Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég leyfi mér að mæla hér í örstuttu máli fyrir till. til þál. um staðfestingu á samkomulagi við ríkisstj. Bretlands um takmarkaðar veiðar breskra togara. Till. er örstutt, hún er svona: „Alþingi ályktar að staðfesta samkomulag við ríkisstj. Bretlands í samræmi við orðsendingar þær sem prentaðar eru með till. þessari “ Þessar orðsendingar eru dagsettar í Osló 1. júní 1976, eins og meðfylgjandi fskj. sýna. Þessari þáltill. fylgja örstuttar athugasemdir sem ég mun nú rekja að nokkru. Í samhljóða ályktun Alþ. frá 15. febr. 1972 segir að haldið verði áfram samkomulagstilraunum við ríkisstj. Bretlands og Sambandslýðveldisins Þýskalands um þau vandamál sem skapast vegna útfærslu fiskveiðilandhelginnar. Samkomulag varð um veiðar þýskra togara í viðræðum sem fram fóru í okt.- nóv. 1975, og lýsti Alþ. yfir samþykki sínu við þá samnings gerð í ályktun hinn 28. nóv. 1975. Sú ályktun, sem gerð var 15. febr. 1972, var með þeim sögulega hætti að hún fékk 60 shlj. atkv., sem er mjög sjaldgæft í þessari hv. stofnun. Síðan var gert, eins og kunnugt er, samkomulag við ríkisstj. Bretlands 13. nóv. 1973. Það gilti til tveggja ára og féll því úr gildi hinn 13. nóv. 1975. Nokkru áður, eða 11. sept., fóru fram viðræður í Reykjavík við breta um veiðar þeirra við Ísland og aftur dagana 23. og 24. okt. 1975 í London og enn 17. nóv. 1975 í Reykjavík, án þess að samkomulag næðist. Bretar héldu áfram ólöglegum veiðum og deilan milli landanna tók óheillavænlega stefnu svo ekki sé fastar að orði kveðið. Forsrh. landanna ræddust við 24. 27. jan. 1976 í London. En enginn árangur varð af þeim viðræðum, eins og kunnugt er. Í maílok s.l. var þess á ný freistað að reyna að finna lausn á ágreiningi íslendinga og breta. Fóru viðræður íslenskra og breskra ráðamanna fram dagana 31. maí og 1. júní s.l. í Osló, og reyndist afstaða breta þá mjög breytt frá því sem verið hafði. Lauk viðræðunum með samkomulagi því sem fólgið er í fskj. þáltill. þessarar og ég áðan nefndi. Samkomulagið miðar við hina nýju 200 mílna fiskveiðilögsögu Íslands sem breska ríkisstj. féllst nú á að viðurkenna. Það felur í sér mjög verulegan niðurskurð á fiskveiðum breta hér við land. þ.e. úr u. þ. b. 140 þús. smálestum á árinu 1974 og 115 þús. smálestum á árinu 1975 í u.þ.b. 50 þús. smálestir á ársgrundvelli að áætlað er. Þessar tölur tek ég fram að ég hef frá sjútvrn. En ég minnist þess að þegar við hæstv. þáv. sjútvrh. byrjuðum að ræða við breta um takmörkun fiskveiða þegar landhelgin var færð út í 50 sjómílur. Þá var sú tala, sem lögð var til grundvallar afla breta 1970, 207 þús. tonn. Fiskveiðar breta eru samkv. samningum takmarkaðar við 24 togara að meðaltali á dag miðað við veiðidaga. Mega aðeins þeir togarar stunda veiðar sem sérstaklega eru til þess skráðir, og byggist sú togaraskrá á skrá þeirri yfir 139 togara sem gerð var vegna bráðabirgðasamkomulagsins frá 13. nóv. 1973. Áfram eru því aðgjörlega útilokaðir frysti- og verksmiðjutogarar og veruleg fækkun á sér stað á öðrum skipum. Samningurinn við vestur-þjóðverja er gerður á sama grundvelli að þessu leti, og að frysti- og verksmiðjutogarar eru alveg útilokaðir. Þannig að meira en helmingur þýska flotans var strikaður út með einu pennastriki, eins og einu sinni var að orði komist. Ríkisstj. Bretlands ábyrgist að breskir togarar virði friðunarsvæði þau sem greind voru í bráðabirgðasamkomulaginu, eins og þau hafa verið stækkuð af íslenskum stjórnvöldum eftir að það samkomulag féll úr gildi. Breskir togarar stunda ekki veiðar nær en 20 sjómílur frá grunnlínum Íslands og ekki nær en 30 sjómílur frá grunnlínum á tilteknum svæðum úti fyrir Vestfjörðum og Austurlandi. Þá ábyrgist ríkisstj. Bretlands m.a. að breskir togarar stundi ekki veiðar sem íslenskum skipum eru bannaðar til verndunar ungfiski og hrygningarfiski. Staðsetning breskra skipa, er veiðar stunda samkv. ákvæðum samkomulagsins, er tilkynnt íslenskum stjórnvöldum daglega og aflamagn þeirra vikulega. Sé skip staðið að veiðum í bága við samkomulagið geta hlutaðeigandi íslensk yfirvöld stöðvað það og rannsakað málsatvik. Ef grunur leikur á um brot má kveðja til breskt aðstoðarskip, og verður togari, sem rofið hefur samkomulagið, strikaður út af listanum. Samkomulagið gildir í 6 mánuði frá gildistöku, þ.e. til 1. des. n.k. Við þetta vil ég aðeins bæta því, að ég hef í dag talað við forstjóra Landhelgisgæslunnar og spurt hann um það, hvernig samskiptin hafi verið við breta og hvernig þeir hafi fylgt þeim ákvæðum sem ég var hér að lýsa að í samningnum standa. Sagði hann að ég mætti hiklaust hafa eftir sér að það væri ákjósanleg samvinna við breta um að þeir hlýddu þeim takmörkunum sem ég var hér að nefna og að breskir eftirlitsmenn væru boðnir og búnir að hjálpa til við að framkvæma samninginn rétt og löglega, þannig að um enga árekstra hefði orðið að tefla, og þeir hefðu þráfaldlega farið um borð og kynnt sér aðbúnað og veiðarfæri, hvort það væri í samræmi við samninginn og svo hefði ávallt verið. Þetta vildi ég að kæmi fram um leið og ég hef þessa örstuttu framsögu. Ríkisstj. Bretlands skuldbatt sig einnig til þess í samkomulaginu að leggja tafarlaust til við efnahagsbandalag Evrópu, að svo fljótt sem nauðsynlegar ráðstafanir hefðu verið gerðar kæmu til framkvæmda ákvæði bókunar nr. 6 við samninginn milli Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu frá 22. júlí 1972, b. e. um tollaívilnanir fyrir íslenskar sjávarafurðir. Þá beitti hún sér fyrir því að tollalækkanir samkv. bókuninni yrðu framkvæmdar eins og bókunin hefði verið í gildi síðan 1973, m.ö.o. yrði þegar í stað ýmist 4/5 af umsömdum lækkunum tímabilsins 1973–1977 eða kæmu til fullrar framkvæmdar strax. Á þetta legg ég áherslu m.a. vegna þess, að afurðir, svo sem freðfiskflök og fryst rækja. sem voru samkv. EFTA-samningnum tollfrjálsar í Bretlandi og Danmörku áður en þau gengu í bandalagið, urðu tollfrjálsar á ný. Hefur nú verið gengið frá málinu á þessum grundvelli og komu ákvæði bókunar nr. 6 til framkvæmda hinn 1. júlí s.l. Við þetta má svo bæta því, að þær fréttir, sem borist hafa frá Brüssel nú nýverið. sýna það, að ég hygg svo tæpast verður um deilt, að það er ekki hugmynd Efnahagsbandalagsins að blanda saman hugsanlegum fiskveiðiréttindum og tollaívilnunum samkv. þessari þóknun. Ég vona að sá skilningur sé réttur. Ég leyfði mér að láta bann í ljós strax við undirskrift samnings, og ég sem sagt fagna því ef þar reynist hafa verið rétt frá skýrt. Með hliðsjón af því, að Hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna hefur enn eigi lokið störfum, taldi ríkisstj. rétt að gera samkomulag við ríkisstj. Bretlands á ofangreindum grundvelli og fer hér með fram á staðfestingu Alþingis. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa miklu lengra mál um þessa þáltill. Samningarnir voru geysimikið ræddir, bæði meðan á gerð þeirra stóð og eins eftir að þeim var lokið. Þá var m.a. gagnrýnt að ekki hefði verið kallað saman Alþ. til þess að staðfesta samningana. Ég hygg að einnig hafi verið nefnt orðið „stjórnarskrárbrot“ í því sambandi. Ég mótmæli því fyrir mitt leyti að þar hafi verið um nokkurt stjórnarskrárbrot að ræða, og sé svo, að það kunni þrátt fyrir álit mitt að mega teljast til stjórnarskrárbrots að framkvæma samning sem Alþ. hefur ekki samþ. fyrir fram, þá er það a.m.k. ekki í fyrsta skipti sem stjórnarskráin er þrotin á þann hátt. Það vitum við öll sem hér höfum átt sæti nokkra hríð. Ég ætlaði enn fremur í sambandi við þessa framsögu að víkja örlítið að því sem fram undan kynni að vera eftir i. des., en með því að í hv. Nd. fóru fram nokkrar umr. um það í sambandi við annað mál og ég leyfði mér að taka lítillega þátt í þeim, þá ætla ég að láta duga í þessari framsögu a.m.k. að vísa til þess sem ég þá sagði, enda hefur ekkert gerst síðan sem máli skiptir. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til að umr. verði frestað þegar menn hafa talað vild sína og till. vísað til hv. utanrmn.



