Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tvær utandagskrárumræður fara fram í dag. Hin fyrri hefst klukkan hálfþrjú, að loknum dagskrárliðnum um störf þingsins, og er um skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Málshefjandi er hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, verður til andsvara. Hin síðari hefst klukkan þrjú, þegar að lokinni þeirri fyrri, og er um Landeyjahöfn og siglingar Herjólfs. Málshefjandi er hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson og innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, verður til andsvara. Umræðurnar fara fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund hvor.

Virðulegi forseti. Það vildi svo til í síðustu viku að einn af æðstu embættismönnum þjóðarinnar, seðlabankastjórinn, taldi sig ekki geta skýrt viðskiptanefnd frá atriðum er varða söluna á Sjóvá, einhverjum atriðum eða viðburðum sem urðu til þess að eftir langar samningaviðræður var kauptilboð dregið til baka nokkru fyrir jól. Í máli seðlabankastjóra kom fram að aðallögfræðingur Seðlabankans hefði ráðgast við aðallögfræðing Alþingis og komist að þeirri niðurstöðu að í þingsköpum væri einungis kveðið á um trúnaðarskyldu í utanríkismálanefnd. Tekið er skýrt fram, virðulegi forseti, að ég dreg ekki í efa að seðlabankastjóri, sem aðrir starfsmenn Seðlabankans, sé bundinn trúnaði um störf sín. Í þessu tilfelli er til umfjöllunar sala á einu af þeim fyrirtækjum sem komst í ríkiseigu í efnahagshamförunum og liggur í augum uppi að það er erfitt fyrir okkur alþingismenn að fylgja því eftir hvort allt sé eðlilegt í þeim efnum ef embættismennirnir, sem ábyrgir eru, bera fyrir sig trúnaði. Þegar ég segi þetta á ég við að þingnefndin heiti trúnaði um það sem upplýst er enda hef ég hingað til talið það hina eðlilegu meðferð að ef þingmenn heita embættismanni eða öðrum trúnaði um það sem fram kemur á fundi þingnefnda þá gildi það. Ég tel, virðulegi forseti, að við þurfum að fá úr því skorið hvort það sé virkilega svo að embættismenn ríkisins geti neitað að svara þingnefndum eins og raunin varð í þessu tilfelli. Ef svo er þurfum við að hugsa hvernig ráða megi bót á því.

Frú forseti. Ég rakst á frétt í morgun þar sem sagði eitthvað á þessa leið: „Við gefumst ekki upp.“ - Ég hélt að verið væri að tala um afmælisdag ríkisstjórnarinnar, að á tveggja ára afmæli minnihlutastjórnar ríkisstjórnarinnar  Í dag verður fundur í forsætisráðuneytinu þar sem fjallað verður um það hvernig bregðast eigi við. Mér heyrist á stjórnarmeirihlutanum að áhugi sé fyrr því að endurtaka kosningar til stjórnlagaþings. Það er óþarfi að gera það. Við eigum að taka það verkefni hingað inn í þingið, setja það á dagskrá og hefja endurskoðun á stjórnarskránni. Við höfum allt sem við þurfum til að hefja það verk. 
             Samstaðan í dag á að vera með íslensku þjóðinni sem kallar eftir árangri, kallar eftir uppbyggingu, kallar eftir því að héðan frá þinginu komi aðgerðir sem létta undir með fólki og vekja með því einhverja bjartsýni um framtíðina.

Frú forseti. Ég er komin hingað í ræðustól sem formaður Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins til að skýra þingheimi frá ákvörðun laga- og mannréttindanefndar þess. Nefndin ákvað á fundi sínum í Strassborg í síðustu viku að ekki væri ástæða til þess að svo stöddu að ljúka skýrslugerð vegna frystingar breskra yfirvalda á eigum Landsbanka Íslands í Bretlandi í október 2008. Forsaga málsins er sú að Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins óskaði eftir því við framkvæmdastjórn þingsins í janúar 2009 að laga- og mannréttindanefndin skoðaði hugsanleg álitamál í tengslum við beitingu hinna svokölluðu hryðjuverkalaga, það er, með leyfi forseta: „Anti-Terrorism, Crime and Security Act 2001“ til að frysta eignir Landsbanka Íslands í Bretlandi. Frú forseti. Málinu var vísað til nefndarinnar til skýrslugerðar og var finnski þingmaðurinn Kimmo Sasi útnefndur skýrsluhöfundur. Nú hefur hins vegar verið tekin ákvörðun um að gefa ekki út skýrslu um málið að svo stöddu. Fyrir þeirri ákvörðun eru tvær ástæður. Í fyrsta lagi var ekki talið æskilegt að þingið tæki afstöðu sem hugsanlega yrði nýtt í dómsmálum í tengslum við fall bankans. Í öðru lagi taldi nefndin að gildissvið laganna væri nógu vítt til að beiting þeirra til að frysta eigur Landsbankans félli þar undir. Ábendingar komu fram á Evrópuráðsþinginu um að auðveldara væri fyrir þingið að láta meta efnahagslegu áhrifin af beitingu laganna fyrir Ísland en að gefa álit á því hvort réttlætanlegt hafi verið að beita þessum úrræðum og mun Íslandsdeildin skoða það mál betur.

Forseti. Ég er kominn til að staðfesta það sem formaður Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins sagði, að á fundinum í laga- og mannréttindanefnd var samþykkt að hætta þessari rannsókn, að láta hana niður falla af þeim ástæðum sem formaðurinn tilgreindi. Raunar skildi ég það svo án þess að rengja hann í neinu - fréttirnar bárust bæði á fund í nefndinni og svo á fund sem við héldum sérstaklega með honum, ég og formaðurinn, - að hann teldi einkum að framhaldsvinnsla í málinu kynni að spilla fyrir samningaviðræðum milli Breta og Íslendinga í þessu efni.

Komst samt að vondri niðurstöðu.

Staðreyndin er samt sú, forseti, og það er ágætt að þingheimur velti því fyrir sér, að Evrópuráðið, sem er þekkt fyrir mannréttindabaráttu og að styðja lítilmagnann og skirrast hvergi við, eins og var reyndar gert á þessum fundi í sambandi við sögu Kosovo, að ráðið telur ekki að neinn grunnur sé til að halda þessari rannsókn áfram. Líklegt er að við höfum í þessu máli reynt að grípa það hálmstrá í vandræðum okkar að betra sé að veifa röngu tré en öngu hvað sem um ástæður Breta má segja. Ég held að við ættum nú, m.a. í tilefni af þingmáli sem verður rætt í dag, að setjast niður og skoða okkar eigin vanda, vinna í okkar eigin málum eins og sagt er á sumum stöðum í samfélaginu frekar en vera að þenja okkur með belging sem ekki gerir neinum gagn.

Frú forseti.

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumanni hljóð.

Ég kem upp til að tjá mig um orð hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur en áður en ég geri það vildi ég árétta þann skilning minn á niðurstöðunni í Evrópuráðinu að hún byggist á því að hryðjuverkalöggjöfin í Bretlandi veiti stjórnvöldum þar mjög víðtækar heimildir. Kannski er ein ályktunin eða einn lærdómur sem draga má af því fyrir lönd í Vestur-Evrópu hversu víðtækar heimildir finnist í svokallaðri hryðjuverkalöggjöf allra landa, m.a. Íslands. Það var ekki það sem ég ætlaði að ræða um hér heldur orð hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur um trúnað í þingnefndum. Ég hygg að nú sé tækifæri, við endurskoðun þingskapalaga og vegna nýs frumvarps sem væntanlega lítur dagsins ljós á næstu dögum eða vikum, til að taka þetta í gegn. Ég held við verðum að hafa skýrar línur í því. Ég tek vissulega undir það með þingmanninum að að sjálfsögðu er það þingnefndin sem ákveður um trúnað og trúnaðarskyldur en ekki gestir hennar. En spurningin er hins vegar líka: Er ekki rétt að gera skýran greinarmun á lokuðum og opnum fundum og hafa t.d. alla fundi sem gestir mæta á, hverjir sem þeir eru, opna og aðra lokaða? Þetta er bara ein hugmynd sem mig langaði til að varpa fram í þessari umræðu til að reyna að koma því á framfæri. Af þessu tilefni vona ég að hv. þingmenn og við öll getum staðið saman um að breyta þingskapalögunum og bæta þau, það er full þörf á þeim umbótum. Ég minni í því sambandi á samþykkt okkar 63:0 frá því í haust.

Virðulegi forseti. Ég tel fulla ástæðu til að ræða það sem snýr að Evrópuráðinu betur á þessum vettvangi. Ég vona að ég hafi misskilið hv. þm. Mörð Árnason í þessari stuttu ræðu sem hann hélt. Ég vona að enginn sé að tala gegn því að við gætum hagsmuna Íslendinga. Við höfum svo sannarlega lært það í þessum deilum okkar og viðskiptastríði að stóru þjóðirnar skirrast ekki við að gæta hagsmuna sinna. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur að vel má vera að þeim sé heimilt að beita hryðjuverkalögum gegn saklausri þjóð. Það kennir okkur að þegar menn leggja af stað með löggjöf, og þarf ekki að vera hryðjuverkalöggjöf, þá er hægt að beita henni öðruvísi en ætlað er í upphafi. Ég held að menn ættu að hafa það í huga að í þessum sal. Ég tek undir með hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur þegar hún talaði um trúnað í nefndum og ég held að við þurfum ekki að breyta neinu. Ég held að það snúist um það hvernig við stýrum málum okkar á Alþingi Íslendinga. Ég hef aldrei heyrt þessar röksemdir áður og hef verið í mörgum þingnefndum. Ég hef aldrei heyrt þessa túlkun sem kom frá embættismanni í Seðlabankanum sem sagði okkur hreint og beint að hann gæti ekki sagt okkur neitt um það hvað væri í gangi. Við gætum sem sé ekki sinnt eftirlitshlutverki okkar vegna þess að lögfræðingur í Seðlabankanum hefði farið yfir málin og niðurstaða hans væri sú að það væri bara trúnaður í hv. utanríkismálanefnd. Virðulegi forseti. Er það túlkun þingmanna að þeir geti ekki gætt trúnaðar í annarri nefnd en í hv. utanríkismálanefnd? Við þekkjum það í hinum ýmsu nefndum, t.d. í hv. allsherjarnefnd þegar menn ræða mjög viðkvæm málefni, að þá gæta menn að sjálfsögðu trúnaðar ef svo ber undir. Við eigum ekki að sætta okkur við þetta því ef við gerum það þá erum við að segja að við getum ekki 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir að fara yfir afstöðu Evrópuráðsins til spurningar okkar um beitingu hryðjuverkalaganna. Það vill svo til að á eftir stendur til að ræða þingsályktunartillögu hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar um það að Íslendingar höfði skaðabótamál vegna beitingar þessara laga. Hvet ég sem flesta til að taka þátt í þeirri umræðu. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir er oft ófeimin við að benda á hluti sem öðrum kann að þykja óþægilegt að viðurkenna. Hún hefur t.d. stigið fram og viðurkennt að hún hefði viljað halda öðruvísi á málum í umræðu um stjórnlagaþingið á sínum tíma. Í því fólst ekki að hv. þingmaður væri á móti stjórnlagaþingi, heldur snerist þetta um að leggja áherslu á vönduð vinnubrögð. Ég held að við eigum að læra af stjórnlagaþinginu í víðari skilningi, læra að vanda sem best til verka. Strax að lokinni þessari umræðu hefst utandagskrárumræða um skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Þar eru einmitt fjölmörg dæmi um hvernig lög hafa verið sett án þess að menn hafi í raun vandað til verka í samræmi við tilefnið. Hvað eftir annað hafa verið keyrðar hér í gegn skattalagabreytingar, jafnvel rétt fyrir jól og áramót, sem síðan hefur komið í ljós að standast enga skoðun, jafnvel gert ráð fyrir reiknireglum sem standast ekki stærðfræðilega. Svo er það Icesave-málið sem kemur til umræðu á morgun. Þar eru líka fjölmörg dæmi um að menn hafi ekki tekið afstöðu til hlutanna út frá rökum og staðreyndum heldur einhverju allt öðru. Við á þinginu eigum í öllum þessum málum og öðrum að temja okkur að forðast það fúsk sem hefur verið allt of ríkjandi í lagasetningu.

Frú forseti. Hér hefur verið talað um fúsk í lagasetningu og um eftirlitshlutverk þingsins. Ég er einmitt hingað komin til að ræða eftirlitshlutverk þingsins. Í dag lauk formlega störfum verkefnishópur vegna sameiningar St. Jósefsspítala og Landspítala – háskólasjúkrahúss. Það kemur fram sem ég óttaðist og hef margrætt hér, að um yfirtöku LSH á St. Jósefsspítala verður að ræða. Ég marglýsti því yfir, m.a. við fjárlagagerðina, að ekki væri hægt að standa gegn þessari sameiningu ef starfsöryggi fólks yrði tryggt, sömuleiðis sú gríðarlega mikla þekking sem St. Jósefsspítali hefur unnið sér inn síðustu árin og þjónustustigið líka. Nú hefur komið í ljós að allt þetta er í töluverðu uppnámi, að mínu mati. Það er verið að færa starfsemi skurð- og svæfingadeildarinnar nú þegar til LSH, til Reykjavíkur. Meltingarsjúkdómarnir færast síðar á árinu, væntanlega verður eftir almenn legudeild, ekki með neina stoðþjónustu, þ.e. rannsóknir og röntgen. Allt sem við vöruðum við er að rætast núna. Við skulum rifja upp að fyrir tveimur árum urðu mjög mikil mótmæli í Hafnarfirði vegna áætlunar þáverandi heilbrigðisráðherra, Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Þá var sest niður og málið sett í ákveðinn farveg. Íbúarnir vissu hvað menn voru að fara varðandi þjónustuna á heilbrigðissviði. Ég veit til þess að áhugahópur um St. Jósefsspítala hefur núna lengi reynt að ná samtali við heilbrigðisráðherra en ekki fengið fund. Það sem er að gerast núna er það sem við Hafnfirðingar óttuðumst, í rauninni er um fjandsamlega yfirtöku að ræða. Það er ekki búið að tryggja þjónustuna og t.d. þekkinguna í grindarbotnsteyminu. Það skiptir miklu máli að skurðdeildin og meltingardeildin vinni saman. Það mál er allt upp í loft þannig að ég óttast það sem við vöruðum við, að við náum ekki fram hagræðingu, 

Virðulegi forseti. Ég vil bregðast aðeins við orðum hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um sameiningu St. Jósefsspítala og Landspítala – háskólasjúkrahúss. Við vitum að sameiningar eru alltaf erfiðar. Um það þýðir ekkert að deila þó að við vitum að við þurfum oft að sameina. Hér er fyrst og fremst verið að tala um sameiningu yfirstjórna með tilheyrandi hagræðingu sem felst í færri stjórnendum. Ég bý að þeirri reynslu að hafa búið á Austurlandi þegar öll heilbrigðisþjónusta frá Vopnafirði til Álftafjarðar var sameinuð undir eina stjórn. Þá voru að sjálfsögðu mikil mótmæli. Smám saman náðist sátt um að viðeigandi stofnanir hefðu sína sérhæfingu og ég veit ekki annað en að fólk sé almennt þokkalega sátt þar, a.m.k. miðað við að hægt var að bjarga því slysi sem vofði yfir í sambandi við niðurskurðaráform. Þar er t.d. einungis hægt að fæða börn á einum stað, í Neskaupstað, og ég vona sannarlega að menn taki höndum saman og varðveiti þá þekkingu sem til er í St. Jósefsspítala. Við verðum að líta svo á að höfuðborgarsvæðið sé eitt samgöngusvæði og þó að einhver þjónusta færist yfir til Reykjavíkur frá Hafnarfirði get ég ekki séð að það sé stórkostlegt slys, svo framarlega sem hún varðveitist þar. Mér þykir sannarlega vænt um St. Jósefsspítala enda fædd og uppalin í Hafnarfirði og ég vona svo sannarlega að þar verði áfram góð þjónusta við Hafnfirðinga. Svona samvinna verður að fá að þróast og smám saman finna menn vonandi út hvernig best er að haga þessari verkaskiptingu. Leyfum þessu samstarfi að þróast og vonum að Hafnfirðingar fái þá þjónustu sem þeir eiga skilið og St. Jósefsspítali 

Virðulegi forseti. Eins og allir hér vita er verkefni Alþingis og þingnefnda að veita framkvæmdarvaldinu og undirstofnunum þess aðhald. Það er óskaplega erfitt fyrir okkur þingmenn að veita slíkt aðhald þegar við fáum engar upplýsingar. Embættismenn ríkisins mæta fyrir þingnefndir og bera fyrir sig þagnarskyldu þegar þeir eru spurðir út í mikilvæg atriði, eins og t.d. einkavæðingu ríkisfyrirtækja. Nú er verið að einkavæða tryggingafélagið Sjóvá. Eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir nefndi hélt viðskiptanefnd fund um það mál á föstudaginn. Þangað mætti seðlabankastjórinn Már Guðmundsson og kaus að veita nefndinni svo gott sem engar upplýsingar um það söluferli. Hann veitti ekki upplýsingar um það hvers vegna kaupin á félaginu hefðu farið út um þúfur fyrir skemmstu, hvers vegna þeir aðilar sem buðu 80% hærra verð í félagið en aðrir buðu hefðu hætt við kaupin. Hann bar fyrir sig þagnarskyldu og þagnarskylduákvæðum seðlabankalaganna þrátt fyrir að vitað sé að eignaumsýslufélag Seðlabankans, sem er einkahlutafélag sem ekkert er minnst á í seðlabankalögunum, fari með þessa sölu. Ég tel að málið hafi fyrst orðið grafalvarlegt þegar seðlabankastjóri og lögfræðingur Seðlabankans vísuðu þingnefndinni til dómstóla til þess að fá þær upplýsingar sem hún þarf að fá til að geta sinnt skyldum sínum í svona mikilvægu máli sem varðar mjög mikla hagsmuni. Nú liggur fyrir að aðrir aðilar en þeir upphaflegu hafa áhuga á að kaupa félagið í gegnum þessa einkavæðingu,  
             Virðulegi forseti. Það verður að gera einhverja bragarbót á þessum vinnubrögðum.

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Forseti. Ég ætla að halda mig á svipuðum slóðum og síðasti ræðumaður. Ég sat þennan nefndarfund sem þingmaðurinn Valgerður Bjarnadóttir sagði frá og aðrir hafa lýst líka. Ég get sagt að það var afar einkennilegt að upplifa að okkur þingmönnum var meinað að sinna lögbundnu eftirlitshlutverki okkar. Þetta svokallaða gegnsæja og opna ferli líkist frekar dimmum göngum í kolniðamyrkri þar sem e.t.v. er eitthvert ljós við endann. Ég get tekið undir allt sem hér hefur komið fram. Mig langaði hins vegar aðeins að ræða á almennum nótum um trúnað í nefndum. Mér finnst að nefndir og nefndastörf eigi að vera eins opin og gegnsæ og frekast er kostur og ég held að við ættum að nota okkur beinar útsendingar í meira mæli. Ég er t.d. alveg viss um að almenningi hefði þótt gaman að fá að hlusta á þennan fund. Það væri þá ágætt að reyna að opna störf nefndarinnar frekar og beinar hljóðútsendingar á netinu held ég að væru vel til þess fallnar eins og tíðkast víða í sveitarfélögunum. Ástæða þess að ég er að tala um þetta nú er að það stendur til að breyta þingskapalögunum og í þeim drögum sem lögð hafa verið fram er kveðið á um að í lok hvers fundar verði tekin ákvörðun um hvort trúnaður eigi að ríkja um fundinn. Ég er alfarið á móti því. Mér finnst að meginreglan eigi að vera að allir fundir séu opnir. Ef beðið er um trúnað verður að meta það í hvert sinn og þingmenn verða að vita fyrir fram hvort trúnaður eigi að ríkja um þær upplýsingar sem þeir eiga von á. Þá verður bara hver og einn að svara já eða nei hvort hann vill veita slíkan trúnað.

Heyr, heyr.

Virðulegur forseti. Hér hefur komið fram, eins og oft áður, að sjálfstæðismenn tala stjórnlagaþingið massíft niður. Þeir segjast vilja breyta stjórnarskránni og setja m.a. í hana að auðlindirnar eigi að vera í eigu þjóðarinnar. Þá er eðlilegt að rifja upp forsöguna í þessu máli. Þegar Framsóknarflokkurinn fór á sínum tíma í stjórnarsamstarf með Sjálfstæðisflokknum var þetta eitt af atriðunum í stjórnarsáttmála. Sjálfstæðismenn sögðust ætla í samvinnu við okkur framsóknarmenn um að setja auðlindirnar í eigu þjóðarinnar í stjórnarskrá. Varð það niðurstaðan? Nei, það varð ekki niðurstaðan,  Núna segjast sjálfstæðismenn aftur vilja breyta stjórnarskránni og setja auðlindirnar í eigu þjóðarinnar. Sporin hræða í þessu, virðulegur forseti. Þess vegna vildu framsóknarmenn stjórnlagaþing. Þeir vildu taka þetta vald af þinginu og setja það í hendurnar á stjórnlagaþingi og þjóðinni í þjóðaratkvæðagreiðslu, bindandi stjórnlagaþing. Það vildu sjálfstæðismenn ekki. Að lokum varð samkomulag um ráðgefandi stjórnlagaþing af því að sjálfstæðismenn beittu hér málþófi í aðdraganda kosninga. Við hin gátum ekki annað en gefist upp, því miður,  Nú er búið að dæma það ógilt þannig að það er gríðarlega mikilvægt að Alþingi Íslendinga taki af skarið og velji leið, hver sem verður valin, annaðhvort að skipa þessa 25 manna nefnd til að hjálpa okkur eða kjósa upp á nýtt. Til þessa þurfum við að taka afstöðu. Við verðum að velja leið út úr ógöngunum þannig að hingað inn komi góð tillaga frá  
            

Hæstv. forseti. Ef ég skil hv. þm. Siv Friðleifsdóttur rétt er vera okkar, 16 þingmanna Sjálfstæðisflokksins, á þingi nægileg til að breytingar á stjórnarskránni eigi ekki að koma hingað inn. 

Ekki samtöl við ræðumann.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir að þagga niður í hæstv. utanríkisráðherra  Hins vegar er rétt að árétta að við erum á þjóðkjörinni samkomu. Við höfum stjórnarskrárbundna skyldu til að fjalla um stjórnarskrármálið. Þar sem það bar á góma hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur að við sjálfstæðismenn værum að tala stjórnlagaþingið niður  
             Við höfum líka vakið athygli á kostnaði, við höfum vakið athygli á því dæmalausa klúðri í sambandi við frágang málsins sem varð til þess að Hæstiréttur 

Ræðutími hv. þingmanns er löngu liðinn og sömuleiðis tími fyrir umræður um störf þingsins.

Virðulegi forseti. Ég tel mig knúinn til að vekja athygli þingsins á bréfi sem barst frá hæstv. forsætisráðherra til Alþingis og Ríkisendurskoðunar. Ástæðan er að forsætisnefnd þingsins fór eftir lögum um Ríkisendurskoðun og varð við beiðni um að senda ákveðið mál til Ríkisendurskoðunar til að fá skýrslu þar um. Var það mjög gegn vilja hæstv. forsætisráðherra, framkvæmdarvaldsins, sem sá sig núna knúna til að setja ofan í við hv. forsætisnefnd og senda leiðbeiningar til eftirlitsstofnunar Alþingis, Ríkisendurskoðunar, um það hvernig Ríkisendurskoðun ætti að vinna þetta mál. Lokaorðin eru svona, svo ég lesi beint, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að Ríkisendurskoðun endurskoði svar forsætisráðherra  Virðulegi forseti. Ef við meinum eitthvað með því 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hafi vakið athygli á grafalvarlegu máli. Það er gert ráð fyrir því og um það hefur verið allgóð sátt að Ríkisendurskoðun væri sjálfstæð eftirlitsstofnun á vegum Alþingis og lyti ekki fyrirmælum framkvæmdarvaldsins, eftirlitsstofnun Alþingis sem fylgist með því hvernig framkvæmdarvaldið hagar störfum sínum. Ég get ekki skilið bréf hæstv. forsætisráðherra sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson vitnar til öðruvísi en sem inngrip í þá ákvörðun þingsins að senda þetta mál til Ríkisendurskoðunar og bein eða óbein fyrirmæli til Ríkisendurskoðunar um það hvernig hún eigi að vinna vinnu sína, eins og hæstv. forsætisráðherra treysti ekki Ríkisendurskoðun til að vinna á málefnalegan hátt. Er það þannig sem á að skilja bréf hæstv. forsætisráðherra, 

Virðulegi forseti. Ég tel rétt að koma upp undir þessum lið vegna þeirra umræðna sem hafa farið fram í dag um eftirlitsskyldu þingsins. Ég ætla að minna á það, frú forseti, að ég kom upp fyrir á að giska mánuði og benti á það að umræða um skýrslu umboðsmanns Alþingis hefur ekki farið fram síðustu tvö árin. Umboðsmaður Alþingis kom á fund allsherjarnefndar fyrir nokkrum missirum og hafði uppi nokkuð alvarlegar athugasemdir um það að Alþingi Íslendinga hunsar alveg það hlutverk sitt að ræða skýrsluna. Það er rétt að bæta þessu inn í þá keðju sem er komin af stað í dag um það hvernig Alþingi starfar.

Frú forseti. Hvort sem litið er til uppbyggingar atvinnulífs, bættra kjara almennings eða annarra meginverkefna samtímans skiptir skattstefnan höfuðmáli. Í stað þess að laga skattkerfið að aðstæðum og skapa þann stöðugleika sem er bráðnauðsynlegur í uppbyggingarstarfi hafa verið innleiddar skattahækkanir og breytingar á skattkerfinu sem eru til þess fallnar að hafa þveröfug áhrif. Almenningur sem hefur mátt þola mikla kjararýrnun er skattpíndur, erlendri og innlendri fjárfestingu í atvinnulífinu er haldið niðri með skattkerfi sem refsar fyrir uppbyggingu en verðlaunar stöðnun. Verðtryggðar skuldir hækka jafnt og þétt með hærri sköttum á neysluvörur. Í flestum vestrænum ríkjum gera menn sér grein fyrir því, og hafa gert alllengi, hversu mikilvægt það er að skattkerfi sé ekki of flókið. Ég var nýlega í Albaníu þar sem erfiðleikarnir eru miklir en hagvöxtur og uppbyggingarstarf eru nú komin á fullan skrið og það þökkuðu heimamenn því að skattkerfið hefði verið einfaldað. Hér, þar sem ómæld tækifæri eru til staðar, er stöðugt verið að auka flækjustig skattkerfisins og kveður svo rammt að því að Alþingi hefur leitt í lög skattareglur sem ekki fá staðist stærðfræðilega, ekki einu sinni þótt leitað sé til færustu algebrumanna. Kerfið sem á að sjá um að skattarnir séu rétt reiknaðir og skili sér var ekki undir hinar miklu og dýru breytingar búið og þar er enn mikil vinna óunnin. Hjá stjórnvöldum skortir mjög á skilning á stöðu þeirra sem reka fyrirtæki eða bara sjálfa sig og fjölskyldu sína. Með flóknara skattkerfi eykst munurinn á staðgreiðslu og endanlegri skattlagningu. Þannig fjölgar til muna þeim einstaklingum sem skulda skatt eftir að álagning hefur farið fram. Skattahækkanir og auknar flækjur hafa mjög letjandi áhrif á launþega. Menn sjá sér ekki lengur hag í að vinna og framleiða verðmæti. Samfara því eykst svört atvinnustarfsemi til muna og sú þróun er þegar hafin. Hækkun tryggingagjalds dregur svo enn úr hvatanum fyrir fyrirtæki til að ráða starfsfólk en skapar þess í stað aukinn hvata til að draga saman seglin og fækka fólki. Alls staðar eru hvatarnir öfugir. Frá því að núverandi ríkisstjórn tók við höfum við meðal annars horft upp á að tekjuskattur lögaðila hefur verið hækkaður um þriðjung, úr 15% í 20%. Tryggingagjald var hækkað úr rúmum 5% upp í hátt í 9%. Tekinn var upp svokallaður afdráttarskattur af vaxtagreiðslum til erlendra lánveitenda. Fjármagnstekjuskattur einstaklinga var tvöfaldaður, úr 10% í 20%, og er nú líklega orðinn hærri en almennur tekjuskattur því að um er að ræða brúttóskatt án frádráttar vegna verðbólgu eða vaxtagjalda. Þrepaskipting tekjuskatts var tekin upp að nýju og skatthlutfall einstaklinga miðað við hæsta þrep hækkað úr 37,3% í 46,2%. Eignarskattur var tekinn upp að nýju, virðisaukaskattur sem var hár fyrir, 24,5%, var hækkaður upp í 25,5%. Hann er kominn yfir fjórðung. Því til viðbótar hafa verið innleiddar ýmsar tæknilegar og flóknar skattahækkanir sem of langt mál yrði að telja upp hér  Í ágætri skattkerfisgreiningu frá KPMG kemur fram að reynsla frá undanförnum árum og áratugum sýni að í hvert sinn sem skattar voru lækkaðir jukust skatttekjur ríkissjóðs. Í þessu sambandi má benda á verkefnið Allir vinna sem verið hefur í gangi um nokkurt skeið. Þar stendur fólki til boða endurgreiðsla virðisaukaskatts af tilteknum framkvæmdum auk lækkunar tekjuskattsstofns. Fram hefur komið hjá stjórnvöldum og líka atvinnurekendum að verkefnið hafi gengið vonum framar og haft þau áhrif að velta og umsvif hjá iðnaðarmönnum hafi aukist mikið. Vegna þessa vaknar sú spurning hvort ekki megi yfirfæra þetta verkefni á þjóðfélagið í heild og kanna hvort umsvif í þjóðfélaginu muni ekki aukast ef skattar verða lækkaðir. Sú lagasetning sem hefur verið innleidd til að hækka skatta og flækja skattkerfið hefur um margt verið óvönduð og fljótfærnisleg. Lítill tími hefur verið gefinn fyrir athugasemdir frá sérfræðingum. Samt veit ég að margir hafa setið sveittir við að skila athugasemdum til þingsins í tæka tíð og vara við mistökum en á þá hefur ekki verið hlustað. Frú forseti. Nú er tími minn liðinn 

