Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessi þáltill., sem ég hef leyft mér að bera fram ásamt hv. 10. landsk., kom fram í byrjun þessa þings á þskj. 27, en hefur ekki komið til umr. hér fyrr. Nokkru eftir að þessi till. kom fram, gerðist það, að fjárhagsráð gaf út nýjar reglur um stærð og gerð smáíbúðarhúsa, - það atriði, sem þessi þáltill. fjallar meðal annars um, - og breytti þar með þeim reglum, sem ráðið hafði sett í september í fyrra og höfðu þannig gilt í meira en ár. Fjárhagsráð hafði allt þetta ár verið alveg ófáanlegt til þess að víkja frá eða breyta nokkuð um, þrátt fyrir margar áskoranir frá byggingarfróðum mönnum og byggingarnefndum, eins og t. d. byggingarnefnd Reykjavíkurbæjar, og þrátt fyrir það að það væri sýnt og sannað, að þær reglur, sem ráðið hafði sett um takmarkanir á tryggingu smáíbúðarhúsa, voru bæði mjög óhagkvæmar og bagalegar fyrir þá, sem stóðu í að byggja þessi hús og eru nú orðnir nær þúsund manns, og þess vegna af sömu ástæðu stórskaðlegar fyrir þjóðina í heild, þótt það kynni síðar að koma í ljós. Ráðið hafði, rétt áður en Alþ. kom saman að þessu sinni, gert ráðstafanir til þess að kæra fjölda manna, sem höfðu talið sig nauðbeygða til að víkja frá þeim reglum, sem fjárhagsráð hafði sett um stærð og gerð og útlit um 900 íbúðarhúsa, sem það hafði leyft að byggja, og fá þá dæmda til sekta eða fangelsisvistar fyrir það að hafa vikið frá þessum reglum. Það er nú auðvitað ekki nema gott um það að segja, að ráðið hefur, þótt seint sé, vikið frá villu síns vegar í þessu efni og loksins breytt þessum reglum, sem hafa gilt í meira en ár, öllum til stórskaða. En þó að segja megi, að einn efnisliður þessarar þáltill. hafi þannig komið til framkvæmda, þá hef ég samt talið rétt, að þessi till. kæmi til umr. hér á hv. Alþ. og yrði fjallað um hana af þingnefnd, bæði vegna þess, að í henni felast fleiri efnisliðir en ég er viss um að hafi komið til framkvæmda nú, og af því að ég tel, að það sé full ástæða til, að þingnefnd fjalli um og kynni sér þetta mál í heild, öll afskipti fjárhagsráðs af byggingu smáíbúðarhúsa og öðrum byggingarmálum. Það má vera, að einhverjum hafi í fljótu bragði virzt, að efni þessarar till. sé ekki ýkja mikið og að það ætti ekki að þurfa að koma til þess, að það þyrfti að ræða eða gera áætlanir hér á hv. Alþ. um stærð og gerð smáíbúðarhúsa og þar á meðal það, hvort rishæð þeirra sé meiri eða minni. En það má nú í fyrsta lagi ekki gleyma því, að það er einmitt hv. Alþ. sjálft, sem hefur kveðið svo á, að ein stofnun í landinu hefur vald til þess að ákveða, hve mikið má byggja af húsum í landinu, hverjir megi byggja þau og jafnvel hvernig þau eigi að vera í laginu. Ef þess er enn fremur gætt, að nú á einu ári hafa mönnum verið veitt um 900 leyfi alls í landinu til þess að byggja sér smáíbúðarhús fyrir sig og fjölskyldur sínar, en þeir menn eru allir háðir þeim reglum, sem fjárhagsráð hefur sett um gerð og útlit þessara húsa, þá hygg ég, að menn geti fallizt á það, að það er ekki alveg þýðingarlaust fyrir þjóðina í heild sinni, hvernig þær reglur eru, sem settar eru um gerð þessara húsa. Í þessum um 900 húsum, sem eru í byggingu og eru háð reglum fjárhagsráðs, eiga um 5–6 þúsundir manna von á að fá húsnæði. Verð þessara húsa er áætlað einhvers staðar á milli 150 og 200 millj. kr., og þau eiga eftir að standa og verða að veita húsnæði ekki aðeins því fólki, sem fyrst flytur inn í þau, heldur væntanlega 2–3 kynslóðum. Að öllu þessu athuguðu hygg ég, að allir verði sammála um það, að ef byggingar húsa eru háðar ströngum reglum, þá er það þýðingarmikið, að þær reglur séu hagkvæmar þeim mönnum, sem eru að byggja húsin og eiga að nota þau, enda er samkv. l. um fjárhagsráð tilgangur ráðsins að stuðla að því, að heilsuspillandi húsnæði í landinu verði útrýmt sem fyrst með byggingu hagkvæmra íbúðarhúsa. Þetta mál er ekki heldur nýtt hér á Alþ. Það var fyrir tveimur árum - eða tæplega það - rætt hér mjög rækilega, hvort rétt væri að veita fjárhagsráði vald til þess að hafa afskipti af og leyfa eða banna byggingu smáíbúða, sem menn byggja yfir fjölskyldur sínar. Það var hér á ferðinni frv., flutt af fjhn. hv. Nd., sem fékk fljóta afgreiðslu í Nd., en stöðvaðist með undarlegum hætti á síðasta stigi málsins í Ed. En í framhaldi af því var samþ. áskorun til fjárhagsráðs um að rýmka um leyfi til smáíbúðarhúsa, sem menn ynnu að sjálfir. Samkvæmt því var það loksins í september í fyrra, að fjárhagsráð gaf út auglýsingu um, að leyfi skyldu vera veitt fyrir húsum, sem ekki væru stærri en um 80 m2 að gólffleti. En eftir að sú auglýsing var gefin út, kom það greinilega í ljós, hve þörfin var mikil hjá fólki fyrir að koma sér upp húsum, þannig að nú um það bil sem Alþ. kom saman höfðu þegar verið veitt um 900 leyfi til þess að byggja slík hús, og mér er tjáð, að fjárhagsráð geri ráð fyrir, að á þessu ári um áramót verði búið að veita um 1.100 slík leyfi. Í fjárfestingaráætlun fyrir árið 1953, sem þingmönnum hefur borizt, gerir ráðið ráð fyrir, að á næsta ári, 1953, muni verða veitt um 1.100 slík leyfi. Í mínum augum er það nú atriði út af fyrir sig, hvort það er, þegar á allt er lítið, heppilegt og skynsamlegt að einbeita þannig miklum meiri hluta af byggingarstarfseminni í landinu að því að byggja eingöngu þessi smáíbúðarhús, en torvelda á ýmsan hátt, að menn geti byggt með öðrum hætti og í öðru formi, t. d. í sambyggingum. Ég álít meira en vafasamt, hvort það er heppilegt, og þyrfti athugunar við, hvort þyrfti ekki, um leið og rýmkað hefur verið um leyfi til þessara smáíbúðarhúsa - einbýlishúsa, að rýmka einnig um leyfi fyrir íbúðarhús, sem byggð eru í sambyggingum. En það hefur orðið svo af ýmsum ástæðum - m. a. vegna þess, að ríkisvaldið sjálft virðist vilja stuðla að því, - að byggingarstarfsemin í landinu beinist einkum að þessum smáíbúðarhúsum, eins og nú þegar hefur orðið á þessu ári, og menn halda, og það með fullum rétti, að fremur fáist leyfi til þess að byggja slík hús, og enn fremur gera menn sér vonir um, að það fáist helzt lán til þess að koma upp slíkum húsum. En af því hvoru tveggja hefur leitt, að það lítur út fyrir, að yfirgnæfandi meiri hluti allrar byggingarstarfsemi í landinu beinist að því, að menn byggi slík smáíbúðarhús - einbýlishús, en ekki í félagi, eins og hefur víða tíðkazt, einkum hér í Reykjavíkurbæ og stærri bæjum. En ef á næsta ári verða byggð um 1.100 smáíbúðarhús, sem öll verða háð reglum fjárhagsráðs um alla stærð og gerð, þá held ég, að það væri full ástæða til, að þær reglur væru teknar til athugunar og endurskoðunar, eins og farið er fram á með þessari þáltill., og að sérfróðum mönnum, fulltrúum frá samtökum byggingarmanna í landinu, væri gefinn kostur á að koma fram með till. um gerð þessara húsa og þá þær takmarkanir, sem ríkisvaldið vildi setja á þær byggingar, ef þær ættu að vera nokkrar. Það mætti ef til vill segja, að það væri ástæða til, að þn. tæki einnig til athugunar önnur afskipti fjárhagsráðs af byggingarmálum, t. d. það atriði, hvort fjárhagsráð eigi framvegis að hafa, eins og það hefur haft hingað til, vald til þess að tefja, torvelda og jafnvel banna byggingarframkvæmdir og aðrar framkvæmdir, sem Alþ. og ríkisstjórn hafa ákveðið að skuli gerðar, en fjárhagsráð vill koma í veg fyrir og hefur komið í veg fyrir. En það er annað mál, sem ekki felst í þessari till. Ég vil að síðustu endurtaka það, að þó að nokkur hluti og veigamikill hluti þessarar till. hafi þegar komið til framkvæmda, þá tel ég, að það sé full ástæða til, að till. öll verði athuguð af þn., og óska því eftir, að henni verði að lokinni þessari umr. vísað til n., væntanlega hv. allshn.



