Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa bréf þar sem tilkynnt er: 1. Á fundi félmn. var Kristín Ástgeirsdóttir kjörin formaður nefndarinnar og Siv Friðleifsdóttir varaformaður. 2. Á fundi samgn. var Einar K. Guðfinnsson kjörinn formaður nefndarinnar og Magnús Stefánsson varaformaður. 3. Á fundi menntmn. var Sigríður Anna Þórðardóttir kjörin formaður nefndarinnar og Hjálmar Árnason varaformaður. 4. Á fundi utanrmn. var Geir H. Haarde kjörinn formaður nefndarinnar og Ólafur Ragnar Grímsson varaformaður.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til fjárlaga fyrir árið 1996. Í ræðu minni í dag mun ég í fyrsta lagi fjalla um ástand og horfur í ríkisfjármálum ekki síst þegar horft er fram á veginn næstu árin. Niðurstaðan af þeirri umfjöllun er sú að ríkisstjórn og Alþingi geti ekki vikið sér undan því að grípa nú þegar til róttækra aðgerða til að ná jafnvægi í ríkisfjármálunum. Í öðru lagi og í beinu framhaldi mun ég gera nokkra grein fyrir efnahags- og ríkisfjármálastefnu ríkisstjórnarinnar og þeim aðgerðum sem nauðsynlegt er að grípa til á næstu árum til að ná markmiðum hennar. Að lokum fjalla ég um það hvernig þær aðgerðir sem m.a. birtast í þessu fjárlagafrv. munu þegar fram líða stundir styrkja atvinnulífið, auka kaupmátt launafólks og þannig stuðla að bættum lífskjörum almennings í landinu. Það fer ekkert milli mála að íslenskt efnahagslíf er smám saman að rétta úr kútnum eftir langvinnt erfiðleikatímabil. Verðbólga er ein sú minnsta í heiminum. Tekist hefur að snúa þrálátum halla og viðskiptajöfnuði í afgang. Þetta þýðir að erlend skuldasöfnun hefur verið stöðvuð og raunskuldir fara nú lækkandi ár eftir ár. Þá hafa vextir lækkað verulega frá því sem áður var en það stuðlaði að aukinni fjárfestingu fyrirtækja og léttari vaxtabyrði heimila. Í kjölfarið hefur hagvöxtur tekið við sér og störfum á vinnumarkaði fer nú aftur fjölgandi. Allt eru þetta jákvæðir þættir í efnahagslífinu sem mikilvægt er að treysta enn frekar. Gagnstætt því sem við þekkjum frá fyrri tíð stafar batnandi afkoma þjóðarbúsins nú ekki af sérstakri uppsveiflu í sjávarútvegi. Skýringarnar eru aðrar. Allt frá miðjum síðasta áratug hefur íslenskt efnahagslíf gengið í gegnum miklar skipulagsbreytingar. Lykilorðið í þessari þróun er aukið frelsi í viðskiptum, jafnt með vörur, þjónustu hvers konar og fjármagn. Á öllum sviðum hefur hömlum verið aflétt og höftum, boðum og bönnum verið ýtt út af borðinu. Auk þess hefur af hálfu stjórnvalda verið gripið til ýmissa aðgerða til að laga rekstrarskilyrði atvinnulífsins að því sem best gerist í helstu samkeppnislöndunum. Þessi þróun hefur skapað nýjar forsendur fyrir atvinnulífið í landinu. Auknu frelsi fylgir vaxandi samkeppni inn á við sem út á við. Fyrirtækin hafa því þurft að taka sér tak, hagræða og endurskipuleggja reksturinn. Þessar breytingar hafa ásamt stöðugleika í efnahagslífinu lagt grunninn að öflugra atvinnulífi í framtíðinni. Þótt margt hafi þannig þokast í rétta átt að undanförnu eru enn ýmis vandamál óleyst. Þetta birtist í því að hagvaxtarhorfur hér á landi næstu árin eru lakari en í nágrannalöndunum. Það stafar m.a. af því að fjárfesting í atvinnulífinu hefur enn ekki tekið nægilega við sér. Hér gætir í senn áhrifa hárra vaxta þótt þeir hafi lækkað nokkuð á undanförnum árum og erfiðleika við að afla fjármagns á hlutabréfamarkaði. Afleiðingin er sú að hagvöxtur verður minni en ella og störfum fjölgar ekki nægilega mikið til að taka við því nýja fólki sem kemur inn á vinnumarkaðinn árlega. Meginskýring hárra vaxta er að fjármagna þarf hallarekstur ríkis og sveitarfélaga með lántökum. Auknar lántökur þessara aðila á innlendum markaði þrengja svigrúm fyrirtækja til að afla sér lánsfjár til fjárfestinga. Afleiðingin verður sú að vextir hækka. Ekkert bendir til þess að halli ríkissjóðs minnki á næstu árum ef ekki er gripið til sérstakra aðgerða. Þvert á móti eru horfur á að hallinn fari ört vaxandi, m.a. vegna fjölgunar ellilífeyris- og bótaþega en hún kallar á aukin útgjöld á næstu árum. Hér er komið að kjarna málsins. Til að komast út úr þessari sjálfheldu þarf að stöðva hallarekstur ríkisins. Það er lykillinn að auknum hagvexti, fjölgun starfa og bættum lífskjörum í framtíðinni. Að þessu leyti má segja að íslenskt efnahagslíf sé nú á krossgötum. Ef ekkert er aðhafst blasir við áframhaldandi og vaxandi hallarekstur ríkisins. Í kjölfarið munu vextir hækka og fjárfestingar fyrirtækja minnka. Við þær aðstæður mun ekki draga úr atvinnuleysi. En það er önnur og dekkri hlið á þessari framtíðarsýn. Með því að halda áfram að reka ríkissjóð með halla hlaðast upp skuldir sem komandi kynslóðir þurfa að borga. Það er að mínu viti fullkomlega óábyrgt að standa þannig að málum. Með batnandi efnahag getum við ekki með nokkru móti réttlætt sífelldan hallarekstur og haldið áfram að senda börnum og barnabörnum okkar reikninginn. Hallareksturinn gerir hvort tveggja í senn að draga úr hagvexti og kalla á hækkun skatta vegna skuldasöfnunar. Þannig erum við með áframhaldandi hallarekstri að þrengja hag komandi kynslóða með tvöföldum þunga. Annars vegar með lakari lífskjörum og hins vegar með hærri sköttum. Okkur verður að lærast að taka ábyrgð á framtíðinni, ekki að skuldsetja hana. Við höfum einfaldlega ekkert val í þessum efnum og það er meginboðskapur þessa fjárlagafrv. Ríkisstjórnin er staðráðin í að bregðast við þessum vanda og grípa til þeirra aðgerða sem hún telur nauðsynlegar til að treysta hagvöxt, tryggja atvinnu og bæta lífskjör almennings. Fyrr í þessari viku voru hér á Alþingi umræður um efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar þannig að ég mun aðeins í stuttu máli nefna nokkur áhersluatriði efnahagsstefnunnar, einkum þau er varða ríkisfjármál. Meginmarkmiðið er að viðhalda stöðugleika í efnahagsmálum og skapa skilyrði fyrir auknum hagvexti og fjölgun starfa. Lítil verðbólga og sambærilegir vextir og í helstu samkeppnislöndum stuðla að auknum fjárfestingum og nýsköpun í atvinnulífinu og er því forsenda þess að störfum fjölgi. Því er mikilvægt að draga úr lánsfjárþörf ríkisins. Ríkisstjórnin telur það forgansverkefni að ná jafnvægi í ríkisbúskapnum á kjörtímabilinu. Áhersla verður lögð á ráðdeild um leið og stoðir velferðarinnar verða treystar. Í þeim tilgangi er brýnt að stöðva að sjálfvirkni í útgjöldum ríkissjóðs. Unnið verður að ýmsum skipulagsbreytingum til að nýta sem best þá fjármuni sem varið er til heilbrigðis- og menntamála einstakra atvinnugreina og opinberra framkvæmda. Í stefnuyfirlýsingunni segir að áfram verði unnið að nýskipan í ríkisrekstri með auknum útboðum, sameiningu stofnana, þjónustusamningum, breyttu launakerfi og aukinni ábyrgð stjórnenda. Stefnt verður að meiri hagkvæmni við opinberar framkvæmdir og ríkisrekstur gerður einfaldari og skilvirkari. Aðstöðumunur verður jafnaður þar sem ríkið stundar atvinnurekstur í samkeppni við einkaaðila og arðsemiskröfur verða gerðar til ríkisfyrirtækja. Lögð verður fram áætlun um verkefnasvið einkavæðingar sem unnið verður að á kjörtímabilinu. Áhersla verður lögð á að breyta rekstrarformi ríkisbanka og fjárfestingarlánasjóða, ríkisfyrirtækja og stofnana, sem eru í samkeppni við einkaaðila. Jafnframt er áhersla lögð á að treysta rekstrarskilyrði atvinnuvega og stuðla að nýsköpun og sókn í vöruþróun og markaðssetingu. Mótuð verður heildarstefna um upplýsingatækni og upplýsingamiðlun í því skyni að bæta framleiðni og samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja. Lög um erlenda fjárfestingu verða endurskoðuð til að laða að erlent fjármagn og atvinnustarfsemi. Fjárlagafrv. endurspeglar þær áherslur í efnahagsmálum sem fram koma í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þessi stefna kallar á aðgerðir á mörgum sviðum. Einna mikilvægast er að draga úr halla ríkissjóðs og ná jafnvægi í ríkisfjármálum á næstu tveimur árum. Ábyrg og traust ríkisfjármálastefna er forsenda þess að vextir geti lækkað, fjárfesting í atvinnulífinu taki við sér og hagvöxtur komist á skrið og störfum fjölgi. Þetta er kjarninn í stefnunni sem fjárlagafrv. byggir á og ætlað er að bæta lífskjör heimilanna í landinu. Markmið fjárlagafrv. er að minnka halla ríkissjóðs um helming á árinu 1996 og ná jafnvægi árið 1997. Árið 1996 er áætlaður halli tæplega fjórir milljarðar kr. Gangi þessi áform efir verður það minnsti halli á ríkissjóði í tólf ár en árið 1984 var síðast afgangur á rekstri ríkissjóðs. Til að ná þessu markmiði þarf að beita ýtrasta aðhaldi í útgjöldum. Við fjárlagagerð ársins 1996 hefur einkum verið litið til lækkunar tilfærsluframlaga hvers konar og framkvæmda, einkum á sviði samgangna. Nýjar aðgerðir til að draga úr rekstrarútgjöldum krefjast lengir undirbúnings. Til þess verður horft við fjárlagagerð 1997 og er undirbúningur þegar hafinn. Á gjaldahlið er megináhersla lögð á að halda aukningu útgjalda í skefjum. Í þessu skyni er dregið úr sjálfvirkni í vexti útgjalda einkum á sviði heilbrigðis- og tryggingamála. Jafnframt er aðhaldi beitt í rekstri stofnana ríkisins. Loks eru framlög til fjárfestinga lækkuð. Þrátt fyrir aðhaldssama útgjaldastefnu aukast framlög til ýmissa málaflokka, t.d. til eflingar skólastarfi vegna aukinnar kennslu. Ég legg áherslu á að þó nokkuð dragi úr framkvæmdum á vegum ríkisins þýðir það ekki minni umsvif í efnahagslífinu þar sem minni lánsfjárþörf ríkisins eykur svigrúm atvinnulífsins til fjárfestingar. Stefna ríkisstjórnarinnar sem birtist í fjárlagafrv. stuðlar að aukinni atvinnu og fjölgun starfa. Um þetta vitna allar tölur. Skoðum þetta eilítið nánar. Lítum fyrst á fjárfestinguna. Hvað gerist? Jú, á tveimur árum eykst fjárfesting í atvinnulífinu um 25%, um fjórðung að raungildi. Þetta eru engar smátölur því þetta þýðir 10 milljarða kr. viðbótarfjárfestingu í þjóðarbúinu. Þótt framkvæmdir dragist saman hjá ríkinu eru það smámunir miðað við þetta eða vel innan við tvo milljarða á sama tíma. Eins verður að hafa í huga að fjárfestingar ríkisins voru óvenju miklar síðustu ár vegna sérstakra átaksverkefna í þeirri efnahagslægð sem við vorum í. Leiðin til að skapa atvinnu er ekki að ríkið sogi til sín meira og meira fjármagn. Til að fjölga störfum þarf að skapa skilyrði til fjárfestinga í atvinnulífinu. Á samdráttartímum getur verið réttlætanlegt að auka fjárfestingar hins opinbera. Hinu má ekki gleyma að meiri fjárfesting ríkisins leiðir oftast til nýs rekstrar og aukinna útgjalda sem þrengja aftur að möguleikum atvinnulífsins. Að öllu samanlögðu er talið að heildarútgjöld ríkissjóðs á árinu 1996 verði u.þ.b. 124 milljarðar kr. og verði nokkurn veginn óbreytt í krónum talið frá áætlun þessa árs. Hins vegar lækka útgjöldin að raungildi um 2--3% eða sem nemur rúmlega þremur milljörðum kr. Hlutfall útgjalda af landsframleiðslu lækkar því umtalsvert eða rúmlega 1% og hefur ekki verið lægra síðan 1987. Herra forseti. Fyrir nokkrum dögum var undirritaður samningur um sauðfjárframleiðslu en sá samningur er samningur um breytingar á samningi landbrh. fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands og Stéttarsambands bænda frá 11. mars 1991. Ég legg áherslu á að þessi samningur er samningur til breytinga á þeim samningi. Verði þessi samningur samþykktur af Bændasamtökum Íslands mun ég flytja brtt. við þetta frv. þess efnis að um það bil 200 millj. kr. hækkun verði á lið 04-805 sem nefnist Greiðslur vegna sauðfjárframleiðslu. Miklar umræður hafa orðið um þennan samning og sýnist sitt hverjum um ágæti hans. Af því tilefni tel ég rétt að drepa á nokkur atriði sem snerta samninginn. Í fyrsta lagi hefur það verið gagnrýnt að verðtryggingarákvæði sé í samningnum en hann er til fimm ára. Í því sambandi er rétt að minna á að í gamla samningnum eru sams konar ákvæði og ekki þótti rétt að gera breytingar á því þar sem samningurinn er til langs tíma ef t.d. er miðað við kjarasamninga sem bæði fela í sér hækkanir á samningstímabilinu og verða lausir ef verðlag breytist umfram ákveðin mörk. Það skal tekið fram að gefnu tilefni að verðbótaákvæði þess samnings voru sett inn í hann með fullri vitund og í þökk aðila vinnumarkaðarins. Í öðru lagi má ekki gleyma því að með nýja samningnum eru gerðar verulegar breytingar sem ættu að skila sér í lægra verðlagi til neytenda. Frjáls verðlagning á framleiðslu og vinnslustigi eykur samkeppnishæfni framleiðslunnar. Fjárhagsleg ábyrgð á ráðstöfun vaxta og geymslugjalds og ullarniðurgreiðslna færist til bænda. Verulegt átak verður gert til að stækka búin og þróa framleiðsluvöruna. Skilið er á milli stuðnings ríkisins og framleiðsluskyldunnar og aðgangur að markaði er því óháður stuðningi þannig að öllum er frjálst að framleiða á innanlandsmarkaði. Ábyrgðin á framleiðsluskipulaginu er færð frá ríkinu til bænda. Í þriðja lagi vil ég benda á að framlög ríkisins til sauðfjárræktar voru 17,6 milljarðar á fimm ára tímabilinu 1991--1995 en verða 11 milljarðar á fimm ára tímabilinu 1996--2000. Á árinu 1991, en það var síðasta árið með gamla fyrirkomulaginu, var varið 4,5 milljörðum króna til sauðfjárframleiðslu en fjárhæðin verður tveir milljarðar árið 2000. Þannig verður stuðningur í lok áratugarins fast að 60% lægri en hann var í upphafi hans. Ég vil enn fremur geta þess að í samningnum eru ákvæði þess efnis að hluti samningsins eða hann allur sé til endurskoðunar ef viss skilyrði eru fyrir hendi. Þannig eru tölurnar í samningnum viðmiðunartölur sem geta hækkað eða lækkað og ég vil taka það sérstaklega fram að ef innanlandsneyslan dregst saman er sérstakt ákvæði í samningnum þess efnis að hægt sé að endurskoða hann eftir tvö ár og taka tillit til innanlandsneyslunnar þannig að beingreiðslur geta hækkað eða lækkað eftir atvikum eftir því hvernig innanlandsneyslan þróast á samningstímabilinu en þetta er sams konar ákvæði og var í þeim samningi sem nú er í gildi. Herra forseti. Tekjuhlið fjárlagafrv. markast af þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að þyngja ekki skattbyrði. Heildartekjur ríkissjóðs eru áætlaðar rétt innan við 120 milljarða kr. árið 1996. Þar af nema skatttekjur tæplega 112 milljörðum kr. Tekjurnar aukast um tæplega 6 milljarða frá árinu 1995 eða sem nemur almennum verðbreytingum og hagvexti. Tekjuaukninguna má alfarið rekja til meiri kaupmáttar launafólks í kjölfar kjarasamninga sem birtist í aukinni neyslu og fjárfestingu almennings. Hlutfall tekna af landsframleiðslu lækkar hins vegar lítillega frá því í ár og hefur ekki verið lægra síðan 1987. En árið 1987 var stundum kallað skattlausa árið ef einhver skyldi hafa gleymt því. Því hefur verið haldið fram að þetta fjárlagafrv. feli í sér hækkun skatta. Þetta er ekki rétt eins og tölurnar sem ég nefndi sýna. Í frv. er hins vegar verið að bregðast við skattalækkun sem kom til framkvæmda fyrr á þessu ári og enn frekari skattalækkun á næsta ári. Hér er ég að tala um þá ákvörðun að gera greiðslur launafólks í lífeyrissjóði skattfrjálsar. Þessi ákvörðun var tekin undir þeim formerkjum að hér væri réttlætismál á ferðinni þar sem annars væri um tvísköttun að ræða. Hvað sem um þær röksemdir má segja var á það fallist en því var skilmerkilega og afar skýrt komið á framfæri við aðila vinnumarkaðarins að hér væri um svo mikla kerfisbreytingu að ræða að hún kallaði óhjákvæmilega á aðra tekjuöflun. Þetta var alveg skýrt og það var forsendan fyrir því að fyrri ríkisstjórn féllst á þessa aðgerð. Og ég vil taka það fram að fyrir kosningar var mjög skýrlega sagt frá þessu bæði af minni hálfu og eins af forustumönnum Alþfl. sem þá átti aðild að stjórnarsamstarfi með Sjálfstfl. Þess vegna er ekki hægt að koma núna, nokkrum mánuðum síðar, og tala um þessa tekjuöflun sem sérstaka skattahækkun. Það gengur auðvitað ekki upp því þetta tvennt hangir saman. Ég vil líka benda á að skattleysismörkin hækka á næsta ári þrátt fyrir að persónuafsláttur verði óbreyttur í krónum talið. Ástæðan er auðvitað sú að skattfrelsi lífeyrisiðgjalda jafngildir í reynd lækkun tekjuskattshlutfallsins um rúmlega 1,5% þegar það er að fullu komið til framkvæmda en það er ígildi hækkunar skattleysismarka. Ég vek líka sérstaka athygli á því að skattleysismörkin á næsta ári verða hærri en þau hefðu orðið miðað við að þau hefðu fylgt almennum verðlagsbreytingum en það stafar sem fyrr segir af skattfrelsi lífeyrisiðgjalda. Eins hefur því verið haldið fram að sérstaklega sé verið að ráðast á launafólk þegar tekna er aflað í stað þeirra sem ríkið verður af. Þetta er auðvitað ekki rétt heldur. Því að tekjutapinu er mætt með tekjuöflun sem skipt er á milli fyrirtækja og einstaklinga. Þegar upp er staðið og breytingarnar að fullu komnar fram er launafólkið betur sett en áður. Þess ber þó að geta að skattar á fyrirtæki hljóta að sjálfsögðu að rýra getu þeirra til að hækka laun að sama skapi. Aðalatriðið er hins vegar það að skattbyrðin er ekki að þyngjast samkvæmt frv. Þvert á móti lækka skatttekjur sem hlutfall af landsframleiðslu og það er óumdeilt vona ég. Þegar rætt er um tekjuöflun næsta árs vil ég geta þess að samráðsnefnd um olíugjald sem skipuð var fulltrúum hagsmunaaðila og stjórnvalda komst í gær að þeirri niðurstöðu að fresta bæri gildistöku laga um vörugjald af olíu um tvö ár og taka upp litun gjaldfrjálsrar olíu innan þess tíma. Ástæðan er sú að Danir hafa nú nýlega þróað hagkvæma aðferð við að lita olíu sem vert er að athuga nánar. Ég tel því rétt að málið verði undirbúið betur og fylgst með þróuninni í Danmörku. Frv. um frestun gildistöku laganna verður væntanlega lagt fram á Alþingi á næstu dögum ef ríkisstjórnin samþykkir og þingflokkar stjórnarflokkanna en samþykkt þess hefur ekki áhrfi á tekjuáætlun frv. Þungaskattskerfið mun að sjálfsögðu verða í gildi á biðtímanum en gerðar verða lagfæringar á lögunum, m.a. til að styrkja eftirlit. Ég vil nefna að lokum, virðulegi forseti, varðandi tekjumálin að samhliða fjárlagagerðinni hefur verið unnið að ýmsum umbótum í skattamálum. M.a. er gert ráð fyrir að fjármagnstekjuskattur verði tekinn upp á næsta ári og unnið er að heildarendurskoðun á tekjuskattskerfinu með það fyrir augum að draga úr jaðaráhrifum þess. Ég vík nánar að því atriði síðar. Herra forseti. Fyrir efnahagslífið og atvinnulífið er afar mikilvægt að minni rekstrarhalli dregur úr lánsfjárþörf ríkissjóðs á næsta ári. Jafnframt er áætlað að lánsfjárþörf ríkisfyrirtækja, opinberra lánasjóða og sveitarfélaga verði minni en á þessu ári. Hvort tveggja stuðlar að lægri vöxtum en ella. Gert er ráð fyrir að lánsfjárþörf ríkissjóðs, ríkisfyrirtækja og opinberra lánasjóða verði minni en verið hefur í meira en áratug. Til að undirstrika þetta enn frekar er gert ráð fyrir að lánsfjárþörfin á næsta ári verði innan við fjórðungur þess sem hún var árið 1991. Í fjárlagagerð hér á landi hefur hingað til einkum verið horft til eins árs í senn og til ráðstafana sem skila sér á fjárlagaárinu. Í nágrannaríkjunum hafa hins vegar um nokkurt skeið verið settar fram áætlanir um horfur í ríkisfjármálum til nokkurra ára að gefnum tilteknum forsendum um þjóðhagshorfur. Þessar áætlanir hafa nýst stjórnvöldum til að marka stefnu í ríkisfjármálum til lengri tíma. Þrátt fyrir að þessar áætlanir hafi ekki lagagildi styrkja þær trúverðugleika efnahagsstefnunnar út á við og stuðla að meiri stöðugleika. Gildi slíkra áætlana er því ótvírætt. Ég tel sterklega koma til álita að treysta þessa áætlanagerð enn frekar í sessi með lagasetningu og bindandi ákvörðunum ríkisstjórnar og Alþingis. Þá má geta þess einnig að í sumum ríkjum hefur verið rætt um að fjárlög séu gerð til tveggja ára í senn og verður fróðlegt að fylgjast með þróun mála í þeim efnum á næstu missirum og árum. Fyrr á þessu ári lagði ég fram í ríkisstjórn drög að áætlun í ríkisfjármálum til næstu fjögurra ára. Áætlunin var unnin í fjmrn. í samvinnu við Þjóðhagsstofnun og Seðlabanka. Í henni eru sýndar niðurstöður athugana á hugsanlegri þróun efnahagsmála fram til ársins 1998. Á næstu árum er búist við að heldur hægi á hagvexti hér á landi miðað við það sem nú er nema gripið verði til sérstakra aðgerða til að örva efnahagslífið. Lykilatriði í þessu samhengi er að ríkisfjármál verði tekin föstum tökum og rekstrarhalla snúið í afgang. Að öðrum kosti stefnir í umtalsvert minni hagvöxt en í nágrannalöndunum, hækkun vaxta og minni fjárfestingar. Við slík skilyrði fjölgar störfum engan veginn nóg til að taka á móti nýju vinnuafli og draga úr atvinnuleysi. Niðurstöður langtímaáætlunarinnar staðfesta einnig að eina örugga leiðin til þess að örva hagvöxt og efla atvinnulífið felst í því að tryggja áframhaldandi stöðugleika í efnahagsmálum og lægri vexti. Forsenda fyrir því er að dregið verði úr halla ríkissjóðs með ströngu aðhaldi að ríkisútgjöldum. Mikill og þrálátur hallarekstur hins opinbera er eitt meginvandamál og viðfangsefni hagstjórnar í OECD-ríkjunum og reyndar víða um heim. Um það eru menn sammála á alþjóðavettvangi enda eru helstu skilaboð frá alþjóðaefnahagsstofnunum til stjórnvalda að taka fjármál ríkis og sveitarfélaga föstum tökum og nýta þannig uppsveifluna í efnahagslífinu sem best. Það er enn fremur til marks um hve víðtæk samstaða virðist vera að skapast um megináherslur í efnahagsmálum að í sameiginlegri greinargerð samtaka launþega og atvinnurekenda í Evrópusambandinu eru aðgerðir til að ná tökum á hallarekstri hins opinbera taldar forsenda þess að skapa fleiri störf og minnka atvinnuleysið. Þetta er athyglisverð staðreynd í ljósi þeirrar umræðu sem hefur orðið um frv. þetta á síðustu dögum. Virðulegi forseti. Með því fjárlagafrv. sem hér er til umræðu er stigið mikilvægt skref í átt til jafnvægis í ríkisfjármálum. Útgjöldum er haldið í skefjum og sá tekjuauki sem efnahagsbatinn skilar gengur til þess að minnka halla ríkissjóðs á næsta ári. Þessu starfi þarf að halda áfram á næstu árum. Fyrr í ræðu minni vakti ég athygli á nokkrum áhersluatriðum í ríkisfjármálum sem fram kom í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og vinna þarf að á næstunni. Vinna er nú þegar hafin vegna margra þessara verkefna og önnur í undirbúningi. Ég mun nú gera stuttlega grein fyrir nokkrum þeirra. Ýmislegt í skatta- og útgjaldamálum ríkisins ber enn merki um fyrri verðbólgutíma. Sjálfvirk verðuppfærsla ýmissa bóta og afsláttarliða í takt við vísitölubreytingar er dæmi um þetta. Með auknum stöðugleika í verðlagsmálum eru ekki lengur rök fyrir þessari sjálfvirkni. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að öll ákvæði laga og reglna sem fela í sér beina tengingu útgjalda og tekna við breytingu á vísitölum og launum verði afnumin en þess í stað verði ákvarðanir um breytingar teknar við afgreiðslu fjárlaga hverju sinni. Í framhaldi af þessu hefur ríkisstjórnin ákveðið að á næsta ári verði helstu afsláttar- og bótaliðir skattkerfisins óbreyttir. Jafnframt er ekki gert ráð fyrir að gjaldskrár verði hækkaðar og sama gildir um þá skatta og gjöld sem hafa verið tengd verðvísitölu eins og bifreiðaskatt, bensíngjald og nefskatt í Framkvæmdasjóð aldraðra. Þetta gildir því hvort tveggja um afsláttar- og bótaliði annars vegar og um skatta og gjaldskrár hins vegar. Sömu grundvallarbreytingar eru gerðar gjaldamegin í almannatryggingakerfinu. Sjálfvirk tenging við laun er afnumin. Í staðinn er gerð sú mikilvæga breyting að svokallaðar eingreiðslur sem hingað til hafa verið ákveðnar í tengslum við gerð kjarasamninga hverju sinni eru felldar inn í grunnfjárhæðir tryggingabótakerfisins. Þetta þýðir að bótafjárhæðir hækka í flestum tilvikum meira um næstu áramót en annars hefði orðið. Jafnframt þýðir þetta og það vil ég sérstaklega undirstrika að eingreiðslurnar verða varanlegar. Ekki þarf lengur að semja um þær í kjarasamningum. Þeirri óvissu er því eytt. Ég vænti þess að þessi aðgerð verði metin að verðleikum enda þýðir hún að bótafjárhæðirnar verða hærri í upphafi árs 1997 en ella hefði orðið. Eins og ég hef áður nefnt ber fjárlagafrv. og fjárlagagerðin sem slík merki þess að horft er til lengri tíma en eins árs í senn. Dæmi um þessa langtímahugsun er að nú þegar er hafinn undirbúningur að fjárlagagerð ársins 1997 hvað varðar sparnað og aðhald í rekstri. Í þessu sambandi vil ég nefna að sérstök nefnd á vegum ríkisstjórnarinnar hefur gert tillögur um ýmsar skipulagsbreytingar og hagræðingu í rekstri á næstu árum. Á næstunni hefst vinna við að útfæra þessar tillögur á vegum ráðherranefndar um ríkisfjármál þar sem farið verður ofan í saumana á því hvernig unnt er að spara í rekstri ríkisins. Niðurstöður þessarar athugunar verða væntanlega lagðar fram í frumvarpsformi til afgreiðslu á vorþingi. Virðulegur forseti. Þótt fyrirhugað sé að spara sérstaklega í rekstri er ástæða til að benda á að á undanförnum árum hefur verið tekið á ýmsum rekstrarþáttum ríkisins og samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að áfram verði haldið á sömu braut. Þannig hefur verið gerð krafa um tiltekna hagræðingu í rekstri mörg undanfarin ár sem nemur um það bil 2% á ári að meðaltali. Þetta hefur skilað sér í umtalsverðum rekstrarsparnaði. Jafnframt hafa verið í gangi sérstakar hagræðingaraðgerðir á sjúkrahúsum og í skólum svo að dæmi séu tekin. Þessar aðgerðir og ýmsar fleiri hafa skilað sér í sparnaði í rekstri sem hleypur á milljörðum króna á ári. Lausleg athugun fjmrn. bendir til þess að rekja megi 11--12 milljarða árlegan sparnað til aðgerða á undanförnum árum til að draga úr lögbundnum útgjöldum og útgjaldasjálfvirkni. Loks vil ég enn á ný nefna tengslin milli fjárfestingar og rekstrar sem birtast í því að um leið og ákveðið er að fjárfesta í byggingu er í reynd tekin ákvörðun um aukinn rekstur. Með því að hamla gegn fjárfestingum af þessu tagi er jafnframt verið að sporna við auknum rekstrarkostnaði í framtíðinni. Eins og ég hef áður nefnt er í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar gert ráð fyrir að taka tekjuskattskerfið til sérstakrar endurskoðunar, m.a. með það að markmiði að lækka jaðarskatta. Ástæðan fyrir auknum jaðaráhrifum á undanförnum árum er sú krafa að skattbyrði eigi að hækka með hækkandi tekjum og margs konar bætur skuli fyrst og fremst skila sér til hinna tekjulægstu. Oft er þetta gert í nafni félagslegs réttlætis. Með því að tekjutengja einnig endurgreiðslu námslána og fleiri þætti getur það gerst hér á landi sem er alþekkt í nágrannalöndunum að fólk vilji ekki afla viðbótartekna eða reyni að afla þeirra í svartri atvinnustarfsemi. Skatta- og bótakerfi sem leiðir til slíkrar niðurstöðu þarf að breyta. Ég hef nú þegar óskað eftir tilnefningu ýmissa aðila í nefnd til að vinna að þessu verkefni. Nefndin á að skila tillögum fyrir árslok 1996. Það er ljóst að þetta verkefni er býsna umfangsmikið og því verður ekki lokið á örfáum vikum eða mánuðum ef eitthvert hald á að vera í tillögunum. Þess vegna þarf að stefna að því að tillögurnar geti verið lögfestar næsta haust og komið til framkvæmda á árinu 1997 og slíkt ætti að takast. Ég vil hins vegar í þessu sambandi nefna að samkvæmt fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að dregið verði úr tekjuskerðingu barnabóta eða réttara sagt barnabótaauka. Þetta jafngildir því að dregið verði úr jaðaráhrifum skattkerfisins og er þannig fyrsta skrefið í átt til almennrar lækkunar jaðarskatta og jaðaráhrifa. Með þessu er jafnframt staða barnafjölskyldna með þunga framfærslubyrði treyst. Þessar tillögur eru enn í mótun en gera má ráð fyrir að jaðarskattur 3--4 barna fjölskyldna geti lækkað umtalsvert og barnabæturnar jafnframt hækkað um allt að 10 þús. kr. á mánuði sé miðað við 200 þús. kr. mánaðartekjur hjóna. Jaðaráhrifin jafngilda allt að 10% lækkun jaðarskatts. Þetta er því mikilvægt framlag til lækkunar jaðarskatta og fyrsta skrefið á þeirri braut sem ég lýsti áðan. Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að nefna að nú er á lokastigi sérstök athugun sem ég hef látið gera á samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs og horfunum á næstu árum og áratugum. Hér er horft til margra þátta, svo sem þróun efnahags og atvinnumála, menntunar, viðskiptareglna og opinberrar stjórnsýslu. Tilgangur athugunarinnar er að leita leiða til að styrkja samkeppnisstöðu atvinnulífsins, m.a. í ljósi breyttra aðstæðna á alþjóðavettvangi og aukinnar samkeppni frá fjarlægum löndum í Asíu, Austur-Evrópu og víðar. Að undanförnu hefur skatteftirlit verið hert til muna. M.a. hefur verið skipuð sérstök framkvæmdanefnd á þessu sviði og hafa margar tillögur hennar, t.d. um hert viðurlög við skattsvikum, komist í framkvæmd. Þá hefur sjálfstætt embætti skattrannsóknastjóra styrkt skatteftirlit. Frekari umbætur eru í undirbúningi og munu þær enn styrkja skatteftirlit og draga úr skattsvikum. Það er að sjálfsögðu grundvallaratriði að unnið sé ötullega að því að uppræta skattsvik og tryggja að framtöl byggist á skattalögum. Þess vegna hefur sérstaklega verið unnið að þessum málum og lagðir til þeirra meiri fjármunir en áður. Til marks um árangurinn má geta þess að endurálagðir skattar hafa þrefaldast frá árinu 1992 og hækka úr tæpum 600 millj. í tæpar 1.800 millj. Skatteftirlit og skattrannsóknir ríkisvaldsins beinast að því að bæta skattheimtuna bæði fyrir ríki og sveitarfélög. Í sumum sveitarstjórnum er áhugi á hertara eftirliti. Í því sambandi finnst mér koma til greina að sveitarfélög leggi þessari starfsemi lið með fjárframlögum til að styrkja eftirlitið. Ég vara hins vegar við nornaveiðum og bendi á nauðsyn þess að skattborgarar hafi jafnan rétt til að skýra framtöl sín og áfrýja úrskurðum á grundvelli skattalaganna. Í samræmi við ákvæði stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar hef ég skipað sérstaka nefnd til að undirbúa tillögur um úrbætur í lífeyrismálum sem miða m.a. að því að allir landsmenn njóti sambærilegra lífeyrisréttinda, valfrelsi í lífeyrissparnaði verði aukið og innleidd verði samkeppni milli lífeyrissjóða. Þetta er í mínum huga afar mikilvægt og brýnt mál sem nauðsynlegt er að ná sem víðtækastri sátt um. Þá vil ég nefna að ég hef skipað nefnd til að endurskoða starfsmannastefnu ríkisins. Nýjar hugmyndir í starfsmannamálum fela m.a. í sér að ábyrgð og frammistaða vega þyngra í launakjörum en starfsaldur og að stofnanir fái aukið sjálfstæði í launa- og starfsmannamálum. Núgildandi lög um starfsmannamál ríkisins taka um margt mið af aðstæðum sem ekki eru lengur fyrir hendi og hafa breyst í ýmsum grundvallaratriðum. Þá tel ég einnig mikilvægt að taka jafnréttismál karla og kvenna í kjaramálum til sérstakrar skoðunar. Í erindisbréfi nefndar um starfsmannastefnu ríkisins er sérstaklega kveðið á um að nefndin fjalli um þessi tilteknu mál. Í fjmrn. er einnig unnið að sérstakri athugun í þessu máli og þá er fyrirhuguð kynning meðal ríkisstarfsmanna um stöðu jafnréttismála. Unnið hefur verið að margvíslegum undirbúningi og framkvæmd breytinga á rekstri ríkisins sem miða að því að gera hann einfaldari og skilvirkari og nýta skattfé betur en áður. Útboð framkvæmda og verkefna hafa verið aukin. Gerðir hafa verið sérstakir þjónustusamningar milli nokkurra ríkisstofnana og viðkomandi fagráðuneyta sem fela í sér aukið sjálfstæði stofnana og aukna ábyrgð stjórnenda. Lagt verður fram frv. um heildarendurskoðun á reikningshaldi ríkissjóðs og framsetningu ríkisreiknings og fjárlaga. Í ríkisreikningi fyrir árið 1994, sem lagður var fram á Alþingi fyrir skömmu, er að finna breytingar sem miða að því að gera ríkisreikninginn auðveldari aflestrar fyrir stjórnmálamenn og aðra þá sem leita upplýsinga um fjárreiður ríkisins og ríkisumsvif yfirleitt. Unnið er að mótun stefnu og starfsáætlunar um tilhögun og notkun upplýsinga frá ríkisstofnunum. Með hagnýtingu nýjustu tækni í rekstri ríkisins má m.a. draga úr tvíverknaði í gagnaöflun, einfalda þjónustu og gera hana markvissari. Þá vil ég geta þess að í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um að draga úr verðtryggingu fjárskuldbindinga hafa verið gefin út óverðtryggð ríkisbréf til fimm ára. Þessi breyting er gerð í ljósi þess efnahagslega stöðugleika sem hér ríkir. Enn fremur verða gefin út verðtryggð spariskírteini til lengri tíma en áður eða allt að 20 ára. Með þessu er komið til móts við þarfir stærstu fjárfestanna á verðbréfamarkaðnum. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur sett sér það markmið að ná jafnvægi í ríkisbúskapnum á næstu tveimur árum. Jafnframt verður gripið til aðgerða sem horfa til lengri tíma til að treysta þann grunn sem fjárlagagerð næstu ára mun hvíla á. Meginboðskapur frv. er að ekki sé réttlætanlegt að ríkissjóður haldi áfram að safna skuldum og velta vandanum yfir á komandi kynslóðir. Þess vegna þarf að grípa strax í taumana. Sem betur fer er vaxandi skilningur í þjóðfélaginu á mikilvægi þessarar stefnu, einkum meðal ungs fólks. Brýnt er að skapa víðtækan skilning á því að þetta er eina færa leiðin til að treysta og bæta lífskjörin í landinu og vinna þannig ábyrgri ríkisfjármálastefnu fylgi. Hv. stjórnarandstæðingar hafa á undanförnum dögum verið ódeigir við að gagnrýna fjárlagafrv. Allir segjast þeir í orði kveðnu styðja þá stefnu að ná jafnvægi í ríkisfjármálunum. En síðan beina þeir spjótum sínum að sparnaðartillögum frv. og finna þeim flest til foráttu. Þetta er auðvitað ekki trúverðugur málflutningur. Verður því fróðlegt að fylgjast með því í umræðunum hér á eftir hvaða tillögur koma frá stjórnarandstöðunni um sparnað og samdrátt í útgjöldum ríkisins til að ná þeim markmiðum sem þeir þykjast vera sammála um. Þjóðin mun fylgjast mjög gaumgæfilega með þeirri tillögugerð. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að ýmsar þeirra aðgerða sem gripið verður til eru ekki til vinsælda fallnar. Það er einu sinni þannig að það virðist vinsælla að auka útgjöld en að draga úr þeim. Þeir eru fáir, vinir ríkissjóðs, þegar á reynir. Það er hins vegar óábyrgt að hlaupast undan vandanum og hafast ekki að. Það er verkefni stjórnmálamanna að taka ákvarðanir sem horfa til heilla fyrir land og þjóð, ekki aðeins í dag og á morgun, heldur ekki síður fyrir framtíðina. Við verðum að láta skammtímahagsmuni víkja fyrir mikilvægari markmiðum til lengri tíma. Ég tel að við eigum engra annarra kosta völ. Það kann að vera að þessi afstaða eigi ekki upp á pallborðið hjá öllum. Ég er hins vegar sannfærður um að kjósendur morgundagsins, unga fólkið í landinu, styður þessa stefnu og fagnar henni. Með fjárlagafrv. og stefnu ríkisstjórnarinnar tel ég því vera stigið mikilvægt skref í átt til hagsældar og farsældar. Virðulegi forseti. Að svo mæltu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjárln.

