Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Smávegis breyting var gerð á frv. um Áburðarverksmiðjuna í Ed., flutt af Steinþóri Gestssyni, þ.e. að til viðbótar við 12. gr. komi: „Þó skal ekki reikna landsútsvar af verzlun með innfluttan áburð.“ Þessi brtt. er fram komin vegna þess, að landsútsvar hefur aldrei verið lagt á áburðareinkasölu ríkisins eða innfluttan áburð. Þegar menn gerðu sér grein fyrir því, að það gæti verið, að landsútsvar yrði lagt á innflutta áburðinn, eftir að l. um Áburðarsölu ríkisins og Áburðarverksmiðju ríkisins voru sameinuð, þá þótti sjálfsagt að flytja þessa brtt. til þess að fá framkvæmdina eftirleiðis, eins og hún hefur verið hingað til. Hér er ekki um neina breytingu að ræða frá þeirri framkvæmd, sem verið hefur, heldur er með brtt. lagt til, að það verði óbreytt ástand í álagningu landsútsvars á Áburðarverksmiðjuna og ekki verði lagt landsútsvar á innfluttan áburð eftirleiðis fremur en hingað til.



Herra forseti. Þessi hv. þd. sendi þetta frv. um Kennaraháskóla Íslands til hv. Ed. með shlj. atkv. á sínum tíma. Hv. Ed. hefur gert fáeinar smávægilegar breyt. á frv. Mikilvægasta breyt. er sú, að tekið yrði upp ákvæði í frv. um, að þessi l. skuli endurskoðuð eigi síðar en að tveim árum liðnum frá gildistöku þeirra. Má raunar segja, að þetta hefði verið unnt að gera, þó að ekki væri beint ákvæði um það tekið í frv. Það er eðlilegt, að fram fari endurskoðun á nokkurra ára fresti á löggjöf eins og þeirri, sem hér er um að ræða, en það ætti ekki að saka að hafa slíkt ákvæði um það í frv., að l. skuli endurskoða eftir tvö ár. Þá voru tekin inn í frv. í hv. Ed. ákvæði um það, að skipa skuli dómnefnd til þess að dæma um hæfi umsækjenda í prófessorsstöður eða dósentsstöður. Ákvæði voru um þetta í upphaflega frv. Þau voru tekin út hér í þessari hv. d., en Ed. hefur bætt þeim inn í aftur. Þá var í þriðja lagi gerð nokkur breyting á ákvæðunum um nemendaráð. Í upphaflega frv., eins og það var sent til hv. Ed., stóð, að um kosningar í nemendaráð og framkvæmd þeirra skuli ákveðið í reglugerð og nemendaráð setji sér reglur um skipan, starfssvið og starfshætti, og skulu þær hafa samþykki meiri hluta nemenda í leynilegri atkvgr. Þessi ákvæði felldi hv. Ed. niður. Aðrar breytingar, sem hv. Ed. gerði, eru svo smávægilegar, að ég sé ekki ástæðu til þess að láta þeirra getið sérstaklega, en þetta eru meginbreytingarnar, sem hv. Ed. gerði á frv.



Herra forseti. Þegar mál þetta hafði verið afgr. við 1. umr. í hv. Ed. og vísað þar til heilbr.- og félmn. þeirrar d., var tekinn upp sá starfsháttur, að nm. úr heilbr.- og félmn. Nd. mættu einnig á tveimur fundum hjá n. Á þessum fundum voru mættir nokkrir af þeim aðilum, sem stóðu að samningu frv., og höfðu nm. allir aðstöðu til þess að leita upplýsinga um þau atriði, sem þeir töldu sig þurfa að fá frekari skýringar á, og þeim öllum voru veitt greið svör. Þegar málið hafði verið afgr. hér í þessari hv. d. við 1. umr., var n. áætlaður nokkuð þröngur tími til þess að afgreiða málið. Hún hélt um það tvo fundi, hafði kynnt sér þær breyt., sem á frv. höfðu verið gerðar í meðferð þess í hv. Ed., og gerði smávægilegar breyt. við það, sem fluttar eru af meiri hl. heilbr.- og félmn., en ég hygg, að minnihlutamenn í n. muni einnig geta greitt þeim till. atkvæði. Efni þessa frv. hefur verið ítarlega rakið hér í þessari hv. d., og tel ég mig ekki þurfa að hafa langa framsöguræðu um það, þó að vissulega sé hér um stórmál að ræða, en aðalbreytingarnar eru yfirleitt hækkanir til þeirra, sem bætur fá frá almannatryggingum. Hækkunin er mest á barnalífeyri, 40%, en 20% á elli- og örorkulífeyri, og verður að telja, að það sé vel farið, að slík hækkun skuli vera gerð hér á þessum liðum. Aðstæður þeirra, sem komnir eru á þann aldur, að þeir fái ellilaun, eru mjög misjafnar hér á landi. Nokkur - og allstór - hópur nýtur eftirlaunaréttinda frá þeim lífeyrissjóði, sem þeir hafa í starfi sínu greitt til, og margir þeirra eru þar af leiðandi mun betur settir en þeir, sem aldrei hafa greitt í neinn lífeyrissjóð og eiga þess vegna ekki rétt á bótum úr neinum lífeyrissjóði. Sem betur fer mun þeim fara ört fjölgandi á næstu árum, sem ekki þurfa að einskorða sig við almannatryggingarnar, heldur munu fá lífeyrisréttindi og lífeyrisgreiðslur frá lífeyrissjóðum, og munar þar að sjálfsögðu mest um, þegar til kemur sú breyt., sem gerð var með stofnun þeirra lífeyrissjóða, sem lögleiddir voru hér á síðasta þingi. Sú hækkun, sem hér er lögð til, og nemur rúmlega 20%, eins og ég gat um áðan, er nokkurt skref í þá átt að jafna þar á milli þessara aðila, sem þar um ræðir og sem hafa, eins og ég sagði, mjög mismunandi aðstöðu í sambandi við greiðslur úr lífeyrissjóði og elli- eða örorkulaun. Skipulagsbreyting er ein veruleg í frv., eins og það var lagt fram í fyrstu, en það kemur fram í 37. gr. þess, þar sem gert er ráð fyrir, að hin fjölmörgu sjúkrasamlög víðs vegar um landið verði lögð niður og stofnað aftur til stærri eininga í kaupstöðum og sýslum. Á þessari gr. var gerð breyt. í hv. Ed., þannig að það var samþ. þar, að leitað skyldi umsagna allra sjúkrasamlaga, áður en þessi breyt. tæki gildi. Um þetta varð nokkur ágreiningur, og málið var tekið til endurskoðunar hjá heilbr.- og félmn. þessarar hv. deildar. Eins og ég gat um í upphafi, þá flytur meiri hl. n. tvær brtt. við frv. Hin fyrri er við 72. gr. frv., en þar er um leiðréttingu að ræða, sem þarf að gera, þar sem nýlega er búið að samþykkja hér á Alþ. breyt. á l. um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna, og í þeim l. er gert ráð fyrir, að Tryggingastofnun ríkisins sé skylt að greiða meðlög allt að 6 mánuði aftur í tímann, ef barnsmóðir hefur ekki gert kröfu um það áður, en í frv., eins og það kom frá hv. Ed., var aðeins gert ráð fyrir, að Tryggingastofnuninni væri skylt að greiða 3 mánuði aftur í tímann. Önnur brtt., sem n. flytur og er einnig á þskj. 784, er um afstöðu hinna smærri sjúkrasamlaga. Eins og ég gat um, þá gerði hv. Ed. þá breyt. á 37. gr., að það skyldi leitað álits allra sjúkrasamlaga í landinu á því, hvort þau vildu starfa áfram við óbreytt fyrirkomulag eða falla inn í stærri einingar. Brtt., sem flutt er af meiri hl. heilbr.- og félmn., er ekki efnisleg röskun á þessari afstöðu, heldur er því snúið þannig við, að þau sveitarfélög, sem þess óska, eiga þess kost að starfrækja sjúkrasamlög áfram með óbreyttu fyrirkomulagi, ef þau uppfylla viss skilyrði, eins og tilgreint er í brtt. Þetta er mun umfangsminna í framkvæmd, en ætti að koma þeim sveitarfélögum að fullum notum, sem ekki óska þess í bili að falla inn í stærri einingar. Það má að sjálfsögðu um það deila, hvort hér sé stigið of stórt skref í einu, þ.e. að ætla að leggja niður öll hin smærri sjúkrasamlög. Án efa kemur það til með að þróast í þá átt, að svo verði. Ég hygg, að menn séu almennt þeirrar skoðunar, en hins vegar er þarna um það stórfellda röskun að ræða, að vart verður talið forsvaranlegt að gera þetta án samráðs við sveitarfélögin. Í b- og c-liðum brtt. er nánast um orðalagsbreytingar á upphafi viðkomandi gr. að ræða til samræmis við þær aðstæður, sem verða, ef einhver af hinum smærri sjúkrasamlögum koma til með að starfa áfram. Í d-lið er lagt til, að 5. tölul. verði bætt við ákvæði til bráðabirgða, og hljóðar hann þannig: „Stjórnir sjúkrasamlaga, sbr. 38. gr., skulu skipaðar eigi síðar en 1. júlí 1972.“ N. barst bréf frá stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga, sem lætur í ljós óánægju sína yfir því, að ekki skyldi hafa verið haft samráð við Samband ísl. sveitarfélaga, þegar frv. var samið. Ég tel, að þarna hafi verið um hrein mistök að ræða, því að vissulega eru tryggingarnar það snar þáttur í sambandi við rekstur sveitarfélaga, að það hefði mjög gjarnan mátt hafa einn fulltrúa frá þeim í þeirri n., sem undirbjó þetta mál og samdi frv. Það hefði kannske orðið til þess, að ekki hefði þurft að fara að gera þær breyt. á frv., sem hafa verið gerðar á frv. og lagt er til hér í brtt. meiri hl., að gerðar verði. Ég mundi telja mjög eðlilegt, að Samband ísl. sveitarfélaga fengi aðstöðu í tryggingaráði, þannig að fulltrúi frá sambandinu ætti sæti í tryggingaráði. Ég ræddi þetta við hæstv. heilbrmrh., sem kannaði málið, en samkomulag varð um það að flytja ekki að þessu sinni brtt. í þessa átt, því að l. eiga ekki að taka gildi fyrr en um næstu áramót, og gefst þá tækifæri til þess á þinginu í haust að koma fram með breyt. við frv. í þessa átt, ef það þykir tiltækilegt og rétt. Eins og 5. gr. frv. gerir ráð fyrir, þá ber að kjósa tryggingaráð í Sþ. með hlutfallskosningu, en ég var með hugmynd um það, að tveir þeirra 5 manna, sem þar er gert ráð fyrir að kjósa í tryggingaráð, yrðu tilnefndir af Sambandi ísl. sveitarfélaga. En eins og ég sagði, þá varð samkomulag um það að flytja ekki nú brtt. um þetta, því að ef um það yrði ágreiningur, þá gæti það stofnað málinu í hættu, þannig að það yrði þá ekki öruggt, að það næði að verða að l. á þessu þingi, sem ég tel alveg nauðsynlegt. N. sem slík hefur ekki tekið afstöðu til þeirra brtt., sem fram hafa komið. Þær komu fram, eftir að hún hélt sinn seinni fund um málið, en það eru till. mjög svipaðs eðlis og fram komu í hv. Ed., og það er sameiginlegt með þeim og þeirri till., sem ég var að lýsa og hafði í huga að flytja, að það verður aðstaða til þess að koma við breyt. á þessu máli á þinginu í haust fyrir þá, sem þangað kunna að eiga afturkvæmt, ef þeir hafa hug á því. Till. frá minni hl. n. eru flestar í þá átt að hækka ýmsa útgjaldaliði og einnig að láta þetta taka fyrr gildi en gert er ráð fyrir í frv. Það er að sjálfsögðu mjög gott að flytja till. um hækkuð útgjöld, en auðvitað verður að sjá fyrir fjármagni í sambandi við aukin útgjöld, ef slíkar breyt. yrðu gerðar á frv., því að þarna er um stórar upphæðir að ræða, eins og í ljós mundi koma, ef umreiknað væri miðað við þær hækkanir, sem minni hl. leggur til, að gerðar verði. Ég leyfi mér svo, herra forseti, eins og fram kemur í áliti meiri hl. heilbr.- og félmn., að leggja til, að frv. verði samþ. með þeim tilteknu breyt., sem fram koma á þskj. 784.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. gat ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. með einni breyt., sem hér hefur verið lýst, og teljum við, er minni hl. skipum, að þessi till. sé til bóta, og munum standa með samþykkt hennar. Hins vegar teljum við, að miklu meiri breyt. þyrftu að verða á þessu frv., svo að hv. Alþ. geti verið þekkt fyrir að lögfesta það. Því höfum við leyft okkur að leggja fram hér á sérstöku þskj. 791 16 brtt., en þeir, sem minni hl. skipa með mér, eru hv. 4. landsk. þm., Jónas Árnason og hv. 5. þm. Norðurl. v., Jón Kjartansson. Veigamestu breyt., er við leggjum til, eru, að ýmsar greiðslur verði hækkaðar miðað við það, sem frv. gerir ráð fyrir, svo að þær verði sem næst því að vera í einhverju samræmi við þær breyt., sem orðið hafa að undanförnu á hækkun ýmissra neyzluvara og einnig á hækkun á almennu kaupgjaldi í landinu. Það er sorgleg staðreynd, sem hv. Alþ. verður að horfast í augu við og getur ekki kinnroðalaust vikið sér undan að leiðrétta án tafar, að greiðslur almannatrygginga og þá ekki sízt greiðslur til aldraðra og öryrkja eru ekki orðnar í neinu samræmi við tekjur flestra þjóðfélagsþegna í dag og langt fyrir neðan þau mörk, að það nægi til sómasamlegs lífsframfæris. Við samanburð kaupmáttar þessarar greiðslu nú og fyrir 12 árum kemur í ljós, að hann hefur minnkað og það ekkert smáræði þrátt fyrir allt masið um velferðarþjóðfélag og þá frábæru stjórn, sem Alþfl. telur sig hafa haft á þessum málum að undanförnu. Hvað kaupmáttur lífeyristrygginganna er í dag miðað við það, sem áður var, er gleggsti mælikvarðinn í þessu efni, en ekki framfærsluvísitalan, eins og hún er nú. Hún er upp byggð á þann veg, að gert er ráð fyrir mörgum sinnum meiri ráðstöfunartekjum en kaupgjald er nú, hvað þá greiðslur þessara elli- og lífeyrisþega, t.d. matvörurnar skipta í henni miklu minna máli en í þeirri vísitölu, sem áður gilti. Á hverju lifir það fólk, sem hefur sér til lífsframfæris 4900 kr. á mánuði? Hafa þessir hv. þm. hugleitt það og skoðað það, hvernig þessar greiðslur geta dugað þessu fólki og hvort hægt sé að fá eins mikið magn af þeim matvörum, sem það neytir og t.d. fyrir 12 árum? Hefur hæstv. félmrh. athugað þetta? Hann kannske hefur ekki lagt sig það lágt að gera það. Og þá er fyrst og fremst að gera sér grein fyrir, hvaða fæðutegundir það muni vera, sem þetta fólk aðallega neytir. Hvað heldur hæstv. ráðh.?  