Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Verndun starfsréttinda hafa verið allmjög á dagskrá hér í vetur og hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur flutt mál þau flest hér inn í þingsali. Þar hefur verið lögð áhersla á að hafi menn náð tilteknum prófum þá beri þeim starfsréttindi. Ég vil vekja á því athygli að menntun á sviði sjávarútvegsins, hvort heldur sem er stýrimannapróf eða vélstjóra, er ekki ný af nálinni eins og þegar iðnfræðslan kom til sögunnar á sínum tíma og að því leyti ekki sambærileg. Hér er verið að tala um starfsréttindi sem lengi hafa notið fullrar viðurkenningar. Það sem gerir mig óhressan að taka þátt í afgreiðslu þessara mála í slíku skjótræði er að mér finnst að menn gleymi þeim stóra þætti sjóslysa sem þessi mál hljóta að tengjast. Undir forsæti hv. alþm. Péturs Sigurðssonar starfar nú nefnd að sjóslysamálum. Hann hefur kallað nefndina saman tvívegis og eitt af því fyrsta sem þar var minnst á var menntun skipstjórnarmanna. Það er ekkert nýtt að menntun sé rædd í tengslum við sjóslys. Á Kollabúðafundinum við Þorskafjörð, þar sem stuðningsmenn Jóns Sigurðssonar komu saman, var fyrsta ályktunin send og ósk um stýrimannaskóla í landinu. Þeir óskuðu eftir því að sá skóli yrði á Ísafirði. Dönsk yfirvöld lögðust aftur á móti alfarið gegn því að stýrimannafræðsla yrði á Ísafirði. Samt sem áður fóru svo leikar að á Flateyri og Ísafirði hófst það nám hér á landi. En það hvarflaði ekki að þeim sem þar sátu annað en þekkingin væri undirstaða þess að koma í veg fyrir sjóslysin. Þær voru ófáar skúturnar sem höfðu farist við Vestfirði og það var ástæða þess að þeir vildu fá þetta nám. Ég tel að framkvæmdavaldið í landinu hafi verið að brjóta niður þetta menntakerfi með gáleysislegum undanþágum á undanförnum árum. Mér finnst sanngjarnt að það eitt reyni að bjarga sér út úr því máli en velti ekki ábyrgðinni yfir á þingið. Mér er ljóst að núv. hæstv. samgrh. ber enga ábyrgð umfram aðra í þeim efnum og ég efa það ekki að honum er alvara þessa máls ljós. Sjóslysin við Ísland eru því miður svo alvarleg að það er ekki hægt að leggja til að slakað sé á menntun þeirra manna sem eiga að bera ábyrgð á mannslífum við strendur landsins. Ég vænti þess að það þurfi ekki að valda misskilningi þó að ég lýsi þeirri skoðun minni að ég telji óraunhæft að gera ráð fyrir því að þessi frumvörp fari í gegnum þingið í því mikla tímahraki sem hér er.



Aðeins örfá orð, herra forseti, vegna þeirra ummæla hv. þm. Garðars Sigurðssonar hér í gær að ég hefði viðhaft þau orð hér að menntun hefði ekkert að segja. Þetta er rangt. Ég sagði hér orðrétt í gær að prófskírteini hefðu ekki allt að segja. Þetta vil ég hér með leiðrétta og biðja hv. þm. að taka betur eftir í umr. þannig að hann sé ekki að snúa út úr orðum manna eða gera mönnum upp orð eins og í þessu tilfelli.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Breytingar sem felast í þessu frv. til lyfjalaga eru gerðar í samráði og með vitund þeirra er þær varða helst. Á ég þá við Lyfjaeftirlit ríkisins, landlækni og lyfjanefnd. Þetta frv. kostar ríkissjóð engin útgjöld því að skráningargjöldum, árgjöldum sérlyfja og sérlyfjaskrám er ætlað að standa straum af kostnaði við starfsemi nefndarinnar. Þetta er í þriðja sinn sem frv. til l. um breytingu á lyfjalögum er lagt fram, en hafa ávallt dagað uppi. Frv. er búið að liggja alllengi fyrir Ed. Þetta frv. er ákaflega einfalt í sniðum og fljótskilið og um það er full samstaða hjá þeim sem þessi mál varða mestu. Ed. gerði á því nokkrar smávægilegar breytingar sem eru, að ég hygg, fremur til bóta. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. heilbr.- og trn.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Þetta frv. til fjarskiptalaga er 252. mál þingsins. Það er samið af nefnd sem fyrrv. samgrh. skipaði í nóv. 1981. Í þeirri nefnd áttu sæti Halldór E. Sigurðsson fyrrv. samgrh., sem var formaður nefndarinnar, Brynjólfur Ingólfsson ráðuneytisstjóri, Eiður Guðnason, Guðjón Ingvi Stefánsson, Helgi Seljan, Jón A. Skúlason og Jón Sveinsson lögfræðingur. Nefndin skilaði áliti í vetur og tók ég ákvörðun um að leggja frv. hennar fram óbreytt. Í frv. er fyrst og fremst það nýmæli að notendabúnaður er gefinn frjáls. Hins vegar hafa komið fram frekari óskir um aukið frjálsræði í fjarskiptakerfið. Eins og fram kemur við endurskoðun nefndarinnar eru þar ákveðin atriði sem ekki var tekin afstaða til, en breytingar í þessum efnum eru að verða það víðtækar og örar að ég hef í hyggju að skipa nýja nefnd til að gera tillögur um þær breytingar sem er nauðsynlegt að gera. Hins vegar legg ég mjög mikla áherslu á að þetta frv. nái fram að ganga svo að frjálsræði verði aukið