Forseti hefði átt að geta þess í upphafi umræðunnar en gerir það nú að samkvæmt ákvörðun forseta er ræðutími tvöfaldur í þessari umræðu. Í því felst að ráðherra hefur allt að einni klukkustund til framsögu, sem hann nýtti sér ekki að fullu, hálftíma í annað sinn og tíu mínútur í þriðja sinn. Aðrir ræðumenn hafa allt að fjörutíu mínútur í fyrra sinn og allt að tuttugu mínútur í síðara sinn.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem hér er til umræðu olli miklum vonbrigðum. Fyrst og fremst vegna þess að ég átti von á að hæstv. ríkisstjórn og þeir flokkar sem standa að ríkisstjórninni hefðu meiri metnað til að bera en kemur fram í þessu frv. Þar er ekki um neinar nýjar tillögur að ræða. Ekkert nýtt, gömlu úrræðin sem notuð hafa verið öll þau ár sem hæstv. fjrmrh. hefur gegnt þessu embætti. Enn er ráðist á garðinn þar sem hann er lægstur. Enn er höggvið í kjör og kjaramál sjúklinga og þeirra hópa sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Það var flokkur, sem fór fram fyrir kosningar, fullur af bjartsýni með fullt af ungu fólki í framboði og boðaði bjarta framtíð, fólk í fyrirrúmi. Þessi flokkur á nú aðild að ríkisstjórn, skiptir ráðuneytum til helminga við Sjálfstfl. og hefur engan metnað til að bera lengur. Hann kemur a.m.k. ekki fram í því frv. til fjárlaga sem hér er rætt og ljótt að sjá að einmitt þau ráðuneyti þar sem fólkið á að vera í fyrirrúmi og heyra nú undir þennan ákveðna flokk hafa verið skorin illa niður. Sömu gömlu úrræðin. Framsýnin og bjartsýnin farin, hjakkað í sama farinu, doði aðgerðarleysis hefur lagst yfir Framsfl. Hann var náttúrlega í Sjálfstfl. en hann hefur lagst yfir Framsfl. líka. Þetta er gamaldags frumvarp þar sem beitt er gömlum úrræðum, ekkert nýtt eða ferskt. Það meginmarkmið að ná niður halla ríkissjóðs er gott en aðferðirnar sem nota á til þess að ná þessu markmiði eru gamlar og margreyndar og hafa engu skilað. Hæstv. fjrmrh., sem leggur fram fimmta frumvarp sitt, hefur jafnoft lýst vilja sínum til þess að ná hallalausum ríkisrekstri innan tíðar. Svolítið hefur verið misjafnt hversu langan tíma hann hefur ætlað sér til þess verks, allt frá tveim árum upp í fjögur. En staðreyndirnar tala sínu máli, samanlagður hallarekstur ríkisins síðastliðin fjögur ár er geigvænlegur þannig að göfug markmiðin hafa farið fyrir lítið. Því átti ég von á að sjá hér eitthvað nýtt, einhverjar kerfisbreytingar, ferskar hugmyndir eða markvissa forgangsröðun verkefna. Ekkert slíkt er í þessu frumvarpi. Áfram á að beita flötum niðurskurði án tillits til mikilvægis verkefna, pína fram sýndarmennskuhagræði með flötum niðurskurði á stofnanir. Aðferðir sem alls ekki skila neinum árangri til lengri tíma litið. Ríkisstjórnarflokkarnir, sérstaklega þessi sem lofaði miklu fyrir síðustu kosningar, þessi týndi sem búinn er að gleyma loforðunum. Það var reyndar þannig að forsrh. lét reikna út kostnaðinn við loforðin.  Hallalausum fjárlögum á að ná með því að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur. Skerða bætur lífeyrisþega, auka álögur á sjúklinga undir því yfirskini að það sé verið að jafna greiðslur þannig að allir beri sama kostnað. Það er flatur niðurskurður í heilbrigðisþjónustunni. Einkavæðing sérhæfðra deilda sjúkrahúsa. Mæðra- og feðralaun með einu barni felld niður. Ekki á að standa við lög um miskabætur til fórnarlamba ofbeldismanna. Minni framlög verða til málefna barna og unglinga, þar er skorið niður um tæpar 20 milljónir, m.a. fjármunir sem renna til þess að fjármagna meðferðarheimili fyrir börn og unglinga. Framlög til framkvæmdasjóða aldraðra og fatlaðra lækkuð um 200 milljónir. Ellilífeyrisþegar, 67 til 70 ára, sem notið hafa afsláttar á lyf og læknisþjónustu skulu nú greiða fullt gjald. Dregið skal úr fjárfestingu hins opinbera sem þó var í lágmarki áður og þar er niðurskurður tæpir þrír milljarðar. Svona mætti lengi telja. Kannast einhver við þessi úrræði? Ef flett er upp í umræðum um fjárlagafrumvarp síðustu fjögurra ára má sjá að hér eru alltaf nákvæmlega sömu úrræðin notuð. Það er næstum því að maður geti reiknað með því að hægt verði að taka sömu stefnuræðuna eða fyrstu ræðu hæstv. fjmrh. og flytja hana bara aftur og aftur eða spila hana hér fyrir okkur af spólu því þetta er svo líkt. Það eru nákvæmlega sömu atriðin sem á að skera niður. Þessar aðferðir við að ná niður ríkissjóðshallanum á að nota þótt þær hafi litlu skilað. Niðurstöðutölur ríkisreiknings sl. þriggja ára segja sína sögu. Árið 1992 var hallinn rúmlega 7 milljarðar. Sú aðferð sem þá var notuð er notuð nú. Árið 1993 rúmlega 9 og hálfur milljarður. Sama aðferðin og notuð var þá er notuð nú. Árið 1994 rúmlega átta milljarðar. Sama aðferðin notuð og nota á núna. Og enn þessi aðferðafræði sem hér birtist. Þetta metnaðarlausa frv. til fjárlaga er alveg með ólíkindum. Niðurskurður á kjörum þeirra verst settu, niðurskurður á fjárfestingu og viðhaldi og svolítið skattafiff. Þetta eru tíðindi fjárlagafrv., þetta eru skilaboð Framsfl. til þess stóra hóps kjósenda sem trúði á fyrirheit Framsfl. og málflutning, hélt að þarna væru allt í einu farnir að blása ferskir vindar sem ekki hafði gerst áður. Hafi örlað á þessum frískleika hjá þeim ungu framsóknarmönnum, sem ganga hér um salina, þá er hann að fullu horfinn. Sjálfstæðisflokkurinn gaf víst bara eitt loforð ef marka má fréttir í gærkvöld, að sjá til þess að verulegt fjármagn væri sett í samgöngumál. Slík fjárfesting skilar sér margföld til baka, sögðu fulltrúar Sjálfstfl. Þetta loforð er einnig svikið í frumvarpi til fjárlaga. Ríkisstjórnin vill ekki heldur arðsamar framkvæmdir, bara stöðnun. Forsendur þær sem frumvarpið byggir á eru reyndar frekar ótraustar. Fyrst og fremst vegna þess að ríkisstjórnin hefur með aðgerðum sínum og tillögum nú stefnt friði á vinnumarkaðinum í stórhættu. Ég trúi því ekki að launafólk í landinu, sem búið er að sýna stjórnvöldum ótrúlegt langlundargeð, taki enn þeim stóru kjaraskerðingum sem í frumvarpinu eru boðaðar. Það er því full ástæða til að efast um að þær forsendur sem frumvarpið byggir á séu traustar. Frumvarpið sjálft gengur af þeim dauðum. Helstu niðurstöður þjóðhagsáætlunar eru þær að hagvöxtur minnki heldur á næsta ári og er það ekki nema von þegar dregið er verulega úr fjárfestingum. Ofan á það bætast síðan aflaspár. En taka verður fram að forsendur Þjóðhagsstofnunar eru án stóriðju. Hún er ekki með stóriðju inni í sínum spám. Af hverju skildi það nú vera? Eru starfsmenn Þjóðhagsstofnunar farnir að efast um stóriðjudraumana sem þeir hafa orðið að taka inn ár eftir ár eftir ár og aldrei orðið að veruleika? Nú láta þeir þá liggja milli hluta. Taka þá bara inn ef þeir verða að ranveruleika. Verðbólga er áætluð 2,5% á árinu 1996. Atvinnuleysi svipað og í ár. Ég held að hæstv. fjmrh. hafi sagt í ræðu sinni hér áðan að frv. boðaði ný störf og öflugt atvinnulíf. Ég sé ekki hvernig hægt er að lesa það út úr þessu frv. enda hefur engum tekist það nema forsvarsmönnum þessarar ríkisstjórnar. Gert er ráð fyrir 10% aukningu í fjárfestingu hjá atvinnuvegunum, 13% átti aukningin að vera í ár, en það vegur þó ekki upp samdrátt í fjárfestingu hjá ríki og sveitarfélögum. Sveitarfélögin hafa dregið verulega úr fjárfestingum sínum og það er ekkert sem bendir til þess að þau muni auka þær á næsta ári og það er samhengi þarna á milli. Það er beint samhengi á milli fjárfestinga hjá hinu opinbera og atvinnustigsins í landinu. Það sem Þjóðhagsstofnun varar helst við að geti breytt þeim forsendum sem hún hefur sett fram er meðal annars: Breytingar á launaþróun næstu mánuði, óróleiki í vaxta- og gengismálum, aukin skuldsetning heimilanna sem nálgast nú hættumörk. Enn hefur engin hv. framsóknarmaður beðið um utandagskrárumræðu um málið. Skuldsetning heimilanna er mun meiri en gerist í þeim ríkjum sem við berum okkur saman við. Í stefnuræðu forsætisráðherra gat hann þess að útlit væri fyrir að vextir lækkuðu. Á þessu ári hefur ríkissjóður leitað verulega á erlenda markaði með stóran hluta af lántökum sínum. Með því var ekki eins mikill þrýstingur á innlendan lánamarkað. Því hefði mátt ætla að það hefði stuðlað að lækkun vaxta umfram það sem hefur gerst. Reyndar hækkuðu þeir í upphafi árs en hafa farið aðeins lækkandi. Vextir af verðtryggðum skuldabréfum hafa verið hærri en vextir af óverðtryggðum lánum sem eru á lánamörkuðum í löndum allt í kringum okkur. Erlendar lántökur ríkissjóðs eru allt of miklar og vel ef tekst að draga úr þeim eins og stefnt er að. En ekki er víst að nýjasta tilraun hæstv. fjmrh. að selja óverðtryggð ríkisskuldabréf að nafnvirði um 300 milljónir króna, þar sem meðalávöxtunarkrafa er 10,8%, skili neinum sérstökum árangri. 300 milljónir króna eru aðeins örlítill hluti af lánsþörf ríkisins og segir því lítið um það sem koma skal og að selja þessi skuldabréf á þessum kjörum er svo sem ekkert til að hrósa sér af. Meðalávöxtun 10,8% miðað við 2,5% verðbólgu eins og spáð er í frumvarpinu gefur rúmlega 8% raunávöxtun. Það er ekki hægt að taka þessa aðgerð sem neina vísbendingu um það að hér muni vextir lækka eins og mér fannst koma fram í máli hæstv. ráðherra þegar hann kynnti þessa sölu. Til þess þarf fleira að koma til og eins og ég nefndi áðan og bendir ýmislegt til þess að verðbólga fari vaxandi. Því finnst mér gleði ráðamanna með sölu skuldabréfanna full áköf þó ekki verði meira sagt. Ríkisstjórnin leggur ofurkapp á þann málflutning sinn að draga eigi úr halla ríkisins og að 1997 verði hér hallalaus fjárlög. Þetta markmið er út af fyrir sig gott og við getum öll sameinast um að stefnt skuli að þessu. Leiðirnar að markmiðinu eins og þær birtast í frumvarpinu eru hins vegar þreyttar og alls ekki líklegar til árangurs.

Hvaða leið vill hv. þm.?

Það kemur að því að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, sem var hérna með ýmis úrræði ekki fyrir löngu, fyrir örfáum mánuðum, fær að heyra tillögur mínar og annarra þingmanna Alþb. og óháðra, við munum flytja þær nú við afgreiðslu fjárlaga. Það er engin hætta á öðru. Ég mun reyndar geta þess hér í ræðunni hvaða leiðir ég hefði viljað sjá að hefðu verið farnar. Leiðirnar eru þreyttar og t.d. er lítið sem ekkert tekið á rekstrargjöldum. Ef draga á saman í rekstri er það fyrst og fremst á þeim stöðum þar sem skert þjónusta bitnar á þeim sem minnst hafa eins og í heilbrigðisþjónustunni. Það hefur ekki verið lögð vinna í að skoða rekstur ríkisins, umfang stofnana og starfsemi. Þjónustusamningar sem gerðir hafa verið vöktu ákveðnar vonir þess efnis að samfara slíkum samningum yrði gerð úttekt á starfsemi viðkomandi stofnunar og borin saman við gildandi lög eða reglugerðir um hana. Síðan athugað hvort aðrar stofnanir væru í raun að sinna sömu verkefnum og jafnframt væri athuguð raunveruleg þörf fyrir verkefnin eða starfsemina. Þetta virðist ekki hafa verið gert. Það er slæmt og dregur úr þeim áhrifum sem samningsstjórnunun gæti haft til hagræðingar í ríkisrekstri. Ljóst er að verkefni skarast milli stofnana ríksins og jafnvel ráðuneyta. Því er nauðsynlegt að gera heildarúttekt á starfsemi stofnana ríkisins og meta upp á nýtt hver eru hin samfélagslegu verkefni og hvaða verkefni það eru sem njóta ríkisframlaga en varla er hægt með góðu móti að segja að séu e.t.v. verkefni samfélagsins. Það hefur einnig gerst að einstaka stofnanir hafa á undanförnum árum tekið að sér ákveðin tímabundin verkefni og fengið til þess sérstök framlög á fjárlögum ríkisins. Ég sé að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir fylgist af athygli með þessum kafla þar sem ég er að benda á aðrar leiðir eða a.m.k. vandaðri leiðir. Alls ekki er sjálfgefið að framlög stofnana til tímabundinna verkefna hverfi um leið og verkefninu er lokið. Það virðist vera tilhneiging til þess að fjárveitingin sé þá komin inn í fasta grunnfjárveitingu til viðkomandi stofnunar. Hér er um innbyggða sjálfvirka hækkun fjárlaga að ræða. Ef til vill er þetta vegna þess að viðkomandi stofnanir þurfa ekki að skila greinargerð um stöðu verkefna eða framgang. Ég vænti þess að verkefnavísar stofnana ríkisins ættu þó að að auðvelda eftirlit með stöðu verkefna og einnig samanburð á því hvort stofnanir eru að fást við sömu eða sambærileg verkefni og hvort verkefnasvið þeirra skarist og þar sé hægt að spara. Ég er eftir átta ára setu í fjárlaganefnd sannfærð um að þannig er þetta í dag. Það er hægt að fara enn frekar í verkefni og fjárlög hverrar stofnunar og marka starfsvið hennar umfram það sem gert er í dag. Ég get nefnt tvo litla liði á fjárlögum undanfarin ár sem sýna ef til vill hvað við er átt. Þeir sýna þetta kannski í hnotskurn þó þetta sé að vísu litlir liðir. Báðir hjá sama ráðuneyti --- það er ef til vill óréttlæti í því að taka eitt ráðuneyti umfram annað --- en ég tek þetta bara sem dæmi um það sem er að gerast innan stofnana og ég held reyndar ráðuneyta ríkisins einnig. Árið 1992 var sérstakur fjárlagaliður á safnlið umhvrn. sem heitir Stefnumörkun í umhverfismálum. Hann er búinn að vera þarna fastur síðan árið 1992 og búið að veita 8,4 millj. til að marka stefnu í umhverfismálum. Nú er samkvæmt frv. gert ráð fyrir 3,5 millj. kr. til viðbótar sem samanlagt gerir um 12 millj. kr. á þessum árum síðan 1992. En það bólar ekkert á þessari stefnu eða stefnumörkun. Hún hlýtur að verða mikil þegar hún loksins birtist. Þetta er búinn að vera fastur fjárlagaliður síðan 1992. Það væri mjög fróðlegt að fá að vita um framvindu þessa máls og til hvers þessi fjárlagaliður hefur verið notaður. Stefnumörkunin og þessi mikla vinna fer nú e.t.v. loksins að skila sér. Við þetta má síðan bæta að umtalsverðum upphæðum hefur verið varið til annars konar stefnumörkunar á sviði umhverfismála. Í fjárlögum ársins 1992 var liður undir heitinu Stefnumörkun í fráveitumálum og kostaði þá tæpar 7 millj. kr. á árabilinu 1992--1994. Það er auðvitað gott og blessað en við þurfum að velta fyrir okkur hverju þessar fjárveitingar hafa nú skilað. Ég veit ekki betur en að stefnan í fráveitumálum komi fullmótuð frá Brussel með EES-samningnum. Ég er sammála því að það þurfi að setja fjármagn í undirbúning mála og stefnumótun. Það er ekkert að því. En það er dálítið fáránlegt þegar sami liður birtist ár eftir ár eftir ár á fjárlögum ríkisins án þess að maður sjái nokkuð móta fyrir greinargerð um það í hvað peningarnir hafa farið. Ég er ansi hrædd um að ef allir þessir liðir eru lagðir saman, hvort sem þeir eru í ráðuneytum eða einstökum stofnunum sem heyra undir ráðuneytin, geti verið um verulegar fjárhæðir að ræða. Þess vegna teldi ég rétt að leggja í þá vinnu að fara yfir hverja einustu stofnun. Það tekur auðvitað tíma en engu að síður hefði ég viljað sjá a.m.k. þann metnað hjá núv. ríkisstjórn að það væru teknir svo sem tveir málaflokkar og farið yfir þá og þær stofnanir sem heyra undir viðkomandi ráðuneyti. Hæstv. fjmrh. sagði áðan að þeir væru fáir, vinir ríkissjóðs. Það er alveg rétt það er tiltölulega lítill hluti landsmanna sem greiðir skatta í ríkissjóð. Það hljóta að vera þessir fáu vinir ríkissjóðs. Þess vegna væri kannski rétt að þetta fólk sem greiðir skattana sína með skilum væri ekki alltaf það sem yrði fyrir niðurskurðarhnífnum þegar honum er beitt en þannig er það a.m.k. í þessu frv. Hæstv. ráðherra sagði líka að þjóðin mundi fylgjast með þeim sparnaðartillögum sem stjórnarandstaðan kæmi með. Það er ég alveg viss um að þjóðin mun gera. En þjóðin mun líka fylgjast með þeim sparnaðartillögum og hvernig þeim reiðir af sem eru í frv. til fjárlaga og þjóðin mun örugglega bera þær tillögur saman sem eru nú fluttar og þær sem hafa verið fluttar undanfarin fjögur ár og komast að þeirri niðurstöðu að þar sé nú ekki mikill munur. Þar sé ekki mikill munur annar en sá að skerða fjárlög til vegamála sérstaklega og svo annarra stofnframkvæmda og taka þetta sérstaka atvinnuátak sem síðasta ríkisstjórn druslaðist þó við að hafa í gangi, það er farið. Það er á fleiri stöðum sem niðurskurðurinn kemur til með að bitna illa á vinnumarkaðnum og draga saman atvinnuna. Það er lækkun á viðhalds- og stofnkostnaði upp á 3 milljarða, eins og ég sagði áðan þetta eru tæp 20%. Stærsti hluturinn þar er 700 millj. kr. niðurskurður til vegamála, 250 millj. kr. niðurskurður til bygginga heilbrigðisstofnana og 200 millj. kr. niðurskurður á framlagi til Byggingarsjóðs verkamanna. Þessar tölur, sérstaklega sú síðasta um niðurskurð á framlagi til Byggingarsjóðs verkamanna, segja lítið um það hvernig hæstv. ríksstjórn ætlar að taka á málefnum Byggingarsjóðs verkamanna eða félagslegu húsnæði yfirleitt. Við höfum séð það núna viku eftir viku og mánuð eftir mánuð að staða þessa félagslega kerfis er hrikaleg. Það er nánast hrunið. Það sinnir ekki lengur þeim þörfum sem það upphaflega átti að gera. Sveitarfélögin eru mörg hver með tugi íbúða sem þau hafa þurft að innleysa og eru óseljanlegar og ekki einu sinni hægt að koma í leigu. Verð á þessum íbúðum er langt yfir því sem gerist á frjálsum markaði. Ég veit dæmi þess að 90 fermetra íbúð seldist í litlu sjávarþorpi úti á landi á 4,5 millj., fullbúin íbúð og með frágenginni lóð á sama tíma og auglýstur var til sölu verkamannabústaður af sömu stærð og að sjálfsögðu fullbúinn en á rúmar 8 millj. Það er ljóst að það verður að taka á þessu kerfi og ég er hrædd um að það gerist ekki öðruvísi en þar komi til hundruð milljóna eða jafnvel milljarða framlög, bein eða óbein af hálfu ríkisins. Með þessum niðurskurði stofnframkvæmda finnst mér reyndar að ríkisstjórnin sé í raun að leggja baráttuna við atvinnuleysið endanlega á hilluna. Í þjóðhagsáætlun er gert ráð fyrir því að atvinnuleysi á næsta ári verði 4,8% í stað 5% á þessu ári. Fólkið sem býr við þetta atvinnuleysi býr við mikinn vanda og mikla tekjuskerðingu. Það er í þeim hópi þar sem skuldir heimilanna hafa vaxið verulega, fyrst og fremst vegna breytinga á tekjum vegna þess að fólk hefur tapað atvinnu. Varla er minnst á að þetta atvinnuleysi sé vandi í stefnu ríkisstjórnarinnar. Þeirra skoðun er sú að við skulum gera okkur grein fyrir því að atvinnuleysið er til staðar og það verður til staðar. Við verðum bara að taka því og breyta reglum um Atvinnuleysistryggingasjóð miðað við að þetta atvinnuleysi verði til staðar. Ef menn eru ekki tilbúnir til að fara um landið þvert og endilangt í þá vinnu sem býðst, leysa jafnvel upp fjölskyldurnar, þá detta þeir bara út af bótum. Annað getur maður ekki skilið miðað við þau orð sem hæstv. félmrh. sagði í útvarpsviðtali á Rás 2 fyrir ekki löngu að vissulega yrði Framsfl. að athuga þessa tölu, 12 þúsund störf, vegna þess að það hefði komið í ljós að einhver hundruð hefðu ekki viljað fara í fisk. Það þýddi náttúrlega að þá lækkaði þessi tala sem Framsfl. hefði sett fram um einhver hundruð og yrði því að endurskoða hana. Hún er kannski í dag ekki nema 11.280 ef við tökum frá alla þá sem ekki vilja fara hingað og þangað um landið i fiskvinnu. Skattleysismörkin hafa verið lækkuð og verða lækkuð enn frekar miðað við það sem þau ættu að vera samkvæmt þessu frv. Tryggingagjaldið er hækkað. Persónuafslátturinn stendur í stað. Þetta á að skila ríkinu um 1,5 milljörðum í tekjur og tekjutenging barnabóta á að minnka eitthvað á móti en við höfum ekki séð nákvæma útfærslu á því enn. Það á að hafa áhrif á jaðarskattinn. Vissulega er jákvætt og þörf á því að á jaðarskattinum sé tekið því það er hópur fólks sem borgar hærri jaðarskatta en gerist annars staðar en á móti á að afnema tengingar í almannatryggingakerfinu við launaþróun. Þetta á að spara ríkinu ásamt öðrum hliðarráðstöfunum allt að 700 millj. kr. á heilu ári. Mæðra- og feðralaun lækka. Það sparar 125 millj. á næsta ári ef þessi ákvörðun nær fram að ganga og eins afsláttur eftirlaunaþega vegna heilbrigðisþjónustu. Hann á að gefa ríkinu heilar 40 millj. Ætli það væru ekki einhverjir safnliðir eins og þeir sem ég nefndi áðan sem hægt hefði verið að fella niður til þess að mæta þessum 40 millj.? Það þarf ekki að tína marga til þess. Síðan er þessi aukna gjaldtaka á sjúkrahúsunum til þess að jafna aðstöðuna. Þetta eru úrræðin sem hæstv. ríkisstjórn hefur boðað. Þetta eru ferskar tillögur nýrrar ríkisstjórnar. Það gefst örugglega tími til þess að fara yfir hvert einasta ráðuneyti og málaflokk síðar í umræðunni. En það sem stingur mig sérstaklega er að í frv. er ekkert tekið mið af því sem er raunverulega að gerast í þjóðfélaginu, af fátæktinni, hvernig tekjubilið er að aukast milli þeirra sem mest hafa og hinna sem minnst hafa. Annað sem ég hélt að öllum væri ljóst er að það er nánast ekkert tekið á þeim vanda sem snýr að aukinni fíkniefnaneyslu og ofbeldi í þjóðfélaginu. Ef skoðuð eru framlög til löggæslu og þar með náttúrlega fíkniefnalögreglu, hvað sjáum við þá? Það er hækkun til þess að hægt sé að halda í horfinu. Það er skorið niður til meðferðarstofnana sem eiga að sinna börnum og unglingum. Engin úrræði fyrir þá unglinga sem hafa ánetjast eiturlyfjum og farið á braut afbrota, ekkert, ekki neitt. Unglingur er sakhæfur 15 ára gamall og brjóti unglingur, sem er í neyslu, af sér er hann settur inn í þau fangelsi sem við höfum, flestir inn á Skólavörðustíg. Hversu margir hv. þm. hafa haft fyrir því að fara og skoða þann aðbúnað sem bíður þessara unglinga? Þetta eru oft og tíðum óharðnaðir unglingar sem búið er að setja þarna inn. Hvað er til úrbóta? Ekki neitt. Og framlög til meðferðarheimila eru skorin niður. Forvarnasjóður er ágætur til síns brúks fyrst og fremst vegna þess að þá verður um það að ræða að fjármagn til forvarna fari á einn stað og sé útdeilt þaðan og það verður kannski markvissara forvarnastarf. Hingað til hefur þessu verið deilt á mjög marga aðila, oft og tíðum smáum upphæðum, og þær eru illa nýttar vegna þess að það vantar samhæfingu aðgerða. Vissulega er þetta gott. Ég efast þó um ef tekin eru öll þau framlög sem hafa verið á fjárlögum undanfarinna ára til þessara staða og stofnana og ýmissa félagssamtaka, sem sinnt hafa forvarnastarfi, að þær fjárhæðir sem verið er að tala um að setja í forvarnastarf séu nokkru hærri en þær hafa verið fram að þessu en vonandi verður nýting þeirra betri en verið hefur. Ég hefði viljað sjá að það hefði verið tekið sérstaklega á þeim vanda sem við blasir vegna fíkniefnaneyslu, vegna aukins ofbeldis. Það fer ekki fram hjá neinum hv. þm. að í blöðum upp á nánast hvern einasta dag má sjá mynd af einhverjum sem hefur farið hér um götur borgarinnar og barinn sundur og saman. Oftar en ekki er um það að ræða að ofbeldismenn séu undir áhrifum einhvers konar ávanaefna. Ef skoðuð er samsetningin í fangelsunum, breytingin sl. 10--15 ár, þá sést þetta mjög glöggt. Þar er nánast orðin undantekning ef menn með styttri dóma eru þar ekki vegna þess að þeir hafa framið afbrot undir áhrifum fíkniefna. Ég hefði gjarnan viljað sjá að á þessu yrði tekið og lögreglan og þá fíkniefnalögreglan hefði fengið framlög til þess að mæta þessum vanda. En svo er nú ekki. Þetta er eitt af þeim vandamálum sem á að danka eins og svo mörg, mörg önnur. Heilbr.- og trmrn. fer þó hvað verst út úr niðurskurðinum eða réttara sagt skjólstæðingar þessa ráðuneytis sem og félmrn. Það er það fólk sem þarf að sækja til stofnana þessara ráðuneyta sem helst þarf á því að halda að á þeirra málum sé tekið í dag. Það er ekki gert nema á þann veg að skerða kjör þeirra sem hafa verið skertir undanfarin ár enn meira. Það lýsir ekki miklum metnaði hjá hæstv. ríkisstjórn og litlum breytingum frá því sem verið hefur. Ég hefði viljað sjá það gerast eins og ég hef sagt áður að farið yrði yfir verkefni hverrar einustu stofnunar ríkisins, verkefnin skilgreind, það þjónustustig sem stofnunin á að veita og framlögin ákveðin eftir því og ég er sannfærð um að það þýðir ekki útgjaldaauka. Þvert á móti er ég viss um að það mun leiða af sér sparnað. Ég er líka jafnsannfærð um að á síðustu árum, ekki bara síðustu ríkisstjórnar heldur í mörg, mörg ár áður, hafa ýmis verkefni orðið verkefni samfélagsins án þess að þau eigi í raun og veru að vera það. Við megum gjarnan skoða verkefni stofnana ríkisins út frá breytingum í þjóðfélaginu. Það hefur bara ekki verið gert. Þetta er vinna sem ég vil sjá og í þá veru munu þær tillögur verða sem við munum flytja, að á þessu sé tekið. Ég hefði gjarnan viljað að hæstv. ráðherra hefði endað sína ræðu á því að segja okkur það að þó að ekki hefði unnist tími til þess með seinfærum framsóknarmönnum að breyta einhverju væri það þó a.m.k. ætlunin að setja nefnd í málið og til þess að fara yfir og skoða hlutverk stofnana ríkisins og skilgreina skýrar en er í dag hver eru hin raunverulegu samfélagslegu verkefni, hvaða verkefni eru það sem við viljum sjá hjá ríki eða hinu opinbera og hvaða verkefni eru það sem þaðan mega gjarnan fara.

