staðar á landinu. Vegna þessa mismunar og vegna þessa ákvæðis stjórnarsáttmálans er fsp. fram borin. Það hafa verið nokkrar rannsóknir hafðar um hugsanlega olíu sem mætti finnast innan lögsögu Íslands. Í fyrrgreindum kafla um orkumál í fyrrgreindu riti, þ.e. stjórnarsáttmálanum, má enn fremur lesa, með leyfi forseta: „Haldið verði áfram rannsóknum vegna hugsanlegra olíulinda á íslenska landgrunninu undir forustu íslenskra stofnana og stjórnvalda og í því sambandi gætt fyllstu varúðar með tilliti til umhverfissjónarmiða.“ - Spurningin snýr sem sagt að því, hvað rannsóknum á þessum hugsanlegu olíulindum á íslenska landgrunninu líði. Ég vonast til að hæstv. iðnrh. eigi einhver svör við þessum spurningum og geti frætt þingmenn um hvað hafi verið gert í þessu tilliti og hvað ætlunin sé að gera.



Herra forseti. Í þeirri fsp., sem hér er fram borin og upphaflega var lögð fram af Jóni Inga Ingvarssyni, er spurt um hvað líði framkvæmd ákvæða stjórnarsáttmálans um verðjöfnun orku og hvernig rannsóknir standi vegna hugsanlegra olíulinda á íslenska landgrunninu. Hér er vikið að máli sem oft hefur borið á góma á yfirstandandi þingi, en sjálfsagt er að draga fram nokkur atriði eftir því sem hægt er að koma við á takmörkuðum tíma. Í fyrsta lagi er þess að geta varðandi raforkuna, að verulegt átak hefur verið gert til að jafna verð á raforku í landinu. Einn þáttur í þeirri viðleitni var fólginn í að hækka verð jöfnunargjald af raforku. Það var gert á árinu 1979 og í kjölfar þess tókst að lækka hlutfallslega þann mikla mun sem var á almennum taxta Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða og annarra rafveitna á vegum sveitarfélaga. Munur á þessum töxtum var, eins og hv. þm. eflaust muna, kominn upp í milli 80 og 90% á árinu 1978, en með ýmsum aðgerðum, og þá ekki síst með atbeina verðjöfnunargjaldsins og fjárhagslegrar fyrirgreiðslu við Rafmagnsveitur ríkisins og stuðningi við Orkubú Vestfjarða í formi lánveitinga m.a., hefur tekist að ná þessum mun niður í um 24% á almennum heimilistaxta. Verð á raforku samkvæmt þessum taxta er nú svipað hjá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða og hjá öðrum rafveitum sveitarfélaga, nema hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur sem sker sig þarna helst úr og hefur um 24% lægra orkuverð í smásölu samkv. þessum taxta en flestar aðrar rafveitur. Nú hefur Rafmagnsveita Reykjavíkur óskað eftir hækkun á sínum taxta um 22%, svo sem kunnugt er, þannig að ef við þeim óskum væri orðið verður orkuverðið orðið nokkuð hliðstætt hjá þessum veitum, en ég ætla ekki að gera þá umsókn að sérstöku umtalsefni að þessu sinni. Það hefur líka tekist að jafna verulega verðmun á öðrum töxtum frá því sem mest var, bæði varðandi taxta í vélanotkun eða iðnaði og eins í sambandi við húshitun, þó að munur sé þar meiri en á hinum almenna heimilistaxta. Sá verðmunur, sem tilfinnanlegastur er á orku og oft hefur verið rætt um á yfirstandandi þingi, er í húshitun. Vorið 1980 voru samþykkt hér á Alþingi lög um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar, en með þeim skyldi stefnt að jöfnun hitunarkostnaðar og lækkun á heildarkostnaði við upphitun húsnæðis í landinu, m.a. með eftirfarandi ráðstöfunum: greiðslu olíustyrks vegna þeirra sem búa við olíukyndingu, hagkvæmari orkunotkun og orkusparnaði og aukinni notkun innlendra orkugjafa í stað olíu. Samkvæmt þeim lögum er heimilt að breyta olíustyrk miðað við breytingu á verði gasolíu og verði annarra orkugjafa. Þessi lög hafa verið til endurskoðunar og samkvæmt tillögum nefndar, sem að þeirri endurskoðun hefur unnið, var olíustyrkur hækkaður allverulega fyrir s.l. ár eða úr 200 kr. í 350 kr. hver styrkeining miðað við síðasta ársfjórðung 1981. Enda þótt framkvæmd ákvæða nefndra laga, sem varða jöfnun á hitunarkostnaði, sé af mörgum talin fyrst og fremst tengjast ákvörðunum um upphæð olíustyrksins, þá er ljóst að sterkt samhengi er á milli þeirra ráðstafana sem lögin gera ráð fyrir. Þannig hefur t.d. ákvörðun um upphæð olíustyrks ótvírætt mikil áhrif á samkeppnismöguleika innlendra orkugjafa. Of snemmt er að draga ályktanir af heildaráhrifum þeirra aðgerða sem gerðar hafa verið til þessa, en augljóst er að þær eru ófullnægjandi - það leyfi ég mér að segja-því að verðmunurinn á orku til húshitunar er mjög mikill og óviðunandi enn sem komið er þannig að það þarf að gera verulegt átak til viðbótar ef vel á að vera. Með umræddri hækkun olíustyrks er