Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er komið frá Ed. og var afgr. þar ágreiningslaust. Við afgreiðslu frv. til laga um sveitarstjórnarkosningar 1962 féll niður ákvæði um afnám eldri sveitarstjórnarlaga. Þar sem svo stendur á, eins og vitað er, að nú standa fyrir dyrum sveitarstjórnarkosningar, þykir nauðsynlegt til þess að fyrirbyggja hugsanlegan misskilning í þessu sambandi að samþ. þetta frv., en aðalefni þess er það að fella niður lög nr. 81 frá 23. júní 1936. Einnig er 1. gr. frv. ætlað að gera ýmis ákvæði gildandi laga um kosningar til Alþingis og sveitarstjórna skýrari en talið er að nú sé, og er frv. einnig ætlað að gera nánari grein fyrir þeim efnum. Heilbr: og félmn. hefur haft þetta frv. til athugunar, og leggur hún einróma til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls lögðum við hv. 11. landsk. þm. og ég fram brtt. á þskj. 385, eins og þar greinir. Það var horfið að því ráði að taka þá till. aftur til þessarar umr. og athuga hana í sjútvn. hv. d. Þetta hefur verið gert, og það hefur orðið samkomulag um það í sjútvn. að mæla með till. með þeirri breytingu, sem fram kemur á þskj. 400, þ.e.a.s. að í staðinn fyrir orðin „1. október“ í till. okkar komi: 1. júlí. Um till. hv. 3. þm. Norðurl. e. og hv. 4. þm. Reykn. á þskj. 382 er ekki samkomulag í sjútvn.



Herra forseti. Ég lét þess getið við 2. umr. í sambandi við till. á þskj. 385, að ég væri ekki reiðubúinn til að taka afstöðu til hennar, af því að ég taldi, að ekki lægju fyrir nægilega glöggar upplýsingar um, hvað raunverulega væri um háa fjárhæð að ræða í sambandi við auknar uppbætur á línu- og handfærafisk. Það var þar talað um 3-4 millj. kr., en samkv. upplýsingum, sem Fiskifélag Íslands hefur veitt mér, tel ég, að þar sé um allverulega hærri upphæð að ræða en gert var ráð fyrir og hér kom fram við 2. umr. Samkv. upplýsingum Fiskifélagsins voru greiddar uppbætur á línu- og handfærafisk á tímabilinu 1. jan. til 30. júní s.l. ár samtals 7.3 millj., á tímabilinu 1. júlí til 30. sept. 2.6 millj. og á tímabilinu 1. okt. til 31. des. 4.5 millj., eða samtals 14.4 millj. Ef ganga á út frá, að áætlunarupphæð, sem var 22 millj., yrði fullnotuð, sýnist mér, að þarna sé um að ræða ekki 3-4 millj., heldur 7-8 millj., sem til uppbóta gæti komið, ef upphæðin yrði fullnotuð. Með tilliti til þessa tel ég mjög eðlilegt, - hér er um heimildarákvæði að ræða, – að ríkisstj. fái heimild til þess að greiða uppbætur á línufisk veiddan árið 1965 frá 1. jan. til 31. des. Ég tel ekki ástæðu til að takmarka þetta, hvorki við 1. okt. né 1. júlí, þar sem upphæðin sýnir sig vera önnur og hærri en við höfðum ástæðu til að ætla, þegar málið var rætt hér við 2. umr. Ég hef því leyft mér að flytja brtt. á þskj. 407, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Orðin „á tímabilinu 1. okt. 1965 til 31. des. 1965“ falli niður.“ Mundi þá till., ef þetta yrði samþ., hljóða svo: „Heimilt er að greiða viðbótaruppbót á línu- og handfærafisk veiddan 1965 umfram þá 25 aura á hvert kg, sem ákveðið er með lögum nr. 34 8. maí 1965. að ríkissjóður skyldi greiða. Heildaruppbætur á línu- og handfærafisk á árinu 1965 skulu þó ekki fara fram úr 22 millj. kr.“ Meðan annað liggur ekki fyrir en þarna sé um verulega hærri upphæð að ræða en við höfðum ástæðu til að ætla við 2. umr., legg ég til, að sú brtt., sem ég hef flutt á þskj. 407, verði samþykkt.



Herra forseti. Eins og tekið var fram af hálfu okkar, sem flytjum brtt. á þskj. 385, við 2. umr. málsins, byggjum við þessa till. á því, að það sé meiri þörf uppbóta á línu- og handfærafisk fyrir þá, sem gerðu út síðari hluta árs 1965, heldur en þá, sem gerðu út fyrri hluta ársins. Þetta stafar af því, eins og var fram tekið af okkar hálfu. að á miðju ári 1965 urðu miklar hækkanir á kostnaðarliðum útgerðarinnar, sem gera það að verkum, að sú 25 aura uppbót, sem ákveðin var með l. um aðstoð við sjávarútveginn s.l. vetur, rýrnaði verulega. Það kann vel að vera, að það séu réttar upplýsingar, sem hv. 3. þm. Sunnl. flutti um það, að ekki væri búið að borga út eins mikið af þessum bótum og okkur hafði verið upp gefið, er við fluttum þessa till. Ég vil þess vegna taka fram, að þrátt fyrir það, að svo kunni að reynast, reiknum við ekki með, að í þetta fari meira en 3-4 millj., eins og við gerðum ráð fyrir, þegar till. var lögð fram. Enda er það svo, eins og hv. alþm. sjálfsagt vita, að fjáröflunin til ráðstafananna vegna sjávarútvegsins í fyrra var gerð með þeim hætti, að áætlað var að skera niður verklegar framkvæmdir um 20% , og samkv. áætlun átti sá niðurskurður að nema allt að 120 millj. kr. Í reynd mun niðurskurðurinn ekki hafa numið nema 85 millj. kr. og má því segja, að það geti verið hæpið, að þeir peningar, sem þarna er um að ræða, séu í raun og veru fyrir hendi. Það mundi þess vegna vera undir velvilja hæstv. fjmrh. komið, hvort sú heimild, sem veitt yrði samkv. till. okkar, yrði notuð eða ekki.



Herra forseti. Hv. 2. landsk. drap hér á það réttilega, að það mundi vera undir velvilja hæstv. fjmrh., hvort þarna yrði um nokkrar aukauppbætur að ræða eða ekki, ef þessar till. yrðu samþ. Þetta er alveg rétt. Ég tel þess vegna, að þar sem aðeins er um heimildarákvæði að ræða, megi fjmrh. mjög gjarnan einnig fá heimild til þess að athuga, hvort ekki sé ástæða til þess að greiða einnig uppbætur á fisk veiddan á tímabilinu frá 1. jan. til 30. júní. Það er hans að dæma um, hvort ríkissjóður er bær um það eða hvort fjármagn er til þess, og ef það skyldi sýna sig, að fjármagn væri til til þess, tel ég það mjög eðlilegt, að hann fái einnig heimild til þess að greiða uppbætur fyrir þetta tímabil eins og síðari hluta ársins. Ég gat þess, að Fiskifélagið hefði veitt mér þessar upplýsingar um, að greiddar hefðu verið 14.4 millj. í uppbætur á línu- og handfærafisk árið 1965. Ég skal geta þess til viðbótar, sem mér láðist að geta áðan, að sá aðili, sem ég þar talaði við og fékk þessar upplýsingar hjá, taldi, að þegar öll kurl væru komin til grafar, gætu þessar uppbætur kannske farið upp í 15 eða 15.1 millj., að hann gizkaði á, þannig að þarna er raunverulega um 7-8 millj. kr. afgang að ræða, ef miðað er við áætlunarupphæðina 22 millj. kr.



Herra forseti. Út af þeim ummælum, sem hv. 3. þm. Sunnl. hafði hér áðan, vil ég vekja athygli hv. þm. á því, að ef fjmrh. telur og ríkisstj., að hún geti ekki notað heimildina í ríkari mæli en það að greiða 3-4 millj. kr. í uppbætur á handfæra- og línufisk, og eftir að sú till. er komin fram frá 6 af 7 nm. í sjútvn. að greiða þessar uppbætur frá 1. júlí til áramóta, en ef till. hv. 3. þm. Sunnl. yrði samþ. og ekki yrði hér um meira fé að ræða en þetta, verður maður að segja eins og er, að þessar uppbætur eru lítils virði, ef þær eiga að koma á allt árið. En það, sem öllu máli skiptir, er það, hvað er réttlátt að gera í þessu máli og hvað ekki. Við höfum lýst því yfir, flm. till., hv. 2. landsk. þm. og ég, að við teljum, að þessar uppbætur eigi að ná til þess tímabils, eftir að stórfelld hækkun varð á útgerðarkostnaði, eftir að samningar voru gerðir við verkalýðsfélögin, og þess vegna sé margfalt meiri þörf á því að bæta upp þann hluta ársins, eftir að hækkanir urðu, og kæmi þá útgerðinni, sem stundaði þessar veiðar, að meiri notum en útþynna þessa litlu fjárhæð á allt árið. Ég vænti þess því, að hv. þd. skilji það, að með þessari till. okkar höfum við farið fram á, að það verði greiddar um það bil 3 1/2 millj. kr. til útgerðarmanna, sem stundað hafa handfæra- og línufisk síðari hluta ársins. Okkar upprunalega till. var miðuð við 1. okt., og vildum við miða hana við haustið. Sjútvn. hefur aftur flutt hér brtt., sem ég fyrir mitt leyti get mjög vel fellt mig við, að miða þessar uppbætur við 1. júlí. Það kemur útgerðinni og sjómönnum að sama skapi miklu betur, að þeir fái uppbætur, eftir að stórfelld breyting varð á útgerðarkostnaði og hækkun á vöruverði gagnvart sjómannastéttinni og útgerðarmönnum líka, heldur en þynna þessa till. út upp á allt árið, eins og hv. 3. þm. Sunnl. leggur til.



Herra forseti. Það var aðeins út af þeim ummælum hv. 11. landsk. þm., að 6 af 7 meðlimum sjútvn. hefðu verið sammála um þetta atriði. Þá vil ég geta þess, að fyrir n. lágu ekki þær upplýsingar, sem nú hafa komið fram frá Fiskifélaginu. N. stóð í þeirri meiningu, að þarna væri aðeins um 3-4 millj. að ræða, en ekki 7-8, ef heimildin er fullnotuð. Ef heimildin væri notuð samkv. minni till. allt árið, miðað við 7-8 millj., á móti till. sjútvn. að nota 3-4 millj. hálft árið, yrði um sömu upphæð að ræða á allan línufisk veiddan allt árið og þeir í upphafi gerðu ráð fyrir að yrði á línufisk veiddan á síðari hluta ársins.



