Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. mælir einróma með því, að þetta frv. verði samþ.



Herra forseti. Þegar fjárlög voru hér til meðferðar fyrir áramótin, skýrði ég frá því, að ég teldi eðlilegast, að í stað þess að taka upp í fjárl., eins og oft hefur verið, ýmsar heimildir til lántöku til ýmissa framkvæmda, yrðu slíkar heimildir ekki teknar upp í fjárlög þá, heldur yrði það tekið til athugunar, eftir að gengið væri frá framkvæmdaáætlun fyrir árið 1966, hvaða heimilda væri þörf til lántöku vegna þeirrar framkvæmdaáætlunar, og þá yrði sameiginlega leitað heimildar Alþ. með sérstöku lagafrv. til að taka þau lán. Frá framkvæmdaáætluninni hefur nú verið gengið, og er fyrirhugað að gefa Alþ. skýrslu um áætlun þessa og ýmis atriði í sambandi við hana, svo og einnig grg. um þróun efnahagsmála síðustu árin, þar eð þetta er lokaár þeirrar áætlunar, sem gerð var 1963 sem rammaáætlun til fjögurra ára Mun þar að sjálfsögðu koma ljósar fram, hversu eigi að hagnýta það fé, sem hér er gert ráð fyrir að afla með frv. þessu, en segja má þó, að í frv. sjálfu sé að finna nokkurn veginn skýringar á því, hvernig hagnýta eigi þetta fjármagn. Hér er um að ræða samtals rúmar 178 millj. kr., og skiptist það þannig, að í fyrsta lagi er gert ráð fyrir, að teknar verði 13.5 millj. vegna flugvalla og vegagerða á Vestfjörðum. Það er annar þáttur samgönguáætlunar Vestfjarða, sem hér er um að ræða. Hér í er ekki reiknað með hafnargerðum, enda þarf ekki til þeirra sérstakar lántökuheimildir. Þá er í öðru lagi um að ræða að heimila að taka að láni allt að 318 þús. dollara vegna sanddæluskips, sem vita- og hafnamálastjórnin hefur fest kaup á. Það var gerð athugun á því af hálfu vitamálastjóra, hvort ekki væri auðið að koma við þessum framkvæmdum vitamálastjórnarinnar með hagkvæmara hætti en tekizt hefur að gera hingað til. Það kom í ljós, að auðið var að festa kaup á tækjum, sem voru í senn afkastamikil og eigi heldur það dýr, að sýnilegt var, að með eðlilegum rekstri þeirra væri hægt að vinna stóra áfanga í sambandi við sanddælingu og standa undir þeim kaupum að fullu, en jafnframt að lækka mjög verulega kostnaðinn við dælinguna. Það þótti því augljóst, að hér væri um svo tvímælalaust hagkvæm kjör að ræða, að sjálfsagt væri að kaupa þessi tæki, og hefur tekizt að afla lánsfjár til þeirra, en hins vegar skortir heimild til þess að taka það lán, og er farið fram á slíka heimild hér. Í þriðja lagi er leitað eftir því, að taka megi allt að 6 millj. kr. lán vegna öryggistækja flugmálastjórnarinnar. Það er nú komið í ljós í sambandi við grg. mína fyrir framkvæmdaáætluninni, að framkvæmdir í flugmálum verða mjög verulegar á þessu ári, og er þar þó fyrst og fremst um að ræða flugöryggisþjónustuna. Það er brýn nauðsyn, miðað við hið stóraukna flug hér, einkum innanlands, að þar verði öryggisþjónusta bætt svo sem verða má, og mun verða auðið að fá lán til þess að greiða hluta af andvirði þeirra tækja, sem nauðsynlegt er að kaupa vegna öryggisþjónustunnar, og er það sú fjárhæð, sem hér er leitað heimildar Alþ. til þess að mega taka að láni. Þá er í fjórða lagi farið fram á heimild til að taka allt að 45.5 millj. kr. lán vegna framkvæmda í raforku- og jarðhitamálum. Svo sem hv. dm. er kunnugt, var sú fjárhæð, sem sérstaklega var veitt til framkvæmda í rafvæðingarmálum, annars vegar tengd raforkusjóði og hins vegar rafvæðingu sveitanna, þannig að til þess, sem gera þarf á vegum rafmagnsveitna ríkisins til uppbyggingar dísilstöðva og annarra framkvæmda, verður að taka lán. Er hér leitað heimildar til þess að taka umrætt lán, sem fellur þá innan ramma þeirrar framkvæmdaáætlunar, sem gerð hefur verið í sambandi við þessi mál, raforku- og jarðhitamálin. Þá er loks leitað eftir því að fá heimild til þess að gefa út til sölu innanlands svokölluð spariskírteini, allt að 100 millj. kr. Þetta hefur verið gert í tvö ár og reynslan af því verið mjög góð. Hér er um verðtryggð bréf að ræða eða vísitölutryggð, og hefur tekizt að selja öll þau bréf. sem boðin hafa verið til sölu. Á s.l. ári voru boðnar út 75 millj. kr., sem seldust að fullu, og þykir ástæða til að ætla, að auðið mundi verða að selja nú bréf fyrir 1 millj. kr., enda er óumflýjanlegt að gera það, ef auðið á að vera að afla þess fjár, sem þarf til framkvæmdaáætlunarinnar. Það er gert ráð fyrir, að þetta lán verði boðið út með svipuðum kjörum og fyrri lán, og í 8. gr. frv. er tekið fram sundurliðað, til hverra þarfa eigi að nota þetta fé, sem fæst með sölu spariskírteinanna, og svo sem hv. þdm. mun vafalaust ljós vera af deilingu þess fjár, er þar um að ræða framkvæmdir, sem ég hygg óhætt að megi fullyrða, að allir muni sammála um, að nauðsynlegt sé að vinna að sem bezt. En það kemur einnig nánar í Ijós við grg. fyrir framkvæm áætluninni, hvaða framkvæmdir það eru, se hér er sérstaklega átt við í hverju þessar tilfella, sem í gr. er að vikið. Þetta frv. var samþ. einróma í hv. Ed., og vildi ég leyfa mér að vænta þess, að þessi hv. d. gæti fallizt á að taka frv. með sama ætti, og jafnframt, að auðið væri að afgr. að sem fyrst hér í d., m.a. vegna þess, að áformað er að hefja útgáfu viss hluta spariskírteina nú svo fljótt sem við verður komið. Ég vil leyfa mér að leggja til, herra forseti, að a lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Ed. Efni þess er það, að í því er ríkisstj. heimilað að gerast aðili fyrir Íslands hönd að alþjóðasamningi um lausn fjárfestingardeilna milli ríkja og þegna annarra ríkja, og er samningurinn prentaður með frv. sem fylgiskjal. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að Alþjóðadómstóllinn í Haag dæmir eingöngu í deilum milli ríkja, milli ríkisstjórna. Víðs vegar um heim eru starfandi ýmsir gerðardómar, sem einkaaðilar, einstaklingar eða fyrirtæki, hafa komið sér saman um, að fella skuli úrskurði í deilum milli þeirra, þ.e. milli einkaaðila í sitt hvoru ríkinu. Hins vegar hefur fram til þessa enginn alþjóðlegur gerðardómur verið til, sem hafi það verkefni að fjalla um deilur milli ríkja annars vegar og þegna annarra ríkja hins vegar. En á síðari árum hefur millíríkjafjárfesting, ef svo mætti segja, mjög farið í vöxt. Það hefur orðið æ algengara á undanförnum áratugum og árum, að þegnar eins ríkis festi fé í öðru ríki í ýmsu formi, og þá hefur komið í ljós, að mjög bagalegt er, að ekki skuli vera til nein alþjóðastofnun, sem fjaliar um deilumál, sem upp kunna að koma í framhaldi af slíku. Alþjóðabankinn, sem hefur sumpart sjálfur veitt lán til framkvæmda í ýmsum löndum veraldar eða þá haft milligöngu um útvegun fjár til framkvæmda, hefur mjög fundið til þess, að bagalegt væri, að ekki væru til almennar reglur ekki væri til almenn stofnun, sem fjallað gæti um deilumál. sem upp kunna að koma í slíku sambandi. Þess vegna var það fyrir nokkrum árum, að Alþjóðabankinn beitti sér fyrir því, að aðildarríki hans gerðu með sér samkomulag um, að slíkri stofnun yrði komið á fót. Og samningur sá, sem hér er prentaður sem fskj. með frv. og hér er lagt til að ríkisstj. sé heimilað að gerast aðili að, er einmitt sá samningur, sem Alþjóðabankinn hefur beitt sér fyrir, að gerður yrði milli aðildarríkja Alþjóðabankans og fleiri ríkja, ef svo vill verkast. Óhætt mun að fullyrða, að flest, ef ekki öll ríki Alþjóðabankans muni gerast aðilar að þessum alþjóðasamningi og þar með aðilar að þeim alþjóðagerðardómi, sem gert er ráð fyrir að koma á fót. Þegar þetta frv. var samið og lagt fram, höfðu 35 ríki þegar undirskrifað samninginn og 4 ríki höfðu þegar fullgilt hann. Á þeim vikum, sem liðnar eru, síðan frv. var lagt fram, hafa nokkur fleiri ríki bætzt við sem undirskrifendur og sem hafandi fullgilt samninginn. Það er rétt að leggja á það áherzlu, að samningurinn gerir ráð fyrir, að komið verði á fót alþjóðastofnun, sem veiti aðildarríkjunum rétt til að nota þá þjónustu, sem hún er stofnuð til að veíta. Hins vegar skyldar aðild að samningnum ekki nokkurt ríki til þess að nota sér þá þjónustu, sem gert er ráð fyrir, að hér verði komið á fót. Það er skoðun ríkisstj., að það sé æskilegt, að slík alþjóðastofnun sem hér er um að ræða sé til, og þess vegna telur hún skynsamlegt, að ríkisstj. gerist aðili að henni. Með því móti væri hægt að leggja fyrir stofnunina deilumál, sem upp kynnu að koma milli íslenzka ríkisins og einstaklinga í öðrum ríkjum út af fjárfestingarmálum. Hefur þetta sérstaka þýðingu í sambandi við það ákvæði, sem er í samningnum milli íslenzka ríkisins og svissneska álfélagsins, sem gert er ráð fyrir að reisi hér álverksmiðju og verði kaupandi að raforku frá íslenzka ríkinu eða íslenzku ríkisfyrirtæki. Í álsamningnum er gert ráð fyrir því, að ef bæði Ísland og Sviss verða aðilar að þeirri stofnun, sem hér er um að ræða, þá skuli hún fjalla um hugsanleg deilumál, sem upp kynnu að koma, en ef hvorugt landið eða annað gerist ekki aðili að þessari alþjóðastofnun, þá er engu að siður gert ráð fyrir því, að með hliðstæðum hætti skuli fara með deilumál milli íslenzka ríkisins og svissneska álfélagsins og gert er ráð fyrir í þessum alþjóðasamningi að gildi milli þeirra ríkja og þeirra einkaaðila, sem ákvæði samningsins taka til. Það er skoðun ríkisstj., að það sé tvímælalaust heppilegt, að hugsanleg deilumál út af fjárfestingu milli íslenzka ríkisins og álfélagsins fari samkvæmt reglum alþjóðastofnunar, samkvæmt reglum alþjóðasamnings, til viðbótar því, sem þegar er ákveðið í álsamningnum, að hugsanleg deilumál milli íslenzka ríkisins og álfélagsins á að dæma eftir íslenzkum lögum og eftir þeim reglum, sem viðurkenndar eru í samskiptum siðaðra þjóða, eða venjulegum alþjóðareglum. Með hliðsjón af þessu vill ríkisstj. óska þess, að þetta hv. Alþ. afgreiði þetta frv. Ég læt þetta duga sem skýringar á málinu og leyfi mér að leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari 1. umr. verði því vísað til 2. umr. og hv. allshn. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég sakna þess, að viðskmrh. er ekki staddur hér, en ég hefði gjarnan viljað beina nokkrum orðum til hans í tilefni af þeirri framsöguræðu, sem hann flutti hér áðan.

Því miður er hæstv. viðskmrh. ekki viðstaddur.

Liggur þessari umr. svo mikið á, að það megi ekki fresta málinu, þangað til hæstv. ráðh. sé viðstaddur. Mér finnst heldur leiðinlegra við 1. umr., að ráðh., sem mælir fyrir máli sem þessu, sé ekki viðstaddur til að svara þeim spurningum, sem maður vildi gjarnan beina til hans. Ég sé ekki, að það þurfi að hafa nein áhrif fyrir afdrif málsins, þó að því verði frestað einhverja stund.

Eftir því sem hæstv. viðskmrh. tjáði mér, getur hann ekki verið viðstaddur í kvöld, a.m.k. ekki nema mjög stutt.

En er þá útilokað, að málinu verði frestað til morguns? Ekki skal ég tefja fyrir með löngum umr., en ég hefði hins vegar viljað nú við 1. umr. fá nokkrar upplýsingar hjá hæstv. ráðh. Ég vænti, að hæstv. forseti sjái, að sú meðferð á þessu, að málinu sé frestað t.d. í einn dag, á ekki að þurfa að tefja neitt afgreiðslu þess hér, og það er svo langur tími enn þá eftir af fundinum. Ég vildi heyra svör hæstv. forseta. (Forseti: Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að þetta er 1. umr. og gert er ráð fyrir, að þingi muni - eða a.m.k. stefnt að því, að þingi ljúki í lok þessarar viku eða fyrstu dagana í næstu viku, þannig að forseti á mjög erfitt með að taka mál út af dagskrá, sem er til 1. umr. hér í deild, þótt í síðari d. sé. Ég vænti, að hv. þm. haldi áfram sinni ræðu, og forseti er reiðubúinn til þess að greiða fyrir því, að ráðh. fái hans fyrirspurnir, þannig að hann geti svarað fyrir 2. umr. málsins. Ég held, að ég taki heldur þann kost að fresta máli mínu núna og tala þá rækilega við 2. umr. eða 3. umr. um þetta mál.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, varð Sexmannanefnd óvirk á s.l. hausti, með því að A.S.Í. neitaði að tilnefna mann í n. Afleiðingin varð sú, að ríkisstj. varð að grípa til þeirra ráða að gefa út brbl., til þess að verðlag fengist á búvörur á s.l. hausti. Hv. þm. þekkja þá sögu. En um leið og þetta gerðist, lýsti ríkisstj. því yfir, að hún vildi stuðla að því, að samstarf framleiðenda og neytenda yrði endurnýjað. Í því skyni var skipuð sjö manna n., 3 fulltrúar frá bændum og 3 frá neytendum. Bændafulltrúarnir voru þeir sömu, sem höfðu átt sæti í Sexmannanefnd, en frá neytendanna hálfu var forseti A.S.Í., hv. 5. þm. Vestf., frá Landssambandi iðnaðarmanna Ottó Schopka og frá Sjómannafélagi Reykjavíkur Sæmundur Ólafsson. Sérstaklega skipaður af ríkisstj. var prófessor Ólafur Björnsson, sem var formaður n. N. hélt marga fundi um þetta mál og reyndist forusta prófessors Ólafs farsæl, og hef ég heyrt nm., ég held alla, hrósa því, að hann hafi tekið verkefnið alvarlega, og efar það enginn, að í n. var unnið vel og áhugi margra þar á því að ná samkomulagi. Niðurstaðan varð sú, að 6 nm. af 7 náðu samkomulagi að mestu leyti, áður en nál. var skilað, en svo siðar að öllu leyti. En einn nm., hv. 5. þm. Vestf., skilaði séráliti og vildi fara aðrar leiðir en meiri hl. Álit minni hl. er prentað hér með frv. og hafa hv. þm. sennilega kynnt sér það. Hv. minni hl. vildi ekki endurreisa samstarfið milli neytenda og framleiðenda, vildi ekki, að Sexmannanefnd settist aftur á rökstóla til þess að finna út verð á búvörum. Hv. þm. segir í áliti sínu, sem hann mun vitanlega tala um hér á eftir, að hann teldi eðlilegast að tryggja bændum lágmarkskaup miðað við meðaltekjur opinberra starfsmanna. Það vantar nú í þetta að upplýsa, hvort hv. þm. á við heildartekjur opinberra starfsmanna eða bændur fái hlutfallslega sama tímakaup og opinberir starfsmenn. Það væri vitanlega fróðlegt að fá upplýsingar um það. Hv. þm. telur einnig eðlilegt, að bændur semji við ríkisstj., en ekki við fulltrúa neytenda, eins og gert hefur verið. Og hv. þm. telur einnig vel koma til greina og það skuli reyndar vera lokastig, ef ekki tekst samkomulag milli ríkisstj. og bænda, að bændur verðleggi sjálfir vöruna. Verðlagningin taki gildi, ef 50% af bændum taka þátt í atkvgr. þar um og 75% af þeim, sem þátt taka í atkvgr., samþykkja það verð, sem sett hefur verið á. Í fljótu bragði sýnist þetta vera ákaflega gott boð fyrir bændur, ef þeir mættu nú gera þetta. En ég held, að bændur kunni ekki að meta þetta ágæta tilboð og óski ekki eftir því að fá þetta frelsi. Ég held líka, að þetta væri ekki gott, hvorki fyrir bændur né þjóðfélagið, og vitanlega væri ekki hægt að gefa bændum þetta frelsi nema þá að gefa fleiri stéttum eitthvað svipað, t.d. verkalýðsfélögunum. Ef ekki næst samkomulag milli verkalýðsfélags, sem fer í kaupdeilu, og vinnuveitenda, ætti verkalýðsfélagið samkv. þessari formúlu að hafa rétt til þess að setja eigin taxta á kaupið. Meiri hl. sjö manna n. gerði sér grein fyrir því, að þetta væri nú ekki það, sem ætti að koma. Þetta væri ekki hollt, hvorki fyrir hinar einstöku stéttir né þjóðfélagsheildina. Og meiri hl sjö manna n. komst að þeirri niðurstöðu eftir nákvæma athugun og eftir mikil fundahöld, að það fyrirkomulag, sem hefur gilt nú í 20 ár, væri það heppilegasta, að bændurnir og neytendurnir hefðu samstarf og semdu um þessi viðkvæmu mál, sem er verðlagning búvörunnar hverju sinni, og í þau 19 skipti, sem verðlagt hefur verið samkv. þessu kerfi, hefur þó ekki nema 5 sinnum þurft að vísa verðlagningunni til yfirnefndar. Ég er samþykkur meiri hl. sjö manna n. Ég tel, að það sé farsælast, að framleiðendur og neytendur vinni saman og að verðlagning búvörunnar verði ákveðin hverju sinni með þeim hætti, að það sé sem mest í samkomulagsátt, og það er áreiðanlega hvorki bændum né neytendum til hagnaðar, að verðlagningin fari fram með hávaða og án samkomulags. Ríkisstj. er ekki rétti aðilinn til þess að semja við bændur, og kemur það fram hér í grg. frá meiri hl. sjö manna n., að ríkisstj. er vitanlega sá aðili, sem á að bera hagsmuni beggja jafnt fyrir augum, framleiðenda og neytenda. Ríkisstj. getur ekki fylgt einhliða öðrum aðilanum. Af því leiðir, að hún getur ekki verið samningsaðili með öðrum aðilanum gegn hinum, af því að það er skylda ríkisstj. að hugsa jafnt um báða aðilana. Það er ekki ástæða til að gera minnihlutaálitið að umtalsefni að þessu sinni, þar sem hv. 5. þm. Vestf., forseti A.S.Í., á sæti hér í þessari hv. d. og gerir vitanlega grein fyrir málinu hér á eftir. Sæmundur Ólafsson átti í fyrstu ekki að fullu samleið með meiri hl. Hann gerði aths. við 4. gr. framleiðsluráðslaganna, sem er viðmiðunin við verðlagninguna, og 12. gr. laganna, í sambandi við ákvæðið um útflutningsuppbæturnar. Um 12. gr. framleiðsluráðslaganna er ekkert í þessu frv. og varð samkomulag um, að það skyldi ekki vera. Seinna, eftir að n. hafði skilað áliti, varð samkomulag á milli Sæmundar og hinna fimm manna í sjö manna n. um það, hvernig 4. gr. framleiðsluráðslaganna skyldi orðuð. Frv. er þess vegna byggt á samkomulagi 6 nm. af 7, og ríkisstj. hefur einnig orðið ásátt um frv. í þeirri mynd, sem það er. Það er því rétt að gera stutta grein fyrir því, í hverju breyt. frv. eru fólgnar aðallega. Þær virðast ekki vera fyrirferðarmiklar, en þeir, sem gerst mega vita og mest hafa um þetta hugsað, telja, að þær séu til bóta. Samkv. 3. gr. frv. er breyt. við 2. gr. l. um það, að nú skuli heimilt að taka verðmiðlunargjald af innveginni mjólk, en samkv. I. er aðeins heimilt að taka verðmiðlunargjald af seldri mjólk. Framleiðsluráðið hefur óskað eftir þessari breyt. Þá er og gert ráð fyrir því, að heimilt sé að hafa breytilegt útborgunarverð á vissum árstímum, eftir því sem ástæða þykir til, en breyt., sem hér er gert ráð fyrir, að gerð verði í sambandi við mjólkina, er í samræmi við það, sem gildir um kjötið, því að samkv. framleiðsluráðslögunum er heimilt að taka verðmiðlunargjald af innvegnu kjöti. Breyt. þessi er gerð vegna óska framleiðsluráðsins. Þá er 5. gr. frv., þ.e. við 4. gr. framleiðsluráðslaganna, eins og hún var orðuð, eftir að Sæmundur Ólafsson og meiri hl. n. komu sér endanlega saman um hana, en samkv. 5. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að bændur beri úr býtum ekki minna en iðnaðarmenn, sjómenn og verkamenn, en þó skuli ekki miða við aflahlut sjómanna eða uppmælingataxta. Þá verður gert ráð fyrir því, að tekið skuli tillit til samningsbundinna fríðinda, þegar miðað er við kjör bænda. Nú gætu ýmsir haldið, að það væri stórfórn fyrir bændur, að ekki skuli lengur miða við aflahlut sjómanna eða uppmælingartaxta. Um það ætla ég ekkert að fullyrða á þessu stigi. Ég hygg, að um það sé ákaflega erfitt að dæma. Það má segja, að þegar aflahlutur sjómanna er mjög mikill, t.d. miklar síldveiðar, hafi það áhrif í verðhækkunarátt á búvöruna, en ef aflinn minnkaði og aflahluturinn yrði nú ekki eins stór og kannske lítill, hlyti það einnig að hafa áhrif til lækkunar á búvöruna. Sama máli gegnir vitanlega með ákvæðisvinnu eða uppmælingartaxta. Meðan atvinnan er mikil, gæti þetta haft áhrif til hækkunar á búvörunni. Ef drægi úr atvinnu, gæti vel verið, að það verkaði öfugt. Ég fyrir mitt leyti hef alveg sleppt þessu sjónarmiði og tel, að þarna eigi hvorki að taka áhættu né hagnaðarvon. Það sé óeðlilegt að miða við aflahlut sjómanna, hvort sem hann er stór eða lítill, og það sé í þessu tilfelli einnig óeðlilegt að miða við uppmælingartaxta. það sé miklu eðlilegra að miða við gildandi tímakaup á hverjum tíma, og það er það, sem á að gera samkv. gr., eins og hún er nú orðuð. Bændur hafa haldið því fram, að þeir hafi ekki fengið viðurkennda alla þá vinnu, sem lögð er fram og verður að leggja fram við meðalbú. Hvort það er á rökum byggt hjá bændum, skal ég ekkeri fullyrða um, en þeir hafa haldið því fram, að vinna eiginkonu og skylduliðs og aðkeypt vinna hafi ekki verið tekin til greina að undanförnu nema að sáralitlu leyti. Það er ekki mitt að dæma um það, hvort þeir hafa endilega rétt fyrir sér eða neytendurnir. En nú er meiningin að leggja á borðið gögn, sem sýna, hvað er rétt í þessu efni og með því að efla Búreikningaskrifstofuna og fá nægilega marga rétt reiknaða búreikninga til viðmiðunar, auk aðstoðar Hagstofunnar, á að vera hægt að finna út nákvæmlega. hver er eðlileg vinna við meðalbúið, hvað það eru margar vinnustundir á ári, sem þarf að leggja fram við meðalbúið. Þær vinnustundir eiga bændur að fá reiknaðar inn í verðgrundvöllinn. Erlendis er víða reiknað út, hversu margar vinnustundir þarf á hvern grip yfir árið, hvað þarf margar vinnustundir yfir árið á eina kú, eina kind, eitt svín o.s.frv. Og þessa viðmiðun verður að finna. Og það gerist með því að lögfesta 5. og 12. gr. frv., sem kveða svo á, að Sexmannanefnd eða aðilar úr Sexmannanefnd geti krafizt allra gagna, sem nauðsynleg eru talin til þess að fá þetta upplýst, og með því að efla Búreikningaskrifstofuna og fá nægilega marga búreikninga. Þá á ekki lengur að þurfa að vera að þræta um þessi mál, heldur eiga tölurnar að geta talað og sýnt, hvað rétt er í þessu efni. Og bændur hafa einnig sagt, að þeir hafi ekki fengið inn í verðgrundvöllinn nægilega mikið tillit tekið til kostnaðar við rekstrarvörur og önnur útgjöld, sem meðalbúi tilheyra, en ég tel, að það sé alls ekki tímabært nú, á meðan nægileg gögn liggja ekki fyrir, að vera að þrátta um það, hvort bændur hafi rétt fyrir sér eða rangt. Það sem skiptir máli, er að upplýsa, hvað er rétt í þessu, og það gerist með því að afla gagna og leggja þau á borðið. Og ég er alveg sannfærður um það, að bæði bændur og neytendur sætta sig við þann dóm, sem verður upp kveðinn, eftir að þessi gögn hafa verið fram lögð, því að það er sem betur fer engin þræta um það, að bændum beri að hafa í tekjur ekki minna en viðmiðunarstéttirnar, og það næst ekki nema tekin séu til greina eðlileg og rétt útgjöld við meðalbúið, hæði vinnulaun og annar rekstrarkostnaður. Þetta er sú breyt., sem gerð verður á 4. gr. framleiðsluráðslaganna, og verður að segja, að greinin er skýrari eins og hún er núna í lögunum, og það er mín ætlan, að það verði hægara að vinna eftir lögunum eftir að þessi breyt. er fengin, ekki sízt með tilliti til þess, að 12. gr. frv. og 8. gr. l. verður breytt til samræmis við 4. gr. Þá er það 6. gr. frv. eða 5. gr. l. Það er gerð breyt. á henni til þess að tryggja það, að Sexmannanefnd verði hverju sinni starfshæf, þótt einhver aðili, sem rétt hefur til þess að tilnefna mann í n., skorist undan því, og er það vitanlega mikið atriði, og ef þetta ákvæði hefði verið í lögunum á s.l. hausti, hefði ekki komið til þeirra erfiðleika, sem við var að etja þá í sambandi við verðlagninguna. 8. gr. frv. felur í sér það nýmæli, að þar er gert ráð fyrir því, að kaupmannasamtökin eigi fulltrúa á fundum, þegar rætt er um álagningu á búvöru í smásölu. Kaupmannasamtökin óskuðu eftir því að eiga fulltrúa í verðlagsnefnd og hafa atkvæðisrétt um álagninguna, en það þótti ekki fært. Hins vegar er komið til móts við þau með því, að þeim er gefinn kostur á að sitja fundi, þegar um þetta er rætt, og hafa fulltrúar þeirra málfrelsi og tillögurétt á fundunum. Þá er það 9. gr. frv. Þar er nánar kveðið á um, hvernig skuli fara með málin, ef ekki verður samkomulag í Sexmannanefnd. Náist ekki samkomulag í Sexmannanefnd, er gert ráð fyrir, að málinu verði vísað til sáttasemjara, sem hefur málið til meðferðar á hverjum tíma. Gefist hann upp við málið, þá verður því vísað til yfirnefndar, sem er skipuð þannig, að hvor nefndarhluti tilnefnir mann, þó ekki úr Sexmannanefnd og hæstiréttur skipar formann yfirnefndarinnar. Vilji nefndaraðilar hins vegar ekki skipa menn í n., þá er gert ráð fyrir því, að landbrh. skipi mann fyrir hönd framleiðenda og félmrh. fyrir hönd neytenda, alveg eins og þegar um það er að ræða að skipa fulltrúa í Sexmannanefnd, ef aðilar vilja ekki nota sinn rétt. Þá er gert ráð fyrir samkv. 11. gr. frv., að frá árinu 1967 gildi verðgrundvöllurinn í tvö ár í staðinn fyrir eitt ár, ef semst um hann, og er það vitanlega til bóta. 12. gr. frv. kveður á um það að efla Búreikningaskrifstofuna og að Sexmannanefnd eða hluti af Sexmannanefnd geti óskað eftir gögnum, sem til þarf, og leggur undirstöðuna að því, að þeirra gagna verði aflað, sem nauðsynleg eru. 16. gr. frv. er ekki samin samkv. áliti meiri hl. sjö manna n., heldur í rn., en hún fjallar um veitingu sláturleyfa, og var henni breytt til þess að gera framkvæmdina auðveldari, og var breyt. borin undir Framleiðsluráð eða fulltrúa Framleiðsluráðs, sem voru henni samþykkir. Þetta eru þær höfuðbreytingar á framleiðsluráðslögunum, sem í frv. felast, og verði þetta frv. lögfest, sem ástæða er til þess að ætla eftir þeim viðtökum, sem það fékk í Ed., og þar sem ríkisstj. stendur að því og sex fulltrúar af sjö úr sjö manna nefnd, þá er, eins og ég áðan sagði, enginn vafi á því, að stór bót er ráðin á ýmsum þeim ágöllum, sem á framleiðsluráðslögunum eru, og tryggt, að lögin eru framkvæmanleg á hverjum tíma, þótt einhverjir aðilar vilji ekki nota rétt sinn. Þá er og ein breyt. hér, sem ég hef ekki minnzt á, og hún er sú, að áður þurftu allir í Sexmannanefnd að vera sammála til þess að verð tæki gildi, hver einn maður hafði neitunarvald, en nú hefur þetta neitunarvald verið afnumið, þannig að ef meiri hlutinn samþykkir verðið, nægir það. Ég tel ekki ástæðu til að ræða um 12. gr. framleiðsluráðslaganna, útflutningsuppbæturnar, þar sem ekkert er um hana í þessu frv. Það er mál út af fyrir sig, og ýmsir lita misjöfnum augum á það, en ég tel aðeins rétt að benda á, að það er ekki unnt að ná því, sem til er ætlazt með framleiðsluráðslögunum, nema að heimila útflutningsuppbætur, a.m.k. að vissu marki, því að annars yrðu bændur að hafa leyfi til að hækka framleiðsluna á innlendum markaði og gera á þann hátt tilraun til að ná upp þeim halla, sem á útflutningnum verður, og það hefur nú verið reiknað út, að til þess að það mætti takast og þá miðað við það, að salan innanlands minnkaði ekki, þyrfti að hækka vöruna innanlands um 24.6%. En vegna þess að hætt er við, að þá minnkaði salan innanlands, og þetta dæmi stæðist þess vegna ekki og að bændur gripu þá jafnvel til þess að hækka enn þá meira þá vöru, sem örugglega selst, mundi það hafa enn alvarlegri áhrif á efnahagskerfið og ríkissjóður þá verða að borga í öðru en útflutningsuppbótum þá upphæð, sem gengur nú til útflutningsuppbóta. En þetta mál er nú ekki beint á dagskrá í sambandi við þetta frv., þar sem gert er ráð fyrir, að 12. gr. framleiðsluráðslaganna verði óbreytt, og því ekki ástæða til þess að fara nánar út í það. Ég vil að endingu lýsa ánægju minni yfir því, að 6 menn af 7 í n. komu sér saman um þær till., sem þetta frv. er byggt á, og ég tel, að það samkomulag horfi til heilla. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða meir um málið að svo stöddu, en vil leggja til, að málinu verði visað til 2. umr. og hv. landbn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Þetta eru nú aðeins örfá orð. Ég vil aðeins láta það koma fram núna þegar við þessa 1. umr. um þetta mál, að ég tel stefnt í rétta átt með þessu frv. Ég hef alltaf álitið, að bændur og neytendur eigi að reyna til þrautar samkomulag um afurðaverðið og ef slíkt samkomulag næst ekki, þá eigi með aðstoð hlutlauss aðila að reyna að ná samkomulagi, eins og gert er nú ráð fyrir í þessu frv. Takist slíkt ekki, kemur til kasta yfirnefndar að fella úrskurð, eins og var samkv. eldri lögum, þar sem báðir aðilar eiga fulltrúa, en hlutlaus oddamaður sker úr. Með frv. er búið svo um hnútana, að yfirnefnd verður ekki óvirk, þó að annar hvor aðili neiti að tilnefna mann í hana. Sexmannanefnd og yfirnefnd verða hvorug óvirk vegna þeirra ákvæða, sem nú eru ný í þessu frv. Ég skal láta það í ljós, að mér finnst til stórbóta, að neitunarvald er afnumið í Sexmannanefnd og tel, að meiri líkur verði þá fyrir því, að n. leggi sig fram um það að ná samkomulagi. Í 5. gr. eru viðmiðunarákvæði um kaup bóndans, eins og hæstv. landbrh. rakti hér nokkuð, og eru þau nú eins og áður miðuð við verkamenn, sjómenn og iðnaðarmenn. Þessi viðmiðunarákvæði eru ekki nú fremur en áður fullkomlega skýr, svo að um þetta verður á hverjum tíma hér eftir sem hingað til að reyna á samkomulagsvilja og sanngirni aðilanna. En ef slíkt samkomulag næst ekki, kemur til úrskurðar yfirnefndar um þetta. Ég get tekið undir það, sem hæstv. landbrh. sagði um ýmis ákvæði þarna í þessari gr. um viðmiðunarákvæðin. Ég tel í raun og veru eðlilegast að miða við það kaupgjald, sem gildir á hverjum tíma fyrir þær stéttir, sem miðað er við, og hef út af fyrir sig ekkert að athuga við þá breyt., sem þarna hefur verið gerð. þegar verið var snemma í vetur að knýja brbl. frá síðasta sumri um landbúnaðarverðið hér í gegnum þessa hv. þd., þá mótmælti ég þeim brbl. fyrst og fremst á þeim grundvelli, að réttur bænda til íhlutunar um sín kjör var með þeim enginn gerður. Ég benti þá á það, að ég vonaðist eftir því, að sú sjö manna n., sem hæstv. landbrh. skipaði í þetta mál, mundi ná samkomulagi og þess vegna væri engin ástæða til þess að knýja brbl. í gegn. Það var hyggilegt, eins og síðar var gert, að láta afgreiðslu þeirra bíða í Ed., og nú er þetta frv. komið fram og búið að ganga gegnum þá hv. d. Æskilegast hefði auðvitað verið, að allir nm. í sjö manna n. hefðu getað orðið sammála en eins og þegar er búið að lýsa og áður var kunnugt, þá er fulltrúi A.S.Í., sem í n. fjallaði um þetta mál, hv. 5. þm. Vestf. (HV), með sérstöðu í málinu og leggur sennilega fram sérálit hér. Mér dettur nú ekki í hug að ætla það, þó að ég geti fallizt á þær breyt., sem gerðar hafa verið, og sé þeim í raun og veru samþykkur, að þetta mál sé með þessu frv. leyst í eitt skipti fyrir öll og að það megi ekki um það bæta á ýmsan hátt síðar, eftir því sem reynslan kennir. Ég geri ráð fyrir, að það sé almennt álit manna, að þessi lausn sé tímabundin. Höfuðatriðið, fyrir mér a.m.k., í þessu máli er, að með þessu er fullur réttur bænda aftur tekinn til greina og þeim fenginn hann og fengin sú aðild, sem ég tel, að þeim beri til þess að fjalla um sín kjaramál, eins og almennt er viðurkennt að hverri stétt manna og hverjum einstaklingi beri og er auðvitað einn þátturinn í almennum mannréttindum. Þetta er fyrir mér höfuðatriðið í sambandi við þetta mál og eins og ég hef þegar lýst, mun ég styðja framgang þessa frv. hér,. fyrst þessi réttur er fyllilega til greina tekinn.



