Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og lofað hafði verið við 2. umr. þessa máls hér í deildinni, þá hefur fjhn. haft málið til meðferðar aftur og athugað það með flugmálastjóra. Niðurstaðan af þessari athugun varð sú, að meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. með brtt., sem nefndin flytur. En ætlun brtt. n. er að koma í veg fyrir misrétti vegna þeirra birgða, sem til eru hjá hinum ýmsu benzínsölufyrirtækjum. Þegar ákvörðun var tekin um þetta mál í nefndinni, var 7. landsk. ekki viðstaddur, en ætla má, að hann sé sammála afstöðu nefndarinnar. Hins vegar tók 1. landsk. ekki afstöðu til málsins. vegna þess að hann taldi sig vanta upplýsingar. Út af aths. þm. Barð. og fyrirspurnum, sem hann lagði fyrir nefndina, í fyrsta lagi um það, hvort alþjóðareglur séu um að leggja ekki hærri gjöld á flugvélabenzín en hér er ráð fyrir gert, skal ég geta þess, að n. hafði því miður ekki aðstöðu til að fá fullar upplýsingar um þetta atriði, en flugvallastjóri gaf þær upplýsingar, að þar, sem hann þekkti til, væru þessi gjöld ekki hærri. Þá spurði hv. þm. Barð. um það, hvernig hagur íslenzkra flugfélaga mundi vera nú, og taldi sig hafa ástæðu til að ætla. að hann væri sæmilega góður. Flugvallastjóri skýrði frá því, að síðastliðið sumar hafi verið ákaflega erfitt fyrir starfrækslu flugfélaganna, sérstaklega innanlands, sökum veðurfarsins, og að hagur þeirra sé því langt frá því að vera góður, heldur þvert á móti að hann sé slæmur. Og hann taldi það sem dæmi, að félögin hefðu alls ekki getað greitt áskilda leigu fyrir flugskýli hér á Reykjavíkurflugvellinum. Ég held, að það hafi verið ég, sem benti honum á, að flugfélögin hefðu greitt ofurlítinn arð af hlutabréfum, og játaði hann það rétt að vera, en að það hefðu þau gert eiginlega án þess að geta það, til þess að spilla ekki fyrir því, að hlutabréf í þessum félögum væru keypt. En veigamikið atriði í þessu máli, sem hér liggur fyrir, - þó að ég vilji ekki segja, að það sé aðalatriðið. - er það, hvernig þetta horfir við frá sjónarmiði ríkissjóðs. Og þegar um það er að ræða, þá færði flugvallastjóri, Agnar Kofoed-Hansen, mikil rök fyrir því, að miklar líkur væru til þess, að ríkissjóður missti einskis í, en jafnvel bætti við sig tekjum með því, að samþ. yrði þetta frv. Og ástæðan er sú, eftir því sem hann sagði og ég hef ekki ástæðu til að rengja, að vegna hins háa benzíntolls hér forðist útlendar flugvélar að koma við hér svo sem þær frekast geta. Og hann sagði, að viðkomur erlendra flugvéla hér - að þeim flugvélum slepptum, sem tilheyra Bandaríkjunum og viðkomur hafa eftir sérstökum samningum - væru ein til fjórar á dag og yfirleitt, að farþegaflugvélar, sem flygju yfir Atlantshaf norðanvert, tækju miklu frekar þann kost að fylla sig það af benzíni, að þeim entist það alla vegarlengdina. heldur en að koma hér við, meðan benzín er hér svo dýrt. - Lendingargjöld eru víst eitthvað mismunandi, eftir því hve flugvélarnar eru stórar. En mér skildist, að lendingargjald af hverri flugvél væri um 200 kr. Tíu aura gjaldið gamla, sem allar flugvélar greiða og hér er ekki farið fram á að hagga við, - það mun náttúrlega haldast. Flugvallastjóri sagði, að flugvélarnar tækju þetta frá sex til tíu þúsund lítra. Ef maður miðar við 7 þús. lítra, þá yrði það 630 kr. En 15 aura viðaukinn yrði 1050 kr., miðað við 7 þús. litra. Sennilega yrði hér um meira benzín að ræða að vísu, en ég hef miðað við 7 þús. lítra. Eru þá, eins og nú er, tekjurnar af hverri flugvél um 1880 kr. Og ef gert er ráð fyrir fjórum lendingum á dag, sem er víst hámark þess, sem verið hefur nú, þá er það um 7520 kr. á dag. En nú álítur flugvallastjóri - og byggir það á reynslu um rekstur annarra flugvalla við norðanvert Atlantshaf -, að við það, að þessi aukaskattur á benzíninu yrði afnuminn, mundi lendingum flugvéla fjölga svo, að vænta mætti, að þær gætu orðið 20 á dag eða fleiri. Og ef