Herra forseti. Það mál, sem hér er nú til umr., ber að með nokkuð sérstökum hætti að mínum dómi. Hér er um það að ræða að farið er fram á staðfestingu Alþ. á samkomulagi sem gert var á s.l. sumri - eða 1. júní - í Osló varðandi fiskveiðiheimildir til handa Bretum í íslenskri fiskveiðilandhelgi. Þetta samkomulag á að réttu lagi að falla úr gildi nú eftir rúmlega einn mánuð. Það má því segja að þetta samkomulag sé að renna út og að samningurinn hafi verið framkvæmdur nokkurn veginn að fullu áður en Alþ. gefst kostur á að taka afstöðu til samkomulagsins. Miðað við venjulegan vinnuhraða þykir mér sennilegt að Alþ. geri ekki betur en svo að hafa skilað þessu máli frá sér í ályktunarformi eftir um það bil einn mánuð. Hér er því í rauninni aðeins um formsatriði að ræða sem hefur enga sérstaka þýðingu málsins vegna. Eins og fram kom hjá hæstv. utanrrh., sem talaði fyrir þessari þáltill., þá var á sínum tíma fundið að því að þetta samkomulag væri látið koma til framkvæmda áður en Alþ. fjallaði um málið. Og það er rétt sem hann sagði, það munu hafa fallið ýmis orð í því sambandi a.m.k. á þá lund, að það væri mjög hæpið að það stæðist lög og stjórnarskrárákvæði að láta samkomulagið koma til framkvæmda án þess að það hefði fyrst verið borið undir Alþ. og Alþ. tekið afstöðu um málið. Ég er á þeirri skoðun enn að það hefði átt að kalla saman Alþ. á þessum tíma og bera málið þá undir Alþ. Það hefði verið það eina sem var eðlilegt. Og hvað sem því líður, hvort menn geta fundið einhver fordæmi um að á þennan hátt, sem nú er gert, hafi verið staðið að nokkuð hliðstæðum málum áður, þá breytir það engu um eðli þessa máls. Ég vil benda á það, að þegar fyrri samningur var gerður við breta til tveggja ára um veiðiheimildir, þá var það samkomulag, sem þar var gert, lagt fyrir Alþ. og það gekk ekki í gildi fyrr en Alþ. hafði fjallað um málið og samþ. samkomulagið. Það var eins farið að með það samkomulag sem gert var við hreta á sínum tíma, eða árið 1961, í fyrri deilu. Þá var einnig gert ákveðið samkomulag um lausn á þeirri deilu. Það var lagt fyrir Alþ., málið rætt hér ítarlega á Alþ. og það gekk ekki í gildi fyrr en Alþ. hafði veitt heimild til þess, og síðan fóru fram nótuskipti þar á eftir. Þetta gerðist einnig í sambandi við samkomulagið sem var gert við vesturþjóðverja. Það var einnig borið hér upp á Alþ. og samþ. Hitt er rétt, að dæmi eru til um að samkomulag hafi verið gert um miklu minni háttar heimildir í sambandi bæði við belgíumenn, norðmenn og færeyinga, - það er rétt, - þar sem um hefur verið að ræða að sígilt var í rauninni alveg í kjölfar annars sem ákveðið hafði verið. Það var á sínum tíma mjög fundið að þessu af þeim sem þá stóðu ekki beinlínis í því að gera þessa samninga. Það var fundið að þessum starfsvenjum, og ég held að þær aðfinnslur hafi verið réttmætar, það hefði átt að leggja þetta fyrir og afgr. það með eðlilegum hætti. En hitt tel ég alveg fráleitt, þegar slík frávik eru síðan notuð til þess að réttlæta meiri háttar samninga sem gerðir eru, jafnáhrifaríka og þýðingarmikla eins og t.d. þessa samninga við breta sem ég var að nefna og gerðir voru á sínum tíma. Ég er hræddur um að ef ætti yfirleitt að fara inn á þessa braut, þá þætti mönnum einkennilega á málum haldið, ef stjórnvöld tækju sér þann rétt til þess að semja jafnvel um miklu meira og til miklu lengri tíma og koma svo eftir dúk og disk með málið til þingsins til staðfestingar. Þetta eru óeðlileg vinnubrögð, og það er eðlilegt að menn viðurkenni það hreinlega, en reyni ekki að lemja þar höfðinu við steininn, því ég álít að það sé hættulegt upp á framtíðarvinnubrögð í þessum efnum. Það hefur verið áður gripið til þess óyndisúrræðis, sem ég kalla, að stjórnvöld geri samkomulag og beri það fyrir sig að kalla ekki saman þing eða leita ekki eftir formlegu samþykki á Alþ. í trausti þess að fyrir liggi öruggur meiri hl. meðal þm. fyrir málinu En ég álít að það eigi ekki heldur að skáka í neinu slíku skjóli. Það eru eðlileg vinnubrögð og ber að varast. Aðfinnslur mínar í þessum efnum eru því þær sömu nú og áður. Ég tel að þetta hafi verið óeðlileg vinnubrögð sem beri að forðast. Og það kemur auðvitað best fram nú, þegar það liggur fyrir að þetta þýðingarmikla samkomulag, sem þarna var gert, er raunverulega búið og liðið þegar það er lagt fyrir Alþ. til staðfestingar. Af þessum ástæðum er það svo að það er í rauninni til lítils í sjálfu sér að vera að ræða hér í löngu máli þetta samkomulag sem hér liggur fyrir. Það er búið og gert, og þar getur maður aðeins deilt um það hvort þarna hafi verið rétt að málum staðið og hér hafi verið heppilegur málatilbúnaður yfirleitt. Ég álít að það sé fremur þunnt af hálfu hæstv. ríkisstj. að setja málið upp á þann hátt sem hún gerir í grg. þessarar till., þar sem settar eru fram ýmsar fullyrðingar og samanburður sem vægast sagt verður að telja að sé hæpinn eða lítið segjandi í þessu tilfelli. Því er í fyrsta lagi slegið föstu í þessari grg. með till. að breska ríkisstj. hafi fallist á að viðurkenna 200 mílna fiskveiðilandhelgina við Ísland. Við vitum það, að af hálfu breta hefur engin slík viðurkenning komið formlega fram. Þeir hafa beinlínis skotið sér undan að segja þetta eða vilja viðurkenna það. Þetta hefur hins vegar verið túlkun frá hálfu íslenskra stjórnvalda sem stóðu að þessari samningagerð. Þau hafa viljað túlka samkomulagið að það fæli í sér viðurkenningu, en hitt vitum við mætavel, að bretar fengust ekki til þess og hafa ekki fengist til þess að gera það formlega. Af þeim ástæðum m.a. vitum við að bretar halda enn áfram og vilja enn ræða málið, vilja enn fá möguleika þrátt fyrir þessa samningagerð sem fór fram í Osló á s.l. sumri. Sama er að segja um að réttlæta þetta samkomulag með því að það hafi fólgið í sér allverulega minnkun á afla breta, og þá er sú minnkun miðuð við það hvað bretar veiddu samkv. samkomulagi fyrir alllöngum tíma. Það er bent á að bretar muni hafa veitt á fyrsta ári samkomulagsins, sem gert var haustið 1973, á árinu 1974 aðallega, þá hafi þeir veitt 140 þús. tonn og svo á síðara árinu 115 þús. tonn, en nú sé samið um það sem megi áætla að jafngildi 50 þús tonna ársafla. Þessi samanburður er auðvitað alveg út í hött. Það eina, sem þarna kom til greina að gera einhvern samanburð á, það var hvað nú var samið um handa bretum og hvað það var sem bretar höfðu að öllum líkindum aðstöðu til þess að veiða miðað við þær aðstæður sem voru á þessum tíma. Hinn samanburðurinn kemur þessu máli ekkert við. Áætlað er að það felist í þessu 6 mánaða samkomulagi heimildir handa bretum sem jafngildi um 50 þús. tonna ársafla. Það má vel vera að það reynist svo. En ég er samt hræddur um að ef samkomulag af þessari gerð hefði staðið í 12 mánuði, þá hefðu bretar veitt meira en sem nemur 50 þús. tonnum. En það skiptir ekki heldur neinu höfuðmáli í þessum efnum. Hitt er mín skoðun, að eins og komið var málum 1. júní, þegar samkomulagið við breta var gert í Osló, þá hafi allt bent til þess að afli þeirra mundi verða minni á næstu 6 mánuðum en þarna var samið um. Bretar voru, eins og þeir viðurkenndu sjálfir að lokinni þessari samkomulagsgerð, komnir að því að verða að breyta um stefnu, verða að gefast upp í deilunni við okkur. Það var viðurkennt af þeim einmitt í umr., sem fram fóru eftir að samkomulagið var gert, að staðan í landhelgismálum væri orðin þannig að það væri alls ekki stætt á því fyrir breta, eins og komið væri, að halda þessu áfram. Og það er einmitt út frá þessu sjónarmiði sem það er mín skoðun að bretar hefðu gefist upp eða orðið að hverfa af miðunum hér með minni afla raunverulega á næstu 6 mánuðum en þeir fengu samkvæmt samkomulaginu. En það er þó að mínu áliti ekki heldur aðalatriðið. Það er vissulega þýðingarmikið að geta náð því fram að draga úr veiðimagni breta hér um 5 eða 10 þús. tonn. En það skiptir þó ekki sköpum. Hitt var það þýðingarmikla í málinu, að líta á hvaða almenn áhrif þetta samkomulag hlyti að hafa í för með sér. Það lá alveg augljóst fyrir, að hefðum við ekki gert þetta samkomulag við breta, þá var samningurinn við vestur-þjóðverja fallinn niður. Með því að gera samkomulagið við breta 1. júní var verið að framlengja samkomulag, sem áður hafði verið gert við vestur-þjóðverja, í eitt og hálft ár. Þá var verið að framlengja það að þeir hefðu hér veiðirétt skv. fyrra samkomulagi þar til í lok nóvembermánaðar á næsta ári. Sá samningur - það lá samningslega fyrir - átti að falla úr gildi. Við gátum losað okkur við þann vandræðasamning. Í þeim samningi fólst það, eins og komið var, að þarna var um að tefla að losa sig við u.þ.b. 90 þús. tonna afla sem þjóðverjar fengu rétt til þess að taka á okkar miðum með þessu Oslóarsamkomulagi. Auk þess er svo skoðun mín að bretar hafi fengið með samkomulaginu meiri afla en þeir hefðu fengið ef ekkert samkomulag hefði verið gert. Þetta allt gerir það að verkum að ég taldi fyrir mitt leyti og tel enn a.ð það hafi verið rangt að gera þetta samkomulag, og sérstaklega rangt vegna þess að það lá ekki ótvírætt fyrir að bretar viðurkenndu okkar 200 mílna fiskveiðilandhelgi og ætluðu að haga sér samkv því og hverfa héðan að fullu og öllu án einhverra hótana eða annarra vafninga 1. des. n.k. Mér dettur ekki í hug að neita því, að hefði það legið algjörlega fyrir, þá var lítandi á þetta mál, þó að hins vegar samningurinn við vestur-þjóðverja hafi þar alltaf verið í veginum. Af þessu, sem ég hef sagt, þá er þó aðalatriði málsins þetta: Hvað gerist í þessum málum 1. des. n.k., eftir rétt rúmlega einn mánuð? Það er kjarni málsins. Um það atriði urðu nokkrar umræður í Nd. Alþ. fyrir fáum dögum, og þá var af minni hálfu spurt um það hvað ríkisstj. hygðist þarna fyrir. Ég benti á að það lægi fyrir að bretar töluðu opinskátt um að þeir yrðu að reyna að ná samkomulagi við íslendinga um áframhaldandi rétt sér til banda og þeir væru raunverulega í kapphlaupi varðandi afgreiðslu vissra mála í sambandi við samkomulag innan Efnahagsbandalagsins, - í kapphlaupi um að undirbúa mál þannig að þeir gætu tekið upp samningaviðræður við íslendinga um áframhaldandi veiðirétt hér, - þetta lægi fyrir. Við vissum það líka, að af hálfu Efnahagsbandalagsins var um það rætt, að ef þar næðist samkomulag um stefnu í fiskveiðimálum, þá ætlaði bandalagið að leita eftir þessum samningaviðræðum við íslendinga. Því spurði ég um það: Hvernig ætla íslensk stjórnvöld að standa að þessum beiðnum frá hálfu Efnahagsbandalagsins eða frá hálfu breta? Ég tel að það hafi komið fram nokkuð skýr svör um það að ríkisstj. ætlaði að taka upp viðræður við breta eða Efnahagsbandalagið varðandi málið á þeim grundvelli að leitað yrði eftir möguleikum til þess að gera svonefnda gagnkvæmisréttarsamninga, þ.e.a.s. að aðilar Efnahagsbandalagsins eða bretar fengju ákveðinn rétt hér í okkar fiskveiðilandhelgi, en við þá samsvarandi rétt eða einhvern rétt til veiða í þeirra landhelgi. Þetta kom fram í þessum umr, var tekið fram af hæstv. sjútvrh. og staðfest af hæstv. utanrrh., að það væri ætlunin að ganga til þessara viðræðna. Það var reynt að sveigja til. svo að mjúklega sé nú orðað, merkingunni í því sem ég sagði, á þann hátt að ég vildi ekki tala við menn, ég vildi bara sýna þeim ókurteisi. Það var auðvitað rangt og er rangt. Ég hef ekkert á móti því að við tölum við fulltrúa breta eða tölum við fulltrúa Efnahagsbandalagsins. Ég sé enga ástæðu til þess að við séum að sýna þeim á nokkurn hátt ókurteisi. En það breytir ekki því, að við eigum að gera það upp skýrt og greinilega hver er okkar afstaða í málinu eins og það liggur fyrir. Við eigum að marka þá stefnu alveg ótvírætt. hvort við teljum að það séu möguleikar á því, eins og sakir standa að fara að gera slíka gagnkvæmissamninga við þessa aðila eða ekki. Ég hef tekið eftir því að bæði hæstv. sjútvrh. og hæstv. forsrh. - og það kom m.a. fram í stefnuræðu hæstv. forsrh. sem flutt var í gærkvöld, - þeir tala ævinlega um að það beri að skoða það mjög vandlega hvort við eigum ekki að gera slíka gagnkvæmisréttarsamninga við breta eða Efnahagsbandalagsaðila. Og forsrh. lagði áherslu á það, að í þeim efnum mætti ekki hafa aðeins í huga skammtímasjónarmið, heldur bæri að hafa í huga framtíðarmöguleika okkar í þeim efnum. Ég álít fyrir mitt leyti