Herra forseti. Það eru aðeins um það bil þrír sólarhringar frá því að grundvöllur að ríkisfjármálum kom til umfjöllunar í fjárln. Mikið vantar á að fyrstu yfirferð sé lokið. Embættismönnum hefur engan veginn unnist tími til að svara ýmsum af þeim spurningum sem þegar hafa verið settar fram þó ekki sé nema rétt liðlega hálfnað að fara yfir efnið. Það hlýtur því að verða þannig að við 2. umr. hljóta að verða bornar fram spurningar sem ekki er komið svar við enn þá og jafnvel spurningar sem hafa ekki enn verið mótaðar. Ég hefði talið, herra forseti, að við hverja umræðu fjárlaga ættu allir ráðherrar að vera viðstaddir ásamt formanni fjárln. sem barðist blóðugum bardaga fyrir formennsku í fjárln. Ég veit reyndar að hann hefur fjarvistarleyfi en skoðun mín er engu að síður sú að hann ætti að vera við umræðuna. Í upphafi máls míns leyfi ég mér að spyrja spurninga út frá því máltæki að orð skulu standa og þar sem hæstv. samgrh. er ekki við vildi ég spyrja hv. varaformann fjárln. en hann er heldur ekki við og ég ætlaði, herra forseti, að spyrja hæstv. heilbrrh. spurninga en hún er heldur ekki við. 

Hvaða spurning er það?

Mér er sönn ánægja að ítreka þá spurningu. Ég spyr varaformann fjárln.: Ætlar hann að láta það yfir sig ganga ásamt og með hæstv. heilbrrh. að verkefnið Gilsfjarðarbrú verði tekið út af listanum og ekki verði unnið að framkvæmdinni í ár? Í kjölfar þess að ég segi að orð skulu standa og þessu hétu allir þingmenn Vestfjarða og Vesturlands. Ég vil spyrja hæstv. heilbrrh. og treysti því þá úr því að þess er getið að hún sé í salnum: Ætlar hún að taka út af verkefnalista D-álmu Sjúkrahúss Keflavíkur? Ætlar hún að taka út af verkefnalista hjúkrunarrýmin í Fáskrúðsfirði? Ætla menn að láta það yfir sig ganga að fresta miskabótum til fórnarlamba ofbeldisverka eins og nú er gert ráð fyrir í þessu frv.? Er það virkilega meiningin að þar sem undirritað er að lyfjalög gangi í gildi 1. nóv. að þetta allt saman eigi að fara fyrir bí? Er þá þetta gamla íslenska máltæki, orð skulu standa, einskis virði? Virðulegur forseti. Við ræðum grundvöll hæstv. fjmrh. fyrir ríkisfjármálum, fjárlagafrv. sem hann leggur fram til umræðna og frekari vinnslu en ekki sem stórasannleik. Hæstv. ráðherra er ekki banginn frekar en fyrri daginn. Auðvitað vill hann trúa því efni sem hann hefur sett fram fyrir alþjóð en mér segir svo hugur um að hann viti betur, að hér sé um að ræða væntingar sem veik stoð er fyrir. En, hæstv. ráðherra, það má lengi lifa í voninni en ekki á henni. Það plagg sem hér liggur fyrir er byggt á miklum vonum en veikum staðreyndum. Það er fjölmargt sem rennir stoðum undir þá skoðun að almennar forsendur séu óraunhæfar. T.d. er gert ráð fyrir því í frv. að tekjur af úthafsveiðum haldist, þ.e. að úr Smugunni og af Reykjaneshrygg komi sömu verðmæti og voru í ár. Enn fremur er gert ráð fyrir að það veiðist 100 þús. tonn af loðnu í ár. Þess sjást engin merki. Það er gert ráð fyrir 900 þús. tonna veiðum úr loðnustofninum á næsta ári. Engin rök liggja fyrir því að það muni standa. Aðeins þessi atriði í forsendum fjárlaga eru nægjanleg til að draga í efa trúverðugleik frv. Gert er ráð fyrir minnkun fjárlagahalla niður í 4 milljarða kr. Það er markmið sem ég tel vera göfugt. En m.a. gerir tekjuhliðin ráð fyrir aukinni einkaneyslu og ríkið á að hafa mest af sínum viðbótartekjum upp á 5,5 milljarða af einkaneyslu. Sú neysla á að vera af hálfu einstaklinga og fjölskyldna. Sér hæstv. fjmrh. þess einhver merki? Það er nú reyndar þannig að ástand þessara mála er slíkt í dag að það hafa aldrei farið fleiri til útlanda án þess að hafa til þess peninga. Gjaldeyri er eytt í útlöndum en ekki á heimamarkaði eins og gert er ráð fyrir. Allar flugvélar til allra borga, sem í boði er að heimsækja, eru fullar. Það er alveg ljóst að hvergi sér þess merki að um sparnað sé að ræða til notkunar á heimaslóð. Það fara nefnilega flestir upp á krít á lögmálinu, græða fyrst og greiða svo. Fólk fellur nefnilega fyrir því að það er um hagkvæmar ferðir að ræða samkvæmt auglýsingum og með vörukaupum erlendis megi græða fyrir fari og uppihaldi. Það er reyndar undarlegt lögmál ef unnt á að vera að hagnast á því að eyða fjármunum á þennan hátt. Virðulegur forseti. Ég hlýt að halda áfram að spyrja hæstv. fjmrh.: Telur hann að samdráttur fjárfestinga ríkis og sveitarfélaga, sem nema munu allt að 5 milljörðum, geti leitt til annars en stórfellds atvinnuleysis? Gerðar eru tillögur um niðurskurð hins opinbera í framkvæmdum og það mun að mínu mati draga úr atvinnutækifærum fyrir byggingarmenn og iðnaðarstéttir. En einkaaðilar munu samkvæmt þjóðhagsspá auka fjárfestingar um 13% á þessu ári og síðan er vonast eftir 10% aukningu á næsta ári. Það er miðað við sl. tvö ár en þá var samdráttur um 25% og hvar stöndum við þá? Í þessum boðskap felast því ekki fyrirheit um aukin störf í iðnaði heldur þvert á móti því að álitið er að fjárfestingar verði aðallega í tækjum og búnaði og þess vegna skapist tiltölulega fá störf af þeim sökum. Þar á móti kemur að verði um verulegar fjárfestingar að ræða í stóriðju, sem við jafnaðarmenn höfum talið nauðsynlega forsendu fyrir bættum þjóðarhag og fjölgun starfa, horfa mál öðruvísi við. Ég minni bara á það að markaðsskrifstofan var sett á laggirnar undir forustu Alþfl. Helstu forustumenn markaðssetningar á möguleikum stóriðnaðar á Íslandi hafa verið Jón Sigurðsson og Sighvatur Björgvinsson, fyrrv. iðnrh. Kynningarstarfsemi á vegum markaðsskrifstofunnar er nú að bera árangur sem lýsir sér í aukinni eftirspurn eftir möguleikum og aðstöðu til stofnunar stóriðju hér á landi. Áhugi t.d. bandarískra fjárfesta, sem nýlega hefur verið greint frá um byggingu álvers í Hvalfirði eða á Reykjanesi, er bundinn við þann aðgang að mörkuðum sem við Íslendingar eigum fyrst og fremst og ég undirstrika það --- fyrst og fremst vegna EES-samninga og þeim aðgangi og þeim möguleikum sem skapaðir voru sérstaklega undir forustu hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar, fyrrv. utanrrh. Ef hlutir skipast á þann hátt sem ég nú hef verið að geta um horfa mál þannig að það er möguleiki að forsendur geti staðist. Stækkun álvers í Straumsvík mun hafa jákvæð áhrif. Hvert það skref, sem stigið verður á skynsamlegan veg til eflingar iðnaði, mun leiða af sér stöðugleika. Erlend fjárfesting í íslensku atvinnulífi getur haft mest áhrif á afkomu heimilanna og þar með þjóðarinnar á betri veg hvort sem mönnum líkar það eða ekki. Inn í þetta fléttast auðvitað umræðan um aðild að Evrópusambandinu. Það eru allt of miklar líkur, hæstv. fjmrh., fyrir því að við getum bætt stöðu okkar með aðild til þess að ríkisstjórnin geti leyft sér að taka það málefni út af borðinu eins og hún hugsar sér og hefur raunar gert. Hvernig má það eiginlega vera að menn kasta frá sér þeim markaðsmöguleikum sem eru fyrir íslenska síld á Evrópumarkaði sem aðildarland? Aðgangur að mörkuðum fyrir lax og bleikju er ekki nýttur. Aðgangi að markaði fyrir landbúnaðarafurðir er kastað á glæ. Þrátt fyrir það vita allir að Evrópumarkaðurinn er sá markaður sem hefur best efni á að taka við landbúnaðarafurðum á því verði sem við þurfum að fá fyrir okkar vörur. Ég vil bara rétt minna á að nýlega var ákveðið að Íslendingar fá aðeins 4.150 tonn í síldarinnflutningsleyfi til Evrópulandanna í stað frjáls aðgangs. 13% tollur á lax gerir það að verkum að við eigum ekki nokkra möguleika í samkeppni við helstu vini okkar, Norðmenn, á þeim markaði og auðvitað fáum við ekki neina aðstoð frá þeim í þessum málum frekar en öðrum. En það er rétt að nefna það að sérstaða Norðmanna er slík að þeir vilja gera norskt enn norskara í einangrunarstefnu sinni á meðan aðrar þjóðir en Íslendingar stefna á sífellt meira og öflugra samstarf á sem flestum sviðum. Við lifum að sjálfsögðu í landi sem hefur þá kosti og möguleika að hér ætti fólk að geta haft góða afkomu vegna gæðanna og möguleikanna til sölu á afurðum okkar og orku sem felast í náttúru landsins. En, herra forseti. Því miður verður ekki deilt um að verulegar þrengingar eru hjá mörgum. Ég lýsi auðvitað yfir ánægju með það að menn gefi yfirlýsingar um það að þeir ætli að taka á vanda heimilanna og svo er eftir að sjá hvort staðið verði við slíkar yfirlýsingar. Framsfl., annar armur helmingaskiptastjórnar Davíðs Oddssonar, hefur lofað 12 þúsund störfum til aldamóta. Hvernig standa þeir svo við fyrirheitin, hæstv. utanrrh.? Þjóðhagsspá gerir ráð fyrir fjölgun starfa fram til aldamóta sem nemur helmingi þessarar tölu eða um 1.700 manns á ári. Fróðlegt væri að fá að vita hvernig menn ætla að skapa þau 6.000 störf sem upp á vantar. Ég ætla ekki að leggjast gegn hagræðingu og ráðstöfunum sem geta leitt til minni ríkisútgjalda meðan unnið er á þann hátt að það skerði ekki velferðarkerfið íslenska. Þá á ég við að þeir njóti velferðar sem þess þurfa, þeim sé hjálpað sem á þurfa að halda eða störfum sé hagrætt á þann hátt að ekki komi til lakari þjónustu en verið hefur á liðnum tímum. En menn geta ekki búist við því að það sé hægt að kasta fram tillögum og fá þær samþykktar bara si svona eins og virðist vera með ýmislegt í framlögðu frv. til fjárlaga. Ég nefni t.d. niðurlagningu sýslumannsembættanna í Bolungarvík og Ólafsfirði. Ef tillögurnar væru unnar í sátt og samlyndi við heimamenn og þingmenn kjördæmanna, og ég er þess fullviss að það hefur ekki verið gert, þá næðu menn árangri. Það atriði að leggja niður þessi embætti er að sjálfsögðu plat til að geta sett fram tölur. Hæstv. dómsmrh. veit að af þessu verður ekki. Því er þetta atriði blekking og svo er auðvitað um fleira í þessu frv. En flest í þessum dúr hefur lítil heildaráhrif og sett fram auðvitað bara til að viðkomandi þingmenn kjördæmanna geti hælt sér af því að hafa náð þessu út af borðinu. Ég sé að hæstv. fjmrh. kinkar kolli og það lít ég á sem samþykki. En vinnubrögð sem hæstv. dómsmrh. hefur tamið sér, sem er að skjóta fyrst og spyrja síðan, eru óþolandi hvort sem hann er í sjávarútvegsstakknum eða dómarakuflinum. Ég verð einnig að benda á að ekki er sett fram í fjárlagafrv. skilgreind aðstoð við skipasmíðaiðnaðinn. Ég dreg stórlega í efa að unnt sé að komast hjá henni við þær aðstæður sem við erum með, þ.e. flota sem þarf á miklum breytingum að halda. Ég nefni bara loðnuskipin og þeim verður að breyta ef þeim er ætlað að veiða t.d. síld til manneldis og ég nefni ísfiskstogaraflotann sem er kominn að úreldingarmörkum. Ég tel að það eigi að standa við það sem gert var á síðasta ári í tíð síðustu ríkisstjórnar varðandi aðstoð við skipasmíðaiðnaðinn. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að hæstv. fjmrh. sjái ekki til að svo verði. Herra forseti. Ég tel að auðvitað verði að halda fast um stjórnartaumana. Minn flokkur, Alþfl., hefur ekki hvað síst gengið hart fram í að draga úr víxlhækkunum og sjálfvirkum hækkunum innan ríkiskerfisins. Við erum reiðubúnir til viðræðu um á hvern hátt á að standa að lækkun skulda, ná fram hallalausum fjárlögum og fjölgun starfa en til þess verða stjórnarherrar að leita eftir samstarfi. Við getum ekki sætt okkur við að ráðist sé á þá sem hingað til hafa notið skjóls af gerðum kjarasamningum. Ég á við þá sömu og hv. núv. formaður fjárln. ræddi um að skerða ekki bætur til, þ.e. aldraða og öryrkja. Þetta ræddi hv. núv. formaður fjárln. um við síðustu fjárlagaumræðu. Hann sagði að þetta mætti ekki eiga sér stað. Ég vil undirstrika það að þetta prinsipp hefur aldrei verið brotið fyrr og slíkt er fyrir neðan virðingu okkar allra hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu. Við verðum að lækka skuldir heimila, en því miður sjást þess hvergi merki. Þær eru að aukast verulega. Það verður auðvitað að lækka skuldir ríkisins en ætlunin er að gera það með samdrætti í fjárfestingum sem leiða til fækkunar starfa. Ég er ekki að mæla með óskynsamlegum fjárfestingum en skoði menn málin vel, geta fjárfestingar leitt til sparnaðar og ég vil bara nefna þar til byggingu barnaspítala sem mun leiða til hagræðingar og sparnaðar. Herra forseti. Mér eru minnisstæð orð hæstv. núv. landbrh. frá umræðu við síðustu framlagningu fjárlagafrv. þegar hann sakaði menn, þáverandi stjórnarherra, um að stefna í aukið atvinnuleysi, það eru hans óbreyttu orð. Hver varð raunin? Það varð um verulega fjölgun starfa að ræða á milli áranna núna, 1994 og 1995. Því verður ekki á móti mælt að spádómar hv. þm. Framsfl. um kaldakol og skipbrot stóðust ekki fremur en svo margt annað sem þeir láta frá sér fara. En hvað hefur þá breyst? Það sem gerst hefur er að grundvöllur til að vinna að stöðugleika er eingöngu mögulegur fyrir tilstilli Alþfl. og óþreytandi elju hans í síðustu ríkisstjórn og í ríkisstjórnum. Hann hefur unnið óþreytandi að viðreisn frá efnahagssjúkdómi sem nær alla tíð hefur fylgt ríkisstjórnum Framsfl. eins og veira. Nú eru þó ekki tákn á lofti um að flokkurinn sá hafi náð nokkrum bata í einangrun. Það hefði e.t.v. verið betra að tvöfalda dvöl hans utan stjórnar. Ég vil t.d. benda á að það hefur ekki gefist nógu vel að hafa riðufjárbúin fjárlaus í tilskilinn tíma. Menn í landbúnaðargeiranum telja að það þurfi að tvöfalda tímann. Eins held ég að sé með Framsfl. Verðbólgu vill hann, er ekki alveg fráhverfur henni enn, a.m.k. hluti þingliðsins. Sú bót sem unnt er að merkja er að þeir sjá nú orðið að það verður að takast á við þann vanda sem myndaðist í heilbrigðiskerfinu vegna sjálfvirkniáhrifa og þenslueiginleika sem fyrrv. heilbrrh. Sighvatur Björgvinsson barðist við. Þá var m.a. mikil andstaða frá hæstv. núv. heilbrrh. Ég vil bara minna á það að þegar verst lét fóru þau starfsystkin úr Framsókn, hv. þm., algeru offari gegn hvers konar úrbótaaðgerðum og kölluðu alla til, aldraða, sjúka, fatlaða og vanmegna á hvern hátt sem það nú var, til vitnis um að nú væri verið að leggja heilbrigðiskerfið í rúst. En það er svolítið önnur orðaröð uppi núna. Forgangsröðun, hagræðing, niðurskurður, sársaukafullar aðgerðir, jöfnunargjöld, þetta eru orðin sem nú eru í tísku svo að nokkuð sé nefnt þegar fjallað er um heilbrigðiskerfið og áform framsóknarflokkanna beggja. En hver er svo forgangsröðin? Hverja ætlar hæstv. ráðherra að skilja eftir? Ég spyr: Hvað felst í orðinu forgangsröðun? Þýðir það ekki að menn ætla að láta einhverja sitja á hakanum? Og því spyr ég enn: Hverjum ætlar hæstv. heilbrrh. að sitja eftir? Eru það aldraðir? Eru það þeir sem eru með hryggskekkju? Eru það þeir sem þurfa að gangast undir mjaðmaaðgerðir? Forgangsröðun, eins og ég sagði áðan, þýðir að það á að láta einhverja sitja á hakanum, en hverjir eiga það að vera? Við þurfum að fá svör við því. Þessu þarf ekki að fylgja frekar eftir með lýsingum. Allir sjá að ef eitthvað er, þá er gengið harðar fram með niðurskurðarhnífinn og honum beitt gegn lítilmagnanum sem ekki á sér málsvara í núverandi ríkisstjórn. Nýgerður búvörusamningur hefur verið mikið í umræðu og hann á eftir að koma til umfjöllunar á Alþingi Íslendinga. Við alþýðuflokksmenn höfum margbent á að kerfið hefur verið að leggja sauðfjárbúskap af. Mér finnst að uppkaupaleið sé eitt af því sem er rétt að vinna að. Við alþýðuflokksmenn höfum hvatt til búsetustyrkja en ekki framleiðslutengdra styrkja. Við höfum verið einir á báti og taldir helstu óvinir bænda. Ég lýsi því enn þá einu sinni yfir úr þessum stóli að við erum óvinir kerfisins en ekki bænda. Það er nú komið í ljós að menn eru farnir að fallast á það að framhjáslátrun hafi verið miklu meiri en viðurkennt er og menn hafa ekki viljað taka tillit til gerbreytinga í neysluháttum Íslendinga. Ég minnist þess að á undanförnum tveimur þingum hef ég nefnt það að heimaslátrunin væri á bilinu frá 600--800 tonn. Menn hafa hrist yfir því hausinn og sagt það vera vitleysu en hvað er komið á daginn nú? Nú eru menn farnir að tala um að heimaslátrun sauðfjár sé um 1.000 tonn. Þegar á að búa við stjórnkerfi eins og bændum er ætlað gengur þetta ekkert upp. Ég held að nýgerður búvörusamningur verði tekinn upp eftir mjög skamman tíma, hæstv. fjmrh. Ef árangur á að nást verður að breyta um áherslur í landbúnaði. Við verðum að setja okkur ný markmið sem lúta kröfum tímans. Ég vil endilega ræða svolítið nánar um þennan búvörusamning sem gerður hefur verið við hæstv. fjmrh. og vona að hann nái því sem ég ætla að ræða um við hann. Kvótakerfið í framleiðslu verður afnumið samkvæmt samningi og má því segja að framleiðslan verði frjáls. Þó er stefnt að því að fækka sauðfé í landinu um 30.000. Í því skyni á að kaupa upp greiðslumark fyrir 443 millj. kr. og endurúthluta því til þeirra eftirstarfandi bænda sem hafa frá 180--450 ærgilda greiðslumark og geti þeir fengið allt að 10% aukningu á beinum greiðslum. Beingreiðslurnar eru gerðar óháðar framleiðslumagni eða óháðari framleiðslumagni en áður þannig að þær eru greiddar að fullu meðan bóndi framleiðir a.m.k. 60% af ærgildistölu sinni. Þá er gert ráð fyrir að verðlagning sauðfjárafurða verði tekin undan opinberri verðlagningu í áföngum á árunum 1996--1998. Fyrsta skrefið er afnám staðgreiðslunnar og frjáls verðlagning í sláturkostnaði. Samkvæmt þeim gögnum, sem hafa birst, er heildarkostnaður skattgreiðenda --- ég óska eftir að menn hlusti --- á næstu fimm árum 11 milljarðar kr. Það er 1,5--2 milljörðum hærri upphæð en orðið hefði ef gamli samningurinn hefði verið framlengdur óbreyttur. Og hvernig mun hann virka? Samningurinn byggist á nokkrum andstæðum markmiðum sem munu virka hvert á móti öðru. Um leið og framleiðslan er gefin frjáls á að eyða verulega opinberu fé til að fækka sauðfé. Það á að koma í veg fyrir offramleiðslu með því að gera alla bændur samábyrga fyrir umframframleiðslunni og refsa þeim með útflutningi sem enginn veit hvert á að fara. Að vísu eru nokkrar hömlur á þessu hæstu tvö árin en síðan er ekkert sagt um framhaldið. Þetta ákvæði hlýtur að verka þannig að bændur munu auka við bústofn sinn sem nemur væntanlegri skerðingu vegna sameiginlegs útflutnings. Verði t.d. búist við því að skerða þurfi uppgjör bænda frá sláturleyfishöfum um 20% vegna offramleiðslu hljóta bændur að gera ráð fyrir því við ásetning næsta haust og reyna þannig að sleppa við skerðinguna. Því eru verulegar líkur á því að niðurstaðan verði öfug við sett markmið nema samningnum verði breytt að tveimur árum liðnum sem ég held að verði gert. Þess vegna setti ég það fram að ég tel að samningurinn mundi aðeins lifa skamman tíma ef hann þá kemst á. Það eru engar framleiðnikröfur í samningnum. Það er ekkert í samningnum sem styður það markmið hans að stuðla að hagkvæmni og auka samkeppnishæfni sauðfjárframleiðslunnar. Það er alger óvissa um árangurinn af fyrirhuguðum uppkaupum á greiðslumarki og fækkun fjár. Reynslan af því hefur verið ærið misjöfn undanfarin ár. Hafa reyndar verið færð rök að því að niðurstaðan kunni að vera gagnstæð settum markmiðum. Það má alveg eins búast við framleiðslusprengingu verði árangur uppkaupanna lítill. Það eina verkfæri sem getur þvingað framleiðendur til meiri hagkvæmni er samkeppni á frjálsum markaði. Samningurinn gerir ráð fyrir breytingum í þá veru að þegar afurðastöðvarnar þurfa að semja við smásöluaðilana munu bændur átta sig á því að það hlýtur að vera mjög viðkvæmt gagnvart íslenskum neytendum að selja þeim kjötið á mun hærra verði en neytendum erlendis. Þetta er eitt af meginmálunum, hæstv. fjmrh. Þegar sagt er að verðlagning sauðfjárafurða verði gefin frjáls verður að hafa á því fyrirvara. Það þýðir til að byrja með að hið opinbera muni hætta beinum afskiptum af verðlagningu búvara. Þá munu samtök bænda að líkindum sjálf reyna að taka verðlagninguna í sínar hendur hvort sem sú miðstýring mun halda eða ekki. Verðstýringin fer þannig úr einni skúffu í aðra. Í samkeppnislögum eru ákvæði sem segja að verðákvörðun á innlendum landbúnaðarvörum falli ekki undir ákvæði laganna. Neytendur munu því ekki horfa fram á alfrjálsa verðlagningu árið 1998 nema frekari lagabreyting komi til og ég spyr hæstv. fjmrh.: Stendur það til? Mér dettur ekki í hug að halda að fyrir þessu sé meiri hluti á Alþingi. Ég trúi því ekki. Á sama tíma og almenningi er birtur boðskapur fjárlagafrv. að það eigi að aftengja allar verðtryggingabætur almannatrygginga eru fjárframlög samkvæmt þessum samningi að fullu verðtryggð þvert ofan í ákvæði kjarasamninga og þá almennu tilhneigingu í þjóðfélaginu að draga úr verðtryggingarákvæðum. Það er því lítil áhætta tekin í þessum málum. Núverandi búvörusamningur tók við miklum birgðavanda á árinu 1991 sem er enn þá verið að leysa og það mun kosta 680 millj. kr. næsta ár. Birgðir sem hafa safnast fyrir, um það bil 2.200 tonn, munu kosta okkur 250 millj. kr. á næsta ári. Gamli samningurinn skildi eftir offramleiðsluvanda af þeirri stærðargráðu að það er nauðsynlegt að fækka um 30.000 fjár. Það þyrfti reyndar að fækka mun meira nema ef þeir sem eru að gera þennan samning reikni með að lambakjötsneyslan aukist á næsta ári. Það getur orðið aðeins með auknum útflutningi og þá þurfum við að breyta um markmið í stjórnun landbúnaðarkerfisins. Samningurinn er skref sem leiðir bændur vonandi út úr blindgötunni. Hann leysir þó ekki vanda sauðfjárbænda nema að litlu leyti. Hann lengir í hengingarólinni og viðheldur því sem ég get hugsað mér að kalla steinaldarkerfi sem er bæði dýrt og eyðir byggðum bænda hægt og örugglega. Skattgreiðendum skilar hann engum sýnilegum ávinningi í bráð. Hvað verður eftir fimm ár er mjög óvíst. Skattgreiðendur fá enn að borga brúsann tvöfalt, annars vegar sem neytendur í formi hás vöruverðs og hins vegar í formi hárra skatta. Þetta kemur hvorki neytendum né þeim sem starfa við landbúnað til góða. Nýgerður búvörusamningur hefur verið mikið til umræðu eins og ég kom að áðan og ég hélt mig hafa fjallað um málefni þessa búvörusamnings nokkuð ítarlega þannig að hæstv. fjmrh. á að vera ljóst hvað ég er að fara í þessu máli. Ég tel að samningurinn sem var gerður án aðildar aðila vinnumarkaðarins standist ekki, hann sé ekki neinum til góða. Hins vegar viðurkenni ég að það varð að taka á þessum málum. Því miður er það svo að kvótakerfið, sem við Íslendingar búum við undir forustu frjálshyggjunnar sem birtist okkur sem úlfur í sauðargæru í líki Sjálfstfl., er kannski það óhugnanlegasta sem er staðfest í fjárlagafrv. sem við höfum undir höndum. Miðstýringarkerfi sem gæti gengið sem hemill ef af nógu er að taka og markaðir væru víðtækir. En þegar svo er sem raun ber vitni að það er of lítill afli sem má taka úr sjónum og of margir sem vilja fá hann og of mikill floti til að ná honum gengur slíkt stjórnkerfi ekki upp. Því er þveröfugt farð með landbúnaðinn. Þar eru allt of margir að framleiða allt of mikið fyrir tilverknað miðstýringar á markað sem engan veginn getur tekið við því sem framleitt er. Allt þetta er gert undir stjórn ímyndar frjálshyggjunnar, Sjálfstfl., sem heldur reyndar í sovésku miðstýringuna sem aldrei fyrr. Þess vegna segi ég: úlfur í sauðargæru. Virðulegur forseti. Ég hef m.a. farið nokkrum orðum um forsendur fjárlagafrv., trúverðugleika frv. og varað við boðum og grynningum sem eru ekki nægilega merkt á sjókortinu. Ég hef tekið undir það markmið að draga úr fjárlagahalla og ég hef reyndar bent á hvar samdrátturinn kemur harðast niður. Alþingi Íslendinga, stjórnaraðilar og stjórnarandstaða, reyna að vinna sitt verk af samviskusemi en auðvitað er eðlilegt að okkur greini á um leiðir. Við finnum sárast til með þeim sem lakast eru settir. Þá er ég farinn að ræða um launamálin. Við þurfum að draga allt fram á borðið, leggja spilin á borðið fyrir alþjóð og ef allt kemur þar upp, ekkert gerist á þann veg að þegar ég ræði um laun félaga míns og geri samanburð þá ræði ég um lægstu laun mín og hæstu laun hans. Ef allt er dregið fram á borðið er unnt að ná jöfnuði. Ég held að ójöfnuður í þjóðfélagi okkar sé miklu meiri en áferðarfallegar meðaltalsskýrslur sýna. Á hvaða vettvangi sem er á að vinna að leiðréttingu og jöfnun kjara þessarar fámennu þjóðar sem með skipulögðu átaki getur auðveldlega komist hærra í röð hinna best settu í heiminum. Virðulegur forseti. Ég sé að tíma mínum er brátt lokið. Við 2. umr. eins og ég gat um í upphafi óska ég þess að ráðherrar og formaður fjárln. og varaformaður verði viðstaddir svo að hægt sé að leggja fram þær spurningar sem eru vaknaðar og munu vakna við umfjöllun þessa plaggs sem ég er búinn að benda á að er með innbyggðum veikleikum sem þarf að taka á.

