Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist eftirfarandi bréf: „Reykjavík, 25. okt. 1976. Formaður þingflokks Framsfl. hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Samkv. beiðni Jóns Skaftasonar, 4. þm. Reykn., sem nú er erlendis í opinberum erindum, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að vegna forfalla 1. varamanns taki 2. varamaður Framsfl. í Reykjaneskjördæmi, Ragnheiður Sveinbjörnsdóttir bæjarfulltrúi, sæti á Alþ. í fjarveru hans. Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Ragnhildur Helgadóttir, forseti Nd. Til forseta Sþ Þá hefur borist eftirfarandi símskeyti frá Keflavík: „Skrifstofa Alþingis, Reykjavík. Vegna sérstakra ástæðna get ég ekki tekið sæti Jóns Skaftasonar alþm. í fjarveru hans. Gunnar Sveinsson.“ Undirskrift staðfestir Erla Sveinsdóttir símavörður. Það þarf ekki að rannsaka kjörbréf frú Ragnheiðar, hún hefur áður setið á Alþ., og býð ég hana velkomna til starfa.



Herra forseti. Sumarið 1975 var bændum óvenju óhagstætt til heyskapar um meginhluta landsins eða allt frá sunnanverðum Austfjörðum vestur og norður um land austur til Skagafjarðar. Með hliðsjón af því erfiða ástandi, sem var afleiðing óþurrkanna og kom fram í litlum og lélegum heyforða á þessu svæði, flutti ég hér á Alþ. till. til þál. um rannsóknir og áætlanagerð um heyverkunaraðferðir. Till. var samþ. 18. maí s.l. og er þál. svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hún hlutist til um að Rannsóknastofnun landbúnaðarins efni til frekari rannsókna á heyverkunaraðferðum með það fyrir augum að finna með hverjum hætti hagkvæmast verði staðið að heyskap, enda verði fjármagn veitt til verkefnisins á fjárlögum.“ Eftir að þessi till. var samþ. hafa fjölmargir einstaklingar, leikir og lærðir, haft samband við mig og hafa sumir spurst fyrir um framkvæmd till., en aðrir komið fram með hvers konar till. um lausn á vandamálum sem þessum. Öllum þessum aðilum hef ég stefnt til Rannsóknastofnunar landbúnaðarins til þess að fá upplýsingar þar um framkvæmdina. M.a. hefur mér borist till., sem samþ. var á Fjórðungsþingi Norðlendinga og er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Fjórðungsþing Norðlendinga, haldið á Siglufirði 30. ágúst til 1. sept. 1976, beinir því til Búnaðarfélags Íslands og Rannsóknastofnunar landbúnaðarins að auknar verði rannsóknir og leiðbeiningar á mismunandi heyverkunaraðferðum.“ Þá þykir mér rétt að vitna hér einnig til þess, að sama dag og till. mín var samþ. á Alþ., hinn 18. maí s.l., kom hópur manna saman til fundar í húsi Vatnsveitu Reykjavíkur og ræddi um varmadælutækni og hugsanleg áhrif hennar á þjóðarhag og væri þá líklegast að hagnýta þá tækni við t.d. húsahitun, almennan iðnað, súgþurrkun heys, fiskiðnað o.fl. Og 9. júní 1976 skrifar svo Jónas Elíasson prófessor við verkfræði- og raunvísindadeild Háskólans bréf til Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, sem er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Hér með sendist yður erindi umræðuhóps um varmadælutækni varðandi súgþurrkun. Þessi viðræðuhópur hefur starfað um hríð. Innan hans eru ekki sérfræðingar í heyverkun, en hópurinn telur að með samstarfi við þá séu góðir möguleikar á að bæta súgþurrkunartæknina án verulegs kostnaðarauka. Sé áhugi á þessu samstarfi fyrir hendi er hópurinn til viðræðu um nánari framkvæmdaatriði málsins, tæknileg og kostnaðarleg. Virðingarfyllst, Jónas Elíasson prófessor.“ Nú hefur það gerst, sem mönnum er í fersku minni, en sjaldan hendir, að óþurrkar hafa herjað að nýju sömu byggðarlög sumarið 1976 og harðast urðu úti sumarið áður. Það er því tvíaukin þörf fyrirbyggjandi aðgerða af hálfu hins opinbera samfara því að leysa bráðan vanda þeirra sem ekki þola slík endurtekin áföll, en það er önnur saga. Ég vil einnig nú láta það koma hér fram, að rannsóknir, sem farið hafa fram á vegum Rannsóknastofnunar landbúnaðarins á fóðurgildi heys frá sumrinu í sumar, benda allar til þess að heyin séu að þessu sinni snöggt um verri heldur en þau voru í fyrra og það svo að um Suðurland muni ekki vera nema fjórðungur heyjanna sem má telja að sé sæmilegt að notagildi. Þess vegna hef ég leyft mér að leggja fram fsp. til hæstv. landbrh. sem er svo hljóðandi: „Hvað líður framkvæmd þál., sem samþ. var á síðasta Alþ., um rannsóknir og áætlanagerð um heyverkunaraðferðir?“



Herra forseti. Út af fsp. þeirri á þskj. 27, sem hv. 6. þm. Suðurl. var að tala hér fyrir, vil ég gefa eftirfarandi svar, en það er samið af Ólafi Guðmundssyni deildarstjóra hjá Rannsóknastofnun landbúnaðarins sem vinnur að þessum málum í samstarfi við Hvanneyrarskólann: Reynt var að efla þessar rannsóknir sem mest með tilliti til þáltill. um auknar rannsóknir á heyverkun sem samþ. var á Alþ. s.l. vor. Lagðar voru fram till. um starfs- og fjárhagsáætlun fyrir árið 1977, þar sem m.a. var beðið um leyfi til að ráða sérfræðing í heyverkun, en enginn slíkur er nú í fullu starfi við bútæknideildina. Þessi beiðni var strikuð út og er ekki í fjárhagstill. þeim sem nú liggja fyrir Alþ. Fyrir liggur margra mánaða vinna við uppgjör úr þeim tilraunum sem gerðar hafa verið að undanförnu, en enginn starfskraftur til þess að vinna það verk. Það er útilokað að auka rannsóknir í heyverkun, bæði vegna votheys- og þurrheysverkunar, nema til þess fáist starfskraftur, þ.e.a.s. sérfræðingur og rannsóknamaður. Reynslan s.l. sumar sýnir að óþurrkakaflar valda þjóðarbúinu tapi sem nemur hundruðum millj. kr. á ári. Margir möguleikar virðast vera fyrir hendi til þess að bæta heyverkun og þurfa þeir rannsóknar við. Kaupa þarf tæki og koma upp heygeymsluaðstöðu og innréttingum, t.d. ýmsum tegundum af votheysgeymslum, tækni við losun heyja og flutning á fóðurgang, tæknibúnað við súgþurrkun, varmadælutækni o.fl. Auk þess þarf að prófa miklu betur tæki fyrir votheysog þurrheysöflun. Vegna þess, hve brýnt þetta vandamál er og hversu illa bændur eru búnir til að mæta vandamálunum, verður að taka á þessu af alvöru og kaupa nauðsynlegan tæknibúnað og ráða lágmarksstarfslið til heyverkunarrannsókna. Því var lagt til við Alþ. að veitt fé til þessara rannsókna á árinu 1977 yrði sem hér segir: Sérfræðingur í heyverkun 2 millj. Rannsóknarmaður honum til aðstoðar 1.5 millj. Fjármagn til kaupa á tækjabúnaði og mælitækjum sem komið yrði fyrir á Hvanneyri, Hesti og e.t.v. öðrum tilraunastöðum 8 millj. kr. Ýmis rekstrargjöld, ferðakostnaður o.fl. 1.5 millj. Alls 13 millj. kr. Til viðbótar þessu vil ég svo geta þess sem gert hefur verið Á sumrinu 1976 var unnið að heyverkunartilraunum í samvinnu við Bændaskólann á Hvanneyri svo sem hér segir: Áhrif sláttutíma og verkunar á gildi þurrheys til fóðrunar: Samanburðarliðir: Snemmslegið vel þurrt og verkað hey, hrakið, komið í hlöðu. Síðslegið, vel þurrt, verkað. Ákvarðanir gerðar á verkunartapi og efnisinnihaldi, fóðrunartilraunir gerðar á sauðfé næsta vetur. Breytingar á fóðurgildi heys frá slætti til gjafar: Mælingar á rúmlega 20 bæjum. Tilgangur þessara rannsókna er að mæla þær breytingar sem verða á fóðurgildi og fóðurmagni frá því að grös eru slegin þar til þau eru fullverkuð og búin til fóðrunar. Rannsóknir þessar voru framkvæmdar hjá bændum á 30 stöðum s.l. samar, en úrvinnslu er ekki að vænta fyrr en efnarannsóknir hafa verið gerðar á heyjunum við gjafir nú í vetur. Sláttutími með tilliti til veðurfars: Tilgangur rannsókna er sá að kanna, hvort affarasælt sé að slá niður gras á æskilegu þroskastigi í vætutíð og láta það bíða þurrks í sláttuskárum eða láta sláttinn biða