Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 444 er frv. til l. um lántökuheimildir erlendis. Með fjárl. fyrir árið 1974 var hætt að lögfesta sérstaka framkvæmda- og fjáröflunaráætlun ríkisstj., svo sem gert hafði verið árlega allt frá 1963, og var framkvæmdahluti þessarar áætlunar nú sameinaður fjárlögum. Hið sama gildir um hinn innlenda hluta fjáröflunarinnar. En talið hefur verið eðlilegra, að heimild til lántaka erlendis styðjist við sérstök lög, enda vafasamt, að heimild í fjárl. sé nægilega tryggur grundvöllur slíkra aðgerða. Því er nú lagt fram sérstakt frv. um þetta efni, eins og boðað var í aths. með fjárlagafrv., svo og annað frv. um skattalega meðferð verðbréfa, spariskírteina og happdrættisskuldabréfa, sem ríkissjóður selur. Frv. þetta er að vísu nokkru síðbúnara en þar var gert ráð fyrir, en stafar einkum af því, að ljóst var, að ríkið mundi leita frekari lánsheimilda en ráðgert var í fjárlagafrv. til að standa undir auknum framkvæmdum orkumála. Þær útgjaldaákvarðanir eru hins vegar ekki fullmótaðar fyrr en nú fyrir stuttu. Á fskj. í hér er sýnd sundurliðun á fjáröflun til opinberra framkvæmda 1973 og 1974. Fyrra árið er ákvæði um lánsfjáröflun í I. nr. 8 1973, en síðara árið er hliðstætt ákvæði að hluta í fjári. fyrir árið 1974 og að hluta í frv. því, sem hér er lagt fram. Yfirlitið leiðir í ljós, að fjáröflun eykst úr 1168 millj. kr. og verður 2169 millj., sem skiptist þannig: 255 millj. eru endurgreiðslur eldri spariskírteina, 220 millj. ný verðbréfaútgáfa og 526 millj. erlendar lántökur, en gert er ráð fyrir, að hin sérstaka lánsfjáröflun til framkvæmda í orkumálum og við landshafnir á árinu 1974 fari fram erlendis, sbr. aths. við 1. gr. frv. Á fskj. II er síðan gerð grein fyrir því, hvernig framangreindri lánsfjáröflun er ráðstafað til helstu málaflokka. Þar eru fyrirferðarmestar Rafmagnsveitur ríkisins með 538 millj. og Rafmagnsveitur til lengingar lána 50 millj., Laxárvirkjun 104 millj., stofnlína um Norður-Suðurland 300 millj., orkurannsóknir 127 millj., sveitarafvæðing 110 millj., Skeiðarársandur 400 millj., Hafnarfjarðarvegur í Kópavogi 80 millj., aðrir vegir á vegáætlun 100 millj. Sérstakar hafnarframkvæmdir eru svo 290 millj. og endurlán vegna þeirra 56 millj. kr. 18. millj. eru til landshafna. Ég sé ekki ástæðu til. herra forseti, að orðlengja frekar um þetta frv., enda skýrir það sig sjálft. Ég legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til fjh: og viðskn. hv. d. og treysti því, að hv. n. geti afgreitt málið fljótt, og jafnframt, að málinu verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Ég mun ekki gera þetta frv. ítarlega að umtalsefni við 1. umr. hér í d. nú, þar sem ég á sæti í fjh: og viðskn., sem ég býst við, að fái frv. til meðferðar samkv. till. hæstv. fjmrh. Ég vil þó vekja athygli á því þegar á þessu stigi málsins, að hér er um að ræða lántökuheimildir erlendis, en þær eru auðvitað til þess fallnar, ef nýttar eru, að auka á eftirspurnina eftir vinnuafli, vörum og þjónustu innanlands, auka á spennuna í þjóðfélaginu,~og þar af leiðandi hljóta slíkar lántökur erlendis, eins og aðstæður eru nú hér á landi, að verða til þess að kynda undir verðbólgubálinu. Ég vil enn fremur vekja athygli á því, að sumar þessar lántökuheimildir byggjast á heimildargreinum fjárl., sem smeygt var inn í fjárlagafrv. á síðasta stigi meðferðar þess, og er ætlunin að nýta það fjármagn til framkvæmda, sem mjög eru ýmist umdeildar eða vanundirbúnar. Sem dæmi þessa vil ég nefna flutningslínu raforku Norður-Suðurland, en gert er ráð fyrir að verja til hennar 300 millj. kr. Sagt er að vísu, að leggja eigi þessa línu í sumar þannig að hún komist í notkun á næsta ári. Á næsta ári verður ekki til nein raforka hér sunnanlands til þess að flytja norður um, og því er nokkurn veginn ljóst, að þessi lina verður til lítils eða einskis gagns fyrsta árið, sem hún stendur tilbúin, og ekki fyrr en í fyrsta lagi 1976, þegar Sigölduvirkjun er lokið, ef áætlanir standast varðandi lok framkvæmda þar. Það hefur ekki verið upplýst hér, hvort búið sé að hanna þessa framkvæmd, en samkv. fróðustu manna upplýsingum er talið, að framkvæmdin ein kosti 800 millj. kr. Ef hún ber engan arð fyrsta árið og lítinn arð upp úr því, sjá allir, hversu mikil forsjálni er viðhöfð í sambandi við þessa lántöku, svo að hún sé sérstaklega gerð að umræðuefni. Það má nefna hér fleiri dæmi. Ég get sérstaklega um ráðstöfun lánsfjár til opinberra framkvæmda að því er varðar Rafmagnsveitur ríkisins, en til þeirra er gert ráð fyrir, að varið sé í heild 538 millj. kr. Þetta fyrirtæki ríkisins er nú rekið með miklum halla, og er talið, að skorti yfir 400 millj. kr. til þess að geta staðið við skuldbindingar sínar á yfirstandandi ári. En engar till. um, hvernig ráða skuli bót á fjárskorti þessa fyrirtækis, hafa séð dagsins ljós af hendi hæstv. ríkisstj. Í heild er gert ráð fyrir, að lánsfjáröflun til opinberra framkvæmda hækki milli ára um 86%, og þótt hluti af þeirri hækkun skýrist af dýrtíðaraukningunni og verðminni krónum, er það út af fyrir sig vitnisburður um óheilbrigða verðbólguþróun, auk þess sem aukning umfram dýrtíðarhækkunina er enn til þess fallin að kynda undir verðbólgubálið. Það er hvort tveggja í senn, að þessar lántökuheimildir erlendis eru til þess fallnar að auka á dýrtíðina, að auknar lántökur bæði erlendis og innanlands eru til þess fallnar að auka á spennuna innanlands, svo að þetta frv. beri vitni um stjórnleysi í efnahagsmálum. Ég tel því, að fjh: og viðskn. d. þurfi að kauna þetta frv. mjög nákvæmlega, áður en það kemur til 2. umr.



