Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði í gær gert grein fyrir afstöðu minni til þeirrar brtt., sem fram er komin við þetta mál á þskj. 118, og bent á, að meginorsökin fyrir því, að ég vildi ekki fallast á till., væri sú, að verið væri að hnýta henni þarna aftan í þessi bráðabirgðalög. Það féll nú samt margt óþvegið orð um afstöðu mína eftir á frá hv. flm. þessarar till., og sannaðist þannig sú skoðun, að tilgangur þeirra með henni er allur annar en þar kemur fram. Tilgangur þeirra er fyrst og fremst sá að stofna hér til eins konar framboðsfundarumræðna, enda var málflutningur þeirra eftir því. Ég skal m.a. leyfa mér að benda á, að hv. 4. þm. Reykv. hélt því fram, að ég hefði engar tillögur fram að færa í atvinnumálum, nema þann kínalífselixír að lækka launin í landinu. Ég vísa nú svona staðlausum orðum algerlega á bug og staðhæfi það, að svona málflutningur þokar ekki þessu máli feti nær þeim tilgangi, sem vakir fyrir hv. flm. En ég vil leyfa mér að benda hv. þm. á það, að hann var því t.d. hins vegar mjög fylgjandi, að laun til opinberra starfmanna ríkisins væru hækkuð stórkostlega á síðasta Alþingi, og það kostar nú ríkissjóðinn um 25 millj. kr. á fjárlögunum í ár. Þetta hefur þannig orðið til að torvelda það mjög, að hægt væri að halda atvinnuvegunum gangandi, þar sem taka verður þetta fé af þeim. Hv. þm. lagði því með þessu stein í götu þeirra fátæku og hungruðu manna, sem hann ræddi mest um í gær. Ég bendi aðeins á þetta að gefnu tilefni frá hv. 6. landsk., sem sagði, að ef það væri eina leiðin til að bæta kjör manna að hækka launin, þá væri bezt að halda því áfram. En það mál er nú ekki svo einfalt. Og það vita hv. þm., og það veit hv. 6. landsk., og það sýnir sá samningur, sem hann las og atvinnurekendur og verkamenn á Vestfjörðum gerðu sín á milli til þess að atvinnuvegirnir gætu haldið áfram að starfa. Og heldur en að gera slíkar ráðstafanir, teldi ég heppilegra, að fundinn væri grundvöllur, sem öruggur mætti teljast, fyrir því, hvað hægt væri að hafa tímalaunin há fyrir þetta fólk. Þetta hlýtur hv. þm. að sjá; en hann snerist að mér með dólgslegum orðum í stað þess að viðurkenna það. Hv. þm. sagði, að ég hefði lagt til að lækka aflahlut sjómanna um 60-70%. Hvenær hef ég lagt slíkt til? Sannleikurinn er sá, að erfiðleikarnir á Vestfjörðum stafa í ár af tvennum ástæðum, og veit ég ekki, hvor ástæðan hefur verið afdrifaríkari fyrir fólkið. Ég er ekki kunnugur, hvernig þetta er á Ísafirði, en ég er vel kunnugur þessu í þeim hluta Vesturlands, sem ég er umboðsmaður fyrir, Barðastrandarsýslu, og það er ekkert óeðlilegt, þó að ég miði að nokkru við það. Þar hefur það ekki eingöngu verið aflaleysi, sem skapaði þetta ástand, sem nú er, það hefur miklu frekar verið þröngur efnahagur frystihúsanna. Ég vil í sambandi við það benda á, að frystihúsinu á Bíldudal, sem er eign fólksins, var lokað í sumar um tíma, vegna þess að það gat ekki greitt sjómönnum innlagðan aflahlut, og sjómenn fóru með þennan aflahlut til annarra staða á Vestfjörðum, til Önundarfjarðar og Súgandafjarðar. Hér er því ekki um aflaleysi að ræða á þeim stað, heldur annan þátt, fjárskort frystihúsanna. Nú er fjarstæða að ætla sér að hnýta aftan í brbl. úrbótum vegna fjárskorts frystihúsanna í landinu. Það sýnir sig, að þessi tvö mál eiga ekki saman, og það er m.a. þess vegna sem ég gat ekki fallizt á að samþ. þessa till. Ég vísa þeim orðum hv. 6. landsk. á bug, að það sé um nokkurn fjandskap við Vestfirði að ræða frá minni hálfu, hér er ekki um annað að ræða en skilningsleysi frá hv. þm., ef hann ekki skilur það, að þessi mál hanga ekki saman og eiga ekki saman hér á Alþ. Ég hef haft þó nokkur afskipti af því að greiða úr þessum þætti og afla frystihúsinu fjármagns til að geta haldið áfram, og auk þess er það ljóst, að síðasta Alþ. lagði nokkurn skerf til þess að hægt væri að leysa þau mál með heimild á 22. gr. fjárl., þar sem ríkisstj. er heimilað að ábyrgjast 31/2 millj. kr. til þess að bjarga því, sem er mest aðkallandi í sambandi við fjárskort frystihúsanna. Ríkisstj. og Alþ. höfðu þarna opin augun fyrir afkomu manna í því héraði eins og öðrum héruðum, sem áttu í erfiðleikum út af þeim málum, þannig að orð hv. flm. um það, að ríkisstj. hafi opin augun fyrir afkomu manna í sumum héruðum, en ekki í öðrum, fá heldur ekki staðizt, og það er ekkert tilefni fyrir hv. flm. að láta slík orð falla í sambandi við þetta mál, og ég efa það, að slíkar umr. sem fóru hér fram í gær verði til þess að skapa samúð með málinu, sem annars ætti skilið að verða athugað og rætt hér af einlægni af báðum aðilum. Hinn þátturinn er aflaleysið. Það er alveg rétt, að hann skapar nokkra erfiðleika. Þó er því ekki að neita, að nokkur hluti af bátaflota Vestfjarða hefur verið á síld fyrir Norðurlandi og fengið aðstoð eins og aðrir, sem á síld hafa verið, og sá hlutur hefur fallið þeim í skaut eins og öðrum. Þess utan hafa þeir haft möguleika til þess að færa sig til, hinir stærri bátar, á aðrar verstöðvar, t.d. við Faxaflóa og Vestmannaeyjar, og þá verða þeir undir sömu sökina seldir eins og sá bátafloti, sem hv. 6. landsk. lýsir að hafi prýðilega afkomu. En skilningur hv. þm. á ummælum mínum og aðstöðunni til aflatryggingasjóðs er svo fjarri því, sem ég sagði, sem frekast má vera. Hvenær hefur mér dottið í hug að segja, að ég vildi að sjóðurinn væri eyðilagður? Ég benti á, að eðlilegt væri, að aflatryggingasjóður, sem nú tekur til starfa í ár, sinnti fyrst af öllu þeim þörfum, sem honum er ætlað að sinna, þ.e. að bæta úr aflaleysinu, og það bar fyrst og fremst að snúa sér til hans í sambandi við það mál, og það var ekki neinn fjandskapur við Vestfirði að benda á það. Það var það sama að benda á þetta eins og að benda á það í sambandi víð afgreiðslu frv., að það ætti að snúa sér til Bjargráðasjóðs Íslands í sambandi við bændahjálpina og þeim sjóði gert kleift að sinna því verkefni. Ég held það sé rétt fyrir hv. þm. að bíða með ásakanir á mig fyrir fjandskap gegn fólkinu og sjóðnum, þar til hann heyrir, hvaða afstöðu ég tek í því máli. Ég tel því rangt að hnýta þessari till. hér aftan við, vegna þess að ég álít, að það séu til aðrir staðir, sem benda megi á í sambandi við aflaskort. Þá heldur hv. þm. því fram, að það sé rangt hjá mér að láta í það skína, að aflaskorturinn sé ekki af völdum náttúrunnar. Það getur vel verið, að þeir, sem hafa lesið lögspeki eins og hæstv. dómsmrh. og þekkja ekki til sjávarins, skilji þetta ekki, en mér er kunnugt um, að orsakirnar til aflatregðunnar eru af manna völdum, en ekki náttúruvöldum. Það er af þeirra völdum, að hópur skipa, togarar og togbátar, hafa skrapað upp veiðisvæðin og eyðilagt veiðarfæri manna og eyðilagt veiðina og stofninn og lokað fyrir göngur fisksins inn til fjarðanna. Ég hefði búizt við því, að hv. 6. landsk., sem hefur lifað með þessu fólki, vissi þetta eins vel og ég og þyrfti því ekki að fárast út af því, þó að bent sé á það, að fyrir slíkt er ekki hægt að girða með Bjargráðasjóði Íslands; það eru aðrir aðilar, sem þar eiga hlut að máli. Ég hefði talið eðlilegt vegna málsins, að hv. flm. vildu taka þessa till. aftur. Ég er fullkomlega fús til þess að vera fylgjandi þeim málum hér í d., til þess að leysa þessi vandræði eftir þeim leiðum, sem taldar eru eðlilegastar og heppilegastar, þó að ég sé hins vegar ekki fús til þess að fylgja því, að þessari till. sé hnýtt aftan í frv. Ég hefði því talið heppilegt fyrir málið, að menn hættu að vera með pólitíska framboðsfundi til þess að hella sér hver yfir annan og til að fá tækifæri til þess að snúa út úr hver annars orðum, en sneru sér beint að málinu sjálfu. Ef aftur á móti hv. flm. fást ekki til þess að taka þessa till. aftur, þá staðfestir það enn betur grun minn um, að þeir hafi ekkert meint með henni, og verði till. felld, verður að sjálfsögðu miklu torveldara að fá sömu menn til þess að sinna málinu síðar, þó að það væri í öðru formi, og eins þó að till. væri felld á þeim forsendum, að hún eigi ekki við þetta mál. Því teldi ég heppilegast, að hv. flm. vildu taka till. aftur nú við þessa umr., en fyndu svo aðra leið heppilegri og eðlilegri til þess að koma þessu máli fram. Eftir yfirlýsingu hæstv. dómsmrh. skilst mér að það séu ekki eins mörg ljón á veginum og virtist koma fram í sambandi við þetta mál. Ég hirði svo ekki að deila frekar við hv. flm. um þá sök, sem hann bar á mig í sambandi við þetta mál, en ég vil heyra, hvort flm. geta ekki fallizt á að hafa þessa meðferð á málinu. Mun ég, eins og ég sagði í upphafi, greiða atkv. á móti till. Hins vegar mun ég ekki greiða atkv. með frv.; þar hefur ekki verið farið að mínum ráðum. Þó mun ég ekki greiða atkv. á móti frv.

