Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Við 2. umr. þessa máls kom hér fram brtt., sem þá var tekin aftur, en hún fjallaði um að hækka lánsheimild veðdeildarinnar og jafnframt um að breyta því, sem miðað er við, þegar lán eru veitt. Það hefur komið fram, að almennur vilji er fyrir því, að bankastjórnin fái að vita, að ætlazt er til, að lán verði rífari. Ég ber hér fram skrifl. brtt. um sama efni. Brtt. fjallar um, að hámarksákvæðunum í 6. gr. verði breytt þannig, að í stað 3/5 komi 3/4. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta. Bankinn hefur þetta í hendi sinni, en engu að síður er gott, að þingið gefi þessa yfir lýsingu.



Ég tel þessa till. til bóta frá því, sem er í frv., þótt ég hefði kosið hana á annan veg. Ég get fallizt á að taka mína till. aftur og mun greiða skrifl. brtt. atkvæði, en þykir þó rétt að taka það fram, að ég greiði henni atkvæði með það fyrir augum að fá vilja Alþ. um, að það telji þær lánveitingar, sem nú fást út á fasteignir, of lágar og vilji, að þær verði ríflegri. Höfuðgallinn á þessu er sá, að bankinn ræður bæði matinu og þeim hundraðshluta, sem lánaður er. Hann hefur þannig báða enda í sínum höndum, og virðist mér það óeðlilegt. - Ég skal svo ekki lengja umr. frekar.



Þetta frv. er flutt af fjhn. eftir beiðni hæstv. fjmrh., og þarf ekki af n. hálfu að fylgja því úr hlaði með mörgum orðum. Það er alkunnugt, að stjórnarráðið er í ákaflega miklu hraki með húsnæði, svo að þar er ekki við hlítandi. Skrifstofur stjórnarráðsins eru dreifðar viða um bæ, og fylgir því vinnutap og óþarfa bögglaburður milli skrifstofanna og annað slíkt, sem veldur miklum óþægindum við störf. Auk þess er þetta dreifða húsnæði algerlega ófullnægjandi. Það kom fram m.a. fyrir nokkrum dögum í sambandi við umr. um annað mál, ríkisreikninginn, að endurskoðun á honum hafði beinlínis dregizt vegna þess, að svo miklir erfiðleikar voru um húsakost, sem þurfti við þessa endurskoðun, sem nú er mikil og flókin, með þeim mannafla, sem þarf, til þess að ríkisreikningurinn geti verið til í tæka tíð. Úr þessu er hugsað að bæta með því, að ríkið reisi ákaflega mikla byggingu á þeim lóðum, sem það hefur eignazt við Lækjargötu. En á hinn bóginn eru bæði af skipulagsástæðum og ýmsum öðrum ástæðum engar líkur til, að sú bygging komi upp í skyndi eða svo fljótt sem nauðsynlegt er til að bæta úr húsnæðisvandræðum stjórnarráðsins, af því að hér er um svo mikla og veglega höll að ræða, að ekkert vit er í öðru en að taka mjög rúman tíma til að ákveða gerð hennar og reisa hana. Á hinn bóginn hagar mjög vel til um viðbót við Arnarhvol, þar sem margar skrifstofur stjórnarráðsins eru. Mætti sjálfsagt setja þar upp viðunandi byggingu til bráðabirgða, sem engin hætta er að reisa, vegna þess að hún stendur á svo hentugum stað og yrði svo hentugt hús. að engin hætta er á, að það yrði ekki alltaf í gildi til ýmiss konar starfsemi, hvort sem það væri ríkið sjálft eða aðrir, sem þyrftu að nota það. Það er annað, sem hefur blandazt inn í þetta. Ein af virðulegustu stofnunum landsins, sem er nú að halda 25 ára afmæli sitt, er mjög illa sett með húsnæði og hefur verið frá upphafi, sem sé Hæstiréttur, og hefur verið hugsað til, að hann gæti fengið þarna viðunandi bráðabirgðahúsnæði. Hér gæti ekki verið um annað en mjög stóra byggingu að ræða, sem mundi kosta mikið, svo að stj. fer fram á heimild til lántöku í þessu skyni. Ég þarf svo ekki að fjölyrða frekar um þetta, en mæli með, að hv. d. samþ. þetta mál. Það þarf sennilega að afgr. það nokkuð hratt, ef það á að fá fullnaðarafgr. á þessu þingi, þar sem nú munu ekki vera nema fáir dagar eftir af þingtímanum.



Það er fjarri mér að ætla að ræða þetta frv. og því síður, þar sem það er flutt af heilli og sterkbyggðri n. í þessari d. og ræðir um slíka nauðsyn, sem ég geri ráð fyrir, að sé fyrir hendi í samræmi við efni frv. En jafnframt því, sem ég mæli mjög ákveðið með þessari framkvæmd, sem frv. mælir um, þá vil ég ekki láta þess ógetið, að fyrir mér vakir það, um leið og ég játa húsnæðisþörf ríkisins og stofnana þess og aðkallandi nauðsyn, að það er ekki takmarkalaust fé fyrir hendi til að bæta úr húsnæðisþörf hins opinbera á ýmsum sviðum. Og þá er skylt, að menn geri sér grein fyrir, á hverju skuli byrja af því, sem nauðsynlegast er, ef fé er takmarkað. Og þó að ég álíti mikla nauðsyn á að byggja yfir Hæstarétt og aðrar merkar stofnanir eins og stjórnarráðið sjálft, þá er annað fyrir hendi. sem ég álít, að kalli enn þá meira að. Ég meina, að heilbrigðismálin í landinu, nauðsyn hinna þjáðu, eigi að setja í nr. 1, en aðrar nauðsynjar í nr. 2. Þetta þarf svo ekki frekari skýringa.



