Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Áður en gengið er til dagskrár vil ég lesa eftirfarandi bréf, sem borist hefur: „Reykjavík, 28. okt. 1980. Ritari þingflokks Sjálfstfl. hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Samkv. beiðni Geirs Hallgrímssonar, 1. þm. Reykv., sem farinn er til útlanda í opinberum erindagerðum, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður hans, frú Ragnhildur Helgadóttir, taki á meðan sæti hans á Alþingi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Sverrir Hermannsson, forseti Nd.“ Þar sem Ragnhildur Helgadóttir hefur ekki átt sæti á þingi á þessu kjörtímabili þarf að fara fram rannsókn á kjörbréfi hennar. Vil ég biðja kjörbréfanefnd að taka það til athugunar. Verður gefið fundarhlé í 5 mínútur á meðan. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur komið saman til þess að athuga kjörbréf Ragnhildar Helgadóttur, 1. varaþm. Sjálfstfl. í Reykjavíkurkjördæmi, sem tekur sæti Geirs Hallgrímssonar, 1. þm. Reykv., sem farinn er til útlanda í opinberum erindagerðum. Nefndin gerir engar aths. við kjörbréfið og leggur til að það verði samþykkt.



Ragnhildur Helgadóttir hefur áður átt sæti á Alþingi og því undirritað eiðstaf og býð ég hana velkomna til starfa.



Herra forseti. Á þskj. 22 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh. varðandi endurskoðun laga um almannatryggingar og undirbúning löggjafar um verðtryggðan lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn. Fsp. hljóðar svo: „Hvað líður framkvæmd þáltill. frá 19. maí 1979, 193. máls 100. löggjafarþings, sem vísað var til ríkisstj., um endurskoðun laga um almannatryggingar og undirbúning löggjafar um verðtryggðan lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn. - En till. var svohljóðandi: Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að við heildarendurskoðun á lögum um almannatryggingar, nr. 67/1971, sem gerð verði með það markmið í huga fyrst og fremst, að tryggingalöggjöfin verndi og styðji þá þjóðfélagsþegna, sem þurfa á samfélagsaðstoð að halda hverju sinni, verði m.a. sérstaklega tekið tillit til eftirfarandi atriða: a) Auk lífeyristrygginga, er taki til ellilífeyris, örorkulífeyris, makabóta, barnalífeyris, ekkjubóta og ekkjulífeyris, slysatrygginga, sjúkratrygginga og annarra bóta, verði í löggjöfina sett skýr ákvæði um að almannatryggingar annist fyrirgreiðslur til lamaðra og fatlaðra, hreyfihamlaðra, blindra og heyrnarskertra, málhaltra, þroskaheftra, ofnæmissjúklinga og annarra þeirra er eiga við erfiða sjúkdóma að stríða, útvegi og greiði nauðsynleg hjálpartæki og áhöld fyrir þetta fólk, greiddur verði að fullu kostnaður vegna sjúkrameðferðar, þar með talinn allur kostnaður vegna læknismeðferðar hjá erlendum sérfræðingum og sjúkrastofnunum. b) Almannatryggingar greiði afnotagjöld af síma, útvarpi og sjónvarpi fyrir þá þjóðfélagsþegna, sem engar tekjur hafa aðrar en lífeyrisbætur tryggingakerfisins. c) Fæðingarorlof greiðist af almannatryggingum til allra fæðandi kvenna í landinu, hvort sem þær eru útivinnandi eða við heimilisstörf. d) Sett verði löggjöf um verðtryggðan lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn.“ Í þessari þáltill., sem við fimm þm. Framsfl. fluttum á sínum tíma, voru tiltekin flest þau atriði sem talin er þörf á að færa til betri vegar í löggjöf. Hér er um að ræða eitt af stærstu málum er varða almannaheill og snertir svo til hvert mannsbarn í landinu. Það hlýtur því að vera mikilvægt að sífellt sé verið að endurbæta þessa löggjöf um almannatryggingar og laga hana að breytingum í þjóðfélaginu. Tryggingalöggjöfin er fyrir fólkið sem á að njóta hennar. Það þarf því að gæta þess að auðvelda samskiptin og gera þau manneskjulegri. Síðan þessi þáltill. var afgreidd til ríkisstj. hafa nokkrar lagfæringar verið gerðar, svo sem við afgreiðslu hinna svokölluðu félagsmálapakka, og í undirbúningi er skipulegt átak í málefnum fatlaðra, ekki síst í tilefni alþjóðaárs þeirra málefna á næsta ári. Vona ég af alhug að við berum gæfu til að gera stórvirki í þeim málum. Þar við liggur þjóðarsómi. Fæðingarorlof til allra fæðandi kvenna í landinu, hvort sem þær eru útivinnandi eða við heimilisstörf, er réttlætismál sem við flm. vildum fá inn í almannatryggingalöggjöfina. Ég vil lýsa ánægju minni með þá yfirlýsingu sem ríkisstj. hefur gefið við lausn heildarsamninga aðila vinnumarkaðarins, en þar segir í 1. lið: „ Ríkisstj. mun stefna að því með lagasetningu að koma á fæðingarorlofi fyrir öll foreldri frá og með 1. jan. 1981.“ - Hins vegar er ég ekki samþykkur því, að þetta fæðingarorlof sé mismunandi eftir því hvort um er að ræða útivinnandi eða heimavinnandi konur. Sami réttur verður að gilda öllum til handa. Um það hljótum við alþm. að sameinast. Löggjöf um verðtryggðan lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn er margra ára baráttumál. Fyrrv. og núv. ríkisstj. hafa haft þetta á stefnuskrá, enda eitt af þýðingarmestu réttindamálum landsmanna. Krafa um verðtryggðan lífeyrissjóð fyrir alla hefur orðið almennari með hverju ári, því ljóst er að margir lífeyrissjóðir í landinu hafa ekki möguleika á að tryggja meðlimum sínum öruggan lífeyri og fjöldi landsmanna hefur engin lífeyrissjóðsréttindi. Það er einnig ljóst, að ekki er mögulegt að sameina alla lífeyrissjóði. Þeir munu því starfa áfram. Þess vegna töldum við flm. að eðlilegt væri að í tryggingalöggjöf yrði lögfestur lífeyrissjóður fyrir alla landsmenn. Í yfirlýsingu núv. ríkisstj. til lausnar vinnudeilum eru mikilvæg atriði um lífeyrismál. Þar segir m.a.: „Hraðað verði undirbúningi samfellds lífeyriskerfis fyrir alla landsmenn, sem verði komið á eigi síðar en á árinu 1982. Sú endurskoðun hafi það að meginmarkmiði að lífeyriskerfið tryggi öllu fólki á vinnumarkaði sömu lífeyrisréttindi óháð því hjá hverjum það starfar“. Þetta er allt ágætt svo langt sem það nær, en ég óska eftir því að fá að vita hvað líður heildarendurskoðun almannatryggingakerfisins. Hverjir vinna að þessum málum, á hvaða stigi er þessi endurskoðun og hvenær má vænta heildarlöggjafar?



