Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir um viðbót við bifreiðalögin, er stjfrv. og er borið fram í hv. Nd. á þessu þingi öndverðu sem 5. mál, þskj. 5. Það var samþ. í d. með nokkrum breytingum, sem ekki eru þó neitt verulegar, og afgr. til þessarar hv. d. 10. þ.m. eins og það er prentað á þskj. 431. Frv. er um það að bæta nýjum kafla við bifreiðalögin, og fjallar hann eingöngu um reiðhjól með hjálparvél, en svo nefnast í lögum þessum reiðbjól, sem hafa aflvél, sem er minni en 1 hestafl og þó ekki yfir 50 em3 strokkmál og ekki yfir 50 kg að þyngd, eins og segir í 1. gr. frv. Þessi farartæki hafa ekki fallið undir ákvæði bifreiðalaganna, en það þykir ekki rétt að hafa það svo lengur, einkum vegna þess, að farartækjum þessum hefur mjög fjölgað undanfarin ár og eru mjög notuð af unglingum, svo að ekki sé sagt börnum, sem vitanlega má telja vafasamt að hafi þá æfingu í akstri eða meðferð hjólanna eða vitneskju um einföldustu umferðarreglur, sem nauðsynlegar eru til öryggis, bæði þeim, sem aka, og annarri umferð. Hefur því talizt nauðsynlegt að setja reglur um lágmarksaldur og að lögregluyfirvöld rannsaki, að þeir, sem óska eftir að aka farartækjum þessum, hafi ákveðna kunnáttu og þekkingu. Þá hefur og talizt nauðsynlegt vegna hagsmuna almennings, að farartækin séu tryggð fyrir tjóni, sem þau valda öðrum. Það er vafalaust, að reiðhjól þau, sem frv. fjallar um, eru þægileg og hentug farartæki að ýmsu leyti, enda töluvert mikið notuð af vinnandi fólki, t. d, að og frá vinnu og í ýmsar smærri ferðir. Það væri því ekki rétt að setja nein þau ákvæði í lög þessi, sem drægju úr eðlilegri og heilbrigðri notkun farartækjanna, enda virðist það ekki gert með þessari lagasetningu, sem hér er um að ræða, heldur stefnt að því að koma í veg fyrir misnotkun þeirra og auka umferðaröryggi. Ég vil þá leyfa mér að víkja örlítið með nokkrum orðum að frumvarpsgreinunum sjálfum. Eins og ég sagði áðan, þá er gert ráð fyrir, að þetta sé einn kafli, sem bætist við bifreiðalögin og verður VIII. kafli þeirra laga. Í b-lið 1. gr. frv., sem verður 42. gr. bifreiðalaganna, segir: „Enginn má stýra reiðhjóli með hjálparvél nema hann sé orðinn 15 ára að aldri og hafi næga kunnáttu í akstri og umferðarreglum að dómi lögreglustjóra, svo og næga andlega og líkamlega hreysti. Lögreglustjórar veita mönnum heimild til að stýra reiðhjólum með hjálparvél, og skal heimildin rituð í innlend vegabréf heimildarhafa gegn gjaldi, sem dómsmálaráðherra ákveður. - Umsókn um leyfi til að stýra reiðhjóli með hjálparvél skal fylgja vottorð bifreiðaeftirlitsmanns um, að umsækjandi hafi næga hæfni til að stjórna slíku reiðhjóli og þekki umferðarreglur.“ Þá segir enn fremur, að sé erfitt að ná til bifreiðaeftirlitsmanns til þessara hluta, þá megi lögreglustjóri hverju sinni skipa hæfan mann til þess að prófa aksturskunnáttu umsækjanda, og kemur þá vottorð þess manns í stað vottorðs bifreiðaeftirlitsmanns. Enn fremur segir í c-lið, sem verður 43. gr., að fyrir skrásetningu og skoðun reiðhjóla með hjálparvél skuli greiða gjald í ríkissjóð, en upphæð þess ákveður dómsmrh. með reglugerð. - Þá segir, að reiðhjól með hjálparvél skuli undanþegin bifreiðaskatti og ökumannstryggingu, en að öðru leyti gilda um þau, ökumenn þeirra, eigendur, tryggingar og akstur ákvæði laga þessara, þ.e. bifreiðalaganna, eftir því sem við á, svo og ákvæði laganna um refsingu og sviptingu réttinda. Þá segir í d-lið gr., sem verður 44. gr., að dómsmrh. setji með reglugerð nánari ákvæði um gerð reiðhjólanna o.s.frv. í sambandi við það, sem þeim við kemur. Allshn. hefur fjallað um þetta mál og leggur til, að það verði samþ. óbreytt eins og það liggur hér fyrir. Einn nm., hv. 10. landsk. þm., var ekki á fundi, þegar málið var tekið fyrir, og er hann því vitanlega óbundinn af áliti nefndarinnar.



