Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég gerði hér grein fyrir þessu máli við fyrri umr. og mun þess vegna ekki fara að endurtaka það nú. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 295, hefur nefndin leitað umsagnar bæði hjá Tryggingastofnun ríkisins og Sambandi ísl. sveitarfélaga, og hafa báðir þessir aðilar mælt með því, að till. verði samþykkt. Á þskj. 295 er tillgr. nokkuð breytt frá því, sem upphaflega var ráð fyrir gert, en breytingin er fólgin í því, að nú er gert ráð fyrir að kjósa nefndina í sameinuðu Alþingi, í staðinn fyrir að í till. upphaflega var gert ráð fyrir, að hún yrði skipuð af ráðherra. Var þessi breyting gerð til samkomulags í nefndinni, og eins og þskj. ber með sér, eru allir nefndarmenn á eitt sáttir um, að till., svo breytt, verði afgreidd hér frá Alþingi. Ég vonast til þess, að það verði einnig skoðun hv. alþm. og málið megi því ná fram að ganga.



Herra forseti. Þær fsp., sem ég hef lagt fram á þskj. 283 undir 1. lið, eru fram komnar vegna þess, að allmargir bændur og bændastofnanir hafa nú þegar pantað hjá hlutaðeigandi innflytjendum ýmiss konar vélar og tæki, sem nauðsynlegt er að komi til notkunar fyrir næsta vor, áður en hefst bjargræðistími þeirra, er í sveitunum búa. En ýmsar raddir hafa verið uppi um það, hversu mikill þessi innflutningur mundi verða, og til að fyrirbyggja allan misskilning í þessum efnum og fá greinagóð svör, sem hægt er að treysta, hef ég leyft mér að spyrja hæstv. ríkisstj. að því, hvað hún ætli að beita sér fyrir miklum innflutningi á þessu ári, í fyrsta lagi á hjóladráttarvélum og jarðyrkjutækjum, í öðru lagi heyvinnutækjum og í þriðja lagi beltadráttarvélum, og vænti ég þess, að hæstv. ríkisstj. gefi greinagóð svör við framangreindum fyrirspurnum.



Herra forseti. Um nokkurt skeið undanfarið hefur viðskmrn. í samráði við gjaldeyrisbankana og innflutningsskrifstofuna unnið að undirbúningi áætlunar um gjaldeyrisúthlutun á árinu 1959. Þessu verki er nú lokið, og kemur hin nýja áætlun til framkvæmda í þessari viku. Heildarupphæð sú, sem gert er ráð fyrir að úthlutað verði til almenns innflutnings á árinu 1959, er svipuð og raunveruleg úthlutun ársins 1958. Á hinn bóginn varð ekki komizt hjá því að breyta nokkuð skiptingu úthlutunar á milli vöruflokka á þann hátt, sem ég mun nú gera grein fyrir. Þegar lög um útflutningssjóð o.fl. voru sett í maímánuði s.l., voru gerðar áætlanir um það, hve mikill innflutningur þyrfti að vera af hágjaldavörum til þess að tryggja afkomu útflutningssjóðs og ríkissjóðs. Á síðari hluta ársins 1958 var svo leitazt við að haga gjaldeyrisúthlutuninni þannig, að þessi innflutningur hágjaldavöru næðist. Það hefur nú sýnt sig, að töluvert vantaði á, að þetta tækist. Þannig var úthlutun gjaldeyris fyrir hátollavöru um 179 millj. kr. á árinu, en hefði þurft að vera um 220 millj. kr., til þess að áætlanir þær, sem gerðar voru um tekjur útflutningssjóðs og ríkissjóðs, stæðust. Þetta hafði enn ekki komið fram í stöðu útflutningssjóðs um áramótin vegna þess, að sjóðurinn hafði þá um sex mánaða skeið haft tekjur eftir nýju gjöldunum frá því í maí, en hafði jafnframt verið að greiða bætur á afurðir, sem framleiddar voru fyrir 15. maí s.l. og lægri bætur voru þess vegna greiddar á. Ef innflutningur hágjaldavöru eykst ekki á árinu 1959, hlýtur hins vegar að myndast vaxandi halli á útflutningssjóði. Að því er ríkissjóð snertir, urðu tekjur hans af innflutningi einnig lægri, en gert hafði veríð ráð fyrir, þegar lögin um útflutningssjóð voru sett. Það bætti hins vegar úr, að ágóði af sölu áfengis og tóbaks varð miklu meiri, en gert hafði verið ráð fyrir, og leiddi þetta, eins og kunnugt er, m.a. til verulegs tekjuafgangs hjá ríkissjóði á árinu 1958. Af þeim ástæðum, sem hér hafa verið raktar, er ljóst, að innflutningur hágjaldavöru verður að aukast á árinu 1959 frá því, sem var á s.l. ári. Þar sem heildarupphæðin, sem er til ráðstöfunar, er svipuð og áður og að sjálfsögðu ekki hægt að lækka úthlutun til rekstrarvöru og þeirrar neyzluvöru, sem brýnust er, verður lækkunin að koma niður á fjárfestingarvörum og örfáum neyzluvörum, sem geta ekki talizt til brýnustu nauðsynja, en þó eru ekki hátollaðar. Ég mun þá víkja að landbúnaðarvélunum, sem þessi fsp. fjallar um. Þær skýringar, sem ég gaf hér á undan, þótti mér nauðsynlegt að gefa sem eins konar skýringu á þeim þætti gjaldeyrisáætlunarinnar, sem fjallar um landbúnaðarvélarnar. Í þeirri flokkaskiptingu, sem lögð er til grundvallar við úthlutun gjaldeyris, eru allar landbúnaðarvélar, verkfæri og varahlutar talin undir einum lið, er nefnist landbúnaðarvélar, en honum er svo aftur skipt í þrennt: i fyrsta lagi vélar til heyskapar, í öðru lagi vélar til jarðræktar og í þriðja lagi varahluta í landbúnaðarvélar. Áætlunin gerir ráð fyrir, að í 1. liðnum, heyskaparvélum, verði úthlutað 4 millj. kr., og er það sama upphæð og úthlutað var 1958. Þá gerir áætlunin ráð fyrir, að til jarðræktarvéla verði úthlutað 8 millj. kr., og er það tæplega 5 millj. kr. lægri upphæð, en á árinu 1958. Var upphæðin lækkuð ekki sízt með tilliti til þess, hve mikið var flutt inn af dráttarvélum árið 1958, en það ætti að draga verulega úr þörf fyrir slíkan innflutning á þessu ári. Gera má ráð fyrir, að þessar 8 millj. kr. skiptist þannig nokkurn veginn, að 1 millj. gangi til beltisdráttarvéla, sem leyfi hafa þegar verið veitt fyrir, 2 millj. kr. til jarðvinnslu- og ámokstursvéla og 5 millj. kr. til hjóladráttarvéla, en það svarar til innflutnings á um 200 slíkra véla. Þess má geta, að miðað við þær pantanir, sem nú liggja fyrir, búast innflytjendur ekki við, að eftirspurn verði eftir meiru, en um það bil 200 vélum á þessu ári. Þá gerir áætlunin ráð fyrir úthlutun á 9 millj. kr. til kaupa á varahlutum. Er þetta rúmlega 1 millj. kr. meira, en úthlutað var á s.l. árl, en þriðjungi hærri upphæð, en úthlutað var 1957. Á s.l. ári starfaði n. á vegum landbrn., er gerði athugun á þörf varahluta í landbúnaðarvélar. Varð niðurstaða n. sú, að innflutningsþörf á varahlutum væri um 10 millj. kr. á ári, en þó lagði n. til, að á árinu 1959 væri varið 11–12 millj. kr. í þessu skyni. Það var skoðun þeirra, sem störfuðu að samningu innflutningsáætlunarinnar fyrir árið 1959, að ekki væri ástæða til að ætla meira en 9 millj. kr. til varahluta, bæði vegna þess, hve mikið af ábyrgðum fyrir varahlutum var útistandandi um áramótin, og eins vegna hins, að veturinn hefur fram að þessu verið snjóléttur og því minni skemmdir á vélum vegna snjómoksturs, en venjulegt er. Sýni það sig hins vegar, þegar lengra kemur fram á árið, að þessar 9 millj. kr. nægi ekki, mun þessi upphæð verða hækkuð. Það er eindregin ætlun ríkisstj. að sjá svo um, að enginn skortur verði á varahlutum í landbúnaðarvélar, eins og oft hefur orðið á undanförnum árum. Sú upphæð, sem áætlunin gerir ráð fyrir, að úthlutað verði til landbúnaðarvéla í heild, er því 21 millj. kr., þ.e. 4 millj. til heyskaparvéla, 8 millj. til jarðræktarvéla og 9 millj. til varahluta. Er þessi upphæð 31/2 millj. kr. lægri, en úthlutað var árið 1958. Með þessu vona ég, að fsp. teljist fullsvarað



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskmrh. fyrir greinagóð svör, sem hann hefur gefið. En því miður verð ég að harma það, að hann benti ýtarlega á, að það mundi verða samdráttur í innflutningi véla til landbúnaðarins á þessu ári, og ég harma það vegna þess, að sú þróun hefur átt sér stað í landbúnaðinum á s.l. árum, að það hefur sýnt sig, að með hverju árinu, sem hefur liðið, hefur verið meiri þörf fyrir vélar, og enn þá bendir allt til þess, að þessi sama þróun haldi áfram. Og þar við bætist einnig, að þær vélar, sem fyrst voru keyptar til landsins, munu nokkuð ganga úr sér frekar í framtíðinni. en verið hefur. Það er ef til vill hægt að benda á, að það geri ekki mikið til, þó að dregið sé úr innflutningi slíkum sem þessum eitt ár í bili. En því miður getur það gert mjög mikið strik í reikninginn vegna þess, að venjan er sú að miða við þær tölur, sem hafa verið notaðar árið áður, þegar um innflutning er að ræða, eins og hæstv. ráðh. gerði hér nú. En ég vil benda á það, að í þeim upphæðum, sem hann hefur nefnt, er verulega dreginn saman bæði innflutningur til allra jarðyrkjutækja og einnig til varahluta, þótt hins vegar ráðh. tæki það ýtarlega fram, að hann mundi stuðla að því, að sú ríkisstj., sem nú situr, sæi um, að ekki yrði skortur á varahlutum, ef sú sama stjórn verður þá við völd allt árið, og vænti ég, að hæstv. ráðh. geri sitt ýtrasta til þess, að hægt verði að standa við þau orð, sem hann hefur sagt. En ég vil undirstrika, að það er mjög varhugavert að stíga skrefið aftur á bak í þessum efnum, því að sú þróun, sem hefur verið í þessum málum á undanförnum árum, mun áfram halda og krefst þess, að ekki verði slakað á í þessum efnum, heldur hið gagnstæða. Ég vil líka jafnframt benda á það, að landbúnaðurinn hefur á undanförnum árum orðið arðsamari útflutningsatvinnuvegur, en áður var og mun eiga eftir að verða það í ríkari mæli í framtíðinni og því mikil ástæða til að gera allt, sem unnt er, til þess að svo megi verða.