Herra forseti. Endurskoðunarnefnd almannatryggingarlaga fékk á sínum tíma þál. þá sem hér um ræðir, frá 19. maí 1979, til umfjöllunar. Á þeim tíma vann nefndin að tveimur forgangsverkefnum, þ.e. í fyrsta lagi að smíðum lagaákvæða um fæðingarorlof og í öðru lagi að tillögugerð um skipulagsbreytingu á framkvæmd almannatryggingalaga með niðurfellingu sjúkrasamlaganna. Af þeim sökum lét nefndin önnur verkefni bíða um sinn, en nefndin hafði þá fjallað um fjölmörg vandamál sem leysa þyrfti með nýjum eða breyttum reglum almannatryggingalaga, þ. á m. flest efnisatriði þeirrar þáltill. sem hér er vitnað til. Nú þegar hafa fundist lausnir viðamikilla verkefna, svo sem varðandi aðstoð við þroskahefta með heildarlöggjöf um það efni og með stofnun sérstakrar deildar innan félmrn. til að sinna því verkefni. Ég vil líka nefna í þessu sambandi stofnun Heyrnar- og talmeinastöðvar Íslands, sem var formlega tekin í notkun s.l. fimmtudag, 23. okt. Þá hafa símamál aldraðra verið teyst, að hluta til a.m.k., með reglugerð nr. 426 frá 1978 um eftirgjöf fastagjalds af síma öryrkja og ellilífeyrisþega. Önnur og veigamikil atriði hafa tengst lausn kjaradeilu verkalýðssamtakanna og viðsemjenda þeirra. Þar nefni ég fyrst og fremst fæðingarorlofið, sem hv. fyrirspyrjandi gat um áðan. Um það var flutt frv. á síðasta þingi, sem ekki varð útrætt, en í tengslum við samninga Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Ístands, sem undirritaðir voru í gær, hefur ríkisstj. gefið fyrirheit um afgreiðslu þess máls á þann veg sem aðilar geta við unað. Mun frv. til l. um breytingu á almannatryggingalögum í þessa veru verða lagt fyrir Alþ. nú á allra næstu dögum. Í framhaldi af þessari fsp. vil ég einnig taka það fram, að ég tel að sú viðamikla og víðtæka endurskoðun, sem hefur verið í gangi á almannatryggingalögunum, hafi út af fyrir sig skilað árangri í einstökum þáttum. Ég held hins vegar að það sé nauðsynlegt að hafa stöðugt í gangi endurskoðun á almannatryggingalögunum, þar sem heilbr.- og trmrh. feli endurskoðunarnefndinni að taka fyrir tiltekin atriði. Það er út af fyrir sig nauðsynlegt að fjalla um heildarendurskoðun í þessum efnum, en ég held að einstakar lagfæringar, bæði á lögum og reglugerðum, megi ekki bíða eftir því að sú metnaðarmikla heildarendurskoðun liggi fyrir sem menn hafa gert sér í hugarlund. Ég hafði því hugsað mér, þegar lokið væri þeirri endurskoðun almannatryggingalaga sem lýtur að niðurfellingu sjúkrasamlaganna, ef um það næðist samkomulag, að endurskipuleggja nefndina og setja henni nýtt erindisbréf þannig að hún tæki þá fyrir tiltekin og afmörkuð málefni almannatryggingalaganna. Hv. fyrirspyrjandi Alexander Stefánsson gat hér um þau atriði sem eru í yfirlýsingu ríkisstj. vegna afgreiðslu kjaramálanna. Ætla ég ekki að endurtaka það, nema ég ætla að bæta við einu atriði. Hann nefndi fæðingarorlofið og hann nefndi lífeyrismálin. Ég ætla að bæta því við, að í þessum yfirlýsingum er einnig um að ræða aðrar breytingar á almannatryggingalögunum. Þær eru tvær. Sú fyrri fjallar um það, að sjómenn eigi rétt til töku ellilífeyris frá 60 ára aldri, enda hafi þeir haft sjómennsku að aðalstarfi í 25 ár. Síðari breytingin á almannatryggingalögunum, sem hér er gert ráð fyrir, fjallar um að menn, sem hafa misst helming starfsorku sinnar og eru orðnir 62 ára að aldri, geti notið örorkustyrks sem jafnan svari til fulls elli- og örorkulífeyris. Ríkisstj. mun á næstu dögum og vikum leggja í það vinnu að ganga frá endanlegri gerð þeirra frv. sem vísað er til í yfirlýsingu ríkisstj. frá í gær. Þeir textar, sem birtir hafa verið og lagðir hafa verið fram, eru út af fyrir sig endanlegir efnislega, en tæknilega er kannske eftir að ganga frá ýmsum atriðum sem í sumum tilvikum kunna að orka tvímætis, eins og þetta er, en efnisatriðin eru út af fyrir sig afgreidd. Í fsp. hv. þm. Alexanders Stefánssonar er svo vikið að lífeyrismálunum, og í fsp. á sama þskj. frá hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni er einnig spurt um samræmt lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn. Þeirri fsp. er beint til heilbr.- og trmrh. Ég vil af þessu tilefni taka það fram, að þær lífeyrisnefndir, sem vitnað er til í fsp. hv. þm. Magnúsar H. Magnússonar, bæði 17 manna nefndin og 8 manna nefndin, eru báðar, ef ég man rétt, á vegum fjmrn. og ég tel eðlilegt að framvinduskýrsla um vinnu á vegum þessara nefnda komi frá fjmrn. og að við ræddum þá um lífeyrismálin sérstaklega þegar sú skýrsla lægi fyrir. Þær nefndir, sem þar um ræðir, bæði 17 manna nefndin og 8 manna nefndin, hafa unnið út af fyrir sig mjög gott starf að mínu mati. Ég tel hins vegar að því starfi hafi miðað allt of hægt og það eigi að vera okkur kappsmál og metnaðarmál í senn að reyna að koma á samfelldu lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn. Við höfum til þess efnin þar sem eru lífeyrissjóðirnir í landinu og það sem þegar er greitt í gegnum lífeyriskerfi almannatrygginganna. Spurningin er um að stilla þessa þætti saman. Þeir eru margir, þessir þættir, og verkefni þeirra engan veginn einfalt, en okkur er skylt að mínu mati að reyna að taka á þessu máli heildstætt þannig að lífeyrisþegum í landinu séu tryggð betri kjör en verið hefur. Ég vænti þess, herra forseti, að ég hafi svarað þeirri fsp. sem til mín var beint.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir hans greinargóðu svör. Þetta er að mínu mati fullnægjandi, þar sem fram hefur komið að endurskoðun er hafin. Ég vil undirstrika sérstaklega það sem kom fram hjá hæstv. ráðh., að þetta eru mál sem þurfa sífellt að vera í endurskoðun og til meðferðar í þjóðfélaginu. Ég fagna því, að hann mun beita sér fyrir sífelldri endurskoðun á lögum og reglugerðum að því er varðar almannatryggingar almennt. Þetta er það hlutverk löggjafans sem ég tel að sé jafnvel þýðingarmeira en margt annað, því að svo mikilvæg er þessi löggjöf fyrir þjóðfélagið og þegna þess í heild að nauðsynlegt er að hún sé ávallt í takt við tímann.



Herra forseti. Á þskj. 31 hef ég leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. sjútvrh.: „Hvað hyggst sjútvrh. gera til þess að koma í veg fyrir, að loðnuaflinn á komandi vetri dreifist þannig á löndunarhafnir, að útgerðarstaðir á sunnanverðum Austfjörðum verði afskiptir með öllu vegna stöðvunar veiða eða takmörkunar á heildarafla?“ Hér gildir í raun hið sama um hafnir á Miðausturlandi eins og horfir og reyndar einnig um Suðurland. Frá því að þessi fsp. var fram lögð hafa gerst tíðindi nokkur varðandi heildarloðnuveiðina, svo sem menn þekkja. Er ekkert síður nú, miðað við hinar nýju aðstæður, ástæða til að hyggja að hvort möguleiki sé til að finna til þess færar leiðir að jafna loðnulönduninni niður á staði svo sem frekast væri kostur. Menn þekkja forsögu þessara mála: ákveðið skipulag og dreifingu loðnunnar um landið með sérstökum flutningasjóði mynduðum af gjaldtöku af allri landaðri loðnu. Þannig var flotanum dreift á löndunarhafnir og þannig fór allt verksmiðjukerfið í raun og veru í gang. Í kjölfar þessa voru endurbætur víða framkvæmdar og ráðist í fjármagnsfrekar framkvæmdir, enda var þá miðað við miklu meiri veiði en nú er um talað og ekki aðvaranir uppi þá um breytingar svo sem nú eru, og sífellt syrtir í ál hjá spámönnum okkar. Í fyrra varð hér á mikil breyting. Þar kom til miklu einangraðra veiðisvæði, sem svo takmarkast enn frekar í ár að því er séð verður, og sömuleiðis ráðstafanir opinberra aðila um takmarkanir og stöðvun. Afleiðingin varð sú, að margar verksmiðjur fengu enga eða nær enga loðnu, m.a. þær sem höfðu búið sig alveg sérstaklega undir það með bættri tækni, betri útbúnaði o.s.frv., enda veiðarnar áður beinn hvati þar að. Nú stefnir allt í það sama. Allri loðnu er landað á ákveðnum tíma meðan hún enn er fjærst landi. Útlitið fyrir sömu verksmiðjur er enn dekkra og fleiri verksmiðjur koma inn í myndina og því von að áhyggjur skapist ekki síður en í fyrra þegar þessi mál voru hér rækilega til umr., en þá í lok veiðitímabils og vart unnt að gera ráðstafanir til úrbóta. Enn eru möguleikar á að leita lausnar og því er spurt, ekki síst í ljósi síðustu tíðinda, hvort aðgerða sé að vænta af hálfu hæstv. ráðh. til einhverrar jöfnunar eða til einhvers skipulags í loðnulöndun nú og eins síðar í vetur.



