Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. nefur haft til athugunar frv. til 1. um breyt á l. nr. 23 1955, um landshöfn í Keflavíkurkaupstað og Njarðvíkurhreppi. Frv. er aðeins ein grein, eða aðalefni þess, og hún er um það, að lántökuheimild fyrir ríkisstj. vegna landshafnarinnar í Keflavíkurkaupstað og Njarðvíkurhreppi verði hækkuð og miðist nú við allt að 70 millj. kr. Sjútvn. hefur sent þetta frv. til umsagnar vitamálastjóra, sem mælir eindregið með því, og enn fremur liggur fyrir bréf frá stjórn landshafnarinnar, þar sem eindregið er mælt með samþykkt frv. Eins og hv. dm. er kunnugt, eru í gildi tvenn lög um landshafnir, landshöfnina í Keflavík og Njarðvík og landshöfnina í Rifi á Snæfellsnesi, og í báðum lögunum hefur lántökuheimildin verið bundin við ákveðnar upphæðir. Hins vegar er þetta þannig í hafnarlögunum, sem gilda fyrir aðrar hafnir almennt, að lántökuheimildin er ekki bundin við ákveðnar upphæðir. Að þessu athuguðu þótti sjútvn. réttmætt og viðhlítandi, úr því að þessu máli var hreyft fyrir aðra landshöfnina, að fara einnig af stað með samskonar breyt. fyrir hina, þ.e.a.s. landshöfnina í Rifi á Snæfellsnesi, og þess vegna hefur n. samið frv. um það efni, sem liggur hér fyrir undir næsta dagskrárlið fundarins. Það frv. er alveg sams konar og tilsvarandi frv: undir þessum dagskrárlið, og sé ég ekki ástæðu til þess að hafa sérstaka framsögu fyrir því, heldur læt þessi fáu orð nægja um báða dagskrárliðina og mæli með því fyrir hönd sjútvn., að bæði frv. nái fram að ganga.



Herra forseti. Á þskj. 254 liggur fyrir ein brtt. frá sjútvn. við frv. til l. um breyt. á siglingalögum, nr. 59 30. nóv. 1914. Till. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Við 12. gr. 2. málsl. 4. mgr. í 2. tölulið (217. gr.) orðist þannig: Nú ferst skip eða er dæmt ábætandi, og er þá vátryggingarsala óskylt að láta vátryggingarfé af höndum, fyrr en 14 dögum eftir að hann átti þess kost að afla þeirra upplýsinga, er þörf var á til þess að meta vátryggingaratburðina og ákveða upphæð bótanna.“ Þessi brtt. er flutt samkv. ábendingu, sem fram kom frá Íslenzkri endurtryggingu um, að þetta ákvæði, eins og það er í frv., væri í ósamræmi við gildandi ákvæði í 1. um vátryggingarsamninga, og er þessi till. fram borin til þess að fyrirbyggja það misræmi. Hv. dm. hafa sjálfsagt athugað frv. um ný siglingalög gaumgæfilega. Það liggur hér nú fyrir í þriðja skipti, og allir þeir aðilar, sem sjútvn. hefur sent frv. til umsagnar og athugunar, hafa eindregið mælt með því, að það yrði samþ. Einnig er vitað, að það er full þörf á, að þessi löggjöf sé færð í nútíma horf. Hins vegar er það svo, að það er býsna mikið verk að fara nákvæmlega yfir frv. og bera það saman við 1., vegna þess að frv, er þannig upp sett, að það er allt flutt sem breytingar við einstakar greinar og einstaka liði gildandi laga. En frv. felur í sér ákvæði um það, að ef þær breytingar, sem það fer fram á, ná fram að ganga, þá verði lögin í heild endurprentuð. Verður þessi lagabálkur þá allur mun aðgengilegri en nú er fyrir menn að átta sig á, og ef svo kynni að vera, að sjútvn. og öðrum, sem fjallað hafa um málið, hafi yfirsézt um einhver atriði, sem þyrfti að færa til betri vegar, þá mætti síðar meir sníða þá vankanta af, þegar búið er að endurprenta löggjöfina í heild. En ég vil fyrir mitt leyti, og ég held, að ég mæli þar einnig fyrir hönd sjútvn., leggja á það áherzlu, að það er orðið mjög aðkallandi og tímabært, að þetta frv. nái fram að ganga.



Herra forseti. Í brtt. á þskj. 254 er til þess ætlazt, ef till, verður samþ., að vátryggingarsala skuli ekki skylt að inna af hendi vátryggingarfé fyrr en 14 dögum eftir að hann átti þess kost að afla þeirra upplýsinga, er þörf var á, til þess að sannprófa atburðinn og ákveða upphæð bótanna. Ég vildi gjarnan spyrja hv. frsm., hvað er hugsað, að sá frestur geti orðið langur. í sjálfri gr. er ekkert tekið til um það, hver á að meta það, hvenær hann hefur ekki lengur kost á að kynna sér þetta atriði. Það getur vel farið svo, að hann geti aldrei kynnt sér þetta atriði. Þegar skip ferst og ekkert spyrst til þess, þá getur vei farið svo, að vátryggingarsali eigi þess aldrei kost að leita þeirra upplýsinga. Ég vildi því biðja af þessu tilefni hv. n. að athuga, hvort ekki sé þörf á að gera þessa brtt. nokkru skýrari, til þess að fyrirbyggja allan misskilning. Það gæti e.t.v. verið nægilegt, að það kæmi fram hér í framsögu, hvað n. hugsar sér, að þessi frestur gæti verið lengstur.



Herra forseti. Eins og ég tók fram áðan, er þessi brtt. flutt til samræmis við ákvæði, sem eru í gildandi lögum um vátryggingarsamninga, og er það gert eftir ábendingu Íslenzkrar endurtryggingar. Ég skal ekki segja um það, hvað þessi frestur geti orðið langur, en ef ágreiningur rís út af því, þá getur það að sjálfsögðu orðið dómstólaatriði að skera þar úr.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt skv. beiðni hreppsnefndar í Árskógshreppi í Eyjafjarðarsýslu. Jarðir þær, sem ræðir um í frv., eru fyrir löngu komnar í eyði og mjög litlar líkur og raunar engar til þess, að þær byggist að nýju. Það er þó ekki eingöngu vegna þess, að hér hafi verið um svo lélegar bújarðir að ræða á sinni tíð, því að jarðir þessar voru allvel setnar fyrr á árum að þeirrar tíðar hætti. En nú er langt um liðið og miklar breytingar hafa átt sér stað í búskaparháttum, svo sem alkunna er, og voru þessar jarðir komnar í eyði, áður en gæta tók áhrifa nýrrar búskapartækni. En jarðir þessar, Hrafnagil og Grund, eru í svonefndum Þorvaldsdal, sem skerst í suður frá Árskógsströnd að baki meginfjallsins á vesturströnd Eyjafjarðar. Er Þorvaldsdalurinn í raun og veru langt og mjótt skarð, sem opnast að sunnan fyrir ofan Dagverðartungu í Hörgárdal, en meginhluti Þorvaldsdals hefur frá öndverðu verið afréttarland og vissulega sótt æ meir í það horf, eftir að jarðirnar í norðanverðum dalnum fóru í eyði. Eins og segir í grg., er nú aðeins búið á einum bæ í Þorvaldsdal, þ.e.a.s. Kleif, yzta bænum í dalnum. Í dalsmynninu eða þar rétt utan við eru svo Brattavellir, en sú jörð getur varla talizt til Þorvaldsdals, enda yfirleitt talin til Arskógsstrandar, sem eðlilegt er. Þorvaldsdalur er því að langmestu leyti kominn í eyði og þróunin orðið sú, að hann hefur nær allur verið notaður sem afrétt undanfarna áratugi. Er þar gott beitiland viðast og Árskógsströndungum því mikilvægur afréttarauki. Miðað við þessa þróun og alla staðhætti er eðlilegt, að Árskógshreppur eignist eyðijarðir þessa dals. Hreppurinn hefur þegar keypt Kúgil, sem er syðst af Þorvaldsdalsjörðum, og lagt undir afrétt sína, en sú jörð var í einkaeign, og nú er það ósk hreppsins að fá keyptar af ríkinu þessar eyðijarðir, Grund og Hrafnagil. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um þetta mál, enda skýrir það sig að mestu sjálft. Ekki þarf að óttast, að með sölu þessara jarða sé verið að fara inn á nýjar brautir, því að nær árlega hefur Alþingi samþykkt að selja eyðijarðir, þegar líkt hefur staðið á sem hér um ræðir. Það er að vísu ekki sársaukalaust að verða vitni slíkrar þróunar í byggðamálum sem hér hefur orðið, en jafngagnlaust er að berja höfðinu við steininn og horfa fram hjá óvefengjanlegum staðreyndum. Eins og nú horfir, mun Þorvaldsdalur bezt verða nýttur sem afrétt, og því eðlilegt að sá hreppur, sem mesta hagsmuni hefur af þeirri nýtingu, eignist umræddar eyðijarðir og fái þannig óskoraðan yfirráðárétt þeirra gagnsmuna, sem þessar jarðir búa enn yfir. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að gera það að tillögu minni, að málinu verði nú að lokinni þessari umr, vísað til 2. umr: og hv. landbn.



Herra forseti. Í 11. gr. frv. til siglingalaga, sem liggur fyrir hv. d., er nýmæli þess efnis, að útgerðarmaður skuli vera ábyrgur gagnvart þriðja manni með 10% viðbót við vátryggingarverð skipsins, og er þetta, eins og segir í grg. með því frv., eitt af helztu nýmælum þess frv. En þannig stendur á, að í 1. um vátryggingarfélög fyrir fiskiskip frá 1947 eru ákvæði þess efnis, að ekki er leyfilegt að vátryggja skip undir 100 rúmlestum nema fyrir 90% af andvirði eða virðingarverði skipsins, - 10% eru talin vera í eigin áhættu skipseigenda. Það kom þess vegna til athugunar, þegar sjútvn. hafði siglingalagafrv. til meðferðar, hvernig þetta nýmæli í því frv. verkaði á lögin um vátryggingarfélög fyrir fiskiskip. Niðurstaðan af þeirri athugun er það frv., sem hér liggur fyrir, en þar er samkv. ósk Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum lagt til, að ein mgr. bætist við vegna 208. gr. siglingal., eins og hún verður samkv. siglingalagafrv., eins og greinir í l. gr. þessa frv. Frv. stefnir sem sé að því að taka af tvímæli um það, að þessi 10% viðbótaráhætta er sérstakt vátryggingaratriði, sem útgerðarmenn verða að fá sér sérstaka tryggingu fyrir, þegar vátryggingarverð skipsins er annað en umrædd 110% trygging samkv. siglingalögunum. Um þetta segir í grg. með því frv., sem sjútvn. hefur samið, með leyfi hæstv. forseta, á þessa leið, í bréfi dr. juris Þórðar Eyjólfssonar, dags. 11. marz 1962, til samgöngu- og iðnaðarmálaráðuneytisins: „Þetta ákvæði er einnig í fullu samræmi við samsvarandi ákvæði í siglingalögum Norðurlandaríkja, sbr. 257. gr., 1. tölulið, í dönsku, norsku og sænsku 1. Ákvæðið á rót sína að rekja til alþjóðasamþykktar um ábyrgð útgerðarmanna, sem sett var í Brüssel 25. ágúst 1924. Samkv. gildandi l. ábyrgjast útgerðarmenn sjókröfur með skipi og farmgjaldi, sbr. m.a. 236. gr. siglingalaganna, nr. 56 1914, en samkv. alþjóðasamþykktinni og þeim lögum einstakra ríkja, sem fylgja samþykktinni, kemur 10% viðbót við verð skips í stað farmgjaldsins. Sökum þess, hve siglingar eru alþjóðlegar og siglingalögum hvers lands oft beitt um erlend skip, tel ég varhugavert að víkja í íslenzkum lögum frá umræddu ákvæði. Þó að í 1. um vátryggingarfélög fyrir fiskiskip, nr. 61 1947, 11. gr., sé ákveðið, að 1/10 hluti virðingarverðs fiskiskipa undir 100 rúml. skuli vera í sjálfstryggingu, þá tei ég ekki koma til greina að miða almennt ákvæði í siglingalögum um ábyrgð útgerðarmanna við þá undantekningu. En auk þess lít ég svo á, að ákvæði 11. gr. l. nr. 66 1947 um sjálfstryggingu eigi aðeins víð um skipsverðið, en að aðra áhættu útgerðarmanna, þ. á m. nefnd 10%, sé heimilt að vátryggja sérstaklega. En ef svo yrði talið, að vandkvæði væru á þessu, þá álít ég réttara, eins og líka er bent á í bréfi Íslenzkrar endurtryggingar, að athugað verði, ef frv. verður að lögum, hvort og þá hvaða breytingar þurfi að gera á hinum lögákveðnu vátryggingarskilmálum fiskiskipa undir 100 rúmlestum.