Herra forseti. Ég vil einungis skýra hér frá því, sem fram hefur komið, að ráðuneytið hefur fyrir skömmu skipað nokkra menn til þess að endurskoða bifreiðalögin og umferðarlögin í heild. Og ég tel sjálfsagt, að þetta atriði varðandi dráttarvélar komi inn í þá endurskoðun og að sú n. muni afla sér gagna þeirra, sem hún telur sig þurfa, um löggjöf annars staðar. Af þeim sökum hygg ég, að óþarfi sé fyrir mig að hafa af þessu frekari afskipti á þessu stigi málsins, en ég hef lagt á það áherzlu, að þetta frv. yrði svo snemma til, að hægt væri að leggja það fyrir næsta reglulegt Alþingi.



Herra forseti. Mér þykir gott að heyra, að hæstv. dómsmrh. upplýsir hér, að n. muni verða falið að endurskoða bifreiðalögin í heild. Ég álít, að þess sé fyllsta þörf. Í sambandi við þetta frv. vildi ég mega benda á, að samkv. 43. gr., eins og fram er tekið, eru reiðhjól með hjálparvél undanþegin ökumannstryggingu, þ.e.a.s. bæði skyldutryggingu gagnvart þriðja manni og persónutryggingu þess, sem stýrir hjólinu. 

Ég hef rannsakað það sérstaklega.

- Þingmaðurinn segist hafa rannsakað það sérstaklega, að ökumannstryggingin, hans sjálfs persónulega, er ekki þarna með. Ég álít, að það sé fyllsta ástæða til þess við endurskoðun bifreiðalaganna að athuga, hvort ekki sé sjálfsagt, að ökumannstrygging sé skyldutrygging einnig á þessum farartækjum, reiðhjólum með hjálparvél. Eins álít ég í sambandi við það, sem hv. 1. þm. N-M. sagði hér áðan, að fyllsta ástæða sé til að fella sérstök ákvæði um traktora og aðrar slíkar aflvélar, sem eru á hreyfingu við vinnu, undir bifreiðalögin og setja sérstök ákvæði bæði um tryggingar þeirra og tryggingar ökumanna á þeim. Því þykir mér vænt um, að hæstv. dómsmrh. veitti þær upplýsingar, sem hann gerði hérna um endurskoðun bifreiðalaganna, og geri ráð fyrir, að þetta hvort tveggja verði þá tekið til athugunar í sambandi við það.