Herra forseti. Töluvert hefur verið fjallað um þetta mál, sem hv. þm. Helgi Seljan gerir hér að umræðuefni. Eins og hv. þm. sjálfur rakti var flutningasjóðurinn lagður niður fyrir nokkrum árum. Ekki hefur náðst nein samstaða um að endurvekja þann sjóð. Er satt að segja mikil andstaða gegn því, þannig að ég hef ekki treyst mér til að gera það. Er það sérstaklega með tilliti til þess, að afkoma loðnuveiða hefur verið stórum lakari upp á síðkastið en var á meðan loðnuveiðar voru miklar og miklu meiri en nú er. En að sjálfsögðu hlýtur slíkt gjald á einn máta eða annan að greiðast af þeim verðmætum sem í loðnunni eru. Hins vegar hefur verið reynt að skipuleggja þetta með óbeinum aðgerðum. T.d. hafði það nokkur áhrif á ákvörðun mína að leyfa áframhald loðnuveiða á s.l. vori, en þá hafði loðnan gengið lengra, sérstaklega suður með vesturströndinni. Hins vegar gekk hún miklu skemmra en menn höfðu gert ráð fyrir suður með austurströndinni og olli það þar sérstökum vandræðum, eins og ég veit að hv. þm. vita. Við þessi náttúrufyrirbæri ráðum við sem betur fer ekki enn. Ég vil greina nokkuð frá því sem hefur orðið nú í ár, bæði í þessu sambandi og almennt tengt loðnuveiðum. Við ákvörðun á heildarloðnuafla lögðu vísindamenn Íslands og Noregs fram skýrslu, þar sem þeir lögðu til að heildaraflinn yrði undir 895 þús. lestum. Norski vísindamaðurinn taldi óhætt að fara allt að þeirri tölu, en þeir íslensku lögðu hins vegar til 650 þús. lestir. En svona var það orðað í þeirra sameiginlegu skýrslu, að alla vega yrði þessi afli að vera undir 895 þús. lestum. Samkomulag varð um að binda hámarksaflann við 775 þús. lestir og af því áttu Íslendingar að fá 658 þús. lestir, bæði á haust- og vetrarvertíð. Þetta er að sjálfsögðu miklu minni afli en áður hefur verið um að ræða og því mjög alvarlegt mál bæði gagnvart afkomu flotans og að sjálfsögðu einnig gagnvart verksmiðjunum. Að tillögu loðnuskipstjóra sjálfra samþykkti ég að þessu magni yrði skipt á 52 loðnubáta. Ég féllst einnig á að þeir gerðu sjálfir tillögu um þá skiptingu, hvað þeir gerðu, og ég samþykkti hana án nokkurra breytinga. Hins vegar voru það skilyrði af þeirra hálfu, með tilliti til þess hvað arðsemi þessara veiða væri orðin á mörkum, að ekki yrði þeim íþyngt með neinu flutningagjaldi eða neinum kvöðum um að þeir ættu að bíða með að veiða einhvern hluta af þessari loðnu þar til loðnustofninn væri genginn nær verksmiðjunum sunnan- og vestanlands og suðaustanlands. Féllst ég þá á að veita kvóta, 7500 lestir af síld, sem mætti sigla með, og varð þá jafnframt um það samkomulag, að það gæti orðið til þess að nokkuð af heildarloðnuaflanum yrði geymt fram á vetrarvertíð, þegar loðnan væri komin nær suðvestur- og suðausturströnd landsins. Þannig var ætlunin m.a. með þessum síldarkvóta að stuðla að því að svo gæti orðið. Ég viðurkenni, og það hefur verið áhyggjuefni, að ekki hafa menn treysts til að grípa til beinna aðgerða til að flytja loðnuna til hinna fjarlægari staða við þær aðstæður sem nú eru í arðsemi þessara veiða, en hins vegar reynt að stuðla að því með óbeinum aðgerðum. Nú vil ég alls ekki slá því föstu, eins og virðist vera gert í fsp. hv. þm., að loðna komi ekki í þessa landshluta. Að vísu er það atveg ljóst að nú í haust hefur hún dreifst ójafnt. Þar er Siglufjörður langsamlega hæstur með um 45 þús. lestir, síðan Krossanes með 10. þús., Raufarhöfn 17 þús., Bolungarvík 10 þús., en síðan eru fjölmargir staðir aðrir sem hafa fengið loðnu, eins og Þórshöfn með 1000, Seyðisfjörður 2000, Neskaupstaður 5000, Eskifjörður 1000, Vestmannaeyjar 2000, Grindavík 1500, Sandgerði 1200, Keflavík 7600, Hafnarfjörður tæp 3000, Reykjavík tæp 9000 og Akranes 5500, Patreksfjörður 700. Satt að segja hefur því dreifingin orðið nokkru meiri en menn bjuggust við í upphafi, þótt langmestu sé að sjálfsögðu landað á Norðurlandi. Loðnunefnd starfar að sjálfsögðu og reynt er að beina skipunum til þeirra hafna þar sem ekki er bið, eins og verið hefur. En það er margt sem veldur því, að dreifingin hefur ekki orðið meiri. Loðnuaflinn var í heild 18. okt. aðeins orðinn 124 þús. lestir, en um svipað leyti í fyrra 344 þús. lestir. Nú hafa jafnframt gerst þeir mjög alvarlegu atburðir, að fiskifræðingar hafa eftir sameiginlegan leiðangur með Norðmönnum tjáð okkur að mælingar hafi orðið innan við 50% af því sem þeir hefðu vonast til og þyrfti að vera til að standa undir þeirri veiði sem ráðgerð hefur verið. Því hef ég átt fund með loðnumönnum, útgerðarmönnum, farmönnum og sjómönnum, og náðist samkomulag á þeim fundi um að fresta veiðum á 30% af þeim heildarkvóta sem hverjum báti hafði verið úthlutað. Þeim veiðum verður frestað fram yfir áramót. Ég tel út af fyrir sig að sú frestun sé ekki svo alvarleg. Allt bendir til þess, að mjög fáir bátar hefðu náð því magni, sem þeim er ætlað, fyrir áramótin. Hitt er náttúrlega stórkostlega alvarlegt málefni fyrir útgerðina og reyndar fyrir verksmiðjurnar einnig, ef menn telja ekki óhætt að veiða einnig þessi 30% eftir rannsókn þá sem fer fram strax í upphafi janúar. Hins vegar má þá ætla að það magn, sem veitt verður síðar, verði þá gengið nær landi og þeim stöðvum sem hv. fyrirspyrjandi hefur í huga. - En af þessari ástæðu er m.a. öll framtíð loðnuveiðanna í haust og vetur ákaflega óviss og ákaflega alvarleg. Ég mun athuga hvort unnt er að láta endurtaka mælingar nú eða a.m.k. verði fylgst með allri þessari þróun. Það skal tekið fram, að á fyrrgreindum fundi voru loðnuskipstjórar ósammála fiskifræðingunum og töldu að meira væri af loðnu en þar kæmi fram. Þetta verður að sjálfsögðu reynt að skoða. Hins vegar töldu þeir ekki sjálfir óhætt að fara hærra en í þessi 70%, og má þá segja að það sé farið eins hátt og frekast er unnt að gera, en þá við það miðað að engir bátar séu komnir yfir þann hluta með sinn kvóta þannig að jafnt gangi yfir alla. Ég geri mér grein fyrir því að þetta svar er ófullnægjandi. Svarið er, að engar beinar aðgerðir hafa verið gerðar til að koma loðnu á hina fjarlægari staði, þótt það hafi verið kannað, og ekki náðst samstaða um það. Óbeinar aðgerðir hafa verið ákveðnar til þess að eitthvað af loðnuveiðinni frestist svo meira komi á slíka staði. En í málinu er nú algjör óvissa vegna hins alvarlega ástands sem hefur skapast. Ef svo illa fer, að ekki er unnt að veiða meira en 70% af því sem að var stefnt, er okkur stórkostlegur vandi á höndum, ekki síst vegna loðnuflotans, sem verður að mæta á einhvern máta.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir svör hans og grg. í þessum málum í heild. Ég óttast að hér sé um aukið vandamál að ræða og það sé því ekki síður ástæða til að ræða það nú en á þeim tíma sem fsp. var fram borin. Annmarkarnir á þessu skulu sannarlega viðurkenndir, það er alveg ljóst. Olíukostnaðurinn hjá flotanum vegur vissulega þungt. Og þá vaknar auðvitað enn þá spurningin um veiðitímann og hvenær á að leyfa veiðarnar, hvenær þær eiga að taka gildi, og reynt verði að taka upp aukið skipulag þar. Eins og minnst var á var í fyrra mjög rætt um það, m.a. meðal sjómanna, hvort ekki hefði átt að bíða þess, að loðnan gengi nær landinu. Það er að vísu álitamál og fáir þess umkomnir að dæma það fyrir fram hvort svo eigi að gera. En ég held að ljóst sé, að því minni sem veiðin verður eða leyft er að veiða af loðnu, þeim mun meiri þörf sé einmitt aukinnar skipulagningar varðandi löndun og dreifingu loðnunnar, því hér er um geysilega dýrar verksmiðjur að ræða sem eru verkefnalausar og þarf einhvern veginn að koma til móts við. Við mig ræddu í gær tveir forsvarsmenn verksmiðju á Austurlandi. Þeir drógu ekkert úr kvíða sínum. Það má kannske lesa það út úr fsp., að ég fullyrði að enginn afli berist á þessar hafnir. Við skulum vona að svo verði ekki, en ég óttast að svo verði. Þeir sögðu líka að þetta mál væri ekki auðvelt og þeir gerðu sér alveg ljósa annmarkana, ekki síst eftir að þessi svartari skýrsla hefur komið fram sem sjútvrh. rakti hér áðan. En þeir bentu á það, að þrátt fyrir olíukostnað flotans og marga þætti, sem þar spiluðu inn í, væri þar einnig annar kostnaður sem þyrfti að koma til álita við allar aðgerðir. Þar væri um að ræða kostnað verksmiðjanna sjálfra vegna fjármagns - vegna vaxta - og þar yrði að líta á hvort eitthvað kæmi á móti til greiðslu. Menn yrðu því að skoða dæmið í heild. Og þeir sögðu að það kynni að verða svo, að í staðinn fyrir að beina aðstoð sinni að loðnuflotanum yrði aðstoð hins opinbera til að koma við þessar verksmiðjur, og sú beina aðstoð yrði þá að koma fyrr en síðar, ef svo illa færi sem þeir kviðu, til þeirra verksmiðja sem út undan yrðu, þeirra fyrirtækja sem þar treysta á í meira eða minna mæli. Ég vil aðeins ítreka að áhyggjur manna eru miklar. Menn viðurkenna erfiðleikana, ekki síst í ljósi síðustu staðreynda - eða síðustu spáa um þetta því staðreyndir eru vitanlega ekki síðustu spár um þetta. Því ítreka ég það, að ég vænti þess, að svigrúm gefist til þess, samkomulag náist um það með einhverjum hætti, að reynt verði að koma á einhverju skipulagi sem tryggi betri dreifingu loðnunnar en til þessa hefur verið.



Herra forseti. Ég vil taka undir það sjónarmið hv. fyrirspyrjanda, að það væri æskilegt að hægt væri að landa loðnuafla og dreifa honum á sem flestar löndunarhafnir. Hins vegar vil ég taka undir það sjónarmið hæstv. sjútvrh., að þegar loðnuaflinn minnkar og gengið er í ríkari mæli í að takmarka veiðar loðnuskipanna getur enginn ætlast til þess, að þeir útgerðarmenn og sjómenn, sem þessar veiðar stunda, standi undir slíkum flutningum. Þá verður að leysa þá flutninga með öðrum hætti, því að þetta er ekki mál sjómanna og útgerðarmanna. Þetta er þá mál til atvinnujöfnunar í landinu, sem yrði að taka upp með öðrum hætti. Í framhaldi af þessari fsp. vil ég mælast til þess við hæstv. sjútvrh. að hann gefi eða láti semja skýrslu um rannsóknir á loðnustofninum, um tillögurnar frá byrjun, og leggi fyrir Alþingi. Ég tel að þær ráðstafanir, sem hann hefur nú neyðst til að gera og áður hafa einnig verið gerðar, séu orðnar svo alvarlegar að þær gefi ekki rétta vísbendingu um að það sé hægt að bæta lífskjörin í þessu landi, heldur öfugt. Það er undarlegt að fyrir aðeins þremur árum var talið að mætti veiða allt upp í 1.5 millj. lesta af loðnu, menn hvattir þá til fjárfestingar bæði í veiðum og vinnslu, og síðan er lagt til að fara í 650 þús. tonn í loðnuveiðunum og nú er það skorið niður. Ég hygg að aðrir launþegar og atvinnurekendur í þessu landi mundu eitthvað segja ef kaup manna væri skorið niður um 30%, eins og þetta fólk verður að taka á sig. Hér er eitthvað orðið furðulegt við öll vísindin og það er sannarlega tími til þess kominn að þau séu byggð á sterkari grundvelli en þeim að hægt sé að hlaupa úr einni tillögunni í aðra á nokkurra mánaða fresti. Því vil ég mælast til þess við hæstv. ráðh. að hann láti semja skýrslu um loðnurannsóknir og veiðar og leggi fyrir Alþ., þannig að hún liggi fyrir til umræðu hjá þjóðinni í heild.