Herra forseti. Það er nú alllangt um liðið, síðan ég kvaddi mér hljóðs, en mér þótti ástæða til að gera það að lokinni ræðu hv. 1. þm. Vestf. Mér þótti rétt að tjá míg um nokkur atriði varðandi frv., sem hér er til umr., áður en það fer til nefndar. Frv. byggist á þeirri hugsun, að það eigi að gera sérstakar ráðstafanir til þess að efla íbúðarhúsabyggingar í strjálbýlinu til jafnvægis í byggð landsins. Ég er algerlega samþykkur þessari hugsun og þessari stefnu, en ég er óánægður með það, hvernig þetta frv. er. Mér þykir það hvergi nógu vel sniðið til þess, að það geti stuðlað að lausn á svo mikilvægum vanda sem hér er um að ræða. Í þessu frv. segir, að starfa skuli við Byggðasjóð íbúðalánadeild, sem veiti lán til sérstakrar örvunar almennum íbúðabyggingum til viðbótar lánum úr Byggingarsjóði Húsnæðismálastofnunar ríkisins, þar sem skortur á íbúðarhúsnæði stendur í vegi fyrir eðlilegri byggðaþróun. Hér er mótuð stefna þessa frv., og það er þetta, sem ég er efnislega sammála. En það segir lítið meira í þessu frv. Það segir ekkert um það, hvað hér er um miklar aðgerðir að ræða, hvað þessi örvunarlán eiga að vera mikil, hver eiga að vera lánskjör þeirra, hvað eigi að verja miklu fjármagni til þeirra eða hvernig eigi að afla fjármagns, nema að því leyti, að í 3. gr. frv. segir, að Byggðasjóði sé heimilað að afla íbúðalánadeildinni lánsfjár allt að 100 millj. kr. á ári næstu 5 árin. En það er gert ráð fyrir því í frv., að um hin mikilvægu atriði, sem ég gat um, að engin ákvæði væru um, ætti að kveða á í reglugerð. Hvernig sú reglugerð verður, er ekki hægt að ráða af þessu frv. Það er því hendi næst að glugga í grg. Og þó að grg. sé alllöng og með ýmsum upplýsingum, segir hún ekki mikið um þessi efni, nema að því leyti, að það hlýtur að verða um stórkostleg vonbrigði að ræða. Það er talað um það í grg., að komið geti til greina, að þessi lán, hin svokölluðu örvunarlán, nemi 30% til viðbótar við lán Húsnæðismálastofnunar ríkisins, og þá er gert ráð fyrir, að húsnæðismálalán, hin almennu lán, verði 1200 þús. kr. á íbúð. Það er fyrst að geta þess, að þó að ég hafi lagt til. bæði í þáltill. og í frv. á þessu þingi, að íbúðarlánin yrðu hækkuð í 1200 þús. á íbúð, og þó að hv. 1. þm. Vestf. virðist hafa talið það sjálfsagða till., því að hann miðar við þá upphæð, hafa stjórnvöld eða húsnæðismólastjórn ákveðið að gera þetta ekki. Ákveðið hefur verið, að lánin verði 1060 þús. kr., í staðinn fyrir 1200. Þetta gerir nokkurt strik í reikninginn. En þetta er kannske ekki aðalatriðið. Það er frá mínu sjónarmiði alger óhæfa, ef menn meina eitthvað með því að gera veruleg átök í þessu efni, að miða við, að örvunarlánin nemi 30% af hinum almennu lánum Byggingarsjóðs ríkisins, hvort sem þau eru í ár 1060 þús. kr. á íbúð eða 1200, því að þær upphæðir eru ekki hærri en það, að lánin eru milli 30 og 40% og nær 30% af byggingarkostnaði. Ef 30% bætast við það, lætur nærri, að það, sem verið er að tala um og verið er að gera skóna með þessu frv., sem sérstaklega er ætlað að aðstoða strjálbýlið til eflingar byggðajafnvægis, sé ekki meira en svo, að lánið nemi 50% af byggingarkostnaði. Þetta er gert á sama tíma sem lánuð eru 80% af byggingarkostnaði Breiðholtsíbúðanna hér í Reykjavík. Það er furðulegt, að menn skuli hreyfa slíkum hugmyndum, og enn þá furðulegra, að þeir skuli telja, að hér sé um stórar aðgerðir að ræða til að rétta hlut dreifbýlisins. Og það er ekki hugsað hærra eða stefnt hærra með þessu frv. en svo, að fólkið úti á landsbyggðinni, sem þarf að aðstoða, sé hálfdrættingar á við það fólk, sem sérstakar ráðstafanir eru gerðar til að aðstoða hér í Reykjavík. Ég held og leyfi mér að vona, að hv. 1. flm. frv., hv. 1. þm. Vestf., hafi í raun og veru ekki gert sér grein fyrir, hvað hann var að tala um. Það er mjög miður, að hann skuli ekki vera hér, því að ég held, að hann hefði gott af því að fá nokkrar upplýsingar um þessi mál. Ýmislegt, sem hann ræddi um í sinni framsöguræðu, fannst mér vægast sagt bera vott um það, að hann hefði ekki kynnt sér sem skyldi ýmsar hliðar þess máls, sem hann var að ræða um. Kannske er það í samræmi við það, sem þessi hv. þm. sagði á síðasta Alþ., þegar við vorum að ræða um þessi mál, að húsnæðismálalöggjöfin væri svo flókin, að það væri í raun og veru ekki á neins eins manns