hvað snertir notendabúnað. Eitt atriði enn, sem er í sambandi við starfsréttindi símvirkja, sem verða tekin til athugunar og hægt er að sumu leyti, að ég tel, að breyta með reglugerðum. Hér verður nokkur breyting á stöðu þeirra, sem verður að taka tillit til, en það er sjálfsagður hlutur sem ekki þarf að fara frekar út í. Ég hef rakið svo ítarlega efni þessa frv. í Ed. og þar með þingtíðindum að ég sé ekki ástæðu til að tefja tímann með því hér, en legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Það frv. til fjarskiptalaga sem hér var mælt fyrir er vissulega mikilsvert mál og stór lagabálkur. Það ber að harma að það skuli koma svo seint hér til hv. deildar á allra síðustu dögum þingsins. Ég ætla ekki að bregða fæti fyrir framgang þess máls, sé ekki sérstaka ástæðu til þess, þó að full ástæða hefði verið til þess að þingdeildin tæki mun meiri tíma til að athuga það. En um það verður að sjálfsögðu fjallað í nefnd og það er undir því starfi komið sem þar fer fram hvern framgang málið fær hér og hvort lögfest verður. Hæstv. ráðh. nefndi atriði sem hann hygðist láta athuga betur. M. a. er það spurningin um atvinnuréttindi símvirkja og hversu langt umsvif og störf Pósts og síma eiga að ná í sambandi við ýmis efni. Það er eitt atriði sem ég vildi nefna hér sérstaklega. Það tengist þeirri brtt. sem gerð var að tilstuðlan samgn. Ed. varðandi fjarskiptavirki og vissa heimild þar til ráðh. að veita undanþágur. Þetta frv. getur komið inn á verksvið Ríkisútvarpsins með einhverjum hætti, en þó hygg ég að það hafi verið hugmyndin að skilin þarna á milli væru sem ljósust. Ég vil taka það fram að ég tel að undanþágur sem varða fjarskiptavirki eigi ekki skv. þessu frv. og hugsanlegri lögfestingu þess að taka til þátta eins og kapalkerfa, sem snerta útvarpssendingar og dreifingu útvarpsefnis, en um það mál var sérstaklega fjallað í frv. til útvarpslaga sem ekki verður afgreitt á þessu þingi að því er best verður séð. Ég túlkaði þá skoðun við umr. um það mál að kapalkerfi fyrir útvarp, hvort sem um er að ræða sjónvarpssendingar eða talað mál, ættu að vera í opinberri eigu, skilyrðislaust í opinberri eigu í framtíðinni og lög að miða við það, og ég treysti því að engin sú túlkun verði viðhöfð í sambandi við það frv. sem hér er til umr. sem snertir það mál. Úr því verði skorið í sambandi við frv. til útvarpslaga.



Herra forseti. Nefndin hefur rætt þetta mál ítarlega á fundum sínum og fengið til viðtals fulltrúa frá Málvísindastofnun, Íslenskri málnefnd, Orðabók Háskólans og forseta heimspekideildar Háskólans. Þeir gerðu aths. við efni frv. og í stuttu máli sagt hefur menntmn. tekið þær aths. til greina og breytt frv. í samræmi við ábendingar Háskóla, Málvísindastofnunar og Orðabókar Háskólans. Ég vil sérstaklega vekja athygli á að í sambandi við stjórn stofnunarinnar er gert ráð fyrir að Orðabók tilnefni einn mann í stjórn Íslenskrar málnefndar, en það kom fljótt í ljós eftir að Jakob Benediktsson lét af störfum sem formaður málnefndarinnar að tengsl milli Orðabókar og Íslenskrar málnefndar voru minni en æskilegt væri. Voru þeir sammála um það orðabókarmenn og formaður málnefndar. Þessar breytingar eru því í fullu samræmi við þær óskir sem fram hafa komið. Nefndin öll er sammála um að mæla með samþykkt frv. og óskar eftir því að málið fái greiðan aðgang í gegnum þingið.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. n. tók fram, þá tókst um þetta efni, frv. um Íslenska málnefnd, góð samstaða í hv. menntmn. Voru gerðar allverulegar breytingar á frv. eins og það var hér fram lagt og að okkar mati allar til bóta. Eitt ákvæði laut að því að annar fulltrúinn sem ráðh. tilnefndi í Íslenska málnefnd væri forstöðumaður Íslenskrar málstöðvar, en það er heiti á skrifstofu málnefndar. Þar er verið að stofna til eins konar framkvæmdastjórastarfs fyrir þessa starfsemi. Þetta ákvæði var fellt niður og það látið opið í rauninni hvort forstöðumaður þessarar skrifstofu málnefndarinnar yrði skipaður í nefndina. Ég vil að það viðhorf mitt komi hér fram að ég tel ekki skynsamlegt að rugla reytum saman með þeim hætti og það sé eðlilegt að framkvæmdastjóri Íslenskrar málstöðvar sé ekki skipaður í málnefndina sjálfa. Aðstaða hans til áhrifa á þessi mál er að sjálfsögðu mjög mikil eftir sem áður. Það er ætlast til þess að samráð verði haft við málnefndina varðandi hans verkefni, m. a. skipan starfsliðs sem hugsanlega yrði ráðið á vegum skrifstofu Íslenskrar málnefndar. Ég tel að það sé eðlilegt að forstöðumaður skrifstofunnar sé starfsmaður Íslenskrar málnefndar en eigi ekki sæti í nefndinni sjálfri. Um þetta er ekkert kveðið á í frv. eins og það liggur nú fyrir, en ég vildi lýsa þessum skilningi mínum.