kyndingarkostnaður með niðurgreiddri olíu um 65% af raunkostnaði við olíukyndingu. Framangreind áhrif olíustyrks á samkeppnismöguleika innlendra orkugjafa eiga bæði við um raforku og nýrri hitaveitur. Þannig er olíukynding miðað við meðaltalsaðstæður nú innan við 10% dýrari en rafhitun, miðað við gjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða, og til eru hitaveitur í landinu með hærri gjaldskrá en svarar til meðaltals kostnaðar með olíukyndingu. Varðandi hitaveiturnar eða nýtingu jarðvarmans er þess að geta, að þar er mjög mikill munur innbyrðis hjá hitaveitum sem kunnugt er. Þær, sem hagstæðastar eru eða með lægsta gjaldskrá, eins og Hitaveita Reykjavíkur, eru með aðeins 14% af kyndingarkostnaði með niðurgreiddri olíu, en 20% af olíukyndingarkostnaði ef tekið er tillit til niðurgreiðslunnar. Hins vegar eru til veitur sem eru alveg uppi í sömu mörkum og olíukyndingin, dýrustu hitaveiturnar, og jafnvel aðeins yfir ef allt er samanlagt. Er alveg ljóst að ekki er hægt að ganga með skynsamlegum hætti lengra í niðurgreiðslu olíunnar einnar eða jafna muninn með þeim aðgerðum einum saman. Samkvæmt lögunum um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar er heimilt að veita varmaveitum framlag til að jafna þann mun sem orkuverð þeirra er metið hærra en sem nemur hitunarkostnaði með olíu að frádregnum olíustyrk. Gert er ráð fyrir því í reglugerð, að helmingur þess framlags greiðist á því ári sem framkvæmdir hefjast og hinn helmingurinn ári síðar. Ég má segja að tvær veitur hafi fengið styrk samkvæmt þessum ákvæðum og eins og málið litur nú út eru ekki margar sem koma inn í þá mynd að njóta styrkveitinga á grundvelli þessara ákvæða. Möguleikarnir á að jafna þann mun, sem nú er á upphitunarkostnaði, eru auðvitað margir. Ein leiðin er að leyfa hækkanir hjá þeim veitum sem lægstar gjaldskrár hafa, og óskir eru uppi um það, m.a. hjá Hitaveitu Reykjavíkur, og hafa verið um alllangt skeið. Með því móti mundi mismunurinn minnka og hann á auðvitað mjög verulegan þátt í þeim kröfum, sem uppi eru, og þeim samanburði sem eðlilegt er að gerður sé á upphitunarkostnaði. Annar þáttur, sem ég legg gjarnan ríka áherslu á, er orkusparnaður. Það er með skipulögðum hætti hægt að ná verulegum árangri með orkusparnaði og ég tel að hið opinbera eigi að leggja meira af mörkum í formi styrkja eða hagstæðra lána til að hvetja til orkusparnaðar í húshitun. Við notum um 45% af allri orku í landinu til upphitunar íbúðarhúsnæðis og það er alveg ljóst að mjög mikið fer forgörðum vegna þess að hluti af okkar húsnæði, einkum eldra húsnæði, en einnig reyndar tiltölulegar nýlegar byggingar, svarar engan veginn þeim kröfum sem eðlilegt er að gera. Þarna þarf að gera átak. Það er ekkert óeðlilegt að það átak sé svæðisbundið, þannig að þeir, sem búa við óhagstæðasta kosti í upphitun, njóti þar aukinnar fyrirgreiðslu í þessum efnum. Á vegum húsnæðismálastjórnar hafa verið tekin upp lán í þessu skyni, en fjármagnið til ráðstöfunar hefur verið ófullnægjandi. Þarf endilega að vinna að því, að þar verði meira úr að spila. Ég tel enga goðgá vera að veita jafnvel beina styrki til örvunar í þessum efnum. Þriðji þátturinn, sem nokkuð hefur verið um rætt, er bein niðurgreiðsla á innlendum orkugjöfum. Ég hef vakið athygli á því og geri það enn, að þar er við nokkuð vandasamt mál að eiga. Slíkar niðurgreiðslur, ef gripið verður til þeirra, mega ekki leiða til þess, að aðilar grípi til þjóðhagslega óhagkvæmra leiða í sambandi við úrlausn í húshitun. Á því getur verið veruleg hætta nema menn gæti að sér og ef verðmyndunarkerfið hefur ekki áhrif á þá kosti sem menn velja. Athuganir hafa verið gerðar á þessum þáttum og verða áfram til athugunar, og ég vil ekkert útiloka í þessum efnum í sambandi við niðurgreiðslu á innlendri orku tímabundið og þar sem munurinn er mestur. En það er alveg ljóst að til þess þarf þá að verja allverulegum fjármunum til að ná árangri eftir þeirri leið. Herra forseti. 2. liður fyrirspurnarinnar varðaði leit að olíu við landið og rannsóknir vegna hugsanlegra olíulinda. Ég gerði grein fyrir stöðu þess máls í Ed. 4. nóv. s.l. og lagði þá m.a. fram sérstaka skýrslu undir heitinu „Setlagarannsóknir“ sem dreift var til allra hv. þm., þar sem gerð er glögg grein fyrir stöðu þessara mála. Ég held að ég gangi ekki á tíma þingsins, heldur vísi til þessarar skýrslu, en ef sérstakar fyrirspurnir eru um einstaka þætti skal ég nýta mér tímann hér á eftir til að víkja að því.