Herra forseti. Út af þeim umr., sem farið hafa fram, vil ég taka fram, að ég er samþykkur brtt. þeirri, sem flutt er á vegum sjútvn. á þskj. 400, og þar með brtt. á þskj. 385, ef hún verður með þeirri breytingu, sem till. á þskj. 400 mundi hafa í för með sér, ef samþ. yrði, enda var ég einn af þeim sjútvn.- mönnum, sem á fundi tóku þessa afstöðu. Í sambandi við þetta mál að öðru leyti vil ég minna á það, að ég flutti ásamt hv. 4. þm. Reykn. við 2. umr. brtt. við þetta frv. á þskj. 382. Þessa brtt. tókum við aftur til 3. umr. í því skyni, að sjútvn. gæti fjallað um hana. Um till. var fjallað í n., en það varð ekki samkomulag á fundinum um að mæla með till., en hins vegar var ekki heldur tekin afstaða gegn henni á þessum sjútvn: fundi. Ég vænti því, að það reynist svo við atkvgr., að meiri hl. sjútvn: manna og þá einnig meiri hl. hv. dm. geti á það fallizt að samþykkja þessa brtt. En brtt. er þess efnis, að heimilt verði á árinu 1966 að verja allt að 10 millj. kr. til vinnsluuppbóta á þeim stöðum, þar sem fiskvinnsla ber sig ekki vegna erfiðrar aðstöðu, svo sem af því að hráefni skortir eða afli er sérstaklega dýr í vinnslu, enda sé vinnslan talin nauðsynleg vegna útgerðar á hlutaðeigandi stöðum. Það er gert ráð fyrir, að rn. setji reglur um greiðslu þessara uppbóta, ef heimildin verður notuð, og að þær reglur verði settar að fengnum till. Fiskifélags Íslands og Landssambands ísl. útvegsmanna. Eins og ég hef sagt, felst í þessari brtt. aðeins heimild til hæstv. ríkisstj. til að greiða þessa upphæð. Við umr. um þetta mál fyrr á þinginu minnist ég þess, að sitt af hverju hefur verið rætt um fjárhag vinnslustöðva og þá sérstaklega hraðfrystihúsa og af sumum látin orð falla um það, að ýmis hraðfrystihús mundu vera vel fær um það að greiða nokkra hækkun á fiskverði, a.m.k. þá hækkun, sem orðið hefur. En hitt hygg ég, að engum geti blandazt hugur um, sem kynnir sér þetta mál samvizkusamlega, að frystihúsin og vinnslustöðvarnar eru nokkuð misjafnlega stödd í þessu máli og að verulegur hluti af frystihúsunum, sérstaklega í einstökum landshlutum, á mjög örðugt og hefur erfið rekstrarskilyrði. Ég hef alveg sérstaklega í huga í þessu sambandi frystihúsin á Norðurlandi, þar sem ég er kunnugastur, og ég veit ekki betur en það sé almennt viðurkennt, bæði af hæstv. ríkisstj. og einnig af öðrum aðilum, sem um það hafa fjallað, og hafi sérstaklega komið fram í kjarasamningum á Norðurlandi s.l. vor, að sérstök nauðsyn væri til þess að bæta rekstraraðstöðu frystihúsa í þessum landshluta. En þó að ég nefni sérstaklega Norðurland, þar sem ég er kunnugastur, veit ég, að það er víðar, sem þessar vinnslustöðvar berjast í bökkum og eru reknar með halla, og hygg ég, að svipað muni eiga við t.d. um vinnslustöðvar á Austfjörðum sums staðar, a.m.k. norðanverðum Austfjörðum. Ég vil aðeins segja það að lokum, að mér finnst, að þegar mál af þessu tagi er til meðferðar, geti þingið ekki látið eins og þetta sérstaka vandamál sé ekki til, - þetta sérstaka vandamál frystihúsanna og vinnslustöðvanna í vissum landshlutum, þeim sem eiga við sérstaka rekstrarörðugleika að stríða. Vænti ég þess því, að hv. þm. geti á það fallizt að veita þessa heimild, sem hæstv. ríkisstj. mundi þá væntanlega yfirvega síðar ásamt þeim aðilum, sem bezt fylgjast með þessum málum, hver ástæða væri til að nota.



Herra forseti. Við 2. umr. málsins beindu hv. talsmenn stjórnarandstöðunnar nokkrum fsp., að vísu fremur almenns eðlis, til mín. Sá síðari þeirra lauk ræðu sinni um það bil. sem fundartíma var að ljúka fyrir kvöldverð, svo að ég ákvað að láta bíða að svara þessum spurningum til 3. umr., og skal nú freista að gera það með nokkrum orðum. Það, sem fyrirspyrjendur sameiginlega óskuðu eftir, að nánar yrði skýrt en fram hefði komið fram að þessu í ræðum af hálfu talsmanna ríkisstj., var, hvernig Seðlabankinn hugsaði sér að framkvæma þær heimildir, sem honum eru veittar í lögum þessum, og í tilefni af þessu undirstrikuðu báðir fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna, að þeim þættu heimildirnar óeðlilega víðtækar og jafnvel hættulegt fyrir Alþingi að veita Seðlabankanum slíkar heimildir. Ekki fór þó hjá því, að ég veitti því athygli, að hv. ræðumenn, hv. 3. þm. Reykv. (EOl) annars vegar og hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) hins vegar, voru engan veginn sammála í grundvallarafstöðu sinni til málsins. Það kom greinilega fram af málflutningi hv. 3. þm. Reykv., að hann er í grundvallaratriðum andvígur verðtryggingu á sparifé og verðtryggingu á útlánum til langs tíma, og það, sem hann sagði um málið, byggðist að sjálfsögðu á þessari grundvallarafstöðu hans. Hins vegar á þetta engan veginn við um hv. 1. þm. Norðurl. v. Það, sem hann virtist fyrst og fremst hafa við frv. að athuga, var, að verðtryggingin væri ekki alger, þ.e. að hún næði ekki til allra fjárskuldbindinga, til alls sparifjár og allra útlána. Hans gagnrýni virtist mér helzt grundvallast á því, að ekki væri beinlínis lögtekin svonefnd vísitölukróna, þ.e.a.s. krónan skyldi ekki jafnan í fjárviðskiptum manna á milli vera vísitölutryggð. Flokkur hv. 1. þm. Norðurl. v. hefur oftar en einu sinni hér á Alþ. flutt till. um verðtryggingu sparifjár, en augljóst er, að sparifé verður ekki verðtryggt, nema því aðeins að útlán séu verðtryggð á móti. Til þessa grundvallarmunar í afstöðunni á það svo eflaust rætur að rekja, að hv. 3. þm. Reykv. greiddi atkv. gegn frv. við 2. umr. ásamt fáeinum öðrum þm., en hv. 1. þm. Norðurl. v. ásamt flokksbræðrum sínum flestum, að ég hygg, sat hjá við atkvgr. Það er því ekki hægt að segja, að stjórnarandstaðan hafi sameiginlega afstöðu í þessu máli gegn því frv., sem hér er um að ræða. Það kom fram sérstaklega í ræðu hv. 3. þm. Reykv., að verðbólga væri síður en svo skaðleg. Það væri yfirlýstur tilgangur með þeirri lagasetningu, sem hér er um að ræða, að vinna gegn verðbólgu, en það vildi hv. 3. þm. Reykv. draga í efa, að væri nauðsynlegt í sjálfu sér, því að vissulega gæti verðbólga verið gagnleg. Það má til sanns vegar færa, að dálítil verðbólga sé ekki skaðleg a.m.k. Það kann jafnvel að vera nokkur sannleikskjarni í því, að örlítil verðbólga geti verið eins konar hvati á framkvæmdahug og stuðlað að því, að efnt sé til fjárfestingar, sem annars yrði ekki efnt til. En hitt hygg ég, að sé ágreiningslaust meðal langflestra manna, bæði meðal almennings, meðal hagfræðinga, meðal framkvæmdamanna og meðal stjórnmálamanna, að mikil verðbólga sé skaðleg. Og við skulum minnast þess, að á árunum síðan síðari heimsstyrjöldinni lauk hefur verðbólgan á Íslandi numið að meðaltall um 10%, þ.e.a.s. víxlhækkanir kaupgjalds og verðlags hafa allar götur siðan stríði lauk eða í næstum aldarfjórðung verið svo miklar, að numið hefur að meðaltali um 10% á ári. Hvarvetna í veröldinni mundu menn telja 10% verðbólgu mikla verðbólgu, og ég hygg, að langflestir séu sammála um það, að svo mikil verðbólga hljóti að teljast skaðleg. Ástæður til þess, að flestir telja svo mikla verðbólgu skaðlega, má segja, að séu í grundvallaratriðum þrjár. Í fyrsta lagi, að svo mikil verðbólga hlýtur að draga úr sparnaði, hún hlýtur að draga úr sparnaðarviðleitni manna, en það er augljóst, að sparnaður er undirstaða allra heilbrigðra framkvæmda og þar með undirstaða framfara í atvinnulífinu. Annar meginókostur svo mikillar verðbólgu er sá, að hún beinir fjárfestingunni inn á óhagkvæmar brautir. Það er hætt við því, að verðbólgan sjálf hafi áhrif á það sumpart, að meira sé fjárfest en gert mundi verða að öðru leyti, og svo hins vegar í hverju sé fjárfest. M.ö.o.: það er hvorki arðsvonin né heldur hin þjóðhagslega nytsemi sem þá ræður því, hversu fjárfestingin er mikil og í hvaða áttir hún beinist, heldur von um verðbólguhagnað, von um hagnað, sem á sér óeðlilegar rætur. Og þriðji ókosturinn, sem verðbólgu fylgir, er sá, að hún hefur í för með sér mjög alvarlegt félagslegt ranglæti. Hún sviptir sparifjáreigandann réttmætum vöxtum af sinu sparifé, en ívilnar skuldaranum með algerlega óeðlilegum hætti. M.ö.o.: sparandinn er sviptur þeim tekjum af sparnaði sínum, sem hann á bæði efnahagslegan og félagslegan rétt á, en hins vegar situr sá, sem hefur haft þá aðstöðu að fá yfirráð yfir lánsfé þjóðarinnar, að hagnaði, sem að engu leyti á rót sína að rekja til skynsamlegra ráðstafana hans sjálfs, heldur eingöngu á rót sina að rekja til þess, að um verðbólgu hefur verið að ræða. M.