að þetta sé afleit afstaða og stórhættuleg. Ég get ekki skilið hana á annan veg. Samkomulag. sem nú yrði gert við breta eða aðila Efnahagsbandalagsins, hlyti að vera, eins og málin standa nú, um þann rétt, sem við treystum okkur til að veita þeim eins og sakir standa, og þann rétt, sem þeir gætu veitt okkur eins og sakir standa nú til veiða í sinni landhelgi. Við eigum hreint ekki að semja um það nú að hleypa hretum áframhaldandi inn í okkar fiskveiðilandhelgi eða öðrum þjóðum Efnahagsbandalagsins til þess að veiða við þær aðstæður sem nú eru hér hjá okkur, vegna þess að e.t.v. getum við fengið að veiða síld í Norðursjó innan landhelgi breta eftir 4–5–6 ár. Slíkt nær vitanlega engri átt. Ég benti á það og bendi á það enn, að það leikur enginn vafi á því, að þó að bretar færi nú fiskveiðilandhelgi sína út í 200 mílur og öll Efnahagsbandalagsríkin geri það, þá geta þau ekki boðið okkur rétt til veiða á sínu svæði sem neinu máli skiptir fyrir okkur eins og sakir standa. Síldveiðimöguleikar í Norðursjó eru svo litlir eins og sakir standa nú, að nýlega hefur nefnd fiskifræðinga á vegum Alþjóðahafrannsóknaráðsins lugt beinlínis til að stöðva allar síldveiðar í Norðursjó nú um nokkurt skeið. Fiskifræðingarnir mæla með því að veiðarnar verði stöðvaðar með öllu. Við vitum það af reynslu okkar að þessi veiði er afar lítils virði eins og nú er komið, og að ætla að jafna rétt okkar til slíkra veiða, eins og nú standa sakir, saman við veiðiheimildir handa bretum til þorskveiða hér við Ísland er auðvitað fráleitt. Við ættum aldrei að senda frá okkur neina fulltrúa til viðræðna við breta eða fulltrúa Efnahagsbandalagsins sem villast eitthvað í þessum efnum, sem þetta er eitthvað óljóst fyrir. Það hefur stundum verið á það minnst að það gæti komið til mála gagnkvæmisréttur fyrir okkur íslendinga varðandi 200 mílna fiskveiðilandhelgi við Grænland. Það, sem ég hef sagt varðandi það, er að ástand fiskstofnanna við Grænland nú er svo lélegt að þó að við íslendingar höfum haft rétt og höfum þann rétt í dag að mega stunda þar veiðar upp að 12 mílum, þá dettur okkur ekki í bug að notfæra okkur þá heimild, af því að þarna er ekki um neina veiði að ræða, ekki sem getur borgað síg að gera út á. Ef fiskveiðilandhelgin við Grænland yrði færð út í 200 mílur og hér yrði um ákveðna miðlínu að ræða á milli Íslands og Grænlands, þá hefur á a.m.k. tveimur stöðum á þessu svæði stundum komið til þess að við höfum leitað yfir þessa miðlinu. Þar er þekkt karfaslóð sem þó liggur að miklum meiri hluta á íslenska yfirráðasvæðinu heldur en því grænlenska, og þar höfum við stundum veitt nokkurn karfa. Þetta væri hugsanlegt. En eins og sakir standa nær engri átt að gera einhvern kaupsamning um þetta svæði og fórna þorski eða ufsa eða karfa hér á Íslandsmiðum fyrir slíkt. Sama er að segja um norðursvæðið. Að nefna að slíkt hafi komið fyrir nú á s.l. sumri eða hausti, þegar menn stunduðu loðnuveiði fyrir norðan land, að sumir loðnubáta okkar hafi komið mjög nærri því eða jafnvel farið inn fyrir miðlínumörkin, þar sem var talið að gæti verið líklegt að hægt væri að fá loðnu, það er auðvitað líka alveg fráleitt að fara að færa slíkt fram. Þetta hefur engu máli skipt hjá okkur og eru engar líkur til þess að við getum farið að kaupa slíkt neinu verði. Auk þess liggur það svo fyrir, að danir hafa tekið skýrt fram að fiskveiðilandhelgin við Grænland fellur ekki á neinn hátt undir áhrifasvæði Efnahagsbandalagsins. Þar er eingöngu um réttindi að ræða sem varða dani sem slíka og þó sérstaklega grænlendinga. Hér er því alls ekki um það að ræða að við förum að taka upp samninga við fulltrúa Efnahagsbandalagsins eða fulltrúa breta varðandi þennan rétt, eins og nú standa sakir. Slíkt er ekki heldur til í dæminu. Við vitum svo að ástandið hér hjá okkur á fiskimiðunum er þannig, að það eru uppi till. um að við eigum að herða enn að okkur sjálfum, draga enn meira úr veiðimöguleikum okkar af því að okkar fiskstofnar séu svo veikir. Það eru enn till. á ferðinni um að við þurfum að stöðva okkar megin fiskveiðiflota um lengri eða skemmri tíma. Ég hef sagt það, að ég deili ekki á hæstv. sjútvrh. eða ríkisstj, fyrir að hafa ekki gengið lengra en gert hefur verið varðandi það að setja hömlur á veiði íslendinga, þrátt fyrir þann vanda sem við stöndum frammi fyrir í sambandi við fiskstofnana. Ég held að það sem gert hefur verið, sé það mikið til þess að draga úr okkar veiðum og sýna varasemi af okkar hálfu að það hafi varla verið ástæða til þess að gera, eins og sakir stóðu. Ég tel hins vegar að við hefðum getað náð meiri árangri en við höfum náð til þess að vernda okkar fiskstofna með því að vera enn harðari í sókn okkar gegn útiendingunum. Við hefðum getað dregið meira úr þeirra veiði. En um það standa deilur, hvort svo sé eða ekki. Ég álít að miðað við allar aðstæður höfum við þó lagt svo mikið á okkur að það hafi varla verið forsvaranlegt að ganga öllu lengra. Hitt geri ég mér alveg ljóst, að eigi að síður er hætta vofandi yfir varðandi okkar fiskstofna og að það er hugsanlegt að við leggjum of mikið á þá, að sóknarþungi okkar sé of mikill. Mér dettur ekki í hug að neita því. En einmitt út frá því sjónarmiði álít ég að við verðum, þegar við stöndum frammi fyrir slíkum vanda, að gæta vel að okkur og veita ekki útiendum aðilum leyfi til fiskveiða við Ísland, ekki til veiða á einum fiski umfram það sem er í rauninni alveg nauðsynlegt. Af því er ég á þeirri skoðun að við eigum í fyrsta lagi að standa alveg fast á því að 1. des., þegar samningarnir við breta eiga að renna út, þá ljúki þeirra veiði hér við land innan okkar fiskveiðilandhelgi algjörlega. Og við eigum að segja þeim það hreint út í upphafi, þó við tölum við þá: Við getum ekki við ykkur samið. Við höfum ekkert að láta. Það kemur ekki til mála, eins og sakir standa, að framlengja þetta samkomulag - ekki deginum lengur. Ég verð að segja varðandi þá, sem túlka samkomulagið frá Osló þannig að í því liggi fyrir skýlaus yfirlýsing breta fyrir okkar 200 mílna fiskveiðilandhelgi, hvernig stendur á því að þeir eru eitthvað að hika við að taka þessa afstöðu undir þessum kringumstæðum? Hvernig getur það verið, ef það liggur algjörlega á borðinu að við eigum þennan rétt, bretar eru búnir að viðurkenna hann? Þá er ekkert annað en segja þeim það: Haldið ykkur við það sem þið hafið viðurkennt. Málið er búið. - Hitt er í rauninni, eins og ég hef sýnt fram á, ekkert annað en útúrsnúningur og í rauninni rangfærslur, að halda því fram að við eigum núna að ganga til samkomulags við breta um einhvern gagnkvæmisrétt vegna þess að það sé í þágu okkar. Slíkt er ekki í þágu okkar eins og málin standa. Eins og ég hef sagt áður, þá vitanlega segir þessi afstaða ekki á nokkurn hátt að við getum ekki eins og alltaf metið okkar aðstæður upp á nýtt eftir þrjú ár, fjögur ár, fimm ár. Ef við teljum að þá sé komin upp sú staða að við höfum efni á því að veita útlendingum einhverju rétt á okkar miðum og að við höfum eftir einhverju að sækjast á annarra miðum, þá er vitanlega málið opið eins og alltaf að taka það þá upp. En að snúast í kringum þetta nú er fráleitt og getur ekki verið af neinum eðlilegum ástæðum. Ég hef einnig sagt það, að við eigum auk þess að segja hreint út við breta nú strax og við Efnahagsbandalagið að svona sé ástatt, þetta sé okkar afstaða, og þá eigum við einnig nú þegar að losa okkur við alla veiðiheimildarsamninga sem í gildi eru. Ef þarf að segja einhverjum af þeim samningum, sem í gildi eru núna, upp með 6 mánaða fyrirvara, þá á að nota þann 6 mánaða fyrirvara tafarlaust, ekki draga það um einn dag. Ég hef líka lýst því yfir að einu aðilarnir, sem ég tel að kæmi vissulega til athugunar, við þyrftum öll að skoða það vandlega, hvort við treystum okkur til þess miðað við núverandi aðstæður að veita einhverja sérstöðu hér, eru færeyingar, þrátt fyrir það hve illa stendur á hjá okkur. Það er mál út af fyrir sig. En við eigum ekki að blanda því saman við veiðirétt banda neinum öðrum. Það er alveg óeðlilegt. Hinu verður auðvitað ekki hnikað, það liggur fyrir og verður sennilega ekki breytt, að vesturþjóðverjar hafi þann rétt, sem þeir hafa tryggt sér með samningi sem illu heilli var gerður og mjög bitnar á okkur nú, að þeir haldi þessum rétti út samningstímabilið. En ég segi, að komi upp nokkrir möguleikar hjá okkur til þess að losa okkur við þann samning, þá á einnig að notfæra sér það. Eins og við munum, þá var á sínum tíma allmikið um það rætt að við ættum að gera samning við breta, m.a. til þess að koma í gagnið svonefndri bókun nr. 6 við Efnahagsbandalagið. Það er rétt. Þessi bókun nr. 6 hefur komist í gagnið. En hver skyldi hafa orðið var við mikinn og merkilegan árangur þar af? Auðvitað er það rétt, að það gat vitanlega ekki farið svo að það yrði ekki um eitthvað minni háttar að ræða, en auðvitað hefur framkvæmdin á þessari bókun ekki skipt okkur neinu teljandi máli. Það var ekkert sem rak á okkur til þess að fórna hér fiskveiðihagsmunum vegna þessarar bókunar. Við höldum áfram að eiga okkar viðskipti í aðalatriðum við þjóðir utan þessa svæðis með meginútflutningsvörur okkar. Þó að bókun 6 kæmi til framkvæmda, þá opnaðist þarna enginn nýr markaður miðað við aðstæður. Sú bókun gat í rauninni aldrei haft áhrif nema á tiltölulega lítinn útflutning okkar, og hann var það lítill að það var vitanlega ekki verjandi að fara að gera þennan samning af þeim ástæðum. Ég hef sagt það hér áður, að það er í rauninni heldur gagnslitið að ræða hér í löngu máli staðfestinguna á þessu samkomulagi sem gert var í Osló. Samkomulagið hefur verið í gildi. Það er að renna út, verður án efa runnið út um það leyti sem Alþ. er tilbúið að afgr. þessa till. ef að líkum lætur. Það er því í rauninni alveg tómt mál. Þetta er borið undir Alþ. aðeins að forminu til og á mjög óaðgengilegan og óeðlilegan hátt, sem sagt þegar öllu er lokið. Ég sé því ekki átæðu til þess að ræða þetta öllu frekar en ég hef gert. Ég segi aðeins það, að afstaða mín og okkar alþb.- manna er sú, að það hafi verið rangt að gera þennan samning, m.a. af þessum ástæðum sem ég hef hér greint. Samningurinn fól það raunverulega í sér að það var verið að framlengja samninginn við vestur-þjóðverja í eitt og hálft ár. Það var hægt að losa síg við hann. Þar með var verið að gefa ávísun á veiði upp á 90 þús. tonn sem við gátum losað okkur við. Og samningurinn við breta frá 1. júní í Osló hefur ábyggilega að mínum dómi tryggt bretum meira en þeir hefðu annars fengið, en breytti stöðu málsins að öðru leyti ekki á neinn hátt vegna þess að þeir voru komnir að því að gefast upp, eins og þeir hafa sagt sjálfir. Þeir urðu að taka upp nýja stefnu. Af þessum ástæðum erum við andvígir þessu samkomulagi. Það liggur alveg fyrir. Við teljum að það hefði betur ekki verið gert. En á hitt leggjum við auðvitað höfuðáherslu eins og málið liggur fyrir nú, að það er ekki þessi samkomulagsgerð, það er ekki þessi veiðiheimild breta í 6 mánuði, hún er ekki aðalatriði málsins. Aðalatriðið er þetta: Hvað á að taka við 1. des? Það er illt til þess að vita, að það skuli ekki vera hægt að fá hér skýra afstöðu og alveg ótvíræða um það hvað þá á að gerast. Ef lítið yrði á málið á svipaðan hátt og ég hef túlkað hér, þá á að vera hægt að lýsa því yfir og segja bretum og Efnahagsbandalagsmönnum það fyrir fram, að við höfum ekki um neitt að semja. Frá 1. des. falla réttindi breta hér niður að fullu og öllu og við sjáum sem sagt engan gagnkvæmismöguleika eins og málin liggja nú fyrir og því verði þetta að ske. En hæstv. ríkisstj. virðist ætla sér að halda öðruvísi á málinu. Hún byrjar eins og stundum áður á því að segja: Við ætlum að ræða við þá. Við ætlum að hlusta á mennina. Við ætlum að athuga hvað þeir hafa að bjóða. - Og heldur áfram og teflir síg inn á hættusvæðið. Ég fyrir mitt leyti treysti henni ekki til þess að fenginni reynslu að fara með þessi mál og geri því kröfu um það fyrir mitt leyti að hún segi til um það fyrir fram hvað hún ætlar að gera. Og það er til lítils gagns að hæla sér af samningunum frá Osló og telja að þar hafi verið fólgin í fullkomin viðurkenning, ef ekki á þá að notfæra sér þá viðurkenningu, eins og nú er einmitt ástatt fyrir okkur varðandi fiskveiðar í okkar fiskveiðilandhelgi.



