Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og hv. þd. er kunnugt, er þetta mál nú komið frá hv. Nd. og hefur verið rætt þar allýtarlega og jafnframt athugað á sameiginlegum fundum fjárhagsnefnda beggja deilda. Það hefur tekið nokkrum breytingum í meðförunum, og er það ekki nema eðlilegt, þar sem þetta mál er allyfirgripsmikið og þarf því mikillar athugunar, en eins og að undanförnu kemur þetta mál fremur seint fram. Það hefur verið fundið að því og koma sjálfsagt þær raddir fram hér í þessari hv. þd., að málið sé raunverulega of seint fram komið, en við það er það að athuga, að þeir erfiðleikar, sem við hefur verið að fást núna, eru áreiðanlega stórfelldari en verið hafa áður, vegna þess að fjárhagur atvinnuveganna hefur aldrei verið verri en á þessu ári, og þeir erfiðleikar, sem þar er við að fást, eru því miklu meiri en verið hefur áður. Enn fremur hefur vegna vaxandi dýrtíðar farið svo, að tekjuþörf ríkissjóðs hefur farið vaxandi, svo sem grein er gerð fyrir í þessu frv. En undanfarið hefur það verið svo stundum, að þessi mál hafa ekki verið leyst fyrr en hefur verið komið fram í janúarmánuð, og hefur það orðið að verulegu tjóni fyrir fjármál þjóðarinnar, sem hafa liðið við það stórkostlega. En sú er þó bót í þessu máli, að jafnhliða því sem málið hefur verið undirbúið af ríkisstj. og þeim sérfræðingum, sem unnið hafa að samningu þessa frv., hefur verið lögð í það mikil vinna og mikill tími að semja við þá aðila, sem hér eiga helzt hlut að máli. Þetta hefur kostað geysilega mikla vinnu og mikinn tíma. Það hefur verið samið við Alþýðusamband Íslands og nefnd, sem síðasta Alþýðusambandsþing skipaði til þess að semja um þessi mál. Það hefur verið samið við Stéttarsamband bænda um þetta mál. Það hefur verið samið við sjómenn á bátunum, sjómenn á togurunum, togaraeigendur, bátaeigendur og, að ég hygg, við frystihúsin eða vinnslustöðvarnar. Þetta tryggir það, að framleiðslan á að geta gengið eftir áramótin óhindrað, en það hafa stundum orðið afleiðingarnar af aðgerðum í fjárhagsmálunum, að framleiðslan hefur stöðvazt vegna ágreinings, sem út af þeim aðgerðum hefur orðið. Það er líka með mál eins og þetta, að það getur ekki verið lengi í meðförum, og þarf ekki að skýra fyrir hv. þdm., af hvaða ástæðum það er. Ég vil því þegar í upphafi máls míns óska eftir því, að þetta mál geti fengið sem skjótasta afgreiðslu hér í þessari hv. þd. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, kemur sjálfsagt engum á óvart. Þegar ráðstafanirnar voru gerðar í byrjun þessa árs, lá ljóst fyrir, að það voru aðeins bráðabirgðaráðstafanir. Það mun hafa verið tekið fram í álitsgerð þeirra hagfræðinga, sem fjölluðu um það mál, að þær ráðstafanir gætu ekki orðið nema til bráðabirgða, grípa yrði til annarra ráðstafana um næstu áramót, þ. e. a. s. þau áramót, sem við nú erum að nálgast. Og það sýndi sig þegar, að þær ráðstafanir, sem þá voru gerðar, áttu ekki vinsældum að fagna hjá þeim stéttum, sem miklu ráða um það, hvernig þessi mál fara úr hendi. Dýrtíðin hélt áfram að vaxa, eins og hún hafði vaxið áður, og það olli vitanlega óánægju hjá þessum stéttum, auk þess sem þær höfðu það í för með sér eðlilega, að vísitalan fór hækkandi. Dýrtíðin óx, og afleiðingarnar urðu þær, að ofan á það, að of lítið hafði verið ætlað til framleiðslusjóðs til þess að standa undir þeim útgjöldum, sem þurfti til þess að halda framleiðslunni á floti, bættust við vegna vaxandi dýrtíðar á árinu geysilegar fjárhæðir, geysileg aukning á þeim framlögum, sem þurfti til framleiðslunnar, til þess að hún gæti haldið áfram. Það var þegar á miðju ári svo, að það þurfti að greiða með norðanlandssíldinni, án þess að hefði verið gert ráð fyrir því eða ætlað fyrir því, þegar lögin voru sett í byrjun þessa árs, lögin um framleiðslusjóð. Og það komu ýmsar fleiri greiðslur til, sem oft hafa verið taldar, auk þess sem bátaflotinn og togaraflotinn fengu allt of litlar uppbætur, til þess að þeir gætu verið reknir með sæmilegu móti. Sérstaklega gilti þetta um togarana, sem voru reknir með geysilegum taprekstri allt þetta ár. Vegna vaxandi dýrtíðar jukust útgjöld ríkissjóðs einnig, svo sem gerð er grein fyrir í grg., sem fylgir þessu frv., og meðal þeirra greiðslna eru á næsta ári 24 milljónir, sem eru niðurgreiðsla á landbúnaðarvörum vegna stöðvunar í haust. Sá kostur var valinn að greiða þá upphæð niður heldur en að láta dýrtíðina halda áfram, en eins og kunnugt er, áttu bændur skv. lögum þá þegar heimtingu á því að fá hækkað verð, sem þessum upphæðum hefur verið varið og verður varið til að greiða niður. Þegar þessi mál voru athuguð á s. l. hausti af innlendum sérfræðingum, bar þeim ekkert á milli um, að svo væri komið framleiðslunni þrátt fyrir þessa stöðvun, sem gerð var s. l. haust, að það þyrfti að færa yfir til framleiðslunnar um 500 millj. kr. Um það er enginn ágreiningur milli erlendra og innlendra sérfræðinga. Það þarf að færa yfir til framleiðslunnar um 500 millj. kr., til þess að hún geti haldið áfram. Þær leiðir, sem hugsanlegt er að velja til þess að framkvæma þessa yfirfærslu, eru að vísu fleiri en ein. Það hefur verið talað um svokallaða niðurfærsluleið eða verðhjöðnunarleið. Það hefur verið lítið eða ekkert talað um þá leið í þessum umræðum. Það eru margir, sem telja, að það sé sú leið, sem hefði átt að fara og væri hagkvæmast að fara, og hefur verið talsvert um það skrifað og talað. Sú skoðun virðist þess vegna vera talsvert útbreidd meðal þjóðarinnar, að eðlilegt væri og bezt væri að fara þá leið. Það er rétt að segja það strax, að það er langt síðan okkar dýrtíðar- og verðbólgumálum var þannig komið, að ég veit ekki betur en að hver einasti hagfræðingur og sérfræðingur í fjármálum telji, að verðhjöðnunarleiðin sé fyrir löngu útilokuð fyrir okkur. Geta menn séð það á því, að svo er komið, að ríkið greiðir um það bil allt kaupgjald áhafnarinnar á togurum. Við erum komnir svo langt í verðbólgunni, að þessi leið er að áliti sérfræðinga gersamlega útilokuð. Um það virðist ekki vera neinn ágreiningur, enda sjá menn það í hendi sér, þegar menn hugsa um dæmi eins og þetta, að það er meira en lítil niðurfærsla á kaupgjaldi og öðru, sem þarf, að öðru ónefndu, til þess að fara þessa leið. Þess vegna hefur niðurstaðan orðið sú, að hún sé ófær. Þá er vitanlega hugsanlegt að fara aðrar leiðir: gengisfellingarleið til þess að flytja þannig þá fjármuni, sem þarf, yfir til framleiðslunnar, og enn fremur þá leið að greiða uppbætur á útflutning og taka þau gjöld af innflutningnum í höfuðatriðum, en leita eftir þeim að öðru leyti í þjóðfélaginu, þar sem helzt er um gróða að ræða; enn fremur að taka gjöldin af innlendri framleiðslu og þjónustu. Um gengisfellinguna ætla ég ekki að vera margorður. Það er ýmissa skoðun, að gengisfellingu megi framkvæma með mismunandi móti, það sé raunverulega hægt að framkvæma gengisfellingu þannig, að hún komi ákaflega hart niður á tekjulágu fólki og sé þess vegna tilfinnanleg, ef ekki eru gerðar jafnhliða gengisfellingunni stórfelldar ráðstafanir til þess að draga úr þessari kjaraskerðingu fyrir láglaunafólk. Það er ýmissa skoðun, að það sé raunverulega hægt að framkvæma gengisfellinguna líka þannig, að kjaraskerðingin verði lítil, en til þess þarf geysilega sterkar ráðstafanir auk gengisfellingarinnar. Og það er nú ýmissa skoðun, að þær hafi ekki verið nægilega gerðar stundum, þegar gengisfellingarleiðin hefur verið farin. Ég ætla ekki að ræða um þetta frekar. Sú leið, sem valin hefur verið, er sú, sem hér liggur fyrir, og hún er í höfuðatriðum sú að færa þessa upphæð á milli á þann veg, sem ég sagði áðan, að taka þær tekjur, sem þarf að færa yfir til framleiðslunnar, af innflutningi, innlendri þjónustu, innlendri framleiðslu og með ýmsu öðru móti, svo sem talið er hér í grg. og óþarft er að lesa upp. En þessari tekjuöflun er í höfuðdráttum hagað þannig og var unnið að henni þannig að taka fyrst þær vörur, sem teljast minnst nauðsynlegar, og leggja á þær vörur innflutningsgjöld, eins há og álitið er að þær vörutegundir þoli. Þetta gjald er lagt á þær vörur, sem eru allra minnst nauðsynlegar. Síðan var tekinn út úr flokkur af vörum, rekstrarvörur útflutningsframleiðslunnar og nauðsynjar almennings, þær eru teknar út úr og ekki hækkuð gjöld á þeim. Síðan er lagt á milliflokkinn milli þessa tvenns mismunandi mikið, og er vitanlega ákaflega vandasamt að jafna þessu niður, þannig að ekki verði um deilt, og áreiðanlega ekki hægt að gera það þannig, að það sé ekki hægt að deila um, að það hafi mátt gera það á annan veg en gert er, hver sem jafnaði því öllu saman niður. En menn verða að hafa það í huga, að þegar á að taka 500 milljónir til þess að flytja yfir til framleiðslunnar, þá er vitanlega útilokað, að það séu til einhverjar þær galdraaðferðir, að það sé hægt að gera þetta án þess, að það komi við hag margra manna. Það er t. d. talað um það ákaflega mikið, það var talað um það í hv. Nd., það var talað um það hvað eftir annað í gær, hvort ekki væru nauðsynjar t. d. sokkar, kvensokkar og þess háttar, hvort þetta eða hitt væru ekki nauðsynjar. Jú, vitanlega er orðið nauðsynjar ákaflega teygjanlegt orð, og nauðsynjar eru mismunandi fyrir fólk, eru orðnar mismunandi eftir því, úr hverju fólk hefur að spila. Ef maður tekur þessi dæmi, þá getur maður jafnframt hugsað sem svo: Það er talað um landbúnaðarvélar, það eigi að nema alla tolla af þeim, það er talað um vélar í báta, að það eigi að gera það sama o. s. frv. En menn verða að hafa það í huga, og einmitt þeir menn, sem tala þannig og tala á þann veg, að þeir bersýnilega vildu velja gengislækkunarleiðina, að ef það hefði verið framkvæmd hér gengisfelling, 50 eða 60% eða hvað það nú hefði verið, þá hefðu vitanlega allar þessar vörur hækkað í verði sem því svarar, svo að það er í sjálfu sér einkennilegt, - ja, kannske ekkert einkennilegt, menn nota ýmislegt í málfærslu, en þegar það er hægt að taka þrotlaust og endalaust vöruflokka, sem lagt er á, og segja: Hvers vegna er lagt á þetta, hvers vegna er lagt á hitt? - en jafnframt er talað á þann hátt, að það hefði verið eðlilegra að velja gengislækkunarleiðina, þá segja þeir raunverulega í sama orðinu og þeir eru að álasa fyrir það, að þessi gjöld séu lögð á þennan innflutning eða hinn: Ég vil gengisfellingu - og segja þá um leið, að þeir hafi viljað láta leggja á þessa vöru í innflutningi þá prósentu, sem gengisfellingunni hefði numið. Það er það, sem þetta þýðir. Það, sem hefur verið reynt að gera, er, að það hefur verið reynt að jafna þessum gjöldum niður þannig, að snerti sem minnst lágtekjumenn. Við það eru þessar aðgerðir miðaðar, en eins og ég sagði áðan og þarf reyndar ekki að endurtaka, er vitanlega ekki hægt að taka 500 millj. kr. nema koma við marga. Í sambandi við þessar ráðstafanir og í þessu frv. er gert ráð fyrir strangara verðlagseftirliti, sem komið verði á nú þegar. Ríkisstj. er sammála um, eins og högum er nú háttað í okkar þjóðfélagi og um leið og þessar ráðstafanir eru gerðar, sem hlutu að valda verulegri hættu á hækkun, hvort sem þessi leið var farin eða gengisbreyting, að ekki yrði hjá því komizt að setja á miklu strangara verðlagseftirlit en verið hefur, og einnig hefur ríkisstj. í undirbúningi, og það má gera ráð fyrir, að árangur af því verki birtist núna næstu daga, að lækka milliliðaálagningu verulega. Það mál hefur, eins og ég sagði áðan, verið undirbúi'ð, og ég veit ekki betur en að þeim undirbúningi sé að verða lokið. Ég lýsti því jafnframt yfir í hv. Nd., að ríkisstj. hefði ákveðið að beita sér fyrir ýmsum ráðstöfunum og eiga frumkvæði að því, að frv. verði lögð fram um ráðstafanir, sem hún telur að sé réttlátt að gera samhliða þessum ráðstöfunum og styðji að því að þær megi takast. Ég gaf yfirlýsingu um þessar ráðstafanir í hv. Nd., og það hefur þegar verið birt í blöðum, hverjar þessar ráðstafanir eru, og ég sé ekki ástæðu til þess að lesa þær, en vísa til grg. á bls. 12. Þar eru þessar ráðstafanir taldar upp. Frv. um þessar ráðstafanir er sumpart næstum fullgerð, en um önnur atriði hefur farið fram athugun, án þess að frv. hafi verið samin. En þessum ráðstöfunum verður reynt að hraða. Því verki verður hraðað að fullgera nú í hléinu frv. um þessi atriði og leggja þau fram, þegar þingið kemur saman eftir þá frestun, sem ráðgerð er til 21. næsta mánaðar. Ég vil svo leyfa mér að óska þess, að máli þessu verði vísað til 2. umr. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, hafa fjhn. beggja deilda unnið sameiginlega að málinu undanfarið, og þótti eðlilegt að hafa þau vinnubrögð, til þess að fjhn. þessarar hv. d. gæti notað sama tíma til að rannsaka málið eins og fjhn. Nd.