Sannleikurinn er sá, að samtímis því, sem þjóðfélagstekjurnar hafa vaxið, hefur kaupmáttur tryggingagreiðslnanna lækkað miðað við neyzluvörur. Samkvæmt fréttabréfi frá kjararannsóknarnefnd er vísitala tímakaups 381 stig miðað við 100 stig 1962, þegar endurskoðun á l. fór fram. Ellilaunin voru þá 1523 kr. á mánuði og ættu því að vera nú, ef sama hlutfall hefði átt að haldast þarna á milli, 5800 kr., en eru 4900 kr. Það er því sama, hvernig reiknað er; útkoman er sú sama. Tryggingagreiðslurnar hafa hlutfallslega lækkað miðað við kaup og þó enn meira miðað við þær neyzluvörur, sem skipta mestu máli í þessu sambandi fyrir fólkið, sem hefur lítið annað til að lifa á en elli- og örorkugreiðslurnar. Á Alþ. 8. nóv. 1962 sagði þáv. félmrh. með leyfi forseta: „Það hefur verið regla að undanförnu, að bótagreiðslur almannatrygginganna hafa fylgt launum opinberra starfsmanna að þessu leyti, og þó misjafnlega. Stundum hefur þetta verið miðað við elli- og örorkulífeyrinn einan, en stundum hefur þetta verið miðað við allar bótagreiðslur úr tryggingunum.“ Þetta var reglan, að þegar laun opinberra starfsmanna hækkuðu, þá hækkuðu bótagreiðslurnar sjálfkrafa. Þessi sjálfsagða regla er ekki lengur í gildi. Þessi sjálfkrafa hækkun er ekki látin koma fram á greiðslur trygginganna nú, þegar opinberir starfsmenn fá meiri hækkanir en áður eru dæmi til um. Þá eru þessi tengsl rofin og það undir stjórn Alþfl. - þess flokks, sem einu sinni taldi það sitt aðalsmerki að berjast fyrir tekjujöfnuði í þessu landi. Nú gerist það undir hans stjórn, að tekjumismunurinn hefur vaxið og er nú meiri en hann hefur nokkurn tíma verið. Nú gerist það undir hans stjórn, að þrátt fyrir það, að opinberir starfsmenn hafa fengið meiri launahækkanir en dæmi eru til um, hækka greiðslur trygginganna um 8.2% um síðustu áramót, og samkv. því frv., sem hér liggur nú frammi og er til afgreiðslu, þá eiga þessar greiðslur ekkert að hækka meira á þessu ári. Það hefur komið fram, að hæstv. ríkisstj. hafi talið það hæfilegan launamun hjá opinberum starfsmönnum, að topparnir hefðu fjórum sinnum meira en þeir lægstlaunuðu, og nú hefur komið fram, að þessi munur er meiri. Það væri mjög ánægjulegt, ef þjóðarframleiðslan væri fær um það að borga svo mikið kaup sem opinberum starfsmönnum er ætlað nú. En þá verða þessir herrar að vita, sem um þessi launakjör hafa samið, að slík laun standast ekki, nema framleiðslustéttirnar fái hliðstæða hækkun. Sé það ekki hægt, er þjóðfélagið í mikilli hættu. Það þarf enginn að halda, að framleiðslustéttirnar sætti sig við þau kjör, sem þær búa við, eftir þá samninga, sem gerðir voru við opinbera starfsmenn og eftir það, að í ljós hefur komið, að það eru ekki fjórföld laun, sem topparnir hafa, heldur miklu meira. Sé hægt að borga svo há laun, þá hlýtur framleiðslan að geta borgað þeim, sem við hana vinna, meira en gert er í dag, þar sem það er hún, sem stendur undir þjóðfélaginu í heild. Það er ekki fagurt um að litast í þjóðfélaginu eftir 12 ára stjórnarsamstarf Sjálfstfl. og Alþfl. í þessum málum frekar en í mörgum öðrum. Tekjumunurinn hefur aldrei verið meiri, og afleiðing þess hlýtur að verða ný átök á launamarkaðinum og ef til vill verkföll. Kaupmáttur lífeyristrygginganna hefur farið minnkandi þrátt fyrir það, að viðskiptakjör eru betri en áður hefur þekkzt og sjávarafli hefur verið meiri. Þrátt fyrir þessar staðreyndir leggur hæstv. ríkisstj. fram frv. um, að hækkun á greiðslum trygginganna eigi ekki að koma til framkvæmda fyrr en um næstu áramót, jafnvel þó að allir hafi þá fengið miklar hækkanir í krónutölu a.m.k. Um raungildi þeirra launa veit enginn a.m.k. ekki fyrr en kosningavíxillinn er fallinn. Og fyrir þessum vinnubrögðum stendur Alþfl. ekkert síður en Sjálfstfl. Er svo nokkur furða, þótt ýmsum þyki nokkuð með nýstárlegum hætti bardagaaðferðir Alþfl. til að ná því marki að jafna tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu? Það fer ekki á milli mála, að hann vinnur að tekjujöfnuði með því að auka tekjumuninn í þjóðfélaginu. Það er ekki mikil reisn yfir þessum herrum, sem flytja frv. um, að ekki fáist breyt. á gildistökunni sérstaklega, þó að það ætti að vera augljóst, að það liggja til þess aðrar ástæður en umhyggjan fyrir öldruðum og öryrkjum að lögfesta það nú, enda geti svo farið, að allar tölur yrðu orðnar úreltar, áður en l. taka gildi, en það verður ekki fyrr en um næstu áramót. Rökin, sem beitt er fyrir því, að ekki sé hægt að láta þessi l. taka gildi á þessu ári, eru þau, að í fjárl. yfirstandandi árs hafi ekki verið gert ráð fyrir slíkum hækkunum. Þegar fram kom till. þess efnis að hækka greiðslur til almannatrygginga, er fjárl. voru afgreidd fyrir áramótin, þá var sagt, að það væri þýðingarlaust,l. um almannatryggingar væru í endurskoðun og ekkert þá vitað um fjárþörf til þeirra mála og það yrði að leysa það á einhvern hátt, þegar það lægi fyrir. Í aprílmánuði 1970, að mig minnir, hækkuðu greiðslur trygginganna um 5.6%. Þá komum við framsóknarmenn fram með till. um það, að þessar greiðslur hækkuðu upp í 15%. Þá töldu hæstv. stjórnarflokkar, að slík hækkun væri óhugsandi og óframkvæmanleg, þar sem ekki hefur verið gert ráð fyrir svo mikilli hækkun við afgreiðslu fjárlaga, en skömmu eftir að hv. Alþ. var hætt störfum þá um vorið, gaf hæstv. ríkisstj. út brbl. um að hækka þessar greiðslur um 20%. Rökin, sem höfðu verið notuð gegn okkar till. og nú eru aftur notuð gegn öllum hækkunum, voru ekki haldbetri en þetta. Það er staðreynd, að greiðslurnar voru hækkaðar um mitt ár, síðast um 20%, þó að fjárl. gerðu ekki ráð fyrir því á síðasta ári, og við teljum, að eins og kaupmáttur tryggingagreiðslnanna er nú og þegar litið er á þær miklu launahækkanir, sem orðið hafa t.d. hjá opinberum starfsmönnum, þá geti Alþ. ekki verið þekkt fyrir að láta þessar greiðslur til þeirra, sem óumdeilanlega eru verst settir í þjóðfélaginu, láta þær vera óbreyttar út allt þetta ár. Hvers konar jöfnuður er það, sem hæstv. félmrh. og hans flokksbræður eru farnir að berjast fyrir? Þegar ég var að læra rafmagnsfræði, þegar ég var ungur, þá var mér alltaf minnisstætt síðan, að kennarinn minn sagði oft, að annaðhvort væri þetta svona eða öfugt. Ég sé ekki betur en það megi segja eins um Alþfl. og það með eins miklum rétti, að annaðhvort berjist hann fyrir tekjujöfnuði eða öfugt. Mér sýnist þá, að það síðara sé nær lagi, enda er orðið flest öfugt í þeim flokki, og hæstv. menntmrh. mátti helzt skilja svo í sjónvarpsviðtali, þ.e. að Alþfl.-menn væru komnir öfugu megin við íhaldið miðað við það, sem þeir hefðu áður verið, eða hægra megin. Ég var að vona, að við þessa endurskoðun á l. yrðu felld út úr þeim orðin styrkur og bætur. Í augum ýmissa er þetta e.t.v. smávægilegt atriði, hvort þessar greiðslur eru kallaðar styrkur, bætur eða t.d. laun. Þó er þar mikill munur á og allt annar blær á. Er ekki í vitund margra enn, að styrkur sé ölmusugreiðsla? Er það meining löggjafans, að það sé litið á þær þannig? 11. kaflinn í l. heitir lífeyristryggingar. Allir þegnar þjóðfélagsins greiða iðgjöld vegna þessara trygginga frá því, að þeir eru 16 ára eða 17, eins og frv. gerir nú ráð fyrir, og til 67 ára aldurs. Þeir leggja þannig til hliðar hluta af launum sínum og geyma hann til elliáranna eða eiga hann til vara, ef sjúkdómar eða slys henda. Þó að ríkissjóður, sveitarfélög og atvinnurekendur inni einnig al hendi greiðslur í þessa sameiginlegu tryggingasjóði framtíðarinnar, þá breytir það engu um það, að allar þessar greiðslur eru hluti af vinnulaunum hvers og eins. Það er því mjög hæpið, að það sé réttmætt að kalla greiðslur frá almannatryggingum þessum nöfnum og raunar ástæðulaust með öllu að gera það. Er nokkuð, sem hindrar, að fjölskyldubætur, makabætur, mæðralaun og jafnvel ekkjubætur og ekkjulífeyrir beri sama heitið? Greiðslurnar yrðu breytilegar eftir aðstæðum. Einstætt foreldri fengi ákveðna greiðslu umfram það, sem hjón fá fyrir hvert barn, og það væri vandalaust að útbúa greiðslulista, þar sem hvert frávik er útfært. Fá störf eru nú eins vanmetin og heimilisstörfin, og ýmis löggjafaratriði geta hafa haft áhrif á það. Séu menn sammála um, að hugarfarsbreyting sé æskileg í þessu efni, þá ættu þeir hinir sömu að gera ráðstafanir, til að það megi verða. Fjölskyldubætur og mæðralaun eru í sjálfu sér greiðslur fyrir að vinna heimilisstörf. Hvers vegna eru þessar greiðslur ekki bundnar við nafn þess, er innir þau af hendi? Er ekki rökrétt að láta þessar greiðslur ganga undir nafninu: Húshaldslaun eða húsmæðralaun eða eitthvað þess háttar og einnig aðrar þær greiðslur, sem áður voru nefndar hér að framan, ef ekkert sérstakt mælir gegn því? Ef börnin eru fleiri en tvö væri eðlilegast, að þessar greiðslur færu hlutfallslega hækkandi, því að líklegt er, að annað foreldrið sé þá bundið við heimilið og geti því ekki unnið önnur störf. Séu þessar greiðslur bundnar við nafn þess, sem vinnur heimilisstörfin, og undirstriki löggjafinn, að þessar greiðslur séu laun fyrir þá vinnu, væri þá ekki einhver von til þess, að tilfinning þjóðarinnar fyrir þessum störfum yrði með tíð og tíma önnur en hún er í dag og þessi störf yrðu frekar metin eins og vert er? Mæðralaunin eru allt of lág og einstæðir feður eiga að fá sömu greiðslur, því að ekki eru þeir betur settir, er þeir standa uppi með móðurlaus börn. Það er fráleit og úrelt hugsun að telja, að það sé minni fjárhagsleg röskun á högum heimilisins, þegar húsfreyjan fellur frá en húsbóndinn. En það leynir sér ekki, að í þessu frv. hefur hæstv. ríkisstj. þó þá skoðun enn. Eða hvernig vill hún skýra það, að frv. gerir ekki ráð fyrir sams konar greiðslum til einstæðra feðra og einstæðra mæðra? Meginbreyt. þessa frv., eins og það liggur fyrir, eru, að greiðslur til aldraðra og öryrkja eiga að hækka um 20% eða tæpar 1000 kr. á mánuði, barnalífeyririnn um 40% og fæðingarstyrkur um 13.3% og tekin er upp lágmarkstekjutrygging, sem miðuð er við 84 þús. kr. tekjur. Þá kem ég að þeim brtt., sem minni hl. í heilbr.- og félmn. hefur leyft sér að leggja fram. Fyrsta brtt. er við 11. gr. og hljóðar a-liðurinn þannig, að við 1. málsgr. bætist: „Þó skulu þeir, sem gert hafa sjómennsku að ævistarfi og stundað sjómennsku í 35 ár eða lengur, öðlast fullan rétt til ellilífeyris, er þeir hafa náð sextugsaldri. Nú hefur maður stundað sjómennsku sem aðalstarf í 40 ár, og á hann þá rétt á tvöföldum ellilífeyri, er hann hefur náð sextugu. Fullan ellilífeyri ber einnig að greiða ekkjum, er þær verða 60 ára.“ 2. málsgr. 11. gr. orðist svo samkv. b-lið brtt.: Fullur árlegur ellilífeyrir einstaklings skal vera sem hér segir: Ef lífeyrir er fyrst tekinn frá 72 ára aldri eða síðar 129 676.00 kr., en í frv. 117 880.00 kr. Ef lífeyrir er fyrst tekinn frá 71 árs aldri eða síðar 116 311.00 kr. Ef lífeyrir er fyrst tekinn frá 70 ára aldri eða síðar 103 646.00 kr. Ef lífeyrir er fyrst tekinn frá 69 ára aldri eða síðar 93 957.00 kr. Ef lífeyrir er fyrst tekinn frá 68 ára aldri eða síðar 84 216.00 kr. Ef lífeyrir er fyrst tekinn frá 67 ára aldri eða síðar 78 120.00 kr. en í frv., eins og það er, 70 560.00 kr. C-liður hljóðar svo: „Við greinina bætist ný málsgr., svo hljóðandi: Nú nýtur kvæntur eða giftur lífeyrisþegi, sem orðinn er 70 ára, aðeins lífeyris eftir þessum l. og hefur óverulegar vinnutekjur eða engar, og skal hann þá taka lífeyri, sem svarar til fulls hjónalífeyris, þótt maki hafi ekki náð 67 ára aldri, enda hafi maki ekki vinnutekjur sem neinu nemur.“ Eins og hv. þdm. vita, eru þess mörg dæmi, að konan er nokkuð mörgum árum yngri en maðurinn, og í þeim tilfellum hafa þau einfaldan lífeyri, eins og l. eru nú, þó að þau hafi engar aðrar tekjur. 2. brtt. „Við 12. gr. Í stað „kr. 70 560.00“ í síðustu málsgr. komi: kr. 78 120.00.“ 3. brtt. er við 14. gr. „Í stað orðanna „Barnalífeyrir greiðist móður eða foreldrum barnanna“ í 4. málsgr. komi: Barnalífeyrir greiðist foreldri eða foreldrum barnanna.“ 4. brtt. „Við 15. gr. Greinin orðist svo: Einstætt foreldri, sem hefur eitt eða fleiri barna sinna á framfæri og lögheimili á hér á landi, skal hljóta árlega greiðslu fyrir hvert barn, kr. 22 400.00. Ákvæði þetta skal ná til fósturmæðra eða fósturfeðra.