Virðulegi forseti. Það eru aðeins tvö atriði sem ég vil gera athugasemdir við á þessu stigi. Annað snýr að aðstoð við skipasmíðaiðnaðinn en hv. þm. gerði að umtalsefni að það vantaði skipulega aðstoð við skipasmíðaiðnaðinn í fjárlögum næsta árs. Af þessu tilefni vil ég segja að slíka aðstoð hefur ekki verið að finna á fjárlögum hvorki yfirstandandi árs né fyrra árs en hv. þm. Sighvatur Björgvinsson var þá iðnrh. Hins vegar beitti ríkisstjórnin sér fyrir því á sl. ári að liðka til fyrir skipasmíðaiðnaðinum en í desember sl. urðu umræður hér á þingi og niðurstaða þeirra umræðna varð sú að ekki þyrfti á slíkum fjármunum að halda í ár. Þrátt fyrir það ákvað núv. ríkisstjórnin í vor eða snemmsumars að veita slíka aðstoð en talið er --- og þess vegna er ekki að finna orð um þetta í frv. --- að hún þurfi ekki að koma á næsta ári vegna breyttra reglna Evrópusambandsins, þess sambands sem Alþfl. þráir nú mest að komast í. Að hinu leytinu og það er seinna atriðið vil ég nefna það af því að hv. þm. að vonum hældi sínum ágætu flokksmönnum, fyrrv. ráðherra Jóni Sigurðssyni og fjarverandi formanni flokksins, hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni, og sagði þá að eitt merkilegasta starf sem hefði átt sér stað að undanförnu væri samstarf iðnrn. og Landsvirkjunar, sem hv. þm. Jón Sigurðsson, þáv. ráðherra, hefði beitt sér fyrir. Til þess að það fari nú ekki rangt inn í bækur hér vil ég taka það fram að það var ráðherrann á undan honum sem kom þessu á og stofnaði til þessa samstarfs. Sá var ekki úr Alþfl. þó að hann hafi oft átt ágætt samstarf við Alþfl. Sá ráðherra hét Friðrik Sophusson.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fjármála fyrir upplýsingarnar. Mér var ekki ljóst hver sú upphæð gæti orðið eða hvort þyrfti að gera ráð fyrir upphæð. Þess vegna setti ég þetta fram í þessu formi vegna þess að ég tel að brýn nauðsyn sé á aðstoð við skipaiðnaðinn. En sé það mat ríkisstjórnarinnar að þau mál séu í góðum farvegi verður auðvitað við það að búa. En ég tel að flotinn okkar sé kominn í þá stöðu að það þurfi að gera verulegt átak í viðgerðum og það komi raunverulega ekki til nema með stuðningi eins og gert var í fyrra og ég tel að hafi verið rétt skref. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að deila við hæstv. fjmrh. um hver á heiðurinn að markaðsskrifstofunni. Mér finnst það bara gott mál ef hæstv. fjmrh. hefur átt hlut þar að máli, jafnvel frumkvæði, og heiður á hann skilið fyrir það og vonandi að hann taki þá ábendingum t.d. varðandi þann samning um búvörur sem var gerður sem ég fór svo rækilega yfir í ræðu minni.

Herra forseti. Það skiptir að sjálfsögðu meginmáli í sambandi við umræður um fjárlagafrv. hver eru þau efnahagslegu markmið sem við viljum stefna að. Ríkisstjórnin vill fyrst og fremst stefna að hagvexti og skapa hér skilyrði til þess að hægt sé að auka verðmætasköpunina og fjölga störfum. Ríkisstjórnin hefur komist að þeirri niðurstöðu, sem er í sjálfu sér ekkert óvenjuleg og allir geta komist að, að þessi skilyrði verða ekki sköpuð nema stefnt sé að hallalausum fjárlögum. Lykillinn að því að auka hér hagvöxt og fjölga störfum fyrir vinnufúsar hendur er að takast á við fjárlagahallann. Þetta er meginviðfangsefni Alþingis. Auðvitað geta menn deilt um hvernig á að skipta útgjöldunum og hér hefur stjórnarandstaðan komið fram og gagnrýnt niðurskurð og minnkun útgjalda margvíslega. En það hefur ekki verið eitt einasta atriði nefnt sem mætti þá koma þar á móti nema að fjölga skýrslum og fara í athuganir af ýmsu tagi og má vera að Alþfl. hafi nefnt landbúnaðarmálin. Hann gerir það nú venjulega og er svo sem ekkert nýtt.  Þetta er meginverkefnið og hér hefur verið nefnt í þessari umræðu að Framsfl. hafi lofað því að skapa 12.000 störf fram til aldamóta. Það er rétt að Framsfl. nefndi töluna 12.000 í kosningabaráttunni og taldi það vera meginverkefni næstu ára í stjórnmálabaráttunni. Það væri viðfangsefnið að skapa 12.000 störf. Auðvitað gátum við ekki lofað nákvæmlega 12 þúsund störfum eða 12.001 eða 11.999. En það er viðfangsefnið. Hér koma menn eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson og gera lítið úr þessu máli. Hvað er það sem þingmenn stjórnarandstöðunnar vilja? Eru þeir ekki sammála okkur um að þetta er viðfangsefnið? Eða telja þeir að viðfangsefnið sé eitthvað allt annað? Hvað er það sem þeir vilja?  Þjóðhagsstofnun hefur reiknað út tvö dæmi í sambandi við ríkisfjármálin: Annars vegar það dæmi að halda áfram með hallann á fjárlögunum og hins vegar að ná fram hallalausum fjárlögum. Hvað gerist ef hallinn heldur áfram? Fjárfesting atvinnulífsins mun hrynja, vextirnir munu hækka og engin aukning verður í fjárfestingu í atvinnulífinu. Svo koma menn hér og segja, fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar taka undir það, að störfum muni fækka verulega vegna minnkandi fjárfestingar hins opinbera. Auðvitað er það rétt að minni fjárfesting hins opinbera hefur þau áhrif að störfin verða ekki jafnmörg. En menn líta á það einangrað. Ef ríkissjóðshallinn verður ekki minnkaður mun störfunum fækka enn þá meira og menn verða að sjá þetta samhengi. Það er gert ráð fyrir því að meðaltalshagvöxtur fram til aldamóta með áframhaldandi halla á fjárlögum verði 1,8% en með því dæmi sem ríkisstjórnin leggur upp með telur Þjóðhagsstofnun að meðaltalshagvöxtur verði 2,7%. Af því að hér er verið að tala um það sem Framsfl. sagði í kosningabaráttunni er það lykilatriði hjá okkur að ná niður hallanum á ríkissjóði og skapa skilyrði til hagvaxtar. Við töldum möguleika á því hægt væri að skapa skilyrði til hagvaxtar sem næmi 3%. Ég man ekki betur en Alþb. hafi talað um 4--5% sem þýðir þá að Alþb. hefði þurft að ganga miklu harðar fram í ríkisfjármálum ef þeir hefðu ætlað að ná fram útflutningsleiðinni. En það heyrist lítið um hana þegar verið er að tala um fjárlagafrv. Þetta er meginviðfangsefnið. Það er talið að takist að lækka vextina með þeim hætti sem hallalaus ríkisbúskapur á að geta gert geti fjárfesting í atvinnulífinu aukist um 11% að meðaltali fram til aldamóta en annars aðeins um 1,4%. Þetta er skólabókardæmi um að það er ekki nema einn kostur. Við eigum því miður ekki nema einn kost og það þýðir ekkert að vera að rífast um hann. Það er ekki hægt að fara öðruvísi í þetta en ná niður hallanum á ríkissjóði. Svo geta menn deilt um það hvernig á að gera það og menn geta deilt um hvað einhverjir sögðu og hvernig á að skilja það. Þetta er meginviðfangsefnið og þess vegna stöndum við framsóknarmenn af heilum hug að þessu fjárlagafrv. En ég geri mér afar vel grein fyrir því að ýmis vandamál koma upp vegna minnkandi útgjalda. Hinn kosturinn er bara því miður miklu verri og þá segja menn gjarnan að sparnaðurinn komi oft illa við þá sem verst eru settir. Það er mikið til í því. Það er nú því miður þannig að miklu af útgjöldum ríkisins er varið til málaflokka til þess að jafna kjörin í þjóðfélaginu og aðstoða þá sem minnst mega sín. En ef menn skapa ekki skilyrði fyrir auknum hagvexti verður þessi mynd miklu verri og þá þurfa menn að skera niður þjónustuútgjöld til þeirra sem minna mega sín í enn auknari mæli. Þjóðhagsstofnun spáir því svo að ég upplýsi hv. þm. Gísla S. Einarsson um það --- hann er nú ekki lengur í salnum  Út af útgjöldunum vil ég taka undir að það er rétt að framkvæmdir ríkisins dragast nokkuð saman og það er líka rétt að rekstrarútgjöldin lækka ekki mjög mikið. Hins vegar er nauðsynlegt að lækka rekstrarútgjöldin meira á árinu 1997 og það verður ekki létt viðfangsefni því að á bak við þessi rekstrarútgjöld eru störf fólks, er þjónusta við fólkið í landinu þannig að lækkun útgjaldanna að því leytinu til getur þýtt sársaukafullar aðgerðir. Því miður eigum við þar engan annan kost ef við viljum ná fram markmiðinu um aukinn hagvöxt og meiri verðmætasköpun. Ég er t.d. ekki farinn að sjá lífeyrissjóðina í landinu lækka vextina án þess að dragi úr lánsfjáreftirspurn ríkisins. Ég hef ekki séð þennan lifandi áhuga lífeyrissjóðanna í landinu til þess að lækka vextina án markaðsaðgerða. Ég held því að aðilar vinnumarkaðarins hljóti að geta verið sammála ríkisstjórninni um það að forsenda þess að lífeyrissjóðirnir lækki vexti sína er að ríkisútgjöldin minnki nema þeir sem ráða yfir fjármagni lífeyrissjóðanna, sem eru þessir sömu aðilar vinnumarkaðarins, vilji taka þar upp aðra stefnu. Ég er ekki að fara fram á það. Mér finnst það vera öfugmæli þegar aðilar vinnumarkaðarins gagnrýna ríkisstjórnina fyrir að draga úr útgjöldum og draga úr fjárlagahallanum og halda því jafnframt fram að með því sé verið að fækka störfum. Þetta vita allir hagfræðingar að er rangt og það er leitt til þess að vita að ekki skuli vera hægt að reka umræðuna á málefnalegum grundvelli. Að því er varðar tekjurnar er gert ráð fyrir því að hækka skatta á móti þeim skattalækkunum sem síðasta ríkisstjórn stóð að í samvinnu við verkalýðshreyfinguna. Ég vil taka fram að ég og minn flokkur var ekkert sérstaklega hrifinn af þeim skattalækkunum á sínum tíma. En við sögðum í kosningabaráttunni að nauðsynlegt væri að afla tekna á móti þeim tekjum sem töpuðust vegna samninganna á vinnumarkaðnum. Þetta tókum við skýrt fram vegna þess að við gerðum okkur grein fyrir því að ef ætti að takast að ná fjárlagahallanum niður yrði að afla tekna þarna á móti. Það er því alveg í samræmi við þann málflutning sem við höfum haft uppi áður. Ekki er gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. á teknahlið að fjármagnstekjuskattur skili tekjum á árinu 1996 en vonandi mun hann gera það. Þá mun skapast svigrúm til annarra breytinga á skattalögum, t.d. í sambandi við eignarskatta og einnig til þess að hafa áhrif á jaðarskatta. Gert er ráð fyrir því í fjárlagafrv. að allnokkurt svigrúm sé til þess að breyta barnabótum m.a. til þess að hafa áhrif á jaðarskatta. Það er að mínu mati líka nauðsynlegt í sambandi við fjárlögin að skapa nægilegt svigrúm á næstu árum til þess að hægt verði að gera skynsamlega kjarasamninga þegar þeir sem nú gilda renna út. Ekki er óeðlilegt að reikna með því að ríkisvaldið þurfi að koma að því með einhverjum hætti vegna þess að ríkisvaldið hefur bestu tækin til að jafna kjörin í landinu og því þarf að gera ráð fyrir því á síðari stigum að eitthvert fjármagn þurfi að koma til í sambandi við kjarasamninga án þess að það leiði til fjárlagahalla. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa miklu fleiri orð um fjárlagafrv. á þessu stigi. Ég tel að hér sé valinn sá eini kostur sem er í stöðunni. Vonandi tekst um það víðtæk samstaða á Alþingi að samþykkja fjárlögin. Fróðlegt verður að fylgjast með því hvaða aðrar sparnaðarleiðir koma fram í umræðum eða aðrar tekjuleiðir. Ef ekkert kemur fram í málflutningi stjórnarandstöðunnar sem hefur ekki gert hingað til verður ekki hægt að taka neitt mark á þeim málflutningi.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanrrh. Við gerum ekki lítið úr því að lykillinn að því að skapa störf fyrir vinnufúsar hendur sé hallalaus fjárlög og við alþýðuflokksmenn styðjum áfram markmið um hallalaus fjárlög og að safna ekki skuldum og að verjast vaxtahækkun. Við erum ekki að gera lítið úr þessu þó að okkur sé ekki sama um hvernig verður skorið niður. Nei, við gerum nokkuð lítið úr þessum nýju störfum. Það var nefnilega þannig að við sögðum frá því sjálf fyrir kosningar að það hefðu orðið til 2.000--3.000 störf á sl. ári og allt útlit fyrir það sama í ár. En það var ekki hlustað á þau sjónarmið vegna hinnar heillandi auglýsingar um að það vill enginn verða atvinnulaus og ég vil verða hjúkrunarkona og ég vil verða flugmaður. Það er þetta sem við gerum lítið úr núna þegar ekki sér þess stað að það eigi að gera neitt nýtt og það er hagvöxtur, hæstv. utanrrh., 3% hagvöxtur annað árið í röð. Við getum bara lesið upp úr ræðum framsóknarmanna þegar við vorum sjálf að takast á við þennan vanda við 2,5% tekjuaukningu. Hún er núna samkvæmt fjárlagafrv. 4,8% og það eru skornar niður framkvæmdir upp á 2 milljarða þannig að núv. ríkisstjórn hefur 7,5 milljarða í hendi sem síðasta ríkisstjórn hafði t.d. alls ekki. Auðvitað erum við með heilmikið nesti til þess að ræða við Framsfl. ekki síst um fjárlagaumræðuna í bæði þessari umræðu og síðar. Hæstv. utanrrh., ég minni á það enn og aftur að verið er að lækka framlög til húsnæðismála úr samanlagt 17,9 milljörðum í 17,3 milljarða á sama tíma og lánshlutfall er 70%. Það þarf 700--800 millj. Á sama tíma og talið er að fólk sem að óbreyttu hefði farið í íbúðir í félagslega kerfinu fer yfir í húsbréfakerfið á að breyta lánum til endurbóta til viðgerða á húsnæði sem kallar á meira fé og það er gert ráð fyrir aukinni ásókn í minna fjármagn. Við hljótum að spyrja hvar fjármagnið er sem átti að koma til hjálpar með þegar endurreisnar- og leiðbeiningarstöð fær 12,5 millj. og því er væntanlega varið í stjórnunar- og starfskostnað. Hvar er efnd loforðanna? Það er það sem við munum kalla eftir í þessari fjárlagaumræðu og í umræðunni í vetur aftur og aftur og aftur.

Herra forseti. Það er af hinu góða að það á að ræða málin mjög mikið hér á Alþingi í vetur og ekki skal ég draga neitt úr því. En rétt er að taka fram að aðalkosningaloforð Framsfl. var að ná fram hallalausum fjárlögum og meiri hagvexti. Ég get ekkert gert að því þó Alþfl. hafi gengið illa að koma stefnumiðum sínum á framfæri þrátt fyrir mun meiri auglýsingar sem þeir lögðu í en við. Mér þykir bara leitt að þetta gekk svona illa hjá ykkur. Það þýðir ekkert að vera að skammast yfir því við okkur þó að við höfum komið okkar málflutningi á framfæri skilmerkilega. Ég skil ekki þessa afbrýðissemi. En aðalatriðið er það að við virðumst vera sammála um það að ná fram hallalausum fjárlögum og ég skil að Alþfl. sé sammála því markmiði að hallinn á fjárlögunum 1996 verði ekki meiri en 4 milljarðar. Ég skil það svo að Alþfl. sé sammála því markmiði að fjárlögin 1997 verði hallalaus. Þetta eru aðalatriði málsins. Ef það er samstaða um það er það hið besta mál. Hins vegar skil ég það mjög vel að það geti verið deildar meiningar um það í hvað útgjöldin eigi að fara þannig að ég skil það þá svo að Alþfl. muni væntanlega koma með breytingartillögur um minni útgjöld í einhverja ákveðna málaflokka og meiri í aðra. Þetta finnst mér vera mjög málefnaleg stjórnarandstaða og ég hlakka til að hafa Alþfl. í stjórnarandstöðu með svo málefnalegum hætti í vetur.

Virðulegi forseti. Við munum vissulega verða málefnaleg, en formaður Framsfl., hæstv. utanrrh., víkur sér snilldarlega undan því sem er málflutningur minn, nefnilega að Framsfl. var með mjög billeg kosningaloforð uppi og ég er ekki að kvarta. Ég er bara að benda á að rök um staðreyndir komust illa til skila í þessum loforðaflaumi og að það stendur á því núna þegar Framsfl. er kominn að kjötkötlunum, er kominn til valda, að hann skili til baka til fólksins því sem hann lofaði svo fallega. Það er það sem ég gagnrýni og kalla eftir og við munum kalla eftir efndunum. Og það er sorglegt að sjá að í þessum fjárlögum er ekki einu sinni gerð tilraun til þess að halda í horfinu með þá stóru þætti sem Framsfl. gerði að málunum sínum, loforðunum sínum gagnvart þjóðinni. Þar er líka skorið niður. Það er þetta sem ég gagnrýni hér í þessari umræðu og við hæstv. utanrrh.

Herra forseti. Ég geri mér mætavel grein fyrir því að hæstv. ráðherrar eiga við erfiðan og ramman reip að draga þar sem eru örðugleikar í ríkisfjármálunum. Satt að segja öfunda ég þá ekki af því hlutskipti að þurfa að reyna að greiða fram úr því, þar eru auðvitað mörg ljón sem þarf að krækja fyrir. Staðreyndin er hins vegar sú að hæstv. utanrrh. er þungur á skriðinu og þegar hann er loksins kominn af stað á hann oft erfitt með að víkja sér undan. Og hann átti satt að segja í talsverðum erfiðleikum með að víkja sér undan eigin fortíð hér í sinni ræðu áðan. Það er nefnilega svo að það er ekki rétt hjá honum að meginkosningaloforð Framsfl. hafi verið hallalaus fjárlög. Meginkosningaloforð Framsfl. var að skapa 12 þús. störf. Það er hægt að renna í gegnum allan málflutning forustumanna Framsfl., tína fram auglýsingar flokksins og sýna fram á þetta. Og það var ekki einungis að þeir forustumenn Framsfl. sem höfðu uppi þennan málflutning létu sér nægja að kasta fram loforðum. Þeir sögðu beinlínis að þar lægju að baki útreikningar sem sýndu að ef hagvöxtur yrði 3%, þá væri þetta kleift. Þá yrði kleift að skapa 12 þús. störf fyrir aldamótin. Það blasir við og kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. fyrr í dag að hagvöxtur er nú 3% annað árið í röð. Með öðrum orðum er búið að ná þeirri forsendu sem Framsfl. gaf sjálfur fyrir sköpun þessara starfa. Hvernig er svo niðurstaðan? Hvernig eru svo efndir þessara loforða? Efndir loforða Framsfl. eru þannig að forustumenn launþegahreyfinganna í landinu hafa lagt sitt mat á fjárlögin og í stað þess að skapa störf þá er verið að fækka störfum um 900--1.500. Þetta er staðreyndin. Það þarf líka að leiðrétta það hjá hæstv. utanrrh. þegar hann kemur hér og segir að það sé meginviðfangsefnið að skapa 12 þús. störf. Auðvitað er ég sammála honum um það eins og margt annað að það er viðfangsefni sem við þurfum að einhenda okkur sameiginlega að. Munurinn á mér og honum er hins vegar sá að hann lofaði 12 þús. störfum. Ég lofaði því aldrei. Ég er sammála því að þetta er viðfangsefni en hann ætlaði að færa þau á silfurbakka. Er það nema von að menn spyrji nú, hæstv. utanrrh., hvar eru þessi störf?

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að það var meginmálflutningur okkar í kosningabaráttunni að það þyrfti að skapa 12 þús. störf. Ég bið hann að koma með það orðalag mitt í sjónvarpi, blöðum eða annars staðar að ég stæði upp og lofaði nákvæmlega 12 þús. störfum. Annars er það ekkert aðalatriðið. Þetta er viðfangsefnið og um það virðumst við vera sammála. Það vill nú svo til þó að hv. þm. hafi svona óskaplega hátt út af því sem ég botna nú ekkert í. En forsenda þess að það geti tekist er að hér verði hallalaus fjárlög. Þannig að meginforsenda þess að hægt sé að standa við þennan málflutning í kosningabaráttunni er hallalaus fjárlög. Það er nú svo einfalt. Það þarf að örva hér fjárfestingu og fá erlenda aðila til að fjárfesta hér á landi og að þessu öllu er verið að vinna. Það varð nú ekki mikill árangur í þessu sambandi á síðasta kjörtímabili, en ég ætla ekki að fara að ásaka neinn út af því. Við skulum vona að árangurinn verði meiri af því sem nú er að byrja. En þetta er viðfangsefnið og við skulum bara spyrja að leikslokum þegar líður nær aldamótunum hvernig gengur. Og þá skulum við sjá þegar upp verður staðið hvernig við stöndum okkur í þessu. Og ég vænti þess að Alþfl. vilji leggjast á þessar árar í stað þess að vera með þennan óskaplega hávaða út af því sem þeir eru sammála okkur um.

Herra forseti. Mér er nú þrátt fyrir allt talsvert annt um hæstv. utanrrh. og þann flokk sem hann leiðir. Við eigum sameiginlega fortíð sem teygir sig langt aftur eftir þessari öld. Þess vegna er það ekki nema von að ég komi hér upp og mér sé talsvert niðri fyrir þegar ég sé hæstv. utanrrh. leka hér niður undan sínum eigin loforðum. Staðreyndin er þessi: Framsfl. lofaði 12 þús. störfum. Staðreyndin sem blasir við í dag er sú að hann leggur fram fjárlög þar sem störfum er fækkað um 900--1.500 talsins. Ég vil hins vegar vera sanngjarn við hæstv. utanrrh. og það er alveg hárrétt að hann var sá, ásamt hæstv. félmrh., sem minnst hafði sig í frammi með þessi loforð. Ég minnist þess að þremur dögum fyrir kosningar var gengið á hann í sjónvarpi og hann svona frekar fór að draga úr vegna þess að honum hafði auðvitað ofboðið þau loforð sem aðrir forustumenn og kosningastjórar höfðu gefið fyrir hönd Framsfl. En ég skal hins vegar verða við þeirri áskorun formanns Framsfl. að leggja fram á síðari stigum þessarar umræðu gögn sem sýna svart á hvítu að þetta var loforð Framsfl. Að því er varðar síðan það að við þurfum að fá hingað erlendar fjárfestingar, þá erum við sammála um það en hæstv. utanrrh. dettur niður á það plan að segja: Það var nú ekki mikið gert í því í tíð síðustu ríkisstjórnar. Hæstv. utanrrh. Hvaða fréttir erum við að lesa núna? Við erum að lesa að það séu átta fyrirtæki sem vilja kanna möguleika á að reisa hér áliðju. Það fylgir þeim fréttum að það sé vegna öflugs kynningar- og markaðsstarfs fyrrv. ríkisstjórnar. Það er nú staðreyndin, hæstv. utanrrh., sem blasir við þér og mér og öllum þeim sem lesa fjárlagafrv. að við erum núna, íslenska þjóðin og ríkisstjórnin ekki síst, að éta fyrningar síðustu ríkisstjórnar. Það var sá grunnur sem síðasta ríkisstjórn lagði sem gerir það að verkum að þrátt fyrir að þessi ríkisstjórn hafi heykst á því að skera niður útgjöld ríkisins er samt hægt að draga úr fjárlagahallanum vegna þess að veltan í þjóðfélaginu er meiri en áður. Vegna þess m.a. að fyrir tilstilli hv. þm. Sighvatar Björgvinssonar var lagður svo traustur grunnur að iðnaði að síðustu tvö árin hefur útflutningur iðnaðarvarnings frá Íslandi aukist um 20%. Og hæstv. utanrrh., það er með ánægju að ég afhendi þér þennan arf fyrir hönd Alþfl.

Herra forseti. Það mætti halda að það væri alveg nóg að Alþfl. væri í ríkisstjórn einu sinni á öld, þá gæti þjóðin lifað á því í 100 ár.

Framsfl.

Það er nú ekki þannig. Ég sagði ekkert um það. Ég var ekkert að ásaka síðustu ríkisstjórn í þessu sambandi. Ég var bara að benda á þá staðreynd að það var nánast engin erlend fjárfesting á síðasta kjörtímabili. Ég var ekkert að gera lítið úr því að það hefði ekkert verið reynt í því sambandi. Það var ýmislegt gert. Þannig að hv. þm. má ekki vera svona óskaplega hörundssár og viðkvæmur. En að því er varðar að fjárlagafrv. fækki störfum, þá undrast ég þann málflutning. Ég undrast þann málflutning verkalýðshreyfingarinnar þegar sú spá liggur á borðinu sem sýnir ljóslega að samkvæmt undirstöðuatriðum hagfræðinnar er eina leiðin til að fjölga störfum að minnka ríkisútgjöldin þannig að vextirnir lækki, þannig að atvinnulífið fari út í fjárfestingar. Ef menn vilja hins vegar lifa hér eingöngu á opinberri fjárfestingu og opinberum rekstri með því að safna skuldum og skapa störf þannig, þá er það rétt til skamms tíma. En sú skuldablaðra mun springa og það getur enginn ábyrgur stjórnmálaflokkur staðið að því. Ég skil því ekki ummæli verkalýðshreyfingarinnar í þessu sambandi og trúi ekki öðru en að þeir eigi eftir að fara betur ofan í þessi atriði og komast að annarri niðurstöðu. Því þessar fullyrðingar standast ekki og ég vonast til að hv. þm. Össur Skarphéðinsson fari nú ekki að taka þessa vitleysu upp.