Haraldur Guðmundsson Hv. þm. Barð. sagði, að ég hefði í ræðu minni hér í gær talað dólgslega til hans og borið hann sökum. Mér heyrðist hv. þm. S-Þ. viðhafa þau ummæli í gær í öðru sambandi, að misskilningur væri versti skilningur. Ég vildi minna hv. þm. Barð. á þessi ummæli. Ég neita því að hafa á nokkurn hátt viðhaft dólgsleg eða óviðurkvæmileg orð í ræðu minni í gær eða borið hv. þm. sökum. Það kann að vera, að ég hafi brýnt röddina á köflum, en það ætla ég að fari ekki í bága við það, sem eðlilegt og sjálfsagt er talið í þessari hv. d., og ég treysti hæstv. forseta til að hafa áminnt mig, hafi ég brúkað dólgsleg orð. Hafi ég hins vegar með raddbreytingum meitt eitthvað aðrar taugar en heyrnartaugar hv. þm. í gær, þá bið ég hann afsökunar; það var ekki minn tilgangur. En þau ummæli, sem hv. þm. viðhafði, gáfu tilefni til þess að álykta, að hann teldi í rauninni vandræði fólksins á Vestfjörðum sjálfskaparvíti fólksins þar, sem með kröfum um of hátt kaup hefði skapað sjálfu sér atvinnuleysi. Það voru þessi ummæli hv. þm., sem voru tilefni til þeirra ummæla, sem ég viðhafði í ræðu minni í gær, og í því sambandi spurði ég. Þessi ummæli eru þar að auki tilefnis]aus vegna þess, að það er upplýst í d., að kaup er lægra á Vestfjörðum en t.d. hér við Faxaf]óa, þannig að benda á þá leið að lækka kaupgjaldið sem leið út úr ógöngunum, er óviðeigandi. Hitt er svo öllum kunnugt, að þessi hv. þm. telur, ekki einasta í þessu máli, heldur yfirleitt, eins og kom fram í ræðu hans síðast, að kauphækkunaraldan, sem hann nefnir, sé í rauninni að stefna öllu í óefni, eins og t.d. kaup opinberra starfsmanna, sem hann gerði að umræðuefni. En ég vil minna hv. þm. á, að sú kauphækkun, sem nú er gerð, sem er 15–17%, - að till. um það efni var borin fram af ríkisstj., sem þessi hv. þm. er forsvarsmaður fyrir, og sett inn í það lagafrv., sem hann fer hörðustum orðum um hér, því að bindingin var ákveðin í fjárl. ársins 1950. Eigi ég sök á þessu máli, sem ég vil ekki játa, þá er ríkisstj. meira sek, og ég hygg, að hann sjálfur hafi ekki greitt atkv. á móti þessu; hvort hann hefur greitt atkv. með þessari gr. fjárl., veit ég ekki, en með l. í heild greiddi hann atkv. Sannleikurinn er sá í þessu efni, að allir sanngjarnir menn sáu og viðurkenndu, að með þeirri breyt. á kostnaði við að lifa, sem orðin var, og á launakjörum annarra stétta, var óhjákvæmilegt að ganga þannig til móts við þennan starfsmannahóp í landinu. Það er fjarri því, að mér detti í hug, að það sé hægt að leysa vanda launastéttanna með því að hækka kaupið og samtímis gera þá kauphækkun að engu; mér er það ljóst og ö]lum þorra verkamanna, en mér er jafnljóst, að það er önnur fjarstæða, að það sé hægt að leysa vandann með því stöðugt að lækka kaupið. Þó kaupið sé sett niður, þá er afkoman ekki tryggð með því, eins og dæmið, sem ég tók í gær um rekstrarafkomu Faxaflóabáta á næstu vertíð, sannaði. Að því er snertir tilmæli hv. þm. um það, að þessu máli verði betur tekið aftur, og tilboð hans um að miðla þá málum, vil ég segja þetta: Ég vildi í fyrsta lagi fá að heyra frá hv. þm., hvar hann hugsar sér að málið sé tekið upp, svo að haldi megi koma. Í öðru lagi vildi ég heyra frá hæstv. ríkisstj., hvernig hún snýst við því, að málið sé tekið upp sem sérstakt mál. Ég hefði talið, að það mætti vænta þess, eftir því sem kom fram hjá hv. þm. Barð. og hv. frsm. n., að það kæmi fram í fjhn. till. um þetta efni, og þar sem það er höfuðröksemdin, að þetta sé óskylt mál, þá væri hugsanlegt í því sambandi, að hv. fjhn. athugaði málið og atriði þess og benti á aðrar leiðir. Ef þess er kostur, þá er ég fús til þess fyrir mitt leyti að ræða við meðflutningsmann minn um þetta efni, því að mér er engin þægð í, að till. sé drepin, ef það verður til þess að torvelda lausn málsins á annan hátt. Ég vildi svo víkja örfáum orðum að hv. þm. S-Þ. Mér fannst á honum í gær að ég hefði komið við hans taugar líka, því að hann sagði, að það væri vondur misskilningur, sem ég legði í hans orð. Það var ekki ætlun mín, og bið ég hann því sams konar afsökunar. En ég er hræddur um, að misskilningurinn hafi ekki verið á mína hlið, og það, sem hv. þm. sagði hér í gær, staðfesti það að minni hyggju, sem ég sagði í fyrri ræðu minni, sem var það, að ég harmaði, að ríkisstj. hefði ekki verið jafnglöggskyggn á þarfir vélbátaflotans, þegar um væri að ræða þarfir þess fólks á Vestfjörðum, sem stundar sjávarútveg, eins og hún var á nauðsyn aðgerða til stuðnings bændum á óþurrkasvæðinu norðan- og austanlands, og ég vil bæta því við, að ég harma það mjög, að ríkisstj. eru svo mislagðar hendur í þessum efnum. Ég get ekki séð, að þessi ummæli séu á nokkurn hátt á misskilningi byggð, og ég fékk staðfestingu á því í orðum hv. þm. S–Þ., því að hann byrjaði ræðu sína á því að gefa þá yfirlýsingu, að hann teldi það fyrstu skyldu hverrar ríkisstj. að styðja landbúnaðinn, og leiddi að því rök, sem vel má ræða. Ég álít, að þessi ummæli staðfesti það, sem ég áður sagði, að hvað sem öðru líður, hvernig sem ástandið er annars staðar, hvað sem að kallar á öðrum sviðum, þá sé það fyrsta skylda ríkisstj. að styðja landbúnaðinn. Þetta er ákaflega þröngt sjónarmið og meiri einsýni en ég hefði vænzt hjá þessum hv. þm. og en ég ætla nokkurri ríkisstj., nema hún sanni það með gerðum sínum, eins og þessi ríkisstj. hefur gert. Hv. þm. færði þau rök fyrir máli sínu, að reynslan hefði sýnt, að okkar sjávarútvegur sé ótryggur, en landbúnaðurinn tryggur. Þetta eru allt rök, sem ég hef heyrt og gætu vel verið efni í umr. Ég mun samt spara mér að fara langt í þessum efnum, en vil spyrja hv. þm. um eitt: Í hverju er trygging landbúnaðarins fólgin? Hvers vegna er landbúnaðurinn svo tryggur nú þrátt fyrir pestir, óþurrka o.fl., af hverju stafar það? Það stafar af því, að hann hefur örugga markaði fyrir sínar afurðir innanlands, sem þar að auki eru tryggðir á þann hátt, að framleiðendur ráða að mestu verðinu á sinni framleiðsluvöru. Áhætta sjávarútvegsins liggur að vísu nokkuð í því, að aflinn er ótryggur, en áhættan liggur að langmestu leyti í því, að hann á annað að leita um sölu á sinni vöru en þangað, sem hægt er að tryggja verð og afsetningu með sérstökum aðgerðum; hann verður að selja sína vöru á erlendum markaði fyrir það verð, sem þar gildir á hverjum tíma. Þétta er sá meginmunur, sem á þessu tvennu er. Af þessu mætti kannske draga þá ályktun, sem hv. þm. gerði, að það þyrfti að draga úr sjávarútveginum, en styðja landbúnaðinn. En þrátt fyrir það er þetta að minni hyggju hæpin ályktun, því að öryggi landbúnaðarins er því aðeins tryggt, að sá markaður, sem hann hefur notið á undanförnum árum, bregðist ekki, og kaupgetan innanlands á afurðum landbúnaðarins er undir því komin, hver afkoma þess fólks er, sem lifir af sjávarútvegi eða öðrum slíkum atvinnugreinum að langmestu leyti. Ef litið er nægilega langt fjarri sér, þá er trygging landbúnaðarins mest í því fólgin, að hlutur þeirra, sem aðrar atvinnugreinar stunda, og þá fyrst og fremst sjávarútveginn, sé sem beztur og þeirra hagur sem bezt tryggður. Það hygg ég að þessum hv. þm. sé ljóst, ef hann leiðir hugann að því. Ég verð því að segja, að sú kenning er að minni hyggju fjarri sanni, að fyrsta skylda hverrar ríkisstj. sé að styðja landbúnaðinn. Fyrsta skylda hverrar ríkisstj. er að vera jafnglöggskyggn á hag og þörf allra hluta þjóðarinnar, ef svo mætti segja, og gera þar engan mun á. Ég harma þær viðtökur, sem þessi till. hefur fengið, og meðferð þessa máls af hálfu ríkisstj. Ég skal svo láta máli mínu lokið. Mér þætti vænt um að heyra frá hv. þm. Barð. og hæstv. ríkisstj., á hvern hátt hún telur að málið mætti upp takast, áður en við ákveðum, hvort við tökum till. aftur. Ef það er til góðs fyrir málið, þá er það sjálfsagt.



