Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjútvrh. (Lúðvík Jósepsson) : Herra forseti. Hér er um að ræða frv. til staðfestingar á brbl., sem út voru gefin á s. l. sumri. Efni þessa frv. er það, að talið var nauðsynlegt að setja brbl. til þess að tryggja tiltekna verðlækkun á vörum og þjónustu til samræmis við þá hækkun á verðgildi íslenskrar krónu, sem ákveðin var 30. apríl s. l. Þótti rétt að tryggja það, að áhrif þessarar gengishækkunar kæmu sem allra fyrst til skila í verðlagið, og því er í frv. ákvæði um, að allt almennt verðlag og þjónusta skuli færast niður um 2%, nema þar sem sérstakar undanþágur væru veittar, einnig, að verð á þjónustu, sem reiknað er í erlendum gjaldeyri, skyldi taka breytingum þá þegar, og einnig um það, að verð á landbúnaðarvöru skyldi færast niður um sambærilega upphæð. Þessi lög hafa þegar komið til framkvæmda og hafa ekki praktískt gildi lengur í sjálfu sér, en frv. er hér flutt til staðfestingar á brbl., eins og skylt er að gera. Þar sem öllum hv. þm. er fullkunnugt um ástæður til þess, að þessi brbl. voru sett og um efni frv., sé ég ekki ástæðu til að orðlengja frekar um það, en legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. fjh. og viðskn.



Herra forseti. Ég á að vísu sæti í þeirri hv. n., sem hæstv. viðskrh. hefur gert till. um, að þessu frv. verði vísað til. Engu að síður þykir mér rétt að freista þess að fá hjá hæstv. ráðh. nokkrar upplýsingar varðandi þetta mjög svo mikilvæga mál, sem hér er um að ræða, áður en n. hefur störf sín eða a. m. k. fyrirheit hans um, að hann muni stuðla að því, að upplýsingar verði veittar um þau atriði, sem ég kem til með að nefna, meðan málið er til meðferðar í nefnd. Aðalefni þessara brbl. er annars vegar í 1. gr. og hins vegar í 9. gr. En í 1. gr. var kveðið svo á, að heildsöluverð og smásöluverð á hvers konar vörum og þjónustu skuli við gildistöku l. lækka um 2% eða í síðasta lagi hinn 7. maí s. l. Hitt meginákvæði frv. er að finna í 9. gr., en þar segir, að við ákvörðun á kaupgreiðsluvísitölu fyrir júníágúst 1973, skuli miðað við 2% lægra verð á vöru og þjónustu en tekið var á skýrslu í maíbyrjun s. l. til útreiknings á vísitölu framfærslukostnaðar í þeim mánuði. M. ö. o.: Með brbl. er fyrirskipuð almenn 2% verðlækkun í landinu. Í sömu brbl. er kauplagsnefnd síðan gert skylt að miða við það, að þessi verðlækkun hafi komið til framkvæmda á einni viku. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja, að erfitt er að tryggja framgang lagafyrirmæla um verðlækkun. Að vísu er til hér á Íslandi stofnun, Verðlagseftirlitið, sem hefur það verkefni að tryggja í fyrsta lagi, að hennar eigin ákvörðunum sé hlýtt og að fylgjast með því, ef löggjafinn setur ákvæði um breytingar á verðlagi, að þau komi raunverulega til framkvæmda. Ég undirstrika og veit, að ekki síst öllum hv. þm. er ljóst, hversu vandasamt er að hafa öruggt og tryggt eftirlit með því, að slík almenn fyrirmæli um verðlækkun komi til framkvæmda. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja hæstv. viðskrh., hvort einhverjar sérstakar ráðstafanir hafi verið til þess gerðar að hafa eftirlit með því, að þessi 2% verðlækkun hafi í raun og veru komið til framkvæmda. Það gefur auga leið, að verðlagseftirlitið með sínu venjulega starfsliði hlýtur að hafa verið allsendis ófært um að fylgjast með því, hvort þessum verðlækkunarfyrirmælum var raunverulega hlýtt eða ekki eða að hversu miklu leyti þeim hefur verið hlýtt. Þess vegna væri æskilegt að fá upplýsingar um, hvort rétt er, að gerðar hafi verið sérstakar ráðstafanir með mannafla eða einhverjum öðrum hætti til þess að ganga úr skugga um, að l. hafi verið meira en pappírsgagn, þ. e. þau hafi verið raunveruleg verðlækkunarlög. En þess vegna er svo mikilvægt að fá úr þessu skorið, að kaupgjaldsvísitalan í júní-ágúst 1973 miðaðist við það, að þessi verðlækkunarfyrirmæli l. hafi orðið raunveruleg. Í þessa þrjá mánuði fengu launþegar greidda verðlagsuppbót, sem var mun lægri en sem svarar til þess, að 2% verðlækkun hafi raunverulega komið til framkvæmda í maí s. l. Þess vegna er mjög mikilvægt að fá að vita um það, í fyrsta lagi, hvaða ráðstafanir voru gerðar til þess að tryggja, að verðlækkun kæmi til framkvæmda, og í öðru lagi, hvort seinna hefur verið gerð nokkur athugun á því, hvort um raunverulega verðlækkun var að ræða á þessum fyrstu dögum maímánaðar eða ekki. Það væri æskilegt, ef hæstv. ráðh. gæti gefið um þetta einhverjar upplýsingar þegar við 1. umr. Ef hann getur það ekki eða ekki nægilega ítarlega, þá treysti ég á samvinnu hans, rn. hans og verðlagsyfirvalda og kauplagsnefndar til þess að fá úr því skorið, hvort þessi verðlækkun var raunveruleg eða ekki, og hafi hún ekki verið það, þá að hversu miklu leyti hún var ekki raunveruleg. Launþegar eiga heimtingu á því að fá að vita, hvað gert hefur verið af hálfu hins opinbera til að tryggja, að ekki væri beinlínis verið að hafa af þeim kaupuppbót vegna l., sem hafa e. t. v. ekki komið til fullra framkvæmda. Ég skal ekki fullyrða neitt um á þessu stigi, að svo hafi verið. En það verður að koma í ljós við athugun n. á málinu, í fyrsta lagi, hvað ríkisstj. hefur gert til að tryggja framkvæmd l. og hvort upplýsingar eru til um það, að hversu miklu leyti verðlækkun hefur verið raunveruleg. Hafi slík athugun ekki verið gerð, þá er enn hægt að efna til hennar, og ég treysti því, að hæstv. ráðh. hafi jafnmikinn áhuga á því og ég og margir aðrir, að sannleikurinn komi í ljós um þetta efni.