Frú forseti. Í öllum meginatriðum hafa aðgerðir þessarar ríkisstjórnar á sviði skattamála verið vel heppnaðar og náð tilætluðum árangri. Það má segja að markmið breytinga sem við höfum ráðist í sé í aðalatriðum þríþætt, eða kannski fjórþætt. Það er í fyrsta lagi tekjuöflunarmarkmið, í öðru lagi að breyta álagningu skatta, breyta dreifingu skattbyrðinnar, í þriðja lagi að gera skattkerfið grænt, innleiða umhverfisskatta, og í fjórða lagi í allmörgum tilvikum að beita skattalegum ívilnunum til að stuðla að tilteknum markmiðum, fyrst og fremst að auknum umsvifum á ákveðnum sviðum. Ef við lítum fyrst á tekjuöflunarmarkmiðin stóðum við frammi fyrir því að frumtekjur ríkisins, sem verið höfðu um 34–35% af vergri landsframleiðslu, hrundu niður í 27–28% með hruninu. Það sem við höfum fyrst og fremst gert á sviði tekjuöflunar að þessu leyti er að verjast frekara tekjufalli. Og við höldum núna sjó með frumtekjur á bilinu 27–28% af vergri landsframleiðslu. Það er nú allt og sumt. Við höfum stöðvað tekjufallið sem samdráttur í hagkerfinu og ýmis áföll leiddu yfir ríkið og við erum á u.þ.b. 5% lægra róli hvað varðar hlutfall af vergri landsframleiðslu. Þegar kemur að hinu, hvernig teknanna er aflað, höfum við vissulega gert umfangsmiklar breytingar. Við höfum fært skattkerfið aftur til baka til hins norræna módels. Við höfum hlíft og reyndar lækkað skatta á tekjulægsta fólkinu í landinu en við höfum lagt meiri byrðar á þá sem hæstar hafa tekjurnar, mestar hafa fjármagnstekjurnar og eiga mestar skuldlausar eignir. Álagningin sýnir að þessar aðgerðir hafa verið vel heppnaðar. Ég bendi mönnum á að kynna sér fréttabréf Þjóðmálastofnunar nr. 1 þar sem farið er rækilega yfir það hvernig dreifing skattbyrðinnar hefur þróast á undangengnum 12–14 árum. Þar kemur í ljós að álagningin á árinu 2010 vegna tekna ársins 2009, með þeim breytingum sem við gerðum á miðju ári, lækkaði skattbyrði lágtekjufólks, 10% tekjulægstu heimilanna, þannig að hún varð sú sama og árið 2000 og umtalsvert lægri en öll árin þar á milli. Þegar skattbyrði hátekjufólks, 10% tekjuhæstu heimilanna, er hins vegar skoðuð hefur hún vissulega farið upp og er núna nákvæmlega sama hlutfall af tekjum og hún var 2005. Ef við tökum ofurtekjuhópinn, þ.e. 1% allra tekjuhæsta fólksins, hefur skattbyrði hans vissulega þyngst umtalsvert, er núna 24,2% í formi beinna skatta af heildartekjum, nákvæmlega sú sama og hún var árin 2002–2003. Við höfum fært þessi hlutföll aftur til áranna áður en Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hjóluðu í skattkerfið og flöttu það út 

Allt …

Varðandi umhverfisbreytingarnar höfum við stigið stór skref í því að gera íslenska skattkerfið grænt. Það var tími til kominn að taka á þeim málum. Við höfum innleitt vísi að orku- og auðlindagjöldum, við höfum innleitt kolefnisgjöld og við höfum breytt andlagi skattlagningar á umhverfi yfir í losun CO 2 . Við höfum í fjórða lagi gert breytingar sem miða að því að örva atvinnustarfsemina og mæta t.d. atvinnuástandinu í formi endurgreiðslu virðisaukaskatts af endurbótum á íbúðarhúsnæði eins og hér var nefnt. Það er mjög vel heppnað átak. Við höfum innleitt skattaívilnanir fyrir sprota- og nýsköpunarfyrirtæki, við höfum innleitt tilteknar ívilnanir fyrir nýfjárfestingar og fleira mætti nefna. Þegar kemur að tekjuöfluninni kemur í ljós, og við getum birt þær tölur innan skamms, að tekjuöflunaráætlun fjárlaga ársins 2010 gengur upp að fullu, og rúmlega það. Skatttekjur í heild eru 1% yfir áætlun þannig að allur hræðsluáróðurinn um að þessar breytingar okkar mundu koma í bakið á okkur og þýða minni tekjur mun afsannast, allur eins og hann leggur sig. Einnig að þessu leyti tókust tekjuöflunaraðgerðirnar mjög vel. Heildarskatttekjur eru t.d. 1% yfir áætlun, eignarskattar yfir, virðisaukaskattur yfir og tryggingagjaldið er meira að segja yfir tekjuáætlun sem menn töluðu ekki svo lítið um að væri að  Varðandi framhaldið er í gangi, frú forseti, víðtæk skoðun á skattkerfinu í heild. Allir þingflokkar eiga aðild að því starfi og það mun núna á bak áramótunum fara á fulla ferð 

Frú forseti. Staða ríkissjóðs er og hefur verið slæm. Ég held að allir séu sammála því að það þurfi að laga þá stöðu þannig að við endum ekki með því að borga eintóma vexti og getum ekki veitt fjármagn í neitt annað. En það eru lausnirnar sem vekja spurningar. Ríkisstjórnin fer þá einföldu leið að hækka tekjur með skattahækkunum og skera niður með niðurskurði og uppsögnum. Hún hefur engan skilning á því að eitthvert samhengi sé á milli skattstofna og skattprósenta en samt hefur það sýnt sig úti um allt. Hún sér ekki hvernig kakan hefur minnkað og minnkar enn. Hún sér ekki hvernig fjárfesting er komin niður í algjört lágmark, fjárfesting sem á að skapa atvinnu meðan á henni stendur, en á auk þess að skapa atvinnu til framtíðar. Hvað vantar þjóðina? Hana vantar fyrst og fremst atvinnu. Ekki er minnst á það. Það er algjört skilningsleysi á eðli skatta þegar hæstv. fjármálaráðherra talar um að þegar skatttekjur ríkissjóðs minnka sé það skattalækkun. Það er einmitt ekki raunin, því að skatttekjurnar geta lækkað þegar skattarnir eru hækkaðir um of. Það hefur sýnt sig í mörgum greinum. Svo er sagt að þetta sé gott fyrir lágtekjufólkið. Það má vel vera að tekjuskattskerfið sé gott fyrir lágtekjufólkið en svo er allt hitt, grænu skattarnir, bensíngjöldin. Heldur hæstv. ráðherra því fram að lágtekjufólk þurfi ekki að keyra? Heldur hann að stórhækkun á óbeinum sköttum komi ekki niður á lágtekjufólki? Og heldur hann að brottflutningur fólks hafi ekki áhrif? Það er aðalauðlind þjóðarinnar til framtíðar. Vill ráðherrann horfa upp á það að hér verði algjör stöðnun? Ég óttast það því miður að við séum að stefna í varanlega stöðnun, íslensk þjóð, nema hér verði veruleg breyting á.

Frú forseti. Ég fagna því tækifæri að fá að tala hér um skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Meginhlutverk skattkerfis er að afla tekna en tekjujöfnunarhlutverk þess er einnig gríðarlega mikilvægt, sérstaklega í augum okkar jafnaðarmanna, til að jafna lífskjör fólksins í landinu og ýta þannig undir jöfnuð og félagslega samheldni. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur unnu í valdatíð sinni markvisst að því að létta skattbyrði af þeim tekjuhærri á kostnað þeirra tekjulægri. Þeirri þróun hefur ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur snúið við með því að auka skattbyrði á hátekjuhópa og ofurtekjufólk en hlífa þeim tekjulægri. 
             Skattahækkanir á hærri tekjuhópa hafa dregið úr þörfinni fyrir niðurskurð sem okkur þykir þó fullkomlega yfirþyrmandi eins og ég minnist hér úr fjárlögunum þar sem kvartað var yfir niðurskurði. Með skattahækkunum, sem þó hafa ekki náð því hlutfalli af vergri landsframleiðslu sem var hér í upphafi fyrri áratugar, þ.e. upphafi fyrsta áratugar aldarinnar, höfum við dregið úr þörfinni fyrir niðurskurð, við höfum ekki þurft að draga jafnmikið úr samneyslunni og við hefðum þurft að gera ef við hefðum ekki hækkað skatta. Ég velti fyrir mér í hvaða tilgangi óskað er eftir þessari umræðu, hvort hv. formaður Framsóknarflokksins sé hér að berja sér á brjóst fyrir frábæran árangur Framsóknarflokksins í hagstjórn og skattstefnu eða hvort hann er að samfagna okkur í núverandi ríkisstjórn 

Frú forseti. Ég var kominn að því að tala um hvers lags fúsk hefur oft verið ríkjandi í lagasetningu í þinginu, sérstaklega varðandi skattamál á undanförnum tveimur árum. Sem dæmi um slíkt má nefna breytingu sem fól í sér tilraun til að skattleggja gengismun á innlánsreikningum í erlendum gjaldmiðlum. Ýmsir ráðgjafar efnahags- og skattanefndar bentu á að ákvæðið væri óframkvæmanlegt þegar það var lögfest en á þau mótmæli var ekki hlustað. Þegar kom í ljós að aðferðin væri óframkvæmanleg og beinlínis órökrétt var lögunum breytt fyrir síðustu áramót. Hins vegar gleymdist þá að taka til baka reglu sem var í mótsögn við nýju leiðréttu regluna þannig að ekki er útséð með hvernig það endar. Önnur lagabreyting byggði á reiknireglum sem fólu í sér stærðfræðilega þversögn. Einnig má nefna dæmi af skattkerfisbreytingu varðandi skattlagningu á eftirgjöf skulda sem leiðir til þess að það borgar sig ekki skattalega fyrir fyrirtæki að fjárfesta í vélum, húsnæði og öðrum fastafjármunum fyrr en eftir árið 2014. Það er nánast verið að reyna að halda fjárfestingu niðri með þessu skattkerfi. Eftir breytingu á skattalögum í fyrra var fjölmörgum félögum í eigu erlendra aðila sem stundað hafa alþjóðlega fjármálastarfsemi hér á landi slitið og önnur eru enn þá í slitameðferð. Áætlaðar tapaðar skattgreiðslur vegna þessara fyrirtækja nema 3 milljörðum kr. á ári. Að auki hafa þessi félög keypt þjónustu af innlendum aðilum fyrir umtalsverðar fjárhæðir í mörg ár. Ákvæði um skattlagningu arðs til hluthafa í félögum þar sem þeir starfa sjálfir hafa komið mjög illa við lítil fyrirtæki, ekki hvað síst nýsköpunarfyrirtæki þar sem frumkvöðlarnir starfa oft sjálfir. Afleiðingin er sú að fyrirtæki flytja í burtu, einkum nýsköpunarfyrirtæki þar sem frumkvöðlar eru oft hluthafar, fyrirtæki eru í staðinn stofnuð erlendis og hagnaðurinn skilinn eftir þar. 

Frú forseti. Við stöndum á tímamótum í dag. Tvö ár eru liðin frá því að Vinstri græn og Samfylking mynduðu fyrri ríkisstjórnina sem fékk endurnýjað og öflugt umboð í kosningum tæpum þremur mánuðum síðar. Ég fullyrði að á þessum tímamótum erum við nákvæmlega í færum til þess að snúa vörn í sókn. Það eru öll teikn á lofti um að okkur sé að takast og jafnvel að okkur hafi tekist að taka fyrstu skrefin upp frá botni efnahagshrunsins og að fram undan blasi við uppbygging íslensks samfélags á grunni félagslegs réttlætis, á grunni grænna gilda og grunni kvenfrelsis. 
             Skattstefna ríkisstjórnarinnar hefur gegnt lykilhlutverki í vörninni og hún mun gegna engu minna hlutverki í sókn til betra samfélags.  Frú forseti. Áfram nú í sóknina.

Hæstv. forseti. Hv. síðasti ræðumaður talaði um sókn. Ég held að það sé ekki sókn í átt til betri lífskjara í landinu vegna þess að skattstefna ríkisstjórnarinnar vinnur gegn því, vinnur beinlínis gegn því að íslenskt efnahags- og atvinnulíf nái sér á strik aftur. Skattbreytingarnar, skattahækkanirnar draga úr möguleikum okkar til að ná okkur aftur á strik. Það væri of langt mál á tveim mínútum að fara yfir allar þær skattahækkanir. Hv. formaður Framsóknarflokksins hefur gert nokkrar tilraunir til þess að drepa á helstu atriði í því sambandi og mun sennilega ekki nægja þær þrjár ræður sem hann ætlar sér í þessari umræðu. Það getum við farið yfir síðar. Það sem liggur hins vegar fyrir er að núverandi ríkisstjórn hefur hækkað alla meginskatta í landinu, líka alla sérskatta eða svo til alla. Ég hef a.m.k. ekki fundið neitt dæmi um skatt sem þessi ríkisstjórn hefur ekki hækkað, ég hef ekki fundið neitt dæmi um það. Það er enginn skattur svo lítill og ómerkilegur …  Ég verð hins vegar, vegna þess að hæstv. ráðherra vitnaði sérstaklega til nýútkominnar skýrslu frá Þjóðmálastofnun, að taka tvennt fram, sem reyndar kemur fram ef maður les fréttatilkynningu frá þeirri ágætu stofnun Stefáns Ólafssonar og félaga, og það er að viðmiðunarárið þar er 2009. Á árinu 2009 var ríkisstjórnin rétt byrjuð á þeirri 

Virðulegur forseti. Einfalt skattkerfi skilar ekki nauðsynlega efnahagslegum framförum. Þannig var það einmitt í þeim ríkjum Evrópu þar sem skattkerfin voru einföldust, þar sem efnahagskerfin hrundu eins og spilaborgir í fjármálaerfiðleikunum, á Íslandi, í Eystrasaltslöndunum og Austur-Evrópu. Velferðarríki Norður-Evrópu byggja ekki á einföldum skattkerfum heldur á sanngjörnum og hvetjandi skattkerfum. Það er það verkefni sem við okkur blasir. Hver er dómurinn um fyrstu skref ríkisstjórnarinnar í þessu? Jú, Þjóðmálastofnun hefur tekið út árið 2009 og það sýnir sig að skattbyrði heimilanna í landinu er lægri en hún var áratuginn frá 1996–2006  Í einu gætum við þó breytt verulega skattaáherslum okkar. Við höfum kannski gengið býsna langt í því að skattleggja vinnu með launasköttum og gengið allt of skammt í því að skattleggja þann mikla arð sem er af auðlindum landsmanna, fiskinum í sjónum sem skilar sérhagsmunaöflum í samfélaginu tugmilljörðum króna í hagnað á ári hverju 

Áður en umræðunni verður haldið frekar áfram er komið að því að hv. málshefjandi, hv. 8. þm. Reykv. n., taki til máls. Nú hefur það farið svo að hv. málshefjanda var gefið orðið í miðri umræðunni sem forseti telur ekki eðlilegt og vill geta þess hér að það er ekki fordæmisgefandi þar sem gert er ráð fyrir því að málshefjandi tali einungis tvisvar í utandagskrárumræðu en mun gera undanþágu að þessu sinni og gefa hv. 8. þm. Reykv. n. orðið að nýju í lok umræðunnar. Hefur hann tvær mínútur til ráðstöfunar og síðan tekur hæstv. fjármálaráðherra til máls.

Frú forseti. Það er ýmislegt við mig að athuga einu sinni sem oftar en ég skal láta hjá líða að ræða það mikið og gera það frekar síðar. Það er rétt sem hv. þm. Birgir Ármannsson benti á áðan, ég misreiknaði mig þegar ég taldi að þrjár ræður mundu nægja til að fara yfir skattahækkanir ríkisstjórnarinnar og þær flækjur sem hún hefur innleitt í skattkerfinu. Ég verð, frú forseti, að skrifa nokkrar greinar eða blogga og vona að frú forseti geri ekki athugasemdir við það. Hins vegar höfum við fengið að fylgjast með mjög undarlegri tilraun málsvara ríkisstjórnarinnar til að halda fram hinum ýmsu þversögnum, þar með talið því að skattar hafi í rauninni ekkert hækkað, a.m.k. ekki miðað við það sem þeir hafa verið áður. Þeir vísa þá mjög oft til stofnunar sem nefnd er Þjóðmálastofnun en geta þess þó ekki á hvers vegum sú stofnun er. Ég held að það megi alveg koma fram að þar er á ferðinni Stefán Ólafsson sem hefur sett fram ýmsar nýstárlegar kenningar sem sýna iðulega að Samfylkingin lækkar skatta þótt hún hækki þá og að aðrir flokkar hækki þá þótt þeir lækki þá. Jafnframt höfum við fengið að heyra um mikilvægi þess að hækka skatta til að standa undir ýmsum kostnaði. En þá líta menn fram hjá þeim meginpunkti að sagan sýnir að það er ekki hægt að hækka skatta endalaust og gera ráð fyrir því að tekjurnar hækki til samræmis við það. Jafnframt er litið fram hjá þeirri grundvallarreglu sem allir sem eru einhvers staðar á miðjunni aðhyllast nú orðið, a.m.k. þeir sem eru hvorki of langt til vinstri né hægri í efnahagsmálum, að á þensluskeiði eigi ríkið að draga saman og hugsanlega að hækka skatta eins og stjórnarflokkarnir hafa verið duglegir að benda á en hin hliðin á þeim sama peningi er að í samdrætti hækka menn ekki skatta, þá væntanlega lækka menn skatta. 
             Hér var nefnt hið norræna skattkerfi og það hefur vakið mikla athygli hversu margir Íslendingar hafa flutt til Noregs, þar með talið  
            

Forseti gerir athugasemd við það hversu mjög þingmenn fara fram yfir í ræðutíma, líka síðasti hv. þingmaður.

Frú forseti. Það væri kannski ágætt að ég fengi svolítinn viðbótarkvóta líka úr því að ég á að heita til svara. Ég vil í fyrsta lagi segja að ég vona að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hafi ekki verið að vega að fræðimannsheiðri Stefáns Ólafssonar eða Arnaldar Sölva Kristjánssonar sem eru ábyrgir fyrir  Í öðru lagi verð ég að segja að mér finnst athyglisverður málflutningur stjórnarandstöðunnar og líka sérstaklega að Framsóknarflokkurinn sé enn á þessari línu. Hér kveður við sorgarsöngur yfir því að menn hafi í einhverjum mæli fært til baka það skattkerfi í Evrópu sem orðið var hve mest hægri sinnað og mengað af nýfrjálshyggju. Ísland var komið lengst í áttina að Ameríku í skatthlutföllum og útfærslum í lok frjálshyggjutímans hér. Við höfum fært það í áttina til baka heim - og hvar er heima? Heima er norrænt jöfnunarskattkerfi í velferðarsamfélagi. Engu að síður eru skatthlutföll hér gagnvart einstaklingum lægri en annars staðar á Norðurlöndunum þannig að ekki fara menn til Noregs til að borga lægri skatta. Sérstaklega eru skatthlutföll hér þá enn þá mun lægri á lögaðila og það er staðreynd að vegið meðaltal skatthlutfalls á atvinnulíf á Íslandi er, eftir því sem ég best veit, hið þriðja lægsta í Evrópu. Aðeins Írland og Lúxemborg eru þar með lægri hlutföll, með þeim fyrirvara auðvitað að frádráttarliðir skipta máli. Aðalatriði málsins er að skattkerfisbreytingar ríkisstjórnarinnar hafa heppnast vel. Þær hafa náð fram þeirri breytingu á skattbyrði sem við stefndum að, þ.e. að hlífa lágtekjufólki og færa byrðarnar á tekjuhæstu og ríkustu einstaklingana 

Virðulegi forseti. Það er staðreynd að Landeyjahöfn olli meiri breytingum frá fyrsta degi en menn höfðu ímyndað sér. Voru þó ýmsir bjartsýnir en einnig fundust menn sem töldu framkvæmdina óráð frá upphafi. Fjöldi þeirra sem lagði leið sína til Eyja á fyrstu mánuðum eftir að Landeyjahöfn opnaðist staðfesti það að framkvæmdin var þörf. Nýir möguleikar höfðu opnast, bæði fyrir daglegar ferðir í atvinnuskyni sem og hefðbundna ferðaþjónustu. Ég held að ég fari rétt með að um 70 þús. manns hafi nýtt sér þennan möguleika á fyrstu mánuðunum. Það var því mörgum áhyggjuefni þegar fyrstu hnökrarnir á því að Herjólfur gæti siglt inn í Landeyjahöfn komu í ljós. Höfðu efasemdamennirnir þá kannski rétt fyrir sér eftir allt saman? Hafði framkvæmdin verið feigðarflan? Sjálfur getur sá sem hér stendur vitnað að upphaflega var hann efasemdamaður um framkvæmdina og hlustaði þar á raddir þaulvanra skipstjórnarmanna fyrir suðurströndinni. En eftir að hafa kynnt mér framkvæmdina og séð byltinguna á samgöngubótunum með eigin augum snerist mér hugur. Virðulegi forseti. Í hverju lá og liggur þá vandinn og að því er virðist vandræðagangur stjórnvalda? Fjöldi ferða hefur fallið niður, stundum vegna veðurs sem vissulega enginn getur varist en oft vegna þess að Herjólfur getur ekki siglt inn í Landeyjahöfn vegna þess að þar fyrir utan og við innsiglinguna er grunnt, þ.e. of mikill sandur hefur safnast upp, og núverandi Herjólfur, gamli Herjólfur, ristir of djúpt. Á tímabili um áramót stefndi í og var rætt um að Herjólfur mundi jafnvel ekki sigla í Landeyjahöfn næstu mánuði. Það hefur eitthvað breyst. Ég vil því spyrja hæstv. innanríkisráðherra: Hverju má gera ráð fyrir í sambandi við siglingar Herjólfs næstu mánuði? Mun hann sigla í Landeyjahöfn? Er komið eitthvert plan hvað það varðar? Hvað hefur verið gert til að minnka frátafir, auka ferðatíðni og tryggja öryggi? Á tímabili var vandræðagangur hjá stjórnvöldum við að ganga frá samningum, m.a. um varahöfn við Sveitarfélagið Ölfus. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé búið að ganga frá slíkum samningum við Þorlákshöfn. Er eitthvað í vegi fyrir að gefa út áætlun sem gerir ráð fyrir báðum höfnunum, þ.e. Landeyjahöfn og svo Þorlákshöfn yfir vetrarmánuðina? Það verður ekki um Landeyjahöfn og Herjólf og vandræðaganginn fjallað öðruvísi en að minnast á þá sérkennilegu umræðu sem þeir aðilar stóðu fyrir sem mest áttu að vita um málið frá upphafi. Af fréttaflutningi fjölmiðla og viðtölum, m.a. við fyrrverandi aðstoðarmann samgönguráðherra og formann stýrihóps um Landeyjahöfn, hv. þm. Róbert Marshall, mátti skilja að skortur væri á pólitískri forustu. Hv. þingmaður hélt því fram í viðtali við RÚV um áramótin og sagði m.a. að langlundargeð hans og fleiri gagnvart ástandinu í Landeyjahöfn væri löngu þrotið. Þetta þótti þeim sem hér stendur sérkennilegt þar sem það var akkúrat þáverandi samgönguráðherra, Kristján Möller, téður aðstoðarmaður hans og þáverandi ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks sem báru ábyrgðina, hina pólitísku ábyrgð. Þetta áttu menn sem sagt að vita, ekki síst þeir ráðamenn sem mest véluðu um málið. Staðreyndin er nefnilega sú að hönnuðir hjá Siglingastofnun bentu þegar haustið 2008 á það að frestun á því að kaupa nýtt skip sem risti grynnra mundi þýða meiri frátafir eða frekari niðurfellingu ferða. Orðrétt stendur í 3. tbl. 12. árgangs 2008 Til sjávar, fréttabréfi Siglingastofnunar, með leyfi forseta: „Í ljósi aðstæðna var á ríkisstjórnarfundi í nóvember ákveðið að fresta kaupum á fyrirhugaðri ferju í hina nýju Landeyjahöfn þar til betur árar, en samningaviðræður Siglingastofnunar við þýska skipasmíðastöð voru langt komnar. Unnið er að því að skoða leiðir til lausnar, en einkum og sér í lagi hafa tveir kostir verið ræddir: Annars vegar að nota gamla Herjólf eða hins vegar að leigja tímabundið ferju sem hentar aðstæðum betur en hann. Til að minnka frátafir verður ferðaáætlun mögulega breytt þannig að skipið sigli um sumartímann í Landeyjahöfn, en að vetrarlagi í Þorlákshöfn þegar tíðafar er rysjóttara.“ Staðreyndin er nefnilega sú að menn vissu þetta. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvenær og hvernig var staðið að því að hætta við nýjan Herjólf? Hvar er stödd vinnan við að kaupa nýtt skip? Hverjir leiða þá vinnu? Hvenær verður tekin ákvörðun um að kaupa nýtt skip? Eru uppi hugmyndir um að hafa áætlanir sem gera ráð fyrir siglingum í Þorlákshöfn að vetrarlagi? Augljóslega mátti í jafnstóru og -umfangsmiklu verki búast við að ekki lægju allar upplýsingar fyrir um náttúrulegar breytur, hvað þá hvaða áhrif eldgos í Eyjafjallajökli mundi hafa. Þá hefur verið langvarandi suðaustanölduátt sem er óvenjuleg í svo langan tíma, þ.e. í nærri tvö ár. Sú suðaustanátt hefur átt drýgstan þátt í sandfærslunni við innsiglinguna, hefur haft neikvæð áhrif þar en reyndar þær jákvæðu afleiðingar að hún hefur byggt upp sandfjöruna við Vík í Mýrdal á sama tíma. Þekking á hegðun sjávarstrauma fyrir utan Landeyjahöfn hefur auðvitað stóraukist og samhliða betri þekkingu, eðlilegri sjávarstraumum en ekki síst nýjum Herjólfi þarf ekki að óttast framtíðina. Við þurfum hins vegar að vita: 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kemur víða við, bryddar upp á ýmsum spurningum og vísar í vangaveltur fyrr og nú, m.a. um skort á pólitískri forustu í þessu máli. Þótt innanríkisráðuneytið sé til ýmissa hluta megnugt tekur það varla forustu gegn náttúruöflunum. Við höfum átt við slíkar aðstæður þar sem Landeyjahöfn er annars vegar. Hvernig var staðið að því að fresta kaupum á nýjum Herjólfi? er spurt. Því er til að svara að Siglingastofnun hafði það verkefni að bjóða út smíði á nýrri ferju til siglinga milli Landeyjahafnar og Vestmannaeyja. Boðið var út í eigin framkvæmd ríkisins og bárust tvö gild tilboð. Það hagstæðara var frá þýskri skipasmíðastöð og nam 28 milljónum evra. Komið var að undirskrift samnings þegar efnahagskerfið hrundi á Íslandi 2008 og var þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að hætta við smíðina. Ákveðið var að nota Herjólf með þeim annmörkum að frátafir yrðu meiri en stefnt var að með nýju skipi. Spurt er: Hvað máttu menn vita um afleiðingar þess að nota gamla Herjólf? Því er til að svara að ný Vestmannaeyjaferja átti að rista 3,3 metra en Herjólfur ristir 4,3 metra. Þegar ákvörðun var tekin um að nota núverandi Herjólf lá ljóst fyrir að það mundi takmarka nýtingu hafnarinnar, sérstaklega yfir vetrartímann. Fyrir utan Landeyjahöfn liggur rif sem hugsanlega gæti orðið til trafala en dýpið niður á það getur verið breytilegt. Það hefur þó verið metið svo að dýpið niður á rifið yrði það mikið á næstu 3–5 árum, eftir að höfnin yrði tekin í notkun, að það yrði lítið til vandræða. Þegar ákvörðun var tekin um að fresta kaupum á nýrri ferju gerðu menn sér vonir um að frátafir yrðu helst vegna of mikillar ölduhæðar þótt ljóst væri að þær yrðu meiri en með nýrri ferju. Við gosið í Eyjafjallajökli jókst framburður verulega í Markarfljóti. Með austlægum ölduáttum fluttist framburðurinn vestur eftir og hluti af honum settist fyrir framan hafnarmynni Landeyjahafnar og hefur valdið þeim erfiðleikum sem flestir kannast við. Þótt fenginn hefði verið nýr Herjólfur hefði það ekki leyst allan vanda. Höfnin hefði engu að síður lokast töluvert. Nú hillir hins vegar að mati sérfræðinga Siglingastofnunar undir að höfnin verði meira opin, sandburður hefur dregist verulega saman í haust og síðustu vikur hefur hann verið óverulegur. Að mati sérfræðinga er útlit fyrir bjartari tíma. Upphaflega var gert ráð fyrir takmörkuðum röskunum á áætlunum Herjólfs til 2013–2015 en þá var miðað við breytingar á dýpi niður á sandrifið sem hér hefur verið vísað til. Dýpið niður á það sandrif hefur ekki valdið vandræðum. Spurt er: Hvenær verður tekin ákvörðun um nýjan Herjólf? Stýrihópur um byggingu Landeyjahafnar hefur lagt til að byggð verði ný ferja sem kæmi í gagnið 2013–2014. Ljóst er að til lengri tíma litið hlýtur ný ferja að vera sá kostur sem stefnt verður að. Í það verkefni eru þó engir peningar til eins og sakir standa og ekki fyrirsjáanlegt hvenær það verður. Undirbúningur undir kaup á nýrri ferju hlýtur að taka mið af því. Verður áætlun vetrarferða breytt á meðan gamli Herjólfur siglir? Er ekki Þorlákshöfn varahöfn? er spurt. Vetraráætlun Herjólfs hefur verið aðlöguð þannig að metið er í hvert skipti hvort fært sé í Landeyjahöfn. Sé svo ekki er siglt til Þorlákshafnar. Þorlákshöfn er varahöfn fyrir Herjólf. Þegar Landeyjahöfn er opin eru farnar fjórar ferðir á dag yfir vetrartímann en fjórar til fimm ferðir á dag yfir sumartímann og upp í sex til sjö ferðir á sólarhring um þjóðhátíð og aðra stórviðburði í Eyjum. Til að minnka frátafir út frá rekstrarlegum sjónarmiðum hefur síðustu ferð, þ.e. fjórðu ferð, í Landeyjahöfn verið flýtt yfir mesta myrkurtímabilið þannig að siglt er sem mest í björtu á meðan betri reynsla er að komast á höfnina. Hvað hefur verið gert til að auka ferðatíðni og minnka frátafir? Auk þess sem sagt hefur verið hefur sanddæluskip verið til reiðu til dýpkunar í Landeyjahöfn frá því í haust. Í haust var boðin út viðhaldsdýpkun þar sem leitað var eftir að fá dýpkunarskip sem hentað gæti betur til dýpkunar en þau skip sem fyrir eru í landinu. Það dýpkunarskip er væntanlegt á næstu dögum, reyndar lagt af stað, Skandia mun það heita. Þess er að vænta til landsins innan viku,  Ég á ósvarað einni spurningu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda tímabærar vangaveltur um Landeyjahöfn. Á fyrstu sex vikum Landeyjahafnar fóru 70 þús. farþegar milli lands og Eyja miðað við 120 þús. á hverju ári þar á undan. Þetta segir alla söguna. Skandia kemur um helgina eins og hæstv. ráðherra nefndi. Það er öflugt dæluskip og getur unnið í álitlegri ölduhæð. Þess er að vænta að það muni fljótt skila árangri. Gallinn er sá að Landeyjahöfn er ekki fullbúin, því hún er hönnuð fyrir skip sem ristir grynnra og á að taka minna vindfang en núverandi skip. Höfnin er hönnuð sem pylsubrauð en verið er að troða í hana hrossabjúga, það gengur ekki til lengdar. Það skiptir miklu máli að ráðherra skipi stýrihóp hið fyrsta til að sinna þessu verkefni. Ég veit ekki til þess að búið sé að skipa stýrihóp. Það hefur allt verið í lausu lofti. Hann vitnar í fyrri stýrihóp um nýja ferju fyrir Landeyjahöfn. Þetta þarf að ganga í, vegna þess að tíminn þarf að vinna með okkur. Hæstv. fyrrverandi samgönguráðherra, Kristján Möller, lýsti því yfir í þingsal síðastliðið vor að það væri tímabært í lok þessa árs að taka afstöðu til þess hvernig skip hentaði aðstæðum hafnarinnar. Það þarf að sýna þolinmæði og sjá hvernig höfnin leggst, hvernig hún mótast og hvernig náttúran gengur að henni. Það skiptir miklu máli að vinna hratt og ákveðið að því að koma vinnu við undirbúning nýs skips á koppinn 