færi að setja sig inn í hana. En eins og ég sagði þá er hér um mikinn misskilning að ræða. Það getur hver og einn gert með því að gefa sér aðeins örlítinn tíma til að hugsa málin. Mér þótti rétt að benda á, að hér er ekki um að ræða neitt verulegt átak til að bæta úr mikilli þörf, og það er nánast sagt háðung, að þetta skuli vera lagt til og ekki tekið af meiri myndarskap á málinu. Ég sagði, að sumt af því, sem hefði komið fram í ræðu hv. 1. þm. Vestf., bæri kannske vott um það, að hann hefði ekki hugsað þetta mál eins og vert væri. Hann lagði í ræðu sinni og í grg. mikla áherslu á, að það væri mikil bót að því að hækka lánin til húsbygginga úti á landsbyggðinni. Þetta er sjálfsagt mál. Hann benti á í því sambandi, að það hefði líka verið miklu minna lánað út á landsbyggðina hlutfallslega en á Reykjavíkursvæðið. Hann benti líka réttilega á það, að menn veigruðu sér oft og tíðum við að fjárfesta í íbúðarhúsabyggingum úti á landsbyggðinni, þar sem mikil húsnæðisekla er og sérstakra aðgerða er þörf til þess að efla jafnvægi í byggð landsins, vegna þess að þeir óttuðust að tapa á þeirri fjárfestingu, ef þeir þyrftu að flytja í burtu. Þetta er alveg rétt. En það kom fram hjá hv. þm. að eina leiðin væri að hækka lánin. Ég vil ekki gera lítið úr þýðingu þess að hækka lánin, þó þessi hv. þm. geri nú till. í því efni, sem mega sín lítils. En hér kemur annað til, sem þarf að gera. Það þarf að gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir það, að einstaklingar haldi að sér höndum um íbúðarhúsabyggingar úti á landsbyggðinni af þeim ástæðum, að þeir geti ekki treyst því að fá sannvirði sinnar fjárfestingar, ef þeir þurfa að flytjast burt. Það eru þessar ráðstafanir, sem þarf að gera. Það er augljóst, að hér er um mikið vandamál að ræða. Það er misskilningur, ef menn halda, að húsnæðismálastjórn mismuni landsbyggðinni miðað við Reykjavíkursvæðið í lánveitingum. Það er ekki gert. Þar sitja allir við sama borð í þessum efnum. En staðreyndin er sú, að það er sótt um hlutfallslega miklu færri lán utan af landsbyggðinni heldur en af Reykjavíkursvæðinu af þeim ástæðum, sem ég hef greint frá. Í grg. þessa frv. er gerð grein fyrir þessum vanda, en ekki lausn á þessum vanda. Það er augljóst, að það verður ekki horft fram hjá þessu vandamáli og verður að snúast gegn því, og skal ég koma lítillega að því síðar. Þá eru í grg. með þessu frv. hugleiðingar um, að það þurfi að endurskoða lögin um verkamannabústaði, til þess að þau geti þjónað betur tilgangi sínum. Ég veit ekki, hvers vegna er farið sérstaklega að tala um verkamannabústaði í sambandi við ráðstafanir til þess að efla jafnvægi í byggð landsins, vegna þess að verkamannabústaðakerfið er algerlega sérstaks eðlis og þjónar því hlutverki að aðstoða þá þegna þjóðfélagsins, sem eru verst settir og eiga erfiðast með að koma sér upp þaki yfir höfuðið, og þetta fólk er jafnt í þéttbýli sem strjálbýli. Að mínu viti á ekki að gera á þessum vettvangi neitt meira fyrir strjálbýlið heldur en þéttbýlið. Það er algerlega óraunhæft að vera að tala um slíkt. Fátækur maður er alltaf fátækur, hvort sem hann býr í Reykjavík eða úti á landi, og við berum skyldur við báða. Hv. 1. þm. Vestf. segir, að núgildandi lög um verkamannabústaði séu óraunhæf, vegna þess að sveitarfélög hafi ekki bolmagn til að hagnýta sér þessa löggjöf. Þetta þarfnast skýringar. Það var viss galli á l. frá 1970 að því leyti, að það voru sett takmörk fyrir því, hvað sveitarfélögin gætu lagt í miklar framkvæmdir, og þau takmörk voru miðuð við, að framlag sveitarfélagsins mætti ekki nema meiru en sem svarar til 400 kr. á hvern íbúa. Ég og hv. 1. þm. Vestf. og fleiri góðir menn fluttu till. til breytinga í þessu efni, þannig að í staðinn fyrir 400 kr. á íbúa var miðað við 1200 kr. á íbúa. Þetta bætti mikið úr, enda hafa orðið samkv. hinni nýju löggjöf töluverðar framkvæmdir í verkamannabústaðabyggingum. En það er ekki nóg að gert. Það er ekki heldur þetta formsatriði, sem mest kreppir að, heldur það, að sveitarfélögin hafa í raun og veru mjög takmarkaða möguleika fjárhagslega til að standa undir sínum hlut af byggingu verkamannabústaða. En hlutur sveitarfélaganna samkv. núgildandi l. og allt frá því að verkamannabústaðakerfið var stofnað fyrir um 40 árum hefur verið 50% á móti 50% frá ríkinu. Ég