Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Í gær bárust fréttir af því að Stjórnarráðið hefði sagt upp konum sem vinna við ræstingu. Um er að ræða tekjulægsta hóp Stjórnarráðsins og allt eru þetta konur á þeim aldri að þær eiga ekki endilega auðvelt með að fá sambærileg störf annars staðar á sömu kjörum. Þetta eru 18 konur sem nú missa vinnuna, sex af þeim eru eldri en 60 ára og sjö á aldrinum 50–60 ára. Þær eru í mismunandi starfshlutfalli en flestar fá greitt miðað við 60–70% starfshlutfall. Það getur varla talist stórmannleg ákvörðun að reka stóran hóp af fullorðnum konum sem hafa séð um ræstingar og ef þær fá vinnu er ekki ósennilegt að það verði hjá verktakafyrirtæki sem borgar lágmarkslaun eða þá að ríkið kemur hinum megin frá borðinu og borgar þeim atvinnuleysisbætur. Virðulegi forseti. Við erum að tala um lægst launuðu konurnar sem vilja vinna en eru settar út á guð og gaddinn til þess að spara hjá ríkissjóði. Ja, aumt er það. Það er lítil reisn yfir svona aðgerðum og ótrúlegt á sama tíma og ríkisstjórnin vill ekki framlengja auðlegðarskattinn eða fá aukna greiðslu fyrir afnot af sameign þjóðarinnar, sjávarauðlindinni. Nei, þá skulum við frekar leggja niður láglaunakvennastörf. Svo laust því niður í kollinn á mér í gær þegar ég las þessa frétt að þingmenn ríkisstjórnarflokkanna hafa margir hverjir talað mikið fyrir því að fækka ríkisstarfsmönnum og á endanum snýst þetta um hausatölu þeirra sem vinna hjá ríkinu. Núna þegar búið er að fjölga ráðherrum og aðstoðarmönnum verður að fækka hausunum aftur svo talningin komi rétt út. En skyldu launamálin vera svipuð hjá því fólki sem bæst hefur við og þeim konum sem nú er sagt upp? Virðulegi forseti. Í gær var sagt hér af svipuðu tilefni: Svona gerir maður ekki. Því miður styður þessi aðgerð við það sem hefur margoft verið sagt, að við völd á Íslandi í dag er ríkisstjórn hinna ríku.

Virðulegi forseti. Mikill þrýstingur er á að gengið verði frá kjarasamningum sem fyrst við ýmsar stéttir og krafan um launahækkanir er oft mikil og hávær í þjóðfélaginu. Ástæða þess að ég tek þetta upp hér í dag er að Seðlabankinn tilkynnti í morgun um lækkun stýrivaxta um hálft prósentustig. Már Guðmundsson seðlabankastjóri sagði við það tækifæri að komandi kjarasamningar væru fíllinn í herberginu. Verði launahækkanir í samræmi við verðbólgumarkmið gætu skapast forsendur fyrir frekari lækkun. Miklar launahækkanir gætu hins vegar grafið undan þessum nýfengna verðstöðugleika og valdið því að hækka þurfi vexti á ný. Í hádegisfréttum RÚV sagði Már að allir dauðöfunduðu Íslendinga af stöðunni í efnahagsmálum. Hann sagði að útlitið væri harla gott en að ýmislegt gæti farið úrskeiðis. Þess vegna yrðum við að vera á varðbergi, t.d. varðandi launaákvarðanir og hagstjórn. Þetta er allt rétt og satt. Efnahagslífið er í uppsveiflu. Hagvöxtur er góður og atvinnuleysi minnkar hratt. Verðbólga er lítil og eftir helgi munu um 69 þúsund heimili fá skuldaleiðréttingu. Már Guðmundsson minnist á launahækkanir. Það er rétt að miklar launahækkanir munu eflaust rugga bátnum. Verðbólga getur farið af stað og lánin hækka. Það vilja fæstir. Í sviðsljósinu eru sérstaklega samningar við lækna og tónlistarkennara og aðrar stéttir bíða átekta. Það þarf að hækka laun þeirra lægst launuðu sem hafa dregist aftur úr. Við getum flest verið sammála um það. Það þarf að hækka laun lækna og fjölmargra annarra stétta. Við megum einfaldlega ekki við því að missa fleiri lækna úr landi og við getum ekki lengur horft upp á það ástand sem er á Landspítala. Semjum samt af skynsemi. Bætum kjör þeirra lægst launuðu og hlustum á raddir samfélagsins.

Hæstv. forseti. Ég hef mikinn áhuga á að vita hver vaxtagjöld ríkisins eru frá hruni vegna lána sem tekin voru til að bjarga fjármálakerfinu. Ég hef heyrt að sú tala sé í kringum 58 milljarðar kr. Getur það staðist? Vegna þessa hef ég ákveðið að senda hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra skriflega fyrirspurn þessa efnis til að fá töluna á hreint. Það er áhugavert að vita hvort þessar tölur séu réttar því að sumir þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa haft uppi stór orð og talað um að þeim 80 milljörðum sem fara eigi til heimilanna sé illa varið. Ég skil ekki þingmenn sem tala svona. Af hverju er í góðu lagi að greiða tugi milljarða til fjármálastofnana? Þegar kemur að heimilum landsins láta nokkrir þingmenn svona orð falla: Arfavitlaus skuldaniðurfelling. Og, með leyfi forseta: „Við teljum arfavitlausa fásinnu að fara í þessar skuldaleiðréttingaraðgerðir með þessum gríðarlega tilkostnaði fyrir hið opinbera.“ Hvað er vaxtakostnaður vegna fjármálakerfisins annað en gríðarlegur tilkostnaður fyrir hið opinbera? Hvers vegna finnst sumum hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar í lagi að fjármálastofnanir sogi sífellt til sín fjármagn frá heimilum landsins? Þegar kemur að því að skila hluta til baka heyrist annað hljóð. Þeim finnst það ósanngjarnt. Það er að mínu mati algjörlega óskiljanlegt. Á sama tíma fara nokkrir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar með rangt mál og segja leiðréttinguna gagnast að mestu hátekjufólki. Málflutningurinn er rangur. Staðreyndin er sú að skuldaleiðréttingin er þannig útfærð að þeir tekjulægri fá hlutfallslega meira. Hátt í helmingur leiðréttingarinnar fer til heimila með undir 6 millj. kr. í árslaun, heimila þar sem tveir einstaklingar eru hvor um sig með 250 þús. kr. í mánaðarlaun. 110%-leiðin nýttist aðeins 10% heimila í landinu með verðtryggðar húsnæðisskuldir og um 1% heimilanna hreppti helming niðurfærslunnar, þ.e. 20 milljarða kr. Þau 775 heimili fengu hvert um sig 15 millj. kr. niðurfærslu og var meðaltal niðurfærslu 26 millj. kr. Meðaltekjur þessara heimila voru 750 þús. kr. á mánuði og dæmi eru um að menn hafi haft yfir 2 milljónir á mánuði. Kæru hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar: Lítið ykkur nær.

Hæstv. forseti. Ég skora á hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur að bæta inn í fyrirspurnina: Hve stór hluti af leiðréttingunni fer beint í bankana? Það sem ég ætlaði að ræða hér er menntun á Íslandi  Ég átti þess kost að sitja ársfund Vinnumálastofnunar í gær undir heitinu „Virkjum hæfileikana – alla hæfileikana“ þar sem vísað er til þess að hlúa þarf einnig að þeim sem einhverra hluta vegna hafa skerta starfsorku og tryggja að þeir fái tækifæri og einnig þeim sem hafa búið hvað lengst við atvinnuleysi. Á þessum ársfundi Vinnumálastofnunar kom enn og aftur fram hversu frábærlega hefur verið unnið að málefnum atvinnuleitenda á liðnum árum, hvernig brugðist var við auknu atvinnuleysi með því meðal annars að bjóða upp á nám þar sem viðkomandi gat í ákveðnum tilfellum haldið atvinnuleysisbótum og fékk greiðan aðgang að framhaldsskólum og háskólum. Þannig gaf verkefnið Nám er vinnandi vegur fjölda ungs fólks tækifæri til að bæta við sig námi. Samstarf ríkis og sveitarfélaga um verkefni eins og Atvinnutorg og nú síðar Stíg stuðlar að því að ungt fólk leiti sér náms eða vinnu. Nú þegar atvinnuástand batnar og atvinnuleysi minnkar er mikilvægt að tryggja áframhaldandi öfluga ráðgjöf og þjónustu á vegum Vinnumálastofnunar til að tryggja að enginn ákveðinn hópur sitji eftir. Eitt af því sem við þurfum þess vegna að gæta að í fjárlögum er að þá séu fjárveitingar til að sinna þessu verkefni. Þær eru skornar niður í þessum fjárlögum í andstöðu við öll önnur fyrirheit um aukna menntun. Hið sama gildir um menntunarstig íslensku þjóðarinnar þar sem fram kemur í öllum skýrslum, nú nýlega frá Viðskiptaráði, um að menntunarstig hér sé lægra en annars staðar á Norðurlöndunum. Á sama tíma lokum við framhaldsskólanum fyrir ákveðnum hópum og bætum ekkert í framhaldsmenntunina eða símenntunina til að taka á móti þeim hópum. Það er kominn tími til að þessi ríkisstjórn fari að tryggja að saman fari 

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur og treysti á að sú umræða sem skapast hefur um uppsagnir ræstingarkvenna hjá Stjórnarráðinu verði til þess að þau áform verði endurskoðuð og að þessum konum bjóðist áfram þau störf sem þær hafa haft og þau starfskjör sem þær hafa haft en þær verði ekki einkavæddar. Ég kvaddi mér hér hljóðs vegna þess alvarlega ástands sem er að skapast á vinnumarkaði og vegna þeirra áhyggna sem menn hljóta að hafa af þeim kjarasamningum sem fram undan eru í vetur. Reynsluleysi stjórnarforustunnar varð til þess að í upphafi kjörtímabilsins glataði hún gullnu tækifæri til að ná langtímasamningum á vinnumarkaði, langtímafriði á vinnumarkaði. Nú eru hafin verkföll og stjórnarathafnirnar benda ekki til þess að forsætisráðherra eða fjármálaráðherra átti sig á því að hér þarf að lægja öldurnar. Það virðist ekki vera neinn skilningur á því hjá stjórnarþingmönnum að hlusta þurfi á fólk. Það á bara að halda áfram með áformin til dæmis um hækkunina á matarskatti á fólkið í landinu. Það er ástæða til að hafa áhyggjur af því ef verkföllin, ef deilur á vinnumarkaði og ef áköll fólks hér úti á Austurvelli á mánudaginn eru ekki farin að valda því að stjórnarmeirihlutinn íhugi neitt að endurskoða stjórnarstefnuna, að leggja nýjar áherslur, að hlusta á gagnrýni, að hverfa frá áformum sem sundra þjóðinni. Virðulegur forseti. Það er ekki ráð nema í tíma sé tekið. Fjárlög koma hér til afgreiðslu eftir örfáar vikur. Þau geta verið grundvöllurinn að friði á vinnumarkaði, 

Herra forseti. Ég vil ræða alvarlegt ástand í atvinnumálum í sveitarfélaginu Strandabyggð. Sveitarstjórn Strandabyggðar hefur sent frá sér ályktun þess efnis og óskað eftir fundi með sjávarútvegsráðherra og atvinnuveganefnd til að ræða grafalvarlega stöðu smábátaútgerðar í sveitarfélaginu. Nú þegar hefur verið ákveðið að fulltrúar sveitarfélagsins eigi fund með sjávarútvegsráðherra á morgun og atvinnuveganefnd á föstudaginn, en málefni sveitarfélagsins hafa líka verið til umfjöllunar í Atvinnuþróunarfélagi Vestfjarða og hjá Byggðastofnun sem undirstrikar alvarleika málsins því að um 40 störf í sjávarútvegi eru í hættu og nú þegar hefur helmingi þessa fólks verið sagt upp. Aðalástæður uppsagna eru að nánast enginn ýsukvóti er til staðar í byggðinni og fyrir utan 20% skerðingu á aflaheimildum í ýsu er búið að ákveða 48% skerðingu á línuívilnun í ýsu. Eftir að kvótasetning rækju var ákveðin nýverið er líka boðaður stórfelldur niðurskurður í byggðakvóta til handa sveitarfélaginu úr 125 tonnum í 70 tonn sem þýðir 44% skerðingu á milli ára. Einnig hefur kvótasetning rækjunnar þau áhrif að takmarka stórlega veiðar rækjubáta um landið og hefur það áhrif á Hólmavík og bitnar hart á rækjuvinnslunni þar og smábátaútgerð í Strandabyggð. Þess utan má geta þess að sýslumannsembættið verður lagt niður á Hólmavík og Arion banki lokar útibúi sínu í dag og þar hverfa líka störf úr byggðarlaginu. Ég vil minna á að þetta þýðir að nú þegar hafa útgerðarmenn selt kvóta sinn og fólk er farið að flytja í burtu svo ég treysti því að 

