Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sósfl. mun ekki flytja brtt. við þetta frv., heldur samþykkja það eins og það liggur fyrir.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Hæstv. fjmrh. er veikur og getur því ekki gert grein fyrir þessu máli. Eins og hv. dm. er kunnugt, er svo áliðið þessa mánaðar, að litlar eða engar líkur eru til þess, að hægt verði að afgreiða fjárl. fyrir lok mánaðarins. Er því nauðsynlegt, að í gildi séu l., er heimili ríkisstj. greiðslur, eftir því sem frv. þetta tilgreinir. Vildi ég mega vænta þess, að greitt verði fyrir þessu máli og að það næði fljótt fram að ganga hér í hv. d.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Herra forseti. Þetta frv., sem landbn. flytur, er flutt samkvæmt beiðni fyrrv., landbrh., og er það að ýmsu leyti samið af þeim manni við landbúnaðardeild atvinnudeildar háskólans, er hefur fóðurrannsóknir með höndum, hr. tilraunastjóra, Pétri Gunnarssyni. Þá skal þess og getið í upphafi, að mál þetta hefur verið alllengi á döfinni: Hefur það verið til umr. á búnaðarþingi, og voru þar gerðar till. um nýja löggjöf í þessum efnum. - Það eru fá ár síðan sett var á stofn embætti við landbúnaðardeild atvinnudeildarinnar viðvíkjandi fóðurrannsóknum og öðru snertandi þessi mál, og má segja, að sú reynsla, sem fengizt hefur á þessum tíma, eða ávöxtur af þessu starfi komi nú fram í frv. því, er hér liggur fyrir. Það liggur í hlutarins eðli, að eftir því sem neyzla aðkeypts kornfóðurs handa búfé eykst, því þýðingarmeira og nauðsynlegra er, að strangt eftirlit sé haft með allri verzlun og tilbúningi á slíkri vöru, ef um fóðurblöndu er að ræða. Í flestum menningarlöndum eru mjög ströng ákvæði og fyrirmæli sett um þessi efni, er fyrst og fremst eiga að stuðla að því að tryggja kaupendum góða og ósvikna vöru handa búfé þeirra, og sömuleiðis eru þau trygging fyrir seljendurna að því leyti, að þau firmu eða félög, sem eru orðin þekkt að því að framleiða aðeins góða og ósvikna vöru, hafa miklu meiri afsetningu en hin, sem áfátt er í þessum efnum. Þess vegna hefur það farið í vöxt, að hin viðurkenndu fyrirtæki erlendis eru beinlínis þakklát fyrir þetta fyrirkomulag og eru fús til að greiða ærið fé til þess að vera stöðugt undir opinberu eftirliti með sínar fóðurvörur. - Kjarnfóðursnotkun hefur farið mjög í vöxt undanfarin ár hér á landi, og má gera ráð fyrir, að hún færist í enn meiri vöxt í framtíðinni. Nær þetta bæði til innfluttra fóðurblöndutegunda, svo sem maís, hveitiklíðs og fleiri korntegunda, svo og til okkar innlendu kjarnfóðurtegunda, sérstaklega síldarmjöls, en þó einnig fiskimjöls og nokkurra fleiri tegunda, sem til greina geta komið að vissu leyti sem kjarnfóður. L. um þessi efni eru frá 1921, og var þeim dálítið breytt 1939, en segja má, að þessi löggjöf hafi verið mjög ófullkomin að öllu leyti, og í öðru lagi hefur ekki verið farið eftir þeim ákvæðum, sem í þeirri löggjöf fólust, nema að nokkru leyti. Það er því enginn vafi á því, að brýn nauðsyn er á, endurskoðun þessarar löggjafar og að tekið sé upp strangara eftirlit í þessum efnum en verið hefur áður. Eins og áður er sagt, er það eitt af verkefnum landbúnaðardeildar atvinnudeildar háskólans að sjá um fóðurrannsóknir, og