held, að það þurfi í raun og veru litið að endurskoða lögin. Menn ættu að sjá, að það, sem þarf að gera, er að auka hlut ríkisins og minnka hlut sveitarfélaganna í framlaginu til Byggingarsjóðs verkamanna, að óbreyttum tekjustofnum sveitarfélaga. Ég kem aðeins inn á þetta að gefnu tilefni, vegna þess að hv. 1. þm. Vestf. ræddi sérstaklega um þetta og það hefur verið rætt sérstaklega um þetta í grg., þó að þetta efni sé ekki í beinum tengslum við efni frv. Ég sagði hér áðan, að ég væri algerlega samþykkur stefnumörkun þessa frv., þ.e.a.s. að gerðar séu sérstakar .ráðstafanir til þess að efla íbúðahúsabyggingar til jafnvægis í byggð landsins, en hér væri því miður um algerlega ófullnægjandi aðgerð að ræða, eins og frv. er, vil ég leyfa mér í því sambandi að benda á frv., sem ég hef sjálfur flutt um þessi efni og er til meðferðar í hv. félmn. Þar er í fyrsta lagi lagt til, að hin almennu lán Húsnæðismálastofnunar ríkisins verði 1200 kr., eins og hv. fyrri flm. þessa frv. virðist gera ráð fyrir, að sé eðlilegt, þar sem hann miðar við þá upphæð. Þá er gert ráð fyrir í mínu frv., að veitt séu sérstök lán til þeirra byggðarlaga, sem þarf að efla til jafnvægis í byggð landsins, þannig að þau lán fái allir aðilar, hver sem byggir húsið, hvort sem það er einstaklingur, byggingarfélag eða sveitarfélag og hvort sem um eigin íbúðir er að ræða eða leiguíbúðir. Það er tekið fram, hver kjör eigi að vera á þessum lánum, og það eru nákvæmlega sömu kjör og sama lánsupphæð og ákveðið er nú í Breiðholti hér í Reykjavík, þ.e.a.s. gert ráð fyrir því, að hlutur dreifbýlisins verði ekki minni en hlutur þeirra Reykvíkinga, sem njóta góðs af Breiðholtsframkvæmdum ríkisins. Í þessu frv. er svo tekið upp nýmæli um verðtryggingu íbúða, og þannig tel ég, að verði rofinn vítahringur sá, sem nú er fólginn í því, að fólk úti á landsbyggðinni veigrar sér við að leggja fjármuni í íbúðabyggingar, vegna þess að menn eru hræddir um, að þeir fái ekki sannvirði slíkrar fjárfestingar, ef þeir flytjast í burtu. Ég ætla ekki að fara að lýsa þessu frv. mínu, en ég bendi á þessi atriði í frv. mínu til áréttingar og áherslu þeirri skoðun, sem ég lét í ljós áðan, að þetta frv., sem hér er til umr., gengi allt of skammt og væri nánast efnislega, hvorki fugl né fiskur, þó að þar væri mörkuð rétt stefna í almennu orðalagi. Að lokum aðeins nokkur orð um úrlausn í sambandi við verkamannabústaði. Hv. 1. þm. Vestf. talaði um, að það eigi að endurskoða þetta. En ég hygg, að ef hann hefur athugað þetta mál. sem hann hefur haft aðstöðu til eins og aðrir þm., þá hljóti hann að vera sammála um, að það er ákaflega einföld lausn á þessu máli. Lausnin er sú, eins og ég legg til í frv. mínu um breyt. á verkamannabústaðakerfinu, að breyta hlutfallinu milli framlags ríkisins og sveitarfélaga til Byggingarsjóðs verkamanna. Í frv. mínu er lagt til, að í staðinn fyrir, að sveitarfélögin leggi fram 50% af fjármagni til Byggingarsjóðs verkamanna, leggi þau fram einungis 25%, en ríkið 75% í stað 50%, sem nú er. Nú er gert ráð fyrir í fjárlögum, að ríkið veiti til byggingar verkamannabústaða 100 millj. kr. í ár gegn jafnháu framlagi frá sveitarfélögunum. Ef till. mín verður samþ., þýðir það þreföldun á framlagi ríkisins að óbreyttu framlagi sveitarfélaganna eða samtals 400 millj. kr. til verkamannabústaðakerfisins. Ég hygg, að það sé naumast hægt að gera meiri kröfur í þessu efni en felast í þessum till. En svo er að sjá sem hv. 1. þm. Vestf. vilji gera jafnvel meiri kröfur, eftir því sem greinir í grg frv. og hann gat um í framsöguræðu sinni fyrir þessu máli. Hann sagði, að hann teldi jafnvel eðlilegt, að fjöldi verkamannabústaða verði ekki bundinn við framlag, heldur við þörf. En hvað er meint með þörf í þessu efni? Það verður að hafa í huga, hvers eðlis verkamannabústaðakerfið er og hvaða þörfum því hefur verið ætlað að þjóna. Það hefur alltaf verið reiknað með því, að verkamannabústaðakerfið ætti að sinna þörfum hinna verst settu, þ.e.a.s. að því væri beitt aðeins á takmörkuðu sviði. Þetta hefur verið gert með því að setja ákvæði bæði um hámarkstekjur og hámarkseign þeirra, sem hefðu aðstöðu til að njóta þessara hagkvæmustu lána, sem þjóðfélagið hefði að bjóða í húsbyggingarmálum. Þegar lögin um verkamannabústaði hafa verið endurskoðuð á undanförnum