Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Umræðurnar fara þannig fram að hver þingflokkur fær til umráða 20 mínútur sem skiptast þannig að í fyrstu umferð hefur hver þingflokkur 8 mínútur til umráða og 6 mínútur í tveimur síðari umferðunum. Kristín Ástgeirsdóttir, 14. þm. Reykv., utan flokka, hefur 8 mínútur til umráða í lok fyrstu umferðar. Röð flokkanna verður þessi í öllum umferðum: Alþb. og óháðir, Sjálfstfl., þingflokkur jafnaðarmanna, Framsfl. og Samtök um kvennalista. Ræðumenn Alþb. og óháðra verða Svavar Gestsson, 8. þm. Reykv., í fyrstu umferð, Sigríður Jóhannesdóttir, 8. þm. Reykn., í annarri umferð og Bryndís Hlöðversdóttir, 12. þm. Reykv., í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Sjálfstfl. verða Geir H. Haarde fjmrh., í fyrstu umferð, Kristján Pálsson, 10. þm. Reykn., í annarri umferð og Sturla Böðvarsson, 2. þm. Vesturl., í þriðju umferð. Ræðumenn þingflokks jafnaðarmanna verða Jóhanna Sigurðardóttir, 13. þm. Reykv., í fyrstu umferð, Rannveig Guðmundsdóttir, 5. þm. Reykn., í annarri umferð og Svanfríður Jónasdóttir, 6. þm. Norðurl. e., í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Framsfl. verða Páll Pétursson félmrh., í fyrstu umferð, Finnur Ingólfsson viðskrh., í annarri umferð og Hjálmar Árnason, 7. þm. Reykn., í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Samtök um kvennalista verða Guðný Guðbjörnsdóttir, 19. þm. Reykv., í fyrstu umferð, Kristín Halldórsdóttir, 12. þm. Reykn., í annarri umferð og Kristín Halldórsdóttir, 12. þm. Reykn., í þriðju umferð.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Í kvöld leggja stjórnarandstöðuflokkarnir fram á Alþingi óvenjulega tillögu. Það er tillaga um rannsóknarnefnd samkvæmt stjórnarskránni til að fjalla um Lindar- og Landsbankamálin. Ástæðan fyrir þessari sameiginlegu tillögu stjórnarandstöðuflokkanna liggur í augum uppi. Það er nú eins ljóst og tvisvar tveir eru fjórir að viðskrh. sagði Alþingi ekki alla söguna þegar hann var spurður um tap Landsbankans vegna Lindar hf. vorið 1996. Hann vissi betur af sex vikna gömlu bréfi formanns bankaráðs Landsbankans, jafngamalli skýrslu Ríkisendurskoðunar og fjölda blaðagreina. Slíka framkomu ráðherra getur Alþingi ekki liðið. Þess vegna flytur stjórnarandstaðan tillögu sína og þótt þinginu verði frestað nú á föstudaginn hefur það ekki lokið umfjöllun sinni um Lindar- og Landsbankamál, því fer víðs fjarri. Það kemur í ljós þegar Lindarmálið sjálft er athugað að pólitísk vensl eru milli allra þeirra sem fara með málið. Það kemur að heita má enginn að þessu máli nema hann hafi flokksskírteini í einum og sama stjórnmálaflokknum. Hvað var það annað en pólitísk vensl sem réðu því að sami maðurinn sem stýrði Lind á lokasprettinum var ráðinn til sérstakra verkefna í utanrrn. strax og Framsfl. kom þar til húsbóndastarfa? Og í hvaða verk? Jú, samkvæmt samtímaheimild Morgunblaðsins voru þau verkefni tengd fjárhagsvanda flugstöðvarinnar og yfirleitt öllum fjármálasamskiptum við herliðið í Keflavík. Allt krefst þetta, herra forseti, rannsóknar og það er þess vegna sem stjórnarandstöðuflokkarnir hafa í kvöld lagt fram þessa tillögu. En það koma fleiri við þessa sögu en viðskrh. og utanrrh. og einn þeirra er sjálfur forsrh. landsins. Ekki með aðgerðum, heldur með aðgerðaleysi. Samkvæmt grein eftir Sverri Hermannsson vissi hæstv. forsrh. Davíð Oddsson gjörla um Lindarmálið þegar í febrúar 1996. Þá hefði forsrh. átt að leggja málið fyrir þingið eða ríkisstjórnina. Hann lagði það ekki fyrir þingið og að því er best er vitað heldur ekki fyrir ríkisstjórnina. Hann vanrækti þannig, herra forseti, augljóslega skylduverk sín. Lindarmálið og Landsbankamálið eru talandi dæmi um aðalvanda íslenska stjórnkerfisins. Það er ófagleg stjórn, það er sukk og það er pólitískur klíkuskapur. Við höfum sett reglur um að ráðherrar verði að uppfylla tiltekin hæfiskilyrði til að skipa menn í embætti en Alþingi hefur því miður ekki fallist á tillögu um að opna skipun í embætti þannig að þeir sem tilnefndir eru í æðstu embætti þjóðarinnar þurfi að fara í gegnum yfirheyrslur í þingnefndum til að fá embættin. Þá skipan þurfum við að innleiða hér. Það ætti nú öllum að verða ljóst þegar svo er komið að þrír ráðherrar eru undir smásjá saksóknara ríkisins fyrir afskipti sín eða afskiptaleysi af Lindarmálinu. Góðir tilheyrendur. Pólitísk umræða hefur að undanförnu vissulega snúist um grundvallaratriði. Í sveitarstjórnarkosningunum voru hörð pólitísk átök. Tímamótasigur Reykjavíkurlistans kom formanni Sjálfstfl. svo úr jafnvægi að lengi verður í minnum haft. Hann kenndi fréttastjóra sjónvarpsins um niðurlægingu Sjálfstfl. af því fréttastjórinn er giftur einum af starfsmönnum Reykjavíkurborgar. Að öllu gamni slepptu, herra forseti, er atlaga forsrh. að Ríkisútvarpinu reyndar hættulegt merki um ritskoðunaráráttu þessa mesta valdamanns Íslands og háskalegast er það kannski þegar yfirmaður Ríkisútvarpsins, pólitískt skipaður af sama Davíð Oddssyni snýst gegn sínu eigin starfsfólki í þágu flokksbróður síns sem skipaði hann. Hver var að tala um ritskoðunarríki? Er frelsi einstaklinganna á Íslandi í hættu fyrir ofríki eins einstaklings? Hér á Alþingi ber hins vegar hæst nú að undanförnu, fyrir utan Lindar- og Landsbankamál, tvö stórmál, auðlindamálið og húsnæðisfrumvarpið. Stærsta mál vetrarins, herra forseti, er frv. til laga um að landeigendur skuli eignast allar auðlindir í jörðu hverjar sem auðlindirnar eru og hversu langt ofan í jörðina sem sótt er. Þetta frv. er nú orðið að lögum án nokkurra takmarkana á eignarréttinum inn í jörðina. Þegar frv. var afgreitt lýstum við þingmenn Alþb. og óháðra því yfir að við mundum strax við fyrsta tækifæri beita okkur fyrir breytingum á þessum nýsettu lögum. Við munum leggja til að þjóðin eignist auðlindirnar aftur. Annað stærsta mál þingsins, herra forseti, var tillaga ríkisstjórnarinnar um að afnema félagslega íbúðalánakerfið. Sú tillaga varð því miður að lögum og þar með er verið að bera út húsnæðisvonir fátæks fólks, láglaunafólks, öryrkja, einstæðra mæðra og námsmanna. Þetta fólk hefur getað gert sér vonir um skjól í félagslega íbúðakerfinu. Vonir þess eru nú bornar út á hjarnkaldan jökul markaðshyggjunnar á Íslandi. Þar með er Ísland eina landið í Norður-Evrópu þar sem ekki er til félagslegt íbúðalánakerfi. Þegar ríkisstjórnin náði því marki að koma afnámi félagslega húsnæðiskerfisins í gegnum þingið lýsti þingflokkur okkar því yfir að við hlytum að beita okkur fyrir því að til yrði á ný félagslegt íbúðakerfi og það munum við gera í samstarfi við aðra flokka og í samstarfi við samtök launafólks. Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Fram undan eru alþingiskosningar eftir aðeins 10 mánuði eða svo. Í þeim kosningum verður tekist á um málefni. Það verður tekist á um grundvallaratriði eins og á Alþingi að undanförnu, það verður tekist á um eignarrétt á auðlindum í jörðu, það verður tekist á um nýtt félagslegt húsnæðiskerfi, það verður tekist á um að afnema gjaldtöku í heilbrigðis- og menntakerfinu, það verður tekist á um umhverfisstefnu þar sem Ísland fylgir skilyrðislaust alþjóðlegum samþykktum í umhverfismálum. Í þeim kosningum verður líka, herra forseti, tekist á um utanríkismál, t.d. um það hvort íslensk stjórnvöld vilja áfram fylgja stefnu nýrrar hernaðaruppbyggingar stækkandi Atlantshafsbandalags eða ekki, og það verður tekist á um það hvort Ísland verður áfram rekið nauðugt fremur en viljugt í flasið á Evrópusambandinu. Kosningarnar árið 1999 munu snúast um þessi grundvallaratriði, en að lokum líka um stjórnkerfi sem er heiðarlegt og opið, stjórnkerfi sem er gagnsætt eins og fjallalind en ekki ógagnsætt eins og forarpollur hagsmunagæslu, flokksvensla og spillingar. Góðir hlustendur. Þessu þingi er senn að ljúka. Það er mánuði á eftir starfsáætlun Alþingis. Því miður hefur enn einu sinni mistekist að laga þingið að venjulegu vinnuskipulagi fólks. Þar kennum við stjórnarliðinu um, þeir okkur, en hvort sem er rétt í þessu sambandi er hitt víst að þingið sjálft geldur þeirra vinnubragða sem hér tíðkast og þar með þjóðin því hér eru teknar ákvarðanir sem sannarlega snerta alla landsmenn. Ég óska hlustendum öllum og áhorfendum gleðilegs sumars við bjartar og tærar lindir íslenskra fjallasala og ég óska þess einnig að sem flestir þingmenn megi spegla góða samvisku sína í björtum sumarlindum Íslands. --- Lifið heil.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Á þessu fagra vori geta landsmenn horft bjartsýnir fram á veg. Gæfan hefur verið okkur Íslendingum hliðholl og vel árar til lands og sjávar. Lykilatriðið er þó það að vel hefur tekist til um stjórn þeirra mála sem við höfum sjálf á valdi okkar og sem stjórnvöld hafa atbeina að. Dæmin úr sögunni eru mörg um hitt að Íslendingar hafi ekki kunnað fótum sínum forráð í góðæri og ætlað sér um of með afdrifaríkum afleiðingum. Það er óumdeilt að ríkisstjórninni hefur í öllum meginatriðum tekist að ná efnahagsmarkmiðum sínum. Gert er ráð fyrir afgangi á fjárlögum á þessu ári eftir samfelldan halla frá miðjum síðasta áratug. Hagvöxtur er meiri hér en í flestum nálægum ríkjum, atvinna hefur aukist og atvinnuleysi að sama skapi minnkað og er nú minna en í nær öllum aðildarríkjum OECD. Verðbólga hefur einnig verið með minnsta móti, eða á bilinu 1,5 til 2,5% á síðustu fimm árum. Kaupmáttur heimilanna hefur jafnframt aukist verulega eða um nálægt 20% frá árinu 1995 og gætir þar m.a. áhrifa lækkunar tekjuskatts og skattfrelsis lífeyrisiðgjalda. Þá hafa vextir farið lækkandi. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar á undanförnum árum í því skyni að bæta rekstrarskilyrði og samkeppnisstöðu atvinnulífsins, bæði með lækkun og niðurfellingu skatta og öðrum aðgerðum til að treysta stöðugleikann í efnahagslífinu eiga hér ekki síst hlut að máli. Til frekara marks um þennan árangur má nefna að traust erlendra aðila á efnahagsstefnu stjórnvalda hefur farið vaxandi. Þannig hafa þau erlendu fyrirtæki sem leggja mat á lánshæfi ríkja tvívegis hækkað mat Íslands undanfarin ár. Enn fremur hafa íslensk stjórnvöld fengið afar jákvæða umfjöllun í skýrslum OECD og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, bæði vegna þeirra áherslubreytinga sem orðið hafa í hagstjórn og ýmissa skipulagsbreytinga sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir á mörgum sviðum efnahagslífsins, á fjármálamarkaði, í opinberum rekstri, með aukinni áherslu á hagræðingu og markaðsvæðingu, í lífeyrismálum og víðar. Íslendingar eru nú komnir þangað sem þeir eiga heima meðal þjóðanna, þ.e. í fremstu röð. En við skulum átta okkur á því að þessi velgengni getur verið brothætt og ekki þarf mikið út af að bregða. Vissulega sjáum við sums staðar hættuboða sem minna okkur á að þenslan getur verið skammt undan og þar með sá gamli óvinur almennings, verðbólgan sem á skömmum tíma getur farið sem logi um akur og grafið undan fjárhag fjölskyldna og fyrirtækja. Besta leiðin til að vinna bug á þessari hættu er að styrkja fjárhag ríkisins, búa á þann veg um hnútana að afgangur sé á ríkisbúskapnum og beita ríkisfjármálunum skipulega til að sporna gegn þenslu með því að greiða niður opinberar skuldir fyrri ára. Það er mikilvægasta viðfangsefnið á sviði efnahagsmála á næstunni og verður að mörgu leyti prófsteinn á það hvort við Íslendingar höfum nógu sterk bein til að þola góða daga. Mikilvægur hluti af þeim stöðugleika sem náðst hefur að byggja upp er sú staðreynd að á síðasta ári tókust kjarasamningar til lengri tíma en áður hefur þekkst. Í gildi eru nú samningar við flesta starfshópa í landinu, ýmist fram eftir næsta ári eða langt fram á árið 2000. Það er því friðarskylda á vinnumarkaði og mikilvægt að einstakir hópar eða starfsstéttir nái ekki að grafa undan því ástandi með óhefðbundnum eða jafnvel ólöglegum aðgerðum. Ef látið er undan slíku er skammt í óðaverðbólgu og upplausn, og hver vill bera ábyrgð á því? Þing hefur staðið óvenjulengi þessa björtu vor- og sumardaga. Nú er verið að leggja síðustu hönd á afgreiðslu fjölmargra framfara- og umbótamála, m.a. frumvarpa til að bæta réttarstöðu skattgreiðenda. Breytingar á lögum um yfirskattanefnd