Herra forseti. Varðandi það atriði, sem hér kom fram hjá hv. 7. þm. Reykv., hvernig hafi í rauninni verið staðið að framkvæmd þessara l., vil ég taka fram, að það var haft mjög náið samráð við hagstofustjóra, sem fyrst og fremst ber ábyrgð á útreikningi kauplagsvísitölunnar og framfærsluvísitölunnar, um það, hvernig þýðingarmiklum atriðum þessa máls yrði beitt, þannig að undanþágur voru veittar strax í upphafi fyrir þá vöruflokka og vörutegundir, sem nokkur vafi lék á, að verðlækkunin kæmi fram á. Sem sagt, það voru ekki alveg allar vörur og þjónusta, sem voru færðar niður um 2%, og í þeim tilvikum, þegar það þótti vera nokkuð vafasamt að hans áliti, að verðlækkunin kæmi fram, var það ekki talið með í þeirri lækkun á vísitölunni, sem annars var heimil samkv. l., og undanþágur veittar frá niðurfærslu verðlags í þessum greinum. En varðandi önnur atriði, þar sem framkvæmdin átti að geta verið álíka örugg og skýr og almennt er um þessi mál, er það að segja, að þar voru ekki veittar undanþágur, og þar var auðvitað reiknað með lækkuninni í vísitölunni eins og lög gera ráð fyrir. En Verðlagseftirlitinu var jafnframt falið að fylgjast með því, eins og því ber skylda til, að þessi niðurfærsla á verðlagi ætti sér stað, eftir því sem það hefur getu og mannafla til, og það hygg ég, að það hafi gert. Mjög þýðingarmiklar vörur í þessum efnum, eins og landbúnaðarvörurnar, liggja hér afar skýrt fyrir, og ég vil ætla, að þeir aðilar, sem verða að fara eftir verðlagsákvæðum og l. um verðlagningu sinnar vöru og þjónustu, hafi farið eftir l. í öllum meginatriðum. Mér er líka kunnugt, að fulltrúar launþega ýmsir kynntu sér allvel á sínum tíma, hvernig að þessu yrði staðið, og ég held, að það hafi ekki verið látið halla á þá, nema síður sé, í sambandi við þessa útreikninga. Það er enginn vafi á því, að nokkrar verðlækkanir áttu sér stað, sem ekki var tekið tillit til við útreikning vísitölunnar, vegna þess að það var ekki hægt að fullnægja þeim ákvæðum þessara laga að sanna fyrir tiltekinn mánaðardag, að verðlækkunin kæmi fram. Ég get ekki gefið hér frekari upplýsingar um þetta atriði, en tel sjálfsagt að veita allar þær upplýsingar, sem unnt er að fá um framkvæmd málsins, í n., og að þeir veiti þær upplýsingar, sem besta hafa aðstöðu til þess. Þannig getur t. d. komið þar nákvæmlega fram, hvað var um mikla lækkun á framfærsluvísitölunni að ræða vegna þessara ráðstafana og hvernig hefur síðan verið staðið að því að framfylgja þessu þá mánuði, sem hér var um að ræða. Sem sagt, ég skal veita mína aðstoð til þess, að upplýsingar liggi fyrir um þessi atriði hjá n. þeirri, sem fær málið til meðferðar.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Frv. það til nýrra l. um tannlækningar, sem er hér lagt fram, hefur að mestu leyti verið undirbúið af samstarfsnefnd heilbrrn., Tannlæknafélags Íslands og tannlæknadeildar Háskóla Íslands, en n. frá þessum aðilum skipaði ég 25. maí 1972 undir forustu fulltrúa rn. N. var falið að endurskoða gildandi lög og reglur um tannlækningar og um þær stéttir, sem starfa saman á þessu sviði, fyrst og fremst tannlækna og tannsmíði. Skömmu áður hafði Tannlæknafélag Íslands ritað rn. og óskað eftir skipun slíkrar n. og sent nokkrar till. um breytingar á gildandi löggjöf. Ég taldi sjálfsagt að verða við þessari beiðni, enda eru gildandi lög löngu orðin úrelt. Þau eru að stofni til frá árinu 1929, með óverulegum síðari breytingum og viðaukum, og alls ekki í samræmi við aðstæður, eins og þær eru núna. Ég taldi því eðlilegt, að löggjöf á þessu sviði yrði færð í nútímalegra horf og þá tekið mið annars vegar af íslenskum aðstæðum og annarri síðari tíma lagasetningu um lækningastarf hér á landi, fyrst og fremst af læknal., nr. 80 frá 1969, og hins vegar af nýjustu löggjöf nágrannaþjóða, einkum Dana og Norðmanna, sem nýverið hafa endurskoðað ýmis ákvæði á þessu sviði og sett nýjar reglur. Í samræmi við þetta gerir frv. ráð fyrir því, að sams konar reglur gildi um veitingu tannlækningaleyfis og nú gilda um veitingu almenns lækningaleyfis. Fimm fyrstu gr. frv. fjalla um þetta, og eru þær efnislega shlj. 4 fyrstu gr. læknal. Frv. gerir enn fremur ráð fyrir, að ýmis ákvæði læknal. gildi áfram um tannlækna, svo sem verið hefur. Þetta eru ýmist ákvæði, þar sem tannlæknar eru nefndir beinlínis, eða almenn ákvæði, sem gilda um alla, sem einhvers konar lækningaleyfi hafa fengið. Veigamesta nýmæli l. er að finna í 9. gr., þar sem er heimilað, að tannlæknar hafi sérhæft aðstoðarfólk sér til hjálpar. Skýr ákvæði um efni þessarar