Herra forseti. Ég tel rétt að segja örfá orð út af þessari þáltill. á þskj. 27. Það er rétt, sem hv. fyrri flm. till. segir, að það er langt síðan hún var borin fram, - hún kom fram snemma á þessu þingi. En þrátt fyrir það var þó það mál afgert áður, en þessi þáltill. kom fram. Það var þá búið að semja um þann ágreining, sem var um rishæð á vissum tegundum smáíbúðarhúsanna, milli fjárhagsráðs og ríkisstj., enda reglugerðin um það gefin út fáum dögum síðar, þannig að hvað það atriði snertir, þá hefur till. út af fyrir sig ekki neina þýðingu, þar sem þetta atriði, sem er meginatriði till., var þá afgert. Annars kom nokkur misskilningur fram í ýmsu því, sem hv. flm. sagði um þetta mál, og tel ég rétt, að gefln sé hér skýrsla um það, hvernig þær reglur eru, sem fjárhagsráð setti og hefur farið eftir um gerð þessara húsa og annað í sambandi við það. Eftir því sem hv. 7. landsk. talaði, þá virtist það þannig, að allir þeir 900 menn, sem hann taldi að nú væru að reisa sér smáíbúðir hér í Reykjavík eða í nágrenni við Reykjavík, hefðu verið í illindum við fjárhagsráð út af húsum sínum, en það er langt frá, að þetta sé rétt túlkað. Það var aðeins viss flokkur manna, sem hafði valið sér eina sérstaka teikningu, sem þarna kom til greina, en það var ekki nema lítið brot af þeim fjölda manna, sem hér er um að ræða. Þetta er nú það fyrsta, sem rétt er að taka fram varðandi þetta. Og það er alls ekki rétt, að fjárhagsráð hafi haft mikil afskipti af útliti húsanna eða gerð þeirra, eins og nú skal skýrt með því að lesa upp þær reglur, sem farið er eftir, því að í því efni höfðu þeir, sem byggðu, frjálsar hendur að miklu leyti. Með reglugerðinni, sem fjárhagsráð gaf út 10. sept. 1951 og var gerð í samráði við ríkisstj., var mönnum heimilað að reisa sér smáíbúðir, ef vissum skilyrðum væri fullnægt, og þau skilyrði voru þessi: 1) Að hvert hús sé ekki stærra að flatarmáli en 65 m2 auk 15 m2 kjallara, en allt að 80 m2, ef húsið er kjallaralaust. Rúmmál hússins sé ekki yfir 260 m3, og það er aðalatriðið. Það er aðalatriði, sem fjárhagsráð hefur alltaf litið svo á að takmarkaði þetta, en hins vegar væru þeim, sem reisa húsin, gefnar frjálsar hendur um að haga þeim að öðru leyti eftir því, sem þeir óskuðu eftir, en auðvitað séu þó teikningar af þeim viðurkenndar hér í Reykjavík af byggingarnefnd. En þessi stærð, 260 m3, var það, sem átti að vera aðalatriðið í þessu máli. 2) Að teikning sé samþ. af fjárhagsráði til tryggingar því, að ekki sé farið yfir þessa stærð. 3) Að húsin séu gerð úr steinsteypu eða hlaðin úr steini, nema sérstakt leyfi fjárhagsráðs komi til, að öðruvísi sé byggt, t. d. úr timbri. 4) Að einstaklingur standi að byggingu hússins og lýsi því yfir, að hann reisi það til afnota fyrir sig og sína fjölskyldu, en ekki til þess að leigja það út eða ráðstafa því til annarra á annan hátt. 5) Að viðkomandi aðili hafi tryggt sér lóð, sem bæjar- eða sveitarfélag samþykki fyrir slíkt hús. 6) Að viðkomandi bæjar- eða sveitarfélag hafi lýst því skriflega yfir við fjárhagsráð, að það beri ábyrgð á, að þessum reglum verði fylgt. Eins og þessar reglur sýna, þá er ekkert minnzt á rishæð þessara húsa sérstaklega, einmitt vegna þess, að þarna gátu komið til greina fleiri gerðir af húsum, og það var hvorki tilgangur ríkisstj. né fjárhagsráðs að vera að setja allt of þröngar eða strangar reglur um það atriði út af fyrir sig, heldur er það rúmmál þeirra, sem er ákveðið, og menn frjálsir að því, hvernig þeir haga risi, ef fylgt er reglum um stærð hússins að öðru leyti. Nú er það, að ein teikningin, sem gerð var að þessum smáíbúðarhúsum og allstór hópur manna valdi til þess að byggja eftir og mun hafa verið sérstaklega verðlaunuð af byggingarnefnd Reykjavíkur eða mælt með, var af húsi með 80 m2 grunnfleti og mjög lágu risi, og það þótti svo lágt, þegar farið var að athuga það, að þá var talið rétt, að leyft væri að hækka risið nokkuð. Á þessum teikningum var því leyft að hækka risið á húsunum upp í 2 m, en það var ekki ætlazt til, að það væri íbúðarhæft ris, enda var alls ekki gengið út frá því í upphafi, því að grunnflötur þessara húsa er nægilegur, miðað við stærð þessara íbúða. Það var ekki meiningin með þessu, að ætti að fara að byggja einhverjar villubyggingar. Sumir virðast tala um þetta mál svo, að það hefðu engar takmarkanir átt að vera, heldur leyfa mönnum alveg að ráða því sjálfir, hvar, hvernig og hve stórt þeir byggðu. En svo þegar búið er að leyfa ris af þessari hæð, upp í 2 m, sem þótti hæfilegt af byggingarfróðum mönnum - hæfilegra en 1 m ris, til þess að það væri góður vatnshalli o. s. frv., þá auðvitað sjá þeir, sem eru að reisa húsin, að þarna vantar ekki svo mikið á, að hægt sé að fá pláss í risinu til þess að hafa þar íbúðarherbergi. Þá er það, sem krafan kemur frá þeim um að breyta þessu. Það er aðeins þessi deila, sem hefur átt sér stað, milli þessa hóps manna, sem þessar byggingar höfðu, um þetta atriði. Það er rétt, að fjárhagsráð stóð á móti þessu og ber það fyrir sig, að þegar búið sé að byggja þannig tvær hæðir, þá sé 160 m2 gólfflötur og þá sé ekki um smáíbúð að ræða, í raun og veru sé hér komin býsna mikil íbúð, töluvert miklu stærri en reiknað hafi verið með, þegar þetta var ákveðið, og það er aðeins þetta atriði, sem hér hefur verið deila um. Þetta lagaðist svo, og varð samkomulag um það milli ríkisstj. og fjárhagsráðs að leyfa þessa hækkun, og ég álit, að það sé rétt, að það komi fram, að ríkisstj. leit svo á, að það ætti að gera það. Ég hafði ekki hugmynd um þetta mál, fyrr en það var risin upp deila um það og það fóru að koma menn í rn. og tala um þessa hluti. Ég fylgdist ekki með því, hvernig teikningar væru af hverju einstöku húsi hvað þetta snertir. En þetta er það rétta í málinu, og það er því að mínum dómi ekki rétt að áfellast fjárhagsráð í þessu efni. Það setur reglur í upphafi, sem það að sjálfsögðu reynir að fylgja, og það hefur ekki verið nein almenn óánægja með þær. Sumir byggja þarna hús, sem eru 60 m2 að flatarmáli, og þá er hátt ris á þeim húsum, enda var svo til ætlazt frá upphafi. Það hefur engin óánægja risið út af þessum gerðum húsa. En þegar búið er að stækka þessi 80 m2 hús með því að hækka ris þeirra í 3 m, þá erum við komnir yfir það rúmmál, sem talið var hvað þetta snertir að heppilegt gæti talizt. Það voru sérstaklega þessar leiðréttingar, sem ég fyrir mitt leyti vildi láta koma hér fram hvað þetta snertir. Það er kannske rétt, að það komi hér fram álit húsameistara ríkisins til félmrn. um þetta mál. Það var leitað til hans, þegar þessi deila kom upp um rishæðina á þessum húsum. Óskað var eftir umsögn hans, þegar verið var að reyna að ná samkomulagi um málið. Hann segir svo um þetta - það er ekki lengi lesið - með leyfi hæstv. forseta: „Upphaflega voru smáíbúðarhús þessi miðuð við gólfflöt 80 m2 og rúmflöt 260 m3, þ. e. a. s. þessi flokkur, og höfðu menn nokkuð frjálsar hendur um gerð húsa sinna innan þess ramma, og var því ýmist byggt 80 m2 gólfflötur og lágt ris, 1–1,5 m að hæð, eða minni gólfflötur og hátt ris með svefndeild uppi. Brátt fengu svo þeir, sem byggðu 80 m2 gólfflöt, risið hækkað upp í 2 m, en þá kom það fljótt í ljós, að sú hæð var mjög óhentug, þar eð ekki var hægt að innrétta nein herbergi í slíku risi, sem þó mun hafa verið meiningin hjá eigendum, og hefur því komið fram ósk um frekari hækkun. Álit mitt er það, að 2 m ris sé mjög óhentugt og því aðeins sé hægt að notfæra sér risið til þess að innrétta þar herbergi, að það sé allt að 3 m. að hæð. Hins vegar má geta þess, að ef til vill hefði ekki átt að ræða rishæðir í sambandi við þessi smáíbúðarhús, heldur halda fast við ákvæði fjárhagsráðs og leyfa mönnum að byggja eins og þeir óskuðu innan þessa setta ramma, því að sífelldar breytingar á áður settum ákvæðum eru mjög óheppilegar. Þá má og geta þess, að 80 m2 hús með háu risi og ef til vill hálfum kjallara getur varla talizt smáíbúðarhús í þeim skilningi, sem fyrst var til ætlazt með ákvæðinu um smáíbúðarhús, enda er rúmmál slíks húss um eða yfir 400 m3.“ Þetta er nú umsögn húsameistara um þetta. Eins og ég tók fram áðan, þá náðist, eftir að búið var að ræða þetta mál milli fjárhagsráðs og ríkisstj., alveg samkomulag um þetta, sem þessi hópur manna sætti sig við. Einhverjir voru þá búnir að byggja eftir hinu, með lægra risinu, höfðu ekki gert neinar kröfur, heldur sætt sig við þær almennu reglur, sem giltu um þetta, og tóku þær gildar. Af þessum ástæðum er það, að ég tel, að þessi þáltill. nú hafi ekkert erindi hér inn á þing til afgreiðslu út af fyrir sig, þar sem þetta mál er leyst. Í niðurlagi þáltill. er sagt svo, að ríkisstj. skuli leggja fyrir fjárhagsráð að endurskoða þær reglur, sem hafa verið um stærð og gerð smáíbúðarhúsa. Ég vil taka það fram, að um leið og þetta deilumál var leyst, þá var einnig gengið frá því, að þessar reglur væru teknar til endurskoðunar, og þær eru í endurskoðun nú. Verður beðið með að veita ný leyfi, á meðan verið er að endurskoða reglurnar, sem sennilega liggja fyrir, áður en langt um líður. Það er því þegar búið að framkvæma það atriði einnig, sem er í niðurlagi þáltill., og verður vitanlega hægt fyrir Alþ. að fylgjast með því og fá upplýsingar um það, á hvaða stigi sú athugun er nú, og fylgjast með því, meðan þingið situr, hvað er að gerast í þeim efnum. - Þetta vildi ég einnig taka fram hvað þetta atriði snertir. Ég ætla nú ekki, þótt til þess væri full ástæða vegna ummæla hv. flm., að koma nokkuð inn á almennar bollaleggingar um það, hvort rétt sé yfirleitt að beina lánsfé því, sem til umráða er, einhliða til smáíbúða, því að sjálfsögðu dregst það fé frá öðrum byggingum í staðinn. Það er sjálfsagt hægt að segja margt bæði með og móti. Mér hefur aldrei dottið í hug, að það kæmi til mála, að öllum byggingarframkvæmdum í þéttbýli væri veitt í þennan eina farveg; það álít ég að komi ekki til mála. Hitt er það, að eins og útlitið var og hefur verið, þá virtist þetta vera leið til þess að flýta fyrir, að fólk gæti komið yfir sig sæmilegum íbúðum með litlu fjármagni, að nokkru leyti með því að vinna sjálft að byggingunum. Þetta er allstór tilraun, sem hér er verið að gera, þar sem eru sennilega milli 1 og 2 þús. íbúðir, sem eru í byggingu á þennan hátt nú, og ég álít, að það sé einmitt alveg rétt eins og nú þegar er verið að gera, að endurskoða þetta mál í ljósi þeirrar reynslu, sem nú hefur fengizt, enda fer nú að sjást nokkuð, hvað þessi hús kosta. Nokkrir eru að enda við þau, og þá má fara að fá yfirlit yfir kostnað við slíkar byggingar í samanburði t. d. við það, þar sem byggðar eru stórar blokkir. Þetta þarf auðvitað allt að meta og er sjálfsagt, og ég ætla bara að taka fram, að það hefur alls ekki verið það, sem vakað hefur fyrir ríkisstj., að beina ætti byggingunum yfirleitt í þennan eina farveg. En henni virtist, að þetta væri sú helzta leið, eins og var ástatt í fyrra, til þess að hrinda af stað þó nokkuð miklum byggingum, eins og líka reynslan hefur sýnt. Það hefði ekki verið farið af stað með svona mikið öðruvísi en af því, að þetta var þó framkvæmt á þennan hátt, með jafntakmörkuðu fjármagni eins og þarna var um að ræða, því að þessi mjög svo takmarkaða upphæð út á 2. veðrétt í húsunum hefur gert það að verkum, að margir hafa treyst sér til að fara af stað, sem annars hefðu enga möguleika talið sig hafa til þess á neinn annan hátt, og einhvern veginn þá kraflað út á 1. veðrétt til aðstoðar. Að öðru leyti ætla ég ekki að fara að ræða málið hér almennt nú, tel mig heldur ekki færan um það á þessu stigi, álít, að það eigi að bíða dálítið lengur, þar til við fáum nokkurn veginn glöggar upplýsingar um það, hvað svona hús virkilega kosta, þegar þau eru fullgerð. En af þessu, sem ég hér hef tekið fram, en það er ekki að neinu leyti í andstöðu við það, þótt þetta mál kæmi hér fram á Alþingi, því að hv. flm. mun ekki hafa vitað, að þessi deiluatriði voru leyst um það bil, sem till. kom fram, álít ég þess vegna ekki ástæðu til þess að vísa þessari þáltill. til n. Þessar umr., sem hér fara fram nú, ættu að geta nægt, og svo sá aðgangur, sem er að því að sjálfsögðu að fylgjast með því, hvað gerist í endurskoðun reglnanna um þessar byggingar yfirleitt. Ég vil því leyfa mér að leggja til, að till. yrði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá, með leyfi hæstv. forseta: „Með því að þegar hefur verið breytt reglum þeim, er fjárhagsráð setti á s. l. ári um stærð smáíbúða, og málið hefur þar með verið leyst á þann máta, sem þeir, er hafa slíkar íbúðir í smíðum, sætta sig við, telur þingið ekki ástæðu til þess að samþ. þáltill. þessa og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“

Forseti (JPálmi): Hv. þm. hafa heyrt þá upplesnu rökst. dagskrá frá hæstv. forsrh., og liggur hún einnig fyrir til umr.