munu tryggja skilvirkari málsmeðferð og að unnt verður að standa við lögákveðna málsmeðferðarfresti. Ný lög um bindandi álit í skattamálum munu einnig auka réttaröryggi skattgreiðenda. Bindandi álit skattstjóra mun jafnframt án efa leiða til færri ágreiningsmála og þannig draga úr álagi á yfirskattanefnd og dómstóla. Von er á frekari réttarumbótum á þessu sviði á næsta þingi. Samhliða stjórnsýslulegum umbótum í skattkerfinu leggur ríkisstjórnin áherslu á að einfalda þær reglur og þau fyrirmæli sem skattgreiðendum og skattyfirvöldum er ætlað að vinna eftir. Á yfirstandandi þingi er tekið skref í þessa átt hvað varðar fyrirtæki og aðra rekstraraðila. Tekjuskattsstofninn er breikkaður, skatthlutfallið almennt lækkað úr 33% í 30% og jafnframt komið í veg fyrir tvísköttun hagnaðar og útborgaðs arðs. Í undirbúningi eru síðan enn frekari breytingar svo sem hvað varðar verðbreytingafærslur, útgáfu jöfnunarbréfa og samsköttun móður- og dótturfyrirtækja. Allar þessar breytingar hafa það að markmiði að einfalda skattkerfið og gera það skilvirkara en áður. Breytingar á þessu og síðasta þingi er snerta skattlagningu einstaklinga hafa hins vegar fremur haft það að markmiði að draga úr heildarskattheimtu og auka kaupmátt heimilanna. Lækkun tekjuskattshlutfallsins úr 42% í um 38% frá og með næstu áramótum er af þeim toga. Í þessu sambandi má einnig nefna breytingar sem væntanlega taka gildi um næstu áramót, þ.e. annars vegar aukinn rétt einstaklinga til að draga lífeyrissparnað frá skattskyldum tekjum og hins vegar húsnæðiskaupenda til fyrirframgreiðslu vaxtabóta í tengslum við ný lög um húsnæðismál. Þessum breytingum þarf að fylgja eftir með það að leiðarljósi að þær skattareglur sem einstaklingum er ætlað að vinna eftir verði gerðar einfaldari og aðgengilegri en nú er. Ég nefndi ný lög um húsnæðismál. Í þessum nýju lögum felast mikilvæg framfaraskref í þeim málaflokki. Hið ósveigjanlega og að mörgu leyti úr sér gengna félagslega íbúðakerfi er leyst af hólmi með nýrri útfærslu húsbréfakerfisins. Um leið og hagur hinna tekjulægri í þjóðfélaginu er áfram vel tryggður stóraukast möguleikar þeirra til eignamyndunar í eigin íbúðum og valfrelsi til búsetu verður sambærilegt við hinn almenna markað. Íbúðalánasjóður tekur við hlutverki Húsnæðisstofnunar ríkisins sem lögð er niður og um leið er fjárhag byggingarsjóðanna borgið með afnámi vaxtaniðurgreiðslu en lántakendur njóta vaxtabóta þar á móti. Tekið er með raunhæfum aðgerðum myndarlega á vanda þeirra sveitarfélaga sem sitja uppi með óseljanlegar félagslegar íbúðir. Þessar breytingar efla sjálfseignarstefnuna sem Íslendingar hafa öðrum þjóðum fremur tileinkað sér í húsnæðismálum almennings og tilkoma húsbréfakerfisins, þ.e. félagslegra íbúðalána eflir hinn almenna fasteignamarkað. Og það er vissulega athyglisvert að síðasti ræðumaður varði drjúgum hluta tíma síns til að fordæma þetta kerfi sem hér er búið að taka í lög og er það mjög í samræmi við stefnu Alþb. í gegnum árin. Herra forseti. Úrslit nýafstaðinna sveitarstjórnarkosninga sýndu mikinn stuðning við Sjálfstfl. og forustumenn hans um land allt. Framsfl. má líka vel við una enda hafa þessir flokkar víða myndað meiri hluta í stórum bæjarfélögum. Þannig voru úrslit kosninganna í síðasta mánuði sigur fyrir stjórnarflokkanna og til marks um það mikla traust sem þeir njóta meðal kjósenda. Samstarfið í ríkisstjórninni er líka gott og þar ríkir gagnkvæmt traust milli flokka sem upphlaup einstakra aðila innan þings og utan munu ekki hafa áhrif á. Staða Alþfl. hlýtur hins vegar að vera mörgum velunnurum hans áhyggjuefni því flokkurinn er að hverfa í björgin hjá Alþb. Hann beið afhroð í höfuðvígi sínu í Hafnarfirði, á nú hvorki fulltrúa í borgarstjórn Reykjavíkur né fjölda bæjarstjórna, t.d. ekki á Siglufirði sem er gamalt vígi þessa flokks. Þar sem fulltrúar Alþfl. hafa komist að þá er það í skjóli Alþb. Tilburðir þingmanna jafnaðarmanna á Alþingi undanfarnar vikur hafa ekki orðið til þess að efla tiltrú á þessum stjórnmálasamtökum. Góðir tilheyrendur. Vorinu fylgir bjartsýni og gleði. Flestir skólar hafa nú lokið vetrarstarfinu og æska landsins tekst á við sumarverkefni sín. Á sunnudaginn höldum við sjómannadaginn hátíðlegan í 60. sinn og fögnum með íslenskum sjómönnum sem nú sem fyrr eru burðarás í okkar atvinnulífi. Fram undan er síðan sumarið sem vonandi verður bæði gott og gjöfult. Ég óska þess að landsmenn fái notið sumarsins og endurnýi kraftana í orlofi sínu um leið og ég býð góðar stundir.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Þetta þing og atburðir vetrarins munu hafa sögulega skírskotun í framtíðinni. Þessir atburðir snerta framtíð og lífskjör íslensku þjóðarinnar. Þeir snúast um samtryggingu stjórnarflokkanna í eignatilfærslu frá þjóðinni til landeigenda, kvótahafa og eignarmanna. Þeir snúast um hvernig þessir samtryggingarflokkar hafa læst saman klónum til að verja siðleysi og siðblindu í þjóðfélaginu. Þeir snúast um hvernig þeir hafa sent út í hafsauga félagslega aðstoð í húsnæðismálum. Þeir snúast um hvernig hofmóðugir valdhafar henda í ruslakörfuna ósk um frestun á miðhálendis- og húsnæðisfrv. frá 40 almannasamtökum sem telja yfir 100 þús. Íslendinga. Atburðir þessa árs gætu líka orðið upphafið að sögulegum sáttum jafnaðarmanna og klofningi Sjálfstfl. en margir liðsmenn hans greina hann ekki lengur frá Framsfl. þar sem sérhagsmunir og samtrygging er í fyrirrúmi en ekki fólkið. Á þessum vetri var staðfest á Alþingi að ekki aðeins í tíð samsteypustjórnar Framsóknar og Sjálfstfl. 1983 voru tugir milljarða færðir með gjafakvóta til fárra kvótakónga heldur á nú að færa auðlindir sem finnast í jörðu til landeigenda sem kosta mun þjóðina og skattgreiðendur milljarða í næstu framtíð. Miðhálendið þar sem helstu náttúruperlur landsins finnast var líka fært á forræði fárra. Á sama tíma ræðst Framsfl. grimmilega að fátæku fólki og úthýsir því úr húsnæðiskerfi þjóðarinnar með þeim afleiðingum að einstæðir foreldrar, fatlaðir, námsmenn og fátækar barnafjölskyldur verða á hverju ári hundruðum saman án húsaskjóls. Þegar ríkisstjórn jafnaðarmanna kemst til valda verður auðlindum þjóðarinnar skilað aftur til eigendanna, þjóðarinnar allrar og á nýjan leik verður reist flagg félagslegrar aðstoðar fyrir þá sem höllum fæti standa í þjóðfélaginu. Í góðærinu sl. þrjú ár hafa skuldir heimilanna vaxið um 70 milljarða kr. og nú hótar forsrh. vaxtahækkun á skuldug heimili þegar aflaheimildir kvótakónganna aukast um 25 milljarða kr. Valdhafar hafa ekkert --- ekkert umboð til að útdeila arði og verðmætum þjóðarinnar eins og ránsfeng til fárra útvalinna. Það er fólkið, þjóðin sjálf sem unnið hefur hörðum höndum til að byggja upp þennan arð. Það er hún sem á að njóta ávaxtanna af þessum verðmætum, ekki fjölskyldurnar fjórtán sem í skjóli helmingaskiptastjórnar íhalds og Framsóknar hafa rakað til sín milljarðaauði, ekki örfáir sægreifar sem kvótakerfið hefur gert að milljarðamæringum, ekki fjármagnseigendurnir sem greiða nú aðeins 10% skatt af arði í stað 40% áður. Þessi gífurlega eignatilfærsla breikkar bilið milli ríkra og fátækra og gerir þjóðina og þjóðfélagið í heild fátækara. Að þessu standa saman helmingaskiptaflokkarnir tveir, íhaldið og Framsókn, flokkarnir sem eftir þennan vetur standa líka berstrípaðir eftir að hafa með samtryggingu, sjónarspili og blekkingum varið forréttindi og spillingu. Ríkið og löggjafarþingið það er ég, má segja um forsrh. eftir þennan vetur. Hann sem gat ekki hamið reiði sína eftir sigur Reykjavíkurlistans og sýnt hefur dramb sitt og hroka gagnvart fjölmiðlum og þingræðinu sem lengi verður í minnum haft. Undir forustu hans var ákveðið að verja bankaráð Landsbankans og viðskrh. en láta bara bankastjórana fjúka. Í Lindarmálinu á aftur að slá skjaldborg um bankaráðið og viðskrh. sem í öðrum löndum hefði fyrir löngu verið látinn taka pokann sinn. Spjótin eiga að beinast að stráknum sem týndi 900 millj., eins og forsrh. orðaði það. Þeir átta sig ekki enn á því úr sínum fílabeinsturni að þjóðin sér í gegnum þessa samtryggingu. Á rúmum tíu árum hafa verið afskrifaðir rúmir 67 milljarðar kr. í bönkum og sjóðum. Í Landsbankanum einum um 14 milljarðar á sl. fimm árum og enginn ber ábyrgð --- enginn ber ábyrgð og skattgreiðendur borga brúsann af óráðsíunni. Herra forseti. Opinber rannsókn óháðra aðila á þessum útlánatöpum verður að fara fram, útlánatöpum sem samsvara nettótekjuskatti einstaklinga í fimm ár. Rannsaka þarf til hlítar öll mál tengd Landsbankanum eins og stjórnarandstaðan hefur lagt til. Líka hvort bankastjórar Landsbankans hafa verið beittir þrýstingi af hálfu Eimskips til að knýja samkeppnisaðilann, Samskip, til uppgjafar. Stjórnmálaflokkar verða líka að opna bókhald sitt og fjárreiður til að eyða öllum getgátum um samtryggingu við valdablokkir eða sterk fyrirtæki í þjóðfélaginu en því hefur Sjálfstfl. harðneitað. Þjóðin er líka farin að átta sig á kjarna þessa máls og líta á það í stærra samhengi. Í samfélagi þar sem einn pólitískur flokkur hefur áratugum saman haft yfirburðastöðu, flokkur sem helstu valdhafar og valdablokkir íslensks efnahags- og atvinnulífs tilheyra, flokkur þar sem safnast saman helstu fjármagnseigendur landsins, þar er farvegur fyrir spillingu, sérhagsmunagæslu og forréttindi á kostnað heildarinnar. Þannig búum við enn við lénsveldi. Nútímaþrælahald í formi misskiptingar lífsgæða og þess vegna er til allt of mikil fátækt á Íslandi. Þjóðin segir líka: Við eigum líka landið, gögn þess og gæði, ekki bara forréttindastéttirnar sem hirða arðinn af vinnu okkar og skammta okkur síðan molana af borði sínu. Það er þetta misrétti, þetta brot á jafnræði í íslensku samfélagi sem verður að stöðva og endurreisa á nýjan leik, samfélag jöfnuðar, réttlætis og siðgæðis sem íslenska þjóðin er stolt af að tilheyra. Spillingin og samtryggingin hjá valdaflokkunum í þjóðfélaginu, dekur við atvinnulífið sem býr við skattaparadís en skilar einna minnstri framleiðni og greiðir lægstu launin innan OECD-landanna, gífurleg eignatilfærsla í formi gjafakvóta og afhending á auðlindum í jörðu til landeigenda er ein helsta ástæða þess að það er til allt of mikil fátækt á allt of mörgum heimilum í landinu. Þess vegna þarf fjórði hver öryrki og ellilífeyrisþegi að framfleyta sér af tekjum sem eru undir lágmarkslaunum. Þess vegna þarf að skera niður í heilbrigðiskerfinu. Þess vegna þarf stór hluti þjóðarinnar að lifa á hungurtöxtum. Og þjóðin spyr kröftugar en nokkru sinni fyrr: Gilda hér tvenn lög í landinu? Ein fyrir forréttindahópa og önnur fyrir skulduga einstaklinga og hin venjulegu heimili þessa lands? Heimilin greiða fyrir útlánatöpin hjá sofandi gæslumönnum almannahagsmuna, fyrir veisluborð ráðamanna, laxinn, dagpeningana, lúxusreisurnar og gjafakvótann hjá toppunum sem spóka sig í fríðindaklúbbnum á fyrsta farrými meðan almenningur dregur vagninn og líður fyrir með verri kjörum fyrir sig og börnin sín. Góðir áheyrendur. Þjóðin hefur á þessum vetri séð inn í lítið horn af spillingu og sóun, græðgi bankastjóra og ráðamanna þar sem misfarið hefur verið með almannafé í eiginhagsmunaskyni sem sumir kalla þjófnað. Kröftug mótmæli fólksins gegn þessu mun skila árangri. Þjóðin er að krefjast réttlætis og ábyrgðar valdhafanna. Það mun sigra að lokum.