Herra forseti. Þessi mál, verðlagsmál landbúnaðarins, voru allmikið rædd hér í hv. þd. á s.l. hausti í sambandi við brbl.-frv., sem hæstv. landbrh. gaf út um þau mál á s.l. hausti, þegar samstarf hafði rofnað í Sexmannanefnd við það, að miðstjórn A.S.Í. hafði afturkallað umboð fulltrúa síns í Sexmannanefnd. Við þær umr. kom skýrt í ljós, að ég er andvígur þessu kerfi, þessu verðlagningarkerfi á landbúnaðarafurðum og tel það meingallað á margan hátt og hvorki þjóna hagsmunum bænda né neytenda. En þetta er ekki aðeins mín persónulega skoðun, heldur byggðist afstaða alþýðusambandsstjórnarinnar á samhljóða skoðun miðstjórnarinnar, 6 manna af 9 í miðstjórninni, og sú afstaða var rækilega rökstudd af miðstjórninni í þeirri ályktun, sem gerð var þar um málið, og skal ég víkja örlítið að því síðar. En í því hléi, sem varð á störfum Alþ. um jólin, skipaði hæstv. landbrh. sjö manna n. til að vinna að endurskoðun I. um framleiðsluráð landbúnaðarins o.fl., og þessi n. hélt rúmlega 40 fundi og ræddi þessi mál. Það ríkti góður samstarfsandi í þessari n., þrátt fyrir það þó að öllum meðnm. mínum væri ljóst nokkurn veginn í upphafi nefndarstarfs, að ég væri í grundvallaratriðum andvígur þeirra skoðunum, því að það kom fljótt í ljós, þrátt fyrir allt tal fulltrúa bænda á Alþ. og utan Alþ. um það, að þeir hörmuðu alveg sérstaklega að hafa verið sviptir samningsrétti um sin mál, að þeir voru alls ekki á því að vilja samningsrétt um sín mál. Þeir vildu gamla kerfið aftur og ekkert annað, og mér var það fyllilega ljóst, að það var ein meginbreyting, sem þeir vildu gera á þessari löggjöf, og hún var sú að gera sexmannanefndarkerfið ódauðlegt, koma í veg fyrir, að það gæti orðið bráðkvatt eins og það hafði orðið tvisvar sinnum. Og í raun og veru þarf ekki að fjölyrða um það. Það er meginmunurinn, sem er á þessu frv. bornu saman við gildandi löggjöf um Framleiðsluráð landbúnaðarins o.fl. Þó að ég gæti ekki orðið samferða meðnm. mínum, er ég þeim þakklátur fyrir samstarfið. Það fór fram hið prýðilegasta, fór vel á með okkur. Hefði kannske mátt segja, að þegar ljóst var, að ég átti enga samleið með þeim um endurskoðun laganna á grundvelli þessa kerfis, sem hrunið hafði í rúst, og gaf þannig frjálsar hendur um algerlega nýja endurskoðun á lagasetningu um verðlagningu landbúnaðarafurðanna, þá hefði kannske ekki verið óeðlilegt, að ég hefði látið leiðir skilja og hætt störfum í n., en það taldi ég þó ekki rétt að gera, heldur tók þátt í allri endurskoðun l. með þeim og átti uppástungur um ýmislegt, sem mér fannst betur mega fara í frv. að öðru leyti, og tók sem sé þátt í að afgreiða fjöldamargar breytingar, smávægilegar, sem gerðar voru á frv. og ég tel nú allar vera til bóta, að meginbreytingunni undanskilinni, sem er um það að viðhalda kerfinu áfram. Þetta frv. er í öllum aðalatriðum flutt á grundvelli þeirra till., sem meiri hl. n. skilaði frá sér til ráðh., fimm eða sex nm., Sæmundur Ólafsson var ekki alveg sammála meiri hl. Hann gerði tvær brtt., sem hann lagði mjög mikið upp úr að fengju fram að ganga, og eru þær till. prentaðar hér með þessu frv., en í meginatriðum var hann að öðru leyti samþykkur fimmmenningunum, sem að öllu leyti stóðu að endurflutningi frv. eða að sameiginlegum till., sem frv. er byggt á. Ég taldi hins vegar, að ég ætti ekki samleið, þar sem okkur skildi á í grundvallaratriðum, og skilaði því séráliti, og er það sérálit mitt prentað í heild með frv., sem hér er til umr., og er það birt á bls. 14–19 aftan við frv. Frv. var svo lagt fram í hv. Ed. og hefur fengið afgreiðslu þaðan, ég held án breytinga. Þar lagði fulltrúi Alþb., Björn Jónsson, hv. 4. þm. Norðurl. e., til, að málinu yrði vísað frá með rökstuddri dagskrá, þar sem hann taldi í rauninni sjálfsagt, að þetta mál yrði sent til umsagnar Stéttarsambandi bænda, og að bændastéttin fengi þannig um það að fjalla, áður en þessi löggjöf væri sett á ný. Þetta er vissulega réttmæt ósk, sökum þess að aukaþing Stéttarsambands bænda kom saman meðan sjö manna nefndin var starfandi og gerði samþykkt um þetta mál, kom raunar, að ég held, eingöngu saman til þess að fjalla um þetta mál, og upphaf þeirrar ályktunar var á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Aukafundur Stéttarsambands bænda, haldinn í Reykjavík 14. og 15. des. 1965, leggur áherzlu á það, að við væntanlegar breytingar á löggjöfinni um framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu, verðmiðlun, sölu á landbúnaðarafurðum o.fl. verði bændum tryggður að fullu samningsréttur um kjör sín, og felur fundurinn fulltrúum sinum í sjö manna nefnd ríkisstj. að athuga jöfnum höndum möguleika á samningum um verðlagsmálin við fulltrúa frá ríkisstj. sem og fulltrúa frá öðrum aðilum.“ Fullan óskoraðan samningsrétt vilja þeir hafa og vilja, að ekki séu síður athugaðir möguleikar á samningum um verðlagsmálin við fulltrúa frá ríkisstj. en fulltrúa frá öðrum aðilum. Og þar sem það var ný leið, sem var verið að benda á og þeir leggja áherzlu á einmitt í upphafi ályktunar sinnar, tel ég, að þeir hafi fyrst og fremst tjáð sig um það, að þeir vildu fá samningsrétt gagnvart ríkisvaldinu. Þegar ég sem fulltrúi stéttar í sjö manna nefndinni, sem hefur fullan samningsrétt um kjaramál sín, bauð upp á það, átti ég þess von í samræmi við upphaf þessarar ályktunar á aukafundi Stéttarsambands bænda, að sú till. fengi undirtektir af þeirra hendi. Ég gekk meira að segja svo langt, að ég sagði: Ég er fulltrúi fyrir stétt, sem hefur fullkominn samningsrétt um launakjör sín og verkfallsrétt einnig, og ég get því ekki annað en verið reiðubúinn til þess, að bændastéttin fái einnig fullkominn samningsrétt um launakjör sín og framleiðslustöðvunarrétt, sem jafngildi verkfallsrétti verkamanna. En þegar til stykkisins kom, vildu þessir fulltrúar bænda, sem sæti áttu í sjö manna nefndinni, þrátt fyrir áskorun aukaþings Stéttarsambands bænda ekki fallast á þessi tilboð, heldur vildu fá sína endurreistu Sexmannanefnd á ný. Það er sem sé niðurstaðan, að aðrir fulltrúar n. en ég lögðu áherzlu á það, að sexmannanefndarkerfið yrði endurvakið á ný. Það er svo meginbreytingin á því sexmannanefndarkerfi, sem nú skal hefja störf á grundvelli þessa frv., að fari svo, að annar hvor aðilinn, annaðhvort framleiðendur eða neytendur, noti ekki þann rétt að tilnefna menn í Sexmannanefnd, þá skuli ráðh. tilnefna mann í staðinn. Ef samtök framleiðenda notfæra sér ekki rétt sinn til tilnefningar, þá skuli landbrh. tilnefna menn í staðinn, en séu það samtök neytenda, sem ekki tilnefna einhverja af sínum fulltrúum, skuli félmrh. hlaupa í skarðið og tilnefna menn í staðinn í Sexmannanefnd. Þetta er meginbreyt., en ég hlýt að vekja athygli á því, að ef svo færi, að tilnefningar yrðu af hendi ráðh., ja, þá er kerfið orðið gjörbreytt að eðli til. Þá er því ekki lengur upp stillt fyrir hönd neytenda- og framleiðendafulltrúa. Þá er það orðið það, sem það í raun og veru alltaf hefur verið, eða a.m.k. að meira leyti en áður, þá er það orðið ríkisapparat, ódulbúið ríkisapparat, og að því leyti er það nú skárra. Ég kann illa við það, að í raun og veru sé þetta ríkisapparat, en látið heita að vera byggt upp á fulltrúaaðild frá framleiðendum og neytendum, því að vitað er, að það hefur alltaf verið til „syvende og sidst“ ríkisvaldið, sem hefur getað ráðið úrslitum um verðlagningu landbúnaðarafurðanna upp frá þeirri stundu, sem nokkur ágreiningur vár orðinn um málin. Nú er bezt að taka það fram, eins og það var tekið fram skýrt í sjö manna nefndinni af mér, ekki aðeins persónulega, heldur í fullu umboði miðstjórnar A.S.Í., að ef til þess kæmi,, að sjö manna nefndin staðnæmdist aftur við það að tilnefna A.S.Í. sem aðila að sexmannanefndarkerfinu, þá var því lýst yfir af minni hendi í n., að sá réttur yrði ekki notaður, og það væri því alveg tilgangslaust, eins og nú stæðu sakir, að tilnefna A.S.Í. þarna sem aðila. Þeir, sem vildu hnoða saman sexmannanefndarkerfi á líkum grundvelli og þessum, yrðu að finna annan aðila, nema því aðeins að þeir teldu æskilegt, að það yrði ríkis- eða ráðherratilnefning og það væri það, sem þeir vildu heldur. Þrátt fyrir þessi mótmæli mín í sjö manna nefnd var A.S.Í. tilnefnt sem einn af þeim þremur aðilum, sem skyldu eiga rétt á að tilnefna menn í Sexmannanefnd. Þetta tel ég óviðurkvæmilegt með öllu. Þegar einn aðili hefur látið í ljós þann vilja sinn að hafa ekki ákveðin réttindi, á ekki að þröngva þeim upp á hann. Alþýðublaðið var svo elskulegt fyrir nokkru að segja, að sexmannanefndarkerfinu hefði verið hrundið vegna duttlunga forseta A.S.Í. Þetta hefði kannske verið hægt að segja, ef ekki hefði legið fyrir neitt annað en bara samþykkt frá miðstjórn A.S.Í. um, að Alþýðusambandið vildi ekkert með það hafa að vera í Sexmannanefnd og hefði ekki rökstutt sitt mál á nokkurn hátt, en það er ekkert um það að ræða. A.S.Í. röksluddi rækilega mál sitt og gerði opinberlega grein fyrir þeim ástæðum, sem til þess lægju, að nú væri svo komið, að það vildi ekki lengur eiga aðild að. sexmannanefndarkerfinu. Meginröksemdir miðstjórnar A. S. Í. fyrir því, að ekki væri lengur tímabært fyrir A. S. Í. að eiga þarna aðild að voru þessar: 1. Stöðug hækkun á verðlagi landbúnaðarafurða er að mestu leyti bein afleiðing af verðbólgustefnu stjórnarvalda, og á þá þróun getur Sexmannanefnd engin áhrif haft með starfi sínu. Þess vegna er, þegar af þessari ástæðu tilgangslaust að vera þátttakandi í sexmannanefndarkerfinu. 2. Högum bænda er nú svo komið, að því fer víðs fjarri, að unnt sé á réttlátan hátt að leysa ýmis brýnustu vandamál þeirra, sízt af öllu hinna smærri bænda, með verðlagningu landbúnaðarvara einni saman, en Sexmannanefnd hefur ekkert vald til að fjalla um stefnuna í landbúnaðarmálum í heild. Af þeirri ástæðu er einnig tilgangslaust fyrir okkur að taka þátt í Sexmannanefnd, af því að við teljum það allt of þröngt svið til þess að hafa áhrif á hagsmunamál bændanna. 3. Munurinn á verði því, sem bændur fá fyrir framleiðsluvörur sínar, og því, sem neytendur verða að greiða, er svo stórkostlegur, að ógerlegt er fyrir fulltrúa neytenda að bera ábyrgð á söluverði landbúnaðarvara, nema rannsakað sé ofan í kjölinn, hvernig þessi verðmismunur verður til. Það var því rík krafa A.S.Í., að ýtarleg og hlutlaus rannsókn yrði látin fara fram á öllu vinnslu- og sölu- og dreifingarkerfi landbúnaðarvara og það sérstaklega kannað, hve mikill hluti þessa mismunar stafaði af fjárfestingarframkvæmdum milliliða og hvað af beinum og óhjákvæmilegum sölu- og dreifingarkostnaði. Það var tekið vel undir það í sjö manna nefndinni að setja slíka rannsókn í gang, en þeir voru á því allir meðnm. mínir, og ég hygg það rétt vera, að sá tími, sem n. hefði til umráða, væri svo stuttur, að það yrði ekki komizt til botns í rannsókn á þessu á þeim skamma tíma. Í þetta var þó settur maður, en hann sagði: Það er hægt að fara í reikninga þessara milliliðafyrirtækja, sem annast dreifingu og sölu, það er geysilega mikið verk og af reikningunum einum er ógerlegt að komast til botns í þessu máli. Það var því útilokað með öllu, meðan n. starfaði, að fá þann verðmismun, sem verður frá því að framleiðsluvaran fer úr hendi bóndans og þangað til hún er komin á borð neytandans, að fá það rannsakað, hvernig sá verðmismunur yrði til og er óleyst enn með mörgu öðru. Í fjórða lagi sagði miðstjórn A.S.Í.: Undir sexmannanefndarkerfinu er því alls ekki til að dreifa, að framleiðendur eða neytendur hafi úrslitaáhrif á verðákvörðun landbúnaðarvara. Í þeim efnum ræður ríkisvaldið úrslitum. Í verðlagsmálum á því ríkisvaldið eðli málsins samkvæmt að bera fulla ábyrgð gagnvart bændastéttinni. Mér virðast öll þessi rök sýna berlega, að það er hvorki rétt né eðlilegt, að A.S.Í. sé eða verði áfram aðili að hinu margnefnda sexmannanefndarkerfi. En auk alls annars er svo þetta kerfi byggi á augljósri hugsanavillu. Bændum er skipað annars vegar, verkalýðssamtökunum hins vegar sem umboðsaðila andstæðra hagsmuna, sem skuli sitja hinum megin við samningaborð og þrúkka um verðið, sem á að móta lífskjör bændanna. Þetta er rangt með öllu. Hagsmunir verkamanna og bænda eiga áð flestu leyti samleið. Hið rétta í þessu er, et maður vill leggja málið skýrt upp fyrir sér, að annars vegar er framleiðslustéttin, bændurnir, og hins vegar þjóðin öll sem neytendur, ekkert fremur þeir, sem eru í verkalýðssamtökunum, heldur en aðrir. Annars vegar framleiðslustéttin, bændur, segi ég, hins vegar þjóðin öll sem neytendur. Og fyrir hana er enginn sjálfsagðari aðili til en ríkisstj. á hverjum tíma, hvort sem okkur finnst hún góð eða ill, og ég verð að segja það, að það mælir sízt gegn ríkisstj. sem samningsaðila gagnvart bændum, þótt henni sé jafnframt skylt að gæta hagsmuna framleiðslustéttanna, en vissulega ber henni að gera það, ef hún væri þarna í forsvari gagnvart bændastéttinni. Hún hlyti að taka tillit til hagsmuna allra neytenda, allrar þjóðarinnar sem neytenda, og henni bæri einnig að taka tillit til framleiðslustéttanna, því að vissulega snertir verðið á landbúnaðarvörum kaupgjaldsmálin, það snertir hvern einasta atvinnurekstur í landinu. Fyrir það á hún að verða sanngjarnari samningsaðili gagnvart bændum, og finnst mér rök hæstv. landbrh. fyrir því, að ríkisstj. geti alls ekki verið samningsaðili gagnvart bændum, alveg hrynja við þetta, þegar maður lítur á málið eðlilega. Það er enginn aðili sjálfsagðari en ríkisstj. til þess að fara með samningaumboðið þarna gagnvart bændum um verðlagningu landbúnaðarafurða, því að það er aðili, sem verður að taka tillit - bæði til hagsmuna allrar þjóðarinnar sem neytenda og framleiðslustéttanna einnig. En hæstv. ráðh. kemur svo hér í ræðustól og segir: Það er óeðlilegt, að ríkisstj. gerist samningsaðili, - en hefur ríkisstj. ekki þegið að vera samningsaðili gagnvart neinni annarri stétt um launakjör hennar? Hvernig er það með opinbera starfsmenn? Var ekki ríkisstj. talin tilvalinn samningsaðili þar? Hún lætur bara vinna verkið fyrir sig af þar til kjörinni n., þar til skipaðri nefnd, kjaradómstólnum, kjaradóminum. Ég veit ekki betur. Er það óeðlilegt? Launamál eru vitanlega það stór aðili í öllu efnahagskerfinu, að það er ekki nema eðlilegt, að ríkisstj. hafi afskipti af því, ef hún ætlar yfirleitt að hafa stjórn á þeim málum, og hún hefur meira að segja ekki talið sig komast hjá því að grípa inn í samningsmál atvinnurekenda og verkamanna vegna þeirra áhrifa, sem lausn þeirra mála hafi á efnahagsmálin í heild, sem hún verði að bera ábyrgð á. Annars er hægt að bregða upp fleiri myndum í sambandi við þetta, hversu sjálfsagt það sé, að A.S.Í. sé aðili móti bændum við samningaborð, þegar á að ákveða þeirra lífskjör, kaup og lífskjör. Væri þá ekki rétt, að það kæmi fulltrúi frá bændum að samningaborðinu hinum megin, móti verkamönnum? Hví ekki það? Ónei, menn segja, að það væri óeðlilegt með öllu. Væri ekki rétt, að verkamenn ættu aðila við samningaborðið hjá opinberum starfsmönnum? Eða að opinberir starfsmenn sendu fulltrúa að samningaborðinu gagnvart verkamönnum? Ja, ef það er sjálfsagt, að verkalýðssamtökin séu andstæðingur bænda við samningaborðið þar, sé ég ekki annað en að þetta ætti að ganga svona á víxl. Ég læt þetta nægja til þess að sýna, að það er ekki heil brú í því, hvar sem gripið er niður og borið saman við skipulagið gagnvart öðrum stéttum í þjóðfélaginu, að við höldum uppi sexmannanefndarkerfi. Auk þess er kerfið meingallað á margan annan hátt. Það er búið að starfa, held ég, síðan 1947, þetta kerfi, en það var enginn ágreiningur um það í sjö manna n. í vetur, að það væru mýmörg atriði, sem nauðsynlegt væri að hafa glögga vitneskju um, ef vit ætti að vera í samningaþófinu, sem átti að leiða til niðurstöðu um ákvörðun landbúnaðarvöruverðsins, vinnutími bóndans t.d. og skylduliðs hans og hjúa. Vissi ekki einhver í sjö manna n. um þetta? Hefur ekki Sexmannanefnd haft gögn í höndum um þetta núna hin síðari ár t.d.? Hún er búin að starfa í 19 ár. Ónei, allir verða að viðurkenna, að engin vitneskja liggi fyrir um þetta mikilsverða atriði enn þá, og samningaþófið hefur allt saman byggzt á getgátum og samkomulagi út í loftið, hvílir í lausu lofti. Það var því alveg eins og tekið er fram hérna á fskj. með frv. Það var allsherjar samkomulag um það í sjö manna n., að upplýsingasöfnun og gagnasöfnun til þess að byggja starf Sexmannanefndar á hefði verið allsendis ófullnægjandi og yrði að fá víðtækar heimildir nú með þessari lagasetningu til þess að slík gagnasöfnun kæmist nær því að sinna lágmarkskröfum, sem gera yrði. Með leyfi hæstv. forseta segir svo í sameiginlega nál.: „ N. er þó sem fyrr segir sammála um það, að nauðsyn beri til þess að bæta verulega þann upplýsingagrundvöll, sem verðlagningin byggist á. Með brtt. þeim, sem n. gerir við 8. gr. framleiðsluráðslaganna, er stefnt að því í fyrsta lagi, að miklu viðtækari og haldbetri upplýsingar fáist um raunverulegan framleiðslukostnað í landbúnaðinum en nú er fyrir hendi. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því, að Sexmannanefnd fái aðstöðu til þess að framkvæma sjálfstæðar rannsóknir á ýmsum sviðum, er verðlagningu snerta, svo sem rannsóknir á dreifingarkostnaði, vinnutíma o.fl. Hefur n. látið gera nokkrar athuganir á báðum síðast nefndu atriðunum og fylgja niðurstöður þeirra athugana með nál. sem fskj., en það er áðurnefnd athugun Helga Ólafssonar á dreifingarkostnaði og athugun Þorvaldar Elíassonar viðskiptafræðings á vinnutíma bænda á grundvelli búreikninga Búreikningaskrifstofunnar.“ Af því, sem ég nú las, er ljóst, að n. viðurkenndi öll saman afdráttarlaust, að upplýsingagrundvöllurinn hefði alltaf verið mjög ófullnægjandi, og svo voru settir tveir menn í þetta að athuga þarna vissa liði, og þeir játuðu báðir, að þeir hefðu haft allt of lítinn tíma til þess og þetta yrði ekki gert, nema í þessu störfuðu menn í raun og veru í föstu starfi frá ári til árs. Ég hygg nú, að menn verði að viðurkenna það, að samningakerfi, sem ekki hefur haldgóðan upplýsingagrundvöll til að byggja á - ja, það hlýtur að verða tilviljunarkennt, hver niðurstaðan verður hjá því. Og enn er viðurkennt, að þetta vanti, eftir að n. er búin að starfa í 19 ár, og ég játa, að það er spor í rétta átt, þar sem n. gengur inn á að auka þessa upplýsingaöflun, en mér finnst það samt ekki fullnægjandi, því að það eru mörg fleiri atriði í búrekstri, sem þyrftu að rannsakast og ættu að hafa áhrif á þennan grundvöll, sem leggja þarf, heldur en þau, sem þarna eru talin fram. Við fengum vitneskju um það, hvernig verðlagningarkerfið væri í Bretlandi, við fengum frásögn af því, hvernig það væri í Noregi, hvernig það væri í Danmörku, en það var engin leið að fá þessi kerfi, brezka kerfið, norska kerfið eða danska kerfið, svo að n. gæti fengið þessi gögn í hendurnar. Nei, við fengum aðeins endursögn af því, hvernig þessi kerfi væru, einmitt í gegnum Framleiðsluráð landbúnaðarins, en að fá þessi kerfi nágrannalandanna um verðlagningu landbúnaðarafurða, það var ekki hægt, og þeirra hefur aldrei verið aflað. Þó vitum við svo mikið, að í Noregi eru bændurnir skipulagðir í tvennum samtökum, Norges bondelag og Norges bonde- og smábrukarlag, og þessi tvenn samtök bænda semja við fulltrúaráð, fulltrúa úr fjmrn. um málefni bændastéttarinnar. Undir það falla verðlagsmál landbúnaðarafurða, það falla undir þetta aðgerðir til markaðsfyrirgreiðslu, það falla undir þetta vaxtakjör og lánstími lána til landbúnaðarins, það falla undir þetta ráðstafanir til framleiðsluaukningar eða til þess að draga úr framleiðslu, jafnvel þar sem bú eru orðin svo stór, að þau eru ekki í hagkvæmu rekstrarformi, og til þess að stækka bú, þar sem þau eru of smá, þ.e.a.s. bein styrkjastarfsemi af hendi ríkisins fellur undir þetta samningasvið líka. Ég fékk eftir að nefndarstarfinu lauk nokkur gögn frá Noregi um það, hvernig þetta kerfi er í meginatriðum, en í nefndarstarfinu var ekki hægt að fá það. Styrkveitingarnar, sem norska ríkið veitir landbúnaðinum, eru aðallega tvenns konar umfram hið fastákveðna verð, sem semst um. Það er smábrukartillegg, þ.e.a.s. aukastyrkir við verðið til smábænda og styrkur, sem þeir kalla vansketillegg, þ.e.a.s. til þeirra bænda, sem eru í fjalllendi Noregs við mjög þrönga aðstöðu til landbúnaðar, en vilja þó ekki láta landbúnað þar leggjast niður af ýmsum þjóðfélagslegum ástæðum. Þá fá þeir þessar viðbætur, þessa styrki, mundum við segja, til viðbótar við hið umsamda verð. Þetta stefnir að því að stækka hin smærri bú og koma þeim þannig í hagkvæmara rekstrarform en þau eru og verða, ef ríkið lætur þetta afskiptalaust. Brezka kerfið er að því leyti eins og það danska og norska, að það er samið við ríkið líka, en grundvallarverðið er látið skapast í Bretlandi, að mér er tjáð, af verðlagi því, sem er á innfluttum landbúnaðarvörum, sérstaklega kjötvörum frá Nýja-Sjálandi og Ástralíu, en síðan eru brezkum bændum borgaðir styrkir til þess að tryggja, að þeir fái sem svarar meðaltekjum brezkra þegna. Alls staðar, þar sem borið var niður til að spyrjast fyrir um, hvernig þessum málum væri fyrir komið, var það bændastéttin og ríkisvaldið. En fengum við þá ekki einhvers staðar vitneskju um það, að verkalýðssamtökin væru aðili að verðlagningu landbúnaðarvara? Ég spurðist fyrir um það. Enginn úr sjö manna n. vissi um það, hvergi var hægt að fá neinar upplýsingar um það, hvort verkalýðssamtök væru nokkurs staðar í heiminum aðili að verðlagningu landbúnaðarafurða. Og enn þá er ég á þeirri skoðun, að það sé ekki til nema hér. Þó að menn standi á því fastar en fótunum hér, að þetta sé það einasta fyrirkomulag, sem sé eðlilegt, og algerlega óeðlilegt, að ríkið sé aðili að þessu, þá er það nú gildandi annars staðar, þar sem maður til fréttir, en hvergi finnst þetta sexmannanefndarkerfi með verkalýðssamtök sem aðila á móti bændunum. Það er rétt, sem hæstv. landbrh. sagði hér áðan, að meðnm. mínir í sjö manna n. rökstyðja það út frá sínu sjónarmiði á bls. 9 í þskj., sem hér er til umr., að þeir telji ekki eðlilegt, að ríkisvaldið eigi samningsaðildina gagnvart bændum, og þeirra rök eru þessi: Þeir segja, með leyfi hæstv. forseta: „Sú hugmynd hefur þó allmikið verið rædd í n., að í stað Sexmannanefndar verði tekið upp það fyrirkomulag, að ríkisvaldið gerist samningsaðili við bændur um búvöruverð. Telur einn nm., Hannibal Valdimarsson, þá tilhögun eðlilega, svo sem fram kemur í séráliti hans. Aðrir nm. geta hins vegar ekki á það fallizt, að slík tilhögun mundi heppileg og færa eftirfarandi rök fyrir þeirri afstöðu sinni: 1. Ríkisstj. er ekki aðili að þeim viðskiptum, sem hér er um að ræða, heldur framleiðendur og neytendur búvöru.“ Ja, framleiðendur og neytendur búvöru, framleiðendur og öll þjóðin. Neytendurnir eru þjóðin, þar með ríkisstj. líka, ef hún skyldi neyta einhvers af landbúnaðinum, ef hún er ekki alveg í mjólkur- og kjötbindindi, náttúrulækningaafstöðu. Það getur vel verið, að hún sé það. Ja, hún er aðili eins og rétt hver annar Íslendingur, eins og hver annar þegn. Því verður ekki neitað, að það er eðlilegast að skipta þessu þannig. Viðskiptaaðilarnir eðlilegu eru framleiðendastéttin þarna, bændurnir og öll þjóðin, þar með ríkisstj. auðvitað. Í öðru lagi segja þeir: „Þar sem hlutverk ríkisstj. er auðvitað jöfnum höndum að gæta hagsmuna neytenda og framleiðenda, getur hún að okkar áliti ekki veríð fulltrúi annars þessara aðila gagnvart hinum.“ Ég hef vikið að þessu áður og endurtek það, að ég tel einmitt ríkisstj. eiga að gæta hagsmuna jöfnum höndum framleiðenda og neytenda, gæta hagsmuna allrar þjóðarinnar, og að hún sé einasti aðilinn, sem eigi að gera það hvort tveggja. Og ég tel slíkan aðila hafa einmitt betri aðstöðu en nokkum annan til þess að gæta sanngirni til beggja handa í slíkum málum, enda er það niðurstaðan í öllum löndum, sem til spyrzt, að það sé ríkisstj., sem standi í þessum vanda. Í þriðja lagi segja þeir: „Erfitt yrði að okkar áliti að tryggja það með löggjöf, að samningsaðstaða bænda gæti orðið svipuð því, sem nú er, þar sem við svo öflugan samningsaðila er að etja sem ríkisvaldið.“ Ja, ætli mætti nú ekki gera sér vonir um það, að ríkisstjórn og þá alveg sérstaklega landbrh. notaði nú ekki allt ríkisvaldið til hins ýtrasta til þess að láta kné fylgja kviði gagnvart bændastéttinni, hagur hennar sé settur í einhvern voða, ef hún ætti að eiga mál sín á viðræðu- og samningagrundvelli við ríkisstj. Ég tek ekki undir svona, þó að hæstv. ráðh. sé að reyna að útmála það og meðnm. mínir, að það væri ægilegt fyrir bændastéttina að eiga að standa frammi fyrir því að eiga við að etja svo sterkan aðila sem ríkisvaldið. En þetta þykir nógu gott fyrir opinbera starfsmenn. Þeir mega standa frammi fyrir þessu ægilega valdi og eiga samningsaðild gagnvart því. Löggjöf sú, sem tryggja ætti bændum slíka samningsaðstöðu, væri sett af ríkisvaldinu, væri sett af Alþ. rétt eins og hver önnur löggjöf. Og hvernig sem samningsaðildinni er háttað, er sú löggjöf, sem hér á að byggja á, alltaf sett af sama aðilanum, Alþ. Íslendinga, og ég veit ekki, hvaða erindi þetta á inn í rökstuðninginn um, að það sé fráleitt að ætla ríkisstj. þetta hlutverk. Sett af ríkisvaldinu og framkvæmt af því, sett af Alþ. og auðvitað framkvæmt af ríkisstj. í öllum tilfellum. Ég get ekki séð, að það sé mikið hald í þessum rökstuðningi. Ég tók eftir því í hv. Ed., að hæstv. landbrh. talaði um það, að með þessu kynni líka ríkisstj. að dragast inn í pólitískar deilur. Ja, aumingja ríkisstj., ef hún yrði nú sökuð um það að vera pólitísk og drægist inn í pólitískar deilur. Hvaða ríkisstj. getur forðazt það?

