Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá hv. Nd., sem afgreiddi málið með mjög óverulegum breytingum. Meginbreytingarnar voru þær, að felld var niður ein grein í frv., eins og það var upphaflega, 9. gr., sem fjallaði um geldingu dýra, og breyting var gerð á 15. gr., sem fjallar einkum og sér í lagi um meðferð sjúkra og lemstraðra dýra og deyðingu þeirra. Hvorug þessara breytinga getur talizt mikilvæg, svo að málið kemur fyrir þessa hv. deild í aðalatriðum í sama búningi og það var lagt fyrir hv. Nd. Ég sé því ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um málið hér, en vildi þó aðeins vekja athygli hv. þingdeildar á helztu meginatriðum þess. Við samningu þessa frv., sem var undirbúið af fyrrverandi hæstv. menntmrh., Bjarna Benediktssyni, en hann hafði falið Ármanni Snævarr prófessor að semja frv., voru dýraverndunarlögin frá 1915 og 179. gr. almennra hegningarlaga tekin til athugunar og höfð til hliðsjónar. Meginsjónarmiðið hefur verið, að kröfur almennings til aukinnar dýraverndar hafa á undanförnum árum stóraukizt. Við undirbúning málsins var enn fremur höfð hliðsjón af dýraverndarlögum á Norðurlöndum og í Þýzkalandi. Gildandi dýraverndarlög hafa verið í gildi svo til óbreytt frá 1915, en áður höfðu um dýravernd ekki verið önnur ákvæði í l. en ákvæði 299. gr. hegningarlaganna frá 1869. Í þessu frv. er horfið að því ráði að nema almenn ákvæði um dýravernd úr hegningarlögum. Í stað þess er lagt til, að heildarrefsiákvæði um illa meðferð á skepnum verði í einum lögum, þ.e. lögum um dýravernd. Þessi háttur var tekinn upp í dýraverndunarl. frá 1915. Þegar hegningarl. voru endurskoðuð 1940, var aftur horfið að þeirri reglu, sem gilt hafði fyrir setningu fyrstu dýraverndunarl. frá 1915, að ákvæði voru tekin upp í hin almennu hegningarlög um refsiverða meðferð á skepnum. Frumatriði allra dýraverndarlaga er að sjálfsögðu að kveða á um, hvaða meðferð á skepnum skuli teljast refsiverð eða vítaverð. Í þessu frv. er mörkuð sú almenna stefnuyfirlýsing, að skylt sé að fara vel með dýr, svo að þau þjáist ekki að nauðsynjalausu. Það er rétt að vekja sérstaka athygli á því, að í þessu frv. er mönnum beinlínis boðið að fara vel með dýr, en ekki látið við það sitja að banna illa meðferð á dýrum. Þá eru og sérgreindar nokkrar þær kröfur, sem gerðar eru til forráðamanna dýra, til þess að almenningi verði ljósari þau viti, sem varast ber í þessum efnum. Allmiklu ríkari skylda er nú lögð á forráðamenn dýra en áður um að sjá þeim fyrir viðunandi vistarverum og fóðri. Þá er eiganda dýrs einnig gert að skyldu að sjá dýri fyrir hæfilegri umönnun, ef það slasast eða sýkist. Varðandi flutning á dýrum er gert að skyldu, að þess sé gætt, að þau njóti hæfilegs aðbúnaðar. Flutningar á dýrum fara nú mjög í vöxt í ýmsum samgöngutækjum, og hefur ekki verið talin vanþörf á því að brýna fyrir mönnum að hlynna vel að dýrum í sambandi við slíka flutninga. Í upphaflega frv. var gert ráð fyrir því að skylda forráðamenn dýra til þess að leita löggiltra dýralækna til að framkvæma aðgerðir á dýrum, en þetta ákvæði var fellt úr frv. í hv. Nd., eins og ég gat um í upphafi máls míns. Þá eru og í frv. nokkur ákvæði um notkun dýra í vísindalegum tilgangi, og eru þessi ákvæði nýmæli í íslenzkum lögum. Notkun dýra í þessu skyni fer mjög í vöxt, bæði hér og annars staðar, og hefur þótt hæfilegt, að opinberu eftirliti verði beitt í þessu sambandi. Hér er gert ráð fyrir því, að sá, sem notar dýr í þessu skyni, þurfi að fá til þess opinbert leyfi. Fyrirmæli eru enn fremur um það, að skylt skuli að deyfa dýr, þegar því verður viðkomið, þegar þau eru notuð til vísindalegra rannsókna. Í gildandi l. eru ekki sérstök ákvæði um stjórn dýraverndarmála, en það hefur þótt eðlilegt að skipuleggja þau mál nokkru betur en nú er gert. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að yfirstjórn dýraverndarmála verði í menntmrn. Sá háttur er þó viða annars staðar, að þessi mál lúta landbúnaðarráðuneytum. Var þetta mál rætt mjög ýtarlega í menntmn. Nd., og sýndist mönnum þar nokkuð sitt hvað um þetta efni. Niðurstaðan varð þó sú eftir rækilega athugun, að n. varð sammála um, að þeim hætti skyldi haldið, sem gert var ráð fyrir upphaflega í frv., þ.e., að menntmrn. skyldi hafa yfirstjórn allra mála, er varða dýravernd, en hins vegar bætt inn í ákvæði um það, að leita skyldi tillagna Dýraverndunarfélags Íslands, Búnaðarfélags Íslands, Dýralæknafélags Íslands og Hins ísl. náttúrufræðifélags, eftir því sem við verði komið, við setningu reglugerða og annarra stjórnvaldsreglna um dýravernd. Vona ég, að samkomulag geti einnig orðið um það í þessari hv. deild, að þessi háttur verði á hafður, enda hefur það á síðari árum orðið meginstefna í íslenzkri löggjöf að sameina yfirstjórn allra friðunarmála, þ. á m. dýraverndarmála, í einu og sama ráðuneyti, menntmrn. Hitt er svo sjálfsagt og nauðsynlegt, að á milli þess og landbrn. sé jafnan náin samvinna, þar eð dýraverndarmálin snerta mjög ýmis atriði, sem þar koma til meðferðar. Í þessum fáu orðum hef ég vakið athygli á þeim ákvæðum frv., sem ég tel að helzt megi telja til nýmæla. Það er skoðun mín, að nái þetta frv. fram að ganga, sé þar með aukið mikilvægum þætti í íslenzka friðunarlöggjöf, og vildi ég því leyfa mér að mælast til þess við hv. deild, að hún taki málið þann veg til meðferðar, að það auðnist að afgreiða það á þessu þingi. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Af sérstöku tilefni langar mig til að fara nokkrum orðum um mál, sem snertir þetta frv. Frv. til l. um dýravernd, sem liggur hér fyrir, er ætlað að ná til meðferðar á öllum dýrum. Það er ekki aðeins um að ræða góða meðferð á húsdýrum, heldur mannúðlega meðferð á öllum dýrum, þar með villtum dýrum. Að vísu kemur þetta ekki greinilega fram, að mínum dómi, í frv. sjálfu, en það kemur greinilega fram í þeirri greinargerð, sem því fylgir. Í 8. gr. er kveðið á um, að þegar dýr séu deydd, beri að gæta þess, að deyðing fari fram með jafnhröðum og sársaukalitlum hætti og frekast er völ á. Þetta ákvæði mun því samkvæmt greinargerð frv. ná til allra dýra, líka villtra dýra, hér á landi. En það, að ég stend upp hér nú, er einmitt í sambandi við þetta og blaðaskrif um illa og ómannúðlega meðferð á villtum dýrum, blaðaskrif, sem hafa nýlega birzt. Ég minnist þess, að tveir nafngreindir menn hafa nýlega skrifað í blöðin um ómannúðlega meðferð á refum. Það eru þeir Ásgeir Erlendsson og Guðmundur Einarsson frá Miðdal. Í blaðinu Tímanum 12. febr. 1957 skrifar Ásgeir Erlendsson grein, sem hann nefnir „Til skammar og skaða.“ Hann lýkur þessari grein með svofelldum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Meðan eitrun á sér stað hér á landi, er framkvæmdur að fyrirlagi löggjafarvaldsins verknaður, sem ekki er siðuðum mönnum samboðinn og kemur ekki að tilætluðum notum, en elur upp skaðræðisbíti og eyðir þessum fáu örnum, sem eru hér eftir. Ég skora fastlega á Dýraverndunarfélag Íslands að beita sér af alefli fyrir því, að eitrun fyrir tófur sé ekki lögboðin, heldur bönnuð. Við eigum ekki að kvelja og drepa þetta fallega og stolta fjalladýr á eitri, það á að falla fyrir byssuskoti.