Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Svo sem nál. meiri hl. fjvn. ber með sér, hefur ekki náðst fullt samkomulag í n. um fjárlfrv. Brtt. við gjaldabálkinn á þskj. 240 og 247 eru þó bornar fram af n. allri, en hv. fulltrúar Sósfl. og Alþfl. töldu sér hins vegar ekki fært að fallast á tillögur varðandi tekjubálkinn á þskj. 242, og munu þeir því skila sérstöku nál. Ég sé ástæðu til þess að taka það fram, að samstarf í n. hefur verið mjög gott og afgreiðsla mála yfirleitt verið ágreiningslaus, þótt einstakir nm. og raunar n. í heild hefðu kosið að geta veitt meira fé til ýmissa framfaramála, en n. var mjög þröngur stakkur sniðinn vegna þess, að greiðsluafgangur var svo til enginn á fjárlfrv. og tekjuliðir allir mjög hátt áætlaðir, svo sem ég mun síðar víkja að. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar í n. gerðu enga grein fyrir sérsjónarmiðum sínum og gáfu meiri hl. engan kost á því að kynna sér, í hverju ágreiningur þeirra væri fólginn. Ég hef því ekki í þessari framsöguræðu minni aðstöðu til þess að ræða sérsjónarmið hv. minni hl. n. Ég sé að vísu, að það hefur verið útbýtt hér nál. frá þeim, en ég mun geyma mér að ræða þau, þar til þeir hafa gert grein fyrir þeim meginviðhorfum, sem liggja til grundvallar þeirra sérstöðu. Í nál. meiri hl. er gerð grein fyrir starfi n. og brtt. hennar, bæði þeim, sem n. óklofin stendur að, og einnig þeim brtt., sem sérstaklega eru fram bornar af meiri hl. n. Ég mun því ekki nema að mjög litlu leyti víkja að hinum sérstöku brtt., nema eftir því sem tilefni gefst til, heldur ræða sjónarmið n. í stórum dráttum. Mun ég fyrst skýra nokkuð einstakar tillögur n. til viðbótar því, sem segir í nál., síðan ræða horfur um tekjuöflun ríkissjóðs á næsta ári og loks ræða nokkuð möguleika til samdráttar í útgjöldum ríkissjóðs, fjármálaþróun síðustu ára og framtíðarhorfur. Svo sem hv. þingmenn sjá, felur meginhluti tillagna meiri hl. fjvn. í sér útgjaldahækkun fyrir ríkissjóð. Óskir þær, sem n. bárust um margvísleg fjárframlög úr ríkissjóði, nema þó margfaldri þessari upphæð. Margar ríkisstofnanir leituðu samþykkis n. fyrir ráðningu nýrra starfsmanna, en augljóst er, að n. hefur enga aðstöðu til þess að meta þarfir einstakra stofnana að þessu leyti og telur, að rn. verði að meta þarfir ríkisfyrirtækja fyrir nýtt starfsfólk. Hefur því n. í sínar till. aðeins tekið örfáa starfsmenn, sem fjmrn. hefur þegar samþykkt. Mun ég síðar víkja nokkuð að launamálum ríkisins almennt. Fyrir Alþ. liggur nú frv. frá ríkisstj., sem gerir ráð fyrir mjög aukinni þátttöku ríkissjóðs í rekstrarkostnaði sjúkrahúsa víðs vegar um land. Þótt frv. þetta sé ekki enn orðið að lögum, þótti n. óhjákvæmilegt að gera ráð fyrir þessum viðbótarútgjöldum fyrir ríkissjóð, þar sem ætla má, að frv. verði samþ. Leggur n. því til, að rekstrarstyrkur til sjúkrahúsa verði hækkaður um 600 þús. kr. Er þetta þó ekki nema nokkur hluti af gjaldaauka ríkissjóðs vegna þessara væntanlegu laga, því að styrkurinn er greiddur eftir á, og koma því aukaútgjöld þessi ekki með fullum þunga á ríkissjóð fyrr en árið 1955, en þá má ætla, að útgjöld á þessum lið geti orðið um 1750 þús. kr. Þykir hins vegar ekki verða hjá því komizt, að ríkissjóður leggi þennan skerf til sjúkrahúsanna, því að héruðunum er yfirleitt að verða um megn að standa undir rekstrarhalla sjúkrahúsanna. Mikið er nú um sjúkrahúsabyggingar og ný sjúkrahús fyrirhuguð á ýmsum stöðum. Er ljóst, að ógerlegt er að fullnægja gjaldskyldu ríkissjóðs til þessara framkvæmda með því einnar millj. kr. framlagi, sem áætlað er í fjárlfrv., og hefur n. því lagt til, að þessi fjárveiting verði hækkuð um 1/2 millj. kr. Í þessu sambandi er rétt að vekja athygli á því, að það hlýtur að kosta geysimikið fé, ef reisa á fullkomin sjúkrahús í öllum sýslum landsins og kaupstöðum, og því er mjög mikilvægt, að heilbrigðisstjórnin fylgist vel með framkvæmdum í sjúkrahúsamálum. Er það mikilvægt varðandi tilhögun alla og staðsetningar, þannig að sem bezt sé séð fyrir þörfum þjóðarinnar um sjúkrahúsakost, en um leið sé gætt fyllstu hagsýni. Auk tillagna landlæknis um fjárframlög til sjúkrahúsabygginga bárust n. ýmsar óskir um sérstakar fjárveitingar í þessu skyni, m.a. til sjúkrahúss á Blönduósi og til kaupa á húsi fyrir heilsuverndarstöð í Vestmannaeyjum. Fjvn. hefur ekki skipt fé því, sem veitt er á þessum lið, til einstakra sjúkrahúsa, læknisbústaða eða sjúkraskýla, og mun ekki heldur gera það nú, heldur ætlar ríkisstj. að gera það með hliðsjón af því, hvar þarfirnar eru brýnastar. Vegna aðildar Íslands að sóttvarnarsamningi þeim, sem verið hefur til meðferðar nú á þessu þingi, er áætlað, að útgjöld vegna tollbáta aukist um allt að 70 þús. kr. á næsta ári og kostnaður vegna sóttvarna við erlend skip hækki einnig verulega. Á móti mun það koma, að útgjöld íslenzkra skipa í erlendum höfnum minnka hvað snertir hliðstæð gjöld. N. telur rétt að athuga, hvort ekki sé rétt að hækka afgreiðslugjöld skipa þannig, að hægt sé að verulegu leyti að vinna upp þennan tekjulið. Í fjárlfrv. voru framlög til vega-, brúar- og hafnargerða lækkuð um 4 millj. frá fjárl. þessa árs. N. telur með engu móti mega lækka fjárframlög til þessara mikilvægu framkvæmda, sem eru undirstaða þess, að við geti haldizt byggð og atvinnulíf þróazt víðs vegar um landið. Hefur því n. lagt til, að fjárveitingar til þessara framkvæmda hækki samtals um 5 millj. kr. Hefur n. að venju skipt þessu fé svo sem brtt. á þskj. 240 bera með sér. Í sambandi við hækkun fjallvegafjár um 150 þús. kr. skal það tekið fram, að n. hefur hér sérstaklega í huga tvo fjallvegi, Múlaveg fyrir Ólafsfjarðarmúla og Vestfjarðaveg. Mér er nú ekki fullkunnugt um, hvað vegurinn er kallaður, en það mun naumast valda misskilningi, hvað hér sé við átt. Hvorugur þessara vega er kominn í þjóðvegatölu, en hér er um mikilvægar samgönguleiðir að ræða milli héraða, sem því ekki geta talizt sýsluvegir, og telur n. rétt að greiða fyrir þessum framkvæmdum. Þá hefur n. tekið upp fjárveitingar til nokkurra ræktunarvega og til vegalagningar á landi ríkissjóðs í Kópavogi, svo sem er í fjárl. þessa árs. Liðurinn til ferjuhalds lækkar um 30 þús. kr. í samráði við vegamálastjóra. Ýmsir gamlir þjóðvegir eru nú orðnir mjög illa farnir og brýn nauðsyn á endurbyggingu þeirra. Hefur þó yfirleitt ekki verið talið fært að veita nýbyggingarfé til þessara framkvæmda, og vegamálastjóri hefur á hinn bóginn talið mjög erfitt að nota viðhaldsfé í þessu skyni. Leitaði vegamálastjóri nú eftir einnar millj. kr. fjárveitingu til endurbyggingar þjóðvega. Vegna hækkunar á nýbyggingarfénu taldi n. ekki auðið að veita viðbótarfjárveitingu í þessu skyni, en lækkaði hins vegar fjárframlagið til viðhalds þjóðvega um 1/2 millj. kr. og leggur til, að þeirri upphæð verði varið til endurbyggingar þjóðvega. Er þessi brtt. gerð í samráði við vegamálastjóra. Fjvn. leggur til, að framlag ríkisins til lánasjóðs stúdenta verði hækkað um 100 þús. kr. Með stofnun lánasjóðsins er gert ráð fyrir að létta í framtíðinni af ríkissjóði styrkjum til háskólastúdenta við nám hér heima. Felur lánasjóðurinn tvímælalaust í sér mjög heilbrigða stefnu og því nauðsynlegt að stuðla að því, að hann geti sem fyrst orðið fær um að sinna hlutverki sínu. Óskað var eftir 500 þús. kr. fjárveitingu í þessu skyni samtals. N. hefur ekki séð sér fært að taka upp alla þá fjárhæð, en væntir þess, að hægt sé að einhverju leyti að leysa fjárþörf sjóðsins með lántöku. Skuldir ríkissjóðs vegna skólabygginga munu nú nema um 14 millj. kr., þar af 10 millj. vegna barnaskóla, 3 milljónir vegna gagnfræðaskóla og 1 milljón vegna húsmæðraskóla. Hefur mjög verið sótt á um aukna fjárveitingu, en n. ekki séð sér fært að hækka hana að öðru leyti en því, að framlag til byggingar húsmæðraskóla er hækkað um 300 þús. kr., sem aðallega er vegna mikilla endurbóta á tveimur húsmæðraskólum. Á 16. gr. er tekinn upp nýr liður til þess að koma upp sýningarreitum í jarðrækt, námskeiðum í því sambandi og til tilraunastarfsemi varðandi fiskiðnað, samtals 750 þús. kr. Breytingar mun þurfa að gera á orðalagi þessa liðar, og er því þessi till. tekin aftur til 3. umr., og mun ég ekki skýra hana frekar nú. Aðrar brtt. við 16. gr. munu ekki þurfa skýringa við umfram það, sem segir í grg. meiri hl. n. Hæstu útgjaldatillögur n. eru viðbótarframlög til almannatrygginga, að upphæð 2 millj. 350 þús. kr., og hækkun fjárveitinga til dýrtíðarráðstafana um 2 millj. og 400 þús. kr. Tryggingastofnun ríkisins hefur sótt mjög á um það, að ríkið taki á sig allan áætlaðan halla Tryggingastofnunarinnar á næsta ári, sem er talinn verða allt að 7 millj. kr. N. telur ekki fært að mæla með því, að raskað sé því greiðsluhlutfalli, sem nú er milli ríkissjóðs og annarra gjaldenda almannatrygginganna, en telur það atriði verða að takast til athugunar í sambandi við endurskoðun tryggingalaganna, sem ætla má að fari fram á næsta ári. Svo sem hv. þingmönnum er kunnugt, tók ríkissjóður á sig verðhækkun þá á mjólk, sem varð á s.l. hausti, og hafa þessar niðurgreiðslur í för með sér útgjaldahækkun, sem áætlað er að muni nema um 2.4 millj. kr. á næsta ári. Hinn nýi menntaskóli að Laugarvatni er nú tekinn til starfa af fullum krafti, en mjög skortir enn á nauðsynleg húsakynni, og er lagt til, að 250 þús. kr. verði varið til byggingar menntaskólahúss á Laugarvatni á næsta ári. Starfsskilyrði kennaraskólans eru fyrir löngu orðin óviðunandi, og er brýn nauðsyn að koma upp nýju skólahúsi. Leggur n. til, að áætluð fjárveiting í þessu skyni verði hækkuð um 250 þús. kr. Í nál. meiri hl. fjvn. er ekki víkið að till. n. til viðbótar við heimildagrein fjárl., og vil ég víkja að einstökum atriðum þeirra tillagna nokkrum orðum. Till. þessar eru á þskj. 242, og er lagt til, að þar hæfist nokkrir nýir liðir við heimildagrein fjárlaganna. Í fyrsta lagi er um það að ræða að verja allt að 220 þús. kr. úr ríkissjóði til niðurgreiðslu vaxta af viðreisnarláni, sem tekið verður fyrir hönd bænda á garnaveikisvæðinu milli Lónsheiðar og Öxarfjarðar. Gert er ráð fyrir því, að tekið verði í þessu skyni lán allt að 4.5 millj. kr., sem væntanlega verður tekið í Búnaðarbanka Íslands, og er ætlunin, að láni þessu verði varið til bústofnskaupa fyrir þá bændur á þessu svæði, sem hafa orðið fyrir þyngstum búsifjum vegna garnaveikinnar. Lán þetta verður hins vegar með þeim kjörum, að brýn nauðsyn þykir til þess að létta undir með bændum að því leyti að greiða hluta af vöxtum af láninu, því að ætla má, að vextirnir verði um 7%, en það þykir sanngjarnt að greiða þá niður, þannig að bændur þurfi ekki við þessi bústofnskaup sín að greiða hærri vexti en sem svarar þeim vöxtum, sem teknir eru í fastadeildum Búnaðarbankans, en það eru rúm 2%, eða um 21/2%, sem mundi koma út, ef þessi niðurgreiðsla ætti sér stað. Í öðru lagi er lagt til að veita ríkisstj. heimild til að verja allt að 5 millj. kr. til að bæta úr atvinnuörðugleikum í landinu, og er hér um að ræða jafnháa heimild og er í fjárl. þessa árs. Fé það, sem veitt hefur verið í þessu skyni síðustu tvö árin, hefur orðið að mjög miklum notum og bætt viða úr brýnni þörf og stuðlað að því að viðhalda því jafnvægi í byggð landsins, sem þjóðinni er svo mikil nauðsyn á. Mun naumast þurfa að efa, að allir hv. þm. séu hér á einn máli. Þá hefur n. einnig talið rétt að leggja til, að heimilað verði að verja hugsanlegum umframtekjum flugvallanna á næsta ári til nýrra flugvallagerða. Sýnist mjög eðlilegt að verja nettótekjum flugvallanna til þessara mjög mikilvægu framkvæmda í þágu flugsamgangna í landinu. Samkvæmt l. nr. 11/1951 er gert ráð fyrir að leggja niður alla minkarækt í landinu, og er óhjákvæmilegt að greiða eigendum minkabúa einhverjar bætur vegna þessarar löggjafar. Ekki er enn fullljóst, hversu há sú upphæð kann að verða, en lagt er til að heimila ríkisstj. að verja allt að 250 þús. kr. í þessu skyni. Nauðsynlegt þykir að stuðla að því, að Sölufélag garðyrkjumanna geti komið upp söluskála fyrir framleiðsluvörur sínar, og er lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að lána sölufélaginn allt að 300 þús. kr. til þessarar byggingar, sem gert er ráð fyrir að kosti alls um 1200 þús. kr. Samkvæmt núgildandi l. greiðir ríkissjóður helming hitakostnaðar héraðs- og húsmæðraskóla. Flestir þessara skóla njóta jarðhita, en hitakostnaður þeirra skóla, sem ekki hafa þessi þægindi, er miklum mun hærri. Þykir sanngjarnt, að ríkissjóður taki nokkurn þátt í aukaútgjöldum þessara skóla, og er því lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að greiða 3/4 hluta hitakostnaðar þessara skóla, sem ekki búa við jarðhita, en það munu vera tveir héraðsskólar og fjórir húsmæðraskólar. Þá er lagt til að heimila ríkisstj. að ábyrgjast allt að 550 þús. kr. rekstrarlán fyrir samband íslenzkra byggingarfélaga, en í sambandi þessu eru samvinnubyggingarfélög og verkamannabústaðafélög. Í fjárlögum ársins 1947 var heimild fyrir ríkisstj. til að ábyrgjast 750 þús. kr. rekstrarlán, en sú upphæð er orðin alveg ófullnægjandi. Sambandið hefur með höndum ýmis innkaup fyrir félögin og starfrækir verkstæði. Hefur þessi starfsemi faríð vaxandi, og nú er t.d. fyrirhuguð framleiðsla á aluminiumgluggum og ýmis önnur starfsemi, sem krefst aukins fjár. Ég hef þá lokið athugasemdum mínum við gjaldabálkinn, en vil aðeins bæta því við, að enn liggja óafgreidd hjá n. nokkur erindi, er snerta gjaldabálkinn, og enn fremur mun n. samkvæmt venju ekki leggja fram brtt. sínar við 18. gr. fyrr en við 3. umr. fjárl. Þá hefur n. heldur ekki gert neina till. um fjárveitingu til flóabáta, því að samvn. samgm. mun gera till. um heildarupphæð og skiptingu þess fjár. Brtt. n. við gjaldabálk frv. hækka það samtals um 15837754 kr. Gjaldahækkun er 17193054 kr., en gjaldalækkun 1355300 kr., þannig að gjaldahækkunin verður að frádreginni lækkuninni samtals 15837754. Greiðslujöfnuður á frv. er hagstæður um aðeins rúmar 1.6 millj. kr., svo að það hrekkur skammt fyrir þeirri útgjaldahækkun, sem leiðir af till. n. Árið 1952 urðu rekstrartekjur ríkissjóðs rúmar 420 millj. kr., en eru áætlaðar í þessa árs fjárl. rúmar 418 millj. Þótti sú tekjuáætlun óvarleg, en leiddi af verkfallinu í fyrra, sem jók útgjöld ríkissjóðs um nær 2 milljónatugi. Í frv. fyrir 1954 eru rekstrartekjur áætlaðar 427 millj. kr. Í lok októbermánaðar voru rekstrartekjur ríkíssjóðs orðnar 363 millj. kr. Þar af eru tekjur af söluskatti, verðtolli og vörumagnstolli 200 millj. kr. og tekjur af ríkisstofnunum rúmar 86 millj. kr. Þessir tekjustofnar eru þeir einu, sem ætla má að fari fram úr áætlun, svo að nokkru nemi. Þess ber þó að gæta, að af tolltekjum þessa árs verða um 25 millj. kr. tollar af efnum og vélum til stórfyrirtækjanna þriggja, virkjananna og áburðarverksmiðjunnar, og er ekki hægt að gera ráð fyrir hliðstæðum tekjum á næsta ári. Þess ber einnig að gæta, að árið í ár er mjög gott tekjuár hjá almenningi og mjög mikill innflutningur. Er því naumast vogandi að gera ráð fyrir betri afkomu á næsta árl. Vegna mikilla tekna almennings á þessu ári má gera ráð fyrir, að tekju- og eignarskattur yrði á næsta ári verulega hærri en áætlað er í frv., en vegna fyrirhugaðrar skattalækkunar er útilokað að hækka þann tekjulið. Meiri hl. n. leggur til að hækka ýmsa tekjuliði frv. um 16.6 millj. kr., og miðað við horfurnar nú og reynslu síðasta árs og ársins í ár er augljóst, að gera verður ráð fyrir mjög góðu árferði, til þess að ekki verði greiðsluhalli hjá ríkissjóði, og verður þó að gera ráð fyrir, að ekki verði um að ræða neinar teljandi umframgreiðslur og ekki komi til launahækkana eða hækkunar á vísitölu. Það eina, sem réttlætir svo háa tekjuáætlun, er í rauninni það, að kaupgjaldsvísitala og verðlag er nú orðið stöðugra en áður hefur verið, þannig að fært hefur þótt að miða fjárlfrv. fyrir 1954 við sömu kaupgjaldsvísitölu og fjári. í ár. Gefur það vissulega betri vonir um heilbrigðari þróun í fjármálum og efnahagsmálum þjóðarinnar, ef tekst að hafa hemil á verðbólguskrúfunni. Síðasta áratug hafa fjárl. farið mjög hækkandi með hverju ári. Enn stefnir að vísu í þá áttina, en þó gætir nú meiri stöðvunar, og hækkanir eru á tiltölulega fáum liðum. Hækkun á launaliðnum frá núgildandi fjárl. er 1–2%, en þessi liður hefur valdið hvað mestri hækkun á undanförnum árum, enda eru laun langstærsti liðurinn í útgjöldum ríkissjóðs. Þess má þó geta, að kaupgjaldsvísitala hefur síðan hækkað um 1 stig, sem ekki er reiknað með í frv., að því er mér skilst, en eitt vísitölustig mun nema fyrir ríkissjóð í launum 800–900 þús. kr. Haustið 1952 var gerð athugun á launagreiðslum ríkissjóðs. Laun fastra starfsmanna voru þá að meðtalinni 6% greiðslu í lífeyrissjóð um 120 millj. kr. Þar við bætíst aukavinna og laun samkvæmt kjarasamningum um 36 millj. kr. Hækkun vegna afleiðinga verkfallsins var áætluð rúmar 3 millj. kr. Samtals eru þá launagreiðslurnar um 160 millj. kr. Og þegar þess er gætt, að hækkun vísitölu um eitt stig nemur fyrir ríkissjóð um 800–900 þús. kr. útgjaldaaukningu, gefur það auga leið, að ekki þarf að verða um miklar breytingar að ræða á vísitölunni, til þess að það valdi stórfelldum gjaldaauka fyrir ríkissjóð. Fjvn. gerði á síðasta þingi allmiklar athugasemdir um launagreiðslur ríkisins. N. hefur ekki séð ástæðu til þess að leggja mikla vinnu í slíka athugun nú, þar sem hinar almennu athugasemdir nefndarinnar þá eru enn í fullu gildi, enda sýnast því miður slíkar athugasemdir ekki hafa mikil áhrif. Hljóta enda ráðuneytin að verða að hafa eftirlit með því, að ekki sé óeðlilega mikið mannahald hjá ríkisstofnunum, en rétt þykir þó að vekja athygli á því, að sá háttur virðist vera ískyggilega tíðkaður, að stofnanir ráði starfsfólk, þótt ráðuneyti hafi synjað beiðni um það. Verður auðvitað að koma í veg fyrir, að slíkt eigi sér stað, ella kemur eftirlit ráðuneytanna að litlu haldi. Ef með eru taldar till. fjvn., þá eru aðalhækkanirnar þessar frá núgildandi fjárl.: Utanríkismál (sendiráðið í Moskva) 1 millj. Sjúkrahúsastyrkir 0.6 millj. Bygging sjúkrahúsa 0.5 millj. Verklegar framkvæmdir 1 millj. Skipaútgerð ríkisins 1.5 millj. Kennslumál 2.2 millj. Jarðræktarstyrkir 1 millj. Rannsóknir á tilraunastarfsemi í landbúnaði og sjávarútvegi 1.5 millj. Raforkumál 7 millj. Almannatryggingar 2.3 millj. Dýrtíðargreiðslur 9.1 millj. Aðalútgjaldalækkun er við sauðfjárveikivarnir, en kostnaður við þær er áætlaður rúmum 7.4 millj. kr. lægri en í þessa árs fjárl. Sauðfjársjúkdómarnir hafa kostað ríkissjóð feikna útgjöld, en vonandi hefur nú tekizt að útrýma þessum vágestum, og ætti þessi útgjaldaliður þá að lækka enn verulega á næsta ári. Undanfarin ár hefur hinn sívaxandi rekstrarkostnaður ríkisins og hækkun lögboðinna framlaga valdið því, að hlutur hinna verklegu framkvæmda hefur orðið æ minni. Er sú þróun mjög óheppileg, og telur n. mikilvægt, að hægt sé að bæta þessi hlutföll. Hlutur hinna verklegu framkvæmda batnar þó töluvert vegna stefnu ríkisstj. í raforkumálum og vegna till. n. um að hækka framlög til vega, brúa og hafna um 1 millj. kr., sem er þó lítil upphæð miðað við heildarútgjöld ríkissjóðs. Framlög til kennslumála hækka ár frá ári. Barnakennurum mun fjölga um 17–25 á ári hverju og kennurum við gagnfræðaskóla um 10. Árið 1951 urðu framlög til kennslumála rúmar 46 millj. kr., árið 1952 tæpar 54 millj., 1953 áætluð tæpar 56.5 millj. og 1954 áætluð 59.5 millj. Nemendum fjölgar árlega, og má því án efa gera ráð fyrir svipaðri þróun næstu ár. Eftir þeim upplýsingum, sem fyrir n. hafa legið frá Tryggingastofnun ríkisins, hafa áætlanir þær um barnafjölda og fjölda gamalmenna, sem lagðar voru til grundvallar við upphaflega áætlun um rekstur stofnunarinnar, reynzt rangar, þannig að horfur eru á miklum rekstrarhalla hjá Tryggingastofnuninni. Ríkissjóður greiðir nú yfir 40 millj. kr. til trygginganna, en yrði farin sú leið, sem forstjóri Tryggingastofnunarinnar hefur lagt til, að ríkissjóður greiddi allan hallann, er ófyrirsjáanlegt, hversu þessi útgjaldaliður mundi hækka á næstu árum, en beðið er um, eins og ég áður gat um, allt að 7 millj. kr. viðbót á næsta ári. Ýmis önnur lögboðin útgjöld ríkissjóðs vaxa einnig ár frá ári. Áður er vikið að skólabyggingunum, en þar skuldar ríkið nú 14 millj. kr. Jarðræktarstyrkir hækka með auknum jarðabótum. Margra milljóna útgjöld eru áfallin eða fyrirsjáanleg vegna sjúkrahúsabygginga, og ný útgjöld eru að myndast vegna rekstrarstyrkja til sjúkrahúsa, og þannig mætti lengi telja. Dýrtíðargreiðslurnar eru að verða mjög tilfinnanlegur útgjaldaliður fyrir ríkissjóð. Við gengisbreytinguna losnaði ríkissjóður við útflutningsuppbæturnar, en greiðslur ríkissjóðs til að halda niðri vísitölunni hafa síðan aukizt hröðum skrefum. Árið 1951 urð;i þessar greiðslur um 23 millj. kr., árið 1952 tæpar 28 millj., árið 1953 áætlaðar tæpar 37 millj. og 1954 áætlaðar tæpar 46 millj. Ég hef rakið þessi atriði hér til þess að gefa hv. þm. nokkra mynd af því, hvar helzt sé um útgjaldaaukningu að ræða nú og væntanlega næstu ár að óbreyttri löggjöf. Fjvn. hefur ekki nú fremur en undanfarin ár gert till. um sparnað eða lækkun útgjalda ríkissjóðs, svo að neinu verulegu nemi. Þótt allir ábyrgir menn hljóti að vera sammála um nauðsyn þess að draga úr útgjöldum ríkissjóðs, sem er frumskilyrði varanlegra skattalækkana, þá hafa fæstir gert nokkrar raunhæfar till. um þetta atriði. Ég hef bent á það, sem raunar er ekki nýr sannleikur, að meginhluti útgjalda ríkissjóðs eru laun starfsmanna og framlög, sem ákveðin eru með lögum. Með hliðsjón af þeirri ákvörðun stjórnarflokkanna að samþykkja skattalækkun á þessu þingi, sýnist mér óhjákvæmilegt, og ég hygg mig geta sagt það einnig fyrir munn n., að rækileg athugun fari fram á því, hversu draga megi úr rekstrarkostnaði ríkisins. Um þetta hlýtur ríkisstj. að verða að hafa forgöngu, því að það er með engu móti hægt að ætlast til þess, að fjvn., sem á 6–7 vikum á að fara í gegnum allt fjárlfrv. og afgreiða hundruð erinda auk starfa nm. á þingi, geti framkvæmt þær yfirgripsmiklu rannsóknir, sem gera þarf í þessu sambandi. Vel tel ég þó geta komið til mála, að formaður fjvn. verði hafður með í ráðum við slíka athugun, og raunar tel ég, að það mundi mjög greiða fyrir störfum fjvn., ef formaður hennar fylgdist með undirbúningi fjárlfrv. í fjmrn. og ráðh. hefði samráð við hann um samningu þess. Ég tek fram, að þetta síðasta atriði er mín persónuleg skoðun, en málið hefur ekki verið rætt í n. Verði ráðstafanir ekki gerðar til þess að stöðva útgjaldahækkun ríkissjóðs, er sýnilegt, að jafnvel við samningu næstu fjárlaga verður sprengdur sá rammi, sem tekjurnar setja. Fyrir þá hættu verður að girða, því að ég geri ekki ráð fyrir, að sú skoðun hafi mikið fylgi innan þings eða utan, að hægt sé að leggja auknar álögur á þjóðina, enda beinlínis ákveðið að stefna nú í öfuga átt. Þessa staðreynd verða menn að gera sér ljósa. Þótt mjög sé haldið uppi gagnrýni vegna hárra útgjalda ríkissjóðs, þá er það oftast meir í orði en á borði. Með ári hverju vaxa kröfurnar á hendur ríkissjóði um aukin útgjöld, og þau samtök munu vart finnanleg í landinu, sem ekki hafa styrk frá ríkissjóði eða hafa a.m.k. beðið um hann. Þessi hugsunarháttur verður auðvitað að breytast, ef unnt á að vera að lækka verulega útgjöld ríkissjóðs. Það verður líka áreiðanlega enginn leikur að koma fram lækkun ríkisútgjalda, því að flestir munu með oddi og egg halda í þær fjárveitingar, sem þeir nú hafa. Eigi sparnaðartill. að hafa nokkurt gildi, verður að framkvæma þær. Fyrir nokkrum árum var starfandi sparnaðarn., sem í sátu ýmsir af beztu og fróðustu embættismönnum ríkisins á sviði fjármála. Sú nefnd gerði ýmsar eftirtektarverðar till., m.a. skyldu ýmsir embættismenn afhenda bifreiðar, sem ríkið átti og þeir höfðu til afnota. Aðeins einn mun hafa afhent sinn bíl, og við það sat. Ég mun ekki hafa þessi orð mín fleiri nú, en framsöguræður hv. minni hl. n. gefa án efa tilefni til andsvara af minni hálfu. Ég legg aðeins að lokum áherzlu á það, sem ég veit að meginhluti hv. þm. er mér sammála um, að greiðsluhallalaus fjárlög eru einn af hornsteinum heilbrigðrar efnahagsþróunar í þjóðfélaginu. Og í samræmi við það sjónarmið hefur meiri hl. fjvn. starfað. Hefur því ekki nema að nokkru leyti verið unnt að verða við þeim óskum um fjárveitingar, sem til n. hafa borizt, bæði frá hv. þm. og ýmsum öðrum aðilum, en þó telur n. sig hafa gengið það langt, að ekki verði lengra farið nema með því að tefla afkomu ríkissjóðs í mikla hættu. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. fjvn. hefur nú sagt frá aðaltill. n., sem hún gerði sameiginlega, og sagt frá vinnubrögðum n., og get ég tekið undir það með honum, að samkomulag hefur verið hið bezta í n. Það, sem kann að kastast í kekki út af samstarfinu, mundi þá helzt gerast við þessa umr. og sennilega þó aðallega í eldhúsdagsumr., sem fram eiga að fara við 3. umr. fjárl. En þá kemur fyrst og fremst meira til umr. það, sem okkur greinir á um í sambandi við afgreiðslu fjárl., heldur en hitt, sem við erum sammála um. Við erum allir í n. sammála um till. fjvn., sem útbýtt hefur verið á þskj. 240, svo langt sem þær till. ná. Í ýmsum tillöguliðum hefði ég þó viljað ganga lengra, og einstaka till. eru þar að vísu, sem ég hefði ekki talið til bráðnauðsynlegra útgjalda og hefði getað fallizt á að ekki hefðu verið bornar fram. Eins og hv. frsm. skýrði frá, hækka gjöld fjárlfrv. um rúmar 15 millj. við þessar till., og hefur hv. meiri hl. n. séð leið til þess að mæta þessum auknu útgjöldum með því að líta undir lokið hjá hæstv. fjmrh., vitandi það, að þar voru þeir tollar og skattar, sem á þjóðina eru lagðir lögum samkvæmt, vitanlega hærri en þeir eru áætlaðir og útfærðir í tölum á tekjuhlið fjárl. Hv. meiri hl. fjvn. varð því í samráði við hæstv. fjmrh. og ríkisstj., að ég hygg, engin skotaskuld úr því að finna 16 millj. kr. hækkunarmöguleika í tekjubálki fjárl. til þess að jafna þann halla, sem orðið hafði af auknum útgjaldatill. n., og verð ég að segja, að það er engum efa undirorpið, að þetta er fullforsvaranleg aðferð hjá hv. meiri hl. fjvn., enda hefði hæstv. fjmrh. aldrei lagt blessun sína yfir það að öðrum kosti. Hann veit, að hann á þarna í handraðanum a.m.k. þessar 16.6 millj. kr., sem nú á að sækja í tekjubálk fjárl., og vitanlega á hann þar meira til. Margsinnis hefur því verið haldið fram af mér hér mörg undanfarin ár, að nálega allir helztu tekjuliðir fjárl. væru áætlaðir of lágt. Það er ekki óviljaverk, og það er ekki af því, að menn viti ekki nokkurn veginn, hvernig þessir tekjuliðir leggi sig. Menn áætla þetta á þann hátt, að menn rannsaka, hversu þessir liðir hafi breytzt, hækkað eða lækkað, nokkur undanfarin ár, hvort þeir hafi orðið hærri en í fjárlagaáætlun, og síðan er borið saman, hvernig þeir liti út á yfirstandandi ári, og ef þeir eru þá ekki heldur á niðurleið, heldur á uppleið, þá þykir öllum nokkuð auðsætt, að það megi byggja á þessum samanburði undanfarinna ára með hliðsjón af yfirstandandi ári, og byggja síðan upp áætlun næsta árs með tilliti til þess, ef ekki örlar á neinum gerbreytingum, sem valdi þarna straumhvörfum. Þessum áætlunum hefur verið haldið langt fyrir neðan það, sem allar skynsamlegar ályktanir, byggðar á þessari athugun, sem ég nú gerði grein fyrir, hafa gefið fullt tilefni til að áætla þessa liði. Og í hvaða tilgangi er þetta gert? Það hefur verið í fyrsta lagi gert af ríkisstj. til þess að hafa meira olnbogarúm til þess að fara yfir fjárlagaheimildir um útgjöld. Og því miður ber allt of mikið á því, að farið sé fram yfir útgjaldaheimildir í fjárl., svo að það fer að skipta mjög mörgum milljónatugum á hverju ári, og er auðvitað með þessu sniðgengið fjárveitingavald Alþ., sem á að vera í höndum þess, en ekki hæstv. ríkisstj. Til þess eru fjárl. gerð og samin. Í annan stað er það vafalaust gert til þess að dylja þjóðina eins lengi og hægt er, hve mörg hundruð milljóna séu lögð á þjóðina í tollum og sköttum. Sagt er í áætluninni, að þeir séu ekki nema 325 millj., þegar þeir geta kannske orðið 350–360 millj. Í þriðja lagi er þetta gert til þess að geta þrengt meira að verklegum framkvæmdum, segjandi sem svo: Þið sjáið tekjuhliðina á fjárl. Hún er ekki hærri en þetta. Hún leyfir ekki meiri útgjöld á gjaldabálknum en hér er ákveðið af meiri hl. Alþ. og ríkisstj., og þess vegna verðum við að skera verklegar framkvæmdir niður. - Þessi feluleikur með réttar tekjur ríkissjóðsins er vitanlega gerður í þessum tilgangi, og þegar þetta gerist ár eftir úr, hvernig sem fram á þetta er sýnt, þá er þetta ekki óviljaverk, heldur vitandi vits, og skýringin er þessi, sem ég nú hef gefið, en jafnóforsvaranlegt er þetta að öllu leyti, því að með þessu er verið að lítilsvirða Alþ. Það er verið að fótumtroða rétt þingsins, fjárlagaþingsins, löggjafarþingsins, til þess að setja fjárl. og marka þannig ramma fyrir því, hvaða útgjöld ríkisstj. megi greiða úr ríkissjóði á hinu komandi fjárlagaári. Það nær vitanlega ekki nokkurri átt t.d. með áætlun um tekjur ríkisstofnana, þ.e.a.s. áfengisverzlunar og tóbakseinkasölu, þegar sá liður fer á árinu 1951 15 millj. kr. fram úr áætlun og árið ettir rúmar 10 millj. fram úr áætlun samkvæmt ríkisreikningi 1952. Þetta er að skapa sér sjálfum í raun og veru fjárveitingavald. Þessum upphæðum er svo varið án heimildar fjárlaga. Þarna er á þessum tveim póstum á 2 árum um 25 millj. kr. skekkju milli ríkisreiknings og fjárlagaáætlunar að ræða. Hv. frsm. meiri hl. fjvn. gat um það, að í fjárlfrv. hefðu verið lækkaðar fjárveitingar til verklegra framkvæmda. Þetta nam þeim upphæðum, sem nú skal greina. Í fjárlfrv. var ætlað 8 millj. og 100 þús. kr. til nýrra akvega á næsta ári, en í fjárl. síðasta árs hafði þessi fjárveiting verið 10 millj. 