Herra forseti. Ég fagna því að náðst hefur atger samstaða um þetta mál í menntmn. Nd. þannig að allir flokkar og allir hagsmunahópar standa að því að sinna íslenskri tungu og íslenskri menningu á þann hátt sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Mér þykir þó ástæða til að bæta eilitlu við. Það er það að svo fagurt sem þetta frv. lítur út og hve fögur sem stefnan er, þá skiptir náttúrlega öllu máli að sæmilegar fjárveitingar verði til málnefndarinnar. Ég minnist nú á þetta sérstaklega hér vegna þess að mér er vel ljóst að í þeim fjármálaörðugleikum sem Íslendingar eiga í er gjarnan gripið til þess að skera niður í menningar- og menntamálum af því að þar eru ekki sterkir hagsmunahópar sem tröllríða þm. og niðurskurður á ýmsum menningarefnum veldur ekki geðshræringu að neinu ráði. Ég vil benda á að við heimspekideild Háskóla Íslands eru starfandi stofnanir, sem vinna líka að íslenskri menningu, Bókmenntastofnun og Málvísindastofnun. Hvað varðar Bókmenntastofnunina, þá hafa fjárveitingar til hennar stöðugt rýrnað að verðgildi og Málvísindastofnunin hefur ekki fengið krónu í 2–3 ár. Þessi stefna er náttúrlega óverjandi. Forráðamenn þjóðarinnar tala um íslenska menningu og bókmenntir á stássfundum með höfðingjum í veislum, tala um bókmenntir og tungumálið. En þegar að því kemur að láta fé af hendi rakna, þá eru hendur í vösum. En ég ætla ekki að orða þetta lengi. Ég bara fagna þessu frv. og treysti því að hæstv. menntmrh. fylgi þessu eftir með dugandi fjárveitingum bæði til málnefndar og annarra þeirra stofnana sem reyna að styðja við bakið á íslenskri menningu.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til l. sem er 30. mál þessa þings á þskj. 30. Mál þetta er hið þarfasta og miðar að því að koma til móts við foreldra fleirbura með lengdu fæðingarorlofi. Málið hefur dvalið með hv. heilbr.- og trn. Nd. veturlangt, en yfirgefur hana nú með einhug að baki. Mælir nefndin með því að frv. þetta verði samþ. óbreytt. Undir nál. rita auk mín Guðmundur Bjarnason, Friðrik Sophusson, Guðmundur H. Garðarsson, Guðrún Helgadóttir, Bjarni Guðnason og Ólafur G. Einarsson.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um frv. og hefur skilað nál. á þskj. 924 og gert tvær brtt. Brtt. eru þær að við 1. gr. bætist í stafrófsröð þrír einstaklingar, sem lagt er til að fái ríkisborgararétt auk þeirra sem getið er í lagafrv., sem er þskj. 727. Nefndin mælir einróma með samþykkt frv. með þeim breytingum sem fluttar eru hér á sérstöku þskj. Fram skal tekið að Pálmi Jónsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins á þskj. 958. Nefndin hefur athugað málið. Kvaddi hún á sinn fund Þorstein Geirsson og Árna Kolbeinsson úr fjmrn., Kristján Thorlacius og Harald Steinþórsson frá BSRB og Guðmund Árnason frá Kennarasambandi Íslands. Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu málsins en meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir þetta rita Páll Pétursson, Friðrik Sophusson, Þorsteinn Pálsson og Halldór Blöndal. Svavar Gestsson skilar ekki nál. Hann mun styðja brtt. minni hl. en mun styðja frv. hver sem afdrif þeirrar brtt. verða.



