Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að mál nr. 360 á þinginu, fyrirspurn á þskj. 394 er kölluð aftur, sbr. bréf sem forseta hefur borist: „Hér með kalla ég aftur fyrirspurn mína á þskj. 394 um Fiskistofu. Sigurjón Þórðarson, 10. þm. Norðvest.“

Frú forseti. Eins og margsinnis hefur komið fram á þessu þingi er ég áhugamaður um rannsóknir og ég er áhugamaður um að það sé samstaða um að styrkja góða námsmenn til að verða sér úti um mikla þekkingu. Ég tel þess vegna að ein besta leiðin til að framleiða nýja þekkingu sé að ýta undir þá sem eru í rannsóknarnámi, bæði þá sem vilja verða meistarar í tilteknum fræðasviðum eða verða sér úti um doktorsgráðu. Ég tel og hef lýst því hér margsinnis yfir að koma eigi upp styrkjakerfi til þess að laða fólk í langt nám. Ég hef hlustað grannt eftir stefnu og yfirlýsingum hæstv. menntamálaráðherra um þetta mál. Nú á ég stundum töluvert erfitt með að átta mig nákvæmlega á því hvað hæstv. ráðherra vill gera og ég sé stundum þverstæður á milli þess sem hún segir á einum tíma frá öðrum. Hæstv. ráðherra lýsti því yfir á síðasta sumri að hún vildi gjarnan til þess að efla tengsl við alþjóðlega vísindasamfélagið laða hingað til lands erlenda doktorsnema og ég tek undir það meginmarkmið hjá hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra sagði í blaðagrein í Morgunblaðinu á liðnu sumri að það vildi hún gera með því að taka upp styrki til erlendra doktorsnema á sviðum þar sem við skörum fram úr. Þetta er í sjálfu sér jákvætt markmið. Auðvitað má segja að það skjóti skökku við að á sama tíma og hæstv. ráðherra virðist hafa það mjög ofarlega í sinni að láta einmitt doktorsnema íslenska og meistaraprófsnema borga skólagjöld umfram aðra þá skuli hún velta fyrir sér styrkjum til erlendra doktorsnema. En það er í góðu lagi. Það sem mig langar hins vegar til að velta upp við hæstv. ráðherra er: Hvenær ætlar hún að taka upp þessa styrki til erlendu doktorsnemanna? Í öðru lagi: Hvernig ætlar hún að skilgreina þau svið þar sem við skörum fram úr? Það mætti halda því fram að það ætti ekki síður að verja fé til að laða hingað erlend úrvalsefni til þess að starfa að greinum þar sem við skörum ekki fram úr vegna þess að okkur skortir þá þekkingu þar og atgervi. Því spyr ég hæstv. ráðherra líka hvaða mælikvarða hún hyggst nota til að skilgreina þessi svið og sömuleiðis hvort það standist jafnræðisreglu að veita slíka styrki einungis til ákveðinna fræðasviða en ekki annarra. Síðan eru mér hugleikin kjör íslenskra doktorsnema erlendis. Í dag geta þeir ekki fengið styrki til að nema við erlenda háskóla nema það sé meðleiðbeinandi með aðsetur á Íslandi. Ég spyr hæstv. ráðherra: Ef hún ætlar að taka upp styrki með þessum hætti til erlendra doktorsnema verður hún þá ekki að fella niður allar hömlur á styrkjum til 

Frú forseti. Í fyrsta lagi spyr hv. þm. doktor Össur Skarphéðinsson, með leyfi forseta: „Hvenær hyggst ráðherra taka upp styrki til erlendra doktorsnema á sviðum þar sem Íslendingar skara fram úr, eins og hann hefur boðað?“ Í núgildandi reglum um starfsemi Rannsóknarnámssjóðs sem veitir stuðning fyrir hönd stjórnvalda við nemendur í framhaldsnámi er ekki gert sérstaklega ráð fyrir stuðningi við erlenda nemendur sem hingað sækja. Endurskoðun reglna um Rannsóknarnámssjóð fer nú fram í menntamálaráðuneytinu og ég hef ákveðið að endurskoðun á hlutverki sjóðsins verði hluti af stefnumótun Vísinda- og tækniráðs til þriggja ára fyrir árin 2007–2009. Breytt viðhorf sem skapast hafa m.a. með eflingu rannsókna hér á landi og aukinni þátttöku í erlendu vísindasamstarfi eru eitt þeirra atriða sem hafa munu áhrif á starfsemi Rannsóknarnámssjóðs að endurskoðun lokinni. Hvort sú endurskoðun leiðir til þess að teknir verða upp sérstakir styrkir til erlendra doktorsnema á eftir að koma í ljós. Stefna stjórnvalda fram að þessu hefur verið að styrkja íslenska doktorsnema sem stunda nám í háskólum á Íslandi eða í háskólum erlendis. Með sama hætti hafa þeir erlendu doktorsnemar sem stunda nám í íslenskum háskólum haft með sér styrk og stuðning frá sínu heimalandi. Þegar styrkir eru veittir til doktorsnáms byggist valið á almennri gæðaviðmiðun svo sem frammistöðu nemenda í náminu, vísindagildi verkefnisins og hæfni leiðbeinenda þannig að þessi mál er sérstaklega verið að skoða við þessa endurskoðun og einnig athugasemdir hv. þingmanns sem ég að mörgu leyti deili eins og komið hefur fram í blaðagrein . Í öðru lagi er spurt, með leyfi forseta: „Hvaða mælikvarða hyggst hann nota til að skilgreina þau svið?“ Í þeim rannsóknasjóðum sem veita stuðning fyrir hönd stjórnvalda til rannsóknarverkefna og/eða framhaldsnáms er gengið út frá almennri viðmiðun um faglegt mat á gæðum verkefna. Til dæmis eru styrkir rannsóknasjóðs veittir til skilgreindra rannsóknarverkefna, einstaklinga, rannsóknarhópa, háskóla, rannsóknastofnana og fyrirtækja. Sjóðurinn veitir styrki samkvæmt almennum áherslum Vísinda- og tækniráðs og á grundvelli faglegs mats á gæðum rannsóknarverkefna, færni þeirra einstaklinga sem stunda rannsóknirnar og aðstöðu þeirra til að sinna verkefninu. Í reglum sjóðsins segir að ákvörðun um styrkveitingu sé bundin hinu faglega mati. Þegar stjórnvöld hafa tekið ákvarðanir um að veita styrki til verkefna á skilgreindum rannsóknarsviðum hefur það verið gert með tímabundnum markáætlunum. Til dæmis var ný markáætlun samþykkt árið 2004 af ríkisstjórn til þriggja ára. Annars vegar er um að ræða svið, erfðafræði í þágu heilbrigðis, eins og það nefnist, þar sem Íslendingar ráða yfir hlutfallslega mikilli þekkingu og ættu að geta náð miklum árangri með því sameiginlega átaki opinberra aðila og einkaaðila sem gert er ráð fyrir í þessum þætti áætlunarinnar. Hins vegar, og ég vek athygli hv. þingmanns á þessu, er um að ræða nýtt þekkingarsvið, örtækni, þar sem þekkingargrunnurinn hér á landi er enn hlutfallslega veikur en miklar vonir eru bundnar við alþjóðlega og mikil þörf er á að styrkja hér á landi. Í þriðja lagi er spurt, með leyfi forseta: „Stenst það jafnræðisreglu að veita slíka styrki einungis til ákveðinna fræðasviða en ekki annarra?“ Eins og ég sagði í svari mínu hér á undan og fram kemur í lögum um opinberan stuðning við vísindarannsóknir er gert ráð fyrir því að rannsóknasjóður veiti styrki samkvæmt almennum áherslum Vísinda- og tækniráðs. Leiði þær áherslur til þess að styrkveitingar renni til ákveðinna fræðasviða umfram önnur þá fæ ég ekki séð að það geti brotið gegn jafnræðisreglu enda er þá fylgt ákveðinni stefnumörkun sem lögin sjálf gera ráð fyrir. Á móti kemur að þegar sótt er um í rannsókna- og vísindasjóði á Íslandi, hvort sem um ræðir til markáætlana eða í almenna vísindasjóði, eru allir umsækjendur jafnsettir á þann veg að ákvörðun um styrki byggir á faglegu mati á gæðum verkefna. Í fjórða lagi er spurt, með leyfi forseta: „Telur ráðherra ekki að jafnframt verði að taka upp styrki til íslenskra doktorsefna við erlenda háskóla?“ Rannsóknasjóður hefur veitt styrki til doktorsefna til náms við erlenda háskóla. Með auknu framboði doktorsnáms við íslenska háskóla hefur hlutur þeirra sem stunda nám hér heima vaxið á kostnað þeirra sem stunda nám erlendis. Ef nám er stundað erlendis er gerð krafa um tengsl við Ísland. Auk erlends leiðbeinanda við þá stofnun sem nám er stundað þarf að vera leiðbeinandi hér á landi. Þegar þessi regla var sett var haft í huga að það er mikilvægt að rannsóknir doktorsefna sem starfa undir handleiðslu færustu vísindamanna við erlendar menntastofnanir komi Íslandi að gagni í einum eða öðrum skilningi. Hlutur samkeppnissjóðanna í stuðningi við doktorsnám bæði hér á landi og erlendis er nú þegar umtalsverður og stefnt er að því að efla hann á næstu árum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa fyrirspurn. Eins og kom fram í máli hæstv. menntamálaráðherra hefur það verið stefna stjórnvalda að styrkja íslenska doktorsnema og ég vil lýsa þeirri skoðun minni hér að ég er sammála þeirri stefnu. Það er verið að efla mjög allt umhverfi doktorsnámsins og því er þessi endurskoðun Rannsóknarnámssjóðs í takt við áherslur hæstv. menntamálaráðherra. Ég fagna þessum áherslum. Það hlýtur að vera markmið okkar að styrkja allt umhverfi doktorsnema og ekki síst að tryggja þeim öruggari framfærslu þannig að þeir geti einbeitt sér betur að náminu.

Virðulegi forseti. Bara örstutt. Ég kem upp til að leiða athyglina að því að í gegnum árin hafa margir Íslendingar stundað doktorsnám við erlendar háskólastofnanir og stundað nám við erlendar háskólastofnanir. Við höfum gert þetta í gegnum árin, held ég, að mjög miklu leyti okkur að kostnaðarlausu. Það má kannski með vissum hætti segja að þarna hafi farið fram leynd þróunaraðstoð til Íslendinga og að þetta hafi hjálpað okkur sem þjóð mjög fram á veginn. Ég er sjálfur einn af þeim sem var svo heppinn að fá að njóta háskólanáms erlendis í mörg ár og hygg að ég muni búa að því í dag þó það sé kannski umdeilt. En hvað um það. Ég vil bara minna á þetta. Ég held að það sé varasöm þróun fyrir okkur Íslendinga að leggja ofuráherslu á að fólk sé í doktorsnámi bara á Íslandi. Við verðum líka að halda því opnu að fólk leiti utan til náms. Við verðum líka að opna fyrir það að útlendingar geti komið hingað til Íslands og stundað hér háskólanám. Þetta eykur víðsýni meðal þjóðarinnar og er öllum 

Frú forseti. Hæstv. menntamálaráðherra veitti mér hérna áðan ákaflega merkilegt svar. Í sumar sagði hæstv. menntamálaráðherra að hún hygðist taka upp styrki til erlendra doktorsefna. Í svari hæstv. ráðherra kemur fram að það er ekkert á döfinni. Það er einhver vinna að því máli í ráðuneytinu einhvers staðar en það bólar ekkert á því. Það sem hún sagði í sumar var sem sagt bara til að segja það á þeim tíma. Hæstv. ráðherra sagði líka að það ætti að taka þetta upp á þeim sviðum þar sem Íslendingar skara fram úr. Ég spurði hæstv. ráðherra hvernig ætti að meta það. Nú kemur það auðvitað fram að innan ráðuneytisins er það stefna, eins og í vísindasamfélagi sem eðlilegt er, að veita styrki á grundvelli faglegra forsendna eftir gæðum verkefna og auðvitað á það að vera þannig. Það er ekki hægt að taka eitt svið fram úr og segja að það skari fram úr öðrum. Ég held að það sé ákaflega erfitt að gera slíkt. Það er alltaf hægt að finna rök fyrir því að innan sérhverrar fræðigreinar sé hægt að finna einhverja sérþekkingu sem réttlæti að menn kalli hana framúrskarandi. Þannig er það einfaldlega. Þess vegna er ég sammála því almenna viðmiði sem kemur fram í þeim reglum vísindasamfélagsins sem hæstv. ráðherra reifaði áðan, þ.e. að það á að gerast á grundvelli almennra viðmiða og faglegra forsendna. Þannig á það að vera. Ég er sömuleiðis þeirrar skoðunar að það skipti miklu máli að fá fólk til doktorsnáms vegna þess að þar verður þekking til, mikil þekking heima og erlendis. Ég er því þeirrar skoðunar að ekki eigi að setja neinar sérstakar hömlur á það með hvaða hætti Íslendingar sem eru í doktorsnámi erlendis fái styrki eins og er í dag. Þetta er mín skoðun, frú forseti.

Frú forseti. Það er gott að við ræðum þetta mikilvæga mál hér en ég komst ekki hjá því að sakna ákveðinna orða úr ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar en það er Vísinda- og tækniráð og þar fer meginstefnumótun varðandi vísinda-, tækni- og rannsóknarmál hér á landi. Það er þar sem málin eru í ákveðnum farvegi og þess vegna hef ég hlutast til um endurskoðun á hlutverki sjóðsins, þ.e. Rannsóknarnámssjóði, sem taki tillit til þessara atriða sem við erum þó sammála um, ég og hv. þingmaður, að endurskoðun á hlutverki sjóðsins verði hluti af stefnumótun Vísinda- og tækniráðs fyrir árin 2007–2009. Að þessu er verið að huga og verið að vinna, þannig að það komi alveg skýrt í ljós, hv. þm. doktor Össur Skarphéðinsson. En ég fagna því engu að síður og er fegin að heyra að við deilum að mörgu leyti svipuðum sjónarmiðum. Við eigum að laða fólk að, halda áfram að laða fólk að til doktorsnáms, ekki bara erlendis. Ég er líka alveg sammála hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni þegar hann kom inn á áðan hversu mikilvægt er að við höfum doktorsnema bæði hér heima og erlendis. Það skiptir máli að við öðlumst þá þekkingu og menningu sem fylgir því þegar fólk hefur búið erlendis og kemur hingað heim. Það skiptir miklu máli fyrir okkar fjölbreytta samfélag. En í það heila tekið þá hefur verið unnið gríðarlega mikið starf varðandi það að fjölga meistara- og doktorsnemum og við munum sjá fram á mikla fjölgun, bæði erlendis og hér heima varðandi doktorsnema á hinum ýmsu sviðum sem við Íslendingar erum stoltir af.

Virðulegi forseti. Í nóvembermánuði sl. kom fram í fréttum frá umboðsmanni barna að hún sagði að sér bærust margar kvartanir og ábendingar um að auglýsingar sem höfða eiga til barna og sýndar eru í sjónvarpi í kringum barnatíma séu ótilhlýðilegar. Sumir foreldrar hafa kallað eftir því að tilteknar auglýsingar væru bannaðar, t.d. þær sem auglýsa sætindi og óhollt fæði. Á Stöð 2 í nóvember sl. kom eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Umboðsmaður barna telur rétt að banna auglýsingar í kringum barnatíma í sjónvarpinu. Fram hafa komið auglýsingar sem hann telur brjóta í bága við lög, og aðrar sem eru á mörkum þess siðlega. Auglýsendum ber samkvæmt lögum að sýna varkárni vegna trúgirni barna. Auglýsingar sem beinast beint að börnum hafa orðið sífellt algengari undanfarin ár. Umboðsmaður barna segir að af og til komi fram auglýsingar, sem ganga svo langt að þær hljóti að brjóta hreinlega í bága við útvarpslög og lög um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum.“ Orðrétt var haft eftir umboðsmanni barna, með leyfi forseta: „Ég vil miklu frekar skoða það hvort við ættum búa til eins og Svíar og Norðmenn gera, reglur sem segja að fyrir og eftir barnaefni eða efni sem er sérstaklega er ætlað yngstu börnum að þá séu engar auglýsingar.“ Benti umboðsmaður á að Svíar og Norðmenn væru með ákvæði í lögum sínum þar sem segir annars vegar að auglýsingar sem beinast að börnum yngri en 12 ára séu bannaðar og hins vegar að auglýsingar í kringum barnaefni í sjónvarpi séu bannaðar. Umboðsmaður taldi tímabært að væri orðið að taka upp umræður í samfélaginu um hvernig auglýsingum og markaðssetningu gagnvart börnum væri háttað og spurði hvort við vildum hafa þetta svona eins og það virðist vera að þróast eða hvort við vildum breyta einhverju. Einnig var haft eftir umboðsmanni að ung börn hefðu ekki þroska til að átta sig á því að um er að ræða auglýsingar og verið væri að nýta sér trúgirni þeirra og þroskaleysi eða reynsluleysi. Umboðsmaður barna setti líka fram í því viðtali sem ég vitnaði til að kannski þyrfti að framfylgja þessum reglum sem við þó höfum, betur en við gerum, en um þetta eru mjög skýr ákvæði bæði í samkeppnislögum og útvarpslögum en þar segir í 20. gr. varðandi vernd barna gegn ótilhlýðilegum auglýsingum, með leyfi forseta: „Útvarpsauglýsingar skulu þannig gerðar og fluttar að þær valdi ekki börnum siðferðilegum eða líkamlegum skaða. Í útvarpsauglýsingum er óleyfilegt að: hvetja börn til þess að kaupa vöru eða þjónustu með því að notfæra sér reynsluleysi þeirra eða trúgirni.“ Sambærileg ákvæði eru í reglugerð um útvarpsefni. Því hef ég leyft mér að beina fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra: 1. Ætlar ráðherra að bregðast við því áliti umboðsmanns barna að rétt sé að banna auglýsingar kringum barnatíma í sjónvarpi? 2. Er ráðherra reiðubúinn að beita sér fyrir því að komið sé í veg fyrir slíkar auglýsingar? 3. Er ráðherra sammála umboðsmanni barna um að fram hafi komið auglýsingar sem brjóti í bága við lög og aðrar séu á mörkum þess siðlega?