105 þús. kr. Til brúargerða var áætlað í frv. 3 millj. og 100 þús. kr., en í gildandi fjárl. ársins 1953 4 millj. 65 þús. kr. Og til vitamála og hafnargerða var lagt til í frv. að fjárveitingin yrði 10 millj. 828 þús. kr., en í gildandi fjárl. er sú upphæð 11 millj. 617 þús. kr. Þannig var lagt til í frv. eins og það var lagt fyrir þetta hv. þing, að fjárframlög til nýrra akvega og brúa-, vita- og hafnarmála lækkuðu um 3.7 millj. kr., miðað við fjárl. yfirstandandi árs. Þetta hefði þýtt geysimikinn samdrátt verklegra framkvæmda, einkum þegar litið er á það, að kostnaður við allar verklegar framkvæmdir hefur stórkostlega hækkað, eins og skýrsla, sem vegamálastjóri hefur sent fjvn., ber ljóslega með sér. Þar er frá því skýrt, að kostnaður við framkvæmdir vega- og brúargerða hafi í sumum tilfellum hækkað um 102% frá árinu 1949. Tvöfaldast þannig kostnaðurinn frá því 1949 í einstökum tilfellum, og sýnir það, að samdráttur verklegra framkvæmda hefði orðið miklu stórfelldari en hin tölulega lækkun gefur bendingu um, ef þessar till. hæstv. fjmrh. um lækkun á framlögum til verklegra framkvæmda hefðu náð fram að ganga. Öll fjvn. var á þeirri skoðun, að þetta væri mjög svo óheppilegt og raunar ekki gerlegt, og þess vegna fór svo, að öll n. var sammála um að hækka þessar upphæðir til verklegu framkvæmdanna þannig, að samtals eru þær nú um 1 millj. kr. hærri en á fjárl. þessa yfirstandandi árs. Þó mun það verða þannig, að það verður minna hægt að framkvæma fyrir þessa fjárveitingu heldur en upphæðina á fjárl. núna vegna dýrtíðaraukningar. Ég er sammála meiri hl. n. um það, að eins og sakir standa sé ekki rétt að gera till. um hækkanir á fyrsta tejkjulið fjárlfrv., þ.e.a.s. tekju- og eignarskattinum. Sakirnar standa, eins og hann greindi frá, þannig, að starfandi er milliþn. í skattamálum. Ríkisstj. hefur lofað að afgreiða ný skattalög á þessu þingi, og það er megininnihald allra stjórnarloforðanna í þessu efni, að skattar skuli lækkaðir. Þess vegna hefði jafnvel mátt búast við, að áætlunin um tekju- og eignarskattinn yrði að lækka í þessu fjárlfrv., en á móti því kemur það, að það er rétt, sem fjmrh. tekur fram í athugasemdum sínum við frv., að það má gera ráð fyrir því, að tekjur manna verði talsvert miklu hærri fjár heldur en á s.l. ári. Þetta leiðir til þess, að áætlunarupphæðin hefði eflaust mátt hækka um nokkrar millj. kr. að óbreyttum lögum. Ég hef því ekki gert neina till. um tekju- og eignarskattinn, en sá liður er núna áætlaður í fjárlfrv. 59.9 millj. kr. Það verður svo að koma í ljós síðar á þessu þingi, þegar frv. mþn. í skattamálum sér dagsins ljós, hvort hægt verður að hækka þennan skatt eða hins vegar verður að lækka hann vegna þess, að svo vel verði staðið við loforð stjórnarinnar um skattalækkanir. En allt er það nú óséð enn þá. Ég hef leyft mér að gera till. um, að vörumagnstollurinn verði áætlaður 25 millj. kr. Hann er á fjárlfrv. áætlaður 24 millj. Hann náði þeirri upphæð s.l. ár, 1952, og í októberlokin núna var komin inn af vörumagnstollinum 2 millj. kr. hærri upphæð en á sama tíma í fyrra. Allar líkur benda því til, að hann verði um það bil 2 millj. kr. hærri eða um 26 millj., en ég tel rétt að áætla hann 25 millj. kr. Það er þá innan þess ramm2 fyllilega, sem líkur benda til að hann verði. Verðtollurinn er hæsti tekjustofn fjárl. Hann er núna í frv. áætlaður 110 millj., og hefur meiri hl. fjvn. lagt til, að hann verði hækkaður um 7 millj., verði áætlaður 117 millj. En eftir seinustu upplýsingum frá fjmrn. og endurskoðun ríkisins eru líkur til, að hann verði ekki undir 124 –125 millj. á yfirstandandi ári, og þess vegna virðist ekki óvarlegt að áætla hann á næsta ári 120 millj. kr., og legg ég til, að það sé gert; 4–5 millj. lægra en útlit er fyrir að hann verði á yfirstandandi ári. Það er vegna þess, að það er upplýst og vitanlega rétt, að í þessari geysiháu verðtollsupphæð liggja stórar upphæðir, sem komnar eru vegna virkjana Sogs og Laxár og vegna byggingar áburðarverksmiðjunnar, og má búast við, að úr þessu kippi á næsta ári. Þess vegna fellst ég á að áætla þennan tekjustofn 4–5 millj. kr. lægri en ég tel fullvíst að hann verði á yfirstandandi ári. Innflutningsgjald af benzíni er í frv. áætlað 91/2 millj. kr. Það var í októberlokin s.l. orðið rúmlega 1/2 millj. kr. hærra en á sama tíma í fyrra, og virðast því líkurnar benda til þess, að þessi tekjustofn verði í ár um 10 millj., og ég hef áætlað, að á næsta ári verði hann um 10 millj. kr. Benzínnotkunin fer heldur vaxandi en minnkandi, og ekkert bendir til þess, að breyting verði á því á næsta ári. Þá er það tekjuliðurinn „gjald af innlendum tollvörutegundum“. Það er áætlað 7 millj. og 200 þús. kr. í frv. Ég geri ráð fyrir, að það verði um 8 millj. kr. á þessu ári, og áætla það sama á næsta ári. Þá er það liðurinn „aukatekjur“. Hann er áætlaður á frv. 4 millj. Meiri hl. n. telur óhætt að hækka hann um 500 þús., og ég hef áætlað, að það megi hækka hann um 600 þús. Það ber ekki mikið á milli okkar, aðeins 100 þús. kr., og tel ég, að þessar áætlanir okkar hvorar tveggja séu mjög nærri lagi og báðar þó varfærnislegar. Stimpilgjaldið á samkv. frv. að gefa 9 millj. kr., en það gaf 9 millj. og 700 þús. kr. á árinu 1952, og í októberlok núna var það orðið 1.6 millj. kr. hærra en á sama tíma í fyrra. Samkv. því áætla ég það 10.6 millj. og tel það þó raunverulega neðan við það, sem líkurnar benda til að það verði, og það verulega. Vitagjaldið er áætlað 1 millj. kr. Það áætla ég 1.3 millj. Í októberlokin var það komið upp í 1 millj. 270 þús., eða rétt upp undir 1 millj. og 300 þús. kr., og það er því vitað, að það verður á þessu ári ekki undir 1.5–1.6 millj. kr. Áætla ég það þannig 200–300 þús. kr. lægra á næsta ári en það er í ár, og sýnir það hina fyllstu varfærni. Þá er það leyfisbréfagjaldið. Ég legg til, að það hækki úr 100 þús. kr. í 200 þús. kr., þar sem nú vantar sáralítið upp á, að sú upphæð sé fyrir hendi í októberlok s.l., en meiri hl. hv. fjvn. hefur lagt til, að það hækki um sömu upphæð, þ.e.a.s. tvöfaldist, verði áætlað 200 þús. kr. í staðinn fyrir 100 þús. kr. Útflutningsleyfisgjöld eru áætluð 500 þús. kr. í frv., en voru í októberlok orðin hærri en sú áætlunarupphæð, og virðist vera varlegt að áætla þau 100 þús. kr. hærri, þannig að þau verði 600 þús. kr. Þá er komið að næsthæsta tekjulið fjárl., söluskattinum. Hann er áætlaður í fjárlfrv. 911/2 millj. kr., og meiri hl. n. hefur lagt til, að hann verði áætlaður 951/2 millj. kr. Það er vissulega mjög varfærnislega gert af hv. meiri hl., eins og vænta mátti, en af söluskattinum innheimtist í fyrra í nóvember- og desembermánuðum um 21 millj. kr., og núna í haust, í októberlok, var hann orðinn 10 millj. kr. hærri en á sama tíma í fyrra. Það lítur því fyllilega út fyrir, að hann verði ekki undir 110 millj. kr. í ár, og er ég þess vegna langt fyrir neðan þá upphæð, þegar ég áætla hann 100.5 millj. kr. á næsta ári, þ.e.a.s. 9 millj. kr. hærri en gert er í fjárlfrv., en 5 millj. kr. hærri en meiri hl. n. telur varlegt að gera. Ég tek þarna sama tillit eins og áðan með verðtollinn, að ég tel, að þarna lækki kannske nokkuð á næsta ári, vegna þess að lokið er virkjunum Sogs og Laxár og byggingu áburðarverksmiðju. Leyfisgjöld - það er lítill liður í tekjubálki fjárl., 1.7 millj. kr. í frv. - voru í októberlok orðin 2 millj. 155 þús. kr. og þannig mun hærri en árið áður. Ég tel mjög varlegt að áætla þau 2.3 millj. kr. og leyfi mér að gera það. Eins og kunnugt er, hafa tekjur af áfengisverzlun ríkisins og tóbakseinkasölu ríkisins ávallt verið hin síðari ár með hæstu tekjuliðum fjárl. Ég gat þess áðan sem dæmi um það, hversu mjög skeikaði áætlunarupphæðum og reikningsupphæðum oft og tíðum hin síðari ár, að 1951 voru 15 millj. kr. vanáætlaðar af tekjum þessara ríkisstofnana, áfengisverzlunar og tóbakseinkasölu. Það er nú þannig, að nú hafa aftur í fyrsta sinn verið áætlaðar talsvert miklu hærra tekjur tóbakseinkasölunnar heldur en undanfarið, enda þótti mér mjög fróðlegt að sjá bréf, sem lá fyrir fjvn. og hafði verið skrifað af forstjóra tóbakseinkasölunnar til fjmrh. í sumar. Ég tel þennan bréfkafla svo skemmtilegan og svo skýra og ótvíræða játningu á því, sem ég hef haldið fram undanfarin ár, að vitandi vits væru vanáætlaðir allir stærstu tekjuliðir fjárl., að ég get ekki stillt mig um að lesa upp kafla úr þessu bréfi forstjórans, með leyfi hæstv. forseta. Bréfkaflinn er svo hljóðandi: „Viðvíkjandi áætlun tóbakseinkasölunnar fyrir árið 1954, þá hefur áætlunin verið hækkuð allverulega, eða upp í 30 millj. kr. úr 22 millj. kr. í fyrra (það er hækkun um 8 millj.). Hefur þannig sá háttur verið tekinn upp að færa áætlunina sem næst í samræmi við það, sem verða kann, enda þótt henni sé haldið nokkuð fyrir neðan það, sem reynast kann samkv. reikningnum.“ Þetta finnst mér vera skýr og skemmtileg játning á því, að þeir hafa vel vitað það undanfarin ár, að þeir voru ekki að gera sér far um að áætla tekjur þessarar stofnunar sem næst því, sem líkur væru til að þær yrðu, en nú á að taka upp þann hátt að færa áætlunina sem næst í samræmi við það. Og þó er tekið fram, að enn þá sé það gert þannig, að það kunni að verða nokkurt bil á milli áætlunar og reikningslegrar niðurstöðu. Þar með er sagt í raun og veru, að enn þá sé haldið sér a.m.k. við það, sem vera ber, að gera varlega áætlun, sem fyllilega muni standast. Það er gott út af fyrir sig. - Þetta var nú sú játning, sem lá fyrir í fjvn. frá forstjóra tóbakseinkasölunnar og upplýsir það, að nú muni áætlun tóbakseinkasölunnar vera nær lagi en áður. En athugun á tekjum áfengisverzlunarinnar sýnir þó, að í októberlok s.l. voru þær orðnar 49.6 millj. kr., og reynsla undanfarinna ára sýnir, að áfengissalan í nóvember og desember er a.m.k. 10–12 millj. kr. báða mánuðina. Þetta sýnir okkur, að tekjur áfengisverzlunarinnar í ár, þ.e.a.s. nettótekjur, verða ekki undir 59–60 millj. kr., en á fjárlfrv. eru þær áætlaðar á næsta ári 52 millj. kr. Nú er ég fús til þess að taka það með í reikninginn, að það hafa verið samþykkt héraðabönn í 3 kaupstöðum landsins, og það er von ýmissa, að þessi ráðstöfun verði til þess að draga nokkuð úr vínneyzlu í þessum kaupstöðum. Það þýðir aftur, að það má búast við, að áfengisverzlun ríkisins verði fyrir nokkru áfalli um tekjur, nokkurri tekjurýrnun, vegna þessa, og þykir mér rétt að áætla frádrag, þegar nú væri gengið frá áætlunarupphæð fyrir árið 1954. Ég hef því aflað mér upplýsinga um það hjá bókhaldi áfengisverzlunar ríkisins, að áfengissala til Akureyrar, Ísafjarðar og Vestmannaeyja var s.l. ár tæpar 10 millj. kr. Nú vil ég gera ráð fyrir því, að áfengisverzlunin missi um helming þessara tekna á næsta ári og fái ekki nema 5 millj. kr. sölu úr þessum kaupstöðum. Ég vil því draga frá 59 milljónum 5 millj. kr., og þá eru eftir 54 millj., og það tel ég ákaflega varlegt að áætla tekjur Áfengisverzlunar ríkisins næsta ár og geri það. Hv. meiri hl. n. hefur áætlað þessa upphæð 53 millj. Er þarna um að ræða lítils háttar hærri upphæð hjá mér, enda hef ég þá gert þarna mikið frádrag vegna héraðabannanna. Sumir vilja að vísu halda því fram, einmitt í stjórnarliðinu, að þessi ráðstöfun um héraðabönn muni kannske ekkert draga úr áfengisneyzlu, og ef farið væri eftir þeirra skoðun, þá ætti að mega hækka þessa áætlun enn þá um allt að 5 millj. kr., en það geri ég nú ekki. Tekjur ríkisins af tóbakseinkasölu virðast fara hraðvaxandi. Á þessa árs fjárl. eru þær áætlaðar 35 millj. kr. nettó, en á frv. núna eru þær 4 millj. hærri en í fyrra, eða 39 millj. Nú í októberlok eru nettótekjur ríkissjóðs orðnar 37 millj., og reynsla undanfarinna ára sýnir það nokkur ár í röð, að tekjurnar af nóvember- og desembermánuði eru 5–6 millj. kr. Það má því telja víst, að tekjur tóbakseinkasölunnar verði 42–43 millj. í ár, og það eru engar líkur til, að sú upphæð lækki neitt á næsta ári, og áætla ég þessar tekjur því 43 millj. kr. Þá eru nú taldar þær till. flestar, sem ég geri við hækkun tekjubálks fjárl., nema ég tel, að það sé forsvaranlegt að áætla, að póstsjóður verði rekinn hallalaust, og enn fremur, að tekjuliðirnir „vaxtatekjur“ og „óvissar tekjur“ verði hækkaðir lítillega, og hef ég gert það hvort tveggja með hliðsjón af niðurstöðum ríkisreikningsins 1951 og 1952. En í báðum þessum reikningum eru þessir liðir mun hærri en áætlunartölurnar í fjárlfrv. Þá hef ég lagt til við gjaldabálkinn, að ýmiss konar kostnaðarliðir verði lækkaðir eða felldir niður. Ég hef þó ákaflega lítið farið út í þetta af þeim sökum, að ég er margsinnis búinn að gera á undanförnum árum víðtækari breytingar til lækkunar, en það hefur naumast komið fyrir, sennilega alls ekki komið fyrir, að nein þeirra hafi verið samþykkt af hv. stjórnarflokkum. Ég tel þess vegna alveg tilgangslaust að efast um, að sú stefna ríkisstj. að samþykkja ekki neina sparnaðartill. sé óbreytt enn, því að ég hef ekki séð neitt það, hvorki í samningu frv. né meðferð, sem bendi til þess, að hv. stjórnarflokkar séu búnir að taka upp nýja siði eða játast undir ný viðhorf að því er það snertir. Það er því nánast sem fyrirspurnir um ólíklega hluti til meiri hl. Alþ., að ég hef gert till. um nokkrar einstakar lækkanir, flestar smávægilegar, alls nokkuð á aðra millj. króna. Ég legg t.d. til, að ríkisstj. láti sér nægja 100 þús. kr. til ferðakostnaðar og lækki áætlunarupphæðina um 70 þús. kr. Þessi liður er nú 170 þús. kr. En ég hef lagt þetta til áður en ég fór í gegnum gögn hjá fjvn., en þar sá ég ekki, að ríkisstj. hefði þurft að nota á s.l. ári nema 21200 kr., held ég, í þessu skyni. Þá legg ég til, að kostnaður við alþjóðaráðstefnur lækki um 100 þús. kr. Í frv. eru ætlaðar til þessa hlutverks 500 þús., en ég legg til, að það verði 400 þús. kr., því að auk þess eru 200 þús. kr. áætlaðar vegna kostnaðar við alþjóðaráðstefnur á vegum annarra en utanrrn. og enn fremur 500 þús. kr. vegna samninga við erlend ríki. Í gögnum fjvn., sem ég fór gegnum síðar en ég gerði till., sé ég nú ekki, að ríkisstj. hafi þurft á árinu 1953 að verja nema 73 þús. kr. til kostnaðar vegna samninga við erlend ríki. Þar sem þessi upphæð virðist því hafa farið margfaldlega niður úr áætlun, þá sé ég ekki ástæðu til, að það standi í frv. heimild til þess að eyða 500 þús. kr. í þetta, ef normalkostnaður, er innan við 100 þús. kr. Þá legg ég til, að felld verði niður fjárveiting til rekstrar vinnuhælis að Kvíabryggju við Grundarfjörð, 175 þús. kr., af því að það er ekki vitað, að þetta hæli sé enn tekið til starfa. Auk þess hefur tvö undanfarin ár verið veitt fé á fjárl. til rekstrar þessa hælis, sem ekki er til, hvort árið um sig 125 þús. kr. Ég álít því, að það sé alveg að ófyrirsynju að áætla nú í þriðja sinn ekki aðeins 125 þús., eins og verið hefur tvö undanfarin ár, að óþörfu, heldur 175, og tel, að það beri að fella þetta niður. Skipaskoðunin, löggildingarstofan og síldarmatið legg ég til að verði látið standa undir sér eins og öryggiseftirlit ríkisins, bifreiðaeftirlitið, eftirlit með skipulagi bæja og sjávarþorpa og matvælaeftirlitið, sem öll eru látin taka það gjald fyrir starf sitt, að tekjurnar standi undir rekstrarkostnaðinum. Ég fæ ekki annað séð en að þetta sé bara tilhögunaratriði, en þetta mundi þó spara ríkissjóði 500 þús. kr., ef þessar stofnanir væru látnar taka gjald fyrir sína þjónustu þannig, að það samsvaraði rekstrarkostnaðinum. Fiskmatið hefur ár frá ári verið með stórkostlega hækkandi ferðakostnaðarupphæð. Núna á frv. er þessi ferðakostnaður hjá fiskmatinu kominn upp í 175 þús. kr. Ég hef ekki rekizt á eins mikinn ferðakostnað hjá nokkurri ríkisstofnun. Skil ég að vísu vel, að þarna þurfi mikið að ferðast, en ég held samt, að þarna sé ekki sparlega á haldið. Ég hef gert mér hugmyndir um, að það mætti kannske komast af með 100 þús. kr. í ferðakostnað hjá fiskmatinu, án þess að það gengi út yfir hlutverk stofnunarinnar. Ég skal líka segja það, að ég hef sjálfur séð, að óþarflega hefur verið lagt heldur ríflega í kostnað við að ferðast á vegum þessarar stofnunar, þar sem flugvél hefur verið tekin á leigu milli nálægra staða, þegar hægt hefði verið að komast annaðhvort á bilum eða öðruvísi. Þar sem búið er að afnema húsaleigulögin og ekki er lengur neitt eftirlit með óhóflegri húsaleigu, þá þykir mér óskemmtilegt, að eftir standi bara skrifstofubáknið og taki til sín 130 þús. kr. á fjárl., og legg til, að sú upphæð hverfi þaðan. Þá sé ég og, að undir menntamálaliðinn, sem menn fjargviðrast nú mjög um að fari hækkandi og hækkar óðfluga, er tekinn upp liður, sem heitir „fjármálaeftirlit á gagnfræðastiginu“, að upphæð 35 þús. kr. Í skýringum við fjárlfrv. segir, að þessu embætti sé m.a. ætlað að hafa eftirlit með framkvæmd fræðslulaganna. Ég hafði staðið í þeirri meiningu sem kennari um áratugi, að eftirlit með framkvæmd fræðslulaganna á hverjum tíma heyrði undir embætti fræðslumálastjóra og þyrfti ekki neitt nýtt embætti til þess að sjá um framkvæmd fræðslulaganna. En svo lengi lærir sem lifir. Ég fræðist nú um það, að það heyri ekki undir fræðslumálastjóra að hafa eftirlit með fræðslulöggjöfinni, til þess þarf nýtt embætti. Fræðslumálastjórinn mætti á fundi fjvn., var m.a. spurður um þetta embætti, og hann sagði, að það hefði verið sett á án samráðs við sig og án sinnar vitundar og hann teldi, að það heyrði undir sig að hafa eftirlit með framkvæmd fræðslulaganna. Það verða því einhverjar skýringar að koma til nýjar, til þess að ég skilji, að það sé nauðsyn á þessum hálfa fjórða tug þúsunda á gjaldabálki fjárl. Þá hef ég enn fremur lagt til, að niður falli liður, sem er 30 þús. kr., fjárveiting til tilrauna um betri nýtingu á heitu vatni til upphitunar húsa, ekki af því, að ég telji ekki nokkuð mikils virði að kunna tökin á að nota heitt vatn til að hita upp hús með sem beztum árangri. En það er búið að veita fé oftar en einu sinni á fjárl. til þess að rannsaka, hvernig eigi að nota heitt vatn til þess að hita upp hús á Íslandi. Og ég tel ekki, að það eigi að verða neitt eilífðarmál að hafa menn við að rannsaka það. Það verður að taka einhvern endi að komast að niðurstöðu um, hvernig eigi að fara að því að nota heitt vatn til að hita upp hús. En í sambandi við það dettur mér í hug, þótt ekki komi það beint fram í sérstökum liðum á fjárlfrv. og við höfum það þannig fyrir augum, að margt er skrýtið um þessa rannsóknarstarfsemi í landinu og mikið til hennar lagt, sem ég held að þjóðin hafi kannske naumast efni á, og að inni sé haldið fjárveitingum til þessara rannsókna nokkru lengur en brýn þörf kalli á. Látum vera, að þetta sé gert í eitt skipti, en þegar. þetta verður ár eftir ár, þá fer það að verða frekar sjúkdómseinkenni en vitnisburður um brýna þörf. Ég fann t.d. í morgun í skjölum fjvn., sem ég hafði ekki athugað áður, að það er ýmiss konar tilraunastarfsemi skemmtileg, sem veitt er til fé, auk þessa, svo sem til tilraunaráðs búfjárræktar. Það er samtals 165 þús. kr. Nú þarf náttúrlega ýmislegt að rannsaka í sambandi við landbúnaðinn, en að halda þurfi áfram frá ári til árs að gera tilraunir með fitun sláturlamba á ræktuðu landi og verja til þess fé ekki í eitt skipti, heldur ár ettir ár, það fæ ég ekki skilið. Ég held, að bændur geti varla búið svo, að þeir afli sér ekki vitneskju og fái reynslu af því, hvernig eigi að fara að því að fita sláturlömb á ræktuðu landi. En ríkissjóður Íslands borgar til þessara rannsókna 10 þús. kr. í ár og 10 þús. kr. í fyrra og sjálfsagt 10 þús. kr. að ári, ef þær tölur fara þá ekki hækkandi. Það er líka borgað fé úr ríkissjóði vegna fóðurtilrauna með ær á Hólum í Hjaltadal. Það kostar 15 þús. kr. Það er ódýrt. Þegar ærnar eru að bita á Hólum, þá verður að borga 15 þús. kr. í rannsóknir á því. Það þarf að gera fargtilraunir í sambandi við votheysgerð á Hvanneyri. Bændaskólinn á Hvanneyri aflar sér ekki niðurstöðu um það, hvernig þurfi að fergja vothey. Þessar tilraunir eru líka gerðar á Hesti og í tveimur heyturnum nálægt Reykjavík. Þetta er dálítið dýrara en hinir liðirnir, sem ég nefndi. Þetta kostar 50 þús. kr.  Svo þarf að gera sláttartímatilraunir, sem kosta 15 þús. kr. Ég er alveg viss nm það, að bændur eru búnir að finna það út, að það er ekki sama, hvenær þeir slá túnin sín. Það er ekki sama, hvort þeir gera það áður en stöngull af grastegundum er orðinn að hálmi, og þeir vita þetta vel og slá nokkurn veginn á réttum tíma flestir. En það fara fram tilraunir með þetta, sláttartímatilraunir, og kosta 15 þús. kr. á þessa árs fjárl. Svo þarf að gera tilraunir með að beita mjólkurkúm á ræktað land. Það kostar 30 þús. kr. Tilraunaráð búfjárræktar fer með þessar tilraunir og framkvæmir þær á Hvanneyrartúninu, - á bændaskólanum á Hvanneyri. Þar þarf að gera tilraunir með það, hvernig árangur verði af því að beita mjólkurkúm á ræktað land, - 30 þús. kr. til þess að vita, hvernig þetta fer nú með sig í haust. En það er ekki búið enn. Það þarf að gera, fóðurtilraunir með lembda gemlinga á Reykhólum, og það kostar 10 þús. kr. Svo þarf náttúrlega að gefa út rit um þessar rannsóknir, og til þess þurfa þeir í ár 20 þús. kr. og þyrftu helzt að fá meira. Sérstaklega er sagt, að þær hafi verið kostnaðarsamari en búizt var við, tilraunirnar um að beita mjólkurkúm á ræktað land á Hvanneyri. Það er tekið fram í bréfi til ráðuneytisins, að því sé hvergi nærri lokið og verði að taka mörg ár enn. Svo rak ég líka upp stór augu, þegar ég sá bréf hjá fjvn. frá Nautgriparæktarfélagi Eyjafjarðar. Þar var farið fram á það, að komið yrði upp afkvæmarannsóknarstofnun í þágu nautgriparæktarinnar í Eyjafirði. Og hvað haldið þið, að stofnunin hafi farið fram á? Hálfa milljón króna til afkvæmarannsóknarstofnunar í þágu nautgriparæktarinnar í Eyjafirði. Nú getur auðvitað kannske breytzt viðhorf í þessu máli vegna atburða síðustu vikna, en fram á þetta var farið í haust. Og því er svarað til, að það sé ekki siður þörf á þessu en fjárveitingunum til Nautgriparæktarsambands Suðurlands. Nautgriparæktarsamband Suðurlands tók fyrir nokkrum árum við búinu í Laugardælum, sem Kaupfélag Árnesinga hafði fram að þeim tíma rekið styrklaust, og þarf nú að fá mikið fé til sinnar starfsemi og sinna rannsókna. Búnaðarsamband Suðurlands skrifar auðvitað líka bréf og biður um fjárveitingu vegna tilraunabúsins í Laugardælum. Þar segir, að hallinn á búinu hafi ekki orðið nema 28 þús. kr. s.l. ár, bæði hafi það nú orðið vegna sparnaðar og svo líka góðs árferðis. En þrátt fyrir hið góða árferði, þá er sagt í framhaldi bréfsins, að búskapurinn þarna nái ekki tilgangi sínum, nema hann fái fé til húsabygginga, um 100 þús. kr., og til tilrauna 80 þús. kr., þá muni þetta ná tilgangi sínum, og svo þurfi þarna að vera fastur tilraunastjóri, sem mæli mjólkina og fitumagn hennar og sjái sérstaklega um uppeldi ungviðisins. Ég er alveg viss um það, að ef það hefði verið beðið um kennara til þess að annast uppeldi á nokkrum börnum, þá hefði verið talið vafasamt, að það væri nauðsynlegt, en þarna þarf tilraunasljóra til þess að sjá um uppeldi kálfanna í tilraunabúinu í Laugardælum, og það þarf 180 þús. kr. til þess, 100 þús. kr. til húsaaukningar og 80 þús. kr. til tilraunanna sjálfra. Ég sé nú, að vegna bréfs til vélasjóðs hefur fjmrn. ekki verið alveg við því búið að fallast á það, sem þar var um beðið, því að þeim hefur fallið það fyrir brjóst, að það er upplýst, að stjórn vélasjóðs hafi kostað 50 þús. kr. hálft árið núna, hafi kostað 120 þús. kr. árið áður, beðið um, að veittar verði 200 þús. kr., en fallizt á, að það megi verja 180 þús. kr. til þess. En ég er alveg sannfærður um það, að þarna er bara gripið á einum stað niður á kýlið. Þetta er allt saman í hringavitleysu hjá okkur með þetta rannsóknafálm hér og þar. Það er verið að gera rannsóknir uppi í háskóla fyrir sjávarútveginn. Það er verið að gera rannsóknir fyrir sjávarútveginn hér niður við Fiskifélagshús. Það er verið að gera rannsóknir á einum stað viðvíkjandi fiski í saltvatni og á öðrum stað rannsóknir viðvíkjandi fiski í ósöltu vatni. Þetta er allt saman sundurtætt, og alls staðar þarf þessi rannsóknastarfsemi tugi og hundruð þús. kr., og enginn hefur manndóm í sér til þess að færa þetta saman á neinn hátt, þó að bent sé á þetta ár ettir ár. Og ég er viss um, að et við spyrðum bændur landsins, hvort þetta væri í þeirra þágu, hvort þetta. væri fyrir þá gert, hvort þeir hefðu af þessu ávöxt, þá mundu þeir svara í hneykslun: „Nei, þetta er ekki fyrir okkur gert.“ Enda kemur maður varla svo á bóndabæ í námunda við þessar stöðvar, að þeir séu ekki fullir hneykslunar yfir þessum ríkisfyrirtækjum. Alveg sama er með sjómennina. Ég hygg, að þetta tilraunakák hér og þar um landið sé að litlu eða engu leyti í þeirra þágu. Það kom fulltrúi frá rannsóknaráði ríkisins á fund n. og var spurður að því, hvaða tilraunir af þeim, sem þeir hefðu haft með höndum. hefðu borið jákvæðan árangur. Ég hygg, að allir hv. nm. geti borið það með mér, að þessi fulltrúi rannsóknaráðsins sagði: „Engar.“ Það eru engar búnar að bera árangur enn þá, ekki ein einasta. Hann gat ekki nefnt eina einustu tilraunastarfsemi, sem hefði enn þá skilað árangri. Þess vegna verður að halda þeim öllum áfram og ekki nóg með það, heldur að halda þeim öllum áfram í sama skipulagsleysinu eins og þeim hefur verið haldið áfram hingað til. Eitt af því, sem ég legg til til lækkunar á gjaldabálkinum, er það, að liðurinn „veiðimálaskrifstofa“ falli niður. Það eru nokkur ár síðan veiðimálastjóraembættið var lagt niður, og loðdýraræktarráðunautarembættið var líka lagt niður þá. Og þetta gerðist af því, að það var vakin athygli á því hér á Alþ., að embættiskostnaðurinn væri áætlaður í fjárl. eins og árið áður, en embættismaðurinn væri ekki í landinn, hann væri setztur að úti í Kaupmannahöfn, og viðkomandi ráðh. vissi ekkert um þetta. Þetta hafði atvikazt þannig, að viðkomandi embættismanni höfðu tæmzt tveir geysilega stórir arfar. Hann var orðinn svo ríkur maður allt í einn, að hann gat ekki verið hér á landi vegna skattalöggjafarinnar og fór úr landi og skildi embættið ettir, skrifstofurnar, var úti í Kaupmannahöfn. Svo sást nú ekkert á fjárl. til þessa embættis um sinn, en þegar maðurinn var búinn að standa af sér auðinn, hinn skyndilega auð. í nokkur ár í öðru landi, þá kom hann heim til Íslands á ný, og þá bólar á því í fjárl. í fyrra, að það eru áætlaðar 90 þús. kr. vegna framkvæmda á l. um lax- og silungsveiði. Nú er þessi sami liður farinn að færast nær hinu gamla orðalagi, nú heitir það „vegna veiðimálaskrifstofu“. Skrifstofurnar eru þrjú herbergi full af bókum á mörgum tungumálum um fiskirækt, sjálfsagt góðum bókum, og þar er tvennt eða þrennt á skrifstofu. Nú eru áætlaðar til þessa á fjárlfrv. 142 þús. kr., en samkvæmt bréfi, sem liggur fyrir í plöggum fjvn. frá hinum heimkomna embættismanni, gerir hann grein fyrir því, að hann þurfi að fá 182269 kr. Þar af gerir hann grein fyrir, að til veiðimálan. og til styrks til fiskiræktar og veiðieftirlits, þ.e.a.s. til að byggja klakhús, sem er nauðsynlegt, og til þess að búa til fiskivegi í ám, muni fara 30 þús. kr., auk þess sem veiðimálan. á að fá eitthvað af þeirri upphæð og eftirlitið með þessum lið. M.