Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég vil þakka umræðuna í lok langs dags. Hún hefur að mörgu leyti verið skemmtileg og fróðleg og hún hefur verið málefnaleg. Mér finnst að hv. þingmenn sem tekið hafa þátt í umræðunni hafi flutt mál sitt skýrt og hún hefur verið laus við það sem stundum einkennir umræður hér, hún hefur verið orðvör og gætin og engin sérstök köpuryrði fallið. Menn hafa rætt þetta af verulegum þrótti. Nokkrum spurningum hefur verið beint til mín sem ég ætla að reyna að svara og koma með nokkrar athugasemdir við ýmislegt. Hv. þm. Birgir Ármannsson kallar eftir samráði þegar kemur að því að móta samningsaðstöðuna. Þingið hefur lagt fram mjög skýran leiðarvísi um hvernig eigi að haga því og það samráð sem hv. þingmaður kallar eftir er þegar til staðar. Þær ákvarðanir sem teknar hafa verið til þessa, þó þær varði kannski ekki jafnmiklu og samningsafstöðu, hafa verið kynntar og ræddar eftir atvikum við utanríkismálanefnd eða þann fimm manna starfshóp sem sinnir Evrópumálum af hennar hálfu þar sem stjórnarandstaðan hefur meiri hluta. Þar fyrir utan hafa kaflarnir sem kannski eru taldir erfiðastir og hugsanlega umdeildustu greinargerðirnar vegna rýnivinnunnar verið bornir undir fagnefndirnar. Ég held að ég fari ekki með rangt mál þegar ég segi að haldnir hafa verið tveir eða þrír fundir um þrjár eða fjórar greinargerðir með sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Nú síðast var ræddur einn af þeim köflum sem mér finnst hvað gagnmerkastur, og greinargerð með honum, þ.e. 17. kafli um myntbandalagið og hugsanlega þátttöku Íslands í því. Hann var ræddur, ekki bara í utanríkismálanefnd heldur líka efnahags- og viðskiptanefnd. Það er mjög merkur kafli þar sem m.a. kemur fram hjá vísustu mannvitsbrekkum Íslands á þessu sviði að mjög ólíklegt sé - í minni túlkun - og mjög erfitt að sneiða hjá því að álykta að án þess að taka upp nýja mynt, í þessu tilviki evruna, verði einhvers konar gjaldeyrishömlur hlutskipti Íslands um ókomna tíð. Ég held líka að ég muni það rétt að eftir tilteknar ábendingar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd hafi einhverju orðalagi verið hnikað til. Það skiptir kannski ekki máli. Mér finnst að spurning hv. þm. Birgis Ármannssonar sé að eðli til að ýmsu leyti lík spurningunni um hvernig utanríkisráðherra hagar sér þegar hann tekur ákvörðun um að beita ekki neitunarvaldi Íslands í Atlantshafsbandalaginu þegar um er að ræða hernaðarátök. Varðandi ESB liggur ljóst fyrir að utanríkisráðherra ber stjórnskipulega ábyrgð á því ferli. Vegna þess að ríkisstjórn er ekki fjölskipað stjórnvald getur utanríkisráðherra tekið slíka ákvörðun eins og ég tók. Utanríkisráðherra verður hins vegar jafnan að gæta að stöðu sinni gagnvart þinginu og ríkisstjórn, þ.e. þó hann sem handhafi framkvæmdarvalds sem ekki er partur af fjölskipuðu stjórnvaldi geti leyft sér að taka ákvarðanir sem kunna að vera umdeildar, verður hann að gæta sín að ferðast ekki það langt frá því sem hann, eftir að hafa kannað það, álítur vera vilja þingsins, að menn verði viðskila. Ef við tökum t.d. ákvörðunina um Líbíu þá taldi ég mig hafa fyllstu ástæðu til að ætla að fyrir henni væri vilji í þinginu. Ástæðan er eftirfarandi: Eftir tvær utandagskrárumræður lá algjörlega ljóst fyrir að þingið vildi að svokallað „No-Fly Zone“ yfir Líbíu yrði framkvæmt. Það gera menn ekki án þess að beita valdi, án þess að beita flugvélum og með árásum í varnarskyni ef því er að skipta. Það lá algjörlega ljóst fyrir af hálfu allra flokka og hvers einasta þingmanns sem tók þátt í tveimur utandagskrárumræðum að vilji væri til að gera það svo fremi sem öryggisráðið samþykkti slíka ályktun. Það gerði öryggisráðið. Atlantshafsbandalagið kom síðar inn sem samræmingaraðili. Sá möguleiki var kynntur fyrir utanríkismálanefnd þar sem hv. þingmaður á sæti og flokkur hennar á tvo fulltrúa. Þar gerði enginn athugasemdir við þetta, a.m.k. ekki samkvæmt þeim fregnum sem ég hafði gegnum starfsmenn mína. Þar að auki var þetta á forsíðum allra fjölmiðla heimsins í fimm daga. Allir vissu að hverju stefndi. Þessa tvo daga hér á Íslandi var þetta í hverjum einasta fréttatíma í ríkisfjölmiðlunum og fleiri miðlum. Eigi að síður kann vel að vera að við slíkar aðstæður verði utanríkisráðherra, kannski ekki í þessu tilviki en í einhverju tilviki, viðskila við vilja ríkisstjórnar eða þings á sama hátt og ef utanríkisráðherra í krafti stjórnskipulegs valds síns yfir Evrópuumsóknarferlinu yrði viðskila við vilja þingsins í mikilvægum efnum. Þá svarar þingið því bara með einum hætti. Það er aðhaldið sem beitt er á utanríkisráðherra. Það sýnir honum að hann nýtur ekki lengur stuðnings þess. Að því verður utanríkisráðherra hverju sinni að gæta. Svo ég svari spurningu hv. þm. Birgis Ármannssonar þá verða þau mál sem eru mjög viðkvæm, sérstaklega í nokkrum köflum, borin undir utanríkismálanefnd og verða rædd í nánu samráði við hana. Ég segi hins vegar hv. þingmanni að ég skil mína stöðu þannig að ég geti tekið ákvarðanir en verði að bera ábyrgð á þeim gagnvart þinginu. Það gæti ekki gerst oft að meira en blæbrigðamunur yrði á afstöðu utanríkisráðherra og þingsins án þess að skipt yrði um utanríkisráðherra. Það er aðhaldið. Ég hef verið mjög ánægður með umræðuna sem hér hefur farið fram um norðurskautsmálin. Ég er sammála hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að of lítil áhersla hefur verið lögð á þau mál en hún er miklu meiri núna. Þetta hefur verið skilgreint sem forgangsmál. Þingið hefur núna samþykkt nýja stefnu og nú er það okkar að gera framkvæmdaáætlun til að fylgja henni eftir. Við höfum, eins og hv. þingmaður sagði, margvísleg landfræðileg rök sem hníga að því að við ættum að geta gert töluvert tilkall til norðurskautsins. En eins og hv. þingmaður benti á er að vísu einn hængur á. Hann heitir Jan Mayen. Við afsöluðum okkur með samningum Jan Mayen sem aldrei skyldi verið hafa. Ég vil líka rifja það upp fyrir hv. þingmanni að þingið kostaði útgáfu doktorsritgerðar Jóns Dúasonar um Grænland í þremur bindum, sem ég hef lesið. Við misstum líka Grænland en höfðum fullt tilkall til þess samkvæmt rökum Jóns Dúasonar. Mér þótti hins vegar merkilegur blæbrigðamunurinn á afstöðu einstakra þingmanna Framsóknarflokksins. Hv. formaður Framsóknarflokksins sagði að of lítil áhersla væri á norðurskautsmálin. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sagði hins vegar að allt of mikil áhersla væri á þau vegna þess að ég væri augljóslega að nota norðurskautsmálið til að gera okkur tilkippilegri fyrir Evrópusambandið og smygla okkur þar inn. Þannig rekur sig margt hvað á annars horn. Hv. þm. Pétur Blöndal ræddi skatta á utanríkisþjónustustarfsmenn. Allir starfsmenn utanríkisráðuneytisins borga fulla skatta eins og aðrir. Útsendir starfsmenn fá grunnlaun og borga skatt á þau. Þeir fá líka staðaruppbætur sem eru eins og kostnaðargreiðslur og farið með þær gagnvart skattinum eins og aðrar slíkar greiðslur, að því er ég best veit. Hv. þm. Pétur H. Blöndal ræddi Írak og Líbíu. Þar er ekki saman að jafna. Hvað Írak varðar var algjörlega ljóst að ályktun öryggisráðsins lá ekki fyrir sem heimilaði aðgerðir þar, þar af leiðandi var innrásin ekki lögmæt. Öðru máli gilti um Líbíu. Ályktunin lá fyrir og þess vegna hafði hún alþjóðlegt lögmæti. Í tilviki Íraks var farið þar inn undir fölsku yfirskyni til að finna gereyðingarvopn sem aldrei fundust og voru ekki til og síðari tímar rannsóknir hafa leitt í ljós og eru enn frekar að leiða í ljós í Bretlandi núna, að voru uppspuni. Þá kem ég að þeirri spurningu sem stjórnmálamenn standa stundum frammi fyrir. Hún er þessi: Hvað gera stjórnmálamenn þegar þeir standa frammi fyrir stöðu eins og þegar Gaddafí var að fylkja sveitum sínum gagnvart íbúum Bengasi og lýsti því yfir gagnvart öllum heiminum að hann mundi engu eira? Hvað gera menn þá? Eiga menn að láta það aftra sér að koma saklausum íbúum til verndar að þeir eru á móti hernaði almennt og láta murka úr saklausu fólki lífið? Það er erfitt að svara þessu. Ég svaraði þessu með mínum hætti. Hið sama á við um mórölsku spurninguna um Úganda. Fram kom í þinginu í Úganda frumvarp sem fól klárlega í sér mannréttindabrot. Eigum við þá að kalla til baka þróunaraðstoð til Úganda og láta saklaust fólk gjalda þess?

Virðulegi forseti. Ég vil, eins og hæstv. utanríkisráðherra, nú í lok þessarar umræðu þakka fyrir hana. Ég tek undir það að hún hefur að öllu leyti verið málefnaleg þó að menn hafi verið að skiptast á skoðunum. Mig langar aðeins að dvelja við Líbíu vegna orða hæstv. utanríkisráðherra og þeirra röksemda sem hann grípur til, um að hann hafi tekið þá ákvörðun að beina því til fastafulltrúa Íslands í Norður-Atlantshafsráðinu að gera ekki athugasemd og styðja þar með yfirtöku bandalagsins á hernaðaraðgerðum í Líbíu sem, eins og margoft hefur komið fram, ég studdi - og ég styð enn þá ákvörðun. En það var ekki Alþingi Íslendinga sem sat við borðið, það var fulltrúi ríkisstjórnar Íslands og á því er greinarmunur. Með því er ég ekki með nokkrum hætti að gera lítið úr þessari virðulegu stofnun sem ég ber mikla virðingu fyrir. En staðreyndin er þessi: Það var fastafulltrúi Íslands, fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands, sem sat við borðið og sagði: Ríkisstjórn Íslands styður það að Atlantshafsbandalagið taki yfir hernaðaraðgerðir í Líbíu. Nú hefur það komið fram hjá þremur hæstv. ráðherrum og tveimur hv. þingmönnum, bara hér í umræðum í dag, að þessi ákvörðun hafi ekki verið borin sérstaklega undir ríkisstjórnina. Hæstv. utanríkisráðherra talar um að utanríkismálanefnd hafi verið höfð með í ráðum. Það er rétt að allir gátu séð þetta fyrir sem fylgdust með heimspressunni og íslenskum fjölmiðlum, 

Frú forseti. Ég vísa til þeirra spurninga sem ég brá hér á loft gagnvart hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur án þess endilega að biðja um svar við henni. Stjórnmálamenn standa stundum frammi fyrir svona stöðu og þurfa að taka ákvörðun mjög hratt. Í þessu tilviki er ég ekki endilega sammála því að fastafulltrúinn í Brussel hafi verið að taka ákvörðun sem ríkisstjórnin þurfti endilega að leggja blessun sína yfir, og vísa þá til fyrri raka minna gagnvart hv. þm. Birgi Ármannssyni. Sá sem gaf honum heimildina var handhafi framkvæmdarvalds sem er partur af stjórnvaldi sem ekki er fjölskipað. Með öðrum orðum: Utanríkisráðherra gat tekið þessa ákvörðun. Þá vísa ég aftur til þess að ef slík ákvörðun er tekin af ráðherra verður hann að meta stöðuna þannig að ef hún er mjög umdeild, t.d. í hópi stjórnarliðs á hverjum tíma, þá getur hann fyrir utan að missa æruna að minnsta kosti misst stöðu sína. Í þessu tilviki taldi ég enga slíka hættu uppi. Ég taldi mig hafa gengið úr skugga um að fulltrúar allra flokka vissu að hverju stefndi og hefðu ekki reist sérstök mótmæli við því. Það breytir ekki hinu að menn geta skipt um skoðun eða látið vera að tjá hana. Ég geri engar athugasemdir við það þó að ráðherrar VG eða einstakir þingmenn VG fordæmi þessa ákvörðun. Hún var tekin á sínum tíma við sérstakar aðstæður og menn verða bara að lifa við það. Það er ekki auðvelt að taka svona ákvarðanir, en hún var tekin.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra spyr: Hvað gera stjórnmálamenn þegar þeir standa frammi fyrir erfiðum ákvörðunum eins og þeirri að þurfa að bregðast við þegar harðsvíraður harðstjóri er að murka lífið úr þegnum sínum? Jú, ég hef tekið afstöðu til þeirrar spurningar. En það sem ég held að stjórnmálamaðurinn Össur Skarphéðinsson, hæstv. utanríkisráðherra, hefði átt að gera var að taka upp símtólið og hringja í Steingrím J. Sigfússon, hæstv. fjármálaráðherra, og segja: Nú er komið að þessum tímapunkti. Ég veit að Vinstri hreyfingin – grænt framboð er algjörlega andvíg þessu. Þetta eru valkostirnir. Geri ég þetta með þínum stuðningi? Þá hefði hæstv. utanríkisráðherra, jafnvel þótt hann sitji ekki í ríkisstjórn sem er fjölskipað stjórnvald, haft þann stuðning ríkisstjórnarinnar - og ég ítreka að fastafulltrúinn talaði í umboði ríkisstjórnarinnar á þessum fundi. Nú finnst mér mikið til þess koma að hæstv. utanríkisráðherra telji mikilvægt að hafa umboð mitt og annarra stjórnarandstæðinga í ýmsum málum og vil láta þess getið að hann hefur ekki mitt umboð í Evrópusambandsvinnunni ef hann skyldi velkjast í vafa um það. En þetta snýst um að það er ekki hálf ríkisstjórn sem tekur ákvörðun við borðið í Norður-Atlantshafsráðinu. Það er ríkisstjórn hvers ríkis sem gerir það. Ef ekki eru gerðir fyrirvarar á þeirri afstöðu er litið þannig á að umrædd ákvörðun sé í fullu umboði ríkisstjórnarinnar. Þess vegna skýtur það mjög skökku við þegar við heyrum fordæmingar einstakra hv. þingmanna og sterk andmæli frá hæstv. ráðherrum sem segja hreint út: Þetta var ekki gert í mínu umboði. Ég held að það símtal sem 

Frú forseti. Eftir seinni ræðu hæstv. utanríkisráðherra sé ég ástæðu til að ítreka ánægju mína með að sjá aukna áherslu á málefni norðurslóða, enda hefur hæstv. ráðherra ítrekað að vilji hans standi til þess. Ég er jafnframt ánægður með eitt og annað sem hæstv. ráðherra nefndi varðandi Grænland og Jan Mayen. Ég er hins vegar ekki alveg sannfærður um að Íslendingar séu alfarið búnir að afsala sér kröfu til Jan Mayen og geti ekki með nokkru móti gert kröfu til áhrifa þar eða á Svalbarða, eins og eyjan heitir held ég á íslensku. Það nafn hefur svo reyndar verið fært yfir á Spitsbergen, sem eru eyjar sem Norðmenn ásælast líka. Ég held að Sigurður Líndal lagaprófessor, ásamt fleiri mönnum, hafi tjáð sig um það í blaðagreinum í kringum 1980, þegar þessi umræða kom upp, að ýmislegt mælti með því að Íslendingar gætu gert kröfur til áhrifa á Jan Mayen. Ég held að það ætti að vera hluti af þessari nýju áherslu utanríkisráðuneytisins á áhrif Íslendinga á norðurslóðum. Ég mundi líka gjarnan vilja heyra hæstv. ráðherra nefna aðeins olíumálin. Þau komu reyndar upp í umræðu nú áðan, en ég hefði áhuga á að heyra aðra hlið á þeim vangaveltum, þ.e. hvaða skref hæstv. ráðherra telur Íslendinga eiga að stíga til að hefja leit að olíu eða gera gangskör að því að einhverjir hefji leit að olíu á íslenska svæðinu. Við þurfum auðvitað að gæta vel að umhverfisáhrifum og þeim hættum sem slíku fylgja. En er ekki hæstv. ráðherra sammála um að það þurfi að fara að kanna hversu mikil olía eða gas 

Frú forseti. Það liggur fyrir að í norðausturhorni efnahagslögsögunnar er greinilega að finna töluverðar birgðir af olíu eða gasi. Rannsóknir sem hafa verið gerðar, sem mér voru kynntar þegar ég var iðnaðarráðherra, bentu til að svo væri. Rannsóknar- og nýtingarleyfi var í fyrsta sinn boðið út í minni tíð, eftir það brast kreppan á. Þó voru tvö fyrirtæki sem sýndu mikinn áhuga. En það var einn galli í veginum, skattamálin voru verulegur galli á umbúnaði okkar sem þá vorum í ríkisstjórn. Þau voru á þann veg - og ég var ósáttur við það, af því í reynd sýndist mér, eins og síðar reyndist vera raunin - að til þess að það borgaði sig að taka áhættuna af því að fara og leita að olíu þar yrðu menn að finna mjög stórar olíulindir. Það fældi menn frá. En ég veit ekki betur en að fyrir þinginu liggi frumvarp sem bætir verulega úr þessum skafanka. Eins og hv. þingmaður man örugglega eftir var það fyrirtækið Sagex Petroleum, sem er í eigu Íslendinga, Norðmanna og er reyndar virkt í olíuuppdrætti einhvers staðar norðan Hjaltlandseyja, sem dró sig til baka beinlínis af þessum sökum. Mér þykir líklegt að verði þessi breyting að lögum muni áhuginn endurnýjast. Þó hefur eitt gerst sem gæti dregið úr því. Á þessum skamma tíma hefur þróun fleygt svo fram að ákveðin tegund gasvinnslu hefur leitt til þess að miklar gasbirgðir eru ínáanlegar annars staðar, með sérstakri vinnslutækni, „Shale gas“, sem ég kann ekki að þýða. Það gæti leitt til þess að um sinn dvínaði áhuginn á því að fara svona norðarlega. Ekki þori ég að fullyrða það. Þetta eru þó sérfræðingar, sem ég er 

Virðulegur forseti. Já, það er rétt, sem hæstv. ráðherra rifjar hér upp, að skattamálin, eða þær leiðir sem menn hugðust fara við skattlagningu á hugsanlegri olíuvinnslu, fældu menn frá á sínum tíma. Aðstæður eru á margan hátt breyttar. Að sumu leyti hafa þær hugsanlega, eins og hæstv. ráðherra nefnir, breyst til hins verra, en að sumu leyti til hins betra. Olíu- og gasverð er mjög hátt nú um stundir og allt útlit fyrir að það verði það áfram og hækki jafnvel enn frekar. Þó að menn finni nýjar leiðir til að vinna gas - ég tala nú ekki um skortinn í framtíðinni þegar Kínverjar og Indverjar verða komnir á bíla og allir farnir að nota þvottavélar og þurrkara og öll þessi orkufreku tæki - verður eftirspurnin eftir orkugjöfum, eins og olíu og gasi, líklega enn meira en nú er. Það ætti því að vera fullt tilefni til að kanna þessi mál til hlítar. En ég hef áhuga á að heyra hæstv. ráðherra svara því hvort ekki komi til greina að íslenska ríkið standi að rannsóknum á borð við þær rannsóknir sem Norðmenn stunda. Þeir hafa sent sérstök leitarskip sem nota einhvers konar rafsegulbylgjur sem þeir skjóta niður á hafsbotninn til að kanna hvað leynist þar undir. Gætu Íslendingar ekki, annaðhvort sjálfir eða þá líklega frekar í samstarfi við aðra, t.d. Norðmenn, hafið leit hvað sem liði síðan hugsanlegu útboði á leyfum til að vinna út frá því sem slík leit leiddi í ljós?

Frú forseti. Það síðasta sem gert var í minni tíð sem iðnaðarráðherra var einmitt að það var sent skip sem borar niður í hafsbotninn og skýtur þar rafsegulbylgjum. Það sem út úr því kom var mjög jákvætt. Það var til viðbótar annars konar prófunum. Það sem vantar núna, og væri mjög æskilegt að gera, er að gera eina djúpa tilraunaborholu, hugsanlega fleiri, þ.e. djúpa. Ef í ljós kæmi, segja mér sérfræðingar, í slíkri sýnatöku að óvefengjanlega væri um að ræða efni af þessum toga yrði mjög auðvelt að fá erlend fyrirtæki til að ráðast í olíuvinnslu. Þegar ég var að fara úr ráðuneytinu var ég kominn á þá skoðun að best væri að fara þá leið, eins og menn hafa gert annars staðar, að fá 20 fyrirtæki til að slá saman í að gera svona á þeim grundvelli að ef jákvæð niðurstaða kæmi í ljós ættu þau forkaupsrétt að skikum á þessum stað. En mér entist ekki pólitískt líf í iðnaðarráðuneytinu til að ganga frá því, svo brast á kreppa. En þetta er eitt af því sem mætti gera í framtíðinni. Það er áhugaverð hugmynd hjá hv. þingmanni að reyna að efna til einhvers konar samstarfs við Norðmenn um þetta. Handan við markalínuna eiga þeir auðvitað land. Við höfum samning við þá um gagnkvæma nýtingu sem er okkur miklu hagstæðari en þeim. Samningurinn er þannig að ef olía finnst hjá þeim getum við, þegar í ljós kemur að hún er til, krafist réttar, samkvæmt þessum samningi, til að fá 25% af eignarhluta í því. Ef þeir ætla að nota sama rétt okkar megin verða þeir hins vegar að gera það þegar menn byrja að leita, taka alla áhættuna. Að öðru leyti vildi ég gjarnan geta rætt hér frekar um Jan Mayen. 

Það er búið að vera rautt ljós allan tímann, en tíminn er tvær mínútur og þær eru liðnar. Því miður er klukkan eitthvað biluð.

Virðulegi forseti. Ég vildi bara hafa örfá orð í eins konar andsvari við orðum hæstv. utanríkisráðherra, þrjú tilefni. Í fyrsta lagi. Það er hárrétt hjá hæstv. ráðherra að ég var ekki á þingi þegar þetta átti sér stað með Líbíu og get því ekki persónulega vitnað um hvað gerðist hvar og hvenær og hvernig. Ég vil þó segja, þar sem hæstv. ráðherra vitnaði í ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna, að í mínu hjarta og að mínu áliti réttlætir sú ályktun ekki þessar loftárásir. Ályktunin var opin og loðin og óljós. Stór ríki sátu hjá; Brasilía, Kína, Rússland, Þýskaland. Ég var ekki samþykk og ekki sátt við þessa ályktun og þær réttlætingar fyrir loftárásunum sem hún síðan var grundvöllur fyrir, svo því sé haldið til haga. Það breytir því ekki að vísað sé í ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna sem ég var auk þess ósátt við. Í öðru lagi. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra að stjórnmálamenn standa oft frammi fyrir erfiðum og flóknum spurningum sem engin einföld svör eru við. Hann nefndi sérstaklega Úganda aftur sem nokkrum sinnum hefur borið á góma bæði í dag og reyndar á síðustu dögum. Þar tek ég hjartanlega undir með hæstv. ráðherra, mér finnst þetta ekki rétta leiðin þegar við erum að mótmæla slíkum mannréttindabrotum og viljum láta kröftuglega í okkur heyra. Mér finnst persónulega ekki rétta leiðin að draga til baka alla þróunaraðstoð eða hjálp vegna þess að hún bitnar einungis á öðrum fórnarlömbum sem þurfa á hjálp að halda og standa ekki fyrir þessum líflátshótunum og mannréttindabrotum. Það er ekki lausnin heldur að finna uppbyggilegar leiðir helst í samstarfi við sem flesta aðra sem koma þarna að málum til að breyta andanum í þessum efnum. Rétt í lokin, þar sem þetta átti bara að vera stutt andsvar, vil ég eins og ýmsir aðrir fagna hinum aukna áhuga og áherslum á norðurslóðir eins og ég sagði í ræðu minni áður, en vara jafnframt við glýju og stjörnum í augum yfir meintri olíu og hvernig allir og þar með Íslendingar ætla sér að finna olíu. Við erum líka að tala um norðurslóðirnar allar og við urðum vitni að hræðilegu olíuslysi nýlega í Mexíkóflóa. Þarna í íshöfum er gríðarleg hætta á slysum þegar siglingaleiðir fara að opnast. Það er mjög margt að varast og gæta að þegar kemur að þeim efnahagslegu áherslum sem allir ætla að reyna að nýta sér. Þess vegna er mjög mikilvægt að styrkja Norðurskautsráðið í því augnamiði að passa betur upp á norðurslóðir þannig að ríki sameinist í samvinnu um það í stað þess að efnt sé til kapphlaups eigin hagsmuna eins og svo oft hefur orðið staðreyndin víða um heim.

Frú forseti. Það er eitt atriði sérstaklega sem ég ætla að fagna hjá hv. þingmanni. Ég er henni hjartanlega sammála um þá niðurstöðu sem hún komst að varðandi Úganda. Ég var það ekki í upphafi en ég hef hugsað þetta mál og tel að þetta sé hárrétt. Það rímar svo sem við aðra afstöðubreytingu hjá mér, ég var lengi þeirrar skoðunar að það væri réttlætanlegt og ágæt leið ef menn vildu tjá mjög sterkan vilja þjóðar gagnvart annarri þjóð að slíta stjórnmálasambandi við hana. Ég er sérstaklega að hugsa um Ísrael. Mér fannst það koma fyllilega til greina á sínum tíma að slíta stjórnmálasambandi við þá þjóð út af framkomu hennar gagnvart Palestínu. Eins og hv. þingmaður man var mér falið af utanríkismálanefnd að kanna hljómgrunninn fyrir slíkum aðgerðum meðal annarra þjóða og ég hef gert utanríkismálanefnd grein fyrir því. Ég talaði við fjölmarga kollega mína, m.a. utanríkisráðherra Tyrklands, en skipin sem ráðist var á á leiðinni til Gaza voru einmitt tyrknesk hjálparskip. Allir, líka utanríkisráðherra Palestínu sem ég hef reyndar talað við mjög nýlega, eru þeirrar skoðunar að það skipti máli að hafa samband við ríki og tala við þau og setja þrýsting á þau gegnum samskipti og rökræðu. Þannig hefði algjörlega komið til greina að stappa niður fæti með þeim hætti gagnvart ríki eins og Íran sem brýtur mannréttindi mjög harkalega. Ég komst líka á þá skoðun að það væri miklu betra að eiga í uppbyggilegum samskiptum við slík ríki og beita þeim farvegi til að koma þrýstingi á framfæri vegna þess að það hefur áhrif. Mörg dæmi á mínum skamma ferli sem utanríkisráðherra þar sem Ísland hefur tekið þátt í slíkum alþjóðlegum mótmælum hafa gefið niðurstöður sem sýna að það er hægt að hafa áhrif með þeim hætti. Það er því ekki fyrr en í allra, allra síðustu lög sem menn eiga að grípa til aðgerða eins og að stöðva þróunaraðstoð eða slíta stjórnmálasambandi.

Frú forseti. Ég ætla ekki að halda langa tölu en það var tvennt sem ég átti eftir að svara og til þess að hafa klárað ætla ég að gera það. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, sem ekki er lengur með okkur í kvöld, spurði mig tvisvar sinnum í dag hvernig fríverslunarviðræður milli Íslands og Kína stæðu. Fyrr í dag gaf ég honum það svar að ég vissi ekki betur en þær væru aftur hafnar og hugsanlega væru starfsmenn mínir þegar komnir til Kína af því tilefni. Það var rangt hjá mér og mig langar að leiðrétta það. Það er ekki fyrr en í ágúst en þá verður haldinn fundur í Kína. Það sem á milli hefur borið er það að Kína hefur farið fram á langan aðlögunartíma á niðurfellingu tolla af tilteknum vörutegundum, einkum sjávarafurðum. Það höfum við ekki getað fallist á. Sömuleiðis hafa Kínverjar gert kröfur um tímabundinn aðgang að íslenskum vinnumarkaði fyrir sitt vinnuafl. Við höfum heldur ekki getað fallist á það. Þessir stirðleikar hafa leitt til þess að þær fjórar lotur sem hafa verið í þessum viðræðum á síðustu tveimur árum, að ég hygg, hafa ekki borið mikinn árangur. Nú er hins vegar endurnýjaður áhugi af hálfu Kínverja og okkar til að taka þessar viðræður upp og þær munu sem sagt halda áfram með þessum hætti í sumar. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir spurði mig í dag um ERM II og kvað það sína skoðun að eitt af því sem við hefðum viljað ráðast í strax með umsókn um aðild að Evrópusambandinu væri að ganga í ERM II. Það er ekki svo. Það er ekki hægt að gera fyrr en að fyrir liggur að ríki vilji ganga í Evrópusambandið. Við getum því ekki gert það fyrr en að fyrir liggur jáyrði í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá tekur að jafnaði 12 mánuði að ná þeim áfanga að ganga inn í það samstarf. Auðvitað er hægt að vinna fram fyrir sig og líklegt að Íslendingar reyni það með einhverjum hætti, það er a.m.k. lagt til í þeirri greinargerð sem kynnt hefur efnahags- og viðskiptanefnd. En frá þeim tíma líða hið minnsta tvö ár þangað til ríki getur gengið í myntbandalagið. Það er á þessum grundvelli sem ég hef sagt hér í dag að við gætum tekið upp evruna innan þriggja ára frá því að við tækjum ákvörðun um að ganga í Evrópusambandið. Þá þurfum við náttúrlega að uppfylla önnur skilyrði, Maastricht-skilyrðin, og þau eru fjögur. Eitt af þeim hefur verið talið sýnu erfiðast, þ.e. skuldaákvæðið um að skuldir ríkisins megi ekki vera meiri en 60% af landsframleiðslu. Þó eru tvö eða jafnvel þrjú frávik frá því. Í öllu falli, eitt af því sem þarf að ná fram í viðræðum eða ná skilningi á er það sem sendimenn Evrópusambandsins hafa margoft sagt við mig og við mína starfsmenn að sú tala sé ekki það sem ræður úrslitum, heldur hvort skuldirnar séu sjálfbærar, hvort þær fari lækkandi. Svo er hjá okkur. Þar fyrir utan er það mat sérfræðinga okkar, og þá er ég ekki að tala um sérfræðinga utanríkisráðuneytisins heldur hins akademíska samfélags sem hefur skoðað þetta, að staða okkar sé töluvert öðruvísi að því leytinu til að peningalegar eignir íslenska ríkisins séu hlutfallslega töluvert miklu meiri en annarra ríkja. Sömuleiðis breyti það stöðunni að lífeyrissjóðakerfið hjá okkur sé sjálfbært. Þetta telja íslensku sérfræðingarnir að geri það að verkum að staða Íslands að þessu leyti sé síst lakari en Evrópusambandsþjóðanna almennt. Frú forseti. Þetta eru lokaorð mín í dag. Ég ætla ekki að þreyta hv. þingmenn meira í kvöld en þakka þeim aftur fyrir fróðlega og málefnalega umræðu sem ég vona að hafi að einhverju skýrt ýmis atriði fyrir þeim og að sönnu mörg fyrir mér.

Forseta hefur borist bréf um afturköllun þingmáls. Hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson kallar aftur þingmál nr. 407, flugmálaáætlun og fjáröflun til flugmála.

Forseti tilkynnir að með bréfi dags. 12. maí hefur forseti óskað eftir því við umhverfisnefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um sorpbrennslur með undanþágu frá tilskipun ESB. Þetta er í samræmi við reglur um þinglega meðferð skýrslna Ríkisendurskoðunar sem forsætisnefnd samþykkt 12. febrúar 2008.

Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að fundurinn standi lengur en þingsköp segja þannig að umræðum um eina dagskrármálið, skýrslu utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál, megi ljúka á þessum fundi.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að greina frá því að síðasta árið hefur verið annasamt hjá utanríkisþjónustunni. Það er ítarlega rakið í þessari tæplega hundrað blaðsíðna skýrslu sem hér liggur fyrir. Ástæðan fyrir önnum ráðuneytisins hefur ekki síst verið sú að fyrir utan hefðbundin verkefni hefur hún axlað ný verkefni, m.a. vegna Icesave, samþykktar Alþingis um umsókn að Evrópusambandinu og nýrra málaflokka eins og norðurslóða sem núna eru skilgreindar sem forgangsmál. Ég get glatt alþingismenn með því að við höfum líka beitt okkur sterkar í málefnum einstaklinga en áður, ekki síst fyrir atbeina hv. þingmanna sem ég þakka fyrir að halda mér við efnið. Þar má nefna til dæmis kínverska andófsmenn og tvímenningana í Malaví sem dæmdir voru í 14 ára fangelsi vegna kynhneigðar en þeim var sleppt vegna mótmæla sem brutust út alþjóðlega og sem Íslendingar tóku líka þátt í. Ég vil enn fremur nota þetta tækifæri til að þakka óbreyttum borgurum fyrir að hafa haldið mér á tánum í ýmsum málum, t.d. vegna írönsku konunnar Ashtiani. Í orðastað þeirra tók ég upp dauðadóm yfir henni á allsherjarþinginu og bauð síðar í viðræðum við Íran að veita henni hæli hér á landi. Hæstv. forseti. Ég hef kostað kapps um að hrinda kerfisbundið í framkvæmd þeim áherslum sem ríkisstjórnin kynnti í maí 2009. Í fyrsta lagi legg ég áherslu á hraða framvindu í málefnum norðurslóða og þar þakka ég líka Alþingi sérstaklega góða samvinnu. Norðurskautsráðið sem nú má segja að sé loksins orðið fullorðið hélt sögulegan fund í Nuuk á Grænlandi í síðustu viku. Þar náðust, frá íslenskum sjónarhóli, þrír mikilvægir áfangar. Í fyrsta lagi var staðfestur fyrsti lagalega bindandi samningurinn um leit og björgun á norðurslóðum. Hann er okkur Íslendingum sérlega mikilvægur, ekki aðeins vegna þess að siglingar um pólinn hefjast fyrr en margir ætla heldur líka vegna þess að hann á að geta gefið okkur Íslendingum viðspyrnu til að koma hér upp miðstöð á sviði alþjóðlegrar björgunar. Í öðru lagi var samþykkt að nota þennan samning sem fordæmi, t.d. fyrir nýjum samningi um varnir gegn olíuslysum. Í þriðja lagi undirstrikuðu svo ríkin átta að hafréttarsáttmálinn yrði notaður til að leysa úr ágreiningsefnum sem upp kunna að koma. Það eyðir lagalegu tómarúmi um lausn deilna, t.d. um mörk á hafsbotni og þar með auðlindir. Sú ákvörðun dregur úr líkum á því að spenna byggist upp í Norðurhöfum og allir þessir þættir ríma við stefnuna sem Alþingi samþykkti. Alþingi og ríkisstjórn voru líka sammála um að treysta þá akademísku kjarna sem hér á landi sinna rannsóknum á norðurslóðum. Vegna þess að ég sé hér uppi í galleríinu okkar góða vin, sendiherra Norðmanna, er ánægjulegt að geta greint frá því að sá mikilvægi áfangi hefur náðst að við Íslendingar eigum nú í formlegum viðræðum við frændur okkar Norðmenn um kröftugt samstarf með Akureyri í brennidepli sem óhikað má telja að verði þessum málaflokki og hinu nýja fræðasviði mikilvæg lyftistöng. Við utanríkisráðherra Noregs, Íslandsvinurinn Jonas Gahr Støre, stefnum að því að festa þetta í samning og undirrita síðar á þessu ári þegar hann heimsækir okkur. Í mínum huga er stefna okkar um norðurslóðir nátengd loftslagsstefnunni. Þar þurfum við Íslendingar að taka enn sterkari forustu, ekki síst í ljósi upplýsinga um verulega súrnun hafsins norður um Ísland sem ég ræddi á Nuuk-fundinum. Þar komu líka fram nýjar, válegar upplýsingar um vaxandi kvikasilfursmengun í norðurhöfum og sömuleiðis um hækkun á yfirborði sjávar um allt að 1,5 metra fyrir lok aldarinnar. Þarna verðum við Íslendingar að veita fastari viðspyrnu. Loftslagsstefnan verður að vera lykilþáttur í utanríkisstefnu okkar Íslendinga. Ég vil nefna annað mál sem tengist líka norðurslóðastefnu og loftslagsstefnu og það er aukin áhersla á samstarf okkar við næstu granna okkar, Grænland og Færeyjar. Undir forustu fyrrverandi heilbrigðisráðherra var lokið nýju og stórmerkilegu samkomulagi við Færeyjar um aukna þjónustu við Færeyinga á sviði heilbrigðismála. Mest nýmæli í því samstarfi sem er fram undan við Færeyjar tel ég þó vera viðræður sem eru byrjaðar og hafa átt sér stað um samstarf í orkumálum. Grænlendingar eiga eins og við vitum miklar auðlindir á sviði fallvatna, m.a. á austurströnd Grænlands þar sem einungis lítill hluti þjóðarinnar býr. Orka sem væri virkjuð á austurströnd Grænlands, flutt um sæstreng til Íslands og áfram til Evrópu gæti í senn búið til miklar tekjur sem gætu verulega styrkt innviði grænlenska samfélagsins, gæti útvegað Færeyingum alla þá endurnýjanlegu orku sem þeir þurfa á að halda en um leið skapað mun hagkvæmari grundvöll en ella fyrir sæstreng milli Íslands og Evrópu. Þá er vitaskuld ótalinn sá ávinningur sem væri fólginn í þessu fyrir loftslag heimsins. Ég hef rætt orkuþríhyrninginn Ísland-Færeyjar-Grænland við forsætisráðherra hinna þjóðanna tveggja, Kuupik Kleist og Kai Leo Johannesen. Frá því er skemmst að segja að á þessu frumkvæði Íslands er mikill áhugi. Það gildir um fyrirtæki heima á Íslandi sem eru þegar farin að undirbúa sig fyrir þetta, stór og smá, líka um fyrirtæki erlendis sem og um stjórnvöld landanna þriggja. Í þriðja lagi hefur í fyrsta sinn verið lögð fram þingsályktunartillaga um þróunarsamvinnu þar sem meginmarkmiðið er að ná áformum Sameinuðu þjóðanna um að veita 0,7% af vergri þjóðarframleiðslu til þróunarmála árið 2020. Ég vil sérstaklega nota þetta tækifæri til að þakka jákvæðar undirtektir allra þeirra sem tóku til máls um þessa tillögu, ekki síst hv. formanna stjórnarandstöðuflokkanna. Við Íslendingar verðum nefnilega að muna, þrátt fyrir allan armóðinn sem stundum gýs upp okkar á meðal, að við erum enn þá meðal ríkustu þjóða heims. Við höfum þess vegna skyldu til að taka fullan þátt í því alþjóðlega verkefni að draga úr hungri, fátækt og barnadauða, hjálpa hinum fátækustu til að hjálpa sér sjálfum og enn fremur stuðla að sjálfbærri þróun, ekki síst á þeim sviðum þar sem við Íslendingar teljumst sérfræðingar eins og í sjávarútvegi og endurnýjanlegri orku. Fjórða málið sem ég vil nefna, og er líka nýmæli, er undirbúningur að nýrri þjóðaröryggisstefnu. Ég er sannfærður um að líka í þessum málaflokki getur Alþingi náð breiðri sátt um gildi og grundvallaráherslur sem eiga að verða forsenda nýrrar þjóðaröryggisstefnu. Frú forseti. Alþingi samþykkti með stuðningi þingmanna úr öllum flokkum að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Í öllum ríkjum þar sem menn hafa sótt um aðild hefur verið deilt um það hvort hún sé jákvæð eða neikvæð. En enginn deilir lengur um þá staðreynd að aðild varð öllum þessum ríkjum til farsældar og hagsbóta. Engin aðildarþjóðanna vill ganga úr sambandinu. Segir það ekki sögu sem við Íslendingar þurfum að hlusta á? Það deilir heldur enginn um að mikill meiri hluti Íslendinga vill halda ferlinu áfram og fá að kjósa um samning. Landsmenn vildu sjálfir ráða niðurstöðunni í Icesave og Íslendingar vilja sjálfir fá að kjósa hvort þeir standa utan ESB eða innan þegar samningurinn liggur fyrir. Íslendingar eru lýðræðissinnar og þannig þjónum við lýðræðinu best, með því að leggja alla kosti á borðið, leggja samninginn fyrir þjóðina - og leyfa henni sjálfri að ráða. Málefnalegar skoðanir annarra eru vitaskuld fyllilega lögmætar og þær verða örugglega fram bornar af miklum krafti hér við umræðuna. Mínar skoðanir byggi ég á því að Íslendingum hefur alltaf vegnað best í nánu samstarfi við Evrópuþjóðir. Hvert skref sem við höfum tekið til nánara samstarfs hefur fært okkur bætt lífskjör. Aðildin að EFTA á sínum tíma skipti sköpum fyrir þjóðina. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið lagði grunn að nýrri velsæld. Nákvæmlega núna erum við að byggja upp til framtíðar og allir eru sammála um að við þurfum auknar fjárfestingar til að skapa ný störf og útrýma atvinnuleysi. Evrópuleiðin er þess vegna valkostur sem Íslendingar eiga að fá að velja eða hafna. Hverjar hafa afleiðingarnar orðið fyrir atvinnulíf og fjárfestingar smáþjóðanna sem síðast gengu inn í ESB? Fyrir Eistland, Lettland, Litháen, Slóveníu, Möltu og Slóvakíu? Jú, í kjölfar aðildar jukust fjárfestingar verulega, þær tvöfölduðust sums staðar. Og hvaðan komu þær? Fyrst og fremst úr öðrum ESB-ríkjum. Við Íslendingar þurfum á sams konar fjárfestingum að halda frá ríkjum Evrópusambandsins til að útrýma atvinnuleysi á Íslandi sem fyrst. Frú forseti. Krónan hefur vissulega dugað sem vopn til að komast úr þeirri kreppu sem hún steypti okkur í en sjálfstæð örmynt í opnu fjármálakerfi heimsins verður alltaf veikur stafur að styðjast við. Þess vegna á þjóðin að fá að kjósa um það hvort hún vill aðild að Evrópusambandinu, taka upp evru, Evrópuvexti, létta okkur leiðina frá verðtryggingunni og kasta gjaldeyrishöftum. Það vill svo skemmtilega til, frú forseti, af því að hér í salnum eru nokkrir þingmenn Framsóknarflokksins að í þessu efni er ég algjörlega sammála Framsóknarflokknum. Ég tek heils hugar undir með því sem segir orðrétt í nýlegri landsfundarályktun flokksins, með leyfi forseta, að „þjóðin skuli ætíð eiga beina aðkomu með þjóðaratkvæðagreiðslu að ákvörðunum um stórmál eins og aðild að Evrópusambandinu“. Hv. þingmenn  
             Frú forseti. Menn tala um að fullveldi tapist með aðild. Herra trúr, hvert er okkar fullveldi þegar við þurfum í viku hverri að laga okkur að ESB vegna samningsins um Evrópska efnahagssvæðið með nýjum reglum, nýjum tilskipunum, nýjum þingsályktunum og nýjum lögum þar sem íslenskir ráðherrar, íslenskir þingmenn, íslenskur almenningur getur ekki breytt einum einasta stafkrók? Er það fullveldið sem við viljum? Það er að minnsta kosti fullveldið sem Heimssýn berst fyrir, enda greiðir formaður hennar atkvæði mánuð eftir mánuð, viku eftir viku með aðlögun að ESB án þess að hafa nokkra möguleika á að breyta einu einasta orði. Það er reyndar eina aðlögunin sem er í gangi. Það er oft erfitt að vera sjálfum sér samkvæmur í stjórnmálum eins og örlög hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar í þessu máli hafa sýnt okkur. 
             Frú forseti. Hverjir eru okkar bestu bandamenn í umsóknarferlinu? Það eru smáríkin. Kvarta þau undan því að hafa tapað fullveldi? Nei, þau telja sitt fullveldi hafa eflst og við erum ekkert öðruvísi en þau. Reynslan sem við Íslendingar fundum vel í Icesave er að smáríkin verja hagsmuni hvert annars með kjafti og klóm. Þess vegna tel ég að fullveldi okkar sé betur tryggt í samstarfi innan sambandsins en utan. Frú forseti. Í skýrslunni sem ég hef lagt hér fyrir er stöðu umsóknarferlisins lýst ítarlega. Ég hef gætt þess á öllum stigum að málflutningur Íslands sé í fullu samræmi við ítarlegan vegvísi Alþingis og þar með hagsmuni Íslendinga. Hvert skref hefur verið kynnt og útskýrt fyrir utanríkismálanefnd eða starfshópi hennar um Evrópumál þar sem nota bene stjórnarandstaðan er í meiri hluta. Fagnefndir þingsins og þingflokkar fá sömuleiðis þær yfirferðir hvenær sem þeir hafa óskað og sem vilji hefur verið til. Öll gögn eru jafnóðum lögð út á netið og ferlið hefur því verið algjörlega gagnsætt. Núna er að ljúka rýnivinnunni á löggjöf Íslands og ESB og hún hefur þegar skilað mikilvægum niðurstöðum sem árvökulir og sívinnandi hv. þingmenn hafa ugglaust lesið nú þegar. Sumar eru ansi athyglisverðar: Formaður Heimssýnar hélt því til dæmis fram lengi vel að aðild krefðist sex nýrra stofnana á sviði byggðamála og landbúnaðar. Gott ef þar áttu ekki að starfa þúsundir Íslendinga. Nú liggur fyrir í rýniskýrslu sem fulltrúar landbúnaðarins áttu meðal annars þátt í að semja að Íslendingar þurfa ekki að setja upp neina nýja stofnun, enga, ef þeir ekki kjósa sjálfir. Annar hv. þingmaður sem er með miklu merkilegra doktorspróf en mitt lýsti því margsinnis yfir að það gæti tekið allt að 35 ár fyrir Íslendinga að taka upp evruna vegna ákvæða Maastricht-samningsins um skuldir ríkisins. Líklega hefði sá ágæti maður þurft að fá sér nýtt doktorspróf.  
             Frú forseti. Rýnivinnan hefur líka leitt í ljós erfiða þætti. Það mun til dæmis kosta mikinn tíma og mikla peninga að breyta ýmsum kerfum stjórnsýslunnar, eins og til dæmis í tolla- og skráningarmálum. Góðu fréttirnar eru hins vegar þær að við, eins og aðrar umsóknarþjóðir, eigum samkvæmt opinberum reglum sambandsins kost á að það taki umtalsverðan þátt í þeim kostnaði eins og er fullkomlega eðlilegt. Ef sambandið telur nauðsynlegt að Íslendingar breyti einhverju í stjórnsýslunni eftir að þjóðin hefur samþykkt aðild er bæði rökrétt og sanngjarnt að það beri meginkostnaðinn af slíkum breytingum. Íslendingar njóta þar einfaldlega sama réttar og sömu skyldna og aðrar umsóknarþjóðir. Frú forseti. Örfá orð um Líbíu. Ég studdi aðgerðir í krafti ályktunar öryggisráðsins til að vernda íbúa Líbíu gegn blóðsveitum Gaddafís og til að stuðla að frjálsum kosningum sem ég styð um alla Norður-Afríku. Það sama gerðu talsmenn allra flokka á Alþingi, ekki einu sinni heldur tvisvar. Á því augnabliki stóð heimurinn auðvitað frammi fyrir þeirri staðreynd að harðstjórinn Gaddafí hafði tygjað sveitir sínar til blóðfarar gegn íbúum Bengasí. Eins og menn muna vitnuðu yfirlýsingar hans í beinni útsendingu gagnvart öllum heiminum um að hann mundi engu eira og hann mundi sýna íbúum Bengasí enga miskunn. Ban Ki-moon, aðalritari Sameinuðu þjóðanna, sagði á fundi í Lundúnum sem ég sat að þessar aðgerðir hefðu bjargað þúsundum mannslífa. Ég hef hins vegar sums staðar verið gagnrýndur fyrir að hafa ekki beitt neitunarvaldi Íslands þegar Atlantshafsbandalagið tók að sér að samræma aðgerðir í orðastað annarra þjóða, ekki síst nánustu frændþjóða okkar. Áður en að því kom sagði ég beinlínis Alþingi frá afstöðu minni úr þessum stóli og ráðuneytið átti samráð við utanríkismálanefnd. Forsíður heimsmiðlanna voru í heila fimm daga fullar af fregnum af því að Atlantshafsbandalagið væri að ræða aðkomu sína að aðgerðum í Líbíu. Punctum saliens er að ákvörðunin hafði aðdraganda, afstaða mín lá fyrir og enginn þingmanna gerði við hana athugasemd. Það sem mestu skiptir er þó það, frú forseti, að þegar einstök ríki hófu aðgerðir sínar áður en bandalagið tók við samræmingarhlutverkinu kom algjörlega skýrt fram að sum þeirra túlkuðu ályktun öryggisráðsins með þeim hætti að hvaðeina væri heimilt til að draga burst úr nefi Gaddafís. Sum herveldanna reifuðu opinberlega að senda herlið til Líbíu, senda vopn til uppreisnaraflanna eða „taka Gaddafí út“ eins og einn hv. þingmaður orðaði það. Atlantshafsbandalagið hafnaði þessu öllu og það túlkaði ályktun 1973 með mun hófstilltari hætti en nokkurt hervelda Evrópu. Ég lít svo á að bandalagið hafi fremur verið hemill á stigmögnun átakanna. Mín skoðun er því sú að miski óbreyttra borgara hefði orðið meiri án samræmingar bandalagsins ef þessar þjóðir, sem við vitum öll hverjar eru, hefðu fengið að túlka ályktun öryggisráðsins eins og þau voru bersýnilega byrjuð að gera. Ég vil hins vegar segja það alveg skýrt að íslensk stjórnvöld telja að ályktun öryggisráðsins veiti ekki heimild til að ráða tiltekna menn af dögum. Menn eins og Gaddafí á að sækja til saka fyrir alþjóðlegum dómstóli og þess vegna flutti Ísland með öðrum þjóðum tillögu um þá rannsókn sem leiddi til ákærunnar sem birt var á hendur honum, syni hans og yfirmanni leyniþjónustunnar núna í morgun. Frú forseti. Í blálokin örfá orð um Palestínu. Palestínumenn tel ég að hafi á allra síðustu dögum brotist út úr læstri stöðu með eftirtektarverðum hætti. Fatah og Hamas hafa ákveðið að snúa bökum saman um að styðja sameiginlega nýja ríkisstjórn. Sem við ræðum hér utanríkismálin á Alþingi er hafinn fundur í dag í Kaíró þar sem verið er að mynda nýja ríkisstjórn sem á næstu vikum mun væntanlega lýsa stuðningi við tveggja ríkja lausnina, andstöðu við allt ofbeldi, og síðan vinna að stuðningi við sjálfstæði Palestínu á grundvelli landamæranna frá 1967. Við höfum verið í sambandi við Palestínumenn eftir þessi sögulegu kaflaskipti og þegar ég ræddi síðast á laugardag við utanríkisráðherra Palestínu, Riyad al-Malki, var hann meira að segja bjartsýnn á að nýju ríkisstjórninni tækist að hefja sjálfstæða samninga við Ísrael fyrir haustið. Ég tel að þessi þróun hafi skapað algjörlega nýja stöðu fyrir Palestínu sem við þurfum að fylgjast náið með. Okkar stefna hefur alltaf verið sú að það sé ótvíræður réttur Palestínumanna að búa í friði í eigin landi, lausir undan hernámi. Ég mun að sjálfsögðu hafa samráð við utanríkismálanefnd um það hvernig Íslendingar geti best stutt við friðarþróun og réttlætið gagnvart þessari löngu þrætu sem í reynd er undirrót átaka og hermdarverka um allan heim, líka í okkar heimshluta.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýrslu um utanríkismál. Þar er af nógu að taka eins og hæstv. ráðherra sagði og í ljósi stutts tíma ætla ég að einbeita mér að Líbíu. Það vakti athygli mína í skýrslunni að þar er ekkert rætt um þann ágreining sem augljóslega er innan ríkisstjórnarinnar um yfirtöku NATO á hernaðaraðgerðum í Líbíu. Það mátti skilja á máli hæstv. utanríkisráðherra áðan að hann væri að snupra ráðherra ríkisstjórnarinnar, ráðherra Vinstri grænna, með því að vísa í að öllum hefði mátt vera ljóst, bara af því að lesa heimsfréttirnar, að þessi ákvörðun væri í loftinu. Ég er reyndar sammála því og ég er sammála því sem hæstv. ráðherra hefur sagt að afstaða þingsins er ljós. Það breytir ekki því að a.m.k. þrír ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa sagt: Nei, ég styð ekki þetta, við vorum ekki spurð. Var afstaða Íslands 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða tímann. Það er ein mínúta í hvert sinn.

Frú forseti. Ég er ekki að snupra einn eða neinn. Mér finnst fullkomlega eðlilegt að menn hafi mismunandi skoðanir á þessu. Það hefur komið fram líka í þeim löndum sem við teljum okkur skyldust að þar eru verulega skiptar skoðanir á þessu, líka innan ríkisstjórna svo að það liggi fyrir. Afstaða fastafulltrúans var ekki skilyrt með einu eða neinu þegar hún kom fram. En eins og hv. þingmaður veit eru ekki greidd atkvæði um mál af þessum toga. Það er leitað eftir samstöðu og ef enginn lætur það koma fram að það sé líklegt að viðkomandi þjóð sé á móti er hún ekki tálmi. Ég vek eftirtekt hv. þingmanns á því að tveimur eða þremur dögum áður en þetta gerðist var farið í utanríkismálanefnd og málin voru kynnt, greint frá því hvað væri líklegt að gæti gerst. Ég hafði sjálfur sagt það hér í þinginu, ég held meira að segja við hv. þingmann í utandagskrárumræðu. Það var umboðið, það var búið að tala við þingið.