“ Þannig farast greinarhöfundi orð. Í l. nr. 56 1949, um eyðingu refa og minka, segir svo í 10. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Skylt er að eitra fyrir refi og minka þriðja hvert ár í afréttum og heimalöndum. Oddvitar sjá um eitrunina, hver á sinn svæði, en þar sem fleiri hreppar eiga afréttir saman, skulu hlutaðeigandi oddvitar hafa samráð um eitrunina eða fá til sérstakan mann til að sjá um hana. Héraðslæknar eða lyfjabúðir láta oddvitum í hendur eitur eftir fyrirmælum landbúnaðarráðherra.“ Aðrir en þeir menn, sem ég tilgreindi áðan að skrifað hefðu í blöðin um, að þessi eitrunarherferð væri mjög ómannúðleg, hafa tjáð mér svipað í þessu efni. Þeir telja, að dýrunum sé misþyrmt með þessu, mörg þeirra deyi ekki, en liði kvalir eða deyi þá fyrst að loknum löngum þjáningum. Ég vildi aðeins vekja máls á þessu atriði nú við 1. umr. um frv. þetta, sérstaklega í því skyni að vekja athygli hv. menntmn. á þessu. Ég teldi það þess vert, að þetta yrði tekið til athugunar um leið, hvort hér þyrfti einhverrar viðbótar við í þetta lagafrv. eða hvort ekki væri æskilegt, að tekin yrði þá til athugunar samtímis niðurfelling á þeirri lagagrein, sem ég las upp áðan, en hef svo ekki um þetta fleiri orð.



Herra forseti. Efni þessa frv. er einfalt og þarf ekki margbrotinna skýringa við. Í frv. felst það, að bætt skuli tveim félagategundum við þau félög, sem samkv. núgildandi lögum er heimilt að styðja til byggingar félagsheimila, en hin nýju félög eru verkalýðsfélög og búnaðarfélög. Ríkisstjórninni hefur þótt eðlilegt, að þessi félög njóti sama réttar og þau félög önnur, sem talin eru í lögunum, þar sem þessi félög eru fræðslu- og menningarsambönd þeirra, sem þau mynda, auk þess sem þau eru hagsmunafélög. Frv. samhljóða þessu að mestu hefur verið flutt tvívegis á Alþingi af hv. 4. þm. Reykv., sem nú er, Eggert Þorsteinssyni, en frv. náðu ekki fram að ganga. Innan ríkisstj. hefur hins vegar nú orðið samkomulag um, að mál þetta skuli flutt sem stjórnarfrv. Vona ég, að hið háa Alþingi og þá fyrst þessi hv. deild taki málinu með vinsemd og braði sem mest framgangi þess á þessu þingi. Í sambandi við þetta frv. vildi ég jafnframt nota tækifærið til þess að gera nokkra almenna grein fyrir hag félagsheimilasjóðs og skilyrðum hans til þess að sinna sínu mjög merka hlutverki að öllum kringumstæðum óbreyttum. Svo sem kunnugt er, er það kjarni gildandi laga um félagsheimili, að félagsheimilasjóði er heimilt að styrkja byggingu félagsheimila á þann hátt að leggja fram allt að 40% af stofnkostnaði félagsheimilanna. Þau félög, sem nú geta notið slíks styrks, eru ungmennafélög, íþróttafélög, lestrarfélög, bindindisfélög, skátafélög, er standa almenningi opin án tillits til stjórnmálaskoðana. Í þessa upptalningu er nú gert ráð fyrir að bætt verði verkalýðsfélögum og búnaðarfélögum. Gildandi lög um félagsheimili voru sett 22. maí 1947, en öðluðust gildi 1. jan. næsta árs, 1948. Heimilt var samkv. lögunum að veita styrk til félagsheimila, sem hafin hafði verið smíði á eftir 1. jan. 1944. Samhliða setningu laganna um félagsheimili var gerð breyting á lögum um skemmtanaskatt og þjóðleikhús frá 1927 til þess að tryggja fé til þeirra styrkveitinga, sem um var rætt í lögum um félagsheimili. Í þessum lögum um breytingu á