Virðulegi forseti. Ég vil gera að umtalsefni þá staðreynd að alþjóðleg samtök blaðamanna, International Press Institute, hafa fordæmt aðstoðarmann hæstv. innanríkisráðherra fyrir það að krefjast fangelsisdóms yfir blaðamönnum DV, þeim háttvirta blaðamanni Jóni Bjarka Magnússyni og háttvirta blaðamanni Jóhanni Páli Jóhannssyni. Þetta er fyrir það sem virðast vera heiðarleg mistök af þeirra hálfu sem þeir hafa beðist afsökunar á og voru leiðrétt í sama blaði. Það er ekki af vorkunn minni við þá tilteknu háttvirtu blaðamenn sem ég nefni þetta heldur vegna þess að árið 2010, þann 16. júní, var samþykkt á hinu háa Alþingi þingsályktunartillaga um að Ísland skapaði sér afgerandi lagalega sérstöðu varðandi vernd tjáningar- og upplýsingafrelsis. Ég vil lesa úr henni, með leyfi virðulegs forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leita leiða til að styrkja tjáningarfrelsi, málfrelsi, upplýsingamiðlun og útgáfufrelsi auk þess sem vernd heimildarmanna og afhjúpenda verði tryggð.“ Síðan er auðvitað meira í ályktuninni sjálfri. Þetta var samþykkt samhljóða á hinu háa Alþingi. Allir hafa sýnt þessu verkefni einhvers konar skilning í orði en þegar kemur að verkunum er af færri hlutum að taka. Það sem gerist núna trekk í trekk er að erlendir blaðamenn benda á þá staðreynd að hér erum við eftirbátar í tjáningarfrelsismálum - enn þá. Við ætluðum að reyna að vera til fyrirmyndar, við ætluðum að reyna að sýna öðrum hvernig ætti að haga tjáningarfrelsi. En, nei, virðulegi forseti, þrátt fyrir að liðin séu fjögur ár frá því að hið háa Alþingi ákvað að vera til fyrirmyndar í þessu erum við enn þá til skammar. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Virðulegi forseti. Ég ætla að halda áfram að ræða aðeins vinnubrögðin hérna á Alþingi. Ég talaði um það í gær hvernig önnur þjóðþing gera tilraun til að áætla ræðutímann og virðist takast það ágætlega. Það er auðvitað nauðsynlegt til að geta búið til eitthvert plan fram í tímann. Þetta gætum við gert, en við gerum í raun enga tilraun til þess að meta lengd umræðu. Við í mínum þingflokki höfum til dæmis aldrei verið spurð hvað við áætlum að tala lengi í ákveðnu máli. Við gætum svarað því nokkuð nákvæmlega en við erum aldrei spurð. Við erum kannski sátt við það hér á þessari stundu að vita ekki einu sinni hvað er á dagskrá þingsins á morgun. Ég hélt að við á Alþingi ættum að vera í fararbroddi þegar kemur að vönduðum vinnubrögðum. Mörgum hér verður tíðrætt um aga og þá oftast í tengslum við fjárreiður ríkisins. Agi snýst ekki bara um að eyða minna en við öflum, agi snýst um skipulag, snýst um að mæta stundvíslega, virða tíma annarra og nýta tímann best. Agaleysi er dýrkeypt. Ég velti fyrir mér hvað agaleysi hér á þinginu kosti. Hvað kosta kvöld- og næturfundir sem þekkjast ekki annars staðar nema þá kannski þetta eina dæmi frá Finnlandi sem ég nefndi í gær frá 1993 þegar sá fáheyrði atburður varð að það skall á málþóf? Skipulagsleysi er bæði dýrt og gerir að verkum að vinnubrögðin verða verri en þau þyrftu að vera. Hvaða rétt höfum við líka á því að draga starfsfólk Alþingis með okkur í ruglið? Af því að við getum ekki skipulagt okkur er fólk hér á næturvöktum trekk í trekk þegar líður að þinglokum eins og það sé ekkert mál. Við þingmenn erum röflandi eitthvað hér á nóttunni í desember engum til gagns eða ánægju. Svo erum við rosalega hissa á því að fólk beri lítið traust til Alþingis. Þingmenn hafa í gegnum tíðina gagnrýnt þessi vinnubrögð, ég er ekkert að stíga einhver ný skref í því. Fyrrverandi hv. þm. Siv Friðleifsdóttir flutti nokkrum sinnum frumvarp um þetta og með henni margir ágætir þingmenn. Ég er að skoða það mál, hvort eigi að flytja það aftur. Síðan hefur þingskapanefnd líka unnið, held ég, gott starf og ég hvet til þess að hún hefji störf aftur sem fyrst. 
             Svo bíð ég enn eftir að aðrir hv. þingmenn taki þátt í þessari umræðu.

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að það fer nettur hrollur um mig ef menn ætla unnvörpum að fara að tala þannig að staða Íslands í efnahagsmálum sé orðin öðrum þjóðum sérstakt öfundarefni. Því miður held ég að það sé ótímabært og mér finnst of stutt síðan hroki, andvaraleysi og „Ísland best í heimi“-mórallinn reyndist okkur ekki vel. Að öðru ætlaði ég að víkja og það er sú staðreynd, ánægjuleg að mörgu leyti, að ýmsir stjórnarþingmenn hafa hér frumkvæði að tillöguflutningi um hin ýmsu mál sem yfirleitt eru þörf og góð en gjarnan því marki brennd að þau kalla á útgjöld úr ríkissjóði og eru á verksviði framkvæmdarvaldsins. Þar má nefna að gera sérstaka framkvæmdaáætlun um uppbyggingu í heilbrigðiskerfinu eða sérstaka aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum. Aðrar tillögur eru lóðbeint inni á sviði samgönguáætlunar, þ.e. um hluti sem á að leiða til lykta og ákveða í samgönguáætlun, eins og ef menn ætla að stækka Þorlákshöfn eða „uppgradera“ Hornafjarðarflugvöll í millilandaflugvöll þá mun væntanlega þurfa til þess stefnumótun og samþykki og peninga í samgönguáætlun. Ég efast ekki um að þingmenn stjórnarliðsins, sem að þessum tillöguflutningi standa, vilji vel en þeir eiga náttúrlega þá leið að beita áhrifum sínum sem hluti af meiri hlutanum hér, sem hluti af stjórnarliðinu, til þess að setja þá meiri fjármuni inn í samgönguáætlun svo að hægt sé að stækka Þorlákshöfn og hægt sé að gera eitthvað á Hornafjarðarflugvelli. Það leiðir mig að lokum að því, herra forseti, að spyrja: Hvar er samgönguáætlun? Það er algjört tómarúm í þeim efnum. Drög að samgönguáætlun sem komu hingað inn í fyrravor fengu ekki afgreiðslu, þau eru núna ónýt með niðurskurði í fjárlagafrumvarpinu og ekkert kemur í staðinn. Þetta er mjög bagalegt. Af því að ég sé að hæstv. innanríkisráðherra 

Virðulegi forseti. Mér finnst svolítið skondið að á meðan sveitarfélög um allt land berjast fyrir því að halda uppi samgöngum við höfuðborgina, halda uppi flugvöllum, halda flugbrautum við úti á landi, skuli eitt sveitarfélag, höfuðborgin, berjast fyrir því að fá að eyðileggja sinn flugvöll. Á sama tíma og verið er að tala um að eyðileggja flugvöll, sumir tala reyndar um að færa flugvöll, ég veit ekki hvernig það er hægt, og á sama svæði erum við að tala um, og allir sammála um það, að byggja upp hátæknisjúkrahús sem kostar 80 milljarða en við höfum ekki efni á því. Það er samt allt í lagi að eyðileggja heilan flugvöll. Ég spyr: Er fólk ekki alveg með á nótunum? Reykjavíkurflugvöllur er í 80% tilfella í öllu utanlandsflugi notaður sem varavöllur sem þýðir - hvað? Að ef Reykjavíkurflugvöllur er ekki fyrir hendi og við þurfum að nota völlinn á Akureyri eða á Egilsstöðum sem varavöll fyrir utanlandsflug þá þurfa vélarnar að bera upp undir 5 tonn af aukaeldsneyti. Ætli það kosti ekki um 500 kíló? Hvar eru umhverfissinnar? Hvaða mengun er það fyrir flugið, fyrir utan kostnaðinn, að þurfa að bera fleiri tonn af eldsneyti á milli? Í mörgum tilfellum þarf utanlandsflug að nota Glasgow sem varavöll í norðanáttum þannig að þá fyrst fer þetta að telja. Eigum við ekki að gera okkur grein fyrir raunveruleikanum? Ég spyr bara: Hvað kemur næst? Þarf ekki næst að  
            

Hæstv. forseti. Síðastliðinn föstudag voru 150 ár liðin frá því að Einar Benediktsson skáld fæddist. Þá var ekki þingfundur á Alþingi þannig að ekki var hægt að minnast þessa þá. Ég vil byrja á að lýsa ánægju minni með þá ákvörðun menntamálaráðherra að útnefna fæðingardag skáldsins sem dag ljóðsins. Um það voru reyndar skiptar skoðanir, þar á meðal lét einn bókaútgefandi þess getið að engin eftirspurn væri eftir stórskáldinu en hann var væntanlega ekki viðstaddur á mánudaginn þegar fullt var út úr dyrum í Hörpu. Ég komst því miður ekki vegna skyldustarfa hér en þar var fullt út úr dyrum og nóg eftirspurn eftir stórskáldinu. Það er líka út af öðru sem ég vil nota tækifærið til að minnast þessa afmælis og það er að flytja tillögu, sem ég hyggst gera innan skamms, sem mun valda útgjöldum úr ríkissjóði og varðar uppbyggingu þjóðargrafreitsins á Þingvöllum sem er satt að segja til hreinnar skammar. 

Farðu nú með eitthvað eftir Einar.

- Já. Með leyfi forseta vil ég gjarnan fara hérna með smábrot úr 

Það leyfi er góðfúslega veitt.

Það er vegna áskorunar úr sal. 
             Hér segir, með leyfi forseta: Við spor hvert um Bifröst, að Heljar hyl, til himins vor tunga hjó vörðu. Þú last - þetta mál með unað og yl yngdan af stofnunum hörðu. - Ég skildi, að orð er á Íslandi til um allt sem er hugsað á jörðu. Og aðeins til viðbótar, lokaerindið: Dagar þíns lífs, þínar sögur, þín svör, voru sjóir með hrynjandi trafi. Móðir. Nú ber ég þitt mál á vör og merki þér ljóðastafi. Til þess tók ég fari, til þess flaut minn knör. Til þess er ég kominn af hafi.

Virðulegi forseti. Á dögunum var innanríkisráðuneytið tekið í sundur undir mikilli pólitískri pressu og dómsmálin flutt í skúffu til forsætisráðherra en það var bráðabirgðaráðstöfun, sögðu einhverjir, enda ber staðan keim af því þar sem hvert klúðrið hefur rekið annað sem afleiðing þessa ráðslags. Byssumálið svokallaða er ágætisdæmi um þetta þar sem menn hafa keppst við að skýra stöðuna til skiptis, ríkislögreglustjóri og forstjóri Landhelgisgæslunnar, engin pólitísk forusta er í málinu, engir ráðherrar sem taka utan um það. Fjarvera þeirra beggja er mjög áberandi í málinu, dómsmálaráðherrans og innanríkisráðherrans, en í viðtali við Ríkisútvarpið í gær segir forstjóri Landhelgisgæslunnar, með leyfi forseta: „Við erum þiggjendur í þessu samstarfi og það eru Norðmenn sem útbúa skjölin, það eru þeir sem ákveða á hvaða formi það skuli vera, þessi skjöl voru og eru NATO-trúnaðarskjöl.“ Málin eru auðvitað til umfjöllunar í nefndum þingsins og er það vel þó að ég sakni framkvæmdarvaldsins í þessu líka. Þessi umræða hefur verið ítrekuð, þ.e. tilvísun í NATO-trúnaðarskjöl, og því hef ég ákveðið að leggja fram skriflega fyrirspurn þess efnis. Ég hef ekki enn komist að niðurstöðu um til hvaða ráðherra sú fyrirspurn á að fara: 1. Hver ákveður hvaða skjöl eru NATO-trúnaðarskjöl? 2. Hversu mikið er um slík skjöl í kerfinu? 3. Hverjir fá aðgang að slíkum skjölum? 4. Hvar eru þessi skjöl geymd? 5. Hvenær er trúnaði aflétt af NATO-trúnaðarskjölum? 6. Hvar eru þau geymd eftir að trúnaði er aflétt af þeim? Þetta er nokkuð sem þingið þarf að vita. 
            

Virðulegi forseti. Ég hef miklar áhyggjur af þeirri óvissu sem er um Reykjavíkurflugvöll. Á fundi í umhverfis- og skipulagsráði Reykjavíkur í morgun var samþykkt breytt deiliskipulag fyrir byggð á Hlíðarendasvæðinu. Þar er verið að fjölga íbúðum úr 360 í 600, mest með hækkun húsa. Þetta var gert undir hörðum mótmælum bæði fulltrúa sjálfstæðismanna og framsóknarmanna. Þetta þýðir að öryggisbrautinni á Reykjavíkurflugvelli verður lokað, braut 06/24, og það hefur áður komið fram að Dagur B. Eggertsson hefur úthlutað því stæði sem er undir Fluggarða til Háskóla Íslands. Það var um það sátt sem meðal annars birtist í orðum hæstv. innanríkisráðherra þegar hún sagði að ekki yrðu teknar stefnumótandi ákvarðanir sem mundu hafa áhrif á framtíð Reykjavíkurflugvallar á meðan Rögnunefndin væri að störfum. Það hefur komið fram hjá formanni nefndarinnar að þau óska eftir svigrúmi. Það hefur reyndar komið fram hjá þremur af fjórum fulltrúum í þessari nefnd, öllum nema Degi B. Eggertssyni borgarstjóra. Icelandair segir í bókun um þetta að það sé óviðunandi afkastageta og áreiðanleiki flugvallarins sé skertur með óafturkræfum hætti. Það sama á við um Fluggarða. Ég minni á þær kosningar sem voru haldnar að frumkvæði þeirra sem fara fram undir merkjunum „Hjartað í Vatnsmýrinni“. Það voru 69 þús. undirskriftir. Þessir flokkar tala oft mjög hátt um að það þurfi að efla íbúalýðræði, þeir vilji taka mark á umbjóðendum sínum. 71,2% Reykvíkingar lýstu sig fylgjandi flugvellinum í því, 45% af kjósendum Samfylkingarinnar, 62% af kjósendum Bjartrar framtíðar. Ég held, virðulegi forseti, að það verði að fara að skerða skipulagsvald Reykjavíkurborgar á þessu flugvallarstæði. Við verðum að grípa inn í ef við ætlum ekki að sitja uppi með það að einn daginn verði umræðan ekki um það hvort völlurinn eigi að vera í Reykjavík eða ekki, heldur hvenær starfsemin flytur suður eftir. Á sameiginlegum opnum fundi atvinnuveganefndar 

