Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Skúli Guðmundsson) : Mér láðist að geta þess við 2. umr. þessa máls, að einn nm. í fjhn., hv. þm. G.-K., hafði skrifað undir nál. með fyrirvara. Hann var ekki staddur hér þá til þess að gera grein fyrir fyrirvara sínum, og hann er ekki heldur mættur hér í d. núna. Ég vildi því vekja máls á því við hæstv. forseta, hvort hann vilji ekki fresta umr. um stund, ef hv. þm. kæmi, svo honum gæfist þá kostur á að taka til máls.



Ég get ekki sagt, að ég sé þessu frv. samþ., en hefi þó skrifað undir nál. með fyrirvara. Sá fyrirvari liggur í því, að ég og eiginlega allir Sjálfstæðismenn á þingi erum andvígir ýmsum þeim skattstofnum, sem hagnýttir eru með þessu frv. Hinsvegar sé ég mér ekki fært, eins og nú standa sakir, bæði með tekjuþörf ríkissjóðs og framkvæmdir þeirra mála, sem bundin eru þessari tekjuöflun, að leggja til, að ríkissjóður fari þessara tekna á mis, og ber því ekki fram till. um að fella frv.

*Ísleifur Högnason: Það er víst enginn vafi á því, að nauðsyn er á að herða tolleftirlitið frá því, sem nú er, og mun ýmislegt í þessu frv. standa til bóta frá því, sem nú er. En það er eitt atriði í þessu frv., sem ég hefði óskað, að n. sú, sem um málið fjallaði, hefði tekið til athugunar. Með þessu frv. er gengið lengra en áður í því að rannsaka farangur manna, og það má jafnvel ganga svo langt að rannsaka, hvort menn hafi nokkuð á sér, þegar þeir koma til landsins úr ferðalagi. Ég hefi orðið var við, að þessi skoðun hefir verið framkvæmd nú í seinni tíð. En eftirlit þetta er mjög þungalamalegt og orsakar oft töf fyrir farþega. Farangurinn er tekinn á tollstöðina, og það fer eftir geðþótta manna, hvenær hann fæst afgreiddur. Ef þessi tollskoðun verður að l., þá verður tolleftirlitið að sjá um, að farþegar á skipum verði ekki tafðir um of vegna tollskoðunar. Mér er kunnugt um, að erlendis, þar sem menn fara með farangur í gegnum tollbúðir, þá gengur þetta mjög fljótt og ferðamenn eru ekki tafðir þess vegna. Mér finnst það vanta í l., að þess sé gætt, að eftirlitið gangi greiðlega og það sé tryggt, að farþegar eða þeir, sem þurfa að komast leiðar sinnar, verði ekki fyrir óþarfa töfum af hendi tolleftirlitsmanna. Þetta verður að vera tryggt, þegar gengið er eins langt í því að rannsaka farangur manna eins og þetta frv. fer fram á. Það er auðvitað mikið undir tollstjórunum og tollskoðunarmönnum komið, að kurteislega sé komið fram við þá, sem fyrir skoðuninni verða. Þetta er mjög misjafnt. Ég óska, að n., sem fjallaði um málið, taki þessi atriði til athugunar og reyni að fá úr þessu bætt annaðhvort með sérstökum l. um það, hvernig þessir starfsmenn skuli haga sér gagnvart almenningi, eða þá fellt inn í l., að aldrei megi tefja för manna vegna tollskoðunar.

