Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Þegar breyting var gerð á l. um námslán og námsstyrki vorið 1972, var m. a. samþ. bráðabirgðaákvæði á þá leið, að menntmrh. skuli beita sér fyrir endurskoðun þeirra l. og að því skuli stefnt, að henni sé lokið, áður en þing komi saman haustið 1972. Ekki varð af því, að þessi endurskoðun ætti sér stað á þeim tímafresti, sem þarna var bent á. En n. var sett til að gegna þessu endurskoðunarstarfi í okt. 1972. Form. hennar var skipaður Árni Gunnarsson deildarstjóri í menntmrn., en aðrir nm. Gunnar Vagnsson form. stjórnar Lánasjóðs íslenskra námsmanna, Þorsteinn Vilhjálmsson lektor og Stefán Pálsson starfsmannastjóri. Þessi n. tók þegar til starfa og ákvað í upphafi að óska eftir því, að heimilað yrði, að hún kallaði sér til ráðuneytis fulltrúa samtaka þeirra námsmanna, sem njóta fyrirgreiðslu af fé úr Lánasjóði íslenskra námsmanna. Það var heimilað, og urðu námsmannasamtök við því að tilnefna slíka fulltrúa, sem fylgdust með starfi n. og höfðu tækifæri til að láta í ljós sjónarmið sín og umbjóðenda sinna. Nefndin hefur síðan skilað því frv., sem hér er lagt fyrir, óbreytt eins og hún gekk frá því, að undanskildu einu atriði, sem varðar vaxtakjör af námslánum og grein verður gerð fyrir, þegar þar að kemur í þessari framsögu. Hv. alþm. er fullkunnugt um, hversu mjög fjárveitingar til aðstoðar við námsmenn hafa aukist ár frá ári og einna örast hin síðustu ár. Er ljóst, að með vaxandi reynslu af störfum Lánasjóðs íslenskra námsmanna eru vaxandi möguleikar á að búa svo um hnútana, að þetta fjármagn komi að sem mestu gagni, og jafnframt ber nauðsyn til að sjá um, að námsaðstoðin komi þar niður, sem til er ætlast. Enn fremur er alþm. um það kunnugt, að töluverð ásókn hefur verið af hálfu þeirra námsmannahópa, sem starfað hafa utan kerfis lánasjóðsins, að komast einnig innan vébanda hans og verða aðnjótandi þeirra lána og styrkja, sem þar er um að ræða. Tvö meginsjónarmið sem n., sem endurskoðaði l., þurfti að taka til greina í starfi sínu, voru því, hversu lánveitingum og styrkveitingum af sjóðsins hálfu bæri að haga, og sömuleiðis, hve stórt verksvið sjóðsins ætti að réttu lagi að vera, hvaða námsmannahópar ættu að eiga aðgang að fyrirgreiðslu Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Það er álit nm. og álit mitt, að n. hafi eftir vonum getað búið svo um hnúta með því frv., sem hér er lagt fyrir, að sem mest festa sé í úthlutun námsaðstoðarinnar og að matið á þörfum umsækjenda um námslán og námsstyrki sé sem nákvæmast. Í núgildandi l. er verksvið Lánasjóðs íslenskra námsmanna afmarkað þannig, að upp eru taldar þær námsstofnanir, þar sem námsvist veitir nemendum rétt til að hljóta námsaðstoð af fé lánasjóðsins. N., sem þetta frv. samdi, ákvað að hverfa frá þessari framsetningu og hefur í staðinn sett í 1. gr. frv. almenna reglu um, að námsaðstoð af því fé, sem veitt er til Lánasjóðs íslenskra námsmanna, skuli heimil íslenskum námsmönnum til framhaldsnáms, sem krefst a. m. k. 13 ára undirbúnings. Hér er við það miðað, að meginreglan sé sú, að námsaðstoð af hálfu lánasjóðsins komi þá fyrst til greina, þegar lokið er framhaldsnámi, sem svarar til stúdentsprófs. En eins og kunnugt er, þá eru uppi ráðagerðir um, að með breyttu kennslufyrirkomulagi verði unnt að stytta námstíma til stúdentsprófs, og með