Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í frv. þessu felast þær breyt. á lögum um framboð og kjör forseta Íslands að segja má að hvort tveggja séu leiðréttingar. Í 1. gr. er gert ráð fyrir að í staðinn fyrir að kjör fari fram á sunnudegi verði það á laugardegi og er það í samræmi við þá breytingu sem gerð hefur verið á almennum kosningalögum. Það er svo með lög um framboð og kjör forseta Íslands að þau vísa í ýmsum tilfellum til hinna almennu kosningalaga, m. a. um hvernig greiða skuli atkvæði. Eftir að kosningalögum var breytt 1959 og horfið frá einmenningskjöri yfir í listakjör mun hafa láðst að breyta lögum um kjör forseta Íslands. Nú er það loksins gert með 2. gr., þar sem fram er tekið að krossa skuli við einn frambjóðanda við forsetakjör. Er þannig um leiðréttingu að ræða sem að sjálfsögðu hefði átt að framkvæma þegar 1959, en hefur láðst að gera. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv. - Ég vil geta þess að nauðsynlegt verður að auglýsa framboðsfrest fyrir mánaðamótin. Vil ég því leyfa mér að mælast til þess að frv., sem hefur þegar farið í gegnum Ed., fái skjóta afgreiðslu í þessari hv. deild. Að svo búnu legg ég til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. 2. umr. um þetta ágæta mál var nokkuð einkennileg. Hér komu upp fulltrúar stjórnarandstöðunnar og gerðu fjölda aths. Það voru gerðar almennar aths. um vinnslu málsins, það voru gerðar almennar aths. um undirstöðu þess, almennt ástand á skipulagi fjármála og lánsfjármála í umsjá hæstv. ríkisstj., það voru gerðar sértækar aths. um fjölda einstakra liða. Þannig var um málið fjallað og það hlaut mikla gagnrýni. Svo kom hæstv. fjmrh., yfirmaður þessa undirbúnings og ráðherra þessa málaflokks, og lýsti því yfir að hann hefði engar spurningar fengið sérstaklega og þyrfti því engu að svara. Málið er að hæstv. ráðh., sem eiga hér hlut að máli, þurfa að svara fyrir mjög margt í þessu frv., bæði í heild um almenna þætti, um undirstöðu þess, skuldamál í landinu og hlutverk og stöðu frv. í stjórn fjármála ríkisins, og það á ekki að þurfa að búa til samræmt prófverkefni með spurningum til þess að menn svari þeirri gagnrýni. Fjárlög og lánsfjárlög eiga að mynda í sameiningu heildarramma fyrir fjármálastjórn ríkisins. Nú hefur komið í ljós á undanförnum misserum að bæði fjárlögin og lánsfjárlögin eru að verulegu leyti ómerk og út í bláinn. Það er búið að lýsa þessu á ýmsan hátt. Hæstv. fjmrh. hefur sjálfur lýst þessu að hluta í umr. sem urðu um gatið í fjárlögunum. Það er bráðum liðinn fjórðungur ársins 1984 og enn þá eru þúsundir milljóna í fjárlögum og á lánsfjárlögum algerlega á huldu. Þetta er ekki sú styrka fjármálastjórn sem allir voru að tala um að yrði hjá hæstv. ríkisstj. Þetta er ekki sá styrki búskapur í ríkisfjármálum sem var lýst í umr. um lánsfjárlög fyrir jól. Við getum nefnt aftur fjölda dæma. Það voru nefnd hérna dæmi við 2. umr. Við getum endurtekið ýmis þeirra. Það var. t. d. áætlað á fjárlögum að það yrði 2.5% niðurskurður launa og 5% niðurskurður almenns rekstrar hjá fyrirtækjum og stofnunum ríkisins. Í febrúarbyrjun skv. bréfi fjmrn. hafði ekkert gerst í þessu máli og þá, í byrjun febrúar, er hæstv. fjmrh. eða rn. hans að senda út bréf til stofnana og fyrirtækja ríkisins og óska eftir hugmyndum um hvernig þessar stofnanir ætti á árinu að framfylgja 2.5% niðurskurði launa og 5% niðurskurði almenns rekstrar. Ef þarna verður ekki eitt gatið enn veit ég ekki hvar það yrði: Ef sparnaður gengur ekki eftir þarna þarf einhvers staðar að afla tekna upp í þetta gat. Þetta er eitt dæmi um styrka fjármálastjórn hæstv. ríkisstj. Annað dæmi er t. d. fjármögnum húsnæðislánakerfisins, sem ég vík nánar að hérna á eftir. Þar eru svo mörg göt að spurning er hvort skikkjan hangir saman. Þriðja dæmið, sem má taka um styrka fjármálastjórn, er 300 millj. kr. gat í heilbrigðiskerfinu vegna þess sem átti að vera sjúklingaskattur og ekki varð. Þetta er dæmi um styrka fjármálastjórn. Fjórða dæmið er 300–400 millj. gat í almannatryggingakerfinu, sem enginn skilur hvernig kom. Þetta er fjórða dæmið um styrka fjármálastjórn og ég hirði ekki að sinni um að hafa þau fleiri. Þetta eru dæmi upp á fleiri hundruð, jafnvel þúsundir milljóna. Þetta eru göt í gögnum sem ýmist er nýlega búið að samþykkja, samþykkt voru í spreng fyrir jól eða verið er að samþykkja f dag. Og þetta er hin styrka fjármálastjórn. Það eru ótalin þarna ýmis verkefni sem við vitum að þarf að fara að taka á. Það eru verkefni eins og í sjávarútvegi. Ég reikna ekki með að nokkur hv. þm. telji að skuldabaggi útgerðarinnar, eins og honum hefur verið lýst, verði léttur án þess að til komi þátttaka ríkissjóðs - og hvernig verður þá fjár til þess aflað? Verður aukin skattheimta, verða tekin erlend lán, verða prentaðir peningar? Þetta eru allt saman hlutir sem við vitum að þarf að leysa, en ekki er gerð tilraun til þess og ekki er vikið að þeim í þeim gögnum sem hæstv. Alþingi er látið fjalla um þessa dagana. Hæstv. ríkisstj. virðist ekki einu sinni geta spáð almennilega í þau spil sem hún hefur, og þó að við gerðum ekki kröfur til að hún útskýrði hvernig hún ætlaði að jafna metin debet og kredit gætum við nú samt gert kröfu til þess að ráðh. legðu sæmilega ábyggilegar áætlanir fyrir. Á því blaði sem fjmrn. dagsetti 3. mars og útbýtti við kynningu á gatinu margumtalaða kemur ruglandinn og fátið mjög greinilega fram. Þar er verið að tala um fjárlög sem þessi sama ríkisstj. var nýbúin að láta samþykkja. Og þar stendur, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi eru útgjöld sem ekki hefur verið gert ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga ... [Það voru 500–600 millj.] Í öðru lagi eru útgjöld sem ekki voru þekkt við afgreiðslu fjárlaga, alls 500–600 millj. . . . Í þriðja lagi útgjöld ríkissjóðs sem áformað var við afgreiðslu fjárlaga að kæmu til lækkunar á árinu 1984.“ Ég efast um að nokkur ríkisstj. hafi kveðið upp jafngreinilegan dóm um sína fjármálastjórn og gert er á minnisblaði fjmrn. dags. 3. mars s. l. og er fskj. I með minnihlutaáliti fjh.- og viðskn. með lánsfjárlagaafgreiðslunni. Þetta eru hin markvissu vinnubrögð. Og ef þetta eru markviss vinnubrögð, þá mætti spyrja sig: Hvernig væru ómarkviss vinnubrögð? Ég held að við verðum að líta á fjárlög og lánsfjárlög í því samhengi sem þau eru. Við höfum rætt þessi mál saman að undanförnu. Að mínu mati hafa komið fram af hálfu stjórnarandstöðunnar áþreifanlegar og óumdeilanlegar aths. um vinnubrögð ríkisstj., það eru aths., eins og ég sagði áðan, um almenna hluti, um gerð þessa frv., um grundvöll, og það eru aths. um einstaka ákveðna þætti, einstaka liði. Ég vorkenni þeim þm. sem þurfa múlsins vegna að gangast undir að samþykkja þessi plögg, vegna þess að ég tel vinnubrögðin og þann grundvöll sem þau standa á fyrir neðan allar hellur. Ef við snúum okkur að samræmdum spurningum um einstaka hluti, þá langar mig fyrst að víkja nokkrum spurningum til hæstv. félmrh. varðandi húsnæðiskerfið. Fyrsta spurning sem mig langaði til að spyrja var varðandi skyldusparnað. Það kom fram í stuttu svari ráðh. við 2. umr. að fyrirliggjandi frv. um Húsnæðisstofnun mundi hægja svo á útstreymi úr skyldusparnaðarkerfinu að það yrði til bóta í framtíðinni. Mig langaði til að spyrja ráðh. hvort hann teldi að minnkandi útstreymi úr skyldusparnaðarkerfinu muni að einhverju leyti koma kerfinu til bóta á árinu 1984, sem skv. áætlun Húsnæðisstofnunar er negatíft um 75 millj. miðað við áætlun lánsfjáráætlunar. Fyrsta spurningin var sem sagt um skyldusparnað og hvort fyrirliggjandi frv. um Húsnæðisstofnun muni hægja til verulegra bóta á útstreymi skyldusparnaðar. Önnur spurningin er þessi: Telur ráðh. að það sé fjarri lagi, sem Húsnæðisstofnunin áætlar í áætlun sinni, dags. 7. febr. s. l., að skyldusparnaðurinn verði neikvæður um 30 millj. á árinu? Mig langar að spyrja hvort ráðh. teldi þessa áætlun Húsnæðisstofnunar fjarri lagi. Í þriðja lagi langaði mig til að spyrja hæstv. ráðh. hvort hann telji að 200 millj. skv. sérstakri fjáröflun og 690 millj. frá lífeyrissjóðum muni skila sér til húsnæðislánakerfisins þrátt fyrir þær aths. sem bæði fjmrn. og stjórnarandstaða hafa gert um þennan málaflokk. Í fjórða lagi langar mig til að spyrja hæstv. ráðh. hvort hann telji að ríkisstj. sé skuldbundin til að leggja húsnæðislánakerfinu til þær 1 050 millj. sem talað er um í lánsfjárlögum. Þær sundurliðast þannig að lífeyrissjóðir eiga að leggja fram 690 millj., sérstök fjáröflun á að vera upp á 200 millj., skyldusparnaður á að skila 45 millj. og lán frá Atvinnuleysistryggingasjóði skal vera 115 millj. Ég endurtek spurninguna, hvort ráðh. félagsmála telji að ríkisstj. sé skuldbundin til að tryggja þessar 1 050 millj. Fimmta spurning mín til hæstv. félmrh. er eftirfarandi: Samkvæmt áætlun húsnæðismálastjórnar, sem ég hef minnst á hérna áður og var dags. 7. febr. s. l., vantar 473 millj. í húsnæðislánakerfið þó að fjáröflun skv. lánsfjárlögum gengi 100% eftir. Þessar 437 millj., sem samt mundi vanta, skiptast þannig að Byggingarsjóð ríkisins mundi vanta 269 og Byggingarsjóð verkamanna 168. Þá langar mig að spyrja út frá þessum staðreyndum í fyrsta lagi hvort ríkisstj. hafi uppi áform um að afla þessara 400–500 millj., sem þarna vantar að áliti Húsnæðisstofnunar, og í öðru lagi: Ef ríkisstj. hefur ekki uppi áform um að afla þessara peninga, hvernig leggur hún til að niðurskurður húsnæðismála fari þá fram miðað við áætlun Húsnæðisstofnunar? Þetta eru fimm spurningar um húsnæðismál, sem ég hef beint til hæstv. félmrh. Nú langar mig til að spyrja hæstv. fjmrh. spurninga. Þetta mál er allt á hans umráðasviði og mig langaði að spyrja bæði almennra spurninga og síðan um einstök atriði. Mig langaði að spyrja í fyrsta lagi hvort ráðh. telji eðlilegt að afgreiða lánsfjárlög í dag með þeim augljósu götum sem þar eru skv. yfirliti fjmrn. dags. 3. mars s. l. Þetta er spurning um hvort ráðh. telji það eðlileg vinnubrögð af löggjafarsamkundunni að afgreiða lánsfjárlög með þeim götum sem fjmrn. hefur sagt okkur frá á yfirliti dags. 3. mars. Önnur spurning sem mig langaði til að spyrja er hvort og hvenær við megum eiga von á að boðaður verði fundur stjórnarandstöðu og kannske í framhaldi af því fundur blaðamanna til að segja frá lánsfjárlagagati ríkisstj. í framhaldi af þeim umr. sem fjárlagagat ríkisstj. fékk um daginn. Þá langaði mig til að spyrja hæstv. fjmrh. þriðju spurningarinnar: Telur fjmrh. að ríkisstj. sé skuldbundin til að tryggja húsnæðislánakerfinu 1 050 millj., eins og lagt hefur verið til á lánsfjáráætlun fyrir 1984? Telur fjmrh. að ríkisstj. sé skuldbundin til að tryggja þessar 1 050 millj. til húsnæðislánakerfisins? Ég þarf ekki að sundurliða þessar 1 050 millj., ég gerði það áðan. Í fjórða lagi langar mig til að spyrja hæstv. fjmrh.: Það hefur verið samþykkt að fella niður lendingargjöld á Keflavíkurflugvelli vegna Norður-Atlantshafsflugs Flugleiða. Það er upphæð sem nemur líklega um 27 millj. kr. Þetta er gert á grundvelli sérstaks uppgjörs fyrir Norður-Atlantshafsflugið eitt. Þá langar mig til að spyrja: Leitaði fjmrn. eftir upplýsingum um heildarafkomu fyrirtækisins Flugleiða áður en rn. gerði þessa tillögu? Og í framhaldi af því spyr ég þá hvort þær upplýsingar, sem ég tel að rn. hafi aflað, um heildarafkomu fyrirtækisins hafi gefið tilefni til 27 millj. kr. styrks frá ríkinu til fyrirtækisins. - Þetta voru fjórar samræmdar spurningar til hæstv. fjmrh. Mig langar til að spyrja hæstv. forsrh.

Forsrh. virðist ekki vera í salnum. Ég skal reyna að gera gangskör að því að hann verði hér.

Og kannske sjútvrh. Það er ein lítil spurning til hans. Ætli sjútvrh. sé í húsinu?

Ég vona það. Ég hef óskað eftir því að þessir tveir ráðh. verði hér innan stundar og ég vona það. Það verður gert hlé þá á fundinum. - Hæstv. ráðh. ganga í salinn. Þá er fundarstörfum haldið áfram.

Mig langaði til að bera fram eftirfarandi spurningu til hæstv. forsrh.: Ábyrgist ríkisstj. 1 050 millj. kr. fjáröflun skv. lánsfjárlögum til húsnæðislánakerfisins og hefur hún gert um það samþykkt? Mig langaði til að spyrja hæstv. sjútvrh., vegna þess að við erum hérna að ræða lánsfjármál ríkissjóðs: Telur hæstv. sjútvrh. að fjárhagsvandi útgerðarinnar verði leystur án þess að ríkissjóður hlaupi undir bagga og afli lánsfjár og hvaða upphæðir gæti ráðh. þá nefnt í því sambandi?



Áður en lengra verður haldið vil ég minna hv. þdm. á brtt. frá Jóhönnu Sigurðardóttur og Guðrúnu Helgadóttur á þskj. 460. Sú brtt. er skv. þingsköpum komin of seint fram og þarf þá afbrigði við til þess að hún megi koma hér til umr. Ég ber það þá upp hvort þd. samþykki ekki að brtt. verði tekin fyrir.



Herra forseti. Það hefur komið fram að hæstv. ríkisstj. óskar eindregið eftir því að það frv. sem hér er til umr. verði afgreitt frá Alþingi í dag sem lög. Meginrökin sem fram eru færð fyrir þessari beiðni eru að verði frv. ekki samþykkt sem lög frá Alþingi í dag muni ekki vera kleift að ganga frá erlendu láni sem hæstv. ríkisstj. hefur ákveðið að taka. Það sýnir satt að segja sérkennilega fjármálastjórn á íslenska ríkinu og stjórn á þingstörfum hér að það skuli vera orðið spurning um nokkrar klst. hvort hæstv. ríkisstj. tekst að taka stórt erlent lán eða ekki. Svo knöpp er fjármálastjórn íslenska ríkisins orðin að hæstv. ríkisstj. verður að koma til Alþingis og biðja um að meðferð þessa máls ljúki á þessum sólarhring til að lántökuferillinn geti haldið áfram. Þessi ósk er ærið sérstæð. En hún er einnig mjög slæm vegna þess, eins og hér hefur greinilega komið fram í ræðu hv. þm. Guðmundar Einarssonar, að hæstv. ráðh. hafa hvergi nærri veitt nægileg svör við þeim grundvallarspurningum sem fram hafa verið bornar um þetta frv. Þetta frv. er annað meginfrv. ársins í efnahagsstjórn íslenska ríkisins. Ásamt fjárlögunum veitir þetta frv. megininnsýn inn í stjórn íslenskra efnahagsmála. Nú er gerð tilraun til þess að negla hv. Alþingi niður við það að ef það afgreiði ekki þetta frv. á þessum sólarhring eyðileggist möguleikar hæstv. ríkisstj. til að taka tiltekið erlent stórlán. Þess vegna er alveg ljóst að ef stjórnarandstaðan á Alþingi á verða við óskum hæstv. ríkisstj. og stuðla þannig að áframhaldandi erlendri lántöku skv. ósk ríkisstj. er frumskilyrði að ráðh. taki á eðlilegan hátt þátt í umr. og veiti skýr og greinargóð svör við þeim lykilspurningum, sem hafa verið bornar upp nú þegar í þessari umr. og verða bornar upp í þeim ræðum sem hér á eftir að flytja. Það er hvorki sæmandi hv. Alþingi né hæstv. ríkisstj. að ganga svo frá þessu frv. til lánsfjárlaga að ríkisstj. svari því ekki hvernig hún ætlar að fylla í þau stórvægilegu göt á lánsfjáráætluninni sem nú þegar liggja fyrir í þessu frv. Þegar þetta frv. var til umr. í hv. Nd. Alþingis 15. febr. s. l., 1. umr. um málið hér í hv. deild, gaf hæstv. fjmrh. út mjög skýra og afdráttarlausa yfirlýsingu fyrir hönd sjálfs sín og hæstv. ríkisstj. Þessi yfirlýsing var stutt en skýr. Hún fól í sér meginstefnuyfirlýsingu. Hún var á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Erlendar lántökur verða ekki auknar og það verður ekki aukinn yfirdráttur í Seðlabankanum frekar en orðið er og ríkissjóður er ekki afgreiddur með halla. Frekari álögur á fólkið koma ekki til greina.“ Ég vakti athygli á því við þessa 1. umr. að hér væri á ferðinni mjög merkileg yfirlýsing hjá hæstv. fjmrh., yfirlýsing sem væntanlega ætti að taka mark á því hún væri afdráttartaus og skýr snerti fjóra hornsteina í stefnu þessarar ríkisstj. Sá fyrsti var: Ekki aukning á erlendum lántökum. Annar var: Ekki verður aukinn yfirdráttur í Seðlabankanum. Sá þriðji var: Ríkissjóður verður ekki afgreiddur með halla. Sá fjórði var: Frekari álögur á fólkið koma ekki til greina. Í þingtíðindum taka þessar fjórar grundvallaryfirlýsingar aðeins fjórar línur en þær eru, eins og ég sagði áðan, mjög skýrar og augljósar. Það er höfuðnauðsyn, eigi að afgreiða þetta frv. í dag, að hæstv. ráðh. geri Alþingi skýra og afdráttarlausa grein fyrir því hvernig þeir ætla að framkvæma þessi fjögur höfuðatriði. Það er sérstaklega nauðsynlegt vegna þess að skv. upplýsingum sem ég fékk frá Seðlabankanum í morgun er einn af þessum fjórum hornsteinum nú þegar brostinn. Það hefur ekki verið staðið við þetta atriði. 15. febr. s. l., sama dag og hæstv. fjmrh. gaf yfirlýsingu sína var skuldastaða ríkissjóðs við seðlabankann 2 milljarðar 564 þús. kr. Mánuði síðar, 15. mars, hefur skuldastaða ríkissjóðs við Seðlabankann aukist um nær 200 millj. kr. 15. mars var skuldastaða ríkissjóðs við Seðlabankann 2 milljarðar 759 millj. kr. Nú spyr ég hæstv. fjmrh.: Hvernig getur það gerst þegar hæstv. ráðh. gefur út á Alþingi 15. febr. s.l. þá skýru og afdráttarlausu stefnuyfirlýsingu, svo notuð séu hans óbreyttu orð: „Það verður ekki aukinn yfirdráttur í Seðlabankanum frekar“, þá blasir það við að á fjórum vikum hefur hann aukist um nær 200 millj.? Hvað hefur gerst? Hvað hefur farið úrskeiðis? Hvernig stendur á því að þessi hornsteinn er nú brotinn? Er hæstv. fjmrh. ekki fær um að tryggja framgang þeirra stefnumiða sem hann hefur lýst hér á Alþingi? Hæstv. ráðh. hefur ekki kallað neinn blaðamannafund saman til þess að tilkynna að þessi hornsteinn sé brostinn. Hæstv. fjmrh. hefur heldur ekki kallað á fulltrúa stjórnarandstöðunnar til að tilkynna þeim að honum hafi ekki tekist að standa við þessa yfirlýsingu. Nei, þm. stjórnarandstöðunnar verða sjálfir að afla sér upplýsinga um að þetta hafi ekki tekist. Þess vegna liggur ljóst fyrir að á þeim fjórum vikum sem liðnar eru síðan hæstv. fjmrh. gaf þá yfirlýsingu að yfirdráttur í Seðlabankanum yrði alls ekki aukinn hefur hann aukist um 200 millj. króna. Ég spyr hæstv. fjmrh.: Hverjar eru skýringarnar? Hverjar eru ástæðurnar? En það sem er kannske meira virði: Hvernig stendur á því að hæstv. fjmrh. kom ekki í veg fyrir þessa aukningu á yfirdrættinum? Hæstv. ráðh. var búinn að skýra Alþingi frá því að það yrði gert, hann yrði ekki aukinn frekar. Alþingi á kröfu á að fá skýringar á því nú fjórum vikum seinna hvað brást. Hæstv. fjmrh. gaf einnig þá yfirlýsingu fyrir hönd hæstv. ríkisstj. í sömu ræðu á sama degi að erlendar lántökur verði ekki auknar. Því er spurt hér á Alþingi: Hvernig hyggst ríkisstj. og fjmrh. sérstaklega og forsrh., sem bera meginábyrgð á þessum málum, annars vegar fylla í það tveggja milljarða gat sem upplýst hefur verið að er í fjárlögunum og hins vegar fylla upp í þau göt og standa við þau fyrirheit sem fyrir liggja í þeirri lánsfjáráætlun sem hér er verið að fjalla um, en sem rækilega hefur verið rakið að ekki er til fjármagn fyrir án þess að auka erlendar lántökur? Stöndum við kannske líka frammi fyrir því innan fáeinna vikna að erlendu lántökurnar hafi hlaupið upp úr öllu valdi á sama hátt og við stöndum nú skýrt og greinilega skv. upplýsingum Seðlabankans frammi fyrir því að yfirdráttur ríkissjóðs hjá Seðlabankanum hefur haldið áfram upp úr öllu valdi? Hvar er festan í efnahagsstjórninni? Hvar er hin ábyrga fjármálastjórn? Hvar er hin trausta stjórn á ríkisfjármálunum? Hver er afstaða ríkisstj. sem hefur lýst því yfir að hún ætli sýknt og heilagt að gera þjóðinni grein fyrir því hvað hún er að gera?

Það er nú ekki hægt að komast að til að gera það.

Jú, það er alveg hægt að komast að til þess að gera það, hv. þm. Halldór Blöndal, því að ekki eru liðnar nema um 40 mínútur af þessum fundi og ég mun innan tíðar ljúka máli mínu. Þá mun á það reyna hvort þeir hæstv. ráðh., sem hv. þm. Halldór Blöndal hefur kosið að styðja hér á Alþingi, veita svör við þessum spurningum eða hvort í ljós kemur við lok þessara umr. að þessir hornsteinar eru allir meira og minna brostnir. Þeir voru fjórir. Ég hef nú þegar rakið að einn þeirra er brostinn. Yfirdrátturinn í Seðlabankanum hefur aukist um 200 millj. á fjórum vikum og er nú 2 milljarðar 759 millj. kr. og hefur ekki verið annað eins í áraraðir. Það er eins og ráðh. sé búinn að fá sér sérstaka brunaslöngu úr seðlabankanum sem sprauti fjármagni látlaust inn í ríkiskassann og þessi fyrrv. gagnrýnandi Seðlabankans uni nú glaður við það að sitja á ríkiskassanum þar sem Seðlabankinn dælir inn fjármagni svo hundruðum millj. skiptir í hverjum mánuði til viðbótar við algjört met í skuldasöfnum ríkissjóðs við Seðlabankann.

Það heitir slökkvistanga, ekki brunaslanga.

Það heitir brunaslanga fyrir vestan og verður kallað brunaslanga hér vegna þess að það á sérstaklega við þegar bruninn í ríkisfjármálunum er til umræðu. Fjórði hornsteininn sem hæstv. fjmrh. gat um var að frekari álögur á fólkið komi ekki til greina. Nú gerðist það á síðasta degi þingsins í síðustu viku að ríkisstjórnarmeirihl. í fjh.- og viðskn. Ed. lagði fram brtt. á skattafrv. hæstv. ríkisstj. Skv. þessum brtt. ætlar hæstv. ríkisstj. nú að hækka álagðan tekjuskatt á landsmenn. Við munum það allir, þm. í þessari hv. deild, að þegar hæstv. ríkisstj. lagði fram frv. sitt um tekju- og eignarskatt fyrir áramót bentum við rækilega á að í þessu frv. fælist íþynging skatta. Í fyrstu var reynt að bera á móti því uns í ljós kom að jafnvel ráðh. og sérstakir aðstoðarmenn þeirra, formaður og varaformaður Sjálfstfl., treystu sér ekki lengur til að halda því fram og viðurkenndu í verki við meðferð mátsins hér að nauðsynlegt væri að lækka þessa skattstiga. Almenningur í landinu gekk frá sínum skattaframtölum og almenningur í landinu gerði kjarasamninga í samtökum sínum mörgum hverjum, þó alls ekki öllum, en m. a. þó í Verslunarmannafélagi Reykjavíkur, í þeirri góðu trú að þeir skattstigar, sem tilkynntir höfðu verið á Alþingi af hæstv. ríkisstj. nokkrum vikum áður, mundu standa óbreyttir. En nú gerist það í síðustu viku að hæstv. ríkisstj. laumar inn í þingið till. um hækkun á þessum skattstigum, aukna skattinnheimtu af fólkinu í landinu. Ósvífnin er slík að í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed. er þessi nýja skattahækkun rökstudd með því að í nýgerðum kjarasamningum hafi fólk fengið meiri tekjur en reiknað var með í forsendum fjári. og þess vegna sé nauðsynlegt að hækka skattprósentuna. Þess vegna er atveg ljóst, hæstv. fjmrh., að þessi fjórði hornsteinn, um að frekari álögur á fólkið komi ekki til greina, brestur ef þær brtt., sem fulltrúar hæstv. ríkisstj. lögðu fram í Ed. s. l. fimmtudag, verða samþykktar. Það er satt að segja ærið sérkennilegt að þessir fulltrúar Sjálfstfl. skuli hér hvað eftir annað leggja fram till. um skattahækkanir. Ferill þessa tekjuskattsfrv. í þinginu var orðinn nægilega hróplegur fyrir þótt ríkisstjórnarmeirihl. bætti nú ekki um með því að sækja röksemdafærslu sína fyrir hækkaðri skattprósentu í nýgerða kjarasamninga. Mér er kunnugt um að þessi skattahækkun hefur komið forustumönnum í samtökum launafólks mjög á óvart. Þeir eru þeirrar skoðunar að með þessari skattahækkun sé komið aftan að þeim. Þeir hafi gert þessa kjarasamninga í trausti þess að skattarnir yrðu eins og tilkynnt hafði verið á Alþingi upp úr áramótum að ríkisstj. stefndi að. En með því að flytja skattahækkunartill. fyrir helgina í Ed. er verið að stuðla að því að taka hluta af þessari launahækkun beint inn í ríkissjóð.

Hver segir að þetta sé skattahækkun?