skemmtanaskattslögunum frá 1947 var ákveðið, að 50% skemmtanaskattsins skyldu renna í félagsheimilasjóð, en áður hafði skemmtanaskatturinn nær allur átt að ganga til byggingar og rekstrar þjóðleikhússins. Þessum lagaákvæðum var svo breytt aftur ári síðar, þannig að 1. jan. 1949 runnu aðeins 40% til félagsheimilasjóðsins. Enn var svo lögunum um skiptingu skattsins breytt 1950, svo að síðan í ársbyrjun 1951 hefur félagsheimilasjóður hlotið 35% af skemmtanaskattinum, og þau lagaákvæði eru í gildi nú. Hluti félagsheimilasjóðs af skemmtanaskatti hefur frá 1948, að lagaákvæðin tóku gildi, numið frá 1 millj. til 1.6 millj. kr. Upphæðin reyndist lægst árið 1950 1 millj. 73 þús. Hún reyndist hæst árið 1955, 1.6 millj. kr. Árið 1956 er reikningsskilum ekki að fullu lokið, en í des. 1956 hafði verið veitt úr sjóðnum á því ári 1.3 millj. kr. Samtals hefur skemmtanaskattshluti félagsheimilasjóðs frá 1948 numið 11 millj. og 569 þús. kr. Þessari liðlega 111/2 millj. hefur verið varið til þess að styrkja byggingu 91 húss. Fyrir síðustu úthlutun úr sjóðnum, sem fór fram í des. s.l., hafa verið gerð full skil við aðeins 38 af þessu 91 húsi. Reikningskilum er því ekki lokið af hálfu félagsheimilasjóðs við 53 hús. Ef heimildin væri að fullu notuð og félagsheimilasjóði ætlað að greiða 40% af byggingarkostnaði þessara 53 félagsheimila, er vangreitt úr sjóðnum nú 3 millj. og 756 þús. kr., þ.e. félagsheimilasjóðurinn þyrfti að geta greitt 3 millj. og 156 þús. kr., ef hann ætti að geta styrkt byggingu allra félagsheimila, sem nú er verið að vinna að, eftir þeim reglum, sem um styrkveitingar gilda, þannig að félagsheimilin fengju 40% af byggingarkostnaðinum, eftir því hve langt verkinu hefur þegar miðað áfram. Ef tekið er tillit til þess, hver gjöld mundu hvíla á félagsheimilasjóði út frá sömu forsendum, þ.e. heimildin yrði notuð að fullu, og tekið tillit til þess, hver heildarkostnaður framkvæmdanna verður, þegar þeim er að fullu lokið, þá mun hvíla á félagsheimilasjóði 11.1 millj. kr. greiðsluskylda. Ég nota hér orðið greiðsluskylda í þeirri merkingu, að þá verði miðað við það, að 40% heimildin verði notuð. Þegar byggingu þeirra félagsheimila, sem nú eru í smíðum, verður lokið, er 40% hluti félagsheimilasjóðs af þeim byggingarframkvæmdum hvorki meira né minna en 11.1 millj. kr. Þessi tala talar í raun og veru skýrustu máli um það, hvílík gífurleg verkefni eru fram undan á þessu sviði, ef lögin eiga að vera óbreytt, ef gera á áfram ráð fyrir því, að félagsheimilasjóður styrki framkvæmdirnar með 40% byggingarkostnaðar. Ég geri ekki ráð fyrir því, að neinir fáist til að mæla með því, að þeirri reglu verði breytt, þannig að styrktarhlutfall félagsheimilasjóðsins verði lækkað, og þá benda þessar tölur eindregið til þess, að gera verði einhverjar ráðstafanir til þess að auka tekjustofna félagsheimilasjóðsins. Í árslok 1955 námu vangreiddir styrkir til félagsheimila aðeins 900 þús. kr., en eru nú, eins og ég gat um áðan, 3.7 millj. kr. Fjárfesting við byggingu félagsheimila hefur farið mjög ört vaxandi á síðustu árum, og vil ég leyfa mér að nefna fjórar tölur í því sambandi, sem eru mjög athyglisverðar. Árið 1953 var varið alls til byggingar félagsheimila 3.7 millj. kr., árið 1954 4.2 millj., árið 1955 5.9 millj. og árið 1956, á s.l. ári, hvorki meira né minna en 9.4 millj. kr., og er þá fljótlegt að gera sér grein fyrir, hve hluti félagsheimilasjóðs af þessum framkvæmdum er mikill. Hann er hvorki meira né minna en tæpar 4 