“ Þar endar tilvitnun í ummæli dr. Þórðar. Niðurstaðan af athugun þessa atriðis, sem gerð var í samráði við Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, er það frv., sem hér liggur fyrir, og er talið nægilegt að bæta við l. um vátryggingarfélög fyrir fiskiskip, eða 19. gr. þeirra, þeirri setningu, sem felst í 1. gr. þessa frv. Ég legg svo til, herra forseti, fyrir hönd sjútvn., að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Síðan ég talaði seinast í d. í sambandi við þetta mál, hafa ýmsir kvatt sér hljóðs og haft sitt hvað við það að athuga, sem ég sagði. Ég sé ekki ástæðu til að rekja það allt hér, en ætla mér þó að minnast á nokkur atriði, sem fram hafa komið í ræðum þessara hv. þm. Ég sé, að hæstv. viðskmrh. er ekki staddur í deildinni, og mun þess vegna sleppa því a.m.k. að sinni að ræða það, sem hann sagði um kaup, kjör og vinnutíma. Og ég mun þá ekki heldur víkja að því. - Ég sé, að hæstv. viðskmrh. er kominn og ætla þá að víkja aftur að því, sem hann hafði að segja um launakjör verkamanna og vinnutíma. Ég held, að það sé alveg óumdeilanlegt, þó að það sé kannske erfitt að koma með óyggjandi tölur um það, að vinnutími verkamanna og lægra launaðra launþega er miklu lengri nú en var fyrir 4–5 árum. Og ég get því til sönnunar m.a. leitt vitni, sem hæstv. viðskmrh. hlýtur að taka nokkurt tillit til, en það er hæstv. félmrh. Í grein, sem hann skrifaði nú um áramótin, þar sem hann var að ræða um ósigur Alþfl. í bæjarog sveitarstjórnarkosningunum á s.l. vori, var það ein aðalskýring hans á þeim ósigri, að vinnutími manna hefði lengzt svo mikið, að þeir hefðu miklu verri aðstöðu en áður til þess að gefa sig að félagsmálum, og það hefði átt sinn þátt í því, að Alþfl. hefði fengið jafnlélega útkomu og raun bar vitni um. Það má einnig í þessu sambandi vitna til ályktunar, sem samþ. var á s.l. hausti á þingi Alþýðusambands Vestfjarða, þar sem það var mjög átalið, að þrátt fyrir lengri vinnutíma væri afkoma manna ekki eins góð og hún hefði verið fyrir nokkrum missirum. En á þessu þingi áttu fyrst og fremst sæti flokksmenn Alþfl., og þess vegna verður því ekki haldið fram, að það hafi verið einhverjir vondir stjórnarandstæðingar, sem hafi staðið að þessari samþykkt. Ef maður lítur svo á það, sem verkamenn fá nú í laun miðað við 8 stunda vinnutíma annars vegar, og svo það, sem framfærsluvísitalan segir að þeir eigi að fá, þá sést ljóslega, að ef miðað er við 8 stunda vinnudag hefur afkoma manna versnað verulega síðan 1958. 1958, um haustið, ef miðað er við laun Dagsbrúnarverkamanna þá annars vegar og svo það, sem framfærsluvísitalan taldi að menn þyrftu að fá, þá var munurinn á þessu tvennu eitthvað í kringum 16 þús. kr. Ef maður gerir svipaðan samanburð núna, er munurinn eitthvað í kringum 22 þús. kr., þ.e.a.s. sem verkamaðurinn fær minna fyrir 8 stunda vinnutíma, ef miðað er við launin yfir árið, heldur en hann þarf að fá til að fá það, sem framfærsluvísitalan telur að 4 manna fjölskylda þurfi að fá, til þess að hún geti staðið undir þeim útgjöldum, sem talið er að séu óhjákvæmileg. Þannig hefur þessi munur á umræddum tíma aukizt um rúmar 6 þús. kr., sem hann er verkamanninum óhagstæðari en hann var 1958, ef miðað er við 8 stunda vinnutíma yfir allt árið. En það kemur hér einnig til viðbótar, að húsaleiga er reiknuð nokkurn veginn hin sama í framfærsluvísitölunni bæði 1958 og nú. En það vita þó allir, að það hefur orðið stórfelld hækkun á húsaleigunni á þessum tíma eða húsnæðiskostnaðinum. Og þar af leiðandi er það augljóst, að það er miklu verra núna að komast af sæmilega á launum, sem fást fyrir 8 stunda vinnutíma hjá verkamönnum, heldur en var fyrir 4–5 árum. Fleiri atriði mætti nefna þessu til sönnunar, en ég sé ekki ástæðu til að rekja það frekar að sinni, vegna þess að það mun gefast tækifæri til þess siðar á þinginu að ræða þetta mál rækilegar. Ég ætla þá að víkja að öðrum hv. þm., sem hér hafa talað, og kem þá fyrst að hv. 12. þm. Reykv., sem hélt hér að ýmsu leyti athyglisverða ræðu, og mörgu því, sem kom fram í hans ræðu, er vissulega ástæða til að gefa verulegan gaum. Að vísu var þar ekki um neitt nýtt að ræða. Það hafa ýmsir bent á þetta áður og hefur verið athugað bæði af samtökum verkalýðsins og atvinnurekenda, en þar var vissulega bent á ýmis atriði, sem ástæða er til að sinna frekar en gert hefur verið til þessa. Ég mun ekki ræða það frekar að sinni, því að það gefst aðstaða til þess síðar, en ég ætla að minnast örfáum orðum á það, sem hann sagði um samband Sjálfstfl. og kommúnista. Hv. þm. játaði, að málfundafélög sjálfstæðisverkamanna hefðu á sínum tíma haft allnáið samband við kommúnista í verkalýðshreyfingunni, þetta hefði verið á árunum fyrir styrjöldina. Og það er alveg rétt hjá honum, að það var mjög náin samvinna á milli þessara aðila á þeim tíma. En siðar komst þessi hv. þm. þannig að orði, að sjálfstæðismenn hefðu fljótt fundið lyktina af kommúnistum og þess vegna hætt þessari samvinnu. Það getur vel verið, að það gildi um hv. 12. þm. Reykv., að hann finni einhverja sérstaka lykt af kommúnistum og vilji þess vegna ekki vinna með þeim. En það gildir hins vegar ekki um þá forustumenn Sjálfstfl., sem meiru ráða en hann. Til sönnunar öllu því, sem áður hefur verið rifjað upp um samstarf þessara aðila, finnst mér rétt að bæta við einu enn, sem sýnir, að t.d. hæstv. núv. forsrh. og hæstv. núv. dómsmrh. hafa ekki verið búnir að finna þessa lykt af kommúnistum haustið 1958. Þá gerðist það, eins og oft hefur verið rifjað upp hér, að vinstri stjórnin baðst lausnar, og það, sem forseti Íslands gerði þá fyrst á eftir, var að snúa sér til formanns stærsta þingflokksins, hæstv. núv. forsrh., og óska eftir því, að hann leitaði fyrir sér um stjórnarmyndun. Og hæstv. núv. forsrh. tók það fúslega að sér að reyna að mynda nýja ríkisstj. Maður skyldi nú ætla, að ef hæstv. forsrh. og hæstv. dómsmrh., sem mestu réðu þá í Sjálfstfl., hefðu fundið þá slæmu lykt af kommúnistum, sem hv. 12. þm. Reykv. telur sig finna, þá hefðu þeir ekki farið að tala við kommúnistana um stjórnarmyndun. En það liggur fyrir skjalleg heimild um það, að eitt af því fyrsta, sem hæstv. forsrh. gerði, þegar honum var falið að mynda ríkisstjórn í des. 1958, var að snúa sér til þessara vondu kommúnista og athuga, hvort ekki væri möguleiki á því að mynda stjórn með þeim. Og í Morgunblaðinu 12. des. 1958 segir frá þessu á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Athugun á möguleikum til stjórnarmyndunar var í gær haldið áfram af hálfu Sjálfstfl. Ólafur Thors og Bjarni Benediktsson áttu í því skyni kl. 10 fyrir hádegi viðræður við Einar Olgeirsson, Finnboga Rút Valdimarsson og Lúðvik Jósefsson og kl. 2 eftir hádegi við Hermann Jónasson og Eystein Jónsson. Stóð hvor fundur hér um bil 2 klukkustundir: Það liggur sem sagt hér fyrir skjalfest í Morgunblaðinu, að í des. 1958 hafi Ólafur Thors og Bjarni Benediktsson gengið á fund þeirra Einars Olgeirssonar, Finnboga Rúts Valdimarssonar og Lúðviks Jósefssonar og rætt við þá um möguleika um stjórnarmyndun þessara flokka. Og það voru ekki neinar málamyndaviðræður, sem fóru þarna fram, heldur stóðu þessar viðræður rúmar 2 klukkustundir. Og ég hef það eftir allgóðum heimildum úr báðum þessum flokkum, að í raun og veru hafi það ekki verið nema eitt atriði, sem varð þess valdandi þá, að ekki tókst stjórnarsamstarf milli þessara flokka. Og þetta eirna atriði var það, að Sjálfstfl. taldi sér ekki fært, eins og líka kemur greinilega fram í skrifum Morgunblaðsins á þessum tíma, að mynda ríkisstj. haustið 1958, nema því aðeins að aftur yrði tekin kauphækkun, sem hann og kommúnistaflokkurinn höfðu átt þátt í að knýja fram sumarið 1958 eða nokkrum mánuðum áður. Enda var það líka eitt fyrsta verk Sjálfstfl., eftir að búið var að mynda stjórn Alþfl., að koma þessari kauplækkun fram. Kommúnistarnir voru ekki við því búnir eins og Sjálfstfl. að taka þannig strax aftur þá kauphækkun, sem þeir höfðu hjálpað til að knýja fram sumarið 1958, og þess vegna varð ekki af stjórnarmyndun þessara aðila í þetta skipti. En það, sem ég hef nú bent á, sýnir, að af hálfu Sjálfstfl. var fullkomlega leitað eftir því, hvort kommúnistar væru tiltækilegir í ríkisstjórn með honum í des. 1958. Það, sem gerðist haustið 1958 í þessum efnum, getur áreiðanlega átt eftir að gerast enn. Ef þannig færi t.d., að Alþfl. reyndist ekki Sjálfstfl. nægilega sterk hækja eftir næstu kosningar, eins og vel getur farið, þá yrði það ekki nema í samræmi við reynsluna 1958, að þeir Ólafur Thors og Bjarni Benediktsson gengju enn einu sinni á fund Einars Olgeirssonar, Finnboga Rúts Valdimarssonar og Lúðvíks Jósefssonar, eins og þeir gerðu í des. 1958. - Ég mun láta þetta nægja til þess að svara því, sem hv. 12. þm. Reykv. talaði um það, að sjálfstæðismenn fyndu svo vonda lykt af kommúnistum, að þeir vildu ekki nein mök við þá hafa. Ég ætla þá að koma að því, sem hv. 1. þm. Vestf. hafði að segja um þessi mál. því miður fór hv. þm. með æðimargar rangfærslur, sem ástæða væri til þess að rekja nánar og hrekja hjá honum, en til þess færi allt of mikill tími, og ég held, að þær hafi verið hv. þm. svo ljósar, að það sé óþarfi að vera að elta ólar við þær. En eitt kom þó mjög athyglisvert fram í ræðu hv. þm., og það var það, að hann viðurkenndi, að a.m.k. 6 eða 7 skipti hefði Sjálfstfl. haft meiri eða minni samvinnu við kommúnistaflokkinn, vildi að vísu aðallega kenna Framsfl. um, að þessi samvinna hefði þurft að eiga sér stað. En hv. þm. viðurkenndi það, að 1937–42 hefði átt sér stað meiri og minni samvinna milti Sjálfstfl. og kommúnista í verkalýðshreyfingunni, að þessir flokkar hefðu tekið höndum saman 1942 um „steiktu gæsirnar“ og myndað stjórn, sem tvöfaldaði dýrtíðina á 8 mánuðum, að þeir hefðu verið í stjórn 1944–46, að þeir hefðu staðið að kjördæmabyltingunni 1959, að Sjálfstfl, hefði hjálpað til þess, að Einar Olgeirsson, hv. 3. þm. Reykv., héldi sínu sæti í Norðurlandaráði o.s.frv. Allt þetta viðurkenndi hv. þm. að væri í raun og veru rétt, þ. e. að þessi samvinna á milti sjálfstæðismanna og kommúnista hefði átt sér stað. Og það var það, sem ég hafði haldið fram í minni ræðu, þannig að hv. þm. gerði í raun og veru ekki annað en staðfesta það, sem ég hafði um þetta sagt. Hv. þm. vék svo að því nokkrum orðum, hvers vegna ég væri að benda á þetta. Ég get sagt hv. þm., hver sé meginástæðan til þess, að ég var að minnast á þetta. Ég er ekkert út af