Herra forseti. Það er heldur tilgangslitið að þreyta langar umr. um þessa till. til þál. um staðfestingu á samkomulaginu sem gert var við ríkisstj. Bretlands um veiðar breskra togara hér við land. Samkomulagið var gert til 6 mánaða og eru aðeins um 5 vikur eftir, þannig að búast má við því, eins og hér hefur þegar komið fram hjá síðasta ræðumanni, að þessi till. verði varla afgr. hér í þinginu þegar tímabilið er útrunnið. Það var að sjálfsögðu deilt mikið um þetta samkomulag þegar það var gert í júní og margir kröfðust þess að Alþ. væri þá kallað saman. Hitt þótti mér heldur verra, hvernig að þessu var staðið, því það var augljóst hverjum manni að ríkisstj. beitti sér af harðneskju fyrir því að ljúka störfum Alþ. með hraði fyrir ákveðinn dag til þess að hæstv. forsrh. og utanrrh. gætu farið utan með ákveðinni flugvél til þess að ganga til þessara samninga. Það hefði ekki meira þurft en að láta Alþ. sitja áfram og ljúka ýmsum málum, sem þingið hljóp frá, í svo sem eina eða tvær vikur. Þá hefði þingið með eðlilegu móti getað fjallað um samningasamkomulagið strax. Það er rétt hjá hæstv. utanrrh., að fordæmi eru mörg fyrir því að viðamiklir samningar við önnur ríki hafa verið gerðir á þennan hátt og Alþ. beðið um að staðfesta þá löngu síðar. Ég tel að þetta sé eitt af þeim stjórnarskráratriðum sem við verðum á næstunni að gera okkur grein fyrir. Er það vilji okkar að meiri háttar samningar við önnur ríki skuli þurfa staðfestingar Alþ. eða ekki? Ef svo er, verður að setja um það ákvæði hvaða samningar þurfi staðfestingu Alþ. og þeir samningar taki síðan ekki gildi fyrr en sú staðfesting liggi fyrir. Þannig mun þessum málum vera háttað hjá ýmsum öðrum þjóðum. Hitt get ég ekki tekið undir, ef einhverjir hafa sagt að um stjórnarskrárbrot væri að ræða. Þessi mál eru óljós og þau hafa verið túlkuð á þann hátt sem er Alþ. óhagstæðast, ekki aðeins í þetta skipti, heldur oft áður. En það er alveg jafnt gagnrýni vert nú eins og það hefur verið áður, þegar þannig var að farið. 200 mílna landhelgin er liðlega eins árs gömul og er athyglisvert að rifja upp fyrir sér allar þær tilraunir sem gerðar voru til þess að ná samningum við breta um veiðar þeirra í þessari nýju landhelgi. Ég býst við að hv. alþm. reki minni til þess, að í fyrstu viðræðunum, sem hófust í sept. 1975, héldu áfram í okt. sama ár og síðan í nóv., höfðu bretar undir forustu Hattersley aðstoðarutanríkisráðherra alveg furðulega óraunhæfar hugmyndir. Þeir voru þá að tala um afla sem átti ekki að verða minni en 100 þús. tonn. Það var mál manna hér heima að ýmsir væru svo hlynntir því að gera samkomulag við breta, eitthvert samkomulag, að þeir vildu reyna að tefla við þá í því skapi sem þeir voru þá í, og hefði andstaða gegn samningum ekki verið eins sterk í landinu og hún þá reyndist vera, hefði vel getað komið til þess að samið væri upp á 80–90 þús. smálestir. Ég tel því að andstaðan gegn samningum við breta hafi þá komið að góðu gagni, og ég býst við að andstaðan á því stigi málsins hafi ekki aðeins verið í stjórnarandstöðuherbúðum, heldur náð langt inn í raðir ríkisstj., enda varð niðurstaðan sú í ríkisstj., sem betur fer, að ekki var gengið til samninga á þeim kjörum. Þegar samningar voru gerðir í Osló var það um allt annað magn, sem að vísu er nú umdeilt og þó ærið mikið eins og aðstæður allar eru. Um þessa samninga var mjög mikið deilt, sem vænta mátti, og Alþfl. tók formlega afstöðu á móti þeim. Ég skal að vísu viðurkenna, eins og ég hef oft gert áður opinberlega, að í sambandi við þessa samninga er eitt atriði sem hefur sérstöðu. Það stóðu yfir átök milli breska flotans og Landhelgisgæslunnar hér við land, og það var öllum mönnum ljóst að ekki þurfti annað en slæmt slys, sem gat komið fyrir hvenær sem var, til þess að þau átök leiddu til skaða, skipsskaða og jafnvel mannskaða. Ýmsir geta lítið þannig á, að það hafi verið kaupandi hvaða verði sem var að bægja þessari hættu frá. Þetta sjónarmið get ég að vissu leyti viðurkennt. En að öðru leyti taldi ég að þessir samningar hafi verið fjarri því að vera viðunandi fyrir okkur íslendinga. Sú röksemd með samningsgerðinni, sem hæst hefur verið haldið á lofti, er að bretar hafi með samningunum veitt okkur viðurkenningu fyrir 200 mílunum. Sú viðurkenning er ekki formleg, en alltaf má halda því fram að samningsgerðin sé óbein viðurkenning. En ég vil vekja athygli á því, að s.l. vor og sumar og fram til þessa dags hefur viðurkenning sáralitla eða jafnvel enga þýðingu fyrir okkur íslendinga lengur. Fyrir einu ári, þegar við stóðum einir í þessum hluta heims með 200 mílur, hafði hvaða viðurkenning sem við gátum fengið siðferðilega og pólitíska þýðingu. En þegar svo var komið málum, að ríki eins og Mexíkó, Bandaríkin og Kanada höfðu tekið ákvörðun um útfærslu í 200 mílur, hafði þessi staða breyst gersamlega. Þá var það staðreynd, sem hæstv. forsrh. fullyrti í ræðu sinni í gærkvöld og verður ekki mótmælt, að 200 mílur ern þjóðaréttur í dag. Það verður engin þjóð sökuð um að brjóta alþjóðalög með því að færa út í 200 mílur. Við vissum það þegar í júnímánuði, um svipað leyti og samningarnir stóðu yfir í Osló, að sérfræðingar norsku ríkisstj. höfðu komist að þeirri niðurstöðu að það væri lagalega og pólitískt fullkomlega verjandi að færa út í 200 mílur. Enda þótt Hafréttarráðstefnan hefði ekki horið tilætlaðan árangur, hafði þjóðaréttur þróast með framkvæmd veigamikilla ríkja og með þeim vilja fjöldamargra ríkja sem þegar hafði komið fram á ráðstefnunni. Það var óhætt að líta svo á að 200 mílur væru orðnar staðreynd og við þyrftum ekki að borga bretum með neinum afla, ekki einum einasta þorsk, fyrir að þeir veittu okkur einhvers konar viðurkenningu, sem raunar var ekki bein og formleg viðurkenning. Það er því haldlítið að minni hyggju að telja að viðurkenningaratriðið hafi vegið þungt á þessum tíma. En ég ítreka það, að einu ári áður, þegar við stóðum einir með 200 mílur í þessum hluta heims og höfðum allar nágrannaþjóðir okkar beinlínis á móti okkur, en Hafréttarráðstefnan var rétt að byrja, þá skipti viðurkenningin miklu máli. Ef við lítum á þennan samning, má segja að við höfum í rauninni unnið tvennt, við fengum tvö atriði á móti þeim hlunnindum sem við veittum bretum. Við fengum breska flotann til þess að snúa heim, við keyptum af okkur ofbeldið með 50 þús. tonnum eða meira af þorski. Hitt atriðið var „bókun sex“. Ég er þeirrar skoðunar að bókun sex sé mjög mikilvæg og það sé furðuleg þröngsýni að halda fram að markaðurinn í Efnahagsbandalaginu skipti okkur ekki máli svo og að tala um minni greinar sjávarútvegsins sem njóta mestra hlunninda þarna, eins og rækju, hrogn o.fl. eins og þær séu einskis virði. Það tel ég líka vera ómaklegt. Engu að síður skulum við minnast þess, að við höfum gert samninga við Efnahagsbandalagið og við höfðum samið við það um þau hlunnindi sem bókun sex nær til. Efnahagsbandalagið beitti okkur efnahagslegum þvingunum út af landhelgismálinu með því að láta hana ekki koma til framkvæmda. Atriði nr. tvö, sem ég tel að við höfum fengið: Við keyptum af okkur efnahagslegar þvinganir. hetta finnst mér það sem raunverulega gerðist. Og þetta er ekki skemmtileg saga. Herskipaofbeldið og efnahagslegar þvinganir báru þennan árangur. Nú er sagt að ekki komi til greina neinir frekari samningar nema þeir verði gagnkvæmir. En af hverju datt engum í hug að tala um gagnkvæmar veiðiheimildir, úr því að það átti að semja, þegar það var gert? Hefði ekki verið gott að fá bretana til þess að heita því þá að þegar til kæmi mundu þeir stuðla að því að veita okkur síldveiðileyfi. Þeir vissu að það var aðeins mánaðaspursmál þangað til þeir færðu út, og loforð og fyrirætlanir í þessum efnum gætu verið mikils virði ef menn vildu sækjast eftir þeim. Að sjálfsögðu skiptir í dag framtíðin mestu máli. Eins og margir spáðu í júnímánuði er nú allt útlit fyrir að það verði hart að okkur sótt um áframhaldandi undanþágur, hvort sem það verður Efnahagsbandalagið sjálft, sem sækist eftir samningum eða hvort bretar verða að gripa til þess sjálfir af því að samkomulag næst ekki í Efnahagsbandalaginu fyrir þann tíma. Það eru allviðamikil átök sem hafa átt sér stað innan bandalagsins í Brüssel, og er t.d. athyglisvert hvað er að gerast í sambandi við breta og íra. Þeir heimta að fá einkalögsögu innan 200 mílnanna, sem hinar bandalagsþjóðirnar fá ekki leyfi til að veiða á. Írar gerðu þetta að skilyrði og hindruðu samkomulag nú fyrir skömmu, en heimtuðu að fá 50 mílur. Mér er sagt að það sé skoðun íranna að hin gífurlega andstaða gegn því að þeir fengju einkalögsögu, 50 mílur eða eitthvað nálægt því, hafi stafað m.a. af því að bandalagið var að hugsa til væntanlegra samninga við íslendinga. Ef þeir ganga inn á að bretar og írar fái að hafa alger einkaafnot af fyrstu 50 mílunum, þá gætu þeir illa heimtað það í samningum við okkur að fá að fara inn fyrir sams konar línu hér, svo að allt hangir þetta saman og er okkur sjálfsagt til nokkurra upplýsinga. Ástandið hér við land er þannig, að ég á ákaflega bágt með að sjá hvað það er sem við gætum boðið, þegar við fáum að vita það, sem ríkisstj. virðist bíða eftir, hvers Efnahagsbandalagið óskar, við vitum að við erum þegar komnir langt fram fyrir þau mörk í þorskveiðum sem vísindamenn töldu að væru það sem mest mætti veiða á þessu ári, og eru þó allmargar vikur af árinu eftir. Þetta gefur okkur að sjálfsögðu ástæðu til að vera áhyggjufullir, þrátt fyrir það að nokkur merki þess hafi komið í ljós að árgangar séu á ferðinni sem tekist hafi með besta móti. Ég tel tvímælalaust að við hljótum að sýna ítrustu tregðu í þessum efnum. Það er ekkert gaman að því fyrir þm., sem hafa í dag verið hlaupandi niður í herbergi á neðri hæðinni til að ræða við stóra sendinefnd vestan af Snæfellsnesi sem hefur þá sögu að segja að afli hafi þar hrunið svo niður að þeir sjái ekki annað en neyðarástand fram undan, ef ekki verður á einhvern hátt bætt úr því, og koma svo hingað upp oa skeggræða við ríkisstj. sem bíður eftir að fá fréttir frá Brüssel um það hvað viðræður við aðrar þjóðir eigi að snúast um. Það kann að vera að hæstv. ráðh. þyki ekki kurteisi að gefa yfirlýsingar um það fyrir fram, áður en sest er að samningaborðinu, hvað búi inni fyrir. En ég vona þá að orð stjórnarandstæðinga, sem ekki eru bundnir af diplómatískri kurteisi, berist og þeir, sem ríkisstj. ætlar að taka upp samninga við, frétti af því að íslenska þjóðin hefur áhyggjur af þessu og telur sig engan afla hafa til að veita öðrum. Ef þetta getur borist út, þá hafa hæstv. ráðh. gagnlegt nesti með sér, úr því að þeir fást ekki til að segja eitt eða neitt um það, hvað þeim sjálfum finnst um þessar samningshorfur. Þar sem þeir fást ekki til að ræða um annað en það, að þeir ætli að tala við aðrar þjóðir sem þess kunna að óska, þá er í sjálfu sér tilgangslaust að skeggræða eða bollaleggja frekar um málið á þessu stigi. Verðum við að vænta þess, að í þetta skipti fái Alþ. að fylgjast með, og ef ríkisstj. stigur það ógæfuspor að gera nýja samninga, þá verði þeir staðfestir hér áður en þeir taka gildi, ef Alþ. telur slíka staðfestingu mögulega. Ég tek svo fram, að í framhaldi af þeirri afstöðu Alþfl. mun hann ekki geta veitt þessari þáltill. stuðning sinn.