Herra forseti. Ég gat ekki verið við umr. í gær, til þess lágu óviðráðanlegar ástæður, og ég veit ekki, hvort þessar umr. í dag gefa ástæðu til þess að ég fari að lengja umr. um þetta mál. Raunverulega finnst mér það liggja ljóst fyrir, að þegar hnýta á svona till. aftan í brbl., þá er ekki meiningin, að málið gangi fram, það dettur engum í hug, það veit hver einasti maður, og það vita hv. flm. líka. Að hnýta þessari till. aftan í brbl. er ekki gert nema í auglýsingarskyni og til þess að fá um hana umr. Þess vegna eru óþarfar umr. um þetta. Þetta er gert til þess að slá upp umræðum um þetta í blöðum um meðferð á þessu á Alþ., og er gert í auglýsingarskyni. Þetta er orðið ákaflega óviðkunnanlegt. Það er aldrei hægt að bera fram nokkurt mál viðkomandi landbúnaðinum, án þess að það sé verið með sífelldar eftirtölur og samanburð, né án þess að verið sé að reyna að hnýta einhverju aftan í þau mál hér á þingi. Og það er að heyra eins og ekkert hafi verið gert fyrir sjávarútveginn, sem sambærilegt sé við það, sem hér er gert fyrir landbúnaðinn. En það er áreiðanlegt, að það hefur verið mikið gert fyrir sjávarútveginn, sem sambærilegt er við þetta. Og síðast, þegar þetta mál var rætt, benti ég á, að ríkisstj. er að ganga frá frv. um kreppuhjálp til handa bátaútveginum. Ég þekkti skjölin, sem nýlega lágu á borðinu fyrir framan hv. þm. Barð., það var frv., sem ríkisstj. er að ganga frá um kreppuhjálp, sem verið er að búa út handa bátaútveginum - og þar með á Vestfjörðum - um lán og beina styrki þeim til handa, sem stundað hafa bátaútveg. Og upp á hvað er þetta? Það er upp á 20–30 millj. kr. Hv. þm. Barð. sagði, að það væri upp á nærri 30 millj. kr. En það er talað hér í hv. þd. eins og menn muni ekkert eftir þessu. Það er að vísu svo, að það er búið að gera þetta oft. Og við, sem erum hlynntir landbúnaðinum, höfum aldrei talið þetta eftir, heldur höfum við beitt okkur fyrir því. Og síðast í sumar, þegar kreppuhjálp var veitt vegna síldarútgerðarinnar, beittum við okkur fyrir því. En svo, þegar verið er að tala um eina og hálfa millj. kr. fyrir landbúnaðinn vegna hallæris, árferðis, sem ekki hefur þekkzt á þessari öld fyrr, og það þarf jafnvel að leita til ársins 1881 til þess að finna slíkt árferði, þá þarf í sambandi við þetta mál að hnýta brtt. og segja: Það getur ekki gengið, að ekkert sé gert fyrir sjávarútveginn, þegar allt er gert fyrir landbúnaðinn. - Þó að hæstv. ráðh., fjmrh. og atvmrh.., hafi setið á fundum nú með fulltrúum útvegsins, sem til þess eru kjörnir, og hafi verið að þessu í allt sumar, til þess að vinna fyrir sjávarútveginn og greiða hans vandamál. Og frv. það, sem ég gat um áðan, um kreppuhjálp til sjávarútvegsins, verður lagt fram eftir nokkra daga. - Mér persónulega er óskiljanlegur þessi hugsunarháttur, sem hér hefur komið fram og ég minntist á. Þó að ég reyni að setja mig í dómaraafstöðu og vera alveg hlutlaus í þessum málum, get ég ekki séð annað en að hér sé sú undarlegasta hlutdrægni og undarlegasta blinda á ferðinni. Og hverjar eru meginástæðurnar fyrir því, að svona hefur farið sem raun ber vitni fyrir bændum á óþurrkasvæðunum nú í ár? Ég heyri hér haldið fram, að hv. þm. S-Þ. hafi sagt, að það væri fyrsta skyldan að styðja landbúnaðinn. Ég veit ekki, hvort hann hefur orðað það svona og býst varla við, að hann hafi látið setninguna frá sér fara þannig. En sá hv. þm., sem var út á þetta að setja, sagði, að það ætti að styðja þessar atvinnugreinar jafnt, sjávarútveginn og landbúnaðinn, og undir þetta tek ég að öllu leyti. En eftir að búið er að búa út, hvort sem það nú er fimm eða sjö sinnum, síldarkreppulán fyrir sjávarútveginn, og þannig ár eftir ár - og ég tek enn fram, án þess að það sé talið eftir af okkur, sem hlynntir erum landbúnaðinum, því að við framsóknarmenn höfum verið þessum ráðstöfunum fylgjandi - og þegar verið er að gera þetta upp nú fyrir sjávarútveginn, einmitt sömu dagana og kreppuhjálpin núna vegna sjávarútvegsins veltur á 20–30 millj. kr., og þegar hins vegar er talað um 11/2 millj. kr. fyrir landbúnaðinn, þá standa menn hér upp og segja: Þetta á að ganga jafnt yfir báða atvinnuvegina. - Gengur þetta þá ekki jafnt yfir þá báða? Og þetta á að gera fyrir landbúnaðinn, eftir að búið er að gera slíkar ráðstafanir oft fyrir sjávarútveginn. En það er eins og þær ráðstafanir fyrir sjávarútveginn séu gleymdar, þegar búið er að gera þær. - Og hverjar eru þá ástæðurnar fyrir því, að svona hefur farið í þessum héruðum, þar sem óþurrkarnir hafa verið mestir í sumar? Ég vil benda þeim, sem hér tala um, að það eigi að gera jafnt fyrir landbúnaðinn og sjávarútveginn og vilja sérstaklega undirstrika þá reglu, á þetta: Hvernig hefur þessa verið gætt á undanförnum árum, þegar verið var að byggja upp þessar tvær atvinnugreinar? Hafa þeir, sem mest hafa talað um, að þetta jafnrétti ætti að vera, athugað framkvæmdirnar um það tímabil og það, hvaða hættu er verið að setja íslenzka þjóðfélagið í? Því að það mun sannast, og menn eru farnir að grilla nokkuð í það nú, að velmegun íslenzks þjóðfélags fer eftir því, hvernig landbúnaðurinn stendur og hvernig honum er sinnt, og að svik við landbúnaðinn hafa verið svik við þjóðina. Þetta hefur alltaf farið saman. Hefur sjávarútvegurinn ekki fengið nógu mikið af bátum og togurum, eða hefur hann fengið svo mikið af bátum og togurum, að ekki sé hægt að selja þá? Hefur hann ekki fengið nógu mikið af frystihúsum eða hefur hann fengið svo mikið af þeim, að það sé meira en fyrir þau skip, sem hægt er að selja hér og reka? Hefur hann ekki fengið nóg af síldarverksmiðjum og frystihúsum, norðanlands eða sunnanlands? Hvað er það, sem ógert er fyrir sjávarútveginn, annað en það, að hann þarf að vera fjölbreyttari og hafa vandaðri framleiðslu, sem er hans verk að koma í kring? Hvað hefur ríkisstj. látið ógert til þess að kaupa öll þau tæki handa sjávarútveginum, og að því er okkur er sagt mörg af þeim hin beztu, sem fáanleg eru í veröldinni? Og hver vill segja, að hér á landi sé of lítið til af bátum, fyrir það, að ríkisstj. hafi ekki keypt þá eða hlutazt til um það, að þeir yrðu keyptir? Og hver vill segja, að of lítið sé af togurum hér af sömu ástæðum? Eða frystihúsum?