Hæstv. forseti. Formenn stjórnmálaflokka halda iðulega stórar ræður á flokksráðsfundum eða viðlíka fundum í flokkum sínum til að fara yfir stefnumál og helstu áherslur flokkanna. Athygli vakti að formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Árni Páll Árnason, hélt eina slíka ræðu á laugardaginn. Þar talaði hann meðal annars um útlendinga. Sá tónn sem birtist okkur í viðhorfum formannsins í þessari ræðu er mjög sérkennilegur. Orðrétt sagði hv. þingmaður: „Íslendingar með meiri menntun flytja utan. Útlendingar með litla skólagöngu flytja til landsins.“ Ég á ekki seturétt á þessum fundum Samfylkingarinnar, sem betur fer enda er ég ekki hluti af því  Ég verð að segja að mér líkar ekki þessi tónn. Ég tel að við eigum að bjóða velkomna þá útlendinga sem hingað vilja koma og eru í atvinnuleit, hvort sem þeir eru hingað komnir til þess að leita í láglaunastörf eða hálaunastörf, enda vinna þeir að mikilvægum þáttum í okkar samfélagi. Í minni heimabyggð, á Hvolsvelli, búa mjög margir, sérstaklega sem koma frá Póllandi, og vinna störf sem ekki er hægt að fylla með því ágæta fólki sem býr í Rangárvallasýslu. Könnun meðal pólska samfélagsins á Íslandi hefur sýnt að tæp 70% þeirra höfðu framhaldsmenntun og rúm 20% hafa stundað háskólanám. 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað til þess að hnykkja á máli sem tveir hv. þingmenn hafa vakið athygli á og það er ákvörðun meiri hluta umhverfis- og skipulagsráðs Reykjavíkurborgar sem var tekin rétt áðan. Þar var samþykkt að breyta deiliskipulagi Hlíðarendasvæðisins þannig að byggingarmagn yrði aukið úr 360 íbúðum í 600. Nú hafa færir sérfræðingar bent á að með þessari ákvörðun sé verið að rýra notagildi flugvallarins til mikilla muna og ef haldi fram sem horfi verði ekki hægt að nota hina svokölluðu neyðarbraut ef framkvæmdaleyfi verði veitt í kjölfarið. Fyrir ekki svo löngu síðan var gert samkomulag milli ríkis, Reykjavíkurborgar og Icelandair Group um innanlandsflug, en á borgarafundi sem var haldinn um daginn sagði forstjóri Icelandair Group, Björgólfur Jóhannsson, að hann teldi að ef af þessari ákvörðun yrði væri verið að brjóta anda þessa samkomulags. Ég verð því í ljósi þessa að fordæma þá ákvörðun sem meiri hluti borgaryfirvalda tók í dag. Ég gagnrýni hana harðlega. Við í Framsóknarflokknum höfum verið samhljóma um að við viljum að öll þjóðin fái að taka ákvörðun um þetta mikilvæga málefni og við munum leggja fram frumvarp þess efnis væntanlega á morgun. Einn stjórnmálaflokkur hefur talað kannski skýrar en aðrir um að hann styðji það að flugvöllurinn fari á brott. Þess vegna spyr ég hv. þm. Guðmund Steingrímsson hvort hann sé ekki jafn óánægður og ég með það að verið sé að rjúfa það samkomulag sem var gert á milli þessara 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Það er ánægjulegt að fá að taka til máls hér af þessu tilefni, um skipulagsmál í Reykjavík. Ég held að fullt tilefni sé til þess að ræða þau miklu meira á þingi og ræða málefni Reykjavíkur. Þetta segi ég þó að ég sé þingmaður Suðvesturkjördæmis. Nýverið er farið að kalla þessa braut neyðarbraut en lokun hennar hefur lengi verið í bígerð. Það var fyrst rætt um að loka henni í skýrslu frá 1990, skýrslu nefndar sem var meðal annars sett á stofn til að ræða málefni flugvallarins í kjölfarið á hörmulegu flugslysi sem þá hafði nýverið átt sér stað. Það var samkomulag í þeirri nefnd um að það ætti að loka þessari flugbraut, m.a. í öryggisskyni. Síðan var það hluti af samkomulagi ríkis og borgar frá því í október 2013, algjörlega ófrávíkjanlegum hluta þess samkomulags, að þessi braut færi. Deiliskipulagstillagan sem var samþykkt í morgun er í samræmi við þetta samkomulag. Styrinn sem er um lokun þessarar brautar og öll hysterían - þessi braut var yfirleitt bara kölluð bara norðaustur/suðvesturbrautin en ekki öryggisbraut eða neyðarbraut -  Á að færa flugvöllinn? Eru til hentugri flugvallarstæði? Það er Rögnunefndin að skoða. Ég tilheyri flokki, já, sem vonar að Rögnunefndin finni hentugra flugvallarstæði. Miklir hagsmunir eru í húfi. Reykjavíkurborg sem hefur skipulagsvaldið vill þétta byggðina. Þarna er mjög verðmætt og mikilvægt byggingarland, 102 Reykjavík, og þess vegna til mikils að vinna. Ríkið getur losað þarna eignir upp á um 70 milljarða í verðmætasta byggingarlandi 

Hæstv. forseti. Ég neyðist til að kveðja mér hljóðs undir liðnum um fundarstjórn forseta til að leiðrétta rangfærslu sem formaður umhverfis- og samgöngunefndar, Höskuldur Þórhallsson, fór með áðan í upplýsingum um það mál sem hér er verið að ræða. Fyrir það fyrsta, ef það er rétt að þessari samþykkt, 

Hv. þingmaður. Það er ekki ætlunin að framlengja þessa umræðu þannig að ég bið hv. þingmann að gæta sín, a.m.k. að það sem hv. þingmaður ætlar að segja sé fullkomlega í samræmi við þingsköp.

Já, ég ætla bara að koma því á framfæri að það er rangt sem hér var sagt. Grundvallaratriðið með Rögnunefnd, sem ég ber mikla virðingu fyrir og met hennar störf og tel að hún eigi að fá að vinna í friði, er að henni var ekki falið að fjalla um svokallaða neyðarbraut 06/24 vegna þess að Sturla Böðvarsson, þáverandi samgönguráðherra, 

Forseti áréttar að hvorki er ætlunin að framlengja umræður um þetta dagskrármál, störf þingsins, né önnur sambærileg dagskrármál með því að hefja umræður um fundarstjórn forseta. Hann áréttar það gagnvart þeim hv. þingmönnum sem taka til máls nú í framhaldinu. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka forseta þessi síðustu orð um að þetta sé ekki hægt. Ég harma að ekki hafi verið barið fastar í bjöllu þegar hv. þm. Kristján Möller, sem jafnframt er 1. varaforseti þingsins, leyfir sér að fara upp með þessum hætti.

Forseti áréttar enn á ný gagnvart þeim hv. þingmönnum sem taka til máls hér á eftir um fundarstjórn forseta að þeir ræði fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Ég vitnaði til orða forstjóra Icelandair Group sem hann viðhafði á opnum borgarafundi 

Það hryggir forseta að þessi umræða skuli hafa þróast út í allt annað en til er ætlast undir þessum dagskrárlið, um fundarstjórn forseta. Engu að síður mun forseti gefa þeim hv. þingmönnum orðið sem hafa beðið um það undir þessum dagskrárlið í trausti þess að hann verði ræddur í samræmi við þingsköp.

Virðulegur forseti. Á fundi umhverfis- og samgöngunefndar í morgun háttaði svo til í lok fundar að formaður nefndarinnar, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, tilkynnti mjög óvænt að boðað hefði verið til opins fundar um skipulagsmál í Reykjavík í fyrramálið, sem ætti að vera sameiginlegur með fundi atvinnuveganefndar. Það kom frekar flatt upp á nefndarmenn í umhverfis- og samgöngunefnd en það skýrist núna hvaða aðdragandi hefur átt sér hér stað. Mér þykir það umhugsunarefni og full ástæða til þess að ræða það undir liðnum fundarstjórn þegar tveir hv. þingmenn í stjórnarliðinu ákveða greinilega að nota störf þingsins og vettvang sinna nefnda til að koma sínum prívatskoðunum í þessu máli á framfæri, 

Virðulegur forseti. Ég hygg að það sé ekki í fyrsta sinn sem þingmaður sér sig knúinn undir liðnum um fundarstjórn forseta að leiðrétta ef heiftarlegar rangfærslur eru uppi í máli manna. Ég hygg að það hafi að minnsta kosti hent margan þingmanninn í þessum sal og ekki hefur alltaf verið lamið af þessu offorsi í bjölluna við slík tækifæri. Ég held að það hafi verið full ástæða til að koma þeim leiðréttingum á framfæri sem hér var gert undir þessum lið. Ég vil í öðru lagi segja að þegar við þingmenn ákveðum að gera ummæli annarra þingmanna að umfjöllunarefni í ræðustólnum, gera við þau alvarlegar athugasemdir, mættum við oftar gefa viðkomandi þingmanni tækifæri á að vera viðstaddur og svara fyrir sig. Ekki svo að skilja að orð hv. þm. Árna Páls Árnasonar 

Forseti hefur undir þessari umræðu reynt að gæta samræmis þegar hann hefur fundið að því þegar hann hefur talið að það væri farið út fyrir ákvæði þingskapanna og vill því af þessu gefna tilefni eingöngu lesa upp úr 68. gr. Hún hljóðar svo: „Jafnan er heimilt að gera stutta athugasemd um atkvæðagreiðslu, um kosningu, um fundarstjórn forseta og til þess að bera af sér sakir.“ Forseti gerir engar athugasemdir við það að menn taki til máls undir dagskrárliðnum um fundarstjórn forseta, en það er ákaflega mikilvægt að við reynum að viðhalda þeirri reglu sem við höfum reynt að hafa í heiðri - þó að það sé rétt að stundum hafi verið vikið frá henni - og reynum þá að ræða það mál þannig efnislega.

Virðulegi forseti. Ég kann hálfilla við að sitja undir því þegar þingmenn tala um málefni Reykjavíkurflugvallar sem prívatmál mín og hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, að við séum að nota hér einhvern vettvang, störf þingsins, til að ræða eitthvað sem sé okkar prívatmál. Ég fór yfir þá skoðanakönnun sem ég vitnaði til og ég held með tilliti til þeirra brýnu þjóðhagslegu hagsmuna sem eru í þessu máli sé mikilvægt að við tökum þessi mál strax á dagskrá þingsins, helst í dag, að hér verði tekin ákveðin og almenn umræða um þessi mál þannig að okkur gefist tækifæri til að tjá hug okkar um þau. Það er ekki prívatmál mitt eða hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, þjóðhagslegir hagsmunir liggja hér undir og það miklir. Skoðun þjóðarinnar er mjög skýr í þessu máli.

Virðulegi forseti. Áðan var sagt að það væru prívatskoðanir sumra stjórnmálamanna að Reykjavíkurflugvöllur yrði áfram í Vatnsmýrinni og þess vegna vil ég koma hingað og árétta að ég held að töluvert stór hluti þjóðarinnar sé þeirrar skoðunar. Ég tek undir með hv. þm. Jóni Gunnarssyni sem kallaði eftir því að þetta mál yrði tekið mjög fljótt á dagskrá. Það er fullkomlega eðlilegt að umhverfis- og samgöngunefnd og atvinnuveganefnd haldi þennan opna fund eins fljótt og auðið má verða vegna þess að í ljósi frétta úr Reykjavík í morgun eru það grafalvarleg tíðindi að meiri hlutinn 

Forseti áréttar - ég hef ekki talið hversu oft hann hefur áréttað fram að þessu - enn og aftur að hv. þingmenn virði tilmælin um að ræða þennan lið á grundvelli þingskapa. Í því sambandi vekur forseti athygli á því að ekki færri en þrjár beiðnir liggja fyrir um sérstakar umræður sem tengjast Reykjavíkurflugvelli, innanlandsflugi og tengdum hlutum. Það er ætlun forseta að reyna að koma þeim umræðum, einni eða fleiri, á sem allra fyrst þegar færi gefst á því. Forseti vekur síðan athygli á þeim nefndafundum sem greint hefur verið frá að verði á morgun þar sem fjallað er um þessi mál þannig að ekki er hægt að segja annað en að hv. þingmenn muni fá tækifæri til að ræða þessi mál býsna vel út í hörgul. Forseti vonast til að þessari umræðu um fundarstjórn forseta fari brátt að ljúka.

Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða hér um fundarstjórn forseta og óska eftir aðstoð hæstv. forseta við að fara yfir það hvaða heimildir þingmenn hafa og sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu vegna þess að fyrr í dag voru gerðar athugasemdir við það að stjórnarþingmenn legðu fram mál. Ég kann illa við það, þó að hér sé um ræða athugasemdir frá mjög þingreyndu fólki, að hér sé verið að reyna að segja mér fyrir verkum. Í þessu tilfelli voru talin upp mál sem ég hef lagt fram. Ég hef fullar heimildir til þess og vonast til þess að hæstv. forseti sjái sér fært að vekja athygli þingheims á skýrslu sem var gefin út af rannsóknarnefnd Alþingis þar sem vakin var athygli á því að þingmenn ættu að vera aðeins sjálfstæðari í sínum störfum gagnvart framkvæmdarvaldinu. Sú skoðun að  
            

Forseti vill taka fram að vitaskuld er það þannig að þau mál sem lögð eru fram eru ekki lögð fram nema með samþykki forseta og ef á því eru einhverjir meinbugir gerir forseti athugasemdir við það en minnist þess tæplega á sínum ekki mjög langa ferli að hafa orðið að gera það.

