Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. á þskj. 305 er um breyt. á l. um lífeyrissjóð bænda. Það er komið frá hv. Nd. og var samþ. í þeirri d. En eins og segir í aths. við frv., er það flutt að beiðni stjórnar lífeyrissjóðs bænda og að öllu leyti gengið frá samningu frv. af þeirra hálfu. Ákvæði þau um sérstök lífeyrisréttindi aldraðra bænda, sem eru í 17. og 18. gr. laga nr. 101 frá 1970, voru samin með hliðsjón af ákvæðum laga nr. 18 1970, um eftirlaun til aldraðra félaga í stéttarfélögum. Með lögfestingu þessara lífeyrisréttinda til handa bændum var viðurkennt það sjónarmið fulltrúa samtaka bænda, að eðlilegt væri, að bændur nytu í þessu efni hliðstæðra framlaga úr opinberum sjóðum og launþegum innan ASÍ voru tryggð í sambandi við samkomulag launþega og vinnuveitenda 19. maí 1969. Með lögum nr. 63 1971, sem komu í stað laga nr. 18 1970, voru gerðar margvíslegar breytingar á lögum um eftirlaun aldraðra félaga í stéttarfélögum. Í tilefni af þeim breytingum leyfir stjórn lífeyrissjóðs bænda sér að senda rn. til meðferðar lagafrv. Hins vegar lítur hún svo á, að enn sé ekki tímabært að hefjast handa um heildarendurskoðun laganna samkv. ákvæðum, bráðabirgðaákvæðum við lögin um að þau skyldu endurskoðuð 1972. Af breytingum þeim, sem í frv. felast, má í fyrsta lagi nefna, að skilyrði um búskap í árslok 1967 eru felld niður. Gert er ráð fyrir því, að þeim bændum, sem reiknaður er réttindatími frá árslokum 1954, nægi að hafa talizt bændur til fardaga 1964. Í öðru lagi er í frv. gert ráð fyrir, að maður, sem náð hefur 75 ára aldri, eigi rétt á eftirlaunum án tillits til, hvort hann hefur látið af búskap eða ekki, enda uppfylli hann önnur skilyrði laganna. Í þriðja lagi er tekinn upp einfaldari reikningsgrundvöllur, sem jafnframt hefur í för með sér hækkun lífeyris. Þá er réttur til makalífeyris gerður víðtækari, komið er á gagnkvæmri tengingu við lög um eftirlaun til aldraðra félaga í stéttarfélögum og nokkuð dregið úr skerðingu lífeyris vegna vinnutekna. Í nýjum lögum um eftirlaun aldraðra í stéttarfélögum eru ákvæði um heimild ráðh. til að ákveða greiðslu uppbótar á eftirlaun, sem þegar hafa verið úrskurðuð. Eru ákvæði þessi í samræmi við reglur hlutaðeigandi fyrir lífeyrissjóði, enda er gert ráð fyrir, að ráðh. hafi við ákvörðun m.a. hliðsjón af þeim uppbótum, sem almennt eru greiddar á lífeyri úr lífeyrissjóðum. Með setningu laga um lífeyrissjóð bænda var talið óraunhæft að óbreyttum tekjugrundvelli að hafa slíkt verðtryggingarákvæði í I. kafla laganna. Til að koma í veg fyrir vaxandi misræmi milli I. og Il. kafla er lagt til, að þetta atriði haldist óbreytt að þessu sinni, en verði athugað nánar við heildarendurskoðun laganna. Útgjaldaaukning, sem samþykkt frv. mundi hafa í för með sér, er 9 millj. kr. alls, og sé ég ekki, herra forseti, ástæðu til þess að rekja þetta mál frekar, en legg áherzlu á það, að það er flutt eins og stjórn lífeyrissjóðs bænda gekk frá því og eftir beiðni hennar og Stéttarsambands bænda, og ég vonast til, að þessi hv. d. afgreiði málið á sama hátt og Nd., og leyfi mér að leggja til, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Menntmn. d. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum um Háskóla Íslands. Hér er um að ræða 8 brtt. Segja má, að þetta séu í raun og veru 5 eða 6 sjálfstæðar brtt., sem þarna er komið fram með, sem standa nokkuð sjálfstætt hver um sig, en tækifærið hefur verið notað til að láta þessar lagfæringar fylgjast að, þó að kannske megi segja, að það liggi mismunandi mikið á því að koma þessum breytingum fram. 1. gr. snertir skipan háskólaráðs, og hún er flutt að ósk stúdenta. Um þessa till. mun vera alger samstaða innan veggja Háskólans og menntmn. mælir eindregið með því, að þessi gr. verði samþ. óbreytt. 