árum, hefur verið lagt til grundvallar, að um 10% eða rúmlega 10% íbúðahúsabyggjenda á landinu ættu að njóta aðstoðar þessa kerfis, ekki fleira fólk, vegna þess að kerfið og þjóðfélagið í heild hefði ekki efni á því að gera svo vel við fleiri, og til þess að geta gert vel við þá, sem verst eru settir, yrði að takmarka þetta þannig. Ég minni á þetta vegna þess, að mér fannst liggja í orðum hv. 1. þm. Vestf., að það ætti að rýmka verkamannabústaðakerfið frá því, sem það hefur verið allt frá stofnun þess. Ég held, að það sé ekki rétt stefna að leggja höfuðáherslu á það, heldur, að það sé hægt að gera sem best og hafa lánin sem stærst og hagkvæmust fyrir þá, sem njóta þessara sérstöku kjara. Við skulum vona, að hægt verði í framtíðinni að bæta almennt lánakjörin, svo að það verði ekki eins skörp skil á milli verkamannabústaðakerfisins og annarra lánveitingarkerfa til íbúðahúsabygginga. En enn þá er langt í land í þeim efnum. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Ég vildi aðeins, að þessar almennu athugasemdir kæmu hér fram þegar við 1. umr. málsins.



Herra forseti. Þetta skal vera örstutt, enda mála sannast, að bað er eiginlega hálfgerð skömm að því að vera að blanda sér í þessar venjulegu innanlandserjur þeirra þm. Vestf. En það er líka rétt að minna hv. síðasta ræðumann á það, vegna þess að hann virtist tala eingöngu við 1. þm. Vestf., að vitanlega stendur milliþn. í byggðamálum öll að þessu máli, og það á auðvitað eins við um hans flokksmenn þar og aðra. Hitt skil ég mætavel. bæði af því að hv. 1. þm. Vestf. hafði hér framsögu og eins af því, að þessum hv. þm. er sérstaklega hugleikið að tala við hann og hann beindi máli sínu sérstaklega til hans. Ég held, að það sé alveg nauðsynlegt að minna á það hér, að milliþn. í byggðamálum hefur athugað húsnæðismálin mjög gaumgæfilega í heild og hinar ýmsu leiðir, sem þar ætti að fara til úrbóta. Er bent á þetta í grg. með þessu frv. Þó að ég hafi ekki átt þess kost að sitja þá fundi byggðanefndar, sem fjölluðu um þetta mál sérstaklega á síðasta stigi málsins, er mér ekki kunnugt um, að innan n. hafi verið nokkrar teljandi deilur eða nokkrar teljandi mismunandi skoðanir varðandi þetta mál. Það er sagt frá því í grg., að ítarlegar viðræður hafi farið fram bæði við félmrh. og framkvæmdastjóra Húsnæðismálastofnunar ríkisins og ýmsa aðra aðila, sem að húsnæðismálum starfa. Því er það, að hér er aðeins um einn einangraðan þátt þessa máls að ræða, sem verið er að fara hér inn á. Og auðvitað vaknaði sú spurning í n., sem ég veit að hv. frsm. hefur talað um, þegar hann mælti fyrir málinu, hver ætti að vera hinn rétti aðili til útdeilingar þessa fjár, hvort það ætti að vera Byggðasjóður eða hvort það ætti að vera Húsnæðismálastofnun ríkisins. Niðurstaðan varð sem sagt sú, að það var ákveðið, að þetta heyrði undir Byggðasj. og hljóta veigamikil rök að mæla með því, að það sé gert. Ég vil aðeins segja það, að hv. 5. þm. Vestf., Þorvaldur Garðar Kristjánsson, lagði á það mikla áherslu hér áðan, að þetta frv. væri ekki næg lausn. Um það erum við, sem erum í milliþn. í byggðamálum, áreiðanlega allir sammála. Hér er ekki farið fram á neina fullnægjandi lausn til handa fólki úti á landsbyggðinni varðandi t.d. þann viðbótarkostnað, sem leggst á húsnæði þess, vegna flutningskostnaðar o.fl. Hins vegar er rétt að benda sérstaklega á það, að hér er verið að fara út á nýja braut. Byggðanefnd er sammála um, að þar sem verið er að fara hér algerlega nýja leið, eigi ekki að fara þar of geyst í sakirnar til að byrja með, ekki setja fram neinar óraunhæfar till., sem gersamlega ómögulegt er svo að framkvæma. En það fer auðvitað ekkert á milli mála, að réttarbótin fyrir fólkið á landsbyggðinni, ef þetta frv. nær fram að ganga, er tvímælalaus. Hver örvunarlánin eigi að vera og hvort þessar 100 millj. kr. á ári, sem þarna er gert ráð fyrir, sem sagt sú upphæð, sem þarna er, sé hin eina rétta, - ég held, að engum okkar detti í hug að halda því fram, að þarna höfum við fundið eina allsherjarlausn á málinu með þessari tölu. En hún hefur eflaust verið sett að vel athuguðu máli, þótt ég kæmi ekki nálægt endanlegri afgreiðslu þess. En ég vildi aðeins varðandi þetta, segja: Hér er verið að fara nýja leið. Hér er sannarlega verið að vinna myndarlega að því að leiðrétta að