millj. kr., en tekjur félagsheimilasjóðsins á s.l. ári, 1956, eru undir 11/2 millj., að því er næst verður komizt. Þarna er því um gífurlegt fjárhagsvandamál að ræða, og er þetta raunar hliðstætt því vandamáli, sem hv. alþm. er kunnugt í sambandi við afgreiðslu fjárlaga og lýtur að opinberri fjárfestingu á nær öllum sviðum. Það eru því einkum hinar geysiöru framkvæmdir á árinu 1956, sem munn baka félagsheimilasjóði mjög mikla greiðsluskyldu á næstu árum, miðað við óbreytt lagaákvæði og að styrktarheimildin verði notuð að fullu, upp í 40%. En eins og ég gat um áðan, vantar nú þegar 3.7 millj. til þess að geta gert að fullu upp við þá aðila, sem að framkvæmdunum standa, vegna þeirra framkvæmda, sem þeir hafa lokið. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að vekja athygli hv. þd. og hins háa Alþingis yfirleitt á því vandamáli, sem hér er um að ræða. Menntmrn. hefur undanfarna mánuði gert sér þetta vandamál ljóst og hefur haft til athugunar tekjuöflunarmöguleika til þess að bæta hag félagsheimilasjóðs, og ég vona, að ekki þurfi að líða allt of langur tími, þangað til ráðuneytið getur lagt fyrir hið háa Alþingi ákveðnar till. um það efni. En ég vildi ekki láta hjá liða að gera þessa grein fyrir vandamálinu nú, þegar þetta frv. er lagt fyrir, til þess að hinu háa Alþingi væri nú þegar ljóst, að hér er vandi á ferðum, sem verður að taka á með einhverjum hætti. Ég vil taka það skýrt fram, endurtaka það raunar,að ég tel ekki mega reyna að leysa þennan vanda á þann hátt að breyta lagaákvæðunum í þá átt, að styrktarhlutfallið verði lækkað. Það væri a.m.k. beinlínis óheiðarlegt gagnvart þeim aðilum, sem þegar hafa hafið framkvæmdir og hafið þær í trausti þess, að félagsheimilasjóður mundi fyrr eða síðar styrkja framkvæmdirnar með allt að 40% framlagi, svo að gagnvart þeim framkvæmdum, sem þegar eru hafnar, tel ég slíkt með engu móti geta komið til greina. Þá er ekki um annað að ræða en að hefjast handa eða láta sér detta einhver ráð í hug til þess að bæta hag félagsheimilasjóðsins og auka getu hans til styrkveitinga. Að vísu er rétt að benda á það,að bein skylda hvílir ekki á félagsheimilasjóði til að styrkja framkvæmdirnar, þannig að hann gelur dregið styrkveitinguna eftir því, sem fjárhagsgeta hans leyfir. Þeir, sem ráðizt hafa í þá fjárfestingu, sem hér er um að ræða, gera það algerlega á eigin ábyrgð. En þeir hafa gert það í trausti þess, að sá styrkur, sem hingað til hefur verið veittur og greiddur hefur verið án allt of mikilla tafa, verði greiddur, og það er mín skoðun, að gera verði ráðstafanir til þess, að ekki þurfi að verða óhæfilegur dráttur á því, að sá styrkur, sem von hefur verið gefin um, verði inntur af hendi. Hitt er svo annað mál, að vel kæmi til greina að setja til frambúðar inn í félagsheimilalögin skýrari reglur um það, hvenær styrkurinn kæmi til útborgunar, líkt og nú hefur verið gert varðandi skólabyggingar, til þess að reyna að hafa hemil á því, að einstakir aðilar reisi sér ekki hurðarás um öxl með of örum framkvæmdum á þessu sviði. Þessa grg. um málefni félagsheimilanna og félagsheimilasjóðsins vil ég láta frá mér fara til athugunar fyrir hv. alþm. í sambandi við þetta mál og jafnframt endurtaka að síðustu þau ummæli, að ég vonast eindregið til að geta, áður en mjög langt um líður, lagt fyrir Alþingi till. um bættan hag félagsheimilasjóðs, sem ætti að geta orðið til nokkurra úrbóta frá því vandræðaástandi, sem á s.l. ári hefur verið að skapast í þessum málum.