fyrir sig að álasa Sjálfstfl. fyrir það, þó að hann hafi samvinnu við kommúnista eða Alþfl. eða einhvern annan flokk. Það er einkamál hvers ein. staks flokks, með hverjum hann vinnur. Og hann ber að sjálfsögðu ábyrgð á því. En það, sem ég ásaka Sjálfstfl. fyrst og fremst fyrir, er, að hann er alltaf að reyna að fela þetta, hann er alltaf að reyna að leyna þessu, hann er alltaf að afneita kommúnistum, segist engin mök vilja við þá hafa o.s.frv. og reyna að klína kommúnistastimpli á aðra. Ég fullyrði, að þetta er einhver sá mesti hræsnisleikur, sem nokkru sinni hefur verið leikinn í íslenzkum stjórnmálum, vegna þess að reynsla undanfarinna 30 ára sýnir, að það hefur verið meira og minna samstarf á milli, og það sést enn í dag, að það er meira og minna náið leynisamband á milli þessara tveggja flokka. Þess vegna er ástæða til að benda á þetta og þá stórfelldu hræsni, sem hér kemur í ljós, þegar Sjálfstfl. er að reyna að afneita þessu og vera svo að bera það á aðra, að þeir vilji þetta, en Sjálfstfl. vilji það ekki, þó að það gagnstæða hafi margsinnis sýnt sig í verki og sýni sig enn í dag. Það er þessi stórkostlega hræsni Sjálfstfl., sem er alveg sérstök ástæða til þess að benda á, og þessi blekkingaleikur, sem hann hefur í frammi í þessum efnum. Ég ætla þá að koma næst að hv. 3. þm. Reykv., en það var ýmislegt athyglisvert, sem kom fram í hans ræðu. Og það, sem ég tel einna athyglisverðast, var það, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði um afstöðu Alþb. og Sósfl. til annarra flokka. Hann tók það alveg skýrt fram, að Sósfl. og Alþb. ynnu með öðrum flokkum eftir málefnum, væru tilbúin til þess að vinna með hvaða flokki og hvaða aðila sem væri, aðeins ef það næðist málefnaleg samstaða, eða m.ö.o., að Alþb, og Sósfl. væru ekki síður reiðubúin til þess að ganga í þjóðfylkingu með Sjálfstfl. en Framsfl. eða Alþfl. eða hvaða öðrum flokki. Þetta var sú yfirlýsing, sem hv. 3. þm. Reykv. gaf. Sem sagt, það stendur ekki á Sósfl., það stendur ekki á Alþb. að hefja samvinnu við Sjálfstfl., hvenær sem er, ef sá flokkur kynni að vilja samvinnu við þá. Þá var einn kafli í ræðu hv. 3. þm. Reykv., sem var mjög eftirtektarverður, þó að hann væri á vissan hátt broslegur, og í raun og veru minnti hv. þm. jafnvel öllu meira á vissan trúarflokk, sem er að prédika hér stundum úti á Lækjartorgi, heldur en á ræðumann hér á þingi, því að hann klökknaði svo mikið, þegar hann fór að tala um þetta atriði. Og þetta atriði, sem hv. þm. var svo orðmargur um, var ást Sjálfstfl. á lýðræði og ást Sjálfstfl. á réttlæti. En hv. þm. taldi, að það stafaði eingöngu af ást Sjálfstfl. á lýðræði og réttlæti, að hann hefði stutt að því, að hann var kosinn í Norðurlandaráð og kosinn í Sogsstjórnina með þeirri skringilegu aðferð, sem þar átti sér stað. Það var skýring hv. þm. á þessu, að þetta stafaði allt saman af ást Sjálfstfl. á lýðræði og ást Sjálfstfl. á réttlæti. Ég get fullvissað hv. þm. um það, að hér er um allt aðra ást að ræða heldur en ást Sjálfstfl. á réttlæti og ást Sjálfstfl. á lýðræði. Sú ást, sem hér kemur til greina, er ást Sjálfstfl. á hv. 3. þm. Reykv., ást Sjálfstfl. á því klofningsstarfi, sem hann og hans flokkur hafa rekið í íslenzkri pólitík, ást Sjálfstfl. á þeirri aðstöðu, sem störf hv. 3. þm. Reykv. og hans félaga hafa skapað Sjálfstfl. frá fyrstu tíð. Það er alveg víst, að ef hér hefði ekki komið til sögunnar jafnöflugur kommúnistaflokkur og starfað hefur í landinu á undanförnum árum og óneitanlega er að þakka miklum áróðurshæfileikum og dugnaði 3. þm. Reykv., þá hefði þróun íslenzkra stjórnmála orðið á allt annan veg en hún hefur verið á undanförnum árum, þá hefði þróun íslenzkra stjórnmála orðið sú, að íhaldsandstæðingar hefðu verið miklu minna klofnir, íhaldsandstæðingar hefðu getað staðið miklu betur saman, og það hefði lamað áhrif og ítök íhaldsins í landinu. Sjálfstfl. hefur ekki fyrst og fremst haft áhrif hér á undanförnum árum vegna þess, hve hann hefur verið stór og sterkur flokkur, heldur fyrst og fremst vegna þess, hve andstæðingar hans hafa verið sundraðir, og í því á hv. 3. þm. Reykv. því miður sinn mikla þátt. Og það er þess vegna, sem Sjálfstfl. hefur þessa ást á honum, því að það er ekki aðeins það, að Sjálfstfl. geti þakkað hv. 3. þm. Reykv. og hans félögum, að þeir hafi sundrað íhaldsandstæðingum í landinu, heldur hefur Sjálfstfl. oft og tíðum getað haft náið samstarf við þessa aðila, þegar hann hefur verið að koma sínum málum fram. Og Sjálfstfl. vill, eins og hefur verið bent á hér í þessum umr. og nefnd ákveðin dæmi um, eiga þessa leið opna, hann vill eiga þá leið opna að geta átt samstarf við hv. 3. þm. Reykv. og hans félaga, ef til hans þarf að sækja, ef t.d. Alþfl. kynni að bresta. Og þess vegna er það, sem Sjálfstfl. sýnir hv. 3. þm. Reykv. og hans félögum slíka ást og umhyggju eins og kemur fram á kosningunni á hv. þm. í Norðurlandaráð og Sogsvirkjunarstjórn, í heiðurslaununum til Brynjólfs Bjarnasonar og þar fram eftir götunum. Hv. 3. þm. Reykv. vék talsvert að afstöðu Framsfl. til kaupgjaldsmála á undanförnum áratugum. Og hann minntist á það m.a., að það mætti nefna dæmi þess, að Framsfl. hefði staðið á móti ýmsum kauphækkunum. Þetta er alveg rétt. Ég skal viðurkenna það, að Framsfl. hefur stundum staðið á móti kauphækkunum, og það er af þeirri einföldu ástæðu, að skoðun Framsfl. er sú, að kauphækkanir komi ekki að fullum notum, nema því aðeins að atvinnuvegirnir geti fullkomlega undir þeim risið og þær leiði ekki nýja verðbólguskriðu af sér. Þetta hefur verið afstaða Framsfl. í stjórn, og þetta hefur ekki verið afstaða Framsfl., þegar hann hefur verið í stjórnarandstöðu, og ég tel alveg sérstaka ástæðu til þess að ræða þetta, vegna þess að afstaða Framsfl. á undanförnum missirum hefur sannað þessa afstöðu flokksins betur en nokkru sinni fyrr, að Framsfl. telur launþega því aðeins hafa gagn af kauphækkunum, að það sé fullkomlega hægt að sýna fram á það, að atvinnuvegirnir geti undir þeim risið og það verði ekki tekið allt aftur með nýrri dýrtíð. Eftir að hæstv. núv. ríkisstj, var búin að koma viðreisninni á, sem skerti kjör launþega stórkostlega, og þegar verkalýðshreyfingin hóf sina baráttu til þess að létta þessum álögum af sér, þá átti Framsfl. sinn þátt í því, að fyrsta spor launþegasamtakanna til þess að fá kjarabætur, var ekki það að heimta kauphækkanir, heldur að snúa sér til ríkisstj. og óska eftir því, að hún veitti kjarabætur eftir öðrum leiðum en kauphækkunum. Og fyrir atbeina Framsfl. m.a. gengu launþegasamtökin, Alþýðusamband Íslands, eftir þessu um margra mánaða skeið, að ríkisstj. færi aðrar leiðir til þess að mæta kjaraskerðingu viðreisnarinnar heldur en þá, að launþegasamtökin þyrftu að fara út í nýja kauphækkunarbaráttu. Og það var fyrst eftir að ríkisstj. og hennar flokkar höfðu algerlega neitað um alla kauphækkun og kjarabætur í þessu formi, sem launþegasamtökin háðu sina baráttu vorið 1961 með stuðningi Framsfl. Og eftir að þá var allt komið í óefni, búið að standa stærsta verkfall, sem hér hefur verið, í margar vikur og horfur voru á, að síldarvertíðin mundi alveg fara út um þúfur, þá áttu framsóknarmenn á Norðurlandi, sem voru í samvinnufélögunum þar, þátt í því að leysa þessa deilu með kauphækkunum, sem voru svo sanngjarnar, að það var fullkomlega hægt að sýna fram á það, að atvinnuvegirnir gátu vel undir þeim risið. Ég held, að það sé erfitt að benda á nokkrar kauphækkanir, sem hafa átt sér stað á Íslandi, sem hægt er að sanna betur en þessar kauphækkanir, að atvinnuvegirnir gátu vel undir þeim risið. Stefna Framsfl. á þessum tíma var því nákvæmlega sú sama, þótt hann væri í stjórnarandstöðu, eins og þegar hann er í stjórn, þ.e. að styðja ekki hærri kauphækkanir en það, að fullkomlega sé hægt að sýna fram á, að atvinnuvegirnir geti vel undir þeim risið. Og það er áreiðanlega ekki hægt að benda á aðrar kauphækkanir, sem átt hafa sér stað á Íslandi, sem atvinnuvegirnir áttu öllu betra með að rísa undir, heldur en þær kauphækkanir, sem áttu sér stað sumarið 1961. Þess vegna má líka fullyrða, að það er eitt mesta óhappaverk og ég segi eitt mesta óþurftarverk, sem hefur verið unnið í íslenzkum stjórnmálum, þegar þessum sanngjörnu kauphækkunum var mætt með gengislækkuninni, sem ríkisstj. framkvæmdi sumarið 1961. Þær kauphækkanir áttu fullkomlega rétt á sér frá því sjónarmiði, að atvinnuvegirnir gátu vel undir þeim risið, og þurftu þess vegna ekki að hafa neina dýrtíðarhækkun í för með sér, sem yrði þess valdandi, að kauphækkanirnar reyndust launþegunum ekki nein kjarabót. Nákvæmlega það sama átti sér stað á s.l. sumri, þegar samvinnufélögin norðanlands sömdu enn við verkalýðsfélögin þar um nokkra kauphækkun, sem mjög var átalin í stjórnarblöðunum. Þá var samið um kauphækkun, sem sannanlegt var að atvinnuvegirnir gætu vel undir risið, eins og líka er komið á daginn. Að vísu voru þessir samningar þá kallaðir svikasamningar og öðrum slíkum nöfnum í stjórnarblöðunum, en reynslan sjálf er búin að sýna það, að þessir kaupsamningar og þessar kauphækkanir, sem samið var um á s.l. vori, áttu fullkomlega rétt á sér, því að atvinnuvegirnir gátu vel undir þeim hækkunum risið. Ég held, að það megi fullyrða, að einmitt nú á undanförnum missirum hefur skilningur launþegasamtakanna, m.a. fyrir atbeina Framsfl., mjög vaxið á því að það þýði ekki að berjast fyrir öðrum kauphækkunum eða knýja fram aðrar kauphækkanir en þær, sem sannanlegt sé að atvinnuvegirnir geti undir risið. Og af hálfu launþegasamtakanna hefur þeirri stefnu aldrei verið betur fylgt en einmitt nú seinustu missirin, síðan Framsfl. fór að hafa áhrif á það, hvernig þeirri baráttu væri háttað. Og það er mér mikil ánægja að geta viðurkennt, að flokkur hv. 3. þm. Reykv. og þeir, sem eru fulltrúar fyrir hann í verkalýðssamtökunum, hafa haft mjög vaxandi skilning á þessu, og þeir hafa ekki á undanförnum missirum knúið fram kauphækkanir eða átt þátt í því að knýja fram kauphækkanir, sem hægt var að benda á, að atvinnuvegirnir gætu ekki staðið við. Ég álít þess vegna hvað þetta snertir, að þá hafi fylgismenn hv. 3. þm. Reykv. haft gagn af því samstarfi, sem hefur verið við framsóknarmenn í verkalýðshreyfingunni, og þeir hafi hagað sínum kröfum miklu skynsamlegar þar en þeir hafa áður gert. Og ég vil vænta, að það verði áframhald á þessu, því að það hefur aldrei, frá því að verkalýðshreyfingin hóf sína baráttu hér á landi, eða a.m.k. á síðari áratugum verið hægt að benda á hófsamari kröfur og hófsamari baráttu hjá henni í launamálum heldur