Herra forseti. Ég þakka málefnalega og yfirvegaða umræðu um stöðu Landeyjahafnar. Höfnin markaði samgöngubyltingu á sínum tíma milli lands og Vestmannaeyja og færði Vestmannaeyjar inn að byggðakjarna Miðsuðurlands ef svo má segja. Það voru eftirminnileg tímamót þegar höfnin var tekin í notkun í fyrrasumar. Hún sannaði strax gildi sitt og markaði straumhvörf í samgöngum á milli lands og Eyja á fyrstu fjórum, fimm vikunum þegar tugþúsundir fóru þarna á milli. Það var vitað frá upphafi að dýpka þyrfti fyrstu árin. Hafnirnar, bæði í Vestmannaeyjum og Hornafirði, voru dýpkaðar fyrstu 50 til 60 árin eftir að þær voru teknar í notkun. Suðurströndin er einfaldlega þannig að þar þarf stanslaust að dýpka. Enginn reiknaði með því að dýpka þyrfti svona mikið. Í fyrsta lagi streymdu milljón rúmmetrar af gosefnum fram eftir gos í Eyjafjallajökli sem komu utan þess sem reiknað var með. Svo, eins og fram hefur komið, var höfnin hönnuð fyrir minna skip. Það er mikilvægt, eins og fram kom áðan, að ráðast strax í undirbúning að byggingu nýs Herjólfs. Hæstv. fyrrverandi samgönguráðherra lýsti því yfir við vígslu hafnarinnar í fyrrasumar að stýrihópur um nýjan Herjólf yrði skipaður og var hv. þm. Róbert Marshall nefndur sem formaður hópsins. Það væri fróðlegt að fá svör við því, hæstv. ráðherra, hver staðan er á skipan stýrihóps um nýjan Herjólf. Við vitum að það skiptir meginmáli. Frátafirnar eru meiri en reiknað var með. Það er út af því að skipið ristir dýpra, út af eldgosi og auknum framburði gosefna. Við megum alls ekki hvika frá fyrri áætlunum um að halda höfninni opinni. Hún markaði tímamót í samgöngusögunni milli lands og Eyja og mun örugglega og án nokkurs vafa gagnast um áratugaskeið sem samgönguæð 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Við gerum okkur öll ágætlega grein fyrir því hve geysileg samgöngubót Landeyjahöfnin hefur verið. Ég ætla samt að nefna tvær dæmisögur. Í ágúst í fyrra keyrði ég eftir Sæbrautinni og heyrði auglýsingu um að Íslendingar ættu að drífa sig til Eyja og fá sér ís. Þetta var í fyrsta skipti sem ég heyrði auglýst að fólk gæti skroppið til Eyja og fengið sér ís. Síðan í desember tóku kaupmenn og Vestmannaeyjabær sig saman og buðu fólki frítt í Herjólf til að koma og versla. Það voru um 300–400 manns sem nýttu sér þetta einn laugardag. Í janúar hins vegar, þar sem ekki hefur verið siglt í Landeyjahöfn í nokkrar vikur, hafa menn verið að grínast með að Herjólfur bjóði upp á ókeypis nuddmeðferð þar sem farþegum er kastað í kojum fram og til baka, upp og niður og þetta geti örugglega hjálpað einhverjum með bakverkina, þó það sé ekki jafngott fyrir magann. Við sjáum hvers konar breyting Landeyjahöfnin er og ekki bara fyrir Vestmannaeyjar heldur Suðurlandið allt, þar sem bændur hafa t.d. sótt sér steypu til Vestmannaeyja og um leið nýtt sér tækifærið og verslað annað. Ég fullyrði að í fyrsta skipti í sögu Vestmannaeyja eiga Vestmannaeyingar sér loksins nágranna. Það skiptir geysilega miklu máli að við tryggjum að við getum haldið Landeyjahöfninni opinni. Ég er þegar búin að leggja fram skriflega fyrirspurn. Ég lagði fram munnlega fyrirspurn í óundirbúnum fyrirspurnatíma til ráðherra um það sem hann teldi að þyrfti að gera til að tryggja að hægt væri að halda höfninni opinni. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson fór í gegnum nokkrar spurningar varðandi ferjuna. Ég tel mikilvægt að skipaður verði annar stýrihópur eins og hv. þm. Árni Johnsen benti á 

Herra forseti. Landeyjahöfnin, byggingarnar þar og allt umhverfið eru glæsileg mannvirki sem hefur þegar sannað gildi sitt. Auðvitað komu fram óhjákvæmilegir byrjunarörðugleikar, það er eðlilegt og ekki bætti gosið úr skák. Málið snýst um að mæta þessum byrjunarörðugleikum eins og langflestir hafa gert með jákvæðum hætti, heiðarlega og lausnarmiðað. Áhöfn Herjólfs hefur líka verið að læra á þessar erfiðu aðstæður og staðið sig frábærlega. Ég varð vitni að því í slæmu veðri fyrir þremur vikum þar sem ég dáðist að fumlausri stjórn skipsins og skipulagi. Ég hrósa þeim fyrir það. Það er von á nýju skipi í næstu viku, þá verða miklar breytingar. Sandburður hefur auk þess minnkað og þess er skammt að bíða að höfnin muni gegna hlutverkinu sem henni var ætlað. Það er ekki spurning hvort, heldur hvenær. Ég vek athygli á, af því að hv. þm. Árni Johnsen sagði að ekki væri öllu lokið, að kostnaður mun vera 90% af áætlun í dag. Ég verð að segja að hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, hefur staðið sig afar vel í þessu verkefni. Það sem best er gert í því er að hann hefur unnið náið í samstarfi við heimamenn. Ég hef frá fyrstu hendi að þeir eru ánægðir. Það er eitt sem ég vildi nefna sem ekki hefur komið fram í umræðunni, það er landgræðslan á svæðinu. Það er þrekvirki. Það þarf að gera miklu betur. Ég hrósa sandgræðslunni. Ég skoðaði þetta svæði. Það er ótrúlegt að sjá hvað vel hefur tekist í landgræðslunni,  Ég verð að taka undir orð hv. þm. Árna Johnsens um nauðsyn þess að stofna rýnihóp sem metur daglega eða mánaðarlega reynsluna af höfninni og leggur grunn að kaupum eða nýsmíði skips. Það er framtíðarverkefnið. 
            

Virðulegur forseti. Samgöngur eru lífæð landsbyggðarinnar. Stjórnvöld hafa brugðist við uppbyggingu á atvinnusköpun á landsbyggðinni eftir þá miklu hagræðingu sem varð í sjávarútvegi með tilheyrandi afleiðingum. Við verðum því að horfa sérstaklega til landsbyggðar í atvinnuuppbyggingu í framtíðinni og grundvöllur þess eru bættar samgöngur. Vestmannaeyjar eru ein af grunnstoðum íslensks sjávarútvegs. Þar eru öflug og stór fyrirtæki og byggð sem hefur mátt þola mikið. Skemmst er að minnast eldgosanna 1973. Eyjarnar byggja öflugt og vinnusamt fólk. Bættar samgöngur eru forsenda þess að við náum að byggja þar upp blómlega byggð, ekki halda í horfinu heldur efla byggðina. Þetta á við um landið allt. Góð tenging við nágrannasveitarfélög er mikilvæg. Það kom fram áðan að með Landeyjahöfn hafi Vestmannaeyingar eignast nágranna. Þetta stækkar atvinnusvæði og menntunartækifærum fjölgar á svæðinu. Það voru miklar vonir bundnar við Landeyjahöfn þegar hún var opnuð í fyrra. Ófyrirséðar náttúruhamfarir hafa m.a. skapað mikla óvissu. Slík óvissa er algerlega óþolandi fyrir íbúa Eyjanna og þá sem Eyjarnar þurfa að sækja. Við þessu verður að bregðast. Þrátt fyrir tímabundinn kostnað verður að grípa til nauðsynlegra aðgerða til þess að mál geti komist í samt lag. Það þarf að fara í öflugar framkvæmdir í samgöngumálum almennt. Við höfum rætt það. Eitt af því er að byggja nýja ferju fyrir Vestmannaeyjar og bregðast við í Landeyjahöfn. Hæstv. ráðherra hefur sagt að ekki komi til greina að fara í þessar samgönguframkvæmdir nema sérstök gjaldtaka komi til. Ríkisstjórn sem talar með slíkum hætti var tilbúin að skuldsetja 

Virðulegi forseti. Það var eftirminnilegt á nýliðnu ári að á einum og sama ársfjórðungnum sáum við koma í gagnið miklar samgöngubætur á Suðurlandi sem lengi hafði verið unnið að og voru loksins komnar til framkvæmda sem var nýr vegur, Gjábakkavegur, brú yfir Hvítá, Landeyjahöfnin, útboð á seinni áfanga Suðurstrandarvegar og útboð á tvöföldun í áfanga á Suðurlandsvegi. Þetta eru náttúrlega gífurlega mikilvægir áfangar í samgöngubótum fyrir þetta svæði og landið allt þegar svo er talið. Um höfnina ríkja náttúrlega aðrar aðstæður en um vegina. Þar er alltaf um að ræða ákveðna óvissu. Óvissa um notkun á höfninni og framtíð hennar er auðvitað óþægileg fyrir íbúana. Þess vegna skiptir sú umræða miklu sem fram fer í þingsal í dag. Þar kemur fram órofasamstaða þvert á alla stjórnmálaflokka og sama hver talar, að staðinn skuli vörður um höfnina, hnökrunum skuli eytt út með dýpkun og unninn verði bugur á frátöfum og síðast en ekki síst með því að hefja nú þegar undirbúning að smíði nýs skips sem hentar þar miklu betur. Við þurfum að eyða allri óvissu um að ekki komi annað til álita en að halda höfninni opinni þó að til komi frátafir sem bætast ofan á það sem upphaflega var gert ráð fyrir og ráðin þannig bót á byrjunarörðugleikum með dýpkun og nýju skipi. Væntingarnar sem voru bundnar við þetta mikla samgöngumannvirki urðu strax að veruleika með þeirri miklu traffík sem varð á milli Vestmannaeyja og meginlandsins. Þegar við komum út til Eyja fyrstu vikurnar og mánuðina eftir opnun sáum við hvernig lifnaði yfir verslun, þjónustu og mannlífi við að ferðir þangað út væru ekki bundnar við eina helgi, tvær eða þrjár heldur væri stöðug umferð á milli af ferðafólki, Íslendingum og útlendingum, sem kæmi til að heimsækja Eyjarnar. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þingmönnum málefnalega umræðu og hæstv. ráðherra fyrir svörin, ekki síst vegna þess að umræðunni var með nokkuð stuttum fyrirvara smellt á, við getum því ítrekað spurningar sem við fengum ekki svör við hér í dag og komið til ráðherra. Ég heyri sem betur fer að mikil samstaða er meðal þingmannahópsins sem um þetta hefur fjallað hvað þarf að gera sem næstu skref. Allir hv. þingmenn hafa fjallað um það að mikil þörf er á að vita hvort stýrihópur sé til og hver leiði hann og hvar sú vinna sé stödd. Ef hann er ekki til þá sé jafnvel ástæða til að setja á sérstakan rýnihóp eða stýrihóp til að fylgjast með því hvernig höfnin er að þróast. Það er staðreynd að hafnir, þess konar framkvæmdir sem gerðar eru á sandströndu, ekki bara á Íslandi heldur um allan heim, þarf að þróa með þeirri þekkingu sem menn öðlast við að nýta þær. Það var vissulega djörf ákvörðun að fara í þessa framkvæmd og hún er glæsilegt mannvirki og gott vitni um bæði þá verkþekkingu sem er til í landinu hjá verktökum og sérfræðingum Siglingastofnunar og mikilvægt að nýta þetta líka í samráði við heimamenn til að læra hvernig best er á málum haldið, ekki síst við að hefta fok og annað í þeim dúr. Ég vil ítreka við hæstv. ráðherra að þær spurningar sem mér fannst við fá kannski minnst svör við eru um framtíðina og hvort aðilar eru þarna að störfum sem muni fylgja þessu stíft eftir. Þó að áætlun sé um að nýtt skip komi 2013 eða 2014 eru engir fjármunir til. Við þurfum því að búa við einhverja aðra tilskipun 

Hæstv. forseti. Ég þakka ágæta umræðu sem hefur að mestu leyti fjallað um Landeyjahöfn samanber yfirskrift þessarar utandagskrárumræðu að undanteknu hliðarspori hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem tók upp umræðu um vegtolla eins og það væru smámunir að verja á næstu fimm árum 40 milljörðum til samgöngubóta sunnan og vestan lands. Hér er um að ræða flýtiaðgerðir í vegamálum, ef til kæmu, sem við yrðum að innheimta gjald fyrir, en það er önnur Ella. Við vorum að skera niður rúma 3 milljarða í heilbrigðiskerfinu og þótti mörgum nóg um. Við erum því að tala um umtalsverða fjármuni. Staðreyndin er sú að þrátt fyrir erfitt haust að mörgu leyti er það svo að Landeyjahöfn hefur ekki lokast með tilliti til dýpis frá seinni hluta nóvember og fram í miðjan janúar. Síðan þá hefur höfnin verið lokuð. Það er vegna þess að sanddæluskip sem eru hér á landi hafa ekki getað dýpkað vegna veðurs. Nú er að koma nýtt skip sem vonandi ræður við verkefnið. Umræða um Landeyjahöfn hefur einkennst talsvert af úrtölum og bölmóði sem hefur ekki skilað sér inn í þennan sal sem betur fer vegna þess að frá því ætlum við ekki að hvika að halda Landeyjahöfn opinni og leita allra leiða til þess, það er grundvallaratriði. Ég er sammála hv. þm. Árna Johnsen að þetta krefst blöndu af þolinmæði til að við vinnum okkur út úr vandanum og sjáum hvernig við getum tekist á við verkefnið, þolinmæði og festu, sagði hann. 

Herra forseti. Ég vil í umræðu um þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um umgengni um nytjastofna sjávar mæla fyrir breytingartillögu sem ég flyt sem formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar um gildistökuákvæði þess. Stefnt var að því að frumvarpið yrði að lögum fyrir áramót og gildistökuákvæðið var miðað við 1. janúar 2011. Ekki tókst að gera frumvarpið að lögum fyrir áramót þannig að þessi breytingartillaga mín liggur fyrir við 2. gr. þess efnis að lögin taki þegar gildi. Það er samstaða í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd um frumvarpið og um breytingartillöguna svo ég hef ekki fleiri orð um það að segja.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Farsýsluna, stjórnsýslustofnun samgöngumála. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði á fót samgöngustofnun undir heitinu Farsýslan sem sinni stjórnsýslu og eftirliti á sviði samgöngumála. Stofnun hennar er hluti af heildarendurskoðun á skipulagi samgöngustofnana sem felur í sér að settar verði á fót tvær stofnanir, annars vegar Farsýslustofnun og hins vegar framkvæmdastofnun undir heitinu Vegagerðin, sem sinnir framkvæmdum á sviði samgöngumála. Stofnanirnar verða reistar á grunni núverandi samgöngustofnana, þ.e. Siglingastofnunar Íslands, Flugmálastjórnar Íslands, Umferðarstofu og Vegagerðarinnar. Samhliða þessu frumvarpi er flutt frumvarp um Vegagerðina. Endurskipulagning samgöngustofnana á sér nokkurn aðdraganda sem ég tel rétt að reifa stuttlega í byrjun. Í stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar frá því í júní 2008, „Samgönguframkvæmdir. Stjórnsýsluúttekt“, voru settar fram tillögur um breytt stofnanakerfi samgöngumála þar sem lagt var til að settar yrðu á fót tvær stofnanir, þ.e. stjórnsýslustofnun og framkvæmdastofnun ásamt ríkisfyrirtæki á sviði rekstrar- og viðhalds. Í janúar 2009 var skipuð nefnd um framtíðarskipan stofnana samgöngumála. Nefndin skilaði skýrslu sinni „Framtíðarskipan stofnana samgöngumála. Greining og valkostir“ í lok júní 2009. Þar voru kynntir fimm valkostir um stofnanaskipan, auk tillagna og ábendinga um meiri samhæfingu í samgöngumálum, t.d. um að bæta verklag við undirbúning samgönguáætlunar og efla stefnumótunarhlutverk ráðuneytisins. Að vel athuguðu máli og með hliðsjón af tillögum Ríkisendurskoðunar var ákveðið að hefja undirbúning að myndun tveggja stofnana í samræmi við einn valkosta nefndarinnar. Skipaður var stýrihópur til að vinna nákvæma greiningu á kostum endurskipulagningarinnar og leggja fram tillögur um breytta stofnanaskipan samgöngumála. Í starfi stýrihópsins var lögð áhersla á samstarf og samráð við stofnanir og að halda vel á starfsmannaþætti breytinganna. Á vegum stýrihópsins hafa starfað sjö vinnuhópar skipaðir starfsmönnum stofnananna og ráðuneytisins sem unnu að greiningu og útfærslu einstakra þátta. Stýrihópurinn mun áfram vinna að undirbúningi sameiningar. Stefnt er að því að sameina sem fyrst höfuðstöðvar hvorrar stofnunar fyrir sig í húsnæði, enda er slíkt forsenda þess að áform um hagræðingu nái fram að ganga. Með sameiginlegri samgönguáætlun allra samgöngugreina var mótuð ný framtíðarsýn þar sem litið er á samgöngugreinarnar sem eina heild með sameiginleg markmið. Þar er mörkuð stefna um sameiginlega áætlanagerð og stefnumótun fyrir allar greinar samgangna, samræmda forgangsröðun, hagkvæmari notkun fjármagns og mannafla. Þar er jafnframt horft til þriggja meginviðfangsefna. Í fyrsta lagi samgöngukerfisins, í öðru lagi stjórnsýslu og eftirlits og í þriðja lagi starfsemi sem nýtir samgöngukerfið. Samgönguáætlun hefur náð fram að ganga en samgöngustofnanirnar og skipulag þeirra endurspegla enn fyrra umhverfi. Mikilvægt er að samgöngustofnanir þjóni nýjum markmiðum og nýrri hugsun. Það er yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar að gera þurfi umtalsverðar umbætur og breytingar á stjórnkerfinu til að nýta takmarkaða fjármuni eins vel og unnt er en jafnframt með það að markmiði að stjórnsýsla og þjónusta hins opinbera við almenning og atvinnulíf verði eins góð og kostur er. Verulegum hluta af lækkun ríkisútgjalda á næsta ári verður að ná með aukinni hagræðingu í rekstri ríkisins, svo sem með endurskipulagningu stofnanakerfisins og opinberrar þjónustu. Endurskipulagning samgöngustofnana getur bæði falið í sér faglegan ávinning og rekstrarhagræðingu. Faglegur ávinningur liggur einkum í bættum möguleikum stofnana til að sinna hlutverki sínu í samfélaginu og bregðast við breyttum kröfum til starfsemi þeirra. Aðgreining stjórnsýslu frá framkvæmdum og rekstri mætir innlendum og erlendum kröfum um faglega og hlutlausa stjórnsýslu og tryggir að sambærilegar kröfur séu gerðar til framkvæmda og rekstrar mannvirkja og annarra þátta samgöngumála. Aukin samþætting þvert á samgöngugreinar endurspeglar heildstæða samgönguáætlun og leggur áherslu á hagkvæmni og virkni samgöngukerfisins fremur en þær leiðir sem bundnar eru einstökum samgöngugreinum. Sérhæfing stofnana gefur færi á að efla vinnubrögð, fagmennsku og árangur t.d. á sviði stjórnsýslu og framkvæmda. Við mat á hagræðingu verður að taka tillit til þess að oft felur sameining eða endurskipulagning stofnana í sér kostnað, til dæmis vegna sameiningar húsnæðis, flutninga, samræmingar tækjakosts, þjálfunar starfsfólks, starfsloka og ráðgjafar. Líta má á þennan kostnað sem fjárfestingarkostnað til að ná fram hagræðingu. Hafa verður í huga að þegar lagt er í kostnað vegna sameiningar er það ávallt gert með hliðsjón af væntanlegum ávinningi. Við erfiða fjárhagsstöðu verður oft að dreifa þessum kostnaði á lengri tíma en ella. Til lengri tíma getur ónóg fjárfesting í upphafi dregið úr hagkvæmni endurskipulagningar. Einnig tekur nokkurn tíma að fá nýjar stofnanir til að virka sem eina heild. Því má vænta þess að bein hagræðing skili sér ekki að fullu fyrr en á öðru og þriðja ári frá sameiningu. Þegar meta á hagræði samfélagsins af einfaldara stofnanakerfi er ekki nægilegt að líta eingöngu til beinnar hagræðingar vegna rekstrarlegrar samlegðar, þ.e. vegna fækkunar stjórnenda, endurskipulagningar ýmiss konar stoðþjónustu, samþættingar verkferla, hagkvæmari innkaupa, minni húsnæðiskostnaðar o.s.frv. Þegar vel tekst til getur þekking sem í dag skiptist milli margra stofnana skapað margvísleg tækifæri þegar hún er sameinuð hjá einni stofnun. Fækkun stofnana getur ein og sér skilað hagræði vegna einföldunar á stjórnsýslu, bættrar samhæfingar og markvissari þjónustu við notendur. Loks er ótalið að öflugri stofnanir geta haft jákvæð áhrif á efnahagslífið. Nægir að nefna í þessu sambandi að jafnvel mjög litlar breytingar á virkni samgöngukerfisins geta skilað umtalsverðum þjóðhagslegum ávinningi. Á þessa þætti leyfi ég mér að einblína þegar um sameiningu eða endurskipulagningu á stjórnsýslunni er að ræða og eitt má aldrei vanmeta sem er mikilvægi þess að hugsa hlutina upp á nýtt. Oft held ég að menn ofmeti fjárhagslegan ávinning af sameiningu stofnana. Ég held að horfa eigi ekki síður til hins að starfsemin getur orðið markvissari eftir að starfsemin er stokkuð upp og menn leggja sig í líma við að hugsa hlutina upp á nýtt. Hæstv. forseti. Ég mun nú stuttlega gera nánari grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins. Í fyrsta lagi eru í 3. gr. felld niður ákvæði gildandi laga um hafnaráð, siglingaráð og flugráð. Í stað hinna lögbundnu ráða er lagt til að ráðherra skipi fagráð eins og þörf krefur hverju sinni auk hins almenna samráðs stofnunarinnar við aðrar stofnanir, hagsmunaaðila og almenning um þau verkefni sem stofnuninni eru falin. Í öðru lagi er í 4. gr. það nýmæli að fela stofnuninni að setja reglur um gerð og búnað ökutækja, skipa og loftfara og um hæfi stjórnenda þeirra og annast eftirlit með framkvæmd þeirra ásamt því að setja öryggiskröfur til samgöngumannvirkja og kveða á um skipulag umferðar og leiðsögukerfa í lofti, á láði og legi. Í þriðja lagi er í 5. gr. Farsýslunni falið eftirlit með framfylgd krafna um annars vegar öryggi samgöngumannvirkja og hins vegar öryggisstjórnun við rekstur þeirra. Þá er lagt til að stofnunin annist úttekt á öryggisatriðum samgöngumannvirkja sem framkvæmdastofnun á sviði samgöngumála hefur byggt. Í fjórða lagi er það að nefna að þau verkefni sem stofnuninni er falið að sinna og upp eru talin í 7.–11. gr. eru sömu verkefni og þær stofnanir sem felldar verða undir Farsýsluna sinna í dag. Í fimmta lagi er í III. kafla laganna fjallað um gjaldtökuheimildir stofnunarinnar og möguleika hennar til að afla sér tekna. Ekki eru gerðar stórvægilegar breytingar á gjaldtökuheimildum stofnunarinnar frá því sem í dag gildir um þær stofnanir sem felldar eru undir Farsýsluna. Hvað það snertir vil ég leiðrétta misskilning sem fram hefur komið í fjölmiðlum í dag, a.m.k. einum vefmiðli, þar sem rætt er um að verið sé að lauma gjaldskrárhækkunum inn í nýtt frumvarp. Þetta er mikill misskilningur. Hér er um að ræða tvenns konar gjöld. Annars vegar umferðaröryggisgjald sem sett var á árið 2006 og var þá 400 kr. en hefur hækkað samkvæmt verðlagsbreytingum upp í 490 kr. á þessu ári. Hins vegar er um að ræða gjald fyrir útgáfu lofthæfisskírteina sem hefur ekki færst í krónum talið í samræmi við verðlagsþróun enda bundið inn í lögin. Hins vegar er eftirlitsgjald með þessum lofthæfisskírteinum. Það hefur tekið verðlagsbreytingum og það eina sem um er að ræða, eina breytingin sem um er að ræða með þessu frumvarpi er að færa gjaldið fyrir útgáfu lofthæfisskírteina í samræmi við verðlagsþróun sem orðið hefur. Það er því ekki er um að ræða að verið sé að innleiða nein gjöld með þessu frumvarpi, það er mikill misskilningur. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri og legg til að frumvarpið verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna þar sem hann fór efnislega yfir frumvarpið og hljóp á stærstu þáttunum. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra um eitt atriði. Það kemur fram í frumvarpinu þar sem gerður er samanburður á hlutfalli stjórnenda og starfsmanna, þ.e. þar sem eru 150 starfsmenn eða fleiri, að hægt sé að lækka yfirstjórnarkostnað með þessari sameiningu um allt að 50% og því vil ég spyrja: Hvers vegna var ekki gert meira af því að lækka yfirstjórnarkostnað hjá þessum stofnunum á árinu 2011? Það kom fram í fjárlaganefnd, og ég gagnrýndi það mjög harðlega, að bæði þær stofnanir sem hér um ræðir eða réttara sagt tvær þeirra, annars vegar Vegagerðin og hins vegar Siglingastofnun, hafi á síðustu tveimur árum skorið niður allar framkvæmdir en ekki hafi verið skorið jafnmikið niður í yfirstjórn stofnananna. Þessi texti í frumvarpinu staðfestir því þær ábendingar sem ég hef komið með á fyrri stigum málsins. Síðan kemur reyndar líka fram um heildarhagræðinguna, að árangurs af henni sé ekki að vænta fyrr en á öðru eða þriðja ári frá sameiningunni. Þá hlýtur að standa eftir sú spurning: Hvers vegna er það ef hægt er með frumvarpinu að spara um 50% í yfirstjórn þessara stofnana? Hvers vegna var það ekki frekar gert við fjárlög ársins 2011 þar sem búið var að skera niður stóran hluta verkefna hjá þessum stofnunum? Niðurstaðan er sú að yfirstjórnin t.d. hjá Vegagerðinni, ég hef gögn um það, hef aflað mér þeirra, hefur ekkert minnkað, akkúrat ekki neitt. Þar eru menn með alls konar bitlinga enn þá en það er skorið niður í framkvæmdunum. Ég vil fá viðbrögð 

Hæstv. forseti. Ég vil benda á að á vissum stigum stjórnsýslunnar í efstu lögum hennar segir sig sjálft að hægt er að ná þeirri hagræðingu sem hv. þingmaður vísar til, höfðunum fækkar, ef svo má að orði komast, í yfirstjórninni, fjármálastjórum, forstjórum og öðrum þeim sem hafa með yfirstjórnina að gera. Hins vegar erum við að tala um mun lægra hlutfall þegar litið er til stjórnsýslunnar almennt, þar erum við að tala um 10–15%, allt annað hlutfall. Hvers vegna var þetta ekki gert áður? Það er nú svo að þessar stofnanir þurfa að sjálfsögðu á sínum stjórnunarstrúktúr að halda, þær þurfa á sinni stjórnsýslu að halda, forstöðumönnum, fjármálastjórum, rekstrarstjórum og þar fram eftir götunum. Það er ekki fyrr en með sameiningunni að þessar breytingar geta átt sér stað. Það er þetta sem við horfum til, ekki aðeins á þessu sviði heldur öðrum sviðum einnig, að reyna að komast hjá því að draga úr framlögum til starfseminnar sjálfrar ef við getum fundið leiðir til að hagræða í stjórnunarkostnaði. Út á það gengur þetta m.a. þótt meginmarkmiðið sé að ná fram faglega öflugri starfsemi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hann fullyrðir að fyrr sé ekki náð þessari hagræðingu en eftir sameiningu stofnananna. Ég er algjörlega ósammála því. Ég tek undir það sem hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni að hagræðingin væri oft ofmetin, þ.e. ábatinn af hagræðingunni, og menn þyrftu að skoða það. Ég hef því miður séð á stuttum þingferli mínum afskaplega mörg mál unnin þannig að menn gefa sér einhverjar forsendur sem ekkert innihald er fyrir. Oft og tíðum þegar maður les umsagnirnar og markmiðin með frumvörpunum er einhvern veginn fyrir séð að ekki er nógu sterkur grunnur á bak við þau og ég skildi orð hæstv. ráðherra áðan þannig. Til að rifja það upp af því að við erum að ræða þessar tvær stofnanir af þeim sem hér eru undir, annars vegar Vegagerðina og hins vegar Siglingastofnun, var niðurskurðurinn t.d. í hafnarframkvæmdum, ef ég man rétt, um 67% á milli ára. Ég spurði efnislega þessarar spurningar í fjárlaganefnd: Getur verið - ég geri mér fulla grein fyrir því að sum verkefni sem fylgja þessum framkvæmdum eru unnin fyrir utan stofnunina - að það sé verið að hlífa yfirstjórninni? Það er því miður gert í allt of ríkum mæli að mínu mati. Það er nefnilega ekki eins og hæstv. ráðherra rakti hér varðandi forstjórana og þá sem stýra, yfirtoppana eins og hann kallaði þá, þeir eru nefnilega ekkert skornir niður. Mig langar þá að spyrja hæstv. ráðherra: Telur hann eðlilegt að frá því 2008 hafi verið fækkað um tvö stöðugildi í yfirstjórn Vegagerðarinnar? Ég hef spurt að því líka á fundum nefndarinnar: Er eðlilegt t.d. að reka vegaeftirlitsmanninn, sem búið er að segja upp og er annað þessara stöðugilda, en hafa upplýsingafulltrúa hjá Vegagerðinni til að segja landsmönnum að það eigi ekki að framkvæma neitt í vegagerð? 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að oft hafa menn ofmetið meintan fjárhagslegan ávinning af sameiningu stofnana. Reyndar tók ég það fram í framsögu minni að hér yrði að horfa til langs tíma. Tekið var fram að fjárfestingarkostnaður vegna húsnæðis og annarra þátta yrði mikill á fyrstu missirum og árum, jafnvel fyrstu þremur, fimm árunum, en síðan kæmi til samlegðarávinnings. En ég tek undir með hv. þingmanni að iðulega er þetta ofmetið. Ég ætla ekki að fara í nákvæma umræðu um stjórnsýsluna í þeim stofnunum sem vikið er að, Vegagerðina t.d. Mín tilfinning er sú, kynni mín af þeirri stofnun og þeim stofnunum sem hér um ræðir eru mjög góð. Ég held að það sé alveg sambærilegt við varnaðarorð hv. þingmanns, um að við eigum að forðast alhæfingar, að það sama eigi við um stjórnsýsluna í þessum opinberu stofnunum. Ég held að þegar við tölum um fækkun stöðugilda - hann nefndi tvö, aðeins tvö - þurfum við að spyrja áður en við hröpum að einhverjum yfirlýsingum af þessu tagi: Hvaða verkum sinnir þetta fólk, er þeim verkum ekki vel sinnt og eru þau verk ekki nauðsynleg? Mín tilfinning er sú að Vegagerðin, af því að sérstaklega var vísað til hennar, sé mjög vel rekin stofnun.