Herra forseti. Ég sé nú ekki ástæðu til að lengja mikið umræður um þetta mál, því að það kom ekkert nýtt fram í þessari síðari ræðu hv. 7. landsk. þm. Hann sneri algerlega út úr því, sem ég sagði, án þess þó að þora, - af því að hann veit, að það er algerlega rétt frá skýrt, - að mótmæla því, að meginatriðið í þessu máli er það, að fjárhagsráð út af fyrir sig réð ekki þessum teikningum. Það er nefnd í Reykjavík, sem ræður teikningunum fyrir Reykjavík, og þar hefur engin kvörtun komið utan af landi um þetta.  Ég skal ekkert um það dæma, hvað mikið vit fjárhagsráð út af fyrir sig hefur á húsabyggingum. Ég hef ekki verið ánægður með allar gerðir þess, frekar en annarra í þessum efnum, en að heyra hv. 7. landsk. vera að belgja sig hér út sem einhvern byggingarfræðing, það ógnar mér, því að allt, sem hann segir, staðfestir það greinilega, að hann hefur ekki vit á þessu að nokkru ráði, hefur ekki hugmynd um það, hvað rétt er í þessu efni, ef hann álítur, að það henti öllum, sem eiga að byggja smáíbúðir nú, að fara upp í stærð, sem er 340–360 m3. Það mundi nú gera það að verkum, að helmingi færri hefðu farið af stað, ef átt hefði að miða við það, og við skulum segja, að það hefði ekki átt að veita styrk í minni íbúðir, en eitthvað slíkt, sem mér virðist nú helzt vaka fyrir hv. þm. Með þessu, sem nú var gert, var ekkert breytt um það meginatriði í reglum fjárhagsráðs, að stærð smáíbúðanna skuli miðast við það, sem ákveðið var í upphafi. Það er bara þessi eini flokkur húsa af þessari stærð og með þessari þakhæð, sem leyft var að hækka af þeim ástæðum, sem þegar hefur verið tekið fram, og ég leit þannig á, að það væri sjálfsagt að leyfa það, því að þegar rishæð er orðin 2 m, þá áleit ég, að ekkert vit væri annað, en að hækka það upp í 3 eða upp undir 3, svo að hægt væri að fá þar sæmileg íbúðarherbergi uppi í risinu. Annars má nú segja, að það sé að fara úr öskunni í eldinn með þessar íbúðarhúsabyggingar. Einu sinni þótti aðalráðið í þeim efnum að hafa þökin flöt, eiginlega alveg flöt, svo að varla væri um nokkurn vatnshalla að ræða á þeim. Nú eru ýmsir, sem líta svo á, að nú sé eina hjálpræðið að príla þessu upp í loftið með einhverjum óskaplegum þakfleti. Ég held, að hvort tveggja þetta séu nú öfgar og það geti oft verið, að þar sé um heppilegan milliveg að ræða, eins og oft er í ýmsum málum. En ég veit, að fjárhagsráð hefur byggingarfróða menn í sinni þjónustu. Þeim getur vitanlega yfirsézt eins og öllum öðrum, því dettur mér ekki í hug að neita. En um þetta hafa líka fjallað aðrir. Það eru byggingarfróðir menn bæjarfélagsins hér í Reykjavík, þar sem langflestar íbúðirnar eru, svo að það nær náttúrlega ekki nokkurri átt að segja, að þessar reglur hafi verið settar alveg út í loftið af fjárhagsráði og eiginlega bara til bölvunar þeim, sem eru að reisa íbúðirnar, eins og hv. þm. vildi láta skína í. Svona hrópanir eins og þessar sýna það bezt sjálfar, að þingmaðurinn stendur mjög hallur í þessu máli og finnur það.  Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta. Mér virðist málið liggja svo ljóst fyrir eins og það getur legið. Ég tók það fram áðan, að þessar reglur eru í endurskoðun nú. Hverjar þær breytingar verða, sem á þeim verða gerðar, ef áfram verður haldið með að veita leyfi til svona smáíbúða í dálítið verulegum stíl, er ekki gott að segja, og sjálfsagt verður þá einmitt gáð að því, að þau mistök, sem kunna að hafa komið fram í byrjun, eins og alltaf má búast við að verði, endurtaki sig ekki. En það kemur ekki til nokkurra mála, að mínum dómi, að leyft sé að byggja þarna mjög stórar íbúðir undir þessu skipulagi. Ég held, að allir hafi verið sammála um, að það ætti að takmarka þetta við það, að húsin væru þannig, að þau gætu hentað fyrir fjölskyldu, en væru náttúrlega ekki rúm, og helzt gengið þannig frá þeim, að þá mætti seinna byggja við þau, og ég verð að segja það, að t. d. þessi hús með í kringum 60 m2 gólffleti og 3 metra risi eru hús, sem hver maður getur verið sæmdur af að búa í, þau eru það rúm. Ég hef nú mestan hluta af ævi minni orðið að búa í íbúð, sem er ekki meiri en það, og geri enn og get sætt mig við það. En nú tala ýmsir um þessa hluti eins og það eigi að fara að byggja einhverjar stórar lúxusbyggingar og hver maður, t. d. eignalaus hjón, eigi að geta byggt einhverjar mjög stórar íbúðir, þegar þau eru að reyna að koma yfir sig húsnæði. Ég álít, að það sé beinlínis skaðlegt að vera að koma slíkri hugsun inn hjá fólki. Það hefur vanalega verið svo hér í okkar þjóðfélagi frá byrjun, að menn hafa orðið að byrja smátt og heldur bæta við eftir því, sem efnahagur og aðstæður hafa leyft, og þetta er einmitt yfirleitt ungt fólk, sem er með þessar byggingar hér, og ég hef talað við marga, sem eru einmitt með þessar gerðir af húsum. Ég álít, að það hafi verið aðalmistökin að leyfa svona mikla stærð innan þessa ramma, það hefði átt að halda sér við minni gólfflöt, en leyfa þá vitanlega alveg ótakmarkaða rishæð eins og menn vildu, til þess að hafa alveg full not af íbúðinni, og það séu eiginlega aðalmistökin, sem hér sé um að ræða, því að út af þessu sprettur óánægjan, en alls ekki hjá því fólki yfirleitt, sem er að reisa 60 m2 húsin með fullri rishæð, enda eru sum þeirra gerð þannig, að það á að vera hægt að byggja við þau seinna, ef aðstæður eru til, og það er einmitt sérstaklega heppileg aðferð, ef hægt er að koma því þannig fyrir. Ég kann ekki við það, að hér á Alþ. sé svo miklum ásökunum eins og hv. 7. landsk. hefur beint gegn fjárhagsráði ekki svarað, því þó að fjárhagsráði kunni að hafa mistekizt að einhverju leyti í þessum málum og ýmsum öðrum, þá held ég, að það sé engin alfullkomin stofnun til, og ég held nú jafnvel, að það mætti benda á atriði í verkahring hv. 7. landsk. í hans eigin hreppi, þar sem ýmislegt hefur mistekizt og það jafnvel hjá honum, sem setur sig mjög strangan dómara yfir öðrum. Þess vegna tek ég því ekki þegjandi, þegar svona sleggjudómum er kastað fram, án þess að hægt sé að rökstyðja þá að nokkru ráði.

Forsrh. (Steingrímur Steinþórsson) Hv. flm. kom í þessari síðustu ræðu sinni inn á nauðsyn þess, að þessari till. yrði vísað hér til n. í Alþingi til athugunar. Ég held þá, að það ætti að breyta till. Það er nú byggt fleira en þessi smáíbúðarhús hér á þessu landi. Ef hið háa Alþingi ætlar að fara sjálft að ákveða svo að segja hverja einustu teikningu í sveitum og bæjum hér á landi, þá færi það nú að verða dálítið einkennilegt, álit ég. Það er ekki í fyrsta skipti nú, að deilt er um, hvort byggingarlag á húsum sé rétt eða ekki. Þetta er eitt af mestu vandamálum, sem til eru. En það virtist mér beint hlægilegt, ef Alþingi ætlaði að fara sjálft að athuga um teikningar og annað slíkt fyrirkomulag. Og það er ekkert annað, sem hér er um að ræða, því að re.glur fjárhagsráðs sjálfs fjalla aðeins um stærðina á íbúðunum. Hitt er allt annað mál aftur, hvernig því er fyrir komið, teikningum af þessu. Og eins og ég tók fram og hv. flm. mótmælti ekki heldur, þá eru einu mistökin, sem þarna hafa átt sér stað, að mínum dómi, að leyfa ekki stærri byggingar að rúmmáli en þarna var gert ráð fyrir, en leyfa svona mikinn grundvöll. Ef það hefði ekki verið gert, þá hefði allt verið byggt á annan hátt og þá hefði öll þessi deila ekki komið fyrir. Ég álít því, að það sé ástæðulaust, eins og mín rökstudda dagskrá ber með sér, að þetta mál fari til n. Ég álít, að það sé að fullu upplýst nú, og ég skil ekki í, að Alþingi fari að athuga einhver sýnishorn af teikningum og skipa svo fyrir um það með l., að í þessu formi einu megi reisa smáíbúðir, bæði hér í Rvík og úti um land, sem reistar verða samkv. þessum reglum nú á næstunni. En það eitt virtist mér geta vakað fyrir hv. flm., að það ætti að gera það hér. Ég er því sama sinnis og áður, að það sé ástæðulaust, eins og þetta mál er komið nú, annað en að vísa því frá með rökstuddri dagskrá, eins og hér er lagt til. Hitt skal ég endurtaka, sem ég sagði í minni fyrstu ræðu, að meðan Alþingi situr, þá skal það fá að fylgjast með, hvað er að gerast um reglur þessar í fjárhagsráði, þannig að Alþingi geti fylgzt alveg með því.



Herra forseti. Mig langar til þess að bæta nokkrum orðum við þær umræður, sem hér hafa átt sér stað. - Hv. 7. landsk. hefur komið hér fram, og lítur út fyrir, að hann vilji gera sig að einhverjum baráttumanni fyrir ákveðinni rishæð í smáibúðabyggingum. Af þessu tilefni finnst mér, að menn ættu fyrst og fremst að gera sér grein fyrir því hér í þinginu, að ef hann og hans flokksmenn hefðu einhverju ráðið í þessum málum, þá væri ekki deilt um rishæð í smáíbúðabyggingum, af því að það væri þá ekki deilt um neinar smáíbúðabyggingar. Þeir hafa hvergi nálægt því komið að gera einstaklingum kleift að byggja þessar smáíbúðabyggingar, sem um er talað. Það er hins vegar alveg öndvert við þeirra stefnu og öll þeirra afskipti af byggingarmálum. Þess vegna verður þetta nokkuð hjákátlegt, þegar hv. 7. landsk. vill láta líta svo út hér á þingi eins og hann sé að gerast einhver málsvari og fyrirsvarsmaður þeirra manna, sem í þessum byggingum standa, og málsins í heild. Sannleikurinn er sá, að það má eiginlega segja, að fyrsta skrefið í þessu máli sé stigið hér á Alþ. þegar sjálfstæðismenn beittu sér fyrir því, að eignaaukning, sem skapaðist af aukavinnu manna við eigin byggingar, yrði skattfrjáls, á þingi 1948 og 1949, en það var nauðsynlegt þá til þess að gera einstaklingum kleift að stunda sjálfir í eigin aukavinnu byggingarstarfsemi sína og með sínu venzlaliði og vinum, eftir því sem framast mátti verða. Þetta lyfti undir marga, þetta skattfrelsi lyfti undir eigin byggingarstarfsemi á sínum tíma. Þegar dró úr möguleikum manna til bygginga vegna þrengri lánamarkaða á árunum þar á eftir, þá voru það sjálfstæðismenn hér í bæjarstjórn Reykjavíkur, sem höfðu forgöngu um nýjan þátt byggingarmálanna með hinum svo kölluðu Bústaðavegshúsum, þar sem bæjarfélagið hóf byggingu húsa með þeim hætti, að bæjarstjórnin gerði byggingarnar fokheldar og útbjó þær að öðru leyti þannig, að upp frá því væri auðvelt og hentugt fyrir einstaklingana að taka sjálfir við og ljúka byggingunum að verulegu leyti með eigin vinnu. Þá var svo háttað um fjáröflun og lánamarkaði, eða fjárhag og fjárreiður, að hægt var að lána einstaklingunum af hálfu bæjarfélagsins það, sem komið var í byggingarnar, þegar fyrri hluta byggingarstigsins var lokið. En eftir því sem þrengdist á dalnum, var ekki hægt að halda þessari byggingarstarfsemi áfram, vegna þess að bæjarstjórnin hér í Reykjavík hafði hugsað sér að sjálfsögðu að fá lán í lánsstofnunum á móti þeim lánum, sem hún hafði látið einstaklingunum í té, en þar voru alls staðar lokaðar dyr, og menn skilja það, að bæjarsjóðurinn gat með eðlilegum hætti ekki orðið útlánastofnun í fasteignir og hefur vissulega ekki það hlutverk. Samt var það svo, að bæjarstjórn Reykjavíkur varð að lána úr bæjarsjóði um 15 millj. kr. í þessu skyni í sambandi við byggingu Bústaðavegshúsanna. En þegar leiðirnar voru lokaðar hér í Reykjavík til þess að afla lána handa einstaklingunum, sem þannig vildu byggja, þá var það einnig bæjarstjórn Reykjavíkur, sem hafði forgöngu um hinar svo kölluðu smáíbúðabyggingar og lét skipuleggja smáíbúðabyggingasvæði og lét gera teikningar að smáíbúðabyggingum, löngu áður en reglur fjárhagsráðs voru um þetta settar. Þessum undirbúningi var lokið hér í Reykjavík, þegar smáíbúðabyggingar voru gefnar frjálsar af hálfu fjárhagsráðs. Og það var í kjölfar þessa frumkvæðis sjálfstæðismanna hér í Reykjavík, sem hv. 7. landsk. og ýmsir aðrir reyndu að sigla í sambandi við smáíbúðabyggingar, en það hafði enginn orðið var við neina viðleitni í þessu efni eða neina forgöngu af hálfu hv. 7. landsk. í Kópavogi, áður en að þessu kom. Hitt var svo það, að þegar málið var þannig undirbúið og þegar hæstv. ríkisstj. stofnaði lánadeild smáíbúða í fyrra með framlagi af tekjuafgangi ársins 1951, þá var það fyrst, sem hv. 7. landsk. sendi vinsamlegt bréf til allra íbúa í sínum hreppi og sagði: Komið þið nú til mín, elskulegir. Nú skal ég reyna að sækja um lán fyrir ykkur. - Hann hafði hvorki haft neitt frumkvæði um málið né reynt neitt að afla þessum mönnum láns, en þegar aðrir gerðu mögulegt, að hægt væri að fá eitthvert lánsfé í þessu skyni, þá bauð þessi hv. þm. fram sína starfskrafta til að sækja um lánin, til að skrifa út eyðublöðin og til að gera sig vinsælan af því. Það er því hans aðalþáttur í þessu máli. Það er rétt, sem hæstv. forsrh. hefur sagt hér, að það eru tiltölulega fáir aðilar, sem deilan stendur um í sambandi við þetta mál, og hún byggist á því, að í öndverðu var um að ræða tvenns konar gerðir smáíbúðabygginga, annars vegar á minni grunnfleti og með hærri risum, en hins vegar á stærri grunnfleti og rislaust. Stefnan var sú, að í staðinn fyrir að í fyrra tilfellinu innréttuðu menn risið síðar, þá mundu þeir, sem byggðu í rislausu byggingunum, stækka sínar byggingar síðar með því að stækka út grunnflötinn. Þessar byggingar féllu undir þær reglur, sem fjárhagsráð setti síðar, og þessi deila er komin til af því, að eftir að menn byrjuðu og kusu sér sjálfir heldur að byggja smáíbúðabyggingar rislausar, þá vaknaði löngun þeirra til þess að geta hækkað risin, sem þýðir náttúrlega, þegar þessi hús eru fullbyggð, miklu stærri hús en upphaflega var ráðgert, og skal ég ekki hafa neitt út á það að setja. En þetta vildi ég segja til þess að árétta það, sem hæstv. félmrh. sagði hér, að þau mistök, ef einhver eru, sem hér hafa átt sér stað, eru sprottin af því, að hér var upphaflega hugsað um tvær mismunandi gerðir, annars vegar rislaus hús og hins vegar hús með risum, sem væru svo síðar innréttaðar íbúðir í. En það er ósköp líkt hv. 7. landsk. og hans flokksmönnum, að þegar þeir halda að einhver mistök eigi sér stað í einhverju máli, þá koma þeir til skjalanna, þá er kominn tími fyrir þessa menn, kommúnistana, til þess að láta að sér kveða. Þess vegna stendur 7. landsk. hér í ræðustólnum og vill reyna að gera mikið úr sér, en það er ekki til þess - hann hefur aldrei gert það fram að þessu - að rétta hlut þeirra, sem hafa staðið í smáíbúðabyggingunum, ekki til þess að efla á neinn hátt þeirra möguleika til þess að koma þaki yfir höfuðið. En þegar mistök hafa átt sér stað, þó að búið sé að bæta úr, þá er tími kommúnismans kominn, aðeins til að reyna að koma illu til leiðar, og þess vegna er það, sem hv. 7. landsk. hefur komið hér upp í ræðustólinn, og af engu öðru. Þessu held ég að hv. þm. ættu að gera sér grein fyrir.