en einmitt nú seinustu missirin, og það er sú ábyrgðartilfinning, sem þarf að haldast hjá verkalýðshreyfingunni framvegis. En hitt er svo jafnsjálfsagt mál og það er að berjast ekki fyrir hærri kröfum en atvinnuvegirnir geta risið undir, að tryggja það með öllu móti, að launþegarnir fái það af þjóðartekjunum, sem þeim réttilega ber, og þeir séu ekki snuðaðir eins og reynt hefur verið af núv. hæstv. ríkisstj., og það er mikið verkefni fram undan, sem felst í því að tryggja réttlátari skiptingu þjóðarteknanna en nú á sér stað, þannig að það safnist ekki eins stór hluti þjóðarteknanna í örfáa eða tiltölulega fáa vasa eins og nú á sér stað og tekjuskiptingin verði réttlátari og launþegarnir fái fullkomlega sína hlutdeild í auknum þjóðartekjum. Ég skal viðurkenna það, að að mínum dómi er því ekki fullnægt í dag, að launþegarnir og sérstaklega verkamenn fái þá hlutdeild í þjóðartekjunum, sem þeim ber, og það þarf að vinna að því, að slík leiðrétting eigi sér stað, og slíka leiðréttingu á að vera hægt að knýja fram, án þess að það leiði til þess, að atvinnuvegirnir verði að biðjast einhverrar sérstakrar aðstoðar, að þeir geti ekki undir þessum hækkunum risið. Það er áreiðanlegt, að eins og ástandið er í dag, getur einhver lagfæring átt sér stað til bóta á kjörum launþega frá því, sem nú er. En það er að sjálfsögðu mál, sem þarf að athuga gaumgæfilega og undirbúa vel, áður en barátta í þeim efnum er hafin, og ætti að vera hægt að leysa það mál með góðum skilningi valdhafanna, nema þeir sýni óeðlilega þrjózku, og þá verður að mæta henni á réttan hátt. En eins mikið og þjóðartekjurnar hafa aukizt á síðasta ári og eins og horfur eru á því að þær aukist á þessu ári, þá er eðlilegt, að hlutdeild hins vinnandi manns verði eitthvað aukin í þjóðartekjunum frá því, sem nú er. En að sjálfsögðu verður að gæta þess, að það verði ekki gert á þann hátt, að það verði ekki farið fram úr því, sem réttmætt er og atvinnuvegirnir geta þolað, því að slíkar hækkanir að sjálfsögðu hefna sín og verða þar af leiðandi ekki að neinu gagni. En það er vitanlega mesti misskilningur, sem virtist koma fram hjá hv. 3. þm. Reykv., að það væru ekki til neinar aðrar kjarabætur en þær að hækka kaupið. Það eru til fjöldamargar aðrar leiðir og betri til kjarabóta en kauphækkanir, þó að þær séu sjálfsagðar, að því marki, að atvinnuvegirnir fái undir þeim risið. Ég nefni það t.d., að það væri stórfelld kjarabót fyrir launþega hér í Reykjavík, ef það væru gerðar ráðstafanir til þess að lækka hinn óhæfilega kostnað, sem nú á sér stað í sambandi við húsbyggingar og þau lánskjör, sem húsbyggjendur verða að sæta. Ég álít alveg hiklaust, að lækkun vaxta og aukning lána til íbúðabygginga væri einhver sú bezta kjarabót, sem launþegar hér í Reykjavík gætu fengið og þarf að leggja megináherzlu á að nái fram að ganga. Og þannig mætti nefna mörg atriði önnur, þó að þetta sé kannske það stærsta og veigamesta, því að nú er þannig ástatt í þessum efnum, að íbúar bæjanna verða að greiða miklu hærri hluta launa sinna í húsnæðiskostnað en yfirleitt á sér stað í nokkru öðru landi. Þess vegna er það eitthvert hið stærsta og þýðingarmesta mál, að unnið sé að því að rétta hlut þeirra að þessu leyti. Hv. 3. þm. Reykv. rakti hér nokkuð þá sögu, hvernig það bar að, að vinstri stjórnin féll. Ég tel rétt að rifja það nokkru nánar upp, því að það var ekki alls kostar rétt, sem hv. 3. þm. Reykv. hafði að segja um þessi efni. Þetta gerðist í stuttu máli á þann hátt, að vorið 1958 voru settar sérstakar efnahagsráðstafanir, sem höfðu nokkrar verðhækkanir í för með sér. En til að mæta þessum verðhækkunum var strax látin koma til framkvæmda 5% kauphækkun, svo að þar var um aðra aðferð að ræða en þegar viðreisnarráðstafanirnar komu á sínum tíma og engin kauphækkun átti sér stað. Auk þess var það áskilið, að þegar frá liði, þá skyldi koma full dýrtíðaruppbót á laun, eins og verið hafði. Þetta tvennt höfðu þessar efnahagsráðstafanir umfram viðreisnarráðstafanirnar á sínum tíma, að það kom strax 5% kauphækkun og siðar full dýrtíðaruppbót. Af kunnugum mönnum var talið, að atvinnuvegirnir gætu risið undir þessu tvennu, kauphækkuninni og dýrtíðaruppbótinni, þegar hún kæmi til framkvæmda, en hins vegar mundu þeir ekki geta risið undir meiri kauphækkunum að sinni. En það var þá, sem samstarfið hófst á milli núv. hæstv. dómsmrh. og hv. 3. þm. Reykv. um að knýja fram nýja kauphækkunaröldu sumarið 1958. Og til þess að knýja hana fram voru nokkur félög fagmanna í Reykjavík látin boða verkfall og heimta hærra kaup. Það er alveg rétt, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, að Dagsbrún tók ekki þátt í þessum leik. Dagsbrún kom ekki fyrr en miklu síðar, og að sjálfsögðu, eins og hann benti á, studdu framsóknarmenn það, að Dagsbrún fengi kauphækkun haustið 1958, vegna þess að það var ekki nema sjálfsagt, að Dagsbrúnarmenn fengju kauphækkun, eftir að fagfélögin, sem hærri laun höfðu, voru búin að fá hana. En það var sú kauphækkun, sem hv. 3. þm. Reykv. og hæstv. dómsmrh. áttu þátt í að knýja fram sumarið 1958. Þeim tókst þá með verkföllum nokkurra fagfélaga í Reykjavík að ryðja brautina fyrir almennum kauphækkunum og meiri en þeim, sem efnahagsráðstafanir ríkisstj. þoldu. Og þessar kauphækkanir, sem hv. 3. þm. Reykv. og hæstv. dómsmrh. knúðu fram í sameiningu sumarið 1958, urðu þess valdandi, að það varð nýtt strand í efnahagsmátunum haustið 1958. Framsóknarmenn bentu þá á sérstakar leiðir til þess að leysa þennan vanda, sem þessar sameiginlegu kauphækkanir þeirra félaganna höfðu skapað, hv. 3. þm. Reykv, og hæstv. dómsmrh., en þeim var eindregið hafnað af hv. 3. þm. Reykv. og hans flokki í samvinnu við Sjálfstfl. á Alþýðusambandsþingi þá um haustið. Þá var það, sem þessir aðilar tóku enn á ný höndum saman. Niðurstaðan af þessu varð sú, að vinstri stjórnin var ekki starfhæf lengur og varð þess vegna að segja af sér. En ef þessar kauphækkanir hefðu ekki átt sér stað sumarið 1958, sem hv. 3. þm. Reykv. vann að ásamt núv. hæstv. dómsmrh., þá mundi vinstri stjórnin hafa getað setið enn í dag og þá mundi ástandið í launamálunum og kjör launþeganna vera önnur en þau eru nú. Þá hefði verið komið í veg fyrir það, að önnur eins verðbólga hefði átt sér stað í landinu og orðið hefur á þessum missirum, og eins séð um það, að launþegarnir fengju réttlátari hlutdeild í tekjuskiptingunni og auknum þjóðartekjum en átt hefur sér stað á undanförnum árum. Það er þess vegna hv. 3. þm. Reykv., sem ber mikla ábyrgð á þeirri þróun, sem hefur átt sér stað í landinu á undanförnum árum, ber ábyrgð á þeirri öfugþróun, að aðstaða launþeganna hefur mjög versnað á þessum tíma. Það er vegna þess, að hann lét lokkast til samstarfs við hæstv. dómsmrh. sumarið 1958 og standa þá að verkföllum, sem urðu vinstri stjórninni að falli. Sennilega hefur hv. 3. þm. Reykv. gert sér einhverjar vonir um það, að þegar vinstri stjórnin félli, gæti skapazt samstaða milli hans og hæstv. dómsmrh. í nýrri ríkisstj., enda komst þetta svo langt, eins og ég hef áður rakið, að það var rætt um stjórnarsamstarf þessara flokka í desember 1958. En þá bara strandaði það á þessu, að hv. 3. þm. Reykv, var ekki viðbúinn að taka til baka kauphækkanirnar, sem hann hafði knúið fram með aðstoð hæstv. dómsmrh. þá um sumarið. Hann taldi sér það ekki fært, og þess vegna náði samvinna þeirra í þetta skiptið ekki lengra en það, að þeir komu sér saman um kjördæmabyltinguna, en treystu sér ekki til þess að fara í stjórn saman, vegna þess atS Sjálfstfl. vildi ekki mynda stjórn með öðrum hætti en þeim, að þessar kauphækkanir, sem hann hafði knúið fram um sumarið, yrðu teknar aftur. En það taldi hv. 3. þm. Reykv. sér ekki fært. Annars benda allar líkur til þess, að stjórnarsamstarf hefði tekizt á milti þeirra, eins og rætt var um þá á löngum fundum. En það er alveg óumdeilanlegt, að það var þessi samvinna hv. 3. þm. Reykv. og hæstv. dómsmrh. sumarið 1958, sem átti meginþátt í því, að vinstri stjórnin féll, og á meginþátt í því, að frá þeim tíma hefur þróunin í efnahagsmátunum og launamálunum verið eins og raun ber vitni um. Undan þessari ábyrgð getur hv. 3. þm. Reykv. ekki komizt. Þá var hv. 3. þm. Reykv. að þylja hér sinn gamla dýrðaróð um nýsköpunarstjórnina. Ég er nú satt að segja alveg hissa á því, að jafngreindur og athugull maður og hv. 3. þm. Reykv. er skuli ekki hætta þessum söng, að hann skuli ekki vera löngu búinn að sjá það, hve rangur hann er og hefur lítið að styðjast við staðreyndir. Eins og ég vék að í minni fyrri ræðu, á engin stjórn aumari feril að baki sér heldur en nýsköpunarstjórnin, jafnvel ekki viðreisnarstjórnin. Nýsköpunarstjórnin tók við meiri auði en nokkur ríkisstj. hefur gert fyrr og siðar. Og hún fór svo frá eftir tvö ár. Hvernig var hún þá búin að fara með þessa auðlegð, sem hún tók við, og það mikla góðæri, sem var þessi tvö ár, sem hún var við völd? Hún var búin að fara með það þannig, að það var búið að eyða allri þeirri inneign, sem landið átti erlendis, öllum stríðsgróðanum, og það var búið að ganga þannig frá gjaldeyrisafkomunni, að það nægði ekki einu sinni að taka upp innflutningshöft, heldur varð að taka upp skömmtun, sem aldrei áður hefur átt sér stað á Íslandi, ekki einu sinni á stríðstímum, a.m.k. ekki eins ströng og þessi skömmtun var, vegna þess að gjaldeyrisleysið var orðið svo mikið. En nú kunna menn að spyrja: Fór þá ekki stríðsgróðinn til einhverra nytsamlegra hluta? Ef við lítum til sveitanna, áttu sér aldrei stað minni ræktunarframkvæmdir og minni byggingarframkvæmdir í sveitum en á þessum tíma, þegar stríðsárin eru undanskilin. Voru kannske byggð hér stór raforkuver, eins og átti sér siðar stað, þegar framsóknarmenn voru komnir í stjórn? Nei, það voru ekki byggð nein stór vatnsorkuver á þessum tíma. Var byggð kannske einhver stór verksmiðja á borð við sementsverksmiðjuna og áburðarverksmiðjuna? Nei, það voru ekki reistar neinar slíkar verksmiðjur á þessum tíma. Og það átti sér stað tiltölulega lítil uppbygging í fiskiðnaði landsins. Hitt er rétt, að fyrir eitthvað 1/5 hluta stríðsgróðans eða þeirrar inneignar, sem ríkisstj. tók við, þegar hún kom til valda, voru keyptir nokkrir togarar og kaupskip. Það var allt og sumt. 1/5 hluti stríðsgróðans eða þar um bil fór til þessara framkvæmda. Hinir hlutar stríðsgróðans fóru allir í súginn. Og hvert fór það? Það fór fyrst og fremst í vasa gróðastéttarinnar, sem þá réð lögum og lofum í landinu, og dreifðist út um hvippinn og hvappinn. Í blaði hv. 3. þm. Reykv. hefur oft mátt lesa