“ Í frv., eins og það liggur fyrir, eru ekki ætlaðar neinar greiðslur til einstæðra feðra eins og til einstæðra mæðra. Í frv. er lagt til, að greitt verði með fyrsta barni 6192 kr., með tveimur börnum 33 600 kr. og með þremur börnum og fleiri 67 200 kr., en við leggjum til, að þessar greiðslur verði jafnar á hvert barn og bæði einstæðir feður og mæður fái sömu greiðslur. 6. brtt. okkar er við 19. gr. „a. Í stað „kr. 84 000.00“ í 2. málsgr. komi: kr. 125.000.00. b. Við 2. málsgr. bætist: Nú nýtur elli- eða örorkulífeyrisþegi bóta samkv. I. um eftirlaun til aldraðra í stéttarfélögum, og skulu þau laun hans þá ekki skerða rétt hans til framangreindrar hækkunar. c. Í stað „3/5“ í 3. málsgr. komi: 4/5 - og í stað „2/5“ komi: 1 /5. d. Aftan við greinina bætist ný málsgr. svo hljóðandi: Viðbótarlífeyri, sem nemi fullum einstaklingslífeyri, er heimilt að greiða hjónum, sem orðin eru 70 ára að aldri, en hafa óverulegar tekjur eða engar og eru ekki félagar í lífeyrissjóði.“ Hv. heilbr.- og félmn. hefur borizt umsögn um þetta frv. frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, og ég vil leyfa mér að lesa hér upp kafla úr því, með leyfi forseta: „Lagt hefur verið fram á Alþingi frumvarp til nýrra heildarlaga um almannatryggingar. Er frv. samið af nefnd, sem ráðherra skipaði s.l. vor. Ekki var Sambandi íslenzkra sveitarfélaga gefinn kostur á að eiga aðild að endurskoðun laganna eða að tilnefna fulltrúa í endurskoðunarnefndina, en sambandið hefur árum saman óskað eftir því, að höfð yrðu samráð við samtök sveitarfélaganna, þegar undirbúnar væru breytingar á almannatryggingalöggjöfinni, svo mjög sem hún snertir öll sveitarfélög landsins, þar sem þau eru stór kostnaðarþátttakandi í lífeyris- og sjúkratryggingunum. Einnig hefur sambandið lengi haft uppi þá kröfu, að sveitarfélögin ættu fulltrúa í tryggingaráði, en skv. 5. gr. frv. er gert ráð fyrir óbreyttri skipan ráðsins, frá því sem nú er. Stjórn Sambands íslenzkra sveitarfélaga vill vekja sérstaka athygli hins háa Alþingis á því, að samþykkt frumvarpsins mundi - vegna ákvæða þess um hækkun bótafjárhæða - hafa í för með sér nær því 100 millj. kr. aukin útgjöld á ári fyrir sveitarfélögin til Tryggingastofnunar ríkisins auk hækkaðra framlaga til sjúkrasamlaganna, en ekki er vitað, hve sú útgjaldaaukning verður mikil eða hvernig hún muni koma við einstök sveitarfélög. Fjárhagur margra sveitarfélaga einkum í dreifbýli er nú mjög bágborinn. Hafa mörg þeirra þurft að innheimta útsvör með fullu, 20%, álagi og þar að auki orðið að fá aukaframlög úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga til að ná endum saman vegna greiðslu lögboðinna útgjalda og annars tilkostnaðar. Í því sambandi er rétt að vekja athygli á því, að á þessu ári eru tekjustofnar sveitarfélaga að verulegu leyti bundnir vegna verðstöðvunarlaganna, og þótt þau falli úr gildi á þessu ári, er þannig ástatt hjá mörgum sveitarfélögum í dreifbýli, að afkoma gjaldenda hefur versnað, þannig að lítið er til að leggja á, en útgjöld hafa samtímis farið vaxandi. Af framangreindum ástæðum er það eindregin ósk Sambands íslenzkra sveitarfélaga, að greiðsluhlutföllum til lífeyris- og sjúkratrygginganna samkv. 20. og 49. gr. frv. verði breytt, þannig að framlög sveitarfélaganna verði óbreytt í krónutölu eftir gildistöku laganna, frá því sem þau eru.“ En eins og er, þá er gert ráð fyrir því, að sú viðbótargreiðsla, sem á að mæta þessari tekjutryggingu, komi á sveitarfélögin, þ.e. 2/5 hlutar af henni beint. Síðan verða sveitarfélögin að borga sín 18% eins og af öllu öðru í þessar tryggingar, og þá kemur í ljós, að hlutur sveitarfélaganna er þannig, að það verða rúmlega 50% af þessari greiðslu. Þetta fyrirkomulag, þ.e. að láta sveitarfélögin borga þessar greiðslur, verður til þess, að það verður eins og einhvers konar framfærslublær á þessu. Hver og einn verður fyrst að fara til sveitarstjórnanna til þess að fá þessar greiðslur, og því verður að finna einhverja aðra leið en lagt er til í þessu frv. Við leggjum til, að það verði 1/5, sem sveitarfélögin eigi að borga beint af þessu, sem mundi þýða, að þeirra greiðslur af þessari hækkun yrðu um 31% í staðinn fyrir rúmlega 50% í frv. 7. brtt. „Við 23. gr. Aftan við 1. málsgr. bætist: Nemendur 17–20 ára, sem stunda nám eigi skemur en 6 mánuði á ári, eru einnig undanþegnir gjaldskyldu.“ 8. brtt. „Við 34. gr. a. Aftan við 4. málsgr. bætist: Nú hafa örorkubætur verið greiddar í eitt skipti fyrir öll samkv. heimild þessarar greinar, og á þá hlutaðeigandi rétt á verðbótum á slíka greiðslu á 10 ára fresti, og skal verðbótin vera í réttu hlutfalli við breytingar á upphæð örorkubóta síðustu 10 árin. b. Við greinina bætist: Skipverjar, þar með taldir formenn á bátum undir 12 smálestir að stærð, sem tryggðir eru samkv. 29. gr. l., skulu njóta sérstakra örorku- og dánarbóta til viðbótar þeim bótum, sem ákveðnar eru í 34. og 35. gr. Hinar sérstöku bætur skulu vera 600 þús. kr. miðað við dauða, en 800 þús. kr. við 100% varanlega örorku, en hlutfallslega lægri, ef varanleg örorka er metin innan við 100%. Ráðh. getur breytt bótaupphæðum til hækkunar, ef almenn hækkun verður á umsömdum slysabótum sjómanna á stærri bátum en 12 smálesta. Um bætur þessar gilda hinar almennu reglur laganna, eftir því sem við á.“ 9. brtt. er við 36. gr. „Á eftir 1. málsgr. komi: Íþróttafélög greiða 1/3 af iðgjöldum fyrir íþróttafólk, en ríkissjóður 2/3. Nánari ákvæði um slysatryggingar íþróttafólks og skiptingu iðgjalda skulu sett í reglugerð í samráði við Íþróttasamband Íslands og Ungmennafélag Íslands.“ 10. brtt. er við 43. gr. „a. að aftan við staflið h. komi nýr stafliður, þannig: i. Tannlækningar að 3/4 hlutum, þegar þær teljast bein heilsufarsleg nauðsyn, og skal setja um það nánari ákvæði í reglugerð. b. Orðin „svo og greiðslu fyrir tannlækningar“ í síðustu málsgr. falli niður. 11. brtt. „Við 44. gr. Í staðinn fyrir „kr. 29.00“ í 4. málsgr. komi: kr. 80.00.“ 12. brtt. er við 45. gr. „a. 1. málsliður orðist svo: Leita skal staðfestingar Tryggingastofnunar ríkisins á samningum, sem sjúkrasamlög gera við lækna, tannlækna, lyfjabúðir og heilbrigðisstofnanir um greiðslur til fullnægingar ákvæðum 42. gr. b. Fyrsti málsliður 2. málsgr. orðist þannig: Náist ekki samkomulag við lækna eða tannlækna, skal gerðardómur ákveða samningskjörin. c. Í stað orðanna „samkvæmt 43. gr. a og b“ á tveim stöðum síðar í 45. gr. komi: samkvæmt 43. gr. a, b og i.“ 13. brtt. „Við 46. gr. Aftan við gr. bætist: Nú er hérað sjúkrahúss- og læknislaust, og skal þá Tryggingastofnun ríkisins greiða nauðsynlegan ferðakostnað fyrir sjúklinga og barnshafandi konur.“ 14. brtt. er við 78. gr. „a. Í stað „ 6 mánaða“ í 1. málsgr. komi: eins mánaðar. b. Við greinina bætist: Ákvæði þessarar greinar koma til framkvæmda þegar í stað.“ Þetta ákvæði, að í stað 6 mánaða komi 1 mánuður, er um það, að ef hækkað verður kaup við fiskvinnu, þá eigi hækkun að koma á tryggingagreiðslurnar ekki eftir 6 mánuði, eins og er í frv. heldur eftir 1 mánuð. 15. brtt. er við 80. gr. „Upphaf greinarinnar orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 1. júlí 1971.“ 16. og síðasta brtt. „Við ákvæði til bráðabirgða: a. Í stað orðanna „helmingur hreinna eigna samlags þess, sem niður er lagt,“ í 3. tölulið komi: 1/4 hluti hreinna eigna samlags þess, sem niður er lagt, - og í stað „helmingur skal ganga upp í framlög hlutaðeigandi sveitarfélags“ í sama tölulið komi: 3/4 hlutar skulu ganga upp í framlög hlutaðeigandi sveitarfélags. b. Við ákvæðin bætist nýr töluliður, svofelldur: Þegar eftir samþykkt laga þessara skal skipuð milliþinganefnd, er falið sé það hlutverk að framkvæma heildarendurskoðun laga um almannatryggingar. Sameinað Alþingi skal kjósa 2 menn í nefndina, en hver þingflokka skal skipa í hana einn fulltrúa. Ráðherra skipar formann nefndarinnar úr hópi hinna kjörnu.“ Herra forseti. Þá hef ég lýst þeim brtt., sem minni hl. hefur lagt hér fram, og við væntum þess, að hv. d. sjái sér fært að samþykkja sem mest af þessum till. og fyrst og fremst um það, að lögin taki gildi ekki síðar en 1. júlí n.k.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja tvær brtt. við frv. til laga um almannatryggingar. Fyrri brtt. er við 43. gr. um það að f-liður þeirrar greinar orðist svo: Dvöl vegna fæðingar í sjúkrahúsi og fæðingarstofnun. Þetta þýðir, að kostnaður af sjúkrahúsdvöl fæðandi konu verði greiddur af tryggingunum. En eins og l. eru nú, er sjúkrahúskostnaður vegna barnsburðar undanþeginn tryggingunum, en hins vegar greiddur fæðingarstyrkur, sem verið er að rokka með fram og aftur, eftir því sem daggjaldakostnaður á sjúkrahúsum segir til, og verður því oft og tíðum veruleg rekistefna út af því við sængurkonurnar, hvort þær hafi látið í té og útvegað nægar tryggingar eða geti snarað út greiðslu fyrir þeim mismun, sem á ýmsum tímum er á fæðingarstyrknum og kostnaði við sjúkrahúsdvöl á sjúkrahúsi eða annarri fæðingarstofnun. Þetta tel ég óhafandi, hvort sem það er almennt litið svo á, að sjúkrahúskostnaður sé greiddur af tryggingunum. Mér finnst það alveg furðulegt, að við hverja endurskoðunina á fætur annarri skuli þetta ekki vera leiðrétt, þannig að kona, sem er að fæða þjóðfélaginu nýjan þegn, fái vegna sjúkrahúsvistar, sem er að læknisráði, greiddan þann kostnað úr tryggingunum eins og vegna annars sjúkrahúskostnaðar. Það er víst, að þetta væri veruleg réttarbót ekki sízt fyrir konur utan af landi, sem auk þess að standa þarna í alls konar útréttingum til þess að tryggja sér sjúkrahúsvistina, vegna þess að tryggingarnar greiða ekki þessa tegund sjúkrahúsvistar, verða auk þess að greiða geysilega mikinn ferðakostnað frá sínu heimili og oft og tíðum til baka aftur og eiga þess vegna oft í miklum fjárhagserfiðleikum í sambandi við þetta. Mér finnst þetta vera svo augljós og sjálfsögð leiðrétting á íslenzka tryggingakerfinu, að ég læt í ljós mikla undrun yfir því, að endurskoðun skuli ekki hafa tekið þessa leiðréttingu með. Þá er seinni till. mín. Hún er við 80. gr. Ég hef séð, að minni hl. hv. heilbr.- og félmn. hefur borið fram brtt. um gildistöku laganna, þannig að öryrkjar og aðrir bótaþegar trygginganna þurfa ekki að bíða fram í ársbyrjun 1972 eftir því, að tryggingabætur hækki nokkuð, heldur er lagt til, að l. öðlist gildi 1. júlí n.k.; það væri þó nokkur miðlun. En samt sem áður, þó að sú till. fengist samþ., sem sjálfsagt er nú ekki að heilsa, þá tel ég, að ellilífeyrir og örorkubætur eigi að fá sína hækkun þegar í stað, þegar lög þessi öðlast gildi. Ég legg því til, að ákvæði laganna um ellilífeyri og örorkubætur komi til framkvæmda þegar í stað þó svo, að I. að öðru leyti taki ekki gildi fyrr en 1. júlí. Þetta teldi ég nokkra bragarbót á því hneykslanlega tiltæki að láta ekki þessa löggjöf taka gildi fyrr en um næstu áramót, og teldi ég þó það eitt vera fullsæmandi, að lögin tækju þegar gildi. Ég held, að það þurfi ekki frekari skýringa við vegna þessara tveggja till. minna og læt því máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða, áður en þessari umr. lýkur að minnast á tvö atriði, sem ég tel miklu máli skipta. Annars vegar vildi ég taka undir ábendingar Sambands ísl. sveitarfélaga um þörf sveitarfélaga fyrir nýja tekjustofna, ef þau eiga að geta staðið undir þeim útgjöldum, sem frv. hefur í för með sér fyrir þau. Í trausti þess, að sú athugun, sem nú fer fram, á skiptingu verkefna milli ríkis og sveitarfélaga og á tekjustofnum ríkis og sveitarfélaga, beri þann árangur, að viðunandi sé að þessu leyti, þá fylgi ég framkomnu frv. Hitt atriðið, sem ég vildi nefna í tengslum við þetta mál, er að mínu viti óleyst samkv. því, sem frv. er nú; það eru tengslin milli persónufrádráttar og fjölskyldubóta, milli skattalaga annars vegar og tryggingalöggjafarinnar hins vegar. Ég tel eðlilegra, að fjölskyldubætur komi fram sem hækkun á persónufrádrætti þó þannig, að persónufrádrátturinn verði sá hinn sami í krónu tölu fyrir hvern gjaldanda, og að þeir, sem ekki fá notið hans að fullu vegna þess, að tekjur þeirra eru lægri en persónufrádrættinum nemur, fái þá endurgreiðslu úr ríkissjóði. Ég tel einnig, að það þurfi að taka til meðferðar í þessu sambandi, hvort og að hve miklu leyti iðgjöld til almannatrygginga skulu vera frádráttarbær frá skatti þannig, að fjármagn það, sem til almannatrygginga fer, nýtist sem bezt og einkum þeim til handa, sem mesta þörfina hafa.