Herra forseti. Ég hlýt að bera það af mér og mótmæla því að mér séu gerðar upp skoðanir og lögð orð í munn sem ég engin sagði. Það er fjarri því að ég hafi reynt að skerða frelsi hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur til að flytja hér tillögu. Ég vakti athygli á samhengi tillöguflutnings stjórnarþingmanna, sérstaklega þegar um er að ræða málefni sem eiga heima í samgönguáætlun eða öðru slíku. Ég vakti athygli á því að stjórnarliðar, sem tilheyra meiri hlutanum, eiga líka hægara um vik að vinna hugðarefnum sínum brautargengi með því að hafa áhrif á það sem framkvæmdarvaldið, sem situr í þeirra umboði, fer með. Það er algjör misskilningur að hægt sé að leggja þannig út af því að þar með hafi ég gerst talsmaður þeirra skoðana eða sé þeirrar skoðunar að á einhvern hátt beri að skerða frelsi þingmanna til að flytja tillögur. Það er bara allt annað mál. Hv. þingmaður hefur harkalega misskilið þetta. Ég hvet hv. þingmann til að lesa 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu á þskj. 457 frá atvinnuveganefnd við 10. mál, frumvarp til laga um breytingu á lögum um Orkustofnun, nr. 87/2003, og lögum um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis, nr. 13/2001, með síðari breytingum, sem nánar fjallar um niðurlagningu orkuráðs. Atvinnuveganefnd hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Helgu Barðadóttur og Ingva Má Pálsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Með frumvarpinu er lagt til að orkuráð verði lagt niður en slíkt var lagt til í tillögum nefndar um endurskipulagningu Orkusjóðs frá mars 2011. Verði frumvarpið að lögum munu verkefni orkuráðs flytjast til Orkustofnunar og sérstakri ráðgjafarnefnd Orkusjóðs verður þá falið að gera tillögur um lánveitingar og greiðslur úr Orkusjóði. Í athugasemdum við frumvarpið eru nefndar tvær ástæður fyrir því að leggja sérstakt orkuráð niður, í fyrsta lagi að Orkustofnun sé stjórnað af sérstökum árangursstjórnunarsamningi við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið og í öðru lagi að aðkoma ríkisins að orkumálum hafi tekið miklum breytingum frá því að ráðið var sett á laggirnar. Einnig kemur fram í athugasemdum að viðfangsefni ráðsins hafi í ríkari mæli færst yfir í að meta tæknilega möguleika og útfærslur vegna verkefna Orkusjóðs. Frumvarp sama efnis var lagt fram á 143. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga. Frumvarpið er lagt fram nú að teknu tilliti til þeirrar breytingar sem atvinnuveganefnd lagði þá til, þ.e. að umrædd nefnd kallist ráðgjafarnefnd en ekki úthlutunarnefnd. Atvinnuveganefnd lagði þá einnig til að lögin tækju gildi 15. september 2014 í stað þess að þau öðluðust þegar gildi eins og stóð í upphaflegu frumvarpi. Í frumvarpinu nú er í 4. gr. kveðið á um að lögin öðlist þegar gildi. Nefndin leggur til að lögin öðlist gildi 1. janúar 2015 til þess að unnt verði að ljúka þeim málum sem nú liggja fyrir. Sá sem hér stendur var ásamt Páli Jóhanni Pálssyni og Þorsteini Sæmundssyni fjarverandi við afgreiðslu málsins en þeir rita undir nefndarálitið samkvæmt 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingartillögu sem ég hef hér gert grein fyrir, þ.e. að 4. gr. orðist svo að lög þessi öðlist gildi 1. janúar 2015. Eftirtaldir hv. þingmenn skrifa undir nefndarálitið: Jón Gunnarsson, formaður nefndarinnar, Kristján L. Möller, framsögumaður málsins, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Björt Ólafsdóttir, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um aðgerðaáætlun um geðheilbrigðisþjónustu fyrir börn, unglinga og fjölskyldur þeirra. Ásamt mér eru tólf aðrir þingmenn á tillögunni frá fjórum flokkum. Í stuttu máli er lagt til að skimað verði fyrir kvíða, þunglyndi, áföllum og jafnvel öðrum vanda meðal allra barna og unglinga í grunn- og framhaldsskólum landsins. Þeim sem eru yfir viðmiðunarmörkum verði boðið upp á viðurkennt námskeið sem byggist á hugrænni atferlismeðferð og öðrum meðferðum. Foreldrum barna sem skimast yfir viðmiðunum fái einnig fræðslu um tilfinningavanda og helstu aðferðir hugrænnar atferlismeðferðar. Þá er lagt til að verkefni stofnana sem koma að geðheilbrigðismálum barna verði betur skilgreind og gildir það bæði um stofnanir ríkis og sveitarfélaga. Lagt er til að sérstakt barnateymi verði til staðar sem fjalli um mál barna sem þurfi sértæka þjónustu og að þeim börnum sem þurfi meira inngrip en námskeið verði boðið upp á sálfræðiþjónustu, auk þess sem fjölskyldum þeirra standi til boða meðferð. Kvíði, þunglyndi, streita og annar tilfinningavandi er algengur, lamandi og líklegur til þess að vera vangreindur og meðhöndlaður með ófullnægjandi hætti hér á landi. Samkvæmt tölum frá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni þjáist helmingur þeirra sem á við heilsubrest að stríða af geðröskunum. Rannsóknir hafa gefið til kynna að um það bil þriðjungur fullorðinna á aldrinum 18–65 ára finni fyrir eða hafi fundið fyrir að minnsta kosti einni geðröskun síðastliðna tólf mánuði og að helmingur finni fyrir tilfinningavanda einhvern tímann á ævinni. Nýleg íslensk rannsókn á algengi geðraskana á höfuðborgarsvæðinu leiddi í ljós tæplega 20% algengi síðastliðna tólf mánuði og rétt um 50% algengi einhvern tímann á ævinni. Þar af var algengi kvíðaraskana 14,4% og lyndisraskana 13%. Geðraskanir eru almennt vangreindar í heilbrigðiskerfum, jafnvel í allt að 70% tilfella. Þess vegna er nauðsynlegt að skima fyrir vandanum. Þeir sjúklingar sem eru ekki rétt greindir fá ekki þá meðferð sem gagnast þeim best. Ómeðhöndlaður tilfinningavandi veldur einstaklingum og fjölskyldum mikilli vanlíðan og samfélaginu mikilli byrði og kostnaði á hverjum tíma. Og hér erum við komin að kjarna málsins. Þunglyndi er talið vera fjórða mesta orsök örorku í dag og er spáð öðru sætinu 2020. Í öðru sætinu yfir það sem veldur mestri örorku eftir aðeins fimm ár er þunglyndi. Samkvæmt tölum frá Tryggingastofnun ríkisins hefur fjöldi þeirra sem eru með 75% örorku vegna geðraskana aukist úr að vera rúmlega 3.200 árið 1999 upp í tæplega 6.500 á þessu ári. Þetta er gífurlegur fjöldi. Samkvæmt skýrslu OECD er notkun geðlyfja mest hér á landi meðal OECD-ríkjanna og munar helmingi á okkur og öðrum ríkjum. Kostnaður sjúkratrygginga er mestur vegna tauga- og geðlyfja og var 3,4 milljarðar kr. fyrir árið 2012. Sú tala hefur síðan hækkað. Þá að börnunum, en tillaga þessi beinist ekki síst að þeim. Rannsóknir benda til að algengi kvíðaraskana hjá börnum sé á bilinu 15–20%. Fræðimenn hafa bent á að kvíði hjá barni sem ekki er meðhöndlaður geti á nokkrum árum þróast yfir í þunglyndi. Ómeðhöndlaður tilfinningavandi barns eða unglings getur haft í för með sér alvarlegar afleiðingar og eykur m.a. líkur á ýmiss konar áhættuhegðun, brottfalli úr skóla og erfiðleikum við að fóta sig á vinnumarkaði. Vísbendingar hafa komið fram um að algengi tilfinningavanda hjá unglingum hafi aukist í kjölfar efnahagskreppunnar hér á landi en skimað hefur verið fyrir vandanum með stöðluðum spurningalistum frá árinu 2009 í Breiðholti. Í ljós kom að tilfinningavandi hefur aukist verulega, sér í lagi hafði algengi kvíða aukist meðal stúlkna eða frá 7,2% árið 2009 í 26,2% árið 2012. Könnunin í Breiðholti er byggð á svokölluðu Breiðholtsmódeli, sem þróast hefur í hverfinu á síðustu sjö árum. Þetta módel byggir m.a. á því að reynt er að greina vandann eins fljótt og hægt er og veita síðan bestu mögulegu þjónustu á sem hagkvæmastan hátt. Breiðholtsmódelið hefur skilað afar góðum árangri en með því að beita því dró verulega úr kvíða og þunglyndi barna í hverfinu. Í Finnlandi jókst tilfinningavandi barna og unglinga í kjölfar efnahagskreppunnar. Afleiðingar sem Finnar eru enn að vinda ofan af. Meðal þeirra sem lentu í mestu erfiðleikunum var ungt fólk á leið inn á vinnumarkað þegar kreppan skall á og varð utan vinnu í langan tíma, oft kölluð „týnda kynslóðin“. Stór hópur skilaði sér ekki inn á vinnumarkaðinn og lenti á jaðrinum í samfélaginu. Finnsk heilbrigðisyfirvöld hrintu ekki af stað sérstökum úrræðum til að styðja við börn, fjölskyldur og fullorðna á þessum erfiðu tímum. Þvert á móti voru framlög til geðheilbrigðisþjónustu m.a. skorin niður, eitthvað sem við könnumst við. Þetta voru eftir á að hyggja talin vera mikil mistök í Finnlandi. Kreppan markaði ákveðin umskipti á þann hátt að þjónustustig heilbrigðiskerfisins lækkaði. Kjarninn í málflutningi finnskra fræðimanna eftir kreppu hefur verið að það væri ekki aðeins mannúðlegt að þétta öryggisnetið í kringum börn, unglinga og atvinnuleitendur á tímum kreppu og efnahagsþrenginga heldur væri það þjóðhagslega hagkvæmt til lengri tíma. Bent hefur verið á að mögulega tengist mikil aukning langtímaörorku og fjölgun barnaverndarmála miklum niðurskurði í heilbrigðis- og félagsþjónustu og hafa Finnar metið það svo að mögulega hafi þeir gengið of langt í niðurskurði á félags- og heilbrigðisþjónustu á árunum 1991–1995. Reynsla Finna kennir okkur mikilvægi þess að bregðast við fyrr en síðar, virkja fólk, skapa möguleika til menntunar, nýta ódýr hópúrræði, þétta starf barnaverndar, styrkja heilsueflingu og efla starf félagsráðgjafa, sálfræðinga, hjúkrunarfræðinga, námsráðgjafa og fleiri aðila sem koma að málefnum barna og unglinga. Talsvert hefur verið fjallað um brottfall nemenda hér á landi úr námi á framhaldsskólastigi og hefur markvisst verið unnið að því að greina þann vanda og finna leiðir til úrbóta. Í skýrslu Norrænu ráðherranefndarinnar frá 2010 er lagt til að gripið sé til aðgerða eins snemma á skólagöngunni og unnt er. Brottfall úr framhaldsskóla hefst oft í grunnskóla og því þarf að bregðast strax við þar, m.a. við kvíða barna. Rannsóknir hafa sýnt fram á að fjögur af hverjum tíu ungmennum hafa ekki lokið framhaldsskólanámi við 24 ára aldur og er þetta brottfall með því mesta í heimi. Einnig kemur fram að einn af hverjum tíu nemendum í árgangi hættir námi í framhaldsskóla á hverju ári. Leiða má sterkar líkur að því að ógreindur og ómeðhöndlaður tilfinningavandi sé ein ástæða þess að svo margir hverfa frá námi. Tilraunaverkefni sem verið hefur í gangi í Verkmenntaskólanum á Akureyri þar sem sálfræðingur hefur verið í skólanum í 50% starfi hefur gefið góða raun og eru vísbendingar um að í kjölfarið hafi dregið úr brottfalli í þeim skóla. Í dag er aðgengi barna og unglinga að hugrænni atferlismeðferð mjög lítið. Viðurkennd námskeið eru í boði í einstaka sveitarfélögum og á barna- og unglingageðdeild Landspítalans. Vöntun er á sálfræðiþjónustu á heilsugæslustöðvum. Foreldrar sem leita til sjálfstætt starfandi sálfræðinga þurfa að greiða fyrir þá þjónustu að fullu sjálfir og er algengt verð fyrir stakan tíma á bilinu 10–15 þús. kr. Samningur er við Sjúkratryggingar Íslands um sálfræðimeðferð fyrir börn en örfáir sálfræðingar hafa nýtt sér hann vegna skorts á fjármagni og erfiðleika við aðgengi. Aðgengi að barnageðlæknum er einnig mjög lítið en fáir barnageðlæknar eru starfandi utan stofnana og fæstir geta tekið að sér ný mál. Langir biðlistar eru eftir sérfræðiþjónustu sveitarfélaga, þjónustu þeirra sálfræðinga sem eru á heilsugæslu og þjónustu á barna- og unglingageðdeild og hefur fjöldi bráðamála aukist á öllum stöðum. Börn sem eru komin í neyslu geta fengið þjónustu á vegum Barnaverndarstofu, t.d. á Stuðlum. Fyrir börn sem eru í áhættu varðandi neyslu vímuefna eða áfengis eða eiga foreldra, sem eiga við þann vanda að stríða, er boðið upp á viðtalsmeðferð á vegum SÁÁ. Þrátt fyrir að mælt sé með aðferðum eins og hugrænni atferlismeðferð sem fyrsta inngripi við kvíða og þunglyndi barna og unglinga er ljóst að aðgengi er hvergi nærri nóg að þeirri þjónustu og fá mörg þeirra því lyfjameðferð í staðinn og áður en önnur úrræði hafa verið reynd. Framtíðin býr í börnum og unglingum þessa lands. Því betur sem hlúð er að þeim því betur mun þjóðinni farnast. Því fyrr og markvissara sem gripið er inn í vanda þeirra því minni verður framtíðarvandinn. Alvarlegur tilfinningavandi og geðraskanir eiga í flestum tilfellum rætur sínar að rekja til barnæskunnar og skólagöngunnar. Algengi tilfinningavanda er talsvert meðal barna og unglinga og hefur það hamlandi áhrif á getu þeirra til þess að taka þátt í leik og starfi og blómstra sem einstaklingar. Kvíði sem ekki er unnið með á æskuárum er líklegur til þess að verða farvegur fyrir þunglyndi og aðra alvarlegri geðsjúkdóma. Sé ekki tekið á vandanum í barnæsku burðast fólk með hann inn í fullorðinsárin með alvarlegum afleiðingum fyrir viðkomandi, fjölskylduna og samfélagið í heild sinni. Beinn kostnaður samfélagsins vegna bóta, glataðra skatta, óhóflegrar notkunar á heilbrigðis- og félagsþjónustu, lyfjum og öðru er gríðarlegur. Erlendis hefur það verið reiknað út að það sé þjóðhagslega hagkvæmt að ráðast í átak til þess að sporna við alvarlegum afleiðingum tilfinningavanda og bjóða upp á bestu mögulegu meðferð. Með því að veita börnum, unglingum og fjölskyldum þeirra meðferð í dag er unnið gegn framtíðarvanda. Foreldrar eru órjúfanlegur hluti af lífi barna sinna og fullorðið fólk snýr hjólum atvinnulífsins og því þarf samhliða að vinna að sambærilegri aðgerðaáætlun til þess að auka aðgengi fullorðins fólks að viðurkenndum sálfræðimeðferðum og bæta geðheilbrigðiskerfi landsmanna. Virðulegi forseti. Ég vonast eftir góðri umræðu um málið. Með mér á þingsályktunartillögunni eru hv. þingmenn Vigdís Hauksdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Brynhildur Pétursdóttir, Ásmundur Einar Daðason, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Helgi Hjörvar, Vilhjálmur Árnason, Valgerður Gunnarsdóttir, Björt Ólafsdóttir, Þórunn Egilsdóttir og Þorsteinn Sæmundsson. Legg ég til að málinu verði vísað til velferðarnefndar að lokinni umræðu.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að þakka hv. þm. Karli Garðarssyni fyrir að leggja fram þessa góðu og mikilvægu þingsályktunartillögu. Ég tel þetta vera mjög mikilvæga tillögu og vona að henni verði vel tekið í umræðu í þinginu og í nefndum þingsins. Ég vona að tillagan nái fram að ganga. Það er mjög mikilvægt að skima fyrir þessum þáttum hjá fólki til þess að hægt sé að bregðast við sem fyrst ef um einhvern vanda eða vanlíðan er að ræða. Þegar einstaklingar þurfa að vinna með geðrænan vanda, hafa einhverjar slíkar greiningar, þá skiptir íhlutun á fyrstu stigum öllu máli. Það gefur þeim einstaklingum mikilvægt tækifæri til þess að bæta líðan sína, sem skiptir öllu máli, og taka virkan þátt í samfélaginu. Það á bæði við um ýmsar geðraskanir og um ýmsa þætti er við koma ýmsum greiningum og slíkum þáttum. Ég vona að þingmenn taki vel í þetta mál og átti sig á því að hér er um mjög mikilvægt mál að ræða. Ég vona að við náum að koma þessu af stað sem fyrst því að mikilvægt er að við getum byggt upp góða og öfluga geðheilbrigðisþjónustu hér á Íslandi sem við getum öll verið stolt af.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur fyrir þessi orð og legg áherslu á að þessi vandi er miklu stærri en flestir halda. Ég ítreka það sem fram kom í ræðu minni áðan varðandi stöðuna í Breiðholti þar sem þetta mál var kannað sérstaklega. Þar voru lagðir spurningalistar fyrir öll börn í ákveðnum árgangi þar sem spurt var um þessi mál, viðhorf barnanna voru fengin og spurt var um líðan þeirra. Þetta var gert fyrir tveimur árum og kom í ljós að allt að 26% stúlkna sem tóku þátt áttu í verulegum erfiðleikum og vanda. Bara með því að bjóða þessum stúlkum og foreldrum þeirra upp á þótt ekki væri nema viðtal eða eitthvað álíka, væri hægt að lækka þessa tölu niður í kannski 10%, 12%, 13%. Það er ekki mikill kostnaður við það. Í stað þess að þessi börn og unglingar þurfi að burðast með vandamál sín áfram og fara hugsanlega á lyf í framtíðinni - ég tala nú ekki um hversu mikil áhrif þetta hefur á skólagöngu þeirra, félagsfærni og allt slíkt - væri hægt að ná gríðarlega miklum árangri með einföldum aðferðum, ekki mjög flóknum og ekki mjög dýrum. Um það snýst tillagan, að grípa inn í fyrr og setja ekki börn og unglinga á lyf eins og svo oft er gert, heldur finna aðrar aðferðir sem skila jafnvel mun betri árangri og kosta mun minna.