*Einar Olgeirsson: Ég verð að segja, að mér finnst dálítið slæmt að láta svona stóran lagabálk fara í gegn án þess að rætt sé nokkuð um hann. Ég segi fyrir mig, að mér hefir ekki gefizt tími til að athuga þennan lagabálk sem skyldi. Ég vil aðeins vekja athygli á einu. Eftir þessum lagabálki er réttur þeirra manna, sem skoðað er hjá, ekki á nokkurn hátt tryggður. Eins og þetta hefir verið framkvæmt upp á siðkastið, þá er hægt að taka farangur manna og fara með hann upp á tollstöð, en þar er maðurinn, sem farangurinn á, ekki viðstaddur, þegar hann er rannsakaður, og. það er engin trygging fyrir því, hvað kann að vera gert í sambandi við skoðunina. Ég veit, að það er rétt, sem síðasti ræðumaður tók fram, að alstaðar þar, sem svona skoðun á sér stað, eru þeir, sem farangurinn eiga, látnir opna hann sjálfir, og hann er rannsakaður að þeim viðstöddum. Ég vil vekja eftirtekt á því, að ef þeir menn, sem eru með farangur, hafa engin réttindi, þá er hægt að framkvæma allskonar óréttlæti í sambandi við skoðunina, þar sem enginn er viðstaddur nema yfirvaldið. Í svona lagabálk þarf að vera ákvæði um það, að hver farþegi, sem skoðað er hjá, hafi rétt til þess að heimta að vera sjálfur viðstaddur, þegar farangurinn er skoðaður. Það er ekki rétt að taka af mönnum farangur þeirra og fara með hann á tollstöðina og skoða hann þar án þess að þeir séu viðstaddir. Ég get hugsað mér, að undir sérstökum kringumstæðum g:eti þetta haft alvarlegar afleiðingar. Það er ef til vill hægt að bæta úr þessu í sambandi við reglugerð, en ég tel rétt að vekja athygli á þessu þegar verið er að setja stóran lagabálk um atriði, sem áður hafa verið mjög lítilfjörleg l. um.

Forseti (JörB) : Ég vil benda á, að þetta er 2. umr. málsins og þá ber að ræða einstakar gr. frv., en ef menn vilja gera frekari aths. við málið yfirleitt, þá heyrir það frekar til 3. umr.

* Frsm. (Stefán Stefánsson) : Tveir hv. þm. hafa fundið ástæðu til að rísa upp í tilefni af þessu frv., en ég verð að segja, að tilefnið til þess, að þeir stóðu upp, er harla lítilfjörlegt. Þeir minntust báðir á, að það væri beitt nokkuð hörðu viðkomandi tolleftirlitinu, sem farþegar verða fyrir, og að það væri mjög óviðeigandi að heimta það, að farangur manna sé tekinn upp á tollstöð og skoðaður þar án þess að viðkomandi farþegi sé til staðar. En það leiðir af sjálfu sér og liggur í augum uppi, að ákvæði um framkvæmd tolleftirlitsins eru ekki tekin upp í l. Það eru reglugerðarákvæði, sem ég geri ráð fyrir, að fjmrh. taki upp í reglugerð, sem verður samin í sambandi við tolllögin. Það, að l. fari umræðulítið í gegn á Alþ., er aðeins sönnun þess, að allir eru sammála um, að þau séu réttmæt og sjálfsögð, og allir þingflokkar sammála um, að þau eigi að ganga í gegn.

* Frsm. (Emil Jónsson) : Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta litla frv. Tilgangur þess er auðskilinn, enda skýrður að nokkru leyti í grg. frv. og fskj., sem frv. fylgja. Frv. fer fram á, að nokkrum mönnum verði af ríkisstj. veitt sérleyfi til að vinna fóðurmjöl úr þangi, ef ríkisstj., eftir að hafa athugað hæfni þeirra og möguleika til þess að gera þetta, kemst að þeirri niðurstöðu, að þeir séu þess umkomnir. Þeir hafa eftir því, sem þeir hafa tjáð iðnn., gert nokkrar tilraunir með þetta og komizt að þeirri niðurstöðu. að fóðurmjöl það, sem þannig er framleitt, megi vel nota til fóðurbætis, blandað með öðrum kjarnfóðurtegundum. Það hefir reynzt vel við fóðurbætistilraunir þær, sem gerðar hafa verið undir eftirliti Búnaðarfélags Íslands. Frv. fylgir líka efnagreining á þessu mjöli og umsögn Þóris heitins Guðmundssonar, sem hafði með höndum þessar tilraunir, og það nægir að vísa til þess. Að farið er fram á sérleyfi, stafar af því, að þessir menn telja sig þurfa dýrar vélar og áhöld og hús til þess að koma þessu á stað og markaðurinn sé ekki stærri en það, að hann megi einskis í missa til þess að þetta geti borið sig. Ef aðrir komi með svipaða framleiðslu, þá telja þeir hættu á, að sölumöguleikarnir minnki það mikið, að þetta geti ekki gengið greiðlega. Þess vegna hafa þeir beðið um sérleyfi. Þeir báðu um sérleyfi til 20 ára, en n. var sammála um að leggja til, að miðað væri við 10 ár. Þeir báðu líka um ýmislegt fleira, eins og t. d. að mega taka ókeypis þang og fjörugróður yfirleitt af landssjóðs- og kirkjujörðum, og þeir báðu líka um að fá að nota jarðhita, þar sem ríkið hefir ráð á honum, en hvorugt töldum við mögulegt að taka upp í frv. Iðnn. er sammála um þetta mál, og er enginn ágreiningur í n. um það. Ég vil því leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr.