Herra forseti. Ég vildi gera hér nokkra grein sérstaklega fyrir þeim þáttum þessa frv., sem við koma sjávarútveginum. Eins og hv. þdm. er kunnugt, hafa vandamál sjávarútvegsins jafnan legið hér til afgreiðslu á Alþingi um hver áramót nokkur undanfarin ár. og þá hefur sífellt þurft að grípa til ráðstafana, sem þýtt hafa allverulegar nýjar álögur. Það hefur þurft að afla allmikilla nýrra tekna, til þess að hægt væri að standa undir auknum kröfum útflutningsframleiðslunnar, þar sem rekstrarkostnaður hefur sí og æ farið hækkandi á undanförnum árum. Þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið, hafa jafnan reynzt þannig, að þær hafa ekki dugað nema í bezta falli út árið, vegna þess að þær hafa fólgið í sér slík ákvæði, að sá vinningur, sem af þeim varð í upphafi, hlaut að étast upp á tiltölulega skömmum tíma. Þegar þessi mál lágu til úrlausnar í byrjun þessa árs, þá tókst svo til, að vegna ósamkomulags um lausn þessara mála stöðvaðist vélbátaflotinn nær allan janúarmánuð. Ráðstafanir þær, sem Alþingi samþykkti þá, þýddu mjög verulegar nýjar álögur, sem komu mjög fljótlega út í öllu verðlagi í landinu og hækkuðu síðan allan framleiðslukostnað. Það fór því svo sem spáð var af ýmsum, þegar þær samþykktir voru gerðar á Alþingi, að þær mundu ekki endast út framleiðsluárið. Því var það, að svo var komið strax á miðju ári, að ríkisstj. varð að grípa til sérstakra aukaráðstafana og lofa síldveiðimönnum, sem voru að byrja síldveiðar í júnímánuði, að þeim yrðu greiddar mjög verulegar bætur til viðbótar því, sem ráðgert hafði verið í upphafi ársins. Er áætlað, að þau loforð fyrrv. ríkisstj. vegna síldveiðanna fyrir Norðurlandi hafi þýtt í útgjöldum í kringum 20 millj. kr. Þegar núv. ríkisstj. tók við, var svo ástatt, að það mátti segja, að togarafloti landsmanna væri með öllu að gefast upp, og þá varð að grípa enn til nýrra ráðstafana til aukagreiðslna með fiskverði til þess að tryggja áframhaldandi rekstur togaranna. Um svipað leyti varð einnig að semja við útvegsmenn um verulegan stuðning, til þess að þeir treystu sér til þess að halda úti bátum sínum til síldveiða hér að haustinu til, en fyrrverandi ríkisstj. hafði ekki gert neina samninga í þessum efnum, og þar af leiðandi voru ekki heldur neinar tekjur fyrir hendi til þess að greiða, í þessum efnum nýjar bætur. Þau vandamál, sem við blöstu nú um þessi áramót, voru því ekki aðeins bundin rekstri hins komandi árs, en allir sáu, að vegna þess rekstrar, þurfti vitanlega að auka allar styrkveitingar stórlega frá því, sem áður var, vegna verðlagsþróunarinnar á árinu, heldur þyrfti nú einnig að gera allfjárfrekar ráðstafanir til þess að greiða upp þær skuldir, sem safnazt höfðu vegna loforða, sem gefin voru útveginum vegna rekstrar yfirstandandi árs. Þá hafði það jafnan verið svo, að einn megingallinn á þeim ráðstöfunum, sem voru gerðar til stuðnings framleiðslunni, var fólginn í því, að sjaldan var samið nema við einn aðila í einu og hann varð síðan að gera samninga við aðra, og fór þá jafnan svo í mörgum tilfellum, að það, sem einum hafði verið veitt til stuðnings, varð að litlu honum til handa, þegar hann þurfti síðan að semja við ýmsa aðra aðila um aukin útgjöld. Þannig var þessu t. d. háttað í sambandi við síðustu ráðstafanir ríkisstj. varðandi togaraflotann. Þá voru að vísu samþykktar bætur til togaranna, sem námu allverulegri fjárhæð en sömu dagana og var verið að samþykkja þessar auknu bætur til togararekstrarins var lögheimiluð stórfelld hækkun á olíuverði, og þá var einnig ákveðið með samningum við ríkisstj. að lækka verð á karfa til togara, sem þýddi vitanlega stórfellda rekjurýrnun þeirra. Auk þess urðu svo togaraeigendur að semja um verulega, breytingu á kaupi togaramanna, og var þá svo komið, að allar þær auknu bætur, sem togurunum voru veittar í janúarmánuði, voru þegar þurrkaðar út hálfum mánuði síðar, enda varð svo reynslan sú, að togaraflotinn var á öllu árinu rekinn með stórkostlegu tapi, og það þurfti hvað eftir annað að grípa þar inn í með auknum stuðningi, til þess að togararnir legðust ekki með öllu. Svipað mátti nú segja um bátaflotann. Honum var að vísu veittur nokkur stuðningur, en tiltölulega lítill, í upphafi þessa árs. En eftir að ríkisstj. hafði samið við bátaútvegsmenn um þessar bætur, urðu þeir síðan að semja við sjómennina á bátaflotanum um allbreytt skiptakjör, og fór þá meginhlutinn af því, sem bátaútveginum hafði verið ætlað, í sambandi við breytt skiptaverð til sjómanna og í annan kostnað, sem á útgerðinni skall um svipað leyti. Af því hefur svo einnig stafað hallarekstur hjá verulegum hluta bátaflotans á þessu ári. Nú hefur verið reynt að vinna að þessum málum á þá lund að ná sem allra víðtækustu samkomulagi við alla þá aðila, sem hér eiga hlut að máli í ríkustum mæli. Nú hafa tekizt samningar á milli ríkisvaldsins og bátaútvegsmanna um rekstrargrundvöll bátanna á næsta ári. Jafnframt hafa tekizt samningar við fulltrúa sjómannanna á bátaflotanum, og gengið hefur verið út frá því þegar í upphafi að taka tillit til þeirra kauphækkana, sem sjómennirnir á bátaflotanum eiga að fá. Einnig hefur nú verið gengið frá því í samkomulaginu strax í upphafi, að olíuverð skyldi ekki breytast í sambandi við rekstur fiskiskipaflotans. Nú hefur einnig verið gengið frá samkomulagi við togaraeigendur og sömuleiðis við togarasjómenn, en auk þessa hefur svo verið samið við eigendur helztu fiskvinnslustöðva um, að þeir hlíti þeim ákvæðum, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, um fiskgreiðslur og styrkveitingar aftur til þeirra, og jafnframt þessu hefur svo náðst samkomulag við launþega í landi og við bændasamtökin í landinu, að þessir aðilar uni í aðalatriðum þeim ráðstöfunum, sem hér er verið að gera, svo að nú standa fullar vonir til þess, að þær ráðstafanir, sem nú er verið að gera, geti komið að fullu gagni og geti orðið þannig, að reksturinn haldi áfram óslitið og truflanalaust yfir aðalúthaldstímann. En í hverju liggja svo breytingarnar að öðru leyti samkv. þessu frv. varðandi stuðning við aðalþætti framleiðslunnar, sjávarútveginn? Sú breyting er gerð frá því, sem verið hefur í sambandi við stuðning til bátaflotans, að bátagjaldeyriskerfið gamla er lagt niður, en eins og kunnugt er, fengu bátarnir í fyrsta lagi fast fiskverð frá fiskvinnslustöðvum, en í öðru lagi fengu þeir einnig nokkurt viðbótarverð á fisk sinn í gegnum hið svonefnda bátagjaldeyriskerfi. Nú hefur þetta kerfi verið lagt niður, en þess í stað fá útvegsmenn hið fasta fiskverð frá fiskkaupendum, en til viðbótar fastan hundraðshluta af fob. verði helztu útflutningsafurða bátaútvegsins, og þessar uppbætur, sem eru miðaðar við hundraðshluta af útflutningsverði, eru greiddar úr sjóði þeim, sem ráðgert er að stofna með lögum þessum, útflutningssjóði. Samkv. því, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. um hundraðshluta þann, sem útvegsmenn eiga að fá til viðbótar hinu fasta fiskverði, má áætla, miðað við reynslu þá, sem fengizt hefur, að viðbótargreiðslur til bátaútvegsins í heild geti samkv. þessu numið 36–38 millj. kr. frá því, sem hefur verið á þessu ári. Samkv. athugun, sem sérfræðingar af hálfu ríkisstj. gerðu á stuðningsþörf bátaútvegsins, töldu þeir, að það þyrfti að áætla bátaútveginum a. m. k. 26.3 millj. kr. meira í beinum framlögum heldur en verið hafði á þessu ári. En hér er, eins og ég sagði, gert ráð fyrir 36–38 millj. kr., en þessi mismunur stafar fyrst og fremst af því, að nú er tekið tillit til kauphækkana, sem samið hefur verið um við sjómennina á bátunum, m. a. í formi aukins orlofs samkv. frv., sem hér hefur legið fyrir Alþingi, en aukin út. gjöld bátaflotans af því frv. munu nema 4–5 millj. kr. Þá er einnig gert ráð fyrir svonefndu skiptaverði til sjómanna, en hlutur sjómanna á bátaflotanum var á þessu ári reiknaður út frá verði, sem var kr. 1.30 á kg, miðað við þorsk, en nú er gert ráð fyrir, að skipta verði miðað við verðið kr. 1.38 á kg, og hækkun af þessum sökum mun nema 5–6 millj. kr. fyrir bátaflotann í heild. Í þessum tveimur liðum er fyrst og fremst að leita þeirra hækkana, sem hér hafa verið gerðar, en auk þess er um nokkru ríflegri upphæðir að ræða en ráðgerðar höfðu verið af fulltrúum ríkisstj. Varðandi stuðning við togaraflotann er gert ráð fyrir því, að togararnir njóti áfram fastra daggreiðslna úr hinum nýja útflutningssjóði, svipað því sem þeir nutu áður úr framleiðslusjóði, en þó er sú breyting gerð á, að nú er gert ráð fyrir því, að daggreiðslur verði nokkru hærri til skipanna, þegar þau stunda saltfisksveiðar, heldur en þegar stundaðar eru svonefndar ísfisksveiðar fyrir innanlandsmarkað, en lægstar þegar skipin stunda veiðar í ís með siglingar á erlendan markað fyrir augum. En auk þessara breytinga á dagstyrknum er svo gert ráð fyrir því, að fiskverð til togaranna hækki sem nemur 22 aurum á kg fyrir karfa. Þessar breytingar á stuðningi við togaraflotann er áætlað að muni nema í kringum 38 millj. kr. á rekstri allra togaranna yfir árið, og er það svo til sama fjárhæð og sérfræðingar ríkisstj., sem athuguðu þessi mál, komust að niðurstöðu um að þyrfti að veita togurunum, ef ætti að gera sér vonir um, að togararnir yrðu að meðaltali til reknir hallalaust og gætu einnig staðið undir eðlilegum afskriftum á árinu. Þær breytingar, sem eru fyrirhugaðar varðandi stuðning við fiskvinnsluna í landinu, eru einnig fólgnar í því eins og hjá bátunum, að gert er ráð fyrir því, að það fé, sem fiskvinnslustöðvarnar hafa fengið frá bátagjaldeyriskerfinu, hverfi sem slíkt, með því að bátagjaldeyriskerfið er lagt niður, en þess í stað fái fiskvinnslustöðvarnar fastan hundraðshluta af útflutningsverði hverrar vöru um sig og sé hann greiddur úr útflutningssjóði til viðbótar sjálfu útflutningsverði vörunnar. Samið hefur verið við fiskvinnslustöðvarnar á þeim grundvelli, að auknar bætur til þeirra eru tiltölulega litlar. Gert er ráð fyrir því, að þær geti numið samanlagt til allra fiskvinnslustöðva í landinu, jafnt þeirra, sem verka skreið, saltfisk, og hinna, sem frysta fisk, um 9 millj. kr. yfir árið samkv. þeim ákvæðum, sem er að finna í 8. gr. frv. Sú upphæð er að vísu lítið eitt hærri en sérfræðingar ríkisstj. höfðu gert ráð fyrir, en þeir höfðu reiknað með því að greiða fiskvinnslunni í landinu um 5.3 millj. kr. fram yfir það, sem hún hefur notið á þessu ári. Hækkunin er að nokkru leyti í því fólgin, að fallizt er á það sjónarmið að hækka nokkuð til fiskvinnslufyrirtækja stuðning vegna vinnslu á smáfiski og vegna vinnslu á ýsu, sem reynzt hefur mjög óhagstæð á árinu vegna verðfalls á erlendum mörkuðum, og einnig þegar tekið er tillit til fiskverðshækkunar í nokkrum greinum, sem kemur á fiskvinnslustöðvarnar. Þá er einnig gert ráð fyrir í frv., að til viðbótar við þessar fjárhæðir, sem ég nú hef nefnt og nema í kringum 85 millj. kr. fram yfir það, sem þessar greinar sjávarútvegsins hafa notið á þessu ári, er gert ráð fyrir því, að vegna sjávarútvegsins þurfi að afla aukinna tekna til annarra ráðstafana, sem miða að því að tryggja reksturinn, og er þar fyrst til að nefna um 22 millj. kr., sem ráðgert er að verja þurfi til verðlækkunar á olíu, ef tryggja á bæði togaraflotanum og bátaflotanum sama verð á olíum og þeir hafa búið við fram til þessa, en eins og kunnugt er, hefur orðið stórfelld hækkun á olíunni vegna gífurlegrar hækkunar á frögtum. Ég vil taka það fram í sambandi við þessa fjárhæð, að þrátt fyrir það, að hún sé þetta há, er hér aðeins um nokkurn hluta af þeirri gífurlegu hækkun að ræða, sem fyrirsjáanleg er og þegar er á skollin í sambandi við olíuflutningana til landsins. Hér er beinlínis gert ráð fyrir því að veita mjög verulegum hluta af hækkuninni yfir á olíusalana í landinu. Það hefur verið gert fram til þessa nú síðustu mánuðina, því að olíuverðinu hefur verið haldið óbreyttu, þótt hins vegar hækkanir hafi orðið í sambandi við flutningsgjöld, og ég tel, að það sé ekki minna en 10–12 millj. kr., sem núna síðustu mánuðina hafa verið lagðar á olíufélögin, þar sem þeim hefur verið gert að skyldu að halda olíuverðinu óbreyttu þrátt fyrir þessar verðlagsbreytingar. Þá er einnig gert ráð fyrir því, að vegna bátaútvegsins verði nú að afla sérstakra tekna til greiðslu á skuldum, sem safnazt hafa í gegnum bátagjaldeyriskerfið. Óhjákvæmilegt er að greiða upp þessar skuldir, þegar bátagjaldeyriskerfið var þannig, að þar myndaðist verulegur skuldahali, sem útvegsmenn þurftu að bíða eftir allt upp í heilt ár. En um leið og þetta kerfi er lagt niður, er óhjákvæmilegt að afla nú tekna til þess að greiða upp þessar gömlu skuldir, sem eru vitanlega að mestu leyti frá framleiðslu ársins 1956, en einnig að nokkru leyti frá framleiðslu ársins 1955. Einnig er svo hitt, sem ég minntist á áður, að aflað verði nú tekna vegna framleiðslunnar, sem nema a. m. k. 21 millj. kr. til beinnar skuldagreiðslu vegna þeirra loforða, sem gefin hafa verið út af framleiðslusjóði, en tekjur framleiðslusjóðs hrökkva ekki til að greiða á þessu ári. Það má því segja, að greiðslur í þessu frv., sem beinlínis er gert ráð fyrir að afla vegna útgerðarinnar á einn eða annan hátt, en vitanlega tilheyra ekki allar rekstri útgerðarinnar á næsta ári, heldur eru einnig til þess að greiða upp gamla skuldahala, nemi samtals í kringum 144 millj. kr.  Vegna þessara útgjalda, sem ég hef nú gert grein fyrir, og fyrirkomulagsbreytinga, sem hér eru hugsaðar, og vegna ýmissa annarra útgjalda, sem hér hafa einnig verið sameinuð við og fyrirhuguð eru vegna landbúnaðar og vegna ríkissjóðs, er svo lagt til í þessu frv., eins og hér hefur verið gerð grein fyrir af öðrum, að afla allhárra fjárhæða með nýjum álögum í ýmsu formi, og ég skal ekki fara út í að rekja það sérstaklega. Það er rétt, að þær álögur eru þess eðlis, að þó að reynt hafi verið að stefna að því eins og unnt er, að þær hvíldu sem allra minnst á öllum rekstrarvörum útflutningsframleiðslunnar og á öllum brýnustu nauðsynjum almennings, þá eru þær eigi að síður slíkar, að þær hljóta að leggjast með nokkrum þunga á ýmsar þær vörur, sem teljast til almennra vörukaupa í landinu, og af því stafar auðvitað viss hætta á því, að verðlag kunni að fara hækkandi í nokkrum greinum. Aftur á móti er svo gert ráð fyrir, að sett verði á stofn verðlagseftirlit, sem á að hafa það hlutverk að reyna að þrýsta verðinu niður, þannig að ekki þurfi þrátt fyrir hinar nýju álögur, að því leyti til sem þær koma á þær vörur, sem almenningur notar verulega, að koma til teljandi verðhækkana. Einnig er gert ráð fyrir þeim ráðstöfunum að fyrirskipa mjög verulega lækkun á álagningarheimild heildsala, og ætti einnig með þeirri ráðstöfun að vera hægt að hamla gegn þeim hækkunum, sem leiðir af þeim gjöldum, sem er að finna í þessu frv. Reynslan ein verður að skora úr um það, hvernig þetta tekst, en takist, sem ég vona að megi takast, að halda verðlaginu niðri og stöðugu, þá efast ég ekki um, að þær ráðstafanir, sem felast í þessu frv., eru til stórkostlegra bóta fyrir útflutningsframleiðsluna frá því, sem verið hefur. Og mætti þá svo verða, eftir rekstur framleiðslunnar á þessu ári, að ekki þyrfti um næstu áramót að grípa þar til neinna nýrra viðbótarráðstafana og að hinar ýmsu greinar sjávarútvegsins gætu þá vel unað hag sínum áfram með lög þessi í gildi eins og þau eru nú. En vitanlega veltur allt slíkt á því, hvernig tekst með að halda verðlaginu og þar með öllum framleiðslukostnaði í landinu í skefjum. En um leið og launþegasamtökin í landinu hafa fyrir sitt leyti viljað fallast á þær ráðstafanir, sem hér eru gerðar, hafa þau kynnt sér það, að hér hefur vorið eftir föngum reynt að koma hinum nýju gjöldum þannig fyrir, að þau hvíldu með sem minnstum þunga að hægt er á hinum almenna launamanni í landinu. Nú hefur í þessum efnum verið skipt verulega um aðferð frá því, sem áður var, t. d. í upphafi ársins, þegar álögurnar voru lagðar þannig á, að þær hvíldu með jöfnum þunga á svo að segja öllum vöruinnflutningi til landsins, og þegar þannig var haldið á málunum, að þeir, sem réðu yfir vörusölu og þjónustu, höfðu svo að segja ótakmarkaða heimild til þess að breyta sinni verðlagningu eftir vild, og þegar segja mátti, að hver hækkaði sitt verð í kapp við annan meginhluta ársins, án þess að ríkisvaldið hreyfði hönd gegn slíkum framkvæmdum. En það, sem verður þó að teljast mikilvægast fyrir framleiðsluatvinnuvegina í sambandi við þessar ráðstafanir, og þá sérstaklega það, sem snýr að sjávarútveginum, er það, að jafnhliða verulega auknum stuðningi frá því, sem verið hefur í mörg undanfarin ár, er nú samið þannig um málin, að vænta má þess, að stuðningurinn komi að fullum notum, með því að friður takist með öllum þeim, sem hér ráða mestu um það, hvernig framkvæmdin tekst í þessum efnum.