Herra forseti. Mér finnst það satt að segja koma úr hörðustu átt, ef hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) fer að ráðast hér á Sósfl. fyrir afskipti hans af byggingarmálunum. Ég vil minna hv. þm. Reykv. á, hverjir það voru, sem höfðu framtak með það að reyna að fá leysta fjötrana af íbúðarhúsabyggingunum hér á Íslandi, hverjir það voru, sem áttu uppástungu að því í fjhn. Nd., sem við sitjum báðir í, að Íslendingar fengju frjálst að byggja sæmilegar íbúðir, ekki neinar óhófsíbúðir. Ég vil minna hann á, hvernig fjhn. Nd. flutti lagafrv. um þetta, hvernig Sjálfstfl. gekk þar með okkur sósíalistum, þegar við höfðum stungið upp á því, hvernig þetta frv. var sett í gegn hér í Nd., einróma, um að gefa frjálsar íbúðabyggingar á Íslandi, svo að við gætum frjálsir fengið að bæta úr þeim húsnæðisvandræðum, sem hér eru. Ég vil minna hv. þm. á, hvernig fór fyrir þessu frv., þegar það kom til Ed. Það var samþ. við 1. umr. í Ed. Það var samþ. af fjhn. Ed. Hún mælti með því í sinu nál. - og hvað gerðist svo? Það, sem gerðist svo, var, að fjárhagsráð í nafni erlendra aðila greip inn í og lýsti því yfir, að Bandaríkjamenn mundu fara að beita refsiráðstöfunum viðvíkjandi mótvirðissjóðnum, svo framarlega sem Alþ. Íslendinga ætlaði að dirfast að fara að samþ. önnur eins lög og það, að Íslendingar mættu byggja yfir sig sjálfir eins og þeir vildu. Man þá hv. 5. þm. Reykv., hvað gerðist í Ed.? Hverjir voru það, sem guggnuðu fyrir litla fingri fjárhagsráðs? Það voru Sjálfstfl. og Framsfl., að undanteknum einum manni úr Sjálfstfl., hv. þm. Vestm. (JJós), sem guggnuðu, breyttu frá þeirri stefnu, sem þeirra eigin fjhn. hafði markað í sínu áliti, og samþykktu að vísa frv. frá. Það er sú einstæðasta meðferð, sem nokkurn tíma hefur þekkzt á nokkru lagafrv. á Alþ. Íslendinga. Við sósíalistar höfðum átt upptök að því og fengið menn, sem vildu þarna vel, eins og hv. 5. þm. Reykv., til þess að gefa frjálsar íbúðarhúsabyggingar á Íslandi, þegar um smáar íbúðir væri að ræða. En hvað gerðist svo? Það gerist þetta, að Sjálfstfl. guggnar, þegar kemur að því að eiga að fylgja þessu frv. fram. Og hv. 5. þm. Reykv. veit ósköp vel, að smáíbúðalögin, sem síðan hafa svo verið sett, eru eins konar sárabót, sem sett hefur verið til þess að reyna að þurrka ofur lítið af Sjálfstfl. smánina af því, hvernig fór, þegar hann ætlaði að fara að samþ. lög hér í þinginu um það, að Íslendingum skyldi vera frjálst að byggja íbúðarhús sín. Þess vegna held ég, að fulltrúar Sjálfstfl. ættu ekki að tala neitt djarflega viðvíkjandi þessu máli og fara að álasa okkur sósíalistum sérstaklega í því. Það er vitanlegt, að öll afskipti fjárhagsráðs af byggingarmálum á Íslandi eru hneyksli frá upphafi til enda. Sá fjötur, sem fjárhagsráð hefur verið Íslendingum um fót og hönd í viðleitni manna til þess að reyna að bæta úr húsnæðisvandræðunum á Íslandi, er svo hataður af öllum almenningi á Íslandi, að það þyrfti fyrir löngu að vera búið að höggva á hann. Og það var vilji á Alþ. Íslendinga til þess að höggva á þann fjötur. En meiri hluti þingmanna kiknaði, þegar hann sá, að bak við þennan fjötur fjárhagsráðs bjó eitthvað meira, eitthvert sterkara vald. Það er vitanlegt, að það er verið nú sem stendur að neyða menn til þess að búa í algerlega óviðunandi íbúðum hér á Íslandi, í íbúðum, sem eru heilsuspillandi og eyðileggjandi bæði fyrir sál og líkama. Þessu er við haldið í krafti laga frá Alþ. Íslendinga, sem Alþ. Íslendinga hefur ekki þorað að afnema, af því að útlent vald hefur bannað það, og fjárhagsráð hefur komið fram sem fulltrúi þessa útlenda valds til að banna þetta. Það er vitanlegt, að þessir einokunarfjötrar eru hataðir af öllum almenningi á Íslandi og það treystir sér enginn til að verja þá, ekki einu sinni hér á Alþ. Íslendinga. Það gengur svo langt, að lögbrot eru orðin álitin sjálfsögð, svo framarlega sem menn þora að leggja út í þau. Ef menn byggja sér hús hér á Íslandi núna, t. d. lítil hús fyrir sig og sína fjölskyldu, þá er almenningsálitið með þeim, þó að slíkt hús sé byggt í banni fjárhagsráðs. Hvað snertir brautryðjendastarfsemina fyrir smáíbúðirnar, þá skal ég minna hv. 5. þm. Reykv. á það, að það var nú einmitt í Vestmannaeyjum og í Kópavogshreppnum, sem byrjað var á að byggja þessar íbúðir, það er sumpart meira að segja í banni fjárhagsráðs og sem bein lögbrot. Og ég skal endurtaka það, sem ég sagði hér á þingi áður viðvíkjandi því, og m. a. hæla alveg sérstaklega Vestmannaeyingum fyrir, hve vel þeir hafa staðið sig í slíkum lögbrotum. Og það voru ekki aðeins lögbrot hvað snerti smáíbúðabyggingarnar hjá þeim. Það var meira að segja með lögbrotum - ef ég man rétt - byrjað á einni af stórbyggingunum í Vestmannaeyjum. Og það var ósköp vitanlegt, að það átti að fara að sekta menn í Vestmannaeyjum og það átti að fara að setja trúnaðarmenn þar af og setja þá í fangelsi og annað slíkt fyrir þetta. En fjárhagsráð treystist bara ekki til þess að framkvæma lögin, vegna þess að það hafði alla réttlætismeðvitund Íslendinga á móti sér í því. Þannig er almenningsálitið orðið viðvíkjandi þessu ástandi. Það er búið að skapa alveg óhæft ástand hér á Íslandi með þeirri kúgun og með þeirri einokun, sem fjárhagsráð hefur beitt í þessum málum. Þetta ástand er bókstaflega að leiða til þess, að það er farið að álíta það sjálfsagt að brjóta lögin í þessum efnum. Í því máli, sem hér er sérstaklega verið að ræða, þá er alveg vitanlegt, að lögin voru brotin og fjárhagsráð var að byrja að kæra menn og ætlaði að fara að láta fangelsa menn. Héraðsdómari þorði ekki annað, en gefa eftir hér í Reykjavík og nágrenni Reykjavíkur, alveg eins og í Vestmannaeyjum áður. Fjárhagsráð kiknar hvað eftir annað á að framfylgja þess lögum og þess banni, vegna þess að þau eru ekki lengur í neinu samræmi við þarfir þjóðarinnar, möguleika þjóðarinnar og vilja þjóðarinnar, þó að Alþ. hafi ekki haft dug í sér af þeim ástæðum, sem ég nefndi áður, til þess að afnema þessi einokunarlög, sem ég veit hins vegar alveg fyllilega að hv. 5. þm. Reykv. er algerlega á móti í hjarta sínu. Ég held þess vegna, að út af þeim ádeilum, sem hér komu fram á Sósfl., þá megi nú einmitt leita til þeirra staða, þar sem hann hefur viss áhrif, hvað snertir brautryðjendurna í því að brjóta þetta bann fjárhagsráðs á bak aftur og í því að byggja smáíbúðir. Hvað snertir baráttuna fyrir skattfrelsi þeirra, sem höfðu lagt í íbúðarhúsabyggingar hér fyrir 5 árum og þar í kring, þá er það alveg rétt, að það var mjög gott mál, mjög nauðsynlegt, en náði allt of skammt. Ég þykist líka vita, að hv. þm. Sjálfstfl. í Reykjavík hafa viljað ganga lengra í þessum efnum, en hafa ekki fengið það. En hvernig var með útsvörin, voru líka útsvör lögð á eða voru þau gefin eftir? Það væri gott að fá upplýsingar um það, ef við eigum að fara að ræða það mál. Svo kom hv. 5. þm. Reykv. hér inn á spurninguna um lánsmöguleikana og hvernig þrengzt hefði um lánsmöguleikana? Má ég spyrja: Hverjir voru það, sem þrengdu lánsmöguleikana? Hv. 5. þm. Reykv. talaði um lokaðar dyr í þeim efnum fyrir fólk til þess að fá lán til að byggja. Hverjir voru það, sem lokuðu dyrunum? Ætli það væri ekki rétt fyrir Sjálfstfl. að spyrja hæstv. viðskmrh., sem hefur með bankamálin að gera, hvort það liggi ekki bréf fyrir frá hæstv. viðskmrh. til bankanna og þá sérstaklega Landsbankans, þar sem mælt sé svo fyrir með ákaflega kurteisu orðalagi, að það skuli hafðar hömlur á lánveitingunum, m. ö. o., þar sem beinlínis sé verið að gefa fyrirskipun um að stöðva að miklu leyti lánastarfsemina, eins og gert hefur verið og eins og vissulega voru oftar tilhneigingar til hjá þeim mönnum, sem verið var að skrifa. Það er Sjálfstfl., sem hefur fyrirskipað þá lánakreppu, sem núna er í kauptúnum hér á Íslandi. Ég lét þetta mál koma hér fyrir í fyrra í sambandi við till., sem ég gerði um rannsókn á framferði dr. Benjamíns Eiríkssonar og hans afskiptum af bönkunum hér í Reykjavík viðvíkjandi lánum til húsabygginga. Meiri hluti hér á Alþ. hindraði það, að sú till. kæmi til n. hér í þingi, þannig að, það væri hægt að yfirheyra þennan dr. Benjamín Eiríksson og bankastjóra bankanna um, hvers konar afskipti þessi maður hefði haft af því, að Íslendingar gætu fengið lán út á íbúðarhúsabyggingar. Ég býst við, að það hefði komið í ljós, svo framarlega sem þingnefndin hefði fengið að gegna sínu eðlilega hlutverki að rannsaka, hvers konar háttur væri á hafður um stjórnina á þjóðfélaginu, að það hefði komið í ljós, að dr. Benjamín Eiríksson hefur sérstaklega fylgzt með því í bönkunum, haft eftirlit með því, að það væri ekki lánað út á hús, enda er búið að skapa svoleiðis óhæft ástand hér á Íslandi nú, sem ekki þekkist í nokkru nágrannalandi okkar, að það er engin eðlileg starfsemi til lengur hvað lán snertir, hvorki út á íbúðarhús né nýbyggingar íbúðarhúsa. Hins vegar var það stjórnarliðið hér, sem hindraði algerlega, að eðlileg rannsókn gæti farið fram í þessum efnum. Og það er Sjálfstfl. og hans viðskmrh., sem hefur haft forgöngu um það að þrengja og eyðileggja þessa möguleika og loka dyrunum fyrir öllum þeim mönnum, sem hafa þurft að fá lán, í þessum efnum. - Þetta vil ég nú aðeins segja að gefnu tilefni. Ég ætlaði mér engan veginn hér og hélt aldrei, að það mundi koma til þess, að maður mundi þurfa að standa hér upp til þess að rífast út af því, hvað Sjálfstfl. hefði gert í þessum efnum. En ef farið er að ráðast á Sósfl. í þessum málum, þá mun ég svara. Svo vil ég minna á, að þrátt fyrir þann mjög svo góða vilja, sem ég efast ekki um að bæjarstjórnarmeirihlutinn í Reykjavík hafi oft í þessum efnum, þá er Sjálfstfl. meira en bæjarstjórnarmeirihlutinn í Reykjavík. Sjálfstfl. er sem sé ekki valdalaus flokkur á Íslandi, sem aðeins hefur meiri hluta í bæjarstjórn Reykjavíkur og hvergi ræður neinu annars. Það er Sjálfstfl., sem hefur forustuna í fjárhagsráði. Það er Sjálfstfl., sem hefur formann fjárhagsráðs og telur sig vafalaust hafa forustuna í þeim málum. Það er Sjálfstfl. þá fyrst og fremst, sem ber ábyrgðina á öllu því hneyksli, sem fjárhagsráð gerir í þessum efnum. Svo að síðustu út af því, að það var verið af hv. 5. þm. Reykv. að víkja að hv. 7. landsk. fyrir það, að hann hefði viljað reyna eitthvað að vera að sýnast við að hjálpa þeim mönnum, sem af fátækt og erfiðleikum eru að byggja í þeim hreppi, sem hann stjórnar. Hv. 7. landsk. hefur átt í mikilli baráttu fyrir þá menn, sem þrátt fyrir mikil vandkvæði eru að reyna að koma upp íbúðarhúsum yfir sig þar suður frá. Og eins og hann lýsti hér áðan, hefur hann kynnzt manna bezt vandræðum þessara manna. Hann hefur hins vegar ekki haft þá aðstöðu að hafa það vald, sem vissir aðrir menn hafa haft til þess að leysa úr vandkvæðum manna. Og ég vil minna á, fyrst þessi mál eru til umræðu hér, hvernig hátturinn er hafður á, þegar á að leysa úr vandræðum manna viðvíkjandi smáíbúðunum. Það er fyrirmæli í lögunum og átti að birta um það reglugerð, að barnmargar fjölskyldur ættu að ganga fyrir, og annað slíkt. En hver varð svo framkvæmdin á því, þegar til kom? Hvernig var farið að úthluta þessum smáíbúðum? Var reynt að fara þar eftir nauðsyn þeirra, sem bjuggu í verstum íbúðum, þeirra, sem áttu flest börn og höfðu mesta þörf fyrir þessar íbúðir? Var tekið tillit til þess, sem hv. 7. landsk. og aðrir, sem þekktu vel til í þessum efnum, vissu, hvar skórinn kreppti að fyrir almenning? Voru þeir kallaðir til ráða, svo að þeir gætu a. m. k. talað við þá menn, sem úthlutuðu? Hvernig var farið að? Það voru útnefndir tveir menn til þess að úthluta því fé, sem samþ. var á síðasta Alþ. að lána til smáíbúðarhúsa. Og hverjir voru það? Annar var formaður Sjálfstæðisfélagsins í Reykjavík. Hinn var formaður Framsóknarfélagsins í Reykjavík. Og eftir hvaða reglum úthlutuðu þeir? Úthlutuðu þeir eftir þeim reglum að skipta á milli sín; annar tæki annan helminginn af því, sem úthluta skyldi, og hinn tæki hinn helminginn af því, sem úthluta skyldi? Voru hafðar þær reglur? Af hverju var ekki einhverri lánsstofnun falið að fara með þetta? Af hverju var ekki einhverri bankastofnuninni hérna falið að fara með þetta, - mönnum, sem eru vanir að veita lán án þess að taka í því sambandi nein sérstök pólitísk tillit? Fyrst hv. 5. þm. Reykv. minntist á Bústaðavegshúsin, vil ég spyrja: Skyldi enginn maður, sem býr í Bústaðavegshúsunum, hafa fengið neitt lán út á smáíbúðir? Það væri raunverulega nauðsynlegt að fá það rannsakað til hlítar, hvernig farið hefur verið að í þessum efnum. Það er vissulega grunsamlegt, þegar félmrn. útnefnir tvo af forustumönnum pólitískra félaga í Reykjavík til þess að fara að úthluta lánum til smáíbúða. Spillingin er komin nokkuð langt í þjóðfélaginu, þegar svoleiðis er farið að. Ofan á allt það hneyksli, efnahagslega og þjóðfélagslega séð, sem afskipti fjárhagsráðs og hæstv. ríkisstj. hafa verið af íbúðamálum Íslendinga á síðustu árum, þá er það til að kóróna slíkt, ef það á, eftir að búið er að banna mönnum svo að segja að byggja frjálst og takmarka það sem sé ákaflega mikið, hvað hægt sé að byggja, - ef það á svo þar á ofan, þegar búið er að hindra menn frá að fá nokkur lán hjá almennum lánsstofnunum, að úthluta þeim litlu lánum, sem veitt eru út á lítinn hluta íbúðanna, af mönnum, sem valdir eru fyrst og fremst og mér liggur við að segja eingöngu með pólitískt sjónarmið fyrir augum. Hneykslið og spillingin í þessum málum er komið nokkuð langt, og það er sannarlega ekki vanþörf á því að finna að þessu og að Alþ. taki ofur lítið til athugunar, hvernig þessi mál eru í þjóðfélaginu sem stendur og að því sé vísað til ákvörðunar n. á Alþ. Það er svo margt rotið, það er það margt vitlaust í sambandi við allar framkvæmdir á þessum hlutum, að slík till. sem hér liggur fyrir þarf sannarlega meðhöndlunar í n. hér á Alþingi. Ég veit ekki, hvort menn urðu svo hvekktir í fjhn. Ed., þegar frv. um að gera íbúðarhúsabyggingarnar frjálsar kom þangað og var snúizt svona við því. Það getur verið, að menn séu svo hvekktir síðan, að þeir þori ekki að hleypa nokkru máli í n., sem snertir að athuga, hvernig standi með íbúðarhúsabyggingarnar hérna á Íslandi núna, nema þeim lánafrv., sem sendiráðin þurftu að svara. Ég vil þess vegna alveg eindregið mælast til þess, að sú till., sem hérna liggur fyrir, gangi sína leið til allshn. Það er fyllilega þörf á því, að þessi mál séu tekin til alvarlegrar umr. og alvarlegrar athugunar af nefndum hér á Alþ.