gr. hefur vantað í núgildandi lög, og var það eitt með öðru ástæðan til þess, að brýna nauðsyn bar til, að tannlæknalög yrðu nú endurskoðuð. Hér er gert ráð fyrir því, að það fyrirkomulag við vinnu á tannlæknastofum, sem nú orðið tíðkast, bæði hér og í nágrannalöndum okkar, verði heimilað berum orðum. Auk tannlækna starfa nú á tannlæknastofum yfirleitt tannsmiðir og aðstoðarfólk, ýmist við afgreiðslu eða við aðstoð við tannlækninn að störfum. Í nágrannalöndum okkar, t. d. í Danmörku, eru sérstök ákvæði um þetta aðstoðarfólk. Í Danmörku eru t. d. nýsettar reglur um „tandplejere“, og eru þær frá 31. ágúst 1972, en frá sama degi eru einnig reglur um „klinikassistenter for tandleger“. Ég tel rétt, að kannað verði, hvort og að hve miklu leyti nauðsynlegt er að setja slíkar sérreglur um nám og menntunarskilyrði og þá réttindi þessara stétta hér á landi. Um tannsmiði gilda þær sérreglur, að þeir hafa hingað til verið menntaðir af tannlæknum sjálfum, sem hafa rekið nokkurs konar tannsmíðaskóla, og þar hafa viðkomandi lokið prófi og fengið skírteini sín og réttindi. Hvernig svo sem ákveðið verður í framtíðinni að haga menntun þessara stétta, taldi n. eðlilegt, að endanlegt starfsleyfi eða löggildingu fengju þessar stéttir eins og aðrar heilbrigðisstéttir hjá heilbrrh., enda sanni þær fyrir honum, að menntun hvers og eins uppfylli þau skilyrði, sem lög setja fyrir slíku starfsleyfi. Að öðru leyti, held ég, að ekki sé þörf á því að rekja frekar ákvæði þessa lagafrv. Ég leyfi mér að vísa í grg. þá, sem frv. fylgir, og legg til. herra forseti, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Flm. (Jóhann Hafstein) : Herra forseti. Við sjálfstæðismenn höfum freistað þess á öllum þingum þessa kjörtímabils að koma fram breytingum á l. um Landhelgisgæslu Íslands, sem fyrst og fremst hafa haft það markmið að efla Landhelgissjóðinn. En þessar tilraunir okkar hafa ekki borið árangur. Ýmist hafa till. dagað uppi eða þá hlotið afgreiðslu, sem ekki hefur í raun og veru orðið raunhæf. Við höfum þess vegna nú í þriðja sinn freistað þess að flytja þetta frv., og aðalefnið er þá það, að ríkissjóður leggi Landhelgissjóði árlegt framlag, sem nú er ákveðið 100 millj. kr. Það er önnur upphæð en áður var, en aðallega í sambandi við breytt peningagildi. Einnig leggjum við til, að heimilt sé að verja fé úr Landhelgissjóði til þess að búa Landhelgisgæslunni aðstöðu í landi miðað við framtíðarhlutverk hennar. Eins og fram kemur af fskj. með þessu frv., hafa tekjur Landhelgissjóðsins verið nokkuð misjafnar frá ári til árs. Hins vegar er þetta gömul og virðuleg stofnun, sem sett var á laggirnar með lögum 1913, en í fskj. sést, hverjar tekjur sjóðsins hafa verið um 10 ára bil, frá 1962–972, og hafa þær verið misjafnar, eins og ég sagði áðan. Hér er einkum um að ræða sektir og upptöku fyrir landhelgisbrot, björgunarlaun og síðan vexti. Sá háttur hefur svo verið hafður á, að framlög hafa komið til Landhelgissjóðs úr ríkissjóði, eftir því sem á hefur skort, að sjóðurinn hefði nægjanlegt fjármagn til að sinna þeim verkefnum, sem honum hefur verið ætlað, fyrst og fremst tækjakaupum fyrir Landhelgisgæsluna, þ. e. a. s. kaupum á varðskipum, flugvélum og öðru svipuðu. Við sjáum við lauslega athugun, að þessir tekjuliðir eru mjög misjafnir. Þannig sjáum við, að sektir og upptaka fyrir landhelgisbrot eru árið 1963 um 2 millj. kr., en tæpar 6 millj. kr. árið 1969, svo misjafnt er þetta, og björgunarlaunin eru aðeins rúm 100 þús. árið 1964, en hins vegar liðlega 7 millj. kr. árið 1971. Þannig mun þetta sjálfsagt halda áfram, og skal ég ekki frekar út í það fara. Ég minnist þess, að hæstv. forsrh. tók því mjög vel í fyrra, þegar svipað frv. var flutt, og taldi mjög nauðsynlegt að ætla Landhelgissjóði ákveðinn og fastan árlegan tekjustofn. Við sjálfstæðismenn fluttum einnig á fyrsta þingi þessa kjörtímabils till. um byggingu varðskips og áætlunargerð um eflingu Landhelgisgæslunnar, sem ekki náði fram að ganga, því miður, því að eflaust hefur það kostað ríkið milljónatugi, að ekki var þegar hafist handa þá um byggingu varðskips, og það átti í raun og veru öllum að mega vera ljós sú mikla þörf, sem var á því að efla varðskipastólinn og önnur tæki Landhelgisgæslunnar. Nú er sem betur fer búið að ákveða kaup á nýju varðskipi, sem ég hygg, að sé áætlað, að kosti eitthvað um 450 millj. kr., og er það töluvert miklu meira en helmingi hærra en kostnaður við byggingu Ægis, og þó hafa sparast milljónatugir við það, að hægt hefur verið að notast að verulegu leyti við teikningar að byggingu