Virðulegi forseti. Samkvæmt 26. gr. útvarpslaga, nr. 53/2000, ber auglýsandi ábyrgð á auglýsingu og sjónvarpsstjóri ber ábyrgð á öðru efni en sjónvarpsstöðin sjálf ber ábyrgð á greiðslu fésekta og skaðabóta. Í 20. gr. útvarpslaga er kveðið á um vernd barna gegn ótilhlýðilegum auglýsingum. Þar segir að útvarpsauglýsingar skuli vera þannig gerðar og fluttar að þær valdi ekki börnum siðferðilegum eða líkamlegum skaða. Í auglýsingum er óleyfilegt að hvetja börn til að kaupa vöru eða þjónustu með því að notfæra sér reynsluleysi þeirra eða trúgirni. Einnig er óheimilt til að hvetja börn til þess að telja foreldra sína eða aðra á að kaupa vöru eða þjónustu sem auglýst er, notfæra sér það sérstaka trúnaðartraust sem börn bera til foreldra, kennara eða annars fólks eða sýna börn að tilefnislausu við hættulegar aðstæður. Það er líka rétt að draga fram 14. gr. útvarpslaga en þar segir að sjónvarpsstöðvum sé óheimilt að senda út dagskrárefni þar á meðal auglýsingar sem gætu haft alvarleg, skaðvænleg áhrif á líkamlegan, andlegan eða siðferðilegan þroska barna. Lögin, virðulegi forseti, eru að mínu mati skýr og þess vegna hlýt ég að kalla til ábyrgðar auglýsendur, auglýsingastofur og ekki síst fjölmiðlana sjálfa. Þeir starfa samkvæmt útvarpslögum og lögin kveða skýrt á um ábyrgð þeirra gagnvart yngstu kynslóðinni. Samband íslenskra auglýsingastofa hefur sett sér siðareglur um auglýsingar þar sem segir í 13. gr., með leyfi forseta: „Í auglýsingum skal ekki misnota hina eðlilegu trúgirni barna né reynsluskort yngri kynslóðarinnar og skal þess gætt að auglýsingar raski ekki samlyndi innan fjölskyldunnar. Auglýsingar sem beint er til barna eða unglinga eða eru líklegar til að hafa áhrif á þá aldursflokka skulu ekki innihalda staðhæfingar eða myndir sem gætu skaðað hina yngri geðrænt, siðferðislega eða líkamlega.“ Með þessum siðareglum hefur Samband íslenskra auglýsingastofa sett sér skýrar reglur varðandi auglýsingar og börn og axlað þá ábyrgð sem fylgir áhrifamætti auglýsinga. Umboðsmaður barna segir að orðum sínum hafi fyrst og fremst verið ætlunin að kalla eftir umræðu um auglýsingar sem beinast að börnum og athuga hvort hægt væri að hnykkja frekar á því að tilteknar greinar setji sér siðareglur í þessu efni eða hvort nauðsyn beri til að fara þá leið sem Norðmenn og Svíar hafa farið, þ.e. að banna alfarið auglýsingarétt í kringum barnatíma í sjónvarpi. Útvarpsréttarnefnd stendur nú fyrir rannsókn þar sem gerð er úttekt á auglýsingum í sjónvarpi. Þar er kannað sérstaklega hvað er verið að auglýsa og hvenær. Rannsókninni lýkur innan skamms og ættu niðurstöður hennar að draga upp skýra mynd af því hvað er verið að auglýsa í kringum barnatíma í sjónvarpi og hversu mikið er auglýst. Umboðsmaður barna hyggst á þessu ári standa fyrir ráðstefnu þar sem fjallað verður um vaxandi markaðssetningu gagnvart börnum og unglingum. Gert er ráð fyrir að ráðstefnuna sæki fulltrúar auglýsenda, auglýsingastofa, foreldra og fjölmiðla. Það fer eftir niðurstöðu ráðstefnunnar hvaða leið verður talin ákjósanleg til að bregðast við þeirri hættu sem börnum kann að stafa af auglýsingum sem til þeirra er beint. Ég tel einnig rétt að í þessu samhengi verði litið til rannsóknar útvarpsréttarnefndar og málið síðan metið út frá því. Frú forseti. Að óbreyttum lögum er fyrst og fremst mikilvægt að efla umræðu og hvetja til þess að allir aðilar skoði vandlega hvað er verið að bera á borð fyrir börnin okkar. Ég tel að við sem samfélag þurfum að skoða vandlega sífellt ágengari markaðssetningu gegn börnum. Þar berum við öll ábyrgð, foreldrar og uppalendur, auglýsendur, auglýsingastofur, fyrirtæki og fjölmiðlar. Við þurfum fyrst og fremst að vekja alla til umhugsunar um hver ábyrgð þeirra er gagnvart yngstu kynslóðinni, gagnvart börnunum okkar og standa vörð um rétt þeirra til að vera og haga sér eins og börn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þessa fyrirspurn upp því hún er mjög mikilvæg. Það eru margar vísbendingar um að auglýsingum sé í auknum mæli beint gagnvart börnum. Ég hef sem þingmaður tekið umræðu um þetta mál á hinu háa Alþingi og beint máli mínu bæði til hæstv. menntamálaráðherra og viðskiptaráðherra. Ég hef spurt hæstv. viðskiptaráðherra hvort hún ætli að setja reglugerð um auglýsingar gagnvart börnum sem byggir á heimild í 30. gr. samkeppnislaga en fengið þau svör að það hafi ekki staðið til og ég var ekki sátt við þau svör. Hæstv. menntamálaráðherra hef ég spurt hvort hún hafi hug á að setja leiðbeinandi reglur um dreifingu auglýsinga í grunnskólum og ætlar hæstv. ráðherra að taka málið upp við skólastjórnendur. En ég tel að mun skýrari skilaboð þurfi að koma frá stjórnvöldum um að virða helgi barna og setja takmarkanir á þunga auglýsinga gagnvart þeim. Þess vegna tel ég mjög brýnt að taka þetta mál upp á þeim vettvangi sem Alþingi er og jafnframt innan ráðuneytanna. Við erum að verða vitni að svo mikilli ásókn í börn í auglýsingum að það er ástæða til að taka í taumana.

Frú forseti. Við erum að ræða afar brýnt mál. Við vitum það öll að ásókn auglýsenda í markhóp barna og unglinga hefur aukist mikið. Við höfum séð áhrif þess í skólum og ekki síst í sjónvarpi. Ég held þess vegna að það væri langeðlilegast að taka mark á umboðsmanni barna og afnema algerlega auglýsingar í kringum barnaefni í sjónvarpi. Það er eðli auglýsinga að höfða til áhrifagirni til að selja vöru og þess vegna eru allar þessar reglugerðir erfiðar í framkvæmd. Við þekkjum það t.d. frá áfengisauglýsingum. Þær eru í raun og veru bannaðar en samt sem áður tekst auglýsendum að fara á svig við þær og það er allt vaðandi uppi í áfengisauglýsingum í sjónvarpinu. Þess vegna held ég að það væri langeðlilegast að athuga það að banna algerlega auglýsingar í kringum barnaefni.

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé mjög vel til fundið að auglýsingar í tengslum við barnatíma í sjónvarpi séu hreinlega bannaðar. Við sem erum foreldrar smábarna verðum vör við það mikla áreiti sem börnin verða fyrir. Sem betur fer hefur kannski ekki mjög mikið borið á því á íslenskum sjónvarpsrásum en ef stillt er yfir á erlendar rásir sem mörg heimili hafa aðgang að í dag þá er þar ofboðslegt auglýsingaflóð í gangi sem er miðað að börnunum, sérstaklega á barnarásum. Ég vil ekki sjá að málin þróist í þann farveg á Íslandi. Ég vil hvetja stjórnvöld til þess einmitt að sýna meira aðhald í þessum málum. Hér var talað um áfengisauglýsingar og við sjáum hvernig auglýsendur og þeir sem vilja auglýsa áfengi í dag hreinlega brjóta lögin ítrekað. Það eru lög í landinu og fólki ber að fara eftir þeim. Síðan er annað mál hvort fólki finnist þau lög óréttlát eða ekki. En það er fyllilega kominn tími til þess að það verði gert eitthvað varðandi þessar áfengisauglýsingar og við eigum að byrgja brunninn áður en barnið dettur ofan í hann hvað varðar auglýsingar sem miðast að börnum.

Frú forseti. Ég álít að þetta sé mjög viðkvæmt mál sem beri að fara varlega með hjá fjölmiðlum því áreitið á börn er geypilega mikið. Í sambandi við vínauglýsingar í fjölmiðlum er það náttúrlega mjög vandmeðfarið mál. Við vitum að við erum að horfa á erlendar stöðvar út og suður, margar með íþróttum og hvar eru íþróttirnar og hvar eru auglýsingarnar? Þær eru yfirgnæfandi um vín og tóbak og hvers vegna skyldi það vera? Ég hvet hæstv. menntamálaráðherra til að fara mjög varlega með þessi mál gagnvart börnum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir skýr svör við fyrirspurn minni og þann vilja sem kemur fram í máli hennar til að taka á þessu. Ég fagna því að hæstv. menntamálaráðherra kalli úr þessum ræðustól eftir ábyrgð auglýsenda og fjölmiðla í þessu efni því að ég er sammála hæstv. ráðherra að lögin eru mjög skýr í þessu efni en svo virðist vera að þeim sé ekki framfylgt. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort einhvern tíma hafi verið beitt viðurlögum vegna þess að þessi lög og reglugerðir hafi verið brotin, t.d. af útvarpsréttarnefnd vegna þess að það virðast hafa verið ærin tilefni til að beita viðurlögum gagnvart slíku. Ég fagna því líka að til sérstakrar rannsóknar sé hjá útvarpsréttarnefnd að kanna hvað verið er að auglýsa og hvaða áhrif það getur haft á börn. Þá er væntanlega verið að skoða hvort þessar auglýsingar hafa verið á jaðri þess siðlega og jaðri þess að brjóta lög vegna þess að ég tel afar brýnt að taka á þessu efni. Svíar og Norðmenn eru með ákvæði í sínum lögum þar sem segir annars vegar að auglýsingar sem beinast að börnum yngri en 12 ára séu bannaðar og hins vegar að auglýsingar í kringum barnaefni í sjónvarpi séu bannaðar og ég býst við að það sé til komið af því að lögum eins og við höfum hafi ekki verið framfylgt og því hafi þeir neyðst til að taka upp ákvæði um þetta bann. Ég skil ráðherrann svo að hún sé reiðubúin að beita sér fyrir því að komið verði í veg fyrir slíkar auglýsingar og að hún útiloki þá ekki, ef annað dugar ekki, að sett verði slík bannákvæði eins og Svíar og Norðmenn hafa tekið upp. Lögð hefur verið fram á Alþingi tillaga frá þingmönnum Samfylkingarinnar um takmörkun auglýsinga á óhollri matvöru og ég held að það sé full ástæða fyrir þingið að skoða í alvöru þá tillögu líka. En ég ítreka þær spurningar sem ég lagði fyrir hæstv. ráðherra um beitingu á viðurlögum og hvort ráðherrann 

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það síðasta sem grípa eigi til sé að setja boð og bönn í löggjöf en stundum stendur maður frammi fyrir þeim veruleika. Hins vegar vil ég vekja athygli á því að umboðsmaður barna var með þessum athugasemdum á sínum tíma fyrst fremst að kalla eftir þessari mikilvægu umræðu um auglýsingar sem hv. þingmaður tekur hér upp og ég vil sérstaklega þakka fyrir. Umboðsmaður vildi sérstaklega taka á og fá fram umræðu í þjóðfélaginu um það á hvaða leið við værum varðandi auglýsingar gagnvart börnum. Það er rétt sem komið hefur fram að lögin eru skýr, alveg kristaltær í þessu efni. Siðareglur Sambands íslenskra auglýsingastofa eru líka skýrar að mínu mati. Það er umhugsunarefni fyrir okkur hvort það þjóni einfaldlega tilgangi sínum að setja bannákvæði í lög því eins og hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson kom inn á áðan erum við ekki, samkvæmt lauslegri könnun, með þessar auglýsingar í jafnríkum mæli og þær erlendu stöðvar sem í gegnum greiðari aðgang að erlendum sjónvarpsstöðvum flæða núna inn á heimilin. Þetta eru því ekki íslensku stöðvarnar heldur erlendu stöðvarnar og þar er aðgangur okkar til boða og banna náttúrlega mjög takmarkaður. Ég vil enn og aftur ítreka það og reyna að höfða til siðferðistilfinninga og -kennda þeirra sem stjórna fjölmiðlunum, fyrirtækjunum, og okkar allra sem að þessu máli koma að fylgjast vel með og vera á varðbergi. En ég útiloka ekki ef til lengri tíma er litið og það sem kemur út úr rannsókninni verður á þann veg að verið er að beina auglýsingum með ósiðlegum hætti að börnum að til kasta þingsins komi.

Virðulegi forseti. Ég ber fram fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra um fjármálafræðslu í skólum. Fyrirspurnin hljóðar svo: 1. Í hvaða bekkjum grunnskóla og framhaldsskóla fer fram kennsla í meðferð fjármuna? 2. Hvaða námsefni er kennt og hver eru meginatriði fjármálafræðslunnar? Ástæða þessarar fyrirspurnar er svar sem mér barst frá hæstv. dómsmálaráðherra í desember sl. um gjaldþrot ungs fólks, 20–30 ára, og um árangurslaus fjárnám hjá ungu fólki á aldrinum 15–30 ára. Svarið við þeirri fyrirspurn var virkilega sláandi og því ástæða fyrir hið háa Alþingi að athuga hvað við getum gert til að efla þekkingu ungs fólks á fjármálum. Ég hafði hugsað mér að koma með þingsályktunartillögu í þessu sambandi en það hefur þegar verið gert eins og ég mun koma að í síðari ræðu minni. Í svari dómsmálaráðherra eru einungis teknir fyrstu 11 mánuðir ársins 2005 þar sem fyrirspurninni var svarað í desember sl. og því vil ég miða saman árin 2001 og 2004. Á árinu 2001 voru árangurslaus fjárnám ungs fólks frá 15–30 ára 864 en á árinu 2004 voru árangurslaus fjárnám ungs fólks 1.234, þ.e. árangurslaus fjárnám hjá ungu fólki hafa aukist um 42% á fjórum árum. Þetta eru virkilega sláandi tölur, frú forseti, og því ástæða til að bregðast við. Í lokaverkefni Breka Karlssonar í viðskiptadeild Háskólans í Reykjavík kemst hann m.a. að þeirri niðurstöðu að fjármálalæsi íslenskra ungmenna sé verulega ábótavant. Könnunin leiðir jafnframt í ljós að flestir unglingar fá upplýsingar um fjármál frá foreldrum. Íslensk ungmenni vilja kennslu og þurfa hana en er hún veitt í skólakerfinu og það nægilega? Afi hefur eflaust lifað nokkurs konar debet-lífi á sínum tíma en nú á tímum gróðahyggju lifa ungmennin kredit-lífi. Þau eyða áður en þau afla og eru hvött til þess. Þau eyða um efni fram og safna skuldum án þess að gera sér grein fyrir afleiðingunum. Í finnskri rannsókn um norræn ungmenni, þar á meðal Íslendinga, kemur í ljós að þau fá ekki næga fræðslu í fjármálum nema þá helst hjá lánveitendum sjálfum. Eru þeir rétti aðilinn? Ef við viljum koma í veg fyrir að ungt fólk steypi sér í skuldir, lendi í fjárnámi, gjaldþroti eða jafnvel eins og dæmi eru um svipti sig lífi þurfum við að fræða ungmenni um meðferð fjármuna í skólum landsins.