Herra forseti. Flm. þessarar till. hefur nú lýst ástæðum fyrir því, að hún er flutt, og er ég síður en svo mótfallinn hans röksemdum fyrir nauðsyn þess, að vegurinn um Almannagjá verði lagður niður sem bílavegur. Ég held meira að segja, að mönnum sé almennt ekki ljós sú mikla hætta, þó að maður sleppi nú öllu, sem snertir friðhelgi staðarins, - sú mikla slysahætta, sem getur af því stafað að halda áfram bílaumferð um Almannagjá, eftir að þau sérstaklega þungu akfæri eru komin í notkun, sem nú tíðkast. Þegar litið er á bergið í gjánni, þá er sýnilegt, að þetta er ákaflega laust, og raun ber því vitni, að úr þessu bergi falla iðulega niður björg, og þegar þungir bílar fara þarna um, þá dunar jörðin undir, og ekki ólíklegt, að einmitt sú mikla umferð, sem er þarna af þungum ökufærum, geti orðið þess valdandi, að það komi einhvern tíma hrun úr bjarginu, jafnvel á ökufærin, þegar þau fara þarna um. Ég vildi þess vegna, af því að þessi till. fer sýnilega í n., sem ég á ekki sæti í, leggja með því, að þessu atriði væri gaumur gefinn.



Herra forseti. Þessi fsp., sem er á þskj. 113, 5. liður, var hér til umr. í síðasta fyrirspurnatíma, og var þá ekki svarað af minni hálfu nema einum lið fsp., um það, hverjar hefðu verið heildartekjur STEFS frá ríkisútvarpinu, en það eru þær tölur, sem rn. hafði tök á að afla sér. Hins vegar tók ég fram, að leitað hefði verið til þessa fyrirtækis (STEFS) um upplýsingar um þá liði, sem fsp. að öðru leyti fjallaði um, og fékk rn. það svar, að forstjóri þess væri þá erlendis og óskað væri, að fsp. yrði ekki svarað af hendi fyrirtækisins fyrr en hann kæmi heim. Nú er forstjórinn kominn heim, og rn. hefur fengið svo hljóðandi svar frá Sambandi tónskálda og eigenda flutningsréttar, STEFI. Ég leyfi mér að lesa upp bréfið: „Vegna munnlegra tilmæla hr. Jóhannesar Elíassonar, fulltrúa hins háa menntmrn., um ýtarlegri svör við fsp. en getið er í bréfi voru til ráðuneytisins, dags. 4. þ. m., út af bréfi rn. 25/10 dagbók L12, S11, B 3 og 4, hefur stjórn STEFS á fundi sínum 7. þ. m. samþykkt eftirfarandi ályktun: Formaður lagði fram samrit af bréfi hans til menntmrn., dags. 4. nóv. s. l., varðandi fsp. Gylfa Þ. Gíslasonar á Alþ. um starfsemi STEFS og skýrði frá því, að fulltrúi menntmrh., Jóhannes Elíasson, hefði munnlega óskað eftir ýtarlegri svörum við ofangreindri fsp. Samþykkt var að svara tilmælum þessum á þann hátt, að samkv. löggildingu STEFS væri aðeins skylt að láta ráðuneytinu í té endurskoðaða ársreikninga félagsins, en að öðru leyti væri STEFI ekki skylt að gefa ráðuneytinu eða Alþ. frekari upplýsingar en hverju öðru einkafyrirtæki. Jafnframt var Jóni Leifs, Gústaf A. Sveinssyni og Sigurði Reyni Péturssyni falið að ganga á fund ráðherra og tjá honum þessa afstöðu stjórnarinnar.“ Ég hef litlu við að bæta þessa ályktun, en vil gjarnan skýra frá því, að það, sem rn. hefur í höndunum frá þessu fyrirtæki, er ársreikningur frá 1951, sem gefur vissar reikningslegar upplýsingar, en vegna þess að reikningurinn gefur ekki þær upplýsingar, sem beðið er um, þá tel ég ekki ástæðu til að fara neitt út í hann.