ö.o.: Það virðist af þessum plöggum auðsætt, að það er mikið innan við 30 þús. kr., sem á að fara til praktískra viðfangsefna í sambandi við fiskiræktina, en öll meginupphæðin - og maðurinn segist þurfa 180 þús. kr. - á að fara í skrifstofubákn embættisins. Ég segi, að þessu fé sé illa varið, og þessi liður á að falla niður. Um svipað leyti og embætti veiðimálastjórans var lagt niður, var, eins og ég áðan sagði, embætti loðdýraræktarráðunautarins lagt niður og Búnaðarfélagi Íslands falið eftirlit með loðdýrunum. Þá átti mjög að fækka loðdýrum á Íslandi, því að ég held að á sama þingi hafi verið samþykkt að banna minkaeldi hér á landi. En þá fóru fyrst að hækka útgjöldin vegna loðdýra í fjárl. og hafa þó held ég aldrei verið hærri en núna, því að Búnaðarfélagið hefur sínar 10 þús. kr. til eftirlits með loðdýrum, 250 þús. kr. er lagt til í fjárlfrv. að verði varið til eyðingar loðdýrum, og á heimildagrein leggur nú meiri hl. fjvn. til að varið sé öðrum 250 þús. kr. til eyðingar loðdýrum. Þannig eru útgjöld á fjárlfrv. vegna loðdýra 510 þús. kr. Brtt. mínar samtals við tekjubálkinn, að viðbættum lækkunum á gjaldabálkinum, eru að upphæð 32 millj. kr. Hins vegar nema þær till., sem ég flyt og leiða af sér aukin útgjöld, samtals tæpum 18 millj. kr. Frv. kæmi því út með verulegum tekjuafgangi, þó að allar þessar till. Alþfl. væru samþ. Það er sjálfsagt að taka það fram, að svo að segja allar hækkunartill. hv. meiri hl. fjvn. felast innan ramma þeirra till., sem ég hef flutt, og eru þannig ekki til viðbótar, heldur einmitt felast innan 32 millj. kr. upphæðarinnar. Þá vil ég fara nokkrum orðum um þær hækkunartill., sem ég legg mesta áherzlu á og tel brýnasta þörf fyrir. Það er í fyrsta lagi, að ég legg til, að 1 millj. kr. sé varið til malbikaðra og steyptra vega og gatna í kaupstöðum og kauptúnum. Það hafa verið einar 100 þús. kr. á fjárl. í mörg ár, allt frá því að ég kom fyrst á þing, 1946, til malbikunar vega, og mér er sagt, að þær hafi alltaf farið til malbikunar vega hér í Reykjavík, en eftir orðalaginu var sýnilega tilætlunin sú, að þær færu til malbikunar í kaupstöðum og kauptúnum, og Reykjavík er sjaldan nefnd því nafni í fjárl., ef henni er ætluð fjárveiting. Það er þess vegna um 900 þús. kr. hækkun þarna til verkefnis, sem ég tel vera mjög aðkallandi í bæjum og þorpum. Þá legg ég til, að fiskveiðasjóði Íslands séu ætlaðar 5 millj. kr. til þess að geta gegnt sínu brýnasta hlutverkí. Sjútvn. Ed. hefur að undanförnu verið að fást við þessi mál, og hefur held ég öll verið á einu máli um það, að fiskveiðasjóðinn vanti tilfinnanlega mikið fé til þess að geta gegnt hlutverki sínu, greitt fyrir byggingu báta og kaupum á bátum, og við svo búið megi ekki standa, það verði einhvern veginn að sjá sjóðnum fyrir fé, svo að hann sé starfhæfur. Þessu tel ég ríkissjóð ekki geta lokað augunum fyrir og ekki mega loka augunum fyrir, heldur verði að sjá sjóðnum fyrir þessari upphæð, sem nm. hafa einmitt tjáð mér að sé sú lægsta upphæð, sem komið geti að gagni, ef hann eigi að geta starfað eins og æskilegt sé. Þá legg ég til í þriðja lagi, að aukaframlag til Tryggingastofnunar ríkisins verði ákveðið í fjárl. 6.3 millj. kr., en hv. meiri hl. fjvn. hefur lagt til, að þetta tillag til Tryggingastofnunarinnar verði 2 millj. og 350 þús. kr. Það er upplýst af forstjóra trygginganna, að fyrirsjáanlegur halli þeirra, sem hann hefur nákvæmlega gert grein fyrir, verði aldrei undir 7 millj. kr. Þá er lagt til, að framlag til verkamannabústaða hækki um 3 millj. og 360 þús. kr. og verði þannig 5 millj. í stað 1 millj. og 640 þús., sem nú eru í frv. Húsnæðisskorturinn er núna eitt versta þjóðfélagsbölið, sem við eigum við að stríða. Það getur ekki verið, að það hafi farið fram hjá Reykvíkingum, því að hér er hann kannske með því versta, og þessi vandræði verður að leysa. Með hagfelldustu móti verður hann leystur, að ég hygg, með byggingu verkamannabústaða. Það hefur allt of mikil stöðnun verið í þeirri starfsemi að undanförnu að byggja verkamannabústaði vegna fjárskorts, og margir af þeim mönnum, sem hafa haft forustu fyrir byggingu slíkra húsa, hafa staðið ráðalausir uppi með seinasta áfangann vegna þess, að byggingarsjóðurinn hefur ekki getað greitt það, sem honum hefur borið að greiða til þess að ljúka uppgjöri við verkamenn og iðnaðarmenn, sem að þessum bústöðum hafa unnið. Mér er því kunnugt um, að það eru stórkostleg vanskil víða við iðnaðarmennina, sem hafa verið að leggja síðustu hönd á að byggja verkamannabústaði, og er slíkt óviðunandi með öllu. Auk þess hafa svo auðvitað framkvæmdirnar að miklu leyti stöðvazt vegna fjárskorts sjóðsins. Ég trúi ekki öðru en að hv. Alþ. finni það sem skyldu sína að leggja fram fé til aukinnar byggingarstarfsemi íbúðarhúsnæðis í landinu, því að öllum er ljóst, að það er nú eitt af hínum brýnustu og mest aðkallandi viðfangsefnum. Þá legg ég til, að inn á 17. gr. fjárl. verði tekinn nýr liður: „framlag til byggingar verkamannaskýla í hafnarbæjum“, að upphæð 750 þús. kr., gegn tvöföldu framlagi annars staðar að. Það er vitanlega sjálfsagt, að viðkomandi bæjar- og sveitarfélög leggi fram fé til hlutverks eins og þessa, og er lagt til, að tvöfalt framlag komi frá þeim aðilum, en ríkið örvi þessa starfsemi með því að leggja fram 1/3 hluta og ætli til þess 750 þús. kr. á þessa árs fjárl. Það er samróma álit verkamanna hér í Reykjavík, að þrátt fyrir hið fátæklega verkamannaskýli hér við höfnina, sem er margra áratuga gamalt og er hvergi nærri fullnægjandi, til þess að verkamenn við höfnina hér geti fengið kaffi og mjólk og mat eins og þeir þyrftu að fá, þegar hlé er á vinnu, þá vantar hér tilfinnanlega við vesturhluta hafnarinnar annað verkamannaskýli. Og í mörgum hafnarbæjunum, raunar flestum, er þetta alveg óviðunandi að því er snertir aðstöðu verkamanna, þegar þeir eiga að neyta matar eða drykkjar í vinnuhléum. Það er menningaratriði, sem þarna þarf að leysa, og það á að leysast af ríki og bæjarfélögum í sameiningu. Þá er lagt til hér, að lánasjóður stúdenta fái 600 þús. kr. fjárveitingu í stað 300 þús. kr., sem nú eru í frv. Hv. meiri hl. n. hefur lagt til, að í þessu skyni verði veittar 400 þús. kr., en stúdentasamtökin halda því fram, að sjóðurinn sé mjög getulítill, gegni ekki hlutverki sínu sem skyldi vegna fjárskorts, og það þurfi að koma undir hann fótum og hans lánastarfsemi sem allra fyrst. Ég tel, að það væri ekki nema ánægjulegt fyrir Alþ. að efla lánasjóð stúdentanna með þessum hætti, með 600 þús. kr. upphæð, og tel, að þeirri fjárveitingu væri betur varið en mörgu öðru, sem ég hef bent hér á og gert að umræðuefni að þessu sinni, og munu þó mörg fleiri vera ónefnd, sem síður væri aðkallandi að inna af hendi. Hv. frsm. meiri hl. fjvn. hafði lofsamleg ummæli áðan í framsöguræðu sinni um gagnsemi lánasjóðsins, en það er ekki nóg. Stúdentarnir geta ekki fengið lán út á fögur orð, og þeir hafa borið þessi tilmæli fram við hæstv. menntmrh., að sjóðurinn fengi núna 600 þús. kr. Ég hygg, að hann hafi tekið heldur vel undir það, en hv. meiri hl. n. hefur ekki séð sér fært að fara lengra í þessu máli en að leggja til, að 400 þús. kr. verði veittar. Þá flyt ég till. um það, að starfsemi Slysavarnafélags Íslands sé veitt sú viðurkenning, að styrkur ríkissjóðs til almennra slysavarna verði hækkaður um 100 þús. kr. Þá yrði hann 250 þús. kr. Félagið hefur nú til almeunna slysavarna 150 þús. kr. Ég held, að það sé rétt, að Slysavarnafélag Íslands sé einhver vinsælasti félagsskapur hér á landi og sá félagsskapur, sem einna bezt rækir sitt hlutverk, svo að þjóðin er ánægð með og ann þessu félagi. En þrátt fyrir það hefur ekki verið hækkuð fjárveitingin til Slysavarnafélags Íslands, að mér er tjáð, til almennra slysavarna s.l. 10 ár þrátt fyrir alla dýrtíðaraukningu, sem hefur orðið á þessu tímabili. Hækkun nokkur tölulega varð fyrir nokkrum árum, þegar félaginu var þá jafnframt gert að skyldu að taka að sér rekstur björgunarflugvélar, en félagsstjórn:n hefur tjáð mér, að reksturinn á þeirri mjög svo nauðsynlegu og gagnlegu starfsemi, sem alls ekki er umdeild af neinum, hafi bakað félaginu meiri útgjöld en upphæðin var þá hækkuð. Að öðru leyti hefur fjárveitingin til SIysavarnafélagsins ekki verið hækkuð s.l. 10 ár og félagið þannig orðið í mikilli fjárþröng, þó að því berist viða gjafir að vegna þess góðhugar, sem það hefur vakið með starfi sínu. Annar liður í starfsemi Slysavarnafélagsins, sem ég held að allir vilji að sé efldur, en kostar þá líka fé, ef hann er efldur, er slysavarnastarfsemin til þess að afstýra umferðarslysum. Ég hef lagt til, að félagið fái 25 þús. kr. hækkun til þessarar starfsemi sinnar og fái þannig 75 þús. kr. alls til hennar. Ég vil vona, að við nánari athugun verði fallizt á, að starfsemi Slysavarnafélagsins hljóti viðurkenningu með nokkurri hækkun, af því að nauðsyn ber til, að það fái aukið fé til starfsemi sinnar, ef ekki á að draga úr henni. Það er sjálfsagt að geta þess, sem gert er. Fjvn. féllst á að veita núna 50 þús. kr. til flugbjörgunarsveitar, sem kom á fund n. og gerði grein fyrir fyrirætlunum sínum um aðstoð, ef flugslys bæri að höndum, og n. lagði til, að þessi flugbjörgunarsveit, sem er skipuð sjálfboðaliðum, fengi 50 þús. kr. fjárveitingu úr ríkissjóði til sinnar starfsemi, aðallega til þess að koma upp færanlegri björgunarstöð eða aðstöðu til þess að veita hjálp í viðlögum á slysstað. Ég undrast það raunar ekkert, sem ég nú hef orðið var við, að Slysavarnafélaginu sárnar það nokkuð, að öðrum aðilum en Slysavarnafélaginu skuli fremur vera veitt fé til slysavarnastarfsemi, og bendi á, að það sé hvorki praktískt né viturlegt að skipuleggja slysavarnastarfsemi á margar hendur, og það er óefað rétt, þegar manni er bent á það. Undir öllum slíkum tilfellum, ef flugslys hefði borið að höndum eða óttazt væri um, að flugslys hefði orðið, mundi vera kallað til Slysavarnafélags Íslands. Það yrði að hafa sín sambönd úti um landið í námunda við þá staði, sem umferðarslysið hefði orðið, og flugbjörgunarsveitin gæti aldrei innt annað af hendi en aðstoð við starfsemi Slysavarnafélags Íslands í þessu efni, og því er Slysavarnafélagið dálitlum órétti beitt og fær ekki viðurkenningu fyrir sitt starf, þegar annar aðili, sem segist ætla að inna af hendi vissan þátt slysavarna hér á landi, fær 50 þús. kr., en erindi frá Slysavarnafélaginu fá enga áheyrn. En ég er ekki vonlaus um, að vinsældir félagsins komi því til vegar, að litið verði á þeirra mál, áður en gengið er frá afgreiðslu fjárl., - ég trúi ekki öðru. Þá leggur Alþfl. að síðustu til, að ríkisstj. verði heimilað að verja allt að 50% af tekjuafgangi ríkissjóðs á árinu 1953 til að greiða hluta af skuldum ríkisins vegna skólabygginga, sjúkrahúsa og hafnarmannvirkja. Ég tel það alveg víst. að tekjuafgangur ríkissjóðs á árinu 1953 sé allverulegur. Hv. frsm. meiri hl. fjvn. gat þess áðan, að tekjur manna á yfirstandandi ári hefðu orðið miklum mun meiri en á s.l. ári, og allt árferði hefur verið hið bezta, afurðasalan hefur gengið með afbrigðum vel, og allar líkur benda til þess, að tekjur ríkissjóðs hljóti að hafa farið langt fram úr áætlun. Ég ætla þó ekki að ganga út frá því sem gefnu og vísu, að farið hafi verið svo freklega fram úr heimildum fjárl. um greiðslur úr ríkissjóði, að þarna sé ekki um verulegt fé að ræða, sem sé óráðstafað og hljóti því að koma til ráðstöfunar þessa Alþ., sem nú situr. Ég tel, að það beri fyrst og fremst að verja því a.m.k. að nokkru leyti - ég hef lagt til allt að helmingi - til þeirra hluta, sem ríkið stendur í óbættum sökum við aðra samstarfsaðila sína í þjóðfélaginu. Það var upplýst af hv. frsm. meiri hl. fjvn. áðan, að ríkið skuldaði raunverulega 14 millj. kr. vegna skólabygginga. Enn fremur skuldar það nokkurt fé vegna sjúkrahúsbygginga, og 3.8 millj. kr. skuldar það vegna hafnargerða. Það er því a.m.k. um 20 millj. kr., sem stendur upp á ríkissjóð að greiða móti framlögum sveitarfélaga og annarra aðila í sambandi við skólabyggingar, sjúkrahús og hafnargerðir, og þyrfti vitanlega að höggva í þetta og borga þetta að einhverju leyti og helzt að öllu leyti niður, svo að ekki stæði upp á ríkið í þessu efni. Hálfum tekjuafgangi þessa árs, þ.e.a.s. því, sem ekki er búið þegar að ráðstafa í fjárl. með neinu móti, tel ég að væri vel varið til þess að draga úr þessum vanskilum ríkissjóðsins. Ég hef þá með þessum orðum gert grein fyrir till. þeim, sem ég fyrir hönd Alþfl. hef flutt í sambandi við fjárlfrv., bent á ýmiss konar eyðslu, sem ég tel að eigi sér stað og þyrfti að taka fyrir, ýmiss konar skipulagsleysi í starfsemi ríkissjóðs og stofnana, sem sækja fé í ríkissjóð eftirlitslitið, og tel, að á þessu þyrfti að ráða bót. Ég hef með till. mínum eins og oft áður sýnt fram á það, að því fer fjarri enn, að tekjuáætlun fjárl. sé rétt. Með því að áætla tekjurnar hærra er ekki verið að auka neitt álög á gjaldþegnana, síður en svo, það er verið að framkalla rétta mynd af þeirri skattlagningu, sem á sér stað, og annað ekki með þessum till. mínum. Það er hægt að verja fé til þeirra hluta, sem ég hef hér bent á og allir eru bráðnauðsynlegir, án þess að auka nokkurn skatt á nokkrum gjaldþegni hér á landi. Ég fullyrði, að eins og það hefur sýnt sig mörg undanfarin ár, að þær till., sem ég hef gert til hækkunar á tekjuhlið fjárl., hafa staðizt, - og það er ekki hægt af neinum að segja það, að þær hafi verið óvarlegar og reynslan hafi sýnt, að tekjustofnarnir hafi orðið lægri en ég hef áætlað þá, - eins er það alveg áreiðanlegt, að till. mínar núna eru innan ramma raunveruleikans og tekjurnar á næsta ári verða a.m.k. þær, sem ég hef áætlað þær, og þó sennilega nokkrar milljónir umfram það. Það er þess vegna rúm innan fjárl. fyrir þær framkvæmdir og þær umbætur, sem ég hef hér lagt til, án þess að halli verði á fjárl., og þykir mér það enn rangt af hæstv. ríkisstj. að neita að áætla tekjurnar sem réttast og skorast þannig undan því að ráðast í nauðsynlegar framkvæmdir, sem vel er hægt að ráðast í án þess að bæta við nýjum tollum eða sköttum. - Læt ég svo máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég hef ekki treyst mér til að skila sameiginlegu nál. með meiri hl. fjvn. og hef gert nokkra grein fyrir því í nál., sem ég hef gefið út á þskj. 262. Aðalorsökin til þess, að ég hef ekki getað orðið samferða meiri hlutanum um nál., er sú, að við sósíalistar erum í meginatriðum andvígir þeirri fjármálastefnu ríkisstj., sem fjárlfrv. fyrir árið 1954 er byggt á. Við teljum, að þar sé í öllum höfuðatriðum farið í aðra átt en við hefðum talið æskilegt, og bendum á það nú eins og áður, hvað við teljum að hefði átt að vera á annan veg, en þar er í ýmsum atriðum svo miklu að breyta, að það verður ekki gert nema með almennri lagasetningu og verða því okkar till. nokkuð að miðast við það. Ég skal nú víkja að þessu með örfáum orðum í aðalatriðum. Tekjubálkur fjárlfrv. byggist á því, að aðaltekjur ríkissjóðs séu tollar, söluskattur og gróði af áfengis- og tóbakssölu. Allar aðaltekjur ríkissjóðs eiga að innheimtast af landsmönnum á þennan hátt. Við sósíalistar erum andvígir þessum tekjuöflunarleiðum. Við höfum hér á Alþ. margsinnis lagt fram till. um það að fella niður söluskattinn, teljum hann óréttlátan, koma mjög óþægilega niður, einmitt harðast niður á þeim, sem sízt skyldi í þjóðfélaginu. Við höfum einnig lagt hér fram á Alþ. till. um að afnema með öllu tolla af nauðsynjavörum, en þessar till. hafa ekki náð fram að ganga, og stefna ríkisstj. hefur verið látin gilda í þeim efnum að byggja á þessum liðum sem aðaltekjuöflunarleiðum fyrir ríkissjóð. Þó að farið væri eftir till. okkar sósíalista um að fella niður söluskattinn og afnema tolla af brýnustu nauðsynjavörum, þá eru eftir sem áður til nægar tekjuöflunarleiðir fyrir ríkissjóð eins og við höfum líka margsinnis bent á. Í því efni vil ég aðeins minna á, að nú er hinn mikli milliliðagróði og þá alveg sérstaklega gróði heildsalanna, sem fara með innflutningsverzlunina, að sáralitlu leyti skattlagður af ríkinu. Það væri auðvelt fyrir ríkissjóð að tileinka sér verulegar tekjur á hverju ári með því að handsama þennan milliliðagróða. Það væri líka auðvelt fyrir ríkissjóð að afla sér mikilla tekna á hverju ári með því að skattleggja hina auðugu olíuhringa. Það má benda einnig á það, að sala öll á lúxusvarningi, sem fram fer hér í landinu, er í höndum einstaklinga og félaga, en ríkið ætti auðvelt með að taka þetta í sínar hendur og hafa af sölu slíks varnings miklar árlegar tekjur. Einnig má benda á það, eins og hér hefur komið fram oft áður, að fasteignabrask á sér stað í landinu og þeir aðilar, sem það leika, raka saman gróða á hverju ári, og væri auðvelt fyrir ríkissjóð að skattleggja slíkan rekstur eða koma á eðlilegri skattlagningu á fasteignir í landinu og þá einkum þær fasteignir, sem hækka árlega í verði fyrir opinberar aðgerðir. Af þessum ástæðum, sem ég hef nú tilgreint, er það líka, að við flytjum ekki nú við afgreiðslu þessa fjárlfrv. neinar brtt. við tekjuhlið frv. Við erum, eins og ég sagði, í höfuðatriðum andvígir þeim tekjuöflunarleiðum, sem frv. byggir á, en ef þar ætti að verða breyting á, þá þyrfti að breyta þar ýmsum lögum og samþykkja ný lög um nýjar tekjuöflunarleiðir ríkissjóðs. Hitt vil ég svo láta í lj;ós sem mína skoðun, að allar líkur benda til þess, að tekjur ríkissjóðs samkvæmt þeim lögum, sem þar um gilda, verði allmiklu meiri í reyndinni heldur en gert er ráð fyrir í frv. ríkisstj. og í till. meiri hl. fjvn. Nokkuð svipað er að segja um gjaldabálk fjárlfrv., að í ýmsum meginatriðum erum við sósíalistar andvígir þeirri stefnu, sem þar kemur fram. Þetta fjárlfrv. ber það með sér á svipaðan hátt og önnur fjárlfrv., sem hér hafa legið fyrir á undanförnum árum, að verulegum hluta af tekjum ríkissjóðs er á hverju ári varið í hið gífurlega mikla embættisbákn. Útgjöldin af hinum ýmsu greinum í ríkisbákninu fara hækkandi frá ári til árs. Kostnaðurinn af störfum ríkisstj. eykst, kostnaður við dómgæzlu og lögreglustjórn hækkar alltaf, og eins er það yfirleitt með annað, sem tilheyrir ríkisbákninu sjálfu, embættiskostnað í sambandi við ráð, nefndir, sendimenn o.s.frv. Þetta hækkar í sífellu, eins og öllum hv. alþm. er kunnugt. Á sama tíma sem útgjöldum ríkissjóðs er þannig háttað, blasir það við, að útgjöld ríkissjóðs til verklegra framkvæmda, eins og t.d. útgjöld til vegamála, til brúabygginga og til hafnargerða og annars slíks, fara raunverulega alltaf lækkandi með hverju ári, þegar tekið er tillit til heildarútgjalda ríkissjóðs. Sem dæmi um þetta má nefna það, að árið 1945 námu fjárveitingar til vegamála um 16.7% af útgjöldum ríkissjóðs, en nú nema þessi útgjöld um 8.5%. Það er alveg augljóst, að framlögin til verklegra framkvæmda lækka jafnóðum og útgjöldin til embættisbáknsins fara sífellt hækkandi. Við sósíalistar erum andvígir þessari stefnu og teljum, að þarna þurfi gersamlega að breyta um. Það er svo aftur á móti hægara sagt en gert að flytja till. hér við afgreiðslu fjárlfrv. um breytingar til lækkunar á embættisrekstrinum. Embættiskostnaðurinn kemur fyrir svo að segja á öllum greinum fjárlfrv. og í mjög mismunandi myndum, og það er varla á valdi annarra að sjá um, að þarna verði breyting á, heldur en ríkisstj. sjálfrar, einstakra ráðuneyta, þegar viljayfirlýsing Alþ. liggur fyrir um það, að úr þessum kostnaði eigi að draga. Ég skal svo víkja að nokkrum brtt., sem ég flyt á þskj. 261 við frv. 1. brtt. mín er um það, að varið skuli á næsta ári 2 millj. kr. í styrk til byggingar sjúkrahúsa og læknisbústaða. Á fjárlfrv. var ráðgert að verja í þessu skyni 1 millj. kr. Meiri hl. fjvn. hefur lagt til að hækka þá upphæð upp í 11/2 millj., en mín till. á þskj. 261 er miðuð við það að verja til þessara mála 2 millj. Ég veit, að hv. alþm. þekkja það, að viða um landið er nú verið að byggja sjúkrahús. Framkvæmdir í þeim málum hafa verið nokkru seinni á sér en framkvæmdir í ýmsum öðrum framfaramálum í landinu, og fjárveitingar ríkisins til þessara framkvæmda eru gersamlega ónógar. Þær eru þannig, að það stendur mjög upp á ríkið með að greiða að jöfnu sitt hlutfall af byggingarkostnaðinum á móti bæjar- og sveitarfélögum. Þó að þessi upphæð yrði hækkuð í 2 millj. kr., eins og mín till. gerir ráð fyrir, þá er greinilegt, að enn þá stendur upp á ríkið allmikið í þessum efnum, og hér er því mjög hóflega í sakirnar farið, en tillöguupphæðin líka miðuð við það frá minni hálfu, að það mætti e.t.v. fá hana samþ. hér á Alþ. 2. brtt. mín er um það, að framlag ríkissjóðs til byggingar á barnaskólum verði hækkað úr 2.1 millj., sem ráðgert er á frv., í 31/2 millj. Eins og áður hefur komið fram hér við þessar umr., þá skuldar ríkissjóður nú til byggingar barnaskóla víðs vegar um landið um 10 millj. kr. Fjárveiting, sem aðeins nemur 2.1 millj., þýðir það, að það raknar nálega ekki neitt úr í sambandi við þessi mál, og það má telja reyndar nokkurn veginn fullvíst, að skuld ríkissjóðs við þá aðila, sem eru nú að byggja barnaskóla viða um landið, mun vaxa enn úr þessum 10 millj., ef fjárveitingin verður ekki nema 2.1 millj. Ég vil í sambandi við þessa till. minnast aðeins á það, að þó að það sé allalgengt, að ýmsum hafi þótt mikið lagt á undanförnum árum til skólamála og m.a. til byggingar skólahúsa, þá verða menn þó að hafa það í huga, að enn þá eru fjöldamörg fræðsluhéruð í landinu, sem búa við algerlega ófullnægjandi skólakost. Þar verður kennslan að fara fram í húsnæði, sem ég hygg að meira að segja flestir alþm. vilji varla trúa að sé notað nú í dag. En staðreyndirnar eru sem sagt þessar, að þó að mikið fé sé búið að leggja til byggingar á skólahúsum víða í landinu, þá verður samt sem áður ekki komizt hjá því að bæta einnig úr vandræðum þeirra, sem nú eru að hefjast handa um framkvæmdir í þessu efni. 3. till. mín er varðandi byggingu gagnfræða- og héraðsskóla. Á fjárlfrv. er gert ráð fyrir að verja í þessu skyni 1 millj. 250 þús. kr., en mín till. er, að varið verði í þessu skyni 2 millj. Skuldir ríkissjóðs í sambandi við byggingu gagnfræða- og héraðsskóla eru nú röskar 3 millj. kr. 4. till. mín er um það, að varið verði til íþróttasjóðs 11/2 millj. kr. í staðinn fyrir, að ráðgert er á frv. að verja aðeins 600 þús. kr. Íþróttasjóður mun nú skulda orðið í sambandi við byggingu íþróttamannvirkja víða um landið, aðallega byggingu sundlauga og annarra slíkra mannvirkja, sem mikið hefur verið unnið að á undanförnum árum, rösklega 4 millj. kr., svo að það virðist ekki vera til of mikils mælzt, þó að ríkið leggi íþróttasjóði nú á þessu ári 11/2 millj., þegar svona stendur á. 5. og 6. brtt. mín eru um það að hækka nokkuð frá því, sem ráðgert er í frv., framlög til raforkuframkvæmda og raforkusjóðs. Hæstv. ríkisstj. hefur lýst því yfir sem stefnumáli sínu, að nú eigi að leggja sérstaka áherzlu á framkvæmdir í raforkumálum. Ég verð að segja það, að þær till., sem hún gerir í þessu efni um fjárframlög, eru ekki ýkja stórar. Í fjárlfrv. ríkisstj. er gert ráð fyrir, að varið verði til nýrra raforkuframkvæmda 3 millj. 860 þús. og til raforkusjóðs 7 millj. kr., eða alls 10 millj. og 860 þús. kr. Ég þykist vita, að hæstv. ríkisstj. afsaki þetta að nokkru með því, að hún ráðgeri að útvega allmikið lán til raforkuframkvæmda og það eigi að koma þarna auk þessa, en þegar aftur á móti er tekið tillit til þess, að heildarútgjöld ríkissjóðs eru komin upp í um 400 millj. kr., þá verður maður að segja, að það er vægast sagt mjög lítið að verja aðeins 10 millj. eða þar um bil til þeirra mála, sem ríkisstj. vill gera að sínum aðalmálum. Vegna þess hef ég flutt till. um að hækka þessar fjárveitingar talsvert, eða upp í 15 millj. kr. samtals. Þá legg ég til, að tekinn verði upp nýr liður, 1 millj. kr., til verðlækkunar á rafmagni til almenningsnota frá dieselrafstöðvum samkvæmt ákvörðun ráðh. Þessa till. flyt ég m.a. vegna þess, að hæstv. ríkisstj. hefur lýst því yfir sem stefnumáli sínu að gera nú þegar ráðstafanir til þess að lækka raforkuverðið þar í landinu, sem raforka er nú seld almenningi við hæstu verði, og það er öllum ljóst, að þar sem menn verða enn að búa við raforku frá dieselrafstöðvum, er raforkan á langsamlega hæstu verði, þar verða menn að borga tvöfalt og upp í þrefalt verð á við það, sem annars staðar þekkist á landinu, og öll bæjarfélög, sem verða að reka slíkar raforkustöðvar, eru í mestu vandræðum með reksturinn. Ég hef áður flutt till. um sama efni hér á Alþ., og hún hefur ekki fengið náð fyrir meiri hl. Alþ. En nú, þegar liggur fyrir yfirlýsing frá hæstv. ríkisstj. um, að þetta sé hennar stefnumál, hún hefur beinlínis lofað þessu, þá vil ég vænta þess, að þessi till. nái samþykki meiri hluta þingsins. 7. brtt. mín er um að veita Tryggingastofnun ríkisins viðbótarframlag, 6 millj. kr., en meiri hl. fjvn. hefur lagt til í till. sínum að veita viðbótarframlag til Tryggingastofnunarinnar 2 millj. og 400 þús. Með því að aðeins eru teknar upp sem viðbótarframlag til Tryggingastofnunarinnar 2:1. millj. kr., þá er gert ráð fyrir að innheimta það, sem á vantar af því, sem Tryggingastofnunin telur að hún verði að fá til viðbótar í tekjur, eða um 4 millj. kr., með hækkandi iðgjöldum einstaklinga og bæjar- og sveitarfélaga og atvinnurekenda. Ég tel, að eins og nú er komið sé með öllu óviðunandi að hækka iðgjöld einstaklinga til Tryggingastofnunarinnar, og það sama má segja um framlög bæjar- og sveitarfélaga, það er með öllu óhugsandi að ætla að hækka gjöldin á þessum aðilum til trygginganna. Ég álát því, að ekki sé um annað að ræða en að ríkissjóður taki að sér þessa óhjákvæmilegu hækkun og taki að sér að greiða Tryggingastofnuninni alla þá upphæð, sem hún telur sig vanta, en það eru röskar 6 millj. kr. En mín till., sem er um 6 millj. kr., er bundin því skilyrði, að iðgjöld einstaklinga, sveitarfélaga og atvinnurekenda verði ekki hækkuð. Ég vil í þessu efni benda hv. alþm. á það, að afgreiði Alþ. þetta mál þannig að leggja Tryggingastofnuninni sem viðbótarframlag aðeins 2.4 millj. kr., eins og meiri hl. fjvn. leggur til, þá þýðir það í raun og veru samþykki við það um leið að hækka persónuiðgjöldin til Tryggingastofnunarinnar og hækka álögin á bæjar- og sveitarfélögum og atvinnurekendum sem nemur fullum 4 millj. á næsta ári. Þá hef ég samkv. 9. og 10. till. á þskj. 261 lagt til, að tveir útgjaldaliðir á fjárlfrv. verði felldir niður. Annar þeirra er um það að verja 1 millj. kr. til ráðstafana í sambandi við ófriðarhættu. Þó að mörgum komi það einkennilega fyrir sjónir, þá er það nú svo, að það er búið að vera á fjárl. hér líklega í 3 ár, að varið hefur verið 1 millj. kr. á ári til undirbúnings í sambandi við ófriðarhættu, og ég hygg, að það sé fleirum en mér svo komið, að þeim þyki þessi fjárveiting harla einkennileg og vera meiri ástæða til þess að verja þessum peningum til einhvers annars en þessa, og af því hef ég lagt til að fella niður þennan lið. Og hinn liðurinn er, að fellt verði niður framlag Íslands til Atlantshafsbandalagsins. Þá legg ég til samkv. 11. till., að ríkisstj. verði heimilað að taka lán og endurlána til byggingarsjóða kaupstaða og kauptúna eða til verkamannabústaðabygginga samtals 10 millj. kr., til lánadeildar smáíbúða 16 millj. kr. og til byggingarsamvinnufélaga 5 millj. kr. Við sósíalistar álítum, að það sé óhugsandi, að ríkissjóður geti skotið sér undan því að sinna hinum aðkallandi húsnæðismálum með því að taka ekki a.m.k. að sér hliðstæðar skuldbindingar og hann hefur gert á undanförnum árum í þessu efni, t.d. eins og með því að útvega lánadeild smáíbúða 16 millj. kr. Það er jafnhá upphæð, sem ráðgerð er á næsta ári, eins og var veitt í þessu skyni á yfirstandandi ári. En einnig er nauðsynlegt að útvega byggingarsjóðum kaupstaða og kauptúna nokkurt fé og eins byggingarsamvinnufélögum, en byggingar á vegum þessara aðila eru nú að stöðvast vegna fjárskorts. Þá hef ég einnig tekið hér upp till. um það, að ríkið verji 1 millj. kr. sem beinu framlagi í sambandi við byggingar samkv. 3. kafla l. um útrýmingu heilsuspillandi íbúða. en fé í þessu skyni hefur ekki verið veitt á fjárl. á undanförnum árum, þó að hins vegar sé aðkallandi að veita nokkurt fé til þessara framkvæmda einnig. Þá er hér síðasta till., sem ég flyt á þskj. 261, um það að veita ríkisstj. heimild til þess að verja allt að 10 millj. kr. til eflingar atvinnuvegunum á þann hátt, sem hún telur heppilegast. Meiri hl. fjvn. hefur lagt til, að varíð verði í þessu skyni 5 millj. kr., en ég tel, að sú upphæð sé mikils til of lág eins og nú háttar og að það verði ekki komið til móts við bæjar- og sveifarfélög víða úti á landi, sem örðugt eiga með að ráða fram úr atvinnuvandamálum fólksins þar, með minni upphæð á næsta ári en 10 millj. kr. Ég hef þá gert grein fyrir aðaltill., sem ég flyt hér til breytinga á frv., en auk þess skal ég taka fram, að ég er samþykkur ýmsum þeim till., sem meiri hl. fjvn. hefur lagt hér fram, eins og t.d. tillögunum um að hækka rekstrarstyrk til sjúkrahúsa allverulega frá því, sem verið hefur, og eins þeirri till., sem ég gerði hér grein fyrir áður og miðar í þá átt að hækka að nokkru leyti byggingarstyrkinn til sjúkrahúsa. Ýmsum fleiri till. fjvn., sem ég hirði ekki um að telja hér upp, hef ég einnig verið samþykkur, en þar eru einnig aðrar till., sem ég er algerlega ósammála. Þá skal ég taka það fram, að ég hef tekið þátt í því í fjvn. að vinna að skiptingu þess fjár, sem veitt er til vegaframkvæmda og brúabygginga og hafnargerða, og ég er eftir atvíkum samþykkur þeirri skiptingu, sem þar er lögð til grundvallar, þó að ég hefði kosið, að meira fé hefði verið varið til þessara mála en samþykkt hefur fengizt um í fjvn. Ég sé svo ekki ástæðu til þess hér nú við þessa umr. að hafa mál mitt lengra.