Ég geri ráð fyrir því, að þetta frv. verði samþ. Það er sjálfsagt til meiri hluti fyrir því hér á þinginu að taka þessa stefnu upp í byggingarmálum ríkisins. En ég vil taka það fram, um leið og þetta frv. verður afgreitt, að ég tel þetta ekki rétta stefnu. Það var kosin n. fyrir, ég held, tveim árum, til þess að undirbúa byggingar ríkisins við Lækjargötu. Það ætti að vera Alþt. 1944. B. (63. Löggjafarþingi vorkunnarlaust fyrir þá. n. að hafa lokið undirbúningi að þessu, svo að hægt væri að byrja að byggja við Lækjargötuna. Það er vitað mál, að þótt byggt verði við Arnarhvol, þá verður það ófullnægjandi húsnæði fyrir skrifstofur ríkisins. Eins og ég gat hér um daginn í umr. um annað mál, er ástandið þannig nú, að skrifstofur ríkisins er u hér og þar um bæinn, svo að það er ekki á færi annarra en gagnkunnugra manna að finna þær. Og nú er verið að taka húsnæði á leigu í tveim húsum við - Tjarnargötuna fyrir skrifstofur ríkisins. Þær eru nú þegar við Fríkirkjuveg, uppi í Arnarhvoli. í gamla stjórnarráðshúsinu og í kumbaldanum, sem stendur á lóðinni við Lækjargötu og Amtmannsstíg, og sjálfsagt miklu víðar. Það, sem á að gera, er að byggja myndarlegt hús við Lækjargötu, þá mundi það borga sig og margborga sig. Auk þess væri það afar mikið hagkvæmisatriði að hafa allar skrifstofurnar á sama stað. Annars er það einkennilegt, að ekki skuli vera búið að ganga frá teikningum og öðrum undirbúningi, þar sem 2 ár eru liðin síðan n. var kosin til að hafa þessi mál með höndum. Þarna við Lækjargötuna á að byggja. Gamla stjórnarráðsbyggingin á að hverfa, það er ekki hægt að láta hana standa, þótt þetta sé gömul bygging. Það má byrja að byggja við hinn enda götunnar og nota gamla stjórnarráðshúsið á meðan. Menn verða að athuga það, að byggingin við Arnarhvol verður engin bráðabirgðabygging, hún mun kosta eins mikið og bygging við Lækjargötu. Þetta verður enginn kumbaldi, sem gengið verður frá á óvandaðri hátt en gert er yfirleitt. Ef svo á að innrétta bygginguna fyrir Hæstarétt. þá er það geysilegur tilkostnaður, þar sem húsnæðið verður fyrst innréttað sem skrifstofupláss. Það er því ekki eins og þetta húsnæði verði ónýtt, þar sem hæstiréttur á að fá það síðar meir, en þetta er bara mjög kostnaðarsöm tilhögun. Og þetta er því röng stefna í málinu. Þess má líka geta, að þessi bráðabirgðaráðstöfun verður sennilega til þess að draga á langinn, að byggt verði á lóðinni við Lækjargötu, en það hefur dregizt of lengi. Ég vil skjóta því til þeirra manna, sem standa að þessu máli, hvort ekki sé hægt að taka málið upp til athugunar við ríkisstjórnina með það fyrir augum, að byggt verði á lóðinni við Lækjargötu. Það er alvarlegur misskilningur, sem er allt of mikið ríkjandi í þessum bæ, að allar lóðir séu byggðar í miðbænum. Miðbærinn má heita óbyggður. Það eru nokkur hús hér við Austurvöll, sem munu standa til frambúðar, hitt eru hús, sem munu hverfa og eiga að hverfa sem fyrst. Ríkið á nú að byrja að byggja á lóðinni við Lækjargötu, fyrst og fremst af þeim ástæðum, sem ég hef rakið hér á undan. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál. Ég vildi aðeins, að þessi skoðun kæmi fram, þótt ég búist ekki við, að framgangi málsins verði afstýrt, því miður.