Herra forseti. Það er vissulega rétt sem komið hefur fram í þessum umr., að það ríkir áhyggjusamlegt ástand í loðnuveiðimálum og loðnuvinnslumálum. Það er auðvitað æskilegt, eins og hér hefur komið fram, að unnt sé að dreifa vinnslunni og þar með vinnunni sem víðast um land. En það er jafnljóst að það kostar mikla peninga, það hefur í för með sér óhagkvæmni, ekki síst þegar olían er orðin svo dýr sem raun ber vitni. Ég verð reyndar að segja að mér þykir, eins og hæstv. sjútvrh., að það hafi þó orðið furðumikil dreifing miðað við aðstæður á þeim afla sem á land hefur borist. En allur samdráttur er í rauninni dýr og hann bitnar hér jöfnum höndum á vinnslunni og veiðunum. Hæstv. sjútvrh. rakti nýtt mat fiskifræðinga á ástandi loðnustofnsins. Við skulum vona að þetta mat sé of svartsýnt, en ekki er okkur óhætt að ganga út frá því sem slíku. Þess vegna tel ég að þær ráðstafanir, sem gripið hefur verið til af hendi hæstv. ráðh., hafi verið eðlilegar. Enn einu sinni höfum við í rauninni fengið ábendingu um að aðgát skuli höfð í nýtingu stofnanna, hvort sem þessi mæling er fyllilega rétt eða ekki. En það, sem ég vildi sérstaklega beina til hæstv. ráðh., er að nú liggur ekki bara fyrir vandi hjá verksmiðjunum, heldur ekki síður hjá loðnuflotanum sjálfum. Þar eru mörg stór og dýr tæki sem hafa lítil verkefni. Nú er útlit fyrir að þau skerðist enn miklu frekar. Loðnuflotinn hefur getað lokið sínum verkefnum á mjög skömmum tíma, þrem til fjórum mánuðum, og getur það enn frekar nú, en þó væntanlega við lélegri afkomu. Síldveiðarnar munu ekki vega hér upp á móti. Spurning mín til ráðh. er því sú, hvernig hann hyggist bregðast við þeim vanda sem loðnuflotinn í heild stendur frammi fyrir eins og stendur.



Herra forseti. Það er ekkert nýtt að þau vandamál, sem hér eru til umr. séu rædd á Alþ. og mjög eðlilegt vegna þess að hér er ekki eingöngu um að ræða hagsmuni þeirra sjómanna og þeirra útgerðaraðila sem byggja afkomu sína á þessum veiðum, heldur einnig verksmiðjanna víða um landið og þess verkafólks sem hefur treyst á það á hverju ári að hafa af þessari vinnslu verulegar tekjur. Það virðist vera orðið mun erfiðara að eiga við þessi mál eftir þau tíðindi sem hafa borist, ekki aðeins nú, heldur einnig á s.l. vetri, og útlitið í raun og veru mun dekkra varðandi það að hafa stjórn á dreifingu loðnuafla. Menn undra sig nokkuð á því, hvað dreifingin hefur orðið mikil. Ég hygg að meginskýringin sé sú, að það eru ákveðnar verksmiðjur sem hafa yfir að ráða skipum og leggja að þeim að koma til heimahafnar og vilja leggja á þær útgerðir, sem verksmiðjurnar þá yfirleitt eiga, allverulegan aukakostnað til að fá eitthvað upp í þann mikla fastakostnað sem verksmiðjurnar hafa án tillits til þess, hvort einhver vinnsla fer fram. Það eru eingöngu þær verksmiðjur sem hafa yfir slíku að ráða sem geta með beinum hætti stýrt eigin skipum. Ég er þeirrar skoðunar, að það verði ekki hjá því komist að hafa hér einhverja stýringu á. T.d. var það svo á s.l. vetri, að ég held að það hafi verið of mikið magn sem ákveðnar ríkisverksmiðjur tóku á móti í lok veiðitímabilsins. Ég vil beina því til hæstv. sjútvrh., hvort ekki sé ástæða til að takmarka það magn, sem verksmiðjur geta tekið á móti og geymt í einu, með tilliti til þess að sæmileg nýting verði á því hráefni sem þær taka á móti. Ég held að það hafi verið svo, sérstaklega á s.l. vetri, að nýtingin hafi lækkað nokkuð vegna þess að hráefni hafi verið geymt of lengi á sama tíma sem aðrar verksmiðjur voru verkefnalausar.



Herra forseti. Ég vil aðeins koma inn á það sem hv. fyrirspyrjandi nefndi um veiðitímann, að ákveða annan veiðitíma. Um þetta var mikið fjallað. Ég sagði áðan að ég féllst á kvótafyrirkomulag að tillögu loðnuskipstjóra og gerði það m.a. með tilliti til þess, að ég vonaði að þá yrði hagkvæmnin öll sem mest og látin sitja í fyrirrúmi. Þetta held ég að hafi gefið góða raun. En þegar þetta var ákveðið settu þeir ýmis skilyrði, sem eru ákaflega vel skiljanleg ef gæta ætti mestu hagkvæmni, m.a. að þeir mættu veiða loðnuna þegar þeim hentaði og þegar hún væri feitust og gæfi mest af sér. Ég sá mér ekki fært að leggjast gegn þessu, því að það var þegar ljóst, miðað við 52 skip og 658 þús. lesta afla, að afkoman yrði vægast sagt mjög á mörkum. Hér hefur áður verið nefnt af öðrum, sem hafa tekið til máls, og hafa þeir tekið undir það með mér, að ekki er hægt að leggja flutningskostnaðinn á flotann einan, eins og nú er ástatt. Það verður að finna þar aðrar leiðir. Olíukostnaður hefur auk þess aukist. Þetta er því orðið töluvert erfiðara viðfangs allt saman. Hitt er svo annað mál, að einmitt þetta kvótakerfi stuðlar að því að sumir bíða. Og ef ég man rétt eru ekki allir loðnubátar enn farnir af stað. Ég hygg að a.m.k. tveir bíði enn. Þetta eru skip, sum hver, sem vilja landa annars staðar en nú þykir borga sig og vilja bíða með kvóta sinn þar til nær er komið þeim höfnum og hafa þá að sjálfsögðu minni olíukostnað þótt loðnan sé ekki eins verðmæt. Ég hygg að verði fróðlegt að sjá, hvort þessi tilraun fær fullan framgang, - því miður eru blikur á lofti um það nú, - hvort ekki verður meiri dreifing að eigin vali skipanna en hefur verið í kapphlaupinu sem ríkt hefur áður um sem mestar veiðar. Það er sjálfsagt að verða við beiðni hv. 1. þm. Vestf. um skýrslu um spár og tillögur í þessu sambandi og hvernig þessi mál hafa þróast. Ég hef reyndar þegar rætt það við vísindamenn og skal ítreka það að fá skýrslu þeirra um það. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, að erfiðleikar loðnuflotans eru náttúrlega stærstir í þessu sambandi. Því verður áreiðanlega ekki neitað. Vitanlega eru vandræði verksmiðjanna víða mikil. Margar hverjar hafa gert sölusamninga og geta e.t.v. ekki við þá staðið ef niður er skorið af magninu svo mikið sem gert hefur verið til bráðabirgða. En vandi loðnuflotans er tvímælalaust langsamlega stærstur. Því er eðlileg spurning, hvað skuli til bragðs taka. Ég er ekki reiðubúinn að svara þeirri spurningu hér og nú. En að sjálfsögðu er þegar byrjað að hugleiða það. Spurningin er sú: Eru til aðrir fiskstofnar þar sem við erum frekar aflögufærir, og getum við kannske leyft þessum flota að dýfa þar niður veiðarfæri, ef ég má orða það svo? Er óhætt að láta þennan flota hafa eitthvað af þorski? Þar er vitanlega þröngt setinn bekkurinn. Er óhætt að auka eitthvað síldveiðar fyrir þennan flota? Ég get alls ekki svarað því nú. En þetta mun verða skoðað vandlega og samráð haft við vísindamenn um það. Hv. 3. þm. Austurl. nefndi að takmarka mætti móttekið magn hjá vissum verksmiðjum. Þetta er hugsanleg leið. En ég vek athygli á því, að sjómenn munu mótmæla þessu mjög og leggja á það áherslu, eins og kom fram þegar ég svaraði hæstv. fyrirspyrjanda, að fá að stunda þessar veiðar með sem mestri hagkvæmni og landa þar sem olíukostnaður þeirra verður minnstur. En ég tel erfiðleika á því einnig.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. þm. Árna Gunnarssyni að leggja fram fsp. á þskj. 31 til hæstv. fjmrh. um lækkun gjalda á bifreiðum fyrir öryrkja. Tilefni þessarar fsp. er að á tveim síðustu þingum hafa verið lögð fram frv. til l. um breyt. á lögum um tollskrá o.fl. er lutu að lækkun gjalda á bifreiðum fyrir öryrkja. Um hefur verið að ræða, þegar þessi frv. eru lögð fram, að fá heimild Alþingis til að hækka niðurfellingu á gjöldum til samræmis við verðlagshækkanir sem orðið hafa. Á síðasta þingi lögðu ég og hv. þm. Árni Gunnarsson fram brtt. við þetta frv., þess efnis, að heimilt væri að hækka þessa undanþágu á bifreiðum öryrkja árlega í hlutfalli við verðlagshækkanir á hverjum tíma. Til þess þyrfti þá ekki að koma, að svo sjálfsagt mál yrði lagt fyrir hvert Alþingi til samþykktar. Einnig komu þá fram fleiri brtt. og ábendingar um leiðréttingu á þessu ákvæði tollskrárlaga er lutu að fjölda þeirra bifreiða, sem féllu undir þetta ákvæði, og skilyrðum er fylgdu þessari undanþágu. Það var skoðun fjh.- og viðskn. Nd., að þetta mál þyrfti nánari endurskoðunar við, og óskaði fjh.- og viðskn. Nd. eftir að fram komnar brtt. yrðu dregnar til baka á þeirri forsendu að endurskoðun færi fram á þessu ákvæði tollskrárlaga í sumar með hliðsjón af þeim breytingum og ábendingum, sem fram höfðu komið, og tillögur til breytinga yrðu síðan lagðar fyrir í byrjun næsta þings. Í því sambandi vil ég - með leyfi forseta - lesa upp bréf það er formaður fjh.- og viðskn. sendi fjmrh., en það kom fram við 3. umr. um þetta mál, 16. apríl s.l., er formaður fjh.- og viðskn., hv. þm. Halldór Ásgrímsson, gerði grein fyrir þessu máli. Með leyfi forseta, segir formaður n. við þessa umr.: „Nefndin hefur orðið ásátt um að skrifa fjmrn. svo hljóðandi bréf og stíla það til tolladeildarinnar: „Í framhaldi af umræðum á fundi fjh.- og viðskn., þar sem þér voruð viðstaddur, óskar nefndin eftir því, að ákvæði 27. liðs 3. gr. laga um tollskrá o.fl. verði tekin til endurskoðunar, m.a. með tilliti til meðfylgjandi brtt. Greinargerðir og tillögur til úrbóta óskast sendar nefndinni fyrir 10. okt. n.k.“ “ Flm. brtt. féllust á að draga framkomnar tillögur um breytingar til baka í trausti þess, að slík endurskoðun færi fram og tillögur yrðu lagðar fram til úrbóta í byrjun þessa þings. Því er lögð fram eftirfarandi fsp. til hæstv. fjmrh.: „a) Hefur farið fram endurskoðun á 3. gr. laga um tollskrá o.fl., 27. lið, er lýtur að lækkun gjalda á bifreiðum fyrir öryrkja? b) Ef svo er, má þá vænta þess, að lagt verði fyrir Alþ. nú frv. um breyt. á þessu ákvæði laga um tollskrá o.fl. - og í hverju yrðu þær breytingar fólgnar?“