Ég ætla ekki að svara hér neitt frsm. minni hlutanna tveggja, sem talað hafa, og ekki blanda mér í þær umr., sem kunna að fara hér fram milli meiri hl. n. og minni hlutanna. Þó vil ég, áður en ég vík að fjárlagaafgreiðslunni sjálfri, minnast á eitt atriði í ræðu hv. 3. landsk. þm. (HV), sem er frsm. 1. minni hl. Hann hélt því fram, að tekjur hefðu undanfarið verið vísvitandi of lágt áætlaðar, til þess að stjórnin gæti haft aðstöðu til að verja fé úr ríkissjóði, utan við Alþingi, án þess að samþykki Alþingis kæmi til. Hann hélt því fram, að tekjurnar hefðu vísvitandi verið of lágt áætlaðar í þessu skyni. Þetta er algerlega rangt hjá hv. þm. og ástæðulausar getsakir. Á síðustu árum hafa umframgreiðslur yfirleitt verið minni en nokkru sinni hefur áður tíðkazt. Meginkjarninn í stefnu fyrrverandi ríkisstjórnar og núverandi ríkisstjórnar er að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög og hafa greiðsluhallalausan ríkisbúskap. Af þessu leiðir, að það verður að áætla ríkistekjurnar fremur varlega en óvarlega. Ef ríkistekjurnar eru áætlaðar óvarlega, þá er nokkurn veginn víst, að það verður greiðsluhalli í framkvæmd. Það er óhugsandi, að það verði ekki alltaf á hverju ári einhverjar umframgreiðslur, hversu fast sem haldið er á fé. Fyrir þessu er svo löng reynsla, að það ætti að vera óþarfi að deila við hv. þm. um slíkt. Það er því alveg augljóst mál, að ef teflt er á allra tæpasta vað með tekjuáætlunina, þá er greiðsluhallinn vís. Tekjur ríkissjóðs hafa verið varlega áætlaðar undanfarið eingöngu til þess að reyna að koma í veg fyrir„ að það verði greiðsluhalli á ríkisbúinn, og eingöngu í því skyni. Í það eina skipti, sem nokkur verulegur greiðsluafgangur varð, þá var honum ekki eytt án samþykkis Alþingis, heldur var sett sérstök löggjöf á Alþingi um það, hvernig hann skyldi notaður. Það er þess vegna algerlega úr lausu lofti gripið, að afgreiðsla fjárlaga og áætlun tekna undanfarið hafi verið miðuð við að draga fjárveitingavaldið úr höndum Alþingis, og koma slíkar ásakanir mjög kynlega fyrir, þegar þess er gætt, eins og ég áðan gat um, að umframgreiðslur hafa verið minni undanfarið heldur en áður tíðkaðist. - Ég skal láta þetta nægja um það, sem komið hefur fram frá minni hl. Ég vil leyfa mér að nota þetta tækifæri til þess að þakka hv. meiri hl. fjvn. fyrir mjög gott samstarf. Ég get ekki sagt annað en að hækkunartill., sem koma frá meiri hl., séu alveg nauðsynlegar, að ekki sé sagt óhjákvæmilegar, enda eru flestar þessar till. og allar þær veigameiri fluttar í samráði við ríkisstj. Menn vilja ekki hækka skatta og tolla, og þá er ekki um annað að ræða en að mæta þessum hækkunartill. frá hv. meiri hl., sem hann hefur gert í samráði við ríkisstj., með hækkaðri tekjuáætlun. En þá kemur spurningin, hvort óhætt sé að hækka tekjuáætlunina. Um það vil ég fara fáeinum orðum og þá örfáum orðum um horfurnar almennt. Á árinu 1952 urðu ríkistekjurnar samtals 420 millj. Þá giltu sömu skattalög og sömu tollalög í öllum atriðum eins og gilda nú í dag, að því undanskildu, að síðan hefur verið felldur niður tollur á sykri og kaffi, en að öðru leyti er á yfirstandandi ári stuðzt við sömu tekjulöggjöf og þá, sem gaf 420 millj. árið 1952. Í fjárl. fyrir yfirstandandi ár, árið 1953, eru tekjurnar áætlaðar 418 millj., og fljótt á litið mætti margur undrast, að þingið síðasta, sem hér sat, skyldi þora að áætla tekjurnar 418 millj., þegar það lá fyrir, að tekjur ársins, sem var að líða, voru aðeins 420 millj., eða m.ö.o. að ganga frá tekjuáætlun þá, sem gerði ráð fyrir jafnháum tekjum og þær urðu 1952, þannig að ef það hefði orðið sams konar tekjuár í ár eins og 195'?, þá hefði ekki verið nokkur einasti eyrir til þess að mæta ófyrirsjáanlegum útgjöldum eða umframgreiðslum, en slíkt hlýtur alltaf að nema verulegum fjárhæðum eins og nú er orðið. Hvernig stóð á því, að þingið treysti sér til þess að hafa afgreiðsluna svona? Það var einungis vegna þess, að menn áttu von á verulegum óvenjulegum tolltekjum af innflutningi til virkjananna stóru og til áburðarverksmiðjunnar. Það var í trausti þess, að þessar tolltekjur gæfu nokkrar umframtekjur, að fjárl. voru síðast afgreidd. Nú hefur það tvennt farið saman, að þessar tolltekjur af efni til stóru fyrirtækjanna koma inn á þessu ári og nema í kringum 25 millj. og að þetta ár verður eitt hið allra bezta tekjuár fyrir landsmenn og þar með ríkissjóð. Hver elnasti maður hefur fulla atvinnu, og margir hafa óvenjulega góðar tekjur. Nú er ekki hægt að sjá það alveg fyrir vist enn þá, hvað miklar ríkistekjurnar verða í ár, en einhvers staðar á bilinu frá 470–485 millj. gætu þær orðið. Ef við drögum þar frá 25 millj., sem eru óvenjulegar tekjur, sem ekki koma aftur, af virkjununum, og í staðinn fyrir virkjanirnar kemur ekkert á næsta ári, vegna þess, að vélar til virkjananna voru ekki greiddar af okkar eigin tekjum, þær voru greiddar af lánsfé og gjafafé, þá verða tekjur af núgildandi tekju- og skattalöggjöf í ár, eftir þessari áætlun, 445–460 millj. kr. Nú er tekjuáætlun meiri hl., sem hér liggur fyrir, komin upp á 443 millj., m.ö.o., að sáralitlu munar, að búið sé að áætla tekjurnar upp í topp eins og þær verða væntanlega á þessu einhverju hinu allra bezta tekjuári. Nú eru nokkrar heimildir, sem gert er ráð fyrir að verði á fjárlfrv. Þetta þýðir það, að verði ekki jafnmikið góðæri næsta ár og er í ár, þá mun verða halli á ríkisbúskapnum. Þessi fjárlagaafgreiðsla, sem nú á sér stað, byggist á því, að það verður að treysta á góðærið, og ef út af því ber, þá er hallinn vís. Hér er því teflt á tæpasta vað um fjárlagaafgreiðsluna, þó að stjórnarandstæðingum sýnist ekki svo, þar sem þeir stinga upp á, að tekjurnar séu áætlaðar enn hærri, nánast byggt á því, að á næsta ári verði enn aukatolltekjur, svo að milljónatugum skiptir, af innflutningi, sem átti sér stað í ár til stóru fyrirtækjanna, og svo eru gjaldatill. þeirra að sjálfsögðu í „samræmi“ við þetta eins og vant er. Hér er sannarlega teflt á tæpasta vaðið um fjárlagaafgreiðsluna og fullkomin ástæða til þess fyrir hv. Alþingi að staldra við og horfa fram í tímann, einmitt í sambandi við þessi mál eins og þau liggja fyrir núna. Nú er fyrirhuguð og ákveðin nokkur lækkun á beinn sköttunum, og verða. upplýsingar gefnar um þær fyrirætlanir í sambandi við 3. umr. fjárl., og fer ég ekki nánar út í það hér. En af þessu öllu sjáum við, að það er fullkomlega hæpið, að hægt sé að treysta því, að núverandi tolla- og skattalöggjöf geti til frambúðar staðið undir óbreyttum ríkisútgjöldum, þar með óbreyttri útgjaldalöggjöf, eftir að búið verður að lækka beinu skattana. Það er þess vegna eitt af þeim verkefnum, sem nú liggja fyrir, að láta fara fram athugun á öllu útgjaldakerfi ríkisins og gera sér grein fyrir því, hvort hugsanlegt væri að breyta löggjöfinni þannig, að ríkisútgjöldin gætu lækkað, og þá fella niður eða draga saman eitthvað af þeirri þjónustu, sem ríkið nú lætur þegnunum í té. Í því sambandi munu reynast léttvægar þær yfirboðs- og yfirborðstill., sem hér hafa verið á ferðinni frá hv. stjórnarandstæðingum og orðaskak þeirra um það, að þessi vandi geti orðið leystur með því að koma fram sparnaði einvörðungu á því, sem í daglegu tali er kallað bein rekstrarútgjöld ríkisins. Með slíku verður aldrei neinu stórfelldu komið til vegar né stórfelldum straumhvörfum valdið um útgjöld ríkissjóðs. Það þekkja allir, sem nokkuð hafa kynnt sér þessi mál. Til þess að valda breytingum, svo að um muni verulega, þarf miklar breytingar á gildandi löggjöf í fjöldamörgum greinum og breyta til um marga þá þjónustu, sem ríkið nú veitir þegnunum. Ég lét það verða mitt fyrsta verk, þegar ég tók við þessum málum nú í haust á nýjan leik, að rita meðráðherrum mínum í ríkisstj. og fara fram á, að þeir létu byrja á slíkri athugun. hver á sínu sviði, og þannig tel ég að þessi athugun eigi að byrja, en fer ekki nánar út í það hér, hvernig hyggilegt væri að koma henni fyrir að öðru leyti, en fjmrn. mun beita sér fyrir því, að slík athugun fari fram. Ég vil svo endurtaka þakklæti mitt til meiri hl. í fjvn. fyrir ágæta samvinnu, og eins og ég tók fram áðan, þá er ekki hægt að kjósa á betra samstarf en tekizt hefur milli mín og meiri hl. um afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Það má segja, að það einkenni fjárlfrv. fyrir árið 1954, að rekstrarútgjöld ríkisins færast enn í aukana, en framlög til verklegra framkvæmda lækka í hlutfalli við rekstrarútgjöldin. Ég ætla ekki að þessu sinni að ræða þessa öfugu þróun né fara mörgum orðum um fjármálastefnuna í heild. Þess mun væntanlega verða kostur innan skamms í sambandi við eldhúsdagsumr., sem fyrirhugaðar eru í byrjun næstu viku. Við þm. Þjóðvfl., hv. 8. landsk. og ég, flytjum á þskj. 264 allmargar brtt. við fjárl. Þessar till. beinast einkum að því að leiðrétta áætlanir ýmissa tekjuliða og auka framlög til verklegra framkvæmda. Jafnframt höfum við sýnt nokkra viðleitni til sparnaðar á miður nauðsynlegum liðum, sem við leggjum til að ýmist séu lækkaðir eða jafnvel felldir niður. Þar hefði þó vissulega þurft að ganga miklu rækilegar til verks, en það er óhægt um vik fyrir aðra en ríkisstj. sjálfa, sem verður að hafa forustu í þeim efnum, þar eð lagabreyt. þarf í ýmsum tilfellum, ef um verulegan niðurskurð ætti að vera að ræða. Hv. 8. landsk. þm. mun gera grein fyrir till. okkar um áætlunarhækkanir á tekjuliðum, svo og sparnaðartill. okkar á þskj. 264. Um þau atriði vil ég aðeins geta þess, að við leggjum til, að áætlun um tekjur ríkissjóðs sé hækkuð um tæpar 37 millj. Það rökstyðjum við einkum með því, að samkvæmt yfirliti um tekjuliði ríkissjóðs, elns og þeir voru orðnir í lok októbermánaðar, virðist alls ekki óvarlegt, ef hægt væri að reikna með svipuðu eða ekki miklu verra árferði á næsta ári, að hækka tekjuáætlunina eins og við leggjum til. Sú lækkun gjalda, sem við leggjum til, nemur samtals röskum 2 millj. Till. okkar um aukin útgjöld nema hins vegar um 34 millj., og við leggjum til, að meginþorra þess fjár sé varið til atvinnuframkvæmda. Ég vil nú í stuttu máli gera grein fyrir nokkrum einstökum brtt. okkar þjóðvarnarmanna á þskj. 264. Ég nefni þar fyrst 6 millj. kr. framlag til fiskveiðasjóðs. Það er vitað og hefur verið viðurkennt hér í umr. á Alþingi margsinnis, að fiskveiðasjóður er alls ekki starfhæfur eins og sakir standa, getur ekki gegnt því hlutverki, sem hann á að gegna, en allir viðurkenna þó að er bráðnauðsynlegt. Þetta er vegna fjárskorts, og við leggjum þess vegna til, að 6 millj. kr. sé varið til fiskveiðasjóðs. Það er að vísu allt of litið, en þó betra en ekki. Í fjárlfrv. er gert ráð fyrir í millj. kr. framlagi til sementsverksmiðju, og jafnframt er á heimildagrein 1 millj. kr. í því sama skyni. Þetta mikla nauðsynjafyrirtæki, sementsverksmiðjan, hefur verið undirbúið allmikið, og ef verksmiðjumálið á að komast á verulegan rekspöl á næstunni, þá verður ríkissjóður að hlaupa nokkuð rækilega undir bagga, þó að til slíks stórfyrirtækis verði að sjálfsögðu að taka mikið lánsfé. Sér hver maður, að 1 millj. kr. er hlægilega litið framlag til svo stórs fyrirtækis. Við höfum lagt til, að til þessa verði varið 5 millj. kr. Þá höfum við flutt till. um tvo stóra nýja liði á heimildagrein. Fyrri liðurinn heimilar ríkisstj. að veita væntanlegri veðdeild Iðnaðarbanka Íslands 7 millj. kr. óafturkræft framlag, sem yrði varið til útrýmingar braggaíbúða og annars heilsuspillandi húsnæðis. Veðdeild við Iðnaðarbankann er að vísu ekki til enn sem komið er, en við flm. þessarar till. höfum í hyggju að flytja nú á þessu þingi frv. um það efni. Húsnæðismálið er, eins og margoft hefur verið lýst hér á þingi, eitthvert allra stórfelldasta vandamálið, sem við eigum við að stríða, sérstaklega í bæjunum, og raunar víðs vegar um land, og það væri í sjálfu sér ótækt, ef Alþingi gengi frá fjárl. án þess að sýna einhvern lit á því, að það vilji bæta úr í þessu efni, því að hér kreppir skórinn vissulega fast að. Hinn nýi liðurinn á heimildagr., sem við berum fram, er um, að allt að 15 millj. kr. verði varið til nýrra atvinnuframkvæmda. Fyrir þessu þingi liggja ýmis frv. og tillögur, sem beinast að því að afla þjóðinni nýrra framleiðslutækja, eins og vissulega er brýn þörf á, og Alþingi má ekki afgreiða fjárlög, án þess að það leggi allmyndarlega fjárhæð til nýrra atvinnutækja og annarra bráðnauðsynlegra framkvæmda á sviði atvinnumála. Þá ætla ég að víkja að nokkrum smærri liðum. Við flytjum till. um nokkra hækkun á framlagi til byggingar kennaraskólans. Það hefur undanfarið verið varið allmiklu og raunar á okkar mælikvarða miklu fé til skólabygginga. Er vissulega allt gott um það að segja. En kennaraskólinn, sem nú hefur starfað í nálega hálfa öld, hefur orðið þar algerlega afskiptur, og ég efast um, að nokkur skóli eigi við öllu verri aðstöðu að búa um húsnæði heldur en hann. Skólahúsið, sem er gamalt timburhús og var upphaflega ætlað fyrir 40–50 nemendur, er nálega óbreytt frá því, sem það var, þegar það var byggt, en nemendafjöldi hefur, að ég hygg, fullkomlega þrefaldazt, er nú þrefalt meiri a.m.k. heldur en reiknað var með að yrði, þegar húsið var á sínum tíma reist. Skólinn hefur á síðari árum sprengt svo gersamlega utan af sér húsnæðið, að kennsla og nauðsynlegar kennsluæfingar í sambandi við hana fara nú ekki lengur fram í skólahúsinu nema að hálfu leyti eða varla það, og þó er þar hver smuga þétt setin allt frá morgni til kvölds. Það sagði mér nýlega kennari við skólann, að kennsla þar færi nú fram á ekki færri en 8 stöðum. Ég get til fróðleiks nefnt þá staði, sem nemendur og kennarar kennaraskólans verða að þeytast á milli. Fyrir utan kennaraskólahúsið sjálft er það Grænaborg, Miðbæjarbarnaskóli, Melaskóli, Málleysingjaskóli, Laugavegur 118, enn fremur íþróttahús Jóns Þorsteinssonar og sundhöllin. Í mörgum eða flestum tilfellum er hér um að ræða leiguhúsnæði eða aðra aðstöðu, sem engan veginn má treysta, hve lengi helzt, því að það er alveg undir náð þeirra aðila og velvilja komið, sem yfir húsnæðinu ráða. Forráðamenn kennaraskólans geta því búizt við því, að það fjúki í þessi skjól svo að segja hvenær sem er. Ég held, að þó að mörg þörf kalli að í byggingarmálum skólahúsa víðs vegar um land, þá sé hún hvergi brýnni heldur en einmitt í sambandi við húsnæðismál kennaraskólans. Teikningar að fyrirhuguðu skólahúsi munu nú fullgerðar, og mér er sagt, að þeim sé þannig hagað, að það sé hægt að reisa nokkurn hluta hússins í fyrsta áfanga og taka hann í notkun, þó að viðbót verði látin bíða. Ég vil vænta þess, að hv. alþm. viðurkenni hina miklu nauðsyn þessa máls og samþykki þá hóflegu till., sem við flytjum hér á þskj. 264 um 800 þús. kr. byggingarframlag til skólans á næsta ári. Þá vil ég stuttlega víkja að fáeinum brtt., sem ég flyt á þskj. 277. Þær snerta yfirleitt sjávarútvegs-, siglinga- og öryggismál. Hér eru fyrst till. undir liðnum V. Þar er ósköp lítil till. um svolitla hækkun á styrk til sjóminjasafns. Á fjárlfrv. er svo ráð fyrir gert, að til þess séu veittar 3500 kr., en það veit hver maður, að með þá upphæð er í sjálfu sér ekkert eða nálega ekkert hægt að gera nú á dögum. Ég flyt till. um það, að þessi styrkur verði 10 þús. kr. - 10 þús. kr. hrökkva að vísu skammt, en það sýnir þó dálitla viðleitni. Þá hef ég lagt til, að tekinn verði upp nýr liður á 14. gr., 300 þús. kr. framlag til rekstrar væntanlegs sjóvinnuskóla. Frv. um það efni hef ég borið fram í hv. Nd. og mælti þar lítillega fyrir því í gær. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum að því, hver þörf er á að hefja hér skipulagða fræðslu ungra sjómannaefna, og vil ekki heldur fjölyrða um það, hvort það fyrirkomulag, sem ég hef' nú stungið upp á í frv. mínu, er nákvæmlega það rétta eða hvort eitthvert annað fyrirkomulag kynni að þykja heppilegra, en hitt vil ég fullyrða, að þeir fjármunir, sem færu til starfsemi, sem miðaði í þessa átt, eiga að geta komið margfaldlega aftur í betri nýtingu dýrra framleiðslutækja og í aukinni framleiðslu. Ég hef lagt til, að til sjóvinnuskóla, til launa kennara og áhaldakaupa og annars kostnaðar, verði varið 300 þús. kr. Þá eru að lokum þrjár tillögur á þessu sama þskj., undir XII. Það er í fyrsta lagi till. um að hækka styrkinn til Slysavarnafélags Íslands, þ.e. styrkinn til almennra slysavarna, úr 150 þús. kr. í 300 þús. kr. Hv. frsm. 1. minni hl. fjvn., hv. 3. landsk., flytur till., sem gengur í svipaða átt. Ég held, að það sé aðeins minni hækkun, sem hann fer fram á. Hann mælti vel og réttilega fyrir þeirri till. hér í dag, svo að ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um nauðsyn Slysavarnafélagsins til að fá aukinn fjárstyrk. En ég vil aðeins taka undir þau ummæli hv. 3. landsk., að þetta er sá félagsskapur, sem ég held að nálega allir landsmenn séu sammála um að hefur unnið stórmikið og þjóðnýtt starf og eigi þess vegna allt gott skilið. Það hefur verið sýnt fram á það, að þó að starfsemi félagsins hafi stórvaxið á síðarí árum og rekstur þess kosti nú árlega yfir hálfa milljón króna, þá hefur styrkur ríkisins til almennra slysavarna ekki verið hækkaður s.l. 10 ár. Hinn almenni styrkur var árið 1944 100 þús. kr., og hann er það raunverulega enn, því að þær 50 þús. kr., sem við hafa bætzt, eru veittar í alveg sérstöku skyni, til þess að styrkja eða halda uppi sjúkraflugi, og munu alls ekki endast einu sinni til þess að bera hallann af þeirri starfsemi Slysavarnafélagsins. Þá er hér tillaga um allverulega aukinn styrk til dvalarheimilis aldraðra sjómanna. Dvalarheimilismálið eða bygging dvalarheimilis fyrir aldurhnigna sjómenn hefur nú um allmörg ár verið eitt af mestu áhuga- og baráttumálum sjómannasamtakanna. Það hefur verið unnið kappsamlega að undirbúningi þess máls, og nú er þetta hús eða hluti þess að rísa á fögrum stað hér nálægt, á Laugarásnum, eins og margir hv. alþm. kunna að hafa séð. Mér er tjáð, að á næsta vori eða snemma næsta sumar verði það fjármagn, sem byggingarnefndin hefur yfir að ráða, alveg búið, þ.e. um 31/2 millj., sem hún hefur getað safnað saman á allmörgum undanförnum árum. Þetta fé mun þrjóta að fullu á næsta vori, og þá munu sakir standa þannig, að það vantar til þess að fullgera og taka í notkun þann hluta sjómannaheimilisins, sem nú er verið að byggja, um eða lítið eitt yfir 1/2 millj. kr. Ég hygg, að það sé mjög óráðlegt og óskynsamlegt fyrir þjóðarheildina að hafa þessa dýru byggingu ónotaða kannske meira en ár, kannske tvö ár eða lengur, ef hægt væri með nokkur hundruð þúsund króna framlagi úr ríkissjóði að gera það að verkum, að sjómannaheimilið gæti tekið til starfa næsta haust. Þá mundu fá þar vist, að því er mér er tjáð, yfir 100 vistmenn, eða líklega um 150 manns, sem fengju þar inni að starfsfólki meðtöldu. Að lokum hef ég leyft mér að flytja hér tillögu um það, að framlag til vitabygginga verði aukið um þriðjung, úr 1 millj. í 11/2 millj. Það eru nú rétt 75 ár frá því að fyrsti viti landsins var reistur á Reykjanesi. Mikið hefur áunnizt í sambandi við vitabyggingar síðan, en þó er vissulega mjög margt ógert í því efni. Ljósmagn margra þeirra vita, sem þegar hafa verið reistir, er allt of lítið, og úr því verður nauðsynlega að bæta verulega á næstu árum. Þá er einnig þörf margra nýrra vita. Ýmsar hættulegar siglingaleiðir eru enn illa lýstar, og mörg hættuleg sker eru enn þá ólýst með öllu. Hjá vitamálastjórninni munu stöðugt liggja fjölmargar umsóknir um nýja vita og ljósdufl, og margar þessara umsókna eru studdar sterkum rökum. Það fjármagn, sem árlega fer til vitamála, er minna nú, miðað við verðgildi peninga, en það var fyrir 10–12 árum. Vitagjaldið, sem átti að standa undir rekstri vitanna að verulegu eða kannske öllu leyti, hefur aðeins tvöfaldazt frá því fyrir styrjöldina. Eigi þróun þessara mála að geta talizt nokkurn veginn jöfn og örugg, þarf að auka fé til vitanna allverulega að krónutölu, og ég held, að 11/2 millj. á ári til nýbygginga sé algert lágmark, en þyrfti raunar að vera hærra. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um fjárl. á þessu stigi umræðunnar.