Herra forseti. Þetta mál er að ýmsu leyti hið nýtasta mál, þ. e. verið er að jafna og auka réttindi þeirra sem eru í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins með ýmiss konar hætti. T. d. er verið að auðvelda það að menn geti dregið við sig vinnu þegar liður á ævina án þess að það þurfi að bitna á lífeyrisréttindum þeirra eins og það gerir nú. En á málinu eins og það liggur fyrir er einn verulegur hængur. Nefnilega sá að ákvæði laganna eru afturvirk með þeim hætti að ýmsir þeir, sem eru í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, missa rétt sem þeir hafa búið við um alllanga hríð. Það er þetta ákvæði laganna sem mér og öðrum fulltrúum í minni hl., þeim Guðmundi Einarssyni og Guðrúnu Agnarsdóttur frá Kvennalista, þykir mjög varasamt. Þetta frv. var til umfjöllunar á seinasta þingi og þá samþykkti Ed. breytingu á frv. sem var efnislega samhljóða brtt. sem við nú flytjum við frv. Þetta varðar þá sem eru sjóðfélagar og hafa mátt vænta þess að lífeyrisgreiðslur úr Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins yrðu miðaðar við starfshlutfall þeirra á seinustu árum ævinnar þegar þeir hafa verið og eru í fullu starfi. Eins og frv. er úr garði gert á að breyta hlutunum þannig að í stað þess að lífeyrissréttindin miðist við seinasta starfsár miðist þau við meðalstarfstíma í gegnum starfsævina. Nú er það svo að það er fjöldi fólks sem hefur kannske unnið hjá hinu opinbera í hálfu starfi einhvern hluta ævinnar, við skulum segja í 10–15 ár til að taka eitthvert dæmi, en hefur seinustu 10–15 árin verið í fullu starfi. Þ. á m. getur verið fólk sem er komið að því að taka ellilífeyri núna og hefur búið við þá samninga að það fengi ellilífeyri í samræmi við starfshlutfall sitt núna, þ. e. við það að vera í fullu starfi. Þegar og ef þessi lög hafa verið samþykkt breytist það á einni nóttu. Þá verður tekið meðaltalsstarfshlutfall þess yfir starfsævina. Við getum tekið mjög einfalt dæmi. Einhver hefur unnið 15 ár í hálfu starfi hjá ríkinu, kannske við kennslu eða eitthvað slíkt, en síðustu 15 árin verið í fullu starfi. Þessi aðili er kominn að því að taka ellilífeyri. Hann veit ekki betur og hefur ekki vitað betur seinasta áratuginn eða svo en að hann muni fá lífeyrisréttindi miðað við störf sín eins og hann hefur unnið þau seinustu 15 árin. En með samþykkt þessa frv. mundi á einni nóttu lífeyrisréttur hans skerðast um 25%. Hér er um afturvirkni að ræða. Þessi hópur fólks hefur ráðið sig til ríkisins miðað við þau kjör sem voru á undanförnum árum. Ríkið hefur oft hagnýtt sér það í samningum við opinbera starfsmenn að lífeyrisréttur væri þar betri en á hinum almenna vinnumarkaði. Nú á að afnema þetta að þessu leyti. Þetta er í rauninni kjarni málsins. Hér er í fyrsta lagi um afturvirkni að ræða og í annan stað hefur þetta mikla röskun í för með sér fyrir þann hóp sem ég er hér um að ræða. Ég trúi reyndar að að líkindum sé meiri hluti fólks í þessum hópi konur sem hafa t. d. unnið í hálfu starfi hluta af starfsævinni vegna aðstæðna á heimilinu, vegna barnauppeldis, bústarfa og þess háttar sem gjarnan lenda frekar á konunum en körlunum þrátt fyrir alla okkar viðleitni til jafnréttis. Til að mæta þessu leggjum við til að gefinn verði aðlögunartími sem nemi fimm árum. Það er brtt. sem við leggjum til að verði samþykkt, þ. e. aðlögunartími upp á fimm ár til að þetta skelli ekki yfir á einni nóttu að þessi hópur fólks verði fyrir þessari réttindasviptingu. Í samræmi við þetta gerum við ráð fyrir að aftan við frv. bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða sem orðist þannig: „Þeir, sem orðnir eru sjóðfélagar við gildistöku laga þessara og eiga betri lífeyrisrétt skv. eldri ákvæðum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, skulu halda honum.“ Þessi setning gefur til kynna að ekki sé meginstefnan að hafa afturvirkni í réttindasviptingu eins og er þó í þessu frv. Hins vegar kemur næsta setning sem er þannig: „Það telst ekki skapa rétt skv. eldri lögum í þessu sambandi að starfshlutfall sjóðfélaga hækki eftir að 5 ár eru liðin frá gildistöku laga þessara.