Það mál, sem hér um ræðir, er náttúrlega eilíft álitamál. Ég vil geta þess, eins og hv. þm. Str. minntist á, að fyrir tveim árum var skipuð n. til að athuga þessi mál, og hafði ég þann heiður að vera form. hennar. Hún hélt nokkra fundi og lét gera áætlun um það húsnæði, sem stjórnarráðið hefur nú, og áætlun um, hvað það mundi þurfa. Það er langt síðan þetta var gert, og er ég farinn að gleyma því. En n. hætti störfum, án þess að skila formlegu áliti. Hún var alltaf að bíða eftir að fá að vita, á hverju ætti að byrja og á hvaða lóð ætti að byggja. Þótt ríkið hafi tryggt sér lóðir frá Hverfisgötu og allt suður að Amtmannsstíg og hafi menntaskólalóðina og hús við Bókhlöðustíginn. þá er ekki enn búið að segja neitt um það. hvernig byggja skuli á þessum lóðum. Það er mikill ágreiningur um það, hvar húsin skuli standa. Sumir vilja, að gerð verði megingata í framhaldi af Kirkjustræti upp Amtmannsstíg og út í lóðirnar báðum megin upp á Hverfisgötu. Aðrir vilja láta þessar lóðir halda sér heilar suður fyrir Bókhlöðustíg og setja aðalgötuna nokkru innar en Bókhlöðustígur er nú. Það er svo mikill reginmunur á því, hvernig þessu er hagað til, að meðan ekki er búið að ákveða neitt um það, er ekki hægt að gera áætlun um önnur atriði. Ég veit ekki, hve fljótt þessi mál verða leyst. Eftir því sem gengið hefur með þessa skipulagningu, má búast við, að á því geti orðið talsverð bið. En þegar búið væri að komast að niðurstöðu um þetta. er eftir að gera teikningar. Þetta er mikið hús og ekki vít að leggja út í byggingu á svona húsi, nema fram hafi farið gagngerð rannsókn á því, hvernig húsið skuli vera, hverju á að koma fyrir í því, hvar það á að standa, og svo útlitið. Þetta hús á að setja svip á miðbæinn. Þar kemur til greina að efna til samkeppni bæði innanlands og erlendis. Það þekkist víða í löndum, sem hafa fleiri húsameistara en við. Og ef málið er undirbúið á mjög góðan hátt með samkeppni fleiri þjóða, þá má búast við, að mörg ár líði, þangað til þetta hús er komið upp. Og það er ómögulegt að byrja að byggja það, fyrr en búið er að komast niður á, hvar húsið á að standa. Það má vera öllum ljóst, að þetta er svo veigamikið mál, að ekki dugar að hrinda því af stað í flýti, - það verður að undirbúast vel. Ég er hv. þm. Str. sammála um það, að ekki dugar að byggja bráðabirgðahúsnæði við Arnarhvol, sem hróflað er upp í því augnamiði að rífa aftur. Ég hef ekki heldur skilið orðið bráðabirgðahúsnæði þannig, heldur að um væri að ræða bráðabirgðahúsnæði fyrir stjórnarráðið, og það yrði ekki ónýtt, þótt stjórnarráðið hætti að vera þar. Og þótt þarna væri salur, sem ætlaður er sem dómssalur síðar, þá ætti hann ekki að þurfa að vera mjög frábrugðinn öðrum sölum að öðru leyti en að innréttingu til. Þar þurfa að vera áhorfendastúkur, sæti fyrir dómara og vitnastúkur og fleira þess háttar. En salurinn sjálfur ætti að geta verið nothæfur fyrir margt fleira. Ég held því, að nauðsynlegt sé að samþ. þetta frv. Og ég er alveg á sama máli og hv. þm. Str., að þessi bygging á ekki að tefja fyrir því, að ný og fullkomin bygging verði reist. Enn þá er ekki vitað, hvað stríðið muni standa lengi, menn vona, að því ljúki innan mjög langs tíma. En það er mjög óheppilegt, eins og ástandið er nú í heiminum, að byrja á þessari stórbyggingu nú. Byggingarvörur eru yfirleitt verri og lélegri að öllu leyti nú. Og menn spá því, að upp úr stríðinu muni koma ákaflega merkilegar nýjungar einmitt í byggingartækni, sem sjálfsagt væri að taka til notkunar í slíkri ríkisborg sem þarna á að rísa af grunni. Það á fyrst og fremst að gæta þess að vanda til þessarar byggingar af fremsta megni.



Til áréttingar því; sem ég sagði hér áðan, vil ég segja nokkur orð og geta þess, að ég ber hér fram litla brtt., sem hljóðar svo. með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 2. gr. komi ný grein, er verði 3. gr. og hljóði svo: Framkvæmdir samkvæmt l. þessum skulu þá fyrst gerðar, er nauðsynlegar umbætur og aðgerðim í þágu heilbrigðismála þjóðarinnar eru af hendi inntar, að áliti og umsögn heilbrigðismálastjórnarinnar.“ Þetta er mér hreint alvörumál. Ég játa, að það, sem farið er fram á í frv., er mikil nauðsyn. Hæstarétt vantar húsrúm, og stjórnarráðsbyggingu vantar. En þrátt fyrir þetta er önnur nauðsyn enn ótvíræðari fyrir hendi. Þess vegna segi ég það, og ég meina það, að meðan fjárhagsgeta þjóðarinnar og umráðasvið er ekki takmarkalaust, eigi sú nauðsynin að ganga á undan. Það var verið að tala um, að á sumum ríkisspítölunum væru ekki nægilegar vindur og lyftur, til þess að hægt væri að framkvæma nauðsynleg verk, sem þarf að inna af hendi á slíkum stöðum. Það er sagt. að ekki sé fé til, til þess að koma þessu í lag. Ég vil ekki staðhæfa, að það muni vera rétt. Það þekkja allir umræðurnar, sem farið hafa fram hér á Alþ. um geðveiklingana og Klepp. Það er öruggara hljóðið í mörgum þm., þegar verið er að tala um byggingu stjórnarráðshúss og yfir Hæstarétt, eins og þarf að gera. Þetta hvort tveggja er nauðsyn, en ég flokka nauðsynjarnar. Lífsnauðsynin á alltaf að ganga á undan hinni nauðsyninni. Þetta er mergurinn málsins fyrir mér. Ef ríkið hefur ótakmarkað fé til að verja til þessara hluta, þá væri afa elskulegt að horfa á framkvæmd hvors tveggja. En ef framkvæmdagetan er einhverjum skorðum bundin, þá verður að athuga, hvern veginn á að ganga á teiginn í þessu efni. Það er skoðun mín, að í menningarríki eigi þörf hinna þjáðu í landinu að ganga á undan hinni fínu fordild. Það var þetta, sem ég vildi undirstrika sem mína meiningu. Ég hef hér engin gögn önnur en sannfæringuna og brtt., sem miðar í slíka átt. Ég vona, að hv. d. láti hana standa eða falla eftir því, sem hún er skapi farin.