Herra forseti. Hæstv. iðnrh. vísaði til þess í sinni ræðu áðan, að Hitaveita Reykjavíkur og Rafmagnsveita Reykjavíkur hefðu ákveðið að hækka sína gjaldskrá, Hitaveitan um 13% og Rafmagnsveitan um 22%, en þetta er sú hækkun sem mér er tjáð að hæstv. iðnrh. hefði á sínum tíma mælt með, en gjaldskrárnefnd ekki samþykkt. Þessi ákvörðun borgarráðs byggist á því áliti tveggja lögfræðinga, tveggja valinkunnra lögfræðinga á sviði stjórnsýsluréttar, að lagaákvæði um verðstöðvun hafi fallið niður um s.l. áramót og þess vegna sé frjálst fyrir borgarráð Reykjavíkur að setja umræddum fyrirtækjum gjaldskrár að því tilskildu að ráðh. staðfesti, en hins vegar er litið svo á að sú staðfesting sé meira formsatriði en efnis, þ.e. að ráðh. eigi að gæta þess í því tilviki að rétt hafi verið að hækkun staðið. Það mun hafa verið haft eftir hæstv. ráðh. í fjölmiðlum, að ég hygg í morgun frekar en í gær, að þetta mál yrði rætt í ríkisstj. í dag. Þess vegna vil ég leyfa mér af því tilefni og sérstaklega vegna þess að ráðh. minntist á þetta í ræðu sinni áðan að spyrja hann hver hafi orðið niðurstaða þess máls og hvert sé viðhorf hans í þessu máli, sem er gífurlega mikilvægt mál fyrir þessi tvö mikilvægu fyrirtæki Reykjavíkurborgar.



Herra forseti. Hér er hreyft máli sem oft hefur verið til meðferðar á Alþingi. Þetta er eitt af þeim málum sem er hægt að flokka undir mikinn ójöfnuð í okkar þjóðfélagi. Íbúar á stórum svæðum búa þarna við óréttlæti sem ekki verður lengur við unað. Ég tek undir það sem hæstv. ráðh. sagði áðan, að mismunur á orkuverði í sambandi við húshitun er algjörlega óviðunandi. Það hefur oft verið rætt um hvað væri til ráða í sambandi við þessi mál, og margar nefndir hafa starfað og margvíslegar hugmyndir verið reifaðar og er ekki um það nema gott að segja. En það er ekki nóg að ræða um þessi mál og viðurkenna vandann. Það verður að fara að takast á við hann. Við erum sjálfsagt öll sammála um að það er eðlilegt að miða þessa lausn við að innlendir orkugjafar séu fyrst og fremst notaðir til bæði upphitunar húsa og annarra þarfa okkar þjóðfélags, ýmiss rekstrar. Við erum ekki ósammála um það. Ég hef oft verið að velta því fyrir mér, hvernig við gætum náð viðunandi árangri á þessu sviði án þess að úr því þurfi að verða of flókið kerfi. Ég get tekið undir það með hæstv. ráðh., að náðst hefur ótrúlega fljótt árangur í sambandi við jöfnun á almennu orkuverði, sem er eins og hér kom fram um 24% nú, og þetta hefur gerst án mikilla átaka. Ég vil taka undir það, því að ég tel alveg sjálfsagt að Rafmagnsveita Reykjavíkur og Hitaveita Reykjavíkur fái þá hækkun sem um er beðið. Það leysir að hluta til þennan vanda. En mér finnst að við hljótum að átta okkur á því, að nú er búið að taka í notkun hitaveitur víðs vegar um landið, og tvær stærstu hitaveitur utan Reykjavíkur, Hitaveita Akureyrar og Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar, miða nú orkuverð á sínu svæði við 60% af olíuverði. Þetta tel ég að sé mark sem væri hægt að nota til að miða við jöfnun á hitunarkostnaði, að þeir, sem væru fyrir ofan 60%, fengju kostnaðinn lækkaðan, og ég sé ekkert athugavert við að gera það með niðurgreiðsluforminu. Þetta mundi kosta, eftir því sem ég hef látið athuga lauslega, um 90 millj. kr., og í því er talinn með olíustyrkur um 30 millj. Hér er því um 60 millj. kr. nýtt fjármagn að ræða og með því ætti að vera hægt að leggja að baki einn áfanga í því að jafna kostnaðinn.