Frú forseti. Það liggur þá fyrir að hæstv. utanríkisráðherra finnst fullkomlega eðlilegt að ræða ekki slíkar ákvarðanir sem vitað er að eru mjög umdeilanlegar í samstarfsflokki hans við forustumenn þess flokks vegna þess að ég endurtek að a.m.k. þrír ráðherrar, hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. innanríkisráðherra og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hafa sagt: Þessi afstaða var ekki á ábyrgð Vinstri grænna, við styðjum ekki þessa ákvörðun vegna þess að hún var ekki borin undir okkur. Það er alveg kýrskýrt að hæstv. utanríkisráðherra hefur eitthvað oftúlkað það umboð sem hann fékk hér í þingsal þó að ég geti, og ég endurtek það, glatt hæstv. utanríkisráðherra með því að ég studdi þá afstöðu sem fastafulltrúi Íslands greiddi atkvæði með eða lét í ljós í Atlantshafsráðinu. Það er rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra að atkvæði voru ekki beinlínis greidd en það er hægt 

Frú forseti. Hv. þingmaður þekkir innvolsið í Atlantshafsbandalaginu miklu betur en ég. Þessa umræðu höfum við átt áður á símafundi þegar ég var staddur erlendis og ræddum nákvæmlega sama mál og ég sagði henni alla vega þá sem svar við þessari spurningu: Mér er ekki kunnugt um að ríki geri fyrirvara við afstöðu sína. Það kann vel að vera að það hefði verið betra eftir á að kalla saman fund í ríkisstjórninni þetta sunnudagskvöld. Ég taldi hins vegar að þar sem búið var að leggja ákveðna möguleika fyrir fulltrúa allra flokka í þeirri stofnun sem mér ber að hafa samráð við væri ég á auðum sjó með þetta. Hins vegar geri ég engar athugasemdir við það þó að einstakir ráðherrar og einstakir þingmenn, jafnvel í stjórnarliðinu, séu andstæðir þessu. Ég sé það gerast í öðrum löndum. Það sem skiptir mig máli er að ég trúi því einlæglega að þátttaka Atlantshafsbandalagsins í að samræma aðgerðirnar hafi leitt til þess að menn fóru mildar fram en t.d. þær þrjár 

Virðulegi forseti. Það er nú hressandi að koma aftur í þennan sal. Ég var í nokkra daga í Evrópusambandslandi, Bretlandi, og þar fylgdist ég mikið með fréttum og það væri auðvitað mikil frétt fyrir Breta ef hæstv. utanríkisráðherra mundi útskýra stöðu evrunnar og Evrópusambandsins því að þeir eru í einhverjum fullkomnum misskilningi um þá stöðu í Bretlandi eins og annars staðar í álfunni. Ég ætla að ræða það seinna í dag og ég vona og veit að hæstv. ráðherra verður þá hér til andsvara. Ég vil hins vegar spyrja hann um þrennt. Í fyrsta lagi. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hefur lagt áherslu á það að hægt sé að fara í aðildarviðræður eða kjósa um aðildarviðræður árið 2013. Hvað finnst hæstv. ráðherra um það? Í þriðja lagi. Það er afskaplega lítið um fríverslun við Kína í þessari skýrslu sem er náttúrlega gríðarlegt hagsmunamál. Hvernig stendur á því og hvenær verður næsti fundur? Í þriðja lagi. Norðurheimskautsráðið hittist í síðustu viku og eftir því sem ég best veit 

Frú forseti. Varðandi fyrstu spurninguna þá hefur hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sjaldnast rangt fyrir sér. Ég þori þó ekki að fullyrða að hann hafi rétt fyrir sér um að hægt verði að kjósa um aðildina 2013 en mér finnst það ekki ólíklegt. Varðandi fríverslun í Kína er það af henni að frétta að ég held að ég sé ekki að segja hv. þingmanni ósatt þegar ég upplýsi hann um að annaðhvort þessa dagana eða næstu daga verður sérstakur fundur um framhald fríverslunarviðræðnanna við Kína. Ég geri mér góðar vonir um eins og hv. þingmaður mun kannski sjá þegar fram líður á sumar að það verði áfangar í þeirri gerð. Varðandi Nuuk og tillöguna þá kom fram tillaga frá Íslandi og það var fast leitað eftir því að Ísland næði því að fá skrifstofuna hingað til lands, m.a. vegna þess að menn óttast að þær tvær undirskrifstofur sem hér á landi er að finna, PAME og CAFF, yrðu sogaðar burt. Það náðist ekki, við höfðum ekki stuðning til þess, en það liggja fyrir yfirlýsingar um að ekki verði hreyft við því starfi sem er hér nú þegar 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör og mættu margir aðrir ráðherrar taka hann sér til fyrirmyndar. Ég vil þá spyrja: Hvað mælir gegn því að við klárum viðræðurnar á svipuðum tíma og Svíar og Finnar? Það er ekkert sem mælir gegn því og ég held að það sé afskaplega mikilvægt að við klárum þetta ferli og fáum nei-ið hjá þjóðinni sem allra, allra fyrst. Ég heyrði líka hjá hæstv. ráðherra, sem olli mér miklum áhyggjum þegar hann fór yfir það hversu Evrópusambandið væri stórkostlegt, að núna gætum við ekki haft nein áhrif á þær tilskipanir sem kæmu frá ESB. Hæstv. ráðherra veit manna best að við höfum haft mikið um það að segja á fyrstu stigum þar sem hægt er að breyta sem mest. Er það svo að hæstv. ríkisstjórn vinni ekki samkvæmt þeim tækjum sem við höfum og höfum haft í EES-samningnum núna? Er það stefna ríkisstjórnarinnar að hafa engin áhrif á gerðir ESB?

Frú forseti. Varðandi fyrri spurninguna sem laut að Kína þá hafa verið uppstyttur í þeim viðræðum m.a. vegna nokkuð eindreginna viðhorfa Kína um frjálsa för vinnuafls sem við höfum goldið varhuga við. Sömuleiðis hefur ekki náðst fram það sem við höfum viljað varðandi fisk. Nú er hugsanlegt að hvort tveggja liðkist í sumar. Varðandi Evrópusambandið þá hefur auðvitað orðið gjörbreyting á Evrópusambandinu frá þeim tíma þegar við gengum inn og ég veit að hv. þingmaður veit það. Á þeim tíma var uppruni tilskipana fyrst og fremst mjög nálægt framkvæmdastjórninni þar sem við höfðum tækifæri og höfum enn tækifæri til að hafa áhrif á mótun. Það sem hefur breyst er það að til að draga úr lýðræðishalla í Evrópusambandinu hefur Evrópuþingið fengið gríðarlegt vægi, snýr oft við því sem kemur frá ráðinu og framkvæmdastjórninni. Þar höfum við engin tækifæri til að hafa áhrif á. Ég óttast að það geti verið erfitt í framtíðinni. Þess vegna hef ég hef lagt áherslu á að þingið komi sér upp fulltrúa eða skrifstofu hjá Evrópuþinginu til að geta haft áhrif á þetta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir ræðuna þó að hún hafi frekar verið meiri að magni en gæðum. Mestu fréttirnar í skýrslunni virðast vera þær að ráðherrann þuldi hér upp stefnuskrá Framsóknarflokksins, eins og hann gerir svo gjarnan þegar utanríkismál eru rædd, og svo er hann búinn að bæta Heimssýnarstefnuskránni líka við ræðu sína en það er ágætt. Ráðherrann fór mörgum fögrum orðum um það að Íslendingar vildu þjóðaratkvæðagreiðslur, það væri mjög góð hefð fyrir þeim og vísaði í Icesave-samningana. Ég vil vekja athygli ráðherrans á því að þær tvær þjóðaratkvæðagreiðslur sem farið hafa fram voru ekki með vilja ríkisstjórnarinnar eða samþykki hennar heldur vísaði forsetinn málinu til þjóðarinnar. Mig langar til að spyrja ráðherrann: Hvað finnst honum um þá þingsályktunartillögu, sem föst er inni í utanríkismálanefnd, frá mér og fleiri þingmönnum um að þjóðin fái að greiða atkvæði um það í síðasta lagi 1. september hvort halda eigi áfram aðlögunarferlinu eða ekki?

Frú forseti. Hv. þingmaður má ekki reiðast mér fyrir að hafa áhuga á Framsóknarflokknum. Nú væri heimurinn miklu betri, tel ég, frá hennar sjónarhóli ef fleiri hefðu slíkan áhuga. Ég segi henni varðandi þetta tiltekna mál að þar fylgi ég meginstraumi Framsóknarflokksins. Ég fylgi í því efni þeirri ályktun sem Framsóknarflokkurinn samþykkti á landsfundi sínu um daginn og sagði að þjóðin skuli ætíð eiga beina aðkomu með þjóðaratkvæðagreiðslu um stórmál eins og aðild að Evrópusambandinu, og fyrir þeim rétti muni Framsóknarflokkurinn berjast. Ég berst fyrir þeim rétti líka. Mér þykir miður að hv. þingmaður skuli skjóta sér þarna í einhverja kvísl sem rennur fram hjá meginstraumi Framsóknarflokksins því að hún er ósammála landsfundarályktuninni. Þó að ályktunin segi það líka alveg skýrt að hún telji að hag Íslands sé betur borgið utan en innan Evrópusambandsins segir landsfundarályktun Framsóknarflokksins einnig kýrskýrt að þjóðin eigi að fá að greiða atkvæði um málið þegar samningur liggur fyrir. Því fylgi ég. Ég tek sem sagt afstöðu með hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni í þessu máli.

Virðulegi forseti. Engum tekst að mistúlka betur flokksþingssamþykktir Framsóknarflokksins en hæstv. utanríkisráðherra. Ég fylgi stefnu Framsóknarflokksins í þeirri þingsályktunartillögu sem er stopp í utanríkismálanefnd að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu strax um hvort halda eigi áfram eða ekki. Hér var rætt um forustu á norðurslóðum. Það setur að mér ugg hversu mikinn áhuga utanríkisráðherra hefur orðið á þeim málefnum því að það tengist óneitanlega umsókn Íslands að Evrópusambandinu að komast yfir norðurslóðirnar og á að gera það í gegnum Ísland sem er raunverulega lykillinn að Evrópusambandinu á norðurslóð vegna þess að Ísland er strandríki. Á meðan er ráðherrann með hendurnar á kafi í einhverjum nammipoka í Brussel. Því langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra: Getur verið að Íslendingar hafi ekki fengið fastaskrifstofu Norðurskautsráðsins til Íslands vegna þeirrar staðreyndar að Ísland er í aðlögunarferli að Evrópusambandinu?

Nei, frú forseti, það getur ekki verið. Ástæðurnar fyrir því að við fengum ekki skrifstofuna er ég reiðubúinn til að ræða við utanríkismálanefnd en vil síður gera það yfir þetta púlt. Það liggur fyrir að innan Norðurskautsráðsins eru t.d. tvær ESB-þjóðir og ESB hefur því næg tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri, og þessar þjóðir eiga lönd innan norðurheimskautsins bara svo það liggi fyrir. Þar er að finna frumbyggja norðursins í báðum þessum ríkjum þannig að þessi tvö ESB-ríki eru fullgild norðurskautsríki, meira að segja með sérstöðu sem við njótum ekki en við höfum aðra. Svarið við spurningu hv. þingmanns er nei. Áhugi minn á norðurskautsmálum er svona svipaður og áhugi þingsins, sem hefur sýnt mjög lofsverða sókn til þess að skilja það mál og koma sér inn í það. Ástæðan er einföld, það eru hagsmunir Íslendinga að geta barist fyrir bættum mengunarvörnum, fyrir bættum viðbúnaði til þess að bjarga og leita að þeim sem í nauðir reka og til þess að koma í veg fyrir olíuslys. Það eru beinharðir hagsmunir Íslands sem gera það að verkum 

Frú forseti. Tvær spurningar til hæstv. utanríkisráðherra, önnur sem lýtur að EFTA og hin að ESB. Við vitum að í haust munu Norðmenn skila mjög umfangsmikilli skýrslu um EES-samninginn og nú þegar eru uppi raddir um það meðal Norðmanna að krefjast ákveðinnar endurskoðunar á EES-samningnum. Mun hæstv. ráðherra taka undir slíkar raddir, ef af verður, um endurskoðun á EES-samningnum? Hin spurningin snertir sjávarútveginn og ESB. Ég get tekið undir margt sem hæstv. ráðherra sagði um ESB og við erum sammála um margt. Ég hefði kosið að öll stjórnmálaöflin á þinginu hefðu sameinast um að ná sem bestum samningi fyrir landið hvort sem það tekur tvö, þrjú eða fjögur ár og bera síðan samninginn undir þjóðina. Helstu fyrirvarar mínir gagnvart Evrópusambandinu snúa að sjávarútvegsmálum. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra um það skemmdarverkafrumvarp eða þau drög sem við höfum fengið að sjá varðandi sjávarútveginn: Telur hann þau drög og væntanlegt frumvarp styrkja stöðu okkar Íslendinga þegar kemur að aðildarviðræðum við Evrópusambandið 

Frú forseti. Hvað varðar fyrri spurningu hv. þingmanns þá hefur hún eins og ég verið langdvölum í þingmannanefnd EFTA og hún á þess vegna að muna að hugmyndir koma alltaf upp annað slagið um að breyta EFTA til ákveðinna hagsbóta, en við höfum ekki átt viðræður við Norðmenn um það. Þetta tiltekna mál skaut fyrst upp kolli fyrir áramót á fundi með utanríkisráðherra Noregs og framkvæmdastjórninni. Það hefur síðan verið rætt í þingmannanefnd EFTA og fín skýrsla skrifuð um það. Ég held öllu opnu í þessu efni. Við erum góðir samstarfsaðilar innan EFTA og við munum ekki taka afstöðu sem leggja þrændi í götu EFTA. Varðandi hið síðara sé ég ekki í fljótu bragði að það séu neinir sérstakir þættir í því frumvarpi sem hv. þingmaður ávarpar með þessu köpuryrði, skemmdarverkafrumvarp, sem geti skemmt stöðu okkar gagnvart ESB. Ég held ekki. Reyndar rifja ég það upp að Þorsteinn Pálsson, sem á sæti í samninganefndinni, 

Frú forseti. Það er akkúrat það sem ég óttast að verið sé að breyta sjávarútvegskerfinu hér í áttina að því sem gerist í sjávarútveginum í Evrópusambandinu. Við vitum bæði tvö að sjávarútvegskommissarinn innan ESB hefur einmitt lagt sig í líma við að reyna að breyta því kerfi sem þar er. Við erum hins vegar að fara í þveröfuga átt og þess vegna segi ég að frumvarpið sem liggur fyrir sé að mínu mati skemmdarverk á sjávarútvegi sem er best rekinn í öllum heiminum. Það þarf að rökstyðja sérstaklega hvernig hægt er að segja að slík breyting geti stutt við aðildarviðræður að Evrópusambandinu. Ég er áhugamanneskja um að ná góðum samningi fyrir Ísland, áhugamanneskja um að klára aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið en fara ekki einhverja skemmri skírn, og ég fagna því sérstaklega að utanríkisráðherra hefur eiginlega tekið fyrir það að fara með einhvern samning eftir að sjávarútvegs- og landbúnaðarkaflanum lýkur. Ég vil ná heildstæðum samningi en ég óttast að það verði erfitt að ná okkar ýtrustu kröfum, okkar besta samningi þegar búið er að kollvarpa meginatvinnugrein okkar í landinu.

Frú forseti. Ég get ekki tekið undir með það, þó að ég vildi sjá ýmislegt öðruvísi í þessu sjávarútvegsfrumvarpi, að í því felist kollvörpun á kerfinu, ég held ekki.

Jú.

Nei, eftir sem áður eru ýmsir helstu kostir þess eins og framsalið til staðar enn þá. Hv. þingmaður veit líka að þó að settur sé einhver slatti af aflaheimildum í potta er það gamalgróin íslensk hefð. Við höfum alltaf búið við þetta pottakerfi og bætum nú við einum. Ég held ekki að þetta leggi einhverja steina í götu okkar gagnvart ESB en það má skoða það. Þetta er athyglisvert sjónarmið og hv. þingmaður, sem er áhugamaður um ESB og um sjávarútveg, mun væntanlega leggja fram einhver rök þessu til stuðnings. Ég hef ekki séð þau og sé ekki í fljótu bragði hvað það er sérstaklega sem ætti að gera það nema það gangi eftir sem hv. þingmaður spáir að þetta rústi sjávarútveginum. Það tel ég að sé alveg út í hött, ekki síst miðað við stöðuna í sjónum sem ég hef svolítið vit á 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þá skýrslu sem hér er til umfjöllunar. Ég tel að það hafi verið skynsamlegt skref af okkur hér á þinginu að ákveða það fyrir nokkrum árum að eiga sérstaka umræðu á ári hverju um utanríkis- og alþjóðamál með því að ráðherra leggi fram slíka skýrslu. Eins og vanalega er víða komið við. Ég ætla ekki að fara sérstaklega ofan í einstaka kafla nema bara í upphafi máls míns minnast stuttlega á þætti eins og norðurslóðir, sem hæstv. ráðherra gerði að umtalsefni, en ég tel að mikill samhljómur sé um það hér í þinginu að gefa þeim málefnum meiri tíma og athygli, gefa þeim gaum í störfum þingsins. Þar eru hlutir á tiltölulega mikilli hreyfingu. Við höfum mjög mikla hagsmuni af því að fullt og eðlilegt samráð verði haft við okkur sem strandríki hér í Norðurhöfum. Því miður hefur það gerst að einstök ríki hafa hist án þess að kalla alla til, en mér sýnist á því sem gerst hefur síðan það var að það muni ekki gerast aftur með sama hætti. Ég verð líka í ræðu minni að víkja örstutt að því sem rætt var hér við ráðherrann um Líbíu og aðkomu okkar Íslendinga að ákvörðunum NATO í því efni. Það er mjög bagalegt og okkur ekki sæmandi að í landinu sitji ríkisstjórn sem er jafnósammála um jafnmikið grundvallarmál og aðild okkar að NATO er og aðild okkar að einstökum ákvörðunum sem teknar eru á þeim vettvangi. Það er ekki sæmandi okkur sem fullvalda þjóð sem vill láta taka sig alvarlega að í ríkisstjórninni tali ráðherrarnir út og suður um jafnalvarlegt mál og þar er undir. Hæstv. ráðherra getur ekkert skotið sér undan því að samráðherrar hans, eins og til að mynda hæstv. fjármálaráðherra, hefur hér í þinginu lýst því sérstaklega yfir að málið hafi ekki verið rætt í ríkisstjórn og að hann sé sem ráðherra mjög andvígur því að Íslendingar hafi nokkuð með það að gera sem ákveðið var, með stuðningi okkar, í Brussel á sínum tíma, í ráðinu. Það var þannig. Við höfðum tækifæri til að hreyfa athugasemdum eða koma í veg fyrir að NATO tæki yfir stjórn mála í Líbíu á sínum tíma, það var ekki gert. Þetta verð ég að minnast á þótt við höfum áður rætt þetta, vegna þess að þetta er hluti af utanríkisstefnu okkar og framkvæmd hennar í víðu samhengi. Einnig væri tilefni til að fara yfir ýmsa aðra kafla þessarar skýrslu, eins og til dæmis viðskiptamálin og alþjóðlegu þróunarsamvinnuna sem reyndar fær sérstaka umfjöllun hér í þinginu, en ég ætla að verja mestum hluta ræðu minnar í að ræða Evrópusambandsumsóknina og stöðu hennar og þá þróun sem er að eiga sér stað í Evrópusambandinu sem óhjákvæmilega verður að vera hluti af þessari umræðu. Það hlýtur að vera óaðskiljanlegur hluti umræðunnar að ræða þær breytingar sem eru að verða í Evrópusambandinu og áhrif þeirra á aðildarumsóknina og viðhorf manna til þess hvort eðlilegt sé að við séum í aðildarviðræðum og eftir atvikum að Ísland gangi inn í Evrópusambandið í framtíðinni eða ekki. Hæstv. ráðherra fjallaði um það að það væri svo mikilvægt að íslenska þjóðin fengi að koma að þessu máli. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér finnst mjög holur hljómur í því af hálfu stjórnarliða þegar þeir tala um lýðræðið og aðkomu almennings að einstökum ákvörðunum vegna þess að þeir greiddu atkvæði gegn því að fólkið í landinu greiddi atkvæði um upphaf þessa máls og hafa líka greitt atkvæði gegn því að þjóðin kæmi að því að útkljá Icesave-málið, þannig að öll tækifæri sem stjórnarliðar hafa fengið á þessu kjörtímabili til að bera mál undir þjóðina hafa þeir látið sigla fram hjá sér. Mér finnst þess vegna mjög holur hljómur í þeim málflutningi að allt Evrópusambandsmálið sé rekið áfram af mikilli lýðræðisást og miklu raunhæfara að tala bara um málið eins og það stendur. Ég heyri þá þann tón hjá hæstv. ráðherra og fleiri stjórnarliðum í dag, eins og hjá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni - og sami tónn hefur reyndar heyrst frá einstökum samninganefndarmönnum eins og lesa má í skrifum Þorsteins Pálssonar mjög nýlega - að þeir sem helst standa að baki þessari umsókn hafi gefist upp á því að ljúka samningi og bera hann undir þjóðina á þessu kjörtímabili. Það eru nú heilmikil tíðindi í mín eyru. Ég heyrði til dæmis ekki annað á hæstv. ráðherra í fréttum í gærkvöldi en að hann vildi alls ekki tímasetja það hvenær viðræðunum yrði lokið og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson er þeirrar skoðunar að það þurfi heilt ár til að kynna niðurstöðuna áður en atkvæðagreiðsla fari fram. Þetta er mjög mikil stefnubreyting, ef rétt er eftir tekið af minni hálfu, frá því sem áður hefur verið kynnt fyrir þjóðinni, þar sem það hefur verið algjört grundvallaratriði að málinu lyki á þessu kjörtímabili og að greidd yrðu atkvæði um það. Það hefur reyndar verið óaðskiljanlegur hluti málflutnings þessara aðila að við værum nú þegar í svo nánu samstarfi við Evrópusambandið að viðræðurnar um þá kafla sem út af standa væru tiltölulega einfaldar. Þess vegna gæti sá tími sem í viðræðurnar fer verið mjög takmarkaður. Mig grunar hins vegar að þeir sem vilja láta ferlið taka lengri tíma geri það af þeirri einföldu ástæðu að þeir sjá að það er ekki stemmning fyrir Evrópusambandsaðild í dag. Þeir sjá að kosning, ef hún færi til dæmis fram á næsta ári, mundi tapast. Það er sú tilfinning sem ég hef vegna þess að ég hef ekki séð nein efnisleg rök fyrir því að málið ætti að taka þetta langan tíma. Staðreynd málsins er sú að ekkert óvænt hefur komið upp á í aðildarviðræðunum. Þetta er allt eins og við var að búast. Evrópusambandið er búið að setja sér sínar reglur. Í viðræðunum hefur það komið mjög skýrt fram að af Evrópusambandsins hálfu er þess krafist af okkur að við lögum okkur að þeim reglum. Engar vísbendingar hafa fengist um varanlegar undanþágur svo nokkru nemi. Ég get látið það koma fram hér að að svo miklu leyti sem þau mál hefur borið á góma í heimsóknum einstakra aðildarríkja hingað til okkar á Alþingi hefur það verið alveg sérstaklega undirstrikað að varanlegar undanþágur geta aldrei verið nema afar takmarkaðar eins og frægt er til dæmis í Svíþjóð þar sem þeir nefna helst til að þeir hafi áfram fengið að taka í vörina. Það er ekki boðlegt fyrir okkur að vísa í einhverjar slíkar minni háttar undanþágur þegar við erum að ræða um mikilvægustu atvinnugrein okkar Íslendinga, sjávarútveginn, meðal annars. Það hefur svo margt verið sagt um stefnu okkar í sjávarútvegsmálum - og hversu ómögulegt það sé fyrir okkur, með þessa grundvallaratvinnugrein, að fela það í hendur Brussel-valdsins að ákveða til dæmis árlegar veiðar við Íslandsstrendur eða yfir höfuð að færa fullveldi okkar í þeim efnum frá okkur yfir í þetta ríkjasamband - að ég ætla ekki að fara að endurtaka það. Það bara æpir á okkur og ef það hefur ekki gert það fyrr, hlýtur það að gera það núna, vegna þess að aukið mikilvægi greinarinnar er vonandi öllum ljóst eftir þær breytingar sem orðið hafa í efnahagslegu tilliti. Hitt tel ég að sé orðið tímabært að við ræðum nánar, svo að ég sleppi nú sjávarútvegsumræðunni sem svo oft er tekin, en það er aukin sókn Brussel-valdsins í völd. Það er nefnilega mjög merkileg staðreynd að við erum á Íslandi að ræða það annars vegar að færa meira vald til fólksins, að taka það jafnvel inn í stjórnarskrá að hægt sé að efna til þjóðaratkvæðagreiðslna um einstök mál. Við höfum jafnframt verið að þróa það á sveitarstjórnarstiginu að íbúarnir fái að koma nær einstökum ákvörðunum, hvort sem er um skipulagsmál eða einstakar ákvarðanir eins og álver í Helguvík eða flugvöllinn í Reykjavík eða annað þess háttar. Á sama tíma og þetta skýra ákall er frá fólkinu í landinu, um að fá að koma beint að málum, erum við að ræða það í fullri alvöru að færa risastóra málaflokka frá okkur til Brussel þar sem endanleg ákvörðun í málum verður tekin af þeim sem við getum aldrei kallað til ábyrgðar. Það dugar ekkert að nefna hér að við munum eiga einstaka þingmenn á Evrópuþinginu, þeir verða alltaf undir þeim massa sem þeir mæta þar, þeir munu ekki ráða við þann mikla fjölda sem fyrir er í þinginu og atkvæði þeirra munu engum sköpum skipta. Mér finnst það mjög merkilegt fyrirbæri í íslenskri þjóðmálaumræðu að þetta tvennt geti gerst á sama tíma, svona sterkt ákall um að fá völdin til sín og að við séum síðan með ríkisstjórn sem keyrir í gegn þá stefnu að færa stóra málaflokka lengst í burtu frá okkur, og það stóra málaflokka á borð við sjávarútvegsmálin. Annað atriði sem við hljótum að þurfa að ræða er staða gjaldmiðilsins. Við skulum ekki draga fjöður yfir það að sveiflur í gengi íslensku krónunnar og verðbólgan, hin almenna verðtrygging sem hefur gilt hér á Íslandi í langan tíma - þetta allt hefur verið eitt helsta eldsneytið í Evrópusambandsumræðunni. Í skýrslunni er það tiltekið sérstaklega að menn horfi mjög til þess að geta komist út úr krónunni, það muni spara okkur mjög mikið í efnahagslegu tilliti. Ég velti því reyndar fyrir mér hvort aðrir ráðherrar í ríkisstjórninni geti skrifað undir það sem hérna segir. Mér finnst það nú ekki góð skilaboð svona almennt frá einni ríkisstjórn að tala niður eigin gjaldmiðil eins og gert er í skýrslunni. Ég tek hins vegar eftir því að utanríkisráðherra er hættur að nefna 200 milljarða sparnaðinn sem stundum hefur verið orðaður, nú eru þetta í skýrslunni, á bls. 31, orðnir einhverjir milljarðar. 
             Það sem ég vildi vekja sérstaklega athygli á í þessu sambandi er það að nú er evruríkjunum orðið ljóst að evrusamstarfið gengur ekki upp án þess að menn framselji meira af fullveldi sínu til Brussel. Út á það ganga hinir nýgerðu sáttmálar sem vísað er til, t.d. á bls. 25, hinn svokallaði „Euro Plus Pact“ eða Evrusáttmálinn og eins líka „Pact for Stability and Growth“ eða Stöðugleikasáttmáli ESB sem nefndur er á bls. 25. Þetta eru sáttmálarnir, sérstaklega Evrusáttmálinn, þetta eru aðgerðir sem forseti Tékklands hefur nefnt til vitnis um að þjóðríkin séu að missa meira og meira af fullveldi sínu til Brussel. Það hefur nú runnið upp fyrir evruríkjunum að evrusamstarfið gengur ekki upp án frekara framsals á efnahagslegu sjálfstæði sínu til miðstýringarvaldsins. Þetta eru slíkir grundvallarþættir sem eru að breytast bara þessi missirin í Evrópu og í evrusamstarfinu að við hljótum að verða að taka þá til umræðu í tengslum við umræðu um aðild okkar að Evrópusambandinu eða aðildarumsóknina. Ég segi fyrir mitt leyti: Ég hef fyrst og fremst byggt andstöðu mína við aðild okkar að Evrópusambandinu á því að við værum að framselja of mikið af fullveldi okkar. Það er hægt að nefna sérstaklega sjávarútveginn í því sambandi, en það eru að koma fleiri og fleiri dæmi upp, bara frá því umsóknin var lögð fram, um að evrusvæðið mun krefjast þess að menn samræmi meira í skattframkvæmd sinni, samræmi meira og undirgangist jafnvel efnahagslegar refsiaðgerðir og nýja stefnu í ríkisfjármálum til þess að mega komast inn í klúbbinn. Það er vegna þess að það gengur ekki að eiga myntsamstarf með þeim hætti sem gert hefur verið með lausbundnum viðmiðum um það hvaða skilyrði menn þurfi að uppfylla. Þetta sést til dæmis á því að lengi framan af hefur ekkert einasta Evrópusambandsríki eða hvað þá evruríki uppfyllt öll skilyrði Maastricth-sáttmálans. Við þessu er verið að bregðast og við verðum að taka þetta með inn í umræðuna um aðildarumsóknina. Það sem mér finnst standa upp á ríkisstjórnina eins og sakir standa er að svara því mjög skilmerkilega án frekari tafa hvort það sé sem sagt orðið ljóst í dag að menn treysti sér ekki til að ljúka viðræðuferlinu og láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir lok kjörtímabilsins. Mér segir svo hugur að það sé staðan, en það er ekki vegna þess að eitthvað efnislegt hafi komið upp í viðræðuferlinu sem verður svo tafsamt að semja um. Það er vegna þess að flokkarnir tveir þora ekki að horfast í augu við kjósendur 

Frú forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að hvergi innan ríkisstjórnar, í ráðherranefnd eða í samtölum mínum við starfsmenn mína hefur nokkru sinni verið rætt um að fresta atkvæðagreiðslu fram yfir kosningar ef það er hægt að taka hana hérna megin. Hv. þingmaður hefur oft heyrt mig spurðan í fjölmiðlum um það hvenær ég telji að af þjóðaratkvæðagreiðslu verði, ég hef aldrei farið nær því en núna áðan. Ég sagði að 2013 væri hugsanlegt. Hv. þingmaður má ekki gleyma því að hluti af árinu 2013 er líka á þessu kjörtímabili. Efasemdin í mínum huga er bara sú, varnagli sem ég hef alltaf slegið, að við eigum eftir að hefja samningana. Eins og hv. þingmaður gat um í ræðu sinni er þar einn erfiður kafli fyrir okkur, erfiðari en aðrir, sjávarútvegurinn. Þar munu Íslendingar verða mjög fastir fyrir og við getum ekki gefið okkur hvenær samningnum um hann lýkur. Ef svo vildi til að það gengi greiðlega að semja um lausn sem við gætum sætt okkur við er ekki útilokað að atkvæðagreiðsla um samninginn gæti orðið mun fyrr en það sem jafnvel 

Frú forseti. Hraðanum í þessum viðræðum ræður ríkisstjórnin að verulegu leyti. Samninganefndin undir forsjá hæstv. ráðherra getur ráðið hraðanum í viðræðunum og ég ætla að leyfa mér að spá því að það muni ekki henta ráðherranum að hafa þjóðaratkvæðagreiðsluna hér á næsta ári eins og allan tímann hefur verið gefið í skyn að hægt væri að gera. Við skulum ekki gleyma því að kjörtímabilið er fjögur ár og við höfum rætt um það frá upphafi að vegna þess að við værum þegar komin inn í EES-samstarfið ætti þetta að vera tiltölulega einfalt mál. Rýnivinnunni er lokið og skýrslurnar eiga að liggja fyrir strax í haust. Þá sjáum við skilyrði Evrópusambandsins fyrir áframhaldandi viðræðum og dugi mönnum ekki hálft ár eða rúmlega það til að komast til botns í einstökum málum er augljóst að menn eru bara að reyna að tefja og skjóta sér undan því að horfast í augu við kjósendur með það í höndunum sem menn hafa þá.

Frú forseti. Ég hef alltaf sagt að þetta snúist ekki um hraða heldur gæði. Það er alveg klárt að um leið og samningunum er lokið, og við skulum segja að þeir taki brátt af, það er ekkert óhugsandi, verður farið með málið í þjóðaratkvæðagreiðslu eins fljótt og auðið er. Það er engin spurning um það. Ég er síðan algjörlega ósammála hv. þingmanni um það hver niðurstaða þeirrar þjóðaratkvæðagreiðslu verður. Ég held til dæmis að hv. þingmaður, það mátti hugsanlega lesa úr ræðu hans, geti ekki dregið samasemmerki á milli Icesave-niðurstöðunnar og þessarar niðurstöðu, alls ekki. Þegar menn standa frammi fyrir samningnum og ef það nást samningar sem Íslendingar una við varðandi til dæmis sjó og land tel ég að fyrir þorra íslensks almennings sé svo mikill ávinningur í því að geta tekið upp evruna að það verði hér rungandi meiri hluti fyrir þessu þegar að því kemur. En ég get ekki fullyrt það fyrir fram og ég verð að gera ráð fyrir hinum möguleikanum. Hitt fullvissa ég hv. þingmann um, að hann þarf ekki 

Frú forseti. Ég er einfaldlega að vekja athygli á þeirri staðreynd að það er nýtt að það komi fram hjá svona mörgum stjórnarliðum, eins og hæstv. ráðherra og hv. þingmanni sem ég nefndi sérstaklega áðan, að hugsanlega verði ekki hægt að útkljá þetta mál fyrr en eftir næstu kosningar. Mér þykja það tíðindi. Og mér þykir það enn óútskýrt. Eins og rætt hefur verið um þetta mál og það hefur þróast frá því að umsóknin var lögð fram hefur fram til þessa alltaf verið gengið út frá því að málið yrði afgreitt á næsta ári. Það sem ég nefndi í ræðu minni og snýr að evrunni og þeim breytingum sem eru að verða þar og þeim auknu kröfum um framsal á efnahagslegu sjálfstæði til að geta verið þar inni tel ég einmitt þætti sem munu fara þvert ofan í íslenska þjóð öfugt við það sem hæstv. ráðherra telur. Og mér finnst reyndar vera fullt tilefni til þess 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni kærlega fyrir ræðuna. Það er sagt til sveita að í góðri smalamennsku sé hundunum sigað á féð til að breyta stefnu þess eða halda stefnu þess. Það hefur gjarnan verið svo með þessa ríkisstjórn að þingmenn séu sendir fram á sviðið til að bera þjóðinni og þingmönnum skilaboðin. Síðast í gær virðist þetta bragð hafa verið notað þegar hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson flutti þjóðinni að kosningar um ESB yrðu líklega ekki fyrr en 2013. Mig langar því til að spyrja þingmanninn: Getur verið að þetta sé hluti af því að nú sé stjórnlagaráð að störfum sem kemur til með að leggja fyrir þingið stjórnarskrárbreytingar er lúta að því að fullveldisafsal þjóðarinnar verði afnumið úr stjórnarskrá? Til að breyta stjórnarskránni þarf þingkosningar og samkvæmt plani verða þingkosningar að vori 2013 og ætlar þá ríkisstjórnin 

Frú forseti. Ég neita að trúa því fyrr en ég tek á því að nokkur ríkisstjórn léti sér detta í hug að ganga frá Evrópusambandsaðild án þess að leyfa þjóðinni að eiga síðasta orðið, sérstaklega um svona þætti eins og hv. þingmaður nefnir. Það kann þó vel að vera að þau hafi séð sér einhverja leiki á borði til að einfalda ferlið. Ég tel hins vegar hina raunverulegu ástæðu fyrir þessu þá sem skrifað hefur verið um núna mjög nýlega, að við höfum ekki í landinu ríkisstjórn sem er einhuga um þetta mál og yfir höfuð líkleg til að geta komið með, eftir langar viðræður, samning og mælt fyrir honum þannig að trúverðugt sé. Þetta birtist á þeim fyrsta degi sem lagt var af stað þegar þingskjalið sjálft kom, enginn rökstuðningur var með málinu, annar flokkurinn áskildi sér rétt til að tala gegn því. 

Virðulegi forseti. Ég bið þingmenn alla að íhuga mjög vel þetta sem ég kom fram með í fyrri ræðu minni. Sjálfstæðisflokkurinn vildi tvöfalda leið, leið þess að þjóðin segði hug sinn í þjóðaratkvæðagreiðslu, í fyrsta lagi hvort það ætti að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið og í öðru lagi, vildi þjóðin það, átti að fara fram önnur þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem samningnum yrði hafnað eða hann samþykktur. Að mínu mati beitir Samfylkingin öllum brögðum til að þessi Evrópusambandsaðild fái að halda lífi. Jafnvel vitum við þingmenn að þjóðaratkvæðagreiðsla sú sem er boðuð í tillögunni er ekki bindandi, hún er einungis ráðgefandi. Það kom fram í umræðunum og hefur margoft komið fram annars staðar. Þess vegna óttast ég að þetta fullveldisframsal, sem ég veit að ákveðnir aðilar í stjórnlagaráði 

Frú forseti. Ef þetta er rétt hjá hv. þingmanni, ég útiloka alls ekki að svo sé, höfum við að minnsta kosti þann varnarleik að breytingar á stjórnarskránni eru ekki úr höndum þingsins. Málið mun alltaf þurfa að koma hingað til okkar og þá gefst okkur tækifæri til að ræða þetta áður en nokkrar breytingar verða samþykktar á stjórnarskránni. Ég vil meina að ég hafi ekki enn heyrt þann tón hér í þinginu að nokkrum detti í hug að ganga frá Evrópusambandsaðild með einfaldri þingssamþykkt án þess að þjóðin fengi að hafa um það síðasta orðið. Það yrðu slík svik við gefin fyrirheit í málinu af hálfu þeirra sem standa að aðildarumsókninni að þeim yrði örugglega ekki lengi sætt í valdastólum.

Frú forseti. Það var aldeilis röng útlegging af vikugömlum pistli mínum um það hvenær líklega yrði kosið um aðildarsamninginn við Evrópusambandið að það yrði sjálfkrafa gert eftir næstu kosningar. Ég spáði því, m.a. út frá fundi sameiginlegu þingmannanefndar Evrópusambands og Íslands um daginn, að samningsferlinu sem hefst formlega í lok júní lyki kannski að ári og þá tæki við nokkurra mánaða kynningarferli og síðan yrði kosið, ekkert um að það yrði eftir kosningar. Kosningar verða líklega um mitt ár 2013 og ekkert er því til fyrirstöðu að kjósa fyrir þær. Það sem ég byggði álit mitt sérstaklega á var samanburðarfræði sem ég lagðist aðeins í úr aðildarsögu 27 ríkja Evrópusambandsins. Það aðildarferli sem stystan tíma hefur tekið frá því að umsókn fór inn þar til kosið var um aðild tók fjögur ár. Það voru Svíþjóð og Finnland, sem sagt EFTA-löndin, 1991 og önnur aðildarferli tóku mun lengri tíma. Ég sagði að ef við færum yfir þá sem hefðu farið inn á mestum hraða 

Virðulegi forseti. Ég skil hv. þingmann þannig að hann geti ekki sagt fyrir um það hvort það verði fyrir eða eftir kosningar. Ég ann honum þess alveg að hafa bollaleggingar um þetta án þess að hann fullyrði eitt eða neitt. Það er að minnsta kosti ljóst að ef kynningarferlið, sem mig minnir að hv. þingmaður hafi talað um að gæti tekið allt að einu ári, tekur heilt ár, 12 mánuði, fer mjög að styttast í þeim tíma sem menn hafa ljúki þeir ekki viðræðunum næsta vor. Við gerum öll ráð fyrir því að kosið verði fyrir mitt ár 2013 og samkvæmt því eru menn úti á tíma ef ekki er búið að ljúka viðræðunum um mitt næsta ár. Eins og hæstv. utanríkisráðherra hefur talað heyrist mér að embættismenn og ráðuneytið geri frekar ráð fyrir því að það muni taka allt næsta ár 

Frú forseti. Ég nefndi í grein minni að það væri undir hælinn lagt hvað kynningarferlið tæki langan tíma, það færi eftir þeim sem færu fyrir já- og nei-hreyfingum og öðrum þeim sem munu berjast með eða á móti samningnum sem heim kemur. Gengi ferlið eftir eins hratt og hugsast gæti og samningaviðræðum lyki síðsumars árið 2012 er ekkert ólíklegt að hér yrði kosið á fyrstu mánuðum ársins 2013, febrúar, mars kannski, sem væri þá einhverjum mánuðum fyrir þingkosningar ef þær eru alveg í blálokin á kjörtímabilinu. Það á bara eftir að koma í ljós. Ef þetta gengur eins hratt og hugsast getur og við kjósum í febrúar 2013 leiddum við til lykta samning á meiri hraða og styttri tíma en nokkur önnur þjóð sem hefur sótt um aðild að Evrópusambandinu frá upphafi þess. Þær þjóðir sem fóru inn á stystum tíma, eins og ég nefndi áðan, Finnland og Svíþjóð, 

Virðulegi forseti. Á þeim fundum sem verið hafa í utanríkismálanefnd með samninganefndarmönnum um samráðsvettvanginn sem hefur verið skipaður um þetta aðildarumsóknarferli hefur komið nokkuð skýrt fram að við mundum til dæmis aldrei ljúka aðildarviðræðum á fyrri hluta næsta árs. Mig minnir að formaður nefndarinnar hafi sagt að ef allt gengi upp, þetta gengi eins og í sögu, væri í fyrsta lagi mögulegt að ljúka viðræðunum seint á næsta ári. Þess vegna held ég að það sé bara nokkuð rétt hjá hv. þingmanni að það standi mjög tæpt með að nást fyrir næstu kosningar. Um það hvort þetta er vegna efnislegra atriða eða þess að það henti ekki út af andrúmsloftinu sem ríkir um viðræðurnar 

Herra forseti. Það er þekkt að hv. þm. Bjarni Benediktsson hefur, a.m.k. í greinaskrifum á fyrri stigum, látið í ljós þau viðhorf að það geti verið skynsamlegt að leita eftir því gagnvart Evrópusambandinu hvað kynni að vera í boði, eins og það er stundum orðað, hvað Ísland varðar. Það sem mig langar að heyra frá þingmanninum núna er hvort hann sé ekki þeirrar skoðunar að það eigi að ljúka viðræðunum þannig að þjóðin geti kosið um þær niðurstöður sem koma út úr þeim. Telur hann að það sé jafnvel betra við núverandi aðstæður að hætta þessu umsóknarferli, láta staðar numið? Á hvaða grundvelli mundi hann þá vilja gera það og með hvaða rökum? Telur hann þá lýðræðislegra að taka ákvörðun um það á þinginu eða er hann þeirrar skoðunar, eins og hann hefur að minnsta kosti á einhverjum tímapunkti lýst, að það eigi að láta á þetta reyna og láta þjóðina kveða upp sinn dóm um það 

Herra forseti. Ég greiddi atkvæði gegn því að við sæktum um aðild að Evrópusambandinu. Ég tel að okkar hagsmunum sé best borgið utan sambandsins og ég hef styrkst í þeirri trú, m.a. vegna þeirrar þróunar sem hefur verið undanfarna mánuði og missiri og ég vísaði til í máli mínu. Eins og ég nefndi áðan finnst mér mjög holur hljómur í því þegar stjórnarliðar tala um að við eigum að beita lýðræðislegum aðferðum til að komast til botns í þessu. Okkar tillaga í upphafi var að fá kjósendur í lið með okkur. Ég tel að það ætti að stöðva viðræðuferlið og fá kjósendur í lið með sér með hvað eigi að gera í framhaldinu. Það getum við til dæmis gert í næstu þingkosningum með því að flokkarnir setji málið skýrt á dagskrá hjá sér og fái síðan umboð kjósenda í samræmi við þetta stefnumál sitt. Það að bjóða okkur upp á það að vera með ríkisstjórn sem ætlar ekki einu sinni að styðja eigin samning og koma með hann eftir strangar viðræður og kostnaðarsamar finnst mér ekki stefna 

Herra forseti. Til umfjöllunar er skýrsla hæstv. utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál. Ég get tekið undir það sem kom m.a. fram hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni, að það hafi verið rétt skref þegar ákveðið var að utanríkisráðherra flytti þinginu skýrslu um utanríkis- og alþjóðamál einu sinni á ári og hún yrði tekin til umfjöllunar í víðu samhengi. Ég vil þó geta þess að mér finnst mikilvægt að tækifæri gefist til að ræða utanríkis- og alþjóðamál við fleiri tilvik en bara það eitt þegar hæstv. utanríkisráðherra flytur skýrslu sína um málið og raunar er það gert í sölum Alþingis. Hugsunin er auðvitað að fara heildstætt yfir málin og reyna að tæpa á sem allra flestu og ef til vill er sá tími sem er til ráðstöfunar fyrir það of skammur. Ég tel að í öllum meginatriðum komi þessi skýrsla hæstv. ráðherra inn á öll þau viðfangsefni sem við er að etja á málasviði utanríkis- og alþjóðamála og geri það ágætlega þó að við getum að sjálfsögðu haft mismunandi skoðanir á einstökum þáttum sem skýrslan greinir frá. Sumt í þessum texta er reyndar með orðfæri hæstv. utanríkisráðherra og nægir að lesa innganginn til að komast að því að þar hefur hæstv. utanríkisráðherra örugglega sjálfur haldið á penna. Ég ætla að tæpa á nokkrum málum sem hafa verið til umfjöllunar. Ég byrja á málinu er varðar Evrópusambandið en um það er fjallað í III. kafla skýrslunnar frá bls. 15 og áfram. Í mínum huga tel ég þær viðræður sem við eigum í við Evrópusambandið vera í öllum meginatriðum í samræmi við þá lýsingu sem er að finna í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar frá árinu 2009 um það hvernig viðræðuferlið gengur fyrir sig. Ég tek ekki undir þau sjónarmið að nú sé þetta viðræðuferli með allt öðrum hætti og komið í annan farveg en gert var ráð fyrir. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að í meginatriðum hafi verið staðið við þann vegvísi sem nefndarálit meiri hluta utanríkismálanefndar er. Það má kannski færa rök fyrir því að í einhverjum tilvikum hafi hlutirnir gengið hægar fyrir sig og er svo sem ekkert við því að segja. Vegna umræðu sem hefur verið um tímasetningar og annað í því efni langar mig að það komi fram að ég tel að við eigum að fá niðurstöðu í þetta mál eins fljótt og unnt er. Ég lýsti því á fundi sameiginlegrar þingmannanefndar Alþingis og Evrópuþingsins í lok apríl að ég teldi að við ættum að reyna að einhenda okkur sem fyrst í þá málaflokka sem við vitum að verða torveldastir í viðræðuferlinu, sem eru fyrst og fremst sjávarútvegsmál og að einhverju leyti aðrir málaflokkar eins og landbúnaðarmál og gjaldmiðilsmál. Við eigum að gera þetta og ég tel að um leið og við förum í viðræður um þá málaflokka í haust sé hægt að leiða það tiltölulega fljótt til lykta hvort grundvöllur er fyrir samkomulagi eða niðurstöðu sem menn hér á landi treysta sér til að segja að sé viðunandi. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar að það eigi frekar að þrýsta á að atkvæðagreiðslan um þetta mál fari fram fyrr en síðar. Ég vil líka láta það koma fram vegna andsvars hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur um að menn væru kannski vísvitandi að reyna að draga atkvæðagreiðsluna fram á næsta kjörtímabil og jafnvel var gefið í skyn að verið væri að beita sér fyrir breytingum á stjórnarskránni innan stjórnlagaráðs þannig að ekki þyrfti að spyrja þjóðina. Af minni hálfu kemur það ekki til greina. Það er alveg sama þó að stjórnlagaráð geri tillögur um breytingar á stjórnarskránni sem mundu gera stjórnarskrárbreytingar í framtíðinni eitthvað auðveldari þá kemur ekki til greina að leiða Evrópusambandsmálið til lykta öðruvísi en í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég vil að það sé algerlega skýrt af minni hálfu. Það verður að sjálfsögðu gert og er það sem lagt var upp með í upphafi. Niðurstaðan úr samningaviðræðunum á að leggjast í dóm kjósenda. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að ljúka þessum aðildarviðræðum. Það hefur ekkert með það að gera hvaða afstöðu ég eða mínir flokksfélagar höfum síðan til þeirrar niðurstöðu sem út úr þeim kemur. Mín afstaða byggir á því að brýnt sé þegar þjóðin tekur afstöðu til þess hvort hún vill ganga í Evrópusambandið eða ekki að hún standi frammi fyrir tveimur góðum kostum. Hvor kosturinn sem verður ofan á verði alla vega til heilla fyrir íslenska þjóð. Það er alla vega mín von. Ég vona að allir þingmenn geti skrifað undir það að sú ákvörðun sem þjóðin tekur á hvorn veginn sem er verði til farsældar. Þess vegna er mikilvægt að samninganefnd Íslands leggi sig alla fram og stjórnvöld og Alþingi í að ná fram sem hagstæðastri niðurstöðu. Það er það sem ég hef að leiðarljósi í þeirri vinnu sem ég kem að á vettvangi utanríkismálanefndar og starfshóps hennar um Evrópumál en að sjálfsögðu verður hver og einn að taka málefnalega afstöðu til þeirrar niðurstöðu sem kemur úr viðræðunum á eigin forsendum. Það hefur margsinnis komið fram að afstaða Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er sú að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan um leið og við teljum að það verði að leiða þetta mál til lykta með þeim hætti sem ferlið er í nú og þjóðin taki síðan afstöðu. Þess vegna höfum við, eins og Samfylkingin, í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar, hvor flokkur um sig, áskilið okkur rétt til að halda uppi okkar málflutningi og baráttu þegar málið kemur til kasta þjóðarinnar. Þá vil ég geta þess að í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar er fjallað um þjóðaratkvæðagreiðsluna og tímasetningar hvað hana varðar. Þar er vakin athygli á því að í Noregi og Svíþjóð liðu um sex til sjö mánuðir frá því að viðræðum lauk og þar til þjóðaratkvæðagreiðsla fór fram, þ.e. hið svokallaða kynningarferli tók þann tíma. Við höfum skrifað það inn í okkar nefndarálit að við teljum að það sé viðmið sem við eigum að hafa í þessu efni. Þannig sé ég fyrir mér að það gætu liðið allt að sex mánuðir frá því að viðræðum lýkur og þar til þjóðaratkvæðagreiðslan fer fram. En það er mál sem þarf að taka ákvörðun um sérstaklega þegar þar að kemur og við komumst á þann punkt. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að eyða meiri tíma í Evrópusambandsmálin að þessu sinni. Mig langar að nefna nokkra aðra þætti sem getið er um í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra. Ég vil nefna þróunarsamvinnumál og lýsa yfir ánægju með þá vinnu sem lögð hefur verið í þau af hálfu utanríkisráðuneytisins og í þeirri þingsályktunartillögu sem við höfum núna til meðhöndlunar í utanríkismálanefnd um alþjóðlega þróunarsamvinnu. Það er nýmæli að lögð sé fram sérstök stefnumótandi þingsályktunartillaga og þar getum við þingmenn sem tökum þátt í þeirri vinnu lagt okkar áherslur. Þar er sérstaklega fjallað um áherslusvið í þróunarsamvinnu af Íslands hálfu sem er auðlindamál, mannauður, friðarstarf og mannúðarmál. Hæstv. utanríkisráðherra nefndi að í tillögunni væri gert ráð fyrir því að árið 2020 eða 2021, hygg ég kannski frekar, gætum við náð viðmiði Sameinuðu þjóðanna um 0,7% af vergum þjóðartekjum til þróunarsamvinnumála. Ég lýsti því í umræðum um þessa þingsályktunartillögu að ég vildi gjarnan skoða það hvort svigrúm væri til að flýta þessu eitthvað. Ég veit að flestar Evrópuþjóðir reyna að ná þessu viðmiði heldur fyrr, 2015 eða 2016, og við munum skoða það á vettvangi utanríkismálanefndar. Það er óhjákvæmilegt að fjalla aðeins um Líbíu og þau mál öllsömul og rétt að halda því til haga í þessu samhengi að stuðningur var við það í ríkisstjórn og líka af hálfu ráðherra Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að taka undir ályktun nr. 1973 frá öryggisráði Sameinuðu þjóðanna um aðgerðir til að vernda almenna borgara og hefja viðræður um pólitíska lausn á deilumálunum í Líbíu. Þegar kom að því að NATO tæki ákvörðun um að taka að sér að vera í forsvari fyrir þær aðgerðir af þremur ríkjum, Bretlandi, Bandaríkjunum og Frakklandi, þá er það rétt að embættismenn utanríkisráðuneytisins gerðu grein fyrir því í utanríkismálanefnd að sú umræða færi fram á vettvangi NATO. Utanríkismálanefnd hafði verið upplýst um það og raunar var það almennt vitað því að um þær upplýsingar var einnig fjallað í fjölmiðlum. Ákvörðunin sjálf var hins vegar ekki tekin af utanríkismálanefnd, utanríkismálanefnd tekur ekki slíkar ákvarðanir og ber ekki ábyrgð á þeim, heldur var það gert á vegum framkvæmdarvaldsins. Ég hefði sjálfur talið skynsamlegt að pósitíf ákvörðun þar að lútandi hefði verið tekin á vettvangi ríkisstjórnarinnar. Ég tel líka og get tekið undir með mörgum sem hafa fjallað um þau mál á alþjóðavettvangi að það stappi mjög nærri því að aðgerðir Atlantshafsbandalagsins séu komnar út fyrir það umboð sem ályktunin nr. 1973 gefur og þess vegna séu rök fyrir því að taka málið upp og jafnvel Atlantshafsbandalagið og Ísland beiti sér á þeim vettvangi fyrir því að Atlantshafsbandalagið hætti aðgerðum og menn reyni að koma stöðu þessara mála í friðarviðræður, viðræður um vopnahlé og pólitíska lausn. Ég tel það afar mikilvægt því að við vitum alveg hvernig aðgerðir af þessum toga hafa tilhneigingu til að draga allt á langinn og kosta þegar upp er staðið miklu meira mannfall en nokkur hafði gert ráð fyrir í upphafi. Þar er sagan ólygnust. Mig langar enn fremur að nefna Palestínu sem hæstv. ráðherra kom inn á í máli sínu. Ég tel að þær fréttir sem við höfum núna fengið af þeim málum og samtölum milli hreyfinga Palestínumanna, viðræðum í Kaíró og viðræðum um myndun nýrrar ríkisstjórnar, séu afar jákvæðar. En ég tel líka að það sé mikilvægt fyrir okkur, eins og við höfum raunar gert og hæstv. utanríkisráðherra af mjög miklum myndarskap á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, að tala máli Palestínu. Eins og staðan er tel ég að við höfum alla burði til að gera það áfram og að Norðurlöndin hafi núna, ekki síst Ísland, stöðu og möguleika á að halda áfram að beita sér af fullum þunga. Ég hvet hæstv. ráðherra til að gera það. Ýmislegt bendir til að við séum jafnvel í betri færum en ýmis önnur ríki á Norðurlöndunum til að hafa forustu þar um. Í þessari skýrslu, virðulegi forseti, er fjallað um margvísleg önnur mál, þ.e. utanríkisviðskiptamál og öryggismál. Ég vil einkum nefna að hæstv. utanríkisráðherra hefur lagt fram á Alþingi tillögu um skipan nefndar til að vinna að sérstakri þjóðaröryggisstefnu. Mér finnst mjög mikilvægt að við, stjórnmálaöflin á Íslandi, reynum að ná saman um nýja nálgun og nýja hugsun í öryggis- og varnarmálum okkar og nálgast þau út frá miklu breiðara sjónarhorni en tíðkast hefur. Til þessa höfum við fyrst og fremst horft á þennan málaflokk út frá hernaðarlegu öryggi en staðreyndin er auðvitað sú að öryggismálin eru miklu víðfeðmari. Þar eru umhverfismál ekki síst, loftslagsmál þurfa að fá stóraukið vægi í umfjöllun um öryggismál. Samfélagslegt öryggi er af ýmsum toga og ógnir sem geta steðjað að grunnþjónustu okkar, heilbrigðisþjónustu, fjarskiptaþjónustu og öðru slíku þurfa að fá miklu meira vægi. Ég vonast til að um það geti orðið breið samstaða á vettvangi stjórnmálaflokkanna. Bæði þessi tillaga og tillagan um alþjóðlega þróunarsamvinnu eru nú til umfjöllunar í utanríkismálanefnd og vonir mínar eru þær að við getum afgreitt tillögurnar á þessu þingi frá nefnd og jafnframt í þingsal. Síðan tel ég að í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar séu slegnir nýir tónar í utanríkisstefnu Íslendinga. Þar er nýjar áherslur að finna. Þar er sérstök áherslu lögð á norðurslóðamál sem hér hafa komið aðeins til umfjöllunar og ég hygg að séu mjög mikilvæg. Mikilvægt er að samtvinna hagsmuni okkar í loftslagsmálum og umhverfismálum almennt með utanríkismálum. Líka eru slegnir nýir tónar varðandi varnarmál og öryggismál, sem m.a. má sjá í þingsályktunartillögunni um þjóðaröryggisstefnuna, en líka eru þar tónar er varða friðlýsingu Íslands sem ég bind vonir við að við getum þokað áfram á þessu þingi. Að öðru leyti, 

Herra forseti. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að ákvörðun um að Ísland styddi yfirtöku NATO á hernaðaraðgerðum í Líbíu hefði átt að taka - hann lýsti því sem skoðun sinni að það hefði átt að taka um það pósitífa ákvörðun í ríkisstjórn. Mig langar til að biðja hv. þingmann að koma aðeins með mér í „ef, þá kannski“-leikinn. Ef þessi fyrirhugaða ákvörðun hefði verið borin undir Vinstri græna hefðu Vinstri grænir krafist þess að Ísland beitti neitunarvaldi sínu í Norður-Atlantshafsráðinu? Mig langar líka til að spyrja hv. þingmann, sem greindi frá því réttilega að þessi ákvörðun hefði ekki verið tekin í utanríkismálanefnd, og við vitum að hún var ekki tekin í ríkisstjórn: Var þessi fyrirhugaða ákvörðun kynnt fyrir 

Herra forseti. Já, það er eins og þingmaðurinn segir, hún er komin í „ef að sé og ef að mundi“-leikinn og vill fá svör við því „hvað ef“. Ég get ekkert um það fullyrt, ég hef bara hlustað á formann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem hefur lýst afstöðu sinni til þessa máls hér í þingsal og þingmaðurinn þekkir. Ég ítreka það líka að ákvörðun hér að lútandi var ekki tekin af utanríkismálanefnd þó að fyrir henni væri kynnt að umræðan væri í gangi á vettvangi NATO og að til slíkrar ákvörðunar gæti komið á þeim vettvangi. Hvað sjálfan mig varðar var þessi fyrirhugaða ákvörðun ekki kynnt mér sérstaklega frekar en öðrum í utanríkismálanefnd, að því er ég best veit.