“ Með þessu móti mundi það ekki dynja yfir fólk á einni nóttu að fá réttindasviptingu, lífskjaraskerðingu af þessu tagi. Ég tel að þegar þessi breyting hafi verið við lýði í 5 ár hafi menn haft nægan tíma til að aðlaga sig hinu nýja kerfi. Sá hópur fólks, sem við í minni hl. höfum áhyggjur af, er fólk sem ég lýsti áðan og er búið að vinna kannske 30 ár hjá hinu opinbera, þar af kannske helming tímans, 10–15 ár, í hálfu starfi en seinustu 10–15 ár í fullu starfi og er að því komið að taka sinn ellilífeyri. Fyrirvaralaust eins og frv. er hér úr garði gert geta menn þarna misst mjög í réttindum sínum. Eins og ég gat um áðan var brtt. af þessum toga samþykkt í Ed. Alþingis í fyrra en málið náði síðan í heild sinni ekki fram að ganga og það er skýringin á því að þetta er hér enn til umfjöllunar. Í annan stað flytjum við brtt. varðandi það hvernig með skuti fara ef óeðlilegur dráttur verður á greiðslu lífeyris eða leiðréttingum á greiðslu lífeyris. Mér er kunnugt um dæmi um að orðið hafi mistök í þeim efnum og þegar kom að leiðréttingunni vildi Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins gera það upp krónu fyrir krónu þrátt fyrir alla þá verðbólgu sem hefur verið í landinu. Króna var borguð með tíeyringi, þ. e: 5 ára gömul króna var borguð með krónu dagsins í dag og var þá í rauninni tíeyringsvirði. Sem betur fer fékkst leiðrétting á þessu í því dæmi sem ég þekki en okkur þykir eðlilegt að fram komi og tryggt sé í lögum að þegar um slíka vangá sé að ræða sé greiðslan verðtryggð. Þess vegna flytjum við till. um að slíkt ákvæði komi inn í lögin og að ný mgr. bætist við 20. gr. sem orðist þannig: „Verði óeðlilegur dráttur á greiðslu lífeyris eða leiðréttingum á greiðslu lífeyris skal lífeyrissjóðurinn greiða það sem á vantar með verðtryggingu. Skal verðtryggingin miðuð við hækkun á lánskjaravísitölu frá þeim tíma er upplýsingar, sem rétt lífeyrisgreiðsla byggist á, hefði fyrst getað komið í hendur sjóðsins og til þess tíma er greiðsla fer fram.“ Hér er greinilega um öryggisatriði að ræða, réttlætisatriði, verið að hindra að nokkurn tíma komi upp sú hugmynd, sem ég lýsti áðan að hefði verið framkvæmd innan sjóðsins, að hafa af gömlu fólki verðmæti vegna þess að menn hefðu ekki staðið sig í því að standa í skilum með lífeyrinn. Lífeyrissjóðurinn hafði farið rangt að sjálfur og hafði svo verðmæti af gömlu fólki. Hér er sem sagt um ákvæði að ræða sem mundi tryggja að aldrei yrði reynt að láta fara fram slíkt uppgjör á lífeyrisgreiðslum þegar sjóðurinn sjálfur af vangá hefur gleymt að greiða lífeyrinn. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri þó að fylista ástæða kynni að vera til. Ég vænti þess að dm. sé ljóst hvað hér er um að ræða. Eins og ég gat um í upphafi felast í frv. ýmis ágæt ákvæði, en það er þessi hluti þess, þessi réttindasvipting annars vegar, sem við í minni hl. teljum að eigi að koma til móts við og leiðrétta með þeim hætti sem ég gerði grein fyrir. Okkar mat er að hættulegt sé fyrir löggjafann að láta þetta fram hjá sér fara eins og ekkert sé. Í annan stað er ákvæði um að tryggja að ef af vangá er ekki greiddur réttur lífeyrir á réttum tíma sé öruggt að þeir gömlu verði ekki snuðaðir í þeim viðskiptum við sjóðinn.



Herra forseti. Vegna brtt. minni hl. langar mig til að taka fram að þetta frv. er orðið til með þeim hætti að þríhliða samkomulag var gert á milli fjmrn., BSRB og BHM. Þetta er samkomulag sem ég tel rétt að virða og eðlilegt að verða við þessum réttmætu óskum þessara aðila og lögfesta það sem samkomulag varð um. Lífeyrismál okkar eru í hinum megnasta ólestri og eitthvert alvarlegasta misrétti í þjóðfélaginu er þetta hve eftirlaunarétturinn er misjafn. Sumir eiga aðild að verðtryggðum lífeyri, sumir ekki og sumir alls engum. Mér finnst ekki óréttlátt að miða lífeyri manna við unninn starfsdag. Að því er þeir gestir sem við kvöddum á okkar fund tíunduðu munu vera allmörg dæmi um að menn reyni að spila á þetta kerfi eins og það er núna. Fólk, sem hefur unnið hálfan daginn mestalla starfsævina, fer kannske allt í einu síðustu mánuðina áður en vinnu lýkur að vinna allan daginn í staðinn fyrir að náttúrlegra hefði kannske verið að menn léttu heldur á sér í ellinni. En fólk öðlast við þetta fyllsta Lífeyrisrétt jafnvel þó að ekki séu unnir nema örfáir mánuðir rétt fyrir starfslok allan daginn. Þó að vafalaust sé margt í brtt. hv. 3. þm. Reykn. og við viðurkenndum að þarna gæti verið um að ræða að einhverjir yrðu fyrir vonbrigðum þá taldi meiri hl. n. að ekki væru efni til að breyta frv.