Hv. þm. Halldór Blöndal hefur ekki enn þá gert sér grein fyrir því að hækkun á skattprósentum skattstigans felur í sér hækkun á þeim sköttum sem greiddir eru, en hv.þm. kemst að því þegar hann greiðir skattana sína.  Ég skora á þm. að vitna í ræður á Alþingi, fara í samanlagðan texta sem hæstv. fjmrh. hefur flutt þjóðinni á undanförnum vikum og mánuðum, og finna því stað að sagt hafi verið að í kjölfar kjarasamninganna kæmi hækkun á skattstiganum. Hvar hefur það verið sagt að í kjölfar kjarasamninga kæmi hækkun á skattstiganum? Er einhver hér inni sem hefur heyrt ráðh. eða þm. ríkisstjórnarflokkanna segja það? Getur hv. þm. Friðrik Sophusson nefnt stað og stund þar sem sagt var að í kjölfar kjarasamninganna kæmi hækkun á skattstiganum? Auðvitað getur hann það ekki vegna þess að það var hvergi sagt. Það kom ekki í ljós fyrr en þessari brtt. var laumað inn í Ed. s. l. fimmtudag rétt áður en þm. gengu til veislu. Það verður ekkert burtu skafið með frammíköllum eða útúrsnúningum um hlutfall af launum að hæstv. ríkisstj. hefur ákveðið að hækka skattstigann í kjölfar kjarasamninganna. Það er eins skýrt eins og nokkuð getur verið. Það er greinilega sérstök framkvæmd á þeirri skattastefnu sem Sjálfstfl. telur sé sæma að hampa gagnvart þjóðinni. Herra forseti. Ég hef sérstaklega beint spurningum til hæstv. fjmrh. varðandi þessar tvær meginyfirlýsingar sem hann gaf hér, að yfirdráttur í Seðlabankanum og frekari álögur á fólkið kæmu ekki til greina. Ég vil svo að lokum ítreka þá spurningu sem hér hefur verið borin fram til bæði hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh.: Telja þeir kleift að ráða bót á þeim götum sem komið hafa í ljós á fjárlagafrv. og ráða bót á þeim lánsfjárvanda og þeirri lánsfjárvöntun sem mjög rækilega hefur verið rakin hér í umr. að er fyrir hendi, bæði gagnvart því frv. sem hér er til umr. og gagnvart vanda útvegsins, gagnvart vanda bænda og öðrum vanda atvinnuveganna? Telja þeir kleift að ráða bót á honum án frekari erlendrar lántöku? Ef þeir telja það væri mjög æskilegt að fá nánari skýringar á því í ræðustól á Alþingi með hvaða hætti því Alþingi er ekki sæmandi að afgreiða þetta frv. án þess að það komi skýr og greinileg svör við því. Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir í vetur mjög skýrt og greinilega að ef erlendar lántökur færu yfir 60% markið ætti ríkisstj. að segja af sér. Þá ætti hann að segja af sér. Þá ætti hæstv. forsrh. að segja af sér. Þá ætti ríkisstj. öll að segja af sér. Þessa yfirlýsingu sína hefur hæstv. fjmrh. síðan ítrekað. Við höfum upplýsingar um það að nú þegar sé markið komið upp í rúmlega 59% þannig að ljóst er að ekki er nema innan við eitt prósent eftir í þetta 60% mark. Í ljósi þessara yfirlýsinga, þessa stefnumiðs, er því nauðsynlegt að fá skýr svör við þeim spurningum sem bæði hv. þm. Guðmundur Einarsson og ég höfum borið fram. Ég vil svo að lokum vekja athygli hv. þingdeildar á svörum sem birt eru með nál. minni hl. fjh.- og viðskn. á bls. 23 við fsp. sem Ólafur Ragnar Grímsson og Páll Pétursson báru fram við iðnrh. á fundi í fjh.- og viðskn. þessarar deildar. Skv. þeim svörum sem þar eru gefin virðist það vera áform ríkisstj. að fjárfestingar til orkuframkvæmda verði á næstu þremur árum í kringum 1 milljarð kr. á hverju ári og árinu 1988 600 milljónir til 1 milljarður króna. Það er alveg ljóst að skv. þessum tölum verða ekki á þessu kjörtímabili neinar sérstakar stórframkvæmdir í orkumálum. Þess vegna vildi ég beina þeirri fsp. til hæstv. iðnrh. og ef hann er fjarstaddur til hæstv. fjmrh. hvort að baki þessum tölum, sem hæstv. iðnrh. hefur afhent Alþingi, liggi fyrir skýr og eindregin stefnumótun af hálfu ríkisstj. um orkuframkvæmdir á þessu tímabili. Ef svo er er alveg ljóst að ráðh. Sjálfstfl. og þingmenn Sjálfstfl. hafa hlaupið frá öllum sínum fyrri stóryrðum um nauðsyn stórra átaka í orkumálum á Íslandi og öll sú gagnrýni, sem þeir höfðu fram að færa á Alþingi á árinu 1980–1983, fellur dauð og ómerk og var þó ekkert eitt atriði sem þeir gagnrýndu eins harðlega í tíð þeirrar ríkisstj. og þetta.



Virðulegi forseti. Þau eru eiginlega dæmigerð fyrir hv. 7. þm. Reykv. hans síðustu orð. Þau hafa verið rauði þráðurinn í hans ræðum í mörg ár. Allt það sem kemur frá öðrum en honum sjálfum er dautt og ómerkt. En hann er áreiðanlega hér um bil einn um þá skoðun. Ég hef stundum sagt, og það er rétt hjá virðulegum 7. þm. Reykv., að mistakist stefna ríkisstj., að lækna það sem lækna þarf eftir óstjórnartímabil það sem á undan er gengið, þá eigi ríkisstj. að segja af sér - og ég þá kannske fyrst og fremst. Ekki vegna þess að ég búist við því að ríkisstj. hætti að stjórna, heldur vegna þess að fólkið í landinu á að staðfesta að það vilji þá stefnu aðhalds og þann lækningamátt sem í henni felst fyrir íslenskt þjóðfélag, en ekki að hún sé hrakin í burtu. Því það fer ekkert á milli mála að fólkið í landinu vill aðgerðir. Það skilur betur en Alþb.-menn hvernig ástandið er eftir það stjórnartímabil þegar þeir réðu mestu um fjármál landsins. Talað er um að erlendar lántökur megi ekki fara fram úr ákveðnu marki miðað við þjóðarframleiðslu. Það er alveg rétt. Það er sú prósentutala sem við tókum við. Sú prósentutala hefur ekki hækkað. Hækki hún er enn þá meiri vá fyrir dyrum en þó er og erum við þó löngu komin yfir hættumörk. Þess vegna er það óráð að haga sér á þann hátt að frekari erlendar lántökur eigi sér stað. Það sjá allir. Þeir þurfa jafnvel ekki að vera prófessorar til þess. Þjóðin öll skilur þetta. En lán sem eru nú í hættu, vegna þess að lánsfjárlagafrv., sem lagt var fram fyrir áramót um líkt leyti og fjárlög, er enn á dagskrá og komið langt fram í marsmánuð, eru skuldbreytingalán en ekki viðbót við þá óstjórn í erlendum lántökum sem átti sér stað hjá fyrrv. ríkisstj. þar með er þeirri spurningu svarað: Þá var talað um yfirdrátt til viðbótar við þann yfirdrátt sem þessi ríkisstj. tók við, um 200 millj. kr. á viðskiptareikningi á fjórum vikum. Hvaða blekkingartala er þetta? Hvert einasta fyrirtæki, hvort sem það heitir ríkisfyrirtæki eða íslenska þjóðfélagið og ríkissjóður, sem hefur viðskiptareikning í Seðlabanka Íslands, notar sinn viðskiptareikning fram og til baka yfir árið. Það er niðurstaða ársins, og hún liggur alls ekki fyrir núna, sem við getum borið saman við niðurstöður s. l. árs, en ekki hvernig hreyfingar eru inn og út á viðskiptareikningum frá einu tímabili til annars innan ársins. Ég veit ekki til þess að ég hafi kallað einn einasta blaðamannafund saman um fjárlögin. Ég veit ekki til þess að ég hafi kallað saman neitt annað en stjórnarandstöðuna til að skýra henni frá hvernig fjárlagadæmið stóð og hvernig útlitið var. Við erum hér að ræða þann vanda sem er uppsafnaður frá fyrri tíð, þann vanda sem kom í ljós eftir að fjárlög voru gerð, til þess, eins og ég hef marglýst, að bæði stjórn og stjórnarandstæðingar viti hvað blasir við. Og það eru breytt vinnubrögð frá því sem áður var þegar fjmrh. sat og gerði sín viðbótarfjárlög út allt árið og tilkynnti svo í lok ársins hvernig staðan var. Ég er að tilkynna núna hvernig hún hugsanlega verður, til að reyna að koma í veg fyrir að hún verði eins slæm og hún hugsanlega getur orðið. Ef menn kalla það slæm vinnubrögð að vera með fyrirbyggjandi vinnu í staðinn fyrir að standa uppi með vandann í lok tímabilsins þá þeir um það. Ég finn það á fólkinu í landinu að það kallar það ekki slæm vinnubrögð að fá að vita fyrir fram hvaða vanda er verið að sigla þjóðarskútunni út í ef ekkert er að gert. Þannig að skuldastaðan nú, eða má segja á hvaða tíma árs sem er fram að uppgjöri við Seðlabankann, er bara blekkingartala, m. a. af því að tekjur ríkissjóðs eru oftast nær minni í byrjun árs en í lok árs af eðlilegum ástæðum. Þetta er því einn blekkingarvefur virðulegs 7. þm. Reykv. í viðbót við alla hina. Ég vona að okkur takist að finna leiðir til að fylla þau göt sem talað er um í fjárlögum án þess að grípa til mikillar erlendrar lántöku. En ég er ekkert að útiloka að verið geti að önnur leið sé ekki til, ef ekki næst samstaða um aðgerðir, sem eru meira í því fólgnar að afla lánsfjár innanlands, draga saman á einhvern hátt. Hrakspár hv. 7. þm. Reykv. standast ekki vegna þess að stjórnin stendur sterk. Í stjórninni er algjör samstaða og Alþb., sem ekki hefur nein mál að flytja, tekst ekki með nokkurri þeirri leið sem því er töm og það reynir að beita að efna til sundrungar milli ráðh. Stjórnin stendur sterk. Hún stendur sterk saman um að stjórna þessu landi og hún er að mínu mati ekkert hrædd við það að fara í kosningar þegar í stað, ef á þarf að halda til þess að láta þjóðina dæma um þær leiðir sem hún fer nú til að komast frá þeim fjárlögum sem ég fékk hér og ég ætla að biðja hv. 7. þm. Reykv. að líta á. Það er gjöf frá Alþb., mér afhent af blaðamanni Þjóðviljans, og hann benti mér sérstaklega á gatið hér í miðjunni sem væri frá mér. Hin götin hljóta þá að vera frá ykkur, Alþb., frá Ragnari Arnalds. Hvað skyldu þau vera mörg? Eitt, tvö, þrjú, fjögur, fimm, sex, sjö, átta, níu - þau eru bara tíu. Og það eru þessi göt sem við verðum að reyna að fylla upp í sérstaklega.  Hvað snertir ásakanir um frekari álögur og hækkandi tekjuskatt vil ég undirstrika að ríkisstj. stefnir að því að skattbyrði hækki ekki á milli ára á fólki. Það hefur verið stefna ríkisstj. Það stendur í okkar plöggum. Og við það stöndum við. Ég vil leyfa mér að svara virðulegum 4. landsk. þm. sem heldur því fram að stjórnin sé ekki sú styrka fjármálastjórn sem lýst var í fjárlögunum. Sýnir það veikleikamerki að koma fram með vandann fyrir alþjóð og segja: Þetta er það sem við erum að glíma við.- Í staðinn fyrir að bíða til loka ársins og kynna þá vandann eins og hann þá er, í staðinn fyrir að segja frá honum eins og hann hugsanlega verður ef ekkert er að gert. Ég tel að ríkisstj. standi á þennan hátt sterk og samstæð. Hún ætlar hvorki að blekkja Alþingi né þjóðina. Hún kemur fram og segir: Þetta er það sem við verðum að horfast í augu við. Við verðum að finna leið út úr þessum vanda. Það er ekki veikleikamerki. Og þegar rn. skrifar öðrum rn. og stofnunum og fylgir eftir þeirri sparnaðarstefnu sem ríkisstj. hefur samþykkt, þá er það ekki veikleikamerki. Við erum að biðja um að fá að vita hvernig hvert og eitt rn. og hver stofnun ætlar að leysa það verkefni sem Alþingi Íslendinga hefur samþykkt að fela þeim. Það er að skera reksturskostnað niður um 5% og spara í launagjöldum um 2.5%. Það er ekki veikleikamerki.  Þá er deilt á það hvernig fjárlög hafi verið undirbúin. Fjárlögin eru undirbúin á hefðbundinn hátt. Þau eru ekki undirbúin á annan hátt nú en oft áður, alls ekki, nema þá kannske að því leytinu til að ég boðaði fund með stjórnarandstöðunni áður en fjárlögin voru lögð fram, áður en lánsfjáráætlun var lögð fram, til þess að hún gæti fylgst með því sem var að ske. Það getur verið að þar með sé brugðið út af hefðbundinni vinnu. Það er líka spurt: Eru eðlileg vinnubrögð að afgreiða lánsfjárlög með þeim götum sem lýst er í bréfi, líklega fjmrn., frá 3. mars? Ég álít að það sé. Ég álít að það sé eðlilegt að afgreiða lánsfjárlög eins og þau liggja fyrir. Ég er ekki kominn til með að segja að innlend lánsfjáráætlun, sem mest hefur verið deilt á, standist ekki. Ég var ásamt hæstv. félmrh. á fundum með forustumönnum lífeyrissjóðanna og við lögðum þar fyrir þá þá spurningu hvort þeir teldu raunverulega hægt með góðum vilja að ná þeirri skuldabréfasölu sem um gat í lánsfjárlögum. Það var talið hægt. Ég ítrekaði þá spurningu á seinni fundinum og það kom engin athugasemd við það. Þeir aðilar sem við vorum að ræða við, forustumenn sjóðanna, samþykktu að beina þeim tilmælum til þeirra sem ráða kaupunum. Annað gátu þeir ekki gert. Þar kemur spurningarmerkið inn í þessa mynd. En meðan ég hef ekki aðrar upplýsingar en þær sem ég fékk frá þessum aðilum, forustumönnum lífeyrissjóðanna, á fundum með þeim í fjmrn. breyti ég ekki minni trú á því að þessi árangur náist. Og sé spurt hvort ég ætli að halda fund með blaðamönnum og stjórnarandstöðu til að lýsa götum lánsfjárlaganna er því til að svara að ég hef ekki haldið einn einasta blaðamannafund og ég hef ekki hugsað mér að gera það. En það getur vel verið að ég biðji stjórnarandstöðuna um að koma á minn fund til þess að upplýsa hana, ef ég sé ástæðu til, og ég vona að ég liggi ekki undir ádeilu fyrir þau vinnubrögð frá stjórnarandstöðunni. Síðan er spurt: Er ríkisstj. skuldbundin að tryggja 1050 millj. kr. framtag til húsnæðismálakerfisins skv. lánsfjárlögum? Mitt svar hefur alltaf verið og er enn: Ef ríkisstj. nær ekki þeirri fjárhæð með sölu á skuldabréfum sem á að fara til húsnæðismálanna þá hef ég ekki peninga frá Alþingi til að greiða þetta út. Ef Alþingi ætlast til þess að ég borgi meira en ég hef milli handanna þá verður Alþingi að benda mér á leiðir til að gera það. En ég tel heiðarlegra, vegna þeirra sem hugsanlega sækja um lán, að segja: Ef peningar eru ekki til þá verður að fresta framkvæmdum. Það tel ég heiðarlegra en að hleypa fólki út í framkvæmdir sem verða þá kannske stöðvaðar og standa á dýrum vöxtum ónotaðar á einhverju byggingarstigi. En ég er alls ekkert að útiloka það heldur að alþm. eða þá ríkisstj. finni einhverja aðra leið til að standa skil á þessum 1050 millj sem virðulegur 4. landsk. þm. gat um. Þá er eftir síðasta spurningin sem hv. þm. beindi til mín, varðandi lendingargjöld Flugleiða, að þau verði niður felld. Það kom bráðabirgðauppgjör frá Flugleiðum á mitt borð sem ég hef ekki tekið afstöðu til. Ég hef hugsað mér að bíða með ákvarðanir. Þarna er um að ræða heimild fjmrh. til að fella niður lendingargjöld. Og heimild fjmrh. er ekki notuð af neinum öðrum en honum. En ég hafði hugsað mér að bíða eftir aðalfundi Flugleiða, sem mun verða 29., til að fá reikninga félagsins og biðja þá rétt til kvadda aðila, ríkisendurskoðanda og e. t. v. fleiri, a. m. k. ríkisendurskoðanda að gefa mér þær upplýsingar sem ég þarf til að taka ákvarðanir um niðurfellingu eða ekki niðurfellingu á lendingargjöldum til Flugleiða. Ég verð nú, virðulegi forseti, að fá að spyrja þá tvo virðulegu þm. sem í hlut eiga hvort ég hafi svarað þeim spurningum sem til mín var beint. Má ég fyrst spyrja virðulegan 7. þm. Reykv.?

Öllu má nú nafn gefa.

Öllu má nú nafn gefa. Það þýðir já á hans máli.

Ég var ekki búinn. Hæstv. ráðh. svaraði ekki þessu með skattstigann.

Ég svaraði því með skattstigann. Ég er með punktað hérna niður það sem ég sagði og ég skal endurtaka það: Að stefna ríkisstj. væri óbreytt, að skattbyrði mundi ekki hækka á milli ára.Þessu svaraði ég.



Herra forseti. Ég kem í ræðustól til að gera grein fyrir brtt. sem ég flyt á þskj. 460 ásamt hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur og snertir tekjur Erfðafjársjóðs. Um síðustu áramót tóku gildi lög um málefni fatlaðra, en með þeim lögum var kveðið á um stóraukin verkefni í þágu þroskaheftra og fatlaðra frá því sem verið hafði. Lög um aðstoð við þroskahefta og lög um endurhæfingu frá 1970 féllu úr gildi, en ákvæði um Framkvæmdasjóð öryrkja og þroskaheftra og Erfðafjársjóð, sem fjármagnað hafði framkvæmdir í þágu þroskaheftra og fatlaðra, voru felld inn í ákvæði nýju laganna. Skv. ákvæðum þeirra laga áttu tekjur Framkvæmdasjóðs fatlaðra að vera með þeim hætti að ríkissjóður átti að leggja sjóðnum til árlega næstu fimm árin a. m. k. jafnvirði 55 millj. kr., miðað við verðtag 1. jan. 1983, og í sjóðinn áttu einnig að renna tekjur Erfðafjársjóðs - og í aths. við þá grein í frv. kom skýrt fram að í sjóðinn áttu að renna óskertar tekjur Erfðafjársjóðs. Þessi ákvæði laga um málefni fatlaðra, sem samþykkt voru á s. l. Alþingi og tóku gildi um áramótin síðustu, voru þverbrotin við afgreiðslu fjárlaga. Skv. lögunum hefði framlag ríkissjóðs átt að vera 91 millj. kr. í stað 40 millj. kr. á fjárlögum. Það hækkaði aðeins um 40 þús. milli ára eða um 0.1% Skv. því er framlag ríkissjóðs til sjóðsins skert um 51 millj. kr. eða um 56%. Skv. lögunum áttu einnig tekjur Erfðafjársjóðs að renna til sjóðsins, sem áætlað er að verði á þessu ári 40 millj., en við fjárlagaafgreiðslu er það stórlega skert sem renna á til sjóðsins eða yfir 50% og er skv. fjárlögum aðeins 19 millj. og 400 þús. Er þar einungis um að ræða 215 þús. kr. hækkun milli ára eða 0.11%. Samtals nam því skerðingin á Erfðafjársjóði og framlagi ríkissjóðs skv. lögum í Framkvæmdasjóð fatlaðra um 71 millj. kr. eða tæplega 55%. Ég tel að fullyrða megi að engin framkvæmdaframlög hafi verið skert eins gífurlega í nýafgreiddum fjárlögum og framlög þessi sem renna áttu í framkvæmdir í þágu fatlaðra og þroskaheftra. Meðan fjárlögin gera ráð fyrir að framlög til einstakra framkvæmdaflokka hækki að jafnaði um 11% milli ára er hækkun á Erfðafjársjóði aðeins 0.11% milli ára, en framlag ríkissjóðs til Framkvæmdasjóðs fatlaðra einungis hækkað um 0.1% milli ára. Við fjárlagaafgreiðslu var gerð tilraun til að hækka framlagið úr ríkissjóði í Framkvæmdasjóð fatlaðra; þannig að framlagið yrði 55 millj. í stað 40, en 55 millj. er sú krónutala sem nýsamþykkt lög gera ráð fyrir og þá ekki gert ráð fyrir neinni verðtryggingu eins og þó var kveðið á um í lögunum. Þessi brtt. ásamt annarri, er kvað á um 50 millj. eða 10 millj. kr. hækkun, voru felldar við afgreiðslu fjárlaga. Ég sé því ekki að það þjóni neinum tilgangi þó á nýjan leik nú við afgreiðslu lánsfjárlaga, yrði reynt að ná fram hækkun á framlagi ríkissjóðs í framkvæmdasjóðinn. Ég vil þó freista þess nú ásamt hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur að reyna að ná fram leiðréttingu að því er snertir tekjur Erfðafjársjóðs og því er þessi till. flutt. Hér er um að ræða tekjur sem inn koma af erfðafjárskatti, eti ekki bein framlög úr ríkissjóði og ætti það að skipta nokkru máli. Þessar tekjur, sem inn koma, eiga lögum skv. að renna í Erfðafjársjóð, en skv. fjárlagaafgreiðslunni ætla stjórnvöld sér að taka yfir helming af þessum tekjum í ríkissjóð, sem renna eiga til framkvæmda í þágu fatlaðra. Um það mætti hafa mörg orð hve fráleitt er að ríkissjóður taki þannig bróðurpartinn af tekjum sem renna eiga til framkvæmda í þágu fatlaðra, en skatturinn er innheimtur á þeim forsendum. Ég læt nægja að vitna til orða núverandi formanns fjvn., sem hann viðhafði við fjárlagaafgreiðslu 1983 er hann fjallaði um vinnubrögð varðandi ráðstöfun á tekjum Erfðafjársjóðs. Núverandi formaður fjvn. sagði þá, með leyfi forseta: „Sé talið eðlilegt að lækka framlög til sjóðanna um félagsleg markmið, t. d. Erfðafjársjóðs, á að sjálfsögðu að gera það með breytingum á lögum. Sé það ekki gert er skatturinn innheimtur á fölskum forsendum.“ Ég hef áður vitnað til þess sem segir í aths. með frv. um málefni fatlaðra, en þar er skýrt tekið fram að óskertar tekjur Erfðafjársjóðs eigi að renna í framkvæmdasjóðinn. Ég tel að hæstv. félmrh. hafi staðfest þessa túlkun í síðustu viku þegar fjallað var um lánsfjárlögin við 2. umr., en þá sagði hæstv. félmrh., með leyfi forseta: „Það er ljóst að með þeirri lagabreytingu, sem tók gildi 1. jan. s. l., eiga tekjur Erfðafjársjóðs að renna óskiptar til Framkvæmdasjóðs fatlaðra.“ Óskiptar, sagði hæstv. félmrh. Ég er honum sammála og vænti þess að hann standi við orð sín og samþykki þá brtt. sem hér er fram borin. Nú er það iðulega svo að tekjur af erfðafjárskatti verða meiri en ráð er fyrir gert við fjárlagaafgreiðslu. Þannig var við fjárlagaafgreiðslu 1983 gert ráð fyrir að tekjur af erfðafjárskatti yrðu 21.6 millj. Skv. þeim upplýsingum sem ég hef nú varð innheimtur erfðafjárskattur á því ári 37 millj. og 53 þús. kr. eða um 48% hærri en ráð hafði verið fyrir gert, en einungis fóru 19 millj. 185 þús. af þeim tekjum til framkvæmda í þágu fatlaðra, sem þó er með lögum ætlað að renna óskertum til fatlaðra. Allt eins má gera ráð fyrir að þessar tekjur verði einnig hærri á yfirstandandi ári en gert var ráð fyrir í fjárlagaafgreiðslu, sem var um 40 millj. kr. Ef við gerum ráð fyrir sömu þróun og í fyrra, að tekjurnar verði 48% hærri en ráð er fyrir gert nú, þá yrðu tekjur af innheimtum erfðafjárskatti nálægt 60 millj. kr. eða sama upphæð og allt ráðstöfunarfé Framkvæmdasjóðs fatlaðra er á yfirstandandi ári. Það mundi þýða í raun að framlag frá ríkissjóði sjálfum væri ekkert því að fullar tekjur kæmu á móti af innheimtum erfðafjárskatti. Ég tel það því enga ofrausn né mundu sliga ríkissjóð þó að auk þessa 40 millj. kr. framlags, sem skv. fjárlögum á að renna í framkvæmdasjóðinn, gæti Alþingi fallist á að tekjur Erfðafjársjóðs af innheimtum erfðafjárskatti rynnu að fullu til sjóðsins, eins og lög gera ráð fyrir, til þess að hægt væri að einhverju leyti að standa við öll þau loforð og fyrirheit sem í nýsamþykktum lögum um málefni fatlaðra felast. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til að rökstyðja þá knýjandi þörf sem er fyrir aukið framlag í framkvæmdasjóðinn frá því sem nú er ráð fyrir gert í fjárlögum. Þá þörf rökstuddi ég ítarlega við afgreiðslu fjárlaga og sé ekki ástæðu til að endurtaka hér. Ég tel að allt stefni í að framkvæmdasjóðurinn geti ekki staðið við þegar gerðar skuldbindingar, hvað þá að hægt sé að byrja á nýjum framkvæmdum sem knýjandi þörf er á, ekki síst fyrir fjölfötluð börn, en þar ríkir nú neyðarástand, eins og rækilega kom fram við afgreiðslu fjárlaga og svæðisstjórn Reykjavíkur hefur gert fjvn. grein fyrir. Sú brtt. sem hér er flutt mundi bæta þarna nokkuð úr, en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „16. gr. orðist svo: Þrátt fyrir ákvæði 4. gr. fjárlaga fyrir 1984, 07971 Erfðafjársjóður, skulu allar tekjur af innheimtum erfðafjárskatti renna í Erfðafjársjóð, sbr. og 35. gr. laga nr. 41 1983.“ Ég vil benda hæstv. forseta á að það vantar inn í brtt. sem hér hefur verið lögð fram: fjárlaga fyrir 1984. Ég hef gert ráðstafanir til þess að það verði leiðrétt og að réttu þskj. verði dreift til þm. Vænti ég þess að þm. geti sameinast um þessa brtt., sem leyst gæti það neyðarástand sem nú ríkir hjá fjölda fatlaðra í landinu.