Herra forseti. Ég tók eftir því, að hæstv. ráðh. skýrði frá því, að innflutningur á hátollavörum 1958 hefði verið 179 millj. kr., en hefði þurft að vera 220 millj., ef áætlanir hefðu átt að standast í sambandi við þær tekjur, sem þessar vörur áttu að gefa. Hins vegar sagði hann einnig, að gert væri ráð fyrir, að innflutningur yrði svipaður 1959 og 1958. Hins vegar gat ekki hæstv. ráðherra þeirrar upphæðar, sem áætlað væri að nota til innflutnings á hátollavörum á þessu ári. Þess vegna vil ég leyfa mér að spyrja hann, fyrir hvað háa fjárhæð gert er ráð fyrir að hátollavörur verði fluttar inn á þessu ári. Ég tók einnig eftir, að hann gat þess, að þessi aukni innflutningur á hátollavöru, sem margir kalla óþörfu vörurnar, mundi hafa þau áhrif að lækka að verulegu leyti innflutning á vélum, tækjum og ýmsum öðrum nauðsynjavörum. Þetta er að sjálfsögðu ekki heilbrigð stefna. En líklega verður nú fleira að gera en gott þykir. Mér þætti vænt um að fá þessar upplýsingar hjá hæstv. ráðh., sem ég bað um.



Herra forseti. Ef sá orðrómur hefur gengið, eins og hv. þm. Dal. (ÁB) sagði hér áðan, að það ætti að skera niður innflutning á landbúnaðarvélum, finnst mér eðlilegt að fsp. sem þessi sé fram komin: Ég býst við, að hv. þm. Dal. og ég séum sammála um það, að innflutningur á landbúnaðarvélum eigi að vera nokkurn veginn eftir þörfum á hverjum tíma, og þannig var það á tímabili, að það var flutt inn af dráttarvélum, varahlutum og öðrum landbúnaðarvélum nokkurn veginn eftir þörfum. Landbúnaðarvélar og varahlutar til þeirra eru jafnnauðsynleg og vélar í báta og veiðarfæri. Eins og nú er ástatt í landbúnaðinum, er ekki unnt að framleiða nema hafa vélar vegna þess, hversu fólksfæðin er mikil. Hæstv. ráðh. hefur svarað fsp., sem hér er fram komin, og svör hans eru skýr, og mér skilst á hæstv. ráðh., að það sé meiningin að fullnægja að mestu leyti a.m.k. eftirspurninni eftir landbúnaðarvélum og varahlutum í þær að þessu sinni. Ég hef hér fyrir framan mig tölur yfir innflutninginn á þessum vörum á s.l. ári, og þarf ég ekki að endurtaka þær, því að þær eru samhljóða því, sem hæstv. ráðh. las hér upp áðan. Fyrsti liðurinn, þ.e. heyvinnuvélar, er aðeins hærri, en á fyrra ári. Ég hef reynt að kynna mér hjá innflytjendum eftirspurnina eftir landbúnaðarvélum að þessu sinni, og hefur mér skilizt á þeim, að upphæðin 4 millj. kr. mundi nú nægja að þeirra áliti, m.a. vegna þess, hversu þessar vélar eru orðnar dýrar nú, miðað við yfirfærslugjaldið, sem á þær var lagt, og að bændur hafa takmarkaða greiðslugetu. Um dráttarvélarnar eða jarðræktarvélarnar í heild er um stóra lækkun að ræða. Ég hef einnig spurzt fyrir um það hjá innflytjendum, hversu mikil þörfin muni vera fyrir innflutning á þessum vélum að þeirra áliti, og þeir hafa sagt mér, að það líti út fyrir, að það yrði meira en helmingi minna, sem þyrfti nú, en árið áður, og er það eðlilegt, vegna þess að í fyrra var flutt inn mikið af dráttarvélum. En það mun þó ekki vera aðalástæðan. Aðalástæðan mun vera sú, að yfirfærslugjaldið er á vélunum, en það var ekki í fyrra í marzmánuði, þegar borgað var fyrir þær vélar, sem þá voru pantaðar. Í fyrra reyndu bændur að klífa þrítugan hamarinn að innleysa þær vélar, sem þeir höfðu borgað inn á í marzmánuði. Nú vita þeir hins vegar, um leið og þeir gera pöntunina, hversu dýrar vélarnar eru, og þeir munu þess vegna fresta því, þeir sem möguleika hafa til þess, að gera kaup á dráttarvélum nú, ef þeir eru ekki í miklum vandræðum, í þeirri von, að þær muni ef til vill lækka síðar og yfirfærslugjaldinu verða aflétt. En varahlutarnir, - og það var það, sem hv. þm. Dal. spurði þó ekki sérstaklega um, - það eru þeir, sem hafa jafnvel mest að segja nú, því að nú er í landinu mikið af landbúnaðarvélum, sem eru orðnar tiltölulega gamlar og þurfa viðhald og varahluta, og ég er ánægður með það, að hæstv. ráðh. lýsti því hér yfir áðan, að það væri ákveðin meining hæstv. ríkisstj. að láta ekki verða skort á varahlutum á þessu ári, og er það framför hjá því, sem var á s.l. ári, því að það var mjög bagalegt, hversu mikill skortur var á varahlutum þá. Varahlutar eru ekki fjárfestingarvara, varahlutar eru rekstrarvara, og það er ekki hollt í okkar þjóðarbúskap að láta dýrar vélar vera óstarfhæfar vegna þess, að það vantar varahluta fyrir tiltölulega fáar krónur. Ég er sannfærður um, að 9 millj. kr. eru of lítið til varahluta á þessu ári. Ég hef látið mér detta í hug 12–14 millj. En þar sem þessar tölur allar eru aðeins áætlunartölur og hæstv. ríkisstj. hefur lýst því yfir, að hún vilji leysa úr þessu, og hún skilur það, að landbúnaðarvélar og varahlutar til þeirra er ein af brýnustu nauðsynjum, sem nota þarf í okkar þjóðarbúskap, þá vil ég fyrir mitt leyti sætta mig við þessa áætlun í bili, með þessum fyrirvara, sem hæstv. ráðh. hefur gert, og mér dettur þá í hug, að gjaldeyrissalan til varahluta og landbúnaðarvéla á þessu ári fari upp í 26–27 millj, kr. á móti 23.8 millj. kr. á s.l. ári. Ég þarf svo ekki meira um þetta að segja. En það er í sjálfu sér eðlilegt, að hv. þm. Dal. gerði þessa fsp., ef hann hefur haft hugmynd um það, að skera ætti innflutning á landbúnaðarvélum það mikið niður, að eftirspurninni yrði ekki svarað nokkurn veginn.



Herra forseti. Það eru nú aðeins fáein orð, enda takmarkaður tími við þessar umr. En ég get ekki stillt mig um að minnast hér á það, sem mér skildist vera stefnuyfirlýsing hæstv. viðskmrh. fyrir hönd stj. og þá væntanlega stjórnarflokkanna um það, hvernig haga eigi innflutningi á þessu ári. Það er a.m.k. full ástæða til að spyrja, hvort það er stefna stjórnarflokkanna beggja, sem kom fram í yfirlýsingu hæstv. ráðh. um það, hvernig haga skyldi innflutningnum. En stefnuyfirlýsing hans var ákaflega glögg. Hann sagði, að það yrði að flytja inn hátollavörur fyrir tiltekna fjárhæð, sem hann að vísu ekki nefndi. Síðan yrðu aðrar vörur að víkja fyrir því. En fasti punkturinn er sá, að hátollavörurnar verða að koma inn í landið. M.ö.o.: meginstefnan í innflutningsmálunum er yfirlýst sú, að það skuli ekki flytja vörur inn til landsins eftir því, hversu nauðsynlegar þær eru fyrir landsmenn eða fyrir þjóðarbúið, heldur fyrst og fremst með tilliti til þess, hvort þær gefa háa tolla í útflutningssjóðinn og til ríkissjóðs. Þessi stefna hefur aldrei verið framkvæmd fyrr, því að þótt gerðar hafi verið áætlanir um, hversu miklu ýmsir vöruflokkar gætu numið, hafa ekki verið gerðar um það neinar bindandi áætlanir fyrir fram, og ég fyrir mitt leyti hef t.d. ætíð varað við því að reikna með hátollainnflutningi upp á 225 millj. kr., enda hefur reynslan orðið sú, að s.l. ár gat þessi innflutningur ekki orðið, eins og hæstv. ráðh. sagði, nema 179 millj. kr. Það er þessi meginstefna, sem hæstv. ráðh. lýsti yfir, væntanlega fyrir hönd stjórnarflokkanna beggja, - og það kemur skýrt fram, ef Sjálfstfl. hefur aðra stefnu, og þá væntanlega um það, hvernig hann ætlar að knýja stjórnina til þess að breyta um stefnu, - það var út af þessari stefnuyfirlýsingu hæstv. ráðh., sem ég kvaddi mér hljóðs, og til þess að mótmæla þessu sjónarmiði, til þess að mótmæla því, að innflutningsmálunum sé stýrt á þennan hátt, að fyrst sé tekin frá, hver veit hvað há fjárhæð, til þess að hægt sé að fá tolla í útflutningssjóð og ríkissjóð, og síðan verði annað að víkja, hversu nauðsynlegt sem það er. Það er nú þegar alveg augljóst af þessum fáu orðum, sem um þetta mál hafa verið sögð hér í dag, að landbúnaðartæki verða að víkja í mjög verulegum mæli fyrir þessari nýju stefnu, eins og kom fram í því, sem hv. 1. þm. Rang. sagði hér og hv. þm. Dal., þó að hv. 1. þm. Rang. væri í leiðinni að reyna að breiða yfir það, því að það er auðvitað augljóst, að þær tölur, sem hér hafa verið nefndar, hrökkva ekki til að svara eftirspurninni eftir þessum tækjum, og niðurstaðan verður þá sú, að þessu verður fórnað á altari þessarar stefnu, sem hæstv. ráðh. lýsti og væntanlega er stefna stjórnarflokkanna í þessu máli. Hér er um að ræða einn undirstöðuþáttinn í þjóðarbúskapnum og eitt undirstöðuatriði þess, hvernig á að áætla tekjur ríkissjóðs og útflutningssjóðs. Það hefur sem sagt greinilega komið fram hjá hæstv. ráðh., að þetta á að vera meginsjónarmiðið, að nauðsynlegri vörur eigi að víkja eins og þarf, til þess að hægt sé að flytja inn hátollavörur fyrir einhverja tiltekna fjárhæð.