Herra forseti. Mér þykir rétt að hef ja mál mitt á því að þakka meiri hl. fjvn. fyrir þær breytingar, sem hann hefur flutt við tekjuhlið fjárlfrv. Breytingar þessar geta að sjálfsögðu engan veginn talizt leiðrétting á tekjuliðum fjárlfrv., til þess ganga þær allt of skammt, en hins vegar eru þær mikilsverð viðurkenning frá meiri hl. fjvn. um það efni, hvað gera hefði þurft til þess að leiðrétta fjárlfrv. að þessu leyti. Tel ég mjög mikilsvert, að þm. stjórnarflokkanna, jafnhandjárnaðir og þeir hafa reynzt hér í þingsölunum, skyldu þora að viðurkenna þetta atriði í sambandi við samningu fjárlfrv. og gefa þar með almenningi í skyn, svo að ekki verði um villzt, á hvern hátt vinnubrögðum hæstv. fjmrh. er háttað. - Fyrir þetta vildi ég sem sagt mega þakka meiri hl. fjvn. Þegar hv. 3. landsk. þm. ræddi hér um fjárl. áðan, datt mér í hug kennari, sem er að leiðrétta heimaverkefni nemanda sins í bókfærslu. Mér datt í hug, að mikið mundi nú kennarinn gefa nemanda sínum lága einkunn fyrir það bókhaldsdæmi, sem hann hafði fyrir framan sig og var að leiðrétta. Og ég held, .að þessi hv. þm., 3. landsk., sem er gamalreyndur kennari, hafi hagað leiðréttingu sinni í samræmi við það, sem hann mundi gera, ef hann hefði verið kennari í þessu tilfelli og hæstv. fjmrh. nemandi hans. Hygg ég, að hans röksemdafærslur við breytingar og leiðréttingar á ýmsum liðum fjárl. hafi mótazt mjög af afstöðu kennarans til nemanda sins. Við hv. 8. þm. Reykv. höfðum leyft okkur að flytja hér nokkrar brtt. við fjárl. á þskj. 264, og mun ég gera mjög stuttlega grein fyrir þeim, að því leyti sem hv. 8. þm. Reykv. hefur ekki þegar gert. Við leggjum til í fyrsta lagi, að vörumagnstollur verði áætlaður 26 millj. kr. í stað 24 millj. kr. í fjárlfrv. Vörumagnstollurinn var orðinn 31. okt. s.l. 21 millj. kr. Í nóvember og desember 1952 varð vörumagnstollurinn tæpar 5 millj. kr., en þá ber að taka tillit til þess, að þá stóð verkfall yfir í langan tíma í fyrra og þess vegna voru hinar svo kölluðu jólavörur ekki afgreiddar nema að litlu leyti þá. Það er vitað, að vöruinnflutningur til landsins og tollafgreiðsla á vörum verður miklum mun meiri í nóvember og desember í ár en var í fyrra, og þess vegna mun vörumagnstollurinn verða mun meiri en 26 millj. kr. á þessu ári. Hins vegar vildum við ekki af ásettu ráði spenna þessa áætlun til hins ýtrasta og leggjum því aðeins til, að liðurinn hækki um 2 millj. kr., eða í 26 milljónir. Í öðru lagi leggjum við til, að verðtollur hækki úr 110 millj,. kr. í 125 millj. kr. Verðtollur var orðinn rúmlega 101 millj. kr. 31. okt. s.l. Í nóvember og desember í fyrra nam verðtollur 21.3 millj. kr., og gildir þá enn sú sama athugasemd og ég gerði áðan, að þá stóð verkfall, og tollafgreiðsla á vörum í nóvember og desember nú verður mun meiri en þá tvo mánuði 1952, og þess vegna munu verðtollstekjur ríkissjóðs á árinu 1953 fara allverulega fram úr 125 millj. kr. Þrátt fyrir það leggjum við ekki til, að þessi liður verði hækkaður um meira en 15 millj. kr. Í þriðja lagi leggjum við til, að ýmsar aukatekjur verði hækkaðar um 1 millj. kr. Inn á þessar aukatekjur munu vera færðar, ef ég man rétt, tekjur af sölu setuliðseigna, tekjur frá fjárhagsráði, sem verið hefur, og fleira þess háttar. Nú hefur hæstv. ríkisstj. tilkynnt með frv., að það sé hennar vilji og ætlun að leggja fjárhagsráð niður og spara kostnað við þá stofnun, þrátt fyrir það að ný stofnun verði sett í þess stað, án þess þó að rýra tekjur þeirrar stofnunar. Mun því hin nýja innflutningsskrifstofa ríkisins geta skilað meiri tekjum á næsta ári í ríkissjóð heldur en fjárhagsráð gerði, og sömuleiðis er vitað mál. að sala setuliðseigna hefur haft að undanförnu mun umfangsmeiri rekstur og meiri tekjur en hefur verið nokkur síðustu ár, þannig að það mun varlega áætlað að ætla þessar tekjur 1 millj. kr. hærri en í fjárlfrv. er gert ráð fyrir, og er það líka í samræmi við það, sem þær voru orðnar í október s.l. Í fjórða lagi leggjum við til, að stimpilgjald hækki um 2 millj. kr., úr 9 millj. í 11 millj. kr. Stimpilgjöld hafa numið rúmlega 900 þús. kr. á mánuði, það sem af er þessu ári, og fara sívaxandi, svo að þessi áætlun mun algerlega fá staðizt, því að hér er aðeins gert ráð fyrir, að stimpilgjöldin verði 900 þús. kr. á mánuði hverjum. Það er því fyllilega í samræmi við það, sem verður á árinu 1953, og engin ástæða til að ætla, að þessar tekjur minnki á árinu 1954, nema síður sé. Þá leggjum við í fimmta lagi til, að söluskattur hækki í 100 millj. kr. úr 91.5 millj. kr. Söluskattur var orðinn um 78 millj. kr. 31. okt. s.l., í nóvember og desember 1952 varð hann 19 millj. kr., en vegna verkfallsins var mun minni velta á þessu tímabili 1952 heldur en verður í ár, svo að söluskatturinn mun verða rúmlega 100 millj. kr. á þessu ári. Er því sýnilega ekki of í lagt að áætla hann 100 millj. kr. árið 1954. Í sjötta lagi leggjum við til, að tekjuhlið reiknings áfengisverzlunarinnar verði hækkuð um rúmlega 4 millj. kr. Er það nákvæmlega í samræmi við það, sem tekjur áfengisverzlunarinnar eru nú þegar. Samkvæmt upplýsingum, sem ég hef fengið hjá forstjóra áfengisverzlunarinnar, voru tekjur þeirrar stofnunar síðustu 2 mánuði ársins 1952 9 millj. kr., og þó var hún lokuð allan þann tíma, sem verkföllin stóðu í nóvember og desember. Í ár er hún hins vegar opin allan þennan tíma, og má gera ráð fyrir, að tekjur hennar þessa tvo síðustu mánuði ársins verði ekki innan við 15 millj. kr. Og forstjóri áfengisverzlunarinnar hefur látið í ljós það álit, að áfengissala á þessu ári verði meiri en nokkru sinni fyrr. Það hefur engin röksemd komið fram fyrir því, að það sé ástæða til að ætla, að áfengissalan minnki á næsta ári frá því, sem nú er, og þess vegna leggjum við til, að hún verði sett óbreytt árið 1954, svo sem er árið 1953, og teljum, að það sé hóflega í sakirnar farið. Í sjöunda lagi leggjum við til, að tekjur tóbakseinkasölunnar hækki á sama hátt um rúmar 3 millj. kr. Um þann lið er það að segja, að þessar tekjur, sem við hér leggjum til að áætlaðar verði af tóbakseinkasölunni árið 1954, eru nú þegar í nóvemberlok komnar í ríkissjóð fyrir árið 1953 samkvæmt upplýsingum frá tóbakseinkasölunni. Þykir okkur þó rétt að áætla tekjurnar á árinu 1954 ekki meira en það, sem þær reyndust 11 mánuði ársins 1953, vegna þess að tóbakseinkasalan heldur því fram, og ekki ástæða til að vefengja, að sala fyrirtækisins í desembermánuði fari til að greiða útsvör og annan þess háttar kostnað. þá leggjum við til, að á 13. gr. verði tekjur af flugvöllum, þ.e.a.s. tekjur af Keflavíkurflugvelli, hækkaðar um 1 millj. kr. Er það í samræmi við það ár, sem nú er að líða, því að í nóvemberlok þessa árs munu tekjur af Keflavíkurflugvelli vera orðnar rúmlega 5 millj. kr., og því virðist ekki of í lagt að áætla, að þær verði, eins og við leggjum hér til, 5.6 milljónir allt árið. Samanlagt nema þessar hækkanir á tekjuáætlunum, seni við höfum borið fram, um 37 millj. króna. Auk þess leggjum við til, að nokkrir útgjaldaliðir verði lækkaðir. Er þá fyrst fyrir, að við leggjum til, að tvö af sendiráðunum á Norðurlöndum verði lögð niður; eitt sendiráð verði látið duga fyrir Norðurlöndin, en útgjöld þess þá hækkuð nokkuð frá því, sem nú er gert ráð fyrir í fjárlfrv., vegna þess að ef sendiráðin í Osló og Stokkhólmi yrðu lögð niður, mundi ferðakostnaður og annar kostnaður sendiráðsins í Kaupmannahöfn hækka lítils háttar. Þetta er sjálfsögð ráðstöfun, enda hafa hv. þm. Framsfl. stundum flutt tillögur um það að fækka sendiráðum, þó að þær hafi ekki náð fram að ganga. Það virðist lítil ástæða til þess fyrir jafnfátæka þjóð og Íslendingar eru, sem hefur þurft að biðja um gjafir svo að hundrað milljónum króna nemur á undanförnum árum, að halda uppi dýrum sendiráðum á Norðurlöndum til þess eins, að því er bezt verður séð, að sendiherrar geti búið þar í höllum, samið og flutt skálaræður við mismunandi þarfleg tækifæri og ort ljóð til þjóðhöfðingja. Virðist full ástæða til að ætla, að þessu mætti öðruvísi fyrir koma, enda þótt framsóknarmenn eigi í hlut. Þá er 11. till. okkar um það, að lækkaður verði kostnaður til samninga við erlend ríki. Hér er aðeins um 100 þús. kr. lækkun að ræða og er í fullu samræmi við það, sem verið hefur samkvæmt ríkisreikningi síðustu ára. Til þessara samninga hafa ekki farið á árinu 1951 og 1952 nema tæpar 400 þús. kr. hvort árið um sig, og virðist því óþarfi að áætla þarna 100 þús. kr. hærri útgjöld fyrir ríkisstj. til að grípa til í lúxusferðalög eða eitthvað annað í því sambandi. Einnig höfum við lagt til í 12. og 13. till. okkar, að þátttaka í alþjóðaráðstefnum á vegum utanrrn., svo og á annarra vegum, verði lækkuð um samtals 300 þús. kr., og teljum fulla ástæðu til, að Ísland eyði ekki meiri peningum í tildur- og prjálráðstefnur vitaþarflausar úti í heimi heldur en minnst verður með af komizt. Væntum við þess, að hæstv. ríkisstj. fagni þessum brtt. og mælist til þess við þingflokka sína, að þeir fylgi þeim eftir. Þá er hér um að ræða nokkra hækkunarliði á útgjöldum. Það er í fyrsta lagi, að við leggjum til, að framlag til íþróttasjóðs verði hækkað úr 600 þús. kr. í 1250 þús. kr. Forstöðumenn íþróttamála hér á landi hafa sent hv. þm. mjög ýtarlega grg. og bréf um sín málefni, og kemur greinilega í ljós, að það minnsta, sem komizt verður af með vegna íþróttamálanna á næsta ári, er 1250 þús. kr., en þyrfti, ef vel væri, miklu hærri fjárhæð. Við höfum þó ekki séð ástæðu til þess að ganga lengra í þessum málum en að leggja það til, að bætt væri úr þessum brýnustu lágmarksþörfum íþróttamálanna, og sjáum ekki fyllilega, hvernig verður rökstutt að fresta því ár frá ári að greiða skuldir, sem hafa safnazt vegna framkvæmda íþróttamálanna. 16. till. okkar er aðeins orðalagsbreyting við fjárlfrv. Við leggjum til, að 15. gr. B., IX. liður, orðist svo: „Framlag til mótvirðissjóðs vegna tæknilegrar aðstoðar, að því tilskildu, að Iðnaðarmálastofnuninni verði falið að annast milligöngu um útvegun slíkrar aðstoðar.“ Hér hefur verið komið á fót afar þýðingarmikilli stofnun, sem kölluð er Iðnaðarmálastofnun Íslands. Hlutverk hennar á að vera að veifa tæknilega aðstoð vegna iðnaðarrekstrar og iðnaðarframleiðslu. Þessi stofnun hefur ráðið sérfræðinga í sína þjónustu til að veita þessa aðstoð, og m.a. hefur hæstv. viðskmrh. farið um það skilningsríkum orðum við opnun þessarar stofnunar, hver þörf væri á henni í þessu þjóðfélagi. Vil ég ekki draga neitt úr því, fremur bæta við, því að íslenzkum atvinnuvegum er ef til vill meiri þörf á tæknilegri aðstoð heldur en nokkru öðru. En þá er einnig mjög eðlilegt, að ef leitað er út fyrir landsteinana um tæknilega aðstoð og borgað fé fyrir, þá sé þessari stofnun falið að annast það og ákveða, hvers konar aðstoð verði fengin, hvað það sé, sem okkar atvinnuvegum sé brýnast að fá í þessu etni, og að Iðnaðarmálastofnuninni verði því heimilað að ákveða, á hvern hátt því fé skuli varið, sem til útvegunar þessarar sérfræðilegu aðstoðar er varið á fjárl. Náskyld þessari till. er næsta till. okkar við 16. gr. fjárl., C. 2., að framlag til Iðnaðarmálastofnunarinnar verði hækkað úr 350 þús. kr. í 800 þús. kr. Þeir menn, sem staðið hafa fyrir því að koma þessari iðnaðarmálastofnun á fót, hafa gert ríkisstj. grein fyrir því, hvert fé þeir þyrftu minnst, til þess að hún gæti starfað. Er þar um að ræða 800 þús. kr., og sjáum við ekki, að hjá því verði komizt að veita þetta fé úr ríkissjóði, enda áreiðanlegt, að ýmsu fé úr ríkissjóði er verr varið en því, sem til þessarar stofnunar færi. Við teljum algerlega vanhugsað að veita stofnuninni 350 þús. kr., ef hún á annað borð þarf 800 þús. kr., sem enginn hefur vefengt. Með þessu framlagi, þessum 350 þús. kr., mundi hún lítið sem ekkert gagn vinna, hún mundi vera að meira og minna leyti algerlega óstarfhæf, og þá mundu þessar 350 þús. kr. fara í lítið sem ekkert. Ef henni hins vegar væri veitt það fé, sem hún þarf til að geta starfað á sem fullkomnastan hátt og veitt þá aðstoð, sem atvinnuvegirnir þurfa á að halda og munu biðja hana um, þá er að öllu leyti skynsamlegast að verða við þeim óskum. Við höfum af því mjög leiðinlega og dýrkeypta reynslu hér á landi, að það er verið að káka við ýmsa hluti, enginn hlutur gerður vel, en byrjað á mörgu, sem er nauðsynlegt að byrja á og væri æskilegt að leysa af hendi, en í framkvæmdinni hefur það verið þannig, að fé hefur verið varið til margra ólíkra hluta, í flestöllum tilfeilum of lítið, þannig að lítið sem ekkert hefur fengizt fyrir þetta fé, en það farið meira og minna í súginn. Það er óefað, að það væri miklu skynsamlegra fyrir okkur að gera fáa hluti og gera þá vel heldur en að byrja á mörgu og gera allt illa. Um aðra liði í till. okkar hefur hv. 8. þm. Reykv. fjallað nokkuð, og sé ég ekki ástæðu til að bæta miklu við um þau atriði. Ég vil þó aðeins geta þess í sambandi við þá till. okkar að veita væntanlegri veðdeild Iðnaðarhanka Íslands 7 millj. kr. óafturkræft framlag til útrýmingar braggaíbúða og annarra heilsuspillandi íbúða, að burtséð frá því sjónarmiði, að hér er um mjög alvarlegt ástand að ræða í húsnæðismálunum, þá eru það og rök í þessu máli, að iðnaðarmenn hafa mjög mikilla hagsmuna að gæta í sambandi við húsabyggingar. Hér er bankastarfsemi hagað á þá lund, að bankarnir veita mjög lítið eða ekkert fé úr veðdeildum sínum til húsabygginga. Alls staðar annars staðar telja bankar sér nauðsynlegt sjálfum sér til tryggingar að festa um eða yfir helming af útlánsfé sinn einmitt í fasteignum. Ef iðnaðarmenn ættu aðgang að lánsfé í bönkum, gætu þeir byggt á hagkvæman hátt og í stórum stíl ódýrt húsnæði, notað ýmislegt, sem er hagkvæmt í fjöldaframleiðslu, og gert íbúðarhúsnæði á annan hátt ódýrara, jafnframt því sem einstaklingum mundi að sjálfsögðu verða auðveldara um að kaupa slíkt húsnæði, ef þegar hefðu fengizt lán til þess úr veðdeild einhvers banka. Eitt atriði er það í fjárl., sem ég vildi aðeins mega spyrjast fyrir um. Um það höfum við ekki flutt till. hér, en það er, að í fjárl. er veitt 1 millj. kr. til ráðstöfunar vegna ófriðarhættu. Mér þætti fróðlegt að fá upplýsingar um það, hvernig þessari milljón hefur verið varið, því að hún hefur verið greidd út af ríkisreikningi a.m.k. á árinu 1952. Við höfum ekki talið ástæðu til að flytja till. um að fella þetta niður, fyrr en þá að fyrir lægju upplýsingar um það, á hvern hátt þessari milljón hefur verið varið. Ef lítið eða ekkert skynsamlegt hefði nú verið gert við hana, þannig að féð mundi koma að litlu haldi, ef til ófriðar kynni að koma, væri sannarlega ástæða til að spara þessa milljón og fella hana niður, en ég vona, að hæstv. ríkisstj. sjái sér fært að gefa við því svör, hvernig þessari milljón hefur verið varið. Ég vil svo loks taka það fram, að ég áskil mér rétt til að fylgja ýmsum brtt., sem komið hafa fram við fjárlfrv. frá öðrum þm.



Herra forseti. Ég taldi rétt að taka nú þegar til máls, eftir að frsm. minni hl. n. hafa flutt sitt mál og einnig hefur verið gerð grein fyrir þeim brtt., sem fulltrúar Þjóðvfl. flytja, því að eins og ég gat um í upphafi, þá voru ekki lagðar fram í fjvn. neinar þær till., sem hv. fulltrúar minni hl. n., 1. og 2. minni hl., hafa lagt hér fram á sérstökum þskj., þannig að meiri hl. n. gafst ekki kostur á að kynnast þeim sjónarmiðum, sem hér koma fram. Eftir því sem mig minnir, og ég hygg mig muna það rétt, þá var aðeins ein till. formlega borin fram í n. af öðrum hv. minni hl., 11. landsk., um hækkun á fjárveitingu til sjúkrahúsa, en aðrar þessara brtt. voru ekki fluttar í fjvn., þannig að það er fyrst hér, sem meiri hl. n. sér þessar till. og hefur aðstöðu til þess að gera grein fyrir viðhorfi sínu til þeirra. Það er auðvitað ekkert við því að segja, að nm. flytji till. hér á hinn háa Alþ., en mér hefði nú fundizt, að það hefðu verið eðlilegri vinnubrögð, að þessar till. hefðu verið fyrst lagðat fram í n., þannig að meiri hl. n. hefði gefizt kostur á að taka þær þar til athugunar, því að það verður að teljast eðlilegast, þegar n. vinnur, að sérsjónarmið nm. komi þar fyrst í ljós, þó að þeir vitanlega geti svo komið þeim á framfæri, ef ekki tekst að ná samkomulagi um þær. En þetta er nú nánast fyrirkomulagsatriði, en skiptir kannske ekki meginmáli varðandi niðurstöðuna. Ég vil þá leyfa mér að víkja fyrst að ræðu hv. 1. minni hl. fjvn., 3. landsk. þm. Það var vitanlegt, og það skal tekið fram, að það var þegar ljóst í n., að þó að fulltrúar hv. minni hl. þar gerðu ekki grein fyrir ákveðnum till., þá tóku þeir þó fram, að þeir mundu gera ágreining varðandi tekjuáætlun meiri hl. n. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að fara ýtarlega út í þessa hlið málsins hér, því að hæstv. fjmrh. hefur þegar gert grein fyrir því, hvernig horfir með hag ríkissjóðs varðandi tekjuöflun á þessu ári og á næsta ári, og ég minntist í minni frumræðu á þau meginsjónarmið, sem hefðu legið til grundvallar tekjuáætlun meiri hl. n. Það má auðvitað endalaust um það stæla, hvort tekjur ríkissjóðs verði milljónatugnum meiri eða minni á næsta ári. Fyrir því liggur auðvitað engin reynsla, og verður það því að metast eftir aðstæðum, sem auðvitað eru meira og minna óvissar. En ég sé þó ekki, að fram hafi komið í þessum umr. neitt það frá hálfu þeirra aðila, sem bera hér fram till. um stórfellda hækkun á tekjuáætluninni, sem bendi til þess, að þeir telji, að líkurnar fyrir tekjum ríkissjóðs á næsta ári séu miklum mun betri en árið í ár, þannig að mér skilst, að það sé raunverulega samkomulag um það atriði, að það verði að miða tekjurnar við horfurnar nú, en ekki áætla, að þær muni verða verulega eða miklum mun hærri á næsta ári heldur en árinu í ár. Það er nú augljóst mál, að tekjuáætlanir þær, sem komið hafa fram frá hv. 1. minni hl. fjvn. og hv. þm. Þjóðvfl., eru vægast sagt mjög hæpnar og hefðu enda naumast verið fram settar, ef þessir hv. þm. hefðu búizt við, að þær yrðu samþ., eða a.m.k. ef þeir hefðu átt að bera ábyrgð á fjármálastjórninni næsta ár. Þá eru líkur til, að það hefði nokkuð kveðið við annan tón varðandi þessa áætlun, og það verður auðvitað að meta áætlunina hjá þessum hv. þm. með hliðsjón af því, að hún er fyrst og fremst sett upp til þess að sýnast og til þess að geta með einhverju móti rökstutt stórfelldar útgjaldahækkanir, sem þessir hv. þm. leggja til að samþ. verði í sambandi við afgreiðslu fjárl. Ég hirði sem sagt ekki að fara að eyða mörgum orðum að því umfram það, sem hæstv. fjmrh. sagði, hversu horfi með tekjur ríkissjóðs, en ég hygg, að það megi fullyrða, að meiri hl. n. hefur gengið út frá þeim hækkunum, sem ætla má með nokkurri skynsemi að verði á tekjunum. Ég skal játa, að það má gera ráð fyrir því væntanlega, að tekjur ríkissjóðs í ár verði nokkru hærri en áætlað er af meiri hl. fjvn. Það eru mjög miklar horfur á því. Það hefur verið bent á, að sú tekjuáætlun byggist m.a. á sérstökum tekjum vegna tolla af virkjununum, og ég vil vekja athygli á því, að þegar þessir hv. talsmenn minni hl. fjvn. og talsmenn Þjóðvfl. hafa hér verið með samanburð við tekjurnar eins og þær standa í októberlok, þá hafa þeir ekki haft þar neina hliðsjón af því, sem þar inn í er komið af tollum til virkjananna og áburðarverksmiðjunnar, en í þeirri upphæð eru um 15 millj. kr. af þeim tollum, en 10 millj. munu ekki komnar. Þegar vitnað er í tölurnar, sem hér standa á reikningsyfirlitinu, eins og þessir hv. þm. hafa gert, þá ber að athuga, að þessir tollar eru þar í. Og það er alveg rétt, að það má gera ráð fyrir því, að umfram þær tolltekjur verði nokkur afgangur, en sá afgangur er það litill, að ef menn vilja horfa með nokkurri aðgætni og ábyrgðartilfinningu á málið og hafa fullan vilja á því að afgreiða fjárl. þannig, að ekki sé fyrir fram sjáanlegt, að það muni verða greiðsluhalli á árinu, þá er auðvitað ekki með nokkru móti hægt að setja áætlunina gersamlega í topp, þannig að það séu ekki fáeinar milljónir, sem þar sé upp á að hlaupa, því þó að vitanlega beri að halda mjög fast í þá áætlun, sem gerð er í fjárl., og reyna að koma í veg fyrir, að greitt sé umfram fjárl., þá fer ekki hjá því, að mörg útgjöld koma fram á hverju ári, sem ófyrirséð eru, þegar fjárl. eru samþ., og einnig þarf, eins og ég benti á í frumræðu minni, ekki annað en að smávægilegar breytingar verði á launavísitölu til þess, að það muni ríkissjóð þegar um milljónir króna, og á það hefur enn fremur veríð bent, að árið í ár er sérstaklega gott tekjuár, þannig að það er naumast hægt að vænta þess, að það verði betra að því leyti á næsta ári. Ég vil vekja athygli á því í tilefni af því, sem hv. 8. landsk. sagði hér, að jólavörur í fyrra mundu ekki hafa verið tollafgreiddar fyrr en eftir nýár, að þá liggur það jafnframt í augum uppi, að þá er enn þá óvarlegra að reikna fullkomlega með tekjum þessa árs, því að þá koma til greina bæði jólavörurnar í fyrra og í ár, því að væntanlega verða þær nú afgreiddar fyrir áramót, þannig að útkoman verður því síður en svo hagstæðari með þessum útreikningi fyrir þá, sem vilja hækka þessa tekjuáætlun enn meir. Og ég verð að segja það út frá tilvitnun þessa hv. þm. í bókhald, sem gat nú verið gaman að heyra, að þá er ég nú ekki alveg viss um, að það hefði verið gefin ákaflega há bókhaldseinkunn fyrir þann uppsetning eða það reikningsdæmi, sem sett hefur verið hér upp á þskj. 264. Ég vil þá leyfa mér að fara í elnstök atriði í ræðu hv. 3. landsk., sem snerta hinar sérstöku tili. hans. Hann leggur til í sinni till., að tekjuhalli póstsins verði jafnaður, þannig að pósturinn verði rekinn hallalaus. Það er vitanlega síður en svo, að meiri hl. fjvn. hafi á móti því, að pósturinn sé rekinn hallalaust. Það er beinlínis á það bent í nál., að meiri hl. telji það miklu varða, að ráðstafanir séu gerðar til þess að jafna þennan tekjuhalla, en eins og hv. 3. landsk. man, þá gerði póst- og símamálastjóri ráð fyrir því, að tekjuhalli póstsins mundi verða enn meiri en sem því nemur, sem er á frv., eða allt að einni millj. kr., og það mun hafa verið reynsla s.l. árs, þannig að til þess, að þetta megi verða, þarf að framkvæma stórfelldar hækkanir á póstburðargjöldum. Og ég held nú, að þótt kannske megi reikna með því, að flutningur á vini muni eitthvað auka tekjur póstsins, þá sé hæpið að leggja það til grundvallar, að það muni gersamlega geta útrýmt tekjuhalla póstsins. En þetta er vitanlega atriði, sem er mjög æskilegt og nauðsynlegt að ríkisstj. taki til athugunar, hvort ekki er hægt að framkvæma, en meiri hl. þótti nú varhugavert að gera ráð fyrir því, að þetta gæti orðið, þar sem sýnt var fram á, að það mundi kosta stórfellda hækkun á póstburðargjöldum. Hv. 3. landsk. sagði, að sparnaðartillögur hans hefðu verið að engu hafðar. Að vísu tók hann það nú fram, að þær sparnaðartili. hefðu ekki verið bornar fram nú, heldur hefðu þær verið bornar fram á einhverjum fyrri þingum, þannig að það hefur ekki gefizt neitt tækífæri til þess í þetta sinn að reyna þær viðtæku sparnaðartill., sem hv. 3. landsk. telur sig hafa í huga. Það væri vissulega fróðlegt. Og hann er það atorkusamur maður, að ég trúi því illa, að hann sjái eftir tíma til þess að bera þessar sparnaðartill. sínar fram nú enn á þessu þingi, til þess að því gefist kostur á einnig að kynnast þeim leiðum, sem þessi hv. þm. hefur bent á út úr þessum mikla vanda, þannig að ég vænti þess nú, að þingið fái að sjá það a. m. k. fyrir 3. umr., hvaða leiðir hann hefur séð til þess að létta svo mjög gjöldum af ríkissjóði.  Hv. 3. landsk. lagði til að fella niður kostnað við húsaleigunefndir og húsaleigueftirlit, þar sem það væri ekki nein þörf lengur á að hafa þetta. Ég vil nú vekja athygli á því, sem ég geri einnig ráð fyrir að hann viti, að húsaleigunefndir eru enn starfandi og framkvæmt er mat á húsaleigu samkvæmt lögum, þannig að það hefur af þessum sökum ekki þótt fært að leggja til, að þessi kostnaðarliður væri felldur niður. Þá benti þessi hv. þm. á það, að fjármálaeftirlit skólanna væri mjög óþarfur liður Ð g það væri þess vegna þörf á að fella hann niður. Þetta mundi spara nokkra tugi þúsunda væntanlega eða kannske 70–80 þús., ef þessi liður væri felldur niður, en með hliðsjón af þeim stórkostlegu viðskiptum, sem eru milli sveitar- og bæjarfélaga annars vegar og ríkissjóðs hins vegar í sambandi við skólamálin, þá hygg ég, að þetta gæti nú orðið næsta hæpinn sparnaður fyrir ríkissjóðinn, því að sé það svo, eins og fullyrt er, að reynsla hafi verið góð af starfi þess manns, sem þetta eftirlit hefur framkvæmt, og að það hafi verið komið miklu betra eftirliti á varðandi skiptingu kostnaðarins og haft betra eftirlit með því, að það væri ekki lagt þar á ríkið meira en því bæri að greiða, þá er fljótt að koma upp í laun þessa manns, þannig að það er næsta hæpinn sparnaður að leggja til, að þetta verði fellt niður. Það er rétt hjá hv. 3. landsk., að fræðslumálastjóri hefur ekki lagt neina sérstaka áherzlu á það, að þetta eftirlit væri við lýði haft. En mér virtist hv. 3. landsk. leggja þetta nokkuð skakkt hér fyrir, vegna þess að þetta eftirlit er ekki beinlínis ætlað að sé á vegum fræðslumálastjóra eða. innt af hendi af einum starfsmanni hans, því að þarna er aðallega um að ræða endurskoðun, sem getur snert alveg eins fræðslumálastjóraembættið eins og aðra þætti skólamálanna. Þá kem ég að því atriðinu, sem hv. 3. landsk. mjög breiddi sig yfir og hélt hér gamansama ræðu um og virtist telja, að það væri mikið gamanmál og hlægilegt í alla staði, að það skyldi vera verið með slíkt brambolt hér, en það er varðandi ýmiss konar rannsóknir á sviði landhúnaðar og sjávarútvegs. Hann gekk það langt að halda því fram, að það væri almenn skoðun bænda og sjómanna, að þessar rannsóknir væru alls ekki í þeirra þágu, heldur mundu þær, að því er mér skildist, aðeins eiga að vera „hobby“ eða tekjuauki fyrir vissa menn, sennilega einhverja stjórnargæðinga, sem þeir mundu heita á máli þessa hv. þm., til þess að leika sér að. Nú held ég, að það hljóti að vera ljóst öllum hv. þm., hversu fjarstætt er að halda fram slíkum staðhæfingum sem þessum. Það má vafalaust um það deila, hvort þessum rannsóknum og tilraunum verði hagað betur á einn eða annan hátt. En ég held, að það sé engin þjóð, sem í alvöru hugsar um að bæta sína atvinnuvegi og skapa sér bætta aðstöðu til aukinnar framleiðslu á sviði síns atvinnulífs, að henni detti í hug að halda því fram, að það sé ekki þörf á að hafa margvíslega tilraunastarfsemi bæði í þágu landbúnaðar og sjávarútvegs og iðnaðar í sinn landi, og að það yfirleitt detti nokkrum manni í hug í alvöru að leggja það til í þessum löndum. Ég efast líka um það, að neinn mundi treysta sér til þess að leggja það til hér, nema þá væntanlegra hv. 3. landsk., að allri slíkri tilraunastarfsemi yrði hætt. Ég er hræddur um, að það yrði bágborin útkoma á mörgum sviðum, ef það væri gert. Og það er náttúrlega gersamlega fullyrt út í bláinn að halda því fram, að það hafi enginn árangur orðið af slíkri tilraunastarfsemi. Annars er þetta það fjölþætt mál, að það tæki miklu lengri tíma að fara út í það heldur en ég hef hér til umráða. En þetta er að vísu ekkert nýtt sjónarmið. Þetta hefur komið fram og kemur oft fram í mörgum málum, að það er mjög dregið úr og taldar vera þarflausar ýmsar framkvæmdir, sem verið er að gera, þótt þjóðnýtar séu, et sá hugsunarháttur er ríkjandi, að menn yfirleitt vilji ekki neinar raunverulegar framfarir eða umbætur á þessu sviði. Ef menn hafa það sjónarmið, þá geta menn náttúrlega stutt það að fella allar þessar tilraunalegu rannsóknir niður. Þá leggur hv. 3. landsk. til, að lækkað verði framlag til eyðingar refa og minka. Þessi lækkunartill. er náttúrlega gersamlega út í loftið af þeirri einföldu ástæðu, að þetta er ákveðið með lögum, og þar af leiðandi er um það að ræða að áætla í fjárlfrv. einhverja sennilega upphæð, sem þetta muni kosta, og reynslan árið 1952 sýnir, að þessi upphæð muni alls ekki vera of hátt áætluð í fjárlfrv., þannig að það er auðvitað algerlega til að blekkja sjálfan sig að lækka lið sem þennan. Ég held nú satt að segja, að ég hafi farið í gegnum flestar af þessum sparnaðartillögum hv. 1. minni hv. fjvn. Nei, hann minnist þar á að fella niður framlag til vinnuhælis á Kvíabryggju og að það beri að reka ýmiss konar eftirlitsstarfsemi ríkisins hallalaust. Það er auðvitað ekkert nema gott um það að segja, ef það er hægt, en það hefur gengið erfiðlega að gera það, og vissulega gætu menn undir það tekið, að þetta væri mjög æskileg lausn. En það er tilgangslítið að setja það í fjárl., að það skuli rekið hallalaust, þegar reynslan sýnir svo ár eftir ár, að það er alltaf rekið með halla. Þá er það auðvitað ekki til annars en að blekkja sjálfan sig og valda því, að það verða meiri umframgreiðslur en annars væri þörf á, og mér skilst, að það sé nú áhugi ýmissa manna hér einmitt að koma í veg fyrir, að það þurfi að verða um umframgreiðslur að ræða. Um vinnuhæli á Kvíabryggju skal ég nú ekki mikið ræða. Hv. þm. segir, að það muni ekki verða starfrækt á næsta ári. Mér skilst, að það verði starfrækt, og þá þýðir ekki annað en að ætla til þess einhverja fjárveitingu, þannig að þetta sé einnig heldur óraunhæfur sparnaður. Þá kem ég að einum lið, sem ég hafði nærri gleymt, en það er sparnaðartill. hv. 3. landsk. varðandi fiskmatið, þ.e.a.s. að ferðakostnaður fiskmatsmanna lækki úr 175 þús. kr. niður í 100 þús. kr. Ég minnist þess, og ég býst við, að allir hv. þm. minnist þess, að það komu fram háværar raddir og miklar kröfur á hendur fiskmatinu og þá ekki hvað sízt frá þessum hv. þm. og hans blaði, þar sem miklar vitur voru á það bornar og það sakað um eftirlitsleysi í sambandi við skemmdir, sem urðu í fiski, og þess vegna satt að segja kemur manni