, Það er verðlagningin, en ekki ríkisstj. Ríkisstj. er alltaf í pólitík...

Auðvitað, bara böðuð í pólitík, á kafi í pólitík auðvitað. Og þess vegna hrökk ég við, þegar var verið að hafa á móti því, að ríkisstj. hefði hér aðild að, vegna þess að hún drægist þá ónotalega inn í pólitík, það yrði ekki eins mikill friður um þetta, ef hún ætti þarna aðild að eins og A.S.Í., sem sumir hafa nú kallað einn mesta ófriðaraðilann í þjóðfélaginu. En það er til þess að fá frið um þessi mál, að A.S.Í. á að vera í því, en voði á ferðum, ef ríkisstj. væri það. Kannske er þetta svona. Kannske er það svona á fleiri sviðum. Getur nú afurðaverð bænda nokkurn tíma verið utan við alla pólitík? Er það ekki verðlagspólitík landhúnaðarins, hvernig þetta er afgreitt? Og hv. þm., sem grípur þarna fram í, sem segist nú alltaf eiginlega vera stjórnarsinni, ætti sízt held ég af öllum að hafa á móti því, að ríkisstj. hefði þarna veg ekki síður en vanda. Nei, frá mínu sjónarmiði eru þetta haldlaus rök, sem meðnm. mínir í sjö manna n. færa fram fyrir því, að það sé viðsjárvert, jafnvel fráleitt, að ríkisstj. hafi hér aðild að þessum málum og það sé miklu hagkvæmara og líklegra til þess að málin séu afgreidd með friði, að vissir hlutar af neytendunum og samtökum þeirra eigi þarna aðild að. Nú eru náttúrlega, eins og stundum áður hefur verið vikið að, neytendaaðilarnir algerlega af handahófi valdir. Við skulum segja, að ef A.S.Í. eigi að representera neytendur, sé það sjálfsagður aðili, en svo er tekið eitt af 150 aðildarfélögum í A.S.Í. og gert aðili við hliðina á því og í þriðja lagi Landsamband iðnaðarmanna, sem ekki fæst við nein launamál fyrir neina stétt. Ef þetta hefði nú verið t.d. Alþýðusambandið og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og við skulum segja Farmanna- og fiskimannasamband Íslands eða Sjómannasamband Íslands, þá hefði þó verið einhver heil brú í því, að það væri verið að tilnefna aðila fyrir launastéttirnar. En það er ekki einu sinni. Þó að menn hafi þarna þá röksemd á oddinum, að hér eigi að vera aðilar fyrir launastéttirnar, þá eru þeir aðilar valdir af afkáralegu handahófi. Og við endurskoðun l. er ekki einu sinni gerð tilraun til þess að leiðrétta það af þeim, sem standa að þessum sjónarmiðum, að það eigi að vera fulltrúar fyrir launastéttirnar. Hæstv. landbrh. gat þess, að ein breyt., ein fyrsta breyt., sem nokkru máli skipti í þessu frv. frá l., væri breyt. á 5. gr. frv., við 4. gr. gildandi l., að tilfæra ársvinnutíma bóndans, skylduliðs hans og hjúa á búi af þeirri stærð, sem miðað er við hverju sinni, og virða vinnutíma þessara aðila til samræmis við kaupgjald verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna, eins og það er við upphaf hvers verðlagstímabils. En þó skuli eigi taka til viðmiðunar ákvæðisvinnu verkamanna, iðnaðarmanna né aflahlut sjómanna. Þetta er efnisbreyting, það er alveg rétt og þarna eru teknir út úr hlutarsjómennirnir, sem áttu að hafa áhrif á verðlagninguna samkv., gildandi kerfi. Ég tók það fram í umr. hér í haust, að ég teldi, að það væri öllu heppilegra að miða ekki við hlutarhæð sjómanna, og þá taldi ég það ekkert síður vera út frá hagsmunasjónarmiði bænda, því að það getur komið aflaleysi, 1 ár, 2 ár, 3 ár, það getur á sama tíma komið verðlagshrun á heimsmarkaðinum á sjávarafurðum. Og þá fara hlutir sjómanna og hlutskipti útvegsmanna langt niður á við, og sé ég ekki, að það sé bót fyrir bóndann að leiða slíkar sveiflur hins hvikula sjávarútvegs yfir þá stétt líka, svoleiðis að ég tek það fram, að ég var fylgjandi þessari breytingu, að hlutarsjómenn væru teknir út úr viðmiðuninni, því að ég tel það alls ekki gott fyrir bændur og mun hvar sem er rökstyðja það gagnvart þeim. Hitt er hægt að deila um, hvort eigi að taka út úr ákvæðisvinnu verkamanna og iðnaðarmanna. Nú er mjög stefnt í þá átt, að fleiri og fleiri störf verkamanna færist undir ákvæðisvinnu, og ég held, að það sé betra, að það komi þá skýrt fram, að hér sé ekki átt við aðra ákvæðisvinnu verkamanna en uppmælingartaxtana, eins og ég tók eftir, að ráðh. notaði það orð og sagði, að uppmælingartaxtar verkamanna og iðnaðarmanna ættu ekki að falla inn í viðmiðunina. Það væri kannske réttara bara að orða það þannig, ef ætlunin er sú, að það sé ekki víðtækara en svo. En ég tek undir það með ráðh., að ég veit ekki á þessari stundu, hvort þetta er til þess að bæta hag bænda eða rýra. Ég tel það alveg óvisst mál, af því að það liggur allt á huldu um ársvinnutíma bóndans og skylduliðs hans. Eftir allt starf Sexmannanefndar í 19 ár veit enginn neitt um það. Og það var stungið upp á ýmsum aðferðum til þess að kanna þetta, og fannst engin leið, a.m.k. ekki af þessum 7 mönnum, sem störfuðu í sjö manna n. Þeir fundu enga leið, sem væri örugg til þess að kanna nákvæmlega, hver væri meðalvinnutími bóndans á meðalbúinu, senda mann með skeiðúr kannske og fylgjast með því nokkra daga. Mönnum fannst það t.d. alls ekki vera trygging fyrir því, að vinnubrögð væru framkvæmd með sama hætti þá dagana eins og alla aðra. Að öðru leyti verður að byggja þetta á skýrslum, og skýrslunum vilja menn ekki treysta. Hér þarf áreiðanlega margt að athuga, til þess að viðmiðunin sé á viti byggð. Það er einn af veiku punktunum í sexmannanefndarkerfinu, að hér er mjög erfitt um vik að fá nákvæman þann samanburð. En það liggur ljóst fyrir hér, eins og það lá fyrir í n., að A.S.Í. hefur ekki breytt afstöðu sinni frá því í haust. A.S.Í. óskar ekki eftir rétti til aðildar að þessu kerfi. Og ég hef fullt umboð til að segja það hér á Alþ., að A.S.Í. mun ekki á þessu yfirstandandi ári - og á því breytist ekki skipun miðstjórnar, fyrr en þá í nóvemberlok og þá er það síðar en tilnefninguna ber að - nota sér tilnefningarréttinn og óskar ekki eftir því, að A.S.Í. sé helgaður þessi réttur í frv., heldur þá einhverjum öðrum aðila, ef menn endilega vilja halda þessu kerfi við. Ég endurtek það, að komi til tilnefningar fyrir einn eða fleiri aðila af ríkisvaldsins hendi, er sexmannanefndarkerfið orðið gerbreytt í eðli sínu, og það er mál, sem ég tel mér óviðkomandi, af því að ég er algerlega andvígur því, að þetta kerfi haldi áfram. Eitt af því, sem leiðir af þessu kerfi, sem tekur verðlagningu landbúnaðarafurða út úr eina sér, allra efnahagsþátta bóndans, verðlagningu á einingu, framleiðslueiningu, er það, að eins og nú standa sakir, þegar offramleiðsla er orðin, svo að ríkið verður að verja hundruðum millj. kr. í útflutningsuppbætur fær stórbóndinn meginhlutann af þessum hundruðum millj., smábóndinn sama sem ekkert. Stórbóndinn þarf engrar hjálpar með, hann hefur ekki beðið um neina aðstoð. En samt er þessu fé ausið í hann með þessu kerfi. Nú er upplýst af búnaðarsérfræðingum, að upp að vissri stærð eykst hagkvæmni búrekstrar. En þegar búið hefur náð vissri stærð, fer það að koma verr út, þá fer það ekki að verða eins hagkvæmt bóndanum sjálfum og ekki eins hagkvæmt þjóðfélaginu. En kerfið, sem leggur áherzlu á það, að hann fái því meiri upphæðir, sem hann stækkar bú sitt meira og eykur þannig offramleiðsluna, freistar hans til þess að auka þann vanda, sem þjóðfélagið stendur í, hans er freistað til þess með síhækkandi fúlgum. Þetta er auðvitað ekki hentugt kerfi, eins og nú standa sakir a.m.k. að þessu leyti. Það hygg ég, að flestir sjái og verði að viðurkenna, og þá ekki sízt þeir, sem sitja í ráðherrastólunum og horfast í augu við þennan vanda. Það væri ekkert óeðlilegt, að þegar bú hefur komizt í þá stærð, sem hagkvæmust þykir, væri farið að draga úr verðuppbótum til þess, ekki haldið áfram að hvetja bóndann til þess að stækka búið úr því og láta bætur jafnvel falla niður við vissa bústærð, sem ekki væri talin æskileg. Það væri líka vit í því, en það getur vel verið, að pólitískt þori menn það ekki, en það er allt annað mál. Ég álít, að það sé enginn hlutur sjálfsagðari en sá, að ríkisvaldið tilnefni n. til þess að annast samningsaðild fyrir bændur um þessi mál, og þeir fái þar með möguleika til að taka upp á samningaborðið alla þá meginefnisþætti, sem mestu varða um lífsafkomu bóndans og þróun landbúnaðarins, við ríkisvaldið, sem hefur alla þessa þræði í hendi sér, og það sé alrangt að leysa þessi mál gegnum verðlagningu á einingu, eina út af fyrir sig. Ég álít, að með sexmannanefndarkerfinu fáist aldrei fullnægjandi upplýsingagrundvöllur undir ákvörðun um þessi þýðingarmiklu mál og það þurfi að setja á fót kjararannsóknarstofnun landbúnaðarins, sem hafi þau verkefni frá ári til árs að rannsaka alla þróun landbúnaðarins og alla verðmyndun í landbúnaði, og þá tel ég ekki sízt ástæðu til þess, að þar væri starfandi sérstök n. skipuð fulltrúum frá framleiðendum og neytendum, sem eingöngu hefði það verkefni með höndum að rannsaka verðmyndunina, framleiðslukostnaðinn, dreifingarkostnaðinn, sölukostnaðinn af landbúnaðarvörum og þjóna þannig hagsmunum bæði neytenda og framleiðenda með því að ganga úr skugga um það, að þarna sé alls staðar á öllum þessum framleiðslustigum landbúnaðarvaranna svo á málum haldið, að engin vörueining verði dýrari en hún nauðsynlega þurfi að vera. Sá þáttur þessara mála, þar sem ég viðurkenni, að neytendurnir eiga einmitt erindi til þess að starfa með fulltrúum bænda, er sá að fylgjast með allri verðmyndun landbúnaðarvaranna, sölu- og dreifingarkostnaðinum og allri þeirri hlið málsins, en þeir eigi hins vegar engan rétt til þess að skipta sér af launamálum bóndans og skylduliði hans. Og þarna tel ég að vanti algerlega í kerfið að aðgreina þetta. Þá finnst mér, að þegar offramleiðsla landbúnaðarafurða er ríkjandi eins og nú, megi það ekki vanta í kerfið, að einhverjar ráðstafanir séu gerðar til þess að draga úr offramleiðslunni, svo að þessi vandi haldi ekki sífellt áfram og vaxi, því að á 6 árum eða svo hefur þetta vaxið úr 0 og upp í 219 millj. kr., sem útflutningsuppbæturnar nema nú. Það er ekkert í þessu kerfi, sem leggur neinn hemil á þetta. Það var í till. sjö manna n., ef mig ekki misminnir, till. um það að leggja skatt á kjarnfóður, einmitt til þess að draga svolítið úr offramleiðslunni. Ég sé ekki þennan tölulið í gr., en hins vegar er okkur sagt frá því á bls. 11, að þetta efnisatriði sé í frv. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Hér er lagt til að bæta við 5. tölulið gr. tveimur stafliðum, sem fela í sér, að framleiðsluráði sé í fyrsta lagi heimilt að ákveða og innheimta gjald á erlent kjarnfóður, sem flutt er til landsins. Þetta miðar fyrst og fremst að því að draga úr óhagkvæmri mjólkurframleiðslu. En ég finn þetta ekki í gr. Þetta stendur aftur hér á bls. 11 í skýringum við 3. og 4. gr. Það eru einhver missmíði á þessu.