Frú forseti. Spurt er í fyrsta lagi: „Í hvaða bekkjum grunnskóla og framhaldsskóla fer fram kennsla í meðferð fjármuna?“ Margvíslegar breytingar hafa orðið á fjármálaumhverfi á Íslandi á undanförnum árum og hefur hv. þingmaður m.a. komið inn á það. Það er sífellt flóknara að vera þátttakandi og neytandi í okkar nútímasamfélagi. Íslensk börn og unglingar hafa almennt meira fé á milli handanna, sem í sjálfu sér má segja að sé fagnaðarefni ef vel er með farið, og eru í auknum mæli augljós markhópur sem kaupendur vöru og þjónustu. Af þessum sökum er fræðsla um fjármál í grunn- og framhaldsskólum afar mikilvæg og brýn. Aðalnámskrár grunnskóla og framhaldsskóla setja skólum almenn markmið um nám og kennslu í einstökum námsgreinum. Aðallega er fjallað um fjármál og neytendamál í lífsleikni, heimilisfræði og samfélagsfræði í grunnskóla og í lífsleikni og í samfélagsgreinum í framhaldsskóla. Námsgreinin lífsleikni hefur verið skyldunámsgrein á grunn- og framhaldsskólastigi frá því að núgildandi aðalnámskrár voru gefnar út árið 1999. Markmið hennar, lífsleikninnar, er að styrkja einstaklinginn í hvívetna og búa hann undir að takast á við lífið. Í lífsleikni er sérstaklega fjallað um neytendamál og fjármál og í námskrám eru sett fram markmið þar að lútandi. Á þetta bæði við um grunn- og framhaldsskólana. Samkvæmt aðalnámskrám fer kennsla um fjármál og neytendamál aðallega fram á unglingastiginu í grunnskólanum, þ.e. í 8., 9. og 10. bekk og svo í framhaldsskóla. Markmið í aðalnámskrám eru öll nemendamiðuð. Lokamarkmið í lífsleikni við lok grunnskóla eru m.a. að nemendur - það er kannski rétt að fara aðeins yfir það - þekki og hafi innsýn í það að vera neytandi í flóknu og margbreytilegu samfélagi og það felur í sér grundvallarþekkingu um réttindi neytenda, fjármál einstaklinga og samfélags, auglýsingar og áhrif þeirra, neyslu og umhverfi, auðlindir jarðar, híbýli, fatnað o.fl. og m.a. verð og gæði matvæla. Hliðstæð markmið má síðan finna í heimilisfræðum og samfélagsgreinum grunnskóla. Sérstaklega er fjallað um fjármál í lífsleikni sem kjarnagrein í framhaldsskóla. Þar er stefnt að því að nemandi verði meðvitaður um ábyrgð sína sem neytandi í flóknu og margbreytilegu samfélagi eins og þar segir. Hagfræði er kjörsvið á bóknámsbrautum framhaldsskóla. Þar geta nemendur m.a. valið hagfræðikjörsvið. Auk þess geta nemendur á hinum ýmsu brautum framhaldsskólans numið fjármálagreinar í frjálsu vali. Loks má benda á að rekstrargreinar eru hluti af námi fyrir iðnsveina til iðnmeistaraprófs en þær snúa reyndar meira að fjármálum fyrirtækja en einstaklinganna sjálfra. Rétt er að vekja athygli á því að nú stendur yfir endurskoðun á aðalnámskrám grunn- og framhaldsskóla og í drögum starfshóps um breytingar á námskrá í lífsleikni er að finna tillögur um að styrkja enn frekar markmið um fjármála- og neytendafræðslu. Í þessum tillögum er m.a. stuðst við norræna skýrslu frá árinu 2000 um neytendafræðslu á Norðurlöndunum þar sem m.a. er lögð áhersla á mikilvægi fjármálafræðslu fyrir ungt fólk í dag og settar fram tillögur um markmið um fjármál einstaklinga, réttindi þeirra og skyldur, auglýsingar og áhrifavalda, neytendur, umhverfismál, siðferði o.fl. Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að í drögum starfshóps um breytingar á námskrám í samfélagsgreinum framhaldsskóla eru viðskiptafræði og hagfræði styrktar sem kjörsviðsgreinar og settar fram tillögur um nýja áfanga, m.a. um fjármál einstaklinga og helstu hugtök á sviði fjármála almennt. Aðalnámskrár leggja meginlínur um nám og kennslu í grunnskólum og framhaldsskólum. Gert er ráð fyrir að einstakir skólar útfæri síðan markmið aðalnámskrár í skólanámskrám sínum og velji námsefni í samræmi við áherslur í kennslunni. Í öðru lagi er spurt: „Hvaða námsefni er kennt og hver eru meginatriði fjármálafræðslunnar?“ Rétt er að undirstrika það að ráðuneytið ákvarðar ekki kennsluefni í námskránum. Einstakir grunnskólar og framhaldsskólar velja það efni og þær kennsluaðferðir hverju sinni sem henta best til að stefna að settum markmiðum og er það í samræmi við þá áherslu að efla svigrúm og sjálfstæði skóla. Námsgagnastofnun sér um útgáfu námsgagna fyrir grunnskóla samkvæmt lögum um grunnskóla. Samkvæmt upplýsingum frá henni, þ.e. Námsgagnastofnun, hafa grunnskólar m.a. notað námsefnið Auraráð sem stofnunin gaf út árið 2005. Það er vinnuhefti um fjármál og þar má finna umfjöllun um helstu atriði í sambandi við fjármál einstaklinga og má þar nefna skatta, greiðslukort, lántökur, vanskil, lífeyrissjóði o.fl. Fjallað er stuttlega um hvert atriði og því fylgt eftir með verkefnum. Í mörgum verkefnum skólanna er gert ráð fyrir upplýsingaleit og notkun reiknivéla á netinu og stuttar kennsluleiðbeiningar eru á vef Námsgagnastofnunar eða nams.is sem er ágætisvefur og gott að fara inn á. Ýmsir aðilar svo sem bankar og fjármálastofnanir hafa einnig gefið út námsefni um fjármál fyrir nemendur í grunnskólum og framhaldsskólum til þess að halda einstaklingunum sem mest upplýstum, láta þá vera meðvitaða um þá miklu ábyrgð sem felst í því að meðhöndla peninga.

Virðulegur forseti. Ég tek heils hugar undir þetta mál að auka fjármálafræðslu í skólum. Ég þekki mjög vel hve einfaldur aðgangur er að fjármagni fyrir ungt fólk og í sumum tilfellum og jafnvel mörgum lendir ábyrgðin á foreldrunum. Þess vegna tel ég að fjármálafræðsla í skólum sé mjög mikið uppeldislegt atriði, frú forseti.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka ráðherra fyrir svörin. Hér voru fagrar lýsingar á markmiðum og hvað eigi að gera. Lífsleikni er nefnd hér sérstaklega. Ég hafði samband við Flensborgarskóla og þar eru kenndir 8–10 tímar um fjármál. Það getur verið jarðfræðikennari eða dönskukennari sem kennir lífsleikni. Jú, það koma stundum einhverjir frá fjármálastofnunum til að aðstoða. Ekkert er kennt í Flensborg um vanskil, ábyrgðir eða hættu á fjárnámum. Námsefnið er samið af kennurunum sjálfum, ekkert hefur komið frá ráðuneytinu. Samþykkt var þingsályktun, þskj. 909, fyrir nokkrum árum frá Rannveigu Guðmundsdóttur sem ég ætla að fá að lesa hér upp, frú forseti: ,,Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að láta útbúa námsgögn um almenna fjármálaumsýslu fyrir efsta bekk grunnskólans, sem og framhaldsskólann, og gera fræðslu um hana að skyldunámsefni á þessum námsstigum. Ráðuneytið ákveði í hvaða námsgreinum fræðslunni verði best fyrir komið. Markmið fjármálafræðslunnar verði: 1. að taka til meðferðar sem flest er viðkemur almennri fjármálaumsýslu, þar með talin gerð greiðslu- og kostnaðaráætlana, og setja efnið þannig fram að það verði öllum aðgengilegt og skýrt, 2. að gera ungt fólk betur meðvitað um fjármál og um leið fjárskuldbindingar með því m.a.: a. að kynna nemendum meðferð greiðslukorta og notkun tékkhefta, b. að kynna nemendum almennar reglur um lántökur, svo sem víxla- og skuldabréfaviðskipti, vaxtamál og hvaða ábyrgð felst í því að gerast ábyrgðarmaður á skuldaviðurkenningum, c. að tengja þessi námsgögn réttindum og skyldum manna er þeir verða fjárráða.“ Því miður, frú forseti, er það yfirleitt svo að frumkvæðið að þessu kemur frá einstökum kennurum, eða eins og frá sýslumanninum á Ólafsfirði að koma þar inn í lífsleiknitíma og kenna. Þetta er ekki skipulega gert og því hefur ráðuneytið algerlega brugðist hvað varðar samþykkt þessarar þingsályktunar.

Frú forseti. Ég er algerlega ósammála hv. þm. Valdimari L. Friðrikssyni því það er einmitt verið að fara sérstaklega yfir þessa þætti. Það er verið að veita skólunum svigrúm og mér finnst miður, og kemur kannski ekki á óvart, sú forsjárhyggja sem skín í gegn hjá hv. þingmanni að ráðuneytið eigi ekki bara að setja fram almennar reglur í gegnum námskrá. Við veitum skólunum svigrúm. Mér finnst líka miður  Hins vegar er líka rétt að draga fram að ég hef átt samræður við m.a. Samtök banka og verðbréfafyrirtækja sem hafa lýst yfir miklum áhuga á þessu máli sem og ákveðnir skólar sem vilja leggja sig mjög fram varðandi þetta tiltekna efni. En aðalatriðið er að verið er að vinna í þessu. Það er verið að efla fræðslu varðandi fjármál einstaklinga því að allir eru meðvitaðir um það, a.m.k. í skólasamfélaginu, að efla þurfi þekkingu nemenda á öllum skólastigum varðandi fjármál fyrirtækja. Ef það er stefna Samfylkingarinnar varðandi námskrár að auka forsjána þá er það stefna sem kemur ekki á óvart en það er ágætt að fá hana undirstrikaða frá hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að bera fram fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra sem hljóðar svo: Ætlar Ríkisútvarpið að taka aftur upp útsendingar Auðlindar, fréttaþáttar um sjávarútvegsmál? Ég hef aðeins orðið þess var að þessi litla og sakleysislega fyrirspurn hafi valdið geðshræringu í ákveðnum kreðsum hér á landi og er það náttúrlega í raun undrunarefni. Hvers vegna spyr ég menntamálaráðherra að þessu? Jú, menntamálaráðherra ber ábyrgð á Ríkisútvarpinu. Hér er um að ræða fréttaþátt sem var hjá útvarpinu í mörg ár og naut gríðarlega mikilla vinsælda. Ég veit það sjálfur. Ég sá oft um þennan þátt þegar ég vann á útvarpinu, fékk oft mjög góð viðbrögð við þeim þætti. Gerðar voru hlustendakannanir og annað þess háttar og þar kom þessi þáttur mjög vel út. Þetta var einn af vinsælustu þáttum Ríkisútvarpsins. Ríkisútvarpið er útvarp í eigu landsmanna og er á vissan hátt á ábyrgð okkar allra til að mynda hér á Alþingi og ekki síst á ábyrgð hæstv. menntamálaráðherra. Þess vegna ætla ég að spyrja ráðherra þessarar spurningar. Við getum líka vísað í lög um Ríkisútvarpið, lög nr. 122 frá árinu 2000, sem eru í gildi í dag. Þar stendur m.a. í 3. gr., með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið skal leggja rækt við íslenska tungu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð.“ Síðan segir, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið skal m.a. veita almenna fréttaþjónustu og vera vettvangur fyrir mismunandi skoðanir á þeim málum sem efst eru á baugi hverju sinni eða almenning varða.“ Svo komum við að nýja lagafrumvarpinu sem nú liggur fyrir hinu háa Alþingi og verður væntanlega samþykkt fyrr eða síðar. Þar er sérkafli um hlutverk og skyldur hins nýja Ríkisútvarps hf. Þar er kveðið enn skýrar á um þetta hlutverk útvarpsins. Þar segir í II. kafla, 3. gr., 4. lið, um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins, með leyfi forseta: „Að veita almenna fræðslu og gera dagskrárþætti er snerta málefni lands og þjóðar sérstaklega og með þeim hætti tryggja hlutlæga upplýsingagjöf um íslenskt samfélag.“ Síðan segir í 7. lið, með leyfi forseta, að Ríkisútvarpið eigi að „veita víðtæka, áreiðanlega, almenna og hlutlæga fréttaþjónustu um innlend og erlend málefni líðandi stundar og vera vettvangur fyrir mismunandi skoðanir á málum sem efst eru á baugi hverju sinni eða almenning varða.“ Þetta er sem sagt í hinu nýja lagafrumvarpi og er kveðið enn skýrar á um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins en gert er í rauninni í gömlu lögunum sem eru þó í gildi í dag. Eins og ég sagði áðan í upphafi máls míns hefur umræddur þáttur verið mjög vinsæll. Hann hefur verið mjög mikilvægur fyrir fólk bæði til sjávar og sveita, ekki síst sjómenn sem búa þó við takmarkaða fréttaþjónustu til að mynda úti á sjó. Í þeim þætti voru oft fluttar fréttir sem voru mjög gagnlegar fyrir þjóðarbúið og fyrir hagkerfið, mikilvægar fréttir t.d. af aflabrögðum, mörkuðum og öðru þess háttar sem snertir sjómenn mjög. Ég veit og fullyrði að þessa þáttar er mjög sárt saknað hjá mjög mörgum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni fyrir að vekja athygli á því að það frumvarp sem hér liggur fyrir hinu háa Alþingi um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins er mun skýrara, það er mun skarpara. Verið er að undirstrika menningarhlutverk Ríkisútvarpsins og ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ábendingu og undirstrika það mikilvægi að það frumvarp komist sem fyrst í gegnum þingið. Ég hef líka skoðun á fréttaþættinum Auðlind. Ég man einmitt þá tíð þegar hv. þingmaður kom með sína ágætu pistla í þann þátt bæði utan frá Noregi sem og héðan að heiman. Þetta var fínn þáttur sem og margir aðrir þættir sem eru á dagskrá Ríkisútvarpsins og hafa verið í gegnum tíðina. En það er líka rétt að undirstrika að menntamálaráðherra skiptir sér ekki af dagskrárstefnu eða einstökum dagskrárliðum Ríkisútvarpsins, það hef ég aldrei gert og mun ekki gera.

Frú forseti. Ég get tekið undir að fréttaþátturinn Auðlind, sem var fréttaþáttur um sjávarútvegsmál, var afar merkilegur og ég hlustaði á hann, m.a. þegar hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson kom að dagskrárgerð í þeim þætti. En ég verð að segja hvað varðar þessa fyrirspurn þá finnst mér hún með öllu alveg ótrúleg. Hvað á hv. þingmaður með það að koma hingað inn á hið háa Alþingi og óska svara menntamálaráðherra um einstaka þætti í Ríkisútvarpinu sem hann hefur sjálfur sérstakan áhuga á? Af hverju hringir hv. þingmaður ekki í útvarpsstjóra Pál Magnússon og spyr hann þessarar spurningar en ekki menntamálaráðherra? Mér finnst þetta dálítið sérstakt að fyrirspurn sem þessi komi frá þingmanni Frjálslynda flokksins, flokks sem hefur verið að agnúast út í það að stjórnmálamenn hafi bein afskipti af Ríkisútvarpinu og þeirri dagskrárgerð sem þar fer fram en varpar síðan fram fyrirspurn til menntamálaráðherra sem felur það í sér að 

Virðulegur forseti. Í sambandi við þessa fyrirspurn tek ég heils hugar undir það að fréttaþátturinn Auðlind verði aftur settur á dagskrá. Ég veit það í gegnum líf mitt og lífsmottó að þessi þáttur var geypilega mikilvægur, sérstaklega fyrir landsbyggðina. Ég hafði alltaf gaman af þeim þætti, að fá fréttir af landsbyggðinni. Og ég tel að ekki síst ungt fólk í landinu þurfi að kynnast þessum grundvallaratvinnuvegi íslenskrar þjóðar, virðulegi forseti.

Frú forseti. Já, það er jafnvel eðlilegt að sumum finnist þetta dálítið einkennileg fyrirspurn að ætlast til þess að hæstv. menntamálaráðherra hafi áhrif á einstaka dagskrárliði í útvarpinu. Ég tek undir með öðrum ræðumönnum í dag að Auðlind var góður þáttur og ég ætti sjálfur þá ósk heitasta að hann yrði tekinn upp aftur. Hins vegar vil ég benda á að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa lagt fram frumvarp um Ríkisútvarpið og í því frumvarpi er gert ráð fyrir dagskrárráði, útvarpsráð verði fellt niður en dagskrárráð með fjölbreyttu fólki taki við, þar á meðal fulltrúum neytenda, kjörinna fulltrúa. Þetta væri auðvitað tilvalið efni fyrir slíkt dagskrárráð að fjalla um. Þess vegna hvet ég þingmenn til að skoða frumvarp okkar mjög vel og greiða því atkvæði.

Frú forseti. Það er nú svo að hæstv. menntamálaráðherra er yfirmaður Ríkisútvarpsins og hún er spurð hvort Ríkisútvarpið ætli að setja þennan þátt á dagskrá. Hún var ekki spurð að því hvort hún ætlaði að hlutast til um það, hvort við værum að fá hann hérna aftur í útvarpið. En svör þingmanna Sjálfstæðisflokksins eða þetta innlegg, sérstaklega hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, lýsir ákveðinni firringu flokksins og fyrirlitningu á undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar. Þetta er of lítilvægt mál til að ræða hér. Þetta er alveg í anda þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt niður nám í atvinnugreininni, hann hefur lagt niður Fiskvinnsluskólann. Nú kærir ráðherra sig ekki um að svara hvort eigi að setja á dagskrá aftur umræðu um undirstöðuatvinnuvegina. Það er of lítilvægt finnst hv. þm. Sigurði Kára að taka á dagskrá hér. Ég er bara ekki sammála því.