Virðulegur forseti. Þetta er mjög skemmtilegur leikur sem ég er að biðja hv. þingmann um að koma með mér í. Í grein á Smugunni frá 16. maí 2011, eftir hæstv. menntamálaráðherra, Katrínu Jakobsdóttur, með leyfi forseta, segir: „Í stefnuyfirlýsingu [ríkisstjórnarinnar] segir ekkert um aðild Íslands að NATO. Það er vegna þess að stefna flokkanna beggja er óbreytt varðandi aðild að hernaðarbandalaginu. VG er andvígt henni og tekur engan þátt í starfi NATO … Í raun má segja að hinn utanríkispólitíski meiri hluti á þinginu sé annar en stjórnarmeirihlutinn.“ Nú er það þannig að það er ekki hinn utanríkispólitíski meiri hluti sem tekur ákvörðun sem þessa í Norður-Atlantshafsráðinu heldur er það ríkisstjórn Íslands sem talar þar. Ríkisstjórn Íslands fer með þetta atkvæði. Hæstv. utanríkisráðherra hefur sagt að engir fyrirvarar hafi verið gerðir af hálfu Íslands þegar afstaða Íslands var kynnt. 

Ég vil biðja þingmenn að gæta vel að ræðutíma í stuttum andsvörum sem eru aðeins ein mínúta.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara í neinn leik um það hvað menn hefðu sagt ef menn hefðu á einhverjum tímapunkti fengið einhverja tiltekna spurningu. Hv. þingmaður verður að spyrja þá viðkomandi ráðherra, sem hún beinir máli sínu að, að því. Það sem ég get bara sagt er að það var kynnt fyrir utanríkismálanefnd á fundi að þessi umræða væri í gangi á vettvangi NATO og komið gæti til þess að NATO mundi taka ákvörðun um það að taka að sér að stýra þessum aðgerðum sem þrjú ríki höfðu þá þegar hafið. Utanríkismálanefnd tók enga ákvörðun í þessu efni og tekur enga slíka ákvörðun. Ríkisstjórnin er ekki fjölskipað stjórnvald. Utanríkisráðherra hefur gert grein fyrir því hvernig hann mat málið og hvernig hann mat stuðning við þá ákvörðun sem hann tók og fastafulltrúi hjá NATO í hans umboði. Og það er auðvitað utanríkisráðherra sem svarar fyrir það 

Hæstv. forseti. Það er freistandi að fjalla um það hvernig Vinstri hreyfingin – grænt framboð á ekki aðild að meiri háttar ákvörðunum á sviði utanríkismála sem teknar eru af ríkisstjórn sem sá flokkur á þó aðild að en ég ætla að láta það liggja milli hluta að sinni. Ég ætlaði að spyrja hv. formann utanríkismálanefndar að því hvort hann telji að til greina komi að viðræðum við Evrópusambandið verði lokið eða slitið á einhverju stigi áður en endanlegur samningur liggur fyrir, meðal annars í ljósi ummæla sem féllu af hálfu talsmanna hans flokks meðan verið var að fjalla um þetta mál hér í þinginu 2009, um það að auðvitað gæti ríkisstjórnin hvenær sem er hætt viðræðum ef upp kæmi slík staða að það þjónaði ekki tilgangi að halda áfram.

Hæstv. forseti. Þessi afstaða sem þingmaðurinn vísar til, og kom meðal annars fram í máli hæstv. fjármálaráðherra, kom einnig fram í framsöguræðu minni með nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar í júlí 2009 þar sem ég lýsti nákvæmlega þessu sama viðhorfi, þ.e. að ég teldi að við ættum að hafa þann möguleika - nú kann ég ekki nákvæmt orðalag úr þeirri ræðu en efnislega var það á þá leið að ef við rækjumst á veggi í þessum viðræðum og sæjum fram á að við næðum engum árangri í þeim atriðum sem við hefðum sett upp í áliti meiri hluta nefndar sem okkar meginsjónarmið gæti Alþingi að sjálfsögðu tekið þá ákvörðun. Já, það er mín afstaða. Ég er hins vegar einnig þeirrar skoðunar eins og staðan er núna og staðan í viðræðunum er að við eigum að ljúka þeim. Það hefur ekkert komið upp í þessu ferli, að minni hyggju, sem réttlætir að sú ákvörðun sé tekin hér og nú.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að skýra þetta. Hann sem sagt metur það svo að það sé möguleiki, og við eigum að halda þeim möguleika opnum, að slíta viðræðunum ef við rekum okkur á veggi, eins og hann segir. Hann segir jafnframt: Við eigum að ljúka þessum aðildarviðræðum af því að við höfum ekki enn þá rekist á þessa veggi. Þá leiðir það hugann að því að enn eru hinar eiginlegu samningaviðræður um umdeild atriði ekki byrjaðar, eftir því sem mér skilst. Við eigum eftir, Íslendingar, að leggja fram samningsviðhorf, samningsafstöðu eða samningsmarkmið í mikilvægustu köflunum, þeim sem við vitum fyrir fram að verða umdeildastir. Þá vil ég spyrja hv. þingmann, formann utanríkismálanefndar: Hver er afstaða hans til aðkomu Alþingis að mótun þessarar samningsafstöðu eða samningsmarkmiða í mikilvægustu köflunum sem ljóst er að er nú verið að móta á vettvangi samningahópa og samninganefndar?

Herra forseti. Það er einmitt vegna þess að hinar eiginlegu viðræður eru ekki byrjaðar sem ég tel að það sé ótímabært að taka ákvörðun um það að hætta viðræðunum. Ég tel að það verði að láta á það reyna, þau meginsjónarmið og meginhagsmuni sem við höfum skilgreint í viðræðum, áður en við tökum ákvörðun um að hætta þeim kannski. Ég tel að þarna sé að sjálfsögðu samhengi á milli. Að því er varðar aðkomu Alþingis er því líka lýst í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar og þar er gert ráð fyrir því að tillaga að samningsafstöðu sé kynnt fyrir Alþingi. Ég geng út frá því sem vísu að í einstökum málaflokkum verði það viðræðunefndirnar sem byrji á því að taka þau mál saman, kynna fyrir utanríkisráðherra, ráðherranefnd um Evrópumál og síðan utanríkismálanefnd. Að lokum verði það að sjálfsögðu ríkisstjórnin sem stendur á bak við samningsafstöðu í hverjum einstökum málaflokki. En aðkoma Alþingis, bæði utanríkismálanefndar og einstakra fagnefnda eftir atvikum, 

Virðulegi forseti. Nú hafa hv. þingmenn ekki langan tíma til að tala og þar af leiðandi kannski ekki sanngjarnt að spyrja hv. formann utanríkismálanefndar og þingmann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hvert sé mikilvægasta verkefni Íslands í utanríkismálum á grundvelli ræðu hans. Mér fannst hann eyða ótrúlega litlum tíma í Norðurlönd sem hafa verið ofarlega í utanríkisstefnu okkar og eins þá norðurslóðaverkefnið sem þingmaðurinn reyndar nefndi. Nú er ljóst að í það minnsta þrír flokkar hér á þinginu, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Sjálfstæðisflokkurinn og nú nýverið Framsóknarflokkurinn, hafa lýst því yfir að Íslandi sé best borgið utan Evrópusambandsins. Engu að síður eigum við í þessum aðildarviðræðum sem voru samþykktar hér með afar litlum meiri hluta sumarið 2009 við allt aðrar aðstæður á Íslandi og kannski við allt aðrar aðstæður í Evrópusambandinu líka. 

Herra forseti. Það er ekki alveg sanngjarnt, þegar menn hafa 15 mínútur til ráðstöfunar í ræðu, að nota það hve lengi viðkomandi þingmaður talar um ákveðinn málaflokk sem mælistiku á það hvað menn telji mikilvægast. Ég hygg til dæmis að formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, hafi nánast eytt allri ræðu sinni í að ræða Evrópusambandsmálið, en geri ég þó ekki ráð fyrir því að það sé vitni um það að það sé eina málið sem Sjálfstæðisflokkurinn vill leggja áherslu á í utanríkismálum. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að Norðurlandasamstarfið er að sjálfsögðu einn af hornsteinum í utanríkisstefnu okkar og á að vera það. Hagsmunir okkar á norðurslóðum eru gríðarlega ríkir. Við horfum á auðlindir okkar, sjávarauðlindina, sem er okkar mikilvægasta auðlind, og hagsmuni gagnvart henni. Við höfum líka talað um samstarf við grannþjóðir okkar hér í Norður-Atlantshafinu og á vestnorræna svæðinu, Grænland og Færeyjar, sem ég tel mjög þýðingarmikið. Samstarf okkar og starf á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og í stofnunum þess, meðal annars á sviði mannréttindamála, tel ég líka afskaplega þýðingarmikið.

Ég bið hv. ræðumenn að athuga að eitthvert ólag er á klukkunni í borðinu en við munum halda tímaskráningunni hér uppi.

Herra forseti. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson nefndi það hér áðan að til greina kæmi að rjúfa aðildarviðræðurnar ef menn rækjust á vegg í þeim viðræðum, en taldi jafnframt að menn hefðu ekki rekist á neinn vegg til þessa. Nú þegar er ljóst að afstaða Evrópusambandsins til innflutnings á lifandi dýrum er allt önnur en afstaða okkar, sem við höfum sett. Það er bara eitt dæmi en það er klárlega veggur. Mig langar að heyra álit formanns utanríkismálanefndar á því. Einnig langar mig að heyra álit hans á öðru atriði en það varðar fríverslunarsamninga, hvort það sé ekki réttur skilningur hjá þeim sem hér sendur að allir slíkir samningar falli úr gildi ef til aðildar kæmi, þar á meðal samskipti og samningar við nágranna okkar og vini, Færeyinga, til að mynda Hoyvíkur-samningurinn sem og aðrir 

Herra forseti. Að því er varðar þau mál sem hv. þingmaður tekur upp varðandi innflutning á lifandi dýrum held ég að ég geti fullyrt að í þeim samtölum og samskiptum sem ég hef átt við fulltrúa Evrópusambandsins og þjóðþinga Evrópusambandsríkja þá höfum við af okkar hálfu lagt áherslu á að þetta bann sem er við innflutningi á lifandi dýrum, og ég styð það, ég tel það mikilvægt - en um leið og við nefnum að þetta sé líka hluti af skuldbindingum okkar á alþjóðavísu að því er varðar líffræðilega fjölbreytni kemur iðulega annað hljóð í strokkinn hjá Evrópusambandsríkjunum en þegar eingöngu er talað um þetta út frá þeirri afmörkuðu nálgun að um sé að ræða takmörkun á frjálsu flæði á vöru eins og það er gjarnan kallað. Varðandi fríverslunarsamninga er það rétt að fríverslunarsamningar sem við höfum og Evrópusambandið er ekki með falla að sjálfsögðu úr gildi. Á móti kemur að 

Herra forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann út í framhald ESB-viðræðnanna og með hvaða hætti hann sér fyrir sér að stjórnarflokkarnir eða eftir atvikum einstakir þingmenn muni fylgja málinu eftir, verði viðræðum lokið eins og hann segist sjálfur vilja að gert verði. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, og ég held að það eigi við mjög marga, að mér finnst þetta mjög óskýr stefna sem hér er rekin. Annars vegar er svo mikil áhersla lögð á að ljúka viðræðunum til að fólk fái að greiða atkvæði um samninginn, hins vegar segja menn að komi upp einhver atriði í viðræðuferlinu sem séu ekki samrýmanleg þeim markmiðum sem við setjum okkur sé sá möguleiki opinn að viðræðunum verði slitið. Er það þá þannig að verði viðræðunum lokið t.d. með stuðningi hv. þingmanns, mun hann mæla með því að samningurinn verði samþykktur í atkvæðagreiðslu sem fram fer í framhaldinu?

Herra forseti. Þetta álitaefni kom reyndar skýrt fram í máli mínu áðan. Ég sagði þá að ég teldi, það er mín afstaða, rétt að ítreka að um þetta eru skiptar skoðanir í mínum flokki, en afstaða mín er sú að það eigi að ljúka þessum viðræðum, það eigi að freista þess að ljúka þessum viðræðum og bera niðurstöðuna undir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hef líka sagt að ef það kemur upp í viðræðunum sjálfum, hinum efnislegu viðræðum, að við rekumst á slíka á veggi að við komumst hvorki lönd né strönd með okkar meginhagsmunamál verðum við að sjálfsögðu að meta það hvort rétt sé að hætta viðræðunum eða ekki. Að því er varðar svo hina efnislegu afstöðu hefur flokkur okkar, eins og reyndar samstarfsflokkur okkar, Samfylkingin, áskilið sér rétt í stjórnarsáttmála til að halda uppi sínum málflutningi, sínum sjónarmiðum og sinni baráttu úti í samfélaginu um þetta mál. Ég mun því að sjálfsögðu ekki fyrir fram segja að ég ætli að koma hér, jafnvel þó að við komumst á endastöð með einhvern samning, og segja að ég ætli að mæla með honum. 

Herra forseti. Þetta er einmitt atriðið sem ég tel að flækist mjög fyrir flestum og erfitt er fyrir mína parta yfir höfuð að skilja. Ef flokkurinn er þeirrar skoðunar að hagsmunum okkar, og nú er ég að vísa til Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, ef hreyfingin er þeirrar  Það er þetta grundvallaratriði sem við ræddum um strax í upphafi að gengi ekki upp og gengur ekki upp í viðræðuferlinu vegna þess að að sjálfsögðu er það þannig í samskiptum ríkja þegar samið er um svona stór mál að þeim verður að ljúka þannig að sá sem skrifar undir og 

Herra forseti. Það er náttúrlega ekki við mig að sakast þótt hv. þm. Bjarni Benediktsson eigi bágt með að skilja það sem hrærist inni í heilabúinu á mér eða öðrum í hinni vinstri grænu hreyfingu. En eins og ég horfi á þessi mál þá finnst mér mikilvægt að þjóðin kveði upp úr með það í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort hún vilji fara inn í Evrópusambandið eða ekki. Í mínum huga er skynsamlegast að gera það á grundvelli einhverrar niðurstöðu um samning en það getur auðvitað ekki verið þannig að það séu bara þeir sem vilja fara inn í Evrópusambandið sem vilji þjóðaratkvæðagreiðsluna. Þeir sem eru þeirrar skoðunar að hagsmunum okkar sé betur borgið utan ESB eiga auðvitað ekki síður að segja: Já, við viljum þjóðaratkvæðagreiðslu á málefnalegum efnislegum forsendum. Eiga þeir ekki að gera það líka? 

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að sjá að skýrslan, skýrsla hæstv. utanríkisráðherra um utanríkismál hefst, þ.e. eftir að búið er að fjalla um borgaraþjónustu, á umfjöllun um norðurslóðir og mikilvægi þeirra í íslenskum utanríkismálum. Það er kannski ekki hægt að segja að íslensk stjórnvöld hafi beinlínis vanrækt þessi mál en það hefði hins vegar mátt leggja miklu meiri áherslu á að gæta hagsmuna Íslendinga í þessum efnum og sækja á vegna þess að við þurfum að sækja töluvert á frá því sem nú er. Þó að hér sé ágætislýsing á mikilvægi þessara mála hefur þeirri lýsingu og því sem áður hefur komið frá hæstv. utanríkisráðherra í þessum efnum ekki verið fylgt eftir sem skyldi að mínu mati. Líklega helgast það fyrst og fremst af þeirri ofuráherslu sem er á umsóknina um aðild að Evrópusambandinu vegna þess að hagsmunir Íslendinga á norðurslóðum og sú hagsmunagæsla sem þeim þarf að fylgja fer ekki að öllu leyti saman við þá hagsmuni sem kunna að felast í aðild að Evrópusambandinu. Til dæmis var upplýst fyrir nokkrum dögum að Bandaríkin ætlist til þess að Grænlendingar velji um hvort þeir vilji vera í óformlegu eða formlegu bandalagi við Bandaríkin varðandi hagsmuni á norðurslóðum eða við Evrópu. Það eru allar líkur á því að Grænlendingar muni, eins og þeir hafa eiginlega gert nú þegar, velja að tengjast Bandaríkjunum nánari böndum. Það birtist m.a. í því að Bandaríkjamenn leggja nú mikið fjármagn í að styrkja Grænlendinga til mennta, sjá sér þá væntanlega hag í því að það verði til á Grænlandi stétt eða hópur fólks sem er í stakk búinn til þess að gæta hagsmuna Grænlendinga á norðurslóðum í samvinnu við Bandaríkin. Íslendingar hafa hins vegar verið tiltölulega hlédrægir í þessum málum. Það er talað um landgrunnið og mikilvægi þess að gæta hagsmuna Íslendinga hvað það varðar. Þar höfum við ekki gengið jafnlangt og tilefni er til vegna þess að umræðan um norðurslóðir snýst ekki hvað síst um norðurskautið sjálft og það kapphlaup sem hefur orðið, friðsamlegt sem betur fer en kapphlaup engu að síður, um áhrif á því svæði. Af þeim sökum eru þjóðir, sérstaklega Rússar, að leggja mikla áherslu á rannsóknir á landgrunninu vegna þess að rökin fyrir því að lönd sem liggja að norðurslóðum eigi að hafa áhrif á gang mála á norðurskautinu eru byggð á því að þau tengist landfræðilega inn á norðurskautssvæðið. Þar af leiðandi eru Rússar eins og ég sagði að rannsaka hafsbotninn hjá sér til þess að geta fært fyrir því rök að Rússland tengist inn á þetta svæði. Fá lönd hafa jafnsterk rök fyrir því að þau tengist landfræðilega alveg inn á norðurskautið og Ísland vegna þess að Norður-Atlantshafshryggurinn sem liggur alveg inn á norðurskaut er í raun undirstaða landsins, landið varð til úr Norður-Atlantshafshryggnum. Að vísu lendir Jan Mayen þarna á milli sem er dálítið óheppilegt og kemur inn á annað sem er áhyggjuefni á þessu sviði, að Íslendingar hafa ekki gert þá kröfu sem þeir ættu að gera til áhrifa á Jan Mayen sem var að sjálfsögðu íslensk eyja en Norðmenn hafa verið að sölsa undir sig smátt og smátt síðustu áratugina. Það þarf að huga að því vegna þess að þessi beinu tengsl Íslands inn á norðurskautið eru til þess fallin að styrkja mjög stöðu okkar á þessu mikilvæga svæði. Jafnframt voru það mikil vonbrigði að höfuðstöðvar eða skrifstofu Norðurskautsráðsins skyldi fundinn staður í Tromsö en ekki í Reykjavík. Mér skilst á norskum þingmönnum sem ég ræddi þetta mál við að þeim hafi þótt áhugi Íslendinga á þessu máli koma ákaflega seint til og raunar svo seint að ekki hefði verið hægt að taka þann áhuga alvarlega. Þess vegna hef ég áhuga á að heyra hæstv. utanríkisráðherra lýsa því hvernig barátta Íslendinga fyrir að fá þessa skrifstofu til Reykjavíkur hafi gengið fyrir sig vegna þess að svo ótalmargt mælti með því að þessi starfsemi ætti að fara fram hér á landi. Ísland er í nokkurs konar miðpunkti þeirra þjóða sem eiga þarna hagsmuna að gæta. Það er beint flug til Íslands, ef ég man rétt, frá öllum þessum löndum nema reyndar Rússlandi en það gæti nú breyst innan tíðar,  Við þurfum að grípa til ýmissa ráðstafana til að tryggja hagsmuni okkar á norðurslóðum. Efling Landhelgisgæslunnar er þar mikið lykilatriði. Sumir halda því fram að efla eigi tengsl Landhelgisgæslunnar við starfsemi NATO, sem ætti ekki að vera vandamál í tilviki hæstv. utanríkisráðherra. Ástæðan fyrir því er sú að NATO ræður yfir skipum og tækjum sem eru í stakk búin til að fara inn á norðurslóðirnar þegar hefjast þar miklar siglingar. Ég ætla ekki að eyða meiri tíma í að rekja öll þau tækifæri sem liggja í stöðu Íslands á norðurslóðum, ég ætla að gera það við annað tækifæri vegna þess að tíminn er skammur hér, en þau eru gríðarlega mikil og ég held að mér sé óhætt að segja miklu meiri og verðmætari en þau tækifæri sem kunna að felast í aðild að Evrópusambandinu. Þar af leiðandi er mikilvægt að Íslendingar forgangsraði og leggi mesta áherslu á stöðu sína á norðurslóðum þar sem hagsmunirnir eru mestir. Við þurfum líka að fá það á hreint hvar Norðurlöndin standa gagnvart Íslandi og norrænni samvinnu. Rétt eins og Bandaríkin ætlast til að Grænlendingar ákveði sig með hverjum þeir ætli að vinna, hvar áherslan á að vera hjá Grænlendingum, verðum við að fá á hreint hjá Norðurlandaþjóðunum hvort þær séu fyrst og fremst, m.a. í samstarfi um norðurslóðir, að gæta hagsmuna ESB, líti á sig sem fulltrúa Evrópusambandsins þar, eða hvort þær líti fyrst og fremst á sig sem fulltrúa Norðurlanda, að þær séu að gæta sameiginlegra hagsmuna Norðurlanda. Það getur nefnilega vel verið að þessir fimm ríkja fundir - sem ég er sammála hæstv. utanríkisráðherra um að eru verulegt áhyggjuefni, þ.e. að fimm lönd úr Norðurskautsráðinu séu í rauninni að fara fram hjá ráðinu og hittast sérstaklega - ættu að vera sex ríkja fundir, sem sé fundir strandríkjanna. Ísland er strandríki, ég held að það hljóti að vera óumdeilt þó að þessi fimm lönd hafi kannski viljað líta fram hjá því. En ástæðan fyrir því að þessi fimm lönd hafa verið að hittast til hliðar við Norðurskautsráðið skilst mér að sé ekki hvað síst sú að það reynist oft og tíðum erfitt að hafa fulltrúa Evrópusambandsins með í ráðum, eins og kanadískur embættismaður lýsti því að þegar Evrópusambandsland kemur að borðinu er það með þjóðþing 27 ríkja á herðunum og gerir allt samráð og samvinnu miklu erfiðari. Þannig að vilji menn komast hjá því að hafa Evrópusambandslöndin með getur verið að þetta þurfi að verða sex ríkja fundir frekar en átta, en a.m.k. eiga Íslendingar að leggja á það allt kapp að fá þarna aðkomu að. Ástæðan fyrir því að við höfum kannski ekki lagt nógu mikið kapp á að gæta hagsmuna okkar á norðurslóðum er eins og ég nefndi áðan líklega umsóknin um aðild að Evrópusambandinu sem hefur tröllriðið allri pólitík á Íslandi undanfarin tvö ár og heldur betur sannast hversu óheppileg tímasetning umsóknarinnar var vegna þess að allt annað truflast í rauninni af umsókninni. Ríkisstjórnin, og sérstaklega auðvitað Samfylkingin, miðar allt út frá þessu umsóknarferli og hefur þar af leiðandi ekki gripið til nauðsynlegra ráðstafana í efnahagsmálum eða nýtt þau tækifæri sem við höfum haft í efnahagsmálum vegna þess að allt miðar að því að gera Evrópusambandinu til geðs og undirbúa eða taka þátt í þessu ferli. Icesave-málið er auðvitað eitt dæmi um það en fjölmörg önnur og í rauninni allar stærstu ákvarðanir í efnahagsmálum hafa truflast af þessu. Gjaldmiðilsmálið er auðvitað annað augljóst dæmi þar sem menn skoða ekki einu sinni aðra möguleika í stjórn peningamála en Evrópusambandið. Hér er því í rauninni allt í frosti á meðan hvort heldur er efnahagsstefnan, peningamálastefnan eða samskipti við önnur lönd, allt er í frosti á meðan þetta Evrópusambandsferli stendur yfir. Núna lítur allt út fyrir að það muni standa miklu lengur en menn höfðu gert ráð fyrir. Hvað var sagt á sínum tíma þegar mælt var fyrir umsókninni? Að Ísland væri komið svo langt á leið að það tæki ekki nema, einhver nefndi - ég held meira að segja að það hafi verið Íslandsvinurinn Olli Rehn sem talaði um að hægt væri að klára þetta á 18 mánuðum og ríkisstjórnin var að sjálfsögðu óþreytandi við að gefa í skyn að hægt væri að ljúka þessu máli mjög einfaldlega og mjög hratt. Nú eru liðin tvö ár og ósköp lítið hefur gerst. Formlegar viðræður eru í rauninni ekki hafnar enn þá. Jafnframt er náttúrlega öllum orðið ljóst að ýmis þau rök sem voru færð fyrir því að leggja fram umsókn á sínum tíma standast ekki. Menn gátu í sjálfu sér alveg gefið sér það á þeim tíma, en því var haldið fram hér aftur og aftur, alveg endalaust, vikum og mánuðum saman í aðdraganda þessarar umsóknar að það eitt að sækja um aðild að Evrópusambandinu, það er eitt að sækja um aðildina mundi leiða til þess að gengi krónunnar tæki að styrkjast og allra handa trúverðugleiki landsins í efnahagsmálum mundi aukast.  Hér er talað um samningaviðræður, að þær hefjist formlega, þetta er kafli 3.3. Evrópusambandið sjálft hefur varað við því að menn noti þetta orðalag vegna þess að orðið samningaviðræður gefi í skyn að verið sé að ræða um samruna tveggja jafnra aðila, nánast eins og verið sé að ræða um að sameina Ísland og Evrópusambandið og Evrópusambandið muni þá taka breytingum með hliðsjón af því. Það er ekki raunhæft. Þetta höfum við fengið að heyra aftur og aftur. Raunar má segja að fulltrúum Evrópusambandsins sé stundum dálítið misboðið þegar þeir heyra hvernig umræðan fer fram hér á landi þar sem ítrekað er gefið í skyn af hálfu íslenskra stjórnmálamanna að hægt sé að gera veigamiklar breytingar á því hvernig Evrópusambandið starfar. Þá fáum við oft að heyra, þegar við hittum fulltrúa Evrópusambandsríkjanna, vinsamlegar útskýringar á því að Evrópusambandið sé samband 27 ríkja og 500 milljóna manna. Þegar eitt 300 þús. manna land sæki um að verða þátttakandi í þessu sambandi 500 milljóna gangi menn út frá því að viðkomandi ríki vilji verða þátttakandi í því sem Evrópusambandið gengur út á, enda hefur það legið fyrir a.m.k. frá miðjum 10. áratug síðustu aldar að umsókn um aðild að Evrópusambandinu fæli í sér að menn vildu ganga í sambandið, vildu gerast aðilar að því sem það gengur út á. Hér er hins vegar hvað eftir annað talað um að við séum ekki að sækja um aðild að Evrópusambandinu af því að við ætlum endilega að ganga inn í það, heldur til þess að sjá hvað okkur verður boðið. Þetta er bara nálgun sem mætir ekki nokkrum einasta skilningi í Evrópusambandinu og eðlilega enda hefur það legið fyrir árum saman að þeir sem sækja þar um aðild vilji ganga í Evrópusambandið á forsendum þess og verða þátttakendur í því sem Evrópusambandið gengur út á. Þessa umræðu hefur alveg vantað, hvort Íslendingar vilji verða þátttakendur í því sem Evrópusambandið gengur raunverulega út á. Hér fór í aðdraganda umsóknarinnar ekki fram nein umræða um hugsjónir Evrópusambandsins, um sameinaða Evrópu, eða hvort þær reglur sem nú gilda í Evrópusambandinu henti Íslendingum. Nei, umræðan var öll um það annars vegar að þetta væri neyðarúrræði við efnahagskrísunni og hins vegar að við ættum að láta á það reyna að hve miklu leyti við gætum breytt Evrópusambandinu. Af því að hæstv. utanríkisráðherra nefndi sérstaklega ályktun flokksþings framsóknarmanna um Evrópusambandsumsóknina er nú tilefni til að útskýra fyrir ráðherranum að þar er lögð áhersla á að stór mál eins og Evrópusambandsumsóknin, það er nefnt sem dæmi, sem upp kunni að koma og nái þau til enda, fari í atkvæðagreiðslu hjá þjóðinni, að þjóðin hafi síðasta orðið. Það er nefnilega ekki þannig núna með umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Það er vandinn. Þess vegna var ástæða til að hnykkja á þessu, að ef menn færu alla leið þyrfti þjóðin að eiga síðasta orðið. Eins og staðan er núna á þjóðin ekki síðasta orðið. Það verður leitað álits þjóðarinnar í ráðgefandi 

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðu hans um þessa skýrslu. Það er tvennt sem ég vildi nefna og hvort tveggja varðar ESB-ferlið og samþykktir Framsóknarflokksins. Á flokksþingi Framsóknarflokksins var annars vegar samþykkt sú afstaða að hagsmunum okkar væri betur borgið utan Evrópusambandsins en innan og hins vegar var felld tillaga um að draga ætti umsóknina til baka. Hver er afstaða Framsóknarflokksins til ferlisins sem er núna í gangi? Hvernig túlkar formaður flokksins þessa niðurstöðu? Flokkurinn vill alla vega ekki draga umsóknina til baka en hann telur að við eigum að standa utan ESB. Ber þá ekki að líta svo á að það sé afstaða flokksins að ljúka eigi viðræðunum en hann muni síðan berjast gegn niðurstöðum sem út úr því kemur? Hitt varðar það að þjóðin eigi síðasta orðið. Það hefur allavega komið fram og kom fram í umræðunni hér á sínum tíma, 2009 tel ég, um þetta mál, ég held að flestir sem tóku þátt í þeirri umræðu ef ekki allir hafi lýst þeirri afstöðu sinni að enda þótt þjóðaratkvæðagreiðslan og niðurstaða hennar væri ekki lagalega bindandi, af því að ekki er gert ráð fyrir því í stjórnarskránni eins og hún er í dag, yrði hún allavega pólitískt bindandi fyrir einstaka stjórnmálaflokka. Ég vil heyra viðhorf þingmannsins til þess, formanns Framsóknarflokksins, hvort hann líti ekki svo á að sú niðurstaða sem þjóðin mundi komast að í þjóðaratkvæðagreiðslu væri pólitískt siðferðilega bindandi fyrir stjórnmálaflokka og þar með talið hans.

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að sjá að það eru fleiri en hæstv. utanríkisráðherra sem hafa þennan mikla áhuga á Framsóknarflokknum og stefnu hans. Hv. þingmaður nefndi að lögð hefði verið fram tillaga um að draga umsóknina til baka, að setja inn sérstaka klausu um að umsóknin skyldi dregin til baka og sú tillaga hefði verið felld. Hún var felld með fimm atkvæðum, minnir mig, en jafnframt var lögð fram tillaga um að ferlið skyldi klárað og svo borið undir þjóðina. Sú tillaga var felld með yfirgnæfandi meiri hluta. Hvers vegna voru báðar þessar tillögur felldar? Jú, af því að menn vildu einfaldlega láta niðurstöðu málefnanefndarinnar standa vegna þess að sú niðurstaða var unnin með samráði við flokksmenn um allt land í öllum félögum flokksins, milli 80 og 90 félögum, mönnum fannst því bara við hæfi að leyfa þeirri niðurstöðu sem frá flokksmönnum hefði komið að standa. Vilji menn lesa eitthvað í hvað þar býr að baki eða býr undir geta þeir borið saman atkvæðagreiðslurnar um að halda ferlinu áfram og klára það og tillöguna um að ljúka ferlinu. Hvað varðar siðferðilega skyldu þingmanna til að greiða atkvæði í samræmi við niðurstöður þessarar ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem ríkisstjórnin hugsar sér að halda um aðild að Evrópusambandinu eða samning við Evrópusambandið þá hefur a.m.k. einn þingmaður, hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, lýst því yfir að hann muni greiða atkvæði gegn Evrópusambandinu, sama hver verður niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar, ráðgefandi. Það liggur raunar fyrir samkvæmt stjórnarskrá að þingmenn eru ekki bundnir af öðru en sannfæringu sinni og ef menn ætluðu að skylda þingmenn til að greiða atkvæði samkvæmt þessari könnun sem fram á að fara meðal þjóðarinnar væri verið að mæla gegn því að þeir færu að stjórnarskránni. Það mega þingmenn ekki gera.

Herra forseti. Ég vil hvetja hv. þingmann og formann Framsóknarflokksins til þess að veita því sérstaka eftirtekt að talsmenn stjórnarflokkanna sem hafa þegar talað í þessari umræðu gefa stefnu og samþykktum Framsóknarflokksins gaum. En af málinu sjálfu er mér sem sagt enn þá ekki ljóst hver hin raunverulega stefna Framsóknarflokksins er til þessara álitamála um hvort eigi að hætta eða halda áfram viðræðunum. Varðandi þjóðaratkvæðagreiðsluna og sannfæringu þingmanna sem hv. þingmaður gat um þá er sannfæringin flókið fyrirbrigði. Stundum standa menn frammi fyrir því að menn hafa margs konar sannfæringar, ef svo má að orði komast, og stundum fara þær ekki alveg saman. Ég hef til að mynda þá sannfæringu í þessu máli að þjóðin eigi að ráða því til lykta. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki þá sannfæringu að þjóðin eigi að ráða þessu máli til lykta. Ef það er sannfæring þingmannsins, er þá ekki eðlilegt að hann greiði atkvæði í þingsal þegar þar að kemur í samræmi við þá sannfæringu sína? Eða hefur hann kannski einhverja aðra sannfæringu um að þjóðin eigi ekki að ráða í þessu máli? Þetta finnst mér mikilvægt álitaefni sem ég óska eftir að hv. þingmaður svari: Er hann sammála mér í því að enda þótt þjóðaratkvæðagreiðsla sem fram fer um þetta álitaefni sé ekki bindandi samkvæmt stjórnarskránni geti hún haft pólitíska bindingu ef svo má segja eða siðferðilega og hafi menn þá sannfæringu að þjóðin eigi að ráða málum til lykta hljóti menn að fara eftir niðurstöðu þjóðarinnar?

Virðulegur forseti. Þetta kemur nú úr hörðustu átt frá þeim þingmanni sem hefur barist hvað mest fyrir Icesave-samningunum hvað sem þjóðinni þætti um þá samninga, frá þingmanni sem til þessa hefur helst viljað hafa vit fyrir þjóðinni í hinum ýmsu málum en ætlar núna með orðaleikjum að færa rök fyrir því að það sé í hans huga til margs konar sannfæring og þá eigi sú sannfæring að þjóðin eigi að ráða að gilda umfram annað. Þeirri afstöðu hefur þingmaðurinn ekki fylgt til þessa. Eins og hv. þingmaður bendir á er ekkert nema gott um það að segja að menn skuli hafa svona mikinn áhuga á stefnu Framsóknarflokksins. Hún er alveg skýr; að hagsmunum Íslands sé best borgið utan Evrópusambandsins. Svo geta menn haft sína skoðun á því hvernig best sé að tryggja að Ísland álpist ekki inn í Evrópusambandið. Hvað varðar hins vegar þessa orðaleiki hv. þingmanns um þjóðaratkvæðagreiðsluna, þó að þeir komi úr hörðustu átt, velti ég því fyrir mér hvaða afstöðu menn ætla að taka til málsins ef þessi þjóðaratkvæðagreiðsla verður haldin með þeim hætti að þátttaka verði t.d. mjög lítil, ég tala nú ekki um ef jafnilla færi og í atkvæðagreiðslunni um stjórnlagaþingið. Segjum sem svo að 36% landsmanna tækju þátt í atkvæðagreiðslunni og niðurstaðan yrði sú að 51% af þessum 36 vildi samþykkja aðild að Evrópusambandinu, hlýtur svo að vera að hv. þingmaður ætli engu að síður að fallast á niðurstöðu þessa 51% af 36%. Það væri mjög fróðlegt að vita þetta svona í framhaldinu vegna þess að nú mun koma upp ýmis umræða um umdeild mál en hv. þingmaður mun þá hér eftir fylgja vilja meiri hluta 

Forseti. Ég þakka fyrir þessa skýrslu. Ég tek það fram að þó svo að ég sé nokkuð gagnrýnin á suma hluti finnst mér prívat og persónulega sá ágæti hæstv. utanríkisráðherra sem nú situr einn sá skeleggasti og öflugasti sem við höfum haft hérlendis um langa hríð. En, forseti, mér finnst mikilvægt að vekja athygli á því að það er ógjörningur að við fáum náðarsamlegast að taka upp evru samkvæmt Maastricht-skilyrðum nema að halda áfram blóðugum niðurskurði á sviði heilbrigðismála og menntamála. Nú erum við komin inn að merg og ekki hægt að skera meira niður hjá þessum grunnstoðum velferðarsamfélagsins án þess hreinlega að rústa því. Ef við ætlum að halda áfram á þessari braut er mikilvægt að fólk geri sér grein fyrir því að vegferð þessi er sú hin sama og við erum á hjá AGS. Ég fékk það staðfest hjá fulltrúum AGS á fundi fyrir sirka tíu dögum að það hefði ekki verið krafa þeirra að skera svo harkalega niður í heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu eða hjá öldruðum og öryrkjum. Það er því stefna velferðarstjórnarinnar að skera niður í þessum viðkvæmu málaflokkum. Mér finnst kunnuglegt stef hljóma varðandi framhaldið. Stefið endurómar áframhaldandi aðhald sem kallast líka niðurskurður því að annars getum við ekki fengið evru. Ég ætla aðeins að fara yfir hvaða skilyrði eru að aðild EMU, sem eru skilyrðin fyrir upptöku evru. Aðildarríki þurfa jafnframt að uppfylla ákveðin skilyrði um efnahagslega samleitni sem kennd er við Maastricht-skilyrðin. Öll aðildarríki ESB eru aðilar að EMU en ekki öll þeirra hafa uppfyllt Maastricht-skilyrðin. Skilyrðin eru sett til að tryggja stöðugleika og draga úr hættu á að möguleg efnahagsleg áföll hafi ósamhverf áhrif í aðildarríkjum ESB. Ríkin þurfa að uppfylla eftirfarandi skilyrði: Verðbólga má ekki vera meiri en 1,5% yfir meðaltali verðbólgu hjá þeim þremur ESB-ríkjum sem eru með lægstu verðbólguna. Langtímastýrivextir mega ekki vera meira en 2% hærri en er að meðaltali í þremur ríkjum þar sem verðlag er stöðugt. Halli á rekstri ríkissjóðs má ekki vera meiri en 3% af vergri landsframleiðslu. Heildarskuldir hins opinbera mega ekki vera yfir 60% af vergri landsframleiðslu. Aðild að gengissamstarfi Evrópu, Exchange Rate Mechanism, ERM II, tekur a.m.k. tvö ár án gengisfellingar og gengi gjaldmiðils innan ákveðinna vikmarka. Ef maður horfir á þetta finnst mér harla óraunhæft að láta sem svo að þetta sé raunhæf leið til að taka upp nýjan gjaldmiðil. Það mun ekki gerast án þess að skera þurfi verulega djúpt inn í merginn á velferðarsamfélaginu. En, forseti, til að vera á málefnalegum nótum vil ég taka sérstaklega fram að við höfum fengið greinargóðar upplýsingar um gang mála í aðildarviðræðunum og það er líka ljóst að við getum nýtt okkur þetta ferli til að bæta stjórnsýslu okkar hvort heldur að þjóðin kjósi að ganga í ESB eður ei. Þá er ljóst að þekking starfsfólks utanríkisráðuneytisins mun verða viðamikil í Evrópumálefnum og þeirri stefnu sem þar er og það mun án efa nýtast okkur vel, hvort sem við göngum inn í ESB eða ekki. Ég hef setið á fjöldamörgum fundum um gang mála í aðildarviðræðunum og ég hef orðið vör við að allir sem vinna í þessu ferli hafa það að leiðarljósi að ná sem bestum samningum. Mér finnst mjög mikilvægt að hafa það í huga. Og þó að fólk gagnrýni og það réttilega að þetta ferli hafi dregist er það yfirleitt alltaf þannig í svona viðamiklum samningsviðræðum eða aðildarviðræðum að það þarf í raun lítið að fara úrskeiðis til að tímamörk riðlist og þá stórum meira þegar um svo viðamikil verkefni er að ræða. Ég hef eiginlega fullan skilning á því. En, forseti, því miður er allt stopp hér í samfélaginu út af aðildarviðræðunum því að flokkur utanríkisráðherra virðist líta svo á að ekki megi eða ekki sé hægt að taka neinar ákvarðanir varðandi t.d. afnám verðtryggingar eða upptöku nýs gjaldmiðils fyrr en niðurstaða um aðild sé ljós. Mér finnst gríðarlega mikilvægt, forseti, að þó svo að við séum í aðildarviðræðum þá beitum við okkur jafnframt á öðrum sviðum, að við könnum aðrar leiðir en bara þessa einu leið. Ég held að ESB hefði fullan skilning á því að við einangrum okkur ekki í þessum aðildarviðræðum af því að mjög mikið liggur við og ekki skynsamlegt að setja öll eggin í eina körfu. Forseti. Mér finnst aðkoma Íslands að hernaðaraðgerðum NATO í Líbíu svolítið skringileg. Ég studdi flugbann eftir að ályktun nr. 173 var samþykkt hjá Sameinuðu þjóðunum vegna yfirvofandi blóðbaðs í boði hersveita Gaddafís. Ég reyndi jafnframt ítrekað að fá fund í utanríkismálanefnd til að fá nánari upplýsingar um NATO-aðgerðir og jafnframt að fá fulltrúa friðarsinna á fund en það varð ekki neitt úr því fyrr en orðið var of seint að hafa nokkur áhrif á málið. Ég hefði viljað að þingið hefði hreinlega fengið að greiða atkvæði um aðild að hernaðaraðgerðum NATO í Líbíu. Það voru t.d. greidd atkvæði um aðild að aðgerðunum í þinginu á Spáni. Nú er ljóst að þessar aðgerðir eru komnar langt út fyrir það sem samþykkt ályktunar nr. 173 laut að hjá Sameinuðu þjóðunum. Það var t.d. aldrei samþykkt eða lagt til að Gaddafí yrði skotmark eða börn hans og barnabörn. Ég vil því taka undir það sem kom fram í ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar um hvernig við gætum beitt okkur til að taka þetta úr því ferli sem þessar aðgerðir eru komnar í. Mér finnst sorglegt að við höfum ekki beitt okkur nægilega afgerandi varðandi ákallið frá mótmælendum í Barein sem hafa verið myrtir og pyntaðir með dyggri aðstoð frá nágrannaríkinu Sádi-Arabíu en þar sendu menn hermenn til að aðstoða stjórnvöld í Barein við að stöðva ákallið um réttlæti og breytingar frá almenningi í því landi. Þá finnst mér að við mættum beita okkur meira við að fordæma dæmalaust ofbeldi gegn mótmælendum í Sýrlandi en þar er t.d. gengið hús úr húsi til að handtaka fólk eftir mótmæli ef grunur leikur á að það hafi mætt í slíkt. Því miður er það svo. Ég sá frétt í gær þar sem rætt var við mann frá Sýrlandi sem hefur barist fyrir mannréttindum og flúði þaðan fyrir fjórum árum til Bandaríkjanna og hann sagði að börn alveg niður í átta ára gömul væru pyntuð og jafnvel neglurnar rifnar af fingrum þeirra. Samt snýr alþjóðasamfélagið baki við ákalli almennings í Sýrlandi. Því vil ég skora á hæstv. utanríkisráðherra að fordæma ráðamenn Sýrlands og Bareins fyrir ofbeldi á þegnum sínum og beita sér fyrir því að þetta komist á dagskrá hjá þeim alþjóðastofnunum sem hann hefur aðgengi að. Forseti. Þegar mannréttindaráðherra Sameinuðu þjóðanna, Navi Pillay, sótti Ísland heim var ég svo lánsöm að hitta hana á fundi með öðrum þingmönnum og fólki sem hefur verið áberandi á sviði mannréttindamála hérlendis. Þar var margt reifað og nokkuð rætt um hlutverk smáþjóða. Þar kom m.a. fram sú afstaða margra sem sátu fundinn að hlutverk smáþjóða gæti verið að ríða á vaðið gagnvart því að fordæma t.d. mannréttindabrot eða hafa frumkvæði að friðarviðræðum og hafa afgerandi afstöðu varðandi bætt mannréttindi í heiminum. Forseti. Ég má til með að hrósa hæstv. utanríkisráðherra Össuri Skarphéðinssyni fyrir að hafa alltaf verið tilbúinn að mæta á fundi sem ég eða aðrir hafa kallað eftir í utanríkismálanefnd. Má þar nefna ýmsa sögulega fundi eins og t.d. fundinn með formanni Félagsins Ísland–Palestína þegar árásin var gerð á „flotilla“ sem var hópur skipa sem fór til Gaza með matvæli og aðrar brýnar nauðsynjar og her Ísraels réðst á og myrti nokkra af þeim friðarsinnum sem þar voru um borð. Við höfum jafnframt alltaf fengið gott aðgengi að sérfræðingum hjá utanríkisráðuneytinu þegar eftir því hefur verið kallað og ber þar síðast að nefna yfirvofandi árás á samkynhneigða í Úganda sem kom fram í mjög umdeildu þingmannafrumvarpi sem sem betur fer hefur verið lagt til hliðar. Ástandið í Úganda er reyndar mjög slæmt samkvæmt nýjustu fréttum og ég hvet hæstv. utanríkisráðherra að fylgjast mjög náið með ástandinu þar af því að þetta er eitt af þeim löndum sem við veitum þróunaraðstoð. Ég var síðast að lesa frétt í gær um að það sé komið á lista yfir þjóðir þar sem má nánast ekkert bregða út af til að þar verði mjög blóðug átök og ráðamenn hafa verið mjög harðir gagnvart þeim sem hafa farið út á götur til að mótmæla, en þar blasir við töluverð hungursneyð út af hækkandi matvælaverði í heiminum. Forseti. Þá hefur hæstv. ráðherra oft tekið undir áskoranir mínar um að beita sér í að fordæma eða styðja t.d. lýðræðisvorið í Egyptalandi, í Túnis og Líbíu og er ég því afar þakklát. Mér finnst við geta gert jafnvel enn betur og það hljóti að vera í anda núverandi ríkisstjórnar að beita sér enn frekar á sviði mannréttindamála. Má þar nefna einna helst að það liggur mjög vel við að beita sér fyrir réttindum samkynhneigðra, kvenna og barna, en jafnframt að beita sér fyrir því að styðja betur við bakið á þeim sem berjast fyrir mannréttindum í ríkjum eins og t.d. Kína og Tíbet. Þá væri jafnframt lag að taka upplýsinga- og tjáningarfrelsisbaráttuna upp á sína arma. Að lokum vil ég segja það, forseti, að mér finnst brýnt að þeir sem nota internetið og setja þar upplýsingar um sig, nota t.d. tölvupósta og samskiptavefi, sem og annað viðkvæmt efni fái að njóta sömu mannréttinda í netheimum sem í raunheimum. Mér fyndist það í anda þessarar ríkisstjórnar að beita sér fyrir því að það yrði tekið upp á vettvangi Sameinuðu þjóðanna að í mannréttindakafla Sameinuðu þjóðanna yrði því komið inn þegar talað er um að hver einstaklingur sé fæddur frjáls að hann eigi að hafa mannréttindi bæði í raunheimum sem og í netheimum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hlý orð í garð ráðuneytisins og þann skilning sem hún hefur á störfum þess og starfsmanna þess. Hv. þingmaður sagði að það væri æskilegt að við tækjum harðar upp réttindi samkynhneigðra. Þá vil ég benda hv. þingmanni á það að ég held að ég sé eini utanríkisráðherrann sem a.m.k. síðustu árin hefur tekið þau réttindi upp á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Í þeirri skýrslu sem er hér undir í umræðunni er sömuleiðis í fyrsta skipti sérstakur kafli um réttindi transgender og samkynhneigðra. Það hefur ekki verið áður. Varðandi Sýrland þá var afstaða mín gefin út mjög föst og ákveðin í fréttum fjölmiðla sl. fimmtudag þannig að hún liggur fyrir. Það er hugsanlegt að hún sé líka á vef ráðuneytisins en í öllu falli hef ég lýst mjög ákveðnum skoðunum varðandi Sýrland. Hv. þingmaður segir að það sé bagalegt að umsóknin um aðild að Evrópusambandinu taki í reynd allan tíma ríkisstjórnarinnar, a.m.k. ráðherra Samfylkingarinnar. Það er nú ekki rétt. Hún tekur ekki einu sinni allan tíma utanríkisráðherra. Verkaskiptingin í Stjórnarráðinu er þannig að ráðuneyti mitt sinnir utanríkismálum. Þar erum við með margt undir og vissulega er Evrópusambandsaðildarumsóknin langstærsta verkefnið. Okkur hefur samt tekist að sinna því verkefni án þess að önnur sitji á hakanum. Þvert á móti höfum við tekið upp ný verkefni líka. Ég nefni til norðurskautsmálin. Það er nýr málaflokkur sem hefur verið skilgreindur sem forgangsmál og það er fyrsta málið í þessari skýrslu sem fjallað er um. Ég get því fullvissað hv. þingmann um það að þrátt fyrir kappsemi utanríkisráðherra gagnvart aðildarumsókninni sinnir hann mörgum öðrum störfum eins og hún veit og er jafnan reiðubúinn til að ræða ný verkefni. Okkur hefur tekist að sinna öllum þessum 

Forseti. Það er eitt sem hæstv. utanríkisráðherra hefur framar mörgum í þessum þingsal að hann er afar orðhagur og í raun og veru get ég tekið undir það að utanríkisráðuneytið hefur staðið sig með einstakri prýði í mjög mörgum málaflokkum. Það má ekki taka frá fólki þegar það gerir vel. Ég vona að ég hafi gert ánægju minni með störf ráðuneytisins og ráðherrans nægjanleg skil í ræðu minni og fagna því ef afstaða hans til Sýrlands hefur farið fram hjá mér. Ég vonast til þess að sú afstaða komi fram á vef utanríkisráðuneytisins og vonandi á ensku líka þannig að hægt sé að dreifa henni,  Ég sagði aldrei og gaf ekki í skyn að aðildarviðræðurnar tækju allan tímann, ég var meira að tala um fókusinn, að þetta væri það sem fólk upplifði, að það þyrfti að koma því frá áður en hægt væri að gera aðra hluti og þá erum við kannski að tala um hluti sem heyra ekki beint undir ráðuneyti ráðherrans.

Forseti. Nú skal ég trúa minni ágætu vinkonu, hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, fyrir því að stundum finnst mér sem aðrir ráðherrar þar mættu líka horfa meira, a.m.k. með öðru auganu á Evrópu. Ég er ekki að halda því fram að ég standi einn í því, síður en svo, en það er mitt verk, það er mitt hlutverk og ég reyni að sinna því. Aðrir sinna velferðarmálum eins og hæstv. velferðarráðherra. Sumir eru forsætisráðherrar, efnahags- og viðskiptaráðherrar. Ég sinni þessu og mitt ráðuneyti gerir það af miklum krafti. Eitt langar mig til að segja. Hv. þingmaður reifaði hérna að því er mér virtist vilja sinn til að skoða upptöku nýrrar myntar, taldi að það væru svo mörg ljón á veginum gagnvart því að taka upp evruna og rakti Maastricht-skilyrðin öll réttilega. Nú er það svo að meiri hluti utanríkismálanefndar fór í þetta mál í sínum ágæta leiðarvísi og sagði að burt séð frá aðildarumsókn væri nauðsynlegt að sækjast eftir því að uppfylla þessi skilyrði. Það er hárrétt. Það er tvennt sem ég vil gera athugasemd við hjá hv. þingmanni. Hún taldi að ef við mundum berjast fyrir því að ná því skilyrði sem felur í sér að ekki megi vera meira en 3% halli á ríkisfjármálum miðað við landsframleiðslu mundi þurfa að skera þjónustuna inn í merg og bein. Það er ekki svo. Samkvæmt þeim áætlunum sem fyrir liggja um hagvöxt, og það eru ekkert glæsilegar áætlanir, er það samt sem áður þannig að 2013 verðum við búin að ná þessu samkvæmt áætlunum. Þá er eftir erfiðasta skilyrðið sem er það að skuldirnar mega ekki vera meiri en 60% af landsframleiðslunni. Á þessu er hins vegar sá vinkill líka að ef skuldirnar eru sjálfbærar og ef þær fara lækkandi tekur Evrópusambandið það gilt líka Eitt af því sem við munum þurfa að koma því í skilning um er að staða Íslands er töluvert öðruvísi, íslenska ríkið á miklu meiri peningalegar eignir hlutfallslega en önnur ríki og staða lífeyrissjóðanna er allt öðruvísi hér en annars staðar. Þegar allt er tekið 

Forseti. Það er gott að vera bjartsýnn  Mér þætti mjög athyglisvert ef við skoðuðum betur aðrar myntir. Bæði finnst mér athyglisverðar tillögur Lilju Mósesdóttur og fleiri um nýkrónu út frá þýsku leiðinni sem var farin eftir seinni heimsstyrjöldina eða jafnvel kanadíska dollarann eða við mundum bara taka upp, segjum ef þjóðin vill ekki ganga inn í þetta bandalag, evru einhliða án þess endilega að bíða eftir öðrum þjóðaratkvæðagreiðslum, ef þeir sem vilja fara inn í Evrópusambandið vilja þá aðrar kosningar um það kannski að fimm árum liðnum. Við megum ekki festa okkur í einni leið og það er kannski það sem ég var að reyna að benda á að við megum ekki sjá aðeins eina leið. Við þurfum að skoða margar þannig að við höfum einhverja valkosti. Mér finnst það gríðarlega mikilvægt.