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Löngu og stundum nokkuð ströngu þingi er að ljúka. Þetta þing hefur verið starfsamt og mjög mörg veigamikil mál hafa hlotið afgreiðslu þrátt fyrir að lengd umræðna hafi stunum keyrt úr hófi. Það er eðli þingræðisins að meiri hlutinn ráði niðurstöðu að lokum. Andmælaréttur stjórnarandstöðu er mjög mikilvægur en vandmeðfarinn og sumt sem hefur gerst hér undanfarnar vikur er ekki til að auka veg Alþingis. Hlustendur hafa í kvöld nú þegar orðið vitni að geðprýði og hófstillingu tveggja stjórnarandstæðinga og sjálfsagt koma þeir fleiri í ræðustólinn áður en þessum fundi lýkur. Stjórnarflokkarnir mega að flestu leyti una vel við ástand mála í þjóðfélaginu. Hér ríkir á flestum sviðum velsæld og uppgangur þó nokkrar blikur séu á lofti. Á grundvelli nýrrar vinnulöggjafar voru gerðir heillavænlegri kjarasamningar en áður hafa tíðkast. Þeir eru til lengri tíma en áður hefur þekkst og vinnufriður stuðlar að stöðugleika. Það er vissulega áhyggjuefni að þrátt fyrir nýja kjarasamninga beita einstöku hópar mjög vafasömum uppsögnum til að knýja á um meiri launahækkanir en um var samið. Lægstu launataxtar hækkuðu mjög mikið. Næstsíðast þegar heildarkjarasamningar voru gerðir var lægsti taxti 43 þús. á mánuði. Nú er lægsti taxti 70 þús. á mánuði og kaupmáttur hefur aukist stórkostlega eða um 20% frá 1995. Þetta hefur orðið án þess að verðbólga fari úr böndunum. Atvinnuleysið er á stöðugu undanhaldi og vinnuaflsskortur er orðinn víða um land þannig að við verðum að flytja inn vinnuafl í stórum stíl. Lánstraust Íslands erlendis eykst stöðugt og ber það vitni farsælli stjórn efnahags- og viðskiptamála. Ríkisstjórnin hefur fylgt aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum og ríkisbúskapurinn er rekinn hallalaus og í fyrsta sinn í mörg ár er saxað á skuldir ríkisins. Ef ríkisstjórnarflokkarnir hefðu ekki haft siðferðisþrek til þess að tryggja hallalausan ríkisbúskap, þá hefði góðærið ekki nýst þjóðarbúinu og stöðugleikinn hefði glatast. Meðal þeirra mála sem mest átök hafa orðið um á þinginu er ný húsnæðislöggjöf. Ég hika ekki við að fullyrða að þessi nýja húsnæðislöggjöf er mjög stórt framfaraspor, sérstaklega verður hún til heilla hinum tekjulægri í þjóðfélaginu. Húsnæðisstofnun verður lögð niður um næstu áramót. Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna verða sameinaðir í Íbúðalánasjóð sem tekur við flestum verkefnum sem Húsnæðisstofnun sinnir nú. Húsbréfakerfið verður óbreytt en afgreiðsla húsbréfa, greiðslumat og veðmat sennilega fært til bankanna. Íbúar í félagslega húsnæðiskerfinu halda öllum réttindum sínum en um næstu áramót verður tekið upp nýtt félagslegt íbúðalánakerfi. Þá fá þeir sem eiga rétt á félagslegri aðstoð í húsnæðismálum lánsloforð fyrir húsbréfum til 40 ára fyrir 65% eða 70% kaupverðs, ef um fyrstu íbúð er að ræða, og loforð fyrir viðbótarpeningaláni 20% eða 25% en verða að leggja sjálfir 10% til kaupanna. Síðan fara þeir og velja sjálfir íbúð við hæfi sem þeir geta síðan selt þegar þeim hentar. Niðurgreiðslu vaxta verður hætt en í þess stað teknar upp samtímagreiddar vaxtabætur. Það er miklu hagstæðara fyrirkomulag fyrir tekjulága einstaklinga en núverandi kerfi og einstætt foreldri á atvinnuleysisbótum á að geta keypt sér litla íbúð enda geti það lagt fram 10% kaupverðsins. Greiðslubyrðin í nýja kerfinu verður miklu léttari framan af lánstímanum en í eldra kerfi. Leigumarkaðurinn verður efldur og vinna er að hefjast við að meta leiguíbúðaþörfina og fjármagnsþörf til leiguíbúða svo og við endurskoðun húsaleigulaganna. Húsaleigubætur á allt leiguhúsnæði eru orðnar skylduverk allra sveitarfélaga. Hluti stjórnarandstöðunnar lagðist mjög hart gegn þessum breytingum og telur að núverandi félagslegt húsnæðiskerfi sé fullkomið og hótar að breyta aftur til fyrra horfs, komist þeir til áhrifa. Verði þeim að góðu. Tíminn mun leiða í ljós að þetta nýja skipulag verður miklu hagfelldara, sérstaklega fyrir tekjulága og sveitarfélögin í landinu. Mjög mikil og stundum villandi umræða hefur í vetur spunnist um þrjú samtengd stjórnarfrumvörp sem hafa nú öll hlotið samþykki Alþingis. Sú umræða hefur tekið miklu lengri tíma en umræðan um inngöngu Íslands í Evrópska efnahagssvæðið. Þessi frv. hafa verið kölluð manna á milli hálendisfrumvörpin og þar á ég við lögin um þjóðlendur, rannsóknir og nýtingu auðlinda í jörðu og ný sveitarstjórnarlög. Það er rétt að fara nokkrum orðum um hvað þessi lög fela í sér og hverju þau breyta. Allt land sem einstaklingar eða sveitarfélög geta ekki sannað eignarrétt sinn á fyrir dómi, svo og auðlindir í jörðu á því svæði sem verður lýst eign ríkisins, verður lýst eign ríkisins og mun verða undir yfirstjórn forsrh. Með hliðsjón af skoðunum hæstaréttardómaranna verður að telja líklegt að mestur hluti af hálendi Íslands verði lýst eign ríkisins enda þótt sveitarfélög og einstaklingar hafi talið að um eignarlönd sín væri að ræða. Sveitarfélögin halda stjórnsýslu á afréttum eins og þau hafa haft. En stjórnsýslumörk sveitarfélaganna verða færð upp á jöklana þannig að landið allt lúti stjórnsýslu og sé á ábyrgð einhvers sveitarfélags. Þar með öðlast lögreglustjórar löggæsluvald á landinu öllu en lögreglustjóraumdæmin eru sem kunnugt er bundin við stjórnsýslumörk sveitarfélaga. Áhyggjur hafa komið fram út af skipulagsmálum en það verður leyst með breytingu á skipulags- og byggingarlögum. Nefnd sem hefur látið vinna tillögu að svæðisskipulagi miðhálendisins verður gerð varanleg og fjölgað verður í henni og bætt við fulltrúum af höfuðborgarsvæðinu og frá Vestfjörðum. Þessi nefnd á að láta endurskoða svæðisskipulagið á fjögurra ára fresti, yfirfara aðalskipulagstillögur sveitarfélaganna og gæta þess að þær séu í samræmi við svæðisskipulagið og séu samræmdar innbyrðis milli einstakra sveitarfélaga. Almannaréttur og frjáls för ferðamanna eru tryggð í náttúruverndarlögum og breytist ekkert við þessa nýju lagasetningu og þá er í engu spillt möguleikanum á að koma upp þjóðgörðum á hálendinu enda eru þjóðgarðar að sjálfsögðu í sveitarfélögum. Með þessari lagasetningu vinnst það að eytt er réttaróvissu um eignarréttindi, skipulag verður samræmt og stjórnsýsla, löggæsla og heilbrigðiseftirlit nær til landsins alls. Forsrh. fer með vald eiganda og í þjóðlendum má ekki reisa mannvirki sem standa eiga til árs eða lengur nema með leyfi hans. Hálendi Íslands er allri þjóðinni mjög dýrmætt. Aðgengi hennar til að njóta þess er tryggt og varðveisla og siðsamleg umgengni við landið allt er komin á ábyrgð sveitarfélaga og hömlur settar á heimildarlausa fjáraflastarfsemi einstaklinga og félaga í þjóðlendum. Framsóknarmenn geta nú á vordögum litið stoltir yfir farinn veg. Okkur hefur tekist í góðu samstarfi við sjálfstæðismenn að koma flestum stefnumálum okkar í framkvæmd og bæta þetta þjóðfélag og skapa grunn að hagsæld þjóðarinnar í framtíðinni. Stórfelld uppbygging er í gangi á mörgum sviðum og henni verður haldið áfram. Fiskstofnarnir eru í vexti og munu skapa þjóðarbúinu aukinn arð og sannast þá að fiskveiðistefna okkar hefur verið skynsamleg. Meginverkefni stjórnvalda það sem eftir lifir kjörtímabilsins hlýtur að verða að leiðrétta óæskilega byggðaþróun, rétta hlut landbúnaðarins, sem hefur á undanförnum áratug gengið í gegnum miklar þrengingar, og svo að útrýma staðbundnu atvinnuleysi. Takist okkur það verkefni þarf íslenska þjóðin ekki að kvíða framtíðinni. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þrátt fyrir gott árferði eru flestir sammála um að óvenjulega mikill titringur sé í þjóðfélaginu. Nýafstaðnar sveitarstjórnarkosningar, Landsbanka- og Lindarmálið, staða fíkniefnamála, gjafakvótinn og hálendismálin valda þar mestu að ógleymdri framgöngu fyrrverandi bankastjóra nokkurs, einstakra ráðherra ríkisstjórnarinnar og stöðu hennar um leið. Fyrir okkur kvennalistakonur eru jafnréttismálin og staða kvenna forgangsmál og fróðlegt að skoða þau í samhengi við þau mál sem nú eru efst á baugi í þjóðmálaumræðunni yfirleitt. Mál málanna á þessu þingi hafa verið hálendismálin. Hingað til hafa flestir Íslendingar litið á hálendið sem einskismannsland, land víðáttu og víðerna sem nærir mannssálina og ber að varðveita. Að auki eru á hálendinu auðlindir í jörðu og virkjunarkostir sem eru mikils virði. Réttaróvissa hefur ríkt um það hver eigi þessar auðlindir. Langflestir landsmanna eru þeirrar skoðunar, samkvæmt skoðanakönnunum, að hálendið eigi að vera sameign íslensku þjóðarinnar. Ríkisstjórnin ákvað því miður að fara svipaða leið og með fiskimiðin, segja í orði að hálendið eða þjóðlendur séu eign þjóðarinnar en veita síðan 40 sveitarfélögum skipulagsréttinn á misstórum ræmum sem ná allt til jökla og jöklarnir meðtaldir. Þá er landeigendum heimilað að nýta auðlindir allt inn að jarðarmiðju þó að slíkt sé ekki nauðsynlegt vegna eignarréttarákvæðis stjórnarskrár. Allur vafi er túlkaður landeigendum eða einstökum sveitarfélögum í hag gegn hagsmunum heildarinnar. Hér er ríkisstjórn sérhagsmuna að verki, ríkisstjórn sem virðir að vettugi þau kröftugu mótmæli og þær sterku tilfinningar sem þjóðin hefur sýnt. Við kvennalistakonur viljum að hálendið verði ein stjórnsýsluleg heild og að nýting auðlinda sé í þágu almannahagsmuna. Átökin um hálendið fara eftir skýrum pólitískum línum og þjóðin mun fá tækifæri í næstu kosningum til að láta álit sitt í ljós. Hroki ríkisstjórnarinnar kom skýrt fram í hálendismálunum. Veigamikil rök komu fram um að fresta afgreiðslu þeirra eins og fulltrúar fjölmargra almannasamtaka báðu um. Nei, Davíð Oddsson bað um frestun á afgreiðslu málanna sem frambjóðandi í Reykjavík en hafnaði henni sem hæstv. forsrh. Já, það var sannkallaður ráð-herra að verki, herra sem ræður, en ekki þjónn sem þiggur vald sitt af þjóðinni. Það er því af lýðræðisástæðum fullt tilefni til að breyta um orð fyrir ráðherra, samanber þáltill. okkar um að taka upp nýtt orð fyrir ráðherra sem bæði kynin geta borið. Konur geta verið menn en þær geta ekki verið herrar frekar en að karlar geti verið frúr. Því er það ekki boðlegt í jafnréttismálum að eyrnamerkja æðstu embætti ríkisstjórnarinnar valbjóðandi körlum. Ekki verður séð að nokkuð verði af raunhæfum jafnréttisaðgerðum í tíð þessarar ríkisstjórnar. Enn bólar lítið á umbótum vegna kynhlutlauss starfsmats og ekkert bendir til að launamunur kynjanna sé að minnka. Eitt af þeim málum sem þingið afgreiddi nýlega var ný jafnréttisáætlun til næstu fjögurra ára. Þar er ýmsar nýjungar að finna sem benda til að málflutningur okkar kvennalistakvenna sé að skila sér. Þar á ég t.d. við nauðsyn fræðslu um jafnréttismál fyrir æðstu ráðamenn, aðgerða gegn kynferðislegri áreitni, lengt fæðingarorlof fyrir báða foreldra, að stjórnarfrv. séu greind með tilliti til áhrifa þeirra á stöðu kynjanna og að nota beri samþættingaraðferðina í jafnréttismálum. Gott ef satt væri að ríkisstjórnin meinaði eitthvað með þessum fallegu fyrirheitum. En því miður sýnir áætlunin aðeins að við eigum vel upplýsta embættismenn á sviði jafnréttismála. Áþreifanlegasta sönnun þess er að kostnaður vegna áætlunarinnar er aðeins áætlaður um 7--10 milljónir fyrir fjögur ár. Jafnréttisáætlanir undanfarinna ára hafa ekki komist í framkvæmd og engin ástæða er til að ætla að svo verði á meðan stjórnarflokkarnir eru við völd. Til þess þarf pólitískan vilja og tilheyrandi fjármagn, pólitískan vilja til að jafnréttismálin verði meginmál sem snerti alla málaflokka, meginmál með styrka stöðu innan stjórnsýslunnar og sterka jafnréttisstofnun í stað bitlauss Jafnréttisráðs og valdalausrar kærunefndar. Í stað þess að geyma jafnréttismálin í skúffu í félmrn. þarf að tengja þau betur inn í öll ráðuneyti undir yfirumsjón og á ábyrgð jafnréttisráðherra. Herra forseti. Sveitarstjórnarkosningarnar mörkuðu tímamót í íslenskum stjórnmálum. Þar ber hæst sigur Reykjavíkurlistans í höfuðborginni og samstöðu félagshyggjufólks í framboðum um allt land. Ég lít á sigurinn í Reykjavík sem persónulegan sigur Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, sigur kvenna, sigur Kvennalistans, sigur heiðarlegrar kosningabaráttu og sigur allra þeirra sem starfa saman í anda kvenfrelsis, jafnaðar og félagshyggju. Meginstraumar í íslenskum stjórnmálum eru að breytast. Þriggja blokka kerfi er í mótun. Þetta er veruleg ógnun við Sjálfstfl. enda hefur hæstv. forsrh. ekki getað hamið viðbrögð sín í fjölmiðlum sem birtast hvað skýrast í ómaklegum árásum hans á fréttastofu Ríkisútvarpsins. Það mál sem nú veldur hvað mestum titringi er Landsbanka- og Lindarmálið. Það byrjaði með laxi, risnu og uppsögnum bankastjóra. Nú snýst málið annars vegar um ábyrgðina á gjaldþroti Lindar og hvort það var pólitísk spilling sem varð til þess að hundruð milljóna af almannafé glötuðust. Hins vegar snýst málið um þá alvarlegu stöðu sem kom upp við það að hæstv. viðskrh. hélt upplýsingum frá þinginu í júní 1996. Vantraust vofir yfir hæstv. viðskrh. fyrr eða síðar. Til að slík tillaga komist á dagskrá eftir 1. apríl þarf meiri hluti þingsins að samþykkja afbrigði. Það er óviðunandi í ljósi stjórnarskrárinnar að tæknileg atriði þingskapa komi í veg fyrir að hægt sé að bera upp vantraust umsvifalaust. Það á eftir að koma í ljós hvort Davíð Oddsson er tilbúinn að taka pólitísku ábyrgðina eða hvort ábyrgðin lendir á viðskrh. og Framsfl. með tilheyrandi afleiðingum fyrir stjórnarsamstarfið. Mikilvægt er að ítarleg rannsókn fari fram á málinu þannig að allar hliðar þess verði upplýstar og réttir aðilar sæti ábyrgð og verði sakfelldir. Meginmálið fyrir Alþingi nú er að horfast í augu við þann trúnaðarbrest sem er orðinn milli þess og viðskrh. og það er mikið umhugsunarefni að samkvæmt hefð komast ráðherrar hér upp með moðreyk sem annars staðar varðar embættismissi. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Það er sérkennilegt andrúmsloft í þjóðfélaginu þessa fallegu júnídaga og það styttist í næstu alþingiskosningar. Við kvennalistakonur höfum fullan hug á að fylgja eftir hugmyndafræði okkar inn í stjórnmál næstu aldar. Það hefur verið styrkur kvennalistakvenna að láta ekki viðjar vanans og gamalla hefða hefta sig. Við höfum ætíð farið ótroðnar slóðir með kvenfrelsið að leiðarljósi. Kvennalistinn hefur nú verið á kvenfrelsisvaktinni í 15 ár og áorkað miklu. Enn á ný skoðum við hvaða leiðir séu vænlegastar til árangurs og fetum hiklaust nýjar slóðir. Við tökum nú þátt í viðræðum stjórnarandstöðuflokkanna um sameiginlega málefnaskrá fyrir næstu alþingiskosningar. Viðræðurnar ganga vel þó að of snemmt sé að segja til um hver útkoman verður því margt á enn eftir að skýrast. Ef við berum gæfu til að læra af reynslu Reykjavíkurlistans og skapa nýtt og framsækið afl munum við ekki aðeins njóta fyrstu borgarstjórnar allra borgarbúa, bæði kvenna og karla, heldur gæti orðið til fyrsta ríkisstjórnin sem þjónaði í raun öllum þegnum þessa lands, bæði konum, börnum og körlum. --- Góðar stundir og gleðilegt sumar.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Bandaríska fréttatímaritið Time birti fyrir skömmu úttekt á þeim hundrað einstaklingum sem blaðið telur hafa verið mesta áhrifavalda á þessari öld í röðum leiðtoga og byltingarmanna. Þar er að finna mannréttindafrömuði og frelsishetjur, einræðisherra, byltingarmenn og baráttukonur, herforingja og hugsjónamenn, afturhaldsmenn og umbótasinna. Í hópnum eru aðeins tólf konur sem er álíka og hlutur kvenna í ríkisstjórnum og þingum heimsins. Sú öld sem er nú að renna sitt skeið á enda er öld mikilla þjóðfélagsbreytinga og tækniframfara en hún er jafnframt blóðugasta öld mannkynssögunnar. Hugmyndakerfi hafa risið og hnigið, þjóðfélögum hefur verið haldið í heljargreipum og sumum verið bylt. Þjóðir hafa öðlast sjálfstæði og styrjaldir verið háðar, stundum til þess að kveða niður ógnvalda, stundum til að árétta rétt hins sterka. Aldrei hefur verið gengið jafnhart að móður jörð og á þessari öld með eyðingu auðlinda, uppblæstri, mengun og sóun. Þegar greinarhöfundar Time líta yfir farinn veg sýnist þeim að ef gefa megi þessari öld eitthvert samheiti sé það e.t.v. öld frelsis, eða öllu heldur frelsisbaráttu. Frelsis þjóða, frelsis undirokaðra, frelsis kvenna, frelsis hugmynda. Þar með má segja að loksins hafi eitt af kjörorðum frönsku stjórnarbyltingarinnar 1789, frelsið, komist í öndvegi. Hin tvö, jafnréttið og bræðralagið í besta skilningi þess orðs, eiga enn langt í land. Fáar þjóðir á norðurhveli jarðar hafa gengið í gegnum jafnmiklar þjóðfélagsbreytingar á þessari öld og við Íslendingar. Í upphafi þessarar aldar var húsakostur, heilbrigði og atvinnulíf svo frumstætt og fátæklegt að helst verður jafnað við það sem við sjáum nú í fátækustu ríkjum heims. En Íslendingar bjuggu í nágrenni við einhver gjöfulustu fiskimið veraldar. Breytingar úti í heimi leiddu til aukinnar eftirspurnar eftir fiski, nýir markaðir opnuðust og vélvæðing jók aflann svo um munaði. Íslendingum opnaðist leið til lífskjarabyltingar sem staðið hefur alla þessa öld jafnframt því sem við tókum stjórn mála okkar í eigin hendur. Þessu 270 þúsund manna samfélagi á norðurslóðum verður varla jafnað við annað en kraftaverk. Enn opinberast okkur hvílíkt forréttindafólk við erum þegar við hugsum til þeirrar spár að innan tíðar verði vatn einhver mikilvægasta auðlind jarðarinnar og að átök framtíðarinnar kunni að snúast um aðgang að vatni. Ég hygg að engin þjóð í heimi eigi aðra eins möguleika á að skapa samfélag jöfnuðar, réttlætis, virðingar við náttúruna og raunverulegs lýðræðis og við Íslendingar. En það eru ljón á veginum, hæstv. forseti. Eitt þeirra hefur minnt rækilega á sig undanfarnar vikur. Ljónið, sem áratugum saman hefur varið dyr forréttinda og spillingar hefur vikið af verðinum og okkur opnast sýn enn einu sinni inn í eldhúsið þar sem kraumar í kjötkötlum valdsins. Þeim einum er boðið til borðs sem tilheyra þeim stjórnmálaflokkum sem hafa setið við völd lengst af þessari öld og þar er ekkert til sparað til að gera veisluna sem veglegasta enda hefur hún staðið lengi. Framsóknarforinginn Jónas frá Hriflu bauð Einari Olgeirssyni til sætis í Síldareinkasölu ríkissins 1928 meðan hann var honum að skapi. Og Jóni Baldvinssyni, formanni Alþýðuflokksins, veitti hann bankastjórastól Útvegsbankans 1930 auk allra sinna flokksgæðinga sem hann kom fyrir í ýmsum hornum. Sjálfstfl. hefur um áratuga skeið átt sín sæti við borðið og má nú glíma við fyrrum samherja sem hraktist úr veislunni en stendur fyrir óspektum utan dyra. Þess er skemmst að minnast hvernig Alþfl. raðaði til borðs á síðasta kjörtímabili og dugði ekkert minna en stólar bankastjóra, sendiherra og forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins. Það er löngu orðið tímabært að velta um stólum í þessari veislu. Hleypa út vindlareyknum, hreinsa af borðum og raða upp á nýtt þannig að reynsla, menntun og hæfileikar ráði ríkjum í íslenska stjórnkerfinu og í þeim stofnunum sem undir það heyra. Það er kominn tími til að íslenskir sjtórnamálamenn taki á sig rögg, kveðið niður þessa drauga fortíðarinnar, taki upp lýðræðislega stjórnarhætti og snúi sér að því sem skiptir okkur mestu máli, framtíðinni. Hæstv. forseti. Að mínum dómi hafa íslensk stjórnmál villst af leið í kjölfar þeirra miklu breytinga sem orðið hafa á heimsmálum á undanförnum tíu árum. Hrun hugmyndakerfa og heimsveldisins í austri kipptu grunninum undan þeirri pólitík sem hér var rekin um árabil. Ekki verður sagt að andríkinu sé fyrir að fara í stefnu ríkisstjórnarflokkanna, allt er þar með hefðbundnum hætti. Hvað þá að finna megi hugmyndaauðgi meðal svokallaðra vinstri flokka sem einkum ræða og deila um það hvort betra sé að vera sameinaðir eða sundraðir. Sú barátta sem ég hef varið drjúgum hluta ævi minnar til að sinna, íslensk kvennabarátta, sem um skeið blés nýju lífi í íslensk stjórnmál, er í lægð en hún mun eflaust taka á sig nýjar myndir á næstu árum eins og hún hefur gert aftur og aftur undanfarin 100 ár. Það er kominn tími til nýsköpunar í íslenskum stjórnmálaum, hæstv. forseti, tími endurnýjunar sem tekur mið af nýrri öld sem brátt rennur upp. Til þess að breyting eigi sér stað þarf að móta stefnu, endurskoða hugmyndir og breyta formum, hleypa nýjum straumum að, ekki síst hugmyndum um kvenfrelsi, skapa upp á nýtt en ekki að bræða saman gömul valdakerfi sem eru að daga uppi. Á meðan íslensk stjórnmál hjakka að mestu í sama farinu og sýna helst lífsmark í auknu eftirliti með framkvæmdarvaldinu, sem er auðvitað af hinu góða, breytist veröldin hratt. Þeir eru margir sem velta því fyrir sér úti í hinum stóra heimi hvað framtíðin beri í skauti og hvað stjórnmál næstu aldar muni snúast um. Greinarhöfundar tímaritsins Time, sem var áður vitnað til, spá því að umhverfismál verði meðal þeirra mála sem beri hæst og eru þeir ekki einir um þá skoðun. Þeir nefna einnig alþjóðavæðingu og áhrif hennar andspænis vaxandi þjóðernishyggju og sívaxandi áhyggjur af ýmiss konar bókstafstrú sem oftar en ekki brýst út í ofsóknum ef ekki hryðjuverkum. Evrópusambandið hefur að undanförnu spáð í framtíðina út frá hinni félagslegu hlið og bent þar á þjóðfélagsbreytingar og vanda sem verði að bregðast við. Þar eiga þeir einkum við langvarandi atvinnuleysi, sívaxandi eiturlyfjaneyslu og glæpi henni samfara og síðast en ekki síst miklar breytingar sem eru að verða á fjölskylduháttum um alla Evrópu. Þeim heimilum fjölgar stöðugt þar sem aðeins býr einn fullorðinn einstaklingur með eða án barna. Menn óttast að hin gömlu og góðu fjölskyldugildi, sem löngum hafa haldið samfélögunum saman, séu á undanhaldi. Því fylgir vaxandi upplausn og aukinn fjöldi þeirra sem geta ekki séð sér farborða eða lenda utan garðs af einhverjum orsökum. Bilið milli ríkra og fátækra er að breikka. Þá á sér stað mikil umræða í velferðarríkjum vestursins um afleiðingar þess hve margir ná nú háum aldri og hvernig skuldsett þjóðfélög Vesturlanda eigi að fara að því að ala önn fyrir sínu gamla fólki án þess að skattbyrði hinna yngri verði óbærileg. Spurt er hvernig velferðarkerfi framtíðarinnar eigi að líta út, hverjir eigi að njóta aðstoðar og hvernig eigi að kosta hana. Svarið felst m.a. í því að halda fólki lengur á vinnumarkaði enda heilsan miklu betri en áður var, gefa fólki kost á endurmenntun og símenntun þannig að sem flestir geti séð fyrir sér jafnframt því að stokka upp kerfið og breyta áherslum. Enn einu sinni beinast sjónir að menntakerfinu og því lykilhlutverki sem það mun gegna í framtíðinni, ekki aðeins fyrir unga fólkið heldur fyrir alla starfsævina. Hæstv. forseti. Stjórnmál og stjórnmálastefnur geta ekki þrifist öðruvísi en að þau byggist á hugmyndum og hugsjónum og horfist í augu við veruleikann. Þau eiga að fást við áleitnar spurningar. Þegar stjórnmál fara fyrst og fremst að snúast um leiðtoga og ímyndir eða það eitt að halda völdum er eitthvað mikið að. Þær hugsjónir sem tóku að þróast á 17. öldinni um réttinn til frelsis, hugsjónir réttlætis, jöfnuðar og jafnréttis allra manna, karla jafnt sem kvenna, auk virðingarinnar við móður náttúru hljóta að verða það leiðarljós sem stjórnmál framtíðarinnar munu byggjast á. Eigum við ekki að taka höndum saman um að koma þeim hugsjónum til vegs og virðingar að nýju og gera næstu öld að öld jafnréttis, bræðra- og systralags? En, hæstv. forseti, það verður örugglega ekki gert undir forustu Sverris Hermannssonar. --- Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Ég átti á dögunum erindi við Tryggingastofnun ríkisins. Slíkt væri ekki í frásögur færandi hefðu ekki verið á undan mér öldruð hjón þeirra erinda að spyrjast fyrir um hverju það sætti að ellilífeyrir þeirra hefði lækkað. Alúðleg afgreiðslukona gerði sitt ýtrasta til að skýra fyrir þeim að þar eð þau hefðu farið hvorki meira né minna en 262 krónur yfir lægstu viðmiðunarmörk í tekjum árið á undan skertist heimilisuppbót þeirra um helming. Gömlu hjónunum gekk að vonum illa að skilja jafnt sök sína sem og refsingu. Svo hefði trúi ég, fleirum farið. En hafi ég ekki þá skilið til fulls hver rök lágu til þessarar harðýðgi skildi ég þau út í hörgul er ég hlustaði á hæstv. forsrh. ræða fjármálaástandið í sjónvarpsþætti í fyrri viku. Rökin eru sáraeinföld: Það er svo mikið til af peningum í landinu. Það eru ódæmabýsn og von á meiru. Einkaneysla fer vaxandi. Nýjum jeppum fjölgar sem aldrei fyrr. Sólarlandaferðir seljast upp. Það dregur úr sparnaði. Þess vegna þarf að standa á bremsunni. Og hæstv. ríkisstjórn lumar augljóslega á ráðum sem duga. Kjör ellilífeyrisþega, sjúklinga, þiggjenda örorkubóta, atvinnulausra, í stuttu máli kjör allra þeirra sem þurfandi eru hafa æ ofan í æ verið skert. Þeir búa nú við versnandi kjör. Þar er bremsan sem staðið er á. Þeir sem bíða eftir aðgerðum á biðlistum sjúkrahúsanna, þeir sem sendir eru heim vegna sumarlokana vita nú ástæðuna fyrir þrengingum sínum. Það er svo mikið til af peningum í landinu. Það var um það leyti sem uppsafnaður sparnaður fortíðar var kominn í þóknanlega vasa að gróðapungarnir sneru sér að eignum framtíðarinnar og tóku í blygðunarlausri græðgi að skipta milli sín óveiddum fiski í sjónum. Ég fullyrði að aldrei í sögu þjóðarinnar hafi sambærilega eignaupptaka átt sér stað. Mér er raunar stórlega til efs að nokkurs staðar á byggðu bóli þekkist þess dæmi að aðalatvinnuvegur einnar þjóðar hafi með viðlíka hætti verið gefinn fáum útvöldum. Við höfum ekki lengur efni á að greiða niður vexti í félagslega húsnæðiskerfinu svo skjólstæðingum þess er vísað að guð og gaddinn eða í besta falli á leigumarkað sem er ekki til. Við erum nefnilega ekki bara óguðlega rík heldur hefur nú sú harðsnúna klíka peningavaldsins í landinu, sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er höllust undir, ekki bara það áhugamál eitt að skerða áunnin réttindi almennra launamanna heldur stendur það þessum hópi ekki síður fyrir svefni að ágóði þjóðarbúsins skili sér e.t.v. ekki í þá vasa sem hún hefur mesta velþóknun á. Þessa daga áskotnast þjóðarbúinu u.