það, að ekki lítill hluti þessa gróða hafi hafnað í bönkum erlendis, að stríðsgróðamennirnir hafi komið honum undan og falið hann þar. Þeir byggðu líka, það er alveg rétt, það átti sér stað nokkuð mikið af villubyggingum hér í bænum á þessum tíma. En það voru ekki verkamennirnir og millistéttirnar, sem byggðu á þeim tíma, það voru þeir menn, sem höfðu fengið mest af stríðsgróðanum. Og þess vegna gerðist. sá ömurlegi hlutur á þessum árum, þegar ekki voru byggðir verkamannabústaðir og ekki voru byggðir samvinnubústaðir, að stór hluti af verkalýð Reykjavíkur varð að flytjast inn í braggana, sem herinn hafði yfirgefið og taldi ekki lengur mannabústaði. Það voru verkamannabústaðirnir, sem voru reistir í tíð nýsköpunarstjórnarinnar, það voru hinir yfirgefnu hermannabraggar. Og það má segja, að það hafi verið kórónan á hennar stjórnarstefnu og stjórnarathöfnum að reisa stórar villur yfir gróðamennina, en láta verkamennina flytjast inn í hina yfirgefnu hermannabragga. Það er raunalegt að þurfa að rifja þessa sögu upp, en það verður ekki komizt hjá því, að hinn mesti gróði, sem íslenzku þjóðinni mun nokkru sinni hafa hlotnazt, skuli hafa eyðzt þannig, að hans sæi sama og engin merki eftir á, - ekki í aukinni ræktun, ekki orkuverum, ekki í verksmiðjum og ekki í verkamannabústöðum eða íbúðarbyggingum í sveitum. Og það var vegna þess, að mestur hluti hans rann til gróðastéttarinnar. Og það var ein af ástæðunum til þess, að Sjálfstfl. kaus það á þessum tíma að vinna heldur með Sósfl. en Framsfl., að Sósfl. var miklu leiðitamari við hann en Framsfl. í þessum efnum, að stríðsgróðanum skyldi ráðstafað þannig, að auðstéttirnar fengju mestan hluta hans. Og þess vegna var það, sem burgeisarnir í Sjálfstfl. tóku Sósfl. fram yfir Framsfl. til samstarfs á þessum árum. Þeir sáu fram á það, eins og líka reyndist rétt, að það væri miklu betra fyrir þá að koma sínum hlutum vel fyrir í samstarfi við Sósfl. heldur en í samstarfi við Framsfl. Það er alveg rétt, sem hv. 3. þm, Reykv. sagði, að Sjálfstfl. gat nokkurn veginn valið um það haustið 1944, stjórnmálaaðstaðan var þannig, að hann gat nokkurn veginn valið um það, hvort hann vildi heldur vinna með Framsfl. eða Sósfl. Það var alveg rétt. Framsfl, hafði látið það koma fram, að hann væri fús til stjórnarsamvinnu við Sjálfstfl. á þessum tíma, ef hann fengi fram þau mál, sem hann teldi nauðsynleg. En Sjálfstfl. taldi þá, að sér mundi betur henta að vinna með Sósfl., og myndaði með honum nýsköpunarstjórnina með þeim afleiðingum, sem ég hef nú lýst. Og það var einfaldlega vegna þess, að undir þeirri stjórn höfðu auðmennirnir í Sjálfstfl. betri tækifæri til þess að koma stríðsgróðanum undan en hefði verið, ef Framsfl. hefði átt þátt í stjórninni. Hv. 3. þm. Reykv. minntist á það í þessu sambandi, að Framsfl. hefði verið svo afturhaldssamur á þessum tíma, að hann hefði greitt atkv. á móti almannatryggingum, sem þá höfðu verið settar. Mér finnst rétt að víkja nokkru nánar að þessu atriði. Almannatryggingarnar voru upphaflega settar með alþýðutryggingalögunum, sem Alþingi afgreiddi 1935, þegar stjórn Framsfl. og Alþfl. sat að völdum, og rekja rætur sínar til þeirrar löggjafar. Sjálfstfl. barðist þá gegn þeirri löggjöf og greiddi atkv. á móti henni. Nýsköpunarstjórnin átti þátt í því að gera nokkrar endurbætur á l. frá 1935, en því til viðbótar gerði hún þá breyt. á 1., að sjúkrasamlögin skyldu felld niður og í staðinn tekin upp sérstök ríkisheilsugæzlu. Þessar till. voru mjög óljósar, eins og menn geta séð, eða mjög vafasamt, hvernig mundi ganga að framkvæma þær, eins og menn geta séð með því að lesa lögin frá þessum tíma, bersýnilegu litt hugsaðar og ekki heldur séð fram á, hve mikinn kostnað þær kynnu að hafa í för með sér. Og þessi breyting hafði verið ákveðin án þess að bera þetta nokkuð undir sjúkrasamlögin eða bæjarfélögin í landinu, án þess að ræða þetta við læknasamtökin og þar fram eftir götunum. Framsóknarmenn töldu vafasamt, að þessi stórfellda breyting væri framkvæmanleg á þessum tíma. Þess vegna tóku þeir þá afstöðu að sitja hjá, þegar l. voru afgreidd frá Alþingi. Hver var svo framkvæmdin í þessum efnum? Jú, nýsköpunarflokkarnir hældu sér mjög af því í kosningunum 1946, að þeir væru búnir að setja lög um heilsugæzlu og það mundi hafa alveg stórkostlega byltingu í för með sér. Þetta var eitt af þeirra stóru kosningamálum. En svo liðu kosningarnar - og hvað gerðist þá? Það var fyrsta verkið þá að ákveða það, að kafli almannatrygginganna um heilsugæzluna skyldi ekki framkvæmdur og sjúkrasamlögin skyldu haldast áfram. Og þannig hélzt þetta ár eftir ár, að þessi lög voru ekki látin koma til framkvæmda. Svo árið 1955 fór fram athugun á almannatryggingalögunum, og þá var það eindregin afstaða læknasamtakanna og meginþorra bæjar- og sveitarfélaga í landinu, að það væri ekki heppilegt að láta þessa breytingu koma til framkvæmda, það væri betra að byggja á sjúkrasamlögunum áfram, eins og gert hafði verið. Þess vegna var það í sambandi við endurskoðun þessara laga, að þessi mikla skrautfjöður úr lögunum 1946 um ríkisheilsugæzluna var látin falla niður og sjúkrasamlagakerfið látið haldast áfram. Og það komu sáralítil mótmæli þá fram gegn þessari breytingu, auðsjáanlega ekki nema til málamynda. Það gerðist svo síðar, að Sósfl. komst í stjórn án þess að gera kröfu til þess, að þessi heilsugæzlukafli væri tekinn upp. Tveir af þeim flokkum, sem stóðu með honum á þingi 1946, Sjálfstfl, og Alþfl., eru búnir að stjórna landinu núna í 5 ár án þess að minnast nokkru sinni á að láta þessa breytingu komast á. Og þetta stafar einfaldlega af því, að þessir flokkar höfðu ekki neinn raunverulegan áhuga á þessu máli á þingi 1946. Þeir voru bara að búa til skrautfjöður fyrir kosningarnar 1946, og þegar var búið að nota þetta mál í kosningunum og koma átti til framkvæmda, var áhugi þeirra fokinn út í veður og vind. Framsfl. tekur ekki þátt í slíkum leikaraskap eins og þessum. Hann tekur ekki þátt í þeirri sýndarmennsku, að það séu sett einhver skrautleg lög fyrir kosningar, búin til einhver glansmynd fyrir kosningar, hampað framan í kjósendur og svo strax á eftir, þegar kosningar eru um garð gengnar, þá sé þessari glansmynd fleygt í ruslakörfuna. Það er þetta, sem raunverulega hefur átt sér stað í sambandi við meginatriði almannatryggingalaganna frá 1946. Framsfl. átti hins vegar þátt í því, að árið 1956, eða 10 árum seinna, þegar þessi lög voru endurskoðuð, þá var gerð á þeim veruleg breyting, m.a. sú breyting, að mæðrastyrkurinn var stórkostlega aukinn, þannig að Brynjólfur Bjarnason lét þá þau ummæli falla í Ed., að í raun og veru væri ekki hægt að tala um, að það hefði verið mæðrastyrkur fyrr en eftir að þessi lög komu til sögunnar. Það var sú endurbót, sem Framsfl. átti þátt í að gerð var á 1., en Steingrímur Steinþórsson var þá félmrh. Og það er á þennan hátt, sem Framsfl. hefur staðið að alþýðutryggingunum frá fyrstu tíð, að hann hefur staðið að því, að það yrðu gerðar á þeim endurbætur, sem væru framkvæmdar, en ekki einhverjar glæsilegar breytingar, sem aðeins væri hampað fyrir kosningar og svo væri ekki gert neitt meira með á eftir. Ég held, að það séu nú ekki mörg fleiri atriði hjá hv. 3. þm. Reykv., sem ég tel ástæðu til þess að gera hér að umtalsefni. En það, sem ég vildi víkja að nokkrum orðum að síðustu, var sá tilgangur, sem lá á bak við, þegar þeir áttu seinast með sér samstarf, hæstv. dómsmrh. og hv. 3. þm. Reykv., þegar þeir skiptu þannig með sér forsetaembættum hér á Alþingi, að annar var forseti sameinaðs þings, en hinn var forseti Nd. Þeir voru þá að koma fram kjördæmabyltingunni svonefndu sumarið 1959. Og það var alveg ljóst mál, hver var megintilgangur hæstv. dómsmrh. með þessari breytingu. Hans trú var ekki sízt sú, að ef þetta fyrirkomulag kæmist upp, þá yrði það til þess að auka enn á glundroða meðal vinstri aflanna í landinu, sprengimenn eins og hv. 3. þm. Reykv. og aðrir slíkir ættu þá enn auðveldara með að koma sínum árum fyrir borð, þegar hlutfallskosningar væru almennt upp teknar. En það hefur bara gerzt síðan, að þróunin hefur ekki orðið á þessa leið. Kjósendurnir hafa ekki brugðizt við og vinstri menn hafa ekki brugðizt við eins og hæstv. dómsmrh. reiknaði með að mundi verða afleiðingin af þessu samstarfi hans og hv. 3. þm. Reykv. Frjálslynt fólk í landinu hefur gert sér þess betur grein seinustu ár en nokkru sinni fyrr, að það verður ekki sótt fram til sigurs gegn afturhaldinu í landinu og íhaldsöflunum með því að skipta sér í marga smáflokka, heldur þarf fyrst og fremst að efla einn sterkan flokk frjálslyndra manna gegn afturhaldinu og íhaldinu í landinu. Og þetta hefur það gert í ríkara mæli á undanförnum árum en nokkru sinni fyrr með því að fylkja sér um Framsfl. Þetta gerðist í haustkosningunum 1959, þegar andstæðingarnir voru að gera sér vonir um, að Framsfl. mundi koma inn í þingið með stórkostlega skerta þingmannatölu. Framsfl. hélt sinni þingmannatölu og jók kosningafylgi sitt þrátt fyrir þessa breytingu. Og þetta kom enn betur í ljós í bæjar- og sveitarstjórnarkosningunum á síðasta ári, þegar Framsfl. náði því marki að verða annar stærsti flokkurinn í kaupstöðum og kauptúnum landsins. Þetta sýnir það, að þær vonir, sem vissir menn byggðu á kjördæmabyltingunni, að hún yrði til þess að auka sundrung íhaldsandstæðinga og frjálslyndra manna í landinu, ætla ekki að rætast. Kjósendurnir ætla ekki að láta ginna sig til þess að falla í þá snöru, sem þarna var verið að leggja. Þeir hafa svarað þessari breytingu með því að fylkja sér betur um Framsfl. en nokkru sinni fyrr. Þeir hafa gert sér það ljóst, að til þess að sigrast á íhaldinu verður að vera til einn sterkur, öflugur flokkur íhaldsandstæðinga í landinu, en þetta lið má ekki skipta sér í marga smáflokka, og þess vegna held ég, að niðurstaðan af þessari samvinnu þeirra hv. 3. þm. Reykv. og hæstv. dómsmrh. ætli að verða önnur en a.m.k. hæstv. dómsmrh. hafði gert sér vonir um, að hún verði til þess að fylkja íhaldsandstæðingum saman í einn flokk, en ekki til að dreifa liði þeirra, eins og ætlunin var, a.m.k. af hálfu Sjálfstfl. Og ég hygg, að það eigi eftir að koma enn þá betur fram í næstu kosningum, að vinstri mennirnir í landinu og frjálslyndu mennirnir í landinu, frjálslynda fólkið í landinu muni svara þessari breytingu á kjördæmaskipuninni einmitt með þessum hætti, og það getur líka orðið á fleiri vegu en þennan, sem samvinna hæstv. dómsmrh. og hv. 3. þm. Reykv. ber ekki þann árangur, sem þessir aðilar hafa stundum ætlazt til.