Herra forseti. Hér er nú til umr. það samkomulag sem hæstv. ríkisstj. taldi þess eðlis að hefði inni að fela alger endalok deilna okkar við breta í sambandi við útfærslu fiskveiðilandhelginnar. Það hefur komið hér fram og þarf ekki að ítreka það frekar, að miklar deilur voru nm þetta samkomulag þegar það var gert, og einnig hefur það komið hér fram, að stjórnarandstæðingar töldu eðlilegt og sjálfsagt að samkomulag af þessu tagi yrði borið undir Alþ. Það er raunar furðulegt að vera að ræða nú hér samkomulag sem er búið að gilda í um 5 mánuði, og nú fyrst verið að leita staðfestingar Alþ. á samkomulaginu. Það sýnir hversu ráðandi menn sýna hv. Alþ. mikinn sóma, að ætla því í lok tímabils á samkomulagi, sem hér um ræðir, að rétta upp höndina, þ.e.a.s. ef það verður þá búið að ganga frá því þegar samningstíminn er útrunninn. Þetta var gagnrýnt og er full ástæða til þess að gera það. En það er fleira í þessu máli sem gerðist um þetta leyti eða svipað sem er ámælisvert af hálfu hæstv. ríkisstj. hvernig hún hélt á. Það var nokkuð vitað um hugsanagang og vilja a.m.k. sumra hverra hæstv. ráðh. til þess að gera samning við breta um veiðiheimildir, áður en endanlega var gengið frá þeim samningi í Osló í byrjun júnímánaðar s.l. En með þetta mál var farið af hendi hæstv. ríkisstj. á þann hátt, að það var krafist þagnareiðs af stjórnarandstæðingum í umr. um þetta mál á sínum tíma, en jafnframt gerðist það, að málgögn ríkisstj. sjálfrar vorn með samkomulagið svo til orðrétt í fyrirsögnum og umr. í viðkomandi málgögnum. Þetta finnst mér a.m.k. að sé ámælisvert. Það er varla hægt að fara fram á það, finnst mér, eða krefjast þess, að stjórnarandstaðan haldi málum í þagnargildi á sama tíma og þannig er haldið á málum af hæstv. ríkisstj., að málgögn og fjölmiðlar stuðningsliðs hennar birta svo til orðrétt það sem um er að ræða, í þessu tilviki í samkomulaginu við breta. Þetta er ekki síður ámælisvert í sambandi við þetta mál og meðferð þess heldur en hitt, að nú fyrst í lok samningstímabilsins skuli það vera borið undir hv. Alþ. hvort það vill staðfesta samkomulagið eins og það var gert. Það hefur verið sagt hér áður og er auðvitað satt, að það þjónar tiltölulega litlum tilgangi að vera að rifja upp það sem gerst hefur í þessu máli, tala um orðinn hlut. En það verður þó varla hjá því komist að fara um það nokkrum orðum, kannske fyrst og fremst vegna þess að mér finnst að hér hafi verið haldið þannig á máli að furðulegt megi teljast, slíkur skollaleikur af hálfu æðstu ráðamanna þjóðarinnar, og hafa fengið til liðs við síg í þeim efnum furðulega marga hv. þm. úr stjórnarflokkunum til þess að taka þátt í þeim leik. Hv. þm. muna það, þegar þýski samningurinn var til umr. hér fyrir um einu ári, hverjar röksemdafærslur voru þá uppi af hálfu hæstv. ráðh. og sumra hverra stjórnarliða fyrir að gera þann samning við þjóðverja. En röksemdafærslurnar voru einfaldlega á þá leið, að það væri nauðsynlegt að gera þann samning við þjóðverja til þess að geta beitt sér af fullri einurð gegn bretum. Þetta voru röksemdirnar. Þessu má fletta upp í umr. hér frá Alþ. á þeim tíma sem rætt var um þýska samninginn fyrir um ári. Ég var einn í þeirra hópi sem héldu því fram að þýski samningurinn, ef gerður yrði, yrði grundvöllur að því að samningur yrði gerður við breta. Og það sýndi sig að vera rétt. Það held ég að enginn geti neitað nú að reynslan hafi leitt í ljós. Það mátti lesa fjálglegar yfirlýsingar í sumum stuðningsblöðum hæstv. ríkisstj., hafðar eftir hæstv. sjútvrh. á sínum tíma, um það að enginn samningur yrði gerður við neina þjóð nema því aðeins að tollfríðindi fylgdu með, þ.e.a.s. bókun sex. Ekki gerðist þetta þegar samið var við þjóðverja. Og auðvitað vissi hver og einn sem vildi vita og vildi viðurkenna, að því aðeins komu tollfríðindi í gegnum bókun sex til framkvæmda að einnig yrði samið við breta. Það var svo augljóst sem verða mátti hverjum þeim sem vildi sjá. En menn muna hver framvinda þessara mála var. Það var samið við þjóðverja, og nokkur tími leið, tími sem notaður var af hæstv. ríkisstj. til þess að undirbúa jarðveginn til samninga við breta. En þegar að því kom og málin voru rædd hér á Alþ. aftur og aftur í umr. utan dagskrár, því öðruvísi fékkst málið ekki rætt hér á Alþ. þá kom það í ljós að stuðningsmenn hæstv. ríkisstj., sumir hverjir a.m.k., voru þá komnir á þá skoðun eða réttara sagt viðurkenndu þá skoðun, að því aðeins væri hægt að fá fram tollfríðindi í gegnum bókun sex að líka yrði samið við breta, þ.e.a.s. þá var farið að nota röksemdafærsluna til samninga við breta með því að segja: Tollfríðindin fást ekki án þess. - Þetta tel ég skollaleik í málinu. Þarna var tvívegis búið að þvæla svo hv. stjórnarþingmenn marga hverja hér á Alþ. að þeir voru farnir hver um annan þveran að gefa yfirlýsingar sem komu þvert á þær sem þeir höfðu stuttu áður gefið í sambandi við samninga við vesturþjóðverja. Og auðvitað er þetta óeðlilegt. Ég er alveg viss um það, að innst í hjarta þessara hv. stjþm. sjá þeir eftir slíku, að hafa látið hafa síg til þess að taka þátt í leik af þessu tagi. Og vonandi verður þessi reynsla til þess að sömu hv. þm. taka ekki áfram þátt í leik af þessu tagi, þó að nú sé reynt að undirbúa að um veiðar breskra togara. 238 gerðir á svipaðan hátt og hér hefur komið fram á hv. Alþ., þ.e. undirbúa jarðveginn til áframhaldandi samninga við breta eða Efnahagsbandalagið um veiðiheimildir í íslenskri fiskveiðilandhelgi. En það hefur gerst meira í sambandi við þetta mál. Síðla sumars, ég man ekki gjörla dagsetningu, var haft viðtal við breskan þingmann sem hér var í heimsókn, og talið barst að landhelgismálinu. Þessi breski þm. notaði þetta tækifæri til þess að rökstyðja þá skoðun sína og væntanlega margra annarra breskra þm. og breskra ráðamanna á þá lund, að það væri forkastanlegt ef bretar fengju ekki samning um veiðiheimildir til jafnlangs tíma og þýski samningurinn gilti og gildir, þ.e.a.s. til loka árs 1977. Þá voru bretar strax - þá þegar - farnir að beita þeim áróðri og þeim röksemdafærslum, að það næði ekki nokkurri átt að setja þá til blíðar á þeim tíma sem þýskir stjórnmálamenn, spekingar, hefðu komið því til leiðar að þjóðverjar fengju veiðiheimildir hér til loka árs 1977. Slíkur samningur við þjóðverja hlyti að verða til þess að bretar fengju sama rétt til veiða hér, og líklega á það eftir að koma á daginn að því er öll sólarmerki benda til. Ég skal ekki fara öllu fleiri orðum um þetta sem liðið er. Það er, eins og hér hefur komið fram, meiri spurning hvað tekur við að loknu þessu samningstímabili við breta. Enginn vafi er á því að enn eru öfl innan hæstv. ríkisstj. sem eru hvetjandi til áframhaldandi samninga við breta og samningsgerðar, annaðhvort breta eða Efnahagsbandalagið sem heild. Og aukinn þrýstingur virðist nú vera á það frá Bretlandi og breskum stjórnvöldum að gengið verði úr skugga um það hið allra fyrsta hvort Efnahagsbandalagið geti komið sér saman í þessu máli á þann veg að það sem heild geti tekið upp viðræður við íslensk stjórnvöld um landhelgismálið. Verði það ekki gert innan tíðar, þá taki bretar sjálfir og einir upp þessar viðræður. Og meira að segja gengur þetta svo langt, að utanrrh. breta, Crosland, að því er virðist hefur látið eftir sér hafa að búið sé að dagsetja viðræðufund með íslenskum ráðamönnum í sambandi við þetta mál. Hæstv. utanrrh. hefur að vísu lýst því yfir hér á Alþ. að hann sé undrandi á slíkum ummælum þess breska og kannist ekki við að neitt slíkt hafi gerst. Og ekki skal ég að óreyndu vefengja það, að hæstv. utanrrh. fari með rétt mál. En við höfum áður heyrt slíkt. Við höfum áður fengið um það fréttir erlendis frá, að búið væri að ákveða stað og stund og að viðræður hafi farið fram án þess að íslensk stjórnvöld vilji við það kannast. Það er sem sagt ljóst, að gífurlegur þrýstingur verður á um það að veita áframhaldandi veiðiheimildir til handa bretum innan landhelginnar eftir 1. des. Spurningin er því sú, hvort það verður staðið þannig að málum af hálfu þeirra sem ráða, þ.e.a.s. íslensku ríkisstj, að slíkt verði ekki gert. Það fer ekkert milli mála að minni hyggju, að langsamlega mikill, yfirgnæfandi meiri hluti íslensku þjóðarinnar vill að það verði ekki gerðir samningar við breta, vill losna undan því að það verði gert. Og ég vil vænta þess af hæstv. ríkisstj., þrátt fyrir þann samningsvilja sem mér virðist vera í brjóstum sumra hverra hæstv. ráðh., að þá verði það ofan á að ekki verði teknir upp frekari samningar um veiðiheimildir bretum til handa eftir 1. des. M.a. hefur það upplýst hér á hv. Alþ., að hæstv. sjútvrh. er þess hvetjandi að viðræður verði teknar upp, og hæstv. utanrrh., ef ég man rétt, var á svipaðri skoðun hér í umr. ekki alls fyrir löngu í hv. Nd. Það segir auðvitað ekki allt þó að þessir hæstv. ráðh. séu þeirrar skoðunar að taka beri upp viðræður. En hættan er bara sú, kannske fyrst og fremst vegna þess að hæstv. ríkisstj. hefur enga ákveðna stefnu í málinu, að þegar búið er að gangast inn á að taka upp viðræður og komið út í viðræður, þá leiðist menn enn þá lengra, vonandi þrátt fyrir aðra skoðun, og það endi með því að samningar verði gerðir. Og ég sé að í öðru síðdegisblaðanna í dag er á forsíðu haft eftir hæstv. sjútvrh. að ríkisstj. muni vafalaust tala hvort sem er við breta eða Efnahagsbandalagið sem heild um landhelgismálið, og það boðar ekki gott í mínum huga með tilliti til þeirrar reynslu sem fengist hefur af því sem gerst hefur af hálfu ríkisstj. í málinu á undanförnum mánuðum. Það fór ekkert á milli mála að við lýstum okkur andvíga samningnum við breta sem gerður var í júní s.l., þannig að það er ljóst að sú þáltill., sem hér er, um það samkomulag, fær ekki okkar stuðning. En ég held að það ætti að vera orðið öllum ljóst, hversu mikill vilji sem fyrir því annars kynni að vera að leysa mál með einhvers konar samkomulagi nú í sambandi við breta, hversu mikill vilji sem fyrir því væri, þá er ekkert um að semja af okkar hálfu. Það er gersamlega um tómt mál að tala. Ástand fiskstofnanna og sóknin á miðin er með þeim hætti að það er bókstaflega um tómt mál að tala að veita útlendingum frekari aðgang að þessari auðlind heldur en þegar hefur verið gert. Það ber því fremur að nota hvert tækifæri, sem gefst til þess að losna undan oki þýska samningsins, heldur en að taka nú upp áframhaldandi samningsviðræður og samningsgerð við breta. Ég skal ekkert um það segja á þessu stigi, hvort endirinn verður sá. Ég óttast það með hliðsjón af því sem reynslan sýnir og einnig með það í huga sem hæstv. ráðh. sumir hverjir hafa látið eftir sér hafa, óbeinlínis sagt í sambandi við þær horfur sem fram undan eru þegar samningurinn við breta fellur út núna 1. des. Ég skal ekki, herra forseti, eyða lengri tíma í umr. um þetta mál á þessu stigi, því að eins og ég sagði áðan, þá þjónar það kannske litlum tilgangi að vera í löngu máli að ræða það sem búið er og gert. Framtíðin sker svo úr um það hvert framhaldið verður, hvort ég og aðrir þeir, sem eru þannig þenkjandi að þeir óttast að hæstv. ríkisstj. geri áframhaldandi samning, höfum rétt fyrir okkur eða ekki. Þar verður framtíðin ein að skera úr. En ég vona þjóðarinnar vegna að við stjórnarandstæðingar höfum rangt fyrir okkur í þessum efnum, þannig að það takist að afstýra því að hæstv. ríkisstj. gangi til frekari samningsgerðar og samkomulags um veiðiheimildir bretum til handa.