Mér finnst hv. 2. þm. Árn. hefði heldur átt sem stuðningsmaður ríkisstj. að bera fram velviljaða dagskrá og vísa málinu frá en að bera fram þessa brtt. En það munu samt áreiðanlega líða áratugir frá því, að sú till. væri samþ., og þangað til landlæknir og heilbrigðisyfirvöldin í landinu væru ánægð með það, sem búið væri að byggja í þeim efnum. Annars er það óþarfi fyrir 2. þm. Árn. að vera óánægður í þessu efni. Alþ. og ríkisstjórn eru ákaflega örlát með greiðslur til þessara, mála, sem betur fer. T.d. var samþ. um daginn, að yfir 4 sjúklingum skyldi vera yfirlæknir, sem ætti að fá sömu laun og yfirlæknirinn á Vífilsstöðum, sem hefur um 200 sjúklinga. En reyndar er það mjög vafasamt, að það geti staðizt málfræðilega að hafa yfirlækni, þar sem enginn undirlæknir er. En ég hygg menn verði að viðurkenna, að það er ekkert lítið, sem nú er verið að gera í þessum málum. Það er verið að undirbúa stóra viðbótarbyggingu við Landsspítalann og búið að byggja við Vífilsstaðahælið. Ríkisstjórnin er að undirbúa viðbótarbyggingu við Klepp og stóran spítala á Akureyri og spítala við Lagarfljótsbrú, sem er afar nauðsynlegur fyrir héraðið. Það má telja það ofrausn að bæta því við, sem brtt. gerir ráð fyrir. Hv. 1. þm. Reykv. var að tala um það, hvort byggja ætti bráðabirgðabyggingu við Arnarhvol og rífa hana svo eftir tiltölulega stuttan tíma. Hv. þm. lagði sem vonlegt var ekki trúnað á þetta. Þetta hefur bara heyrzt. Nú er það líklegt, að ríkisstjórnin geti byggt á lóð við Lindargötu dálítið stærra hús heldur en Arnarhvoll er. Með þeim ríkisrekstri, sem nú er, mun ekki veita af því. En þetta er mál ríkisstjórnarinnar. Mér finnst ósennilegt, að fjmrh. hefði borið þetta mál fram í þinglokin. ef ekki er sár nauðsyn fyrir hendi í þeim efnum. En af því að hann hefur tekið upp í frv. heimild úr till., sem ég bar fram hér um húsnæði fyrir Hæstarétt, þá ætla ég að fara um það nokkrum orðum. Reykjavíkurbær á ekkert ráðhús eða skrifstofubyggingu. Reykjavíkurbær hefur í undirbúningi ráðhúsbyggingu eins og ríkið stjórnarráðshússbyggingu. Ýmsar ástæður liggja til þess, að ekki hefur orðið úr þessum framkvæmdum enn. En nú er á stað komin alvarleg hreyfing að byggja skrifstofubyggingu hliðstæða Arnarhvoli, byggingu, sem bærinn getur notað fyrir starfsfólk sitt, þar til ráðhúsið kæmist upp, sem á að vera fullkomnari og meiri bygging heldur en venjuleg skrifstofubygging. Ríkið hefur verið að undirbúa byggingu stjórnarráðshúss, kannske byggingu yfir Hæstarétt og e.t.v. yfir Alþ. Þetta er í undirbúningi bæði hjá ríki og bæ. En af framkvæmdum getur ekki orðið, fyrr en búið er að ákveða skipulag miðbæjarins. Þótt ríkið hafi nóga peninga til þess að byggja sérstaka dómhöll, þá getur það ekki byggt hana á lóðinni við Lækjargötu, fyrr en samkomulag hefur náðst um það milli bæjarins og Skipulagsnefndar ríkisins. Á meðan er ekki hægt að byggja á þessum lóðum, og þar að auki þarf til þess margra ára undirbúning, sem ekki er hægt að ljúka nú á þennan hátt. Þess vegna er það á sama hátt, að Reykjavíkurbær frestar ráðhúsbyggingu sinni og gerir jafnvel ráð fyrir að byggja venjulega skrifstofubyggingu, þangað til ráðhúsi yrði komið upp. Þannig er auðséð, að hæstv. ríkisstj. ályktar eins og þegar Arnarhvoll var byggður, því að ríkið þarf að hafa sæmileg húsakynni fyrir skrifstofur sínar, ef þess er nokkur kostur. Í því skyni var Arnarhvoll byggður, og á sömu forsendum leggur hæstv. ríkisstj. til, að þetta hús sé stækkað. Ég kem þá að því atriði, sem talsvert hefur orðið tíðrætt um, sem sé það, að Hæstiréttur getur ekki lengur haft aðsetur í þeirri kytru, sem hann hefur búið við fram að þessu, og vil ég leyfa mér að fara um það nokkrum orðum. - Það hefur komið ýtarlega fram í þessum afmælishugleiðingum Hæstaréttar og ekki sízt í ræðu forsetans við það tækifæri, að þegar Hæstiréttur var stofnaður, var það í hugum manna hliðstætt stofnun Alþ., - einn af þrem þáttum í sjálfstæði landsins. Eftir sáttmálann frá 1918 var mikill hugur í mönnum, og þeir vildu koma upp Hæstarétti. Fengu þeir honum aðsetur í hegningarhúsinu, en ætluðust til, að það yrði aðeins til bráðabirgða, - aðeins í tvö til þrjú ár, þangað til byggt yrði yfir hann. En svo hefur aldrei verið byggt. - Það var fallega sagt, er forseti sagði nú á 25 ára afmæli Hæstaréttar: „Það var mikil náð fyrir okkur, að Danir skyldu byggja hér tvö hús fyrir okkur. Í öðru er landsstjórnin og hinu Hæstiréttur, en það vill svo til, að landsstjórnin býr ein í sínu húsi; - en við í tvíbýli,“ bætti forseti við á dálítið skemmtilegan hátt. Hæstiréttur býr þarna í tvíbýli við fanga landsins, þótt það geti verið beztu menn.