tilliti til þess er tekið fram í þessari frumvarpsgrein, að verði breyting á lengd almenns undirbúningsnáms, sem krafist er til háskólanáms, sé heimilt að breyta með reglugerð því lágmarki, sem þarna er sett fram, þ. e. a. s. 13 ára undirbúningsnámi. Að auki er í 2. lið 1. gr. gert ráð fyrir, að nemendum skóla, sem ekki falla undir þessa almennu skilgreiningu, en eiga nú þegar aðgang að lánasjóðnum, sé veitt sú aðstaða áfram með því að nefna beinlínis stýrimannaskóla, vélskóla og framhaldsdeild búnaðarskóla. Einnig er heimildarákvæði um, að lán megi veita öðrum námsmönnum, sem hafa ekki lokið því 13 ára undirbúningsnámi, sem gert er ráð fyrir, ef þeir uppfylla þau skilyrði að hafa náð 20 ára aldri og geta sannanlega ekki stundað nám að öðrum kosti vegna fjárhagsástæðna. Loks er tekið fram í 1. gr., að heimilt sé að veita aðstoð til náms erlendis, sem fullnægir ekki skilyrðum 1. málsgr. um lengd undirbúningsnáms, ef því námi er þannig háttað, að ekki er unnt að stunda hliðstætt nám hér á landi. Hér er í rauninni um það að ræða að færa í lög reglu, sem stjórn lánasjóðsins hefur fram að þessu fylgt í starfi sínu, þótt ekki séu um slíkt ótvíræð ákvæði í gildandi lögum. Þegar að því kemur að ákveða, með hverjum hætti skuli dreifa því fjármagni, sem er til úthlutunar fyrir milligöngu lánasjóðs, er rétt að líta aðeins út fyrir starfssvið hans eitt sér. Fjárhagsaðstoð ríkisins við námsmenn er að meginframlagi í tveim hlutum: annars vegar sú, sem fer um Lánasjóð íslenskra námsmanna, en hins vegar sú, sem veitt er af þar til skipaðri nefnd af fjárveitingu, sem fer til jöfnunar á námskostnaði með tilliti til búsetu. Í upphafi var þannig um hnúta búið, að framlög úr lánasjóðnum voru nær eingöngu til háskólastúdenta eða annarra námsmanna á hliðstæðu stigi, þó að námsmannahópurinn hafi smátt og smátt stækkað. Framlög til jöfnunar á námsaðstöðu eru hins vegar til þeirra, sem lokið hafa skyldunámi, en eru á framhaldsskólastiginu milli skyldunáms og háskóla. Fer ekki milli mála, að enn sem komið er, er aðstoðin við skjólstæðinga lánasjóðsins, þ. e. a. s. nemendur á háskólastigi og þá, sem þar næst ganga, mun ríflegri en aðstoðin við nemendur á framhaldsskólastiginu milli skyldunáms og háskóla. Í umr. á opinberum vettvangi um þessi efni, um námsaðstoðina og námsaðstöðuna, hafa allháværar raddir heyrst frá námsmönnum, þar sem annars vegar er knúið fast á um það, að fjárhagsaðstoð af hálfu lánasjóðsins nemi því, sem kallað er full umframfjárþörf námsmanna, þ. e. a. s. muninum á reiknuðum námskostnaði annars vegar og aflafé námsmanna hins vegar. Sömuleiðis hafa ýmsir aðilar í námsmannahópnum gerst talsmenn þess, að stefnt verði alfarið að því, að upp verði tekin námslaun. Er nokkuð mismunandi, við hvað menn eiga með því. Sumir vilja miða við námslaun allt frá því að skyldunámi lýkur og þangað til sérnáminu, sem um er að ræða, er lokið. Ég vil fyrir mitt leyti gera grein fyrir afstöðu minni til þessara hugmynda. Það er þá að segja um kröfuna um, að fullnægt sé fyllilega umframfjárþörfinni margnefndu, að ég tel, að ekki sé verjandi að fullnægja algerlega fjárþörf þess hópsins, sem lengra er kominn á námsbrautinni, meðan óumdeilt er, að miklu lakar er gert við þann hópinn, sem er á leiðinni frá skyldunámi að háskólastigi. Þar verður mun meiri jöfnuður á að komast en enn hefur