Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Allshn. hefur athugað þetta frv. og hefur orðið á eitt sátt um að mæla með því. Hins vegar finnst n., að í 5. gr. frv. felist of víðtæk eignarnámsheimild. Leggur meiri hl. hennar til, að sú grein verði niður felld.



Ég vil taka það fram, að ég er ekki samþykkur þessu frv. En ég játa þörfina fyrir stórt gistihús, og má það teljast vanvirða og er undarlegt, að svo skuli vera ástatt í þessum málum sem raun ber vitni um, þegar litið er á það fjármagn, sem bæði einstaklingar og félög hafa umráð yfir hér. En ég viðurkenni ekki, að ríkissjóður veiti 5 millj. kr. til þessarar byggingar, eins og nú er ástatt í landinu. Mér finnst í fyrsta lagi, að rekstur gistihúsa eigi ekki að vera í höndum ríkisins, heldur í höndum einstaklinga eða bæjarfélaga, sem hefðu samvinnu við borgarana. - Ég vil benda mönnum á, að ef ríkið fer út á þá braut að leggja fé til gistihúsa á einum stað, þá munu koma fram kröfur sama efnis frá öðrum stöðum. Hollt er þess vegna að hafa í huga, að í upphafi skyldi endinn skoða. Hefði í upphafi átt að gæta forsjár í þessu máli í heild sinni og hugsa fyrir því, hversu fara kynni um þátttöku og fjáröflun . . . . . Þriðja ástæðan er sú, að öllum má vera ljóst, að ríkissjóður er nú raunverulega að þrotum kominn, þar eð komnar eru fram hér á Alþ. till. um lántökuheimildir, er nema allt að 200 millj. kr., en auk þessa hafa komið fram stórkostlegar till. um ýmsar ríkisábyrgðir. Bendir allt þetta auðsjáanlega til þess, að einungis einhverjum verkefnum verði hægt að hrinda í framkvæmd, en ekki verði unnt að sinna nándar nærri öllu. Er því auðsjáanlegt, að hnitmiða verður, hverju liggi mest á, en láta hitt, er minna varðar, bíða. Ég segi því, þótt gistihúsbygging í Reykjavík sé mikilvæg, að ég er því algerlega andvígur, að teknar yrðu 5 millj. kr. úr ríkissjóði til þess að leggja í þá framkvæmd. Fjár er víða þörf annars staðar, og tel ég, að öðru liggi meir á að koma í framkvæmd en koma upp þessu hóteli. Það þarf heldur að leggja fé þetta til atvinnumála, svo sem nýbýlahverfanna. Mörg ár hefur staðið til að leggja í þau, en það hefur aldrei verið gert og fjárskorti hingað til borið við. Þetta er aðeins litið dæmi, en vitanlega mætti tína fleiri til. Ríkið getur ekki útvegað fé til alls. Verður að velja úr eftir nauðsyn og getu. Ég ætla alls ekki að samþykkja, að þessar 5 millj. verði lagðar í gistihúsbyggingu í Reykjavík, þótt ég viðurkenni hins vegar, að þetta sé nauðsynjamál. Ég hef svo ekki í huga að segja meira í málinu, en er á móti frv. og legg til, að það verði fellt. Í rauninni hefði ég átt að leggja fram rökstudda dagskrá, en hafði hana ekki tilbúna. Ég mun því greiða atkv. á móti frv. Að endingu vil ég taka fram, að ég tel, að bærinn og einstaklingar í honum ásamt yfirvöldunum eigi að beita sér fyrir framgangi þessa hótelbyggingarmáls.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég heyrði því miður ekki ræðu hv. frsm. n. og hef því ekki rök hans, þau er hann færir fyrir því að fella niður 5. gr. Skilst mér þó, að meiri hl. allshn. telji, að frvgr. feli í sér of víðtæka eignarnámsheimild, og leggi hann því til, að hún verði felld brott. Ég vil geta þess, að komið hefur til greina svæði undir hótelið, þar sem mörg hús eru í eigu einstaklinga. Fjarri fer því, að ákveðið sé, hvar reisa eigi þetta hótel. Staður þessi er aðeins einn af þeim, er til greina geta komið. En verði hann valinn, þyrfti heimild til eignarnáms á honum að vera fyrir hendi. Ef n. getur hins vegar sannfært mig um, að þessarar heimildar þurfi eigi með til að fá áður greint svæði undir húsið, þá hef ég að sjálfsögðu ekkert á móti brtt. meiri hl. við 5. gr. frv. Ég skal ekki vera margorður út af ræðu hv. 2. þm. S.-M. Sjónarmið hans er ljóst. Hann er á móti frv. Hv. þm. vill ekki, að ríkið leggi fram fé til þess að byggt verði hér á landi nýtízku hótel, og er í sjálfu sér ekkert við þessu að segja. Hann getur haft það eins og hugur hans stendur til. En sjónarmið hans er þröngt og óhentugt. Ég gerði grein fyrir því við 1. umr. málsins, hvers vegna ekki væri einungis nauðsynlegt, heldur og óhjákvæmilegt, að hér á landi verði reist nýtízku hótel, er sé þjóðinni samboðið. Þetta skilst betur, þegar þess er gætt, að Ísland er nú orðið miðpunktur langferða og samgangna þjóða á milli. Slíkt hótel verður að vera hér. Hjá því verður ekki komizt. Ég gat þess líka og endurtek hér, að ríkið á að gerast aðili að þessari framkvæmd. Ef úr þessu verður, þá getur það orðið til þess, að hér verði grundvöllur lagður að nýjum atvinnuvegi, en hann er sá, sem skapast af langferðum og skemmtiferðalögum erlendra manna hingað til lands. Ég er ekki viss um, að þetta reyndist óarðvænni atvinnuvegur en margt annað. Hv. þm. lét þess getið, að í upphafi skyldi endinn skoða og benti jafnframt á, að víðar um land þyrfti hótel. Skal ég viðurkenna, að hótelmálin hjá okkur eru í mesta ólagi. En þetta gistihús í Reykjavík hefur þó sérstöðu. Um það er ekki að ræða, að fleiri en eitt slíkt hótel verði reist, og ekki nema í Rvík. Ríkið er eini færi þátttakandinn í þessari byggingu. Óhjákvæmilegt er, að það leggi eitthvað af mörkum til þess að lækka stofnkostnað þessa gistihúss, svo að unnt megi verða að reka þarna hótel, sem sé þjóðinni til sóma. Ég tók og fram, að líkurnar bentu til, ef hótelreksturinn yrði 1. flokks, að þá mundi slíkur rekstur verða sú tekjulind, er veigur væri í, og þá væri ekki annað til í málinu en ríkið tækist hann á hendur, ellegar ekki yrði horfið að neinum slíkum rekstri sem þessum. Þessar voru ástæðurnar fyrir því, að þessir þrír aðilar lögðu út í þetta. Þeir eiga hér líka óbeint talsverðra hagsmuna að gæta. Með þessu móti var álitið, að reksturinn mundi verða í beztu lagi, þar eð ekki var talið líklegt, að einstaklingar mundu fara með málið inn á heppilegar brautir. Hv. þm. var svo að tala um örðugleika ríkissjóðs, að hann væri nú að þrotum kominn. En þetta er það sama og sézt hefur í Tímanum, m. a. um lántökuheimildina fyrir 30 togurum. Fæst það fé vitanlega endurgreitt, þar sem togararnir verða seldir síðar einstaklingum. Ég sé ekki, eins og hag þjóðarinnar er nú komið, að ríkissjóði sé eigi vel fært að leggja fram peninga í þessu skyni, þ. e. til hótelsins, enda þótt hann fái þá ekki endurgreidda. Hv. þm. sagði, að heppilegra og sæmra væri að verja fénu til atvinnumála, og nefndi í því sambandi nýbýlahverfi. En ég efast um, að ferðamenn, er til landsins kunna að koma, geri sér að góðu að vera þá vísað til nýbýla austur í Flóa eða annars staðar. Ég sem sagt tel, að með þessu frv. sé bætt úr brýnni þörf. Hér er líklegt, að mönnum verði skapaðir ýmsir möguleikar, og ég tel, að efling þess atvinnuvegar, er ég áður gat, sé ekki ónauðsynlegri en hvað annað. Hann kemur til með að verða mikilvægur. Hv. þdm. taka vitanlega afstöðu til málsins, eins og hverjum og einum býður við að horfa. Ég beini þeirri fyrirspurn til n., hvort í öðrum lögum sé ekki eignarnámsheimild, því að án hennar verður byggingin torveldari.