Herra forseti. Það er laukrétt hjá hv. fyrirspyrjanda, að með bréfi fjh.- og viðskn. Nd. Alþingis til fjmrn. á s.l. vori var þess farið á leit, að ákvæði 27. tölul. 3. gr. tollskrárlaga um tollaívilnanir til handa öryrkjum yrðu tekin til endurskoðunar, m.a. með hliðsjón af brtt. sem komu fram hér á Alþ. á s.l. vori. Jafnframt var óskað eftir að grg. og till. til úrbóta yrðu sendar n. fyrir 10. okt. 1980. í tolladeild fjmrn. hefur verið unnið að nefndri endurskoðun eftir því sem föng hafa verið á, en mér er tjáð að vegna mikilla anna hafi ekki reynst unnt að ljúka endurskoðuninni fyrir nefnd tímamörk. Það var ekki fyrr en 7. þ.m. að rn. bárust tillögur lækna sem skipaðir eru í úthlutunarnefnd bifreiða fyrir öryrkja, þar sem fjallað er um þessi mál. Þessar tillögur hafa einmitt verið til athugunar seinustu dagana. Fyrsta fsp. er hvort fram hafi farið sú endurskoðun sem lýtur að lækkun gjalda á bifreiðum fyrir öryrkja. Þessari spurningu hlýt ég því að svara játandi, en um leið viðurkenna að endurskoðuninni er ekki lokið. Í öðru lagi spyrja hv. fyrirspyrjendur hvort vænta megi þess, að lagt verði fyrir Alþ. frv. um breyt. á þessu ákvæði. Þeirri spurningu svara ég líka hiklaust játandi. Þess er að vænta. En að lokum er um það spurt, í hverju breytingarnar yrðu fólgnar. Þá er því til að svara, að það er líklega ekki tímabært að gefa ákveðnar yfirlýsingar um það mál, vegna þess að þeir menn, sem tóku að sér að undirbúa tillögur af því lagi, hafa ekki enn lokið störfum. Ég reikna hins vegar með að það verði alveg á næstu dögum og þá verður væntanlega tekin afstaða til þess, í hvaða búning frv. yrði fært og hvert yrði innihald þess. Ég vil þó láta það koma hér fram, að ég tel einsýnt að í fyrsta lagi hljóti fjárhæðin að breytast og það til hækkunar. Það liggur kannske í hlutarins eðli miðað við verðþróun í landinu. Í öðru lagi tel ég sjálfsagt að þessi fjárhæð verði tengd við verðþróunina í einu eða öðru formi. En vissulega getur ýmislegt komið þar til greina. Það er spurning hvort á að miða við framfærsluvísitölu, byggingarvísitölu, gengisbreytingar, lánskjaravísitölu eða eitthvað annað. Þetta er eitt af þeim atriðum sem hefur verið rætt meðal þeirra manna sem um þetta hafa fjallað, og endanleg tillaga liggur ekki fyrir. En aðalatriðið er að fjárhæðin verði tengd verðbreytingum í þjóðfélaginu. Í þriðja lagi hefur verið rætt um að stytta tímann sem liðið getur milli þess að þessi fyrirgreiðsla sé veitt öðru sinni eða í þriðja sinn, sem sagt milli endurveitinga á tollaívilnunum. Þar hefur einkum komið til álita að stytta tímann úr fimm árum í fjögur ár eða - eins og sumir hafa nefnt - að binda endurveitingu þessarar ívilnunar við ákveðinn kílómetrafjölda aksturs. Ég held að það sé fullur vilji fyrir því í fjmrn. að gengið verði til móts við óskir sem fram hafa komið um að þarna verði eitthvað slakað á, menn þurfi ekki að bíða í full fimm ár eftir því að mega skipta um bifreið. En af því leiðir svo hitt, að væntanlega verður að taka afstöðu til þess, hvort um yrði að ræða að leyfðum veitingum yrði fjölgað til samræmis við styttingu tímans. Eins og ég tók fram áðan hafa ekki verið teknar ákvarðanir af hálfu fjmrn. um hvert yrði efni frv. um breytingar á þessum ákvæðum. Ég held hins vegar að ljóst sé að rn. muni stefna að því að lagfæra gildandi lög með þeim hætti sem ég hef nú lýst, þó að nánari ákvarðanir um framkvæmdaatriði og nánari tilhögun hafi ekki enn verið teknar.



Herra forseti. Ég vil minnast nokkrum orðum á þessa fsp. hv. 10. landsk. þm., Jóhönnu Sigurðardóttur, sem mér finnst full ástæða til að sé borin fram. Ég bar fram á síðasta þingi viðbótartillögu varðandi bifreiðar fyrir öryrkja, þar sem farið var fram á að eignartíminn væri styttur frá því sem nú er. Ég tel alveg nauðsynlegt, að þær breytingar verði gerðar, og skora á fjmrh. að vinda bráðan bug að framkvæmd þess máls. Ég tel ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um ástæður til þess. Það er öllum ljóst, að þessi tími er of langur. Annað mál hyggst ég bera fram sem frv. og vil geta þess, þó að það sé ekki tilbúið, ef ekki verður séð til þess að sú breyting komi inn í þingið,. en það er um ákvæði í 27. tölul. 3. gr. laga um tollskrá, nr. 120 frá 1976, en þar er talað um lækkun eða niðurfellingu af gjöldum bifreiða fyrir öryrkja. Þar segir í 4. mgr.: „Aðilar, sem njóta tollívilnana samkv. 41. tölul. [en sá töluliður veitir þeim, sem hafa atvinnu af akstri, ívilnun á tollum], geta eigi jafnframt fengið tollívilnun samkv. þessum tölulið.“ Þetta þýðir í stuttu máli að öryrki, sem sækir um tollalækkun vegna atvinnufyrirtækis, getur aðeins fengið aðra ívilnunina, en ekki báðar. Það segir sig sjálft, að þetta er ákaflega óréttlátt. Niðurfellingin eða lækkunin til handa öryrkjanum er aukaívilnun fyrir hann vegna örorku hans og þess vegna afar ósanngjarnt að hann njóti ekki beggja ívilnananna. Ég vil biðja hæstv. ráðh., ef hann er að ljúka endurskoðun á tollalögunum, að taka þetta atriði inn í - annars mun ég bera fram frv. um það efni.