Herra forseti. Ég minntist þess, að hæstv. menntmrh. skýrði frá því hér í deildinni nokkru fyrir jól, að hann hefði skipað nefnd manna til þess að endurskoða lögin um félagsheimilasjóð og þá væntanlega með það fyrir augum fyrst og fremst að auka tekjur sjóðsins verulega frá því sem nú er, enda vitum við allir, að sú þörf er mikil. Nú kemur frv. frá hæstv. ráðh., ekki til þess að auka tekjur sjóðsins, eins og við höfðum búizt við, - eða ekki sér maður annað, - heldur að rýra þær stórkostlega, þar sem á að bæta við tveimur fjölmennum stéttarfélögum, sem réttinda eiga að njóta til styrks samkv. lögunum. Ég er ekki að hafa á móti þessu út af fyrir sig. En mér finnst, að þetta sé gersamlega þýðingarlaust, ef ekki er von nú þegar á frv., sem bætir stórlega hag félagsheimilasjóðs. Það er ekki til neins að vera að þynna þennan sjóð svo út með þessum lögum, ef ekki kemur annað meira. Hæstv. ráðh. gaf í skyn, að þetta mundi koma bráðlega, en ég veit ekki, hvað þetta „bráðlega“ þýðir hjá honum. Ég sé ekki, hvers vegna þurfti að flýta þessu svo, að ekki mátti hitt fylgjast með, breytingin um tekjurnar. Hæstv. ráðh. lýsti því sjálfur, hvernig ástandið er hjá sjóðnum nú. Hann vantar 3.7 millj. til þess að geta staðið í skilum, og það sjá allir, að ef ekkert verður gert, þá er stefnt hér í hreinustu vandræði. Ég vil nú leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort sú breyting, sem við bíðum eftir um auknar tekjur félagsheimilasjóðs, sé ekki væntanleg á þessu þingi svo tímanlega, að það megi gera ráð fyrir því, að það nái afgreiðslu á Alþingi. Þetta tel ég aðalatriðið. Hitt getur ekki gengið, að bæta einungis við nýjum fjölmennum félögum. Út af fyrir sig hef ég ekkert á móti því, ef tekjurnar eru fyrir hendi, að verkalýðsfélögin og búnaðarfélögin komi hér inn í. Ég veit nú satt að segja ekki, hvað búnaðarfélögin hafa hér að gera. Ég veit ekki betur en að þau komi inn í félagsheimilin í sveitunum með sínar samkomur. Ég hygg, að það sé samstarf milli þeirra í sveitunum og þeirra annarra aðila, sem þar vinna að því að koma upp félagsheimilum. En ég vildi óska þess, að hæstv. ráðh. gæti gefið þær upplýsingar, að frv. um auknar tekjur sjóðsins og þá verulegar tekjur sé væntanlegt á þessu þingi.



Herra forseti. Í tilefni af tilkomu þessa máls hér á hv. Alþingi nú get ég ekki látið hjá liða að færa hæstv. ríkisstj. og þó sérstaklega hæstv. menntmrh. þakkir mínar fyrir þann skilning og velvilja í garð verkalýðsfélaganna, sem lýsir sér í því, að þetta frv. er nú komið hér fram um aðild verkalýðsfélaganna að félagsheimilasjóði og er nú flutt sem stjórnarfrv. Eins og hæstv. menntmrh. gat um, hef ég nú á undanförnum þrem þingum flutt frv., sem gekk mjög í sömu átt og það frv., sem hæstv. ríkisstj. hefur nú flutt hér. Lengst komst málið til 3. umr. í hv. Nd. Eins og nú hefur komið fram hér hjá hv. þm. V-Sk., var höfuðröksemd þeirra, sem andmæltu frv. á þessum þingum, sú, að félagsheimilasjóður gæti ekki gegnt skyldum sínum við þá, sem þegar væru aðilar að sjóðnum, vegna fjárskorts, af þessum ástæðum væri ekki unnt að bæta við nýjum aðilum. Nú hefur hæstv. ráðh. upplýst um hag sjóðsins, og mér skildist á ræðu hans, að það væri fullkomin viðurkenning stjórnarinnar á því, að úr fjárhagserfiðleikum félagsheimílasjóðs yrði að bæta, og hann lauk ræðu sinni með því, sem ég tel rétt að undirstrika hér einu sinni enn út af ummælum