Herra forseti. Hv. frsm. láðist að geta þess, að minni hl. lagði nokkuð til málanna. En ég vil þá benda á, að á þskj. 501 stendur, að 2. landsk. leggi til, að frv. verði samþ. óbreytt. Annars tók hæstv. samgmrh. af mér ómakið að svara hv. 2. þm. S.-M. Ég get þó þess, að rökstuðningur hv. frsm. tókst ekki vel. Hann lét þess getið, að leita mætti heimildar, ef þörf krefði. Og hann sagði, að engin hætta væri í því fólgin, að teknar yrðu eignarnámi góðar og nytsamlegar byggingar, heldur yrði það öllu verra, ef þær væru teknar af einstaklingum. Það er einkennilegt, hve menn eru ákaflega viðkvæmir fyrir svona lagagr. um eignarnám, eins og þó hinn óskoraði eignarréttur á lóðum í bæjum hefur valdið miklum óþægindum og ógæfu, en jafnframt vaxandi tilhneigingu manna til að okra. Þetta veldur langtum meiri útþenslu bæjanna en annað, þar eð menn hafa ekki ráð á að kaupa lóðir í miðjum bæjunum. Slíkt ástand er ákaflega óheilbrigt. Óskoraður eignarréttur á jörð er og ekki þjóðhollur. Menn í bæjunum kunna að bíða, þar til er einhver lóð kemst í geipiverð. Merkilegt er, hversu hv. 2. þm. S.-M. er orðinn skarpskyggn í seinni tíð. En hann virðist yfirleitt nokkuð svartsýnn á þetta, og er hann sá fyrsti, sem ég heyri mæla gegn því, er hér um ræðir. Álit mitt er, að við höfum raunverulega ekki ráð á öðru en að byggja þetta hótel fyrir hina nýju viðskiptavini vora. Við höfum ekki efni á að bíða með það, og kotungssjónarmiðin verða að víkja. Það er ekki kostnaður í raun og veru að byggja gott hús, heldur er þar í rauninni um aukin verðmæti að ræða. Að því er snertir heimildina og nál. meiri hluta allshn., vil ég segja það, að ég tel sjálfsagt og réttast að fella þá brtt. Ég vil og mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt.

Eysteinn Jónsson Hæstv. ráðh. sagði, að Reykjavík hefði algera sérstöðu, og skilst mér, að hann eigi þar við þörfina fyrir gistihús. Ég mæli því ekki gegn og held, að hæstv. ráðh. liti rétt á það mál. En hann segir, að það verði erfiðleikum bundið fyrir aðra en hið opinbera að koma byggingunni upp. Ég held þó hinu þveröfuga fram. Rétt er, að nauðsyn er mikil, að hótelið verði reist, og viðurkenni ég það. En ekki er sú þörfin mest, að ríkið styrki það hús, þar eð hér í Reykjavík er mest fjármagn saman komið. Víða annars staðar er mikil þörf fyrir gistihús, en þar er minna fjármagn til að svara kröfunum. Þetta er mikilvægt atriði. Ég sagði, að einnig yrði að gera hið sama, reisa hótel annars staðar. Hæstv. ráðh. sagði, að gistihúsið yrði undirstaða nýs atvinnuvegar af ferðamannastrauminum hingað til lands. Hann verður að athuga, að ferðamenn munu einmitt leita frekast út um land, og þá verður að hafa þar hótel, þ. e. a. s. annars staðar en í Rvík. því að þar verða ferðamennirnir ekki flestir. Þetta verður hæstv. ráðh. að taka til greina. Kem ég þá að aðalatriði málsins, sem hæstv. ráðh. minntist á. Mér skilst, að það sé ekki þjóðnýtingarþörfin, sem fyrir honum hefur vakað, heldur að þessi bygging kostaði svo mikið, að ekki fengjust neinir til að reisa hana, og yrði ríkið því að koma hér til skjalanna, ef bygging hótelsins ætti að komast af stað og það sjálft á stofn. Hæstv. ráðh. getur ekkert fullyrt um þetta. Ég er sannfærður um, og þarf enginn að segja mér annað en það, að bæjarstj. Rvíkur, Eimskipafélagið og einstakir ríkismenn hefðu innan skamms komið svipuðu hóteli á fót allt að einu. Það hefði ekki gert til, þótt ríkissjóður hefði látið undir höfuð leggjast að veita fé í þessu skyni. Mér er og ekki kunnugt um, að erlendis þurfi að styrkja gistihúsarekstur af ríkinu. En verið getur, að mennirnir hafi hikað. Ríkisstj. var of fljót á sér að heita fénu. Ég held því, að þetta sé bara bábilja, sem menn hafa e. t. v. fundið upp, þegar ríkisstj. var búin að ákveða þetta, hafa skotið henni fram eftir á. Ég veit yfirleitt ekki, hvaðan hæstv. ráðh. kemur vitneskja sín. Ég veit ekki til þess, að orðið hafi að reka gistihús í útlöndum með milljónaframlagi úr ríkissjóði. Ég tel, að gistihúsið hefði komizt upp, þótt ríkið hefði eigi hafizt handa í málinu. Ég sé ekki mikla ástæðu til að svara hv. 2. landsk., enda kemur það, sem hann sagði, lítið málinu við, svo sem tal hans um kotungssjónarmið, svartsýni o. fl., er lítið erindi á inn í