Virðulegi forseti. Vegna ummæla hæstv. ráðherra um að hann teldi Vegagerðina vel rekna, ég deili ekki um það við hæstv. ráðherra. Ég er ekki að setja út á það hvernig Vegagerðin er rekin, ég hef engar athugasemdir við það, og ekki heldur Siglingastofnun og þær stofnanir sem hér er um að ræða. Ég er hins vegar að benda á að þegar menn taka ákvarðanir eins og hér er gert er reyndin sú, því miður, að það er skorið miklu minna niður í efstu lögunum. Það er staðreynd málsins, því miður. Þetta þurfum við að bæta. Það hefur ekkert með einstaklinga að gera eða þá sem reka þessar stofnanir. Þetta er fínt fólk, ég hef góða reynslu af því, ég er ekki að setja út á það, ekki má skilja orð mín þannig svo það fari ekki á milli mála. Við verðum hins vegar að setja hlutina í stóra samhengið af því að við eigum líka eftir hugsanlega að draga frekar úr ríkisútgjöldum, ég held að það liggi fyrir þó að varla sé hægt að skattpína þjóðina meira, og meira að segja þegar vinstri menn eru farnir að tala um að komið sé að þolmörkum er það nú vísbending um að komið sé yfir þolmörkin. Það þarf að hagræða og ef við náum ekki hagvextinum í gang, sem því miður bendir ekki til að verði með þeim hætti sem þarf, þá eigum við eftir að skera niður. Hæstv. ráðherra sagði líka að starfsmennirnir væru að vinna góð störf og mikilvæg, ég geri ekki lítið úr því, en ég er hins vegar að draga það inn í samhengið, stóra samhengið sem er það að við erum líka að reka fólk út af spítölunum og segja því upp. Við þurfum bara, eins og hæstv. ráðherra hefur oft haldið fram og ég er alveg sammála honum, að ræða hlutina efnislega. Ég er hins vegar ekkert að mynda mér neina skoðun, ég sit í hv. samgöngunefnd og ég fjalla bara um málið þar, ég ætla ekki að segja að þetta sé ekki hið besta mál eða neitt þar fram eftir götunum, en mér finnst hins vegar mjög mikilvægt að menn átti sig á tilgangi þess sem á að fara í. Þegar ég fer yfir þetta efnislega - ég náði ekki að spyrja að því í andsvari við hæstv. ráðherra áðan hvernig þetta hefði verið unnið, ég þekki ekki feril málsins og hvernig þetta hefur verið unnið í samvinnu við stofnanirnar og þá sem vinna þar, það getur vel verið að það hafi allt verið unnið eðlilega og gert með þeim hætti sem á að gera - þá koma vangaveltur upp í hugann þegar maður les þetta svona hrátt í fyrsta sinn án þess að hafa fengið kynningu á efninu í hv. samgöngunefnd. Ég ætla ekki að gera neitt stórmál úr því en ég man að þegar við ræddum hér annað mál fyrir áramót var einmitt talað um að æskilegt væri að ráðuneytið, innanríkisráðuneytið, kynnti mál fyrir hv. samgöngunefnd áður en þau væru lögð fram, af því að eðlilega vakna oft margar spurningar. Það er kannski ekki stóra málið en af því að þetta er á dagskrá fundarins á morgun hefði verið æskilegra að slík kynning af hálfu ráðuneytisins hefði farið fram sem hefði ugglaust getað sparað mikinn tíma og svarað fleiri spurningum en við gerum í þessari umræðu. Það kemur fram í frumvarpinu að reiknað er með 170 millj. kr. hagræðingu sem verði til við sameiningu þessara tveggja stofnana. Það er samt ekki búið að skipta því á milli stofnana þannig að það er dálítið á reiki. Ég held að við hæstv. ráðherra séum sammála um að menn þurfi og eigi að læra af reynslunni og skoða málin betur áður en lagt er af stað og reynslan segir okkur það líka. Gerð hefur verið skýrsla og úttekt af hálfu Ríkisendurskoðunar þar sem fram kemur að mjög sjaldan, ég held að það sé í 15% tilfella, ég held að ég muni töluna rétt, þar sem markmið sameiningar nást, þau markmið sem sett eru fram þegar farið er í sameiningu á stofnunum. Síðast en ekki síst, af því að hæstv. ráðherra kom inn á það í ræðu sinni að á netmiðli hefði verið talað um að hann væri að lauma inn nýjum gjaldtökum, þá er það alveg á tæru og það er nú eitt til viðbótar í skattahækkunarstefnu ríkisstjórnarinnar - það er alveg sama hvað það er, það verður að hækka allt - að það er alveg klárlega gert ráð fyrir heimildum hér til að hækka gjöld. Svo geta menn fært rök fyrir því að þau hafi ekki verið hækkuð síðan 2006 eða 2007 og þetta sé verðlagsbreyting. En eigi að síður er það hinn blákaldi veruleiki að í þessu frumvarpi er heimild til að hækka þau gjöld sem hæstv. ráðherra nefndi áðan. Það liggur alveg fyrir hvort heldur það er eftirlit með skoðun á ökutækjum, starfsleyfi skoðunarstöðva eða umferðaröryggisgjaldið sem hér er lagt til líka eða útgáfa lofthæfisskírteina. Og við vitum vel hvert þessi gjöld fara, þau fara að sjálfsögðu út í verðlagið hjá viðkomandi stofnunum. Það liggur alveg ljóst fyrir, það þarf ekki að deila mikið um það. Það liggur fyrir að það á að fara að hækka gjöldin og auka tekjur ríkissjóðs sem því nemur, enda er heildarniðurstaðan sú að það á að hækka gjöld um 37 millj. og spara um 170 sem eru þá 207 millj. Ég er síðan líka með ákveðnar spurningar þar sem hér kemur fram ákveðin þversögn eða alla vega eitthvað sem menn þurfa að hugsa. Það kemur fram í frumvarpinu að það sé ákveðinn stofnkostnaður við að sameina stofnanir, og það skiljum við öll, sem felist í því að gera þurfi ákveðna hluti og það er rakið í frumvarpinu, ég sé enga ástæðu til að fara yfir það sérstaklega, en síðan segir líka að hagræðingin muni skila sér - þetta sé svona stofnkostnaður fyrir framtíðina - eftir tvö til þrjú ár. Samt koma fullyrðingar um 170 millj. kr. hagræðingu, sem er ekki nógu vel útfært að mínu mati, og til viðbótar er sagt að áætlunin sé sú að í þessari nýju stofnun þar sem 468 manns eiga að vinna muni árlega láta af störfum 14 manns vegna aldurs og sagt er að það þurfi hugsanlega ekki að ráða í öll störf sem losna. Ég er dálítið hugsi yfir því miðað við það sem stendur á undan í frumvarpinu, að menn geri sér grein fyrir því þegar farið er af stað með nýtt verkefni að það taki ákveðinn tíma að ná fram hagræðingu, en samt kemur þessi fullyrðing hér og ekki nógu vel rökstudd. Ég ætlast hins vegar ekki til þess að hæstv. ráðherra svari því hér efnislega. Ég veit að við munum að sjálfsögðu fara vel yfir þetta mál í samgöngunefnd til þess einmitt að sú áætlun sem lagt er upp með, að ná fram þessari hagræðingu, gangi eftir. Það hlýtur að vera sameiginlegt verkefni ráðuneytisins og hv. samgöngunefndar að tryggja að svo verði og að sníða ágalla af þessu frumvarpi ef þeir eru fyrir hendi.

Hæstv. forseti. Aðeins nokkur atriði vegna þessarar ræðu. Það er alveg rétt að þær tölur sem nefndar eru um hagræðingu og sparnað eru blanda af líkindareikningi og ásetningi vegna þess að við erum að tala um fyrirsjáanlegan niðurskurð hjá hinu opinbera hjá þessari stofnun sem og öðrum. Þetta er spurning um að mæta slíkum kröfum. Þá er spurningin: Hvort er betra stór stofnun eða smá? Ég hef velt þessu nokkuð fyrir mér og tel að menn hafi oft gert of mikið úr ávinningi af sameiningu stofnana. Ég hreifst mjög af ágætum samlíkingum sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson setti einhvers staðar fram af þessu tilefni, sagði að það væru til búðir sem sérhæfðu sig í því einu að framleiða pitsur og svo væru aðrar sem seldu allt milli himins og jarðar; sinnep, klemmur, pitsur, slátur, mjólk o.s.frv. og báðar gengju ágætlega upp, spurning væri samhengið og tilgangurinn. Þannig held ég að oft hafi verið um þessa stofnanaumræðu, hún hefur gengið svolítið í tískubylgjum. En hitt hef ég sannfærst um að að mörgu leyti er betra og ávinningur af því að hafa stórt svið undir sama þaki. Það er vegna þess að stofnanir eiga iðulega erfitt með að laga sig að breyttum kröfum í samfélaginu. Þær eiga erfitt með að lognast út af ef þess þarf og erfitt með að skreppa saman eða stækka eftir atvikum, hver sem krafan er um þjónustu. Innan stofnunar undir stóru þaki eru hins vegar miklu meiri möguleikar á að skreppa saman og þenjast út án þess að stofnunin sé öll undir. Þannig er fólginn í því ákveðinn ávinningur að setja þessa starfsemi undir sama þak. Varðandi staðhæfingar um að hið opinbera þurfi að skreppa saman þá er ég ekki alveg sannfærður um að það sé endilega hagræði í því fyrir samfélagið vegna þess að velferðarþjónustan byggir á því að skapa hagkvæmar lausnir fyrir fjölskyldur og efnahagslíf. Við greiðum ekki laun í samræmi við að fólk sé að koma sér upp húsnæði alla ævina eða innan heimilisins sé einhver veikur alla ævina heldur mætum við þessum sveiflum með velferðarkerfi sem tekur á móti fólki sem veikist, sem aðstoðar þá sem eru að koma sér þaki yfir höfuðið og þar fram eftir götunum. Öflugt velferðarkerfi kemur í stað rándýrra einkalausna og þjónar þannig fjölskyldum og atvinnulífi. Það er því vanhugsað að horfa til þess að augljós ávinningur sé af því að skera niður útgjöld til hins opinbera. Að lokum eru það gjaldskrárhækkanirnar. Ekki er um að ræða heimildir til gjaldskrárhækkana heldur lögbundin gjöld sem koma ekki aftan að neinum og ég gat um áðan, þ.e. lofthæfisskírteinin. Við erum að tala um eftirlitsgjöld sem hækka samkvæmt verðlagsþróun. Ég þakka fyrir ágæta umræðu. Þetta er nefnilega mjög stórt mál sem skiptir marga miklu máli og ég vona að umræðan skili okkur sem samfélagi ávinningi inn í framtíðina.

Virðulegi forseti. Aðeins út af gjaldheimtunni, sem hæstv. ráðherra fór að tala um, þá stendur orðrétt í frumvarpinu og ég veit ekki hvernig ég á að skilja það öðruvísi, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að Farsýslunni verði heimilt að innheimta ný gjöld vegna eftirlits með skoðun ökutækja og starfsleyfum skoðunarstöðva. Áætlað er að tekjur stofnunarinnar af þessum gjöldum verði um 5 millj. kr. og að þær komi fram á tekjuhlið ríkissjóðs. Einnig er lögð til hækkun á umferðaröryggisgjaldi úr 400 kr. í 500 kr. en það gæti aukið tekjur um nálægt 28 millj. kr. Að lokum er gert ráð fyrir hækkun á gjaldskrá vegna útgáfu lofthæfisskírteina …“ Í frumvarpinu er í fyrsta lagi heimild til að innheimta ný gjöld og því til viðbótar eru hækkanir á gjaldskrá tilgreindar í þeim liðum. Ég þykist enn þá vera læs en ég get ekki skilið þetta öðruvísi en að hér sé hvort tveggja verið að leggja á ný gjöld og hækka önnur sem voru fyrir. Svo geta menn rætt endalaust hvort þeir vilji vísa til þess að þeir hafi ekki hækkað gjöldin síðan 2006 eða síðan hvenær og það sé eðlileg gjaldskrárhækkun, eins og hæstv. ráðherra kom inn á í ræðu sinni áðan, að 400 kr. sem voru 2006 séu komnar upp í 490 kr. núna ef tekið er tillit til hækkunar vísitölu og þess vegna sé gjaldið hækkað. Þetta liggur alveg klárt og kvitt fyrir. Ég hefði talið að ekki þyrfti að deila eða hafa sterk skoðanaskipti um þann texta sem klárlega stendur í frumvarpinu. Ég get ekki skilið þetta öðruvísi. Ég held að menn verði að ræða hlutina eins og þeir eru nákvæmlega en fara ekki eftir einhverjum öðrum leiðum sem þeim þóknast hugsanlega hverju sinni.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að deila um skilgreiningaratriði. Að uppistöðu til erum við að tala um sömu gjaldheimtu sem er ný í þeim skilningi að stofnunin er ný og innheimt er fyrir þau verkefni sem sú nýja stofnun sinnir. Aðeins varðandi þann þátt er um tvo kosti að tefla: Á að fjármagna starfsemina með gjaldheimtu notendagjalda eða á að gera það í gegnum skatta sem mér virðist hv. þingmaður vera efasemdarfullur um? Að uppistöðu til er þetta fyrirkomulagið. Ég held að ég hafi réttan skilning á því en ætla ekki að fullyrða meira en ég veit, en að uppistöðu til tel ég þetta vera svona. Eitt nefndi ég ekki varðandi spurningar hv. þingmanns um samráð. Það hefur verið mikið og mun meira en oft í slíku sameiningarferli. Skipaður var hópur forstöðumanna viðkomandi stofnana og sinnti starfsmaður verkefninu sérstaklega. Þeir héldu formlega 25 fundi, heimsóttu stofnanirnar og lýstu vilja til að svara öllum spurningum sem fram voru reiddar sem voru margar. Eftir því sem mér er tjáð var staðið mjög vel og faglega að þeirri vinnu. Ég held að almenn ánægja sé með þetta. Það eru ekki allir ánægðir, það verður aldrei. Á heildina litið er bærileg samstaða um málið. Að lokum: Þær breytingar sem við erum að ráðast í núna eru ekki til eilífðarnóns. Við hljótum að meta reynsluna 

Virðulegi forseti. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra segir, að vinnubrögðin hafi verið vönduð við sameiningu þessara stofnana og undirbúningurinn. Ég verð að viðurkenna að mér fannst hæstv. ráðherra vera dálítið villtur eða týndur í umræðunni um skattlagninguna eða nýju gjöldin. Hæstv. ráðherra segir: Hér er verið að búa til nýjar stofnanir. Eigum við að reka þær með því að hækka skatta eða nota notendagjöld? Mér finnst vera ákveðin þversögn í máli hæstv. ráðherra vegna þess að það er, ef ég skil málið rétt, ekki verið að taka einhver gjöld sem eru nú þegar rukkuð inn í stofnununum heldur er verið að gefa heimild til að leggja á ný gjöld. Það fer ekki á milli mála. Ef þessi gjöld væru núna rukkuð í stofnunum þá skilaði sú gjaldtaka, annars vegar nýju gjöldin og hins vegar hækkun á gjaldskránni, ekki þessum auknu tekjum inn í ríkissjóð. Ég verð að viðurkenna að mér finnst hæstv. ráðherra fara eins og köttur í kringum heitan graut með þetta, eins og ég skil það. Þetta er ekki flókið, finnst mér a.m.k. Heimildin í frumvarpinu er sú að leggja á ný gjöld og hækka gjaldskrá. Síðan kemur hæstv. ráðherra og segir að þetta megi túlka með þeim hætti að það megi hugsanlega hækka skatta. En þeir eru hluti af þessum 37 millj. kr. sem skila sér til hagræðingar inn í ríkissjóð í heildina á þessum 207 millj. kr., 170 millj. kr. hagræðing og 37 millj. kr. í nýja gjaldtöku og hækkun gjaldskrár. Skil ég þetta ekki alveg örugglega rétt? Ég spyr. Svona stendur þetta í frumvarpinu. Ég vona að ég sé ekki að misskilja þetta en það færi betur ef svo væri.

Hæstv. forseti. Það getur vel verið að einhverjum þyki ég vera köttur,  Eins og ég gat um áðan eru sum þessara gjalda bundin í lög og það þarf lagabreytingu til að breyta þeim. Ég gat um hvaða gjöld það voru. Það voru lofthæfisskírteini, síðan eru eftirlitsgjöld með þeim sem hafa tekið verðlagsbreytingum. Ég vísaði einnig til annarra gjalda sem hefðu gert slíkt hið sama. En þegar á heildina er litið er verið að setja upp það fyrirkomulag fyrir alla stofnunina að hún sé fjármögnuð með þessum hætti. Ég ætla að fara varlega í að fullyrða í þessum efnum. Ég held ég sé ekkert villtur í málinu, alls ekki. Þetta er meginhugsunin í fjármögnun stofnunarinnar og sú meginbreytingin sem verður. Við erum að færa gjöld frá stofnunum sem verið er að leggja niður inn í nýja stofnun og færa sem sagt fjármögnunina til allrar starfseminnar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Vegagerðina, framkvæmdastofnun samgöngumála. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði á fót framkvæmdastofnun undir heitinu Vegagerðin sem sinni framkvæmdum og viðhaldi samgöngumannvirkja ásamt því að fara með eignarhald og sinna rekstri þeirra. Myndun stofnunarinnar er hluti af heildarendurskoðun á skipulagi samgöngustofnana sem felur í sér að settar verði á fót tvær stofnanir, annars vegar Farsýslan og hins vegar Vegagerðin. Stofnanirnar verða reistar á grunni núverandi samgöngustofnana, þ.e. Siglingastofnunar Íslands, Flugmálastjórnar Íslands, Umferðarstofu og Vegagerðar. Samhliða frumvarpinu er flutt frumvarp um Farsýsluna. Myndun stofnananna tveggja er samþætt verkefni og því eru almennar athugasemdir við þetta frumvarp að miklu leyti samhljóða almennum athugasemdum við frumvarp um Farsýsluna. Þetta mál á sér nokkurn aðdraganda sem ég tel rétt að reifa stuttlega í byrjun. Í stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar frá því í júní 2008, Samgönguframkvæmdir, voru settar fram tillögur um breytt stofnanakerfi samgöngumála þar sem lagt var til að settar yrðu á fót tvær stofnanir, þ.e. stjórnsýslustofnun og framkvæmdastofnun ásamt ríkisfyrirtæki á sviði rekstrar- og viðhalds eins og ég gat um í framsögu með fyrra máli. Í janúar 2009 var skipuð nefnd um framtíðarskipan stofnana samgöngumála. Nefndin skilaði skýrslu sinni „Framtíðarskipan stofnana samgöngumála. Greining og valkostir“ í lok júní 2009. Þar voru kynntir fimm valkostir um stofnanaskipan, auk tillagna og ábendinga um meiri samhæfingu í samgöngumálum, t.d. um að bæta verklag við undirbúning samgönguáætlunar og efla stefnumótunarhlutverk ráðuneytisins. Að vel athuguðu máli og með hliðsjón af tillögum Ríkisendurskoðunar var ákveðið að hefja undirbúning að myndun tveggja stofnana í samræmi við einn valkosta nefndarinnar, annars vegar stjórnsýslustofnunar með sameiningu Umferðarstofu, Flugmálastjórnar og stjórnsýsluverkefna Siglingastofnunar og Vegagerðar og hins vegar framkvæmda- og rekstrarstofnunar með sameiningu framkvæmda- og rekstrarverkefna Vegagerðar og Siglingastofnunar. Skipaður var stýrihópur til að vinna nákvæma greiningu á kostum endurskipulagningarinnar og leggja fram tillögur um breytta stofnanaskipan samgöngumála. Í starfi stýrihópsins var lögð áhersla á samstarf og samráð við stofnanir og að halda vel á starfsmannaþætti breytinga. Settur var upp innri vefur þar sem upplýsingar um verkefnið voru aðgengilegar öllum starfsmönnum. Á vegum stýrihópsins störfuðu sjö vinnuhópar skipaðir starfsmönnum stofnananna og ráðuneytisins sem unnu að greiningu og útfærslu einstakra þátta. Stýrihópurinn mun áfram undirbúa sameininguna. Við gildistöku laganna, verði frumvarpið að lögum, er ætlunin að fyrir liggi endanleg samrunaáætlun sem taki m.a. til starfsmannamála, fjármála og húsnæðismála. Stefnt er að því að sameina sem fyrst höfuðstöðvar hvorrar stofnunar fyrir sig í húsnæði, enda er slíkt forsenda þess að áform um hagræðingu nái fram að ganga. Við myndun Vegagerðarinnar eru sameinaðir hlutar úr tveimur stofnunum. Stærðarmunur núverandi Vegagerðar og væntanlegrar Vegagerðar er þó hlutfallslega lítill, eða um 6%. Tilkoma nýrrar Vegagerðar felur í sér óverulega stækkun og hagræðingu í stoðþjónustu og yfirstjórn. Möguleikar á faglegri samlegð eru hins vegar fyrir hendi sem m.a. kemur fram í því að nær engir verkferlar eru fyrir fram taldir ósamþættanlegir. Stór stofnun sem hefur trausta innviði og markvissa stjórnun getur oft bætt við sig verkefnum án þess að kostnaður aukist að ráði. Í þessu felst að jaðarkostnaður vegna viðbótarverkefna er takmarkaður. Auk þess felur sameining í sér tækifæri til að endurmeta og bæta starfsemina. Þegar horft er til þessara atriða má áætla að myndun framkvæmdastofnunar feli í sér hagræðingarmöguleika sem geta numið að minnsta kosti 10% af rekstrargjöldum. Ég mun nú stuttlega gera nánari grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins. Í fyrsta lagi eru í 3. gr. felld niður ákvæði gildandi laga um hafnaráð, siglingaráð og flugráð. Í stað hinna lögbundinna ráða er lagt til að ráðherra skipi fagráð eins og þörf krefur hverju sinni auk hins almenna samráðs stofnunarinnar við hagsmunaaðila og almenning um þau verkefni sem stofnuninni eru falin. Í öðru lagi er í 5. og 6. gr. verkefnum stofnunarinnar skipt upp í framkvæmd og viðhald samgöngumannvirkja annars vegar og eignarhald og rekstur þeirra hins vegar. Um þau verkefni er nánar fjallað í einstökum sérlögum sem stofnunin starfar eftir. Má þar nefna vegalög og hafnalög. Í þriðja lagi er í 7. gr. fjallað um rekstrarverkefni á sviði almenningssamgangna og eðlilegt að slík framkvæmdaverkefni séu á könnu Vegagerðarinnar. Lúta verkefnin bæði að uppbyggingu almenningssamgangna sem og umsjón þar að lútandi. Í fjórða lagi er í 8. gr. ákvæði sem miðar að því að auka öryggi í samgöngum og þannig draga úr slysum og tjóni af þeirra völdum. Í því skyni eru stofnuninni falin verkefni sem lúta að öryggisstjórnun samgangna og ráðgjöf þar að lútandi. Í fimmta lagi er í 10. gr. kveðið á um það mikilvæga hlutverk Vegagerðarinnar að sinna rannsóknum, greiningu og þróun á starfssviði sínu. Falla þær undir bæði einstök verkefni sem stofnunin sinnir sjálf sem og þátttöku í verkefnum með öðrum aðilum sem stunda rannsóknir og þróun á sama sviði. Í sjötta lagi er í 12. og 13. gr. fjallað um fjármögnun stofnunarinnar. Ég hef nú rakið helstu efnisatriði frumvarpsins. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri heldur legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar Alþingis.

Frú forseti. Hæstv. innanríkisráðherra leggur gjörva hönd á margt og hvarvetna góða. Mér finnst nú ekki hægt að hæstv. ráðherra mæli fyrir svona tímamótamáli, sem ég tel vera, án þess að komi að minnsta kosti einn þingmanna í ræðustól til að þakka honum fyrir þetta mál. Ég veit að hann hefur unnið vel að þessu og líka forveri hans, hv. þm. Kristján L. Möller. Ég tel að þetta mál horfi mjög til bóta. Mér finnst að þetta sé í samræmi við þann yfirlýsta vilja ríkisstjórnarinnar að reyna að hagræða og straumlínulaga stofnanir ríkisins. Ég tel að sú breyting sem hér er gerð, eins og hæstv. ráðherra rakti áðan, horfi að öllu leyti til bóta. Hún muni styrkja Vegagerðina sem er lykilstofnun í íslenskum samgöngumálum og í stofnanaflóru íslensku ríkisstjórnarinnar. Ég tek einnig undir margt af því sem hæstv. ráðherra sagði eins og að leggja niður hin og þessi ráð og skapa í staðinn heimild til að setja upp fagráð í einstöku máli. Ég tel að það sé miklu lipurra og miklu betra. Ég ætla nú ekki að ræða þetta mál neitt ítarlega. Ég vildi bara þakka hæstv. ráðherra fyrir það að láta ekki staðar numið þar sem forveri hans hóf verk og hafa hrundið því fram núna af mikilli og velþekktri atorku. Fyrir það vil ég þakka hæstv. ráðherra, eins og hann veit af því að ég hef þegar rætt og samþykkt málið í ríkisstjórn og því þarf hann ekki að efast um minn góða stuðning í því fremur en öðru sem hann tekur sér fyrir hendur. Af því hæstv. fyrrverandi samgönguráðherra gengur nú í salinn vil ég bara endurtaka það sem ég sagði hér áðan, að ég var að þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir að hafa af mikilli atorku gengið í þetta mál og tekið þar upp þráðinn og hnýtt saman þar sem sundur slitnaði þegar núverandi hv. þm. Kristján L. Möller hvarf úr því ráðuneyti eftir að hafa unnið þar mjög mörg góð verk.

Ég vil þakka fyrir þessa umræðu og ágæt orð hæstv. utanríkisráðherra. Það er alveg rétt sem hann segir, hér er verið að reka pólitískan endahnút á mál sem á sér langan aðdraganda. Ég rakti feril málsins allt frá því Ríkisendurskoðun gerði sína úttekt og ráðuneytið tók síðan til sinna ráða. Það er eins með göngin og þessa tillögusmíð, að hvorki ég né forveri minn í embætti grófum göngin eða skópum lögin, það voru að sjálfsögðu fjölmargir starfsmenn ráðuneytisins sem komu þar að eins og hæstv. utanríkisráðherra veit að sjálfsögðu. Vil ég nota þetta tækifæri til að þakka fyrir það góða starf sem þeir hafa innt af hendi.

Frú forseti. Nú er ég búinn að vera svo jákvæður í dag í garð hæstv. innanríkisráðherra að ég ætla að leyfa mér að vera svolítið neikvæður í garð þingsins. Mér finnst það ekki mjög til þess að efla margumtalaða virðingu þingsins að þegar hæstv. samgönguráðherra mælir hér fyrir hverju stórmálinu á fætur öðru í samgöngumálum skuli ekki nema einn þingmaður í samgöngunefnd vera viðstaddur slíkar umræður.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um brottfall laga um flugmálaáætlun og fjáröflun til flugmála nr. 31/1987, með síðari breytingum. Með frumvarpi þessu eru felld úr gildi lög um flugmálaáætlun og fjáröflun til flugmála, en í þeim lögum eru settir fram tveir skattstofnar, þ.e. flugvallaskattur og varaflugvallagjald. Með niðurfellingunni er markvisst verið að hverfa frá skatttöku yfir í gjaldtöku sem leiðir af kostnaði við þjónustuna þannig að notandinn greiði í samræmi við kostnað í ríkari mæli en nú er. Í apríl 2008 skipaði samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra starfshóp sem ætlað var að endurskoða gjaldtöku flugvalla og gera tillögur um tilhögun á tekjuöflun til flugvalla þannig að þeir starfi í eðlilegu viðskiptaumhverfi og í fullu samræmi við alþjóðareglur þar að lútandi. Hópurinn var sammála um að það fyrirkomulag tekjuöflunar á flugvöllum að blanda saman nefsköttum á farþega, beinum greiðslum úr ríkissjóði og þjónustugjöldum samkvæmt gjaldskrá hafi reynst ógagnsætt og lítt til þess fallið að efla kostnaðarvitund þeirra sem greiða fyrir þjónustuna, hvort heldur væru flugrekendur eða ríkissjóður. Hópurinn lagði því til að skattar af farþegum yrðu afnumdir og að þjónustugjöld yrðu tekin upp þess í stað. Flugvallaskattur og varaflugvallagjald hafa verið markaðar tekjur til framkvæmda í flugmálum, reksturs flugvalla, rannsókna, sérstakra tímabundinna verkefna í flugöryggismálum og kostnaðar vegna reksturs og viðhalds alþjóðlegra varaflugvalla á Íslandi. Isavia ohf., sem sér um rekstur flugvalla á Íslandi, hefur fengið hinar mörkuðu tekjur í gegnum þjónustusamning sem samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið gerir árlega við fyrirtækið, nú innanríkisráðuneytið eins og kunnugt er. Með því að fella niður fyrrgreinda skattstofna mun gjaldskrá fyrirtækisins hækka sem þeim nemur. Þjónustusamningur fyrirtækisins og ráðuneytisins mun að sama skapi lækka og staða ríkissjóðs verða óbreytt. Staða farþega og flugrekenda mun einnig verða óbreytt þar sem í stað nefskatta sem greiddir eru ríkissjóði eru greidd þjónustugjöld til Isavia ohf. Eftirlitsstofnun EFTA hefur einnig gert athugasemdir við varaflugvallagjaldið þar sem stofnunin heldur því fram að gjaldið standist ekki kröfur EES-samningsins um jafnræði og að hugsanlega séu ríkisstyrkjareglur brotnar þar sem varaflugvallagjaldið er ekki tekið af vöruflutningum. Íslenska ríkið hefur fallist á sjónarmið stofnunarinnar og eru afskipti ESA ein af ástæðum þess að fyrrgreindur starfshópur um fjármögnun flugvalla var skipaður. Er því mikilvægt að varaflugvallagjaldið verði afnumið til að alþjóðlegar skuldbindingar ríkisins séu uppfylltar. Breytingar á formi gjaldtöku flugvalla eru þegar hafnar en samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra lagði fram vorin 2009 og 2010 frumvörp til breytinga á lögum um loftferðir, nr. 60/1998. Frumvörpin lögðu til grundvallarbreytingar á fyrirkomulagi gjaldtökunnar og var meðal annars lögð til lagastoð í 71. gr. laganna fyrir flugvöllinn til að fjármagna sig með þjónustugjöldum sem byggð væru á kostnaðargrunni. Frumvörpin urðu annars vegar að lögum nr. 15/2009 og hins vegar lögum nr. 87/2010. Í 1. mgr. 71. gr. loftferðalaga er lögð sú skylda á rekstraraðila flugvalla þar sem farþegar eru fleiri en ein milljón á ári líkt og á við um Keflavíkurflugvöll, að hann setji á stofn notendanefnd sem sé vettvangur skoðanaskipta milli rekstraraðilans og notanda um málefni flugvallar, en markmiðið með þessu fyrirkomulagi er að auka gagnsæi í rekstri og gjaldtöku á flugvöllum. Tekið skal fram að notendur í skilningi ákvæðisins eru þeir sem stunda flutning í lofti á farþegum, pósti og/eða farmi til eða frá viðkomandi flugvelli. Hefur notendanefnd Keflavíkurflugvallar nú þegar verið sett á stofn og mun Isavia ohf. því fara með gjaldskrárbreytingar þær sem leiða af frumvarpi þessu fyrir nefndina og munu notendur hafa tækifæri til að koma skoðunum sínum á framfæri. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar Alþingis.