heyrir því það starf, sem hér er um að ræða, tvímælalaust undir þá deild. Er nauðsynlegt að setja löggjöf, sem tryggi, að slík störf geti komið að tilætluðum notum. Sé ég ekki ástæðu til að halda langan fyrirlestur um nauðsyn löggjafar í þessum efnum, þótt ég hafi nefnt þessi fáu almennu atriði um nauðsyn þess, að þetta verði gert nú, m. a. vegna þess, hversu miklar breytingar eiga sér nú stað, hvað fóður búpenings snertir, þar sem meira er hægt að fá af aðkeyptu fóðri en hingað til hefur þekkzt. Ég ætla ekki að ræða hin einstöku atriði frv., en vil aðeins geta þeirra helztu. 1. gr. frv. gerir ráð fyrir því, að tilraunaráð búfjárræktar skuli hafa eftirlit og yfirumsjón með þessu starfi, en það ráð skipa helztu sérfræðingar á sviði búfjárræktarinnar og þ. á m. sá fóðurfræðingur, sem starfar við landbúnaðardeildina. Í 2. gr. er gert ráð fyrir, að landbúnaðardeild atvinnudeildar háskólans annist efnarannsóknir í sambandi við eftirlitið, og er það í fullu samræmi við það, að þarna starfar nú maður, sem fyrst og fremst á að sjá um hluti eins og þessa. Í 3. gr. er ætlazt til þess, að hver sá, er framleiði til sölu eða flytji inn fóðurblöndur, skuli fá til þess leyfi landbrh., en samkvæmt frv. er ætlazt til, að þeir, sem hafa fengið slík leyfi, skuli greiða ákveðið eftirlitsgjald, er renni í sérstakan sjóð, sem nefnist eftirlitssjóður fóðurvara. Skal sjóðurinn síðan greiða kostnað við eftirlitið, og er þetta í samræmi við það, sem tíðkast erlendis, þar sem þetta skipulag ríkir. - Þetta eru þau aðalatriði, sem ég vildi nefna varðandi þann kafla frv., sem fjallar um verzlun með fóðurblöndur. Síðari kafli frv. fjallar um verzlun með innlendar fóðurvörur, þ. e. síldarmjöl og fiskimjöl. Skal ég ekki á þessu stigi málsins koma sérstaklega inn á það atriði, en vil geta þess eins, að aðalatriði þess kafla er það, að gert er ráð fyrir, að sá aðili, er hafi með höndum eftirlit með innlendum fóðurvörum, þ. e. tilraunaráð búfjárræktar, geti haft trúnaðarmenn starfandi við síldarverksmiðjur ríkisins um síldveiðitímann, sem hafi vald til þess að taka frá það mjöl, sem þeir telja sérstaklega vel fallið fyrir innlendan markað. Þegar þeir, sem kaupa síldarmjöl, kvarta um að fá slæmt mjöl, þá er oft mjög erfitt að fá úr því skorið, hver sökina eigi, en ef umboðsmaður hefur tekið sýnishorn, þá er verksmiðjan laus við alla frekari rekistefnu um þetta efni. Ég mun að þessu sinni ekki fara frekar inn á efni frv. eða einstök ákvæði. Þó að það sé ekki tekið fram í grg., þá áskilja einstakir nm. sér rétt til að flytja brtt., eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma, en n. mun taka frv. til nákvæmrar athugunar milli umr., og er mér vel ljóst, að það þarf að gera á því ýmsar smábreytingar, áður en það er endanlega afgr., og n. er mjög fús að eiga viðræður við alla um hugsanlegar breyt. á frv. Og ég vil sérstaklega taka það fram, að þar sem nú er annar landbrh. en þegar frv. var samið, mun n. sérstaklega óska eftir að eiga tal við hann um þetta mál. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð fleiri að þessu sinni, en vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. tók fram, er hér um nýmæli að ræða, þar sem þetta frv. er. Ég vil, um leið og frv. er vísað til 2. umr., benda í fullri vinsemd á einn vankant í 2. kafla frv. Þar er tekið fram, að ekki megi selja fiskimjöl á innlendum markaði, sem hefur inni að halda undir 50% af hráeggjahvítuefni. Til þess að fá úr þessu skorið þarf vitanlega að fara fram efnarannsókn, en eggjahvítumagnið er alls ekki fyrsti mælikvarði á fóðurgildi mjölsins, heldur saltinnihaldið. Saltinnihaldið má ekki fara yfir 3%, til þess að mjölið sé sæmilegt fóður, en venjulega innihaldið er 1½%. Ég veit til þess, að mjöl hefur verið selt með 8% saltinnihaldi. Að vísu var það ekki ætlað til skepnufóðurs, en af því að harðindi voru, var það notað, og við athugun kom í ljós, að svona mikið saltinnihald var blátt áfram eitur. Þetta vildi ég aðeins benda n. á, en ég mæli með frv. og tel það til bóta.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Herra forseti. Ég er þakklátur hv. þm. Ak. fyrir ábendingu hans, en þar sem aðeins verður seld 1. flokks vara ætti þetta atriði að vera tryggt, en það eru vissulega dæmi þess, að í 1. flokks mjöli komi „smápartí“, sem eru miklu verri, og hefur það valdið óánægju. Ég skal svo ekki lengja umr. frekar, en þakka hv. þm. Ak. fyrir bendingu hans, og n. er til viðtals um málið.



Herra forseti. Þetta frv., sem við hv. 2. þm. Eyf. flytjum hér nú, er samhljóða frv., sem víð fluttum á Alþ. í fyrra. Um afgreiðslu þess frv. er það að segja, að allshn. var ósammála um það. Tveir nm. lögðu til, að frv. yrði samþ. óbreytt, einn vildi breyt. á l., en tveir vildu vísa frv. frá með rökst. dagskrá, og þessi eini vildi þó bíða að koma með brtt., unz séð yrði, hvaða örlög rökst. dagskráin fengi. En örlög málsins urðu samt þau, að það dagaði uppi og varð ekki vísað frá, og er því ekki hægt að vita um vilja Alþ. í þessu máli. Það hafa verið til umr. 3 till. um þessi mál, og allir, sem töluðu við umr. þeirra, voru sammála um, að ástandið í þessum málum væri orðið óviðunandi, og allir greiddu atkv. með því, að eitthvað yrði gert. Af þessu mætti ráða það, að jafnhógvært frv. og þetta er fengi byr á þingi nú. Ég vil nú rifja upp það, sem haft var á móti frv. í fyrra, en það kemur fram í rökst. dagskránni, en þar segir, að „Alþingi það, er nú situr, hefur með þál, falið ríkisstj. að láta tafarlaust fara fram rannsókn á áhrifum húsaleigulaganna, framkvæma endurskoðun á þeim, og leggja niðurstöðurnar fyrir næsta reglulegt Alþ.“ Þetta eru ástæðurnar, og af þessum ástæðum telja þeir, að frv. sé óþarft, en að hið fyrsta þurfi að fara fram rannsókn á þessum l., um það eru allir sammála, og að svo búið megi ekki standa. Við umr. um þetta mál í fyrra kom í ljós ótti við, að þetta mundi skapa glundroða. Húsaleigun. áleit, og það virðist vera skoðun allmargra þm., að við þetta mundu margir menn lenda á götunni. Nú eru engin rök fyrir þessu færð, og mér er ekki skiljanlegt, hvernig þetta má verða. Þvert á móti eru færð fyrir því rök af ýmsum, að hér sé verulega mikið af húsnæði ónotað, en ég hef ekki getað sannprófað það, en ef þetta er svo, stafar það vitanlega af því, að menn hafa ekki þorað að hleypa fólki inn í það. Það hafa verið færð fyrir því rök, að húsaleigul. væru sett sem styrjaldarráðstöfun og sé því óeðlilegt að breyta ekki um nú. Þessi