umræðurnar. En í þessu sambandi vil ég nú aðeins benda á, að mér þykir furðulegt, ef hæstv. samgmrh. trúir því í alvöru, að það sé hægt á næstu missirum að koma í framkvæmd þeim áformum, sem fyrir liggja, þótt ekki sé talað um annað en það, sem liggur hér fyrir þinginu í frumvörpum og þáltill., því að jafnvel hvað sem fjármagni til þess líður, er alls ekki, til vinnuafl til þess að koma slíkum fyrirætlunum öllum í framkvæmd. Og reyndar er ekki fjármagn til þess heldur fyrir hendi. Og þó að ég nefndi 200 millj. kr. í lántökuheimildum, þá skiptir það fleiri hundruðum millj. kr., sem er talað um sem lántökur ríkissjóðs beinlínis og þegar einnig er talað um till. um heimildir fyrir ábyrgð ríkisins á lántökum. Það er því þannig, að við verðum að velja og hafna í því efni, hvað ríkissjóður á að gera af því og hvað ekki, því að ekki getur ríkissjóður orðið við því öllu, sem till. eru komnar fram um. Og ég segi það hiklaust, að mér sýnist það vera ýmislegt annað en þetta gistihús, sem brýnni nauðsyn væri á að leggja fram fé til úr ríkissjóði. Því að ég trúi því fastlega, að það muni koma myndarlegt gistihús upp hér í Reykjavík eða annars staðar, þó að ríkið leggi ekki fram neina styrki í því sambandi. Hæstv. samgmrh. sagði áðan, að það þýddi lítið að tala um nýbýli og þess háttar í þessu sambandi, því að það þýddi ekki að vísa erlendum gestum á það, að þeir gætu farið á eitthvert nýbýlið og fengið gistingu. Þetta er vægast sagt hræðilegur útúrsnúningur. Það mætti þá einnig segja hæstv. samgmrh., að ef um annað tveggja væri að velja, annars vegar að byggja veglegt gistihús og hins vegar að byggja íbúðir fyrir það fólk, sem nú býr í bröggum, kjöllurum og öðrum grenjum, - ef velja ætti um það, hvort taka ætti vinnuaflið annars vegar til þess að bæta úr húsnæðisskorti þessa fólks og hins vegar þess að byggja gistihús, þá er ég sannfærður um það, að það byggingarefni, sem til er í landinu og flyzt hingað, og það vinnuafl, sem til er í landinu, er ekki meira en það hvort fyrir sig, að það verður að velja á milli þess að byggja íbúðir fyrir þá, sem nú búa í þessum grenjum, annars vegar og byggingu gistihúss hins vegar. Og fyrst hæstv. ráðh. vill ræða málið á þessum grundvelli, get ég þá alveg eins sagt við hann og framfaramanninn úr Vestmannaeyjum (ÞB), að það verður ekki hægt að vísa því fólki, sem býr nú í bröggum og kjöllurum, - það verður ekki hægt að vísa þessu fólki á, að það geti tekið sér á leigu herbergi í gistihúsi eins og því, sem hér er talað um að reisa. Ég segi þetta bara af því, að hæstv. samgmrh. þóttist vera fyndinn, þegar hann sagði, að ekki væri hægt að vísa erlendum gestum á eitthvert nýbýli uppi í sveit til þess að fá gistingu. Það er endalaust hægt að munnhöggvast svona, en það hefur litla þýðingu. Ég segi þetta aðeins til þess að sýna, hvað hægt er að tína til, ef á að ræða málið á þeim grundvelli, sem hv. þm. sumir hafa haft tilhneigingu til. Nei, aðalatriðið í þessu máli er, hvort ástæða er fyrir ríkið að leggja fram í þessu sambandi stóra fjárfúlgu eða ekki. Ég álít, að það eigi að reyna til hlítar hina leiðina, hvort einstaklingar, Eimskipafélag Íslands og bæjaryfirvöldin hér í Reykjavík vilja standa að slíkri framkvæmd; áður en ríkið leggur fram mikið fé til þessa. Og ég trúi því ekki, fyrr en ég sé það, að ekki sé hægt að reka slíka hótelstarfsemi, nema hún sé styrkt af ríkisfé. Og ég efast um það, að það sé nokkuð upplýst í þá átt. Ég held þess vegna, að það sé óskynsamlegt að setja þessa löggjöf, og ég held, að það sé óþarflega lítil forsjá í því að vera að fleygja þessu fé fram nú í þessu skyni. Það hefði gjarnan mátt reyna meira á þolrif þeirra, sem þetta mál stendur að öllu leyti nær, bæði til þess að ríkið gangi ekki inn á braut, sem e. t. v. verður erfitt fyrir það að stöðva sig á, og líka vegna þess, í hve mörg horn ríkissjóður hefur að líta á næstunni. Og það getur vel farið svo, að þessum djarfmæltu framfaramönnum, sem hér hafa talað fyrir þessu máli, þyki nóg um, hve margt þeir verða að leggja til hliðar af því, sem þeir vilja koma í framkvæmd. Því að það er ekki ótakmarkað, sem þessar fáu hendur, sem hér eru á okkar landi, þar sem er vinnuaflið í landinu, geta komið í framkvæmd. Og við verðum því að velja úr verkefnunum.