ö.o.: hagnaður fellur í skaut aðilum, sem ekkert hafa til hans unnið. Hagnaðurinn er afleiðing af óstjórn í þjóðfélaginu, en mikil verðbólga hlýtur að teljast óstjórn, þegar til lengdar lætur. Verðbólguhagnaðurinn er hagnaður, sem sá, sem fær hann, hefur engan þátt átt í að skapa. Með hliðsjón af þessu, að langvarandi mikil verðbólga dregur úr sparnaði, beinir fjárfestingunni inn á rangar eða óhagkvæmar brautir og hefur í för með sér félagslegt ranglæti, þá hlýtur að teljast lofsvert og æskilegt að vinna gegn verðbólgunni. Og það er höfuðtilgangur þessa frv. að vera einn þáttur í samræmdum aðgerðum gegn verðbólgunni. Það er rétt að taka það skýrt fram, að ríkisstj. er fullkomlega ljóst, að hér er ekki um að ræða neinn allsherjar kínalífselixír til þess að stöðva verðbólguþróunina, til þess þarf miklu meira og miklu stærri og miklu samræmdari aðgerðir. En ríkisstj. telur, að með því að taka upp verðtryggingu í ríkara mæli en átt hefur sér hingað til stað, með því að auka verðtryggingarsamningana á fjármálasviðinu, þá muni vera stigið mikilvægt spor í þá átt að stemma stigu við verðbólgunni, en annað þarf vissulega að koma til og framkvæmast samhliða. Ég hlýt að benda á og undirstrika, að verðtrygging er ekki algert nýmæli, hvorki hér á Íslandi né annars staðar. Hér hafa verið gerðar nokkrar tilraunir í þessa átt: annars vegar til öflunar lánsfjár til ákveðinna framkvæmda með útgáfu hinna svonefndu spariskírteina, sem ríkissjóður gaf út á árunum 1964 og 1965, en hins vegar til verðtryggingar sparifjár, þar sem er skyldusparnaður og sparifjársöfnun skólabarna, og á sviði útlána hefur verðtrygging verið tekin upp á vissum lánum húsnæðismálastjórnar allt frá árinu 1955, og síðan á árinu 1964 verðtrygging á öllum lánum þeirrar stofnunar. Hugmyndin um það að verðtryggja öll lán þeirrar stofnunar kom upp í viðræðum ríkisstj. og verkalýðssamtakanna í sambandi við lausn kjaradeilunnar í sambandi við júnísamkomulagið 1964. Höfuðtilgangurinn með því að láta vísitöluákvæðin ná til allra lána húsnæðismálastjórnarinnar var að sjálfsögðu sá að vernda húsnæðismálasjóðinn, koma í veg fyrir það, að örlög hans yrðu þau sömu, sem því miður hafa orðið örlög annarra stórra sjóða í þjóðfélaginu, að þeir hafa smám saman orðið þeim mun verðlausari sem verðbólgan hefur vaxið. Þessi ráðstöfun að verðtryggja húsnæðislánin og þar með gera tilraun til þess að tryggja verðgildi húsnæðislánasjóðsins í jafnlangan tíma og lánin eru í gildi er langstærsta sporið, sem fram að þessu hefur verið stigið í átt til verðtryggingar á Íslandi. Og ég er mjög eindregið þeirrar skoðunar og þeirrar skoðunar er ríkisstj., að við það spor megi ekki láta standa, það hafi verið eitt af stóru frumsporunum og önnur spor verði að stíga í framhaldi af því, m.ö.o.: það sé ekki hægt til langframa, að einungis húsnæðismálastjórnarlán séu verðtryggð auk spariskírteina ríkissjóðs, ef það eigi að vera við lýði áfram, verði verðtrygging einnig að taka til annarra meiri háttar hliðstæðra lána. Ef það yrði ekki gert, tel ég það tvímælalaust, og vil segja það alveg skýrt, þannig að ekkert fari á milli mála um það, - ef ekki verða stigin frekari spor til verðtryggingar, tel ég, að afnema eigi verðtrygginguna á húsnæðisstjórnarlánunum. Það var og alltaf meiningin, að þessi ákvörðun, sem tekin var í framhaldi af júnísamkomulaginu 1963, hefði sitt framhald einmitt í þeirri lagasetningu, sem hér er um að ræða. Það, sem felst í þessu frv., er því í raun og veru ekki aðeins það, hvort áframhald skuli verða á tilraunum til að vinna gegn verðbólgunni með verðtryggingu, heldur einnig, hvort halda skuli verðtryggingarreglum um húsnæðismálastjórnarlánin. Nái þetta frv. ekki fram að ganga, tel ég tvímælalaust afleiðinguna af því eiga að vera þá, að snúa eigi við að því er snertir húsnæðismálastjórnarlánin. En þá vaknar spurningin um það, hvort líklegt sé, að verðtryggingarákvæði eins og þau, sem í þessu frv. felast, geti hamlað gegn verðbólgunni. Mér virðist flestir, sem um þetta mál hafa talað, játa, jafnvel hv. 3. þm. Reykv., að verðtrygging á sparifé muni líkleg til þess að efla og auka sparifjármyndun, að verðtrygging á sparifé hljóti að hafa í för með sér að öðru jöfnu meiri aukningu sparifjár en ella ætti sér stað. En ef menn telja koma til greina að verðtryggja sparifé, gefur auga leið, að ekki er hægt að láta við svo búið standa. Hafi menn sagt a, verða menn að segja b. Einhver verður að greiða þær verðbætur, sem sparifjáreigendurnir fá. Það gæti ekki heldur verið auðvelt að bera á móti því, að það sé réttlátt, að sparifjáreigandi láti sér ekki nægja vexti, jafnvel þótt háir séu, þótt 7-9% séu, eins og á sér stað á Íslandi núna, ef verðbólga í landinu er 10%, því að þá lætur nærri, að sparifjáreigandinn fái ekkert fyrir þá afneitun, sem í sparnaðinum felst, fyrir þá þjóðfélagslegu þjónustu, sem í því felst, að hann eyðir ekki tekjum sínum, heldur sparar þær. Þess vegna er ekki í alvöru hægt annað en að játa, að sparifjáreigandinn hlýtur að teljast eiga bæði efnahagslegan og félagslegan rétt á verðtryggingu á sínu sparifé, á verðbótum. Eins og ég sagði áðan, við svo búið getur ekki staðið. Einhver þarf að borga bæturnar, sem allir virðast sammála um, að sparifjáreigandinn eigi rétt á. Og hver kemur til greina til þess að borga þessar bætur? Það kemur ekki annar til greina til þess að borga bæturnar en sá, sem fær til ráðstöfunar það sparifé, sem verðbætt er. Það er ekki hægt að ætlast til þess, að almannasjóður, að ríkissjóður greiði bæturnar til sparifjáreigendanna eða hægt sé að taka það úr einhverjum öðrum sjóðum þjóðfélagsins. Það er enginn aðili til í þjóðfélaginu, sem hugsanlegt er, að greiði bætur til sparifjáreigenda til frambúðar, annar en sá, sem notar það fé, sem sparifjáreigandinn hefur lagt til hliðar. En þá má spyrja, og þeirri spurningu varpaði hv. 3. þm. Reykv. fram hvað eftir annað í ræðu sinni, - en þá má spyrja: Eru lántakandanum lagðar óeðlilegar, óhæfilegar byrðar á herðar með því að ætlast til þess, að hann greiði sams konar verðtryggingu af þeim lánum, sem hann fær, og sparifjáreigandinn fær af sínu sparifé? Það hefur verið á það bent og undirstrikað, að það væru þungar byrðar, sem því fylgdu að taka verðtryggð lán. En í því sambandi vil ég benda á og undirstrika alveg sérstaklega, að það er grundvallaratriði í því frv., sem hér er um að ræða, að verðtrygging á lánum skuli fyrst og fremst heimiluð, þegar lánin séu notuð til þess að afla eigna, sem hækki í verði með hækkandi verðlagi. Það er grundvallaratriði, að þau lán ein skuli vera verðtryggð, sem varið er til þess að afla eigna, sem verðbólgan hefur verðhækkunaráhrif á, m.ö.o.: það er gert ráð fyrir því, að þau lán fyrst og fremst og jafnvel ein verði verðtryggð, sem lántakandinn hefur notað til þess að kaupa eignir, sem hækka í verði. Og ef eignin, sem lántakandinn hefur eignazt, hækkar í verði, er honum auðvitað ekki íþyngt með því að borga verðbætur af láninu. Það eina, sem gerist, er það, að það er komið í veg fyrir, að hann hagnist, öðlist verðbólgugróða, einmitt þess konar gróða, sem ég í upphafi var að lýsa, að hlýtur að teljast alveg sérstaklega óréttlátur. Það er því alls ekki um það að ræða, að með verðtryggingu sé verið að leggja nokkrar byrðar á þá, sem hin verðtryggðu lán taka. Að baki lánanna standa ávallt eignir, sem hafa hækkað eða eru að hækka í verði. Skuldarinn getar aldrei tapað, hann getur aldrei orðið fyrir tjóni, hann getur aldrei skaðazt. Hann getur hins vegar misst af gróða, sem hann mundi hljóta, ef lánið væri ekki verðtryggt, og hann á að missa af slíkum gróða, því að það er ranglátasti gróði, sem um getur, þjóðfélagslega séð. Þess vegna dugir auðvitað ekki sú afstaða að vera með verðtryggingu sparifjár, en á móti verðtryggingu lána. Ef menn eru með verðtryggingu sparifjár, leiðir af því, að menn verða líka að vera með verðtryggingu lána. Og það þarf enginn að hafa samvizkubit af því að fylgja verðtryggingu þeirra lána, sem þetta frv. ætlast til þess, að verði verðtryggð, því að á móti þeim standa ávallt hækkandi eignir, ef á annað borð er um verðtryggingu að ræða. Ég get látið þetta nægja sem almennar hugleiðingar í tilefni af þeim grundvallaratriðum, sem hv. þm. gerðu að umtalsefni í ræðum sinum. Þá skal ég reyna að svara með nokkrum orðum þeirri fsp. hv. þm., hvernig gert er ráð fyrir, að heimildir frv. verði hagnýttar. Ég vil að vísu undirstrika, að það er engin tilviljun, að frv. í heild er haft í heimildarformi. Það er vegna þess, að öllum er ljóst, ríkisstj. og Seðlabankanum og öllum öðrum, sem um málið hafa fjallað, er ljóst, að hér er um mjög vandasamt og flókið mál að ræða, svo vandasamt og svo flókið, að telja verður hyggilegt að rígskorða ekki ákvæði um það í lögum, heldur hins vegar hafa um heimildir að ræða, þannig að unnt sé að læra af reynslunni. Ég tel Seðlabankann í þessum efnum eiga að fara mjög varlega, beita heimildum sínum varlega og hægt í fullu samráði við þá aðila, sem fyrst og fremst munu eiga að framkvæma verðtrygginguna, þ.e.a.s. viðskiptabankana. Einmitt þess vegna hefur verið flutt og samþ. við 2. umr. brtt. þess efnis, að viðskmrh. skuli koma á fót n., sem í eiga sæti fulltrúar allra viðskiptabankanna, og skuli Seðlabankinn jafnan hafa samráð við þá n., þegar hann hagnýtir heimildir þessara l., ef frv. verður að lögum. Þetta er beinlínis gert til þess að tryggja, að framkvæmdir verði ekki róttækari, verði ekki sneggri, verði ekki örari eða víðtækari en svo, að um þær sé nokkurn veginn samstaða innan bankakerfisins. Ég tel það mjög mikilvægt, að þeir aðilar, sem eiga að framkvæma þessar vandasömu aðgerðir, séu hafðir með í ráðum um framkvæmdina og engu í þeim efnum sé þröngvað upp á þessa aðila, heldur sé leitazt við að ná samkomulagi um þá framkvæmdahætti, sem menn búast við, að verði skynsamlegastir, og reynslan leiðir í ljós um, að megi teljast það. En varðandi það, hvað Seðlabankinn muni fyrst gera í þessum efnum, get ég sagt, að gera má ráð fyrir því, að hann muni heimila innlánsstofnunum að taka við sparifé, sem bundið sé til 2-3 ára með mun lægri vöxtum en nú eru almennir, t.d. 4-5% vöxtum, og láta reynsluna skera úr um, hversu mikið að því kveður, að sparifjáreigendur vilji frekar leggja fé sitt inn í innlánsstofnanir, þannig að það sé bundið til 2-3 ára, verðtryggt, en aðeins með t.d. 4-5% vöxtum, - hversu margir vilja heldur hagnýta sparifé sitt á þennan hátt í stað þess að hafa það laust, eins og nú er, á lausum reikningum, en fá 7-9% vexti eftir því, hvort um enga bindingu eða nokkurra mánaða bindingu er að ræða. Reynslan mundi skera úr um, hvernig sparifjáreigendur litu á þetta. En þetta hefur auðvitað það í för með sér, að bankarnir verða að