Herra forseti. Vegna ræðu hv. 2. landsk. þm. varðandi erfðafjárskatt vil ég til viðbótar því sem ég sagði við 2. umr. um lánsfjárlög taka fram að eftir er að ganga frá skilum við gildistöku nýrra laga um málefni fatlaðra að því er varðar erfðafjárskatt og Erfðafjársjóð. Það mál er núna í undirbúningi og þegar hafnar viðræður milli rn. um það mál. Því liggur ekki endanlega fyrir hver stefnan verður á þessu ári. Ég ætla að leitast við að svara nokkrum spurningum sem hv. 4. landsk. þm. beindi til mín í sambandi við húsnæðismálin. Þetta verður einhvers konar framhaldsþáttur því ég á ósvarað mörgum spurningum hv. þm. í fyrirspurnatíma. Væntanlega verður um þetta framhaldsþáttur á morgun á þingi. Í sambandi við skyldusparnaðinn vil ég endurtaka það, sem ég hef áður sagt, að í nýju frv., sem er til afgreiðslu á hv. Alþingi, í félmn. þessarar deildar, eru vissir möguleikar á breytingum að því er varðar skyldusparnaðinn. Hann er furðulegur. Gegnum skyldusparnað fóru t. d. yfir 500 millj. kr. s. l. ár, en niðurstaðan varð sú að sparnaður var mínus í árslok í staðinn fyrir að vera plús. Reglurnar um skyldusparnað í þessari veru eru því greinilega orðnar úreltar og þarf að gera á þeim breytingar. Ég geri ráð fyrir, miðað við þá athugun sem við höfum látið fara fram, að með tiltölulega litlum breytingum, sem lagt er til að gera á títtnefndu frv., verði hægt að hægja á gegnumstreymi skyldusparnaðarins svo nemi miklu stærri upphæðum en nú, jafnvel stærri en gert er ráð fyrir í lánsfjárlögunum sjálfum. Þetta verður að sjálfsögðu ítrekað við hv. félmn. þegar málið verður lagt fyrir til 2. umr., sem væntanlega verður innan skamms. Þar með tel ég að fyrstu og annarri spurningu hv. þm. hafi verið svarað. Þriðja spurningin var um hvort ráðh. telji að sérstök fjáröflun, 200 millj., og fjáröflun frá lífeyrissjóðunum muni skila sér. Ég get aðeins endurtekið það sem ég hef sagt áður: Ég tel að svo verði. Ég vil bæta því við í sambandi við lífeyrissjóðina, eins og raunar kom fram hjá hæstv. fjmrh. áðan, að um þetta var fundað sérstaklega hvað eftir annað með fulltrúum lífeyrissjóðanna og náðist við þá viðunandi samkomulag að okkar mati. Ég lýsti því hér við 2. umr. um þetta mál að fyrstu tveir mánuðir þessa árs bentu til þess að lífeyrissjóðirnir hefðu tekið við sér að því er þetta varðar þar sem skil þeirra til Byggingarsjóðs ríkisins í janúar og febrúar voru tæpar 100 millj. kr. á móti aðeins 36 millj. fyrstu tvo mánuði ársins 1983. Á þetta mun reyna. Ég hef enga ástæðu til á þessari stundu að vefengja lífeyrissjóðina um þetta hlutverk þeirra. Ég mun leggja mjög sterka áherslu á það og hef þegar gert það við Húsnæðisstofnun að gerður verði samningur við hvern lífeyrissjóð út af fyrir sig um greiðsluskil ársins 1984. Það hefur aðeins verið beðið eftir samþykkt lánsfjáráætlunar til þess að hægt væri að ganga formlega að slíkum samningum, en undirbúningur undir þá samninga er þegar hafinn og eru þeir tilbúnir til útsendingar. Fjórða spurning hv. þm. var um hvort ég áliti að ríkisstj. væri skuldbundin að leggja 1050 millj. kr. í húsnæðiskerfið miðað við lánsfjárlögin. Ég hef þegar svarað að því er varðar lífeyrissjóðina og ég get bætt því við að ég tel að mismuninn, sem er 360 millj., sé tvímælalaust skylda ríkissjóðs að tryggja, þ. e. sérstök fjáröflun upp á 200 millj., skyldusparnaður 45 millj. og lán frá Atvinnuleysistryggingasjóði 115 millj. Ég endurtók við 2. umr. málsins að skv. lögum á ríkissjóður að tryggja Atvinnuleysistryggingasjóði það fjármagn sem löggjafinn skyldar hann til að láta af hendi. Samþykkt lánsfjáráætlunar leggur skyldu á Atvinnuleysistryggingasjóð sem ríkissjóður er þar með skuldbundinn að sjá um að verði innt af hendi. Í 5. og 6. spurningu hv. þm. vitnar hann í framkvæmdaáætlun frá húsnæðismálastjórn, sem fjh.- og viðskn. hafði fengið frá stjórninni, þar sem kemur fram að að þeirra mati muni vanta 437 millj. kr. Ég hef ekki annað svar við þessu en það að sú áætlun er byggð á óskalista Húsnæðisstofnunar.  Ég vil geta þess hér þessu til viðbótar, sem ég kom lauslega inn á við 2. umr. þessa máls, að til viðbótar við till. í lánsfjárlögum samþykkti ríkisstj. að viðskrh. og félmrh. hæfu viðræður við Seðlabanka og fulltrúa viðskiptabanka og sparisjóða um að þessir aðilar tækju að sér að veita sérstakt framkvæmdalán til framkvæmdaaðila í byggingariðnaði. Þessi lán voru áætluð á bilinu 115–140 millj. kr. Viðræður um þessa fjáröflun eru hafnar og búið að halda tvo fundi um þetta og þeim viðræðum verður haldið áfram. Ef samningar nást, sem ég hef vissar ástæður til að halda, er það viðbótarfjármagn við það sem kemur fram í lánsfjárlögum og lánsfjáráætlun og kemur örugglega að mjög góðum notum við framkvæmd þessa máls. Ég held, herra forseti, að ég sjái ekki ástæðu til að lengja þessar umr. Ég tel að þessar skýringar frá minni hálfu séu í samræmi við þá túlkun sem ég hef á þessu máti og ég vík ekki frá henni í neinum atriðum.



Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Einarsson beindi þeirri spurningu til mín hvort ríkisstj. ábyrgist 1050 millj. kr. til húsnæðismálakerfisins. Ég vísa til þess sem hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh. hafa hér sagt. Ég tel að með samningum við lífeyrissjóði og eftir öðrum leiðum sé tryggt eins vel og frekast er kostur að þetta fjármagn fáist.



Ég vil áður en hv. þm. tekur til máls geta þess að þessum fundi verður að ljúka kl. 4. Áður hafði verið umtal um að fundurinn gæti haldið áfram eitthvað lengur en nú hefur það ráðist að svo getur ekki orðið. Er þá gert ráð fyrir fundarhléi á tímabilinu fjögur til fimm, en þá hefst fundur að nýju.



Vill hæstv. forseti upplýsa að ósk hverra fundinum er lokið kl. 4.?

Það er mér sagt skv. ósk Alþfl. sem hefur staðið að þessu samkomulagi.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar upplýsingar. Ég vil fyrst beina orðum mínum til hæstv. forsrh. Það er hluti af þessu samræmda prófi sem hv. 4. landsk. þm. hóf áðan að leggja fyrir hæstv. ráðh. Hv. 4. landsk. þm. spurði: Ábyrgist ríkisstj. lánsfjáráætlunina eins og hún hefur verið samþykkt fyrir Húsnæðisstofnunina? Þetta var spurning hv. 4. landsk. þm. Guðmundar Einarssonar. Svar hæstv. forsrh. var: Ríkisstj. ábyrgist þetta eins og fjmrh. og félmrh. sögðu. En þeir sögðu tvennt. Hæstv. félmrh. sagði: Það verður staðið við áætlunina - og hann margendurtók að staðið yrði við áætlunina. En hæstv. fjmrh. sagði í raun og veru allt annað. „Ég tryggi ekki fé nema skuldabréf seljist,“ sagði hæstv. ráðh. orðrétt. Hvað þýðir þetta? Það þýðir að öll sú fjármögnun Húsnæðisstofnunar ríkisins sem byggist á skuldabréfasölu er í óvissu, þ. e. bæði 200 millj. kr. sérstaki sparnaðurinn og 525 millj. kr. lántökurnar hjá lífeyrissjóðunum og þá er ég bara að tala um Byggingarsjóð ríkisins. Ég bið hæstv. forsrh. að bera sig saman við félmrh. og fjmrh. um það hvorum ráðh. hann er sammála. Ég óska eftir því að hann tali við þá báða í einu þannig að ekkert fari á milli mála vegna þess að hæstv. fjmrh. er ekki hér í salnum núna. Ég treysti ráðh. ekki betur en svo að ég tel nauðsynlegt að þeir beri sig saman um það sem þeir segja á hv. Alþingi. En hérna er greinilegt að hæstv. forsrh. hefur komið sér upp framsóknarlegu fyrirkomulagi, hann vitnar í tvo ráðh. og segist vera sammála þeim, þeir segja í rauninni sitt hvað. Fyrir formann Framsfl. breytir það í rauninni engu, hann getur sennilega verið sammála þeim báðum, en þeir sögðu gersamlega sitt hvað í þessu efni. Fjmrh. vísaði því frá sér að hann bæri á þessu ábyrgð umfram það sem skuldabréfasölunni nemur en félmrh. sagði: Ríkissjóður borgar allt. Nú er það svo, herra forseti, að hæstv. fjmrh. hefur lagt á það mjög ríka áherslu að stjórnarandstaðan greiði sem mest hún má fyrir afgreiðstu þessara mála. Hann mun einnig hafa óskað eftir því að hið sama gildi í Ed. þar sem stjórnarliðið er með uppsteyt gegn skattahækkunartillögum ríkisstj. Það er útilokað, herra forseti, að ræða um þessi mál, lánsfjáráætlun, öðru vísi en að hæstv. fjmrh. sé viðstaddur. Ég óska þess vegna eftir því að kallað verði á hæstv. fjmrh. hingað inn en ég mun halda áfram ræðu minni vegna þess að ég ætlaði að varpa orði á aðra ráðh. og þó einkum hæstv. félmrh., Hér fóru fram ítarlegar umr. við 2. umr. um lánsfjáráætlun og lánsfjárlög. Ég bið menn að átta sig á því, m. a. hæstv. félmrh., að hér er ekki verið að afgreiða lánsfjáráætlun. Það er ríkisstj. sem hefur afgreitt lánsfjáráætlun, Alþingi er ekki að fjalla um lánsfjáráætlun út af fyrir sig heldur er Alþingi að fjalla um frv. til lánsfjárlaga sem lánsfjáráætlun byggist á. Þess vegna getur t. d. Húsnæðisstofnun þegar í stað gengið frá sínum útlánaáformum skv. lánsfjáráætlun ríkisstj. Húsnæðisstofnun þarf í raun og veru ekki að bíða neitt frekar eftir Alþingi í þessum efnum og skjóta sér á bak við Alþingi varðandi seinagang við afgreiðslu á áætlun Húsnæðisstofnunarinnar. En Húsnæðisstofnunin hefur þegar gengið frá annarri áætlun en þeirri sem við höfum fengið að sjá. Hæstv. félmrh. viðurkenndi á miðvikudaginn í síðustu viku að hann hefði leyniáætlun undir höndum. Hann endurtók það á fundinum áðan að hann væri með þessa leyniáætlun og hún verður birt allra náðarsamlegast þegar Alþingi er búið að afgreiða lánsfjárlögin en fyrr fá menn ekki að sjá þetta plagg. Ég vil segja við hæstv. félmrh.: Ég tel þetta ekki boðleg vinnubrögð. Ríkisstj. hefur óskað eftir því að stjórnarandstaðan hafi gott samstarf við stjórnarliðið um afgreiðslu lánsfjáráætlunar á þessum sólarhring. Ég segi: Það er engin ástæða til þess að verða við þeirri beiðni hæstv. ríkisstj. ef hæstv. félmrh. er að leyna stjórnarandstöðuna lykilplöggum frá opinberum stofnunum. Þess vegna geri ég kröfu til þess hér og nú að hæstv. félmrh. sýni Alþingi niðurskurðarplaggið, leyniplaggið, sem hann var með hér í vasanum á miðvikudaginn var en skammaðist sín fyrir og vildi ekki sýna þinginu. Komi hann með niðurskurðarplaggið þannig að unnt verði að afgreiða þessi mál. Skv. áætlun húsnæðismálastjórnar vantar 269 millj. kr. upp á áætlunina 7. febrúar. Auk þess er viðurkennt að Atvinnuleysistryggingasjóður borgi ekki neitt og þar koma þá 115 millj. kr. til viðbótar. Svo er gert ráð fyrir því að skyldusparnaður skili ekki 45 millj. heldur þurfi að borga með honum 30 millj. króna, þar skakki 75 millj. kr. Hæstv. félmrh. sagði áðan að hugmyndir um breytingar á skyldusparnaði væru þannig útbúnar að þær myndu tryggja stóraukið fé á þessu ári, jafnvel meira en þarna er gert ráð fyrir. Ég spyr hæstv. félmrh.: Hvaða greinar - númer óskast tiltekin - í stjórnarfrv. um húsnæðismál mundu í verki tryggja betri skil skyldusparnaðar en hér er um að ræða? Í öðru lagi spyr ég hann: Af hverju gekk hann ekki inn á það, sem stjórnarandstaðan bauðst til fyrir áramótin, að afgreiða þennan kafla húsnæðismálalaganna til þess að þessi þáttur yrði þá tryggður? Fyrir utan þann vanda sem hér er rakinn er bersýnilegt að mjög erfitt verður að ná af lífeyrissjóðunum nema um 400 millj. kr. í Byggingarsjóð ríkisins og auk þess er 200 millj. kr. sérstök fjáröflun óviss. Hér er þess vegna um að ræða vanda upp á mörg hundruð millj. króna. Nú skora ég á hæstv. félmrh. að fara að fordæmi hæstv. fjmrh., viðurkenna gatið, koma til stjórnarandstöðunnar, þingsins og þjóðarinnar og segja: Ég ætla að stoppa upp í þetta gat en það lýtur svona út núna. Ég skora á hæstv. félmrh. að gera þetta frekar en að stinga höfðinu í sandinn eins og mér sýnist að hann ætli því miður að gera. Ég vil enn fremur spyrja hæstv. félmrh. að því hvernig hann ætlar að skera niður áætlun húsnæðismálastjórnar um 269 millj. kr. því að það er þó tala sem hann viðurkennir, þ. e. frá áætlun húsnæðismálastjórnar 7.2. og til lánsfjáráætlunar. Hvaða lánaflokkar eru það sem á að skera niður? Eru það lán til dagvistarstofnana? Eru það lán til elliheimila? Eru það lán til orkusparnaðarbreytinga á íbúðarhúsnæði? Eru það lán til öryrkja með sérþarfir? Eru það G-lán, eru það F-lán? Hvaða lán eru það sem hæstv. ráðh. ætlar að láta skera niður? Ég geri kröfu til þess að hann svari þessari spurningu því hann hefur þegar mótaðar hugmyndir um það hvernig það á að gerast. Það hlýtur að vera vegna þess að hann hefur haft þessa lánsfjáráætlun fyrir framan sig í marga mánuði, og hlýtur að hafa gert sér grein fyrir þessum hlutum. Hæstv. félmrh. er kannske að hugsa um að fækka útborguðum lánshlutum í ár, er hann að því? Í athugasemdum með áætlun Byggingarsjóðs ríkisins 7. febrúar 1984 segir: „Nýbyggingar, frumlán vegna 925 íbúða, 17% fækkun frá 1983. Þeir sem ekki hafa átt íbúð fá lánin í tveimur hlutum, fyrri hlutann mánuði eftir að íbúðin varð fokheld og seinni, hlutann sex mánuðum síðar.“ - Svo kemur setningin, takið eftir: „Aðrir fá miðað við óbreytt fyrirkomulag.“ Verður staðið við þessa setningu, já eða nei? Ég óska eftir að hæstv. félmrh. svari þeirri spurningu skýrt hér á eftir. Vegna þess að Húsnæðisstofnunin er þegar búin að éta þetta ofan í sig fyrir hönd hæstv. félmrh., eða hvað? Í bréfi hennar til Kjartans Jóhannssonar dagsett 5. mars s. l. segir orðrétt: „Ljóst er að einhverjar frestanir á lánaveitingum verða að eiga sér stað til ársins 1985.“ Hérna stendur fullum fetum í plaggi sem er prentað í nál. minni hl. að fresta eigi lánshluta til ársins 1985 en hæstv. félmrh. neitar þessu á Alþingi á miðvikudaginn var og fullyrðir að engu eigi að fresta af lánshlutum Húsnæðisstofnunar. Þessu verður hann að svara alveg skýrt. En Húsnæðisstofnunin segir líka um þessa frestun: „Það mætti hugsa sér að fresta fyrsta hluta lána til þeirra sem gera fokhelt frá.l. júlí og ekki eiga íbúð fyrir. Skv. hefðum og venjum ættu þeir að fá fyrsta hlutann til greiðslu í nóv.-des. n. k.“ Getur þetta fólk gert sér vonir um að fá fyrsta hlutann greiddan í nóv.-des. n. k.? Ég er að spyrja um þetta vegna þess að ef svar félmrh. er já mun ég gera ráðstafanir til þess að þjóðin fái að vita af því þannig að húsbyggjendur viti hvaða loforð ráðamenn þessara mála hafa gefið, enda getur hér verið um að ræða úrslitaatriði í fjárhag þessa fólks. Síðan segir í plaggi Húsnæðisstofnunarinnar vegna þess að þar er gert ráð fyrir að fresta þessum lánshluta frá í nóv.-des. yfir á árið 1985: „Ef þessari lánveitingu yrði frestað myndi sjóðurinn afgreiða fyrri hluta 1. hluta vegna 700–800 íbúða á árinu 1984 miðað við áætlun frá 7. febr. s. l.“ - sem var um 925 íbúðir. Síðan segir hér: „Einnig mætti fresta lánveitingum til þeirra sem leggja inn umsóknir til kaupa á eldra húsnæði frá 1. apríl til júníloka n. k. Þá mundi sjóðurinn afgreiða G-lán vegna 1850–1900 íbúða á árinu 1984 miðað við áætlun 7. febr. s. l.“ Í þessu plaggi frá Húsnæðisstofnun er sem sagt verið að segja í fyrsta lagi: Dregið verður að borga því fólki sem er að byggja á fyrri hluta þessa árs. - Og í öðru lagi: Dregið verður að borga því fólki sem er að kaupa íbúð á þessu ári. Félmrh. verður að gera hreint fyrir sínum dyrum í þessu efni, það hefur honum ekki tekist ennþá. Þessari umr. má ekki ljúka án þess að það sé alveg skýrt hvað hér er verið að tala um. Ef hins vegar verður farið eftir þeirri niðurskurðarstefnu, sem félmrh. er að pukrast með í leyniáætluninni frá því 22. febr., er verið að skera niður íbúðarbyggingar um 25% frá árinu 1983 þannig að ávinningur af lánshækkuninni um 50%, sem félmrh. er að hrósa sér af, er allur þotinn út í veður og vind af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi þeirri að ríkisstj. hefur beitt sér fyrir svo mikilli kjaraskerðingu að miklu færri einstaklingar geta nú byggt eða keypt íbúðir en áður hefur verið. Það er meginástæðan að fólk getur ekki byggt. En í öðru lagi vegna þess að ætlunin er að fresta útborgunum þannig að með þessari afstöðu sinni er ríkisstj. að gera að engu þá djörfu og skynsamlegu ákvörðun að hækka lánin um 50%. Hæstv. félmrh. hefur einnig greint frá því að hann ætli ekki bara að skera niður Byggingarsjóð ríkisins. Þá kem ég að athugasemd nr. 2 í mínu máli, en þetta var athugasemd nr. 1 sem ég var með núna. Athugasemd nr. 2 er varðandi Byggingarsjóð verkamanna. Hann á að greiða á þessu ári skv. áætlun í nýbyggingar 405.6 millj., reyndar var búið að lækka þá tölu aðeins í seinni plöggum. Það er sem sagt gert ráð fyrir því að hann eigi að borga þetta. Nú er áætlun ríkisstj. að framkvæmdum verði frestað við verkamannabústaði. Búið er að fara þess á leit við verkamannabústaðina í Kópavogi og verkamannabústaðina í Reykjavík að framkvæmdum verði frestað. Þessu háttar þannig til í Reykjavík að íbúðir eru í byggingu á þremur svæðum, á Eiðsgranda er verið að ljúka við allmargar íbúðir, í Ártúnsholti eru hafnar framkvæmdir við 10 grunna, auk þess sem gerðir hafa verið samningar við verktaka um verulegar framkvæmdir á Ártúnsholtssvæðinu, og í þriðja lagi er um að ræða íbúðir í Neðstaleiti, 31 íbúð. Stjórn verkamannabústaðanna í Reykjavík auglýsti þessar íbúðir til sölu. Hún birti auglýsingu í blöðunum um að á árinu 1984 yrðu til úthlutunar 200 íbúðir í Reykjavík, 100 í nýbyggðum verkamannabústöðum, þ. e. 70 í Ártúnsholti, 31 í Neðstaleiti og 100 í endursöluíbúðum eða alls 200 íbúðir í Reykjavík. Stjórn verkamannabústaðanna í Reykjavík situr þessa dagana á fundum við að úthluta þessum íbúðum og 900 umsækjendur bíða eftir niðurstöðum nefndarinnar. Sömu dagana tilkynnir ríkisstj. stjórn verkamannabústaðanna í Reykjavík að skera eigi niður fjármagn til verkamannabústaðanna um 1/4 og greinilegt er að allur þessi niðurskurður í Reykjavík kæmi niður á framkvæmdum í Ártúnsholti og í Neðstaleiti vegna þess að gerðir hafa verið bindandi samningar varðandi framkvæmdir á Eiðsgranda sem taka þá fjármuni sem þar hefur verið samið um og yrðu að hafa algjöran forgang. Skv. áætlun verkamannabústaðanna í Reykjavík var gert ráð fyrir eftirfarandi upphæðum til bygginga á þessu ári frá ríkinu: 1. Eiðsgrandi 50.6 millj. kr. 2. Ártúnsholt 72.1 millj. kr. 3. Neðstaleiti 24 millj. kr. Eða samtals í Reykjavík 146.7 millj. kr. sem er langt til helmingurinn af framkvæmdafé verkamannabústaðanna á þessu ári. Nú hefur verið farið fram á að þessi tala verði skorin niður úr 147 millj. kr. niður í 102 millj. kr. Af þessum 102 millj. kr. mundi fara 51 millj. til að ljúka Eiðsgrandaframkvæmdinni. Þá eru eftir 50 millj. kr. til þess að vinna að verkefnum sem kosta 96 millj. kr. og þá er eftir að svíkja það fólk sem nú er verið að úthluta íbúðum til af stjórn verkamannabústaðanna í Reykjavík. Ég óska eftir því að félmrh. hugleiði það eitt augnablik hvort auðveldara verður fyrir lífeyrissjóðina að kaupa skuldabréf af þeirri ríkisstj. sem er búin að svíkja fyrirheitin um félagslegar íbúðabyggingar sem skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna voru tengd með órjúfanlegum hætti. Ég er sannfærður um að þessi svik á markmiðunum um félagslegar íbúðarbyggingar munu draga verulega úr áhuga ýmissa lífeyrissjóða á því að kaupa skuldabréf af Byggingarsjóði ríkisins og Framkvæmdasjóði á þessu ári. Ég vil spyrja hæstv. félmrh.: Er það ætlun ríkisstj. að ganga svona nærri verkamannabústaðakerfinu eins og hér er verið að tala um? Er samstaða um það innan ríkisstjórnarflokkanna að gera svo? Um það spyr ég vegna þess að á bak við ályktun stjórnar verkamannabústaðanna í Reykjavík eru atkvæði allra stjórnarmanna þar og þeir eru úr fimm stjórnmálaflokkum. Ég held að nauðsynlegt sé að hæstv. félmrh. geri hreint fyrir sínum dyrum í þessu efni vegna þess að með slíkri árás á verkamannabústaðakerfið væri verið að skemma það mjög verulega og ég óttast að sá skaði verði ekki bættur nema á mjög löngum tíma. Það er til lítils að bæta húsnæðislánakerfið í landinu með því að taka fjármuni af þeim sem helst þurfa á stuðningi að halda, en það er það sem núv. ríkisstj. er að gera. Hún er að hopa með þau félagslegu markmið sem voru sett á síðasta kjörtímabili um eflingu verkamannabústaðakerfisins og notar að sínu leyti fjármuni úr verkamannabústaðakerfinu til þess að hækka lánin á öðrum vettvangi þar sem hún hefur í raun og veru einnig eyðilagt sín handaverk með kjaraskerðingu og stórkostlegri óvissu um allt húsnæðislánakerfið. Forustumenn Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja gengu nýlega á fund félmrh. og gerðu honum grein fyrir áhyggjum sínum vegna niðurskurðar á félagslega íbúðabyggingakerfinu. Stjórn verkamannabústaðanna í Reykjavík hefur skrifað félmrh. bréf út af þessu máli. Ég spyr hann sem sé: Er ætlun hans að halda fast við þessi niðurskurðaráform? Ég minni hæstv. félmrh. á að sveitarfélögin hafa þegar gert ráð fyrir útgjöldum vegna verkamannabústaðanna á sínum fjárhagsáætlunum. Reykjavíkurborg hefur þegar gert ráð fyrir að þessar framkvæmdir í Reykjavík, sem ég nefndi áðan upp á u. þ. b. 146 millj. kr. í verkamannabústöðum á þessu ári, haldi áfram í ár þannig að það er inni í fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar. Þess vegna væri líka mun óeðlilegra að ganga fram eins og ríkisstj. hugsar sér að gera. Nú hef ég lokið, herra forseti, að fara yfir nokkur atriði varðandi húsnæðislánakerfið. Ég á eftir fjögur atriði sem mig langaði til þess að ræða við hæstv. fjmrh. og bið um að hann verði kvaddur á vettvang.

Ég vil spyrja hv. ræðumann hvort við gætum ekki sæst á að fresta nú fundinum vegna þess að það eru aðeins 5 mínútur eftir af fundartímanum. Við byrjum svo aftur kl.17:00 og þá vona ég að hæstv. fjmrh. verði viðstaddur og ég skal reyna að tryggja það.

Já, ég fellst á það, herra forseti. - Fundarhlé. Herra forseti. Í fyrri hluta ræðu minnar í dag ræddi ég nokkuð um stöðuna hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Ég lagði fyrir félmrh. fáeinar spurningar og bað hann m. a. um að greina frá þeirri leyniáætlun sem hann kvaðst hafa undir höndum en hefði ekki viljað sýna þinginu fyrr en eftir að búið væri að samþykkja lánsfjárlögin. Það þótti mér fullseint svo að ég skoraði á hæstv. ráðh. að gera þinginu þegar í stað grein fyrir þessari leyniáætlun úr því að hún er til á annað borð. Nú vill svo illa til að hæstv. ráðh. er ekki kominn í salinn né heldur hæstv. fjmrh., sem einnig er rétt að varpa á orði í sambandi við þessa áætlun 

Því getur forseti ekki svarað, en ég skal gera gangskör að því að hann verði hér viðstaddur.

Já, herra forseti. Ég held þá áfram máli mínu þar sem hæstv. fjmrh. er kominn í salinn. Hæstv. fjmrh. greindi frá því í ræðu sinni í dag m. a. að ríkisstj. mundi ekki stuðla að neins konar skattahækkunum. Það var í tilefni af fsp. frá hv. 7. þm. Reykv. Þá sagði hæstv. fjmrh. að það væri stefna ríkisstj. að skattbyrði aukist ekki milli ára. Og við það stöndum við, sagði hæstv. fjmrh. Nú vill svo til að í þessum töluðum orðum fjmrh. var haldinn fundur í Ed. Alþingis. Þar var í ræðustól hv. 9. þm. Reykv., Ólafur Jóhannesson, sem komst þannig að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Ég vil taka það fram að eins og sakir standa nú er ég andvígur öllum hækkunum, öllum tillögum um hækkun á skattaprósentunni og mun þar af leiðandi greiða atkvæði gegn þessum brtt. sem meiri hl. fjh.- og viðskn. hefur flutt á,þskj. 443.“ Hér hefur hv. þm. Ólafur Jóhannesson tekið undir viðhorf stjórnarandstöðunnar í þessu efni, að ríkisstj. er í raun og veru með þessum till. sínum í Ed. að hækka skatta og auka skattbyrði frá því sem gert hafði verið ráð fyrir. Og hv. þm. Ólafur Jóhannesson lætur ekki hér við sitja að gagnrýna ríkisstj. fyrir þessa skattahækkun, sem er óvefengjanleg, heldur segir hann: Það eru óviðfelldnar röksemdir sem ríkisstj. flytur í þessu máli. Hverjar eru röksemdirnar? Að ríkisstj. þurfi að taka aftur kjarasamningana, sem gerðir voru 21. febr. s. l., a. m. k. að hluta til. Hv. þm. Ólafur Jóhannesson hefur þannig látið ríkisstj. heyra þau sjónarmið sem heyrast alls staðar í þjóðfélaginu núna, að rökstuðningurinn af hálfu hæstv. fjmrh., skattahækkunarráðherra núv. ríkisstj., sé í hæsta máta óviðfelldinn. Að það sé verið að rífa niður þá kjarasamninga sem nýlega voru gerðir. Ég held að þetta sé alveg óyggjandi sönnun um það að hæstv. fjmrh. hefur ekki staðið við þau orð sem hann sagði hér í ræðustólnum kl.3 í dag: Skattbyrði aukist ekki milli ára. Og við það stöndum við. Þetta hefur ekki gengið eftir. Það liggur alveg óvefengjanlega fyrir. En það er fleira, hæstv. fjmrh., í ræðunni sem flutt var hér áðan sem ég vildi gera aths. við. Næst það að bent er á að ríkisstj. ætli sér að skera niður rekstrarkostnað um 5% og launaútgjöld hjá ríkinu um 2.5% á þessu ári eða samtals um 204–300 millj. kr. Ég kallaði hér fram í hjá hæstv. ráðh. og spurði: Hversu mikill er sparnaðurinn orðinn, hvað hefur þegar verið gert í þessu máli? Og hæstv. fjmrh. skildi þetta svo að það mætti ekki spyrja um málið fyrr en árið væri allt. Það sem ég var að spyrja um er einfaldlega þetta: Hvaða ákvörðun um sparnað hefur verið tekin hér og nú? Hvaða ákvörðun um sparnað hefur verið tekin hér og nú, hæstv. ráðh.? Ég endurtek þá spurningu. Og vegna þess að eftir því sem lengri hluti líður af árinu, eftir því verður að ná fram meiri niðurskurði til þess að jafna fjárlögin frá því sem gert hafði verið ráð fyrir, er spurningin þessi: Hvað hefur verið gert þegar í stað til þess að tryggja þann sparnað á rekstri og launaútgjöldum ríkissjóðs sem fjárlögin gera ráð fyrir? Þau mál sem hér hafa verið rædd eru auðvitað mjög þýðingarmikil í sambandi við fjárfestingar- og lánsfjáráætlunina. En ég ætla ekki að fara út í þau frekar, heldur aðeins að víkja að lánsfjáráætluninni sjálfri umfram það sem ég hef þegar gert og snertir sérstaklega húsnæðismálin. Ég var búinn að rekja nokkuð aths. mínar í sambandi við Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna. Ég kem þá næst að erlendum lántökum. Erlendar lántökur koma fram í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun á bls. 25. Nú vildi ég biðja hæstv. fjmrh. og embættismenn hans að fara með mér í gegnum þá töflu um peningamál, erlend lán og greiðslujöfnuð sem er á bls. 25 í lánsfjáráætluninni. Þar er gert ráð fyrir því að löng erlend lán í lok þessa árs verði 37.5 millj. kr. Stutt vörukaupalán verði 4.6 milljarðar kr. 