Herra forseti. Ég vildi fyrst leyfa mér að lýsa þeirri skoðun minni, að það sé mjög óviðurkvæmilegt að afgr. stórmál eins og það, sem hér liggur fyrir til umr., án þess að vísa því til athugunar í n. En hæstv. forsrh. lét þau orð falla í framsöguræðu sinni fyrir málinu, að hann teldi óþarft, að það sætti athugun nefndar. Já, ég heyri, að hæstv. menntmrh. lýsir því yfir, að ríkisstj. fallist á það, að málið fari til n., og tel ég það vel farið, þar sem hér er um að ræða stærsta mál þess þings, sem nú situr, ráðstöfun gífurlegra fjármuna og aðrar þýðingarmiklar ráðstafanir. Þegar gengið var til kosninga á s. l. sumri, lofuðu Framsfl. og Alþfl. nýrri stefnu í efnahagsmálum. Í sameiginlegri kosningastefnuskrá, sem þessir flokkar eða bandalag þeirra gaf út, var m. a. komizt að orði á þessa leið: „Nú verður að brjóta blað í íslenzkum stjórnmálum. Ef ekki verður gripið fast í taumana, mun skapast algert öngþveiti í efnahags- og fjármálalífi þjóðarinnar. Þess vegna ber nú brýna nauðsyn til þess, að tekin sé upp ný stefna í efnahagsmálum þjóðarinnar“. Þetta var þá fyrirheit tveggja hæstv. núverandi stjórnarflokka. Það var lofað nýrri og gerbreyttri stefnu í efnahagsmálum landsmanna. Áður en efndir þessa fyrirheits eru athugaðar nánar, er rétt að skyggnast nokkuð um öxl, líta á þróun efnahagsmálanna frá árinu 1949 og síðan. Árið 1949 var svo komið, að öllum var ljóst orðið, að sú stefna, sem þá hafði um skeið verið fylgt í efnahagsmálum, styrkja- og uppbótastefnan, hafði gengið sér til húðar. Það var ekki lengur hægt að leggja á nægilega háa skatta og tolla, til þess að tryggt yrði nægilegt fjármagn til þess að halda framleiðslunni í gangi. Hallarekstur atvinnutækjanna var orðinn svo mikill, að öllum ábyrgum, hugsandi mönnum var það ljóst, að nauðsynlegt var að snúa við, freista þess að fara aðrar leiðir og ná jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Þrjár leiðir voru þá taldar koma til greina í þessum efnum: Í fyrsta lagi hin svokallaða niðurfærsluleið eða verðhjöðnun, í öðru lagi gengisbreyting og í þriðja lagi áframhaldandi uppbætur, sem þó var, eins og ég sagði áðan, talin ófær leið. Niðurstaðan varð sú, og þarf ég ekki að orðlengja um það, að gengisbreyting var valin og talin áhrifamest að ráði sérfróðra manna til þess að tryggja rekstur tækjanna og enn fremur talin hafa í för með sér minnsta kjaraskerðingu fyrir launþega í landinu. Þáverandi ríkisstj., sem var minnihlutastjórn Sjálfstfl., markaði þessa jafnvægisstefnu, og það kom í hlut nýrrar ríkisstj., sem mynduð var í kjölfar hennar, samsteypustjórnar Sjálfstfl., að framkvæma hana. Enda þótt breytt viðhorf í alþjóðamálum, Kóreustyrjöldin o. fl., sköpuðu ýmsa erfiðleika á framkvæmd þeirrar jafnvægisstefnu, sem í þessum ráðstöfunum fólst, og nauðsynlegt yrði að gera viðbótarráðstafanir, sem m. a. fólust í bátagjaldeyrinum, má þó segja, að mjög hafi miðað í rétta átt með framkvæmd þessarar stefnu, þeirrar jafnvægisstefnu, sem mörkuð var í ársbyrjun 1950. Verðlag hélzt nokkurn veginn stöðugt í landinu á árunum 1952–55, og liggja fyrir útreikningar um það, sem framkvæmdir hafa verið bæði af hagfræðingum hæstv. fyrrv. ríkisstj. og hagfræðingum Alþýðusambandsins, að kaupmáttur launa hélzt nokkurn veginn ólbreyttur á þessu tímabili. Verðlag hélzt stöðugt, sparifjármyndun jókst mjög verulega, og unnt var að halda uppi miklum framkvæmdum í landinu. Ríkisbúskapurinn var hagstæður og greiðsluhallalaus og meira að segja mikill afgangur á rekstri ríkisbúsins á ári hverju, sem síðan var hægt að verja til nytsamlegra framkvæmda. Allt þetta eru staðreyndir, sem ekki verða hraktar. Önnur staðreynd stendur einnig, sú, að í ársbyrjun 1955 vildi þáverandi stjórnarandstaða ekki una þessari þróun. Kommúnistar og þeir, sem þeim stóðu næstir í Alþfl., töldu nauðsyn bera til þess að sýna mátt sinn í þjóðfélaginu og áhrif, - áhrif, sem þeir ekki höfðu á löggjafarsamkomunni og ekki í stjórn landsins. Niðurstaðan varð því sú, að verkalýðssamtökin voru notuð í pólitískri refskák þessara flokka undir forustu kommúnista til þess að knýja fram stórfelldar launabreytingar, - launabreytingar, sem í upphafi voru aðeins 13–14% hækkun eflir geysilöng og áhrifamikil verkföll, en í árslok höfðu haft í för með sér 22% almenna kauphækkun. Með þessum ráðstöfunum kommúnista voru í raun og veru brotnar niður allar varnir gegn verðbólgu og dýrtíð. Jafnvægisstefnunni var sagt stríð á hendur, og með hinu mikla valdi verkalýðssamtakanna tókst í raun og veru að brjóta hana á bak aftur. Þegar á þetta er litið, verður það að teljast meira en í meðallagi mikil óskammfeilni, þegar einmitt leiðtogar þessara flokka halda því fram, að það ástand, sem nú ríkir í efnahagsmálum okkar, sé afleiðing af stefnu Sjálfstfl., sem beitti sér fyrir jafnvægisstefnunni frá 1955. Ég mun síðar koma að því og benda á það, hversu gersamlega kommúnistar hafa étið þessa yfirlýsingu sína ofan í sig og ekki einungis kommúnistar, heldur og samstarfsmenn þeirra aðrir í ríkisstj. Í þessu sambandi vil ég einnig benda á það, sem ég hef að vísu áður gert hér í hv. þd., að við eldhúsdagsumræður 1956, snemma á þessu ári, lýsti hæstv. fjmrh. (EystJ) því yfir, að vaxandi dýrtíð og verðbólga í landinu og þyngri aðstaða fyrir atvinnureksturinn og útflutningsframleiðsluna væri bein afleiðing af framkomu og aðgerðum þáverandi stjórnarandstöðuflokka, þ. e. a. s. kommúnista og Alþfl. Nokkrum vikum síðar lýsti svo sami hæstv. ráðh. því yfir, að þetta hefði allt saman verið misskilningur, eftir allt saman væri þetta Sjálfstfl. að kenna, það væri ekki hægt að leysa vanda efnahagsmálanna með þeim flokki og þess vegna bæri að mynda stjórn - þá var nú að vísu sagt með Alþfl., kommúnistarnir voru ekki teknir með. En síðan var mynduð stjórn með kommúnistum, - mönnunum, sem Eysteinn Jónsson, hæstv. fjmrh., lýsti yfir í janúar í fyrravetur að ættu alla sök á því með verkföllunum og stefnu sinni í verkalýðsfélögunum, hvernig komið væri í íslenzkum efnahagsmálum. Ég vil þá þessu næst minnast lauslega á ráðstafanir hæstv. ríkisstj. í sumar, nokkru eftir að hún hafði verið mynduð. Þá var að því snúizt fyrst alls að festa vísitölu og beinlínis lækka kaupgjald. 6 vísitölustig voru tekin af launþegum. Í þessu fólst fyrsta viðurkenning hinna nýju stjórnarflokka, kommúnista og Alþfl., á því, að stefna þeirra í kaupgjaldsmálunum undanfarin ár hefði verið alröng. Með brbl. í sumar sögðu þessir hv. stjórnarflokkar, kommúnistar og Alþfl.-menn, fyrst og fremst þetta við launþegana: Kæru vinir. Við verðum að biðja ykkur afsökunar. Við höfum skrökvað að ykkur. Þið hafið ekki verið að bæta kjör ykkar undanfarin ár með kauphækkununum. Þvert á móti hafið þið stefnt afkomu ykkar í geigvænlega hættu, og nú verðið þið að drepa við fótum. Þetta var það, sem raunverulega fólst í setningu bráðabirgðalaganna á s. l. sumri um festingu kaupgjalds og verðlags, vegna þess að þessi lög voru fyrst og fremst um festingu kaupgjalds, þar sem stjórnin hafði heimild í gildandi löggjöf til þess að stöðva hækkun verðlags. Það var því bara sett inn í brbl. til þess að sýnast, til þess að reyna að draga fjöður yfir það, að fyrsta og eina úrræði hinna nýju stjórnarflokka var ekkert annað en kaupfesting og meira að segja kauplækkun. Ég verð nú að segja, að þessi stefnubreyting, þessi viðurkenning hinna nýju stjórnarflokka var út af fyrir sig góðra gjalda verð. Það er hins vegar rangt, að ríkisstj. hafi haft einhver viðtæk samráð við launþegasamtökin og við framleiðendasamtökin í landinu. Það hefur svo oft verið hrakið, að ég tel ekki ástæðu til þess að byrja á því enn einu sinni. Það er það, sem hefur verið gagnrýnt hjá hv. stjórnarflokkum, þetta skrum þeirra um samvinnu, sem engin var önnur en sú, að leiðtogar kommúnista töluðu við nokkra forustumenn sína í verkalýðsfélögunum, en almenningur í félögunum var auðvitað alls ekki virtur viðtals, og sama átti sér auðvitað stað um bændur. En sjálf festing kaupgjaldsins og verðlagsins, og þó fyrst og fremst kaupgjaldsins í þessu tilfelli, vegna þess að hina heimildina hafði stjórnin, var áreiðanlega rétt spor, og því fer fjarri, að við sjálfstæðismenn höfum deilt á það. Við höfum aðeins gert samanburð á þessari framkomu hinna nýju stjórnarflokka nú og því, sem þeir áður höfðu sagt, og þeim ásökunum, sem þeir höfðu beint til okkar, meðan við bárum ábyrgð á stefnunni í þessum málum. En þó að þessar ráðstafanir væru góðra gjalda verðar, þá voru þær einungis bráðabirgðaráðstafanir. Og eftir nýju stefnunni, sem lofað var í kosningastefnuskrá Hræðslubandalagsins, og eftir hinum varanlegu úrræðum hefur síðan verið beðið og víða með allmikilli óþreyju. Og nú liggja úrræði hæstv. ríkisstj. fyrir í því frv., sem hér liggur fyrir til umr. En stefna þess - það verður að segjast í upphafi - er hvorki ný né úrræði þess varanleg, og það viðurkenndi m. a. hæstv. sjútvmrh., sem lauk máli sínu hér fyrir skömmu. Hann sagði, að viss hætta væri á því, að verðlag kynni að fara hækkandi, og viðurkenndi það, að með þessu frv. er hvergi sett upp í gáttir gegn nýju dýrtíðarflóði. Þetta frv. felur þess vegna aðeins í sér bráðabirgðaúrræði ein. Aðalatriði þess eru þrjú: 1) Styrkja- og uppbótastefnan er lögfest á enn þá greinilegri hátt og í stærri stíl en áður. 2) Lagðir eru á hærri skattar en nokkru sinni fyrr til þess að standa undir útflutningsuppbótum og niðurgreiðslum á verðlagi og öðrum skyldum ráðstöfunum. Í þessu skyni er ráðstafað í frv. samtals um 500 millj. kr., þar af um 300 millj. kr. í nýjum álögum á þjóðina. 3) Samkv. frv. er ákveðið að setja á stofn víðtækt og viðamikið verðlagseftirlit. Ég vil nú leyfa mér að fara nokkrum orðum um hvert og eitt þessara þriggja atriða. Eins og ég sagði, þá örlar ekki á neinni nýrri stefnu í frv. Styrkja- og uppbótastefnan heldur áfram, og nú er gengið lengra á braut hennar en nokkru sinni fyrr. Nú eru gerðar meiri kröfur til skattþegnanna, til almennings í landinu, til þess að standa undir þessari stefnu heldur en nokkru sinni fyrr. Engin tilraun er gerð til þess með þeim till., sem hér liggja fyrir frá hæstv. ríkisstj., að koma rekstri útflutningsframleiðslunnar og atvinnuvega þjóðarinnar í heild á heilbrigðan grundvöll, þannig að t. d. útflutningsframleiðslan geti borið sig halla- og styrkjalaust. Það er viðurkennt sem staðreynd, að ekki sé hægt að reka útflutningsframleiðsluna á Íslandi án stórkostlegra opinberra styrkja og framlaga. Nú er það fjarri mér að halda því fram, að t. d. sjávarútvegurinn þurfi ekki á þessari aðstoð að halda. Ég hygg, að allir hv. alþm. geti verið sammála um það, að sjávarútvegurinn, eins og komið er fyrir honum, þurfi á aðstoð að halda, stóraukinni aðstoð. Ég hef að vísu ekki heyrt fullnægjandi upplýsingar um það, hvernig ætlunin er að styrkja sjávarútveginn með þessu frv. Það hefur heldur enginn samanburður verið gerður á því, hvernig varið sé stuðningi ríkisvaldsins við sjávarútveginn samkvæmt þessu frv. og samkvæmt þeim leiðum öðrum, sem hæstv. ráðh. hafa m. a. lýst yfir í ræðu og riti að til greina kæmu. Mér er t. d. kunnugt um það og hygg, að það sé rétt með farið, að hæstv. félmrh. hafi lýst því yfir á þingi Alþýðusambands Íslands, að til greina kæmu þrjár leiðir til lausnar þeim vanda, sem íslenzku efnahagsmálin væru komin í, það væri verðhjöðnunarleið, það væri gengisbreyting og það væri áframhaldandi styrkjastefna og niðurgreiðslur. Það felast engar upplýsingar um það í grg. frv., hvernig hæstv. ríkisstj. hefur komizt að þeirri niðurstöðu, sem getur að líta í þessu frv. Og það hefur ekki heldur komið fram í ræðum hæstv. ráðh., sem ég hef heyrt, hvernig þessi niðurstaða hefur verið fengin, hvernig stendur á því, að þessi leið hefur verið valin, þessi leið, sem allir viðurkenna þó að er bráðabirgðaúrræði eitt. Ég tel engu að síður nauðsynlegt að veita sjávarútveginum þann stuðning, sem lagt er til í þessu frv. hæstv. ríkisstj. Að vísu er það allt saman svo óvíst og svo margt óupplýst í sambandi við þetta mál, að það er ákaflega erfitt að taka afstöðu til þess og ekki sízt til þeirra stórfelldu nýju álagna, sem í frv. felast. Við, sem erum fulltrúar sjávarútvegsins og teljum okkur bera skyldu til þess að stuðla að því að fylgja fram og beita okkur fyrir ráðstöfunum til þess að tryggja afkomu hans, getum þess vegna naumast greitt atkv. með þessu frv. Og raunar er langsamlega eðlilegast, að við snúumst gegn því, eins og málið er í pottinn búið. En ég vil taka það alveg skýrt fram, að vitanlega getur Alþingi ekki farið svo heim fyrir