Nema því hafi verið breytt

, - en skýringunum ekki. Já. þá væri nú viðkunnanlegra að fella þessa skýringu þá niður eða bæta þessu, sem vantar, inn í gr. Það var sem sé vilji líka hjá fulltrúum bændanna að gera þarna nokkrar ráðstafanir til að draga úr offramleiðslunni með því að skattleggja bændur og stuðla að því að draga úr a.m.k. ofneyzlu kjarnfóðurs til þess að sprengja upp nyt kúnna umfram þarfir þjóðarinnar með dýrri kjarnfóðurgjöf. Hér hefur e.t.v. góður vilji bændafulltrúanna ekki stoðað, heldur sett pólitískan skrekk að einhverjum, svo að þeir vildu ekki einu sinni fallast á þetta tilboð bændanna um að skattleggja sig og draga úr offramleiðslunni. Þá er það vitað mál, að útflutningsuppbæturnar eru skilgetið afkvæmi verðbólguþróunarinnar á Íslandi. Í þessum vanda standa bændurnir, í þessum vanda stendur íslenzka þjóðin, af því að verðlagið er komið svo hátt hér á landi, að það er ekki í neinu samræmi við verðlag á sams konar vörum erlendis. Það er verðbólguþróunin, sem þarna skapar þennan vanda, og þessi vandi eykst meðan verðbólguþróunin heldur áfram óbreytt. En er nú sem skyldi unnið að sölu landbúnaðarvara á erlendum mörkuðum? Væri ekki full ástæða til þess, að einhverju væri til þess kostað að reyna að fá sem bezt verð fyrir íslenzkar landbúnaðarvörur á erlendum mörkuðum, meðan við þurfum á því að halda? Auðvitað á að gera áætlanir um landbúnaðarframleiðsluna frá ári til árs. Þar getur einhverju skeikað vegna góðæris eða erfiðs árferðis. Það ætti að gera tilraun til áætlana um framleiðslumagnið næstu árin líka, því að það er dýrt, ef offramleiðsla verður úr hófi fram. Hitt er mér vel ljóst, að það verður að vera nokkur offramleiðsla í góðæri, ef menn vilja ekki taka á sig óþægindin af því að láta sig vanta landbúnaðarvörur í erfiðu árferði og á vissum tímum árs, þegar framleiðslan er minni. Þetta er mér vel ljóst, og það er eðlilegt, að ríkið leggi nokkuð á sig til þess að tryggja, að menn hafi þessar landbúnaðarvörur árið um kring og frá ári til árs, en gæta verður samt hófs, og það hygg ég, að fjmrh. muni vilja viðurkenna. Eitt er það í þessu kerfi öllu saman og það er það, að öli landbúnaðarmál, allir þættir landbúnaðarmála heyra undir landbrh. Ég álít þetta rangt. Ég álít, að viðskiptamál þessara mála eigi að heyra undir viðskmrh. Ég álít, að verðlagsmál þessara mála eigi að heyra undir þann ráðh., sem fer með verðlagsmál. Ég álít, að útflutningsuppbæturnar eigi t.d. alveg að heyra undir fjmrh. En allt, sem við kemur framleiðslustarfi landbúnaðarins sjálfs, ræktunarmálunum og öllu því, á eðlilega að heyra undir landbrh., en alls ekki allir efnisþættir þessara mála. Ég lagði til, að bændur fengju óskoraðan samningsrétt gagnvart ríkisvaldinu, og ég lagði enn fremur til, að komið yrði á fót kjararannsóknarstofnun landbúnaðarins, sem væri t.d. skipuð tveimur fulltrúum Stéttarsambands bænda og tveimur fulltrúum, er ríkisstj. tilnefndi, eða þremur eða fimm af hvorum aðila, sem sé að jöfnu af báðum þessum aðilum, og þar væri samningasviðið allir efnahagsþættir landbúnaðarins, alls ekki eingöngu verðlagningin á einingu. Meðnm. mínir gerðu þá breyt. á frv. frá gildandi l., að í stað þess, að hagstofustjóri skyldi vera oddamaður í yfirn., skyldi það verða sáttasemjari ríkisins. Ég taldi ekkert athugavert við þetta, þó að ég sjái nú ekki, að aðstaða sáttasemjara ríkisins sé nein önnur en hagstofustjórans var, og upp á milli þeirra manna, sem nú skipa þau embætti, geri ég ekki, báðir hinir mætustu og nýtustu menn. Ég held, að engin lausn felist í þessu í sjálfu sér. Ég hefði talið eðlilegast, að úr því að sáttasemjari ríkisins var tekinn inn í þessi mál, hefði verið tekið upp sáttakerfi með hans hlutdeild, nákvæmlega á sama hátt eins og er í gildi á milli verkalýðssamtaka og atvinnurekenda og íhlutun sáttasemjara um þau mál. En þá kemur eitt, og það er það, að bændur eru ekki skipulagðir í stéttarfélög eins og verkafólkið er, en þegar sáttasemjari hefur gert till., þurfa þær að geta gengið til einstaklinganna í stéttinni, þ.e.a.s. í gegnum þeirra skipulögðu samtök. Sú leið er því ekki fær að óbreyttu. En ég segi: Hvers konar félagsmálasmíði er þetta? Það er til Stéttarsamband bænda, en það er ekki til eitt einasta stéttarfélag bænda. Ég sé ekki annað en að Stéttarsamband bænda hljóti að eiga að undirbyggja með stéttarfélögum, sem kjósi fulltrúa til þessarar sameiginlegu félagsskipulagningar sinnar, Stéttarsambandsbænda. Þessu er einhvern veginn krullað saman við hreppabúnaðarfélögin, frá hreppabúnaðarfélögunum til búnaðarsambandanna og búnaðarsamböndin kjósa svo víst fulltrúa til búnaðarþings og Stéttarsambands bænda, sem eru tvö félagakerfi.

Þetta er, held ég, ekki rétt.