þ.b. 25 milljarðar vegna bætts ástands veiðistofna. Þessir milljarðar eru því að sjálfsögðu umsvifalaust afhentir kvótaeigendum til fullrar eignar. Ekki hefur farið fram hjá neinum að hæstv. menntmrh. hefur undanfarið gert víðreist og barið bumbur til að kynna hugmyndir sínar um betri skóla. Að sjálfsögðu hefur hann fengið góðar undirtekir því að það er nefnilega einmitt þess konar skóli sem velflestir vilja. Einstöku gleðispillir hefur að vísu undrast þá háttsemi að þá fyrst er grunnskólinn er kominn á framfæri sveitarfélaganna dregur menntmrh. upp úr pússi sínu uppskrift að betri skóla. Hann hefur hins vegar svarað því til að stefna hans, er hann nefnir ,,enn betri skóli`` kosti svo sem ekki neitt. Þótt slíkt sé að sönnu mikill kostur í þjóðfélagi sem á allt of mikla peninga er það samt svo að við slíkar yfirlýsingar hrökkva gamlir púlsklárar úr kennarastétt hvumpnir við því þeir vita að gegnum tíðina hafa bæði foreldrar og kennarar kvartað yfir skorti á fjármagni til skóla, skorti á kennslugögnum, skorti á skólahúsnæði og skilningsskorti ráðamanna. Þeir hafa kvartað yfir lágum launum, of fjölmennum bekkjum, versnandi vinnuskilyrðum og of mikilli kennsluskyldu. Þeir sem hafa fengist við kennslu vita að þessar kvartanir eru á rökum reistar. Og þeir vita það líka að þær hafa flestar meira með hag nemenda að gera en kennara. Á þessum hlutum hefur því miður lítil bót fengist því að umbætur kosta fé. Hitt er sjaldgæfara að heyra kvartað yfir skorti á nýjum stefnum í menntamálum. Hvað þær snertir hefur framboð í gegnum tíðina verið snöggtum meira en eftirspurnin. Falleg orð eru létt í vasa og það er rétt hjá menntmrh. hæstv. að þau kosta lítið. Þrátt fyrir að til séu í landinu þessi býsn af peningum sem forsrh. talaði um í áðurnefndum sjónvarpsþætti og þrátt fyrir þau sannindi að margur verði af aurum api neita ég að trúa því að á Íslandi sé einhvers konar þjóðarsátt um þá misskiptingu lífsgæða sem vex nú með hverju ári. Ég neita að trúa því að það sé vilji þjóðarinnar að kjör þeirra sem standa höllustum fæti séu skert, að launum sé haldið neðan við allt velsæmi. Eignir þjóðfélagsins séu gefnar einkavinum og ávinningur góðærisins lendi á markaðstorgi samviskulítilla braskara. Stuðningur við stefnu núverandi ríkisstjórnar er þjóðarböl, hæstv. forseti. --- Ég þakka áheyrnina.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Í ljóði sínu Háfjöllin yrkir Steingrímur Thorsteinsson á eftirfarandi hátt um hálendið: Þú bláfjallageimur með heiðjöklahring um hásumar flý ég þér að hjarta. Ó, tak mig í faðm, minn söknuð burt ég syng um sumarkvöld við álftavatnið bjarta. Ættjarðarskáldin hafa sveipað land okkar dýrðarljóma og hljómar kveðskapur þeirra sífellt í eyrum okkar fagur og tær. Í heimi síbreytileikans og vaxandi kröfugerðar í auðæfi náttúrunnar annars vegar og verndun hennar hins vegar er reglulegt uppgjör á þeim vettvangi því nauðsynlegt. Eins og alkunna er kom Sigríður Tómasdóttir í Brattholti í veg fyrir virkjunarframkvæmdir við Gullfoss. Án efa hefur ást hennar á landinu og ómur ættjarðarskáldanna hvatt hana til dáða til að berjast fyrir verndun Gullfoss og fullyrði ég að í dag vildu allir þá Lilju kveðið hafa. Með hugsjónir þessara náttúruunnenda í huga hafa ýmsir mætir menn í þjóðfélaginu lagst gegn lögum um sveitarstjórnir, nýtingu auðlinda í jörðu og þjóðlendna. Með sömu hugsjónir í huga hafa sjálfstæðismenn á Alþingi stutt þessi lög. Í þessu felst þversögn sem ég tel nauðsynlegt að skýra. Ef við skyggnumst aðeins í þessa lagabálka er þar þrennt sem stendur upp úr: Í fyrsta lagi er tryggður ótvíræður eignarréttur ríkisins, þ.e. þjóðarinnar, yfir öllu landi sem enginn annar getur sannað eignarrétt sinn yfir. Ekki er ljóst hve þjóðlendur og jarðir í eigu ríkisins verða stór hluti landsins en grófar hugmyndir eru um að allt að 60% landsins alls verði eign ríkisins. Í öðru lagi eignast ríkið allan rétt á nýtingu og rannsóknum á auðlindum í jörðu á þjóðlendum, auk réttinda til heitavatnsnotkunar í einkalöndum. Í þriðja lagi er fulltrúum fólksins falin stjórnsýsla og skipulag á þjóðlendum í samráði við umboðsmann þjóðarinnar, forsrh. Með þessu móti hafa yfirráð og nýting á náttúruperlum miðhálendisins verið sett í fastar skorður og almannahagur settur ofar einkahagsmunum. Allt tal um að 4% þjóðarinnar séu að eignast miðhálendið er því fjarstæða og áróðursbragð í anda veiðimennsku þingflokks jafnaðarmanna sem fiskar nú um stundir helst í gruggugu vatni tortryggni og hálfsannleika. Náðst hefur samkomulag innan stjórnarflokkanna um breytingar á 12. gr. skipulags- og byggingarlaga sem afdráttarlaust tekur á því að miðhálendið verði allt skipulagt sem ein heild. Skipulagsvaldið samkvæmt lögunum verður í höndum svæðisskipulagsnefndar, forsrh., umhvrh., Skipulagsstofnunar og sveitarfélaganna. Af hálfu þessara aðila hefur nú þegar farið fram mikil skipulagsvinna sem vakið hefur athygli fyrir mikinn áhuga á verndunarsjónarmiðum. Af þessum ástæðum tel ég þessi frv. til bóta fyrir land og þjóð. Herra forseti. Í þjóðfélagsumræðunni síðustu daga hafa ýmsir aðilar jafnað saman lögunum um miðhálendið og kvótakerfinu með þeim rökum að miðhálendið sé afhent fáum á sama hátt og kvótinn. Þarna er, herra forseti, öllu ólíku saman að jafna. Miðhálendið er sett undir ríkið og eignaryfirráðin eru ríkisins eins og komið hefur fram en kvótinn er afhentur útgerðarmönnum til veðsetningar, til sölu, leigu og veiða allt eftir geðþótta hvers og eins útgerðarmanns. Fiskveiðistjórnarkerfið hefur af þessum ástæðum verið mörgum þyrnir í augum og er það tilfinning þjóðarinnar að útgerðinni hafi verið gefin þjóðareignin með lögunum um stjórn fiskveiða frá árinu 1990. Þetta er afleit tilfinning, herra forseti. Fyrir rúmu ári barðist ég ásamt nokkrum þingmönnum Sjálfstfl. hart gegn því að lögfest yrði heimild til að veðsetja kvóta með skipi. Ástæða þeirrar baráttu var fyrst og fremst það álit okkar að þá festist kvótinn enn frekar í sessi. Grundvallarbreytingar á kerfinu gætu einnig orðið erfiðari eftir það og bakað þjóðinni skaðabótaábyrgð. Það var ekki síst fyrir mikinn þrýsting ríkisbankanna að okkur tókst ekki að stöðva þetta mál. Okkur sem nú sitjum á þingi er því mikill vandi á höndum. Allar aðgerðir til að leggja kvótann af í einu vetfangi eru of áhættusamar, enda enginn sem vill setja langmikilvægasta atvinnuveg þjóðarinnar í hættu. Slíkt er algjört ábyrgðarleysi. Ýmsir vonast til þess að lausnin fáist með þál. um skipun þverpólitískrar nefndar sem kanni gjaldtöku í einu eða öðru formi fyrir afnot af þjóðareigninni. Með því móti vonast ég til að sátt geti náðst um auðlindastýringuna. Niðurstaða þessarar nefndar verður að líta dagsins ljós fyrir næstu áramót. Herra forseti. Langtímaáætlun í vegagerð var fyrir nokkrum dögum samþykkt í þinginu og nær áætlunartímabilið til ársins 2010. Þar er tekið á öllum mikilvægustu vegamálum landsins, m.a. lagningu bundins slitlags til allra þéttbýlisstaða landsins, tvöföldun Reykjanesbrautar og mörgu fleira. Ég vil leyfa mér að fagna sérstaklega þeim vinnubrögðum sem hér eru innleidd af hæstv. samgrh. um langtímaáætlun í brýnustu samgöngumálum landsins. Slík vinnubrögð leiða til betra skipulags í samgöngumálum sem gagnast jafnt þéttbýlisstöðum sem dreifbýlinu. Stærsta einstaka framkvæmd þessa tímabils er Reykjanesbrautin frá Reykjavík til Reykjanesbæjar og eru áætlaðir til þeirrar framkvæmdar um 6,7 milljarðar kr. Þessari framkvæmd sem öðrum fagna ég sérstaklega. Herra forseti. Um næstu helgi halda landsmenn sjómannadaginn hátíðlegan. Í tilefni þess óska ég öllum sjómönnum til hamingju með daginn. Jafnframt óska ég þeim blessunar um ókomna tíð og Íslendingum öllum. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Eldhúsdagur er í eðli sínu uppgjör. Að þessu sinni er það óvenjuharkalegt. Liðinn vetur á Alþingi hefur reynst tími valds og hroka. Röng eða engin svör við fyrirspurnum jafnaðarmanna á Alþingi hafa kallað fram hörð viðbrögð með þjóðinni. Atburðarás liðinna vikna hefur afhjúpað ábyrgðarleysi æðstu ráðamanna, ráðherrar geta ekki borið af sér ávirðingar, víkjast undan ábyrgð og benda á aðra en það er Alþingi sem bíður álitshnekki. Þegar ráðherra jafnaðarmanna sagði af sér ráðherradómi á síðasta kjörtímabili sagðist hann vilja skapa fordæmi um ráðherraábyrgð. Nú reynir á það fordæmi. Stjórnmál snúast um stefnu, völd og traust. Framsfl. og Sjálfstfl. nota vald sitt til að færa auðlindir okkar á fárra hendur. Það gerist í hvert sinn sem þessir tveir flokkar eru saman í ríkisstjórn. Þeir eru nokkurs konar gjafatvenna sem hefur með sér valdakaup. Á sínum tíma settu þessir flokkar lög um stjórn fiskveiða sem hafa fært auðlind okkar í hafinu á fárra hendur. Fáir útvaldir selja aðgang að fiskimiðunum og gjald fyrir aðgang að auðlindinni rennur í þeirra eigin vasa. Í síðustu viku voru veiðiheimildir auknar og þeim úthlutað áfram ókeypis til þeirra sem höfðu veiðiréttinn fyrir. Þetta voru 32 þús. tonn af þorski. Viðbótarúthlutun sem meta má til 25 milljarða kr. miðað við gangverð eignarkvóta en það samsvarar 90 þús. kr. á hvert mannsbarn í landinu. Boðskapur forsrh. er að vextir muni hækka og að draga þurfi úr ríkisútgjöldum vegna þessarar aflaaukningar. Með öðrum orðum á að draga úr velferðarþjónustu á sama tíma og fáir útvaldir hagnast um milljarða króna. Stjórnarflokkarnir mega ekki heyra á veiðileyfagjald minnst en vita þó að eignarkvóti úr hinni nýju úthlutun mun ganga kaupum og sölum fyrir 800 kr. kílóið. Þeir hafa nú sett lög um að allar auðlindir í jörðu munu tilheyra landeigendum. Auðlindir sem finnast eða munu finnast á eða í landareign verða eign landeigenda hvort sem um er að ræða efni, málma, háhita eða jafnvel olíu. Engin mál hafa kveikt viðlíka elda og klofið þjóðina í fylkingar eins og kvótinn og nú skulu allar auðlindir okkar í sama farveg, afhentar fáum til eignar og umráða. Helmingaskipti Framsóknar og Sjálfstfl. hafa alltaf alvarlegar afleiðingar fyrir fólkið í landinu. Þrátt fyrir harða baráttu á Alþingi tókst okkur ekki að afstýra því að sett voru lög um sveitarfélagamörk á miðhálendinu. Því var skipt upp í tertusneiðar eins og frægt er orðið. Þessi nýju lög eru mesta aðför að almannarétti frá landnámsöld, lénsskipulag nútímans. Það er með ólíkindum og brot á allri lýðræðishugsun að þjösna máli sem ekkert kallar á að lögfesta gegnum Alþingi þegar fyrir liggur að yfir 70% þjóðarinnar eru slíkri löggjöf gjörsamlega andvíg. Ég hygg að fleiri en ég hneykslist á ríkisstjórn sem hlustar ekki á þjóðina sína þegar hún talar, þegar mörg þúsund Íslendingar mótmæla því að ríkisstjórnin færi fáum sveitarfélögum öll völd á almenningum landsins. Í yfirlýsingu um 90 fræðimanna var borin fram sú fróma ósk að fresta ákvörðun um uppskiptingu hálendisins til haustsins. Þann hóp skipuðu m.a. virtir skólamenn, prófessorar, lektorar, vísindamenn, menningarfrömuðir og tveir fyrrverandi umhverfisráðherrar. Fjöldi félaga og félagasamtaka skoruðu á Davíð Oddsson forsrh. að fresta málinu. Í þessum samtökum eru tugþúsundir félaga. Skoðanakannanir sýndu að sjö af hverjum tíu Íslendingum eru andvígir því að stjórnsýslan á miðhálendinu, þar með talið skipulags- og byggingarvald, verði falið aðliggjandi sveitarfélögum. Fólkinu í landinu, öllu, sem þykir vænt um öræfin og nýtir þau í æ ríkari mæli til útivistar og lífsfyllingar, finnst það varða sig hvernig og hvort þar verður framkvæmt. Allir landsmenn verða að geta treyst því að almannaréttur, t.d. réttur almennings um landið ráði ferðinni en ekki hagsmunir einstakra sveitarfélaga eða fámennra hópa. Þó sett verði niður samvinnunefnd sem svæðisskipuleggur miðhálendið getur hún ekki tryggt samræmt skipulag á þessu svæði gegn vilja sveitarfélaganna. Allt slíkt tal er blekking ein. Við jafnaðarmenn lögðum fram tillögu um að miðhálendi Íslands verði sjálfstæð stjórnsýslueining sem lyti sérstakri landskjörinni stjórn. Þetta er skynsamleg tillaga sem byggir á því að svæðið verði skipulagt sem ein heild og að fulltrúar allrar þjóðarinnar komi að því skipulagi. Herra forseti. Stefna jafnaðarmanna er skýr. Við viljum efla sveitarfélög, gera þau vel í stakk búin að taka við auknum verkefnum og tryggja þeim sjálfræði um málefni sín. Stefna jafnaðarmanna er líka skýr varðandi sameiginlegar auðlindir. Við viljum að þjóðinni sé greitt fyrir veiðiheimildir í stað þess að þeir fjármunir renni í vasa útvalinna sem fengið hafa kvótann ókeypis. Stefna okkar er skýr hvað varðar auðlindir í jörðu, þær eru eign okkar allra. Óbyggðir Íslands eru einhver mestu auðæfi okkar Íslendinga. Landsmenn munu ekki una valdníðslunni á Alþingi nú á vordögum. Andstaðan sem blossaði upp vegna áforma ríkisstjórnarinnar um miðhálendið var vegna þess að þetta er eitt af hjartans málum þjóðarinnar. Þess vegna bregst þjóðin við. Hún spyr: Hvar eru auðlindir mínar? Og svarið er: Þær hafa verið afhentar öðrum.