Herra forseti. Ég tel rétt að fara nokkrum orðum um þær ræður sem hér hafa verið fluttar af hálfu stjórnarandstæðinga. Í fyrsta lagi hefur það verið gagnrýnt, að samningarnir og sú till. til þál. um staðfestingu á samkomulagi við ríkisstj. Bretlands um takmarkaðar veiðar breskra togara skuli ekki hafa verið lögð fyrir Alþ. áður en hún kom til framkvæmda og Alþ. sérstaklega saman kvatt af því tilefni. Það er þó þessum hv. þm. ljóst, að allir þm. stjórnarflokkanna munu vera fylgjandi þessum samningum, og jafnvel liggja fyrir yfirlýsingar frá a.m.k. einum þm. stjórnarandstöðunnar sem fellur á sama veg. Það er því enginn vafi á því, að þessir samningar voru byggðir á þingmeirihl. og það verulegum þingmeirihl. Í annan stað hygg ég að það verði ekki dregið í efa með nokkrum rökum, að ekkert í þessum samningum er þess eðlis að íslendingar hafi ekki betri stöðu eftir gerð þeirra en áður. Hér hefur engu verið fórnað, en í raun og veru allt orðið okkur til ávinnings, enda hefur verið sagt að þessir samningar, sem gerðir voru í Osló, séu einhver mesti stjórnmálasigur sem íslendingar hafi unnið. Það er dregið í efa að vísu af þessum hv. þm. að í samningnum felist viðurkenning breta á útfærslunni í 200 mílur, en í 10. lið samningsins segir: „Eftir að samningurinn fellur úr gildi munu bresk skip aðeins stunda veiðar á því svæði, sem greint er í hinni íslensku reglugerð frá 15. júlí 1975, í samræmi við það sem samþykkt kann að verða af Íslands hálfu.“ Þeir hv. þm., sem hér töluðu áðan, sögðu í vor að í samningunum fælist loforð um áframhaldandi veiðar breta hér við land. En nú segja þeir, að það sé ýmist óþarfi að tala við breta eða það sé það eitt við þá að segja að þeir geti engin veiðiréttindi fengið hér við land. Í síðast nefndu ummælunum felst einmitt játning þeirra sjálfra á því, að í samningunum er um fullkomna viðurkenningu breta að ræða á 200 mílna fiskveiðilögsögu okkar. Þjóð lofar ekki að hlíta fyrirmælum annarrar þjóðar nema hún sé þar með að viðurkenna yfirráð hennar á viðkomandi sviði. Og það er einmitt það sem bretar gera með þessu samningsákvæði. Auk þess hafa bretar síðan lýst því yfir, að þeir muni beita sér fyrir yfirlýsinga allra Efnahagsbandalagsríkjanna um að þau muni færa fiskveiðilögsögu sína út í 200 mílur á næstu úramótum og ef þeim takist ekki að fá slíka yfirlýsingu fram lýsa yfir sjálfir einhliða 200 mílna fiskveiðilögsögu. Þar með eru þeir búnir að viðurkenna hana sem gildandi alþjóðarétt, því að engin þjóð getur staðið að aðgerð sem slíkri nema hún telji hana vera lögmæta. Við erum sem sagt ekki eingöngu búnir að fá fram viðurkenningu breta á okkar eigin 200 mílna fiskveiðilögsögu, heldur töfum við fengið breta í lið með okkur gagnvart öllum öðrum, sem rétt okkar kunna að draga í efa og efast um að 200 mílna fiskveiðilögsaga sé lögmæt. Það er sagt að við hefðum átt að fá loforð breta fyrir því að þeir skyldu aldrei fara fram á að fá nein fiskveiðiréttindi innan okkar fiskveiðilögsögu. Þetta er svo vita-meiningarlaust sem frekast má vera, enda sagði hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, að ef til þess kæmi einhvern tíma seinna að við hefðum áhuga á fiskveiðiréttindum utan okkar 200 mílna fiskveiðilögsögu, þá gætum við metið málið upp á nýtt eftir nokkur ár. Hann vildi sem sagt ekki afsala okkur rétti til þess að fara fram á það við breta að fá einhvern tíma síðar meir fiskveiðiréttindi hjá þeim. Er þá nokkru sanngjarnara að við heimtum af bretum að þeir fari aldrei fram á fiskveiðiréttindi hjá okkur? Hvers konar minnimáttarkennd er þarna á ferðinni? Við þolum það vel að aðrar þjóðir fylgi fram hagsmunum sínum gagnvart okkur. Ef sá málflutningur er ekki í samræmi við okkar hagsmuni, þá erum við menn til þess að segja frá því og ræða við viðkomandi þjóð um rök þeirrar þjóðar og flytja okkar eigin gagnrök. Og það er ekkert annað en það sem um er að ræða núna á næstunni í sambandi við lok samningstímabils. Við fengum ekki eingöngu með þessum samningi viðurkenningu hreta á 200 mílunum, heldur drógum við stórkostlega úr aflamagni þeirra hér við land, hvort heldur lítið er á aflamagn þeirra samkv. fyrri samningum eða aflamagn þeirra með herskipavernd. Við höfðum allmargra mánaða reynslu af veiðimagni þeirra undir herskipavernd, og þótt við lítum þeirra eigin aflatölur gagnrýnisauga, þá er það mála sannast að samningurinn felur í sér verulegan samdrátt á afla breta, hvort heldur sem var áður samkv. samningum eða þeir tóku upp úr sjó undir herskipavernd. Við fengum með samningunum friðunarsvæði okkar viðurkennd og friðunaraðgerðir okkar staðfestar og tryggt að eftir hvoru tveggja yrði farið. Það skiptir ekki litlu máli, vegna þess að það er ekki sama hvar aflamagnið er tekið upp úr sjó eða um hvaða fisk er að ræða eða hverrar stærðar. Ég held að það sé líka viðurkennd staðreynd að við styrktum stöðu okkar á Hafréttarráðstefnunni og slógum vopn úr hendi andstæðinga okkar sem vilja skerða rétt strandríkja og vilja fela þriðja aðila úrskurðarvald um það, hvaða yfirráð strandríki skuli hafa yfir 200 mílna lögsögu sinni ef til deilu kemur við annað ríki. Okkur hefur enn sem komið er tekist að tryggja óbreytt í frv. að hafréttarsáttmála það ákvæði að strandríki skuli hafa óskoraðan rétt að ákveða hvaða aflamagn skuli tekið úr sjó innan 200 mílnanna og hverjir það skuli gera. En við vitum líka að sótt er að þessu ákvæði og reynt er að breyta því á þann veg að gerðardómur skuli kveða upp úrskurð ef til deilu við önnur lönd komi. Enginn vafi er á að staða okkar á Hafréttarráðstefnunni hefur styrkst vegna þessa samnings og okkur hefur tekist með þessum samningi að bægja hættum frá á íslenskum fiskimiðum. Það er verulegur ávinningur. Og ég held að sá háski, sem vofði yfir starfsmönnum landhelgisgæslu okkar og öðrum sjómönnum á fiskimiðum, hafi verið slíkur að það sé umtalsverður ávinningur að koma á friði og leysa þetta deilumál með þeim hætti sem gert var. Hv. 2. landsk. þm. hafði um þetta að segja að við hefðum keypt af okkur ofbeldi og efnahagslegar þvinganir. En hann virti einskis minnkandi aflamagn breta, viðurkenningu þeirra á friðunarsvæðum og friðunaraðgerðum, og sjá menn þá hvers konar málflutningur er hér á ferðinni. Ég vil þá hverfa að því sem hv. þm, ræddu um, hvað mundi gerast 1. des. n.k. Í stefnuræðu minni gat ég um það að Efnahagsbandalagið hefði enn ekki markað fiskveiðistefnu sina, það væri enn ekki ljóst á hvaða grundvelli Efnahagsbandalagið eða fulltrúar þess tækju málið upp við okkur, og fyrr en það væri fram komið, væri ekki unnt að taka afstöðu til málsins, hvað gerðist eftir 1. des. n.k. Það er mál út af fyrir sig að haga sé þannig í samskiptum við önnur ríki að segjast annaðhvort ekki vilja ræða við þau eða hins vegar að segja fyrir fram að viðræður við þessi ríki geti í engu breytt afstöðu okkar eða við séum fyrir fram með fastmótaða skoðun sem ekki verði haggað. Þótt síðara tilvikinu væri til að dreifa og okkar afstaða væri slík, þá væri það engan veginn kurteisleg framkoma í alþjóðasamskiptum að koma þannig fram. Við eigum auðvitað að hlýða á hvað önnur ríki hafa að segja, hver málaleitan þeirra er og röksemdir fyrir þeirra málaleitun. Við eigum að hafa það sjálfstraust að geta flutt okkar mál og svarað málaleitun þeirra með hagsmuni okkar eigin þjóðar fyrir augum og gera endanlega hug okkar upp eftir því sem í ljós kemur í viðræðunum. Við eigum áreiðanlega eftir, íslendingar, að leita til annarra þjóða þegar hagsmunir okkar sjálfra eru í veði, og við viljum gjarnan fá tækifæri til þess að flytja mál okkar, jafnvel þótt í byrjun séu litlar líkur á því að viðræðuþjóðin vilji ljá eyra málflutningi okkar. Við viljum samt ná eyra hennar og kanna hvort við getum ekki sannfært hana. Á sama hátt er ekkert óeðlilegt að við hlýðum á aðrar þjóðir. Það er afskaplega mikil minnimáttarkennd, ef við treystum okkur ekki til þess að gæta hagsmuna okkar í samskiptum við önnur ríki, við eigum í raun og veru ekki skilið að vera sjálfstæð þjóð ef við treystum okkur ekki til að haga okkur þannig í samskiptum við önnur ríki, auk þess sem við getum ekki með réttu ætlast til þess að ná eyrum annarra þjóða ef við viljum ekki hlusta á þær þegar þær telja hagsmunum sínum á þann veg háttað að þær þurfi á því að halda. Hv. 5. þm. Vestf. talaði um gífurlegan þrýsting og að bretar hefðu mikinn áhuga á að ná fiskveiðiréttindum hér við land. Ég efast ekkert um að bretar hafi gífurlegan áhuga á að fá einhver fiskveiðiréttindi hér við land. En ef við teljum það ekki í samræmi við okkar hagsmuni, þ.e.a.s. að við náum fram með því gagnkvæmum fiskveiðiréttindum, þá takast auðvitað ekki samningar. Samningar takast ekki nema báðir aðilar telji síg hafa nokkru hag af þeim, og það er á þeim grundvelli sem til slíkra viðræðna verður gengið. Áður en við vitum, hvað gagnaðilinn hefur að bjóða okkur, er algerlega útilokað að segja hvort úr samningum verður eða ekki. Við höfum veitt síld í Norðursjó og lítillega botnlægan fisk við Grænland. Við vitum það enn fremur að karfi og þorskur við Grænland kemur á stundum hingað til lands. Við verðum að heyra í hverju fiskveiðiréttindi þau, sem okkur verða boðin, eru fólgin áður en við höfnum þeim eða gerum upp við okkur hvort við getum látið eitthvað í staðinn, þannig að á þessu stigi málsins er of snemmt að kveða eitt eða neitt upp úr um endalok þessara viðræðna. Samningar takast ekki af okkar hálfu nema við munum sjá okkur hag af þeim. Hv. 2. þm. Austf. hneykslaðist nokkuð á því, að ég hefði ekki látið mér nægja að lýsa yfir að skammtímasamningahagsmunir ættu að ráða hvort úr samningum ætti að verða eða ekki. Ég held að það hvíli sú skylda á öllum þeim, sem fara með samningsumboð einnar þjóðar, að líta ekki eingöngu til dagsins í dag, heldur einnig hvað morgundagurinn ber í skauti sínu og líta yfir lengri veg, þegar skoðaðir eru hagsmunir þjóðarinnar. Þetta á einkum og sér í lagi við um samninga þjóða á milli. Þegar þáltill. þessi um samkomulag við breta er til umr., þá er auðvitað ekki ástæða til þess að fara nánar út í hvað tekur við þegar samningstímanum lýkur. En umræðurnar um það, hvað tekur við þegar samningstímanum lýkur, sýnir þó, svo að ekki verður um villst, hvílíkur árangur hefur orðið af þessari samningsgerð, hvílíkan sigur við höfum unnið með þessum samningum, nefnilega það, að framvinda málsins er algerlega á okkar valdi, og við verðum að meta framvinduna og marka stefnuna í ljósi þess hvað er best í samræmi við hagsmuni Íslands í bráð og lengd.