2. gr. fjallar svo aftur á móti um óskylt atriði, sem Háskólann varðar, en það er það atriði, að gerð er þarna tilraun til þess að opna leiðir til þess að mögulegt sé að tengja kennarastöðu við Háskólann tiltekinni stöðu eða starfsaðstöðu við stofnun utan Háskólans. Þarna er sem sagt um það að ræða, að menn séu skipaðir í stöðu dósents eða lektors, en jafnframt því gegni þeir svo stöðu á öðrum vettvangi eða við aðra stofnun utan Háskólans. Þarna mun vera um að ræða, að upp hafi komið erfiðleikar og vandamál, vegna þess að ekki tekst að fá færa menn til að sækja um þær stöður innan Háskólans, sem þörf er á að ráða menn til starfa í, og þá er gripið til þess ráðs að tengja saman stöðu utan skólans og stöðu innan skólans. Svo að farið sé fljótt yfir sögu, þá varð menntmn. strax vör við, að um þessa brtt. ríkir talsverður ágreiningur innan Háskólans og háskólamenn, bæði margir prófessorar og aðrir kennarar, telja, að þarna sé farið inn á mjög varhugaverða braut. Þeir telja, að önnur ráð séu vænlegri til þess að leysa úr þessum vandamálum heldur en þau að blanda þannig saman starfi manns innan Háskólans og svo aftur starfi hans í sjálfstæðri stöðu utan Háskólans. Þeir telja, að hægt sé að leysa þetta með því að ráða t. d. stundakennara, en þá þurfi að hækka laun þeirra og skapa þeim betri starfsaðstöðu og með ýmsum öðrum úrræðum. Menntmn. hefur ekki treyst sér til að fella neinn dóm um það, hver sé eðlilegastur framgangsmáti í þessum efnum í framtíðinni og hvernig þessu skuli hagað framvegis. En með hliðsjón af því, hve áliðið er vors og þingi fer senn að ljúka, en ekki hefur gefizt mikið tóm til að hugleiða þessi mál ítarlega, þá telur n. eðlilegast, að reynt sé að leysa úr brýnustu vandamálunum, sem þarna eru á ferðinni, en að öðru leyti sé ákvörðun um þetta efni frestað til næsta þings. Á fund hjá n. kom m. a. rektor Háskóla Íslands og hann tjáði n., að þessi brtt. væri fyrst og fremst fram komin vegna vandamála, sem upp hefðu komið í verkfræðideild Háskólans. Þar væri verið að bæta við nýjum deildum og auka námið og miðað við þá áfanga, sem fyrirhugaðir væru næsta haust, þá sýndist mönnum ógerlegt að yfirstíga þá erfiðleika, sem þar væru fram undan við ráðningu kennara, öðruvísi en að heimild væri veitt af því tagi, sem hér er gerð till. um. Með hliðsjón af þessum upplýsingum hefur n. orðið sammála um að mæla með því, að heimild verði veitt verkfræði- og raunvísindadeild Háskólans til þess að ráða menn með þessum hætti, en þó gerir n. nokkrar enn frekari takmarkanir en fólgnar voru í frv., eins og það var lagt fyrir. N. leggur til, að 3. málsl. 10. gr. háskólalaganna, þ. e. 3. málsl. 2. gr. frv., eins og það liggur fyrir, verði þannig orðaður: „Nú hefur Háskólinn ekki tök á að koma upp rannsóknaaðstöðu í verkfræði í tiltekinni kennslugrein og má þá samkv. till. háskólaráðs og verkfræði- og raunvísindadeildar tengja slíka kennarastöðu tiltekinni stöðu eða starfsaðstöðu við opinbera stofnun utan Háskólans, enda sé slík tilhögun heimiluð í reglum stofnunarinnar eða samþykkt af stjórn hennar.“ Þarna er sem sagt um að ræða þrjár veigamiklar breytingar. Í fyrsta lagi það, að þessi heimild er skilyrt og bundin því, að Háskólinn hafi sjálfur ekki tök á því að koma upp rannsóknaaðstöðu í greininni, og þess vegna sé óhjákvæmilegt að hafa þessa sérstöku tilhögun. Í öðru lagi er sú staða, sem kennara við Háskólann sé heimilað að sitja í utan Háskólans, bundin við opinberar stofnanir, en það var ekki í frv. eins og það var lagt fyrir þingið. Og í þriðja lagi er heimildin aðeins látin ná til verkfræði- og raunvísindadeildar Háskólans. 