*Eiríkur Einarsson: Það er óþarfi að kveðja sér hljóðs vegna þess, að hér sé ekki um mál að ræða, sem er í sjálfu sér merkilegt, þar sem um er að ræða hagnýtingu efna, sem hingað til hafa verið verðlaus eða verðlitil. Þarna er um það að ræða að koma þeim til notkunar og hinna mestu nytsemda, ef heppnin er með. Að þessu leyti er þetta málefni hið merkilegasta og þess óskandi, að af því mætti eitthvað gott hljótast. Það, sem hvatti mig til að kveðja mér hljóðs og láta til mín heyra, er það, að þeir, sem standa að þessu máli og hafa á merkilegan hátt leitazt við að koma þangi til þessarar hagnýtingar, biðja um sérleyfi. Það er ekki nema eðlilegt, að þeir óski sérleyfis, og það er að nokkru leyti tekið fram í grg. frv. og að nokkru leyti tekið fram að hv. frsm., hvers vegna það sé gert. En hinsvegar vil ég taka það fram, að þar sem um svo merkilega viðleitni er að ræða eins og hér á sér stað og má segja um, að snerti alþjóðlega hagsmuni og sé stórfellt málefni, þá tel ég einkaleyfisaðferðina og jafnvel sérleyfisaðferðina varúðarverða, hversu góða viðleitni sem um er að ræða hjá hinum einstöku forgöngumönnum. Ég álit, að það standi svo á um mál eins og þetta, að það eigi á sérstakan hátt að vera forgöngumál þess opinbera og það eigi að hagnýta og lempa fram þá sérfræðikrafta, sem um er að ræða, til hagsmuna fyrir almenning. Það getur samt sem áður staðið svo á, að það sé ekki gott að komast hjá því að veita sérleyfi, enda þótt ég álíti hitt æskilegra, eins og ég drap á. Hér er farið fram á sérleyfi til 10 ára. En jafnframt því, sem það er veitt, þá vil ég sérstaklega vekja athygli á því sem minni skoðun á þessu máli, að ríkisstj. og Búnaðarfélag Íslands og aðrir opinberir aðiljar, sem hér eiga hlut að máli, hafi vakandi auga á því, að þessu sé framfylgt á þann hátt, að það sé tryggt, að framkvæmd málsins verði til nota fyrir almenning í landinu. Það segir í 3. gr. frv. t. d., að sérleyfishafar skuli vera háðir þeim reglum, sem ríkisstj. kann að setja við veitingu sérleyfisins til að tryggja vörugæði framleiðslunnar. Gott og vel, svo langt sem það nær. En mér virðist það vera miklu meira en vörugæðin, sem kemur til greina að þurfi að tryggja af hálfu ríkisstj., jafnframt því sem þetta er tryggt. T. d. þegar talað er um hveraorku til hagnýtingar í þágu þessarar viðleitni, þá er að vísu von, að sérleyfishafar miði sérleyfisbeiðni sína við hana sem aflgjafa, sem þarna gæti komið til greina. En fleira gæti komið til greina í þeim efnum en hveraorkan. T. d. ber að gæta þess, að einhverjar mestu þangfjörur, sem um er að ræða hér við land, eru meðfram sjávarströndinni syðra, svo sem nálægt Eyrarbakka og Stokkseyri og þar í kring. Það er mikil hveraorka uppi í Hveragerði í Ölfusi, 20–30 km. veg frá þeim þangfjörum, sem ég nefndi. En annað atriði er full þörf að drepa á í þessu sambandi, - raforkuna. Möguleikar eru til þess, að hún kunni einnig að geta komið til greina í þessu sambandi á merkilegan hátt. Nú er það kunnugt, að á þeim stöðum, sem ég nefndi, er hinn mesti áhugi meðal almennings fyrir því að hagnýta raforku frá Soginu þarna eystra. Ég segi þetta til athugunar um þetta mál, því að það er ekki ástæðulaust að athuga, hvort mundi hentugra til þessarar vinnslu, raforka, leidd til Stokkseyrar eða Eyrarbakka, eða hveraorka uppi í Ölfusi. Mál þetta er merkilegt og verðskuldar athugun. Mér væri og kært, að við síðari umr. um þetta mál kæmi það skýrt fram, hvort hv. þm. vildu ekki setja skorðurnar um eftirlit af hálfu ríkisvaldsins með þessu dálítið fastari og ákveðnari, til þess að ,það sjáist svart á hvítu, að ríkisstj. hafi þarna hönd í bagga um framgang málsins, eftir því sem nauðsyn krefur.