Herra forseti. Ég vil fyrst víkja örfáum orðum að ræðu síðasta hv. ræðumanns og þá aðeins örfáum atriðum. Hann talaði um það og hefur lengi talað um það í ræðum sínum að undanförnu, hverjir hefðu átt pólitískt samstarf og hverjir muni taka upp pólitískt samstarf nú að kosningum loknum. Um þetta veit auðvitað enginn. Við vitum, að allir flokkar hafa átt samstarf við alla flokka á Íslandi oftar en einu sinni á undanförnum árum, og það getur enginn öðrum láð, það getur enginn hermt glæp upp á hinn, og ég hygg, að sá flokkurinn, sem verður kannske einna tregast um svör, þegar nálgast kosningar í vor, þegar borin verður fram spurningin: ætlar þú að vinna með kommúnistum eftir kosningar? - það verði þá kannske Framsfl., sem verði einna tregast um svör, því að honum mun ekki haldast uppi að hafa uppi rauðan fána í kosningabardaganum um róttæk mál, án þess að hann verði spurður um það, hvort hann ætli svo að sigla með það vinstra fylgi, sem hann fær út á þennan áróður, í föðurskaut íhaldsins. Og þá hygg ég, þegar þessi spurning verður borin upp, að þá verði reynt að svara eins diplómatískt og gert var á frambjóðendafundi norður á Akureyri nú fyrir skömmu af 1. þm. Norðurl. e., þegar hann var spurður að þessu af framsóknarmanni, og þá hafði hann sagt: Við erum nú búnir að læra svo mikið af lífinu, við erum orðnir svo lífsreyndir og við erum orðnir það miklir diplómatar, að það er erfitt að svara þessari spurningu fyrir kosningar, og það geta breytzt aðstæður, forsendur geta verið aðrar eftir kosningar en núna, og þess vegna er bezt að hafa um þetta sem fæst orð. - Og ég hygg, að svörin verði nú eitthvað afslepp í þessu, einkanlega þegar kosningarnar nálgast. Ekki skal ég verja löngum tíma af minni ræðu til þess að víkja að eftirmælum nýsköpunarstjórnarinnar. En hv. 7. þm. Reykv. fór nokkrum orðum um það og sagði ýmislegt réttilega um það, að sú stjórn hafi ekki framkvæmt umbætur á öllum sviðum þjóðlífsins, sem fáum ríkisstjórnum mun og hent. Þessi stjórn hafði mikil fjárráð, það er rétt, stríðsgróðann. En þó er ekki með öllu drengilega og ærlega frá sagt um nýsköpunarstjórnina, þegar tekin er undan endurbygging togaraflotans. Það má þó finna minna grand í mat sínum og er ekki alveg heiðarlegt að draga strik yfir það, þegar byggður er upp togaraflotinn í landinu.  Að því er snerti ræðu hv. þm. viðvíkjandi kaupgjaldsmálum, þá vil ég aðeins segja það, að hann talaði um, að það mætti ekki ofbjóða í kröfum þoli atvinnuveganna. Það er vissulega hárrétt. En það er alltaf deiluefni þetta: hvað þola atvinnuvegirnir? Þar ber ekki vitnisburðunum saman. Og þess vegna verða menn ekki alveg sammála um það, hvaða kröfur megi gera til atvinnuveganna. Það er hið eilífa ágreiningsefni. Hv. þm. viðurkenndi, að verkalýðshreyfingin hefði verið mjög sanngjörn í kröfum að undanförnu í kaupgjaldsmálum, og ég held líka, að það verði ekki af verkalýðshreyfingunni skafið, að hún hefur verið sanngjörn og hún hefur verið þolinmóð gegn þeim áföllum, sem hún hefur orðið fyrir og launþegarnir yfirleitt í landinu vegna rangsleitni núv. stjórnarvalda í garð allra launþega. Það skal fyllilega viðurkennt af mér, að samvinnuhreyfingin hefur þar ekki talið sér fært að vera jafnósanngjörn og Vinnuveitendasamband Íslands í viðureigninni við verkalýðshreyfinguna og gengið þannig inn á að leysa málin með því að koma á nokkurn hátt til móts við verkalýðshreyfinguna í kaupgjaldsmálum. Og það, að við höfum þó tvívegis leiðrétt nokkuð þá launaskerðingu, sem orðin var, það eigum við samstarfi við samvinnuhreyfinguna að þakka. Þetta skal ég fyllilega viðurkenna. En þegar hv. þm. sagði svo, að hann vonaði, að sú sanngirni héldist, sem hefði verið sýnd til þessa í launamálum, þá verð ég að segja: Verkalýðshreyfingin hefur ekki fengið sanngjarnan hlut af þjóðartekjunum nú þrátt fyrir það samkomulag, sem samvinnuhreyfingin hefur tvívegis eða þrívegis gert við verkalýðshreyfinguna. Verkalýðshreyfingin býr enn við skertan hlut, og þessi sanngirni, eins og hún er nú afmæld, má ekki haldast, segi ég. Það verður að rétta hlut hinna lægst launuðu í landinu, og breytir þar engu um sú 5% lagfæring, sem seinast hefur verið gerð nú fyrir nokkrum dögum, með miklum semingi þó. Ég skal þá víkja að málinu og minna á, að hér er til umr. frv. til l. um áætlunarráð ríkisins, þó að umr. hafi löngum og löngum ekki borið þess vottinn, að það mál væri hér til umr., heldur almenn stjórnmál frá síðustu 20–30 árum og verkalýðsmál sama tímabils. Í þessu frv. er lagt til, að Alþingi skuli kjósa að loknum hverjum alþingiskosningum 5 manna nefnd, sem nefnist áætlunarráð ríkisins, og ríkisstj. eigi að skipa formann úr hópi nm. Þetta áætlunarráð ríkisins á svo að semja heildaráætlanir um þjóðarbúskapinn, og þessar áætlanir skulu gerðar í samráði við ríkisstj. á hverjum tíma. Heildaráætlanirnar um þróun atvinnulífsins og um fjárfestinguna eiga að vera til langs tíma, og í frv. er gert ráð fyrir, að tímabilið sé 5–10 ár. Þetta er vitanlega til þess að skapa festu í þjóðarbúskapnum og hafa yfirlit um framkvæmdir miðað við þá fjárhagsgetu, sem þjóðin hefur á hverjum tíma. Og þetta er byggt á þeirri sömu skynsamlegu hugsun og þeirri, að hver einstaklingur reynir með ýmsum hætti að gera áætlun um, hvað hann megi leyfa sér miðað við sínar tekjur. Enn fremur er í þessu frv. gert ráð fyrir því, að áætlunarráð geri einnig áætlanir fyrir eitt og eitt ár í senn um allan þjóðarbúskapinn, ekki aðeins um fjárfestingu og framkvæmdir og fjárhaginn, heldur um allan þjóðarbúskapinn eins árs áætlanir. Um þetta meginefni frv. hefur ekki verið svo mjög rætt, og hafa þó umr. um málið staðið frá því fyrir jól, og enn þá er málið til 1. umr. Umr. um málið hafa því verið einar hinar lengstu, sem orðið hafa á Alþingi Íslendinga um nokkurt mál. Nú höfum við heyrt það, að núv. hæstv. ríkisstj. hafi ætlað sér að koma fram, áður en þessu kjörtímabili lyki, með framkvæmdaáætlun, mikla framkvæmdaáætlun, sem hún sjálf og hennar sérfræðingar treysta sér ekki til þess að gera, heldur fékk erlenda sérfræðinga til að aðstoða sig við að setja saman. Ég hygg, að nokkrir þeirra séu nú farnir úr landi, e.t.v. eru einhverjir þeirra hér á allgóðu kaupi enn, en áætlunin hefur ekki enn þá séð dagsins ljós. Og nú er mér spurn: Hvenær fáum við að sjá hina miklu framkvæmda- og framfaraáætlun núv. hæstv. ríkisstj., hvenær fáum við að sjá beinagrindina af væntanlegum áætlunarbúskap núv. ríkisstjórnarflokka, ef þeir fengju áfram aðstöðu til að stjórna landi og lýð eftir kosningar? Þetta hlýtur að vera mörgum mjög forvitnilegt, því að menn höfðu yfirleitt ekki vænzt þess, að flokkur einstaklingsframtaksins, Sjálfstfl., gerði það að einni sinni dásamlegustu skrautfjöður fyrir kosningar, að hann ætlaði að undirbúa áætlunarbúskap, skipulagðan þjóðarbúskap. Einstaklingsframtakið og skipulagður þjóðarbúskapur samkv. áætlun hefur hingað til að hyggju flestra manna ekki getað farið saman. En fróðlegt væri að sjá þetta djásn, og það mega ekki líða margar vikur, ef kosningar verða í vor, sem væntanlega verður. að menn fái að sjá grundvöllinn að áætlunarbúskap Sjálfstfl. Þegar það er nú haft í huga, að framkvæmdaáætlun Sjálfstfl. hlýtur að vera nálega tilbúin, þá hefði ekki verið óeðlilegt, að inn í umr., þessar löngu og ýtarlegu umr. um þetta mál, hefði það blandazt: hvernig leggur hv: 3. þm. Reykv. til, að undirbyggður sé áætlunarbúskapur, og hvaða kosti og galla hafa hans till. viðvíkjandi skipulögðum þjóáarbúskap, - og hvaða kosti og galla er hægt að lesa út úr grundvelli núv. stjórnarflokka, þegar þeir eru nú að undirbyggja í fyrsta sinn áætlunarbúskap? -og á þessu væri gerður samanburður, og þá kæmust stjórnarflokkarnir væntanlega að þeirri niðurstöðu, að þeirra áætlunarbúskapur væri miklu hagfelldari og fullkomnari. Nei, umr. hafa ekki snúizt um þetta. Ég minnist þess ekki, að neinn úr stjórnarliðinu hafi rætt um málið efnislega, nema helzt hv. 1. þm. Vestf. Hann vék að efni málsins nokkuð og sagði í fljótheitum, að málið ætti að vera allt öðruvísi, en hvernig öðruvísi, það fór hann lítið út í. Honum líkaði alls ekki þetta frv., það kom ljóst fram í hans ræðu, og um áætlunarbúskap eða skipulagðan þjóðarbúskap átti hans skoðun að vera allt öðruvísi. Hann dró svo enga dul á það, að hann væri andvigur nokkru og þetta væri svo róttækt frv., að það væri ágætt á því stigi, sem skipulagið væri austur í hinum vonda heimi, austan járntjalds. Og þá var ekki að sökum að spyrja, að þetta hlaut að vera vont mál líka. Hann hafði nokkrar minningar úr pólitískri sögu líka til þess að rifja upp, eins og aðrir ræðumenn, og hann minntist á tvennt. Hann minntist á þá daga, þegar nýbyggingarráð var starfandi, og það voru vondir dagar, það var vont ráð, það var slæmt ráð. En það var þó undir húsbóndahendi góðs sjálfstæðismanns. Mig minnir, að Jóhann Þ. Jósefsson væri formaður ráðsins og einhvers ráðandi í því og með honum einhverjir sjálfstæðismenn, og ríkisstj. var undir handleiðslu þáv. formanns Sjálfstfl., Ólafs Thors. Og hvernig má það nú vera, að slíkur flokkur tók þátt í að láta slíkt ráð starfa undir forustu eins af sínum framámönnum, hins merka þm., síðar fjmrh., Jóhanns Þ. Jósefssonar? Ég hygg, að það verði að játast, ef saga þessa ráðs væri óhlutdrægt rifjuð upp, að þetta ráð hafi ýmislegt af góðum málum undirbúið, sem annars hefðu verið undirbúin af minni fyrirhyggju en ella. Þá minntist hv. þm. einnig á fjárhagsráð, hið sálaða fjárhagsráð, og um það fór hann enn hraklegri orðum, því að þar hafði verið tilraun til að skipuleggja svolítið vissa þætti þjóðarbúsins. Um það sagði hann orðrétt: „Aldrei hefur nokkur stofnun nokkru sinni getið sér eins illt orð.“ Það var ljóta stofnunin, þetta fjárhagsráð, og hlýtur að hafa verið undir algerri stjórn kommúnista. Það er óhugsandi annað. Svona stofnun í þjóðfélaginu getur varla fengið svona illt eftirmæli jafnmerks þm. og hv. 1. þm. Vestf., nema þetta hafi verið hraklegt kommúnistabæli. En hver var formaðurinn? Það var sjálfur Magnús Jónsson, fyrrum dósent, prófessor í guðfræði, einn af aðaiforustumönnum Sjálfstfl. um margra, margra ára skeið. Og samt fær fjárhagsráð, sem laut forustu Magnúsar Jónssonar, þetta eftirmæli af einum af hv. þm. Sjálfstfl.: „Aldrei hefur nokkur stofnun nokkru sinni getið sér eins illt orð.