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Á síðustu þremur árum hafa lífskjör á Íslandi batnað helmingi meira að meðaltali en í þeim löndum sem við helst berum okkur saman við. Þar kemur tvennt til. Annars vegar tiltölulega hagstæð ytri skilyrði og svo hins vegar þær aðgerðir sem ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. hefur beitt sér fyrir. Lífskjarabatinn birtist í því að kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur aukist um 20% frá árinu 1995. Þannig hefur nú fjögurra manna fjölskylda 750 þús. kr. meira í tekjur en hún hafði. Skuldasöfnun ríkisins hefur verið stöðvuð, erlendar skuldir af landsframleiðslu hafa lækkað um 50 milljarða króna. Tekjuskattur einstaklinga lækkar á árinu 1997 til ársins 1999 úr tæpum 42% í 38% sem þýðir að ráðstöfunartekjur hjóna munu aukast um 140 þús. kr. á mánuði. Lagður hefur verið grunnur að lækkun orkuverðs í landinu upp úr aldamótum um 20--30% á tíu árum þar á eftir. Tólf þúsund störfin sem við framsóknarmenn töluðum um að skapa þyrfti skilyrði fyrir að yrðu til til aldamóta verða ekki tólf þúsund heldur þrettán þúsund. Af þessum árangri erum við sem gengum til alþingiskosninga 1995 undir kjörorðinu ,,Fólk í fyrirrúmi`` stolt. Þetta hefur stjórnarandstaðan á Alþingi ekki áhuga á að ræða. Lífskjör fólksins í landinu skipta hana litlu sem engu máli. Hún er upptekin af eigin málum og við það að koma höggi á saklausa einstaklinga og þá fyrst færist skörin upp í bekkinn þegar hv. þm. Svavar Gestsson ætlar að setjast í dómarasæti. Maðurinn sem þekkir kannski fjármálaleg samskipti Þjóðviljans og Landsbankans betur en nokkur annar. Þetta er sá maður sem hefur hér ásamt nokkrum öðrum hv. þm. flutt tillögu á Alþingi um að skipa þurfi sérstaka rannsóknarnefnd í Lindar- og Landsbankamálum. Málum sem nú eru í höndum ríkissaksóknara. Ætli þjóðin haldi að hv. þm. Svavar Gestsson, fyrrverandi ritstjóri Þjóðviljans, sé betur í stakk búinn til að rannsaka þau mál en sjálfur ríkissaksóknari? Ríkisstjórnin, sem stjórnarandstaðan í upphafi kjörtímabilsins kallaði ríkisstjórn stöðnunar og afturhalds, hefur sannað sig sem ríkisstjórn athafna og framfara. Í áratug töluðu fyrrv. viðskiptaráðherrar um að breyta þyrfti rekstrarformi ríkisviðskiptabankanna. Ekkert gerðist. Þessu hefur nú verið lokið með það að markmiði að auka samkeppni, lækka vexti og bæta þjónustuna. Í 15 ár töluðu fyrrv. viðskiptaráðherrar um að stokka þyrfti upp sjóðakerfi atvinnulífsins en þeir bara töluðu og það gerðist ekkert. Þetta erum við nú búin að gera með það að markmiði að hagræða og spara, veita atvinnulífinu aðgang að ódýrara lánsfé. Í tvo áratugi töluðu fyrrv. iðnaðarráðherrar um að auka þyrfti erlenda fjárfestingu í orkufrekum iðnaði, en ekkert gerðist. Á síðustu þremur árum höfum við gengið frá þremur nýjum stóriðjusamningum og lagt þannig grunninn að auknum útflutningstekjum upp á 16 milljarða króna og 50 milljarða króna fjárfestingu og skapað þannig 2.350 ný störf á framkvæmdatímanum. Í aldarfjórðung töluðu fyrrv. iðnaðarráðherrar um að nauðsynlegt væri að skjóta fleiri og styrkari stoðum undir rekstur lítilla og meðalstórra fyrirtækja með því að setja á fót nýsköpunarsjóð fyrir atvinnulífið en það gerðist ekkert. Nú hefur verið stofnaður nýsköpunarsjóður fyrir atvinnulífið sem mun styrkja samskeppnisstöðu lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Um þetta vill stjórnarandstaðan ekki tala heldur hefur hún lagst gegn flestum þeim málum sem hér hafa verið lögð fram sem horft hafa til atvinnusköpunar og bættra lífskjara fyrir fólkið í landinu. Ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. mun halda áfram á braut athafna og framfara. Hún mun ekki láta hjáróma raddir og úrtöluraddir stjórnarandstöðunnar villa sér sýn. Við munum halda áfram að fjölga atvinnutækifærum og betur launuðum störfum. Við munum halda áfram að auka fjölbreytnina í atvinnulífinu, skapa ungu og vel menntuðu fólki metnaðarfull og krefjandi störf við sitt hæfi. Við munum halda áfram að styrkja stoðir velferðarþjónustunnar. Við munum halda áfram umbótum á fjármagnsmarkaði með það að markmiði að auka öryggi í fjármálaþjónustunni, lækka vexti og bæta þjónustuna. Herra forseti. Athafnir og framfarir, nýjungar og nýsköpun hafa einkennt störf ríkisstjórnarinnar. Í verkum sínum hefur hún haft fólkið í fyrirrúmi og mun hafa það áfram. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Það er ekki auðvelt að koma í þennan ræðustól á eftir þeim kraftaverkamanni sem hér talaði en það verður fróðlegt að sjá hvernig orð hans standast kastljós framtíðarinnar. Við kveðjum nú senn þing hinna löngu ræðna og hinna hörðu átaka þar sem meiri hluti Alþingis fékk að kenna á harðri stjórnarandstöðu með dyggum stuðningi fjölmennra hópa utan þings. Ég þarf ekki að tíunda þessi átakamál, þau hafa verið aðalefni umræðunnar í kvöld og öll hafa þau svo sannarlega verið meira en einnar messu virði. Það sem efst stendur í huga mínum er þó reiptogið um stjórnskipan á miðhálendinu. Ekki átökin hér í þinginu, heldur miklu fremur umræðan utan veggja þessa húss. Það er hún sem skiptir máli. Ég minnist ekki jafnvíðtækra viðbragða og umræðna um mál af þessu tagi sem getur þó ekki beinlínis kallast dægurmál. Það var almenningur sem gaf frv. um sveitarstjórnarlög nafnið hálendisfrv. vegna ákvæðanna um skiptingu miðhálendisins milli 42 aðliggjandi sveitarfélaga. Nafngiftin er til marks um vægi þess í hugum þorra fólks sem hefur ríkar tilfinningar til þessa svæðis sem á ekki sinn líka þótt víða væri leitað. Formfastir alþingismenn hristu höfuðið yfir þekkingarleysi almúgans sem talaði um hálendisfrv., hélt fundi, skrifaði greinar og æsti sig yfir meðferðinni á sameign þjóðarinnar, skoraði á Alþingi í blaðaauglýsingum og tölvupósti. Misskilningur, misskilningur, sögðu þessir þingmenn og sökuðu andófsmenn á Alþingi um að afvegaleiða þjóðina og ástunda lýðskrum. Svo býsnuðust þeir í fjölmiðlum, kölluðu harða baráttu stjórnarandstæðinga einu nafni málþóf og sögðu virðingu Alþingis misboðið og forsrh. hótaði breytingum á þingsköpum til að stinga upp í málglaða þingmenn. En góðir áheyrendur. Hverjir sýna Alþingi Íslendinga og öllum almenningi þessa lands meiri óvirðingu, þeir sem berjast fyrir málstað sem þeir trúa á með þeim ráðum sem þeir hafa lögum samkvæmt eða hinir sem sýna sætin sín auð í þingsalnum, neita að hlusta og rökræða, loka augum og eyrum gagnvart viðhorfum þúsunda manna sem báðu þó ekki um annað en að málinu yrði frestað, báðu um frest til frekari umræðu og kynningar, auðvitað í þeirri von að meiri hluti Alþingis sæi að sér og féllist á þá meginkröfu að miðhálendi landsins væri sérstakt svæði sem bæri að meðhöndla sem eina heild sem lyti einni stjórn? Og úr því að þm. Sjálfstfl. Kristján Pálsson kallaði til vitnis þá merku konu Sigríði í Brattholti þá er ég næsta viss um hverra málstað hún mundi styðja væri hún enn á meðal okkar. Þetta fólk sem hefur mótmælt kröftuglega að undanförnu veit nákvæmlega um hvað það er að tala. Það er að tala um landið sitt, tjá tilfinningar sínar til óbyggðra víðerna hálendisins sem það vill varðveita sem órofa heild um ókomin ár. Þetta svæði sem Steinn Steinarr kallaði ,,vængjaða auðn með sín víðernin blá``. En meiri hluti Alþingis reigir sig og afgreiðir grundvallaratriði út í móa. Meiri hluti Alþingis ræður, segja þeir sem valdið hafa og varðar ekki um vilja meiri hluta þjóðarinnar. Sá vilji fær ekki að koma fram nema í skoðanakönnunum, á fundum, í áskorunum og greinaskrifum. Almenningur fær ekki að greiða atkvæði um einstök mál vegna þess að við höfum ekki lög og reglur um þjóðaratkvæði sem eðlilegt væri að beita í málum sem þessu. Það er brýnt að bæta úr þeirri vanrækslu en almenningur fær þó áður en langt um líður tækifæri sitt til að sýna hug sinn til þeirra sem hunsa vilja hans og réttmætar kröfur. Herra forseti. Meiri hluti Alþingis er stór. Hann er í rauninni hættulega stór vegna þess að ríkisstjórnin telur sig komast upp með nánast hvað sem er. Í skjóli þessa meiri hluta er allt of algengt að ráðherrar hendi illa undirbúnum málum inn í þingið og ætlist til skjótrar afgreiðslu, jafnvel stórmála sem koma fram á síðustu stundu. Það er meginástæðan fyrir árvissu öngþveiti á síðustu vikum þings. Þessir menn virðast telja að Alþingi sé afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdarvaldið. Þeir þurfa að átta sig á að það er framkvæmdarvaldið sem er í vinnu hjá Alþingi og Alþingi er í vinnu hjá þjóðinni. Löggjafarvaldið hefur á undanförnum árum verið að efla og treysta eftirlitshlutverk sitt og ýmissa stofnana sem ætlað er að tryggja réttláta framkvæmd laga og reglna. Það hefur sett gagnmerk lög um stofnanir sem heyra beint undir það og eiga að tryggja eftirlit og aðhald með framkvæmdarvaldinu. Almenningur hefur tekið embætti umboðsmanns Alþingis tveim höndum og Ríkisendurskoðun hefur reynst alþingismönnum ómetanleg stoð í störfum sínum. Framkvæmdarvaldið hefur hins vegar ekki tekið beint fagnandi öllum ábendingum um betri stjórnarhætti. Ráðuneytin hafa reynst ótrúlega ósamvinnuþýð þessum embættum og svarað fyrirspurnum seint eða ekki. Ráðherrar sýna umboðsmanni Alþingis og Ríkisendurskoðun hroka og bregðast við af offorsi ef þeim hugnast ekki niðurstöður þeirra. Á liðnum vetri hefur hvert málið rekið annað þar sem ráðherrar og hinar ýmsu stofnanir framkvæmdarvaldsins hafa mátt sæta athugasemdum. Í stað þess að reifa þær á málefnalegan hátt er almenna reglan sú að ráðherrar fara í harða vörn, saka eftirlitsstofnanir um að grafa undan starfsemi ráðuneyta, tala um misskilning og panta nýja úrskurði frá einhverjum öðrum. Þessu skyld eru svo viðbrögð formanna stjórnarflokkanna þegar stjórnarandstaðan kom á fullkomlega löglegan hátt í veg fyrir flýtimeðferð frv. um bann við sjómannaverkfalli. Forsrh. brást við ævareiður og sakaði fulltrúa minni hlutans um óeðlileg vinnubrögð. Utanrrh. lét að því liggja að þeir atburðir gætu orðið til þess að ríkisstjórn freistaðist fremur til að setja bráðabirgðalög en eiga á hættu tafir af völdum stjórnarandstöðu. Herra forseti. Atburðir liðins vetrar vekja okkur til umhugsunar um lýðræði og þingræði. Hvers vegna hlustar meiri hluti Alþingis ekki á fólkið í landinu? Hvers vegna reiðast ráðherrarnir löglegum vinnubrögðum á Alþingi? Hvers vegna sætta þeir sig ekki við athugasemdir og ábendingar óhlutdrægra eftirlitsstofnana? Hvers vegna þessi læti? Svarið er einfalt. Þetta eru valdsmenn sem þola ekki að valdi þeirra séu skorður settar. Þeirra skal vera mátturinn, lýðræði og þingræði komi í öðru sæti. Góðir áheyrendur. Lýðræðislega sinnað fólk þarf að draga lærdóm af þessum atburðum og veita þeim ráðningu sem þannig haga sér.