hafa heimild og skilyrði til þess að láta viðskiptamenn sína greiða þessar sparifjárbætur. Bankarnir geta það ekki af eigin fé, til þess má enginn ætlast, og þá er langsennilegast, að bankarnir taki upp ný lánaform nokkurra tegunda, t.d. 5 ára lán, jafnvel 8 ára lán, sem séu með verðtryggingu, þannig að tekjurnar af verðtryggingu þessara lána mundu nægja til þess að greiða sparifjáreigendum verðbæturnar. Ég tel ekki nokkurn minnsta vafa á því, að fjölmargir mundu vera reiðubúnir til þess að taka nýja tegund af láni hjá bönkunum, 5 ára lán, 8 ára lán með verðtryggingu, en svo sem kunnugt er, hafa menn ekki átt kost á slíkum lántökum hjá viðskiptabönkunum fram að þessu. Meginlán bankanna hafa verið í formi mjög stuttra lána, og hefur það í raun og veru verið atvinnulífinu til mikils baga að hafa ekki kost á t.d. 5 ára láni eða 8 ára láni eða einhverju þar á milli. Og það er bjargföst sannfæring mín, að atvinnulífið mundi telja það stórkostlega framför, eitthvert mesta framfaraspor, sem stigið hefði verið í lánamálum bankanna um langt skeið, ef nú yrði gefinn kostur á lánum til ákveðins árafjölda, sem séu tryggð til ákveðins árafjölda, 5 ára, 8 ára, jafnvel þótt með verðtryggingu væri. Bankarnir hafa ekki dregið í efa, að slík lán mundu geta reynzt vinsæl hjá atvinnulífinu. Bankarnir og sérstaklega Landsbankinn hafa hins vegar látið í ljós nokkurn ugg um, að eftirspurn eftir verðtryggðu sparifé, að innlögn verðtryggðs sparifjár mundi verða svo mikil, að erfitt yrði fyrir bankana að lána út jafnmikið fé til langs tíma með verðtryggingu. Ég geri ekkí ráð fyrir því. Ég ber ekki sama ótta í brjósti um þetta efni og fram kom í fyrstu umsögn Landsbankans um málið, enda væri þá alltaf hægurinn hjá, ef eftirspurnin eftir 2-3 ára verðtryggðum sparifjárinnstæðum með 4-5% vöxtum yrði meiri en svo, að bankarnir vildu veita þeim viðtöku, ef þeir treystu sér ekki til þess að koma þessum peningum fyrir í verðtryggðum lánum, er auðvitað hægurinn hjá að rýra skyndilega þessi kjör, annaðhvort með lækkun vaxtanna eða þá með lengingu bindingarskyldunnar, til þess að draga úr eftirspurninni eftir þess konar lánum. En úr þessu getur reynslan ein skorið. Einmitt vegna þess, hversu æskilegt er, að reynslan fái að hafa veruleg áhrif á það, hvernig þessi ákvæði eru framkvæmd, er nauðsynlegt eða mjög æskilegt að hafa frv. í heimildarformi. Einkum og sér í lagi má segja, að nauðsynlegt sé, að um heimildir sé að ræða, eftir að ákveðið var, að allt málið skuli framkvæmt með mjög náinni samvinnu Seðlabankans og viðskiptabankanna. Sú samvinna væri auðvitað þýðingarlaus, ef Alþ. hygðist setja nákvæmar og tæmandi reglur um það, hvernig framkvæmdin skyldi vera. Þá er ekki um neitt að hafa samvinnu, þá er ekki um neitt að ræða. Þá er allt fyrir fram bundið í lögum frá Alþ. sjálfu, og það væri tvímælalaust óheppilegt. En um það hygg ég, að allir viðskiptabankarnir séu sammála, að það væri ekki heppilegt. Þeim ugg, sem fram kom af hálfu Landsbankans í hans áliti, að Seðlabankinn mundi gefa út eins konar tilskipanir um þessi efni, vona ég, að hafi verið fullkomlega eytt með þeirri breytingu, sem gerð hefur verið á 5. gr., að fullt samráð skuli jafnan vera á milli Seðlabankans og viðskiptabankanna um hvert einstakt spor, sem stigið er í þessu máli. Að síðustu vildi ég fara nokkrum orðum um þá brtt., sem flutt hefur verið á þskj. 37 af hv. 5. þm. Vesturl. Ég hef rætt það vandamál, sem þar er um fjallað, við bankastjórn Seðlabankans og við flm. till., og leiddu þær viðræður til þess, að stjórn Seðlabankans lofaði að athuga þetta mál alveg sérstaklega, áður en til nokkurra framkvæmda kæmi á heimildum frv., ef að lögum verður, og reyna að leysa það vandamál, sem fyrir hv. flm. vakti að leysa með flutningi till., og hef ég leyfi stjórnar Seðlabankans til þess að lýsa þessu hér yfir.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskmrh. fyrir þær skýringar á afstöðu Seðlabankans og hans eigin afstöðu, sem hann hefur gefið, en vildi um leið leiðrétta nokkuð það, sem hann sagði um mínar skoðanir. Það gæti kannske gefið dálitið villandi mynd, eins og hann setti þær fram. Það, sem fyrir mér er aðalgallinn á þessu frv., er sú verðtrygging stofnlána, sem í því felst, og í sambandi við það álít ég, að sé höfuðhættan, sem er við þetta frv. Verðtrygging sparifjár hefur þegar á vissan máta verið tekin upp hjá ríkisstj. með vissri sölu ákveðinna skuldabréfa, sem meira að segja er hægt að losa sig við eftir 3 ár, og að því er mér finnst hafa það verið óvenjugóð kjör fyrir lánardrottna, sem ríkisstj. hefur gefið þar, en það skal ég ekki fara út í. Varðandi spursmálið almennt viðvíkjandi verðbólgunni skulum við koma okkur niður á tvennt. Stöðnun í gildi peninga getur verið hættuleg, og hún hefur sýnt sig í gegnum aldirnar að vera hlutur, sem atvinnulífið byltir af sér. Það, að fjármagnið sem slíkt eigi að sitja þarna í öndvegi, en atvinnulífið, sem fær peningana að láni, skuli raunverulega vera þolandinn, er atriði, sem alls ekki gengur í allri framvindu þjóðfélagsins. Ef við lítum yfir þetta í gegnum aldirnar, er það, sem hefur gerzt, í raun og veru það, að skuldaskrárnar hafa verið afnumdar og það bara vegna þess einfalda lögmáls, að það er lífið sjálft, í þessu tilfelli atvinnu- og efnahagslífið, sem byltir smátt og smátt af sér þeim fjötrum, sem lánin eru. Hæg og sígandi verðbólga er einkenni á allri þróun í efnahagslífi og atvinnulífi allrar Evrópu og Bandaríkjanna alla 19. og 20. öld Það er, held ég sé alveg óhætt að segja, hagfræðilegt lögmál, og einu undantekningarnar frá því hagfræðilega lögmáli eru krepputímarnir. Á krepputímunum getum við lifað það ástand, að gildi peninganna vaxi, að verðmæti alls þess, sem atvinnulífið framleiðir, falli í verði, að t.d. fiskurinn frá Íslandi stórfalli í verði og annað slíkt. Og það er reynsla alls mannkyns, að það ástand, að peningarnir þannig raunverulega hækki í verði og fjármagnið drottni, en atvinnulífið aftur á móti brotni saman undir þessum fjötrum, er það versta ástand, sem hægt er að skapa. Þetta er hlutur, sem við verðum að muna, líka á óðaverðbólgutímum. Við verðum jafnt að muna kreppu í slíkum efnum eins og óðaverðbólgu. Það, sem ég álít og vil undirstrika, er þetta: Það þarf að vera stjórn á atvinnulífinu og efnahagslífinu og þess þróun. Það þarf að vera stjórn á því, þannig að menn varist þau tvö sker, sem eru sitt hvorum megin við, þar sem maður á að sigla. Annað skerið er kreppan, sem þýðir, að verðið á því sem framleitt er í atvinnulífinu, fellur og peningarnir hins vegar hækka í verði, verða enn þá voldugri, nema svo ægilega sé komið í atvinnulífinu, að þeir fari að falla líka, eftir að þeir eru búnir að eyðileggja atvinnulífið, þ.e.a.s. algert hrun. Annars vegar þarf að forðast þetta. Hins vegar þarf að forðast óðaverðbólguna. Það er listin að stjórna efnahags- og atvinnulífi eins þjóðfélags að kunna að sigla á milli þessara tveggja skerja, kreppu og óðaverðbólgu, að hrekjast ekki úr einu í annað. Það, sem gerzt hefur hjá okkur á síðustu áratugum, er, að við höfum haft óðaverðbólgu, og ég vil alveg slá því föstu og þar erum við sammála, hæstv. viðskmrh. og ég, að 10% vöxtur á ári er óðaverðbólga og er stórhættuleg verðbólga, og slík verðbólga er óstjórn á efnahagslífinu, sams konar óstjórn og kreppan mundi vera, en bara af öðru tagi. Þá er verið að sigla upp á sker hægra megin, skulum við segja, ef við köllum kreppuna vinstra megin, án þess að eiga þar við nokkrar stefnur í pólitík. Við höfum staðið í 20 ár frammi fyrir óðaverðbólgu á Íslandi, sem er stórhættuleg með allar þær afleiðingar, sem hæstv. viðskmrh. greindi. Hann sagði, að þetta væri afleiðing af óstjórn, og þar er ég honum sammála, og hann kveður þar með upp dóminn yfir öllum þeim stjórnum, sem setið hafa á Íslandi, hvað snertir afskipti af efnahagslífinu, að það, sem hefur einkennt þær í afskiptum af efnahagslífinu, er óstjórn, er það að þora ekki og kunna ekki að hafa vald á atvinnu- og efnahagslífinu og stjórna því, hvort sem menn gera það út frá því, að menn þora ekki að gripa til þeirra ráðstafana, sem þarf að gera, eða menn gera það út frá hinu, að menn trúi t.d. á frjálsa samkeppni eða eitthvað þess háttar, einhverjar grýlur, sem hægt sé að treysta á í þessu sambandi, og þjóðfélagið eigi þannig að stjórna sér sjálft. Ég veit, að hæstv. viðskmrh. eins og öll hæstv. ríkisstj. viðurkennir, að hvað þetta snertir hafi hennar stjórn eins og ýmissa annarra verið óstjórn, þ.e. henni hafi ekki tekizt að hafa hemil á verðbólgunni. Það hafi geisað sama óðaverðbólgan og áður. Það er ekki til neins að koma í þessu sambandi upp með það, sem hæstv. viðskmrh. minntist á, að þetta séu bara víxlhækkanir kaupgjalds og verðlags. Það, sem liggur fyrir í því sambandi, er eftir allt, sem við erum hér sammála um, þær miklu framfarir, sem orðið hafa á 20 árum, það er, að raunverulegt kaupgildi tímakaups er sama og það var fyrir 20 árum. Og ég hef rakið það áður og skal ekki gera það aftur. En þótt ég taki kaup hafnarverkamanns með Dagsbrúnartaxta 1945 og beri saman við kaup hafnarverkamanns í Dagsbrún í 4. flokki, reiknað með, að hann hafi starfað í 2 ár og fengið 5% uppbæturnar, þá er það í dag 100.7, þ.e.a.s. rétt 100 miðað við 100 1945. Það er það sama og það var þá. Það, sem veldur óstjórninni í þessu efni, er, að enginn aðili hefur þorað af fullum krafti að framkvæma það eina, sem getur fyrst og fremst dugað í þessum efnum til að stöðva verðbólguna, og það er að þora að stöðva verðlagið og láta ekki kaupgjaldshækkanir koma fram í verðlagi, heldur