Herra forseti. Þeir hv. þrír stjórnarandstæðingar, sem hér hafa talað, hafa allir barið sér á brjóst og sagst vera 1 móti þeim samningi, sem gerður var í Osló, og ekki komi til greina að leyfa nokkrar veiðar útlendinga innan fiskveiðilandhelginnar, eins og ástand fiskstofnanna er. Vitaskuld eru allir íslendingar sammála um það, að við viljum nýta okkar fiskveiðilandhelgi einir. En það hafa áður komið aðvaranir um hættulegt ástand fiskstofna í hafinu umhverfis Ísland, og þá var samt gerður samningur um ekkert smámagn, eins og við breta 1973. Sá samningur fól ekki í sér neina viðurkenningu hreta á þeirri fiskveiðilandhelgi sem þá hafði verið ákveðin og færð út í 50 mílur. Það var mat þáv. ríkisstj. og meginhluta þáv. stjórnarandstöðu að það væri skynsamlegt og nauðsynlegt að gera slíkan samning til þess að fá frið, til þess að fá vopnahlé á miðunum umhverfis Ísland. Við vorum örfáir sem greiddum atkv. á móti þeim samningi þá, ekki af því að við vildum ekki semja, heldur að við töldum þann samning óaðgengilegan, og skal ég ekki fjölyrða um það frekar. En af hverju gerðu þessir góðu íslendingar, sem töluðu hér áðan, af hverju studdu þeir þennan samning? Af hverju gengu þeir inn á þennan samning? Hann er þeirra samningur, þessara þriggja, þessarar heilögu þrenningar sem talaði hér áðan, þrátt fyrir aðvaranir fiskifræðinga. Þeir eru með ásökun í garð þeirra, sem síðan hafa verið þeirrar skoðunar að það beri að semja í deilumálum og hafa gert aðra samninga. En það eru skrýtin sinnaskipti þetta, allt í einu. Og hvers vegna fást menn ekki til þess að viðurkenna það, sem ég veit að þeir skilja vel, að samningurinn í Osló léttir á Íslandsmiðum? Hvernig stendur á því að greindur og reyndur maður eins og hv. 2. þm. Austurl. skuli fullyrða hér í ræðustól að breska heimsveldið hafi verið að gefast upp fyrir okkur íslendingum 1. júní? Ég er ekki herfræðingur, og ég hélt að þessi hv. þm. væri það ekki heldur, svo að það er erfitt fyrir okkur að meta hernaðarlega stöðu breta. Ég treysti mér ekki til þess. En eitt hafa bretar verið þekktir fyrir, það er fyrir seiglu, þrautseigju, og ég held að á henni einni saman hefðu þeir haldið út þangað til endalok Hafréttarráðstefnunnar lægju fyrir. En við skulum líka, fyrst þessi tími er liðinn, líta á okkar stöðu. Hvernig var komið fyrir okkar varðskipum? Við sjáum núna á næstu mánuðum og kannske þegar kemur fram á næsta ár endanlega reikninga yfir allar þær ofboðslegu viðgerðir sem þurfti að gera. En þetta eru smámunir einir á við hitt, hve mikils virði það var og er að fá frið á miðunum. Það var áhyggjuefni allra manna að ef stórslys hefði orðið á miðunum, þá hefði það aldrei verið bætt. Það er hægt að gera við skip eða kaupa ný skip í staðinn fyrir þau sem verða ónýt eða farast, en það er ekki hægt að bæta fyrir mannslífin sem kunna að tapast í slíkum átökum. Þetta verðum við alveg örugglega að hafa í huga. Við skulum líka hafa það í huga að á fyrstu 5 mánuðum s.l. árs veiddu bretar 36 þús. tonn, en þessa sömu mánuði á þessu ári veiddu þeir um 30 þús. tonn þrátt fyrir frækilega frammistöðu landhelgisgæslunnar tókst þeim undir herskipavernd að veiða 30 þús. tonn eða aðeins 6 þús. tonnum minna en þeir máttu veiða samkv. samningi þeirra Lúðvíks og Karvels sem var í gildi á árinu 1975. Nú skulum við líta aftur á það, sem áunnist hefur, og líta á aflann þessa mánuði sem samningur hefur verið í gildi. Þeir veiða í júnímánuði í ár 6814 tonn, en 1975 veiða þeir í júní 15496 tonn. Í júlímánuði nú í ár veiða þeir 7803 tonn á móti 14398 tonnum árið á undan, í ágúst 8573 tonn á móti 13087 tonnum áríð á undan og í sept. 5483 tonn á móti 9444 tonnum. Er þetta ekki ánægjulegur árangur af þessum samningi, að ná friði á miðunum og minnka veiðar breta svona gífurlega eins og ég hef hér rakið? Ef við lítum á heildarbotnfiskaflann 30. sept., þá er hann 477.9 þús. tonn, þar af er þorskur 291.2 þús. tonn. Íslendingar veiða af þessu magni 366.5 þús. tonn og þar af þorskur 239.6 þús. tonn. Afli breta af þorski er á öllu árinu 45.7 þús. tonn, þjóðverja 2.3 þús. tonn, færeyinga 3.5 þús. tonn, norðmenn og Belgar eru með eitthvað um 200–300 tonn, sem varla tekur að nefna. Þetta er þorskaflinn. En ef við lítum aftur á þá þróun sem hefur orðið á þessum árum, t.d. á árinu 1972, þá er heildarveiðin við Ísland af þorski og botnlægum fiski 691.8 þús. tonn og þar af er veiði íslendinga aðeins 380.4 þús. tonn eða 55%. Heildarveiði íslendinga á þorski er 57% þetta ár, á árinu 1973 fer þorskveiðin upp í 62%, 1974 í 64% og 1975 nálægt 70%, en nú á þessu ári hefur þorskafli íslendinga aukist hlutfallslega miðað við útlendinga og hann er kominn í 82.3% þessa fyrstu 9 mánuði ársins. En heildarhlutur okkar í öllum botnfiskaflanum þessa fyrstu 9 mánuði ársins er 76.7%. Ég fyrir mitt leyti er mjög ánægður með þessa þróun. En hún verður auðvitað að halda áfram í þessa átt og auðvitað eins fljótt og unnt er. Það er vafasamt að þjóðverjar veiði að fullu og öllu það heildarmagn sem þeir mega veiða á einu ári, og það er það sem þeir héldu fram undir samningsgerðinni, miðað við skipafjölda, að þeir mundu ekki ná þessu aflamagni og voru mjög óánægðir með það. En í ágústlok hafði heildarveiði þjóðverja hér við land numið 46.4 þús. tonna, þar af var karfi 25.500 tonn tæplega og ufsi 13400 tonn, en þorskur aðeins 2.4 þús. tonn. Við vitum það mætavel, að sókn okkar íslendinga sjálfra í einstakar tegundir af fiski hefur verið mjög takmörkuð. Við höfum lagt höfuðáhersluna á þorskinn og ýsuna og við höfum aukið verulega sóknina í ufsann, en samt erum við ekki nema með 70% af ufsa. Hins vegar er veiði okkar íslendinga á s.l. ári ekki nema 46% af heildarveiði karfa. Þar hefur verið um að kenna að íslensku togveiðiskipin hafa ekki sóst eftir karfanum nema þá einkum stóru togararnir, fyrr en þá nú að þetta hefur nokkuð breyst til hins betra, og þá hefur það verið gert með sérstökum ráðstöfunum um að hækka verulega verð á þessum fiski til þess að minnka um leið sóknina í þorskinn og auka veiðar í þessa fisktegund. Hv. 2. landsk. þm. sagði í sinni ræðu að á fyrsta samningafundinum milli breta og íslendinga, sem var haldinn hér í Reykjavík, hefði aðstoðarutanrrh. breta farið fram á 100 þús. tonna veiði fyrir breta á ári. Þetta er ekki rétt, því að krafa Hattersleys á þessum fyrsta fundi var um 130 þús. tonna veiði, eins og samningurinn frá 1973 gerði ráð fyrir. Á þeim fundi sögðum við samningamenn íslendinga að slík krafa væri svo fjarri öllu að það tæki því varla að svara henni og það þýddi ekki að nefna neitt nálægt því þessa veiði við okkur. Og ég fullyrði það að enginn ráðh. í ríkisstj. leit einu sinni við helmingi af þessu magni eftir þennan fyrsta fund upp á það að semja um. Hv. 5. þm. Vestf. gerði nokkuð að umræðuefni að utanrrh. Bretlands hefði sagt að fundur færi fram á ákveðnum degi, sem utanrrh. hefur þegar gefið yfirlýsingu um, og enn fremur hafði hann mörg orð um hvað breskur þingmaður, Prescott að nafni, hafi sagt hér um Efnahagsbandalagið og kröfu breta um að þeir fái samninga til jafnlangs tíma og þjóðverjar. Þó að menn séu nú um það bil að ganga í Alþfl., þá þurfa þeir ekki að gera að biblíu sinni tvo krata úti í Bretlandi, ég tel enga ástæðu til þess. Þessi Prescott, þm. Verkamannaflokksins, talaði hér í sjónvarp seinni partinn í sumar og þar lét hann þessi orð falla. Hann var mjög miður sín eftir viðræður sem hann hafði átt fyrr um daginn við íslensk stjórnvöld um þennan skilning sinn, vegna þess að hann fékk þau viðhorf að slíkt komi ekki til greina og íslendingar væru ekki til viðræðna um það, svo að það er alveg ástæðulaust að láta sér hitna eitthvað í hamsi út af því hvað þessi þm. sagði í sjónvarpinu þetta kvöld. Hitt er staðreynd, að í 10. gr. samningsins á milli Bretlands og Íslands segir: „Samningur þessi skal gilda í 6 mánuði frá gildistöku. Eftir að samningurinn fellur úr gildi munu bresk skip aðeins stunda veiðar á því svæði, sem greint er í hinni íslensku reglugerð frá 15. júlí 1975, í samræmi við það sem samþykkt kann að verða af Íslands hálfu.“ Ég skil eiginlega ekki í mönnum að vera að deila um túlkunaratriði þessarar gr. samningsins, því að það er svo greinileg viðurkenning breta á því að bresk skip muni ekki veiða innan þess svæðis sem greint er í hinni íslensku reglugerð frá 15. júlí 1975, nema það sem samþykkt kann að verða af Íslands hálfu. Það segir sig sjálft að Ísland hefur vald til þess að hafna öllu, nema það verði boðið eitthvað sem íslendingar telja að sé þjóð sinni fyrir bestu. Það er algert ranghermi hjá hv. 5. þm. Vestf. að ég sé hvetjandi þess að viðræður verði teknar upp við breta. Ég hef aftur sagt það, eins og utanrrh. hefur sagt og forsrh., að ríkisstj. er reiðubúin til þess að ræða við breta eða Efnahagsbandalagið ef þeir óska eftir viðræðum, sem við vitum að þeir muni gera, og utanrrh. hefur skýrt frá því hér að það hafa farið fram viðræður á einum fundi úti í Brüssel. Þær viðræður voru ekki um annað en það, að þar lýstu fulltrúar Íslands hvernig ástandið væri í fiskstofnum og hvað snertir ofveiði og fullnýtta ákveðna fiskstofna við landið. Og það var spurt: Hver er þá skoðun Efnahagsbandalagsins? Efnahagsbandalagið hafði enga stefnu fram að færa. Meira hefur ekki verið gert í þessum efnum. En það, sem auðvitað kann að gerast, er að Efnahagsbandalagið óskar eftir þessum viðræðum og ríkisstj. er ákveðin í að eiga viðræður við þessa aðila, en hún hefur ekki tekið neina ákvörðun um hvað skuli gert fyrr en hún heyrir hvað þar er um að ræða. Ég hef látið hafa það eftir mér, að við höfum ákveðið að ræða við breta eða Efnahagsbandalagið um gagnkvæm veiðiréttindi innan 200 mílna, og ég endurtek og legg á það áherslu að hér er aðeins um gagnkvæmar viðræður að ræða um fiskveiðiréttindi, en ekki um tollamál eða einhliða fiskveiðiréttindi breta á Íslandsmiðum. Og ég segi það fyrir mitt leyti, að ég tel að það komi ekki til greina annað en halda áfram þeirri ákveðnu viðleitni og baráttu að við nýtum fiskveiðilandhelgina einir, nema við fáum gagnkvæm fiskveiðiréttindi annars staðar sem við teljum að henti okkur betur. Það er líka til eitt í því, að ef slíkar viðræður fara fram, þá geta þær beinst inn á þær brautir að það verði um einhverjar viðræður að ræða síðar, eins og hv. 2. þm. Austurl. benti á í sinni ræðu. Við vitum alveg hvernig ástandið er í okkar málum. En við verðum eðlilega að hafa þann hátt á, eins og kurteisum mönnum sæmir, að eiga viðræður við þessar þjóðir. Og við verðum líka að vera þess minnugir að Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna er ekki endanlega lokið.