Herra forseti. Á tveimur þingum hef ég ásamt fleiri þm. flutt breytingartillögu við tollskrá að því er varðar niðurfellingu og lækkun gjalda af bifreiðum fyrir öryrkja. Ég hef orðið var við það, eins og raunar hefur komið fram í umr., að hv. alþm. hafa mjög mikinn áhuga á því og vilja hafa samstöðu um að lagfæra þennan þátt mála fyrir þá sem þurfa á slíkri niðurfellingu að halda. Ég tel að mjög æskilegt sé að í þeirri endurskoðun, sem nú fer fram, eftir því sem hæstv. fjmrh. upplýsti, sé ekki aðeins haft samráð við eða leitað álits þeirra tryggingalækna, sem lögum samkvæmt fjalla um þessa niðurfellingu, heldur ekki síður leitað umsagnar eða haft samráð við samtök öryrkja í landinu, sem mjög hafa varist fyrir þessari réttarbót. Það er ljóst, að frá þeim hafa komið fram opinberlega ákveðnar tillögur í sambandi við meðferð þessa máls í heild. Ég vil gjarnan mega beina þeim tilmælum til hæstv. fjmrh., að sjónarmið þess fólks, sem stendur í forsvari fyrir þessi samtök, fái að koma fram í sambandi við þá endurskoðun sem í gangi er. Ég vil líka leggja áherslu á að það er mjög mikilvægt að frá þessu sé gengið mjög skilmerkilega í tollskrá, vegna þess að þessi ákvæði, eins og svo mörg önnur, er hægt að túlka á margvíslegan hátt, miðað við ákvæði tollskrár eins og hún er í mörgum tilfellum. Þar minni ég á ekki hvað síst þau ákvæði er snerta niðurfellingu á tollum ýmissa tækja og hjálpartækja fyrir fatlað fólk. Að lokum vil ég segja það, að ég vænti þess, að þessi endurskoðun komi sem fyrst fram í lagafrv. Og ég vænti þess, að afstaða hv. alþm. sé sú sem kom fram við síðustu afgreiðslu þessa máls, að ekki muni standa á Alþ. að greiða götu þeirra leiðréttinga sem á þessum málum þarf að gera.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð - og ber nú vel í veiði að þessi þarfa fsp. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur er borin fram í sömu andránni og hæstv. félmrh. hefur svarað fsp. varðandi fyrirhugaðar breytingar á tryggingalöggjöfinni. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé ákaflega brýnt að auðvelda öryrkjum og með nokkurri hliðsjón af fötlun að komast yfir farartæki. Þá er náttúrlega mest um vert að gerfatlaða fólkinu, sem alls ekki kemst leiðar sinnar öðru vísi en í sérstaklega útbúnum og góðum bílum, verði auðveldað að komast yfir slík farartæki. Þar næst á eftir er nauðsynlegt að öðru fötluðu fólki, sem slíkra farartækja þarfnast, sé gert kleift að endurnýja þá bíla á meðan enn þá er nokkurt endursöluverð á þeim bíl sem hlutaðeigandi á. Það er efalaust að fimm ára biðtíminn er allt of langur. Þetta er orðin endurnýjun á allt að því óviðráðanlegu vandamáli að komast yfir notaðan bíl að nýju. Þetta fólk þarf að vera í góðum bílum. Þetta er fólk sem getur ekki gert við bílana sína sjálft. Margt af því er þess háttar að það getur ekki einu sinni skipt um dekk undir bílnum af eigin rammleik, hvað þá gert við bílinn eða haldið honum við að nokkru leyti eða bjargað sér ef bíll bilar fjarri mannabyggðum við slæmar aðstæður að nóttu til. Ég hygg að það væri ákaflega mikill styrkur fyrir þetta fólk ef eftirgjafartíminn yrði styttur ofan í fjögur ár eða ákveðinn ekinn kílómetrafjölda, við skulum segja 80–100 þús. km. ekna á bíl, þó að hann hafi verið skemmri tíma en fjögur ár í eigu hlutaðeigandi. Komum við þá að því sem lýtur að tryggingalöggjöfinni í sambandi við þörf þessa fólks fyrir bíla. Það er orðið ofviða fólki, sem lifir á örorkulífeyri plús tekjutryggingu, að reka bíl, rekstrarkostnaðurinn er orðinn svo mikill með hækkuðum bensínkostnaði. Ráðstöfunin, sem gerð var á síðasta þingi, getur aðeins talist - ja, við skulum segja: hógvær viðleitni til að viðurkenna vandamálið. En sú ráðstöfun nægir hvergi nærri. Við verðum að sjá til þess, að a.m.k. gjörfatlað fólkinu, sem hvergi kemst leiðar sinnar nema í vélknúnu farartæki, verði séð fyrir hjálp til að reka þessa bíla. En það er ég alveg viss um af orðum þeirra góðu manna, sem hér hafa tekið til máls um fsp. frú Jóhönnu, að ekki mun standa á þeim í vetur að gera einhverja þá lagabreytingu til hjálpar þessu fólki sem stoð megi verða í. Og þá skulum við ekki gleyma því, að það er fleira fatlað fólk en það, sem hefur þó efni á því að eiga bíl með eftirgjöf, sem þarf að komast leiðar sinnar húsa á milti. Það fólk, sem e.t.v. er verst á vegi statt fjárhagslega, verður að kaupa leigubíla eða kosta öðru til. En þetta lýtur að væntanlegum breytingum á tryggingalöggjöfinni síðar í vetur.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svör hans og undirtektir þeirra þm., sem hér hafa tekið til máls, við það að þetta mál þurfi skjótrar úrlausnar við. Það kom fram í svari hæstv. fjmrh., að endurskoðun sé í gangi nú, en henni ekki lokið og frv. verði lagt fyrir Alþ. fljótlega í þessu máli. Í svari hæstv. ráðh. kom þó ekki fram fullkomið svar við fsp. minni er varðar b-liðinn, í hverju þær úrbætur væru fólgnar, enda gefur það auga leið þar sem þessari endurskoðun er ekki lokið. Fjmrh. kom þó inn á nokkur atriði í þessu máli sem munu koma til móts við þær skoðanir sem uppi voru á síðasta þingi í þessu máli, ef að lögum verður. Aðalatriðið er þó að breytingar verði gerðar til úrbóta í þessu máli og tillögur verði lagðar fljótlega fyrir þingið þannig að tími gefist til að afgreiða málið í góðan tíma áður en næsta úthlutun fer fram, sem verður í byrjun febrúar, þannig að úthlutun þurfi ekki að tefjast af þeim sökum að endurskoðunin gangi seint. Það hefur komið fyrir hér, þegar frv. í þessa veru hafa verið lögð fram, að það hefur tekið langan tíma eða a.m.k. nokkurn tíma að afgreiða þau á þingi. Ég vil því leggja þunga áherslu á að þessari endurskoðun verði hraðað og við fáum þetta frv. fljótlega í þingið þannig að úthlutun 1. febrúar tefjist ekki af þeim sökum.



Herra forseti. Að undanförnu hafa orðið nokkrar umræður um stöðu og þróun heilbrigðismála almennt. Þessi umræða og blaðaskrif hafa aukist í kjölfar heilbrigðisþings sem nýlokið er. Það hafa komið fram skiptar skoðanir um einn þátt þeirra gjalda sem hið opinbera, sjúkratryggingarnar, greiðir fyrir sjúka aldraða sem dveljast á vegum Landspítalans eða deildar Landspítalans að Hátúni 10B hér í Reykjavík. Aðrar stofnanir, hvort sem þær eru í eigu sveitarfélaga eða sjálfseignarstofnanir, fá sitt daggjald ákveðið af daggjaldanefnd, hvar í eiga sæti fulltrúar opinberra aðila og sveitarfélaga, en enginn aðili frá sjálfseignarstofnunum. Eftir að daggjaldanefnd hefur lokið störfum sínum fer úrskurður hennar, sem er byggður á yfirsýn og staðreyndum sem fyrir liggja frá viðkomandi stofnunum fyrir æðsta dóm - verðlagsnefnd þessara mála - sem er hæstv. ríkisstj. Það, sem ég vil spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh um, er þetta: Hver er raunkostnaður á dag fyrir sjúklinga sem dvelja á hjúkrunardeild Landspítalans að Hátúni 10B: a) í fullri vistun; b) í dagvistun? Og ég hef beðið um að það yrði sundurliðaður kostnaður og að með verði teknir kostnaðarliðir sem verða til utan deildarinnar sjálfrar. Ég hef það í huga m.a. að gott getur verið til frekari samanburðar á seinna stigi að fá svar við þessu því að í byggingu er eitt slíkt hjúkrunarheimili aldraðra þar sem menn bjóða sömu þjónustu, þegar það verður komið upp, og þessi hjúkrunardeild Landspítalans veitir, þótt hæstv. ráðh. hafi ekki séð ástæðu til að minnast á það í sjónvarpsviðtali fyrir skömmu þegar hann var að telja upp þau hjúkrunarheimili og skyldar stofnanir fyrir aldraða sem í smíðum væru.