nokkru hlut landsbyggðarfólksins. Þá langar mig til að spyrja, af því ég er kannske þessu máli svo ókunnugur og hv. þm. Vestf. Þorvaldur Garðar talaði hér um þá miklu háðung, sem þetta frv. væri, hvað lítill myndarskapur væri yfir því, það væri nánast hvorki fugl né fiskur og annað því um líkt. Það er sannarlega gaman að heyra þetta, og ég er sannfærður um, að hv. þm. talar hér ekki um efni fram. Það væri sannarlega gaman, fyrir a.m.k. mig, sem væri þessu þá svona ókunnugur, að heyra sambærilegar tölur um aðstoð við landsbyggðarfólkið í tíð þeirrar viðreisnarstjórnar, sem hv. þm. studdi hvað dyggilegast og hafði mjög mikil áhrif í húsnæðismálum einmitt. Ég hefði sannarlega gaman af því að heyra sambærilegar tölur frá þeim tíma. Og þá, þegar ég er búinn að heyra þær og sannfærast um, að þá hafi verið betur gert við fólk landsbyggðarinnar alveg sérstaklega, skal ég taka undir með honum, ef þær tölur eru svona glæsilegar eins og hann gaf í skyn, að vafalaust er litill myndarskapur yfir þessu frv.



Herra forseti. Það mun vera rétt hjá hv. 5. þm. Vestf., að hann flytur á þessu þingi frv. um svipað mál, húsnæðismál dreifbýlisins. Ég hélt satt að segja, að hann hefði þegar haldið framsöguræðu og hún jafnvel birst í Morgunblaðinu, og ég sé ekki ástæðu til þess, að þessu máli hafi verið frestað svo mjög til þess eins að koma þeirri ræðu aftur á framfæri. Ég heyrði sáralítið nýtt. Ég get raunar að flestu leyti vísað til hv. síðasta ræðumanns. Hann svaraði ágætlega fyrir hönd milliþn. í byggðamálum, og þarf ég ekki að hafa mörg orð um það. Því miður gat, að því er virtist, hv. 5. þm. Vestf. ekki verið inni og hlustað á það, en ég vísa honum þá á Alþingistíðindi. Hann getur lesið það þar, þannig að ég get sleppt að svara að verulegu leyti. Ég vil aðeins leggja áherslu á það, sem kom fram hjá síðasta hv. ræðumanni, að hér er að sjálfsögðu um að ræða frv., sem milliþn. allra flokka í byggðamálum stendur að. Á það er lögð áhersla í grg. N. var vel kunnugt að sjálfsögðu um frv. hv. 5. þm. Vestf. En líklega hefur n. ekki talið það raunhæft, svo að hún taldi þess vegna nauðsynlegt að flytja þetta mál. Ég vil vekja athygli á því, sem kom raunar einnig fram hjá hv. þm. Helga Seljan, að hér er aðeins um að ræða einn þátt í þeirri leiðréttingu, sem þarf að gera og er verið að gera á íbúðamálum landsbyggðarinnar. Bygging 1000 leiguíbúða er að hefjast, þar sem sömu kjör eru boðin og við Breiðholtsframkvæmdirnar. Þar er um ákaflega mikilvægan þátt í þessari leiðréttingu að ræða. Auk þess kemur fram í þeirri grg., sem fylgir þessu frv., og kom einnig fram í framsöguræðu minni, að milliþn. í byggðamálum hefur vakið athygli ráðamanna á ýmsum öðrum þáttum og fengið mjög góðar undirtektir hæstv. félmrh. N. er sannfærð um, að þeim málum verður hreyft við endurskoðun á húsnæðismálalöggjöfinni, sem er væntanleg, og þar mun enn fást mikilvæg leiðrétting á þessu máli. Ég get út af fyrir sig skilið það ákaflega vel, að fyrir hv. þm., sem átti hlut í Breiðholtsframkvæmdunum, sem bundnar voru í lögum við Reykjavík eina, sé knýjandi að standa á leiðréttingum á þeim órétti, sem landsbyggðinni var með þeim gerður. Ég vil loks einnig geta þess, að þetta frv. hefur verið samið að viðhöfðu samráði við landshlutasamtökin utan Reykjavíkur og Reykjanessvæðisins. Milliþn. í byggðamálum hefur átt fundi með öllum þessum samtökum, á öllum þeim fundum hafa húsnæðismálin mjög verið rædd, og á öllum þessum fundum komu fram þær hugmyndir, sem fram koma í frv. Þetta kemur enn fram í samþykkt eða ályktunum, sem samstarfsnefnd Vestfirðinga, Austfirðinga, Norðlendinga og Vestlendinga gerði á fundi á Hótel Sögu 6.–7. mars 1974, þ.e.a.s. í gær. Þar er minnst á þetta frv. - þetta frv. eitt - og lögð á það rík áhersla, að frv. þetta fái afgreiðslu á þessu þingi. Þarna kemur því fram, að það nýtur mjög mikils stuðnings þessara samtaka. Ég ætla ekki að fara út í almennar umr. um verkamannabústaðina og fleira. Þeir koma til umr. síðar og þar verður gerð breyting á, það er ég sannfærður um. Þá fást tækifæri til að ræða þau mál nánar. Ég vil aðeins endurtaka það, að ég harma, að dráttur hefur orðið á afgreiðslu þessa máls hér í d. En ég treysti því, að málið fái hins vegar skjóta afgreiðslu í n., enda er ljóst af því, sem ég vísaði til áðan, að það nýtur almenns stuðnings.