þessi jól, að það gangi ekki frá einhverjum ráðstöfunum til stuðnings útgerðinni og útflutningsframleiðslunni í heild. Þannig hefur þetta líka verið á undanförnum árum. hví miður hefur stöðugt sigið á ógæfuhliðina fyrir útflutningsframleiðslunni á Íslandi, af þeirri ástæðu m. a. og fyrst og fremst, sem ég nefndi hér áðan og er frumorsök þess, að komið er eins og komið er í íslenzkum efnahagsmálum, nefnilega að öflugustu samtökum þjóðarinnar, verkalýðssamtökunum, hefur á undanförnum árum verið beitt skefjalaust og samvizkulaust fyrir pólitískan stríðsvagn ákveðins pólitísks flokks, kommúnistaflokksins, sem ekki telur sér fyrst og fremst skylt að líta á íslenzka hagsmuni, heldur erlenda. Í þessu felst hin mikla ógæfa. Og þetta er ein meginástæðan fyrir því, að við stöndum í þeim sporum, sem við stöndum nú. og hæstv. núverandi ríkisstj. hefur talið sig knúða til þess að leggja fram frv., sem felur í sér jafngífurlegar álögur á almenning og raun ber vitni. En í sambandi við þetta vildi ég leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ríkisstj., hverjar hafi verið till. hinna erlendu sérfræðinga, sem ríkisstj., fékk á s. l. sumri til þess að benda sér á leiðir og helzt nýjar leiðir út úr þeim vanda, sem við erum komnir í. Ég minnist þess, að árið 1950, þegar minnihlutastjórn Sjálfstfl. fól íslenzkum hagfræðingum að rannsaka efnahagsmálin, kryfja þau til mergjar og leggja fram till. um þau, þá var grg. hagfræðinganna gerð öllum kunn, og það hefur oft verið þannig hér á landi og oftast held ég, þegar sérfróðir menn hafa verið kvaddir til að gera till. um lausn vandamála efnahagslífsins, að till. þeirra hafa verið birtar. Stundum hafa þær aðeins verið afhentar þm. sem trúnaðarmál. En í þessu tilfelli hefur ekki einu sinni þm. verið afhent álit hinna erlendu sérfræðinga sem trúnaðarmál. Það er alveg „tabú“. Það er rétt eins og hæstv. ráðherrar hafi þetta undir koddanum og það megi enginn komast í það. Það mætti nú segja mér, að þeir svæfu ekki rétt vel, ef þeir ætla að hafa það áfram undir koddanum, eftir að hafa flutt þær till., sem hér liggja fyrir, - a. m. k. ekki um jólin! Ég kem þá að öðru meginatriði þessa frv., sem sagt hinni miklu skattheimtu. Það stendur ómótmælt, að samtals sé ráðstafað með þessu frv. um 500 millj. kr., þar af um 300 millj. kr. í nýjum sköttum og álögum. Kjarni þess, sem gert er, er í raun og veru það, að bátagjaldeyririnn er afnuminn og tekinn í nýju formi. Hann og álagning sú, er í honum fólst, er látin í aðalatriðum halda sér á þeim vörum, sem hún var lögð á skv. bátagjaldeyriskerfinu. Það er meira að segja vitnað í lögunum beint í reglugerðina um bátagjaldeyrinn. Þetta hefur svo í för með sér stórfellda hækkun tolla, sem kemur m. a. mjög tilfinnanlega niður á ýmsum nauðsynjavörum. Bátagjaldeyrisskipulagið var framkvæmt þannig, að yfirleitt voru þær vörur ekki settar á bátagjaldeyri, sem taldar voru til brýnustu nauðsynja almennings, svokallaðar vísitöluvörur. Nú lenda aftur á móti ýmsar nauðsynjavörur undir tollaákvæðum þessa frv., t. d. bæði klæðnaður og byggingarvörur. Ég vildi gjarnan fá upplýsingar um það hjá hæstv. ríkisstj., hvaða áhrif þessi hækkun á aðflutningsgjöldum á byggingarvörum hefur á byggingarkostnaðinn í landinn. Ég tel ákaflega þýðingarmikið atriði, að það verði upplýst. Allir núverandi hæstv. stjórnarflokkar hafa lofað því hátíðlega, að greitt skyldi fyrir byggingarframkvæmdum í landinu. Ef fyrstu efndirnar á því eiga að vera sköttun byggingarefnis, þá býð ég ekki mikið í velvilja hæstv. ríkisstj. gagnvart umbótum í húsnæðismálum landsmanna. Þá hefur hæstv. ríkisstj. boðað á næstunni stóreignaskatt á „hina ríku“. Samkv. frv. um þann skatt eiga hinir ríku á næsta ári að borga 15 millj. í stóreignaskatt. En „hinir fátæku“, þ. e. a. s. almenningur í landinu, svo að ég tali nú mál hv. stjórnarflokka sjálfra, á ekki að borga 15 millj. kr., nei, hann á að borga hvorki meira né minna en 300 millj. kr. Þetta gerist þrátt fyrir það, að tveir hv. stjórnarflokkar, kommúnistaflokkurinn og Alþýðuflokkurinn, hafa á undanförnum árum lýst því yfir, að hægt sé að leysa öll vandamál framleiðslunnar án álagna á almenning, það eigi að taka fé til stuðnings útflutningsframleiðslunni, hafa þessir mildu höfðingjar sagt, með því að skattleggja auðfélög, banka, skipafélög, olíufélög og vátryggingarfélög. Sem sagt, það á alls ekki að skattleggja almenninginn, bara „hina ríku“. Efndirnar eru þá þessar, að á sama tíma sem hinir ríku eiga að borga 15 millj. kr. á einu ári, þá á almenningur á Íslandi að borga 300 millj. kr. Þannig framkvæma þá þessir flokkar loforð sín um það að skattleggja „hina ríku“, en láta almenninginn sleppa. Ég get ekki stillt mig um það, af því að ég nefndi olíufélögin hér áðan og fyrirheit hv. stjórnarflokka um, að það ætti sérstaklega að krukka í sjóðina hjá þeim, að minnast á, hvernig hæstv. ríkisstjórn framkvæmir þetta fyrirheit tveggja flokka sinna. Hæstv. sjútvmrh. var í dálitlum vandræðum hér áðan, og ég lái honum það sannarlega ekki. Sú staðreynd blasir nefnilega við, að eitt af olíufélögum landsins er núna þessa dagana og þessar vikurnar að græða milljónatugi fram yfir eðlilegan hagnað á rekstri olíuskips síns í skjóli hæstv. ríkisstjórnar, í skjóli hæstv. viðskmrh., sem mér er nú að vísu sagt að vísi til félaga síns og bróður, hæstv. félmrh. En ég hafði nú haldið, að þetta heyrði undir viðskmrh.  Í þessu sambandi get ég heldur ekki setið á mér að minnast á það, að í hv. bæjarstjórn Reykjavíkur er nú svo komið, að fulltrúar tveggja stjórnarflokka treysta sér ekki lengur til þess að verja það fáheyrða hneyksli, sem hér er um að ræða. Ég veit ekki betur en að þar hafi verið samþ. í nótt tillaga, þar sem því var beint til hæstv. ríkisstj. eða einstakra ráðherra hennar að hindra þá framkvæmd, sem stjórnin hefur lýst yfir að hún ætli að hafa á í þessum efnum, og þar var þetta samþ. með öllum atkv. gegn atkvæði framsóknarmannsins eins. Sem sagt sjálfstæðismenn, kommúnistar, Alþýðuflokksmenn og þjóðvarnarmenn stóðu allir saman um að víta þetta hneyksli. Nú býst ég við, að hæstv. ráðh. standi hér upp og berji höfðinu við steininn, ef einhver steinn væri tiltækur, og segi: Engu að síður, hvað sem líður skoðunum okkar góðu flokksbræðra í bæjarstjórn Reykjavíkur, m. a. eins hv. þdm., hv. 1. landsk. þm. (AG), þá ætlum við að segja þjóðinni það, að við séum að lækka milliliðagróðann og við séum að gæta hagsmuna alþýðunnar með því að láta Olíufélagið græða milljónatugi fram yfir eðlilegan hagnað á nokkrum skipsförmum af olíu, sem verið er að flytja til íslenzkra sjómanna og fiskimanna frá Rússlandi. Ég býst við, að hæstv. ráðherrar verði sér þá bara úti um einhvern stein til þess að berja hausnum við og halda áfram að segja þjóðinni, að þeir séu að gæta hagsmuna almennings og berjast við „milliliðina“ með því að leyfa þennan fáheyrða olíugróða og okur. En það er dálítil bót, að við sjálfstæðismenn höfum þó fengið bandamenn í þessu máli. Við höfum fengið flokksmenn sjálfrar hæstv. ríkisstj., þ. e. a. s. verkalýðsflokkana svokölluðu í bæjarstjórn Reykjavíkur, að hliðinni á okkur í baráttu okkar gegn olíuokrinu. Og það er von, að hæstv. félmrh. brosi, þegar hlutverkum er nú orðið þannig skipt, að stærsta stórgróðafélag landsins stendur á bak við hann og hæstv. viðskmrh., en ég og aðrir sjálfstæðismenn sækjum að okrurunum í baráttu okkar fyrir hagsmunum almennings. En þetta er ekkert nýtt. Ég fæ því ekki betur séð en hæstv. stjórnarflokkar séu komnir, - vil ég nú ekki segja á skipulagt undanhald, ég held hreinlega á dreifðan flótta í þessu máli, og sá flótti mun verða rekinn. Við, sem erum umboðsmenn sjómanna og útvegsmanna hér á hv. Alþingi, munum ekki þegja yfir þessu máli. Það mun verða haldið áfram að segja þjóðinni, hvers konar fáheyrt svindl er verið að reka hér. Ég er þá kominn að þriðja atriði frv. Það er um hið nýja, víðtæka verðlagseftirlit, sem þar er heitið. Mér virðast ákvæði frv. raunar fyrst og fremst fela í sér þá breytingu frá gildandi lögum, að breytt er um nafn á þeim manni, sem á að hafa yfirstjórn þessara mála. Hann mun heita verðgæzlustjóri nú, en er ætlað að heita verðlagsstjóri samkvæmt till. hæstv. ríkisstj. Það getur vei verið, að hæstv. ríkisstj. geti framkvæmt einhverja umbót á verðlagseftirliti með því að breyta um nafn á þessum embættismanni, láta hann heita verðlagsstjóra í staðinn fyrir verðgæzlustjóra. Ég dreg það samt mjög í efa. Það er í sjálfu sér rétt og þjóðholl viðleitni að reyna að halda verðlagi í skefjum og að tryggja sem sanngjarnasta álagningu og sanngjarnastan kostnað við vörudreifinguna í landinu. Okkur frjálshyggjumenn annars vegar og sósíalista hins vegar greinir að vísu á um það, hvaða leiðir á að fara í þessum efnum. Þeir menn, sem eru fylgjandi frjálsri verzlun og athafnafrelsi yfirleitt, telja, að bezta verðlagseftirlitið felist alltaf í samkeppni hinna ýmsu verzlunaraðila um viðskipti fólksins. Sósíalistar telja hins vegar, að alltaf sé meginatriðið og bezta tryggingin fyrir sanngjörnu verðlagi að hafa sem ströngust verðlagsákvæði. Ég vildi í þessu sambandi spyrja hæstv. ríkisstj., sem ég vænti að vilji vel á þessum efnum, hún vill lækka verðlagið og vill geta framkvæmt þá stefnu sína að koma á jafnvægi, þó að hún hafi ekki borið gæfu til þess að bera fram raunhæfar till. í þá átt, - ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstjórn, hvernig standi á því, að hún byrjaði ekki á því að lækka vöruverðið. Þá hefði hún ef til vill getað komizt hjá einhverjum skattahækkunum. Eða er það þá ef til vill þannig, að stjórnin trúi alls ekki á það, að hún geti lækkað milliliðagróðann og verðlagið, þess vegna segi hún nú, að lækkunin eigi að koma eftir á? Hún ætli sér að stinga þeirri yfirlýsingu eins og nokkurs konar snuði upp í almenning. Mér hefði fundizt langsamlega rökréttast hjá hæstv. ríkisstj., að hún hefði byrjað á því að lækka álagninguna og lækka milliliðagróðann og sýna fólkinu þar með framan í það, hvað hún gat og hvað var framkvæmanlegt í þessum efnum, hvað var skynsamlegast og hvað var sanngjarnt. Þegar hún var búin að framkvæma þetta, gat hún sagt við fólkið: Nú þurfum við ekki að leggja á eins mikla skatta. Við erum búnir að lækka verðlagið að þessum leiðum, og um leið og við lækkum verðlagið, höfum við áhrif á kaupgjaldið, og um leið og við höfum áhrif á kaupgjaldið, höfum við áhrif á afkomu framleiðslunnar. En þessa leið virðist hæstv. ríkisstj. ekki hafa trúað á. Við skulum sjá, hvernig henni tekst að lækka verðlagið með verðlagseftirliti og lækkun milliliðagróða, sem mikið hefur verið talað um, en minna gert í að framkvæma. Reynslan af verðlagseftirliti og höftum frá árunum 1947–49 gefur því miður ekki bjartar vonir um, að mikill árangur verði af viðleitni núverandi hæstv. ríkisstj. í þessum efnum. Allur almenningur á Íslandi man, hvaða fylgifiskar sigldu í kjölfar hins stranga verðlagseftirlits og haftakerfis á árunum 1947–49. Það voru svartur markaður, vöruskortur, biðraðir og margs konar spilling. Og hver er sá, að hann geti haldið því fram, að almenningi sé kjarabót að því, að sett sé lágt verðlag á einhverja vöru, sem er svo ófáanleg á frjálsum markaði á því verði? Ef maður ætlar sér að ná í þessa vöru, þá verður hann að fara ótal krókaleiðir. Hann verður að þekkja einhvern, sem stendur nálægt verzlunarfyrirtæki eða rekur verzlun eða kaupfélag, og þá fær hann kannske fyrir náð með uppskrúfuðu verði, svartamarkaðsverði, þessa vöru. Hvaða gagn er almenningi að því að sjá það á pappírnum, að eitthvert heimilistæki á að kosta 1000 kr., ef hann svo ekki getur fengið það nema fyrir miklu hærra verð? Það er þessi „kjarabótastefna“, sem við sjálfstæðismenn höfum talið yfirborðslega og heimskulega, en hins vegar hinir sósíalistísku flokkar hafa ríghaldið sér í í oftrú sinni á höft, á fræðikenningar og á heftingu frjálsræðis almennt, gagnvart almenningi. Ég vildi gjarnan mega vona, að árangurinn yrði betri, þ. e. a. s. verðlagið yrði lægra og ástandið í verzluninni betra en niðurstaðan varð á haftatímabilinu 1947–49. Niðurstaða mín af athugunum á þessu frv. er því í fyrsta lagi sú, að það byggist á styrkja- og uppbótastefnu á hærra stigi en nokkru sinni fyrr og í því felst margfalt gengi á íslenzkri krónu og vísvitandi tilraun til þess að dylja almenning þess, að það er verið að lækka gengi krónunnar, m. a. með þeim gjaldeyrisskatti, sem á er lagður og nær til meginhluta alls gjaldeyris þjóðarinnar. Þessar ráðstafanir munu gera það erfiðara að hverfa síðar til raunhæfra ráðstafana, sem raunverulega stuðla að því að koma rekstri íslenzkrar útflutningsframleiðslu á heilbrigðan grundvöll. Það er verið að vaða lengra út í ófæruna í staðinn fyrir að snúa við til lands. Þetta er því miður staðreynd, sem þetta frv. ber greinilega með sér. Í öðru lagi felst í þessu frv. stórfelldari skattlagning á almenning en nokkru sinni fyrr, allt að 10 þús. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Allir gömlu skattarnir eru framlengdir, nema söluskatturinn, og nýjum sköttum bætt við. Í þriðja lagi er stefnt út í hafta- og kyrrstöðuástand, m. a. með því að vinna gegn umbótum í húsnæðismálum með nýjum sköttum á byggingarefni. Það, sem verst er af þessu öllu, er þó það, að í þessum till. felst engin trygging fyrir stöðvun verðbólgunnar í landinu. Það er ekki stöðvuð sú víxlhækkun kaupgjalds og verðlags, sem á undanförnum árum hefur stefnt framleiðslunni út í það öngþveiti, sem nú er komið í. Nú hafa hv. stjórnarflokkar fundið upp „nýja leið“, sem þeir kalla, þ. e. a. s. nýtt nafn á gamla leið. Þeir kalla þessa leið „millifærsluleið“. En hvað felst í þessari „millifærsluleið“? Ekkert annað en það, að 500 millj. kr. eru „yfirfærðar“. Hæstv. forsrh. skýrði frá því, að það hefði verið álit hinna erlendu sérfræðinga, að einhvers staðar frá yrði að færa 500 millj. kr. yfir til framleiðslunnar, og með þessu frv. er þá víst verið að vinna að þessari millifærslu. Í þessu felst enn ein viðurkenning hinna nýju stjórnarflokka, hinna svokölluðu verkalýðsflokka, kommúnista- og Alþýðuflokksins, á afbrotum sínum gagnvart framleiðslunni á undanförnum árum. Þeir viðurkenna, að framleiðslan hafi verið ofkrafin um mörg hundruð millj. kr. Þeir sögðu: Nú eru launþegar látnir skila þessu fé til framleiðslunnar, en áður höfðu þessir flokkar sagt launþegum, að þeir væru sífellt að bæta kjör sín með því að krefjast hækkaðs kaupgjalds og aukinna útgjalda af hálfu framleiðslunnar. Ég álít, að þessi viðurkenning sé allmikils virði, ekki einungis í dag, heldur og á komandi tímum, því að enda þótt hæstv. sjútvmrh. gerði sér vonir um það í ræðu sinni hér áðan, að ekki þyrfti um næstu áramót að koma til hv. Alþingis með svipaðar ráðstafanir þessum, þá er það alveg áreiðanlegt, að þar er hann of bjartsýnn. Með þessum till. er ekki lagður grundvöllur að heilbrigðum rekstri framleiðslunnar, og engin varanleg úrræði felast í leiðum þeirra. Það er í raun og veru aðeins eitt, sem hæstv. stjórnarflokkar hanga í í þessum umr., og það er það, að náðst hafi samkomulag allra stétta um þetta frv., um áframhaldandi styrkjastefnu í stórauknum stíl, og það tryggi, að þetta sé framkvæmanlegt, að það sé „samkomulag allra stétta“. Á það hefur verið bent, að því miður fer því víðs fjarri, að þetta sé þannig. Innan framleiðsluráðs landbúnaðarins kom fram hreinn klofningur um málið, og sjálf stjórn Alþýðusambands Íslands setur hæstv. ríkisstj. í raun og veru aðeins gálgafrest. Hún kemst, með leyfi hæstv. forseta, að orði á þessa leið í plaggi, sem er prentað sem fylgiskjal með þessu frv.: „Í trausti þess, að vel takist með framkvæmd þessara ráðstafana, og með tilliti til þess höfuðmarkmiðs að tryggja næga atvinnu, telur miðstjórnin og efnahagsmálanefndin, að veita beri núverandi ríkisstj. starfsfrið, þar til úr því fæst skorið, hvernig framkvæmdin tekst.“ Stjórn Alþýðusambandsins og efnahagsmálanefnd þess lýsir því m. ö. o. yfir, að hún vill veita ríkisstj. nokkurn frest til þess að sjá, hvernig þessi úrræði gefast. En segjum nú svo, að framkvæmdin tækist illa, hvað þá? Hvað tekur þá við? Hæstv. ráðh. lét að vísu ekki upplýsa það, en blað eins stærsta stjórnarflokksins hefur lýst því yfir, hvað þá taki við. Þjóðviljinn lýsti því yfir fyrir nokkrum dögum, að þá væri ekki um neitt annað að gera en að krefjast kauphækkana að nýju. Sem sagt, sverð kommúnista, sem stjórna launþegasamtökunum, vofir yfir stjórninni eftir sem áður. Hún hefur aðeins fengið stuttan gálgafrest. Hér er þess vegna státað af litlu. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki tryggt neitt allsherjarsamkomulag og neinn Fróðafrið í landinu. Alþýðusambandið hefur lýst því yfir, að það vilji gefa henni „starfsfrið“ um skeið. Ég get ekki varizt þeirri hugsun, þegar ég les þetta frv. og lít yfir hinn stutta starfsferil núverandi hæstv. ríkisstj., að hún hafi á þeim stutta tíma, sem hún hefur setið, komizt yfir það að bregðast fjölda af fyrirheitum sínum. Ég tel það ekki beint snerta þetta mál að minna á mörg önnur atriði, sem ríkisstj. hefur hreinlega svikið í stefnuskrá sinni, vil aðeins nefna eitt, sem er stærst og stjórnin byggir tilveru sína á og upphaf, loforðið um að láta varnarliðið fara úr landinu. Ég fæ ekki betur séð en að enda þótt samið hafi verið um óákveðinn tíma um dvöl varnarliðsins áfram í landinu, þá uni meira að segja kommúnistarnir sér alveg prýðilega í stólum sínum í hæstv. ríkisstj. Þetta var nú eitt stærsta kosningaloforðið í utanríkismálunum. Í innanríkismálunum var það stærst, að ný stefna og varanleg úrræði skyldu verða tiltæk í efnahagsmálum. Og árangurinn er það frv., sem hér liggur fyrir og ég hef hér gert að umtalsefni. Af tilefni þeirra orða hæstv. sjútvmrh., að nauðsynlegt hafi verið að hækka daggreiðslur til togara um 38 millj. kr. og fiskverð til þeirra einnig og enn fremur hækka mjög greiðslur til bátaútvegsins og fiskiðjuvera, vil ég aðeins segja það, að ég tel mjög líklegt og raunar vitað, að hann fer þar með rétt mál. Hins vegar hef ég ekki haft aðstöðu til þess að staðreyna það, hversu mikill fjárþörf útvegsins er, bátaútvegsins og togaranna. Mér er sagt, að sæmilega sé séð fyrir hag vélbátanna, og ég vona, að svo sé. Ég hef ekki fengið plöggin lögð á borðið um það, en það mun koma í ljós síðar, og ég vænti þá, að hæstv. sjútvmrh. láti ekki undan fallast að gera viðbótarráðstafanir, því að það er staðreynd, sem ekki verður sniðgengin, að afkoma almennings úti um allt land byggist fyrst og fremst á því, að vélbátaflotinn gangi og beri sig skaplega og tryggi hráefni til fiskvinnslustöðvanna. Hins vegar er ég hræddur um, að stuðningur frv. við togarana sé varla nægilega mikill. Mér þætti vænt um að heyra frá hæstv. sjútvmrh., hvað hann álítur um það og hvort hann hefur náð fullu samkomulagi við togaraútvegsmenn um þessar ráðstafanir. Ég hef heyrt frá einstökum togaraútgerðarmönnum, að þeir telja mjög hæpið, að þessi stuðningur dugi þeim. Það þarf hins vegar ekki að orðlengja, að síðan togararnir fóru að landa afla sínum mestmegnis innanlands, hefur það geysimikla þýðingu fyrir allt atvinnulíf í landinu og útflutningsverðmæti landsmanna, að rekstur þeirra sé sem stöðugastur. En þó að ég telji þessar ráðstafanir til stuðnings sjávarútveginum góðra gjalda verðar, verður að líta á þær eingöngu sem bráðabirgðaráðstafanir. Það er enginn heilbrigður rekstrargrundvöllur tryggður enn þá, hvorki fyrir vélbáta né togara. Það er einungis haldið áfram á þeirri braut að auka styrk og stuðning af hálfu hins opinbera við þessar aðalframleiðslugreinar þjóðarinnar. Að vísu má segja, að þetta séu ekki styrkir, það sé einungis endurgreiðsla á því, sem framleiðslan hafi verið ofkrafin um áður, vegna þess að það er sjávarútvegurinn og útflutningsframleiðslan, sem stendur undir allri eyðslu þjóðarinnar. Það má þess vegna segja, að það sé að vissu leyti mótsögn að tala um styrki til þessara aðila. Hæstv. forsrh. viðurkenndi það í ræðu sinni hreinlega, að með þessu frv. er verið að framkvæma gengislækkun. Hann sagði, að gengisfellingu mætti framkvæma með ýmsu móti. Það er alveg hárrétt. Og einn mátinn til þess að framkvæma gengislækkun á er sá, sem þetta frv. felur í sér, gjaldeyrisskattur, verulegur gjaldeyrisskattur á meginhluta alls gjaldeyris, sem notaður er til kaupa á vörum til landsins, og enn fremur stórfelldar skattaálögur til þess að styrkja útflutningsframleiðsluna. Í stað þess að skrá gengið opinberlega í samræmi við þarfir útflutningsframleiðslunnar er hér farin sú leið að leggja á gjaldeyrisskatt og stórkostlega nýja skatta, sem síðan ganga til stuðnings útflutningsframleiðslunni. Það er alveg rétt hjá hæstv. forsrh. og af mikilli hreinskilni mælt, að það má framkvæma gengislækkun með ýmsu móti, og einn mátinn er, eins og ég sagði, sá, sem þetta frv. felur í sér. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta á þessu stigi málsins. Þetta mál er komið í ákveðinn farveg af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Þetta frv. verður afgreitt eins og hún vill hafa það. Við, sem í stjórnarandstöðunni erum, hljótum að lýsa okkar áliti á þeim leiðum, sem í því felast, benda á það,lýsa fylgi okkar við það, sem við teljum óhjákvæmilegt, eins og stuðninginn við sjávarútveginn, en andstöðu okkar við annað, sem okkur finnst ekki nægilega rökstutt, og andstöðu okkar við þann hátt, sem hafður er á um afgreiðslu þessa stóra máls, sem Alþ. verður nú að afgreiða á tveimur, þremur dögum eftir að hafa verið aðgerðalaust meginhluta þess tíma, sem það hefur setið.



Herra forseti. Einu sinni mun hafa verið snarað á íslenzku útlendum reyfara, sem hlaut á vorri tungu nafnið „Hinn óttalegi leyndardómur“. Bókin var mikið lesin, en að henni þótti lítill menningarauki. Ef ég ætti að gefa afstöðu Sjálfstfl. til þessa stórmáls eitthvert nafn, þá mundi ég kalla hana hinn óttalega leyndardóm. Sannleikurinn er sá, að í hv. Nd. hefur þetta mál nú verið rætt tvö kvöld og tvær nætur eða langt fram á nótt. Nú eru að hefjast umræður um það hér í hv. Ed., og við höfum heyrt aðalforsvarsmann stjórnarandstöðunnar halda hér ýtarlega ræðu. Samt sem áður er afstaða stjórnarandstöðunnar hinn óttalegi leyndardómur. Við vitum ekkert, hvað hún vill gera í málefnum framleiðslunnar. Í öllum þeim ræðum, sem fluttar hafa verið, hefur ekki fengizt um það ein setning, hvað sjálf stjórnarandstaðan leggi til um lausn á þeim vanda, sem hún þó viðurkennir að íslenzkri framleiðslu sé á höndum. Gagnrýnin er öll algerlega almenns eðlis og algerlega neikvæð. Það eina, sem er jákvætt í ummælum stjórnarandstöðunnar, er viðurkenningin á því, að sjávarútvegurinn fyrst og fremst og reyndar landbúnaðurinn einnig þurfi á næsta ári á auknum tekjum að halda frá því, sem var á liðnu ári. Þetta er játað. Síðan heyrist ekki eitt orð, ekki einn stafur um það, hvernig eigi að afla þess fjár, þeirra mörgu milljóna, sem þeir þó viðurkenna að framleiðslan þurfi að fá í auknar tekjur. Það er enginn ágreiningur milli okkar í ríkisstj. og stjórnarandstöðunnar um það, að meginleiðirnar, sem til greina koma til úrbóta, eru tvær, annars vegar er almenn tekjutilfærsla í þjóðfélaginu og hins vegar gengisbreyting. Þeir segja ekki skýrt, hvort þeir vilji heldur. Afstaða stjórnarinnar er alveg ljós. Við höfum valið tekjutilfærsluna og höfum gert það í samráði við launþegasamtökin í landinu og í samráði við samtök helztu framleiðenda í landinu. Þeir segja ekki, að þessi leið sé rétt, segja ekki heldur, að hún sé röng. Og þeir segja ekkert um það, að þeir vilji gengisbreytingu heldur. Hví ekki að segja það, ef þeir meina það? Það væri afstaða, en ekki lengur neinn leyndardómur. Þetta getur ekki gengið, að gagnrýna með almennum og óljósum orðum án þess að segja, hvað eigi að koma í staðinn. Við vitum ekkert um það, hverju mennirnir vilja breyta. Telja þeir t. d. tekjuþörfina ofmetna? Telja þeir þær 240 millj. kr., sem gert er ráð fyrir að flytja á milli yfir til framleiðslunnar, of háa fjárhæð? Ef þeir telja fjárhæðina of háa, ber þeim skylda til að benda á, hverjir fái of mikið. Ég leyfi mér að spyrja þá, sem hér munn tala á eftir: Hverjir fá of mikið, ef kvartað er undan, að tekjuupphæðin sé of há? Fá bátarnir of mikið? Það vil ég fá að vita. Fá togararnir of mikið? Það væri gaman að fá að heyra það. Eða fá frystihúsin of mikið? Af hverjum á að taka af þeim, sem fá upphæðirnar, ef upphæðin er talin of há? Ef menn eru óánægðir með, hvernig fjárins er aflað, vil ég líka fá ábendingar eða helzt beinar tillögur um það, hvar eigi að lækka álögurnar. Ef menn telja of mikið lagt á einhverja ákveðna vörutegund, - maður hefur heyrt helzt nefnda hér silkisokka og heimilistæki, - ef menn telja álögur á þessar vörur of miklar og vilja lækka þar, á hverju á þá að hækka? Á kannske að hækka á þeim vörum, sem við lögðum ekkert á: kaffi, sykri, mjöli og þar fram eftir götunum? Svona almennt orðalag dugir ekki. Meginstaðreyndirnar eru þessar: Er heildarupphæðin of há? Ef hún er það, af hverjum á þá að taka? Er of mikið lagt á einhverja vöru? Ef svo er, á hverju á