Herra forseti. Meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. birtir nál. sitt á þskj. 977 þar sem nefndarmeirihluti leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Minni hl. n. var andvígur því ákvæði sem hér er verið að breyta en hreyfir ekki andmælum vegna þessarar breytingar. Þetta er breyting á lögum, sem samþykkt voru á Alþingi 30. mars s. l., sem gerir ráð fyrir að gefinn verði eins mánaðar frestur í ár til að fyrirtækjum gefist kostur á að nýta fjárfestingarsjóði eins og gert er ráð fyrir í þeim nýsettu lögum. Undir nál. meiri hl, n. skrifa Páll Pétursson formaður, Guðmundur Einarsson fundaskrifari, Friðrik Sophusson, Halldór Blöndal og Þorsteinn Pálsson, en minni hl. n. skipa þeir hv. þm. Kjartan Jóhannsson og Svavar Gestsson og munu þeir ekki skila nál. eins og fyrr er frá greint.



Herra forseti. Það er rétt að við skiptumst aðeins á við þetta og ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 957 um frv. til l. um lántöku Áburðarverksmiðju ríkisins. Þetta er nál. fjh.- og viðskn. Nefndin hefur athugað frv. á fundum sínum og leggur nefndin til að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir á þskj. 25. Guðrún Agnarsdóttir, sem sat fundi nefndarinnar, er einnig samþykk afgreiðslu málsins en með fyrirvara. Undir þetta skrifa Páll Pétursson, formaður og frsm., Svavar Gestsson, Friðrik Sophusson, Þorsteinn Pálsson og með fyrirvara Guðmundur Einarsson fundaskr., Kjartan Jóhannsson og Halldór Blöndal. Hér er um að ræða að lögfesta brbl. sem gefin voru út 30. mars 1983. Búið er að eyða þessum peningum sem þarna voru teknir og við leggjum til að þetta frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir á þskj. 25.



Herra forseti. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og kallað fyrir sig búnaðarmálastjóra, Bjarna Guðmundsson aðstoðarmann landbrh. og Tryggva Gunnarsson lögfræðing. Nefndin var sammála um að leggja til við deildina að frv. yrði samþykkt óbreytt. Fjarstaddur afgreiðslu málsins var Pálmi Jónsson. Steingrímur J. Sigfússon skrifar undir með fyrirvara.



Herra forseti. Landbn. Nd. hefur haft til meðferðar frv. til l. um breytingu á jarðræktarlögum nr. 65 31. maí 1976, með síðari breytingum. Frv. var rætt í nefndinni og komu til viðtals við nefndina Jónas Jónsson búnaðarmálastjóri, Bjarni Guðmundsson aðstoðarmaður landbrh. og Tryggvi Gunnarsson lögfræðingur landbrn. Nefndin mælir með samþykkt frv. eins og það kemur frá Ed. Fjarstaddur afgreiðslu málsins var Pálmi Jónsson. Tveir nm. skrifa undir með fyrirvara, Steingrímur J. Sigfússon og Bjarni Guðnason.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir þetta nál. með fyrirvara og ef ég hefði verið lengur á þingi hefði ég e. t. v. flutt brtt. En eins og öll aðstaða er og allur málflutningur hér á þinginu sá ég að það var gagnslaust. Hins vegar vil ég vekja athygli á stöku hlutum hér í frv., sem stinga í augu, a. m. k. þeim manni sem býr á þéttbýlissvæðinu og horfir svona úr nokkurri fjarlægð á þá hluti sem hér er upp taldir. Ég vil geta þess að góðkunningi minn einn fékk fyrir tveimur árum að gjöf frá bróður sínum einn hektara af landi hans. Þetta var eiginlega föðurarfur. Þegar hann ætlaði að fara að þinglýsa gjafabréfinu kom í ljós að hann þurfti að fá heimild hjá fjórum aðilum til þess að þetta gjafabréf væri gilt. Hann þurfti að fá uppáskrift hjá hreppsnefnd, jarðanefnd, Landnámi ríkisins og viti menn: stimpil frá ráðh. Þá fyrst gat hann þinglýst gjafabréfi fyrir þessum eina hektara sem hann fékk af föðurleifð sinni. Þetta er enn bætt og aukið í þessu frv. Það er dálítið annarlegt fyrir mig að lesa það að ef land er tekið til annarrar nýtingar en landbúnaðar, eins og segir hér í 12. gr. frv., þá þarf hvorki meira né minna en samþykkt fimm aðila; þ. e. það á enn að auka á þetta. Vinur minn gekk fyrir fjóra aðila. Nú eru þeir orðnir fimm. Það þarf samþykki ráðh., enda hafi áður verið samþykkt af viðkomandi jarðanefnd og sveitarstjórn og fyrir liggi umsögn Skipulags ríkisins og Búnaðarfélags Íslands. Drottinn minn dýri: Hvers