Eru það beztu menn?

Ekki að öllu leyti, en þeir geta verið það, þótt þeim hafi orðið á eitthvert brot við 1., en þetta tvíbýli er þannig, að það er alveg óhugsandi, þótt hv. 2. þm. Árn. sé á annarri skoðun, en hann mundi ekki tala eins og hann gerði, ef hann væri kunnugri málavöxtum, því að þetta tvíbýli við fanga landsins hefur verið þannig, að inngangur hefur verið sameiginlegur og er enn. - Við vitum, að það liðu ekki nema örfá ár eftir 1874, þangað til Alþ. tók ákvörðun um að reisa þessa stóru höll, sem við erum nú í. Af hverju gerðu þm. þetta þá? Þar var heilbrigður metnaður þjóðarinnar að verki, er vildi, að Alþ. væri sýnilegt tákn um stórhug hennar. Og það, að ég hef borið fram þessa till., er margir aðrir hafa borið fram bæði í ræðu og riti, um að Hæstiréttur flytji úr hegningarhúsinu í byggingu, sem honum væri samboðin, er ekki svipaður stórhugur eins og kom fram hjá þm. 1874, heldur aðeins hversdagslegt úrræði til þess að reyna að láta fara sæmilega um þessa virðulegu stofnun. En ég býst við því, að ef úr því verður, að Hæstiréttur fari í þessa skrifstofubyggingu, þá verði það nægilegt húsnæði, en ekki eins veglegt og Alþ. hefur, því að Hæstiréttur ætti að hafa á sér hátíðarsvip, og það er það, sem hæstaréttardómendur ætlast til, að verði um síðir. - Ég býst varla við því, að hv. 2. þm. Árn. viti um það bréf, sem dómendur Hæstaréttar sendu fjhn. út af þeirri till., sem hér hefur komið fram, um það, að réttinum verði séð fyrir húsnæði í skrifstofubyggingunni við Lindargötu. Í því segja þeir, að þeir telji rétt og sjálfsagt, að ríkið byggi mjög myndarlegt hús yfir Hæstarétt, sem yrði sennilega bæði fyrir Hæstarétt, miðrétt og undirrétt, en ef þetta yrði ekki hægt, óska þeir eftir að fá aðstöðu til þess að fá aðsetur í þessari skrifstofubyggingu við Lindargötu, en því aðeins, að þeir verði hafðir með í ráðum. hvernig því yrði fyrir komið. En síðan láta þeir í ljós, að þeir séu á móti öllum umbótum á hegningarhúsinu í sambandi við sig, og hygg ég, að það sé þannig lagað, að hæstaréttardómendum finnist svo niðurlægjandi það, sem þeir hafa átt við að búa. Hygg ég, að þeir hafi bannað allar smábreytingar á hegningarhúsinu, og hef ég heyrt, að þeim hafi verið boðið, að eitthvað yrði flutt úr húsinu, til þess að rýma fyrir þeim, - ekki fanga, heldur einhverja aðra grein, en þeir hafi neitað því. Hygg ég, að þeir ætli sér að vera þarna, þangað til föðurlandið geti látið þeim í té húsnæði með viðunandi starfsskilyrðum, og af því að hv. 2. þm. Árn. kom, að mér fannst, að tilefnislausu inn á heilbrigðismálin, þá vil ég segja honum það, að mér finnst fullkomin ástæða til að ætla, að það sé stórt heilbrigðismál að flytja hæstaréttardómendur og málflutningsmenn úr þessu húsi, sem þeir starfa nú í, og vona ég, að hv. 2. þm. Árn. snúist með þessu frv. út frá sinum heilsufræðislegu hugsunum.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að ég veit varla, hvort sumum hv. þm. er ljóst, hvað hér er á ferðinni, og á ég þar við hv. þm. Str. og hv. 2. þm. Árn. Það lítur helzt út fyrir, að þeim finnist, að ríkisstj. sé að slá um sig og ætli að fara að koma upp stórkostlegum skrifstofubyggingum til þess að berast á. En það er öðru nær en svo sé, því að sannleikurinn er sá, að það húsnæði, sem stjórnarskrifstofurnar ráða yfir, er svo ófullnægjandi, að ekki er við unandi. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt um, eru stjórnarskrifstofurnar dreifðar út um allan bæ. Fyrst og fremst eru tvær stjórnarbyggingar í bænum: stjórnarráðið og Arnarhvoll, Viðskiptaráðið uppi á Skólavörðustíg, stjórnardeildir við Fríkirkjuveg og vestur í Garðastræti, stofnanir í Tjarnargötu og við Amtmannsstíg, Tóbakseinkasalan og Áfengisverzlunin sitt á hvorum stað, og svo má lengi telja. Geta allir séð, hve hentugra fyrirkomulag það væri að hafa samstarf milli stjórnarskrifstofanna, því að þar þarf oft að vera náið samband á milli. Það versta er þó, að sumar af skrifstofunum hafa svo ófullkomið húsnæði og slæm vinnuskilyrði, að ekki er unnt fyrir þá menn, sem vinna á skrifstofunum, að inna af hendi þau störf, sem þeim eru ætluð. Á skrifstofu vegamálastjóra er ástandið þannig, að 4 eða 5 menn vinna saman í einu litlu herbergi. Þetta er ósköp svipað eins og á meðan dómsmrn. hafði minna húsnæði: Þá höfðu fulltrúarnir þar ekkert annað skrifborð en gluggakistuna, og ef maður þurfti að hafa tal af skrifstofustjóra, var ekki annað fyrir mann að gera en að lesa af penna þeirra, sem