Hvað er skakkt í þessu?  Ég gerði að vísu till. um það, að viðmiðun yrði höfð. Það var svo fast í mér, að það þyrfti einhverja viðmiðun við aðrar stéttir um kjör bændanna og viðurkenndi, að það væri mjög á reiki, hverjar væru tekjur verkamanna. Ef miðað er við taxtana, er það rétt, sem bændafulltrúarnir sögðu. Þeir eru yfirborgaðir í góðæri, eins og núna. Bóndinn fær þess vegna ekki alveg það sama og verkamaðurinn, þegar þannig er ástatt á vinnumarkaðinum. Það er erfitt að fá glöggar viðmiðanir, og frá hinni hliðinni, þegar enginn veit um vinnutíma bóndans með neinni vissu, er viðmiðunin nánast út í loftið. En ef þessum hugsanagangi er hafnað og bændastéttinni helgaður frjáls samningsréttur, þarf ekkert lágmark að setja. Þá semur hún eingöngu um það, sem fulltrúum stéttarinnar finnst vera ofan við það lágmark, sem ekki er unað við. Ég hef með nánari athugun komizt að þeirri niðurstöðu, að ef samningafrelsi um verðlagningu landbúnaðarafurðanna og önnur hagsmunamál bændastéttarinnar væri lögfest, væri viðmiðun alveg óþörf. Þá leysist það mál gegnum samningana, og það er einn af veiku hlekkjunum í sexmanna nefndarkerfinu að finna einhverja viðmiðun, sem allír gætu sagt, að væri réttlát. Það er enginn, sem getur sagt, að það sé réttlátt að miða kjör bóndans við kjör verkamanns í Reykjavík. Bóndinn er allt annars eðlis, bóndinn er atvinnurekandi. Og það væri kannske miklu eðlilegra að leita einhvers staðar að hliðstæðu í atvinnurekendastéttunum, og þó gæti það vafalaust orkað tvímælis og verið kannske erfitt að finna það. Ég hef leyft mér að semja frv. til I. um útfærslu á þeirri lausn þessara mála, sem ég hef túlkað bæði í starfi mínu í sjö manna n. og í umr. í haust og hér í sölum Alþ., og mun leggja þetta frv. fram sennilega núna á morgun eða hinn daginn. Það er sá lagabúnaður þessara mála, sem byggir á þeim sjónarmiðum, sem ég hef verið að túlka hér og í sjö manna n. Það er samfellt kerfi, sem ég tel að eigi að byggja upp til þess að leysa þessi mál, og það kerfi eigi að leysa Sexmannanefndarkerfið af hólmi, sem er í mínum augum misheppnað kerfi og vanskapað og leysir ekki neinn þann vanda, sem bændastéttin eða íslenzka þjóðin eru í nú, sízt af öllu nú, eftir að offramleiðslan hefur líka gengið í garð. Það spanar hana meira að segja áfram enn þá meira og ræður þar enga bót á, það er ekki gerð tilraun til þess. Og sú vísbending, sem fulltrúar bænda gáfu um vilja sinn til þess að draga úr offramleiðslu, sé ég meira að segja, að er tekin út úr frv., annaðhvort fyrir misgáning eða viljandi. Ég tel, að þetta sé svo stórt mál, bæði fyrir bændastéttina og að því er snertir þá ábyrgð, sem ríkisvaldið hefur á stjórn efnahagsmálanna, að þetta mál eigi ekki að afgreiðast á Alþ. öðruvísi en að vísa því til umsagnar Stéttarsambands bænda, svo að bændastéttin fái aðstöðu til þess að fjalla um það, áður en lausn á því er hér lögfest á ný. Gæti þá verið réttast, að bæði þessu frv. hæstv. ríkisstj. og því frv., sem ég mun leggja hér fram áður en margir dagar líða um þessi mál, yrði báðum visað til bændastéttarinnar, til þess að sú stétt, sem þetta mál varðar mest, geti fengið um það að segja sitt álit og að hægt væri að flytja frv. á komanda þingi, sem styddist við vilja bændastéttarinnar í þessu máli. Ég mun því hafa þá afstöðu gagnvart þessu máli, að því beri nú á þessu þingi að vísa frá.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 571, var undirbúið af sjö manna n., sem ríkisstj. setti til þess í haust að endurskoða framleiðsluráðslögin, sérstaklega með tilliti til ákvæða þeirra, sem fjalla um verðlagninguna. Í skipunarbréfi nm. lá fyrir sú yfirlýsing um vilja ríkisstj., að hún óskaði eftir því, að það kerfi, sem starfað hefur verið eftir um verðlagningu landbúnaðarvara nú um alllangt skeið, yrði endurreist. Það var þess vegna langsennilegast, að breyt. á l. næðu helzt fram að ganga, ef þær væru í höfuðatriðum sniðnar eftir þessum vilja ríkisstj. Og ég hygg, að afstaða fulltrúa bænda í þessari n. hafi að nokkru mótast af þessu. Það bar til tíðinda í haust, eins og mönnum er kunnugt, að sexmannanefndarkerfið varð óvirkt, þegar stjórn A. S. Í. neitaði að tilnefna fulltrúa til starfa í n. Nú segir í lögum um framleiðsluráð, að aðilarnir skuli tilnefna fulltrúa í n. Þetta var því að margra dómi brot á I. Ég legg engan dóm á það hér, en vil hins vegar segja það, að þessi afstaða var ekki næsta vinsamleg í garð bændastéttarinnar. Ákvörðun stjórnar A.S.Í. er ekki gerð kunnug, fyrr en komið er fast að þeim tíma, þegar verð íandbúnaðarafurða þurfti að ákveðast. Svo var talið, og við fulltrúar framleiðenda í Sexmannanefnd féllumst á það, eftir að við höfðum leitað álits lögfræðinga þar um, að Sexmannanefnd gæti ekki starfað, eftir að einn af nm. hafði skorizt úr leik. Málunum var komið í sjálfheldu. Sú sjálfhelda var svo leyst nokkru síðar með brbl., sem ríkisstj. gaf út. Með þeim brbl., sem, eins og segir í l. sjálfum, var ætlað að gilda aðeins eitt ár, er bændasamtökunum alveg vikið til hliðar í verðlagningunni á liðnu hausti. Þau höfðu ekki samkv. brbl. nein bein áhrif á verðlagninguna í haust. Það var nefnd embættismanna, sem sett var til þess að ákveða verðlagið. Bændur undu þessu illa, fannst þetta ómaklegt, m.a. með hliðsjón af því, að þeirra fulltrúar höfðu ekki skorazt undan því að starfa samkv. l., heldur voru það aðrir aðilar. Og bændasamtökin mótmæltu þessu á sínum tíma. Þetta er kapítuli út af fyrir sig, og ég ræði hann ekki nánar hér. En það er augljóst, að bændur hlutu að telja það miklu varða að rjúfa þetta ástand og fá á ný beina aðild að verðlagningunni með einhverjum hætti, eins og þeir höfðu áður haft. Það mátti því segja, að það væri einsætt frá þeirra hálfu að ganga að því að endurvekja gamla kerfið, þrátt fyrir skiptar skoðanir innan samtaka bændanna um kerfið sjálft, og það því fremur, þegar sýnt þótti, að fást mundi, að okkar dómi, allverulegar lagfæringar á kerfinu, frá því er verið hafði. Mér finnst rétt að láta það koma fram hér, út af ummælum, sem féllu hjá hv. 5. þm. Austf., hver afstaða bændasamtakanna hefur verið til þessara tveggja leiða, sem stundum hefur verið rætt um í sambandi við verðlagningu búvara, annars vegar beina samninga við ríkisstj., hins vegar það kerfi, sem verið hefur. Þetta hefur töluvert verið rætt innan bændasamtakanna. Um það hafa verið skiptar skoðanir og árið 1963 var þetta mál tekið til meðferðar og atkvgr., og á aðalfundi Stéttarsambands bænda féllu nú atkv. þannig, að meiri hl. fundarins vildi viðhalda gamla kerfinu endurbættu. Það er álit okkar, sem unnum í n. fyrir hönd framleiðenda, að í því frv., sem hér liggur fyrir, felist ýmis atriði, sem séu til verulegra bóta á þessu kerfi. Það er fyrst, að kerfið verður ekki óstarfhæft, enda þótt einhver, sem rétt hefur, eins og það er nú orðað, til þess að tilnefna í verðlagsnefndina, óski ekki eftir að nota þann rétt. Þetta hefur ekki verið lítið óhagræði og erfiðleikar því samfara, þegar verðlagskerfið allt hefur orðið óstarfhæft, vegna þess að einhver aðili hefur ekki tilnefnt í n. Ég tel líka, að með þeim ákvæðum, sem nú eru um yfirnefndina eða gerðardóminn, sé málum betur skipað en áður. Áður var gert ráð fyrir því, að menn úr þeim hópi, sem staðið hafði í þrætunni, í samningaþófinu, einmitt menn úr þeim hópi, skyldu kvaddir til dóms. En mér virðist það miklu eðlilegra, að nýir menn komi þar inn, enda hygg ég, að þetta fyrirkomulag, að setja þrætuaðilana sjálfa alveg beint í yfirdóm, sé óvenjulegt. Þá er í þessu frv. gert ráð fyrir miklu ýtarlegri gagnasöfnun til undirbúnings verðlagningunni en áður hefur verið, og það er gert ráð fyrir því að efla til þess stofnun, sem þegar hefur verið starfandi um skeið, en hefur haft lítil fjárráð og þar af leiðandi takmarkaðan mannafla og hefur því ekki getað sinnt verkefnum sínum nema að litlu leyti, vil ég segja, en það er Búreikningaskrifstofa ríkisins. Nú er gert ráð fyrir því að fela henni miklu víðtækari athuganir og þá væntanlega um leið að gera henni mögulegt að framkvæma þær. Þetta teljum við til mikilla bóta. Bændur hafa gert margar samþykktir á fundum sínum bæði víðs vegar um land og í Stéttarsambandinu einmitt um nauðsyn þess að afla ýtarlegri upplýsinga og betri gagna til að undirbyggja verðlagningu landbúnaðarvara á raunhæfan hátt. Það er einnig mikilvægt atriði fyrir framleiðendur, álit ég, og vafalaust alveg eins og ekkert síður fyrir fulltrúa neytenda í Sexmannanefnd, að n. verður nú með lögum tryggð aðstaða til þess að láta framkvæma sjálfstæðar kannanir á einstökum þáttum í sambandi við undirbúning verðlagningarinnar. En áður hefur sá möguleiki ekki verið fyrir hendi. Það tel ég einnig til bóta, að neitunarvaldið í Sexmannanefnd er afnumið, þar skal nú ráða einfaldur meiri hl. Ég aðeins nefni þessi atriði sem dæmi um það, sem við teljum, að horfi til bóta frá I. þeim, sem verið hafa. Þau eru ýmis fleiri, en ég sé ekki ástæðu til þess að fara ýtarlega út í það í einstökum atriðum. Ég vil einnig aðeins víkja að því, að enda þótt sjö manna n. hefði í starfi sínu hliðsjón af óskum ríkisstj. um að endurvekja samstarf bænda og neytenda um verðlagninguna, voru ýmsar aðrar leiðir athugaðar í n. og sumar ræddar mjög ýtarlega, eftir því sem hægt er að gera við venjulegar aðstæður í nefndarstarfi, og þ. á m. að sjálfsögðu sú leiðin að taka upp beina samninga við ríkisstj., og eins og ég sagði áðan, hefur sú skoðun haft allmikið fylgi innan bændasamtakanna. Í umr. um þetta komu fram ýmsir annmarkar, og ég ætla ekki að fara að rekja þá í einstökum atriðum. Það er of langt mál til þess að fara að rekja það hér við I. umr. En ég vil þó minnast á eitt. Mönnum þótti mjög vandséð, á hvern hátt skyldi leiða mál til lykta, ef ágreiningur yrði, þannig að ekki næðust samningar. Í því sambandi var töluvert rætt um þann möguleika að gefa bændum eins konar lögverndaðan verkfallsrétt, líkt og mörg stéttarsamtök hafa núna, þ.e.a.s. gefa þeim lögverndaðan rétt til þess að stöðva sölu á sinni vöru. Eins og hv. þdm. heyrðu á ræðu hv. 5. þm. Vestf., var hann alls ekki fjarri því, þvert á móti, að láta bændum í té þennan rétt. En þegar farið er að skoða þetta ofan í kjölinn, og þarf þó satt að segja ekki mjög djúpt að kafa, kemur það bara strax í ljós, að slíkur réttur er bændastéttinni nálega einskis virði. Aðstaða bænda gagnvart kjaradeilum og því að stöðva störf sín er allt önnur en verkamanna og annarra launþega. Verkalýðsfélögin gera verkfall á þeim tíma, þegar það kemur mótaðilanum illa að stöðva atvinnureksturinn og af getur hlotizt stórtjón fyrir hann. Bændur yrðu eingöngu að beita sölustöðvun í sambandi við mjólkursölu. Um það hygg ég, að ekki sé nokkur ágreiningur. Sölustöðvunin yrði ekki sett á fremur en verkfall, án þess að nokkurra daga fyrirvari væri á hafður. Þann frest gætu neytendur notað til þess að birgja sig upp af mjólk að nokkru leyti. Ekki mundi verkfalli verða beitt gegn sjúkrahúsum, það hygg ég, að engum detti í hug. Þegar svo verkfallið væri skollið á, stæðu málin þannig, að neytendur hefðu birgt sig upp til nokkurra daga, þeir hefðu ekki fjárhagslegt tjón af stöðvuninni, óþægindi einhver, og þó ekki mikil fyrst, en bændurnir biðu jafnvel milljóna tjón á degi hverjum með því að stöðva framleiðsluna. Það er að vísu ekki hægt að stöðva hana, það er nú náttúrulögmál, en það yrði að hella niður mjólkinni. Bara þetta er svo einfaldur hlutur, að ef menn nokkuð fara að hugleiða verkfallsleiðina, sér hver maður, hversu þetta er vonlaust fyrirtæki, því að í staðinn fyrir það að þrengja að andstæðingnum, þ.e. þeim, sem samið er við, verður skaðinn hjá þeim, sem verkfalli beita. Það var svo rætt um fleiri leiðir, en ég held, að mér sé óhætt að segja það, að í n. þóttust menn aldrei sjá verulega fastan punkt að þessu leyti, hvernig ætti að lykta samningum við ríkisstj., ef í odda skærist. Og ég man ekki til, að hv. 5. þm. Vestf., sem átti sæti í n., legði þar fram þá till., sem kemur nú fram í séráliti hans. Þar hefur hann dottið ofan á heillaráðið og lausnina í þessum efnum og hún felst í 3. lið till. hans, eins og þær eru settar fram á bls. 19 í þessu þskj., og er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Takist samningar ekki, skal stjórn Stéttarsambands bænda leggja till. sínar um verð á framleiðslueiningu fyrir alla bændur og skoðast till. samþykkt, fái hún 75% greiddra atkv., enda taki a.m.k. 50% atkvæðisbærra bænda þátt í atkvgr.“ En ef þetta er nú lausnin, hví hefur þá ekki þessi hv. þm., sem hefur setið lengi á þingi, í áratugi, reynt að koma fram tilsvarandi breyt. á vinnulöggjöfinni, t.d. á þá leið, að ef ekki takast samningar í kaupdeilu á milli atvinnurekenda og verkamanna, skulu fulltrúar verkamanna leggja till. sínar um kaup og kjör fyrir alla verkamenn, sbr. alla bændur, og skoðast till. samþ., ef hún fær þar tilskilinn meiri hluta? Nei, ég veit það, að bæði ég og aðrir bændur þessa lands kunna vel að meta allan góðan vilja í garð stéttarinnar og landbúnaðarins. En á þessu á maður samt erfitt með að átta sig, að þarna sé um nokkuð að ræða, sem geti orðið raunveruleiki. Og ég verð líka að segja það, að ég legg áherzlu á það, að til þess að fá myndina heila af afstöðu þessa hv. þm., verður hann einnig að láta koma skýrt fram afstöðu sína til útflutningsbótanna. Það er svo komið, þrátt fyrir fækkun í sveitunum, að framleiðslan hefur vaxið og er komin yfir það mark, að 10% útflutningsbótaheimildin nægi, til þess að fullt grundvallarverð fáist. Þetta hefur þó ekki orðið einvörðungu vegna framleiðsluaukningar. Það er hraðstíg verðbólga, sem þarna kemur ekki síður til sögu. Þetta liggur ákaflega ljóst fyrir, þó að maður líti á það eitt, að fyrir örfáum árum vantaði ekki stóran hundraðshluta á það, að erlendi markaðurinn gæfi það verð fyrir kjötið, sem fyrir það átti að fást innanlands. En núna er hins vegar svo komið, að erlendi markaðurinn gefur ekki nema brot af því verði, sem reiknað er með í grundvellinum. Ég fer ekki nánar inn á þessa hluti hér, en þetta sýnir bara, hve mikið er í húfi, ef ætti að skerða útflutningsbæturnar frá því, sem þær nú eru, og mér finnst það alveg nauðsynlegt, að hv. þm. skýri alveg greinilega, hvað hann hugsar sér með útflutningsuppbæturnar. Ég vil svo aðeins að lokum segja það, að ég tel, að þetta frv. sé til verulegra bóta. Bændasamtökin fá aftur aðild að verðlagningunni, og þó öllu betri aðstöðu, þar sem ég tel, eins og ég hef þegar tekið fram, að allmörg ákvæði frv. séu hagstæðari en þau, er nú gilda.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Í a-lið 3. gr. er talað um heimild fyrir Framleiðsluráð landbúnaðarins til að ákveða mismunandi hátt útborgunarverð til framleiðenda eftir árstímum og innheimta verðjöfnunargjald af innveginni mjólk. Þarna er Framleiðsluráði falið skilyrðislaust að ákveða mismunandi verð til framleiðendanna, án þess að leita um það álits þeirra eða fá heimild til þess frá þeim sjálfum og sölufélögum þeirra. Í samþykktum sölufélaganna eru yfirleitt ákvæði um það, að framleiðendurnir fái raunhæft verð, þegar búið er að draga frá kostnaðinn og framlög til sjóða og annað slíkt, sem í samþykktunum er ákveðið, en þarna er heimild, sem hægt er að framfylgja, og þar með er í raun og veru valdið tekið af framleiðendunum sjálfum og heimafélögum þeirra. Framleiðsluráðið hefur heimild til þess að gera þetta án þess að spyrja um það. Ég get vel gengið inn á, að þetta sé nauðsynlegt á þeim svæðum, þar sem mikið er um mjólkursölu til neyzlu, en ekki þar sem sáralítið er selt. Ég vil ekki, að Framleiðsluráð hafi þar heimild til þess arna. Og þó því aðeins álít ég, að Framleiðsluráð eigi að hafa leyfi til að framkvæma þetta, að það liggi fyrir samþykktir frá félagsfundum eða a.m.k. stjórnum félagasamtakanna um, að þetta sé leyfilegt, það sé ekki hægt að gera þetta nema í samráði við þau. Ég skil það ofur vel, að þar sem mikil neyzlumjólkursala er, eins og hér á Reykjavíkursvæðinu, sé þetta nauðsynlegt, en þetta á að framkvæmast í samráði við þá, sem framleiða mjólkina, en ekki að fá einhverjum 4–5 mönnum alræðisvald í þessum málum. Þar, sem mjólk er aðallega unnin, er hrein og bein heimska að gera þetta. Það er ekki einhlítt að hækka vöruna endalaust. Nú þurfa bændurnir að breyta til, tæknin hefur vaxið og framleiðnin aukizt. Bændur hafa unnið stórvirki á því sviði, en nú þarf að fara að breyta til, nú þarf að fara að hugsa um að reka þetta af meiri hagsýni, því að við sjáum, að það er ekki einhlítt að hækka vöruna. Það eru takmörk fyrir, hvað neytendurnir vilja borga fyrir hana, og svo þegar þarf að flytja nokkurn hlut út, þarf náttúrlega að athuga þá hluti. Þess vegna verða bændur að fara að athuga þá hliðina líka að reyna að spara sem mest í rekstrinum. Það er miklu ódýrara að framleiða sumarmjólk en vetrarmjólk, og þar sem nær eingöngu er unnið úr mjólkinni, er ekki nema sjálfsagt að gera það. Það, sem við fyrst og fremst eigum að spara í búrekstrinum, eru fóðurbætiskaupin. Ég get vel gengið inn á það, að frv. þetta sé að ýmsu leyti til bóta, en heldur finnst mér, að þeim góðu mönnum hafi yfirsézt í messunni fyrir hönd bænda. Vil ég nefna þar 5. gr. frv., sem virðist eiga við 4. gr. I. Annars finnst mér einkennilegt að prenta frv. ekki í heilu lagi fremur en að bæta þessu inn í gömlu l. Hefði frv. verið prentað í heild, væri mun auðveldara að átta sig á því. Ég skil ekki, að það hefði kostað svo mikla fyrirhöfn. En náttúrlega er hægt að bera þetta saman og við gerum það að sjálfsögðu í n. En hér er sagt í 5. gr.: „Í verðlagsgrundvelli skal, sbr. ákvæði 6. gr., tilfæra ársvinnutíma bóndans, skylduliðs hans og hjúa á búi af þeirri stærð, sem miðað er við hverju sinni, og virða vinnutíma til samræmis við kaupgjald verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna, eins og það er við upphaf hvers verðlagstímabils.“ Ég man ekki alveg gömlu I. Er þetta eins og það var í gömlu l. eða er þetta allt nýmæli, þetta orðalag? En það hefur víst verið svoleiðis, að það hefur verið reynt að reikna út eftir framtölum á skattskrá vinnulið bóndans. Ef á að fara þá leið að taka þetta algerlega raunhæft miðað við þau bú, sem gera búreikninga, getur það breytt dálitlu, en ég held, að það sé dálítið erfitt að virða raunhæft vinnutíma sveitafólks, ef það á að líta eftir tíma sínum sjálft. Þetta er unnið svona á ýmsum tímum sólarhringsins og atvinnan er þannig, að það verður dálítið erfitt. Þó verður þetta vafalaust hægt t.d. á tilraunabúi. Ég geri ráð fyrir, að við athugum þetta nánar í n., berum það saman við eldri l. Þetta er þó ekki aðalatriðið. En svo segir áfram í gr., að þetta eigi að miða við kaupgjald verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna, eins og það er við upphaf hvers verðlagstímabils. Svo heldur gr. áfram: „Eigi skal þó taka til viðmiðunar ákvæðisvinnu verkamanna og iðnaðarmanna né aflahlut sjómanna.“ Það á að miða við verkamenn, iðnaðarmenn og sjómenn, en þó má ekki taka til greina við viðmiðunina ákvæðisvinnu verkamanna og iðnaðarmanna né aflahlut sjómanna. Og formaður A.S.Í. sagði hér áðan, að það væri heppilegra fyrir bændur, að ekki væri miðað við aflahlut sjómanna, hann gæti bara orðið svo lágur. En þarna er sagt, að miða eigi við kaupgjald sjómanna, en bara ekki aflahlut þeirra, m.ö.o., kaupgjald sjómanna yrði tryggingin og það getur aldrei orðið minna en tryggingin. Þess vegna getum við ekki grætt á því að miða ekki við aflahlut sjómanna. Þarna kemur inn nýtt atriði, sem er ákaflega flókið og nær óframkvæmanlegt. En það er bara ómögulegt fyrir bændur að græða á þessari breytingu, því að þeir hafa aðeins lágmarkskaup sjómannsins. Þótt sjómaðurinn fiski ekki neitt, getur kaup hans aldrei orðið lægra en tryggingin. Og það á að miða við hana eftir þessu, það er ekki hægt annað, því að ekki má miða við aflahlutinn. Alveg eins er með iðnaðarmenn, það er nær enginn iðnaður í landinu nema með ákvæðisvinnu og það er ekki verið að tala um uppmælingar, það er bara sagt hér ákvæðisvinnu verkamanna, iðnaðarmanna og aflahlut sjómanna. Við vitum það með allan uppslátt t.d. hér á húsum, það er allt ákvæðisvinna. Þeir vinna vafalaust vel, en þeir hafa svona 10–14 hundruð á dag, hugsa ég, smiðirnir. Sama er með steypuvinnuna, sama er með múrhúðunina, sama er með málninguna. Til hvers er verið að miða við iðnaðarmenn, ef ekki má miða við það kaup, sem þeir raunverulega hafa? Er þá ekki bara bezt að segja, að það eigi að taka tímakaup óbreytts verkamanns eða tímakaup iðnaðarmanns? Það dettur engum iðnaðarmanni í hug hér í þéttbýlinu að vinna fyrir venjulegt tímakaup. Ég held, að þetta fari að vera dálitið skrýtin viðmiðun. Svo er það ákvæðisvinna verkamanna, t.d. í frystihúsunum færist hún ört í vöxt. Það má vera, að það teldist nú iðnaður, það er ákvæðisvinna þannig að bóndinn gæti orðið langtum kauplægri en einhver konan, sem ynni ákvæðisvinnu í frystihúsi. Ég sé ekki, hvað þetta á að þýða, að miða við þessar stéttir og þó má ekki miða við það kaup, sem þær raunverulega hafa. Ég skal játa það, að kjör sjómannsins eru önnur en bændanna, lífskjör þeirra. Þeir eru fjarri heimilum sinum og þeir eyða á þann hátt miklu meiri peningum og ég gæti fyrir mitt leyti fallizt á það að undanskilja þá. En ég sé enga ástæðu til þess að taka aðeins tryggingu þeirra. Ef ekki má miða við hinar raunverulegu tekjur þeirra, þá sé bezt að þurrka þá alveg út, og það væri þá miklu nær að miða við það fólk, sem vinnur þjónustustörf í landinu, launafólk landsins, því að það er orðin svo fjölmenn stétt og hefur að því leyti svipuð kjör og bændur, að það getur dvalizt á heimilum sínum. En eins og þetta er þarna, sé ég ekki annað en það sé tóm vitleysa. Það á að miða við iðnaðarmenn og sjómenn og verkamenn, en megnið af þessum mönnum er komið í ákvæðisvinnu, og það má ekki miða við ákvæðisvinnu, þannig að ég sé ekki annað en samkv. þessu lagafrv. sé það bara algerlega tryggt, að bændur séu lægst launuðu mennirnir í landinu. Útilokað annað. Þeir eru með svipað kaup og mennirnir, sem vinna að gatnagerðinni, sem eru líklega þeir allra lægst launuðu. Ég þekki til í vissum þorpum fyrir norðan, þar sem sjósókn er, og ég hef ekki trú á, að sjómenn liti við venjulegu verkamannakaupi. Þeir hafa meira upp úr að vera á hafinu, jafnvel þótt þeir séu á handfæraveiðum, ég tala nú ekki um grásleppuna. Ég hef ekki verið kröfuharðari fyrir bændur en aðrir menn og ekki hávaðasamur á því sviði, en þarna sýnist mér vera lætt inn ákvæðum, sem tryggja það, að þeir séu lægst launaða stétt landsins, og Ed. og þessi blessuð n. hafi látið þetta fram hjá sér fara. Og þetta eru nákvæmlega þær toppkröfur, sem hæstv. menntmrh. hefur verið að fara fram á hér. Bændur mættu ekki njóta þess, ef aflaðist vel.  Þetta voru aðalveilurnar, sem ég hef rekið augun í, en ég hef ekki borið frv. nákvæmlega saman við eldri I. og ekki farið nógu ýtarlega gegnum það, svo að það getur vel verið, að það sé fleira. En þarna sé ég ekki annað en bændum séu fengin þau forréttindi að verða lágt launaðir og fyrri hl. gr. geti valdið óendanlegum deilum um vinnutíma fólksins í dreifbýlinu, því að það er sannleikur, að þó að bóndinn sé bundinn yfir búi sínu, eru vissir dagar í árinu, sem hann vinnur enga 8–10 tíma, en svo eru aftur aðrir dagar, sem hann vinnur miklu meira, og svo koma sunnudagar þar að auki, svo að það er dálítið erfitt að hverfa frá þessu, þannig að hann hafi svipuð kjör og aðrar stéttir. Það á að fara að miða við tímakaup bóndans eða tímavinnu réttara sagt, og svo er kaupið bundið við algert lágmark, lágmark, sem ekki er yfirleitt gildandi nú á vinnumarkaðinum nema rétt í einstaka stað.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 563 í nál. frá fjhn. þessarar hv. d., þá hefur n. orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Guðlaugur Þorvaldsson deildarstjóri á Hagstofunni, sem átti mestan þátt í undirbúningi og samningu þessa frv., eins og fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. hér við 1. umr., mætti á fundum hjá n. og gerði henni töluvert glögga grein fyrir því, á hvern hátt hér væri gert ráð fyrir breytingum á ríkisbókhaldi og gerð ríkisreiknings og fjárlaga. Málið er hins vegar þannig vaxið, að ég held, að ég bæti ekkert með því að gefa á því skýringar umfram það, sem hæstv. fjmrh. gerði hér í framsöguræðu sinni við l. umr. málsins, svo og því, sem kemur fram í grg. með frv. Nm. töldu að fengnum þeim upplýsingum, sem deildarstjórinn gaf, að hér mundi um að ræða breytingar til bóta á þessu máli og urðu því sammála um að mæla með samþykkt frv., en flytja brtt. á þskj. 564, tvær brtt. við 6. gr. Þá fyrri þar sem stendur: „Ríkisreikningur skiptist í tvo hluta, A-hluta og B-hluta. A-hluti nær yfir fjárreiður ríkissjóðs, ríkisstofnana, en B-hluti yfir fyrirtæki og sjóði ríkisins, þ. á m. almennar tryggingar.“ Við leggjum til. að við bætist: Samkv. nánari ákvörðun ríkisreikningsnefndar, sem gert er ráð fyrir í frv., að skipuð verði. Á vegum Tryggingastofnunar ríkisins eru ýmsir sjóðir, og þar sem ekki var talið mögulegt að telja upp í frv. þann hluta Tryggingastofnunarinnar, sem hér væri um að ræða, þá væri eðlilegt að fela það væntanlegri ríkisreikningsnefnd, hvað af þeim sjóðum, sem heyra undir Tryggingastofnun ríkisins, væru teknir upp í ríkisreikninginn. Önnur brtt. er við niðurlag 73. gr., það er nánast leiðrétting, þar sem stendur: Ríkisreikningsnefnd skal jafnan höfð með í ráðum um uppsetningu fjárl. Auðvitað er hér átt við fjárlfrv., og gerum við því till. um breyt. þar á. Að svo mæltu endurtek ég það, að n. varð sammála og leggur til, að frv. verði samþ. að áorðnum þeim breyt., sem hún leggur til á þskj. 564.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 538 hefur ekki orðið samkomulag um afgr. þessa máls í sjútvn. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþykkt með þeim brtt., sem fram eru bornar á þskj. 539. Fyrri minni hl. n., hv. 5. þm. Austf., hefur tjáð sig fylgjandi sumum af brtt. meiri hl., en flytur frekari till. á þskj. 560, og hefur hann lýst því yfir í n., að hann sé út af fyrir sig fylgjandi því, að frv. nái fram að ganga á þessu þingi. Tveir hv. nm., annar minni hl. n., leggja aftur á móti til, að frv. verði vísað frá með rökstuddri dagskrá, eins og fram kemur á þskj. 537. Frv. var ýtarlega rætt á nokkrum fundum n. og það var sent til umsagnar Fiskveiðasjóði Íslands, Útvegsbanka Íslands, Landssambandi ísl. útvegsmanna, Landsbanka Íslands og Seðlabanka Íslands og enn fremur barst n. erindi frá Landssambandi iðnaðarmanna í sambandi við þetta mál. Umsagnirnar, að undantekinni umsögn Útvegsbankans, eru yfirleitt jákvæðar, en í umsögn Fiskveiðasjóðs er ekki tekin afstaða með eða móti málinu, en hins vegar bent á ýmsar breytingar, sem talið er, að gera þurfi á frv. Það urðu um þetta mál talsverðar umr. við l. umr. og sé ég ekki ástæðu til að blanda mér í þær deilur, sem þar urðu um málið. Með frv., ef að l. verður, er gert ráð fyrir, að Stofnlánadeild sjávarútvegsins og Fiskveiðasjóður verði sameinuð í einn sjóð, sem beri áfram nafnið Fiskveiðasjóður Íslands, og verður það að teljast eðlilegt, þar sem sú stofnun er eldri og hefur um margra ára skeið verið aðallánastofnun sjávarútvegsins. Enn fremur gegnir Fiskveiðasjóður, eftir þessa lagabreytingu, því hlutverki, sem hann áður hafði vegna Skuldaskilasjóðs sjávarútvegsins frá 1950. Það má segja, að með þessu frv. verði ekki nein veruleg breyt. á lánamálum sjávarútvegsins önnur en sú, að þessar tvær höfuðlánastofnanir hans, Fiskveiðasjóður og Stofnlánadeildin, eru sameinaðir í eina lánastofnun. En af því leiðir að sjálfsögðu nokkrar breyt., m.a. á yfirstjórn sjóðsins, og hygg ég, að það sé sú breyt., sem í raun og veru er mest um deilt í sambandi við þetta mál. Það er m.a. um stjórn sjóðsins, sem ekki hefur orðið samkomulag í sjútvn. Ég skal aðeins með örfáum orðum gera grein fyrir þeim breyt., sem meiri hl. sjútvn. flytur á þskj. 539. Það er þá fyrst við 2. gr. frv., sem fjallar um hlutverk Fiskveiðasjóðs. Þar er lagt til, að á eftir orðinu „fiskvinnslustöðvum“ í gr. komi: „vélum og mannvirkjum, sem að dómi sjóðsstjórnar eru í þágu sjávarútvegs, þ. á m. skipasmíðastöðvum, dráttarbrautum, viðgerðarverkstæðum, veiðarfæragerðum og verbúðum.“ Það, sem er nýtt þarna, er, að orðinu „vélum“ er skotið þarna inn í á eftir fiskvinnslustöðvum og voru allir nm. sammála um þessa breytingu, þar sem mönnum þótti fullþröngt tiltekið, að sjóðurinn skyldi eingöngu lána til fiskvinnslustöðva, því að það er vitað, að ýmsar fiskvinnsluvélar eru notaðar í sjávarútveginum, sem eru þar mjög þarfar og nauðsynlegar, þótt þær séu ekki hluti af fasteignum eða fiskvinnslustöðvum. M.a. vegna þessa var þessu orði skotið þarna inn í og því einnig bætt við, að þessar vélar skyldu vera lánhæfar, ef þær að dómi sjóðsstjórnar væru í þágu sjávarútvegsins, en að sjálfsögðu getur oft verið erfitt að meta, hvaða tæki skuli vera lánhæf, og það verður þá að vera á valdi sjóðsstjórnarinnar. Með því að verksvið Fiskveiðasjóðs er með þessum lögum fært út, eins og raun ber vitni, fannst sjútvn. ástæða til að rýmka einnig um þetta ákvæði, frá því sem frv. gerir ráð fyrir. Önnur brtt. meiri hl. er um stjórnina, eða við 7. gr. frv., en um þá brtt. er ekki samkomulag í n. Breytingin, sem meiri hl. gerir á gr., er sú, að sett er fremst í gr. undir hvaða ráðh. Fiskveiðasjóður skuli heyra og síðan er tekið upp, hvernig stjórnin skuli skipuð. Það var ekki gerð grein fyrir því í upphaflega frv. til hve langs tíma stjórnin skuli skipuð, en þarna er í okkar tillögu lagt til, að hún verði skipuð til tveggja ára í senn eftir tilnefningum, en tilnefningarnar eru með þeim hætti, sem frv. gr. gerir ráð fyrir. Um þriðju brtt. á þskj. 539 hygg ég, að sé fullt samkomulag í sjútvn. Það er gert ráð fyrir því í frv., eins og það var upphaflega lagt fram, að sjóðurinn skyldi geyma fé sitt í Seðlabankanum og á reikningum í Landshankanum og Útvegsbankanum. En m.a. vegna erindis frá Landssambandi iðnaðarmanna, þá er þessu nú breytt í það horf, að sjóðnum heimilist að geyma fé í viðskiptareikningum við aðra banka en Seðlabankann eða sparisjóði, ef svo stendur á, að sú lánastofnun, sem hlut á að máli, hefur veitt bráðabirgðalán til framkvæmda, sem stjórn Fiskveiðasjóðs hefur samþykkt, o.s.frv., eins og í gr. stendur. Þá er 4. brtt. meiri hl. við 13. gr. frv. Í þeirri gr., eins og hún er í frv., er kveðið á um lánstíma. Má hámarkslánstíminn vera út á fasteignir 20 ár, en lán út á skip 15 ár. Þetta er sú regla, sem gilt hefur, en meiri hl. hefur orðið ásáttur um að breyta þessu í það horf, að sjálfur lánstíminn sé ekki tekinn fram í l., heldur sé haft á þessu það orðalag, sem kemur heim við gildandi ákvæði í 32. gr. l. um efnahagsmál, frá 20. febr. 1960. En þar er kveðið svo á, að ríkisstj. sé heimilt, að fengnu áliti stjórnar Seðlabankans, að kveða á um vaxtakjör og lánstíma hjá Fiskveiðasjóði, Stofnlánadeild sjávarútvegsins, Stofnlánadeild landbúnaðarins o.fl. stofnlánasjóðum. Að þessu athuguðu taldi meiri hl. n. ekki ástæðu til að taka. lánstímaákvæðið upp í frv.-gr. og flytur því brtt. nr. 4. Sama má segja um brtt. meiri hl. við 15. gr., þar sem fjallað er um vaxtakjör og dráttarvexti. Breyt., sem lögð er til við fyrri málsl. fyrri málsgr., er um það, að upphæð dráttarvaxtanna skuli ekki ákveðin í frv.-gr., heldur skuli hún, á sama hátt eins og vaxtakjörin almennt, ákvarðast af stjórn Fiskveiðasjóðs, að höfðu samráði við sjútvmrh. og Seðlabankann. Enn fremur gerir meiri hl. n. þá breyt. við þessa gr., að í stað 1% lántökugjalds, sem renni í varasjóð skv. nánari ákvörðun sjóðsstjórnar, komi 1/4%. Þá er 6. brtt., sem meiri hl. flytur. Hún er við 18. gr., 2. málsl. 1. málsgr., um það, að þegar skipað er í matsnefnd, þá skuli orðin „einum tilnefndum af Seðlabankanum, einum af Landsbankanum og einum af Útvegsbankanum,“ falla burt. Þetta telur meiri hl. n. vera óþarft í sjálfum l. og nánast vera reglugerðaratriði og leggur því til, að þetta falli burt. Um þetta hygg ég, að sé ekki ágreiningur innan n. allrar. Sömuleiðis leggur n. til, að aftan af 20. gr. falli burt orðin „ef þeir afhenda þau ekki Landsbankanum eða Útvegsbankanum.“ En í þeirri gr. er svo kveðið á, að öllum skuldunautum Fiskveiðasjóðs sé skylt að láta sjóðnum í té árlegt afrit af rekstar- og efnahagsreikningum sínum í því formi, sem Fiskveiðasjóður ákveður. Síðan stendur til viðbótar „ef þeir afhenda þau ekki Landsbankanum eða Útvegsbankanum“ eða þau orð, sem meiri hl., og raunar n. öll, er sammála um að fella niður, og telur n., að þrátt fyrir það, að skipun stjórnarinnar komi til með að verða eins og gert er ráð fyrir í frv., þá sé Fiskveiðasjóður eftir sem áður það sjálfstæður aðili, að hann eigi skýlausan rétt á því að fá viðskiptareikninga þeirra aðila, sem við hann hafa viðskipti. Síðasta brtt. er aðeins leiðrétting, og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um hana. Ég vil svo að lokum segja það, herra forseti, að með frv. þessu, ef að 1. verður, er gert ráð fyrir að samræma og sameina starfsemi þeirra stofnana, er aðallega veita stofnlán til sjávarútvegsins. Er með frv. stefnt að því að koma hagkvæmari skipan á lánamál sjávarútvegsins, og þess vænzt, að sú skipan, sem lagt er til að upp verði tekin, geti stuðlað að heilbrigðri þróun og framförum í útgerðinni og þeirri margháttuðu starfsemi, sem grundvallast á henni. Þess er einnig vænzt, að með hinni nýju skipan fáist betri yfirsýn yfir stjórn þessara mála og hagkvæmari skipting þess fjár, sem er til ráðstöfunar hverju sinni. Ætti það að verá til bóta fyrir lántakendur, ekki síður en stjórnendum lánamálanna, að unnt verði að taka tillit til breytilegra þarfa á hverjum tíma, en þróunin í sjávarútvegsmálum er hvort tveggja í senn, hröð og breytileg. Að svo mæltu legg ég til f.h. meiri hl. sjútvn., herra forseti, að frv. nái fram að ganga, með þeim breyt., sem ég hef nú gert grein fyrir.