Virðulegi forseti. Skýrsla hæstv. utanríkisráðherrans er umfangsmikil og ítarleg. Ég er þeirrar skoðunar að tilvist, öryggi og hagsæld lítillar þjóðar séu best tryggð í samvinnu við aðrar þjóðir í fjölþjóðastofnunum, í samtökum eins og Evrópusambandinu, Atlantshafsbandalaginu, Norðurlandaráði og innan Sameinuðu þjóðanna. Af skýrslunni er augljóst að hæstv. utanríkisráðherra og ég erum sammála um þessa stefnu og hann og starfsmenn hans hafa ekki setið auðum höndum við að sinna þessu stefnumiði og vinna eftir því. Evrópumálin eru mér samt efst í huga enda er ég líkt og áður þeirrar skoðunar að þau séu mest áríðandi í utanríkismálum okkar nú um stundir. Það er fagnaðarefni að samningaviðræðurnar ganga vel og samkvæmt áætlun. Okkur þingmönnum hefur verið gerð glögg grein fyrir framgangi rýnivinnunnar sem nú er í gangi. Starfsmenn utanríkisráðuneytisins gera Evrópusamráðshópi utanríkismálanefndar glögga grein fyrir þeim atriðum sem þeir leggja fram á fundum með starfsmönnum Evrópusambandsins. Þingmenn sem starfa í öðrum nefndum en utanríkismálanefnd mæta á þessa fundi þegar svo ber undir. Ég minnist að minnsta kosti tveggja funda sem þingmenn sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar hafa setið og ég minnist funda sem þingmenn í efnahags- og skattanefnd hafa setið. Þetta er í samræmi við það sem sett var fram, að allar samningaviðræðurnar yrðu gagnsæjar og þingmönnum kunnar. En ekki geta einungis þingmenn fylgst grannt með samningaviðræðunum heldur líka allir þeir landsmenn sem hafa nennu, getu og vilja til enda er það hinn eðlilegi gangur þegar samið er um svo veigamikil atriði sem skipta okkur öll miklu máli hvar sem við erum í sveit sett. Svo sem fram kemur í skýrslu utanríkisráðherra hafa aðalsamningamaður og samstarfsmenn hans haldið ótal fundi um borg og bý og kynnt starf sitt og svarað spurningum. Það er ekki bara ánægjulegt að lesa þetta í skýrslu hæstv. ráðherra, hitt er miklu ánægjulegra að hafa hitt fjöldann allan af fólki sem hefur sótt þessa fundi og fundist þeir bæði fræðandi og ekki síður gagnlegir. Því verður ekki haldið fram að vinnan við aðildarumsókn sé ekki gagnsæ og að hún sé ekki uppi á borðum. Í nefndaráliti utanríkismálanefndar sem mælti með því að umsókn um aðild að Evrópusambandinu yrði lögð fram, svo sem gert var í þessum sal í júlí 2009, var einmitt mælt fyrir um að þessi háttur yrði hafður á og tillagan var samþykkt eins og við öll vitum. Óhætt er að fullyrða að aldrei fyrr hafa samningaviðræður um aðild nokkurs lands að Evrópusambandinu farið fram fyrir svo opnum dyrum eins og raun ber vitni hér á landi. Eiginlegar samningaviðræður eru þó ekki hafnar en það verður gert á ríkjaráðstefnu í júní. Þá verða fimm kaflar opnaðir, eins og sagt er, kaflar um opinber innkaup, samkeppnismál, upplýsingasamfélagið og fjölmiðla, vísindi og rannsóknir og loks um menntun og menningu. Allir eru þessir kaflar hluti af EES-samningnum og ákvæði þeirra eru því að mestu eða öllu leyti komin inn í íslenska löggjöf. Ekki er því við að búast að samningar um þá taki langan tíma. Þrátt fyrir að að samningaviðræðum sé staðið eins og lýst hefur verið er samtal manna, sérstaklega stjórnmálamanna, um þetta mikilvæga málefni ekki á mjög málefnalegum nótum. Þeir sem eru andvígir Evrópusambandsaðild virðast hafa litla sem enga þolinmæði fyrir því að freista þess að ná samningum um viðkvæm mál eins og landbúnaðarmál og sjávarútveg. Andstæðingarnir hafa frekar uppi hróp og köll um að hætta viðræðum. Samt er enginn ágreiningur um að þegar samningur liggur fyrir verður hann lagður í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hv. formaður Sjálfstæðisflokksins eyddi drjúgum tíma ræðu sinnar í útúrsnúninga og orðaleiki um þjóðaratkvæðagreiðslu, hvenær þjóðaratkvæðagreiðsla ætti að fara fram og hvort fólk væri með eða á móti. Mér fyndist nær að menn sneru bökum saman og legðust á eitt við að ná góðum samningum. Ég furða mig á vantraustinu sem mér finnst liggja að baki því að vilja ekki halda samningaleiðinni áfram til enda. Ég furða mig á því að ekki leggist allir á eitt við að ná sem hagstæðustum samningum fyrir okkur öll. Ég furða mig á því að fólk telji betra fyrir okkur að vera áfram í EES-samstarfinu þar sem við höfum litla sem enga möguleika á því að hafa áhrif á þau lög og reglur sem við ætlum að búa atvinnulífinu, menntakerfinu, fjármálakerfinu og yfirleitt flestu því sem snertir uppbyggingu þjóðfélagsins. Ég hélt að hverjum manni væri ljóst að sá eða sú sem situr á fundi hefur meiri áhrif en þeir sem eru á áheyrendapöllum. Þrátt fyrir þetta halda menn áfram að tala um það í Evrópusamningaviðræðunum sem ekki eru aðalatriði heldur aukaatriði. Ég vil taka það fram að ég tel EES-samninginn mjög góðan samning og hafa reynst okkur vel, engu að síður er hann hjóm eitt hjá því að vera í Evrópusambandinu vegna þess að þar höfum við rödd sem við höfum ekki í EES-samstarfinu í raun. Í lok mars var stefna Íslands í málefnum norðurslóða samþykkt á Alþingi. Sú tillaga er mjög mikilsverð jafnvel þó að breytingar á þeim slóðum verði ekki eins hraðar og sumir búast við. Kannski ættum við einmitt að vona að þær verði ekki mjög hraðar þar sem ófyrirséð er hvaða afleiðingar svo miklar breytingar á náttúrunni hafa fyrir okkur öll. Ég segi þetta þó að vissulega megi telja upp ýmis jákvæð efnahagsleg áhrif sem breytt umhverfi norðan við okkur gæti haft á okkur hér heima. Auðvitað höfum við ekki ein áhuga á þessum breytingum, það á við um aðrar norðlægar þjóðir. Áhuginn er kannski ekki mjög hátt á lista hjá þjóðum sem telja sig ekki hafa þar beinna hagsmuna að gæta. Í samtölum við nokkra þýska þingmenn sem ég hitti í ferð utanríkismálanefndar til þýska þingsins í haust var t.d. ljóst að málefnið er ekki ofarlega á lista hjá þeim þó að einstakir þingmenn hafi það vissulega að sérstöku áhugaefni. Þetta sýnir að þar höfum við erindi að kynna samstarfsþjóðum hversu miklu máli breytingarnar í Norðurhöfum skipta. Ég fagna því að í stefnu okkar er sérstaklega minnst á málefni frumbyggja og lögð áhersla á að þeir verði með í ráðum þegar stærri þjóðir fara að ráðskast meira en nú er um þann heimshluta sem er heimili þeirra. Það stendur okkur lítilli þjóð næst að skilja afstöðu þeirra og veita málflutningi þeirra fulltingi þar sem við getum. Margt fleira má nefna svo sem Norðurlandasamvinnuna, starfið innan Sameinuðu þjóðanna og þróunarsamvinnu en nú er til umræðu langtímastefna í þeim mikilsverða málaflokki. Síðan vil ég nefna tillögu sem lögð hefur verið fram um að skipa nefnd til að ræða nýja þjóðaröryggisstefnu en von mín er að okkur takist að afgreiða þá tillögu á þessu þingi. Virðulegi forseti. Ég vil loks nefna það sem sjaldan er nefnt í umfjöllun um utanríkismál en er þó fyrsti kaflinn í skýrslunni hér og það er borgaraþjónustan sem kölluð er svo, vinnan sem starfsmenn í almennri grunnþjónustu utanríkisþjónustunnar vinna frá degi til dags og oft um kvöld og helgar þegar nauðsyn krefur. Kannski má orða það svo að þetta sé vanþakklátt starf því að í umræðunni er oft hneykslast á fjölda sendiráða og sagt að við svo fámenn höfum ekki efni á því að hafa sendiráð úti um allt. Ég trúi því þó að þeir sem hafa þurft að nota þjónustu þessa starfsfólks okkar á erlendri grund viti að hún er mjög veigamikil 

Hæstv. forseti. Ég heyri að við hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir erum ekki á sömu skoðun varðandi grundvallarspurninguna um aðild að Evrópusambandinu og kannski kemur það ekki á óvart. Ég vona þó að hv. þingmanni þyki það ekki til marks um að ég sé að beina athygli með stóryrðum að aukaatriðum þó að ég spyrji hana út í svipaða hluti og ég spurði hv. formann utanríkismálanefndar, Árna Þór Sigurðsson, út í hér áðan, þ.e. varðandi aðkomu Alþingis að mótun samningsafstöðu í einstökum köflum samningaviðræðna við Evrópusambandið. Nú má lesa það út úr þeim textum sem liggja fyrir, þar á meðal áliti meiri hluta utanríkismálanefndar frá sumrinu 2009, að við það verði látið sitja að kynna samningsafstöðu fyrir utanríkismálanefnd. Ég vildi spyrja hv. þingmann hvort henni þætti það næg aðkoma Alþingis að samninganefnd eða utanríkisráðherra kynni samningsafstöðu í alla vega mikilvægustu málaflokkunum fyrir utanríkismálanefnd þingsins, hvort hv. þingmaður telji að með því sé aðkoma Alþingis nægilega tryggð að samningaferlinu.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að í þessu máli fer framkvæmdarvaldið, utanríkisráðuneytið, utanríkisráðherra, fyrir samningaviðræðunum. Það hefur komið skýrt fram að samningsmarkmið verði kynnt í utanríkismálanefnd, ég geri ráð fyrir því að þar verði umræður. Ég á ekki von á því að utanríkisráðherra telji sér fært að fara með einhver samningsmarkmið sem ekki hljóta brautargengi í þeirri nefnd. En ef þingmaðurinn er að spyrja að því hvort ég telji að efna eigi til mikilla umræðna eða atkvæðagreiðslna í þingsal um þetta þá held ég ekki, þó að ég hafi ekki hugsað út í þetta fyrr en núna. En mér væri alveg trúandi til að skipta um skoðun þegar ég hef hugsað þetta nánar.

Hæstv. forseti. Ég játa það að eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hef ég ekki alveg mótað mér skýra afstöðu til þess hvernig ég tel að þetta samráð eigi að vera. Á þessari stundu er ég þó tilbúinn til að segja að ég tel að samráð utanríkisráðherra og samninganefndar við þingið eigi að vera meira en bara það að kynna samningsmarkmiðin eða samningsafstöðuna í einstökum málaflokkum fyrir utanríkismálanefnd. Ég minnist þess að í ágætu nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar er vikið að því, reyndar í stuttum kafla, hvernig því hafi verið háttað og sé háttað í ýmsum öðrum ríkjum. Meðal annars er nefnt að í Króatíu, sem er á fullu í viðræðum núna, hafi verið mótuð sú stefna að afstaða í hverjum kafla fyrir sig væri kynnt í þinginu og eftir því sem mér skildist þá fyrir viðkomandi þingnefnd í þeim málaflokki sem málið snýst um 

Virðulegi forseti. Hingað til hefur verið um kynningu að ræða vegna þess að það sem hefur verið kynnt hefur verið rýnivinna og það eru meira og minna staðreyndir sem fram koma. Ég á von á því að þegar samningsmarkmið verða kynnt í nefndum verði um þau meiri umræður en hafa verið um þetta og við vinnum okkur áfram í því. Ég segi ekki að það hafi komið mér á óvart eða neitt svoleiðis en ég verð að segja að mér finnst mjög ánægjulegt hvernig þessi kynning embættismanna hefur gengið í þessum hluta, og ég býst við því að hægt sé að treysta utanríkisráðherra og ráðuneyti hans til að standa jafn vel að því þegar kemur að því að kynna samningsmarkmið eins og þau hafa gert í þessum efnum.

Frú forseti. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir flutti ágæta ræðu og hún er í hv. utanríkismálanefnd, meira að segja varaformaður, og hefur sannfæringu fyrir því, að mér sýnist, að við Íslendingar göngum í Evrópusambandið. Hv. formaður nefndarinnar, Árni Þór Sigurðsson, hefur hins vegar sagt, og sagði hér áðan, að hans sannfæring fyrir því hvort við göngum í Evrópusambandið fari eftir því hvernig þjóðin greiði atkvæði. Sem sagt ef þjóðin segir já segir hann já og ef þjóðin segir nei segir hann nei. Nú vil ég spyrja hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur hvort sannfæring hennar sveiflist svipað. Segjum að það yrði 60% þátttaka í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu og 32% segja nei, vilja ekki ganga í Evrópusambandið, hvort hv. þingmaður mundi þá líka segja nei og hafa þá ekki lengur sannfæringu fyrir því að ganga í Evrópusambandið. Í 48. gr. stjórnarskrárinnar, sem hv. þingmaður hefur svarið eið að, stendur: „Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.“ Ég ætla að spyrja hv. þingmann hvort sannfæring hennar sé virkilega á þann veg að hún breytist frá degi til dags eftir niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu og hvort hún sé þá ekki að fara eftir reglum frá kjósendum sínum en ekki sannfæringu sinni. Ég hef þannig sannfæringu að hún breytist ekki svona frá degi til dags.

Virðulegi forseti. Þetta er taka tvö. Ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal lékum þetta leikrit hér í þingsal í júlí árið 2009. Ég er mikill talsmaður fyrir því að við göngum í Evrópusambandið. Ég hef sagt það að sá samningur sem fyrir liggur eigi að fara í dóm þjóðarinnar og þjóðin eigi að ákveða. Þá verður það sannfæring mín og er að ég eigi hér á þingi að fara eftir því sem þjóðin segir í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Ég ætla að segja það strax, hæstv. forseti, að ég ætla ekki að koma og svara Pétri H. Blöndal þegar hann snýr út úr þessum orðum mínum.

Frú forseti. Ég neita því að þetta sé leikrit. Ég er að vísa í stjórnarskrána, 48. gr., sem við höfum svarið eið að. Ég skil hana á þann veg - og ég vil lesa hana, með leyfi frú forseta, þó að ég hafi bara eina mínútu: „Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.“ Annaðhvort hafa menn sannfæringu fyrir því að ganga inn í Evrópusambandið, eins og ég veit að hv. þingmaður hefur, eða menn hafa ekki sannfæringu fyrir því. Annaðhvort hafa menn sannfæringu fyrir því að ganga inn í Evrópusambandið eða menn hafa sannfæringu fyrir því að Ísland eigi ekki að ganga í Evrópusambandið. Þetta er afskaplega einfalt. Hv. þingmaður er því að segja að hún ætli ekki að fara að stjórnarskránni. Hún ætlar, eins og hv. formaður utanríkismálanefndar hefur sagt, að fara að leiðbeiningum kjósenda sinna. 
            

Virðulegi forseti. Það eru þrjú atriði í ræðu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur sem mig langar að ræða aðeins betur við þingmanninn. Hún nefndi í ræðu sinni að það væru fyrst og fremst einstakir þingmenn í Evrópu sem hefðu áhuga á norðurslóðum en ekki væri almennur áhugi. Þá langar mig að spyrja þingmanninn hverju það sæti þá að ein sex ríki hafi fasta áheyrn á norðurslóðafundunum - ekki einstakir þingmenn heldur ríkin, og það vantar bara Ítali í þann hóp stórþjóða sem komast ókeypis fram hjá í Eurovision-keppninni - þ.e. Bretland, Þýskaland, Spánn og Frakkland, allar stórar þjóðir í Evrópu, auk Hollands og Póllands. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um EES-samninginn sem hv. þingmaður lýsti hér yfir að Ísland hefði engin áhrif á og við yrðum þar af leiðandi að stíga næsta skref: Í hverju telur þingmaðurinn að munurinn á afstöðu okkar og afstöðu Norðmanna liggi, en þeir virðast ekki hafa sömu sýn og þingmaðurinn? Í þriðja lagi langar mig að heyra rök þingmannsins fyrir því að flagga ekki strax samningsmarkmiðum í þessum viðkvæmu málaflokkum, þ.e. landbúnaði og sjávarútvegi, í stað þess að byrja að klára léttari kafla eins og þingmaðurinn nefndi. Ef ske kynni að í viðræðum um þessa viðkvæmu kafla kæmi í ljós að við gætum ekki náð samkomulagi og við mundum slíta viðræðum eins og stendur í meirihlutasamþykkt þingsins frá sínum tíma, 2009, hvaða valkosti höfum við þá í stöðunni? Af hverju erum við að vinna að því að klára að innleiða alla kafla þessa samnings, þessa fimm kafla, 

Virðulegi forseti. Það er nú alltaf svo að ef maður segir eitthvað tekur fólk það kannski allt of bókstaflega. Ég var að segja frá því að í heimsókn í þýska þinginu sagði þýskur þingmaður mér frá því, og okkur fleirum, að hann væri að reyna að ná þessu ofar á dagskrána í þinginu þá. Hann sagði: Það er bara ekki almennur áhugi á því meðal þingmanna. Það var ekki almennur áhugi á því sem þessi ágæti maður var að streða við. Það breytir því ekki að auðvitað hefur þýska ríkið áhuga, þýska ríkisstjórnin situr í ráðinu og það var svona meira almennur áhugi sem hann var að tala um. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson nefndi þá staðreynd að þessi tillaga um norðurskautsmálin kemur seint. Það þýðir ekki að einhverjir menn hafi ekki lengi haft áhuga á því en kannski ekki náð áhuganum upp á það plan að ályktað væri um það. Ég var nú ekki með stórar yfirlýsingar um utanríkisstefnu Þýskalands með þessu, ég var bara að segja litla sögu. Hvað varðar EES er staðreyndin einfaldlega sú að við erum ekki inni í herberginu þegar ákvarðanir eru teknar um það sem við síðan leiðum í lög. Hvað Norðmönnum finnst um það, ég veit það ekki, ég hugsa að mjög margir Norðmenn séu sammála mér og aðrir sammála hv. þingmanni. Ég kann ekki annað svar við því. 
             Þriðju spurningunni verð ég að svara í næsta andsvari.

Frú forseti. Auðvitað getur hv. þingmaður ekki útskýrt það af hverju Norðmenn gera svona. Ég vildi bara fá að heyra mat þingmannsins á því hvar hagsmunir Íslands og Norðmanna skarist, að það væri mat þingmannsins að Íslendingar yrðu að ganga lengra en EES-samningurinn þegar Norðmenn virðast ekki gera það. Varðandi umræðuna um þessa einstöku þingmenn eða áhuga framkvæmdarvaldsins eða þjóðríkisins, stóru þjóðríkjanna, fannst mér það einmitt mikilvægt því að í ræðu þingmannsins virtist það vera þannig að verið væri að búa það til á Íslandi að verulegur áhugi væri í Evrópu. Sannleikurinn er sá, og hann kemur fram í þessum fundargerðum, að það er raunverulegur áhugi þjóðríkjanna, eða framkvæmdarvaldsins, þó að ég búist við að það sé rétt hjá hv. þingmanni að áhugi einstakra þingmanna sé mismunandi. Ég bíð spenntur eftir svari þingmannsins um það af hverju í ósköpunum við leggjum ekki mesta áherslu á þá þætti sem hugsanlega yrðu til þess að við mundum draga okkur út úr viðræðunum.

Já, ég vil endilega endurtaka það að ég var bara að segja stutta sögu af því sem ég upplifði og hef vafalaust misskilið, ég efast ekki um það. Af hverju flöggum við ekki strax? Vegna reynslu minnar af því að standa í samningaviðræðum felli ég mig mjög vel við þá aðferð sem hér er notuð, þ.e. að klára þá hluti sem renna í gegn, hitt kemur svo á eftir. Þá hefur fólk kynnst, það veit hvernig hinir vinna, traust hefur skapast og annað slíkt. Ég held að það reynist oft ágætlega að byrja ekki á því að setja hornin í andstæðinginn eða öllu heldur þann sem maður semur við, sá sem maður semur við er ekki andstæðingur. Það hefur ekki reynst mér vel að setja hornin í fólk. 

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi þakka fyrir umræðuna í dag. Ég held að mjög brýnt sé að Alþingi fari rækilega yfir utanríkismál með reglulegu millibili. Ég hygg raunar að vegna þeirra mála sem nú liggja fyrir Alþingi sé ástæða til frekari skýrslugjafar hér vegna utanríkismála og ekki sé einungis lögð fram heildarskýrsla því heilmargt kallar á að sérstakar skýrslur verði gerðar um afmarkaða hluti. Ég er þá fyrst og fremst að hugsa um þróunina í Evrópu. Ég vil í upphafi koma inn á og kannski bregðast við því sem komið hefur fram í dag að menn leggja mikla áherslu á að vinnan við umsóknarferlið við Evrópusambandið sé gegnsæ og að þingið sé mikill þátttakandi í því. Ég vil í því sambandi vísa sérstaklega til blaðsíðu 15 í skýrslu utanríkisráðherra þar sem segir, með leyfi forseta: „Mikil áhersla hefur verið lögð á að umsóknarferlið sé gegnsætt, eins og lýst hefur verið yfir á fyrri stigum málsins, bæði af hálfu utanríkisráðherra og meiri hluta utanríkismálanefndar.“ Víst er að í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar eru fjölmörg atriði tiltekin um að ferlið skuli vera opið og gegnsætt. Engu að síður hefur það sem er í orði ekki endilega verið þannig á borði. Ég vil í því sambandi sérstaklega nefna sameiginlega þingmannanefnd Evrópusambandsins og Íslands um umsóknarferlið. Til eru reglur sem sjá má á vef Alþingis um að sú nefnd eigi að starfa fyrir opnum dyrum og að gestir geti komið á fundi nefndarinnar þegar mál eru til umræðu. Ég held að mjög mikilvægt sé, virðulegur forseti, að menn veki sérstaklega athygli á því þegar nefndin hittist að fundirnir séu opnir og að fjölmiðlar og aðrir sem hafa áhuga á að kynna sér hvað er að gerast þarna mæti á þessa fundi og fylgist með. Ég held að það sé mjög brýnt. Ef menn setja reglur af þessum toga eins og þarna hefur verið gert, þar sem sérstaklega er tiltekið að fundirnir séu opnir, á auðvitað að vekja athygli á því. Jafnvel þótt nefndarfundir séu auglýstir á vef Alþingis er það jafnan svo að nefndir þingsins starfa fyrir luktum dyrum. Þegar um annað er að ræða þarf að vekja sérstaklega athygli á því. Ég held að mikilvægt sé að gera það. Síðan vil ég nýta þennan stutta tíma sem ég hef til að ræða skýrsluna og ég vil eiginlega tala um það sem ekki er í henni. Hér er auðvitað farið um víðan völl um utanríkismál eins og eðlilegt er í heildarskýrslu en samt er athyglisvert hvað stendur ekki í henni. Þá er ég fyrst og fremst að hugsa um viðræðurnar um aðild að Evrópusambandinu. Ég held nefnilega að mjög mikilvægt sé í skýrslu af þessum toga og í umræðum í þinginu að sérstaklega sé farið yfir hver staðan er núna í Evrópusambandinu, hvað menn ræða á vettvangi þess, hvaða veikleikar eru þar á ferðinni og eftir atvikum styrkleikar, og menn setji það heildstætt á dagskrá. Hér er kafli sem snýr fyrst og fremst að umsóknarferlinu og hvernig það gangi fyrir sig o.s.frv. En auðvitað hefur mjög mikið gerst í Evrópu frá því að umsóknin var lögð inn. Gríðarleg gerjun er í Evrópu, ég get nefnt fjölmörg dæmi, t.d. varðandi gjaldmiðilinn. Þegar menn koma upp og segja að mjög brýnt sé að við göngum í Evrópusambandið til að taka upp evru verður að spyrja: Hvernig gengur með evruna núna, hvert stefnir hún? Hvað er á ferðinni í evrusamstarfinu? Um hvað er verið að tala núna? Sérstaklega þarf að ræða málin sem uppi eru í Grikklandi og áhyggjur sem menn hafa af þróun mála þar. Líka þarf að fylgjast með því hvort það verði að veruleika að evrusamstarfinu verði einhvern veginn skipt upp og til verði A- og B-evra. Þessu þurfum við öll að fylgjast mjög rækilega með. Við Íslendingar höfum náttúrlega þær skyldur og við þingmenn að ræða gjaldmiðilsmálin af einhverjum rökum og að umræðan um þau sé djúp. Það skiptir gríðarlega miklu máli hver þróunin er í Evrópusambandinu varðandi evruna. Mér þótti hæstv. utanríkisráðherra halda töluvert mikla varnarræðu um umsóknarferlið fyrr í dag. Hann sagði, ef ég man rétt, eitthvað á þá leið: Hvaða sögu segir það fyrir okkur að önnur ESB-ríki vilji vera þar? Ja, það segir okkur ekki neina sérstaka sögu. Þeir sem vildu ganga í Evrópusambandið og eru þar vilja væntanlega vera í Evrópusambandinu. Okkar meginafstaða er: Hvað þjónar íslenskum hagsmunum best? Það hlýtur að skipta okkur mestu máli. Við hljótum að gera það sem er best fyrir íslenska hagsmuni og þótt Evrópusambandslöndin vilji vera áfram í Evrópusambandinu eru það engin rök fyrir því að við eigum að vera þar. Við þurfum að taka eigin afstöðu, grundvallaða á ríkum hagsmunum íslensku þjóðarinnar. Ég held að í því sambandi, á þeim afskaplega stutta tíma sem ég hef og líður mjög hratt, sé ekki hægt annað en að nefna sjávarútvegsmálin. Ég vil grípa aftur niður í skýrsluna en á bls. 19 segir, með leyfi forseta: „Á fundinum var lögð áhersla á mikilvægi sjávarútvegs fyrir Ísland, góðan árangur við fiskveiðistjórn og sérstöðu Íslands í sjávarútvegi, þar á meðal landfræðilega legu efnahagslögsögunnar og samsetningu afla […].“ Virðulegi forseti. Ég get ekki betur séð en að í skýrslunni sé fiskveiðistjórnarkerfi Íslendinga rómað sérstaklega. Á sama tíma hefur verið boðuð, og ég hygg að þingflokkar stjórnarflokkanna hafi samþykkt það í dag, umbylting á kvótakerfinu. Við höfum heyrt að Evrópusambandið horfi til núverandi kerfis okkar sem skynsamlegs þegar kemur að fiskveiðistjórn, það er markaðsdrifið kerfi sem hefur skilað íslensku þjóðinni gríðarlegum ábata og má með sanni segja að er undirstaða þeirrar velferðar sem hér hefur ríkt. Á sama tíma og hæstv. utanríkisráðherra nefnir þetta í skýrslunni er verið að breyta þessu kerfi í grundvallaratriðum og færa það miklu nær því félagslega sjónarmiði sem kerfin í Evrópu hafa verið rekin eftir. Hjá þeim þjóðum er sjávarútvegurinn ekki sá meginstofn sem hann er okkur. Hér er hann miðja og upphaf alls þess efnahagslega ábata sem við Íslendingar höfum notið. Sjávarútvegurinn er okkur gríðarlega mikilvægur og það mun skipta sköpum í öllu tali um Evrópusambandið og umsóknina hvernig á þeim málum er haldið. Ég vil þess vegna taka undir það sem kom fram í andsvari hjá hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni að auðvitað er voðalega erfitt að eiga orðastað um umsóknina að Evrópusambandinu þegar við erum ekki enn farin að ræða það sem við vitum að er stóra ágreiningsefnið, sjávarútvegsmálin. Þau eru grundvallarmál fyrir Íslendinga. Það er dálítið erfitt að vera í þessum viðræðum þegar við erum ekki enn komin á þann stað að ræða þau. Maður veltir fyrir sér hvort ekki hefði verið heppilegra að taka þau til greina fyrr. Í upphafi kjörtímabilsins var mikið rætt á Alþingi að það mundi breyta miklu fyrir okkur að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Hæstv. forsætisráðherra tók það sérstaklega til umfjöllunar í stefnuræðu sinni. Hún sagði, með leyfi forseta: „Þannig mundu jákvæð áhrif koma fram strax þegar ósk um aðildarviðræður lægi fyrir og búast má við að þau jákvæðu áhrif færu vaxandi eftir því sem umsóknarferlið gengur lengra.“ Hér segir hún að þetta muni strax hafa áhrif á gengi krónunnar. Reyndar hafa gjaldeyrishöft verið hér á landi frá lokum árs 2008 svo það var náttúrlega útilokað að umsókn um aðild að Evrópusambandinu hefði áhrif á gengi krónunnar. Umræðan hefur dálítið verið á þessum villigötum. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir sagði áðan að menn ættu að einbeita sér að aðalatriðunum og ég er hjartanlega sammála því. Aðalatriðið snýr auðvitað að grundvallarhagsmunum þjóðarinnar, það skiptir mestu máli og að við fylgjumst mjög grannt með umræðunni sem nú er í Evrópu. Hvert stefnir Evrópusambandið og hvað sjá menn fyrir sér þegar kemur að evrunni og hvaða aukna miðstýring er þar á ferðinni sem menn hafa boðað? Það er afskaplega brýnt að við ræðum þetta þegar við tökum afstöðu í málinu og ég kalla eftir að það verði gert. 

Virðulegi forseti. Auðvitað hlýtur að verða svo að þegar samningur liggur fyrir og kemur til umræðu í þinginu, hvort heldur fyrir eða eftir þjóðaratkvæðagreiðslu, verði öll þróunin í Evrópu rædd, ég á ekki von á öðru. Kannski er skynsamlegt að taka einhverja klukkutíma frá til að gera það fyrst. Við vitum öll að Evrópa stendur ekki kyrr og við stöndum ekki kyrr og kannski gefa allar þær miklu og hröðu breytingar enn meiri ástæðu en mér hefur fundist hingað til, til að vera um borð í Evrópuskipinu, ég skal ekki segja um það. En ég get verið hjartanlega sammála hv. þingmanni um að við þurfum að fylgjast með þessu. Ég kom hins vegar hingað upp aðallega vegna ummælanna um fund þingmannanefndarinnar. Sá fundur er opinn, það er ljóst og það er einnig ljóst að hann var ekki auglýstur nógu vel. Það var hins vegar ekki af ásetningi gert. Ég er viss um að næst þegar slíkur fundur verður hér á landi verður hann auglýstur betur. En þetta var ekkert leyndarmál þingmanna í stjórnarmeirihlutanum eða þeirra sem hlynntir eru umsókninni, það var ekki ástæðan fyrir því að þetta fór ekki hærra. Ég mundi segja að þetta hafi verið mistök, ekki mjög alvarleg og ekki til að reyna að hylma yfir, og mér finnst óþarfi að gera úlfalda úr þeirri mýflugu.

Hæstv. forseti. Ég sagði hvergi í máli mínu að ætlun manna hefði verið að halda fundinum leyndum, alls ekki. Ég sagði að nauðsynlegt væri að vekja athygli á þessum fundum. Það var ekki gert í þessu tilviki. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir segir að breyting verði á næst. Ég er bara að vekja athygli á mikilvægi þess að gera þetta fyrir opnum tjöldum. Og af því að sérstakar reglur gilda um nefndina, virðulegi forseti, þess þá heldur. Það var það sem ég sagði. Ég hygg líka að mjög brýnt sé að í þjóðfélaginu fari af stað umræða um umsóknarferlið. Þá er auðvitað mjög mikilvægt að almenningur hafi sem gleggstar upplýsingar um það sem þar fer fram. Um það er m.a. rætt í þessari tilteknu nefnd og varpar ljósi á það. Ég vil nota tækifærið til að ítreka að ég er viss um að þegar og ef að því kemur að til þjóðaratkvæðagreiðslu verður boðað um Evrópusambandið muni menn fara mjög rækilega yfir það sem þar er á ferðinni og hver staðan er í Evrópu. Mér finnst hins vegar mikilvægt að sú umræða sé stöðugt í gangi af því að við erum í umsóknarferli. Það á reyndar líka við um okkur sem EES-land að við þurfum að fylgjast mjög grannt með því. Mjög mikil umræða hefur verið undanfarið í Evrópu um gjaldmiðilinn, þau vandræði sem hann hefur lent í undanfarið og ástandið sem ríkir núna í Grikklandi og væri mjög athyglisvert og interessant að ræða í sölum þingsins.

Virðulegi forseti. Við hv. þm. Ólöf Nordal erum sammála um nauðsyn þess að vekja sérstaka athygli á því þegar sameiginleg þingmannanefnd Evrópusambandsins og Alþingis Íslendinga heldur fundi. Hvað varðar að fylgjast með heiminum í kringum sig og ég tala nú ekki um Evrópusambandið sem við sækjumst eftir aðild að eða erum í samningaviðræðum um að komast í þann hóp, er ég líka sammála því að við þurfum að gera það, við þurfum að fylgjast vel með því. Hvort það er gert í þingsölum eða ekki, það þarf ekki að vera deilumál, velta má fyrir sér hvað er hentugast í þeim efnum. Ég er líka sammála því að áhugavert er að fylgjast með ástandinu í Grikklandi og fróðlegt að fylgjast með því hvernig gengi evrunnar sveiflast til og frá. Einhvern tímann hefur verið sagt að gengi gjaldmiðla sé eins og hitamælir á efnahagsástandið. Stundum er fólk veikara og þá hækkar hitinn, stundum er efnahagsástandið verra og þá lækkar gengið. Þetta er allt mjög fróðlegt, ég er sammála því. Við eigum að fylgjast með þessu öllu saman.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og þau hrósyrði sem hún hafði um skyggni þeirra sem héldu á penna þegar þeir skrifuðu um stjórnkerfi fiskveiða á Íslandi. Ég þarf ekki að bera kinnroða fyrir þeim texta. Ég er þeirrar skoðunar eins og þar kemur skýrt fram að íslenskar fiskveiðar og íslenskur sjávarútvegur sé mjög vel rekinn. Ég velti því fyrir mér hvað það er við þessar breytingar, sem hv. þingmaður rifjaði upp að stjórnarflokkarnir hefðu verið að samþykkja að leggja fram í dag, sem er svona erfitt og leggur einhverja steina í götu aðildarumsóknar. Ég spurði stöllu hennar fyrr í dag að þessu sama en mér er það ekki ljóst ef verið er að tala um það að gera samning um nýtingarrétt til tiltekins tíma. Það eru fleiri þjóðir sem hafa það, að vísu ekki innan Evrópusambandsins, en sú þjóð sem við teljum að komist næst okkur á sjávarútvegssviðinu, Noregur, er með svipað kerfi. Ekki er allt á hausnum í sjávarútveginum þar. Menn þurfa að færa skýrari rök fyrir þessu. Hv. þingmaður las hér upp úr ræðu forsætisráðherra frá því í fyrra. Ég hefði getað lesið hér upp úr ræðum sem hv. þm. Ólöf Nordal hélt hér þar sem ekki var hægt að draga aðra ályktun en þá að hún væri giska hrifin af því að menn skoðuðu þann möguleika að verða aðili að Evrópusambandinu. Það hefur enginn í þessum sal fært jafnsterk rök fyrir því út frá öryggissjónarhóli að það væri farsælt fyrir Ísland. Það gerði hv. þingmaður hér á sínum tíma með þeim hætti að eftir var tekið. Hún hefur því lagt drjúga hönd að því verki að púkka svörðinn fyrir rök okkar sem erum í liði Evrópusinna eins og hún var um sinn. Mér fannst eiginlega á ræðu hennar áðan að hún eyddi of miklum tíma sínum í að lesa ritstjórnargreinar Morgunblaðsins. Hún á miklu frekar að lesa gamlar ræður sínar og formanns Sjálfstæðisflokksins. Þar töluðu menn af skyggnu mannviti þegar Evrópusambandið var annars vegar. En nú blæs auðvitað öðruvísi í bólið.

Virðulegi forseti. Þetta bætti náttúrlega engu við umræðuna. Hér er verið að tala um sjávarútvegsmálin og hæstv. utanríkisráðherra segir að hann komi ekki auga á hvað það er í þessum tilteknu frumvörpum sem hafi þessi áhrif á greinina sem ég lét í veðri vaka í ræðu minni. Ég er hæstv. utanríkisráðherra algjörlega ósammála í því. Íslenska sjávarútvegskerfið, þetta svokallaða kvótakerfi, hefur skipt okkur gríðarlega miklu máli í efnahagslegu tilliti. Við höfum farið frá því að vera í óhagkvæmu sjávarútvegskerfi, sem var hér upp úr 1980 til 1990 þar sem sjávarútvegurinn var í verulega miklum fjárhagsvanda, yfir í það að við höfum nýtt okkur það besta sem er í markaðsreknu hagkerfi til að auka arðsemi í sjávarútveginum, til að bæta veiðarnar, til að passa upp á nýtinguna, allt til þess að skila þjóðarbúinu gríðarlega miklum ábata. Þetta tiltekna frumvarp hefur ekki verið lagt fram en ég hef auðvitað reynt að afla mér upplýsinga um efni þess. Ég skil málið þannig að það sé hvergi rökstutt hvað það er í sjávarútvegskerfinu sem er svona hættulegt að því þurfi að breyta að svona stórkostlega mikið. Við hæstv. utanríkisráðherra höfum stundum talað hér um orkumál. Það var í tíð hans sem iðnaðarráðherra. Þá var gerð breyting hér á nýtingu orkuauðlinda og tímabundnir samningar gerðir. Það virðist vera himinn og haf á milli þeirrar lagasetningar, þess tímaramma sem þar er undir, og þess sem er hér núna í fiskveiðistjórnarkerfinu. Við skulum gera okkur grein fyrir því að á því sviði, þegar kemur að auðlindum í hafi, er óvissan mun meiri en t.d. þegar kemur að nýtingu orkuauðlinda. Ég held, virðulegi forseti, að þetta sé nefnilega grundvallaratriði að við séum ekki að auka óvissuna í greininni. Við sjáum það bara, 

Frú forseti. Ég bið nú hv. þingmann afsökunar á því að ræður mínar séu svo lélegar að þær bæti engu við umræðuna. Ég get alla vega glatt hana með því að ræða hennar bætti í umræðuna, a.m.k. frá mínum bæjardyrum. Ég hef verið að reyna að glöggva mig á því hér í dag af hverju þingmenn Sjálfstæðisflokksins draga þær breytingar á stjórnkerfi fiskveiða sem fyrirhugaðar eru inn í þessa umræðu og a.m.k. skil ég það núna að hv. þingmaður telur að það að leigja eða að semja um nýtingarréttinn til tiltekins tíma sé skaðlegt vegna þess að hann er ekki nógu langur. Ég veit það þá alla vega. Ég veit ekki betur en að í landi eins og Noregi sé tíminn skemmri í sumum tilvikum en hér er um að ræða og ekki reka menn sjávarútveginn þar með tapi. Hv. þingmaður bað um umræðu um evruna og sagði að Evrópusambandið væri að breytast svo mikið. Hugsanlega á hún við að Evrópusambandið sé að breytast yfir í meira lénsveldi en áður. Ég held að þróunin sé öll á annan veg. Og að því er evruna varðar er það einfaldlega þannig að ESB hefur núna á síðustu mánuðum, síðustu missirum, gripið til mjög róttækra aðgerða til þess að styrkja evruna og efla stöðugleika á evrusvæðinu. Viðreisn efnahagslífsins á evrusvæðinu sem við fengum tölur um núna í síðustu viku sýnir að þær aðgerðir eru að takast. Ég held því að það sé full ástæða til að vera bjartsýnn á framtíð evrunnar. En vitaskuld er ég sammála hv. þingmanni um að þetta er eitt af því sem við þurfum að ræða og kafa djúpt ofan í. Ég bendi hins vegar á að vinir okkar í Eistlandi héldu ótrauðir áfram sínu ferðalagi í þá átt að taka upp evruna og gerðu það um síðustu áramót. Þeir höfðu fulla trú á því að evrusvæðið mundi rétta úr kútnum og það er að gerast. Var það ekki síðast í fyrradag sem komu tölur um að hagvöxtur á síðasta ársfjórðungi hefðu rétt úr kútnum miðað við sama ársfjórðung í fyrra sem svaraði til 2,5%? Ég gæti talið upp nokkur lönd 

Virðulegi forseti. Ég er auðvitað afskaplega hamingjusöm yfir því að hæstv. utanríkisráðherra les og hlustar svona rækilega á ræður mínar. Ég er afskaplega ánægð með það. Aðeins út af þessu aftur með sjávarútveginn, af því að hæstv. utanríkisráðherra nefndi Noreg, það er auðvitað grundvallarmunur á þeirra kerfi og okkar kerfi vegna þess að það eru enn ríkisstyrkir í Noregi á sviði sjávarútvegs. Við höfum ekki verið með slíkt fyrirkomulag. Þetta fyrirkomulag okkar er auðvitað stórmerkilegt.  En aðeins út af evrunni. Hæstv. utanríkisráðherra nefndi að menn séu að grípa til aðgerða til að styrkja evruna. Ég get ekki betur skilið en að stefnan sé sú af hálfu Evrópusambandsins að setja miklu skýrari skilyrði í t.d. ríkisfjármálum tiltekinna landa til að ná því fram að geta verið með sameiginlega mynt. Út frá hagsmunum Evrópusambandsins er ég ekkert undrandi á að svo sé, af því það er skýrt samband á milli peningastjórnunar og stjórnar ríkisfjármála. Það er það sem við erum alltaf að tala um þegar kemur að gjaldmiðli. Sveiflur í honum endurspegla auðvitað það sem er að gerast í sveiflum í efnahagsmálum og það er að gerast í ríkisfjármálum á hverjum tíma. Við þurfum, Íslendingar, eins og allar aðrar þjóðir að halda mjög fast utan um ríkisfjármálin. Það er það sem skiptir máli þegar kemur að því hver þróun gjaldmiðilsins verður. Það á við um krónuna, það á við um evruna líka. Sú tilhneiging er núna hjá Evrópusambandinu vegna þess að menn vilja halda í evruna, að koma með skilyrði til aðildarríkjanna um frekari inngrip í ríkisfjármálin. Við þurfum að velta því fyrir okkur, virðulegi forseti, og ég veit að hæstv. utanríkisráðherra hlýtur að gera það mjög rækilega, hvort það sé það sem við viljum, Íslendingar, frekari aðkomu að ríkisfjármálum okkar ef til þess kæmi að Íslendingar færu í Evrópusambandið. Mér finnst þetta skipta gríðarlega miklu máli, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa skýrslu og umræðu um hana í dag. Ég vil hefja mál mitt á því að velta upp eða taka aðeins umræðu um hvers konar utanríkisstefnu Ísland býður upp á nú um stundir, á þessu ári og síðustu missirum. Sá sem stendur fyrir utan umræðuna hér í salnum og hefðbundna pólitíska umræðu á Íslandi, við skulum segja erlendur aðili sem væri að fylgjast með íslenskri utanríkisstefnu, sá aðili hlýtur að velta fyrir sér hver hún sé og hver fari með hana. Er það forseti lýðveldisins, sem þreytist ekki á að tala um að Ísland eigi að auka samskipti sín við Asíu og jafnvel Rússland og hefur jafnvel gengið svo langt að ýja að því að við höfum ekkert inn í Evrópusambandið að gera? Við ættum að halda þeirri stefnu opinni, sem var kannski lengi vel stefna Íslands, að byggja á vestrænu öryggisneti og sækja síðan fríverslunarsamninga við sem flest lönd heimsins og standa með eigin utanríkisstefnu hvað varðar mannréttindi og slík mál í alþjóðastofnunum, Sameinuðu þjóðunum og víðar. Við getum líka velt því fyrir okkur hvort ríkisstjórn Íslands fari með utanríkisstefnuna. Þá virðist það vera þannig að það sé mismunandi eftir því hvaða ráðherra ríkisstjórnarinnar talar, ég tala nú ekki um ef við veltum því fyrir okkur að í þessari samsteypustjórn eru tveir flokkar og þeir tala oft og tíðum alveg í kross hvað varðar utanríkisstefnu, öryggismál og jafnvel umræðu um aðild að Evrópusambandinu. Að lokum getum við velt því fyrir okkur hvort utanríkisráðherra fari einn með utanríkisstefnu Íslands, hann móti hana og fari einn með hana og sé þar af leiðandi einn til frásagnar um það. Vísbendingar hafa verið um það í umræðunni í dag að í einstaka málum hafi ekki verið borin undir aðra sú stefna eða þær ákvarðanir sem þar hafa verið teknar. Það sem gladdi mig þó í ræðu hæstv. utanríkisráðherra og fyrrnefndri skýrslu er hversu framarlega og mikið er lagt upp úr norðurslóða- og nærsvæðisstefnu og hvernig við eigum að nálgast það. Það kom fram í umræðunni áðan að átta lönd fara með og funda um þessa stefnu en það kom líka fram að ýmsir aðrir aðilar vilja komast að norðurslóðasamstarfsvettvanginum. Þar sitja til að mynda sex fastafulltrúar sex frumbyggjasamtaka á svæðinu sem ég tel fullkomlega eðlilegt. Aftur á móti velti ég talsvert fyrir mér hvað fastir áheyrnarfulltrúar ríkja utan norðurslóða, þ.e. Bretlands, Frakklands, Hollands, Póllands, Spánar og Þýskalands, eru að gera þarna því að þar fyrir utan virðast vera fulltrúar ýmissa alþjóðastofnana og frjálsra félagasamtaka sem ætti að nægja fyrir glugga alheimsins að norðurslóðum og mikilvægi þess að þar sé farið varlega ekki síst hvað varðar öryggis- og umhverfismál. Hér hefur líka talsvert verið fjallað um stefnu Framsóknarflokksins í utanríkismálum og ýmsir átt erfitt með að skilja hana, þar á meðal formaður utanríkismálanefndar, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson. Hæstv. ráðherra lét sér duga að lesa eina setningu úr þeirri ágætu ályktun en mig langar, með leyfi forseta, að grípa hér aðeins niður í hana. Þar kemur fram eftirfarandi: „Meginmarkmið íslenskrar utanríkisstefnu er að gæta hagsmuna lands og þjóðar og veita öflugt fyrirsvar gagnvart öðrum ríkjum. Sem smáríki á Ísland hag sinn undir því að alþjóðalög séu virt og þjóðir leysi sín deilumál friðsamlega. Eins eru það hagsmunir smáríkja að stuðla að alþjóðlegri samvinnu til þess að mæta þeim ógnum sem virða hvorki landamæri né leikreglur alþjóðakerfisins. Fríverslun og aðgangur að mörkuðum er viðskiptaþjóð eins og Íslandi lífsnauðsyn. Því er það mikilvægt að Ísland njóti ávallt bestu kjara í viðskiptum við aðrar þjóðir. Ísland skal áfram leita eftir samstarfi við þjóðir innan og utan Evrópusambandsins á grundvelli frjálsra og sanngjarnra samninga og samvinnu sem byggir á jöfnuði og ábata allra aðila. Með slíkum samskiptum geta íslensk stjórnvöld tryggt hagsmuni Íslands best á hverjum tíma. Framsóknarflokkurinn telur hag lands og þjóðar best borgið utan Evrópusambandsins. Nú sem fyrr standa auðlindir þjóðarinnar undir velferð hennar og fullt og óskorað forræði á þeim er forsenda farsældar til framtíðar.“ Síðan er í ályktuninni fjallað um mikilvægi norræns samstarfs og grannsvæða samstarfsins, þ.e. ekki síst hins vestnorræna. Einnig er lögð áhersla á að auka samskipti við nágrannaþjóðir í Norður-Atlantshafi og það rímar þá vel við stefnu þá sem hæstv. utanríkisráðherra kynnti í sambandi við norðurslóðir vegna loftslagsbreytinga og aukinna flutninga á norðurslóðum, og þó að við getum staðið hér og verið með mismunandi spádóma um hversu fljótt þær leiðir opnast er alveg ljóst að þær eru að opnast. Þar er m.a. fjallað um möguleika okkar á umskipunarhöfn. Og síðan sem er ákaflega mikilvægt að við ættum að hafa frumkvæði að því að setja hér á laggirnar alþjóðlegt öryggis- og björgunarlið sjóferða sem hafi höfuðstöðvar hér á landi. Það eru því mikil vonbrigði að fastaskrifstofa norðurslóða skuli vera staðsett í Tromsö en ekki á Íslandi. Í þessu samspili að setja hér á laggirnar alþjóðlega björgunarmiðstöð er auðvitað rétt að efla Landhelgisgæsluna, og vegna umræðu sem hér hefur farið fram um að flytja hana á Suðurnesin og byggja þar upp og það séu einhverjir tímabundnir fjárhagslegir erfiðleikar fólgnir í því er þetta klárlega tækifæri til þess einmitt að nýta þá aðstöðu til að byggja upp myndarlega Landhelgisgæslu í samstarfi við alþjóðlega björgunarmiðstöð á Norður-Atlantshafinu. Loks er fjallað um mikilvægi þess að yfirráð og úrvinnslu auðlinda lands og þjóðar þurfi að efla. Hér hefur verið umræða um stjórn fiskveiða og því er rétt að nefna að í stefnu Framsóknarflokksins er þetta varðar, um nýtingarsamningana, er talið mikilvægt að tengja þá nýtingarsamninga við íslenska búsetu og jafnvel íslenskan ríkisborgararétt og ganga eins langt þar og hægt er til þess m.a. að tryggja raunverulega yfirráð Íslendinga yfir auðlindinni. Þá er fjallað í ályktun framsóknarmanna um aðild að Atlantshafsbandalaginu og þátttöku í friðargæslu og hjálparstarfi, að það sé nauðsynlegur þáttur í utanríkisstefnu okkar og markmiðið sé að sinna mannúðar- og neyðaraðstoð við flóttafólk, fórnarlömb náttúruhamfara eða átaka. Síðan um siðferðislegar og pólitískar skyldur sem okkur ber sem ábyrgri þjóð að taka myndarlega á í alþjóðlegri þróunarsamvinnu í baráttunni gegn fátækt. Ég hef nú stiklað á nokkuð stóru í flokkssamþykkt framsóknarmanna sem hefur verið mörgum hér ofarlega í huga. Það eru fleiri hlutir sem hægt væri að nefna í sambandi við þessa skýrslu. Auðvitað er áhugavert að fara hér í umræðuna um umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu. Það er ljóst að nú nærri tveimur árum síðar þurfum við að staldra við og velta fyrir okkur um hvaða aðild við vorum að sækja á sínum tíma, 2009, hvaða aðstæður voru á Íslandi þá, hvort staða okkar sé ekki dálítið önnur nú og hvernig lítur Evrópusambandið og evran út nú og kannski til einhverrar framtíðar. Það er alla vega augljóst að nú eru allt aðrar aðstæður og það hlýtur að kalla á að við endurskoðum stöðu okkar í þessu máli, a.m.k. að við skerpum þær áherslur sem við höfum haft í þeim mikilvægu og viðkvæmu málaflokkum er tengjast sjávarútvegi ekki síst en landbúnaði einnig. Það hefur komið fram í umræðunni í dag að opna á umræður í svokölluðum fimm flokkum með því að flagga þar samningsmarkmiðum en geyma það fram á haust og jafnvel lengur að taka umræðuna í sambandi við landbúnaðinn og sjávarútveginn. Mér hefði þótt miklu eðlilegra að við færum ofan í það mál strax, skýrðum þá stefnu sem við höfum og sett var í þá þingsályktun sem samþykkt var 2009 með litlum meiri hluta. Sá sem hér stendur greiddi reyndar atkvæði gegn því þar sem hann treysti því ekki að þar væri verið að verjast á sem bestan hátt, verja hagsmuni Íslands, eins og við tölum um, framsóknarmenn, í 1. gr. í sambandi við ályktun um utanríkismál. Svo virðist ekki vera. Hér virðist stefnt að því að fara í að klára ýmsa þætti alveg óháð því að það gæti endað með að viðræðurnar sigldu í þrot vegna þess að við værum að flagga meginhagsmunum okkar og það kæmi í ljós að Evrópusambandið gæti engan veginn orðið við þeim, eðlilega ekki. Halda menn að 27 þjóðríki, 500 milljóna þjóð, sé að fara að semja við okkur Íslendinga, 320 þúsund hræður? Það er auðvitað alveg augljóst að við yrðum að aðlaga okkur að því kerfi og þess vegna hefði verið 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu og lýsingu á afstöðu Framsóknarflokksins. Það sem mig langar til að spyrja hv. þingmann um er afstaðan til sjávarútvegsins. Nú hafa komið fram tillögur á Íslandi um breytingu á sjávarútvegsstefnunni. Á sama tíma heyrum við að Evrópusambandið ætlar að taka upp íslensku stefnuna að einhverju leyti, þ.e. þá stefnu sem var og er í gildi enn þá en menn eru að hverfa frá hérna. Verður það ekki dálítið ankannalegt þegar við erum búin að eyðileggja arðsemi íslensks sjávarútvegs með því að stöðva framsal og annað slíkt að horfa upp á að stefnan lifi áfram hjá Evrópusambandinu með væntanlega framsali og öllum þeim kostum sem íslenska kerfið hefur og þeirri arðsemi sem það gefur á sama tíma og við erum að eyðileggja arðsemi kerfisins með þessum nýju hugmyndum hæstv. sjávarútvegsráðherra?

Frú forseti. Jú, það er auðvitað nokkuð augljóst að það hljómar mjög sérkennilega að sá flokkur sem er einn um það að vilja í raun og veru inn í Evrópusambandið, þ.e. Samfylkingin þar sem aðrir flokkar hafa lýst því yfir að þeir telji að hag Íslands sé betur borgið utan þess en innan, að sá flokkur sem berst fyrir aðild Íslands að Evrópusambandinu sé um leið sá flokkur sem gangi hvað harðast fram gegn núverandi fiskveiðistjórnarkerfi á Íslandi. Það hlýtur að vera svolítið sérkennilegt að vera í þeim flokki og horfa síðan upp á það að Evrópusambandið, sem hið fyrirheitna land hvað þetta varðar, sé að opna augu sín fyrir því að íslenska fiskveiðistjórnarkerfið sé ákaflega skynsamlegt og gott kerfi sem skili mikilli arðsemi og geti orðið sjálfbær atvinnugrein en ekki félagslega kerfið sem við þekkjum frá Evrópusambandinu. Það kom reyndar fram í rýniskýrslunum að menn töldu að tekið yrði nokkurt mark á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu vegna þess að það væri mun stærra, fiskveiðar í Evrópu skipti svo litlu máli og eiginlega líti menn ekki á það sem atvinnugrein heldur félagslega aðstoð, minnir mig að ég hafi séð í texta. Þess vegna hljómar það mjög sérkennilega að á sama tíma og hér eru lögð fram frumvörp - þau eru reyndar ekki komin fram í þinginu en boðað hefur verið að þau verði lögð fram - þar sem á ýmsan hátt er nánast er verið að ganga milli bols og höfuðs á núverandi kerfi með alls kyns aðgerðum skuli Evrópusambandið huga að því að taka upp sama kerfi, alla vega í einhverja átt jafnvel þau atriði sem hér hafa verið mest gagnrýnd, svona hið villtasta framsal þ.e. milli landa og eitthvað slíkt, að það skuli hugsanlega verða undirstaða hins nýja kerfis í Evrópu á sama tíma og við ætlum að leggja það af hér.

Frú forseti. Þetta var mjög áhugavert og kannski sérstaklega þær upplýsingar að Evrópusambandið sé að taka upp þetta kerfi. Við erum búin að ákveða að sækja um, þ.e. meiri hluti Alþingis samþykkti að ganga inn í Evrópusambandið, og gefum okkur að það verði samþykkt vegna þess að Evrópusambandið kæmi með nægilega mikinn pening til að snúa þjóðinni með áróðri og upplýsingagjöf. Þá mundum við samþykkja fyrst stutta frumvarpið, það yrði svo tekið úr sambandi með langa frumvarpinu því að langa frumvarpið gerir ráð fyrir að lögin sjálf falli úr gildi, þ.e. stutta frumvarpið falli úr gildi. Síðan göngum við í Evrópusambandið og þá eru þeir komnir með þannig stefnu að við tökum í rauninni aftur upp íslensku stefnuna. Er þetta ekki dálítið mikil hringavitleysa?