Herra forseti. Þetta frv. um lækningaferðir er stjfrv. og var lagt hér fram í deildinni fyrir skömmu. Heilbr.- og félmn. hefur athugað þetta frv. og leitað umsagnar landlæknis. Hann mælir eindregið með samþykkt þess, enda mun hann sjálfur hafa samið frv. og hlutazt til um flutning þess. Nefndin leggur þá einnig til, að frv. verði samþ. óbreytt. Eins og kunnugt er, hefur á vegum heilbrigðismálastjórnarinnar verið haldið uppi skipulögðum ferðum augnlækna um landið um árabil. Þetta fyrirkomulag hefur mælzt vel fyrir og þótt skapa bæði þægindi og aukið öryggi fyrir fólkið úti á landi. Með þessu frv., ef að lögum verður, er tveimur þáttum bætt við. Það yrðu þá teknar upp skipulagðar ferðir sérfræðinga í háls-, nef- og eyrnasjúkdómum og einnig tannlækna. Á fjárlögum yfirstandandi árs munu veittar rúmar 7000 kr. til ferða augnlæknanna, og það bendir til þess, að ekki ætti að verða af þessu stór kostnaðarauki. Ég hygg, að þetta sé svo einfalt mál og augljóst, að ástæðulaust sé að fjölyrða um það. Eins og ég tók fram áðan, leggur n. til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Heilbr: og félmn. hefur orðið sammála um að mæla með því, að þetta frv. verði samþykkt óbreytt. Það er samið af Sigurði Sigurðssyni heilsugæzlustjóra og landlækni, að ég ætla í sameiningu, og borið fram af hæstv. ríkisstj. Í tvennum lögum eru nú ákvæði um heilsuverndarstörf. Annars vegar í lögum um heilsuverndarstöðvar frá 1. des. 1944 og enn fremur í lögum um almannatryggingar frá 1946, en þau ákvæði hafa ekki nema að litlu leyti komið til framkvæmda enn þá, þannig að lögin frá 1944 eru að mestu í gildi. Samkvæmt ákvæðum beggja þessara laga er það skylda bæjarfélaganna að reisa heilsuverndarstöðvar og reka þær, samkvæmt ákveðnum reglum, sem þar um eru settar í lögunum. Þessi lög eru búin að standa í meir en 10 ár, en samt skortir mjög mikið á, að þessum ákvæðum hafi verið framfylgt. Það eru 6 af bæjarfélögunum, sem hafa komið sér upp heilsuverndarstöðvum, og hjá sumum þeirra eru þær rétt aðeins í byrjun, vísir, ef svo mætti segja. Hin 7 hafa ekki hafzt neitt að í þessum efnum. Hvað þessu veldur, er gerð nokkur grein fyrir í athugasemdum, sem fylgja frv., en um það segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þannig eru enn aðeins 6 af 13 kaupstöðum í landinu, sem reka slíkar stöðvar. Stafar þetta af því, að hin lögboðna forusta bæjarfélaganna í þessu efni hefur brugðizt, og eigi síður af hinu, að þrátt fyrir ábendingar til Alþ. um nauðsyn aukinna fjárveitinga í þessu skyni hefur fram til þessa eigi fengizt nægilegt fjármagn frá ríkinu til styrktar nýjum stöðvum, er tekið hefðu til starfa, en það hefur leitt til þess, að fyrirsvarsmenn heilbrigðismála ríkisins hafa hliðrað sér hjá því að hvetja bæjarfélög til aukinnar heilsuverndarstarfsemi.“ Þetta er umsögn þeirra, er frv. sömdu, og væntanlega þá heilbrigðisstjórnarinnar um leið um ástæðurnar til þess, að ekki hefur verið hafizt handa um að byggja og reka heilsuverndarstöðvar eins og lögin gera ráð fyrir. Meginefni þessa frv. er því það, að í stað þess að halda áfram í lögum ákvæðum um skyldu bæjarfélaga til að reisa og reka heilsuverndarstöðvar sé þessi kvöð felld niður, en aðeins sett í lögin ákvæði um, með hverjum hætti slíkar stöðvar skuli reknar, hver skuli vera verkefni þeirra og hvers styrks þær skuli njóta annars staðar frá en frá því bæjarfélagi, sem rekur þær. Segja má, að þetta sé að sumu leyti spor aftur á bak