Þrátt fyrir það, þó að mér finnist þáltill., sem hér liggur fyrir til umr., vera svo takmörkuð og ná svo skammt, að ekki sé hennar vegna ástæða til að lengja umr. um þetta mál, sem hún fjaliar um, þá er þó nokkur ástæða til umr. um málið með tilliti til þeirrar dagskrártill., sem fram er komin. Og einmitt með tilliti til þess, að þessu máli væri vísað til stj. til nánari athugunar, fannst mér vel þess vert að segja hér nokkur orð um það. Eins og hv. þdm. vita, er þáltill. bundin við atvinnu skyldmenna og venzlamanna hjá ríkinu og stofnunum þess. Og að vísu má nú skýra þessa þáltill. þannig, að hún nái nokkuð langt. Samkv. þeirri hugsun, sem venjulega er lögð í orðið „ríkisstofnun“ nú, hygg ég, að þáltill. miðist við nokkuð takmarkaða hugsun. Og ekki virtist mér frumræða hv. fim. þáltill. víkka mikið það svið, sem felast ætti í orðinu „ríkisstofnun“. Ræða hans var bundin við mjög takmarkað svið í þessu efni og að mér fannst allmikið blandin gremju yfir því, að hjá vissum ríkisstofnunum væri misnotað atvinnufyrirkomulagið eða atvinnumöguleikar fólksins, þótt hann að vísu gæti um það, að þetta næði einnig til ýmissa annara fyrirtækja landsins. Mig langar nú til að fá það hreint út hjá hv. flm., hvað þetta er víðtækt hugsað frá hans sjónarmiði og hvað langt hann vill ganga í því, að um þetta mál verði hugsað og siðan eitthvað framkvæmt í því í þjóðfélaginu. Hér í þáltill. er notað þetta orðalag: „hjá ríkinu og stofnunum þess“. Já, það getur nú orðið dálítið langt mál að sundurliða eða skýra nánar, hvað er ríkisstofnun. Ég geri ráð fyrir, að fljóti á litið mundu flestir telja, að allt það, sem ríkið ræður yfir í þessu landi í sambandi við atvinnu, sé ríkisstofnun, eða mér finnst það. En þá er málið óneitanlega komið inn á svo mjög víðtækan grundvöll, að það yrði erfitt að takmarka það, nema eftir nákvæma athugun utan þingfunda, og tel ég þess vegna heppilegast að undirbúa það betur fyrir næsta Alþ. Þess vegna er ekkert í raun og veru hér að gera í þessu máli nú annað en að samþ. rökst. dagskrártill. Ég vil nú frá sjónarmiði hv. flm. spyrja hann, hvort þáltill. eigi að ná til embættismannastéttar landsins. Eru ekki t. d. kirkjan, skólarnir og læknishéruðin skipulagðar ríkisstofnanir og embættismennirnir, sem gegna við þetta störfum, starfsmenn ríkisins? Ef svo er, þá er mjög ógætilega til orða tekið í þáltill. og einnig í grg. hennar, því að samkv. henni mætti í rann og veru ekki, ef t. d. prestur ætti syni eða dætur –sérstaklega kemur það til greina um synina - sem ekki aðeins, þó að þau væru lærð til prests, mættu ekki fá prestsembætti, heldur mættu þau hvergi vinna undir handleiðslu ríkisins neitt þeirra. Þetta nær auðvitað engri átt. Því að hér í þáltill. stendur (með leyfi hæstv. forseta) : „l) að sjá svo um, að í fastar stöður og önnur störf hjá ríkinu eða stofnunum þeim, sem það ræður yfir, sé jafnan skipað þannig, að ekki séu fleiri en einn fyrirvinnandi sama heimilis í þjónustu ríkisins á sama tíma . . .