Herra forseti. Ég gat nú ekki stillt mig um að kveðja mér hljóðs, þegar ég hlustaði á það dæmalausa ábyrgðarleysi hjá þessum hæstv. fyrrv. fjmrh., sem nýlauk máli sínu. Hann stendur hér upp og segir: Ég mótmæli því, að það sé gerð gangskör að því að flytja inn tiltekið magn af hátollavöru til þess að standa undir fyrir fram gerðum áætlunum um tekjur til útflutningssjóðs og ríkissjóðs, - þessi maður, sem hefur átt frumkvæði að því að byggja upp fjármálastefnu í landinu á undanförnum árum þannig, að hjá þessu verður ekki komizt. Og þannig var unnið í tíð fyrrv. hæstv. ríkisstj. Það var ekki svo sjaldan, sem þáv. hæstv. viðskmrh., 2. þm. S-M., rak á eftir því af miklum skörungsskap í bönkum og annars staðar, að tiltekið magn af hátollavöru yrði flutt inn, vegna þess að það væri óhjákvæmilegt miðað við þá fjármálapólitík, sem rekin væri og byggð upp af hv. 1. þm. S-M. Og þegar því er lýst hér yfir í þingsölunum, að gjaldeyrissalan til landbúnaðartækja, sem um er að ræða, muni sennilega verða meiri á þessu ári, en á s.l. ári, þegar tekin er hliðsjón af því, að ríkisstj. lýsir yfir, að hún vilji tryggja nægilegan gjaldeyri til varahlutanna, þá segir hv. 1. þm. S-M., að það sé auðsætt, að nú eigi að draga úr innflutningi landbúnaðartækja og þessi nýja stefna, einhver ný stefna, sem verið er að tala um, muni leiða til þess og það muni bitna á landbúnaðartækjunum. Mér er alveg ljóst, að það er stundum gengið nokkuð langt í lýðskrumi hér í þingsölunum og það, sem hér er skrafað, ætlað miklu fremur fyrir blöðin, en fyrir þm. Þegar þeir, sem hafa lagt grundvöllinn að því, sem hér er verið að ræða um, koma nú og fárást yfir því, að það þurfi að haga verzlunarpólitíkinni og gjaldeyrissölunni með sama hætti og áður hefur verið og viðkomandi aðilar hafa lagt grundvöllinn að, þá fer skörin að færast upp í bekkinn.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi harmaði það, að nú mundi verða á þessu ári það, sem hann kallaði samdrátt í innflutningi landbúnaðarvéla. Ég skal gera nákvæman samanburð á gjaldeyrisúthlutuninni á s.l. ári og áætluninni nú. Hann er þannig: Landbúnaðarvélar til heyskapar, úthlutunin í fyrra nam 3.9 millj. kr., en er nú ráðgerð 4 millj., 100 þús. meira, eða svo að segja sama upphæðin. Til jarðræktarvéla var í fyrra úthlutað 12.9 millj., en er nú ráðgert 8 millj., þ.e. 4.9 millj. minna. En þess ber að geta, að úthlutunin í fyrra var sú langhæsta, sem nokkurn tíma áður hefur verið gerð, og er undirstaða þess, að eftirspurn er nú miklu minni, en mörg undanfarin ár, m.a. heldur en í fyrra. En til varahluta var í fyrra úthlutað 7.7 millj., en nú gert ráð fyrir 9 millj., þ.e. aukningu um 1.3 millj., með þeirri viðbótaryfirlýsingu, að sýni reynslan, að skortur ætli að verða á varahlutum, muni sá innflutningur verða aukinn. Það er hiklaust mín skoðun, að það, sem nauðsynlegast sé af öllu fyrir landbúnaðinn í þessu sambandi, sé, að ekki sé skortur á varahlutum. Það er tilgangslaust að reyna að viðhalda vélastofni með miklum innflutningi, sem síðan er ekki hægt að halda í rekstri vegna skorts á varahlutum. Það eru lítil búhyggindi, en því miður hefur of oft áður á undanförnum árum orðið svo. Hv. þm. sagði einnig, að nú mundi verða dreginn saman innflutningur varahluta. Þetta er auðvitað á misskilningi byggt, eins og greinilega kemur fram af tölum, sem ég hef nefnt. Hann mun þvert á móti verða aukinn um 1.3 millj., miðað við það, sem var í fyrra. Hv. 2. þm. Reykv. (BÓ) spurðist fyrir um það, hversu miklu væri gert ráð fyrir að verja af gjaldeyristekjum þjóðarinnar til innflutnings á hátollavörum á yfirstandandi ári. Í innflutningsáætluninni er gert ráð fyrir hátollavöruinnflutningi fyrir 209 millj. kr., en sá innflutningur mun skiptast þannig, að af honum munu verða jafnmiklar tekjur og af 220 millj. kr. innflutningi, miðað við innflutningsáætlunina í fyrra. Það er lögð aukin áherzla á innflutning á nokkrum vörum, sem eru í hæstu gjaldaflokkum, þannig að 209 millj. kr. innflutningur ætti að gefa jafnmiklar tekjur í útflutningssjóð og ríkissjóð og 220 millj. kr. innflutningur hefði gefið, ef áætluninni í fyrra hefði verið fylgt út í æsar. Með þessu vona ég, að þessari fsp. sé svarað. Hv. 1. þm. S-M. gagnrýndi þá stefnu, sem í orðum mínum fælist, að semja svo nákvæma innflutningsáætlun, að þar væri gert ráð fyrir fastákveðinni upphæð í hátollavöru, sem síðar mundi gefa ríkissjóði og útflutningssjóði ákveðnar tekjur. Hann sagði, að þessi stefna hefði aldrei verið framkvæmd fyrr, það hafi aldrei verið gerðar bindandi áætlanir á þennan hátt um innflutninginn, og mótmælti þessu sjónarmiði. Mér komu þessi orð vægast sagt mjög á óvart. Það má til sanns vegar færa, að þessi stefna hafi ekki verið framkvæmd, af því að það mistókst að framkvæma hana. En hinu vil ég ekki trúa, að hv. þm. kannist ekki við, að það hafi verið tilætlunin að framkvæma hana. Til hvers voru þau 3 ár, sem ég hef fylgzt með þessum málum, gerðar innflutningsáætlanir? Er ekki meiningin að fara eftir þeim? Hv. þm. staðfesti á s.l. ári innflutningsáætlun, þar sem gert var ráð fyrir 220 millj. kr. hágjaldainnflutningi einmitt til þess að tryggja afkomu ríkissjóðs og útflutningssjóðs. Hitt er rétt, að eftir áætluninni var ekki farið, - það tókst ekki. Það ber vissulega að harma, en ekki hlakka yfir því eða telja það til fyrirmyndar. Til fyrirmyndar er það sannarlega ekki. Það hefði átt að takast. Og það mun verða reynt nú í ár að láta framkvæmd þessarar áætlunar, sem nú hefur verið gerð, takast, og til þess hafa raunar verið gerðar sérstakar ráðstafanir, reynt að búa tryggilegar um hnútana, en gert var í fyrra og hittiðfyrra. Orð hans má því ekki skilja þannig, að það hafi ekki verið ætlunin að framkvæma nákvæmlega sömu stefnu á undanförnum árum. Það var sannarlega ætlunin. Þess vegna kemur það sérstaklega á óvart, að þessu sjónarmiði, sem í orðum mínum felst, skuli vera mótmælt. Það að semja innflutningsáætlun og fylgja henni svo ekki eða láta sér mistakast að fylgja henni, það er stefna hallarekstrar í ríkisbúskapnum og hjá útflutningssjóði, því að hvaða afleiðingu mundi það hafa, ef þessari áætlun yrði ekki fylgt, eins og mér skildist hv. þm. vera að óska eftir í raun og veru? Það mundi auðvitað hafa þau áhrif, að það yrði verulegur halli bæði hjá útflutningssjóði og ríkissjóði, eins og hefði orðið á s.l. ári, ef ekki hefðu alveg sérstakar ástæður valdið, eins og ég gat um í minni fyrri ræðu. Það hefði orðið halli hjá ríkissjóði, ef ekki hefðu orðið alveg sérstakar tekjur af sölu áfengis og tóbaks, og það hefði orðið halli hjá ríkissjóði og útflutningssjóði, ef þannig hefði ekki hagað til, að útflutningssjóður þurfti ekki að greiða bætur nema nokkurn hluta ársins eftir hinum nýju lögum frá því í maí á s.l. vori, en fékk hins vegar tekjur meiri hluta ársins, en hann þurfti að greiða hinar hækkuðu bætur. Sú stefna að semja innflutningsáætlun og fylgja henni síðan ekki, það er stefna hallarekstrar hjá ríkissjóði og útflutningssjóði, og ég hefði satt að segja sízt af öllu búizt við því, að hv. 1. þm. S-M. yrði talsmaður hallastefnu hjá ríkissjóði og útflutningssjóði.

Eysteinn Jónason Hæstv. ráðh. sagðist vera dálítið hissa á því, að ég hefði gagnrýnt þá stefnu, sem hann flutti hér yfirlýsingu um, sem sé þá að slá fastri fjárhæð um innflutning á hátollavörum, og síðan yrðu aðrar vörur að víkja. Hann sagði, að það hefðu áður verið gerðar innflutningsáætlanir. Já, það hafa verið gerðar innflutningsáætlanir, en ég hef ævinlega haft þann fyrirvara um þessar innflutningsáætlanir, að þær væru ekki bindandi og ef það sýndi sig, að nauðsynjar þyrftu að flytjast inn meiri, yrði áætlunin að víkja fyrir þeirri nauðsyn. Þetta sjónarmið hef ég ævinlega flutt í ríkisstj. fyrrverandi, eins og hæstv. ráðh. hlýtur að vita, og þess vegna hefur verið vikið frá þeirri áætlun, sem gerð hefur verið, í framkvæmd, eins og hann sjálfur greindi frá, að hún hefur verið gerð með þessum fyrirvara, að hún yrði að víkja, ef það sýndi sig, að þörf væri á meiri nauðsynjavörum, en gert var ráð fyrir í áætluninni. Það hefur aldrei komið fyrir í eitt einasta skipti, að ég hafi rekið á eftir því á undanförnum árum í ríkisstjórnum, að aukinn væri innflutningur á hátollavörum og nauðsynjavörur látnar víkja til þess að ná í peninga handa ríkissjóði eða útflutningssjóði. Ég hef ævinlega fengið því ráðið, að áætlanirnar hafa verið gerðar svo varlega, að það mátti gera sér vonir um, að það næðust saman endarnir, án þess að sú stefna væri tekin upp. Að vísu mistókst þetta 1957 lítillega, en aftur varð afgangur 1958. Ég hef aldrei verið talsmaður þess, eins og ég veit að hæstv. ráðh. kannast vel við, að sú stefna væri tekin, sem hann nú boðar, og í framkvæmdinni hefur þessum áætlunum, sem ekki hafa verið bindandi, verið breytt og látið sitja í fyrirrúmi að flytja nauðsynjarnar inn. En nú lýsir hæstv. ráðh. því yfir skýrt og skorinort, að þessar hátollavörur skuli koma, um það geta menn verið alveg vissir, og það eigi að ganga út yfir nauðsynjarnar. Það er þetta, sem er það nýja, sem er að gerast, og þessu leyfi ég mér að mótmæla. Hér kom hv. þm. Reykv., Jóhann Hafstein, og sagði nokkur orð af þessu tilefni. Aðallega voru þetta hnútur í minn garð. Hann sagði, að það væri einkennilegt, að ég væri að finna að því, að gert væri ráð fyrir, að innflutningnum yrði hagað þannig, að tekjur gætu komið inn eftir fyrir fram gerðri áætlun. Hver hefur slegið fastri tekjuáætlun núna fyrir þetta ár, sem er að líða, fyrir ríkissjóð og útflutningssjóð? Eru ekki fjárlögin óafgreidd og tekjuáætlunin algerlega óafgreidd? Og hver hefur hér á hv. Alþingi slegið fastri einhverri tekjuáætlun fyrir útflutningssjóð, sem verði svo að haga innflutningnum eftir? Það hafa engar áætlanir enn þá verið gerðar endanlega um þetta ár, hvorki varðandi tekjur ríkissjóðs né útflutningssjóðs. Þess vegna er þetta alveg út í bláinn hjá hv. þm. En þetta, sem hv. þm. sagði, sýnir náttúrlega greinilega, að Sjálfstfl. er samþykkur þessari stefnuyfirlýsingu, sem hæstv. viðskmrh. gaf, og það er vitanlega þýðingarmikið og raunar aðalatriði að hafa fengið það fram, því að allt það, sem hv. þm. Reykv., Jóhann Hafstein, sagði, var til þess að mæla með stefnu ráðherrans, menn væru bundnir við þennan hátollavöruinnflutning, hann yrði svona að vera, eins og hæstv. ráðh. hefði lýst yfir, og það væri bara óviðunandi skætingur hjá 1. þm. S-M. að vera að finna að þessu. Þetta væri einhver örlagadómur, sem hefði verið kveðinn upp, og honum yrðu menn að hlíta. Innflutningurinn á hátollavörunum yrði að vera þessi, og það væri hreint ábyrgðarleysi, ef einhver vildi hafa hann öðruvísi eða minni. - Þetta var tónninn í því, sem hv. þm. sagði. Á þessu sjáum við greinilega, hvert stefnir, og það er út af fyrir sig ágætt, að það komi fram. En ég leyfi mér að mótmæla þessu sjónarmiði, og ég leyfi mér að setja undir það stórt strik, sem kom fram í ræðu hæstv. viðskmrh., að í framkvæmdinni var þessum málum ekki hagað svona hjá fyrrv. ríkisstj. Það var gerð áætlun með fyrirvara, sem varð til þess, að sú áætlun hlaut að víkja fyrir raunveruleikanum. En nú lýsir hæstv. ráðh. því yfir, að hátollavörurnar skuli koma og menn geti verið vissir um það, hitt verði að víkja. Ég mótmæli því.



