Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

1) ÍslH: Ég er ekki samþykkur efni dagskrár till. að öðru leyti en því, að vísa beri málinu frá, og segi þó já.

2) ÞBr: Með því að ekki er kostur tryggra verðbréfa, segi ég já.

Frsm. (Vilmundur Jónsson) : Þetta frv. er flutt af ríkisstj. og er staðfesting á bráðabirgðal. um loftvarnaráðstafanir, sem sett voru á síðastl. sumri. Eftir þeim ákvæðum hefur verið starfað í Reykjavík og nokkrum öðrum stöðum á landinu. Allshn. hefur farið yfir frv. og orðið ásátt um afgreiðslu þess. Leggur hún til, að það verði samþ. með nokkrum breyt. Þessar breyt. eru í því fólgnar, að fært verði út svið l. þannig, að þau nái yfir hvers konar hernaðaraðgerðir sem er, hvort sem það eru loftárásir eða aðrar aðgerðir. Einnig að gerðar verði ráðstafanir til þess, að sem minnstar tálmanir verði í sambandi við brottflutning frá hættusvæði, ef skyndilega þyrfti til slíks að grípa. Vonast ég til, að n. hafi tekizt að orða þessi ákvæði, sem ná til leigunáms skipa, bifreiða og annarra farartækja, svo og húsnæðis, þannig að það geti ekki valdið ágreiningi. Í 3. lagi er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. sé heimilt að setja nánari reglur um framkvæmd l., og hefur loftvarnan. í Reykjavík, sérstaklega óskað eftir því. Ég mun ekki hafa fleiri orð um málið, en vænti þess, að hv. deild fallist á þessar till. og síðan á frv.



Ég vil benda hæstv. forseta á það, að við 2. umr. voru teknar aftur 2 brtt., og hugsa ég, að um það muni verða samkomulag í n. að taka aðra brtt. aftur fyrir fullt og allt. Ég óska því eftir, að hæstv. forseti fresti málinu og taki það fyrir á væntanlegum fundi d. í kvöld.

Forseti (JörB) : Hv. þm. Seyðf. hefur óskað eftir því, að málinu verði frestað, þar til síðar, og mun ég verða við tilmælum hans og taka málið af dagskrá.

Frsm. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti! Fjhn. hefur haft þetta mál til athugunar og leggur til, að frv. verði samþ. með einni breyt., sem prentuð er á þskj. 293. Í 2. gr. frv. er ákvæði um það, að ríkisstj. skuli greiða til hvers bæjarfélags 40% af þeim stríðsgróðaskatti, sem lagður er þar á og innheimtur, en þó ekki meira en 25% af niðurjöfnuðum útsvörum á því ári. Fjhn. leggur til, að sá stríðsgróðaskattur, sem koma skal í hlut sveitar- og bæjarfélaganna, megi nema 40% af niðurjöfnuðum útsvörum, í staðinn fyrir 25%. - Einnig er hér brtt. á þskj. 298, frá meiri hl. fjhn. Að undanförnu hafa bæjar- og sýslufélög hér á landi fengið greidd 12% af álagðri viðbót við tekju- og eignarskattinn, eftir l. um bráðabirgðatekjuöflun ríkissjóðs og jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga. Nú er ekki gert ráð fyrir, að sú löggjöf verði framlengd á þessu þingi, og fellur því þetta gjald niður. Meiri hl. n. leggur til í brtt., að ríkissjóður greiði 6% af þeim stríðsgróðaskatti, sem innheimtur verður eftir frv., til þeirra bæjar- og sýslufélaga, sem engan skatt fá eftir 2. gr. frv. En ætlazt er til, að fé þessu verði skipt milli bæjar- og sýslufélaganna í hlutfalli við þann tekjuskatt, sem til fellur á hverjum stað. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta, en óska eftir því, að brtt. verði bornar undir atkv. ásamt frv.