Herra forseti. Um þetta mál, sem hér liggur fyrir, vildi ég lýsa afstöðu minni, og sérstaklega fylgi mínu við þá brtt., sem komið hefur fram við 5. gr., frv., um eignarnámsheimildina í frv., að hún falli niður. - Það kom mér ekki alveg á óvart, að hv. 2. landsk. (ÞB) lét þau orð falla í sambandi við eignarréttinn, sem hann áðan gerði. En það er víst, að það fjöreggið, sem a. m. k. löggjafarþingið og við, hin litla íslenzka þjóð, ættum að gæta vel að, er verndun eignarréttarins. Ekki fjölmennari þjóð en við Íslendingar ætti eiginlega að geta lifað á þann hátt, að þar væri eins og ein fjölskylda, þó að viðhorfið sé ekki þannig í okkar þjóðfélagi, því miður. En menn óska, að svo mætti vera. En eignarrétturinn mun samt jafnan verða talinn eitthvað það dýrmætasta og helgasta, sem þjóðfélagið er reist á. Og það að ætla að skerða hann er ákaflega hættulegt, því að manneðlið er þannig, að sumir eru fullir öfundar í annarra garð og vilja kannske misbrúka heimildir um skerðingu eignarréttarins. Þess vegna álít ég áríðandi, að löggjafarþingið fari mjög varlega á þeirri leið. Hæstv. samgmrh. hefur skýrt þetta mál mjög vel, sérstaklega í framsöguræðu sinni hér, þegar málið fyrst var lagt fyrir d., og svo viðhorfið, eins og það væri nú í málinu. Ég get ekki verið sammála hv. 2. þm. S.-M. um, að þetta mál sé eins þýðingarlítið og hann vill vera láta og að það eigi ekki að binda þetta mál eingöngu við Reykjavík. Ég álít, að hægt sé með góðu fyrirkomulagi einmitt á okkar landi að skapa tekjugrein - og hana alls ekki litla - með því að gera skilyrði fyrir aðkomumennina betri og þeim hentari en nú er hér hjá okkur, hvað gistingu snertir o. fl. Og vildi ég í sambandi við þetta gistihúsmál benda á það, að þegar það einasta gistihús, sem hér hefur eiginlega verið byggt eftir kröfum nútímans, Hótel Borg, var reist, þá var það einstakur maður, sem lagði allar sínar eigur í það. Og það sýndi sig, að örðugleikar urðu í sambandi við það gistihús, einmitt fyrir það opinbera. Þess vegna tel ég, að mikil trygging sé í því, að ríkisstj. stæði einmitt að byggingu góðs gistihúss. Við vitum, að viðskiptalífið er háð þeim fjötrum hér á okkar landi, að hvert ákvæðið rekur annað, bæði verðlagseftirlit og annað, og því er það mikil nauðsyn, að ríkisstj. sé einn aðilinn í þessu fyrirtæki, sem gert væri sem tilraun til þess að fá úr því skorið, hvort það sé framkvæmanlegt að hæna hingað ferðamenn. Ég hef haft kynni af þó nokkrum útlendingum. Og flestir þeirra leggja höfuðáherzlu á það að heimsækja höfuðstaðinn og sjá, hvar þær höfuðstöðvar eru, sem standa að þessu þjóðfélagi. En svo ber svo vel í veiði, að hér einmitt í nágrenni Reykjavíkur eru þeir glæsilegustu og eftirsóknarverðustu staðir, svo sem bæði Hekla og Geysir, tiltölulega skammt frá, sem útlendir ferðamenn óska fyrst af öllu að sjá, og ekki er langt héðan að fara til þess að sjá blómlegar sveitir, bæði í Borgarfirði og fyrir austan fjall. Ég álít rétt, að þessi tilraun sé gerð af því opinbera með gistihúsbyggingu og rekstur, af því m. a. að ég álít, að með því sé gerð tilraun til þess að dreifa á fleiri herðar að standa undir gjaldgetu okkar að því er snertir að hafa til erlendan gjaldeyri en verið hefur. Við höfum nú af okkar framleiðslu útflutningsvörur eingöngu frá landbúnaði og sjávarútvegi. Og ég harma mjög, hve við höfum verið skammsýnir og glámskyggnir Íslendingar, að hafa ekki lagt miklu meiri áherzlu á farmennsku og að koma okkur upp skipaflota miklu fyrr en raun hefur á orðið. Ef við hefðum stundað meira farmennsku, þá hefðum við þeim mun meiri möguleika til þess að afla erlends gjaldeyris. Og ef við nú gætum á hinn bóginn aukið ferðamannastrauminn hingað til landsins, þá væri það einn liður í því að afla erlends gjaldeyris til þess að standa undir innflutningsverzluninni. - Hins vegar verð ég að taka undir það með hv. 2. þm. S.-M., að ég hefði miklu fremur kosið, að einstaklingar hefðu tekið þetta fyrirtæki að sér og leitt það fram á þann hátt, sem við höfum hér hugsað okkar, að það opinbera verði látið gera. En það eru þeir örðugleikar í sambandi við slíka framkvæmd, eins og ég hef greint, sem mundi yfirleitt ekki vera talið fært að yfirstíga fyrir nokkurt einstaklingsfyrirtæki öðruvísi en í samráði við ríkisstjórnina. Það hefur komið fram í þessum umr. áður, að ríkið rekur umfangsmikla atvinnugrein, áfengisverzlun. Og það mundi koma fljótt á daginn, ef ríkissjóður stæði að byggingu og rekstri gistihúss, að ekki væri stætt á því, að hótelið nyti ekki einhvers af sölu þeirrar vöru. En fjöldi manna, sem sótt hefur um söluleyfi á áfengi, hefur ekki fengið það. Svona má á marga lund bera hin ýmsu atriði saman, til þess að sýna, hver mismunur er á örðugleikum og aðstöðu allri annars vegar fyrir einstaklinga og hinsvegar fyrir ríkið um að reka slíkt gistihús. Og mér skilst, að vel gæti komið til mála, á sínum tíma, að bæjarfélagið og einstaklingar rækju þetta gistihús að sumu leyti. Ég vildi hafa lýst því yfir, að ég hefði borið fram brtt. eins og þá, sem meiri hl. hv. allshn. ber fram, ef sú brtt. hefði ekki annars komið fram.



Ég segi já, en vil taka það fram, að skýringar hv. þm. V.-Húnv. og hv. þm. Mýr. um skiptingu fjárins eru vísvitandi blekkingar.



Jafnvel þótt búnaðarsamband það, sem ég er meðlimur í, hafi hagnað af skiptingu þessa fjár samkv. frv. þessu og þess vegna væri heillandi fyrir mig að greiða atkv. með því, segi ég nei, þar sem ég tel frv. í heild ranglátt, heimskulegt og óheilbrigt.



Það er að bæta gráu ofan á svart að brigzla mönnum um vísvitandi blekkingar. Hér er engum vafa bundið, hvernig skipting fjárins verður, og því segi ég nei.



Frv. þetta er óhæfa eins og það er hugsað, og þar sem ómögulegt er að framkvæma það, að gjöldin renni einungis til þeirra búnaðarsambanda, sem þau koma úr, segi ég nei.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Ráðuneytið hafði óskað umsagnar hagstofustjóra um málefni það, sem fyrirspurn þessi lýtur að. Ég hef nú í höndum umsögn hagstofustjóra og skal leyfa mér að lesa bréf hans. Það hljóðar svo: „Með bréfi, dags. 29. f. m., hefur hið háa ráðuneyti óskað umsagnar minnar um fyrirspurn til ríkisstjórnarinnar um framkvæmd 2. töluliðs laga nr. 58/1945, um verðlag landbúnaðarvara. Þegar frumvarpið til laga þeirra, sem hér um ræðir, lá fyrir þinginu í fyrra, var ég kallaður af nefnd þeirri, sem hafði það til meðferðar, til viðtals um 2. lið þess, þar sem svo var fyrir mælt, að hagstofan skyldi mánaðarlega reikna út breytingar þær, sem yrðu á vísitölu landbúnaðarafurða, svo og vinnslu og sölukostnaði þeirra, vegna hækkunar á kaupgjaldi á tímabilinu 15. sept. 1944 til 15. sept. 1945. Tjáði ég þá nefndinni, að það væri öldungis ógerlegt fyrir hagstofuna að reikna út jafnóðum, hvaða breytingar á landbúnaðarvísitölunni sérhver kauphækkun á landinu hefði í för með sér. En þar sem þessi ákvæði um hækkun á verði landbúnaðarafurða vegna kauphækkana munu