3. brtt., sem lögð var fram af hæstv. menntmrh. við háskólalögin, var snertandi lektorsstöður og dósentsstöður og tilflutning þar á milli, og þar sem n. er ekki kunnugt um. að um það efni sé sérstakur ágreiningur, þá sér hún ekkert við það að athuga, að sú gr. verði samþ. óbreytt. Eins er um 4. gr. 5. gr. frv. fjallaði hins vegar um það, með hvaða hætti skrásetning einstaklinga, sem ekki hafa lokið stúdentsprófi, geti átt sér stað við Háskólann. Þar var gert ráð fyrir því, að einstaklingar, sem hefðu lokið öðru fullnaðarprófi en stúdentsprófi, gætu fengið heimild til þess að verða skrásettir í Háskóla Íslands að fengnum tillögum viðkomandi deildar og með samþykki háskólaráðs og með samþykki rektorsembættisins. Í öðru lagi er lagt til, að einstaklingar, sem hafa lokið öðru námi hérlendis með þeim árangri, sem sú deild, sem í hlut á, mælir með, geti haft sams konar möguleika til að komast inn í Háskólann. Nefndin mælir með þessum brtt., sem ég hef hér nefnt, en það var skoðun hennar. að þarna væri raunverulega ekki gengið nægilega langt og n. gerir því það að till. sinni til viðbótar þessu, að raungreinadeildarpróf frá Tækniskóla Íslands veiti einnig rétt til skrásetningar til verkfræðináms með þeim skilyrðum, sem nefnd eru í 21. gr. háskólalaganna. Hér er um athyglisvert nýmæli að ræða að minni hyggju, en þetta er hins vegar atriði, sem fjöldamargir hafa mælt með og verið sammála um, að væri eðlilegt, en hefur enn ekki komizt til framkvæmda. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því, að með reglugerð megi ákveða, að ákveðin próf frá íslenzkum skólum veiti rétt til skrásetningar við tiltekið nám við Háskólann, enda hafi prófin verið metin jafngildi stúdentsprófs til undirbúnings viðkomandi námi. Þessi gr. eða till., sem n. sjálf flytur og gengur bersýnilega heldur lengra en frv. gerir, felur það í sér, að ráðh. getur ákveðið, að sjálfsögðu með ráðum háskólaráðs, að tiltekin próf veiti almennt þessi réttindi, og þá er sem sagt heimildin ekki bundin við einstaklinga í hverju einstöku tilviki, eins og frv. gerir ráð fyrir. Þar varð hver einstakur maður, sem vildi komast inn í Háskólann, að ganga í gegnum þrefalt sigti, því að bæði háskólarað, rektor og viðkomandi deild þurfti að samþykkja hvern einasta einstakling, sem til greina átti að koma í þessu sambandi, en þarna er gert ráð fyrir því, að ef um er að ræða próf, sem er þess eðlis, að það þyki vera hliðstætt stúdentsprófi eða jafngildi stúdentsprófi, þá sé mögulegt í reglugerð að ákveða, að slíkt próf gildi almennt og veiti rétt til skrásetningar til náms við Háskóla Íslands. 6. gr. frv. hefur ekki sætt gagnrýni, svo að n. sé kunnugt um, og hún mælir eindregið með henni. Hið sama gildir um 7. gr. frv., sem fjallar um rétt háskóladeilda til að veita doktorsnafnbót. Aftur á móti er 8. gr. frv. hliðstæð þeirri breytingu, sem fólgin er í 2. gr. frv., þar sem um var að ræða að tengja kennarastöðu við Háskólann við stöðu utan Háskólans, að því leyti, að þessi seinasta brtt. snertir m. a. prófessora, en það gerði fyrri till. ekki. Þar var skýrt tekið fram, að heimild viðkomandi málsgr. næði ekki til prófessorsembætta, heldur aðeins þá til annarra embætta við Háskólann, og í 38. gr. er svo aftur á móti fjallað um prófessora og dósenta og þá hefur n. sett sömu takmarkanir á það, að unnt sé að tengja kennarastöðu við Háskólann tiltekinni stöðu utan Háskólans á þann hátt, að það nær aðeins til verkfræði- og raunvísindadeildar í fyrsta lagi og í öðru lagi nær það aðeins til opinberra stofnana utan Háskólans. Þessum breytingum, sem ég hef nú gert grein fyrir, mælir menntmn. með og að frv. verði samþ.