Frv. þetta var fyrir skömmu hér til 3. umr., en eftir ósk minni var umr. frestað. Það hefur orðið að samkomulagi milli mín og meiri hl. sjútvn., að þetta mál gengi fram. Ég drap lítils háttar á það, þegar málið var hér áður til umr., að það hefði komið inn í d. án þess að n. hafi tekið ákvörðun um það. Í sambandi við þetta vil ég taka það fram, að þess ber að sjálfsögðu að óska, að Samábyrgð Íslands á fiskiskipum sé rekin á þann hátt, að hún geti verið fjárhagslega sjálfstætt fyrirtæki og ríkissjóður þurfi ekki að leggja henni fé. Ég vil fyrir mitt leyti leggja áherzlu á það, að forstaða Samábyrgðarinnar sé slík, að félagið verði efnalega sjálfstætt og ríkissjóður þurfi ekki að hlaupa undir bagga með því. Það hefur verið sagt, að Samábyrgðin væri ríkisstofnun, en það er ekki svo, heldur er hún félag þeirra manna, sem fiskiskip eiga. Í l. frá 1928 er svo fyrir mælt, að Samábyrgðin skyldi koma undir stj. Tryggingarstofnunar ríkisins, þegar þáverandi forstjóri Samábyrgðarinnar félli frá. Þetta hefur ekki verið gert, og vil ég gjarnan heyra um það frá hæstv. ríkisstj., hvort það hefði ekki verið athugað, er forstjóraskipti urðu, að fela þeirri stofnun forstöðuna. Það má vera, að heppilegra sé, að sérstök stj. sé fyrir Samábyrgðina. En mér þætti sem sagt vænt um að fá upplýsingar um þetta atriði og hverjar ástæður valda því, að ekki hefur verið fárið eftir 1. frá 1928 um þetta. Hv. frsm. þessa máls minntist á það fyrr við þessa umr., hvernig hagur Samábyrgðarinnar hefði verið og væri. Þetta taldi ég nauðsynlegt að væri gert, áður en málið fengi afgreiðslu í deildinni. Nú þegar þær upplýsingar liggja fyrir, er ekki ástæða til annars en að málið fái afgreiðslu.



Ég hafði kvatt mér hljóðs, þegar málið var hér til 3. umr. fyrir nokkrum dögum. Það, sem ég vildi segja þá, var, að ég taldi það ekki rétt, sem stóð í frv., að það væri flutt af meiri hl. sjútvn. Að vísu eru það 3 menn af 5, sem eru flm., en málið hafði ekki verið tekið fyrir á nefndarfundi á. venjulegan hátt. Ég kvaddi mér því hljóðs vegna þess, að ég ætlaði að bera fram þá ósk, að málinu yrði vísað til n., til þess að það yrði tekið til meðferðar á venjulegan hátt, af því líka, að hér er um fjárhagsmál að ræða. Síðan umr. var frestað, hefur verið fundur í sjútvn., en hann var ekki boðaður og ég var þar ekki við. Þess vegna hef ég ekki sem nefndarmaður átt kost á að fjalla um frv., og fyrir mér er málið enn á umræðustigi, án þess að það hafi fengið nefndarmeðferð. Ég vil skjóta því til flm., einkum hv. 5. þm. Reykv., hvort hann teldi ekki, að komið gæti til mála, að lægri upphæð nægði en í frv. er gert ráð fyrir. Þar er gert ráð fyrir ½ milli. kr. á 10 árum. Ég hef ekki flutt brtt. um þetta, m. a. af því, að ég bjóst ekki við, að málið yrði á dagskrá nú, en ég vildi gjarnan heyra álit hv. 5. þm. Reykv., sem er aðalupphafsmaður þessa frv.