Herra forseti. Ég hygg, að hv. 1. þm. S-M. ætti að láta sér nægja að túlka sínar eigin skoðanir. Þær virðast vera svo á reiki og honum svo óljóst, hverju hann heldur fram frá degi til dags, að honum er það ærið viðfangsefni að halda sjálfum sér á línunni. Það er annars furðulegt, að menn skuli lengur vera hissa á því, þótt þessi hv. þm. haldi fram gerólíkum kenningum eftir því, hvernig á stendur í stjórnmálum. Það er einmitt það, sem hv. þm. hefur gert. Þegar hann var í ríkisstj. með okkur sjálfstæðismönnum, hélt hann þveröfugum kenningum fram við það, sem hann síðan barðist um á hæl og hnakka til að halda fram, meðan fyrrv. hæstv. ríkisstj., V-stjórnin svo kallaða, var við lýði. Nú kemur hann hér upp og fordæmir hörðum orðum eitt meginatriðið í stefnu þeirrar stjórnar og hælir sér af því, að honum hafi tekizt að koma í veg fyrir, að yfirlýstri stefnu stjórnarinnar væri fylgt. Það er ekki lengur hægt að verða hissa á því, þótt þm. sé ósammála sjálfum sér. Menn ættu að verða hissa á því, ef hann heldur sömu stefnu frá degi til dags. Sá þm., sem svona er fyrir komið, ætti ekki að fara að koma með getsakir í garð annarra flokka. Það sýnir sannleiksást þm., að hann heldur því hér fram, ekki nú í fyrsta skipti, heldur hvað eftir annað, að Sjálfstfl. sé aðili að núv. ríkisstj. Hv. þm. veit mjög vel, að núv. hæstv. ríkisstj. er skipuð Alþýðuflokknum einum og Sjálfstfl. styður hana einungis í samræmi við þá yfirlýsingu, sem gefin hefur verið og öllum landslýð er kunnug. Að öðru leyti er ekkert samband á milli þessara flokka. Við höfum aldrei slegið eignarhaldi okkar á Alþfl., eins og hv. 1. þm. S-M. hélt að hann hefði gert, og sagði, að hann skildi ekki framkomu Alþfl.-þingmanna, þegar þeir dirfðust að hafa sjálfstæða skoðun. Okkar afstaða til núv. hæstv. ríkisstj. er alveg ljós. Um það hefur verið gerður samningur, sem hæstv. forsrh. las upp fyrsta dag, sem hæstv. ríkisstj. sat við völd, og honum hefur ekki verið haggað um stafkrók síðan. Við munum taka afstöðu til till. ríkisstj., jafnskjótt sem þær koma fram, meta þær eftir verðleikum, vera með því, sem vel er gert af hæstv. ríkisstj., veita hinu andstöðu. Jafnframt höfum við auðvitað í huga og verðum að hafa í huga það, sem hv. 1. þm. S-M. ætti ekki að gleyma, að núv. hæstv, ríkisstj. verður að skoðast sem eins konar skiptaráðandi í þrotabúinu, sem hv. 1. þm. S-M. hljópst frá og kunni engin ráð til þess að sjá farborða deginum lengur. Það verður að virða hæstv. ríkisstj. þá erfiðu afstöðu, sem hún er í að þessu leyti, og er harla ósanngjarnt, að hún þurfi að sæta ofsóknum af hálfu þeirra, sem komu þjóðarbúinu í þann vanda, sem nú blasir við. Varðandi það stefnumál fyrrv. hæstv. ríkisstj., sem hæstv. ráðh., sem hér talaði, og hv. 1. þm. S-M. töluðu um, að þeir væru búnir að koma þjóðarbúinu á þann grundvöll, að það getur ekki staðizt, nema hátollavörur séu látnar ganga fyrir nauðsynjainnflutningi, þeir játuðu báðir, að þetta hefði verið yfirlýst stefna fyrrv. hæstv. ríkisstj. og án hennar hefði ekki verið hægt að halda við hallalausum þjóðarbúskap, - þá þarf ekki frekar vitnanna við, en þessar yfirlýsingar þessara tveggja valdamanna í fyrrv. hæstv. ríkisstj. um það, í hvílíkt öngþveiti málum þjóðarinnar var komið undir stjórn fyrrv. hæstv. ríkisstj. Vissulega er tími til þess kominn, að teknir verði upp nýir stjórnarhættir, og það er einmitt til þess, að svigrúm vinnist fyrst til að stöðva sig í þeirri feigðarskriðu, sem hv. 1. þm. S-M. hafði leitt þjóðina út í, og síðan fyrir þjóðina til að kveða á um hollari stjórnarhætti, en fylgt hefur verið, sem það er höfuðnauðsyn, að kosningar fari fram til Alþingis sem allra fyrst. Vegna þess að hv. 1. þm. S-M. veit, að þjóðin skilur þetta og mun kveða upp yfir honum verðugan dóm fyrir frammistöðuna í þessu sem öðru, fjandskapast hann svo við þær kosningar.