voru að reyna að vinna eitthvað þar inni. En eins og mönnum er kunnugt um, er þetta ríkisstórbákn stöðugt að færast út ár frá ári. Ekki er langt síðan lögmannsembættinu var skipt í tvennt, í embætti borgardómara og borgarfógeta, og afleiðingin varð sú, að hvor skrifstofa þurfti að fá aukið húsnæði. Hér er einnig nýstofnað Nýbyggingarráð, sem eru ætluð mikil og margvísleg störf, og er óhjákvæmilegt að ætla því allmikið húsnæði. Hefur orðið að neyðast til að taka á leigu mjög dýrt húsnæði til þess að koma því einhvers staðar inn. Það er því ekkert annað En brýn nauðsyn. sem knýr ríkisstj. til þess að bera fram þetta frv., sem heimilar henni að koma upp skrifstofubyggingu áfastri við Arnarhvol. - Hv. þm. Str. sagði, að þetta væri ekki rétta leiðin. Það, sem gera ætti, væri að koma upp stórbyggingu, sem hann ætlast til, að byggð yrði milli Bankastrætis og Amtmannsstígs. Hv. 1. þm. Reykv. mun nú þegar hafa svarað þessu og skýrt frá, hvernig þar horfði við, og hlýtur það að liggja í augum uppi, að undirbúningur þess skipulags og byggingin sjálf mundi taka svo langan tíma, að ekki væri unnt að bíða eftir því. Því er ekki að neita, að það eru mikil vandkvæði á því að þurfa að ráðast í stórbyggingar í þeirri dýrtíð, sem nú ríkir, en þegar svo er komið, að ríkið verður að taka á leigu mjög dýrt húsnæði í nýbyggðum húsum til þess að geta komið stofnunum sínum einhvers staðar niður, þá er ekki betra að sjá í það við ríkið, að það komi sjálft upp byggingu fyrir skrifstofur sínar, þrátt fyrir háan byggingarkostnað. Það má að sjálfsögðu deila um það, hvort hægt væri að láta Hæstarétt vera í nokkur ár enn í því húsnæði, sem hann hefur haft um aldarfjórðungs skeið. Það má segja, að húsnæðið sé ekki verra en það hefur verið. Hitt er játað af öllum, sem nokkuð hafa um þetta mál hugsað, að það er hrein vanvirða fyrir þjóðina að hafa Hæstarétt í þessu húsnæði. Mér sýnist þess vegna, ef unnt er að koma því þannig fyrir, að Hæstiréttur fái bráðabirgðahúsnæði í þessari fyrirhuguðu skrifstofubyggingu, þá sé ekkert út á það að setja, þótt heimilt sé að gera það. Ég vildi fyrir mitt leyti ekki fórna miklum fjármunum til þess og vil, að byggingunni yrði hagað þannig, ef um bráðabirgðahúsnæði yrði þar að ræða fyrir Hæstarétt, að hún bæti komið að fullum notum án stórkostlegra breytinga, þótt Hæstiréttur flytti þaðan aftur. Hitt er alveg víst, að þótt byggð yrði allstór bygging við Arnarhvol, þá verða full not fyrir hana, jafnvel þótt síðar yrði reist stórhýsi á lóð ríkisins milli Bankastrætis og Amtmannsstígs. Ég geri ráð fyrir því, að stjórnardeildirnar allar verði fluttar í það hús við Lindargötu, og sennilega yrði því hagað svo, að Hæstarétti yrði fengið húsnæði í þessari byggingu, en fyrir utan stjórnardeildirnar eru margar stofnanir, sem ríkið þarf að sjá fyrir húsnæði, sem ekki mun verða rúm fyrir í þessari byggingu. Ég get því ekki séð, að það sé neinn skaði skeður, þótt byggt verði við Arnarhvol, því að það verða áreiðanlega not fyrir þá viðbyggingu. Ef menn hugsa um það mikla húsnæði, sem ríkið hefur skrifstofur sínar í úti um allan bæ og hversu ófullnægjandi margar þeirra eru, munu menn komast að raun um það, að það munu verða not fyrir allmikið húsnæði til viðbótar, þótt reist verði stjórnarbygging á lóð ríkisins milli Bankastrætis og Amtmannsstígs. Um brtt. hv. 2. þm. Árn. er það að segja, að það er sama sem að vísa þessu máli frá, ef brtt. hans verður samþ., því að það má lengi um það deila, hvenær byggingu sjúkraskýla og heilbrigðismálunum er komið í það horf, sem menn eru ánægðir með, og vitanlega dregst það í fjöldamörg ár. -Mér sýnist, að það verði að líta á þetta mál frá tveim sjónarmiðum. Fyrst og fremst frá því sjónarmiði, að ríkið verður að láta þeim stofnunum, sem því tilheyra, í té viðunanlegt húsnæði, og hins vegar frá því sjónarmiði, hvort hagkvæmara og ódýrara verður fyrir ríkið að koma sér sjálft upp skrifstofubyggingu eða að leigja húsnæði fyrir stofnanir sínar úti um bæinn, fyrir þá húsaleigu, sem óhjákvæmilega er borguð nú. Ef menn vilja athuga þetta, geri ég ráð fyrir, að flestir muni komast að þeirri niðurstöðu, að þrátt fyrir háan byggingarkostnað verði hagkvæmara að ráðast í byggingu, sem ríkið sjálft eignast, heldur en að halda áfram að leigja víðs vegar úti um bæ, ekki hvað sízt, þegar athugað er, hve vinna þeirra manna, sem starfa hjá ríkinu, notast miklu betur, ef skrifstofurnar eru í sömu byggingu og geta þannig haft náið samband sín á milli.