hv. þm. V-Sk., að hann vonaðist til, að ekki liði langur tími, þar til ríkisstj. legði fram till. um auknar tekjur til félagsheimilasjóðs. Ég vil einnig vænta þess, að hæstv. ríkisstj. ráði bót á þessum fjárhagsvandræðum sjóðsins, þannig að hann megi sem bezt gegna sínu göfuga starfi, og efast ekki um, að við alþm. getum tekið undir þá ósk allir. Að öðru leyti í sambandi við grg. fyrir málinu sjálfu vísa ég til þeirrar grg., er ég gerði fyrir málinu á undanförnum þrem þingum, um leið og ég undirstrika þakklæti mitt. Ég færi fram f.h. verkalýðsfélaganna allra þakkir til ríkisstj. fyrir að taka málið upp nú sem stjórnarfrv., því að á þann hátt ætti nú að vera tryggður sigur þeirra í málinu.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð til þess að svara fsp. hv. þm. V-Sk. En áður vildi ég leiðrétta þann misskilning, að þetta frv. rýri tekjur félagsheimilasjóðsins. Það gerir það að sjálfsögðu ekki. Það hefur engin áhrif á þær heildartekjur, sem félagsheimilasjóður nýtur, hvorki minnkar þær né eykur. Hitt mætti svo segja, að tekjuvon hverrar einstakrar félagstegundar úr sjóðnum minnkaði við það, að þeim aðilum fjölgar, sem taldir eru hæfir til styrkveitingar, en á tekjur félagsheimilasjóðsins í beild hefur þetta frv. að sjálfsögðu engin áhrif. Hv. þm. spurði, hvort búast mætti við því, að frv. um breytingar á skemmtanaskattslögunum væri væntanlegt á þessu þingi. Það var þessi spurning, sem gaf mér tilefni til þess að kveðja mér hljóðs, og ég vil svara því, að það mun verða lagt fyrir þetta þing nægilega snemma, til þess að þingið geti tekið afstöðu til þess, frv. um breytingu á skemmtanaskattslögunum, sem mun fela í sér aukna hlutdeild félagsheimilasjóðsins í skemmtanaskattinum í heild. Ég vil þó taka það fram, að það er ekki skoðun mín - til þess að fyrirbyggja allan misskilning um það þegar í stað - að auka beri tekjur félagsheimilasjóðsins á kostnað þjóðieikhússins, eins og hv. þm. V-Sk. hefur flutt frv. um. Ég tel það ekki vera leiðina til þess að bæta hag félagsheimilasjóðsins að rýra hag þjóðleikhússins, því að það hefði þær einu afleiðingar, að sá rekstrarhalli, sem ríkissjóður greiðir nú þegar af þjóðieikhúsinu, mundi vaxa að sama skapi. Það væri aðeins að velta ákveðnum hundruðum þúsunda frá skemmtanaskattstekjum yfir á ríkissjóð almennt, og það er engin lausn á málinn. Þjóðleikhúsið má engar tekjur missa, miðað við það, sem það hefur haft, t.d. s.l. ár, án þess að rekstur þess dragist stórlega saman, og trúi ég ekki, að nokkur óski þess í alvöru. Það verður því að finna aðrar leiðir til þess að auka tekjur félagsheimilasjóðsins, og það er einmitt sú hlið málsins, sem hefur verið í athugun í menntmrn. undanfarna mánuði, og um það munu þær till. fjalla, sem væntanlega mjög bráðlega verðar lagðar fyrir Alþingi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég sé ekki betur en það rýri alla möguleika félagsheimilasjóðs, ef ekki verður gert annað en að fjölga stórlega þeim aðilum, sem eiga aðgang að sjóðnum. Ég sé ekki betur en það verði til þess að rýra sjóðinn. Hæstv. ráðh. segir, að það eigi að koma þarna meira, og þá er það gott og blessað. Það er alger misskilningur hjá hæstv. ráðh., að ég hafi verið að leggja til að rýra tekjur þjóðleikhússins. Mitt frv. á þinginu í fyrra og aftur nú gekk einungis í þá átt, að félagsheimilasjóður fengi aftur það, sem hann hafði, en sett var í þjóðleikhúsið. Það er