þurrvirðis og taka þá áhættu að grasíð spretti úr sér. Þýðing heymúga í þurrkatíð: Tilgangur að kanna tap á fóðurefnum í heyi sem annars vegar liggur flatt. en hins vegar sett í múga. Hitun í heyböggum: Mæling á hitamyndun og þyngdarbreytingu í heyböggum sem voru geymdir úti á velli. ýmist flatir eða í stökkum Tilgangurinn er að mæla fóðurrýrnun heysins. Hitamyndun í lausu og bundnu heyi í hlöðu: Tilgangur tilraunarinnar er að mæla rýrnun á fóðurgildi heys af völdum hitamyndunar í hlöðu. Fóðurrýrnun við hrakning: Tilgangur tilraunarinnar er að kanna hvernig loftstraumar frá súgþurrkunarkerfi haga sér í baggastæðu. Notagildi súgþurrkunar með köldu lofti í vætutíð. Votheystilraunir: Gerður var samanburður á votheysverkun mismunandi grastegunda, annars vegar snemmsleginna og hins vegar síðsleginna. Gerðar mælingar á verkunartapi og fóðurgæðum. Nú standa yfir tilraunir um fóðrun sauðfjár á þessu heyi. Íblöndunarefni í hey: Gerðar voru athuganir á áhrifum íblöndunarefnis í bundið hey, en efni þetta á að draga úr myglumyndun í því. Súgþurrkunarblásarar: Nú í haust hafa staðið yfir mælingar á afköstum og notagildi súgþurrkunarblásara, en niðurstöður þeirra mælinga verða til leiðbeiningar fyrir þá sem gera áætlanir um stærð og gerð súgþurrkunarkerfa í hlöðum. Vinnurannsóknir varðandi verktækni við heyverkun: Gerðar hafa verið rannsóknir á þessu ári og undanfarin ár. Nýlega hafa birst ritgerðir um efni við flutning heyfóðurs úr geymslu á fóðurgang og/eða í jötu, og kemur þar m.a. fram samanburður á vinnu við þurrhey og vothey. Í þessu sambandi hafa verið gerðar prófanir á mismunandi tæknibúnaði til þess að leysa þessi verk. Áður hafa farið fram vinnurannsóknir varðandi mismunandi tækni við öflun heyja, bæði þurrheys og votheys. Hraðþurrkun heys við jarðhita: Gerðar voru frumathuganir varðandi hraðþurrkun heys við jarðhita og fékkst til þess aðstaða í þangverksmiðjunni á Reykhólum 13. og 14. sept. s.l. Þá eru hér framtíðarverkefni á þessu sviði: Á sviði heyverkunar bíða ýmis vandamál úrlausnar. Afkoma við heyskap með hliðsjón af veðurskýrslum og sprettu er verkefni sem þyrfti að sinna meira. Tilraunum með tæknibúnað við súgþurrkun á heyi þarf að efla, bæði að því er varðar súgþurrkunarkerfið sjálft og þurrkunargetu loftsins, t.d. við upphitun þess. Á sviði votheysverkunar eru ýmis vandamál óleyst, ekki síst í sambandi við vinnuaðstöðu, verktækni í gripahúsum. Tilraunir með hagnýtingu innlendra orkugjafa við hraðþurrkun heys eru verkefni sem aðkallandi er að sinna í auknum mæli. Eitt meginverkefni bútæknideildarinnar er prófun búvéla. Á þessu ári hafa deildinni borist 18 landbúnaðartæki til prófunar og er æðimikið starf bæði við framkvæmd þeirra prófana og úrvinnslu og skýrslugerð. Þá vinnur bútæknideildin í vaxandi mæli að tilraunum varðandi vinnuaðstöðu og verktækni í útihúsum og starfsaðferð sérfræðinga hjá bútæknideild á því sviði. Á s.l. sumri og undanfarin ár hefur sérfræðingur ásamt aðstoðarmanni starfað í 2– 3 mánuði á ári að heyverkunartilraunum og er það alls ófullnægjandi. Allmikið hefur verið framkvæmt af tilraunum, en ekki hefur tekist að vinna jafnharðan úr niðurstöðum vegna mannfæðar, en við deildina starfa nú þrír fastráðnir menn. Liggur þannig fyrir margra mánaða vinna við uppgjör þessara tilrauna, þó að reynt hafi verið eftir megni að gera grein fyrir helstu niðurstöðum á fundum með ráðunautum og bændum. Allir, sem hafa kynni af landbúnaði, gera sér grein fyrir því að öflun heyja er undirstaða undir búrekstri eins og hann er rekinn víðast hvar hér á landi og því auðsætt að rannsóknir á fóðurverkun verða að haldast í bendur við nýja verktækni sem kemur fram á sjónarsviðið. Í því sambandi má hafa í huga að heyframleiðslan á ári mun vera 350–400 þús. tonn miðað við þurrhey, og með núverandi verðgildi má meta heyfenginn á öllu landinu um 8 milljarða kr. Má af þessu ráða að það varðar miklu fyrir þjóðarbúið hvort vel eða illa tekst til um öflun heyjanna. Þessu til viðbótar vil ég segja það, að landbrn. hefur óskað eftir því við þá n., sem vinnur að heykögglaverksmiðjuathugunum og uppbyggingu þeirra, að hafa þetta mál einnig til meðferðar, auk þess sem rn. hefur óskað eftir áframhaldandi starfi hjá Rannsóknastofnun landbúnaðarins, í bútæknideildinni. Landbrn. óskaði eftir fjárveitingum til þessa verks við gerð fjárl. fyrir árið 1977 og mun beita sér fyrir því við fjvn. Alþ. að fjárveiting verði tekin upp til þess að vinna að þessum verkefnum, því að þetta svar sannar að brýna nauðsyn ber til þess að leggja meiri vinnu og meiri rannsóknir í heyverkunarmálin heldur en gert hefur verið til þessa. Ég vona að þetta svar nægi hv. fyrirspyrjanda.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans og upplýsingar sem komu fram í bréfi Ólafs Guðmundssonar fulltrúa. Það kemur mér ekkert á óvart sem þar kemur fram, að það þurfi fjármuni til þess að koma fram þeim rannsóknum sem nauðsynlegar eru. Það kemur mér heldur ekki á óvart eftir sumarið í sumar og eftir reynsluna af sumrinu í fyrra einnig að tap vegna óþurrkanna og þess, hvernig bændur hafa möguleika á að standa að heyskap, skuli nema hundruðum millj. kr. Það má því segja að það komi manni kannske meira á óvart, að það skuli vera sérstakir erfiðleikar á því að fá eitthvert fjármagn inn á fjárlög til þess að sinna þessu brýna verkefni sem mundi vissulega geta leitt af sér björgun á þeim verðmætum svo að nemur hundruðum milljóna króna. Eins og fram kom í svari ráðh., þá beinist margra hugur að því að fara meira inn á votheysverkun heldur en gert hefur verið, og ég er ekkert í vafa um að það er verulegt atriði til bjargar að gera það. En það er einnig á því sviði margt ógert til þess að sýna fram á, á hvern hátt verði best staðið að votheysgerð. Mér þykir eftirtektarvert að leiðangrar, sem gerðir voru af Rannsóknastofnun landbúnaðarins norður í Strandasýslu, bæði seinni partinn á s.l. vetri og eins í sumar, sanna manni að það er ekki sama hvernig að votheysverkuninni er staðið, og það þarf einnig að huga að því, hvers konar gras er verið með í votheysverkuninni. Það lítur út fyrir það, eftir því sem þessir rannsóknarmenn frá Rannsóknastofnuninni segja að grasið á Ströndum sé blaðríkara heldur en það er um Suðurland og það sé ein af skýringunum á því, að votheysverkun er vinsælli þar í sveit heldur en um Suðurland. Það er annað líka sem er mjög nauðsynlegt að kanna og meta þegar um votheysgjöf er að ræða, að hversu miklu leyti er hægt að nota vothey til fóðrunar. Það virðist vera nokkurn veginn fullsannað, að það er mögulegt að fóðra sauðfé algerlega á votheyi, gefa því það eingöngu. Hins vegar hafa verið gerðar tilraunir með það, hversu mikið sé hægt að hagnýta það til að fóðra kýr, og það hefur verið gerð um það tilraun, en enn þá vantar mannafla til að gera upp þá tilraun. Útlit er fyrir að kýr þurfi að éta um 60 kg af votheyi á sólarhring, en það virðist vera erfiðleikum bundið að fá þær til að éta meira en 25–30 kg. Þess vegna hygg ég að þar sem um verulega mjólkurframleiðslu er að ræða, þá muni votheysverkunin ekki geta fullnægt þeim heyöflunarmöguleikum sem þeir menn þurfa að hafa sem búa með kýr. Þetta og margt fleira þarf að rannsaka í þessu efni, og ég vænti þess fastlega, sem raunar kom fram í svari hæstv. landbrh., að hann hlutist til um það að fé fáist til rannsókna á heyverkun og notagildi hinna ýmsu aðferða. Ég vona að ekki þurfi fleiri óþurrkasumur til þess að við hér á Alþ. getum sameinast um að hrinda fram umbótum í þessum málum.