“ Það má lengi deila um, hvað er fyrirvinna sama heimilis. Er það faðirinn aðeins, eða fjölskyldan yfirleitt? Ef faðirinn hefir lítil laun, sem ekki nægja fyrir fjölskylduna alla til að lifa af, en eitthvert barnanna bætir það upp, þá hefir verið litið svo á, að þeir báðir eða þau bæði væru fyrirvinna sama heimilis. En samkv. þáltill. mættu þessir aðiljar ekki báðir afla fjölskyldunni lífsviðurværis á vegum ríkisins, eins og þáltill. er orðuð. Þá skal athugað, hvað er rekstur ríkisins, eins og nú hagar til. Get ég þá bent á verzlanir, póst og síma og þjóðvegavinnu, til þess að minnast á eitthvað. Þetta mun verða einna mest áberandi. Og er nokkurt vit í því að flytja mál á Alþ., sem byggt er á því, að ef fyrirvinna, t. d. heimilisfaðir, vinnur á vegum einhverra þessara stofnana, þá megi enginn af hans skylduliði eða venzlamönnum koma til greina yfirleitt um að fá vinnu við nokkra þá stofnun, sem ríkið rekur? Ef t. d. bóndi hefir atvinnu af vegavinnu í þjóðvegum - og framlög ríkisins til þeirra er einn hæsti útgjaldaliður á fjárl. til atvinnumála - þá mættu, eftir þáltill. engir hans venzlamenn vinna í skrifstofum ríkisins. Það má kannske segja, að þjóðvegirnir séu ekki ríkisstofnun. En erfitt verður þá að draga línurnar á milli þess, sem ríkið rekur, og hins, sem kallað er ríkisstofnun. Tökum t. d. í þessu sambandi einhvern forstjóra ríkisverzlunar hér í Rvík. Eftir þessari þáltill. mætti enginn af hans venzlamönnum vera vinnandi í neinni annari ríkisverzlun. Það væri ekki litil hætta í því fólgin fyrir heimilisföður að taka að sér slíkt starf, ef þar með væri ákveðið, að hans venzlamenn yrðu dæmdir frá því að mega vinna í neinni ríkisstofnun. Þetta ákvæði þáltill. nær því ekki nokkurri átt. En ef samþ. ætti ákvæði þáltill., hvers vegna skyldu þau þá ekki vera látin ná til einkafyrirtækja? Ef svona ákvæði væru til um ríkisrekstur, þá skal ég sýna fram á, að ekkert vit væri í því tilfelli að hafa þau ekki um einkarekstur einnig, eða eitthvað hliðstætt þessu. Þó að líta megi svo á, að forstjórar einkafyrirtækja hafi meiri persónulegan rétt til þess að ráða sínum ráðum um fyrirkomulag rekstrarins heldur en forstjórar, sem vinna undir ríkisstj., þá vil ég benda á, að þó að einn forstjóri einkafyrirtækis sé talinn eiga sitt fyrirtæki, eru fáir svo stæðir, að þeir þurfi ekki á lánsfé að halda til þess að halda því uppi. En hvaða fé er þetta lánsfé? Það er sparifé fjöldans í landinu. Og sparifé þjóðarinnar er að langmestu leyti smáupphæðir, sem margir einstaklingar eiga hverja um sig, en ekki nema að mjög litlu leyti stórar fjárupphæðir í eigu einstakra manna. Og milliliðir þessara sparifjáreigenda og hinna ýmsu fyrirtækja, sem lánin fá, eru oft bankarnir, og hér þjóðbankinn, sem ríkið stendur í ábyrgð fyrir. Og hvers vegna ættu þeir fáu að geta fengið þetta fé lánað og notað það til framleiðslu eins og þeim sýnist, ef þáltill. þessa ætti að samþ.? Nú höfum við mörg dæmi um, að fyrirtæki, sem eru rekin af einstökum mönnum, eru stofnuð og rekin beinlinis vegna venzlafólks eiganda fyrirtækisins, sem oft hefir fengið sparifé almennings að láni. Út á þetta hefir ekkert verið sett frá skipulagslegu sjónarmiði. En það hlýtur að vakna spurningin, hvort rétt sé að skapa einstökum manni möguleika til þess að ráða yfir svo eða svo miklu af sparifé landsmanna, að hann geti undirbyggt stórt fyrirtæki, sem hans nánustu og venzlamenn hans eiga forgangsrétt að sér til lífsframfæris. Ég ætla að halda mér við háttv hv. flm. og nefna engin nöfn til staðfestingar þessum orðum mínum, af því að ég tel, að það sé ekki sérstaklega vel viðeiganeti