Herra forseti. Það var vikið að því hér í þessum umræðum, að ég hefði á sínum tíma í fyrrv. ríkisstj. rekið nokkuð fast á eftir því, að inn væru fluttar hátollavörur, og það, sem hér væri nú verið að lýsa yfir af núv. hæstv. ríkisstj. um stefnu hennar í þessum málum, væri í rauninni aðeins framhald af því, sem hefði verið í tíð fyrrv. ríkisstj., sem hefði lagt mikið kapp á það að flytja inn hátollavörur. - Ég hef svo veitt því athygli í þessum umræðum, sem hér hafa farið fram, að það virðist vera, að menn hafi ekki gert sér grein fyrir því, hvaða vörur hér er um að ræða, sem eru kallaðar hátollavörur. Það er fjarri því, að allar þær vörur, sem flokkast undir hátollavörur, séu ónauðsynlegar vörur eða vörur, sem auðvelt er að komast af án í okkar þjóðarbúskap. Ég ætla t.d. ekki, að neinn maður haldi því fram, að hægt sé að komast af án þess að flytja inn nokkra varahluta í allar þær bifreiðar, sem landsmenn eiga, en þetta er einmitt ein sú vörutegundin, sem er hvað hæst í hópi þessara hátollavara. Vitanlega verður að flytja inn þessar vörur. Engum manni í landinu kemur það til hugar, að hægt sér að komast af án þeirra. Einnig vita menn, að það er mjög mikið af almennum byggingarvörum í hópi þessara svonefndu hátollavara. Það er með engu móti hægt að ljúka við þær fjölmörgu byggingar í landinu, sem yfir standa, án þess að flytja inn nokkuð af þessum vörum. Það er því vitanlega ekki hægt að tala eins og hv. 1. þm. Reykv. gerði hér nú síðast, þannig, að sá aðili, sem stendur fyrir innflutningi á hátollavörum, sé að vinna hér eitthvert ódæði, og það fer vitanlega alls fjarri því, að í tíð fyrrv. ríkisstj. hafi verið flutt meira inn af hátollavörum, en í tíð annarra ríkisstj, Í tíð þeirrar ríkisstj., sem hér fór með völd á undan vinstri stjórninni, þeirri stjórn, sem hv. 1. þm. Reykv. tók þátt í, voru t.d. árið 1956 fluttar inn hátollavörur fyrir 264 millj. kr., en árið 1957, ár vinstri stjórnarinnar, ekki nema fyrir 174 millj. kr. í gjaldeyri. Hér var því um stórkostlega minnkun að ræða á innflutningi þessara vara. Það er því algerlega rangt að ætla að stilla þessum málum þannig, að það sé út af fyrir sig röng stefna að gera ráð fyrir eðlilegum innflutningi á þessum vörum ýmsum. Slíkt er vitanlega alveg óhjákvæmilegt. Þegar í tíð fyrrverandi ríkisstj. var gerð áætlun um innflutning, var sú áætlun að sjálfsögðu gerð þannig, að allir, sem að því stóðu, gerðu sér grein fyrir því, að hér var aðeins um áætlun að ræða, eins og við, sem þá höfðum með innflutningsmálin að gera, gerðum okkur grein fyrir, að það varð óhjákvæmilega vegna rekstrar þjóðarbúsins að flytja inn nokkuð af hátollavörum, ef ekki ætti að verða um stöðvun að ræða, - ekki aðeins vegna hagsmuna ríkissjóðs og hagsmuna útflutningssjóðs, heldur bara vegna hins almenna rekstrar í landinu, varð að tryggja ákveðinn innflutning í þessum efnum. En vitanlega var okkur það ljóst, að ýmsar vörur í hópi hátollavara urðu að víkja, hvað sem öllum áætlunum leið, fyrir nauðsynlegasta innflutningi til landsins. Það er því fyllilega rétt, sem hv. 1. þm. S-M. hefur sagt hér. Vitanlega var það skoðun allra aðila í fyrrverandi ríkisstj., að áætlunin, sem gerð var, yrði að víkja fyrir brýnasta innflutningi til landsins, og eins verður þetta vitanlega að vera á þessu ári. Ég fullyrði, að það er ekki á valdi þeirra manna, sem semja nú áætlanir, að segja nákvæmlega fyrir um það, hvað þarf að flytja mikið inn af veiðarfærum t.d. til útgerðarinnar í landinu á árinu, það geta þeir ekki, og það getur enginn, eins og nú standa sakir. Slíkar tölur geta sveiflazt um meira, en heilan tug milljóna, og vitanlega verður slíkur innflutningur að fá að eiga sér stað, og þá verður vitanlega heldur að skera niður þann hlutann af hátollavörunum, sem helzt er hægt að láta bíða. Málið liggur vitanlega þannig fyrir, að áætlun er gerð í þessum efnum, en það er fjarstæða að lýsa því yfir, að sú áætlun gagnvart hátollavörum verði að standa, hvernig sem allt snýst. Vitanlega verður hún að víkja, eins og reyndar allir áætlunarliðir verða að víkja, miðað við það, sem þörfin krefur á hverjum tíma. Það er alveg óhjákvæmilegt annað. Hér getur ekki verið um neitt annað, en áætlun að ræða. Hins vegar er mín skoðun, að án þess að það segi mjög tilfinnanlega til sin í rekstri þjóðarbúsins, verði ekki auðveldlega komizt af með minni innflutning á svonefndum hátollavörum, en 179 millj. kr., eins og var á s.l. ári. Það mun verða mjög örðugt. Það er því síður en svo, að þau tvö ár, sem ég hafði með að gera í þessum efnum, árin 1957 og 1958, þegar innflutningur var 174 millj. annað árið og 179 millj. hitt árið, eða miklum mun lægri, en árin á undan, í þessum sömu vöruflokkum, hafi verið eitthvað sérstaklega rekið á eftir því fremur venju eða að óþörfu, að innflutningur ætti sér stað í þessum vöruflokkum, eða að í tíð fyrrv. ríkisstj. hafi verið hér allt önnur stefna um innflutning í þessum efnum, en áður var, - það er vitanlega með öllu rangt.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð. Ég vildi leiðrétta þann misskilning, sem komið hefur fram, að með því, sem sé að gerast við samningu þeirrar innflutningsáætlunar, sem ég hef lauslega skýrt frá, sé eitthvað alveg nýtt í sögu Íslendinga, að eiga sér stað. Menn hafa sumir talað þannig, að hér sé eitthvað alveg nýtt og óvenjulegt að gerast. Þetta er auðvitað alger misskilningur. Það hefur verið unnið nú að þessum málum með nákvæmlega sama hætti og mörg undanfarin ár, nákvæmlega sömu vinnubrögð viðhöfð. Í sjálfum vinnubrögðunum er ekkert nýtt. Ég held þó, að óhætt sé að segja, að sú innflutningsáætlun, sem nú er rétt nýgengið frá, sé rækilegar unnin, sé nákvæmar undirbúin, en nokkru sinni áður og fyllri samráð höfð við þá aðila, sem eiga að hafa framkvæmdina með höndum, en nokkurn tíma áður, enda er nú einmitt þessa dagana verið að undirbúa kerfi, sem ég vona að verði til góðra framkvæmda í því skyni að koma í veg fyrir margs konar tafir og truflanir, sem orðið hafa í þessum málum á undanförnum árum og hafa valdið óánægju, - ég segi réttmætri óánægju, bæði meðal innflytjenda og neytenda í landinu. En um það skal ég ekki fjölyrða að þessu sinni, til þess gefst eflaust tilefni hér eða annars staðar innan skamms. Það er því alger misskilningur, að nokkuð sé nýtt í efnismeðferð málsins nú að þessu sinni. Það er heldur ekkert nýtt, að þeir, sem með þessi mál fara, segi, að þeirra tilætlun sé, að gerðri áætlun sé fylgt. A.m.k. ætti það ekki að vera nýtt. Hitt væri sannarlega furðulegt, ef menn gerðu áætlanir eins og innflutningsáætlun beinlínis með það í huga að fylgja þeim ekki. Það væri sannarlega furðulegt. Hitt er svo augljóst mál, svo augljóst, að óþarfi ætti að vera að undirstrika það hér í tveimur eða þremur ræðum, að ef forsendur slíkra áætlana breytast, ef til dæmis afli bregzt gersamlega eða einhverjar aðstæður verða síðar á árinu allt aðrar, en þær eru nú, verður að sjálfsögðu að taka áætlunina til endurskoðunar, enda er beinlínis ráð fyrir því gert í því samkomulagi, sem nú er nýgert við seðlabankann um framkvæmd þessara mála, að áætlunin skuli endurskoðuð við vertíðarlok og síðan aftur á miðju árinu. Að skýra frá þeirri staðreynd, þeim þætti úr samkomulaginu við seðlabankann, er auðvitað nóg sönnun fyrir því, að það hefur aldrei vakað fyrir ríkisstj. að skoða áætlun eins og þessa sem eitthvert náttúrulögmál, sem gersamlega væri ófrávíkjanlegt. Það væri óskynsemi, sem hvarflar ekki að nokkrum okkar. En það vildi ég leggja áherzlu á og endurtaka að síðustu, - og það má gjarnan vera nýtt í málinu, ef menn vilja það, að það er ætlun núv. ríkisstj., að sjálfsögðu að óbreyttum forsendum, að fylgja þessari áætlun eins nákvæmlega og nokkur kostur reynist. Það var það, sem fyrrv. ríkisstj. því miður mistókst, bæði 1957 og 1958. Ég vildi óska, að núv. ríkisstj. mistækist það ekki, að henni tækist að fylgja áætluninni eins og hún hefur verið gerð, og að því mun verða unnið.



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. mótmælti hér í sinni síðustu ræðu, að um nokkra nýja framkvæmd í innflutningsmálunum væri að ræða, og hefur reyndar gert það í annarri ræðu hér á undan. Út af þessu vil ég aðeins segja það, að enda þótt hæstv. viðskmrh. mótmæli þessu og okkur þm. sé þetta öllum ljóst, að þetta er rétt, sem hæstv. ráðh. segir, þá hefur nú hv. 1. þm. S-M. ákveðið, að hér skuli vera um nýja stefnu að ræða. Og ef ég þekki vinnubrögð Framsóknar rétt, mun sennilega vera búið að ætla því rúm í Tímanum á morgun, að nú sé búið að taka upp þá nýju stefnu í innflutningsmálunum, að það eigi að flytja inn lúxusvörur í staðinn fyrir nauðsynjavörur. Það verður gaman að sjá á morgun, hvort það skeikar miklu á þessu. Hv. 1. þm. S-M. sagði, að það væri alveg út í hött há mér að vera að tala um, að það yrði að miða innflutninginn við áætlanir í fjárhagsmálefnum, það væru engar áætlanir fyrir hendi. Auðvitað er þetta alveg út í hött hjá hv. þm. Hæstv. ríkisstj. hefur gert ákveðna samninga við aðalatvinnuveg landsins, eða í sambandi við sjávarútveginn, sem gera ráð fyrir, að vissa tekjuöflun þurfi að fá. Og þó að enn sé ekki búið að samþykkja hér á þingi frv. til breytinga á lögum um útflutningssjóðinn, miðar auðvitað ríkisstj. eðlilega - og getur ekki annað í sambandi við þá innflutningsáætlun, sem ekki getur beðið að gera við það, að það í stórum dráttum standi. Og auðvitað hefur hún sínar áætlanir sjálfsagt líka og hugmyndir um það, hvernig fjárl. beri að afgreiða, og sannast að segja skeikar nú ekki í því efni miklu, hvort búið er að afgreiða þau hér á Alþingi eða ekki, ef svo heldur áfram, sem var í tíð hæstv. fyrrv. fjmrh., því að þá var ekki mikið farið eftir því, hverjar áætlanirnar voru frá Alþingi í sambandi við fjárlögin og síðan útkomu ríkisreikninganna. Og það er nú eitt af því m.a., sem fleytti þessum hv. þm. í fjmrh.-tíð hans, þær geysilegu umframtekjur, sem hann ævinlega fékk meginhlutann af þeim árum, sem hann sat sem fjmrh. frá 1950, og oft og tíðum voru um 100 millj. kr. á ári og gerðu kannske nokkru rýmra um vik að fara fram úr útgjaldaáætlunum og öðru því, sem í sambandi við áætlun fjárl. er tengd. Það stækkar svo ekki afskaplega mikið myndina af hv. 1. þm. S-M. fyrir mér sú seinni ræða, sem hann hélt, þar sem hann segist alltaf hafa gert í fyrrv. ríkisstj. áætlanir um innflutninginn með fyrirvara og fyrir hans tilverknað hafi þeim verið breytt og minna flutt inn, en ráðgert hafði verið af þessum svokölluðu hátollavörum. Ég var ekki að ámæla neitt hv. 2. þm. S-M. áðan, þegar ég sagði, að mér hefði verið kunnugt um, að hann sem þáv. viðskmrh. hefði gengið rösklega eftir því, að reynt væri að fylgja sem næst áætluðum innflutningi á hátollavörum. Ég var engan veginn að ámæla honum fyrir það, enda var nauðsynlegt, að hann gerði sér grein fyrir því, að útflutningssjóður fengi ekki miklu minni tekjur, en áætlaðar voru. Hins vegar var mér vel kunnugt um það á ýmsum tímabilum á s.l. árl, að þessum þáv. viðskmrh. var það nokkurt áhyggjuefni, að hér væru naumast fluttar inn hátollavörur eins og til hefði verið ætlazt. En nú vitum við það, að einhvers staðar hefur einhver verið í felum og komið því til leiðar, að breytt var frá áætluninni. Um leið og viðskmrh. var að reyna að tryggja afkomu útflutningssjóðsins, hefur líklega hæstv. fyrrv. fjmrh. verið búinn að sjá það, að hann væri búinn að fá nógar tekur í ríkissjóðinn, þó að eitthvað drægi úr hátollavörunum, af því að það hefðu til fallið meiri tekjur af áfengi og tóbaki, eins og lýst hefur verið, og þá gerði hitt svo sem minna til. En hann hefði átt þá a.m.k. að beita sér fyrir því, að nægilegir varahlutar væru fluttir inn til landbúnaðarvélanna á s.l. ári, þessi hv. þm., ef við höfum í huga þann áhuga, sem fram kom í sambandi við innflutning þeirra vara hjá hv. þm. Dal. og honum sjálfum. En það er einmitt eitt af því, sem var eitt mesta áhyggjuefni landbúnaðarins á s.l. ári, hversu lítið var flutt inn af varahlutum til landbúnaðarvélanna og hversu mikill skortur var á varahlutunum, sem olli landbúnaðinum geysilega miklum erfiðleikum, en sem betur fer er gert ráð fyrir að komi ekki fyrir nú á þessu ári.