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, var rætt á fundi sjútvn. hinn 3. maí og leggur n. einróma til, að frv. verði samþ. óbreytt. Í lögum um eftirlit með skipum, sem samþ. voru í maí 1970, er gert ráð fyrir því, að fimm manna nefnd skipuð af ráðherra til 6 ára í senn fylgist eftir föngum með starfi sjódóma, safni upplýsingum, sem skýrt geti eða upplýst orsakir sjóslysa, og á nefndin m. a. að gera till. um ráðstafanir til þess að draga úr slysahættu á sjó. Það er alkunnugt, að oft er skemmdum veiðarfærum eða hlutum úr veiðarfærum fleygt í sjóinn af fiskiskipum. Síðustu árin hefur orðið mikil breyting á efnum til veiðarfæra í sjó, en nú er almennt farið að nota gerviefni, sem eru miklu sterkari og endingarbetri en þau efni, sem áður voru notuð, og þessi gerviefni fúna seint eða aldrei og sökkva ekki, heldur fljóta í sjónum til tjóns fyrir dýralíf og eru auk þess hættuleg fyrir siglingar, þar sem þessir úrgangshlutir flækjast oft í skrúfur skipa og hafa oft og iðulega valdið gífurlegu tjóni. Er skammt að minnast þess, er vélbátinn Lunda frá Vestmannaeyjum rak stjórnlaust upp í hafnargarðinn í Vestmannaeyjahöfn og gereyðilagðist, eftir að trolldræsa lenti í skrúfu bátsins. Var mesta mildi, að ekki varð manntjón í það skiptið. Nefnd sú, er ég gat um áðan og kölluð hefur verið sjóslysanefnd, hefur vakið athygli á þessu vandamáli og talið nauðsynlegt, að lögfest verði bann við því að henda ónýtum veiðarfærum eða hlutum úr þeim í sjóinn, en engin lagaheimild er fyrir hendi, sem bannar slíkt. Þess vegna hefur þótt nauðsynlegt að lögfesta bann við slíku, og það er tilgangur þessa frv., sem hér liggur fyrir. Sjútvn. hefur einróma samþ. að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Forsetinn hefur þegar gert grein fyrir því, hvers vegna það er ég, sem stend hér. Heilbr.- og félmn. hefur fjallað um frv. til l. um heimild sveitarfélaga til stofnunar og starfrækslu atvinnu- og þjónustufyrirtækja með takmarkaðri ábyrgð. N. hefur athugað frv., eins og það kom frá Nd. Alþ., og mælir með samþykkt þess óbreytts. Einn nm., Auður Auðuns, var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Frv. þetta fjallar, eins og hv. þm. er kunnugt, um heimild sveitarfélaganna til að stofna til atvinnu- og þjónustufyrirtækja með takmarkaðri ábyrgð. Þessi fyrirtæki skal auðkenna á sérstakan hátt með orðinu: „STÁ“, og ætlazt er til þess, að stofnfé þeirra sé a. m. k. 100 þús. kr. Þetta var allmikið rætt í n., og nm. gerðu sér grein fyrir því, að þau tilvik gætu verið fyrir hendi, að nauðsynlegt væri fyrir sveitarfélag að stofna til þjónustu- eða atvinnufyrirtækis og þá mikið öryggi í því að geta gert sér grein fyrir því á hverjum tíma, hve mikil ábyrgð sveitarfélagsins væri gagnvart þessu fyrirtæki. Í meðferð málsins í hv. Nd. var gerð á því sú breyting, að slík fyrirtæki, sem hér um ræðir, skuli bera opinber gjöld eins og um hlutafélög væri að ræða, og að gerðri þessari breytingu kom okkur saman um það að mæla með því, að frv. yrði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Hreppsnefnd Geithellnahrepps hefur farið fram á það, að þm. Austurlandskjördæmis beittu sér fyrir því, að leitað yrði lagaheimildar til þess, að hreppurinn fengi að kaupa þær 3 jarðir, sem um er rætt í þessu frv. Af þessu tilefni var frv. það, sem hér er nú til 1. umr., borið fram í Nd. nokkuð snemma á þessu þingi. Efni frv. er það, að ríkisstj. skuli veitt