tekist, áður en hægt er að ræða það í alvöru að mínum dómi, hvort réttmætt og fært sé að veita hverjum og einum námsmanni á háskólastigi þá fullnaðarúrlausn, sem nemur umframfjárþörfinni. Hvað hugmyndina um námslaun snertir, þá er ég fyrir mitt leyti henni mótfallinn. Ég tel, að námslaun mundu fyrr eða síðar leiða til þess, að ríkisvaldið, sem komið væri með námsmannahópinn alfarið á laun hjá sér, mundi gerast allt of afskiptasamt um starfsval, starfssvið og námsmarkmið þess hóps, sem þar með væri kominn á laun hjá ríkinu. Ég tel að heppilegra sé það fyrirkomulag, sem hér ríkir og ríkir í þeim löndum, sem búa við svipað fyrirkomulag á skólakerfi og launakerfi og við, að ríkisvaldið veiti námsmönnum á framhaldsskólastigi verulega fyrirgreiðslu og aðstoð, en þeir séu sem frjálsastir að námsvali og starfsvali. Ég tel ekki heppilegt, hvorki frá sjónarmiði ríkisins né því síður frá sjónarmiði námsmannanna, að farið verði að fella námsval manna og starfsval að námi loknu í mjög rígbundið ríkiskerfi, eins og námslaunafyrirkomulagið býður heim að mínum dómi. Slíks eru og dæmi. Námslaun eru greidd í sumum löndum, en þá fylgja jafnan, þar sem ég hef spurnir af, allstrangar kvaðir um, að ríkisvaldið geti skipað mönnum á námsbrautir, eftir því sem það reiknar sínar þarfir, og síðan falið þeim að námi loknu ákveðin störf á ákveðnum stöðum, án þess að einstaklingurinn eigi mikið val um, hvort hann tekur því boði eða ekki. Þetta vil ég segja almennt um þau grundvallarsjónarmið, sem ég tel, að mest hafi gætt í umr. um þessi mál. Þá skal vikið að því fyrirkomulagi, sem lagt er til í frv. Þar er um að ræða mjög verulega breytingu frá þeim starfsháttum, sem hingað til hafa verið viðhafðir af hálfu lánasjóðs. Þeir eru á þann veg, að mikill meiri hluti námsaðstoðarinnar er veittur sem lán, en aðeins tiltölulega lítill hluti veittur í formi óafturkræfra styrkja, og er þar aðallega um að ræða ferðastyrki til þeirra námsmanna, sem þurfa að fara á milli landa til að sækja námið, sem þeir stunda. Nú er lagt til, að styrkveitingar af fé lánasjóðs verði verulega auknar og þá samkvæmt þeirri reglu, sem tekin hefur verið upp með sérstakri fjárveitingu til jöfnunar á námsaðstöðu eftir búsetu, þ. e. a. s. að lánasjóðurinn úthluti þeim námsmönnum, sem hann á að þjóna, í formi styrkja því fjármagni, sem þarf til að jafna aðstöðu þeirra, sem verða að sækja nám fjarri heimili sínu, að þeir standi ekki lakar að vígi en þeir, sem geta sótt námið heiman frá sér. Því er lagt til í 5. gr., að lánasjóður veiti þeim námsmönnum styrki, sem nauðsynlega verða námsins vegna að vista sig utan lögheimilis síns og fjarri foreldrahúsum, og það skal gilda um námsmenn á vegum lánasjóðsins eins og námsmenn, sem njóta styrkja af því fé, sem veitt er til jöfnunar á námsaðstöðu. Þau skilyrði verða að vera fyrir hendi, að hliðstætt nám verði ekki stundað frá heimili umsækjanda. Tekið er fram í 5. gr., að við ákvörðun þessa styrks skuli höfð hliðsjón af þeim umframkostnaði, sem af þessum ástæðum leiðir, svo og skólagjöldum, ef þeim er til að dreifa, en eins og kunnugt er eru skólagjöld æðihá í ýmsum erlendum skólum. Fer það þó mjög eftir löndum og á sérstaklega við um hinn enskumælandi heim. Síðan er gert ráð fyrir, að lánveitingar lánasjóðs verði tvenns konar, en ekki að lánin verði öll af sama tagi, eins