Virðulegi forseti. Mig langar að bregðast aðeins við þeim breytingum sem verið er að gera hér. Ég kalla eftir afstöðu hæstv. innanríkisráðherra, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. utanríkisráðherra sem er sá eini sem hefur blandað sér í umræðuna ásamt mér hér hingað til, sem sérstakur fulltrúi þeirra úr Árneshreppi, hefur talað þannig hér í samgöngumálum þegar þau eru til umræðu. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir því að í stað nefskatts sem lagður er núna væntanlega á alla íbúa landsins verði notendagjöldin hækkuð. Þeir sem nota flugið í dag  Eins og ég sagði í upphafi langar mig að kalla eftir afstöðu hæstv. innanríkisráðherra til þess hvaða sanngirni sé í því að t.d. íbúar Árneshrepps, íbúar á sunnanverðum Vestfjörðum sem allir hér inni vita að hafa ekki neinar samgöngur á landi, eigi að borga meira. Vegirnir norður í Árneshrepp eru ekki ruddir þannig að samgönguæð þeirra er að mestu leyti, a.m.k. yfir vetrartímann, með flugi. Þó að varla sé hægt að tala um að þetta séu samgöngur yfir sumartímann er þó hægt að komast þangað. Hver er afstaða ráðherrans til þess að útgjöld þeirra einstaklinga sem hafa ekki tök á því að keyra vegina og þurfa að nota flugið muni hækka til muna? Þetta breytist úr því að allir greiði þessi gjöld jafnt yfir í að þau leggist á þessa íbúa af auknum þunga. Þá koma fyrst og fremst upp í huga minn íbúar á sunnanverðum Vestfjörðum, sem þurfa að búa við þær hörmungar sem þar eru og sem því miður sér ekki fyrir endann á, og íbúar Árneshrepps.

Hæstv. forseti. Grundvallarbreytingin sem verið er að ráðast í með þessu frumvarpi er að hverfa frá skattheimtu í ríkissjóð yfir í notendagjöld sem fara beint til rekstraraðilans, Isavia ohf. Það er grundvallarbreytingin sem við erum að ráðast í. Það á hvorki að breyta fjárhag ríkisins né rekstraraðilans. Þetta er kerfisbreyting sem við erum að laga okkur að, m.a. að kröfu hins Evrópska efnahagssvæðis og ESA. Það var settur niður starfshópur til að fara í gegnum þetta. Þetta er kerfisbreytingin sem við erum að ráðast í. Við erum að hverfa frá skattheimtu og taka upp notendagjöld sem renna til rekstraraðilans. Það er munurinn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Eins og málið er lagt upp hefði þess vegna verið æskilegra að fagnefndin sæi það fyrr. Við þurfum kannski að breyta því, hæstv. innanríkisráðherra þarf að breyta því, að áður en mælt er fyrir málum á þingi þyrfti að kynna það fyrir fagnefndum. Maður er að velta upp spurningum sem kannski er augljóst svar við og það fólk sem vinnur frumvörpin gæti að sjálfsögðu svarað þeim. Hæstv. ráðherra sagði: Þetta hefur ekki áhrif á fjárhag ríkissjóðs. Ég skil það eins vegna þess að annars vegar er hætt að rukka skattinn og hins vegar eru greidd þessi gjöld. Í dag er innheimtur nefskattur og þá hlýtur hann að vera á alla íbúa landsins, eins og nefskattar eru. Það getur ekki verið bara nefskattur á þá íbúa sem nota flugið, ég trúi því ekki. Með því að gera þetta svona og að þetta hafi ekki áhrif á flugrekstraraðilana, eins og hæstv. innanríkisráðherra sagði, sem gefur augaleið vegna þess að þeir setja bara í gjaldskrána það sem þeir minnka hjá ríkinu, eins og ég skil þetta, þarf flugrekstraraðilinn að sjálfsögðu að hækka fluggjöldin til að ná inn þessum tekjum. Í stórum dráttum, eins og ég skil það, munu Íslendingar sem allir borga nefskatt ekki gera það lengur, heldur eingöngu þeir sem nýta þjónustuna og borga þá notendagjöld. Þá spyr ég, ef þetta er réttur skilningur hjá mér: Hver er sanngirnin í því að þeir sem hafa ekki vegi til að keyra skuli borga hærri gjöld til að fá að fljúga þegar aðrar samgöngur eru ekki í boði? Það er spurningin sem situr eftir í mínum huga.

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi almennar athugasemdir hv. þingmanns held ég að það gæti orðið ágæt hefð að þingmál færu til kynningar í þingnefndum áður, bæði gæti það verið gott fyrir nefndina og fyrir þann sem leggur frumvörpin fram. Þannig gætum við hugsanlega komist hjá margvíslegum misskilningi og samræmt skilninginn. Hugsunin er sú að leggja málin fram í þingflokkum en það eru að vísu bara stjórnarflokkarnir sem fá þau, stjórnarandstaðan ekki. Þetta er ágæt ábending. Það sem ég held að sé svolítið ruglandi í þessu er notkunin á hugtakinu „nefskattur“ vegna þess að nefskattur vísar í almennri umræðu til almenns skatts í þjóðfélaginu. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni. Í þessu tilviki er hins vegar ekki um slíkt að ræða. Í 5. gr. núgildandi laga segir, með leyfi forseta: „Greiða skal sérstakan skatt, flugvallaskatt, vegna hvers manns sem ferðast með loftfari í flutningaflugi innan lands eða frá Íslandi til annarra landa.“ Það er vísað til notkunar. Breytingin er hins vegar sú að þessar skatttekjur sem runnu í ríkissjóð hætta sem slík skattheimta og verða að notendagjöldum sem renna til flugrekstraraðilans. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að notkun okkar á hugtakinu „nefskattur“ getur verið misvísandi.

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að mér rennur blóðið til skyldunnar þegar annars vegar eru fjarlægustu og fámennustu byggðarlög landsins. Ég hef mörgum sinnum tekið upp málstað þeirra gagnvart ýmiss konar aðgerðum af hálfu stjórnvalda og tel að menn þurfi að hugsa alveg sérstaklega um það mál. Af þeim þremur sem hafa nú talað í þessari umræðu, þ.e. mér, hæstv. ráðherra og hv. þingmanni, hygg ég að hæstv. innanríkisráðherra sé sá sem minnsta ábyrgð beri á því máli sem hv. þingmaður deilir á. Ástæðan er eftirfarandi: Hæstv. ráðherra rakti það mjög skilmerkilega í framsögu sinni að hér væri um að ræða breytingu sem hann yrði að gangast undir fyrir hönd ríkisins. Ástæðan er sú að ESA hefur gefið út úrskurð um að tiltekin framkvæmd sem áður var við lýði stangaðist á við reglur um Evrópska efnahagssvæðið. Hæstv. innanríkisráðherra er einn af örfáum mönnum í þessum sölum sem hefur lýst yfir vantrú á Evrópska efnahagssvæðið. Hann hefur mörgum sinnum sagt frá því hér og við höfum háð marga hildi, við hæstv. ráðherra, m.a.s. sem samherjar í stjórnarandstöðu, um gildi Evrópska efnahagssvæðisins. Hæstv. ráðherra vildi fara aðra leið, hina svissnesku leið tvíhliða samninga, hugsanlega með það fyrir augum að þá hefði hann getað náð sérstökum samningum um hin fjarlægari og fámennari byggðarlög. Ekki skal ég um það segja. Hitt veit ég að það voru minn flokkur og flokkur hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar sem börðust fyrir og fengu samþykki Alþingis fyrir þeim samningi. Hæstv. núverandi innanríkisráðherra vildi á þeim tíma fara aðra leið vegna þeirrar samþykktar, hann vildi setja hann í þjóðaratkvæðagreiðslu sem margir voru andsnúnir þá og ekki var gert. Í öllu falli er ég sammála hv. þm. Ásbirni Óttarssyni um að það sé a.m.k. einnar messu virði að skoða út í hörgul hvaða áhrif þetta hefur á t.d. það tiltekna byggðarlag sem ég held að sé fámennasta byggðarlagið í landinu og er mjög fjarlægt. Ég er ekki algjörlega viss um það eftir síðustu ræðu hæstv. innanríkisráðherra að í reynd sé mjög mikill munur í upphæðum talið á því að beita notendagjöldum annars vegar og hins vegar því sem hv. þingmaður kallar nefskatt. Ég er þó viss um að hv. þingmaður, sem er glöggur og gerhugull og vandvirkur eins og sést á því að hann tekur þátt hér í umræðum um þetta, muni láta skoða það í nefndinni. Ég er þeirrar skoðunar að réttlætiskennd bæði hæstv. ráðherra og ríkisstjórnar en þó sérstaklega þeirra þingmanna sem sitja í samgöngunefnd sé slík að ef í ljós kemur að þar er mikill munur sé hægt að skoða einhverjar leiðir til jöfnunar. Slíkar leiðir eru nú þegar til í þeim farvegi sem ríkið hefur notað um flugsamgöngur. Þetta vildi ég segja til að bera hönd fyrir höfuð hæstv. innanríkisráðherra því að ég tel að hann sé allra manna sem sitja á þinginu saklausastur gagnvart þessari tilteknu framkvæmd. Hv. þingmaður tók eftir því að ég lýsti líka fögnuði mínum áðan yfir hinni endurgerðu og styrktu Vegagerð. Það er ekki síst vegna þess að ég hef margsinnis komið í ræðustól og rætt m.a. um nauðsyn þess að gera átak í vegamálum Árneshrepps. Hv. þingmaður veit að ég hef t.d. ekki alltaf verið ánægður með snjómokstur í þeirri sveit og hef ég þó ekki til nokkurra tengsla að telja þar. Hv. þingmaður veit líka að ég hef verið mikill áhugamaður um að menn byggi upp Veiðileysuháls. Ég tel að hæstv. innanríkisráðherra eigi með sterkari vegagerð miklu auðveldara með að beita sér og sínum stofnunum til að hrinda í framkvæmd þeim samgöngubótum. Hins vegar skal ég svo fyrstur manna verða til þess að fagna því þegar hv. þingmaður er búinn að láta skoða þetta í nefnd ef nefndin kemur með tillögur til úrbóta á hugsanlegum annmörkum á þessu. Ég legg áherslu á orðið hugsanlegum vegna þess að ég er ekki algjörlega viss um að hv. þingmaður hafi rétt fyrir sér í þessu máli þó að hann hafi að vísu þá náðargáfu að mér finnst hann jafnan hafa rétt að mæla þegar hann talar.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa innblásnu ræðu og upprifjun hæstv. utanríkisráðherra á sögunni. Það er alveg rétt sem hann skautar utan í, við höfum átt við að stríða ýmsar tískusveiflur í þessum sölum. Einu sinni var nánast bannað að gagnrýna útþenslu íslenska bankakerfisins. Sú var tíðin líka að menn höfðu nánast sett bann við því að hafa efasemdir um hið Evrópska efnahagssvæði, jafnvel þótt til væru þeir menn, á meðal þeirra sá er hér stendur, sem gagnrýndu þær takmarkanir sem EES setti á lýðræðið í landinu og hvernig við hefðum verið knúin til að gera ýmsar breytingar á samfélagi okkar þvert gegn vilja fólks, einfaldlega vegna þess að Brussel fyrirskipaði. Það er alltaf gott að rifja upp söguna. Ég er hæstv. utanríkisráðherra þakklátur fyrir að gera það í þessu efni, auk þess sem ég þakka fyrir hans ágæta innlegg til þessarar umræðu um Vegagerðina.

Hæstv. innanríkisráðherra getur treyst því að hann á hauk í horni þar sem ég er þegar hann hyggst beita sér fyrir frekari afrekum og framkvæmdum í vegamálum, ég tala nú ekki um ef þróttur hans og atgervi beinast að Árneshreppi. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra segir, hann var maður efasemda um EES-svæðið. Ég var honum auðvitað algjörlega ósammála. Þá vil ég taka fram að ég var hæstv. ráðherra líka algjörlega ósammála, eins og ég held u.þ.b. allir aðrir þingmenn, þegar hann hélt innblásnar ræður og skrifaði innblásna pistla á víðfræga heimasíðu sína um að bankarnir ættu að fara úr landi. Þá var hæstv. ráðherra ásakaður um að vilja reka bankana úr landi. Ég segi nú bara þegar maður lítur til baka: Ja, ég vildi að guð hefði hjálpað okkur til að fara að ráðum hæstv. ráðherra á þeim tíma, þá hefði margt kannski orðið öðruvísi. Af því að við nefndum hér Evrópu er ég að öðru leyti sammála hæstv. ráðherra í grunnprinsippinu í því máli eins og öllum öðrum sem hann hefur beitt sér fyrir, þar sem hann hefur alltaf látið hugsjón sína um lýðræði vaka yfir ákvörðunum sínum og gerðum. Ég er algjörlega sammála hæstv. ráðherra um að í því efni er það fólkið og vilji fólksins sem á að fá að ráða. Ég geng þess ekki dulinn að hæstv. ráðherra kann í blæbrigðum að vera annarrar skoðunar en ég um t.d. aðild að Evrópusambandinu. Ég er hins vegar algjörlega sammála honum um að hvorki ég né hann eigum að kveða upp úr með það, heldur þjóðin. Í grundvallarafstöðu höfum við alltaf verið sammála.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um rannsókn samgönguslysa. Með frumvarpi þessu eru lög um rannsókn sjóslysa, nr. 68/2000, lög um rannsókn flugslysa, nr. 35/2004, og lög um rannsóknarnefnd umferðarslysa, nr. 24/2005, sameinuð í heildstæða löggjöf um slysarannsóknir í samgöngum. Gert er ráð fyrir að nefndirnar þrjár sem kveðið er á um í lögunum verði sameinaðar í eina sjö manna rannsóknarnefnd samgönguslysa og heyri undir innanríkisráðherra. Í júní 2007 var komið á fót starfshópi með þátttöku forstöðumanna rannsóknarnefndanna og var hæstaréttarlögmaðurinn Andri Árnason ráðinn til að vinna með starfshópnum og semja drög að frumvarpi. Í upphafi árs 2009 voru frumvarpsdrögin endurskoðuð í samgönguráðuneytinu og send til umsagnar hagsmunaaðila. Komu fram fjölmargar góðar athugasemdir sem tekið var tillit til og frumvarpið í framhaldi af því aftur birt á heimasíðu ráðuneytisins og gafst hagsmunaaðilum tækifæri til að koma athugasemdum á framfæri að nýju vegna þeirra breytinga sem orðið höfðu á frumvarpinu. Helsta markmið frumvarpsins er að auka öryggi í samgöngum með því að efla og bæta slysarannsóknir á Íslandi. Með sameiningu núverandi rannsóknarnefnda flugslysa, umferðarslysa og sjóslysa í eina nefnd verður unnt að koma þekkingu og starfskröftum sem þegar eru í hverri nefnd fyrir sig í eina sterka og öfluga sameinaða nefnd. Á þennan hátt verður unnt að efla og samnýta enn frekar þá fagþekkingu sem mikilvægt er að viðhalda í slíkum nefndum og gera nefndarmönnum kleift að nýta sér færni úr mismunandi rannsóknarflokkum til að styrkja frekari rannsóknir á sviðinu í heild. Í sameiningunni felst einnig rekstrarleg hagræðing og mun heildarfjöldi nefndarmanna fækka, en nú eru í rannsóknarnefnd flugslysa þrír nefndarmenn, fimm í rannsóknarnefnd sjóslysa og þrír í rannsóknarnefnd umferðarslysa auk sama fjölda varamanna. Verði frumvarpið að lögum mun kostnaður ríkissjóðs af gildistöku laganna lækka til lengri tíma litið. Við samningu frumvarpsins var lögð áhersla á að stuðla að einfaldri umgjörð og aðgengilegri uppbyggingu lagatextans um hina nýju rannsóknarnefnd. Byggt var í meginatriðum á þeim grunni sem þegar hafði verið skapaður í eldri löggjöf og sátt hefur ríkt um. Stjórnsýsluþættir laganna eru sameinaðir og leitast er við að fella saman sams konar ákvæði í lagabálkunum þremur þar sem þess er kostur. Í sérstökum kafla frumvarpsins er kveðið á um málsmeðferð o.fl., þar með talið vettvangsrannsókn, vörslutöku muna, skýrslutökur og gagnaöflun. Þessi ákvæði eiga það sammerkt að eiga við hvert rannsóknarsvið og því er til einföldunar og hagræðis að hafa sameiginleg ákvæði sem taka til allra rannsóknarþáttanna, í stað sérstakra ákvæða í einstökum köflum laganna um hvert rannsóknarsvið fyrir sig. Þó margt sé sameiginlegt með rannsóknarsviðinu er einnig um að ræða ýmsa ólíka þætti innan þeirra og því er einnig að finna þrjá kafla í frumvarpinu þar sem ákvæði sem eiga sérstaklega við hvert rannsóknarsvið eru tekin saman. Þar er meðal annars að finna ákvæði um tilkynningarskyldu til rannsóknarnefndarinnar, en ólík lögmál gilda um tilkynningarskyldu innan rannsóknarsviðanna. Frumvarpinu er ekki ætlað að gera grundvallarbreytingar á rannsóknarstarfi vegna sjó-, flug- og umferðarslysa og eru þau nýmæli er snúa að rannsóknarstarfinu flest tilkomin vegna þjóðréttarlegra skuldbindinga Íslands. Helstu breytingarnar sem felast í frumvarpinu eru því skipulagslegs eðlis. Í frumvarpinu er leitast við að innleiða alþjóðlegar kröfur og tilmæli er varða rannsóknir samgönguslysa. Í ákvæðum er varða rannsókn flugslysa og alvarlegra flugatvika er til að mynda leitast við að fullnægja kröfum Alþjóðaflugmálastofnunarinnar í viðauka 13 við Chicago-samninginn um borgaralegt almenningsflug, auk tilskipunar ráðsins 94/56/EB um rannsóknir flugslysa. Í ákvæðum er varða rannsóknir sjóslysa og sjóatvika er leitast við að innleiða í frekari mæli en áður hefur þekkst alþjóðlegan kóða um rannsóknir sjóslysa og alvarlegra sjóatvika sem samþykktur var á þingi Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar árið 2008. Frumvarpið var lagt fyrir Alþingi á 138. löggjafarþingi 2009–2010, en var ekki afgreitt og er því lagt fram að nýju. Við undirbúning endurframlagningar var farið yfir athugasemdir sem bárust samgöngunefnd Alþingis um meðferð málsins. Í framhaldi af því var frumvarpinu breytt á þann veg að fjöldi nefndarmanna er nú sjö í stað fimm og hefur þannig verið komið til móts við þær efasemdir sem fram komu að fullnægjandi sérfræðiþekking yrði tryggð með fimm manna nefnd. Hæstv. forseti. Ég vík nú að athugasemdum við helstu nýmæli frumvarpsins. Í 3. gr. er að finna orðskýringar, en slíkt er nýmæli og sett fram til hægðarauka og skýringar. Í 4.–6. gr. er lagt til að komið verði á fót sérstakri nefnd um rannsókn samgönguslysa og alvarlegra samgönguatvika. Ráðgert er að rannsóknarnefnd samgönguslysa annist rannsóknir og heyri beint undir innanríkisráðherra. Nefndin lýtur stjórn formanns sem ráðherra skipar til fimm ára í senn. Formaður ber ábyrgð á og stjórnar daglegum rekstri nefndarinnar, þar á meðal fjárreiðum hennar og gætir þess að rekstur sé í samræmi við gildandi lög og reglugerðir. Rannsóknarstjóri hefur yfirumsjón með tilteknum flokki slysarannsókna og stjórnandi rannsókna stýrir einstökum rannsóknarverkefnum í umboði og á ábyrgð nefndarinnar. Þrír nefndarmenn taka þátt í rannsókn hvers máls auk viðkomandi stjórnanda rannsóknar. Eins og háttað er með rannsóknarnefnd samkvæmt gildandi lögum er í 4. gr. tekið fram að rannsóknarnefnd samgönguslysa skuli starfa sjálfstætt og óháð stjórnvöldum, öðrum rannsóknaraðilum, ákæruvaldi og dómstólum. Einnig er líkt og í gildandi lögum sérstaklega tekið fram að skýrslum rannsóknarnefndarinnar, um rannsókn einstakra slysa og atvika, skal ekki beitt sem sönnunargögnum í sakamálum og skal ekki leitast við að skipta sök eða ábyrgð. Þau nýmæli er snúa beint að rannsóknarstarfinu tengjast flest þjóðréttarlegum skuldbindingum Íslands. Er þar um að ræða ákvæði um lögsögu er varðar rannsókn sjóslysa í 15. gr., ákvæði er lúta að tilkynningum til erlendra stjórnvalda í kjölfar slyss í 13. og 17. gr., ákvæði um varðveislu rannsóknargagna í 24. gr. og ákvæði um öflun flugrita úr erlendu loftfari sem lendir hér á landi í 30. gr. Einnig er ákvæði um þátttöku erlendra ríkja í rannsókn máls í 14. og 18. gr. vegna alþjóðlegra skuldbindinga, en í þeim felst að yfirvöld í ríkjum sem tengjast loftfari eða skipi með tilteknum hætti er heimilt að tilnefna trúnaðarfulltrúa til þátttöku í rannsókn máls. Einnig er ríkjum sem hafa sérstakan áhuga á rannsókn máls þar sem ríkisborgarar þess hafa látist eða slasast alvarlega í slysi er rannsókn lýtur að heimilt að tilnefna þar til bæran fulltrúa til að heimsækja vettvang, fá aðgang að grunnupplýsingum, taka þátt í að bera kennsl á þá látnu, taka skýrslur af ríkisborgurum sínum sem eftir lifa og fá eintak af lokaskýrslu nefndarinnar. Sé stór hópur farþega sem slasast alvarlega eða lætur lífið erlendir ríkisborgarar skal rannsóknarnefnd heimilt að bjóða því ríki eða ríkjum þátttöku í rannsókn máls. Ákvæði um tilkynningu til yfirvalda, komi upp grunur um að beitt hafi verið ólögmætum aðgerðum gegn öryggi samgangna í 29. gr., er einnig nýmæli og kemur til vegna alþjóðareglna. Í greininni er sú skylda lögð á stjórnanda rannsóknar að tilkynna viðeigandi yfirvöldum eins fljótt og verða má ef í ljós kemur við rannsókn eða ef grunur vaknar um að beitt hafi verið ólögmætum aðgerðum gegn flugsamgöngum, siglingum eða umferð, svo sem hryðjuverki, skemmdarverki eða athöfn sem jafna má til slíks. Í 39. gr. frumvarpsins er að finna nýmæli um skráningu slysa í samgöngum þar sem ráðherra er heimilt að fela rannsóknarnefnd samgönguslysa að annast skráningu og greiningu samgönguslysa og alvarlegra samgönguatvika. Í frumvarpinu er einnig að finna ákvæði sem teljast til nýmæla fyrir suma slysaflokkana en ekki aðra. Er þar meðal annars um að ræða 38. gr. þar sem gert er ráð fyrir heimild rannsóknarnefndar samgönguslysa til að rannsaka atriði er varða almennt öryggi í samgöngum án þess að þau tengist tilgreindu slysi. Sambærilega heimild er að finna í 5. mgr. 8. gr. gildandi laga um rannsókn flugslysa. Hvorki er slíka heimild að finna í gildandi lögum um rannsókn sjóslysa né umferðarslysa. Í frumvarpinu er svo að finna ákvæði til bráðabirgða er snýr að forstöðumönnum og starfsmönnum núverandi rannsóknarnefnda sjó-, flug- og umferðarslysa. Er í ákvæðinu kveðið á um að forstöðumönnum verði boðið starf rannsóknarstjóra hjá hinni nýju nefnd þar til núverandi skipunartíma þeirra lýkur. Einnig er kveðið á um að öðrum starfsmönnum nefndanna skuli boðið starf hjá hinni nýju nefnd. Er þetta gert til að tryggja að sem minnst rót verði á þeirri rannsóknarstarfsemi sem færist undir hina nýju rannsóknarnefnd sem og að tryggja að sú þekking sem er til staðar í núverandi rannsóknarnefndum glatist ekki. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina á frumvarpinu. Það kom reyndar fram í máli hans að frumvarpið er mjög sambærilegt - ég tel að það séu einhverjar litlar breytingar á því, hef alla vega ekki rekist á þær mjög efnislegar miðað við umfjöllunina sem var á 138. löggjafarþingi eins og hæstv. ráðherra kom inn á. Mig langar að spyrja hann vegna þess að töluverðar athugasemdir voru gerðar við frumvarpið við sameiningu þessara nefnda. Menn höfðu miklar efasemdir um marga þætti, mismunandi eftir hvaða aðilar það voru. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort eitthvað hafi verið unnið í samráði við þá sem áður höfðu gert athugasemdir við frumvarpið. Umræðan var þannig í hv. samgöngunefnd að menn, margir hverjir, voru komnir á þá skoðun að gera þetta á þann veg að nefndirnar yrðu sameinaðar, en eigi að síður yrðu þessir faghópar starfandi áfram undir nefndunum, þ.e. einn um rannsókn flugslysa, annar um rannsókn umferðarslysa og þriðji um rannsókn sjóslysa. Eins og þetta er sett upp í dag má ekki nýta mannaflann og upplýsingarnar á milli þessara nefnda með þeim hætti sem æskilegt væri að gera. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort eitthvað hafi verið unnið í samráði við þá sem gerðu á fyrri stigum málsins mjög alvarlegar athugasemdir við það. Við ræddum annað atriði, sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um, í öðru máli sem hann mælti fyrir hér á undan. Það kom fram í mjög alvarlegum athugasemdum við frumvarpið að kostnaðargreining fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins var ekki nógu ítarlega rökstudd. Við óskuðum einmitt eftir því að fá gögnin á bak við rökstuðninginn með hagræðingunni en hann kom aldrei fram. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort sérstaklega hafi verið farið yfir það mál.

Hæstv. forseti. Ég kann ekki svarið við síðustu spurningu hv. þingmanns varðandi kostnaðargreiningu þessara breytinga sem almennt er talið að leiði til hagræðis og sparnaðar. Megináherslan í þeirri gagnrýni sem fram kom þegar málið var til umræðu hér síðast á þingi laut að sérfræðiþekkingu, að með samrunanum, með fækkun í stjórninni, glataðist sérfræðiþekking. Til að svara þeirri gagnrýni var stjórnarmönnum fjölgað úr fimm í sjö. Varðandi sérfræðiþekkinguna er á það að líta að á vegum nefndarinnar eru starfandi sérfræðingar sem eru sérhæfðir á tilteknum sviðum þannig að reynt er að tryggja að sérhæfing og sérfræðingar komi að þessum málum. Eftir að hafa skoðað frumvarpið rækilega út frá því tilliti, gert einhverjar breytingar til að koma til móts við þá gagnrýni, teljum við rétt að leggja frumvarpið fram að nýju í þeirri von að það hljóti núna samþykki Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði að aðalgagnrýnin var, eins og ég kom inn á í ræðu minni áðan eða andsvari, að menn töldu þessa sérfræðiþekkingu glatast. Menn gerðu athugasemdir við það, og þeir sem starfa í þessum nefndum, að þær eru settar þannig saman að þar eru menn með sérþekkingu á hverju sviði. Menn færðu mjög sterk rök fyrir því að ef þetta yrði gert á þennan veg yrði utanaðkeypt þjónusta hjá sérfræðingum yrði mun meiri en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Það var eitt af þeim atriðum sem þurfti svo að fara og fá almennileg rök fyrir hver hagræðingin væri í raun og veru af þessu. Í einni umsögninni sem sex aðilar skrifa undir, þ.e. Sjómannasambandið, Farmanna- og fiskimannasambandið, Félag vélstjóra og málmtæknimanna, Slysavarnafélagið, Samtök verslunar og þjónustu og Landssamband íslenskra útvegsmanna, koma fram mjög alvarlegar athugasemdir þar sem segir meðal annars að óskað hafi verið eftir samráði við ráðuneytið við undirbúning þessa máls en ráðuneytið hafi í engu svarað því. Það er kannski það sem ég var að fiska eftir hjá hæstv. ráðherra áðan hvort brugðist hefði verið við ábendingum sem komu fram um umsagnir málsins á fyrri stigum og rætt einmitt við þá sem gera svona alvarlegar athugasemdir. Eins og menn sjá á þessari athugasemd, sem var send til hv. samgöngunefndar, eru það fulltrúar sjómanna og slysavarnafélagsins sem gera þessar athugasemdir og það er mjög bagalegt ef ekki hefur verið tekið tillit til þeirra. Eins koma ákveðnar fullyrðingar fram í þessum hugmyndum sem ekki er efnislega ástæða til að fara yfir hér, maður skoðar það frekar í nefndinni. Það er líka eitt af markmiðum nefndarinnar að fækka samgönguslysum og bæta rannsóknir á þeim. Þó svo að ekki felist í því einhver fullyrðing um að því sé ábótavant má svo sem alltaf gera betur og læra af því. En þetta er bara eitt af þeim mörgu atriðum sem komu fram í meðferð nefndarinnar og þess vegna er ég að kalla eftir þessum svörum frá hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Frumvarpið var unnið í samráði við fagaðila og tvívegis fór það í umsögn á netinu. Farið var skipulega yfir allar ábendingar sem fram komu og eftir atvikum reynt að verða við þeim. Það er hárrétt, sem fram kemur í máli hv. þingmanns, að ein megingagnrýnin sem fram kom á fyrra frumvarp var að vegna þess hve fækkað var í aðkomu stjórnarmanna og hugsanlega sérfræðinga yrðu menn nauðbeygðir til að kaupa utanaðkomandi þjónustu. Sú hætta er ekki eins fyrir hendi núna eftir fjölgunina og eftir að reynt er að tryggja aðkomu sérfræðinga að þessu starfi. Ég hvet til þess að frumvarpið fari til rækilegrar skoðunar í samgöngunefnd þingsins. Þetta er mjög mikilvægur málaflokkur sem við þurfum að búa að á eins vandaðan hátt og nokkur kostur er.