Herra forseti. Afstaða okkar fulltrúa Framsfl. í sjútvn. þessarar d. til frv. um Fiskveiðasjóð kemur fram í nál. á þskj. 537. Við leggjum þar aðallega til, að frv. verði afgr. með rökst. dagskrá, sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Með það fyrir augum, að frv. það, sem fyrir liggur, um Fiskveiðasjóð Íslands verði endurskoðað milli þinga í samráði við stjórnir Fiskveiðasjóðs Íslands, Stofnlánadeildar sjávarútvegsins og Landssambands ísl. útvegsmanna, og þá m.a. að því stefnt að auka fjármagn til stofnlána í þágu sjávarútvegsins, tekur d. fyrir næsta mál á dagskrá.“ Til vara flytjum við nokkrar brtt. á sama þskj. Áður en ég vík að þessari till. okkar, langar mig almennt í örfáum orðum að lýsa yfir þeirri stefnu, sem ég tel, að eðlilegt sé, að fylgt verði um stofnlánamál sjávarútvegsins, en hún er sú, að ég er því alls ekki mótfallinn, að hinir ýmsu stofnlánasjóðir sjávarútvegsins séu sameinaðir í einn sjóð, eins og að vissu marki er stefnt að með þessu frv. Ég tel einmitt, að í því felist ýmislegt hagræði og sé á margan hátt eðlilegra en sú skipan málanna, sem nú er í gildi, þar sem segja má, að a.m.k. 3 stofnlánasjóðir séu til í landinu, er annist stofnlán til sjávarútvegsins. Ég viðurkenni, að með frv. þessu, sem aðallega miðar að því að sameina Fiskveiðasjóð og Stofnlánadeild sjávarútvegsins, er stefnt í þessa áttina, og út af fyrir sig hef ég ekkert við því að segja. En ef fylgja á þeirri stefnu, eins og mér skilst af frv. og grg. þeirri, er því fylgir, að stefnt sé að, sakna ég þess, að frv. skuli ekki einnig vera látið ná til Fiskimálasjóðs, sem veitir stofnlán til vissra framkvæmda í sjávarútveginum. Ég tel enn fremur, að starfsemi stofnlánasjóðs sjávarútvegsins, þ.e.a.s. Fiskveiðasjóðsins, sé eðlilegt að gera sem sjálfstæðasta og skipa honum sérstaka stjórn, sem ekki sé of mikið bundin þeim viðskiptabönkum, sem annast lánveitingar, og þá fyrst og fremst reksturslán, til sjávarútvegsins. Ég vildi láta þetta koma fram áður en ég vík að þeirri till., sem við fulltrúar Framsfl. í hv. sjútvn. flytjum á þskj. 537. Aðalástæðan fyrir því, að við leggjum til, að frv. verði að þessu sinni afgr. með rökst. dagskrá, er sú, að eins og frv. ber með sér, á að auka mjög verulega verksvið Fiskveiðasjóðs frá því, sem er í gildandi l. Þetta á að gera með því að leggja niður Stofnlánadeild sjávarútvegsins, sem lánað hefur stofnlán til vissra framkvæmda í sjávarútvegi. Nú á að leggja þá stofnlánadeild niður og leggja hana undir Fiskveiðasjóð og verður þá Fiskveiðasjóður að sjálfsögðu að taka við þeim verkefnum, sem Stofnlánadeildin hefur til þessa lánað út á. Nú er það svo, að Fiskveiðasjóður er rúml. 60 ára gömul stofnun, sem á verulegar eignir eða um rúmar 600 millj. kr. Einnig hefur Fiskveiðasjóður að gildandi l. árlegan, fastan tekjustofn, sem mun nú nema einhvers staðar á milli 100 og 200 millj. kr. Hins vegar er Stofnlánadeild sjávarútvegsins svo til eignalaus. Hrein eign hennar mun talin nema um 2 millj. kr., og hún hefur á engum föstum tekjustofni að byggja. Það hlýtur að liggja í augum uppi, að þegar útvíkka á verksvið Fiskveiðasjóðs svo mikið sem frv. gerir ráð fyrir, er nauðsynlegt að afla Fiskveiðasjóði nýrra tekna til þess að standa undir þeim nýju verkefnum, sem leggja á á hann að frv. samþ. Þetta er ekki gert í frv. nema síður sé. Enginn nýr tekjustofn er þar settur inn, sem eykur tekjur sjóðsins, en hins vegar er niður felldur einn tekjustofn, sem verið hefur allt frá 1960, að ég held, þ.e.a.s. 2 millj. kr. fjárframlag á fjárl. ríkisins, sem með frv. á að fella niður. Við fulltrúar Framsfl. í sjútvn. teljum, að það sé eðlilegt að reyna til hlítar með frekari samningum og frekari viðræðum þeirra aðila, sem þetta mál varðar, að reyna að tryggja Fiskveiðasjóði auknar tekjur til þess að standa undir þessum auknu verkefnum. Á því byggjum við aðallega rökstuddu dagskrártill. okkar. Einnig er á það að líta, að nú er komið að seinustu dögum þessa þinghalds og mörg mál þarf að afgreiða í flýti, og við fáum ekki séð, að frestun fram á haustið, þar til næsta þinghald byrjar, geti skaðað málið á nokkurn hátt, en hins vegar gæfist ráðrúm til frekari athugunar á möguleikum frekari tekjuaukningar heldur en frv. þetta gerir ráð fyrir. Á þessu er rökstudda dagskráin byggð fyrst og fremst. Um brtt. get ég verið stuttorður. Við fulltrúar flokksins stöndum ásamt öðrum nm. í sjútvn. að nokkrum till., sem fluttar eru af meiri hl. á þskj. 539. Þ.e.a.s., það er 1. stafl., 3. stafl., 6., 7. og 8. stafl. Að þessum breyt. stöndum við, en til viðbótar þeim flytjum við nokkrar brtt., sem að mestu leyti eru samhljóða þeim till., sem L.Í.Ú. hefur lagt til, að teknar verði upp við frv., auk þess sem aðrar minni háttar till. eru einnig fluttar af okkur samkv. ábendingu framkvæmdastjóra Fiskveiðasjóðs, Elíasar Halldórssonar. 1. brtt. er þannig, að við leggjum til, að við 1. gr. frv. á eftir orðunum „í eigu ríkisins“ komi: upphaflega stofnaður með l. nr. 52 10. nóv. 1905. Þessi breyt. skýrir sig sjálf og þarf ekki að ræða hana frekar. 2. brtt. okkar er við 4. gr. frv. Hún hljóðar þannig: Framlag úr ríkissjóði, það stendur 3 millj. kr., en hér hafa orðið mistök. Meiningin er, að brtt. geri ráð fyrir því, að ríkissjóður leggi á fjárl. 2 millj. kr. á ári til Fiskveiðasjóðsins, eins og verið hefur, og bið ég hv. alþm. velvirðingar á þessum mistökum og vona, að þau komi ekki að sök. 3. brtt. okkar er við 7. gr. frv. Hún er um skipan stjórnar Fiskveiðasjóðs og hljóðar þannig, að í stað orðanna „tveimur fulltrúum Landsbanka Íslands og tveimur fulltrúum Útvegsbanka Íslands“ komi: einum fulltrúa Landsbanka Íslands, einum fulltrúa Útvegsbanka Íslands, einum fulltrúa Landssambands ísl. útvegsmanna og einum fulltrúa A.S.Í. Eins og frv. er úr garði gert, er gert ráð fyrir því, eins og ég hér las áðan, að viðskiptabankarnir tveir, Landsbanki Íslands og Útvegsbankinn, eigi tvo menn hvor í 5 manna stjórn Fiskveiðasjóðs. Við teljum eðlilegt, að þessu sé breytt á þann veg, að bankar þessir hafi aðeins 1 mann hvor í stjórninni, en fulltrúa frá Landssambandi ísl. útvegsmanna og einum fulltrúa frá A.S.Í. verði bætt í stjórnina í stað þessara fulltrúa viðskiptabankanna. Við byggjum þetta á því, að aðaltekjustofn Fiskveiðasjóðs á að vera samkv. frv., eins og verið hefur hingað til, tekjur af útflutningsgjaldi, sem borgað er af útvegsmönnum og sjómönnum, og við teljum því eðlilegt, að fulltrúar frá þessum stéttum eigi setu í stjórn Fiskveiðasjóðs og hafi þar sitt að segja um það, hvernig hann er rekinn. Þetta er einnig í samræmi við þá skipan mála, sem nú mun vera um iðnlánasjóðinn, þar sem fulltrúar iðnaðarins eiga fulltrúa í sjóðsstjórninni. 4. brtt. okkar er við 10. gr., svo hljóðandi: Í stað orðanna „Útvegsbankinn og forstjóri sjóðsins skulu“ komi: Forstjóri sjóðsins skal. Þetta er ekki stórvægileg breyting, en hún er tekin upp eftir till. frá forstjóra Fiskveiðasjóðs Íslands, Elíasi Halldórssyni, og finnst okkur þetta eðlilegt og í samræmi við þær óskir okkar, að starfsemi Fiskveiðasjóðsins verði gerð sem sjálfstæðust og óháðust starfsemi viðskiptabankanna. 5. brtt. okkar er við 13. gr. frv. Hún er þannig, að í stað orðanna „og lán út á skip 15 ár“ komi: lán út á skip 20 ár, vélakaupalán 8 ár og tækjakaupalán 5 ár. Þessi till. er tekin beint upp úr till. frá L.Í.Ú., sem mig langar, með leyfi hæstv. forseta, að vitna hér örlítið til, en þar segir: „Hámarkslánstími verði lengdur. Lán út á skip verði 20 ár í stað 15 ár. Lánstími Fiskveiðasjóðs út á skip var til ársins 1960 20 ár, en með l. nr. 4 frá 1960 var ríkisstj. gefin heimild til þess að ákveða lánstíma sjóðsins og var hann þá styttur í 15 ár. Telja verður með öllu óeðlilegt, að lánstími út á fiskiskip sé styttri en 20 ár miðað við gæði þeirra skipa, sem byggð eru í dag. Auk þess er rekstrarafkoma fiskiskipaflotans þannig með fáum undantekningum, að hún leyfir ekki, að skip séu greidd að fullu á 15 árum. Vegna betri rekstraraðstöðu fyrstu 10 árin teljum vér, að til greina gæti komið, að afborganir yrðu miðaðar við, að 60% af lánsupphæðinni yrði greitt fyrstu 10 árin, en 40% á síðara 10 ára tímabilinu. Ekki er getið um lánstíma vegna lána til véla- og tækjakaupa, en hann mun hafa verið 5–8 ár til vélakaupa og 3 ár til tækjakaupa. Vér teljum, að lán til vélakaupa þurfi að vera til 8 ára og til tækjakaupa til 5 ára.“ Við tökum sem sagt þessa till. L.Í.Ú. alveg fyllilega upp í okkar brtt. 6. brtt. okkar er við 14. gr. frv., en við leggjum til, að hún verði felld niður. 7. brtt. okkar er við 15. gr. Við leggjum til, að gr. orðist svo: Vextir af lánum Fiskveiðasjóðs til skipa skulu vera 4%, en af öðrum lánum 51/2% og greiðast eftir á á gjalddögum afborgana. Stjórn sjóðsins ákveður gjalddaga lána við hina ýmsu lánaflokka. Dráttarvextir skulu vera 3/4% fyrir hvern mánuð, sem greiðsla dregst. Auk matskostnaðar og annars beins kostnaðar skulu lántakendur greiða 1/4% lántökugjald í varasjóð samkv. nánari ákvörðun sjóðsstjórnarinnar. Það er eins um þessa brtt. að segja og þá, sem ég var að lýsa við 13. gr., að hún er tekin óbreytt upp úr till. eða aths. frá L.Í.Ú. Í þeim aths. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í l. nr. 40/1955 var ákveðið, að vextir af lánum Fiskveiðasjóðs til skipa skuli vera 4%, en af öðrum lánum 51/2%. Með heimild í l. nr. 4 frá 1960 ákvað ríkisstj., að vextir skyldu hækka í 61/2% og 8% og hafa þeir staðið óbreyttir síðan, þrátt fyrir breytingar á almennum vöxtum. Á aðalfundi L.Í.Ú. síðan 1960 hafa verið samþ. einróma óskir um, að vextir Fiskveiðasjóðs verði lækkaðir í það, sem þeir voru fyrir 1960, auk þess sem samþ. hefur verið, að lánstíminn verði lengdur í 20 ár eða í það sama og hann áður var. Eins og fyrr er vikið að, er helmingur af stofnfé Fiskveiðasjóðs framlag útvegsmanna. Sjáum vér ekki ástæðu til þess að skylda útvegsmenn til þess að greiða svo háa vexti, sem gilt hafa undanfarin ár, og óskum eindregið eftir því, að þeir verði lækkaðir í 4% eða 51/2%. Jafnframt viljum vér geta þess, að það er álit allra, sem til þekkja, að 21/2% vaxtamismunur hafi ekki mikil áhrif á eftirspurn eftir lánsfé frá Fiskveiðasjóði. Í frv. er gert ráð fyrir 1/2% dráttarvöxtum fyrir hvern byrjaðan hálfan mánuð. Við viljum leggja til, að í stað 1/2% komi 3/4% fyrir hvern mánuð. Við viljum vekja athygli á því, að dráttarvextir af lánum hjá Fiskveiðasjóði hafa í fæstum tilfellum þau áhrif, sem þeim er ætlað. Geti útvegsmenn ekki greitt afborgun af láni á réttum tíma, stafar það af því, að útgerðin hefur gengið illa og ekki er fyrir hendi fé til þess að greiða með afborganir af lánum. Í slíkum tilfellum er óttinn við að missa skipið vegna vanskila nægilegur eftirrekstur. Þeim, sem þannig er ástatt hjá, er því ókleift að greiða háa dráttarvexti og afleiðingarnar verða þær, að þeim reynist enn erfiðara að standa í skilum. Í þessu tilfelli verka því dráttarvextir eins og skattur á útgerðina. Enn fremur er gert ráð fyrir því í frv., að lántakendur greiði 1% lántökugjald og er þetta nýr tekjustofn fyrir Fiskveiðasjóð. Þessu gjaldi mótmælir stjórn L.Í.Ú. eindregið og leggur á það áherzlu, að þetta gjald verði fellt úr frv., en það mundi hafa numið 5.5 millj. kr. fyrir 4 s.l. ár samkv. upplýsingum í frv. um útlán Fiskveiðasjóðs. Eins og ég gat um áðan, stöndum við fulltrúar Framsfl. að breyt. við 15. gr., sem getið er um í c-lið 5. gr. á þskj. 539, þ.e. um lántökugjaldið, sem ég var hér að lesa um áðan, og L.Í.Ú. leggur til, að fellt verði alveg niður. Samkomulag tókst í sjútvn. um að lækka það lántökugjald úr 1% í 1/4%, og getum við eftir atvikum fallizt á þábreyt.,enda samþykktum við hana og höfum því ekki tekið upp þennan lið í aths. L.Í.Ú. um vaxtakjörin, en að öllu öðru leyti höfum við fylgt till. þess. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta hér að þessu sinni.