að nefna einstaka menn eða fyrirtæki í þessu sambandi, með því að til þess þyrfti maður að hafa fyrir framan sig nafnalista og ættartölur til þess að rökstyðja mál sitt. En ég veit, að allir kannast við, að það, sem ég segi í þessu sambandi, er rétt. Það, sem í raun og veru þyrfti að liggja bak við þær ráðstafanir, sem gerðar væru til þess að fyrirbyggja misrétti í því efni, sem þáltill. er miðað að, hafa bæði ég og fleiri oft hugsað um. Það er sannarlega ekki gamanatriði, heldur sársauka- og alvöruatriði. Nefnilega hvernig hægt er að undirbúa málið þannig, að unnt sé að haga þannig til í atvinnulífi þjóðarinnar, að fyrir gangi fyrirvinna hvers heimilis um þá atvinnu, sem til er í landinu, þannig að ekki sé veitt hliðstæð vinna, sem gefur heimilum lífsframfæri, tveimur mönnum á sama heimili fyrr en tryggt er, að svo miklu leyti sem frekast er unnt, að ekkert heimili sé atvinnulaust vegna þess að atvinna fáist ekki handa því af þeim ástæðum, að tveimur starfsmönnum eða fleirum af fyrirvinnu annars heimilis hefir verið leyft að hrifsa hana til sín. Þetta þyrfti sérstaklega undirbúnings við. En í sambandi við þetta er enn eitt atriði að athuga, þ. e., hvort á að svipta með aðgerðum þess opinbera konurnar vinnu utan sinna heimila. venjulega er það maðurinn, sem til þess verður kjörinn að vinna inn peninga fyrir heimilisþörfum. Og þá þyrfti að tryggja það, að konurnar, hvort sem þær eru giftar eða ógiftar, væru yfirleitt látnar sitja á hakanum, þangað til tryggt væri, að sem fæstir heimilisfeður væru atvinnulausir. Þetta er stórkostlegt rannsóknarefni. En það er líka sársauka- og alvörumál, og ekki rétt að gera opinberar ráðstafanir í þessum efnum, nema um atvinnuleysi sé að ræða. því það er hart að neita vel menntuðum og vel starfhæfum konum að afla fjár til sinna heimilisþarfa. Þó tel ég miklu harðara að bægja báðum hjónunum frá atvinnu í öðru tilfellinu, en veita báðum atvinnu í hinn tilfellinu, ef gengið er út frá því, að í báðum tilfellunum sé um jafnvinnuhæft starfsfólk að ræða. Þetta er það, sem hart er fyrir þá atvinnulausu og er hin mikla alvara þessa máls. Þetta viðhorf ætti að taka til greina við rannsókn svona máls. Þá er enn eitt atriði, sem mér finnst sérstaklega, að verklýðsfélög ættu að athuga. Það er, ef vinna er til sem svarar fyrir einn mann frá hverju heimili. sem til atvinnunnar gæti náð og þyrfti hennar með, þá ættu verklýðsfélögin að hafa þá skipun á málinu, að heimilisfaðir ætti að ganga fyrir. En oft er það svo, að konurnar vinna úti, en bændur þeirra sitja heima, t. d. þegar um er að ræða fiskþvott. Karlmenn mundu þar ekki óduglegri en konur, ef þeir hefðu tamið sér þá vinnu. En þetta skiptir ekki miklu máli viðkomandi því máli, sem hér er um að ræða. Fyrsta áherzluatriðið er, að a. m. k. einn maður af hverju heimili hafi atvinnu. Um það aðalatriði eiga að taka höndum saman ríkisstofnanir og einkafyrirtæki, með samvinnu við allt það skipulag, sem til er í landinu, sem stofnað er til til hagsbóta verkalýðnum, en það eru verkalýðssamtökin í landinu. Ég þarf ekki að hafa þessi orð mín fleiri. Vil ég ekki teygja umr. En hér hefi ég drepið á nægilega mörg atriði, sem skýra málið algerlega og gefa því alveg sérstakan blæ, að svo miklu leyti sem ég heyrði umr. þær, sem fram hafa farið um það.