Herra forseti. Á undanförnum árum og þó sérstaklega tveim síðustu hafa miklar og almennar umr. átt sér stað um skattamál og þá skattalöggjöf sem gildandi er í landinu. Ég skal ekki fara út í umr. um það hér. En jafnframt þessum umr. hafa einnig átt sér stað miklar umr. um framkvæmd skattalaga milli hinna einstöku skattumdæma í landinu. Sérstaklega hefur borið á að eitt skattumdæmi landsins, þ.e.a.s. skattumdæmi Vestfjarða, hefur verið mikið í sviðsljós í þessu sambandi og opinbert a.m.k. hefur það verið gert í umr. um skattheimtu og skattálagningu. Í sept. s.l. var haldinn aðalfundur Búnaðarsambands strandamanna sem m.a. ályktaði um þessi mál, og þar er að vonum kveðið fast að orði eins og vestfirðinga er siður og ekkert undan dregið í ályktunum þeirra og orðum um það. hvað þeim virðist vera að gerast og hafa gerst í skattheimtu að því er bændastéttina varðar og Búnaðarsambandið á undanförnu ári á Vestfjörðum. Þó að ég hafi hér haft á orði þessa ályktun, þá hef ég sjálfur orðið fyrir því persónulega að aðferðum er beitt í skattheimtu á Vestfjörðum að því er varðar álagningu og frádrátt ýmsan sem ekki virðast gerast í öðrum skattumdæmum hér á landi, að því er ég best veit. annars staðar en á Vestfjörðum. Ég skal þó ekki gera það dæmi að umtalsefni nú, en vísa til þeirrar ályktunar sem gerð var á aðalfundi Búnaðarsambands strandamanna 12. og 13. sent. s.l. og skýrir allvel, að ég held, hugarfar skattþegna á Vestfjörðum almennt til þeirra vinnubragða, vil ég segja, sem virðist beitt í skattheimtu þar. Ég hef því leyft mér að leggja fram á þskj. 17 fsp. til hæstv. fjmrh., sem hljóðar svo: „1. Eru í gildi samræmdar reglur milli skattumdæma um framkvæmd skattalaga? 2. Ef svo er, liggja þá fyrir upplýsingar um hvort framkvæmd slíkra reglna er með sama hætti í öllum skattumdæmum landsins, þannig að ljóst sé hvort allir skattþegnar sitji við sama borð varðandi framkvæmdina, t.d. að því er varðar frádrátt vegna viðhalds íbúðarhúsnæðis svo dæmi sé nefnt. 3. Ef slíkar reglur eru til, eru þær þá heimilar almenningi til upplýsinga?“ Ég held að það sé nauðsynlegt að við skattborgararnir fáum um það að vita með hvaða hætti skattarnir eru framkvæmdir. Við vitum um hina mjög svo ójöfnu aðstöðu sem gefin er í gildandi skattalögum, óréttlæti og ójöfnuð. En þegar þar við bætist að framkvæmd skattalaga milli hinna ýmsu skattumdæma virðist vera með þeim hætti að það er ekki sama hvar viðkomandi skattþegn er búsettur á landinu, þá fyrst kastar tólfunum. Það er því nauðsynlegt að fá um það upplýsingar, hvort í gildi eru reglur um samræmdar starfsaðferðir hinna ýmsu skattumdæma í landinu. Ég vænti þess að við fáum í svari hæstv. fjmrh. vitneskju um þetta. Ég vænti þess, að slíkar reglur séu til og svarið verði í þeim dúr, hins vegar hafi það einungis gerst, að það hafi skort samræmingu á framkvæmd laganna hjá hinum ýmsu skattstofum. En við bíðum og sjáum hvað setur, hvað felst í svari hæstv. ráðh. hér um.



Herra forseti. Þegar sú fsp., sem hér er til umr., hafði komið fram á hv. Alþ. ritaði ég ríkisskattstjóranum, sem er æðsti embættismaður skattamála í landinu, bréf og óskaði grg. hans varðandi þá fsp. sem lögð hafði verið fram. Ég taldi eðlilegt og rétt að hann sem ríkisskattstjóri gerði grein fyrir þessum atriðum, enda kunnugastur sem, eins og ég sagði áðan, æðsti embættismaður skattamálanna. Ég hef síðan fengið þá grg. og leyfi mér að lesa hana hér upp, með leyfi hæstv. forseta. Svar ríkisskattstjóra við 1. spurningunni er já, og hann bætir við: „Undirstaða þessa er vitanlega skattalöggjöfin og reglugerðir í sambandi við hana, svo og almennar reglur sem fram koma í leiðbeiningum við útfyllingu skattframtals og í starfsreglum og leiðbeiningum viðkomandi endurskoðun skattaframtala sem útgefnar eru ár hvert af ríkisskattstjóra. Enn fremur sendir ríkisskatt stjóri skattstjórum ótalinn fjölda ýmissa upplýsinga og fyrirmæla um ýmis tiltekin atriði eftir því sem ástæður eru til. Hér getur verið um að ræða ýmis túlkunaratriði eða fyrirmæli vegna lagabreytinga, reglugerðarbreytinga, dóma, úrskurða ríkisskattanefndar og ýmissa tilfallandi úrlausnarefna sem sum hver eru tengd ákveðnum fsp. skattstjóra eða annarra aðila. Enn fremur má geta þess, að ríkisskattstjóri heldur fundi með öllum skattstjórum einu sinni til tvisvar á ári.“ Sem svar við 2. fsp. segir ríkisskattstjóri: „Samkv. 1. mgr. 42. gr. skattalaga skal ríkisskattstjóri hafa eftirlit með störfum skattstjóra og gæta þess að samræmi sé í störfum þeirra og skattaákvörðunum. Hann skal setja þeim starfsreglur og verklagsreglur og kynna þeim dóma og úrskurði sem þýðingu hafa. Þessari skyldu sinni fullnægir ríkisskattstjóri með því sem að framan var getið í svari við 1. spurningu. Öll framkvæmd við álagningu tekjuskatts og eignarskatts er í höndum skattstjóra, sbr. ákvæði 37. gr. skattalaga, og á þeirra ábyrgð. Ríkisskattstjóri hefur enga heimild til afskipta af því, hvernig hver skattstjóri um sig skipuleggur og vinnur verkefnið. Það getur því verið misjafnt milli skattstjóra hversu ítarlega farið er í einstök atriði og hve mörg og þá hvaða atriði eru afgreidd fyrir útkomu skattskrár og hver á síðara stigi úrvinnslu. Til enn frekari áherslu á samræmingu starfa skattstjóra skulu kæruúrskurðir upp kveðnir af skattstjórum sjálfum eða af þeim starfsmönnum þeirra sem fengið hafa sérstakar heimildir ríkisskattstjóra til þessa starfs. Ljóst má vera að hundruð og jafnvel þúsundir atvika og atriða rísa upp í meðferð skattframtala sem eigi er hægt að setja um fastar og fyrir fram ákveðnar reglur. Hér er fyrst og fremst um að ræða einstaklingsbundin mats- og úrskurðaratriði. Sem dæmi má nefna ákvörðun um hvenær heimila skuli sérsköttun barns, hvort og þá hvenær tekjur giftra kvenna falli undir meðferð 2. eða 3. mgr. 3. gr. skattalaga, hvort, hvenær og að hve miklu leyti fæðishlunnindi og ýmis önnur hlunnindi eru skattskyld, mat á ýmsum atriðum í sambandi við atvinnurekstur sem rekinn er af einstaklingum og skiptum sameignarfélögum og jafnvel óskiptum, hvaða tekna- og útgjaldaliðir snerta einstaklinginn sem einkaaðila annars vegar og atvinnurekstur hans hins vegar. Í þessum tölulið fsp. er sérstaklega vikið að samræmingu varðandi frádrátt vegna viðhalds íbúðarhúsnæðis. Eins og kunnugt er var ákvæðum 25. gr. reglugerðar nr. 245/1963 breytt með reglugerð nr. 228/1971 og S55/1972 á þann veg, að viðhaldskostnaður íbúðarbúsnæðis var bundinn við ákveðinn hundraðshluta af fasteignamatsverði íbúðarhúsnæðis í stað raunverulegs viðhaldskostnaðar. Þessi heimild var fyrir hendi samkv. 2. mgr. e-liðar 15. gr. l. nr 68/1971 og hafði verið fyrir hendi a.m.k. síðan 1935, sbr. a-lið 10. gr. l. nr. 6/1935, þótt hún hafi ekki verið notuð af fjmrh. fyrr en við skattlagningu skattárið 1971. Þetta bindingarákvæði var svo afnumið með reglugerð nr. 257/1974, og breytingin kom til framkvæmda við skattlagningu skattárið 1975, þ.e. álagningarárið 1976, eða við skattlagningu á síðasta ári. Þá tóku gildi að nýju ákvæði 25. gr. reglugerðarinnar nr. 245/1963 að því er varðar frádráttarbært viðhald íbúðarhúsnæðis. Þetta reglugerðarákvæði var ávallt erfitt í framkvæmd á árunum fyrir skattárið 1971 og varð svo að nýju við skattlagningu á s.l. ári. Hér er fyrst og fremst um að ræða ákvörðun á því hvað skuli teljast frádráttarbært sem viðhald og hvað af framlögðum kostnaði skuli teljast til endurbóta og því ekki frádráttarbært frá tekjum. Framkvæmd þessa atriðis var ítarlega rædd á skattstjórafundi í júlí 1975. Auk þess var skattstjórum sendur fjöldi úrskurða ríkisskattanefndar varðandi þetta atriði og þá fyrst og fremst þeirrar ríkisskattanefndar sem að störfum var fram til septemberloka 1972, þar eð ríkisskattanefnd sú, sem við tók 1. okt. 1972, hafði lítið fjallað um kærur vegna þessa, sbr. hvenær reglugerðarbreytingarnar voru útgefnar. Sé lítið til ákvæða 25. gr. reglugerðar nr. 245/1963 er auðsætt, að þetta atriði hefur ávallt verið og verður umdeilanlegt milli framteljenda og skattyfirvalda, þar sem hér er oft og iðulega um að ræða matsatriði á því, hvort um viðhald eða endurbætur sé að ræða. Sem svar við fsp. hv. fyrirspyrjanda ritar ríkisskattstjóri eftirfarandi: „Skattalög og reglugerðir eru birt í Stjórnartíðindum. Auk þess hefur ávallt verið fyrir bendi sérprentun þeirra fyrir þá aðila sem þess hafa óskað. Leiðbeiningar ríkisskattstjóra um útfyllingu skattframtala ásamt skattmati hafa flest árin síðan 1963 verið birtar í öllum dagblöðum landsins, ýmist að fullu eða í styttra máli að ákvörðun dagblaðanna sjálfra. Sérprentun leiðbeininganna ásamt skattmati hefur verið gerð í 1500 eintökum s.l. ár og verið send öllum skattstjórum til afnota fyrir starfsmenn þeirra og umboðsmenn, löggiltum endurskoðendum og fleiri aðilum sem aðstoða við gerð skattaframtala eða álitið er að nauðsynlegt sé að hafa þær undir höndum vegna starfa síns. Í reynd hefur hver sá aðili, sem þess hefur óskað, fengið eintak af leiðbeiningunum. Sérprentun starfsreglna og leiðbeininga viðkomandi endurskoðun skattframtala hefur verið gerð í 500 eintökum s.l. ár og hefur verið dreift til flestra sömu aðila, þ.e. til skattstjóra til afnota fyrir starfsmenn þeirra, einnig til löggiltra endurskoðenda og fleiri aðila sem aðstoða við gerð skattaframtala eða álitið er að nauðsynlegt sé að hafa þær undir höndum vegna starfa síns. Enn fremur hafa þeir aðilar, sem um það hafa beðið vegna starfa síns, fengið eintök af þessum starfsreglum. Það fer eftir eðli málsins hvaða aðrar upplýsingar og fyrirmæli, sem til skattstjóra fara, hafa farið víðar, t.d. til þeirra aðila, sem við framtalsaðstoð starfa, eða t.d. til allra sveitarstjórna, sé um að ræða upplýsingar og fyrirmæli varðandi aðstöðugjöld, útsvör og nú síðast svonefnt sjúkratryggingagjald.