Ég tók eftir því í hinni glöggu og hógværu ræðu hæstv. fjmrh., að honum virtist, að hv. þm. Str. og ég værum á þeirri skoðun, að hæstv. ríkisstj. væri að slá um sig með því, sem þetta frv. fer fram á. Ég skoða, að því sé öðruvísi farið, því að aðalinnihaldið í ræðu hv. þm. Str, var einmitt það, - ef ég tók rétt eftir -, að hann taldi álitamál, hvernig ætti að haga þessum framkvæmdum og hvar ætti að byggja, svo að ég álít, að hann sé alls ekki frekar á móti því að byggja yfir Hæstarétt og ríkisskrifstofurnar heldur en hæstv. ríkisstj. sjálf og aðrir slíkir. Það er aðeins um að ræða, hvernig eigi að haga byggingunni. - Ég játa hins vegar á mig það brot, að ég gerði það að álitamáli, hvort við ættum að byrja á þessum framkvæmdum eða öðrum, sem að mínni skoðun eru enn nauðsynlegri, og það er einmitt það, sem ber á milli mín og þeirra, sem eru með þessu frv. - Ég held, að þeir, sem hér hafa tekið til máls, sbr. hv. þm. Str. og hv. þm. S.-Þ., sem ekki eru taldir sérlega jákvæðir stjórnarfylgifiskar, hafi báðir verið á sama máli um það, að það sé höfuðnauðsyn, að byggt yrði yfir ríkisstj. og Hæstarétt, þótt þá greindi á um, hvar eigi að byggja, og lítur frekar út fyrir, að ég sé einn á báti með mína skoðun. Ég tel hins vegar, að hér sé höfuðnauðsynin í sambandi við framkvæmdir heilbrigðismálanna og þau eigi að ganga fyrir öllum öðrum framkvæmdum. - Hæstv. fjmrh. sagði, að hér í Reykjavík væri svo þröngt á sumum skrifstofunum, að t.d. hjá vegamálastjóra yrðu 4 eða 5 menn að vinna saman á mjög þröngri skrifstofu. Þetta er alveg rétt, og úr þessu þarf að bæta. En ég verð að segja það, að þegar komið er með 4 eða 5 menn úti í strjálbýlinu, sem þurfa að leita til héraðslæknis síns, en fá hvergi inni, þá sé þar ekki síður þörf til úrbóta. Svona er heilbrigðismálunum hér á Íslandi komið - og ekki lengra. Hæstv. fjmrh. sagði, að ef till. mín yrði samþ., væri það hið sama og að vísa málinu frá. Ég get ekki verið hæstv. fjmrh. sammála um þetta atriði. Ég álít, að því minna, sem vantar upp á það, að því sé fullnægt, að heilbrigðismál þjóðarinnar komist í sæmilegt horf, því skemur þarf fullnæging þessa frv. að bíða. Hv. þm. S.-Þ. talaði af mikilli tilfinningu um það húsnæði, sem Hæstiréttur hefur haft aðsetur sitt í, og taldi það heyra undir heilbrigðismálin, að honum yrði fenginn viðunanlegri samastaður. Er þetta allt rétt og ekkert við það að athuga. Einnig fór hann orðum um þetta tvíbýli, sem óneitanlega hvort nokkuð spaugilega út, þar sem Hæstiréttur er annars vegar, en fangar landsins hins vegar, og finnst honum. að við eigum að sjá þessari virðulegu stofnun fyrir samboðnum verustað nú, þegar Ísland er orðið fullvalda ríki, sem er komið svo hátt. En frumbyggjarnir byrja á að ryðja veginn og hinum „primitívu“ undirstöðuatriðum; eins er það vissulega höfuðatriðið hér, að ríkisstj. vor sé skipuð ágætum ráðherrum og Hæstiréttur skipaður réttlátum mönnum, - síðan koma húsakynnin næst í röðinni. Mér er alveg ljós sú nauðsyn, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, og felist á þau rök, sem komið hafa fram í því sambandi, en tel hins vegar, að meiri nauðsyn sé til að drepa fæti gegn drepsóttum og öllu slíku, og einmitt af þeim ástæðum ber ég fram þessa brtt. mína.