Það eru of fáir bátar í gangi.

Já, þeir liggja. En það eru öll tæki í gangi, sem landbúnaðurinn hefur fengið. Hver vél, sem landbúnaðurinn hefur fengið, og hvert annað tæki, sem hann hefur fengið, er í gangi. Nei, sannleikurinn er sá, að sjávarútvegurinn hefur fengið það mikið af tækjum, eins og einhver sjávarútvegsmaður hefur sagt, að hann er að gubba síðustu tíu togurunum. Hvað hefur verið gert fyrir landbúnaðinn á sama tíma? Af erlenda gjaldeyrinum, sem gerð var áætlun um hvernig varið yrði til nýsköpunar, voru ætlaðar 50 millj. kr. til landbúnaðarins, til þess að byggja upp þann atvinnuveg með því að kaupa tæki og annað slíkt. En hvað hefur verið keypt af þeim? Ekkert fyrr en nú á síðustu árunum. Og þegar bændur hafa viljað byggja frystihús, hvað hefur þá gerzt? Þeim hefur verið neitað um fjárfestingarleyfi og efni, og þeim er neitað um það enn. Það er einn hreppur í Suður-Þingeyjarsýslu, sem hefur byggt upp votheyshlöður, sem hefur fengið til þess fjárfestingarleyfi og efni. Og þessi hreppur er ekki á skránni yfir þá, sem aðstoðar þurfa nú vegna óþurrkanna. Að verulegu leyti stafar sú nauðsyn á hjálp, sem nú er verið að rétta fram, af vanrækslu þess opinbera gagnvart landbúnaðinum, af því að bændur hafa ekki fengið efni til þess að byggja votheyshlöður. Og þessi hjálp til bænda á Norður- og Austurlandi má því með réttu teljast gjald, og lítið gjald fyrir vanrækslusynd, sem framin hefur verið gegn landbúnaðinum á undanförnum árum, á sama tíma sem troðið hefur verið upp á sjávarútveginn meiru af tækjum en hann hefur getað tekið á móti. Ég held því, að út frá þessu, sem ég hef sagt, þurfi að fara að athuga það að vinna - eins og hv. þm. sagði hér áðan - fyrir þessar atvinnugreinar alveg jafnt. Og ég segi fyrir mig, að að svo miklu leyti sem ég hef farið með völd í þessu landi, þá hygg ég, að það sé erfitt að sýna fram á það, að ég hafi ekki reynt af fremsta megni að fylgja þeirri reglu. En þeirri reglu hefur verið fylgt á undanförnum árum, að það hefur verið sama, hvort maður hefur minnzt á tæki, lánsfé, sem farið hefur gegnum hendur ríkisstj. og ríkið hefur ráðið yfir, eða yfirleitt annað fé, að það hefur farið til þess að kaupa tæki til hagsbóta við sjávarsíðuna, og það svo, að allt er þar fullt af tækjum og yfirfullt. Og þó að verið sé að stofna til þess að gera upp skuldir sjávarútvegsins á hagkvæmasta hátt, skuldir upp á 20–30 millj. kr., þá er sömu dagana og þetta á sér stað verið að telja eftir þessar 11/2 millj. kr., sem verja á hér til hjálpar landbúnaðinum í hinu einstæðasta árferði hvað óþurrka snertir. Slíkt finnst mér óverðskuldað. Hv. 6. landsk. þm. segir hér, að of lítið af tækjum sjávarútvegsins sé í gangi. Það er allt annað mál. En það er kannske ýmislegt auðveldara en það, þegar búið er að verja hverjum einasta spariskildingi þjóðarinnar, hverri einustu mynt, hverju nafni sem nefnist, sem þjóðin á í erlendri mynt, öllu lánstrausti þjóðarinnar inn á við, því að það hefur verið gert, og öllu lánstrausti þjóðarinnar út á við til þess að kaupa tæki fyrir sjávarútveginn, þannig að allt hefur verið þurrausið og við förum nú bónleiðir til búðar til þess að fá lán til þess að kaupa síðustu togarana, og er vafasamt, hvort ríkisstj. tekst að komast út úr því, þar sem þar þarf 80 millj. kr. til, - þegar svona er, þá er kannske ýmislegt léttara en að koma með peninga og segja: Tækin eru þarna, en við þurfum að stofna til atvinnubótavinnu.

Það er meiningin að komast hjá því.