Herra forseti. Fyrir rúmum sólarhring stóðum við hér og ræddum stefnu ríkisstjórnarinnar eins og forsrh. setti hana fram í stefnuræðu sinni en nú ræðum við stefnuna eins og hún birtist okkur í frv. til fjárlaga sem er auðvitað raunveruleikinn sjálfur. Þetta er mikil bók um mikið efni sem við flest okkar sáum fyrst fyrir þremur dögum. Mér finnst rétt að nefna það strax og spyrja hæstv. fjmrh. --- ef hann má heyra mál mitt sem hann gerir sennilega ekki þar sem hann er í síma hérna í hliðarsal. --- Ég var að segja það, hæstv. ráðherra, að mér fyndist rétt að nefna það strax og spyrja hvort það sé rétt sem mér hefur verið sagt að ýmsir aðilar aðrir hafi fengið upplýsingar um efni frv. nokkru áður en það var lagt fram. Samkvæmt mínum heimildum á t.d. forusta Alþýðusambandsins að hafa fengið sérstakan fund um málið tíu dögum áður en frv. var lagt fram og ef það er rétt skýrir það auðvitað snögg viðbrögð þeirra við ýmsu sem þar er að finna og það kann líka að skýra að það voru að birtast fréttir í blöðum fyrir nokkru um einstök atriði frv. svo sem niðurskurð til vegamála o.fl. Sé þetta rétt er það vissulega athyglisvert að við alþingismenn skulum ekki njóta sama trúnaðartrausts og þessir aðilar, ekki einu sinni þeir sem sitja í fjárln. þingsins. Mín fyrsta spurning til hæstv. fjmrh. er því sú hvort það sé rétt að fulltrúum ASÍ, VSÍ og e.t.v. fleirum hafi verið kynnt efni þessa frv. áður en það var lagt fram á Alþingi sl. þriðjudag og ef svo er, hvenær var það gert og hvers vegna? Eins og ég sagði er þetta mikil bók um mikið efni og langur vegur frá því að manni hafi gefist tími til þess að setja sig inn í það í smáatriðum. En ef ég reyni að draga saman í örfá orð það sem kemur í hugann við fyrstu yfirferð set ég í fyrsta lagi sannarlega spurningarmerki við margt í forsendum frv. sem einkennast líklega fremur af óskhyggju en raunsæi. Í öðru lagi er þar fátt að finna sem hleypt geti auknum krafti í atvinnulífið. Í þriðja lagi sé ég ekki betur en þarna sé verið að ávísa á aukið atvinnuleysi og minnkandi kaupgetu þrátt fyrir fullyrðingar um hið gagnstæða. Í fjórða lagi er frv. heill frumskógur tilfærslna og breytinga á milli liða, frysting verðuppfærslna og fleira sem tekur sinn tíma að átta sig á og sjá hvernig þær koma út fyrir viðkomandi. Í fimmta lagi sé ég engin merki þess að menn hafi nokkurn raunverulegan vilja til að taka mark á háværri umræðu og kröfu um mannréttindi kvenna. Svo að ég víki fyrst að forsendum frv. eru auðvitað talsvert breyttar aðstæður í efnahagsumhverfinu, lítil verðbólga, hagstæður viðskiptajöfnuður, meiri stöðugleiki en áður og bættur hagur fyrirtækja sem ættu að gera auðveldara að spá um þróun mála og gera áætlanir sem hafa möguleika til að standast. Þrátt fyrir þetta er ýmislegt í forsendum þessa frv. sem orkar tvímælis og er ekki rökstutt á sannfærandi hátt. Ég vildi gjarnan geta tekið undir þann bjartsýnistón sem fram kemur í þessum forsendum en hann virkar ekki sannfærandi þegar litið er t.d. til landflóttans sem ekkert lát er á og til skulda heimilanna sem hafa vaxið gríðarlega á undanförnum árum um leið og fyrirtækin hafa verið að grynnka á sínum skuldum. Það er viðurkennt af sérfræðingum að skuldaþol heimilanna nálgast óðfluga efstu mörk og þá muni óhjákvæmilega draga úr eyðslu. Hæstv. ráðherra, þá mun óhjákvæmilega draga úr einkaneyslunni sem er aftur einn grunnþátta þess að hagvöxtur haldi áfram að aukast. Ef menn vildu gefa sér það að skuldir heimilanna gætu farið lækkandi hlyti það að vera í samhengi við aukinn kaupmátt og vissulega er því haldið fram að kaupmáttur hafi vaxið og muni halda áfram að vaxa. En þá er ekki tekið með í reikninginn að einstaklingar hafa verið látnir taka á sig aukin fjárútlát, svo sem vegna þjónustugjalda, hærri skólagjalda, lyfja- og lækniskostnaðar og vegna þjónustu af ýmsu tagi og ekki er nú aldeilis í bígerð að draga úr slíku né láta þar við sitja heldur á nú að taka gjöld af fólki í auknum mæli. Þar eru áform um víðtækari gjaldtöku fyrir læknisverk, jafnaðargreiðslur vegna biðlistaaðgerða. Það á að lækka mæðra- og feðralaun, svipta ellilífeyrisþega frá 67 ára til sjötugs afslætti af greiðslum fyrir heilbrigðisþjónustu og lyf og sitthvað fleira sem við eigum eftir að fá nánari skýringar á. Halda menn virkilega að þetta sé til þess fallið að auka kaupmáttinn? Nú eru leiðir til þess að auka kaupmátt sem ástæða er til þess að íhuga nú þegar skuldaþol heimilanna er að nálgast efstu mörk, þegar einstaklingar og heilu fjölskyldurnar eru lagðar á flótta úr landi í leit að bærilegri lífskjörum. Slíkt ástand kallar á önnur viðbrögð en birtast í þessu frv. til fjárlaga næsta árs. Ein leiðin væri uppskurður skattkerfisins sem að vísu er áformað að taka til við á næsta ári. Það er bara of seint fyrir marga sem eru þá þegar flúnir þetta ástand og koma vafalaust ekki aftur í bráð. Búið er að létta sköttum af fyrirtækjunum og bæta skattaumhverfi þeirra og nú er röðin komin að einstaklingunum og þó fyrr hefði verið. Það er hins vegar öðru nær samkvæmt þessu frv. Samkvæmt því á að frysta persónuafsláttinn sem þýðir það að hann hækkar ekki eins og hann á að gera í samræmi við verðlag. En á móti er sagður koma sá ávinningur sem fékkst þegar lífeyrisiðgjöld voru undanþegin skatti. En því í ósköpunum mega almennir skattgreiðendur ekki með nokkru móti hagnast á skattbreytingum eins og afnámi skattlagningar á lífeyrisiðgjöld heldur er alltaf rembst við að taka ávinning á einu sviði til baka á einhverju öðru? Hæstv. fjmrh. sagði að öllum hefði mátt vera ljóst þegar þetta afnám skattlagningar á lífeyrisiðgjöld var lögfest að það tekjutap yrði bætt upp með öðrum tekjum og vissulega höfðu menn áhyggjur af þeim yfirlýsingum. En ég hygg að menn hafi þá frekar haft eitthvað annað í huga, t.d. tekjur af fjármagnstekjuskatti, en í frv. er ekki gert ráð fyrir þeim tekjum, þær eru enn í blámóðu fjarskans. Löngu er kominn tími til að bæta hag einstaklinganna á sama hátt og fyrirtækjanna annaðhvort með lægri skattprósentu eða hækkun persónuafsláttar og gera það þá svo að um muni og fyrir því eru sanngjörn rök, bæði félagsleg og hagfræðileg. Það er beinlínis óskynsamlegt að þjarma svo að fólki að það geti mest litlu ráðið um eyðslu sína og ég minni aftur á að einkaneyslan er einn af undirstöðuþáttum hagvaxtar sem er eitt helsta markmið þessarar ríkisstjórnar. Hæstv. ráðherra sagði áðan að meginatriðið í því að efla hagvöxt væri að stöðva hallarekstur ríkissjóðs. En það er ekki síður mikilvægt að hleypa krafti í atvinnulífið og bæta hag einstaklinganna sem er mikilvæg forsenda þess að auka tekjur ríkisins og draga úr hallarekstrinum. Kannski er líka við hæfi að minna á að veruleg hækkun skattleysismarka var eitt af því fáa sem frambjóðendur allra flokka voru sammála um fyrir kosningarnar 1991 en af einhverjum ástæðum reyndust þeir ekki langminnugir um það efni. Þá er útilokað að líta fram hjá því að launaþróun kann að verða með allt öðrum hætti en forsendur gera ráð fyrir. Launamálin eru í algeru öngstræti og þarf lítið til að upp úr sjóði. Almennt launafólk er búið að taka á sig gífurlegar byrðar á undanförnum árum og hefur reynt að sætta sig við þær í trausti þess að afkomubati fyrirtækjanna og ríkissjóðs skili sér að lokum til þess eins og því hefur alltaf verið sagt. Þetta fólk er orðið yfir sig þreytt og sættir sig ekki við vaxandi launabil og misskiptingu. Mér finnst satt að segja ákaflega ótrúlegt að það reyni ekki að sækja á um leiðréttingu kjara sinna fyrr en gert er ráð fyrir í forsendum þessa frv. Þarna ætti ríkið auðvitað að ganga á undan með góðu fordæmi og marka stefnu um aukinn launajöfnuð, t.d. með því að beita krónutöluhækkunum eins og Kvennalistinn hefur oft lagt til og eins og hæstv. utanrrh. nefndi í ræðu sinni í fyrradag. Hann var þar að bregðast við launaumræðunni í þjóðfélaginu á allt annan og skynsamlegri hátt en hæstv. forsrh. gerði við sama tækifæri og fannst mér það aðlaðandi hugmynd sem hann nefndi að stjórnmálamenn og aðilar vinnumarkaðarins settust niður saman og reyndu að móta, ef ég man rétt orð hans, siðferðilegan ramma fyrir kjarasamninga í framtíðinni. Það þarf ekkert að undra þótt mér þætti það aðlaðandi hugmynd vegna þess að mjög svipaða hugmynd settum við kvennalistakonur fram í viðræðum um myndun ríkisstjórnar fyrir átta árum. Hins vegar er kannski ekki beint grundvöllur fyrir slíkt þessa dagana með síðustu ákvarðanir í launamálum hangandi yfir höfðum manna. Slík aðgerð yrði að byggjast á tiltrú og heilindum en mér finnst sú spá um þróun launamála sem er ein af forsendum þessa frv. ekki sérlega traustvekjandi. Eitt er mjög skynsamlegt í þessum forsendum, svo að maður sé nú ekki bara á efasemdarnótunum, og það er að menn skuli ekki gera ráð fyrir stóriðjuframkvæmdum enda fullkomin óvissa um hvernig þær þreifingar muni ganga. Sporin hræða vissulega í þessu efni. Hins vegar liggur ljóst fyrir að það verða færri atvinnutækifæri en verið hefur vegna framkvæmda á vegum hins opinbera. Það gefur auðvitað auga leið. Það munar um minna en tveggja milljarða kr. niðurskurð. Reyndar mætti flytja langan fyrirlestur um framkvæmdir hins opinbera, skynsamlegar og óskynsamlegar sem hafa oftlega allt eins tekið mið af félagslegum aðstæðum eins og fjárhagslegum. Nú er ég alls ekki að segja að það sé rangt. Félagslegar aðstæður, byggðasjónarmið og annað verða að vera inni í myndinni. En allt of oft hafa framkvæmdir á vegum hins opinbera, sérstaklega ríkisins, verið allt of dýrar eða óhagkvæmar og ekki verið tekið tillit til þess hvernig þær eru í rekstri. Misvitrir ráðamenn hafa gert fáránlegar kröfur um stærð húsa, hönnuðir hafa leikið lausum hala, hús hafa verið allt of lengi í byggingu o.s.frv. og á þessu öllu þarf að taka og halda vel utan um allar slíkar framkvæmdir. En nú á ekki að byrja á neinu, jafnvel ekki á húsum sem þegar hefur verið samið um, jafnvel ekki bráðnauðsynlegum framkvæmdum við byggingu húss sem mundi auka verulega hagkvæmni reksturs og með þessu er ég að vísa til D-álmu Sjúkrahúss Suðurnesja. Sú sorgarsaga verður ekki rakin í þessari atrennu en að sjálfsögðu verður farið ofan í það mál á vettvangi nefndarinnar. Hvað varðar niðurskurð til vegamála um 500 eða 700 millj., eftir því við hvað maður miðar, þá kæmi mér ekkert á óvart þó að sú upphæð birtist aftur í einhverju átaki á næsta vori. Það er rétt eins og hæstv. ráðherrar vilji hafa skiptimynt uppi í erminni ef þeir þurfa á að halda. Þessi framkvæmdafrysting mun að sjálfsögðu hafa mikil áhrif á atvinnustigið í landinu og það er ekkert vafamál að verktakar naga nú neglur sínar í skelfingu. Ég skil reyndar ekki með nokkru móti þá trú manna sem staðhæfa hér í greinargerðinni að atvinnulífið muni taka þann kipp á næsta ári að það dugi til að vega upp þann samdrátt sem verður hjá ríkinu, einkanlega í fjárfestingum. Hæstv. fjmrh. studdi þetta m.a. þeim rökum að með minnkandi hallarekstri ríkissjóðs minnkaði þörf hans fyrir lánsfé og þar með rýmkaði um á lánsfjármarkaði fyrirtækjunum til hagsbóta. En ég leyfi mér að efast um mikil áhrif þess því að ríkissjóður hefur náttúrlega að undanförnu fyrst og fremst leitað á erlendan lánsfjármarkað. Fyrirtækin eru mjög feimin við að auka umsvif og þau spara við sig mannafla eins og þau frekast geta. Þau eru vissulega farin að auka fjárfestingar, það er rétt. En það er fyrst og fremst í vélum og tækjum, tölvum og tæknibúnaði. Þau eru því frekar að skapa mönnum vinnu í útlöndum en hér á landi og það er nú athugandi t.d. fyrir hæstv. félmrh. sem er áhugamaður á því sviði. Það er heldur aumleg niðurstaða fyrir flokk hans ef drjúgur hluti þeirra fjölmörgu starfa sem hann lofaði að skapa verða í útlöndum samanber þetta atriði svo og landflóttann mikla. Það er því nauðsynlegt að mínu mati að auka með einhverjum hætti kraftinn í atvinnulífinu en það eina sem mér virðist ríkið ætla að gera til þess að stuðla að uppbyggingu og nýsköpun í atvinnulífinu er aukin áhersla á menntun, rannsóknir og þróunarstarfsemi og það er lofsvert. Það er vissulega lofsvert. Það er mjög mikilvægt og á það höfum við kvennalistakonur ítrekað bent. Það skilar sér til lengri tíma litið og er alveg bráðnauðsynlegt. Ég hygg að hv. 19. þm. Reykv. muni koma eitthvað inn á þetta. Hún mun fjalla síðar í umræðunum um þá þætti sem lúta að menntamálum þjóðarinnar. En ég sé ekkert í þessu frv. sem styður það að atvinnulífið muni taka einhvern kipp á næsta ári nema menn séu að gera ráð fyrir framkvæmdum við álver og virkjanir þó að þeir segist ekki gera það. Ég hef þá farið yfir nokkra þeirra þátta sem mér virðast einkenna frv. við fyrstu yfirsýn og skýrt ástæðurnar fyrir því að mér finnst þessi smíði standa á hálfgerðum brauðfótum. Nánar að smíðinni sjálfri. Ég nefndi í upphafi að eitt af því sem vekti athygli við fyrstu yfirferð er heill frumskógur tilfærslna og breytinga sem fara þarf gaumgæfilega yfir til að átta sig á því hvaða afleiðingar þær hafa fyrir viðkomandi. Ég viðurkenni að ég er full tortryggni og án þess að ég sé nú að gera því skóna að frumvarpssmiðir séu einhverjir óþokkar sem hafa setið við það að finna upp leiðir til þess að þjarma að hinum og þessum í þjóðfélaginu og þá helst hinum minna megandi, sjúkum, öldruðum, öryrkjum, einstæðum mæðrum, ekkjum, námsmönnum, atvinnulausum o.s.frv., þá er það nú svo að allt þetta fólk hefur orðið fyrir barðinu á þeim og verður það að teljast heldur lítill garpsskapur. Það eru miklar hundakúnstir í kringum þessar tilfærslur svo að það er hreint ekkert einfalt að átta sig á afleiðingum þeirra en þó má yfirleitt bóka að einstaklingarnir fara halloka þegar upp er staðið.  Ég hef áður nefnt áform um víðtækari gjaldtöku fyrir læknisverk. Þetta er t.d. orðað þannig í greinargerðinni á bls. 324--325 að það eigi, með leyfi hæstv. forseta, ,,að auka sértekjur sjúkrahúsanna um 104 millj. kr. með því samræma greiðslur notenda fyrir þjónustu sem unnin er utan og innan sjúkrahúsa og endurskoða gjaldtöku fyrir glasafrjóvganir``. Þessi samræming sem þarna er talað um er að sjálfsögðu samræming upp á við. Það á að fara að taka greiðslu fyrir verk sem ekki hefur áður verið tíðkað en það er ekkert leyndarmál að það hefur verið tilhneiging til þess að létta frekar undir með þeim sem hafa lítil efni með því að þjónusta þá á sjúkrahúsunum svo að það er ekkert vafamál á hverju þessi samræming sem svo er kölluð muni bitna fyrst og fremst. Endurskoðun gjaldtöku fyrir glasafrjóvganir mun svo þýða það í raun að gjald fyrir þá þjónustu verði hækkað um u.þ.b. 100% ef upplýsingar mínar eru réttar. Nú er hæstv. heilbrrh. því miður ekki við til þess að svara fyrir þessar hugmyndir en hún mun væntanlega verða krufin svara innan tíðar.  En hvað eru hæstv. ráðherrar eiginlega að hugsa í þessu efni? Ég vænti að hæstv. fjmrh. viti eitthvað um þetta. Veit t.d. ráðherra ekki að sumir þurfa að fara oftar en einu sinni í slíka aðgerð og greiða nú þegar mjög háar fjárhæðir fyrir þessa þjónustu? Það er þá rétt að spyrja hæstv. fjmrh. um þessar upphæðir, hvernig þessi samræming er hugsuð og hvaða upphæð það er sem þeir geta búist við að þurfa að greiða sem fara í glasafrjóvgun. Ég held að ég hafi heyrt töluna u.þ.b. 200.000 kr. sem yrði eftir að þetta kæmist á. Þá fengum við það upplýst í fjárln. í gær að það væri áformað að láta fólk greiða eitthvert gjald fyrir svokallaðar biðlistaaðgerðir en eftir væri að útfæra það nánar. Hér virðist mér helst um að ræða t.d. bæklunaraðgerðir en eins og allir vita er fjöldi manna langtímum saman á biðlista eftir slíkum aðgerðum. Sumir verða fyrir miklu tekjutapi meðan þeir bíða auk þeirra þrauta sem þeir verða að þola og ætla menn nú virkilega að fara þar á ofan að leggja á greiðslur vegna þessara læknisaðgerða? Allt er þetta heldur óljóst og óhjákvæmilegt að kalla eftir nánari skýringum. Þá hlýt ég að benda á þá fyrirætlun að lækka mæðra- og feðralaun en í greinargerðinni er sagt, með leyfi hæstv. forseta, að til að ,,vega upp á móti lækkun þessari er fyrirhugað að draga úr tekjutengingu barnabótaauka í skattkerfinu``. Það dæmi þarf auðvitað að fá svart á hvítu svo að menn hafi það alveg á hreinu hverjir tapa því að einhverjir tapa örugglega. Þá hafa menn e.t.v. tekið eftir eftir því sem stendur neðst á bls. 317 að gert er ráð fyrir að spara 40 millj. kr. með því að hætta að veita ellilífeyrisþegum á aldrinum 67--70 ára afslátt á greiðslum fyrir heilbrigðisþjónustu og lyf. Það er reyndar orðað á svolítið annan hátt í greinargerðinni en þetta er það sem það merkir og þetta eru nú áherslurnar, hæstv. ráðherra. Loks vil ég benda á athyglisverðan lið í öllum þessum sparnaðaráformum sem hefur aldeilis gríðarlegan sparnað í för með sér eða heilar 5 millj. kr. sem eiga að sparast við það að fella niður ekkjulífeyri. Reyndar virðist tilgangurinn ekki vera þessi mikli sparnaður í raun heldur skýrist hann með hreint yndislegri athugasemd á bls. 327, með leyfi hæstv. forseta. Þar er sagt svo: ,,Með þessari breytingu er komið á fullt jafnræði milli kynja gagnvart bótagreiðslu vegna fráfalls maka.`` Verður mér nú sem stundum áður hugsað til ágætrar persónu í bók eftir Guðrúnu Helgadóttur, rithöfund og fyrrv. forseta Alþingis, en sú persóna fann til mikillar hlýju vegna eigin göfgi og varð að orði við tvíburabróður sinn: ,,Nú erum við aldeilis góðir.`` Þetta er sem sagt hægt að gera í nafni jafnréttis þó að menn sjái enga leið til að taka á ýmsu misrétti á hinn veginn eins og t.d. launamisrétti kynjanna. Þó er nú greinilega mikill og einlægur vilji til að taka á því máli sérstaklega eins og sést ef litið er yfir lista yfir nokkur verkefni sem talin eru upp sem áhersluatriði og framtíðarverkefni í ríkisfjármálum og hæstv. ráðherra fór nokkuð í það hér áðan. Þá upptalningu er að finna á bls. 242--243 í greinargerð frv. og 7. liðurinn í þeirri upptalningu hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Jafnréttismál kynnt. Fjmrh. hefur ákveðið að taka jafnrétti karla og kvenna í kjaramálum til sérstakrar skoðunar. Einnig er fyrirhuguð kynning meðal ríkisstarfsmanna um stöðu jafnréttismála.`` Þetta sýnir náttúrlega mikinn áhuga á málinu. En því miður er minna um útlistun á því hvernig á að nálgast það en um flest önnur verkefni sem þarna eru talin upp. Það er nefnd um sparnað í rekstri. Það á að stofna nefnd til að finna leiðir til að lækka jaðarskatta. Það er fyrir hendi framkvæmdanefnd um hert eftirlit, það er nefnd um endurskoðun lífeyrismála, það er nefnd um nýja starfsmannastefnu og svo mætti áfram telja og allt er þetta harla gott og verkefnin lofsverð. En engin útlistun er á því hvernig hæstv. fjmrh. ætlar að taka jafnrétti karla og kvenna til sérstakrar skoðunar. Ætlar hann að skoða þetta svona prívat og einhvern tíma í framtíðinni eða er einhver marktæk áætlun að baki þessu? Hvernig ætlar hann að vinna þetta verkefni? Á hvern hátt ætlar hann að taka jafnrétti kvenna og karla til sérstakrar skoðunar? Gætum við fengið svolítið meira að vita um fyrirhugaða kynningu meðal ríkisstarfsmanna? Mér fannst hann ekki skýra neitt af þessu í máli sínu hér áðan. Nú tók ég eftir því að búið er að dreifa fyrirspurn frá nöfnu minni, hv. 14. þm. Reykv. og ef hæstv. ráðherra hefur ekki svörin núna, er velkomið að bíða með að heyra þau þangað til hann er búinn að ákveða þetta betur og getur skýrt það nánar þegar sú fyrirspurn verður rædd. Það var ekki ætlun mín að fara mjög nákvæmlega út í mörg atriði í útgjaldahlið frv., aðeins drepa á fáeinu sem ég hef tekið sérstaklega eftir. Við munum væntanlega fá svör við spurningum okkar í störfum nefndarinnar en þó eru hér örfá atriði sem ég vil nefna í 1. umr. um frv. og þá frekast varðandi það sem mér finnst vanta í frv. Þó aðeins örfá atriði. Í fyrsta lagi vil ég nefna það --- og nú væri ágætt ef báðir hæstv. ráðherrar, sem eru að ræða saman, hlusta því að það varðar þá báða eða jafnvel alla ráðherrana. --- Það hefur verið nokkur umræða í þjóðfélaginu að undanförnu, þó að hún mætti vissulega vera meiri, um frammistöðu okkar Íslendinga í málefnum flóttamanna. En við höfum vægast sagt af litlu að státa í því efni. Þó stóð ég í þeirri trú að við ætluðum að reyna að taka okkur á og hefði jafnvel verið stofnað eitthvað sem heitir flóttamannaráð til þess að gera tillögur um betri tök á málinu. Ég hef ekki fundið neitt í frv. sem gæti tengst þessu verkefni og því spyr ég: Er ekki ætlunin að reka af okkur slyðruorðið í þessu efni og er þá hægt að finna þess stað einhvers staðar í frv.? Það væri út af fyrir sig réttmætt og sjálfsagt að nefna nokkur atriði sem gleðja mann við fyrstu yfirferð yfir frv. en það liggur beinast við að nota þennan stutta tíma til að benda á það sem betur má fara. Þó vil ég ekki láta hjá líða að lýsa ánægju minni með tvennt sem ég rak augun í í kafla 06 um dómsmrn. þar sem annars vegar er um að ræða fjárveitingu til rannsókna á heimilisofbeldi og hins vegar til lögfræðiþjónustu við neyðarmóttöku vegna nauðgana. Það er sjálfsagt að benda á það sem vel er gert þó að hér sé e.t.v. ekki um nægilega háar upphæðir að ræða en það verður að athuga betur og þetta gleður auðvitað okkur kvennalistakonur sem höfum barist fyrir þessum málum frá upphafi. Hitt er svo afar slæmt og mjög alvarlegt mál að ekki er gert ráð fyrir fjárveitingum vegna framkvæmda laga um bótagreiðslu ríkisins til þolenda afbrota. Þau lög eiga að taka gildi 1. janúar nk. og ná jafnframt til brota sem framin voru eftir 1. janúar 1993. Hér er um mikla réttarbót að ræða fyrir þolendur ofbeldisbrota en það hefur jafnan reynst þrautin þyngri að sækja bætur í hendur afbrotamanna. Áform um frestun á gildistöku þessara laga eru skelfileg tilhugsun fyrir þetta fólk. Ég vakti máls á þessu í umræðum um stefnuræðu forsrh. í fyrrakvöld og kvaðst mundu spyrja að því við þessa umræðu hvort hæstv. dómsmrh. ætlaði virkilega að leggja til við Alþingi að gildistöku laganna yrði frestað og ef svo væri hversu langa frestun menn væru að áætla og hvaða áhrif það hefði á afturvirkni laganna. Ég fann reyndar svarið í morgun en ég var ekki áður búin að skoða svo langt, ég var ekki búin að líta á hinn svokallaða þrátt-fyrir-kafla. Hæstv. ráðherra verður að fyrirgefa mér, það er svolítið langt síðan ég hef setið í þessari nefnd og ég var búin að gleyma því að gá að þessum kafla sem er alltaf mjög athyglisverður en hann er á bls. 403 í frv. Þar kemur fram að ætlunin er að fresta gildistökunni um eitt ár og það á jafnframt að færa til afturvirknina þannig eins og stendur hér á bls. 403, með leyfi hæstv. forseta: ,,og jafnframt að ákvæði laganna gildi um tjón sem leiðir af brotum sem framin voru 1. jan. 1994 og síðar í stað 1. jan. 1993``. Hér stendur það svart á hvítu. Og til hvers var verið að gefa fólki von til þess eins að svipta það henni strax aftur? Ég lít mjög alvarlegum augum á þessar fyrirætlanir og mun berjast gegn þeim af öllum mætti. Þá vil ég taka undir hvert orð sem hv. 5. þm. Suðurl. sagði í ræðu sinni um aðgerðaleysi gagnvart þeim vanda sem leiðir af aukinni fíkniefnaneyslu og vaxandi ofbeldi. Þá hlýt ég að gera athugasemd við þá meðferð sem ferðamálin fá rétt eina ferðina. Metnaðarleysi stjórnvalda gagnvart þessari atvinnugrein er hreint með ólíkindum, atvinnugrein, sem hefur fært okkur fjölda nýrra starfa og aflar okkur sífellt meiri gjaldeyris eins og ég benti rækilega á í umræðunum í fyrradag. Flestir hér þekkja væntanlega sorgarsögu fjárveitinga til þessa málaflokks sem aldrei hefur fengið það fé sem honum ber lögum samkvæmt og væri hreinlegra að breyta þeim lögum ef menn eru svona harðákveðnir í að standa aldrei við þau. Þær upphæðir skipta hundruðum millj. sem Ferðamálaráð hefur verið svipt með árlegum niðurskurði í fjárlögum nú í bráðum 20 ár. Þessi meðferð hefur að sjálfsögðu gert ráðinu gersamlega ókleift að sinna lögboðnum verkefnum sínum. Menn geta haft þá skoðun að greinin eigi sem mest að standa á eigin fótum og mér er fullkunnugt um að hún vill það. En það eru ákveðnir þættir sem hið opinbera verður að sinna svo sem ákveðnum samskiptum og upplýsingum og almennri landkynningu hér heima og erlendis og ekki síður að vernda náttúru landsins og búa svo í haginn að henni verði skilað óskemmdri til komandi kynslóðar. Það mikilvæga verkefni verður að vera undir stjórn og að frumkvæði hins opinbera og til þess þarf fé. Það er hættulegt að láta þau mörgu verkefni á þessu sviði danka og bíða árum saman. Náttúran og umhverfið eru undirstaða þessarar atvinnugreinar og reyndar fleiri og það mundi því kallast að drita í nytina sína að skemma þá auðlind. Andvaraleysi í þessum efnum jafngildir að mínu mati skemmdum. Ég mun taka þetta nánar upp á vettvangi nefndarinnar en vona að ráðamenn fari einhvern tíma að taka varnaðarorð mín alvarlega. Ég tek það fram að ég lít ekki á þetta sem eyðslutillögu því að þetta er mál sem við þurfum að sinna til þess að fá það aftur í tekjum. Hæstv. fjmrh. talaði um bætt skatteftirlit sem hefur skilað árangri og það er vel. Því starfi á að halda áfram. Það væri gott að fá nánari skýringar á orðum hans þar sem hann varaði við nornaveiðum í því sambandi og lagði áherslu á jafnrétti skattgreiðenda til þess að kæra skattlagningu. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað átti hann við með þessum orðum? Loks vil ég spyrja hann um sparnað í rekstri ráðuneyta og ríkistofnana. Það er ekki skýrt á neinn hátt og ég spyr: Hvernig er ætlunin að standa að þeim sparnaði? Hvað t.d. með risnu og ferðakostnað? Hver er hann áætlaður á næsta ári? Ég hef a.m.k. ekki fundið hann í frv.? Hver er hann áætlaður á næsta ári t.d. í ráðuneytunum og eru einhver áform uppi um að lækka hann? Mér er fullkunnugt um að reynt hefur verið að taka á þessu máli en það gengur sjaldnast mjög vel og þess vegna er nauðsynlegt að móta einhverjar reglur sem menn geta farið eftir og er ætlað að fara eftir. Herra forseti. Það eru fjölmörg atriði sem ástæða hefði verið til þess að ræða og spyrja út í en um mörg þeirra hefur nú þegar verið rætt og verður sjálfsagt síðar í umræðunni og í nefndinni og ég læt því hér staðar numið.

Virðulegi forseti. Þetta er kannski fremur svar en andsvar en ég held að það sé nauðsynlegt á þessari stundu og þessu stigi að svara einni fyrirspurn sem kom fram ef það getur liðkað til við framhald umræðunnar og snýr að því hverjum hafi verið kynnt frv. áður en það var lagt fram. Það skal sagt eins og er að frv. hefur engum verið kynnt öðrum en þeim sem þurfa að bera ábyrgð á því, þ.e. stjórnarflokkunum og ríkisstjórninni. Hitt er svo annað mál að það eru tveir aðilar, annars vegar aðilar vinnumarkaðarins, ASÍ og VSÍ, og hins vegar Samband ísl. sveitarstjórna sem hafa fengið upplýsingar um það hvaða atriði það eru í frv. sem gætu snert þessa tilteknu aðila sérstaklega. Það er gert á þeim grunni að um sé að ræða trúnaðarmál. Einstökum tölum sem um er að ræða og koma inn í frv. er ekki lýst heldur er fremur fjallað um þau grundvallaratriði sem málið snýst um. Þetta er ekki í fyrsta skiptið sem þessi háttur hefur verið hafður á. Þetta hefur oft gerst áður og í reynd er það svo að þessir aðilar og þá kannski einkum og sér í lagi aðilar á vinnumarkaði hafa ætlast til þess að stjórnvöld sýndu þeim þá virðingu ef svo má að orði komast að láta þá vita fyrir fram nokkurn veginn við hverju þeir gætu búist í frv. Ég skal hins vegar viðurkenna að þetta getur skýrt þá fyrirhyggju Alþýðusambandsins að vera búið að svara nokkrum atriðum frv. jafnvel áður en það var lagt fram. En ég hygg að ég geti ekki með góðu móti sakað þá um að hafa brotið trúnaðinn því að fréttastofum var sent blað frá ASÍ, að mér er sagt, nokkrum tímum eftir að frv. var lagt fram hér á Alþingi, einum tveimur tímum seinna. Auðvitað liggur ljóst fyrir að texti þess blaðs sem kemur reyndar ekki út fyrr en í dag hafi verið settur og sleginn inn á tölvur a.m.k. áður en frv. var lagt fram á þinginu. Ég tel mjög mikilvægt að það sé Alþingi sem fyrst sjái frv. en þessi háttur hefur verið hafður á nokkrum sinnum.

Herra forseti. Ég þakka fyrir svörin, hæstv. ráðherra. Mér var alls ekki ljóst að það væri hefðbundinn gangur mála að kynna þetta þannig fyrir þessum aðilum. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst ekki við hæfi að nefndarmenn í fjárln. njóti ekki sama trúnaðar og fulltrúar þessara aðila. Mér finnst ekki við hæfi að alþingismenn njóti ekki sömu aðstæðna og fulltrúar þessara aðila.

Virðulegi forseti. Ég hlustaði á það sem hv. þm. segir um þetta mál en ég vek athygli á því að hér er um að ræða aðila sem telja sig jafnvel hafa gert samninga við ríkisvaldið og það hefði verið talið eðlilegt að kynna slíkum aðilum þau tilteknu efnisatriði sem þau samningsatriði gætu snert. Ég tek skýrt fram að það var ekki verið að kynna þessum aðilum frv. í heild eða einstök önnur atriði frv. Það var ekki gert heldur einungis fjallað án talnaefnis um þau atriði sem gætu snert viðkomandi aðila og hugsanlega gætu snert samninga sem þeir hefðu gert við ríkisvaldið eða atriði sem þessir aðilar þyrftu að fást sameiginlega við. Það kann að vera að sumt í frv. hafi verið kynnt viðkomandi aðilum áður en frv. var lagt fram og kann að vera að einstakir ráðherrar hafi rætt við þá sem hugsanlega lenda í skerðingum vegna frv. á því stigi þegar frv. er í vinnslu. Ég tel að slíkt heyri til góðra vinnubragða og hafi ekkert með það að gera þá kynningu fyrir hv. þingmönnum fjárln. sem fá að sjálfsögðu frv. um leið og það er lagt fram á Alþingi og ég tek skýrt fram að stjórnarþingmenn fá ekki frv. áður en stjórnarandstöðuþingmenn fá frv. í heild sinni í hendur. Ég vona að þetta skýri það sem hér hefur verið rætt um. Það er ekki hægt að smíða frv. án þess að ræða við fjölda aðila og í sumum tilvikum telst það til góðra mannasiða að ræða við þá sem við höfum gert samninga við.