Ég tek undir það með síðasta ræðumanni, að þetta mál fari til n. Það hefur farið fram hjá mér við fyrri umr. og nál. hefur ekki komið fram. Samábyrgðin hefur nú starfað í 30 ár og ekki átt fyrir skuldum, eða sjaldnast. Ég get ekki sagt, hvernig á því stendur, en orsökin hlýtur að vera sú, að iðgjöld af vátryggingarupphæðum eru of lág. Mér virðist 50 þús. kr. muni hrökkva skammt til að jafna hallann á rekstrinum, einkum á þessum tímum, þegar öll fiskiskip eru tryggð í stofnuninni. Mér sýnist, að stofnunin eigi að bera sig uppi sjálf. Ég vil í því sambandi minna á bátaábyrgðarfél. Vestmannaeyja, sem er búið að starfa í 75 ár og á allmikinn varasjóð, einungis vegna þess, að iðgjöldin hafa verið það há og útgerðarmenn látnir greiða í sjóðinn. Mér finnst verða að breyta starfsháttum stofnunarinnar, áður en ríkissjóður kastar í hana þessu fé, sem er hvort sem er ekki nægilegt. Ég vil að lokum styðja þá ósk, að málið fái þinglega afgreiðslu og. fari til n.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) : Út af ræðu hv. þm. N.-Þ. vil ég skýra frá því, að það er ekki rétt hjá honum, að honum sé svo ókunnugt um þetta mál sem hann vill vera láta, því að málið var rætt á tveim fundum í sjútvn. Ég skýrði málið í n., þegar ég bað hana að flytja það, m. a., að það væri ósk viðkomandi ráðh., að n. flytti málið. Ég talaði á fundi í sjútvn. og skýrði frá flestu því sama og ég gerði hér við 3. umr. Það þótti ekki ástæða til að bóka um það í n. fyrr en ákvörðun var tekin, hvort n. flytti frv. En hv. þm. færðist undan því að láta afgreiða málið, af því að einn nm. var ekki kominn úr páskafríinu. Ég skýrði frá þessu til þess að hnekkja því, að málinu hafi verið kastað inn í hv. þd. án þess að mönnum í sjútvn. hafi verið kunnugt um það. Þó að málið væri búið að mæta tregðu frá hv. þm. N.-Þ. án þess að hann segði ákveðið, hvort hann væri með því eða móti, sáum við okkur ekki annað fært en að flytja það. Um það, hvort ekki mætti lækka upphæðina, hef ég það að segja, að féð er ætlað að innborga á 10 árum, og það tímabil er sennilega nógu langt til að leiða í ljós, hvort stofnunin geti komizt í sæmilegan efnahag án þess að allt stofnféð verði greitt. Það er sem sé mál framtíðarinnar að breyta upphæðinni. Ég held, að hv. 4. landsk. hafi ekki hlustað á umr., og þess vegna hitti hans ræða ekki í mark. Hann óskaði, að málið færi til n. og fengi þinglega afgreiðslu. En málið er að koma frá n., og hv. þm. A.-Sk. var að skýra frá þessu. Að sönnu var þá hv. þm. N.-Þ. veikur, en 4 nm. urðu sammála um að mæla með, að frv. væri samþ. Hv. 4. landsk. taldi, að það þyrfti að endurskoða starfsreglur fyrirtækisins, svo að ekki þyrfti að kasta í það stórfé, sem hvort eð er mundi ekki nægja. Ég held, að hv. þm. hafi ekki hlustað á þær skýrslur, sem gefnar hafa verið um hag Samábyrgðarinnar. Hún hefur ekki verið rekin svo, að á henni hafi verið stórtap, og ríkissjóður hefur aldrei lagt henni neitt. Um síðustu áramót kom í ljós það, sem ekki hafði skeð í mörg ár, að Samábyrgðin á meira en fyrir skuldum. Og til ríkisábyrgðarinnar hefur ekki þurft að taka. Hins vegar verður stofnunin að hafa mikið starfsfé síðan hún varð fyrir allan fiskiflotann, nema togarana, og hún verður að hafa lán, sem hún hefur tekið hjá Brunabótafélagi Íslands, 140 þús. kr., og væri æskilegt, að hún gæti greitt. En það er ekkert, sem bendir til þess, að hún verði rekin með tapi í framtíðinni, þó að það raski ekki því, að hún verður að hafa mikið stofnfé, ef stór óhöpp koma fyrir. Og það er það, sem verið er að gera með þessu frv. Ég held nú, að eftir þessar upplýsingar og einkanlega þær, sem ég gaf í fyrri hluta þessarar umr., og þær, sem hv. þm. A.-Sk. hefur nú gefið, þá muni nú í raun og veru ekki vera neinn ágreiningur um þetta frv. Aðeins renna menn blint í sjóinn með það, hvort sú upphæð, sem ákveðin er í frv. til tryggingarstofnana, sé hæfileg, en úr því er ekki hægt að skera nema með rannsókn, og þar af leiðandi er líka ákveðið, að stofnféð skuli innborgað á 10 árum.



Það er ekki ástæða til þess fyrir mig að lengja mjög þessa umr. um þetta mál. En það er rétt, að ekki sé neinn misskilningur um það, hvernig málið hefur verið undirbúið. Það er ekki rétt hjá hv. 5. þm. Reykv., að ég hafi sýnt neina tregðu við að flytja þetta mál. Ég tel það ekki rétt að orða það svo.