Það skal ekki falla niður, að athugað verði, hvernig nú er farið með þessi tæki, því að eftir að þjóðin er búin að verja hverjum spariskildingi sínum í að kaupa þessi tæki og búin að nota allt sitt lánstraust einnig til þess, þá verður hún að reka þessi tæki, og ekki sízt þegar hún getur kannske varla fengið lánsfé til þess að kaupa þau síðustu. Það er full þörf á, að þetta verði athugað, og það skal ekki standa á því, að það verði gert, ef á að tefja þetta mál, sem hér liggur fyrir, með því að hnýta öðru máli aftan í það. Það hafa fallið hér talsvert ómild orð, að mér finnst, í umr. um þetta mál. Og mér þykir leiðinlegt, að þau skuli hafa fallið, og sérstaklega leiðinlegt, að þau skuli hafa fallið fyrst og fremst frá þeim hv. þm., sem ég átti sízt von á að þau kæmu frá. Og það sýnir mér, að þetta mál, sem brtt. er um, eins og það er borið fram, er ekki flutt eins og raun er á vegna þess, að hv. þm. hafi ekki skilning á þessu, heldur er hv. þm. að koma þessu máli fram í auglýsingarskyni. Það er það, sem villir, og það er aldrei gott, því að sannleikurinn er sá, að fyrir utan alla þá vanrækslu, sem ég hef lauslega drepið á, gagnvart landbúnaðinum, þannig að hann hefur verið settur hjá, þegar sjávarútvegurinn hefur fengið sitt fjármagn, þá er það hlutur, sem menn hafa ekki nægilega athugað, en verða að fara að skilja, hvaða kapítal í raun og veru þarf til þess að reka íslenzka landbúnaðinn og hvað 11/2 millj. kr. er lítil upphæð í því sambandi, þessi upphæð, sem við erum að tala um að verja til að bæta úr vandræðum, sem nú steðja að þessum atvinnuvegi. Það er mál út af fyrir sig, sem við verðum að ræða á Alþ., einmitt í framhaldi af því og með tilliti til þess, að það hefur sama sem ekkert verið gert fyrir landbúnaðinn eða sáralítið að tilstuðlan þess opinbera til að byggja hann upp, en mikið er búið að gera fyrir hina atvinnuvegina, - það er mál, sem þyrfti að ræða í sambandi við atvinnuvegina yfirleitt, hvernig við getum byggt upp landbúnaðinn á næstu árum. Embættismenn í Reykjavík, sem hafa há laun, eru að velta því fyrir sér mikinn hluta af sinni ævi, hvernig þeir eigi að koma upp yfir sig húsi. En menn hugsa ekki um það, að bóndi í sveit þarf ekki aðeins að byggja yfir sig hús, án þess að hafa önnur laun en framleiðslan leggur til, sem oft er ekki stór á hverju ári hjá þeim, a.m.k. meðan bændur eru að koma fyrir sig fótum. Bóndinn þarf líka að byggja útihús, kaupa vélar, koma upp bústofni og koma á hjá sér ræktun. Það væri miklu nær fyrir okkur að ræða um það í sambandi við atvinnuvegina, hvernig bændastéttin ætti að fá þær 40 millj. kr., sem þarf að veita í íslenzkan landbúnað, til þess að hægt sé að koma honum í það horf, að bændur geti komið helmingnum af fóðrinu, sem búpeningur þeirra þarf, í votheyshlöður. Og þegar menn tala um, að landið okkar sé harðbýlt, - sem það er, - þá höfum við ekki athugað nógu vel, að bóndinn erlendis getur ekki ráðið við það, þó að hagl komi nóttina áður en hann ætlar að uppskera af akrinum, né heldur það, hvort vatnsflóð koma, sem hafa komið t.d. í sjö ár fyrir ekki löngu í Kanada, en hér á landi geta bændur hins vegar undir flestum kringumstæðum gert framleiðsluna örugga viðkomandi heyframleiðslu, nefnilega með votheyshlöðum. T.d. er það athyglisvert, að vorið 1949, sem er eitt harðasta vor, sem komið hefur hér á landi um langan tíma fyrir sveitabúskapinn á svipuðu svæði og óþurrkarnir s.l. sumar, þá sjáum við, að menn, sem hafa haft kapítal með einhverju móti til þess að byggja upp sinn landbúnað eins og þarf á Íslandi, höfðu alveg ágæta afkomu þrátt fyrir harðindin. Og við sjáum jafnframt, eins og ég tók fram áðan, að hreppar, sem hafa fengið fjármagn til þess að byggja votheyshlöður, en eru á mesta óþurrkasvæðinu, þeir eru ekki á skýrslunni yfir þá, sem aðstoðar þurfa vegna óþurrkanna s.l. sumar. Þeir eru búnir að gera það, sem þarf mikið fé til, að fyrirbyggja skakkaföllin, sem stafað geta af óþurrkum. Og það er það, sem við þurfum að hugsa um, ekki hitt, að metast um það, hvernig að sjávarútveginum annars vegar og landbúnaðinum hins vegar er búið, og ég geri það ekki ótilneyddur, - hvernig á að útvega þær minnst 40 millj. kr. fyrir landbúnaðinn á næstu árum, sem hann þarf til uppbyggingar, ef ekki á að koma fram kyrrstaða fyrir þjóðina í þessu efni. Það er verið að tala hér um hallæri á Vestfjörðum, sem er sjálfsagt ekki að ástæðulausu. Það er mál, sem snertir okkur alla og sérstaklega þá, sem eru fulltrúar fyrir þessi svæði. Og það er alveg eins í mínu kjördæmi, Strandasýslu, að þar hefur verið aflaleysi. Ég hygg, að það sé nokkur afli fyrir Vestfjörðum nú, sem er ekki í Strandasýslu, því að Húnaflói er tómur. Vitanlega á að athuga þetta. En það á ekki að gerast í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir til meðferðar. Og sjómenn á Hólmavík og yfirleitt í Strandasýslu vita, að ég hef nákvæmlega sama áhuga fyrir þeirra hagsmunamálum eins og fyrir hagsmunamálum bændastéttarinnar í sýslunni. Verulegur hluti sýslubúa eru einmitt sjómenn, og meðal þeirra eru mínir beztu fylgismenn. En það er bara, sem þarf að athuga, að við leysum ekki bæði málin í einu, þetta, sem fyrir liggur, og vandamál sjómanna. - Þetta var innskot viðkomandi Vestfjörðum. En í sambandi við þetta vildi ég að hv. þm. beindu huga sínum að því, hvað gera þarf fyrir landbúnaðinn á næstu árum, til þess að ekki þurfi á svona ráðstöfunum að halda eins og hér er verið að gera. Og hvað hafa þeir gert sums staðar á Vestfjörðum, í Dýrafirði og á Ingjaldssandi sérstaklega? Þeir eru búnir að byggja votheyshlöður fyrir 50-70% af sínum heyfeng. Og þó að það kæmu svona óþurrkaár yfir þá eins og nú hefur s.l. sumar komið á Norður- og Austurlandi, þá þurfa þeir ekki á svona hjálp að halda, ekki frekar en þeir tveir hreppar, sem ég minntist á. En við skulum bara játa, að landbúnaðurinn hefur yfirleitt ekki fengið þessa aðstöðu, það hefur ekki verið búið að honum að öllu leyti eins og hefði átt að vera. Við höfum kannske allir verið meira eða minna blindaðir af þeim stórfeng, sem kom úr sjónum á stríðsárunum, og höfum kannske vanrækt landbúnaðinn eitthvað meir þess vegna. En við eigum ekki að vera að telja eftir þessa 11/2 millj. kr., því þó að þessi upphæð sé greidd til hjálpar, eins og hér liggur fyrir frv. um, þá hallast ekki á milli sjávarútvegsins og landbúnaðarins, a.m.k. ekki sjávarútveginum í óhag, því að það er vitað, að hér á Alþ. eru menn, sem hafa jafnan áhuga fyrir landbúnaðinum og sjávarútveginum og hafa sýnt, að þeir hafa fullan áhuga á málum sjávarútvegsins, eins og það frv. ber vott um, sem bráðum kemur fram. Og við viljum gera rannsókn á þeim grundvelli, að þau tæki séu notuð, sem hver einasti spariskildingur þjóðarinnar hefur verið notaður til að kaupa og sömuleiðis allt lánstraust þjóðarinnar.



Herra forseti. Eins og ég sagði áðan, sé ég ekki ástæðu til að lengja mjög þessar umr. og skal ekki fara inn á þann meting milli sjávarútvegs og landbúnaðar, sem ég svaraði í minni síðustu ræðu, en mér þykir rétt að benda á það, að þegar talað er um fjárlög í þessu sambandi, þá gefa tölur þeirra falska mynd af ástandinu, því að þar kemur ekki fram allt það, sem verið er að gera fyrir sjávarútveginn, svo sem eftirgjöf á vöxtum og fleira, en framlög til landbúnaðarins eru þar hins vegar talin. Tölur fjárlaganna eru því blekkjandi hvað snertir skiptingu fjármagns milli þessara atvinnuvega, og þyrfti að lagfæra það. Viðvíkjandi því, sem ég sagði, að sjávarútvegurinn væri að gubba 10 togurum, þá er það náttúrlega ekki gengislækkuninni að kenna, því að ekkert tæki væri hér í gangi, ef hún hefði ekki verið gerð, og ef genginu væri nú breytt þannig, að sterlingspundið væri sett á 26 krónur, þá flyti hér ekkert far. Þetta veit hv. 6. landsk.

Nei, ég veit það ekki.