knýja atvinnurekendurna til þess að skipuleggja sinn atvinnurekstur betur. Þetta er fyrsta ráðið til þess að reyna að stöðva verðbólguna, en ég veit, að tveir stærstu flokkar þingsins eru báðir andvígir því, og ég hef áður skilgreint af hverju. Alþ. hefur ekki í 25 ár getað gert neitt í þessum málum, vegna þess að þeir flokkar, sem fyrst og fremst fara eftir hagsmunum verzlunarauðvaldsins og þeirra, sem allt of mikið draga dám af því, þeir hafa haft algeran meiri hl. á Alþ. Þetta er ástandið í þessum málum, ef við viljum fara að horfast í augu við það. Verzlunarauðvaldið á Íslandi er sá hluti auðvaldsins, sem hefur ráðið ferðinni allan þennan tíma í beinni andstöðu við hagsmuni bæði sjávarútvegsmanna og iðnaðarins. Þess vegna skulum við ekki láta vera neinn misskilning um það hjá okkur, að ég er jafnsammála hæstv. viðskmrh. um, að óðaverðbólgan, sem geisað hefur á Íslandi undanfarna áratugi, er stórhættuleg, eins og ég mundi álita stöðnun og kreppu stórhættulega, og eins og ég hef nú tekið fram, að þetta sé afleiðing af óstjórn, sem við þurfum að fara að komast fyrir ræturnar á og reyna að skapa aðra stjórnarstefnu. Þá skulum við koma að þessu frv. sjálfu. Er þetta frv. raunverulega þáttur í að stöðva verðbólguna? Ég álít, að svo sé ekki. Ég sé ekkert í þessu frv., sem getur leitt til þess að stöðva verðbólguna, nema það væri einn einasti hlutur, og um það vil ég spyrja, hvort það sé meiningin. Það er einn einasti hlutur í þessu frv., sem gæti að einhverju leyti orðið til þess að draga úr verðbólgunni, og hann er þessi: að það væri framkvæmt svo harðvítuglega að gefa út þessi verðtryggðu stofnlán og þeim væri beitt svo viðtækt í atvinnulífinu og hvað íbúðarlánin snertir, að almenningur almennt hætti við að taka lán til íbúða og atvinnurekendur mjög almennt hættu við að taka lán til nýrra framkvæmda, þannig, að af hlytist kreppa, af hlytist stöðnun í atvinnulífinu og kreppa. Ef þetta er tilgangurinn með frv., þá er bezt að segja það, ef þetta er það eina, sem gæti stöðvað verðbólgu með þeim aðferðum, sem hér eru lagðar til. Það er náttúrlega gefið mál. að ef kreppa er skipulögð hérna, stöðvast verðbólgan, En ég trúi því ekki, að þetta sé meiningin. Og ég þykist vita, að jafnvel þótt einhverjir utan ríkisstj. hafi verið með slíka meiningu, þá mundi hæstv. ríkisstj. hvorki fallast á það né a.m.k. segja það hér við okkur. Þetta er eina atriðið í þessu, sem gæti raunverulega gert eitthvað í þá átt að draga úr verðbólgunni. En ég hef enga trú á því, að það sé meiningin að fara að framkvæma þessa hluti svona harðvítuglega, og þess vegna held ég, að þetta frv. sé gagnslaust, því að það getur ekki gert gagn með þessu móti nema með gífurlegri harðstjórn af hálfu Seðlabankans. Eins og ég hef tekið fram, er ekki hægt að byrja á ráðstöfunum þarna til að reyna að stöðva verðbólguna nema að stöðva verðlagshækkanirnar sjálfar. Það verður að byrja á því, og það er ekki hægt að byrja á öðru. Hæstv. viðskmrh. gaf yfirlýsingu, sem mér þótti mjög vænt um. Hann sagði, að þetta frv. væri í raun og veru framhald af því að setja verðtryggingu á húsnæðismálalánin frá húsnæðismálastjórn, og ef þetta frv. væri ekki samþykkt og stofnlán og annað slíkt samkv. því gefin út, ætti að afnema vísitölutryggðu húsnæðislánin. Þetta er alveg rétt. En nú skulum við athuga, hvað er verið að gera í þessum efnum, einmitt eftir þeirri yfirlýsingu, sem bankastjóri Seðlabankans, sá sem mætti á fundi hjá fjhn., gaf. Hann gaf yfirlýsingu um það, að fyrst og fremst ætti að beita þessum verðtryggðu lánum í sambandi við lífeyrissjóði. Og í 7. gr. frv. er beinlínis gengið út frá því, að það sé gert. Hvað þýðir þetta? Það þýðir, að fyrst og fremst eigi að beita þessu gagnvart almenningi, gagnvart því fólki, sem er að reyna að eignast þak yfir höfuðið og a.m.k. í 50% af tilfellunum hefði ekki getað eignazt þetta þak yfir höfuðið án verulegrar verðbólgu. Við skulum þess vegna gera okkur ljóst, að það virðist vera meiningin að byrja með því, eftir að húsnæðismálalánin hafa verið verðtryggð, að setja verðtrygginguna næst á lífeyrissjóðina. Það var rætt um það hér, að það væru stjórnir lífeyrissjóðanna, sem mundu ráða því, hvort þær æsktu eftir slíkrí heimild, Seðlabankinn hefði engan rétt til þess að fyrirskipa þeim það. Hins vegar, ef við setjum okkur í spor stjórnenda lífeyrissjóðanna sem slíkra, þá er náttúrlega nokkurn veginn gefið, að sem ábyrgðarmenn fyrir þessum sjóðum koma þeir til með að óska eftir þessu, vegna þess að þeir skoða sig sem skuldbundna til þess að reyna að tryggja sjóðina, en ekki skuldbundna til að hugsa um þá menn, sem eiga að fá lán úr sjóðunum, þannig að það er mjög líklegt, að lífeyrissjóðirnir hagnýti þetta vald. Það þýðir m.ö.o., að það fyrsta, sem gert verður í þessum efnum, næst á eftir að búið er að vísitölubinda húsnæðismálalánin eða lán frá húsnæðismálastjórn, verði að vísitölubinda líka eða verðtryggja lánin úr lífeyrissjóðunum. Og í 7. gr. er gert ráð fyrir, að þau skuli tryggð með veði í íbúðarhúsum og með sömu kjörum og íbúðarlán húsnæðismálastofnunarinnar, sem sé með 1. veðrétti, eins og bent hefur verið á, sem þýðir, að menn ættu þá ekki að geta fengið bæði húsnæðismálastjórnarlán og lífeyrissjóðslán. En nú hefur það þó verið svo, að menn hafa getað fengið hálf lífeyrissjóðslán, þegar menn hafa fengið húsnæðismálastjórnarlán, þannig að þetta frv., hvað snertir þá framkvæmd, sem bankastjóri Seðlabankans telur nr.1, er bein árás á þá viðleitni almennings að reyna að eignast íbúðir, - bein árás á þá viðleitni. Og það er nauðsynlegt, að það verði mönnum algerlega ljóst. Við verðum að gá að því, að þegar hæstv. viðskmrh. talar um, að verðbólgugróðinn sé ranglátasti gróði, sem til sé, skulum við ofurlítið athuga, hverjir það eru, sem í hlut eiga. Það eru tvennir aðilar, sem hafa grætt á verðbólgunni á Íslandi. Það eru annars vegar þeir aðilar, sem hafa verið að eignast íbúðir. Þeir hafa grætt á verðbólgunni, það er ekkert spursmál um það. Er þetta mjög ranglátt, að þeir skuli hafa grætt á henni? Maður getur sagt: Það er alveg óþarfi, að þeir hafi grætt þetta fljótt og þetta mikið. Verðbólgan hefði átt að vera miklu hægari. - Hinu aftur á móti skulum við muna eftir, að þetta fer, þótt það skiptist misjafnt á launafólkið, þá fer þetta til fólks, sem á sama tíma hefur í sífellu verið snuðað, verið arðrænt hvað snertir þess kaup. Í 20 ár er búið að halda þess kaupi niðri, þess raunverulega kaupi. Það eina, sem þetta launafólk, þar sem meira að segja hafnarverkamenn eiga að 70% eigin íbúðir, - það eina, sem þetta launafólk, sá hluti þess, sem hefur lagt í íbúðir, hefur getað fengið út úr þessu, eina uppbótin á allt tjónið, sem verðbólgan er búin að valda þessu fólki í 20 ár, það er þetta, sem þeir hafa eignazt í sínum íbúðum fyrir verðbólguna. M.ö.o.: afleiðingar þessarar verðbólgu, svo slæm sem hún er, hafa raunverulega verið að vissu leyti réttlátar eða góðar, þegar þær hafa lent til almennings á þennan hátt. En svo skulum við athuga hinn hlutann. Og þar á það við, sem hæstv. viðskmrh. sagði, að það væri ranglátasti gróðinn. Ég býst ekki við, að hann telji hafnarverkamann, sem hefur eignazt þriggja herbergja íbúð og þrælað sína 11 og 12 tíma nú í 20 ár og venjulega sumarfríin sín líka og sótzt eftir að fá að vinna á sunnudögum, - ég býst ekki við, að hann telji það sérstaklega ranglátan gróða, þó að hann hafi átt auðveldara með þessum þrældómi að geta staðið undir því að missa ekki íbúðina sína. En ranglátasti gróðinn kemur, þegar við komum að því, að einstakir stóratvinnurekendur í landinu hafa kerfisbundið fengið lán úr bönkunum, víxla og annað, aldrei staðið í skilum með þessi lán, heldur fest þau undireins í fyrirtækjum, sem hafa hækkað í verði, þannig að þeir hafa alltaf staðið þannig, þegar bankarnir hafa verið að hugsa um, hvort þeir ættu nú að fara að ganga að honum þessum, að auðvitað hefur hann átt fyrir skuldum, því skyldi þá vera að ganga að manninum og stöðva atvinnurekstur hans? Og hver er afleiðingin? Afleiðingin er, að slíkir menn standa uppi, þegar t.d. stóreignauppgjör er gert eða þess háttar, sem ríkustu menn landsins. Þarna á það við, sem hæstv. viðskmrh. sagði um ranglátasta gróðann. Þessir menn, þessir stóratvinnurekendur, sem hafa náð fénu úr bönkunum og hagnýtt það á þennan máta, hafa stórgrætt. Og þarna er verðbólgugróðinn. En hefur nokkur maður trú á því, að þennan verðbólgugróða eigi að stöðva? Ég hef ekki trú á því. Verðbólgan er nú í 20 ár og meira búin að vera höfuðgróðalind íslenzkrar auðmannastéttar. 