Frú forseti. Þetta hljómar auðvitað þannig að ætlum við að leggja niður kerfi sem Evrópa virðist ætla að fara að taka upp og við ætlum síðan að aðlaga okkur að hinu nýja kerfi aftur. En þetta er kannski málið í hnotskurn er snertir Evrópusambandið. Við erum að semja við Evrópusambandið eins og það lítur út núna, bæði hvað varðar landbúnaðarkaflann og sjávarútvegsmálin en eins og fram hefur komið eru þau í endurskoðun hjá Evrópusambandinu. Við vitum í raun og veru ekkert um hvaða kerfi við ætlum að fara að semja í sambandi við landbúnaðarmálin. Þar fyrir utan, og þetta gildir auðvitað um alla málaflokka, er Evrópusambandið eitt í dag og verður síðan annað eftir fimm ár og það tekur sínar eigin breytingar. Menn geta svo trúað því sem þeir vilja um hvaða áhrif atkvæði okkar Íslendinga á Evrópusambandsþinginu og með kannski hugsanlega einn framkvæmdastjóra öðru hvoru í þessari stóru hít, muni hafa á það að geta stuðlað að status quo í öllum málaflokkum sem við erum að semja um í dag. Það er auðvitað alveg fjarstæðukennt. Evrópa mun eftir sem áður fyrst og fremst taka mið af sínum aðalkjarnasvæðum sem eru auðvitað Frakkland og Þýskaland, síðan eru öll önnur jaðarsvæði nema hvað okkur varðar því að við erum eyja langt úti í Atlantshafi og höfum þar af leiðandi, eins og ég hef oft sagt áður, engin landamæri að öðrum Evrópulöndum. Við þurfum ekki að hafa áhyggjur af mengun lofts eða vega eða áa, 

Frú forseti. Ég vil eins og margir aðrir þingmenn byrja á því að lýsa ánægju minni yfir að það skuli hafa verið tekið upp hér að ræða árlega skýrslu utanríkismála, af nægu er að taka, svo mikið er víst. Ekki er undarlegt þó að umræðan í dag hafi hverfst að miklu leyti um langstærsta einstaka málið sem uppi er á vettvangi utanríkismála, sem er umsóknin um aðild að Evrópusambandinu sem samþykkt var hér á Alþingi með tilstuðlan þingmanna allra flokka fyrir um tveimur árum. Það er sjálfsagt að nota þær mínútur sem ég hef til ráðstöfunar til að fara yfir stöðu þess máls. Eins og fram hefur komið er rýnivinnu lokið og hið eiginlega samningaferli að hefjast. Það hefst núna í sumar. Þá munu samninganefndirnar fara yfir þá 33 kafla sem þarf að fara í gegnum og semja sérstaklega um. 10 falla alfarið undir EES-samninginn, 11 að stórum hluta og 12 kaflar eru fyrir utan EES og þarf raunverulega að semja um. Þar kemur að hinum vandmeðförnu og erfiðu málum, sem eru landbúnaðarmál og sjávarútvegsmál, þó að flest bendi til þess að við getum náð þar ágætum samningi og jafnvel meira en svo. Hægt er að leiða rök að því að mögulegt sé að ná mjög góðri stöðu fyrir flestar greinar landbúnaðarins þannig að þær geti hafið stórsókn til frekari framleiðslu. Mun ég koma aðeins betur að því á eftir. Hvatinn að umsókninni er að sjálfsögðu að miklu leyti sú sjálfstæða örmynt sem við Íslendingar búum við. Í hinum alþjóðavædda og landamæralausa heimi atvinnu- og viðskiptamála Vesturlanda og heimsins mestalls er erfitt eins og fram hefur komið að halda úti sjálfstæðum gjaldmiðli, enda hafa margir hagfræðingar haldið því fram um árabil að það þurfi að lágmarki 5–6 milljónir manna til að standa á bak við gjaldmiðil þar sem það er mjög kostnaðarsamt og snúið að halda úti stöðugum gjaldmiðli án þess að styðjast við ströng höft og verðtryggingu og alls konar plástra til að halda kerfinu gangandi. Við finnum mjög harkalega fyrir því núna. Ferlið er eins og fram hefur komið mjög opið. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir rakti það áðan hvernig umsóknarferlið að Evrópusambandinu væri það opnasta sem nokkurn tímann hefði verið viðhaft. Það er mjög athyglisvert í samanburðarfræðum úr aðildarsögu hinna 27 ríkja sem standa á bak við Evrópusambandið að þau lönd sem hafa farið hraðast inn frá því þau sóttu um aðild eru Finnland og Svíþjóð 1991. Þau urðu aðilar að Evrópusambandinu rúmlega fjórum árum eftir að þau sóttu um aðild. Þetta voru EFTA-ríkin sem sóttu um aðild að Evrópusambandinu þá og gerðust aðilar á meðan Noregur felldi aðildina í sömu lotu og gerði EES-samning með okkur Íslendingum og Liechtenstein. Þetta er sagan á bak við það. Ef við Íslendingar náum að koma heim með fullgerðan samning á næsta ári sem yrði kosið um snemma árs 2013 eða síðar yrði það stysti tími frá því að nokkur þjóð hefur hafið aðildarferli þangað til hún er búin að leiða það til lykta hvort landið muni gerast aðili eða ekki í lýðræðislegri þjóðaratkvæðagreiðslu um samninginn. Það er ástæða til að vera bjartsýnn á að þetta ferli muni ganga mjög hratt fyrir sig og hraðar en nokkurn tímann áður í sögu Evrópusambandsins þannig að samningur verði kominn hingað heim á innan við fjórum árum og leiddur til lykta innan þess tímaramma sem sagan kennir okkur að sé stysti tími sem ferlið hefur nokkurn tímann tekið. Í apríl var haldinn annar fundur hinnar sameiginlegu þingmannanefndar Íslands og Evrópusambandsins. Hann var haldinn hér á landi. Hlutverk nefndarinnar er mjög mikilvægt í ferlinu öllu, þ.e. að fylgjast með umsóknarferlinu, veita því þinglegt og þar með lýðræðislegt aðhald og mögulega taka afstöðu til einstakra þátta sem hæst bera í ferlinu hverju sinni. Eins og ég nefndi áðan er rýnivinnu vegna aðildarviðræðna lokið. Þá styttist í að hinar eiginlegu aðildarviðræður hefjist. Við höfum auðvitað það forskot á aðrar umsóknarþjóðir sem núna eru í því ferli og eru sumar búnar að vera í í mörg ár eins og Tyrkland og fleiri, Balkanþjóðirnar, að á 17 árum höfum við innleitt sem hluti af innri markaði Evrópu stóran hluta af regluverki sambandsins. Það mun sjálfsagt ganga greitt að semja um flesta kaflana þangað til kemur að sjávarútvegi og landbúnaði. Þó að það geti í sjálfu sér gengið ágætlega fer mesta vinnan í það. Ég fékk það hlutverk á umræddum fundi að bera saman landbúnaðarkerfi okkar Íslendinga og Evrópusambandsins sem eru um margt nokkuð ólík. Nauðsynlegt er að plægja sig málefnalega í gegnum það, enda eru efasemdir margra bænda miklar um að hag þeirra sé bærilega borgið innan Evrópusambandsins. Engin er ástæða til að óttast það ef vel er á málum haldið. Álit meiri hluta utanríkismálanefndar frá því í júlí 2009 veitir skýra leiðsögn um samningsmarkmiðin sem eru þau að standa vörð um landbúnaðinn, verja hann til hins ýtrasta og reyna að tryggja að greinin standi betur en ekki verr eftir að til aðildar að Evrópusambandinu kemur. Grundvallarmunurinn á gerð Evrópusambandsins og íslenska landbúnaðarkerfisins liggur í því að sambandið hefur að mestu aftengt stuðningsgreiðslur frá búvöruframleiðslu þegar styrkirnir eru aftur á móti að mestu enn þá framleiðslutengdir hérna. Verði að aðild þýðir það að nýtt starfsumhverfi fyrir landbúnaðinn verður til. Þá þarf að leita sérstakra lausna fyrir Ísland með tilvísun í sérlausnir sem Svíar og Finnar fengu á sínum tíma. Margir möguleikar eru á því þegar litið er til sérstöðu landsins. Það að vera eyja gefur okkur von um að við getum leitað margra sérstakra lausna t.d. í landbúnaðarmálum eins og sagan kennir okkur að aðrar eyþjóðir fjarri meginlandinu og stóru mörkuðunum hafa fengið. Fyrst blasir við að Ísland verði skilgreint sem harðbýlt svæði og kennt við 62° sem var tekið upp í samningum við Finna og Svía. Það heimilar þeim að styrkja landbúnaðinn beint úr eigin ríkissjóði burt séð frá reglum Evrópusambandsins að öðru leyti. Þannig má mæta ágjöf sem greinarnar verða mögulega fyrir vegna niðurfellingar á tollum. Hér á landi eru að sjálfsögðu nokkuð takmarkaðir ræktunarmöguleikar vegna legu landsins, sumarið er stutt og ræktunartíminn skammur borinn saman við löndin á meginlandi Evrópu. Þá er heimilt í regluverki Evrópusambandsins að styðja sérstaklega við fjarlæg svæði sem eru langt utan markaða meginlandsins. Svæði á borð við Azoreyjar sem eru um margt sambærileg við stöðu Íslands, ekki síst þar sem staðbundnir annmarkar á borð við legu lands og veðurfar hafa miklu meiri áhrif hér á landi en á áðurnefndum eyjaklasa. Rökin fyrir þessum undanþágum og viðurkenning á sérstöðu eru þau að viðhalda samkeppnishæfi landbúnaðarins við aðild og koma í veg fyrir að hún raski búsetu og búgreinum í landinu og að sjálfsögðu þarf að semja um að innflutningur á lifandi dýrum verði áfram bannaður sem og hingað til. Það er ófrávíkjanlegt samningsmarkmið sem mun út frá sögunni ganga vel að ná fram. Við blasir að unnt er að ná góðum samningi fyrir íslenskan landbúnað. Þó að verulegar breytingar verði út af niðurfellingu á tollum getum við áfram stuðst við beingreiðslur út af framleiðslu. Breytingarnar eru sérstaklega út af niðurfellingu á tollvernd en því má mæta með ýmsum hætti. Styrkjakerfi Evrópusambandsins er þannig byggt upp að það styrkir landnýtingu á hvern hektara sem bóndi nýtir og því næst að mörgu leyti jafnari og almennari stuðningur við búsetu í sveitum. Allar jarðir fá stuðning út frá landnýtingu og hekturum. Það er bóndans og framleiðendanna að ráðstafa hvernig styrkjum er varið. Allir þeir sem eru með lögbýli og nýta jörðina og rækta landið fá því stuðning í formi beingreiðslna frá Evrópusambandinu út frá nýtingu á hvern hektara. Svo getum við samið um að styrkja t.d. dilkakjöts- og mjólkurframleiðslu áfram með framleiðslutengdum hætti ofan á landnýtingarstyrki Evrópusambandsins sem gefa m.a. svínabændum og ýmsum öðrum mikil tækifæri til kjarnfóðurframleiðslu. Möguleikarnir fyrir dreifbýlið og landbúnaðinn eru miklir í Evrópusambandsaðild þó að það blasi við að breytingar verði á stöðu greinanna þegar tollvernd fellur niður. Hún er metin á 7–8 milljarða á ársgrundvelli. Þess vegna er okkar að finna aðrar leiðir við aðild til að styrkja sérstaklega við landbúnaðinn, mæta þeim ágjöfum sem einstaka greinar verða fyrir við niðurfellingu tollverndarinnar og tryggja að landbúnaðurinn geti farið að framleiða af fullum krafti fyrir hinn 500 milljóna Evrópumarkað þar sem gríðarleg tækifæri er að finna fyrir íslenskan landbúnað.

Virðulegi forseti. Það er komið annað hljóð í strokkinn hjá Samfylkingunni. Þegar hér var verið að ræða ESB-málin vorið og sumarið 2009 skipti mestu máli að leggja umsóknina inn í hvelli, á hraðferð inn í ESB túlkaði hæstv. utanríkisráðherra ferlið þá.

Aldrei!

Gulrótinni var veifað framan í þingmenn því að það skipti svo miklu máli upp á hraðann á Evrópusambandsaðildarumsókninni að Svíar voru í forsæti ESB. Nú er komið nýtt hljóð í strokkinn, nú er verið að tala um að líklega fái Íslendingar að greiða atkvæði um samning árið 2013. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson fór yfir það í löngu máli að þetta væri stutt ferli, líklega stysta ferli sem nokkurt ríki hefði eytt í samningaviðræður. En ég minni þingmanninn jafnframt á að Íslendingar eru aðilar að EES-samningnum og þurfa því ekki að eyða jafnmiklum tíma í ákveðna kafla og aðrar þjóðir. Ég er með svar til hv. þm. Birgis Ármannssonar frá hæstv. utanríkisráðherra. Það hefði nú verið ágætt að hafa það í skýrslunni þar sem hér er verið að svara spurningum þingmannsins um styrki Evrópusambandsins. Evrópusambandsríki sem eru í umsóknarferli fá styrki. Það kemur fram í svarinu að Tyrkland fái líklega stærstan hluta fjárveitingar Evrópusambandsins 2007–2013, eða 50%. Þetta sýnir okkur að Tyrkland er á fullri ferð inn í Evrópusambandið. Svo kemur síðar í svarinu að Evrópusambandinu hafi borist 37 umsóknir um TAIEX-stuðning. Það er í töflu aftar í svarinu. Ég spyr þingmanninn: Er ekki einkennilegt að það sem fellur undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið skuli 

Frú forseti. Það var ákvörðun samninganefndarinnar að hafa það fyrirkomulag af því þeir skilgreindu best þau markmið sem uppi væru. Aðeins um þann ógurlega misskilning sem er í gangi um meinta hraðferð inn í Evrópusambandið eða ekki hraðferð af því það var aldrei nokkurn tímann rætt um það, hvorki af hæstv. utanríkisráðherra né öðrum svo ég muni eftir, alla vega aldrei af ráðherranum, að við værum að fara á hraðferð inn í Evrópusambandið. Við vorum að sækja um, gerðum okkur vonir um að það ferli tæki tiltölulega stuttan tíma, þrjú til fjögur ár, af því að við værum EES-þjóð og partur af innri markaði og værum aukaaðilar að Evrópusambandinu og höfum verið í 17 ár. Eins og ég rakti er líka mikil meinloka um að við séum að hægja á ferlinu núna. Það sem ég sagði áðan og í pistli mínum fyrir viku og var vitnað í áðan er að allt benti til að við værum á pari og stæðum jafnfætis þeim þjóðum, sem sagt Finnum og Svíum, sem hefðu farið hraðast inn af öllum aðildarþjóðunum 27. Þær fóru inn á rúmlega fjórum árum. Ef við förum inn á tæplega fjórum árum, segjum að við kjósum um samninginn í febrúar 2013, þá leiðum við málið til lykta hraðar en nokkur önnur þjóð sem hefur sótt um aðild að Evrópusambandinu. Ef eitthvað er erum við á hraðferð inn í sambandið út frá sögulegum staðreyndum. En það er ekki það sem málið snýst um, það er að ná sem allra bestum samningi. Það er stundum dapurlegt að í umræðunni, ekki bara á þingi heldur víðar, hefur allt kapp verið lagt á það hjá andstæðingum Evrópusambandsins að gera ferlið sem tortryggilegast, uppnefna það og reyna að varpa skugga tortryggni á það á sem flestum sviðum þegar mestu skiptir að ná sem bestum samningi. Líka er snúið út úr og sagt að menn vilji ganga í sambandið hvað sem það kostar. Það sem við höfum alltaf sagt og Samfylkingin samþykkti 2001 er: Sækjum um aðild, kjósum um hana og þá ræðst það hvort við eða aðrir styðjum aðildina sjálfa. 

Virðulegi forseti. Hvorki er um misskilning að ræða hjá mér né misminni. Þegar ég ásamt fleiri þingmönnum lagði fram þingsályktunartillögu um að gefa ætti þjóðinni kost á því að greiða atkvæði um hvort halda ætti þessu viðræðuferli áfram eða ekki kom hæstv. utanríkisráðherra í ræðustól og taldi það hina mestu firru og algjörlega óþarft því að samningur mundi jafnvel liggja fyrir að hausti 2011. Þannig tók hann á þeim röksemdum að þjóðin ætti að fá að koma að málinu, sem er náttúrlega eina leiðin og eina vitið miðað við hvað Íslendingar eru afskaplega mikið á móti aðild. Þrátt fyrir að hæstv. utanríkisráðherra sitji hér og segi að hann hafi aldrei talað um hraðferð inn í Evrópusambandið gerði hann það víst. Sú sem hér stendur er frekar minnug á ummæli, sérstaklega þau sem snúa að Evrópusambandinu því að það er stærsta málið sem við komum til með að standa frammi fyrir, eins og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, sagði og það er mitt hjartans mál að Íslendingar gangi aldrei í Evrópusambandið því að það ásælist fyrst og fremst auðlindir okkar. Mig langar til að spyrja þingmanninn aftur, af því hann kom ekki að því í fyrra svari að Tyrkland fengi 50% af öllum IPA-styrkjum Evrópusambandsins á árabilinu 2007–2013. Hvernig stendur á því þar sem mannréttindi eru brotin í Tyrklandi og líklega koma þeir aldrei til með að uppfylla hin svokölluðu Kaupmannahafnarviðmið? Ísland virðast að vísu heldur ekki uppfylla þau. Nú er komið bréf til ESA þar sem beðið er um að lagt verði mat á hvort mannréttindi hafi ekki verið brotin hér á landi vegna lánamála og bankahrunsins. Svo langar mig til að minna þingmanninn á að Svíar og Finnar fengu norðurslóðastyrki en ekki styrki frá Evrópusambandinu 

Frú forseti. Mannréttindi og markaðsbúskapur eru hvoru tveggja forsendur þess að nokkurt land geti orðið aðili að Evrópusambandinu eða umsókn um aðild verði tekin til greina. Nú hef ég ekki upplýsingar um styrkina og Tyrkland, en það má vel ímynda sér að drjúgur skerfur þeirra fari til þess stóra lands af því að Tyrkir eru svo langt á eftir akkúrat á sviði mannréttinda og annarra mála. Eins og þingmaðurinn veit hefur það land ekki fengið aðild að sambandinu þó að það hafi sótt um fyrir mörgum árum síðan af því það hefur ekki uppfyllt skilyrði um mannréttindi sem er algjört grundvallaratriði í Evrópusambandinu. Þar eru engin lönd nema þau sem byggja á lýðræði, mannréttindum og markaðsbúskap. Það er bara svoleiðis. Hvað varðar tal um hraðferð og að við séum komin með samninginn heim 2011 o.s.frv. þá minnist ég þess ekki að það hafi nokkurn tímann verið sagt, en þingmaðurinn flettir því þá bara upp og kemur með það inn í umræðuna með nákvæmari hætt. Það er ekki hægt að svara fyrir það sem maður hefur ekki heyrt að lagt hafi verið upp með. Það skiptir, eins og ég nefndi áðan, gríðarlega miklu máli að við einbeitum okkur að því að ná sem allra bestum samningi. Það er ekki bara ákvæðið um breiddargráðu sem við getum samið um til að bæta og verja stöðu landbúnaðarins heldur margt annað, eins og það sem ég nefndi áðan - sérstakar lausnir vegna landlegu o.fl. Í þessu felast gífurleg tækifæri fyrir landbúnaðinn. Það má vel vera að kjúklingarækt færi verst út úr þessu en einn reyndasti svínabóndi á Íslandi hefur t.d. haldið því fram við mig að aðild og landnýtingarstuðningur Evrópusambandsins mundi gjörbreyta stöðunni hjá honum þannig að hann 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir ágæta ræðu. Hún minnti mig reyndar dálítið á ræðu sölumanns sem er að selja vöru. Hann lofaði landbúnaðinum þessu og hinu. Hann kemur úr landbúnaðarhéraði og hefur sennilega átt dálítið bágt þar vegna þess að bændur eru almennt á móti því að afsala sér sjálfstæði landsins. Hann talaði um mikla styrki sem við gætum fengið og svo kæmi náttúrlega óskaplega stór markaður sem bændur gætu nýtt sér. Þetta var allt saman mjög gott. Hann gleymdi hins vegar að nefna V-in þrjú eða fjögur, sem eru lægri vextir, engin verðbólga og lægra verðlag - betra veður líka, held ég, frú forseti. Þannig að ekki skortir loforðin. Sannfæring þingmannsins er greinilega í þá átt að hann vill ganga í Evrópusambandið og hann segir að við komum hugsanlega heim með samning 2013, að það verði mjög stutt í atkvæðagreiðslu. Þá gleymir hann því að sá samningur fer fyrir Alþingi og Alþingi þarf að samþykkja hann. Eftir það þarf væntanlega að breyta stjórnarskránni, af því að stjórnarskráin þolir ekki samning við Evrópusambandið. Þegar búið er að samþykkja stjórnarskrárbreytinguna þarf að kjósa. Þá kemur nýtt Alþingi sem aftur þarf að samþykkja samninginn. Og þá erum við komin inn í Evrópusambandið. Nú vil ég spyrja hv. þingmann: Segjum svo að í þjóðaratkvæðagreiðslunni miklu muni 70% landsmanna taka þátt, þar af 40% segja nei og 30% já, þ.e. 57% segja nei; mun hv. þingmaður hafa þá sannfæringu að greiða atkvæði á móti því að ganga inn í Evrópusambandið? Breytist sannfæring við það eitt að kjósendur hans 

Frú forseti. Nei, nei, skoðun mín á því hvort við eigum að gerast aðilar eða ekki ræðst af því hvernig ég met sjálfur samninginn sem kemur heim á næsta ári. En til að hafa það alveg á hreinu sagði ég að samningurinn kæmi örugglega heim árið 2012, og í besta falli yrði kosið um hann árið 2013 ef allt gengi eins hratt og vel fyrir sig og nokkurn tímann hefur gerst í sögu Evrópusambandsins. Aðeins aftur að byggðunum. Það er mikill misskilningur margra að það sé almenn og hörð andstaða við aðildarumsóknina í sveitum landsins sem og víða annars staðar, sem mátti líka skilja á hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Eina mælistikan sem við höfum á vilja almennings eru skoðanakannanir. Þar er það yfirgnæfandi meiri hluti sem vill ljúka umsóknarferlinu og kjósa um samning, leiða hann til lýðræðislegra lykta, gera það sjálfur með sínu eigin atkvæði og sínu eigin hyggjuviti, í staðinn fyrir að láta Alþingi eitt um það eins og mér heyrist hv. þingmaður tala hér um og vill hafa vit fyrir þjóðinni í stað þess að leyfa henni einfaldlega að kjósa um þetta sjálfri, treysta henni til þess þegar samningurinn er kominn heim. Mjög margir - og örugglega góður meiri hluti úti á landi - vilja klára ferlið líka og er ég mjög forvitinn um það hvernig samningur lítur út og hvernig staðan gæti verið eftir hann. Andstaðan sem hægt má lesa um í t.d. Bændablaðinu , sem er haldi úti af hagsmunasamtökum bænda, af mjög harðsnúinni forustu þess, gefur ekki rétta eða raunsanna mynd af þeim vilja sem ég upplifi úti á landi. Þess vegna var ég alls ekki að halda einhverja sölumanns- eða loforðaræðu, ég var bara að draga fram staðreyndir. Ég var að bera saman íslenska kerfið og það evrópska, tollverndin, niðurfellingin, breytingar, ágjöf og hvað við getum gert á móti til að bæta landbúnaðinum það upp. Það var það sem ég var að segja hér áðan.

Frú forseti. Hversu oft hef ég ekki hlustað á bílasala halda fram staðreyndum um að bíllinn sé nú góður svona og svona? Minnir mig samt á það, þessi ræða hv. þingmanns. Hann svaraði því ekki hvernig hans sannfæring mundi breytast eftir því hver niðurstaðan úr þjóðaratkvæðagreiðslunni yrði. Ég ætla að lesa enn einu sinni, frú forseti, 48. gr. stjórnarskrárinnar sem hv. þingmaður skrifaði undir og hefur svarið eið að og hæstv. utanríkisráðherra og allir aðrir þingmenn hafa svarið eið að. Þar stendur, með leyfi frú forseta: „Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.“ Þetta ákvæði í stjórnarskránni segir mér að sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem fari fram hefur ekkert að segja. Hún hefur akkúrat ekkert að segja. Það eru þingmenn á hinu háttvirta Alþingi Íslendinga sem munu greiða atkvæði í samræmi við sannfæringu sína. Og halda menn að ég eða hv. þm. Ásmundur Einar Daðason greiðum atkvæði með því að afsala okkur sjálfstæðinu og ganga inn í Evrópusambandið bara vegna þess að þjóðin segi já við því? Og halda menn virkilega að hv. þingmaður, sem er eindreginn Evrópusinni, greiði atkvæði á móti því að ganga í Evrópusambandið eða hæstv. utanríkisráðherra ef þjóðin segir nei? Eru menn virkilega að segja að sannfæring þeirra sé ekki meira virði en þetta? Eru menn virkilega að segja að þeir ætli að hlíta reglum frá kjósendum sínum í þjóðaratkvæðagreiðslu og brjóta þá stjórnarskrá sem þeir hafa svarið eið að?

Frú forseti. Þingmaðurinn hefur einstakt lag á að gera einfalda hluti mjög flókna, hvort heldur hann er að selja þjóðinni það að einkavæða eigi allt milli himins og jarðar, allt sem hönd á festir og ríkið eða opinberir aðilar eiga eða hafa nokkurn tímann átt, eða þegar hann er að teikna upp mynd af sínum eigin viðhorfum í garð Evrópusambandsins. Sannfæring mín og viðhorf gagnvart samningnum munu ráðast af því hvort mér þyki hann góður samningur eða ekki og hvort hlutskipti landbúnaðar og yfirráð okkar yfir sjávarauðlindinni verði með viðunandi hætti. Það mun ráða minni afstöðu, ekkert annað.

En þjóð…

- Nei, nei, nei, nei.

… niðurstaða …

Þetta mun ráða minni afstöðu. Þjóðin mun hins vegar ráða því, meiri hlutinn og minni hlutinn, í atkvæðagreiðslu. Ef þjóðin fellir samninginn í atkvæðagreiðslu verður ekkert um aðild að ræða. Þá töpum við sem börðumst fyrir aðild o.s.frv.

Ef hv. þingmaður telur …

Þá mun ég að sjálfsögðu berjast fyrir því í þjóðaratkvæðagreiðslunni að hann verði samþykktur, það er það sem málið snýst um. 

Mun hv. þingmaður ganga gegn stjórnarskránni?

Nei, nei, þannig að þetta er mikill krókur sem þingmaðurinn tekur þarna á sig til að reyna að flækja málið svolítið. Það sem þetta allt snýst um er að ná sem bestum samningi, endurheimta þannig með aðild efnahagslegt fullveldi þjóðarinnar og fullveldi yfir okkar ákvörðunum að stóru leyti sem við afsöluðum okkur að stórum hluta með EES-samningnum, sem er lýðræðislegt afstyrmi. Þó að hann hafi gagnast okkur vel á mörgum öðrum sviðum, hefur hann líka komið okkur mjög í koll. Það voru dýrkeypt mistök að gera EES-samninginn á sínum tíma í staðinn fyrir að gera eins og Davíð Oddsson lagði til: Sækja um aðild að Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir byrja á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir skýrsluna sem er um margt ágæt. Ég þarf hins vegar að kvarta yfir því hversu stuttan tíma við fáum til að ræða málið vegna þess að það er sannarlega margt um að ræða og umræðan hér í dag hefur litast af því hversu fyrirferðarmikið ESB-málið er. Það er eðlilegt og þess vegna hefði að mínu mati verið nauðsynlegt að taka þá umræðu sér, láta hin utanríkismálin njóta sín, ef svo mætti segja, í þessari umræðu vegna þess að af mörgu er að taka. Þess vegna ætla ég ekki að orðlengja þennan inngang frekar. Í fyrsta lagi vil ég stuttlega nefna norðurslóðir. Við hæstv. utanríkisráðherra höfum oft áður átt ágætisorðaskipti um þau hér og ég ítreka að ég er ánægð með þá þingsályktun sem við samþykktum hér fyrir ekki svo löngu, en vil ítreka áhyggjur mínar sem ég hef viðrað hér áður og það sjónarmið mitt að við þurfum að hafa vakandi auga fyrir því að þrátt fyrir að allar þjóðir hafi einsett sér að á norðurslóðum skuli ríkja friður um ókomna tíð á sér stað hernaðaruppbygging. Ég ætla samt ekki að endurtaka þá umræðu sem við hæstv. ráðherra höfum átt hér áður. Evrópusambandið hefur mikið verið rætt í dag og ég ætla ekki að endurtaka margt af því sem hér hefur farið fram. Ég vil þó segja hreint út að mér finnst þetta umsóknarferli vera allt saman í miklum vanda. Sá vandi var mikið til fyrirséður vegna þess að eins og hér hefur komið fram var ekki tekið undir það sjónarmið okkar sjálfstæðismanna, meðal annarra, þegar aðildarumsóknin var samþykkt að þjóðin fengi að greiða um það atkvæði hvort hún vildi á þeim tímapunkti beina kröftum sínum að þessari umsókn. Því var hafnað og það sem við vöruðum við hefur orðið að veruleika. Umsóknin er mjög munaðarlaus. Það er helst hæstv. utanríkisráðherra sem talar fyrir henni og flokksmenn hans  Mig langar að koma með nokkrar beinar spurningar til hæstv. utanríkisráðherra. Mikið hefur verið rætt um gengismál og þegar umsóknin var sett fram var mikið talað um að strax og umsóknin væri lögð inn mundi allt færast til betri vegar. Við fengjum strax að sjá áhrif þess á efnahaginn að við værum orðin umsóknarríki og í sambandi við gengissamstarf Evrópu, ERM II, spyr ég: Hvað líður því að koma Íslandi þangað inn? Eins og ég skildi í aðdraganda umsóknarinnar átti þetta einmitt að vera einn af kostum þess að við gætum hafið þátttöku í því samstarfi um leið og við yrðum umsóknarríki. Einnig spyr ég um styrkjamálin, IPA-styrkina svokölluðu. Á bls. 28 í skýrslu ráðherra er vel útskýrt hvernig þetta allt saman fer fram og segir þar, með leyfi forseta: „Til grundvallar allri IPA-aðstoð er lögð svokölluð heildaráætlun fyrir hvert umsóknarríki, sem framkvæmdastjórnin útbýr að höfðu samráði við og á grundvelli óska frá viðkomandi ríki.“ Hvar er slík heildaráætlun fyrir okkur? Getum við fengið að sjá hana? Hefur hún verið gerð? Einnig vil ég spyrja um styrkina sjálfa. Hvernig líður því máli? Hver er staðan varðandi styrkina? Hvaða ráðuneyti lögðu inn umsóknir? Voru það ráðuneyti sem vinstri grænir ráðherrar hafa umsjón með og bera ábyrgð á? Stóð VG við samþykkt flokksráðs síns? Það er kannski spurningin sem ég ætti að spyrja: Ef einhver ráðuneyti gerðu það ekki, voru þá einhverjir aðrir sem sóttu um þessa styrki í stað þeirra? Mig langar líka aðeins að víkja að kostnaðaráætluninni sem var gerð og ég hafði miklar efasemdir um á sínum tíma þegar við ræddum umsóknina. Kostnaðaráætlunin var upp á 1.000 millj. og á bls. 30 er mikið rætt um að gert er ráð fyrir að þetta verði innan áætlunar. Þó verð ég að biðja hæstv. utanríkisráðherra um skýringar á þversögn sem mér sýnist vera hérna. Neðarlega á bls. 30 segir, með leyfi forseta: „Ekki er útlit fyrir annað en að kostnaður við umsóknarferlið verði innan áætlunar.“ - Síðan er fjallað aðeins meira um það en í næstu efnisgrein segir: „Umsóknarferlinu er þannig háttað að erfitt er að sjá nákvæmlega fyrir heildarkostnað vegna einstakra þátta.“ Í fyrri málsgreininni segir að þetta gangi allt saman óskaplega vel og í þeirri seinni er sagt að það sé ekkert hægt að áætla um þetta. Hvort er rétt? Síðan verð ég að gera athugasemd og vona að hæstv. ráðherra taki þá sem skrifuðu þessa setningu aðeins á teppið. Hér segir, með leyfi forseta: „Kostnaðareftirlit utanríkisráðuneytisins með umsóknarferlinu er strangt og verður Alþingi gert viðvart ef útlit er fyrir að kostnaður verði meiri en gert var ráð fyrir.“ Ég minni hæstv. utanríkisráðherra á að Alþingi hefur fjárveitingavaldið þannig að það þarf að gera mun meira en að gera Alþingi viðvart um framúrkeyrslu. Það þarf að leita heimilda ef kostnaðurinn fer eitthvað fram úr. Nú er ég búin að eyða miklu meiri tíma en ég ætlaði í Evrópusambandið og ætla að víkja frá því og fjalla aðeins um öryggis- og varnarmálin. Varnarmálastofnun hefur verið mér mjög hugleikin. Hér kemur skýrt fram, sem maður vissi reyndar, að verkefnisstjórnin sem átti að leggja þá stofnun niður hefur ekki komist að samkomulagi um það hvert ætti að flytja verkefni þessarar stofnunar. Það er ítrekað hér að niðurlagning stofnunarinnar muni ekki hafa áhrif á varnar- og öryggisskuldbindingar okkar. Liggur það alveg fyrir? Hafa Vinstri grænir samþykkt að engin breyting verði á þeim? Getur verið að ástæða þess að ekki er búið að koma þessum málum í endanlegt horf sé einmitt þessi ágreiningur á milli flokkanna? Getur hæstv. ráðherra farið yfir það? Enn hefur ekki tekist að færa fyrir því rök af hverju það þurfti að leggja Varnarmálastofnun niður. Við erum með þessi verkefni og því er lýst ágætlega hvar þau eru til bráðabirgða. Enn hefur enginn sýnt fram á það með nokkrum rökum að öryggis- og varnarmálum íslensku þjóðarinnar sé betur farið núna eftir niðurlagningu stofnunarinnar en áður. Allt þetta verklag hef ég margoft farið yfir hérna og ekki batnar það við nýja skoðun. Síðan vil ég aðeins ræða um þingsályktunartillöguna um mótun þjóðaröryggisstefnunnar sem við ræddum hér ekki alls fyrir löngu. Það kemur mér satt að segja á óvart í skýrslunni - ég biðst velvirðingar, ég ætla ekki að móðga hæstv. ráðherra, en mér finnst rökstuðningurinn vera dálítið barnalegur. Það er sagt á bls. 48 að þetta sé í fyrsta skipti sem lagt er til að Alþingi komi að mótun þjóðaröryggisstefnu um það, með leyfi forseta, „hvernig sjálfstætt Ísland tryggi öryggi sitt og fullveldi án þess að deilumál fortíðar varpi þar skugga á“. Þá spyr ég: Af hverju í ósköpunum ætti það að vera hægt núna frekar en áður? Hafa Vinstri grænir sætt sig við að við séum í NATO? Hefur ráðherra eitthvað fyrir sér með það að þeir muni ekki gera athugasemdir við þetta? Ég get algjörlega sagt hér að ef það er einhver forsenda fyrir sögulegri sátt í öryggis- og varnarmálum að við hverfum frá því góða bandalagi verð ég ekki aðili að þeirri sátt. Frú forseti. Ég ítreka að þessi tími er allt of skammur, ég hefði getað haldið lengri ræðu.

Frú forseti. Þetta voru fjölmargar spurningar og sumum þeirra verð ég að svara síðar í kvöld. Að því er gengismálin varðar sagði hv. þingmaður að því hefði verið lofað að umsóknin mundi strax leiða til þess að gengið mundi styrkjast  
             Um IPA-styrkina voru þrjár eða fjórar spurningar. Ég held að eftir því sem hægt er sé þeim flestum svarað í svari mínu við skriflegri fyrirspurn hv. þm. Birgis Ármannssonar. Um heildaráætlunina sem hv. þingmaður spyr um kemur kannski ekkert fram í því svari. Hún liggur ekki fyrir, það er ekki búið að ganga frá því máli. Það er sem sagt ekkert í gadda slegið enn þá eða búið að ákveða hvaða verkefni verði endanlega inni. Að því er varðar spurningu hv. þingmanns um það hvort VG hafi sætt sig við að vera í NATO held ég að ég geti óhikað fyrir hönd þess ágæta stjórnmálaflokks svarað þeirri spurningu neitandi. Af þessu tilefni vil ég líka rifja það upp sem ég hef áður sagt af sama tilefni í umræðu við hv. þingmann að það er ekki markmið mitt með þeirri tillögu sem hv. þingmaður vísaði til að Ísland gangi úr Atlantshafsbandalaginu. Ég hef lýst yfir stuðningi við það. Ég tel rétt af Íslandi að vera áfram innan þess bandalags. Hv. þingmaður ræddi mál sem við höfum oft rætt og tengist niðurlagningu Varnarmálastofnunar. Hún spurði hvort það væri ágreiningur millum flokkanna sem nú mynda ríkisstjórn, eða ég skildi spurninguna þannig, sem ylli því að ekki væri endanlega búið að hnýta alla hnúta varðandi vistun verkefna hinnar fyrrverandi Varnarmálastofnunar. Ég held að ekki sé hægt að líta svo á málið. Ég vísa til þess að fulltrúar beggja flokka í utanríkismálanefnd skrifuðu undir nefndarálit þar sem var alveg klárt 

Virðulegur forseti. Ég geri mér algjörlega grein fyrir því að það er erfitt að svara öllum þessum spurningum á stuttum tíma, en hæstv. ráðherra getur huggað sig við það að ég hefði verið með miklu fleiri ef ég hefði haft meiri tíma.

Ég er ekki …

Nei, nei, ég var ekki að gefa það í skyn. En varðandi ERM II, bara til að skýra þá spurningu mína sem ég á enn þá eftir að fá svar við, sagði ég aldrei að hæstv. ráðherra hefði haldið því fram að gengið mundi styrkjast við umsókn. Ég sagði að áður en umsóknin hefði verið samþykkt töluðu þeir sem töluðu fyrir slíkri umsókn um að allt færi á miklu betri veg um leið og umsóknin yrði lögð fram, þ.e. að við mundum strax sjá þess merki að við værum orðin umsóknarríki, þar á meðal kæmumst við í samstarf ERM II við Evrópusambandið mjög fljótlega. Nú eru komin tæp tvö ár. Ég hef ekki séð að okkur hafi verið boðið í það samstarf og spyr því hæstv. ráðherra hvernig því líði. Varðandi þjóðaröryggisstefnuna og það hvort Vinstri grænir séu búnir að skipta um skoðun vil ég tala áfram um það sem mér finnst vera, og nefndi það, barnalegur rökstuðningur fyrir þessu. Mér finnst reynt að halda fram að nú séu einhver skilyrði fyrir hendi til að ná um þetta þverpólitískri sátt. Í öðru lagi fyrir rökstuðningnum er sagt á bls. 48 að í Atlantshafsbandalaginu hafi þróunin verið ör og að það sé nú pólitískt bandalag ekki síður en varnarbandalag. Ég nota orð sem hæstv. ráðherra notar stundum: Herra guð, ef Atlantshafsbandalagið hefur ekki verið pólitískt bandalag hingað til er það ekki það bandalag sem ég þekki. Ég held að við verðum að gera okkur grein fyrir því að Atlantshafsbandalagið er óbreytt að ýmsu leyti, það er hernaðarbandalag, það er varnarbandalag 

Frú forseti. Ég er ekkert víðs fjarri skoðunum hv. þingmanns um Atlantshafsbandalagið og veru okkar þar. Ég tel að hún skipti máli og að það séu engin rök sem hníga að því að við eigum að velta því fyrir okkur að ganga úr Atlantshafsbandalaginu. Það eru hvorki miklar kröfur uppi um það hér á landi né annars staðar og eftir því sem mér hefur sýnst á síðustu árum sætta menn sig mun betur við bandalagið en áður. Það hefur með ýmsum hætti komið fram áður að það er meiri sátt um bandalagið en var að minnsta kosti hér áður fyrr. Ljóst er að með því að herinn fór úr landi er fjarlægður sá ásteytingarsteinn sem reis af dvöl þar. Það var hún sem menn deildu um fyrst og fremst, miklu frekar en aðildin að NATO. Nú kann að vera að ýmsir félagar mínir í stjórnarliðinu séu annarrar skoðunar. Að því er ERM II varðar munum við ekki falast eftir að ganga inn til þess samstarfs sem það býður upp á fyrr en það liggur fyrir að þjóðin hafi ákveðið að ganga í Evrópusambandið. Hins vegar kemur á allra næstu dögum fram skýrsla með úttekt á þeim möguleikum sem það býður upp á, hvað Íslendingar þurfa að gera og með hvaða hætti við þurfum að taka til í okkar ranni til að geta notfært okkur þann aðdraganda að inngöngu í myntbandalagið sjálft. Eins og hv. þingmaður veit er ríkjunum í sjálfsvald sett hvenær þau ganga í myntbandalagið. Sum ríki hafa verið töluverðan tíma innan ESB án þess að taka upp evruna. Þeim er það í sjálfsvald sett. Ég vænti þess að þegar þessi skýrsla kemur fram verði hún kynnt fyrir bæði utanríkismálanefnd og sennilega efnahags- og viðskiptanefnd líka og held að í henni felist margt mjög fróðlegt.

Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að svo virðist sem ég hafi misskilið þetta mál alveg frá upphafi. Ég stóð í þeirri meiningu að lykilaðdráttarafl Evrópusambands- þótt ekki væri nema -umsóknarinnar væri að við kæmumst strax í skjól, við kæmumst þarna strax í samstarf. Mig furðar að hæstv. ráðherra segi að ákvörðun um ERM II verði ekki tekin fyrr en þjóðin hafi ákveðið að fara í Evrópusambandið. Það eru mörg ár þangað til, og vonandi gerist það ekki í minni tíð, en þetta er algjörlega þvert á það sem var haldið fram og hefur verið haldið fram allan tímann. Ef ekki stóð til að Ísland nýtti sér samstarf í gengismálum sem átti að vera stærsti kostur þess og að komast inn í evruna, komast inn í það samstarf, hvað sem mönnum kann að finnast um það núna, er einhver ekki búinn að segja satt allan tímann eða þá að ég hef misskilið þetta mál alveg frá upphafi. Ég bið forláts ef svo er. Ég man eftir að hæstv. forsætisráðherra var ekki alls fyrir löngu spurð um gengismálið - það var verið að ræða mismunandi skoðanir þingmanna stjórnarflokkanna á gengismálum. Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon vill krónuna, hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Árni Páll Árnason segir að krónan sé ekki á vetur setjandi - og hæstv. forsætisráðherra svaraði: Mín stefna er mjög skýr. Ég vil ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. Það mátti á henni skilja að það væri bara rétt handan við hornið. Það að ákvörðunin um það samstarf verði ekki tekin fyrr en að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu og að niðurstaðan úr henni verði að þjóðin kjósi að ganga í sambandið 

Virðulegi forseti. Þessar umræður eru að færast á skrýtið plan og ég get tekið undir með hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur að þetta átti akkúrat að vera ástæðan fyrir því að leggja umsóknina inn, að evran væri handan við hornið. En svona breytir Samfylkingin um skoðun og svona er kannski lítið að marka þann flokk, svo við tölum nú ekki um Vinstri græna. Nánast allt sem sagt hefur verið í sambandi við Evrópusambandsumsókn, aðild og aðlögunarferli er hvít lygi, má segja, því þegar við skoðum þessa skýrslu og þau svör sem berast þinginu núna er um allt annað að ræða en það sem lagt var upp með á vorþingi 2009 þegar umsóknin var til umræðu. Hér liggur fyrir skýrsla utanríkisráðherra í utanríkismálum. Það sem mig langar til að tala um í þessari ræðu er í kafla II, um stefnu Íslands í málefnum norðurslóða, aðstoð ESB vegna aðildarumsóknar, loftslagsmálin, Þróunarsjóð EFTA og Schengen-samstarfið. Komið hefur fram og birtist okkur alltaf betur og betur að þær fullyrðingar sem ég hafði uppi þegar umsóknin var til umræðu í þinginu um að undirliggjandi væri aðkoma Evrópusambandsins að norðurslóðum, voru réttar. Ísland er strandríki í Norður-Atlantshafi en þau lönd sem liggja að norðurslóðum og eru í Evrópusambandinu eru ekki strandríki. Ísland er því lykillinn að þessum slóðum fyrir Evrópusambandið. Eftirtektarvert er að meðal þeirra sjálfstæðu strandríkja sem liggja í Norður-Atlantshafinu, Noregs, Grænlands, Færeyja og Íslands, er Ísland eina umsóknarríkið. Þess vegna er mjög aðlaðandi fyrir Evrópusambandið að fá okkur þar inn. Eins og allir vita hafa Norðmenn fellt umsókn að Evrópusambandinu tvisvar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég var því mjög slegin fyrr í dag þegar ég fór í andsvör við hæstv. utanríkisráðherra og hann virtist ekki gera greinarmun á því hvað væri strandríki og hvað væri norðurslóðaríki. Mig langar því að lesa upp hvað hugtakið strandríki merkir, sérstaklega fyrir hæstv. utanríkisráðherra og svo þingmenn alla. Hugtakið strandríki er skilgreint sem sú þjóð er byggir öðrum þjóðum fremur afkomu sína á fiskveiðum og á sú þjóð forgangsrétt að þeim fiskimiðum sem á landgrunninu finnast. Í þessu sambandi langar mig að minna á, og oft er þörf en nú er nauðsyn, að Íslendingar ráða yfir 40% af heildarsjávarútvegsafla Evrópusambandsins. Því er eftir miklu að slægjast varðandi fiskveiðiauðlind okkar svo við tölum ekki um þá hagsmuni sem eru í húfi á norðurslóðum, siglingaleið, hugsanleg olía og fleira. Mig langar að vitna í grein sem Valur Ingimundarson prófessor skrifaði ekki alls fyrir löngu. Hann hefur þetta um málið að segja, með leyfi forseta: „Evrópusambandið hefur fengið meiri áhuga á norðurslóðum í samræmi við vaxandi strategískt mikilvægi svæðisins. ESB er að vinna að norðurslóðastefnu, en helstu þættir hennar hafa komið fram á síðustu tveimur árum. Framkvæmdastjórn ESB hefur sótt um fasta áheyrnaraðild að Norðurskautsráðinu (ásamt Kína, Japan Kóreu og Ítalíu), en Kanadamenn hafa enn sem komið er staðið í vegi fyrir því. Framkvæmdastjórnin gaf út „norðurslóðayfirlýsingu“ í nóvember 2008, þar sem meginmarkmið ESB í málefnum norðurslóða koma fram. Þar er lögð áhersla á að vinna skuli að alþjóðlegri stjórnun norðurskautsins og að auðlindir þess verði nýttar á grundvelli sjálfbærni og jafnræðis. ESB telur að sambandið hafi „viðbótargildi“ (added value) sem áheyrnaraðili að Norðurskautsráðinu og virkur þátttakandi í störfum þess en Evrópusambandið hefur ekki beinan aðgang að norðurslóðum sem strandríki.“ Þarna kemur hreint fram sem hæstv. utanríkisráðherra virtist misskilja í dag, viljandi eða ekki viljandi, jafnvel vegna þekkingarskorts, að Ísland er strandríki en það eru önnur ríki Evrópusambandsins ekki. Svo ég vísi aftur til greinar Vals, með leyfi forseta: „Aðeins þrjú ríki ESB teljast norðurslóðaríki, þ.e. Danmörk, Finnland og Svíþjóð, en á það ber þó að líta að Grænland telst ekki til ESB svo að hlutverk Danmerkur er verulega skilyrt.” Það er því alveg ljóst eftir hverju er verið að slægjast, stöðu landsins. Ég ætla að snúa mér að næsta kafla, um aðstoð ESB vegna aðildarumsóknar. Hæstv. utanríkisráðherra þráaðist mjög lengi við að svara þinginu um hana og lagði ég fyrir hann óteljandi fyrirspurnir um hvað styrkirnir væru háir, hvort þeir væru skilyrtir og hvort endurgreiðsluskylda væri á styrkjunum ef þjóðin mundi fella aðildarsamninginn. Nú er komið mjög skýrt svar frá hæstv. utanríkisráðherra til hv. þm. Birgis Ármannssonar og er mikill fróðleikur í því svari, eins og t.d. að í lok mars höfðu Evrópusambandinu verið sendar 37 umsóknir. Athygli vekur að hér sækja ráðuneytin sjálf um og svo sýnist mér á öllu og get nánast fullyrt að samningahóparnir um sjávarútvegs- og landbúnaðarmál eru komnir yfir valdmörk sín því þeir fara fyrir styrkumsóknum er snúa að sjávarútvegi og landbúnaði. Það er mjög athyglisvert að hóparnir sjálfir skuli sækja um því ríkisstjórnin fer með framkvæmdarvaldið. Ég hvet hv. þingmenn til að lesa þetta svar yfir. Hæstv. utanríkisráðherra svaraði mér einu sinni í skriflegu svari við fyrirspurn að Lissabon-sáttmálinn ætti að vera þýddur á íslensku fyrir febrúarlok 2011. Frú forseti. Nú er sá tími liðinn og ekkert bólar á þýðingu Lissabon-sáttmálans. Bið ég hæstv. utanríkisráðherra að gá í ráðuneyti sínu hvort ekki sé hægt að finna þýðinguna og birta okkur þingmönnum. Varðandi loftslagsmálin er sú einkennilega staða komin upp að Íslendingar, í gegnum ríkisstjórnina, hafa hafnað íslenska ákvæðinu varðandi loftslagsheimildir og ætla að ganga inn í viðskiptakerfi Evrópusambandsins með loftslagsheimildir. Álverin og flugið verða sett undir þetta kerfi 2012 og 2013. Málið er í umhverfisnefnd og gerði ég harða hríð að embættismönnum í síðustu viku í umhverfisnefnd varðandi heimildirnar vegna þess að þarna henda Íslendingar út um gluggann sem nemur 15 milljörðum í losunarheimildum í stað þess að ganga þarna inn og fá úthlutað fyrir fram. Ekki vill betur til en svo að Evrópusambandið er að loka flugumferð til Evrópu því nú þurfa flugfélög sem hafa leyfi til flugrekstrar til sambandsins að fara að borga sem nemur 6–30 evrum á hvert flugsæti enda kom í ljós í lok fundar í umhverfisnefnd að bandarísk flugfélög hafa farið með þetta mál fyrir Evrópudómstólinn vegna þess að Chicago-samningurinn byggir að sjálfsögðu á frjálsri för í lofthelgi heimsins, svipað og hafréttarsamningur Sameinuðu þjóðanna virkar á alþjóðavísu. Evrópusambandið eitt og sér getur því ekki lokað á þessa flugumferð með gjaldtöku því eins og við vitum eru hvorki Bandaríkin né stærri iðnríki heims eins og Kína og Indland, aðilar að Kyoto-samningnum. Svona eru þessi mál byggð á lofti og Evrópusambandið tekur sér raunverulega vald sem brýtur alþjóðasamninga. Það verður því mjög áhugavert að sjá hvernig þetta dómsmál fer en það breytir því ekki að íslenska ríkisstjórnin fer fram með málið þrátt fyrir að um það sé fullkomin réttarleg óvissa. Þetta er mjög athyglisvert. Þróunarsjóður EFTA var mjög til umræðu fyrir jólin og þar gekk hæstv. utanríkisráðherra fram með að Íslendingar mundu lögtaka greiðslurnar til þróunarsjóðsins sem áður voru samningsbundnar, lögtaka í EES-samninginn að við sem þjóð reiðum af hendi á milli 5–6 milljarða næstu fimm ár. Það sorglega í málinu er að þessi þróunarstyrkur fer til ríkja sambandsins sem eru fjárhagslega illa stödd. Það er eins og hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki áttað sig á hvað gerðist á haustdögum 2008. Íslendingar hefðu átt að fá undanþágu frá greiðslunum í stað þess að lögfesta þær. Tími minn er á þrotum, frú forseti. Ég ætla að koma aðeins inn á Schengen-landamærasamstarfið. Það er í fullkomnu uppnámi eins og þeir sem fylgjast með fréttum hafa orðið vitni að. Þjóðirnar eru að loka landamærum sínum vegna ágangs flóttafólks. Schengen-samstarfið virðist vera við það að springa í sundur og þá er fátt eftir af Evrópusambandinu, það riðar til falls, þvílík er hnignun þess.

Frú forseti. Ég hlustaði með athygli á ræðu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Hún kom víða við og talaði um styrki og þvílíkt og það er mjög nauðsynlegt. En mig langar til að spyrja hana um lögfræðilegt atriði, þar sem hv. þingmaður er lögfræðingur, og það er hvernig hún túlkar 48. gr. stjórnarskrárinnar, sem ég er búinn að lesa upp úr nokkrum sinnum í dag. Þar sem segir svo, með leyfi forseta: „Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.“ Svo segir hæstv. utanríkisráðherra fyrr í umræðunni að Evrópuleiðin sé valkostur sem Íslendingar ættu að fá að velja eða hafna. Íslendingar séu lýðræðissinnar og lýðræðinu yrði þjónað best með því að leggja alla kosti á borðið, leggja samningana fyrir þjóðina og leyfa henni sjálfri að ráða. Nú er spurning mín til hv. þingmanns: Hvor ræður meira, hæstv. utanríkisráðherra eða stjórnarskráin? Eins og stjórnarskráin segir mega þingmenn ekki taka við neinum reglum frá kjósendum sínum, heldur ekki niðurstöðum þjóðaratkvæðagreiðslna, en það þarf að leggja þennan samning fyrir Alþingi þannig að Alþingi þarf að taka afstöðu til hans og á þeim punkti verða þingmenn að fara að sannfæringu sinni og ekki taka við skilaboðum frá kjósendum sínum. Er hv. þingmaður sammála hæstv. utanríkisráðherra sem heldur því fram að þjóðin eigi að hafa síðasta orðið eða stjórnarskránni sem segir að þingmenn séu eingöngu bundnir við sannfæringu sinni og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir fyrirspurnina. Ég kom upp í andsvar við hv. þm. Bjarna Benediktsson í dag þar sem nú hafa verið sendir fram á völlinn þingmenn Samfylkingarinnar með þann boðskap að hér verði ekki kominn samningur fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir 2013. Ég varpaði fram þeirri spurningu hvort það gæti verið samhengi í því að stjórnlagaráð er að störfum og að þar eru einstaklingar sem leggja mikið kapp á að fella út úr stjórnarskránni ákvæðið um fullveldisafsal, því að þá virðist sem svo að Samfylkingin ætli sér í þingkosningar, breyta stjórnarskránni og ganga svo til þessara samninga og vísa í að ekki sé lengur fullveldisafsal í stjórnarskránni og þá þurfi ekki að fara með samninginn í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá sagði hv. þm. Bjarni Benediktsson að sú ríkisstjórn sem ynni á þessum nótum, sem væri uppi með svo sviksamlegt athæfi, fengi ekki traust kjósenda sinna. Ég spyr þá á móti: Hvað hefur þessi ríkisstjórn ekki svikið? Ríkisstjórnin hefur nánast svikið allt, t.d. varðandi þetta mál, og nú hefur komið í ljós að það voru meira eða minna ósannindi sem borin voru á borð í Icesave-málinu. Þess vegna er staðan þessi, að Samfylkingin ætlar jafnvel að fara fram á það að það verði aldrei þjóðaratkvæðagreiðsla um samninginn. En þingmaðurinn spyr hvor hafi réttara fyrir sér eða hvor ráði meiru, hæstv. utanríkisráðherra eða stjórnarskráin. Það er auðvitað stjórnarskráin sem er megingrunnplagg okkar sem öllum ber að fara eftir. Hæstv. utanríkisráðherra ræður ekki neinu í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu, þegar upp verður staðið greiðir þjóðin atkvæði um þennan samning og svo er það þingið sem hefur lokaákvörðunarvaldið um málið. Eins og ég hef margoft bent á er þjóðaratkvæðagreiðslan um 

Frú forseti. Hv. þingmaður er þar með að segja að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki farið rétt með þegar hann sagði að þjóðin hefði síðasta orðið um ESB. Það er ekki þjóðin sem hefur síðasta orðið um ESB eftir því sem ég skil orð hv. þingmanns. Alþingi Íslendinga hefur síðasta orðið um ESB og þarf ekki að taka tillit til þjóðaratkvæðagreiðslu og má það í rauninni ekki samkvæmt stjórnarskránni sem segir að þingmenn séu „eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum“. Ég er hræddur um að hæstv. utanríkisráðherra þurfi að leiðrétta sitt mál og fullyrðingu um að þjóðin hafi síðasta orðið um ESB. Hún greiðir hugsanlega atkvæði um samninginn en það hefur ekkert að segja.