heimild til að selja Geithellnahreppi jarðirnar Markúsarsel, Tunguhlíð og Veturhús í Geithellnahreppi í Suður-Múlasýslu. Þessar jarðir eru allar langt inn til dala og hafa lönd þeirra í reynd sameinazt afréttarlöndum hreppsins, svo að landsnytjar eru einungis til beitar að heita má. Markúsarsel er eyðijörð innarlega í svonefndum Flugustaðadal. Jörð þessi hefur verið í eyði um 30 ár, og engin hús eru þar uppistandandi, en allmiklir sumarhagar eru þar fyrir sauðfé í landareign jarðarinnar, og auk þess á Markúsarsel veiðirétt í Hofsá, sem kann að gefa þessu býli nokkurt gildi. Tunguhlíð er ekki mjög langt frá Markúsarseli. Það er einnig eyðijörð á mótum svonefnds Flugustaðadals og Hofsdals. Þar eru engin hús uppistandandi, en landið er sumarbeitiland fyrir sauðfé þeirra jarða, sem eru byggðar þar í grennd. Einnig fylgir þessari jörð veiðiréttur í Hofsá. Þriðja býlið, sem hér er um fjallað, er Veturhús. Það er eyðibýli í Hamarsdal, nokkuð innarlega í dalnum, og þetta býli hefur einnig verið í eyði mjög lengi. Engin nothæf hús geta talizt vera uppistandandi á Veturhúsum. Eins og ég tók fram, hefur hreppsnefnd hreppsins leitað eftir því að fá heimild til að kaupa þessar jarðir, svo að haga megi nytjum þeirra með því móti, sem bezt samræmist þörf hreppsbúa, eins og komizt er að orði í bréfi frá hreppsnefnd. Landbn. Nd. sendi þetta mál til umsagnar bæði jarðeignadeild ríkisins og landnámsstjóra og í umsögn landnámsstjóra kemur það m. a. fram, að það sé skoðun landnámsins, að eigi komi til þess, að þessar 3 jarðir verði endurbyggðar sem bújarðir og þess vegna verði lönd þeirra framvegis nytjuð sem sumarhagar fyrir búfé hreppsbúa, svo sem verið hefur undanfarna áratugi. Einnig segir landnámsstjóri: „Vera má, að ár þær, sem um Hofsdal og Hamarsdal falla, búi yfir möguleikum til fiskiræktar og að hreppsnefnd þyki skynsamlegt að ná eignarhaldi á þeim af þeirri ástæðu.“ Umsögn landnámsins er því jákvæð, og hið sama er að segja um umsögn jarðeignadeildar ríkisins. Ég legg svo til, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Frsm. (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur fengið til umsagnar frv. til l. um breyt. á ljósmæðralögum. Þetta frv. var flutt af okkur hv. 3. þm. Austf. Það laut aðallega að tvennu: Annars vegar, að launakjör skipaðra ljósmæðra skuli ákveðin með kjarasamningum á sama hátt og laun opinberra starfsmanna, en ekki með þeirri undarlegu reglu, sem lengi hefur gilt og ekki er í neinu samræmi við venjulegar kjaraákvarðanir. Í öðru lagi var það um það, að ljósmóðir eigi rétt á orlofi á sama hátt og aðrir opinberir starfsmenn. Til viðbótar þessu voru svo í frv. ákvæði þau til bráðabirgða, að endurskoðuð yrði skipting í ljósmæðraumdæmi. Þetta var aðalefni frv. Það var flutt að ósk ljósmæðra úti í dreifbýlinu sem sjálfsögð réttarbót þeim til handa. Leitað var umsagnar um frv. og samkv. umsögn landlæknis stendur nú yfir allsherjar endurskoðun á ljósmæðralögunum, framkvæmd af n., sem skipuð mun hafa verið til þessa starfs í fyrra. Sömuleiðis vísaði formaður Ljósmæðrafélagsins í viðtali til þessarar endurskoðunar, en fagnaði þeim bótum, sem í frv. felast, sem hún taldi víst, að næðu fram að ganga í endanlegri heildarmynd þess eftir endurskoðun. Ég hef það fyrir satt, að þessi frv.-flutningur hafi örvað þessa hv. n. til starfa og er það vel, og með tilliti til þessarar heildarendurskoðunar laganna og í trausti þess, að þar verði fljótt og vel að unnið, þá leggur heilbr.- og félmn, einróma til, að frv. verði vísað til ríkisstj. Það skal tekið fram, að hv. 6. þm. Reykv. var fjarstaddur, er n. afgreiddi málið.