varðskipsins Ægis, en það skip hefur hlotið mjög góða reynslu, og við höfum í alla staði notið góðs af landhelgisgæslu þess. Eins og kunnugt er, hefur Landhelgisgæslan verið nokkuð á hrakhólum varðandi aðstöðu í landi, og skal ég ekki á þessu stigi málsins fara frekar út í það. En þess vegna eru sérstök ákvæði um það í 2. gr., að heimilt sé að verja fé úr Landhelgissjóði - en um það voru ekki ákvæði áður, - til þess að efla aðstöðuna í landi. Var búið að gera ráð fyrir því á sínum tíma að búa Landhelgisgæslunni aðstöðu í landi, en frá því var horfið, eins og kunnugt er, og skal hér ekki frekar út í það farið. Það er augljóst mál, að Landhelgisgæslan verður okkur nú kostnaðarsamari en áður. En við þurfum einnig að hafa í huga, að eftir því sem landhelgin stækkar, fiskveiðilögsagan rýmkast og auðlindalögsagan verður meiri, því meiri arð ætti þjóðin að hafa af sinni íslensku landhelgi, fiskveiðilögsögu og auðlindalögsögu. Það hefur einnig margt annað verið gert en að efla Landhelgisgæsluna á undanförnum árum með nýjum skipastóli og nýjum flugvélum, þó að það beinlínis sé ekki talið til Landhelgisgæslunnar, en það tilheyrir - skulum við segja - hagnýtingu íslensku auðlindalögsögunnar, og þar á ég sérstaklega við byggingu vísindalegra rannsóknaskipa eins og síldarleitarskipsins Árna Friðrikssonar, hafrannsóknaskipsins Bjarna Sæmundssonar, og Hafþór, eins og kunnugt er, hefur einnig verið í hafrannsóknum fyrir Íslendinga með verulegum árangri, þótt því hafi að sjálfsögðu fylgt mikill kostnaður. Ég vil mega vona, að það þurfi ekki að verða deilur um þetta mál og ekki vífilengjur nú í þriðja sinn á þingi. Ekki skiptir máli, þó að einhverjar breyt. verði á frv., minni háttar breyt., en aðalatriðið er, að málið nái í höfn og fáist lögfestar fastar tekjur til eflingar Landhelgissjóði, og annað er okkur í raun og veru ekki sæmandi eins og nú standa sakir, svo mikið verkefni sem framundan er í þessu sambandi. Ég legg svo til, herra forseti, að þessu máli verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Það hefur vakið óskipta athygli, að nemendur við læknadeild Háskóla Íslands ákváðu að sækja ekki kennslustundir sl. föstudag í deildinni og sáu sig tilknúna að fara í kröfugöngu og ganga á fund 2 ráðherra, heilbrrh. og menntmrh., til þess m. a. að láta í ljós óánægju sina með ályktun læknadeildar frá því í maí s. l., þar sem gert er ráð fyrir að beita takmörkunarheimild um inntöku stúdenta, nema til komi ákveðnar ráðstafanir af hálfu yfirvalda. Af þessu tilefni þykir mér rétt að lesa hér þá ályktun, sem gerð var í læknadeild 23. maí s. l. Svo segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem aðstaða til rannsókna og kennslu, bæði í grunngreinum og klínískum greinum, er með þeim hætti, að ókleift er að veita stúdentum í deildinni viðunandi menntun eftir 1. námsár, þá ályktar deildin, að óhjákvæmilegt verði að beita takmörkunarheimild, nema eftirfarandi ráðstafanir verði gerðar nú þegar.“ Síðan kemur: „a) Hinn bráði húsnæðisskortur líffærafræði, líffærameinafræði og sýklafræði verði leystur með bráðabirgðaráðstöfunum til skamms tíma. b) Klínískri kennslu á Borgarspítala, ásamt St. Jósefsspítala verði komið á fastan grundvöll. c) Gengið verði nú þegar endanlega frá skipulagi lóða Landsspítalans og læknadeildar, útveguð nauðsynleg byggingarleyfi og skipaðar hönnunarnefndir, svo framkvæmdir við byggingar pre- og paraklínískra deilda, blokk A og blokk G, geti hafist á árinu 1974.“ Þessi ályktun læknadeildar ber með sér, að hún telur sér ekki fært annað en takmarka inntöku nemenda við læknadeild, nema yfirvöld geri gangskör að því að bæta aðbúnað deildarinnar, þannig að læknadeildin telji, að unnt verði að sinna kennslunni með þeim gæðum, sem læknadeildin hlýtur að krefjast af nemendum sínum. Þessi afstaða læknadeildar er réttmæt og eðlileg. Læknadeild verður að gera kröfu til þess, að nemendur fái eðlilega gæðakennslu og tilsögn í deildinni. Hins vegar leynir sér ekki, að þetta hitnar að sjálfsögðu fyrst og fremst á nemendum deildarinnar, og því eðlilegt, að þeir taki þessu ekki með þegjandi þögninni. Af þessu leiddi þessa fyrrnefndu kröfugöngu, sem nýtur hersýnilega stuðnings ekki aðeins læknadeildar, heldur og Læknafélags Íslands og háskólaráðs, a. m. k. hvað efniskröfur varðar. Ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp allmerkilega ályktun, sem háskólaráð samþykkti í þessari viku. Megininntak þeirrar ályktunar var að beina þeim tilmælum til menntmrn. og læknadeildar að kannaðar verði til hlítar leiðir til þess að komast hjá því að beita heimild um takmörkun á tölu stúdenta, sem halda áfram námi að afloknu prófi 1. árs 1974. Í ályktun háskólaráðs kemur fram, hvaða úrbætur það telur nauðsynlegar málefnum læknadeildarinnar, til þess að ekki þurfi að koma til takmörkunar stúdenta í deildinni. Ályktunin hljóðar svo: „Hinn bráði húsnæðisskortur pre- og paraklínískra greina verði leystur með verksmiðjuframleiddum einingahúsum, sem notuð verði sem rannsóknarstofur og kennsluhúsnæði fyrir áður nefndar greinar, þannig að þeim séu sköpuð nokkur þróunarskilyrði og kennurum greinanna starfsaðstaða, á meðan undirbúningur og framkvæmdir nýbygginga standa yfir. Nauðsynlegt er að taka í notkun fyrsta húsrými af þessu tagi fyrir rannsóknarstarfsemi og kennslu haustið 1974. Nauðsynlegt er, að klínísk kennsla á Borgarspítala og St. Jósefsspítala komist á fastan grundvöll, en frumskilyrði þess er, að læknadeild fái allar þær 8 hlutadósentsstöður við sjúkrahúsin, sem um var beðið á þessu ári. Einnig er nauðsynlegt, að eftirtaldar kennarastöður, sem synjað hefur verið um, fáist inn í fjárlög fyrir árið 1974. 1) Tveir lektorar í heimilislækningum, hlutastarf. Að öðrum kosti verður ekki unnt að hefja kennslu í heimilislækningum, eins og fyrirhugað er, og mundi þá kennsla læknadeildar á 5. ári að líkindum stöðvast um áramótin 1974–75. 2) Prófessorsembætti í félagslækningum. Samkvæmt þróunaráætlun læknadeildar á kennsla í greininni að hefjast árið 1975. Minnsti undirbúningstími fyrir þetta starf er eitt ár. 3) Einn dósent í hálfu starfi í lífeðlisfræði. Staða þessi er óhjákvæmileg vegna breyttra kennsluhátta á 1. námsári. Aðrar kennarastöður og fjárveitingar, sem synjað hefur verið um, þola aðeins skamma hið. Niðurskurður á fé til tækjakaupa læknadeildar á s. l. árum háir nú kennslu og rannsóknargetu læknadeildar. Þá er brýn nauðsyn að fá nú þegar deildarfulltrúa og ritara í hálfu starfi fyrir læknadeild. Við núverandi aðstæður er óhæfilega mikill starfstími kennara bundinn við stjórnunarstörf. Gengið verði nú þegar frá byggingaráætlun og endanlegu skipulagi á sameiginlegri lóð Landsspítalans og læknadeildar og verði ákvarðanir í þessum efnum teknar í samráði við Háskóla Íslands. Gerð verði framkvæmda- og fjármögnunaráætlun fyrir næstu 5–10 ár. Fjárveitingar verði veittar til bygginga í heild, og stofnaður verði framkvæmdasjóður fyrir allar byggingar á nefndri lóð. Þetta fyrirkomulag mun tryggja best hagkvæma nýtingu fjármagns og samfelldar framkvæmdir með eðlilegum hraða, þannig að áætlanir geti staðist. Allar framkvæmdir verði undir einni yfirstjórn mannvirkjagerðar á sameiginlegri lóð Landsspítala og Háskóla, því að ætla má, að þetta fyrirkomulag sé öruggasta leiðin til þess að fá samfellda og skipulega uppbyggingu, er tryggi samtengda nýtingu mannvirkja. Ráðnir verði arkitektar á frjálsum markaði og skipaðar nú þegar hönnunarnefndir fyrir byggingar A og C. Undirbúningi öllum að byggingum þessum verði flýtt, svo að unnt verði að hefja framkvæmdir í lok næsta árs eða byrjun ársins 1974. Háskólaráð heitir læknadeild fullum stuðningi við framkvæmd ofangreindra atriða.“ Kjarni málsins er þessi: Læknadeild telur sig ekki geta sinnt eðlilegri kennslu við deildina og þess vegna verði ekki komist hjá því að beita því takmörkunarákvæði, sem til er í reglugerð deildarinnar. Þetta bitnar á stúdentum, og þess vegna hafa þeir andmælt. Takmörkunarheimildin er í alla staði óeðlileg. Þessi takmörkun beinist ekki aðeins gegn nemendunum sjálfum, því að þar með er komið í veg fyrir, að þeir geti stundað það nám, sem þeir hafa áhuga á. Þessi takmörkun er ekki gerð á faglegum grundvelli, heldur eingöngu á tölulegum grundvelli. Í öðru lagi beinist takmörkunin að þjóðfélaginu sjálfu, því að skortur er á læknum, ekki síst í dreifbýlinu, og slík takmörkun mundi koma í veg fyrir eðlilega byggingu og þróun þess heilbrigðisstöðvakerfis, sem Alþ. hefur þegar ákveðið að koma á laggirnar. Í þriðja lagi beinist þessi ákvörðun líka gegn öðrum deildum Háskólans, því að það leiðir til þess, að þá verða þar enn meiri þrengsli. Af þessum ástæðum hef ég leyft mér að bera fram þrjár spurningar til hæstv. menntmrh.: 1) Hvaða ráðstafanir hyggst ráðherra gera til þess, að ekki komi til takmörkunar á inntöku nemenda í læknadeild? 2) Væri ekki athugandi fyrir hæstv. ráðh., að nema úr gildi heimildarákvæði í reglugerð Háskólans, læknadeildar, um það að takmarka inntöku nemenda í læknadeild? 3) Með hvaða ráðum hyggst menntmrh. sjá til þess, að eðlileg þróun læknadeildar verði tryggð á næstu árum?