dálítið einkennilega fyrir sjónir þessi brtt., því að það gefur auga leið, að yfirfiskmatsmennirnir, ef árangur á að verða af þeirra starfi, þurfa að vera mjög mikið á ferðinni, því að þeir geta lítið starfað, ef þeir sitja alltaf á þeirri þúfu, sem þeir eiga heima á, heldur verða þeir að ferðast um. Ég hygg, að það muni vera fáir, sem álíta, að ekki beri að leggja á það alla áherzlu, að vöndun fisksins verði sem allra bezt. Við höfum þegar haft af því mikið tjón, að það hefur ekki verið svo vandað um þessa vöru sem æskilegt hefði verið, og það ber að leggja á það megináherzlu að koma í veg fyrir, að gallar verði á framleiðslu þessarar vöru. Við erum að vinna nýja markaði nú, og þess vegna er það vitanlega lífsspursmál fyrir þjóðina og miklu meira atriði en 100 eða 200 þús. kr., sem fara í ferðakostnað, ef það tækist að bæta þetta fiskmat og koma í veg fyrir, að nein vandræði yrðu á þessu sviði. Ég skal geta þess til upplýsingar, að kostnaðurinn við þetta hefur eðlilega aukizt vegna þess, að t.d. er aðeins einn yfirfiskmatsmaður með allri skreiðinni og þarf að ferðast mjög mikið af þessum sökum. Þessi kostnaður kom fyrst til á árinu í ár, og það er því ekki að undra, þó að þessi kostnaður allur hafi töluvert aukizt. Ég hygg sem sagt, að það sé ekki skynsamlegt fyrir okkar hag að sníða matinu allt of þröngan stakk varðandi sína starfsemi að þessu leyti. Þetta eru sparnaðartill. hv. 3. landsk. Þær, eins og hv. þm. sjá, eru nú ekki allar sérlega djúpt hugsaðar, að því er virðist vera. Það er að vísu virðingarverð hver viðleitni til þess að spara, en sú viðleitni verður þá að styðjast við raunveruleikann. Og það er einnig ljóst, að jafnvel þótt hægt væri að reyta nokkrar krónur hér og þar, þá hefur það litla þýðingu varðandi heildarvandann í þessu máli, en það er stórfelldur sparnaður til þess að tryggja, að það geti orðið um að ræða skattalækkun á almenningi varanlega og verði komið í veg fyrir það, að þurfi að leggja á nýjar álögur, og jafnframt um leið, að hægt verði að reyna að stuðla að því, sem mér skilst einnig að allir séu sammála um, að meira fé geti orðið varið til verklegra framkvæmda en nú er gert. Ég vil sérstaklega í sambandi við till. hv. 3. landsk. um framlag til fiskveiðasjóðs geta þess, að það er vitanlega og hlýtur að vera almennur vilji allra hv. þm. að stuðla að því að leysa úr þeim feikimikla vanda, sem þar er við að etja, en ég fæ ekki séð, að það sé auðið að taka inn á fjárl. eins og nú standa sakir milljónaútgjöld í þessu skyni, heldur verði að reyna að fara þar aðrar leiðir, og ég er ekki í efa um það, að mikill meiri hluti þingsins hefur fullan hug á því að styðja viðleitni í þá átt, til þess að bætt verði úr þeim vanda, sem að sjávarútveginum steðjar nú vegna tilfinnanlegs skorts á stofnlánum, þannig að um það út af fyrir sig geti ekki ágreiningur orðið, heldur hitt, hvort auðið sé að taka það í fjárl. eða ekki. Ég hirði ekki að fara út í einstaka liði varðandi þessi útgjöld, sem þarna koma fram. Þess gerist naumast þörf. Það má, eins og ég sagði, alltaf um það deila, hvort upphæð á að vera 20–30 þús. kr. hærri eða lægri, og fer eftir mati manna á því og þar af leiðandi erfitt um það að segja. Það eru aðeins stóru póstarnir, sem hljóta að skipta máli í því sambandi. Það er hér síðast í heimildagrein talað um að verja 50% af tekjuafgangi ríkissjóðs til greiðslu á skuldum ríkisins vegna skólabygginga, en það er tvímælalaust mikil þörf á því að létta undir með sveitarfélögunum að þessu leyti. En ég hygg, að það sé dálitið óeðlilegt að taka inn þessa heimild, sem þarna er um að ræða, bæði vegna þess, að það er nú algerlega óséð um, hver tekjuafgangur ríkissjóðs verður, og eins vegna hins, að það má gera ráð fyrir, að sú venja verði höfð nú eins og var síðast, þegar verulegur tekjuafgangur varð, að leitað verði sérstakrar heimildar Alþ. til ráðstöfunar á þeim tekjuafgangi, þegar að því kemur, að ljóst verði, hver sá afgangur er. Það er varla tímabært að vera að ráðstafa slíkum tekjuafgangi, þótt til nytsamlegra hluta sé, fyrr en séð verður, hverju er verið að ráðstafa. Og það ætti að vera fullkomlega tryggt, að hv. þm. gætu komið að sínum sjónarmiðum um það, þegar endanlega verður frá því gengið, ef einhverju verður að ráðstafa. Mér skildist, að hv. 3. landsk. teldi það hæpið að taka upp styrkveitingu til flugbjörgunarsveitarinnar nema þá með því að hækka einnig fjárveitingu til slysavarna almennt. Við þessu er það að segja, að flugbjörgunarsveitin er tekin upp með styrk til tækjakaupa, sem er gert ráð fyrir að sé í eitt skipti fyrir öll að þessu leyti, þannig að hér er ekki um að ræða venjulegan rekstrarstyrk og því naumast hægt að bera það saman við fasta rekstrarstyrki, sem aðrir aðilar hafa á fjárl., og að þessu leyti getur það ekki talizt neitt misboðið Slysavarnafélaginu, þó að þetta sé tekið upp í sambandi við þessa sérstöku starfsemi, sem þarna er um að ræða og er vissulega góðra gjalda verð. Annars er eitt, sem mér fannst vera nokkuð áberandi hjá hv. 3. landsk. og ég er nokkuð hissa á, og það er það, að mér fannst hann sveigja heldur kuldalega að ríkisfyrirtækjum og telja, að þau skiluðu yfirleitt ekki eins góðri útkomu og vert væri. Þetta kemur einkennilega út fyrir þá, sem hafa álitið, að þessi hv. þm. hefði áhuga á því að koma öllu undir ríkið. Ég vil þá leyfa mér að víkja að till. hv. 2. minni hl. fjvn., 11. landsk. þm. Hv. 3. landsk. gerir þó tilraun til þess á pappírnum a.m.k. að benda á, hvernig eigi að mæta þeim útgjöldum, sem hann leggur til, en hins vegar hefur hv. 11. landsk. algerlega láðst það. Hann segir það eitt, að hann sé algerlega og hans flokkur á móti þeim tekjuleiðum, sem ríkið hafi, og manni skilst, að hann telji, að það séu allt að því blóðpeningar, sem þar séu sognir inn af almenningi í landinu, og hann vilji þess vegna ekki saurga sig á því að fara að koma með neinar till. varðandi tekjuhliðina. En hins vegar hefur þessum ágæta þm. ekkert þótt athugavert við það að sýna þó sína viðleitni til þess að ráðstafa þessu illa fengna fé þannig, að till. hans um það efni skipta nokkrum milljónatugum, og skilst manni ekki, að það sé spor í þá átt að létta þessum ófögnuði af þjóðinni, sem hann talar um í sambandi við innheimtu tekjustofnanna, þannig að það verður dálítið erfitt að sjá, hvaða hugsun liggur á bak við þessar till. þessa hv. þm. Þessar till. eru nú að nokkru leyti þær sömu eins og kemur fram hjá hv. 3. landsk. og raunar einnig hjá hv. þm. Þjóðvfl. Það er hækkun til ýmissa framkvæmda. Að vísu einskorðar hann sig við fáa liði, en lætur þar hlaupa á milljónum, þannig að það er öllu stórtækara í sakirnar farið. Eins og ég gat um í frumræðu minni, geri ég ráð fyrir, að það sé ósk allra hv. þm., að það væri hægt að verja mun meira fé til ýmissa mikilvægra framkvæmda heldur en talið hefur verið fært. En þar verður að reyna að velja og hafna og reyna að sníða sér stakk eftir vexti og ekki hægt að gera alla hluti í einu. Afleiðing þess verður vitanlega sú, að það verður að hafa hér miklu meiri takmörk á heldur en menn kynnu að óska, ef þeir taka hvern einstakan lið út af fyrir sig. Ég geri ráð fyrir, að menn vildu gjarnan verja 2 millj. kr. til læknisbústaða og sjúkrahúsa, og svo mætti lengi telja, en ef það á að vera hægt að fá eitthvert vít út úr þessu öllu, þá verður auðvitað að fara þarna bil beggja. Hv. 11. landsk. heldur því fram í sínum till., að það sé allt of skammt gengið í till. ríkisstj. í sambandi við raforkumálin, og vill leggja til, að þau framlög verði mikið hækkuð. Eins og hv. þm. er kunnugt, hefur um það samizt og er eitt meginstefnumál núverandi ríkisstj. og stjórnarflokka að leysa þessi raforkumál og þann mikla vanda, sem þar er um að ræða, á skömmum tíma og eftir ákveðnum leiðum. Í samræmi við það eru hækkaðar fjárveitingar til raforkumála á frv. um 7 millj. kr. og hugsað er að leysa á annan hátt þá fjárþörf, sem þarna er um að ræða, þannig að það bætir ekki neitt úr skák, þó að það sé verið að hækka þessi framlög eins og hér er lagt til, því að það verður reynt að sjá þessu farborða á annan hátt, án þess að þurfi að ganga inn á þá tekjustofna, sem um er að ræða í sambandi við fjárl., og rýra að því leyti framlög til annarra þarfra hluta. Hv. 11. landsk. kemur að því í sínum till. að leggja til að taka lán til íbúðarhúsabygginga, allmikla upphæð, rúmar 30 millj. kr. Eins og hv. þm. vita, er það einnig eitt af aðalstefnumálum núverandi ríkisstj. að leysa þessi húsnæðisvandamál og fjárþörfina varðandi þau með heildaraðgerðum í því efni, og af þeim sökum er langeðlilegast að bíða með till. varðandi það efni, þangað til þær lausnir og það frv., sem væntanlega verður fram borið um það atriði, liggur fyrir, því að það er sjáanlega enginn möguleiki til þess að vera að taka þetta inn á fjárl. og í rauninni óeðlilegt að vera að setja inn á fjárl. heimildir til lántöku og endurlána í þessu eða öðru sambandi. Í till. hv. 11. landsk. er lagt til að fella niður liðinn til ófriðarráðstafana eða vegna ófriðarhættu, sem er 1 millj. kr. Ég er nú nokkuð hissa á því, að till. skuli koma fram um það að fella niður þennan lið, ekki sízt af því, að þessum hv. þm. var kunnugt um það vegna starfa sinna í fjvn., hvað hefur veríð gert í sambandi við ráðstöfun þess fjár, sem til þessara hluta hefur verið varið, og ég hygg, að allir geti verið sammála um, að það sé mikil þörf á því, að slíkar ráðstafanir séu gerðar. Ég minnist þess, að hér fyrir hinu háa Alþ. liggur t.d. þáltill. um að gera sérstakar ráðstafanir til verndar forngripum þjóðarinnar og handritum í tiletni af stríðshættu, og mér hefur skilizt af yfirleitt tali manna og umræðum, að það væri almenn skoðun, enda sjálfsagt, að gera einhverjar ráðstafanir í þessu sambandi, þó að auðvitað allir voni, að ekki þurfi til þess að koma, að þær ógnir skelli yfir. En til þessara hluta hefur verið veitt samtals 2.5 millj. kr. Það var ráð fyrir því gert, að viðkomandi bæjarfélög legðu helming á móti þessu framlagi. Reykjavík ein mun hafa gert það, og þar af leiðandi hefur meginhlutinn af þessu fé verið notaður hér í Reykjavík, og loftvarnarnefnd Reykjavíkur hefur eftir þeim upplýsingum, sem fjvn. hefur fengið, haft til umráða í þessu sambandi alls um hálfa fimmtu millj. kr. Þessu fé hefur verið varið til þess að kaupa margvísleg tæki. Ég skal rétt drepa á það helzta. Það hafa verið keypt hjúkrunargögn og lækningatæki fyrir 1.6 millj. kr. Eldvarnartæki ýmis hafa verið keypt fyrir 1 millj. kr., aðvörunarkerfi fyrir 275 þús. kr., talstöðvar og ýmiss konar tæki í sambandi við fjarskiptaþjónustu fyrir 375 þús. kr., 200 þús. kr. hefur verið varið til loftvarnabyrgja og 400 þús. kr. til kaupa á útbúnaði og tækjum fyrir ýmsar hjálparsveitir, og enn mun vera talsvert margt ógert í þessu sambandi. Ég skil ekki í öðru en það sé skoðun meginþorra hv. þm., að stuðla beri að því, að reynt sé að tryggja öryggi þjóðarinnar að þessu leyti og íbúa höfuðborgarinnar, eftir því sem framast er unnt. Og það má gera ráð fyrir, að fleiri bæir vilji notfæra sér þetta, og þá auðvitað kemur til nota þessarar fjárhæðar þar. Aðeins örfá orð hér að síðustu um till. hv. þingmanna Þjóðvfl. Þeir gera ráð fyrir því að leggja niður sendiráðin í Stokkhólmi og Osló. Ég geri þó naumast ráð fyrir því, að þeir hugsi sér, að það verði ekki starfandi konsúlöt í þessum löndum. Þegar komið hafa fram raddir um það áður, að eitt sendiráð yrði fyrir Norðurlönd, þá held ég að enginn hafi þó gert ráð fyrir, að hægt væri að komast hjá því að hafa einhverja fulltrúa í þessum löndum vegna okkar nánu samskipta, bæði viðskiptalega og menningarlega, og þó sérstaklega menningarlega, við þessi lönd. Varðandi hækkun á tekjum flugvallanna vil ég benda á það, að meiri hl. fjvn. hefur í heimildagrein lagt til, að það verði heimilað að nota umframtekjur flugvallanna á næsta ári, allt að 2.5 millj. kr., til flugvallagerða, þannig að þarflaust er og ástæðulaust að vera að hækka tekjuáætlunina eins og hér er lagt til. Um íþróttasjóðinn, sem kemur hér fram í mörgum brtt., vil ég taka það fram, að þetta mál er í rauninni ekki endanlega afgr. frá fjvn. og mun verða tekið þar til nánari athugunar nú fyrir 3. umr. Það er vissulega mjög mikil þörf á því að auka fé þessa sjóðs, því að það eru miklar kröfur, sem á hann eru fallnar. Ekki hvað sízt stafar það af því, að þessi sjóður hafði á sínum tíma meira fé til umráða og menn lögðu því þá í framkvæmdir í trausti þess, að það væri hægt að greiða það fé, en síðan var þessi liður lækkaður. Varðandi till. um það, að Iðnaðarmálastofnunin hafi með höndum þau atriði, sem snerta framlagið til mótvirðissjóðs vegna tækniaðstoðar, vil ég taka það fram, að það er á margan hátt óeðlilegt, að þessari stofnun sé falið þetta hlutverk, vegna þess að þessi tæknilega aðstoð hefur verið veitt öðrum atvinnuvegum einnig en iðnaði, bæði landbúnaði og sjávarútvegi. Nú skal ég t.d. geta þess, að það er fyrirhugað að fá hingað sérfróðan mann til leiðbeiningar ungmennafélögunum um starfsíþróttir, og það er ótalmargt, sem hér kemur til greina. Það hafa verið keypt samkvæmt þessum lið ýmiss konar tæki til ýmissa rannsókna, ekki aðeins í þágu iðnaðarins, heldur í þágu annarra atvinnugreina, þannig að það er á allan hátt óeðlilegt að fara að leggja þetta fé undir Iðnaðarmálastofnunina, þar sem það mundi ekki nema að nokkru leyti snerta starfssvið hennar. Sama er að segja um þessa till. hér varðandi útrýmingu braggaíbúða og annars heilsuspillandi húsnæðis, þó að illgjarnir menn kynnu nú að segja, að það fælist ekki í till. annað en að það ætti að útrýma þessu, en ekki byggja annað upp. En ég veit nú, að það er ekki hugsunin hjá hv. flm. Það á við það, sem ég áðan sagði varðandi húsnæðismálin almennt og þá athugun, sem er á vegum ríkisstj. á þeim málum yfirleitt. Það er lagt til í þessum till. að verja mun hærri upphæðum til atvinnubóta heldur en gert er í till. meiri hl. fjvn. Vitanlega væri hægt að nota fé í því sambandi, þó að þar væri gert ráð fyrir 50–60 millj. kr., því að þarfirnar eru svo geysilega miklar. En hins vegar verður á þessu sviði sem öðrum að meta það, hvað hægt er að gera hverju sinni, og meiri hl. n. hefur ekki talið sér fært að leggja til, að veitt verði hærri upphæð en 5 millj. kr. í þessu skyni nú.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja tvær brtt. í þessu máli, fjárlögunum. Fyrri brtt. mín er H. liður á þskj. 280 og er við brtt. hv. fjvn. á þskj. 242 um endurbyggingu þjóðvega. Fyrir nokkrum dögum sá ég þessu þskj. hv. fjvn. útbýtt, og þá man ég ekki betur en að þessi liður hjá hv. n. væri 5 millj. kr. En það mun því miður hafa verið prentvilla, því að nú hefur þskj. verið prentað upp og þar stendur aðeins 500 þús. kr. Ég hefði talið hitt við hæfi og verið vel ánægður með, að það hefði verið raunveruleg till. n., 5 millj. kr. í þessu skyni. Samt sem áður er ég hv. n. þakklátur fyrir að hafa tekið upp sérstakan lið um þetta efni, endurbyggingu þjóðvega. Mér er kunnugt um, að það stendur sums staðar svo á, að elztu akvegirnir, sem lagðir hafa verið hér á landi, eru að verða ónýtir, enda er það ekki nema eðlilegt, því að í fyrstu voru þeir byggðir með allt önnur not fyrir augum heldur en nú er. Þeir voru m.ö.o. byggðir aðeins fyrir hestvagna, en ekki fyrir bifreiðar, og þar að auki voru þeir byggðir til þess að hægt væri að aka hestvögnum eftir þeim á sumrum og þegar autt væri á vetrum, en alls ekki ætlaðir til þess að hægt væri að aka vögnum eftir þeim yfirleitt á veturna, nema einstaka sinnum. Þetta voru vegir, sem lagðir voru fyrir aldamót og nokkur ár fram eftir þessari öld, sem við nú lifum á. Í mínu héraði er akbraut t.d., sem var að langsamlega mestu leyti byggð á þessu tímabili, meðan ekki var hugsað til þess og engan dreymdi um það neitt verulega, að hér á landi kæmu bifreiðar. Hins vegar hefur þó einmitt í þeim héruðum, sem elztu vegirnir liggja um, atvinnulífið verið byggt upp þannig, að það krefst daglegra bilferða, þ.e.a.s. mjólkurflutninga. Þess vegna er nú komið svo, að sum þau héruð, þar sem akvegir voru fyrst lagðir, eru að verða einna verst sett um samgöngur á landi oft og tíðum. Það er reynt að halda þessum vegum við, - ég skal játa það, - en það kostar líka peninga og er aftur á móti gagnslítið. Till. mín um helmingshækkun á þessum lið, úr 500 þús. kr. upp í eina millj., væri því ekki nema að nokkru leyti aukin útgjöld, þó að samþykkt væri. Samt sem áður er það ekki ætlun mín, að þessi till. sé samþ. nú við þessa umr., og ég mun taka hana aftur til 3. umr. Og það er ekki heldur ætlun mín vegna þess, að ég geri mér ljóst, hvað hæpið er að fjárl. verði afgr. á þann hátt, sem ég tel forsvaranlegt, að þessi till. mín verði til hækkunar á útgjöldum ríkissjóðs eða útgjöldum fjárl. Till. er borin fram til athugunar fyrir hv. fjvn., og vona ég, að hún taki það til nýrrar athugunar, hvort ekki sé hægt að hækka þennan lið, þótt ekki sé upp í 5 millj., eins og ég var að vona um tíma, þá a. m. k. eins og till. mín fer fram á. En í staðinn finnst mér að það mætti lækka fjárveitinguna til viðhalds vega, beinlínís vegna þess, að þessi liður, hvort sem hann verður nú 500 þús. kr. eða 1 millj., verður til þess að létta á viðhaldskostnaði vega, því að þá mundu verða byggðir upp einhverjir verstu vegakaflar, sem alltaf er verið að káka við að reyna að halda við, en þó ekki auðvitað fullnægjandi. Ég vil mjög óska ettir því, að hv. fjvn. taki þetta til nýrrar athugunar, hvort hún sjái enga möguleika á því að hækka þennan lið, því að 500 þús. kr. í þessu skyni held ég að geri að vísu gagn, en því miður ákaflega litið gagn, samanborið við það, sem þyrfti að vera. - Till. er þá tekin aftur til 3. umr. Þá hef ég leyft mér að bera fram aðra brtt. á sama þskj., en hún er smávægileg. Það er IV. liður á þskj. 280, við 14. gr. frv. B. XIV. 7, um fyrrv. barnakennara, að fyrir 47500 kr. komi 49 þús. kr. Ég skal strax geta þess, að þessi till. mín er borin fram af sérstöku tilefni og vegna ákveðins manns. Gamall kennari norður í Ólafsfirði heitir Grímur Grímsson. Hann varð fyrir því óláni, áður en hann varð verulega gamall, að missa svo til alveg heyrnina og varð að láta af kennslustörfum þess vegna. Og þar sem langt er síðan hann fékkst við kennslustörf, þá eru það sáralítil eftirlaun eða lífeyrir, sem hann hefur úr lífeyrissjóði barnakennara, því að hans starf var aðallega fyrir þann tíma, sem sá sjóður varð til, og voru þá alltaf mjög lág kennaralaunin, en eftir þeim er lífeyririnn reiknaður, eins og menn vita. Eins og ég sagði, er þessi maður orðinn gamall, heilsulítill og heyrir ekki eða sama og ekki neitt, og af þessu leiðir það, að hann getur ekki unnið fyrir sér. Ég hef loforð fyrir því hjá fræðslumálastjórninni, að verði þessi brtt. mín samþ., þá muni hann verða aðnjótandi þessarar hækkunar. Þótt ég játi það fyllilega, að þeir, sem vilja bera ábyrgð og taka að sér að bera ábyrgð á afgreiðslu fjárl., eigi helzt ekki að bera fram brtt., sem nokkru nema, þá finnst mér þó, að þetta sé svo lítið, að það mundi ekki raska afgreiðslu fjárl. að öðru leyti, þó að þessi litla brtt. yrði samþykkt. Ég finn ástæðu til að segja nokkur orð út af ræðu hv. 3. landsk. þm., frsm. 1. minni hl. fjvn. Hann er vist ekki viðstaddur í þinginu, en þar sem ég býst tæplega við að tala aftur, þá verð ég að segja þessi orð eins fyrir því, þó að ég hefði frekar kosið, að hann hefði á þau hlustað. Hann var m.a. í ræðu sinni að gera lítið úr og draga dár að ýmsum tilraunum og rannsóknum í þágu landbúnaðarins. Hann komst m.a. svo að orði, að bændur í nágrenni þessara stöðva gerðu grín að þeim og teldu þær einskis virði. Ég get að sjálfsögðu ekkert fullyrt um það, hvort hv. þm. kunni að hafa hitt einhvern bónda, sem svo hefur talað, en varla hafa þeir verið margir og alls ekki meginhluti bænda eða allir bændur, eins og hægt var helzt að heyra á honum að mundi vera. En meðal dæma um þetta nefndi hv. þm. fjárbeiðni Nautgriparæktarfélags Eyfirðinga, og það er út af því, sem ég vildi segja þessi orð til hv. þm., en um þetta sérstaka efni get ég fullyrt, að þm. getur ekki fundið einn einasta bónda í Eyjafirði, sem gerir lítið úr þeirri starfsemi, starfsemi Nautgriparæktarfélags Eyfirðinga, og því siður að hann geri grín að henni. Umsókn Nautgriparæktarfélags Eyfirðinga um framlag úr ríkissjóði, sem var um 1/2 millj. kr., eins og þm. sagði, hefur þm. annaðhvort misskilið eða snúið út úr viljandi. Það var helzt að heyra á þm., að þetta ætti að vera árlegur rekstrarstyrkur til afkvæmarannsókna. En svo er ekki, heldur er þarna farið fram á styrk til stofnkostnaðar. Ég er hv. fjvn. þakklátur fyrir það, að hún hefur, þótt í litlu sé, sinnt þessu máli, þar sem hún hefur borið fram till. um að veita Nautgriparæktarfélagi Eyfirðinga og Nautgriparæktarfélagi Árnesinga nokkurn styrk, sem helzt kynni að vera að skilja svo, að þeirri upphæð ætti að skipta jafnt á milli félaganna, þó að það sé ekki beinlínis tekið fram. En þó að ég sé þakklátur fyrir þessa litlu viðleitni, þá verð ég að segja það, að mér finnst þetta ekki með öllu sanngjarnt. Nautgriparæktarfélag Árnesinga hefur, eftir því sem ég bezt veit, áður fengið verulegan styrk, en félagið í Eyjafirði ekki. Og úr því að þetta kom til orða hér að gefnu tilefni frá hv. 3. landsk. þm., þá vil ég upplýsa það, sem ef til vill hefur verið gert áður hér á hinu háa Alþ., - ég hef ekki hlustað á allar ræður, - að Nautgriparæktarfélag Eyfirðinga rekur kynbótabú. Þetta kynbótabú er rekið á leigulandi og í leiguhúsnæði, og það er í bæjarlandi Akureyrarkaupstaðar. Nú er búizt við því, að innan mjög skamms verði félagið að víkja með þessa starfsemi úr bæjarlandinu, því að það mun ekki þykja hæfa, þegar byggð bæjarbúa eykst í kringum þetta, að það sé inni í kaupstaðnum. Þá verður félagið að kaupa sér jörð og koma þar upp húsum eða kaupa land, sem hús eru ekki á, rækta það og koma sér upp húsum. Þess vegna er það, að þessi styrkur, sem hv. fjvn. leggur til að veita þarna og mér skilst að verði sennilega 100 þús. kr. til Nautgriparæktarfélags Eyfirðinga, er að sjálfsögðu allt of lítill í þessu skyni, þó að ég hins vegar sé ekki að vanþakka till. um þetta, þvert á móti. En ég ber þó ekki fram brtt. um þetta efni af þeim ástæðum, sem ég hef þegar víkið að, að ég tel mér ekki fært að gera till. yfirleitt um aukin útgjöld, sem nokkru nema, vegna afgreiðslu fjárl. í heild, því að mér finnst yfirleitt, að hv. þm. þurfi að hafa hugfast að spenna þar ekki bogann of hátt.



Herra forseti. Það er aðeins ein brtt., sem ég vil mæla hér nokkur orð fyrir, og mun ég ekki á þessu stigi málsins ræða fjárlfrv. eða einstakar brtt., sem fram hafa komið við það nú. Þessi till., sem er á þskj. 280,VI og er frá okkur þingmönnum Skagf., er við 16. gr. D. 11. 5. og er um það, að til borana eftir heitu vatni til Sauðárkrókshitaveitu verði veittar úr ríkissjóði 118 þús. kr. Skal ég með örfáum orðum rökstyðja þessa brtt. okkar. Eins og hv. þm. er kunnugt, er nýlega lokið að gera hitaveitu á Sauðárkróki, og hefur sú framkvæmd yfirleitt heppnazt vel. En þó hefur verið heldur lítið vatn, sem fengizt hefur á köldustu dögum, og talin þörf á að auka heita vatnið nokkuð til öryggis, og vitað er, að með borunum þarna má auka heita vatnið. Það var á árunum 1948 og 1949, að gerðar voru boranir þarna, sem í raun og veru voru gerðar til þess að athuga, hvort tiltækilegt væri að ráðast í hitaveituna. Þessar boranir voru kostaðar af Sauðárkróki að hálfu leyti og ríkissjóði að hálfu leyfi. En eftir að hitaveitunni var lokið árið 1952, voru hafnar boranir að nýju og þá algerlega á reikning Sauðárkrókskaupstaðar með það fyrir augum að auka heita vatnið nokkuð, þannig að öruggt væri, að það þryti aldrei. Kostnaður við þessar síðari boranir varð 237 þús. kr. En svo sorglega tókst til með þessa tilraun, að það varð enginn árangur af henni, og það verður að segjast, að það var ekki eingöngu af því, að ekki kunni að hafa verið vatn þar undir, sem borið var, heldur af því, að ýmiss konar mistök urðu um framkvæmd verksins, sérstaklega það, að þau tæki, sem lögð voru til af jarðborunardeildinni, reyndust óhæf, þannig að gangur verksins varð sama og ekki neinn. Það er fyrst og fremst á þessum grundvelli, sem við þm. Skagf. teljum að sé rökstudd krafa frá okkar hálfu, að ríkið taki á einhvern hátt þátt í þessum kostnaði, þótt að öðru leyti mætti kannske segja, að þetta væri aðeins einn þáttur í sjálfu hitaveitufyrirtækinu og ætti því að vera borinn uppi af Sauðárkrókskaupstað. Raforkumálastjóri hefur lagt til í sínum till., að þessi upphæð, 118 þús. kr., yrði greidd úr ríkissjóði vegna þessara framkvæmda sumarið 1952, og veit ég, að hann hefur gert það fyrst og fremst vegna þess, að honum er ljóst, að þarna var um mistök að ræða, sem kannske er ekki hægt að kenna neinum sérstökum um, en tækin reyndust bara ónothæf mikinn hluta sumarsins, þótt verið væri að basla við það, en verkakaup og allt annað varð að greiða vitanlega. Við þm. Skagf. lögðum áherzlu á það við fjmrn., að þessi upphæð fengist tekin upp í fjárlfrv., en rn. vildi ekki á það fallast. Þetta erindi hefur legið fyrir fjvn., og hún hefur ekki heldur séð sér fært að taka það upp í sínar till. Við teljum ekki hægt annað en að flytja þessa till. hér og það sé að öllu leyti réttmætt, að a.m.k. þessi hálfur borunarkostnaður frá sumrinu 1952 verði greiddur úr ríkissjóði, það sé ekki nema alveg rétt viðurkenning á því, að af hálfu þeirra, sem létu framkvæma þetta verk, hafi orðið mistök, sem sjálfsagt sé að leiðrétta. Og þegar raforkumálastjóri hefur sjálfur lagt til, að þetta yrði greitt úr ríkissjóði, þá er það frá hans hálfu nokkurs konar viðurkenning á því, að hér sé um réttlætismál að ræða. Ég vona, að ég hafi með þessum fáu orðum getað rökstutt það, hvers vegna við þm. Skagf. berum fram þessa till. um 118 þús. kr. fjárveitingu til þess að greiða heiminginn af borunarkostnaðinum frá 1952, og ég vænti þess fyllilega, að hið háa Alþ. muni fallast á það, að hér sé um réttlætismál að ræða, og samþ. þetta því. Ég skal taka fram, að ef kæmi um það ósk frá fjvn. eða frsm. hennar, að þetta yrði látið bíða til 3. umr., þá mundum við að sjálfsögðu vera fúsir til að draga till. til baka og eiga þá tal við fjvn. á milli umr.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér eina brtt. við fjárlfrv., og er hana að finna á þskj. 277,l. Þessi brtt. er við brt1. meiri hl. fjvn. á þskj. 240 og er um það, að til læknisbústaða og sjúkrahúsa séu veittar 2 millj. kr. í stað 1500 þús., sem fjvn. leggur til. Ég get ekki neitað því, að ég undraðist það mjög, þegar ég sá fjárlfrv. og sá, að það var ekki ætluð nema 1 millj. kr. til allra sjúkrahúsa og læknisbústaða á landinn fyrir utan Reykjavík og Akureyri, því að mér var kunnugt um, að þetta mundi ekki vera nema lítill hluti af því, sem nauðsyn ber til lögum samkvæmt að leggja til þessara hluta. Nú hef ég fengið upplýsingar um, að það eru í byggingu 5 sjúkrahús, sem þarna koma til greina. Það er í Hafnarfirði, á Seyðisfirði, í Bolungavík, á Blönduósi og í Neskaupstað. Auk þess er mér tjáð, að það sé í undirbúningi að hefja sjúkrahúsbyggingu á Sauðárkróki á næsta ári. Nú er það vitað, að til þessara bygginga ber ríkissjóði lögum samkvæmt að leggja í kaupstöðum 2/5 og í sveitahéruðum 2/3. Ég hef fengið upplýst, að viðkomandi ráðuneyti hefur lagt til, að til þessara hluta yrði varið á þessum fjárl. 3 millj. kr. sem lágmarksupphæð, og er það mjög skiljanlegt eftir þeim rökum, sem fyrir því eru færð, að af því mundi ekki veita. Nú er því eðlilega ekki að leyna, að ég ber mína till. fram vegna sjúkrahússins á Blönduósi, sem er í byggingu. Um þá byggingu er þannig háttað, að hún er áætluð að kosta 3 millj. kr., og af því ber ríkissjóði lögum samkv. að leggja fram 2 millj. Þetta hús er komið undir þak, og hefur gengið mjög vel með bygginguna fram að þessu, og mundi, ef ekki strandaði á fjárskorti, vera innan handar að ljúka þessari byggingu að fullu á næsta ári, og er náttúrlega, eins og komið er högum, hægt að vinna í henni í allan vetur alveg óhindrað. Eins og ég tók fram, þá ber ríkissjóði að veita í þetta 2 millj. kr. Af því er þegar búið að borga 400 þús. kr., svo að það eru eftir 1600 þús. kr., sem ríkissjóði bæri samkv. áætlun að borga til þessa sjúkrahúss, og sjá allir, að það er meira en upphæðin, sem ætluð er til allra þeirra sjúkrahúsa og læknisbústaða, sem eru í byggingu á landinu. Nú er það svo, að þegar um slíkar byggingar er að ræða sem sjúkrahús og læknisbústaði, þá er það þýðingarmikið mál, að byggingin geti baldið óhindrað áfram og gengið sem fljótast, vegna þess að á þann hátt verður hún miklu ódýrari en ella, en með því að vera að mylgra í svona byggingar smátt og smátt og draga það kannske 4–5 og upp í 10 ár að inna af hendi þær greiðslur, sem ríkissjóði ber til þeirra að greiða, þá verður öll framkvæmdin gerð miklu dýrari en ella þyrfti, auk alls þess óhagræðis, sem af því stafar að greiða vexti í stórum stíl og hafa alla þá fyrirhöfn, sem því fylgir að vera með þessar byggingar og fá þær ekki í not fyrr en seint og síðar meir. Ég hef nú ekki viljað fara hærra í minni till. heldur en það að fara fram á, að þetta yrði hækkað upp í 2 millj. kr. Og síðan ég flutti mína brtt., hef ég séð, að annar þm., hv. 11. landsk., hefur flutt sams konar till., og að sjálfsögðu er það á sama hátt tengt við sjúkrahúsbyggingu í hans kaupstað. Ég vil þess vegna mega vænta þess, að hv. fjvn. og hæstv. heilbrmrh. athugi það nánar en gert hefur verið að þessu, hvað það er, sem hér er um að ræða, og sjái um það, að mín till. verði tekin til greina, hvort sem það verður við afgreiðslu við 2. umr. eða þá 3. umr.