Forseta er ókunnugt um það. Ég hugsa að hann hafi aðeins vikið sér frá. En ég vil ítreka það að ég átti tal um það við hæstv. ráðh. að þess væri óskað að hann yrði við þessar umræður hér kl. 5 og hann hét mér því fyrir u. þ. b. klukkutíma.

Mér er ómögulegt, herra forseti, að halda þessum umr. áfram nema hæstv. fjmrh. sé hér.

Ég hef verið upplýstur um það að hæstv. ráðh. sé að gegna þingskyldum sínum í Ed. Hann er þar við atkvgr. svo ég vona að þetta verði ekki langur tími.

Það ku vera knappt á dalnum hjá stjórnarliðinu í Ed. Stjórnarandstaðan skilur það að hæstv. ráðh. þurfi þangað í atkvgr. núna. Ég ætla aðeins, meðan hæstv. fjmrh. víkur sér frá, að benda á einn þátt í lánsfjáráætluninni sem er nauðsynlegt að skoða sérstaklega. Það er þróun peningamála og útlánaaukning bankanna. Það er gert ráð fyrir því í lánsfjáráætlun ríkisstj. að útlánaaukning bankanna á þessu ári verði 1605 millj. kr., 1605 millj. kr. á öllu árinu eða 11.9% aukning. Það væri fróðlegt fyrir hæstv. viðskrh. að líta á þessar tölur, að öll útlánaaukning bankanna á þessu ári átti að vera 1605 millj. kr., því að í janúar einum var búið að lána út af þessari tölu, hæstv. viðskrh., 728 millj. kr. Viðskrh. ætlaði að láta bankana lána út 1605 millj. kr. en í janúar var hann búinn með 728 millj. kr. Það eru því fleiri en ríkissjóður sem eru með gat og fleira en lánsfjáráætlun sem er eins og gatasigti í stefnu þessarar ríkisstj. Í peningamálum stendur heldur ekki steinn yfir steini. Ég vil spyrja hæstv. viðskrh. hér og nú: Hvaða ráðstafanir hefur hann gert til þess að tryggja það að útlánaþróun bankanna fari ekki á þessu ári langt fram úr þeim mörkum sem ríkisstj. hefur sett? Aðeins í janúarmánuði lánuðu bankarnir út 45% af allri aukningunni sem átti að vera á árinu, og svarið er hvað?

Það hefur þegar verið samið við þá banka sem hafa lánað umfram það sem áætlað var og sektarfé sem geti verið innan þess ramma sem ætlað er.

Það þýðir það, hæstv. viðskrh., ef þú vildir halda áfram að ræða þetta við mig, að það er meiningin að bankarnir auki sín útlán á ellefu mánuðum ársins, takið eftir því, á ellefu mánuðum ársins um 800 millj. kr. Þýðir það það? Á öll útlánaaukning bankakerfisins á tímabilinu febr. til 31. des. 1984 þá að vera 800 millj. kr.? Það hlýtur að vera svo. Hæstv. viðskrh. vefst að vísu tunga um höfuð í þetta skipti, svo ég noti þau orð sem hæstv. iðnrh. hefur fyrir okkur stundum. Hér hef ég komið á framfæri einu atriði í sambandi við peningamálastefnu ríkisstj., efnahagsmálastefnu hennar, sem er í algerri óvissu og ólagi og ríkisstj. veit í raun og veru ekki hvernig hún ætlar að leysa. Síðan kem ég að öðru atriði af því að hæstv. fjmrh. er nú kominn á ný. Og það er þetta: Í lánsfjáráætluninni er gert ráð fyrir því að löng erlend lán verði í lok þessa árs 37.5 milljarðar kr. og að stutt vörukaupalán verði 4.6 milljarðar kr. Upp í þetta fáist síðan útflutningsbirgðir upp á 2.5 milljarða og gjaldeyrisstaða upp á 3 milljarða sem batni á þessu ári um 500 millj. kr. Hún á að batna á þessu ári um 500 millj. kr. þannig að nettóstaðan við útlönd í lok þessa árs verði 36.6 milljarðar, neikvæð um 36.6 milljarða kr., sem þýðir 58.5% af vergri þjóðarframleiðslu. En nú hefur verið upplýst að þessi tala sé hærri, m. a. vegna þess að hin verga þjóðarframleiðsla er minni en þarna er gert ráð fyrir, þannig að raunverulega er hér um að ræða tölu upp á 59.2% eða svo. En auk þessa stefnir ríkisstj. og hæstv. fjmrh. í miklu meiri erlendar lántökur. Og nú bið ég hann, hæstv. ráðh., að skrifa niður og spyr hann: Eru þetta tölur sem eru fjarri lagi? Í fyrsta lagi hefur verið rætt um það að útgerðin þurfi 400–500 millj. kr. til að breyta stofnlánum sínum og 300–450 millj. kr. í rekstrarlán. Í öðru lagi hefur hæstv. iðnrh. lofað erlendum lánum í skipaviðgerðir, sem ekki eru í þessum plöggum hér, upp á 150 millj. kr. Í þriðja lagi er talað um að bændur eigi að fá breytingu á sínum lausaskuldum. Þar er talað um nokkuð óvissa upphæð, en við skulum segja að hún sé á bilinu 100–150 millj. kr., og það hefur komið fram í landbn. Nd. að bankastjóri Búnaðarbankans telur að þetta fé verði ekki lánað nema sem erlent fé, endurlánað erlent fé. Í fjórða lagi liggur það fyrir að ríkisstj. vill ábyrgjast erlent lán fyrir Arnarflug, verulega upphæð. Frv. um það mál liggur fyrir þinginu. Verður fróðlegt að hafa umr. um það fyrirtæki hér. Hún verður örugglega mjög ítarleg. Í fimmta lagi liggur það núna fyrir að hallinn á ríkissjóði verður ekki 400 millj. heldur 2000 millj. eins og þetta lítur út núna. Það er auðvitað verið að tala um að minnka hann, en 2000 millj. að öllu óbreyttu. Í sjötta lagi hefur hæstv. fjmrh. sjálfur lýst því yfir og ríkisstj. að innlend lánsfjáröflun verði 300–400 millj. kr. minni á þessu ári en gert er ráð fyrir í lánsfjáráætluninni. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. af þessu tilefni: Hvaða framkvæmdir eru það sem á að skera niður í lánsfjáráætluninni um 300–400 millj. kr.? Eða ef það er ekki ætlunin, þá er fjmrh. að segja með því að það eigi að auka við erlendar lántökur sem þessu nemur. Ég vil einnig benda honum á að auðvitað er hallinn á ríkissjóði bein ávísun á auknar erlendar lántökur vegna þess að halli á ríkissjóði gengur á gjaldeyrisforðann og á móti slíkum halla er dregið á yfirdráttarréttindi okkar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þær tölur sem ég nefndi hérna, sex tölur upp á 2–3 milljarða kr., er ekki hægt að leggja saman og segja: Erlendar skuldir aukast sem þessu nemur. En ég fullyrði að ríkisstj. ætlar sér þegar að bæta við a. m. k. 1.5 milljarði kr. í erlendar lántökur og versnandi gjaldeyrisstöðu skv. þeim upplýsingum sem fyrir liggja. Það er sem sagt búið að sjá það fyrir að erlendar lántökur ríkisstj. aukast um 1–1.5 milljarð. Það eru alveg óyggjandi tölur fyrirliggjandi í þessum efnum. Og hvað þýðir það? Fyrir hverjar 600 millj. kr. sem erlendar skuldir aukast um þá hækkar hin heilaga prósenta um einn. 600 millj. kr. til viðbótar þýða 60.2%. Og 600 millj. þar til viðbótar þýða 61.2%. Þannig að aukist hinar erlendu skuldir um 1.2 milljarða kr. þá fer þetta hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu upp í 61–62%. Það er óvefengjanlegt. Ég skora á hæstv. fjmrh. að afsanna það að þær tölur séu réttar sem ég fer hér með. Ég skora á hann að gera grein fyrir því, lið fyrir lið, hvað það er sem er rangt í þeirri talnafærslu sem ég hef hér rakið. Ég spái því þess vegna, eins og staðan er núna, að nettóstaða þjóðarbúsins við útlönd, sem er auðvitað það sem máli skiptir, það er 5. dálkur í töflunni á bls. 25 í lánsfjáráætluninni, ég spái því að þessi tala, sem er þarna 36.6 milljarðar, verði miklum mun hærri þegar árið er á enda runnið. Ég rökstyð það með því að gjaldeyrisstaðan, sem á árinu öllu átti að batna um 500 millj., hefur versnað frá áramótum, á tveimur mánuðum um 1.3 milljarða kr., sem þýðir að þessi tala, nettóstaðan við útlönd, er af þessari ástæðu einni orðin 800 millj. kr. hærri nú þegar en er í þessu plaggi. Það er mismunurinn á þeirri áætlun sem hér er upp á 500 millj. og reyndinni sem er 1300 millj. kr. verri gjaldeyrisstaða frá áramótum en var þá. Þessi tafla á bls. 25 stenst ekki. Og það verður gengið eftir því að menn geri hana upp í lok ársins 1984, þannig að það komi ótvírætt fram hvað hér hefur í raun og veru gerst. Því að þessi tafla, eins og hún er hér nú, mun ekki standast próf veruleikans. Og mér sýnist reyndar að hæstv. ríkisstj. ætlist ekki til þess að þessar tölur standist próf veruleikans. Mér sýnist að ríkisstj. ætlist ekki til þess að það sé í raun og veru tekið mark á henni í þessu efni, og að hún ætli sér í þessu eins og í sambandi við fjárlögin að hlaupa út með málið eftir nokkra mánuði og segja: Við sáum þetta ekki fyrir, það er gat, þetta er einhverjum öðrum að kenna en okkur. Og berja sér á brjóst og segja: Sjá, hvað við erum hér heilagir, við komum til ykkar með vandann. Og þið eigið að þakka okkur fyrir það. Þó að sama ríkisstj. hafi lýst því yfir að hún hafi verið kosin í landinu til þess að leysa þennan vanda. Ég tel þess vegna í sambandi við erlendar lántökur að þar standi ekki steinn yfir steini. Fjórði þátturinn sem ég ætlaði að gera að umtalsefni var í sambandi við peningamálaáætlun ríkisstj. Ég rakti það fyrir hæstv. viðskrh. áðan að það er gert ráð fyrir því að aukning útlána á árinu nemi um 1600 millj. og það eru þegar í janúar farnar út 700 millj. af þessari upphæð. M. a. s. hæstv. forsrh. hefur gefið út yfirlýsingu um að hann telji ástæðu til að hafa áhyggjur af þessari þróun í peningamálum. En hæstv. viðskrh. var að enda við að lýsa því hér yfir, þannig að það sé á hreinu, að útlánaaukning bankanna á ellefu mánuðum eigi að vera 800 millj. kr. Og það skal verða gengið eftir því að hann sjái til þess að það verði framkvæmt. Það verður fróðlegt að sjá hvernig hann ætlar að framkvæma það, því að ég er sannfærður um að hann getur það ekki. Hann getur ekki framkvæmt þetta, það er óframkvæmanlegt við þessa stöðu. Þetta sýnir í rauninni betur en allt annað að allt talið um það að ríkisstj. hafi leyst efnahagsvandann er tóm vitleysa og blekking. Hún hefur ekki leyst neinn efnahagsvanda. Hún hefur breytt hinum mikla verðbólguvanda þjóðfélagsins í vanda alþýðuheimilanna í landinu. Allt annað er hér í uppnámi. Hæstv. ríkisstj. segir: Við ætlum að ná auknu fé með innlendri lánsfjáröflun. Og þá kem ég að fimmta atriðinu sem ég ætlaði hér að nefna. Þegar lánsfjárlagafrv. kom inn í þingið var gert ráð fyrir því að afla heimilda til innlendrar lánsfjáröflunar upp á 478 millj. kr. á almennum markaði. Ég er hér ekki að tala um lífeyrissjóðina. Nokkrum vikum síðar fékk ríkisstj. vitrun, þetta væri eiginlega of lág tala, það væri nauðsynlegt að hækka þessa tölu. Og áður en varði var komin brtt. inn í lánsfjárlagafrv. í Ed. og þar með fór þessi tala upp í 600 millj. kr. Og þetta var bara tala, það var ekkert annað á bak við það, en ríkisstj. fylltist bjartsýni á að hægt væri að auka innlendan sparnað í þessu efni upp á 122 millj. kr. Í þessu bjartsýniskasti í Ed. færði hún töluna í 1. gr. lánsfjárlagafrv. upp í 600 millj. kr. En svo fóru menn að horfa framan í veruleikann og menn fóru að skyggna hið mikla gat og mæla það á alla vegu. Og sjá, þá kemur þriðja yfirlýsing fjmrh. í sambandi við innlendan sparnað. Hún gengur út á það að innlend lánsfjáröflun verði ekki 800 millj. heldur lækki um 300–400 millj. þaðan í frá. Þannig er talan sem upphaflega var 478 millj. og seinna 600 millj. nú orðin allt, allt önnur. Þetta ber auðvitað vott um yfirgengilegan hringlandahátt. Ég fullyrði að mennirnir vita ekkert hvað þeir eru að gera. Þeir sulla þarna inn einhverjum tölum rétt til þess að draga úr einhverjum pólitískum óþægindum sem þeir verða fyrir á vissum stað og stund, en þeir hafa ekki hugmynd um það hvað kemur út úr þessum hlutum. Þeir vita ekkert um það, enda hafa engin rök komið fram í þessu efni. En í tilefni af þessu, að ríkisstj. er sjálf búin að segja að þetta eigi að lækka um 300–400 millj. kr., þá spyr ég fjmrh. aftur: Hvaða framkvæmdir í lánsfjáráætluninni á að skera niður fyrir þessar 300–400 millj. kr.? Hvaða framkvæmdir eru það? Ég óska eftir að gefnar verði um það upplýsingar áður en málið fer héðan úr deildinni. Ég vil fá að vita hvaða framkvæmdir það eru. Ef ekki er ætlunin að skera niður neinar framkvæmdir, þá er ætlunin að taka erlend lán, og ef ekki er ætlunin að taka erlend lán þá á að stunda seðlaprentun í Seðlabankanum með ávísun á gjaldeyrisforðann sem minnkar nú dag frá degi. Þetta var fimmta atriðið, virðulegi forseti, sem ég vildi nefna í sambandi við þessa lánsfjáráætlun. Í sjötta lagi vildi ég koma að því sem ég hef kallað harðnandi samkeppni um sparifé landsmanna. Ljóst er að ríkið tekur meira til sín en áður af sparifé landsmanna. Í viðtölum fjh.- og viðskn. Nd. kom fram að forustumenn bankanna hafa mjög miklar áhyggjur af þeirri stöðu sem þeir eru í um þessar mundir. Bankarnir geta ekki boðið svona ávöxtunarkjör, sögðu bankastjórarnir sem ræddu við fjh.- og viðskn. Nd., en þeir voru þá að bera sig saman um þau ávöxtunarkjör sem ríkissjóður býður. Það kom líka fram í þessum viðtölum að lífeyrissjóðirnir töldu að þeir væru ekki nauðbeygðir til þess að taka skuldabréf frá Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna eins og verið hefur. Vegna þess að það er hagstæðara fyrir okkur, sögðu fulltrúar lífeyrissjóðanna, að vera með okkar fjármuni inni í bönkunum á almennum bankareikningum en að kaupa bréf af byggingarsjóðunum. Einnig kom fram að þeir töldu að aðrar sparnaðarhugmyndir ríkisins, sparnaðarform, væru enn þá hagstæðari en bankarnir. Þannig að hér bítur hvað í rófuna á öðru. Ríkisstj. býður núna bestu kjör á skuldabréfum á almennum markaði sem eins og sakir standa virðist vera völ á. Það er það sem ríkisstj. býður. Hvar kemur það niður? Það kemur í öðru lagi þannig fram að þá verður minni sparnaður í bönkunum sem þó standa næstir ríkissjóði að því er sparnaðarform varðar. Þar á eftir koma svo fjárfestingarlánasjóðirnir, þ. e. byggingarsjóðirnir og Framkvæmdasjóður. Dæmið horfir þannig við lífeyrissjóðunum - ég vil biðja hæstv. ráðh. að athuga það, sem þeir hafa vafalaust gert - að þeir velta fyrir sér: Hvar er best að ávaxta fé lífeyrissjóðanna núna? Er það hjá Byggingarsjóði ríkisins eins og það hefur verið? Það er ekki þar. Ljóst er að hagstæðustu kjörin eru núna að liggja með féð inni í bönkunum eða að kaupa eitthvað af þeim sparnaðarformum sem ríkið býður upp á almennum markaði. Þannig að fjárfestingarlánasjóðirnir mæta afgangi. Forustumenn lífeyrissjóðanna sögðu þegar við vorum að ræða við þá núna fyrir nokkrum vikum: Við eigum nóga aðra möguleika. Við þurfum ekki að fara með okkar sparnað í fjárfestingarlánasjóðina. Og það var annað sem þeir bentu á sem er mjög athyglisvert, að eftirspurn eftir lánum frá lífeyrissjóðunum er beint frá almenningi. Hún er meiri núna en verið hefur vegna þess að fólk telur óhagstæðara að taka lán í bönkunum en hjá lífeyrissjóðunum. Þannig að menn seilast eftir lánum í lífeyrissjóðunum í miklu stærri stíl núna en áður hefur verið. Við þessa niðurstöðu skapast vandi í fjárfestingarlánasjóðunum og ríkið situr eftir með vandann án þess að geta rönd við reist vegna þess að hin nýju sparnaðarform ríkisins framleiða ekki peninga í landinu, þau auka ekki sparnað nettó frá því sem verið hefur í verulegum mæli. Niðurstaðan verður sú að ríkið verður að greiða hærra verð fyrir sparnaðarformin en nokkru sinni fyrr. Menn taka lán á almennum markaði og draga þannig úr áhuga lífeyrissjóðanna um leið á því að koma til móts við fjárfestingarlánasjóði ríkisins. Þannig að þetta gengur alls ekki upp. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. þessarar spurningar: Er hann þeirrar skoðunar að fjárfestingarlánasjóðirnir séu í hættu vegna þess að fjármagnið hljóti að leita annað eins og sakir standa? Ég hef hér, virðulegi forseti, rakið fáein atriði úr þessari fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Í fyrsta lagi tel ég mig hafa sýnt fram á að samkeppnin um sparifé fer harðnandi og skapar erfiðleika við að sjá fram úr fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Í öðru lagi hef ég sýnt fram á að ríkisstj. hefur haft í frammi ótrúlegan hringlandahátt í sambandi við hugmyndir um innlendan sparnað. Í þriðja lagi tel ég mig hafa sýnt fram á að peningamálastefna ríkisstj. fyrir árið 1984 var þegar komin úr böndunum í janúarlok hið sama ár, 1984. Í fjórða lagi tel ég að hér hafi komið fram að erlendar lántökur stefna í mikið hærri tölu en áður hafði verið gert ráð fyrir. Þegar þetta er allt lagt saman, erlendar lántökur, peningamálastefnan í heild, innlend sparifjármyndun, og stöðu ríkissjóðs bætt við sést að ríkisstj. hefur þegar á tiltölulega stuttum ferli kveðið upp yfir sjálfri sér mjög þungan dóm. Stefna hennar í efnahagsmálum hefur mistekist að öðru leyti en því að hún hefur látið alþýðu landsins borga niður verðbólguna. Þannig er staðan í dag. Ekkert hefur verið tekið á hinum raunverulegu efnahagsvandamálum á Íslandi. Í upphafi máls míns rakti ég í fimmta lagi hvernig staðan er hjá Byggingarsjóði verkamanna og ég bar fram fsp. til hæstv. félmrh. í þeim efnum. Ég vil þá að allra síðustu víkja að því atriði sem ég nefndi í upphafi máls míns, þ. e. í sjötta lagi, það er í sambandi við Byggingarsjóð ríkisins. Hæstv. félmrh. er vonandi ekki mjög langt undan núna? Væri hægt að nálgast hann, ráðh.? Er hann farinn vestur?

Þetta er nú besti kafli ræðunnar.

Þú skalt fá að hlusta á hann aðeins lengur ef þú vilt.

Þakka þér fyrir.

Virðulegi forseti. Ætli hæstv. félmrh. sé horfinn úr þinghúsinu?

Það er verið að athuga það hvort hæstv. félmrh. er í húsinu?

Er það ekki fljótgert að kanna það, það er ljósatafla hérna frammi. Er ekki hægt að gá hvort það er lifandi á ráðh.? Jú, það er. Í upphafi máls míns í dag ræddi ég nokkuð um Byggingarsjóð ríkisins og bað hæstv. félmrh. að gera grein fyrir þeirri leyniáætlun sem hann skýrði frá á miðvikudaginn var að hann hefði í fórum sínum um Byggingarsjóð ríkisins. Mér hefur í dag borist bréf frá Húsnæðisstofnun ríkisins, dags. 19. mars 1984, undirritað Katrín Atladóttir. Þar eru upplýsingar um lán frá Byggingarsjóði ríkisins og áform á árinu 1984. Þar eru allt aðrar tölur en í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun og þar eru allt aðrar tölur en koma fram í nál. minni hl. fjh.- og viðskn. Nd. Það er nokkuð sérkennilegt þegar verið er að fjalla um svona mál í þinginu og það er ekki til að greiða fyrir afgreiðslu þeirra þegar menn eru að hringla aftur og fram með atriði í máli sem hefur legið fyrir langtímum saman til meðferðar í þinginu. Skv. þessu plaggi, sem ég fékk í dag frá Húsnæðisstofnun ríkisins og er ekki merkt trúnaðarmál, kemur fram að gert er ráð fyrir því að í nýbyggingar fari á árinu 1984 550 millj. kr., en það voru 600 millj: í áætluninni 7. febr. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því að í eldri íbúðir fari á þessu ári 357 millj. kr., en í áætluninni frá 7. febr. voru þetta 477 millj. kr. Það er niðurskurður á lánum til eldra húsnæðis upp á 120 millj. kr. Gert er ráð fyrir því í þessari áætlun að leiguíbúðir og heimili fyrir aldraða fái 34 millj. kr. í ár, en í lánsfjáráætluninni er gert ráð fyrir 65 millj. í þessu skyni. Það er skorið niður um meira en helming. Ýmsir framkvæmdaaðilar eiga að fá skv. lánsfjáráætlun 125 millj. kr., en hér er gert ráð fyrir 93 millj. kr. Þannig að árangurinn af samningum félmrh. við bankana um framkvæmdaaðilana er hér metinn á 33 millj. kr. Loks er gert ráð fyrir því í þessari áætlun að önnur lán nemi 63 millj. kr., en það var í áætluninni, sem við höfðum til meðferðar í fjh.- og viðskn., 99 millj. Niðurstaðan af þessum tölum verður 1 milljarður 97 millj. kr. í þessari leyniáætlun sem félmrh. vildi ekki sýna okkur. Hvernig á svo að skera niður lánin skv. hugmyndum þeim sem hér er gerð grein fyrir og mér eru sendar frá Húsnæðisstofnuninni núna áðan? Jú, svarið liggur fyrir. Það er svona, með leyfi forseta: „Skv. ákvörðun ríkisstj. eiga þeir sem eru að eignast sína fyrstu íbúð að fá sín lán í tveimur hlutum, fyrri hlutann mánuði eftir að íbúðin varð fokheld og seinni hlutann 6 mánuðum síðar óbreytt. Aðrir fá lánin þrískipt með svipuðum hætti og á árinu 1983 að frátöldum þeim sem gera fokhelt frá 1. júlí n. k. til septemberloka n. k. og eru ekki að eignast sína fyrstu íbúð, fá ekki sinn fyrsta hluta fyrr en á árinu 1985, en ekki í nóv. og des. eins og verið hefur undanfarin ár.“ Það er þessi niðurskurður á lánsréttindum fólks sem hæstv. félmrh. hefur verið að fela fyrir Alþingi undanfarna daga. Niðurstaðan verður þess vegna sú að í þessari áætlun er gert ráð fyrir frumlánum vegna um 760 íbúða á árinu 1984. Þessari tölu neitaði hæstv. félmrh. í umr. á miðvikudaginn var. Ég endurtek: Er þessi tala enn röng og ef hún er röng, hvernig ætlar þá ráðh. með öðrum hætti að láta enda ná saman hjá Húsnæðisstofnun ríkisins á árinu 1984? Í þessari áætlun, sem mér barst í dag frá Húsnæðisstofnuninni, er líka gert ráð fyrir því að skera G-lánin mjög verulega niður og fresta þar útborgun. Ég ætla ekki að fara út í það frekar. Ég hafði lagt ákveðnar spurningar fyrir hæstv. ráðh. og ég vona að hann svari þeim hér á eftir. Því eins og ég gat um er útilokað fyrir stjórnarandstöðuna eða nokkurn annan að taka þátt í að afgreiða þetta mál öðruvísi en að þessar lykilupplýsingar varðandi húsnæðismálin og fleiri atriði í þessari áætlun liggi fyrir. Þessi atriði liggja ekki enn þá fyrir af hálfu hæstv. ríkisstj. Þar er ekki við stjórnarandstöðuna að sakast heldur upplýsingatregðu af hálfu ríkisstj. til hv. Alþingis.



Herra forseti. Ef það er ætlun hæstv. ríkisstj. að koma þessu máli fram í dag er sjálfsagt að þeir hæstv. ráðherrar sem hafa fengið jafnítarlegar og mikilvægar spurningar og hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh. hafa fengið nú svari þeim spurningum áður en við þm. tökum til máls. Skv. þingsköpum sem hér gilda hef ég ekki tækifæri til að tala aftur nema til að gera örstuttar aths. Ég tel það ekki til að greiða fyrir framgangi málsins að ráðh. hafi þann hátt á hér að ætlast til þess að einstakir þm. tali sig dauða áður en svarað er þeim spurningum. Ég mælist því eindregið til þess við hæstv. forseta að hæstv. félmrh. og hæstv. fjmrh. svari nú þegar þeim spurningum sem til þeirra hefur verið beint svo að umr. geti haldið áfram á greiðan og eðlilegan hátt, en ekki sé verið að níðast á þingsköpum með þeim hætti að láta þm. tala sig dauða áður en hæstv. ráðh. þóknast að svara.

Vegna beiðni hv. 7. þm. Reykv. vil ég upplýsa að forseti hefur ekki vald til að krefjast þess af ráðherrum að þeir fari í ræðustól og svari spurningum. Þeir hafa ekki enn beðið um orðið, en næstur á mælendaskrá er hv. 7. þm. Reykv.

Herra forseti. Það samkomulag sem gert var um að greiða fyrir afgreiðslu þessa máls, svo að hæstv. ríkisstj. gæti tekið nýtt erlent lán eins og hún er að kappkosta að geta gert á morgun, var háð því að þeir ráðherrar sem hér bera ábyrgð á meginþáttum málsins veittu greinargóð svör við þeim spurningum sem til þeirra hefur verið beint. Ef hvorki hæstv. fjmrh. né hæstv. félmrh., þrátt fyrir þær spurningar sem hv. þm. Svavar Gestsson hefur til þeirra borið og þá ósk sem ég hef hér sett fram, hafa beðið um orðið er það eingöngu yfirlýsing af þeirra hálfu um að þetta samkomulag, sem þeir hafa átt aðild að við stjórnarandstöðuna, sé í sundur slitið. Það eru þá þessir tveir hæstv. ráðh. sem hafa slitið það samkomulag í sundur og bera alla ábyrgð á hvort hæstv. ríkisstj. tekst að taka þetta lán eða ekki því að við þm. í stjórnarandstöðu látum ekki koma þannig fram við okkur hér að við verðum að skerða okkar eðlilega rétt til að fjalla um þetta mál og knýja fram svör og ráðh. svari svo ekki spurningum og notfæri sér þingsköpin á þann hátt að láta okkur tala okkur dauða. Þegar stjórnarandstaða og hæstv. ríkisstj. gera samkomulag um afgreiðslu mála, eins og hér hefur verið gert, er það á grundvelli þess að hæstv. ráðherrar svari spurningum sem til þeirra er beint. Ef þeir kveðja sér ekki hljóðs nú og láta mælendaskrána ganga eins og hún er hjá virðulegum forseta, og það er alveg rétt hjá virðulegum forseta að hún hefur ekki vald til að knýja þá upp í ræðustólinn, ber eingöngu að skoða það sem yfirlýsingu af hálfu ríkisstj. um að samkomulag um framgang málsins sé þar með í sundur slitið. Við munum bíða fáeinar sekúndur eftir því að vita hvort svo sé. Þá kemur það skýrt í ljós og þá geta hvorki formaður þingflokks Sjálfstfl., Ólafur G. Einarsson, né varaformaður og sérstakur eftirrekstrarstjóri Sjálfstfl., Friðrik Sophusson, kvartað yfir því á eftir hvaða afleiðingar það hefur. - En við munum sem sagt bíða í fáeinar sekúndur og gá að því hvort hæstv. fjmrh. eða hæstv. félmrh. biðja um orðið til að svara spurningum.