hafa verið skilyrði fyrir 1. liðnum (að hækkun landbúnaðarafurða 1944 samkv. vísitölu félli niður), þá voru þau látin standa áfram með þeirri breytingu, að hagstofan reikni út eftir á við lok tímabilsins, hvaða breytingum kaupgjaldshækkanir hafi valdið, og skuli þær teknar til greina, þegar verðlagið er gert upp. Hagstofan stendur að því leyti betur að vígi nú til þess að finna, hvaða breytingum á vísitölu landbúnaðarafurða kauphækkanir á þessu tímabili hafa valdið, að slík vísitala hefur verið reiknuð fyrir árið 1945 í sama sniði sem áður, og má því nota þær upplýsingar, sem við það hafa fengizt, til stuðnings við áætlun þá, sem hér er um að ræða. Í útgjaldaáætlun þeirri, sem landbúnaðarvísitalan byggist á, kemur hér aðallega til greina útborgað kaup til verkafólks landbúnaðarins. Sá liður er 1491 kr. hærri 1945 heldur en árið áður, og nemur sú hækkun 4,8% af allri útgjaldaupphæðinni 1944. Þessi hækkun á útborguðu kaupi mun þó ekki öll stafa af kaupgjaldshækkun síðasta árs í laganna skilningi, því að þar mun vera átt við hækkun á almennu kaupgjaldi (kaupgjaldstaxta). Nokkuð af hækkuninni á þessum lið stafar hins vegar óefað af því, að fallið hafa í burtu eldri ráðningar, sem orðnar voru aftur úr og ekki höfðu fylgzt með hinni almennu kauphækkun. Þegar í stað þeirra koma nýjar ráðningar í samræmi við almennt greitt kaup, þá hækkar útborgað kaup, án þess að þar með verði hækkun á almennu kaupgjaldi, hækkunin stafar af eldri kaupgjaldshækkunum. En þar sem grundvöll vantar til þess að gera áætlun um, hve mikill hluti af hækkun útborgaðs kaups sé þannig til kominn, þá virðist ekki annar kostur fyrir hendi en að reikna með allri hækkuninni, enda hafa útgjöld landbúnaðarins hækkað sem því nemur, ef gert er ráð fyrir, að úrtak það, sem notað hefur verið, sýni rétta mynd heildarinnar. Hækkunin á þessum lið skiptist ekki jafnt á allt árið, heldur er hún miklu minni á vetrarkaupi heldur en á vor- og sumarkaupi. Hækkunin samkv. skýrslunum á haust- og vorkaupi hefur hér verið talin til vorsins, því að þá varð hækkun á vegavinnukaupi, sem mun hafa haft í för með sér allmikla hækkun á landbúnaðarkaupi. Samkv. þessu nemur hækkunin á þessum lið yfir vetrarmánuðina (nóv.–apríl) 0.4% af upphæð landbúnaðarvísitölunnar, 22% um vorið (maí-júní) og 4,8% um sumarið (júlí-sept.). Í útgjaldaáætlun þeirri, sem landbúnaðarvísitalan byggist á, er annar liður, sem hækkað hefur að einhverju leyti vegna kauphækkunar. Það er liðurinn flutningur, sem látinn er breytast eftir farþegatöxtum sérleyfishafa. Þeir hækkuðu 1. des. og 15. apríl s. l. Hækkunin 1. des. stafaði af kauphækkun og hækkun á viðgerðarkostnaði, sem orðið hafði um langan tíma undanfarið (1½ ár). Þó gert sé ráð fyrir, að kauphækkun hafi verið aðalorsök þessarar hækkunar, þá er það tímabil, sem hér kemur til greina, svo lítill hluti af öllu hækkunartímabilinu, að gera verður ráð fyrir, að aðeins lítill hluti hækkunarinnar stafi af því. Hækkunin 15. apríl stafaði mest öll af benzínhækkun og hækkun á sérleyfisgjaldi og kemur því varla hér til greina. Þótt einhver lítill hluti af hækkun landbúnaðarvísitölunnar á þessum lið kunni að stafa af kauphækkunum, sem orðið hafa á því tímabili, sem hér um ræðir, þá nær hún sjálfsagt ekki svo hárri upphæð, að hún geti orðið hækkuð upp í 0.1% af landbúnaðarvísitölunni, og tel ég því, að henni beri að sleppa. Loks er enn einn liður í landbúnaðarvísitölunni, sem hækkun kaupgjalds getur verkað á. Það er kaup bóndans, sem miðast við tekjur annarra stétta, og hækkar því, ef tekjur þeirra hækka vegna hækkaðs kaupgjalds. En sú hækkun veldur engum kostnaðarauka fyrir bóndann og ákvæðin í 2. lið laganna nr. 58/1945 virðast eingöngu eiga að tryggja framleiðendur gegn auknum tilkostnaði vegna hækkaðs kaupgjalds, enda hefur mér verið tjáð, að sú sé tilætlunin. Þessi liður kemur því ekki til greina í þessu sambandi. Verður þá ekki um aðra hækkun að ræða vegna hækkunar landbúnaðarvísitölu heldur en þá, sem stafar af hækkun af greiddu kaupi, en samkvæmt því á verð til bænda á vörum, sem framleiddar hafa verið í nóv. 1944 - apríl 1945, að hækka um 0.4%, á þeim, sem framleiddar hafa verið í maí og júní, um 2.2% og í júlí–sept. um 4.8%. Í 2. lið laga nr. 58/1945 er eigi aðeins ákveðið, að verðlag landbúnaðarafurða skuli hækka vegna kauphækkana, sem valda hækkun á landbúnaðarvísitölu, heldur einnig vegna kauphækkana, sem valda hækkun á vinnslu og sölukostnaði afurðanna. Hagstofan hefur engar skýrslur handbærar um slíkar kostnaðarhækkanir á þessu tímabili og telur ekki tiltækilegt að safna þeim í þeim tilgangi að finna eitt almennt hækkunarhlutfall, sem síðan skyldi miða við. Hins vegar liggur það beint við, að þeir, sem telja sig eiga rétt til verðhækkunar af þessum sökum, leggi fram skilríki fyrir því, hvenær kauphækkun hefur orðið og hve miklum kostnaðarauka hún hefur valdið. Verður þá, eftir prófun skilríkjanna, ákveðið, hve mikið sá aðili skuli fá verðið hækkað á hverri einingu, sem seld hefur verið, eftir að kostnaðaraukinn bættist við, að svo miklu leyti sem það hefur ekki þegar verið nægilega tekið til greina fyrirfram við verðákvörðunina (sbr. hækkun kjötverðsins vegna áætlaðrar hækkunar á slátrunarkostnaði, geymslu- og flutningskostnaði). Tvö fylgiskjöl með bréfi ráðuneytisins, dags. 29. f. m., endursendast hér með. Þorsteinn Þorsteinsson.“ Eins og hv. þm. hafa heyrt af bréfi því, sem ég hef nú upp lesið, treysti hagstofan sér ekki til að áætla, hver hækkunin hefði orðið vegna dreifingarkostnaðar vörunnar, og hefur því verið gerð tilraun til þess að fá það úr annarri átt. Skýrsla, sem enn hefur ekki verið endurskoðuð, hefur fengizt um þetta fyrir milligöngu Búnaðarfélags Íslands, og eftir henni að dæma mun hækkun dreifingarkostnaðar nema ca. 0,925%. Sú aðferð hefur verið höfð á síðasta ári fram til 15. sept. f. á., eins og áður hefur verið gert, að greiða tiltekna upphæð á mjólk, ég áætla 14 aura pr. mjólkurlítra, en þegar reikningar mjólkurbúanna eru fyrirliggjandi, er svo endanlega gert upp, hverjar uppbæturnar eigi að vera. Þessir reikningar liggja ekki enn þá fyrir, en þegar þeir koma, mun verða bætt upp, á samræmi við þessa útreikninga hagstofunnar, þannig að hækkun á afurðum bænda yfir vetrarmánuðina verður 0.4% fyrir mánuðina nóv. til apríl, vormánuðina maí til júní 2.2% og sumarmánuðina 4,8%, auk þess verður bætt við uppbótum vegna aukins dreifingarkostnaðar, sem orðið hefur á þessu sama tímabili, þ. e. 15. sept. 1944 til 15. sept. 1945. Öðru tel ég ekki þörf á að svara varðandi þessa fyrirspurn. Þetta er framkvæmdaatriði, sem verður að afgreiðast á sama hátt og uppbætur hafa verið greiddar á undanförnum árum. Ég hef hér útreikninga hagstofunnar á landbúnaðarvísitölunni 1945 og veit ekki, hvort hv. þm. hafa fengið aðgang að þeim útreikningum, en skal leggja þá hér fram á lestrarstofu þingsins, til þess að hv. þm. geti kynnt sér þá, en tel ekki ástæðu til þess að lesa þá hér upp.