Frú forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um málshöfðun á hendur breska ríkinu fyrir alþjóðlegum dómstól vegna beitingar hryðjuverkalaga. 8. október 2008 beittu bresk stjórnvöld Íslendinga miklu harðræði er þau beittu umdeildum lögum um varnir gegn hryðjuverkum en gagnrýnt hafði verið þegar þessi lög voru sett í Bretlandi, frú forseti, og talið að þeim kynni að verða misbeitt eins og kom á daginn. Með þessu skipuðu bresk stjórnvöld undir forsæti Gordons Browns Íslendingum á bekk með hættulegustu mönnum og samtökum í heiminum og þar sat íslenska þjóðin í átta mánuði. Bresk stjórnvöld réðust þannig að fullveldi þjóðar sem hafði verið vinur og bandamaður um langa hríð. Þetta var árás sem mjög líklega gerði stöðu íslensku þjóðarinnar enn erfiðari en ella. Í raun er óljóst hvað réði því að bresk stjórnvöld brugðust vinum sínum með þessum hætti. Ýmsar kenningar eru uppi en svarið liggur ekki fyrir. Íslensk stjórnvöld ákváðu að bregðast ekki við af hörku í von um að halda diplómatískum tengslum, eins og málið horfir við þeim er hér stendur. Nokkrir þingmenn, þar á meðal Guðni Ágústsson, þáverandi formaður Framsóknarflokksins, kölluðu eftir hörðum viðbrögðum og hvöttu til tafarlausrar málsóknar á hendur Bretum. Íslenskir sérfræðingar í lögum lýstu því strax að málstaður breskra stjórnvalda væri veikur en stjórnvöld töldu aðrar leiðir betri. Björg Thorarensen, forseti lagadeildar HÍ, flutti fyrirlestur á ráðstefnu 1. desember 2008. Með leyfi forseta ætla ég að lesa stuttan kafla úr ávarpi Bjargar: „Markmið bresku laganna um hryðjuverkavarnir er allt annað en það sem helgaði beitingu þeirra gagnvart Landsbankanum og sjóðum tengdum honum 8. október sl. Þessar heimildir komu inn í bresk lög haustið 2001 eftir hryðjuverkaárásirnar í Bandaríkjunum í kjölfar fyrirmæla öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Þar var kveðið á um skyldu allra ríkja heims til að frysta tafarlaust innstæður í bönkum þar sem grunur léki á fjármögnun til alþjóðlegrar hryðjuverkastarfsemi. Í bresku hryðjuverkalögunum er þetta markmið útfært nánar. Þar er stjórnvöldum veitt heimild til að fyrirskipa frystingu eigna þegar hætta er á að breskt efnahagskerfi eða líf og limir breskra borgara verði fyrir tjóni og að sú hætta stafi frá borgurum eða stjórnvöldum erlends ríkis. Öll ríki bera þá þjóðréttarskyldu gagnvart öðrum ríkjum að koma fram við borgara þeirra á lögmætum grundvelli og samkvæmt ákveðnum meginreglum þjóðaréttarins. Þá ber þeim að virða grunnreglur réttarríkisins þegar stórfelldar takmarkanir á mannréttindum eiga sér stað, hvort heldur gagnvart einstaklingum eða lögaðilum, á yfirráðasvæði þeirra. Með aðgerðum breskra stjórnvalda var í raun brotið gegn þjóðréttarskyldum í samskiptum við annað ríki sem er sjálfstætt skoðunarefni sem íslenska ríkið getur sótt rétt sinn vegna. Auk þess var brotið gegn réttindum íslenskra aðila sem þannig eignast kröfu á hendur breskum stjórnvöldum. Um það síðarnefnda eru afdráttarlausar skyldur leiddar af mannréttindasáttmála Evrópu sem Bretland hefur gengist undir og jafnframt leitt í lög. Frysting á eignum og aðrar þungbærar aðgerðir sem Landsbankinn varð fyrir á grundvelli hryðjuverkalaganna brutu gegn eignarréttindum sem vernduð eru af sáttmálanum, þar sem lagastoð fyrir þeim skorti. Aldrei fyrr hefur hryðjuverkalögunum verið beitt við slíkar aðstæður og ég tel af og frá að þeim hefði verið beint að nokkru öðru ríki í Evrópu - innan eða utan ESB. En ekkert annað Evrópuríki innan Evrópusambandsins brást við til að taka undir augljós mótmæli íslenskra stjórnvalda.“ Frú forseti. Bresk stjórnvöld létu ekki þar við sitja heldur kröfðu íslenska þjóð um bætur vegna Icesave-reikninganna, Icesave-reikninga hins einkarekna Landsbanka, bætur fyrir tjón sem varð innan reglna Evrópusambandsins og þar með breskra stjórnvalda. Ríkisstjórn Verkamannaflokksins breska krafði íslenska þjóð um bætur um leið og árás Breta með hryðjuverkalögunum olli Íslendingum miklum vandræðum og án efa miklu fjárhagstjóni. Hvers vegna þögðu hinar svokölluðu vinaþjóðir okkar þunnu hljóði þegar á Ísland var ráðist? Við þessu átti að bregðast og við þessu á að bregðast. Svo fór að nokkrir einstaklingar tóku sig til og stofnuðu félagsskap sem kallast Indefence. Almenningur tók við sér og sýndi og sannaði að íslensk þjóð þorir að standa á rétti sínum. Um 80 þús. Íslendingar mótmæltu hryðjuverkaárás breskra stjórnvalda á íslenska þjóð. Frú forseti. Það er löngu kominn tími til að Alþingi og þjóðin sameinist um að leita réttar síns vegna svívirðilegrar ákvörðunar breskra stjórnvalda og sú ályktun sem hér er mælt fyrir hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra fyrir hönd íslenska ríkisins að undirbúa málshöfðun á hendur breska ríkinu fyrir alþjóðlegum dómstól vegna beitingar hryðjuverkalaga gegn íslenska ríkinu og íslenskum fyrirtækjum. Málsóknin verði í fyrsta lagi byggð á því að beiting hryðjuverkalaganna hafi verið tilefnislaus, ekki lögum samkvæmt og hafi skaðað íslenskt orðspor og fjárhagslega hagsmuni þjóðarinnar. Í öðru lagi verði gerð krafa um skaðabætur fyrir það tjón sem ákvörðun breskra stjórnvalda olli íslenska ríkinu og íslenskum fyrirtækjum.“ Í greinargerð sem fylgir tillögunni segir m.a.: Hinn 8. október 2008 beittu bresk stjórnvöld lögum um varnir gegn hryðjuverkum gegn Landsbanka Íslands, frystu eignir bankans og settu þar með Ísland á lista yfir hættulegustu samtök og menn heimsins. Með þeim aðgerðum skilgreindu bresk stjórnvöld Ísland og Íslendinga sem hryðjuverkamenn. Ekki þarf að fjölyrða um þann orðsporsskaða sem hlaust af ákvörðun breskra stjórnvalda. Á einni nóttu hvarf traust á viðskiptum við Íslendinga og íslensk fyrirtæki sem ríkt hafði í áratugi. Í viðtali við Fréttablaðið 21. október 2008 segir Andrés Magnússon, framkvæmdastjóri Samtaka verslunar og þjónustu, með leyfi forseta: „Fyrirtæki hafa orðið fyrir gríðarlegu tjóni sem ekki er hægt að mæla. Viðskiptasambönd hafa trosnað, greiðslufrestur felldur niður og staðgreiðslu krafist. Ofan á þetta bætist gríðarleg veiking á gengi krónunnar.“ Hann sagðist sjá fram á hrinu uppsagna í verslun og þjónustu fyrir mánaðamót. „Menn reyna að tóra og hagræða eins og þeir lifandi geta en við óttumst uppsagnahrinu. Spurningin er aðeins hversu stórkostleg hún verður.“ Í grein eftir Magnús Inga Erlingsson, sem birt var í Morgunblaðinu 3. nóvember 2008, segir m.a., með leyfi forseta: „Með beitingu hryðjuverkalaga Breta var traust á stjórnvöldum og íslenskum fyrirtækjum þurrkað út á erlendum vettvangi og viðskipti við landið lömuðust. Hökt hefur verið á gjaldeyrisviðskiptum við landið. Á því tjóni bera bresk stjórnvöld ábyrgð samkvæmt skaðabótareglum Evrópusambandsins og EES-samningsins sem þróast hafa fyrir tilstilli dómafordæma Evrópu- og EFTA-dómstólsins.“ Ljóst má vera að beint og óbeint tjón íslensks atvinnulífs varð gríðarlegt og dýpkaði þannig þá efnahagslegu kreppu sem skollin var á. Margt bendir því til þess að fjárhagslegt tjón íslensku þjóðarinnar og íslenskra fyrirtækja vegna aðgerða bresku ríkisstjórnarinnar sé mikið. Því er eðlilegt að bresk stjórnvöld axli ábyrgð á því tjóni sem ákvörðun þeirra olli og greiði skaðabætur, enda um ólöglega og svívirðilega framkomu að ræða, með tilliti til þess að Alistair Darling, fjármálaráðherra Breta, hélt því ranglega fram í ræðu sinni í breska þinginu kl. 12.33 8. október 2008 að bankinn Kaupthing Singer & Friedlander (KSF) hefði verið settur í skiptameðferð á síðustu klukkustund þegar hið rétta var að á þessum tíma hafði breska fjármálaeftirlitið (FSA) bannað KSF að taka við nýjum innlánum. Því er ekki ljóst hvað er orsök og hvað afleiðing þegar kemur að atburðarásinni við fall Kaupþings, þ.e. ummæli Darlings í breska þinginu eða bann FSA við því að Kaupthing Singer & Friedlander tæki við nýjum innlánum. Í niðurstöðum rannsóknarnefndar Alþingis kemur fram að sýnt sé að atvik þau sem tengdust KSF hafi ráðið úrslitum um fall Kaupþings. Aðgerðir breskra stjórnvalda í kjölfar falls íslensku bankanna hafa að öllum líkindum leitt til mikils tjóns fyrir íslensku þjóðina. Því er nauðsynlegt að fá staðfest fyrir alþjóðlegum dómstól að beiting hryðjuverkalaganna hafi verið með öllu óviðeigandi og að aðgerðirnar hafi ekki verið málefnalegar og löglegar og aldrei ljóst að gríðarleg ógn steðjaði að stöðugleika breska fjármálakerfisins eins og breska ríkið hefur haldið fram. Þá verður varla horft fram hjá orðum breska varnarmálaráðherrans í norskum fjölmiðlum um að beiting hryðjuverkalaganna hafi verið ómakleg og verði líklega ekki notuð aftur með sama hætti. Yfirlýsingu ráðherrans má túlka sem viðurkenningu á því að beiting hryðjuverkalaganna hafi verið vafasöm og jafnvel viðurkenningu á því að íslenska ríkið og íslensk fyrirtæki eigi skaðabótakröfu á bresk stjórnvöld vegna aðgerða þeirra. Við undirbúning málsóknarinnar er mikilvægt að fá eins nákvæma mynd af tjóninu og hægt er. Eðlilegast væri að lögmenn þeir er sækja mundu málið fyrir Íslands hönd fengju sérfræðinga til að afla upplýsinga og leggja mat á það tjón sem ákvörðun bresku ríkisstjórnarinnar olli íslensku þjóðinni og fyrirtækjum á Íslandi. Frú forseti. Þessi tillaga til þingsályktunar er flutt og lögð fram af mörgum þingmönnum úr flestum stjórnmálaflokkum. Það er von okkar að tillagan verði til að sameina þingið og þjóðina í því að leita réttar síns gagnvart þeirri ákvörðun breskra stjórnvalda að ráðast gegn þjóð sem hafði verið vinur til margra ára. Frú forseti. Ég legg því til að tillögu þessari verði að lokinni umræðunni vísað til utanríkismálanefndar til frekari vinnu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir snöfurmannlega ræðu. Eins og hv. þingmaður gat um er hann flytjandi þessarar tillögu ásamt fjölmörgum öðrum þingmönnum. Þar á meðal er einn fyrrverandi ráðherra sem sat í þeirri ríkisstjórn sem var við völd þegar þessi ósköp gengu yfir. Ég er ekki alveg viss um að hann gæti að öllu leyti tekið undir allt það sem hv. þingmaður sagði í framsögu sinni og sem er í reynd tilefni þess að ég kem í ræðustól. Ég tel það sjálfsagt að sú nefnd sem hv. þingmaður vísar málinu til, og eftir atvikum allsherjarnefnd líka, ræði og kanni þetta mál. Það er allt rétt sem hv. þingmaður segir um að sú aðgerð sem er andlag þessarar tillögu var röng, óréttmæt, ranglát og skaðaði íslenskt samfélag. Það er líka athyglisvert sem hv. þingmaður hefur eftir breska varnarmálaráðherranum sem sagði í viðtali við norskan fjölmiðil að sú ríkisstjórn sem nú situr í Bretlandi hefði ekki gert þetta. Það er alveg hárrétt hjá honum líka að draga þá ályktun af því að líkast til eru þeir til í breskri stjórnsýslu núna, eins og var líka að finna innan þeirra stjórnvalda sem eru ekki lengur við lýði, sem töldu þetta rangt. Ég er þeirrar skoðunar að mjög margir í Bretlandi sjái eftir þessu og telji þetta hafa verið ranga aðgerð sem var tekin í taugaveiklunarkasti. Hv. þingmaður gat í ræðu sinni um ummæli sem Alistair Darling hafði uppi sem voru beinlínis röng og sérlega til þess fallin að ýta undir þann skaða sem við höfðum þegar beðið. Hann hefði að ósekju líka mátt taka þá yfirlýsingu sem þáverandi forsætisráðherra, Gordon Brown, gaf á ferðalagi ásamt Alistair Darling daginn eftir þessa ákvörðun ef ég man rétt, man þó ekki gjörla dagsetninguna, þar sem hann talar um öll íslensk fyrirtæki undir sama hatti og þennan tiltekna banka. Hann felldi þar af leiðandi mjög dökkan og langan skugga yfir þau. Ég segi hins vegar við hv. þingmann að það er einfaldlega rangt þegar hann heldur því fram að íslenska ríkisstjórnin hafi á sínum tíma skirrst við að fara í mál gegn breskum stjórnvöldum til þess, eins og hann orðaði það, að halda diplómatískum tengslum við bresk stjórnvöld. Það sagði hv. þingmaður í ræðu sinni og til að taka af allan vafa er þetta það sem ég tel að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson gæti ekki tekið undir. Ástæðan er sú að hann sat í þeirri ríkisstjórn, sem ég sat í líka, og það lá algjörlega ljóst fyrir á þeim tíma að íslenska ríkisstjórnin kannaði þá möguleika sem fyrir hendi voru til að fara með málsókn á hendur breskum stjórnvöldum. Það er það eina sem ég ætla að tala um. Ég ætla ekki að deila við hv. þingmann um annað og mér finnst hann hafa fullan rétt til að koma fram með þessa tillögu þó að hann og hans flokkur hefðu kannski að ósekju mátt gera það fyrir einu og hálfu ári. Tímasetningin núna er vafasöm, málið er vonandi að leysast með góðri hjálp þeirra samtaka sem hv. þingmaður gat réttilega um að hefðu skipt máli, þ.e. Indefence-samtakanna. Staðreyndin er sú að íslenska ríkisstjórnin leitaði sér lögfræðilegrar ráðgjafar og þeir ráðgjafar voru fyrst og fremst tveir. Annars vegar var það breska alþjóðlega lögfræðistofan Lovells sem vann rannsókn á þessu máli og kannaði ítarlega möguleika íslensku ríkisstjórnarinnar til að fara í mál við breska ríkið á þeim grundvelli að hryðjuverkalögin réttlættu ekki þessa ákvörðun. Hinn aðilinn var ríkislögmaður sem gaf svipað álit á þessu. Frá því er skemmst að segja að niðurstaða þessara lögmanna sem voru fengnir til að leggja mat á það hvort hægt væri að hnekkja ákvörðuninni fyrir breskum dómstólum á grundvelli sjónarmiða um ólögmæti og þar með hvort íslensk stjórnvöld gætu höfðað skaðabótamál fyrir breskum dómstólum var mjög afdráttarlaus. Breska lögfræðistofan, en álit hennar kostaði held ég hátt í 200 millj. kr., taldi að það væru litlar sem engar líkur á því að íslensk stjórnvöld gætu hnekkt ákvörðuninni fyrir breskum dómstólum. Þeir rökstuddu niðurstöðuna ítarlega með tilliti til þeirra laga sem giltu í Bretlandi og sömuleiðis dómafordæma. Lögfræðistofan komst að sömu niðurstöðu og sá finnski þingmaður komst að sem fyrir hönd Evrópuráðsins fjallaði um þetta mál á vettvangi þess og var lýst í dag af tveimur fulltrúum íslenska þingsins í Evrópuráðinu. Hún var sú að bresku lögin veittu þeim stjórnvöldum sem þá voru við völd heimildir til að beita þessum ákvæðum. Það var það sem þessi finnski þingmaður komst líka að fyrir hönd Evrópuráðsins, alveg eins og Lovells og alveg eins og ríkislögmaður. Þetta var ástæðan en ekki skortur á vilja að íslenska ríkið á sínum tíma tók ákvörðun um að fara ekki í dómsmál. Ráðgjöfin var sú að það væru litlar sem engar líkur á því að það væri hægt að hnekkja þessu og enn minni líkur á því að hægt væri að afla einhvers konar skaðabóta fyrir þetta. Á þeim tíma var líka talið hugsanlegt að það væri hægt að hefja málsókn fyrir alþjóðlegum dómstóli, einkum og sér í lagi Mannréttindadómstólnum, til að afla a.m.k. skaðabóta fyrir gerninginn. Því var þá velt upp að það yrði gert á grundvelli þess að kyrrsetning eigna skaðaði mannréttindi einstaklinga. Án þess að ég hafi skoðað það neitt frekar eru þær forsendur a.m.k. ekki lengur fyrir hendi vegna þess að kyrrsetningunni var aflétt fyrir meira en ári. Þetta er ástæðan og eina ástæðan fyrir því að íslensk stjórnvöld fóru ekki í þessa lögsókn. Þess vegna er það rangt ef hv. þingmaður segir það fullum fetum að það hefði verið meðvituð ákvörðun hjá íslenskum stjórnvöldum að gera það ekki til að halda diplómatískum tengslum. Það hefur aldrei verið rætt og kom aldrei til álita. Það var fyrst og fremst á grundvelli þessa lögfræðiálits, álits ríkislögmanns, sem ekki var ráðist í þá málsókn. Þetta vildi ég að lægi algjörlega skýrt fyrir í umræðunni til að það lægi ekki eftir hana að það hefði skort á vilja af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég bendi síðan á að í kjölfarið lagði einn þáverandi stjórnarliði fram frumvarp um að styðja skilanefnd 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðu hans. Fyrst vil ég koma því á framfæri við hann að ég var að lýsa persónulegri upplifun minni af því hvers vegna ríkisstjórnin þáverandi, ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, fór ekki harðar fram í að höfða mál á hendur Bretum. Það er alveg rétt, sem kom fram hjá hæstv. ráðherra, að sérfræðingarnir töldu ekki ráðlegt að gera það fyrir breskum dómstólum. Við skulum hafa það á hreinu að þannig var það. Eftir því sem ég best veit hefur ekki verið útilokað að alþjóðlegir dómstólar geti tekið upp þetta mál og vísa ég þar meðal annars til raka í ávarpi Bjargar Thorarensen sem ég las upp í ræðu minni. Ég hrökk aðeins við í ræðu hæstv. ráðherra þegar hann notaði orðin „að málið sé að leysast“. Ég átta mig ekki alveg á því hvaða mál það er nákvæmlega sem hæstv. ráðherra vitnaði í sem er að leysast því að ég veit ekki til þess að núverandi ríkisstjórn eða önnur hafi farið út í að krefja bresk stjórnvöld um bætur eða að mæta okkur af einhverri sanngirni út af setningu hryðjuverkalaganna. Ef hæstv. ráðherra er að vísa til Icesave-samninganna þá er merkilegt til þess að vita að það sé litið á þá sem lausn á þessu máli einnig, sem lausn á því að Bretar beittu okkur þeirri svívirðu að setja hryðjuverkalög á Ísland. Er það virkilega svo að við ætlum að borga Bretum og Hollendingum, eins og gert er ráð fyrir samkvæmt þessu Icesave-samkomulagi, tugi milljarða til að leysa eitthvert mál sem tengist hryðjuverkalögum? Það getur ekki verið. Það að leita réttar síns gagnvart beitingu hryðjuverkalaganna er sérstakt mál sem verið er að leggja fram hér.

Frú forseti. Nú mætti hv. þingmaður kannski sperra örlítið betur sín fallegu skagfirsku eyru og hlusta á það sem ég segi. Það mál sem ég sagði að væri að leysast var nefnt í tilefni af setningunni sem ég sagði á undan. Ég vísaði þá til ágætra samtaka sem ég meira að segja nefndi á nafn, Indefence-samtakanna, og sagði að þau hefðu komið að þessu máli, hefðu viljað fara ákveðna leið og hefðu líka, sagði ég, lagt gjörva hönd á plóginn við lausn annars máls sem nú væri að leysast. Ég tel að það sé hægt að leysa Icesave-málið og ég hef sagt það mörgum sinnum í þessum sal að ég telji það m.a. að verulegu leyti samtökum eins og Indefence að þakka. Ég hef aldrei farið dult með þá skoðun mína. Ég er reyndar ósammála hv. þingmanni um að Íslendingar muni þegar upp er staðið þurfa að borga marga tugi milljarða. Ég ætla að rifja það upp fyrir hv. þingmanni að hann ásamt öðrum hv. þingmönnum hló að mér þegar ég lýsti því yfir í upphafi þessa máls að mín skoðun væri að það mundi takast að vinna þannig úr búinu að það nægði til að borga allan höfuðstólinn. Ef hv. þingmaður er hnútum kunnugur í þessu máli, nú man ég ekki hvort hann situr í fjárlaganefnd, þá ætti hann að vita að niðurstaðan er miklu hagstæðari núna en hún var jafnvel í upphafi þessarar þriðju lotu Icesave. En það mun væntanlega koma í ljós í umræðum næstu daga því að ef ég skil það rétt verður það mál til umræðu á morgun og hinn.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem kom fram í ræðu hæstv. ráðherra að þeir samningar sem nú liggja fyrir varðandi hið svokallaða Icesave-mál eru vitanlega miklu betri en þeir samningar sem hæstv. ráðherra var svo hrifinn af og vildi endilega að Alþingi og þjóðin samþykktu að legðist á herðar þjóðarinnar fyrir nokkrum vikum eða mánuðum. Þá var sá gállinn á hæstv. ráðherra, sem er rétt að ég hlæ stundum að enda skemmtilegur og kátur karl. Fyrirgefið, frú forseti, þetta orðalag.

Maður á besta aldri.

Maður á besta aldri. En þeir samningar sem nú liggja fyrir eru engu að síður með mikilli áhættu og það hefur verið sýnt fram á að sú áhætta getur falið í sér tugi og jafnvel hundruð milljarða fari allt á versta veg. Það er ágætt að hæstv. ráðherra hafi skýrt orð sín varðandi það mál sem „sé að leysast“. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau orð sem hann hafði í upphafi ræðu sinnar, ef ég skildi hann rétt, að hæla í sjálfu sér því að málið skyldi vera komið inn í þingið til umræðu, eins og við eigum að taka á stórum málum sem þessu. Ég vona svo sannarlega að hæstv. ráðherra leggi sitt lóð á vogarskálina þegar framkvæmdarvaldið fær tillögu frá Alþingi í hendur, sem verður vonandi mjög fljótlega, og að málinu verði fylgt eftir af mikilli hörku og festu gagnvart Bretum og þeir færustu sérfræðingar sem völ er á verði fengnir til að fylgja því eftir.

Frú forseti. Ég hef ekkert á móti því að tillaga af þessu tagi komi fram. Ef mál hv. þingmanns á við raunveruleg rök að styðjast þá vænti ég þess að það komi fram við rannsókn þess í nefndum þingsins. Ég ímynda mér að hv. þingmaður muni gera rek að því að til verði kallaðir allir færustu sérfræðingar til að skoða hvort við höfum raunverulegan grundvöll til málshöfðunar og krafna um skaðabætur. Rétt skal vera rétt. Við gerum það sem rétt er í þessu máli. Ef ríkisstjórnin hefði á sínum tíma talið föng til að fara í þessa málsókn þá hefði hún gert það. Það var niðurstaða alþjóðlegrar lögfræðistofu, sem er tiltölulega þekkt á þessu sviði, og það var líka niðurstaða ríkislögmanns Íslands að litlar sem engar líkur væru á því. Það getur vel verið að þeir hafi haft rangt fyrir sér. Það getur vel verið að Björg Thorarensen prófessor, sem ég hef fulla trú á eins og hv. þingmaður veit, og situr í mikilvægum nefndum fyrir íslenska ríkið, hafi rétt fyrir sér. Komi það fram mun ekki liggja á liði utanríkisráðherra eða framkvæmdarvaldsins til að ná því sem rétt er.

Frú forseti. Hjá þessari skrautlegu ríkisstjórn grípa menn oft og tíðum til dýralíkinga. Ég held að það sé ekki úr vegi að segja að hæstv. utanríkisráðherra sé háll sem áll. Hann er líka oft býsna mikill refur. Fyrir vikið er ekki alltaf alveg að marka málflutning hæstv. ráðherra. Menn þurfa með öðrum orðum að taka hann með þeim fyrirvara að um „ál“ eða „ref“ sé að ræða eftir því hvernig á það er litið. Ég vil þó byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir að taka undir margt sem kemur fram í þingsályktunartillögunni sem hér er til umræðu. Hins vegar varði hann megninu af ræðutíma sínum í að halda því fram að það hefði legið fyrir fyrir margt löngu að Íslendingar hefðu enga stöðu til að fara í mál hvað þetta allt saman varðar. Þetta er einfaldlega alrangt. Það get ég fullyrt vegna þess að þetta er akkúrat málið sem varð til þess að ég fór að skipta mér af pólitík. Ég hugsa að það séu fá mál sem ég hef sett mig jafnítarlega inn í dag eftir dag og viku eftir viku. Ég skoðaði allt sem viðkom þessu máli, ekki hvað síst lagalega stöðu Íslands og gagnrýndi töluvert á sínum tíma hvernig ríkisstjórnin túlkaði þau álit sem hún fékk, hvaðan hún fékk þau og hver tilgangurinn hefði verið - tilgangur eins og kom fram í greinum á mbl.is, að ljúka þessum ágreiningi til að hefja efnahagslega endurreisn, og kemur heim og saman við það sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson benti á áðan. Það var einmitt ástæðan fyrir ákvörðuninni. Ég ræddi þetta mál meira að segja við mann sem nú er ráðherra í ríkisstjórn Íslands en var þá óbreyttur þingmaður Samfylkingarinnar. Hann bað mig og aðra sem vorum að skipta okkur af þessu að vera fyrir alla muni ekki að blanda saman Icesave-deilunni og deilunni um hryðjuverkalögin - ég tek fram að það var ekki hæstv. utanríkisráðherra - vegna þess að það þyrfti að klára þessa hryðjuverkalagadeilu, 

Frú forseti. Ég tel sóma að því að vera líkt við dýr, ég tala ekki um tignarlegt dýr, jafnvel sleipt dýr eins og álinn. En ég er heldur ekki kjarklaus og ætla að leyfa mér að leggja höfuðið í gin ljónsins, sjálfs formanns Framsóknarflokksins. Ég ætla að halda því fram að ef hann hefur rétt fyrir sér þegar hann segir að hann og aðrir í Framsóknarflokknum hafi bent á veilur í röksemdafærslu lögfræðistofunnar þá hefur hann ekki staðið sig í stykkinu sem þingmaður. Hann er búinn að sitja hér í hartnær tvö ár og það er fyrst núna sem hv. þingmaður er væntanlega aðili að þessari þingsályktunartillögu. Ef hv. þingmaður var algerlega viss um að rök ríkislögmanns og þessarar alþjóðlegu lögfræðistofu, Lovells, voru svona vitlaus hvers vegna í ósköpunum, svo ég noti ekki sterkari orð, hefur hann ekki lagt þessa tillögu fram fyrr? Það yrði væntanlega til mikils gagns fyrir þjóðina ef hann hefur lög að mæla. En staðreyndin er einfaldlega sú að þetta var matið á þeim tíma. Ástæðan fyrir því að ég kem og tala í umræðunni er sú að ég virði þessa þingsályktunartillögu. Það er ekki alltaf sem ráðherrar koma og blanda sér í mál af þessum toga. Ég tel hins vegar að það séu alla vega lögmæt viðhorf sem að baki henni liggja og þess vegna tek ég þátt í umræðunni. Mér finnst sjálfsagt að skoða tillöguna í tætlur í nefnd og ef fram koma rök sem eru í þessum anda þá á að sjálfsögðu að samþykkja hana og ganga til verks. Ég var á sínum tíma aðili að ríkisstjórn sem taldi að svo væri ekki. Það voru ekki færð fram giska sterk rök andspænis þeim sem komu fram í álitinu. Álitið var gert opinbert, held ég, einhvern tíma fyrir miðbik janúar 2009 þannig að það er búið að liggja fyrir mjög lengi. Hitt kann vel að vera að hv. þingmaður, sem ég veit að er mörgum mönnum snjallari, kannski ekki öllum, og hans sérfræðingar hafi rök sem dugi til að hnekkja þeim sem fyrir liggja. Þá koma þau væntanlega fram við rannsókn þessa máls í þinginu.