Það eru enn tveir hv. þm. á mælendaskrá, hv. 7. þm. Reykv. og hv. 4. landsk. þm. Hv. 7. þm. Reykv. er næstur á mælendaskrá. Óskar hann eftir því að taka til máls síðar?

Ráðh. gefur sig ekki fram enn þá.

Gefi ráðh. sig ekki fram er þetta samkomulag sundur slitið.

Hv. 7. þm. Reykv. er á mælendaskrá. Óskar hann að taka til máls núna?



Virðulegi forseti. Ég held að full ástæða sé til að vekja athygli á því að hv. 7. þm. Reykv. talaði fyrr í dag og honum hefur verið svarað. Hafi hann erindi aftur í ræðustólinn er það vegna þeirra svara sem komu fram við fsp. hans. Það er harla óeðlilegt að hann gangi nú fram fyrir skjöldu og heimti svör við fyrirspurnum annarra sem ég trúi að vel geti borið hönd fyrir höfuð sér.



Virðulegi forseti. Það er ekki nýtt að þegar ráðherrar Sjálfstfl. og aðrir ráðherrar í þessari ríkisstj. kjósa að þegja og veita ekki svör komi hv. þm., varaformaður Sjálfstfl., Friðrik Sophusson upp í ræðustólinn og veiti svör. Það væri fróðlegt að vita í krafti hvers hann gerir það. Hann er enginn sérstakur verkstjóri hér í þinginu, þó að hann kannske haldi það. Hann kann að vera það í Sjálfstfl. og þá er best hjá honum að nota það verkstjóravald heima hjá sér. Sá sem er verkstjóri Sjálfstfl.-þm. hér er hv. þm. Ólafur G. Einarsson og í forföllum hans varaformaður þingflokksins, Halldór Blöndal. Ég held að því sé tími til kominn að hv. þm. Friðrik Sophusson hætti þessum slettirekuskap hérna í þinginu, nema hann vilji sýknt og hellagt vera að sýna hæstv. fjmrh. að það þurfi að hjálpa honum í hverju málinu á fætur öðru og hæstv. ráðh. sé ekki einfær um að veita svör við því sem hann er spurður um. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Friðrik Sophusson sagði, að ég bar hér fram ýmsar spurningar. Þeim var hins vegar að mjög litlu leyti svarað. Nú hefur hv. þm. Svavar Gestsson ítrekað mjög margar þessara spurninga á mjög ítarlegan hátt og greinargóðan og lagt fram sundurliðaðar óskir um svör frá hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh. um þau efni. Ég tel það ekki þjóna neinum tilgangi, hv. þm. Friðrik Sophusson, að ég sé að koma hér upp á ný og endurtaka mikinn hlut af þessu efni, ef það er ætlun manna að greiða fyrir þingstörfum. Ef það er hins vegar ekki lengur neitt kappsmál að greiða fyrir þingstörfum er alveg sjálfsagt að halda áfram með mælendaskrána eins og hún er hjá virðulegum forseta. En það var ósk hæstv. ríkisstj. að greiða svo fyrir þessum málum að þau mætti afgreiða frá Nd. í dag. Ég hef gefið hæstv. ráðh. tvö tækifæri til að láta skrá sig á mælendaskrána og svara þessum spurningum svo að ég geti t. d. stytt ræðu mína og gæti jafnvel íhugað hvort ég þurfi þá yfir höfuð að kveðja mér hljóðs. En fyrst hæstv. ráðherrar hafa ekki orðið við þeirri ósk hafa þeir, eins og ég lýsti yfir áðan, alveg greinilega slitið í sundur samkomulagið sem hér var gert. Ég veit að hv. þm. Ólafur G. Einarsson þekkir ósköp vel að það kann ekki góðri lukku að stýra að ráðh. verði þannig til þess að slíta sundur samkomulag sem gert hefur verið til að greiða fyrir framgangi mála. Ef það er kappsmál hjá ríkisstj. að slíta þetta samkomulag í sundur verður að hafa það og við beygjum okkur fyrir því. En það er þá alveg ljóst á hverra ábyrgð það er.

Ólafur G. Einarsson Hæstv. forseti. Það hefur komið fram fyrr í umr. að gert var samkomulag milli þingflokkanna um að ljúka afgreiðslu þessa máls í dag eða fyrir miðnætti, skulum við segja. Formaður þingflokks Alþb., Ragnar Arnalds, staðfesti við mig fyrir nokkrum mínútum að það samkomulag stæði. Ég vil taka það skýrt fram, að að því leyti sem ég kom að þessum samningaumleitunum gerði ég að sjálfsögðu ráð fyrir að spurningum yrði hér svarað. Við vorum ekki að semja um að hæstv. ráðherrum eða einstökum þm. yrði meinað að tala í þinginu. En ég get náttúrlega ekki fullyrt neitt um það fyrir fram hvort hv. þm. geðjast svörin sem ráðherrar flytja hér. Ég vonast nú til að menn geti fallist á þetta samkomulag, umr. ljúki hér það tímanlega að málið komist til hv. Ed. í kvöld. Þar hefur verið boðaður fundur kl. 9, þannig að málinu verði lokið fyrir miðnætti, eins og ég veit að allir skilja að nauðsyn er á.



Virðulegi forseti. Ég vona að ráðh. verði ekki ásakaðir í framtíðinni fyrir að standa of oft upp ef þeir hætta að taka þann kostinn að safna saman spurningum sem kunna að berast frá þm. almennt. Það er eins og hv. 7. þm. Reykv. haldi enn í þá skoðun sína að hann sé svo sérstakur þm. að í hvert skipti sem hann eða hans menn leggi fyrir ráðh. spurningar skuli þeir svara honum þegar í stað og þá skipti engu máli hvort aðrir þm. standa upp og leggja fram spurningar eða ekki. Það er furðulegt stærilæti sem felst í þessum málflutningi aumingja mannsins. Virðulegur 3. þm. Reykv. hélt því fram að skattbyrði mundi aukast á milli ára og um það var hans fyrsta spurning til mín. Ég get ekki svarað henni öðruvísi en að það er mín staðfasta trú að svo sé ekki þrátt fyrir þá hækkun á skattstiga sem nú hefur verið lögð til. Það er svarið við fyrstu spurningunni. Önnur spurningin: Hvar spara menn 5% í rekstri og 2.5% á launalið? Þessari spurningu er ég margbúinn að svara hér. Hvernig við förum að því hefur líka verið upplýst. Við höfum skipað nefnd manna sem í eru: ríkisendurskoðandi, forstöðumaður gjaldadeildar, forstöðumaður hagsýslunnar og aðstoðarmaður ráðh. Einnig fylgjast með formaður og varaformaður fjvn. Eitt af því fyrsta sem nefndin gerði var að skrifa viðkomandi stofnun og forstöðumönnum þeirra ásamt rn., svo ég tali nú ekki um ráðh., og biðja um upplýsingar um hvernig menn hygðust standa að þessum sparnaði. Ég vona að virðulegur fyrirspyrjandi virði mér það til vorkunnar þó að ég geti ekki svarað á þessari stundu hvaða árangri þetta muni skila þegar árið er gert upp, en eins og er get ég ekki skýrt frá öðru en því að undirtektir forstöðumanna hafa verið góðar. Þriðja spurningin var til viðskrh., en fjórða spurningin til mín. Hún er þá þriðja spurningin til mín og varðar löng erlend lán, áætlaða stöðu í árslok 1984. Þá kom virðulegur 3. þm. Reykv. með langan talnalista, sem er merktur inn á blað sem ég er með, og biður mig um að vefengja þær tölur. Ég verð að segja alveg eins og er að ég get ekki vefengt þær tölur á þessu stigi. Ég treysti mér hvorki til að vefengja þær né yfirleitt leggja neinn dóm á þær. En ég treysti mér til að fara yfir þær og láta meta þær og svara virðulegum hv. 3. þm. Reykv. þegar ég hef haft tækifæri til þess að gera það. Ég held að það sé tæplega hægt að ætlast til annars þegar menn þylja upp tölur í ræðustól og líklega eingöngu til að gera svar viðkomandi, sem á að svara spurningunum, tortryggilegt og benda á hann og segja: Hí, hí, þú getur ekki einu sinni svarað svona auðveldum spurningum. - En ég treysti mér ekki til þess að vefengja þær né heldur að staðfesta. Þá síðasta spurningin til mín. Hún var: Hvar ætlar fjmrh. að skera niður 300–400 millj. kr. vegna lægri inntendrar fjáröflunar? Ég er nú að vinna í því að finna leiðir til að skera niður vegna þess fyrirsjáanlega vanda sem blasir við okkur ef ekkert er að gert. Ég get ekki á þessari stundu upplýst hvar ég mun bera niður, en það verður að sjálfsögðu að vera í fullu og góðu samstarfi við meðráðh. mína. Hef ég þegar rætt um ýmsa möguleika við þá, en er ekki reiðubúinn að segja hvar ég mun bera niður með tillögur né heldur hvað verður endanlega samþykkt af þeim. Ég vona að ég hafi svarað spurningunum, 4 af 5, sem virðulegur 3. þm. Reykv. lagði fyrir mig. En ég vil að lokum gera aths. við upphaf ræðu 3. þm. Reykv. Hann benti á undirtektir Ólafs Jóhannessonar, 9. þm. Reykv., þar sem hann taldi skattahækkanir eiga sér stað og það væri óviðfelldin röksemdin sem þeim fylgdi. Röksemdin er ekki fjmrh., þetta er röksemd meiri hl. nefndarinnar. En till. er till. fjmrh., þannig að ég er ekki að koma sökinni af mér. Ég er ekki í nefndinni og skrifa ekki nál., en till. um að hækka skattstigann er frá mér.



Virðulegi forseti. Það var ekki meining mín að fara að tefja umr. eða hnýta einhvern hnút á þær því að afgreiða þarf það sjálfsagða mál sem hér er til meðferðar, lánsfjárlög. Satt að segja taldi ég að hv. 3. þm. Reykv. væri búinn að fá þau svör frá mér sem nægðu honum til að halda áfram á síðum Þjóðviljans að reyna að gera húsnæðismálin nógu tortryggileg, miðað við það sem fram hefur komið þar áður, og léti við það sitja og óskaði ekki eftir frekari staðfestingu á þeim skoðunum og því áliti sem ég hef hér látið í té. Það má vel vera að hv. þm. hafi greiðan aðgang að Húsnæðisstofnun, en ég vil endurtaka að húsnæðismálastjórn er enn ekki farin að gera framkvæmdaáætlun fyrir árið 1984 af þeirri einföldu ástæðu að beðið er eftir því hver úrslit lánsfjárlagafrv. fær á hv. Alþingi. Það er beðið eftir því að lánsfjárlög verði samþykkt, en um leið og það liggur fyrir mun húsnæðismálastjórn koma saman og gera sína áætlun. Þær tölur sem hægt er að fá í Húsnæðisstofnun í dag eru því aðeins byggðar á þeim möguleikum sem hér liggja fyrir. Það eru ekki neinar staðfestar tölur til frá húsnæðismálastjórn. Ég vil bæta því hér við, ef mönnum hefur láðst að átta sig á þeirri staðreynd, að stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins er þingkjörin og þetta er sjálfstæð stofnun, sem mun að sjálfsögðu taka sínar ákvarðanir þegar til þess eru aðstæður. Ég hef þess vegna enga ástæðu til þess að svara spurningum, sem hér hafa komið fram, um hvernig félmrh. ætlar að skera niður eitt eða annað. Ég mun taka tillögur stjórnarinnar til meðferðar þegar þær koma og við munum sameiginlega, félmrn. og stjórn stofnunarinnar, reyna að vinna úr þeim tölum, sem liggja til grundvallar, eftir því sem við teljum skynsamlegast og stofnunin gerir ákveðnar tillögur um. Ég vil einnig benda hv. þm. á að tölur hafa ekki breyst. Í lánsfjáráætlun er reiknað með 1160 millj. kr. til útlána árið 1984 úr Byggingarsjóði ríkisins. Sú tala mun standast. Ég hef þegar lýst því að viðskrh. og félmrh. standa í viðræðum við bankakerfið um sérstaka fyrirgreiðslu til framkvæmdaaðila í byggingariðnaði og þessi tala, 1160 millj., mun standast. Ég tel einnig ástæðu til að segja það hér, að undarlegt er að hlusta á hv. 3. þm. Reykv. vera að halda hér hrokaræður um að verið sé að svíkja hitt og þetta í sambandi við þessi mál og sífellt sé verið að gefa út áætlanir sem ekki standist. Hafi nokkur félmrh. þurft að láta gera nýjar og nýjar áætlanir á ári hverju, þá er það hv. 3. þm. Reykv. þegar hann var félmrh. Það er ósköp einfalt að sýna fram á það með því að fletta bókum stjórnar Húsnæðisstofnunar ríkisins.  Ég tel að ég hafi engu við það að bæta sem ég hef áður sagt. Miðað við þessa áætlun mun takast að framfylgja þessum málum. Ég vil geta þess hér að í lok þessarar viku hefst úthlutun húsnæðislána fyrir árið 1984 með 50% hækkun lána til húsbyggjenda, sem er náttúrlega aðalatriðið í þessu öllu saman. Og ég vil bæta því við, sem virðist oft gleymast, að í desember- og janúarmánuði hafa verið greiddar tæpar 300 millj. í viðbótarlán til húsbyggjenda sem fengu lán 1981–1983. Það er hrein viðbót við það sem áður var búið að lána og sérstakt afrek þessarar ríkisstj., sem húsbyggjendur í landinu kunna áreiðanlega að meta.



Herra forseti. Það var ánægjulegt að hv. þm. Ólafur G. Einarsson kom í salinn áðan og tók við stjórninni á Sjálfstfl. og ráðherrunum af hv. þm. Friðrik Sophussyni. Þá fyrst fór þetta að ganga og ráðh. að átta sig á að það væri betra fyrir þá að veita svör við þessum spurningum. Ef þessari umr. lýkur á skikkanlegum tíma er það greinilega því að þakka að hv. þm. Friðrik Sophusson hætti afskiptum af þessu máli og hv. þm. Ólafur G. Einarsson tók við stjórninni á nýjan leik. Ef gefa mætti Sjálfstfl. og ríkisstj. ráð væri það að láta nafna minn vera meira í forsvari fyrir þessum málum hér í salnum, en benda varaformanni Sjálfstfl. á að hugsa meira um ástandið heima hjá sér.

Hann þakkar fyrir góð ráð í auðmýkt.

Já, það er ágætt. Þá er bara að fylgja þeim. Hæstv. fjmrh. hefur opinberað í þessum umr. sérkennilega hlið, sem að vísu hefur borið dálítið á undanfarið en aldrei verið eins skýr og í dag. Það er alveg sama hvar komið er að einhverjum mistökum í stjórn efnahags- og fjármála sem heyra undir ráðh. og rökstudd gagnrýni er sett fram, þá hleypur hæstv. ráðh. upp í ræðustólinn og segir: Ekki ég, ekki ég. Það er ekki mín sök. Það eru einhverjir aðrir sem bera ábyrgð á því. - Hæstv. ráðh. var bent á að yfirdrátturinn í Seðlabankanum hefði stórlega aukist frá því að hann gaf yfirlýsingu sína hér á Alþingi. Það var ekki hans sök. Hæstv. ráðh. var bent á hið mikla gat sem er í fjárlögunum og hann kom hér upp í ræðustólinn og sagði: Það er ekki mín sök. Það er Alþb. að kenna. - Engu að síður sögðu hæstv. ráðh. og Lárus Jónsson, formaður fjvn., um þessi sömu fjárlög fyrir nokkrum mánuðum að þetta væru raunhæfustu fjárlög sem afgreidd hefðu verið. En nú er gatið allt í einu Alþb. að kenna. Þegar hæstv. ráðh. var bent á það að erlendar skuldir kynnu kannske að fara upp fyrir 60% mörkin sagði hæstv. ráðh. líka: Ja, það verður ekki mín sök. Það verður sökum þess að það bregst innlend lánsfjáröflun. - Og þegar hæstv. ráðh. er kominn út í horn út af þeirri skattahækkun sem lögð hefur verið til á tekjuskatti og rökstudd er með tilvísunum í síðustu kjarasamninga, þá kemur hæstv. ráðh. og segir: Það er ekki mín sök. Það eru ekki mín rök. Það eru rök sjálfstæðismanna í Ed.

Það er alveg rétt.

Já, það er auðvitað allt rétt, en það er dálítið sérkennilegt að upplifa að hæstv. ráðh. sé svona lítill karl.

Að segja satt?

Nei, ekki að segja satt, heldur vera að þeirri léttvægu pólitísku iðju að finna sífellt sökudólga í sínum eigin félagahóp og vera sífellt að benda í þingsalnum á einhverja aðra menn, ýmist í eigin flokki eða í öðrum flokkum, og gera eins og litla gula hænan sem segir: Ekki ég, ekki ég.  Við eigum sjálfsagt eftir að upplifa þetta oftar hér í þinginu, að meginpólitísk iðja hæstv. fjmrh. verður að finna sökudólga til að skella á skuldinni af sínum eigin mistökum, ýmist innan Sjálfstfl., meðal annarra stuðningsmanna ríkisstj. eða hjá stjórnarandstöðunni. Það hefur gerst í umr. í dag að hvort sem minnst er á aukna skuld við Seðlabankann, auknar erlendar lántökur, götin í fjárlögunum eða auknar skattheimtur, allt þetta hefur hæstv. ráðh. sagt að ekkert þýði að sakast um við sig, en hefur bent á aðra sökudólga innan þingsins. Ég verð að segja það við hæstv. ráðh. að miklu væri skemmtilegra ef hann vildi vera jafnstór karl hér í þinginu og hann vill gjarnan vera utan þings og kannast við sín eigin verk. Hæstv. ráðh. var að reyna að skjóta sér undan því að gatið í fjárlögunum væri á hans ábyrgð og endurtók hér í stólnum fullyrðingar um að þetta gat væri Alþb. og síðustu ríkisstj. að kenna. Þegar fjárlagafrv. var afgreitt hér í þinginu sagði hæstv. fjmrh., með leyfi hæstv. forseta: „Í fjárlagafrv. er gerð alvarleg hreingerning í þessu efni og reynt að áætla raunhæft fyrir þeim rekstri sem áætlaður er“. Ráðh. sagði enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: „Metið er á raunhæfan hátt umfang rekstrar miðað við haldbestar upplýsingar um hvað starfsemin raunverulega kostar“. Og hæstv. fjmrh. sagði einnig: „Ekki mun á næsta ári þýða að koma í fjmrn. og biðja um aukafjárveitingar“. Hv. þm. Lárus Jónsson, formaður fjvn., sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Eitt grundvallarstefnumiðið við gerð þessara fjárlaga er að þau verði sem raunhæfust“. Það er hægt að lesa upp hér í ræðustól fjöldann allan af öðrum tilvitnunum í hæstv. ráðh. og helstu trúnaðarmenn hans í fjármálakerfinu, þar sem þeir sögðu hver um annan þveran að nú hefði Alþingi í fyrsta skipti afgreitt raunhæf fjárlög, nú væri ekki verið að afgreiða marklaust pappírsgagn eins og í tíð fyrrverandi ríkisstj. En þegar það kemur í ljós tveimur mánuðum seinna að þeirra eigið frv. er sundurskotið af þeirra eigin götum eru þessir menn svo huglausir að þeir hlaupa til og reyna að hía á stjórnarandstöðuna fyrir sín eigin verk. En hvað segir sá embættismaður sem ber ábyrgðina á gerð fjárlaga? Vill ekki hæstv. fjmrh. kynna sér það? Hann segir í blaðaviðtölum að verulegur hluti af þessum götum sem ráðh. hefur nú gert opinber sé tilkominn „vegna ákvarðana ríkisstj. eftir að fjárlagafrv. var samþykkt.“ Æðsti embættismaður ríkisins, yfirmaður fjárlagagerðarinnar, lýsir því yfir í viðtali við fjölmiðla að það séu ákvarðanir ríkisstj. sjálfrar, eftir að frv. var samþykkt, sem hafi skapað þessi göt. Það kom fram í viðtölum bæði við Morgunblaðið og Þjóðviljann. Ætlar kannske hæstv. fjmrh. líka að fara að hía á þennan embættismann og reyna að skjóta sér á bak við hann? Væri ekki nær að hæstv. ráðh. viðurkenndi mannborulega hér að honum hafa orðið á einhver mestu mistök í gerð fjárlaga sem þingið hefur orðið vitni að? Það er hans eigin ríkisstjórn sem ber ábyrgð á þessum götum. Hæstv. fjmrh. verður að horfast í augu við að hann var svo linur innan ríkisstj. að hann leyfði samráðherrum sínum að bora hvert gatið á fjárlögin á fætur öðru. Það er kjarni málsins að hæstv. fjmrh. stóð ekki í stykkinu gagnvart samráðherrum sínum innan ríkisstj. Það eru þeir sem hafa borað göt í þessi fjárlög. Það væri nær fyrir hæstv. ráðh. að svipast um í kringum sig innan ríkisstj. og skoða þessa gatameistara, sem þar eru, í stað þess að vera að reyna á opinberum vettvangi og á Alþingi að koma þeirri sök yfir á stjórnarandstöðuna og síðustu ríkisstj. Og vil ég bara benda hæstv. fjmrh. á að lesa greinargóð svör æðsta embættismanns síns í þessum málum við spurningum um það hvernig á þessum götum standi og hvernig þau séu til komin. Ég ætla þess vegna að vona að hæstv. fjmrh. hætti því hér í ræðustólnum að vera sífellt að reyna að koma þessum fjárlagagötum yfir á stjórnarandstöðuna, síðustu ríkisstjórn og Gunnar Thoroddsen. Það var nú eftir öðru að fjmrh. reyndi að koma þessari sök yfir á Gunnar Thoroddsen.

Hvað ætlar þú að fara langt niður fyrir beltið?