Virðulegi forseti. Það er ekki bara í þessu máli sem hæstv. utanríkisráðherra þarf að leiðrétta mál sitt því ráðherrann hefur raunverulega orðið uppvís að svo miklum hálfsannleik undanfarna mánuði að þau eru orðin ansi mörg málin sem hann ber ábyrgð á sem hafa ekki komist rétt til þjóðarinnar, samanber það sem kom upp í ræðu á undan að aðalhvatinn að því og áhuginn á að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu var sá að við mundum geta gengið inn í evruna á einhverri hraðferð. Eins talaði hæstv. utanríkisráðherra um að við værum á fleygiferð og á hraðbraut inn í Evrópusambandið sem að sjálfsögðu er ekki rétt því að hvers vegna ætti Ísland að fá einhverja undanþágu í því efni frekar en aðrar þjóðir? Ráðherranum var bent á þetta mörgum sinnum í mörgum ræðum hér. Sú staðreynd að þingið hefur lokaákvörðunina í þessu máli varðandi umsóknina að Evrópusambandinu grundvallast fyrst og fremst á því að þjóðaratkvæðagreiðslan er ráðgefandi. Ef t.d. hefði verið farið að ráðum sjálfstæðismanna í þessu ferli sem vildu tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu, og sú stefna kom líka upp hjá Framsóknarflokknum á ákveðnu tímabili í sögu hans, hefði verið haldin þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort fara ætti í þetta ferli eða ekki. Hefði niðurstaða hennar orðið já hefði þingið fengið umboð til að sækja um aðild að Evrópusambandinu og þá hefðu verið haldnar kosningar á milli og fullveldisafsalsákvæði sett inn í stjórnarskrána og hægt að hafa umsóknina bindandi. En eins og þetta er núna er þetta ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla. Ég minni t.d. á að Icesave-kosningarnar voru bindandi vegna þess að það er ákvæði um að þær þjóðaratkvæðagreiðslur sem forsetinn vísar í þjóðaratkvæði 

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir yfirgripsmikla og vandaða skýrslu og þá umræðu sem fram hefur farið um hana í dag. Eðlilega hefur umræðan beinst nokkuð að Evrópusambandinu og Íslandi og þeirri þróun sem þar hefur orðið síðasta árið enda um að ræða brýnasta hagsmunamál okkar Íslendinga í utanríkismálum og út af fyrir sig í innanríkismálum líka. Sem betur fer er hægt að fagna því að ýmislegt horfir þar betur á þessu ári en gerði um líkt leyti í fyrra þó að auðvitað hafi líka ýmislegt þokast á hinn veginn. Um jákvæðustu þættina snýr það kannski ekki síst annars vegar að þeim mesta ávinningi sem við Íslendingar höfum horft til við aðild að Evrópusambandinu sem er lausn á peningamálunum, á gjaldeyris- og gjaldmiðilsmálunum í landinu, og hins vegar sem lýtur að stærstu áhyggjum okkar í tengslum við umsóknina sem eru sjálf sjávarútvegsmálin. Áður en ég kem að þeim ágætu tíðindum sem orðið hafa af hvorutveggja á liðnu ári er auðvitað fyllsta ástæða til að harma að á sama tíma hefur heldur aukið á andstöðuna við aðild að sambandinu meðal almennings og það virðist m.a. hafa haft áhrif á suma stjórnmálaflokka til þess að fleiri hafa orðið til að lýsa því yfir að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan Evrópusambandsins. Hvernig svo sem mönnum tekst að komast að þeirri niðurstöðu eftir að Ísland hefur í hátt á annan áratug gert þá tilraun að standa á Evrópska efnahagssvæðinu utan Evrópusambandsins og að raunvísindi íslensku leiðarinnar í þeim efnum hafa komið fram í því að landið fór á hausinn. Það hlýtur auðvitað í eftirmála þess hruns að vera a.m.k. flestum öðrum en andstæðingunum sjálfum með miklum ólíkindum hvernig unnt er að draga þá niðurstöðu af lærdómi síðustu missira og ára að það sé einmitt með því að berja höfðinu við steininn og rembast áfram við að sprikla, 300 þúsund manna samfélag á 500 milljóna manna markaði, sem hagsmunum Íslands sé best borgið og eðlilegt að spurt sé hvort þá sé talið að hagsmunum Íslands sé best borgið með því að fara aftur á hausinn með því að gera sömu mistökin. Því það má hverjum manni ljóst vera að 300 þúsund manna samfélag sem freistar þess að starfa á 500 milljón manna markaði verður alltaf í þeirri hættu að þau gríðarlega stóru fyrirtæki sem vaxið geta upp á 500 milljón manna markaði verði þessu 300 þúsund manna samfélagi ofviða eins og hér gerðist í ofvexti fjármálakerfisins sem hvorki stjórnmálakerfið né skrifræðiskerfið fengu nokkuð við ráðið. Það er einmitt þess vegna sem það er svo brýnt að við ekki flýjum út af þessum 500 milljón manna markaði sem væri þó út af fyrir sig samkvæmt sjálfu sér ef menn vilja halda sig við einangrunarhyggjuna, að ef menn vilja standa utan Evrópu geri þeir það líka án þess að vera að tefla á tvær hættur á evrópska markaðnum eins og þeir hafa verið að gera. En ef við viljum halda þeim gríðarlega efnahagslega ávinningi og þeim mikilvægu lífskjarabótum sem við höfum fengið með aðildinni að þessum stóra markaði er það til allrar framtíðar gríðarlegt hagsmunamál fyrir okkur að ljúka þeim leiðangri sem aðildin að Evrópusambandinu er og þá auðvitað ekki síst það sem hvatti okkur helst til að fara í þann leiðangur, upptaka gjaldmiðilsins. Í þeim efnum er það sérlega ánægjulegt hversu vel hefur gengið að fylgja fram efnahagsáætluninni og að nú benda spár til þess að árið 2013 verði aðrir þættir en skuldahliðin uppfylltir í því efni og fagnaðarefni að heyra í umræðunni bjartsýni hæstv. utanríkisráðherra um það að að aðildarsamningi samþykktum gætum við tekið evruna upp á þremur árum. Auðvitað er það svo að skuldir Íslands eru miklar en þær eru þó ekki eins miklar og menn óttuðust við hrunið og á móti hinum miklu skuldum kemur sannarlega sterk staða lífeyrissjóðanna og það að Ísland á meiri peningalegar eignir en aðrir. Og það er sannarlega svo að okkar eigin gjaldmiðill, íslenska krónan, er að hjálpa okkur við að vinna okkur hratt út úr þessum vanda, en þó að hún hjálpi okkur við að vinna okkur út úr vandanum hefur hún sannarlega ekki hjálpað við að forða okkur frá því að lenda æ ofan í æ í djúpum efnahagslægðum og til þess að okkur megi takast að forðast það í framtíðinni er mikilvægt að okkur takist að verða aðili að fullburða fjölþjóðlegri mynt sem er stöðug og ber hóflega vexti fyrir almenning og atvinnulíf í landinu. Í því er sjálfstæði falið en þjóð í höftum og gjaldeyrishöftum eins og við nú erum í er auðvitað ekki sjálfstæð þjóð. Þess vegna er fagnaðarefni að í þessu kannski stærsta hagsmunamáli sem snýr að aðildinni horfir töluvert betur en gerði á síðasta ári þegar utanríkisráðherra flutti skýrslu sína þá. Helsta áhyggjuefni okkar hvað hagsmuni varðar í aðildarumsókninni er auðvitað það sem snýr að sjávarútveginum og þar eru líka jákvæð tíðindi frá því að við fengum síðast skýrslu frá utanríkisráðherra sem eru þau ákvæði sem lúta að reglugerð Evrópusambandsins um stjórn landa yfir staðbundnum fisktegundum sem eru skýrar og ótvíræðar heimildir til þess að það sé ekki sambandið sjálft heldur hin einstöku aðildarríki sem taki fullnaðarákvörðun um nýtingu á staðbundnum stofnum. Í þeirri tilskipun er auðvitað túlkunaratriði hvað átt er við með orðunum efnahagslegt mikilvægi því að þær tegundir sem hér er vísað til eru einkum tegundir sem hafa ekki mikið efnahagslegt mikilvægi og sannarlega mun það eflaust koma til umræðna í viðræðum okkar við Evrópusambandið en eigi að síður mikilvægt og gott skref að sambandið skuli sjálft innan sinna vébanda hafa ákveðið að þetta prinsipp, þetta grundvallarsjónarmið um staðbundnar fisktegundir, að ákvörðun um veiði á þeim sé best komin í hverju ríki fyrir sig. Það er auðvitað mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að geta vísað til. Ég vil að lokum um Evrópusambandið leggja á það áherslu að um leið og það er ánægjulegt hve vel vinnan hefur farið af stað er það gríðarlega mikilvægt að viðræðunum verði lokið og við náum ásættanlegum aðildarsamningi sem unnt sé að leggja í dóm þjóðarinnar á þessu kjörtímabili. Það er nú svo að þó að Samfylkingin ein tali fyrir aðild sem heill og óskiptur flokkur skiptast stuðningsmenn annarra flokka margir í tvö horn hvað þetta varðar og skoðanir eru skiptar þvert á hið pólitíska litróf um aðild að Evrópusambandinu og ég er sannfærður um að það væri ákveðin frelsun fyrir stjórnmálin ef tekst að ráða þessu mikla álitamáli og ágreiningsmáli í íslenskri flokkapólitík til lykta utan raða flokkanna í allsherjaratkvæðagreiðslu almennings í landinu. Ég vil fá að nota tækifærið og nefna líka mikilvægi þróunarsamvinnunnar og að við hugleiðum það að þó að við oft vorkennum sjálfum okkur og finnum sárt til eftir hrunið er það engu að síður þannig að eftir það erum við enn í hópi ríkustu þjóða veraldar og það að við skulum nú hlutfallslega láta umtalsvert minna af hendi rakna til fátækasta fólksins í heiminum sýnir af okkar hálfu ekki mikla samkennd með þeim sem þolað hafa mátt meira hrun 

Frú forseti. Ég tek undir þetta síðasta hjá hv. þm. Helga Hjörvar, um þróunaraðstoðina. Ég held að það sé til skammar hvað Íslendingar standa illa þar. Hins vegar var ræða hv. þingmanns dálítið sveiflukennd. Eins og góður sölumaður gerir seldi hann Evrópusambandið, eins og fleiri hafa gert á þessum fundi hv. Alþingis, og talaði um hóflega vexti o.s.frv. Nú vill svo til að verðbólga er að aukast í evrulandinu og það mun væntanlega leiða til hærri vaxta. Þeir geta hugsanlega orðið hærri en á Íslandi innan tíðar vegna þess að á Íslandi ríkir algjör stöðnun. Það eru engar fjárfestingar og ekki neitt þannig að fjármagnið getur ekki farið neitt, það eru gjaldeyrishöft og vextir munu væntanlega lækka þannig að hv. þingmaður er í rauninni að lofa okkur hærri vöxtum. Svo ræddi hann um að við yrðum nauðbeygð til að fara á hausinn einu sinni enn. Það er aldeilis bjartsýni þar á ferðinni, þess vegna tala ég um sveiflur í ræðunni. Þar af leiðandi yrðum við að ganga í Evrópusambandið. Nú höfum við ekki farið á hausinn nema einu sinni síðan við urðum sjálfstæð þjóð eftir baráttu Jóns Sigurðssonar og ég sé ekki að það muni gerast aftur, ekkert endilega, og það var samkvæmt reglum frá Evrópusambandinu sem við fórum á hausinn. Svo talaði hann um sjávarútveginn, talaði um staðbundna stofna, að Evrópusambandið væri að breyta o.s.frv. Ef Evrópusambandið getur breytt þessu svona getur það breytt því á hinn veginn eftir tíu ár. Ef við göngum inn með einhverju loforði um staðbundna stofna og annað slíkt breyta þeir bara aftur og leyfa Bretum og Spánverjum að veiða aftur við Ísland. Svo vil ég spyrja hv. þingmann spurningar sem ég hef spurt fleiri. Hann er með þá sannfæringu að Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið en hvernig rímar það saman við 48. gr. stjórnarskrárinnar sem segir að alþingismenn séu eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum? Hvað gerist ef þjóðin segir nei og hv. þingmaður verður þá að segja nei líka?

Virðulegur forseti. Fyrst aðeins um það að fara á hausinn. Það sem skiptir meginmáli í því efni er að við eigum þann kost að vera einangrað eyríki, efnahagslega sjálfstæð heild með 0,3 milljóna manna markað og njóta þeirra lífskjara sem hægt er að byggja á því. Það er út af fyrir sig afstaða. Hins vegar getum við ákveðið að vera aðili að 500 milljóna manna markaði og þá fullgildur þátttakandi í eftirliti á þeim markaði, í því skrifræði sem byggt er upp í kringum þann markað, þeim samfélagsstrúktúrum og þeim stjórnmálalegu ákvörðunum sem þar eru teknar. Það að reyna að gera hvort tveggja mun augljóslega leiða til ófarnaðar vegna þess að ástæðan fyrir því að menn byggja ríkjasambönd eins og Evrópusambandið er að ella vaxa hin fjölþjóðlegu fyrirtæki hinum einstökum ríkjum yfir höfuð, einmitt eins og gerðist með íslensku bankana hér. Það mun einfaldlega endurtaka sig ef við ekki breytum þessari skipan okkar. Hvað varðar sannfæringu þingmanna er það svo einfalt að það getur hæglega verið sannfæring fjölda þingmanna að vilji íslensku þjóðarinnar eigi að ráða í tilteknu máli. Það getur verið sannfæring fjölda þingmanna að leggja mál þess vegna í atkvæðagreiðslu meðal þjóðarinnar og það getur verið sannfæring þeirra að það sé rétt í ljósi þeirrar niðurstöðu að fylgja henni fram með atkvæði sínu á þingi. Það stangast í engu á við greinar stjórnarskrárinnar.

Frú forseti. Varðandi þetta síðasta, gefum okkur að þjóðin hafi farið í þjóðaratkvæðagreiðslu sem hafi farið svona og svona. Síðan kemur málið inn til Alþingis og þá verður hver og einn einasti þingmaður að greiða atkvæði í samræmi við sannfæringu sína, um það hvort við ættum að ganga í Evrópusambandið, ekki um það hvernig þjóðin greiddi atkvæði. Menn greiða atkvæði um það hvort Ísland eigi að afsala sér sjálfstæði sínu og ganga í Evrópusambandið eða ekki. Hv. þingmenn hljóta að hafa sannfæringu fyrir því hvort Ísland verði hluti af Evrópusambandinu eða ekki. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður hafi þá sannfæringu að Ísland eigi að vera aðili að Evrópusambandinu. Ef þjóðin fellir samninginn, ætlar þá hv. þingmaður virkilega að greiða atkvæði gegn því að Ísland gangi í Evrópusambandið? Ætlar hann að greiða atkvæði gegn sannfæringu sinni, fyrri sannfæringu eða hvernig sem það er? Breytist sannfæringin við það að þjóðin greiði atkvæði? Mér finnst þetta alveg ótrúlegt. Það stendur í 48. gr. stjórnarskrárinnar að menn eigi ekki að fara eftir neinum reglum frá kjósendum sínum. Þjóðaratkvæðagreiðslan er regla frá kjósendunum og það má ekki fara eftir henni. Menn eiga bara að fara að sannfæringu sinni þannig að þarna er holur hljómur hjá hv. þingmanni. Hann hefur svarið eið að þessari stjórnarskrá, ég bendi á það. Svo varðandi hrun og stór fyrirtæki og allt það fór ég rangt með áðan. Ísland varð ekki gjaldþrota, það varð hrun hérna í bankakerfinu. Ísland varð ekki gjaldþrota og hefur aldrei orðið gjaldþrota. En hv. þingmaður er að spá því að það verði gjaldþrota vegna þess að það geti ekki staðist stóru fyrirtækin í Evrópusambandinu. Ég verð að segja að það er ekki mikið sjálfsálit sem hv. þingmaður hefur gagnvart íslensku þjóðinni.

Virðulegur forseti. Ekki veit ég alveg hvers vegna sá sem hér stendur er að svara fyrir þá sem kynnu að hafa haft efasemdir um aðild að Evrópusambandinu og hvaða áhrif sannfæring þeirra hefði á atkvæðagreiðslu í þinginu. En látum gott heita, það er auðvitað algerlega augljóst að það getur verið afstaða alþingismanns að ákvörðun í tilteknu máli sé betur komin hjá öðrum, jafnvel þó að hún sé á annan veg en hann hefði sjálfur tekið hana, hún sé til dæmis betur komin í höndum  Um metnaðarleysið fyrir hönd Íslendinga verð ég þó einfaldlega að mótmæla hv. þingmanni. Metnaður minn er sá að Ísland sé sjálfstæð þjóð. Það er hún ekki ógjaldfær norður í höfum með gjaldeyrishöft um þá mynt sem hún ein notar. Þjóð í höftum er ekki sjálfstæð þjóð. Ég vil að Ísland sé sjálfstætt ríki, fullburða þátttakandi í samstarfi Evrópuríkja og hafi kjark, áræði og þor til að reyna að hafa pólitísk áhrif á þá stefnumörkun sem þar fer fram en afgreiði ekki bara lagasetninguna hér eins og hverjar aðrar stimpilvélar, þá lagasetningu sem kemur frá Brussel og aðrir taka fyrir okkur. Það er metnaður, hv. þingmaður.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara yfir það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal var að inna hv. þingmann eftir en röksemdafærsla hv. þingmanns, um að hann mundi framselja sannfæringu sína til félagasamtaka, sveitarfélaga og annað slíkt í atkvæðagreiðslu í þinginu, gengur ekki upp og hv. þingmaður veit auðvitað miklu betur. Hér kemur enn og aftur talsmaður Evrópusambandsins, sem vill að Ísland gangi í Evrópusambandið, og talar eins og evran sé eitthvert himnaríki. Ég hvet hv. þingmenn til að kynna sér málið lítillega. Það er hægt að fara út í bókabúð, það er hægt að kaupa erlend tímarit og fletta upp stöðu evrunnar. Það skiptir engu máli hvort þú lest leiðarahöfunda eða fræðimenn til vinstri eða hægri, allir eru sammála um að evran sé í gríðarlega miklum vanda. Í örstuttu máli er þetta svona: Aðrar þjóðir, eins og Írar, sendu reikninginn til skattgreiðenda á meðan við létum bankana fara á hausinn. Það er búið að senda björgunarpakka til Grikklands, Írlands, Portúgals, hugsanlega til Spánar og jafnvel til Belgíu og Ítalíu. Þetta kostar allt fjármuni. Það er búið að setja upp sjóð með 750 billjónum evra og það er ljóst að það þarf að setja eitthvað meira í Grikkland. Portúgal kostar 100 billjónir. Ef Spánn fer þá eru það 600, þá er þetta búið. Virðulegi forseti. Allir eru sammála um, hvort sem þeir eru til hægri eða vinstri, að þetta kerfi gengur ekki upp. Ég hvet hv. þm. Helga Hjörvar til að kynna sér hvað er í gangi og ég ætla að spyrja hann: Hvernig sér hann evruna lifa þetta af? Nokkrar leiðir eru nefndar. Hvaða leið vill hv. þm. Helgi Hjörvar fara? Ekki ætlar hann að bjóða kjósendum upp á það að þetta sé allt í himnalagi og þetta verði án breytinga eins og staðan er í dag. Ég trúi því ekki.

Virðulegi forseti. Auðvitað er þetta ekki svart og hvítt, himnaríki og helvíti. Auðvitað heldur enginn því fram að evran sé himnaríki, ekki heldur að Evrópusambandið sé lausn á öllum vanda. Það er enn þá mafía á Ítalíu þó að Ítalía sé í Evrópusambandinu. En þeim gengur þó vonandi betur að fást við hana í samstarfi við lögreglu annars staðar í álfunni og í samstarfinu í Evrópusambandinu gegn spillingu. Það segir allt sem segja þarf um okkar eigin gjaldmiðil og þá stöðu sem við erum í að evran skuli vera svona miklu betri valkostur en hann þrátt fyrir hennar erfiðleika. Ég vil þó vara hv. þingmann við því að taka þann ágæta gjaldmiðil evruna af lífi úr ræðustól Alþingis. Mig minnir að síðast hafi gert það fyrirrennari hans Davíð Oddsson seint á síðustu öld og líkt honum við kúbanska gjaldmiðilinn. Þá átti ekki annað fyrir evrunni að liggja en styrkjast um meira en helming í framhaldinu og má hún við býsna miklum erfiðleikum enn áður en hún kemur að þeirri stöðu sem hún lagði af stað í fyrir rétt rúmlega áratug. Þó að það sé erfitt, í tveggja mínútna svari við andsvari, að ráða fram lausn á þeim vanda sem evran á við að glíma þá er það fyrst og fremst efnahagsstarfsemin á evrusvæðinu sem mun ráða um farsæld hennar og það er rétt, sem kom fram í ræðu hæstv. utanríkisráðherra, að þar eru sannarlega betri horfur en áður var og meiri vöxtur á síðasta ársfjórðungi en var á árinu þar áður, að ég hygg svo nemi liðlega 2%.

Virðulegi forseti. Mikill er máttur Davíðs Oddssonar. Hann hefur væntanlega skrifað þetta, þetta er forsíða The Economist: „Saving the Euro“. Væntanlega skrifar hann ...

Forseti áminnir hv. þingmann um að tala íslensku í ræðustól.

Virðulegi forseti. Ég biðst velvirðingar. Hann hefur væntanlega skrifað á ensku eitthvað sem útleggst „Björgum evrunni“ í The Economist, sem er nafn sem við verðum eiginlega að halda okkur við, virðulegi forseti. Í hinu virta erlenda blaði, The Daily Telegraph, er Evrópa á barminum. Í Foreign Affairs er grein um hvernig bjarga eigi evrunni og Evrópusambandinu. Og þetta er bara eitthvað sem ég fékk núna um helgina. Ég fór í bókabúð og hvet hv. þingmann til að gera það. Þetta er auðvitað allt Davíð Oddsson. Það er enginn vafi, það var Davíð sem gerði þetta. Það getur ekki verið neinn vandi á ferð. Virðulegi forseti. Talandi um spillingu þá hafa endurskoðendur Evrópusambandsins ekki treyst sér til að skrifa upp á reikningana - ég man ekki hvort það er í 11 eða 13 ár - vegna þess að þeir hafa ekki hugmynd um hvert fjármunirnir fara. Ég hélt að hv. þingmaður kæmi og legði út af því hvernig ætti að leysa þetta. Menn eru almennt á því að þetta gangi ekki upp nema annaðhvort verði farið í stóraukinn samruna, bæði pólitískan og efnahagslegan, vegna þess að ekki gangi upp að hafa myntina án þess að vera með efnahagsleg tæki til að taka á löndunum, eða skipta evrunni í tvennt, annars vegar fyrir Norður-Evrópu, þá er vísað í Þjóðverja og Frakka, og hins vegar fyrir Miðjarðarhafslöndin. Ég hélt að hv. þingmaður mundi nýta þessar tvær mínútur til að fara yfir lausn á þessum vanda því það er útilokað annað en Samfylkingin hafi lausn á þessu.

Virðulegur forseti. Sá er reginmunurinn á þeim gjaldmiðli sem hv. þingmaður fjallar um með þeim hætti sem hann gerði og þeim lögeyri sem hann sjálfur leggur til að íslenskt atvinnulíf byggi á og treysti á að menn eru tilbúnir til að eiga viðskipti með hinn fyrrnefnda, sem hann spáir öllum þessum hrakförum, 

Frú forseti. Á þeim stutta tíma sem við höfum til að ræða þessa annars mikilvægu skýrslu og þennan mikilvæga málaflokk ætla ég að impra á fjórum atriðum. Ég ætla að koma aðeins inn á NATO. Ég ætla líka að ræða Schengen, EES og loks ESB og aðildarumsóknina að Evrópusambandinu. Ég vil fyrir það fyrsta segja að ein farsælasta ákvörðun sem tekin hefur verið í utanríkismálum okkar Íslendinga var tekin árið 1949 þegar við ákváðum að ganga til liðs við og vera þátttakendur frá upphafi í varnar- og öryggisbandalaginu NATO, friðarbandalagi, að mínu mati, sem hefur veitt okkur mikinn styrk. Það er sjálfsagt og eðlilegt að við verðum fullgildir meðlimir og tökum þátt af fullum krafti í því. Ég vil því fagna því sérstaklega hvernig hæstv. utanríkisráðherra hefur nálgast afstöðu okkar Íslendinga gagnvart Líbíu og þakka fyrir það hvernig hann hefur haft samstarfsflokk sinn, Vinstri græna, undir í því máli öllu. Afstaða Íslands er skýr. Við erum fullir þátttakendur í NATO, við styðjum varnar- og öryggisbaráttu bandalagsins og við viljum stuðla að friði í Evrópu og víðar og það gerum við að sjálfsögðu með því að lýsa yfir stuðningi við ákveðnar aðgerðir og vera ófeimin við það. Erfiðar ákvarðanir á stundum en ákvarðanir sem þarf að taka ef við ætlum að vera sjálfstæð og ábyrg þjóð. Ég vil koma aðeins inn á EES-samninginn. Ég er í EFTA-nefndinni og við fundum reglulega, eins og hæstv. ráðherra þekkir frá fyrri tíð, og eitt og annað kemur fram á þeim fundum. Það liggur ljóst fyrir að Norðmenn eru að gera mjög yfirgripsmikla úttekt á stöðu EES-samningsins. Liechtenstein er líka að gera hið sama. Það er ljóst að afstaða, meðal annars utanríkisráðherra Norðmanna, Jonasar Gahr Støre, varðandi stækkun EFTA, sem hefur á tíðum borið á góma, er ekki jákvæð og ég held að hann hafi undirstrikað það á síðasta fundi að mig minnir. Það blasir hins vegar við að mjög líklegt er að breytingar þurfi að gera á EES-samningnum til að tryggja góða virkni samningsins af því að ýmislegt hefur breyst frá því við fullgiltum hann á sínum tíma, hann tók gildi 1994. Ég vil gjarnan vita afstöðu hæstv. utanríkisráðherra til hugsanlegrar breytingar á EES-samningnum, ekki til stækkunar á EFTA heldur til hugsanlegrar breytingar á EES-samningnum sem við þurfum hugsanlega að ræða um fyrr en síðar, ekki síst þegar þessi skýrsla í haust liggur fyrir af hálfu Norðmanna. Ég vil gjarnan fá að heyra viðhorf hæstv. ráðherra til þessa. Annað mál, kannski aðeins minna mál, er það sem bar á góma varðandi Norðmenn sem er sérstakt að því leytinu til að Norðmenn, þ.e. síðasti landsfundur Verkamannaflokksins norska, ákvað að innleiða ekki, og samþykkti gegn forustu flokksins, tilskipun um póstmál. Þá lítur út fyrir að ríkisstjórn Noregs neiti að innleiða EES-gerð varðandi póstmálin og er það þá í fyrsta sinn í sögu EES-samningsins sem það gerist. Ég vildi gjarnan fá viðbrögð hæstv. ráðherra við þessu og þá hvaða áhrif þetta kunni að hafa á EES-samninginn. Ég vil líka koma aðeins inn á Schengen og taka undir það að ég tel að Schengen hafi á sínum tíma verið rétt skref. Það var umdeilt skref en ég tel að það hafi verið rétt skref ekki síst með tilliti til þess víðtæka og mikla samstarfs sem við Íslendingar höfum getað farið í á grundvelli samningsins og inn í lögreglumálin, inn í öryggismál o.fl. En þessi samningur hefur að sjálfsögðu ekki verið gallalaus. Ég held að menn sjái fram á ákveðna galla á samningnum og forustumenn stórra ríkja innan ESB, Sarkozy og Berlusconi, hafa gefið yfirlýsingar um að breyta beri Schengen. Ég vildi gjarnan fá afstöðu hæstv. utanríkisráðherra til þeirra yfirlýsinga sem þar birtust en ég vil líka benda á að það þarf ekkert endilega að kollvarpa Schengen því Schengen hefur í dag í sér fólgna ákveðna möguleika fyrir ríki til að loka landamærum, til að bregðast við ákveðnum hættum, ákveðnum ógnunum. Það er sjálfsagt að ríki geti notað slík ákvæði ef þau telja þess þurfa. Danir hafa til að mynda farið í að herða reglur þegar kemur að innra eftirliti á landamærum sínum og það er fullkomlega eðlilegt að mínu mati. En ég vil gjarnan fá viðhorf hæstv. utanríkisráðherra gagnvart breytingum á Schengen og Schengen-samstarfinu öllu. Varðandi ESB, og það hefur kannski verið heitasta málið eins og oft er sagt í dag - ég vil undirstrika að ég tel tvímælalaust rétt að halda áfram því ferli sem hafið er. Mér líkar ávallt illa að segja „ef“ og „hefði“ en ég ætla engu að síður að fara aðeins í þann leiðangur líka. Ég vil undirstrika að við sjálfstæðismenn lögðum á sínum tíma til tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Tillaga okkar sjálfstæðismanna, um að bera aðildarumsóknina fyrst undir þjóðina, hefði betur verið samþykkt því að þá væri ekki þessi hringlandi og þessi dómadagsvitleysa sem stundum er í umræðunni verið sett fram á undanförnum dögum og missirum, þ.e. við hefðum haft skýran vilja þjóðarinnar frá upphafi. Það var ekki gert. Meiri hluti lýðræðislega kjörins þings samþykkti að fara í þennan leiðangur. Gott og vel, ég tel tvímælalaust að við eigum að halda þeim leiðangri áfram. Mín skoðun er sú, og hún hefur ekkert breyst, að þetta muni taka nokkurn tíma. Sumir voru að tala um tvö ár á sínum tíma, ég taldi það alltaf vera allt of skamman tíma. Mér finnst líklegt að þetta taki 3–5 ár, þ.e. að þetta verði kringum 2013–2014. Sumir eru bjartsýnni en ég tel að meginmálið sé það að einblína ekki á tímann heldur að hin pólitísku öfl á þingi og í samfélaginu reyni að einbeita sér að því að ná sem hagfelldustum samningi fyrir okkur Íslendinga þannig að þetta snúist um það sem mér er kært í öllum öðrum málaflokkum, þ.e. að byggja undir val einstaklinga í samfélaginu. Með því að draga umsóknina til baka værum við að mínu mati að takmarka val þjóðfélagsþegnanna, einstaklinganna í samfélaginu, til að ákveða og marka skref til lengri tíma litið, hvort sem þeir segja nei eða já, bara að þeir fái þetta val þegar þar að kemur. Nú á síðustu dögum tel ég að mjög stórt skarð hafi verið hoggið í þetta ferli með væntanlegu frumvarpi um sjávarútvegsmálin og það er eins og við sjálfstæðismenn megum ekki nefna sjávarútvegsmálin í þessu samhengi. Sumir segja að frumvörpin, sem munu brátt liggja fyrir, séu hugsanleg leið hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jóns Bjarnasonar, til að liðka fyrir samningsfyrirvörunum. En öðruvísi mér áður brá af því að þetta er einfaldlega sú leið að verið er að innleiða kerfi ESB, þ.e. Evrópusambandsins. Ég tel hins vegar að mun erfiðara verði fyrir okkur að gæta hagsmuna okkar þegar við getum ekki lengur sýnt fram á að við séum með sjálfbæran sjávarútveg. Ég tel að þau drög sem liggja fyrir muni höggva að þeirri sjálfbærni sem við höfum byggt upp undanfarna áratugi. Ég tel að þau drög sem liggja fyrir muni minnka rekstrarhagkvæmni sjávarútvegsins og hvetja til offjárfestingar. Hvernig ætlum við þá að sýna fram á það að við þurfum sérlausnir í sjávarútvegi þegar búið er að rústa sjávarútveginum heima fyrir. Ég trúi því ekki að óreyndu að hæstv. utanríkisráðherra átti sig ekki á því sem þetta stóra mál snýst um, þ.e. sjávarútveginn. En okkur mun gefast tækifæri síðar til að ræða þessar vanhugsuðu tillögur af hálfu ríkisstjórnar. Ég undirstrika það að ég styð ráðherra í því að halda áfram þeirri vegferð að ná aðildarsamningi við Evrópusambandið því að við treystum því að þjóðin fái það tækifæri og muni geta ráðið ráðum sínum um það hvort okkur sé betur borgið innan eða utan Evrópusambandsins. Þá skiptir miklu máli að eftir að þessi lýðræðislega ákvörðun var tekin, sumarið 2009 í júlí, að við sýnum þá ákveðna festu en ekki hringlandahátt í íslenskum utanríkismálum. Það verður ekki gert með því að draga aðildarumsókn til baka og þar af leiðandi taka val af fólkinu til lengri tíma litið, val um það hvort það vilji vera innan eða utan Evrópusambandsins.

Frú forseti. Smám saman er að renna upp fyrir mér ljós hvað hv. þingmaður á við þegar hún segir að sjávarútvegsfrumvörpin kunni að hafa einhver áhrif á aðildarumsókn okkar Íslendinga. Ég tel að vísu að svo sé ekki, en ég er farinn að skilja betur röksemdirnar. Hv. þingmaður beindi til mín þremur fyrirspurnum. Í fyrsta lagi spurði hún mig hvort Íslendingar styddu þær breytingar sem Norðmenn vilja gera á EES-samningnum til þess að láta hann virka betur. Frá því er þá skemmst að greina að Norðmenn hafa ekki rætt við okkur um þetta. Þessar hugmyndir eru ákaflega skammt á veg komnar og sennilega verða þær ekki framsettar og þróaðar fyrr en sú úttekt sem hv. þingmaður hefur tvisvar sinnum minnst á í dag er að fullu gerð. Hins vegar vil ég segja það að við munum styðja allar góðar breytingar. Við erum góðir félagar innan EFTA og viljum ekki hlaupast undan merkjum í þeim efnum. Við höfum reynslu frá síðustu aldamótum varðandi óskir um breytingar á EES. Við Íslendingar stóðum sjálfir fyrir slíkum óskum og við þeim öllum var daufheyrt. Ég held að það verði mjög erfitt. Hv. þingmaður, sem sat með mér þá eða upp úr því í þingmannanefnd EFTA, man örugglega vel hver viðhorfin og viðbrögðin voru þegar slíkt var nefnt. Þá sögðu þeir ágætu herramenn sem stýra Brussel: Þið eigið bara að koma inn fyrir tjaldið. Hv. þingmaður spurði mig líka um hvað gæti gerst vegna tíðindanna frá Noregi þar sem landsfundur Verkamannaflokksins tók fram fyrir hendurnar á forustu flokksins og ríkisstjórnarinnar og hafnaði pósttilskipuninni. Þetta er í fyrsta skipti sem svona gerist, það hefur aldrei gerst áður. En svo ég rifji upp eftir rosknu minni hvað menn sögðu þegar við vorum sjálf að samþykkja EES á sínum tíma þá var talað um að ESB gæti á móti tekið skylda eða viðeigandi flokka úr sambandi. Ég get hins vegar ekki hérna „på stående fod“ sagt henni hvað það fæli nákvæmlega í sér. Ég ímynda mér að margir erfiðir samningafundir séu 

Frú forseti. Ég skal aðeins útskýra þetta með sjávarútveginn. Það er ljóst að hann er stærsta málið fyrir okkur að ná niðurstöðu í gagnvart ESB. Það byggir m.a. á því að Evrópusambandið sýni skilning á því hversu mikilvægur sjávarútvegurinn er fyrir okkur Íslendinga, ekki bara efnahagslega heldur hefur hann líka tilfinningalegt gildi fyrir okkur. Það verður mjög erfitt að mínu mati að sýna fram á að hagsmunir okkar Íslendinga séu mjög ríkir þegar kemur að sjávarútveginum þegar búið er að kippa stoðunum undan honum hér heima. Við getum ekki sýnt fram á að hann sé jafnrík stoð fyrir okkur í samfélaginu þegar búið er að rústa honum. Það verður því erfitt að fá ESB til að skilja hvað við eigum við þegar kemur að því að ræða mikilvægi sjávarútvegsins. Ég vil aðeins koma að EES-málunum aftur og samningnum og taka undir það sem hæstv. ráðherra sagði fyrr í dag varðandi það að þingið ætti að hafa starfsmann þar núna í ljósi aukins mikilvægis Evrópuþingsins í Brussel. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann telji ekki rétt að fara eftir þeirri skýrslu sem utanríkismálanefnd gerði á sínum tíma um að virkja betur vinnuna innan þingsins sem utan til að nýta alla kosti EES-samningsins, reyna að vinna líka á þeim vettvangi en ekki bara á þeim vettvangi sem snertir aðildarviðræðurnar. Við þurfum um sinn allavega, hugsanlega í tvö til þrjú ár, kannski lengur, að byggja á EES-samningnum. Væri þá ekki gott að halda áfram að knýja á um að nýta það regluverk og þau tæki og tól sem hann býður okkur upp á en við nýtum ekki?

Frú forseti. Auðvitað eigum við að gera það. Ég hef árum saman talað fyrir því, allar götur síðan skýrslan sem ég átti hlut að sem gerð var af nefnd sem Björn Bjarnason, þáverandi dómsmálaráðherra, veitti forustu, lagt á það ríka áherslu að Alþingi eigi að koma sér upp fulltrúum eða skrifstofu við Evrópuþingið. Valdið hefur flust til innan Evrópusambandsins frá því sem var þegar við gerðum EES-samninginn, þá hafði Evrópuþingið ekkert vald, var bara ráðgefandi. Nú hefur það gríðarlega mikið vald og ég hef sagt að ég telji þingflokkana eiga að nota þau tengsl sem þeir hafa í flokkahópum sínum til að taka höndum saman ef að höndum ber eitthvert mál sem við þurfum virkilega að hafa áhrif á. Líklegt er að það mál væri þess eðlis að allir þingflokkar á Alþingi væru sammála um það og gætu … 
             Að því er Schengen varðar, ef hv. þingmaður á við þær breytingar sem pólitískt samkomulag náðist um í síðustu viku, þá er ég sammála þeim breytingum sem fela í sér að hægt sé að loka landamærum tímabundið þegar um er að ræða mikinn straum fólks af einhverjum tilteknum ástæðum. Ég held að ríki verði einfaldlega að hafa slík tæki í sínum höndum og sá vandi sem af því kann að steðja verður alþjóðasamfélagið að taka á með öðrum hætti. Ég tel að það eigi að vera partur af þeim tækjum sem ríki innan Schengen hafa yfir að ráða tímabundið.

Frú forseti. Ég fagna sérstaklega því síðasta sem kom fram í máli hæstv. utanríkisráðherra. Ég held að það skipti gríðarlega miklu máli að menn verði ekki heilagri en páfinn sjálfur og þori ekki að taka á þessum málum. Það er ákveðinn vandi núna í Suður-Evrópu og hann getur haft áhrif á okkur. Þess vegna eigum við að taka undir það sem var ákveðið í síðustu viku á meðal ráðherra Evrópuríkjanna varðandi þetta ferli og vera alveg óhrædd við að beita þeim tækjum og tólum sem við þurfum á að halda til að verja landamæri okkar og til að stjórna því hvernig straumurinn liggur og hvað við viljum sjálf gera til að byggja upp í Evrópu. Við verðum að vita að við höfum tækifæri til að stjórna því sem að okkur snýr. Að öðru leyti við ég þakka svör utanríkisráðherra í dag og hrósa honum aftur og hvetja hann áfram til að standa vörð um NATO. Það er það sem skiptir miklu máli í mínum huga. 
            

Frú forseti. Ég vil í ræðu minni um skýrslu hæstv. utanríkisráðherra Össurar Skarphéðinssonar, um utanríkis- og alþjóðamál, fjalla um þátttöku Íslands í að bæta mannréttindi í heiminum. Í upphafi fagna ég því að hæstv. utanríkisráðherra hafi í ræðu sinni á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna árið 2010 lagt megináherslu á mannréttindi. Ísland er herlaus þjóð og hefur valið að berjast fyrir hagsmunum sínum með friðsamlegum hætti. Við vitum og höfum sýnt í verki að við teljum mannréttindi grundvöll lýðræðis. Við erum lítil þjóð sem eigum oft annars konar hagsmuni en stórar þjóðir sem eru með flókin hagsmunatengsl við mörg ríki af sögulegum ástæðum vegna hernaðaríhlutunar o.fl. Við höfum þar af leiðandi tækifæri til að taka á málum með öðrum hætti en stærri þjóðir. Ég tel mjög mikilvægt að við sem lítið land nýtum sérstöðu okkar á alþjóðavettvangi. Það eru nokkur mál sem mig langar að drepa á. Ég ætlaði fyrst að byrja á því að ræða hina nýju stofnun UN Women þar sem fjórum stofnunum sem varða málefni kvenna innan Sameinuðu þjóðanna hefur verið steypt saman í eina. Ég vona að það verði til þess að efla samþættingu jafnréttismála í öllu starfi Sameinuðu þjóðanna og að markmiðið náist sem er m.a. að efla forustuhæfileika kvenna og aðkomu þeirra að ákvarðanatöku, vinna gegn ofbeldi gegn konum, styðja við innleiðingu áætlana um konur, frið og öryggi samkvæmt samþykkt öryggisráðsins nr. 1325. Þessari nýju stofnun er einnig ætlað að styðja efnahagslega valdeflingu kvenna og stuðla að kynjajafnrétti þannig að það verði miðlægt í allri áætlana- og fjárlagagerð, rétt eins og verið er að vinna að á Íslandi með samþættingu kynjasjónarmiða og víða annars staðar um heiminn, m.a. í Evrópusambandinu. UNIFEM er ein þeirra stofnana sem fer þarna undir og það er rétt að halda því til haga að landsnefnd UNIFEM á Íslandi hefur verið mjög virk deild og sent marga fulltrúa víða um heim til að stuðla að þátttöku kvenna í friðaruppbyggingu og allra handa aðstoð og fræðslu. Það er mjög mikilvægt að landsdeildin hér á landi njóti áframhaldandi stuðnings utanríkisráðuneytisins til að geta beitt sér á alþjóðlegum vettvangi. Til þess hefur verið tekið hversu sterk Íslandsdeildin í UNIFEM er. Ég nefndi lítillega áðan ályktun öryggisráðsins nr. 1325 um konur, frið og öryggi. Það má geta þess að í áætlun hv. utanríkismálanefndar um jafnréttismál til fjögurra ára er tillaga um framkvæmd Íslands í þeim efnum og kom nefndin með breytingartillögu til að skerpa á áherslum á jafnréttismál. Í breytingartillögunni segir, með leyfi forseta: „Ísland efli jafnframt stöðu sína sem málsvari málaflokksins á alþjóðavettvangi bæði í marghliða og tvíhliða starfi með frumkvæði, sterkum áherslum og eftirfylgni á grundvelli framkvæmdaáætlunarinnar. Markvisst verði unnið að því að fræða starfsfólk utanríkisráðuneytisins og friðargæsluliða í málefnum öryggisráðsályktunar 1325 og tengdra ályktana.“ Í þessari skýrslu er rætt með hvaða hætti ráðuneytið hefur komið að því að vinna að markmiðum ályktunarinnar. Eins og sjá má á þessari tillögu í jafnréttisáætluninni má ganga mun lengra í þeim efnum þó að margt gott hafi þegar verið gert. Ég hvet hæstv. utanríkisráðherra til að setja enn meiri kraft í þá vinnu. Ég fagna líka einarðri afstöðu hæstv. utanríkisráðherra þegar hann andmælir mannréttindabrotum gagnvart samkynhneigðum, bæði í Malaví og nú síðast í Úganda. Meginmarkmið laga um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands eru að útrýma fátækt og hungri og stuðla að efnahagslegri og félagslegri þróun, þar með talið mannréttindum. Það er mikilvægt að muna að við erum í þróunarsamvinnu við nokkur ríki, þar á meðal Malaví og Úganda. Meðal þeirra hópa sem búa við mikið misrétti þar eru samkynhneigðir. Aðeins hefur verið rætt um stöðuna í Úganda á vettvangi þingsins og hvort Ísland ætti jafnvel að draga sig út úr þróunaraðstoð til þessara ríkja. Ég aðhyllist þá skoðun að ekki sé rétt að gera slíkt fyrr en í fulla hnefana heldur eigi að vinna með öðrum hætti að því að fá ríki til þess að virða mannréttindi. Í skýrslunni kemur fram að eftir að tveir menn höfðu verið dæmdir í 14 ára fangelsi í kjölfar þess að þeir héldu veislu til að fagna trúlofun sinni skrifaði hæstv. utanríkisráðherra bréf til forseta Malavís og hvatti hann til að beita sér í þessu máli. Bréf hæstv. utanríkisráðherra sem og þrýstingur víða olli því að forsetinn náðaði mennina tvo. Nú hvet ég hæstv. utanríkisráðherra til að leggjast yfir það með starfsfólki sínu í ráðuneytinu með hvaða hætti sé hægt að beita sér sambærilega í Úganda. Nú hefur frumvarp til laga legið fyrir þinginu í Úganda þar sem það getur varðað lífstíðarfangelsi og jafnvel dauðadómi við endurteknum brotum að vera samkynhneigður og smita aðra af HIV. Frumvarpið leggur blátt bann við að tilkynna ekki samkynhneigð til yfirvalda og refsar öllum samtökum, einstaklingum og fyrirtækjum sem styðja mannréttindi samkynhneigðra. Fyrir liggur að forseti Úganda styður ekki þetta frumvarp og hefur það verið dregið til baka en hætta er á að það verði lagt fram aftur. Ég vil benda á að í Úganda hefur verið pólitískt umrót undanfarið og kann að vera að valdhöfum gagnist umræða af þessu tagi þar sem athyglinni er þá beint frá óánægju með stjórnvöld og óþægilegar stjórnarathafnir að jaðarhópum. Það er mjög mikilvægt að ríki eins og Ísland, sem eru í samvinnu við Úganda, sýni óánægju sína með þetta og hvetji til að allt sé gert til að vinna gegn því að svona frumvörp séu yfir höfuð lögð fram enda kveða þau á um andstyggileg mannréttindabrot og eru algjörlega andsnúin öllu því sem við viljum styðja og kannast við hér á landi og eiginlega í flestum ríkjum. Mig langar að lokum að nefna háskóla Sameinuðu þjóðanna. Hér eru þrír skólar og sá fjórði er tilraunaverkefni, Alþjóðlegi jafnréttisháskólinn. Verkefnið hófst 2009 og hann stefnir að því að verða háskóli Sameinuðu þjóðanna árið 2012. Ég hvet hæstv. utanríkisráðherra til að beita sér fyrir því að svo geti orðið. Alþjóðlegi jafnréttisskólinn vinnur m.a. að fræðslu sem tengist ályktun 1325 um að styrkja konur í enduruppbyggingu eftir stríð og virkja þátttöku þeirra í því ferli og líta ekki bara á þær sem þolendur heldur gerendur. Eins hefur skólinn beitt sér í fræðslu um mannréttindi, þar á meðal mannréttindi samkynhneigðra.

Frú forseti. Við þurfum kannski ekki að tína allt til sem við gerum í ráðuneytinu í þessari skýrslu en ég hef beitt mér í málefnum samkynhneigðra í fleiri en þessum tveimur löndum, meðal annars í einu tiltölulega grónu samstarfsríki okkar þar sem samkynhneigðir hafa átt undir högg að sækja. Ég hef látið skoðanir mínar í ljós við fulltrúa erlendra ríkja þar sem samkynhneigðir hafa átt erfitt með að halda sínar Gay Pride göngur. Ég er eini utanríkisráðherrann sem tók réttindi samkynhneigðra upp á allsherjarþinginu, ég veit ekki til að nokkur hafi gert það fyrr á þann veg sem við gerðum. Varðandi Úganda-málið er það þannig að frumvarpið féll dautt niður vegna þess að þar voru kosningar og þarf þá að endurflytja málið. En svo vill til að við eigum ágætan vin þar sem er forseti Úganda. Hann heimsótti þingið fyrir þremur árum, ef ég man rétt, þegar hann heimsótti Ísland. Það er ljóst að hann er harðlega andsnúinn þessu. Ég er svo alveg sammála því viðhorfi hv. þingmanns að það er mjög erfið siðferðisleg spurning þegar menn spyrja: Er ekki rétt að hætta þróunaraðstoð þar sem svona viðhorf koma fram? Ég er ekki reiðubúinn að kveða upp úr með það en það er allt í lagi að láta þá hótun blakta. Ég veit ekki hvort það er réttlætanlegt því slíkt kæmi niður á sárasaklausu fólki sem ekki á hlut að því máli. Allt er þetta þó spurningum undirorpið. Ég vil líka segja hv. þingmanni að ég er harður femínisti eins og hv. þingmaður á að vita af nánu samstarfi við mig og ályktun 1325 hef ég tekið mjög að hjarta mínu. Á þessu ári eða í fyrra, í tilefni af tíu ára afmæli ályktunarinnar, sendi ég erindisbréf til allra sendiherra minna þar sem ég fól þeim sérstaklega að vinna ályktuninni brautargengi og fá fleiri ríki, sem þá féllu undir umdæmi viðkomandi sendiherra, til að staðfesta hana.

Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. utanríkisráðherra hafi tekið ályktun 1325 svo nærri hjarta sínu og hvet hann til að vinna að því að hún fái sem mest brautargengi. Það er hægt að gera með ýmsum hætti. Ég held t.d. að hinn alþjóðlegi jafnréttisskóli sé einn hluti af því, ég vil nefna það sem dæmi. En það þarf almenna fræðslu um innihald ályktunarinnar og um það hvernig á að nálgast hana til að hún geti orðið að veruleika. Þar er horft á konur sem gerendur í uppbyggingu samfélaga, sem hafa farið í gegnum stríð og erfiðleika, en ekki sem þolendur og viðfang sem þurfi að bjarga, heldur að konur hafi rödd í enduruppbyggingu samfélagsins. Ég vil endurtaka fögnuð minn yfir því að hæstv. utanríkisráðherra beiti sér fyrir mannréttindum samkynhneigðra á alþjóðlegum vettvangi. Það á við um mannréttindi allra minnihlutahópa að það skiptir máli að svo háttsettir menn sem utanríkisráðherrar beiti sér fyrir réttindum slíkra hópa því að hver einasta rödd sem heyrist til stuðnings minnihlutahópum hefur sitt að segja. Hún skiptir gríðarlegu máli fyrir þá sem standa í baráttunni, sem sæta því að búa ekki við full mannréttindi. Þegar svo háttsettur maður sem hæstv. utanríkisráðherra einhvers ríkis beitir sér fyrir málstað þeirra hefur það gríðarleg áhrif og eflir baráttuþrek og það sendir mjög skýr skilaboð til stjórnvalda í hverju ríki um að alþjóðasamfélagið lýsi yfir andúð og andstöðu við mannréttindabrot.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að mjög víða þarf að upplýsa um ályktun 1325 og það hef ég reynt að gera. Ég vildi að hv. þingmaður hefði verið mér við hlið þegar ég upplýsti t.d. utanríkisráðherrafund Atlantshafsbandalagsins um innihald þeirrar ályktunar, og að ég teldi að það bandalag ætti að taka hana eins og utanríkisráðherra Íslands sér að hjarta. Svo vil ég, af því að ég komst ekki í það í fyrra andsvari mínu, fullvissa hv. þingmann um að hún þurfi ekki að óttast um afdrif jafnréttisskólans á meðan ég er í utanríkisráðuneytinu. Ég lít svo á að þó að þetta sé lítill skóli enn þá sé mjór mikils vísir og líkt og hinir þrír skólarnir sem eru uppvaxandi í fóstri hjá íslenska ríkinu tel ég að hann geti vaxið í það að vera gildur meiður. Vonandi munum við sjá það á næstu árum að honum eflist þróttur. Í öllu falli er hann eitt af þeim forgangsverkefnum sem segja má að við höfum skilgreint. Það speglast t.d. í því að þrátt fyrir harðar niðurskurðarkröfur, meðal annars þingmanna, gagnvart utanríkisráðuneytinu var sá skóli í skjóli nú sem í fyrra.

Herra forseti. Nú tel ég mikilvægt að árétta að það er enginn ótti í brjósti mínu gagnvart stjórnarathöfnum hæstv. utanríkisráðherra þegar kemur að femínískum áherslum í utanríkisráðuneytinu. Ég vil bara brýna hæstv. ráðherra til að halda áfram á sömu braut því að ég held að eitt mikilvægasta framlag Íslands í utanríkismálum og í alþjóðasamfélaginu sé barátta fyrir mannréttindum, fyrir auknu jafnrétti kynjanna, fyrir því að konur jafnt sem karlar hafi áhrif á þróun sinna eigin ríkja og alþjóðasamfélagsins. Ég veit að hann sem og aðrir femínistar í þingflokki Samfylkingarinnar munu af einurð vinna að framgangi femínískra áherslna í utanríkisstefnu Íslands.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hennar ræðu og hún kom víða við. Hún talaði hins vegar lítið um eitt mál sem mun nú kljúfa þjóðina og tekist er á um, sem eru aðildarviðræður Íslands að Evrópusambandinu. Mér hefur þótt bæði hæstv. ráðherra og hv. þingmenn í stjórnarliðinu tala nokkuð frjálslega um Evrópusambandið og þá sérstaklega um það sem er veifað framan í atvinnulífið og almenning núna, þ.e. evruna. Ég vildi spyrja hv. þingmann að tvennu. Það er annars vegar hvernig hann sér þau mál verða, því að eins og allir vita, nema kannski í þessum sal og kannski þeir sérfræðingar sem fjalla um málið hér á Íslandi - en ef við förum út fyrir Ísland er þetta mikið rætt - að þá er mikill vandi sem steðjar að evrusvæðinu sem er ekkert gleðiefni fyrir neinn. Það er ekkert gleðiefni fyrir Íslendinga hvort sem menn eru fylgjandi því að Ísland fari í Evrópusambandið eða ekki. Það er hins vegar fráleitt að tala um þessi mál án þess að menn líti á það hvað er að gerast þar og hvernig menn sjá þau mál þróast. Þeir sem ræða þau mál mest, og það er sama hvar í pólitíska litrófinu þeir eru, telja nauðsynlegt að fram fari breytingar. Menn eru missvartsýnir en ég hef ekki heyrt í neinum bjartsýnum aðilum. Ég vildi í fyrsta lagi spyrja hv. þingmann að því hvernig hún sér þau mál þróast, sem snertir auðvitað framtíðarskipulag Evrópusambandsins. Sá sem vill að Ísland fari í Evrópusambandið verður þá að mínu áliti að vera með sína mynd skýra hvað það varðar. Síðan er hitt sem varðar skoðanir hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar sem eru á þann veg að við gætum kosið um aðild Íslands að Evrópusambandinu á næsta ári. 

Herra forseti. Ég er einlægur Evrópusambandssinni og það hefur ekkert með evruna að gera í sjálfu sér heldur trú mína á Evrópuhugsjónina og þann grundvöll sem Evrópusambandið byggir á sem er friðarbandalag þar sem þjóðir leysa úr ágreiningi og vinna saman í stað þess að stríða hver við aðra út af hagsmunabaráttu sinni. Hitt er annað mál að ég er sammála þeim fjölda einstaklinga á Íslandi, þar með talið mörgum einstaklingum úr atvinnulífinu, um að innganga í Evrópusambandið sé núna efnahagsleg nauðsyn, það sé ekki eingöngu hin hugmyndafræðilega sýn á Evrópusambandið sem mikilvægan samstarfsvettvang heldur sé það efnahagsleg nauðsyn. Á þessum fyrsta áratug 21. aldarinnar fór fjármálakerfi heimsins gjörsamlega úr böndunum, þar með talið innan Evrópusambandsins og staða evrunnar er vissulega slæm þó að hún nálgist hvergi stöðu krónunnar. En á vettvangi Evrópusambandsins sem og annarra einstakra ríkja þar innan og utan fer fram endurskoðun á umgjörð fjármálakerfisins og samspili peningamála og ríkisfjármála. Þetta er bara hluti af því ferli sem er í gangi í öllum ríkjum, að minnsta kosti hins vestræna heims, þannig að eitthvert sérstakt mat á stöðu evrunnar - ég mundi ekki reyna að halda því fram að það væri 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Hv. þingmaður gerði það sem fáir gera og talaði um það sem við heyrum ekki í umræðunni almennt frá þeim sem vilja að Ísland gangi í Evrópusambandið og segjast vera einlægir Evrópusambandssinnar en hún benti á hið augljósa að ákveðin hugmynd væri á bak við það, þ.e. friðarbandalagið. Grunnhugmyndin þegar stóru ríkin í gömlu Evrópu voru búin að takast þrisvar á á um 70 árum eða hvað þau voru mörg var að skynsamlegt væri að finna einhverja fleti til að sameina þau pólitískt til að koma í veg fyrir slíkan ófrið. Ég held að allir séu sammála um það. Evrópusambandið er náttúrlega langt umfram það núna. Við höfum ekki átt í miklum ófriði við aðrar þjóðir hvort sem það er í Evrópu eða annars staðar og litlar líkur eru á því. Ég hef ekki miklar áhyggjur af því að Þjóðverjar fari inn í Frakkland eða Frakkar inn í Þýskaland. Hins vegar komumst við ekki hjá því, og ég er ekkert að biðja hv. þingmann neitt frekar að svara því varðandi evruna, að það er ekki hægt að nálgast málið með þeim hætti sem hér hefur verið gert í umræðunni eins og allt sé í himnalagi, því fer víðs fjarri. Þær greinar sem ég hef lesið og það sem ég hef kynnt mér, og ekkert af því er íslenskt vegna þess að álitsgjafahirðin á Íslandi er því miður svo upptekin af því að koma Íslandi í Evrópusambandið að menn halda alltaf söluræður í staðinn fyrir að ganga í málið, þá virðast menn almennt telja að núna þurfi að stórauka samþjöppun pólitísks og efnahagslegs valds á vettvangi Evrópusambandsins ef halda eigi áfram með evruna eins og hún er 

Herra forseti. Hv. þingmaður segir að Evrópusambandið sé komið langt fram úr þeirri hugsun að vera friðarbandalag þar sem menn og konur í samvinnu finni út úr góðri skipan til að allir fái varið hagsmuni sína. Það er kannski rétt að benda hv. þingmanni á að Evrópusambandið er komið nokkuð til ára sinna. Það var stofnað í öðru umhverfi upp úr síðari heimsstyrjöldinni, eins og hann benti á, þegar Evrópa hafði margoft farið í gegnum mjög erfið stríðsátök. Við búum í heimi sem er orðinn mun alþjóðavæddari og erum að takast á við annars konar vandamál eins og loftslagsmál og skipulagða glæpastarfsemi. Það eru mjög margir þættir sem krefjast mjög víðtækrar alþjóðlegrar samvinnu og auðvitað þarf Evrópusambandið að vinna með öðrum þjóðum en Evrópuþjóðum að þeim málum. Þegar hv. þingmaður talar um samþjöppun valds og slíkt þá held ég að það sé akkúrat það dílemma sem verið er að takast á við. Það er ekki þannig að Þjóðverjar eða Frakkar eða Spánverjar hafi haft aðrar hugmyndir en Íslendingar um sjálfsákvörðunarrétt þjóða sinna. Á næstu árum verður mjög mikil umræða um það hvernig hægt sé að skipa peningamálum Evrópumyntsamstarfsins án þess að ganga um of á sjálfsákvörðunarrétt þjóða. Ég ætla ekki að draga dul á að það verður þó nokkur kúnst að finna út úr þeim málum. En ég vil frekar fá að taka þátt í því samstarfi en að sitja hér uppi með það að herða eilíflega höftin á íslensku krónunni. 
            