Hæstv. forseti. Já, mér finnst tillagan mjög góð og allir þættirnir er fram koma í henni. Ég tel til að mynda að námskeið eins og nefnd eru í tillögunni fyrir þá sem glíma við geðrænan vanda skipti öllu máli, líka fyrir fjölskyldur þeirra og aðra aðstandendur. Það skiptir líka svo miklu máli fyrir líðan einstaklingsins og fyrir þá sem sinna þeim að hægt sé að greina vandann og bregðast við sem fyrst. Það skiptir máli að vita hvernig við eigum að bregðast við, t.d. við hegðun einstaklingsins, það skiptir máli að við höfum þekkingu á því hvaða aðferð er best að nota, hvernig við eigum að bregðast við þegar einstaklingur á við geðræn vandamál að stríða. Ég tel þetta vera mjög mikilvægt fyrir þá sem standa að einstaklingnum. Eins og hv. þingmaður benti á þegar hann talaði um hinar háu tölur sem birtust í skimuninni sem gerð var í Breiðholti, væri hægt að ná góðum árangri með það að bregðast við strax. Það sýnir okkur bara það hversu mikilvægt þetta er. Og auðvitað er mikilvægast af öllu að einstaklingar fái þá þjónustu sem þeim ber og fái rétta meðhöndlun.

Virðulegi forseti. Takk kærlega fyrir þetta. Ég ítreka að við horfum fram á að þunglyndi verður líklega eftir nokkur ár önnur helsta orsök örorku hér á landi. Það er bara staðreynd. Það er hlutur sem við horfum oft fram hjá. Við höfum verið að skera niður framlög í þennan málaflokk, og reyndar í fleiri málaflokka. Það er löngu orðið tímabært að við snúum við blaðinu hvað það varðar og leggjum áherslu á mikilvægi þess að efla geðheilbrigði landsmanna og stuðlum að betri líðan fólks með meiri atvinnuþátttöku o.s.frv. Þessi tillaga snýr að því að við förum í ákveðnar aðgerðir á landsvísu. Jú, jú, þær kosta einhvern pening, en sáralítið miðað við það sem við fáum til baka.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs til að þakka sérstaklega hv. þm. Karli Garðarssyni og meðflutningsmönnum hans á þessari þingsályktunartillögu fyrir að leggja hana fram. Að mínu mati er allt of lítið gert af því á hinu háa Alþingi að ræða málefni barna og ungmenna. Þetta er hópur sem á sér sjaldnast málsvara og rödd þeirra heyrist í gegnum raddir okkar fullorðna fólksins. Það sem skortir á að mínu mati, og ég hef heyrt marga taka undir það sem starfa með börnum og unglingum, er að við hlustum á börnin, hlustum á það sem þau segja. Ég fagna því mjög að þetta málefni sem tengist þeim á mikilvægan hátt sé komið fram. Ég fagna því enn fremur að þingmaðurinn kemur með nýjar vinnuaðferðir í þessari þingsályktunartillögu sem ég hef ekki séð notaðar hér á landi, en hann talar um skimun fyrir þunglyndi og kvíða. Þetta eru akkúrat réttu vinnubrögðin til að ná að byrgja brunninn áður en barnið er dottið ofan í hann, að við náum að stöðva þetta ferli hjá börnum og unglingum eins fljótt og hægt er og með hjálp foreldra þeirra. Mér finnst þessi hugmynd afar góð. Ég vil nota þetta tækifæri til að segja frá því að undirrituð og hv. þm. Karl Garðarsson ásamt fleiri þingmönnum úr öllum flokkum á Alþingi hafa gengist undir það að vera sérstakir talsmenn barna og ungmenna á Alþingi og það eru samtökin Barnaheill, UNICEF og umboðsmaður barna sem hafa farið fram á það. Ég mun halda áfram í seinna andsvarinu en vil spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi hvort hann sjái einhverja leið til að þessu máli verði hraðað sem mest.

Virðulegur forseti. Það er lagt til í þessari tillögu að sú nefnd sem sett verður á laggirnar, sem er þverfagleg nefnd, skili af sér á fyrstu mánuðum næsta árs. Það er því ekki ætlaður mjög langur tími til að koma fram með hugmyndir og tillögur í þessu máli. Ég held að það sé brýnt að við förum af stað varðandi þessa skimun sem allra fyrst, ekki síst vegna þess að nú eru nokkur ár liðin frá því að hrunið varð. Eins og kom fram í ræðu minni áðan voru afleiðingarnar mjög slæmar í Finnlandi þar sem menn lentu í nákvæmlega því sama, þ.e. þeir gleymdu að huga að geðheilbrigðismálum barna og unglinga eftir kreppuna þar upp úr 1990 sem leiddi til þess að stórir hópar barna og unglinga duttu út úr skóla, flosnuðu upp af vinnumarkaði. Þetta er heil kynslóð, eins og ég sagði, sem er kölluð „týnda kynslóðin“ í Finnlandi. Heil kynslóð barna og unglinga sem þeir segja enn þann dag í dag að sé týnd. Þeir hafa ekki náð henni aftur inn á vinnumarkaðinn. Þegar fólk dettur út úr kerfinu einu sinni og vinnur ekki eða flosnar upp úr skóla er mikil hætta á því að viðkomandi einstaklingar fari ekki aftur á vinnumarkaðinn heldur festist í ákveðinni gildru. Það er þetta sem er svo mikilvægt, að við tökum á málinu strax, að þessi nefnd skili af sér sem allra fyrst og við getum byrjað að skima sem fyrst en sjáum ekki eftir heilu árgöngunum af börnum og unglingum sem verða út undan í samfélagi okkar á næstu árum.

Herra forseti. Það er við hæfi að eiga þessa orðræðu úr ræðustól um málefni barna og ungmenna því að í dag eru stödd hér börn og ungmenni til að hlýða á fund okkar á hinu háa Alþingi. Mig langar í framhaldi af máli mínu áðan að klára það sem ég var að greina frá með stofnun sérstakrar þverpólitískrar nefndar þar sem þingmenn taka að sér að verja sérstaklega réttindi barna og unglinga. Fyrir mína parta verð ég að segja að ég hlakka mjög til að byrja á þessu starfi sem allra fyrst og vona að það verði eitt af fyrstu málum hinnar þverpólitísku nefndar þingmanna að taka á þessum málum, þ.e. geðheilbrigðismálum barna og ungmenna. Ég er sammála hv. þm. Karli Garðarssyni um að þetta heilbrigðisvandamál er stórkostlega vangreint í þjóðfélagi okkar. Ég er ansi hrædd um að vegna þess sem ég sagði áðan, að rödd barna og ungmenna heyrist ekki og það er alltaf hinn fullorðni sem talar, fái þessi mál því miður ekki þá athygli sem þau eiga að fá ef við hugsum um framtíð samfélags okkar og velferð þegna okkar og ég tala nú ekki um velferð þeirra sem við viljum helst að líði vel í samfélaginu, sem eru börnin okkar. Mig langar að segja að það er ekki aðeins að verða vakning á Alþingi Íslendinga í þessum málum heldur hefur Norðurlandaráð, þar sem ég á sæti, tekið þetta mál sérstaklega upp, að það þurfi að bæta mjög hvaða tökum málefni barna eru tekin á þjóðþingum Norðurlandanna og er tillaga þess efnis í gangi um þessar mundir. Ég vil að lokum beina spurningu til hv. þm. Karls Garðarssonar: Hvað sér hann fyrir sér að þessi þerpólitíska nefnd geti áorkað í málaflokknum?

Virðulegi forseti Ég þakka hv. þm. Elínu Hirst fyrir þessa fyrirspurn. Ég held að nefndin sem hún minnist á og við erum í ásamt fleiri þingmönnum sé gífurlega mikilvæg. Það kallar svolítið á mann hversu fá mál í þinginu þar sem við sitjum varða börn og ungmenni beint. Þetta er gríðarlega stór hópur í þjóðfélagi okkar sem verður út undan vegna þess að það er einhvern veginn ekki í tísku að vera með mál sem varða einmitt þann stóra hóp, framtíð þjóðarinnar. Ef við sem erum í þessum hópi og aðrir þingmenn gætum sammælst um að fara að horfa aðeins á hverjar þarfir barna í þjóðfélaginu í dag eru, hvað brýnast sé að við gerum til að bæta hag þeirra, væri mikið unnið með því. Ég held að flest málin séu þess eðlis að við eigum að geta náð þeim nokkuð vel í gegnum þingið og náð breiðri samstöðu um þau. Ég held að innst inni séu nánast allir þingmenn sammála um að við eigum að reyna að bæta hag barna og láta þeim líða sem allra best og búa þau sem best undir framtíðina. Ég vonast því til þess að hópurinn, sem fundar á morgun ef ég man rétt, áorki því og geti vakið athygli á því hversu mikilvægt það er að standa vörð um hag barna og standa vörð um þau mál sem varða okkur öll, varða heilsu þeirra, framtíð o.s.frv. Ég held að við ættum að sammælast um að taka höndum saman um að reyna að vinna að málefnum barna í þinginu og koma með fleiri mál sem varða þau og hagsmuni þeirra.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um tillögu til þingsályktunar um aðgerðaáætlun um geðheilbrigðisþjónustu fyrir börn, unglinga og fjölskyldur þeirra. Geðheilbrigðismál hafa verið vaxandi vandi þjóðarinnar á liðnum árum. Það stafar eflaust af mörgum ástæðum og má þar nefna breytta þjóðfélagsmynd, mikið álag og áreiti sem nútímanum fylgir en líka það að úrræði hefur vantað og eftirfylgni mála. Við vitum að barnæskan og það sem fólk verður fyrir í æsku hefur áhrif á lífshlaup einstaklingsins og því er mikilvægt að grípa inn í ef merki um alvarlega vanlíðan sjást hjá börnum. Með þessari tillögu sýna menn vilja til að bregðast við þeirri staðreynd að of mörg börn glíma við alvarlega vanlíðan auk þess sem flutningsmenn vilja bregðast við hugsanlegum áhrifum efnahagskreppu á líðan barna og fyrirbyggjandi áhrif sambærileg þeim sem meðal annars urðu í kjölfar kreppunnar í Finnlandi eins og flutningsmaður tillögunnar, hv. þm. Karl Garðarsson, fór ágætlega yfir hér áðan. Þetta er gríðarlega aðkallandi verkefni því að eins og fram hefur komið í máli þingmanns og hv. flutningsmanns þá er því spáð að þunglyndi verði önnur helsta orsök örorku í heiminum árið 2020. Þetta er gríðarlega stór vandi sem við stöndum frammi fyrir og þurfum að mæta. Ég vona að okkur takist að fylgja þessu máli eftir því að veikindi af þessum toga í fjölskyldum hafa áhrif á alla fjölskyldumeðlimi og hafa gríðarleg áhrif til framtíðar. Ef við berum gæfu til að fylgja þessu eftir þá er þetta liður í forvörnum sem okkur ber að leggja áherslu á og byggja upp til framtíðar til að hér verði fleiri hraustir og sterkir einstaklingar sem eru hæfir til að takast á við verkefni daglegs lífs. Því miður er ekki svo. Það eru of margir einstaklingar sem fá ekki þann stuðning, þá leiðbeiningu og það aðhald sem þarf til en oft þarf ekki mikið til til að hjálpa fólki af stað. Ef hægt er að koma auga á hugsanlegan vanda í tíma munum við spara mikið fé og mikla krafta og styðja við samfélagið til framtíðar. Það hefur verið reiknað út að það sé þjóðhagslega hagkvæmt að ráðast í átak til að sporna við alvarlegum afleiðingum tilfinningavanda og bjóða upp á bestu mögulegu meðferð í samræmi við klínískar leiðbeiningar. Ég bind því vonir við að við berum gæfu til að fylgja þessu máli eftir og finnum því farveg.