Hæstv. ráðh. hefur gefið fullt tilefni til þess hér í ræðustól, að farið sé æðilangt niður fyrir það ef á að bjóða mönnum upp á það í rökræðum um þessi mál á þinginu að í stað þess að koma með greinargóð og skynsamleg svör við spurningum sé reynt að benda á með einhverjum deilurökum sökudólga í öðrum flokkum. Það liggur alveg ljóst fyrir að götin í fjárlögunum eru að meginhluta til komin vegna stjórnmálalegra ákvarðana ríkisstj. sjálfrar, vegna vanefnda einstakra ráðh. á þeim loforðum sem þeir hafa gefið og vegna þess að fjármálastjórn hæstv. fjmrh. hefur verið of lin. Hann hefur ekki verið nógu harður húsbóndi yfir samráðherrum sínum. Annað meginatriði í svörum hæstv. ráðh. var að segja að yfirdrátturinn gagnvart Seðlabankanum væri allur á ábyrgð fyrrv. ríkisstj . Það væri ekki hans sök. Það væri sök fyrrv. ríkisstj. Ég vil benda hæstv. ráðh. á töflu á bls. 18 í þskj. 442, þar sem birtar eru tölur frá seðlabankanum um þróun samskipta ríkissjóðs og Seðlabankans á undanförnum árum eftir einstökum mánuðum. Þar kemur skýrt fram að frá miðju ári 1983, í júnímánuði, skömmu eftir að ríkisstj. tekur við, og til ársloka er skuld ríkissjóðs gagnvart Seðlabankanum nokkuð stöðug. Hún er að vísu mjög há, en hún er nokkuð stöðug. Hún er 1 milljarður 319 millj. í júní. Hún er 1 milljarður 468 millj. í júlí. Hún er aftur 1 milljarður 393 millj. í ágúst. Hún er 1 milljarður 170 millj. í september. Hún er 1 milljarður 285 millj. í október. Hún er 1 milljarður 169 millj. í nóvember og hún er 1 milljarður 470 millj. í desember. Á þessu 6–7 mánaða tímabili frá því að ríkisstj. tók við er skuldastaðan gagnvart Seðlabankanum nokkuð stöðug, sveiflast frá 1 milljarði 170 millj. upp í 1 milljarð 470 millj. En hvað hefur svo gerst frá áramótum, hæstv. fjmrh.? Það sem gerst hefur frá áramótum er það að í janúarmánuði er skuldastaðan 1 milljarður 626 millj., 15. febrúar er hún komin upp í 2 milljarða 564 millj. og 15. mars er hún komin upp í 2 milljarða 759 millj. Á fyrstu tæpum þrem mánuðum þessa árs, 21/2 mánuði rýkur skuldastaðan upp úr öllu valdi og allt að því tvöfaldast frá því sem hún var á öllum seinni helmingi síðasta árs eftir að ríkisstj. tók við. Hvernig má það vera, hæstv. fjmrh., að þessi skyndilega sveifla upp á við sé síðustu ríkisstj. að kenna? Ef hún hefði átt að vera síðustu hæstv. ríkisstj. að kenna hefði það átt að koma fram jafnt og þétt á seinni hluta síðasta árs. Eins og ég hef hér rakið í tölum gerðist það ekki. Það varð að vísu allmikil hækkun á fyrstu fimm mánuðum ársins, úr 243 millj. og upp í 1 milljarð. Við skulum segja að sú aukning sé að einhverju leyti á ábyrgð síðustu ríkisstj. og þeirra þm. sem hlupust undan merkjum og hættu að styðja hana, þ. e. hæstv. núv. fjmrh. og hv. þm. Eggerts Haukdal. Við skulum láta málin liggja þannig, þó það megi svo sem ýmislegt annað segja en að það sé eingöngu á ábyrgð þeirrar ríkisstj. Síðan kemur allur seinni hluti ársins. Þá er hallinn nokkuð stöðugur á því bili sem ég var að lýsa. En það er ekki fyrr en í upphafi þessa árs sem þessi skyndilega skuldasöfnun við Seðlabankann á sér stað. Þess vegna benda töflur frá Seðlabankanum alveg eindregið til þess að það sé núv. hæstv. ríkisstj. og fjmrh. hæstv. sem beri alla ábyrgð á þeirri aukningu sem hefur orðið frá því að vera rúmur milljarður að jafnaði á mánuði allan seinni hluta síðasta árs yfir í það að vera núna orðinn rúmir 2 og jafnvel tæpir 3 milljarðar í skuldastöðu ríkissjóðs gagnvart Seðlabankanum. Það væri nær fyrir hæstv. fjmrh. að viðurkenna þessar tölulegu staðreyndir, sem blasa hér við eins og sérhver sæmilega skynsamur maður getur séð, og reyna að gera sjálfum sér og þinginu grein fyrir því hvernig stendur á þessu. Hvað hefur farið úr skorðum á þessum fyrstu 10 vikum ársins 1984 sem gerir það að verkum að skuldastaðan fer upp í tæpa 3 milljarða á 10 vikum? Ef það á að vera skynsamleg fjármálastjórn hér í landinu er alveg óhjákvæmilegt að hæstv. fjmrh. geri sér grein fyrir því hvað hefur gerst, en reyni ekki að telja sjálfum sér trú um að það sé stjórnarandstöðunni og síðustu ríkisstj. að kenna. Látum nú vera ef hæstv. ráðh. er bara að bera það á borð hér í áróðursskyni, en ef hann trúir sínum eigin málflutningi sjálfur er ekki von á því að það verði neinar endurbætur í stjórn ríkisfjármálanna, ef hæstv. ráðh. heldur að þetta sé allt saman síðustu ríkisstj. að kenna og það sé þess vegna ekkert við þessu að gera. Málið er alveg skýrt og greinilega að hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson ber á því fyrsta hella ári sem hann stýrir ríkissjóði ábyrgð á hröðustu og mestu skuldaaukningu ríkissjóðs við Seðlabankann í áraraðir. Þess vegna er alveg það sama með þessa skuldaaukningu og götin á fjárlagasmíðinni að hún skrifast alfarið og algjörlega á reikning hæstv. fjmrh. og ríkisstj. í heild sinni. Fyrst hæstv. ráðh. er svona annt um það að geta sagt að hann sé maðurinn sem kemur hreinskilnislega fram og segi hvernig hlutirnir eru væri nær fyrir hæstv. ráðh. að gera það einnig í þessu efni. Hæstv. ráðh. var einnig að mæla gegn því hér að sú skattahækkun sem hann hefur lagt til á tekjuskatti með brtt. í Ed. væri raunveruleg skattahækkun. Þó er sú nýjung í málflutningi hæstv. ráðh., eins og ég vék að áðan, að hann er núna farinn að kenna flokksbræðrum sínum, Eyjólfi Konráð Jónssyni, Lárusi Jónssyni og Valdimar Indriðasyni, um og segir að það séu þeir sem beri sökina á því að rökstyðja þessa skattahækkun með tilvísun í nýgerða kjarasamninga. Það séu þessir þrír þm. Sjálfstfl. sem beri ábyrgð á því að í kjölfar kjarasamninganna komi hækkun á skattstiganum. Það væri fróðlegt að fá nánari útlistanir frá hæstv. fjmrh. á því hvers vegna þessum flokksbræðrum hans hefur orðið svona á í messunni að þeir dreifa hér formlegu þskj. þar sem þessi rökstuðningur kemur fram, en hæstv. fjmrh. vill svo ekkert við hann kannast. Það skyldi þó ekki vera að ástæðan væri sú að hæstv. ráðh. líði eitthvað illa vegna þess að hv. þm. Ólafur Jóhannesson, fyrrv. forsrh., tók af skarið í Ed. í dag og lýsti sig algjörlega sammála þeim meginrökum sem ég flutti hér fyrr í dag við umr. um þetta frv.  „Þær röksemdir, sem nefndar hafa verið í þessu sambandi fyrir því að eðlilegt væri að hækka þessa skattprósentu, að kaup hafi orðið nokkru hærra en reiknað var með, get ég ekki fallist á. Mér finnst þær óviðfelldnar í hæsta máta. Mér finnst það óviðfelldið ef fólk hefur fengið eitthvað hærra kaup en gert var ráð fyrir, kauphækkun, sé því veifað framan í það um leið að hluti af þessu verði tekinn aftur í stað þess að fara þá eðlilegu leið sem ætíð á við að við tekjur þessa árs verði skattstofn næsta árs miðaður og þá verði fólkið auðvitað að greiða af þeim hækkunum sem hafa orðið á kaupi ásamt öðrum tekjum þess.“ En hv. þm. sagði meira. Hv. þm. Ólafur Jóhannesson kallaði þau rök sem hæstv. fjmrh. flutti fyrr hér í dag - þó hann sé að reyna að hlaupa frá þeim núna - og sem þm. Sjálfstfl. Lárus Jónsson, Eyjólfur Konráð Jónsson og Valdimar Indriðason fluttu í sínu nál. og í ræðum í Ed. í dag, með leyfi hæstv. forseta, skollaleik sem hvert barn sér í gegnum. Það var dómur þessa fyrrv. forsrh. Framsfl. um rökstuðninginn fyrir skattahækkunum ríkisstj. að það væri skollaleikur sem hvert mannsbarn sæi í gegnum. Það er von að hv. þm. Páll Pétursson reyni að hlæja hér í salnum. En hv. þm. Ólafur Jóhannesson sagði meira. Hann sagði að þótt þingflokkur Sjálfstfl. hafi samþykkt að hækka skatta hafi Ólafur Jóhannesson lýst því skýrt yfir í þingflokki Framsfl. að hann sé andvígur þessari skattahækkun. Hv. þm. Ólafur Jóhannesson sagði að hann harmaði það að svo góðum dreng sem hæstv. fjmrh. skyldi ekki reynast kleift að standa við þær yfirlýsingar sem hann hefði gefið um að auka ekki skattana á fólkinu í landinu. Hv. þm. Ólafur Jóhannesson sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Ég er á móti þessu af því að ég tel það ósanngjarnt að láta slíka skattahækkun, þó ekki sé stórvægileg, koma í kjölfarið á mjög tilfinnanlegri kjaraskerðingu, kjararýrnun, sem hefur verið framkvæmd hér og allir viðurkenna að hefur verið framkvæmd hér.“ Ætlar hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnarmeirihlutinn að þræta öllu lengur? Liggur það ekki alveg ljóst fyrir að sá maður í þingliði ríkisstjórnarflokkanna sem hefur lengsta ráðherrareynslu, sá maður sem lengst allra núlifandi Íslendinga hefur gegnt embætti forsrh. í landinu, hefur kveðið upp alveg skýran dóm yfir þessum skattahækkunum, þær séu ótvíræðar og þær séu siðlausar? Hvað ætla ráðh. ríkisstj. lengi að reyna að andmæla þessum dómi Ólafs Jóhannessonar? Væri ekki nær að þeir hefðu hreinskilni í þessu efni líka til að viðurkenna að auðvitað er hér skattahækkun á ferðinni? Rökin eru sótt í nýgerða kjarasamninga. Með þessum hætti er ríkisstj., ríkissjóður og ríkisjatan að sækja til sín hluta af þeim kauphækkunum sem lægst launaða fólkið í landinu fékk - eða heldur hæstv. fjmrh. virkilega að þjóðin trúi honum frekar í þessu efni en hv. þm. Ólafi Jóhannessyni? Þótt ég hafi ekki alltaf verið sammála hv. þm. Ólafi Jóhannessyni eins og allir vita hér, liggur það alveg tvímælalaust fyrir að í þessum efnum hefur hann lengur borið ábyrgð á meðferð mála í Stjórnarráði Íslands en nokkur annar þm. hér. En hv. þm. Ólafur Jóhannesson sendi fjmrh. einnig aðra kveðju. Hún var á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Fullkomin ástæða er til þess að fara að ræða fjármálapólitík hæstv. ríkisstj. og fá á henni ýmsar skýringar. Til þess er kominn tími.“ Það er einmitt þetta sem við fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna höfum verið að reyna að gera í þessum umr., að reyna að fá ýmsar skýringar á fjármálapólitík hæstv. ríkisstj. Við höfum verið að reyna að hrinda því í framkvæmd í dag sem hv. þm. Ólafur Jóhannesson taldi nauðsynlegt í Ed. að gert væri. En því miður verður að segjast eins og er að þau svör, sem hæstv. ráðh. hafa leitast við að gefa, hafa ýmist verið algjörir útúrsnúningar, eins og komu fram hjá hæstv. fjmrh., eða viðurkenningar á slæmu ástandi, en sökinni þá einfaldlega komið yfir á aðra. Þannig skjóta menn sér algjörlega hjá því að reyna að rökræða vandamálið. Þess vegna væri í raun og veru full ástæða til þess að fara að hætti hæstv. iðnrh., eins og hann gerði við þáltill. fyrir helgina, og óska eftir því að fjh.- og viðskn. tæki þetta frv. aftur til meðferðar. Ég á bágt með að trúa því - en það verður sjálfsagt að veruleika í dag - að hv. þm. Þorsteinn Pálsson sem hefur áður en hann kom á Alþingi verið talsmaður ábyrgrar fjármálastjórnar og sett sig á háan hest hér í fjölmiðlum og í þjóðfélaginu á undanförnum árum með því að krefjast ábyrgrar fjármálastjórnar af ríki og atvinnuvegum, ætli í fyrsta sinn þegar hann afgreiðir fjárfestingar- og lánsfjáráætlun á Alþingi að standa að svona afgreiðslu. Hann er ekki öfundsverður af því hlutskipti, hv. þm. Þorsteinn Pálsson að hans fyrstu afskipti af ríkisfjármálum, lánsfjármálum og efnahagsstjórn á Alþingi Íslendinga sé að afgreiða marklausustu lánsfjáráætlun sem hér hefur verið til umr. á undanförnum árum. En það er það sem hér er að gerast. Það er það sem ríkisstj. er að reyna að pína í gegn. Slíkir menn geta aldrei aftur komið fram á opinberan vettvang og gert kröfu til ábyrgrar fjármálastjórnar eða gert kröfu til annarra um að þeir sýni festu, skýrleika og heiðarleika í meðferð mála af þessu tagi.

Er þetta nú ekki ofmælt?

Nei, það er ekki ofmælt, hv. þm. Halldór Blöndal. Við erum orðnir vanir þessu frá þér en við væntum þess satt að segja að þegar hinn nýi formaður Sjálfstfl., fyrrverandi framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands, sem hefur verið mikill þátttakandi í umr. um nauðsyn ábyrgrar fjármálastjórnar í þjóðfélaginu - og þar hef ég oft og tíðum verið honum sammála um margt, þó ég hafi verið honum ósammála um annað - skuli láta það verða sitt fyrsta verk sem nm. í fjh.- og viðskn. þessarar deildar að leggja til að frv. verði samþykkt með þessum hætti. Ég er ekkert hissa á hv. þm. Páli Péturssyni. Hann vill láta vaða á súðum í þessum efnum eins og öðrum innan þingflokks Framsfl. Ég er kannske ekki heldur alveg eins hissa á hv. þm. Friðrik Sophussyni og þó nokkuð. En að formaður Sjálfstfl. skuli gera það að sínu fyrsta meiri háttar fjárhags- og efnahagsverkefni á Alþingi að leggja til sem nm. í fjh.- og viðskn. að þetta frv. verði samþykkt er einfaldlega yfirlýsing um að hv. þm. Þorsteinn Pálsson óskar ekki eftir því að vera tekinn alvarlega í umr. um efnahagsmál. Hann hefur ekki fyrr á þessu þingi staðið að nál. um meiri háttar frv. í efnahagsstjórn. Þetta er hans fyrsta frv. þeirrar ættar og frágangurinn á frv. er yfirlýsing til Alþingis af hálfu hv. þm. Þorsteins Pálssonar um að hann dragi til baka öll sín stóru orð sem fallið hafa á undanförnum árum um nauðsyn ábyrgrar fjármálastjórnar og óski ekki lengur eftir því að vera talinn marktækur í umr. um þau mál heldur ætli sér að dansa þann sukkdans, þann gatadans og þann óráðsíudans sem hæstv. ráðherrar dansa. En það vil ég segja við hv. þm. Þorstein Pálsson í fullri einlægni og fullum vinskap að kannske væri þörf á því, ef hv. þm. Þorsteinn Pálsson ætlar ekki að missa algjörlega tökin á atburðarásinni að hann hugleiði í alvöru að fara að dæmi hv. þm. Ólafs Jóhannessonar, fyrrv. forsrh. og fyrrv. formanns Framsfl., og afhjúpi þennan skollaleik sem, eins og hv. þm. Ólafur Jóhannesson sagði réttilega, allir sjá í gegnum. Því hv. þm. Ólafur Jóhannesson þekkir það af langri reynslu að sá tími kemur í ferli hverrar ríkisstj. að það borgar sig að segja sannleikann. Það var það sem hv. þm. Ólafur Jóhannesson var að gera í dag. Það væri verðugt verkefni fyrir hinn nýja formann Sjálfstfl. að hugleiða í alvöru hvenær hann ætlar að koma fram og ganga í lið þeirra sem segja þjóðinni sannleikann í þessum efnum.



Herra forseti. Ég þakka þau svör sem hafa borist úr þessum stóli við spurningum mínum og langar aðeins að ræða út frá þeim. Hæstv. fjmrh. spurði mig hvort ég væri vanþakklátur fyrir upplýsingafundi fjmrh. með stjórnarandstöðu þar sem gerð hefur verið grein fyrir ýmsum málum. Ég er ekkert að vanþakka þessa fundi. Það má alls ekki skilja það svo. Hins vegar veit ég ekki hvað ég yrði kátur að mæta á upplýsingafund um lánsfjárlagagatið og þurfa svo að þakka veittar upplýsingar eftir að vera búinn að standa hér í stól í margar vikur og gefa þessar upplýsingar. Það kæmi engum á óvart, það væri ekki verið að segja neinar nýjar fréttir þó boðaður yrði fundur um slæmt ástand í lánsfjárlögum ríkisins. Það er það sem ég var að tala um, hvort sem um er að ræða fjárlagaafgreiðslu eða lánsfjárlagaafgreiðslu að hér stendur stjórnarandstaðan og bendir á það hversu mátin eru illa útbúin. síðan eiga þeir að kvaka og þakka með titrandi tár eftir nokkrar vikur þegar þeim er boðið á upplýsingafund þar sem verið er að segja þeim það sem þeir voru að tala um fyrir nokkrum vikum. Það eru þessi vinnubrögð sem ég tel ekki sæmandi, hvorki þinginu, þjóðinni né ríkisstj. og það er það sem ég er að gagnrýna. Hér kemur hver ræðumaðurinn og bætir um betur og borar á fjárlögin göt. Ég tel að þetta sé ekki orðið vammlaust og ég tel að það verði leið stund í lífi okkar að þurfa sum að taka þátt í að afgreiða þetta í kvöld og önnur að horfa upp á það Í sambandi við húsnæðislánakerfið spurði ég hæstv. fjmrh. um það hvort hann teldi að ríkisstj. bæri ábyrgð á þeim 1050 millj. kr. sem verja á skv. lánsfjáráætlun til húsnæðislánakerfisins. Í ljós kom að fjmrh. telur ríkisstj. ekki bera neina ábyrgð og ber það fyrir sig að ef eitthvað af þessari lánsfjáröflun bregðist þurfi Alþingi um það að fjalla. Vill hann þá ekki fá heimildarákvæði inn í þessi lánsfjárlög um að ef eitthvað stendur á peningunum frá lífeyrissjóðunum eða eitthvað stendur á peningum annars staðar frá fái ríkisstj. leyfi til að ganga frá þeim málum á sama hátt og heimildarákvæði er til að bjarga Flugleiðum ef í ljós kæmi eftir aðalfund fyrirtækisins að einhverjar krónur vantaði. Þetta er bara spurning um hvað ríkisstj. vill og hvað ríkisstj. ætlar sér. Ef hún lítur á húsnæðismálin þeim augum að þau hafi forgang eins og önnur félagsmál í landinu er henni í lófa lagið að láta það koma fram hérna vafningalaust að hún muni tryggja þessa fjármuni, annað eins hefur maður nú horft upp á hérna. Komið hefur í ljós af því hvernig hæstv. fjmrh. ræddi um þessa lánsfjáröflun, 1050 millj. kr. að hann lítur alls ekki á þetta frv. til lánsfjárlaga eins og hann beri neina ábyrgð í þessu máli. Hann sagði eitthvað á þessa leið: Ef bréfin seljast ekki eru þessir peningar ekki til og ég ráðlegg fólki að bíða með að byggja. - Þetta eru nú skilaboðin sem hæstv. fjmrh. flytur fólkinu í landinu og Húsnæðisstofnun. Hverjum á Húsnæðisstofnun að trúa? Annars vegar stendur félmrh. sem segir: Þetta eru okkar tölur, við þetta ætlum við að standa. - Hins vegar er fjmrh. sem ræður kassanum og segir: Þetta er ábyrgðarlaust, við berum enga ábyrgð á þessu. Ef þessir peningar skila sér ekki frá lífeyrissjóðunum, ef þeir skila sér ekki úr skuldabréfunum verður bara svo að standa og þá verða menn að standa með sín hálfköruðu hús. - Þetta sagði fjmrh. um ábyrgð í sambandi við húsnæðislánakerfið. Hann ætlaði hins vegar að hafa miklu betri vara gagnvart Flugleiðum. Ekki er nóg að bíða og sjá til eftir aðalfund fyrirtækisins hvort því verður einhvers fjár vant. Þar á að setja undir lekann með því að setja inn heimildarákvæði núna til þess að hægt verði að bjarga þeim ef reikningar fyrirtækisins fullbúnir, lagðir fram á aðalfundi, sýni þörf á einhverjum stuðningi. Þar er tekin ábyrgð. Ég lagði líka spurningar fyrir hæstv. félmrh. Fyrstu spurningarnar tvær voru í sambandi við skyldusparnað. Ég verð að viðurkenna að ég var að vísu ekki þingreyndur maður í haust þegar ég var viðstaddur umr. um húsnæðismálafrv. og ég er ekki þingreyndur maður enn, en það hefur algerlega farið fram hjá mér að í fyrirhuguðu frv. um Húsnæðisstofnun séu svo stórkostlegar breytingar f aðsigi f sambandi við framkvæmd skyldusparnaðar að ástæða sé til að ætla að undir vorið þegar frv. taki gildi geri það meira að segja meira en að skila 45 millj. kr. Samkvæmt áætlun stofnunarinnar stendur það í mínus 30 millj. kr. en svo gæti farið að ef það tekur gildi einhvern tíma í vor - það er ennþá í n. í fyrri deild - gæti það jafnvel skilað meira en 45 millj. kr. Það eru svo sannarlega veigamiklar breytingar. Um skuldbindingu ríkisstj. á 1050 millj. kr., eins og það horfir við frá hæstv. félmrh., er svolítið annað hljóð í strokknum. Tekið var sérstaklega fram að ríkisstj. beri tvímælalaust ábyrgð á þeim 360 millj. kr. sem eigi að koma úr Atvinnuleysistryggingasjóði, úr skyldusparnaði og sérstakri fjáröflun, það er algerlega án nokkurs fyrirvara hjá hæstv. félmrh. Í sambandi við 690 millj. kr. sem eiga að koma frá lífeyrissjóðunum minnir mig raunar að hann hafi ekki tekið tvímælalaust af skarið, jafn sterklega þar, en hins vegar vísaði hann til mjög traustvekjandi funda sem þeir fjmrh. og hann höfðu haldið með forsvarsmönnum samtaka sjóðanna. En það var enginn vafi á því að það var tvímælalaust ábyrgð ríkisstj. að standa klár á þessum 360 millj. og þar í eru 200 millj. í sérstakri fjáröflun sem átti að afla með skuldabréfasölu og sem hæstv. fjmrh. var nýbúinn að sverja af sér og segja: Ja, ef bréfin seljast ekki þá verða engin lán.

Það er ekki mér að kenna.

Ég fer nú að fá ríka ábyrgðartilfinningu út af þessu máli öllu saman, enda lagði ég til ásamt öðrum sem stóðu að minnihlutaáliti að þessu frv. yrði vísað aftur til ríkisstj. þannig að okkur gæfist betri tími til þess að leita saman lausnar á vandanum. Í sambandi við 437 millj. kr., sem ber á milli í áætlunum Húsnæðisstofnunar annars vegar og síðan áætlunum ríkisstj. tók hæstv. félmrh. skýrt fram að þær væru byggðar á óskalista Húsnæðisstofnunar. Hvað er óskalisti Húsnæðisstofnunar? Óskalisti Húsnæðisstofnunar er í fyrsta lagi byggður á gildandi lögum og reglugerðum í sambandi við þessi mál og í öðru lagi bráðabirgðaumsóknum sem stofnunin hefur þegar til þess að skipuleggja þessi mál. Maður getur spurt: Á hvaða óskalista byggist áætlunin sem ríkisstj. gerði þá um sínar áætluðu lánveitingar? Hérna er um að ræða áætlun frá stofnun sem við skulum ekkert reikna með að sé að gera einhverja óskalista út f bláinn. Þeir eru að reyna að byggja upp grundvöll fyrir lánastarfsemi á ári sem þegar er liðið að 1/4. Ef við tökum saman þetta sérkennilega samspil fjmrh. og félmrh. í þessu máli og síðan það finale sem hæstv. forsrh. gaf lítur það svona út: Fjmrh. tekur ekki ábyrgð á lánsfjáráætlun enda telur hann að hann geti það ekki þar sem tilhlutan Alþingis þyrfti ef til nýrrar fjáröflunar þyrfti að koma. Gott og vel. Ef bréfin seljast ekki eru engin lán og fólki er sagt að það verði þá bara að hætta að byggja og það sé ábyrgðarhluti að segja því að það gæti hugsanlega byggt á þessu ári. Þetta segir fjmrh. Félmrh. segir: Tvímælalaus ábyrgð á 360 millj. kr. a. m. k., þar með taldar hinar 200 sem fjmrh. var að vísa af sér. Síðan kemur hæstv. forsrh. samhentrar og styrkrar stjórnar og segir að hann taki undir með báðum og það sé stefna ríkisstj. Ég held að bæði þingið, húsbyggjendurnir og Húsnæðisstofnunin eigi rétt á því að fá svolítið styrkari og samhentari svör frá hæstv. ríkisstj. f þessu efni. Síðan ég talaði í fyrri umferðinni hafa ýmsar upplýsingar bæst við. Í 2. umr. á miðvikudaginn var sagði hæstv. félmrh., með leyfi forseta: „Húsnæðismálastjórn hefur ekki endanlega gengið frá neinni lokaáætlun um árið 1984, sem er ekki eðlilegt. Það er beðið eftir þessari afgreiðslu sem hér liggur fyrir og reiknað er með 925 nýbyggingum á árinu 1984. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að við það verði staðið miðað við óbreyttar tölur sem hér eru til grundvallar. Ég vil geta þess að í þeirri áætlun sem kemur fram í fskj. minni hl. eru ekki þær tölur sem ég hef nýjastar frá Húsnæðisstofnun í sambandi við þessa áætlun.“ Við höfum heyrt þær tölur sem eru nýjastar frá Húsnæðisstofnun og það er ekki gert ráð fyrir 925 nýbyggingalánum, gert er ráð fyrir 760 ef ég man rétt. Þetta eru nú styrk og samhent svör styrkrar og samhentrar stjórnar í málaflokki sem ætlar að ganga illa að fá þann sess sem honum ber í flokki með öðrum félagsmálum eins og heilbrigðismálum og menntamálum sem ekki eru sett á gaddinn þó illa gangi.



Herra forseti. Ég leyfði mér hérna í umr. í dag að leggja nokkrar spurningar fyrir hæstv. fjmrh. og ég get ekki sagt að ég sé mjög sáttur við svör hans. Það er ekki vegna þess að ég sé honum ósammála, heldur vegna þess að ég tel að hann hafi engin svör gefið við þeim spurningum sem lagðar voru fram, því miður. Það er að nokkru leyti vegna þess að ráðh. getur ekki gefið svörin. Það eru svör sem er ekki á hans færi að gefa á þessari stundu af ýmsum ástæðum, m. a. vegna þess að ekki hafa verið teknar nauðsynlegar ákvarðanir í fjmrn. í þessu efni. Mínar fsp., til að fyrirbyggja misskilning, voru ekki bornar upp við hæstv. fjmrh. til að koma svo upp á eftir og hía á hann, svo ég noti hans eigin orð. Ég hef engan áhuga á því. Hæstv. fjmrh. þarf ekki að vera svona spéhræddur þó hann sé spurður af alþm. í stjórnarandstöðu. Ég er þeirrar skoðunar að við séum í góðri trú að reyna að feta okkur í gegnum þessi lánsfjárlög og lánsfjáráætlunina og reyna að skilja hvert annað og átta okkur á efnistökum með og á móti hinum ýmsu þáttum í málinu. Ég tel að ég hafi farið mjög samviskusamlega yfir þessa hluti hér í dag eins og ég hafði best þekkingu til. Ég rakti hér margar tölur sem liggja fyrir, m. a. í gögnum frá ríkisstj., og ég óskaði eftir að fá um þetta efnislega umr. Umr. um málið á hv. Alþingi eru ekki bara spurningar og svör. Þetta er ekki fsp.-tími. Við erum hér til að skiptast á skoðunum um meginatriði efnahagsmála. Vissulega er lánsfjáráætlunin grunnplagg í því efni. Ég segi það alveg eins og er að ég hef orðið fyrir vonbrigðum með þessi skoðanaskipti. Mér finnst ekki að þau hafi farið alveg heiðarlega fram. Annars vegar hafa menn komið og lagt fram sínar athuganir á málinu og hins vegar koma ráðh. og segja: Ég trúi því að skattbyrði aukist ekki - og annar segir: Ég trúi því að allt verði í himnalagi með húsnæðismálin. Það kemur að vísu ekki fram á hverju þessi trú er byggð, þ. e. hvaða trúarsetningum. Þegar menn kjósa að rökræða með þessum hætti. að segja nánast við stjórnarandstöðuna „o, víst“ eins og krakkarnir segja, og víst er það svona en ekki hinsegin, þá er komið að vendipunkti, þá verður ekki um að ræða nein vitsmunaleg skoðanaskipti, þá eru menn farnir að pexa og þar með er málið á enda runnið. Ég harma að ráðh. skuli vera gangandi, eða öllu heldur sitjandi, rökþrotabú eins og þeir reynast vera hér í dag. Þeir hafa engin rök, engin svör, engin rök af neinu tagi til að rökstyðja sitt mál með eðlilegum hætti. Ég óttast að þeir viti ekki hvað þeir eru að gera og þeir viti jafnvel stundum ekki hvað þeir eru að segja, sem er þó ábyrgðarhluti þegar um ráðh. er að ræða vegna þess að þá á að vera hægt að taka mark á orðum þeirra. Svo kemur hér hæstv. forsrh., sem á daginn eins og oft áður hér. Það höfðu komið fram yfirlýsingar frá hæstv. fjmrh. um að hann tæki enga ábyrgð á þessari lánsfjáráætlun í sambandi við húsnæðismálin, ekki nokkra. Svo kemur hæstv. félmrh. og segir: Þetta stendur allt. - Og þá kemur hæstv. forsrh., sem er nú framsóknarmáður, til að skýra málið aðeins betur og segir: Ég er sammála báðum, þ. e. bæði hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh. Þannig hefur forsrh. á þessu máli eins og flestum öðrum a. m.k. tvær skoðanir og er einatt svo leikinn að hann kemur iðulega báðum fyrir í einni og sömu ræðunni. Þetta væru megintíðindi af hálfu hæstv. forsrh., en ég ætla að endurtaka spurninguna. Ég óska eftir því að hæstv. forsrh. greini frá því hvorum hann er sammála. Stenst lánsfjáráætlunin? Ætlar ríkisstj. að standa við þau fyrirheit sem gefin eru húsbyggjendum í lánsfjáráætlun? Ég spyr hæstv. forsrh. vegna þess að ég vil fá það svar að þetta eigi að standast og ríkisstj. ætli sér að láta það standast. En ég segi líka við hæstv. félmrh.: Það er ábyrgðarhluti, að mínu mati, af honum að láta þetta fara þannig út úr deildinni hér í dag að það standi líka sú yfirlýsing hæstv. fjmrh. að fjmrn. beri ekki ábyrgð á því að þessi áætlun verði framkvæmd. Ég tel hættulegt fyrir hæstv. félmrh. að leggja upp með áætlun húsnæðismálastjórnar án þess að fjmrh. taki orð sín aftur í þessu efni og lýsi því líka yfir með hæstv. félmrh. að við áætlunina verði staðið í einu og öllu. Ég óska eftir að það komi fram hjá hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. að við lánsfjáráætlunina verði staðið í einu og öllu á þessu ári, hún verði framkvæmd eins og efni standa til. Ég óska eftir að þessar yfirlýsingar verði gefnar algerlega skýlaust. Ég spurði hæstv. fjmrh.: Hvað segir þú um þá auknu skattbyrði sem hv. þm. Ólafur Jóhannesson gagnrýnir? Og hv. fjmrh. svarar: Ég trúi því ekki að skattbyrðin aukist. Önnur rök hefur hann ekki og þar með punktur. Og ég segi: Ég trúi engu öðru en því að ég hef fyrir framan mig upplýsingar sem gera ráð fyrir að skattbyrðin hækki. - En ef það dugar ekki, ef staðreyndir duga ekki til að hreyfa skrúfu fjmrh., þá nær málið ekki lengra. Ég spurði hæstv. fjmrh.: Hvar spara menn 5% og 2.5% í rekstri og launum hjá ríkinu? Svarið er ekkert. Svarið er núll. Svarið er: Ég hef skipað nefnd. - Ég vil greina hæstv. fjmrh. frá þeirri reynslu minni að áður hafa verið skipaðar nefndir um svipuð verkefni hjá ríkinu án þess að það hafi skilað ýkja miklum árangri. Í þriðja lagi segir hæstv. fjmrh., og það var í raun og veru eina efnislega svarið sem frá honum kom, að hann ætlaði að skera niður upp í þær 300 til 400 millj. sem vantaði upp á innlendu lánsfjáröflunina. Hann sagði: Ég sker niður upp í 300–400 millj. - Það þýðir að hann ætlar ekki að taka erlend lán í þetta og hann ætlar sér ekki að láta prenta peninga í Seðlabankanum út á þetta. Eftir því verður gengið að ljóst verði af hans hálfu að hann standi við þessi orð sín betur en ýmsar aðrar yfirlýsingar um ríkisfjármál sem hann hefur gefið á undanförnum árum og hafa varla staðið sólarhringana út, satt best að segja. Hæstv. félmrh. kom hér og kveinkaði sér undan því að ég væri að halda hér hrokaræður um húsnæðismál. Ég skil ekki hvers lags málflutningur þetta er. Ég veit ekki betur en ég hafi verið hérna í hverri ræðunni á eftir annarri að leggja félmrh. lið í húsnæðismálum og boðist til þess að stjórnarandstaðan, a. m. k. Alþb., legði sig fram um að hjálpa félmrh. í þeirri stöðu sem hann er í, þröngri stöðu. Af hverju heldur hann að ég sé að reyna að pína fram yfirlýsingar frá hæstv. fjmrh. og forsrh. nema til þess að hæstv. félmrh. standi betur að vígi í slagnum þegar hann fer að framkvæma þessa hluti á árinu 1984? Hann á ekki að vera að taka því illa þó menn gagnrýni, heldur á hann að meðhöndla þá gagnrýnisþætti sem fram koma af fullri sanngirni. En í svari hans, ef svar skyldi kalla, kom ekkert fram. Það var 0.0. Ég spurði um hina nýju áætlun Húsnæðisstofnunarinnar, leyniplaggið sem hann var með hérna í síðustu viku, og hvort það ætti að lána 760 ný lán á þessu ári. Hann svaraði engu. En s. l. miðvikudag sagði hæstv. félmrh. að ætlunin væri að lána skv. áætluninni 7. febrúar 960 lán. Ég tel að meðan ekki kemur önnur yfirlýsing frá félmrh. standi hún sem hans afstaða - og ég bæti því við: Félmrh. hefur með afstöðu sinni og yfirlýsingu s. l. miðvikudag einnig lýst því yfir í raun að húsbyggjendur, sem gera fokhelt á tilteknum tíma og eiga rétt á lánum í nóvember og desember, fái sinn fyrsta lánshluta, það sé ekki ætlun hans að skera þar niður. Ef félmrh. mótmælir þessum skilningi mínum ekki núna á eftir tel ég að hann sé að segja við þessa húsbyggjendur: Þið fáið lánin eins og verið hefur í nóv. og des. 1984. - Standi þetta svona, þá er vel. En eftir því verður tekið hver niðurstaðan verður í þessu efni. Ef hann ekki mótmælir þessu hér á eftir lít ég svo á að við þetta sé miðað og þar með sé mótuð afstaða ríkisstj. og félmrh. í þessu efni. Og þá mun ég fyrir mitt leyti beita mér fyrir því og koma því á framfæri þar sem ég get að fólk fái að vita af þessu, þannig að félmrh. fái ekki aðeins stuðning stjórnarandstöðunnar, heldur einnig hins almenna húsbyggjanda við að halda utan um þessa hluti. Hæstv. félmrh. svaraði engu um Byggingarsjóð verkamanna. Hann sagði ekki aukatekið orð um hann. Það er sem sagt ætlunin hjá ríkisstj. - eða hvað? - að skera niður allar framkvæmdir verkamannabústaðanna um 1/4. Er það ætlunin, hæstv. félmrh., að skera þetta niður um 1/4? Er það ætlunin að skera framkvæmdir niður hjá Byggingarsjóði verkamanna í Reykjavík, eins og ég gerði grein fyrir fyrr í dag, þannig að þeir sem eru núna að fá tilkynningu um að þeir fái úthlutað íbúðum fái á morgun tilkynningu um að því sé frestað fram á árið 1986? Er það svona sem á að vinna. Ætlar ríkisstj., ætlar hæstv. félmrh. að halda fast við að fresta þessum 1/4? Ég skora á ráðh. að svara þessu á eftir. Ég bað hæstv. félmrh. að gera grein fyrir því hvernig honum sýndist skyldusparnaðurinn innheimtast betur skv. því frv. sem liggur fyrir þinginu. Hann hefur engu svarað um það. Ég bað hann að benda á greinar í frv. Hann hefur engar greinar bent á í því efni. Ég tel því miður, hæstv. félmrh., að frv. hafi stórversnað frá því sem það var í fyrra einmitt í þessu efni. Þar var gert ráð fyrir nokkuð ströngum ákvæðum í sambandi við skyldusparnaðinn. Ég vil taka það fram, ef um það gæti orðið samkomulag í sambandi við húsnæðismálin, að ég væri fyrir mitt leyti tilbúinn að beita mér fyrir því að laga stórlega kafla frv. um skyldusparnaðinn, þannig að hann skilaði betri tekjum fyrir húsnæðislánakerfið en nú er um að ræða, vegna þess að eins og sakir standa er stór spurning hvort það er nokkur ávinningur af því fyrir húsnæðislánakerfið að hafa skyldusparnaðinn á sínum vegum. Það er stór spurning miðað við þá miklu fyrirhöfn sem þetta kerfi hefur í för með sér. Herra forseti. Ég ætla ekki að sinni að ræða miklu frekar um þessi mál, það er orðið þröngt um tíma, en áður en ég vík úr ræðustól vil ég minna á tvennt. Í fyrsta lagi buðust fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjh.- og viðskn. Nd. Alþingis til að afgreiða sérstaklega erlendu lánsfjárábyrgðina í þessu frv., þannig að hún fengi hraða meðferð í gegnum Alþingi. Með þessu móti hefði verið hægt að flýta því máli mjög og taka hér upp ítarlegri umr. um aðra þætti lánsfjáráætlunarinnar. Þessu góða boði stjórnarandstöðunnar var hafnað, þannig að ríkisstj. getur kennt sjálfri sér um þann vanda sem nú er um að ræða í sambandi við afgreiðslu málsins á kvöldfundi þeim sem senn hefst. Í öðru lagi vil ég minna á að sem fulltrúi Alþb. í fjh.og viðskn. Nd. bauðst ég til þess fyrir hönd míns flokks að stuðla að því að lánamál bænda fengju afgreiðslu um leið og fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin og lánsfjárlögin. Einnig því góða boði Alþb. var hafnað.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. iðkar það mjög að koma upp í ræðustólinn og hafa eftir ræðumönnum það sem hann segir að þeir hafi sagt, en þá fer hann gjarnan með rangt mál. Hv. ræðumaður hefur nú tvisvar sinnum komið hingað upp og fullyrt að ég hafi sagst vera sammála bæði hæstv. fjmrh. og félmrh. um það sem þeir sögðu um 1050 millj. kr. til húsnæðismála. Það sem ég sagði, og hv. þm. getur flett því upp í því sem ritað verður eftir mér, það kemur í Alþt., var að bæði fjmrh. hefðu lýst því hvernig leitast væri við að tryggja þetta fjármagn í fyrsta lagi með samningum við lífeyrissjóðina. Ég lýsti þeirri skoðun minni að þetta væri tryggt eins vel og frekast er kostur. Ég hygg að þetta séu nokkurn veginn óbreytt orð mín. Ef þetta tekst ekki vil ég vekja athygli á að húsnæðismálin eru forgangsverkefni stjórnarflokkanna og munu ríkisstj. og stjórnarflokkar fjalla um hvernig það fjármagn verður útvegað sem ekki næst með því móti sem lánsfjárlögin gera ráð fyrir. En ég endurtek, og vísa enn til þess sem kom fram í ræðu fjmrh. og félmrh., ég vísa til þess sem þeir sögðu um fundi sína með lánasjóðnum, að það er mín skoðun að eins vel hafi verið frá þessu gengið og frekast er kostur og miklu betur en tókst í tíð fyrri ríkisstj. Það er ekkert undarlegt þótt hv. þm. sárni að nú skuli verða aukið fjármagn til húsnæðismála úr rúmlega 700 millj. í yfir 1600 millj. í lánsfjáráætlun og lánsfjárlögum og í fjárlögum. Hv. þm. var að bauka við það í allmörg ár að auka útlán til húsbyggjenda, en því miður - okkur þótti það öllum leitt sem með honum voru í ríkisstj. - tókst það ekki.