frá því, sem gert er ráð fyrir í gildandi lögum, en heilbrigðisstjórnin mun líta svo á, að hér sé um illa nauðsyn að ræða, þar sem ekki þýði að hafa ákvæði í lögum, sem ekki fáist komið í framkvæmd. Eftir þessu frv. er gert ráð fyrir því, að starfssvið heilsuverndarstöðvanna aukist mjög frá því, sem nú er í framkvæmd, en þær heilsuverndarstöðvar, sem hingað til hafa starfað, hafa aðeins sinnt þremur meginverkefnum, þ.e. annazt um berklavarnir, þ.e.a.s. skoðun, rannsóknir og annað slíkt, mæðravernd og ungbarnavernd. En samkvæmt 2. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að verkefnin verði þau, sem þar eru talin upp í 12 liðum. Að sjálfsögðu er þar ekki ætlazt til, að öllum heilsuverndarstöðvum sé skylt að taka að sér að rækja öll þessi verkefni, en án efa er það ætlunin, að meiri háttar stöðvarnar á hinum stærri stöðum sinni þessu, þó að hinar smærri taki ekki nema nokkuð af verkefnunum. Þessi ákvæði, sem tekin eru hér upp í 2. gr., eru efnislega að mestu leyti í samræmi við þau ákvæði, sem segja til um hlutverk heilsuverndarstöðva í almannatryggingalögunum, þ.e.a.s., þeim er ætlað nokkurn veginn sama verkefni eftir þessu frv. og þeim var ætlað eftir almannatryggingal. 1946. Nánar skal svo ákveða í reglugerð um stjórn og umsjón heilsuverndarstöðva undir yfirstjórn hlutaðeigandi sveitarstjórnar eða sveitarstjórna, ef um fleiri er að ræða. Í almannatryggingal. var hins vegar gert ráð fyrir því, að sérstakri nefnd, heilsugæzlunefnd, yrði falin umsjón þessara stofnana ásamt sjúkrahúsi og öðru slíku, en þetta er fellt niður, þar sem hér er gert ráð fyrir, að sérstök lög gildi um heilsuverndarstöðvarnar. Um kostnaðinn við að byggja heilsuverndarstöðvarnar fer á sama hátt og með kostnað við að reisa sjúkrahús. Það er hlutaðeigandi bæjarfélag, sem reisir stöðina, en fær styrk til byggingarinnar úr ríkissjóði á sama hátt og ef um sjúkrahús væri að ræða. Um rekstrarkostnaðinn segir svo í frv., að hlutaðeigandi bæjarfélag skuli annast reksturinn, en ríkissjóður greiði þriðjung kostnaðar. Enn fremur segir svo í 4. gr., að ef þess er æskt af hlutaðeigandi sveitarstjórn, að sjúkrasamlag eða sjúkrasamlög á starfssvæði stöðvarinnar taki þátt í greiðslu kostnaðar hennar, þá er gert ráð fyrir, að um það verði samið milli hlutaðeigandi sjúkrasamlaga og hlutaðeigandi sveitarstjórna. En náist ekki samkomulag milli þeirra, þá er ráðh. heimilt að úrskurða, hversu mikinn hluta sjúkrasamlagið eða sjúkratryggingarnar skuli greiða af rekstrarkostnaðinum, þó þannig, að sá hluti má aldrei fara fram úr 1/3, eða aldrei verða hærri en framlag ríkissjóðs sjálfs. Hingað til hafa, þar sem heilsuverndarstöðvar eru starfandi, sjúkrasamlögin yfirleitt greitt jafnmikið til stöðvarinnar og ríkissjóður greiðir, eða um 1/3. Hins vegar er þess að gæta, að gert er ráð fyrir, eins og ég áðan sagði, að verksvið stöðvanna verði stórum mun viðtækara samkvæmt þessu frv., ef að lögum verður, heldur en hefur verið til þessa. Af þeim verkefnum, sem heilsuverndarstöðvunum er ætlað samkvæmt frv., eru mæðravernd, ungbarnavernd og berklavarnir þeir þættir, sem nú þegar hafa verið ræktir af heilsuverndarstöðvum og sjúkrasamlögin hafa tekið að 1/3 þátt í greiðslu kostnaðar við. Um hin önnur verkefni er það að segja, að fæst af þeim snerta á nokkurn hátt beinlínis starfsemi sjúkrasamlaganna, og væri því óeðlilegt að ætla þeim að bera kostnað af þeim. Í því sambandi skal ég t.d. nefna skólaeftirlit, sem nú er