Herra forseti. Ég skal nú reyna að stytta mál mitt, bæði af því að nokkuð er orðið áliðið og aðrir hafa beðið um orðið og eins vegna þess að ýmsu af því, sem til mín var beint, hefur nú þegar verið svarað, þannig að ég þarf ekki að dvelja lengi við það. En nokkur orð má ég þó til að fá að segja hér áður en þessari umr. lýkur. Ég tók eftir því að hv. 2. þm. Austurl. talaði um að hér væri um formsatriði að ræða sem enga þýðingu hefði, að fjalla um þennan samning þar sem hann væri næstum útrunninn. Ég skal fúslega fallast á að það eru skemmtilegri vinnubrögð að bera slíka samninga undir Alþ. áður en þeir taka gildi, og ég er því hlynntur þegar því verður við komið. En að hér sé einungis um formsatriði að ræða sem ekkert gildi hafi get ég ekki fallist á, því að ef Alþ. neitar staðfestingu á þessum samningi, þá er það ljóst að mínu mati að ríkisstj. hefur farið út fyrir umboð sitt og verður þá að víkja, alveg eins og vera mundi ef brbl., sem búin eru að þjóna gildi sínu og við þekkjum mörg dæmi um að eru borin undir Alþ., fengju ekki samþykki. Þess vegna álit ég að hér sé að vísu kannske um formsatriði að ræða, en formsatriði sem hafi þýðingu. Ég hygg að við getum verið sammála um að svo sé. Ég veit ekki hvort hér ber að tala um meiri háttar samning eða minni háttar. Það sýnir sig að þessi samningur mun veita bretum möguleika á eitthvað nálægt 25–30 þús. tonna afla á því tímabili sem hann tekur til. Ég veit ekki hvort það er stórkostlegur samningur í augum hv. alþm. Mér finnst það ekki vera hvað snertir magn. Hann er helmingi hærri að vísu en samningurinn við færeyinga, sem eins var farið með, en hann er að öllu leyti ósambærilegur að mínu mati við t.d. samningana 1961, þar sem íslendingar ákváðu að leggja það á vald Haagdómstólsins hvort þeir færðu út lögsögu sina nokkurn tíma framar eður ei. Á þessu geri ég verulegan mun og finnst ekki fyllilega sambærilegt að bera þetta tvennt saman. Um viðurkenninguna á 200 mílum þarf ég ekki að hafa mörg orð. Það hefur svo oft verið lesin upp 10. gr. Oslóarsamningsins úr þessum ræðustóli nú í kvöld, að ég held að menn hljóti að vera farnir að veita henni athygli hafi þeir ekki gert það áður. Þessi grein er ótvíræð viðurkenning á því, að við ráðum fiskveiðilögsögunni eftir 1. des. Ég veit að það þarf ekki að taka dæmi um það. En ekki mundi ég biðja hv. 2. þm. Austurl. til að mynda um að fá að sitja í bílnum hans heim, eins og ég hef stundum gert, nema af því að ég viðurkenni að hann á hann. Og þannig mætti mjög mörg dæmi taka sem ég skal ekki þreyta þm. á að nefna. Hv. 2. þm. Austurl. sagði að bretar hefðu verið að gefast upp, og hann vildi sanna það með því að eftir að samkomulagið var gert, þá hefðu þeir viðurkennt það. En ætli það sé nú ekki svo með stjórnmálamenn í Bretlandi eins og kannske viðar, að þeir verði að réttlæta gerðir sínar? Mér dettur í hug að Crosland, þm. í Grímsby, hafi kannske dottið ofan á það að segja að það hafi ekki verið nein önnur leið út úr þessum ógöngum, sem Bretland var komið í, en að semja og bjarga þar með andlitinu, því að þeir hefðu orðið að gefast upp hvort sem var. Gæti þetta ekki verið hugsanleg skýring á því, hvers vegna bretar eða þessi tiltekni þm. viðurkenndi það eða hélt því fram að bretum hefði ekki verið stætt lengur á styrjöldinni. Hér hefur verið talað um að það væri ástæða til þess að lýsa því yfir fyrir fram nú þegar að ekki væri ástæða til þess að eiga nein samtöl við Efnahagsbandalag Evrópu eða þá breta, þar eð ástand fiskstofnanna væri þannig hjá okkur að óhugsandi væri að við gætum neitt látið í staðinn fyrir það sem þeir kynnu að vilja bjóða. Ég vil segja það í tilefni af þessu, að ég er því fylgjandi og fýsandi - eða a.m.k. fylgjandi, skulum við segja, að viðræður við Efnahagsbandalag Evrópu fari fram, ef þeir óska, til þess að í ljós komi hvað þeir hafa að bjóða sem okkur mætti að gagni koma. Ég er síður á því að tala við breta eina, m.a. vegna þess að ég kem ekki auga á að þeir hafi yfirleitt nokkuð það að bjóða sem geti verið ávinningur fyrir okkur að láta eitthvað í staðinn fyrir. Að vísu skal ég viðurkenna það, að ég er enginn sérfræðingur í fiskveiðum og fiskveiðimálum, og það kann vel að vera að þetta sé rangt ályktað hjá mér. En svona hef ég hugsað þetta mál fyrir mitt leyti. Ég sagði það í Nd. og ég skal endurtaka það hér í tilefni af því sem sagt hefur verið, að ég vil ekki hafna viðræðum við Efnahagsbandalag Evrópu ef fram á það verður farið, en ég tel að það verði að fara mjög varlega í þeim viðræðum og við eigum að gæta vel að okkur í þeim viðræðum, - ég skal undirstrika það. Um Grænland og fiskveiðiréttindin þar þykir mér rétt að segja frá því hér, að ummæli Ívars Nörgaards, viðskrh. dana, voru ekki alls kostar rétt eftir höfð í því blaði sem birti þau hér. Það var, ef ég man rétt, sagt í því blaði, að Grænland mundi ekki falla undir efnahagslögsögu Efnahagsbandalagsins. Þetta hefur síðan verið borið til baka, en jafnframt lögð á það áhersla, að grænlendingar fengju sérstök réttindi, hefðu sérstöðu. En það var áréttað af talsmanni dana hjá Efnahagsbandalagi Evrópu við sendiherra okkar þar, að Grænland mundi falla undir yfirráð Efnahagsbandalagsins, en sem sagt leita eftir nokkurri sérstöðu, sem ég get því miður ekki upplýst á þessu stigi í hverju á að vera fólgin. Þetta skiptir kannske ekki neinu meginmáli, en ég vildi leyfa mér að geta um þetta af því að ég er nýbúinn að fá þessar upplýsingar. Hv. 2. landsk. þm. tjáði mér að hann þyrfti að fara af fundi, og þess vegna mun ég nú kannske ekki fara eins nákvæmlega út í hans mál og annars mundi verið hafa. En ég kemst ekki hjá því að gagnrýna þann málflutning sem hann viðhafði hér um okkur í ríkisstj., þar sem hann gaf í skyn að ýmsir okkar hefðu viljað fallast á upphaflegar till. Hattersleys aðstoðarráðherra breta. Ég veit ekki undir hvaða tegund blaðamennsku á að flokka þetta, en rannsóknarblaðamennska er það áreiðanlega ekki. Hér er verið að gefa í skyn að menn hafi viljað semja um 130 þús. tonna ársafla til handa bretum, sem sagt um óbreyttan samning frá 1973. Ég staðhæfi að það var enginn ráðh. sem vildi ganga til þeirra samninga, ekki einn einasti, og það þó um miklu minna magn væri að tefla. Það er sagt núna að viðurkenning breta hafi enga þýðingu, hér liggi ljóst og hreint fyrir að 200 mílur séu alþjóðalög, um það þurfi ekki að ræða, norðmenn hafi þegar í júní verið sannfærðir um að 200 mílur væru orðnar staðreynd. En þá liggur manni við að spyrja: Eftir hverju eru norðmenn þá að biða til 1. jan. 1917, ef það eru í þeirra augum alþjóðalög í júní 1976 að 200 sjómílna fiskveiðilögsaga sé réttur hvers einasta ríkis? Slíkan málflutning fæ ég ekki með neinu móti skilið, enda held ég að það sé mála sannast, að þrátt fyrir það að líklega muni engum detta í hug lengur að beita ofbeldi gegn 200 mílum, þá eru þó enn þá ríki sem viðurkenna þær ekki í reynd. Þess vegna hefur m.a. gengið svo erfiðlega á Hafréttarráðstefnunni sem raun ber vitni og margir hv. alþm. þekkja af eigin raun að koma saman alþjóðalögum um þetta efni. En ég trúi því engu að síður fastlega eftir síðasta fund Hafréttarráðstefnu í New York, sem endaði í maí ef ég man rétt, að þá muni kaflinn um einkarétt strandríkis haldast. Ef það er þetta sem hv. 2. landsk. hefur meint og annað ekki, þá get ég út af fyrir sig verið sammála því. Ég mótmæli því að við höfum keypt af okkur ofbeldi og við höfum keypt af okkur efnahagsþvinganir. Við gerðum samning sem minnkaði þær veiðar sem bretar héldu uppi undir herskipavernd. Það, sem við náðum með samningnum, var í fyrsta lagi að losna við ofbeldi, í öðru lagi að losna við efnahagsþvinganir og í þriðja lagi að minnka afla breta. Ég tek alveg undir það með hv. 5. þm. Vestf., að það er mjög leiðinleg staðreynd, sem ekki verður þó á móti mælt, að margsinnis hefur sá trúnaður, sem settur hefur verið á ýmis mál, verið brotinn. Og það er illt til þess að vita, hver sem í hlut á. En það gildir ekki bara um þýsku samningana, hv. 5. þm. Vestf., það gildir um fleiri samninga, og um það er hægt að finna dæmi í dagblöðunum, fleirum en því sem þarna átti hlut að máli. En ég endurtek, að það er leitt til þess að vita að þetta skuli hafa átt sér stað, og ég get vel skilið að mönnum, sem ekki hafa brotið trúnað, þyki hart undir því að búa að aðrir geri það. Ég vona að okkur takist í framtíðinni að komast hjá slíkum vinnubrögðum því að þau þjóna ekki nema slæmum tilgangi að mínu mati. Síðan vil ég ítreka það, að ummæli Croslands utanrrh. breta um ákveðinn fund 3. nóv. eru ranghermi. Það hlýtur að stafa af því að hann hafi óskalista um hvaða dag hann geti fengið viðræður við Ísland. Viðræður við okkur hafa ekki verið nefndar á nafn, ekki farið fram á þær og viðurkennt að slíkt sé ekki hægt fyrr en bandalagið hefur sjálft fastmótaða stefnu í fiskveiðimálum. Ég vona að menn taki þetta gilt, því að hér er algerlega rétt frá skýrt. Við gátum aldrei vænst þess, held ég, og getum aldrei vænst þess að það verði aldrei farið fram á nein fríðindi af okkar hálfu, t.d. innan fiskveiðilögsögunnar, af því að það er helsta auðlind sem við eigum. Við gengum heldur ekkert að því gruflandi í júní, þegar við vorum að gera þennan samning, að það mundi gerða leitað á okkur eftir 1. des., það þarf engum á óvart að koma. Það segir berum orðum í bréfi Croslands til okkar að ríkisstj. Bretlands muni fara þess á leit við Efnahagsbandalag Evrópu að það hefji samningaviðræður við Ísland svo fljótt sem verða má um samkomulag til langs tíma um gagnkvæm fiskveiðiréttindi. Það þarf því engum á óvart að koma þótt fast verði á okkur leitað, og við skulum alveg búa okkur í stakk til þess að mæta því, enda hygg ég, að sjálfstæðisbaráttu þjóðanna ljúki seint, og þetta er kannske sú sjálfstæðisbarátta sem við heyjum hvað erfiðasta. Það er að halda auðlindum okkar fyrir okkur sjálfa. Ég skal svo, herra forseti, láta máli mínu lokið. Ég sé ástæðu til þess að gera þessar örstuttu aths. við þær ræður sem hér hafa verið haldnar.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að óska eftir því að hæstv. forseti fresti þessari umr. Það er þegar rétt komið að þeim tímamörkum að eðlilegt er að slita fundi. Það hefur komið fram í þessum umr. að þeir, sem þátt hafa tekið í þeim, hafa ekki allir getað mætt hér, m.a. formaður Alþfl., og ég tel að m.a. hafi nú komið fram í ræðu hæstv. utanrrh. allmikill misskilningur á því sem hv. 2. landsk. þm., form. Alþfl. sagði hér. Það er a.m.k. mín skoðun, að ég tel alveg vist að hann hefði talið þörf á því að kveðja sér hljóðs hér á nýjan leik og taka frekar þátt í þessum umr. Ég hafði hugsað mér og tel í rauninni óhjákvæmilegt að tala hér miklu lengri tíma en þær fáu mínútur sem nú eru eftir til kl. 7. Að sjálfsögðu get ég flutt mitt mál ef hæstv. forseti óskar eftir því. En sem sagt, ég fer fram á það að forseti fallist á að fresta þessum umr. eins og nú standa sakir og taka þær upp á nýjum fundi, og mundi ég þá hefja ræðu mína þá.



Út frá því sem hv. 2. þm. Austurl. hefur farið fram á, að fresta fundi nú og hefja umr. aftur síðar um þetta mál, get ég vel fallist á það. En á hitt vil ég minna, að s.l. fimmtudag var þetta mái ekki tekið' fyrir vegna óska hv. 2. þm. Austurl., og ég vil taka það fram strax, að þar sem umr. heldur ekki áfram nú, þá mun hún fara fram næsta föstudag, það verður fjárlagaumr. á fimmtudag, og það sjá allir hv. þm. að það er ekki hægt að draga á langinn að ræða þetta mál. Því fer umr. fram næsta föstudag og með þeim forsendum fellst ég á það að umr. verði frestað að þessu sinni.