miðað er við 20 lendingar á dag og miðað við, að hver flugvél tæki 7 þús. lítra af benzíni, mundu tekjurnar á dag verða 16600 kr. eða um helmingi hærri en hámark þeirra er nú. Segjum, að þær yrðu helmingur af þessu, að lendingunum fjölgaði upp í 10. Þá yrðu tekjurnar á 9. þús. kr., og er það nokkru hærri upphæð en hámarkstekjurnar nú eru á dag. - Það hefur komið fram í ræðu minni fyrr, að þetta er engin vizka, sem fjhn. hafi af eigin hyggjuviti fundið út, heldur er þetta álit flugvallastjórans. En hvað sem þessu líður, þá er það hans örugga sannfæring, sem mér virðist hann hafa fært mjög sterk rök fyrir, að lendingum muni a.m.k. fjölga verulega, ef frv. þetta verður samþ., og þar af leiðandi ætti ekki að vera um neinn skaða - sízt mikinn skaða - að ræða fyrir ríkissjóð vegna samþykktar frv. - Á hinn bóginn er aftur á það að lita, að þetta mundi mjög styrkja innlent flug. Og hvað sem um það er að ræðst, hvort æskilegt sé út af fyrir sig. að útlendar flugvélar lendi hér eða ekki, hygg ég, að menn muni vera sammála um það, að það beri frekar en hitt að styrkja innlent flug og tryggja, að það geti haldið áfram. Því að hér í okkar landi, þar sem vegir eru oft ófærir, t.d. að vetrinum og oftar, þá mun það verða svo, að innanlandsflug er nauðsynlegra hér á Íslandi en í flestum öðrum byggðum löndum. Það eru sem sagt tvær ástæður til þess alveg sérstaklega, að meiri hl. fjhn. mælir með því, að þetta frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem ég hef greint. Í fyrsta lagi að létta þessum útgjöldum af innlendum flugfélögum, til þess að styrkja innlent flug og þar með gera almenningi betur fært að nota sér flugferðir, þar sem slíkar ferðir mundu annars verða dýrari. Og í öðru lagi að haga okkur í þessu efni svipað og aðrar þjóðir gera, að vera ekki að hafa hér í þessu efni gjöld - og sízt há -, sem ekki eru hjá öðrum þjóðum. - Þykist ég þá hafa gert grein fyrir ástæðunum fyrir því, að n. gerir þá till., að frv. verði samþ. með greindri breyt.



Herra forseti. Þegar ég hreyfði hér umr. um þetta mál, tók ég fram, að það væri ekki af því, að ég vildi sýna málinu andúð. heldur af því, að ég óskaði ýmissa upplýsinga, sem ekki lágu þá fyrir. Nú hefur málið að ýmsu leyti skýrzt, því bæði hefur hæstv. ráðh. og hv. frsm. fjhn. skýrt það mikið við umr. Ég mun fylgja frv. eins og það liggur fyrir, með þeirri breyt., sem fyrir liggur, sem mér finnst í alla staði sanngjörn. En ég vil leyfa mér að taka fram, að upplýsingar frá flugvallastjóranum eru sumar ekki eins ábyggilegar og æskilegt hefði verið. Ég segi það aðeins til þess að leggja áherzlu á, að það þurfa að koma frá slíkum embættismanni upplýsingar, sem treysta megi á. Hann segir hér t.d., að það sé ekki venja í öðrum löndum að láfa flugvélar borga sömu gjöld og sömu tolla og aðra af benzíni. Þetta er ekkert svar. Þungatollur á benzíni er ekki í öðrum löndum. ekki heldur því benzíni, sem bifreiðar nota. Ég er ekki að tala um þetta til þess að tefja málið, heldur til þess að benda á, að þetta er ekkert svar. Í öðru lagi segir flugvallastjóri, að hagur flugfélaganna sé slæmur. Það er hægt að fá að vita um það, þegar rekstrarreikningarnir koma, hvort þessi embættismaður fer þarna rétt með. Í fyrra var hagur þeirra góður. Að vísu hefur Flugfélag Íslands fengið mikinn skell. Hins vegar hefur flugfélagið Loftleiðir fengið miklar tekjur og aflað landinu ekki aðeins tekna, heldur og mikils gjaldeyris. Hef ég það frá aðilum, sem vita ekki síður vel um það en flugvallastjóri. - En hvort sem hagur flugfélaganna er slæmur eða góður, mun ég, sem sagt, greiða atkv. með þessu máli ásamt brtt. n., því að mér þykir gott, að hagur flugfélaganna verði betri en hann er, hvað sem öðru líður. Þá þóttu mér undarlegar síðustu upplýsingarnar, og ég skil þær ekki. Hv. frsm. sagði, að með þessari breyt. ætti að létta útgjöldum af flugvélunum, en fullyrðir, að ríkissjóður græði á þessu.