Herra forseti. Í fjárlagafrv. birtist stefna stjórnarinnar mun betur útfærð en í svokallaðri stefnuræðu sem við heyrðum hér fyrir nokkrum dögum. Það er þrennt sem vekur athygli í þessu frv. Það er engin ný hugsun í því, það eru engar kerfisbreytingar. Það er afnumið fyrirkomulag bóta eins og var hér áður, þ.e. bóta sem voru tengdar vísitölu og samningum á vinnumarkaði. Þetta er kjararýrnun til þeirra sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Þetta sýnir forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og það má benda á að um leið og þessi venja er afnumin, þá er verðtryggður búvörusamningur til aldamóta. Þetta lýsir betur en margt annað hvaða augum ríkisstjórnin lítur á forgangsmál. Þetta frv. er samdráttarfrv. Það slær á möguleika aukins hagvaxtar og það eru ekki nýtt tækifæri sem eru vissulega til í okkar efnahagsumhverfi. Það er svo með fjárlagafrv. að það er aldrei betra en þær forsendur sem það byggir á. Þetta frv., eins og reyndar fyrri frumvörp, byggir fyrst og fremst á launastefnunni frá 1990 sem hefur verið kölluð þjóðarsátt. Þessi launastefna var mótuð sameiginlega af launafólki. Stjórnmálamenn komu minnst að mótun þessarar stefnu. Hún var sameiginlegt átak nokkurra aðila innan verkalýðshreyfingarinnar og vinnuveitenda. Þessi stefna fól í sér að hætt var að mæta kostnaðarhækkunum í sjávarútvegi með sífelldum gengislækkunum. Það var samið um sáralitlar kauphækkanir og ríkisvaldið tók virkan þátt í samningsgerðinni. Þetta dæmi gekk upp, verðbólgan hvarf og langþráður stöðugleiki hélt innreið sína. Þetta var endurtekið við samningaborðið nokkrum sinnum en auðvitað vissu allir að hér var verið að frysta vandamál. Það var fryst staðan fyrir 1990, það var fryst mismunun í launum, visst óréttlæti en menn sættu sig við þetta verð sem menn voru reiðubúnir til að greiða fyrir stöðugleikann. Á þessu tímabili hefur einnig verið samið um skattalækkanir til fyrirtækja til að styrkja þau í samkeppni. Launafólk tók hærri skatta á sínar herðar og nú síðast greiddi ríkið fjóra milljarða fyrir vinnuveitendur í almennum kjarasamningum. Og síðustu kjarasamningar á almennum vinnumarkaði voru þannig greiddir niður um einn þriðja. Það er þessi launastefna sem átti rétt á sér 1990 sem gengur ekki lengur. Það er eðlilegt að spurt sé: Hver er launastefna ríkisstjórnarinnar um þessar mundir þegar við blasir 20% launahækkun ráðherra? Það blasa við nýir ráðherrabílar. Það blasa við sérstök skattalög fyrir alþingismenn. Það er engin furða þó að almenningur spyrji sig: Hver eru skilaboðin? Það verður að vinna aftur trúnað fólks í landinu en það þarf líka að huga að því af hverju hagur launafólks hefur ekki batnað eins og að var stefnt þegar lagt var upp með þessa stefnu. Ein af ástæðunum og líklega aðalástæðan fyrir því er sú að íslensk fyrirtæki eru með einna lægstu framleiðni í Evrópu þrátt fyrir að greiða einna lægstu skatta fyrirtækja í álfunni. Þetta er ástæðan fyrir lágum taxtalaunum og því að Íslendingurinn verður að vinna langan vinnudag til að hafa í sig og á og í samdrætti í eftirvinnu er þetta ekki auðvelt. Þjóðarframleiðslan á hverja vinnustund er hérlendis einna lægst í Evrópu og það eru einungis Portúgalar, Grikkir og Tyrkir sem eru fyrir neðan okkur. Fyrir ofan eru 14 þjóðir í Evrópu auk Bandaríkjanna og Kanada. Við erum mjög neðarlega í margvíslegum, alþjóðlegum samanburði og það dugar ekki sem framtíðarstefna. Láglaunastefnan skal hins vegar að mati ríkisstjórnarinnar varin með öllum tiltækum ráðum. Að vísu ekki gagnvart ráðherrum, en þessi ríkisstjórn ver ekki hagsmuni launafólks né þeirra sem þurfa á öryggi í umhverfi sínu að halda hvort sem er í velferðarkerfi eða á sviði menntamála. Atvinnuleysi hefur aukist þrátt fyrir gagnstæðar spár stjórnvalda. Það bólar ekkert á nýjum störfum sem lofað var fyrir kosningar og það kemur fram í frv. að störfum fjölgi um 1.700 á næsta ári, en sú þróun er nokkuð í takt við fjölgun landsmanna. 12 þús. störf Framsfl. hafa verið gerð hér að umtalsefni og mér fannst grátlegt að hlusta á hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson segja: Ja, þetta er það sem stefnt var að. Það er stefnt að vissulega mörgu í þessu þjóðfélagi, en þannig var það ekki orðað í kosningabaráttunni, hæstv. utanrrh., þegar frambjóðendur Framsfl. riðu um héruð og lofuðu þúsundum starfa. Efnahagsstefna stjórnvalda eins og hún blasir við bæði í stefnuræðu forsrh. og í fjárlagafrv. stjórnar hans, þessi efnahagsstefna skapar ekki störf. En það sem verra er, hún myndar ekki umgjörð um fjölgun starfa. Þetta er stefna stöðnunar og óbreytts ástands. Fjárfestingar dragast saman, skuldir heimilanna hafa stóraukist og nema nú yfir 300 millj. Það er ekki reiknað með að ná neinum umtalsverðum fjármunum úr skattsvikamyllunni þar sem tapast 15 milljarðar á ári. Það neðanjarðarhagkerfi sem þar blómstrar er óréttlátt og mannskemmandi. Skattsvik eitra þjóðfélagið og það verður að taka á þeim í alvöru og það verða að sjást markvissar tillögur um þetta. Skattar millitekjufólks verða að lækka, en það eru hvergi útfærðar neinar tillögur um það í þessu fjárlagafrv. Það eru ýmsir, m.a. Þorvaldur Gylfason prófessor, sem telja að undirrót þess að ekki ríkir sú velsæld sem hér geti verið sé einkum að rekja til fjögurra þátta. Í fyrsta lagi stöðnun í sjávarútvegi, í öðru lagi stöðnun í landbúnaði og nú er það svo að Þjóðvaki sem stjórnmálaafl hefur lagt fram mótaðar hugmyndir um uppstokkun í báðum þessum málaflokkum, m.a. hvað varðar veiðileyfagjald, atriði í nýjum búvörusamningi og virkari aðlögun að GATT. Ekkert af uppstokkun í þessum málaflokkum er að finna í fjárlagafrv. Þriðja atriðið sem hefur verið nefnt er skipulag á vinnumarkaði. Þar höfum við lagt fram tillögur, hugmyndir, róttækar hugmyndir. Ekki er að sjá neitt í fjárlagafrv. um það efni. Í fjórða lagi telja margir að það þurfi að draga úr áhrifum stjórnmálamanna í bankakerfi. Þar höfum við líka lagt fram tillögur, en það er svo sem ekki við því að búast að þessi ríkisstjórn komi með neinar breytingar á þeim vettvangi. Það er eitt sem gleymist í umræðunni um þetta fjárlagafrv., og reyndar oft áður, að umfang opinberra aðila hérlendis er mun minna en í öðrum löndum. Það sýnir samanburður. Það er vikið að þessu í fjárlagafrv. og það er til margvíslegur annar samanburður um þetta innan OECD. Skattbyrði sem hlutfall af landsframleiðslu er hér mun lægra en í Evrópuríkjum og 40% lægra en á Norðurlöndum svo tekinn sé samanburður. Það er þannig að okkar velferðarkerfi er einfaldlega miklu minna umleikis en í nágrannalöndunum og það hefur minna umleikis heldur en flestir telja. Fyrirtæki hérlendis greiða mun lægri skatta en fyrirtæki í Evrópu sem hlutfall af landsframleiðslu. Skattþunginn í þessu þjóðfélagi liggur hjá einstaklingunum. 80% af tekjusköttum er frá einstaklingum, langmest af virðisaukaskatti sem er stærsti tekjustofn ríkisins. Það er búið að skattleggja einstaklinga allt of mikið hérlendis. Það er komið að fyrirtækjunum að leggja meira til samneyslunnar í ljósi bættrar stöðu. Þetta hins vegar, hæstv. fjmrh., er ríkisstjórn fyrirtækjanna sem vill ekki eðlilega skattlagningu þeirra svo sé sambærilegt öðrum löndum. Hér er enginn og síst af öllu sá sem hér stendur að tala um það að skattleggja umfram getu. Ég geri mér fulla grein fyrir því að fyrirtæki þurfa að hafa gott svigrúm til athafnasemi og að það er hið versta verk að skattleggja þau um of. En hér er einungis verið að tala um að skattleggja svipað og aðrir. Það dettur þessari ríkisstjórn ekki í hug. Hún veit vel hvaða hagsmuni hún er að verja. Ástæðan fyrir þessu er það sem ég nefndi áðan með lága framleiðni miðað við önnur ríki. Það verður að auka verðmætasköpunina. Þannig er hægt að hækka laun og gera vinnutíma skaplegan. Það er engin önnur aðferð til í þessu sambandi. Það eru margar ástæður fyrir lágri framleiðni. Ein af þeim getur verið of lítil áhersla á markaðsmál, slök stjórnun, lítil sjálfvirkni í framleiðslu og rannsóknir og þróunarvinna eða að þróunarframlög séu minni heldur en vera skyldi. Menntamál atvinnulífs eru e.t.v. ekki í nógu góðu lagi. Það eru nokkrir af þessum þáttum sem skýra þessa veiku stöðu sem dregur mátt úr lífskjörum hér á landi. Það er ekkert í þessu fjárlagafrv. sem tekur á þessum vanda til að skapa hér verðmæti til framtíðarinnar, ekki nokkur skapaður hlutur. Auðvitað eru þessar skýringar ekki altækar á þessari stöðu fyrirtækja. Það er kannski sagan, þ.e. verðbólgudans framsóknaráratuganna tveggja sem líklega er meginorsök fyrir þessum slappleika í atvinnulífinu sem menn hafa verið að laga núna undanfarin fimm ár. Það verður líka að bæta þessa þætti því annars verður láglaunastefnan hér varanleg. Ef við bætum það ekki, þá getur íslenskt atvinnulíf einungis slegið skjaldborg utan um sig í formi lágra launa. Þannig væri einugis hægt að standa að samkeppni á alþjóðavettvangi og það er þessi framtíðarsýn sem við viljum ekki sjá og þurfum ekki að sjá. Vitaskuld verða fyrirtækin að vera sterk en þau verða líka að búa við sömu skilyrði og annars staðar hvað varðar þátttöku í samneyslunni. Það þarf að stækka kökuna og það þarf að skipta henni öðruvísi. Við stækkum hana ekki með því að gera Ísland að láglaunasvæði. Eina afleiðingin sem við höfum af fyrri stefnu er landflótti sem blasir fyrst þannig við okkur. Fyrst fara iðnaðarmennirnir, síðan fara menntamennirnir og þetta dregur þrótt úr þjóðlífinu. Stefna stjórnvalda kemur ekki hvað síst fram í fjárlögunum. Halli þessa árs eru níu milljarðar og nú er gert ráð fyrir að það verði fjögurra milljarða halli á næsta ári. Áætlanir þessa árs röskuðust um marga milljarða og vera má að hið sama gerist nú. Og ef forsendur í launastefnu bresta á einhvern hátt, þá hrynur þetta frv. eins og spilaborg. En frv. endurspeglar vonda efnahagsstefnu, stöðnun, ekki sókn. Hún er vörn fyrir ríkjandi ástand. Stjórnmál eru spurning um forgangsröðun og það er kostur við fjárlagafrv. að þar er hægt að lesa forgangsröðunina. Forgangsröðun ríkisstjórnarinnar lýsir sér í því að árlega er veitt um 6.000 millj. í styrki til landbúnaðar sem er jafnmikið og fer til reksturs allra grunnskóla á landinu. Þetta lýsir ákveðnu samhengi í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Það sem er hins vegar alvarlegast í fjárlagafrv. er niðurskurður í heilbrigðismálum og fjárfestingu. Áhyggjur verkalýðsleiðtoga eru þær að þeir telja að 1.000 störf glatist. Við sjáum engin merki um fjármagnstekjuskatt í þessu frv. Þar er ekki gert ráð fyrir neinum tekjum af þeim. Þar er talað um uppstokkun í lífeyriskerfinu og það er ástæða að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvað verður um Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna? Hver eru réttindi þar? Hvað er með þá forréttindasjóði sem eru við lýði í opinberu lífeyrissjóðskerfi? Ætlar hann sér að taka á því máli og þá með hvaða hætti? Það er engin uppstokkun á stofnunum ríkisvaldsins. Það eru engar sameiningar. Það eru engar stofnanir sem eru slegnar af. Það eru engar stofnanir nýjar sem koma til. Þetta er frv. um óbreytt ástand. Hvað er rætt um starfsmannastefnu, hvernig hún eigi að verða, hvernig á að endurskoða hana? Það væri fróðlegt að fá lýsingar hæstv. fjmrh. á því, en ef markmiðið er að brjóta á einhvern hátt upp hina miðstýrðu launastefnu ríkisins, þá held ég að menn væru að leggja inn á rétta braut. Það er kominn tími til að brjóta upp þetta fyrirkomulag kjarasamninga á opinberum vinnumarkaði. Það er kominn tími til þess því að hvert kerfi á sér líka sín endalok þótt það hafi reynst vel á öðrum tíma. Það er ýmislegt þó, það er að vísu ekki margt, sem er ánægjulegt í þessu frv. Hér er lagt upp með langtímahugsun í fjármálum ríkisins til fjögurra ára, dregnar upp útlínur og það eru vinnubrögð sem eru af hinu góða. Ég ætla ekki að leggja mat á þær áherslur sem hæstv. fjmrh. gerir en vinnubrögðin við áætlunargerð eru rétt. Það má svo sem benda á að Þjóðvaki talaði um fyrir kosningar að gera fjárlög til fjögurra ára í senn. Ég veit að fjmrh. setti þetta ekki í fjárlagafrv. til að þóknast okkur. Það hefur sjálfsagt verið unnið að þessu lengur, enda er hér einfaldlega um skynsamlega stefnu að ræða. Það sem gert er í fjárlagafrv., að afnema verðuppbætur í skatta og bótakerfi, er alvarlegast gagnvart eldra fólki og það er ekkert á móti því, hæstv. fjmrh., að það sé afnumin sjálfvirkni í útgjöldum ríkisins. En hér er afnumin alls staðar öll tenging við kjarasamninga við verðbætur þær sem menn hafa búið við undanfarin ár og ekkert kemur í staðinn. Þetta er aðferð til niðurskurðar upp á þrjá milljarða, sem bitnar fyrst og fremst á þeim sem minna mega sín og það er ámælisvert í þessu fjárlagafrv. Óbreytt fyrirkomulag persónuafsláttar er svik við verkalýðshreyfinguna. Það er alveg augljóst mál. Það var samið um skattfrelsi lífeyrisiðgjalda í vor. Þar fylgdi tekjutap upp á 1.000 millj. Ríkisstjórnin setur á tryggingagjald, 0,5%, sem skilar milljarði og lækkar síðan í reynd persónuafslátt sem þýðir 1.000 millj. á næsta ári. Sem sagt, lét krónu og náði tveimur í staðinn. Hagfræðingur Alþýðusambandsins, Gylfi Arnbjörnsson, hefur bent á þetta. Þetta er ekki góð aðferðafræði. Þarna er ekki komið vel að þeim aðilum sem menn hafa gert samninga við. Það er áhyggjuefni að hagvöxtur hér er minni en á Norðurlöndunum, gert ráð fyrir 3,2% hér, 3,7% á Norðurlöndum, á næsta ári 2% hér, 3% á Norðurlöndum. 1% í landsframleiðslu eru tæpir fimm milljarðar. Það skiptir verulegu máli. Þetta er áhyggjuefni að við skulum vera undir nágrannaþjóðunum á þessu sviði. 20% samdráttur í fjárfestingu ríkisins er hins vegar hlutur sem að mínu mati er efnahagslega ekki réttur. Það hefði átt að nýta þá vissu uppsveiflu sem er núna að gefa aðeins, ekki kannski endilega á sviði fjárfestinga. Það hefði mátt hugsa sér það með skattaívilnunum gagnvart rannsóknum og þróunarvinnu, kannski gagnvart fjárfestingum í atvinnulífinu, gefa aðeins inn bensín til hjálpar þessari uppsveiflu sem er í gangi núna í stað þess að stíga á allar bremsur eins og þetta fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Við þurfum að ná upp fjárfestingu hér á Íslandi, við höfum langan hala að vinna upp og við hefðum getað beitt skattkerfinu á einhvern máta og reyndar ríkinu líka og sjóðum ríkisins til að nýta þessa uppsveiflu mögulega. Eitt kemur líka fram í fjárlagafrumvarpinu sem er auðvitað áhyggjuefni og það er að atvinnuleysið eykst, það er ekki að minnka. Það sem er verra er að langtímaatvinnuleysi er að aukast. Sífellt fleiri eru atvinnulausir lengur en eitt ár. Að vísu vantar mikið upp á að við séum farnir að nálgast Evrópuþjóðirnar og Norðurlöndin í þessu efni en vítin eru til að varast þau. Hér þarf að hugsa öðruvísi, við þurfum að ná betri tökum á endurmenntun og það að láta þá sem eru atvinnulausir vera með þátttöku að nýsköpun í atvinnulífinu og halda tengslum við vinnumarkaðinn. Ég minni á hugmynd Jóns Erlendssonar, forstöðumanns Upplýsingaþjónustu Háskóla Íslands sem hefur barist mjög fyrir þessum hugsanahætti í baráttu við atvinnuleysið. Einnig má benda á að í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar eru vextir hærri hér en erlendis. Ég er síðasti maður til að tala um að beita einhverju kjánalegu handafli við vexti. Vextir ráðast ekki af slíkri óskhyggju, þeir ráðast af efnahagsstefnu. Ein af ástæðum þess að við erum með hærri vexti hér er óhagkvæmt bankakerfi, pólitískt stýrt bankakerfi en ekki er von á neinni uppstokkun hjá þessum ríkisstjórnarflokkum í því efni og reyndar ekki hjá gamla flokkakerfinu í heild. Staða sveitarfélaga er líka áhyggjuefni sem lítið og ekki nægjanlega er komið inn á í frumvarpinu. Skuldastaða og rekstrarstaða sveitarfélaganna er mjög slæm en hefur að vísu aðeins lagast í ár eins og kemur fram í frv. en ég er smeykur um að þarna séum við með þætti sem við eigum eftir að blæða fyrir verulega síðar. Í fjárlagafrv. er skerðing til Framkvæmdasjóðs aldraðra. Það á að breyta lögum til þess og væri ánægjulegt að fá rökstuðning hæstv. ráðherra Framsfl., Ingibjargar Pálmadóttur og Páls Péturssonar --- ég sé að það er enginn framsóknarmaður hér í salnum 

Og fer létt með það.

Ég hef áhyggjur af því hvort það gangi upp að virðisaukaskattur hækki um 2 milljarða á næsta ári. Það er óvíst. Við vitum um mikil undanskot í þessu, forsendur eru mjög viðkvæmar og ekki má mikið út af bregða. Hér er oft rætt um jaðarskatta og fjmrh. hefur gert þá sérstaklega að umtalsefni, þ.e. skatti af viðbótartekjukrónunni. Þeir eru mjög háir hér en við verðum að gæta okkar á því í þessari umræðu að þegar barnabætur minnka með vaxandi tekjum, þegar félagslega öryggisnetið gliðnar smátt og smátt með vaxandi tekjum, er ósköp eðlilegt að bætur minnki. Óeðlilegt er að tala um skattlagningu í þessu sambandi. Þetta er vitaskuld minnkun á ráðstöfunartekjum en þetta er ekki skattlagning. Það á ekki að blanda þessum hugtökum saman við háa jaðarskatta. Við skulum sameinast um að reyna að finna betra tekjuskattsfyrirkomulag hér sem flestir flokkar vilja en menn verða þá að fara rétt með hugtök. Það er ámælisvert í frumvarpinu að engir skattar séu á fjármagnstekjur. Eignarskattar skila einungis 3% af tekjum ríkisins sem er einsdæmi. Í öllum löndum í Evrópu eru tekjur af fjármagni vitaskuld skattstofn eins og tekjur af launum. Það er nefnd að störfum eina ferðina enn í þessum efnum en maður sér alvöruleysið í því, ekki er gert ráð fyrir neinum fjármagnstekjum í frumvarpinu á næsta ári. Greiðslur vegna almannatrygginga og atvinnuleysistrygginga lækka á næsta ári, m.a. vegna afnáma tenginga við vísitölu og samninga. Það er margt sem lækkar líka sem þarf skýringar á. Framlög til Lánasjóðs ísl. námsmanna lækka einnig og væri fróðlegt að fá skýringar hæstv. menntmrh. á því fyrirkomulagi. Gerum menntamálin aðeins að umtalsefni. Þrátt fyrir hækkun þeirra um 2 milljarða er það að langmestu leyti vegna launabreytinga. Það eru miklir veikleikar í menntamálunum í frumvarpinu, háskólamenntun er í reynd skorin niður. Væri lengi hægt að ræða hvað við Íslendingar búum illa að háskólamenntun hérlendis. Fráfarandi menntmrh., Ólafur G. Einarsson, þótti ekki góður ráðherra menntamála, ég held að flestir hafi verið sammála um það. Ég vonast til þess að hæstv. núv. menntmrh. beri meiri gæfu í embætti sínu en fyrirrennari hans gerði en það sem hann leggur með upp í fjárlögunum núna bendir reyndar ekki til þess. Það er lækkun á framlagi í Kennaraháskóla og lækkun til framhaldsskóla. Það er aðeins hækkun til grunnskóla. Ég fagna hækkun á framlagi til Landsbókasafns enda þótt það sé einungis nálægt því sem stjórn lagði til, en ég ég held að bókakaup séu alltaf af hinu góða. Það lýsir líka forgangsröð ríkisstjórnarinnar að framlög til þróunarmála lækka. Við Íslendingar erum ekki framarlega í aðstoð við þá sem minna mega sín erlendis. Og e.t.v. markast lífsskoðun manna og skil á milli lífsskoðunar manna að verulegu leyti til afstöðu gagnvart slíkum málaflokki. Hvað eigum við að leggja mikið á okkur til að hjálpa þeim sem verr eru staddir annars staðar í heiminum? Nógum tíma eyðum við í að kvarta og kannski er þessi umræða dæmi um það ef fólki í heiminum víða líður miklu verr og það hefur orðið samkomulag í samfélagi þjóðanna að leggja því fólki lið. Við höfum ekki gert það eins og okkur ber og enn erum við að skera niður af því sem við ættum að gera. Þetta er alvarlegt. Þetta er vond stefna. Þetta er ekki bara stefna ríkisstjórnar, það er vond stefna fyrir Íslendinga að hugsa á þessum nótum. Ég fagna því hins vegar að gert er ráð fyrir því í frv. að leggja til fjármagn til að reyna að ná sjávarútvegsháskóla Sameinuðu þjóðanna hingað, það er gott mál, en því miður er engin sókn í menntamálum eins og lofað var fyrir kosningar. Frv. til eins árs skiptir kannski ekki öllu máli en það er hugsað til lengri tíma og þar ekki að sjá stórsókn í menntamálum sem á að skapa lífskjör framtíðarinnar. Það eru veruleg vonbrigði. Í frv. eru 2,5 milljarðar lagðir í nýjan búvörusamning. Hæstv. fjmrh. hækkaði hann rétt áðan um 200 millj. Hann gerði búvörusamninginn aðeins að umtalsefni en því miður er ekki tími til að fara nánar út í það. Þar hefur hæstv. fjmrh. vondan málstað að verja. Ekki er nóg með að öllum GATT-samningnum hefur verið klúðrað frá upphafi til enda og ekki svo sem staðið við neitt og kom þar fram það sem við sögðum fyrir kosningar. Verra er það sem verið er að leggja upp með núna í búvörusamning því verið er að eyða 14 milljörðum af skattpeningum í sex ár í sauðfjárrækt eingöngu. Ef þetta væri nú varanleg lausn þá væri þetta kannski ekki svo óskynsamlegt. Mér blöskra ekki tölurnar. Þær geta verið háar eða lágar. Það þarf að leysa þetta mannsæmandi, við erum ekki að því með þessum samningi. Fækkun búfjár er of lítil, útflutningur óviss og óhagkvæmur, það er hjakkað í ónýtu og dýru kerfi. Þetta mun ekki bæta kjör bænda þegar litið er til lengri tíma. Það er ekki tekið á birgðavandamálunum í haust, það er ekki tekið á heimaslátrun, verðlagning gefin allt of seint frjáls og það er verðjöfnun milli útflutningsmarkaðar sem er fráleit aðferðafræði. Að loknum samningstímanum eftir fimm ár stöndum við í nákvæmlega sömu sporum. Við þurfum að gera upp við okkur hvort við ætlum á hverju ári næstu áratugina að eyða u.þ.b. 2--2,5 milljörðum á ári í þessa atvinnugrein. Það er röng stefna og við erum ekki að gera þeim greiða sem í atvinnugreininni eru. Ekkert er tekið á milliliðavandamálum, sláturkostnaði og öðru slíku. Ekki er tími til að fara út í þessa umræðu en ég vil geta um einn þátt sem mér finnst vera sorglegur. Í vor stóð ég ásamt fleirum að því að aðstoða landbrh. við að taka vel á málaleitan hans að fresta ákvörðun um greiðslumark þannig að honum gæfist ráðrúm til að vinna að tillögugerð. Þá gaf hann þau loforð að samráð mundi vera við þingmenn um slíka tillögugerð. Það var talað við alla í þjóðfélaginu aðra en þingmenn varðandi hinn nýja búvörusamning. Hæstv. landbrh., sem því miður hefur fjarvistarleyfi, sveik þetta fyrsta loforð. Það þykir mér miður vegna þess að ég átti von á öðru frá þeim manni. En ríkisstjórnin getur undirbúið sig undir harða landbúnaðarumræðu á haustdögum og að hluta til vegna þeirra vinnubragða sem hún viðhefur en þó mest vegna þess efnis sem hún leggur fram. Ekki er nokkur uppstokkun í sjávarútvegsmálum, ekki er einu sinni talað um að reyna að stokka nokkuð upp varðandi starfsemi Fiskistofu sem hefur verið full nauðsyn á, ekki orð eða lína um það í þessu ráðuneyti, stöðnunin er alger. Í félmrn. eru lækkuð framlög til Byggingarsjóðs verkamanna um rúmar 200 millj. Framlög til barna og ungmenna eru lækkuð. Þarna sést forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Það er veruleg lækkun til Framkvæmdasjóðs fatlaðra og væri ánægjulegt að fá rökstuðning hæstv. fjmrh., að ég tali nú ekki um hæstv. félmrh. sem er væntanlega einhvers staðar á næstu grösum. Hvers vegna er niðurskurður lagður til í framlögum til vinnumála þegar maður horfir upp á vaxandi atvinnuleysi og ég tala nú ekki um ef maður hugsar um þær áherslur sem voru lagðar upp í kosningbaráttunni? Félagsmál og velferðarmál eru ekki forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar. Það kom e.t.v. ekki á óvart að Sjálfstfl. mundi ekki leggja mjög mikla áherslu á þennan málaflokk en það kemur á óvart miðað við málatilbúnað Framsfl. Það er eitt sem þetta fjárlagafrumvarp gerir, það dregur skýrar víglínur í íslenskum stjórnmálum. Sú atlaga sem gerð er að velferðar- og heilbrigðiskerfinu segir okkur að Framsfl. getur aldrei aftur mætt fyrir kjósendur og sagst vera félagshyggjuflokkur. Fjárlagafrumvarpið er grafskrift Framsfl. sem félagshyggjuflokks. Talað er um 100 millj. kr. aukasértekjur í heilbr.- og trmrn. Hvað er hér á ferðinni? Þetta þarf hæstv. heilbrrh. að skýra og mig furðar að við 1. umr. fjárlaga skuli þeir ráðherrar, sem þurfa að búast við því að standa fyrir svörum, ekki vera viðstaddir til að taka á málinu. En í heilbrigðisráðuneytinu fann maður loksins fjármagnstekjuskattinn. Þar kom hann. Það á að skerða tekjutengdar lífeyrisbætur. Þar kom hann fram. Og það á að koma frá gamla fólkinu. Það var greinilega ekki tæknilega örðugt að koma við þar. Þetta á að skila 285 millj. og þarna kemur enn og aftur forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Afnám tengingu bóta við launabreytingar. Hvað verður? Þetta er kjaraskerðing. Hvað gerist ef verðbólgan fer eitthvað af stað? Hvað á þetta fólk að gera, hvernig á það að sækja rétt sinn, hvernig á það að sækja það sem það hefur gengið út frá? Er það fólk sem þiggur bætur úr almenna kerfinu harðasti þrýstihópurinn í þjóðfélaginu? Nei, en þetta á að skila 450 millj. Þessi skerðing bóta almannatrygginga nemur 2 milljörðum, samtals 880 sjúkratryggingum og 1.100 millj. í lífeyristryggingar. Það er margt sem gerist í heilbrigðisráðuneytinu, það á að spara í reglum um heimildarbætur, lækka barnabætur og biðlistar í heilbrigðisþjónustunni eru langir og má benda á það að nú eru á annað hundrað manns í brýnni neyðarþörf á svokölluðum neyðarlista. Ríkisstjórnin virðist ekki skilja að það er víðar í heilbrigðiskerfinu sem ríkir lífshættulegt neyðarástand, hún virðist ekkert átta sig á því. En þá er haldið áfram á sviði sértekna, sjúklingaskatta og að taka upp innritunargjöld, það á að borga fyrir aðgerðir, það á að greiða fyrir biðlistaaðgerðir. Mig langar að vitna í þáv. hv. þm. Ingibjörgu Pálmadóttur, sem sagði 13. des. 1994 við afgreiðslu fjárlaga, með leyfi forseta: ,,... og það er enn boðaður sérstakur skattur á sjúklinga. Þetta eru kallaðar sértekjur í fjárlagafrv. en heitir á mæltu máli bara einfaldlega sjúklingaskattur, nýjar álögur á sjúklinga. ... Enn eru boðaðar nýjar sértekjur á sjúkrahúsunum sem þýðir einfaldlega það, einföld dæmi, að allar kviðspeglanir kosta eftir áramót 14.000 kr.`` Nýjar álögur á sjúklinga, segir hún líka. Þetta eru sönn orð sem hv. þáv. þm. en núv. ráðherra sagði þá. Maður sér þessa kúvendingu sem Framsfl. gekk í en hann fékk fimm ráðherrastóla fyrir og eins og hefur verið bent á áður komust víst hinir í einhverjar nefndir þannig að allir geta unað vel við sitt. En ég er ekki viss um að þeir kjósendur sem trúðu Framsfl. í vor séu jafnánægðir. Það er lítið lagt til, hæstv. fjmrh. Í skatteftirlit eru óverulegar hækkanir. Þetta er 1,6 milljarðar í heildina og þegar um er að ræða að þarna tapast fé upp á 15 milljarða þá hefði átt að gera meira til. Ferðamál. Þar lækka framlög og auðvitað er það röng stefna. Þetta er vaxtarbroddur sem hið opinbera á að hlúa að. Það er nákvæmlega það sama, það er ekkert tekið á varðandi orkusölusamninga sem hafa verið gagnrýndir líka á öðrum vettvangi af hálfu borgarstjórans í Reykjavík, sem spyr sig með réttu hvort menn gætu lagt meira fé í þetta eða gert þetta á annan hátt. Hins vegar er slegið upp fundi í hvert skipti sem kemur fax utan úr löndum þar sem spurt er um álver. Þetta er þreytandi umræða. Ég óska þess heitt að við fáum þetta blessaða álver. Í guðanna bænum, hæstv. ráðherra og ríkisstjórn öll, fallið ekki í þá gryfju sem aðrir hafa fallið í að tala í sífellu um álver sem lausn allra vandamála. Það er fellt í Atvinnuleysistryggingasjóði. Það falla niður bætur til einstaklinga á bótum ef störf eru ekki þegin. Það geta hins vegar, hæstv. ráðherra, verið gildar ástæður fyrir því að störf henta ekki. Þar eru líka frystar bætur. Þar er sparað á atvinnuleysingjunum. Það er allt á sömu bókina lært hvernig þetta fjárlagafrv. er úr garði gert. Tekjutrygging þeirra sem ekki greiða í lífeyrissjóð er skert. Það er fyrst og fremst heimavinnandi fólk og öryrkjar. Það er talað um að breyta sérhæfðum deildum í hlutafélög. Hvað er þarna á ferðinni, hæstv. heilbrrh.? Á að einkavæða heilbrigðisþjónustuna? Erum við að stefna hér í bandaríska kerfið sem menn þekkja vel og er alveg hið prýðilegasta heilbrigðiskerfi fyrir þá sem meira mega sín, fyrir þá ríku, en þeir fátæku mega éta það sem úti frýs í því kerfi? Eru menn að stefna í slíkt kerfi hér á landi? Nei, herra forseti. Þetta frv. er ekki þannig að hægt sé að fara um það hlýjum orðum. Þetta er vonleysisfrv. Það leiðir til meira atvinnuleysis, minni hagvaxtar en annars staðar, hærri vaxta, meiri greiðsluvanda heimila og verulegrar skerðingar á félagslegri þjónustu. Þetta er einkenni frv. Þetta frv. er ekki frv. félagshyggju- og jafnaðarflokka. Það er það ekki. Með þessu fjárlagafrv. eru að mótast skýrir valkostir í íslenskum stjórnmálum. Það er í sjálfu sér ágætt. Og það sem er e.t.v. mikilvægast núna er að ná samstöðu um kjarastefnu og ég hef ekki trú á því þó að ég skilji svör hæstv. utanrrh. svo að ætlunin sé að reyna að leita að siðferðilegum grunni til viðræðna. Sennilega hafa þeir ekki stöðu til þess í augnablikinu. Eitt aðalhugtak hjá Þjóðvaka í kosningabaráttunni var orðið trúnaður. Það er orðinn trúnaðarbrestur milli ríkisstjórnarinnar og fólksins í landinu og það verður að taka þessi mál upp með nýjum hætti, með nýrri launastefnu sem getur verið falin í, eins og ég hef bent á, aukningu á framleiðni, kjarasamningum á vinnustöðum, lækkun skatta á millitekjuhópum aukningu atvinnulýðræðis og hið opinbera hætti niðurgreiðslum á almennum vinnumarkaði samhliða því að við höldum við fastgengisstefnuna. Þetta er stefna sem ætti að geta náðst samstaða um. Þetta er einfaldlega skynsamlegt. Þjóðvaki er reiðubúinn til að leggja sitt af mörkum að betri kjörum og bættum fjárlögum. Þetta frv. og óvissan um kjaramálin stefnir fimm ára árangri þjóðarsáttarsamninganna í hættu. Það er afrek ríkisstjórnarinnar. Það má ekki gerast. Það vill enginn hverfa til gamla tímans en þessi stjórnarstefna er röng. Gagnrýni á frv. eru einkum þrír þættir: Í fyrsta lagi stefnir frv. í þá átt að kæfa hagvöxt með samdrætti í fjárfestingum og ekki beint virkri skattastefnu. Í öðru lagi er engin kerfisbreyting í frv., forsendur veikar, sérstaklega hvað varðar launastefnuna. Í þriðja lagi er ráðist harkalega á heilbrigðis- og velferðarmál í okkar samfélagi. Þetta frv. sýnir e.t.v. betur en margt annað að samstaða stjórnarandstöðu gegn núv. stjórnarflokkum er nauðsynleg. Ríkisstjórn á alltaf rétt á að fá tíma til að móta sínar tillögur og koma með þær fram skýrt og skorinort. Það hefur þessi ríkisstjórn gert með fjárlagafrv., slæmu frv. sem byggir á veikum forsendum og því sem verst er, herra forseti, algerum skorti á framtíðarsýn í uppstokkun mikilvægra málaflokka. Hlutverk Þjóðvaka verður að vinna með stjórnarandstöðu að tillögugerð og gagnrýna eða hrósa ríkisstjórn eftir atvikum en þessi ríkisstjórn hefur ekki unnið til hróssins. Þessi ríkisstjórn hefur horfið frá gildum um samhjálp einstaklinga í verulegum atriðum og það eru hin pólitísku skilaboð sem þetta fjárlagafrv. veitir.