Herra forseti. Ég verð að láta í ljós mestu vonbrigði út af því svari, sem hæstv. menntmrh. veitti. Ég ásaka hann að vísu ekki í þessu sambandi, hann hefur ekki getað gert meira en hann gerði á þessu stigi málsins. Ég furða mig hins vegar á stjórn STEFS, sem hefur látið sér sæma að neita menntmrn. og þar með Alþ. um vitneskju um þá hluti, sem hér er um spurt. Ég vil aðeins með örfáum orðum vekja athygli á því, um hvað er að ræða. Það er spurt um, hversu mikið STEF hafi greitt íslenzkum og útlendum mönnum fyrir höfundarrétt. Það er spurt um, hversu miklu nemi 10 hæstu greiðslurnar og 10 lægstu greiðslurnar og hversu miklu hafi numið stjórnar- og skrifstofukostnaður STEFS, síðan það var stofnað; enn fremur, hversu mikið hafi verið yfirfært á vegum STEFS til erlendra manna vegna höfundarréttar, síðan Ísland gerðist aðili að Bernarsambandinu, og hversu mikið sé óyfirfært af slíku fé, og í síðasta lagi, hversu miklar gjaldeyristekjur á vegum STEFS íslenzkir menn hafi hlotið á sama tíma. STEF hlýtur að hafa upplýsingar um allt þetta, sem um er spurt, og hlýtur að geta gefið upplýsingarnar með mjög lítilli fyrirhöfn; þær eiga allar saman að liggja fyrir. Ég sé ekki betur en að hér sé því STEF í raun og veru að segja ríkisvaldinu stríð á hendur með því að neita að gefa þessar sjálfsögðu upplýsingar, sem allir, menntmrn. og Alþ. og raunar hver sem er, ættu að eiga heimtingu á að fá að vita, og mun ég fyrir mitt leyti ekki láta þetta mál kyrrt liggja. Í þessu sambandi langar mig til að vekja athygli á því vandamáli, sem hér er í raun og veru um að ræða. Samkv. íslenzkum höfundal. er réttur höfunda tvenns konar. Annars vegar er sá réttur, sem kalla mætti prentrétt, þ. e. a. s. rétturinn til að prenta bækur og prenta tónverk, og hins vegar flutningsrétturinn. Hvor tveggja rétturinn er verndaður. Höfundur ritverks eða tónverks á rétt á gjaldi fyrir prentleyfi verksins, og hann á rétt á gjaldi fyrir flutningsleyfi á verki sínu. Þegar tónskáld selur útgefanda lag til útgáfu, á hann rétt á gjaldi fyrir það. Með því selur hann hins vegar ekki réttinn til að flytja lagið, ef það er gert fyrir peninga. Hann á enn þá rétt á gjaldi af hálfu þess, er flytur lagið opinberlega og tekur gjald fyrir. Þessi réttur er verndaður í íslenzkum höfundalögum. Samkv. þeim eru öll hugverk lögvernduð. Þetta er sjálfsagt. Móti þessum réttarreglum mæli ég auðvitað ekki. Það er nauðsynlegt að tryggja öllum höfundum, bæði íslenzkum og erlendum, réttmætar tekjur af útgáfu og flutningi verka þeirra, enda hefur það verið svo hér. Það, sem síðan gerðist, þegar Íslendingar gerðust aðilar að Bernarsambandinu, var, að þá var erlendum höfundum tryggður sami réttur á Íslandi og íslenzkum höfundum og íslenzkum höfundum sami réttur erlendis og erlendum höfundum þar. Sams konar reglur gilda í alheimssambandi Stefjanna, sem hið íslenzka STEF er nú orðið aðili að. Gildandi reglur eru því þær, að ef t. d. íslenzka ríkisútvarpið fellst á að greiða íslenzkum tónskáldum ákveðna upphæð fyrir klukkutíma flutning í ríkisútvarpinu, þá verður það að greiða erlendum höfundum sama gjald fyrir klukkutíma flutning á erlendri tónlist í útvarpið. Þessi regla er mjög hæpin fyrir smáþjóð eins og Íslendinga. Það er mjög erfitt að vera listamaður á Íslandi sökum smæðar þjóðarinnar. Við viljum gera vel við íslenzka höfunda, tónskáld jafnt sem aðra höfunda. Við höfum gert vel við íslenzka höfunda, og ég tel, að við eigum að gera enn betur. En þótt við viljum borga íslenzkum höfundum vel, þá má það ekki sökum hinna sérstöku aðstæðna hér skapa okkur skyldu til þess að borga útlendum höfundum jafnmikið. Ef svo er, þá verður þetta kerfi hér á landi í reyndinni aðallega innheimtukerfi á höfundarlaunum fyrir útlendinga, vegna þess að tekjuöflunarmöguleikar okkar á þessu sviði eru enn sem komið er litlir, því miður allt of litlir. En þangað til þeir vaxa mjög verulega, verður kerfið fyrst og fremst að innheimtukerfi fyrir útlenda rétthafa. Annað í þessu máli er svo það, að kerfið, eins og það nú er framkvæmt, hefur í för með sér gífurlegan innheimtukostnað. Hæstv. viðskmrh. skýrði frá því hér síðasta miðvikudag, að ríkisútvarpið hefði þegar greitt til STEFS 700 þús. kr. Það, sem íslenzk tónskáld hafa fengið greitt í sinn hlut af þessum 700 þús. kr., mun nema mjög smáum upphæðum. Ég átti núna í hádeginu tal við eitt kunnasta og mikilvirkasta tónskáld Íslendinga. Hann sagði mér, að hann hefði fengið í höfundarlaun á þeim 4–5 árum, sem STEF hefði starfað, milli 300 og 400 kr. Ég veit um tónskáld, sem hefur fengið nokkra tugi króna, ég veit um tónskáld, sem hefur fengið minna en 10 kr. í höfundarlaun fyrir þessi 4–5 ár, sem þetta kerfi hefur verið í gildi. Mér hefur skilizt, að áætlaðar tekjur STEFS á ári muni vera um 300 þús. kr. Gert hefur verið ráð fyrir því, að hér um bil helmingur af þessari fjárhæð fari í innheimtukostnað og skiptingarkostnað á höfundarlaunum, eða um 150 þús. kr. Af afganginum er gert ráð fyrir, að um 10% fari í sérstakan sjóð, sem er góðra gjalda vert, svo kallaðan tónlistarsjóð, sem er til að styðja útgáfu íslenzkra tónverka, eða 15 þús. kr. Afgangurinn er þannig um 135 þús. kr. miðað við eðlilegan framtíðarrekstur fyrirtækisins. Gert er ráð fyrir því, að því er mér er tjáð, að aðeins 10% af þeirri upphæð gangi til íslenzkra tónskálda, þ. e. a. s. um 13.500 kr. á ári, en afgangurinn til erlendra höfunda, eða um 121.500 kr., sem auðvitað þarf fyrr eða síðar að yfirfærast í erlendum gjaldeyri. Þannig virðist mér, að þetta kerfi, ef það fær að haldast algerlega óbreytt, muni starfa. M. ö. o.: Af 300 þús. kr. árstekjum fer helmingurinn í innheimtukostnað, 10% í tónlistarsjóð, 13.500 kr. til íslenzkra höfunda, en 121.500 kr. til erlendra höfunda, sem verður að greiðast í gjaldeyri. Ég veit ekki, hvort ég þarf að eyða að því fleiri orðum, að þetta kerfi má ekki standa svona algerlega óbreytt. Spurningin er þá, hvað á að gera til þess að leiðrétta þetta. Það, sem þarf að gera, er fyrst og fremst, að meiri hluti hins innheimta fjár gangi til íslenzkra tónskálda. Og í öðru lagi þarf að gera ráðstafanir til þess, að hinn gífurlegi innheimtukostnaður minnki mjög verulega. Íslenzku höfundalögin er eðlilegt að séu eins og þau eru. Við því verður ekkert gert, enda eiga erlendir kröfuhafar skýlausan rétt samkvæmt þeim. En það verður að breyta þessu kerfi einhvern veginn í grundvallaratriðum til þess að tryggja höfundunum sjálfum meiri hluta teknanna og til að minnka skrifstofukostnaðinn.



Herra forseti. Hv. 3. landsk. tók fram í síðustu ræðu sinni, að ég hefði gefið þær upplýsingar, að allt það fé, sem greitt hefur verið frá útvarpinu til STEFS væri fyrir verk íslenzkra höfunda. Ég held, að ég hafi aldrei tekið það fram, enda hef ég sjálfur jafnan staðið í þeirri meiningu, að þetta væri fyrir alla flutta tónlist í útvarpinu, enda gildir samningurinn um það, eftir því sem ég veit bezt. Ég vildi aðeins leiðrétta þetta.



Herra forseti. Hinn 31. jan. 1951 var samþ. hér á Alþ. svo hljóðandi þál.: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta rannsaka, á hvern hátt hægt sé að tryggja gæðamat iðnaðarvara, innlendra og erlendra, sem seldar eru hér á landi.“ Síðan þessi ályktun var samþ. hefur komið æ betur og betur í ljós, að framkvæmd hennar er fyrir margra hluta sakir mikið nauðsynjamál. Hér hefur risið upp margháttaður innlendur iðnaður, sem einmitt frá þessum tíma hefur orðið að keppa við erlenda iðnaðarvöru bæði um verð og gæði. Forráðamenn iðnaðarins munu hafa fullan hug á því að framleiða ekki nema það sem gott er og getur staðizt allan samanburð við erlendar iðnaðarvörur, en auk ýmissa tæknilegra byrjunarörðugleika þarf á þessu sviði að vinna bug á hleypidómum fólks og vanmati á því, sem íslenzkt er. Með hlutlausu gæðamati iðnaðarvara og auglýsingum um matið í hverju einstöku tilfelli væri hægt að fá samanburð á því, hvað væru hagfelldustu kaupin hverju sinni. Með þessu ynnist bæði það, að fólk fengi á því glöggan skilning, hvað það ætti að kaupa, og yfirburðir þess varnings, sem betri væri, kæmu í ljós. Sannleikurinn er sá, að fólk virðist oft ekki hafa mikla vöruþekkingu, sem ef til vill er ekki við að búast. Oft kaupa menn fremur dýra vöru en ódýra án þess að hafa nokkra aðra tryggingu fyrir gæðunum heldur en þá, að varan er dýr. Og iðulega láta menn framleiðslugalla, sem eitt sinn kunna að hafa verið á innlendu vörunni, verða þess valdandi, að þeir kaupa aldrei framar sams konar innlenda vöru, þótt þessir gallar séu nú ekki lengur fyrir hendi. Hlutlaust gæðamat gæti orðið til þess að vinna á móti ótrú, sem því miður enn þá er fyrir hendi á innlendri framleiðslu, og það gæti líka orðið til þess, þar sem þess er þörf, að fá innlend fyrirtæki til þess að vinna enn þá betur og fjarlægja galla, sem kunna að vera á framleiðslu þeirra og gera það að verkum, að hún stenzt ekki samanburð við erlendar vörur. Einnig gæti verið nauðsynlegt að fá samanburð á innlendu framleiðslunni innbyrðis og leiðbeiningar um það, hvað væri hið bezta í hverjum vöruflokki. Gæðamat ætti m. ö. o. að geta unnið í þá átt að verða neytandanum trygging fyrir því, að hann geri hagkvæm vörukaup, og einnig ætti það að geta orðið til þess, að innlend framleiðsla fengi öruggan samanburð við þá erlendu hvað verð og gæði snertir. Ætti af þeim samanburði að leiða það, að innlenda framleiðslan yrði fremur keypt en innfluttar vörur, þar sem þær erlendu af einhverjum ástæðum eru mörgum sinnum dýrari, eins og t. d. á sér stað með kertin núna, en gæðin hin sömu, og einnig að þar sem innlendi iðnaðurinn stendur til bóta, þá sé það vitað og framleiðandinn læri af því. En það er fleira í sambandi við gæðamat, sem þarf að taka til athugunar, og er það varðandi innflutning á vörum, sem ekki eru framleiddar hliðstæðar vörur við hér. Á Norðurlöndum eru stofnanir, rannsóknarstofnanir heimilanna, sem rannsaka og bera saman heimilistæki stór og smá, hollustu fæðutegunda o. s. frv. Þessar stofnanir gefa út yfirlit um athuganir sínar og benda m. a. á þau tæki, sem þær mæla með, og jafnframt hvers vegna mælt er með þessum tækjum í samanburði við önnur. Nú veit ég til þess, að heimilistæki, smáhlutir eins og sleifar, þeytarar og eldhúshnífar, sem mælt hefur verið með af þessum stofnunum, hafa verið flutt inn og seld hér í verzlunum við hliðina á öðrum tækjum, án þess að þess væri að nokkru getið, að hér væri um úrvalstæki að ræða. En það er sagt t. d. um þessa þeytara, að þeir séu svo góðir, að húsmæðurnar sakni þess ekki svo mikið, þótt þær eigi ekki hrærivélar, ef þær hafa þá, og önnur tæki mörg eru svo góð, að konur, sem nota þau, telja heimilisstörfin allt önnur, þegar unnið er með þeim. Það er þá ein hlið á þessu máli, að við færum okkur í nyt gæðamat, sem aðrir gera, til þess að hjálpa fólki til þess að fá góðar vörur og réttar tegundir vara, miðað við það, sem á að nota þær til. Gæðamat iðnaðarvara er mikið stórmál, en ég geri mér ekki vonir um, að náð verði yfir það allt í einu, en tel, að dregizt hafi of lengi, að byrjað væri á því, og að það megi ekki dragast lengur. Af þessum sökum hef ég borið fram fsp. á þskj. 179.



Herra forseti. Um er spurt: Hvað hefur ríkisstj. gert til þess að koma á gæðamati iðnaðarvara? Í tilefni af þál. þeirri, sem samþ. var um gæðamat iðnaðarvara á þinginu 1951, útvegaði rn. upplýsingar um löggjöf varðandi gæðamat iðnaðarvara í ýmsum löndum, m. a. Danmörku, Frakklandi, Bretlandi og Bandaríkjunum. Voru þessar upplýsingar þegar sama árið sendar rannsóknaráði ríkisins til athugunar. Till. rannsóknaráðs hafa ekki borizt, en þær munu nú í undirbúningi hjá iðnaðardeild Atvinnudeildar háskólans, að því er Gísli Þorkelsson, forstöðumaður iðnaðardeildar Atvinnudeildar háskólans, hefur tjáð ráðuneytinu. Hefur Gísli ritað um þetta mál í Verzlunartíðindin, 3. tbl. 1952, þar sem hann kemst að þeirri niðurstöðu, að heppilegast sé, að gæðamat sé frjálst og nái aðeins til innlendrar framleiðslu. Iðnrekandi, sem óskaði eftir að fá vörur sínar metnar, mundi þá snúa sér til n. þeirrar eða vöru dómstóls, eftir því hvað það yrði nú kallað, sem skipaður yrði fulltrúum neytendasamtakanna, og óska eftir, að gæðamat færi fram. Fengi hann þá leyfi til að láta sérstakt merki á þær vörutegundir, sem stæðust matið. Til þess að slíkt mat gæti komizt á, yrði vörudómstóllinn í fyrsta lagi að ákveða vissar „standard“-kröfur og síðan vaka yfir, að um þessar vörur væri alltaf haldið við þær kröfur af þeim, sem merkin nota. Hinn 28. des. 1951 skipaði iðnaðarmálaráðherra 3 manna nefnd, Pál S. Pálsson, Þorstein Gíslason og Kristjón Kristjónsson, er m. a. skyldi gera till. um eftirlit með vörugæðum innlends iðnaðar í því skyni að hefja iðnreksturinn á hærra stig í vöndun framleiðslunnar. Skyldi n. skila áliti fyrir árslok 1952, og hefur hún miðað störf sín við það. N. hefur jafnhliða öðrum störfum, sem henni voru falin með skipunarbréfinu, undirbúið till. um gæðamat, en ekki gengið endanlega frá þeim enn þá. Varðandi undirbúning þessara tillagna er þess að geta, að formaður n. fékk s. l. sumar aðstöðu til að kynna sér framkvæmd þessara mála í Bretlandi. Eftir heimkomu sína ritaði hann ýtarlega skýrslu um framleiðsluafköst og vöruvöndun í Stóra-Bretlandi og ræðir þar um ráðstafanir ríkisvaldsins til úrbóta þessum vandamálum iðnaðarins. Einnig er þarna skýrt frá fsp. og umr. um gæðamat iðnaðarvara í neðri deild brezka þingsins. Skýrsla þessi var fjölrituð, og það munu enn vera til nokkur eintök af henni. Ef einhver þingmanna óskaði að kynna sér frekar þetta mál, þá munu þessar skýrslur vera til reiðu. Ég vil í þessu sambandi lesa hér smákafla, þar sem hann greinir frá samtali við aðstoðarframkvæmdastjóra hinnar heimskunnu stofnunar „The British Standard Institution“, sem hefur þessi mál með höndum. Honum farast orð á þessa leið: „Ef þið hugsið ykkur á Íslandi að setja upp stofnun á þessu sviði, þá vil ég gefa ykkur heilræði. Verið ekki metnaðargjarnir um of, reisið ykkur ekki hurðarás um öxl. Margar smáþjóðir hafa brennt sig á því soðinu. Þær hafa reynt að koma sér upp sínu eigin gæðamati, setja upp sinn eigin mælikvarða án þess að gera sér grein fyrir, hve óhemju dýrt það er í framkvæmdinni. Ég álít því, að hugmyndin um eins konar miðstöð á Íslandi, er safni gögnum og upplýsingum frá stofnunum stórþjóðanna á þessu sviði og reyni að nota sér niðurstöður þeirra eftir föngum, sé alveg rétt aðferð og hefur gefizt vel í ýmsum löndum, þar sem það hefur verið reynt. Tel ég, að gæðamat sé nauðsynlegt í hverju landi, ekki eingöngu vegna innlendra iðnaðarvara, en einnig vegna erlendra iðnaðarvara, því að ella veit kaupandinn aldrei, hvers konar vörur hann hreppir, og landslýðurinn getur á þann hátt algerlega verið háður miskunn erlendra framleiðenda eða vöruseljenda.“ Þetta var það álit, sem þessi maður lét í ljós. Ég hef ekki neinu við þetta að bæta og hygg, að hv. fyrirspyrjandi telji, að með þessu sé fsp. svarað.