Vegna fleiri lendinga

. Nú velur hver útlend flugvél um það, hvort hún vill lenda hér og kaupa benzín eða hins vegar taka benzínforða til allrar ferðarinnar yfir Atlantshafið með sér í byrjun ferðarinnar. En það breytir lítið málinu, þó að benzínið sé lækkað í verði, ef önnur gjöld í sambandi við lendingar flugvélanna eru hækkuð. Og nú skilst mér, að flugmálastjóri ætli sér að láta hækka lendingar- og stæðisgjöld á Keflavíkurflugvellinum, til þess að ríkissjóður græði eins mikið eða meira á viðkomu flugvélanna, eftir að aukatollurinn af benzíninu er afnuminn. Þetta rekur sig hvað á annars horn. Þessar upplýsingar eru ekki sæmandi frá manni í slíkri stöðu sem flugmálastjóra, sem ætlast verður til, að sé tekinn alvarlega. Segi ég þetta ekki til þess að mæla á móti frv. - Ég ætla ekki að ræða þetta mál meira. Ég fylgi málinu með tilliti til þess, að okkur er lífsnauðsyn að auka flugferðir hjá okkur innanlands og á milli landa. Það er framtíðin. Og það er sú minnsta samúð, sem skylt er að sýna þeim mönnum, sem berjast fyrir því að halda uppi flugsamgöngum hjá okkur, að samþykkja þetta frumvarp.



Út af ummælum hv. þm. Barð. vil ég taka það fram, að það kom skýrt fram hjá flugvallastjóra, að gjöldin, sem lögð eru á bifreiðabenzín í öðrum löndum, væru ekki lögð í sama mæli á flugvallabenzín, og hefur það bara verið af vangá minni, hafi það ekki komið fram í minni ræðu. - Hv. þm. talaði um það, - og þar fannst mér gæta misskilnings hjá honum, - að í þessu máli ræki sig eitt á annars horn. Það er ekki meiningin með þessu frv. að hækka á móti því, sem það lækkar, nein gjöld hjá hverri einstakri flugvél. 



Það stendur hér skýrt í grg., að í bréfi flugmálastjóra sé tekið fram, að með lækkun á flugvélabenzíni sé hægt að hækka lendingar- og stæðisgjöld á Keflavíkurflugvellinum. Mér virðist þetta benda til þess, að hann hafi þá ekki sett sig nógu vel inn í þetta mál, eftir því, sem hv. síðasti ræðumaður talaði hér. Og vil ég gjarnan óska þess, ef hv. form. fjhn. á samtal við flugmálastjóra, að hann taki til athugunar, að þetta, sem drepið er á í grg., að lendingar- og stæðisgjöld hækki, verði þá ekki til þess að fella þann árangur, sem á að ná með þessu frv., þannig að þá verði hækkuð gjöld flugvélanna meira en nemur því, sem á að gefa eftir með þessu frv.



Herra forseti. Eins og segir í grg., þá á þetta frv. rætur sínar að rekja til ályktunar. sem samþ. var á Alþingi 12. apríl 1943, um það, að ríkisstj. léti athuga og undirbúa till., á hvern hátt megi veita kaupstöðum, kauptúnum og sjávarþorpum, eignar- eða umráðarétt yfir nauðsynlegum löndum og lóðum með sanngjörnum kjörum, án þess að gengið verði of nærri hagsmunum nágrannasveita þeirra. Skv. þessari ályktun var skipuð mþn. til þess að athuga þetta mál. Nefnd þessi skilaði áliti og sendi félmrn. það í frv. formi. en þar sem ýmis ákvæði þess þóttu orka tvímælis, leitaði ráðuneytið umsagnar hæfustu lögfræðinga, og var það þeirra álit, að nokkur ákvæði þess mundu brjóta í bága við eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar, og var frv. þar af leiðandi ekki flutt. Hins vegar var það flutt óbreytt eins og það kom frá nefndinni og með greinargerð hennar af tveim þm., þeim Lúðvík Jósefssyni og Einari Olgeirssyni, á þinginu 1945–'46. Þegar núverandi stjórn var mynduð, var samið um, að þetta mál skyldi fá afgreiðslu, en skv. úrskurði færustu lögfræðinga varð að gera á frv. nokkrar breytingar, þar sem sum ákvæði þess brutu í bága við stjskr. Þessar breytingar lét ég gera. Höfuðtilgangur frv. er sá að tryggja bæjum og þorpum nokkurt land, bæði til ræktunar og sem lóðir. Þetta er mjög aðkallandi mál, því að mörg þorp, kaupstaðir og kauptún hafa ekki neitt land til ráðstöfunar handa íbúunum. Ég tel óþarft að rekja efni frv. að öðru leyti, því að rækileg grg. frá n. fylgdi frv., þegar það var lagt fyrir Alþingi 1945–46 og nægir að