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Það líður að lokum kjörtímabilsins en í síðasta lagi næsta vor ganga landsmenn til alþingiskosninga. Ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. hefur á þeim þremur árum sem liðin eru frá síðustu kosningum komið mörgum óskamálum sínum í gegn þótt sum séu í mýflugumynd og þótt enn vanti nokkuð á að loforðin sem flugu fyrir kosningar séu efnd. Það er rétt sem hæstv. iðn.- og viðskrh. sagði áðan að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur á þessu kjörtímabili komið á gífurlegum þjóðfélagsbreytingum sem munu hafa mikil áhrif á stöðu landsmanna þegar fram í sækir. Þessar breytingar hafa einkum beinst að því að tryggja hagsmuni ákveðinna hópa í þjóðfélaginu á kostnað annarra. Þeir sem eiga eitthvað undir sér munu eignast enn meira en þeir sem lítið eiga munu eiga enn minna. Þau mál sem hvað mestum hrolli hafa valdið hjá landsmönnum eru hin svokölluðu hálendismál. Skipting hálendisins á milli fjölmargra sveitarfélaga án þess að tryggt sé að heildarskipulag á svæðinu og afhending sameiginlegra auðæfa þjóðarinnar til einstakra landeigenda með auðlindafrumvarpinu munu styrkja séreignastefnuna í sessi, stefnu sem ríkisstjórnin hefur svo sannarlega unnið ötullega fyrir á þessu kjörtímabili. Afrakstur auðlinda í jörðu á samkvæmt nýjum lögum þar um að ganga til einstakra landeigenda rétt eins og kvótanum var úthlutað til einstakra útgerðarmanna án endurgjalds á sínum tíma. Nýlega var bætt við þorskkvótann 32 þús. tonna en söluverðmæti þessarar aukningar á markaði í dag eru hvorki meira né minna en 25 milljarðar króna, ágætu áheyrendur, svo maður leiki sér svolítið að tölum. Þetta er bara dregið upp úr hattinum niðri á Hafrannsóknastofnun á góðum eftirmiðdegi og þykir sennilega einhverjum tilefni til að gera sér dagamun. Leiguverðmæti þessarar aukningar eru tæpir 3 milljarðar á ári þannig að útgerðarmenn fá nú svolítið í aðra hönd hvernig sem á málið er litið. Um leið og þetta er gert er lagt fram frv. á þingi þar sem enn eru lækkaðir skattar á fyrirtæki en launafólk fær að axla sínar byrðar að fullu. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur ráðist í það verk að leggja niður félagslega húsnæðiskerfið. Það eru flestir sammála um að það hafi þurft lagfæringa við en að leggja það niður án þess að nokkur örugg úrræði séu í hendi fyrir tekjulægstu hópana til öflunar húsnæðis er algerlega óviðunandi. Fjöldi fólks býr nú við óöryggi um framtíð sína í kjölfar breytinganna því tekjulægstu hópunum hefur ekki verið tryggð nein lending í húsnæðismálum. Leigumarkaður, eins og hann er á Íslandi í dag, er ekki notalegur verustaður og þarf að taka miklum breytingum áður en hægt er að vísa fólki þangað með góðri samvisku. Námsmenn hafa bent á að þeir búa við kerfi sem með sanni er hægt að kalla hálfgerða öfugmælavísu. Framfærslan er nú tæpar 57 þús. kr. fyrir einstakling í leiguhúsnæði sem er lægra en atvinnuleysisbætur og tæpum 13 þús. kr. lægra en lágmarkslaun sem þykja þó engin ofrausn. Námslánin byrja hins vegar að skerðast við 185 þús. kr. sumartekjur þannig að námsmaður sem vinnur á lágmarkslaunum í þrjá mánuði býr við skert námslán af þeim sökum. Af tilsvörum hæstv. menntmrh. um þessi mál má helst skilja að það sé menntastefna ríkisstjórnarinnar að sjá til þess að námsmenn vinni sem mest með námi. Það sér hver heilvita maður að þetta eru ekki sanngjarnar reglur og langt í frá til þess að hvetja fólk til að leggja stund á nám og efla þannig mannauð íslensku þjóðarinnar. En ríkisstjórn Davíðs Oddssonar vill ekki nota efnahagsbatann í þetta. Það eru önnur verkefni í forgangi. Afleiðingarnar verða þær að þeir sem eru algjörlega háðir námslánum eiga á hættu að hrekjast frá námi á meðan hinir sem eiga sterkan bakhjarl geta auðveldlega sótt sér menntun. Það er rétt í tilefni umræðna um ráðherraábyrgð á umliðnum vikum að minna á orð sem féllu í ræðu á síðasta kjörtímabili. Páll Pétursson, núv. hæstv. félmrh., hafði þetta um ráðherraábyrgð að segja þá, með leyfi forseta: ,,Mér finnst að hæstv. ráðherrar geti farið frjálslega með sannleikann í fjölmiðlum, á blaðamannafundum hér heima eða erlendis eða hvort tveggja, og á áróðursfundum. Ég tel að þetta [þ.e. ráðherraábyrgðin] eigi einungis að gilda um upplýsingar sem ráðherra gefur Alþingi, þjóðþinginu, með formlegum hætti.`` Vonandi eru þessi ummæli hæstv. félmrh. ekki til marks um siðferðisstig hæstv. ríkisstjórnar en því miður virðist sem skilningur hæstv. ráðherra á því hvað ráðherraábyrgð þýðir gefi ekki tilefni til bjartsýni. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar notar ekki þá fjármuni sem til ráðstöfunar eru til þess að styrkja stoðir fjölskyldunnar með fjölskyldupólitík sem skiptir máli. Fögur fyrirheit án fjármögnunar er allt sem ríkisstjórnin hefur að færa fjölskyldufólki. Barnabætur eru tekjutengdar svo öruggt sé að barnafólk nái ekki til sínum of miklum skerfi af samneyslunni þrátt fyrir að þessi sami hópur skili miklu til hennar. Jaðarskattaáhrif eru enn mikil og þeirra gætir ekki síst hjá öldruðum og hefur ríkisstjórnin ekki tekið á þeim vanda þrátt fyrir loforð þar um. Millitekjuhópar launafólks eru að sligast undan samneyslunni á meðan stór hluti landsmanna borgar enga skatta. Er það svona samfélag sem við viljum? Nei, góðir áheyrendur, og það eru til aðrir kostir. Það sýndi sig í nýafstöðnum sveitarstjórnarkosningum að vinstri menn eiga möguleika á að skapa afl sem dugir til að breyta því landslagi sem við búum við í stjórnmálum í dag og vonir standa til að slíkur valkostur bjóðist líka í næstu þingkosningum því dæmin sanna að þörfin fyrir samstöðu félagshyggjufólks er aldrei meiri en nú. --- Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Ágætu tilheyrendur. Á þessu þingi hafa stjórnarflokkarnir haldið áfram umbótastarfi sínu á grundvelli stjórnarsáttmálans með setningu nýrra laga í þeim tilgangi að bæta samfélagið og búa í haginn fyrir íbúa landsins til framtíðar. Þar má nefna löggjöf um sveitarstjórnir, um húsaleigabætur, viðamikla löggjöf um húsnæðismál, löggjöf um lífeyrisréttindi, lög um háskóla, þjóðlendur og samþykkt nýrrar vegáætlunar sem markar tímamót. Auk þess hefur á grundvelli laga um grunnskóla og framhaldsskóla verið unnið að mótun nýrrar skólastefnu, ,,Enn betri skóli``, sem markar vissulega tímamót undir öflugri forustu hæstv. menntmrh. Einnig vil ég nefna verulegar breytingar á löggjöf um stjórn fiskveiða er varðar endurnýjunarreglur fiskiskipa, takmörkun á fyrningarreglum veiðiheimilda, takmörkun á færslu aflaheimilda milli skipa, hámarksaflahlutdeild einstakra útgerða og breytingar á veiðiheimildum krókabáta. Þá er ástæða til þess að nefna löggjöf um Kvótaþing og Verðlagsstofu skiptaverðs, sem var liður í lausn sjómannadeilunnar og um leið mikilvæg breyting á kvótakerfinu. Á þessu kjörtímabili hafa því orðið umtalsverðar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Auðvitað þarf áfram að vinna að endurbótum á þeirri löggjöf svo tryggja megi hagkvæma nýtingu auðlinda sjávar og stuðla að sátt um auðlindir þjóðarinnar. Þar mega ákvarðanir ekki mótast af upphlaupsákvörðunum. Við umræðuna í kvöld hefur stjórnarandstaðan haldið uppteknum hætti og kveðið öfugmælavísur um stöðu mála hér í þinginu og gefið villandi mynd af þeim mikilvægu málum sem við höfum unnið að á Alþingi. Það var athyglisvert að fylgjast með ræðum þeirra hv. þm. Alþfl. og Alþb., fyrrverandi félagsmálaráðherrum, þegar þeir ræddu um húsnæðismál og það er auðséð að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir er hlaupin á flótta í því máli því hún nefndi það varla, svo rækilega sem hún hefur þó talað um þau mál. Það er athyglisvert, ekki síst vegna þess að sveitarfélögin í landinu sem bera ábyrgð á rekstri hinna félagslegu íbúða hafa fagnað þessari löggjöf um húsnæðismál. Þau hafa fagnað henni og það ber að vekja sérstaka athygli á því. Reykjavíkurborg hefur t.d. selt félagslegar íbúðir sínar inn í sérstakt fyrirtæki og þess hefur ekki orðið vart að höfuborgin fremur en önnur sveitarfélög og samtök sveitarfélaganna hafi lagst gegn þeirri löggjöf sem er tímamótalöggjöf, mikil endurbótalöggjöf á húsnæðiskerfi sem var komið að fótum fram. Þá er ástæða til þess að vekja athygli á þeirri umræðu sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hóf um afskriftir bankakerfisins. Vissulega er það stórt vandamál þar sem eru afskriftir bankakerfisins en hv. þm. gleymdi því eins og fleiri stjórnarandstæðingar að þeir hafa tekið þátt í stjórn þessa lands. Árum saman var hv. þm. í ráðherrastöðu og ýmsir hv. þm. Alþýðuflokksins hafa verið í sæti viðskrh. og borið ábyrgð á bankakerfinu þegar miklir erfiðleikar gengu yfir landið og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, í samstarfi við okkur sjálfstæðismenn, þurfti að taka á miklum og erfiðum fortíðarvanda sem beindist m.a. að afskriftum skulda, bæði opinberra sjóða og í bankakerfinu. En hvert sem litið er er hins vegar gróska og vaxandi bjartsýni í landinu. Okkur hefur tekist að stjórna ríkisfjármálum þannig að efnahagslífið hefur verið endurreist og nú verðum við að nýta góðærið. Þetta vil ég nefna sérstaklega sem verkefni samfélagsins: Í fyrsta lagi vil ég benda á það mikilverða mál að verja ungmenni gagnvart þeim mönnum sem stunda sölu fíkniefna og leita eftir skjótfengnum gróða með því að láta ungmenni ánetjast fíkniefnum með öllum þeim hörmungum sem þeim fylgir. Ekkert má til þess spara að vinna gegn þeim óvinaher sem þar fer fram gegn samfélaginu öllu. Til þess þarf lögreglan stuðning og þær stofnanir sem vinna við að styðja einstaklinga sem fallið hafa fyrir fíkniefnum. Mikilvægt er að skapa unga fólkinu skilyrði til þess að finna sér hlutverk og viðfangsefni í samfélaginu og tryggja því menntun og starf. Allt bendir til þess að árangurs megi vænta í forvörnum með auknum stuðningi við jafningjafræðslu og stuðningi við ungmenna- og íþróttasamtök sem skynja hættuna og bregðast við til varnar. Í öðru lagi vil ég nefna það risavaxna verkefni sem er að stöðva byggðaflóttann og snúa vörn landsbyggðar í sókn því nú er lag. Það viðfangsefni er öllum landsmönnum til hagsbóta. Fyrir þinginu liggur till. til þál. um stefnu í byggðamálum fyrir næstu fjögur ár sem forsrh. hefur lagt fram. Því miður verður sú tillaga ekki afgreidd á þinginu vegna málþófs stjórnarandstöðunnar. Tillagan um sérstaka áætlun í byggðamálum fjallar um leiðir og þrauthugsuð verkefni svo efla megi byggðina og nýta eignir og auðlindir. Til þess að ná árangri í byggðamálum verða aðgerðir stjórnvalda að beinast að skýrt skilgreindum markmiðum. Það eru breyttir tímar með nýjum áherslum. Stjórnarflokkarnir verða að ná árangri og koma í veg fyrir frekari byggðaröskun. Með nýrri markvissri byggðaáætlun viljum við að fyrirtækjum verði auðvelduð nýsköpun með stuðningi Byggðastofnunar. Við eigum að leggja áherslu á menntun og eflingu menningarstofnana. Við viljum jöfnun lífskjara í landinu með lækkun orkukostnaðar, nýtingu jarðvarma og bættum samgöngum. Þær aðgerðir varða alla. Þær bæta samkeppnisstöðu byggðanna og auka verðgildi eigna þegar vaxtarsvæðin eflast. Með nýrri og vandaðri byggðaáætlun viljum við bætta umgengni við landið er tryggi auðlindanýtingu og möguleika okkar til þess að búa í sátt við landið. Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Það er komið að þinglokum og sumarið er fram undan. Við stjórnmálamenn höfum stöðugt verk að vinna í viðleitni okkar við að treysta öryggi og jöfnuð og réttlæti í okkar fámenna samfélagi. Okkur sjálfstæðismönnum er ljóst af skoðanakönnunum og ekki síður úr úrslitum sveitarstjórnarkosninga að Sjálfstfl. er sem fyrr hin pólitíska kjölfesta í landinu sem treyst er á. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Sameinaðir bandamenn okkar sem skipum stjórnarandstöðuna á Alþingi, sameiginlegu framboðin um land allt voru sigurvegarar byggðakosninga um næstsíðustu helgi. Forustufólk Alþb., Kvennalista og jafnaðarmanna hefur bæði skilning á aðstæðum og þeim möguleikum sem eru í stöðunni. Það talaði líka eins og sigurvegarar. Sama verður ekki sagt um formann Sjálfstfl. Þar fór hreint enginn sigurvegari með blik í auga og trú á framtíðina, heldur geðstirður tapari sem virtist enn í vafa um hvert rétt væri að beina gremjunni. En landsföðurhamurinn er fallinn. Hann og aðrir forustumenn í ríkisstjórn Davíðs Oddssonar vissu líka það sama og forustumennirnir okkar sigurreifu, að hinn stóri sigur nýs framboðs jafnaðarmanna felst í því að nánast alls staðar hefur tekist gott samstarf helstu forustumanna í héraði og fólkið finnur þann kraft sem í samstöðunni felst. Kosningaúrslitin sýna líka að nýtt og öflugt stjórnmálaafl er orðið til, afl sem fékk 37% í fyrstu kosningunum rétt eins og skoðanakannanir hafa sýnt að gæti orðið raunin í alþingiskosningum. Hið nýja afl er orðið stærst eða næststærst í miklum meiri hluta kaupstaðanna í landinu. Enn eigum við eftir að nýta þann skapandi kraft sem í samvinnunni felst og samhæfing á landsvísu mun einnig skila okkur stuðningi og fylgi. Það vissu líka forusta og vinir ríkisstjórnarinnar sem birtust okkur sem taparar á kosninganótt. Ekki veit ég hvort það var tilraun til að stilla geð forsrh. að reynt var að halda því fram að flokkur hans væri sérstakur sigurvegari. Það dugði a.m.k. ekki, því auðvitað vissi hann og veit enn að fylgið hefur staðið í stað frá síðustu kosningum og er til muna lakara en það var í kosningunum þar á undan. Hann óttast líka þann sprengikraft sem felst í því að hreyfing jafnaðarmanna á Íslandi verði aftur sameinuð eftir margra áratuga sundrungu þar sem Sjálfstfl. hefur setið á hinum fræga fjósbita og fitnað langt umfram burði. Herra forseti. Við staðhæfum líka að sameinað afl jafnaðarmanna og félagshyggjufólks, sem gæti tekið við forustu í landsmálum að loknum næstu kosningum, muni verða til þess að fólkið í landinu hafni ríkisstjórn sérhagsmuna. Fólkið í landinu mun hafna ríkisstjórn sem án hiks afhendir viðbótarkvóta upp á milljarða án endurgjalds og mest til þeirra sem mest höfðu fyrir. Ríkisstjórn sem afhendir landeigendum öll verðmæti sem kunna hugsanlega að finnast í jörðu og setur þannig sérhagsmuni alltaf framar almannahag. Ríkisstjórn sem með einni löggjöf lofar fólki þjóðareign á miðhálendinu en býr þannig um hnúta með þeirri næstu að skipulag og nýting verður á höndum fárra rétt eins og þegar fiskimiðin eiga í hlut. Auðvitað mun fólkið hafna slíkri ríkisstjórn þegar valkostur okkar verður til, sem setur almannahag í forgrunn en lætur sérhagsmuni víkja. Það mun hafna ríkisstjórn helmingaskiptanna þar sem samtryggingin er fyrsta boðorðið og Lindarmál eru leyndarmál. Herra forseti. Framkomu manna, líka forsrh., hljóta að vera einhver takmörk sett, jafnvel þótt þeir séu hræddir og hafi til þess ríkar ástæður. Satt að segja var ótrúlegt að fylgjast með því hvernig Davíð Oddsson valdi sér ríkissjónvarpið sem sérstakan andstæðing og setti í gang galdraofsóknir gagnvart fréttamönnum þess. Fyrir utan það hversu ósmekklegar órökstuddar fullyrðingar hans voru, var óttalegt að kynnast þeim hugarheimi sem að baki býr. Hugarheimi sem gengur út frá því að fólk séu fjarstýrðar vélar í þágu valds og þannig eigi að umgangast það. Herra forseti. Við erum öll orðin þreytt á hroka og yfirgangi, samtryggingu og sérhagsmunadekri. Samfylking jafnaðarmanna þar sem almannahagur skipar öndvegi er svarið og brýnna nú en nokkru sinni fyrr.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Vorið gekk í garð með blíðu og sannarlega lofar byrjun sumars góðu. Veðursældin og hækkandi sól hleypir bjartsýni og gleði í hjörtu fólksins. Sumarið er komið og full ástæða til að gleðjast. Því er heldur dapurlegt til þess að vita að sumarkoman skuli hafa farið fram hjá tilteknum þm. hv. stjórnarandstöðu. Bölmóður þeirra og síbylja skáldlegra upphrópana lýsa engu öðru en örvæntingu og svartnætti. Þeir virðast hafa farið á mis við sumarkomuna en standa hér sólarhringum saman og velta sér upp úr vetrardvala sínum. Engum blöðum er um það að fletta að bjart er yfir í efnahags- og atvinnulífi okkar. Vofa atvinnuleysis, kyrrstöðu og skuldasöfnunar grúfði yfir fyrir aðeins þremur árum. Þeir vágestir hafa nú vikið fyrir mestu kaupmáttaraukningu í áratugi, bjartsýni og nýsköpun í atvinnulífi, lækkandi sköttum í fyrsta sinn um langt skeið og festu í fjármálum. Þetta má með sanni kalla sumar í efnahagslífi okkar og kemur ekki síst fram með bjartsýnni þjóð og framsækinni. Þessu eiga nokkrir hv. þm. stjórnarandstöðu erfitt með að kyngja og í stað þess að gleðjast með þjóð sinni láta þeir staðreyndir sem vind um eyru þjóta og grípa til örþrifaráða. Blóði skal úthellt í nafni siðbótar og réttlætis, einstaklingar skulu dregnir á blóðvöllinn í nafni siðbótar og meðulin eru ekki vandaðri en svo að reglan um sakleysi þar til sekt hefur verið sönnuð, er létt vegin og harðir sleggjudómar upp kveðnir. Blóði skal úthellt með róginn að vopni. Ef ætlarðu að svívirða saklausan mann, þá segðu aldrei ákveðnar skammir um hann, en láttu það svona í veðrinu vaka, þú vitir, að hann hafi unnið til saka. Rógsherferð með illgirni að leiðarljósi er beitendum sínum til vansa og þótt krossförin sé farin í nafni siðbótar kann hún að vera í eðli sínu meira lýðskrum og spilling en nokkur önnur mannanna verk. Sumarið hefur svo sannarlega sniðgengið slíkt fólk. Herra forseti. Íslenska þjóðin stendur nú frammi fyrir betri sóknarfærum á flestum sviðum en nokkru sinni ef rétt er á haldið. Ég vil gera umhverfis- og orkumál að sérstöku umræðuefni í því sambandi. Þjóðir heimsins eru að vakna upp við vondan draum þar sem útblástur er að verða vandamál á heimsvísu. Í kjölfarið kappkosta nú helstu iðnfyrirtæki að bregðast við kalli tímans og verja milljörðum króna til rannsókna á nýjum og mengunarlausum orkugjöfum. Talsmenn stærstu bílaframleiðenda hafa þannig lýst því opinberlega yfir að vetni verði orkugjafi 21. aldar og þar skýtur nafni Íslands upp. Herra forseti. Kostir lands og þjóðar eru svo ótvíræðir og einstakir og fela í sér möguleika okkar á að auka enn forskot Íslendinga hvað varðar vistvænt efnahagslíf. Sóknarfærin eru til staðar og það er undir okkur sjálfum komið að nýta þau. Vissulega heyrast úrtöluraddir og svo var einnig í árdaga hitaveituvæðingar, en með kjark og bjarta sýn til framtíðar tókst okkur að hverfa frá kolum og olíu til hins hreina og heita vatns. Hagsmunir þjóðarinnar og þekking á þessu sviði eru óumdeilanleg í dag. Í stað þess að verja 10 milljörðum kr. árlega af gjaldeyri okkar til kaupa á olíum og bensíni gætum við haldið þessu fé innan efnahagskerfis okkar og aukið á þekkingu okkar og reynslu. Möguleikar til útflutnings á þessum orkugjafa, sem og hugviti tengdu honum eru vissulega til staðar. Enginn dregur í efa gildi þess fyrir efnahag og umhverfi þjóðarinnar. Herra forseti. Við stöndum frammi fyrir því að geta orðið fyrsta ríki veraldar sem byggir efnahagslíf sitt að mestu leyti á vistvænum orkugjöfum. Umhverfisáhrifin eru ómetanleg, þá ekki síður hin efnahagslegu. En til þess þarf skýra stefnumörkun og ótvíræðan vilja. Fyrstu rafbílarnir aka þegar um götur landsins og fleiri eru á leiðinni. Almenningur er meðvitaður um gildi þessara mikilvægu skrefa fyrir þjóðina. Þetta er skýrt dæmi um raunhæfa framtíðarsýn sem byggir á rannsóknum og hugviti í bland við skilning á þeim miklu verðmætum sem land okkar felur í sér. Þessa þætti ber okkur því að rækta af kappi og halda trúnað við þessa sýn. Þannig, herra forseti, tel ég að við getum horft björtum augum til 21. aldar. --- Ég þakka áheyrnina.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Margt merkilegt hefur verið sagt í þessari umræðu og eins og nærri má geta er sjálfshólið rauður þráður í ræðum stjórnarsinna á milli þess sem þeir kvarta sáran undan harðri en málefnalegri gagnrýni stjórnarandstæðinga. Ég má til með að leiðrétta hv. þm. Sjálfstfl., Sturlu Böðvarsson, sem talaði áðan og varð nú heldur fótaskortur þegar hann kenndi málþófi stjórnarandstöðunnar um að tímamótatillaga forsrh. um byggðamál hefði ekki fengist afgreidd. Það fær illa staðist vegna þess að sú tillaga kom ekki fram fyrr en í lok apríl, nokkrum dögum áður en þingi átti að ljúka skv. starfsáætlun þingsins og stjórnarliðar geta því sjálfum sér um kennt. Það vekur athygli að allir ræðumenn stjórnarflokkanna í kvöld eru karlmenn. Það er sjálfsagt ekki stórmál að þeirra áliti enda er það yfirlýst stefna stærsta stjórnmálaflokks landsins að það sé hæfnin sem ráði í stóru sem smáu en ekki kynferði og undir það gangast konurnar í þeim flokki og trúa því þá væntanlega um leið að ástæðan fyrir ósýnileika þeirra í starfi flokksins sé skortur á hæfni. Því trúi ég ekki, herra forseti, og því skyldi enginn trúa. Staðan er einfaldlega sú að við erum ekki enn þá komin nær jafnri stöðu og jafnrétti kynjanna en svo að við getum leyft okkur andvaraleysi af þessum toga. Það þarf að sýna viljann í verki. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram hér og nú að langflestir Íslendingar séu svo réttsýnir að telja að jöfn staða kynjanna sé sjálfsagt mál eða a.m.k. æskileg. Þó skal ekki svarið fyrir að allnokkrir hugsi eins og karlinn sem sagði: ,,Jafnrétti er svo sem allt í lagi, bara að það gangi ekki of langt.`` Kannski hefur sú hugsun ráðið einhverju um val ræðumanna stjórnarflokkanna í kvöld. Mér finnst þeir ættu að hugsa sitt ráð. Einhvern veginn er það nú svo að hvert einasta skref í átt til jafnrar stöðu og jafnra réttinda kynjanna hefur kostað baráttu, stundum alveg ótrúlega harða baráttu. Sú barátta hefur verið nánast öll á aðra hlið. Það eru konur sem hafa unnið með öllum ráðum og gerðum að jöfnuði kynjanna og hvers vegna skyldi það vera? Jú, auðvitað er það vegna þess að hallað hefur á konur og það hallar enn þá á konur. Á lagalega sviðinu stöndum við bærilega í samanburði við aðrar þjóðir. Kveðið er á um jafnan rétt kynjanna í stjórnarskrá og í 22 ár höfum við haft sérstök lög um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna. Meinið er auðvitað að lög og reglur eru eitt og framkvæmd þeirra er allt annað mál. Fyrst og fremst skortir eftirfylgni við þessi lög og þær yfirlýsingar og fyrirheit sem gefin hafa verið. Það er t.d. athyglisvert að bera saman tvær stofnanir í íslensku þjóðfélagi sem eiga að sjá um eftirlit og fylgja eftir framkvæmd laga. Þar á ég við skrifstofu jafnréttismála annars vegar og Samkeppnisstofnun hins vegar. Til að sinna verkefnum Jafnréttisráðs og kærunefndar jafnréttismála starfar sérstök skrifstofa sem heyrir undir ráðherra jafnréttismála, félmrh., sem hér ræddi áðan um velsæld og uppgang í þjóðfélaginu og þakkaði sér og hinum herrunum í ríkisstjórninni. Á skrifstofu jafnréttismála hafa undanfarin ár verið fimm og hálft stöðugildi og skrifstofan hefur um 27 millj. kr. til rekstursins í ár. Með þessu fjármagni og fámennu starfsliði verða auðvitað engin stórvirki unnin, hversu mikill sem viljinn er þar innan veggja. Til samanburðar höfum við Samkeppnisstofnun sem heyrir undir viðskrh., kraftaverkamanninn og handhafa sannleikans sem talaði hér fyrr og hefur það hlutverk að framfylgja samkeppnislögum. Þar starfa yfir 20 manns og fjárveiting til stofnunarinnar nemur rétt tæpum 89 millj. kr. á fjárlögum þessa árs. Þessi mikil aðstöðumunur segir auðvitað sitt um áherslur og raunverulegan vilja stjórnvalda. Hann segir okkur t.d. að tillaga Kvennalistans um jafnréttisfræðslu fyrir æðstu ráðamenn þjóðarinnar þarf að komast til framkvæmda hið fyrsta. Þeir þurfa að gera sér grein fyrir stöðunni og sýna raunverulegan vilja til úrbóta. Jöfn staða kynjanna er ekki einhver hégómi sem ráðamenn geta afgreitt fyrir aftan bak. Góðir áheyrendur. Ég vakti athygli á því að allir ræðumenn stjórnarflokkanna í kvöld eru karlmenn. Menn hafa væntanlega einnig tekið eftir því að af níu ræðumönnum stjórnarandstöðunnar eru átta konur. Um það var ekkert samráð og menn geta lesið úr þessum staðreyndum það sem þeir vilja en þetta er reyndar ekki í fyrsta skipti sem stjórnarandstaðan bjargar heiðri Alþingis. Ég vil aðeins segja þetta að lokum: Konur eiga rétt á að vera metnar á eigin forsendum. Þær hafa mikið til málanna að leggja, ekki síður en karlar. Landsmenn eiga rétt á að heyra hvað þær hafa að segja. --- Ég þakka þeim sem hlýddu. Gleðilegt sumar.