og verið hefur. Í frv. er lánunum skipt í tvo flokka: A-lán og B-lán. Við ákvörðun A-láns skal tillit tekið til fjárhagsaðstöðu námsmanns, bæði tekna hans og eigna, og einnig höfð hliðsjón af fjárbag maka námsmannsins. Við ákvörðun B-lánsins skal þar að auki hafa hliðsjón af möguleikum umsækjenda til fjárhagsstuðningsins frá foreldrum eða fósturforeldrum, miðað við efnahag þeirra, nema aðstæður geri slíka hliðsjón óeðlilega. Þetta er það ákvæði frv., sem ég veit til, að a. m. k. nokkur hluti námsmanna lítur illu auga, sem sé að við ákvörðun B-lánanna skuli hliðsjón höfð af möguleikum foreldra til að styðja afkvæmi sitt til náms. Telja þeir, sem þessu eru andvígir, að það sé í fyllsta máta óeðlilegt, að fólk, sem er orðið fulltíða, gjarnan búið að stofna heimili, skuli að nokkru gert að eiga námsstuðning undir fjárframlögum foreldra. Ég get ekki fallist á þessa skoðun. Það er tvímælalaust, að það er hin almenna regla á Íslandi og hefur verið, að nær allir foreldrar, sem eiga börn í námi, láti styrk, beinan fjárhagsstuðning eða óbeinan af hendi rakna við þau, á hvaða aldri sem þessi börn eru, ef geta foreldranna á annað borð leyfir slíkt. Ef ekkert tillit væri tekið til þessarar staðreyndar um mismunandi aðstöðu námsmanna eftir efnahag foreldranna við ákvörðun opinbers stuðnings til námsmanna, væri í raun og veru verið að gera hlut þeirra, sem eiga efnaða aðstandendur, allmiklu betri en aðstöðu þeirra, sem komnir eru af efnaminna fólki. Ég fyrir mitt leyti tel engin rök til að líta fram hjá þessari ríkjandi reglu um stuðning foreldra við börn sin í námi, þegar ríkisvaldið á að ákveða, hvernig skipt skuli fénu, sem það leggur fram til námsaðstoðar. Í ákvæðum um vaxtakjör lána, greiðslukjör og lánveitingar er um að ræða verulegar breytingar frá ríkjandi reglum. Til að mynda er gert ráð fyrir, að vextir verði mismunandi af A-lánum og B-lánum. A-lánin eru í rauninni hin almennu lán, sem flestir og raunar allir umsækjendur, sem á annað borð koma til greina, eiga aðgang að. Gert er ráð fyrir, að vextir af þeim verði miðaðir við almenn innlánsvaxtakjör hanka. Hins vegar er gert ráð fyrir, að vextir af B-lánum, sem eru þau lán, sem aðeins ganga til þeirra, sem sýnt geta fram á þörf á að fá uppborna fulla umframfjárþörf við námið, séu 3% lægri en vextirnir af A-lánum. Sömuleiðis er gert ráð fyrir verulegri breytingu á endurgreiðslutíma námslána. Við það er miðað, að sérstakur greiðslusamningur verði gerður við hvern lánþega, og skal reglan vera sú, að greiðslutíminn fari eftir heildarskuldinni, þeir, sem skuldi tiltölulega lágar upphæðir, skuli greiða þær á skömmum tíma, en þar sem námsskuldirnar eru þyngri, skuli unnt að semja um mun lengri greiðslutíma, þ. e. a. s. allt að 20 árum frá því að nám var hafið, eins og reglan er nú. Í áliti n. er við það miðað, að lánin greiðist að meðaltali á 12 árum, frá því að greiðslur hefjast, en endurgreiðslutími geti lengst í tvo áratugi, eftir því sem lánin hækka eða tekjumöguleikar lántakenda þverra. Í sérstökum kafla frv. eru ákvæði um þá námsfyrirgreiðslu, sem nefnist kandídatastyrkir, þ. e. styrkveitingar til námsmanna, sem lokið hafa háskólaprófum, en hyggja á enn meira nám, til doktorsprófs eða annarra æðri prófa. Fyrirkomulag þeirra er mjög svipað því, sem nú ríkir. En ég vil taka fram, að uppi eru raddir um, að