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Ég er nú svo lítt þingvanur, að ég treysti mér ekki til að segja um, hvort það teljist þingleg vinnubrögð, að borin sé upp í d. til skiptis sama fsp., samdægurs og næstum á sömu mínútu. Þeim spurningum, sem bornar eru fram hér, var ég að enda við að svara í hv. Ed., þar sem hv. 3. þm. Reykn. bar þær fram. Það er skylt að geta þess, að bæði hann og 3. landsk. þm. höfðu gert mér viðvart fyrir fram, að þeir hygðust spyrjast fyrir um þetta mál, en þar sem 3. þm. Reykn. gaf sig fram á undan, lét ég það ganga fyrir að svara hans fsp. í hv. Ed. Svar við þeim kjarna málsins, sem vakið hefur hreyfingu meðal læknanema og orðið tilefni til þessarar fsp., sem sé ákvörðun læknadeildar um að beita heimild til fjöldatakmörkunar, er í stuttu máli hið sama og ég veitti fulltrúum læknadeildar, þegar þeir ræddu við mig á föstudag. Það er afstaða mfn, að fjöldatakmörkun af því tagi, sem ákveðin hafði verið af læknadeild, sé óviðunandi, bæði, eins og fyrirspyrjandinn tók fram, gagnvart nemunum, sem í hlut eiga, og gagnvart því þjóðfélagi, sem á að njóta starfa þeirra að námi loknu. Þetta er mín afstaða í þessu máli. Þá kemur að sjálfsögðu til álita, hverjar ráðstafanir unnt sé að gera til þess að bæta úr því, sem sérstaklega er áfátt í starfsaðstæðum læknadeildar og hefur orðið þess valdandi, að þar hefur verið tekin sú ákvörðun um fjöldatakmörkun, sem til umr. er. Um það vil ég í stuttu máli segja þetta: Bráðabirgðaráðstafanir vegna húsnæðisskorts pre- og paraklínískra deilda hafa verið gerðar þessar á síðustu árum: Haustið 1971 voru með samþykki menntmrn.- og fjmrn. gerðir samningar um leigu af hálfu Háskóla Íslands á umfangsmiklu húsnæði á tveimur stöðum í borginni til afnota fyrir kennslu inngangsgreina í læknadeild. Var þar um að ræða um það bil 1100 m2 húsnæði í Ármúla 30, sem tekið var á leigu til 10 ára, og u. þ. b. 400 m2 húsn. að Grensásvegi 12, tekið á leigu til ársins 1975. Húsnæðið í Ármúla 30 var ætlað til kennslu í líffærafræði og lífefnafræði, svo og fyrirlestrakennslu í efnafræði og eðlisfræði. Einnig var ráðgert, að læknanemar á fyrri stigum náms fengju þar lestraraðstöðu. Að Grensásv. 12 var ætlaður staður fyrir kennslu í lífeðlisfræði, en í sama húsi fer einnig fram kennsla í þeirri grein ásamt líffræði á vegum verkfræði- og raunvísindadeildar. Hvort tveggja húsnæðið var innréttað sérstaklega vegna afnota Háskólans og kostnaður við það greiddur úr byggingarsjóði hans. Þetta húsnæði var tekið í notkun á sl. háskólaári. Með þessum ráðstöfunum var á sínum tíma talið, að húsnæðisþörf umræddrar greinar yrði að verulegu leyti leyst fyrir næstu ár, jafnvel allt þar til nýbyggingar fyrir læknadeild kæmu til skjalanna. Á þessu ári hefur hins vegar komið í ljós, að læknadeild telur þörf frekari bráðabirgðaráðstafana, m. a. vegna líffærafræðikennslu. Er í því sambandi þess að geta, að óvenjulegur fjöldi stúdenta innritaðist í læknadeild haustið 1972 og mun meiri en gert hafði verið ráð fyrir. Þessi mál eru til meðferðar hjá stjórnvöldum Háskólans. Í ályktun háskólaráðs 1. nóv. s. l. er bent á þá leið, að húsnæðisskortur hinna svonefndu pre- og paraklínísku greina verði leystur með verksmiðjuframleiddum einingahúsum, er notuð verði sem rannsóknarstofur og kennsluhúsnæði, meðan undirbúningur og framkvæmdir nýbygginga standa yfir. Rn. telur sjálfsagt, að þessi leið verði könnuð á grundvelli ítarlegrar athugunar á umræddum húsnæðisþörfum. En það skal skýrt tekið fram, að sú samþykkt háskólaráðs frá 1. nóv., sem hv. fyrirspyrjandi greindi frá og hér er tekin afstaða til, er fyrsta ótvíræða afstaðan, sem háskólayfirvöld hafa beint til menntmrn. um það, hver nú sé þörf bráðabirgðaráðstafana á þessu sviði. Um klíníska kennslu á Borgarspítala og Landakotsspítala má segja, að í bréfi til deildarforseta læknadeildar Háskóla Íslands 14. júní s. l. lýsti menntmrn. þeirri stefnu, að við menntun lækna bæri að leitast við að nýta sem best aðstöðu í öllum sjúkrahúsum í Reykjavík og öðrum heilbrigðisstofnunum. Var talið æskilegt, að læknadeild gerði í samráði við forráðamenn viðkomandi stofnana áætlun um, hvernig slíku samstarfi milli stofnananna og Háskólans yrði með hagkvæmum hætti á komið. Um sama leyti beitti rn. sér fyrir því, að fengin var heimild til að stofna tvær hlutastöður dósenta, tengdar sérfræðistörfum við handlækningadeild og lyflækningadeild Borgarspítalans. Eftir viðræður milli forráðamanna Borgarspítalans og læknad. óskuðu þessir aðilar eftir því í bréfi til menntmrn. 