Fyrirspyrjandi (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Það mun mega telja, að mér beri skylda til þess að verða hér fyrir svörum. Það eru nú liðnir 5 mánuðir, síðan þessi fyrirspurn var borin fram, og nú fyrst kemur svarið. Liðið er nú meira en ár síðan bændur áttu að fá útborgaðar uppbætur samkv. l. yfir tímabilið 15. sept. 1944 til 1. jan. 1945, og þeir eru ekki enn þá farnir að heyra, hverjar þær eigi að vera. Þann 15. júní f. á. minntist Búnaðarfélagið á þetta í bréfi til viðkomandi ráðun. og óskaði eftir, að eitthvað yrði gert í þessu. Ekkert var gert. Þegar Alþ. kom aftur saman, hafði ekkert gerzt í málinu, og þá fluttum við nokkrir þm. þessa fyrirspurn, sem nú loks, eftir 5 mánuði, fæst svar við. Þetta svar er þá þannig, að lesið er upp svar hagstofustjóra til hæstv. ríkisstj. viðvíkjandi fyrirspurn okkar. Nú vil ég taka það fram, að ég tel þetta svar hagstofustjórans mjög óviðunandi á mörgum sviðum. Skal ég fyrst benda á það, að samhliða því, sem allt fólk í sveitum hefur ákveðið kaup, fær það ókeypis fæði. Fæðiskostnaður á því ári, sem hér um ræðir, hefur verið 0,9% hærri en árið á undan. Hagstofustjóri sleppir þessu og tekur aðeins tillit til þess, sem fólkið fær meira greitt í kaup. Hæstv. ráðh. lætur þetta gott heita. Vitanlega á einnig að taka tillit til þess, að fæði hefur hækkað, þegar greiddar verða uppbæturnar. Þá tekur hagstofustjóri fram, að einhver hafi sagt honum, að ekki bæri að taka tillit til, þótt kaup bænda hafi hækkað. Hvernig hljóðar 2. töluliður l. um þessar uppbætur? 2. töluliður hljóðar einmitt um það, að ef kaupgjaldið hækki, sem hefur áhrif á vísitölu landbúnaðarafurða, þá eigi verðlagið að hækka að sama skapi. Hefur þá kaup bóndans ekki áhrif á vísitöluna? Hæstv. ráðh. hefur útreikninga á vísitölu landbúnaðarafurða fyrir framan sig, og hann getur þar séð það, að kaup bóndans hefur áhrif á vísitöluna, og Þess vegna hlýtur samkv. l. að eiga að taka tillit til þess við uppbótagreiðslur. Þess vegna fer fjarri því, að uppbæturnar eigi að hækka um 0,4%, 2,2% eða 4,8%, þar sem fæðiskostnaður hefur aukizt um 0,9% og kaup bóndans um 1%. Ég vil því biðja hæstv. ráðh, að taka þetta til nánari athugunar og gleypa ekki við öllu, sem hagstofustjóri segir, því að það á skýlaust að taka tillit til þessara atriða lögum samkv. við uppbótagreiðslur. Mér er það ljóst, að það er ekki enn þá á neinn hátt farið að undirbúa greiðslur vegna þessa árs, og eins og ég sagði áðan, eiga þessar greiðslur að koma á síðustu mánuði ársins 1944, og er búið að gefa upp verð á vörum, sem hér koma til greina og fyrir þetta tímabil, fyrir löngu. Vildi ég því spyrja hæstv. ráðh.: Hvað hefur hann gert til þess að afla sér upplýsinga um það, hvað mikið hafi verið selt af nautakjöti þessa mánuði í landinu eða af smjöri og öðrum landbúnaðarvörum, sem verðbæta skal? Því að það er meira en mjólk og kindakjöt, sem á að verðbæta og áhrif hefur á vísitöluna samkv. l. Ég er hræddur um, að hæstv. ráðh. hafi ekkert gert enn sem komið er til þess að afla sér gagna, til þess að hann geti borgað þetta út. Og það er meira en samsölusvæðið kringum Reykjavík, sem hér verður að taka til greina, þar sem hann sagði, að hækkun dreifingarkostnaðar mundi nema 0,925%, en útlagt kaup árið 1944 var 1,7% hærra en árið 1943, þannig að hækkun á árinu kemur á allt árið 1945. Það kemur því út allt önnur og hærri tala en hann gerir ráð fyrir, og það mun hann sjá, þegar hann miðar við 15. sept., en ekki árslok. Talan, sem hæstv. ráðh. las upp, 0,925, er mismunur á útborguðu kaupi á mjólkurbúunum og til bílstjóra á mjólkursamsölusvæðinu sunnanlands á árunum 1944 og 1945, en þar er ekki tekið tillit til þeirrar hækkunar, sem varð síðast á árinu 1944, en kemur á allt árið 1945. Af því að það hefur gengið svo erfiðlega fyrir bændum að fá greiddar þær uppbætur, sem þeim ber, þá vil ég benda hæstv. ráðh. á það, að nýmjólk hefur ekki eingöngu verið seld af samsölusvæðinu hér sunnanlands, heldur víða annars staðar af landinu. Það er t. d. seld mjólk opinberlega á Patreksfirði, Ísafirði, Akureyri, Norðfirði, Hornafirði og Sauðárkróki. Á öllum þessum stöðum á að verðbæta mjólkina bæði með þeirri tölu, sem framleiðslukostnaður hefur hækkað, og einnig með þeirri tölu, sem dreifingarkostnaður þar hefur hækkað. Enn fremur er sjálfsagt að athuga þetta gagnvart nautakjöti, eins og ég minntist áður á. Er þar um að ræða nálega 300 tonn, sem á að verðbæta, og nemur þetta hjá stærsta aðilanum, Sláturfélagi Suðurlands, upp undir 600 þús. kr. Verðlag á eggjum gengur líka inn í vísitöluna og á því að greiða uppbætur á þau með þeim aukna framleiðslukostnaði, sem á þeim hefur orðið, bæði hjá félögum og einstökum mönnum. Það er því kominn tími til fyrir hæstv. ráðh. að