10% á ári, það er gróði, sem erlendum auðmönnum og jafnvel stórum félögum eins og Standard Oil og slíkum þykir skikkanlegur gróði af sínu auðmagni. Hér aftur á móti hefur gróði fólgizt í því að ná pólitískum tökum á ríkisbönkunum, veita úr ríkisbönkunum lánin til einstakra atvinnurekenda, sjá um, að gengið sé síðan fellt og verðið í sífellu að hækka, þannig að þeir, sem hafa þau einkaréttindi að fá þennan gróða, að fá þessi lán, græði á þeim. Þetta hefur verið sagan í meira en 20 ár. Þannig hefur það verið höfuðstefnan að veita ranglátasta gróða til atvinnurekendastéttarinnar á Íslandi. Bankarnir eru nokkurn veginn jafnríkir eða jafnfátækir, hvort sem við viljum kalla það, eins og þeir voru fyrir 20 árum, ef maður metur það t.d. miðað við dollara. En þeir, sem hafa fengið peningana úr þeim, eru orðnir auðugir. Og það er ekki tilviljun, að það skuli ekki fást gert upp, hvað sá auður er mikill. Ef við vildum þess vegna fara út í þessa hluti, skulum við taka fyrir þá, sem hafa fengið þennan rangláta gróða, og koma okkur niður á ráðstafanir til þess að láta þá skila honum til baka. Hins vegar hef ég enga trú á því, að neitt slíkt sé meiningin með þessu frv., síður en svo. Ef við svo athugum almennt, hvort það sé rétt að verðtryggja fjármagn, þá komum við að öðrum hlut. Fjármagnið í þjóðfélaginu tekur fyrst og fremst sinn gróða og sína tryggingu í gegnum vextina. Vextirnir eru ráðstöfun fjármagnsins til þess að ná til sín frá atvinnulífinu svo og svo miklu af því, sem fjármagnið veitir atvinnulífinu. Fjármagnið og vextirnir heyra þarna saman. Og það eina, sem á að gera fjármagninu mögulegt í slíkum efnum, er að taka vextina. Það er að mínu áliti ekki rétt að fara inn á að verðtryggja fjármagnið, vegna þess að það er röng stefna gagnvart því lifandi lifi efnahags- og atvinnulífsins. Það er röng stefna. En eins og ég veit, að hæstv. ráðh. skilur, þegar ég annars vegar er búinn að lýsa yfir, hvernig hægt sé að skapa ranglátan gróða með óðaverðbólgu, á ég nú við, hvernig eigi að stjórna eðlilegu atvinnulífi í þjóðfélaginu. Og þá verðum við að muna eftir þessu, að við megum ekki gefa fjármagni nein sérréttindi þannig. Ef menn vildu fara að verðtryggja fjármagn, held ég, að ætti að fella vextina niður, a.m.k. meðan maður gengur út frá, að verðbólgan haldi áfram. Það væri alveg nægilegt fyrir fjármagn að hafa þá tryggingu að vera jafnverðmikið eftir. Fjármagninu og þess ágengni gagnvart atvinnulífinu verður alltaf að halda í skefjum. Það er beinlínis stórhættulegt að gefa fjármagninu sérréttindi gagnvart atvinnulífinu. Ég held, að misskilningurinn í því að leggja þetta frv. fram af hálfu hæstv. ríkisstj. og af hálfu seðlabankastjórnarinnar liggi í eftirfarandi: Seðlabankastjórnin er að reyna að stjórna íslenzku atvinnulífi með svo að segja fjármálatæknilegum aðgerðum, ef ég má nota það orð, með tæknilegum aðgerðum á fjármálasviðinu, eins og hægt væri að stjórna t.d. atvinnulífi Bandaríkjanna eða Bretlands, stjórna með vöxtum og vaxtabreytingum, stjórna með samdrætti í lánum, sem þýðir, að lánin fari utan við bankana, stjórna með verðtryggingu eða einhverjum slíkum fjármálatæknilegum aðgerðum. Þessar fjármálatæknilegu aðgerðir duga ekki í okkar þjóðfélagi eingöngu, af sömu ástæðum út frá smæð okkar þjóðfélags, eins og þau lögmál, sem mundu gilda á úthafinu um, hvað bylgjurnar geta orðið stórar, mundu ekki geta notið sín í vatnsglasi. Þegar menn ætla að stjórna efnahagslífi Íslands og ráða þróuninni í efnahags- og atvinnumálum, verður það að gerast með beinum þjóðfélagslegum afskiptum og yfirstjórn á atvinnulífinu. Það er ekki hægt með öðrum aðferðum vegna smæðar okkar atvinnulífs. Það, sem búið er að reyna að gera meira eða minna, frá því að Bandaríkjamenn fóru að skipta sér af okkar efnahagslífi og senda hingað sinn sérfræðing til þess að fyrirskipa okkur á grundvelli Marshalláætlunarinnar, hvernig við skyldum haga okkar málum, - það, sem búið er að reyna að gera allan þennan tíma, er að reyna að stjórna með þessum fjármálatæknilegu aðgerðum, sem eiga við hjá þeim, í þeirra stóra landi, en eru gersamlega ónothæfar, þó að hver sérfræðingurinn komi á fætur öðrum til að nota þær hér. Þær eru gersamlega ónothæfar. Það væri rétt eins og ætti að sigla í logni. Ég skal taka dæmi, sem ég hef minnzt á hér áður og þarf þess vegna ekki að fara ýtarlega út í. Ég hef minnzt á það hér áður, hvaða fjármálaleg vitleysa rekstur hraðfrystihúsanna í Reykjavík er. Ég tala ekki um 5-7 hraðfrystihús í Keflavík, ég tek Reykjavík. Hvaða manni sem byggði hraðfrystihús út frá því að reka það á eðlilegan máta mundi detta í hug að byggja hraðfrystihús t.d. úti á Seltjarnarnesi og fiskimjölsverksmiðju inni í Kleppsholti í stað þess að byggja hraðfrystihús og fiskimjölsverksmiðju hvort tveggja á Grandagarðinum, hlið við hlið, og sannarlega er eitt stórt hraðfrystihús nægilegt fyrir Reykjavík? Mundi með fjármálatæknilegum aðgerðum, verðtryggingu lána og slíku nokkurn tíma vera hægt að hafa þau áhrif, að þeir aðilar, sem ættu frystihúsin, legðu saman og flyttu vélarnar einu sinni í stað þess að flytja fiskinn mörgum sinnum á dag í næstu 40-50 ár, - mundi nokkurn tíma vera hægt að koma þeim í skilning um að gera slíkt með fjármálatæknilegum aðgerðum? Aldrei. Hins vegar væri hægt að gera þetta einfaldlega með því, ef viðkomandi ráð, sem stjórnaði bankastarfseminni, léti bankastjóra segja við þá: Er nú ekki skynsamlegra fyrir ykkur að slá ykkur saman um þetta og hætta að dingla með hvern þorskhaus 10 km um allt þéttbýlið í Reykjavík, áður en unnið er úr honum? Okkar smæð er svo mikil í þessum efnum, að við verðum að þora að gripa þarna inn í og ráðleggja, hafa hönd í bagga með, hafa yfirstjórn á atvinnulífinu, en láta okkur ekki detta í hug, að við gerum þetta með einhverjum almennum aðferðum. Hæstv. ríkisstjórn hefur hugsað sér, að hægt væri að gera allt með frjálsu samkeppninni og með því að hleypa inn erlendum vörum, stundum í samkeppni við íslenzka iðnaðinn. Skóverksmiðjurnar voru gott dæmi. Þær voru einar níu eða tíu, það er búið að drepa allar nema eina. En þeim hefur ekki dottið í hug að reyna að sameinast sjálfum, bönkunum því síður að segja það við þær, að reyna sem sé að ýta af hálfu þess opinbera undir þá eðlilegu tækniþróun, svo sem er gert í hverju þjóðfélagi, það virðist mönnum ekki detta í hug. Tækni og það að vera samkeppnisfærir heimtar stórrekstur. Bankarnir hafa verið þeir aðilar, sem hafa skipulagt þennan stórrekstur erlendis. Ef þeir ekki skilja það hlutverk sitt hér, tekst ekki að gera það með þessum fjármálatæknilegu aðferðum, ekki heldur með því að trúa bara og boða frjálsa samkeppni eða eitthvað slíkt og hún sé allra meina bót. Ég skal hins vegar viðurkenna, að það, sem ég segi í þessum efnum, á ekki við um allt Ísland. Menn verða að venja sig á að hugsa um svo að segja tvö þjóðfélög á Íslandi í þessu efni. Dreifbýlið kemur alltaf til með að heimta sinn sérstaka hátt í þessum efnum. Vegna mannfæðarinnar þar er ekki hægt að koma ýmsum þeim hlutum við, sem hægt er að gera hér í Reykjavík. Það verður að vera eitt hraðfrystihús, þó að það séu ekki nema nokkrir bátar, sem gerðir eru út, en hér í þéttbýlinu í Reykjavík og umhverfi er ekki hægt að reka þetta með því að hafa þann hátt á, eins og væri í mörgum þorpum. Þéttbýlið heimtar sinn stórrekstur. Þar er hægt að koma aðstöðu við, sem ekki er hægt að koma við í dreifbýlinu úti á landi. Hins vegar með heildarskipulagningu á landinu er hægt að sjá um, að t.d. ein verksmiðja til að framleiða fyrir íslenzkan markað sé byggð einhvers staðar á einum stað í dreifbýlinu og ekki komið upp í þéttbýlinu í Reykjavík, og tryggja þannig, að ekki sé farið að setja upp aðra verksmiðju til þess að eyðileggja báðar. M.ö.o.: hvernig sem við veltum þessu fyrir okkur, ef það opinbera þorir ekki að taka ábyrgðina á stjórninni á atvinnulífinu, hafa yfirstjórn á því, hvort sem það atvinnulíf er rekið af einstaklingum, samvinnufélögum, hlutafélögum, ríkinu, bæjunum eða hverjum sem er, þá getum við ekki skipulagt atvinnulíf Íslands þannig, að það standist samkeppni, þegar og ef loksins verður opnað þannig fyrir, að við verðum að geta barizt í þeim stóra vægðarlausa heimi, sem við höfum afgirt okkur frá með alls konar tollmúrum, höftum og öðru slíku fram að þessu. Þess vegna þykir mér það sárt, að það skuli enn einu sinni, undan rifjum Seðlabankans í þetta sinn, fyrir 15 árum var það undan rifjum Framkvæmdabankans, - enn einu sinni koma fram frv., sem eiga ekki við Ísland og eru tilraun manna, sem kunna að vera vel að sér í sínum fræðum, til þess að gera það, sem þeir læra í skólum, að sé rétt, og það, sem er rétt hvað snertir Bandaríkin og Bretland, en það, sem á ekki við hér. Og það er alveg ægilegt, ef þjóðin á að þurfa að ganga í gegnum það, að gerðar séu tilraunir af þessum nýútskrifuðu skólapiltum með íslenzkan þjóðarbúskap ár eftir ár, og þá fyrst, þegar menn sjá, að þetta hafi álit saman misheppnazt, sé þessu hætt. Mig minnir, að nokkrum sinnum sé komið fram frv. um að afnema Framkvæmdabankann, ég er búinn að leggja það til í nokkuð mörg ár. Ég held þess vegna, að það væri mjög rangt af hæstv. ríkisstj. að pína þetta frv. í gegnum þingið. Ég álit þetta frv. almennt séð ónáttúrlegt, hvað það snertir að ætla að gefa fjármagni sérréttindi fram yfir lífið, fram yfir atvinnu og efnahagslíf. Ég álit þetta frv. raunverulega óframkvæmanlegt í íslenzku atvinnulífi. Og ég álit, að þetta frv., ef það væri reynt að framkvæma það, mundi skapa mjög mikið óréttlæti. Það mundi fyrst og fremst felast í því, að það væri níðzt á þeim, sem væru að reyna að eignast þak yfir höfuðið, og banna þeirri æsku, sem nú er að fara út í lífið, að geta notið þess að eignast eigin íbúðir. Það er fyrsta og höfuðafleiðingin af þessu frv. Að svo miklu leyti sem því yrði beitt gagnvart atvinnurekstrinum, verður spurningin þessi, þegar atvinnurekandinn kemur til bankastjórans: Hvort viltu nú fá verðtryggð lán eða viltu fá víxla? Og fái maðurinn víxla, fær hann sérréttindi verðbólgunnar, fái hann verðtryggðu lánin, er hann líklega dauðadæmdur Það skapar grundvöll fyrir að gera mönnum afskaplega mishátt undir höfði, enda var það alveg greinilegt, að bankastjórarnir voru allir yfirleitt hræddir við þetta Ég vil þess vegna eindregið mælast til þess, að hæstv. ríkisstj. stöðvi þetta frv. og láti það ekki verða að lögum. Um hitt vil ég aðeins taka fram, viðvíkjandi húsnæðismálastjórnarlánunum, að ég trúi ekki öðru en verkalýðshreyfingin sé ákveðin í því að hnekkja þeirri verðtryggingu, ef það verður ekki gert hér á þinginu.