þá að hækka? Það hefur heyrzt nokkuð í umr. um málið, einkum þó í hv. Nd., að það væri lítill munur á þessum ráðstöfunum og þeim ráðstöfunum, sem fyrrverandi stjórn gerði í fyrra og hittiðfyrra. Það er á þessum ráðstöfunum meginmunur, og ég skal segja það í örfáum orðum, hvern ég tel vera meginmuninn. Hann er í fyrsta lagi fólginn í því, að þeim gjöldum, sem nú eru á lögð, er dreift eftir allt öðrum grundvallarreglum en gjöldunum var dreift í fyrra. Þá var fylgt þeirri reglu að dreifa álögðum gjöldum sem jafnast á þær vörur, sem báru gjöldin. Nú er fylgt gerólíkri reglu, Það er fylgt þeirri reglu að dreifa gjöldunum ójafnt eftir því hvers eðlis vörurnar eru. Það koma engin ný gjöld, ekki einn eyrir, í viðbót á helztu rekstrarvörur sjávarútvegs og landbúnaðar. Það koma engin ný gjöld, ekki einn eyrir, í viðbót á brýnustu nauðsynjavörur almennings, helztu vörurnar sem eru í vísitölunni, kornvörur, kaffi og sykur og því um líkt. Hitt megineinkennið á þessum ráðstöfunum, borið saman við ráðstafanirnar í fyrra, er það, að nú eiga að fylgja þessari tekjutilfærslu milli stétta þjóðfélagsins víðtækar viðbótarráðstafanir. Nú á að fylgja þessum ráðstöfunum víðtækt verðlagseftirlit. Í fyrra var engin tilraun gerð til þess að hafa hemil á verðlaginu. Verðlagsmyndun var að mestu leyti frjáls. Nú á að fylgja þessum ráðstöfunum stóreignaskattur. Ekkert af því var gert í fyrra. Nú á að fylgja þessum ráðstöfunum þriðjungslækkun á tekjuskatti hinna tekjulægstu, bæði hjóna með börn og einstaklinga. Nú á að fylgja þessum ráðstöfunum gagnger endurskipulagning á fisksölumálunum. Ekkert slíkt var áformað eða gert í fyrra. Nú á að fylgja þessum ráðstöfunum endurskipulagning á bátagjaldeyriskerfinu, ekkert slíkt var gert í fyrra. Allar þessar viðbótarráðstafanir eiga að miða að því og miða að því að dreifa byrðunum réttlátar og sanngjarnar en raun varð á í fyrra. Reynslan hefur líka þegar sýnt, að allur almenningur í þessu landi, bæði meðal launþega og framleiðenda, lítur gerólíkum augum á þessar ráðstafanir og ráðstafanirnar í fyrra. Í hverju kemur það fram? Það kemur fram í því, að ráðstafanirnar í fyrra hlutu hvorki viðurkenningu launþegasamtaka né framleiðendasamtaka. Það vita allir hv. þm., að óánægjan með tillögur fyrrverandi ríkisstj. á s. l. ári var svo mikil í hópi útvegsmanna, að þeir neituðu að starfa samkvæmt þeim. Það var ekki róið allan janúarmánuð, fyrsti mánuður vertíðarinnar fór forgörðum. Tugir miljóna töpuðust þjóðinni í erlendum gjaldeyri, af því að útvegsmennirnir sjálfir, helztu samtök þeirra framleiðenda, sem málið snertir, voru óánægðir með aðgerðir fyrrverandi ríkisstj. Í hópi launþeganna var óánægjan ekki minni af því, hvernig byrðunum var dreift, og af því, að engar viðbótarráðstafanir fylgdu. Launþegasamtökin snerust gegn fyrrverandi ríkisstj., snerust gegn ráðstöfunum hennar, með þeim afleiðingum, sem alkunnar eru. Nú hefur það gerzt, að bæði launþegasamtökin og samtök framleiðendanna, þ. e. a. s. bæði samtök útvegsmanna og bænda, hafa lýst yfir stuðningi sínum við þessar ráðstafanir, hafa lýst yfir, að þau muni una þeirri tilraun, sem hér er gerð til þess að stöðva verðbólguhjólið, tryggja örugga atvinnu í framtíðinni og leggja heilbrigðan grundvöll undir vaxandi framleiðslu þjóðarinnar í framtíðinni. Þessar staðreyndir tala skýrara máli en nokkur ræðuorð fá gert um það, hvílíkur reginmunur er á ráðstöfunum þessarar stjórnar og ráðstöfunum fyrrverandi stjórnar. Þessi stjórn hefur fengið stuðning launþegasamtaka og framleiðendasamtaka. Fyrrverandi stjórn fékk það ekki. Þessi meginstaðreynd er einmitt höfuðgrundvöllur þess, að ráðstafanir fyrrv. stjórnar urðu ekki til frambúðar, heldur urðu bráðabirgðaráðstafanir. Það er von ríkisstj., að atbeini sá, sem tillögur hennar hafa fengið meðal launþega og meðal framleiðenda, muni verða þess valdandi, að þessar ráðstafanir reynist ekki bráðabirgðaráðstafanir, heldur varanlegt úrræði. Hv. síðasti ræðumaður sagði, að í þessu frv. væri í raun og veru ekkert nýtt. Hvílíkur reginmisskilningur er þetta. Skyldu menn ekki eiga að taka meira mark á heildarsamtökum launþega, heildarsamtökum útvegsmanna, heildarsamtökum bænda heldur en málsvara Sjálfstfl. hér á hinu háa Alþingi? Ef ekkert nýtt var að gerast, hvers vegna snerust þá útvegsmenn á móti stjórninni í fyrra, en með henni núna, hvers vegna snerust launþegarnir á móti stjórninni í fyrra en með henni núna, eða hver er skýringin á afstöðu bændanna? Nei, sannleikurinn er sá, að hér er auðvitað um nýja stefnu að ræða, sem hefur komið fram í þeim tímamótum, sem nú hafa verið mörkuð í framleiðslu- og fjárhagsmálum þjóðarinnar á þann hátt, að víðtækara samstarf hefur tekizt með hagsmunasamtökunum og ríkisvaldinu en nokkurn tíma áður. Það er auðvitað meginstaðreynd, eins og íslenzkt þjóðfélag er nú skipulagt, að landinu verður ekki aðeins ekki vel stjórnað, heldur eiginlega alls ekki stjórnað, nema því aðeins að þar ríki samstarf á milli ríkisvaldsins annars vegar og hinna voldugu hagsmunasamtaka hins vegar. Milli þessara aðila þarf að ríkja traust, gagnkvæmt traust. Það er þetta traust, sem hefur vantað undanfarin ár og hefur verið meginundirstaða þess ófarnaðar, sem verið hefur einkenni íslenzkra efnahagsmála undanfarin ár. Það er vegna skilnings á þessu, sem ríkisstj. hefur talið það meginverkefni sitt að skapa slíkt gagnkvæmt traust milli samtaka launþega og framleiðenda annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar. Sem betur fer hefur það tekizt, og það er einlæg von ríkisstj., að á því ástandi verði áframhald, vegna þess að með því einu móti verður hagur þjóðarheildarinnar vel tryggður í framtíðinni. Það ber mikið á því í málflutningi hv. stjórnarandstöðu að telja þá tekjuöflun, sem frv. gerir ráð fyrir, til gífurlegra byrða. Þeim 240 millj. kr. tekjuafgangi, sem frv. gerir ráð fyrir, er deilt niður á hvert mannsbarn í landinu, jafnt á ungbarnið í vöggunni og gamalmennið, og einnig fundið út, að nýjar byrðar á hvert nef í landinu séu 1500 kr., eða 7500 kr. á hverja fimm manna fjölskyldu. Hv. síðasti ræðumaður komst meira að segja upp í 10 þús. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu. Ónákvæmt er nú reiknað, en mér sýndist, að það, sem lægi til grundvallar, væri, að ofan á þessar 240 millj. kr. bætti hann stóreignaskattinum, og er að vísu ekki nákvæmt enn, heldur jafnað mjög mikið upp á við. Í fyrsta lagi nær ekki nokkurri átt, við sjáum, hvað blekkingin er augljós, þegar menn taka að jafna fyrirhuguðum stóreignaskatti, sem er yfirlýst að eigi að innheimtast á næstu fimm árum, sem viðbótargjöldum á hvert mannsbarn, barnið í vöggunni og gamalmennið, til útgjalda á næsta ári. Slíkir útreikningar eru náttúrlega langt frá því að vera sæmandi mönnum hér á hinu háa Alþingi. Auk þess er öll hugsunin í þessum útreikningum bláber vitleysa. Þeir eru byggðir á því, að þessi 240 millj. kr. tekjutilflutningur sé allur saman tekinn af borgurunum og látinn hverfa og sé eytt. Manni skilst það helzt, að ríkisstj. ætli sér að taka í sinn vasa 240 millj. kr. og eiginlega brenna peningana eða brenna verðmætin, sem peningarnir svara til, sökkva þeim í sjó eða kveikja í þeim. Því aðeins að þetta væri rétt, væru þetta hreinar álögur á landsmenn. Allir vita auðvitað, að ríkisstj. hefur enga slíka brennu í huga og ekkert, sem jafngildir því, að hún ætlaði sér að taka skip og sökkva miklum verðmætum í sjó niður. Hvað er hér að gerast? Skilja menn í raun og veru ekki, hvað hér er að gerast, eða er blekkingarhugurinn svo stórkostlegur, að menn látist ekki skilja jafneinfaldan hlut og hér er þó á ferðinni? Hvað er hér að gerast? Það er verið að taka 240 millj. kr. úr vasa sumra borgara þessa þjóðfélags og láta upphæðina næstum alla í vasa annarra borgara þjóðfélagsins. Það er kjarni málsins. Hverjir eru það aðallega, sem fá þessa miklu milljónatugi. Það eru framleiðendur við sjávarsíðuna fyrst og fremst og sjómenn við sjávarsíðuna, auk þess bændur. Sá, sem gerði þennan útreikning, var maður sem lýsti því yfir, að hann væri sérstakur fulltrúi sjómanna og útvegsmanna. Þeir eru fjölmennir í hans kjördæmi, og það er ekki nema eðlilegt, að hv. þm. telji sig sérstakan fulltrúa þeirra. En ef hann telur mönnum þessar 240 millj. kr. til útgjalda sem byrði, hví gleymir hann þá að nefna tekjuaukann, sem sjómennirnir hans, útvegsmennirnir hans fá vegna þessara álagna? Má gleyma því? Ef ég tæki, sem mér dytti að vísu aldrei í hug að gera, 100 kr. úr hægri vasa hv. þm. N-Ísf. og léti þær í vinstri vasa hans, þá þætti mér vægast sagt mjög óheiðarlegur málflutningur, ef hann hlypi hér út á Austurvöll, að ég nú ekki tali um, að hann færi með það í Morgunblaðið, að ég hefði stolið af sér 100 krónum. Nei, ég mundi auðvitað fljótlega minna hann á, að það, sem áður var í hægri vasa hans, væri núna komið í vinstri vasa hans, og ekki það einasta, hann væri nákvæmlega jafnríkur eftir sem áður. Það gæti meira að segja vel verið, að peningarnir væru betur komnir í vinstri vasanum en þeim hægri og að ég hafi gert honum greiða. Það er þetta, sem er að gerast í þessum tillögum. Það er verið að taka 240 millj. úr vasa sumra manna og láta í vasa annarra manna. Þjóðin í heild hvorki græðir á þessu né tapar, alveg eins og hv. þm. verður hvorki ríkari né fátækari, þó að hundraðkrónuseðillinn færi úr öðrum vasa í hinn.

Er þá ekki verið að færa úr einum vasa í annan á sama manni?

Núna? Sumpart, það merkilega við það er, að það eru sumpart sömu mennirnir sem fá peningana.  Ef menn vilja tala um raunverulega byrði í sambandi við þessar álögur og ef þeir vilja tala rétt og í samræmi við kjarna málsins, í réttara skilningi á öllu málinu út frá sjónarmiði þjóðarheildarinnar, þá er það eitt byrði af þessum álögum, sem notað er í nýja fjárfestingu, vegna þess að öll fjárfesting skerðir auðvitað skilyrðin til neyzlu á því ári, þegar hún er framkvæmd. Að svo miklu leyti sem hluti af þessum 240 millj. kr. fer eða er ætlað að fara í nýja fjárfestingu í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, þá má segja, að um byrði sé að ræða, sent þjóðin í heild taki á sig í sambandi við ráðstafanirnar. Þannig er málið auðvitað rétt skoðað. Hitt er engin byrði fyrir þjóðina í heild. Ef menn telja fjáröflunina of mikla, vegna þess að í sambandi við hana sé fyrirhuguð of mikil fjárfesting, þá vildi ég gjarnan fá að vita hjá hæstv. stjórnarandstöðu, hvaða fjárfestingu hún vill minnka frá því, sem verið hefur. Í sambandi við afgreiðslu fjárlaga er fyrirhugað að gera ráð fyrir myndarlegu framlagi til jafnvægissjóðs, til þess að efla jafnvægi í byggð landsins. Við skulum bíða tillagna hv. sjálfstæðismanna um það, hvort þeir telja þær upphæðir, sem ríkisstj. fyrirhugaði í þessu sambandi, of háar. Ég býst við, að þeir muni frekar telja þær of lágar, og það getur vel verið, að í því hafi þeir einmitt rétt fyrir sér, að þær þyrftu að vera hærri. Það þarf að veita verulegt fé til raforkuframkvæmda í sambandi við fjárlögin. Þetta er tveir aðalfjárfestingarliðirnir. Við skulum líka bíða tillagna hv. sjálfstæðismanna um það, hvort þeir telja þær upphæðir, sem ríkisstj. fyrirhugar í þessu sambandi, of lágar. Ég á von á hækkunartill. frá þeim, en ekki lækkunartill. Þetta eru einu byrðarnar, þjóðhagslega skoðað, sem slíkar ráðstafanir hafa í för með sér, og varðandi þær er sannleikurinn sá, að þær vill Sjálfstfl. án efa þyngja meira en við munum treysta okkur til að leggja til. Hv. þm. spurði í ræðu sinni, og það var mjög eðlileg spurning: Hvers vegna var þessi leið, sem við höfum kallað millifærsluleiðina, valin, - og á þá auðvitað við: Hvers vegna var ekki gengisbreytingarleiðin farin? - Skýringin á þessu er ofur einföld. Það var meginatriði í stefnu allra núv. stjórnarflokka að gera þær ráðstafanir í efnahagsmálum, sem víðtækast samkomulag gæti orðið um við samtök launþega og framleiðenda. Mjög ýtarlegar athuganir og mjög ýtarlegar viðræður leiddu í ljós, að sú leið, sem ríkisstj. hefur nú lagt til, var einmitt sú leið, sem samkomulag gat fengizt um, bæði við launaþegasamtökin og við samtök framleiðenda, þ. e. a. s. útvegsmanna og bænda. Þetta er meginskýringin á því, að þessi leið var farin. Hv. þm. spurði, hverjar hafi verið till. þeirra erlendu sérfræðinga, sem ríkisstj. kvaddi sér til ráðuneytis á sínum tíma. Álitsgerð þeirra var afhent ríkisstj. sem trúnaðarmál með sérstakri ósk hinna erlendu sérfræðinga um, að álitið yrði ekki birt nema með leyfi þeirra. Eftir þessu hefur ríkisstj. farið.

Hefur hún ekki beðið um leyfi?