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. síðasta ræðumanni að vonandi finnum við leiðir til að draga verulega úr þeim mikla mismun sem ríkir í sambandi við húshitunarkostnað í landinu. Hv. 6. þm. Reykv. kom þar að einum þættinum, sem ég drap á áðan að mundi draga úr mismun ef framkvæmdur yrði, þ.e. að hækkun yrði hjá þeim sem lægstar gjaldskrár hafa, sem minnstan kostnað hafa af sinni upphitun. Ég get staðfest það viðhorf mitt, að ég tel eðlilegt að þeim aðilum, sem bera fram skýr rök fyrir hækkunarþörf varðandi innlendan húshitunarkostnað, verði heimilað það innan þeirra marka og að teknu tilliti til almennra sjónarmiða og þeirrar stefnu sem stjórnvöld hafa í sambandi við verðlagsmálin. Í samþykkt ríkisstj. um efnahagsmál nú ekki fyrir löngu er að þessu máli vikið og sett fram sú stefna að sveitarstjórnir fái heimild til að breyta gjaldskrám fyrirtækja sinna sem nemur hækkun byggingarvísitölu án sérstaks leyfis frá ríkisvaldinu. Þetta stefnumið er ekki gamalt og er að því unnið að átta sig á hvernig rétt sé að útfæra það, m.a. þá viðmiðun við byggingarvísitölu sem þarna er að vikið, frá hvaða tíma reikna skuli. Nú voru veittar hækkanir á gjaldskrám 1. febr. s.l., þar á meðal hjá veitufyrirtækjum Reykjavíkurborgar, en aðeins að hluta að því sem óskað var af þeirra hálfu. Það hafði farið fram nýlega úttekt á vegum iðnrn. á hækkunarþörf Hitaveitu Reykjavíkur með hliðsjón af rekstri og framkvæmdum næstu ára. Að áliti meiri hl. nefndarinnar var talin þörf á hækkun sem næmi um 30%, þ.e. áður en hækkunin 1. febr. kom til framkvæmda, en minni hl. nefndarinnar, einn fulltrúi í henni, taldi að hækkunarþörfin væri meiri eða allt að 45%. Ég tel eðlilegt að reynt sé að verða við sanngjörnum óskum þessa veitufyrirtækis í áföngum, og á þetta mál og óskir, sem fram eru komnar til ráðuneytisins, verður litið með hliðsjón af því. Hins vegar get ég ekki fallist á það viðhorf, að verksvið stjórnvalda - í þessu tilviki iðnrn. - sé það eitt að stimpla fram komnar óskir frá viðkomandi sveitarfélagi eða veitufyrirtæki. Í orkulögum, sem vitnað er til í þessu sambandi, er gert ráð fyrir að ráðh. staðfesti gjaldskrár viðkomandi veitufyrirtækja. Atbeini ráðh. í þessu sambandi getur ekki falist í því einu að segja já og amen við öllu sem fram kemur. Það verður að sjálfsögðu að leggja mat á þær óskir sem fram eru bornar. Í þessu sambandi vil ég nefna það, að hækkanir á gjaldskrám veitufyrirtækja hafa yfirleitt ekki verið heimilaðar nema 10 dögum fyrir útreikning verðbóta og samkv. því kæmi ekki til að leggja mat á hækkanir fyrr en í lok aprílmánaðar vegna útreiknings vísitölu fyrir næsta verðbótatímabil. 1 umræddri efnahagsáætlun ríkisstj. var hins vegar að því vikið, að það yrði athugað hvort samstaða gæti tekist um að aðgerðir til jöfnunar orkukostnaðar kæmu ekki inn í útreikning verðbóta að einhverju marki. Það er atriði sem líta þarf á í þessu samhengi. Ég vil því svara fyrirspurn hv. 6. þm. Reykv. með þeim hætti, að yfir þessi erindi verður farið og það verður litið af velvilja á fram komnar óskir. En á þessu stigi er ekki hægt að veita fyrirheit um að þær verði afgreiddar með jákvæðum hætti alveg á næstunni. Ég geri ráð fyrir að það verði haft samráð við veitufyrirtækin um úrlausn í áföngum varðandi þeirra óskir og erindi og tel rétt og skylt að taka þannig á málinu.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hæstv. iðnrh. var á árinu 1980 samþykkt hér á hinu háa Alþingi að leggja á orkujöfnunargjald, 1.5% hækkun söluskatts, til að bæta úr neyðarástandi fólks vítt um land vegna mjög hás upphitunarkostnaðar húsa. Á þessu ári er áætlað að innheimta 190.1 millj. kr. í orkujöfnunargjald. Af því á aðeins að nota 30 millj. í olíustyrki og veita lítils háttar styrk til lítilla hitaveitna, eins og hæstv. ráðh. kom inn á, tveggja slíkra veitna. Eftir standa þá 140–150 mill j. kr. Ef því væri jafnað á þá, sem núna þurfa að greiða hæst eða mjög hátt upphitunargjald, væru til ráðstöfunar 10–15 þús. kr. á hverja fjölskyldu í landinu sem þarf að borga hátt upphitunargjald. Við innheimtum sem sagt nægilega mikið, en spurningin er bara sú, hvort hæstv. ríkisstj. vill nota orkujöfnunargjaldið til þeirra þarfa sem Alþingi ætlaðist til, m.