“ Ég vonast til þess, að með þessari grg. hafi hv. þm. fengið svör við sínum fsp.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin, þó að ég verði nú að hryggja hann með því að ég er ósköp lítið nær um það hvað í raun og veru er til og til ekki og hvernig vinnubrögðum er háttað milli hinna ýmsu skattstofa í landinu. Fyrsta orðið í svari hæstv. ráðh. er já við þeirri spurningu, hvort í gildi séu samræmdar reglur milli skattumdæma um framkvæmd skattalaga. Ég a.m.k., þrátt fyrir þessa umsögn ríkisskattstjóra, dreg það mjög í efa, vægast sagt, að slíkar reglur séu í gildi, a.m.k. um það tiltekna dæmi sem ég geri hér að umræðuefni í fsp., þ.e.a.s. varðandi viðhaldskostnað íbúðarhúsnæðis. Ég dreg það mjög í efa og vil raunar fremur halda að engar slíkar reglur séu til samræmdar af hálfu ríkisskattstjóra hjá hinum ýmsu skattumdæmum í landinu. Ég held að miklu frekar sé hægt að segja, að sumar skattstofanna í landinu hafi sjálfar sett sér þessar reglur, einhverjar a.m.k., þannig að ekki sé um að ræða neinar samræmdar reglur frá ríkisskattstjóra um framkvæmd þessa frádráttarliðar, sem er þó mjög mikilvægur hjá mörgum einstaklingum í landinu. Og svo hygg ég að muni vera með fleiri frádráttarliði sem engar samræmdar reglur eru gildandi um. Varðandi 2. liðinn, þar sem spurt er um, ef þessar reglur eru til, hvort fyrir liggi þá upplýsingar um framkvæmd slíkra reglna, er ekkert svar við því beint í svari ríkisskattstjóra til hæstv. fjmrh. Það virðast engar upplýsingar liggja fyrir um það eða vitað um það af hálfu ríkisskattayfirvalda, hvort eða með hvaða hætti framkvæmd þessara mála er hjá hinum einstöku skattstjórum eða skattstofum. heim virðist hins vegar látið það í hendur að framkvæma að eigin geðþótta þessar frádráttarreglur, eins og þeim sjálfum sýnist að það eigi að vera. Þetta er að mínu viti mjög forkastanlegt, að slíkt skuli gerast í sambandi við framkvæmd skattalaga, að skattþegnar skuli ekki vera jafnvel settir eða illa settir, eftir því hvernig á það er lítið, burt séð frá því í hvaða skattumdæmi þeir búa. En það held ég að sé ótvírætt hagt að sýna fram á, að það er breytilegt varðandi framkvæmd skattalaga á undanförnum a.m.k. tveim árum, þannig að hér er ekki um að ræða, að því er verður séð á svari ríkisskattstjóra og fjmrh., að neitt sé fylgst með því hvernig framkvæmd þessara mála er háttað í hinum ýmsu umdæmum. Ég tel að það sé ljóst af þessu svari. Í þriðja lagi varðandi það, hvort slíkar reglur væru þá heimilar almenningi til eftirbreytni og upplýsinga, þá er að því vikið í svari ríkisskattstjóra að slíkt hafi verið sent í nokkur hundruð eintökum, leiðbeiningar ríkisskattstjóra til framteljenda. Þar er, ef ég man rétt, ekki mikið um það að finna hvað hinn ákveðni verkþáttur í framkvæmd á viðhaldi íbúðarhúsnæðis fæst að miklum hluta frádreginn, þannig að hér er ekki um að ræða þær reglur sem ég er um að tala, að framteljandi viti það alveg ákveðið hversu mikinn hluta af upphæð þeirra framkvæmda, sem hann er að láta endurbæta sína eign, hann fær til frádráttar í skatti. Og það er þetta, sem ég held að þurfi að koma í lag, að það sé fyrir tilstuðlan ríkisskattstjóra samræmd framkvæmd á þessum málum, þannig að menn búi almennt við sama, burt séð frá því hvar þeir eru búsettir. Og ég vil að lokum beina þeirri eindregnu ósk til hæstv. fjmrh., að hann geri gangskör að því sem æðsti yfirmaður þessara mála í landinu að slíkar reglur verði settar og að þeim verði framfylgt á sama hátt, burt séð frá því hvar menn búa hér á landi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því, sem hv. fyrirspyrjandi kom að hér áðan. Ég held að það hafi komið glögglega fram í svari ríkisskattstjóra að hann sem yfirmaður þessara mála gerir skattstjórum grein fyrir því hverjar séu þær samræmdu reglur sem settar hafa verið. Hins vegar er öllum ljóst, að í þessum atriðum eins og víða annars staðar er mjög oft um matsatriði að ræða og það fer þá að sjálfsögðu eftir því hvernig viðkomandi skattstjóri í hverju skattumdæmi fyrir sig lítur á málið. En séu skattborgararnir óánægðir með niðurstöðuna hjá viðkomandi skattstjóra, þá hafa þeir tækifæri til þess að áfrýja því til ríkisskattstjóra sem þannig hefur til meðferðar sams konar tilvik úr öllum skattumdæmum og fær þá að sjálfsögðu í sínum úrskurðum niðurstöður sem eru samræmdar á milli allra skattumdæmanna. Ef viðkomandi aðili fellir sig ekki við niðurstöðu ríkisskattstjóra, þá hefur hann enn möguleika á því að koma fram aths. með því að víkja máli sínu til ríkisskattanefndar sem endanlega fellir þá úrskurð í sambandi við þann ágreining sem upp hefur komið. Það má svo vel vera að hér sé hægt að bæta um, og ekki skal standa á mér að reyna að gera það. Síðustu orð fyrirspyrjanda voru þau, að ég athugaði hvort ekki væri hægt að bæta hér um. Það er sjálfsagt að gera það. En ég held að það verði aldrei settar þær reglur í þessum málum að ekki komi upp þau atvik þar sem skattborgarinn og skattyfirvöldin geti deilt. Ég held að það verði aldrei gert. En það er sjálfsagt að reyna að lagfæra það sem aflaga hefur farið. Ég undirstrika það sem kemur fram í svari ríkisskattstjóra til fjmrn., að eins og bægt er, þá er komið á framfæri samræmdum reglum í þessum efnum. En það eru skattstjórarnir sem taka endanlegar ákvarðanir í málunum og fer þá að sjálfsögðu eftir mati þeirra sem slíkra. Séu menn óánægðir með það, þá hafa þeir fullan rétt samkvæmt lögum að leita álits ríkisskattstjóra. Felli þeir sig ekki við úrskurð hans, þá er að leita til ríkisskattanefndar.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Það er rétt hjá hæstv. fjmrh., að það getur hver sem er leitað réttar síns eða á að geta leitað réttar síns a.m.k., skulum við hafa það. En ef það ætti að ganga eins og gerst hefur á Vestfjörðum, þá hefðu dómsvöld, vil ég segja, ærinn starfa fyrir höndum, ofan á allt það sem fyrir liggur í þeirra höndum, í sambandi við þessi mál. En ég skal ekki tala frekar um það. Ég ítreka það, að ég dreg mjög í efa að nokkrar samræmdar reglur séu til í þessu máli. Ég tel mig raunar vita það, að eitt skattumdæmi á landinu hefur sjálft sett sér þessar reglur og fer eftir þeim, hefur engar reglur til að fara eftir frá ríkisskattstjóra. Ég ætla að lokum aðeins að taka það fram, að ég vil eindregið hvetja alla hv. þm. til þess að lesa ályktun Búnaðarsambands strandamanna sem fjallar um þessi mál. Og það skal vera mitt síðasta verk hér í ræðustól að afhenda hæstv. fjmrh. þessa ályktun til aflestrar, þannig að hann komist að raun um að hér er ekki allt með felldu þegar svona ályktun er send frá aðilum eins og þarna eiga hlut að máli.



Herra forseti. Ég hef beint til hæstv. iðnrh. fsp. í 5 liðum varðandi hugsanlegt álver við Eyjafjörð og ýmis atriði sem snerta orkufrekan iðnað almennt, en fsp. hljóða þannig: „1. Eru uppi ráðagerðir hjá ríkisstj. um að auka stóriðjurekstur erlendra aðila á Íslandi? 2. Hefur verið gerð áætlun um að reisa álver við Eyjafjörð? 3. Eru hafnar náttúrufræðilegar rannsóknir í sambandi við slíka áætlun? Ef svo er, hver kostar áætlanirnar? 4. Hverjir eiga sæti í viðræðunefnd um orkufrekan iðnað? 5. Í hvers umboði starfar nefndin, hvert er verksvið hennar, umboðstími og fjárráð?“ 1. spurningin er óneitanlega um allviðamikið mál, þar sem er hugsanleg ráðagerð um aukinn stóriðjurekstur útlendinga hér á landi. Sem stuðningsmaður ríkisstj. tel ég mikilvægt að fá svar við þessari fsp. Mér er ókunnugt um að við upphaf núverandi stjórnarsamstarfs hafi verið rætt um þess háttar aukningu erlends atvinnurekstrar, og ég veit ekki til að slíkt mál hafi verið borið undir Framsfl. síðar. 2. fsp. er um það, hvort gerð hafi verið áætlun um álver við Eyjafjörð. Ástæðan til þess, að svona er spurt, er sú að þriðjudaginn 21. sept. s.l. urðu umr. í bæjarstjórn Akureyrar þar sem fram kom að forseti bæjarstjórnarinnar hefði átt viðræður við fulltrúa fyrirtækisins Norsk Hydro um byggingu 100 þús. tonna álvers við Eyjafjörð, raunar ekki á bæjarlandi Akureyrar, heldur utan bæjarmarkanna. Í fréttum frá bæjarstjórnarfundinum er skýrt frá því, að ýmsar náttúrufræðilegar rannsóknir séu hafnar eða í þann veginn að hefjast í þessu sambandi. Hefur þess verið getið, að Rannsóknastofnun landbúnaðarins og Veðurstofa Íslands muni annast rannsóknirnar. því spyr ég í þriðja lagi, hvort rannsóknir séu hafnar og hver beri kostnað af þeim. 4. og 5. spurningin varða viðræðunefnd um orkufrekan iðnað. Er að því spurt, hverjir eigi sæti í henni, í hvers umboði hún starfi og hvert sé verksvið hennar, starfstími og fjárráð. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. geti leyst úr þessum spurningum.