Herra forseti. Menntmn. hefur rætt frv. þetta, sem gerir ráð fyrir fjölgun prófessorsembætta við Háskóla Íslands um fjögur. Er það í samræmi við áætlun um fjölgun prófessorsembætta í þeim greinum, sem kenndar hafa verið við háskólann undanfarið, en ríkisstj. hefur lýst samþykki sínu við þessa áætlun og flytur frv. í samræmi við hana. Til viðbótar því, sem í frv. er, þótti n. ástæða til að ræða málefni háskólans almennt, og var það gert á allmörgum fundum. Á þeim fundum mættu m.a. til að taka þátt í umr. með n. og veita upplýsingar hæstv. menntmrh. og rektor háskólans. Í þessum umr. í menntmn. kom fram mikill áhugi nm. á að efla Háskóla Íslands, bæði aðstöðu hans og kennsluhætti, svo og að auka vísindastarf innan hans. Kom fram í þeim upplýsingum, sem veittar voru, að við háskólann eru mörg vandamál og mikil, sem leysa þarf, ef hann á að verða í næstu framtíð sú stofnun, sem við óskum eftir. Í menntmn. var tekið undir þá skoðun, sem hæstv. menntmrh. lét í ljós í framsögu og aðrir þm. tóku undir, að háskólinn ætti sérstaklega að verða miðstöð íslenzkra fræða, bæði innanlands og utan, og væri rík ástæða til þess fyrir Alþingi að leggja áherzlu á að efla þá deild skólans. Í þessu sambandi varð menntmn. sammála um að leggja til eina breytingu á frv., þá, að fjölgað skuli um eitt prófessorsembætti til viðbótar í íslenzkum fræðum við það, sem áður hafði verið lagt til. Það er hugmynd mn., að hinn nýi prófessor eigi að kenna íslenzka nútímasögu og eigi sú kennsla ásamt þeim rannsóknum, sem henni fylgja, jafnan að ná fram undir líðandi stund, eftir því sem framast er unnt. Ástæða er til að minnast þess, að íslenzk fræði eru að sjálfsögðu það, sem okkur ber að stunda öðru fremur við háskóla okkar. Í því sambandi er einnig ástæða til að minnast ummæla hæstv. forsrh. í ræðu hans til þjóðarinnar á gamlárskvöld s.l., er hann hafði það eftir víðreistum ambassador, að frægð Íslands, svo sem hún er í heiminum í dag, sé ekki síður byggð á afrekum síðustu kynslóða heldur en þeim forna bókmennta- og menningararfi, sem okkur er ætlað að varðveita. Augljóst er, að aukin áherzla á samtímasögu muni gera hverri kynslóð kleift að læra af hinum næstu, sem á undan fóru. Flestir munu hafa rekið sig á, hversu erfitt það er fyrir unga menn, sem vilja leggja stund á eða kynna sér t.d. stjórnmála- eða atvinnusögu síðustu áratuga, að afla sér gagna eða fá nokkra aðstoð við slíkt nám. N. telur því, að það væri góð og viðeigandi viðbót við frv. að stofna nú til prófessorsembættis í íslenzkri nútímasögu og að með því verði fyllt skarð, sem verið hefur í starfsemi háskólans. Það er því till. menntmn., að frv. verði samþ. með þeirri einu breytingu, sem lýst er í þskj. 402.



Herra forseti. Í gildandi l. um aðför er svo fyrir mælt, að skuldunautur eigi rétt á að undanþiggja fjárnámi nauðsynjar, sem nemi ákveðinni fjárhæð að virðingarverði. Það er orðið nokkuð langt síðan þessi I. voru sett, og vegna mikilla verðlagsbreytinga, sem síðan hafa orðið, þykir nú óhjákvæmilegt að hækka þær fjárhæðir, sem undanþágan er miðuð við, og um þetta eru ákvæðin í frv., sem hér liggur fyrir. Enn fremur er það nýmæli í frv., að sömu reglur um undanþágur skuli gilda, þegar fjárnám er gert til innheimtu á opinberum gjöldum, en þannig hefur ekki verið áður. Frv. þetta var flutt í Ed. og er komið þaðan. Allshn. þessarar d. hefur athugað málið og mælir með því, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á hreppamörkum milli Hafnarhrepps og Nesjahrepps er flutt hér í þessari hv. d. af öllum þm. Austf., sem þar eiga sæti. Það kom fram í framsöguræðu I. flm. frv., að það væri einnig flutt í fullu samráði við hv. 4. þm. Austf., en hann á sæti í Ed. 1. gr. frv. er um að breyta mörkum Hafnar- og Nesjahrepps í Austur-Skaftafellssýslu. Um þetta atriði mun hafa verið deila heima í héraði milli forráðamanna þessara sveitarfélaga. Formaður Sambands ísl. sveitarfélaga hefur haft milligöngu um að reyna að koma á samkomulagi, en það ekki tekizt. Deilan mun þó aðallega vera um bótaupphæð frekar heldur en um skiptingu landssvæðis milli þessara sveitarfélaga. En vegna fyrirhugaðra hafnarframkvæmda á Hornafirði er talið eðlilegt og nauðsynlegt, að nokkur hluti af landi Nesjahrepps verði látinn ganga til Hafnarhrepps. 2. gr. frv. er um framkvæmd á bótum, ef til kemur, og gert er ráð fyrir skipun gerðardóms, ef samkomulag næst ekki á milli aðila. Er í 2. gr. gert ráð fyrir bótum fyrir tekjumissi til handa Nesjahreppi, en n. hefur fengið upplýsingar um, að einnig og ekki síður beri að taka tillit til aðstöðumissis þessa hrepps í því sambandi. Heilbr.- og félmn. hefur athugað frv., og leggur hún einróma til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. heilbr.- og félmn. varðandi þetta mál með fyrirvara, þótt raunar megi segja, að sá fyrirvari sé almenns eðlis fremur en að hann eigi við þetta sérstaka mál. Ég er eindregið þeirrar skoðunar, að það beri að vinna að því að sameina sveitarfélög, þar sem skilyrði eru fyrir hendi til þess. Mér skilst, að þarna fyrir austan, á Hornafirði og í Nesjahreppi, séu slík skilyrði fyrir hendi, en ósamkomulag heimamanna til hindrunar, og þá um leið, að ósamkomulag sé um þetta sérstaka mál. Ég álít, að það sé ekki nægilegt að láta við það sitja, sem nú gildir í sveitarstjórnarlögum, að þar séu eingöngu heimildir fyrir sveitarstjórnirnar til að vinna að sameiningu sveitarfélaganna. Það sýnir sig í reynd, að sveitarfélögin nota ekki þessa heimild eins og vert væri. Þarf þá að koma til frumkvæði annars staðar frá, en þá á ég ekki við frumkvæði í deilum eins og þeirri, sem hér er fjallað um, heldur út af sameiningunni sem slíkri. Meðan það ástand varir, að sveitarfélög, sem eðli sínu samkvæmt ættu að renna saman, eru aðgreind, þá geta alltaf risið upp einstök deilumál eins og það, sem við erum nú að ræða, og í slíkum deilumálum er að sjálfsögðu mjög erfitt fyrir Alþ. að taka afstöðu, því að við vitum ekki, hvenær við kunnum að halla á annan hvorn aðilann í þeirri úrlausn, sem við ákveðum í hvert skipti. Þess vegna er minn fyrirvari við þetta nál. aðallega um það, að ég tel ekki, að það hafi verið nægilega reynt af hálfu réttra stjórnvalda að koma á sættum í deilunni. Að vísu hefur Samband ísl. sveitarfélaga haft málið með höndum og reynt að koma á samkomulagi, en það ekki tekizt. Það má vel vera, að þótt félmrn. hefði reynt sættir, þá hefði það ekki náð betri árangri, en í sem skemmstu máli sagt álít ég, að þegar svona deilur rísa upp, þá eigi að óbreyttum I. að reyna frekari sáttaumleitanir, áður en Alþ. tekur sér í hendur úrskurðarvaldið.