Hvers vegna flytur þá ekki hv. þm. frv. um að hækka gengið? Nei, sannleikurinn er sá, að örðugleikarnir stafa síður en svo af gengislækkuninni, heldur af markaðserfiðleikum. Nú getum við t.d. næstum engan fisk selt til Þýzkalands, þar sem við gátum áður mokað inn fiski fyrir 70 millj. kr. Við höfðum líka ágætan markað í Bretlandi fyrir ísfisk, sem menn héldu að mundi standa, en nú er sá markaður hruninn. Við gátum selt okkar freðfisk svo að segja í einu lagi fyrir allgott verð, en nú verðum við með mestu erfiðismunum að píra honum í marga staði. Sem sagt: Markaðirnir hafa fallið saman, svo að jafnvel gengislækkunin er ekki nóg til að vega upp á móti þeim skakkaföllum, sem af markaðshruninu leiðir, en ef gengið hefði ekki verið lækkað, þá held ég að enginn hefði þorað að horfast í augu við það ástand, sem skapazt hefði, ef þá hefðu ekki verið gerðar aðrar ráðstafanir betri, sem enn hefur ekki verið hægt að benda á. Viðkomandi tili. hv. 6. landsk. og yfirlýsingum af minni hendi, þá sagði ég það, að tili. lægi fyrir þinginu um úrræði í atvinnulífinu, og ef ætti á þeim grundvelli að reka tækin, sem búið er að kaupa, og athuga, hvaða staði vantaði tæki, þá skyldi ekki standa á mér að styðja það, að málið yrði rannsakað á þeim grundvelli, og á þeim grundvelli sagði ég að ríkisstj. óskaði samstarfs við viðkomandi aðila.



Herra forseti. Langt er nú liðið á fundartímann, og skal ég vera fáorð, enda er allt, sem máli skiptir, tekið fram í greinargerð. Breytingin samkv. 1. gr. er um það, að óheimilt sé að láta til iðnaðar vefnaðarvöru, sem ekki er flutt inn handa honum. Mikil brögð eru að því, að vefnaðarvara, sem ætluð er til sölu, hafi horfið og komið aftur sem fullunnin vara. Þessu hefur verið ákaft mótmælt af hálfu heimilanna, af því að vinnan hefur hækkað vöruna mjög, áður en hún hefur komizt til neytenda. Síðari breytingin felst í 2. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að bætt sé inn í ákvæðin um hegninguna, að sökudólgur sæti fangelsi, og er það gert í því skyni að auðvelda rannsókn í gjaldeyrismálum. Hefur það skeð, að rannsókn máls hafi torveldazt vegna þess, að ekki var heimild til að láta sökudólginn sæta varðhaldi. Eðlilegast er, að frv. fari í fjhn., og legg ég því til, að því verði vísað þangað.



Herra forseti. Það var eitt atriði hjá hæstv. landbrh., sem ég vildi ekki láta ómótmælt, og væri raunar ástæða til að ræða fleira, ef farið væri inn á þann meting, sem hér er hafinn milli sjávarútvegs og landbúnaðar, en ég hef ekki tekið þátt í þeim leik og skal ekki gera. En hæstv. landbrh. minntist á skipakaup og kaup á landbúnaðarvélum í sömu andránni og taldi, að landbúnaðurinn hefði verið svikinn á þeim skiptum. Að því er snertir hið svonefnda nýsköpunartímabil, þykir mér því rétt að gefa þær upplýsingar, sem fyrir liggja, einkum þar sem því er oft á loft haldið, að landbúnaðurinn hafi verið afskiptur, sérstaklega heyrist þessi tónn þrásinnis í flokksblaði hæstv. landbrh. Eins og kunnugt er, var það stefnuyfirlýsing nýsköpunarstjórnarinnar svonefndu, að af 300 millj. kr., sem nýbyggingarráð fékk til ráðstöfunar, ætti að verja 50 millj. kr. til kaupa á landbúnaðarvélum, vélum til að nýta landbúnaðarafurðir og vélum og efni til rafvirkjana, og eftir skýrslum nýbyggingarráðs, þá voru veitt gjaldeyrisleyfi út á þessa liði að upphæð 50 millj. kr., tæpar þó. En skýrslur nýbyggingarráðs eiga að vera og eru algerlega tæmandi, því að þar var aldrei veitt gjaldeyrisleyfi, sem ekki var þegar bókað og skrásett. Til kaupa á landbúnaðarvélum og vélum til að nýta landbúnaðarafurðir fóru um 21 millj. kr., fyrir vélar og efni til rafvirkjana röskar 18 millj. kr. og fyrir jeppabifreiðar, sem ætlaðar voru bændum, 8,5 millj. kr. Nokkuð af þessum jeppum fór þó til kaupstaða, en á móti kom talsvert af vörubílum til sveitanna, svo að ég ætla, að þar hafi ekki hallazt á landbúnaðinum í óhag. Niðurstaðan er því sú, að á því tímabili, sem flokkur og blað hæstv. landbrh. hefur fyrst og fremst skotið geiri sínum að, þá var ekki svikizt um að veita leyfi fyrir landbúnaðarvélum og öðrum vélum, er tilheyrðu þessum flokki, sem átti að fá 50 millj. kr. leyfi. Þetta álít ég rétt að taka fram, þegar verið er með þennan meting milli atvinnuveganna, en vísa að öðru leyti til plagga, sem hljóta að vera hjá fjárhagsráði um leyfisveitingar nýbyggingarráðs. Meira hef ég svo ekki að segja að óreyndu. Ég sé ekki ástæðu til að blanda mér hér inn í deilur manna, einkum af því, að flm. hinnar mjög umdeildu till. tekur hana aftur.

Eftir útvötnun hæstv. landbrh. á yfirlýsingu sinni sé ég mér tæplega fært að taka till. mína aftur.

Jæja, ég segi þá eins og Einar Hjartarson í Vík: Mig varðar um hvorugt, - og læt ég þar við sitja, en ég álít heppilegt fyrir hv. flm. till. að fara þá leið, sem hann ætlaði.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður. Ég vildi aðeins mótmæla þeirri fullyrðingu hv. 4. þm. Reykv., að ég sem form. fjvn. og hæstv. ríkisstj. ættum sök á því, ef um sök væri að ræða, eins og hann orðaði það, að lögð var þung byrði á atvinnuvegina með samþykkt Alþingis á launauppbót til embættismanna á síðasta ári og vísa ég í þessu sambandi til umr., sem fram fóru í fyrra, bæði um þáltill. um það efni og fjárl. Málið var fyrst flutt af tveimur þm. Alþfl. og tveimur þm. Sjálfstfl. og samþ. þá, en hvernig var afstaða þm.? Í fjvn. voru 6 af 9, þar á meðal ég, á móti, og í sameinuðu þingi var meiri hl. stjórnarstuðningsmanna á móti, en till. samþ. með stuðningi óábyrgrar stjórnarandstöðu. Till. var svo aftur flutt í desember af einum þm. Sjálfstfl. og tveimur þm. Alþfl., þar á meðal hv. 4. þm. Reykv., sem nú vill ekki kannast við sitt eigið afkvæmi. Þá gerðist sama sagan: 6 af 9 í fjvn., þar á meðal ég, voru á móti, og barðist ég hart gegn framgangi málsins. Í sameinuðu þingi var meiri hl. stjórnarstuðningsmanna áfram á móti, en tili. var samþ. með hjálp hinnar óábyrgu stjórnarandstöðu. Svo leyfir hv. 4. þm. Reykv. sér að drótta því að mér og hæstv. ríkisstj., að við eigum alla sökina, ef um sök sé að ræða! En það er staðreynd, að það er hv. 4. þm. Reykv. ásamt öllum hans flokki, sem á sökina á því, að þessi byrði var lögð á atvinnuvegina, og hefur þannig stuðlað að því, að bátarnir eru í höfn og iðjuverin óhreyfð. Út af fyrirspurnum hv. flm. um það, hvaða lið ég vildi ljá málinu, ef till. yrði nú tekin aftur, þá þykir mér rétt, ef hann hefur ekki manndóm í sér til að standa við það að taka hana aftur, að geta þess, að ég er reiðubúinn til að stuðla að því, að rannsókn fari fram í málinu, en það er vitanlega rétt hjá hv. frsm., að sú rannsókn yrði aldrei einskorðuð við Vestfirði, heldur yrði hún að ná yfir land allt. Enn fremur er ég fús til að athuga, hvaða aðstoð hraðfrystihúsin geta fengið samkv. 22. gr. fjárlaga, XII. lið, en þá verður líka að vera til starfsgrundvöllur fyrir þessi hraðfrystihús, en hann verður aðeins skapaður með heilbrigðum launakjörum, og ég er ekki með því að veita fé til þess að hækka laun, án þess að það komi fólkinu á viðkomandi stöðum til góða.