Virðulegi forseti. Auðvitað er það svo að hvorki við þingmenn né ráðherra geta hlutast til um dagskrána í Ríkisútvarpinu. En mér finnst hins vegar mjög eðlilegt að þingmenn nýti sér þetta form til að spyrja spurninga. Það er misjafnt hvar áhugasviðið liggur og hér höfum við haft frekar frjálslegt form á því hvað þingmenn geta leyft sér að spyrja um og ræða. Mér finnst það mjög eðlilegt í lýðræðislegu samfélagi. Ég geri því alls enga athugasemd við það þó hér sé spurt um hvort Ríkisútvarpið ætli að taka aftur upp útsendingar á þættinum Auðlind. Það getur vel verið að þingmaðurinn vilji ná einhverju ákveðnu fram með þeirri fyrirspurn og umræðu um málið, ég held að það hafi tekist. Mér heyrist að allir hér sakni þáttarins og ég get stimplað mig inn í þann hóp. Þátturinn Auðlind var mjög skemmtilegur þáttur og maður saknar þess virkilega að fá ekki að heyra svona góða yfirferð yfir sjávarútvegsmál, sem eru svo mikilvæg í samfélagi okkar, eins og maður fékk þegar þátturinn Auðlind var á dagskrá.

Virðulegi forseti. Mér finnst skína í gegn ákveðinn alger grundvallarmisskilningur hjá mörgum þingmönnum á því hvað ég var að spyrja um. Ég var einfaldlega að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort Ríkisútvarpið ætli að taka aftur upp útsendingar á þessum fréttaþætti. Ég var ekki að hlutast til um að ráðherrann færi að fyrirskipa Ríkisútvarpinu að gera það. Ég var bara að spyrja hvort Ríkisútvarpið ætli að taka þennan þátt upp á nýjan leik. Ég var heldur ekki að gera neinar kröfur um að ráðherrann færi að hafa áhrif á efni eða innihald þessa þáttar. Þetta var bara sakleysisleg spurning um hvort stofnunin ætli að taka upp þennan tiltekna fréttaþátt. Ósköp einfalt, mjög saklaus spurning. Sjálfsagt er að hún komi fram í sölum hins háa Alþingis því að okkur ber að veita bæði ráðherrum aðhald og Alþingi ber að nota þessa fyrirspurnatíma til að leita eftir upplýsingum um ýmsa þætti er varða t.d. ríkisstofnanir eins og Ríkisútvarpið. Það er þetta sem vakti fyrir mér. Þessi þáttur hefur verið mjög vinsæll, það hefur komið fram hér, og hann hefur verið mjög mikilvægur. Það er því alveg eðlilegt og fyllilega réttlætanlegt að spurt sé hvort ekki standi til að taka hann upp aftur. Það er nefnilega þannig að það er mjög gott að vera með svona fréttaþætti úr atvinnulífinu. Ríkisútvarpið ætti að taka það gaumgæfilega til athugunar í raun og veru að vera með fleiri svona þætti, aðra þætti atvinnulífsins, ekki bara sjávarútvegsmál. Hægt væri að búa til mjög góðan þátt um landbúnaðarmál eða samgöngumál, byggingariðnaðinn eða fjármálageirann sem stækkar mjög óðfluga og veitir nú kannski ekki af því að þar sé haldið uppi öflugum fréttaflutningi og jafnvel gagnrýnum fréttaflutningi. 

Frú forseti. Þetta hefur verið skemmtileg umræða og ég tek undir með hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni: Það er í lagi að ræða í gegnum þetta fyrirspurnaform dagskrá Ríkisútvarpsins svo lengi sem menn hafa hugfast að menntamálaráðherra hefur ekki og á ekki að hafa heimild til að skipta sér af dagskrárstefnu eða einstökum dagskrárliðum - en það er gott að menn hafi skoðanir á því hvað á að vera í Ríkisútvarpinu. Mér finnst það skipta máli og held að þetta hafi bara verið skemmtileg umræða. Ég get líka upplýst það hér að ég fæ í viku hverri tölvupóst frá dyggum hlustendum Ríkisútvarpsins um það hvort t.d. óskalög sjúklinga eigi ekki að koma aftur á dagskrá eða góði gamli skonroksþátturinn. Fólk hefur greinilega skoðanir á því hvað eigi að vera í útvarpinu og á öldum ljósvakans. En það sem mér finnst kannski skipta mestu máli í þessu og mér finnst þessi umræða draga fram er að við þurfum að hafa skýrar reglur, hafa það skýrt í lögum hvaða hlutverki Ríkisútvarpið á að gegna. Hér er frumvarp til umræðu, afskaplega mikilvægt frumvarp sem, eins og hv. þingmaður kom inn á hér áðan, skerpir enn frekar á þeim kröfum sem við getum gert til Ríkisútvarpsins í þá veru að sinna menningarhlutverki, sinna því sem snertir landsins gagn og nauðsynjar - fréttaþátturinn Auðlind gæti t.d. verið þar á meðal.

Frú forseti. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt og ekki hefur farið fram hjá neinum er brúin yfir Jökulsá á Fjöllum veikasti hlekkurinn á hringveginum. Hún hefur ekki fullan burð og langt er að fara frá Akureyri til Egilsstaða ef aka þarf allan hringinn. Af þeim sökum höfum við fulltrúar Austurlands og Norðurlands áhuga á því að tengja betur saman þessi svæði, sem ég veit að hæstv. ráðherra skilur. Hann skilur vel að það skiptir máli að tengja saman Vesturland, Vestfirði og Norðvesturland og skilur um leið hversu nauðsynlegt er að tengja saman Norðausturland og Austurland. Af þeim sökum spurði ég hæstv. ráðherra 16. nóvember sl. þessarar sömu spurningar. Ég ítreka það við hæstv. ráðherra að ég vil gjarnan fá um það yfirlýsingu að það verði unnið svo hratt að undirbúningi nýrrar brúar yfir Jökulsá á Fjöllum að af tæknilegum ástæðum verði hægt að bjóða hana út haustið 2006 og í síðasta lagi vorið 2007. Þessu svaraði hæstv. ráðherra með þessum ummælum, með leyfi hæstv. forseta: „Virðulegur forseti. Það er frá því að segja um brúna á Jökulsá á Fjöllum að hún hefur verið í svipuðu ástandi í marga áratugi þannig að þar er ekkert nýtt á ferðinni. Jafnframt er rétt að ítreka það og undirstrika að hér verða engar yfirlýsingar gefnar af hálfu samgönguráðherra um það hvenær verk sem ekki eru á samgönguáætlun, sem Alþingi hefur ekki afgreitt, verða boðin út. Þó að samgönguráðherrar séu áhrifamiklir þá gengur það ekki þannig fyrir sig að hægt sé að gefa yfirlýsingar um hvaða verk verða boðin út sem ekki hafa þegar fengið eðlilega meðferð við undirbúning samgönguáætlunar.“ Svo mörg voru þau orð, hæstv. forseti, og ég tek alveg undir með hæstv. ráðherra, hann hefur ekki síðasta orðið um það hvernig gengið verður frá samgönguáætlun hér á Alþingi heldur er það þingið og þingmenn sem ákveða það. Þess vegna var ég ekki að spyrja hann um það hvenær verkið yrði sett á samgönguáætlun heldur laut spurning mín að því að tæknilegur undirbúningur, hönnun og annað því um líkt, yrði því ekki til fyrirstöðu að hægt yrði að að ráðast í verkið. Af þeim sökum ítreka ég spurningu mína sem ég lagði fyrir hæstv. ráðherra 16. nóvember sl.: Hvenær má búast við að undirbúningi og hönnun nýrrar brúar yfir Jökulsá á Fjöllum ljúki?

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr: „Hvenær má búast við að undirbúningi og hönnun nýrrar brúar yfir Jökulsá á Fjöllum ljúki?“ Svar mitt er byggt á upplýsingum frá Vegagerðinni og er þannig: Athuganir standa yfir á brúarstæði á hringvegi á Jökulsá á Fjöllum. Gert er ráð fyrir því að val brúarstæðis liggi fyrir innan tíðar. Eftir það er unnt að hefja verkhönnun sem gæti lokið fyrri hluta ársins 2007. Til skoðunar væru tvær veglínur. Í fyrsta lagi er veglína um þúsund metrum neðan við núverandi brú. Gert er ráð fyrir að vegagerðarkostnaður við þessa leið verði um 140 millj. kr. og að hún stytti hringveginn um 420 metra. Áætlað er að þarna yrði gerð 208 metra stálbogabrú með upptengdri akbraut. Fyrstu áætlanir um kostnað, en þær eru gerðar með fyrirvara um að enn eru fjölmörg atriði óljós varðandi aðstæður, hljóða upp á um 670 millj. kr. Í öðru lagi er um að ræða veglínu um 600 metrum ofan við núverandi brú. Við þessa leið er vegagerðarkostnaður áætlaður um 75 millj. kr. og stytting hringvegarins um 1,1 km. Áætlað er að þarna yrðu annaðhvort gerðar tvær 120 metra langar eftirspenntar brýr hvor sínum megin við eiði í ánni eða að gerð yrði 230 metra löng steypt eftirspennt brú í vestari hluta farvegsins. Fyrstu áætlanir um kostnað hljóða upp á 525 millj. kr. fyrir tvær 120 metra langar brýr og um 470 millj. kr. fyrir eina 230 metra langa brú en allar þessar tölur eru að sjálfsögðu gefnar með fyrirvara um að enn eru fjölmörg atriði óljós varðandi aðstæður. Kostnaður samkvæmt þessum áætlunum fyrir seinni veglínu - auk þess sem stytting hringvegarins er einnig meiri við þá leið.Vegur á seinni veglínunni er einnig talinn vera auðveldari í byggingu og viðhaldi. Þá hefur verið á það bent að líkur bendi til að brú á þeim stað, 600 metrum fyrir ofan núverandi veglínu, kunni að standa betur í hamfaraflóði þar sem vatn mun eiga greiðari leið úr farvegi sínum við þær aðstæður. Það er alveg ljóst að endurbygging brúar yfir Jökulsá á Fjöllum er mikilvægt verkefni sem við þurfum að takast á við. Brúin ber núna allan venjulegan þunga en þegar einhver yfirþungi er á ferð þarf að fara aðra leið, sem hv. þingmenn þekkja, það þarf því að huga að endurbyggingu þessarar brúar auk endurbóta á veginum sem liggur að henni. Þar að auki er brúin einbreið og er þess vegna eitt af þeim brúarmannvirkjum sem þarf að huga að út frá öryggissjónarhorni. En stærðirnar í kostnaði eru þær sem ég greindi frá áðan og ég tel að við endurskoðun á samgönguáætluninni, sem nú er unnið að, sé eðlilegt að taka til við skoðun á þessu verkefni og í því ljósi er unnið að umræddum athugunum af hálfu Vegagerðarinnar.

Frú forseti. Brúin yfir Jökulsá á Fjöllum er afar fallegt mannvirki en gamalt og auðvitað barn síns tíma. Það er kominn tími til að þar verði byggð ný og betri brú, ekki aðeins vegna þess að hún þolir ekki ákveðinn þunga heldur sérstaklega vegna þess að hún er mjög mjó. Nokkur dæmi eru um að þurft hefur að flytja nýbyggða sumarbústaði frá Akureyri og austur en þá þurfti að fara stóran krók því ekki er hægt að fara yfir brúna. Ferðamannastraumur er að aukast mjög á þessu svæði, þjóðgarðurinn í Jökulsárgljúfrum og náttúra þessa svæðis býður upp á það. Það er því afar mikilvægt að framkvæmdum verði hraðað. Það gleður mig að heyra að verið sé að vinna í þessum málum og að á næsta ári megi búast við að hönnun nýrrar brúar verði tilbúin.

Frú forseti. Ég tek heils hugar undir þessa fyrirspurn og tel að undir öllum kringumstæðum eigi að reyna að flýta þessari framkvæmd Austfirðingum og Íslendingum öllum til hagsbóta.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrirspurn um nýja brú yfir Jökulsá á Fjöllum. Það er mikilvægt að gefa sér tíma til að skoða þær aðstæður sem þar eru og þá sérstaklega með tilliti til hugsanlegra hamfarahlaupa. Landslag og aðstæður eru kannski ekki alveg með venjulegum hætti og þar af leiðandi er ekki nóg að horfa eingöngu til styttingar eða þeirra þátta sem venja er að horfa til þegar verið er að leggja nýjan veg og nýja brú og þá með tilliti til kostnaðar. Brúin er einbreið, hún er hættuleg af þeim sökum. Hún tekur venjulegan flutning en það er ekki hægt að fara þar yfir með t.d. hús og þungavöru, eins og hér hefur verið lýst. Slíkir flutningar verða æ algengari þannig að ég tel mjög mikilvægt að hraða og vinna vel að undirbúningi þessarar brúar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Halldóri Blöndal fyrir að taka málið hér upp. Líkt og kom fram í máli hæstv. samgönguráðherra þá er mikilvægt verkefni hér á ferð. Ég fagna því að við höfum möguleika til að taka tillit til þess í endurskoðun samgönguáætlunar og vonandi verður það jafnvel fyrr að við sjáum fram á einhverjar framkvæmdir fyrir norðan. Það er ekki síst vegna umferðaröryggis en þó líka vegna aukinna þungaflutninga en með uppbyggingu stóriðjuhafnar og stórútflutningshafnar á Reyðarfirði munu flutningar aukast enn frekar. Við því verðum við að bregðast líkt og verið er að gera núna.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra komst svo að orði að verkhönnun gæti lokið á öndverðu ári 2007. Ég leyfi mér að taka þessi ummæli svo að í þeim felist sá vilji hans að ekki standi á mannafla og fjármunum að ljúka hönnun svo fljótt sem verða má og hægt verði að bjóða þetta verk út á miðju ári 2007 ef fjármunir eru fyrir hendi. Nú er ef til vill við því að búast að meira fé verði lagt í samgönguáætlun og þá liggur ljóst fyrir að þetta er sú brú á hringveginum sem þýðingarmest er. Ekki verður fram hjá því horft. Ég rifjaði það upp í báðum ræðum mínum í nóvember að ástandið væri þannig að verktakar á Akureyri hefðu orðið að fara á vaði yfir Jökulsá á Fjöllum með tæki sín. Ég veit ekki hvað menn mundu segja í öðrum fjórðungum ef þeim yrði þannig stillt upp að þeir yrðu að fara yfir slíkt vatnsfall á vaði til að komast leiðar sinnar með tæki og búnað. Ég er hræddur um að einhvers staðar heyrðist eitthvað. En menn eru hraustir fyrir norðan. Ég vil líka segja af því að rætt var um að taka stóran krók. Krókurinn getur verið allur hringurinn nema þessi stutti spölur milli Akureyrar og Egilsstaða, ef við hugsum um þá tvo staði, vegna þess að vegurinn upp að Dettifossi opnaðist ekki fyrr en í miðjum júnímánuði á þessu sumri og var þó veturinn ekki erfiður. Við getum því ekki haldið því fram að það sé nema sumarvegur á milli Kelduhverfis og hringvegarins en úr því verður nú bætt. Það er verið að tala um að leggja veg niður að Dettifossi og bjóða það út í beinu framhaldi af því. Þar sem það er stefna stjórnvalda að leggja umsvifalaust vegi um þjóðgarða veit ég að ekki stendur á því að leggja fram það fé sem upp á vantar. Við sjáum það á ýmsum öðrum þjóðgörðum að stjórnvöldum er í mun að hafa góða vegi í þjóðgörðum.

Virðulegur forseti. Það er deginum ljósara að það er ekki ásættanlegt að við getum ekki flutt það sem þarf að flytja um vegakerfið, um hringveginn. Hvað varðar brúna yfir Jökulsá þá koma fyrst og fremst upp vandamál þegar flytja þarf mjög breiðan farm, sem er breiðari en svo að hann komist um brúna miklu. Breiddin skiptir fremur máli en að þunginn sé svo mikill að brúin þoli ekki fargið. Í slíkum tilvikum leysa menn vandann með því að fara á vaði en að öðru leyti er brúin í ágætu standi. Það er nauðsynlegt að vekja athygli á því og undirstrika það sérstaklega. Hvað varðar framkvæmdir þarf auðvitað að fjalla um þær í samgönguáætlun og varðandi vegagerð á þessu svæði þá hef ég marglýst því yfir að vegur að Dettifossi er mikilvæg framkvæmd líkt og er á öðrum sambærilegum svæðum svo sem í þjóðgörðum. Ég fagna því að fleiri hafi sama skilning á því og ég.