ö.o. til jöfnunar á orkukostnaði fólks. Hæstv. ríkisstj. innheimtir féð, en notar það ekki í því skyni sem Alþingi ætlaðist til.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður var að nefna orkujöfnunargjaldið og benti réttilega á hvernig farið er með það. Þetta er nú ekkert einsdæmi, að lagður sé á skattur undir fölsku yfirskini og fjármununum varið í aðrar þarfir. Þetta er alveg hliðstætt og er með launaskattinn, sem er lagður á undir því yfirskini að það eigi að efla byggingu íbúðarhúsnæðis í landinu, en fjármununum er varið í ríkissjóð. En hæstv. ráðh. minntist á að árið 1980 hefðu verið sett lög um jöfnun hitunarkostnaðar. Það eru þau lög sem nú gilda. Þau eru mjög gölluð og ófullkomin. Þess vegna var gefin yfirlýsing af hæstv. viðskrh., þegar þau lög fengu lokaafgreiðslu hér í þinginu, um að þau yrðu þegar í stað endurskoðuð og þá höfð hliðsjón af frv. til laga um niðurgreiðslu olíu til jöfnunar á hitunarkostnaði sem ég ásamt meðflm. úr öllum öðrum stjórnmálaflokkum flutti. Það er nefnd núna að endurskoða gildandi lög, ég vænti á grundvelli þessarar yfirlýsingar. Samkv. þessu frv., sem ég og félagar mínir fluttum, var gert ráð fyrir að hitunarkostnaður yrði hvergi meiri í landinu en sem svaraði að hann væri tvisvar og hálfum sinnum meiri en hjá Hitaveitu Reykjavíkur eða eins og það var orðað „vegið meðaltal hitaveitna í landinu“, en það þýðir nánast verð Hitaveitu Reykjavíkur. Það er talað um núna að það þurfi að bæta úr því ástandi sem er. Það verður gert með tvennu móti. Það verður með því að greiða niður hitunarkostnað þar sem hann er hæstur og leyfa hækkun hitakostnaðar þar sem verið er að biðja um hækkun. Það hefur verið athugað hvað þetta kostar í framkvæmd ef t.d. væri gengið út frá því að hitunarkostnaður í landinu væri hvergi hærri en þrefalt hærri en hjá Hitaveitu Reykjavíkur. Þá kemur út úr því dæmi að niðurgreiðslan kostar 133 millj. kr. á ári. Ef Hitaveita Reykjavíkur fengi hins vegar að hækka sitt verð um 30% væri þessi kostnaður kominn í 64 millj. á ári, og ef Hitaveita Reykjavíkur fengi að hækka sitt verð um 40% væri kostnaðurinn kominn niður í 45 millj. á ári. Ég tek fram að þessar tölur miða ekki við að það sé niðurgreidd upphitun á húsnæði til atvinnurekstrar, en það er annað reikningsdæmi. Ég er ekki með það hér fyrir framan mig. En þessar tölur, sem ég hef hér nefnt, eru miðaðar við verðlag í árslok 1981. Hv. 1. þm. Vesturl. sagði að það væri ekki nægilegt að ræða þennan vanda, það yrði að takast á við hann. Þetta er hverju orði sannara. Ég vænti þess, að hv. stjórnarþingmenn, eins og hv. 1. þm. Vesturl. og aðrir slíkir, taki höndum saman við okkur í stjórnarandstöðunni sem erum að berjast fyrir þessu nú.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. sagði margt fróðlegt í sínu svari, en hann lét alveg ósvarað því sem skiptir höfuðmáli, og það er hver eru viðhorf hæstv. ráðh. til þess hlutfalls sem hann telur að eigi að vera á milli raforku til upphitunar íbúðarhúsnæðis og kyndingarkostnaðar með heitu vatni á aðalþéttbýlissvæði landsins. Þessi spurning brennur á vörum allra í dreifbýlinu, og ég sem stjórnarsinni tel mig hafa fulla þörf á að fá skýr svör við því, hvaða hlutföll ráðh. telur æskileg. Það er fráleitt að mér detti í hug að amast við því, að Reykjavíkurborg fái þær hækkanir sem hún þarf fyrir sína hitaveitu. Það vil ég jafnframt að komi fram. En það hlýtur að vera að ráðh. sé búinn að móta sér einhverja skoðun á þessu máli. Hvað telur hann rétt í þessum efnum? Við því þurfum við að fá svar. Þetta er líka spurning um annað. Hvaða hlutfall telur hann að eigi að vera á milli raforku til stóriðju annars vegar og til raforku til upphitunar á íbúðarhúsnæði hins vegar? Ég vænti þess, að ráðh. svari þessu þann veg að við verðum öll að nokkru fróðari.