ástæða sé til að líta á þessar styrkveitingar í nánu samhengi við styrki og starfsemi Vísindasjóðs, sem styrkir námsmenn á svipuðu námsstigi og kandídatastyrkirnir ná til. Ég held, að allir aðilar séu sammála um, bæði þeir, sem fjalla um mál lánasjóðsins og Vísindasjóðs, að það eigi fullan rétt á sér, að litið sé á starfsemi beggja aðila á þessu sviði í samhengi, þótt ég skuli ekki fortaka, að nokkur skoðanamunur sé um, hver sé æskileg niðurstaða af þeirri athugun eða endurskoðun. Ég vil því ekki fyrir það girða, að á síðasta stigi þessa máls beri ég fram till. um breytingar á því fyrirkomulagi, sem hér er lagt til um kandídatastyrkina. En ég vildi ekki láta það, sem óathugað er í því efni, verða til þess að tefja meginefni málsins, sem er hin almenna námsaðstoð lánasjóðsins. Síðan eru í frv. ýmiss ákvæði um stjórn og störf lánasjóðsins, sem öll miða að því að koma sem mestri festu á starfshætti. T. a. m. eru ákvæði um könnun, sem lánasjóðsstjórn skal skylt að gera á námskostnaði heima og erlendis, um ráðningu starfsfólks lánasjóðs og að skipunartími allra stjórnarmanna í lánasjóðsstjórn sé samræmdur, en hann hefur verið mismunandi hingað til. Öll beinast þessi ákvæði að því, að eftirlit og könnun á þeim atriðum, som leggja verður til grundvallar við úthlutun námslána og námsstyrkja, sé sem nákvæmast og traustast. Er þetta eðlilegt og nauðsynlegt. Þegar þess er gætt, hversu háar fjárhæðir það eru, sem lánasjóðurinn veitir, er ekki verjandi annað en að allt sé gert, sem unnt er, til þess að sjá um, að hin opinbera námsaðstoð, hvort sem er í formi styrkja eða lána, komi sem réttlátast niður. Þessi hlýtur að vera krafa skattborgarans, sem stendur straum af þessari fyrirgreiðslu, og það hlýtur einnig að vera krafa námsmanna, að þeir sitji allir við sama borð hvað opinbera aðstoð snertir. Ég legg til. herra forseti, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Það var nokkuð tímanlega á yfirstandandi þingi, sem var látið í það skína af sumum úr stjórnarliðinu, að þess væri að vænta, að lagt yrði fram það frv. til laga um námslán og námsstyrki, sem hér er nú til 1. umr. Eigi að síður leið tíminn fram undir jólin, án þess að bólaði á þessu frv., og með tilliti til þess, hvað dráttur var orðinn mikill á því, að mál þetta kæmi fyrir þingið, flutti ég á þskj. 178 frv. til l. um breyt. á lögunum um námslán og námsstyrki. Frv. var flutt með sérstöku tilliti til þess, að ákveðin menntastofnun, sem ekki hefur notið styrks eða námslána úr sjóðnum, gæti komist undir ákvæði laganna, og eins og kom fram í grg. með frv., var sérstaklega að því hugað að veita nemendum í Fiskiðnskóla Íslands umræddan rétt. Nokkru eftir að ég hafði flutt þetta frv., nokkrum dögum síðar, flutti hæstv. sjútvrh. frv. til l. um breyt, á lögum nr. 7 frá 31. mars 1967, um námslán og námsstyrki. Það frv. var, mátti segja, að efni til nákvæmlega það sama og ég hafði flutt, ætlunin að bæta þar við nemendum við fiskiðnskólann. En orðalag 1. gr. þess frv., sem ég flutti, var almennara eðlis. Ég taldi, að rétt væri að hafa orðalagið á þann hátt, að ekki þyrfti að flytja frv. um breyt. á þessum lögum í hvert skipti sem um var að ræða nýja kennslustofnun, sem svipað stæði á um og þær námsstofnanir, sem námslán gátu fengið samkvæmt eldri lögum, og einnig fannst mér eðlilegt, að orðalagið væri