Virðulegur forseti. Ég spyr hæstv. samgönguráðherra: 1. Telur ráðherra þörf á að endurskoða lög og reglur um akstur undir áhrifum fíkniefna og að tekin verði upp svokölluð núllmörk eins og tíðkast sums staðar á Norðurlöndum? 2. Telur ráðherra gildandi lagaákvæði og reglur um brotamörk hvað varðar akstur undir áhrifum fíkniefna vera flókin og kostnaðarsöm í framkvæmd? Virðulegur forseti. Það hefur tíðkast á sumum Norðurlöndum að hafa svokölluð núllmörk, þ.e. að séu menn undir áhrifum fíkniefna þá er það talið mjög alvarlegt brot strax. Það má ekki mælast aðeins af ólöglegum fíkniefnum í blóði heldur ekkert, ella telst maður brotlegur. Varðandi áfengi þá hefur verið í lagi að örlítið áfengi mælist í blóði. Maður gerist ekki brotlegur fyrr en það fer upp fyrir ákveðin mörk þannig að það kallast ekki núllmörk. Þetta er sem sagt skilgreiningin á svokölluðum núllmörkum. Það má ekkert mælast í blóði. Á Íslandi höfum við séð sömu þróun og víða annars staðar, þ.e. að þeim fjölgar, því miður, sem neyta ólöglegra fíkniefna. Það hefur komið fram í tölum frá SÁÁ að kannabisneysla hafi aldrei verið hlutfallslega meiri en um þessar mundir og á undanförnum þremur árum hafi neysla á örvandi vímuefnum aukist verulega. Þar hafa e-pillur, amfetamín og kókaín verið nefnd þannig að ljóst er að ansi stór hópur neytir fíkniefna á Íslandi. Talið er að yfir 700 manns komi inn til SÁÁ á ári hverju vegna ólöglegra fíkniefna. Nýverið var lagt fram á þinginu, eftir að ég lagði fram þessa fyrirspurn, lagafrumvarp um breytingar á umferðarlögum. Ég tel sérstaka ástæðu til að draga það fram af því að þar kemur fram breyting á 45. gr. laganna. Ef ég skil þá breytingu rétt þá á að taka hér upp núllmörk. Þó átta ég mig ekki alveg á því en það kemur fram - það væri ágætt ef ráðherrann útskýrði það betur - að enginn megi stjórna eða reyna að stjórna vélknúnu ökutæki undir svo miklum áhrifum örvandi eða deyfandi efna að hann geti ekki að mati læknis stjórnað ökutækinu. Þetta mundu ekki kallast núllmörk, læknir þarf að meta áhrifin. En svo segir, virðulegi forseti: „Ef mælast í blóði ökumanns ólögleg“ - ég undirstrika ólögleg - „ofskynjunarefni eða önnur örvandi eða deyfandi efni samkvæmt lögum um ávana- og fíkniefni telst hann óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega.“ - Það er ólöglegt að það mælist og það les ég sem núllmörk. Ég vil fá skýringar á þessu. Ég vil einnig benda á að nú er víst hægt að setja plástra á ennið á fólki þannig að hægt sé að komast að því hvort það er undir áhrifum fjögurra tegunda ólöglegra fíkniefna. Ég spyr: Mun lögreglan nýta sér þá tækni í framtíðinni, að skella plástri á ennið á fólki til að sjá hvort það er undir áhrifum ólöglegra fíkniefna?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að bera upp þessar spurningar. Ég tel að umræða í þinginu um umferðaröryggismál, um mikilvægustu þætti umferðaröryggismála, sé geysilega mikilvæg. Ég fagna því að fá tækifæri til að svara spurningum hv. þingmanns. Í fyrsta lagi er spurt: „Telur ráðherra þörf á að endurskoða lög og reglur um akstur undir áhrifum fíkniefna og að tekin verði upp svokölluð núllmörk eins og tíðkast sums staðar á Norðurlöndum?“ Svar mitt er svohljóðandi: Ég tel fulla ástæðu til að endurskoða lög og reglur um akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna sem og annarra efna sem geta haft sljóvgandi áhrif á ökumenn við stjórn ökutækja. Þar eru einnig lyf sem merkt eru með sérstökum viðvörunarþríhyrningi á söluumbúðum ökumönnum til varnaðar vegna sljóvgandi áhrifa. Af þessu tilefni er rétt að upplýsa að í ráðuneytinu hefur farið fram ítarleg endurskoðun á ákvæðum umferðarlaga sem að þessum þáttum snúa með tilliti til þess hvort hægt sé að setja skýrari reglur hvað varðar viðmið en ekki síður varðandi viðurlagaákvæði laganna. Frumvarpið hefur þegar verið lagt fyrir þingið og verður vonandi tekið til umræðu innan tíðar. Við þessa vinnu hafa ýmis vandkvæði komið í ljós, sérstaklega varðandi viðmiðin. Ákveðið var að leggja til að skýr lína yrði dregin varðandi ólögleg efni. Greinist slík efni í blóði teljist ökumaður óhæfur til að stjórna ökutæki og geti átt yfir höfði sér alvarleg viðurlög. Varðandi ólögleg efni er viðmið því sett við núll, þannig að það sé undirstrikað. Málið er hins vegar ekki eins einfalt þegar kemur að löglegum efnum, svo sem sljóvgandi lyfjum. Áhrif þeirra á einstaklinga geta verið mjög persónubundin. Í slíkum tilvikum er því flóknara að skilgreina mörkin. Í frumvarpinu er lagt til að í slíkum tilvikum verði lækni falið mat á hæfni ökumanns til að stjórna ökutæki í hverju tilviki. Tillögur þessar taka m.a. mið af gildandi löggjöf Svía í umferðarmálum sem hafa verið mjög framsæknir að þessu leyti. Í annan stað spyr hv. þingmaður: „Telur ráðherra gildandi lagaákvæði og reglur um brotamörk hvað varðar akstur undir áhrifum fíkniefna vera flókin og kostnaðarsöm í framkvæmd?“ Svar mitt er svohljóðandi: Vandinn við gildandi ákvæði umferðarlaga að því er varðar akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna er sá að þau eru ekki nógu skýr. Þau hafa því valdið vandkvæðum í framkvæmd. Varðandi kostnaðarþáttinn er rétt að upplýsa að þróuð hefur verið ný greiningaraðferð við mælingar á því hvort viðkomandi sé undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Þetta er m.a. gert með svokölluðum munnvatnsmæli. Gert er ráð fyrir því að með tilkomu þessarar nýju tækni komi kostnaður við rannsóknir þessara mála til með að minnka verulega frá því sem nú er. Með tilkomu mælisins verður með markvissari hætti hægt að ákvarða með meiri nákvæmni en áður hefur verið gerlegt hverjir þurfi í frekari rannsókn, svo sem blóðrannsókn, en slíkar rannsóknir eru enn sem fyrr talsvert kostnaðarsamar. Þessi nýi búnaður á því bæði eftir að auka öryggi, einfalda framkvæmdina og draga úr kostnaði við eftirlitið.

Virðulegur forseti. Ég fagna sérstaklega svari hæstv. ráðherra. Ég hef þá skilið það rétt, að það verða, ef við samþykkjum þetta frumvarp, komin núllmörk í lögin. Strax og menn eru undir áhrifum fíkniefna teljast þeir ekki í ökuhæfu ástandi. Það þarf ekki lækni til að meta það eða alla þá vitleysu sem hefur verið í gangi hingað til í sambandi við það. Ég vil því fagna þessu sérstaklega. Það er rétt sem fram kemur hjá hæstv. ráðherra, að það verður ódýrara að fara í gegnum rannsóknir af þessu tagi með samþykkt frumvarpsins. Ég vil hins vegar benda á að til er enn ein aðferð sem gæti gert þetta enn þá ódýrara. Það eru þessir strimlar sem hægt er að setja á ennið og kallast, skilst mér, „drug wipe“ og mæla fjórar tegundir vímuefna, þ.e. kannabis, amfetamín, kókaín og enn eitt efni í viðbót. En þessi þrjú efni eru langalgengust þeirra sem hér er neytt ólöglega. Mér skilst að þessir strimlar kosti um 2.000 kr. stykkið. Manni finnst það eiginlega ótrúleg tækni, að hægt sé að komast að því hvaða efni eru í líkama fólks með því að skella strimli á ennið á því. Manni fyndist hálfskrýtið ef lögreglan mundi gera það en þetta er nútíminn. Þannig er tæknin og auðvitað eigum við að nýta okkur hana. Ég vil nýta tækifærið og spyrja hæstv. ráðherra, af því að málið er að fara í þinglega meðferð og einungis minnst á munnvatnssýni, að byggja undir lögin svo að hægt verði að taka munnvatnssýni úr ökumönnum sem liggja undir grun: Væri hægt að bæta inn í þetta frumvarp heimild til að nota þessa strimla? Mér sýnist það mjög þægileg leið, 2.000 kr. stykkið af strimli. Lögreglan getur haft þá hjá sér í boxi og nýtt strimlana. Í framhaldinu mætti síðan leita í blóðinu nákvæmlega að efninu sem kemur út á strimlinum. Þá þyrfti ekki að leita að hinum efnunum. Væntanlega yrði það miklu ódýrara. Virðulegur forseti. Ég fagna þessu mjög. Fyrirspurn mín gekk út á þessi núllmörk og eftir að hún var lögð fram kom frumvarp í þinginu, með núllmörkum. Ég fagna þessu.

Virðulegur forseti. Það er athyglisvert sem fram kom hjá hv. þingmanni. Ég tel sjálfsagt að skoða það allt saman í þingnefndinni sem fær umferðarlagafrumvarpið til umfjöllunar þegar ég hef mælt fyrir því. Hér þarf að hafa í huga réttindi einstaklingsins. Þess vegna stendur til að setja þessi ákvæði í lög að skýrt sé hvaða heimildir eru til staðar fyrir lögreglu, annars vegar til blóðrannsókna og síðan til að taka svokölluð munnvatnssýni. Sú framkvæmd er talin standast allar kröfur um öryggi sem skiptir mjög miklu máli. Ég tel að varðandi þessa plástraaðferð þurfi að ganga úr skugga um að hún sé örugg. Ég tel mikilvægt að í þessu skeiki engu, að þetta sé öruggt bæði fyrir lögregluna og þá sem þurfa að sæta slíkri rannsókn. En hinn endanlegi dómur, ef þarf að meta slíkt, er blóðrannsóknin sem væntanlega er óyggjandi. Við erum hins vegar sammála um það, ég og hv. fyrirspyrjandi, að mikilvægt er að hafa framkvæmdina á þessu trausta, örugga og umfram allt í þágu umferðaröryggis. Við eigum að leita allra leiða til að tryggja öryggi í umferðinni. Allt of mörg slys verða m.a. vegna neyslu ávana- og fíkniefna.

Virðulegur forseti. Ég spyr hæstv. samgönguráðherra: Telur ráðherra þörf á að endurskoða lög og reglur um akstur torfæruhjóla, bæði í keppnum og utan þeirra, með tilliti til vaxandi fjölda þeirra sem aka slíkum hjólum og þess hversu ólíkar reglur gilda annars staðar á Norðurlöndum? Ef svo er, hvenær má vænta þess að endurskoðun hefjist og hvaða aðilar munu koma að henni? Umferðarstofa, sem er undirstofnun samgönguráðherra, hefur tekið saman afar athyglisvert minnisblað um torfærutæki eða torfærumótorhjól aðallega en það er Brynhildur Georgsdóttir, framkvæmdastjóri ökutækjasviðs, sem það hefur unnið. Ég hef farið í gegnum minnisblaðið og það er geysilega gott þannig að ég ætla að hæla hér embættismönnum Umferðarstofu. Hefur Brynhildur haft mikið samráð við VÍK, Vélhjólaíþróttaklúbb Íslands, en þar eru 600 manns innan borðs og 3.000 torfæruhjól í umferð. Þetta er geysilega stór hópur og mjög öflugur hópur. Hún hefur haft mikið samstarf við þá ásamt fleiri og það kemur fram í þessu minnisblaði en ég ætla að fá að lesa, virðulegi forseti, upp úr niðurstöðunni: „Af framangreindu virðist ljóst að það er margt sem betur mætti fara í umsýslu torfærutækja. Það er staðreynd að skráningu tækjanna er ábótavant. Mörg tækin eru ótryggð og notkun þeirra er í mörgum tilvikum ólögmæt. Það virðist hins vegar einnig staðreynd að möguleikar eigenda tækjanna á löglegri notkun þeirra séu nær engir. Erfitt reynist að fá hjólin tryggð og fjárhæðir iðgjalda eru oft svo háar að menn telja sig ekki geta staðið undir þeim. Aðeins er heimilt að nota hjólin á afmörkuðum svæðum með leyfi stjórnvalda en aðeins hluti þeirra svæða sem hafa verið byggð upp hafa fengið slík leyfi. Tregða stjórnvalda í leyfisveitingunni virðist að hluta til stafa af tregðu tryggingafélaganna til að tryggja hjólin en einnig kann að skorta á almennar leiðbeiningar um það hvernig skuli standa að leyfisveitingu.“ Eins og kom fram í inngangi minnisblaðsins er þetta ástand óviðunandi fyrir alla sem því tengjast, bæði stjórnvöld sem hafa það hlutverk að framfylgja reglunum, almenningi sem í einhverjum tilvikum verður vís að ólögmætum akstri tækjanna og eigendum tækjanna sem eiga í raun ekki kost á að nota þau með lögmætum hætti. Með minnisblaði þessu vill Umferðarstofa draga fram mynd af vandamálinu og þeim gildandi reglum er það tengist og hvetja þá sem koma að þessum málum að leita lausna í þeim málum sem að þeim snúa. Virðulegur forseti. Hér er sagt að mikill vandi sé á ferð og það þarf að leysa hann. Ég hef spurt bæði hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. viðskiptaráðherra varðandi svæðin. Það þarf að fjölga svæðunum og skapa miklu betri aðstöðu þar svo þessi hjól væru inni á svæðunum en ekki úti um allar trissur því að mótorhjólamennirnir vilja standa vel að þessu. Einnig þarf að breyta tryggingaverndinni. Í báðum tilvikum tóku ráðherrar vel í málið en ég veit ekki hvað gerist í framhaldinu. Ég vil því spyrja hæstv. samgönguráðherra í ljósi þessa minnisblaðs frá Umferðarstofu hvort ráðherra vilji beita sér í því að greiða úr þeim vanda sem þessir ökumenn eru í.

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja vegna ræðu hv. þingmanns að ég er mjög ánægður með að starfsmönnum Umferðarstofu sé hælt eins og hér var gert. Það verður að viðurkennast að eftirlitsstofnanirnar og t.d. Umferðarstofa liggja oft og tíðum frekar undir skömmum og athugasemdum vegna þeirra vandasömu verkefna sem þeim er falið að vinna að. Ég er því ánægður með að heyra það sem hér kom fram. En svar mitt við fyrirspurninni er svohljóðandi: Samgönguráðuneytið hefur farið með málefni umferðarmála í tæp tvö ár. Á þessum tíma hefur ráðuneytið lagt mikla áherslu á öryggissjónarmið og má því til stuðnings nefna metnaðarfulla umferðaröryggisáætlun, sem hér hefur oft verið til umræðu, sem ég lagði fram í fyrsta skipti sem hluta af samgönguáætlun á síðasta þingi. Umferðaröryggisáætlun gerir ráð fyrir að rúmlega 1,5 milljörðum kr. verði varið á næstu fjórum árum aukalega til að fækka alvarlegum slysum í umferðinni. Samhliða þessum aðgerðum hef ég einnig lagt áherslu á stöðuga endurskoðun á umferðarlöggjöfinni með það að markmiði að auka öryggi í umferðinni. Þess vegna eru umferðarlögin fyrir þinginu að þessu sinni. Flokkun og skilgreining ökutækja er í umferðarlögum nr. 50/1987 og í reglugerð um gerð og búnað ökutækja nr. 822/2004. Reglurnar mótast af EB-reglum sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu. Í EB-reglum eru torfærutæki ekki skilgreind en skilgreining þeirra í íslenskum reglum mótast af notkun þeirra utan vega eftir því sem heimilt er. Torfærutæki er samkvæmt umferðarlögum skylt að skrá og ábyrgðartryggja samkvæmt reglum umferðarlaga um fébætur og vátryggingu. Torfærutækjum má ekki aka á vegum nema til þess að fara yfir þá eða fara skemmstu leið til að fara út af þeim aftur. Umferð ökutækja, þar með talið torfærutækja, er verulega takmörkuð því skv. 17. gr. laga um náttúruvernd, nr. 44/1999, sem ég veit að fyrirspyrjandi þekkir afar vel, er bannað að aka vélknúnum ökutækjum og þar með talið torfærutækjum utan vega. Undantekningar eru á jöklum svo og á snjó utan vega utan þéttbýlis og svo fremi sem jörð er snævi þakin og frosin. Í umferðarlöggjöfinni er fyrst og fremst fjallað um ökutæki sem samgöngutæki, tæki sem notað er til þess að fara á milli staða. Almennt tel ég reglur laga og reglugerða um torfærutæki, þar með talin torfærubifhjól, fullnægjandi og nægilega skýrar með tilliti til almennrar umferðar og umferðaröryggis. Í samgönguráðuneytinu er hins vegar verið að skoða reglur um skráningu torfæruhjóla. Markmið þeirrar vinnu er að tryggja að notkunin verði í samræmi við lög og reglugerðir, þ.e. að koma í veg fyrir að verið sé að aka um á óskráðum og ótryggðum hjólum eins og kom fram hjá fyrirspyrjanda. Í 17. gr. laga um náttúruvernd segir sem almenna reglu að óheimilt sé að aka utan vega. Þó heimila lögin nokkrar undantekningar og eru þær útfærðar nánar í reglugerð nr. 528/2005, um takmarkanir á umferð í náttúru Íslands. Þá segir í 34. gr. umferðarlaga: „Ráðherra getur sett reglur um akstursíþróttir á sérstökum afmörkuðum svæðum utan vega.“ Í reglugerð nr. 257/2000, um akstursíþróttir og aksturskeppni, sem sett er skv. 34. gr. umferðarlaga segir að aka megi torfærutækjum á svæðum sem samþykkt hafa verið fyrir akstursíþróttir. Samkvæmt reglugerðinni skal leyfi til aksturskeppni einungis veitt vélhjóla- og vélsleðaíþróttanefnd ÍSÍ og Landssambandi íslenskra akstursfélaga og ekki er hægt að halda keppni án samþykkis lögreglu og að uppfylltum öðrum þeim skilyrðum sem í reglugerðinni greinir. Vera kann að rétt sé að endurskoða reglugerð um akstursíþróttir. Raunar hafa slíkar hugmyndir komið fram frá akstursíþróttamönnum sem verið er að skoða í samgönguráðuneytinu. Ákvörðun þess hvort endurskoða þurfi reglugerðina verður tekin fljótlega og þá jafnframt ákveðið hverjir muni koma að því verki ef til kemur. Við endurskoðun reglugerðarinnar má gera ráð fyrir að hafðar yrðu til hliðsjónar samsvarandi reglur á 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu atriði. Það er eins með torfæruhjólaeigendur og alla aðra að þeir þurfa skýr skilaboð um reglur og þá jafnframt boð og bönn. Það er virkilega ánægjulegt að heyra um hina góðu samvinnu milli Umferðarstofu og forsvarsmanna eigenda torfæruhjóla í félaginu VÍK. Málið er að torfæruhjól eru seld og eru lögleg hér á landi og því þurfa að vera skýrar og uppfærðar reglur um notkun þeirra og skapa aðstæður þannig að eigendur geti notað hjólin og geti ekið á þeim á þar til gerðum svæðum. Ítreka verður og benda á að í raun eru eigendurnir ekki vandamálið, það eru fyrst og fremst reglurnar og í þessu sambandi þarf að vera skýr og góð samvinna á milli samgönguráðuneytis og umhverfisráðuneytis.