Herra forseti. 1. spurning hv. 1. þm. Norðurl. e. er á þessa lund: „Eru uppi ráðagerðir hjá ríkisstj. um að auka stóriðjurekstur erlendra aðila á Íslandi?“ Ríkisstj. hefur áhuga á því að auka og efla iðnað á Íslandi og nýta í því skyni orkulindir landsins. Varðandi stóriðju er rétt að telja, að fyrsta stóriðjufyrirtæki á Íslandi sé Áburðarverksmiðjan í Gufunesi sem byggðist á virkjun Írafoss í Sogi. Næsta stóriðjufyrirtæki var Sementsverksmiðjan á Akranesi. Hið þriðja og stærsta er álverið í Straumsvík, sem reist var í sambandi við hið mikla orkuver í Þjórsá við Búrfell. Næsta verkefni í stóriðju er járnblendiverksmiðja í Hvalfirði. Samningar um hana eru nú komnir á lokastig og munu íslendingar eiga meiri hluta þess fyrirtækis eða 55%. há má nefna ylræktarver sem enn er á undirbúningsstigi, en í slíku fyrirtæki mundu íslendingar eiga mikinn meir hluta. 2. spurning hv. þm. er þessi: „Hefur verið gerð áætlun um það að reisa álver við Eyjafjörð?" Þrem árum eftir að samið var við svissneska álfélagið um byggingu álvers við Straumsvík mun bandarískt fyrirtæki hafa látið í ljós áhuga á því að reisa álverksmiðju á Íslandi. 30. maí 1969 var haldinn á Akureyri sameiginlegur fundur sveitarfélaga við Eyjafjörð og var þar samþykkt „að skora á stjórnvöld að kanna til hlítar möguleika á því að staðsetja álverksmiðju þá, sem ríkisstj. semur nú um við Bandaríkjastjórn, við Eyjafjörð.“ Þeir, sem áttu aðild að þessum fundi, voru bæjarstjórn Akureyrar, bæjarstjórn Ólafsfjarðar og hreppsnefndir flestra hreppa Eyjafjarðarsýslu. Þessi ályktun var tilkynnt með bréfi sýslumanns Eyjafjarðarsýslu og bæjarfógeta Akureyrar til Jóhanns Hafsteins iðnrh. með bréfi 2. júní 1969. Í samningi um álverið í Straumsvík segir í 37. gr., að fari svo, að ríkisstj. hyggi á það í framíðinni að byggja álbræðslu á Norðurlandi, sé svissneska álfélagið reiðubúið að taka til vinsamlegrar athugunar þátttöku í slíku fyrirtæki í félagi við íslenska aðila, svo fremi að það sé fjárhagslega hagkvæmt. Sumarið 1970 ákvað ríkisstj. að nota þessa heimild og var skipuð n. af hálfu iðnrn. Voru tilnefndir Árni Snævarr ráðuneytisstjóri, Lárus Jónsson framkvstj. Norðurlandsáætlunar, en af hálfu Íslenska álfélagsins Ragnar Halldórsson forstjóri og svissneskur verkfræðingur úr starfsliði Alusuisse. Könnuðu nm. ýmsa staði norðanlands. Meginniðurstöður n. voru þær, að markaðshorfur á sölu áls voru ekki það góðar að tiltækt þætti að byggja að svo stöddu annað álver hérlendis. Meðal fyrstu verkefna viðræðunefndar um orkufrekan iðnað, sem fyrrv. iðnrh., Magnús Kjartansson, skipaði haustið 1971, voru viðræður við bandaríska fyrirtækið Union Carbide og norska fyrirtækið Norsk Hydro. Norsk Hydro lét í ljós áhuga á þátttöku í orkufrekum iðnaði á Íslandi, og veturinn 1973–1974 kannaði Norsk Hydro með samþykki n. og iðnrn. aðstæður til byggingar álvers norðanlands og austan. Fyrirtækinu var þá sérstaklega bent á Eyjafjörð, Norðausturland og Austfirði. Í framhaldi af þessum athugunum sendi Norsk Hydro viðræðunefndinni snemma árs 1975 nokkurn samanburð á staðsetningu álvers við Eyjafjörð, Húsavík og Reyðarfjörð og fól sú grg. í sér það álit að aðstæður væru hagstæðastar við Eyjafjörð. Haustið 1975 fól viðræðunefndin með samþykki iðnrn. tveim fulltrúum að gera ásamt fulltrúum frá Norsk Hydro ýmsar athuganir og afla upplýsinga sem nauðsynlegar eru áður en afstaða verði tekin til þess, hvort hefja skuli samningaviðræðna við Norsk Hydro um byggingu álbræðslu á Norðurlandi. Rétt er að taka fram að þessir fulltrúar viðræðunefndar hafa ekkert umboð til samninga og í vinnu þeirra felast engar skuldbindingar fyrir íslendinga. 3. spurning: „Eru hafnar náttúrufræðilegar rannsóknir í sambandi við slíka áætlun? Ef svo er, hver kostar áætlanirnar?“ Engar náttúrufræðilegar rannsóknir eru hafnar. Hins vegar vinna þeir fulltrúar, sem áður er getið, að gerð till. um hvernig rétt væri að haga umhverfisrannsóknum, bæði félagslegum og náttúrufræðilegum, sem framkvæma þyrfti áður en hægt væri að taka afstöðu til staðarvals fyrir hugsanlega stóriðju. 4. spurning: „Hverjir eiga sæti í viðræðunefnd um orkufrekan iðnað?“ Með bréfi, dags. 28. sept. 1971, skipaði Magnús Kjartansson iðnrh. eftirtalda menn í viðræðunefnd um orkufrekan iðnað: dr. Jóhannes Nordal seðlabankastjóra, formann, Inga R. Helgason hrl., Ragnar Ólafsson hrl. og Steingrím Hermannsson alþm. Allir þessir menn hafa átt sæti í n. síðan og eiga enn. 14. okt. 1974 skipaði núv. iðnrh. Ingólf Jónsson alþm. og 16. des. 1974 Sigurþór Jóhannesson ráðgjafaverkfræðing í n. Starfsmaður n. frá upphafi hefur verið Garðar Ingvarsson hagfræðingur. 5. spurning: „Í hvers umboði starfar n., hvert er verksvið hennar, umboðstími og fjárráð?“ Samkv. bréfi iðnrh. frá 28. sept. 1971 skal n. vera til ráðuneytis um viðræður við erlenda aðila sem áhuga hafa á þátttöku í orkufrekum iðnaði ásamt íslendingum. N. annast viðræður við slíka aðila í samráði við iðnrn. Umboðstími er ekki tilgreindur í skipunarbréfinu. N. hefur frá upphafi notið sérstakrar fjárveitingar í fjárl. á árinu 1976 voru veittar 8 millj. 550 þús kr. í þessu skyni, en í fjárlagatill fyrir árið 1977 10 millj. kr.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans. Ég held að þau hafi skýrt margt af því sem áður var óljóst. Það gefst auðvitað enginn tími til þess núna að fara að hefja hér almennar umr. um stóriðjumál og um samvinnu íslendinga við erlenda aðila um rekstur stóriðjuvera, enda kannske ekki svo að hæstv. ráðh. hafi gefið sérstaklega tilefni til þess. En þó verð ég að segja það, að ég hlýt að láta í ljós andstöðu mína gegn hugmyndum um frekari samvinnu á þessu sviði. Ég held að það sé nauðsynlegt að ef slíkar hugmyndir eru uppi, þá þurfi að ræða það miklu nánar innan stjórnarflokkanna og innan þingsins heldur en verið hefur. Ég tel fyrir mitt leyti að reynsla okkar af stóriðjuverum og aukin þekking okkar á starfsemi flestra slíkra fyrirtækja erlendis nú gefi til kynna að það sé óæskilegt fyrir íslendinga að sækjast eftir stóriðju í landinu. Það er auðvitað mjög nauðsynlegt að efla iðnað á Íslandi. En það er jafnnauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, hvaða iðnaður er okkur hentugur og hvaða iðnaður er okkur eftirsóknarverður. Ég tel að stóriðja sé ekki í flokki þess iðnaðar sem er okkur eftirsóknarverður, og mér finnst að frekari atvinnurekstur útlendinga eigi ekki að koma til greina. Hvað snertir álver við Eyjafjörð sérstaklega, sem mjög hefur nú veri$ rætt um, þá er vitanlega jafn-óeftirsóknarvert að fá þangað slíkt iðnver eins og það væri að setja það niður einhvers staðar. Og ég þori að fullyrða það, og ég vil að það komi hér fram, að það er mjög lítill áhugi hjá fólki við Eyjafjörð að fá slíka sendingu, en