greitt af hlutaðeigandi aðilum samkvæmt fræðslulögum, og hefur jafnan verið svo. Einnig er hið sama um kynsjúkdóma, að þeir hafa hvílt á ríkissjóði, hinu opinbera, kynsjúkdómar og kynsjúkdómavarnir. Sama er um tannvernd. Sjúkrasamlögin hafa ekki tekið þátt í henni enn þá. Það, sem gert hefur verið af slíku, hefur verið í barnaskólunum í sambandi við starfsemi þeirra. Hins vegar hefur verið gert ráð fyrir því og á nokkrum stöðum tekið upp, að börn, sem útskrifast úr skólum að loknum lögboðnum skólatíma og hafa vottorð um heilar tennur, geta keypt sér tryggingu áfram gegn tannskemmdum. Íþróttaeftirlit hafa sjúkrasamlögin ekkert haft með að gera hingað til, og varla er eðlilegt að fella það undir þau. Almennar sjúkdómavarnir, eins og farsóttir, hafa ekki heldur heyrt undir sjúkrasamlög, heldur bornar uppi af ríkissjóði sérstaklega. Þrifnaðarráðstafanir hefur aldrei, held ég, verið hugsað til að sjúkrasamlögin tækju að sér og áfengisvarnir ekki að öðru leyti en því að styrkja og hjálpa þeim sjúklingum, sem áfengið hefur eyðilagt heilsuna fyrir. Mér þykir rétt að benda á þetta nú þegar, taka fram við þessa umr., að það er alveg augljóst, að mikið af því starfi, sem heilsuverndarstöðvunum er ætlað samkv. þessu frv.; liggur utan þess starfssviðs, sem sjúkrasamlögunum er ætlað eftir l. um sjúkratryggingar. Því skilst mér, að ekki kæmi til þess, að ráðh. gæti notað þá heimild, sem um er að ræða til þess að ákveða þriðjungsgreiðslu af sjúkrasamlagsins hálfu, nema á þeim stöðum, þar sem ekki er sinnt öðrum verkefnum en þeim, sem falla saman við það hlutverk, sem sjúkratryggingunum er ætlað að inna af hendi. Ég hef rætt um þetta líka við smiði þessa frv., og þeir eru mér sammála um þetta. Segja má, að það sé kannske nokkurt bráðlæti að leggja þetta frv. fram nú til afgreiðslu, þar sem almannatryggingalögin eru nú í endurskoðun og gert er ráð fyrir, að niðurstaðan eða till. frá þeirri n., sem endurskoðunina annast, verði lagðar fyrir Alþ. ekki síðar en næsta haust. Það mætti segja, að það væri nokkurt bráðlæti að taka þennan þátt út úr og hér inn í sérstök lög. Ástæðan til þess, að heilbrigðisstjórnin leggur kapp á það að fá þetta mál afgr. nú, mun vera sú, að heilsuverndarstöðin hér í Reykjavík, sem er mjög mikil og fullkomin bygging með talsverðu starfsliði og umfangsmikla starfsemi, skortir í raun og veru grundvöll fyrir sína starfsemi. Því er nauðsynlegt að fá ákvæði, sem hægt sé að byggja á í sambandi við rekstur hennar og fyrirkomulag allt, sem enn er ekki að fullu ráðið. Ég álít því, að það sé rétt, er sammála n. um það að afgr. þetta frv. nú, þó að almannatryggingalögin séu í endurskoðun, því að allt mun í óvissu um, hvað verður um heilsugæzlukafla þeirra laga eða þann þátt heilsugæzlukaflans, sem fjallar um heilsuvernd. Ef honum verður haldið áfram, er auðveit að sjálfsögðu að fella inn í þau lög ákvæði þessara laga, að svo miklu leyti sem þau eiga við. En verði horfið frá því ráði, sem upprunalega var ætlunin með almannatryggingalögunum, þá geta þessi lög staðið áfram sem sjálfstæð lög. En bráð nauðsyn kallar að, - um það er heilbrigðisstjórn og þeir aðilar, sem bezt þekkja til, sammála, - að lög og reglur komi um þetta, þannig að hægt sé að koma skipulagi á starfsemi heilsuverndarstöðvarinnar hér og þeirra annarra stöðva, sem kannske kynnu að rísa upp nú alveg á næstunni. Það er því till. n., sem einnig ég er sammála, að stjfrv. verði samþ. eins og það liggur nú fyrir.