Herra forseti. Ég hef fengið frá skrifstofu ríkisspítalanna í dag svar við fsp. hv. þm. Péturs Sigurðssonar. Í fsp. er beðið um sundurliðun kostnaðar og að með verði teknir kostnaðarliðir sem verða til utan deildarinnar sjálfrar, þ.e. hjúkrunardeildar Landspítalans að Hátúni 10 B, bæði að því er varðar þá sjúklinga, sem eru í fullri vistun, og þá vistmenn sem um er að ræða í dagvistun. Þær tölur sem ég hef sundurliðaðar í þessum etnum, eru fyrir árið 1979. Ég taldi að það væri skynsamlegra að taka heilt ár í þessu sambandi en að vera að taka þessa þætti út eins og þeir eru í augnablikinu, vegna þess að innan heils árs falla til allir þeir kostnaðarliðir sem nauðsynlegt er að taka tillit til í þessum efnum. Ég held að þessi upptalning eigi að gefa nægilega skýra mynd af þeim kostnaði sem þarna er um að ræða. Það er fyrst öldrunarlækningadeild. Dvalardagar 1979 eru 23389. Kostnaður á því ári nam samtals 571 millj. 582 þús. kr. Sá kostnaður skiptist þannig: Laun 366 millj. 521 þús. Pappír, bækur, tilföng o.fl. 526 þús. Fatnaður, hreinlætisvörur o.fl. 17 millj. 487 þús. Lyf og spítalavörur 12 millj. 842 þús. Orka til ljósa og hitun 8 millj. 405 þús. Ýmis áhöld 474 þús. Auglýsing, fjölritun o.fl. 312 þús. Ferðir, námskeið og þess háttar 1 millj 158 þús. Húsaleiga og leigugjöld 7 millj. 201 þús. Akstur 4 millj. 212 þús. Hreingerning, þvottur og fatahreinsun 23 millj. 511 þús. Viðhaldskostnaður 583 þús. Ýmis sérfræðiþjónusta 7 millj. 772 þús. Ýmislegt 203 þús. Gjaldfærður stofnkostnaður 2 millj. 547 þús. Samtals 453 millj. 754 þús. - Síðan kemur fæðiskostnaður 67 828 þús. Ýmsar tæknilegar og faglegar rekstrareiningar, eins og það er orðað í skýrslu frá skrifstofu ríkisspítalanna til mín, 50 millj. Samtals 571582 þús. við öldrunarlækningadeildina á 23389 dvalardaga, sem gerir kostnað á dvalardag upp á 24438 kr., og að viðbættum skrifstofukostnaði er kostnaðurinn á dvalardag á legudeildinni 25157. Á dagdeildinni varð heildarkostnaður á þessu ári, 1979, 41303 þús. Dvalardagar voru 4710. Kostnaður á dvalardag þar var 8 769 kr., en að viðbættum skrifstofukostnaði varð kostnaður á dag 9483 kr. Þessi kostnaður skiptist þannig þessi 41 millj.: Laun 11957 þús. Lyf og ýmsar spítalavörur 2 220 þús. Akstur og flutningsgjöld 2595 þús. Þvottur frá þvottahúsi ríkisspítalanna 260 þús. Ýmis áhöld 79 þús. Viðhaldskostnaður 6 þús. Fatnaður og hreinlætisvörur 259 þús. Fæðiskostnaður 13 659 þús. Orka 683 þús. Húsaleiga 585 þús. Og svo loks liðurinn „Ýmsar tæknilegar og faglegar rekstrareiningar“ 9 millj. Auk þess, sem hér hefur komið fram, vil ég láta þess getið, að ég hef í dag látið dreifa til þm. riti heilbr.- og trmrn. nr. 2/1980, þar sem er um að ræða ítarlegan samanburð á öllum kostnaðarþáttum heilbrigðisstofnana í landinu. Á bls. 533–536 í þessu riti kemur mjög greinilega fram hver þessi kostnaður er á hverja kostnaðareiningu. Í þessu riti kemur glöggt fram í hverju mismunurinn liggur þarna á milli stofnana. Það er rétt sem hv. fyrirspyrjandi gat um áðan, að umræður um fyrirkomulag kostnaðargreiðslna við heilbrigðisþjónustuna hafa verið allmiklar að undanförnu í framhaldi af nýafstöðnu heilbrigðisþingi. Þar hafa menn annars vegar rætt um hvort setja eigi allar stofnanir heilbrigðismálanna á svokallaða beina fjárveitingu, líkt og nú er gert og gert hefur verið um nokkurra ára skeið á ríkisspítölunum, eða hvort menn vilja hafa þarna daggjaldafyrirkomulag áfram. Við höfum nú nýlega sett af stað sérstaka athugun á daggjaldastofnunum í landinu þar sem tekið verður út alveg nákvæmlega hvernig kostnaður fellur þar til eins og sakir standa. Á grundvelli þeirrar úttektar verða teknar ákvarðanir um hvernig heilbrigðisstofnanir verða fjármagnaðar í framtíðinni. Við teljum að möguleikar heilbr.- og trmrn. til að hafa eftirlit með daggjaldaspítölum í landinu séu allt of litlir eins og sakir standa og daggjaldanefnd sé í rauninni furðuveikt stjórnvald, miðað við þá miklu ábyrgð sem á henni hvílir, og þurfi að styrkja það talsvert, bæði til þess að geta nýtt þá fjármuni betur sem þarna fara í gegn, en líka til þess að geta tryggt betur en nú er að fagleg forusta heilbrigðisþjónustunnar sé í skaplegu horfi alls staðar á viðkomandi stofnunum. - Þegar þessi úttekt á daggjaldaspítölunum, sem nú á að fara í gang, liggur fyrir verða sem sagt teknar ákvarðanir um þetta. Ég er þeirrar skoðunar, að reynslan af hinum beinu fjárframlögum til ríkisspítalanna sé út af fyrir sig allgóð. Ég held að daggjaldakerfið hafi ýmsa kosti, en stýringarmöguleikar heilbrigðisyfirvalda í daggjaldakerfinu eru ekki nægilega traustir miðað við þá gífurlegu fjármuni sem fara í gegnum þetta kerfi. Heilbrigðisþjónustan kostar á þessu ári á Íslandi um 104 milljarða króna. Þá er alveg augljóst mál að það verður að treysta miklu betur möguleika stjórnvalda til þess að fylgjast með þessum málum en nú hefur verið. Þarna er ég ekki að tala um að það verði teknir út af fyrir sig kverkataki forráðamenn þeirra stofnana heilbrigðisþjónustunnar sem hér um ræðir, heldur verði reynt að stuðla að sem bestu samstarfi og samvinnu þeirra við heilbrrn., þannig að bæði fjárhagslegt aðhald sé í lagi og faglegt aðhald líka. Í umræðunum, sem fram hafa farið í framhaldi af heilbrigðisþingi um fjármögnun heilbrigðisþjónustunnar, hefur talsvert verið rætt um hvort kerfið sé betra: daggjaldakerfið eða kerfi beinna fjárframlaga. Ég held í sjálfu sér að málið liggi ekki þannig fyrir að menn geti tekið endilega annað kerfið og kastað hinu og það eigi að vera einhverjar trúarsetningar í gildi í þeim efnum. Við þurfum aðallega að koma á þarna fyrirkomulagi sem tryggi aðhald í fjármálum og faglegu eftirliti, en við eigum ekki að bíta okkur fasta í einhver kerfi, eins og mér hefur fundist að menn hafi gert dálítið í þeim annars mjög góðu umræðum sem hafa farið fram um þessi mál nú eftir að heilbrigðisþingi lauk. Ég vil svo biðja hv. þm. afsökunar á því að ég sleppti tiltekinni stofnun þegar ég var að telja upp það sem í undirbúningi væri. En það, sem ég var að tala um, voru stofnanir á vegum ríkis og sveitarfélaga fyrst og fremst. Það er þannig núna, að í byggingu eru í landinu sjúkrastofnanir og hjúkrunarheimili sem geta tekið við 570 sjúklingum í rúm. Í Reykjavík eru rúm á sjúkrastofnunum núna um 1100, ef ég man rétt. Reksturskostnaður á ári hverju við þessar stofnanir, sem nú eru í byggingu, yrði miðað við þau daggjöld sem nú eru greidd u.þ.b. 20 milljarðar kr. á ári, þ.e. 20% hækkun á þeim útgjöldum sem nú eru til heilbrigðismála í landinu. - Á þessu ári verjum við 8% af okkar þjóðarframleiðslu til heilbrigðismála eða hærra hlutfalli en nokkru sinni fyrr. Mér finnst að stjórnvöldum sé skylt, standandi frammi fyrir svona miklum útgjaldatölum, að staldra við og reyna að átta sig á því, með hvaða hætti þessu fjárstreymi verður best fyrir komið. Ég tel að horfur séu þannig núna, að þegar þessar stofnanir eru komnar í gagnið, sem ég nefndi, með 570 rúmum verði í öllum meginatriðum séð fyrir sjúkrarúmaþörf í landinu, nema fyrir ákveðnar sérgreinar læknisfræðinnar í vissum tilvikum og eins að því er varðar stofnanir aldraðra. Þar er um að ræða talsverð vandamál, einkum og sér í lagi nú, en þau lagast verulega ef við getum flýtt byggingu þeirra stofnana sem nú eru að hefjast framkvæmdir við. Þar minni ég t.d. á B-álmu Borgarspítalans. En frammi fyrir þessum stórum kostnaðartölum stöndum við. Þessi samanburður, sem hv. þm. er hér að fara fram á á kostnaði Hátúns-deildarinnar, segir okkur margt um Hátúns-deildina, en hann segir okkur ekki að það kerfi sé út af fyrir sig óalandi og óferjandi eða miklu betra en einhver önnur kerfi. Það gefur okkur tilteknar upplýsingar til að miða við þegar við tökum ákvarðanir um hvernig best verður varið hinum miklu fjármunum heilbrigðisþjónustunnar á næstu árum.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til eða mig tilknúinn á þessari stundu að hefja almennar umr. um þessi mál, þótt vissulega væri sumt af því, sem hæstv. ráðh. sagði í ræðu sinni þess virði að eytt væri tíma til að ræða þau ítarlega hér á Alþingi. En ég vil leyfa mér að þakka honum fyrir þessar upplýsingar, sem hann gaf þinginu. Þær verða að sjálfsögðu skoðaðar af þeim aðilum, sem áhuga hafa á, og reyndar öðrum líka. Ég vil taka undir það með honum, að að sjálfsögðu verður ekki lausn fundin á þessum málum með því að henda gamla kerfinu og taka upp hið nýja. Ég er fyllilega sammála honum í því. En hins vegar held ég að við eigum að flýta okkur hægt í þeim efnum. Það hefur lengi verið mín skoðun, og reyndar hef ég bent opinberum aðilum á það ár eftir ár, að þeir, sem skipa svokallaða daggjaldanefnd, séu algerlega sveltir við sín þýðingarmiklu störf. Þar hefði vissulega þurft að bæta við til starfa sérfróðum mönnum, þótt ég sé hins vegar lítið fyrir að fara slíka fjölgunarleið almennt. En ég held að ef þeir, sem þar vinna, hefðu getað gefið sjálfum sér meiri tíma til að stunda þessi störf og fengið þá aðstoð sem þeir þurfa, þá hefði það getað sparað skattborgurunum stórar upphæðir með því að fara ýmsar sparnaðarleiðir. Ég vil ekki taka undir eitt sem hæstv. ráðh. sagði, að stýringarmöguleikar væru of litlir hjá ríkisstj. eða heilbrigðisyfirvöldum með því kerfi sem við búum við með daggjaldanefnd. Mér hefur sýnst það oftar en einu sinni að í gegnum þetta kerfi hafi legið við að sjúkrastofnanir væru sveltar í hel, þær yrðu að loka vegna þess að það væri verið að bíða eftir einhverjum ákveðnum degi á árinu eða í mánuðinum til að láta reikninga ríkissjóðs standa vel. Það er með þessu óbeint verið að svelta þá sem búa á þessum heimilum. Mér finnst því að það þurfi ekki að stefna í neitt kerfi sem eykur stýringarmöguleika í þessu skyni. Hitt er annað mál, eins og ég sagði áðan, að það virðist kannske nokkur þversögn í þessu. Daggjaldanefnd sem slík þarf að hafa meira í höndum en hún hefur til að geta látið fara frá sér skynsamlegar tillögur, en þær eiga þá ekki að vera á eftir í höndum misviturra manna sem í ríkisstj. sitja. Ég tek það fram, að ég á ekki frekar við núv. ríkisstj. en margar aðrar sem á undan hafa setið í þessu landi, en það á ekki að vera í þeirra höndum. Það á að skera niður þar sem þarf, en ekki svelta. Ég skal svo ekki eyða fleiri orðum að þessu. En ég tek undir það, sem óbeint kom fram hjá hæstv. ráðh. að við erum allvel búnir á flestum sviðum í okkar sjúkrahúsmálum, en við búum við, eins og bæði núv. heilbrrh. og fyrirrennarar hans hafa viðurkennt og allir sem vinna þekkja, neyðarástand í þeim málum sem varðar gamla fólkið, sem þarf á sérstakri umönnun, eftirliti og hjúkrun að halda. Það er ekki aðalkeppikeflið að leita þar eftir spítalastofnunum. Við erum að leita eftir því að koma upp heimilum fyrir þetta fólk þar sem það getur búið með aðstoð og hjúkrun þegar á þarf að halda þangað til þess dagur er allur.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af þeim orðum sem féllu hjá hv. 1. landsk. þm. Það, sem ég átti auðvitað fyrst og fremst við þegar ég var að tala um bætta möguleika til yfirstjórnar á þessum málum, var að hægt væri að taka þar sæmilega rökrænar ákvarðanir og að öll gögn og upplýsingar um rekstur þessara stofnana lægju sem skýrast fyrir stjórnvöldum. Ég held að út af fyrir sig stafi tafir, sem oft hafa orðið í daggjaldaákvörðunum og hafa komið ýmsum stofnunum mjög illa, beinlínis af því að upplýsingaflæði innan heilbrigðiskerfisins er ekki nægilega gott eins og það hefur verið. Ég vildi segja þetta til að undirstrika það þannig að fyrir lægi að ekki væri um neinn misskilning að ræða í þessum efnum. Í framhaldi af þessari umr. þakka ég hv, þm. fyrir fsp. og vil segja það, að merkilegt er að hugsa til þess, miðað við þá miklu fjármuni og þá miklu þýðingu sem heilbrigðisþjónustan í landinu hefur fyrir líf okkar allra, hvað það er sárasjaldan um þessi mál rætt á hv. Alþingi. Það er einstaka sinnum sem koma fram fsp. varðandi einstaka þætti í rekstri stofnana. Stundum koma fram hugmyndir varðandi afgreiðslu fjárl. um byggingu einstakra heilsugæslustöðva, en heildarumr. um stefnumótun í heilbrigðismálum fer yfirleitt ekki fram hér. Ég held að við þurfum að ráða bót á þessu, vegna þess að heilbrigðismálin eru orðin það stór þáttur í okkar þjóðfélagi. Við erum með fremstu þjóðum í heimi í útgjöldum til heilbrigðismála sem hlutfalli af þjóðarframleiðslu og einnig í þeirri þjónustu sem við veitum okkar fólki. Það sést bæði á aldurstölum og ekki síður á því, hvernig tölur líta út að því er varðar ungbarnadauða hér á landi og annars staðar í heiminum. Þessi mál eru yfirleitt aldrei rædd, t.d. af stjórnmálamönnum fyrir kosningar, svo að ég nefni dæmi. Ég fór í það núna fyrir nokkrum mánuðum að fara í gegnum texta stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka frá því fyrir síðustu alþingiskosningar, ef það mætti verða vegvísir að einhverjum tilteknum atriðum í heilbrigðismálum og mótun heilbrigðisstefnu. Ég fann ekki neitt, nema einstaka þm. - úti á landi auðvitað - lét eitt og eitt orð frá sér fara um að það væri nauðsynlegt að byggja heilsugæslustöð í Ólafsvík eða á einhverjum slíkum góðum stöðum. En það var furðulega lítið um að menn tækju á þessu eitthvað heildstætt, miðað við hvað þetta er orðinn þýðingarmikill þáttur í okkar þjóðlífi og að núna vinna í heilbrigðisþjónustunni um 7000 manns eða álíka fjöldi og er hér í stærstu verkalýðsfélögum. Ég endurtek þakkir mínar til hv. þm. fyrir að koma þessum málum til umr. Þau mættu gjarnan vera hér til umr. miklu oftar.