hins vegar hygg ég að það sé talsvert mikil bein andstaða gegn því. Mig langar að ræða svolítið um þær upplýsingar sem hæstv. ráðh. gaf um viðræðunefnd um orkufrekan iðnað. Þó að ekki sé tími til þess að hafa um það löng ræðuhöld, langar mig þó til að koma við almennum aths. Ég vil leyfa mér að koma því á framfæri, að n. af þessu tagi má aldrei verða of umsvifamikil eða allt of innilokuð í störfum sínum. Ég óttast þó að hvort tveggja hafi gerst. Hæstv. ráðh. taldi að þessi n. hefði verið skipuð árið 1971, og það er rétt að n. mun hafa hlotið það nafn þá. En ég hygg að sögulega hefði mátt rekja þessa n. allmiklu lengra aftur í tímann, sennilega 20 ár, ef ekki meira. Og af því að hæstv. ráðh. var hér með gagnlega sögulega upprifjun, þá hefði auðvitað verið full ástæða til þess að setja þessa n., sem nú starfar, í víðara sögulegt samhengi. Ég sem sagt vil koma því alveg sérstaklega að hér, að ég tel að þessi n. eigi ekki að vera of umsvifamikil og hún eigi ekki að starfa of lengi og ekki of frjálst, og hún má síst af öllu vera svo innilokuð í störfum sínum sem mér virðist að hún hafi verið. A.m.k. er það alveg augljóst, að við, sem á þingi sitjum, höfum ekki haft mikið af störfum þessarar n. að segja. Við höfum ekki haft neinar reglubundnar fréttir af henni. Þess vegna held ég að það væri til mikilla bóta að koma á meiri trúnaði á milli þessarar n. og þingflokkanna eða einstakra þm., ef þessarar n. er talin þörf. Og ég held að það væri í rauninni lágmarkið að það bærist til þingsins og helst til einstakra þm. árleg skýrsla um störf þessarar n., úr því að hún hefur slíkt umboð að hún hefur eiginlega engan sérstakan umboðstíma, heldur er nánast skipuð ævilangt, að því er virðist. Ég held jafnvel að það væri æskilegt að svona skýrsla yrði rædd í Sþ. eins og ýmsar aðrar skýrslur sem berast þinginu. Ég held að það væri mjög æskilegt. Ég vil þess vegna beina því alveg sérstaklega til hæstv. iðnrh., að hann taki þessa aths. til greina um það, að svo lengi sem þessi n. starfar, þá gefi hún reglubundnar skýrslur til þingflokka eða til einstakra þm., og ég gæti, eins og ég hef sagt, vel hugsað mér að slík skýrsla yrði rædd í þinginu. Ég held að það væri mjög gagnlegt ef við gætum opnað umr. um þessi mál.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að óska eyfirðingum til hamingju og láta í ljós aðdáun mína á því, hvernig þeir hafa brugðist við áformum um stóriðju við Eyjafjörð. Það færi betur ef slík viðbrögð hefðu orðið jafnhörð og ákveðin annars staðar. Hæstv. iðnrh. sagði áðan að samningar um járnblendiverksmiðju í Hvalfirði væru að komast á lokastig. Þetta mál á sér tvö lokastig. Það er ekki mjög langt síðan samningar um járnblendiverksmiðju í Hvalfirði komust á lokastig og Alþ. samþykkti frv. um hana. Allir vita hvernig það fór. Og nú er verið að semja við annan aðila að ganga í félag við okkur íslendinga um að reisa þessa verksmiðju. Í gildandi lögum um járnblendiverksmiðju í Hvalfirði segir svo, með leyfi hæstv. forseta, í 2. gr.: „Til samvinnu um stofnun eða starfsemi hlutafélags samkv. 1. gr. (þ.e.a.s. hlutafélags um það að reisa og reka járnblendiverksmiðju í Hvalfirði) skal ríkisstj. heimilt að kveðja hlutafélagið Union Carbide Corporation í New York, N.Y. í Bandaríkjunum, og dótturfélög þess fyrirtækis, svo og eftir atvikum aðra aðila sem áhuga hafa á málinu.“ Í lögum segir sem sé að þessi verksmiðja skuli reist fyrst og fremst í félagi við auðhringinn Union Carbide. Það eru lög fyrir því. En það eru engin lög fyrir því að reisa þessa verksmiðju í Hvalfirði fyrst og fremst í félagi við norska auðhringinn Elkem Spigerverket. Annar þessara auðhringa er bandarískur, hinn norskur. Að sjálfsögðu eru þeir þó í eðli sínu báðir alþjóðlegir. Aðstæður allar eru gjörbreyttar. Samningar hafa enn ekki verið lagðir fyrir. Alþm. vita ekkert um þá. Þess vegna vil ég spyrja: Hvenær má vænta þess að þessir samningar verði lagðir fyrir Alþ. og nýtt frv. að lögum um járnblendiverksmiðju í Hvalfirði.



Herra forseti. Ég þakka fyrst og fremst fyrirspyrjanda fyrir að vekja þetta mál hér á hv. Alþ. og síðan hæstv. iðnrh. fyrir svör hans, sem ég hefði þó gjarnan viljað að hefðu verið nokkru ítarlegri. Enda þótt rekja megi hina upprunalegu hugmynd um álverksmiðju við Eyjafjörð fram fyrir árið 1969, lengra aftur í tímann, þá fer því náttúrlega víðs fjarri að þetta mál hafi hlotið lýðræðislega umfjöllun. Það er ljóst mál, að enda þótt vitna megi til einhvers konar samþykkta hreppsnefnda og bæjarstjórna norður í landi, norður við Eyjafjörð, á því ári, þá hefur ekki verið um þetta mál fjallað við fólkið sem hyggir þetta svæði, og því fer víðs fjarri að því hafi verið gerð grein fyrir eðli þessa máls. Ég hef rökstuddan grun um að þetta mál sé raunverulega komið mun lengra áleiðis heldur en ráðamenn vilja nú uppi hafa, og fyrir liggja yfirlýsingar varðandi það, að ýmsir þættir þess hafa þegar verið rannsakaðir og eru komnir á umræðustig. Ætla mætti nú að fenginni reynslu, að yfirvöld teldu æskilegt að kannaður yrði vilji íbúa hinna ýmsu svæða þar sem rætt hefur verið um að koma upp orkufrekum iðnaði, ekki síst á verksmiðjum, eins og áhrif þeirra eru á umhverfið. Ég hef það eftir áreiðanlegum heimildum að í frumskýrslu þeirri, sem Norsk Hydro hefur þegar lagt fram um hugsanlegt staðarval, þá sé kveðið að orði á þá lund að verksmiðja af þessu tagi yrði til stórspjalla í litlum samfélögum eins og við Reyðarfjörð t.d. og á Húsavík, en skaðleg áhrif hennar, félagsleg, yrðu minni við Eyjafjörð. Einnig er mér kunnugt um að gert hefur verið lítið úr umhverfislegum hættum sem stafa af álveri á borð við þetta í viðræðum manna hér uppi á Íslandi, þótt kunnugt sé að athuganir úti í Noregi hafa leitt í ljós að verksmiðjur, jafnvel búnar hinum fullkomnustu tækjum, hafa reynst stórskaðlegar þar. Við megum vera minnugir þess þegar fjallað var um samninginn við Union Carbide á sínum tíma hér á hv. Alþ., og ég vil minna á það einnig í leiðinni að frv. um samninginn við Union Carbide var m.a. réttlætt með því að þetta ameríska fyrirtæki tæki norskum fyrirtækjum svo langt fram á ýmsa lund að ekki kæmi til greina að ræða við þau fyrirtæki, Union Carbide væri svo miklu sterkara og öflugra og hreinlátara fyrirtæki. Og í sambandi við Union Carbidesamninginn vil ég minna á það, með hvaða hætti því máli var komið í gegn áður en hv. Alþ. fékk að fjalla um það. Ég man ekki betur en ráðinn hefði verið framkvæmdastjóri málmblendifélagsins, forstjóri Union Carbide í Noregi, áður en búið var að afgr. málið frá iðnn. Ed. Framkvæmdir voru hafnar efra áður en Ed. hafði afgr. frv. til Nd. Og ég man ekki betur en að hross hafi drepist í fyrstu holunni sem þeir grófu þar, áður en málið var sent frá Ed.



