Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Nefndin hefir kynt sjer mál þetta að því leyti sem það var unt og fallist á ástæður þær, sem fram eru bornar í greinargerð fyrir frv., og álítur því rjett að heimila þessa sölu. En aðgætandi er, að þetta er aðeins heimild til þess að selja hreppnum þetta heiðarland, og eftir atvikum sýnist það vera sanngjarnt, að hreppurinn eigi kost á að kaupa það.

Eftir hvaða atvikum?

. Eftir atvikum þeim, sem nefndinni hafa verið greind. Annars ætla jeg ekki að fjölyrða frekar um þetta, en jeg get búist við, að talað verði á móti málinu, og eru þá fyrir hendi nánari upplýsingar í því. Einn nefndarmanna hefir skrifað undir nál. með fyrirvara, og mun hann gera grein fyrir áliti sínu.

Guðmundur Ólafsson Það var ekki margt, sem hv.frsm. (JJós) sagði, en í byrjuninni drap hann á það, að nefndin hefði kynt sjer þetta mál eftir því sem unt var. Jeg vil nú ekki segja, að þetta sjeu bein ósannindi, en nálgt því var það. Jeg verð að segja það, að nefndin hefir svo að segja ekkert kynt sjer málið, því að hún hafði ekki litið á það áður en nál. var gefið. En þessi meðferð á málinu gerði mig einráðinn í því að vera á móti því að svo stöddu og áður en jeg hefi getað kynt mjer það. Það er vel trúanlegt, að hreppsnefndin vilji fá þetta land og þykist hafa þörf á því. Lásum við umsögn oddvitans þar um það eftir að nál. var gefið, en ekki var frágangurinn á henni svo, að það gæti styrkt mig í þeirri trú, að rjett væri að selja. Það er nú venjulega svo, þegar af landi kirkjujarðar er selt, eins og oft hefir komið fyrir, að þá hefir verðið verið látið renna í kirkjujarðasjóð, en ekki til ræktunar viðkomandi jarðar, eins og hjer er gert ráð fyrir. En þegar málið kemur hingað svo seint, þá gefst ekki tími til að athuga þetta nánar, og er því hætt við, að afgreiðslan verði nokkuð hroðvirknisleg, enda er það ekkert nýtt í lok þingsins, og þá ekki síst nú, þegar þingið hefir staðið um 100 daga. Annars finst mjer málið ekki svo í pottinn búið, að það sje vert að drífa það af nú í lok þings. Það gæti kannske átt við þetta mál, sem háttv. 1. þm. G.-K. (BK) sagði í sambandi við annað mál, að hann hefði oft rekið sig á það, að meiri hl. í þessari deild hefði oft rangt fyrir sjer, og get jeg tekið undir það með honum. Ef mál þetta væri vel upplýst, þá gæti jeg ef til vill fylgt því, en á upplýsingum þeim, sem gefnar eru í greinargerð frv., er ekki mikið að græða. Það getur nú verið, að það geti haft sín áhrif á prestinn og vitnisburð hans, að hann er þarna umsækjandi um prestakallið og á því verra með að koma fram sem aðili gagnvart hreppsnefndinni, sem vill kaupa þetta heiðarland. Því hefir verið haldið fram, að prestssetrinu væri alveg skaðlaust, þó að þessi landsspilda yrði seld. En hvers vegna er þá ekki farið eins með verðið og venjulegt er, þegar kirkjujarðir eru seldar? Nei, það bendir einmitt á, að jörðin megi ekki að skaðlausu missa þetta land, fyrst presturinn á að fá söluverðið til ræktunar heima. En ef þessi tilhögun er rjett á þessum stað, þá ætti hún eins að vera það á öðrum stöðum, þar sem líkt hefir staðið á. - Jeg sje svo ekki ástæðu til að segja fleira að þessu sinni.

Jóhannes Jóhannesson Jeg hefi átt tal um þetta mál bæði við hlutaðeigandi prest og oddvita, en það vanst þó ekki tími til þess að kalla þá á fund allshn. Jeg hefi af því viðtali sannfærst um það, að það er ekkert verulegt því til fyrirstöðu, að mál þetta gangi fram. Mosfell getur vel án lands þessa verið, enda hefir ábúandinn tiltölulega lítil not af því, og ekki önnur en þau, að hann hefir í einstaka árum getað leigt Reykvíkingum þar slægjur og fengið ofurlitla þóknun fyrir. Annars hafa hreppsbúar notað þetta land fyrir afrjett og annast þar fjallskil öll. En ef presturinn ætti sjálfur að annast þau, þá mundi ekki borga sig fyrir hann að nytja land þetta. Eina mótbáran gegn frv. er sú, að landið geti hækkað í verði, er hinn nýi vegur til Þingvalla, sem á að leggja þar um, væri lagður, og mundi þannig presturinn fara á mis við einhvern hagnað. En þegar þess er gætt, að hagnaðurinn fellur í raun og veru hinu opinbera eða hreppnum, þá ættu menn ekki að setja það fyrir sig, enda yrði það aldrei mikið, því að landið liggur hátt og er snjóþungt og því ekki vel fallið til ræktunar. Jeg get játað það með hv.þm. A.- Húnv. (GÓ), að nefndin hefir ekki getað athugað frv. þetta eins vel og æskilegt hefði verið, en því veldur bæði það, hvað málið kom hingað seint og svo annríki deildarinnar. En jeg get þó ekki annað en mælt með því, að frv. verði samþ.