Virðulegi forseti. Á þeim stutta tíma sem ég hef - ég hef bara tíu mínútur - ætla ég að fara yfir ansi margt. Ég ætlaði fyrst að fara aðeins yfir þær áherslur sem ég tel að ættu að vera í utanríkismálum Íslands en þá áttaði ég mig á því að það er auðveldara um að tala en í að komast að klára það á nokkrum mínútum en ég ætla samt að reyna. Síðan ætla ég að fara aðeins yfir Evrópuumræðuna sem við komumst ekki hjá því að taka. Ég held að í grunninn - ætli allir flokkar eigi ekki sök á því - hafi verið lagðar rangar áherslur í utanríkismálum sem hafa komið illa niður á okkur á margan hátt. Það er ekki bara stjórnmálaflokkunum um að kenna heldur líka þeim stofnunum sem við reiðum okkur á eins og háskólasamfélaginu. Ég held að það hefði verið nær fyrir okkur, og það er ekki of seint, að leggja fyrst og fremst áherslu á samstarf okkar við Færeyjar og Grænland. Mörgum finnst það kannski ekki metnaðargjarnt vegna þess að þar eru fámennar þjóðir en það eru þjóðir sem hafa reynst okkur vel þegar við höfum þurft á því að halda og við eigum sömuleiðis að reynast þeim vel. Það eru gríðarlegir hagsmunir hjá þessum þrem ríkjum og þau eiga að standa eins þétt saman og mögulegt er. Þau búa yfir miklum verðmætum hvað varðar auðlindir en sömuleiðis staðsetningu. Hæstv. ráðherra fór yfir samstarfið í orkumálum, það sama má segja um heilbrigðismál og á mörgum öðrum sviðum, þar höfum við ekki sinnt málum sem skyldi. Að sjálfsögðu eigum við að rækta samstarf við aðrar Norðurlandaþjóðir. Mér er það sárt að sjá hvernig núverandi ríkisstjórn hefur fullkomlega klúðrað því að koma á einu norrænu heilsusvæði sem var eitt af helstu málunum þegar Ísland var í forustu í Norðurlandaráði árið 2009. Það hefur ekkert gerst í þeim málaflokki. Það er fullkomlega óþolandi. Í þeirri ríkisstjórn sem ég og hæstv. ráðherra vorum í var búið að fá samþykki allra ráðherra Norðurlandanna til að fara í það verkefni sem hefði þýtt að Svíi gæti t.d. komið hingað til lands til lækninga og fengið greitt úr sænsku tryggingastofnuninni ef við hefðum náð þeim árangri sem lagt var af stað með, fyrir utan samstarf í lyfjamálum og öðru slíku. Annað sem við höfum fullkomlega vanrækt er samstarf við Bandaríkin og Kanada. Með endalausri áherslu á Evrópusambandið og með þessari Evrópuhyggju allri hafa menn gleymt því að Bandaríkin eru eina stórveldið í heiminum. Flestar þjóðir reyna að rækta sambandið við þá einstaklinga sem búa þar og rekja flestir ættir sínar til Evrópu, m.a. til Íslands. Þó svo að gott fólk hafi sinnt þessu vel, bæði Íslendingar í Kanada og Bandaríkjunum og er mér sérstaklega minnisstæður Thor Thors sem vinnur nú sjálfboðastarf hjá Sameinuðu þjóðunum fyrir Íslendinga  Við höfum gríðarlega möguleika í samstarfinu í EFTA. Við gætum t.d. nýtt samstarfið við bæði Sviss og Noreg betur til að auka fríverslun. Við breyttum um áherslur fyrir nokkrum árum og urðum sjálfstæðari í því að fara í fríverslunarsamninga. Ég er svolítið spenntur að fá að vita hvernig staðan er varðandi Kína vegna þess að Kínverjar hugsa til langs tíma eins og allir vita og fríverslunarsamningur við Kína mun sjálfkrafa falla niður ef við göngum í Evrópusambandið. Auðvitað eru fleiri þættir eins og þróunarlöndin, NATO og Sameinuðu þjóðirnar og síðan stórveldi eins og Kína og Indland - Kínverjar hafa sýnt okkur mikinn áhuga og Indverjar í sjálfu sér líka - en með þeim takmörkuðu tækjum sem við höfum, mannafla og öðru slíku, þurfum við að skipuleggja okkur vel og allt of mikil áhersla hefur verið á Evrópusambandið og öll umræða hér hefur gengið út á það. Þar höfum við meira að segja ekki sinnt því sem þarf því að Evrópuríkin eru samstarf sjálfstæðra þjóðríkja og þar eigum við að leggja rækt við stórveldin Þýskaland, Bretland og Frakkland sem stýra mestu í því ríkjabandalagi. Virðulegi forseti. Ég náði ekki að prenta út það sem hæstv. ráðherra sagði áðan en hann sagði eitthvað á þá leið, eins og þeir sem eru fylgjandi því að Ísland gangi í Evrópusambandið, að öll ríki hefðu grætt á því að fara í ESB og allir vildu vera í ESB sem væru þar núna. Þetta er ekki rétt hjá hæstv. ráðherra. Flestar skoðanakannanir í Bretlandi benda til að almenningur vilji fara úr ESB og ef menn skoða skoðanakannanir frá undanförnum áratugum eykst óánægjan með Evrópusambandið upp á hvern dag. Ég var að veifa þessu áðan og ég held að enginn geti haldið því fram að það sé ekki úr virtum tímaritum. Er einhver á því að Foreign Affairs sé ekki virt tímarit?  Staðan er einfaldlega þessi: Það er búið að setja fjármuni í Írland og Grikkland. Það þarf að setja meira í Grikkland. Það er búið að setja á stofn sjóð með 750 billjónum evra. Það þarf 50–100 í Portúgal. Ef Spánn lendir í kröggum þarf 600 billjónir evra þangað og þá er þessi sjóður búinn því að það þarf að setja meira í Grikkland. Svo skulum við bara vona að Spánn lendi ekki í erfiðleikum og því síður Belgía og Ítalía eins og menn hafa áhyggjur af. Það skiptir engu máli hvort menn skrifa til hægri eða vinstri - þá á ég að vísu við hægri eða vinstri í litrófinu - það eru allir sammála um að þetta gangi ekki upp nema menn stórauki miðstýringu á vegum Evrópusambandsins og stórauki pólitísk og efnahagsleg völd Evrópusambandsins þannig að það geti fylgt eftir peningastefnunni og gjaldmiðlastefnunni í aðildarríkjunum. Virðulegur forseti. Hér tala fulltrúar ríkisstjórnarinnar eins og þetta sé ekki að gerast. Ég held að allir sem hafa hlustað á þessar umræður í dag hafi ekki heyrt einu orði minnst á þetta. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra má ekki opna munninn án þess að tala um að það sé nauðsynlegt að taka upp evruna. Hvaða evru? Ég held að ef Íslendingar, háskólasamfélagið og ríkisstjórnin sem eru nátengd eða alla vega þeir sem tala hvað mest, eru með lausnina eigi þeir að láta vini okkar í Evrópu vita. Þeir eru í miklum kröggum og hafa miklar áhyggjur. Ef Íslendingar, sjálf Samfylkingin, er með lausnina, ekki liggja á henni. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig sér hann þetta fyrir sér? Er fólkið sem skrifar í hvert einasta blað og kemur fram í hverjum einasta erlendum fjölmiðli og hefur áhyggjur af þessu alveg úti á túni? Ef menn vilja að Íslendingar gangi í Evrópusambandið út af evrunni, því að það er bara einn hv. þingmaður sem hefur komið og sagst vilja ganga í Evrópusambandið út af Evrópuhugsjóninni og það er hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, aðrir hafa komið og sagt að það sé efnahagsleg nauðsyn og svo svakalega praktískt fyrir okkur, væntanlega svipað praktískt og að segja já við Icesave, verða þeir eins og hæstv. ráðherra, sem segir helstu rökin vera efnahagsleg, eðli málsins samkvæmt að útskýra fyrir 

Herra forseti. Ég held það já, ef Íslendingar ynnu heimavinnu sína rétt væri hægt að taka upp evruna þremur árum eftir að Íslendingar gyldu jáyrði við því að ganga í Evrópusambandið. Áður en það gerist þurfum við að ganga í ERM II og taka þátt í því gengisstöðugleikasamstarfi. Það tekur um tólf mánuði þannig að eftir að við höfum samþykkt aðild í þjóðaratkvæði notum við tímann fram að því að búið er að staðfesta samninginn og aðild Íslands. Þá líða tvö ár og ef við vinnum heimavinnuna okkar getum við þar með tekið upp evruna. Hv. þingmaður sagði að evran væri á fallanda fæti og það er ágætt að hann grípur til raka keynesista sem skrifa í The Economist um það. Hægt er að benda á marga aðra sem eru annarrar skoðunar, þar á meðal Evrópusambandið sjálft og þá sem stýra ríkjum þar. Staðreyndin, og kannski aðalatriðið, er að ESB hefur gripið til mjög róttækra aðgerða til að styrkja evruna og koma á stöðugleika á evrusvæðinu. Tíminn verður að skera úr um hvort það sé rétt en ég held fram að það sé að takast. Við sjáum það speglast í efnahagslegum staðreyndum sem eru að koma fram um efnahagslegan viðsnúning á evrusvæðinu. Við sáum það t.d. fyrir tveimur dögum. Ef hv. þingmaður hefði í Englandsför sinni lesið viðskiptasíðurnar í Daily Telegraph hefði hann varla komist hjá því að sjá að þar var greint frá því að viðsnúningurinn á síðasta ársfjórðungi miðað við ársfjórðunginn fyrir ári síðan hefði verið 2,5%. Spáð er hagvexti sem er töluvert meiri en t.d. á Íslandi. Ég veit að hv. þingmaður hefur svör við því líka. Ég held því fram að viðreisn efnahagslífsins á evrusvæðinu og þær róttæku aðgerðir sem þar hefur verið gripið til sýni að ástæða sé til þess að vera bjartsýnn á framtíð evrunnar en tíminn verður að leiða það í ljós.  
             Því miður verð ég að nota síðara andsvar mitt til að svara spurningu hv. þingmanns um Kína.

Virðulegi forseti. Ég vil endilega að hæstv. ráðherra fari betur í evruna því að hæstv. ráðherra er sá maður sem þekkir þetta best af öllum. Menn segja að ég leggi hlutina út með þessum hætti en það eina sem ég gerði var að vitna í þessar greinar. Ég ætla ekki að biðja menn afsökunar á því að ég kynni mér málin. Ég sá bara ekki eina einustu grein þar sem menn töluðu á sömu nótum og hæstv. ráðherra. Það getur vel verið að þær greinar séu til en ég hef ekki fundið þær. Ég held að hæstv. ráðherra þurfi eðli málsins samkvæmt að leggja upp hvernig hann sér þetta fyrir sér. Umræðan gengur út á að þetta gangi ekki upp nema - og keynesistarnir leggja mikið upp úr því - að miðstýringin í Evrópusambandinu sé aukin, að í sáttmála Evrópusambandsins verði að setja vald til stofnana í Evrópusambandinu til að taka fleiri ákvarðanir í tengslum við efnahagsstjórnina. Annars geti þetta ekki gengið upp. Nú þegar nota menn bara hnefaréttinn til að pína Íra til að hækka skatta á fyrirtækjum gegn því að fá lægri vexti og pína Grikki til að einkavæða fyrirtæki með því að lækka vexti. Það er gert með handafli stóru þjóðanna á leiðtogafundunum eins og við þekkjum. Vilji er til þess að auka miðstýringuna í  Hæstv. ráðherra getur ekki 

Herra forseti. Ég neita ekki að á köflum hef ég haft áhyggjur af evrunni. Ég held hins vegar að hún sé að komast í gegnum erfiðleikana sem hún lenti í. Get ég bent á einhverja sem eru sammála mér um það? Já, ég get t.d. bent á vini okkar Eista sem héldu á síðasta ári ótrauðir áfram aðlögun sinni að evrunni og settu engan frest á að taka hana upp. Þeir gerðu það í byrjun árs vegna þess að þeir höfðu trú á því að evran kæmist í gegnum þetta. Ég átti töluverðar samræður við Urmas, utanríkisráðherra Eistlands, ekki einu sinni heldur mörgum sinnum, um nákvæmlega þetta. Ég er þessarar skoðunar ekki síst vegna samtala við hann. En eins og ég sagði áðan er ég kannski ekki sérlega spámannlega vaxinn sem efnahagsspekúlant og mín sérfræði liggur í öðru eins og hv. þingmaður veit. Eins og hv. þingmaður segir hefur Evrópusambandið gripið til ýmiss konar ráða og hefur stóraukið eftirlit með efnahagsmálum og ríkisfjármálum evruríkjanna. Það er nauðsynlegt og jákvætt aðhald að utan. Ekki hefði verið slæmt fyrir Ísland að vera beitt slíkum aga á sínum tíma. Hv. þingmaður vísar til The Economist og fleiri góðra blaða. Ég get ekki staðist þá freistingu að rifja upp að það voru einmitt þessi blöð sem skrifuðu um efnahagsundrið á Íslandi, það voru keynesistarnir, þessir miklu spekúlantar sem hv. þingmaður vísaði til. Rétt er að ESB hefur sett á fót sérstaka fjárlagaráðstefnu þar sem aðildarríkin leggja fram til kynningar drög að fjárlögum sínum fyrir næsta ár. Þar hjálpast evruríkin að því að virða reglurnar. Lögfest hefur verið stofnun sérstaks bjargráðasjóðs eða björgunarsjóðs sem tekur til starfa 2013 með framlagi frá AGS og ESB og hann er þá til staðar ef í harðbakkann slær. Ég vil klykkja út með því að segja að ég tel að ef Ísland hefði verið 

Virðulegi forseti. Ég lít ekki svo á að við eigum að vera hér með spádóma eins og við séum í getraunum heldur er ég bara að bíða eftir rökum, og ég vona að hæstv. ráðherra hlusti á það, því að við getum ekki nálgast málið á þann hátt að það sé í lagi vegna þess að einhver hafi þessa skoðun. Í grófum dráttum og með ákveðinni einföldun er vandinn þessi: Þjóðverjar eru látnir borga reikninginn, að vísu líka Frakkar og Bretar, og búið er að setja upp þennan sjóð með 750 billjónum evra. Hann mun að vísu tæmast hratt ef Spánn fer, það liggur fyrir.

Spánn fer ekki.

Hæstv. ráðherra hefur ekki áhyggjur af því að Spánn fari, gott, ég vona að svo verði ekki. Í grófum dráttum fá þessi ríki peninga gegn því að þau geri ákveðna hluti í efnahagsmálum sínum en enginn mekkanismi er til til að fylgja því eftir. Að vísu benda ríkin á að peningarnir fari fyrst og fremst í að borga í þýska og franska banka, alveg eins og Írar sem voru hér í Þjóðmenningarhúsinu og sögðu: Þetta voru ekki peningarnir okkar. Það var svipað og hér, það voru þýskir bankar eða erlendir bankar sem fjármögnuðu bóluna á Írlandi. Munurinn á Íslandi og Írlandi er sá að við sögðum: Þið verðið að taka skellinn en Írar sögðu: Írskir skattgreiðendur eiga að borga. Ég vil nú fremur vera í stöðu Íslendinga en stöðu Íra. En stóra einstaka málið er að núna er rætt hvort auka eigi völd Evrópusambandsins, auka miðstjórnarvald í Evrópusambandið til að bjarga evrunni. 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður er nýkominn frá Bretlandi eins og fram kom í ræðu hans og er mjög áhyggjufullur, hafandi fylgst með umræðunni í fjölmiðlum þar um stöðu evrunnar og þar af leiðandi Evrópusambandsins. Ég get vel skilið þetta vegna þess að sjálfur hef ég upplifað það að fara til útlanda og sjá umræðuna þar. Ég velti fyrir mér: Hvernig stendur á því að eins mikil og þessi umræða er úti - og hv. þingmaður kom með bunka af erlendum dagblöðum og tímaritum með sér - og fer ekki fram hjá nokkrum manni sem ferðast til útlanda, að svona lítið er rætt um þetta á Íslandi? Maður skyldi ætla að Íslendingar, sem eru í umsóknarferli, hlytu öðrum þjóðum fremur að velta þessum hlutum fyrir sér og hafa af þeim áhyggjur. Af hverju er þetta ekkert rætt hér? Ég fór einu sinni til Austur-Þýskalands á meðan það var og hét og þar voru ýmsar leiðbeiningar um hvernig menn ættu að haga sér, hvað mætti gera og hvað ekki. Eitt af því sem mátti ekki gera var að hafa erlend dagblöð með sér inn í landið. Sérstaklega var varað við því, ef blöðin slæddust með, að sæist í þau í gegnum bílrúðuna. Fólk mátti ekki verða vart við umfjöllunina í þeim. Maður fer að hafa áhyggjur af því að Íslendingar fari á mis við umfjöllun um sum mál og sérstaklega þetta stórkostlega vandamál sem er staða evrusvæðisins og áhyggjurnar sem menn hafa af því um alla Evrópu. Hvernig stendur á því að þessi umræða nær ekki til Íslands nema að mjög takmörkuðu leyti?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það var vont að heyra þessa samlíkingu við Austur-Þýskaland, manni sveið að heyra hana af því að svo mikið er til í henni. Ég hugsaði nú fyrst: Enginn bannar manni að koma með erlend tímarit en þá mundi ég eftir nýjustu reglunum hjá hæstv. ríkisstjórn um hvernig eigi að stoppa það að Íslendingar fái gjaldeyri nema algjörlega öruggt sé að þeir ætli að nýta hann í útlöndum. Eins og lögmaðurinn Jón Magnússon benti á er hægt að fá leyfi til húsleitar ef menn skila ekki gjaldeyrinum sem þeir notuðu ekki í útlöndum. Maður bíður bara eftir því að útfyllt verði sérstakt form um að útgjöld fyrir erlendum tímaritum verði ekki viðurkennd en eins og við vitum er njósnað um okkur ef við kaupum erlend tímarit, í Seðlabankanum er fólk sem gat fylgst með því þegar ég keypti þessi tímarit af því að ég var bara ósvífinn og gerði það með kreditkorti. Þarna komum við að vandanum í íslensku þjóðfélagi, það er hjarðhegðunin. Innan akademíunnar er gríðarleg hjarðhegðun, þar eru flestir eins. Ef við alhæfum þá vinna þeir í akademíunni fyrir ríkisstjórnina. Þess á milli koma þeir í viðtöl í fjölmiðlunum hjá fólki sem þeir hafa kennt og svara því hvað þeim finnst um ríkisstjórnina. Allt er þetta fólk afskaplega fylgjandi því að við göngum í Evrópusambandið. Með fullri virðingu fyrir hæstv. ráðherra, og ég vil nota tækifærið ef ég hef ekki gert það nógu oft og hrósa honum fyrir þátttökuna og svörin, þá held ég að við getum verið sammála um að hann hafi oft farið betur yfir mál en þetta stóra mál í andsvari sínu, svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Eg held að við getum líka verið sammála um að ef við værum ekki svo heppin 

Virðulegur forseti. Já, það er vissulega vandamál hversu mikill skortur er á gagnrýninni og fjölbreytilegri umræðu á Íslandi. Hugsanlega er það vegna þess að í umræðunni er ákveðinn hringur, sama fólkið er alltaf að tala í hring. Það er áhyggjuefni. Ísland er í þessu mikla ferli en ég held að það gæti líka verið fróðlegt fyrir Evrópusambandið að meta stöðu sína í ljósi reynslu Íslendinga. Nú er staðan sú að gríska ríkið skuldar grískum bönkum heilmikið. Grísku bankarnir skulda síðan þýskum og frönskum bönkum gríðarlegar upphæðir. Fyrir vikið vilja Þjóðverjar alls ekki að grísku bankarnir fari í þrot og þar af leiðandi að gríska ríkið fari ekki í þrot. Þeir vilja halda allri umræðu um vandann niðri og veita lánsfé í von um að eitthvað gerist sem leysi vandann án þess að vita í rauninni hvað það ætti að vera vegna þess að ef vandinn heldur áfram er erfitt að sjá hvar hann stöðvast. Allt er þetta samhangandi. Í mynd sem fylgdi skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var búið að teikna línur sem tengdu saman hin ýmsu fyrirtæki, hagsmunatengsl þeirra þvers og kruss. Ég hef séð nákvæmlega sams konar mynd fyrir evrópsku bankana og evrópsku ríkin sem eru öll háð hvert öðru innbyrðis. Ef þetta tengslanet byrjar að rakna upp er erfitt að segja hvar það endar. Þess vegna er þetta svo mikið áhyggjuefni. Í lokin vil ég spyrja hv. þingmann, af því að hann nefndi EFTA, hvernig hann telji að standi á því að varla er minnst á EFTA í þessari miklu bók sem utanríkisráðherra gaf út í dag. Ég held að í mesta lagi séu sjö línur um EFTA á meðan fjölmargir 

Virðulegi forseti. Varðandi spurningu hv. þingmanns um af hverju svo lítið sé um EFTA í skýrslunni þá er ástæðan sú að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki áhuga á EFTA og hefur ekki áhuga á að nýta tækifærin sem þar eru. Því miður hafa ansi margir embættismenn lítinn áhuga á því, þeir eru svo uppteknir af því að reyna að sannfæra okkur og selja okkur að við verðum að vera í ESB og ekki sé hægt að nota EFTA. Hægt er að nota EFTA og það mjög mikið. Hugsið ykkur að vera í hópi með Sviss og Noregi, það eru engin smáríki. Allir vilja semja við Sviss. Ef við fáum að vera í því samfloti, eins og við höfum verið, er það gríðarlegur styrkur. Menn gleyma því að kannski það eina góða sem komið hefur í Evrópuumræðunni, eitt af fáu góðu, er að bændur voru að opna á fríverslunarsamning við Bandaríkin. Þvílík tækifæri - en þau er ekki nýtt. Hv. þingmaður fór vel yfir þessa klúbbmenningu. Menn eru í ESB-klúbbnum og menn verða að vernda það, það er númer eitt, tvö og þrjú. En að ræða af gagnrýni hvernig menn ætla að leysa málin, það er aukaatriði. ESB hefur sett gríðarlega fjármuni í að sannfæra Íslendinga um að fara í ESB. Staðan núna, í sinni einföldustu mynd, er að Þjóðverjar borga reikninginn fyrir því að bjarga Grikklandi, eða að stærstum hluta, peningarnir fara í þýska og franska banka. Það er að vísu skattborgarinn sem tapar, hann tapar alltaf. Síðan þurfa þýsk stjórnvöld að sannfæra menn um að setja meiri peninga í púkkið því örugglega er pressa frá bönkunum um að bjarga Grikklandi og Írlandi því það hefur bein áhrif á þýska banka. Svo við komum inn á þetta brjálaða innstæðutryggingakerfi sem ríkisstjórnin ætlar að keyra í gegn þá er ástæðan fyrir því að menn vilja ekki ræða eitt innstæðutryggingakerfi í Evrópu þýskir sparisjóðir 

Ég verð að gera þá játningu, virðulegi forseti, strax í upphafi ræðu minnar að ég kenndi eiginlega í brjósti um hæstv. utanríkisráðherra þegar hann flutti skýrslu sína um utanríkis- og alþjóðamál. Ekki það að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki borið sig vel eins og hann jafnan gerir, jafnvel þegar hann er að verja vondan málstað. Hæstv. ráðherra flutti skýrslu sína af nokkrum þrótti en engu að síður - úr því að hæstv. ráðherra er genginn hér í salinn - þá kenndi ég eiginlega í brjósti um hann. Það er vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra er að flytja hér skýrslu sína um utanríkis- og alþjóðamál sem nýtur ekki stuðnings í hans eigin ríkisstjórn í helstu grundvallaratriðum.

Er þetta ekki bara eins og …?

Ég hef margoft tekið þátt í umræðum um skýrslur forvera hæstv. utanríkisráðherra á umliðnum árum og ég hygg að það sé einsdæmi að hér á Alþingi sé flutt skýrsla utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál sem svo mikill ágreiningur er um, þ.e. í núverandi ríkisstjórn sem þessi sami hæstv. utanríkisráðherra situr í. Eins og gefur að skilja, virðulegi forseti, eru margir sem klóra sér í höfðinu yfir störfum og stefnu ríkisstjórnarinnar í mörgum málaflokkum og þar er af nógu að taka. Fyrir okkur sem stöndum utan ríkisstjórnarinnar er í raun vonlaust að fá einhvern botn í það hver stefna ríkisstjórnarinnar er í utanríkis- og varnarmálum og alþjóðamálum því að hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar virðist vera nánast fyrirmunað að vera sammála um grundvallaratriði á því sviði. Evrópusambandsmálið er eitt dæmi. Ísland sótti um aðild að Evrópusambandinu, ætli það hafi ekki verið í júní árið 2009. En hæstv. ríkisstjórn og ráðherrar hennar eru klofnir í því máli því að annar stjórnarflokkurinn styður ekki aðild Íslands að ESB. Síðan er staðfest, virðulegi forseti, að sumir hv. þingmenn stjórnarliðsins samþykktu umsóknina um aðild að Evrópusambandinu með óbragð í munni. Nú hefur verið staðfest, sem lítið hefur verið talað um í umræðunni í dag, að meira að segja hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, hefur lýst því yfir að það hafi verið mistök að samþykkja aðildarumsókn. Þar fyrir utan hefur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra lýst andstöðu sinni við aðildarumsóknina og berst gegn henni með kjafti og klóm. Á sama tíma stendur hæstv. utanríkisráðherra hér, sem situr með þessum tveimur hæstv. ráðherrum í ríkisstjórn, og heldur innblásnar ræður um Evrópusambandið og hversu mikið gæfuspor það var fyrir okkur Íslendinga að sækja um aðild að því sambandi. Afstaða mín til þeirrar aðildarumsóknar er þekkt. Ég er á móti aðild Íslands að Evrópusambandinu. Ég tel að það hafi verið mistök af hálfu Íslands og meiri hluta Alþingis að sækja um aðild að Evrópusambandinu og ég styrkist í þeirri trú eftir því sem dagarnir og vikurnar líða. Á það hefur verið minnst í umræðunni að illa verði komið fyrir sjávarútvegsmálum í þessu landi verði frumvörp hæstv. sjávarútvegsráðherra að lögum. Það er kannski planið hjá hæstv. ríkisstjórn að rústa sjávarútveginum áður en Ísland gengur í Evrópusambandið svo að það ágæta samband þurfi ekki að taka það verkefni að sér. Það eru auðvitað fleiri atriði í þessum Evrópumálum sem gera mann enn skeptískari en áður. Staðan í Evrópu í löndum eins og Portúgal, Grikklandi og Írlandi er ekki þess eðlis að ástæða sé til að vera sérstaklega bjartsýnn um framtíð Evrópusambandsins. En það sem að okkur Íslendingum snýr og þá kannski helst þinginu er með hvaða hætti hæstv. ríkisstjórn hefur haldið á þessari aðildarumsókn og hvernig hún hefur staðið að því aðlögunarferli sem hefur verið í gangi. Hér fyrir nokkrum dögum lýsti hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir því yfir að umsóknarferli Íslands að Evrópusambandinu væri eitthvert það opnasta sem þekktist í Evrópulöndunum. Ég tel að slík yfirlýsing hafi í rauninni ekki falið í sér neitt annað en beina ósvífni vegna þess að meiri hlutinn á þinginu gerir allt sem hann getur til þess að reyna að þagga niður umræðu um þetta mál og hylja það leynd og pukri eins og vinnubrögð sameiginlegu þingmannanefndarinnar bera glöggt merki. Jú, það er rétt að fundir þeirrar nefndar eiga að vera opnir en þeir eru auglýstir á undirsíðum á heimasíðu Alþingis en fjölmiðlar landsins, hagsmunaaðilar og þeir sem hafa áhuga á málaflokknum eru ekki látnir vita af þeim fundum sem eiga þó að vera opnir. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um Evrópumálin, afstaða mín í því sambandi er þekkt, en ég nefni þau sem dæmi um það hversu illa er komið fyrir ríkisstjórninni í utanríkismálum. Aðgerðir NATO gegn stjórn Gaddafís í Líbíu eru annað dæmi. Þær aðgerðir njóta að því er sagt er stuðnings íslensku ríkisstjórnarinnar en engu að síður hafa ráðherrar Vinstri grænna lýst andstöðu sinni við þær og andstöðu sinni við aðild Íslands að NATO, sem Samfylkingin styður. Nýverið lýsti hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, Katrín Jakobsdóttir, sem er auk þess varaformaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, því opinberlega yfir í pistli á vefritinu Smugunni að ekki væri stjórnarmeirihluti fyrir utanríkismálapólitík Íslands, þ.e. að utanríkismálapólitískur meiri hluti á Alþingi væri annar en stjórnarmeirihlutinn. Þessu lýsti hún yfir þann 4. maí árið 2011 á vefritinu Smugunni sem ég held að sé málgagn Vinstri grænna. Þetta er auðvitað alvarlegt mál. Dæmin eru svo sem fleiri um þann ágreining sem uppi er í ríkisstjórninni varðandi utanríkismál og þarf í sjálfu sér ekki glöggan mann til að átta sig á því að ríkisstjórnin er klofin í herðar niður í þeim málaflokki. Það er afleitt fyrir okkur sem hér störfum, það er afleitt fyrir þjóðina og það er beinlínis vandræðalegt fyrir Ísland gagnvart þeim þjóðum sem við eigum í samskiptum við á alþjóðavettvangi að ríkisstjórnin sé svona ósamstiga þegar kemur að utanríkismálum. Það snýr bæði að aðildarumsókn okkar að Evrópusambandinu og öðru því alþjóðasamstarfi sem við tökum þátt í. Það er eins og að í utanríkismálum séu tvær ríkisstjórnir starfandi í landinu. Þetta er auðvitað ekki boðlegt þegar kemur að þeim mikilvæga málaflokki. Þetta er sá galli á þeirri skýrslu sem hæstv. utanríkisráðherra hefur hér lagt fram og flutt. Vissulega er þetta skýrslan hæstv. ráðherra en hún lýsir ekki nema að litlu leyti sameiginlegum stefnumálum ríkisstjórnarinnar í utanríkismálum. Það er þó eitt atriði sem ég tel jákvætt í skýrslunni. Það er umfjöllunin um norðurskautsmálin. Þau eru mér dálítið hjartfólgin vegna þess að ég starfaði á þeim vettvangi um nokkurra ára skeið og ég fagna þeim áfanga sem náðst hefur í samskiptum þeirra ríkja sem eiga aðild að norðurskautsmálunum í tengslum við öryggis- og björgunarmál, sem ég hygg að hafi verið undirritaður samningur um á Grænlandi fyrir nokkrum dögum og Jonas Gahr Støre gerði grein fyrir í fréttum sjónvarpsins í kvöld. Þetta eru hlutir sem ég fjallaði um á þeim vettvangi árið 2007. En ég vil brýna hæstv. utanríkisráðherra að reyna að standa vörð um hagsmuni okkar í norðurskautsmálum. Þeir eru gríðarlegir, ekki bara út af björgunar- og öryggismálum, umhverfismálum og að siglingaleiðir opnist norður fyrir Rússland eða Kanada, heldur verður í framtíðinni tekist mjög harkalega á um þær auðlindir og þá hagsmuni sem í húfi eru á norðurskautinu. 

Hæstv. forseti. Nú er nokkuð farið að líða á þessa umræðu. Eins og venja er hefur hún farið nokkuð út um víðan völl eða vítt og breitt yfir hið breiða svið sem skýrsla hæstv. utanríkisráðherra tekur til. En eðli málsins samkvæmt hefur meginumræðan í dag snúist um Evrópumálin og stöðu aðildarumsóknar Íslands að Evrópusambandinu, sem er eðlilegt vegna þess að þar kann að vera um að ræða stærstu breytingu sem orðið hefur á tengslum Íslands við önnur ríki, a.m.k. um langt árabil. Er þó jafnframt rétt að hafa í huga að aðild að Evrópusambandinu er eðlisólík því samstarfi sem við höfum þegar tekið þátt í, enda er gert ráð fyrir miklu víðtækara framsali valdheimilda til alþjóðlegrar eða yfirþjóðlegrar stofnunar en nokkur fordæmi eru fyrir varðandi samstarf okkar við önnur ríki á grundvelli annarra alþjóðastofnana. Þarna er því grundvallarmunur á og eðlilegt að þessi mál fái meiri umræðu en önnur þó að vissulega séu fleiri þættir í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra sem gætu gefið tilefni til ítarlegrar umræðu. Eins og ýmsir hv. þingmenn hafa haft á orði kann að vera nauðsynlegt fyrir okkur í þinginu að taka sérstaka umræðu um Evrópumálin, Evrópusambandsaðildina, þá í formi skýrslugjafar af hálfu ráðherra og umræðu í kjölfar hennar, bæði til að umræða um þau mál geti átt sér stað á eðlilegan hátt en um leið að tími og tækifæri séu til þess að ræða um ýmsa aðra þætti utanríkisstefnunnar því að vissulega eru tilefni til þess. Ég verð t.d. á þeim stutta tíma sem ég hef hér til umráða að takmarka mig við Evrópumálin og sleppa ýmsum atriðum sem ég gæti haft ástæðu til að fjalla um á öðrum sviðum utanríkismála. Ég treysti því að við fáum tækifæri t.d. til að ræða um öryggismálin og skyld mál í tengslum við umræður um þjóðaröryggisstefnu sem nú er til meðferðar í utanríkismálanefnd en kemur aftur inn í þingið. Varðandi Evrópumálin, til að gera langa sögu stutta, erum við stödd í aðlögunarferli sem lagt var upp með fyrir tæpum tveimur árum. Staðan á því máli er sú, eins og ég les skýrslu hæstv. utanríkisráðherra og eins og ég skil aðrar þær upplýsingar sem komið hafa fram um stöðu þeirra mála, að nú um þessar mundir eða hugsanlega á næstu mánuðum munum við Íslendingar standa frammi fyrir vissum tímamótum í þeim viðræðum, tímamótum sem felast í því að ákveðnu undirbúningsferli, rýnivinnu og skyldri vinnu er þá lokið og eiginlegar samningaviðræður, sérstaklega um þá þætti sem líklegastir eru til þess að valda ágreiningi, eru að hefjast. Eins og ég les þetta erum við því núna í sumar og haust á ákveðnum tímamótum í þessum viðræðum. Hvað segir það okkur? Það segir okkur að við þurfum að meta stöðuna upp á nýtt. Við þurfum að meta stöðuna út frá þeim upplýsingum sem eru komnar fram og við þurfum kannski, íslensk stjórnvöld og þingið, að velta fyrir okkur hverjar eru þær mikilvægustu áherslur sem við viljum hafa í samningaviðræðum um hina viðkvæmustu þætti aðildar- eða aðlögunarferlisins. Við munum að í nefndaráliti utanríkismálanefndar, sem með vissum hætti var grundvöllurinn að niðurstöðu meiri hluta þingsins sumarið 2009, er að finna ákveðnar áherslur. Þar var hins vegar ekki um að ræða skýrt mótuð samningsmarkmið eða skýr samningsafstaða, ekki eins og ég skildi það. Ég skil stöðuna svo að samningahópar og samninganefnd Íslands vinni nú að mótun samningsafstöðu eða samningsmarkmiða á sviðum hinna mismunandi kafla væntanlegs eða tilvonandi aðildarsamnings. Og þá finnst mér liggja beint við eins og ég kom inn á í andsvörum fyrr í kvöld að við veltum fyrir okkur: Hver á aðkoma Alþingis að vera að mótun samningsafstöðu, samningsmarkmiða? Rætt hefur verið um að sú samningsafstaða eða samningsmarkmið sem mótuð verða af hálfu samninganefndar og þá væntanlega ráðherranefndar um Evrópumál verði kynnt utanríkismálanefnd Alþingis, en ég lýsti því í umræðu fyrr í dag að ég teldi að slíkt væri ófullnægjandi. Samráð framkvæmdarvaldsins við Alþingi þyrfti og ætti að vera meira en felst í því. Ég vísaði líka til þess að í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar frá sínum tíma er í stuttu máli getið um fyrirkomulag þeirra hluta í nokkrum löndum sem sótt hafa um aðild að Evrópusambandinu. Þar kemur m.a. fram, ef ég man rétt, að t.d. í Króatíu er samningsafstaða eða samningsmarkmið í hverjum kafla fyrir sig borið undir þingnefnd á viðkomandi málefnasviði og tekið þar til umræðu áður en það er kynnt Evrópusambandinu. Það teldi ég að væri mikilvæg leið til að auka aðkomu þingsins að ferlinu og í góðu samræmi við þau fögru orð sem uppi hafa verið höfð um náið samráð við þingið, samráð sem hefur að því er manni skilst vissulega verið við utanríkismálanefnd en hugsanlega ekki aðrar nefndir þingsins, mér er reyndar kunnugt um að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd hefur af og til átt fundi með ráðherra og fulltrúum utanríkisráðuneytisins og samninganefndar, en ég teldi að útvíkka þyrfti það. Ég tel að það sé mikilvægt áður en samningsmarkmið eru kynnt Evrópusambandinu að þau fái umfjöllun, góða umfjöllun í þinginu, umfjöllun sem er ekki eingöngu fólgin í einhliða kynningu af hálfu samninganefndar eða ráðuneytis á því sem ákveðið hefur verið að senda Evrópusambandinu, heldur að um raunverulegt samráð verði að ræða þar sem þingið getur haft áhrif á það hver samningsafstaða eða samningsmarkmið eiga að vera. Ég tel að þetta sé gríðarlega mikilvægt og raunar hygg ég að þarna séum við kannski komin að þeim þætti í ferlinu, þeim tímapunkti sem skiptir hvað mestu máli varðandi framhaldið. Ég held að hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. ríkisstjórn eigi auðvitað að fagna því að fá tækifæri til þess að bera stöðu sína undir þingið vegna þess að eins og komið hefur fram í umræðunni hefur ríkisstjórnin fram til þessa haft heldur óljósan eða a.m.k. veikan stuðning við samningaferlið hér í þinginu. Við munum hvernig atkvæðagreiðslan fór í þinginu á sínum tíma og við vitum og höfum heyrt margítrekaðar yfirlýsingar af hálfu þingmanna og jafnvel ráðherra úr hópi annars stjórnarflokksins, að þeir hafi í raun og veru greitt atkvæði gegn samvisku sinni hér í umræðu, 

Hæstv. forseti. Þó að langt sé liðið fram á kvöld og umræðum að ljúka tel ég það kvöldsins virði að hafa það undir umræðu um þessa mikilvægu skýrslu sem hæstv. utanríkisráðherra flytur þinginu einu sinni á ári, skýrslu utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál. Þetta er mjög víðfeðm skýrsla og umfangsmikil. Þetta er breitt svið. Það er í henni yfirlit yfir helstu verkefni sem eru á ábyrgð utanríkisráðuneytisins, allt frá lýsingu á aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu og að Íslandsstofu og EXPO 2010. Ég er ekki að gera lítið úr þeim verkefnum, en það er allt þarna á milli. Lengsti kaflinn til að byrja með fjallar um aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu sem má telja eðlilegt, því að þetta er nú stærsta einstaka aðgerðin sem við höfum sem þjóð staðið fyrir, þ.e. að senda inn umsókn að Evrópusambandinu. Sú umsókn var samþykkt hér á Alþingi eins og farið hefur verið yfir. Umsóknin er í ákveðnu umsóknarferli samkvæmt reglum Evrópusambandsins sem er sett alveg niður, þannig að það á að vera hægt að sjá frá upphafi til enda hvernig það gengur fyrir sig, sjálft ferlið. Fram að þessu hefur ákveðin rýnivinna farið fram, verið að bera saman regluverk Evrópusambandsins og regluverkið hér og hvað út af stendur, síðan hafa verið sett fram þau samningsmarkmið sem við Íslendingar höfum sett fram í afgreiðslu Alþingis á umsóknaraðildinni á sérstöku þingskjali. Ef þetta gengur allt eftir líður að því nú síðsumars að sjálft samningaferlið hefjist. Náðst hefur samkomulag um það að flóknir og erfiðir kaflar komi til meðferðar fyrst og að hverjum kafla sé þá lokið. Það heitir að ljúka kaflanum eða loka honum. Ef ekki næst samkomulag, er þeim kafla ekki lokað. Því segi ég það að þessu starfi mun vinda áfram og samningar hefjast. Annaðhvort verður hverjum kafla lokað eða ekki. Ég tel að náist ekki samkomulag eða samningar um þessa fyrstu kafla sem eru erfiðastir og flóknastir, verði þeim ekki lokað, hljóti þeir að koma hingað inn til þingsins. Öðruvísi er ekki hægt að ganga frá samningi nema hægt sé að loka þeim kafla samkvæmt þessu ferli, það er minn skilningur á málinu. Ég er sjálf, eins og langflestir í mínum stjórnmálaflokki, andvíg aðild að Evrópusambandinu, en við höfum undirgengist það og tökum þátt í því að ganga þessa leið og ljúka henni, annaðhvort með samningum eða eins og ég sagði hér áðan að láta þá á það reyna hvort þeir nást. Ég tel ekki ráðlegt úr því farið var í þessa för að hætta henni í miðjum klíðum. Ég tel að við þurfum að fá botn í þetta. Úr því lagt var af stað þá skulum við klára þetta og þjóðin greiði síðan atkvæði um niðurstöðurnar. Við ljúkum þessu þá að sinni að minnsta kosti. Ég tel að það sé ekki neinum blöðum um það að fletta að Evrópusambandið hefur verið í ákveðnu ferli, ákveðinni þróun, og sé jafnt og þétt að þróast að sambandsríki í stað þess sambands sem stofnað var til í upphafi; og í mínum huga umlykur Schengen-múrinn þetta verðandi sambandsríki. Ég hef alla tíð lýst þeirri skoðun minni að við hefðum ekki átt að ganga í Schengen og orðið tímabært að endurskoða þá ákvörðun, rétt eins og Frakkland og fleiri ríki eru núna að gera, vilja ganga úr Schengen eða endurskoða þann samning eða það fyrirkomulag allt, því að í þeim ófriði sem víða geisar hefur flóttamannastraumur verið mikill. Sum ríki vilja komast undan því að taka á móti bylgju af flóttamönnum. Ég tel aftur á móti að við þyrftum að geta varist miklu betur bylgju og áhuga skipulagðra glæpafélaga eða glæpahringja á að komast hingað inn og koma sér fyrir hér á landi, sem lögreglan hefur margoft varað við að sé í gangi. Við sjáum í dagblöðum og fréttum frá lögreglunni hvernig samfélagið er að breytast með skipulagðri glæpastarfsemi sem er jafnvel skipulögð erlendis frá. Ég tel því tímabært að taka upp miklu betri varnir en við höfum möguleika á í dag og að við eigum að skoða það mjög alvarlega að segja okkur úr Schengen-samstarfinu. Eins og ég sagði, hæstv. forseti, tel ég mikilvægt að við ljúkum þessu samningaferli. Það er mjög margt í þessari skýrslu sem var áhugavert að fara yfir. Við búum í heimi þar sem ófriður eða stríð geisa á mörgum svæðum. Það hafa líka dunið yfir miklar náttúruhamfarir. Við erum þátttakendur, beint og óbeint, í þessu öllu. Við reynum að styðja þau ríki sem verða fyrir hamförum með einhverjum hætti. Best tekst okkur til þegar við getum sent friðargæsluliða eða björgunarsveitir til að koma fyrst á vettvang, okkar góða og sérþjálfaða lið. Það hefur verið langvarandi stríð í Afganistan sem fór illa af stað og er erfitt að sjá fyrir hvernig muni enda. Í Norður-Afríku geisar hver uppreisnin á fætur annarri og gengur þar yfir lýðræðisbylgja eða bylgja mótmæla gegn ríkjandi öflum. Ég tel mjög nauðsynlegt að hinar vestrænu þjóðir, og sérstaklega NATO, haldi sig fyrir utan þá þróun, þ.e. grípi ekki beint inn í, að þjóðir á þessu svæði sem alls staðar annars staðar geti sjálfar stýrt lýðræðisþróun á eigin forsendum. Inn í þessa umræðu hefði verið mjög áhugavert að taka umræðu um kjarnorku sem slíka og mikilvægi þess að setja á algjört kjarnorkuvopnabann, að bannað verði að framleiða og nota kjarnorkuvopn og enn markvissara verði farið í að eyða þeim vopnum. Og eins að fyrir frið í heiminum verði komið á áætlun um að útrýma kjarnakljúfum til orkuframleiðslu vegna þeirrar augljósu hættu sem slík orkuframleiðsla skapar. Við þurfum að þróa orkuframleiðslu með öðrum hætti en kjarnorkunni og leggja miklu meiri kraft í það. 
             Hæstv. forseti. Mér voru miklu fleiri atriði hugleikin sem ég hefði viljað ræða, og sérstaklega þá Palestína, en ég 

Herra forseti. Ísland sótti um aðild að Evrópusambandinu og Evrópusambandið dælir peningum til Íslands. Máttur peninga er mikill, auglýsinganna og áróðursins. Nú er það þannig að Vinstri grænir lofuðu í kosningabaráttunni að ganga ekki í Evrópusambandið. Þeir hafa sem sagt svikið það loforð því að nú er sótt um. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hann réttlæti það fyrir kjósendum sínum að Ísland kunni að enda í Evrópusambandinu í kjölfar máttar peninganna? Síðan var ákveðið að fara í stríð í Líbíu. Nú gagnrýndu Vinstri grænir bæði stríðið í Írak og innrásina þar. Spurningin er sú hvernig tekst hv. þingmanni að réttlæta fyrir kjósendum sínum að ríkisstjórn sem þeir styðja hafi ákveðið að beita ekki neitunarvaldi hjá NATO gegn því að fara í stríð í Líbíu, þ.e. að þeir séu núna orðnir stríðsherrar?

Hæstv. forseti. Vissulega eigum við við sterk öfl og mikla fjármuni þar sem Evrópusambandið er annars vegar með kynningarstarfsemi sína. Ég trúi því nú ekki að við komumst ekki í gegnum þetta ferli á eigin forsendum líka, að koma já- og nei-sjónarmiðum til skila. Við, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, höfum á stefnuskrá okkar að ganga ekki í Evrópusambandið. Við samþykktum þó að fara í þetta umsóknarferli og taka þátt í því. Þegar því verður lokið verður niðurstaðan lögð fyrir í þjóðaratkvæðagreiðslu. Við munum berjast fyrir sjónarmiðum okkar og koma því á framfæri hvers vegna við viljum ekki ganga í Evrópusambandið. 

Herra forseti. Ég hef margoft bent á það í dag, og vísað í 48. gr. stjórnarskrárinnar, sem hv. þingmenn hafa svarið eið að, og líka hv. þingmaður. Þar segir: „Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.“ Þjóðaratkvæðagreiðslan sem haldin verður hefur ekkert gildi vegna þess að það er Alþingi sem ákveður hvort gengið verður í Evrópusambandið eða ekki. Samkvæmt þessari grein mega þingmenn ekki fara að reglum frá kjósendum sínum, þ.e. þjóðaratkvæðagreiðslunni, heldur verða þeir að fara að eigin sannfæringu. Ég er búinn að rekja það fyrir mörgum þingmönnum og spyrja þá að því hvort sannfæring þeirra breytist og dingli eftir því hvernig þjóðin kýs. Ég vil spyrja hv. þingmann: Mundi hann greiða atkvæði með því að ganga í Evrópusambandið ef þjóðin mundi ákveða að ganga í Evrópusambandið?

Hæstv. forseti. Niðurstöður samningaviðræðnanna liggja ekki fyrir. Ég geri ekki ráð fyrir því að afstaða mín breytist mikið þrátt fyrir það. Hvað varðar það að greiða atkvæði samkvæmt samvisku sinni mun ég gera það, þ.e. ég hef ákveðið það og tekið þá afstöðu með sjálfri mér að sama hver niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar verður mun ég lúta henni. Þannig að ég mun  Ég vil benda hv. þingmanni á að þetta fer ekki alltaf saman. Það voru 2/3 hlutar Alþingis sem greiddu Icesave-vöxtunum atkvæði sitt, en þjóðin felldi það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir innleggið í þessa umræðu. Hv. þingmaður ræddi um að framhaldið á aðildarviðræðunum yrði það að reyna að loka ákveðnum erfiðum köflum. Í framhaldi af því að hæstv. utanríkisráðherra nefndi það hér í dag að einn af erfiðustu köflunum, ef ekki sá erfiðasti, væri kaflinn um sjávarútvegsmál langar mig að spyrja hv. þingmann hvort ekki hefði verið miklu fljótlegra, skynsamlegra og ódýrara að senda bara eina spurningu. Sú spurning er ósköp einföld hvað varðar sjávarútvegskaflann: Er Evrópusambandið reiðubúið að tryggja Íslendingum varanleg yfirráð yfir fiskveiðilögsögu sinni og endanlega stjórn innan hennar? Ef þessi yfirráð yfir fiskimiðunum væru ekki fullkomlega tryggð er morgunljóst að aðild að Evrópusambandinu yrði kolfelld í þjóðaratkvæðagreiðslu, hvert svo sem annað innihald samningsins yrði.

Hæstv. forseti. Það að sækja um aðild að Evrópusambandinu felst ekki í því að senda bara inn bréf og óska eftir viðræðum. Það er ákveðið ferli frá A til Ö. Inn í það ferli göngum við. Ferlið hefur verið að breytast, en við göngum inn í það ferli sem nú er. Ef við hefðum getað farið þá leið að senda bara inn bréf og spyrja: Hvernig lýst ykkur á þetta, við viljum hafa þetta svona? - þá hefði það hugsanlega verið gert. En þetta er ekki þannig. Það var lagt þannig upp að erfiðasti og flóknustu kaflarnir yrðu teknir fyrst. Þannig að ég reikna með því að landbúnaður og sjávarútvegsmál verði þeir kaflar sem fyrst steytir á eða reynir á, getum við sagt, í þessu samningaferli. Það verður bara að sjá hvað kemur út úr því, hvort hægt verður að loka þeim köflum eins og sagt er, eða hvort það gengur ekki. Þá tel ég að þeir hljóti að þurfa að koma til þingsins aftur.

Virðulegi forseti. Ég var ekki að halda því fram að þetta væri bara einhver spurning sem yrði send. Ég var að vekja athygli á því að hv. þingmaður talaði um að það þyrfti að reyna að loka erfiðum köflum. Hæstv. fjármálaráðherra hefur líka talað á þeim nótum, að þetta væri mjög erfiður kafli. Væri ekki, í ljósi þess að hv. þingmaður er formaður heilbrigðisnefndar, hægt að nota þá peningana í annað? Ef ekki tekst að tryggja viðunandi niðurstöðu í sjávarútvegsmálum, er viðræðunum ekki sjálfhætt?

Hæstv. forseti. Þegar sjálfar samningaviðræðurnar hefjast, sem er núna síðsumars ef allt gengur eftir samkvæmt þessu ferli, og segjum að byrjað verði á sjávarútvegskaflanum og öllu sem að honum lýtur, og í ljós kemur að ekki er hægt að loka þeim kafla þá trúi ég ekki öðru, það er minn skilningur, að ekki verði lengra haldið nema taka málið upp eins og það er þá á því stigi. Á hverju hefur strandað? Hvers vegna hefur þetta ekki gengið? Málið hlýtur þá að koma hingað inn til Alþingis. Það er mitt mat að staðan sé sú að það verði engar undanþágur eða Alþingi telji, af því það var Alþingi sem afgreiddi þetta frá sér, að þessum kafla verði ekki lokið með ásættanlegum hætti, að það sé þá næsta spurning 

Frú forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur frá stofnun haft skýra stefnu í utanríkismálum. Hreyfingin er andvíg veru okkar í Atlantshafsbandalaginu og Vinstri hreyfingin – grænt framboð er andvíg aðild okkar að Evrópusambandinu. Þess vegna skýtur það óneitanlega skökku við að við erum á hraðleið í Evrópusambandið og erum orðin aðili að hernaði í Líbíu í tíð fyrstu hreinu vinstri stjórnarinnar. Hv. þm. Þuríður Backman er einn flutningsmanna þingsályktunartillögu um að láta rannsaka aðdraganda innrásarinnar í Írak og þátttöku Íslands þar og því vil ég spyrja hana hvort hún telji ekki einboðið að sams konar rannsókn fari fram á aðdraganda þess að Ísland studdi 

Hæstv. forseti. Vissulega er það stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og hefur verið frá upphafi að standa utan hernaðarbandalaga og sú stefna stendur. Við erum á móti því að vera í hernaðarbandalagi. Því miður erum við ekki ein í meiri hluta á Alþingi þannig að við hefðum getað tekið þá ákvörðun og haft til þess nægan þingstyrk. Við erum líka á móti því að ganga í Evrópusambandið en við höfum undirgengist það að fara þessa leið og ég tel að það eigi við um fleiri flokka. Hvað varðar innrásina í Líbíu og innrásina í Írak þá harma ég þær báðar. En hitt er svo annað mál, það er eðlismunur á því hvort það eru tveir einstaklingar sem bræða með sér að setja okkur á lista hinna viljugu þjóða eða hvort það er hjáseta vegna Líbíu en ég fordæmi hvort tveggja. 

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að á þessum tveimur ákvörðunum er sannarlega eðlismunur. Í fyrra tilvikinu hafði Ísland ekki um það að velja að koma í veg fyrir innrás heldur ákváðum við og ríkisstjórn Íslands á þeim tíma að standa með bandalagsþjóðum okkar, nákvæmlega eins og ríkisstjórn Íslands ákvað að gera núna í tilfelli Líbíu. Munurinn er hins vegar sá að núna hafði ríkisstjórn Íslands og þar með talin Vinstri hreyfingin – grænt framboð, sem fordæmir árásir, sem fordæmir stríð, sem fordæmir veru okkar í Atlantshafsbandalaginu, tækifæri á alþjóðavettvangi og innan bandalagsins, ekki bara til að láta þessa afstöðu í ljós heldur til koma í veg fyrir að bandalagið næði saman um þessa ákvörðun. Þegar ákvörðun um þetta var tekin í Norður-Atlantshafsráðinu var aðeins eitt atkvæði frá Íslandi, atkvæði ríkisstjórnarinnar, 

Hæstv. forseti. Það er rétt, fulltrúi Íslands sem sat og greiddi atkvæði fyrir okkar hönd gerði það fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og við Vinstri hreyfingin – grænt framboð eigum aðild að henni. Við fordæmum aftur á móti ákvörðunina þó að hún sé tekin í nafni ríkisstjórnarinnar. Það er ekki til afsaka það en staðreyndin er sú að þessi atkvæðagreiðsla fór fram án okkar vitundar. Við getum fordæmt hana þó að við berum ábyrgð á henni þegar upp er staðið. Þetta eru stjórnvaldsaðgerðir sem ég tel forkastanlegar og við eigum að halda okkur fjarri.

Hæstv. forseti. Hér var hv. þm. Þuríður Backman í rauninni að segja: Við fordæmum aðgerðir sem við berum þó ábyrgð á.

Já.