Herra forseti. Það var út af ummælum 2. þm. S-M., sem hélt því fram, að í tíð fyrrv. hæstv. ríkisstj., þeirrar sem síðast sat, hefði verið flutt inn minna af hátollavörum en áður. Það er með hátollavörur eins og annan innflutning, að allt verður að miðast við þann gjaldeyri, sem hverju sinni er fyrir hendi, og það er vitað mál, að eftir að síðasta hæstv. ríkisstj. tók við völdum, brá svo við, hvort tveggja, að tekinn var upp hallarekstur á ríkissjóði sjálfum og gjaldeyrisaðstaða landsins varð svo miklu lélegri, en nokkru sinni áður, að ríkisskuldir hafa á jafnstuttum tíma aldrei vaxið neitt í líkingu við það, sem á þessum tíma varð. Augljóst er og þarf ekki skýringa við, að þeir, sem þannig héldu á, höfðu raunverulega ekki efni á að eyða jafnmiklu fé í ýmiss konar innflutning og hinir, sem öllu gátu haldið á réttum kili.



Það var aðeins út af þessum ummælum hjá hv. 1. þm. Reykv. Það er rétt, sem ég upplýsti hér áður, að bæði árin 1955 og 1956 var gjaldeyriseyðsla til innflutnings á þessum vörum, sem kallaðar eru hátolla vörur, miklum mun meiri en á árunum 1957 og 1958. En það er rangt hjá honum að halda því fram, að gjaldeyrisleg afkoma þjóðarinnar hafi verið miklu betri á árunum 1955 og 1956, en á árunum 1957 og 1958, og vitanlega sannar það ekkert í þeim efnum, þó að hann nefni það til, að skuldir ríkisins hafi vaxið. Í rauninni furðar mig á málflutningi hans hér síendurteknum á Alþ. að óskapast yfir því, að skuldir íslenzka ríkisins kunni að hafa vaxið. Eftir þessari kenningu skilst mér t.d., að við ættum alls ekki að kaupa okkur 15 togara, af því að við þurfum að taka lán til þess. Auðvitað er ekki hægt að kaupa hér 15 togara til landsins, sem kosta yfir 200 millj. kr., án þess að við tökum erlend lán til þess. 



Herra forseti. Ég tók eftir því áðan, þegar hv. 2. þm. S-M. var að tala hér, að hann var í miklum vafa um það, hvað væru hátollavörur, og mig undrar það ekki. Hann sagði, að það væru margar nauðsynjavörur hátollaðar, því væri ekki að neita. Og þetta er alveg rétt hjá hv. þm., að menn eru í vafa um það, hvað eru hátollavörur og hvað eru ekki hátollavörur. Á ekki að kalla hátollavörur þær brýnustu nauðsynjar, sem verður að borga af 60–80% ? Og hverjar eru þær vörur, sem ekki eru hátollaðar? Er það annað en kaffi, sykur og kornvörur? Og ég verð nú að segja það, að það varð talsverð stefnubreyting í tíð fyrrv. ríkisstj. frá því, sem hafði verið áður, en hún tók við. Þá var stefnan sú að tolla lítið þær vörur, sem fátækur almenningur gat ekkí neitað sér um, tolla aftur hærra þær vörur, sem hægt var að komast af án, en hinir efnaðri vildu veita sér. Þegar stjórn hinna vinnandi stétta kom til valda, var sú stefnubreyting uppi að tolla allar nauðsynjar það hátt, að jafnvel þeir, sem ekki gátu án varanna verið og ekki höfðu kaupgetu fyrir hendi, voru sligaðir að þessu leyti. Og þetta var öllum augljóst, þegar 55% yfirfærslugjaldið var lagt á s.l. ár á brýnustu nauðsynjar, sem ekki var hægt að vera án. Um skuldasöfnunina er það að segja, sem augljóst er líka, að fyrrv. hæstv. ríkisstj. er fræg fyrir skuldasöfnun. Hver var að tala um það, að ekki sé eðlilegt að taka erlend lán til þess að virkja Sogið, til þess að ráðast í framkvæmdir, sem gefa af sér gjaldeyri og ekki er hægt að vera án? En ég vil nú spyrja hv. 2. þm. S-M. og hv. 1. þm. S-M. einnig, því að báðir eru þeir  Það tekur því ekki - enda er tími minn búinn - að svara fullyrðingum hv. 1. þm. S-M. hér áðan um það, að nú væri stefnan sú að draga úr innflutningi landbúnaðarvéla, þannig að það yrði skortur á þeim. Stefnan er sú að flytja nú inn landbúnaðarvélar fyrir 26-27 millj. kr. á þessu ári í staðinn fyrir rúmlega 23 millj. á s.l. ári. Ég þarf ekki að endurtaka þær tölur, sem hér voru lesnar upp áðan; en þar sem þessi yfirlýsing er um, að það skuli ekki verða varahlutaskortur á þessu ári, má reikna með því, að gjaldeyrissala til landbúnaðarvéla og varahluta verði 26–27 millj. kr., eða 3 millj. kr. hærri, en í fyrra. En það var þá, sem hv. 1. þm. S-M.. gleymdi því að flytja varahluta til landsins.



Herra forseti. Það er ástæðulaust að hafa nokkra framsögu um þessa fsp., sem er í þremur liðum. Ég ætla bara að lesa upp liðina áheyrendum til glöggvunar. 1. liður er svona: Um hve mörg stig lækkar framfærsluvísitalan vegna áhrifa laga um niðurfærslu kaupgjalds og verðlags? 2. liður er: Hvaða vörutegundir eru nú greiddar niður, og hve miklu nemur niðurgreiðslan á hverri vörutegund miðað við kg eða lítra? Og 3. liður er: Hvað er áætlað að niðurgreiðsla á hverri vörutegund nemi miklu samtals á yfirstandandi ári? Þá vildi ég leyfa mér að bæta við, af því að það mundi vera enn gleggra, ef hæstv. ráðh. gæti upplýst það í leiðinni, en það náttúrlega nær þá ekki lengra, ef það er ekki hægt, en ég hugsa, að það sé mjög auðvelt, hvort vísitalan væri raunverulega komin í 202 stig með þeim niðurgreiðslum, sem eru núna, eða hvort eitthvað vanti upp á og hvað stjórnin hafi þá í hyggju í því sambandi. Enn fremur, hvort hann vildi þá vera svo vinsamlegur að nefna okkur til glöggvunar, hve mörgum stigum nemi þær niðurgreiðslur, sem bætt hefur verið við í tíð núv. stjórnar í heild, og hvort hann hafi þá kannske líka á reiðum höndum upplýsingar um það, hvað mikið sú viðbót út af fyrir sig kosti. Mig minnir endilega, að í umr. þeim, sem urðu hér um frumvörp stjórnarinnar, hafi verið gert ráð fyrir því, að þær niðurgreiðslur, sem þá hafi verið bætt við, mundu kosta um 75 millj. kr. eða svo. Þá væri spurningin, hversu miklu þetta næmi núna, viðbæturnar í heild. Annars nær það auðvitað ekki lengra, ef hæstv. ráðh. hefur þær tölur ekki til, því að ég get ekki vænzt svars um annað en það, sem er í skriflegu fyrirspurninni. En niðurgreiðslurnar eru nú orðnar svo tröllaukinn þáttur í okkar þjóðarbúskap, að mér fannst full ástæða til, að það kæmi fram, hvernig því máli er háttað í einstökum atriðum.