ráðstöfun var neyðarúrræði, og hún gekk mjög freklega á rétt manna til að ráða eignum sínum. Af l. hafa skapazt ýmiss konar óþægindi. Það hefur skapazt tvenns konar húsaleiga, önnur, sem er svo há, að telja má hana fullkomið óréttlæti, og svo önnur svo lág, að telja verður húsin verðlaus, sem verður að telja mjög illt. Önnur óþægindi, sem leitt hefur af þessum ráðstöfunum af því, hve lengi þær hafa staðið, er ill sambúð milli eigenda og leigjenda, og mætti mikið í sölurnar leggja til leiðréttingar á því. Þegar við fluttum þetta frv. upphaflega, var mikið af íbúðum í smíðum, þá fengum við þær upplýsingar, að um 1000 íbúðir v æru í smíðum. Af þessu er mikið komið upp, en mikið enn í byggingu. En fólksfjölgun er mikil í bænum og kannske meiri en í hlutfalli við það. En það eru allir á einu máli um það, að ástandið sé óviðunandi. Sú breyt., sem við höfum gert ráð fyrir, er ekki stórvægileg, en hún er sú, að menn fái umráðarétt yfir húsum sínum, ef um systkin og aðra nánustu vandamenn er að ræða, en nú er aðeins unnt að segja upp leigjanda, ef um er að ræða eiganda sjálfan eða ættingja í beina línu. Önnur rýmkun, sem gert er ráð fyrir, er sú, að heimilt sé að segja upp húsnæði, sem notað er til atvinnurekstrar. Á stríðsárunum var mikið af íbúðarhúsnæði tekið til að hafa þar veitingasölu, sérstaklega fyrir hermenn. Aðalandstaðan gegn þessari breyt. var sú, að menn voru hræddir um, að með þessu yrði mjög þrengt að kosti mjólkursölunnar, og má það vissulega til sanns vegar færa. En aðalgrýlan í augum manna er samt sú, að þetta mundi lækka húsaleiguvísitöluna að nokkru. Nú er það vissulega svo, að ég sé mikla annmarka á þessu frv., en ég sé ekki, að það sé hægt að taka nokkrum mönnum blóð, svo sem gert er, til þess að halda niðri dýrtíðinni. Það er hvorki réttmætt né sanngjarnt. Ég mun ekki fara út í álit húsaleigun. varðandi frv., en ég hef margt við frv. að athuga. En bezt er að láta frv. nú fara til n. Eitt atriði hefur n. sett mjög út á, það að segja megi upp leigu, ef er eldri en 1941. Þetta segir n. að sé háskalegt, en ég held, að það þurfi ekki lítið hugmyndaflug til að sjá eitthvað háskalegt í þessu. Ég vil nú benda á það, að hér er alls ekki um svo stórvægilegt mál að ræða, að ekki megi sæta athugun í n., en ég vil minna á það, áður en málið fer til n., að það er mjög almennt undan því kvartað, að húseigendur láti menn borga eins konar mútur til þess að komast inn í íbúðir, og er ekki því að leyna, að ég veit dæmi þess, en af þessu er enn brýnni ástæða til þess að athuga þessi mál vandlega, og vita, hvort ekki er hægt að hnekkja þessum ósóma. Nú hefur Reykjavíkurbær látið byggja mörg íbúðarhús, og hefur bærinn ætlað að leigja íbúðirnar með kostnaðarverði. Mér sýnist nú, að húsaleigun. ætti eftir þeim niðurstöðum, sem fást af því, hver kostnaður þessara íbúða verður, að geta fengið mælikvarða um það, hvað er réttmætt að taka í leigu fyrir hvern teningsmetra, og ættu þá að liggja ströng viðurlög við brotum á þessu. En aðalatriðið er, að allir njóti jafnréttis. Ég mun svo ekki hafa þessi orð fleiri, en mælast til þess, að málið fái afgreiðslu í tíma og að hv. Alþ. taki ákvörðun um þessi atriði, hvort sem það kostar fórn í vísitölu eða ekki.