Ég þakka hæstv. ráðh. upplýsingarnar. Mér hefur alltaf verið það ljóst, að það krefst mikils undirbúnings að koma gæðamatinu af stað, og það mun krefjast mikillar vinnu, þar til það er komið í fullan og réttan gang. En ég sé, að það er unnið að því, og gleður mig mjög að heyra það.



Herra forseti. Í umr. um verðlagsmál hefur þess mjög verið getið af hálfu þeirra, sem andvígir eru verðlagseftirliti, að það sé mjög dýrt í framkvæmd. Manni hefur jafnvel skilizt, að stórar fjárhæðir hafi sparazt, um leið og verðlagseftirlitið var nær alveg afnumið fyrir tveimur árum. Að minnsta kosti hefur það verið sagt hvað eftir annað í umr. hér á hv. Alþingi, að baráttan fyrir því, að verðlagseftirlitið yrði tekið upp á ný, sé barátta fyrir því að auka stórlega skrifstofubákn ríkisins. Af þeim sökum mundi skrifstofukostnaður fjárhagsráðs vaxa stórlega, manni hefur jafnvel skilizt um mörg hundruð þúsundir króna. Af þessu tilefni eru þessar fyrirspurnir fram bornar. Það er spurt um, hversu margir menn hafi unnið hjá fjárhagsráði 1950 og 1951 og hversu miklu launagreiðslur til þeirra hafi numið. Það er enn fremur spurt um, hversu margir menn hafi unnið við verðgæzlu og verðlagseftirlit á sömu árum og hversu miklu greiðslur til þeirra hafi numið. Og í síðasta lagi er spurt um, hversu mörgum mönnum hafi verið sagt upp störfum, um leið og verðlagseftirlitið var afnumið, og hversu miklu nemi sparnaðurinn af þeim sökum. Tilefni þessara fyrirspurna er sem sagt það eitt, að það hefur þegar verið látið í veðri vaka hér á hv. Alþingi, að kostnaðurinn af nýju verðlagseftirliti mundi verða gífurlegur. Ég vona, að svör við þessum spurningum leiði í ljós, hvort það er rétt eða ekki.



Herra forseti. Ég minnist nú þess ekki, að í umr. um verðlagsmálin hafi því verið haldið fram, að aðalástæðan fyrir því, að gefið var frjálst verðlagið að verulegu leyti, væri það, hversu mikið eftirlitið kostaði. En hv. fyrirspyrjandi virðist bera þessa fyrirspurn fram til þess að sanna það. Ég skal ekki fara út í málið frekar, en gefa þær tölulegu upplýsingar, sem um var beðið. Í ársbyrjun 1950 voru 70 fastráðnir starfsmenn hjá fjárhagsráði og deildum þess, þ. e. innflutnings- og gjaldeyrisdeild, skömmtunarskrifstofu og verðlagsskrifstofu. Í árslok 1951 voru 40 fastráðnir starfsmenn í þjónustu fjárhagsráðs og deilda þess. Launagreiðslur til fastra starfsmanna voru árið 1950 1.887.413 kr., árið 1951 1.703.089 kr. Í öðru lagi er spurt um, hversu margir menn hafi unnið við verðgæzlu og verðlagseftirlit og hve miklu greiðslur til þeirra námu árið 1950 og 1951. Þegar verðgæzlustjóri tók við verðlagseftirlitinu 1. okt. 1950, störfuðu á skrifstofu hans 14 menn. En í lok ársins 1951 voru þar 8 fastráðnir menn og 1 lausráðinn. Launagreiðslur til starfsmanna verðlagsstjóra og verðgæzlustjóra námu árið 1950 366.505 kr., en árið 1951 voru þær 465.205 kr. Auk þess störfuðu að verðlagseftirliti bæði árin, 1950 og 1951, 9 verðlagseftirlitsmenn utan Reykjavíkur. Þóknun til þeirra nam árið 1950 118.465 kr., en árið 1951 146.028 kr. Hjá fjárhagsráði störfuðu árið 1950 og 1951 4 menn við verðlagsákvarðanir, sem einnig unnu önnur störf í þágu ráðsins, og eru laun þeirra talin með í svari við fyrstu spurningunni, þar sem rætt er um laun starfsmanna fjárhagsráðs. Þá er spurt: Hversu mörgum mönnum var sagt upp starfi vegna afnáms verðlagseftirlits, og hve miklu nemur sparnaður af þeim sökum. Samkv. framansögðu var starfsmönnum við verðlagseftirlit fækkað um 5 frá því í okt. 1950 til ársloka 1951. Fækkun starfsmanna fór fram seint á árinu 1951 og hefur því ekki veruleg áhrif á heildargreiðslur fyrr en árið 1952. Þá var og þóknun til trúnaðarmanna utan Rvíkur verulega lækkuð á árinu 1951. Heildarlaunagreiðslur verðgæzlunnar voru 1951 635.000 kr., en eru fyrir yfirstandandi ár áætlaðar um 500 þús. kr. Í sambandi við þetta má geta þess, að hámarksverð hefur ekki verið afnumið af öllum vörum. Enn þá eru nokkrir vöruflokkar undir hámarksákvæðum. Auk þess hefur verðgæzlustjóra verið falið að líta eftir verðlagi þeirra vara, sem frjálst verðlag er á. Við samanburð milli ára er rétt að taka tillit til þeirrar vísitöluhækkunar, sem hefur orðið á þessum árum, en sérstaklega er þó þess að gæta, að sparnaðurinn af þessum ráðstöfunum hefur aðallega komið fram á seinni hluta ársins 1951.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þau svör, sem hann hefur gefið við spurningum mínum. Ég hygg, að ég muni það rétt, að hæstv. ráðh. hafi látið þess getið í umr. um verðlagsmál, að það mundi hljótast verulegur sparnaður af afnámi verðlagseftirlitsins. Það er hins vegar tvímælalaust, að annar hv. stuðningsmaður hæstv. ríkisstj., hv. þm. V-Húnv., hefur hvað eftir annað lagt mjög mikla áherzlu á það atriði í umr. um verðlagsmálin, að baráttan fyrir verðlagseftirliti sé barátta fyrir nýju skrifstofubákni og að það sé einvörðungu af áhuga fyrir auknu skrifstofuhaldi, sem við Alþfl.-menn höfum barizt fyrir því, að komið verði aftur á verðlagseftirliti. Nú hafa hv. þm. heyrt sannleikann um þetta mál. Það, sem hefur sparazt við afnám verðlagseftirlitsins, er í krónum reiknað, að því er hæstv. ráðh. sagði síðast í sinni ræðu, 135.000. Kostnaðurinn var 635.000 kr., en er áætlaður á þessu ári um 500.000 kr. Það er sem sagt nokkuð á annað hundrað þúsund krónur, sem ríkinu hefur tekizt að spara við afnám verðlagseftirlitsins. Það er allt og sumt. Og þá ætti að mega halda því fram, að kostnaðurinn þyrfti ekki að aukast nema um nokkuð á annað hundrað þúsund krónur, þó að aftur væri tekið upp verðlagseftirlit með öllum innfluttum vörum og öllum innlendum iðnaðarvörum, eins og við þm. Alþfl. höfum lagt til í frv. okkar um verðgæzlu og verðlagseftirlit. Þarna sjá menn svart á hvítu sannleikann um þann áróður, sem beitt hefur verið gegn því, að verðlagseftirlitið væri tekið upp að nýju. Ef menn bera saman þessa upphæð, rúmlega 100 þús. kr., sem ríkið sparar við afnám verðlagseftirlitsins, og þær óskaplegu fúlgur, sem neytendur hafa orðið að greiða til milliliða, vegna þess að verðlagseftirlit hefur verið afnumið, þá sjá menn, hvert gildi þessi röksemd gegn nýju verðlagseftirliti raunverulega hefur. Það eru ekki milljónir, það eru tugir milljóna, sem neytendur verða árlega að greiða milliliðum vegna þess, að hér er ekki verðlagseftirlit. Það, sem ríkið sparar hins vegar í útgjöldum á þessu, er svolítið á annað hundrað þúsund krónur. Þessi svör hæstv. viðskmrh. ættu því að verða til þess, að þessi röksemd gegn nýju verðlagseftirliti heyrðist ekki oftar hér í sölum Alþingis.