Herra forseti. Ég þarf ekki að gera langa grein fyrir þessum fsp. Mér er kunnugt um það persónulega og veit af óyggjandi upplýsingum frá öðrum að undanfarin ár hafa íslenskir aðilar gert sér það að atvinnubótavinnu að hausti til að fara með erlendum ferðamönnum til fuglaveiða á landi hér - mönnum sem hafa komið hingað gagngert til landsins til að stunda fuglaveiðar. Ég tel að það sé ljóst að samkv. íslenskum lögum sé þeim hleypt í þau hlunnindi hér á landi sem ætluð er íslenskum þegnum. Því spyr ég: Hver heimilar erlendum ferðamönnum fuglaveiðar hér á landi? Í öðru lagi veit ég sönnur á því, að þessi útlendingar, sem hingað koma til að stunda fuglaveiðar að haustinu, hafa m.a. haft með sér haglabyssur með hlaupvíddinni nr. 10 þótt kveðið sé á um það í íslenskum lögum, að ekki megi nota stærri haglabyssur til fuglaveiða á landi hér en kalíber 12. Mér er einnig ljóst að þeir hafa haft með sér sjálfhlæðar byssur, en samkv. nýjum lögum frá Alþingi er innflutningur á slíkum skotvopnum bannaður á landi hér. Þeim, sem áttu slík veiðivopn fyrir, er heimilt samkv. reglugerð að nota út úr þeim og ætlað til þess 10 ára tímabil. Þá er 2. liður þessarar spurningar: Hver veitir útlendingum heimild til að flytja inn í landið byssur sem bannað er að nota samkv. íslenskum lögum við fuglaveiðar? Og svo loks í þriðja lagi: Hver er það sem veitir þessum erlendu aðilum byssuleyfi hér á landi? Er framfylgt ákvæðum íslenskra laga um veitingu byssuleyfa? Uppáskrifa umsóknina tveir valinkunnir íslenskir þegnar? Er gengið úr skugga um það með ljósum vottorðum að þessir menn séu ekki á sakaskrá í heimalandi sínu eða til þess líklegir að valda tjóni á lífi manna eða eignum með þessum verkfærum? Ef slíks er ekki gætt við veitingu byssuleyfa til þessara aðila, á ábyrgð hvers er það þá hversu með er farið? Lengri þarf grg. mín fyrir þessum fsp. ekki að vera, en ég vænti ljósra svara, þó að ég viti að vísu að núv. dómsmrh. hefur ekki um þessi mál vélað.



Herra forseti. Sem svar við fsp. hv. 4. þm. Norðurl. e. skal eftirfarandi tekið fram: Heimild til að veita útlendingum leyfi til að flytja með sér til landsins skotvopn er að finna í 20. gr. reglugerðar nr. 16 frá 20. janúar 1978, sbr. reglugerð nr. 174 27. apríl 1979, en þar segir: „Heimilt er að veita erlendum ríkisborgurum, sem dveljast um skamman tíma hér á landi, leyfi til þess að flytja til landsins skotvopn til eigin nota með eftirgreindum skilyrðum: 1. Að viðkomandi fullnægi skilyrðum íslenskra laga um að mega eiga skotvopn. 2. Að hann hafi skotvopnaleyfi útgefið í heimalandi sínu. 3. Að hann leggi fram meðmæli eins eða tveggja manna, búsettra hér á landi, er þekki umsækjanda persónulega, og heimild eigenda þess lands þar sem hann hyggst nota skotvopnið. Í umsókn skal umsækjandi tilgreina: 1. Fullt nafn, ríkisfang, fæðingardag og ár og heimilisfang. 2. Til hvers hann hyggst nota skotvopnið og hvar hann hyggst nota það. 3. Tegund, hlaupvídd, verksmiðjuheiti og verksmiðjunúmer þeirra skotvopna er hann hyggst flytja með sér til landsins. 4. Tegund og magn skotfæra, ef óskað er innflutnings þeirra. Með umsókn skal umsækjandi senda staðfest endurrit eða ljósrit af skotvopnaleyfi því er hann hefur fengið útgefið í heimalandi sínu. Lögreglustjórinn í Reykjavík gefur út umrædd leyfi svo og leyfi til handa viðkomandi að mega nota þau vopn sem hann flytur inn. Skylt er þeim, er fær umrædd leyfi, við brottför frá landinu, að flytja úr landi þau skotvopn er hann hefur flutt með sér til landsins. Lögreglustjóri skal tilkynna viðkomandi tollyfirvöldum um leyfi til erlendra manna.“ Þessi heimild hefur verið lítið notuð, en síðan 1978, að lög um þetta efni gengu í gildi, hafa 6 útlendingar fengið slík leyfi alls 10 sinnum. Ekki eru veitt leyfi fyrir skotvopnum sem bönnuð eru samkv. íslenskum lögum. Þá geta erlendir ríkisborgarar, sem dveljast hér á landi, fengið skotvopnaleyfi eftir þriggja ára samfellda búsetu á landinu, en áður en slík leyfi eru veitt skal lögreglustjóri leita umsagnar útlendingaeftirlitsins, sbr. 7. gr. áðurnefndrar reglugerðar. Útlendingum, sem á framangreindan hátt hafa fengið leyfi til að nota skotvopn hér á landi, mun vera heimilt að stunda fuglaveiðar hér á landi þar sem þeir hafa leyfi landeiganda til veiðanna, en íslenskum ríkisborgurum einum er heimilt að stunda slíkar veiðar í almenningum utan landareigna lögbýla og á afréttum svo og í íslenskri landhelgi utan netlaga lögbýla. Ég hef fengið skrá yfir þá erlendu ríkisborgara sem fengið hafa skammtímaskotvopnaleyfi útgefið af lögreglustjóranum í Reykjavík. Þar eru greind nöfn þeirra og heimilisföng, ábyrgðarmaður á Íslandi, skotvopn, hverrar tegundar, hverrar gerðar og leyfistími. Þetta eru alls 6 menn, eins og ég sagði, 3 Norðmenn, 2 frá Bandaríkjunum og 1 frá Englandi. Ég sé ekki ástæðu til þess að lesa skrána upp. Hitt er svo annað mál, að þessar reglur kunna að vera brotnar eins og önnur lög og reglur, og þá er að tilkynna það hið snarasta lögregluyfirvöldum landsins.



Herra forseti. Ég þakka svör hæstv. dómsmrh. við fsp. minni svo langt sem þau náðu. Ég staðhæfi það, og þó það sé ekki í verkahring mínum sem alþm. býðst ég til að nefna að því votta, að miklu meiri fjöldi útlendinga, þ. á m. útlendinga sem koma gagngert til landsins til að stunda hér skotveiðar að haustinu, heldur en 6 hafa verið hér við veiðar á þessum tíma, að þeir hafa flutt inn í landið og haft með sér byssur kalíber 10, sem þykir ekki við hæfi að nota við fuglaveiðar hér á landi eða í siðuðum veiðimannasamfélögum, og þeir hafa haft með sér sjálfhlæðar byssur. Þær hafa verið afgreiddar í gegnum tollinn hérna, sjálfsagt með þeirri aðferð, sem hæstv. dómsmrh. sagði, að skrifuð hafa verið númer á þessum skotvopnum og kannske tekin trúanleg hlaupvídd sem upp hefur verið gefin. Ég ítreka aðeins þetta atriði, sem ég hefði kannske mátt segja ljósari orðum strax í upphafi, en vil nú kveða þannig að að meining mín fari ekki á milli mála, að íslenskir ríkisborgarar, að því er virðist með aðstoð embættismanna með e.t.v. hæpnum reglugerðum sem eru til þess sniðnar að hægt sé að ganga fram hjá íslenskum lögum berlega, iðka það sér til atvinnubóta, - kannske bestu menn, - að leyfa þessum aðilum eða greiða fyrir þeim að stunda fuglaveiðar á landi hér. Með því móti er gengið á almannarétt á Íslandi rétt einu sinni af hálfu manna sem vilja nota hlunnindi landsins sér til tekjuauka. Ég ítreka, að ég er reiðubúinn að skrifa formlega kæru ef þarf varðandi þetta mál, krefjast lögreglurannsóknar á því og tilnefna vitni að því, hversu hér hefur verið að unnið. En að öðru leyti þakka ég hæstv. ráðh. fyrir svör hans, sem ég veit að eru gefin eftir bestu vitund, enda þótt þessi iðja hafi fyrst of fremst verið stunduð í kjördæmi hæstv. ráðh.



Herra forseti. Að fengnum þessum upplýsingum hv. fyrirspyrjanda má hann að sjálfsögðu búast við því að þurfa að gefa nánari skýrslu um málið. Ég óska þess eindregið að hann skrifi það bréf, sem hann bauðst til þess að gera hér í ræðustólnum, og veiti að bragði allar upplýsingar sem hann hefur komist að í þessu máli.