Einar Jónsson Jeg verð að lýsa því yfir, að jeg treysti mjer trauðlega til þess að fylgja þessu máli. Jeg hefi nú hlustað á skýringar hv.þm. Vestm. (JJós) og hv.þm. A.-Húnv. (GÓ), sem hefir skrifað undir nál. með fyrirvara, og sannast að segja felli jeg mig betur við umsögn hans en hv.þm. Vestm. Jeg vil vekja athygli á því, að það hafa áður verið seldir partar úr kirkjujörðum, og eftir því sem jeg hefi kynt mjer það, þá þótti það ekki hafa gefist vel. Mig minnir, að þetta hafi komið fyrir á tveim jörðum á Austurlandi, Vallanesi og Kolfreyjustað. Einnig var þetta gert á Kornsá í Húnavatnssýslu, og hefi jeg heyrt, að mikil óánægja hafi risið út af því. Það hefir verið vitnað í það, hve erfitt væri að smala beitilandið. Og í því sambandi get jeg mint á það, að þegar búið var að parta Kornsá, þá var smalamenskan á landinu, sem eftir var óselt, svo dýr, að landið var selt fyrir lítið verð eða sama sem ekkert þeim manni, sem keypt hafði hinn hlutann. - Jeg er mótfallinn því, að verið sje að búta sundur jarðirnar og selja til einstakra manna, þó að það sje látið heita svo, að meiri hl. þeirra sje enn í eign hins opinbera. Annaðhvort á að selja jörðina alla eða ekki. Ef verið er að selja smáspildur af jörðunum, þá er það vanalega sökum eigingirni einstakra manna, er hafa augastað á þessum spildum. Jeg get ekki látið hjá líða að minnast á það, að hv.þm. A.-Húnv. (GÓ) vændi meiri hl. þessarar deildar um það, að hann hefði oftast rangt fyrir sjer. Mjer finst hann hafa tekið hjer munninn nokkuð fullan, en annars er hann nú einn af þeim, sem myndar meiri hl. í þessari deild, og hefir hann þá líklega talað þessi orð til. sín. - Það er nú oft erfitt um það að dæma, hverjir hafi á rjettu að standa og hverjir á röngu. Það mun víst venjulega vera á víxl, en í heild sinni býst jeg ekki við, að hægt sje að viðhafa þau sterku orð, er háttv.þm. (GÓ) mælti áðan. Og jeg neita því alveg að því er snertir mig og flokk þann, sem jeg telst til, að þetta sje rjett með farið.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg vil aðeins benda á það, að því hefir verið lýst yfir í Nd., að ef frv. þetta verður samþ., þá mun stjórnin undanskilja sölunni það land, sem er nægilegt fyrir Mosfell og hjáleigur þess til að reka þann búskap, sem hæfir jörðinni. Jeg skil svo 1. gr. frv., að þar sje aðeins rætt um sölu heiðarlandsins.

En hví þá ekki að selja alla jörðina?

. Þess gerist ekki þörf, enda er ekki siður að nota jarðir niðri í sveitum fyrir afrjettarland. Það eru dæmi til þess, að heiðarlönd hafi verið seld undan prestssetrum, og jeg get ekki sjeð annað en að það geti verið rjett að gera það. Svo gæti farið, að einstakir menn næðu í þetta land á leigu, og væri þá sveit sú, sem hjer á hlut að máli, illa sett að því er afrjettarland snertir, og henni því lítill greiði ger með því að leggjast á móti sölunni. Annars get jeg ekki sjeð, að það sje neinn hagur, hvorki fyrir væntanlegan prest á Mosfelli nje jörðina, að eiga stórt heiðarland langt í burtu, sem notað er sem afrjettur frá sveitinni. Að því leyti, sem hv. 2. þm. Rang. (EJ) mintist á að heiðarlandið á Kornsá hefði verið undanþegið sölunni, þá get jeg upplýst það, að landið er nú selt öðrum manni en ábúandanum á Kornsá. Ábúandinn á Kornsá vildi ekki kaupa heiðarlandið með aðaljörðinni, af því að honum þótti landið of stórt. Og svipað mun vera ástatt hjer. Ætlunin er líka að undanskilja nægilegt land til beitar og slægna fyrir það bú, sem sæmilegt er að hafa á Mosfelli, og sje jeg því ekki, hvað er á móti því, að hreppurinn eignist þetta heiðarland. Það stendur svo á um þessa jörð, að hluti af henni hefir verið tekinn undir þúfnabanavinslu, og er því gott að geta fengið fje það, sem fæst við söluna, til þess að rækta þetta land. Mjer sýnist það vera góð skifti fyrir ábúandann og hið opinbera að geta selt þetta heiðarland, en fengið í staðinn ræktað land til afnota heima við túnið. Mjer skildist hv. 2. þm. Rang. (EJ) nefna Vallanes sem óheppilegt dæmi í þessu efni. En þar er alt öðru máli að gegna, því að þar var seldur hluti af heimalandinu, en hjer er ekki um annað að ræða en heiðarland, sem liggur fjarri jörðinni.