“ En halda menn, að þetta séu hlutlaus eftirmæli? Það er fjarri, að ég láti mér detta það í hug. Ég álít þarna eftirmælin um fjárhagsráð fram sett í miklu fjarstæðuformi. Og ég efast stórlega um það, að forusta Sjálfstfl. vilji taka því með góðu, að menn úr röðum flokksins, eins og Jóhann heitinn Jósefsson og Magnús heitinn Jónsson, guðfræðiprófessor, fyrrum ráðh., fái slík ummæli í þingsögunni ómótmælt eins og þessi, sem ég hef nú orðrétt haft eftir hv, þm. í sambandi við stofnanirnar nýbyggingarráð og fjárhagsráð. Það tel ég alveg fullvíst, að bæði þessi ráð, þótt þau væru veikur vísir til skipulegs þjóðarbúskapar og fyrstu fálmandi tilraunir, þá hafi þau, þegar blöðum sögunnar er flett og eitthvað af þeim réttilega lesið, undirbúið mörg gagnmerk þjóðmál, framfaramál, sem ella hefðu fengið lakari undirbúning, ef ekki hefði verið fjallað um þau á undirbúningsstigi í þessum ráðum og nefndum. Ég held, að einmitt reynslan af nýbyggingarráði og fjárhagsráði hljóti að vera það, sem hefur leitt núv. stjórnarflokka til þeirrar hugsunar, að það væri vit í því að búa út vandlega uppbyggða framfaraáætlun og taka með nokkrum hætti upp skipulagðan þjóðarbúskap. Það eru ekki bara kommúnistaríki í veröldinni, sem nú viðurkenna, að það sé nauðsyn, óumflýjanleg nauðsyn, sjálfsögð nauðsyn í núverandi þjóðfélagi að láta ekki skeika að sköpuðu um fjármál og framkvæmdastjórn í þjóðfélögunum, heldur undirbyggja þetta, ekki aðeins til eins árs, heldur til 5 ára eða 10 ára, með vandlega undirbyggðum áætlunum. Það eru mörg borgaraleg þjóðfélög, sem fyrir löngu eru búin að viðurkenna þetta, og þó að það væri svo fyrir 15–20 árum, að áætlunarbúskapur væri kenndur við sósialisma og kommúnisma, þá dettur enginn heilvita stjórnmálamanni það í hug lengur, það er fjarstæða. Áætlunarbúskapur getur alveg eins átt sér stað í borgaralegu þjóðfélagi og er af mörgum viðurkenndur sem nauðsyn. Það er því fásinna hin mesta að snúast gegn þessu frv. eingöngu út af því, að það sé á sósíalistískum eða kommúnistískum nótum, þegar lagt er til, að 5 manna nefnd, áætlunarráð, starfi að þessu tvennu, að semja áætlun um þjóðarbúskapinn til eins árs og einnig framfara- og fjárfestingaráætlanir til 5 eða 10 ára um það, sem þjóðfélagið telur sig hafa efni á að framkvæma og gera. Það eru bara sjálfsagðir búskaparhættir, ef allt á ekki að vera með losarabrag og ringulreið í þjóðfélaginu. Það var hæstv. viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason, sem hélt hér langa ræðu á fyrsta stigi þessara umr., og síðar, þegar umr. var haldið áfram eftir jól, þá talaði hann einnig um þetta mál og þó að minnstu leyti um málið sjálft, heldur sem þátttakandi í almennri upprifjun um stjórnmál, stjórnmálaþróun og verkalýðsmálaþróun á 20–30 ára tímabili. Hann rakti þróunarsögu verkalýðshreyfingarinnar á þann hátt, hæstv. ráðh., að hér hefði þróun verkalýðshreyfingarinnar verið hægfara, lítil, hér væri veik verkalýðshreyfing, sem nyti lítillar virðingar, og allur var hans dómur á þennan veg. Hann var álíka lítið sanngjarn og af álíka lítilli þekkingu byggður hjá hv. prófessor og ráðh. eins og hjá hv. 1. þm. Vestf., þegar hann var að fordæma sem allra hvassast nýbyggingarráð og fjárhagsráð undir forustu hinna mætu flokksbræðra sinna. Ég kveinka mér ekkert undan dómi neinna af prófessorum háskólans, fordæmingum þeirra um verkalýðshreyfinguna, þó að þeir allir kæmu fram í röð og fordæmdu hana, því að á henni hafa þeir harla litla þekkingu, hafa aldrei í henni starfað og vita á henni litil deili. Dómar þeirra eru því engin vísindi, engin vísindaleg niðurstaða, þótt vísindamenn séu. En vissulega hafa þeir atburðir gerzt í stjórnmálum undanfarandi áratuga, sem sannanlega hafa veikt verkalýðshreyfinguna. Því verður ekki neitað. Hann staðnæmdist við tvennt. Hann staðnæmdist við það, þegar ýmsir af foringjum Alþfl., eins og Héðinn Valdimarsson, Sigfús heitinn Sigurhjartarson o.fl., viku frá Alþfl. og gengu til myndunar Sameiningarflokks alþýðu, Sósfl., og kallaði þessa menn skammsýna og misvitra. Og hann vék aftur að þeim atburði, þegar nokkrir af forustumönnum Alþfl. viku frá honum síðar, og þeir fengu auðvitað sömu eftirmælin: skammsýnir, misvitrir. En hinir, sem þá sneru sér til annarrar áttar, sneru sér í fóstbræðralag við íhaldið, gengu þar undir jarðarmen og létu sér blæða saman undir torfunni, þeir voru auðvitað ekki skammsýnir og þeir voru auðvitað ekki misvitrir. Það var engin skammsýni, sem þeir höfðu framið, þegar þeir breyttu stefnu Alþfl. sem baráttutæki verkalýðsins gegn einkahagsmunum auðvaldsins á Íslandi og til þess að verða griðkona í þjónustu þessa flokks efnamannanna í landinu. Það heitir framsýni, það heitir hagsýni. Það er kannske hagsýni þeirra manna, sem að þessu eiga hlut. Ég gæti bezt trúað því, að sú stefna hefði verið tekin út frá hagsýnissjónarmiðum. Ég tel það eitt það hörmulegasta, sem gerzt hafi í íslenzkum stjórnmálum, að Alþfl. Íslands, sem stofnaður var til þess að berjast móti Íhaldsflokknum og síðar Sjálfstfl. og auðsöfnunaröflunum í þjóðfélaginu, íhaldspólitíkinni, hvað sem hún kallar sig á hverjum tíma, - þegar hann gerðist stuðningsaðili við hina örgustu íhaldsstefnu í íslenzkum stjórnmálum, sem nokkurn tíma hefur verið rekin, í raun og veru afturhaldsstefnu. Það var vissulega ekkert nema eðlilegt og mátti við því búast, það var ekki fjarri stefnumiðum Sjálfstfl., þegar hann tók að sér það hlutverk að vera bakhjarl við Alþfl. 1959, að krefjast þess, að kaupið yrði lækkað þegar í stað um 5%. Það mátti vel búast við því af íhaldsflokki, jafnvel þótt hann hefði stutt að því nokkrum mánuðum áður, að kaupið væri hækkað upp í þetta. Sem pólitískri brellu gat hann tekið þátt í því, en það mátti við því búast af honum, að hann krefðist lækkunar, og það gerði hann. En það var ekki alveg jafneðlilegt að vænta þess, að stjórn, sem Alþfl. átti alla ráðh. í, beygði sig undir þetta. Það var ekki Alþfl.- stefna. Það máttu allir búast við því, að Sjálfstfl. sætti hverju færi, sem byðist, til þess að framkvæma gengislækkun, fyrst og fremst í þeim tilgangi að mola niður kaupmátt launastéttanna og til þess að færa ágóðann af þessari stjórnarráðstöfun í hendur atvinnurekendum og kaupsýslumönnum, sem eru burðarásinn og bakhjarlinn í Sjálfstfl. Þetta var auðvitað alveg sjálfsögð íhaldsstefna. En furðulegt er, að það skyldi vera Alþfl. Íslands, sem styddi að þessari stefnu, ekki einu sinni, heldur tvisvar, og mundi vafalaust gera það í þriðja skipti að afloknum kosningum í vor, ef hann ætti þess kost að vera þá í sama hlutverki og þessir flokkar gætu framkvæmt þriðju gengislækkunina. Það vita allir nú, að gengislækkanirnar eru fyrst og fremst framkvæmdar til þess að mola niður kaupmátt launanna á þennan hátt með hækkuðu verðlagi nauðsynjanna og til þess að færa þegjandi og hljóðalaust með þessum hætti yfir til kaupsýslumanna og stórútgerðarmanna þær fúlgur, sem af launþegunum eru sniðnar með gengislækkuninni. Algerlega er eðlilegt, að íhaldsflokkur geri þetta, en einsdæmi í veröldinni, hygg ég, að verkalýðsflokkur ljái sig til slíkrar þjónustu hvað eftir annað. Ég var nýlega að tala við aldraðan stjórnmálamann, sem nú er hættur og setztur í helgan stein, og hann sagði við mig: „Nú held ég, að þinn gamli flokkur hafi sett heimsmet.“ Þú átt við með þátttöku Alþfl. í stjórn með Sjálfstfl.? „Nei, ég á ekki við það,“ sagði hann. „Það hefur þó gerzt í veraldarsögunni, a.m.k. á stríðstímum, að Sósfl., t.d. Verkamannaflokkurinn brezki, hafi tekið þátt í stjórn með íhaldsflokki, en þó aðeins á stríðstímum minnist ég þess.“ Hann mundi ekki eftir neinu dæmi þess, að verkalýðsflokkur hefði gert það á friðartímum, en það hefur nú Alþfl. blessaður gert. „Nei, en ég á við það, að verkalýðsflokkur skuli ljá sig til að styðja svona afturhaldsstefnu eins og hér er framkvæmd nú með lækkun kaupgjalds og riftun allra samninga um kaup og kjör, með löggjöf um gengislækkun eftir gengislækkun, með því að færa skattabyrðina af hátekjumönnum og stóreignamönnum yfir á neyzluna og koma þannig þyngstu höggi á fátækasta fólkið, stærstu fjölskyldurnar.“ Já, þetta er áreiðanlega heimsmet. Ég hafði engar aths. við það að gera. Ég varð að fallast á, að minn gamli flokkur hefði víst áreiðanlega með þessum stuðningi sínum við þessa pólitík afrekað því að ná heimsmeti. Sannleikurinn er sá, að ef með nokkrum hætti er hægt að rökstyðja það, að íslenzk verkalýðshreyfing sé veikari í dag en hún ætti að vera með eðlilegum hætti, þá er það vegna þessa atburðar, að Alþfl. vék frá sínu upphaflega hlutverki að berjast verkalýðsbaráttu og styðja verkalýðspólitík, lét af því, hætti því og tók að styðja íhaldspólitík og vera þátttakandi í ríkisstj. með íhaldsflokknum, sem kallar sig Sjálfstfl. Vitanlega hefur þetta ekki getað gerzt án þess, að verkalýðshreyfingin á Íslandi veiktist nokkuð. En af þessu hefur svo auðvitað leitt það, að flokkurinn hefur smátt og smátt þvegið af sér verkalýðsfylgið og styðst nú ekki lengur við það, styðst nú við launabitlingahjörð aðallega í röðum millistéttarmanna. Öðruvísi gat heldur þróunin ekki orðið. Þetta er mín niðurstaða um þá hörmulegu atburði, sem hafa gerzt í íslenzkri verkalýðspólitík, og mín niðurstaða er allt önnur en hv. prófessors, hæstv. viðskmrh. Ég áiít, að það sé ekki nein hörmung fyrir íslenzkan verkalýð að vita það, að ég taldi mér ekki fært að snúast á sveif með íhaldinu, þegar ég þó átti þess kost, og ég hygg, að þeir séu fáir í íslenzkri verkalýðsstétt, sem harma það, að ég fór aðra leið. Prófessor og ráðh. í íhaldssamvinnu má gjarnan harma það, en það staðfestir bara það, að ég tel mig hafa farið réttari leið með því að halla mér ekki að íhaldinu, sem vitanlega á í sérhverju stórmáli andstæðra hagsmuna að gæta við verkalýð landsins og hefur aldrei dregið neina fjöður yfir það, að Sjálfstfl. er fyrst og fremst flokkur stórkaupsýslumanna, stórútgerðarmanna, stórefnamanna og hátekjumanna þjóðfélagsins, en ekki hinna mörgu smáu. Hæstv. viðskmrh. var að fagna því, að það væri ekki atvinnuleysi í landinu. Ja, hvernig mundi ástandið á Íslandi hafa verið við þá samdráttarpólitík, sem rekin hefur verið, þegar skipastóllinn er ekki endurnýjaður, þannig að hann gengur úr sér, þegar ekki er byggð nema önnur hver íbúð í Reykjavík og kaupstöðum landsins af þeim, sem þarf að byggja, til þess að fullnægt sé húsnæði fyrir viðbót þjóðarinnar og það, sem þarf að endurnýja af gömlum húsum, það er annað hvert hús byggt o.s.frv., það má tákna samdráttinn með þessu tvennu, - ef ekki hefði gerzt sú bylting í atvinnulífi þjóðarinnar, að síldarútvegurinn, sem var tveggja mánaða atvinnuvegur, varð atvinnuvegur yfir allt árið? Ný tækni, vísindalegar niðurstöður gerðu það að verkum, að við gátum veitt síld allt árið um kring. Tekjurnar af síldarútvegi margfölduðust, og auk þess kom síldargóðæri, síld tók að veiðast eftir langa hríð. Ef hér hefði engin síldveiði verið nema tvo mánuði af árinu s.l. tvö ár, engin Faxasíld, hvorki í fyrra né núna, hvernig hefði atvinnulífið í Reykjavík þá verið, að öllu öðru óbreyttu í stjórnarstefnunni? Halda menn, sað það hefði verið blómlegt atvinnulíf? Halda menn, að meðaltekjur verkamannsins og sjómannsins hefðu þá verið miklar? Ég held ekki, sízt af öllu miðað við það verðlag, sem þrátt fyrir það hefði þjakað landslýðinn. Nei, það má alveg sjá því föstu, að ef það einstaka góðæri hefði ekki borið að höndum og ekki verið sú vísindalega tækni, sem skilað hefur okkur síldveiðunum í það form að vera ársatvinnuvegur nú, þá hefði verið hér eymdarástand hjá vinnustéttum landsins. Aðra skrautfjöður fann hæstv. ráðh., og hún var það, að Alþfl. hefði í sinni stjórnaraðstöðu þrívegis breytt félagsmálalöggjöfinni, tryggingalöggjöfinni. Það er rétt. En hvernig hefði tryggingalöggjöfin litið út, og hvaða tryggingu hefði hún veitt gamalmennunum og þeim, sem verða sjúkir eða verða fyrir slysum, ef Alþfl. hefði látið líka þetta undir höfuð leggjast? Þá hefði tryggingalöggjöfin eftir tvennar gengislækkanir verið orðin lítils virði. Mér finnst nú, að það sé verkalýðsflokki varla þakkandi, þó að hann hafi ekki einnig gengið af þessu hugsjónamáli sínu dauðu. Þær hækkanir á greiðslum til hinna tryggðu, sem nú eru ákveðnar samkv. tryggingalöggjöfinni, eru góðra gjalda verðar. En eru þær meira virði eða vega þær þyngra til framfæris fólki, sem þeirra nýtur, nú en t.d. 1958? Það má vera, að rannsókn leiddi