þannig, að það ætti jafnt við um innlendar og erlendar kennslustofnanir. Varðandi frv., sem hér liggur fyrir, finnst mér að það vanti á, að þar séu a. m. k. skýr ákvæði um, að þessi kennslustofnun, sem hæði ég og hæstv. sjútvrh, höfðum í huga, þeir nemendur, sem þar um ræðir, geti fallið undir ákvæði 1. gr. frv., sem hér liggur nú fyrir, nema því aðeins að nemendurnir væru búnir að ná 20 ára aldri og gætu sérstaklega sannað, að þeir hefðu brýna þörf fyrir, að fá umrætt lán. Hér segir, með leyfi forseta í 3. tölulið: „Lánasjóði er heimilt að veita lán öðrum námsmönnum, sem náð hafa 20 ára aldri og geta sannanlega ekki stundað nám sitt að öðrum kosti vegna fjárhagsaðstæðna.“ Ég vil fara fram á, að sú hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, líti á frv. mitt, sem hér liggur fyrir, þegar hún tekur þetta mál til afgreiðslu, og geri þær leiðréttingar, sem nauðsynlegar eru á þessu frv., til þess að sérstakar sannanir, sem þarf að leggja fram í þessu tilfelli varðandi það, sem ég las hér áðan, þurfi ekki til að koma. Ég vil líka segja í sambandi við 20 ára ákvæðið, sem þarna er, að mér finnst það ekki ná neinni átt. Við vitum, að nemendur við gagnfræðaskóla ljúka námi almennt, þegar þeir eru 17 ára eða um það bil, og þá snúa þeir sér oft að þessum skólum, sem tilheyra atvinnulífinu. Við vitum einnig, að það er oft svo um þá, sem stunda nám við þessa skóla, að þeir eru búnir að stofna heimili, þegar þeir fara í skólann, og segir sig sjálft, að þeim veitir ekki af frekar en öðrum að eiga aðgang að slíkum lánum eins og hér er um að ræða, á meðan þeir stunda framhaldsnám. Ég skal svo ekki á þessu stigi orðlengja frekar um þetta frv. Ég taldi rétt að vekja athygli á þessu strax við 1. umr. málsins. Ég á ekki sæti í þeirri n., sem fær málið til meðferðar, en vænti þess, að hún taki til sérstakrar athugunar það, sem ég hef hér að vikið.



Herra forseti. Ég á að vísu sæti í þeirri n., sem væntanlega mun fá þetta frv. til meðferðar, en þó vil ég nú þegar við 1. umr. drepa á tvö atriði í frv., sem mér þætti gott að fá álit hæstv. menntmrh. á, í öðru tilfellinu túlkun eins ákvæðis og í hinu tilfellinu er um að ræða, hvernig meta skuli aðstöðu manna til að endurgreiða lánin. Það er þá í fyrsta lagi, að í 6. gr. frv., 2. málsgr., er í niðurlagi rætt um möguleika foreldra eða fósturforeldra til að styrkja námsmann til náms, og skal hafa hliðsjón af þessum möguleikum og miða við efnahag foreldra eða fósturforeldra, nema aðstæður geri slíka hliðsjón óeðlilega. Um þetta atriði langar mig til að spyrja, hvort það mundi vera talið óeðlilegt að viðhafa slíka hliðsjón, þegar um er að ræða gifta námsmenn. Við vitum, hvað það er orðið altítt nú, að fólk sé gift, búið að stofna heimili, eignast börn, löngu áður en það lýkur framhaldsnámi, og mér þætti gott að fá upplýst, hvort í slíkum tilvikum eigi enn að miða við stuðning foreldra eða fósturforeldra, þegar fólk er e. t. v. búið að vera gift í mörg ár með heimili og börn. Síðara atriðið, sem ég vildi gjarnan hreyfa, er 1. málsgr. í 7, gr. frv., þar sem talað er um vexti af lánunum. Þar segir, að vextir af A-lánum, þeim almennu lánum, sem virðist, að allir eigi aðgang að, skuli vera jafnháir almennum innlánsvöxtum banka á hverjum tíma, en vextir af viðbótarlánunum, B-lánunum, skuli vera 3% lægri. Hvað sem má segja um