Herra forseti. Tvær meginbreytingar felast í þessu frv. um Fiskveiðasjóð Íslands frá þeim reglum, sem í gildi hafa verið. Nokkrar aðrar breyt. er að vísu að finna í frv., en þær eru minni háttar og skipta hér tiltölulega litlu máli. Þessar tvær aðalbreytingar eru í fyrsta lagi, að gert er ráð fyrir því að sameina í einn lánasjóð Fiskveiðasjóð Íslands, sem starfað hefur nú um langa hríð, og Stofnlánadeild sjávarútvegsins við Seðlabankann. Í öðru lagi er svo sú breyt., að gert er nú ráð fyrir nýrri og allt annarri yfirstjórn á þessum stofnlánasjóði sjávarútvegsins en áður hefur verið. Þetta eru tvær meginbreytingarnar, sem felast í þessu frv. Fyrri breyt., sem stefnir að því að sameina Fiskveiðasjóð og Stofnlánadeild sjávarútvegsins, er ég samþykkur og hef oft lýst því yfir hér áður, að ég teldi að að þessu ætti að stefna, og ég tel það út af fyrir sig rétt. En breyt. á yfirstjórn sjóðsins er ég ósamþykkur. Þar tel ég stefnt í öfuga átt við það, sem stefna hefði átt, og ég tel, að þar sé gert ráð fyrir miklu óheppilegra skipulagi heldur en verið hefur á stjórn Fiskveiðasjóðs til þessa. Eins og hér hefur komið fram í þessum umr., hefur Fiskveiðasjóður Íslands verið aðalstofnlánasjóður sjávarútvegsins nú um langa hríð. Sá sjóður er orðinn á okkar mælikvarða tiltölulega öflugur sjóður, á orðið í skuldlausri eign um 600 millj. kr. og hefur fastar tekjur, sem munu vera nú í kringum 140 millj. kr. á ári eða eitthvað nærri því. En stofnlánadeildin við Seðlabankann er miklu yngri stofnlánasjóður sjávarútvegsins og hefur satt að segja ekki starfað mikið nú um alllangan tíma. Það var kunnugt, að það var stofnað til þessarar d. á nýsköpunarárunum á sínum tíma og þá voru veitt frá henni allmikil lán til togarakaupa og til stofnlána til sjávarútvegsins í ýmsum greinum, en síðan var d. lokað þar skömmu á eftir og veitti engin lán um margra ára skeið, þar til hún var nú aftur opnuð á árinu 1961 og að nokkru leyti á árinu 1962, ekki þó á þann hátt, að d. hefði í rauninni fengið nýjan tekjustofn, heldur á þann hátt, að fluttar voru yfir í d. lánsfjárhæðir, sem sjávarútvegurinn hafði fengið úr viðskiptabönkunum og ákveðið var að breyta þeim lánum þá í föst lán, og síðan var horfið að því ráði að endurlána úr d. það fé, sem kom inn í afborgunum og vöxtum af þessum lánum. En einnig nú í þetta síðara skipti hefur starfsemi d. ekki verið ýkjamikil. Fiskveiðasjóður hefur starfað þannig lengst af, að hann hefur fyrst og fremst veitt stofnlán til fiskibátakaupa og til þess að byggja nýja fiskibáta. Það hefur meira að segja verið þannig, að í l. sjóðsins hefur verið ákveðið, að fiskibátar innan við 300 rúml. að stærð skyldu sitja fyrir lánum frá sjóðnum og það má segja, að yfirgnæfandi meiri hl. af fjármagni sjóðsins hafi verið varið í þessu skyni. Síðan kom svo það til, að sjóðurinn fór að veita lán til endurnýjunar á vélum í fiskibátum og til ýmiss konar tækjakaupa í sambandi við breytingar bátaflotanum. En þessi sjóður hefur sem sagt fyrst og fremst allan tímann verið fyrir fiskibátaflotann í landinu. Lánveitingar í sambandi við fiskiðnað og í sambandi við ýmiss konar aðra þjónustu við útgerðina í landinu hafa verið heldur litlar, af því að fjármagn sjóðsins hefur ekki leyft það, að hann lánaði neitt sem héti til slíks. En Stofnlánadeildin hefur hins vegar lánað það litla, sem hún hefur lánað að undanförnu, aðallega til fiskvinnslustöðva og ýmissa annarra þjónustufyrirtækja við sjávarútveginn, en ekki hins vegar til skipakaupa. Það er því alveg augljóst mál, þegar menn virða þessar staðreyndir fyrir sér, að með því að sameina þessa tvo stofnlánasjóði sjávarútvegsins, Fiskveiðasjóð og Stofnlánadeildina við Seðlabankann, er Fiskveiðasjóður alveg greinilega sú leiðandi stofnun, miklum mun stærri og öflugri stofnun, eldri og fastmótaðri stofnun, og það er ofur eðlilegt, að það sé staðið að sameiningu þessara lánasjóða á þeim grundvelli, að það verði Fiskveiðasjóður, sem raunverulega yfirtekur hinn sjóðinn og þá þau verkefni, sem hann hafði með höndum eða hefur haft með höndum nú síðustu árin. Það er að vísu rétt, að það hefði verið mikil þörf á því, um leið og þetta skref var stigið að sameina þessa tvo stofnlánasjóði sjávarútvegsins, að auka talsvert á tekjustofna sjóðsins, ef hann ætti í rauninni að geta staðið undir því, sem til er ætlazt, að taka við því að lána stofnlán út á ýmsar þær greinar, sem sjóðurinn hefur ekki getað sinnt hingað til. En það hefur nú ekki verið gert í sambandi við þessa sameiningu, sem nú er fyrirhuguð. Hinum nýja sjóði á ekki að tryggja neinar nýjar tekjur, en hins vegar er beinlínis ráð fyrir því gert, að einn lítill tekjustofn, sem sjóðurinn hefur haft um margra ára skeið, 2 millj. kr. frá ríkissjóði, sem veittar hafa verið á fjárl. sem fast framlag til Fiskveiðasjóðs um mjög langan tíma, falli niður, þannig að raunverulega er það svo, að það á að minnka tekjustofna þessa sjóðs um leið og verið er að gefa mönnum vonir um það, að nú komi þarna til miklu stærri og öflugri sjóður heldur en sá, sem fyrir var. Það er því að mínum dómi staðið þannig að þessari sameiningu,að mjög ófullnægjandi má í rauninni telja. En eigi að síður get ég fyrir mitt leyti fallizt á það ákvæði þessa frv., sem miðar að því að sameina þessa tvo stofnlánasjóði. Það er ekki vegna þess, það skal ég taka fram eins og hér hefur nú komið fram í umr. hjá öðrum, að ég búist við því, að því fjármagni, sem þessir sjóðir hafa ráðið yfir að undanförnu, verði miklu betur ráðstafað, það komi að miklu meira gagni en það hefur komið nú að undanförnu. Ég á ekki von á neinu slíku. Ég held, að lánveitingar Fiskveiðasjóðs hafi verið með þeim hætti fram til þessa, að þær verði að vera í mjög svipuðu formi nú eftirleiðis á næstunni, og það megi ekki draga að neinu leyti úr því. sem Fiskveiðasjóður hefur gert. Ég held líka, að þær lánveitingar, sem átt hafa sér stað nú síðustu árin úr Stofnlánadeild sjávarútvegsins, hafi verið með þeim hætti, að það verði að sinna þeim á svipaðan hátt og nú hefur verið. Ég á því ekki von á því, að hinn sameinaði sjóður fái nýtt þetta takmarkaða fjármagn öllu betur en verið hefur. En ég tel aðeins eðlilegt, að þessi meginstofnlánasjóður sjávarútvegsins sé einn og tel, að Stofnlánadeildin í horninu þarna hjá Seðlabankanum sé í mesta máta óeðlileg. Seðlabankinn á ekki að hafa með neina slíka útlánastarfsemi að gera eins og viðskipti til einstaklinga eða ákveðinna fyrirtækja, og því tel ég eðlilegt að sameina þessa sjóði einmitt undir hatti Fiskveiðasjóðs. Ég kem þá að hinni aðalbreytingunni, sem er að finna í þessu frv., en það er breyt. á yfirstjórn sjóðsins, sem ég hygg nú, að hafi verið aðalatriði hjá þeim mönnum, sem staðið hafa að því að semja þetta frv. En með þeirri breyt. er gengið út frá því, að stjórnendur hins nýja stofnlánasjóðs verði tveir fulltrúar tilnefndir af Landsbankanum, tveir tilnefndir af Útvegsbankanum og einn tilnefndur af Seðlabankanum. Það er því ekkert um að villast, að það koma nú inn alveg nýir aðilar, sem eiga að taka að sér yfirstjórn sjóðsins. Fulltrúarnir frá Landsbankanum og Seðlabankanum koma til með að skipa meiri hl. í hinni nýju sjóðsstjórn, en þessir aðilar hafa ekki átt neina fulltrúa í stjórn Fiskveiðasjóðs til þessa, en hins vegar hafa bankastjórar Útvegsbankans verið stjórn Fiskveiðasjóðs fram til þessa. Nú skal ég taka það fram, að ég hef lengi verið á þeirri skoðun, að það væri óeðlilegt, að bankastjórar Útvegsbankans skipuðu stjórn Fiskveiðasjóðs. Ég hef einmitt talið, að það væri eðlilegt að skilja Fiskveiðasjóð að fullu og öllu frá Útvegsbankanum og skipa honum sjálfstæða og óháða stjórn. Sjóðurinn er orðinn svo stór, að það er eðlilegt. En hitt er skylt að taka fram, að þó að bankastjórar Útvegshankans hafi verið stjórnendur Fiskveiðasjóðs nú um langa hríð, tel ég ekki, að það hafi komið að neinni sök, vegna þess fyrst og fremst, að sami maður hefur nú um langan tíma verið forstöðumaður Fiskveiðasjóðs, sem raunverulega hefur haft með stjórn sjóðsins að gera. Hann hefur í rauninni verið fyrir þessum sjóði eins og bankastjóri fyrir banka. Til hans hefur verið leitað um öll viðskipti við sjóðinn og hann hefur fyrst og fremst að mínum dómi mótað starfsemi sjóðsins, þó að honum hafi eflaust tekizt að hafa gott samstarf þar við bankastjóra Útvegsbankans. En nú er sem sagt gert ráð fyrir því, að stjórn hins nýja Fiskveiðasjóðs eigi að verða í höndum þessara þriggja banka, Útvegsbankans, Landsbankans og Seðlabankans. Ég hef lýst því hér áður yfir í umr. um þetta mál, að ég tel það mjög óheppilegt, að bankastjórar viðskiptabankanna eigi að taka að sér raunverulega stjórn eða raunverulegt áhrifavald yfir rekstri stofnlánasjóðs. Það er verulega mikill munur á þessari starfsemi, viðskiptabankastarfseminni annars vegar og rekstri stofnlánasjóðs hins vegar og þó tel ég öllu fráleitast, að fulltrúi frá Seðlabankanum sé að skipta sér af slíkum störfum eins og fram fara með eðlilegum hætti í stjórn stofnlánasjóðs. En ég veit það, að þeir menn eru eflaust til, sem segja: Ja, ætli þetta saki nú nokkuð, þó að það komi fulltrúar frá Landsbankanum og Seðlabankanum inn í stjórn ásamt fulltrúum frá Útvegsbankanum, fyrst þetta hefur nú blessazt fram til þess, að bankastjórar Útvegsbankans væru einir? En mér þykir eiginlega óeðlilegt, að þannig sé spurt af þeim, sem lesa þetta frv. vel í gegn, eins og það liggur fyrir, því að þeim, sem það gera, getur ekki blandazt neinn hugur um það, að uppbygging frv. er öll á þá lund, að þeir, sem ríkjum ráða í Landsbankanum og Seðlabankanum, vilja komast til áhrifa í þessum sjóði, þeir vilja beinlínis, að Fiskveiðasjóður sé eins og nokkurs konar útibú frá bönkunum og eigi að vera þeim háður og lúta þeirra reglum í einu og öllu. Þetta er mjög áberandi í sambandi við orðalag á mörgum greinum. Ég nefni t.d. það, að á einum stað í frv., - meiri hl. n. hefur að vísu lagt það nú til að breyta því, - var tekið fram, að Fiskveiðasjóður gæti gert kröfu um það til síns viðskiptamanns, að hann legði inn reikninga sína til sjóðsins í sambandi við lánveitingar úr sjóðnum. En síðan var tekið fram í gr.: Ef þessi viðskiptamaður hefur ekki lagt slíka reikninga fram í viðskiptabönkunum. M.ö.o., það var gengið út frá því, að Fiskveiðasjóður væri slíkt aukaatriði í sambandi við þessar lánveitingar, að ef viðskiptamaðurinn hafði gert grein fyrir sínum fjárhagsástæðum til Landsbankans eða til Útvegsbankans, þurfti hann ekkert frekar að tala við Fiskveiðasjóð.  Þannig er í rauninni uppbygging frv. öll, að hún ber það greinilega með sér, að það er ætlunin að sveigja starfsemi stofnlánasjóðs undir þessa þrjá banka, og af þessari ástæðu er svo komin inn í frv. 14. gr., þar sem það er tekið fram, að þeir, sem sækja um lán úr Fiskveiðasjóði, geti snúið sér með lánbeiðnir sínar til hankanna, til Útvegsbankans eða til Landsbankans eða Seðlabankans, en þurfa ekkert frekar að tala við Fiskveiðasjóð. Að vísu var það svo gert til samkomulags vegna ágreinings á milli bankanna, að það er tekið fram í þessari gr., að einnig megi þeir nú snúa sér beint til Fiskveiðasjóðs, ef þeir kjósi það frekar. En a.m.k. einn af bönkunum, Landsbankinn, hafði lagt ofurkapp á það, að skýrt væri fram tekið, að lánbeiðendur sneru sér beint til sinna viðskiptabanka með lánbeiðnir úr þessum sjóði. Ég held því, að það megi allir sjá það, að ætlunin er hjá viðskiptabönkunum og alveg sérstaklega hjá Landsbankanum í þessu tilfelli og Seðlabankanum, að þeir vilja taka að sér raunverulegan rekstur á Fiskveiðasjóði. Ég vil hins vegar skilja það svo, að það hafi verið greinileg skoðun meiri hl. sjútvn. þessarar hv. d., sem um málið fjallaði, að rétt væri að hugsa sér Fiskveiðasjóð sem sjálfstæða stofnun, sem ætti í rauninni að hafa sína sjálfstæðu og óháðu stjórn og marka hér skýrt sína útlánastarfsemi og sínar starfsreglur og sjóðurinn ætti sem minnst að blanda sinni starfsemi saman við rekstur bankanna. En eigi að síður fór það nú svo, að meiri hl. sjútvn. vildi ekki breyta frv. svo mikið sem ég legg til í mínum till., þar sem að því er stefnt að gera Fiskveiðasjóð sem sjálfstæðastan, þannig að það séu tekin af öll tvímæli um það, að þarna er um sjáifstæða stofnun að ræða, sem á ekki að hafa meiri bein skipti við viðskiptabankana en eðlilegt og samrýmanlegt er í sambandi við gott samstarf lánastofnana á milli. Ég efast ekkert um það, að þeir sjávarútvegsmenn, sem átt hafa sín viðskipti undanfarandi ár bæði við Fiskveiðasjóð með sín stofnlán og sín viðskiptalán í viðskiptabönkunum, muni yfirleitt kvíða fyrir því ástandi að þurfa að leggja mál sín eða ganga með þau í gegnum viðskiptabankana í sambandi við sín eðlilegu viðskipti við stofnlánasjóð. Það þekkja líka allir það, að viðskiptabankarnir eru því miður ekki allt of samrýmdir í sínum störfum. Þeir koma sér ekki allt of vel saman um það, hvernig eigi að leysa hin einstöku mál, sem kunna að falla undir þá báða. Það munu því fæstir útvegsmenn óska eftir því að þurfa að hrekjast á milli þeirra með mál sín, þau mál, sem menn vilja fá afgreidd með eðlilegum hætti eftir tiltölulega föstum reglum eins og stofnlánasjóður á að starfa eftir. Ég skal svo víkja með nokkrum orðum að þeim brtt., sem ég flyt hér við frv. Fyrst er hér um að ræða 6 brtt. á þskj. 541. 1. brtt. á því þskj. er við 1. gr. frv. Með þeirri till. tek ég undir það sjónarmið, sem kom fram frá forstöðumanni Fiskveiðasjóðs um það að slá því föstu, að sá fiskveiðasjóður, sem hér er verið að samþykkja lög fyrir, er í rauninni sá sami fiskveiðasjóður, aðeins í framhaldi, sem stofnaður var fyrir fullum 60 árum síðan. Ég tek undir þá skoðun hjá forstöðumanni Fiskveiðasjóðs, ég kann ekki við það, þó að um þessa sameiningu sé að ræða á hinni tiltölulega veiku stofnlánadeild, að við þurfum að leggja niður okkar 60 ára gamla Fiskveiðasjóð, sem er býsna mótuð stofnun, og mynda hér alveg nýjan sjóð. Ég kann miklu betur við það að slá því föstu, að þessi fiskveiðasjóður, sem hér er verið að setja löggjöf um, er í beinu framhaldi af hinum sjóðnum, en þá mundi sem sé l. gr. orðast svo eða upphaf hennar: Fiskveiðasjóður Íslands er sjálfstæð stofnun í eigu ríkisins, stofnaður með l. nr. 52 10. nóv. 1905. Það má segja, að þetta sé ekki stórt atriði, en ég fyrir mitt leyti tek undir þetta sjónarmið, sem þarna kom fram hjá forstöðumanni sjóðsins og þykir þetta réttara. 2. brtt. er við 4. gr. frv., en þar legg ég til, að tekið verði upp fast framlag á fjárl., 2 millj. kr. á ári, eins og verið hefur til Fiskveiðasjóðs um margra ára skeið. 3. brtt. er um það að undirstrika nokkuð frekar en er í gr. sjálfstæði Fiskveiðasjóðs og mikilvægi hans forstjóra, en þar er sem sagt tekið fram, að málefni sjóðsins skuli vera í höndum forstjóra sjóðsins og stjórnar Útvegsbankans, vegna þess að undir hana kæmu til með að falla nokkuð atriði í rekstri sjóðsins, sem eru meira almenns eðlis. Sama er að segja um 4. brtt. á þessu þskj. Þar er ég að undirstrika alveg hið sama og forstjóri Fiskveiðasjóðs hefur lagt til. Þar er sem sagt tekið fram, að forstjóri sjóðsins skal sjá um að ganga frá reikningum sjóðsins fyrir tiltekið tímabil, en ekki segja, að Útvegsbankinn skuli ganga frá reikningum sjóðsins. 5. brtt. mín er um það, að 14. gr. frv. falli niður. Á þetta bendir einnig forstöðumaður Fiskveiðasjóðs, Elías Halldórsson. Hann leggur það líka til, að 14. gr. falli niður, en þar er að finna þetta krull, þar sem það er lagt til, að þeir, sem sækja um lán úr sjóðnum, skuli snúa sér með sína lánbeiðni til viðskiptabankanna eða til sjóðsins. þessi gr. á að mínum dómi að falla niður, því að þeir, sem sækja um lán úr sjóðnum, snúa sér með eðlilegum hætti til sjóðsins sjálfs og einskis annars. Þá er 6. till. mín á þessu þskj. við bráðabirgðaákvæði, en þar er í rauninni um sams konar atriði að ræða eins og önnur, sem ég hef minnzt hér á, að í bráðabirgðaákvæði frv. kemur það líka skýrt fram, hver virðist vera megintilgangurinn með frv., en það er sem sagt að slá því föstu, að það séu bankarnir þrír, sem séu nú að yfirtaka Fiskveiðasjóð með einu og öllu, sem hann á. En orðalag bráðabirgðaákvæðisins er svona í frv. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Seðlabankinn, Landsbankinn og Útvegsbankinn skulu nefna til sinn manninn hver til þess að taka við verðmætum, skuldum og skuldbindingum Fiskveiðasjóðs annars vegar og Stofnlánadeildar sjávarútvegsins hins vegar úr hendi núverandi stjórnenda þessara sjóða.“ Það er sem sagt verið að slá því föstu, að fulltrúar bankanna, viðskiptabankanna beggja, og fulltrúi Seðlabankans, þeir skulu koma og láta leggja sér út þetta, sem fyrir er. Ég hins vegar legg til vegna þeirra skipulagsbreytinga, sem þarna eru fyrirhugaðar, að bráðabirgðaákvæðið hljóði þannig: „Sjútvmrh. skipar 3 menn í n. til þess að taka við verðmætum, skuldum og skuldbindingum o.s.frv.“ Vitanlega er það eðlilegra, að sjútvmrh. tilnefni þá menn, sem eiga að taka við þeim eignum frá hvorum aðilanum um sig um það leyti, sem á að sameina þetta í einum sjóði. En ég vil hins vegar, að það hverfi úr frv., sem ber einkenni þess, að bankarnir eigi nú að yfirtaka þennan fiskveiðasjóð, því ég er á móti því. Þá flyt ég á þskj. 560 3 brtt., sem eru stílaðar við brtt. meiri hl. sjútvn. á þskj. 539. 1. brtt. mín er um stjórn Fiskveiðasjóðs. Ég legg til, að stjórn hins nýja Fiskveiðasjóðs verði skipuð 7 mönnum og fimm þeirra verði kosnir af Alþ., en tveir verði tilnefndir, annar af L.Í.Ú. og hinn af A.S.Í. Ég tel alveg sjálfsagt, að landssamtök útgerðarmanna og sjómanna eigi fulltrúa í stjórn þessa sjóðs, þar sem því verður ekki neitað, að tekjur sjóðsins eru lagðar fram í aðalatriðum að jöfnum hluta af útgerðarmönnum og sjómönnum, þar sem útflutningsgjaldið er í rauninni tekið af óskiptum afla. Ég vil taka það fram í þessu sambandi um till. þá, sem fulltrúar Framsfl. flytja í sjútvn. um skipun stjórnarinnar, að segja má að vísu, að hún sé skárri, en þar er ekki um stóran mun að ræða frá því, sem er að finna hjá meiri hl. eða í frv., því að þar er áfram gengið út frá því, að bankarnir eigi beina fulltrúa inni í stjórninni, sem ég er fyrir mitt leyti algerlega á móti. Hins vegar er hinu sjónarmiðinu mætt í þeirri till., að fulltrúar frá samtökum útgerðarmanna og sjómanna verði í stjórninni og segja má því, að það sé nokkur stigsmunur, en ekki er nú um hreinar línur í þessu að ræða að mínum dómi. Þá er önnur brtt. mín á þessu þskj. um það, að lán úr sjóðnum út á skip megi vera til 20 ára, en það er sem sagt í sömu átt eins og fulltrúar Framsfl. leggja til í sínum brtt. 3. till. mín er varðandi 15. gr. frv., en þar legg ég til, að sú gr. verði umorðuð og því verði slegið föstu, að vextir af lánum Fiskveiðasjóðs út á skip skuli vera 4%, en af lánum út á fasteignir 51/2%. Vexti af öðrum lánum ákveður stjórn sjóðsins. Hún ákveður og gjalddaga lána og önnur lánsskilyrði. Dráttarvextir skulu vera 1/2% fyrir hvern mánuð, sem greiðsla dregst. Ég legg sem sagt til með þessari till., að teknir verði upp á ný sömu vextir og dráttarvextir, sem lengst af hafa verið á lánum Fiskveiðasjóðs. En þessir vextir og einnig dráttarvextirnir voru hækkaðir í sambandi við hina almennu vaxtahækkun, sem ákveðin var af Seðlabankanum á árinu 1960. En ég tel, að það sé eðlilegt, að vextir á lánum Fiskveiðasjóðs séu mun lægri en á flestum öðrum lánum, vegna þess hvernig stofnfé sjóðsins er tilkomið. Þar sem útvegsmenn og sjómenn leggja það að mestu leyti fram, er engin ástæða til þess að þau lán beri jafnþunga vexti eins og ýmis önnur lán, sem í gangi eru í landinu. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en vil aðeins segja þetta að endingu: Ég vil, að það komi hér skýrt fram, ég er samþykkur þeirri breytingu að sameina þessa tvo stofnlánasjóði og get verið með frv. að því leyti til. Hins vegar er ég algerlega mótfallinn þeirri stefnu, sem kemur fram í frv. varðandi yfirstjórn sjóðsins. Ég álít hins vegar, að það hafi lítið að segja að leggja til að vísa málinu frá og láta fara fram endurskoðun á því. Ég vil þó ekki vera á móti því, en hér er um hreint stefnuuppgjör að ræða. Málið er ósköp einfalt. Vilja menn, að stjórn Fiskveiðasjóðs sé óháð stjórn, sjálfstæð stjórn, ekki skipuð af viðskiptabönkunum eða bönkunum í landinu, eða vilja menn fallast á þá kröfu Seðlabankans og Landsbankans, að það séu bankarnir, sem eigi raunverulega að stjórna þessum sjóði í einu og öllu. Málið er því ofureinfalt. Það er í rauninni bara að velja á milli. Mér hefði því fundizt full ástæða til þess, að það hefði verið hægt að fá fram þá afgreiðstu á þessu frv. hér á þessu þingi, sem hefði mátt heita viðunandi fyrir sjávarútvegsmenn, þó að sjálfsögðu væri margt enn eftir, sem hefði þurft að taka til nánari athugunar síðar, eins og t.d., hvernig ætti að útvega þessum sjóði auknar tekjur til sinnar starfsemi. Það skil ég miklu fremur, að getur verið ágreiningur um, hvernig eigi að afla slíkra tekjustofna, en um þetta hefði ég eiginlega ætlazt til, að ekki þyrfti að verða hér mikill ágreiningur, en því miður virðist það nú vera svo, að um það geti ekki orðið samstaða hér, hvernig á að afgreiða þetta skipulagsmál sjóðsins. Ég hef þá gert grein hér fyrir mínum till. og minni afstöðu til málsins.