Herra forseti. Hér er um mjög viðamiklar fsp. að ræða, sem nokkurn tíma tekur að svara, og svarið verður að langmestu leyti fólgið í lestri talna. Hjá því verður að sjálfsögðu ekki komizt, það er eðli fsp., og bið ég því þingheim velvirðingar á því, að hér verður að mestu leyti um að ræða talnalestur. Þá bætti þm. við tveimur fsp., sem líka eru nokkuð viðtækar, þ.e. hvort vísitalan væri nú komin niður í 202 stig og hvaða ráðstafanir væru fyrirhugaðar, til þess að svo yrði, og hvað þær ráðstafanir þá mundu kosta. Ég hef hér í fórum mínum tölur til þess að svara þessum fsp. líka að mestu leyti, að ég hygg, og mun því gera það. Fyrsta fsp. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Um hve mörg stig lækkar framfærsluvísitalan vegna áhrifa laga um niðurfærslu kaupgjalds og verðlags?“ Lækkun framfærsluvísitölunnar vegna áhrifa þessara laga, sú lækkun, sem fram var komin 6. febr. 1959, var 6.4 stig. Gera má ráð fyrir, að það eigi eftir að koma fram lækkun, sem nemur 0.3 stigum, og verður þá heildarlækkun vísitölunnar vegna ákvæða þessara laga 6.7 stig. En þess verður þó að geta, að niðurfærsla sú, sem hér um ræðir, hefur ekki aðeins bein áhrif, sem því nemur, sem ég hef nefnt, til lækkunar á vöruverði, heldur hefur löggjöfin einnig mjög mikil óbein áhrif á þann hátt, að hún hefur komið í veg fyrir hækkanir, sem hefðu orðið, ef niðurfærslan hefði ekki átt sér stað. Lækkun vísitölunnar hefði m.ö.o. orðið allmiklu meiri, ef búið hefði verið að færa allt verðlag í landinu til samræmis við hækkun kaupgreiðsluvísitölu og grunnkaups á s.l. ári. Önnur fsp. hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Hvaða vörutegundir eru nú greiddar niður, og hve miklu nemur niðurgreiðslan á hverri vörutegund miðað við kg eða lítra?“ Ég skal fyrst lesa skrá yfir þær vörutegundir, sem nú eru greiddar niður, en þær eru þessar: Dilka- og geldfjárkjöt, ærkjöt, ull og gærur, nýmjólk, smjör, skyr, mjólkurostur, mysuostur, nýmjólkurduft og undanrennuduft, kartöflur, smjörlíki, saltfiskur, ýsa og þorskur. Þá skal ég lesa upp, hversu miklu niðurgreiðslan nemur á einingu hverrar þessarar vörutegundar um sig, og jafnframt geta þess, hve niðurgreiðslan veldur lækkun á mörgum stigum í vísitölunni. Niðurgreiðsla á dilka- og geldfjárkjöti nemur kr. 10.51 á magnseiningu - og miða ég hér við niðurgreiðs)una frá 1. marz s.l. alls staðar á eftir. Niðurgreiðsla á ærkjöti er kr. 4.20. Niðurgreiðslan á öllu kjöti, dilka-, geldfjár- og ærkjöti, veldur 101/2 stigs lækkun á vísitölunni. Niðurgreiðslan á nýmjólk frá mjólkurbúum nemur kr. 2.44 á lítra og veldur 11.61 stigs lækkun á vísitölunni. Niðurgreiðsla á miðalausu smjöri nemur kr. 8.66 á kg og veldur 0.73 stiga lækkun á vísitölunni. Viðbótarniðurgreiðsla á smjöri gegn miðum, skömmtunarseðlum, nemur kr. 27.60 á kg og veldur 2.32 stiga lækkun á vísitölunni. Niðurgreiðsla á skyri nemur 65 aurum á kg og veldur 0.11 stiga lækkun á vísitölunni. Niðurgreiðsla á mjólkurosti nemur kr. 4.45 og veldur 0.13 stiga lækkun á vísitölunni. Niðurgreiðsla á mysuosti nemur kr. 1.90 á kg og veldur 0.04 stiga lækkun á vísitölunni. Niðurgreiðsla á kartöflum nemur kr. 2.40 á kg og veldur 5.86 stiga lækkun á vísitölunni. Niðurgreiðsla á smjörlíki nemur kr. 6.36 á kg og veldur 1.93 stiga lækkun á vísitölunni. Á saltfiski nemur niðurgreiðslan kr. 6.30 á kg, lækkun vísitölu 2.38 stig. Niðurgreiðsla á ýsu nemur kr. 1.50 á kg og veldur lækkun á vísitölunni um 1.29 stig. Og á þorski nemur niðurgreiðslan kr. 1.37 og veldur 0.56 stiga lækkun á vísitölunni. Þá er 3. fsp. Hún hljóðar svo: „Hvað er áætlað að niðurgreiðsla á hverri vörutegund nemi miklu samtals á yfirstandandi ári?“ Hér er að sjálfsögðu um áætlaðan kostnað að ræða. Niðurgreiðsla á dilka- og geldfjárkjöti mun kosta 72 millj. 300 þús., á ærkjöti 1 millj. 400 þús. Enn fremur er greiddur geymslukostnaður kjöts, 5 millj. og 200 þús., og geymslukostnaður á ull og gærum 3 millj. 400 þús. Kostnaður við niðurgreiðslu á nýmjólk frá mjólkurbúum nemur 77 millj. 500 þús., en á nýmjólk, sem seld er beint til neytenda, 9 millj. 750 þús. Niðurgreiðs)a á smjöri kostar 30 millj. 500 þús., á skyri 1 millj. 235 þús., á mjólkurosti 2 millj. 800 þús., á mysuosti 80 þús., á nýmjólkurdufti 270 þús., en undanrennudufti 150 þús. Niðurgreiðsla á kartöflum kostar 17 millj., en greiddur geymslukostnaður á þeim 900 þús. Á smjörlíki kostar niðurgreiðslan 10 millj. 500 þús., á saltfiski 5 millj. 670 þús., á ýsu og þorski samtals 7 millj. 900 þús. Áætlaður kostnaður af niðurgreiðslum á yfirstandandi ári nemur því 246 millj. 555 þús. kr. Með þessu ætla ég, að fsp. hv. 1. þm. S-M. sé að fullu svarað. En þá eru fsp., sem hann bar fram í ræðu sinni áðan. Í sambandi við þær skal ég gefa eftirfarandi upplýsingar: Samkv. áætlun hagstofunnar þarf að greiða framfærsluvísitöluna niður um 3.8 stig, til þess að hún verði 202 stig 1. marz 1959. Hinar auknu niðurgreiðslur frá og með 1 marz 1959, sem þegar hafa komið til framkvæmda, lækka vísitöluna um 2.4 stig, og þarf því enn viðbótarniðurgreiðslur, sem svarar 1.4 stigum, til þess að vísitalan verði 202 stig 1. marz. Viðbótarniðurgreiðslur til 1. marz námu 2.4 stigum, og eftir eru því 1.4 af þessum 3.8. En í sambandi við það hefur ríkisstj. ákveðið að gera þær ráðstafanir, sem ég skal nú greina frá: Gert hefur verið ráð fyrir því, að sjúkrasamlagsgjöld verði greidd niður frá og með 1. marz s.l., eins og með þarf, til þess að brúa þetta bil, þ.e. til þess að lækka vísitöluna um 1.4 stig. Niðurgreiðsla mánaðarlegs sjúkrasamlagsgjalds í Reykjavík mundi þannig þurfa að verða um 13 kr., ef áætlun hagstofunnar um vísitöluna 1. marz reynist rétt, en úr því mun fást skorið allra næstu daga. Þessi niðurgreiðsla samsvarar því, að u.þ.b. 29% af iðgjaldi sjúkrasamlagsmeðlima í Reykjavík sé greitt niður, og er gert ráð fyrir því, að hlutfallslega sama niðurgreiðsla verði ákveðin á meðlimaiðgjaldi allra sjúkrasamlaga á landinu. Árlegur kostnaður við þessa niðurgreiðslu er áætlaður 15.6 millj. kr., og kostnaðurinn á þessu 10 mánaða tímabili, sem eftir er af árinu, mun þannig nema 13 millj. kr. Ef tekið er tillit til þessara upplýsinga, sem ég nú hef bætt við, mun heildarkostnaður af niðurgreiðslum á árinu 1959 verða 259 millj. 555 þús. kr., þ.e. 246 millj. 555 þús., sem ég skýrði frá áðan, og þessar 13 millj. kr. í niðurgreiðslu á sjúkrasamlagsiðgjaldi til viðbótar. Með þessu vona ég, að fsp. sé fullsvarað, bæði þeim prentuðu og þeim, sem hv. þm. bar fram til viðbótar.



Ég þakka hæstv. ráð. fyrir þessar greinagóðu upplýsingar, sem hann gaf og gefa mjög skýra mynd af þessu merkilega máli. Ég mun ekki nota þetta tækifæri til að draga nokkrar ályktanir af þessum upplýsingum hæstv. ráðh., en þessar upplýsingar sýna vitanlega, hversu geigvænlegt vandamál þessar niðurgreiðslur eru orðnar, og þær hafa margar afleiðingar, sem sumar hverjar eru mjög varhugaverðar. En hvernig við þetta er að fást orðið, má dálítið sjá á því m.a., að síðasta skrefið, sem nú er verið að stíga í þessum málum, að greiða niður sjúkrasamlagsiðgjöldin, skilst mér að muni kosta um 11 millj, kr. stigið, 11 millj. kr. af opinberu fé að greiða niður eitt stig. Það eru mörg vandamál, eins og ég gat um, í sambandi við þetta. Ég hef í öðru sambandi getið t.d. alveg sérstaklega um það vandamál, sem snýr að bændunum. Það er ekki nokkur vafi á því, að það er stórlega á þá hallað með svona mikilli niðurgreiðslu. En ég skal ekki fara út í það hér, því að ætlunin var ekki að stofna til neinna kappræðna um þetta mál, heldur aðeins að fá upplýsingar. En ég vil spyrja hæstv. ráðh. um eitt, sem ég minntist á áðan, hvort hann mundi geta upplýst, hversu mikið þær niðurgreiðslur kosta, sem núv. stjórn hefur efnt til, og hversu mörgum vísitölustigum þær eigi að mæta. Þetta var það eina, sem hann ekki kom inn á, en annars svaraði hann skriflegu fsp. út í æsar og tveimur af þeim, sem ég bætti við munnlega. Ef hann hefði þessar tölur hjá sér, mundi það skýra heildarmyndina, ef hann vildi góðfúslega gefa okkur þær upp.



Herra forseti. Það er rétt, að niðurgreiðslurnar eru orðnar nokkuð háar. Ég var að skrifa niður það, sem hæstv. ráðh. sagði hér áðan, og eftir því sem ég komst næst, munu niðurgreiðslurnar vera 262.1 millj. kr. alls. Og hér er alveg nýtt, sem upp hefur verið tekið, að greiða niður sjúkrasamlagsgjöld 20% eða 13 kr. á mánuði í Reykjavík. Fram að þessu hefur verið venja að greiða aðallega niður landbúnaðarvörur, vegna þess að það hefur verið ódýrast, hefur verið til jafnaðar um 6 millj. kr. stigið, en eins og sagt var hér áðan, þá mun stigið í sjúkrasamlagsgjöldunum vera á 11. millj.  (Gripið fram á: Rúmar 11.)  Eða um 11 millj. En það er þá næstum því helmingi dýrara, en landbúnaðarvörurnar eða þær vörur, sem áður hafa verið greiddar. Hvers vegna hefur verið farið inn á það að greiða niður sjúkrasamlagsgjöldin í stað þeirra vara, sem áður hafa verið greiddar niður? Það gæti verið vegna þess, að landbúnaðarvörurnar hefðu verið greiddar það langt niður, að þær eru komnar niður í það verð, sem bændur fá fyrir þær.

Langt niður fyrir það.

Langt niður fyrir, segir hv. 1. þm. N-M., og þá er rétt að athuga þá fullyrðingu þm., hvort hún er áreiðanlega rétt. Ég tel, að þegar farið sé að greiða landbúnaðarvörurnar langt niður fyrir það, sem bændurnir sjálfir fá fyrir vöruna, þá sé á þá hallað, en ekki fyrr. Ef bændur þurfa að nota dýrari landbúnaðarvörur sjálfir, en neytandinn fær þá er rangt farið að. En þá er rétt vegna fullyrðingar hv. 1. þm. N-M, að athuga, hvað bændur fá fyrir þessar vörur, sem eru greiddar niður, og hvað neytandinn borgar, eftir að þær hafa verið greiddar niður, eins og hér hefur verið lýst: Hvað fá bændur fyrir mjólk? Við vitum um það, hvert er hið auglýsta verð eftir aðalfundi mjólkurbúanna, og við vitum um það, hvert er verðlagsgrundvallarverðið. En það er fróðlegt að vita, hvað það er, sem bændurnir fá, og það er aðalatriðið fyrir bændur, hvað þeir fá i vasann, en ekki hvað sagt er að þeir fái. Bændur verða að kosta flutning á mjólkinni frá sinu búi til mjólkurstöðvarinnar eða mjólkurbúsins og hann er allmikill. Og það er talið bændum til tekna, sagt, að þeir fái það. Nú skal ég upplýsa, hvað það er, sem bændur fá eða líklegt er að þeir fái. Það má gera ráð fyrir, að meðalfita í mjólk sé 3.8%, og hver fitueining er greidd á 71 eyri. Það er sama sem kr. 2.698. Eftirstöðvar hafa verið vanalega, a.m.k. hjá Mjólkurbúi Flóamanna, 40 aurar á hvert kg. Þá er það, sem bændurnir fá í sinn vasa, kr. 3.10. En við það bætist svo flutningsgjaldið til búsins, þannig að segja má, að útkoman hjá Mjólkurbúi Flóamanna hafi ekki verið verri, en annars staðar. Og þá er það þetta, að bændur fá kr. 3.10 fyrir lítrann, en flöskumjólkin er seld á kr. 3.15. Það má gera ráð fyrir, að vegna niðurgreiðslnanna aukist sala á neyzlumjólkinni, og það er ekki nema ágætt. - Tíminn er naumur að ræða þetta mál, en það væri æskilegt, að hafa tíma til þess. Þá er það kjötið, sem er einn aðalþátturinn í niðurgreiðslunni. Hvað fá bændur fyrir kjötið? Hvað borga neytendurnir fyrir kjötið? Bændur eiga að fá samkv. verðgrundvellinum 21 kr., - ég man ekki, hvort það er 21.40 eða svoleiðis, - en hvað borga neytendur eftir niðurgreiðsluna? Þeir borga 23 kr. eða því sem næst, þannig að það er ekki enn komið niður fyrir það, sem bændur fá fyrir vöruna. Vegna tímaskorts skal ég nú ekki fara nákvæmar út í þetta að þessu sinni. Ég vildi aðeins nota tækifærið til þess að benda á það, að enn er ekki búið að greiða landbúnaðarvörurnar niður fyrir það, sem bændur fá í sinn vasa fyrir þær. Og það má vera þess vegna, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki greitt landbúnaðarvörurnar meira niður að þessu sinni, heldur farið út í sjúkrasamlagsgjöldin, þótt það væri dýrara, að hún hafi haft hugmynd um, að það er varhugavert að greiða landbúnaðarvörurnar niður fyrir það, sem bændur fá fyrir þær.