Forseti. Þótt hæstv. utanríkisráðherra sé háll sem áll og snjall sem refur þá er hann ekki minnugur eins og fíll  Ég ætla að lesa upp byrjunina á frétt úr mbl.is frá 2010, frá því fyrir nánast ári síðan, 27. janúar. Þar segir, með leyfi forseta: „Hæstiréttur Bretlands hefur úrskurðað að ákvörðun breska fjármálaráðuneytisins um að frysta eignir meintra hryðjuverkamanna sé ólögleg. Bresk stjórnvöld beittu hryðjuverkalögum gegn Landsbankanum og Íslandi í kjölfar hruns Landsbankans í október 2008. Með þeim voru eignir Landsbankans á Bretlandseyjum frystar vegna greiðsluþrots netbankans Icesave.“ Svo er farið yfir það hvers vegna hæstiréttur Bretlands hafi komist að þessari niðurstöðu og þar eru færð fyrir því sömu rök og við bentum á að Íslendingar ættu að beita þegar þeir voru í þessari stöðu. Dómurinn fjallar sem sé um aðra meinta hryðjuverkamenn en Íslendinga. En þetta vildu menn ekki nýta og það var alveg meðvituð stefna hjá núverandi ríkisstjórn. Hún vildi ekki nýta þetta, hún vildi ekki einu sinni gera athugasemdir við að hryðjuverkalögum hefði verið beitt. Með því á ég við athugasemdir í samræmi við tilefnið. Aftur og aftur var bent á mikilvægi þess að menn settu a.m.k. hnefann í borðið og gerðu við þetta athugasemdir og jafnframt var bent á upplýsingalegt og áróðurslegt gildi málaferla. Ekki var hlustað á það, ekki fyrr en breska þingið fordæmdi í raun sjálft eigin ákvörðun, fjárlaganefnd breska þingsins gagnrýndi beitingu hryðjuverkalaganna, þá kom hver samfylkingarmaðurinn á fætur öðrum upp í ræðustól og sagði að það hefði verið alveg hræðilegt að Íslendingar hefðu verið beittir hryðjuverkalögum. Þeir höfðu ekki viljað gera athugasemd við það fyrr. 
            

Frú forseti. Ég varð reyndar fyrir miklum vonbrigðum með niðurstöðu þeirrar nefndar, Select Committee, í breska þinginu vegna þess að mér fannst það vera hálfgert „mehe“ sem hún sagði. Niðurstaða hennar gekk miklu skemmra en ég hafði vænst. Hún gekk ekki lengra en segja að með þessari ákvörðun hefði breska ríkisstjórnin gerst beinn þátttakandi á markaði í því efnahagslega fárviðri sem gekk yfir Ísland og ekki væri séð fyrir endann á. Eins varð ég fyrir miklum vonbrigðum með formann nefndarinnar sem Íslandsdeild Evrópuráðsins greindi frá í dag vegna þess að hann sagði bókstaflega, og þá er ég að vísa í Morgunblaðið en ekki orð þeirra tveggja í dag, að hryðjuverkalöggjöfin næði líka til annarra þátta en hryðjuverka og það væri í krafti þeirra sem Ísland hefði verið beitt þessu harðræði. Sá dómur sem hv. þingmaður vísar til og gekk fyrir hæstarétt í Bretlandi varðaði hryðjuverkamenn. Þau ákvæði sem beitt voru gagnvart Íslandi, eins og ég hef alltaf skilið þetta, vörðuðu aðra hluti. Í þessari löggjöf eru ákveðin ákvæði sem varða annað en hryðjuverkamenn beinlínis þó að  Í öllu falli ætla ég samt að halda áfram að átelja hv. þingmann. Ef hann er svona sannfærður um þetta og gefum okkur að það sé rétt, hvers vegna er hann ekki búinn að koma fram með tillögu um þetta fyrir lifandis löngu ef þessi rök hans eru svona góð? Nú tel ég að innan nokkurra daga fáist niðurstaða í það hvort rökin séu góð vegna þess að ég tel að við umfjöllun og vinnu nefnda í þinginu verði þau skoðuð. Þá yrði t.d. skoðað hvort hægt væri að heimfæra þennan breska dóm og þau ákvæði sem þar voru dæmd ólögmæt gagnvart tilteknum hryðjuverkamönnum yfir á þessa ákvörðun líka. 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um málshöfðun á hendur breska ríkinu fyrir alþjóðlegum dómstóli og höfum þurft að hlusta á hæstv. utanríkisráðherra halda uppi vörnum fyrir fyrri ríkisstjórnir með alveg hreint dæmalausum rökum. Hefur gjarnan verið gripið í þau rök sem þingmenn og landsmenn allir hafa verið hræddir með, hin svokölluðu hræðslurök. Ég ætla að rifja upp andann sem sveif yfir vötnum þann 8. október 2008 þegar Bretar beittu Íslendinga hryðjuverkalögum. Ég ætla að lesa upp úr grein í Morgunblaðinu, með leyfi forseta, þar sem vitnað er í Financial Times: „Sagði þar að um væri að ræða lög um varnir gegn hryðjuverkum, glæpum og um öryggismál, sem sett voru eftir hryðjuverkaárásirnar á Bandaríkin 11. september 2001.“ Svo leyfir hæstv. utanríkisráðherra sér að koma hingað upp og segja að til séu fjölmörg dómafordæmi sem snúa að þessum lögum í Bretlandi. Þvílík blekking. Í þessari grein, sem birtist í Financial Times þennan dag, segir að árásin á íslensku þjóðina hafi verið fordæmalaus. Við skulum átta okkur á því hvað þetta var mikil árás á smáþjóð hér norður í hafi. Það er svo sem ekki nýtt að hér sé gripið til hálfsannleika. Hæstv. utanríkisráðherra efast um að hægt sé að fara með þetta mál fyrir dómstóla en ég ætla að benda á umræður frá því að við ræddum Icesave í fyrsta og annað sinn. Ég stóð hér í mörgum ræðum í þrætum við hæstv. utanríkisráðherra vegna þess að hann fullyrti að ekki væri hægt að fara með Icesave fyrir dómstóla. Nú, mörgum mánuðum og mörghundruð milljörðum síðar - Framsóknarflokkurinn ásamt Indefence-hópnum og öðrum íslenskum aðilum stóð í lappirnar og barðist fyrir viðurkenningu á því að Íslendingum bæri ekki lagaleg skylda til að borga Icesave - hefur komið í ljós að EFTA-dómstóllinn stendur okkur opinn, við getum sótt það mál til erlends dómstóls. Þetta er eitthvað sem ríkisstjórnin hefur tamið sér, að hræða fólk til hlýðni. En við þingmenn Framsóknarflokksins vorum fljótir að sjá í gegnum það. Hér kemur hæstv. forsætisráðherra og gerir lítið úr þingsályktunartillögunni sem liggur fyrir. Hann ætti frekar að fagna því, því að betra er seint en aldrei.

Ég er utanríkisráðherra.

Ég sagði víst forsætisráðherra en hæstv. ráðherra er utanríkisráðherra, ég biðst afsökunar á því. Þessi sami ráðherra gerði lítið úr þessari þingsályktunartillögu og spurði hvers vegna hún væri ekki löngu komin fram. Það gæti kannski verið svo að nú hafi skapast grundvöllur fyrir slíka tillögu eftir að ljóst er orðið að málflutningur okkar í Icesave bar árangur. Við skulum ekki gleyma því hvernig að Icesave var staðið en nú er ríkisstjórnin að koma með það mál í þriðja sinn fyrir þingið. Tillagan er hluti af málflutningi okkar í því máli, það stendur nefnilega hvergi í evrópskum reglum eða í íslenskum lögum að okkur beri að borga Icesave. Það er bannað að hafa ríkisábyrgð á Icesave og innstæðutryggingum eins og segir í reglugerð frá 1994 sem okkur var uppálagt að lögfesta þegar við gerðumst aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Hæstv. utanríkisráðherra fór líka fram með það að Íslendingar hefðu fengið lítinn stuðning úr Evrópu, úr Evrópusambandinu sjálfu, vísaði til þess að einhver Finni, háttsettur í Evrópusambandinu, hefði gefið það út að við hefðum enga dómhá í málinu. Hvers vegna var ekki leitað til þjóða sem hafa sambærileg lög samkvæmt engilsaxneskum rétti, svokölluð Common Law? Við erum að tala um Ástralíu, við erum að tala um Bandaríkin og allan hinn enskumælandi heim. Nei, þá fór ríkisstjórnin beint til Bretlands til að spyrja hvort við gætum nokkuð farið með þetta mál fyrir dómstóla, hvort við gætum nokkuð sótt rétt okkar fyrir breskum dómstólum því að það voru fyrst og fremst þeir sem fóru af stað með þessi lög á okkur. Öll þessi rök könnumst við við frá því að við stóðum hér á þingi marga dýrmæta klukkutíma til að berjast gegn því að ríkisstjórnin sturtaði yfir þjóðina fleiri hundruðum milljarða til þess eins að halda frið í hinu svokallaða alþjóðasamfélagi sem hjá Samfylkingunni nær víst ekki lengra en til Evrópu. En svona hefur verið haldið á málunum og það sem undrar mig hvað mest, og er eiginlega grætilegast í störfum ríkisstjórnarinnar, er það hversu illa hefur verið haldið á málstað Íslendinga í Icesave-viðræðunum. Af hverju voru þessi rök ekki tekin fram fyrr í þessum viðræðum? Bretar beittu okkur hryðjuverkalögum að ósekju. Út af hverju var ekki hafin gagnárás og sagt: Við borgum ekki krónu, það voruð þið sem steyptuð landinu nánast á hausinn? Í greinargerð sem fylgir þingsályktunartillögunni er t.d. haft eftir framkvæmdastjóra Verslunar og þjónustu, með leyfi forseta: „Ekki þarf að fjölyrða um þann orðsporsskaða sem hlaust af ákvörðun breskra stjórnvalda. Á einni nóttu hvarf traust á viðskiptum við Íslendinga og íslensk fyrirtæki sem ríkt hafði í áratugi.“ Aldrei heyrði maður á það minnst í þessum samningaviðræðum, eða yfir höfuð sem rök í máli ríkisstjórnarinnar, að beita ætti gagnsókn og fara fram. Það er hins vegar trú mín að það séu Bretar sem skulda okkur fjármagn en ekki öfugt. Frú forseti. Ég ásamt mörgum fleiri þingmönnum flyt þessa þingsályktunartillögu. Nú fer hún í þinglega meðferð og þar koma umsagnaraðilar að eins og gerist í öðrum þingmálum. Máli mínu til stuðnings ætla ég að vísa í að Evrópusambandið er okkur ekki hliðhollt í þessu máli eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir tilkynnti hér í þinginu í dag en hún er formaður Íslandsdeildar Evrópuþingsins sem fór fram á það í janúar árið 2009 að Evrópuráðið skoðaði hugsanleg álitamál í tengslum við beitingu hryðjuverkalaganna gegn íslenskum hagsmunum í Bretlandi. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir, sem fer fyrir þessari nefnd, upplýsti það á Alþingi í dag að mannréttindanefnd Evrópuþingsins hefði ákveðið að ljúka ekki þeirri skýrslu sem hún var beðin um að vinna um þetta mál, þ.e. hvort réttmætt hafi verið af breskum stjórnvöldum að beita hryðjuverkalögum til þess að frysta eigur Landsbankans. Þessari skýrslugerð var með öðrum orðum, frú forseti, stungið undir stól því að Evrópusambandið treysti sér ekki til að taka á málum. Það á að láta þetta fjara út. Þó að þessi þingsályktunartillaga okkar hér í dag verði ekki til annars en að ýta við mannréttindanefnd Evrópuþingsins til þess að taka málið upp aftur og skapi þar einhvern þrýsting á mannréttindanefndina væri það eitt fullur sigur fyrir utan það að við höldum því hér vel til streitu og höldum því uppi í Icesave-málinu, sem er að koma enn einu sinni fyrir þingið, að við eigum auðvitað að fara fram með málshöfðun á hendur breska ríkinu fyrir alþjóðlegum dómstóli. Frú forseti, þetta eru lokaorð mín í þessari umræðu.

Frú forseti. Mér entist ekki heil ræða til að leiðrétta þann misskilning á grundvallaratriðum sem kom fram í máli hv. þingmanns. Í fyrsta lagi er það alrangt að ég hafi haldið því fram að ekki væri hægt að fara með þetta mál fyrir dómstóla. Ég hef þvert á móti sagt að það væri hægt og ég hef ekki skotið mér undan því að segja hug minn í því efni. Ég hef líka sagt að ég telji að það geti leitt til óhallkvæmrar niðurstöðu fyrir Ísland. Ég hef meðal annars vísað í þau orð formanns Sjálfstæðisflokksins, sem féllu 5. desember 2008, að menn yrðu að velta fyrir sér áhættunni sem tengist samningaleiðinni. Nú liggja fyrir fjárlaganefnd fjölmörg álit margra lögfræðinga. Flest hníga að því að veruleg áhætta sé fólgin í að fara með málið fyrir dómstóla. Þeir sem hafa setið í samninganefndinni og verið hvað krítískastir á málið frá upphafi, tveir fulltrúar stjórnarandstöðunnar, eru báðir á þeirri skoðun.  Í öðru lagi finnst mér það skjóta skökku við þegar hv. þingmaður segir að þetta flan ríkisstjórnarinnar hafi kostað íslensku þjóðina hundruð milljarða. Var það ekki fulltrúi Framsóknarflokksins sem sagði um Icesave 3 að sameiginlegi leiðangurinn sem þjóðin fór í, við skulum segja undir forustu Indefence, hafi sparað þjóðinni hundruð milljarða? Eru það ekki fulltrúar stjórnarandstöðunnar í samninganefndinni sem hafa lagt mat á kostnaðinn? Þetta er allt saman vitleysa sem hv. þingmaður sagði. Það var rangt að Finninn sem ég vísaði til væri frá Evrópusambandinu. Ég sagði að hann væri formaður mannréttindahóps Evrópuráðsins. Hann komst að sömu niðurstöðu,  
            

Virðulegi forseti. Alltaf er gaman að fara í andsvör við hæstv. utanríkisráðherra. Ekki er hægt að fá hæstv. ráðherra til að svara málefnalega heldur slær hann keilur og telur það fyndið. Hann má vera með þá reiknireglu sem hann kýs, m.a. hvað Framsóknarflokkurinn sparaði þjóðinni. Þetta liggur ljóst fyrir. Við þurfum ekki að deila um að hagstæðari samningar náðust. Ég legg áherslu á að Íslendingum ber ekki lagaleg skylda til að standa undir þessum skuldbindingum. Ég vísa þar í reglugerð Evrópusambandsins sem lögtekin var árið 1996 eða 1997 og byggist á reglum Evrópusambandsins þar sem beinlínis er lagt bann við að bankastofnanir á samkeppnismarkaði setji ríkisábyrgð á innstæður sínar. Ég held að hæstv. utanríkisráðherra ætti að rifja málið upp. Ég bið hann einnig að rifja upp þegar ég fór í andsvar eftir andsvar við hann um það þrætumál hvort hægt væri að koma Icesave fyrir dómstóla eða ekki. Hæstv. utanríkisráðherra stólar á skammtímaminni þeirra sem hlusta á þessar umræður en ég man vel og hef gott minni. Hér er nýfallinn dómur Hæstaréttar sem ógilti stjórnlagaþingið. Samfylkingin þorir ekki með málið fyrir EFTA-dómstólinn og segir að niðurstaðan gæti orðið verri. Við gætum þurft að borga alla skuldina. Þetta er hræðsluáróður því þegar dómstólar hafa ekki lög til að dæma eftir þá er málinu annaðhvort vísað frá eða gagnaðilinn ber kostnað sem í samningunum felst. Ég bið hæstv. utanríkisráðherra að hætta þessum hræðsluáróðri. Það er engin áhætta að fara með málið fyrir dómstóla, sérstaklega þegar við höfum það unnið.

Frú forseti. Ég gengst við öllum mínum fyrri ræðum. Eins og hv. þingmenn muna þá tók ég ekki til máls nema einu sinni í fyrstu tveim lotum Icesave-málsins. Ég hef lítið tjáð mig um það mál. Ég hef þó heldur sótt í mig veðrið á seinni stigum þess, m.a. til að segja það skýrt að ég tel að stjórnarandstaðan hafi skipt miklu máli varðandi niðurstöðu málsins. Ég hef frá upphafi sagt að ég telji að endurheimtur verði meiri en 100% af höfuðstól. Ég leyfi mér að segja að þegar upp verður staðið munu Íslendingar ekkert þurfa að greiða, þá er ég ekki bara að tala um höfuðstólinn. En það mun væntanlega koma í ljós áður en málinu lýkur. Ég ítreka að ég hef aldrei sagt að ekki sé hægt að fara með málið fyrir dómstóla. Ég tel að áhættan sem því fylgi sé of mikil. Áhættan hefur snaraukist eftir því sem líkurnar á endurgreiðslu af hálfu Íslands hafa minnkað. Það liggur ljóst fyrir að það er mat stjórnarandstöðunnar á Icesave 3 að upphæðin sem við þurfum hugsanlega að greiða sé miklu lægri, stjórnarandstæðingar hafa talað um að hún verði hundruðum milljörðum lægri. Ég er sammála því mati. Af því leiðir að áhættan við að fara með málið fyrir dómstóla, nú er ég að tala um Icesave-málið, eykst í línulegum tengslum við það. Það liggur í augum uppi. Að því er varðar málið sem hér er rætt þá vildi ég koma ákveðnum sjónarmiðum, fyrir hönd þeirrar ríkisstjórnar sem ég og einn flutningsmanna sátum í, á framfæri. Ég tel sjálfsagt að skoða þetta og ef í ljós kemur að hv. flutningsmenn hafa rök fyrir sínu máli þá á að sjálfsögðu að gera þetta. Þingið kemst að því og það verður ekki neinu valdi beitt til að svæfa málið. Þetta er hagsmunamál allra, ekki síst ríkisstjórnarinnar sem nú situr. Koffort hennar mundi þyngjast mjög ef leiðangurinn yrði farsæll og sigursæll.

Virðulegi forseti. Sjaldan hef ég efast jafnmikið og núna um að hæstv. utanríkisráðherra sé góður í stærðfræði. Fyrst segir hann að eigur Landsbankans séu rúmlega 100% en þorir samt ekki með málið fyrir dómstóla því hann telur eigur þrotabúsins svo litlar að áhættan við að tapa málinu fyrir dómstólum aukist. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alveg svona röksemdafærslu en hæstv. utanríkisráðherra verður að eiga það við sig. Það er nefnilega svo, eins og ég fór yfir áðan, að það er nánast engin áhætta við að fara með málið fyrir EFTA-dómstólinn. Þegar ekki eru til lög að dæma eftir er málinu vísað frá eða málinu vísað til gagnaðila. Það er helber aumingjagangur að ganga ekki þá leið að fara fyrir EFTA-dómstólinn. Hvað getur verra gerst en að við verðum dæmd til að greiða lágmarksinnstæðutrygginguna í stað þess að taka þetta á okkur bara sisvona eins og ríkisstjórnin ætlar að gera? Nú er það viðurkennt að líklega verður það svo að við þurfum aldrei að greiða meira en þessa lágmarkstryggingu. Þessu vill ríkisstjórnin ekki taka á vegna þess að hún vill ekki spilla sambandinu við Evrópusambandið. Ég skil ekki hvernig hægt er að leggja það á eina þjóð í Norðurhöfum, sem býr yfir miklum og eftirsóknarverðum auðlindum, það sem ríkisstjórnin leggur til, án lagaákvæða, að borga þessa skuld. Er það vegna samviskubits? Er það vegna eftirsjár eftir útrásina? Þessum spurningum verður ríkisstjórnin að svara. Hvaða mórall er það að ríkisstjórnin leggi til að við sitjum uppi með Icesave-skuldina? Ég fagna hins vegar þessari þingsályktunartillögu. Nú látum við Bretana finna fyrir því.

Frú forseti. Ég hafði nokkrar athugasemdir í viðbót við málflutning hæstv. utanríkisráðherra. Ég ætla að bíða og sjá hvort tími verður til þess á eftir enda ástæðulaust að við séum stöðugt að skamma hæstv. utanríkisráðherra sem þó sýnir þá viðleitni að mæta og ræða málið. Sama verður því miður ekki sagt um aðra stjórnarliða og restina af stjórnarandstöðunni. Það er lýsandi fyrir andvaraleysið sem hefur verið ríkjandi hvað þetta mál varðar. Hæstv. utanríkisráðherra má eiga það að hann hefur stundum sýnt smátilburði en verið í erfiðum félagsskap til að láta almennilega finna fyrir sér. Ég vil minna á þegar hæstv. utanríkisráðherra afþakkaði bresku orrustuþoturnar sem stefndi í að kæmu til Íslands.

… samstarfsaðila núverandi stjórnarandstöðu.

Þetta var flókið frammíkall. Hæstv. utanríkisráðherra vísaði til þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefði ekki fagnað athugasemdum hans. Það kann að vera rétt, enda hefur frammistaða Sjálfstæðisflokksins í þessu máli ekki verið til fyrirmyndar. Hæstv. utanríkisráðherra nefndi áðan að formaður flokksins hefði lítinn áhuga haft á málaferlum vegna þessa máls. Það er blæbrigðamunur þar á. Ég held að hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, og aðrir þingmenn flokksins væru opnari fyrir slíku núna, enda eru nokkrir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins með á þingsályktunartillögunni sem hér er til umræðu. Það liggur fyrir, eins og hv. flutningsmaður tillögunnar, Gunnar Bragi Sveinsson, fór ágætlega yfir, að beiting Breta á hryðjuverkalögunum, það er óumdeilt að þeir beittu hryðjuverkalögum og flokkuðu Ísland með hryðjuverkamönnum á borð við al Kaída, olli okkur miklum álitshnekki, þó sérstaklega miklu efnahagslegu tjóni á versta hugsanlega tíma. Það og aðrar aðgerðir breskra stjórnvalda á þessum tíma, m.a. lýsti forsætisráðherra Bretlands og fjármálaráðherra opinberlega yfir að Ísland væri gjaldþrota ríki og allar eigur Íslendinga hvar sem til þeirra næðist yrðu frystar alveg óháð tengslum við Icesave eða önnur mál, olli gífurlegu tjóni. Eins og ég nefndi í andsvari áðan við hæstv. utanríkisráðherra þá fylgdist ég vel með gangi málsins. Ég var í tengslum við menn sem höfðu orðið fyrir verulegu tjóni, ráku útflutnings- og innflutningsfyrirtæki. Öll fyrirtæki, held ég mér sé óhætt að segja, sem störfuðu annaðhvort í mikilvægum útflutningsgreinum eða fluttu inn lyf og eldsneyti, lentu í verulegum erfiðleikum vegna þessa. Ráðherrar úr ríkisstjórninni sem þá sat hafa lýst ástandinu sem ríkti á þessum tíma. Ísland var beinlínis sett í verulega hættu. Hætta var á að hér yrði skortur á eldsneyti, nauðsynlegum lyfjum og öðrum vörum sem erfitt er að komast af án. Þetta hefði getað leitt til algers upplausnarástands svo ekki sé minnst á efnahagslegt tjón, enn meira en varð. Með þessum aðgerðum settu bresk stjórnvöld Ísland í verulega hættu. Þau spörkuðu í liggjandi mann. Ísland er fyrsta landið sem fór illa út úr fjármálakrísunni sem enn gengur yfir. Þau hjálpuðu ekki Íslendingum, þvert á móti. Það birtist meðal annars í að tveir breskir bankar í eigu Íslendinga voru keyrðir í þrot, þeim var lokað. Þetta voru Kaupthing Singer & Friedlander annars vegar og Heritable Bank hins vegar. Síðan kom í ljós þegar bankarnir voru gerðir upp að þeir höfðu ekki verið gjaldþrota. Þeir voru ekki einu sinni í efnahagslegum erfiðleikum samanborið við flesta aðra breska banka. Það er orðið ljóst að þeir munu geta greitt öllum kröfuhöfum sínum til baka sem er ótrúlegt þegar gjaldþrota banki er annars vegar. Það er alþekkt að eignirnar rýrna strax og banki er settur í þrot. En þeir munu líklega geta greitt öllum kröfuhöfum og tjónið sem varð af aðgerðum breskra stjórnvalda, og bitnar m.a. á íslenskum lífeyrissjóðum, er verulegt. Það hefur engin tilraun verið gerð til að fá bætur fyrir þetta eða annað tjón sem aðgerðir breskra stjórnvalda leiddu af sér. Í umræðunni hefur því verið haldið fram, m.a. af hæstv. utanríkisráðherra, að menn hafi komist að þeirri niðurstöðu að Íslendingar hefðu ekkert til að byggja mál sitt á. Það er alrangt. Þetta er hæpin túlkun á því sem liggur fyrir um málið eins og reyndar hefur sannast í millitíðinni þegar hæstiréttur Bretlands úrskurðaði um að beiting hryðjuverkalaganna til að frysta eignir grunaðra hryðjuverkamanna hefði verið ólögmæt. Rök hæstv. utanríkisráðherra voru að þar hefði verið um raunverulega hryðjuverkamenn að ræða sem mér þóttu undarleg rök. Hefði verið ólögmætt að frysta eignir raunverulegra hryðjuverkamanna með hryðjuverkalögunum en í lagi að frysta eignir þeirra sem ekki eru hryðjuverkamenn? Því miður er hæstv. utanríkisráðherra farinn úr salnum og getur ekki útskýrt nánar hvað hann átti við með þessu. Á þeim tíma þegar ákvörðun var tekin um að fara ekki í mál vegna þessa sendu Indefence-samtökin, sem hafa oft verið nefnd í þessari umræðu, frá sér yfirlýsingu. Hún hefst svo, með leyfi forseta: „Íslenska ríkisvaldið tók þá ákvörðun nýverið að höfða ekki mál fyrir breskum dómstólum vegna beitingar hryðjuverkalaganna hinn 8. október síðastliðinn. Ein röksemdin var að kostnaðurinn við málaferlin sem áætlaður var 200 milljónir íslenskra króna væri of mikill með tilliti til hugsanlegs ávinnings. Þó eru þessar 200 milljónir einungis vel innan við 0,1% af væntanlegum skuldbindingum íslenskra skattþegna vegna uppgjörs Icesave-reikninganna. Með þessum rökum eru stjórnvöld að spara aura, en kasta krónum. Aðrar röksemdir ríkisstjórnar voru þær að málsókn væri ólíkleg til að skila tilætluðum árangri og gæti stefnt „samningaviðræðum um Icesave-reikningana í hættu“. Hvorug þessara fullyrðinga hefur verið studd með rökum eða gögnum sem almenningur hefur aðgang að.“ Þetta var einmitt málið. Þetta voru rökin á sínum tíma, það mátti ekki rugga bátnum með því að sækja þetta mál. Menn vildu kaupa sér frið í yfirvofandi samningaviðræðum um Icesave. Ég man vel eftir margítrekuðum yfirlýsingum þess efnis, bæði opinberum og ekki hvað síst manna á milli í þinginu, því eins og ég nefndi áðan fylgdist ég vel með umræðum um þetta mál. Með því að fara ekki í mál væru menn líklega að spara sér töluverðan pening vegna þess að þá fengjum við á móti miklu betri samninga varðandi Icesave. Menn töldu sig samt hafa fengið pata af að ef menn létu málin niður falla þá yrði samið um Icesave á ásættanlegum nótum. Þetta voru rök sama eðlis og síðan var beitt þegar menn vildu keyra Icesave 1 og Icesave 2 í gegnum þingið. Það var gefið í skyn að ef við samþykktum yrði málið tekið upp síðar og við fengjum endurútreikninga á þessu öllu saman. Þetta er viðhorfið sem hefur verið ríkjandi, menn reyna að kaupa sér frið. Hver hefur árangurinn verið af því? Hann er að sjálfsögðu enginn og hefur valdið okkur miklu tjóni sem við höfum sem betur fer náð að draga töluvert úr en ekki er útséð hvernig það endar. Í lokin vil ég nefna það að leita til Mannréttindadómstólsins í Strassborg og vísa í frétt úr Morgunblaðinu frá febrúar 2009. Þar segir, með leyfi forseta: „Íslensk stjórnvöld hafa hætt við áform um að leita til Mannréttindadómstóls Evrópu vegna þeirrar ákvörðunar breskra stjórnvalda að beita hryðjuverkalögum til að frysta eignir Landsbankans. Breska blaðið Financial Times hefur eftir Gylfa Magnússyni viðskiptaráðherra að engin áform séu af hálfu íslenskra stjórnvalda að leita til dómstóla vegna þessa máls.“ - Dómstóla yfir höfuð. - „Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar lýsti því yfir í janúar að verið væri að skoða hvort leita ætti til mannréttindadómstólsins þar sem aðgerðir Breta hefðu grafið undan íslenska bankakerfinu og átt þátt í hruni þess. Financial Times segir að ríkisstjórn Samfylkingar og VG vonist hins vegar til að ákvörðun um að falla frá áformum um málaferli muni gefa til kynna að nú sé horft á málin af meira raunsæi en áður. „Þetta er eitt af þeim málum sem greiða þarf úr í tengslum við uppbyggingu fjármálakerfisins og endurreisn ríkissjóðs,“ hefur blaðið eftir Gylfa Magnússyni.“ Því er fagnað að íslenska ríkisstjórnin muni ætla að falla frá öllum málaferlum til að kaupa sér velvild í Bretlandi.