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til þess að taka aðeins þátt í þessum umr., því að þetta mál og húsnæðismálin raunar almennt snerta landsbyggðina mikið, og er mjög þýðingarmikið, að hreyft sé við þessari löggjöf í því skyni að auka fjármagn til bygginga úti um landsbyggðina. Ég vil taka undir það, sem hv. fyrri flm. þessa frv. tók fram áðan, að á fundum landshlutasamtaka sveitarfélaga, hefur byggðanefnd, milliþn. í byggðamálum, kynnt rækilega þessi mál og fengið um þau á þingum sveitarstjórnarmanna í landinu mjög haldgóðar upplýsingar um, hversu víðtækt þetta vandamál er um landsbyggðina. Og eins og hann tók fram áðan, hafa þessi landshlutasamtök enn ítrekað það, að þau telja, að þetta frv. miði í rétta átt. Ég vil hins vegar taka undir það, sem 5. þm. Vestf. sagði hér áðan, að að sjálfsögðu gengur þetta ekki nægjanlega langt. Um það getum við allir sjálfsagt verið sammála. Ég vil segja það hér, að mér finnst till. hans um húsnæðismál, sem hér liggur fyrir, vera mjög æskileg á margan hátt, ef mögulegt væri að framkvæma hana, þ.e.a.s. ef nokkur hugsanlegur möguleiki væri á því að fá fjármagn til að framkvæma þá hugsun, sem á bak við hana hýr. En því miður er ástandið þannig í okkar málum og hefur verið um margra ára bil, eða frá því fyrst var sett löggjöf um húsnæðismálastofnun, að fjármagn hefur alltaf skort, og raunverulega er það mergur málsins, því miður, að við komumst sjaldan nægjanlega langt á þessu sviði einmitt vegna þess, að fjármagnið er ekki til. Í sambandi við verkamannabústaðina vil ég segja það, úr því að því hefur verið hreyft hér í framsögu og grg. með þessu frv., að það, sem landsbyggðin hefur fyrst og fremst haft út á löggjöfina um verkamannabústaði að setja, er, að minni sveitarfélög í landinu hafa ekki getað hagnýtt sér þessa merku löggjöf, sem allir eru sammála um, að hefur verið það frá fyrsta degi og hefur komið mörgu góðu til leiðar í sambandi við húsnæðismál í landinu. En minni sveitarfélögin hafa ekki getað hagnýtt sér þetta, vegna þess að þann áfanga, sem lögin gera ráð fyrir og væri nauðsynlegt að framkvæma, hefur ekki tekist að fjármagna með framlagi sveitarfélaganna. Ef það væri hægt að koma þeirri breytingu inn í lögin, að hluti ríkisins til byggingar verkamannabústaða í smærri sveitarfélögunum yrði hækkaður í allt að því, sem hv. 5. þm. Vestf. leggur til, þá væri það spor í rétta átt. Ég vil benda á það, að í grg., sem fylgir þessu frv., er í 6 liðum farið inn á málefni byggingamálsins í heild. Allir þessir liðir hafa verið mjög til umræðu á vegum sveitarfélaganna í landinu, og einmitt þar er minnst á þau atriði, sem hafa gert þessi mál mjög erfið. Ég held, að það sé rétt tekið fram, að sveitarstjórnarmenn, sem mest fjalla nú um þetta í landshlutunum, hafa verið sammála um, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, sé spor í rétta átt til þess að leysa þetta vandamál. Ég vil þess vegna leggja á það áherslu, að ég tel, að það sé nauðsynlegt, að þetta frv. nái fram að ganga. Jafnframt vil ég undirstrika, að það er alveg hárrétt, sem hv. 5. þm. Vestf. segir, að það er ekki hægt að una við það öllu lengur, að lán til húsbygginga almennt skuli ekki ná þeirri fjárhæð, sem hækkun byggingarvísitölu gefur til kynna á hverjum tíma. Það væri út af fyrir sig mikil framför í sambandi við lánveitingar til húsbygginga, ef það væri hægt að koma því í framkvæmd, að lán til húsbygginga hækkuðu sjálfkrafa í samræmi við byggingarvísitölu á hverjum tíma. Ég vil svo í sambandi við Breiðholtsframkvæmdirnar, sem eru margrætt mál, lýsa því, að það var óréttur gagnvart landsbyggðinni á sínum tíma, þegar þetta fyrirkomulag var tekið upp, að það skyldi ekki hafa verið séð um, að það næði einnig út á landsbyggðina. Ég tel, að þess vegna sé enn brýnna en áður, að við fáum í staðinn framkvæmdir og lánafyrirgreiðslu, sem jafnar þessi met, sem óneitanlega eru mörgum byggðarlögum nú þegar til stórtjóns. Ég trúi því, að ef menn leggjast á eitt og hv. alþm. vilja í raun og veru leiða þetta mál fram til hins betra fyrir landið í heild, hljóti að vera hægt að finna tök á því að gera hinum dreifðu byggðum, mörgum byggðarlögum, sem þetta stendur fyrir þrifum, mögulegt að greiða fyrir húsbyggingum, svo sem er mjög brýnt, eins og nú er háttað.