Herra forseti. Hæstv. fors. og félmrh. gat þess síðast, að það væri hans skoðun, að það væri ekki heppilegt, að byggingarstarfsemin í landinu beindist eingöngu að byggingu smáíbúðarhúsa. Og held ég, að ég hafi gert grein fyrir því í ræðu minni áðan, að það væri einnig mín skoðun, og það eina, sem ég hefði að athuga við það, að sú starfsemi hefði orðið í svo stórum stíl sem raun hefði á orðið á þessu s. l. ári, væri það, að menn hafa ekki fengið leyfi til þess að byggja með öðrum hætti, en þessi umræddu smáíbúðarhús. Það er það, sem ég tel varhugavert að framhald verði á vegna þessara ströngu ákvæða fjárhagsráðs. Vegna þess að fjárhagsráð neitaði um leyfi til annarra bygginga en þessara, en hefur neyðzt til að gefa leyfi fyrir þessum sérstöku húsum, þá hefur byggingarstarfsemin beinzt nær eingöngu, meira en að 3/4 hlutum að minnsta kosti, að því, að menn byggi þessi smáibúðarhús. Það er ekki það, að ég sé á móti því eða hafi nokkurn tíma verið, að menn byggi sér þessi smáíbúðarhús og vinni að þeim sjálfir, eða telji varhugavert, heldur það, að byggingarstarfsemin beinist eingöngu að því. Í mínu byggðarlagi var byrjað að greiða fyrir þessum smáíbúðarhúsum og að menn gætu unnið að þeim sjálfir löngu áður en það var gert hér í Reykjavík og löngu áður en hæstv. ríkisstj. gerði neitt til þess að greiða fyrir því, að menn gætu leyst sin byggingarmál með þeim hætti. Enda var ekki slakað á þessum leyfisveitingum, fyrr en það var komið í ljós, að fjárhagsráði, eftir að það hafði starfað í þrjú ár, hafði tekizt að koma í veg fyrir það, að menn gætu leyst sín húsnæðismál með byggingum, þannig að það voru á árunum 1950 og 1951 ekki veitt nema 500 leyfi til íbúðabygginga, þó að menn viti, að það þarf að byggja um 1.500 íbúðir í landinu á hverju ári. - Ég skal ekki ræða frekar um það, en snúa mér að því, sem hæstv. forsrh. hafði að athuga um mína framsöguræðu fyrir þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir. Hæstv. ráðh. sagði, að það hefði gætt misskilnings hjá mér um athafnir fjárhagsráðs og aðgerðir í þessu máli. Ég verð að segja, að mér virtist af ræðu hæstv. ráðh., að hann hefði ekki til fulls kynnt sér framkomu fjárhagsráðs og athafnir í þessu máli. Hann virtist halda, að það væru aðeins byggingar samkvæmt einni teikningu, sem hér væri deilt um. Þetta er mikill misskilningur og sýnir, að hæstv. ráðh. hefur alls ekki kynnt sér málið. Hér er um öll þau hús að ræða, sem eru 80 m2 að gólffleti, en það er hámark þeirrar hússtærðar, sem fjárhagsráð hefur leyft í þessum flokki bygginga. Hámark rúmmáls þessara húsa var ákveðið með auglýsingu fjárhagsráðs 10. sept. í fyrra 260 m3. Af því leiddi, að rishæð þessara húsa mátti ekki vera nema einn metri. Eftir að fjárhagsráð hafði gefið þessar reglur út, þá uppgötvaði það, að þessi rishæð, einn metri, gaf ekki vatnshalla, og neyddist þess vegna til þess að breyta því með nýrri auglýsingu, þannig að menn gætu þó með sérstakri undanþágu og með því að sækja um sérstaklega fengið að hafa hærra ris á húsi sínu heldur en þennan eina metra, sem er ekki vatnshalli. Mér hefur verið tjáð, að fjárhagsráð hafi ekki, áður en það gaf út reglur sínar í september í fyrra um stærð og gerð þessara húsa og þær takmarkanir, sem væru á leyfunum, leitað álits neinna sérfróðra manna, enda gæti það varla verið, því að þessar reglur, eins og þær voru gefnar út fyrst og eins og þær hafa verið þar til þeim var breytt nú fyrir skömmu, voru svo fjarstæðukenndar, að það gæti varla komið til mála, að nokkur byggingarfróður maður hefði fjallað þar um. Mönnum er það meira að segja ráðgáta, hvernig stendur á því, að fjárhagsráð hefur getað sett slíkar reglur. Menn vita ekki annað en að það sitji fimm menn í fjárhagsráði, sem allir hafi heilbrigða og fulla skynsemi, en það er ómögulegt að sjá fulla skynsemi í þeirri reglu að leyfa mönnum ekki að hafa einu sinni svo mikið sem vatnshalla á þökum húsa sinna, og þegar það eru um 1.000 hús á ári, sem þannig á að byggja, þá er það alls ekki vansalaust mál, að ríkisvaldið, eða fjárhagsráð í þess umboði, banni mönnum að hafa vatnshalla á húsum sínum. En þetta gerði ráðið með auglýsingu sinni í september í fyrra, og það hafði ekki hvikað frá því; það hafði aðeins veitt undanþágu frá því, ef menn sóttu um það, en reglan var sú þangað til nú, eftir að þessi till. kom fram. Hæstv. ráðh. taldi, að þetta hefði verið afgert mál, áður en þessi till. kom fram hér á Alþ. Ég get nú sagt honum, að ég leitaði upplýsinga um það, skömmu áður en þing kom saman, hjá fjárhagsráði, hvort fjárhagsráð mundi ætla sér að halda fast við þessa heimskulegu reglu um gerð þessara húsa, sem það hafði haldið fast við allt árið síðan í september í fyrra. Mér var sagt, að það mundi verða, því að ríkisstj. hefði þegar fjallað um það mál. Rétt um sama leyti sendi fjárhagsráð út kærur á fjölda manna til lögreglustjóra víðs vegar um land og krafðist þess, að þeir yrðu teknir fyrir og dæmdir til sekta að viðlögðu fangelsi samkv. fjárhagsráðslögum fyrir að hafa haft þök húsa sinna hærri en ráðinu hafði þóknazt að ákveða. Þetta var gert rétt áður en þing kom saman og var það síðasta, sem ég vissi um aðgerðir fjárhagsráðs í þessu hneykslismáli. En hvernig stóð á því, ef þetta mál hefur verið afgert um það bíl sem þing kom saman, að fjárhagsráð var þá að krefjast sektardóma og fangelsisdóma yfir fjölda manna, sem höfðu neyðzt til þess að víkja frá reglu þess? Hæstv. ráðh. taldi, að það væri aðeins litið brot þeirra manna, sem hefðu fengið leyfi samkv. þessum reglum fjárhagsráðs, - þeir eru orðnir um 900 á einu ári, - sem hefði lent í deilu við fjárhagsráð um gerð húsanna, og að þetta væri aðeins viðvíkjandi einni teikningu, sem hefði verið verðlaunuð af Reykjavíkurbæ. Þetta er allt mikill misskilningur hjá hæstv. ráðh.  Það má vera, og ég tók það fram í minni framsöguræðu, að það sé ekki nema gott eitt um það að segja, að fjárhagsráð hefur loksins neyðzt til þess að slaka á þessum heimskulegu reglum, sem það hefur látið gilda í meira en ár. En það, sem eftir er, er þó a. m. k. sagan um þessi mistök fjárhagsráðs. Ef það er nú rétt að breyta þessum reglum og leyfa nú öllum undantekningarlaust, eins og fjárhagsráð hefur gert nú, að byggja hús, sem eru 340 m3 að stærð, í stað 260 m3 áður, þ. e. a. s. 80 m3 eða þriðjungi stærri, - ef það er rétt, hví var það ekki gert fyrr? Hvers vegna þurfti sjálft fjárhagsráð og hæstv. ríkisstj., sem hafði fylgzt með aðgerðum þess í þessu máli, heilt ár til þess að uppgötva það, að það væri réttara að hafa mörkin þetta miklu hærri? Það þurfti ár til þess að átta sig á því. Það, sem eftir er a. m. k. í þessu máli, er sagan um það, að þessi heimskulegu mistök skuli hafa átt sér stað, skuli hafa getað átt sér stað, að það skuli sitja fimm menn í fjárhagsráði, sem hafa vald til þess að banna mönnum að byggja smáíbúðarhús eftir skynsamlegu viti, og að þessir menn, sem hafa svo mikið vald, skuli ekki hafa svo mikla þekkingu á þeim málum, sem þeir eru að fjalla um, eða a. m. k. hafa vit til þess að kveðja sér til ráðuneytis menn, sem hafa vit á því, - að þeir skuli þurfa heilt ár til þess að uppgötva það, að það sé skynsamlegra að hafa rýmri takmörk í þessu efni, og að það skuli yfirleitt þurfa að taka það til umr. hér á hv. Alþ. að fá slíkum reglum, sem þessi stofnun setur, breytt í skynsamlegra horf. Eftir að 900 menn eru búnir að vinna að því sumarlangt að minnsta kosti, sumir síðan í fyrrahaust, að byggja sér hús yfir höfuðið eftir þessum reglum, sem loksins eftir margra ára baráttu gekk fram að væru settar, þá loksins uppgötvaðist það hjá þessu fjárhagsráði, sem hefur nær óskorað og ótakmarkað vald í byggingarmálum og yfir öllum opinberum framkvæmdum á Íslandi, hvaða stærð þessara húsa sé heppileg. En það var ekki verið að rannsaka það fyrr eða hugsa um það fyrr. Nú hefur það uppgötvazt, og nú segir hæstv. ríkisstj., að það sé rétt, að húsin eigi að vera og þurfi að vera öll 340 m3 mest. Það er nú talið vera rétt. Nú er öllum leyfilegt að byggja þessi hús 340 m3 að stærð, en ekki fram yfir það. Sú hætta getur náttúrlega vofað yfir, að þá geti menn notað rishæðina þannig, að það verði úr því tvær íbúðir, - það er hugsanlegt, - og það var þess vegna, sem fjárhagsráð mun hafa haldið svona fast við þessar reglur. En það hefur nú ekki verið látið ráða úrslitum, þegar til kom. Nei, það, sem er alveg víst í þessu máli, er það, að við höfum yfir okkur fjárhagsráð, sem hefur ekki minnsta vit á því, hvað það er að gera í þessum málum, og hefur ekki einu sinni vit á því að kveðja sér til ráðuneytis sérfróða menn í málum svo þýðingarmiklum eins og þessum, þegar settar eru reglur, sem þúsund manns á hverju ári að minnsta kosti verða neyddir til að fara eftir. Það er það, sem hefur gerzt, og það hefur uppgötvazt loksins núna eftir ár, að þær reglur, sem fjárhagsráð setti í fyrra, voru heimskulegar og ástæðulausar, og nú hefur þeim verið breytt.

Flm. (Finnbogi R. Valdimarsson) Hæstv. forsrh. kaus að fara mjög hörðum orðum um mig og mína framkomu hér og sagðist fullyrða, að ég hefði ekki minnsta vit á þessum málum, sem ég væri að tala um, og dró inn í þessar umræður starfsemi mína í mínum hreppi t. d., sem kemur ekki þessu máli við. Ég skal játa það, að ég tel mig ekki byggingarfróðan mann, - ég hef ekkert lært til þess, - en ég hef fjallað um í mínum hreppi mörg hundruð af umsóknum og teikningum af húsum, rætt við mörg hundruð manna, sem hafa verið í þeirri aðstöðu að vilja sjálfir reyna að bæta úr sinni sáru húsnæðisþörf og neyð í mörgum tilfellum. Ég þori að fullyrða, að hæstv. ráðherra hefur ekki sjálfur kynnzt þörfum þeirra manna, sem hér eiga hlut að máli, og því, hvernig reglur fjárhagsráðs hafa komið fram við þá í þeirra viðleitni, betur en ég. Það er það, sem ég hef fram yfir hann í þessu máli, að ég hef árum saman fylgzt með viðleitni manna til þess að bæta úr húsnæðisþörf sinni með þeim hætti að vinna sjálfir að því að byggja hús yfir höfuð sér. Ég hef líka fylgzt með starfsemi fjárhagsráðs. Ég hef fengið í hendur mörg hundruð leyfi þess, og ég verð að segja, að ég hef ekki enn þá getað komið auga á nokkrar skynsamlegar reglur, sem það ráð fari eftir í sínu starfi. Ég er reiðubúinn til að ræða um fjárhagsráð og þess starf í þessum málum og öðrum miklu nánar við hæstv. ráðh., sem þetta ráð virðist vera svo kært, ef hann óskar. Hæstv. ráðh. margendurtekur það, að ég hafi sagt, að allir þeir 900 menn, sem hafa fengið fjárfestingarleyfi fyrir smáíbúðarhúsum, hafi átt í deilum við fjárhagsráð. Þetta hef ég aldrei sagt, og hæstv. ráðh. var engin vorkunn að taka rétt eftir því, að ég hef ekki sagt, að þeir væru allir í deilum við fjárhagsráð út af gerð húsa sinna. Hæstv. ráðh. fullyrti, að það væri aðeins lítið brot af þeim. Ég hef sagt og stend við það, að það er mjög mikill hluti þeirra, fjöldi þeirra. Og fjöldi þeirra hefur orðið sér stórlega í óhag og til skaða að beygja sig fyrir hinni heimskulegu og skaðlegu reglu fjárhagsráðs. Hinir, sem neituðu að beygja sig fyrir henni, voru kærðir fyrir dómstólunum nú í september, rétt áður en þing kom saman, og krafizt sekta eða fangelsisdóma á hendur þeim, og kom hæstv. ríkisstj. ekki í veg fyrir það, þótt hún virðist hafa fylgzt með þessu máli. Hæstv. ráðh. er enn með það, að það sé aðeins ein teikning í Rvík, sem hér sé deilt um. Ég get upplýst hæstv. ráðh. um það, að af þeim 900 leyfum, sem hafa verið veitt af fjárhagsráði síðan í september í fyrra, er meira en helmingur veittur út á land utan Reykjavíkur, svo að það kemur ekki til mála, að það sé út af einni teikningu í Rvík, enda er það öllum kunnugt, sem nokkuð vita um þetta mál, öðrum en hæstv. ráðh. Það er fjöldinn allur af þeim mönnum, sem hafa kosið að byggja sér 80 m2 íbúðarhús, eins og frekast er leyft af gólffleti, sem hefur átt í vandræðum og deilum nokkrum við fjárhagsráð, vegna þess að hann hefur ekki fengið að hafa, eins og hann óskaði, skynsamlega hátt ris á húsum sínum. Þetta er málið. Hinir, sem hafa kosið að hafa minni gólfflöt og hærra ris, hafa ekki verið að deila við fjárhagsráð út af risi húsanna. En í þessari deilu hafa þessir menn, sem standa í að byggja sér húsin, haft með sér alla sérfróða menn, en fjárhagsráð hefur ekki kvatt sér til ráðuneytis, svo að vitað sé eða borið hafi verið fram, nokkurn byggingarfróðan mann, þegar ákvörðun hefur verið tekin um þessar reglur. Það hefur ekki komið fram. Í þáltill. minni er lagt til, að reglurnar um þessi hús, sem nú í ár verða byggð um 1000 af og fjárhagsráð gerir sjálft ráð fyrir að verði byggð um 1100 af næsta ár, verði teknar til endurskoðunar og þegar sú endurskoðun fari fram, þá verði óskað eftir till. frá húsameisturum og öðrum byggingarmönnum um þær reglur, sem settar verði um gerð þessara húsa. Nú segir hæstv. ráðh., að þessar reglur séu í endurskoðun. Verða þá byggingarfróðir menn kvaddir til ráða, t. d. samtök byggingarmeistara, húsameistara og annarra byggingarfróðra manna? Verður leitað til þeirra nú um till. um það, hverjar þessar reglur verði? Það hefur ekki verið gert. Fjárhagsráð gerði það ekki, áður en það setti sínar reglur í september í fyrra. Verður það gert nú? Ég vil spyrja hæstv. ráðh. Hann veit það vafalaust, því að hann vakir svo yfir sinu kæra fjárhagsráði. Brýtur nú fjárhagsráð svo odd af oflæti sínu, að það vilji spyrja byggingarfróða menn um það, hvar skynsamlegt sé að setja mörkin og reglurnar um þessi hús, sem er útlit fyrir að verði byggð yfir þúsund af á næsta ári? Og hví mætti Alþingi, sem hefur veitt þessu fjárhagsráði þetta mikla vald til þess að ákveða í hverju einstöku tilfelli, hvernig hús manna megi vera, hvort þau megi hafa þessa og þessa rishæð, ekki fylgjast með þessari endurskoðun? Hví mætti þn. hér á hv. Alþingi, sem fengi þessa till. til athugunar, ekki fylgjast með því hjá fjárhagsráði, hvernig sú endurskoðun eigi að fara fram og hvort byggingarfróðir menn verði spurðir ráða? Það er mál, sem hv. Alþingi varðar stórlega um, hverjar þær reglur verða, sem settar verða að lokinni þessari endurskoðun. Mér finnst því full ástæða til þess, einmitt vegna þeirra stórkostlegu mistaka, sem hér hafa ómótmælanlega átt sér stað hjá fjárhagsráði, að hv. Alþingi eða þn. fylgist nú með því, hvernig þessar reglur verða nú endurskoðaðar og hvaða reglur verði settar. Ég get því ekki séð, að það sé ekki full ástæða til þess, að þessu máli, þar sem einmitt er upplýst af hæstv. ráðh., að það sé í endurskoðun, verði vísað til þn. eins og öðrum málum og einmitt sú þn., sem fær það til athugunar, fylgist með endurskoðun fjárhagsráðs á þessum reglum.