* Flm. (Jóhann G. Möller) : Aðeins fá orð út af ræðu hv. 2. þm. Árn. Það, sem átt er við með ríkisstofnunum í þáltill., nær til allra stofnana, sem ríkið ræður yfir eða hefir aðstöðu til að ráða yfir vinnuúthlutun hjá. Þess vegna, þar sem stendur í þáltill. „að sjá svo um“, er átt við beint og óbeint vald ríkisins til þess að ráða vinnuúthlutun. Ég vildi benda á það, sem hv. 2. þm. Árn. hefði vitað, ef hann hefði heyrt þær umr., sem fram hafa farið um þetta mál, að ég er samþykkur því, að meginhugsun þáltill. þyrfti að ná sem víðast í þjóðfélaginn í framkvæmdinni, sérstaklega þegar atvinnuleysi og eftirspurn eftir vinnu er jafnalmennt og nú er og vandræði um að fá vinnu. Hv. 2. þm. Árn. gat þess, að þetta mál væri alvöru- og sársaukamál, af því að farið væri fram á, að hjón mættu ekki bæði vera í vinnu fyrir hið opinbera á sama tíma sem fyrirvinna eins heimilis, meðan hvorugt hjóna annars heimilis hefði vinnu. að svona þurfi að ákveða, erum við hv. 2. þm. Árn. nákvæmlega samþykkir. Þetta er nákvæmlega það, sem ég fer fram á í þáltill., að girt verði fyrir það, að meðan eftirspurn eftir atvinnu er svo mikil sem raun ber vitni, þá sé hjónum og börnum, sem eru svo ung, að föður eða móður ber skylda til að sjá fyrir þeim, ekki öllum veitt vinna af hálfu hins opinbera, meðan önnur fjölskylda gengur atvinnulaus. Hér er aðeins farið fram á vinnumiðlun. Ég hélt, að hv. þm., og þar á meðal hv. 2. þm. Árn., væru vinnumiðlun hlynntir. A. m. k. hefir mér skilizt það af umr., sem um það mál hafa farið fram hér á hæstv. Alþ. undanfarin ár. Við erum því sammála í höfuðatriðum þessa máls, ég og hv. 2. þm. Árn. Hv. 2. þm. Árn. heldur því fram, að þáltill. snerti ekki sem skyldi kjarna málsins. En það er alls ekki rétt athugað hjá honum, eins og ég hefi þegar bent á. Ég er því samþykkur, að rannsókn eigi að fara fram á þessum hlutum í þjóðfélaginu. En ég hygg, að sú rannsókn mundi leiða til þess, að jafnsjálfsagðar reglur og þarna er farið fram á yrðu settar að þeirri rannsókn lokinni. Enda er það í samræmi við reynslu annara þjóða í þessu efni. Út af ræðu hv. 5. þm. Reykv. vil ég segja, að það er ekki rétt, að þessi þáltill. bægi giftum konum frá vinnu. En hitt er farið fram á, að giftar konur, sem eru fyrirvinna heimila sinna ásamt mönnum sínum, séu ekki látnar ganga fyrir um vinnu, nema alveg sérstaklega standi á, þegar heimilisfeður annara fjölskyldna og konur þeirra ganga atvinnulaus. Alls ekkert er það í þáltill. sem gert er til þess að bægja konum frá vinnu. Það getur eingöngu litið svo út í fljótu bragði, meðan atvinnuleysi er svo mikið sem það nú er, en er alls ekki tilgangur eða andi þáltill. að bægja konum sérstaklega frá vinnu fyrir hið opinbera. Hvergi er með orðalagi till. að því stefnt.