fara að reyna að afla sér upplýsinga um það, hvað þetta vörumagn er mikið, og finna rétta tölu fyrir það, hvaða upphæð eigi að borga til bænda í uppbætur, en það mun vera fyrir fyrsta tímabilið, sem hæstv. ráðh. talaði um, rúm 2%, eða frá 15. sept. 1944 til 30. apríl 1945, fyrir vormánuðina maí til júní vera 4% og ca. 7% frá júlí til 15. sept. 1945. Hæstv. ráðh. mun komast að þessu, þegar hann fer að rannsaka málið nánar. Við þessa hækkun bætist svo hækkun á dreifingarkostnaði, sem hann benti á, hver væri fyrir mjólkina. Greiðslurnar, sem hæstv. ríkisstj. borgaði út á kjötið haustið 1945, voru hækkaðar vegna aukins tilkostnaðar við það og áætlaðrar mjólkurhækkunar, og það hefur verið gert ráð fyrir því að koma til móts við þennan aukna dreifingarkostnað, sem talað var um, að væri. 0,925 fyrir mjólk, en hvað sem þessu líður, þá er ég hræddur um, að þess hafi ekki verið gætt í útreikningum við útborganir á þessum aukna dreifingarkostnaði að taka tillit til þeirra misjöfnu hækkana, sem urðu við slátrunina þetta haust á nokkrum stöðum úti á landi, svo sem á Djúpavogi, Norðfirði o. fl. stöðum: Á þessum stöðum hefur kaupgjaldið hækkað úr kr. 1,90 upp í 2,20–2,30, en á öðrum stöðum er aðeins um litla hækkun að ræða. Það orkar þess vegna ekki tvímælis, að sums staðar á landinu hefur orðið bein hækkun vegna aukins tilkostnaðar á kjötsölu, sem á að greiðast úr ríkissjóði eftir öðrum leiðum. Annars staðar hefur orðið lítil eða engin hækkun, en ég hygg, að þetta muni hafa verið látið ganga nokkuð jafnt yfir, sem er röng framkvæmd á málinu eins og það hefur verið hugsað og hefur legið hér fyrir. Ég efast ekki um, að hæstv. landbrh. mun bæta upp hækkaðan dreifingarkostnað á mjólk til manna á Sauðárkróki, í Hafnarfirði, Patreksfirði, Ísafirði, Norðfirði, Hornafirði og víðar, en ég vildi gjarnan fá að heyra það frá hæstv. ráðh., hvernig hann ætli sér að fara með þá menn, sem senda ekki mjólk sína í samsölu eða mjólkurbú, heldur selja hana beint til neytenda. Og hvernig ætlar hann að afla sér upplýsinga varðandi þetta atriði? Þá vænti ég þess, að hæstv. ráðh. taki það til athugunar, sem ég er reyndar búinn að minnast á, að fæði í sveitunum er einn liður í kaupgjaldinu og að hækkaður fæðiskostnaður þýðir hækkað kaup. Vildi ég heyra frá hæstv. ráðh., hvort hann ætlar sér að taka tillit til þess, svo og þess, að kaup bóndans hefur áhrif á vísitöluna, og þess vegna ber að taka tillit til þess atriðis. Í sambandi við þetta vil ég líka spyrja um það, hvernig á því stendur, að hæstv. ríkisstj. hefur aldrei - eða ekki svo að menn viti hugsað neitt að ráði um það að framfylgja 4. lið þessara l., sem mælir svo fyrir, að ríkisstj. skuli halda vísitölunni í 142 stigum með fjárframlögum úr ríkissjóði, eftir því sem frekast er unnt, yfir það tímabil, sem afurðaverð einnig standi í stað. Var þetta sett inn í l. til þess að tryggja það, að ekki kæmi til þess, að borga þyrfti hærra verð fyrir þá vöru, og vísitalan hækkaði ekki, heldur stæði í stað. Þetta hefur ekki verið gert. Vísitalan hefur verið látin fara upp, þannig að í staðinn fyrir 142 er hún komin upp í 285, og afleiðingin af því er hækkað kaup, og síðan verður að koma á móti þessu með verðuppbótum á vöruna. Þetta sýnir einmitt greinilega, hve framleiðendur landbúnaðarvara eiga skýlausan rétt á verðuppbótum. Það er ekki einungis, að búið er að draga þá um þetta, heldur hefur þeim varnagla, sem þeir settu í l., sem sé að heimilt er með fjárframlögum úr ríkissjóði að halda vísitölunni í 142 stigum, verið breytt, og þess vegna hækka uppbótagreiðslurnar. Þetta sýnir enn greinilegar, hve sjálfsagt er að greiða þetta og það áður en langt um líður. Í þessu sambandi dettur mér í hug, að það hefur komið fyrir, að ómögulegt hefur verið að koma bátunum á veiðar, nema ríkisstj. ábyrgðist síldarflotanum fyrir fram ákveðið verð fyrir síldina og greiddi það strax. En nú er liðið meira en ár, síðan bændum var lofað að fá þessar uppbætur, en þeir eru ekki farnir að sjá neitt af þessu enn né hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að greiða þeim þær. Og það, sem meira er, það er ekki hugsað meira um þetta mál en svo, að þótt Búnaðarfélagið geri fyrirspurn varðandi þetta mál í sumar og hún sé ítrekuð af flm. í þessari fsp., sem hér liggur fyrir, þá er beðið með að svara henni í 5 mán. Á þessum tíma hefur ekkert verið gert annað en að hagstofustjóri er beðinn að annast svar við fyrirspurninni, sem síðan hefur verið til umhugsunar hjá hæstv. ríkisstj. Svarið er svo þannig, að það er ekki tekinn nema partur af því, sem kaupið hefur hækkað um og áhrif hefur á vísitöluna, og hvorki tekið tillit til aukins fæðiskostnaðar verkafólks né kaups bóndans sjálfs, sem líka á að taka tillit til eftir orðum 2. liðs.