Herra forseti: Ég hafði gert ráð fyrir að ráðh. reyndu að drattast hér í stólinn einu sinni enn. væru ekki orðnir svo þungir af setunni þarna að þeir kæmust ekki þennan spöl. - En hæstv. fjmrh. spyr til hvers, og er greinilega undrandi á því að menn skuli þurfa að ræða við hann um þessi mál. Hann hefur haft þann hátt á í þessari umr., eins og svo oft áður, að reyna að axla málinu fram af sér og hefur ekki lagt sig mjög fram um, að mér hefur fundist stundum, að reyna að setja sig í smáatriðum inn í þau mál sem hér eru á dagskrá og menn þurfa þó að kunna skil á ef þeir ætla að fylgja þeim í gegnum þingið. Hæstv. forsrh. var hins vegar að greiða fyrir umr. hérna áðan, flýta fyrir því að lokið yrði 3. umr. um lánsfjárlög. Hann fullyrti í fyrsta lagi að ég hefði í máli mínu fyrr í dag í tvígang farið rangt með það sem hann sagði. Það er mjög athyglisvert ef ég hef gert svo, vegna þess að ég tók eftir því að þessi orð hans vöktu gífurlega athygli í salnum. Ég var áreiðanlega ekki sá eini sem skildi hans orð svo, að hann væri bæði sammála hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh., sem þó höfðu gjörsamlega gagnstæðar skoðanir á því máli sem var um að ræða þá stundina. Hæstv. forsrh. hefur einfaldlega orðað hlutina illa og óskýrt og það er þess vegna sem hann verður svo að koma í stólinn aftur og þýðir ekkert fyrir hann að reyna að bera upp á mig útúrsnúning í því efni. Málið snýst heldur ekkert um hvort mér sárni eitt eða neitt í þessum efnum. Það er ekki það sem stjórnarandstaðan hefur verið að tala hér um. Ekki var hv. þm. Kristín S. Kvaran í síðustu ríkisstj. svo ég nefni dæmi - ekki félmrh. né heldur talsmaður þeirrar stjórnar.  Hæstv. forsrh. dró því miður í land í sinni yfirlýsingu áðan og reyndist vera sammála hæstv. fjmrh., en ekki félmrh. Hann sagði í sambandi við byggingarsjóðina að hann væri ekki tilbúinn að taka ábyrgð á þeim að öðru leyti en því að leitast yrði við að tryggja fjárhag þeirra ef lánsfjáröflunin brygðist. Og hvað segir þetta í raun og veru? Hæstv. forsrh. er að tala um að þarna hafi fyrst og fremst verið átt við lífeyrissjóðina. Það er algjörlega rangt. Hérna er verið að tala um það, ef forsrh. hefur ekki tekið eftir því undanfarna daga, að það vantar 200 millj. af sérstakri fjáröflun í húsnæðislánakerfið, sem er í óvissu, það vantar 115 millj. af því sem á að koma frá Atvinnuleysistryggingasjóði, en kemur þaðan ekki, og það vantar 75 millj. upp á áætlun í sambandi við skyldusparnaðinn. Það er þetta fjármagn sem verið er að tala um. Það er ekkert verið að tala hér um lífeyrissjóðina. Ef menn hefðu nennt að setja sig inn í þessa lánsfjáráætlun og skilja um hvað hún snýst mundu menn vita um að þessi vandi er upp á 5–6-700 millj. kr. Það er svo auðvelt fyrir forsrh. að koma upp og hrósa sér af því að ríkisstj. hafi nú bjargað málum húsbyggjenda. Með hverju? Það liggur ekkert fyrir um hvernig það á að gerast á árinu 1984. Það er allt galopið. Það eru engar upplýsingar til um það til eða frá. Ráðh. hafa engu svarað. Félmrh. hefur sagt: Ég trúi, ég trúi. - Vonandi verður honum að trú sinni. Aftur og aftur hef ég lýst því yfir að ég er tilbúinn að styðja hann til þess að það náist saman endar hjá Húsnæðisstofnuninni. En það liggur ekkert annað fyrir en trú hæstv. félmrh. Trú hefur stundum gefist mönnum vel undir Jökli. Vonandi gengur honum vel líka í þetta skipti. Staðreyndin er sú, að það alvarlega sem stendur upp úr í umr. núna er að félmrh. hefur ekki treyst sér til að sverja af sér fyrirhugaðan niðurskurð á verkamannabústaðakerfinu. Það er verið að segja við það fólk sem verið er að úthluta verkamannabústöðum núna: Bíðið þið fram á árið 1986. - Og hitt, sem er stóralvarlegt, er að hæstv. forsrh. hefur gengið í lið með óvissuöflunum í sambandi við Byggingarsjóð ríkisins ásamt hæstv. fjmrh. Það er alvarlegt og það er mikill ábyrgðarhluti af hæstv, félmrh. að ganga frá lánsfjáráætlun svona árið 1984. En eins og ég tók fram áðan lít ég svo á að yfirlýsing hans frá s. l. miðvikudegi standi þar sem ekki hefur annað verið tekið fram og þeir sem slíkar yfirlýsingar gefa séu ómerkir orða sinna ef þær ekki koma til framkvæmda. Staðan í þessum málum er sú, að það er verið að afgreiða hér lánsfjárl. þar sem allt er í uppnámi. Lánsfjárlögin eru ekki gat heldur gatasigti. Það er ekkert sem stemmir. Það var þess vegna sem stjórnarandstaðan lagði til af velvild sinni að málinu yrði vísað aftur til ríkisstj., þannig að ríkisstj. gæti gert heimaverkefni sín betur en hún hefur gert til þessa.



Herra forseti. Það er kannske vegna þess að allt var í lagi hjá síðustu ríkisstj. sem neyðaráætlunin til fimm ára var búin til af Alþb. á sínum tíma og þjóðstjórn skyldi falið að till. þess að framkvæma hana. Ekkert dugði annað en samstarf allra stjórnmálaflokka í fimm ár og neyðaráætlun til að ráða fram úr þeim mikla vanda sem ríkisstj. var komin í. Ég ætla að taka undir það með hæstv. forsrh. að það er ekki oft sem hv. 3. þm. Reykv. getur farið rétt með. Ég sagði frá því, svaraði spurningu hans númer tvö, hvar ætti að spara 5% og 21/2% og hvernig ætti að standa að því og hverjir stæðu að því. Ég sagði líka að ég mundi gera tillögur um niðurskurð á framkvæmdum, en ekki að ég ætlaði að koma slíku í gegn með einhverju offorsi. Til þess þarf samþykki meðráðh. - Ég vil bara að það sé rétt með farið. Annars sé ég ekki ástæðu til þess að elta ólar við nokkurn skapaðan hlut af því sem kom fram í ræðu þm. umfram það að svara þeim spurningum sem hann lagði fyrir mig og ég tel mig hafa gert. En eitt ætla ég að gera að umræðuefni því það er táknrænt og það er lærdómsríkt um leið. Það er táknrænt fyrir Alþýðubandalagsmenn og það er lærdómsríkt fyrir þá sem vilja á annað borð læra þingmennsku. Fram kom áðan hjá hv. 4. landsk. þm. að hann væri ekki þingreyndur. Það er ekki nema eðlilegt. Ég er búinn að vera hérna í áratug og tel mig alls ekki þekkja það völundarhús sem þingið er, en ég veit þó pínulítið meira en hann. Og nú ætla ég að gefa honum eina smákennslustund í því sem menn eiga að vara sig á, og ég vona að hann taki við án þess að þakka mér sérstaklega fyrir það, þó menn eigi alltaf að vera þakklátir fyrir það sem þeir fá umfram það sem þeir geta útvegað sér sjálfir. Hér kom hv. 7. þm. Reykv. og vitnaði í hvorki meira né minna en nál. minni hl. Þetta nál. er undirritað af Guðmundi Einarssyni, fundaskrifara minni hl. n. Á bls. 18 er tafla sem virðulegur 7. þm. Reykv. vitnaði í og taldi þar upp hvernig staðan hefði verið seinni partinn á s. l. ári, en hann gat eins ekki - og nú kemur sá lærdómur sem ég ætla að biðja unga stjórnmálamenn, nýja stjórnmálamenn, að átta sig á. Hér er taflan með svohljóðandi yfirskrift: „A=kröfur Seðlabankans á ríkissjóð, nettó (A-hluti). Staða í mánaðarlok í milljónum króna.“ Síðan les hv. 7. þm. Reykv. stöðuna í mánaðarlok frá miðju ári 1983 fram til janúar 1984, en þegar hann kemur svo að því sem þurfti að vera bareflið á fjmrh. vitnar hann í uppgefnar tölur af Seðlabankanum, eins og hann sagði, frá 15. þessa mánaðar, 15. mars - ekki mánaðarlokum, eins og hinar tölumar, heldur 15. mars. En fyrir 15. mars eru greidd laun til ríkisstarfsmanna og það eru greiddar lífeyrisbætur og fyrir mánaðamótin koma inn tekjur af söluskatti og ýmislegt annað. Svona verða menn blekktir ef þeir ekki átta sig á hver talar og við hvern er að eiga. Ég vil leiðrétta þetta og að það kom fram að svona er málflutningur hv. 7. þm. Reykv., ekki bara núna heldur yfirleitt. Og því segi ég: Enn þá sakna ég Guðmundar J., vinar míns.



Herra forseti. Það hefur komið hér fram oftar en einu sinni við þessa umr. að hæstv. ríkisstj. óskar eftir því að fá þetta frv. afgreitt í dag vegna þess að ríkisstj. þurfi að taka erlent lán og frestur til þess renni út á miðnætti. Þannig er nú teflt á hin tæpustu vöð í efnahagsstjórn ríkisins. Ríkisstj. á það undir stjórnarandstöðunni hvort henni tekst að ná hinu erlenda láni. Nú er alveg ljóst að þau deiluatriði sem hér hafa aðallega verið til umr. snerta fyrst og fremst innlenda þætti fjármála ríkisins, húsnæðismál, stöðuna gagnvart Seðlabanka og aðra slíka þætti. Þess vegna vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. hvort þeir vilja ekki í fundarhléi hugleiða á ný það tilboð sem hv. þm. Svavar Gestsson gerði ríkisstj., og að ég held stjórnarandstaðan öll, að afgreiða sérstaklega í þessu frv. þann þáttinn sem brýnt er að afgreiða, þ. e. greinina sem veitir ríkisstj. heimild til að taka þetta erlenda lán, en gefa síðan þingheimi tækifæri til að komast til botns í öðrum deilumálum. Ég vil taka hér dæmi um nauðsyn þess. Hæstv. fjmrh. var að enda við það í ræðustól að bera mér á brýn mjög ómerkilega talnafölsun og vara hv. þm. Guðmund Einarsson við að taka sér til fyrirmyndar slík vinnubrögð, vegna þess að ég hefði eingöngu fjallað í töflunni um stöðuna í lok mánaðarins, en hefði svo lesið hér upp úr ræðustól . . .

Tölur frá 15. mars.

Já, já, alveg hárrétt fjmrh., alveg hárrétt. Ástæðan fyrir því að ég las upp þessar tölur var sú að hæstv. ráðh. gaf út yfirlýsingu 15. febrúar um að ekki yrði aukið við skuldastöðuna gagnvart Seðlabanka frá því sem verið hefði. Ástæðan fyrir því að ég tók 15. mars var að þegar ég hringdi í Seðlabankann í morgun var síðasta talan sem þeir höfðu handbæra frá 15. mars. Ég spurði auðvitað að því, vegna þess að ég hef kannske aðeins meiri þingreynslu en Guðmundur Einarsson, en ekki alveg eins mikla og hæstv. fjmrh., ég spurði auðvitað seðlabankann líka að því: Mun þetta breytast mjög það sem eftir er mánaðarins? Ég taldi hins vegar ekki ástæðu til að vera að rekja það hér vegna þess að þar var á ferðinni álit viðkomandi starfsmanns Seðlabankans, en ekki beinharðar tölulegar upplýsingar sem liggja fyrir í skýrslum Seðlabankans. Mér fannst ekki ástæða til þess að ég væri að blanda inn í umr. í þinginu skoðun starfsmanns Seðlabankans. En fyrst hæstv. fjmrh. knýr mig nú til þess í vörn gagnvart þeim ásökunum sem hann hefur hér á mig borið um að beita ómerkilegum aðferðum í mínum málflutningi, þá get ég upplýst að þessi starfsmaður Seðlabankans taldi að þessir 2 milljarðar og rúmlega 700 millj. kr., sem skuldirnar væru nú, 15. mars, gætu kannske minnkað um tæpar 200 millj. það sem eftir væri mánaðarins, en ekki miklu meira. Það er nú allt og sumt. Herra forseti. Ég vildi aðeins nefna þetta dæmi hér vegna þess að það voru síðustu orð hæstv. fjmrh., þegar hann fór hér úr ræðustólnum, að bera á mig talnafals. Ég er til knúinn að sýna hvernig í málunum liggur. Það er alveg brýn nauðsyn á að þingið fái við umr. í fjh.- og viðskn. eða hér í deild aðstöðu til að fara ofan í þessar tölur og fá umr. um innlendu þættina sem hér hefur verið deilt um í dag, en málið sé ekki skilið eftir í fullkominni óvissu og í umræðustíl sem hæstv. fjmrh. lét sér sæma áðan. Þess vegna, herra forseti, hef ég kvatt mér hljóðs um þingsköp til að óska eftir því, að þótt ekki séu fleiri á mælendaskrá ákveði hæstv. forseti að fresta umr. til klukkan níu og slíta henni þá ef enginn kveður sér hljóðs. Ég reikna ekki með að neinn í stjórnarandstöðunni muni gera það í millitíðinni. Þetta væri eingöngu til að gefa hæstv. ríkisstj. færi á því í matartímanum að hugsa sig um og kanna hvort hún er ekki reiðubúin að samþykkja þá ósk og það tilboð að við afgreiðum hér erlenda þáttinn, sem brýnt er að afgreiða, en vísum öðrum þáttum á ný til skoðunar í n. og umr. Þá geta menn hafið hana á nýjan leik þegar fjh.- og viðskn. hefur skoðað þá innlendu þætti sem hér hefur verið deilt um. Það er ósk mín, herra forseti, að þannig verði á málum tekið hér í trausti þess að menn muni í stjórnarandstöðunni ekki kveða sér hljóðs í millitíðinni, heldur sé eingöngu verið að nota þennan frest til þess að hæstv. ríkisstj. geti hugsað sig um.



Herra forseti. Ég þakka það vinarþel sem mér hefur verið sýnt á þessum fyrstu og erfiðu sporum þingferils míns. Það er vel við hæfi í framhaldi af samræmdum spurningum í dag, samræmdu prófi í lánsfjárlögum, að taka nú samræmda kennslustund í þingmennsku. Ég mun kappkosta að nýta mér það besta sem ég tel mig geta fengið úr þeim báðum og ber enn fram þakkir til hæstv. ráðh. og alþm. fyrir að bera hag minn svo mjög fyrir brjósti.



Herra forseti. Ég skal ekki þreyta þolinmæði forseta mjög lengi. Það er hins vegar alveg ljóst að ráðh. hafa ítrekað gert í því hér í kvöld að tefja umr. með skætingi í garð stjórnarandstöðunnar og útúrsnúningum. Það er ekki nýtt. Þeir gera þetta iðulega þegar þeir eru orðnir rökþrota, og einkum er það hæstv. fjmrh. sem beitir sér mjög í þessu efni og sýnir þann drengilega svip sinnar þingmennsku.

Þetta er ekkert annað en málþóf.

Ætli ég hafi orðið núna um þingsköp eða hæstv. fjmrh. sé að ráðast að talsmönnum stjórnarandstöðunnar þegar þeir eru búnir að tala sig dauða, eins og það heitir, og geta ekki borið hönd fyrir höfuð sér öðruvísi en í aths. um þingsköp? Hæstv. fjmrh. er rökþrota. Hann er rökþrotabú. Það er eitt sem alltaf er hægt að hafa til marks um að hann sé kominn á botn í rökrænum málflutningi. Það er þegar hann fer að tala um neyðaráætlun Alþb. Hann lýkur yfirleitt öllum umr. hér á því að tala um neyðaráætlun Alþb., sem ég hafi lagt til að gera yrði til fimm ára á vegum þjóðstjórnar. Ég fagna því mjög að hæstv. fjmrh. skuli sýna með svo óyggjandi hætti hvenær hann stendur á gati. En í rauninni er núv. hæstv. fjmrh. sá fjmrh. sem staðið hefur á gati fremur en nokkur annar maður sem sögur fara af í því embætti í margföldum skilningi þess orðs. Neyðaráætlun Alþb. hafði hins vegar þann megintilgang að afstýra þeirri neyð frá íslenskum alþýðuheimilum sem stefna hans hefur innleitt í landinu að undanförnu. Það er ekki von að hann átti sig á því  Hvað var hæstv. ráðh. að segja?

Ég skal lesa þetta fyrir þig.

Ég hef lesið þetta og kann þetta mjög rækilega. 

Hverjir voru þá í stjórn?

M. a. var það ég, hæstv. ráðh., - í stjórn sem þú innleiddir hér á Íslandi fremur en ýmsir aðrir menn, og er það eitt af því sem þú getur hrósað þér fyrir á þínum stjórnmálaferli 

Ég tók engan þátt í því.

Hvers lags eiginlega? 

Það er ekki stjórnarmyndun.

Hvað er þetta? Ætlar hæstv. fjmrh. ekki að kannast við handaverk sín?  Herra forseti. Því miður hefur þessi umr. ekki leitt til þeirra lykta, sem eðlilegt hefði verið, að stjórnin hefði svarað fyrir þau mál sem hér hafa verið borin fram af fullum heilindum og með málefnalegum hætti af stjórnarandstöðunni í dag. Ég harma málefnafátækt ríkisstj. og ég tel að henni hefði verið fyrir bestu að taka þeim leiðbeiningum stjórnarandstöðunnar að lesa heimastílinn sinn betur og koma með lánsfjárlögin í betri búningi hingað til þingsins til meðferðar.



Þessum umr. utan dagskrár er lokið. Ég vil nú spyrja hv. 7. þm. Reykv. hvort hann haldi fast við þá kröfu að ljúka ekki umr. nú. Ég held að eðlilegast sé að henni verði nú lokið. Það er enginn á mælendaskrá.



Herra forseti. Ég ætlaði aðeins að gefa hæstv. ríkisstj. tækifæri til þess á lokastigi málsins að sjá sig um hönd og gefa þinginu tækifæri til að fjalla um þau göt sem tvímælalaust hafa verið leidd í ljós í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Ef hæstv. ráðh. hafa ekki vilja til þess að taka þessu tilboði, hafna því algjörlega og vilja fá þetta frv. afgreitt svona úr garði gert, eins og hér hefur verið lýst mjög rækilega, er það auðvitað þeirra vilji. Þeir ráða í þeim efnum. Ósk mín til hæstv. forseta var eingöngu sett fram í því skyni að gefa hæstv. ríkisstj. tækifæri til þess nú í matarhléinu að hugsa sig um. Vill hún taka því tilboði að erlendi lánahlutinn yrði afgreiddur nú og síðan gæfist þinginu tækifæri til að fara ofan í alla aðra þætti málsins og leiða þá skýrt fram til þess að þjóðin þyrfti ekki til viðbótar við stórgötótt og sundurskotið fjárlagafrv. að standa uppi með botnlausar fjárfestingar á lánsfjáráætlun? Þetta er annað meginplaggið í efnahagsstjórn ríkisins. En ef hæstv. ráðh. vilja ekki taka þessu tilboði, herra forseti, á forseti engan annan kost en að ljúka þessari umr. En það verður hins vegar tekið eftir því síðar meir og á það minnt að hæstv. ríkisstj. átti þennan kost, að geyma afgreiðslu þessara mála í þinginu þar til þau skýrðust nánar, en hún hafnaði því. Þá þýðir ekkert, hæstv. fjmrh., að koma á nýjan leik og segja að hæstv. ráðh. hafi ekki verið varaður við.  Fundarhlé.



Herra forseti. Eins og áður hefur komið fram í dag vil ég samt enn vekja athygli manna á því að hér er ríkið að draga sér fé sem á að renna í Framkvæmdasjóð fatlaðra og ekki er af fjárlögum heldur er þetta fé sem átti að vera markaður tekjustofn til uppbyggingar stofnana fatlaðra af öllu tagi, notað til að stoppa í göt fjárlaga ríkisstj. Því er ég andvíg og ég segi já.



Herra forseti. Þessi brtt. var flutt af meiri hl. fjh.- og viðskn. Nd. núna við 3. umr. málsins og málið kom aldrei til meðferðar í fjh.- og viðskn.

Þér sýnist það.

Ég er ekki búinn að ljúka máli mínu, hv. þm. Forsendur málsins hafa aldrei legið fyrir, hvorki fyrir fjh.- og viðskn. sem hv. þm. og frammíkallari er formaður fyrir, né heldur hefur hv. þm. haft fyrir því að kynna deildinni málið. Ég vil láta þessa getið vegna þess að hér er mjög óvenjulega að málum staðið. Ég tel að nauðsynlegt sé að fara þess á leit við hæstv. félmrh., sem fer með málefni Bjargráðasjóðs, að hann geri fjh.og viðskn. grein fyrir þessu máli á síðari stigum þannig að n. megi fara yfir þá úthlutun sem hér er ráðgert að fram fari. Mér finnst orðalagið á þessu að sumu leyti nokkuð óljóst en þó er það ekki ólíkt því sem var þegar um var að ræða sjálfskuldarábyrgð á láni vegna kartöflubænda sem var afgreitt við 2. umr. málsins. Með tilliti til þess að ég geri ráð fyrir því að hér verði farið með mál á svipaðan hátt og verið hefur á vegum Bjargráðasjóðs þá segi ég já við þessari till.