17. sept. s. l., að þessar tvær dósentsstöður yrðu auglýstar lausar til umsóknar, og hefur það verið gert. Í framangreindu erindi var tekið fram, að samkomulag um stöður þessar væri bundið því skilyrði, að Háskóli Íslands og menntmrn. skuldbyndu sig til að sjá fyrir viðunandi kennsluaðstöðu, bæði hvað snertir húsnæði og tækjabúnað, umfram það, sem Borgarspítalinn gæti þegar látið í té. Í tilefni af því óskaði rn. eftir því með bréfi 26. sept. s. l., að forráðamenn læknadeildar Háskóla Íslands og Borgarspítalans hefðu samstarf um samantekt grg. um, hvaða úrbætur væru taldar nauðsynlegar, til þess að kennsluaðstaðan yrði talin viðunandi. Í fjárl. 1973 var veitt fé til að koma á nýjum kennarastöðum í læknadeild sem hér segir: Prófessorsembætti í heimilislækningum, hlutastöðu dósents í stað hlutastöðu lektors í líffærameinafræði, þremur hlutastöðum dósenta í stað fullrar lektorsstöðu í lífefnafræði, fullri lektorsstöðu í lífeðlisfræði, fullri lektorsstöðu í lyfjafræði, hálfri lektorsstöðu í lífefnafræði, tveimur öðrum hlutastöðum lektora og loks aðjúnktstarfi í lyfjafræði. Hafa allar þessar stöður verið auglýstar lausar til umsóknar nema prófessorsembættið í heimilislækningum, sem læknadeild taldi ekki tímabært að stofna á þessu ári. Í frv. til fjárl. fyrir árið 1974 er gert ráð fyrir fjárveitingum til nýrra kennslustarfa í læknadeild sem hér segir: Prófessor í taugasjúkdómum, sem kemur í stað hlutastöðu dósents í þeirri grein. Fullt dósentsstarf í bæklunarlækningum, 4 hlutastöður dósenta í lyflæknis- og handlæknisfræði og aðjúnktstarfi í verklegi lífeðlisfræði. Menntmrn. hafði við undirbúning fjárlagafrv. lagt til, að til viðbótar yrði veitt til prófessorsembættis í félagslækningum, hálfrar dósentsstöðu í lífeðlisfræði, tveggja hlutastaða dósenta í lyflæknis- og handlæknisfræði og annars aðjúnktstarfs í verklegri lífeðlisfræði. Þá hafði menntmrn. og lagt til, að veitt yrði fé til stöðu deildarritara fyrir læknadeild, en sú fjárveiting er ekki í fjárlagafrv. Hins vegar telur rn. brýna nauðsyn á, að leiðrétting verði gerð í því efni, og hefur gert ráðstafanir til. að það mál verði tekið upp við meðferð fjárlagafrv. á Alþ. Þetta tel ég þau svör, sem ég get sem stendur gefið við fyrstu spurningu fyrirspyrjanda. Önnur spurningin er sú, hvort ég telji ekki athugandi að nema úr gildi ákvæði í reglugerð um takmörkun á aðgangi að læknanámi. Þar er til að svara, að telji ég, að þess gæti nokkru sinni, meðan ég fjalla um þessi mál, að læknadeild sýni óbilgirni og misnoti þetta ákvæði, þá mun ég ekki hika við að nema það úr gildi. Þá er þriðja spurningin, hversu tryggja beri eðlilega þróun læknadeildar og kennslu læknanema á næstu árum. Ég vil vekja athygli á því, að það er ekki nýtilkomið, að erfiðleika gæti í læknadeild vegna kennsluaðstöðu. Það eru nú liðin, að ég held 16 ár síðan í fyrsta skipti var teiknað læknadeildarhús. Það hús er órisið enn, og byggingarmál læknadeildar hafa verið á hrakhólum, ég vil segja áratugum saman. Ég ætla mér ekki að rekja á þessum stað, - mig brestur bæði tíma og nákvæma þekkingu til þess, - að lýsa því með vissu, hverjir beri þar ábyrgð á, en mín afstaða er sú, að eins og nú er komið sé úrræðið, þegar fram í tímann er litið, eitt og aðeins eitt: að knýja á með, að framkvæmd verði sú áætlun, sem þegar liggur fyrir um byggingu yfir kennsluspítala á lóð Landsspítalans.