Hæstv. forseti. Hv. 11. þm. Reykn. flutti hér um margt ágæta og athyglisverða ræðu. Sá hluti ræðunnar sem fjallaði um atvinnulífið þótti mér athyglisverðari en það sem sneri að ríkisfjármálunum, en hann kom inn á nokkra þætti sem ég vildi gera að umtalsefni og spyrja hv. þm. um. Hann ræddi m.a. um lága framleiðni íslenskra atvinnufyrirtækja sem má vafalaust víða til sanns vegar færa. Einnig ræddi hann um nauðsyn þess að hér gilti sambærileg skattaleg meðferð gagnvart atvinnulífinu og í öðrum nærliggjandi löndum. Hann gat þess jafnframt um leið og hann ræddi um lága framleiðni og nauðsyn á sambærilegum sköttum að það þyrfti að auka hlutdeild atvinnufyrirtækja í samneyslunni sem þýðir á mannamáli að það eigi að hækka skatta á atvinnulífið. þess vegna vildi ég spyrja hv. þm.: Hvaða skatta aðra en veiðileyfisgjald, sem ég veit að hann hefur áhuga á, vill hann leggja á íslenskt atvinnulíf við núverandi aðstæður?

Herra forseti. Fyrirspurn hv. þm. Sturlu Böðvarssonar var um hvort ég sé að tala fyrir skattahækkunum á fyrirtæki og hvaða skatta eigi að hækka. Það er rétt, ég vakti athygli á því að einstaklingar greiða of mikinn hlut til samfélagsins. Fyrirtæki greiða of lítinn hlut. Íslensk fyrirtæki búa við sérstaklega þægilega skattameðferð á tekjuskatti eða tekjum miðað við önnur lönd í kringum okkur. Ein af ástæðunum fyrir því að tekjuskattur gefur lítið í ríkissjóð, það eru ekki nema 4 milljarðar sem fyrirtæki skila í ríkissjóð af tekjuskatti, er vegna þeirrar --- og það er lykilhugtak í minni ræðu --- lágu framleiðni sem íslensk fyrirtæki hafa skapað. Ég er að tala um að það er hægt að hækka skatta á íslensk fyrirtæki samhliða þessari bættu stöðu sem þau eru í, en jafnframt verða þau að bæta sinn rekstur sem stuðla að stækkun þessarar köku. Það er þannig sem þetta dæmi gengur upp því að ef það er ekki gert þannig, þá værum við einungis að taka meira, við óbreytt ástand, frá fyrirtækjum. Það gengur ekki, hv. þm. Ég veit það. En hugsunin sem er að baki er að íslensk fyrirtæki breyti í sínum rekstri til að verða samkeppnishæfari og skapi þar með meiri verðmæti, gefandi þessi verðmæti sínum starfsmönnum í formi hærri launa og til ríkisvaldsins sem þarf líka á þeim greiðslum að halda til samneyslunnar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 11. þm. Reykn. fyrir svarið sem ég sætti mig prýðilega vel við vegna þess að það kom fram hjá honum að mikilvægast er auðvitað að auka framleiðni fyrirtækjanna, þ.e. að bæta afkomu fyrirtækjanna. Mér heyrðist að hann tæki í rauninni undir það sjónarmið sem við ýmsir stjórnarþingmenn höfum haft uppi um að það sé ekki skynsamlegt að auka skattlagningu á atvinnulífinu heldur gera aukna kröfu til atvinnufyrirtækjanna um að bæta sinn rekstur. Það gerum við ekki með því að hækka álögur opinberra gjalda á fyrirtæki umfram það sem brýn nauðsyn ber til og það verður að nefna það sérstaklega þeim til hróss sem bera ábyrgð á því að það er farið mjög varlega í það að auka útgjöld atvinnulífsins og þannig og því aðeins bætum við hag fyrirtækjanna og um leið möguleika þeirra til þess að hækka laun og bæta afkomu almennings í landinu.

Hæstv. forseti. Hv. 11. þm. Reykn. hélt hér mikla ræðu og fór mikinn og er ekkert í sjálfu sér um það að segja. Ræðan var að verulegu leyti málefnaleg. Mér finnst að það hafi þó komið of mikið fram í hans máli að hann telji að Framsfl. sérstaklega sé að fara út í þessar aðgerðir af einhverjum kvikindisskap. Sannleikurinn er sá að þetta eru um margt erfiðar aðgerðir sem verið er að fara út í. Það gerir það enginn að gamni sínu að fara út í slíkar aðgerðir. Hins vegar erum við svo sannfærð um það að lykillinn að því að skapa fleiri störf og bæta almennt efnahagsástand í landinu sé að koma á jafnvægi í ríkisrekstri. Þess vegna er þetta gert. Hv. þm. sagði einnig að Framsfl. gæti aldrei aftur mætt fyrir kjósendur og sagst vera félagshyggjuflokkur. Þetta er á ákaflega miklum misskilningi byggt. Framsfl. er og verður félagshyggjuflokkur og eins og ég sagði áðan er farið út í þessar aðgerðir núna vegna þess að við vitum og erum sannfærð um að það sé það besta fyrir þjóðina. Hann kom inn á 12 þúsund ný störf eins og aðrir hv. þm. og virðist þetta hafa verið ýmsum eitthvað að þurfa að slást við framsóknarmenn sem höfðu þetta að slagorði í kosningabaráttunni. Hann vitnaði rangt í orð hæstv. utanrrh. þegar hann sagði að hann hefði sagt að þetta væri það sem stefnt var að. Hæstv. utanrrh. sagði það ekki. Hann sagði: Þetta er viðfangsefnið og um það erum við öll sammála. Við stefndum að þessu og við erum sannfærð um að þetta næst.

Herra forseti. Ég hef aldrei haldið því fram að Framsfl. væri að stunda pólitík í landinu út af kvikindisskap. Ég hef dregið upp alveg með réttu það sem Framsfl. sagði fyrir kosningar og það sem endurspeglast síðan í efndum í fjárlagafrv. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sagði: Víst getum við mætt aftur og kallað okkur félagshyggjuflokk. Það skiptir ekki máli hvað flokkar kalla sig. Það er stefna þeirra sem skiptir máli. Sú stefna sem ég rakti áðan í fjárlagafrv. er ekki félagshyggjustefna. Ég ætla ekki að vorkenna Framsfl. að þetta sé erfitt. En það eru til aðrar leiðir. Það eru til aðrar lausnir. Pólitík snýst um að draga upp aðrar lausnir, aðra valkosti. Framsfl. valdi sjálfviljugur, fékk stuðning kjósenda til að fara í þessa ríkisstjórn og hann situr uppi með hana. Það getur vel verið að hann hafi slæma samvisku af því en það er þeirra að eiga við það. Það sem ég segi hins vegar er að kjósendur áttu ekki von á þessum efndum af hálfu Framsfl. með tilliti til þess sem þeir sögðu í kosningunum og með tilliti til þess að Framsfl. hefur markað sér stöðu í litrófi stjórnmálanna og sú staða er ekki það sem félagshyggju- og jafnaðarmannaflokkar eru. En það eru möguleikar til tekjuaukningar í þjóðfélaginu svo ég komi aðeins inn á þátt sem ég nefndi áðan. Einstaklingarnir hafa verið látnir blæða allt of mikið skattalega. Það er gott að staða fyrirtækjanna hefur batnað, --- það er ekki hægt að bíða endalaust, hv. þm. Sturla Böðvarsson varðandi þann þátt --- en nú þurfa þau að koma að á sanngjarnan hátt inn í þá samneyslu sem hér ríkir.

Hæstv. forseti. Ég bendi hv. þm. á að of snemmt er að tala um efndir. Hverjum dettur í hug að á einu ári sé hægt að lagfæra allt og gera allt sem lofað er í kosningabaráttu? Við þurfum þetta kjörtímabil til þess og við munum standa við það sem við sögðum, það er aðalatriðið. Við vorum svo sanngjörn og málefnaleg fyrir kosningar að í mörgum tilfellum töluðum við um þegar félagslegar aðgerðir voru annars vegar að grípa til aðgerða á síðari hluta kjörtímabilsins og það voru kannski ekki mjög margir sem tóku það sérstaklega fram. Alltaf er talað um aðrar lausnir og það er ósköp auðvelt að segja aðrar lausnir. Hv. þm. var nú ekki með algjört lausnarorð í ræðu sinni hér áðan ef ég hef heyrt rétt. Svo er talað um fyrirtækin að þau eigi að leggja eitthvað af mörkum líka og það er reyndar svo að fyrirtækin þurfa líka að taka á með hækkun tryggingagjalds.

Herra forseti. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sagði að það þyrfti að gefa tíma. Það er í sjálfu sér sanngjarnt. Ég er ekki ósanngjarn í þessum málum. Ég bendi hins vegar á þetta frv. sem hér liggur frammi. Ég skildi orð hv. þm. þannig að allt má nú skoða. Ef hv. þm. er reiðubúinn til þess að skoða fjárlagafrv. ekki í anda þess sem ég sagði heldur í anda þess sem þingmenn Framsfl. sögðu um sömu þætti fyrir ári þá er ég manna fegnastur og skal taka þátt í því að laga fjárlagafrv. þannig að vel fari. Ég get heitið minni samvinnu við það en ég ætla ekki að rifja upp öll ummæli Framsfl. í kosningabaráttunni en ég held að flestir landsmenn a.m.k. viti að hér er ekki staðið við loforð, ekki er lagt upp með efndir á loforðum, það verður síðar. Ég get ekki fullyrt um það en kannski kemur frv. að ári sem þeir lofuðu fyrir kosningar, ég veit það ekki. Það eina sem ég veit er að svona frv. hefði félagshyggju- og jafnaðarmannaflokkur aldrei lagt fram.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. hefur mælt fyrir frv. til fjárlaga fyrir árið 1996. Að lokinni umræðunni um frv. mun það fara formlega til meðferðar í fjárln. þar sem það fer í venjubundna ítarlega umfjöllun. Fyrir fjárln. verða kallaðir fulltrúar ráðuneyta og stofnana til að gera grein fyrir forsendum frv. og þeim athugasemdum sem aðilar kunna að vilja gera við frv. eins og það er hér lagt fram af hæstv. fjmrh. í nafni ríkisstjórnarinnar svo sem eðlilegt er. Að lokinni umræðunni verður frv. því í höndum þingsins og það kemur í hlut fjárln. að undirbúa frv. fyrir 2. og 3. umr. með þeim breytingum sem kunna að verða gerðar á því við meðferð nefnda. Nauðsynlegt er fyrir hv. þm. að gera sér ljósa grein fyrir þeirri ábyrgð sem hvílir á þinginu að fjalla vandlega um frv., svo mikil áhrif sem það hefur um alla framvindu á flestum sviðum þjóðlífsins. Umræður og vandleg skoðun er því verkefni okkar ekki sjálfvirk afgreiðsla þó frv. sé bæði vel unnið og vel undirbúið við núverandi aðstæður. Mikilvægasta markmið frv. er að halla skuli ná niður á næstu tveimur árum. Því markmiði verðum við að ná og eins og fram hefur komið mjög rækilega í umræðunni þá er út af fyrir sig ekki mikill ágreiningur um það hér meðal þingmanna. Í greinargerð með frv. kemur glöggt fram þegar litið er á áætlanir til lengri tíma hversu nauðsynlegt er að ná jöfnuði í ríkisútgjöldum og það vakti sérstaka athygli mína að hv. 11. þm. Reykn. lagði mikið upp úr þessari langtímaáætlun eins og ég vil gera og vekja sérstaka athygli á en það er algert grundvallaratriði fyrir okkur Íslendinga að skoða ríkisfjármálin til framtíðar, ekki bara skoða næsta ár heldur gera okkur glögga grein fyrir því á hvaða leið við erum og hvaða leiðir við þurfum og verðum að fara. Á síðasta kjörtímabili var glímt við þetta verkefni, þ.e. ríkissjóðshallann, við mjög erfiðar aðstæður vegna vaxandi atvinnuleysis. Það tókst að hemja ríkisútgjöldin og halda hallanum niðri án þess að atvinnuleysi færi úr böndum eða gengið væri of nærri þeirri þjónustu sem stofnanir ríkisins veita. Alþingi tók á afgreiðslu fjárlaga með mikilli ábyrgð og veitti fjmrh. þann stuðning sem þurfti til að hemja ríkisútgjöldin og standa fyrir bættu skipulagi í ríkisrekstrinum á mörgum sviðum. Sá árangur skilar sér núna og auðveldar okkur að halda áfram því endurreisnar- og umbótastarfi sem felst í því að gera ríkisreksturinn sem hagkvæmastan og tryggja að skattpeningar nýtist sem best, ekki síst í mennta- og velferðarkerfi okkar. Breytingar á stofnanaþjónustu ríkisins er ekki auðvelt verkefni. Því hafa þingmenn sem hér hafa setið á Alþingi kynnst vel. Þjónustu sem komið er á er ekki auðvelt að breyta né heldur að skerða þrátt fyrir nauðsynlegan sparnað í ríkisrekstrinum og breyttar forsendur bæði hvað varðar einstakar stofnanir og breyttar aðstæður og forsendur í þjóðfélagi okkar. Gott dæmi þar um eru deilur við hjúkrunarfræðinga á skurðstofum nú nýverið. Þegar fyrirhugaðar skipulagsbreytingar leiddu til uppsagna, sem í raun var verkfall, sem stöðvaði uppskurði og aðgerðir uns undan var látið og fallið frá fyrirhuguðum skipulagsbreytingum. Slíkar aðgerðir starfsmanna sjúkrastofnana eru slæm dæmi um það hvernig starfsmenn stórra sjúkrastofnana hafa stjórnendur í greip sinni og geta komið í veg fyrir nauðsynlegar og eðlilegar breytingar á skipulagi vakta og vinnu með því að beita fársjúkt fólk fyrir vagninn. Sú deila hlýtur að verða þeim umhugsunarefni sem telja að öll læknisverk eða a.m.k. mjög mikið af læknisverkum eigi að færa á stóru sjúkrahúsin á suðurhorninu þar sem sérstaða sérfræðinga í kjörum blasir við öðru starfsfólki sem vill eðlilega bæta hag sinn og leggur út í það með einhverjum viðlíka hætti og ég nefndi að framan. En breytingar á rekstri ríkisstofnana í tengslum við gerð fjárlaga verður að lúta tilteknum óskráðum reglum. Í fyrsta lagi verða breytingar á borð við það að leggja niður stofnanir að eiga sér eðlilegan aðdraganda í tíma og í öðru lagi verður að standa við samninga sem gerðir eru af til þess bærum aðilum af hálfu ríkisvaldsins. Sem betur fer er ekki að finna í frv. dæmi um að óeðlilega harkalega sé gengið fram. Ég vil þó nefna dæmi sem ég tel --- svona til umhugsunar fyrir okkur hv. þm. --- tæplega standast þær kröfur sem ég vil gera til slíkra breytinga og ég veit að fleiri hv. þm. og ráðherrar hæstv. vilja einnig. Í dóms- og kirkjumrn. er lagt til að leggja niður tvö sýslumannsembætti. Ég dreg ekki í efa tillöguna sem slíka eða tilraunina til sparnaðar ef þá þjónustu sem embættin veita má sækja annað og ég mun ekki leggjast gegn því sem er í frv., fjarri því. En embættum, sem þjóna byggðum sem hafa verið einangraðar, verður að breyta með þeim hætti að ásættanlegur aðdragandi eigi sér stað við þær breytingar. Þá vil ég nefna riftun samninga sem ég nefndi hér fyrr. Upplýst er að vegna eðlilegs niðurskurðar á framlögum til byggingar sjúkrastofnana hafi verið rift samningum sem gerðir höfðu verið á þessu ári. Riftun samninga er eitt en annað er að leita eftir frestun eða breytingum á samningum vegna breyttra aðstæðna. Ef við ætlum að skapa tiltrú og traust, sem við viljum svo sannarlega gera, þurfum við að vanda þær aðgerðir sem við verðum að ganga til. Ekki síst gagnvart sveitarfélögum sem ríkisvaldið stendur í samningum við um færslu grunnskólans og fleiri mikilvægra verkefna. Riftun skriflegra samninga er ekki farsælt innlegg í þá vandasömu vinnu sem fram undan er og við verðum að vinna á sviði ríkisfjármála og endurskipulagningar á stofnanakerfi ríkisins. Á vegum fjmrn. og undir forustu hæstv. fjmrh. hefur verið unnið á liðnu kjörtímabili og enn er verið að vinna á mjög faglegan hátt að útgáfu leiðbeiningarrita um nýskipun í ríkisrekstrinum þar sem áhersla er lögð á vönduð vinnubrögð og að sjálfsögðu þarf að leggja ríka áherslu á það í ríkiskerfinu að vinnubrögðin hjá okkur séu vönduð og við beitum þeim bestu aðferðum við endurskipulagningu í ríkiskerfinu sem þekkjast á hinu stjórnunarlega sviði. Milli stjórnarflokkanna hefur tekist gott og traust samstarf við að undirbúa fjárlögin. Því ber vissulega að fagna og er það augljóst merki þess að á kjörtímabilinu megi ná þeim markmiðum sem flokkarnir hafa hvor um sig og sameiginlega sett sér á næsta kjörtímabili. Í fjárlögum kjörtímabilsins, sem við eigum eftir að fjalla um, mun verða unnið að þeim málum sem stjórnarsáttmálinn nær til. Það ber því að varast að gera ráð fyrir því að öll áform okkar nái fram að ganga við afgreiðslu þessa fyrsta frv. stjórnarflokkanna. Hæstv. forseti. Ég nefndi það að við verðum að gæta þess að verða ekki of bráð á okkur og ætlast til þess að allt gerist á fyrsta degi eða því fyrsta ári sem við stefnum nú inn í. Í fyrstu verðum við að takast á við hagræðingu og sparnað svo sem gert hefur verið en síðar mun verða tekið til við aðrar hugsjónir okkar. Og ég vil nefna, herra forseti, í stuttu máli og knöppu, helstu áhersluatriði í ríkisfjármálum sem fram koma í fjárlagafrumvarpinu. Sjálfvirkni innan ríkisútgjalda, það er gert ráð fyrir því að hún verði afnumin og það verði reynt að taka ákvörðun um hvert eitt atriði, af ábyrgð og festu að sjálfsögðu. Það er lögð rík áhersla á sparnað í rekstri ríkisins. Það er get ráð fyrir því að jaðarskattir lækki og það hlýtur að gleðja einhverja. Skatteftirlit verður hert og það hefur svo sannarlega komið fram í umræðum hér að rík ástæða er til þess. Lífeyrismál á að endurskoða, starfsmannastefnu ríkisins á að móta og ég veit, m.a. vegna þess að hv. 11. þm. Reykn. þekkir vel til starfsmannamála ríkisins, að hann mun leggjast á árar með ríkisstjórninni um að móta starfsmannastefnu sem skiptir vissulega miklu máli. Jafnréttismál verða sett í sérstaka skoðun því að við Íslendingar eigum auðvitað að hafa metnað til þess að hér séu jafnréttismál í heiðri höfð, ekki síst innan ríkiskerfisins. Við viljum efla atvinnulífið og fjölga störfum og ég er sannfærður um að þegar að fjárlög fara að virka þá mun það koma fram að störfum muni fjölga í þjóðfélaginu. Það þarf að styrkja samkeppnisaðstöðu atvinnulífsins og við leggjum ríka áherslu á það ásamt nýskipun í ríkisrekstrinum eins og ég hef komið hér inn á. Sömuleiðis þarf að móta upplýsingastefnu svo kerfið, ríkiskerfið, megi einfalda og koma í veg fyrir tvíverknað í þjónustu og gera ríkisreksturinn og alla þjónustu sem ríkið kostar markvissari. Virðulegi forseti. Fjárlaganefnd Alþingis hefur nú þegar hafið vinnu við fjárlagafrumvarpið og tekið þar forskot á sæluna með viðtölum og yfirferð af hálfu starfsmanna úr fjrmrn. Það er ljóst, að hæstv. fjmrh. hefur lagt mikla vinnu í greinargerð frv. og sú langtímaáætlun sem hæstv. ráðherra hefur látið vinna er mjög mikilvægt innlegg og í raun forsenda þess að markmið frv. megi fram ganga. Okkur ber skylda til að horfa fram á veginn og gæta þess að aðgerðir okkar beri í sér farsæld og framfarir til lengri og skemmri tíma svo að tryggja megi atvinnu og afkomu barna okkar, m.a. með þeim fjárlögum sem hér verða væntanlega afgreidd fyrir jól. Hæstv. forseti. Hv. þm. Gísli S. Einarsson lagði fram eins konar fyrirspurn eða athugasemd til mín í sinni ræðu hér fyrr í dag varðandi framkvæmdir við Gilsfjarðabrú. Ég vil ljúka minni ræðu með því að svara honum þar um. Ég mun að sjálfsögðu eins og áður vinna að samgöngumálum á Vesturlandi á hinum pólitíska vettvangi. Ég mun hins vegar ekki gera það í gegnum fjölmiðla. Hins vegar vil ég segja honum það að að þessu máli verður unnið, fast og ákveðið. Framkvæmdir við Gilsfjarðarbrú eru á vegáætlun og við munum að sjálfsögðu vinna að málinu og ég vænti góðs stuðnings hans svo að sú framkvæmd megi komast í höfn sem fyrst.

Herra forseti. Ég kem hér aðeins upp til að fagna því að hv. 2. þm. Vesturl., Sturla Böðvarsson, tekur undir gagnrýni mína varðandi vinnuaðferðir svo sem eins og þær tillögur sem eru í fjárlagafrv. um niðurlagningu sýslumannsembættanna og framsetningu þeirra. Það er vonlaust að árangur náist með því að sletta svona löguðu fram án samvinnu við heimamenn og þingmenn kjördæmanna. Ég fagna undirtektum við þessa gagnrýni. Ég fagna því einnig að hv. þm. Sturla Böðvarsson tekur undir gagnrýni mína varðandi það að hætta við áform um framkvæmdir sem búið er að skrifa undir og semja um. Ég fagna þessu og tek því svari sem kom hér fram í lokin varðandi Gilsfjarðarbrú á þann veg, að hvorki hann né neinn annar stjórnarþingmanna, láti það fram ganga að hætt verði við þá framkvæmd. Ég trúi því ekki eftir þau fyrirheit sem Vestfirðingum og Vestlendingum sem búa á aðliggjandi svæðum við Gilsfjörð hafa verið gefin. Þingmenn Vesturlands hafa allir sem einn heitið því að standa við þau áform sem þar eru uppi.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að það væru einhverjr sérstakar undirtektir við gagnrýni hv. þm. Gísla S. Einarssonar, sem ég setti fram, heldur voru það almennar hugleiðingar um vilja minn til vinnubragða. Ég hafði satt að segja ekki heyrt þessa gagnrýni hv. þm. Ég þurfti að víkja mér frá úr fundarsalnum þegar hann talaði og það sem hann kann að hafa sagt um þau mál hefur þess vegna farið fram hjá mér. Þannig var ég ekki að taka undir þá gagnrýni sem hann kann að hafa sett hér fram.

Herra forseti. Það skiptir mig engu hvort verið er að taka undir gagnrýni eða ekki ef menn eru mér á annað borð sammála. Hv. þm. Sturla Böðvarsson var mér sammála í ræðu sinni. Þar sem ég hafði verið að ræða þessi mál á undan honum tók ég því sem svo að hann væri að taka undir gagnrýni mína.

Herra forseti. Hv. 2. þm. Vesturl. flutti hér um margt gott mál en mig langar til að gera athugasemd við eitt atriði þar sem hann fór að mér fannst nokkuð hörðum orðum um nýafstaðna deilu skurðstofuhjúkrunarfræðinga við sína yfirboðara. Það kann að vera að ég hafi eitthvað misskilið þá deilu. Ég taldi málið þannig vaxið að það hefðu verið yfirboðarar skurðstofuhjúkrunarfræðinganna sem tóku einhliða ákvörðun um breytingar á vinnufyrirkomulagi sem hafði mjög mikil áhrif á þeirra heildarlaun. Þegar það var gert gerðu hjúkrunarfræðingar strax athugasemd við það og létu vita að þar sem þetta hefði slík áhrif á þeirra laun, þá litu þær hreinlega á þetta sem uppsögn á starfssamningi. Viðsemjendum þeirra mátti því vera ljóst að þær mundu ganga út ef ekki yrði gert neitt frekar í þessum málum. Það var sem sagt ekki talað við skurðstofuhjúkrunarfræðinga fyrr en alveg á síðustu stundu og það er því miður nokkuð algengt að svo fari um deilur af þessu tagi. Mér fannst hv. þm. nokkuð harðorður þar sem hann meira að segja orðaði það svo, eða lét að því liggja, að þarna hefði fárveikum sjúklingum verið beitt fyrir þeirra kjaravagn. Mér þótti þetta harðort og ég leyfi mér að spyrja hv. þm. hvort honum finnist óeðlilegt að launafólk bregðist við þegar svo hart er vegið að þeirra launakjörum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir gerði athugasemdir við minn málflutning hér. Mér finnst það mjög alvarlegt mál þegar skurðstofur hátæknisjúkrahúsanna hér á Íslandi hætta að geta veitt þjónustu vegna þess að starfsfólk hefur lagt niður vinnu. Nú hefur verið um það rætt og komið mikil og hörð gagnrýni einmitt frá stóru sjúkrahúsunum um að það beri að draga úr kostnaði annarra sjúkrahúsa í öðrum landshlutum til að geta aukið starfsemina á hátæknisjúkrahúsunum. Þá hlýt ég að vekja athygli á því að það getur verið stóralvarlegt mál ef allri þessari þjónustu er safnað saman í eina eða tvær stórar stofnanir þar sem starfsmennirnir hafa öll völd og ráð í sínum höndum fremur en að veita þjónustuna víðar þannig að það sé þá e.t.v. hægt með skaplegum hætti að hafa stjórn á hlutunum. Ég tók þetta sem dæmi um þá erfiðleika sem við stöndum frammi fyrir þegar á að gera breytingar á rekstri og skipulagi. Starfsfólk bregst eðlilega illa við launalækkun. En það er ekki sama hvaða aðferðir eru notaðar og ég vil spyrja hv. þm. hvernig hún býst við að brugðist yrði við ef farið yrði að kröfum starfsmanna Ríkisspítalanna stóru og sjúkrahúsunum á landsbyggðinni yrði lokað. Hver yrðu viðbrögðin?

Herra forseti. Ég er sammála því að það er mjög alvarlegt mál þegar skurðstofunum er lokað. Að sjálfsögðu var veitt bráðaþjónusta eins og alltaf er í slíkum tilvikum. Sjaldan veldur einn þá tveir deila. Sem betur fer náðu deiluaðilar saman, báðir urðu að láta af sínu, en það var ekki fyrr en í óefni var komið sem loksins var farið að ræða málin. Og það er því miður allt of algengt. Varðandi það síðasta sem hv. þm. nefndi, þá held ég að það sé ekki krafa allra starfsmanna stóru sjúkrahúsanna að leggja niður þjónustu á landsbyggðinni. Ég vona að það hafi ekki verið skilið svo. A.m.k. hef ég ekki kosið að skilja það svo og tek ekki undir það ef einhverjir líta á það sem leið til sparnaðaðar í rekstri ríkisins. Það verður auðvitað að fara að öllu slíku með sanngirni og gát.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þm. Kristín Halldórsdóttir skuli hafa þennan skilning á málinu og ég get ekki séð að við séum ósammála. En vinnudeilur eru erfiðar viðfangs, það er alveg ljóst, og sjaldan veldur einn þá tveir deila. Það var ekki ætlunin að leggja alla ábyrgð á herðar þeirra launþega sem þarna voru að reyna að ná fram rétti sínum með ofangreindum aðferðum. Ég hef engu að síður gagnrýnt þetta og tel nauðsynlegt að þessir hlutir séu ræddir. Það liggur fyrir að gera þurfi breytingar á ýmsum stofnunum en e.t.v. tekst það ekki vegna þess að sumir hlutar heilbrigðiskerfisins eru ósnertanlegri en aðrir.

Herra forseti. Höfuðmarkmið þessa fjárlagafrv. er að stöðva sjálfvirka útgjaldaþenslu en halli ríkissjóðs nam um 40 milljörðum á síðasta kjörtímabili. Með fjárlagafrv. viljum við skapa áframhaldandi stöðugleika í efnahagsmálum. Með fjárlagafrv. viljum við treysta grundvöll atvinnulífsins. Með fjárlagafrv. viljum við leggja grunn að traustara samfélagi hér á Íslandi og varpa ekki ábyrgð skuldasöfnunar á komandi kynslóð, kynslóð sem hefur vart tækifæri til að verja sig. Velferðarkerfi okkar verður veikara með ári hverju ef við tökumst ekki á við skuldasöfnun og fjárlagavanda ríkisins. Við rekum ekki velferðarkerfið með lántökum lengur. Eins og komið hefur fram eru tekjur samkvæmt fjárlagafrv. áætlaðar um 120 milljarðar. Útgjöld eru áætluð um 124 milljarðar, þ.e. hér er um að ræða um fjögurra milljarða kr. halla. En samkvæmt fjárlagafrv. ársins 1995 er fjárlagahallinn tæplega 9 milljarðar. 4 milljarðar eru minnsti halli á fjárlögum frá árinu 1984. Stefnt er að því að afgreiða hallalaus fjárlög árið 1997. Vissulega er erfitt að þurfa að taka á þessum málum, bæði pólitískt og út frá öðrum forsendum en engu að síður nauðsynlegt og virðast flestir þingmenn sammála um það. Eðlilega er deilt um leiðir en ekki hefur verið bent á mörg önnur úrræði en koma fram í fjárlagafrv. okkar. En hvers vegna er ríkisstjórnin að fara út í þessar erfiðu aðgerðir? Veltum fyrir okkur hvað gerist ef við tökum ekki á vandanum, bíðum átekta og gerum ekki neitt. Þá nemur halli ríkissjóðs á kjörtímabilinu 50 milljörðum. Skuldir ríkisins sem hlutfall af landsframleiðslu verður yfir 50% árið 1999. Það er hærra hlutfall en Maastricht-samkomulagið gerir ráð fyrir og þó við séum ekki aðilar að Maastricht-samkomulaginu er ljóst að það er mælikvarðinn sem miðað er við þegar lán eru tekin á alþjóðavettvangi. Slíkur skuldahali gerir okkur erfitt fyrir um lántökur erlendis. Hvernig fjármögnum við þá velferðarkerfið? Vaxtagjöld í lok kjörtímabilsins, ef ekkert er að gert, nema um 18 milljörðum kr., einum milljarði hærri upphæð en varið er til mennta- og menningarmála á árinu 1995. Nú eru vaxtagreiðslur um 12 milljarðar. Vegna skulda ríkissjóðs eru vaxtagjöld þriðji hæsti útgjaldaliður fjárlaga. Þetta kom mér reyndar á óvart sem nýjum þingmanni þegar ég skoðaði fjárlögin að sjá hve mikið við greiðum í vexti. Einungis útgjöld til heilbrigðis- og menntamála eru hærri. Þetta getur ekki talist skynsamleg fjármálapóltík. Mun skynsamlegra væri að verja peningunum til mikilvægari verkefna. Þó að engar nýjar ákvarðanir yrðu teknar um útgjöld og þau látin þróast afskiptalaust mundi fjárlagahallinn tvöfaldast á kjörtímabilinu. Þá mundi nú aldeilis hrikta í velferðarkerfinu. Flestir viðurkenna þá grundvallarreglu þjóðfélagsins að við þurfum að skapa tekjur til að geta staðið undir rekstri samfélags okkar. Það skiptir miklu máli að deila útgjöldum réttlátlega milli þegnanna. Það skiptir einnig miklu máli að þátttaka þegnanna í útgjöldum til samneyslu sé sem réttlátust. Höfuðatriðið er að nýta fjármagn og fjárfestingar sem best. Það getum við gert betur, bæði hér á Alþingi sem og í ráðuneytum ríkisins og einnig víðar úti í þjóðfélaginu. Heilbrigðis- og menntamál eru tveir stærstu útgjaldaflokkarnir. Þessir málaflokkar eru þannig að þeir snerta nær allar fjölskyldur landsins. Við sem á Alþingi sitjum erum væntanlega flest sammála um að samfélagið á að taka sameiginlega á grunnútgjöldum þessara málaflokka. Það er óviðunandi þegar vextir af lánum sem ríkissjóður hefur tekið eru orðnir 12% af heildarútgjöldum fjárlaga eða um 13 milljarðar. Þessi upphæð er svipuð upphæð og varið er til stofnkostnaðar á vegum ríkisins. Það svarar til allrar fjárfestingar ríkisins, byggingar skóla, sjúkrastofnana, vega- og brúargerðar, hafnarmannvirkja og fleira mætti telja. Er ekki mál að skuldasöfnuninni linni? Ímyndið ykkur hvað við gætum gert við þessa peninga í heilbrigðiskerfinu, í mennta- og menningarmálakerfinu, í félagsmálakerfinu og til nýsköpunar í atvinnu svo eitthvað sé nefnt. Með þessum fjárlögum erum við að renna traustari stoðum undir velferðarkerfi framtíðarinnar þó svo að við vildum gjarnan gera betur á flestum sviðum. En til þess að svo megi verða, þá verðum við að treysta undirstöðurnar. Ef fjárlagafrv. þetta nær fram að ganga, þá lækkar skuldahlutfall ríkisins við útlönd á næsta fjárlagaári úr 49,2% í 46%. Halli fjárlaga verður sá minnsti frá árinu 1984, skatthlutfall lækkar þegar tillit er tekið til aukins skattfrelsis í lífeyrissjóðsiðgjöldum og lánsfjárþörf ríkisins minnkar úr 14% í 11,6% sem eru 2,4% af landsframleiðslu. Samkvæmt frv. hækka laun samkvæmt kjarasamningum um 3%. Bætur í almannatryggingakerfinu munu hækka samhliða launahækkunum um næstu áramót þrátt fyrir frystingu þeirra á næsta ári. Það er mikilvægt að hafa í huga að gjaldskrá verður einnig fryst, t.d. bensíngjald, bifreiðaskattar, gjaldskrá Pósts og síma, afnotagjald útvarps, vitjanir til lækna o.s.frv. Atvinnuleysisbætur munu hækka um 5%. Vissulega væri æskilegt að geta varið meiri peningum til framkvæmda, til heilbrigðismála, til félagsmála, mennta- og menningarmála eða uppbyggingar atvinnu á Íslandi. En sameiginlegur útgangspunktur þessa eru hallalaus fjárlög. Til lengri tíma litið mun atvinna og fjárfesting aukast. Fram á það er sýnt í nýrri þjóðhagsspá. Fjárfestingar hjá atvinnuvegunum aukast um 10%, 1.700 störf bætast við á vinnumarkaði á árinu 1996 og 1.800--2.000 störf á ári fram til aldamóta. Þessi spá gleður okkur framsóknarmenn og rennir stoðum undir það viðfangsefni sem við kynntum í kosningabaráttunni í vor. Í þjóðhagsspá er ekki tekið tillit til stóriðjuframkvæmda eða hvort til framkvæmda kemur af hálfu erlendra aðila. Þeir sem mest kvarta yfir samdrættinum í framkvæmdum ríkisins hljóta annaðhvort að vilja auka lántökur, auka fjárlagahallann eða auka skatta í landinu. Ég er á móti því að auka skattbyrði almennings á Íslandi. Það verður ekki lengra gengið í þeim efnum. Skattbyrði þess fólks í landinu sem greiðir skatta er ærin. Það er ekki eðlilegt að aðeins þriðjungur þeirra sem telur fram til skatts greiði tekjuskatt. Við verðum að ná til þeirra sem svíkja undan skatti og taka þannig ekki þátt í sameiginlegum útgjöldum samfélagsins. Það er talað um að um 10 milljarðar séu hugsanlega í neðanjarðarhagkerfinu. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að innheimta hátekjuskatt, enda er það eðlilegt við þessar aðstæður. Það er einnig gert ráð fyrir að fella fjármagnstekjuskatt inn í tekjuskattskerfið. Herra forseti. Við Sunnlendingar erum söngelskt fólk. Á góðum stundum drögum við gjarnan fram bláa bók sem einnig er nefnd Fjárlögin. Þegar sungið er upp úr þeirri bók skiptir miklu máli að menn séu samstilltir og nái samhljómi. En til þess að ná samhljómi verðum við að mæta til æfinga. Raddir þeirra, sem mæta ekki á æfingunum, mæta bara á hljómleikana og hafa hátt, verða hjáróma. Vonandi ná sem flestir þingmenn samhljómi þegar við höfum þreytt æfingar við fjárlagafrv. ársins 1996 og taka ábyrga afstöðu þar sem við tökumst sjálf á við vandann en vísum honum ekki til komandi kynslóða. Þannig leggjum við drög að traustu samfélagi á Íslandi.