Herra forseti. Ég mun ekki tefja þennan virðulega þingfund með löngu máli. Þó er það ekki af því, að ég hafi svo lítið við fjárlfrv. ríkisstj. og till. fjvn. að athuga. Þvert á móti er það svo, að ég kysi að breyta velflestum liðum frv. Ástæðurnar fyrir því, að ég legg fram fáar og litlar brtt. og ræði lítið um hinar almennu hliðar fjárl., eru þær í fyrsta lagi, að ég til ástæðulaust að hnýta í fjárveitinganefndarmeirihluta þann, sem þjónar undir ríkisstj. Um hann má segja líkt og margir hafa hér sagt um þá menn, sem setið hafa í fjárhagsráði, að hversu mætir og ágætir sem mennirnir eru, þá geta þeir ekki gert góða hluti á þeim slæma grundvelli, sem starf þeirra byggist á, en grundvöllurinn er stjórnarsamstarf Framsfl. og Sjálfstfl. Í öðru lagi býst ég við því, að svar þeirra, sem hér ráða lögum og lofum, verði ekki ósvipað og það, sem Pílatus gaf á sínum tíma: Það sem ég hef skrifað, það hef ég skrifað. - Og breytir þá ótrúlega litlu, þótt rök séu leidd að brtt. Engu að síður sé ég mig knúinn til þess að láta ekki með öllu undir höfuð leggjast að freista þess að ná fram fáeinum breytingum og flyt því á þskj. 277 nokkrar brtt. Fyrst er sú, sem merkt er á þskj. með III, þ.e. brtt. við brtt. fjvn., sem skráð er á þskj. 240, þ.e. til hafnargerðar í Vestmannaeyjum. Brtt. er sú, að fyrir 250 þús. kr. framlag komi 750 þús. kr. framlag. Þetta er hækkun um 1/2 millj. kr., og þykir mér rétt að færa að því nokkur rök, þar sem hér er um óvenjulega háa fjárveitingu til einnar hafnar að ræða, ef samþykkt yrði. Við, sem í Vestmannaeyjum búum, erum þannig í sveit settir, að við njótum ákaflega lítilla hlunninda af mörgum þeim útgjaldaliðum, sem eru hvað stærstir á fjárlögum ríkisins. Má þar einkum til nefna framlög til vegagerða og þó alveg sérstaklega framlög til brúargerða, sem aldrei koma okkur að neinu í Vestmannaeyjum. Ég hef gert svolítinn samanburð á einu héraði, kjördæmi, þar sem búa snöggt um færri menn en í Vestmannaeyjum og þeir stunda flestir landbúnað. Í þeirra hérað voru á s.l. ári veittar 745 þús. kr. til hafnarbóta. Floti þeirra nam á s.l. vertíð 18 vélbátum, en frá Vestmannaeyjum gengu yfir 80 vélbátar og auk þess tveir togarar. Þeirra útgerð var minna en 1/5 partur af útgerðinni í Vestmannaeyjum, en hafnarbótaframlagið, sem þeir hlutu úr ríkissjóði, var 300% hærra en það, sem til Vestmannaeyja var veitt. Ég get einnig getið þess, að ef þessi samanburður á þessum tveim héruðum héldi enn áfram í ár, þá hefur enn dregið sundur, því að nú eru það till. fjvn., að á þennan tiltekna stað, sem ég hér hef nefnt, verði í ár veittar 830 þús. kr. til hafnarbóta, en framlagið til Vestmannaeyjahafnar verði látið sitja við það sama og var, 250 þús. kr. Þetta dæmi var um hafnarmál, og þar er réttur Vestmannaeyinga til beztu kjara alveg skýlaus, ekki sízt af því dæmi, sem ég þegar hef nefnt, að sumir hæstu útgjaldaliðir ríkisins fara nær alveg fram hjá Vestmannaeyingum.  Í þessum umr. hljótum við því að standa frammi fyrir þeirri staðreynd, að hér er algerlega ranglega skipt, og þó að brtt. mín, sem hér liggur fyrir, yrði samþ., þá komum við ekki einu sinni til með að njóta jafnréttis fyrir Vestmannaeyjar við það hliðstæða tilfelli, sem ég hef hér nefnt. Þá hef ég flutt hér á sama þskj., 277, brtt., sem merkt er með VII. Það er brtt. vegna bókasafns Vestmannaeyja, þar sem ég legg til, að fjárveiting til þess verði hækkuð úr 6250 kr. upp í 13 þús. kr. Þau rök vil ég fyrir því færa, að sú breyting sé réttlát, að allir stærstu kaupstaðir landsins hafa svona hátt framlag. Akureyri hefur 13 þús. kr., Hafnarfjörður hefur 13 þús. kr., og meira að segja Ísafjörður, sem er miklu minni kaupstaður en Vestmannaeyjar, hefur 13 þús. kr. framlag. Ég geri ráð fyrir því, að einhverjir vilji því til svara, að bæði á Ísafirði og Akureyri sé um að ræða stiftsbókasöfn eða amtsbókasöfn, en ég vil taka það fram, að ég sé ekki, að bókasöfnum sé þörf á meiri rekstrarstyrk fyrir það, þó að þeim hafi í upphafi verið gefnar bækurnar, eins og gert hefur verið við amtsbókasöfnin. Þá flyt ég enn á þskj. 277 brtt., sem merkt er með IX, þ.e. till., sem varðar leikfélag Vestmannaeyja, að framlag til þess verði hækkað úr 3000 kr. í 5000 kr. Ég get fært ósköp hliðstæð rök að því og fyrir till. minni um bókasafn Vestmannaeyja. Allir stærstu kaupstaðir landsins hafa hærra framlag en Vestmannaeyjar. Akureyri hefur 15 þús. kr., Hafnarfjörður hefur 5 þús. Ég get ekki fallizt á, að sanngjarnt sé að veita minna en 5 þús. kr. til leikfélagsins í Vestmannaeyjum. Síðasta brtt., sem ég flyt á þskj. 277, er merkt með XIII. Hún er við brtt. frá meiri hl. fjvn. á þskj. 242. Þar gerir meiri hl. fjvn. það að sinni till., að 3/4 hlutar af hitakostnaði húsmæðraskóla og héraðsskóla í sveitum, þar sem ekki er jarðhiti, verði greiddur úr ríkissjóði. Ég fæ ekki komið auga á, að héraðsskólar í sveitum og kvennaskólar þurfi í þessum efnum að hafa nokkra sérstöðu frá almennu skólahaldi í landinu. Ef til vill hefur hæstv. fjvn. litið svo á, að það þyrfti að hita upp meyjarnar í húsmæðraskólum eða kvennaskólum alveg sérstaklega, og kann hún að hafa eitthvað fyrir sér í því. Ég hef ekki trú á því, að þetta séu neitt kaldari skólar en almennt gerist, og legg til, að þessi liður verði gerður almennur, þannig að greiddir verði úr ríkissjóði 3/4 hlutar kostnaðar við kyndingu allra þeirra ríkisskóla, sem ekki búa við jarðhita. Ég læt þá útrætt um þessar brtt. að sinni, nema frekara tilefni gefist.



Herra forseti. Ég ætla í stuttu máli að gera grein fyrir fáeinum smátill., sem ég er með. Ég verð nú að taka undir það, sem hv. 9. landsk. sagði, að það er einkennileg till. hjá hv. fjvn. að binda þennan upphitunarstyrk við kvennaskóla og húsmæðraskóla og aðeins í sveitum, en það megi ekki ná til sjávarplássa. Ég verð að játa það, að ég hef nú satt að segja ekki tekið eftir þessari spaugilegu till. eða því spaugilega við hana, fyrr en hv. 9. landsk. minntist á það, en það er vissulega þörf á að létta undir hitakostnaðinum á öðrum skólum en bara húsmæðraskólum og kvennaskólum. Ég sé ekki annað en það sé full sanngirni í því, ef það þykir þörf á að létta undir þessum hitakostnaði, sem ég vil engan veginn vefengja, að það nái þá, eins og hv. þm. Lýsti, til allra ríkisskóla, sem ekki búa við jarðhita, og ég mun fyrir mitt leyti eftir megni styðja framgang þeirrar till. Ég hef leyft mér á þskj. 280 að bera fram brtt. undir lið I., ofur litla, varðandi löggæzluna í Vestmannaeyjum á vetrarvertíðinni. Það búa einstöku veiðistöðvar við það að fá styrk til löggæzlu, t.d. Siglufjörður og fleiri staðir. en málaleitunum mínum - og ekki reyndar mínum eingöngu, heldur bæjarfógetans í Vestmannaeyjum og hæstv. dómsmrh., sem segist hafa stutt að því eða mælt með, að Vestmannaeyjar nytu einhvers í þessu skyni - hefur enn ekki verið sinnt, en það er, held ég, alveg misskilningur, að ríkið taki ekki neinn þátt þar í slíkum kostnaði. Þessi löggæzlukostnaður þess opinbera er vitanlega miðaður við það, að þau pláss, sem hans njóta, fá á stuttum tíma eða yfir vissan tíma ársins óvenjumikið aðstreymi af aðkomufólki, þannig að öll venjuleg löggæzla, sem varðar heimafólk, fer úr skorðum við þann mikla aðflutning, og þar sem aðflutningurinn stendur allajafna í sambandi við atvinnuleit fólksins, þá þykir ekki nema sanngjarnt, að hið opinbera taki að sér að einhverju leyti að standa straum af löggæzlunni á þessu tímabili. Í Vestmannaeyjum er það svo, að þangað leita á hverri vertíð um 2000 aðkomumenn. Fólkið, sem fyrir er, er í kringum 4000 manns, þar með talin börn og gamalmenni, þannig að þessi 2000, sem við bætast af sjómönnum og verkamönnum, þurfa vitaskuld tiltölulega meiri löggæzlu heldur en a.m.k. gamalmenni og börn, sem heima fyrir eru að jafnaði. Það eru sex lögregluþjónar á föstum launum bæjarins á þessum stað, og það er ekki nema sanngjörn krafa, að eyjarnar fái til löggæzlu einhvern hluta eins og önnur pláss og gjaldi þess ekki, þó að það sé stór veiðistöð og þangað sæki margir að. En mér hefur heyrzt í viðtali við suma í hv. fjvn., að þetta mætti helzt ekki renna til nema hinna óbjörgulegri eða vesælli staða. Það tel ég ómaklegt. Það kostar um 5000 kr. á mánuði fyrir hvern einstakan lögreglumann, og aðkomulögreglumenn eru taldir eiga rétt á að fá frítt uppihald fyrir tveggja eða þriggja mánaða dvöl, og þessar 30 þús. kr., sem ég fer fram á að löggæzlan sé hækkuð um, eiga að standa undir kaupi tveggja lögreglumanna, sem maður hugsar sér að kæmu annars staðar frá á vetrarvertiðinni. Ég er eiginlega leiður yfir því að þurfa að vera að bera fram í sameinuðu Alþ. brtt. út af svona vesælli upphæð, þegar það eru fordæmi - og fleiri en eitt - fyrir því í fjárl., að atvinnupláss svipuð og Vestmannaeyjar, þó ekki kannske í eins stórum stíl, hafa fengið þetta nú þegar. Svo hafði ég hér erindi frá bæjarstjórn Vestmannaeyja, sem hefur verið talsvert um rætt milli stjórnarvalda. Það er um það að koma upp heilsuverndarstöð í bænum í sambandi við sjúkrahúsið. Húsnæði sjúkrahússins er hvergi nærri fullnægjandi til sjúkrahúsrekstrarins eins samans, og þess vegna er ekki hægt að reka þar það, sem kallað er heilsuvernd. En svo vill til, að stórhýsi nokkurt stendur ekki alllangt frá sjúkrahúsinu og er að beztu manna yfirsýn vel til þess fallið að hafa þar heilsuverndarstöð. Eftir að bæjarstjórn hafði ákveðið að kaupa þetta hús sem heilsuverndarstöð, með því skilyrði, að ríkissjóður legði fram tilskilinn hluta, sem er álitinn vera 2/5 af andvirðinu, þá var þetta borið undir og leitað til hæstv. fyrrv. heilbrmrh., sem gaf út bréf um það, að hans ráðuneyti lofaði, að fyrir þessu skyldi verða greitt á réttan hátt samkv. lögum, þannig að bærinn gæti komið þarna upp þessari heilsuverndarstöð á grundvelli laga um sjúkrahús, en loforð hæstv. ráðh. var að vísu bundið því skilyrði, að fjárveitingavaldið legði fé til þess, sem hér um ræðir. Nú tók ég eftir því í ræðu hv. frsm. meiri hl. fjvn., að hann gat um það, að þetta erindi hefði til þeirra komið, og vænti ég þá þess, að á það hafi verið litið með vinsemd, þótt hv. n. hafi ekki beinlínis flutt um það till. En til þess að lyfta undir málið hef ég leyft mér að flytja brtt. við þann lið, 12. gr. IX., um læknisbústaði og sjúkrahús, að aftan við liðinn bætist athugasemd, eins og þar segir, að þessi upphæð, sem er um 150 þús. kr. eða 2/5 af kaupverði eignarinnar, verði goldin af því fé, sem lagt er til sjúkrahúsa. Um leið vil ég styðja mál hv. þm. A-Húnv. um það, að aukin sé upphæð sú, sem ætluð er til byggingar sjúkrahúsa og var ákaflega litil í frv., eins og það var upphaflega. Hv. fjvn. hefur að vísu gert þar á nokkra bragarbót, en ég held, að hv. þm. A-Húnv. hafi farið þar með fyllilega rétt mál, þar sem hann segir, að þessi upphæð nægi alls ekki til þess að fleyta fram þeim sjúkrahúsbyggingum og öðru fleiru, sem hann taldi upp og er á döfinni, og það beri nauðsyn til þess að hækka hana nokkuð. Hv. 9. landsk. minntist á tillag til leikfélags Vestmannaeyja. Ég er fyllilega samþykkur honum í því, og ég var raunar búinn að fara fram á það við hv. fjvn., að hún líti í þá áttina. Þar er nú um svo litlar upphæðir að ræða, að það er varla sanngjarnt að drepa því á dreif sem gert er úti um landið, hvort heldur það er í sveitum eða í kaupstöðum, til þess að halda uppi hollri leiklist. Ég hef oft fyrr talað um þau mál og borið fram tillögu um að styðja að slíkum skemmtunum alls staðar á landinu, þó að árangur hafi nú orðið lítill. Ég vil því mæla með þeirri till., sem hv. þm. var í því efni að lýsa. Þá hef ég á sama þskj., sem ég minntist á, 280, undir V, farið fram á það, að tónlistarskóli Vestmannaeyja fengi aukið framlag um 5000 kr. Honum eru ætlaðar 10 þús. kr. í fjárlfrv., en bæjarsjóður leggur honum til 15 þús. kr., og mér finnst ekki sanngjarnt að neita um að leggja helming á móti bænum til slíkrar -listaeflingar sem tónlistin er. Yfir höfuð um það, sem verða má fólkinu til uppbyggingar og menntunar, eins og tónlist og leiklist og því um líki, á hv. Alþ. ekki að nema framlög of mjög við neglur sér, en það er því miður landlægt hér á Alþ. að gera það, nema þegar um höfuðstaðinn er að ræða. Þá má taka hvaða skuldabagga sem er á ríkið og landsfólkið til þess. En fólkið úti um kaupstaðina og úti um sveitirnar þarf líka að halda uppí sinni mennt, og það er nóg af óheillaöflum og nóg af snörum og nóg af gildrum - við heyrum það bara í útvarpinu hvern dag - af skemmtanagildrum, sem eru lagðar fyrir fólkið víðs vegar um land, þó að við sýnum viðleitni í því að verðlauna svo eða styrkja hollar iðkanir skemmtana og lista, að þeir, sem fórna sér til að halda þeim uppi í hvaða byggðarlagi sem er, endist til þess. Í þessum efnum finnst mér að oft hafi ríkt hér og ríki enn helzt til mikil skammsýni, um leið og ríkið gerir sér margs konar skemmtanir, sem ekki eru eins hollar fólkinu og að horfa á leik eða hlusta á tónlist, svo að segja að tekjulind, a.m.k. gerir útvarpið það með þeim söng, sem þar gengur alltaf um slíkar skemmtanir víðs vegar á landi hér. Ég skal svo ekki þreyta menn á lengri ræðu um þessi mál. Það er satt, sem hv. 9. landsk. sagði, þegar hann minntist á hafnarmál Vestmannaeyinga, að það er ósanngjarnt, - þó að ég hafi orðið að þola það langan tíma, - hvað lítið er lagt fram til hafnarinnar í Vestmannaeyjum. Og þó að mér sé sagt og ég viti það, að hv. fjvn. hafi nú við afgreiðslu þessa frv., eins og raunar hv. fyrrverandi fjvn. gerði í fyrra, gert fyrir mín tilmæli lítils háttar bragarbót á tillögum hv. vitamálastjóra hvað Vestmannaeyjar áhrærir, þá er það sannarlega of mjög numið við neglur sér að ætla í þennan stað, þar sem allir vélbátar landsmanna virðast nú vilja vera, ef pláss væri til, einar 250 þús. kr. til hafnarinnar. Ég fór fram á við hv. fjvn. mjög hóflega upphæð. Það var sama upphæð og bæjarstjórn Vestmannaeyja hafði nefnt við mig, 300 þús. kr., og það fékk ekki byr þar í bili. Ég vildi ekki við þessa umr. vera að bera fram till.. fyrr en þrautreynt væri, hvað hægt væri að fá með samningum við hv. n. Nú hefur hv. 9. landsk. borið fram brtt., sem er stórtækari, og ef með sanngirni væri litið á þessi mál og eitthvað miðað við það, hvað afköstin eru og hvað framleitt er á hverjum stað, þá er fjarri því, að slík till. sé úr lausu lofti gripin. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta. Ég ætla að reyna að treysta á hurðir Flosa milli umr. um þau mál, sem ég er ekki ánægður með, og mun að öðru leyti greiða atkv. með þeim brtt., sem snerta þetta frv., eftir því sem mér finnst sanngjarnt og rétt í hverju tilfelli.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að þakka hv. fjvn. fyrir þá afgreiðslu, sem þau erindi hafa hlotið, sem ég hef beint til n. Að sönnu vantar mikið á, að allar þær óskir, sem ég bar fram, hafi verið teknar til greina, en ég skil afar vel þann vanda, sem fjvn. á við að etja að velja eða hafna úr þeim fjölda erinda, sem henni berast, og reyna að veita öllum úrlausn, eftir því sem fært er og efni standa til. Ég hef leyft mér, ásamt hv. 1. þm. Árn. að bera fram eina brtt., sem ég vildi með fáum orðum gera grein fyrir. Þessi brtt. er prentuð á þskj. 277,VIII og er þess efnis að veita Þorleifi Jónssyni fyrrverandi alþm. í heiðurslaun og vegna ritstarfa 20 þús. kr. Það er í minnum haft og oft til þess vitnað, hvað kosningar til Alþingis, sem fóru fram árið 1908, voru sóttar af miklu kappi. Þá urðu kosningaúrslit í Austur-Skaftafellssýslu ýmsum mönnum nokkuð óvænt. Í kjöri voru tveir keppinautar. Annar þeirra var þaulreyndur þingskörungur, Guðlaugur Guðmundsson sýslumaður, en hinn keppinauturinn var bóndi, greindur, en hóglátur bóndi, sem bjó í héraðinu og var þá á miðjum aldri. Kosningaúrslítin urðu þau, að bóndinn hlaut kosningu með 2/3 atkvæða, en sýslumaðurinn hlaut 1/3 atkvæða. Þessi úrslít munu hafa fallið á þennan veg vegna þess, að Austur-Skaftfellingar voru skeleggir í baráttunni við Dani í sjálfstæðismálinn, og í annan stað vegna þess, að þeir, sem þekktu bóndann, sem í kjöri var, treystu honum vel til fulltingis og um forsjá mála. Þessi bóndi var Þorleifur Jónsson í Hólum. Eftir að hann náði kosningu 1908, sat hann hér á löggjafarþinginu samfleytt fullan aldarfjórðung eða til ársins 1933, er hann lét af þingmennsku og gaf engan kost á því sjálfur að fara í framboð, þegar kosið var eftir stjórnarskrárbreytingu, sem þá kom til framkvæmda. Á þessum langa og gifturíka þingferli var ekki aðeins, að Þorleifur í Hólum ynni mörg góð verk fyrir sitt kjördæmi, sem fól honum þann trúnað að sitja hér, heldur naut hann mikils trúnaðar og virðingar meðal þingmanna. Hann var t.d. fyrri varaforseti Alþingis á Alþingishátíðinni 1930 og sat þar í forsetastóli á Lögbergi, meðan aðalforsetinn flutti ræðu sína við þá veglegu athöfn. Þorleifur Jónsson var orðinn um sjötugt, þegar hann lét af þingmennsku, og eftir það hélt hann áfram félagsmálastörfum heima í héraði, eftir því sem hann taldi sig hafa tök á, en eftir því sem árin hafa liðið og aldur færzt æ meira yfir þennan mann, þá hefur hann af eðlilegum ástæðum tekið sér hvíld frá umsvifum félagsmála og hefur nú fyrir nokkru afsalað sér öllum þeim störfum, sem hann gegndi í almanna þágu heima í héraði. En hann vildi ekki eyða ævikvöldi sínu iðjulaus, því að eftir því sem hann slakaði til við félagsmátastörfin, þá tók hann að stunda rítstörf. Fyrir fáum árum kom út bók eftir Þorleif í Hólum, verzlunarsaga fyrir Skaftafellssýslu. Það er að sönnu ekki mjög stór bók, en þó merk á því sviði, sem hún fjallar um. Og nú er í undirbúningi að hetja prentun á öðru riti, mun stærra riti, sem væntanlega mun koma út á næsta ári. Þetta rit mun fjalla um minningar hans, og inn í það er fléttað mjög mörgum atburðum úr Skaftafellssýslu og atburðum, sem snerta sögu landsins í heild á þessum tíma, sem um er fjallað. Vænti ég þess og tel raunar víst, að þetta rit verði mikill fengur, eigi aðeins fyrir Skaftfellinga, heldur jafnframt fyrir sögu landsins. Hann hefur valið sér þessi viðfangsefni m.a. vegna þess, hve honum er saga landsins kær, hann hefur með þessu eins og öðrum störfum sínum sýnt það, að „hólminn á starf hans, líf hans og mátt“. Það hefur verið tekinn upp sá háttur að undanförnu að veita einstökum mönnum, sem lengi hafa átt setu á Alþ., nokkra viðurkenningu. T.d. hefur Benedikt Sveinsson fyrrverandi forseti, sem lengi var samstarfsmaður Þorleifs í Hólum hér á þingi, notið launa um nokkur ár samkv. 18. gr. fjárlaga. Og nokkur undanfarin ár hefur Páll Hermannsson fyrrverandi alþm. haft nokkurn styrk til ritstarfa samkv. 15. gr. fjárlaga. Þorleifur Jónsson hefur fram að þessu engin eftirlaun fengið umfram það, sem hver almennur borgari fær frá Tryggingastofnun ríkisins, og því hefur aldrei verið hreyft, svo að ég viti til, að honum yrði veitt nokkur viðurkenning af hálfu þessarar stofnunar. Það er alls kostar fjarri Þorleifi sjálfum að eiga nokkurn hlut að því að afla fjármuna eða sérstakrar viðurkenningar sjálfum honum til handa, og ég og aðrir, sem hér höfum starfað, höfum sannast sagna látið þetta undir höfuð leggjast á undanförnum þingum. Nú liggur það fyrir, að næsta sumar á Þorleifur í Hólum níræðisafmæli, ef honum endist aldur til þess, sem við skulum vona, og þá fer það saman, að það er einmitt keppt að því, að fyrir níræðisafmælið verði komin á prent bókin, sem ég var að lýsa áðan og verður aðalritverk Þorleifs og að sjálfsögðu það verk, sem hann af eðlilegum ástæðum fyrir aldurs sakir skilar síðast, - að sjálfsögðu verður þetta síðasta verkið, sem honum auðnast að leysa af hendi í almannaþágu. Fyrir þessar sakir er það, að ég ásamt hv. 1. þm. Árn. hef leyft mér að bera fram þessa till., sem prentuð er á þskj. 277. Það má með sanni segja, að þessi till. sé fram borin á elleftu stundu, þar sem hér er um mann að ræða, sem er nú brátt að ná níræðisaldri. Þessi till. er orðuð þannig, að þeir fjármunir, sem hér ræðir um, verði greiddir Þorleifi Jónssyni sem heiðurslaun og vegna ritstarfa. Það er ekki til ritstarfa, því að þess er ekki að vænta, að manni, sem nú fer að byrja tíunda áratuginn, endist þrek til þess að halda áfram ritstörfum. En þetta er orðað svona, „vegna ritstarfa“, einmitt til þess að vekja athygli á því, hvaða verk hann hefur unnið á þessu sviði, án þess að hann eða nokkur fyrir hans hönd hafi farið fram á, að hann fengi greiðslu til þess fyrir fram. En okkur flm. þessarar till. virðist, að þó að fram hjá því hafi verið gengið að veita honum nokkra greiðslu fyrir fram, þá sé það alls kostar eðlilegt, að Alþ. fyrir sitt leyti meti þessi störf eigi siður fyrir það, taki nú eftir því, sem hann hefur af hendi leyst, og veiti honum þessa viðurkenningu eftir á, sem farið er fram á með þessari till. Í frv., sem nú liggur fyrir um þingfararkaup alþingismanna, er gert ráð fyrir því, að þeir fyrrverandi alþm.. sem setið hafa á þingi 10 ár samfleytt eða lengur, eigi hér ettir að njóta nokkurs lífeyris, samanborið við það, sem embættismenn ríkisins hafa notið nú að undanförnu. Ef þetta frv. verður að lögum, sem líkur benda til, þá mundi Þorleifur í Hólum að sjálfsögðu koma til greina með nokkurn lífeyri í samræmi víð það ákvæði. Það kynni einhver að vilja segja, að það sé að ófyrirsynju að bera nú fram þessa sérstöku till., sem hér liggur fyrir, þar sem í undirbúningi sé að koma málum í það horf. sem ég hef lýst og frv. greinir. En mér virðist og okkur flm., að þessi till. eigi fullan rétt á sér þrátt fyrir það frv., sem nú er hér á ferðinni. Að sönnu er gert ráð fyrir því í frv., að ef aðili hefur lífeyri annars staðar að, þá komi sá lífeyrir til frádráttar því, sem gert er ráð fyrir að greiða fyrrverandi alþingismönnum. Ég geri því ráð fyrir því, að framkvæmdin á þessu yrði þannig, að þótt till. okkar hv. 1. þm. Árn. yrði samþ., þá yrði sú fjárhæð, 20 þús. kr., í raun og veru ekki ný útgjöld fyrir ríkið að öllu leyti. En bæði er, að þessi fjárhæð, sem við förum fram á, er nokkru hærri en lífeyririnn mundi verða samkv. frv., sem á döfinni er, og á hinn bóginn leggjum við áherzlu á það, að það sé ekki sama, í hvaða formi þessi greiðsla er veitt, ekki sama, hvort hún kemur sem lífeyrir, sem sjálfsagt er að aðili fái samkv. lögum, eða hvort hún kemur frá Alþ. á þann hátt, sem farið er fram á í till okkar, sem sérstök viðurkenning fyrir unnin störf. Við flm. till. stefnum að því, að með samþykkt hennar sé unnið þetta þrennt, að Alþ. láti ekki fram hjá sér fara þau störf, sem þessi maður, sem hér á hlut að máli, hefur innt af hendi nú á kvöldi ævi sinnar, eftir að hann varð fyrir aldurs sakir að draga sig í hlé frá umsvifum félagsmála; í annan stað sé þessi fjárhæð veitt eins og afmælisgjöf frá Alþingi á 90 ára afmæli þessa aðila, þar sem við viljum vona, að honum endist ævi svo lengi og geti notið þeirrar gleði, sem hann mun þá eiga kost á á þeim afmælisdegi, og í þriðja lagi sé þessi fjárhæð veitt sem sérstakur vottur virðingar og þakklætis af hálfu Alþingis fyrir fjölþætt og vel unnin störf. Ég vænti þess, að hv. alþingismenn fallist á þetta sjónarmið okkar flm. till. og stuðli að því með atkv. sínu, að till. verði samþ. Ég skal taka fram að lokum, að hv. fjvn. hefur ekki átt þess kost að fjalla um þessa till., en ég fyrir mitt leyti vildi ekki standa því í gegn, að hv. fjvn. gæti fjallað um þetta mál á milli umræðna, ef n. út af fyrir sig teldi það nokkru skipta, og þó að við höfum borið þessa till. fram nú, þá er okkur það ljóst, að hv. fjvn. mun eiga ófjallað um eftirlaunagreinina í fjárlögunum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja tvær brtt. á þskj. 280. Hin fyrri þeirra er um, að teknar verði upp fjárveitingar til þriggja ferjubryggja við Ísafjarðardjúp. Hv. þingmönnum kann nú að virðast við fyrstu sýn sem það sé nokkuð einkennilegt að fara fram á, að hafnarmannvirki séu reist á einstökum sveitabæjum. Ég hef áður skýrt frá því hér á hv. Alþ., hvernig á því stendur, að þörf er slíkra mannvirkja við Djúp. En þar hagar þannig til, að meginhluti sveitahéraðsins verður að byggja samgöngur sínar eingöngu á samgöngum á sjó. Þessar ferjubryggjur eru þess vegna byggðar til þess að bæta aðstöðu Djúpbátsins, sem ferðirnar annast, annars vegar og hins vegar bændanna, sem flytja afurðir sínar frá búum sínum að viðkomustöðum bátsins. Á nokkrum stöðum hafa verið byggðar slíkar bryggjur, og hér er farið fram á það, að bætt verði við einum stað, þ.e.a.s. á Laugabóli í Ísafirði, og til þess veittar 40 þús. kr. Enn fremur er lagt til í brtt., að veittar verði 20 þús. kr. til ferjubryggju í Skálavík. Á síðasta Alþ. voru veittar 10 þús. kr. til ferjubryggju á þessum stað. En við nánari rannsókn á lendingarskilyrðum þar er talið nauðsynlegt að fá nokkru hærri fjárveitingu til hafnarmannvirkis þar. Þess vegna hef ég flutt þessa brtt. Um þriðja staðinn, Reykjanes, þar sem stendur héraðsskóli, er það að segja, að þar er mjög myndarleg ferjubryggja, en á henni hafa orðið nokkrar skemmdir, þannig að brýna nauðsyn ber til þess að endurbæta hana. Ég veit, að hv. þm, hafa fullan skilning á þörf þessara staða, sem ekki eru í vegasambandi þannig, að þeir geti flutt afurðir sínar landleiðis, til þess að fá þessar samgöngubætur, sem þessar fjárveitingar eru ætlaðar til. Önnur brtt., sem ég flyt, er VII. liður á þskj. 280. Ég flyt hana ásamt hv. 5. landsk. þm., hv. þm. Vestm. og hv. 1. þm. Eyf. Hún er við 22. gr. um það að heimila ríkisstj. að greiða Jóni Björnssyni rithöfundi 25 þús. kr. styrk vegna húsbyggingar. Það er alkunna, að Alþ. hefur oft á undanförnum áratugum veitt listamönnum styrki til þess að byggja yfir sig og þá fyrst og fremst myndlistarmönnum, listmálurum og myndhöggvurum. Þegar ég ásamt nokkrum hv. þm. flutti svipaða till. og þessa á síðasta þingi, var því haldið fram, að ekkert fordæmi væri fyrir því, að rithöfundum væri veittur slíkur húsbyggingarstyrkur, og till. náði m.a. af þeim sökum ekki fram að ganga. Ég hef nú rannsakað það, að fyrir því eru fordæmi, að rithöfundum hafi verið veittur styrkur til húsbygginga. Það er þess vegna gersamlega ástæðulaust að snúast gegn því, að þessum ágæta rithöfundi, Jóni Björnssyni, verði veittur lítilfjörlegur styrkur til þess að koma upp yfir sig sómasamlegu húsnæði. En húsnæði hans nú er þannig, að hann býr í hriplekum bragga hér inni við Suðurlandsbraut, og allir þeir, sem þekkja þau húsakynni og hafa komið þangað, vita það, að það eru gersamlega óviðunandi skilyrði til þess að vinna í, hvort sem er fyrir mann, sem vinnur andlega vinnu eins og ritstörf, eða við önnur störf. Mér er sem ég sæi þann iðnaðarmann, sem hafa ætti verkstæði sitt í slíku húsi. Ég held, að það væri mjög vel farið, ef hv. Alþ. sýndi þessum merka rithöfundi, skáldsagnahöfundi og leikritaskáldi þann skilning og mæti það mikið starf hans, að það samþ. þennan lítilfjörlega styrk, sem ég ásamt þremur hv. öðrum þm. hef lagt til að honum yrði greiddur. Ég vil þess vegna vænta þess, að þeim upplýsingum fengnum, að það eru fordæmi fyrir því, að rithöfundum séu veittir byggingarstyrkir, þá verði þessi brtt. okkar samþykkt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér nokkrar brtt. við frv. til fjárl. fyrir árið 1954 og við brtt. fjvn. á þskj. 240. Fyrsta brtt. er við brtt. á þskj. 240 frá fjvn., um Siglufjarðarveg, framlag til vegarins hækkað úr 205 þús. upp í 250 þús. kr. Þess er mikil þörf, að vegargerð þessari ljúki sem allra fyrst. Vegurinn frá Hofsós til Haganesvíkur er að miklu leyti aðeins ruddur vegur. Sumir kaflar vegarins eru algerlega óforsvaranlegir, og hann er talinn í mörgum tilfellum jafnvel verri en Skarðsvegurinn, og er þá langt gengið, en Siglufjarðarskarðsvegur svo kallaður er talinn einn versti fjallvegur á Íslandi, enda aldrei við hann lokið, t.d. hefur vegurinn aldrei verið malborinn. Á Skarðsveginum eru stórhættulegir kaflar, sem hin mesta þörf væri á að væri bætt úr nú þegar á sumri komandi. Ég bendi á þennan veg alveg sérstaklega sem táknrænt dæmi þess, hvernig vegir eiga ekki að vera og hvernig heilum byggðarlögum er misboðið fyrir trassaskap og skilningsleysi ríkisvalds og þeirra aðila og fulltrúa ríkisvaldsins, sem með þessi mál fara. Þess er hin mesta þörf bæði fyrir íbúa Siglufjarðar svo og fyrir íbúa Austur-Skagafjarðarsýslu, að sem allra fyrst verði bætt úr því ófremdarástandi, sem ríkir í vegamálum þessara héraða, enda hefur vegamálastjóri talið hina mestu þörf á því, að lokið verði við Siglufjarðarveginn, þ.e. veginn frá Hofsós til Haganesvíkur, á sem allra stytztum tíma. Því hef ég leyft mér að flytja áður nefnda till. um, að á fjárl. fyrir 1954 verði til þessa vegar varið 250 þús. í stað 205 þús. Þá hef ég leyft mér að flytja hækkunartill. við brtt. fjvn. við 13. gr. C. VIII., að fjárveiting til Siglufjarðarhafnar hækki úr 200 þús. kr. upp í 300 þús. kr., og er það í samræmi við till. frá hafnarnefnd Siglufjarðarkaupstaðar. Ég tel mig ekki þurfa að rökstyðja þessa hækkunartill. sérstaklega, en leyfi mér þó að benda á, að Siglufjarðarhöfn er af náttúrunnar hendi ein öruggasta höfn landsins. Meðan síldveiðarnar voru í blóma sínum, var til hafnar í Siglufirði geysilega mikil sigling. Vegna vöntunar á bryggjuplássi og til að gera innri höfnina að öruggu athafnasvæði var í það ráðizt af hafnarn. Siglufjarðar fyrir nokkrum árum að byggja hafnargarð inni á svo