Forseti (Gils Guðmundsson) : Í tilefni þeirra orða, sem hæstv, menntmrh. lét falla hér áðan þess efnis, hvort þess mundu dæmi, að sama málið sé til umr. utan dagskrár í báðum deildum þings, þá er því til að svara, að ég hygg, að það sé að vísu heldur óalgengt, og ég man ekki sérstakt tilvik þess efnis. En ég taldi að athuguðu máli - enda þótt ég vissi, að fsp. um þetta sérstaka mál mundi borin fram utan dagskrár í byrjun fundar í Ed. - rétt að gefa hv. landsk. þm. kost á að hreyfa sama máli hér í d., þar sem hann hafði farið fram á það, og þá ekki síst eftir að hæstv. menntmrh. hafði fengið upplýsingar um, að svo mundi gert, og hann hafði ekkert við það að athuga og gerði ekki aths. þar við. En í sambandi við þessa umr. og raunar umr. utan dagskrár vil ég til viðbótar aðeins segja það, að á meðan ekki eru í gildi sérstakar reglur um slíkar umr. tel ég algerlega óeðlilegt, að þær fari að því er til lengdar tekur fram úr því, sem gildir um þær umr. um fsp., sem gert er ráð fyrir í þingsköpum. Ég mun framvegis leitast við að fylgja þeirri reglu að því er varðar umr. utan dagskrár, að þær fari ekki fram úr því, sem þar er ákveðið, en vil aðeins hv. þm. til upprifjunar lesa það, sem þar um segir í 32. gr. þingskapa. Þar segir: „Ráðh. má að jafnaði ekki tala oftar en tvisvar og þm. ekki nema tvisvar. Ráðh. má eigi tala lengur en 10 mínútur í senn og fyrirspyrjandi eða framsögumaður fyrirspyrjanda 5 mínútur í senn, en aðrir þm. eða ráðh. tvær mínútur í senn.“ Mér þykir eðlilegt að fylgja þessum reglum, þegar fram koma fsp. utan dagskrár, meðan ekki ern sérstakar reglur þar um.



Herra forseti. Mér finnst, að þær umr., sem hér hafa farið fram, undirstriki þá staðreynd mjög rækilega, hvílíkt ófremdarástand er ríkjandi í landi voru að því er snertir læknamálin almennt. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur fengið því framgengt, að læknum er boðið upp á hlunnindi og kjör, sem eru úr öllum tengslum við það, sem þekkist hjá öðrum stéttum launamanna hér á okkar landi. Og við það bætist nú það, að núv. hæstv. ríkisstj. virðist láta viðgangast, að fjöldi nemenda í læknadeild Háskólans er takmarkaður. Yfirlýsing hæstv. ráðh, er góðra gjalda verð, og vonandi tekur hann sig nú til og kippir þessu í lag og afnemur þá fásinnu, sem takmörkun fjölda nemenda í læknadeild Háskóla Íslands er. Ég hjó eftir því, að hv. 3. landsk. þm., Bjarni Guðnason, taldi eðlilegt í alla staði, að læknadeildin tæki þá ákvörðun að takmarka fjölda nemenda til þess að tryggja eðlilega gæðakennslu og tilsögn í deildinni, eins og hann orðaði það. Það má vel vera, að út frá slíku sjónarmiði kunni að vera hægt að færa fyrir því rök, að takmörkun í læknadeild sé eðlileg. En það ríkir hreint ófremdarástand í þessum málum í dag. Það er ekki aðeins, að skortur sé á læknum í dreifbýli nú til dags, heldur einnig hér í þéttbýli á suðvesturhorni landsins, það þekki ég úr mínu byggðarlagi, svo að það er satt að segja furðulegt, að á sama tíma og ráðamenn þessa lands hafa á undanförnum árum sagst vera að gera ráðstafanir til þess að tryggja bætta læknaþjónustu úti um landsbyggðina, þá skuli annað eins og þetta eiga sér stað, að fjöldi nemenda í læknadeild Háskóla Íslands er takmarkaður.



Herra forseti. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði í fyrri ræðu minni, að það er fullkomlega eðlilegt af hálfu læknadeildar að takmarka fjölda nemenda, ef hún þykist sjá fyrir, að ekki sé hægt að veita nemendum þau gæði í kennslu og þá tilsögn, sem nauðsynleg er til þess að halda uppi réttum „standard“ læknakennslu. Þetta er skylda kennara. Það, sem hér vantar, er hin pólitíska ákvörðun. Og það á með hinni pólitísku ákvörðun að veita kennurum aðbúnað og fjármagn, til þess að ekki þurfi að koma til takmörkunar. Þess vegna er ábyrgðin ekki hjá læknadeild, heldur fyrst og fremst hinu pólitíska valdi. Og ég vil taka þetta fram, til þess að menn átti sig á, hvað um er að ræða. En hvað um það, ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Ég skildi svar hans þannig, að hann mundi sjá til þess, að ekki kæmi til neinnar takmörkunar, tölulegrar takmörkunar á þessu hausti, og þá er náttúrlega megintilganginum náð. Svo vil ég aðeins segja að lokum, að ég vænti þess, að það verði staðið að einhvers konar heildaráætlun, bæði af hæstv. heilbrrh. og menntmrh., um framtíðarbúnað og kennsluhætti í læknadeild, þannig að hún fái að þróast eðlilega og eins og þjóðfélagið þarf á að halda.