Herra forseti. Aðeins örfáar aths. - Ég vil í fyrsta lagi taka undir það, að æskilegt væri að hafa hér góða umr. um stóriðju eða öllu frekar orkufrekan iðnað. Ég vil leiðrétta þann misskilning, sem mér fannst koma fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að viðræðunefnd um orkufrekan iðnað starfi óeðlilega frjálst, hafi óeðlilega mikil umsvif. Eins og greinilega kom fram hjá hæstv. iðnrh. starfar viðræðunefndin aðeins í umboði iðnrh., og í öllum tilfellum nefndi hæstv. iðnrh. að í samráði við iðnrn. var þetta og þetta gert. Viðræðunefndin hefur sent fjölmargar skýrslur til hæstv. iðnrh. sem að sjálfsögðu leggur þær fyrir ríkisstj. eða gerir það annað við þær sem honum þóknast. Ég tek hins vegar undir það með hæstv. fyrirspyrjanda, að mjög æskilegt væri að leggja slíka skýrslu fyrir þingflokkana og sé ég ekkert því til fyrirstöðu. En það er að sjálfsögðu á valdi hæstv. iðnrh. Í öðru lagi þá vil ég gera aths. við notkun þessa orðs; stóriðju. Hvað eiga menn við með stóriðju? Eru síldarverksmiðjurnar okkar gömlu ekki stóriðja og fjölmargt fleira. Er ekki átt þarna við orkufrekan iðnað og iðnað sem þarf mikla orku, notar lítinn mannafla, en þarf mikið fjármagn í stofnkostnað? Ég tek undir það, að við orkufrekan iðnað eru margir annmarkar. Þó vil ég ekki taka undir það, að hann eigi engan rétt á sér hér á landi. Ég vil segja fyrir mitt leyti, að það er ákaflega mikilvægt að taka afstöðu til þess eða marka stefnu í uppbyggingu orkufreks iðnaðar. En menn geta ekki gert það einangrað. Menn verða þá jafnframt að taka afstöðu til þess hvað menn vilja virkja stórt. Ekki er hægt að hafna orkufrekum iðnaði og ætla svo að virkja Dettifoss upp á 160 mw. Við verðum að fá kaupanda að einhverjum hluta þessarar orku til þess að hún verði viðráðanleg í verði. Þetta þarf að skoða. Og ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda að það verði gert. Ég vil svo segja um þetta álver við Eyjafjörð, að þar held ég að fjölmiðlar hafi gert úlfalda úr mýflugu eins og oft vill verða. Ég var að vísu ekki á þeim fundi viðræðunefndar um orkufrekan iðnað þar sem málið var síðast rætt, en ég hef aflað mér þar allra gagna nú. Það, sem hefur gerst, eins og kom fram hjá hæstv. iðnrh., er að Norsk Hydro hefur haft áhuga á þessum málum hér. Þeim hefur nánast verið vísað frá með þeirri skýringu að það væri ekki tímabært að ræða þetta, hvorki orka fyrirliggjandi né ákvörðun stjórnvalda þar að lútandi. Þeir fóru fram á að mega sjálfir skoða vissa staði hér á landi. Þeim var bent á að líklegt væri, ef svona yrði reist, að það yrði utan Reykjavíkursvæðisins. Þeir gerðu athugun á þremur stöðum á Norðurlandi, gerðu þar þjóðfélagslega athugun sem er satt að segja svo athyglisverð að það er okkur íslendingum til skammar að hafa ekki gert slíkt sjálfir í sambandi við iðnvæðingu. Ég held að þm. ættu að kynna sér þessa athugun, sem Norsk Hydro gerði þar. Þeir komu síðan til viðræðunefndar um orkufrekan iðnað og leituðu eftir frekari umr. Þeim var enn sagt að engar ákvarðanir hefðu verið teknar við virkjanir. Þeir bentu þá á að sjálfsagt væri, ef staðsetja ætti einhverja stóriðju við Eyjafjörð, að gera þar umhverfisrannsóknir. Það, sem var ákveðið hjá viðræðunefnd um orkufrekan iðnað, var að biðja forstöðumenn tveggja stofnana að athuga hvort þetta væri rétt hjá norðmönnunum og hvað slík umhverfisrannsókn kostaði. Ég hélt satt að segja að margir, m.a. hv. síðasti ræðumaður, hafi einmitt verið að krefjast slíkra rannsókna, grundvallarrannsókna. Engin ákvörðun er því tekin, heldur verði að athuga í hverju þessi rannsókn ætti að vera fólgin, og það tel ég mjög nauðsynlegt. Ég leyfi mér enn að fullyrða að gerður sé úlfaldi úr mýflugu og ekki nokkur minnsta ákvörðun hafi verið tekin um þessa rannsókn, sem ég vona þó að verði gerð vegna okkar sjálfra, en þó af okkur sjálfum.



Herra forseti. Ég leyfi mér að staðhæfa að það hefur ekki staðið á hv. alþm. að veita móttöku skýrslu þeirri frá Norsk Hydro sem hv. síðasti ræðumaður talaði um, hefði hún staðið til boða, en hún hefur ekki staðið til boða og það hefur verið farið með hana eins og mannsmorð. Ég hélt nú að hv. þm. hefði ekki þurft að beina því til mín sérstaklega eða vekja sérstaka athygli á kröfu minni um að gerðar yrðu umhverfisrannsóknir. Hitt er annað mál, að ég tel æskilegt, þegar fjallað er um mál af þessu tagi, að það verði annar aðili heldur en erlendur auðhringur og ekki síst annar aðili heldur en Norsk Hydro, af þeim upplýsingum sem ég hef um starfsemi þess hrings í Noregi, sem knýi slíkar rannsóknir fram. Og með fullri virðingu fyrir viðræðunefnd um orkufrekan iðnað vildi ég gjarnan að hv. Alþ. fengi að fjalla um mál þessarar tegundar áður en hún er búin að vera mjög lengi með puttana í því, eins og kallað er. Reynslan hefur verið þess háttar. Fsp. fyrirspyrjanda um kostnaðinn af umhverfisrannsóknum, sem þegar væru byrjaðar, var svarað á þá lund að þær væru engar byrjaðar, heldur væri allt hér á athugunarstigi. Ég tek undir það sem hv. þm. Steingrímur Hermannsson sagði um viðhorf okkar og umfjöllun um orkumálin okkar, nauðsyn þess að Alþ. taki afstöðu til þess með hvaða hætti við eigum að nota orku okkar, koma henni í peninga. Hitt staðhæfi ég jafnframt, að þá er nauðsynlegt að Alþ. taki fyrst og fremst afstöðu til þess hvort við eigum að nýta þessa orku fyrst og fremst til þess að framleiða verðmæti úr landsins gæðum í þágu fólksins í landinu eða hvort við eigum að láta þessa orku og síðan starfsorku fólksins í landinu fala fyrir erlenda auðhringi í annars konar tilgangi.



Herra forseti. Ég veit ekki hvað tók hv. þm. svo sárt af því sem ég sagði. Ég ætlaði að gefa honum „komplíment“ fyrir áhuga hans á náttúrurannsóknum, og ef hann hefur misskilið mig, þá vil ég leiðrétta það. Hér er einmitt verið að fara að hans ráðum. Ég vil einnig leggja áherslu á það sem ég tók fram, að engin ákvörðun hefur verið tekin um hvort þessi rannsókn verði gerð eða hverjir gera hana, en ég teldi rétt að hún verði gerð af íslendingum sjálfum og tel það sjálfsagt. Aðeins er verið að kanna hve umfangsmikil slík rannsókn er þar sem hún er gerð, eins og t.d. í Noregi, af opinberum aðilum þar. Um þessa skýrslu vil ég segja að allir, sem hafa beðið mig um þessa skýrslu, hafa fengið eintak af henni. Mér er ekki kunnugt um að hv. þm. hafi beðið um skýrsluna, hvorki mig né viðræðunefndina. Ef hann hins vegar biður um hana skal ég sjá um að hann geti fengið ljósrit af henni.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vesturl. spurðist fyrir um samninga um járnblendifélagið og gerði að umtalsefni þau orð mín í svörum við fsp. að samningar við hið norska fyrirtæki væru á lokastigi. Ég vil taka það fram, að þetta mál verður að sjálfsögðu lagt fyrir Alþ., ég vænti mjög skjótlega, og ætlunin er að flutt verði nýtt frv. um byggingu járnblendiverksmiðju í samstarfi við norska fyrirtækið. Hv. þm. talaði hér nokkuð um auðhringa, og það má vera að sá auðhringur, svo ég noti hans orð, sem iðnrh. Alþb. valdi sér til föruneytis og samlags, Union Carbide, hafi reynst á annan veg en við gerðum ráð fyrir, þar sem það fyrirtæki dró síg út úr þessu samstarfi eftir að samningar höfðu verið gerðir og lög samþ. Ég vænti þess að það norska fyrirtæki, sem núv. ríkisstj. hefur valið til samstarfs í staðinn fyrir þann aðila sem iðnrh. Alþb. valdi, muni reynast vel. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað. En í sambandi við auðhringa er rétt að geta þess, að Elkem Spigerverket er norskt fyrirtæki og fyrirtækið Norsk Hydro, sem hér hefur borið á góma, er einnig norskt fyrirtæki þar sem norska ríkið á meiri hluta. Varðandi þau ummæli hv. fyrirspyrjanda, að ástæða hefði verið til þess að rekja mál lengra aftur í tímann heldur en ég gerði, setja viðræðunefnd í víðara sögulegt samhengi, eins og hann orðaði það, þá er bara sá ljóður hér á að hv. þm. spurði ekki um þetta. Ég svaraði öllu því sem hann spurði um. Það var sérstök n., stóriðjunefnd sem svo er kölluð, sem undirbjó samningana við svissneska álfélagið til undirbúnings álverinu í Straumsvík. Sú n. var lögð niður þegar gengið hafði verið frá þeim samningum. Það var svo iðnrh. vinstri stjórnarinnar, sem taldi ástæðu til þess að setja á laggirnar nýja n. til þess að ræða við erlenda aðila um þátttöku í orkufrekum iðnaði. Fsp. gaf því ekki tilefni til þess að fara að rekja þessi mál lengra aftur í tímann. Hv. fyrirspyrjandi taldi einnig að n. hafi verið of umsvifamikil, hún hafi verið of innilokuð. Hv. 2. þm. Vestf., Steingrímur Hermannsson, hefur nú þegar svarað fyrir n. Hv. fyrirspyrjandi taldi líka að n. ætti að gefa reglulega skýrslu til þingflokkanna. En annar þm., hv. 5. þm. Norðurl. e., Stefán Jónsson, tók dýpra í árinni og taldi að með a.m.k. sumar skýrslur viðræðunefndar eða Norsk Hydro væri farið eins og mannsmorð. Það er e.t.v. rétt að rif ja upp hvernig þessi n. er saman sett. Þegar n. var sett á laggirnar af Magnúsi Kjartanssyni 28. sept. 1971, þá hafði hann þann lýðræðislega eða þingræðislega hátt á, að auk formannsins, seðlaþankastjórans, sem hefur verið litið á sem hlutlausan aðila í þessu efni, skipaði hann einn fulltrúa úr hverjum stjórnarflokki þáverandi, þá Inga R. Helgason, Ragnar Ólafsson og Steingrím Hermannsson. Hann taldi enga ástæðu til þess að nokkur maður frá stjórnarandstöðunni, Sjálfstfl. eða Alþfl., kæmi hér neitt við sögu. Úr þessu var bætt eftir stjórnarskiptin með því að skipa Ingólf Jónsson í n. frá Sjálfstfl. og Sigþór Jóhannesson verkfræðing eftir ábendingu Alþfl. Ég held að það sé ekki ástæða til þess fyrir þingflokkana eða einstaka þm. að kvarta yfir einhverju laumuspili, allra síst þm. úr þingflokkum vinstri stjórnarinnar, þar sem þeir áttu frá upphafi fulltrúa í n. og þar með greiðan aðgang að henni. Og ekki trúi ég öðru en að hv. 2. þm. Vestf., Steingrímur Hermannsson, hafi jafnaðarlega gefið þingflokki sínum og hv. fyrirspyrjanda upplýsingar og skýrslur um hvað n. væri að aðhafast. Hv. 5. þm. Norðurl. e., Stefán Jónsson, komst svo að orði, að hann hefði grun um að þetta mál um álver á Norðurlandi, við Eyjafjörðinn, væri komið lengra áleiðis en látið væri í veðri vaka. Hv. þm. veit þá meira en ég veit. Ég veit ekki annað en að málið sé á algjöru könnunarstigi, eins og kom fram í svörum mínum, engar ákvarðanir verið teknar aðrar en bær, að sérstakir fulltrúar eiga að gera till. um hvernig haga skuli umhverfisrannsóknum ef til komi. Hins vegar er e.t.v. rétt að benda á það, að þegar viðræðunefnd um orkufrekan iðnað með samþykki iðnrh. Alþb. benti Norsk Hydro sérstaklega á að kanna Norðurland og Austurland og m.a. Eyjafjörð í sambandi við staðsetningu álvers, þá höfðu þessir aðilar náttúrlega nokkuð á bak við sig, m.a. það, að sveitarfélög á Norðurlandi eða í Eyjafirði höfðu á sínum tíma gert þá ályktun sem ég skýrði hér frá, þar sem þess var óskað alveg sérstaklega að kannaðir yrðu möguleikar á staðsetningu álvers í Eyjafirði. Hitt er svo annað mál og það vil ég taka alveg skýrt fram, að vitanlega verður að hafa fullkomið samráð við heimamenn, þar sem hugmyndir eru um að stóriðja risi, áður en nokkrar ákvarðanir eru teknar. Og ég vil taka það fram, að ég mun ekki mæla með byggingu verksmiðju til stóriðju nema með fullu samþykki heimamanna.