Herra forseti. Frv. það til 1. um stækkun lögsagnarumdæmis Keflavíkurkaupstaðar, sem hér liggur fyrir, er borið fram samkv. beiðni bæjarstjórnar Keflavíkur og vegna knýjandi nauðsynjar. Í grg., sem fylgir frv., er þessi nauðsyn skýrð nokkuð. Þar fylgir einnig með umsögn skipulagsstjóra ríkisins ásamt uppdrætti, er sýnir landssvæði Keflavíkurkaupstaðar eins og það er nú, þ.e.a.s. byggilegt svæði, og er það aðeins um 200 ha. Keflavíkurkaupstaður er því, eins og skipulagsstjóri ríkisins segir í meðfylgjandi umsögn, landþrengsti kaupstaður landsins. Uppdráttur þessi sýnir einnig fyrirhugaða stækkun lögsagnarumdæmisins til norðurs um 350 ha. Þá fylgir bréf flugvallarstjóra Keflavíkurflugvallar til utanrrn., varnarmáladeildar, þar sem hann varar við, að byggð færist nær Keflavíkurflugvelli en nú er. Þótt frv. fylgi ýtarleg grg., vil ég með nokkrum orðum gera því nánari skil. 1. gr. frv. tiltekur það landssvæði, er við stækkunina kemur undir lögsögu Keflavíkurkaupstaðar,svo og hver verða mörk sveitarfélaganna, Keflavíkurkaupstaðar og Gerðahrepps, við stækkunina. Landsvæði það, er lögsagnarumdæmi Keflavíkur stækkar um, er 350 ha og er allt í Gerðahreppi. Hluti þess er þríhyrnd landsspilda, er liggur að núverandi mörkum Keflavíkurkaupstaðar og er í eigu Keflavíkur h.f., Keflavík. Þessi landsspilda er um 50 ha að stærð, og við köllum hana Bergið. Á þessu svæði eiga nú heimili um 70 manns, og vegna nábýlis við Keflavík er þetta fólk eðlilega í meiri tengslum við Keflavík en Gerðahrepp. Börnin á þessu svæði ganga í skóla í Keflavík og presturinn í Keflavík fræðir þau og fermir. Verkamennirnir, sem þarna búa, eru í Verkalýðs- og sjómannafélagi Keflavíkur, enda sækja þeir sína vinnu til Keflavíkur eða Keflavíkurflugvallar, en alls ekki í Gerðahrepp, nema þeir fáu, sem kunna að hafa sjálfstæða atvinnu heima. Hinn hluti stækkunarinnar, sem er um 300 ha, er allur í eigu ríkisins og er hluti þess lands, sem ríkið á sínum tíma tók eignarnámi vegna Keflavíkurflugvallar. Á þessu landssvæði er engin byggð. Meginhluta þessa landssvæðis má telja sæmilegan til byggingar. Keflavík er ungt sveitarfélag, er varð til 1908 við síðustu skiptingu Rosmhvalaneshrepps hins forna. Þá urðu til tvö sveitarfélög, Gerðahreppur, eins og hann er nú, og Keflavík, er ásamt Njarðvíkum mynduðu þá sérstakt sveitarfélag, sem hét Keflavíkurhreppur. Þessi skipan hélzt til 1942, en þá skildu Njarðvikingar við Keflavíkurhrepp og mynduðu sérstakt sveitarfélag á ný, Njarðvíkurhrepp. Eftir þessi skipti var landrými Keflavíkur mjög takmarkað eða um 420 ha. Landssvæði þetta var þó ekki allt hæft til bygginga því með tilkomu Keflavíkurflugvallar var byggilegt land innan Keflavíkur skert um 300 ha eða um 5/7 alls landrýmis Keflavíkur, eins og það var eftir 1942. Nokkur hluti þessa lands eða um 80 ha hafa fengizt aftur og er nú byggt land innan Keflavíkurkaupstaðar, en enn þá eru um 220 ha í eigu ríkisins og í lögsögu lögreglustjórans á Keflavíkurflugvelli. Ef við lítum á loftmyndina af Keflavík, sem fylgir frv. og var tekin 1963, sést, hve takmarkað landssvæði er óbyggt innan marka kaupstaðarins af því landi, sem við höfum ráð á. En óbyggt land er nú talið um 55 ha. Hluti þessa lands er skipulagður undir iðnað og stór hluti er land, sem fyrir nokkrum árum, meðan landrýmið var meira, hefði ekki verið talið byggilegt. Land allt að mörkum Njarðvíkurhrepps má nú heita fullbyggt, eins og sést á myndinni. Keflavíkurkaupstaður er fjórði stærsti kaupstaður landsins utan Reykjavíkur, en jafnframt er hann talinn landþrengsti kaupstaðurinn, eins og ég gat um áðan. Íbúatala Keflavíkur 1. des. 1965 var 51 17 og hefur vaxið um 6% frá 1962, og ég ætla, að það sé minni vöxtur en í öðrum kaupstöðum hér sunnanlands. Á tímabilinu 1956–1960 eða á 5 árum var tala íbúða, er bygging var hafin á, 256 eða að meðaltali um 51 á ári, en á næsta 5 ára tímabili á eftir, 1961–1965, var bygging hafin á aðeins 168 íbúðum eða 36 að meðaltali á ári. Stafar þetta eingöngu af því, að eigi hefur verið hægt að fullnægja eftirspurn eftir byggingarlóðum. Hjá einhverjum kynni nú að vakna spurning: Hvers vegna hefur bæjarstjórn Keflavíkur ekki fyrr leitað eftir því að stækka lögsagnarumdæmi kaupstaðarins og hvers vegna kemur þetta frumvarp svo seint fram? Bæjarstjórn á afsökun nokkra. Eins og fram kom hér áðan, eru enn um 220 ha af landi Keflavíkurkaupstaðar í eigu ríkisins og tilheyrandi Keflavíkurflugvelli. Á undanförnum mánuðum hefur bæjarstjórn Keflavíkur leitað eftir því hjá varnarmáladeild utanrrn. að fá enn til viðbótar spildu af þessu landi upp í heiðina til vesturs, ca. 65 ha. En þar með var talið, að nær flugvellinum yrði ekki byggt. Við þetta land voru vonir manna bundnar til bygginga á komandi sumri. En um landssvæði þetta segir skipulagsstjóri ríkisins í bréfi sínu til bæjarstjórans í Keflavík, sem dags. er 7. þ. m. og fylgir með þessu frv., með leyfi hæstvirts forseta: „Land þetta er í sjálfu sér vel fallið til byggingar,en sá böggull fylgir hér skammrifi, að verulegur hluti þessa svæðis er í slíkri nálægð og afstöðu til flugbrautar þeirrar, er liggur NA-SV, að það hlýtur að teljast óhæft til íbúðarbyggingar, samkv. þeim kröfum um lágmarkshávaða í íbúðarhverfum, er gilda á Norðurlöndum og í Bandaríkjunum. Stækkun lögsagnarumdæmis Keflavíkur til vesturs kemur því af þessum sökum aðeins að takmörkuðum notum.“ Varðandi þetta svæði segir flugvallarstjóri ríkisins í bréfi sínu til varnarmáladeildar, sem fylgir frv. Með leyfi hæstv. forseta: „Mér hefur verið tjáð, að Keflavíkurbær og Njarðvíkurhreppur hafi á prjónunum áform um að færa byggð sína nær Keflavíkurflugvelli nú á næstunni. Í þessu sambandi vil ég árétta það, sem fór á milli mín og hins háa ráðun. í síma nú fyrir skömmu. Þá fór ég fram á það, að þannig verði búið um hnútana, ef leyft verður að byggja nær flugvellinum, að fullt tillit verði tekið til starfrækslu flugvallarins við skipulagningu byggingarsvæðisins og að fylgt verði ströngustu skipulagskröfum þar að lútandi til að firra væntanlega íbúa óþægindum vegna hávaða og jafnframt hugsanlegri slysahættu vegna flugvéla í flugtaki eða lendingu.“ Þessi ummæli skipulagsstjóra og flugvallarstjóra eru fram komin vegna þess, að nýlega hafa farið fram hljóðmælingar á þessu svæði, og niðurstöður þeirra mælinga liggja nú fyrir. Á uppdrættinum, sem fylgir frv., má sjá þau svæði, sem vegna hávaða og slysahættu eru talin óbyggileg eða lítt byggileg, þegar miðað er við þær kröfur, sem gerðar eru á Norðurlöndum og í Bandaríkjunum. Dökki þríhyrningurinn, er sjá má á uppdrættinum, sem er í stefnu til norðausturs af flugbrautinni, er liggur frá suðvestri til norðausturs, sýnir þann hávaða, sem er um 50% meiri en talinn er mesti þolanlegi hávaði í íbúðarhverfum í Bandaríkjunum og á Norðurlöndum, en hann er á þessu svæði um 95 decibel, en í Bandaríkjunum og á Norðurlöndum er talinn mesti þolanlegi hávaði 60-63 decibel. Ljósari svæðin báðum megin við þríhyrninginn eiga að sýna aðeins minni hávaða eða um 90 decibel. Á þessu sést, að þessi stækkun byggingarsvæðis Keflavíkur kemur að mjög litlum notum til byggingar íbúðarhúsa, því að búast mætti við, að fáir tækju á sig þá áhættu að byggja þar íbúðarhús og það því síður vegna þess, að bærinn mundi verða að úthluta lóðunum með þeim fyrirvara, að hann yrði ekki skaðabótaskyldur, ef þarna reyndist ógerlegt að búa. Menn gætu því skilið, hvaða erfiðleikum þetta veldur, því að við þetta land voru vonir bundnar til bygginga nú á næsta sumri. Að vísu er slíkur hávaði, sem hér um ræðir, ekki þarna að staðaldri. Enn þá eru aðeins nokkrar vélar, sem hafa áætlun um Keflavíkurflugvöll, er slíkum hávaða valda, og svo eru herþoturnar, sem trufla mjög í byggðinni á hvaða tíma sem er. En við lifum á þotuöldinni, og öll líkindi eru til þess, að bæði stóru flugfélögin okkar, Loftleiðir og Flugfélag Íslands, taki innan fárra ára þoturnar í sína þjónustu. Enn þá munu engin lög eða reglur vera til um þennan þátt skipulagsmálanna, en hér er áreiðanlega verkefni fyrir hið háa Alþ. að vinna og það hið fyrsta. Af því, sem hér hefur nú verið sagt, má sjá, að það er af brýnni þörf, að leitað er eftir útfærslu marka kaupstaðarins. Það þarf heldur ekki langrar athugunar við til þess að sjá, að aðeins er möguleiki á stækkun til norðurs, út á Bergið. Með þeirri stækkun á byggðarsvæði Keflavíkur, sem ráðgerð er með frv. þessu, svo og spildunni úr landi flugvallarins til vesturs, gerir skipulagsstjóri ráð fyrir, að sú landstærð muni nægja fyrir um 15–20 þús. manna byggð, og telur hann með hliðsjón af vexti Keflavíkur undanfarna áratugi, að bærinn muni ná þessari stærð á næstu 50–60 árum. Ég mundi nú ekki telja þetta bjartsýni um of. Betur gæti ég trúað, að innan þessa tíma yrði komin samfelld byggð frá Stapa og út á Garðskaga, þaðan til Sandgerðis og út á Stafnnes eða í hálfhring um Keflavíkurflugvöll, og hefði þessi byggð að stórum hluta skapazt vegna vaxandi umferðar um Keflavíkurflugvöll. Að vísu væru þó nokkrar eyður eða skörð í byggðina vegna hávaðasvæðanna. 2. gr. frv. þarfnast ekki skýringar við, en 3. gr. frv. kveður á um, hvernig skipti skuli fara fram milli sveitarfélaganna, ef þetta frv. verður að l., sem ég vona, og ef samkomulag næst þar ekki um. Því miður verður það að segjast, að samkomulag hefur enn þá ekki náðst við hreppsnefnd Gerðahrepps, þrátt fyrir viðræður við meiri hl. hreppsnefndar um þær breytingar á mörkum sveitarfélaganna, er frv. gerir ráð fyrir, þótt við hins vegar verðum að vona, að úr rætist. Enn þá ber vissulega mikið á milli. Hreppsnefnd Gerðahrepps vili hafa mörkin milli sveitarfélaganna óbreytt frá 1908, en við teljum mörkin jafnóeðlileg nú og þau voru eðlileg, þegar þau voru sett. Þegar skiptin fóru fram milli hreppanna 1908, miðuðust takmörkin við landareign bændanna í Gerðahreppi annars vegar og kaupmannsins í Keflavík hins vegar. Bændur í Leiru, sem tilheyra Gerðahreppi, áttu þá allt Hólmsbergið að Grófinni, sem þá var norðurtakmörk lands kaupmannsins í Keflavík. Síðan breyttust þessi takmörk Keflavíkureignarinnar við það, að Leirubændur seldu eigendum Keflavíkureignarinnar hluta af Berginu eða út á Hellumið. Síðar eignaðist svo ríkið allt það land annað í Gerðahreppi, sem frv. gerir ráð fyrir, að komi undir lögsögu Keflavíkurkaupstaðar. Ríkið á að vísu lengra en hugsað er að taka, ríkið á út að Bergvík, og við höfðum sumir talið, að það hefðu verið eðlilegri mörk á milli sveitarfélaganna heldur en þau, sem hér er farið fram á. Með frv. þessu er ekki verið að skerða í neinu eignaryfirráð íbúa Gerðahrepps, heldur er beinlínis verið að færa mörk sveitarfélaganna til samræmis við þau sjónarmið, er réðu mörkum þessara sveitarfélaga, þegar þau urðu til. Ég hef lokið máli mínu. Ég óska þess að eftir þessa umr. verði málinu vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn. og vænti þess, að það fái þar skjóta og jákvæða afgreiðslu.