Herra forseti. Ég skal reyna að veita hv. 5. þm. Vestf. nokkra úrlausn í sambandi við fsp. hans. Fyrirspurnin var einföld og hann ætlast eflaust til að það verði veitt einfalt svar við henni. Ég vil þó minna hv. þm. á það fyrst, að við erum með mismunandi veitufyrirtæki í landinu. Við erum með hitaveitur á vegum sveitarfélaga, við erum með rafveitur á vegum sveitarfélaga fyrir utan fyrirtæki ríkisins og Orkubú Vestfjarða. Þessi fyrirtæki hafa óskað eftir að njóta ákveðins sjálfræðis. Þau eru stofnuð til að hafa frumkvæði og leita hagkvæmra lausna fyrir sína íbúa. Það hefur hins vegar ekki leitt til jöfnunar, ekki jafnræðis, eins og dæmin sanna. Ég kasta þá m.a. til hv. þm., hvort hann telji í rauninni að það sé tímabært að breyta þessu skipulagi og setja eitt allsherjarveitufyrirtæki á laggirnar og koma þar með á sama orkuverði alls staðar, - fyrirtæki sem hefði það að markmiði að hafa nákvæmlega sama orkuverð yfir landið allt. Ég er ekki talsmaður miðstýringar í þeim mæli. Ég tel í sambandi við raforkuöflun að hún eigi að vera á hendi eins aðila í meginatriðum, og ég vænti þess, að það takist fljótlega að koma þar á einu fyrirtæki sem selji raforku í heildsölu á sama verði til allra landshluta. Ég geri mér hins vegar ljóst að ef veitufyrirtæki á vegum sveitarfélaga, dreifingin, eiga að vera á höndum margra aðila áfram og þar með reyni á frumkvæði sveitarfélaga og annarra sem fyrir þessu standa, þá er ekki hægt að gera ráð fyrir að fullkominni jöfnun verði náð. Það mundi stangast nokkuð á við þá greiningu sem fælist í slíku skipulagi. Ég tel hins vegar nauðsynlegt að það skapist, sem mest jafnræði á milli þegna landsins í sambandi við þessar grunnþarfir þar sem er orkan, og við eigum að vinna að því. Það er þó tómt mál um að tala að það gerist í einu vetfangi eða slíku jafnræði verði náð með mjög skjótum hætti þegar mismunur er jafnmikill og hann er nú, kannske allt að fimmfaldur, sumir nefna hærri tölu í sambandi við upphitunarkostnað. Ég held að við mættum telja það þokkalegan árangur ef við kæmum þessu niður í hlutfallið 1:3 á ekki löngum tíma og ynnum síðan að enn frekari jöfnun, en við megum ekki heldur afnema hvatann til hagkvæmra lausna. Ég minni enn og aftur á þá leið sem þjóðhagslega er ekki síst mikilvæg: að spara orku, að gera húsnæðið þannig úr garði að við missum ekki orkuna að óþörfu út í umhverfið.



Herra forseti. Það vil ég að sé alveg skýrt, að hvatanum til hagkvæmrar lausnar vil ég ekki á nokkurn hátt vinna gegn eða gera hæstv. iðnrh. erfitt fyrir að koma þeim boðskap til þjóðarinnar, að það beri að einangra hús á Íslandi. Ég bar fram einfalda spurningu og fékk flókið svar, en einfalda spurningu með og ég ætla að svara þeirri einföldu spurningu. Ég gréti það ekki þó fækkað yrði rafveitum á Íslandi ef það yrði til að lækka raforkuverð fyrir alla heildina. En ég held að iðnrh. verði að gera sér grein fyrir því, að meðan Rafmagnsveitur ríkisins selja á jafnháum taxta og þær selja gerist það að sjálfsögðu aldrei. En ef Rafmagnsveitur ríkisins seldu á lægri taxta en aðrir er mjög trúlegt að hinir mundu vilja sameinast. Það hygg ég að væri vænleg leið til árangurs. Jafnræði sem mest, var það svar sem ég fékk. En ég ítreka spurningu mína. Hvaða verðhlutfall telur hæstv. ráðh. að eigi að vera á milli þess rafmagns, sem Rafmagnsveitur ríkisins selja, og þess heita vatns, sem selt er hér á höfuðborgarsvæðinu? Ég óska eftir hreinu hlutfalli vegna þess að okkur er nauðsyn að vita á hverju við eigum von meðan hæstv. iðnrh. gegnir þessu embætti.