kölluðum Leirum. Síðan átti að moka upp úr höfninni og dæla uppmokstrinum inn fyrir garðinn. Vegna hins mikla aflabrests á síldveiðum 9 ár hafa tekjur hafnarinnar stórlega rýrnað. Er nú svo komið, að þau mannvirki, sem þarna eru í byggingu, eru í stórhættu, ef ekki tekst að afla fjár til áframhaldandi framkvæmda, m.a. til þess að tryggja, að þau mannvirki, sem þar eru í byggingu, verði varin fyrir eyðileggingu. Ég velt, að hv. vitamálastjóra er mjög kunnugt um þessi mál, enda hefur hann átt viðræður um það við fjvn. Þá flyt ég till. um nýjan lið við sömu gr., til sjóvarnargarðs norðan Siglufjarðareyrar. Mér kom það satt að segja algerlega á óvart, að hv. fjvn. ásamt hv. vegamálastjóra skyldi ekki sjá sér fært að leggja til, að veitt yrði fjárveiting til þessara framkvæmda. Benda má á, að síldarverksmiðjur ríkisins og allar eigur þeirra, sem eru byggðar neðarlega og norðarlega á eyrinni, eru í stórhættu, ef ekkert verður að gert, vegna ágangs sjávar. Ég fullyrði það af kunnugleik mínum á staðháttum þarna, að ef ekki verður horfið að því ráði að byggja þennan garð upp aftur, sem núna er að mestu brotinn niður, vofir þarna yfir eigum ríkissjóðs, sem eru mjög miklar, beinlínis gereyðingarhætta, að ég nú ekki tali um hús einstaklinga, sem á eyrinni eru og eru líka í yfirvofandi hættu. Það er ekki lengra síðan en tvö ár, að þarna varð mjög mikið flóð og eigur manna á neðri hæðum húsanna eyðilögðust að meira eða minna leyti, og mun sú eyðilegging, sem þar varð, hafa skipt jafnvel mörgum tugum þúsunda eða jafnvel meiri upphæðum. Ég hef leyft mér að benda á þessa staðreynd, ef ske kynni, að þeir aðilar, sem fara með fjármál okkar ríkis - og í þessu tilfelli fjvn. og hæstv. fjmrh. - vildu taka þetta mál til velviljaðrar athugunar. Ég hef flutt þessa till. nú við þessa umr. fjárl., en mun samt draga hana til baka til 3. umr., svo að hv. fjvn. og öðrum, sem um þessi mál fjalla, gefist tækifæri til þess að athuga þetta mál nánar og ef þeir kæra sig um að leita upplýsinga um það frá öðrum aðilum en mér. Þá hef ég leyft mér að flytja nokkrar smærri brtt. Eru flestar þeirra til samræmis við það, sem aðrir bæir hafa fengið til hliðstæðra menningarstofnana. Get ég ekki skilið þá stefnu undanfarinna þinga að gera upp á milli staða. Mér dettur í hug sagan um óhreinu börnin hennar Evu. Þessar hækkunartill. eru við 15. gr. Það er í fyrsta lagi til bókasafns Siglufjarðar, að í stað 6250 kr. komi 10 þús. kr. Er það sama upphæð og veitt er til bókasafnanna á Seyðisfirði og í Stykkishólmi. Þá er till. um fjárveitingu til leikfélags Siglufjarðar, 3 þús. kr. Er þar aðallega um orðalagsbreytingu að ræða, þannig að það sé glöggt, hvað átt sé við með þessari fjárveitingu, hvaða aðili á að fá hana, og til viðbótar því hef ég leyft mér að flytja till. um það, að inn komi nýr liður, til leikstarfsemi stúkunnar Framsókn, Siglufirði. Á Siglufirði starfa bæði þessi félög ötullega að leikstarfsemi. Ég sé enga ástæðu til að gera upp á milli þessara ágætu félaga og mæli eindregið með því, að þeim verði veittur þessi lítilfjörlegi styrkur, 3 þús. kr. til hvors. Þá er brtt. við sömu gr. um tónlistarskóla Siglufjarðar. Í fjárlfrv. er gert ráð fyrir, að veittar séu 10 þús. kr. Ég legg til, að þar komi 20 þús. kr. Karlakórinn Vísir, sem er stofnandi að tónlistarskólanum, er talinn mjög góður karlakór, með elztu og beztu karlakórum landsins, og hefur notið ágætrar stjórnarforustu hins þekkta söngstjóra Þormóðs Eyjólfssonar, um mörg undanfarin ár. Visir hefur starfrækt tónlistarskóla nú að undanförnu, hefur notið fjárhagslegrar aðstoðar frá ríki og bæ, samtals 20 þús. kr. Skólagjaldi er mjög stillt í hóf. Skólinn hefur verið svo heppinn að fá ungan og efnilegan kennara, sem sýnt hefur alveg sérstakan dugnað og hæfni í starfi. Það er von allra hljómlistarunnenda Siglufjarðar, að skólinn geti haldið áfram, að hann fái að njóta starfskrafta hins unga og efnilega listamanns. Þá flyt ég ásamt hv. 6. þm. Reykv. hækkunartill. við 16. gr. A. 21. e., um skógræktarfélög, að í staðinn fyrir 250 þús. kr. komi 400 þús. kr., og við 21. d., skóggræðsla, að í staðinn fyrir 900 þús. komi 1 millj. og 200 þús. kr. Það er fjölmörgum landsmönnum hið mesta áhugamál, að aukin verði skógrækt til stórra muna frá því, sem nú er. Það má fullyrða, að við enga starfrækslu sé unnið eins mikið í sjálfboðaliðsvinnu og við gróðursetningu trjáplantna. Hundruð og þúsundir manna leggja þar hönd að verki án nokkurs endurgjalds, og er það vel. Sýnir þessi vaxandi áhugi landsmanna á skógrækt, að fólk hefur trú á málefninu. Það, sem hefur torveldað skógræktarstarfsemina, er m.a. hvað trjáplönturnar eru dýrar. Ýmis félagssamtök, m.a. ýmis hinna mörgu átthagasambanda, sem eru jafnvel mörg í hverju bæjarfélagi, hafa tekið sér skógrækt til tómstundavinnu, en hafa mjög takmörkuð fjárráð. Það mundi stórauka þessa starfsemi, ef hægt væri að auka fjárframlög til skógræktarfélaganna og til skóggræðslu. Og jafnhliða því væri hægt að láta sér detta í hug, að einmitt verði á plöntunum yrði frekar stillt í hóf en nú er. Þá hef ég að lokum leyft mér að flytja nýjan lið við 22. gr. fjárl., sem er heimildagreinin. Till. er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórninni er heimilt að taka lán allt að 15 millj. kr., sem verði varið til aðstoðar og uppbyggingar atvinnuveganna í þeim kaupstöðum og kauptúnum, sem harðast hafa orðið úti vegna síldarleysis undanfarinna 9 ára.“ Ég þykist vita, að öllum þorra hv. alþm. sé að nokkru kunnugt um það mikla tjón, sem íbúar bæja og sjávarþorpa á Norðurlandi hafa orðið fyrir í sambandi við síldarleysi undanfarin ár. Síldveiðarnar voru orðnar einn aðalatvinnuvegur fjölda fólks um allt Norðurland. Þegar svo þessi aðalatvinnuvegur bregzt svo gersamlega sem raun ber vitni um, má nærri geta, hvernig atvinnuástand þessa fólks muni hafa orðið. Það er rétt að benda á, að meðan allt lék í lyndi með síldina, lögðust þorskveiðarnar að nokkru leyti niður, því miður. Fyrir 20–30 árum voru þorskveiðar stundaðar af miklu kappi frá Norðurlandi með góðum árangri. T.d. voru þá gerðir út frá Hrísey við Eyjafjörð yfir 20 dekkbátar. Nú er gerður út þaðan aðeins einn lítill dekkbátur. Frá Dalvík voru þá á sama tíma gerðir út 15–20 dekkbátar. Nú munu þaðan gerð út 5–6 fiskiskip og einn dekkbátur. Líka sögu má segja frá Ólafsfirði. Frá Siglufirði voru gerðir út á þessum árum 20–30 stærri og minni bátar, og oft á vorin í fiskhlaupum komst þessi tala upp í 70–80 skip og smærri báta, því að þá komu bátarnir víðs vegar að og lögðu afla sinn upp á Siglufirði. Það má enn fremur benda á, að á þessum árum og fyrr, fyrir og um aldamót, voru hákarlaveiðar stundaðar af fullum krafti frá Siglufirði og Akureyri. Þessi atvinnuvegur hefur gersamlega lagzt niður. Síldin villti mönnum sýn, enda gaf hún mikla peninga til fólksins, sem vann í landi, og sjómönnum á veiðiskipunum sæmilegar tekjur og bæjunum og sjávarþorpunum góðar tekjur í bæjarkassana og síðast en ekki sízt kaupmönnunum, sem verzluðu með síldina. Þá hafði og ríkissjóður geysilegar tekjur í sambandi við síldveiðarnar. Um nokkurra ára bil var flutt út frá Siglufirði meira vörumagn að verðmæti en frá nokkrum öðrum stað á landinu, miðað við fólksfjölda. Svo kom hruníð. Síldin hætti að veiðast. Fólkið í bæjum og sjávarþorpum stóð allslaust uppi án viðunandi framleiðslutækja. Allar lánsstofnanir voru gersamlega lokaðar. Engin lánsstofnun fékkst til að veita lán efnalausum sjómönnum eða verkamönnum til kaupa á fiskiskipum. Vonleysið tók að grafa um sig. Hvert aflaleysisárið á eftir öðru skall yfir íbúa þessara staða með öllum sínum vonbrigðum og hörmungum. Nú er svo komið, að fjöldi af dugandi fólki hefur neyðzt til að yfirgefa heimili sín og flytja til annarra staða. Þessi ískyggilega þróun mun halda áfram, ef ekki verður að gert til úrbóta. Ég vil þó á engan hátt draga úr þeirri aðstoð, sem mitt bæjarfélag, Siglufjarðarkaupstaður, hefur fengið frá Alþ. og ríkisstj. Ber að geta þess, sem gert er. En þessi aðstoð nær allt of skammt. Auk þess eru önnur pláss á Norðurlandi, sem eru líkt á vegi stödd í þessum málum, þar sem full þörf og nauðsynlegt er að gert verði stórt átak til að byggja upp að nýju atvinnuveg í þessum plássum. Ber þá fyrst og fremst að stefna að því að auka sjávarútveg, þ.e.a.s. þorskveiðar aðallega, og að bæta móttökuskilyrðin í landi. Ég hafði búizt við því, að fyrir hv. Alþ. lægi álitsgerð og till. atvinnumálan. ríkisins, sem skipuð var hér í fyrrahaust. Það er nú komið á annað ár síðan sú n. var skipuð. Frá þessari hv. n. hefur lítið heyrzt, og má það merkilegt teljast, ef n. þarf svo langan tíma sem raun ber vitni um til þess að skila áliti og till. um atvinnuástand hinna ýmsu landshluta, en það var m.a. starfssvið þessarar n. Væri fróðlegt fyrir hv. alþm. að fá að vita um það, hvað líður störfum þessarar n. og hvenær megi vænta álitsgerðar og till. frá henni. Ég tel mig hafa nokkra vissu fyrir því, að skoðun sumra nm. muni að mestu eða öllu leyti falla saman við skoðanir mínar á þessu máli og þá till., sem ég hef hér flutt til viðreisnar atvinnuvegunum í þeim kaupstöðum og sjávarþorpum, sem harðast hafa orðið úti vegna aflabrests á síldveiðum. Það má vel vera, að hv. Alþ. sjái sér ekki fært að samþ. slíka aðstoð sem farið er hér fram á, enda þótt hér sé ekki farið inn á nýjar leiðir. Á undanförnum árum hefur verið veitt fé til þeirra byggðarlaga, sem harðast hafa orðið úti vegna óviðráðandi náttúruhamfara, hallæris og fjárpesta. Við slíka aðstoð er að sjálfsögðu ekkert að athuga. Í þessum tilfellum var Alþ. og ríkisstj. að gera sjálfsagða skyldu sína, þ.e. að hjálpa fólki í neyð. Ég held því fram, að till. mín sé í fullu samræmi við gerðir hv. Alþ. og hæstv. ríkisstj. að undanförnu, þegar vandræði hafa steðjað að í hinum ýmsu byggðarlögum. Gengið út frá þeim staðreyndum mætti ætla, að þessi till. mín fengi góðar undirtektir hér hjá hv. alþm.



Herra forseti. Mig langar til að mega segja hér örfá orð við hv. 2. þm. Eyf. Í ræðu sinni við umr. áðan, þegar hann vék að till. okkar hv. 8. þm. Reykv., komst hann svo að orði, að hækkanir okkar á tekjuliðum fjárlfrv. mundu leiða til þess, að tekjurnar yrðu, ef okkar till. yrðu samþ., áætlaðar hærri á árinu 1954 en ríkistekjurnar yrðu raunverulega árið 1953. Ég held nú helzt, að hv. 2. þm. Eyf. hafi ruglazt eitthvað í bókhaldinu þarna og er kannske von til, svo flókið sem það er nú orðið í meðförunum. Fjárlfrv. fyrir árið 1954 gerir ráð fyrir því, að tekjur ríkissjóðs á því ári verði 427 millj. kr. Hækkunartill. okkar hv. 8. þm. Reykv. eru samtals 37 millj. kr., og ef þær yrðu samþ., yrði tekjuáætlunin 1954 samtals 464 millj. kr., en hæstv. fjmrh. gat þess í ræðu, sem hann flutti hér í þinginu í dag, að tekjur ríkissjóðs 1953 mundu verða um 485 millj. kr., og mér er ánægja að því að taka það fram, að þetta er sú heiðarlegasta tala, sem ég hef heyrt hæstv. fjmrh. nokkru sinni nefna í sambandi við tekjur ríkissjóðs. Það er nefnilega sýnilegt af því tekjuyfirliti, sem fyrir liggur til 31. okt. 1953, að tekjur ríkissjóðs á árinu 1953 muni verða um 485 millj. kr. að minnsta kosti. Það er því alveg augljóst, að jafnvel þó að tekjur ríkissjóðs á árinu 1953 vegna tolla og söluskatts af virkjununum við Sog og Laxá séu dregnar frá, þá yrði tekjuáætlunin fyrir 1954 samkv. tili. okkar hv. 8. þm. Reykv. ekki hærri en raunverulegar tekjur ársins 1953 verða. Við fjárlumr. 1952 komst hæstv. fjmrh. svo að orði, að með fjárlfrv. fyrir árið 1953 væri algerlega teflt á tæpasta vað, eins og hann orðaði það, í tekjuáætlunum ríkissjóðs, og hann endurtók það í ræðu sinni hér áðan, að það hefði verið næsta furðulegt, að þingið skyldi samþ. tekjuáætlun upp á 418 milljónir kr. fyrir árið 1953, þar sem ríkistekjurnar hefðu ekki orðið nema 420 millj. kr. árið 1952. Sagði hann, að þarna hefði sannarlega verið teflt á tæpasta vaðið. En það var ekki teflt á tæpara vað en það, að í staðinn fyrir, að ríkistekjurnar voru áætlaðar 418 millj. kr., munu þær nú verða samkvæmt ummælum sjálfs hæstv. fjmrh. 485 millj. kr. Þetta er ekki ný saga. Árið 1951 urðu tekjur ríkissjóðs raunverulega 115 millj. kr. hærri en áætlað var á fjárl., árið 1952 urðu ríkistekjurnar 44 millj. kr. hærri en áætlað var á fjárl. þess árs, og í ár er sýnilegt, að ríkistekjurnar ætla að verða 60 millj. kr. hærri en áætlað var á fjárl. ársins. Og ævinlega hefur hæstv. fjmrh. haldið því fram, að það væri teflt á tæpasta vað með fjárlagaáætlanir. Satt bezt að segja skil ég ekki, hvers vegna í ósköpunum má ekki reyna að áætla þetta eins nákvæmlega og hægt er. Hæstv. fjmrh. segir, að áætlanirnar séu alls ekki vísvitandi falsaðar í þeim tilgangi. að ríkisstj. hafi rýmri hendur til þess að fá fé í umframgreiðslu á fjárl. En hvers vegna má þá ekki reyna að ákveða þetta og áætla eins nákvæmlega og tök eru á hverju sinni? Ég ætla ekki að ræða þetta atriði ýtarlegar að sinni. Þá vil ég aðeins víkja að því lauslega, sem hv. 2. þm. Eyf. sagði í ræðu sinni um það, sem við lögðum til, að framlag til mótvirðissjóðs vegna tæknilegrar aðstoðar yrði bundið því skilyrði, að Iðnaðarmálastofnun Íslands útvegaði þessa tæknilegu aðstoð og ráðstafaði henni. Hann taldi þetta fráleita tillögu, þar sem það kæmi margt annað til greina við tæknilega aðstoð heldur en iðnaður í landinu. Gat hann þess meðal annars, að ungmennafélögin ættu að fá tæknilega aðstoð til þess að skipuleggja starfsíþróttir. Það má vel vera, að það sé nauðsynlegt fyrir þjóðfélagið, framleiðslu þess og afköst og efnahag allan, að ungmennafélögin fái tæknilega aðstoð til að skipuleggja starfsíþróttir. Hitt mun þó vera óumdeilanlegt, að atvinnuvegunum sjálfum og þá fyrst og fremst iðnaði, bæði þeim iðnaði, sem vinnur úr sjávarafurðum, svo og öðrum íslenzkum iðnaði, sé umfram allt nauðsynlegt að fá þessa aðstoð. Það eru þessar atvinnugreinar, sem fyrst og fremst þurfa á tæknilegri aðstoð að halda. Við höfum um nokkur ár - í ein tvö eða þrjú ár - borgað fé fyrir tæknilega aðstoð, sem hefur verið framkvæmd á vegum ríkisstj. Þessu fé hefur verið að mínum dómi mjög illa varið. Það var t.d. fenginn hingað bandarískur sérfræðingur til þess að veita, eins og það hét þá, íslenzkum iðnaði tæknilega aðstoð. Hann dvaldist hér í nokkrar víkur og tók of fjár fyrir og komst að þeirri skynsamlegu niðurstöðu, að íslenzkur iðnaður væri alls góðs maklegur, hann hefði yfir að ráða mjög góðum vélakosti o.s.frv. Til þess að komast að þessari niðurstöðu þurfti þó ekki neinn bandarískan sérfræðing. Þetta vissu mjög margir Íslendingar áður. Og þá tæknilegu aðstoð, sem þessi maður hefði átt að veita, þ.e.a.s. kenna einstökum fyrirtækjum að hagnýta betur vélar sínar og önnur framleiðslutæki, þannig að afköstin yrðu meiri, betri og ódýrari, veitti hann aldrei. En það er einmitt slík tæknileg aðstoð, sem okkur vantar, og það er fyrst og fremst Iðnaðarmálastofnun Íslands, sem hefur nokkra möguleika á að ákveða það, hvers konar sérfræðinga þarf að fá í því efni, og þess vegna tel ég mótbárur hv. 2. þm. Eyf. í þessu efni algerlega út í hött. Þá vil ég líka leyfa mér að leiðrétta misskilning, sem fram kom í ræðu hv. 2. þm. Eyf., þar sem hann hafði skilið það svo, að liður sá, samtals 15 millj. kr., sem við hv. 3. þm. Reykv. leggjum til að verði varið til nýrra atvinnuframkvæmda, væri um atvinnubótafé. Það er það ekki. Þetta er hugsað sem framlag til nýrra atvinnufyrirtækja til aukningar á framleiðslu þjóðarinnar, sem svo aftur mundi breikka skattstofninn og gefa ríkissjóði auknar tekjur, um leið og framleiðslan og atvinna í landinu ykist. Þá vil ég þakka hv. 2. þm. Eyf. fyrir það, að hann tók, að því er mér skildist, vinsamlega undir þá till. okkar, að framlag til íþróttasjóðs yrði hækkað eitthvað úr þeim 600 þús., sem nú hefur verið gert ráð fyrir í fjárlfrv. Að lokum vildi ég svo aðeins leiðrétta ranghermi hv. 2. þm. Eyf. Hann sagði í sambandi við það, sem ég sagði um tolltekjuáætlanir, að ég hefði haldið því fram, að vörurnar tvo síðustu mánuði ársins 1952 hefðu ekki verið tollafgreiddar fyrr en ettir áramót. Þessu hélt ég nú ekki fram. Og hv. 2. þm. Eyf. veit jafnvel og ég, að vegna verkfallanna í nóv. og des. 1952 dró mjög verulega úr vöruinnflutningi til landsins. Innflytjendur þorðu ekki að flytja meginið af sínum jólavörum til landsins þetta ár, vegna þess að þeir óttuðust einmitt, eins og kom á daginn, að mjög lítið væri hægt að tollafgreiða af vörum fyrir jól. Þess vegna hefur þetta ekki komið fram sem auknar tolltekjur á árinu 1953, eins og þm. hélt fram, heldur urðu tolltekjurnar 1952 beinlínis minni en þær hefðu annars orðið, ef engin verkföll hefðu verið. - Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta.



Herra forseti. Ég er hér viðriðinn aðeins tvær brtt. Ég hef leyft mér að gerast meðflm. að till. þeirri, sem hv. þm. A-Sk. (PÞ) gerði áðan að umtalsefni, og ég vil hið bezta mæla með samþykkt þeirrar till., það er um viðurkenningargreiðslu til fyrrverandi alþm. Þorleifs Jónssonar í Hólum í Hornafirði. Ég vil vona, að hv. alþm. kunni að meta og virða starf þessa heiðursmanns, og það gerist ekki þörf að gera frekari grein fyrir störfum hans heldur en hv. þm. A-Sk. hefur gert. Þá höfum við leyft okkur, þm. þriggja héraða austanfjalls, Árnesþings, Rangárvalla- og Vestur-Skaftafellssýslu, að flytja brtt. við 22. gr. fjárlfrv. Þessi brtt. er á þskj. 280,VIII, þ.e., að það komi nýr liður á gr., heimild til ríkisstj. að kaupa jarðirnar Kirkjubæ vestri og eystri á Rangárvöllum og leigja þær Landssambandi hestamannafélaga fyrir hrossaræktarbú. Á síðasta þingi var um svipað efni flutt af okkur nokkrum þm. brtt., en svo slysalega vildi til, að þegar atkv. voru greidd um till., þá var einn af fylgismönnum hennar bundinn í síma, og féll till. með jöfnum atkv. Reyndar mun atkvæðamunurinn á þann veg, að fylgi till. varð ekki enn meira, hafa stafað af því, að hv. þm. þekktu ekki nægilega tilefni þessarar till. Þessar jarðir á nú dánarbú Eggerts heitins Jónssonar frá Nautabúi í Skagafirði. Hann hafði um langt skeið lagt stund á hrossarækt og átti orðið valið kyn, sérstaklega reiðhestakyn. Við fráfall hans er mjög á huldu um, hvað verða kann um þetta hrossakyn. Landssamband hestamannafélaganna er ungt að árum, á litla fjármuni og hefur enga getu til þess að kaupa jarðirnar með því, sem þeim fylgir, og hestana, sem eru allmargir. Það væri þess vegna að okkar áliti mjög illa farið, ef starf þessa manns færi að miklu eða að öllu leyti forgörðum, en bezta ráðið til þess, að geti orðið framhald af því og komið að gagni fyrir þjóðina, er, að það verði haldið áfram með að rækta þetta hestakyn. Það ætlar Landssamband hestamannafélaganna að gera, ef það með nokkru móti getur, en það getur ekki gert hvort tveggja, bæði að kaupa jarðirnar og að kaupa hestana. Það hefur enga fjárhagslega getu til þess. Það ætlar sér að reka þarna bú og halda ræktun hestanna áfram, ef greitt er fyrir því þannig, að það geti fengið jörðina. Þetta eru góðar og miklar jarðir, og fyrst svo er ástatt um þetta mál, að þarna er hrossaræktarbúið komið og jarðirnar voru í eigu þess manns, sem átti þessa kynbótagripi, þá færi vel á því, að greitt væri fyrir hestamannafélagasambandinn um, að það geti haldið starfinu áfram. Geri ríkið ekkert í þessa átt, þá er alveg gefið, að þetta kynbótabú fer á tvístring, og hæpið, að nokkur árangur verði þá af því starfi, sem búið er að leggja í þetta, og hvað um jarðirnar verður, er ósýnt. Ef til vill kæmust þær þá í hendur einhverra þeirra, sem ekki væri sérstakur vinningur að fyrir íslenzkan landbúnað eða þetta starf, sem þarna hefur verið rækt um skeið, og hvorugt er æskilegt eða gott. Nú hef ég spurt menn úr hv. fjvn., hvort legið hafi fyrir í þetta sinn erindi, - á síðasta þingi vissi ég til þess, að það var, - og hefur mér skilizt, að ekki sé víst, að það hafi legið fyrir, en talað hefur verið eigi að síður við n. um málið, þó að hún sæi sér ekki fært án frekari athugunar að taka málið upp og gera till. um kaup á jörðunum. Ég þykist vita, og við flm. þessarar till., að auðgert verði fyrir ríkisstj. að komast að hóflegum samningum um þessi kaup við erfingja Eggerts heitins Jónssonar og ekki gerðist þörf á því að greiða þetta á mjög skömmum tíma. Vel má vera, að jarðirnar kosti með öllum byggingum eitthvað yfir 400 þús. kr. Mikið fram úr því fer nú verðið sennilega ekki, en þó að svo yrði, þá vil ég mega vænta þess, að ríkissjóði væri það ekki ofvaxið með þeim greiðsluskilmálum, sem hann vafalaust gæti komizt að. Við flm. viljum nú gjarnan, að hv. fjvn. gefist kostur á að athuga málið ýtarlegar en hún hefur haft tækifæri til hingað til, og erum því fúsir til að taka þessa till. aftur til 3. umr., ef hv. n. vildi athuga málið nánar. Ég vona, að við heyrum einhver orð af hálfu hv. frsm. n. um þetta efni. Ég ætla svo ekki að gera frekar að umtalsefni fjárlfrv. Ég tel, að það sé ekki til mikils að setja á langar ræður um slíkt. Hv. þm. kynna sér vafalaust það mál, svo að ekki er ástæða fyrir menn að gera einstakar till. að miklu umtalsefni eða frv. í heild.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður, og mun ég þess vegna ekki nema að mjög litlu leyti fara út í þær brtt., sem hér liggja fyrir, enda hef ég ekki nema takmarkaða aðstöðu til þess, vegna þess að ýmsar þeirra hafa ekki verið til neinnar athugunar í fjvn., og get ég af þeim sökum ekki fyrir nefndarinnar hönd tekið neina afstöðu til þeirra. Út af orðum hv. 8. landsk., sem hér talaði áðan, þar sem hann hélt því fram, að ég hefði sagt, að tekjuáætlun þeirra væri það há, að tekjur ársins í ár mundu ekki nægja til þess að vega upp á móti henni, hvað þá tekjur næsta árs, þá get ég nú naumast trúað því, að ég hafi sagt þetta, vegna þess að mér er vitanlega mjög vel kunnugt um það af þeirri áætlun, sem gerð hefur verið, að það má gera ráð fyrir, að tekjur ársins í ár fari allt upp í 485 milljónir. Það er ósköp einfalt reikningsdæmi að leggja saman það, sem veitt er í fjárlfrv. og till. þeirra hv. þm. Þjóðvfl., þannig að ef ég hef sagt það, þá hefur það verið algert mismæli. Ég hirði ekki að fara frekar út í bollaleggingar þessa hv. þm. um tekjurnar. Hann benti á, að tekjur hefðu alltaf farið fram úr áætlun undanfarin ár og hlyti þess vegna svo að verða áfram, en það getur nú auðvitað verið, að einhvern tíma komi að þessu tæpasta vaði, sem að vísu oft hefur verið talað um, en ýmis atvik hafa valdið því, að það hefur alltaf komið betur út en jafnvel menn hafa þorað að gera sér bjartastar vonir um, þannig að ég hygg, að það verði erfitt að lifa á þeirri hugsun endalaust, að þar sem það hafi verið svo í fortíðinni, þá hljóti um alla framtið að verða um hliðstæðar hækkanir að ræða. Hv. þm. taldi, að andmæli mín gegn því, að fé það, sem veitt er til tæknilegrar aðstoðar, verði afhent raunverulega til ákvörðunar Iðnaðarmálastofnunar Íslands, hefðu verið ástæðulaus og ekki hrakið hans skoðun varðandi þetta atriði. Um þetta má auðvitað endalaust þræta, en ég held því ákveðið fram, og það er mjög auðvelt að sýna fram á það. Ég hef að vísu ekki hér fyrir höndum nákvæma skýrslu um það, hvernig þetta fé hefur verið notað og hvernig því hefur verið ráðstafað, en mér er svo kunnugt um það, að ég veit, að það gæti ekki heyrt nema að tiltölulega litlu leyti undir þessa stofnun og ástæðulaust með öllu þess vegna að setja það sem eitthvert sérstakt skilyrði, að notkun þess sé háð samþykki þessarar stofnunar, sem er vissulega ágæt og þörf stofnun, en þarf ekki fyrir þá sök að vera hæfilegt, að hún hafi með þetta verkefni að gera. Ég gat í ræðu minni áðan um fjárframlögin til læknisbústaða og sjúkrahúsa. Það hefur komið hér fram till. frá hv. þm. A-Húnv. um, að þessi fjárhæð verði hækkuð upp í 2 millj. Fjvn. hefur ekki séð sér fært að hækka upphæðina það mikið, en hefur hins vegar, eins og ég gat um, hækkað hana um 1/2 millj. frá því, sem er í frv. Varðandi það, sem hv. þm. Vestm. sagði hér, og þar sem hann leggur til á þskj. 280, að bætt verði við liðinn, að viss upphæð skuli fara til heilsuverndarstöðvar í Vestmannaeyjum, þá hygg ég, að erfitt sé að fallast á það af þeirri einföldu ástæðu, að þá hlyti auðvitað að koma til greina skipting á þessu fé. Það er fjöldi aðila, sem hér á hlut að máli, og mörg héruð eiga inni upphæðir og telja sig eiga kröfu á fjárframlögum, og þeir mundu auðvitað koma með alveg sömu röksemdir um það, að það væri nauðsynlegt að taka það fram, að þeir ættu að fá svo og svo háa upphæð, og þá væri farið inn á nýja braut í þessu, sem ég hygg að sé mjög varasamt að ganga inn á, þótt hins vegar þessi hugmynd um kaupin á heilsuverndarstöðinni sé vitanlega allra góðra gjalda verð, og fjvn. hefur vissulega haft fullan skilning á þörfum fyrir þá ráðstöfun, þótt hún treysti sér ekki til þess að mæla ákveðið með henni, þar sem hún hefur, eins og ég gat um í minni frumræðu, ekki haft þann sið að skipta fjárveitingunum. Varðandi liðinn „endurbygging þjóðvega“, sem hv. 1. þm. Eyf. hefur borið hér fram, skal ég geta þess, að það voru uppi skoðanir um það í fjvn., að æskilegt væri, að þessi liður væri hærri. Þessi till. hefur nú verið tekin aftur til 3. umr., og ég geri ráð fyrir, að n. sé mjög ljúft að íhuga, hvort unnt væri að koma til móts við þær óskir, því að hér er vissulega um miklar þarfir að ræða. Fjvn. mun ekki geta fyrir sitt leyti fallizt á breytingar á úthlutun fjár til hafna eða vega eða brúa. Það mun nú ekki vera, held ég, um að ræða nema brtt. við fjárveitingar til hafnargerða. Það hefur verið reynt að samræma þetta svo sem auðið hefur verið, og þess er auðvitað enginn kostur að fara nú á þessu stigi málsins að hrófla við þeim fjárveitingum, þar sem n. er bundin við ákveðna upphæð og það hlyti því að ganga út yfir einhverja aðra aðila, ef ætti að fara að gera breytingar hér á. Það eru hér ýmsar till. um hækkun fjárveitinga til bókasafna, til leikfélaga og ýmissar slíkrar menningarstarfsemi. Það má kannske segja, að það skipti litlu máli fyrir ríkissjóðinn, þó að þessar fjárveitingar væru hækkaðar svo sem hér er óskað eftir, en það ber þó að íhuga í því sambandi, að það eru mjög margir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, og það má gera ráð fyrir, að hækkun hjá einum mundi þegar leiða af sér hækkun hjá öðrum aðila, þannig að hætt er við því, ef á að fara að raska við þessu, að það verði erfitt að fóta sig á því, hvar eigi að nema staðar. Og ég er hræddur um, að það komi óskir frá fleiri hv. þm., ef það ætti að fara að taka inn hækkanir á einstökum liðum án þess að hækka þá hlutfallslega, eins og hefur stundum verið gert og - ef ég man rétt - var gert á síðasta þingi, að hækka nokkuð framlög til þessara ýmsu þátta í þessari menningarstarfsemi. Þessi starfsemi er vissulega mjög góðra gjalda verð og ástæða til þess að styrkja hana svo sem hægt er. En ég vil aðeins benda á þetta atriði, sem gerir það að verkum, að n. hefur viljað vera mjög varfærin í að fara að hækka einstaka liði, þó að óskir hafi komið fram um það. Ég vil aðeins geta þess hér í sambandi við till. frá hv. 4. landsk. þm. varðandi leikstarfsemi á Siglufirði, að ég geri ráð fyrir, að n. muni taka til athugunar að breyta a.m.k. orðalagi á þessum lið, þar sem þarna er um að ræða tvo aðila, sem leikstarfseminni halda uppi, en hins vegar hafa orðið erfiðleikar varðandi skiptingu þessa styrks. Varðandi brtt. frá hv. þm. Skagf. vil ég taka það fram, að mér sýnist vera með öllu útilokað að fallast á þá till. eins og hún er orðuð. Það eru uppi kröfur frá mörgum aðilum, mörgum bæjarfélögum, varðandi hliðstæðar fjárveitingar og er búið að vera nú um nokkurra ára skeið, vegna þess að þrátt fyrir ákvæði í lögum um fjárveitingar í þessu skyni hefur það ekki verið tekið upp í fjárlög nú um nokkurra ára skeið og ekki greiddar þær kröfur, sem borizt hafa í sambandi við þessar boranir. Þetta hefur verið til athugunar í fjvn. og er nú ekki endanlega afgreitt þar, en það er augljóst, ef á að taka þessa fjárhæð upp, að þá verður að hafa það almennt til greiðslu á þessum skuldum, og síðan verður að greiða þær eftir einhverjum svipuðum reglum og fylgt er í sambandi við skólabyggingar og annað, sem er veitt í einn lagi til, því að það er ekki hægt að fara að taka út úr einn stað. Þá verður að taka inn í alla þá aðra aðila, sem hliðstæðar kröfur gera. Ég vil aðeins í tilefni af því, sem hv. 1. þm. Árn. sagði um kaup á jörðunum Kirkjubæ vestri og eystri, taka það fram, að það mun ekki hafa verið formlegt erindi um þetta í fjvn. Hins vegar var þetta rætt í n., og n. hefur ekki talið sér fært að mæla með því, að þetta væri gert. Áð öðru leyti skal ég ekki ræða um þessa till. Það hefur ekki verið sérstaklega mælt hér fyrir till. á þskj. 281, og mun ég því ekki víkja að þeim. Ég held þá, að tilefni gefist ekki sérstakt til þess að ræða nánar um þessar till., og engin önnur atriði hafa komið fram, sem ástæða er til að svara, og mun ég því ekki hafa þessi orð mín fleiri.

Forseti (JörB): Það er einn hv. þm. á mælendaskrá, en hann mun ekki vera hér nærstaddur, og gerðar hafa verið ráðstafanir til þess að hafa tal af honum, en það hefur ekki heppnazt. Ég get þess vegna ekki beðið með fundarhald, þó að svona standi á, og þar sem enginn af öðrum hv. þm. hefur kvatt sér hljóðs, segi ég umr. lokið, en atkvgr. um málið verður frestað.