í ljós, að svo væri. En þar held ég, að öllu sé samt til skila haldið. Ég held, að öllu sé til skila haldið um það, að endurbæturnar, sem Alþingi hefur gert á tryggingalöggjöfinni á undanförnum árum, hafi haldið fyllilega í við dýrtíðaraukninguna, sem þetta fólk eins og allir aðrir býr við. Ef það skyldi reynast svo, að bæturnar, sem nú eru greiddar samkv. almannatryggingalögum, hafi meiri kaupmátt en þær áður höfðu, þá viðurkenni ég það sem rétt, að Alþfl. hafi þarna starfað á sínum gamla grundvelli og skilað þessu máli óskemmdu úr heiðnabergi íhaldsins. Hæstv. viðskmrh. taldi sig sanna tvennt, að kaupmáttur tímakaupsins væri hærri nú, 10% hærri en 1958, og að meðaltekjur verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna væru hvorki meira né minna en 98 þús. kr. á ári. Og þetta átti að vera byggt á rannsókn, sjálfsagt vísindalegri rannsókn. Hæstv. ráðh. taldi það alrangt að miða við kaupmátt tímakaupsins og taldi, að það ætti ekki að miða við lægsta taxta Dagsbrúnar, heldur ætti að miða við meðalárstekjur verkamannsins. Það má vel vera, að það sé ekki hárnákvæmt að miða við lægsta kauptaxta Dagsbrúnar 1958 og nú, af því að örlitlar tilfærslur hefðu átt sér stað úr lægstu töxtunum og upp í aðra launaflokka. En þetta gerbreytir engan veginn grundvellinum. Ég viðurkenni, að þar hefur tilfærsla átt sér stað, og þetta er ekki hárnákvæmt. En 1958 var lægsti taxti Dagsbrúnar almenna verkamannakaupið í landinu. Enn þá er lægsti taxti Dagsbrúnar almenna verkamannakaupið í landinu, gildir um miklu meira en Dagsbrúnarmenn, gildir um alla verkamenn í kringum allt landið. Sums staðar fellur 1% inn í kaupið, gerir það örlítið hærra, en þá fá þeir verkamenn heldur ekki neitt fyrir sina tryggingasjóði í staðinn. En að öðru leyti er lægsti taxti Dagsbrúnar og var það kaupið, sem ófaglærði verkamaðurinn átti við að búa 1958 og á við að búa nú. Þess vegna held ég, að ekki finnist annar mælikvarði, sem þræðir nákvæmar það rétta, heldur en einmitt þessi mælikvarði, og þá er þó því réttlætisatriði fullnægt, að það er miðað við verkeiningu, eina klst. í báðum tilfellunum. En með því að miða við árstekjur manna 1958 og árstekjurnar nú, þá er verið að miða við gerólíkan vinnutíma, þá er verið að miða við meðaltal af tímabili, þar sem voru atvinnuleysiseyður í hjá verkamönnum. Ég efast um, að meðaltalið hafi náð meira en 8–9 tímum þá. En svo mikið er víst, að meðaltalið, sem nú er um að ræða, er ekki undir 11 tímum. Og ef maður ætti að taka mark á meðaltalstölu hæstv. viðskmrh., 98 þús. kr. árstekjum, hvað táknar það þá, ef reiknað er út á vinnulaunataxta verkamanna? Það táknar hvorki meira né minna en 12 stunda vinnu á dag hvern einasta virkan dag ársins, - með öðru móti kemst maður ekki að 98 þús. kr. tekjum hjá verkamanni, - og það rúmlega, því að 12 stunda vinna, 8 stunda vinna á dagkaupi, 2 stundir með eftirvinnuálagi og tvær næturvinnustundir, þ.e.a.s. 12 tímar, gera ekki nema 94800 kr., áður en 5% álagið kom núna á, svo að hún er á 13 klst., þessi meðaltalstala, 98 þús. kr., sem hæstv. viðskmrh. endar sinn rökstuðning með. Og þar af sér maður, að þar er farið rangt með tölur, þó að þessu sé gefið rannsóknarnafn. Þá vita allir það, að kaupgjaldið hefur á klst. hækkað um 4% frá 1958, áður en 5% komu nú til, en verðlagsvísitala vöru og þjónustu hefur hækkað yfir 40%. Hver getur leitt líkur að því, að kaupmáttur tímakaupsins hafi aukizt, þegar hægt er að nefna svona tölur, sem eru gefnar út af hinu opinbera? Það er og öndvert allri reynslu allra þeirra, sem þurfa að kaupa inn lífsnauðsynjar til heimilishalds, að launatekjur manna séu nú drýgri, hafi meiri kaupmátt en þær höfðu fyrir 2–3 árum. Það gladdi mig líka að heyra, að þegar hæstv. viðskmrh. talaði í annað sinn, þá lauk hann ræðu sinni á því að segja: Það er því miður ekki hægt að færa fram óyggjandi tölurök í þessu máli. - Það hefði hann bara átt að viðurkenna í upphafi máls sins. En samt fengum við í hendur tímaritið Nordisk kontakt, og þar voru tölurök hæstv. viðskmrh. orðin óyggjandi tölurök og færð fram á vettvangi norrænna stjórnmála í þessu tímariti, þó að hæstv. ráðh., eftir að við höfðum fengið heftið aftur í hendur, viðurkenndi hér frammi fyrir þingheimi, að því miður væri ekki hægt að færa fram óyggjandi tölurök í þessu máli. Þar var slegið fram sem staðreynd, að kaupmáttur launanna hjá verkamönnum Íslandi hefði aukizt um 10% síðan 1958 og meðaltekjur verkamanna, iðnaðarmanna og sjómanna væru nú 98 þús. kr. á ári. Ég veit a.m.k. það, að ef verið er með þessum tölum að gefa í skyn, að verkamaðurinn á Íslandi hafi 98 þús. kr. árstekjur, þá er verið að segja ósatt í tölum. Það er þá verið að gera það í skjóli þess, að sjómenn hafi hærra kaup og iðnaðarmenn, verulega hærra. Verkamennirnir eru, eins og atlir vita, ef þeir vinna alla virka daga, allt árið um kring, þá eru þeir með 60 þús. kr. tekjur. Það vantar á 9. þús. kr. til að hafa tekjur móti þeim útgjöldum, sem meðalfjölskyldum eru ætlaðar samkv. vísitöluútreikningi hagstofunnar. En til þess að ná því þarf hann að vinna eftirvinnutímana báða og einn næturvinnutíma allt árið um kring. Mér finnst, að það ættu allir að viðurkenna, að kaupið þarf að verða hjá verkamanninum a.m.k. það, að hann hafi tekjur, ef hann vinnur alla daga ársins, alla virka daga ársins 8 stundir, fyrir viðurkenndum vísitöluútgjöldum þjóðfélagsins. En með kaupinu eins og það er nú, er fjarri því, að svo sé. Ég held því, að það sé óhætt að fullyrða, að það er röng niðurstaða hjá hæstv. viðskmrh., þegar hann fullyrðir, að kjör launþega hafi farið batnandi á stjórnartíma núv. hæstv. ríkisstj. Og ég held, að það sé einnig röng niðurstaða hjá honum að fullyrða, að svo sé, þegar hann segir, að hluti launþeganna í þjóðartekjunum hafi haldizt óbreyttur. Hann hefur vissulega rýrnað, um það er ekkert að villast. Alþýðan hefur ekki bætt kjör sín. Alþýðan hefur orðið fyrir launaskerðingu, rýrnandi kjörum við þá stjórnarstefnu, sem framkvæmd hefur verið á seinustu árum. Og til þess liggur bein orsök, og hún er þjónusta Alþfl. við þá afturhaldsstefnu, sem rekin hefur verið á þessu umrædda tímabili. Ef Alþfl. hefði ekki léð sig til þeirrar þjónustu, hefði áreiðanlega verið unnt að halda lífskjörunum óskertum og þjóðartekjurnar, eins og þær hafa vaxið vegna góðærisins, hefðu leyft það. Það er þessi leiðrétting, sem þarf að framkvæmast. En það er þessi leiðrétting, sem hæstv. viðskmrh, segir að ekki þurfi að framkvæma, því að hann segir, að verkamennirnir hafi fengið sinn hlut, þeir hafi fengið bættan kaupmátt, þeir hafi fengið gífurlega háar árstekjur, þeir hafi haldið sínum hlut í hinum auknu þjóðartekjum. Hann ætlast því ekki til, ef hann mætti ráða, að neinar lagfæringar fengjust á þessu fyrir launastéttirnar, það er opinbert. Eitt af því, sem bæði hæstv. viðskmrh. og síðar í umr. hv. 12. þm. Reykv. viku að, var það, sem nefnt hefur verið nú seinustu vikurnar á íslenzku launaskrið. Og þeir voru með sínar sérstöku skýringar á því. Þetta fyrirbæri var alþekkt í Danmörku fyrir nokkrum árum og var kallað lönsglidning, og þetta fyrirbæri var aðallega kunnugt í Danmörku, þegar verkalýðshreyfingin þar hafði hvað eftir annað gert kaupgjaldssamninga til tveggja ára við verkalýðshreyfinguna dönsku. Þá kom það í ljós, að ein afleiðing af hinum margrómuðu tveggja ára samningum, sem hér hefur oft verið klifað á að þyrfti að gera, varð sú, að ýmsar aðstæður breyttust á tveggja ára samningstímabilinu og verkamenn, jafnvel á stórum vinnustöðvum eins og t.d. hjá Burmeister & Wain og Carlsbergsverksmiðjunum og fleiri verksmiðjum, vildu ekki una þeirri skerðingu launa, sem hafði orðið á samningstímabilinu, og framkvæmdu skyndistöðvanir, að vísu ólögleg verkföll, og knúðu þannig fram kauphækkanir, jafnvel oftar en einu sinni hjá sama fyrirtæki á umsamda tveggja ára tímabilinu. Þegar tímabilinu lauk, var því kaupið orðið hærra en það var skráð í byrjun tímabilsins. Þetta hafði ekki gerzt við lögformlega samninga af hendi verkalýðshreyfingarinnar, heldur við svona upphlaup byggð á samtökum á hinum einstöku vinnustöðvum, og hafði breytt kaupinu þrátt fyrir að nýir kauphækkunarsamningar hefðu ekki verið gerðir. Þetta kölluðu þeir í Danmörku launaskrið. Þetta hefur ekki gerzt hér. Það hafa ekki verið gerðir samningar til langs tíma af þeirri góðu og gildu ástæðu, að svo ótryggt hefur verið um verðlagsástandið, að enginn ábyrgur forustumaður í verkalýðsfélagi hefur talið sig þess umkominn að geta gert samning til langs tíma við svo breytilegt og síhækkandi verðlag. Móti því hefðu orðið að koma fullar tryggingar frá hendi stjórnarvalda um það, að á því tímabili, sem samið væri fyrir, yrðu ekki verðhækkanir. Hér hefur verið samið til skamms tíma. Hér hefur ekki almennt verið knúið fram hækkað kaup af verkamönnum á samningstímabilinu, þannig að það hafi verið orðið öðruvísi í lok samningstímabilsins en það var skráð, þegar samningur var gerður. Ég tel því, að hér hafi launaskrið ekki átt sér stað. Það er allt annars eðlis, sem hér hefur gerzt. Hér hefur það gerzt mjög almennt, að atvinnurekendurnir hafa jafnvel í heilum stéttum borgað hærra kaup en umsamið hefur verið til að tryggja sér vinnuafl, og þetta er orðið nú býsna algengt. Þegar íhaldsblöðin eru að ásaka verkalýðshreyfinguna fyrir að hafa samið um of hátt kaup, þvingað kaupið of hátt upp, þá vitum við þó, að staðreyndin er sú, að kaupið er í mörgum tilfellum 10–15-20% lægra umsamið heldur en það er í raunveruleikanum og jafnvel hjá heilum stéttum. Það er búið að vera nú í fleiri en eitt ár og fleiri en tvö þannig hjá prentarastéttinni, að kaupið, sem greitt er prenturum, er í mörgum tilfellum 20–25% hærra en umsamið kaup. Þannig er það líka í mörgum iðngreinunum, og þegar nýir samningar eru gerðir, þá er samið gjarnan um það, að greiðsla skuli vera hin sama. Þróunin, eftirspurnin eftir vinnuafli hefur verið slík, að samningarnir hafa verið um lægra kaup en greitt hefur verið af atvinnurekendunum, nema hjá hinum ófaglærðu verkamönnum og verkakonum, þar hefur kaupið verið sannarlega eins og það hefur verið umsamið. Svo hefur hæstv. ríkisstj. gert það að stefnuatriði sínu að falsa allt kaupgjald eins og hún hefur getað. Það hefur sannarlega átt að heita svo, að það væri óbreytt kaupgjald hjá verkfræðingum. En hvernig fór það úr hendi? Raunverulegt kaup hjá verkfræðingum er það tímakaup, sem þeir settu upp sjálfir, og þannig eru verkin keypt af þeim og í akkorði, sem byggist á þeim töxtum, sem þeir settu upp. En það á að heita, að það hafi ekki breytzt kaup verkfræðinganna. Það á að heita svo, að kaup kennara sé óbreytt. Það er það ekki. Hæstv. viðskmrh. er búinn að gangast inn á það, að það skuli borga kennurum sérstaklega fyrir að leiðrétta stíla, sérstaklega fyrir að leysa úr heimadæmum, sérstaklega fyrir að gera þetta og hitt í starfi kennarans, og þannig er raunverulega búið að breyta launum kennarans, þó að það sé ekki viðurkennt. Þetta er ekki launaskrið, þetta er fölsun á kaupgjaldi í landinu. Stjórnarvöldin hafa forustuna fyrir þessu, en blygðast sín svo ekki fyrir að halda miskunnarlaust niðri kaupgjaldi ófaglærðra verkamanna og verkakvenna. Þar er garðurinn lægstur, og á hann skal ráðizt. Þar er nú manndómur þessarar hæstv. ríkisstj., en annars hefur hún orðið að leysa niður um sig eftir kröfum hverrar stéttar á fætur annarri.