Þessi reiðilestur hv. 2. þm. N.-M. er næsta furðulegur. Hann getur ef til vill sagt með réttu, að það hafi dregizt að svara þessari fyrirspurn, sem kannske gæti orkað tvímælis, hvort ætti að svara, en þótt það sé rétt, að dregizt hafi að birta svarið við þessari fyrirspurn, þá veit hv. 2. þm. N.-M., að einn liður í þessum upplýsingum, þ. e. varðandi dreifingarkostnaðinn, barst ekki í mínar hendur fyrr en fyrir örfáum vikum. Hann vann sjálfur að því að útvega þessar upplýsingar, og er ég honum þakklátur fyrir það, en fyrr en þær upplýsingar lágu fyrir var ekki hægt að svara fyrirspurninni, svo að neitt væri á henni að byggja. Ég veit ekki betur en það hafi verið með fullu samþykki hans, síðan byrjað var að greiða uppbætur mánaðarlega á hvern mjólkurlítra, að eftir árið hefur verið gert upp og aðilum borgað eins og þeim hefur barið eftir settum reglum. Ég held, að ég fari rétt með það, að mánaðargreiðslur á síðasta ári hafi verið 2 aurum hærri á hvern mjólkurlítra en árið á undan og án þess að hv. þm. hafi fundið neitt að þessu. Endanlegt uppgjör getur hins vegar ekki farið fram fyrr en reikningar frá mjólkurbúunum liggja fyrir. Það hafa ekki komið fram neinar kröfur frá mjólkurbúunum um að hafa þessar mánaðargreiðslur hærri, og er því ekki hægt að ásaka ríkisstj. fyrir það, þótt hún hafi ekki hafizt handa um að hækka þessar greiðslur. Hv. þm. staðhæfði, að útreikningar hagstofunnar væru skakkir, og leitaðist við að færa nokkur rök fyrir því. Útreikningar hagstofunnar eru byggðir á hennar eigin skýrslum og rannsókn á landbúnaðarvísitölunni fyrir árið 1945, sem ég hef hér fyrir framan mig og hv. þm. verður gefinn aðgangur að. Annað liggur ekki fyrir um þetta mál nú. Það eru tvær breytingar, sem verða vegna kauphækkana, sem lögin gera ráð fyrir, að teknar séu til greina. Ég sé, að einn liðurinn hér er um kaup verkafólks. Það er ekki hægt fyrir ríkisstj. að byggja á öðru en útreikningi hagstofunnar. Hv. þm. var að þrástagast á því, að stj. væri ekki farin að undirbúa greiðslur. Ég sé ekki, að hægt sé að hefjast handa um þær, fyrr en skýrslur liggja fyrir um, hvað greiða skuli. Hv. þm. þarf ekki að vera svo óþolinmóður, þessar skýrslur fara að berast. - Hv. þm. spurði, hvað stj. hefði hugsað sér um uppbætur á mjólk, sem seld er beint til neytenda. Það hafa ekki verið greiddar uppbætur á þá mjólk. Ég verð að játa, að ég sé ekki möguleika á að greiða þeim uppbætur, sem selja mjólk beint til neytenda. Þeir hafa minni dreifingarkostnað og væri það óframkvæmanlegt nema af einhverju handahófi, og eru allir sammála um það.

Fyrirspyrjandi (Páll Zóphóníasson) : Ég vil með leyfi hæstv. forseta lesa upp 2. tölulið þessara laga. 2. töluliður bráðabirgðaákvæða laga nr. 58 frá 3. marz 1945 hljóðar svo: „Verði hækkun á kaupgjaldi á tímabilinu 15. sept. 1944 til 15. sept. 1945, sem áhrif hefur á vísitölu landbúnaðarafurða eða vinnslu og sölukostnað þeirra samkvæmt útreikningi hagstofunnar, skal verðlagið hækkað í samræmi við það. Breytingar þessar skal hagstofan reikna út fyrir lok tímabilsins, og skulu þær teknar til greina, þegar verðlagið er gert upp.“ Nú orkar ekki tvímælis, að bóndinn borgar kaup, í peningum og fæði. Þegar þess vegna hagstofan sleppir að taka tillit til fæðis, þá er það rangt. Það kaup, sem bóndanum er reiknað, verður og að miðast við það kaup, sem hann borgar í fæði og húsnæði, því að það hefur bein áhrif á verðlagið. Hérna eru tvær hækkanir, sem verka beint á kaupgjaldið, sem hagstofustjóri hefur ekki tekið tillit til. Fyrst er kaup vinnumannsins í fæði og svo kaup bóndans. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. taki þetta til athugunar. - Hæstv. ráðh. talaði um, að ég væri óþolinmóður eftir greiðslunum, og ég er það, því að það liggur skýrt fyrir, hvað kjötmagnið var, sem selt var frá 15. sept. 1944 til 15. sept. 1945. Ég geri ráð fyrir, að kjötverðlagsnefnd hafi gengið frá, hve mikið seldist, og ekki sé eftir annað en að deila fénu. Það er nú komið fram í marzmánuð, og ætti kjötverðlagsnefnd að vera það vorkunnarlaust að vera búin að ganga frá því, sem uppbót átti að greiðast á. Ekkert hefði verið upplagðara en að afla um það skýrslna. Menn hafa átt von á því, að þeir þyrftu ekki að ganga eftir þessum uppbótum, nema þá ef til vill einhverjir slungnir lögfræðingar, sem fá prósentur fyrir innheimtuna. Hitt er aftur rétt, að ekki munu liggja fyrir skýrslur varðandi mjólkina. En þær munu heldur aldrei liggja fyrir, nema eftir þeim sé gengið. Alveg sama máli gegnir um eggin og nautakjötið, vörur, sem hafa áhrif á vísitölu. Framleiðslukostnaður hefur hækkað samkv. útreikningi hagstofunnar, og fæði hefur hækkað og kaup bóndans. Ég vildi vona, að þessar umræður hér verði til þess, að hæstv. ráðh. láti hagstofustjóra reikna út, hve mikilli hækkun á kaupi það hefur valdið, fæðið, sem bóndinn greiðir vinnumanni sínum, og kaup það, sem hann greiðir sjálfum sér.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Ég vona, að hv. þm. virði mér það til vorkunnar, þótt ég leggi meira upp úr skýrslum hagstofustjóra en tali hv. þm., er seinast talaði. Ég vil samt benda hv. þm. á það, að í niðurlagi þeirrar greinar, sem hann las, segir hvenær gert verði upp. Reikningar hafa ekki enn legið fyrir, og ekki eru allar skýrslur komnar enn, og er því ranglátt að ásaka ráðuneytið vegna þessa.

Fyrirspyrjandi (Páll Zóphóníasson) : Ég vil benda hæstv. ráðh. á, að langt er síðan gert var upp kjötið frá 1944, og er þetta bara vanræksla hjá ráðuneytinu.



Mér finnst, að ekki ætti að þurfa að tefjast lengi að framkvæma þessi lög, og ætti að vera hægt að ljúka þessu máli fljótlega. Mér finnst af því, sem hæstv. ráðh. las upp, að allt þetta sé gert of flókið og gæti verið miklu einfaldara. Það er tvennt, sem þarf að skýrast betur: fyrst, útreikningar hagstofunnar um áhrif kauphækkunar á vísitölu, og svo þarf að liggja fyrir skýrsla um vinnslu og sölukostnað. Ég sé hér í greinargerð fyrir þessari fyrirspurn, að vísitala landbúnaðarafurða hefur hækkað um 9,7% á einu ári. Vegna þess að sundurliðun vantar, veit ég ekki, hve mikið af þessari hækkun stafar af kaupgjaldshækkun. Segjum, að 7–8% stöfuðu af kaupgjaldshækkun, en til viðbótar kemur svo vinnsla og sölukostnaður. Þegar þetta er fengið, þá ætti að vera ofur einfalt að framkvæma lagaákvæðið. Ég vona, að frá þessu verði gengið sem fyrst, svo að framleiðendur fái það, sem þeim ber.