Herra forseti. - Hæstv. ráðh. hefur nú raunar sagt margt af því, sem ég álít, að skipti hér mestu máli. Það er áreiðanlegt, að ríkið skortir mjög skrifstofubyggingar, hvað sem öðrum byggingum líður, og það er sennilegt, að það muni borga sig að byggja yfir ríkisstofnanirnar við Arnarhól nú, þótt dýrir tímar séu. Og það er alveg rangt, að með því væri tekinn spónn úr aski hinna sjúku, því að það mundi í mörgum tilfellum verða til lítils sparnaðar fyrir ríkið að reisa þessar byggingar fyrst á öðrum stað. Það er einnig vafasamt, að hér vanti sérstaklega sjúkrahús, sé miðað við annað. Ég hygg, að samkvæmt skýrslum landlæknis séu fleiri sjúkrahús hér á landi en í flestum öðrum löndum í heimi í hlutfalli við fólksfjölda. Aftur á móti vantar hér flestar þær byggingar, sem nú er talið, að þurfi til að halda uppi ríkisskipulagi. Og þótt vont sé að segja um, hvað skal meta mest í þessum efnum, þá er a.m.k. ekki óeðlilegt, að menn reyni fyrst að ná til jafns við aðrar þjóðir um hið allra nauðsynlegasta til að halda uppi ríkisskipulagi, en til þess skortir nú mjög opinberar byggingar, áður en við förum langt fram úr öðrum þ jóðum í öðrum efnum. Nú er ég ekki að gera lítið úr heilbrigðismálum og þörf góðrar skipunar í þeim efnum, en menn verða að gera sér ljóst, að það er fleira en eitt nauðsynlegt. En það, sem einkum kom mér til að standa upp, voru ummæli, sem hv. þm. S.-Þ. lét falla. Hann kvað fyrst hafa verið í ráði að byggja ráðhús í Reykjavík, það hefði verið lengi í undirbúningi, en loks hefði verið horfið að því að reisa skrifstofubyggingu. Þetta er rétt. En þær athuganir, sem fram hafa farið, hafa sýnt, að venjuleg skrifstofubygging er það dýr, að það getur legið nær að ráðast í fullkomna byggingu, ef byggt er á annað borð á þessum tímum. Þetta er þó ekki nægilegt til, að ég verði á móti þessu frv., þar sem telja má víst, að alltaf verði þörf fyrir þetta pláss. Nú er stjórnarráðið húsnæðislaust. Stjórnarráðshúsið er upphaflega reist sem hegningarhús og er alls ósæmilegt húsnæði fyrir æðstu stjórn landsins. Hitt er ég í meiri vafa um, hvort rétt sé að flytja Hæstarétt í bráðabirgðahúsnæði, úr því sem komið er. Ég hreyfði því eitt sinn, að Hæstarétti yrði fengið húsnæði í Háskólanum, en nú er það orðið of seint. Ég held, að bezta lausnin á því máli sé að reisa Hæstarétti nýtt hús, og þrátt fyrir allt tal um dýrtíð, þá hef ég ekki trú á, að við höfum í annan tíma betri tök á að reísa okkur dómshús. Ég mundi því hallast að því, að Hæstiréttur noti þetta húsnæði næstu 2–3 ár. Það er ekki verra, en það, sem Hæstiréttur hefur orðið að búa við í fjórðung aldar, eða það, sem æðsta stjórn landsins verður nú við að búa. Þörfin er fyrir hendi um betra húsnæði, bæði hjá stjórnarráði og Hæstarétti, og það er ekki rétt, að verr fari um Hæstarétt en ráðherrana. En mér virðist það þó eðlilegra. að þegar Hæstiréttur skiptir um húsnæði, þá fái hann ný og varanleg húsakynni. Ég hef svo ekki meiru við þetta að bæta.

Frsm. (Magnús Jónsson) Fjhn. hefur athugað þetta mál, sem er komið frá Nd. og var þar upphaflega flutt af fjhn. þeirrar d. eftir tilmælum hæstv. fjmrh. N. hefur borið frv. saman við l. og fellst á þá meginhugsun, sem liggur til grundvallar fyrir frv., sem er sú, að eins og fasteignamati er nú háttað, þá sé það langsamlega óþarflega kostnaðarsamt og á hinn bóginn verði ekki séð, að svo mikið sé lagt upp úr fasteignamatinu, að ástæða sé til að kosta svo miklu til þess. Eins og kunnugt er, er vanalega látið fara fram sérstakt mat bæði til brunabóta og til lántöku. Fasteignamatið er því meira skýrslugerð, sem sjálfsagt er mikilsverð heimild um fasteignir, ef samræmi næst sæmilega um land allt. Meginbreyt., sem þetta frv. felur í sér frá núgildandi l., er sú, að aðalmat skuli ekki fara fram nema á 25 ára fresti í stað 10, og einnig um millimat, sem fer fram milli aðalmata, sem er miklu einfaldara. Er þar lagt til grundvallar brunabótamat, þar sem það fer fram, en annars falið þeim aðilum, sem hvort sem er eru til staðar, og á fjmrn. að annast þetta mat. N. fellst á þennan aðaltilgang frv., en ber þó fram eina brtt. við 6. gr. frv., og er hún um, að ný gr. skuli koma inn í frv. með sérákvæði um fasteignir í Reykjavík. Er það aðeins vegna þess, að það er augljóst, að hér í Reykjavík muni það verða svo umsvifamikið milli þess, sem aðalmat fer fram, að fjmrn. mundi alls ekki anna því öðruvísi en taka sér sennilega 1–2 aðstoðarmenn til að hafa þetta með höndum. Virðist þá eðlilegt, að beinlínis sé svo fyrir mælt í l., að tveir menn starfi að þessu. Þó að brtt. þessi sé löng, þá er hún ekki annað en það, sem er í a-lið brtt., en b-liður er svo að segja orðrétt tekinn upp úr frv., en er þó betra að orða hann þannig, úr því að þessi nýi liður kom inn. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar, en aðeins mælast til, að d. samþ. þessa brtt. Einn nm. hefur þó skrifað undir nál. með fyrirvara.