Herra forseti. Það gleður mig að heyra að ríkisstj. hyggst ekki keyra strax áfram framkvæmdirnar við Grundartangaverksmiðju frekar en nú þegar er orðið. Þar er að ljúka fyrsta áfanga, þeim áfanga sem snertir vinnubúðir handa því fólki sem síðan á að vinna að byggingu verksmiðjunnar sjálfrar. Framkvæmdir við bygginguna sjálfa munu sem sé ekki hefjast fyrr en Alþ. hefur fjallað um málið. Og það er von mín að nú, þegar hv. þm. eru reynslunni ríkari, þá gefi þeir nákvæman gaum að þessu máli þegar það kemur hér fyrir aftur. Ég vil minna á það, að þegar mál þetta var hér til umr. á síðasta þingi, þá reis upp a.m.k. einn hv. þm., sem hafði samþ. frv. um járnblendiverksmiðjuna í Hvalfirði þegar átti að reisa hana í félagi við Union Carbide, og lýsti því yfir að honum hefði snúist hugur. Svo kynni að reynast um fleiri. Ég tel að það sé alls ekki orðið of seint að snúa aftur af þessari óheillabraut. Og ég vil leyfa mér að vona það, að Alþ. beri gæfu til þess þegar frv. kemur fyrir um járnblendiverksmiðjuna að þessu sinni í félagi við Elkem Spigerverket, þá beri Alþingi gæfu til þess að fella frv. Það væri satt að segja fróðlegt ef maður gæti nú rifjað upp allt sem sagt var til hróss Union Carbide hér í eina tíð. Þeir hjá Union Carbide áttu allt að vita. Það var satt að segja miklu hástemmdara lof heldur en það, sem verið er að segja um alvisku norðmanna núna. Og grunur minn er sá, að þeir, sem spá nú um hversu farsæll muni reynast okkur þessi félagsskapur við norðmennina, þeir muni reynast álíka sannspáir og þegar þeir voru að spá fyrir um félagsskapinn við Union Carbide. Eitt er það sem maður heyrir kveða við aftur og aftur í hástemmdum ræðum um stóriðju, að okkur vanti styrkari stoðir til að renna undir atvinnulíf okkar, efnahagskerfi okkar. Ein þessara styrku stoða átti að vera þessi félagsskapur við Union Carbide. Og nú er að koma sams konar stoð í félagi við Elkem Spigerverket. Í þessu sambandi væri fróðlegt að fá svar við einni spurningu. Til stendur að það vinni a.m.k. 400–500 manns að því að reisa Grundartangaverksmiðjuna. Þorrinn af þessu fólki á að koma frá Akranesi. En það er ekkert atvinnuleysi á Akranesi núna. Það fólk, sem á að fara frá Akranesi til þess að vinna við Grundartangaverksmiðju, fer sem sé frá þeim störfum sem það er í núna. Og ég vil þess vegna leyfa mér að spyrja: Hvaða atvinnugreinar á Akranesi eru það sem til stendur að leggja niður til þess að koma upp Grundartangaverksmiðjunni?



Herra forseti. Ég held að það, sem okkur í raun og veru vantar mest í sambandi við okkar stefnu í þessum málum, sé að gera okkur grein fyrir því hvernig við viljum byggja upp okkar atvinnulíf. Það er ekki nægilegt að gera bara umhverfisrannsóknir. Það þarf líka að gera rannsóknir á því hvers konar félagsleg og atvinnuleg röskun verður t.d. í ekki stærra byggðarlagi en Eyjafjörður er ef svona verksmiðja eins og þessi álbræðsla er fyrirhuguð væri reist þar. Það er ekki nóg að taka einn þátt inn, það verður að taka aðra þætti líka til skoðunar áður en að ákvörðunartöku kemur. Ég hef fyrir mitt leyti alls ekki neitt við það að athuga þó að þetta sé raunsakað og kannað. En ég hef enga trú á því að svona verksmiðja verði nokkurn tíma byggð við Eyjafjörð, - hef ekki nokkra trú á því. Ég var í hópi þeirra sem gengu um iðnaðarfyrirtæki á Akureyri s.l. föstudag, og ég spurði alls staðar sömu spurninga: Er nóg fólk hér - er nóg vinnuafl? Það var aðeins í einum stað sem ég fékk það svar að það mætti heita að það væri nóg vinnuafl. Sem sagt, eins og stendur á Akureyri, þá vantar alls staðar fólk í iðnaðinn. Ég held því að umr. um þessi mál þurfi fyrst og fremst að fara þannig fram, hvað henti okkur á hverjum og einum stað miðað við það fámenni sem er í okkar landi og miðað við þá stefnu að við viljum byggja allt landið. Eigum við ekki frekar að færa iðnaðinn til fólksins heldur en að færa fólkið að iðnaðinum? Og þá eru þessar einingar, sem þarna er verið að hugsa um, hvað sem um mengunarhættu er að ræða sem ég vil ekkert fullyrða um, - þá er þetta nokkuð stórt.



Herra forseti. Mig langaði aðeins til að skjóta inn nokkrum orðum í þessar umr. Það hefur komið fram hjá þm. að umr. um þessi mál væri of lokuð. Ég vil minna á það, að það mun hafa verið árið 1960 eða 1961 sem Bjarni heitinu Benediktsson, þáv. iðnrh., skipaði n. til þess að kanna með viðræðum við erlenda aðila hvort hagkvæmt væri að koma hér upp álbræðslu, og menn þekkja þá sögu allir eða flestir sem hér eru á þingi nú. Eftir að málið hafði komist á það stig að það voru líkur til þess að af framkvæmdum mundi geta orðið, þá gaf nefndin mjög ítarlega skýrslu sem lögð var fyrir Alþ. og haldnar alveg sérstakar umr. um málið á Alþ. Síðan voru til viðbótar þeirri n., sem upphaflega var skipuð, kosnir þm. frá stjórnarandstöðunni til frekari viðræðna og til þess að átta síg betur á þessum málum. Það mun hafa verið árið 1964 sem sú n. var kosin. Miðað við þessa reynslu, þá var það, að ég hygg, annaðhvort á þinginu 1971–1972 eða 1972– 1973 að ég flutti þáltill. hér á Alþ., eftir að n. hafði verið skipuð um rannsókn á orkufrekum iðnaði af þáv. iðnrh., að kosin yrði í þinginu stóriðjunefnd sem yrði fast starfandi nefnd á þinginu, og byggði það á þeim grundvelli að það mundi aldrei verða ráðist í verulega stóriðju hér á landi öðruvísi en með löggjöf og að tilstuðlan Alþ. og þess vegna væri kannske eðlilegast að það væri þegar í upphafi nefnd í þinginu sem þessi mál hefði til meðferðar og til athugunar. Að öðru leyti ætla ég ekki frekar að blanda mér í þessar umr.



Herra forseti. Mín aths. verður ákaflega stutt. Ég hef að vísu tilhneigingu til þess að ræða þessi mál miklu meira eftir síðari ræður bæði hæstv. iðnrh. og hv. 2. þm. Vestf., en ég verð því miður að sitja á strák mínum og get ekki rætt þessi mál eins og ég hefði gjarnan viljað, en þeir gáfu vissulega tilefni til þess að rætt yrði dálitið víðara og meira um þessi mál. En mig langar til að taka undir mál hv. síðasta ræðumanns. Það var mjög gagnlegt innlegg sem þar kom fram. Hann minnti þar á till. sem hann mun hafa flutt hér fyrir nokkrum árum og ég skal játa að ég minnist ekki nægilega vel, en þegar hann minnir á hana, þá finnst mér að þarna hafi einmitt verið farið rétt að. Hann flytur till. Hv. þm, hefur flutt þáltill. um það að Alþ. kjósi stóriðjunefnd, og ég vil meina eftir að hafa skoðað þessi mál betur en áður að þetta sé sú rétta aðferð. Ég sakna þess sérstaklega að hæstv. iðnrh. skyldi ekki taka betur undir orð mín um að stóriðjunefnd gæfi reglulega skýrslu til þingsins. Ég sakna þess að það skyldi ekki vera tekið betur undir þau orð.