Herra forseti. Ég hef nú ekki í raun og veru miklu að svara, en mér þykir þó rétt að standa hér upp. Ég vil leyfa mér að þakka hv. síðasta ræðumanni, hv. 1. þm. Vesturl., Alexander Stefánssyni, fyrir það, sem hann sagði m.a. í sambandi við frv. það, sem ég flyt um húsnæðismál, og hefur komið hér lítillega til umr. Ég hygg, að þær skoðanir, sem komu fram hjá honum, séu einmitt mjög almennar hjá þeim mönnum, sem mest hafa hugsað um þessi mál úti á landsbyggðinni og mest hefur mætt á í sambandi við húsnæðismálin. Ég held, að það sé nánast vandfundinn sá maður, sem mótmælir því, að æskilegt væri, að gera þær ráðstafanir, sem ég legg til í þessu efni. Annað mál er það, að menn hafa, eins og oft er, kannske mismunandi skoðanir á því, hvað sé framkvæmanlegt, og menn hafa mismunandi skoðanir á því, hvað sé hægt að treysta núv. ríkisstj. til þess að gera mikið í þessu efni. Ég er kannske of bjartsýnn í því efni, þegar ágætir stuðningsmenn ríkisstj. treysta sér ekki til þess að reyna að stefna fram á við í þessum málum, eins og ég hefði viljað að gert væri. Hv. 1. þm. Vestf. sagði í raun og veru ekki mikið, sem ég þarf að svara. Ég vona, að við séum sammála um, að það þurfi að gera raunverulegt átak til þess að efla íbúðarhúsabyggingar úti á landsbyggðinni og þar með að efla jafnvægi í byggð landsins. Ég tók það fram í minni fyrri ræðu, að ég væri algerlega samþykkur þeirri stefnumörkun, sem fælist í þessu frv. Ég margtók það fram. Og ég verð að segja, að mér þótti hálf undarleg ræða, sem hv. þm. Helgi Seljan flutti, þar sem hann virtist leggja höfuðáherslu á að gera orð mín tortryggileg í því efni, að ég væri ekki samþykkur þessari stefnu. Ég sagði ekki að hún væri háðung. Ég sagði hins vegar, að það skorti á raunhæfar aðgerðir samkv. þessu frv. til þess að framkvæma þessa stefnu. Það var meginkjarninn í þeirri ádeilu, sem ég flutti hér. Og ég held, að það hljóti allir að vera mér raunverulega sammála um þetta, þegar menn hafa í huga, að samkv. þeim hugleiðingum, sem settar eru fram í sambandi við þetta frv., verða þessar sérstöku ráðstafanir við landsbyggðina ekki meiri en þær, að það verði lánað um 40% af byggingarkostnaði íbúða, á sama tíma og hin sérstaka aðstoð til hinna verst settu í Reykjavík, þeirra sem byggja hinar svokölluðu Breiðholtsíbúðir, er sú, að það eru helmingi hærri lán eða 80% af byggingarkostnaðinum. Þetta er það, sem mér þykir háðung, og ég fyrirverð mig ekki fyrir að segja það: þetta er háðung. Hv. 1. þm. Vestf. og raunar hv. þm. Helgi Seljan komu inn á Breiðholtsíbúðirnar og hlut fyrrv. ríkisstj. í því sambandi og í húsnæðismálunum yfirleitt, eins og mér skildist, að hv. þm. Helgi Seljan vildi gera. Ég ætla nú ekki að fara að hefja eldhúsdagsumræður um svo viðamikið mál sem þetta. Ég vil aðeins leiðrétta misskilning. Þegar lögin, sem heimiluðu Breiðholtsframkvæmdirnar, voru sett, voru þau ekki einungis miðuð við Reykjavík, heldur var það almenn löggjöf, og ríkisstj. gat staðið fyrir hliðstæðum framkvæmdum, hvar sem var á landinu. Hins vegar var hafist handa í Reykjavík af sérstökum ástæðum, vegna þess að þessar framkvæmdir bar að sem lið í kaupgjaldssamningum 1965. En það var alltaf hugmynd mín o. fl., að það ætti að halda áfram á sömu braut úti á landsbyggðinni og það yrði að gera. Það kann að vera, að fyrrv. ríkisstj, hafi ekki brugðið nógu fljótt við til að hefja slíkar framkvæmdir úti á landsbyggðinni, jafnvel þó að ekki væri lokið þessu mikla átaki hér í Reykjavík. En þegar núv. ríkisstj. ætlar að fara að gera hluti til stuðnings við dreifbýlið, er það ekki í stærra formi en það, eins og ég hef hér bent á, að það er helmingi minni aðstoð en veitt var í Breiðholtinu og hægt var að gera samkv. hinni almennu löggjöf, sem Viðreisnarstjórnin fékk setta, ef það væri manndómur í núv. stjórnvöldum, til þess að framkvæma slíka löggjöf. Þetta er sannleikurinn og samanburðurinn um þennan þátt húsnæðismálanna. Ég held, að ég hlífi hv. þm. Helga Seljan við að gera almennan samanburð á frammístöðu Viðreisnarstjórnarinnar í húsnæðismálunum og núv. ríkisstj. Það er á allra vitorði, hvernig ástandið er í þessum málum. Eftir að við erum smám saman búnir að sækja fram í tíð Viðreisnarstj. til þess að efla íbúðalánastarfsemina, hækka lánin, lengja lánstímann, gera þau meiri hluta af byggingarkostnaði en áður var, hefur á síðustu árum allt snúist í þessu efni á öfuga hlið. Þetta eru staðreyndir, sem ekki þarf að rekja hér, og ég skal ekki angra hv. dm. með því að rifja það frekar upp.