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur athugað frv. þetta eins og það kom frá Ed. og leggur til, að það verði samþ. Nál. hefur ekki verið útbýtt. Það er enn í prentun, en nm. skrifuðu undir með þeim fyrirvara að áskilja sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma, og einn hv. nm., hv. 4. þm. Austf., skrifaði undir nál. með fyrirvara. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta frv. sérstaklega við þessa umr. hér í hv. d. Hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir frv. við 1. umr. málsins og Ed. hefur þegar afgreitt það eins og það var lagt fram, og legg ég til fyrir hönd n., að það verði samþ.



Herra forseti. Nál. fjhn. um þetta mál hefur enn ekki verið lagt fram hér í d., er ekki komið úr prentun, en þar er tekið fram, eins og hv. frsm. gat um, að þótt nm. séu með frv., þá hafa þeir óbundnar hendur um einstakar till., sem fram kunna að koma, og einnig áskilja þeir sér rétt til þess að flytja brtt. sjálfir. Í n. stóðum við þrír nm. að brtt. á þá leið, að á eftir liðnum „Sjóefnarannsóknir“ í 7. gr. frv. komi nýr liður: Landgrunnsrannsóknir 35 millj. kr. Og finnst mér rétt að gera nokkra grein fyrir þessari till. okkar, sem við höfum nú lagt hér fram í d. á sérstöku þskj., 837. Um landhelgismálið hefur verið allýtarlega rætt bæði innan þings og utan að undanförnu og sú stefna verið áréttuð af öllum, sem um málið hafa talað, að við byggðum okkar stefnu í landhelgismálinu á því, og hefðum gert það síðan 1948, að landgrunnið væri hluti af yfirráðasvæði viðkomandi strandríkis. Við höfum talsvert gert af því að reyna að árétta þessa stefnu á ýmsan hátt, en þó hvergi nærri nægilega. Eitt veigamikið atriði í þeim efnum er, að haldið sé uppi á landgrunninu engu minni rannsóknum en í landinu sjálfu. Því miður hefur þetta ekki verið gert. En sitthvað margt af því, sem hefur komið fram á síðari árum, hefur þó gert þessar rannsóknir enn meir aðkallandi en áður og þá sérstaklega með tilliti til ýmissa verðmætra efna, sem kunna að finnast í hafsbotninum og möguleiki væri á að nýta. Það má segja, að engar slíkar rannsóknir hafi enn þá farið fram af opinberri hálfu, íslenzkri hvað þetta snertir. Eins er það, að mælingar á dýpinu eru hvergi nærri fullnægjandi, en það er þó á því, sem við byggjum að verulegu leyti okkar kröfu til þess, að fiskveiðilandhelgin nái til landgrunnsins alls. Þess er rétt að geta, að á s.l. ári lét Rannsóknaráð ríkisins fara fram sérstaka athugun á þessum málum og hefur nefnd vísindamanna, sem þá var falin sú rannsókn, og þá sérstaklega einn maður, sérfræðingur, samið mjög athyglisverða skýrslu um þessi mál, sem hefur verið lögð fram hér á hv. Alþ. Þar kemur fram, að rannsóknum okkar á þessu sviði er allt of skammt á veg komið og er þörf skjótra aðgerða í þeim efnum. Það varð svo til þess, að á síðasta ári eða ekki á síðasta ári heldur núna eftir áramótin skipaði ríkisstj. nefnd ráðuneytisstjóra til þess að gera bráðabirgðaskýrslu um málefni hafsins og landgrunnsins. Þessi ráðuneytisstjóranefnd var sett á laggirnar vegna þess, að það er ekkert eitt rn., sem fer með þau mál, er snerta landgrunnið og nýtingu auðæfa þess, heldur heyrir það, hinir ýmsu þættir þess, undir mismunandi rn., og þess vegna þótti rétt að fela ráðuneytisstjórunum að athuga þessi mál sameiginlega og í þessari ráðuneytisstjóranefnd eiga sæti ráðuneytisstjórar dómsmála-, iðnaðar-, menntamála-, sjávarútvegs- og utanríkisráðuneytisins. Í till. þeirri, sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram um réttindi Íslendinga á hafinu umhverfis landið, þá er sagt frá bráðabirgðaskýrslu ráðuneytisstjóranefndarinnar. Fyrsti liður hennar fjallar um vísindalegar rannsóknir á landgrunninu, þ. á m. dýptarmælingar og kortlagningu, og skipulag rannsókna. Einnig samvinnu við erlenda aðila. Eins og þar kemur fram, þá er hér um mjög veigamikið verkefni að ræða. Nefndin telur m.a. í þessum þætti skýrslunnar nauðsynlegt, að gerðar verði nákvæmar dýptarmælingar af landgrunninu og þær mælingar gefnar út á nýjum kortum. Í fyrstu verði stuðzt við þær mælingar, sem gerðar verði með nákvæmari tækjum til staðarákvörðunar og dýptarmælinga, en síðan verði stöðugt unnið að nákvæmari kortlagningu einstakra svæða, sem þýðingu hafa vegna fiskveiða eða annarra orsaka. Þá telur hún nauðsynlegt, að keypt verði tæki til nákvæmrar staðarákvörðunar á hafi, er verði notuð til dýptarmælingar og til hinna ýmsu jarðeðlisfræðilegu og jarðfræðilegu rannsókna, sem ræddar eru hér á eftir. Þá er talið nauðsynlegt, að gerðar verði eftir föngum almennar jarðeðlisfræðilegar mælingar og jarðfræðilegar athuganir um leið og dýptarmælingar eru framkvæmdar. Þá er talað um að gera þurfi segulmælingar á sömu siglingalinum og dýptarmælingar eru gerðar. Þá er talað um, að gerðar verði skjálftamælingar með neistamæli eða hliðstæðum tækjum á helztu botnasvæðum landgrunnsins með könnun setlaga fyrir augum. Talið er, að slíkt megi einnig gera samtímis dýptarmælingum að nokkru leyti. Og sérstaklega verði kortlögð svæði, þar sem hagnýt botnefni finnast, skeljasandslög, þörungalög, sandnámur o.þ.h., til að áætla magn og útbreiðslu, og leigð verði viðeigandi tæki til þessa verks. Þá er talið nauðsynlegt, að haldið verði áfram hljóðbrotsskjálftamælingum og þær færðar út á landgrunnið til að fá upplýsingar um dýpri lög landgrunnsins og afla þurfi viðbótartækja til þess verks. Það er talað um, að gerðar verði þyngdarmælingar í sambandi við hinar samfelldu dýptarmælingar og fengin yrðu til þess tæki, sem boðizt hafa að láni frá Landmælingadeild Bandaríkjahers. Þá er talað um að gera þurfi varmastraumsmælingar með leit jarðhitasvæða á sjávarbotni fyrir augum. Þá er sagt að gera verði eða framkvæma verði skipulega töku botnsýnishorna undan ströndum landsins og notuð verði eftir föngum aðstaða skipa Landhelgisgæzlunnar svo og Hafrannsóknastofnunarinnar til þess verks. Þá verði unnið úr sýnishornum og fari fram jarðfræðileg og jarðefnafræðileg úrvinnsla, þegar nægilegur fjöldi sýna hefur safnazt af hverju svæði fyrir sig. Þá er talað um, að athugaðir verði möguleikar á því að gera jarðfræðilegar og jarðeðlisfræðilegar rannsóknir að föstum lið í starfsemi rannsóknaskipsins Bjarna Sæmundssonar og athuguð verði hagkvæmni þess að láta það skip annast að miklu leyti þær rannsóknir, sem hér er gert ráð fyrir, með tilliti til hinna fullkomnu siglinga- og mælitækja, sem þar verða fyrir um borð. Loks er talað um að rannsóknir á ástandi lofts og sjávar svo og samspili þeirra verði efldar með umhverfisrannsóknum á hafi úti og nauðsynlegra tækja aflað til þess. Sagt er, að slíkar athuganir hafi mikla þýðingu fyrir alla starfsemi á hafinu í framtíðinni, þ. á m. nýtingu á veiðum landgrunnsins ásamt því, að þetta auki þekkingu á eðli þess umhverfis, t.d. veðurfars, sem þjóðin býr við. Þá er talað um nauðsyn þess, að aukin sé þátttaka Íslands í alþjóðlegu hafrannsóknastarfi, sérstaklega á sviði jarðfræði og jarðeðlisfræði, og nýtt séu tækifæri til upplýsingaöflunar, sem oft bjóðast hér við komu erlendra rannsóknaleiðangra. Mætti þannig beina þeim að svæðum eða verkefnum, sem sérstaklega vantar upplýsingar um eða að sviðum, sem tæki og mannafla vantar hérlendis til að annast. Höfuðáherzla er lögð á frumkvæði Íslands í rannsókn botnsvæðanna umhverfis landið, bæði frá hagnýtu sjónarmiði og almennu grundvallarvísindalegu sjónarmiði. Loks er talað um, að athugaðir verði möguleikar á stofnun úrvinnslustöðvar fyrir jarðvísindalega, haffræðilega og skylda starfsemi hér á landi í tengslum við Reiknistofnun háskólans. Þá er sagt, að gert sé ráð fyrir því, að stofnkostnaður vegna tækja til þeirra rannsókna, sem hér um ræðir, nemi nálægt 20 millj. kr. Þá er einnig áætlað, að með því að gera sérstakt skip út til þeirra rannsókna, sem hér er rætt um í sambandi við samfelldar dýptarmælingar og jarðeðlisfræðilegar athuganir, muni þær kosta um 14 millj. kr. á ári í skipakostnað, tækjaleigu, laun og annan rekstur, miðað við 2 mánaða starfstíma skipsins á ári. Talið er, að allgóð byrjunarmynd af íslenzka landgrunninu fengist á 2–3 árum með 2 mánaða starfstíma á ári. Samkvæmt þessu, ef horfið væri að því að hefjast handa um þessar framkvæmdir strax á þessu ári, má gera ráð fyrir, að verja þurfi allt að 20 millj. kr. í tækjakaup eða tækjaleigu, en 14 millj. færu til þess að kosta skip til rannsóknanna, og ef horfið yrði að því, sem væri hér nauðsynlegra eða áreiðanlega mjög nauðsynlegt, að ljúka þessum rannsóknum fyrr en á 2–3 árum, eins og hér er gert ráð fyrir, þá þyrfti enn að auka þetta framlag. Með tilliti til þessa höfum við þrír nm. leyft okkur að leggja til, að í þetta frv. verði tekin upp sérstök fjárveiting til rannsókna á landgrunninu og nemi sú fjárhæð ekki minna en 35 millj. kr. Það kemur fram í grg. fyrir þessari till. ríkisstj., sem ég vitnaði í, að hún telur mikla nauðsyn á, að þessum rannsóknum sé hraðað, og hæstv. forsrh. minntist einnig á það í útvarpsumr., sem fóru fram um landhelgismálið nýlega, og þess vegna vænti ég þess, að um þetta mál geti náðst full samstaða hér í d. og sú fjárveiting verði samþykkt, sem till. okkar fjallar um. En það er áreiðanlegt, að ef við, sem við öll leggum áherzlu á, viljum fylgja fram þeirri stefnu að helga okkur allt landgrunnið, þá gerum við það með engu betur en vinna að sem beztum rannsóknum á því, og sýna því engu minni sóma í þeim efnum heldur en rannsóknum landsins sjálfs.



Herra forseti. Því miður var ég ekki staddur hér í hv. d., þegar þetta mál var til 1. umr., og kann því að vera, að það, sem ég mun nú spyrjast fyrir um, hafi komið fram að einhverju leyti. Ég sé það hér í skýrslu fjmrh. um framkvæmda- og fjáröflunaráætlun þessa árs, að þá er gert ráð fyrir því, að Stofnlánadeild landbúnaðarins fái 70 millj. kr. til sinnar starfsemi og það er gert ráð fyrir því, að hún hafi til að lána út á þessu ári 156 millj. kr. Þegar var verið að gera áætlun um fjárþörf stofnlánadeildarinnar, þá var það áætlað, að hún þyrfti á þessu ári tæplega 240 millj. Og farið var fram á það, að það yrðu um 200 millj., sem deildinni bærust annars staðar frá. Í sjálfu sér, miðað við þessar 156 millj., þá er ekki tekinn með í reikninginn víxill, sem er í Seðlabankanum, sem er 50 millj., og a.m.k. er ekki búið að semja um greiðslu á honum til fulls, þó það hafi verið eitthvað kannske um það rætt. En þó reiknað sé með því, að stofnlánadeildin hafi þessar 156 millj. og þurfi ekki að borga þennan víxil, þá er alveg sýnilegt, að það er mikið sem vantar og eftir þeim umsóknum, sem manni sýnist að hafi borizt, og þó það sé ekki búið að athuga þær til fullnustu, þá held ég að þessi tala, sem er reiknað með í áætluninni, hafi verið frekar of lág heldur en of há. Ég fór að athuga þetta, og ég kom inn á það hér í hv. d. fyrir nokkru síðan, að ég var að athuga, hvernig þetta hefði nú verið á árinu 1956 og 1957, vegna þess að því hefur verið haldið hér fram, bæði í hv. d. og annars staðar, að það hefði verið í raun og veru lánað mikið meira til landbúnaðarins á undanförnum árum heldur en áður var. Ég sá það á árinu 1956, að þá hefðu verið lánaðar 45 millj., en þá var byggingarvísitalan 100 stig. Í dag er byggingarvísitalan orðin 524 stig og þá þyrfti, til þess að framkvæmdamátturinn væri eins, þá þyrfti þessi tala að vera 235.8 millj. og þó var ekki á þeim árum lánað til vinnslustöðva eins og hefur verið núna. Það var ekki lánað til minkabúa eins og núna og það var ekki lánað til dráttarvélakaupa eins og núna, þannig að við sjáum, að það er þó gert ráð fyrir því í þessari áætlun, sem Búnaðarbankinn gerir, að framkvæmdirnar verði hlutfallslega langtum minni en þær voru á þessum árum. Ég athugaði líka árið 1967, þá var lánað út 51.5 millj. og byggingarvísitalan var þá 116 stig, en til þess að stofnlánadeildin lánaði fé út, sem hefði sama framkvæmdamátt, þá þyrfti þetta að vera 232.6 millj. Ef deildin fær ekki meira fé en þetta, og þó er miðað við það, að af þessu fé fari í minkabúin 17 millj., þá þyrfti að vera í raun og veru 26 millj. eða meira til þess að þeir, sem hafa reist þessi minkabú, fengju út á þau, eins og þeir þyrftu og hafa vonazt eftir. Það er þannig með veðdeildina, að í framkvæmdaáætluninni er gert ráð fyrir, að hún hafi aðeins á þessu ári 3.6 millj, kr. Í lögunum um stofnlánadeildina er gert ráð fyrir, að stofnlánadeildin geti lánað, ef fé er til, 10 millj. kr. Hvernig á að fara með veðdeildina, á að loka henni? Ég vil eiginlega, áður en þessi framkvæmdaáætlun er afgreidd hér á hinu háa Alþ., óska eftir því, ekki sízt þar sem hæstv. ráðh. eru hér staddir, bæði hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh., að þeir geri grein fyrir því, hvort það sé meiningin, að stofnlánadeildin fái ekki meira fé en þetta og hvort það eigi þá að skera þessar framkvæmdir niður með einhverjum hætti. Það getur ekki annað verið. Ef hún fær ekki fé, þá þýðir ekki annað, það er ekki hægt að lána fé, sem ekki er til. Það vita allir og ekki sízt hæstv. ráðh. Ég sé það, að n. sú, sem hefur með þetta mál farið, hefur ekki gert enn þá a.m.k. neinar till. í þessu efni, að komi þarna fé, og það hlýtur að þurfa að athuga þetta, því annars sýnist mér, að þarna sé alveg hreinn voði fyrir dyrum. Það má geta þess í þessu sambandi, að það var ekki hægt í raun og veru að klára öll lán, sem bárust. Það eru eftir milli 20–30 millj. af þeim framkvæmdum, sem voru gerðar á s.l. ári, sem var ekki hægt að afgreiða. Að vísu var hægt að afgreiða það, sem lánsloforð lágu fyrir um, en ekkert fram yfir það. Og þá sjáum við alveg hvert stefnir. Í raun og veru, ef deildin hefði svipað fjármagn eins og áður, þá þyrfti hún til þessara hluta um eða yfir 300 millj. Nú hefur komið ósk frá Búnaðarfélaginu og þessi samþykkt Búnaðarþings, að það yrðu stórhækkuð lánin til dráttarvélakaupa og yrðu teknar upp lánveitingar til annarra vélakaupa, allt upp í 60%. Það væri mjög gott, ef hægt væri að verða við þessu, a.m.k. að einhverju leyti. En það hljóta allir að sjá, að þarna er ekki hægt að verða við miklum óskum nema komi mikið meira fjármagn til heldur en þau plögg, sem hér liggja fyrir, gera ráð fyrir, að þessir sjóðir fái.