Ég hef aðeins tíma til stuttrar aths. og ætla að minnast á það, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði hér um, hvað ég hefði sagt í þessum umr. Ég sagði það, að landbúnaðurinn væri öruggasti atvinnuvegurinn og að það væri ótvírætt, að fólkinu við landbúnaðinn þyrfti að fjölga, ef þessi þjóð hugsaði um framtíð sína og farsæld sina í framtíðinni. Hitt veit ég, að það er um hana eins og um álfkonuna, að hún á sjö börn í sjó og sjö á landi, og um öll börn sín verður hún að hugsa. En hitt er það, að þau börnin, sem sjóinn stunda, reka atvinnuveg, sem er óöruggari en landbúnaðurinn, vegna þess að sjávarútvegurinn er rányrkja. Hann byggir ekki upp, en tekur af því, sem eyðist. En landbúnaðurinn er atvinnuvegur, sem, ef hann er vel rekinn, byggir upp fyrir framtíðina, og hver ný kynslóð, sem tekur við, er betur sett en hin fyrri. Bóndinn er sá þjóðfélagsþegn, sem kemst næst því að vera sjálfum sér nógur, en að því þarf þjóðin að stefna í heild. - Hafi ég sagt, að það væri fyrsta skylda ríkisstj. að hugsa um velferð landbúnaðarins, þá hef ég sagt það í því sambandi, að það væri ótvíræðasta skyldan. Og það er mín skoðun, sem ég tek ekki aftur. Ég held, að það sé ekki rétt að samþ. þessa brtt. Ég held því fram, að hún sé of takmörkuð. Þrátt fyrir það, sem hv. 6. landsk. þm. sagði um t.d. betri aðstöðu Siglfirðinga en Vestfirðinga, tel ég ósannað og óvíst, að svo sé. Og í minni byggð, Húsavík, voru svo léleg aflabrögð s.l. sumar, að elztu menn segjast ekki muna því líkt. Þrátt fyrir það hef ég ekki séð ástæðu til að koma með till. um rannsókn á þessu. En ef farið verður út í þá hluti vegna aflaleysis bátaflotans s.l. sumar, þá krefst ég þess, að það verði gert viðkomandi Húsavík einnig. Þannig tel ég brtt. hv. 6. landsk. þm. of takmarkaða, þar sem hann hugsar bara um sinn landsfjórðung. Og einnig tel ég, að ekki eigi að samþ. till. um þetta efni sem brtt. við þetta frv., þó að þörf sé til rannsóknar á þessu, vegna þess að í sameinuðu þingi er till. um það efni, sem ekki er takmörkuð á þennan hátt. Og í sambandi við þá till. er eðlilegt að fram komi áhugi og vilji þingsins.



Herra forseti. Ég hef talað tvisvar í þessu máli og á aðeins rétt á aths. Og þó er ýmislegt, sem vert væri að gera að umtalsefni, eftir að hæstv. landbrh. hefur hleypt hér svo myndarlega úr hlaði og skellt á skeið í umr. um málið. Hann sagði margt, sem ástæða væri til að svara. Hv. þm. Barð. vildi aðallega sýna fram á hér í ræðu sinni áðan, að ástæðan til hins bágborna atvinnuástands á Vestfjörðum væri ekki fyrst og fremst aflabrestur nú eða á undanförnum árum, skildist mér, heldur væri það af öðru en af náttúrunnar völdum, sem afli hefði ekki borizt þar á land. Það væri m.a. þjóðfélagsþegnunum að kenna og svo bjargráðasjóði og mér skildist líka ríkissjóði, sem bætt hefði mönnum tjón, sem þeir hefðu orðið fyrir af slíkum völdum. En ég held, að aflaleysið sé alveg jafntilfinnanlegt, hvort sem það stafar af náttúruvöldum eða af þeim ástæðum, sem hv. þm. Barð. heldur fram, og hér er það að minnsta kosti staðreynd, að hraðfrystihúsin eru órekin, að vélbátaflotinn liggur í höfn vegná þess, að fjárhagur þessara fyrirtækja er: rúst. Hraðfrystihúsin hafa ekki fengið nægilegt hráefni, einmitt vegna aflaleysis vélbátanna, og má í því sambandi vísa til aflaskýrslna Fiskifélags Íslands yfir Vestfirðingafjórðung, sem sýna, að undanfarin 3 ár hefur afli þar verið langt fyrir neðan meðallag. Bæjar- og sveitarfélög á Vestfjörðum reyndu í fyrra að tryggja sjómönnum lágmarkskaup og greiddu til þess háar upphæðir og hærri en þau þoldu, til þess að reyna að halda atvinnutækjunum, en þegar nú er knúið á þær dyr, þá treysta þessir aðilar sér ekki til að veita sams konar hjálp í ár. Og hvert á þá að leita? „Fólkið á að segja sig til sveitar,“ segir hv. þm. S–Þ. „Það á að lækka kaupið og lengja vinnutímann,“ segir hv. þm. Barð. Þetta eru svörin, sem fást hér á hinu háa Alþingi. Hv. þm. Barð. segir að vísu, að hann vilji veita málinu stuðning, ef till. okkar verði tekin aftur nú og málið flutt í öðru formi. Ég veit nú ekki, hvort hann hefur á bak við sig fyrirheit frá hæstv. ríkisstj. um góðar undirtektir við málið, ef það væri öðruvísi flutt, en ef svo væri, þá væri ég fús til að taka till. aftur nú og afsanna þar með þá staðhæfingu hv. þm. Barð., að málið sé eingöngu flutt í auglýsingarskyni, og hæstv. landbrh. leyfði sér einnig að fullyrða, að málið væri eingöngu flutt til að sýnast. En sannleikurinn er sá, að fyrir mér vakir það eitt að fá atvinnulíf Vestfjarða í gang til þess að bægja þar voða frá dyrum almennings. Hæstv. landbrh. talaði um það, að á undanförnum árum hefði ekki verið misgert við sjávarútveginn og hefði meira komið í hans hlut en landbúnaðarins, og má lengi deila um þetta, en ég hef hér fyrir mér fjárlagafrv. fyrir árið 1951, og þar eru á 16. gr. ætlaðar 25,7 millj. kr. til landbúnaðar, og er það mjög svipuð upphæð og áður. Hins vegar er framlagið til sjávarútvegsins lækkað. Það er rétt hjá hæstv. landbrh., að við eigum ekki of lítið af vélbátum og ekki of lítið af togurum eða hraðfrystihúsum, en við eigum of lítið af öllum þessum tækjum í fullum rekstri, og ég hélt sannarlega, að þótt þessara tækja hafi verið aflað, þá sé ekki kominn tími til að halla sér út af og sofna með vélbátana í höfn, hraðfrystihúsin hráefnislaus, fólkið atvinnulaust og þjóðfélagið gjaldeyrissnautt. Hæstv. landbrh. sagði, að það væri búið að moka svo miklu af tækjum í sjávarútveginn, að nú væri hann að gubba 10 nýjum togurum. Það er bágborið heilsufar í atvinnulífinu, en af hverju stafar þetta? Það stafar af því, að sjávarútveginum var af hæstv. ríkisstj. fært það læknislyf, sem gengislækkunin var, en hún veldur því, að togararnir nýju kosta 8 millj. kr. stykkið. Enginn treystir sér til að kaupa þá, og það er þess vegna, sem sjávarútvegurinn er að gubba 10 nýjum togurum. Það er vegna gengislækkunar hæstv. ríkisstj. Hæstv. landbrh. sagði, að það skyldi ekki standa á sér að láta athuga, hvort hallærisástand væri í atvinnulífi Vestfjarða, og þá af hverju. Þetta er það, sem till. okkar fjallar um, og skoða ég þetta sem yfirlýsingu um, að þetta verði gert, og mun því fús til að taka till. aftur í trausti þess, að málið verði aftur tekið upp í því formi, að það geti fengið skjóta og fullnægjandi afgreiðslu.



Herra forseti. Ég tel svör mín ekki á nokkurn hátt útvötnuð. Jafnvel þótt ég sé þingmaður fyrir vesturkjálka landsins, benti ég á, að það liggur önnur till. fyrir þinginu um rannsókn á grundvelli atvinnuháttanna yfirleitt. Vænti ég þess, að hv. þm. geri sér ljóst, að til eru verri svæði en á Vestfjörðum. Ég fór ekki fram á, að till. væri tekin til baka, en sagði aðeins mína skoðun. Ég álit hins vegar heppilegustu vinnubrögðin að draga hana til baka.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Ég skal ekki segja mörg orð um frv. á þessu stigi málsins. Ég vildi aðeins benda á, að mér þykir farið aftan að siðunum, ef ætlazt er til, að til þess að rannsókn geti átt sér stað, sé refsing þyngd með gæzluvarðhaldi. Hjákátlegt er að ætla að greiða fyrir rannsókn með þessu móti. - Einkanlega vil ég þó benda á, að samræma verður greinina við lögin um verðlagsdóm og verðlagseftirlit. Ef ég man rétt, var slík refsing í lögunum ekki aðeins heimiluð, heldur skyld við slíku broti. Ég held, að enginn ágreiningur sé um það að skylda varðhaldsrefsingu fyrir brot á þessum lögum, ef um ítrekun er að ræða. Ég vil því biðja hv. nefnd að bera þetta frv. saman við l. um verðlagseftirlit og verðlagsdóm og íhuga, hvort ekki sé ástæða til að flytja fram breytingu á þeim, og hef ég hugsað um, hvort ekki væri ástæða fyrir dómsmrn. að flytja slíka breytingu.