Það má orða það um

. Já, ég hygg, að hv. þm. ætti að orða það um. En þannig er þetta mál upp komið, að það mun rétt vera, að hv. þm. minntist á þetta mál snemma á þingi í sjútvn., en síðan um það leyti, sem hv. þm. A.-Sk. var fjarverandi, og óskaði hann þá eftir, að það yrði tekið til meðferðar. En ég fór þá fram á, að því yrði frestað að athuga málið sérstaklega í n., þangað til þm. A.-Sk. yrði kominn. Málið var þá ekki bókað í gerðabók n. á þeim fundi, svo ég leit þannig á þetta, að n. hefði orðið við þeirri ósk minni að fresta málinu þangað til allir nefndarmenn væru viðstaddir. Síðan hefur verið óskað eftir því, að ég gerðist meðflm. að frv., en ég sagði hið sama, að ég vildi, að flutningi málsins væri frestað þangað til allir nm. í sjútvn. væru viðstaddir, enda var þá ekki nema um 1 eða 2 daga að ræða. Þess vegna kom það mér mjög á óvart, þegar þetta mál var nú flutt af meiri hl. sjútvn. Hefði það verið flutt af 2 eða 3 mönnum, t. d. þeim 5. þm. Reykv., þm. Ak. og þm. Ísaf., þá hefði ekkert verið við það að athuga, en hitt er ekki fyllilega rétt, að telja, að málið sé flutt af meiri hl. sjútvn. Það er einnig rétt, sem ég sagði áðan, að fundur sá, sem haldinn var í sjútvn. á miðvikudagsmorgun, var mér ekki boðaður öðruvísi en svo, að það komu skilaboð til mín kl. að gangi 12, hvort ég gæti komið. En slíkt er ekki að boða fund, þegar fundur er haldinn á degi, sem annars er ekki reglulegur fundar dagur. Annars geri ég ráð fyrir því, að það muni verða tími til þess að athuga þetta mál í n. í Ed., og mun ég þess vegna ekki gera það að neinu kappsmáli, að það sé frekar athugað í n. hér, því að ég vil á engan hátt tefja málið. Hins vegar gæti verið vafasamt um einstaka atriði og hvort ekki hefði átt í þessu sambandi að flytja einhverjar breyt. á 1. Samábyrgðarinnar. Það er nú svo, að hv. 5. þm. Reykv. hefur nú beitt sér fyrir nokkrum breyt. á 1. um tryggingarfélög fyrir vélbáta, sem ég hygg, að muni vera til nokkurra bóta í þessu efni og muni heldur orka í þá átt, að þessum stofnunum gangi betur að bera sig en hefur verið að undanförnu, og er það náttúrlega spor í rétta átt, og vitanlega er það svo, að að því þarf að stefna, að Samábyrgðin geti staðið á eigin fótum.