upphæð vaxtanna og samanburð við þær reglur, sem gilda og gilt hafa, þá skal ég ekki fara út í það atriði að svo stöddu, en fljótt á litið sýnist mér, að það væri eðlilegra að miða vextina af viðbótarlánunum við það hvaða möguleika námsmaðurinn hefur til tekjuöflunar, eftir að hann hefur lokið námi. Við vitum, að nám eins og t. d. læknisnám gefur mönnum möguleika til að hafa allháar tekjur, þegar þeir hafa lokið námi, og þá sýnist eðlilegt, að miðað sé frekar við tekjumöguleikana, þegar um er að ræða vexti af viðbótarlánum. Það má segja sem svo, að það megi jafna þetta nokkuð með því að stytta greiðslutímann, fækka þeim árum, sem skuldin á að greiðast á. En ég vil gjarnan heyra rökstuðning fyrir þessum mismun á vöxtum af viðbótarlánunum miðað við A-lánin eða almennu lánin. Mér sýnist, að þetta hljóti nokkuð að velta á því, hvaða tekjumöguleika menn hafa, þegar þeir hafa lokið náminu, en ekki, hvaða möguleika foreldrar þeirra eða fósturforeldrar hafa haft til að styrkja þá til náms, meðan á náminu stóð.

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. beindi til mín spurningum um tvö atriði frv., og mun ég leitast við að gera grein fyrir afstöðu minni til þeirra. Fyrsta atriðið var, hvort það væri minn skilningur, að heimilisstofnun eða hjónaband námsmanns væri ein af þeim aðstæðum, sem átt væri við, þegar rætt væri í niðurlagi 6. gr., um þær aðstæður, sem geri hliðsjón til möguleika umsækjanda til fjárhagsstuðnings frá foreldrum eða fósturforeldrum óeðlilega. Það er minn skilningur og ég tel skilningur n., sem frv. samdi, og það mun koma fram í aths., ef ég man rétt, að hjúskapur námsmanns, heimilisstofnun, teljist ekki til þeirra aðstæðna, sem geri óeðlilegt að gera ráð fyrir fjárhagsstuðningi foreldra eða fósturforeldra, sem svo eru efnum búnir. Aðstæður, er gera slíka hliðsjón óeðlilega, verða sambandið milli námsmanna og þessara aðstandenda. Það getur verið með þeim hætti, t. a. m. ef foreldrar reyna að hafa óeðlilega rík áhrif á það, hvaða nám námsmaður velur, og nota fjárhagsaðstöðu sína til þess, setja honum kosti, í hvaða nám hann færi. Þetta er hugsanlegt dæmi, sem ég fyrir mitt leyti tel gera hliðsjón af efnahag foreldra óeðlilega. Þá var hitt atriðið um vaxtamuninn. Hv. þm. taldi fyrir sitt leyti, að eðlilegast hefði verið að hafa vextina af B-lánunum, viðbótarlánunum, sem þeir eiga að njóta, sem ekki hafa möguleika á fjárhagsstuðningi aðstandenda, breytilega eftir því, hvernig tekjumöguleikar hlutaðeigandi námsmanna séu að námi loknu. Til þessa er tillit tekið í öðru atriði, sem varðar lánakjörin, ekki vöxtunum, sem er gert ráð fyrir að séu á hverjum tíma 3% lægri en almennir innlánsvextir, heldur, eins og ég held ég hafi tekið fram í framsöguræðu, er það greiðslutíminn, sem ætlast er til að geti verið mismunandi, þegar um hann er samið milli lánasjóðs og námsmanns. Tekið skal tillit til þess, hversu mikil heildargreiðslubyrðin er, en hún getur verið mjög tilfinnanleg eftir langt nám, og hins vegar þess, hverjir tekjumöguleikar námsmannsins eru, eftir að hann tekur til starfa. Þarna er sem sagt leitast við að gefa svigrúm til þess að taka tillit til einstaklingsbundinna aðstæðna. Hins vegar hefur ekki verið talið rétt að hafa vaxtakjörin sjálf breytilegri en þetta, að þau séu af viðbótarlánunum alltaf 3% lægri en af almennu lánunum.