Herra forseti. Frv. þetta á þskj. 112, sem ég að þessu sinni flyt ásamt hv. 1. þm. N-M., er samhljóða að öllu leyti frv. um sama efni, sem flutt var á síðasta þingi á þskj. 357, en náði ekki afgreiðslu þá. Ég leyfi mér að vísa í meginatriðum til mjög ýtarlegrar grg., sem því fylgdi þá og rituð var af landlækni, en hann hafði farið með undirbúning málsins ásamt stjórnskipaðri n. Málið hefur þannig fengið ýtarlegan undirbúning. En þótt svo sé, eru enn skiptar skoðanir um tvö meginatriði einkum. Það er þá í fyrsta lagi, hvort taka skuli upp þá einkasölu á lyfjum, sem um ræðir í V. kafla frv., og í öðru lagi, hverjum veita skuli leyfi til rekstrar lyfjabúða hér innanlands. Ég skal nú ekki taka þau rök, sem áður hafa verið rakin í þessu efni. Það, sem ég hygg hins vegar að allir geti verið sammála um, er þetta, að ekki verði lengur unað við hin ófullkomnu og dreifðu lagaákvæði, sem nú gilda á þessu sviði. Enda er þetta viðurkennt, eins og m. a. sést á því, að hér liggur fyrir annað frv. um sama efni á þskj. 116. Samkv. frv. okkar á þskj. 112 er gert ráð fyrir, að leyfi til rekstrar lyfjabúða megi veita samvinnufélögum, sveitarfélögum og öðrum almennum stofnunum og samtökum, sem ætla má að gæti í hvívetna hagsmuna neytendanna. Í 4. gr. er svo tekið fram um skilyrði fyrir því, að hlutaðeigendur öðlist rétt til rekstrar lyfjabúða. - Þá er eitt meginatriði í þessu frv., sem fjallar um jöfnunarsjóð lyfjabúða, sem ákveðið gjald á að renna til af lyfjasölu og tekjum lyfsala. Reynslan hefur sýnt, að það er erfitt að semja gjaldskrá, sem eigi jafnt við hinar minnstu lyfjabúðir sem hinar stærstu; hinar smærri þyrftu að geta lagt meira á lyfin, ef salan á að standa undir rekstrinum, en gróðinn hinsvegar mikill af hinum stærstu lyfjabúðum: Til þess nú að ekki þurfi að koma til óeðlileg álagning á lyfin, þá þykir augljóst, að hver einstök lyfjabúð þurfi að geta byggt á viðskiptum við talsvert stóran hóp manna. Nú er því svo háttað, að um þetta getur ekki orðið að ræða í dreifbýlinu viða um land. Því er lagt til, að jafnað verði á milli lyfjabúðanna þannig, að hinar stærri leggi nokkuð af mörkum af tekjum sínum til hinna smærri. Þetta er sanngirnismál, því að vitað er, að af hinum stærri apótekum er ríflegur gróði. - Um þriðja aðalatriðið í þessu frv., þ: e. a. s. einkasöluna eða heildsöluna á lyfjunum, get ég verið stuttorður. Ætlunin er, að hún verði rekin á vegum heilbrigðisstjórnarinnar sem sérstakt fyrirtæki, eins og segir í 45. gr., og á fyrirkomulag við stjórn hennar að tryggja hvort tveggja, að hún verði fremur til hagnaðar en byrði fyrir ríkissjóð og innflutningsálagningu á lyfin sé í hóf stillt. Ég skal svo ekki að þessu sinni hafa um þetta fleiri orð. Allir eru sammála um, að þessum málum verði að skipa á betra veg en hingað til. Og ég hygg tvímælalaust, að fyrir allan almenning sé sú skipun hagkvæmari, sem lögð er til í frv. okkar á þskj. 112, heldur en sú, sem gert er ráð fyrir á þskj. 116. - Ég leyfi mér svo að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Það er nú auðséð, að það er orðið tímabært að setja nýja löggjöf um lyfjaverzlun, þar sem hér liggja fyrir tvö lagafrv. um þetta efni. Var öðru vísað til nefndar hér áðan, en hitt liggur fyrir til umræðu. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er ekki samið af okkur flm. þess, heldur að tilhlutan Apótekarafélags Íslands og Lyffræðingafélags Íslands, og við flm. skoðum okkar hlutverk svipað og þegar nefnd flytur frv. fyrir hæstv. ríkisstj., og áskiljum okkur rétt til að bera fram brtt. og vera með brtt., sem fram kunna að koma. Það voru ýmsar ástæður fyrir því, að við vildum verða við bón þessara aðila um að flytja frv., m. a. sú, að sú löggjöf, sem til er um þetta, er orðin úreit, og við sáum þörf á því að bæta þar úr. Að vísu var borið fram hér í fyrra frv. samið af landlækni, en það náði ekki fram að ganga, en við vissum ekki um, að það yrði borið fram aftur, og í öðru lagi eru ákvæði í því, sem við viljum ekki fallast á, t. d. ákvæði um ríkisverzlun lyfja, sem við teljum ekki heppilegt að setja á stofn. Við erum sammála um, að sú reynsla, sem fengizt hefur af ríkisverzlun, sé á þann veg, að ekki sé rétt að ástæðulausu að taka hana upp. Frv. byggist á, að öll sala og innflutningur sé í höndum þeirra, sem fá til þess sérstaka heimild og bera ábyrgð á sínn starfi. Það eru að visu ákvæði í frv. um, að fleiri en fagmenn geti rekið lyfjabúð, en þó því aðeins að forstöðumennirnir séu lyfjafræðingar. Hvorugur okkar flm. er neinn sérfræðingur í þessum efnum, og skal ég ekki fara út í þetta nánar. Öðru frv. um sama efni var í dag vísað til nefndar. Ég vona, að deildin geti fallizt á, að þetta frv. fari til sömu nefndar. Að vísu geri ég ekki ráð fyrir, að sett verði tvenn lög þessa efnis, en hlutverk nefndarinnar verður þá að samræma þau sem bezt. Má vel fara svo, að við getum fallizt á, að eitthvert ákvæði í hinu frv. sé tekið í þetta eða öfugt, eftir því, hvort frv. verður lagt til grundvallar. Teljum við skylt, er upp verður gert á milli frv., að fara í þessum efnum að dæmi Ara fróða og hafa það, er sannara reynist við nánari athugun. Skal ég svo ekki orðlengja þetta frekar, en legg til, að frv. verði vísað til heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Úr því að hv. þm. Vestm. er kominn í deildina, vildi ég segja þetta: Ég byrjaði hér ekki á neinum metingi milli landbúnaðar og sjávarútvegs. Ég var aðeins að svara því, sem fram hafði komið. Ég mun heldur ekki fara inn á mál, sem ekki á hér heima, þ.e.a.s. að rekja tölulega, hvað landbúnaðurinn og sjávarútvegurinn hafi fengið, en ég vil aðeins segja það, að þeir, sem vilja dæma í því máli, ættu að hugsa um öll þau tæki, sem sjávarútvegurinn hefur fengið, og sjá, hvað hann hefur, en líta líka á það, sem landbúnaðurinn hefur, og sjá, hvað vantar í byggingum, vélum, votheyshlöðum og mörgu fleira. Ég ætla ekki að rengja þær tölur sem hv. þm. minntist hér á, en ef menn hafa heildartöluna, sjá þeir, hvernig þessu er varið.



Herra forseti. Af því að mér virðist, að það skipti nokkru máli, hvort því má treysta, að ríkisstj. sé velviljuð þessu máli, að koma bátaútveginum á Vestfjörðum af stað, þá vil ég spyrja hæstv. landbrh., hvort málið fái stuðning stj., ef till. er tekin aftur, og hvort hann vilji greiða fyrir því, að málið fái framgang í öðru formi, svo að fólkið á Vestfjörðum þurfi ekki að búa við sult. Ég er fús að taka till. aftur, ef ég fengi svolítið minna af útvötnuðum svörum hjá hæstv. landbrh.