Ég var ekki viðstaddur fyrri umr. þessa máls, og þess vegna hefur farið fram hjá mér það, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði þá um málið. En það, sem hann sagði nú, hefur ekki sannfært mig um það, að þetta frv. beri að samþykkja. Það er meira en lítið bogið við rekstur þessara fyrirtækja, ef þau hafa starfað í 30 ár og hafa ekki átt fyrir skuldum. Ástæðan hlýtur að hafa verið sú, að iðgjöldin hafa ekki verið nægilega há, og ég álít, að ef það kemur á daginn eins og nú, að félögin hafa orðið fyrir stórtjóni, þá verður það vitanlega eina leiðin að hækka iðgjöldin og nota þá ríkisábyrgðina til þess að standa straum af auknum útgjöldum. Félögin verða að byggja sig upp á iðgjöldunum, en það kemur ekki til mála, að ríkissjóður fari að kasta út stórfé árlega, hvorki fyrir þetta né annað hliðstætt fyrirtæki. Þess vegna mun ég, eins og málið horfir nú við, greiða atkv. gegn því. En eins og ég tók fram áðan, þykir mér málið ekki hafa fengið þinglega afgreiðslu, og hefur síðasti ræðumaður, hv. þm. N.-Þ., einmitt staðfest það með sínum skýringum, að hann hafi ekki verið kallaður á fund, þegar málið var til umr. í sjútvn. Ég er sem sagt af þessum ástæðum á móti Þessu máli.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) : Út af því, sem hv. 4. landsk. þm. sagði síðast, vil ég taka það fram, sérstaklega í sambandi við þann samanburð, sem hann var að gera á tryggingarfélögum í Vestmannaeyjum, að ríkið hefur stutt Vestm. með stórfé til þess að byggja örugga höfn. Það er ekki víða á landinu, sem þessu er hægt að koma við, en það er alveg eins mikil nauðsyn á því að tryggja fiskiflota manna á stöðum, þar sem hafnarskilyrði eru ótryggilegri og lakari. Nú er það ekki undarlegt, þó að þeim félögum, sem hafa aðeins eina höfn að tryggja báta í, farist betur heldur en félögum, sem bera ábyrgð á bátum í hafnleysum á kannske 10–20 stöðum til og frá um landið. Meðan Samábyrgðin hafði frjálsar tryggingar, varð hún einnig að hafa fiskiskip í tryggingum víðs vegar um landið. Það er erfitt að hafa það eftirlit, sem þarf til þess, að slíkt geti borið sig. En nauðsynin er alveg jafnmikil fyrir því að veita útgerðarmönnum og fiskimönnum tryggingu á bátum sínum. Stofnunin var sett á fót af ríkinu einmitt með það fyrir augum, að einhver varð að hlaupa undir þennan þunga bagga. Það er því ekki nema eðlilegt, að Samábyrgðin hafi haft erfiðan rekstur til þessa dags, ef maður lítur á, hver hafnarskilyrðin eru og hafa verið hér á landi, þó að ekki væri nema sú hætta, sem fiskiskipin eru í, þegar þau eru í höfnum og þegar þau eru að lenda. Ég held, að hv. 4. landsk. þm. hafi ekki hugleitt eins og skyldi þann mikla mismun, sem er á þessu á höfnum yfirleitt og þeim stað, sem hann er kunnugastur. Í Vestmannaeyjum er yfirleitt mjög góð höfn, og allir bátar lenda á sama stað. Ég held ég þurfi svo ekki að svara ræðu hans neitt frekar. Hann sagðist greiða atkv. gegn frv., og það gerir kannske ekki svo mikið til, en ég efast ekki um það, að þegar hann er búinn að kynna sér þetta mál, sem hann virðist vera mjög ókunnugur, þá muni hann, ef kostur vær í á því, verða alveg ákveðið með því.



Það var einmitt það, sem ég óskaði eftir, að málið yrði látið fara til n., svo ég hefði tækifæri til þess að athuga það nánar. Annars sannfærðist ég enn betur um það, að frv. er með öllu óþarft, og ég álít, að rétt sé að greiða atkv. gegn því. Útgerðarmenn í Vestmannaeyjum hafa orðið að greiða hærri iðgjöld fyrir báta sína en aðrir.

Þetta er rangt

. Þetta er rétt, og ég geri ráð fyrir því, að þetta muni vera ástæðan fyrir því, að bátafélög í Vestmannaeyjum hafa ekki þurft að njóta aðstoðar ríkissjóðs. Það, að ríkisstjórnin hafi lagt fram stórfé til öruggrar hafnar í Vestmannaeyjum, er að vísu rétt, þó að það hafi ekki verið að sama skapi og víða annars staðar. Ég óska því, að málið verði látið fara til n., annars mun ég, eins og ég hef áður sagt, greiða atkv. gegn því í því formi, sem það er nú.

Flm. (Steingrímur Steinþórsson) : Þetta litla frv., sem við þm. Skagf. flytjum, er á þskj. 286. Það þarf ekki að hafa um það mörg orð, enda fylgir því ýtarleg grg., þar sem skýrt er frá ástæðunum fyrir frv. Það er flutt vegna eindreginna áskorana úr Viðvíkursókn og Hofsstaðasókn um, að prestssetrið verði flutt frá Viðvík að Vatnsleysu, og er þess óskað jafnframt, að ríkið kaupi Vatnsleysu og geri að prestssetri. Frv. fylgja ákveðin meðmæli biskups. Ég leyfi mér því að vísa til grg. frv. og legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og allshn.