Herra forseti. Ég ætla aðeins að koma hingað upp og ræða þetta mál og lýsa því yfir að ég hefði viljað styðja það á sínum tíma. Þetta var mál sem féll milli skips og bryggju í vor þegar það var sent á þingflokkinn og beðið um meðflutning. Engu að síður styð ég það þó að ég sé ekki ein af flutningsmönnum, enginn frá okkur í VG, af því að ég tel það rétt sem kom fram frá hv. þingmanni og 1. flutningsmanni, þ.e. að málefni barna og unglinga mættu vera fyrirferðarmeiri hér á Alþingi. Ég er ein af þeim sem hafa talað mjög mikið fyrir málum barna og unglinga og meðal annars geðheilbrigðismálum bæði í vetur og síðasta vetur og átt orðastað við heilbrigðisráðherra um þau mál. Það er eins og við vitum afar bágborið ástand í samfélaginu í þessum málum, sérstaklega hjá börnum en ekki síður hjá fullorðnum. Ég held, eins og hér kom fram áðan, að við séum öll sammála um að góðar forvarnir í þessum efnum skipta máli og eru þegar til lengri tíma er litið þjóðhagslega hagkvæmar ef við viljum setja þann stimpilinn á það. Skimanir eru til og hafa verið stundaðar með ýmsum hætti í grunnskólum og framhaldsskólum og víða. Það er kannski ekki alveg nýmæli sem slíkt og ég þekki það af eigin raun, komandi úr bæði grunnskóla og framhaldsskóla sem námsráðgjafi, að þetta er eitt af því sem við reynum að gera, þ.e. að veiða þau börn sem við teljum að séu í vanda. Eins og þessi tillaga ber með sér þá vantar hins vegar einhverja framhaldsúrlausn. Það eru ekki allir til þess bærir sem geta hugsanlega greint vandann að fylgja honum eftir eða sjá um einhvers konar meðferð. Hér er hugræn atferlismeðferð til dæmis nefnd og gríðarleg fjölgun hefur orðið í hópi þeirra sem lært hafa hana út um allt land, þó að mesti þunginn sé á höfuðborgarsvæðinu. Námsráðgjafar, sálfræðingar og aðrir hafa einmitt verið að bæta þessu við nám sitt og nýta í störfum sínum þó að það fari ekki endilega hátt. Kannski þyrfti þetta meiri viðurkenningar við, að þetta sé ekki bara einhver óáreiðanleg meðferð því að eins og hér kemur fram og er rakið þá hefur þetta virkað mjög vel. En svo ef maður horfir til fjárlaganna núna, sem við erum að vinna með, af því að hér eru nefnd PMT og fleiri námskeið og það er fyrsti liðurinn sem talinn er upp í meginþáttum aðgerðaáætlunarinnar, þá stöndum við frammi fyrir því að verið er að skera þá þjónustu niður á Akureyri þannig að það er margt sem fjármunir eru ekki veittir í. Eftir hrun var þrátt fyrir allt reynt að standa vörð um velferðarkerfið en við vitum að sjaldan er nægilega vel að gert. En núna er ekki verið að leggja peninga í þetta og Barnaverndarstofa hefur óskað eftir því, eins og ég og hv. 1. flutningsmaður þekkjum úr fjárlaganefnd, telur sig ekki hafa nægjanlegt fjármagn til að styðja við bakið á þessari þjónustu á Akureyri. Hér er líka talað um hverjir eigi að koma að þessu. Mig langar að velta því upp við flutningsmann, af því að hér var talað um að við ættum að hlusta meira á börnin, af hverju eru fulltrúar Heimilis og skóla ekki inni sem talsmenn foreldra og barna. Hér er bara talað um Samband íslenskra sveitarfélaga og embættismenn ráðuneytisins, að hafa slíkan sérfræðihóp. Ég held að það væri vel til fundið og mundi leggja það til í nefndarvinnu að þeim yrði bætt við. Þá værum við komin með fulltrúa þess hóps sem við erum að mestu leyti að fjalla um hér. Í 5. lið, Barnateymi, held ég að heilsugæslan sé allt of vannýtt hvað það varðar. Hana vantar fé eins og aðrar stofnanir en ég held að við eigum að beina sjónum okkar að þessari frumheilsugæsla þar sem frumgreining getur farið fram, fyrsta aðstoð, styrkja það og efla af því að allt hitt er sprungið. En ég held að þarna getum við leyst alveg ótrúlega mörg mál án þess að þau þurfi að fara alla leið, ef við getum talað þannig, til barna- og unglingageðdeildar eða til Greiningarstöðvar ríkisins sem er löngu búin að sprengja utan af sér rammann. Þá eru málin líka orðin svo stór og þung og það er kannski það sem við viljum reyna að koma í veg fyrir. Hugræn atferlismeðferð gengur út á það að taka fjölskylduna undir hattinn til að vinna með barnið sitt því að eins og hér var sagt áðan af síðasta ræðumanni þá hefur vandi af þessu tagi áhrif á alla fjölskylduna. Það er ótrúlega stór hópur barna og fullorðins fólks sem á við slíkar raskanir að etja og þær eru auðvitað margs konar. En varðandi brottfall úr framhaldsskóla þá er kvíði þar undirliggjandi þáttur. Eitt af því sem veldur kvíðanum, að minnsta kosti meðal þeirra nemenda sem ég hef haft afskipti af, er að nemendur finna margir hverjir ekki nám við hæfi, hafa áhyggjur af því að geta ekki stundað það sem þá langar til að gera og finna sig þar af leiðandi ekki; falla þá í þessi þyngsli, vilja ekki koma í skólann o.s.frv. Undirrótin getur verið sú að einstaklingarnir séu eitthvað viðkvæmir fyrir en það getur líka verið námsframboðið eða þá að nemendum er stýrt í eitthvað sem þeir hafa minni áhuga á og það veldur því svo að þeir þróa með sér kvíða og þunglyndi. Minnst er á tilraunaverkefni í Verkmenntaskólanum en þar hefur sálfræðingur verið í 50% starfi. Það er klárt mál að það hefur haft mikil og góð áhrif. Það hef ég heyrt beint úr þeim ranni. Í mínum skóla, þaðan sem ég kom, í Menntaskólanum á Tröllaskaga, höfum við boðið upp á þessa þjónustu reglubundið, ekki með fastan starfsmann en með reglubundna viðveru sálfræðings og það er ekki spurning að það hefur góð áhrif. Ég vann náið með slíkum aðila áður en ég kom hingað inn á þing, þá byrjuðum við á þessu og áframhald er á þessu núna. Við erum mismunandi fær til að taka á mismunandi röskunum eða aðstæðum fólks og þess vegna er mikilvægt að geta haft fjármuni til að gera þetta. Þetta ætti eiginlega að vera í hverjum skóla. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja mál mitt frekar. Þetta er gott mál og ég mun styðja það og tel að aðgerðaáætlun verði til góða. Hún er líka til góða til framtíðarfjárlagavinnu, hvernig við viljum forgangsraða fjármunum. Ef það stendur að þessu plaggi verði skilað 1. mars 2015 þá ætti það að geta nýst við rammafjárlagagerð þarnæsta fjárlagaárs. Ég vona svo sannarlega að málið nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með þessa þingsályktunartillögu. Ég held að bætt geðheilbrigðisþjónusta og aðgengi að sálfræðimeðferð fyrir börn og unglinga og fjölskyldur þeirra sé ekki bara þörf heldur gríðarlega mikilvæg. Þess vegna fagna ég tillögunni. Ég vil ítreka mikilvægi þess að sporna gegn vanlíðan og kvíða barna sem virðist vera samkvæmt rannsóknum að aukast og satt best að segja er tölfræðin óhugnanleg. Það er alltaf hætta á því, þegar ekkert er að gert þegar geðheilbrigðisvandi ungs fólks er til staðar, að vandinn ágerist og geti orðið erfiðari viðureignar síðar meir á ævi viðkomandi og jafnvel óyfirstíganlegur. Í starfi mínu sem lögreglukona í kynferðis- og ofbeldisbrotadeild lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu á ég mjög oft samtal við ungt fólk sem glímir við ýmiss konar slíkan vanda. Oft eru þetta aðilar sem hefur verið brotið gegn og þurfa þess vegna mikla meðferð í kjölfarið. Ég hef líka oft á tíðum velt því fyrir mér hvort þeir sem brjóta gegn öðrum, þeir sem eru í dag ungir fangar, hafi mögulega verið með ýmiss konar vanda í æsku sem ekki var gert neitt við og hafi kannski valdið því eða verið hluti af því vandamáli sem síðan hefur leitt viðkomandi til glæpa og afbrota. Þannig að eins mikilvægt og það er að skima og vera með forvarnir er líka gríðarlega mikilvægt að gefast aldrei upp á börnum og unglingum. Þeim börnum og unglingum sem hafa villst af leið og ratað í ógöngur þarf að sýna umburðarlyndi og það þarf að vera til kerfi sem tekur utan um þau og veitir þeim tækifæri og sumum jafnvel oftar en einu sinni eða oftar en tvisvar. Það þarf að vinna með þessi börn, því ég er sannfærð um það að allir geta náð bata með réttri meðferð. Ég held að markmið þessarar þingsályktunartillögu yrði samfélaginu til hagsbóta í heild sinni og er gríðarlega mikilvægt fyrir börn og unglinga sem glíma við erfiðleika og fjölskyldur þeirra.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Karli Garðarssyni fyrir að flytja þetta mál sem ég er meðflutningsmaður að. Mér finnst þetta afar gott og brýnt mál. Í rauninni finnst mér ótrúlegt hvað við erum oft að flytja hér mál sem miða að því að móta stefnu í hinum og þessum mikilvægu málum þar sem ég hélt að alltaf ætti að vera til stefna og við værum alltaf að vinna eftir einhverri góðri stefnu sem við værum í raun bara að uppfæra. En þar sem ég þekki til í þessum málaflokki er mjög víða pottur brotinn. Mér finnst við í rauninni ekki geta verið þekkt fyrir það að setja ekki peninga í málaflokk sem snýr að börnum og geðheilbrigðisvandamálum sem þau eiga við að stríða. Staðan er kannski þannig að það þyrfti að fara í þetta mál sem fyrst. Ég vona að það fái góða umfjöllun í nefnd og við getum samþykkt það. Það er afar brýnt og staðan er alvarleg í dag. Það eru biðlistar eftir greiningu. Aðgengi að geðlæknum og sálfræðingum er ekki nógu gott. Það eru líka fáir barna- og unglingageðlæknar starfandi á Íslandi. Þeir eru held ég allir á höfuðborgarsvæðinu, utan einn sem er á Akureyri. Mér finnst líka mjög alvarlegt hvað sálfræðiþjónusta er dýr og að hún sé ekki hluti af heilbrigðiskerfinu. Við niðurgreiðum lyf og spyrjum engra spurninga þegar það er gert, en það er eitthvað voðalega erfitt að niðurgreiða sálfræðiþjónustu sem ég held að væri vænlegri kostur ef hún virkar, þótt það sé auðvitað ekki alltaf þannig. Tillögunni fylgir mjög ítarleg og góð greinargerð og þar kemur einmitt fram þessi punktur um sálfræðiþjónustuna og að í rauninni séu foreldrar að greiða fyrir þjónustu sjálfstætt starfandi sálfræðinga og oft er ekkert annað í boði. Þá gerum við upp á milli barna. Þá fer það eftir efnahag foreldranna hvort þeir fá þjónustu eða ekki. Eins er það með sálfræðinga í skólum. Það er athyglisvert verkefni sem hefur verið í gangi í Verkmenntaskólanum á Akureyri þar sem sálfræðingur hefur verið í hálfu starfi og reynst vel. Það ætti klárlega að skoða hvort þetta sé ódýr leið til að berjast gegn brottfalli. Ég ætla ekki að lengja umræðuna, en ég er afar ánægð með þetta mál og vona að það fái framgang.