Ég vænti þess, að hv. flm. geti nú stutt dagskrána, sem fram hefir komið, því hann hlýtur að sjá, að það er útilokað að fá vit út úr till. elns og hún hljóðar, að ekki séu fleiri en fyrirvinnan í þjónustu ríkisins á sama tíma, nema sérstakar ástæður séu fyrir hendi. Vel getur verið, að fleiri en einn af sama heimilinu geti fengið einhverja litla atvinnu, sem gæti nægt til þess að framfleyta heimilinu, þótt vinna eins væri ófullnægjandi, og mun það ekki vera meiningin að leggja til, að slíkt verði bannað. Ég efa ekki, að hv. flm. meinar það alvarlega, að hann hafi ætlað að gera gagn með till., en ég vil minna á það, sem ég hefi áður sagt í þessu sambandi, að ástæða væri til að líta eftir einkafyrirtækjum, sem framfleyta sér og sinn skylduliði með lánsfé eða sparifé landsmanna.

*Einar Olgeirsson: Ég skal ekki lengja umr. mikið; þær eru orðnar nógu langar nú þegar. En út af aths. hjá hv. 4. þm. Reykv. vildi ég segja þá skoðun mína á efni þessarar till., að hún hlýtur að beinast að því að hefta vinnufrelsi. Giftum konum yrði yfirleitt bægt frá að vinna hjá ríkisstofnunum, en það er leið, sem ég get alls ekki fallizt á, að fara eigi til þess að útrýma atvinnuleysi, að skerða sjálfsögð mannréttindi. Aftur á móti vil ég benda á aðra aðferð til þess, í sambandi við starfsmenn hjá því opinbera - það er launalækkun hátekjumannanna þar. Það mun nema um einni millj. samkv. athugunum launamálanefndar, ef lækkuð væru laun hátekjumanna í þjónustu hins opinbera. væri því nær að leggja fram till. um, að mþn. væri skipuð til að undirbúa og leggja fram frv., sem fæli þá launalækkun í sér, að þeir, sem hafa þetta 27–30 þús. kr. laun, væru lækkaðir niður í 8 þús., og konurnar þeirra fengju heldur að vinna úti heldur en að samþ. þessa till., sem skerðir sjálfsagðan rétt þeirra, sem mun þó alis ekki hafa verið tilgangur hv. flm. Ég mun bráðlega flytja, hvort sem vinnst tími til þess á þessu þingi eða ekki fyrr en á því næsta, frv. um að lækka laun manna í þjónustu ríkisins eða annara stofnana, sem ríkið hefir yfir að ráða, og finnst mér nær að nota það fé, sem þar kemur, til þess að auka atvinnuna en að fara, eins og yrði afleiðingin af þessari þáltill., að bægja giftum konum frá atvinnu. Við kommúnistar kjósum að fara þá leið að bæta úr atvinnuleysinu með því að auka atvinnuna heldur en að fara að jafna hungrinu niður.

1) ÓTh: Þar sem þessi dagskrártill. er einungis fram komin í því skyni að bægja fra sjálfri till., sem hér liggur fyrir, sem, ef hún væri samþ., myndi þó hafa einhverja þýðingu, segi ég nei.

2) PO: Ég skírskota til þess sem hv. þm. G.K. hefir sagt, og að, því viðbættu, að þar sem hér er verið að reyna að fá traustsyfirlýsingu til þeirrar stjórnar, sem nú riðar og skelfur í stjórnarsessinum, segi ég nei.

3) TT: Þar sem ég tel þáltill. á rökum reista, en hina rökst. dagskrá einungis til að bregða fæti fyrir málið, segi ég nei.