konar apparat er þetta eiginlega? Á sama hátt er þetta allt njörvað niður ef einhver aðili ætlar að endurbyggja eyðijörð, og lofsvert sé það framtak að leita unaðar í náttúrunni. En það er fyrirhöfn að finna unaðinn því að það þarf hvorki meira né minna en samþykki landbrn., sveitarstjórnar og jarðanefndar til viðbótar við umsögn Búnaðarfélags Íslands og Framleiðsluráðs landbúnaðarins. Hvers konar kerfi er verið að setja hérna yfir þjóðina? Og þetta er á öllum sviðum. Það er ekki hægt að hreyfa sig hér í landinu nema að fá uppáskrift frá fimm aðilum, og svo þarf einhvern stimpil frá ráðh. ef hann Bjarni Guðnason ætlar að fá sér kartöfluhektara fyrir austan fjall. Hvers konar kerfi er þetta? Það er þetta sem er ástæða til að vekja athygli á, hvernig komið er fyrir þessum landbúnaði hér. Það er ekki furða að landbúnaðarvörur séu dýrar. Uppgjafabændur sitja við stimpla og stimpla fyrir þá sem enn eru í ræktinni. Þetta er ekkert smáræðis stimplasamsafn. Og hverjir eru að þessu og fyrir hverja? Hvernig skyldi þetta vera í Sovét? Einhver sagði: Sovét-Ísland, hvenær kemur þú? Óskalandið. En við erum þegar komnir í það land. Viti menn, það þarf fimm stimpla til þess að geta hreyft sig hér í landinu. Og þetta snertir allar hreyfingar innan landbúnaðarins: Eyðijörð, fimm stimpla, fá hektara undir sumarbústað, fimm stimpla, fá nýtt býli, fimm stimpla. Þetta er alveg dásamlegt kerfi. Það er eitthvað unaðslegt við þetta. En það eru margar hliðar á þessu máli. Fyrir utan það, sem mér þykir sárast, ófrelsið sem er með þessu. Ég vil í burtu svona sóðaskap. Eiga einstakir hagsmunahópar að geta sagt mönnum fyrir um hluti af þessu tagi? Ég segi nei. Og fyrir utan ófrelsið þá er fólginn í þessu svo mikill misskilningur, að ógleymdu því að auðvitað borgar almenningur þetta. Þetta skýrir ýmislegt. Það kostar eitthvað að halda uppi svona kerfi. Og svo hitt: Er heimilt í þessu þjóðfélagi að einhver ákveðin - ég vil segja landeigendastétt geti á þennan hátt haldið fólki í þéttbýlinu frá landnýtingu. Á það ekki að geta komið sér upp húsnæði í sveitinni án þess að þeir aðilar sem þar eru fyrir ákveði slíkt? Ég vil benda ykkur á að ef góður bóndi og gildur kemur til Reykjavíkurborgar getur hann keypt hér allar hallir eins og hann vill og hvar sem hann vill ef hann hefur peninga og stendur í skilum. Við setjum engin skilyrði fyrir slíku. En ef ég ætla að fara austur fyrir fjall, drottinn minn dýri, ég þarf að hafa fimm stimpla. Og hvað varðar neytandann er spurningin í raun og veru: Er landbúnaðurinn og land þjóðarinnar einkamál bænda? Ég vil bændum allt hið besta. Ég elska bændur. En svona lagað kann ég ekki við. Það er beinlínis verið að skipta þjóðinni í tvo hópa, þá sem eiga landið, þá sem geta ráðið landinu og setja skilyrði fyrir hina sem hafa áhuga á að eignast land. Þetta gera þeir í nafni framleiðslunnar. En framleiðslan er ekki maðurinn. Svona sóðakerfi er skammarlegt. Ég skil ekkert í Sjálfstfl. Að vísu er hann nú allur buxnalaus um þessar mundir svo að það er ekki mikils að vænta úr þeirri átt. En hvað er með þennan svonefnda frjálshyggjuflokk? Þeir eru alveg komnir yfir í þann mjöð sem heitir kókómjólk og mangó og skemmdar kartöflur.  Eitt skemmtilegt dæmi um hvað þessir elskendur ráða og kerfa og stimpla aðhafast er það sem ég heyrði í útvarpinu í gær: að hæstv. landbrh. hafði skipað sjö manna nefnd til þess að athuga leyfi handa innflytjendum vegna 150 tonna af kartöflum, sem er víst vikuskammtur hér í búðum. Sjö manna nefnd skyldi það vera. Það eru sjö stimplar.  