Herra forseti. Það er ánægjulegt að við, sem höfum talað í þessum umr., erum allir sammála um nauðsyn þess, að það komist á meiri jöfnuður í upphitunarkostnaði landsmanna en nú er. Menn hafa verið að bera fram spurningar um hvað jöfnuðurinn ætti að vera mikill. Ég vék að frv. sem ég og meðflm. mínir úr öðrum stjórnmálaflokkum bárum fram á þingi 1979–1980. Þá reiknuðum við með að munurinn yrði mest um tvisvar og hálfum sinnum meiri hitunarkostnaður en hjá Hitaveitu Reykjavíkur eða vegið meðalverð hjá hitaveitum. Ég hygg að það væri gott ef við stefndum nú að þessu marki eða eitthvað svipuðu. Þetta er verðjöfnun. Þetta er jöfnun hitunarkostnaðar. Hún er ákaflega mikilvæg. En það er líka eitt sem er mikilvægt. Það er að hitunarkostnaðurinn sé sem lægstur. Það er lítil bót í því að hafa jafnan hitunarkostnað ef hann er hár um allt land og e.t.v. hærri en hann þyrfti að vera. Þess vegna megum við aldrei gleyma því, að skipulag þessara mála er ákaflega þýðingarmikið. Við verðum að hafa skipulagið á þann veg, að það stuðli í sjálfu sér að sem lægstu orkuverði um allt land. Hér var aðeins vikið að því, og hæstv. iðnrh. sagði að hann væri á þeirri skoðun, að orkuframleiðslan ætti að vera öll eða aðallega á hendi eins virkjunarfélags, orkufyrirtækis. Hér er komið gamalt deilumál sem ég ætla ekki að fara inn á. En ég er andvígur þessu vegna þess að ég tel að ef það sé möguleiki fyrir fleiri en eitt fyrirtæki að starfa á þessum vettvangi höfum við bestu trygginguna fyrir því, að reksturinn geti stuðlað að sem lægstum hitunarkostnaði um allt land án þess að það hindri á nokkurn hátt að það geti verið hliðstætt orkuverð líka um allt land.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. svör hans við þeim spurningum sem ég bar fram á þskj. 313. Hér hafa ýmsir tekið til máls við þessa umr., og er það sérkennandi fyrir málflutning manna að þeir eru í raun og veru fylgjandi því að jöfnuður náist á sviði upphitunarkostnaðar. Mér er það ljóst, að nokkuð hefur miðað í rétta átt, en nokkra leið eigum við þó fyrir höndum þannig að jöfnuður náist að fullu. Ég vil sérstaklega taka undir þau orð ráðh., að það þurfi að gera átak í rannsóknum - ég hef þetta ekki orðrétt eftir - á gerð húsa með tilliti til hitunarkostnaðar þeirra. Ég tel mjög brýnt að þetta verði gert. Við erum furðulega íhaldssöm á gamlan byggingarmáta. Ég hygg að þó nokkru fé væri varið til þessara mál mundi það fé skila sér fljótt til baka vegna þess að þarna er víða pottur brotinn. Að öðru leyti vildi ég segja að ég tel að jafnaði aðgengilegri leið til verðjöfnunar að þar sem verð er hæst lækki það heldur en að það hækki þar sem það er lægst, en eins og fram hefur komið hér í umr. um Hitaveitu Reykjavíkur er hún búin að biðja um hækkun á sínum töxtum og einnig Rafmagnsveita Reykjavíkur, og þar minnki bilið. Þó að ég sé ekki með þessu að efast um að það sé full þörf á þessum ráðstöfunum tel ég það skemmtilegri leið að þar sem verð er hæst lækki það og jöfnuður náist á þann hátt. Ég vil sem sagt þakka hæstv. ráðh. svörin og einnig vil ég þakka öðrum sem tekið hafa þátt í þessari umr. Hér hafa komið fram nokkur sjónarmið um þessi vandamál svo og önnur tengd, og mætti þetta e.t.v. verða okkur til upplýsinga í frekari umræðu og ákvarðanatöku um þessi mál.