Herra forseti. Í tilefni af þeim tveimur brtt., sem hér hafa verið lagðar fram, þá vildi ég leyfa mér, áður en ég vík sérstaklega að þeim efnislega, að vekja athygli á tveimur formlegum atriðum, sem meginmáli skipta varðandi meðferð þessa frv. sérstaklega. Hv. 5. þm. Norðurl. e. kvaðst ekki sjá, að hér væri um að ræða neina fjáröflun sérstaklega til Stofnlánadeildar Búnaðarbankans eða veðdeildar, og saknaði hann þess. Ég gerði grein fyrir því í framsöguræðu minni með framkvæmdaáætluninni, að framkvæmdaáætlunin væri tvíþætt. Annars vegar væru hinar beinu ríkisframkvæmdir, sem þetta frv. fjallar um, og hins vegar væri lögð fram áætlun Framkvæmdasjóðs Íslands, sem hefði það sérstaka hlutverk lögum samkvæmt að afla fjár til stofnsjóða atvinnuveganna. Ef Framkvæmdasjóðurinn ekki getur aflað þess fjár, þá er ekki grundvöllur fyrir því að taka það inn í þetta frv., vegna þess að það verður að athugast þá nánar í samráði við Framkvæmdasjóðinn, sem hefur sína þingkjörnu stjórn og hefur sínar sjálfstæðu lántökuheimildir, hvernig eigi að meðhöndla það mál. Það væri því með öllu útilokað að leysa þennan vanda með breytingu á þessu frv. Ég vék hins vegar að því í framsöguræðu minni, sem ég veit ekki hvort hv. þm. hefur hlýtt á, að þær væru sérstakt vandamál, Stofnlánadeild landbúnaðarins og veðdeild Búnaðarbankans. Það er að vísu svo með fleiri sjóði, sem á að afla fjár til af hálfu Framkvæmdasjóðs Íslands, að þeir fá ekki allt það fé, sem þeir biðja um, og það er sjaldnast sem sjóðirnir fá allt það, sem þeir kynnu að óska eftir, og t.d. möguleika til þess að stórhækka lán, eins og hv. þm. gat um að væru óskir um, það er mál út af fyrir sig, sem vel má fallast á að væri æskilegt en ekki er þar með sagt, að Framkvæmdasjóðurinn geti mætt. En ég tók það skýrt fram, að það væru þessir tveir stofnsjóðir, sem enn þá væru í athugun sérstaklega hjá Framkvæmdasjóðnum og hjá landbrh., sem hefði tekið þetta mál sérstaklega upp við Seðlabankann, möguleika á því að greiða fyrir þessum tveimur stofnsjóðum, þar sem þeir gætu ekki fengið viðhlítandi fé til útlána í samræmi við óskir Búnaðarbankans, og ég hef verið upplýstur um það af hæstv. landbrh., að það mál sé nú endanlega leyst í samræmi við óskir Búnaðarbankans, eins og þær lágu upphaflega fyrir, þegar fjáröflunaráætlun bankans var lögð fyrir Framkvæmdasjóð, en samkvæmt henni þá skorti á varðandi stofnlánadeildina 25 millj. kr. og það skorti einnig á fjáröflun til veðdeildarinnar, sem má segja, að geti verið álitamál, hvað mikil sé, en það var talið nauðsynlegt að afla a.m.k. 5 millj. kr. í viðbót. Það er að vísu töluvert fé, sem veðdeildin hefur yfir að ráða í ár, en það greiðist upp í skuldir, þannig að það er rétt hjá hv. þm., að það var ekki há upphæð, 4 millj. kr., sem þar var um að ræða, en það yrði þá veruleg aukning á þeim lánsmöguleikum og ég hygg viðhlítandi miðað við allar aðstæður, þegar þetta fé fæst, þannig að þessir tveir liðir, framlagið til stofnlánadeildarinnar og til veðdeildarinnar, það tel ég, að leysi eftir áætlun Búnaðarbankans nokkurn veginn þá brýnustu fjárþörf, sem þar er um að ræða, þó að auðvitað alltaf megi segja, að æskilegt sé að a meira fé. Það er annað mál. En það leysir hina brýnustu fjárþörf og mig undrar það raunar, að hv. þm. skuli ekki vita um þessa ráðstöfun, því að ég hygg, að bréf um þetta efni hafi verið lagt fyrir síðasta bankaráðsfund í Búnaðarbankanum frá hæstv. landbrh. Ég tel því, að þetta mál sé leyst með viðhlítandi hætti. Það er hins vegar rétt hjá hv. þm., að starfsemi stofnlánadeildarinnar er miklu meiri nú heldur en var hér á árum fyrr og fleiri framkvæmdir sem stofnlánadeildin hefur tekið upp á sina arma, þannig að það er vissulega svo, að það ber brýna nauðsyn til að afla henni verulegs fjár, en þar er einnig við þann vanda að glíma í sambandi við fjáröflun, að það er ekki hægt að nota nema að mjög takmörkuðu leyti erlent fjármagn, vegna þess að það er útilokað að láta bændu taka lán með gengisáhættu. Það hefur verið takmarkað við vinnslustöðvar landbúnaðarins og, stórvirkar búvélar til ræktunarsambanda, en bændur sjálfa er auðvitað ekki hægt að láta taka lán með gengisáhættu. Fjáröflun til Stofnlánadeildar landbúnaðarins er því langhæsta fjáröflunin nú eftir útvegun þessa fjár, sem er til nokkurs stofnlánasjóðs af innlendu fé. Varðandi till. hv. 4. þm. Reykv. og tveggja annarra hv. þm. um þá breytingu á 7. gr. frv., að varið verði til landgrunnsrannsókna 35 millj. kr., þá er tvennt um þá brtt. að segja. Í fyrsta lagi er á henni sá formlegi galli, að þessir peningar eru ekki fyrir hendi vegna þess, eins og hv. 4. þm. Reykv. mun sjá við lestur á 7. gr., að gert er ráð fyrir því, að þar sé aðeins verið að skipta því lánsfé, sem gert er ráð fyrir í öðrum gr. frv., að aflað verði eftir tveimur leiðum, annars vegar með útgáfu og endursölu spariskírteina og hins vegar með ráðstöfun á PL-480 lánum. Og það er ekki um að ræða frekari fjárhæðir, sem þann veg er hægt að ráðstafa, þannig að þegar af þeirri ástæðu, þessari formlegu ástæðu, þá getur þessi till. ekki gengið. Ég er hins vegar efnislega algerlega sammála hv. þm. um nauðsyn þess, sem þessi gr. fjallar um, að efla rannsóknir á landgrunninu, og hann vitnaði alveg réttilega í skýrslu, sem lögð er fram með landhelgistill. ríkisstj. frá ráðuneytisstjóranefndinni, þar sem talað er um þau mikilvægu viðfangsefni, sem þar þurfi að sinna, og gerð grein fyrir því mjög lausleg grein fyrir því, hvað áætla megi, að þessar tilraunir eða rannsóknir muni kosta. Það er hins vegar vikið að því samtímis í þessari grg., að það séu í athugun ýmsar leiðir til þess að fjármagna þennan kostnað. Í fyrsta lagi er þess að geta, að áætlunin er mjög lausleg og miklum vafa undirorpið, hvað þarf að nota af þessu á þessu ári. Í öðru lagi er lögð á það áherzla, að það sé ætlunin að leita til alþjóðlegra stofnana til aðstoðar í þessu sambandi, varðandi tæknilega aðstoð og það er enn þá algerlega óvíst, hvað fæst eftir þeirri leið. En það má vitna til ræðu hæstv. forsrh. í umr. um landhelgismálið hér á dögunum, sem raunar hv. 4. þm. Reykv. einnig vitnaði til, en hann skýrði þar rækilega frá þessu fjárhagsmáli og m.a. gat þess, að þegar hefði verið leystur einn liður af þessum vanda með því að erlent fyrirtæki, Shell í Hollandi, hefði fengið leyfi til vissra rannsókna á landgrunninu Íslendingum að kostnaðarlausu, en þar sem íslenzkur vísindamaður yrði um borð og allar þær rannsóknir, sem gerðar yrðu, yrðu okkur tiltækar. Hér er aðeins um eitt atriði að ræða, sem kemur okkur til góða í þessu efni, og það verður áfram haldið á sömu leið. Það má geta þess, að þegar Albert var leigður til sérstakra hafsbotnsrannsókna, þá var tæki sett í hann af hálfu leigjanda og við fengum það tæki aftur sem leigu fyrir skipið og það tæki er nú í okkar höndum, annars hefði þurft að kaupa það og það er verulega dýrt tæki. Það er þess vegna alveg óljóst á þessu stigi málsins, hvað þarf af fé í þessu skyni, en ég vil taka það skýrt fram, að þó að ekki sé hægt að taka af þessu fé, sem hér er í frv. um framkvæmdaáætlunina, af því að þar er um alveg ákveðna fjárhæð að ræða, þá mun verða séð fyrir því með bráðabirgðalánum eða beinum fjárveitingum. Það er álitamál, hvora leið á að fara í því, að ekki verði um neina stöðvun að ræða á rannsóknarviðfangsefnum, sem talin verður brýn nauðsyn að vinna að á þessu ári. Ríkisstj. mun sjá fyrir fé til þess, enda þótt ekki sé mögulegt af þessum ástæðum, sem ég hef hér getið um, sérstaklega þar sem hér er um takmarkaða fjárhæð að ræða, að taka fjárveitingu í þetta frv., enda sem sagt algerlega óvíst, hvaða tölu ætti að setja í frv. í þessu sambandi, þar sem áætlanagerð um það efni á þessu ári er það óljós, en hins vegar vitað um alla þá liði, sem eru nú í frv., að þar er um alveg ákveðnar áætlanir að ræða, sem liggja að baki þeim framkvæmdum og fjárveitingum, sem þar er gert ráð fyrir, þannig að ekki er þar um neinar ágizkanir að ræða. Hér er aftur á móti um algera ágizkun að ræða í þessu sambandi, en aftur á móti staðfastur ásetningur ríkisstj. að halda fram þessum rannsóknum með þeim krafti, sem auðið er og þar sem nauðsynlegt verður talið að gera á þessu ári. Fyrir því mun með einhverjum hætti verða séð, þó að ekki sé auðið að samþykkja þessa till. í því formi, sem hún er við þetta frv.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. sagði hér í dag, að það væri búið að leysa mál, að mér skildist, stofnlánadeildarinnar og veðdeildarinnar og sú lausn var í því fólgin, að það átti að auka við það, sem stofnlánadeildin fengi til að lána út, 25 millj. eða mundi hún þá hafa 181 millj. til útlána, og veðdeildin ætti að fá til viðbótar þessum 3.6 millj. 5 millj. Ég verð nú að segja það, að ég er hræddur um, að hæstv. fjmrh. mundi nú ekki verða ánægður með þessa lausn mála, ef hann stæði eða sæti nú sem bankastjóri Búnaðarbankans og ætti að deila þessu út miðað við þá fjárþörf, sem þarf til þessara hluta. Það vita allir, að veðdeildin hefur haft takmarkað fé á undanförnum árum til útlána, en undanfarin tvö ár hefur hún þó lánað 14.5 millj. hvort árið. Hámarkslán, sem deildin hefur getað lánað, hefur verið 200 þús. kr. Það var verið að biðja mig fyrir nokkrum mánuðum að útvega lán norður í okkar kjördæmi, okkar hæstv. fjmrh., það var til kaupa á 1/4 hluta úr jörð og kaupverðið á 1/4 hluta þessarar jarðar var 1.7 millj. Eftir þeim reglum, sem stofnlánadeildin hefur og fjárráðum hennar, þá getur hún ekki lánað nema 50 þús. út á þessi jarðarkaup. Hvernig eru þessir menn staddir? Það er í mörgum tilfellum, þegar er um að ræða litlar, húsalausar jarðir, að þetta nægir, en í öllum tilfellum, þar sem eru sæmilega hýstar jarðir, þá eru þau lán smámunir, sem fást úr veðdeildinni miðað við þá fjárþörf, sem þar er fyrir hendi. Og að lána í veðdeildina 8.6 millj. á þessu ári og telja það nóg, það er náttúrlega langt frá lagi. Það er ekki einu sinni 1/5 hluti af því, sem þangað þyrfti. Og þó að lánsupphæðin væri ekkert hækkuð frá því, sem er, þá þyrfti mikið meira en að tvöfalda þessa upphæð til þess að geta afgreitt þær lánsbeiðnir, sem þar liggja fyrir. Miðað við þá áætlun, sem Búnaðarbankinn gerði rétt eftir áramótin, var reiknað með að þurfa að hafa upp undir 240 millj., eins og ég sagði áðan, eða 238.6 millj. Og það er komið í ljós síðan, að ýmsir þessir liðir, eins og þeir voru áætlaðir, eru langt fyrir neðan það, sem fjárþörfin sýnir, að muni þurfa. T.d. var áætlað út á jarðýtur, skurðgröfur og þess háttar vélar aðeins 3 millj. kr. Ég veit, að bara í okkar kjördæmi eitt þarf þetta fjármagn, ef á að verða við þeim óskum, sem liggja nú fyrir. Það er greinilegt, að í sambandi við útihúsabyggingar, sem var áætlað samtals 75 millj., ég skil ekki í, að það dugi miðað við þær beiðnir, sem ég veit, að eru komnar. Og vöntunin var svo mikil á s.l. ári, að í sambandi við fjósbyggingar þær, sem voru byggðar, fjós og hlaða, stórfjós og hlaða, þá var meiningin að reyna að dreifa þessu á þrjú ár. En hvaða bóndi getur byggt með því að fá þessi föstu lán í þrennu lagi, 3 ár eða 2 ár, síðasta hlutann eftir að hann er búinn að byggja? Ég sé ekki, að slíkt sé hugsanlegt, og ég geri ráð fyrir því, að hæstv. fjmrh. viti um það, því að slík dæmi eru úr okkar kjördæmi, að þar eru miklir erfiðleikar á vissum stöðum einmitt af þessum ástæðum. Ég held, að það sé því fjarri lagi, að það sé búið að leysa lánsþörf stofnlánadeildarinnar, þó að væri til útlána um 180 millj., og þá er ekki búið að leysa þessar 50 millj., sem ég gat um í fyrri ræðu minni, það er óleyst mál. Að vísu hefur komið til tals, að Seðlabankinn og Búnaðarbankinn lánuðu þetta fé til einhverra ára, en það er ekki frá því gengið og a.m.k. verður það örðugt fyrir Búnaðarbankann að verða við því eins og hlutirnir standa í dag. Ég vil því óska þess, að hæstv. fjmrh. beiti sér fyrir því, að þetta verði athugað og það komi ekki fyrir, að það þurfi að synja lánsbeiðnum vegna þess, að stofnlánadeildin hefur ekki fjármagn. Ég gat um það í minni fyrri ræðu, að miðað við það, sem var á árunum 1956 og 1957, þá hefði þetta fjármagn þurft að vera milli 230–240 millj., en síðan hafa komið ýmsir liðir, sem er farið að sinna, t.d. á þessu ári núna þarf 26 millj. í minkabúin. Það er áætlað, að það þurfi 25 millj. í sláturhús og mjólkurstöðvar, sem þá var ekki inni í dæminu, og það er áætlað um eða yfir 20 millj. í dráttarvélar og jarðýtur og þess háttar vélar, sem þá var heldur ekki lánað út á, þannig að sambærilegar tölur þyrftu að vera, ef ætti að sinna þessum nýju verkefnum, þá þyrfti stofnlánadeildin að hafa yfir 300 millj. til þess að lána, ef það fé hefði svipaðan framkvæmdamátt o féð, sem var lánað út á árunum 1956 og 1957. Ég er því mjög óánægður yfir þeim svörum, sem hæstv. fjmrh. gaf hér áðan, því að það er ekki gott, ef hæstv. ráðh. stendur í þeirri meiningu, að það sé í raun og veru búið að leysa þessi mál, því að það er svo langt frá því.