Guðmundur Ólafsson Hv. þm. Seyðf. (JóhJóh), sem er formaður í nefnd þeirri, er átti að fjalla um málið, játaði, að nefndin hefði ekki athugað það, en sagði, að það væri ekkert verulegt að athuga við söluna. Svona ummæli sýna, að það er hyggilegt að tala varlega, þegar menn hafa ekki kynt sjer neitt málið. - Þá sagði líka hv.þm. (JóhJóh), að ef presturinn á Mosfelli ætti að gera fjallskil af þessu landi, þá mundi það verða honum til mikillar byrðar. En það er nú hið venjulega, að ef land einhverrar jarðar liggur þannig, að margt af fje nágrannanna gengur þar, þá er ekki heimtað, að eigandi eða ábúandi jarðarinnar smali það einn. En mig furðar á einu. Ef hreppsnefnd Mosfellshrepps álítur það svo mikla nauðsyn að fá þetta land, - hvers vegna hefir þá beiðnin um það ekki komið fyr? Það var þó tækifæri til þess meðan enginn prestur var þar. Eða hefir hreppsnefndin ekki sjeð það fyr en nú, að henni var nauðsyn á að fá land þetta? Það sýnist benda á, að annað liggi hjer á bak við en nauðsyn hreppsins á að fá þetta fyrir afrjettarland. Þá sagði hv. 2. þm. Rang. (EJ), að jeg mundi nú hafa eins oft rangt fyrir mjer og meiri hl. í þessari deild. Jeg tel þetta ekkert last. Það er gott fyrir mig, ef jeg hefi ekki oftar rangt fyrir mjer en aðrir hv.þdm. Annars sagði jeg þetta nú aðeins út af ummælum þeim, er hv. 1. þm. G.-K. (BK) hafði í ræðu, er Landsbankamálið var hjer til umr., er hann sagði, að meiri hlutinn hefði eins oft rangt fyrir sjer og minni hl. Svo voru hv. 2. þm. Rang. (EJ) og hæstv. atvrh. (MG) að tala um þessa sölu í sambandi við söluna á Kornsárlandi.

Þm. ætlar að ná sjer upp

. Jeg fer ekki hærra en jeg er kominn, því að jeg stend núna. Mjer skildist, að háttv. 2. þm. Rang. liti svo á, að kaupandi Kornsár hefði að lokum fengið nokkuð af heimalandi jarðarinnar fyrir ekkert; en það er ekki rjett. Hann skildi eftir nokkuð af landinu vegna þess að hann gat haft sömu not af því og hann ætti það sjálfur. Enda hefir hann haft full not þess eftir sem áður. Nei, jeg býst við, að þó að hæstv. ráðh. fari að reyna að færa rök fyrir þessari sölu, þá reynist það jafnómögulegt eins og áður. Það er líka sláandi dæmi um það, að engin nauðsyn er á þessu, að hreppsnefndin hefir ekki sótt um þetta fyr, hefir líklega alveg nýlega fundið þessa þörf á að kaupa. Það hefir einmitt staðið svo á, að það hefði legið beint við að gera það áður, er enginn prestur sat á Mosfelli, ef nokkur þörf hefði krafið. Og mjer þykir það undarlegt, að endilega þurfi að drífa svona mál í gegnum þingið í þinglokin, þó að það sje lítt eða ekkert athugað. Það er svo augljóst, að það getur ekki skift miklu máli, þó að afgreiðsla málsins biði í þetta sinn, þó að einhver þörf væri á þessari sölu. Hjer er líka alt öðru máli að gegna en um sölu margra annara kirkjujarða, sem hafa verið seldar og verðið runnið í kirkjujarðasjóðinn. Í þessu tilfelli er eins og verið sje að útvega meðmæli prestsins með þessu, með því að láta kaupverðið ganga til ræktunar heimajarðarinnar. Það er alveg augljóst, að þessu prestssetri er gert hærra undir höfði með svona ákvæðum en ýmsum öðrum prestssetrum, þar sem selt hefir verið af landinu til afrjettarnota.