Virðulegi forseti. Ekki er undarlegt þótt hér sé talsvert rætt um Icesave, sem til stendur að ræða á morgun, í tengslum við þetta mál. Leiða má að því líkur og styðja mál sitt með nokkuð sterkum rökum að hefði verið varist frá fyrsta degi af mikilli hörku bæði í þessu máli sem og Icesave-málinu væri staða beggja mála með öðrum hætti en hún er í dag, því svo sannarlega hefur margoft komið í ljós í samskiptum ríkja á milli að standi menn á sínu af mikilli hörku og verji sinn lagalega og siðferðilega rétt hljóta menn meiri virðingu þeirra viðsemjenda sem við er að eiga en ella. Þó að vissulega sé þakkarvert að hæstv. utanríkisráðherra hafi tekið þátt í þessari umræðu í dag er líka eftirtektarvert að hann er eini stjórnarliðinn sem það hefur gert, og kannski má nefna að á þessari þingsályktunartillögu sem öllum flokkum bauðst að vera með í er líka eftirtektarvert að þar er enginn stjórnarliði. Af þeim 14 þingmönnum sem þar eru að meðtöldum 1. framsögumanni, hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, eru allir þingmenn Framsóknarflokksins utan eins, allir þrír þingmenn Hreyfingarinnar og þrír þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Það kom fram í umræðu í dag hjá formanni Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins, hv. þm. Lilju Mósesdóttur, að komið hefði fram á fundi Evrópuráðsins fyrir nokkrum dögum að sú nefnd sem þar fór með þetta mál, undir stjórn finnsks þingmanns, og hafði verið beðin að kanna hvort það væri ekki brot á mannréttindum og fleiri lögum hvernig Bretar komu fram við Íslendinga með beitingu hryðjuverkalaganna, hefði komist að því að af tveimur ástæðum ætti að hætta þeirri rannsókn og leggja fram skýrslu um þetta fyrir Evrópuþingið. Annars vegar vildu menn ekki blanda sér í það ef málið kæmi hugsanlega til dómstóla og hins vegar var það mat Finnans að trúlega væri heimild eða lagarammi Breta svo rúmur að þeir hefðu mátt beita Íslendinga hryðjuverkalögum samkvæmt breskum lögum. Það sem skortir og er eftirtektarvert er að þar kemur auðvitað fram um leið að þrátt fyrir að mjög margir, og meira að segja breskir ráðherrar í seinni tíð, hafi viðurkennt að þetta hafi bæði verið siðlaust og rangt og yrði aldrei gert aftur, treystir Evrópuþingið sér ekki til að velta því fyrir sér hvort bresk lög brjóti mannréttindi, brjóti lög sem ríkja í samskiptum þjóða heldur beygir sig undir valdið. Væntanlega hefur komið þar fram að Bretar og kannski stærri ríki sem eiga samskipti við okkur, m.a. í Icesave-málinu, hafi talið að hægt væri að beygja Evrópuþingið til þess að kúga Ísland áfram hvað þetta varðar. Það er ein ástæðan fyrir því að við gengum ekki nægilega hart fram frá fyrstu stundu og reyndum að sækja rétt okkar, en það erum við að reyna í dag með þessari þingsályktunartillögu. Mér fannst tal hæstv. utanríkisráðherra vera af sama huglausa meiði og mörg önnur viðhorf sem við þekkjum hjá ríkisstjórninni, ekki síst Samfylkingunni, til samskipta við erlend ríki. Það er þó rétt sem komið hefur fram að undantekningin var þegar hæstv. utanríkisráðherra neitaði að kyssa á hönd kvalaranna og sendi bresku orrustuþoturnar heim og það er þá undantekningin sem sannar regluna. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem við framsóknarmenn, sem stöndum flestir að þessari þingsályktunartillögu, reynum að fá ríkisvald, ríkisstjórn á hverjum tíma, til að verjast af hörku, verja réttindi lands og lýðs. 15. október 2008, nokkrum dögum eftir hrunið og þegar Bretar höfðu beitt okkur hryðjuverkalögum, hélt þáverandi formaður Framsóknarflokksins, Guðni Ágústsson, ræðu þess efnis sem ég ætla aðeins að vitna í, með leyfi forseta. „Segja má að heimsstyrjöld geisi um viðskipti og fjármagn, þannig að þetta eru erfiðir tímar sem við lifum á.“ Síðar í ræðunni segir hann: „Ég vil í upphafi segja: Ábyrgðina, uppgjörið og sannleikann um ástæður alls þessa verður að greina. Þar verða að koma að virtir endurskoðendur, virtir lögmenn, allir flokkar á Alþingi […]. Við framsóknarmenn stóðum að setningu neyðarlaganna hér á Alþingi. Við sáum í hendi okkar, eins og ástandið var, að hér var þjóðarvoði og að skjótt yrði að bregðast við.“ Og síðar varðandi beitingu hryðjuverkalaganna segir, með leyfi forseta: „Ég verð að gagnrýna ríkisstjórnina og forsætisráðherrann sérstaklega fyrir það að hafa ekki þegar snúist af fullri hörku og ákært þegar breska forsætisráðherrann og bresku ríkisstjórnina fyrir fólskulega og hatramma árás á íslensku bankana í Bretlandi, á íslenska þjóð. Þeir beittu hryðjuverkalögum þegar þeir réðust inn í Landsbankann þar vegna Icesave-innlánsreikninganna. Þeir réðust jafnframt inn í Kaupþingsbankann þar með sama hætti sem var breskur banki á EES-svæðinu í góðri stöðu og fullum rétti. Hryðjuverkalög - fáheyrð aðferð gegn lítilli vinaþjóð. Vont er þeirra ranglæti en verra er þeirra réttlæti. Hinn siðmenntaði heimur hlýtur að fordæma slík vinnubrögð.“ Það er því ljóst að frá fyrstu tíð í þessu máli höfum við framsóknarmenn verið tilbúnir til að berjast fyrir rétti landsins en ríkisstjórn þess tíma, eins og kom hér fram í umræðunni hjá hæstv. utanríkisráðherra áðan, sá ekki ástæðu til að gera það á þeim tíma, oftast að því er virðist vegna þess að menn töldu að ef þeir væru í samskiptum og samningaviðræðum yrði þeim betur tekið, þeir fengju mildilegri meðferð, sem er alrangt. Í ræðu hv. þáverandi þingmanns, Guðna Ágústssonar, frá þessum degi, 15. október 2008, nokkrum dögum eftir hrunið, kemur jafnframt fram, með leyfi forseta: „Við framsóknarmenn teljum að Bretana eigi að kæra strax, kæra þá sem samstarfsþjóð á hinu Evrópska efnahagssvæði, kæra þá fyrir ólögmæta og einstaka aðför að lítilli vinaþjóð og fyrir að úthrópa Ísland gjaldþrota.“ Og seinna í ræðunni segir, með leyfi forseta: „Breska þjóðin fordæmir örugglega ráðamenn sína. Breska þjóðin veit að hér á hún vini í varpa sem í heimsstyrjöldinni opnuðu land sitt. Landhelgisstríðin voru að vísu hörð en þeim lauk með því að þjóðarleiðtogar beggja landanna hjuggu á þann gordíonshnút. Við urðum að vísu að grípa til örþrifaráða. Geir Hallgrímsson og Ólafur Jóhannesson beittu þeirri nauðvörn að slíta stjórnmálasambandi við Bretland. Þarf þess nú, hæstv. forseti?“ Hvað gerði ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar? Ekki neitt. Hvað hefur ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna gert? Ekki neitt. Menn trúa því að með því að beygja sig fyrir hótunum og hræðsluáróðri þessara stóru ríkja munum við að lokum kannski fá mildilegri meðferð hjá Evrópusambandinu og ekki síst hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum Það er því miður, eins og ég hef haldið fram í máli mínu, röng aðferðafræði. Ég vona að þessi þingsályktunartillaga, um að fela forsætisráðherra fyrir hönd íslenska ríkisins að undirbúa málshöfðun á hendur breska ríkinu fyrir alþjóðlegum dómstól - ekki breskum og ekki fyrir breskum lögum eins og hæstv. utanríkisráðherra virtist halda - vegna beitingar hryðjuverkalaganna gegn íslenska ríkinu og íslenskum fyrirtækjum, verði afgreidd sem fyrst í trausti þess, þrátt fyrir að hér séu ekki fleiri á mælendaskrá af hálfu stjórnarliðsins, að menn reyni ekki að þegja tillöguna í hel heldur taki hana upp á sitt borð og hún fái eðlilega umfjöllun. Þetta er sú leið sem við þurfum að fara, þ.e. að sækja rétt okkar með harðri hendi en ekki linkind eins og við höfum orðið vitni að á síðustu missirum.

Virðulegi forseti. Mig langar að koma upp í lokin og þakka þeim sem tóku þátt í umræðunni. Ég vil líka lýsa undrun minni á að ekki skuli fleiri hafa tekið til máls því að þetta er mál sem ætti að sameina þingið og þjóðina, á tímum þegar okkur veitir ekki af að standa saman um ákveðin mál sem eru til hagsbóta fyrir þjóðina. Það kann vel að vera að ástæðan fyrir því að umræðurnar hafa þróast með þessum hætti sé sú að þingheimur sé almennt sammála um að þetta fari fram og vilji greiða götu þess með því að taka ekki of mikið til máls. Hér hafa verið fluttar góðar ræður og vel rökstutt hvers vegna málið eigi að ná fram að ganga. Það er athyglisvert að hugsa til þess að verið sé að blanda saman þessum tveimur málum, Icesave-málinu og hryðjuverkalögunum. Það er ekki að ástæðulausu vegna þess að málin eru að sjálfsögðu náskyld. Það er áhugavert, frú forseti, að á morgun hefjum við umræðu um Icesave 3, sem við köllum svo. Það er ágætt að hafa í huga hversu mjög málin tengjast, óréttlætið sem Bretar hafa beitt okkur og eru að reyna að beita okkur. Frú forseti. Ég ítreka það sem kom fram þegar ég fór yfir þingsályktunartillöguna að henni verði vísað til utanríkismálanefndar til frekari meðferðar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um mikilvægi fræðslu um kristni og önnur trúarbrögð og lífsviðhorf. Tillögugreinin ályktar að Alþingi álykti með hliðsjón af markmiðsgrein laga um grunnskóla, þess efnis að starfshættir grunnskóla skuli meðal annars mótast af kristinni arfleifð, að mikilvægt sé að opinberir skólar vandi til fræðslu um kristinn menningararf þjóðarinnar í þeim tilgangi að stuðlað verði að auknum skilningi á þeirri arfleifð. Þess verði gætt að mannréttindi minnihlutahópa hvað varðar trú og lífsviðhorf verði í heiðri höfð og leitast verði við að leysa ágreiningsmál sem upp kunna að koma með sátt þannig að sem flestir geti vel við unað. Virðulegi forseti. Þessi þingsályktunartillaga spannar allt sviðið í þessum efnum; sjálfstæði, tillitssemi, skilning og kærleik í samskiptum manna. Á undanförnum vikum hefur mikið verið rætt í fjölmiðlum meðal skólastjórnenda, kennara og presta um tillögur sem varða samstarf kirkju og skóla og liggja fyrir mannréttindaráði Reykjavíkur. Tillögurnar eru óljósar, illa unnar og illa rökstuddar auk þess sem þeim er ætlað að hindra ýmsa þætti í samstarfi skóla og kirkju sem tíðkast hafa um áratugaskeið. Nægir þar að nefna kirkjuferð skólabarna á aðventu og aðstoð presta þegar nemendur eða kennarar verða fyrir áfalli. Þá er ætlunin að taka fyrir að kirkjan fái að kynna barna- og unglingastarf sitt á vettvangi skólanna til jafns við önnur æskulýðsfélög. Ef kynning á hvers konar öðru æskulýðsstarfi, t.d. íþróttafélaga, er heimil hvers vegna þá ekki kynning á kirkjulegu starfi? Eiga börn og foreldrar ekki rétt á að vita hvað er í boði fyrir börnin og velja sjálf úr? Hvaða ástæða er til að rugga þjóðfélaginu á þennan hátt og ráðast gegn öllum hefðum, öllum viðmiðunum og öllum grunni sem almennt líf í landinu, fjölskyldulíf og menningarlíf, byggist á? Er ekki ástæða til að fara varlega í þeim efnum, virðulegi forseti, að rugga bátnum svo hættulegt gæti orðið fyrir samfélag og öryggi og fyrir líðan fólks í okkar landi? Verði tekið fyrir þessa kynningu er um að ræða ofríki undir merkjum trúfrelsis. Trúfrelsi er meðal annars fólgið í því að hafa tækifæri til að velja. Barnasáttmálinn á til að mynda að tryggja rétt barna til að velja. Það er ekki ætlunin að menn séu settir í rekka eins og útungunarvélar á kjúklingabúum heldur að fólk fái að þroskast, læra, meta og velja. Annað sem athygli vekur í þeim tillögum sem hafa verið ræddar á síðustu mánuðum og tengjast byltingarstarfi í Reykjavíkurborg er að taka fyrir dreifingu Gídeonfélaga á Nýja testamentinu til skólabarna. Þessi dreifing hefur verið stunduð af Gídeonfélögunum í nærri 60 ár. Þessi afstaða og breyting sem menn ætla er byggð á þeim rökum að skólinn eigi ekki að vera vettvangur fyrir dreifingu trúarrita. Í tillögunum segir meðal annars að dreifing á trúarlegu efni sé ekki heimil í starfi barna á vegum Reykjavíkurborgar. Þar með er talin dreifing trúarrita svo sem Nýja testamentis, Kóransins, auglýsingabæklinga og annars kynningarefnis. Með fullri virðingu fyrir Kóraninum, auglýsingabæklingum og öðru kynningarefni hlýtur Nýja testamentið að hafa algjöra sérstöðu hér á landi. Vissulega er Nýja testamentið trúarrit en jafnframt ein af meginstoðum og sterkustu áhrifavöldum á evrópska menningu, til að mynda á sviði bókmennta, myndlistar, tónlistar o.s.frv. Íslensk menning og vestræn verður ekki skilin án þess. Þá er Nýja testamentið einnig hjálpargagn í kristinfræðikennslu. Í Toledo Guiding Principles on Teaching about Religions and Beliefs in Public Schools, sem gefið var út af Office for Democratic institutions and Human Rights og Organization for Security and Co-operation in Europe, með leyfi forseta, er meðal annars hvatt til samstarfs menntastofnana og trúar- og lífsskoðanafélaga við gerð námskrár, námsefnis, kynningu á trúarbrögðum og notkun á kynningarritum frá viðkomandi aðilum, að því gefnu að þau standist fræðilegt mat. Virðulegi forseti. Kirkjan hefur löngu lýst því yfir að hún viðurkenni og virði ólík hlutverk skóla og kirkju, sem fræðslustofnunar annars vegar og trúboðs- og trúfræðslustofnunar hins vegar. Því hefur líka verið lýst yfir af kirkjunnar mönnum að í skólanum líti þeir á sig sem gesti sem koma til samstarfs á forsendum skólans í takti við hefð, væntingar og viðmiðun sem tíðkast í okkar samfélagi hjá fjölskyldufólki og almennum borgurum þessa lands. Margir skólar sem hafa samstarf við sóknarkirkjur kynna slíkt samstarf á heimasíðu sinni í þeim tilgangi að foreldrar geti brugðist við kjósi þeir að börn þeirra taki ekki þátt í því sem kirkja og skóli bjóða upp á í sameiningu. Það er því deginum ljósara að þær tillögur sem liggja fyrir mannréttindaráði Reykjavíkur skilgreina trúfrelsishugtakið afar þröngt og jafnvel neikvætt svo vægt sé til orða tekið. Mikilvægt er að skóli í fjölmenningar- og fjölhyggjusamfélagi gæti að réttindum allra. Það er einnig mikilvægt að skólastarfið stuðli að umburðarlyndi og tillitssemi. Þess vegna er nauðsynlegt að mismunur sé sýnilegur, að hægt sé að temja nemendum virðingu fyrir einstaklingum sem hafa aðra lífsskoðun eða aðra siði en þeir sjálfir. Umburðarlyndi lærist ekki í tómarúmi. Það er skylda skólanna að leggja rækt við íslenskan menningar- og trúararf en jafnframt er það skylda skólanna að taka tillit til nemenda sem tilheyra minnihlutahópum. Kennurum og skólastjórnendum er fyllilega treystandi til að sinna þessu hlutverki og hafa ekki þörf fyrir miðstýringu opinberra nefnda í því skyni. Það er mikilvægt, virðulegi forseti, að við virðum íslenskan stíl og íslenskan reynsluheim sem hefur þroskast og þróast á Íslandi allt frá því að kristni var lögtekin af Alþingi á Þingvöllum árið 1000. Þar lögðu menn upp með eina þjóð í einu landi og allt sem hefur þróast í þessum efnum á undanförnum áratugum er einmitt í þá átt að tekið sé tillit til allra þátta, allra möguleika og allra tilþrifa á eðlilegan hátt þannig að dyr standi opnar þeim sem kynna ákveðna starfsemi og er hluti af menningu og siðferðisgrundvelli þjóðarinnar. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu óska ég eftir að tillagan fari til menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um aukna fræðslu í skólum um skaðsemi áfengis. Meðflutningsmenn tillögunnar eru auk mín hv. þingmenn Ólöf Nordal, Sigurður Ingi Jóhannsson, Vigdís Hauksdóttir og Guðlaugur Þór Þórðarson. Tillögugreinin er þess eðlis að Alþingi álykti að fela mennta- og menningarmálaráðherra að beita sér fyrir því að fræðsla verði aukin um skaðsemi áfengis í grunn- og framhaldsskólum. Rannsóknir benda til að undanfarin ár hafi dregið úr ölvunardrykkju ungmenna á grunnskólaaldri. Sömu þróunar gætir meðal framhaldsskólanemenda þó að samdráttur neyslu sé þar minni. Rannsóknir sýna einnig að fjöldi ungmenna sem neytir áfengis meira en tvöfaldast á þeim örfáu mánuðum frá því að grunnskóla lýkur og framhaldsskólanám hefst. Það er því brýnt að taka enn fastar á í áfengismálum íslenskra ungmenna. Fyrir því liggja gild rök. Niðurstöður fjölmargra rannsókna sýna að unglingar sem byrja að neyta áfengis fyrir fimmtán ára aldur eru í fjórum sinnum meiri hættu á að ánetjast alkóhóli eða öðrum vímuefnum og verða fyrir skaða en þeir sem byrja að drekka eftir tvítugt. Það er því mikilvægt að komið sé í veg fyrir að fólk undir tvítugu neyti áfengis. Skaðsemi áfengisdrykkju fyrir tvítugt er fjölþætt. Því yngri sem unglingar eru þegar þeir byrja að neyta áfengis og því meira magn sem þeir drekka, þeim mun verri áhrif hefur áfengisneyslan á heila þeirra. Þroskatími heilans fram að tvítugu er afar mikilvægur enda verður heilinn ekki fullþroska fyrr en við tuttugu ára aldur. Auk framangreinds má benda á að önnur heilsutengd vandamál, vandamál tengd félagslegri hæfni og hegðunarvandamál hafa talist til fylgifiska slíkrar áfengisneyslu. Þá er rétt að benda á hliðræn áhrif sem felast í skorti á dómgreind sem leiðir til glannaskapar, slysa vegna ölvunaraksturs, ofbeldis, misnotkunar og sjálfsvíga. Hætta á þunglyndi er mun meiri meðal unglinga sem neyta áfengis en þeirra sem ekki drekka. Slíkir unglingar kljást frekar við sjálfsvígshugsanir, eiga oftar í félagslegum vanda og árásargirni þeirra eykst í hlutfalli við drykkjuna. Hjá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni liggja fyrir upplýsingar um að allt að fjórðungur dauðsfalla Evrópubúa á aldrinum 15–29 ára séu óbeinar afleiðingar áfengisneyslu, svo sem vegna umferðarslysa, eitrana, sjálfsvíga og morða. Virðulegi forseti. Þetta er skelfilegt vandamál sem hér er fjallað um. Það má aldrei láta deigan síga í þeim efnum að reyna að styrkja baráttuna gegn þessum vágesti, gegn þessum höfuðóvini sem vínið er. Vínið er líklega versti óvinur mannsins. Þess vegna þurfum við að vera vel á verði og vera vakandi í þessum efnum. Við þurfum að skoða til hlítar alla möguleika til úrbóta og fylgja þeim eftir. Það hefur reynst erfitt í gegnum tíðina en kannski hefur sofandaháttur stjórnvalda í margs konar félagslegu starfi verið of mikill í þessum efnum. Menn hafa horft of mikið fram hjá því að áfengi sé haft um hönd á mannamótum og skemmtunum þar sem það ætti ekki að vera, til að mynda þar sem unglingar eru og sækja í reynsluheim þeirra sem eldri eru. Virðulegi forseti. Ég óska þess að að lokinni umræðunni verði málinu vísað til menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 30/2007, um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa. Það er breiður hópur hv. alþingismanna sem er með á frumvarpinu; hv. þingmenn Bjarni Benediktsson, Björgvin G. Sigurðsson, Kristján Þór Júlíusson, Ólöf Nordal, Ásbjörn Óttarsson, Tryggvi Þór Herbertsson, Róbert Marshall, Jón Gunnarsson, Ragnheiður E. Árnadóttir, Sigurður Ingi Jóhannsson, Gunnar Bragi Sveinsson, Unnur Brá Konráðsdóttir, Eygló Harðardóttir, Vigdís Hauksdóttir, Ólína Þorvarðardóttir, Birkir Jón Jónsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Helgi Hjörvar. Frumvarpið fjallar í rauninni um stóran þátt í framtíð Íslands sem veiðimannasamfélags, og við skulum ekki ganga að því gruflandi að íslenska veiðimannasamfélagið er einstakt í Evrópu. Ísland er eina þjóðin í Evrópu sem lifir á fiskveiðum eins og sagt er. 60% af þjóðartekjum Íslendinga koma frá hafinu, grunnurinn að öllum þeim feng sem við þurfum að afla og skila til verðmæta sem skiptir máli fyrir alla þætti þjóðlífsins, menntun, heilbrigðisþjónustu, félagsstarf, menningu og listir, alla þætti. Meining þessa lagafrumvarps er að breyta á ný reglum og möguleikum til skipstjórnarmenntunar, þ.e. að teknir verði upp aftur skólar eða námsbrautir á Ísafirði, Dalvík, Hornafirði, Vestmannaeyjum og Reykjavík til að annast menntun og þjálfun skipstjóra til ótakmarkaðra réttinda á önnur íslensk skip en farþega- og flutningaskip. Skilyrði inntöku í skóla eða námsbrautir samkvæmt frumvarpinu eru eftirfarandi: a. að umsækjandi hafi staðist inntökupróf sem fara skal fram eigi síðar en tveimur vikum fyrir upphaf skólaárs, b. að umsækjandi hafi lokið grunnskólaprófi eða sé ella 18 ára að aldri eða eldri, c. að umsækjandi hafi áunnið sér a.m.k. 24 mánaða staðfestan siglingatíma eftir 15 ára aldur. Markmið skóla eða námsbrauta skv. 1. mgr. er að útskrifa þá nemendur sem uppfylla skilyrði til inntöku sem skipstjóra með skipstjórnarréttindi innan lands á skip styttri en 45 metra á einu skólaári og sem skipstjóra með ótakmörkuð skipstjórnarréttindi á tveimur skólaárum. Um námskrá, nám, námstilhögun, námsmat og námsstig til öflunar tiltekinna skírteina samkvæmt lögum þessum fer eftir lögum um framhaldsskóla og reglugerðum samkvæmt þeim. Virðulegi forseti. Árið 1991 voru gerðar verulegar breytingar á reglum sem giltu um skipstjórnarnám á Íslandi. Höfðu þær breytingar í för með sér að hluti námsins var færður inn á framhaldsskólastigið. Frá því að þetta gerðist hafa orðið enn frekari breytingar á framangreindum reglum. Er svo komið að fyrirkomulag skipstjórnarprófa á Íslandi er útfært með það að markmiði að námið uppfylli kröfur alþjóðasamnings sem á frummálinu ber heitið International Convention on Standards of Training, Certification and Watchkeeping for Fishing Vessel Personnel, 1995. Fyrir þær breytingar sem ráðist var í á árinu 1991, og voru undanfari fyrirkomulags námsins í dag, þurftu nýnemar að hafa lokið gagnfræðaprófi og stundað sjó í 24 mánuði eftir 15 ára aldur eða taka inntökupróf til að fá inngöngu í stýrimannaskóla. Stór hluti nemenda í skipstjórnarfræðum voru menn sem höfðu farið á sjóinn að loknu grunnskólanámi, stofnað heimili, komið sér þaki yfir höfuðið og síðan á aldrinum 25–35 ára ákveðið að afla sér skipstjórnarréttinda eftir umtalsverða reynslu á sjó. Stýrimannaskólarnir í Vestmannaeyjum og á Dalvík lögðu upp laupana í kjölfar breytinganna árið 1991. Var það óbætanlegt tjón, ekki síst fyrir Vestmannaeyjar þar sem skipstjórnarfræðsla hafði verið starfrækt með hléum frá þarsíðustu öld og óslitið frá árinu 1957. Stýrimannaskólann í Vestmannaeyjum sóttu að jafnaði fjölmargir nemendur víðs vegar að af landsbyggðinni og þar gátu nemendur framfleytt sér og sínum á auðveldari máta en annars staðar vegna þeirra atvinnumöguleika sem fyrir lágu með námi í stærstu verstöð landsins. Í dag er staðan sú að mjög lítil aðsókn er að jafnaði í skipstjórnarnám á Íslandi. Innritast aðeins um 10–12 nemendur á ári í slíkt nám og er það ekki nægilegur fjöldi nemenda til að anna eðlilegri endurnýjunarþörf íslenska skipaflotans. Telja verður að haldi slík þróun áfram geti það haft alvarleg áhrif á þá starfsemi sem aflar Íslandi hvað mestra gjaldeyristekna. Af þeim sökum verður vart hjá því komist að takmarka það tjón sem fyrirsjáanlegt er og opna leið fyrir sjóreynda menn til þess að fá metna þá reynslu sem þeir búa yfir og nýta hana til að afla sér skipstjórnarmenntunar á tiltölulega skömmum tíma. Þar sem alþjóðleg viðurkenning skipstjórnarréttinda hefur náð þeirri útbreiðslu sem raun er verður þó ekki hjá því komist að takmarka þau réttindi sem mögulegt verður að afla með þessu móti á Íslandi við stjórn skipa innan lands. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að sjómönnum í öllum landshlutum verði boðið upp á að afla sér skipstjórnarréttinda og þeir þurfi að fara sem stystan veg í þeim tilgangi. Er hugsunin sú að með því móti sjái fleiri sér fært að hefja skipstjórnarnám. Þá er gert ráð fyrir því að inntökuskilyrði námsins taki mið af því að sem flestir sjóreyndir menn hafi tækifæri á að nýta þekkingu sína til réttindanáms. Eru markmið námsins útfærð í frumvarpinu en gert ráð fyrir því að öll frekari útfærsla þess fari fram af hendi fagaðila í kennslufræði og skipulagi skipstjórnarnáms með setningu reglugerða og námskráa. Þess má geta að þorri íslenskra skipstjóra hlaut skipstjórnarréttindi sín við álíka námsfyrirkomulag og frumvarpið stefnir að. Það er þannig, virðulegi forseti, að frá því að lögum um menntun manna til skipstjórnarréttinda á fiskiskipum var breytt árið 1991 hefur fjarað undan grunni skipstjórnarmenntunar í landinu. Þau lög sem eru í gildi geta svo sem staðið áfram en þau miða við það að 16–17 ára unglingar, piltur eða stúlka, taki ákvörðun um að þau ætli sér að verða skipstjórar. Þau fara í nám sem jafngildir stúdentsnámi, fá að lokum húfuna á kollinn sinn og rétt til að stunda veiðar á fiskiskipum. Þau hafa enga reynslu, vita ekki einu sinni hvort þau eru sjóveik eða ekki. Það eru örfáir sem hafa sótt þessa leið inn í þá menntun vegna þess einfaldlega að 16–17 ára unglingur er ekki tilbúinn til að ákveða hvort hann ætli að verða skipstjóri, stýrimaður eða annað, hann hefur bara ekki þann grunn til að taka slíka ákvörðun. Reynslan hefur sýnt það á 20 árum. Allur þorri skipstjóra á Íslandi í dag, nánast 100% skipstjóra á íslenska flotanum í dag eru menn sem fóru í stýrimannanám eftir tveggja ára reynslu á sjónum. Þeir hættu í námi af ýmsum ástæðum í bæði grunnskólum og framhaldsskólum, fóru út í lífið að vinna eins og sagt er, stofnuðu heimili, byggðu hús o.s.frv. og stunduðu sjóinn. Eftir eitthvert árabil höfðu þeir menn með þessa miklu reynslu áhuga á að afla sér frekari menntunar, þetta var raunin, og hún reyndist afar vel, var hvetjandi og skilaði miklum árangri fyrir alla útgerð, allar fiskveiðar á Íslandi. Það er grundvallaratriði, virðulegi forseti, að við tökum slíka menntun aftur upp á Íslandi. Ef það verður ekki gert og hinu þrönga og í rauninni afmarkaða kerfi sem nú er í þessari menntun haldið fast í horfinu mun það verða til þess að eftir 10, 15, 20 ár verða ekki til íslensk skipstjórnarefni. Ætlum við þá, virðulegi forseti, að sækja skipstjóraefni fyrir íslenska flotann til annarra landa eða annarra heimsálfa af því að við höfum ekki döngun í okkur sjálf til að sinna þessum verkþætti, þessari menntun og þeirri uppbyggingu á reynslu sem til þarf til að viðhalda sterkum og öflugum sjávarútvegi hjá einni af fiskveiðiþjóðum Evrópu? Það væri mikil synd ef slíkt færi úrskeiðis. Þess vegna þurfum við að taka upp þá stefnu sem lagt er upp með í frumvarpinu að tryggt verði að menn með reynslu á sjónum, menn og konur, geti farið í skipstjórnarnám á þeim grunni með eðlilegum inntökuprófum í grunngreinum og að skiptingin verði helst á nokkrum stöðum á landinu eins og getið er um í frumvarpinu. Það má alveg ætla að höfuðstöðin væri í Reykjavík, eins og hún hefur verið lengi í þessum efnum, en skólar hvort sem þeir væru á Ísafirði, Dalvík, Hornafirði eða Vestmannaeyjum skipta miklu máli. Þeir færa möguleikana nær því umhverfi sem um er að ræða, þeir dekka alla hreyfingu í þessum efnum, þeir eru hvetjandi og þeir skapa sterkari stöðu fyrir Ísland sem sjávarútvegsþjóð og fiskveiðiþjóð, þar er okkar dýrmætasta auðlind. Þess vegna skiptir miklu að við vöknum upp við þann vondan draum sem nú er og horfum ekki á það ganga afskiptalaust fyrir sig að það fjari undan skipstjórnarmenntun í fiskveiðum á Íslandi. Þetta er handhægasta leiðin. Þetta er leið sem hefur reynst happadrjúg og farsæl, verið hvetjandi og gefið okkur mikið í aðra hönd sem þjóð, gefið okkur reynslu og styrk við stjórn fiskveiða. Og um leið og lögð hefur verið áhersla á aukinn þátt öryggismála sjómanna hefur slysum til sjós fækkað stórlega á undanförnum áratugum. Þessi reynsla og uppbygging kom með gömlu, litlu stýrimannaskólunum sem lögðu ofurkapp á að tryggja og auka þátt öryggisfræðslunnar. Það hefur síðan færst inn í skólakerfið að verulegu leyti og leitt til þess að sjóslysum hefur fækkað og þeim hefur fækkað sem farist hafa í sjóslysum. Það má nefna, virðulegi forseti, að mikið er í húfi að þarna fari saman örugg skipstjórnarmenntun manna með reynslu og menntun í öryggismálum á alla lund. Á síðustu öld fórust til að mynda 500 sjómenn aðeins við Vestmannaeyjar, 500 sjómenn, fimm sjómenn á ári. Þetta hlutfall hefur minnkað á undanförnum árum með auknu öryggi, með aukinni skipstjórnarfræðslu og menntun, aukinni reynslu, betri tækjum, betri skipum o.s.frv. Við skulum því ganga leiðina áfram í þessum efnum en ekki aftur á bak og tryggja ekki síst þeirri auðlind okkar sem gefur okkur mest framtíðarskipstjórnarmenn úr röðum Íslendinga, íslenskra ungra manna og kvenna sem vilja taka þátt í þeirri vinnu og þeirri sköpun, þeirri hvatningu og þeim metnaði sem íslenskur sjávarútvegur hefur byggt upp. Að lokinni þessari umræðu, virðulegi forseti, óska ég eftir að frumvarpið gangi til hv. samgöngunefndar.