Herra forseti. Ég skil ráðh. þannig að hann telji eðlilegan áfanga í stöðunni að verð til húshitunar verði um þrisvar sinnum hærra en hitaveituverðið eins og það er lægst og þetta muni þýða að hann beiti sér fyrir þessum áfanga. Út af fyrir sig finnst mér þetta svar hans nokkurs virði. Ég vil þó benda á að það væri hægt að komast enn þá neðar kannske, eins og Þorvaldur Garðar, hv. 4. þm. Vestf., sagði, og gera húshitunarkostnaðinn tvisvar til tvisvar og hálfum sinnum meiri í þessum áfanga en þar sem lægst er. Það liggur skjallega fyrir að þær hitaveitur, sem eru taldar dýrar hitaveitur, en eru þó þjóðhagslega og landfræðilega mjög mikils virði fyrir þá íbúa sem búa á þeim svæðum, þ.e. Hitaveita Akureyrar og Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar, miða verð sitt við 60% af olíuverði. Ég segi það sem mína skoðun, að ég tel að það væri strax viðunandi fyrir aðra íbúa þessa lands, sem búa á „köldum svæðum“, ef þeir nytu hliðstæðra aðgerða, þ.e. verðlagið væri miðað við að það væri hvergi hærra en 60% af niðurgreiddu olíuverði eins og það liggur fyrir. Þetta teldi ég merkan áfanga, og ég vil lýsa því yfir, að það er útilokað fyrir okkur, sem sitjum á Alþingi, að fara af þessu þingi án þess að sá áfangi náist. Ég tel það alveg óviðunandi ef okkur tekst ekki að sameinast um að ná þeim áfanga. Að því tel ég að við verðum að stefna og hvika ekki frá því. Allar yfirlýsingar núv. ríkisstj. og stjórnvalda yfirleitt á þessu sviði hafa hnigið í þessa átt. Við gætum svo rætt sérstaklega um Landsvirkjun sem orkufyrirtæki landsins, það er sérmál, en það verður að vera stefnumið á þessu þingi að við náum þeim áfanga sem ég nefndi.



Herra forseti. Ég skil hv. 1. þm. Vesturl. á þá leið, að hann ásamt öðrum, sem hér hafa tekið undir verðjöfnunarstefnu varðandi húshitun, sé reiðubúinn til að standa að tekjuöflun eða sjóðmyndun til að ná fram markmiðum til jöfnunar á orkukostnaði. Ég fagna því, að sá vilji er fyrir hendi, og treysti að hann reynist vera til í raun þegar kemur að því að safna í slíkan sjóð. Ég vil koma að því sem ég gleymdi raunar að víkja að varðandi mál hv. 5. þm. Vestf., þ.e. í sambandi við verðlagningu á orku til orkufreks iðnaðar. Þar er vissulega um að ræða einn verulegan þátt sem tengist þessum málum. Það er eðlilegt markmið og viðhorf að orkufyrirtækin standi undir kostnaði, það þurfi ekki að greiða með þeim á heildina litið og helst að þau gætu lagt eðlilegt fjármagn fram til viðhalds og að hluta til framkvæmda þó að lántökur hljóti að koma til þegar um stórátök er að ræða fyrir framtíðina. Þar skiptir verðlagningin á orku til orkufreks iðnaðar auðvitað mjög verulegu máli. Einn þáttur í því markmiði, sem hér er rætt um, er að ná fram verulegri breytingu á því sem nú er í þeim efnum. Um það þarf ég ekki að fjölyrða. Ég vil þó aðeins minna á athyglisverða staðreynd sem snertir verðlagningu á raforku hjá almenningsveitum í landinu. Þegar litið er til kostnaðarsamanburðar á milli orkunnar, sem seld var til álversins í Straumsvík árið 1970 eða um það bil þegar það tók til starfa, þá var munurinn á heildsöluverði raforku til þess fyrirtækis og til almenningsveitna 81%. Nú er þessi kostnaðarmunur ekki 81%, heldur 413%. Þetta er staðreynd sem ég held að sé vert að hv. alþm. hafi í huga. Á bak við þessa þróun búa ákveðnar staðreyndir og saga sem við þurfum að leggja á minnið og hagnýta til að ná fram nauðsynlegum og réttmætum leiðréttingum á þeim þáttum sem þarna er um að ræða. Varðandi verðlagninguna og verðsamanburðinn vil ég minna hv. 5. þm. Vestf. á að það eru fleiri en viðskiptavinir Rafmagnsveitna ríkisins, sem um er að ræða og við þurfum að hafa auga á, og fleira, sem taka þarf inn í dæmið en Reykvíkingar og viðskiptavinir Rafmagnsveitnanna. Við þurfum einnig að hafa auga á veitufyrirtækjum víða um landið sem eru með sína viðmiðun, þ. á m. fyrirtæki sem eru ekki langt frá núverandi heimahögum hv. þm. og nefnt var hér áðan, Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar, sem er með verðlagningu sem nemur samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef, 73% af niðurgreiddu olíuverði. En rafhitun er samkv. sömu upplýsingum frá byrjun febrúar hjá Rafmagnsveitum ríkisins 94% af niðurgreiddu olíuverði. Við verðum að hafa auga á þessu öllu í heild, þegar við erum að skoða þetta dæmi, sem er ekki einfalt, en engu að síður þurfum við að klóra okkur fram úr því.