vísa til hennar um þau atriði, sem ekki hefur verið breytt, svo og skýringanna við einstakar greinar frv. - Ég vænti svo að málinu verði vísað til 2. umr. og allshn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því að sjá þetta frv. fram komið. Eftir að mþn., sem fjallaði um þetta mál. skv. þál. frá 12. apríl 1943, hafði skilað áliti til félmrn., varð nokkur dráttur á, að það kæmi fram, en þegar ég talaði um að flytja það, lét þáverandi félmrh., Finnur Jónsson, þá skoðun í ljós, að hann liti á það sem þjófnað, ef ég flytti málið, meðan það væri hjá ráðuneytinu. Ég vildi nú ekki gera mig af opinberum þjóf, enda þótt ég teldi það nú orka tvímælis, hvort ég fengi það nafn af að flytja frv., en þá frömdu tveir þm. þjófnaðinn og fluttu málið 1945–'46. Nú hefur ráðh. flutt þetta frv. fyrir hönd ríkisstj., en látið gera á því breytingar. sem miða að öllu leyti til hins verra. Sú bremsa, sem koma á í veg fyrir óeðlilega hátt verð á löndum og lóðum, að meta skuli landið, hefur reynzt harla lítils virði, þegar hverjum aðila er heimilað að krefjast yfirmats, sem alltaf hefur gengið á þann veg að kaupverðið hefur verið hækkað. Ég fæ ekki séð að það sé meira brot á eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar að setja ákveðið hámarksverð á lönd og lóðir, þannig að þau verði ekki seld fyrir meira en tvöfalt fasteignamatsverð, heldur en þegar sett er hámarksverð á alls konar vörur, húsaleigu o.fl. Það er ekki eins og þetta hámarksverð, sem um hefur verið rætt, sé nein smán, því að fasteignamatið var reiknað um 60% af kostnaðarverðinu 1938–39, en söluverðið mátti ekki fara fram úr tvöföldu fasteignamati. Og hefði lögum um fasteignamat ekki verið breytt og matið haldið sér, eins og lögin ætluðust til, þá væri tvöfalt fasteignamat sæmilegt verð. Þegar því þetta ákvæði um hámarksverðið er fallið úr frv., tel ég það lítils virði og hygg, að eins og það er nú í frv. muni það alls ekki ná tilgangi sínum. Úr því að félmrh. er hér viðstaddur, þá langar mig að spyrja hann um eitt atriði, sem varðar einmitt þetta mál. Það er verið að byggja þorp á Egilsstöðum, en þar líða allir af landleysi, því að það náðist ekki samkomulag milli landeigenda og þorpsbúanna um kaup á landinu. Nú veit ég ekki, hvað þessu máli líður að öðru leyti en því, að þorpsbúar vilja fá landið bæði í lóðir og matjurtagarða. Ég geri ráð fyrir, að félmrn. hafi þetta mál til meðferðar og vil leyfa mér að spyrja ráðh., hvað því líður, og ef mat hefur farið fram, þá hversu aðgengilegt það er.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Ég gat því miður ekki heyrt allar athugasemdir 1. þm. N-M., vegna þess að ég þurfti að mæla fyrir frv. í Nd., en eftir þessum síðustu orðum hans held ég að ég hafi fengið nokkra vitneskju um afstöðu hans til frv. Ég get alveg fallizt á það atriði hjá hv. þm., að löggjöfin hefði betur náð tilgangi sínum, ef þessi ákvæði sem nú hafa verið felld úr frv., hefðu mátt þar vera. En hins vegar er ekki kostur að setja það í löggjöfina, sem ekki samrýmist stjórnarskránni, og sé ég ekki ástæðu til að fara fræðilega út í það atriði. Það verður að haga þessu máli í samræmi við núgildandi stjórnarskrá, en hitt er það, að þessu atriði má bæta í löggjöfina, ef stjórnarskránni verður breytt á þann veg, að það brjóti ekki ákvæði hennar. Út af fyrirspurn hv. þm. varðandi Egilsstaðaþorp, þá er því til að svara, að félmrn. hefur gert ráðstafanir til, að þar fari fram mat til undirbúnings eignarnámi. Það kom í ljós við samninga um kaup á þessu landi, að munurinn á verði því, sem seljandi og kaupandi höfðu hugsað sér, var svo mikill, að óhugsandi var að brúa það bil. En sem sagt, það hefur verið óskað eftir mati á þessu landi. en það getur að sjálfsögðu dregizt nokkuð, að málið verði afgreitt, einkum ef fram þarf að fara yfirmat, en ráðuneytið mun gera það, sem í þess valdi stendur. til að hraða málinu.