Frú forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, fyrir að vekja athygli á þessu máli. Hér er, eins og komið hefur fram, um mikilsverð umhverfissjónarmið að ræða líka og ég fagna auðvitað þeim áhuga og þeirri ábyrgð sem vélhjólafélögin innan ÍSÍ hafa sýnt og þeirri samvinnu sem þau eiga við Umferðarstofu. Það er líka rétt að leggja áherslu á að svæðum verði fjölgað þar sem hægt er að keyra á þessum torfæruhjólum. Ég veit að við Akureyri er slíkt svæði sem er vel nýtt. Ég fagna líka svörum hæstv. samgönguráðherra um að þetta sé allt á leiðinn og ég vona að við þurfum ekki að bíða lengi eftir því að það komi skýrar reglur, rýmkaðar reglur að einhverju leyti en þó sérstaklega að ekki verði hvikað frá því að akstur utan vega á þessum hjólum sé óheimill.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessa umræðu. Það er alveg ljóst að sá hópur sem stundar torfærumótorhjólaakstur er mjög vaxandi. Verið er að flytja inn hjól á degi hverjum. Þetta er tiltölulega ný íþrótt og ég skil vel að lagaumhverfið sé ekki enn þá orðið fullþroskað og svæðin séu ekki orðin nógu góð og nógu mörg. Þetta eru því nokkurs konar barnasjúkdómar sem við erum að ganga í gegnum. Þetta er í þriðja skipti sem ég tek upp málefni þessa hóps. Áður hef ég tekið þetta mál upp við hæstv. umhverfisráðherra og viðskiptaráðherra og nú við samgönguráðherra. Það er tilhneiging hjá öllum ráðherrunum að horfa á sitt svið og það er að sjálfsögðu ósköp eðlilegt. Öll vilja þau skoða þetta og ég fagna því, en á sama tíma vil ég draga fram að það verður að fara heildstætt yfir þessi mál sameiginlega því að það gerist ósköp lítið ef menn hugsa bara um að einangra sinn málaflokk. Ég kalla svolítið eftir því hvort samgönguráðherra gæti hugsað sér að taka málið að sér. Það er vegna að ég sé ekki betur en að Umferðarstofa, miðað við þau gögn sem ég hef skoðað sem ég tel að séu heildstætt yfirlit um málefni þessa hóps, hafi gengið langlengst í vinnunni. Þar hafa embættismennirnir farið yfir málið með ótrúlega heildstæðum hætti. Þar er verið að skoða skráningu þessara tækja og notkun þeirra, tryggingar, ökuréttindi, viðurlög, vörugjöld o.s.frv. Þetta er heildræn nálgun sem ég fagna mjög mikið. Því spyr ég: Kemur til greina að samgönguráðherra beiti sér sérstaklega í því að safna saman liði úr öðrum ráðuneytum til að fara yfir þessi mál? Ég gæti auðvitað flutt þingsályktunartillögu um að stofna skuli nefnd með fulltrúum úr samgönguráðuneytinu, umhverfisráðuneytinu, viðskiptaráðuneytinu, menntamálaráðuneytinu, sveitarfélögum o.s.frv. sem gerði þetta. Það tekur tíma þannig að ég nýti tækifærið og spyr hæstv. samgönguráðherra: Kemur til greina að samgönguráðherra taki forustu í þessu máli?

Virðulegur forseti. Það er vonandi að fenginni reynslu sem hv. þingmaður spyr hvort samgönguráðuneytið sé tilbúið til að hafa forustu um þetta mál. Það er í góðum höndum þar, tel ég. En ég svara því játandi að samgönguráðuneytið er tilbúið til þess að láta fara mjög ítarlega yfir þetta mál. Okkur hefur auðvitað verið kunnugt um það sem gert hefur verið hjá Umferðarstofu. Mitt fólk í ráðuneytinu hefur hins vegar fyrst og fremst horft til þeirra reglna sem þurfa að gilda um akstur slíkra tækja og öryggissjónarmiðanna. Þarna er auðsjáanlega að mörgu að hyggja. Ég tel að það væri af hinu góða og í þágu þessarar íþróttar að málið yrði tekið föstum tökum og leitað samstarfs annarra ráðuneyta til að leysa þau vandamál sem þarna kunna að vera á ferðinni. Mér sýnist satt að segja að þau séu ekki neitt risavaxin og ætti að vera hægt að finna leiðir í góðu samstarfi við þá sem eru í forustu fyrir þessum hópi og ég er reiðubúinn til að gera það.

Virðulegur forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um málefni er tengjast sjúkrahúsinu Vogi og SÁÁ og þjónustusamningum þess við heilbrigðisráðuneytið um þá mikilvægu heilbrigðisþjónustu sem þar er veitt og gagnast hefur þúsundum Íslendinga í gegnum tíðina. Það er margt sem kemur nýliða hér í þinginu á óvart þegar hann kynnist fjárlagavinnunni í fjárlaganefnd Alþingis, kannski ekki síst sú lausung og skortur á aga og vönduðum vinnubrögðum sem virðist vera að finna víða í ríkisrekstrinum. Þessi fyrirspurn var lögð fram á milli 2. og 3. umr. fjárlaga, hygg ég, þegar mér varð ljóst að enn höfðu ekki hafist viðræður við SÁÁ um þjónustusamning sem þó rann út um síðastliðin áramót. Það undraði mig sitjandi í fjárlaganefndinni að við værum að afgreiða fjárlög fyrir yfirstandandi ár án þess að fram hefðu fram viðræður um þann þjónustusamning sem á þessu ári ætti að gilda og taka afstöðu til þeirra álitamála sem þar eru uppi. Ég undrast enn þau vinnubrögð og spyr sem sagt hæstv. heilbrigðisráðherra hvernig á þessum seinagangi standi og hverju það sæti að mikilvæg heilbrigðisstofnun þurfi að búa við slíka óvissu. Ekki síður undrast ég nú þegar ég hef fregnað að enn sé ekki búið að ljúka gerð þjónustusamningsins og fyrri samningur sem fyrr segir gilti til síðustu áramóta. Ég spyr hæstv. ráðherra þess vegna hverju það sæti og sömuleiðis um afstöðu hans til þeirra álitamála sem þar eru uppi um húsnæðiskostnað samtakanna, um þá þjónustu sem áður hefur verið fjallað um við ópíumfíkla og kostnað við hana og hvort ráðherrann sé tilbúinn til að koma til móts við það um lífeyrisskuldbindingar og önnur álitamál sem uppi hafa verið í þeim viðræðum. Sömuleiðis spyr ég hvernig ráðherrann ætli að standa að rekstri sjúkrahússins á yfirstandandi ári, hvort hann geri ráð fyrir því að ljúka þessum þjónustusamningi nú fyrir mánaðamótin þannig að hann gildi fyrir þetta ár og hvort hann ætli þá að sækja aukafjárveitingar til að geta staðið undir þessari starfsemi. En fyrst og fremst vil ég vita hvort þetta séu almenn og viðtekin vinnubrögð í ráðuneytinu við gerð rekstraráætlana og samninga við þá aðila sem veita mikilvæga samfélagsþjónustu í landinu.

Virðulegi forseti. Fyrir liggur fyrirspurn frá hv. þm. Helga Hjörvar um þjónustusamninga við SÁÁ. Það hefur dregist töluvert að svara þessari fyrirspurn og okkur hv. fyrirspyrjanda var báðum kunnugt um það af hverju það var. Hins vegar hefur verið unnið að endurnýjun þjónustusamningsins. Eins og kom fram gilti núverandi þjónustusamningur til síðustu áramóta. Það er verið að vinna að endurnýjun samningsins. Stefnt er að því að þeirri vinnu ljúki innan tíðar. Ég er ekki með dagsetningu á því. Það er gert ráð fyrir að þessi nýi samningur byggi á svipuðum forsendum og lágu til grundvallar eldri samnings. Það hefur verið bætt dálítið í fyrirspurnirnar í ræðu hv. þingmanns. Ég ætla ekki á þessu stigi að semja í ræðustól Alþingis því að þessir samningar eru í gangi. Ég á von á að þeim verði lokið innan tíðar. Varðandi lausung þá var það einmitt þannig að um það bil sem ég kom í heilbrigðisráðuneytið neðan úr fjárlaganefnd lagði ég áherslu á að gerður yrði þjónustusamningur við SÁÁ. Það var enginn þjónustusamningur í gildi og það var bara tilviljunum háð hvað var veitt í þetta þá og þá. Við gerðum þjónustusamning við þá. Ég lagði á það áherslu að það yrði gert til að menn vissu að hverju þeir gengu. Ég held að það hafi aldrei staðið til að menn byggju við þrengri kost en áður. Spurningin er hvernig menn lenda þessu. Ég þori ekki að segja um það eins og er en það verður á svipuðum forsendum og eldri samningur. Ég reikna með að ef okkur vanti heimildir leitum við til fjárlaganefndar á einhverju stigi í því. En samningurinn verður vafalaust undirritaður eins og aðrir slíkir með fyrirvara um samþykki fjárlaganefndar og Alþingis. Ég reikna með að við ljúkum þessu. Ég vil segja, þó það sé kannski til hliðar við fyrirspurnina, af því að það er undrast á að þetta hafi dregist, að þjónustusamningar taka yfirleitt mjög langan tíma og mannafla í ráðuneytinu. Við vildum gjarnan ljúka þeim á styttri tíma. En eðli málsins samkvæmt eru þjónustusamningar stundum flóknir. Ég á ekki við þennan neitt frekar. En við þyrftum auðvitað á því að halda að hafa meiri mannafla og kraft í að gera þjónustusamninga og gera e.t.v. fleiri þjónustusamninga en við erum með í gangi núna.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrirspyrjanda fyrir að bera þetta mál upp. Ég verð að viðurkenna að mér finnst afskaplega dapurlegt ef skortur á mannafla í ráðuneytinu tefur slíkan þjónustusamning. SÁÁ er, eins og fólk veit, að sinna - hvað eigum við að segja - lífsnauðsynlegu máli. Þeir sem þekkja til alkóhólisma vita hvernig hann getur gjörsamlega rifið niður heilu fjölskyldurnar. Þeir sem hins vegar geta nýtt sér þjónustu SÁÁ koma yfirleitt út betri menn. Ég skora á ráðherra að drífa í þessu máli. Hæstv. forsætisráðherra sagði eitt sinn að hæstv. heilbrigðisráðherra Jón Kristjánsson væri góður maður. Það er rétt. Enginn efast um það nú frekar en áður. En það ríður mikið á að stofnun eins og þessi, sem sinnir lífsnauðsynlegum málum fyrir bæði einstaklinga og heilu fjölskyldurnar, viti að hverju hún gengur og að þjónustusamningar liggi fyrir áður en árið hefst, eins og 2006.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að leggja fram þessa brýnu fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra og minna okkur á að ekki hefur verið gengið frá þessum þjónustusamningi eins og kom fram í fjárlagaumræðunni. Ég tel mjög brýnt að ráðuneytið leggi kapp á að ljúka þessum samningi þar sem það er fyrir hverja einustu stofnun mjög erfitt að búa við að hafa ekki þjónustusamning, ég tala nú ekki um stofnun eins og SÁÁ þar sem sú stofnun sinnir nærri ein orðið meðferð áfengis- og fíkniefnasjúklinga. Þrýstingurinn og þörfin er stöðugt að aukast. Það eru að bætast inn nýir hópar eins og morfínneytendur. Launaskrið er hjá opinberum stofnunum. Því þarf að mæta líka. Breiðari hópur leitar til þessarar stofnunar þannig að verkefnin 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa góðu fyrirspurn og ég beini því til hæstv. heilbrigðisráðherra að hann tryggi þann rekstur er SÁÁ hefur á sínum höndum sem allra fyrst og best.

Virðulegur forseti. Starfsemi SÁÁ er geysilega mikilvæg. Allir sem lesa ársskýrslur þeirra sjá hve hún er umfangsmikil. Það er alveg ljóst að það starf sem fer fram hjá SÁÁ undir forustu Þórarins Tyrfingssonar og hans fólks hefur komið geysilega mörgum fjölskyldum til góða í þessu samfélagi. Þessi starfsemi er í fremstu röð þó maður horfi til heimsins alls. Það skal sérstaklega dregið hér fram. Það kom fram hjá hæstv. heilbrigðisráðherra Jóni Kristjánssyni að hann beitti sér fyrir gerð þjónustusamninga á sínum tíma við SÁÁ. Það var mikið framfaraspor. Það var auðvitað ómögulegt þegar við vorum að lenda í því hér haust eftir haust að SÁÁ eins og fleiri þurftu að fara í mikla baráttu til að ná eyrum þingmanna og ráðherra við fjárlagagerð. Það að hafa þjónustusamning er því mjög gott form og þakka ber hæstv. ráðherra það framsýna skref sem hann tók á sínum tíma þegar þessir samningar hófust. Ég er sannfærð um að hann mun standa sig vel í því að endurnýja þennan samning. Við höfum ekkert að óttast í því sambandi því hann ber mikið skynbragð á þessa starfsemi.