Það er engin nýlunda, að með álit sérfræðinga sé farið sem trúnaðarmál, og ætti hv. þm. og aðrir sjálfstæðismenn að minnast þess, hvernig farið var í fyrra með álit innlendra sérfræðinga í málinu. Þá skipaði ríkisstj. nefnd fjögurra manna, fjögurra íslenzkra hagfræðinga, til þess að gera ýmsar athuganir fyrir sig. Þessir fjórir hagfræðingar skiluðu ýtarlegu áliti. Við margbáðum um það, sem þá vorum í stjórnarandstöðu hér á hinu háa Alþingi, að fá að sjá þetta álit. Við fengum nei og aftur nei, fengum aldrei að sjá það. Hæstv. forsrh. svaraði því þá til, að ástæðan væri sú, að hinir innlendu sérfræðingar, hagfræðingarnir fjórir, hefðu sent ríkisstj., fyrrverandi ríkisstj., álit sitt með þeirri sérstöku skriflegu ósk, að álitið yrði ekki birt, ekki einn sinni þingmönnum, og af þeirri beiðni taldi ríkisstj. sig skuldbundna. Þó að ég hefði í fyrra óskað mjög eftir því að fá að sjá tillögur þessara fjögurra hagfræðinga, sem ég þekki alla mjög vel og met mikils, verð ég að segja, að mér kom ekki alveg á óvart afstaða þeirra í þessu máli. Sannleikurinn er nefnilega sá, að á undanförnum árum, oftar en einu sinni, hafa álitsgerðir hagfræðinga, álitsgerðir sérfræðinga, verið misnotaðar svo herfilega, að algerlega ófyrirgefanlegt er. Alls konar stjórnmálamenn hafa beitt skoðunum eða ábendingum og útreikningum hagfræðinga fyrir sig á fullkomlega villandi hátt. Segi ég þetta ekki í ádeiluskyni á neinn sérstakan flokk, heldur eiga stjórnmálaflokkarnir allir meira og minna sammerkt í þessu. Þetta er yfirleitt skoðun þeirra hagfræðinga, sem hafa verið kvaddir til ráðuneytis ríkisstjórnum hér undanfarin ár. Ég hef sjálfur margoft unnið fyrir ríkisstjórnir og opinbera aðila einmitt að slíkum álitsgerðum og útreikningum, ýmist einn eða ásamt öðrum, og einnig orðið fyrir því ásamt öðrum. Þetta er reynsla okkar hagfræðinganna allra og skoðun okkar allra, alveg án tillits til þess, í hvaða stjórnmálaflokki við erum. Hlutverk hagfræðinga í slíkum vanda eins og þeim, sem nú hvílir á höndum, er fyrst og fremst að benda á leiðir, að gera dæmin greinilega upp, um hvaða leiðir sé að velja og hvaða afleiðingar hver ráðstöfun um sig hafi. Það er ekki hlutverk hagfræðinganna sem fræðimanna að velja á milli leiðanna. Það er hlutverk stjórnmálamannanna, og því hlutverki verða þeir að gegna. Þeir verða að hafa kjark til þess að velja sjálfir þær leiðir, sem þeir telja rétt að fara, og bera ábyrgð á vali sínu, en reyna ekki að skella því yfir á herðar svokallaðra sérfræðinga, sem bókstaflega ekkert hafa með valið milli leiðanna að gera sem fræðimenn. Þar ræður stjórnmálaskoðunin eða þjóðfélagsmálaskoðunin öllu, bókstaflega öllu. Það var þessi reynsla innlendra hagfræðinga á s. l. tíu árum, sem olli því í fyrra, að hinir fjórir ágætu hagfræðingar óskuðu eindregið eftir því, að tillögur þeirra eða útreikningar þeirra yrðu skoðaðir sem trúnaðarmál hjá ríkisstjórninni henni til athugunar, en yrðu ekki pólitískt bitbein hér á Alþingi. Þeir erlendu hagfræðingar, sem hingað komu á s. l. hausti, kynntust mjög fljótlega ástandi mála hér að því er þetta snertir. Ég er ekki í nokkrum vafa um, að meginorsök þess, að þeir vildu láta fara með sína skýrslu sem trúnaðarmál, var sú, að þeir vildu ekki láta gera hana hér að pólitísku bitbeini innanlands. Hitt er svo annað mál, að þegar mesti bardagahamurinn er runninn af mönnum, teldi ég persónulega mjög æskilegt og eðlilegt, að báðar skýrslurnar yrðu birtar, bæði rannsókn innlendu hagfræðinganna frá því í fyrra og rannsókn hinna tveggja erlendu hagfræðinga frá því í haust. Til lengdar og sérstaklega eftir að ákvarðanir eru teknar eiga náttúrlega ekki slík plögg að vera neitt leyndarmál. Hv. þm. N-Ísf. sagði, að almenningi væri ætlað að borga 220 millj. kr. skv. till. ríkisstjórnarinnar, en hinum ríku aðeins 15 milljónir. Hér er mjög hallað réttu máli. Hinir ríku koma til með að borga mjög verulegan þátt af 240 milljónunum, en hinir tekjulægstu bókstaflega ekki neitt, vegna þess, hvernig álagningunni er hagað, að öllum helztu nauðsynjavörum og rekstrarvörum útflutningsatvinnuveganna er algerlega hlíft við öllum nýjum gjöldum, en þeim mun hærri gjöld lögð á þær vörur, sem einmitt hinir ríku nota. Hins vegar kom mér það á óvart að heyra málsvara Sjálfstfl. kvarta undan því, að of lítið sé lagt á hina ríku. Ég mun hafa tillögurétt hér í hv. Ed., þó að ég hafi hér ekki atkvæðisrétt, og ég býð hv. þm. hér með að flytja með honum till. um að hækka stóreignaskattinn. Mér skyldi verða sérstök ánægja að hafa hann sem meðflutningsmann að till. um að hækka hann, t. d. þótt ekki væri nema um 10–20 milljónir, svo að hann þurfi ekki að kvarta mikið undan því, að við viljum hlífa hinum ríku. Þá fjölyrti hv. þm. mjög um gróða hins nýja skips Sambandsins og Olíufélagsins, Hamrafells, og taldi hann mjög óeðlilegan. Ég ætla ekki að ræða þetta mál ýtarlega, því að bráðlega þarf að gera fundarhlé. Ég vildi aðeins benda á það, að olía hefur ávallt verið flutt hingað til landsins fyrir farmgjöld, sem hafa ákvarðazt af heimsmarkaðsverði á farmgjöldum. Hingað hefur aldrei áður komið olíufarmur, ekki einn olíufarmur fyrir lægra farmgjald en svarað hefur til hinna skráð farmgjalda á olíu á heimsmarkaðnum. Flutningar Hamrafellsins núna eru fyrstu olíuflutningar til landsins, þar sem landsmenn fá olíu undir skráðu heimsmarkaðsverði á farmgjöldum fyrir olíu, fyrstu flutningar í Íslandssögunni, þar sem olía kemur til landsins undir skráðu heimsmarkaðsverði. Þá ætlar viss hópur manna hér í landinu alveg að ærast. Þessi lækkun niður fyrir heimsmarkaðsverð, sem eigendur Hamrafellsins buðu fram af frjálsum og fúsum vilja, nemur hvorki meira né minna en 10 millj. kr. á fjórum ferðum, 2½ milljón í hverri ferð. Ég verð að segja, að fyrir þetta fyndist mér meiri ástæða til þess að þakka eigendum Hamrafellsins heldur en ausa þá óhróðri fyrir það, að þessi farmgjöld, sem þó eru 2½ millj. kr. lægri á ferð heldur en markaðsfarmgjöldin, skuli færa þeim gróða miðað við bókfært kaupverð skipsins, þegar það var keypt. Þeim mun undarlegri er þessi afstaða hv. sjálfstæðismanna, afstaða þeirra til verðlagsmála í olíuflutningunum, þegar það hefur verið afstaða þeirra í farmgjaldamálum Eimskipafélagsins, að það væri eðlilegt að láta flutningsgjöld Eimskipafélagsins fara að meira eða minna leyti eftir hinu almenna verðlagi á flutningsgjöldum, en ekki eftir hinu gamla kostnaðarverði skipanna, þegar þeirra var aflað. Allir, sem til þekkja, vita, að sá gífurlegi gróði, sem Eimskipafélagið safnaði á stríðsárunum, átti einmitt rót sína að rekja til þess, að Eimskipafélagið fékk að njóta þess, að á stríðsárunum hækkuðu farmgjöld í heiminum almennt mjög verulega. Ef þá hefði verið framfylgt þeirri stefnu, sem Morgunblaðið núna telur sig höfuðmálsvara fyrir, þá hefði ekki átt að leyfa Eimskip neina hækkun á farmgjöldum sínum í styrjöldinni. Reikningarnir hefðu getað jafnazt algerlega, vegna þess að eigin skip þess voru keypt fyrir stríð og leiguskipin fengust fyrir sérstaka milligöngu ríkisstj. og velvild Bandaríkjastjórnar fyrir mjög hagstætt verð, miklu lægra verð en svaraði til farmgjaldanna á heimsmarkaðnum yfirleitt. Þetta var ekki gert. Eimskip sigldi að vísu fyrir taxta, sem að mörgu leyti voru miklu lægri en markaðstaxtarnir, en í heild voru samt miklu hærri en svaraði til sams konar kostnaðarverðsútreiknings og Morgunblaðið og Sjálfstfl. krefst nú að bitni á Hamrafellinu. Og á því byggðist sá mörg hundruð millj. kr. gróði, sem Eimskipafélagið safnaði í styrjöldinni. Tiltölulega mjög lítill ágreiningur var um það, að eðlilegt væri, að Eimskipafélagið fengi á þennan hátt að safna sér nokkrum sjóðum til endurnýjunar á skipaflota sínum. Um nákvæmlega sama er að ræða núna. Það er talið eðlilegt, að þessi nýja grein íslenzkra siglinga fái aðstöðu til þess að efla hag sinn og safna nokkrum sjóðum í skjóli þess ástands, sem skapazt hefur á heimsmarkaðnum í flutningamálum, sérstaklega þegar þess er gætt, að félagið hefur reynzt fúst til þess af frjálsum vilja að sigla til landsins fyrir gjöld, sem eru miklu lægri en við þyrftum að borga erlendum aðilum, ef við hefðum ekki átt skipið. Þetta er auðvitað mergurinn málsins. Það er vægast sagt ósmekklegt að kalla þessar ráðstafanir fáheyrt svindl, eins og hv. þm. N-Ísf. gerði í ræðu sinni. Sjálfstfl. hefur frjálsa samkeppni á stefnuskrá sinni og segir: Samkeppnin lifi, - a. m. k. þegar hann vill tala fallega og hátíðlega. En nú vildi ég spyrja og biðja þessa hv. þm. um að athuga vandlega, hvað spurningin raunverulega þýðir: Hvað mundu þeir sjálfir og þeir, sem standa hjarta þeirra næst, segja, ef samkeppnin væri látin lifa í olíumálunum varðandi flutning á olíu til landsins? Hvað mundu þeir segja og olíufélögin B. P. og Shell, ef eigendur Hamrafellsins segðu: Við skulum flytja olíu fyrir sjálfa okkur, sjáið þið um ykkar eigin olíu og olíuflutninga. Flytjið hana sjálfir? Allir vita, hvað þetta mundi þýða. Þetta mundi þýða á skömmum tíma gjaldþrot B. P. og Shell, nema því aðeins að útlendingar, sem þar hafa mikinn áhuga á, að ekki fari neitt illa, hlypu undir baggann og hjálpuðu íslenzkum vinum sínum. Það væri augljóst mál, að hin tvö stóru olíufélögin, B. P. og Shell, geta alls ekki keppt við Sambandið eða Olíufélagið á frjálsum markaði um flutninga til landsins. Sú olía, sem þau flyttu hingað, yrði miklu dýrari en sú olía, sem kæmi með Hamrafellinu, ef hún yrði seld fyrir kostnaðarverð reiknað á þann hátt, sem Morgunblaðið heimtar að það sé reiknað. Það, sem málsvarar Sjálfstfl. eru því í raun og veru að heimta með afstöðu sinni til þessara olíumála og með því að bæta við, að samkeppnin eigi að lifa, er það, að svo yrði saumað að B. P. og Shell, að þau ættu sér ekki viðreisnar von nema með dulinni hjálp erlendra vina sinna. Ég tel mjög vel farið, að ekki hefur orðið sú niðurstaða á þessu máli, að þessi leið hafi verið farin. Ég tel það mjög gott, réttmætt og æskilegt, að samkeppnin hefur ekki verið látin lifa í þessu tilfelli, því að það hefði getað orðið þjóðinni í heild dýrt spaug. En svona er það. Það er stundum munur á því, sem menn segja, af því að menn telja það hljóma fallega, og hinu, sem menn raunverulega óska sér, ef menn skoða málið ofan í kjölinn. Þá sagði hv. ræðumaður í sambandi við þetta mál, að það væri orðið næstum því spaugilegt ástand, að Sjálfstfl. sækti nú að milliliðunum, en stjórnarflokkarnir snerust til varnar. - Það væru sannarlega spaugilegir atburðir, ef þetta væri í raun og veru að gerast. Ef það væri þetta, sem væri að gerast, að Sjálfstfl. brygði brandi gegn milliliðunum í þjóðfélaginu, gegn okrurunum, en núverandi stjórnarflokkar skytu fyrir þá skildi, þá væru það óneitanlega kostulegir atburðir. Það er ekki heldur þetta, sem hefur verið að gerast. En af því að hv. þm. talaði jafnfagurlega og hann talaði, þannig að það mátti vel skilja mál hans þannig, að hann væri enginn sérstakur vinur milliliða og vildi gjarnan færa milliliðakostnaðinn niður, - hv. þm. talar venjulega mjög frjálslyndislega, þegar hann heldur ræður eins og þessar, - þá finnst mér nú rétt að benda honum á örfáar staðreyndir, sem veita honum mikinn kost á því og góðan kost á því að sýna í verki þennan hug sinn um andstöðu gegn óhóflegum milliliðakostnaði. Ég ætla að nefna honum örfáar tölur. Ég skal ekki þreyta hvorki hann né aðra hv. þm. með miklum tölum um þetta efni, ég ætla að benda honum á örfáar tölur um álagningu á fjórar vörutegundir og ætla að bera það undir hann og aðra hv. þdm., hvernig mönnum þykja tölurnar, hvort mönnum þykir líklegt, að milliliðirnir hafi þar borið skarðan hlut frá borði eða mikinn. Þeir ávextir og þær niðursuðuvörur, sem fluttar voru til landsins 1955, kostuðu í innkaupsverði erlendis 5 millj. kr. Skv. þeim reglum, sem íslenzkir heildsalar beita nú, nemur álagning á þessa ávexti og niðursuðuvörur 52 millj. kr., helmingi hærri upphæð en innkaupsverðið erlendis, og söluverðið út úr búð hjá smákaupmanninum nemur 137 millj. kr. Álagning heildsala og smásala á ávexti og niðursuðuvörur er hér innanlands með öðrum orðum helmingi hærri en fob.-verðið erlendis. Hliðstæðar tölur um bómullarefni, mjög algenga vefnaðarvöru, eru eftirfarandi: fob.-verð erlendis - af innflutningnum 1955 - nemur 22 millj. kr., álagningin innanlands 28, einni millj. kr. meira, og útsöluverðið er 66 millj. kr. Ég nefni ekki tölur um flutningsgjöld og tolla og það, sem hið opinbera tekur í gjöld af þessum vörum, til að flækja málið ekki of mikið. Tvö dæmi enn: Innflutningur bifreiðavarahluta nam á fob.- verði 14 millj. kr., álagning 16 - enn er hún hærri - og útsöluverðið 50. Og síðasta dæmið: Innflutningur hreinlætistækja 2.6 millj., álagningin 2.7 - alltaf tekst þeim að hafa álagninguna örlítið hærri en sjálft innkaupsverðið erlendis - og útsöluverð 9.7. Ég rek ekki fleiri dæmi, þó að hægt væri að nefna þau. Ég orðlengi ekki heldur um það, að þessar tölur bera þess greinilega vott, að álagningin er of há. Af þessu vil ég ekki láta menn draga þá ályktun, að hér þurfi endilega að vera um mikinn gróða að ræða. Þetta gæti alveg eins þýtt það, að allt skipulagið væri meira og minna ófullkomið. Ég er ekki þeirrar skoðunar, að gróði í sjálfu sér þurfi að vera mikið þjóðfélagsmein, ef hann á rót sína að rekja til dugnaðar og hagsýni þess, sem er að græða. En ef gróðinn á rót sína að rekja til þess, að aðilinn hefur einhvers konar einokunaraðstöðu, einhvers konar sérstöðu eða stundar einhvers konar vafasama verzlunarhætti, þá er hann óheilbrigður. Álagningin getur verið há, þó að lítið græðist, ef skipulagið er óheilbrigt. Ég er hræddur um, að það sé meginástæða þess, hve álagningin hér er óeðlilega há. Herra forseti. Ég biðst nú afsökunar á því, að ég hef dregið fundinn nokkuð fram yfir venjulegan þinghléstíma, og skal nú ljúka máli mínu með því að andmæla síðustu staðhæfingu hv. þm. N-Ísf., sem var um það, að ríkisstj. hafi brugðizt helztu fyrirheitum sinum. Hvert var helzta fyrirheit ríkisstj., þegar hún var mynduð? Hvert var helzta fyrirheit allra stjórnarflokkanna í kosningabaráttunni í sumar? Það var að brjóta blað í íslenzkri stjórnmálasögu síðari ára, að því leyti að efna til víðtæks samstarfs milli ríkisvaldsins annars vegar og samtaka launþega og framleiðenda hins vegar. Þetta var meginfyrirheit ríkisstjórnarinnar, og við þetta fyrirheit hefur hún staðið að fullu og öllu.