Herra forseti. Fram hefur komið að eina ástæða þess að verið er að afgreiða þetta frv. hér í kvöld er sú að hæstv. ríkisstj. er komin í eindaga erlendis með að taka erlend lán. Verði frv. ekki afgreitt hér í kvöld verður ríkisstj. af þessum lántökumöguleika. Einnig hefur komið fram við þessa umr. að hæstv. ríkisstj. hefur verið boðið af hálfu stjórnarandstöðunnar að afgreiða eingöngu þá grein þessa frv. sem snertir hina erlendu lántöku, en láta aðra þætti, sem mjög hefur verið deilt um við þessa umr. og allir eru í mikilli óvissu, bíða. Þessu tilboði hefur hæstv. ríkisstj. neitað að taka. Þess vegna liggur ljóst fyrir að hæstv. ríkisstj. er staðráðin í að fá hér afgreitt frv. til lánsfjárlaga sem er svo mikilli óvissu háð að það gefur í raun og veru enga vísbendingu um efnahagsstjórnina á því ári sem nú er að líða. Þetta frv. er botnlaust frv., þetta frv. er merkingarlaust frv. og það er ekki skv. sóma Alþingis að afgreiða þetta frv. hér og nú. En fyrst ríkisstj. vill sitja uppi með þennan gjörning verður hún að eiga þá ákvörðun. Ég tek þess vegna ekki þátt í afgreiðslu þessa máls og sit hjá.



Herra forseti. Eins og fram kom við 1. umr. skipaði landbrh. í desembermánuði 1982 nefnd til þess að huga að afkomu bænda, m. a. með hliðsjón af árferðisáföllum og mismunandi tekjum eftir búgreinum. Formaður þessarar nefndar var Bjarni Bragi Jónsson hagfræðingur, aðstoðarbankastjóri í Seðlabankanum. Aðrir nm. voru Ingi Tryggvason formaður Stéttarsambands bænda, Jón Ólafsson bóndi í Eystra-Geldingarholti, Sigurður Líndal bóndi á Lækjamóti og Sigurður Sigurðsson bóndi á Brúnastöðum. Í skýrslu, sem þessi nefnd hefur sent frá sér, segir m. a., með leyfi forseta: „Þörfin fyrir skuldbreytingu svo fljótt eftir hina síðustu á sér að mörgu leyti sömu orsakir og þá, en einnig er um nýtilkomnar ástæður að ræða: 1. Ófullnægjandi frumfjármögnun fjárfestingar af lánshlutfalli og lánalengd sem einkum kemur hart niður á frumbýlingum. 2. Sérstök árferðisáföll, svo sem árið 1979 og væntanlega aftur nú 1983, svo og langvarandi örðugt tíðarfar, en það hefur komið misjafnt niður eftir landshlutum. 3. Skipulegur framleiðslusamdráttur sem haft hefur í för með sér þyngingu fjármagnskostnaðar miðað við afurðatekjur. 4. Verðtrygging mikils og vaxandi hluta lánsfjárins án þess að lengd lána hafi enn þróast til fulls samræmis við það.“ Síðar segir í þessari skýrslu: „Af þeim athugunum sem gerðar hafa verið skv. framansögðu og umr. um þær virðist mega draga eftirfarandi ályktanir um fjárhagsvanda bænda. Ljóst er að vandinn er að nokkru almennur, háður efnahagsárferði landsins, verðbólgu, lánsfjárstefnu og stöðu landbúnaðarins í hagþróun. Markaðsþrengsli og þvingaður samdráttur framleiðslunnar skapa landbúnaðinum sérstöðu meðal atvinnuvega enda þótt vandkvæði af þeim sökum séu ekki sambærileg við þann vanda sem nú mæðir á sjávarútvegi.“ Enn segir í þessari skýrslu: „Lán til landbúnaðar eru bæði til bænda, einkum fjárfestingarlánin, og til vinnslu- og afurðasölufyrirtækja sem bændur bera kostnað af og standa ábyrgir fyrir. Lán lánastofnana til íbúðarbygginga og kaupa eru ekki með tekin.“ Landbn. kallaði fyrir sig formann þessarar nefndar, Bjarna Braga Jónsson, og enn fremur Stefán Pálsson bankastjóra í Búnaðarbankanum. Nefndin hélt nokkra fundi um málið og eins og kemur fram í nál. meiri hl. á þskj. 438 leggur meiri hl. nefndarinnar til að frv. verði samþykkt með breytingum sem eru á sérstöku þskj. Auk þess áskilja einstakir nm. sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma. Þessar brtt. sem meiri hl. landbn. leggur til eru í fyrsta lagi að í 1. gr. bætist orðin „til búrekstrar“ og þá verði mgr. þannig: „Bankavaxtabréfin skulu notuð til þess að breyta í föst lán lausaskuldum bænda vegna fjárfestinga til búrekstrar á jörðum þeirra árin 1979–1983, að báðum árum meðtöldum.“ Í öðru lagi stóð í frv. í 2: gr., 2. mgr.: „Ákvörðun um lánakjör skal tekin af stjórn veðdeildar Búnaðarbanka Íslands ásamt fulltrúum Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda í stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins, að fengnu samþykki landbrh.“ Stjórn veðdeildarinnar er bankaráð Búnaðarbankans og í bankaráðinu hafa náttúrlega ekki aðrir atkvæðisrétt en þeir sem eru stjórnendur í bankaráðinu. Þar af leiðir að meiri hl. gerir þá till. að síðari mgr. 2. gr. orðist svo: „Ákvörðun um lánakjör skal tekin af bankaráði Búnaðarbanka Íslands að höfðu samráði við fulltrúa Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda í stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins, að fengnu samþykki landbrh.“ Í þriðja lagi er breyting til samræmis við þetta við 6. gr. Við 1. umr. þessa máls urðu verulegar umr. um þetta mál og var talið af ýmsum að jafneðlilegt væri að breyta lausaskuldum annarra, t. d. húsbyggjenda. Voru mörg orð höfð um það og raunar í framhaldi af því tillöguflutningur sem ég ætla ekki að fara út í að öðru leyti en því, að ég vil svara því sem þar kom fram á þann veg að frá síðustu lausaskuldabreytingu í þágu bænda um áramótin 19?9 og 1980 hafa farið fram tvær umferðir skuldbreytinga fyrir íbúðabyggjendur. Hin fyrri fór fram árið 1981. Voru styttri íbúðarlán viðskiptabanka og sparisjóða þá yfirleitt lengd í átta ár og svipaðri lánalengd að mestu haldið síðan á lánum ætluðum sem viðbótarlán. Við valdatöku núv. ríkisstj. var boðið upp á tvenns konar lánalengingu: Í fyrsta lagi frestun fram yfir lánstímann á fjórðungi ársgreiðslu íbúðarlána. Í öðru lagi lausaskuldbreytingu vegna þeirra sem byggt hafa eða keypt íbúð fyrsta sinn undanfarin 2–3 ár. Þessi skuldbreyting hefur verið í gangi að undanförnu eins og hv. alþm. vita en upplýsingar um fjárhæðir liggja ekki enn fyrir. Í sambandi við sjávarútveginn má minna á það í sambandi við þær till. sem hér liggja fyrir og þær umr. sem fram fóru að á síðari hluta árs 1982 og fram um áramótin 1982–1983 fór fram víðtæk breyting lausaskulda sjávarútvegsins, ekki aðeins við lánastofnanir heldur einnig viðskiptaaðila útvegsins. Nam heildarskuldbreytingin sem þá var gerð 577 millj. kr. fyrir milligöngu viðskiptabankanna og með sérstakri fyrirgreiðslu Seðlabankans við þá. Út af því sem fram hefur komið um þetta mál vil ég minna á þetta því að segja má að skipun þessarar nefndar, sem fyrrv. landbrh., Pálmi Jónsson. skipaði eins og ég gat um áðan og núv. landbrh. fól að halda áfram könnun sinni á skuldastöðu bænda, sé í beinu framhaldi af þessum skuldbreytingum. Þessi skuldbreyting gefur því ekkert fordæmi til skuldbreytinga gagnvart öðrum aðilum. Þetta vil ég að komi hér fram. Ég ætla ekki að ræða mikið um þær brtt. sem hér liggja fyrir. Ég vil segja það að í sambandi við þær brtt. sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon flytur að þó að ég sé t. d. fyrri till. efnislega sammála að flestu leyti tel ég að 1. gr. frv. feli hana að mestu leyti í sér. Í síðari brtt. leggur hv. þm. til að innlánsstofnunum sé skylt að taka við bankavaxtabréfum er gefin verða út skv. lögum þessum, Seðlabankinn endurkaupi þessi bréf. Þegar ég fer að rifja upp þær umr. sem fram hafa farið í sambandi við skuldbreytingar undanfarið minnist ég þess að rætt hefur verið um þetta hvað eftir annað. Margir af áhrifamönnum í bændastétt hafa bent á að varla væri vogandi að fara að lögþvinga slíkt vegna þess að þá væri hætt við því að ýmsar lánastofnanir mundu verða hikandi að lána bændum sem eru í erfiðleikum og eru að byggja upp á jörðum sínum miklar upphæðir ef þær mættu eiga það víst að síðan gæti svo farið að þeir væru með lögum skyldaðir til þess að taka bankavaxtabréf til langs tíma með hinum ýmsu kjörum. Seðlabankinn hefur tekið þessi bréf af innlánsstofnunum kaupfélaganna og minni sparisjóðanna, þ. e. þeim sparisjóðum og innlánsstofnunum sem eru með heildarinnlán undir 56 millj. kr., en það munu vera 54 sparisjóðir og innlánsstofnanir sem eru með innlán undir þessari tölu. Þannig að þó það hefði kannske verið að sumu leyti æskilegt ef hefði verið hægt að ganga frá þessu þannig að tryggt væri að innlánsstofnanir og Seðlabankinn endurkeyptu þessi bréf er fleira í þessu máli sem verður að athuga. Þær skuldbreytingar sem áður hafa verið gerðar hafa, held ég, tekist með allbærilegum hætti. Vitnað hefur verið í bréf sem birst hefur í blöðum frá Guðmundi Sigurðssyni, Áslandi í Hrunamannahreppi, þar sem hann er með vangaveltur út af þessu máli. Hann segir að veðdeild Búnaðarbankans hafi tekið 1% í þóknun fyrir sín störf. Þetta er mishermt, það er 1/2% sem var tekið við síðustu skuldbreytingu og ég vil að það leiðréttist og að hv. þm. viti hið sanna í því máli. Guðmundur Sigurðsson er með vangaveltur yfir því hvernig þessi skuldbreyting mundi fara fram. En eins og frv. er úr garði gert á bankaráð Búnaðarbankans að gera till. um málið til landbrh. eða ríkisstj. sem síðan samþykkir það. Síðast þegar þessi skuldbreyting fór fram voru vextir í bönkum á verðtryggðum lánum 2.5%. Fyrri part ársins 1980, þegar skuldbreytingin fór fram, var þetta.ástand. En kjörin voru þau að þessi bréf voru vaxtalaus. Nú er ástandið þannig á þessum markaði að vextir á þessum bréfum eru í vissum tilvikum komnir yfir 5%. Ég held að ég geti sagt það þó að ekki sé mikið búið að fjalla um þessi mál í bankaráðinu eða í Búnaðarbankanum að auðvitað mun till. bankaráðs Búnaðarbankans miðast við það að þeir sem bændur skulda taki við þessum bréfum en þó þannig að ekki verði afföll af bréfunum. Sem sagt skoðað verður mjög vel áður en gerð verður till. til ríkisstj. um þessi kjör. Þetta er það eina sem ég get sagt á þessu stigi þannig að þessi skuldbreyting komi að tilætluðum notum og nái því markmiði sem að er stefnt. Nokkuð hefur verið rætt um hver þessi kjör verða, bæði í nefndinni, í blöðum og annars staðar. Sú nefnd sem ég var að vitna í hefur gert sínar till. og auðvitað mun bankaráðið og aðrir sem um þetta fjalla hlusta á till. þessarar nefndar þar sem formaður hennar, eins og ég gat um áðan, er aðstoðarbankastjóri Seðlabankans og hann var í síðustu nefnd líka og ég tel að þá hafi hann einnig unnið mjög gott verk. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þá afstöðu sem minni hl. hefur í þessu máli. Ég held að í raun og veru komi afstaða minni hl. fram í grg. þar sem tekið er fram að ótímabært sé fyrir Alþingi að taka endanlega afstöðu til málsins fyrr en nauðsynlegar upplýsingar liggi fyrir. En síðar kemur upptalning sem kom fram í fyrri umr. þannig að ég sé ekki ástæðu til þess að fara að lesa hana upp frekar enda mun það koma fram í framsögu minni hl. á eftir. Að svo komnu máli sé ekki ástæða til þess að hafa fleiri orð um þetta mál. Ég bara vænti þess að þessi skuldabreyting verði til þess að laga fyrir þeim fjölmörgu bændum sem vegna þeirra orsaka sem ég hef hér talið áður eru í miklum erfiðleikum. Segja má að landbúnaðurinn sé nú í miklum erfiðleikum, kannske meiri erfiðleikum en oft áður af fleiri ástæðum en ég hef talið upp, en ég vil ekki fara út í það á þessu stigi frekar. Meiri hl. landbn. leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef skýrt frá.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. í nál. minni hl. landbn., en minni hl. leggur til að málið verði afgreitt með svofelldri rökstuddri dagskrá: „Þar sem verðdeild Búnaðarbanka Íslands er lögum skv. heimilt að gefa út bankavaxtabréf og veita lán gegn veði í fasteignum, þar með talið að breyta í föst lán lausaskuldum bænda ef næg veð eru fyrir og um semst um lánstíma og greiðslukjör milli lánadrottna og skuldunauta, og sérstakar lagaheimildir af þessu tilefni eru þar af leiðandi óþarfar, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Það kom m. ö. o. á daginn í umfjöllun nefndar um þetta frv., sem kallað er frv. til l. um breytingu á lausaskuldum bænda í föst lán, að frv. er óþarft með öllu. Skv. lögum um veðdeild Búnaðarbankans er hlutverk veðdeildarinnar útgáfa bankavaxtabréfa og veiting lána gegn veði í fasteignum. Veðdeildin hefur því lögum skv. ótvíræða heimild til útgáfu nýs flokks bankavaxtabréfa og þar með til þess að breyta í föst lán lausaskuldum bænda ef næg veð eru fyrir og lánadrottnar sætta sig við lánstíma og greiðslukjör og fjármunir eru fyrir hendi. Sérstök lög til að heimila þessa breytingu á lausaskuldum bænda í föst lán eru þess vegna óþörf. Þess vegna leggur minni hl. til að frv. verði vísað frá. Til þess að færa frekari sönnur á þetta eru birt í þskj. með nál. minni hl. gildandi lög um veðdeild Búnaðarbanka Íslands þar sem það kemur skilmerkilega fram hvert hlutverk deildarinnar er, að henni er þetta með öllu heimilt. Skv. 4. gr. þeirra laga kemur m. a. s. á daginn að þar er um að ræða ábyrgð ríkissjóðs, en ekki einfalda bankaábyrgð, þannig að það fer ekki milli mála og hefur ekki verið vefengt og reyndar staðfest í viðræðum við einn af bankastjórum Búnaðarbankans að að hans mati væri það alveg ótvírætt að nægar lagaheimildir væru fyrir hendi í gildandi lögum um veðdeild Búnaðarbankans. Það fer því ekkert á milli mála að þetta frv. sem slíkt er ónauðsynlegt til þess að framkvæma skuldabreytinguna, hér er ekki þörf neinna nýrra lagaheimilda. Það sem aftur á móti skortir og það sem Alþingi þarf að taka afstöðu til er auðvitað fyrst og fremst fjárútvegunin sjálf og það sem því fylgir. Eins og fram kom í máli frsm. meiri hl. þá er aðdragandinn að þessu máli sá, að hæstv. fyrrv. landbrh. skipaði nefnd til þess að fjalla um málið og skila till. og grg., sem hún gerði með skilum þann 9. sept. s. l. Í nál. kemur það fram að nefndin mælir mjög með því að málinu sé hraðað og telur óhjákvæmilegt annað en að standa þannig að málum að þetta geti orðið að lögum fyrir s. l. áramót. Þeim mun meiri furðu hlýtur það að vekja að aðgangsharka hæstv. landbrh. er ekki meiri í þessu máli en raun ber vitni. Nefndin skilar áliti þann 9. sept. og síðan er liðinn hver mánuðurinn á fætur öðrum. Þing sest á rökstóla í október og ekki bólar á þessu frv., þó að nál. liggi fyrir skilmerkilega í okt., og nú er kominn mars. Bendir það nú vægast sagt ekki til þess að mikill hugur fylgi máli. Sú skýring var nefnd á þessum drætti í umfjöllun nefndarinnar að þarna hefði komið til andstaða af hálfu fjmrn. við því að veita ríkisábyrgð f. h. fjmrh. Því er til að svara að ef sú leið hefði verið farin sem ég er hér að benda á, þ. e. ef menn hefðu áttað sig á því að lagaheimildir voru fyrir hendi skv. lögum um veðdeild Búnaðarbankans, þar sem ríkisábyrgðin er fyrir hendi skv. lögunum þá þurfti ekki að tefja málið af þeim sökum. Menn spyrja kannske um fordæmi. Úr því að þessi lög eru greinilega óþörf, hvernig stendur þá á því að við fyrri tilvik, þegar um hefur verið að ræða breytingar á lausaskuldum bænda í föst lán, sem eru orðin ekki undantekning heldur föst regla á undanförnum árum og hefur þannig verið samfellt allt tímabilið frá 1970 til dagsins í dag, að þá hefur verið farið eins að? Því er til að svara að jafnvel þó slík frv. hafi verið lögð fram þá voru þau engu að síður óþörf. Vegna þess að t. d. 1979 var framkvæmdin sú að skv. tilmælum ríkisstj. var það Byggðasjóður sem fjármagnaði þessa skuldbreytingu, en þá mun, eftir því sem nm. voru upplýstir um, í fyrsta sinn hafa komið til þess að um sérstaka útgreiðslu nýrra lána hafi verið að ræða til þess að losa um vanskil, sem myndast höfðu áður hjá viðskiptafyrirtækjum bænda, innlánsdeildum kaupfélaga aðallega og öðrum slíkum. Því má svo bæta við að þrátt fyrir það að málið hefur dregist svo mjög, og það að óþörfu að mínu mati, þá verður nú ekki sagt að meðgöngutíminn, þetta hálfa ár sem síðan er liðið, hafi verið notaður til þess að hægt sé að segja að málið sé undirbúið með fullnægjandi hætti. Þannig liggur raunverulega ekkert fyrir um það hvaða upphæð er verið að ræða um. Enn er mjög á reiki hver verður endanlega fjöldi umsækjenda úr hópi bænda um þessa skuldbreytingu. Þar af leiðandi liggur ekkert fyrir um hver heildarupphæð fyrirhugaðrar skuldbreytingar verður, þaðan af síður um það hlutfall af þeirri óþekktu heildarupphæð sem meiningin er að afla í formi nýrra lána til þess að greiða upp vanskil, þannig að skuldunautar verði lánshæfir. Að vísu liggur nú fyrir till. um það hvaða kjör verði á þessum reiðufjárhluta, en ýmislegt hins vegar enn í óvissu þrátt fyrir allt um það, þ. e. afstöðu lánadrottnanna sjálfra, hvort þau kjör eru ásættanleg af þeirra hálfu. Niðurstaða míns máls er þess vegna sú í fyrsta lagi, að þessi dráttur er óeðlilegur. Í annan stað það að þetta frv. leysir ekkert vanda bænda. Jafnvel þó að þetta frv., sem ég tel mig hafa sýnt fram á með rökum að er óþarft, væri samþykkt hér og nú, þá eru bændur að engu bættari, því að eftir er að skila vörunum, þ. e. að tryggja það lánsfjármagn sem þarf til að koma þessu á í framkvæmd, en flm. og allir sem um málið hafa fjallað leggja á það höfuðáherslu að skuldbreytingin sé óframkvæmanleg í verki ef ekki kemur til hið nýja fjármagn. M. ö. o., það er þá fyrst sem kemur til kasta Alþingis. Alþingi þarf ekki að endurnýja lagaheimildir, þær eru fyrir hendi. Það sem leiðir af samþykkt þessa frv. er því nánast ekki neitt annað en viljayfirlýsing sem er þó þörf. Bændur eru að engu bættari og ríkisstj. hefur enn ekki, þrátt fyrir þennan langa aðdraganda málsins, lagt fram till. um það með hvaða hætti hún vilji fjármagna þetta. Rétt er hins vegar að það komi fram að þann 28. febr. mun hafa verið samþykkt í hæstv. ríkisstj. að tillögu landbrh. svohljóðandi till.: „ Ríkisstj. fellst á þá till. nefndar, sem kannaði fjárhagsvanda bænda, að veðdeild Búnaðarbanka Íslands verði útvegað lánsfé, er nemi allt að 40% skuldbreytingar á lausaskuldum bænda, enda verði séð um að röð ábyrgðaraðila á lánum þessum verði sú sama og í frv. til l. um breytingu á lausaskuldum bænda í föst lán“ o. s. frv. Ríkisstj. hefur m. ö. o. samþykkt að útvega slík lán. Af því tilefni má nú rifja upp að við höfum í allan dag rætt hér á hv. Alþingi í þessari deild frv. til lánsfjárlaga. Í þeirri umr. hafa stjórnarandstæðingar leitt talið mjög að efnahagsstefnu ríkisstj. Sjálfir hafa stjórnarsinnar lagt til eldiviðinn í þær heitu umr. með því að upplýsa að fjárlög ríkisins nýsamþykkt eru nú með ógnarstóru gati, þannig að þeim saumaskap þarf að spretta upp og endurnýja fjárlögin. Ríkissjóður er rekinn með seðlaprentun í Seðlabankanum eða sívaxandi yfirdrætti í seðlabankanum. Það er talað um gaf í fjárlögum upp á tvo milljarða, það er talað um að á fyrstu þremur mánuðum þessa árs sé yfirdráttur ríkissjóðs við Seðlabanka um miðjan þennan mánuð kominn upp í 2.7 milljarða. Stjórnarandstæðingar telja sig hafa fært rök að því að lánsfjárlögin, nýsamþykkt, séu óraunsæ með öllu og vitna þar í gefnar yfirlýsingar stjórnarsinna sjálfra, sem viðurkenna að áætlun um innlenda lánsfjáröflun hafi brugðist. Þar að auki eru talin upp ótal verkefni sem ríkisstj. er með á prjónunum og verða ekki fjármögnuð nema með erlendum lánum, þannig að við teljum að þar standi út af um 1–1.5 milljarður. Þessu til viðbótar er það staðfest af hæstv forsrh. að peningamálastefna ríkisstj. er öll í molum. Nægir þar að nefna útlánaaukningu bankanna fyrstu tvo mánuði þessa árs sem samsvarar því að aukning peningamagns í umferð væri á einu ári 61.2%, sem er náttúrlega í engu samræmi við yfirlýst verðbólgumarkmið ríkisstj. Mjög hefur gengið á gjaldeyrisforðann af sömu ástæðum og engu munar nú þessa dagana að seinasta hálmstrá hæstv. fjmrh., sem er það að hann muni taka pokann sinn ef svo fer að hlutfall erlendra lána af vergri þjóðarframleiðslu fari yfir 60%, er nokkurn veginn að gerast þessa dagana, fyrirsjáanlegt að yfir þau mörk verður farið. Ekki er þetta glæsileg lýsing. Ríkisstj. hefur náð takmörkuðum árangri á einu takmörkuðu sviði, en nú er allur sá takmarkaði og tímabundni árangur í hættu vegna þess að aðhaldsaðgerðir á öðrum sviðum hafa ekki fylgt á eftir. M. ö. o., það er stórkostleg hætta á því að verðbólguhringekjan fari að snúast með sívaxandi hraða og hvert viðnámsvígið á fætur öðru, sem ríkisstj. hefur lýst yfir.að hún staðnæmist í á flóttanum, er hrunið. Það vakti að sjálfsögðu athygli okkar nm. í landbn. að engar till. voru gerðar um nýja fjármögnun að því er varðar lausaskuldir bænda í lánsfjárlögum. Þess vegna er niðurstaðan sú, að við vitum ekkert hvaðan ríkisstj. hugsar sér að taka þetta fé. Það kom fram í umræðu nefndarinnar að bankastjóri Búnaðarbankans, sem kom til viðræðu, taldi með öllu óraunhæfa þá hugmynd sem fram kemur í niðurlagsorðum samþykktar ríkisstj.: „Viðskrh. er falið að kanna hvort lenging erlendra lána Framkvæmdasjóðs ásamt aðstoð Seðlabanka Íslands nægi til fjáröflunar í þessu skyni.“ Á það var bent að lán veðdeildar, það er aðeins um að ræða eitt erlent lán, er til mjög langs tíma, lán Stofnlánadeildar munu vera einnig til langs tíma, og það framkallast ekkert nýtt fjármagn með þessum hætti. Niðurstaða okkar hlýtur því að vera sú, að ekki sé um aðra útvegi að ræða fyrir hæstv. ríkisstj. en að leita eftir heimild Alþingis til að afla þessara fjármuna með erlendri lántöku þegar að því kemur að ríkisstj. viti um hvaða fjármuni er að tefla. Það er athyglisvert í þessu sambandi að rifja það upp, að þótt þessi lagasetning sé óþörf og komi bændum að engu gagni á þessu stigi málsins og spurningin snúist þess vegna um nýja fjármögnun, þá mætti spyrja sem svo: Er þetta þá ekki þegar á valdi veðdeildarinnar? En á fundum nefndarinnar kom það fram að veðdeildin er meira en á hausnum og ekki aflögufær til að leysa þennan vanda, þó hún hafi haft heimildir til, eins og segir í nál. minni hl.: „Á fundum nefndarinnar var upplýst að höfuðstóll veðdeildar er neikvæður um ca. 20 millj. kr. Ástæðurnar fyrir þessu fjárhagshruni veðdeildarinnar eru einkum þrjár að sögn forráðamanna hennar: 1. Á árunum 1972–1977 var henni gert að taka erlend gengistryggð lán og verðtryggð innlend lán. 2. Útlán deildarinnar, m. a. til jarðakaupa, voru hins vegar óverðtryggð allan tímann. 3. Lögboðin framlög ríkissjóðs til deildarinnar voru skert.“ Þetta rennir enn stoðum undir það, að það virðist ekki vera annar útvegur, ef meiningin er að standa við þetta í reynd, ef þetta á að vera annað og meira en sýndartillaga, en að útvega nýtt fjármagn. Það er varða á þeirri leið að mjaka hinu ginnhelga hlutfalli erlendra lána enn upp fyrir 60% markið og ýta þar með undir það að hæstv. fjmrh. standi við stóru orðin um að standa upp úr stólnum. Herra forseti. Frsm. meiri hl., hv. 3. þm. Norðurl. e. Stefán Valgeirsson, vék nokkuð að öðrum brtt. sem fram eru komnar í þessu máli. Þar á meðal vék hann að fordæmum um skuldbreytingu annarra aðila og þó einkum húsbyggjenda og aðila í sjávarútvegi. Af því tilefni vil ég taka það fram að samkv. upplýsingum sem ég fékk frá hagfræðingi LÍÚ og varða skuldbreytingu í sjávarútvegi árið 1982, voru skilyrði fyrir þeirri skuldbreytingu þau að hér væri eingöngu um að ræða vanskilaskuldir og undir því hámarki, að skuldbreytingin mætti ekki nema hærra hlutfalli en 7% af matsverði eigna viðkomandi fyrirtækja. Í sambandi við þá skuldbreytingu hefði skilmerkilega verið tekið fram að ekki hefði verið veitt heimild til að afla nýrra lánsfjármuna. Herra forseti. Að svo stöddu sé ég ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta, en dreg aðeins saman niðurstöðurnar. Það er álit minni hl. að ótímabært sé fyrir Alþingi að taka endanlega afstöðu til málsins fyrr en nauðsynlegar upplýsingar liggja fyrir. En þær teljum við vera þessar: 1. Hver er áætluð heildarupphæð skuldbreytingarinnar? 2. Hvernig hyggst ríkisstj. útvega nýtt lánsfé til að standa undir áætluðu útgreiðsluhlutfalli og hver verður heildarupphæð þessara lána? 3. Hvaða kjör á reiðufjárhluta lánanna geta lánadrottnar sætt sig við til þess að taka við nýjum skuldabréfum í stað verðtryggðra vanskilalána með hæstu vöxtum? Það kom fram í máli frsm. meiri hl. að algengt vaxtastig á bréfum af þessu tagi, þegar um er að ræða fjárfestingarlán og veðlán, væri nú um 5–51/2%. Niðurstaðan er því þessi: Þrátt fyrir langan aðdraganda, þrátt fyrir að langt er síðan, hálft ár frá því að nefndin, sem undirbjó málið, skilaði áliti þá er málið ekki lengra komið en svo, að það reynir fyrst á efnislega afstöðu Alþingis til málsins þegar ríkisstj. stendur við samþykkt sína um að útvega þá fjármuni, sem allir sem um þetta hafa fjallað eru sammála um að skeri úr um það, hvort hér verði um að ræða annað en nafnið tómt eða hvort af framkvæmdinni verður.