Frú forseti. Ég vil sömuleiðis þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli. Það skal enginn draga úr mikilvægi starfsemi SÁÁ eins og hefur komið fram í máli þingmanna sem hér hafa talað. En mig langar líka að vekja máls á því að þó að þjónustusamningurinn sé runninn út þá er það auðvitað ekki svo að enginn rammi sé um starfsemina. Unnið er að sjálfsögðu eftir þeim samningi sem rann út um áramótin. En það dregur auðvitað ekki úr mikilvægi þess að samið sé sem fyrst og komið á nýjum samningi. Af því að hér var komið inn á einstaka meðferðarþætti þá hefur líka verið tekið á ópíummeðferðinni, en það er eitt af þeim atriðum væntanlega sem ég geri ráð fyrir að verði gengið frá í nýjum samningi. Eins og aðrir hvet ég ráðherrann og ráðuneytið til að ganga í þetta mikilvæga verk og ég heyrði það í máli hans hér áðan að það ætlar hann svo sannarlega að gera.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir þátttöku í þessari stuttu umræðu. Ég held að hún sýni hæstv. heilbrigðisráðherra að það er ríkur áhugi á því í þinginu að þessu máli verði lokið fljótt og vel og ég hvet hann til að gera það og leita þeirra fjárheimilda sem hann kann að þurfa í því sambandi til þessarar mikilvægu starfsemi. Það var vissulega framfaraskref að gera þjónustusamning við SÁÁ á sínum tíma og ég veit að hæstv. ráðherra þekkir þann vanda sem ég ræði úr fjárlaganefndinni. En það verður ekki kallað neitt annað en lausung og reiðuleysi í ríkisrekstrinum að ráðuneyti láti þjónustusamninga renna út og hafi ekki í gildi gilda samninga um mikilvæga samfélagsþjónustu. Það er ástæða til að taka það fram að heilbrigðisráðuneytið er ekkert verra ráðuneyti í þessu efni en önnur. Þetta eru einfaldlega vinnubrögð sem við virðumst þola og sætta okkur við og láta óátalin. Ég held að við eigum að taka okkur saman um það sem komum að fjárreiðum ríkisins, hvort heldur það er í fjárlaganefnd eða hjá framkvæmdarvaldinu, ráðherrunum, að taka á slíku reiðuleysi, á þessari lausung og auka festu og aðhald með því að ganga eftir því að samningar séu gerðir í tíma, að tekið sé á rekstrarvanda í tíma og að gerðar séu áætlanir þannig að fjárlög sem við leggjum síðan fram á hverju hausti eigi möguleika á því að standast en séu ekki eins og nú er, 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar málefnalegu umræður um þetta mál og ég vil undirstrika að ég hef fullan skilning á málefnum SÁÁ og þeirri mikilvægu starfsemi sem þar fer fram. Við hv. þingmann Helga Hjörvar vil ég segja að þegar við erum að segja reynslusögur úr fjárlaganefnd þá held ég að þjónustusamningarnir séu ekki mesta vandamálið í ríkisrekstrinum. Eins og hefur komið fram í þessari umræðu þá er unnið eftir fyrri þjónustusamningi og það kann alltaf að verða svo í samningum að þeir séu ekki allir búnir um leið og fjárlög eru afgreidd bara eins og venjulegir kjarasamningar. En það er auðvitað markmiðið að hafa sem allra mesta reiðu á þessu og til þess var þessi samningur tekinn upp. Það er rétt að það er mikil þörf fyrir þessa starfsemi og hún hefur vaxið mikið á undanförnum árum og einnig fjárframlög til hennar. Á tímabilinu 1999–2005 hafa fjárheimildirnar vaxið um 77,7% meðan verðbólgan hefur verið 28,7. Það er ekki þar fyrir að það er heilmikil þörf. En ég hef mikinn áhuga á því hvort t.d. væri hægt að efla göngudeildarstarfsemina í þessum geira og efla þannig aðgengi að meðferðinni. En ég undirstrika að það er mjög gott starf unnið hjá SÁÁ og það þarf að sjá því starfi farborða til framtíðar og ég heyri að þingheimur hefur mjög mikinn áhuga á því.

Frú forseti. Fyrirspurn sem ég beini til ráðherra snýr að reglum varðandi upplýsingagjöf um launakjör stjórnenda og stjórnarmanna hjá lífeyrissjóðum, lánastofnunum og fyrirtækjum. Í leiðbeinandi reglum sem Fjármálaeftirlitið gefur út er ekki gert ráð fyrir að gefa þurfi upp starfslokasamninga og þar sem við á kaupréttarsamninga með líkum hætti og nú er í reglum kauphallarinnar og spyr ég hvort ráðherra hyggist beina tilmælum til Fjármálaeftirlits um að það verði gert. Ég sé ekki neina ástæðu til þess að ekki ríki sama gegnsæi um launakjör stjórnenda lífeyrissjóða, sparisjóða og annarra lánafyrirtækja og ríkir um skráð fyrirtæki í Kauphöllinni sem eru m.a. bankarnir. Síðari spurning mín lýtur að tryggingafélögum en að því er ég best veit eru ekki til neinar reglur um upplýsingagjöf í ársreikningum tryggingafélaganna varðandi laun og önnur launakjör stjórnenda og stjórnarmanna, þar með talið lífeyrisréttindi og starfslokasamningar á grundvelli 5. mgr. 44. gr. laga um vátryggingastarfsemi líkt og nú er í reglum Kauphallarinnar. Því spyr ég hvort ráðherra muni beita sér fyrir að slíkar reglur verði settar um upplýsingagjöf í ársreikningum tryggingafélaganna en eftir þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér sé það verk viðskiptaráðherra að setja slíkar reglur en ekki Fjármálaeftirlitsins. Ég held, virðulegi forseti, að það sé full ástæða til að stjórnvöld og löggjafarþing setji lög og reglur sem þarf til að öll launakjör, starfslokasamningar, kaupréttarsamningar og hlunnindi sem topparnir í samfélaginu hafa séu sýnileg og a.m.k. hluthöfum sé búin aðstaða til að hafa eftirlit með þeim ofurkjörum og stjarnfræðilegu fjárhæðum sem í sívaxandi mæli eru að koma upp á yfirborðið í samfélaginu. Þessi ofurlaun og kjör hafa skapað mikla ólgu í samfélaginu enda hafa þau leitt til mikillar gliðnunar í tekjum og kjörum og svo virðist sem hér sé að spretta upp samfélag ofurríkra einstaklinga, milljarðamæringa sem eru í lífsstíl og kjörum úr öllu samhengi við það sem er að gerast í þjóðfélaginu. Þess vegna er þessi fyrirspurn sett fram og spurt er: 1. Hvort ráðherra telji rétt að í reglum um upplýsingagjöf varðandi laun stjórnenda og stjórnarmanna hjá lífeyrissjóðum og lánastofnunum og fyrirtækjum verði einnig kveðið á um upplýsingagjöf um starfslokasamninga og þar sem við á um kaupréttarsamninga með líkum hætti og nú er í reglum Kauphallarinnar. 2. Hvort ráðherra byggist beita sér fyrir sambærilegum reglum um upplýsingagjöf í ársreikningum tryggingafélaganna.

Hæstv. forseti. Ítarleg upplýsingagjöf er einn af hornsteinum hlutabréfamarkaða og þjónar þeim tilgangi fyrst og fremst að gera fjárfestum kleift að meta verðmæti hlutabréfa. Ekki verður komið auga á þörf fyrir slíka ítarlega upplýsingagjöf vegna félaga sem ekki eru skráð á markaði. Í slíkum félögum er hins vegar mikilvægt að eigendur félagsins séu vel upplýstir um allar aðgerðir stjórnar félagsins. Í þessum tilgangi hef ég lagt fram á Alþingi frumvörp um breytingu á hlutafélagalögum og einkahlutafélagalögum þar sem kveðið er á um að í félögum sem ber skylda til að kjósa sér endurskoðanda beri að samþykkja stefnumið varðandi laun og aðrar greiðslur til framkvæmdastjóra og annarra stjórnenda, svo og stjórnarmanna. Stefnumiðin skulu samþykkt á aðalfundi. Þar skulu koma fram grundvallaratriði varðandi starfskjarastefnu, þar með talinn kauprétt og starfslokasamninga. Jafnframt leggur frumvarpið til að á aðalfundi skuli gera grein fyrir kjörum stjórnenda og stjórnarmanna og áætluðum kostnaði vegna kaupréttarsamninga. Reglur frumvarpsins, verði það að lögum, munu gilda um lánastofnanir og vátryggingafélög sem almennt eru rekin sem hlutafélög. Þær munu ekki gilda um sparisjóði gagnkvæm vátryggingafélög, lífeyrissjóði, sem reyndar heyra hér undir löggjöf, né um lítil félög sem uppfylla ekki stærðarmörk ákvarðana. Í þessu samhengi er þó rétt að minna á að öll vátryggingafélög og lífeyrissjóðir lúta eftirliti fjármálaeftirlitsins burt séð frá félagaformi sem fylgist m.a. með áhættustýringu þessara aðila. Hæstv. forseti. Að lokum vil ég segja þetta. Þegar ákvarðanir eru teknar um íþyngjandi reglur verður að liggja fyrir mat á hagsmunum. Eins og ég sagði hér að framan er eðlilegt að almennir fjárfestar fái þær upplýsingar sem geri þeim kleift að meta fjárfestingarkosti og að eigendur, þ.e. hluthafar óskráðra félaga séu upplýstir um hvers konar kvaðir sem viðkomandi félag hefur undirgengist og kunna að hafa áhrif á verðmæti hluta viðkomandi. Ekki verður hins vegar séð að aðrir aðilar hafi slíka hagsmuni af svo ítarlegri upplýsingagjöf að ástæða sé til að leggja þær upplýsingakvaðir á félög eða aðra lögaðila.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir að vekja máls á upplýsingum og upplýsingaskyldu varðandi laun og starfslokasamninga. Ástæðan er m.a., eins og kom fram í máli þingmannsins, þau ofurlaun og þeir ofurstarfslokasamningar sem eru farnir að tíðkast í þjóðfélaginu. Hvernig í ósköpunum stendur á því að fyrirtæki borgar manneskju 130 millj. eftir 5 mánaða starf? Orðið fíflagangur dugar ekki einu sinni hérna. En á hverjum bitnar þetta? Að sjálfsögðu bitnar þetta á almenningi í hærri kostnaði, í þessu tilfelli í hærri flugfargjöldum. Hvernig í ósköpunum dettur mönnum þetta í hug? Það er bráðnauðsynlegt að menn setji hér skýrar reglur um upplýsingaskyldu til að koma í veg fyrir slík ofurlaun sem m.a. leiða til gífurlegrar misskiptingar í þjóðfélaginu.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli og um leið vil ég lýsa vonbrigðum mínum með svar hæstv. viðskiptaráðherra. Við þekkjum öll umræðuna um ofurlaun stjórnenda og starfslokasamninga en mér finnst afar brýnt að þetta sé einnig upplýst um launakjör forstjóra lífeyrissjóða hjá lánastofnunum. Þetta er bara um almennt gegnsæi í þjóðfélaginu, þetta eru upplýsingar sem eiga að vera uppi á borðinu og mér finnst mjög eðlilegt að hér séu settar reglur um upplýsingaskyldu fyrirtækja svo að almenningur sé upplýstur um hvað er í gangi í þjóðfélaginu.

Virðulegi forseti. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef eru leiðbeinandi reglur um kjör stjórnenda mjög ítarlegar hjá Kauphöllinni. Það skal ítarlega gera grein fyrir þeim og starfslokasamningum og kaupréttarsamningum og það skal gera þetta á nafn og þetta skal upplýst í ársreikningum. Upplýsingar sem ég hef um reglur sem fjármálaeftirlitið setur er að þær gangi mun skemmra. Það þarf t.d. ekki að gera grein fyrir starfslokasamningum og það sem ég var að ganga eftir var hvort settar yrðu sambærilegar reglur hjá fjármálaeftirlitinu varðandi þá eftirlitsskyldu aðila sem fjármálaeftirlitið er með þannig að þetta verði upplýst í ársreikningi en ekki þyrfti að fara og fá slíka starfskjarastefnu samþykkta á hluthafafundi. Gengur frumvarp ráðherrans það langt að þetta verði upplýst með sama hætti og er hjá fyrirtækjum í Kauphöllinni, þannig að þetta verði upplýst á nafn þess stjórnanda og stjórnarmanns hjá viðkomandi fyrirtækjum sem í þessu tilviki eru sparisjóðirnir og tryggingafélögin? Það er mikilvægt að fá það fram. Ég sé það ekki í frumvarpi ráðherrans, þó að viðleitni sé í þá átt, að hluthafar þurfi að samþykkja starfskjarastefnu. En ég tel að fullkomið gegnsæi þurfi að vera í þessu alveg eins og er uppi á borðinu hjá Kauphöllinni og ég hef m.a. spurst fyrir um það sérstaklega að ráðherra geri grein fyrir upplýsingum hvers félags um sig, um launakjör einstakra stjórna og æðstu stjórnenda sem skráðir eru í Kauphöllinni. Ég tel það algerlega óviðunandi ef ekki á að setja sambærilegar reglur um lífeyrissjóði. Það hefur margoft komið fram í þinginu að það þarf að setja miklu strangari reglur um stjórnarhætti starfsmanna í lífeyrissjóðum en gert hefur verið. Meðal annars þurfa að vera þar uppi á borði öll launakjör og allir starfslokasamningar sem varða stjórnarmenn og stjórnendur lífeyrissjóðanna. Mér heyrðist á ráðherra að það sé ekki í því sem hún leggur til eða ætlar að beita sér fyrir og það er fullkomlega óviðunandi, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst taka það fram hvað varðar lög um lífeyrissjóði að þau heyra ekki undir mig heldur undir fjármálaráðherra, þannig að það sé alveg skýrt. En ég vil ítreka það sem ég hef sagt hér og hv. þingmaður veit ákaflega vel að hér hefur verið dreift frumvarpi á Alþingi, að ég best veit og ég vona að það sé komið inn í þingið, sem tekur á þessu máli hvað varðar öll þau félög sem ber skylda til að kjósa sér endurskoðanda og það ber að samþykkja kjarastefnu á hluthafafundum  Eins og ég sagði áðan þá finnst mér að öðruvísi beri að líta á minni félög en aðalatriðið er að eigendur séu upplýstir. Það er það sem skiptir mestu máli. Hvað varðar almenning er það þannig að a.m.k. hefur Frjáls verslun reglulega tekið saman launakjör þeirra hæst launuðu á Íslandi þannig að fólk hefur þá getað séð það, þeir sem virkilega hafa áhuga á þessum málum en mér finnst að það þurfi að velta fyrir sér hagsmununum. Hverjir eru þeir? Það er ekki þannig í frjálsu samfélagi að allt eigi að vera uppi á borðinu þó að vissulega sé upplýsingaskylda mikil, og af því að hv. þingmaður talar í þessu sambandi um Fjármálaeftirlitið þá er ég ekki fær um að svara því nákvæmlega á þessari stundu hvernig reglur Fjármálaeftirlitsins eru hvað þetta varðar. Ég er ekki með þær upplýsingar með mér hér. En ég treysti því að Fjármálaeftirlitið fari af skynsemi í þessi mál. En mér finnst að hv. þingmaður vilji oft ganga ákaflega langt á þessu sviði og ég er kannski ekki alveg sammála því að öllu leyti.

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. landbúnaðarráðherra um vinnslu skógarafurða. Hún er í tveimur liðum: 1. Hvað hafa landbúnaðarráðuneytið og undirstofnanir þess gert til að undirbúa þróun og vinnslu afurða úr ört vaxandi nytjaskógum landsins? 2. Hve miklu fé hefur verið varið til að undirbúa nytjar þess efnis sem gert er ráð fyrir að falli til hjá þeim nytjaskógræktarverkefnum sem þegar eru komin af stað? Hæstv. forseti. Fyrir skömmu barst svar frá hæstv. ráðherra við fyrirspurn minni um grisjun þjóðskóganna. Það er alveg ljóst að þjóðskógarnir sem slíkir eru komnir á aldur og þurfa mikillar grisjunar við. Í þeim einum ætti því að falla til mikið efni á næstu árum ef farið er myndarlega í grisjun. Hin miklu skógræktarverkefni, nytjaskógarnir, eru á því stigi að enn er verið að planta og verður svo næstu árin. Það er komið að fyrstu grisjun í elstu skógunum og samkvæmt áætlun mun upp úr 2018 verða mjög stórt stökk í þessu ferli, þarf þá að koma til mjög aukin grisjun frá því sem nú er. Þá verður langstærsta stökkið og helst svo upp frá því. Það skiptir ekki eingöngu máli, hæstv. forseti, að uppfylla það markmið að klæða 5% landsins skógi og endurheimta skóg heldur skiptir líka máli að leggja til vinnu og styrkja byggð. Hvað nytjaskógarverkefnin varðar finnst mér skorta á að hugað sé að því hvernig á að nytja þær afurðir sem falla til við grisjun og í beinu framhaldi af því hvernig á þá að nytja þær afurðir sem verða til við ræktun skóganna, þó að það komi ekki fram í þessari fyrirspurn. Því lagði ég þessa fyrirspurn fram að mikil verðmætasköpun gæti legið í skógarafurðunum en í byggðaáætlun er með einni setningu beint vísað til þess að það eigi að líta til þróunar og nýsköpunar hvað varðar skógarafurðir en síðan ekkert meir.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir að beina til mín tveimur spurningum er varða vinnslu skógarafurða. Það er ánægjulegt að þessi ört vaxandi búgrein og afurðir hennar skuli koma til umræðu á Alþingi. Hér er um svo skyldar spurningar að ræða að ég kýs að svara þeim samtímis. Áður en þeim er svarað efnislega er nauðsynlegt að tiltaka helstu staðreyndir er varða stöðu skógræktar hér á landi. Eins og fram kemur hjá fyrirspyrjanda fer nytjaskógrækt ört vaxandi. Svo er ekki síst fyrir að þakka samstiga átaki stjórnvalda og Alþingis undanfarin ár. Nytjaskógrækt er stunduð um allt land undir merkjum landshlutabundnu skógræktarverkefnanna sem eru þó með nokkuð misjafnar áherslur. Að flestum þessara verkefna hefur verið unnið um 5–7 ára skeið að Héraðsskógum undanskildum, sem stofnaðir voru 1990. Fimm til fimmtán ár eru ekki langur tími í ræktun skóga og eðli málsins samkvæmt er því vart hægt að tala um neinar afurðir enn. Gamalt kínverskt máltæki segir: Ein kynslóð sáir til trésins, önnur situr í skugga þess. Þetta tekur það langan tíma. Þó er það nú svo að lítils háttar grisjun hefur farið fram hjá Héraðsskógum og nýtanlegt efni fallið í skaut skógareigenda eins og samningar kveða á um. Íslenskar skógarafurðir koma einkum úr skógum Skógræktar ríkisins og hefur sá viður að mestu verið nýttur í girðingarstaura, eldivið, smíðavið og kurl. Ár frá ári hafa afurðir aukist frá skógum Skógræktarinnar og tala má um vísi að timburframleiðslu. Hefur Skógræktin selt þessar afurðir til einstakra aðila sem kjósa að nýta innlendan við til bygginga og smíða. Nýverið hefur sú ánægjulega þróun átt sér stað að við byggingu og endurnýjun fiskihjalla eru notaðir íslenskir grenibjálkar og er þá skógræktin farin að styðja við bakið á fiskiðnaðinum. Framleiðsla og sala þessa efnis eykst hægt og bítandi en skógarnir, sem undir framleiðslunni standa, eru takmarkaðir þar sem stærð þeirra réðist af fjárveitingum til skógræktar fyrir 30–60 árum. Ég sem landbúnaðarráðherra og það starfsfólk í ráðuneytinu og stofnunum þess sem að skógræktinni vinnur eigum okkur svo sannarlega þá sannfæringu að þeir nytjaskógar sem verið er að leggja grunn að í dag eigi eftir að vaxa og gefa af sér afurðir. Miklu hefur verið til kostað og veðjað á framtíðina í þeim efnum. Landbúnaðarráðuneytið er einnig mjög vel meðvitað um að þegar að því kemur þarf að nýta þessar afurðir og koma í verð. Af hálfu ráðuneytisins hefur enn ekki verið óskað eftir sérstakri fjárveitingu frá Alþingi til þróunarstarfs á þessu sviði. Lögð hefur verið áhersla á að nýta það fjármagn sem fengist hefur til ræktunarstarfsins. Þar með er ekki hægt að segja að ekkert hafi verið gert. Frá árinu 2000 hefur svokölluð viðarnýtingarnefnd verið starfandi, fyrst á vegum Skógræktar ríkisins og síðan þróaðist nefndarstarfið í samstarfi við Iðntæknistofnun, Byko - landshlutabundnu skógræktarverkefnin - og Landssamtök skógareigenda. Á árinu 2000 veitti ég nefndinni 300 þús. kr. af ráðstöfunarfé og síðan fékk hún 500 þús. af lið ríkisstjórnar. Í stefnumótandi byggðaáæltun fyrir árin 2006–2009, sem iðnaðarráðherra hefur lagt fram, er kafli um að efla beri rannsóknir, tækniþróun og nýsköpun sem byggja á sérkennum lands og þjóðar og líklegt er til árangurs um verðmætasköpun á landsbyggðinni. Þar koma skógarnir vissulega við sögu. Á vegum Skógræktar ríkisins er unnið að þróun og úrvinnslu skógarafurða. Á árinu 2004 varði stofnunin 17,4 millj. kr. til viðarvinnslu og viðarrannsókna en fékk á móti 2,3 millj. kr. í styrkjum og 10 millj. kr. í sértekjum af sölu viðar. Segja má að af ríkisframlagi til stofnunarinnar hafi um 5 millj. kr. farið til þróunar og viðarnýtingar. Meðal verkefna er athugun á íslensku lerki sem utanhússklæðningar sem fékk 800 þús. kr. styrk úr Norðurlandasamstarfi um skógræktarverkefni. Á þessu ári hófst þriggja ára verkefni með þátttöku fjögurra landa um viðarkyndingu. Það verkefni hljóðar samtals upp á 180 millj. kr. og er styrkt af NPP, áætlun Evrópusambandsins. Þáttur Íslands er í samstarfi Héraðsskóga og Skógræktar ríkisins og er áætlað að hann kosti 11 millj. kr. og er verið að skoða þar möguleika. Það er því margt að gerast og mér finnst margt bjart í framtíðinni hvað úrvinnsluna varðar. Það er mikill áhugi hjá íslenskum fyrirtækjum og einstaklingum að koma að þessum verkefnum. Ég held að þarna liggi mörg tækifæri í atvinnulífi landsbyggðarinnar og landsins.