ekki verið að tala um að rýra tekjur þjóðleikhússins, þar sem ríkissjóður hefur af fúsum vilja alltaf tekið vel í það að greiða tekjuhalla þjóðieikhússins. Félagsheimilin eiga enga slíka sjóði í að hlaupa. Ég man ekki betur en að það sé í fjárlögum heimild til að greiða rekstrarhalla þjóðleikhússins, 450 þús. kr. En þó að þjóðleikhúsið hirti allan skatthluta félagsheimilasjóðs, dygði það ekki mikið til að reka þjóðleikhúsið. Það er ágætt að hafa glæsilegt þjóðleikhús. En ég held nú satt að segja, að það sé ekki allt fengið með því, ef ekki má gera sveitunum mögulegt að halda uppi félagsstarfsemi innan sinna vébanda. Nú er þjóðleikhúsið farið að senda leikflokka út í sveitirnar. En það verður að gera þessum flokkum mögulegt að sýna leikrit í sveitunum. Það er útilokað, eins og nú standa sakir, víðast hvar. Þess vegna er ekki allt fengið með því að fullkomna allt hér í þjóðleikhúsinu, ef ekkert verður gert til þess að bæta félagslífið í sveitunum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til frekari skýringar á þessum orðaskiptum okkar hv. þm. V-Sk. (JK). Eins og honum er án efa kunnugt, hefur þjóðleikhúsið nú ákveðinn hluta af heildartekjum skemmtanaskattsins til að greiða sinn rekstrarhalla. Sá hluti hefur ekki reynzt nægilegur. Á s.l. ári varð rekstrartap umfram það fé, sem þjóðieikhúsið fékk úr félagsheimilasjóði. Gert hafði verið ráð fyrir því, þegar fjárl., sem nú eru til meðferðar, voru undirbúin, að rekstrarhalli umfram hlutdeild þjóðleikhússins í skemmtanaskatti til greiðslu á rekstrarhalla yrði 450 þús. kr. Það hefur komið í ljós við endurskoðun á þessum áætlunum, að sú tala er of lág. Rekstrarhalli verður aldrei undir 600–650 þús. kr. á því ári, sem nú er nýbyrjað. Er því alveg auðséð, að þjóðleikhúsið þarf auknar tekjur frá því, sem verið hefur, en getur ekki þolað tekjuskerðingu, ef reksturinn á ekki að dragast saman, eins og ég gat um áðan. Þess ber að minnast, að 15% af skemmtanaskattinum hafa undanfarin ár gengið til þess að greiða byggingarskuldir þjóðleikhússins. Ógreiddar byggingarskuldir þess munu nú nema um 3.6 millj. kr., og um þær hefur allar verið samið, þannig að fyrir hendi er ákveðin greiðsluáætlun á þessum byggingarskuldum þjóðleikhússins. Það sést m.ö.o. fyrir endann á greiðslu þeirrar skuldaupphæðar. Auk þess hefur annar tekjustofn verið tryggður til þess að taka þátt í greiðslu þessara gömlu byggingarskulda þjóðleikhússins. Það kemur því að því fyrr eða síðar, að 15% af skemmtanaskattinum losna, þegar þessar skuldir hafa verið greiddar, og þar skapast möguleiki til þess að rétta hag bæði félagsheimilasjóðs og þjóðleikhússins nokkuð frá því, sem verið hefur, auk þess sem er til fullkominnar athugunar beinlínis að auka tekjur af skemmtanaskattinum í heild með nokkuð breyttu fyrirkomulagi á innheimtu skattsins. Það eru þessir tveir möguleikar, sem eru til athugunar og ég hygg að liggi beinast við og skynsamlegast, annars vegar sá hluti af skemmtanaskatti, 15%, sem gengið hafa til greiðslu byggingarskuldanna, og hins vegar nokkur fyrirkomulagsbreyting á innheimtu skattsins sjálfs til þess að auka heildartekjurnar af skattinum. Það eru þessi atriði, sem augu okkar í menntmrn. hafa aðallega beinzt að til þess að leysa fjárhagsvanda bæði félagsheimilasjóðsins og þjóðleikhússins. Báðir aðilar eru í vanda staddir, og báðir aðilar þurfa að fá nokkra úrlausn sinna mála að minni skoðun.