Herra forseti. Snemma á þessu ári lét bankastjórn Búnaðarbanka Íslands setja saman grg. eða skýrslu um hag og rekstur Stofnlánadeildar landbúnaðarins og veðdeildar Búnaðarbanka Íslands og horfur og áætlaða fjárþörf þessara deilda á þessu ári. Það er rétt, að þessar grg. voru síðan sendar, þessar ýtarlegu grg. voru síðan sendar með bréfi frá bankanum til stjórnar Framkvæmdasjóðs og í rn. Það er rétt, að fyrstu tölur, sem okkur bárust til eyrna um þessa ákvörðun fjár til þessara framkvæmda, voru að okkar dómi mjög óhagstæðar og við vorum ekki ánægðir með þær. Því var það, að bankastjórar eða af hálfu bankastjóra og bankaráðsformanns var haft ítrekað samband við áðurnefnda aðila um að láta meira fé af hendi rakna til þessara nauðsynlegu framkvæmda. Á bankaráðsfundi, sem haldinn var fimmtudaginn 25. marz s.l., voru þessi mál tekin til umr. og meðferðar. Þar var lagt fram bréf frá hæstv. landbrh., sem hafði að geyma loforð þess efnis, að til viðbótar því fé, sem áætlað hafði verið, yrði séð svo um, að stofnlánadeild fengi 25 millj. til ráðstöfunar á þessu ári og veðdeild 5 millj. Það vildi svo til, að hv. 5. þm. Norðurl. e. var vant við látinn þennan dag og mætti því aðeins í byrjun fundarins og vék síðan af fundi og það mun vera svo, að þetta bréf hafi ekki verið lagt fram fyrr en hann var farinn af fundi. En að dómi okkar, sem eftir sátum á þessum fundi, þ.e.a.s. hinna bankaráðsmannanna og bankastjóranna beggja, var talið, að þetta bréf hæstv. ráðh. hefði gjörbreytt málunum og ef staðið væri við efni þess, sem ekki væri að draga í efa, þá væri útlit í þessum efnum orðið viðunandi. Þetta bréf þýðir það, að Stofnlánadeild landbúnaðarins hefur á þessu ári yfir 180 millj. til ráðstöfunar til nýrra umsókna og framkvæmda á þessu ári og veðdeildin að vísu ekki nema um 9 millj. í þessu skyni. Að dómi okkar, sem þennan fund sátum, var því viðhorfið breytt mjög til batnaðar. Það er að vísu svo, að það er ekki búið að fara yfir eða athuga umsóknir þær, sem borizt hafa bankanum. Þær eru að vísu margar og gera sjálfsagt ráð fyrir háum fjárhæðum, sem betur fer. Það sýna framkvæmdirnar um landið. En ég ætla samt, að með þetta fé til ráðstöfunar þurfum við ekki að kvíða því að geta ekki leyst úr umsóknum manna á þessu ári eins og undanfarið. Um veðdeildina er það að segja, eins og hér hefur oft áður verið vikið að, að málefnum hennar er ekki komið á traustan grunn enn þá. En ég ætla þó, að það hafi stundum litið verr út hjá veðdeildinni og að við leysum mál hennar ekki verr heldur en undanfarið. Ég er ekkert hræddur um annað. Og í þessu sambandi má líka geta þess, sem gert er, og ég vil minna á það, að í vetur var veðdeildinni í fyrsta skipti í sögunni, að ég ætla, veitt sú viðurkenning af hv. Alþ., að til hennar var látin renna fjárveiting 21/2 millj. kr. á fjárlögum þessa árs, og sannarlega ber að meta þetta og þakka, þó að auðvitað viljum við gjarnan fá sem allra mest fé í þessar deildir. Það er svo annað mál. En bankinn hefur þann hátt á, að um lán úr stofnlánadeild er sótt snemma árs, umsóknirnar eru síðan yfirfarnar. Þær eru metnar og vegnar, ef svo mætti segja, og síðan er umsækjendum svarað, hvort þeir eigi von á láni eða ekki. Og ég ætla, að það hafi ekki komið fyrir, svo að ég viti til, að bankinn hafi ekki staðið við þessi loforð sín undanfarin ár. Að þessu athuguðu, þó að maður viti að vísu, hv. þm. verða að athuga það, að hér er um áætlanir að ræða, en að þessu athuguðu verð ég að segja það, að ég er ekki hræddur um, að bankinn geti ekki staðið við sitt í þessum efnum eins og undanfarin ár. Ég hef enga ástæðu til þess að halda annað.



Herra forseti. Það er rétt, það sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að ég varð að víkja af fundi, vegna þess að ég var hér á mælendaskrá á þinginu þegar bankaráðsfundurinn var. Ég var látinn vita, þegar það mál, sem ég þurfti hér að flytja, yrði tekið fyrir, og varð að víkja af fundi og af þeim ástæðum var ég ekki viðstaddur, þegar þetta mál var tekið fyrir. En ég verð að segja það, að ég er hryggur yfir því, að heyra orð bankaráðsformannsins, hv. síðasta ræðumanns, á þá leið að hann telji þá lausn á þeim reglum, sem við urðum að setja í fyrra, vera viðunanlega. Ég tel, að það sé ekki viðunanlegt að lána út á framkvæmdir, sem eru að öllu leyti búnar, fyrir þriðjung af þessu fé, sem á að lána, 1/3 af þessum rúmum 50%, t.d. út á fjós og hlöðu, eins og við urðum að gera á s.l. ári, vegna þess að það var ekki fjármagn fyrir hendi, og það kann að vera, að það sé hægt að leysa málið á þennan hátt nú. En það bara tel ég ekki forsvaranlega lausn. I;g veit heldur ekki betur en að eftir þeirri áætlun, sem við gerðum, þá þurfi veðdeild Búnaðarbankans upp undir 20 millj. Ég tel ekki viðunanlegt að hafa ekki helminginn af því, sem er reiknað með, að veðdeildin þurfi. Og ég er alveg viss um það, að hv. síðasti ræðumaður er í raun og veru ekki ánægður með þessa lausn frekar en ég, þó að hann vildi svo láta t.d. hér í ræðustólnum áðan. Ég ætla ekki að halda hér uppi málþófi, enda er ég tvívegis búinn að tala í þessu máli, en ég vil endurtaka það, að ég skora á hæstv. fjmrh. að leysa þessi mál eða sjá til þess, að þessi mál verði leyst betur en hefur verið gert eða nú er gert ráð fyrir, og það er engan veginn viðhlítandi lausn, að stofnlánadeildin hafi um 180 millj. nú til útlána eins og framkvæmdamáttur hverrar krónu er orðinn lítill, og í sambandi við veðdeildina, til þess að það væri forsvaranlegt í raun og veru, þá þyrfti að hækka sum lánin allt upp í 1/2 millj. úr 200 þús., eins og ég tók dæmið áðan. En miðað við bara 200 þús. kr. hámarkslán þyrftum við að hafa upp undir 20 millj. til þess að geta leyst verkefni veðdeildarinnar sómasamlega.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. vék að því hér áðan, að sú till., sem ég flyt við 7. gr. frv. ásamt 2 hv. nm. í fjhn., fái tæplega staðizt, vegna þess að ekki sé aflað sérstaks fjár á móti, þannig að það standist nokkurn veginn á, að mér skilst að hans mati, þær fjárveitingar, sem eru ákveðnar í 7. gr., og sú fjáröflun, sem er ákveðin sérstaklega í gr. þar á undan, eða þær lántökur, sem eru heimilaðar í gr. þar á undan. Það mun vera rétt hjá hæstv. ráðh., að þetta stenzt nokkurn veginn á eins og frv. er nú. Ég hygg, að það sé þannig, ég hef nú ekki athugað það nákvæmlega, en hins vegar hafa þessi frv. eða lög iðulega verið afgreidd þannig, að þetta hefur ekki staðizt á, t.d. upplýsti hagsýslustjóri á fundi, sem hann var á í fjhn. í morgun, að lögin um framkvæmdaáætlun eða lán vegna framkvæmdaáætlunar, sem hefðu verið afgreidd á s.l. þingi, hefðu verið afgreidd með þeim hætti, að það hefði munað verulega miklu á upphæðinni í 7. gr. og þeim lántökum, sem voru heimilaðar í gr. á undan. Mig minnir, að bann segði, að fjárveitingin í 7. gr. hafi verið í fyrra u.þ.b. 67 millj. kr. hærri en sú fjárhæð, sem var aflað með þeim heimildum, sem voru í gr. þar á undan. Það var nú vegna þessa fordæmis, sem við gengum frá till. þannig. En það má vel vera, að það sé eðlilegra að afgreiða þetta með þeim bætti að flytja sérstaka brtt., flytja brtt. við frv. um að taka upp alveg sérstaka gr., sem væri á þá leið, að ríkisstj. sé heimiluð lántaka allt að 34 millj. kr. til þess að kosta rannsóknir á landgrunninu. Og þá verður ekki á móti borið, að fjár sé aflað jafnhliða, og ég mun þess vegna taka þessa ábendingu hæstv. fjmrh. til greina og draga þessa till. nú til baka við 2. umr., en flytja í staðinn við 3. umr. brtt. um sérstaka grein við frv., að það sé heimiluð lántaka til þessarar framkvæmdar. Ég sé þess vegna ekki á þessu stigi ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta. Ég mun þá víkja nánar að öðrum atriðum, sem komu fram hjá hæstv. ráðh., við 3. umr. málsins.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð út af ræðu hv. 4. þm. Reykv. Það er alveg rétt, sem hann sagði, að á síðustu framkvæmdaáætlun skorti töluvert á eða líklega um 60 millj. kr., að endar næðu saman, þannig að miðað við það fordæmi þá er það rétt, að hann hafði ástæðu til þess að ætla, að það gæti einnig orðið með þeim hætti nú. Ég skal fúslega játa, að þetta var svo og það má auðvitað með fullgildum rökum segja eins og hv. þm.: Af hverju er þetta ekki hægt í þetta skipti? Og vitanlega er þetta eins hægt í þetta skipti og það var í rauninni jafnfjarri lagi í bæði skiptin. Ég tók það fram í fyrra, að ástæðan til þess, að þetta væri gert þá, stafaði fyrst og fremst af því, að það væri viss stefnumörkun í sambandi við Háskóla Íslands, sem ylli því, að þar voru teknar 30 millj. inn í framkvæmdaáætlun, sem vitað var fyrir fram, að þurfti alls ekki að nota á því ári, og fleiri upphæðir, sem var vitað um að ekki þyrfti að nota. Þá kemur það á daginn eins og hv. þm. sjá, að það eru tæpar 4 millj. kr., ég hygg mig muna það rétt, í framkvæmdaáætluninni, sem eru eftirstöðvar vegna framkvæmdaáætlunar s.l. árs, og þetta hefur stundum verið svo á milli ára, að það hefur verið tekið bráðabirgðalán, sem jafnað hefur verið upp á framkvæmdaáætlun næsta árs. Ég tek, hins vegar það fram, sem ég sagði hér áðan, að við vitum ekkert, um hvaða tölu við erum að tala í sambandi við þær framkvæmdir, sem hv. þm. talaði um og enginn ágreiningur er á milli mín og hans að æskilegt sé að vinna að, og ég ítreka það, sem ég sagði þá, að ég tel ekki hægt að ákveða neina sérstaka tölu í því efni nú, en hins vegar er það staðfastur ásetningur ríkisstj., þegar fyrir liggja nákvæmari áætlanir um, hvaða þarfir er þar um að ræða, að sjá fyrir fé í því efni og það er auðvitað eins hægt að gera með bráðabirgðaláni, sem veitt yrði lántökuheimild fyrir á næsta ári, eins og hefur áður verið gert og eins og er t.d. gert hér í áætluninni nú, eins og þó að það væri tekin sérstök fjárveiting nú, sem við höfum ekki hugmynd um, hvað ætti að vera stór. Þess vegna álít ég ekki eðlilegt að meðhöndla þetta mál með þessum hætti, heldur eigi ganga út frá því, sem ég tel vel geta komið til greina, ef fjárhagur ríkissjóðs leyfir það, að það verði beinlínis greitt úr ríkissjóði, þar sem hér er um áframhaldandi rannsóknir að ræða, ef þarf á þessu ári fjárveitingar í því skyni, sem hv. þm. talaði um og sem hæstv. forsrh. vék að í sinni ræðu, þannig að þessi tillöguflutningur nú sé alveg ástæðulaus miðað við bæði yfirlýsingar þær, sem hæstv. forsrh. og ég hér nú höfum gefið varðandi þetta mál. Það mun ekki draga úr neinum framkvæmdahraða í þessu máli, þó að ekki sé upp tekin nú sérstök heimild í þessu sambandi, og þar sem það liggur algerlega í lausu lofti, hvaða fjármagn þarf í þessu efni, hverju af því kann að vera þörf á, að íslenzka ríkið leggi út eða hvað kann að vera auðið að fá frá alþjóðlegum stofnunum, sem ég tel sjálfsagt að leita eftir aðstoð frá og ekkert er hneykslanlegt við. Þetta getur haft þýðingu fyrir fleiri en okkur, almenna fræðilega þýðingu, þannig að hér er um að ræða atriði, sem ég tel ekki að sé á þessu stigi tímabært að taka upp sérstaka fjárveitingu til, taka upp sérstaka lántökuheimild til.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu alveg rétt og ég get verið hv. 5. þm. Norðurl. e. alveg sammála um það, að auðvitað viljum við fá sem allra mest fé til þarfra mála og góðra hluta og það er ekki að draga í efa. Og hitt er svo alveg rétt hjá honum, að það má vel vera, að við þurfum að endurskoða ýmsar lánareglur, sem við höfum farið eftir undanfarið, og færa þær til réttlátara horfs. Á ég þar sérstaklega við veðdeildina eins og við höfum oft rætt um áður, að vitanlega þarf við fyrstu hentugleika að hækka lánin þannig, að það sé hægt að hafa nokkurt svið til þess að velja eftir, hvort keypt er stór jörð eða smá eða hluti úr jörð. Um allt þetta get ég verið honum sammála. Um áætlanir bankans, sem við minntumst á áðan, er það að segja, að ég tel, að þær hafi verið mjög vel unnar og þær hafi gert sitt gagn. Það má vera, að tölur þeirra standist ekki að fullu í reynd, en ég held, að það sé enginn vafi, að þær voru óvenjulega vel unnar. Hitt er svo annað mál, að ég ætla ekki að fara að ræða það mál frekar hér eða fletta fundargerðarbókum bankaráðs Búnaðarbankans hér í þessari hv. d. Það mál verðum við að ræða nánar innan veggja bankans og reyna þar að þoka lánamálunum áleiðis.