Herra forseti, Út af þeirri fsp. hv. 1.. þm. S-M., hversu niðurgreiðslur hefðu verið auknar mikið síðan um síðustu áramót eða á valdatíma núv. ríkisstj., er það að segja, að ég hef því miður ekki í fórum mínum þess konar sundurliðun á niðurgreiðslunum, sem sýni, hvernig þær skiptast eftir tíma, en það er mjög auðvelt að gera, og ég skal með ánægju láta hv. þm. þær upplýsingar í té einhvern allra næstu daga. Út af fsp. hv. 1. þm. Rang. um það, hvers vegna hafi verið tekin upp sú stefna að greiða niður sjúkrasamlagsgjöldin, vil ég aðeins segja það, að ríkisstj. telur niðurgreiðslu á helztu landbúnaðarvörum þegar vera orðna svo mikla, að það væri óskynsamlegt frá mörgum sjónarmiðum að auka hana. Niðurgreiðsla á sjúkrasamlagsgjöldum mundi hins vegar koma og kemur hins vegar öllum eða langflestum landsmönnum að eðlilegu gagni og er auk þess ekki torveld i framkvæmd, og þess vegna þótti ríkisstj. rétt að hverfa inn á þá braut, jafnvel þótt það sé svo, sem getið hefur verið, að kostnaður við slíka niðurgreiðslu sé mun meiri, en meðalkostnaður á hvert stig, sem áður var greitt niður.



Herra forseti. Á síðasta Alþingi voru samþ. lög um breyt. á l. nr. 66 1946, um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum. Í þessum lögum, sem samþykkt voru á Alþingi 29. maí s.l., er ákvæði til bráðabirgða, sem hljóðar svo: „ Ríkisstj. lætur endurskoða ákvæði laga um menntun og réttindi vélstjóra og sé þeirri endurskoðun lokið fyrir næsta reglulegt Alþingi. Við endurskoðunina skal hafa samráð við Fiskifélag Íslands, Alþýðusamband Íslands, Vélstjórafélag Íslands, Mótorvélstjórafélag Íslands og Landssamband íslenzkra útvegsmanna.“ Lögin, sem samþ. voru um breyt. á lögum um atvinnu við siglingar, voru f meginatriðum þess efnis, að aukin voru réttindi vélstjóra á skipum, þannig að vélstjórum ýmsum var heimilað, að stjórna stærri vélum, en þeir áður höfðu haft rétt til samkv. lögum, Við meðferð þessa máls kom það fram, einkum frá samökum vélstjóra, að þau töldu varhugavert að gera breyt. til muna á lagaákvæðum um réttindi vélstjóranna, nema því aðeins að jafnframt væru endurskoðuð ákvæði annarra laga um fræðslu þessara manna. En ákvæðin um vélstjórakennsluna eru í öðrum lögum og heyra undir annað rn. heldur en lögin um atvinnu við siglingar. Af þessum ástæðum var það, sem þetta ákvæði til bráðabirgða var sett inn í lögin, sem samþ. voru 29. maí s.l., þar sem gert var ráð fyrir því, að hvort tveggja yrði endurskoðað í senn, ákvæði laga um réttindi vélstjóra og ákvæði laga um menntun vélstjóra. Nú hef ég ekki orðið þess var, að fyrir þetta þing hafi verið lagðar till. um breyt. á þessari löggjöf eða skýrsla um endurskoðun, og þess vegna hef ég leyft mér að bera fram hér á þskj. 283 svo hljóðandi fsp. til hæstv. ríkisstj.: Hvað líður endurskoðun þeirri á lagaákvæðum um menntun og réttindi vélstjóra, sem fyrir er mælt um í lögum nr. 47 10. júní 1958?



Herra forseti. Eins og hv. þm. N-Þ. tók fram, eru í 1. nr. 47 1958, um breyt. á l. um atvinnu við siglingar, bráðabirgðaákvæði, sem mæla svo fyrir, að ríkisstj. skuli láta endurskoða lagaákvæði um menntun og réttindi vélstjóra, og hefur hann nú borið fram fsp. um það, hvað þessari endurskoðun liði. Um fyrra atriðið, þ.e. um menntun vélstjóra, er það að segja, að á árinu 1956, hinn 7. maí, skipaði þáv. menntmrh., Bjarni Benediktsson, 3 manna nefnd til þess að endurskoða lög og reglugerðir um vélstjórakennslu á Íslandi. Í n. voru skipaðir þeir Þórður Runólfsson öryggismálastjóri, sem jafnframt var formaður n., Steingrímur Jónsson rafmagnsstjóri og Davíð Ólafsson fiskimálastjóri. Síðar tók Þorsteinn Loftsson vélfræðiráðunautur við starfi Davíðs Ólafssonar í n. í fjarveru hans. Þessi n. skilaði áliti 21. marz 1958. Hún varð ekki sammála, og komu tvö frv. frá n. til rn. Að frv. meiri hl. stóðu þeir Þórður Runólfsson og Steingrímur Jónsson, en Þorsteinn Loftsson að frv. minni hl. Menntmrn. sendi þessi frv. til umsagnar Vélstjórafélagi Íslands, Mótorvélstjórafélagi Íslands og skólastjóra vélskólans í Reykjavík. Svör frá öllum þessum aðilum höfðu borizt á s.l. sumri. Samgmrn. fer með réttindamál vélstjóranna og nú að undanförnu hafa menntmrn. og samgmrn. starfað að nánari athugun á fram komnum till. og umsögnum, og er frv. um þessi efni í undirbúningi og mun væntanlega verða lagt fram hér á Alþingi á næstunni. Ég játa, að afgreiðsla þessa máls hefur orðið tafsöm og tafsamari, en ég fyrir mitt leyti hefði kosið. En bezt er að segja hverja sögu eins og hún gengur. Það, sem töfinni veldur, er, að grundvallarágreiningur er milli nokkurra þeirra aðila, sem um málið hafa fjallað, og þeirra manna, sem telja sig framkvæmd málsins miklu skipta, um það, hvernig haga skuli kennslu vélstjóranna í grundvallaratriðum. Þessi ágreiningur má þó auðvitað ekki verða þess valdandi, að málið dragist úr hömlu, frekar en orðið er, og hafa nú verið gerðar ráðstafanir til þess, að samstarfi ráðuneytanna að samningu frv. um vélstjóramenntunina ljúki alveg á næstunni og frv. um þetta verði síðan lagt fyrir Alþingi til meðferðar. Um hitt atriði fsp., þ.e. um réttindi vélstjóranna, get ég tekið það fram fyrir hönd samgmrn., sem fer með þau mál, að það mun láta semja frv. til l. um breyt. á l. um atvinnu við siglingar, að því er að réttindum vélstjóra lýtur, þegar ný lög hafa verið sett um menntun vélstjóranna. Samning frv. um réttindamálið verður að bíða, þangað til Alþingi hefur sett nýja löggjöf um menntunarmálið. Það er skoðun samgmrn., að það sé ekki tímabært að leggja fram till. í réttindamálinu, fyrr en endanleg ákvörðun hefur verið tekin um, hvernig menntun vélstjóranna skuli verða hagað í framtíðinni. - Með þessu vona ég að fsp. sé svarað.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka svör hæstv. menntmrh. Hann skýrði þar frá því, að unnið hafi verið að endurskoðun lagaákvæða um menntun vélstjóra og að frv. þess efnis yrði að líkindum lagt fyrir þetta Alþingi. Hins vegar skildi ég hann svo, að ekki væri að vænta till. varðandi réttindi vélstjóra frá hálfu ríkisstj., fyrr en sett hefðu verið ný lög um menntun vélstjóra. Nú vil ég leyfa mér að benda hæstv. ráðh. á það, að mér skilst, að þetta sé ekki f fullu samræmi við ætlun Alþingis með setningu ákvæðis til bráðabirgða, þar sem gert er ráð fyrir, svo að varla verður um villzt, að hvor tveggja lögin séu endurskoðuð samhliða. Í ákvæðinu er gert ráð fyrir, að hvorri tveggja endurskoðuninni sé lokið fyrir næsta reglulegt Alþingi, m.ö.o.: að endurskoðunin fari fram samtímis, þannig að breytingar á hvorum tveggja lögunum, ef um þær er að ræða, geti verið samtímis til meðferðar á Alþingi. Ég sé heldur ekki, að í raun og veru sé nokkuð því til fyrirstöðu, að þetta sé gert, og ég hygg, að ætlunin hafi verið sú, að hvor tveggja lögin væru einmitt athuguð sameiginlega og af sömu mönnum.



Herra forseti. Hv. þm. sagðist líta svo á, að Alþingi hafi ætlazt til þess, að endurskoðun þessara tveggja laga í stjórnarráðinu færi fram samtímis með tillögugerð til Alþingis um það, hvernig lögin skyldu verða endurskoðuð. Auðvitað væri hægt að láta vinna samtímis að þessum málum báðum í stjórnarráðinu. En ég held, að það mundi ekki flýta fyrir endanlegri lagasetningu um réttindamálið, þótt svo yrði gert, vegna þess að augljóst er, svo augljóst, að ég skýri það ekki nánar, að ný lagaákvæði um réttindi vélstjóranna hljóta að fara mjög eftir því, hver niðurstaða verður um nýja lagasetningu um menntun þeirra. Það væri auðvitað hægt að gera frv. að lögum í réttindamálinu, sem væri í samræmi við þær till., sem menntmrn. væntanlega mun, gera í menntunarmálinu. En með hliðsjón af því, hve mikill ágreiningur er um það, hvernig sú lagasetning endanlega eigi að vera, er réttindamálið ekki komið hætishóti lengra áleiðis, þótt frv. hafi verið samið í réttindamálinu í samræmi við frv. menntmrn. um menntunarmálið. Ef Alþingi, sem endanlega tekur ákvörðun um málið, tekur aðra stefnu í menntunarmálinu, heldur en mörkuð er í frv. menntmrn., þyrfti hvort eð er að endurskoða frv. um réttindamálið, og sú endurskoðun yrði þá líklega að vera það gagnger, að hún mundi ekki fara fram í þingnefnd eða vera gerð af hálfu þingmanna, heldur mundi verða gerð á vegum ráðuneytis. En það get ég fullvissað hv. þm. um, að málin bæði eru svo þrautrædd í menntmrn. og samgmrn., að það verður ekki nema örlítið verk að gera frv. í réttindamálinu í samræmi við þá niðurstöðu, sem endanlega verður hér á Alþingi að því er snertir menntunarmálið. Þó að þessi háttur verði hafður á, sem ég gerði grein fyrir áðan, þarf það alls ekki að þýða nokkra töf á því, að réttindamálið hljóti afgreiðslu hér á hinu háa Alþingi, enda engan veginn tilætlunin, að svo verði.