Forseti hvetur hæstv. landbúnaðarráðherra til að virða ræðutíma.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir að vekja athygli á þessum mikilvægu málum. Nytjaskógar eru mjög brýnt verkefni úti á landi eins og fyrirspyrjandi fór yfir og hæstv. landbúnaðarráðherra reyndar einnig. Það er út af fyrir sig ágætt að vitna í kínverskt máltæki um að það taki heilan mannsaldur að rækta skóg. En við ætlum ekki að sitja í skugga þessara trjáa, við ætlum að nýta þau og ekki er ráð nema í tíma sé tekið. Við eigum þarna mikilvæga hluti, nýsköpun verður á þessu sviði og þróunarstarf þarf að vera fyrir hendi. Ég fagna því sem er að gerast en ég held að það þurfi að huga hraðar að þessum málum svo að hægt sé að nýta ávextina. Nú þegar er farið að grisja skóga og fella tré.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. landbúnaðarráðherra svörin og þann vilja sem hann lýsir í orðum sínum, í stuðningi við áframhaldandi þróun og stuðningi við bæði skógrækt og nytjar úr Héraðsskógum og skógum landsins. En fyrsta grisjun nytjaskóganna hefur átt sér stað - það tekur 30 ár að hlúa að trjám frá útplöntun til fyrstu grisjunar - og fyrstu afurðir hafa verið notaðar bæði í girðingarstaura og fiskihjalla. En þetta er upphafið að mikilli grisjun, eins og ég sagði áðan, og upp úr 2018 mun mjög mikið af trjám falla til. Ég tel að á þeim árum sem fram undan eru eigi að stórefla bæði rannsóknir og nýsköpun á þessu sviði. Það er tilvalið að nota héraðið þar sem skógræktin er hvað mest, Skógrækt ríkisins og nýstofnað háskólasetur á Austurlandi til að taka þátt í þessu þróunarverkefni. Viðarnýtingarnefndin hefur skilað af sér ef ég skil það rétt. Ég tel mjög brýnt að taka þá upp tillögur hennar og sjá til þess að fjármagn fylgi. Hætt er við að hver vísi á annan, að vísað verði á Impru eða atvinnuþróunarfélögin. Ég tel að hæstv. landbúnaðarráðherra yrði maður að meiri ef hann tæki þessi mál meira í sínar hendur og gerði þessi mál að sínum þannig að hann héldi utan um þá þróun sem fram undan þarf að vera.

Hæstv. forseti. Það er gleðilegt að það eru kannski þúsund skógræktarbændur sem hafa skóginn sem bæði aukabúgrein og yndi í landinu. Landbúnaðarráðherra hefur auðvitað gert málið að sínu því að hann er skógræktarmálaráðherra Íslands og hefur sjálfur margsagt að hann sé ráðherra skógarins - það er ekki spurning. Enn fremur er verið að skoða það að nota afganga úr grisjuninni til að kynda hús á köldum svæðum. Ég hef sjálfur farið og heimsótt frændur okkar Íra með góðu fylgdarliði til að fara yfir stöðu þeirra. Fyrir 100 árum voru þeir í okkar sporum þegar þeir ákváðu að gera skóginn að auðlind í landi sínu. Það hefur heppnast vel og margt má af þeim læra. Þar sá maður fyrir sér þá þróun sem hér mun ef til vill eiga sér stað. Við sjáum það líka að í vaxandi mæli vilja Íslendingar hafa íslensk jólatré um jólin. Það er einn þáttur í nytjun og grisjun skóganna þannig að á það ber að leggja áherslu. En það skemmtilegasta af öllu því sem hefur verið að gerast á síðustu árum er að skógurinn skiptir miklu máli í landinu og sveitunum - hann kallar fólk til starfa þar og jarðirnar eru áhugaverðari sem eign fyrir bragðið. Bændurnir kunna það best allra að planta skóginum og hugsa um hann og hafa gert það, eins og ég sagði áðan, að mikilli atvinnugrein. Alþingi Íslendinga hefur í rauninni falið þeim það hlutverk að planta þessum skógi og þessari auðlind á Íslandi sem verður vonandi komandi kynslóðum afl til að búa betur í landi okkar. Ég held að allt sé þetta á framfaraleið, hv. þingmaður, og þakka hér ágætar umræður og vil ekki frekar níðast á hæstv. forseta.

Forseti þakkar fyrir það.

Virðulegi forseti. Sú fyrirspurn sem ég ber fram til hæstv. fjármálaráðherra er ekki löng eða flókin. Hún er einfaldlega þessi: Hversu margir eldri borgarar greiddu eignarskatt árin 2004 og 2005 og hversu háar fjárhæðir? Þegar ég tala um eldri borgara þá á ég við 67 ára og eldri. Eins og við þekkjum hafa þeir sem greitt hafa þennan óréttláta skatt í gegnum tíðina fyrst og fremst verið fólk sem er komið yfir miðjan aldur. Þegar maður skoðar tölur þess efnis hverjir greiða þetta þá er þetta fólk sem er, við getum kallað það 60 plús. Hví skyldi það vera að menn á þeim aldri séu að greiða þennan skatt? Það er fyrst og fremst, að ég tel, vegna þess að það fólk á sitt eigið húsnæði, á sitt eigið húsnæði skuldlítið og jafnvel skuldlaust og hefur þess vegna lent í því að greiða þessa skatta. Eins og við þekkjum og vitum þrátt fyrir alla þessa skattaumræðu, það hefur reyndar ekki verið mjög áberandi, þá hefur sem betur fer núverandi ríkisstjórn gengið í það þarfa verk að leggja þennan skatt af, leggja þennan elsta skatt landsmanna af. Ég held að mikilvægt sé að menn átti sig á því hvað það þýðir og þá sérstaklega fyrir þann hóp sem ég nefndi áðan. Ég vek athygli á að þegar hæstv. fjármálaráðherra svarar þessari spurningu er bara spurt um álagningarprósentuna, 0,6%, eins og hún var á þeim árum. En áður en menn fóru í að lækka skattinn, sem menn hafa gert jafnt og örugglega, var skattprósentan 1,2% eða tvöfalt hærri en hún var áður en skatturinn var aflagður. Ég held að það skipti máli að við ræðum skattaálögur og við eigum að vera vakandi í því. Ég vonast til að ég geti tekið fjörlegar umræður hér á þingi og annars staðar í þjóðfélaginu í nánustu framtíð um skattamál, það er mjög mikilvægt, og þá kannski sérstaklega um skattamál þessa hóps. Því er þessi fyrirspurn, virðulegi forseti, fram lögð.

Frú forseti. Ég þakka fyrir fyrirspurnina. Hv. þingmaður biður um upplýsingar um hversu margir eldri borgarar hafi greitt eignarskatt árin 2004 og 2005 og hversu mikið hafi verið greitt. Miðað er við gagnaskrár ráðuneytisins sem byggja á álagningarskrám ríkisskattstjóra. Þar teljast eldri borgarar vera þeir sem eru 67 ára og eldri og sambýlingar þeirra þó svo þeir kunni að vera yngri. Niðurstaðan er eftirfarandi: Á árinu 2004 vegna tekjuársins 2003 voru 14.212 einstaklingar í þessum hópi sem greiddu samtals 508,4 millj. kr. Á árinu 2005 vegna tekjuársins 2004 voru það 15.370 einstaklingar sem greiddu samtals 652,1 millj. kr. Þetta er auðvitað talsverður fjöldi fólks og talsvert háar upphæðir sem hér um ræðir og ætti þar með að undirstrika mikilvægi umræddra breytinga og hversu mikil áhrif þær hafa haft á fjárhag þessara einstaklinga sem sjálfsagt í flestum tilfellum eru komnir út af hefðbundnum vinnumarkaði eða á leið út af honum og hafa þar af leiðandi ekki atvinnutekjur eins og flestir aðrir í þjóðfélaginu en byggja afkomu sína á sínum eigin sparnaði, lífeyrissparnaði í gegnum lífeyrissjóðakerfið eða í gegnum greiðslur frá Tryggingastofnun. Þetta eru stórar upphæðir fyrir fjölda fólks sem hefur haft mikil áhrif á að fellt var niður.

Frú forseti. Það er gott að ræða um skatta og gott að ræða um skattalækkanir þegar um raunverulegar skattalækkanir á ákveðna hópa er að ræða. Það hefði kannski verið rétt að spyrja: Hversu háar fjárhæðir hefur ríkisstjórnin haft af þessum aldurshópi með því að láta skattleysismörkin ekki fylgja verðlagi? Nokkuð viss er ég um að upphæðirnar væru talsvert hærri en hér um ræðir og fjöldinn kannski meiri en hér er. Það er í raun ótrúlegt að horfa á skattbreytingar ríkisstjórnarinnar. Það eru stóreignamenn og hátekjumenn sem njóta lækkunar skatta en þeir sem eru með lægri tekjur og meðaltekjur borga meira í skatt en þeir áður gerðu. Af hverju ríkisstjórnin ákveður að gera þetta svona veit ég ekki, en það hefur komið fram að það er meðvituð ákvörðun að gera þetta svona. Það var haft eftir hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að svo væri. Því veltir maður fyrir sér: Hvað er ríkisstjórnin að gera með því að láta persónuafsláttinn og skattleysismörkin ekki fylgja verðlagi og þyngja skattbyrðina verulega á bæði eldra fólki með lágar tekjur og öðru fólki með lágar tekjur?

Frú forseti. Já, það er hugsað vel um hátekjumenn og eignamenn. En ég vil benda hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni á að ég legg ekki síður áherslu á tekjuskatt eldri borgara og eftirlaun sem eru í dag um 37%. Þetta er alveg út úr korti. Þessi eftirlaun eru tví- eða þrísköttuð. Að mínu mati eiga eldri borgarar það inni hjá íslensku þjóðinni að á málum þeirra sé tekið á sanngjarnan hátt af hálfu íslensku þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir greinargóð svör og afskaplega mikilvægar upplýsingar. Hæstv. ráðherra hefur eins og fleiri barist fyrir skattalækkunum í langan tíma og við höfum sem betur fer náð árangri. Einhver hefði glaðst yfir því að sjá þessar tölur. 650 milljónir sparast fyrir þennan hóp, 652 milljónir. Ef menn hefðu haldið sig við skattprósentuna sem var væri þetta 1,2 milljarðar. Fyrir hvern einstakling, ef við miðum við gömlu skattprósentuna áður en menn byrjuðu að lækka þetta, þá eru það 84.854 kr. á hvern einstakling, 84.854 kr. í skattalækkun.

Á ári?

Á ári, hæstv. ráðherra, nei hv. þingmaður. Ég skil ekki hvernig í ósköpunum, virðulegi forseti, ég gerði hv. þm. Jón Gunnarsson að ráðherra en það vonandi fyrirgefst einhvern tíma. En hvað sem því líður eru viðbrögð samfylkingarmanna athyglisverð sem koma hér upp og sótbölvast út í þessar skattalækkanir. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, og ég mun gera það áfram að þessir aðilar börðust gegn skattalækkunum á þennan hóp fólks. Og þessir aðilar sem gengu um allt fyrir síðustu kosningar og lofuðu að lækka svokallaða jaðarskatta hafa greitt atkvæði gegn öllum þeim skattalækkunum. Við sjálfstæðismenn og samstarfsflokkur okkar í ríkisstjórn munum áfram fylgja eftir skattalækkunum og stoltir getum við bent á að hér höfum við náð þessum mikla árangri. Ég hélt satt að segja að úr því að samfylkingarmenn kæmu hér upp kæmu þeir til þess að gleðjast yfir því að við værum búnir að taka þennan óréttláta skatt af fólki sem oft hefur, eins og hæstv. fjármálaráðherra benti á, lægri tekjur en vill búa áfram í sínu húsnæði og þess vegna einstaklega óréttlátt að viðhafa þennan skatt.

Frú forseti. Ég er ánægður með að hv. þm. Jón Kr. Óskarsson skuli ekkert síður hugsa um tekjuskattinn. Það er vel því að við sjálfstæðismenn og samstarfsmenn okkar í ríkisstjórn, framsóknarmenn, viljum gera það líka og höfum verið að sýna það í verki á undanförnum árum. Ég átta mig ekki alveg á því sem hv. þm. Jón Gunnarsson talaði um, að persónuafslátturinn fylgdi ekki verðlagi, eins og ég held að hann hafi orðað það. Mér sýnist hann einmitt hafa gert það núna síðustu árin að minnsta kosti. Það er hins vegar rétt hjá honum að hann hefur ekki alltaf gert það, það er alveg rétt hjá hv. þingmanni. Það var fyrst tekið úr sambandi - skipt hefur verið um forseta, ég hélt kannski að fyrrverandi forseti gæti minnt mig á það því hún var held ég í þeirri ríkisstjórn, þá voru forverar Samfylkingarinnar í ríkisstjórn og fjármálaráðherrann var úr einum af þeim flokkum sem eru forverar Samfylkingarinnar - ári eftir að skattkerfið eins og það er í dag var tekið upp, en þá var vísitölutenging á persónuafslættinum. Ári eftir að það var tekið upp var það fyrir forgöngu ríkisstjórnar sem forverar Samfylkingarinnar áttu aðild að - og fjármálaráðherrann var úr flokki forvera Samfylkingarinnar - sem það var tekið úr sambandi. Þessu hefur verið breytt eins og vitum og hvernig hækkanir hafa verið lögfestar á persónuafslætti á undanförnum árum og þannig fylgt verðlagi. Ég átta mig ekki alveg á því af hverju er verið að blanda þessu inn í umræðuna og hvaða keilur menn ætla að slá með því en verið gæti að það kæmi í ljós síðar. Ég veit ekki hvað gerist.