Það er dálítið flókið.  Að öðru, ég ætlaði að nefna þá þætti í örstuttu máli sem hv. þingmaður nefndi varðandi Schengen. Ég held að hún hafi lýst ágætlega vandamálum í því sambandi. Ég vildi bara skjóta því að að lykillinn að því að koma í veg fyrir skipulagða glæpastarfsemi og aðrar hörmungar sem geta fylgt óheftu 

Hæstv. forseti. Sannarlega er upplýsingaflæði mikilvægur þáttur Schengen-samstarfsins og samstarfs lögreglu á alþjóðavísu, semsé Interpol. En ég tel að hægt sé að stuðla að því sambandi og styrkja það þrátt fyrir þær takmarkanir sem Schengen hefur að öðru leyti ekki yfirtekið. Ég tek því sannarlega undir orð hv. þingmanns um að samstarf Interpol er mikilvægt og að við þurfum að eiga aðild að því. Jú, við erum fullgildir aðilar að ríkisstjórn, samstarfsflokkarnir tveir. Þeir eru ekki minni flokkur og stærri flokkur. Þessir tveir flokkar eru í ríkisstjórn, en við erum ekki alltaf á hælunum hvert á öðru og fylgjumst ekki alveg með hverju einasta skrefi 

Hæstv. forseti. Fyrst aðeins um Schengen þá er ég tilbúinn að taka þátt í umræðum um það með hv. þingmanni hvernig við getum komið fyrir landamæragæslu okkar og upplýsingaöflun sem varðar starfsemi skipulagðra glæpahópa og þess háttar. Fyrir fram held ég að við eigum ekki að binda okkur við neitt í því sambandi. Ég bendi bara á að mjög mikilvægur liður í upplýsingaöflun lögreglu og dómsmálayfirvalda á Íslandi fer nú fram í gegnum Schengen þannig að ef við gengjum úr Schengen þyrftum við að finna aðrar lausnir til að mæta sömu þörfum. Varðandi aukaaðild að ríkisstjórn gat ég ekki hjá því komist að nefna það vegna þess að í tengslum við Líbíumálið kemur fram að ríkisstjórnin hefur eina stefnu en annar aðildarflokkur ríkisstjórnarinnar hefur aðra stefnu, sem er mjög sérstakt. Sama á auðvitað við um Evrópusambandsmálið, sem er 

Hæstv. forseti. Alþingi samþykkti að leggja inn umsókn. Við erum ekki komin í Evrópusambandið. Þá leið á eftir að ganga til enda. Ef flokkarnir væru með sömu stefnu og sömu áherslur í öllum málum þá væru þeir ekki tveir flokkar heldur einn. Við erum með ólíka sýn til Evrópumála og 

Virðulegur forseti. Í ræðu minni hér áðan, í fyrri ræðu, náði ég ekki að fara yfir nema lítinn hluta af því sem ég ætlaði að segja um skýrslu hæstv. utanríkisráðherra. Mér sýnist að ég muni ekki ná að klára þá yfirferð hér, sérstaklega vegna þess að eitt og annað hefur komið fram í umræðunni í millitíðinni sem ég tel ástæðu til að bregðast við. Sérstaklega hafa menn vakið athygli á því hversu lítið er fjallað um, bæði í þessari skýrslu og almennt í umræðu í samfélaginu, vandann sem Evrópusambandið stendur frammi fyrir núna, efnahagsvandann á evrusvæðinu, og þær breytingar sem eru líklegar til að verða í tengslum við það. Þær grundvallarbreytingar á Evrópusambandinu hljóta að hafa áhrif á afstöðu okkar til aðildar og aðildarumsóknarinnar. Hæstv. utanríkisráðherra reyndi raunar að gera tiltölulega lítið úr þeim vanda og talaði um að viðsnúningur væri að verða og gera mætti ráð fyrir 2,5% hagvexti á evrusvæðinu. Vandinn er bara sá að þessi hagvöxtur er eiginlega allur í Þýskalandi á meðan önnur ríki eru að dragast enn meira aftur úr. Í því liggur vandi evrunnar og evrusvæðisins að hagsmunir þeirra ríkja sem notast við evruna eru svo ólíkir að erfitt er að hafa efnahagsstefnu sem hentar þeim öllum. Ef menn ganga enn lengra en nú í því að innleiða eina efnahagsstefnu, jafnvel ein fjárlög fyrir allt Evrópusambandið, gerir það vanda hinna minni ríkja enn meiri en nú er. Svo er annað sem á alveg eftir að fara yfir hér, og það tengist reyndar vanda evrunnar, en það eru þau miklu viðskipti sem hafa átt sér stað með skuldabréf evrópskra ríkja og banka innan þeirra, bæði með aðkomu sérstaks sjóðs á vegum Evrópusambandsins og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en einnig af hálfu Evrópska seðlabankans. Þessir aðilar, þessar þrjár stofnanir, hafa í raun verið að halda uppi verði skuldabréfa evruríkjanna og evrubankanna. Þær aðferðir sem eru notaðar í þessu og ástarbréfin svokölluðu, sem nú streyma inn í Evrópska seðlabankann, eru um margt lík þeim vanda sem var hér á Íslandi í aðdraganda efnahagshrunsins. Nú er reyndar verið að tala um að íslensku bankarnir hafi stundað stórfellda markaðsmisnotkun, eins og það er kallað, með því að eiga viðskipti fram og til baka með hlutabréf og skuldabréf í bönkunum að miklu leyti á sama hátt og Evrópusambandslöndin og þessar stofnanir eru að gera núna til að halda uppi verðmæti þessara bréfa. Hæstv. utanríkisráðherra lýsti því svo yfir að takmörkuð hætta væri á því að þessi vandi breiddist enn frekar út, þ.e. næði til Spánar, vegna þess að Kínverjar væru að kaupa upp skuldabréf á það ríki. Það reyndist reyndar ekki alls kostar rétt, þær yfirlýsingar sem höfðu komið frá aðilum í ríkisstjórn Spánar um það, og varð hið vandræðalegasta mál í spænskum stjórnmálum, vegna þess að það kom á daginn að Kínverjar ætluðu ekki að kaupa þau bréf sem haldið hafði verið fram. Engu að síður hafa Kínverjar verið tiltölulega duglegir við að kaupa evrópsk skuldabréf og eru með því að styrkja verulega pólitíska stöðu sína á kostnað Evrópuríkjanna, Evrópusambandsins. Þetta er ein af birtingarmyndum þeirrar stóru þróunar sem er að eiga sér stað í því að staða Evrópuríkjanna, Evrópusambandsins, í heiminum er stöðugt að veikjast. Evrópa er á margan hátt komin á hnignunarskeið sögulega séð. Það er ein af þeim spurningum sem við þurfum að svara hvort við viljum fara inn í þetta apparat nú þegar það er komið á þetta sögulega hnignunarskeið sitt og hin ýmsu vandamál sem erfitt er að sjá fram úr hvernig menn ætla að leysa, eða hvort við viljum vera opin fyrir því að eiga viðskipti við hin rísandi veldi og þau lönd sem verða stærstu kaupendur alls konar varnings, meðal annars þeirra hluta sem við framleiðum á Íslandi. Nú sé ég, hæstv. forseti, að tími minn er aftur liðinn og ég er rétt að komast af stað í seinni hluta yfirferðarinnar. Ef þess er einhver kostur mundi ég gjarnan vilja láta setja mig aftur á mælendaskrá en annars munu fjölmörg mál sem fjallað er um í umræddri skýrslu liggja 

Frú forseti. Hv. þingmaður hélt ágæta ræðu, kom víða við, en samt kom hann ekki inn á það atriði sem ég hef rætt nokkrum sinnum í dag og ég vildi gjarnan fá afstöðu hans til. Það er 48. gr. stjórnarskrárinnar, sem við höfum svarið eið að, og það að sumir tala um að þjóðaratkvæðagreiðsla hafi eitthvað að segja í sambandi við aðild að Evrópusambandinu. Ég vil spyrja hann að því hvort það sé eitthvað að marka hana. Nú fer þjóðaratkvæðagreiðsla fram, búið er að gera samning, þjóðinni er sýndur sá samningur og síðan kemur þjóðin og greiðir um hann atkvæði. En ég fullyrði að sú atkvæðagreiðsla hefur ekkert gildi vegna þess að þeir þingmenn sem sitja á Alþingi þegar málið kemur þangað til afgreiðslu, og menn greiða atkvæði um það hvort þeir ætli að ganga í Evrópusambandið eða ekki, þá verða þingmenn að hafa í huga 48. gr., þar sem segir, með leyfi forseta: „Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.“ Þar með eru þeir ekki bundnir af niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu, þ.e. reglur frá kjósendum sínum. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það geti verið að það sem hæstv. utanríkisráðherra sagði hér, að þjóðaratkvæðagreiðsla mundi skera úr um hvort Ísland gengi í Evrópusambandið eða ekki, sé bara ekki rétt, hvort það geti verið að hæstv. ráðherra hafi ekki farið með rétt mál. Menn hafa líka sagt að þeir hafi þá sannfæringu að fara að þjóðaratkvæðagreiðslunni. Þeir eru jú að greiða atkvæði um það hvort Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið eða ekki og þá eiga þeir að greiða atkvæði um það og ekkert annað. Þeir geta ekki vikið sér undan ábyrgðinni sem felst í því að bjóða sig fram til Alþingis og vera kosnir, þeir geta ekki vikið sér undan þeirri ábyrgð með því að vísa í einhverja þjóðaratkvæðagreiðslu og taka enga afstöðu sjálfir.

Virðulegur forseti. Ég gerði þetta mál reyndar að umtalsefni í fyrri ræðu minni hér í dag en þetta er vissulega áhugavert mál og þörf umræða vegna þess að, eins og hv. þingmaður bendir á, ófáir þingmenn hafa haldið því fram að þeir ætluðu sér að greiða atkvæði samkvæmt niðurstöðu hinnar svokölluðu ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu eða könnunar sem við getum kallað, með stóru úrtaki. Eins og hv. þingmaður bendir á kemur þetta illa heim og saman við stjórnarskrána þar sem beinlínis er mælt fyrir um að menn eigi ekki að taka við leiðbeiningum frá kjósendum um hvernig þeir greiði atkvæði á Alþingi. Þá fara menn í eins konar orðaleik og segja að það sé sannfæring þeirra að fylgja eigi afstöðu meiri hluta kjósenda, það sé sem sé pólitísk sannfæring þeirra að þingmenn eigi að greiða atkvæði í samræmi við vilja meiri hluta þjóðarinnar. En þetta er alveg nýtt vegna þess að þessir sömu þingmenn hafa ekki fylgt þeirri reglu til þessa. Þeir hafa ekki, í afstöðu sinni til mála, leitast við að fylgja þeirri afstöðu sem er afstaða meiri hluta þjóðarinnar á hverjum tíma, Icesave-málið er besta dæmið um það. Það er því svolítið sérkennilegt að segjast ætla að gera þetta einhvern tíma í framtíðinni vegna þess að það sé sannfæring þeirra og hafa þó ekki fylgt þeirri sannfæringu fram til þessa. Fyrir vikið, eins og ég kom inn á í fyrri ræðu minni, er það áhyggjuefni að þjóðin, almenningur, skuli ekki fá síðasta orðið um hugsanlega aðild að Evrópusambandinu. Eins og staðan er núna mun eingöngu fara fram ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla en svo kemur til kasta þingmanna með síðasta orðið. Þá eiga þeir samkvæmt stjórnarskránni að fylgja sannfæringu sinni í afstöðu til málsins.

Frú forseti. Ég hef fylgst með umræðunni í dag og heyrði fyrri ræðu hv. þingmanns. Það er rétt, hann minntist á þetta, en mér fannst hann ekki vera nógu afgerandi og skýr og þess vegna spurði ég aftur vegna þess að mér finnst þetta skipta verulegu máli. Ég spyr hv. þingmann hvort hann fallist á það: Geta menn haft þá sannfæringu að fara að einhverjum reglum annars staðar frá? Get ég haft þá sannfæringu að fara eftir því sem hv. þingmaður greiðir atkvæði um? Til hvers eru menn að bjóða sig fram til þings ef þeir ætla ekki að axla þá ábyrgð sem felst í því að vera þingmenn og setja lög og ákveða ýmsa hluti, eins og t.d. það hvort Ísland ætli að afsala sér sjálfstæði sínu og ganga í Evrópusambandið? Það er heilmikil ákvörðun og menn geta ekki skorast undan henni með því að fara eftir einhverri þjóðaratkvæðagreiðslu sem samkvæmt stjórnarskrá hefur ekki lokasvarið. Það er eingöngu þegar forseti vísar lögum til þjóðarinnar og neitar að skrifa undir, þá hefur þjóðin afgerandi vald samkvæmt núgildandi stjórnarskrá. Við þyrftum fyrst að breyta stjórnarskránni og það er kannski í lagi að breyta stjórnarskránni í þá veru og vel má vera að það verði niðurstaðan hjá stjórnlagaráði.

Virðulegur forseti. Já, ég get tekið undir þetta mat hv. þingmanns. Það þyrfti að breyta stjórnarskránni til að hægt væri að halda því fram að þjóðin geti átt síðasta orðið í þessu máli nema auðvitað að þingið greiði um þetta atkvæði og forsetinn neiti að skrifa undir og vísi því til þjóðarinnar, þá mætti segja að hún hefði síðasta orðið um aðild að Evrópusambandinu. Og kannski ekkert ólíklegt að sú geti orðið raunin ef illa fer í atkvæðagreiðslu á þinginu. Hins vegar var spurt hvort hægt væri að halda því fram að menn hefðu þá sannfæringu að þeir ættu að greiða atkvæði um mál í samræmi við vilja meiri hluta þjóðarinnar. Það er alveg skýrt í stjórnarskránni að verið er að vísa til þess að menn eigi að taka afstöðu til þess máls sem kemur til atkvæða í þinginu hverju sinni. Hnykkt er á því með því að segja, eins og hv. þingmaður benti á áðan, að ekki eigi að taka afstöðu eftir því hverja menn telji afstöðu kjósenda vera - ég man ekki almennilega orðalagið - heldur afstöðu viðkomandi þingmanns til málsins. Málið sem kæmi til atkvæða í þinginu væri þá: Já eða nei, viltu ganga í Evrópusambandið? Þingmaðurinn þarf þá að spyrja sjálfan sig: Vil ég ganga í Evrópusambandið? Ekki neitt annað. Þegar ég fór að velta þessu fyrir mér áðan, í framhaldi af hinum sérkennilegu skýringum sem komu frá nokkrum þingmönnum, hvort þingmaður gæti sagt - t.d. ef afgerandi meiri hluti í þjóðaratkvæðagreiðslu segði: Já, göngum í Evrópusambandið - að afstaða hans hefði breyst vegna þess að hann hefði orðið fyrir nokkurs konar hópþrýstingi og hópþrýstingurinn hefði orðið til þess að hann hefði misst trúna á eigin afstöðu og 

Frú forseti. Þetta hefur verið lífleg umræða í dag um skýrslu utanríkisráðherra og margt hefur verið rætt. Ég ætla að koma inn á tvö atriði og það er stríðið í Líbíu og stríðið í Írak á sínum tíma. Ég ætla að byrja á því að lesa þingsályktunartillögu sem var lögð fram 4. október árið 2000 af hv. þingmönnum Steingrími J. Sigfússyni, núverandi fjármálaráðherra, Guðjóni A. Kristjánssyni, þáverandi þingmanni, Össuri Skarphéðinssyni, núverandi utanríkisráðherra, og Ögmundi Jónassyni, núverandi innanríkisráðherra. Þar sagði: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að beita sér fyrir því á alþjóðavettvangi að viðskiptabann á Írak verði tafarlaust tekið til endurskoðunar.“ Greinargerð með frumvarpinu er mjög áhrifamikil eða eigum við að segja ömurleg. Þar segir, með leyfi forseta: „Afleiðingar þessa viðskiptabanns eru skelfilegar svo ekki sé meira sagt, meira en ein og hálf milljón Íraka hefur látið lífið vegna skorts á nauðþurftum sem rekja má til bannsins.“ Þetta er mjög athyglisvert. Ein og hálf milljón manns á tíu árum þýðir 150 þúsund manns á ári - deilt með 365 þá dóu 411 manns á hverjum einasta degi að meðaltali í tíu ár undir stjórn Saddams Husseins. Þegar innrásin var gerð, þegar utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra settu Ísland á lista hinna staðföstu þjóða, sem mjög hefur verið gagnrýnt, og farið var í árás og innrás í Írak, má segja að þetta mannfall hafi verið stöðvað. Ég veit ekki til þess að 411 manns farist á dag eftir að innrásin var gerð. Það farast reyndar ansi margir af ýmsum ástæðum en ekki þessi fjöldi. Nú síðast samþykkti hæstv. utanríkisráðherra að beita ekki neitunarvaldi gegn því að NATO færi inn í Líbíu. Nú veit ég ekki hvor er verri harðstjóri Gaddafí eða Saddam Hussein. Ég tel að Gaddafí sé skömminni skárri en Saddam, alla vega miðað við það sem komið hefur í ljós. Það að hæstv. utanríkisráðherra skuli hafa heimilað NATO að hefja loftárásir á Líbíu - ég fellst á það líka eins og innrásina í Írak á sínum tíma sem stöðvaði allar þær blóðsúthellingar eða mannfall sem ég gat um áður. Það sem er athyglisvert við það er að Vinstri grænir gagnrýndu innrásina í Írak, en stóðu í ríkisstjórn að loftárásunum á Líbíu. Það finnst mér vera stílbrot þó að þeir lýsi því yfir eftir á að þeir séu á móti þessu. Ríkisstjórnin stóð að þessu. Hv. þingmenn Vinstri grænna eru líka á móti Evrópusambandsaðild en sóttu samt um. Nú er það þannig að ég er í sjálfu sér hlynntur Evrópusambandinu, það er ágætissamband sem náð hefur meginmarkmiði sínu, það hefur ekki orðið styrjöld í Evrópu síðan samstarfið hófst með Stál- og kolasambandinu fyrir 60 árum. Það er fínt mál. En ég vil ekki að Ísland gangi inn, alls ekki, frú forseti, ég vil ekki að Ísland afsali sér sjálfstæði sínu. Hæstv. utanríkisráðherra sagði í umræðunni fyrr í dag að Ísland hefði góða reynslu af nánu samstarfi við Evrópuþjóðir. Ég mótmæli því harðlega. Ísland hafði 600 ára reynslu af því að vera í samstarfi við þjóðir suður í Evrópu, fyrst Norðmenn og síðan Dani. Það var ekki góð reynsla, frú forseti, hún var ömurleg. Hún breytti Íslandi í fátækustu þjóð í Evrópu. Jón Sigurðsson kippti þjóðinni sem betur fer út úr þeirri stöðu með því að berjast fyrir sjálfstæði hennar, sem sumir vilja núna afsala sér. Menn segja að í sjávarútvegsmálum sé Evrópusambandið að læra af okkur, það er fínt, ef þeir geta lært af okkur eitthvað er það gott. En svo virðumst við núna vera að læra af þeim það sem þeir höfðu áður, að banna framsal og slíkt - við lærum alla ókostina af þeim á sama tíma og þeir eru að læra kostina af okkur. Ef það skyldi nú gerast að við göngum í Evrópusambandið - máttur peninganna og áróðursins er mikill og það getur vel verið að Vinstri grænir upplifi það, hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, að Ísland sé orðið aðili að Evrópusambandinu - munum við væntanlega taka upp sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins sem var okkar, sem þeir tóku frá okkur, svo að þetta er dálítill hringlandi. Fyrst Evrópusambandið getur breytt sjávarútvegsstefnunni núna, í takt við íslenska aðferð, geta þeir að sjálfsögðu breytt henni aftur eftir tíu ár. Þá munu þeir leyfa Bretum og Spánverjum að veiða við Ísland að sjálfsögðu, nema hvað? Það má líkja Evrópusambandinu við hraðlest sem er á fleygiferð í átt til sameiginlegs ríkis, ef það brotnar ekki niður áður. Bráðum verður komið á efnahagslegt samstarf, menn fara að segja öðrum fyrir verkum, Grikkir megi ekki borga svo mikinn lífeyri o.s.frv. Evrópusambandið er hraðlest. Ég ætla að tala aðeins um þróunarlönd. Mér finnst að Ísland eigi virkilega að stefna að því að 0,7% af landsframleiðslu fari í þróunaraðstoð og ég er mjög hlynntur því að við berjumst gegn mansali. Talið er að 100 þúsund manns séu seld mansali í þrældóm á hverju ári og það er skömm sem hvílir á mannkyninu. Nú vill svo til að ég hef starfað mjög lengi í ÖSE og er sérstakur fulltrúi forseta ÖSE-þingsins í fjármálum ÖSE. Mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra ef hann kemur hingað: Hvernig er endurskoðun háttað hvað varðar fjármuni í þessu alþjóðasamstarfi? Hvernig er endurskoðun háttað hjá Sameinuðu þjóðunum, Evrópusambandinu, ÖSE o.s.frv.? Það er nefnilega þannig í ÖSE að ÖSE sjálft, stofnunin, kýs endurskoðanda. Áður var það norska ríkisendurskoðunin, núna er það úkraínska, þangað er ég að fara á þriðjudaginn kemur til að heyra hvernig þeir ætla að endurskoða. ÖSE-stofnunin kýs endurskoðanda og hann má gefa skýrslu til ÖSE-stofnunarinnar og einskis annars. Norska ríkisendurskoðunin sagði við mig að hún mætti ekki einu sinni gefa norskum þingmönnum upplýsingar um stöðu ÖSE. Það er ÖSE-stofnunin sjálf sem fær endurskoðun á sjálfri sér. Þetta gengur náttúrlega ekki upp, frú forseti. Þetta er andstætt því að þingin hafi eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Nú er ég einmitt að leggja fram á mánudaginn, í gegnsæisnefnd á vegum ÖSE-þingsins, tillögu um að ÖSE-þingið ráði þennan ágæta endurskoðanda og hann skili skýrslu til ÖSE-þingsins eins og eðlilegt er, um fjárreiður ÖSE-stofnunarinnar. Ég vil spyrja: Hvernig er þessu háttað með aðrar stofnanir sem Ísland á aðild að, Sameinuðu þjóðirnar, NATO o.s.frv.? Hafa einhverjar þingmannanefndir eftirlit með fjárreiðum þessara stofnana eða eru þær gjörsamlega eftirlitslausar eins og ÖSE-stofnunin er? Svo er það spurning um ESB - ég hugsa að þar væri eftirlit ef reikningarnir lægju fyrir, en þeir liggja bara ekki fyrir. Svo vil ég spyrja hæstv. ráðherra að fyrirbæri sem er skattfrelsi utanríkisþjónustunnar. Ég hef lengi agnúast út í skattfrelsi vissra stétta. Ég barðist fyrir því að forsetinn færi að borga skatt og það var samþykkt, hann fór að borga skatt eins og aðrir þegnar þessa lands. Sjómannaafslátturinn er líka að hverfa, ég barðist lengi fyrir því að hann yrði afnuminn. Ekki vegna þess að mér væri illa við sjómenn heldur vegna þess að mér var illa við það að vissar stéttir fengju skattafslátt. En utanríkisráðuneytið, þar kemst ég ekki lengra. Þar njóta allir meira og minna skattfrelsis á grundvelli Vínarsamningsins frá 1812. Ég kemst ekki fram hjá þessum Vínarsamningi frá 1812, að fólkið sem keyrir um á götunum, notar skólana og notar allt velferðarkerfið borgar ekki skatta til þess sama velferðarkerfis. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvernig þessu er háttað. Sendiráðsmenn sem vinna hér á Íslandi eða í Kaupmannahöfn, eða danskir sendiráðsmenn sem vinna á Íslandi og aðrir sem vinna í Kaupmannahöfn, hvernig er skattlagningu þessa fólks háttað?

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður nefndi nokkur atriði sem ég hafði ekki náð að koma inn á í ræðu minni eins og mikilvægi þróunaraðstoðar sem ég er alveg sammála honum um og tel að við ættum að taka þá stefnu og markmið í þeim efnum sem hann nefndi. Vissulega er rétt að láta þess getið eftir þá gagnrýnu umræðu sem hefur verið hér í dag að það er fjölmargt gott að finna í þessari bók hæstv. utanríkisráðherra um utanríkismál. Mikilvægi þróunaraðstoðar er svo sannarlega eitt af því sem við ættum að leggja áherslu á jafnframt baráttunni gegn mansali. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það. Hæstv. utanríkisráðherra nefndi hins vegar í ræðu sinni þegar hann kynnti bókina að reynslan sýndi það, m.a. í Icesave-málinu, að litlar þjóðir berðust með kjafti og klóm fyrir hagsmunum annarra lítilla þjóða. Ég held ég hafi heyrt þetta rétt. Er hv. þingmaður sammála því að Icesave-málið hafi sýnt okkur að stuðnings sé að vænta frá litlum þjóðum í Evrópusambandinu þegar upp koma erfið mál? Eins og ég rakti í seinni ræðu minni áðan fara hagsmunir stóru þjóðanna í Evrópusambandinu og þeirra litlu oft og tíðum ekki saman. Einna stærsta dæmið núna er mikill hagvöxtur í Þýskalandi þar sem efnahagslífið gengur ljómandi vel á meðan allt gengur á afturfótunum í Grikklandi, Írlandi, Portúgal og víðar. Má vænta að mati hv. þingmanns stuðnings úr röðum lítilla þjóða vegna þess að Ísland er lítið land?

Frú forseti. Nú verða menn að gera skarpan greinarmun á ríki og þjóð. Ég vænti einskis stuðnings frá litlum ríkjum eins og Norðmönnum og Svíum sem segjast vera vinir okkar á góðum stundum en settu samt skilyrði um að við samþykktum Icesave ef við ættum að fá lán hjá þeim. Af hverju beittu þeir slíkri kúgun, frú forseti? Þeir mátu tengsl og velvild Breta miklu meira en velvild Íslendinga enda hafa Bretar miklu meira að segja í efnahagslegu tilliti fyrir ríki þeirra en Íslendingar. Þannig er það, það er hinn kaldi veruleiki. Hins vegar hef ég verið að fylgjast með þýskum blöðum undanfarið og þar hefur orðið mjög mikil breyting á viðhorfi manna til Icesave 3 miðað við það sem var til Icesave 2. Um 70% af þeim kommentum sem ég las eða viðtölum eða áliti manna í fréttum þýskra blaða snerust um að Íslendingar hefðu sýnt það að skattgreiðendur ættu ekki að borga fall bankanna. Menn spurðu þar: „Af hverju ættum við Þjóðverjar að borga fyrir fall írskra og grískra banka?“ Af hverju ættum við sem skattgreiðendur að borga fyrir glannaskap þeirra í fjármálum? Þetta finnst mér vera mikil breyting. Ég held því að lítil þjóð geti treyst á velvild erlendra þjóða, líka stórra þjóða. En til þess þarf gífurlega upplýsingu og ég held að forseti Íslands hafi stundað bestu upplýsingagjöfina í þessu máli en því miður ekki utanríkisþjónustan. Hún brást að mínu mati. En forseti Íslands vann stórvirki í því að upplýsa erlendar þjóðir 

Virðulegur forseti. Já, ég kannast við umræðuna í Þýskalandi sem hv. þingmaður nefnir. Hún er mjög áberandi og raunar hjá fleiri þjóðum. Það er rétt sem hann segir að líklega má frekar vænta stuðnings þjóða en ríkja en því miður ráða ríkin oftast ferðinni. Hæstv. utanríkisráðherra nefndi einhvern tíma í umræðunni í dag að Íslendingar hefðu gengið í gegnum tvíhöfða kreppu,  Menn gleyma því til að mynda að Írar lentu í því sama. Þar gerðist það með þeim hætti að vextirnir á húsnæðislánunum breyttust samstundis nánast og hækkuðu mjög mikið, jafnvel um 50–60% í sumum tilvikum, þannig að einn mánuðinn greiddu menn hugsanlega af láni sínu 1.000 evrur en mánuðinn eftir 1.500–1.600 evrur vegna þess að vextirnir á láninu voru hækkaðir undir eins. Á sama hátt lækkuðu launin ekki við það að gjaldmiðillinn félli heldur voru þau einfaldlega lækkuð, upphæðin sem starfsmenn fengu greidda var lækkuð og jafnframt  
            

Frú forseti. Hv. þingmaður kemur inn á mjög flókið vandamál. Það að krónan féll olli íslenskum neytendum og launþegum miklu áfalli. Lán hækkuðu, gengistryggð sérstaklega, það er reyndar búið að laga þau, en verðtryggð lán hækkuðu líka. Það kom verðbólga. En útflutningsgreinarnar blómstruðu og tóku við því atvinnuleysi sem ella hefði orðið. Í kjölfarið varð verðfall á fasteignum sem hafði reyndar byrjað áður, það var hæst í október 2007. Það er sama þróun og erlendis. Gífurlegt verðfall varð á fasteignum á Spáni og í Danmörku. Ég hef heyrt að hlutfallslega fleiri fjölskyldur í Danmörku og á Spáni en á Íslandi séu með neikvæða eiginfjárstöðu, þ.e. lánin hafa setið eftir en eignirnar fallið í verði. Það fyrirbæri er því ekkert bundið við Ísland. Ef við Íslendingar hefðum haft evru hefðum við verið í miklu þrengri stöðu. Lán og innstæður hefðu haldið sér en með gengisfalli krónunnar lækkuðu öll lán og allar innstæður líka. Fyrirtækin hefðu ekki getað flutt út því að þau hefðu ekki notið þess að krónan féll og það hefði orðið miklu meira atvinnuleysi en ella, sennilega allt að því óviðráðanlegt atvinnuleysi eins og við upplifum á Írlandi sem reyndar gerði þau viðbótarmistök, frú forseti, að veita ríkisábyrgð á bankana. Það voru óskaplega mikil mistök að láta skattgreiðendur borga fyrir mistök bankamanna. Það gerðum við Íslendingar ekki því að við höfnuðum Icesave.

Virðulegi forseti. Á liðnum áratug hefur geisað blóðugt stríð í Afríkuríkinu Kongó. Þar hafa um 5,5 milljónir manna látið lífið, fjöldi annarra eru örkumlaðir fyrir lífstíð eða á flótta. Hópnauðganir á konum og stúlkum voru og eru enn órofa hluti af daglegum veruleika í austurhluta landsins og kynferðisofbeldi er hvergi jafnhrottafengið og algengt. Kongó er völlur viðamesta blóðbaðs frá lokum seinni heimsstyrjaldarinnar. Úttekt á átökunum á vegum Sameinuðu þjóðanna leiddi í ljós að hersveitir málaliða á vegum vestrænna fjölþjóðafyrirtækja voru fyrst og fremst að skjóta skildi fyrir rán á náttúruauðlindum landsins. Þar kemur m.a. við sögu málmblandan coltan en úr henni eru unnir málmar sem eru til að mynda notaðir í farsíma, DVD-spilara, tölvur og vídeó. Ég nefni þetta til að reyna að setja hlutina í ákveðið samhengi. Ég nefni þetta til að vekja athygli á morðsveitum auðhringja um veröldina og sölumönnum hergagnaiðnaðarins sem nærast á stríði, neyslugræðginni sem er blind á þjáningar í fjarlægum löndum. Kongó er ekki síst vígvöllur blóðbaðs vegna hinna gríðarlegu náttúruauðlinda sem landið býr yfir og í því kapphlaupi skiptir líf óbreyttra borgara nákvæmlega engu máli. Sádi-Arabía og Bandaríkin hafa nýverið gert með sér stærsta hergagnasamning í sögu Bandaríkjanna. Í Sádi-Arabíu ríkir harðsvíruð einræðisstjórn og í Barein eru mótmælendur drepnir með sömu vopnum og eru keypt frá ríkjunum sem nú segjast vera að frelsa og vernda borgara í Líbíu. Í Pakistan hefur verið haldið uppi hernaði með ómönnuðum árásarflugvélum undir því yfirskini að kljást við al Kaída. Útkoman er dráp óbreyttra borgara í hlutföllunum 50:1, fimmtíu óbreyttir borgarar á móti einum meintum al Kaída-liða. Spurningin sem ég er að koma að er einföld. Hvers vegna eru gerðar loftárásir á Líbíu? Það fær mig enginn til að trúa því að það sé gert af mannúðarástæðum til að vernda óbreytta borgara af þeim sömu ríkjum og standa fyrir martröðinni í Írak. Það reyndist þessum sömu ríkjum ekkert sérstakt áhugamál að stemma stigu við eigin græðgi í Kongó. Það reyndist vesturveldunum um megn að setja fjölþjóðafyrirtækjum skorður í því blóðbaði. En nú skal haldið til Líbíu í nafni mannúðar. Sagan endurtekur sig er sagt og eins og stundum áður lyktar meint mannúð af olíu. Ég vil hafa sagt það, virðulegi forseti, úr þessum ræðustól að ég fordæmi loftárásirnar á Líbíu harðlega og mér þykja þær með öllu óforsvaranlegar. Sjaldan hefur verið lagt út í herleiðangur síðustu áratugina á jafnóljósum og þokukenndum forsendum. Ég ítreka enn og aftur þá skýru stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að Ísland sé utan hernaðarbandalaga og standi utan hernaðarbrölts. Því miður erum við vinstri græn afar einmana í þeirri afstöðu okkar hér á þingi en ég hvet þingheim til að hugsa hlutina upp á nýtt og koma með okkur í friðarbaráttuna. Alþjóðastjórnmál eru og verða vígvöllur eitursterkra eiginhagsmuna og kapphlaups þar sem máttur hins sterka ræður gjarnan ríkum. Hinn sterki er ekki endilega alltaf fullvalda ríki heldur getur hann einnig birst okkur í formi ægivalds fjölþjóðlegra fyrirtækja og stofnana. Það er sorglegt ef við missum tengslin við rætur okkar sem vopnlaus og friðsöm þjóð. Það er skylda okkar að vera sjálfstæð rödd mannúðar og friðar. Kapphlaupið um auðlindirnar og hervæðingin í kringum þær teygir ekki bara arma sína til Afríku eða arabaheimsins, nú er kapphlaupið einnig komið á fullt í hinum strjálbýlu og ísilögðu norðurslóðum. Þar bíða menn spenntir eftir enn þá meiri olíu. Það er staðreynd að kapphlaupið um auðlindir norðursins er byrjað og gæti endað með ósköpum ef ekki er rétt á málum haldið. Þar hefur Ísland hlutverki að gegna, ekki bara í sterkri hagsmunagæslu fyrir Ísland sem slíkt heldur í að vakta og vernda norðrið, m.a. frá hervæðingu, mengun, olíuslysum, ágengni af hvers konar tagi og vitfirrtu kapphlaupi um olíu og gas. Ég fanga því sérstaklega að málefnum norðurslóða sé gert jafnhátt undir höfði og raun ber vitni í skýrslu og málflutningi hæstv. utanríkisráðherra og get tekið undir margt af því sem þar er sagt. Ég tel mikilvægt fyrir framtíð norðurslóða að styrkja Norðurskautsráðið eins og utanríkisráðherra hefur lagt áherslu á. Okkur ber skylda til að tryggja hrein og ómenguð höf og lýsa yfir skýlausri baráttu gegn loftslagsvánni og berjast fyrir sjálfbærri þróun og umhverfisvernd til framtíðar bæði heima og heiman. Kaldhæðni örlaganna er sú að taumlaus neysla og græðgi í auðlindir er úrslitavaldur hinna hröðu loftslagsbreytinga sem nútíminn stendur frammi fyrir. Nú á að nota afleiðingar loftslagsbreytinga og hugsanlega opnun siglingaleiða til að ná í enn meiri olíu og halda kapphlaupinu áfram, sem aftur mun þá geta af sér enn hraðari loftslagsbreytingar ef ekkert er að gert. Þetta er vítahringur kapphlaupsins. Það vill oft gleymast, virðulegi forseti, því að við erum eðlilega svo upptekin við fjármálakreppuna dag frá degi að stærsta og mest aðkallandi vá sem við mannkynið stöndum frammi fyrir eru loftslagsbreytingar, breytingar sem munu bitna harðast og verst á þeim fátækustu og verst stöddu og hafa óafturkræf áhrif á jörð okkar og lífríki. Við getum ekki leyft okkur að láta eins og við eigum fjórar eða fimm plánetur. Best er að sjálfsögðu að taka til í eigin ranni og vera leiðandi í verki. Ég fagna því að ríkisstjórnin vill einmitt vera leiðandi í þeim efnum. Orð skipta líka máli og hvaða rödd heyrist frá Íslandi á alþjóðlegum vettvangi í þessum efnum. Ísland er lítið og flestir þeirra sem búa á þessari jörð hafa aldrei heyrt þess getið. Þá er eðlilegt að spyrja: Getum við nokkuð gert í reynd? Getum við yfir höfuð nokkur áhrif haft önnur en að gæta eigin hagsmuna? Getum við gefið eitthvað? Ef það er dapurlegt að Ísland sé nú aftur aðili að hernaðarvegferð vesturvelda í arabaheimi, að Ísland sé nú aðili að þremur stríðum, hvað er þá tilefni til gleði og stolts þegar kemur að rödd Íslands á alþjóðavettvangi? Hér fyrr í dag var sérstaklega nefndur hugsanlegur dauðadómur yfir mönnum í Úganda vegna samkynhneigðar. Þingmálið sem um ræðir hefur ekki verið samþykkt í Úganda en það gæti þó enn vofað yfir. Getur Ísland eitt og sér komið í veg fyrir slík viðurstyggileg mannréttindabrot? Nei, það getum við Íslendingar ekki, en við getum talað skýrri röddu. Það skiptir máli og ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að hafa talað jafnskýrt í þeim efnum og raun ber vitni. Við getum talað skýrri röddu fyrir kvenfrelsi og jafnrétti kynjanna sem er eitt brýnasta mannréttindamálið á heimsvísu. Þar höfum við einnig ýmislegt að gefa af reynslu okkar, jafnvel þótt við þurfum sjálf að taka þar á mörgu. Rödd sem heyrist í þágu mannréttinda, hversu mjóróma og veikburða sam hún er, rödd sem hreyfir við málum sem aðrir þora ekki að nefna á nafn skiptir máli. Það er nefnilega svo að ef maður er fórnarlamb, hvar sem er í veröldinni, er maður ævinlega þakklátur fyrir lítið hvísl sem segir: Við vitum af þjáningu þinni, við stöndum með þér. Þú hefur orðið fyrir rangindum, við heyrum það og sjáum. Þegar aðrir viðurkenna þjáningar þeirra sem þjást er það huggun í brjóstum mannanna. Það gerir hins vegar áþján og sársauka fórnarlambs enn verri og þungbærari ef því er ekki komið til varnar eða ef allir líta undan og láta eins það skipti ekki máli. Fórnarlömbin eru um allan heim, konur, börn, samkynhneigðir og ýmsir minnihlutahópar, og fyrir þau getum við verið rödd frjálslyndis. Við höfum ýmislegt að gefa. Í hinu stóra samhengi, frú forseti, fagna ég líka áherslum á áframhaldandi uppbyggingu í þróunarsamvinnu. Þótt herði að hér á okkar litla landi tel ég afar mikilvægt að við sýnum þá reisn að skerða ekki skuld okkar til hinna verst settu í heiminum heldur sýnum stórhug í kreppunni og leggjum enn frekari metnað í að styðja þá sem þrátt fyrir allt hafa það svo miklu verra en við. Evrópusambandið hefur verið mjög til umræðu í dag og ég hef ekki tíma til að fara í langa umræðu um það, enda held ég að mín afstaða í þeim efnum liggi ljós fyrir og hef ég ítrekað á ýmsum vettvangi greint frá henni.  Að lokum endurtek ég þakkir til hæstv. utanríkisráðherra fyrir yfirgripsmikla skýrslu og brýni hann og ráðuneyti hans í 

Ég bið hv. þingmenn að gæta að klukkunni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur fyrir ræðu hennar. Eins og gengur getur maður tekið undir margt í ræðunni, annað kannski síður. Ræðan var engu að síður ágæt og ágætisbrýning til okkar um mikilvægi þess að vera vakandi, ekki síst á sviði mannréttindamála. Það vakti ekki síst nokkra umhugsun þegar hv. þingmaður vék að Líbíu og aðkomu Íslands að átökunum sem þar eiga sér stað um þessar mundir. Þá velti ég fyrir mér hvort það sé svo að Vinstri hreyfingin – grænt framboð sætti sig einfaldlega við að þegar kemur að meginákvörðunum á sviði utanríkismála hafi hún ekki áhrif. Nú kjósa margir einmitt Vinstri hreyfinguna – grænt framboð vegna afstöðu og sérstöðu flokksins á sviði utanríkismála. En eru skilaboð þingmanna Vinstri grænna til kjósenda: „Kjósið okkur, við munum tala eins og þið viljið en þegar kemur að ákvörðununum eru það aðrir sem ráða, jafnvel þó að við séum í ríkisstjórn“?

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að hvetja hv. þm. Birgi Ármannsson til að ganga til liðs okkur vinstri græn í þessu stóra máli. Eins og ég sagði áðan erum við afskaplega einmana þegar kemur að andstöðu okkar við NATO, Atlantshafsbandalagið, og afstöðu okkar í ýmsum alþjóða- og utanríkismálum. Það er því rétt, við höfum því miður ekki bolmagn til að ráða öllu því sem við vildum ráða. Það segi ég fyrir mitt leyti. Okkar afstaða og sannarlega mín afstaða í þessum efnum liggur alveg kristaltær fyrir. Ef ég fengi þar um ráðið mundi ég fordæma í orði og verki loftárásirnar í Líbíu eins og reyndar æ fleiri eru að gera og hvetja nú til pólitískra lausna í því máli og að loftárásum yrði hætt.

Hæstv. forseti. Það er þá nærtækt að spyrja hvort hv. þingmaður líti svo á að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafi látið reyna á afstöðuna varðandi ákvörðun um aðkomu Atlantshafsbandalagsins að átökunum í Líbíu eða hvort það kunni að vera svo að hæstv. utanríkisráðherra hafi tekið ákvörðun um afstöðu Íslands á vettvangi Norður-Atlantshafsráðsins án samráðs við samstarfsflokk sinn í ríkisstjórn.  
             Nú vil ég beina sjónum að Evrópusambandinu vegna þess að þar er sama staða uppi. Vinstri hreyfingin – grænt framboð gekk til kosninga með mjög skýra stefnu varðandi Evrópusambandið. Og hvert er fyrsta verkefnið sem ný ríkisstjórn mynduð eftir þær kosningar gerir? Það er að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Þá spyr ég hv. þingmann: Fór hún 

Frú forseti. Spurningunni um Evrópusambandið er auðsvarað. Nei, ég fór ekki til kjósenda og sagði: Við ætlum að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Hins vegar voru ýmsir innan Vinstri grænna sem frá upphafi lögðu áherslu á að þjóðin ætti að fá að kjósa um þetta mál svo að því sé til haga haldið. Eins og hv. þingmaður veit jafn vel og ég, hafandi verið stjórnarliði til þó nokkurs tíma, þá talaði hann mikið um ríkisbáknið og hvernig það mætti ekki þenjast út, en undir stjórn flokks hans þandist það út meira en nokkru sinni. Við höfum ekki yfirráð yfir öllum hlutum, við vitum það. Afstaða mín í Evrópusambandsmálinu hefur alltaf legið fyrir og liggur skýr fyrir. Alþingi samþykkti hins vegar að fara þessa leið.  Varðandi Líbíu vil ég enn og aftur segja við hv. þingmann: Það er ekki við allt ráðið. Við vinstri græn fordæmum harðlega þessar loftárásir og það stendur. 
            

Enn og aftur minnir forseti á tímamörkin. Ein mínúta er fljót að líða.

Virðulegi forseti. Ég heyrði á hv. þingmanni að hún ætti ýmislegt eftir ósagt og ég ætla því að gefa henni tækifæri til að ræða Líbíu aðeins frekar. Það var algerlega skýrt hver afstaða þingmannsins er, hún fordæmdi aðgerðir Atlantshafsbandalagsins í Líbíu harðlega. Hún fordæmdi þá ákvörðun sem hennar eigin ríkisstjórn tók. Það hefur komið hér fram að hæstv. utanríkisráðherra taldi sig hafa fullt umboð. Það hefur líka komið fram bæði hjá hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. menntamálaráðherra og eins hjá hæstv. innanríkisráðherra að þetta hafi ekki verið rætt við ráðherra Vinstri grænna og ekki verið rætt í ríkisstjórn. Mér heyrðist samt á hæstv. utanríkisráðherra fyrr í umræðunni í dag að það hefði kannski verið hyggilegra að gera slíkt. Hv. þingmaður talaði líka um rödd Íslands, hve mikilvægt væri að hún heyrðist þótt lítil væri, þótt við værum ekki fjölmennasta þjóðin væri mikilvægt að rödd okkar heyrðist. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Er ekki blóðugt að horfa upp á að það tækifæri sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafði, einstakt tækifæri sem stjórnmálaflokkur hafði til að koma rödd sinni á framfæri, hafi verið tekið frá þeim? Í Norður-Atlantshafsráðinu virka hlutirnir nefnilega þannig að hvert einstakt ríki hefur neitunarvald. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefði getað sagt, ef hún hefði verið spurð: Nei, takk, við viljum þetta ekki. Og þannig komið stefnu sinni ekki bara á kortið, heldur hreinlega komið í veg fyrir að ákvörðunin hefði verið tekin. Hvað finnst hv. þingmanni um framferði samstarfsflokksins að hafa slíkt tækifæri 

Virðulegi forseti. Jú, það hefði verið gott að fá tækifæri til að segja nei. Þannig er pólitíkin einfaldlega ekki, eins og við hv. þingmaður báðar vitum. Það eru skiptar skoðanir um þetta mál. Vinstri hreyfingin – grænt framboð er eini flokkurinn á Alþingi sem hefur það á stefnuskrá sinni að standa utan NATO, vera fyrir utan hernaðarbandalag og hernaðarbrölt, þannig að þarna komust sjónarmið okkar ekki að. Talað hefur verið um það í dag að fara ætti fram rannsókn á þessu máli. Fínt, hvern ætti að særa eða saka til að allt komi upp á borðið í þessu máli? Ég held að allir hljóti að fagna því mjög, rétt eins og allur þingheimur og þá ekki síst þingmenn Sjálfstæðisflokksins hljóta að fagna því að kannað sé til hlítar hvernig staðið var að þeirri ákvörðun að Ísland gerðist aðili að stríðinu í Írak. Jú, ég endurtek, það er súrt. Ég hefði viljað standa þarna keik og segja: Nei, við fordæmum þessar loftárásir og ætlum ekki að standa að þeim. En enn og aftur, svona er pólitíkin. Ég vil bara hvetja hæstv. utanríkisráðherra til að hugsa hlutina upp á nýtt með okkur Vinstri grænum og vita hvort hann sé ekki sammála þeim, æ fleirum, sem nú fordæma þessar loftárásir og hvetja til pólitískra lausna í þessari deilu.

Frú forseti. Ég hef vissa samúð með hv. þingmanni vegna þess að ég veit að hún talar af fyllstu einlægni um þetta mál og þetta er sannarlega hennar skoðun. Samt verð ég að fá að ítreka að þó að einmanaleiki Vinstri grænna hér á Alþingi sé kannski mikill þegar kemur að Atlantshafsbandalaginu skulum við ekki gleyma því að Vinstri hreyfingin – grænt framboð á fimm ráðherra í tíu manna ríkisstjórn og þetta eru tveir flokkar svo maður hefði ætlað að einmanaleikinn ætti ekki að vera svo mikill þar þegar kemur að máli sem nær greinilega alveg inn að hjartarótum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. En um annan einmanaleika sem hv. þingmaður talaði um, varðandi Evrópusambandið, þá get ég glatt hv. þingmann með því að þar er hún alls ekki ein. Þar væri nefnilega gaman að athuga hvort ekki væri nýr utanríkispólitískur meiri hluti á þinginu, ekki ríkisstjórnarmeirihluti, 

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður veit er ég ásamt ýmsum góðum þingmönnum í öllum flokkum einarður fylgismaður þess að þingið eflist með ráðum og dáð í sjálfstæði sínu og öllum vinnubrögðum. Ef þingmeirihluti er fyrir breyttri stefnu, hvort sem það er í ESB-málum, málefnum NATO eða annarra stórra mála, er það sjálfsögðu þingið sem á endanum ræður. Þannig er það og þannig á það að vera og við eigum að vinna að því öll saman, þingmenn allra flokka, að efla þingið mun meira en verið hefur í gegnum tíðina. Og eins og einhverjar góðar þingkonur úr Sjálfstæðisflokknum sögðu, ef ég man rétt: Við viljum ekki bara vera dömur á kassa hér í stimplunarstofnun eða á færibandi, heldur sjálfstæð, sterk löggjafarsamkunda, sterkur löggjafaraðili. Að því 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur fyrir ágæta og hjartnæma ræðu. Það er ekki oft sem maður heyrir svona. Ástandið í Kongó er náttúrlega skelfilegt. Ég hugsa að enginn hér inni geti gert sér grein fyrir því hvernig er að lifa við slíkar aðstæður. Langt í frá. Ég er reyndar ekki viss um að þetta sé allt saman vondum fjölþjóðafyrirtækjum að kenna. Það væri, held ég, frekar mikil einföldun á stöðunni því að þarna blandast inn í ættflokkadeilur og alls konar deilur, auðlindir og annað slíkt. Við lifum í mjög harðneskjulegum heimi og hv. þingmaður gleymdi kannski mestu harðneskjunni, að það er talið að 8 milljónir manna deyi úr hungri á hverju ári. Það eru 20 þúsund manns á dag, 15 á mínútu. Á meðan ég er í andsvari núna deyja væntanlega 30 manns úr hungri. Það er mannréttindabrot að mínu mati á meðan aðrir lifa í vellystingum. Heimurinn er mjög harðneskjulegur. Ég held að hv. þingmaður geti ekki skotið sér undan ábyrgð á þeirri ríkisstjórn sem hún styður. Ríkisstjórnin tekur ákvörðun eða hæstv. utanríkisráðherra og hann reiðir sig á stuðning Vinstri grænna. Þeir bera ábyrgð því að það er stríð í Líbíu, alveg sama hvernig menn reyna að tala sig út úr því og tala um einmanaleika og annað slíkt. Nákvæmlega eins og þeir bera ábyrgð á því að við erum að sigla hraðbyri inn í Evrópusambandið. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, af því að hún hefur mikinn áhuga á umhverfismálum, hvort það sé ekki skylda Íslendinga að virkja t.d. í Neðri-Þjórsá vegna þeirrar koldíoxíðmengunar sem framleiðsla áls og annarrar notkunar á raforku og orku yfirleitt veldur um allan heim. Er það ekki skylda okkar að virkja eins og við mögulega getum þá hreinu orku sem við höfum á Íslandi?

Virðulegi forseti. Ég held þvert á móti að það sé skylda okkar Íslendinga að vernda náttúru okkar með ráðum og dáð. Ég held að sé mikill misskilningur að halda að Ísland sé að gera heiminum eitthvert gagn með því að virkja sín stórkostlegu vatnsföll, fossa og jökulár, sem eru nú að verða náttúra í útrýmingarhættu, a.m.k. í Evrópu. Þarna er ég algjörlega ósammála hv. þm. Pétri H. Blöndal. Þarna er einmitt ein ástæða þess að ég styð heils hugar og af öllu hjarta núverandi ríkisstjórnarsamstarf vegna þess að það ríkisstjórnarsamstarf í því pólitíska landslagi sem við lifum við í dag er eina ríkisstjórnarsamstarfið sem mun, ætlar og vill setja náttúruvernd og ábyrgð í umhverfismálum ofarlega á forgangslista sinn og sína forgangsröðun. Ég mun í hjarta mínu eiga mjög erfitt með að fyrirgefa þá hörmulegu eyðileggingu á íslenskri náttúru sem varð í tíð fyrri ríkisstjórnar, þótt ég ætli ekki að bera það á hv. þm. Pétur H. Blöndal að hann beri prívat og persónulega sök á því. Ég vil bara ítreka að það er algjör misskilningur að Ísland sé að gera heiminum gagn með því að eyðileggja sína dýrmætu náttúru, vatnsöfl og jökulár.

Frú forseti. Orkuþörf mannkynsins vex og við breytum því ekki. Ég tel að það sé mjög erfitt að minnka vöxtinn hvað þá að skera hann niður. Þessi orka er að mestu leyti framleidd með brennslu kola og olíu sem veldur koldíoxíðmengun um allan hnöttinn, líka á Íslandi. Það er nefnilega þannig að þetta er allsherjareyðilegging á náttúru um allan heim. Þá er spurningin: Getum við passað náttúru okkar af alefli og neitað að afhenda okkar hreinu orku á meðan verið er að eyðileggja allan heiminn með hitnun jarðar, á meðan verið er að eyðileggja fjöll og dali í Kína og víða annars staðar með virkjunum?

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. Pétur H. Blöndal hljóti að vera sammála mér um það að ef við tökum dæmi um Þjórsá, eins og hann gerði, skilar það nákvæmlega engu til mannkynsins í heild sinni, eða eins og hann talar um í þeirri gríðarlegu orkuþörf sem við stöndum frammi fyrir. Það sem gera þarf er náttúrlega að taka á neysluvenjunum, byrja þar. Ef allir væru eins og við Íslendingar erum í okkar orkuþörf þyrfti nokkrar plánetur. Svo einfalt er það. Ef allt mannkyn hagaði sér eins og við gerum. Þó að hægt sé að virkja eina Þjórsá, 10, 50, 100, 200 og 500 mun það samt ekki skila sér í því að við getum lifað hér með sjálfhverfum hætti. Við þurfum samt nokkrar plánetur í viðbót. Það er þetta sem þarf að taka á í grunninn, þessari gegndarlausu sóun og neyslu og ævarandi kapphlaupi sem ég minntist einmitt á í ræðu minni og 

Hæstv. forseti. Nú líður senn að lokum umræðunnar. Ég vildi nota tækifærið í örstuttri ræðu í lokin til að árétta það sem ég hef sagt sennilega oftar en einu sinni og oftar en tvisvar fyrr í dag, að við næstu skref eða næsta fasa, ef við getum orðað það svo, í aðlögunarferlinu, í aðildarviðræðum við Evrópusambandið, er gríðarlega mikilvægt að tryggja aðkomu þingsins að mótun samningsafstöðu Íslands á einstökum sviðum. Ég held að full ástæða sé til að taka þetta skýrt fram því ef ég skil það rétt að samningsafstaðan verði fyrst og fremst bara kynnt þinginu, kynnt utanríkisnefnd eða einstökum fagnefndum, er það ekki nægilegt að mínu mati. Ég er þeirrar skoðunar að þegar fyrir liggur tillaga eða drög að samningsafstöðu í einstökum málaflokkum af hálfu samninganefndar og ráðherranefndar um Evrópumál, sé gríðarlega mikilvægt að kynna það og ræða í þinginu, ekki bara með einhliða upplýsingagjöf heldur raunverulegu samráði þar sem þingið geti haft bein áhrif á hver verði samningsafstaða Íslands á einstökum sviðum. Ég held að það sé eina leiðin til að tryggja að þau háleitu markmið náist sem hæstv. utanríkisráðherra, ríkisstjórnin og meiri hluti stjórnarflokkanna á þingi lögðu upp með í sambandi við Evrópusambandsumsóknina; að gera ferlið gagnsætt og opið og þingið ætti að hafa þar virka aðkomu. Þegar við komum að þeim tímamótum að rýnivinnu verður hætt og mótun samningsafstöðu hefst, sérstaklega í viðkvæmum málaflokkum, á að vera um raunverulegt og virkt samráð við þingið að ræða en ekki eingöngu einhliða upplýsingagjöf. Þetta vildi ég árétta, hæstv. forseti. Ég teldi það nokkurs virði fyrir okkur að hafa staðið í þessari umræðu í allmarga klukkutíma ef við fengjum í lokin yfirlýsingu frá hæstv. utanríkisráðherra um að hann væri sammála því að slíkt virkt samráð við þingið verði haft um mótun samningsafstöðu sem hefst væntanlega í sumar og haust í flestum samningsköflunum, nú þegar rýnivinnunni er að ljúka. Ég vildi að öðru leyti segja að auðvitað er mjög sérkennileg staða uppi varðandi Evrópusambandsumsóknina vegna þess að stuðningurinn á bak við hana er óskaplega veikur. Hann er svo veikur að einn af samningamönnum Íslands hefur kallað eftir því í blaðagrein að pólitískur stuðningur við umsóknina verði efldur