Herra forseti. Mig langar til þess að taka undir orð hv. 4. þm. Suðurl. þar sem hann hvetur okkur til að taka þátt í kóræfingunni. Ég er mjög glöð með svona ummæli en ég verð að játa að ég sem nýr þingmaður, í fjárlagaumræðu í fyrsta skipti, hef saknað þess hve fáir ráðherrar hafa séð sér fært að taka þátt í þessari sameiginlegu kóræfingu í umræðu. En þeim fjölgar, ég þakka hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. fyrir að gefa sér tíma til að taka þátt í þessari mikilvægu umræðu, svo ég tali nú ekki um félmrh. sem þarna situr. Ég verð að játa að ég sem er hér að ræða heilbrigðismál sakna sárlega hæstv. heilbrrh. í sölum Alþingis. Én ég vona að félagar hennar í ríkisstjórn beri þau skilaboð sem ég hef hér að færa til hennar. 
             . Ég þakka það. Ég segi aftur að ég sem nýr þingmaður hef lesið fjárlög með öðrum augum en öll hin árin sem ég hef lesið þau. Ég hef reynt að kafa betur á bak við þær tölur og þær upplýsingar sem þar standa og ég verð líka að segja að ég er enn örlítið ráðvillt þegar ég hef farið í gegnum þessi fjárlög því að mér finnst margt þar vera ósagt og margar tölur á huldu og satt best að segja finnst mér þetta líkjast svolitlum leik. En markmið fjárlaganna eru góð. Eins og segir þar er það markmið að skapa skilyrði til hagvaxtar í landinu, aukinnar atvinnu og eins og hæstv. fjmrh. sagði hér í morgun, að renna stoðum undir velferðina. Markmiðið er eins og oftast áður að ná hallalausum fjárlögum. Mér finnst samt skjóta skökku við í þeim bjartsýnistón sem er þegar tekjur ríkissjóðs eru taldar fram og þeim áformum sem birtast okkur í fjárlagafrv. um niðurskurð og aðhald. Ég mun víkja að því aðeins síðar. Það er áætlað að tekjur ríkissjóðs í ár verði að minnsta kosti 2,3 milljörðum hærri en var gert ráð fyrir í tekjuáætlun ríkisins. Skýringin sem gefin er er fyrst og fremst sú að það eru meiri umsvif í þjóðarbúskapnum og að minnsta kosti 4% kaupmáttaraukning vegna nýrra kjarasamninga. Enn er bjartsýni ríkjandi því það er áframhaldandi útlit fyrir bata í íslensku þjóðlífi. Árið 1996 munu aftur aukast tekjur ríkissjóðs verulega því að spáin er sú samkvæmt fjárlagafrv. að hér muni verða tæplega 6 milljarða kr. tekjuhækkun ríkissjóðs frá árinu í ár vegna aukinna umsvifa þjóðarbúsins. Spáð er að atvinnutekjur á mann hækki um 5% og enn fremur er gert ráð fyrir því að vegna þessara tekjuhækkana muni tekjuskattsgreiðslur einstaklinga og fyrirtækja aukast um hálfan milljarð kr. þannig að bjartsýnistónninn er mikill þegar talað er um tekjuhlið ríkisbúskapsins. Ég geri mér grein fyrir því að ábyrgð stjórnvalda er mikil. Vissulega þarf að fara vel með þetta fé og nota það á skynsamlegan hátt en um leið vil ég ítreka að það þarf að nota það af ábyrgðartilfinningu fyrir þeim sem standa höllum fæti. Ég tek undir margt af því sem hefur komið fram í framsögu hæstv. fjmrh. fyrr í dag um að viss skynsemi er í því að ríkisvaldið dragi úr framkvæmdum, t.d. ef stóriðja verður að veruleika á næsta ári. En ekki þola allar framkvæmdir bið og vissulega þarf að endurskoða markmið ríkisstjórnarinnar um að draga úr framkvæmdum eða stoppa allar framkvæmdir, t.d. ef ekki verður af stóriðjudraumnum á næsta ári. En ég mun víkja að þessu örlítið síðar því að ég tel að undantekningar séu sem menn verði að skoða af fullri sanngirni þegar talað er um að stöðva allar opinberar framkvæmdir á næsta ári. Hvernig ætlar ríkisstjórnin að ná fram markmiðum sínum um hallalausna rekstur og aðhald í ríkisbúskapnum? Auðvitað hefur vakið athygli allra sem hafa lesið þetta fjárlagafrv. og um það fjallað að það eru enn á ný sömu gömlu aðferðirnar sem eru notaðar og það eru tveir málaflokkar sem liggja vel við höggi í þetta sinn. Ég mun fjalla um það sem ég tel vera mjög alvarlegt í niðurskurði til heilbrigðismála og til félagslegra mála hér á eftir. Við höfum öll fylgst með því að undanfarin ár hafa verið heilbrigðiskerfinu nokkuð erfið. Það hefur verið mikið aðhald, það hefur verið mikill niðurskurður og það hefur verið gætt hagræðingar í hvívetna og það er svo núorðið að þeir sem best þekkja til telja að niðurskurður á t.d. stóru sjúkrahúsunum í Reykjavík muni ekki geta gengið lengra án þess að skera niður þjónustu. Við erum vissulega komin að þeim mörkum að þjónusta er skorin niður. Ég hef sagt áður í þingsal, í andsvari við stefnuræðu forsrh., að ástand á sjúkrahúsunum á Stór-Reykjavíkursvæðinu er komið á hættumörk. En eftir þessi undangengnu ár sem voru vissulega átakaár og tekist á um mörg erfið mál í heilbrigðisþjónustunni hefur tiltölulega góð sátt náðst í kjölfar þessara miklu breytinga. Við skulum ekki gleyma því að nánast er búið að leggja niður eitt bráðasjúkrahúsið á höfuðborgarsvæðinu og á undanförnum árum hefur legurými minnkað á t.d. Ríkispítölunum um allt að 12--15% frá því sem áður var. Mig langar til þess að staldra aðeins við og leiðrétta hv. 2. þm. Vesturl. sem er því miður ekki í salnum en ég vona að hann heyri mitt mál þar sem hann er staddur. Hann vék að þeirri nýafstöðnu vinnudeilu sem hefur verið á Landspítalanum. Ég leyfi mér að tala um þetta mál hér þar sem mér er það skylt, þetta er vinnustaður minn daglega og ég er yfirmaður einmitt á þessari deild. Þetta var mjög erfið vinnudeila, þarna var tekist á um túlkun annars vegar stéttarfélaganna og hins vegar ríkissjóðs eða fjmrn. á því hver réttur starfsmanna væri þegar skipulagsbreytingar væru boðaðar. Sem betur fer get ég upplýst hv. 2. þm. Vesturl. um að það tókst að ná markmiðum þeim sem að var stefnt. Ég sé að hann hefur ekki verið upplýstur um það en sátt tókst um málið og yfirmenn á Ríkisspítölunum náðu flestöllum markmiðum sínum í þessu máli þar sem tókst að breyta vinnutíma starfsmanna og koma þeim vinnutíma á þau öryggismörk sem við teljum vera rétt. Þetta snerist ekki bara um krónur og aura, þetta snerist líka um það að veita þjónustu sem er í samræmi við þau markmið sem við störfum eftir í sjúkrahúskerfinu. En ég legg áherslu á að sátt hefur tekist og markmiðum stjórnenda á Ríkisspítölunum var náð. Ég er farin að tala um heilbrigðismálin og ég segi aftur að ég sakna heilbrrh. Hugmyndir núverandi hæstv. heilbrrh. hafa vakið væntingar og því er ekki að leyna að mild ásýnd hennar hefur gefið fyrirheit um að aðgerðirnar sem verður gripið til í forgangsröðun ríkisfjármunanna yrðu mildar. Hæstv. heilbrrh. hefur orðið tíðrætt um þjóðarsátt, um að við verðum að ná þjóðarsátt um forgangsröðun verkefna í heilbrigðismálunum. Ég er henni hjartanlega sammála. En ég held að við ættum að staldra aðeins við og velta því örlítið fyrir okkur í hverju margumrædd forgangsröðun felst. Í rauninni felst hún ekki í öðru en að forgangsraða fólki frá. Um það snýst forgangsröðun í heilbrigðisþjónustu. Fjármunum til heilbrigðisþjónustunnar er ráðstafað á hinu háa Alþingi og þegar við tölum um frekari forgangsröðun í heilbrigðisþjónustunni erum við hreinlega að segja að ákveðnir þjóðfélagshópar, ákveðnir aldurshópar eigi ekki að fá þjónustu í sama mæli og aðrir. Telur hæstv. heilbrrh. að við í þessu litla þjóðfélagi munum ná sátt um þetta? Það er ástæða til að staldra við margt sem er boðað í nýju fjárlagafrv. Ég er viss um að það hefur verið hæstv. heilbrrh. þungbært að leggja fram þetta frv. til fjárlaga. Ég veit að það getur ekki annað en verið svo. Það er margt sem hefur verið boðað á þessum fyrstu mánuðum ríkisstjórnarinnar. Það hefur verið boðuð heildarendurskoðun á almannatryggingalöggjöfinni og ég er fullviss um að það eru flestir sammála því að það þurfi að endurskoða almannatryggingalöggjöf okkar frá grunni. En auðvitað þarf að gera það vel og það þarf að gera það af sanngirni og það þarf að gera það af þeim aðilum sem eiga að koma að þessu máli. Það er svo skrýtið að það er nýbúið að skipa nefnd, fjölmenna nefnd, sem hefur fengið það verkefni að endurskoða lög um almannatryggingar. En áður en þessi nefnd er kölluð til starfa er búið að endurskoða almannatryggingalöggjöfina. Það er búið með þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin boðar núna, með því að kippa stoðum undan afkomu allra bótaþega Tryggingastofnunar ríkisins. Ég sagði í andsvari við stefnuræðu forsrh. að það er búið að rjúfa þá þjóðarsátt sem hefur ríkt um jöfnuð í samfélaginu ef útreikningar ASÍ um sparnað hjá Tryggingastofnun og sparnað í þessu afnámi á tengingu við verðlag og kaupgjaldsþróun í landinu er rétt en það er skoðun þeirra að það muni sparast 700 millj. kr. með þessum aðgerðum einum saman. Það þýðir auðvitað með öðrum orðum að það er verið að leggja 700 millj. kr. álögur á bótaþega í almannatryggingakerfinu. Hefur náðst þjóðarsátt um þessar aðgerðir? Það var ekkert sem benti til þess í vor þegar við gengum til kosninga að þetta skref yrði stigið. Auðvitað er verið að koma verulega aftan að því fólki sem er háð þessum greiðslum og er í skjóli þeirra samninga sem eru gerðir á almenna vinnumarkaðnum hverju sinni en með þessum aðgerðum er búið að kippa þeim grundvelli undan þessum bótaþegum. Enginn getur sagt mér að þjóðarsátt ríki um svona aðgerðir. Hvernig hefur hæstv. heilbrrh. svo ætlað að ná fram öðrum sparnaði sem henni er gert á næsta ári? Þetta eru sömu gömlu aðferðirnar þannig að ekkert bólar á þeim nýju hugmyndum sem fólk átti von á eftir að hafa hlýtt á hæstv. heilbrrh. tjá sig um heilbrigðismál frá því að hún tók við embætti. Sjúkrahúsin eiga að spara enn á ný 250 millj. kr. að viðbættum halla á yfirstandandi ári. Enn á ný er höggvið í sama knérunn. Gert er ráð fyrir því að sjúkrahúsin auki sértekjur sínar um 100 millj. kr. Hvernig eiga þau að gera það? Það er sama gamla aðferðin. Það er auðvitað með því að auka álögur á sjúklinga sem sækja þjónustu þessara stofnana. Við getum tekið nokkur dæmi. Á síðasta þingi talaði hæstv. heilbrrh. mjög fyrir því að efla deild um glasafrjóvganir á Landspítalanum. Hún taldi að við þyrftum að styðja vel við uppbyggingu þeirrar deildar og leggja til hennar aukið fjármagn. Hver meðferð, sem hjón sækja til þessarar deildar í dag, kostar 200 þús. kr. Þar afgreiða hjón 105 þús. kr. fyrir fyrstu meðferð og 60 þús. kr. fyrir aðra meðferð og þeir sem málið þekkja vita það að fólk getur þurft að leita þarna eftir þjónustu í nokkur skipti án árangurs. Nú kemur fram í fjárlagafrv. að ríkisstjórnin ætlar að auka tekjur Ríkisspítalanna vegna glasafrjóvgunar um 24 millj. Ég les ekki annað úr þessu fjárlagafrv. en að það þýði að það eigi að velta öllum kostnaði vegna þessarar meðferðar yfir á þau hjón sem þurfa nauðsynlega á þessari þjónustu að halda. Þetta eru auknar álögur á hluta þjóðarinnar. Mörgum hefur orðið tíðrætt um innritunargjaldið á sjúkrahúsin sem í fjárlagafrv. er sagt að sé til þess að jafna álögur á sjúklingahópa og til þess að jafna aðstöðu þeirra lækna sem vinna annars vegar á sjúkrahúsunum og hins vegar úti í bæ. Ég hef aldrei fyrr heyrt nokkra ríkisstjórn hafa hag lækna að leiðarljósi, að það væri talið mikilvægt að jafna aðstöðu þessara manna --- og það á að leggja innritunargjöld á sjúklinga til þess að það náist. Og enga smápeninga sem þarna á að ná í, það eru 80 millj. sem Ríkisspítölunum er gert að ná inn með þessum hætti. Aftur 80 millj. kr. aukaálögur á skattborgarana og þá sem standa höllum fæti. Það er svo skrýtið að það er eins og þeir góðu menn sem hafa skrifað þetta fjárlagafrv. séu raunveruleikafirrtir. Halda þeir að það séu aðrir sjúklingar, önnur tegund af sjúklingum sem sækir t.d. göngudeildir sjúkrahúsanna í dag og svo allt önnur tegund sem leggst inn á sömu spítala? Nei, herra forseti, þetta er sama fólkið. Þetta er sama fólkið sem á að fara að borga fyrir þjónustuna núna aftur. Þegar það er búið að liggja inni á sjúkrahúsunum og borga reikning fyrir sjúkrahúsleguna á þetta sama fólk að borga fyrir hverja komu í göngudeildir þegar fylgja á því eftir til bættrar heilsu. Þarna er verið að skattleggja aftur sama fólkið og var gert síðast. Þetta er að mínu viti siðlaust. Það á sem sagt að leggja á þetta fólk að nú eigi það að fara að greiða aðgangseyri að sjúkrahúsunum. Ég gæti talað í lengra máli um heilbrigðismálin og hér er aðeins drepið á stærstu málunum sem maður sér við fyrstu sýn í þessum fjárlögum því það er eins og ég sagði áðan, margt mjög hulið í þessum fjárlögum, miklu fremur en í öðrum fjárlögum fram til þessa. Þar er svo margt sem er óskrifað en maður getur lesið á milli línanna ef maður hefur réttu gleraugun á sér. Ég hef áður nefnt í ræðu minni, herra forseti, að ég hef saknað heilbrrh. hér í sölum Alþingis. Hún hefur eins og áður sagði talað skynsamlega um breyttar áherslur í heilbrigðismálum. Hún hefur talað um einfaldara stjórnkerfi, verkaskiptingu á milli sjúkrahúsanna og að það eigi að láta fjármagn fylgja með sjúklingum. Þetta eru allt athyglisverðar hugmyndir sem vissulega á að skoða með opnum huga. En það verður að gæta fyllstu varúðar engu að síður við að útfæra þessar hugmyndir því að þetta gæti snúist upp í andhverfu sína ef ekki er vel að gáð. Þetta gæti nefnilega snúist upp í það að í stað þess að jafna aðstöðu fólksins á landsbyggðinni yrði þetta til þess að setja á fólk slíka átthagafjötra að það eigi ekki völ á að sækja bestu þjónustu til höfuðborgarinnar þegar á þarf að halda. Ég sagði áðan að skynsamlegt gæti verið að fresta fjárfrekum framkvæmdum sem kalla á aukið rekstrarfé úr ríkissjóði. Það eru undantekningar á þessum málum engu að síður og ég hef gert að umtalsefni hér áður málefni Barnaspítala Hringsins. Barnaspítali var á stefnuskrá síðustu ríkisstjórnar og var þar gengið til ákveðinna samninga við Ríkisspítala um að hrinda framkvæmdum af stað. Ekkert varð úr því. Aðstaða veikra barna og aðstandenda þeirra á Íslandi er afleit. Barnaspítali Hringsins starfar í húsnæði sem er ekki hannað fyrir börn. Við gerum okkur öll grein fyrir þessu. Og það sem meira er, ef af þessari framkvæmd yrði væri það ekki bara hagkvæmt fyrir börnin og foreldra þeirra heldur fyrir Ríkisspítalana því að þetta eitt og sér gæti leitt til hagræðingar þar innan veggja. Þessi fjárfesting kallar ekki á aukinn rekstrarkostnað og ef grannt er að gáð mun slík fjárfesting ekki kosta ríkissjóð nema um 350 millj. kr. Áhugamenn um velferð barna, Kvenfélagið Hringurinn, sem hefur allra best sinnt hagsmunum veikra barna á Íslandi, hefur lagt þessum hugmyndum verulegt fylgi og ekki bara það heldur ætlar að láta fylgja verulega fjármuni með til verksins. Ég vil gjarnan, af því að ég sé að hæstv. heilbrrh. er komin í hús, heita á hana að taka höndum saman með þeim sem láta sig velferð barna varða og beita sér í ríkisstjórninni fyrir því að barnaspítali rísi, ég heiti á hana og ég veit að þó hún sé ein kvenna í ríkisstjórn hlýtur hún að geta talað þessu máli. Hæstv. heilbrrh. hefur sagt að það vanti alla heildarlangtímaáætlun í heilbrigðismál þjóðarinnar og það er vissulega rétt. Grunnur að þeirri vinnu lá fyrir í vor. Það hefði e.t.v. verið gæfulegra að nota eitthvað af forvinnunni til þess að byggja undirstöður heilbrigðiskerfisins betur og treysta þær, byggja þær á bjargi en ekki á sandi eins og flatur niðurskurður í þessum málaflokki leiðir til. Það þarf auðvitað að vinna að heilbrigðisáætlun í friði og um það þarf að nást þjóðarsátt. Þar er ég henni sammála. Það er annar málaflokkur sem ég get ekki látið hjá líða að tala um hér í dag við 1. umr. fjárlaga. Við höfum séð hvernig á að rjúfa þjóðarsáttina um tekjutengingu lífeyrisgreiðslna til öryrkja og aldraðra. Það er annar málaflokkur sem fær óneitanlega að kenna á niðurskurðarhnífnum að þessu sinni og þar er líka verið að rjúfa þjóðarsátt. Þegar merkur mannvinur og fyrrv. alþm. sá þetta fjárlagafrv. og sá að það ætti að stórskerða framlög til Framkvæmdasjóðs fatlaðra sagði hann, með leyfi forseta: ,,Þetta hafa piltarnir í fjmrn. gert.`` Já, sennilega hafa piltarnir í fjmrn. komið þarna við. Samkvæmt fjárlagafrv. eru tekjur erfðafjársjóðs áætlaðar tæplega 400 millj. kr. á yfirstandandi ári. Það eru lög sem segja að þessar tekjur skuli renna óskertar í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Þarna ætlar ríkisstjórnin að brjóta lög og ekki bara brjóta heldur ætlar hún að ganga lengra en nokkur önnur ríkisstjórn hefur gert frá því að lög um málefni fatlaðra voru sett í að skerða framlög til þessara þjóðfélagshópa. Þarna er aftur á nýjaleik leikinn þessi talnaleikur sem strákarnir uppi í fjmrn. hafa leikið því að það þarf að lesa þessa útreikninga með mörgum gleraugum til þess að sjá hvað að baki þeim býr. Staðreyndin er nefnilega sú þrátt fyrir tölur í frv. til fjárlaga að þegar búið er að draga frá þann rekstrarkostnað, sem er væntanlega búið að skuldbinda sig til þess að taka úr sjóðnum enn á ný og standa við fyrri skuldbindingar sem sjóðurinn hefur gert, eru aðeins rúmar 70 millj. eftir til ráðstöfunar í þágu fatlaðra á næsta ári. Aldrei hefur nokkur ríkisstjórn verið svo skammarleg í meðferð sinni á þessum þjóðfélagshópi að skerða framlög til þeirra með þessum hætti. Ég vona að hæstv. félmrh. hafi ekki vitað hvað hann var að gera. Og ég spyr: Var hann að hugsa eða var hann hugsaður, eins og skáldið sagði, af piltunum í fjmrn.? Ég held að svo hljóti að hafa verið og ég vona að hann af sinni sanngirni sjái sér fært að rétta þetta af og bæta inn í fjárlagafrv. áður en það verður afgreitt frá hinu háa Alþingi þeim tekjum sem verið er að taka af fötluðum, þeim réttmætu, lögboðnu tekjum. Herra forseti. Ég gæti auðvitað talað um þær áherslur sem núv. ríkisstjórn hefur lagt og þá forgangsröðun sem hún hefur fundið sér í þessu fjárlagafrv. og það að höggva í sama knérunn en ég veit ekki hvort það er ástæða til að draga fleiri slíkar staðreyndir fram í dagsljósið. En ég held að allir sanngjarnir menn hljóti að sjá að þessi fjárlög eru með þeim hætti að hið háa Alþingi geti aldrei samþykkt þau. Alþingismenn geta aldrei samþykkt að skerða með þessum hætti kjör þeirra sem minnst mega sín í samfélaginu. Ég heiti á alla réttsýna menn á Alþingi að forða þeirri ógæfu.

Herra forseti. Út af Framkvæmdasjóði fatlaðra er það að segja að þetta er nú nákvæmlega ekki eins og það stendur í fjárlögunum vegna þess að söluandvirði Sólborgarhúsanna á Akureyri gengur til Framkvæmdasjóðsins þannig að þar eru milli 80 og 90 millj. til viðbótar.

Herra forseti. Já, ég bjóst við að þetta yrði tekið með og þetta er hluti af þeim talnaleik sem ég var að tala um rétt áðan. Ég get líka upplýst hæstv. félmrh. að þær tölur sem ég er að kynna eru nákvæmlega þær sem stjórnarnefnd um málefni fatlaðra fékk upplýst á fyrsta fundi sínum í gærmorgun um það ráðstöfunarfé sem sjóðurinn mun hafa með höndum á næsta ári. Þar með tekið inn í framlag vegna sölu vistheimilisins Sólborgar á Akureyri.

Virðulegi forseti. Ég gat því miður ekki hlustað á alla ræðu hv. þm. en ég held að það sé bráðnauðsynlegt vegna síðustu orða hennar að það komi mjög skýrt fram að líklega er það svo hér á landi að enginn einn málaflokkur, hefur fengið jafnmikla aukningu fjármuna og málefni fatlaðra á undanförnum árum og áratugum. Þetta verður að koma fram vegna þess að það má ekki skilja við umræðuna með þeim hætti að menn haldi að það sé verið að skera sérstaklega niður hjá fötluðum. Ef flett er upp í frv. á bls. 322 og 323 þá kemur í ljós að að raungildi hafa framlög til rekstrar aukist um 21% frá árinu 1991. Ég vek athygli á því að fjármunir þeir sem notaðir eru til fjárfestingar og rekstrar á þessu sviði hafa aukist frá ári til árs langt fram um aukningu sem er á útgjöldum ríkisins. Enda þótt við séum öll af vilja gerð og ég veit að ég tala fyrir munn allra þingmanna að við viljum að leggja fötluðum lið þá verðum við að átta okkur á því í þessum málaflokkum eins og öðrum að það er ekki endalaust hægt að byggja og fjárfesta og allra síst á grundvelli tekjustofns sem er eins og Framkvæmdasjóður fatlaðra, að hann byggir á erfðafjársjóði þar sem ríkið hefur stundum lagt meira til fatlaðra en erfðafjársjóði nemur. Við verðum að hafa í huga að það þarf að reka líka þær fjárfestingarbyggingar sem ríkið hefur lagt fjármuni til. Ég bið hv. þm. um að skilja það og átta sig á að líklega hefur enginn málaflokkur fengið jafnmikla aukningu einmitt eins og málaflokkurinn um málefni fatlaðra og vissulega eiga þeir það skilið sem njóta þess að fá þessa fjármuni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þær skýringar sem hann var að reyna að gefa í ræðustól um fjárframlög til málefna fatlaðra en ég verð að segja að þessi ummæli valda mér nokkrum vonbrigðum. Ég átti þess kost að hlýða á hæstv. félmrh. á laugardaginn fyrir viku. Þar kynnti hann fyrir fjölmennri ráðstefnu þau fjárframlög sem hafa runnið til málefna fatlaðra undanfarin 15 ár. Þetta eru vissulega háar tölur. Það eru 4,3 milljarðar sem hafa verið settir í stofnframlög til framkvæmda í þágu fatlaðra á 15 árum. Fleirum hefur brugðið en mér vegna þess að ég hélt í raun að þetta væri mikið meira. Við getum tekið ýmsa útgjaldaliði ríkisins og borið þá saman við þessi fjárframlög. Við getum leikið okkur með tölur endalaust. En staðreyndin er sú að það er svo sérkennilegt að þegar kemur að þessum málaflokki er þetta eini málaflokkurinn sem alltaf er fjallað um í ljósi fortíðar. Aldrei er litið á þennan málaflokk i ljósi nútímans og í ljósi þeirrar framtíðar sem við erum að byggja hér á landi. Nei, það er alltaf talað um aukin útgjöld í þennan málaflokk en ég skal minna á það og við munum við öll í dag að þessi málaflokkur var byggður upp frá engu og byrjað á þeirri uppbyggingu fyrir 15 árum og þeirri uppbyggingu er langt í frá lokið. Þegar talað er um útgjaldaaukningu vegna málefna fatlaðra þá mótmæli ég því, herra forseti, því að þegar við horfum til næsta árs verður einungis 22 millj. kr. varið í að bæta við rekstri í þágu fatlaðra. Ég er sammála hæstv. fjmrh. að við fáum ekki allt með steinsteypu en hefði ég gjarnan viljað sjá að hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh. hefði tekist að koma nokkrum krónum í rekstur í þágu fatlaðra á næsta ári.

Virðulegi forseti. Ég virði að sjálfsögðu áhuga hv. þm. á þessum málaflokki. En ég held að nauðsynlegt sé til viðbótar að segja það hér að í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár er varið 330 millj. kr. til þessa málaflokks og þar af fara 205 millj. kr. til stofnkostnaðar. Í frv. fyrir næsta ár er varið 257 millj. til stofnkostnaðar til viðbótar við sölutekjurnar af Sólborg sem eru áætlaðar 80 millj. Og ekki má gleyma því sem ég veit að hv. þm. hefur tekið eftir að í fjáraukalagafrv. sem liggur fyrir þinginu núna er gert ráð fyrir að til viðbótar fari 108 millj. kr. til stofnkostnaðar í málefnum fatlaðra. Ég vil minna á það og það vita allir að lottópeningar fara að nokkrum hluta til Öryrkjabandalagsins. Þegar farið er að draga frá skuldbindingar sjóðsins verð ég að biðja hv. þm. að hafa það í huga að þeir sem hafa skuldbundið sjóðinn fram í tímann eru væntanlega stjórnarmenn í viðkomandi sjóði og það gera þeir að sjálfsögðu á sína ábyrgð. Ég verð að segja það eins og er og ætla að standa við það hvar sem er að íslenska ríkið hefur á undanförnum árum og líklega í áratug, miklu lengur en ég hef verið í fjmrn., staðið með sóma að málefnum fatlaðra og ég held að menn geti verið hreyknir af þeirri uppbyggingu og ég er sannfærður um að þessi málaflokkur og þær aðgerðir sem íslenska ríkið stendur að í þessum málaflokki nýtur stuðnings allra þingmanna. En það eru að sjálfsögðu takmörk fyrir því hve mikið á að byggja yfir fólk þegar við sjáum að við höfum ekki fjármuni til að standa undir öllum þeim rekstri á húsnæði sem við erum að byggja upp á hverjum tíma. Það er eingöngu þess vegna sem ég kvaddi mér hljóðs í þessu andsvari, virðulegi forseti.

Herra forseti. Vissulega hefði ég áhuga á því að búið sé vel að fötluðum á Íslandi. En ég lít jafnframt á það sem mikilvægt samfélagslegt mál sem á ekki að vera bundið persónulegum áhuga einstaklinga heldur á það að vera viðfangsefni stjórnmálanna á hverjum tíma, líka á hinu háa Alþingi. Ég verð að endurtaka það aftur og aftur ef með þarf að fjárlagafrv. er slík huldubók að það er bara ekki hægt að lesa þessi framlög úr því frv. sem hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh. gefa til kynna að verði veitt til málaflokksins. Til dæmis er hvergi brugðið á það tölum í fjárlagafrv. fyrir 1996 með hvaða hætti og hvar á að taka tekjur til fjármögnunar á 40% framlagi sem heimilt er að taka til reksturs úr Framkvæmdasjóði fatlaðra. Þær tölur eru hvergi reiknaðar inn í fjárlagafrv. fyrir næsta ár þannig að ég leyfi mér að gefa mér það að það fjármagn eigi að taka úr Framkvæmdasjóði fatlaðra og þar með að skerða framlög til hans til nýframkvæmda. Þegar allar tölur eru lagðar saman og dregnar frá standa eftir 77 millj. kr. til nýframkvæmda á næsta ári.

Forseti vill biðja hv. þm. að sýna biðlund á meðan verið er að fara yfir og kanna ítarlega mælendaskrána þannig að unnt sé að tryggja það að þeir sem hafa óskað eftir að taka til máls á mælendaskránni séu örugglega innan seilingar. Forseti hefur þá tilkynningu að færa hv. þm. að þessari umræðu verður nú frestað og fleira verður ekki tekið fyrir.