Öll landbúnaðarmálin eru bersýnilega komin í algert óefni af misskilningi íhaldssamra hagsmunahópa. Hér má ekkert hreyfa. Það vantar alla víðsýni til þess að taka rétt á málunum. Þetta birtist á öllum sviðum í landbúnaðarmálum. Jafnvel þegar verið er að selja skemmdar kartöflur í búðum og fulltrúi þessara skemmdu kartaflna er spurður hvort honum þyki eðlilegt að allar þessar kartöflur séu settar í 1. flokk, þó að þriðjungurinn sé víslega og sannanlega skemmdur og henti svínum, þá svarar þessi ágæti fulltrúi landbúnaðarins: Já, það er fullkomlega eðlilegt, vegna þess að ef við settum eitthvað af þessu í 3. flokk, þá mundu niðurgreiðslurnar aukast. Þetta eru vinnubrögðin. Og það er ekki einu sinni beðið afsökunar á þessu sóðakerfi hér. Þetta er Sovét-Ísland sem fulltrúar bændastéttarinnar eru að koma hérna á þjóðina. Já, þetta er skemmtilegt, hv. þm. Ég ætla ekki að flytja brtt. af því að sóðaskapurinn er svo mikill að ég yrði að skrifa heila bók og það yrði að gerbreyta öllu. Hugsunarhátturinn er þannig að mér er ofvaxið að ráðast á svona kerfi. En ég vil beina því til annarra manna hér, ég tala nú ekki um buxnalausa flokkinn, hvort hann hafi ekki hug á því að staldra við og athuga þetta kerfi, sem er verið að búa til í þjóðfélaginu, reyna að athuga hvað er að gerast. Það fljóta allir sofandi að feigðarósi í þessum efnum. Það gefast allir upp. Ég tala nú ekki um Alþýðubandalagsveslingana sem alltaf eru að reyna að hirða eitt atkv. hér og þar á landsbyggðinni og eru búnir að týna öllum áttum. Þeir eru vegvilltir, eins og félagi minn Karvel Pálmason mundi segja. Það eru öll stefnumið niðurbrotin hér á þinginu. Það er verið að karpa sífellt um smáhluti og það er eins og allir flokkar séu búnir einhvern veginn að missa áttir. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka síðasta ræðumanni fyrir skemmtilega ræðu. Mér fannst hún vera skemmtileg en mér fannst hún ekki skynsamleg. Það er gott og blessað að efla gott samstarf á milli borgarbúa og sveitafólks og ég held að við ættum öll að reyna að vinna að því eftir því sem við mögulega getum. Það stendur a. m. k. ekki á bændum að reyna að koma því góða samstarfi á. Við eigum auðvitað að lifa saman í þessu landi og fara vel með það og nýta það með skynsamlegum hætti og það er mesti misskilningur að hugsa sér að landeigendur eigi að loka landinu fyrir umgengni annarra borgara í þjóðfélaginu. Hitt er svo aftur annað mál, að það er skynsamlegt að skipuleggja landbúnaðarframleiðsluna. Við eigum við verulegan vanda að stríða núna vegna þess að við höfum verið of duglegir og framleitt óþarflega mikið. Það er nauðsynlegt að reyna að framleiða mátulega fæðu handa þjóðinni af kjöti og mjólk- og kartöflum, ekki má gleyma þeim. Hv. þm. Bjarni Guðnason sagði að landbúnaðarmál væru komin í óefni. Það er nokkuð til í því. Þetta óefni er kannske til orðið ekki síst vegna þess frelsis sem menn hafa haft til að framleiða hver eftir sinni getu. Þeir hafa dugað til að framleiða meira en þjóðin hefur verið tilbúin að kaupa. Það er áreiðanlegt að hv. þm. Bjarni Guðnason mundi vera velkominn með sumarbústað sinn í hverja sveit. Ég ímynda mér ekki að honum yrði nokkurs staðar úthýst. En það væri kannske ekki alveg sama hvar hann setti sumarbústaðinn eða hvað margir slíkir kæmu eða hvernig þeim væri fyrir komið í landinu. Þess vegna er ekkert óeðlilegt við það þó að leitað sé til skipulagsyfirvalda um það hvar þeir eru settir og uppáskrift fengin áður en hann reisti þá. Ef hv. þm. Bjarni Guðnason ætlaði að fara að hefja sauðfjárbúskap fyrir austan fjall eða koma sér upp kúm á landi, sem hann kynni að eignast þar, þá er ekkert óeðlilegt að athugað yrði áður en hann hæfi framleiðsluna hvað hann ætlaði við hana að gera og hvaða möguleikar væru til að koma henni í verð. Það er víðar ófrelsi en í sveitinni. Ég er næstum því viss um að ef hv. þm. Bjarni Guðnason ætlaði að byggja bílskúr á lóð sinni hér í Reykjavík, hlyti hann að þurfa að leita til borgaryfirvalda og skipulagsyfirvalda til þess að fá stimpil upp á það að hann mætti byggja bílskúrinn. 
            



Virðulegur forseti. Ég vil gera aths. við það að forseti tók þetta mál á dagskrá og lauk umr. án þess að gera mér aðvart. Ég sat þó í mínu sæti í Ed. eins og lög gera ráð fyrir. Að höfðu sambandi við skrifstofustjóra Alþingis hef ég leyfi hans til að segja, að þessi málsmeðferð er ekki bara óvenjuleg, en ekki skv. venjum eða þingsköpum. Hafði ég því hugsað mér að draga frv. út af dagskrá, en mun ekki gera það eins og málum er nú háttað að höfðu samráði við forsrh.