Herra forseti. Ég þarf ekki að svara hæstv. fjmrh. miklu. Þetta, sem hann sagði nú, hafði hann reyndar sagt fyrr við umr. í dag, en ég hafði ætlað mér að draga að svara því, þangað til ég flyt till. aftur í nýju formi við 3. umr., en mér finnst nú samt við þessa umr. ekki rétt að láta þessu með öllu ósvarað, sem hann sagði nú. Hann vildi gera lítið úr þeirri áætlun, sem fyrir liggur um það, hvað kosta muni að kaupa tæki til rannsókna á landgrunninu og hvað það muni kosta að hafa eitt skip við þessar rannsóknir 2-3 mánuði á þessu ári. En áætlun um þetta liggur nú fyrir á fskj., sem fylgir frv. hæstv. ríkisstj. um landhelgismálið, og það eru ekki ómerkari menn en 5 ráðuneytisstjórar, sem standa að þessu áliti. Og maður verður að álíta, að það sé eitthvað að marka, þegar 5 ráðuneytisstjórar standa að einu áliti, og þeir séu ekki að vitna þar í áætlanir, sem ekki fái staðizt. En við skulum segja, að þetta fari samt svo, að það verði að sjálfsögðu betra, ef það þyrfti ekki að nota þessa fjárveitingu að öllu leyti. En þá spillti það ekki neitt, þó að það væri búið að heimila ríkisstj. að ráðstafa meiru fé í þessum efnum, vegna þess að hún mundi aldrei eyða meiru heldur en því, sem þörf væri fyrir. Og væri ekki neitt saknæmt eða hættulegt, þó að lánveitingin væri rýmri heldur en hitt. En ég sé það ekki, - ef það er ætlun hæstv. ríkisstj. að láta þessar rannsóknir fara fram á þessu ári, og hún segist þurfa að sækja um þetta til hæstv. Alþ. síðar eða fá stuðning þingflokkanna til þess með einhverjum hætti að afla fjár í þessu skyni, -hvers vegna má ekki afla heimildar til þess núna. Hvers vegna ekki? Ég held, að það sé einmitt gott fyrir hæstv. ríkisstj. að fá heimildina nú. Og það mundi verða til þess að styrkja aðstöðu hennar og jafnframt það, sem ég legg meira upp úr, að það mundi verða henni hvatning til þess að láta þessar rannsóknir fara fram. En mér virðast þessi undanbrögð, sem hafa komið fram bæði hjá hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., að vilja ekki afla heimildar til lántöku eða fjáröflunar í þessu skyni nú, benda til þess, að það sé ekki eins mikill áhugi fyrir þessum rannsóknum og ætla mætti. Ég skil það satt að segja ekki, ef ríkisstj. vill láta þessar rannsóknir fara fram, hvers vegna hún vill ekki afla nú þegar fjárveitingar og lántökuheimildar, svo að hún geti annazt þær. En sem sagt, ég mun ekki ræða þetta atriði nánar að þessu sinni, heldur þegar ég geri grein fyrir hinni endurnýjuðu till. við 3. umr.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða þá brtt., sem ég hef flutt ásamt 2 öðrum hv. þm., hv. 4. þm. Reykv. hefur gert grein fyrir henni. En út af þeim umr., sem hér hafa farið fram um lánamál landbúnaðarins, þá langar mig til þess að segja örfá orð. Það hefur verið rætt um veðdeildina og það er viðurkennt, að það er fyrirsjáanleg vöntun á fjármagni þar. Ég vil mjög taka undir það, sem hér hefur verið sagt, að það er alveg óviðunandi að þurfa ár eftir ár að binda sig við sömu lánsupphæð í veðdeildarlánunum, 200 þús. kr. Þetta er auðvitað algerlega óviðunandi. Þessi lán eru veitt til þess að greiða fyrir eigendaskiptum á jörðum, og ef maður ber þetta saman við þá fyrirgreiðslu, sem innt er af höndum, t.d. þegar bátar ganga kaupum og sölum, þá er þar ólíku saman að jafna. Þetta er vitanlega alveg óviðunandi og verður með einhverjum hætti að ráða bót á þessu. Hér hefur líka verið rætt um aðstöðu stofnlánadeildarinnar, og það hefur verið skýrt frá því, að það hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að útvega henni svona og svona mikið fé. En það kemur hins vegar ekkert fram af hálfu ræðumanna um það, að fyrirhugaðar séu breytingar á útlánaháttum stofnlánadeildarinnar, en þeir eru einnig að ýmsu leyti algerlega óviðunandi. Í sumum tilfellum má lána allt að 66% al stofnkostnaði. En ég hygg, að mötin, sem bankinn lætur framkvæma, að þeim sé oft hagrætt þannig, að það sé ekki raunverulega lánaður þessi hundraðshluti af raunverulegum stofnkostnaði. Það má þó kannske deila um það. En hvað sem því líður þá er það annað atriði, sem ég vil alveg sérstaklega víkja að og átelja, en það er skipting lánanna eins og hún hefur verið framkvæmd. Það hefur verið tekin upp sú regla í seinni tíð að lána aðeins út á eina framkvæmd. Það þýðir, að maður, sem byggir fjós og hlöðu, fær lánað aðeins út á annað af þessu tvennu og ég held jafnvel, að það sé lánað út á fjós en ekki áburðarkjallarann undir fjósinu, - ég held að það sé jafnvel líka til í dæminu. Þetta er náttúrlega algerlega óviðunandi og það er alveg fráleitt að hugsa sér það, að bóndi geti byggt fjós og haft not af því, án þess að tengja það hlöðunni, og í mörgum tilfellum er ekki um annað að ræða heldur en að byggja þetta hvort tveggja í einu af hagkvæmnisástæðum. Og ef þetta er borið saman við þá fyrirgreiðslu, sem t.d. sjávarútvegurinn nýtur í sambandi við nýbyggingu fiskiskipa, þá er þar mjög ólíku saman að jafna. Það hefur til margra ára verið lánað 75% úr Fiskveiðasjóði til nýbyggingar fiskiskipa og síðan hafa komið til ýmsir aðrir opinberir sjóðir, þannig að þessi lán, sem þannig er hægt að fá, hafa komizt upp í 90%. Og í sambandi við vissa hluti í endurnýjun veiðiskipanna, þá er veitt 80 og upp í 90% ríkisábyrgð í sumum tilfellum. Hér er gerólíku saman að jafna, þessu og þeirri fyrirgreiðslu, sem veitt er í stofnlánadeildinni til „nýbygginga“ í sveitum landsins. Hvað ætli útgerðarmenn og sjómenn segðu um það að fá lán til bátsins eitt árið og svo vélina á næsta ári? Ég held, að það þætti eitthvað skrýtið og kæmi auðvitað ekki til greina að afgreiða þau mál þannig. En þetta er nánast hliðstætt því að ætlast til þess, að bóndi byggi hlöðu eitt árið og svo grípahúsið á næsta ári eða öfugt, því að hvort fyrir sig er ónothæft, án þess að hitt fylgi með. Ég vil þess vegna mjög taka undir það, sem hér hefur komið fram frá hv. 5. þm. Norðurl. e., að þessi aðstaða, sem landbúnaðinum er búin í gegnum stofnlánin, er alveg óviðunandi að þessu leyti. Þá er það lánstíminn, það er alveg fráleitt að hugsa sér, að í atvinnuvegi eins og landbúnaði, þar sem aldrei er um skyndigróða að ræða, sé hægt að ætlast til þess, að mannvirki, sem geta staðið í áratugi, greiðist á 15–20 árum. Þetta er alveg fráleitt og bætir ekki úr skák, þegar lánin eru þar að auki með háum vöxtum. Ég vildi ekki láta hjá líða að taka undir þá gagnrýni, sem hér hefur komið fram á þessum þáttum, þó ég að öðru leyti blandi mér ekki inn í þær umr., sem hér hafa farið fram.



Herra forseti. Það er fátt eitt, sem ég ætla að segja, en af því að hæstv. landbrh. er ekki viðstaddur þá langar mig til að beina þeirri fsp. til hv. 4. þm. Vesturl., sem er formaður bankaráðs Búnaðarbankans, hvort hann álíti, að þess megi vænta, að veðdeildarlánin verði hækkuð nú í vetur eða vor, þ.e.a.s. hámark lánanna, sem mér skilst, að nú sé 200 þús. Það er náttúrlega ákaflega lágt hámark. Ég endurtek það, ég vil spyrjast fyrir um það bjá honum, hvort hann álíti, að þess megi vænta, að þetta hámark verði hækkað. Annað ætlaði ég ekki að segja nema það, að ég tek undir það, sem aðrir hafa sagt í þessum umr., að sú regla virðist hafa gilt í stofnlánadeildinni nú undanfarið, að lána aðeins út á eina framkvæmd á ári hjá sama bónda. Það er afleit regla. Og það er ákaflega óhagstætt hjá hlutaðeigandi bónda, ef hann, þegar hann þarf að byggja t.d. fjós og hlöðu eða fjárhús og hlöðu, getur ekki byggt það sama árið, og það getur valdið fjárhagslegu tjóni, sem um munar.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að blanda mér mikið í þessar umr., sem hér hafa orðið um málefni Búnaðarbankans eða stofnlánadeildarinnar, því að hv. 5. þm. Norðurl. e. hefur haldið um það svo skeleggar ræður hér, að ég tel mig ekki geta þar um bætt. En mig langaði aðeins til í sambandi við þessar umr., sem orðið hafa, að minnast lítils háttar á veðdeildina, þetta olnbogabarn ríkisvaldsins um langan tíma. Þessi sérstaka lánastofnun, veðdeild Búnaðarbankans, hefur verið vanrækt og hún er það enn í dag. Og áhrifin af því eru líka að koma í ljós í sveitunum, því að ungu mennirnir, ungu bændasynirnir, sem hafa hug á því að taka við jörðum og hefja búskap, stunda það starf, sem þeir hafa alizt upp við, hafa nú ekki bolmagn til þess að eignast jarðirnar og hrökklast margir í burtu úr sveitunum af þeim sökum. Eins og kunnugt er þá eru hámarkslán úr veðdeildinni til jarðakaupa 200 þús. kr. á jörð. Og oft hefur það a.m.k. verið, að menn hafa orðið að bíða eftir slíku láni í eitt, tvö eða jafnvel þrjú ár til að fá það. Þetta sjá allir, að hlýtur að vera landbúnaðinum ákaflega örðugt. Við vitum það, sem þekkjum til í bændastéttinni, að það þarf að skipta um ábúendur á ca. 200–250 jörðum árlega í landinu bara vegna eðlilegra kynslóðaskipta. Og eins og verðlagi er nú háttað á öllum hlutum, því eftirspurn margra kaupstaðarbúa til að eignast jarðir og leggja þær í eyði og hafa þær sér til skemmtunar hefur farið vaxandi og af þeim sökum hafa jarðir hækkað í verði, leiðir það til þess, að nú er svo komið, - ég veit a.m.k. á Suðurlandi er það svo, ég þekki mörg dæmi um það, - að bændaefnin verða að ganga frá að eignast jarðirnar, þeir fá ekki lán, nema þá e.t.v. eru þeir svo heppnir að lenda í því að fá 200 þús. kr. út úr veðdeildinni. Jarðirnar kosta orðið milljónir, eins og allir vita, og bændaefnin eru boðin frá af efnamönnum úr kaupstöðunum, sem vilja ná í jarðirnar og yfirleitt nota þær, nota hlunnindi þeirra, ef þau eru einhver, sér til ábata og jarðirnar fyrir eins konar skemmtigarða. Þetta er þróun, sem er ákaflega ískyggileg í augum okkar, sem enn þá erum að reyna að lifa í sveitum. Okkur þykir þetta ískyggileg þróun, og ég verð að segja það, að ég álít, að ekki ríði á öðru meira núna fyrir landbúnaðinn, fyrir landbúnaðarins hönd, en að reyna að bæta hér eitthvað úr. Það má að vísu finna ýmislegt að í sambandi við lánin út á framkvæmdirnar. En ég álít þó, að hitt sé enn þá meira áríðandi að reyna að lagfæra eitthvað í sambandi við jarðakaupin, svo að ungu mennirnir geti eignazt jarðir og setið kyrrir í sveitunum. Það hefur verið drepið á það hér, að það væru misjöfn kjörin, sem bændur ættu við að búa, eða aftur á móti þeirra, sem stunda vilja sjávarútveg og kaupa sér bát, þar sem þeir hafa möguleika á því að fá 90% af verði skips að láni, 75% úr Fiskveiðasjóði og svo frá öðrum stofnunum, sem hjálpa um það, sem á vantar til að þetta nemi 90%. Hér sjáum við á þessu, að ólikt höfumst við að gagnvart þessum atvinnuvegi eða landbúnaðinum. Ég er ekki að telja þetta eftir gagnvart sjávarútveginum eða þeim, sem hann stunda, það er síður en svo, ég álít, að þetta sé eðlileg og sjálfsögð fyrirgreiðsla og nú verðum við einhvern veginn að leggja ráð okkar saman og finna úrræði til þess að bæta úr á því sviði, sem hér hefur verið um að ræða í sambandi við jarðakaupin. Ég álít, að veðdeild Búnaðarbankans þyrfti að hafa til ráðstöfunar núna á ári minnst 100 millj. til útlána, og geta lánað a.m.k.1/2 milljón út á jörð. Það er algert lágmark í mínum huga, 1/2 milljón að láni til jarðakaupa úr veðdeildinni. Ég efast ekkert um það, að hv. 4. þm. Vesturl., Friðjón Þórðarson, sem er formaður bankaráðsins, og þeir aðrir, sem þar eiga sæti í bankaráði nú, hafi fullan vilja á að leysa þetta mál, séu tillögugóðir í því efni. En það er ekki nóg. Það er við ríkisvaldið að eiga í þessu efni, það er ríkisvaldið, sem verður að finna úrræðin og leggja fram fé til þess að bæta úr á þessu sviði. Og frá minni hendi er það alveg skilyrðislaus krafa, að þarna sé vel að unnið, hverjir svo sem með stjórn fara hér eftir, að þeir leggi sig fram um það að bæta úr á þessu sviði, því að ég álít það mjög þýðingarmikið fyrir íslenzkan landbúnað, að þarna verði fundin úrræði og úrlausnir á þessu sviði. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri að sinni.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Hv. 5. þm. Austf. varð nokkuð tíðrætt um það, hvað óhagkvæmt væri að lána aðeins út á eina framkvæmd, og get ég vel fallizt á það, a.m.k. þegar um viss jarðarhús er að ræða. Það er alveg rétt, að bankinn tók þessa stefnu upp til þess að hafa betra vald á þessum málum. Það er eins og annað, að umsækjendur verða að gera grein fyrir þessu, þegar þeir sækja um lánin, og ég vek athygli á því, að þegar bankinn svarar þeim, þá segir hann þeim, hverju þeir mega eiga von á. Hvað miklu láni og út á hvaða framkvæmd. Hitt er annað mál, að þetta getur í ýmsum tilvikum verið mjög óþægilegt fyrir þá, sem í framkvæmdum standa, en ég hygg, að mér sé óhætt að segja, að bankinn hefur leitazt við á allan hátt að ganga til móts við slíka umsækjendur, þegar sérstaklega hefur staðið á, og greiða götu þeirra eftir beztu föngum, þó að hins vegar sé ekki hægt að neita því, að við þessa reglu hefur nokkuð verið miðað í svörum til bænda. Hvort svo er fyllilega sambærilegt að tala um lán út á báta í þessu sambandi skal ég ósagt láta, en um það mætti sjálfsagt ræða í lengra máli. Hv. 1. þm. Norðurl. e. bar fram fsp. hér áðan og spurði, hvort ég áliti, að þess mætti vænta, að veðdeildarlán yrðu hækkuð í vetur eða vor. Það, sem ég veit um þetta, er það, að það hefur legið mjög í loftinu, að þessi lán yrðu hækkuð, því að allir viðurkenna nauðsyn þess. Hvort svo verður í náinni framtíð, skal ég ekki fullyrða, en hitt er þá að sjálfsögðu ljóst, að ef þessi lán yrðu hækkuð upp í 1/2 milljón, þá yrði þar meira fé til að koma til veðdeildarinnar. En að þessu er sjálfsagt að vinna. Hv. 2. þm. Sunnl. ræddi svo hér sérstaklega um veðdeildina eins og fleiri, taldi, að hún væri olnbogabarn og bændur fengju ekki nema að hámarki 200 þús. kr. lán út á jarðakaup og þyrftu auk þess að bíða eftir láni í eitt, tvö eða jafnvel þrjú ár. Það má vel vera, að það finnist dæmi um þetta frá fyrri árum, en núna frá síðari árum held ég, að það finnist varla um þetta dæmi, vegna þess að það hefur verið lögð áherzla á að afgreiða þær umsóknir, þar sem skjöl, lánsskjöl, voru á annað borð í lagi. Hitt er annað mál, í sambandi við eignarskipti á jörðum, að þá er þar oft um dálítið flókin samskipti að ræða, þannig að oft vill standa á veðleyfum og ýmsum fskj., sem þurfa að berast með lánsumsókninni til þess að bankinn geti afgreitt hana. Og í þessu sambandi vil ég aðeins geta þess, að snemma á þessu ári var samþ. í bankaráðinu, að þær fáu umsóknir, sem óafgreiddar lágu frá síðasta ári eða um síðustu áramót, yrðu afgreiddar þá þegar. Ég get svo fallizt á það með hv. 2. þm. Sunnl., að þessi jarðakaupalán þyrftu að hækka í 1/2 milljón, þannig að unnt væri að meta í hverju einstöku tilviki, hvað sanngjarnt væri að lána. Hv. þm. hefur nú setið ég held síðustu einn eða tvo bankaráðsfundi og á þar væntanlega setu a.m.k. að einhverju leyti framvegis, þannig að ég held, að við ættum að geta þar lagt ráð okkar saman, eins og hann tók til orða. Ég veit, að við erum báðir sammála um það, að við viljum ekki hafa eitt barnið út undan, við viljum ekki hafa olnbogabarn í fjölskyldunni og það má til sanns vegar færa, að veðdeildin sé það í Búnaðarbankanum, vegna þess að ekki hefur enn þá tekizt að koma málefnum hennar á fastan grundvöll til frambúðar. En ég efast ekki um það, að ef við og aðrir góðir menn leggjum ráð okkar saman, þá muni sá vandi leysast innan tíðar.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. Ég fagna mjög þeim stórhug, sem hér kemur fram í garð veðdeildar Búnaðarbankans, og vonast til, að menn geti orðið samhuga um þann stórhug, þegar tímar liða, þannig að við skulum allir muna eftir þeim orðum. Hitt er rétt, sem hv. þm. sagði, 2. þm. Sunnl., að deildin hefur verið olnbogabarn yfirleitt alla tíð, það er rétt. Hún hefur alltaf verið látin sitja á hakanum, þegar fjár hefur verið aflað til stofnsjóða Búnaðarbankans, frá því ég fyrst man eftir. Veðdeildin hefur orðið fyrir einstaka höppum, ef það hefur orðið gengishagnaður eða eitthvað slíkt, sem hefur flotið á hennar fjörur, en hins vegar hefur það alltaf verið látið sitja í fyrirrúmi og gengið treglega að fullnægja því að lána bændum stofnlán til nýframkvæmda. Þetta hefur verið svona um áratuga bil og skal engan um það saka. Hitt er annað mál, og það hygg ég rétt vera, að það hefur þó nokkuð vænkazt hagur veðdeildarinnar nú einmitt síðustu árin, þó að það sé hárrétt hjá hv. þm., að það vantar mikið á, að það sé fullnægjandi, og ég tel, að það hafi verið brýn nauðsyn að hefja nokkra fjárveitingu til hennar, sem gert var í fyrsta skiptið nú í vetur, m.a. vegna þess að annars vofa yfir henni sömu örlög eins og yfir stofnsjóðum landbúnaðarins og ræktunarsjóði og byggingarsjóði á sínum tíma, að þeir yrðu gjaldþrota, af því að þeir eru látnir lána út með lægri vöxtum heldur en það lánsfé er, sem þeir verða að notast við frá bankakerfinu, og það hefur því alltaf verið halli á veðdeild Búnaðarbankans, þannig að hún hefur verið að éta upp sitt eigið fé, og það þarf þess vegna ríkisframlag, eitthvað a.m.k., til þess að jafna þau met. Að öðru leyti skal ég ekkert um þetta mál segja, við getum vafalaust allir verið sammála um það, að það væri þörf á, að stofnlánadeildin og veðdeildin gætu lánað meira, en vil aðeins vekja athygli á því, að það er mjög fátítt og naumast þekkt, að stofnsjóðir atvinnuveganna geti veitt mönnum lán alveg eftir því, sem þeim hentar. Það yfirleitt þekkist ekki. Það er rétt, að það er einna bezt búið að sjávarútveginum í þessu efni, en á það má líka benda, að sjávarútvegurinn verður að taka að mjög verulegu leyti gengisáhættulán, sem auðvitað hefur oft og tíðum orðið honum þungur baggi, eins og margir hv. þm. þekkja. Ég skal ekki fara lengra út í þá sálma og ekki espa til neinna umr. í þessu sambandi, en það er vissulega rétt og skylt að reyna að styðja við bakið á Stofnlánadeild landbúnaðarins eins og öðrum stofnsjóðum yfir höfuð og veðdeildinni og verður það vonandi gert, eftir því sem fjármagn frekast leyfir. En það var aðeins eitt atriði, sem ég vildi segja í tilefni af ræðu hv. 4. þm. Reykv., að áætlun sú frá ráðuneytisstjórunum, sem hann vitnaði í og sem ég vil á engan hátt vefengja að sé rétt, hún gerði m.a. ráð fyrir mjög verulegum kostnaði við útgerð skips, ef ég man rétt, og það er auðvitað útilokað annað, en að það verði að greiðast af ríkissjóði. Það er ekki hægt að fara að taka lán til þess að greiða útgerðarkostnað af skipi. Það er rekstur og við höfum hingað til ekki tekið að láni nema stofnlán. Þannig að þess vegna liggur í augum uppi, að komi til útgerðar skips á þessu sumri, þá verður ríkissjóður með einhverjum hætti að sjá fyrir því sem venjulegum rekstrarútgjöldum sínum. Alveg eins og á sér stað með Landhelgisgæzluna, það hefur oft verið lagt í t.d. aukna fiskileit, og hjá Hafrannsóknastofnuninni. Það er núna t.d. alveg nýlega búið að samþykkja það, að eitt af skipum Landhelgisgæzlunnar verði gert út til bátaaðstoðar á Faxaflóa, en auðvitað kemur ekki annað til álita, en það verði að greiða af rekstrarfé ríkissjóðs. Við getum ekki farið að taka lán til þeirra þarfa. Þess vegna held ég, að allt beri að einum brunni með það, að hér sé ekki þörf á fé, og miðað við þær yfirlýsingar, sem hafa verið gefnar, þá er alveg ástæðulaust að gefa það í skyn, að þetta sýni, að það sé ekki áhugi á að leysa þessi vandamál. Það er hægt að gera það eftir ýmsum leiðum og liggur ekki fyrir, hvað þarf að greiða með beinum lántökum eða verður gert með öðrum hætti, og þess vegna er vandmetið, hvað á hér að taka upp, ef menn vildu taka upp einhverjar heimildir til lántöku svo sem hv. þm. gerir ráð fyrir, og þess vegna segi ég enn og einu sinni, að það sýnir ekki áhugaleysi, síður en svo. Það liggja fyrir ákveðnar yfirlýsingar um, að það verði séð fyrir nauðsynlegu fé, eftir því sem tiltækilegt verður talið og heppilegt að ráðast í á þessu sumri, og þarflaust er að taka upp sérstaka heimild hér í þessu sambandi meðan menn hafa ekki hugmynd um, hvað verið er að ræða varðandi upphæðir.



Herra forseti. Ég held, að það sé mesti misskilningur hjá hæstv. ráðh., að þau framlög, sem verða látin renna til þess að fram fari rannsókn á landgrunninu, eigi að flokkast undir rekstrarkostnað frekar en margar rannsóknir aðrar, sem ráð er fyrir gert í umræddu frv. eða því frv., sem hér liggur fyrir, að verði framkvæmdar fyrir það fé, sem aflað er samkv. 1. gr. frv. Þar er um að ræða t.d. orkurannsóknir, mjög víðtækar. Þessar rannsóknir, sem eiga að fara fram á landgrunninu, eru á margan hátt hliðstæðar orkurannsóknunum. Við vitum ekkert, hvaða þýðingu þessar rannsóknir geta haft eða þær geta fengið síðar. En þetta færum við sem venjulegan rannsóknarkostnað, en ekki sem sérstakan rekstrarkostnað á fjárl. Ég held, að stærsti liðurinn, ég hef frv. því miður ekki fyrir framan mig, en ég held, að stærsti liðurinn í frv., útgjaldaliðurinn, séu orkurannsóknirnar. Og við teljum það ekki venjulegan rekstrarkostnað. Það færist kannske á reikning framtíðarinnar einhvern tíma síðar alveg eins og rannsóknir á landgrunninu. Þær geta átt eftir að bera margfaldan hagnað síðar og þær réttlættar þannig. En ég held, að það sé þess vegna fjarri lagi hjá hæstv. ráðh., að það sé eitthvað sérstakt og óeðlilegt í sambandi við þetta frv. að ætla að veita því framlag til rannsóknar á landgrunninu, því að það er alveg hliðstætt margs konar öðrum rannsóknum sem frv. fjallar um. Ég vil t.d. nefna það, að í Ed. var flutt till. um það, sem að vísu náði ekki fram að ganga, en var talin standast alveg formlega, að það væri tilgreind í frv. sérstök fjárveiting til rannsóknar á neyzluvatni. Og ég má segja, að í frv. er fjárveiting, sérstök fjárveiting vegna rannsókna á sjóefnavinnslu, hvort sem úr því fyrirtæki fæst árangur eða ekki. Við skulum vona, að það geti orðið. En við leggjum þarna til rannsókna, sem við teljum nauðsynlegt, að séu gerðar, sem eru líklegar til þess að skila arði síðar meir. Enginn veit hvenær og alveg eins var með rannsóknir á landgrunninu. Við gerum okkur vonir um það, að þær geti átt eftir að bera margvíslegan árangur. Það er mjög líklegt, að það finnist ýmis efni í hafsbotninum, sem við getum notfært okkur, auk þess sem það er ein veigamesta undirstaða okkar réttindabaráttu í landhelgismálinu, að við höfum sem nákvæmasta og bezta vitneskju um landgrunnið. Ég held, að það sé þess vegna mesti misskilningur hjá ráðh., að efnisins vegna geti þessar rannsóknir ekki fallið undir þetta frv., sem hér liggur fyrir. En við þurfum sem sagt ekki að karpa meira um þetta á þessu stigi, vegna þess að till. okkar hefur verið tekin aftur til 3. umr. og verður þá flutt í því formi, sem hæstv. ráðh. telur, að sé eðlilegt, og það er sjálfsagt að verða við óskum hans um það. En ég vænti hins vegar þá, að þegar hæstv. ráðh. er búinn að fá góðan svefn í nótt og vaknar aftur að morgni, þá geri hann sér grein fyrir því, að það sé betra fyrir ríkisstj. að hafa heimild til þessara framkvæmda, fyrst hún telur sig ætla að ráðast í þær á annað borð á þessu ári. En ég hefði nú álitið hæstv. ráðh. vera þannig, að hann vildi nú frekar ráðast í ýmsar framkvæmdir og gera það þannig, að hann hefði heimildir til þess á Alþ., heldur en gera það í heimildarleysi, og mér finnst eiginlega, að hæstv. ráðh. sé eitthvað brugðið, þegar hann er farinn að sækjast eftir því að geta ráðizt í meiri háttar framkvæmdir án þess að hafa ákveðna fjárveitingu frá Alþ. eða heimild til þess að gera það. Ég vona þess vegna, að ráðh. hafi góðan svefn í nótt og þegar hann vakni að morgni sjái hann það, að það sé í samræmi við hans heilbrigðu stefnu fram að þessu að vilja frekar hafa heimildir fyrir þeim framkvæmdum, sem hann ræðst í, heldur en ekki.