Hæstv. forseti. Ég kem hérna upp til þess að þakka hv. þm. Karli Garðarssyni sérstaklega fyrir að vera með framsögu í þessu máli og koma fram með það. Mér finnst málið mjög brýnt og eitt af þeim málum sem ég held að allir hljóti að geta sammælst um. Ég tek alveg undir með þeim sem hafa sagt að við tölum of lítið um málefni barna og unglinga á Alþingi. Þetta eru einhver mikilvægustu mál sem við getum talað um. Það var nefnt að skima ætti alla grunnskólanemendur. Það er alveg hægt að sjá fyrir hvaða börn koma til með að eiga í vandræðum. Nú eru félagslegar aðstæður barna mismunandi og það er hægt að sjá mjög fljótt, það er jafnvel hægt að sjá það í leikskólunum, hvernig börnum kemur til með að reiða af í samfélaginu. Það er einu sinni þannig hjá okkur að það er fullt af ungum börnum sem eru í mjög erfiðum félagslegum aðstæðum og hafa því miður ekki fengið hjálp. Ég tala af reynslu sem kennari. Ég kenndi eitt ár í grunnskóla suður með sjó. Ég hafði þann háttinn á að tala mjög opinskátt við börn um líðan og til dæmis um fíkniefni og brennivín og hinn félagslega þátt. Einu sinni spurði ég nemendur mína að því hvernig þeim liði almennt. Þau tóku því sem svo að ég væri að spyrja hvernig þeim liði í skólanum. En ég sagði: Nei, í lífinu. Þá brustu þrjár stúlkur í 10. bekk í grát vegna þess að líf þeirra var ekki nógu gott, þeim leið ekki nógu vel. Oft er það þannig með blessaða unglingana að þeir síðustu sem þeir leita til eru foreldrarnir, því að þeim finnst foreldrarnir alltaf óspennandi og leiðinlegir. Reyndar varpaði ég þeirri spurningu til unglinganna þá hvort þeir héldu að foreldrunum væri illa við þá og væru þess vegna að djöflast svona í þeim, hvort þeir gerðu sér ekki grein fyrir því að foreldrunum þætti svona vænt um þá. En félagslegar aðstæður eru mismunandi og ég hjálpaði til dæmis þessum þremur stúlkum að leita sér hjálpar á viðeigandi stöðum og á þremur mánuðum gjörbreyttist líf þeirra. Það er bara þannig. Þegar við ræðum þessi mál Alþingi er alltaf talað um kostnað. Geðheilbrigðismál á Íslandi eru alls ekki í nógu góðu lagi, bara alls ekki í nógu góðu lagi eins og kom fram í ræðum fleiri þingmanna, það er t.d. einn geðlæknir á Norðurlandi og nánast allir aðrir hérna suður frá, á þessu svæði. Það er náttúrlega alveg óviðunandi staða. Mér finnst líka að við eigum í nákvæmlega þessum sal og þessum ræðustól að tala meira um umhyggju og kærleika í samfélaginu. Mér finnst svolítið vanta upp á það. Það er einmitt það sem börn þurfa langmest af öllu, það er umhyggja og kærleikur. Við sem búum úti í þessum sveitarfélögum og annars staðar, við vitum hvar skóinn kreppir og við getum alltaf gripið inn í og hjálpað til. Mig langar til að segja frá því hér, ég veit ekki hvort það er viðeigandi, að ég starfaði í öðrum skóla, ekki grunnskóla, fyrir þremur árum síðan og þá komum við konan mín með uppástungu um að hjálpa börnum sem voru á framfæri bæjarfélagsins, þáðu bætur, félagslegar bætur. Þetta var 18 ára stúlka og 19 ára drengur sem voru í raun að rotna heima hjá sér í þunglyndi og höfðu enga sjálfsmynd. Á sex vikum tókst mér að snúa þeim við, trúnni á þeim. Ég var með þeim á hverjum einasta degi í sex vikur og hjálpaði þeim. Sjálfsmynd þeirra var gjörsamlega í rúst en á sex vikum breytti ég því. Núna, tveimur og hálfu ári seinna, eru þessi ungmenni bæði í skóla og að vinna og eru orðnir nýtir þegnar, einungis vegna þess að maður gaf sig að þeim. Mér finnst stundum, með fullri virðingu fyrri öllum sem starfa við slík mál, þurfa að koma að þessu með miklu meiri nærgætni og kærleika, að við sýnum viðkomandi að það sé hægt að treysta okkur og að við meinum það sem segjum. Það er oft erfitt. Auðvitað er víða um land unnið mjög gott starf í félagsmálaráðgjöf og öðru, frábært starf við oft erfiðar aðstæður. Mér finnst þetta frábært mál. Ég mun styðja það alla leið, ég er ekki á því, en ég mun styðja það alla leið. Ég tek heils hugar undir með hv. þm. Karli Garðarssyni, við eigum að ræða miklu meira málefni barna og unglinga og fjölskyldna sem eiga í félagslegum erfiðleikum. Við eigum að leggja okkur öll fram við það vegna þess að hvað sem okkur finnst um efnahagsmál og hitt og þetta þá eru börnin framtíðin okkar. Það eru þau sem koma til með að byggja þetta land í framtíðinni. Við eigum að hlúa eins vel að þeim og við mögulega getum og kenna þeim að takast á við lífið, alveg sama hvort þau eiga við einhverja erfiðleika að stríða eða ekki, kenna þeim að vera góðar manneskjur sem vita út á hvað samfélagið gengur og það gengur út á samheldni. Við eigum að vera tilbúin að hjálpa þeim sem verst hafa það, sem verst standa. Fyrir mér snúast stjórnmál eiginlega eingöngu um það. Allar þær ákvarðanir sem við tökum hér inni og ákveðum að framkvæma eiga að koma þeim sem verst standa best. Það á við um fátækt fólk og ekki síst fólk sem á við geðræn vandamál að stríða, kvíða og þunglyndi, það er víða. Við búum í þannig samfélögum í dag. Hraðinn er gríðarlegur og sumir ná ekki að halda í við hann og sjálfsmyndin brotnar smátt og smátt. Við erum í föruneyti barnsins. Gunnar Hersveinn segir það að bernskan sé ævintýri og við þurfum að hlúa rosalega vel að börnunum okkar. Við erum í föruneytinu. Það eru ekki aðeins foreldrarnir heldur allt samfélagið sem er í föruneyti barnsins, ekki síst þeir sem stjórna landinu og við þingmenn. Við eigum náttúrlega að sýna það í verki að við séum að hugsa um þau. Ég fagna þessu máli og styð það alla leið.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa tekið til máls um þetta mál hér í dag. Ég er sérstaklega ánægður með þann mikla samhljóm sem ég heyri í ræðum þingmanna. Eiríkur Örn Arnarson, prófessor við læknadeild Háskóla Íslands og sérfræðingur í klínískri sálfræði, benti á fyrir nokkru að meiri háttar þunglyndiskast og óyndi eins og það er orðað væri bæði algengt, hamlandi og langvarandi og ætti oft upptök seint á táningsaldri. Rannsóknir hafi sýnt að allt að fjórðungur ungmenna muni eiga við meiri háttar þunglyndiskast eða óyndi að stríða áður en framhaldsskóla lýkur. Þau sem fá slíkt kast eru mun líklegri að fá það aftur síðar á lífsleiðinni. Vendipunktur fyrir þróun fyrsta þunglyndiskasts er á aldrinum 14 til 15 ára og við 18 ára aldur hafa 19% ungmenna þegar greinst með það sem kallað er meiri háttar þunglyndiskast. Einkenni þunglyndis og kvíða hjá börnum og unglingum geta tekið á sig ýmsar myndir, til dæmis einbeitingarleysi með minnkuðum námsárangri. Þetta getur verið pirringur og reiði, léleg umhirða, lystarleysi og þreyta. Þau kvarta yfir að geta ekki sofið eða þau dreymi illa. Þau snúa sólarhringnum við og loka sig af frá vinum. Leiði og áhugaleysi og jafnvel dapurleg tónlist verða oft ríkjandi. Þunglyndi greinist oft fyrst í skólanum. Kennarar taka eftir því að nemandinn er farinn að dragast aftur úr, sinnir ekki heimanámi, tekur lítinn þátt í umræðu, dregur sig í hlé eða mætir illa. Leita þarf allra ráða til að koma í veg fyrir að slíkt ástand þróist í þunglyndi svo að draga megi úr hamlandi áhrifum þess á þroska barnsins. Talið er að neikvæður þankagangur sem er einkennandi fyrir hina þunglyndu mótist einmitt snemma á ævinni eða á aldrinum 11 til 14 ára. Ætla má að nær helmingur þunglyndra unglinga þjáist jafnframt af annars konar geðröskun, svo sem kvíðaröskun, hegðunarröskun, misnotkun áfengis og vímuefna og röskun á matarvenjum. Mjög mikilvægt er að vera vakandi fyrir þunglyndi barna, því ómeðhöndlað þunglyndi getur haft afdrifarík áhrif á líf þeirra síðar á ævinni eins og fram kom í fyrri ræðu minni. Ómeðhöndlað þunglyndi barns getur truflað mjög alla félagslega virkni og leitt til þess að barnið flosnar upp úr skóla, leitt til félagslegrar einangrunar og vímuefnanotkunar til að deyfa sársaukann. Í verstu tilvikum getur það leitt til sjálfsvígstilraunar. Í þessari þingsályktunartillögu er ekki lagt til að byrjað verði á að dæla lyfjum í börn og unglinga sem þjást af kvíða og þunglyndi. Lagt er til að rætt verði við þau sem um ræðir, sömuleiðis foreldra og aðra nána aðstandendur. Síðan verði boðið upp á námskeið, til dæmis í hugrænni atferlismeðferð, sem hafa sannað gildi sitt um allan heim. Það verði boðið upp á forvarnir og aðra þá hjálp sem völ er á. Með því að fara þessa leið komum við í veg fyrir að börn og unglingar einangrist oft fyrir lífstíð. Við komum í veg fyrir að þau detti úr skóla, komum í veg fyrir að þau verði oft óvinnufær í lengri eða skemmri tíma. Við komum líka í veg fyrir félagslega einangrun þeirra og gerum þau að góðum og nýtum þjóðfélagsþegnum. Við aukum lífsgæði þeirra til muna. Spyrja má: Kostar ekki mikið að skima fyrir þunglyndi og kvíða hjá öllum börnum og unglingum í grunn- og framhaldsskólum? Svarið er: Jú, það kostar vissulega nokkra peninga, það eru þó smáaurar miðað við þá fjármuni sem sparast við slíka leit. Þetta mál tengist síðan öðru og stærra máli sem eru foreldrarnir. Hér á landi er starfrækt Miðstöð foreldra og barna, en hún sérhæfir sig í því að efla tengsl verðandi foreldra og foreldra með börn að eins árs aldri. Markhópurinn er ekki síst foreldrarnir sem þurfa sérhæfðari meðferð en heilsugæslan veitir en eiga þó ekki erindi á geðdeild. Markmið þeirrar meðferðar sem Miðstöð foreldra og barna veitir er líka að draga úr áhrifum streitu á ung börn og efla foreldra í að veita börnum sínum viðeigandi atlæti. Hvort tveggja hefur áhrif á heilbrigði barna fram á fullorðinsár, andlegt jafnt sem líkamlegt. Viðverandi streita ungra barna skaðar heilann og dregur úr vexti hans, veikir ónæmiskerfi og minnkar mótstöðuafl líkamans gegn langvinnum heilsufarsvandamálum. Börn eru í sérstakri áhættu ef foreldrar glíma við geðheilsuvanda eða fíkn, voru sjálfir vanræktir eða misnotaðir sem börn, eru óþroskaðir eða njóta lítils stuðnings fjölskyldu, ef erfiðleikar eru í sambandi foreldra, þeim þykir ekki vænt um barnið sitt eða börnin búa við fátækt eða heimilisofbeldi. Rannsóknir sýna að með því að grípa snemma inn í tengslavanda barna og foreldra dregur úr hegðunarerfiðleikum barna og unglinga, áfengis- og fíkniefnaneyslu þeirra og geðröskunum á unglingsaldri. Bætt heilsa og aukin félagsleg færni dregur úr þörf fyrir kostnaðarsöm úrræði síðar meir í félags-, mennta- og heilbrigðiskerfinu. Það er mikil þörf fyrir þau úrræði sem Miðstöð foreldra og barna veitir, en árið 2013 var 118 fjölskyldum veitt þjónusta í 600 viðtölum sem var 46% aukning frá árinu á undan. Líta verður á geðheilbrigðismálin sem eina heild. Þetta er málaflokkur sem við verðum að sinna vel og sú þingsályktunartillaga sem hér er komin fram er lítið skref í þá átt að búa fleiri einstaklingum betra líf. Hægt er að ráðast í aðgerðir sem kosta ekki of mikið, aðgerðir sem skila miklum árangri til framtíðar og skila einstaklingum sem eru betur búnir undir að takast á við daglegt líf. Flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu um aðgerðaáætlun í geðheilbrigðisþjónustu fyrir börn, unglinga og fjölskyldur þeirra vilja að brugðist sé við þeirri staðreynd að of mörg börn kljást við alvarlega vanlíðan sem hefur ómæld áhrif á lífshlaup þeirra. Geðrænn vandi fullorðinna hefst oft í barnæsku og þeim vanda hefði mögulega mátt afstýra með góðri og markvissri geðheilbrigðisþjónustu á þeim tíma. Flutningsmenn vilja líka bregðast við hugsanlegum áhrifum hrunsins á líðan barna og fyrirbyggja slík áhrif sambærileg þeim sem urðu meðal annars í kjölfar kreppunnar í Finnlandi eins og ég minntist á í fyrri ræðu minni. Ómeðhöndlaður kvíði, þunglyndi og annar tilfinningavandi er líklegur til að valda hverjum þeim sem þjáist, fjölskyldu viðkomandi og samfélaginu öllu sársauka og byrði. Ég ítreka það að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til velferðarnefndar.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 31/1990, um kyrrsetningu, lögbann o.fl., með síðari breytingum. Flutningsmenn eru ásamt mér hv. þingmenn Katrín Jakobsdóttir, Katrín Júlíusdóttir, Brynhildur Pétursdóttir og Birgitta Jónsdóttir. Frumvarpið er einfalt og stutt og hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. gr. 2. tölul. 3. mgr. 24. gr. laganna orðast svo: ef sýnt þykir að lögbannið valdi gerðarþola skaða eða óhagræði sem bersýnilega er ekki í réttu hlutfalli við hagsmuni lögbannsbeiðanda af því að lögbannsbeiðni nái fram að ganga. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Frumvarpið var áður flutt á síðasta þingi og gekk til nefndar en hlaut ekki afgreiðslu. Í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Lengi hefur verið stuðst við þá kenningu að hagsmunamat takmarki svigrúm til að leggja á lögbann. Lögmæti eða ólögmæti athafnar hefur þá ráðist af hagsmunamati þar sem vegnir og metnir hafa verið hagsmunir þess sem hefst að og hagsmunir þess sem telur athöfn raska rétti sínum. Sumir hafa bent á að miklir og yfirgnæfandi hagsmunir framkvæmdaraðila gætu gert athöfn löglega á þann hátt að fjárhagslegir yfirburðir hans gætu gert að engu eignar- og umráðarétt þess sem fyrir tjóni hefur orðið vegna framkvæmdarinnar. Lagabreytingin, sem þetta frumvarp miðar að, felst í því að afnema þá skipan að fjárhagslegir yfirburðir hafi áhrif á það hvort lögbannsbeiðni nái fram að ganga. Sigurður Gizurarson hæstaréttarlögmaður benti á það í greininni „Gálgahraun og peningar“, sem birtist í Morgunblaðinu 29. nóvember 2013, að 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 skyldar sýslumann til þess að synja um kröfu um lögbann við tiltekinni framkvæmd ef hagsmunir framkvæmdaraðila eru miklir og reidd er fram trygging fyrir hugsanlegu tjóni af lögbanninu. Veldur þetta því, að mati lögmannsins, að fjárhagsleg sjónarmið ber hærra en önnur við mat á forsendum lögbanns og fjárstyrkur ræður því í raun hvort aðili fær varist lögbanni eða ekki. Ákvæði þess efnis að hagsmunamat geti leitt til þess að lögbann verði talið ólögmætt og setningu þess hafnað er að finna í norskri og danskri löggjöf. Í Noregi er mælt fyrir um þetta í „Tvisteloven“ […] og í Danmörku gildir 2. mgr. 414. gr. „Retsplejeloven“. Þessi ákvæði innleiða meðalhófsreglu í lögbannsákvæðin sem gerir stjórnvaldi skylt að vega og meta hagsmuni gerðarbeiðanda og gerðarþola með tilliti til áhrifa lögbannsins. Danska ákvæðið er talið undantekningarákvæði sem einungis verði beitt þá sjaldan verulegur munur reynist vera á hagsmunum lögbannsbeiðanda af því að fá lögbanninu komið á og þeim skaðlegu afleiðingum sem lögbannið veldur gerðarþola […] Þetta mat skal fara fram án tillits til getu gerðarbeiðanda til að leggja fram tryggingu. Verði frumvarp þetta að lögum verður sami háttur tekinn upp í íslenska löggjöf og fortakslausu skylduákvæði breytt í heimildarákvæði. Með því verður dregið úr áhrifum peningavalds á lögbannsbeiðnir og möguleikar sýslumanns á að leggja á þær hlutlægt mat auknir.“ Virðulegur forseti. Þetta snýst um tvennt í mínum huga. Annars vegar er, og það mikilvægara, að draga úr vægi fjármagns og peningaafla og hagsmunamats sem þarna er undir og hins vegar að færa íslenska löggjöf að því er varðar lögbann í átt til þess sem gerist í nágrannalöndum okkar og í samræmi við það sem þar er gert. Ég vil í þessu efni sérstaklega þakka Sigurði Gizurarsyni hæstaréttarlögmanni fyrir að benda á þessa einföldu leið, ef svo má að orði komast, í blaðagrein til að styrkja rétt almennings frammi fyrir framkvæmdaraðilum og peningaöflum þegar um er að ræða ríka hagsmuni aðra, til að mynda hagsmuni sem varða náttúruvernd og/eða aðra ríka almannahagsmuni. Þetta snýst um það að löggjöfin taki sér fremur stöðu með þeim heildar- og almannahagsmunum, náttúruverndarhagsmunum, en þeim sem því miður eru stundum betur varðir í íslenskri löggjöf, þ.e. hagsmunum þeirra sem nóg hafa á milli handanna. Þó að tilefni lögmannsins sem skrifaði greinina sé í sjálfu sér Gálgahraunsmálið svokallaða erum við hér að tala um breytingar á löggjöf sem kæmu til skoðunar þegar um væri að ræða svipuð eða sambærileg mál í framtíðinni, og eru í mínum huga fyrst og fremst tiltekt í lagaumhverfi okkar, og ekki síður það sem hér hefur verið fjallað um, þ.e. að styrkja stöðu almennings og náttúruverndar í löggjöfinni. Ég legg til, virðulegur forseti, að að aflokinni þessari umræðu verði málinu vísað til meðferðar allsherjar- og menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi um breytingu á tollalögum nr. 88/2005, með síðari breytingum. Breytingin sem hér um ræðir varðar sýnishorn verslunarvara og frumgerðir. Frumvarpið snýr að því að gera sýnishorn hönnuða sem eru í framleiðsluferli á Íslandi lausa við erfiðleika í tollumhverfi því að það hefur háð greinum a borð við fata- og vöruhönnun á Íslandi. Það er mikið gleðiefni að vegur hönnunar á Íslandi fer ört vaxandi. Listaháskóli Íslands útskrifar á hverju ári fjölda fata- og vöruhönnuða sem margir hverjir sýna það frumkvæði og þann drifkraft að hanna ýmiss konar vörur til sölu sem seljast vel bæði til innlendra og erlendra kaupenda hér á landi. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015 er vísað til stefnu sem miðar að því að skapa umhverfi sem hvetur til nýsköpunar. Þá kemur fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Framsóknar- og Sjálfstæðisflokksins að einfalda þurfi stuðningsumhverfi sprotafyrirtækja. Þessi stefna og hvatning má sín þó lítils ef starfsumhverfið er með einhverjum hætti hamlandi. Hönnuðir hafa á undanförnum árum átt í miklum erfiðleikum með vöruþróun og framleiðsluferli á þeim vörum sem þeir láta framleiða fyrir sig utan landsteinana. Þetta á einkum við í vöruþróunarferlinu sjálfu. Þá eiga sér stað mikil samskipti við erlenda framleiðendur sem senda sýnishorn vörunnar til hönnuðarins sem staddur er hér á landi, til samþykkis eða frekari vinnu. Þannig eru sýnishorn frá framleiðanda aðeins vinnugögn í framleiðsluferli en ekki endanlega varan sjálf. Í a-lið 11. töluliðar 1. mgr. 6. gr. tollalaga, nr. 88/2005, er meðal annars kveðið á um að sendingar sem innihalda sýnishorn verslunarvara séu tollfrjálsar ef a) verðmæti þeirra er óverulegt eða b) þær innihalda sýnishorn sem hafa verið gerð ónothæf sem almenn verslunarvara. Þetta ákvæði er nánar útfært í 1. tölulið 41. gr. reglugerðar nr. 630/2008, um ýmis tollfríðindi, en þar eru sýnishorn sem hafa meira verðmæti en 5.000 kr. ekki talin hafa óverulegt verðmæti. Óhætt er að segja að fylgni við framangreint hafi valdið íslenskum hönnuðum umtalsverðri vinnu og kostnaði. Dæmi um slíkt má sjá í úrskurði ríkistollanefndar nr. 7/2011. Þar var deilt um hvort verðgildi sýnishorna væri undir viðmiðunarmörkum 1. töluliðar 41. gr. reglugerðar nr. 630/2008. Nánar tiltekið var í málinu deilt um hvort viðmiðunarmörkin ættu við um hvert sýnishorn fyrir sig eða heildarsafn sýnishorna í einni sendingu. Niðurstaða ríkistollanefndar var sú að viðmiðunarmörkin ættu við um öll sýnishorn í tiltekinni sendingu. Fyrir hönnuðinn þýddi það að hann eða hún þarf nú að leggja mat á hvort það borgi sig að skipta sýnishornunum sem hann pantar niður í fleiri en eina sendingu. Slíkt mun vitaskuld kalla á óeðlilega mikið vinnuframlag og kostnað og hafa sóun í för með sér. Þetta er hreint út sagt óttalegt vesen og leiðindi að þurfa að standa í þessu. Með frumvarpinu er stefnt að einföldun. Sú meginbreyting er lögð til að ekki verði lengur miðað við verðgildi vöru þegar ákvarðað er hvort hún eigi að teljast tollfrjálst sýnishorn. Sú breyting mun að sjálfsögðu ekki leysa hönnuði undan því að þeir tryggi rétta skráningu í tollskjölum. Ég ætla aðeins að fara inn á það hvað átt er við nákvæmlega þegar við ræðum um frumgerðir eða sýnishorn. Með frumgerð vöru, eða, með leyfi forseta, „prototype“, er átt við vöru á vöruþróunarstigi sem er hvorki fullunnin vara til endursölu né notuð sem sýnishorn. Hún hefur ekkert viðskiptalegt gildi. Líkja má frumgerðum við vinnuteikningar. Framleiðsla frumgerða er einungis hluti af ferlinu við að útbúa fullunna vöru til almennrar sölu. Frumgerð getur verið hluti vöru, til dæmis litaprufa eða tillaga að sniði eða formi sem enn er í vinnslu. Frumgerð vöru er send milli hönnuðar og framleiðslufyrirtækis í ferli sem hefur það að markmiði að nálgast endanlega vöru sem hönnuður sér fyrir sér að verði framleidd. Öflun frumgerða kann að leiða til þess að kostnaður myndist en hún skapar engar beinar tekjur, þ.e. að fá frumgerðina til landsins, koma henni í gegnum tollinn og allt það vesen; kostnaðurinn myndast en skapar engar beinar tekjur. Í langflestum tilfellum greiðir hönnuður þó ekki fyrir frumgerð vöru á þróunarstigi heldur er yfirleitt samið um innkaupsverð á fullbúinni framleiðsluvöru eftir að vinnslustigi frumgerða er lokið. Með sýnishorni er átt við hönnunarvöru á lokastigum vöruþróunar. Hún hefur ekkert viðskiptalegt gildi heldur. Hún lítur að mestu leyti út eins og fullunnin söluvara en er eigi að síður ekki gerð til endursölu. Til dæmis getur verið um að ræða stærðarsýnishorn, frumframleiðslusýnishorn, sölumannasýnishorn eða framleiðslusýnishorn. Sýnishorn eru eingöngu notuð til prófunar, sölukynningar og markaðssetningar. Oft eru pöntuð fleiri en eitt eintak af sýnishorni vöru og send mismunandi söluaðilum í þeim tilgangi að þeir eða smásöluaðilar geti skoðað þau. Eins og fram hefur komið eru skilyrði þess að vara teljist sýnishorn skýrð nánar í reglugerð nr. 630/2008, um ýmis tollfríðindi. Verði frumvarpið að lögum mun verða nauðsynlegt að gera breytingar á ákvæðum reglugerðarinnar og setja þar fram nýjar skilgreiningar til samræmis við ákvæði frumvarpsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um fullgildingu valfrjálsrar bókunar við samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Um svokallaðan OPCAT-viðauka er að ræða. Ályktunin sem lögð er til er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd valfrjálsa bókun við samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu sem samþykkt var á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í New York 18. desember 2002 og undirrituð fyrir Íslands hönd 23. september 2003 af þáverandi utanríkisráðherra Íslands. Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hefja án tafar undirbúning að setningu laga um eftirlitið sem bókunin kveður á um og þarf að vera komið á fót innan árs frá fullgildingu bókunarinnar, sbr. 17. gr. hennar.“ Virðulegi forseti. Samningur Sameinuðu þjóðanna um bann við pyndingum var fullgiltur af Íslands hálfu árið 1996. Með samningnum skuldbinda aðildarríki hans sig til að grípa annars vegar til ráðstafana til að framfylgja fortakslausu banni við pyndingum og hins vegar til ráðstafana til að koma í veg fyrir að pyndingar eigi sér stað. Með þessari þingsályktunartillögu er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að fullgilda valfrjálsa bókun við þennan samning. Bókunin var undirrituð af Íslands hálfu í september 2003 af þáverandi utanríkisráðherra Íslands með fyrirvara um fullgildingu. Í bókuninni er kveðið á um eftirlit sjálfstæðra aðila sem falið er að heimsækja reglulega stofnanir sem vista frelsissvipta einstaklinga í þeim tilgangi að koma í veg fyrir að pyndingar eða önnur grimmileg eða vanvirðandi meðferð viðgangist. Í bókuninni er kveðið á um tvíþætt eftirlit. Efni bókunarinnar lýtur fyrst og fremst að stofnun og starfsemi innlendra og erlendra eftirlitsaðila og skuldbindingum aðildarríkja þar að lútandi. Samkvæmt bókuninni er hinni alþjóðlegu nefnd falið að heimsækja með reglubundnum hætti þær stofnanir í aðildarríkjum sem vista frelsissvipta einstaklinga og gefa ríkjum tilmæli og ábendingar varðandi vernd gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri og vanvirðandi meðferð eða refsingu. Þá er nefndinni einnig falið að vera ríkjum til ráðgjafar um innlend eftirlitskerfi, stofnun þeirra og starfsemi, sem og að eiga samskipti við sjálfa eftirlitsaðila innan lands við ráðgjöf, þjálfun o.fl. Hins vegar er einnig fjallað um innlent eftirlitskerfi sem aðildarríkjunum er ætlað að koma á fót innan árs frá fullgildingu bókunarinnar. Það sem innlenda eftirlitskerfið þarf að geta beitt eru reglulegar kannanir á meðferð og aðbúnaði frelsissviptra einstaklinga og tilmæli og ábendingar til stjórnvalda um það sem betur má fara, bæði hvað varðar framkvæmd og lagasetningu. Í bókuninni er sérstaklega kveðið á um ýmsar skuldbindingar aðildarríkjanna, meðal annars til að veita eftirlitsaðilum, bæði innlendum og alþjóðlegum, aðgang að frelsissviptum einstaklingum og stofnunum, ótakmarkaðan aðgang að upplýsingum um fjölda frelsissviptra einstaklinga á hverri stofnun, fjölda slíkra stofnana og staðsetningu þeirra, allar upplýsingar um meðferð þeirra og aðbúnað, ótakmarkaðan aðgang að stofnunum sjálfum og möguleika á einkaviðtölum við frelsissvipta einstaklinga. Þá er fjallað um vernd þeirra sem eftirlitsaðilar ræða við og afla upplýsinga hjá og er óheimilt að beita þá hvers kyns refsingu eða láta þá gjalda fyrir samskipti við eftirlitsaðilana. Aðildarríkin hafa líka skyldu samkvæmt bókuninni til að taka við tilmælum og ábendingum, bæði hinna innlendu og erlendu eftirlitsaðila, um það sem betur má fara, bæði hvað varðar framkvæmd og lagasetningu, og eiga samskipti og samráð um innleiðingu breytinga eftir atvikum. Það sem þarf að gera í kjölfar fullgildingarinnar er annars vegar að tryggja með lögum að hin alþjóðlega undirnefnd um varnir gegn pyndingum geti sinnt því eftirliti hér á landi og njóti þeirra réttinda hér á landi sem bókunin kveður á um. Hins vegar þarf að ákvarða hverjum skuli falið að sinna innlenda eftirlitinu sem bókunin kveður á um og setja um það viðeigandi ákvæði í lög. Eins og fram kemur í 17. gr. bókunarinnar hafa aðildarríki allt að einu ári frá fullgildingu til að koma umræddu eftirliti á. Með tilliti til þess hve langur tími er liðinn frá undirritun bókunarinnar telja flutningsmenn ekki unnt að bíða lengur með fullgildinguna. Með henni skapast þá skýr tímarammi fyrir þá vinnu sem hefja þarf við að koma eftirlitinu á fót. Í nágrannaríkjum okkar, Danmörku, Svíþjóð og Finnlandi, hefur umboðsmönnum þjóðþinganna verið falið með lögum að sinna hinu innlenda OPCAT-eftirliti. Umboðsmaður Alþingis hefur í reynd sinnt þessu eftirliti að nokkru leyti hér á landi, þá alfarið að eigin frumkvæði. Evrópunefndin gegn pyndingum lét þess hins vegar getið í fyrrnefndri skýrslu sinni að fram hefði komið á fundi nefndarinnar með Tryggva Gunnarssyni, umboðsmanni Alþingis, að stofnunin gæti ekki lengur sinnt þessu reglulega eftirliti á þessum vettvangi vegna fjárskorts og takmarkaðs mannafla. Þótt flutningsmenn tillögunnar taki ekki beina afstöðu til þess hverjum yrði falið að sjá um eftirlitið þykir þeim liggja beinast við að umboðsmanni Alþingis verði falið þetta hlutverk, með sama hætti og gert hefur verið í nágrannaríkjum. Forsenda þess er að þeim auknu skyldum sem það fæli í sér fylgi aukið fjármagn. Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi fyrr í ræðu minni var OPCAT-bókunin undirrituð fyrir Íslands hönd 23. september 2003, fyrir 11 árum. Í þeirri undirritun felst viljayfirlýsing okkar Íslendinga og því er ekki um pólitískt deiluefni að ræða. Við erum eða hljótum að vera sammála um þetta mál. Við þurfum bara að koma því í verk að fullgilda bókunina og koma eftirlitinu í gang. Flest þeirra ríkja sem við berum okkur saman við hafa fullgilt bókunina, þar á meðal öll Norðurlöndin að Finnlandi undanskildu. Í athugasemdum nefndar Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum frá 8. júlí 2008 lýsir nefndin áhyggjum af því að engu lögformlegu eftirliti hafi verið komið á fót til að fylgjast með stofnunum sem vista frelsissvipta einstaklinga og hvetur nefndin til þess að valfrjálsa bókunin verði fullgilt eins fljótt og auðið er. Í skýrslu nefndar ráðherraráðs Evrópu um pyndingar til íslenskra stjórnvalda, sem kom út í mars 2013, er mælst til þess að Ísland fullgildi bókunina og komi á sjálfstæðu eftirlitskerfi. Er þetta áréttað í skýrslunni sem sérstakt forgangsatriði. Síðast en ekki síst hefur Afstaða, félag fanga og annarra áhugamanna um bætt fangelsismál og betrun fanga, ítrekað hvatt til þess að viðaukinn verði fullgiltur til að tryggja megi gott og sjálfstætt eftirlit með stofnunum sem vista frelsissvipta einstaklinga. Ég legg til að tillagan gangi til síðari umr. og hv. allsherjar- og menntamálanefndar. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um millilandaflug um Hornafjarðarflugvöll. Þessi tillaga hefur verið flutt áður, fyrst á 141. löggjafarþingi og síðan á 143. löggjafarþingi. Efnislega felur tillagan það í sér að Alþingi álykti að fela innanríkisráðherra að tryggja að á Hornafjarðarflugvelli verði nægjanlegur búnaður og aðstaða til að hægt verði að sinna þaðan millilandaflugi með minni farþegaflugvélum og vélum í ferjuflugi sem hafa núna heimild til þess að fljúga um völlinn. Forsaga málsins er sú að í janúar 2008 unnu Flugstoðir úttekt á því, að beiðni sveitarstjórna og annarra hagsmunaaðila, hvaða möguleikar væru á því að gera flugvellina á Ísafirði, í Vestmannaeyjum og á Hornafirði að millilandaflugvöllum og hvað þyrfti til að slíkt gæti orðið að veruleika og jafnframt hver kostnaðurinn gæti orðið. Vissulega er langt síðan árið 2008 var. Það þarf auðvitað að uppfæra þær kostnaðartölur sem eru í skýrslunni þegar menn skoða þetta mál í nefndinni, en það eru nokkur atriði sem horfa þarf til. Það eru þrjár reglugerðir sem taka þarf tillit til gagnvart Hornafjarðarflugvelli. Það þarf í fyrsta lagi að gera breytingar á viðauka 1 við reglugerð um útlendinga og bæta Hornafirði þar á lista yfir skilgreindar landamærastöðvar. Þá þarf að uppfylla skilyrði reglugerðar um flugvelli vegna mannvirkja og öryggisstjórnunarkerfis og flugvallarskírteinis. Í þriðja lagi þarf að uppfylla skilyrði reglugerðar um flugvernd. Í 5. gr. reglugerðar nr. 464/2007, um flugvelli, eru millilandaflugvellir sem falli undir flokkinn flugvöllur I greindir vegna mannvirkja og öryggisstjórnunarkerfis. Hornafjarðarflugvöllur er núna skilgreindur sem skráður lendingarstaður. Þegar flugvöllurinn verður fluttur úr flokknum lendingarstaður til áætlunarflugs upp í flugvöll í flokki I og þar með skilgreindur eins og flutningsmenn hér leggja til þá hafa ákvæði þessarar reglugerðar fyrst og fremst áhrif á kostnaðinn. Kröfur til mannvirkja fela einkum í sér stofnkostnað svo sem vegna öryggissvæða, en það þarf að stækka öryggissvæðin í kringum völlinn miðað við tillögur og niðurstöður Flugstoða. Það þarf að auka starfslið til þess að vinna við þau verkefni sem fylgja þessari breyttu skráningu á flugvellinum, bæði á vellinum sjálfum og hjá miðlægum deildum Flugstoða. Síðan er stofnkostnaður vegna vopnaleitarbúnaðar og breytingar á aðstöðu, aðallega vegna vopnaleitar og umsýslu vegna flugverndar á svæðinu. Við þekkjum umræðuna um breytingar á samfélaginu vegna aukinnar ferðaþjónustu hér á landi. Þessi tillaga er fyrst og fremst lögð fram með tilliti til þess að auðvelda aðgengi að okkar ágæta landi og fjölga þeim möguleikum sem hægt er að bjóða upp á. Í ljósi þess að Vatnajökulsþjóðgarður hefur nú verið stofnaður og í samhengi við þjóðgarðinn væri hægt að gera þarna frábæra hluti til að styrkja atvinnulífið á svæðinu og fjölga möguleikum þeirra sem hafa áhuga á að sækja Íslands heim til þess að skipuleggja dvöl sína hér. Flutningsmenn þessarar tillögu eru allir þingmenn kjördæmisins. Þeir eru sú sem hér stendur, hv. þm. Vilhjálmur Árnason, hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, hv. þm. Páll Valur Björnsson, hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir, hv. þm. Haraldur Einarsson, hv. þm. Páll Jóhann Pálsson og hv. þm. Ásmundur Friðriksson. Ég mæli með því, herra forseti, að málið gangi til umhverfis- og samgöngunefndar og vonast svo sannarlega til þess að það fái þar jákvæða umfjöllun, við fáum umsagnir frá helstu hagsmunaaðilum sem um ræðir og jafnframt að kostnaðartölurnar úr skýrslunni frá 2008 verði uppfærðar.