Herra forseti. Mér þætti betra, ef einhver ráðherranna hefði tíma til að vera viðstaddur þessar umræður, af því að telja má, að hér sé um nokkurt stórmál að ræða, og ekki sízt hæstv. menntmrh., sem flutti hér síðustu ræðuna.

Hæstv. forsrh. og félmrh. munu nú heyra máli hv. þm.

Af því að ég ætlaði nú einkum að svara hv. síðasta ræðumanni, þá vildi ég spyrja, hvort hann muni hér nærstaddur eða nokkur þá að flytja honum boð. 
             Herra forseti. Ég held, að ég verði nú að taka að mér það verkefni í tilefni af ræðu hæstv. menntmrh. að byrja á því að bera blak af hagfræðingunum, því að mér virtist á ræðu hans eins og hagfræðingar væru skoðanalausar lífverur, sem hefðu það hlutverk eitt að benda á, hvaða leiðir séu beztar eða hverjar leiðir beri að fara til úrlausnar málunum. Ég held, að þetta sé reginmisskilningur hjá þeim ágæta hagfræðingi og hæstv. ráðh. Ég veit hins vegar, að hinir beztu og þekktustu hagfræðingar hafa yfirleitt ekkert verið myrkir í máli um sínar skoðanir. Þeir hafa ekki aðeins bent á, hvaða leiðir væru til og færar, heldur einnig, hverjar leiðir væri æskilegast og heppilegast að fara, og það er misskilningur hjá hæstv. ráðh., að maður hætti að vera hagfræðingur, ef hann leyfir sér að hafa skoðun, og verði þá stjórnmálamaður, eins og mér skildist á honum, því að hinir beztu hagfræðingar víðs vegar í heiminum hafa einmitt haft ákveðnar skoðanir um lausnir hagfræðilegra efna. Annars er það einkenni þessa máls, hversu tregt er um að fá allar upplýsingar og skýringar, sem um er beðið, bæði í nefndum og hjá aðstandendum frv. yfirleitt. Í gær voru sameiginlegir fundir fjhn. beggja deilda. Þá var spurt um skýringar og skilning á mörgum atriðum og greinum frv. vegna þess, hve margt er á huldu. Það var spurt um, hvað fælist í þessu ákvæði, hvað í þessu, en stjórnarliðum var mjög þungt um svör, og síðan ég kom á þing, hef ég aldrei tekið þátt í meðferð máls, þar sem flm. og aðstandendur hafa verið jafnófróðir og óvissir um skilning á einstökum ákvæðum máls eins og þessa. Það var m. a. spurt um, hversu þungar væru álögur á vissar vörutegundir samkv. þessu, af hvaða verði skyldi reikna þessar nýju álögur o. s. frv. Svör fengust lítil sem engin. Hæstv. menntmrh. hefur stundum verið orðheppinn maður, og hann komst ákaflega vel að orði nú í ræðu sinni, þegar hann talaði um hinn „óttalega leyndardóm“, því að aldrei hef ég vitað frv., stórmál, flutt í þingi, sem hefur jafnmikið svipað til hins „óttalega leyndardóms“ eins og þessu. Og vegna þess að manni er illa við, að mál sé lögfest og það stórmál, sem þingheimur skilur ekki í verulegum atriðum, eftir því sem fram er komið í nefndum og á þingi, þá vildi ég aðeins á þessu stigi freista þess að fá örfáar upplýsingar um nokkur meginatriði. Í fyrsta lagi vil ég spyrja hæstv. ríkisstj.: Hver áhrif mun samþykkt þessa frv. hafa á vísitöluna? Er það rétt, sem haft er eftir hæstv. menntmrh., að við samþykkt frv. muni vísitalan annaðhvort hækka ekkert eða í mesta lagi um 2 stig? Mér hefur verið tjáð af mönnum, sem kvaddir voru á hans fund til að leita álits þeirra á þessu máli, að hann hafi látið þessi orð falla. Og ef svo er, þá verð ég að varpa fram þeirri spurningu: Hvernig má það vera, að við skulum segja 240 millj. kr. nýjar álögur, við skulum sleppa stóreignaskattinum svokallaða, sem hefur nú ekki verið útskýrt, í hverju á að vera fólginn eða hvernig verður á lagður; við skulum líka sleppa því, að þessar álögur verða vafalaust miklu hærri en 240 millj., eins og ríkisstj. gefur í skyn, - en þó að við höldum okkur við þessar 240 millj., hversu má það vera, að slíkar nýjar álögur á landslýðinn hafi engin eða sáralítil áhrif á vísitöluna? Ég spyr ekki að tilefnislausu, því að hæstv. menntmrh. komst svo að orði í ræðu sinni áðan, að með þessu frv., með þessum nýju álögum væri ekki lagður einn einasti eyrir til viðbótar á helztu rekstrarvörur útgerðar og landbúnaðar. Þetta er nú rangt, eins og þeir vita allir, sem hafa kynnt sér frv. rækilega. Enn fremur sagði hann: Það er ekki einn einasti eyrir samkv. þessu frv. lagður til viðbótar á brýnustu nauðsynjavörur almennings, - en síðan bætti hann við orðrétt, og það skýrir málið nokkuð: brýnustu nauðsynjavörur almennings, þ. e. helztu meginvörur, sem eru í vísitölunni. - Þar kom útskýringin. Frv. þetta virðist af stjórnarinnar hendi samið fræðilega og vísindalega með það fyrir augum að falsa vísitöluna. Það hefur oft verið sakazt um það á undanförnum árum, að vísitalan sé röng, að hún hafi verið fölsuð, en allt, sem í þeim efnum hefur verið á undanförnum árum, er þó vafalaust barnaleikur einn á móti þeim ósköpum, sem hér eru að gerast. Þess vegna spyr ég: Hefur hæstv. ríkisstj. gert sér grein fyrir því, hvort þessar nýju álögur hækka vísitöluna eða hækka hana ekki? Ef svo er, að hæstv. ríkisstj. hafi samið þetta frv. með það fyrir augum, að þessar þungbæru álögur á allan landslýðinn muni ekki hækka vísitöluna, þá er hæstv. ríkisstj. að bæta hér enn einum vænum pinkli ofan á svikabagga sinn, sem hún rogast með og er þó orðinn ærið þungur fyrir. Í öðru lagi eru það byggingarmálin, sem eru ein stærstu viðfangsefni og erfiðustu viðfangsefni þessarar þjóðar í dag. Nú spyr ég: Mun þetta frv. hafa í för með sér hækkun gjalda á byggingarvörum eða ekki? Þetta stórmál er eitt af þeim, sem ómögulegt hefur verið að fá svarað. Það fengust engin svör við þessu í fjárhagsnefndum. Það hafa ekki fengizt skýr svör við þessu í umr. í Nd. Hins vegar hafa fullyrðingar stjórnarliða verið sitt á hvað. Einn háttsettur maður í stjórnarliðinu taldi, að yfirleitt mundi byggingarefni hækka um 16%, þ. e. a. s. sem næmi yfirfærslugjaldinu, en þó mundu einhverjar undantekningar vera frá því. Annar liðsmaður stj. lýsti því yfir á fundi bæjarstj. Reykjavíkur í nótt, að byggingarefni mundi ekki hækka um einn einasta eyri fyrir þessar álögur; þessar álögur næðu alls ekki til byggingarefnis. Hvað er sannleikurinn í þessu? Þær upplýsingar, sem ég hef fengið, eru svo mismunandi, að þær eru ýmist þannig, að þetta frv. hækki alls ekki gjöld á byggingarefnum, upp í það, að það hækki um 20%. Ef síðari talan er rétt, að byggingarefni hækki um 20%, þá þýðir það, að allur byggingarkostnaður í landinu hækkar upp undir 10%, því að nú í dag munu byggingarvörurnar vera tæpur helmingur af byggingarkostnaði íbúðarhúsa a. m. k. Ef reiknað er með, að venjuleg 3 herbergja íbúð kosti nú um 250 þús. kr. fullgerð, þá mundi 20% hækkun á gjöldunum þýða 25 þús. kr. hækkun á byggingarkostnaði hverrar íbúðar. Ef við reiknum með, að nú séu hér í Reykjavík og nágrenni einu saman um 2000 íbúðir í smíðum, þá er þetta nýr skattur á þá, sem eru að byggja, sem nemur 50 millj. kr. Nú skulum við segja, að það rétta sé einhver millivegur milli 0 og 20%, t. d. 10%, þá er, miðað við þessar tölur, alltaf a. m. k. 25 millj. kr. nýr skattur. Ég skal ekkert fullyrða um, hvað er það rétta, en mér finnst það furðulegt, að í jafnmiklu stórmáli eins og hér er um að ræða skuli ekki fást skýr og glögg svör frá hæstv. ríkisstj. um þetta atriði. Um leið og hér er vafalaust verið að leggja talsverðar nýjar álögur á byggingarefni, gefur ríkisstj. rausnarleg fyrirheit, hún ætlar að verja hvorki meira né minna en 15 millj. kr. til lánastarfsemi vegna bygginganna. Ég býst við, að þessar 15 millj. séu kannske svipuð upphæð, kannske hluti af því, sem hún ætlar að leggja á byggingarefnið með þessu nýja frv. Um þetta óska ég upplýsinga. Í þriðja lagi er það varðandi verðlagseftirlitið, sem er í munni stjórnarliða eitt meginatriðið í þessu máli. Hæstv. menntmrh. ræddi hér ýtarlega um olíumálið svokallaða. Ég skal nú ekki koma inn á ummæli hæstv. menntmrh. um það, en þau ummæli hans báru sorglegan vott um sorglegan „móral“ í verðlagsmálunum. Megininntakið í hans ræðu um það efni var þetta: Af því að Eimskipafélagið græddi á stríðsárunum og af því að Shell og B. P. eru auðhringar og af því að Hamrafell flytur undir heimsmarkaðsverði, þá má þessi milliliður, - ég segi ekki óþarfi milliliður, þvert á móti þarfur milliliður, en milliliður er það eftir skilningi og orðalagi stjórnarflokkanna, - þá á þessi milliliður, sem við fögnum allir að hingað hefur komið, þetta ágæta og stóra skip að geta hagnazt um nokkra tugi milljóna á kostnað almennings. Ég veit ekki og get ekkert fullyrt um, hversu þessi hagnaður er mikill, en hæstv. menntmrh. gaf nokkrar upplýsingar um það. Hann sagði: Það hefur verið samið við þetta skip um, að það flytji undir heimsmarkaðsverði, og sá mismunur, sem er á því farmgjaldi, sem hefur verið samið um við það, og heimsmarkaðsverði, nemur, ef ég hef tekið rétt eftir, 2½ millj. kr. í ferð. Ef nú samið hefði verið um farmgjöld, sem upplýst er og játað að var eðlilegt og sanngjarnt miðað við kostnaðarverð og annað, þá hefði eftir þessum tölum ráðherrans mátt spara 5–6 millj. í hverri ferð, eða réttara sagt: félagið hagnast um 5–6 millj. kr. í hverri ferð. Ég ætla ekki að fara út í þetta atriði frekar. En ég vil endurtaka það, þar sem hæstv. ráðh. er hér nú mættur, að mér fundust ummæli hans um olíumálið, sem hann talaði hér langt mál um, bera sorglegan vott um sorglegan „móral“ í verðlagsmálunum. En hann sagði: Nú ætla vissir hópar að ærast út af þeim samningum, sem ríkisstj. hefur gert við Hamrafell um olíuflutningana. - Ja, hverjir eru þessir hópar, sem ætla að ærast? Einn þessara hópa voru nokkrir stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. í bæjarstj. Reykjavíkur. Á fundi bæjarstj. í gærkvöld fluttu bæjarfulltrúi Þjóðvfl., bæjarfulltrúi Alþb., Alfreð Gíslason, hv. 1. landsk., Óskar Hallgrímsson, bæjarfulltrúi Alþfl., og Ingi R. Helgason, bæjarfulltrúi Sósfl. sameiginlega svo hljóðandi till.: „Þar sem upplýst er, að fyrirhuguð farmgjöld hjá hinu nýja olíuskipi eru meira en helmingi hærri en nauðsyn krefur, og vitanlegt, að slíkt hefur í för með sér milljónaútgjöld fyrir Reykvíkinga, þá skorar bæjarstjórnin á félagsmálaráðherra að beita áhrifum sínum til þess sem æðsti yfirmaður verðlagsmála að hindra slíkt okur.“ Þessi till. var samþ. með 14 atkv. bæjarfulltrúa gegn einu, þ. e. a. s. fulltrúa Framsfl. og Hamrafells. Hæstv. menntmrh. segir, að þessir hópar séu að ærast. Vill hann ekki athuga fulltrúa þá, sem stjórnarliðið á í bæjarstj. Reykjavíkur, í höfuðborginni, og ræða við þá nánar um það mál? En vegna þess að verðlagsmálin eru einn stærsti liðurinn í þessu máli öllu eftir ummælum hæstv. ríkisstj. að dæma, þá vil ég spyrja: Eru þessir samningar um olíuflutningana og þá milljónatugi, sem leggjast á almenning vegna þessara samninga, fyrsta sýnishornið af því verðlagseftirliti, sem á að koma? Á verðlagseftirlitið að framkvæmast í þessum anda? Er það „olíuandinn“, sem á að ráða í hinu væntanlega verðlagseftirliti? Ég vil enn fremur spyrja, vegna þess að það er eitt annað höfuðatriði hæstv. ríkisstj. í þessu máli. Þeir segja: Það er reginmunur á þessu og því, sem áður hefur gerzt, að nú er samið við fulltrúa launþega, fulltrúa bænda, verkamanna, launþega. Það er mál, sem ég skal ekki ræða um hér, hvernig þeim samningum er háttað. Við vitum, að t. d. meðal fulltrúa bænda, sem til voru kvaddir, var mikill ágreiningur um þetta mál og engan veginn einhugur. Ég ætla einnig, að annað fjölmennasta launþegasamband hér á landi, samband opinberra starfsmanna, hafi ekki lýst samþykki sinn á þessum ráðstöfunum þrátt fyrir tilraunir hæstv. ríkisstj. til að fá stjórn þess til þess. Látum það liggja milli hluta. En ég vil spyrja: Til hve langs tíma er samið við verkalýðssamtökin og aðra aðila um þetta? Er samið um eins árs starfsfrið? Er samið um tveggja ára frið? Er samið kannske út kjörtímabilið - eða til hve langs tíma? Eða skyldi hitt vera sönnu nær, að það sé alls ekki samið til neins ákveðins tíma, það sé ekki einu sinni samið í einn mánuð, ekki eina viku, ekki einn dag; það sé allt saman óráðið um það, hversu lengi þessir samningar geta staðið. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það, til hve langs tíma hefur verið samið við þessa aðila, sem ríkisstj. talar um. Loks vil ég spyrja um eitt. Hæstv. menntmrh. ræddi hér lítils háttar um gengislækkunarleið og sagði, að sú leiðin hefði verið valin, sem víðtækast samstarf náðist um, og þá er mér spurn: Þýðir þessi yfirlýsing það, að ef kommúnistarnir í stj. Alþýðusambandsins hefðu leyft gengislækkun, þá hefði ríkisstj. viljað fara þá leið? Því hefur verið lýst yfir af einu málgagni ríkisstj. og það málgagni stærsta Stjórnarflokksins, Þjóðviljanum, að Framsfl. og Alþfl. hafi viljað fara gengislækkunarleiðina, en Alþb. hafi stöðvað það, og þess vegna spyr ég enn: Ef kommúnistarnir í stj. Alþýðusambandsins hefðu leyft gengislækkun, hefði ríkisstj. þá farið þá leið? - vegna þess að ráðh. hafði út af fyrir sig ekkert á móti gengislækkun að segja, hann segir bara: Sú leið var valin, sem víðtækast samstarf náðist um. Þessi eru þau atriði, sem mér finnst rétt að spyrja um á þessu stigi, og ég vil ítreka það, að mér finnst ekki sæmandi fyrir hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokka að afgreiða slíkt stórmál út úr þingi, meðan jafnveigamiklum atriðum og grundvallaratriðum eins og þeim, sem ég hef gert hér fsp. um, er ósvarað.