Herra forseti. Ég vil þakka n. fyrir þessar brtt., sem hún hefur komið með. Ég álít þær flestar til bóta, einkum hjá minni hl. flokkunum, og raunar má segja hjá meiri hl. líka, að þær séu til bóta, það sem þær ná, en þær ná bara of skammt. Ég skal ekki endurtaka það, sem frsm. nál. hafa sagt. Ég vil þó aðeins taka undir það, sem þeir hafa sagt viðvíkjandi stjórn Fiskveiðasjóðsins, að mér finnst þetta fyrirkomulag, sem er í frv., óþolandi. Þarna eiga 3 bankar að skipa stjórnina. þetta er hliðstæð stofnun við Búnaðarbankann, Iðnaðarbankann og það má segja Verzlunarbankann. Bændur borga visst skattgjald til Búnaðarbankans, útgerðarmenn gera það einnig til Fiskveiðasjóðsins. Sama er að segja um Iðnaðarbankann. Iðnaðarmenn borga þangað fjárhæðir árlega og ríkið leggur nokkurt fé til hans einnig og því á þetta ekki að vera hliðstæð stjórn? Það væri þá bezt að fara að hafa það þannig, að þessir stærri bankar veldu menn í stjórn hjá öllum þessum bönkum, það væri alveg hliðstætt. Það er alls ekki þolandi fyrir útgerðarmenn, að þeirra lánastofnun búi við allt annað skipulag heldur en þessir bankar og séu á allan hátt ófrjálsari. Það nær náttúrlega engri átt, eins og það, að það eigi að afhenda einhverjum bankanum þessar lánbeiðnir og annað slíkt. Ég tek undir það með hv. 5. þm. Austf., að þetta á að vera alveg sjálfstæð stofnun, og þannig á að velja stjórnina. Það er engin ástæða til annars. Við höfum sannarlega nóg af þessu bankavaldi, og ef það teygir fingurna í þessa lánastofnun, sem er einhver þýðingarmesta lánastofnunin, er alveg eins eðlilegt og réttlátt, að þessir herrar fari að stjórna öllum minni bönkunum, þingið hætti að velja í bankaráðin eða þeir aðilar, sem eiga þá að einhverju leyti. Hins vegar gæti ég vel gengið inn á það, að útvegsmenn ættu þarna fulltrúa og A.S.Í. einnig. Þessi lánastofnun kemur sjómönnum við alveg eins og útvegsmönnum. Þeir njóta þess, ef útgerðarmenn fá hagstæð lán til skipanna, þá eru möguleikar að láta þá fá betri kjör. Að öðru leyti fer ég ekki út í einstök atriði í þessum brtt. Meiri hl. leggur til, að það sé hvorki ákveðið um vexti eða dráttarvexti. Seðlabankinn og ríkisstj. ráði þessu. Ég er þessu mótfallinn. Það er verið að afhenda allt vald í fjármálum í landinu í hendur Seðlabankans eða ríkisstj., bæði hvað snertir skráningu gengisins, vexti og lánin yfirleitt. Nú er þannig ástatt fyrir bönkunum, að í gegnum þetta haftakerfi eru þeir svo að segja allir alveg peningalausir og geta alls ekki sinnt þörfum viðskiptamanna sinna. Helzt eru það sennilega Búnaðarbankinn og Landsbankinn, sem hafa einhverja aura, þó að litlir séu. Í ofanálag á bindinguna í Seðlahankanum er tekið til fjárfestingarinnar ég held eitthvað 10% af aukningunni, og þetta þrengir þannig þeirra kosti, að þeir hafa ekki möguleika á að fullnægja svipað því eftirspurn víðskiptamannanna, jafnvel þó að það séu alveg tryggir viðskiptamenn. Ég tel þetta of langt gengið. Þá er farið að styrkja sjávarútveginn, sennilega eru það 80 millj., sem varið er til þess að aðstoða hann í ár. Það er talið hagræðingargjald til fiskvinnslustöðvanna. Það má vera, að þetta hafi verið nauðsynlegt, en ég álít, að hægt hefði verið að fara aðrar leiðir. Það er dregið úr niðurgreiðslunum, því að fé er ekki fyrir hendi í ríkissjóðnum og er það fyrir það, að vísitalan hækkar. Raunar er ég sammála því, að það sé að ýmsu leyti rétt að hætta niðurgreiðslum á fiski, vegna þess að ég er sannfærður um það, að þær skýrslur hafa ekki allar verið réttar. Það getur einnig verið réttlætanlegt að hætta niðurgreiðslum á smjörlíki, en þá á bara að auka niðurgreiðslur á öðrum vörum, þannig að vísitalan hefði ekki þurft að hækka þess vegna. Ég get bara bent á einn lið, sem hefði verið hægt að létta af útgerðinni í stað þess að styrkja hana með hagræðingargjaldinu og það er launaskatturinn. Það sagði mér einn stærsti útgerðarmaður og fiskverkandi hér við Faxaflóa, að það væri svipuð upphæð, sem hann þyrfti að borga í launaskatt, eins og hagræðingargjaldið væri, sem hann fékk. Ríkisstj. hefði getað útvegað þetta fé með því að selja vísitölubréf eða útvega lán á annan hátt, en ekki að skattleggja útgerðarmenn til þess að standa undir húsbyggingum eða lánum til þeirra. Það ætti að vera hlutverk allra annarra frekar heldur en þeirra. Þá eru vextirnir. Ef þeir væru lækkaðir eitthvað, mundi það létta á útgerðinni. Þá er t.d. greitt orlof á hlut. Bæði hefur L. Í. Ú. hreyft því, að það væri ranglátt og eins hefur verið talað um það bæði af mér og öðrum hér. Ég er ekkert á móti orlofi, en að borga það á hæstu hlutina er eins og hver önnur fjarstæða, þannig að skipstjóra, sem hefur 1 millj. kr. í tekjur á ári, þarf útgerðarmaðurinn að borga 70 þús. kr. í orlofspeninga. Svo er megnið af þessu fé tekið, eða 60%, af bæjarfélögum og ríki, þannig að þarna er beinn skattur til opinberra aðila. Þá er t.d. eitt atriði í l. og það er það að greiða hlut, ef t.d. einhver yfirmaður á skipi verður veikur, þarf hann að fá meira heldur en trygginguna. Það þarf að greiða honum hlut líka og ef þetta er skipstjórinn með háan hlut, getur þetta orðið ónotaleg upphæð fyrir útgerðina. Allt þetta gæti ríkisstj. lagað, ef hún vildi, með breyttri löggjöf. Ef ýmsir svona hlutir væru gerðir til hagræðingar við útgerðina, þyrftum við ekki á beinum styrkjum að halda. Það eina, sem á þyrfti að halda, væri þá einhver aðstoð við línuútgerð, til að hún leggist ekki alveg niður og það væri hægt að gera þetta, án þess að verðbólgan ykist eins og nú er með því að taka þessar niðurgreiðslur af og láta vísitöluna hækka. Þetta er fjármálaleg glópska, sem þarna er verið að framkvæma, og svo á að fela þessum mönnum, sem ráða fjármálum í landinu, sem við skulum segja, að sé Seðlabankinn, að halda áfram að framkvæma meiri glópsku. Sannleikurinn er sá í þessum kjaramálum, að þá er ekki nema tvennt til. Það er annaðhvort að semja um þau eða þá að lögbjóða þau. En nú er það þannig, að löggjafarvaldið er að grípa inn í með viss lagaákvæði, en svo eru aðrir aðilar að semja, þannig að úr þessu verði meiri og minni vitleysa. Þannig er t.d. með vinnuna á togurunum. Það eru lögákveðin vaktaskiptin og allt slíkt og það er engu hægt að breyta. Þetta ætti bara að vera samningsatriði og það ætti að vera samkomulag á milli sjómannasamtakanna og togaraeigendanna, hvernig væri hægt að hagræða vinnunni, þannig að togararnir bæru sig betur, og væri þá um leið hægt að láta háseta og yfirmenn hafa betri kjör. Það horfir til vandræða. Þeir hafa ekki nægilega góð kjör, til þess að þangað veljist góðir menn, og þeir verða að sæta því að taka þá sem eru lélegri, en bátarnir hafa alla beztu mennina, svo að það er ekki von, að togararnir beri sig vel. Annars er nú þannig með þessa ríkisstj., að hún er yfirleitt ekki við, þagar verið er að tala um svona mál, og mér finnst það dálítið skrýtið að koma með jafnmikið mál og þetta í þinglokin og svo eru ráðh. ekki við, þegar verið er að ræða það. Annars veit ég ekki, hvort það er alvara ríkisstj. að hespa þetta mál í gegn nú, en illa er það undirbúið. Það er sannleikurinn, að ef við ætlum að koma málum vel fyrir, atvinnumálum, þá er ekki nema tvennt til. Það verður annaðhvort að vera samningsatriði, þannig að þessir aðilar geti komið sér saman um það, að þeim sé komið sem bezt fyrir, þannig að þeir geti báðir unað því, bæði launþegarnir og vinnuveitendur, eða þá að lögbjóða yfirleitt launin í þessu landi. Ég sé ekki, að það sé yfirleitt mikið unnið við það að binda í löggjöf ýmis atriði viðvíkjandi þessu, sem auðvelt er að semja um. En ekkert af þessu fæst lagað. Ég kom með þál. í vetur um það að lækka dráttarvexti ofan í 3/4 á mánuði eða 9% yfir árið. Þeir hafa tekið undir þetta, minni hl. nm., og ég er þeim þakklátur fyrir það og þeir hafa gengið lengra. Þeir hafa komið með mikla lækkun á föstum vöxtum í Fiskveiðasjóði. Ég leyfði mér nú ekki að fara fram á svona mikið. Satt að segja gerði ég mér nú engar vonir um, að því fáist framgengt að lækka fastavexti ofan í 4% og dráttarvexti ofan í 1/2 á mánuði og ef það fæst, hef ég ekkert nema gott um það að segja. En ég hefði nú viljað fara hóflegar í sakirnar og fara á 5–6% með föstu vextina og þá ofan í 3/4 með hina. En ef þessar till. verða allar felldar, geri ég ráð fyrir, að ég og kannske einhverjir með mér, ef ég get fengið einhvern til þess, komi með brtt. við 3. umr. um hóflegri vaxtalækkun eða minni, og það verður þá að reyna á það, hve vel stjórnarliðar eru handjárnaðir í þessum efnum. Satt að segja finnst mér kjarninn ekki mikill hjá þeim, að þeir skuli ekki leyfa sér að koma með till. um einhverja ákveðna vexti í þessari lánastofnun, hún er ekki það þýðingarlítil og það er a.m.k. þannig í Búnaðarbankanum, að það er ákveðið 61/2% þar í l. Því má þá ekki ákveða í l. líka um Fiskveiðasjóðinn? Það reynir þá á, hve vel þeir eru handjárnaðir, því að ég geri ráð fyrir, að við þessi atriði verði haft nafnakall og ég er sannfærður um það, að í liði stjórnarliða eru margir menn, sem í einlægni vilja útveginum vel, og það er þá bara af því að þeir fá ekki að gera það, sem þeir hafa löngun til, ef þeir eru ekki með einhverri tilslökun á okurvöxtum, eins og dráttarvextirnir eru nú, þessi 12% á mánuði og í viðbót við það á að reikna brot úr mánuði, hvað lítið, sem það er, eins og fullan mánuð. Ég skal svo ekki fjölyrða meir um þetta. Ég býst við að ykkur sé það ljóst í aðalatriðum, enda lætur sjútvmrh., sem hefur með þessi mál að gera, ekki svo lítið að vera við, þannig að ég sé ekki að það sé til neins að halda langa ræðu um þetta.



Herra forseti. Svo sem venja er í landbn., hefur hún sent þetta frv. til umsagnar jarðeignadeildar ríkisins og til landnámsstjóra. Þær umsagnir hafa borizt n., og er í þeim báðum mælt með þessari jarðarsölu, og landbn. er sammála um það að mæla með því, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Frv. þetta til l. er um það að heimila ríkisstj. að selja Gerðahreppi í Gullbringusýslu jörðina Gufuskálar í sama hreppi. Landbn. sendi frv. til umsagnar jarðeignadeildar ríkisins og landnámsstjóra, og eru umsagnir beggja þessara aðila á þá lund, að þeir mæla með því, að jarðasalan verði heimiluð. Það kemur fram í umsögn landnámsstjóra, að landbúskapur sé að leggjast niður í þessum hreppi, yfirleitt séu ræktunarskilyrði þar lítil og ræktun öll kostnaðarsöm og atvinnuvegir allir breyttir, þannig að það er að myndast þarna þéttbýli og sé nauðsynlegt að skipuleggja þessa byggð. Við flytjum brtt. við frv., á þskj. 555, þar sem við leggjum til, að hreppnum sé óheimili að endurselja þetta land, og er það í samræmi við afgreiðslu sams konar mála héðan frá þinginu á undanförnum árum. Landbn. leggur til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Virðulega þingdeild. Ég er mér þess fyllilega meðvitandi, að til þess að gera því máli, sem hér liggur fyrir á þskj. 521, þau skil, sem ég hefði kosið, skortir mig aðallega tvennt: Í fyrsta lagi það, að mig skortir þar ef til vill og eflaust aukna reynslu, kannske einnig viðsýni til þessara mála fram í framtíðina, og svo í öðru lagi það, að okkur skortir hér mjög þau gögn, sem fyrir þyrftu að liggja til þess að geta rakið hér að nokkru gagni gang fiskveiðimála við suðurströnd landsins og þá ekki hvað sízt við Vestmannaeyjar. Ég vil þó ekki láta hjá liða að gera þessu máli nokkur skil í örfáum orðum, ef það mætti verða til þess að upplýsa hv. þd. um málið nokkru frekar. Önnur meginástæðan til útfærslu fiskveiðimarkanna er að sjálfsögðu sú, að Íslendingum einum sé sköpuð aðstaða til að nýta þau fiskimið, sem við strendur landsins eru, og á þann hátt og með þeim veiðarfærum, sem hagkvæmust þykja á hverjum tíma og á hverju veiðisvæði, enda verði þess að sjálfsögðu ávallt gætt, að ekki sé um ofveiði eða rányrkju að ræða. Fiskveiðar og fiskvinnsla sjávarafurða eru, eins og kunnugt er, aðalatvinnugrein Íslendinga og aðalundirstaðan undir gjaldeyrisöflun þjóðarinnar og ekki annað sjáanlegt en svo verði um langa framtíð. Það er því fyllilega tímabært og eðlilegt, að nýtingu veiðisvæðanna innan fiskveiðimarkanna sé komið í fastara form en verið hefur og þá ekki einskorðuð við ákveðin veiðarfæri, heldur séu veiðarnar stundaðar á hverjum tíma og hverjum stað með þeim veiðarfærum, sem hagkvæmust geta talizt og arðvænlegust eru, án þess að um ofveiði eða rányrkju sé að ræða. Um þessi atriði má segja, að þeim er svarað í þessu frv. Það er fyllilega tekið til greina, að reynt verði að forðast það, að hér verði um rányrkju eða ofveiði að ræða, sérstaklega með tilliti til þess, að í frv. er gert ráð fyrir því að færa möskvastærð togveiða úr 120 mm í 130 mm, sem svarar til þess, að fiskur að mesta þvermáli 20 cm eða 200 mm mundi ekki ánetjast í slíkri vörpu. Í öðru lagi er í frv. gert ráð fyrir því um þá heimild, sem farið er fram á að ráðh. geti veitt, að honum skuli ekki heimilað að veita þessa undanþágu, nema til komi, að ekki sé um að ræða þyngsli, sem við köllum „bobbinga“ þ.e.a.s. sem gætu valdið varanlegu tjóni á gróðri neðansjávar. Þetta tvennt hygg ég að megi með sanni segja, að ætti að verða til þess að auðvelda framgang málsins og sérstaklega með hliðsjón af því, að ef þessi gamla fordild og bábilja um eilífðarbann við veiðum innan landhelginnar á ákveðnum svæðum og með ákveðnum tækjum, ef hún fæst ekki losuð í sölum þingheims, þá horfir uggvænlega víða um land. Svo hagar til á aðalveiðisvæðum vélbátaflotans að vetrinum til, að veiðar eru nær eingöngu stundaðar með línu og netum og nú hin síðustu árin einnig með nót. Veiðar með handfærum eru ekki lengur nein uppistaða í fiskveiðum Íslendinga. Að sumrinu til og einnig á sumum veiðisvæðum að vetrinum til, eins og t.d. á svæðinu frá Dyrhólaey og þar austur af, horfir þetta öðruvísi við. Á þessum tíma verða línu- og netaveiðar ekki stundaðar með neinum árangri, a.m.k. ekki á svæðinu frá Reykjanesi og austur með suðurströnd landsins. En á þessu svæði, t.d. á svæðinu frá Reykjanesi og út með allri suðurströndinni, svo sem í Vestmannaeyjum, Stokkseyri, Eyrarbakka og Þorlákshöfn, eru tugir báta, er skortir rekstrargrundvöll, eins og aðstæður eru nú. Er hér um að ræða báta af millistærð, sem eru of litlir til síldveiða, en of stórir til dragnótaveiða. Verður því mjög að undirstrika í þessu sambandi, að einmitt þessi stærð báta er um land allt undirstaðan undir þeim útvegi, sem rekinn er hvarvetna við strendur landsins, þar sem á annað borð er um einhver sjávarþorp og einhver starfandi fiskiðjuver að ræða. Víða má skapa þessum bátum öruggan rekstrargrundvöll með rýmkun á ákvæðum um bann við botnvörpuveiði, þar sem það að áliti Fiskifélags Íslands og annarra sérfróðra aðila getur talizt áhættulaust og við eiga. En eins og lög um bann gegn botnvörpuveiði eru nú, getur sá ráðh., sem með þessi mál fer, hvergi veitt undanþágu til slíkra veiða innan þeirra marka, sem sett voru í reglugerð nr. 21 frá 19. marz 1952, þ.e.a.s. innan 4 mílna markanna, nema um sé að ræða eingöngu kampalampa- eða leturhumarveiðar með þar til gerðum sérstökum vörpum. Ég tel fyllilega tímabært, að ákvæði þessi séu rýmkuð þannig, að ráðh. hafi einnig heimild til að veita vélbátum undanþágu til botnvörpuveiða með venjulegri fiskivörpu, einnig innan 4 mílna markanna, þar sem slíkt að áliti reyndra og sérfróðra aðila getur talizt áhættulaust og eðlilegt og þar með forðað stórfelldum samdrætti í atvinnulífinu. Um þessi mál hafa Útvegsbændafélag Vestmannaeyja og hin ýmsu hagsmunasamtök i Eyjum gert ítrekaðar tilraunir til þess að fá þessi ákvæði eitthvað rýmkuð, og ég vil, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mér að vitna hér til niðurlags bréfs frá Útvegsbændafélagi Vestmannaeyja, sem ritað er til sjútvmrn. og er stílað þann 20. jan. Í bréfinu segir, með leyfi hæstv. forseta, í niðurlagi bréfsins: „Við viljum leyfa okkur að benda mjög eindregið á, að eitthvað raunhæft verður að gera nú þegar í þessu máli. Það þolir að okkar dómi enga bið lengur Verði ekkert að gert, er hætta á, að stór hluti vélbáta Vestmanneyinga stöðvist, og mundi byggðarlagið ekki fá risið undir slíku. Við leyfum okkur að fara fram á, að bátum frá Vestmannaeyjum verði af framangreindum ástæðum leyfðar togveiðar innan fiskveiðimarkanna á svæðinu frá Geirfuglaskeri við Eyjar og eitthvað austur fyrir Ingólfshöfða.“ Lýkur hér tilvitnun í bréf Útvegsbændafélags Vestmannaeyja. Svar við þessu bréfi er að finna í bréfi rn., sem ég vil einnig, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mér að vitna til. Í bréfi rn. 24. jan. segir, í niðurlagi bréfsins: „Í 1 gr. l. nr.6 frá 17. febr. 1959 segir: Í fiskveiðilandhelgi Íslands, eins og hún er ákveðin í reglugerð nr. 70 frá 30. júní 1958, skulu bannaðar vera fiskveiðar með botnvörpu og flotvörpu. Rétt er ráðh. að veita íslenzkum fiskiskipum undanþágu frá banni þessu, þó utan þeirra marka, sem sett voru með reglugerð nr. 21 frá 19. marz 1962.“ Og enn fremur segir í sama bréfi: „Af framansögðu er ljóst, að eigi að heimila íslenzkum skipum botnvörpuveiðar innan marka þeirra, sem ákvörðuð voru með reglugerð nr. 21 19. marz 1952, þarf ný lagaheimild til að koma. Lína sú, er dregin er með þeirri reglugerð, er, eins og áður sagði, 4 sjómílur frá yztu annesjum, skerjum eða eyjum.“ Og lýkur þar með tilvitnun í bréf hv. sjútvmrn. Nú hafa málin skipazt þannig, að sérstakt ástand hefur nú skapazt vegna aflabrests á miðunum við suðurströnd landsins og þá alveg sérstaklega við Vestmannaeyjar, sem kallar á skjóta úrlausn þessa máls. Heildarafli vertíðarbáta í Vestmannaeyjum var eftir fyrsta ársfjórðung þessa árs 10711 lestir, en á sama tíma í fyrra 17450 lestir eða um 40% minni nú en þá. Ef sagan væri þar með sögð, væri ef til vill ekki svo skuggalegt um að litast. En því miður er ekki þar með öll sagan sögð, og vantar þar mikið á. Staðreyndin er sú, að heildarafli landsmanna á þessu sama tímabili, þ.e.a.s. á fyrsta ársfjórðungi þessa árs, er, þegar í heild er tekið, 7% minni en á sama tíma í fyrra. Þessi 7% svara til að vera alveg um 7 þús. lestir, en heildarafli Vestmannaeyjabáta á sama tímabili er einmitt að sama skapi nákvæmlega eða alveg um 7 þús. lestum minni en á sama tíma í fyrra. Þessu til viðbótar er svo þá raunasögu að segja, að ekki einasta það, að þorskur, sem er tveggja og þriggja nátta og verðlítill, skapar tiltölulega litla vinnu í landi, er stór uppistaða í þeim þorskafla, sem á land er kominn, og svo til viðbótar og til að kóróna allt saman kemur svo hitt, að hinn hlutinn er að miklu leyti loðna, sem engum náttúrlega dylst hugur um, að skapar hvort tveggja í senn litla atvinnu og er í útflutningsverðmætum ákaflega verðlítil söluvara. Sá tími, sem þegar er liðinn af þessari vertið, var sá tími, er útgerðarmenn og sjómenn byggðu á, að yrði uppistaðan í rekstrarafkomu bátanna á þessu ári. Þeir verða að treysta á, að sumarvertíðin geti í einhverju bætt upp þann aflamissi, sem þegar er orðinn. En til þess að freista að bæta upp það tjón, sem þegar er orðið, verður ekki af stærstum hluta þessara báta gripið til neinna annarra veiðarfæra, er vænta megi nokkurs árangurs af, en botnvörpu. Bæði er það, að slik útgerð er mun kostnaðarminni og um leið hvergi nærri eins mannaflafrek. En ef slíkar veiðar á að stunda með einhverjum árangri, þá verða þær veiðar að fara fram á þeim svæðum, er lög nú banna. Löggjafinn getur því ekki lengur horft á það aðgerðarlaus, að beinlínis séu útgerðarmenn og sjómenn knúðir á ólöglegar veiðar, og þannig vísvitandi horft upp á það, að lögbrot séu framin, sjávarútveginum og þjóðinni sjálfri til framdráttar. Og ég vil í þessu sambandi leyfa mér að gera tilvitnun í eitt nærtækt, raunhæft dæmi um þessi mál. Í upphafi þessarar vertíðar voru menn að vísu á öllu Suðurlandsundirlendinu nokkuð bjartsýnir, eins og oftast er í vertíðarbyrjun, um gang vertíðarinnar og áframhald hennar. Nokkrir þeirra manna, sem lagt höfðu út í það að eignast báta af meðalstærð, þó umfram þá stærð, sem hægt er að nýta til dragnótaveiða, höfðu gert sér nokkrar vonir um það, að hægt yrði í náinni framtíð að stunda dragnótaveiðar og við hefðum viðsýni til þess að heimila þeim að stunda þær veiðar á einhverjum ákveðnum svæðum og ákveðnum tímum það tímabil, sem ekki eru stundaðar aðrar veiðar. Þegar síðan fréttist um það, að skipuð hefði verið nefnd til þess að bæta og leiðrétta afkomu þessara minni báta, þá fóru menn enn að gera sér frekari vonir um, að þarna væri einhverra úrræða að vænta. Niðurstaðan varð hins vegar sú, að enn hefur ekki bólað á neinu slíku, og liggur því fyrir í dag sú niðurstaða, að þessir ágætu menn, sem þarna eiga hlut að máli, sumir hverjir urðu að snúa frá því að stunda sinar dragnótaveiðar, vera hundeltir dag eftir dag innan landhelgi og fóru út í það að fjárfesta í auknum veiðarfærum með kaupum á netaveiðarfærum, sem kosta á venjulegan mótorbát í dag um 600 þús. kr. Þetta dæmi, sem ég er hér að vitna í og við höfum margar hliðstæður af, er raunhæft dæmi. Þarna er um að ræða mann, sem í upphafi vertíðar ætlar sér að byggja sína afkomu á dragnótaveiðum, en vegna þess að engin rýmkunarákvæði koma til, þá snýr hann til netaveiða. Niðurstaða mannsins verður síðan sú, að hann hefur veiðar á ný, hendir netunum í land, vegna þess að það er ördeyða, engan fisk í þau að hafa, og hann snýr málunum við og setur netin í land og tekur troll. Það er ekki viðurkvæmilegt á þessum stað að tala um það, hvar þessi maður stundar sínar veiðar. Ég veit, að hv. alþm. vita það allir, að það er ekki utan 12 mílna markanna. En niðurstaða mannanna við það að veiða á þeim svæðum, sem lög ekki leyfa; hefur þó leitt til þess, að einhvern afla hefur þar verið að fá, og því er spurningin um það í dag enn brýnni en nokkru sinni fyrr: Á að láta mennina halda áfram þessum óþjóðlega sið, sem einhver kallaði svo í leiðinlegri ræðu, eða ætlar löggjafinn að grípa hér inn í og leggja sitt til, að málinu verði skipað í það horf, sem nauðsyn ber til. Það er nokkuð freistandi að reyna í örstuttu máli að gera hv. þd. nokkru nánari grein fyrir sögu fiskveiða hér við suðurströnd landsins, kannske i og með ekki sízt vegna þess, að óviða munu vera til skárri gögn um fiskveiðar heldur en einmitt við suðurströndina, og svo líka ef það mætti verða til þess að berja niður þann draug, sem setzt hefur að, ég vil segja í brjósti ýmissa aðila, sem um þessi mál hafa fjallað, að við værum að drepa niður allan fiskstofn með því að leyfa rýmkun á togveiðum innan okkar landhelgi. Það er fyrst getið um fiskveiðar við Vestmannaeyjar í Landnámu, en í Landnámu segir, að fiskveiðar hafi verið stundaðar lengst af frá Eyjum og Vestmannaeyjar talin góð verstöð og mikil. Að vísu er getið um það, að í Vestmannaeyjum muni ekki hafa verið um vetrarsetu að ræða, heldur aðeins veitt þar að sumrinu til eða þá stundað útræði í stuttan tíma. Þegar kemur fram á 15. öld, hefja Englendingar samlagsútgerð með Vestmanneyingum, og gekk sú útgerð prýðisvel. Bæði var það, að þarna kom til fjármagn erlendis frá, og það á kannske vel heima á þessum dögum, að rætt sé um innflutning erlends fjármagns, sem þarna mun hafa hafizt í Eyjum í byrjun 15. aldar og gaf á þeim tíma góða raun. Bæði var það, að hægt var með því að byggja upp bátaflotann og gera hann þannig úr garði, að hann var hæfur til þess að sækja á þau mið, sem þurfti, þó að ekki væri að vísu langt að sækja. Um þessi mál gengu siðan ákaflega sérkennilegir dómar, sem væri fróðlegt fyrir menn að glugga í. Þessir dómar gengu árin 1528 og 1543. Svo stendur fram til ársins 1570, en þá tekur konungsútgerð við, og er konungsútgerð rekin í Vestmannaeyjum fram undir lok einokunartímabilsins. Í konungsútgerðinni hagaði þannig til, að hver einasti útvegsbóndi var skyldaður til þess að róa á konungsskipunum. Var þá ekki lengur um neina sjálfstæða útgerð að ræða í Vestmannaeyjum, og dró þar allt í dróma, eins og víðast hvar í öllu viðskiptalifi landsmanna á þessu tímabili. Á árunum 1793-1805, eða í 12 ár samfleytt, sýna skýrslur okkur, að á þessu 12 ára tímabili er um algert aflaleysi að ræða í Vestmannaeyjum. Sama sagan endurtekur sig aftur nokkru siðar, eða á árunum 1855-1870, í 15 ár samfellt. Í þessu sambandi er vert að minna rækilega á, að á þessu tímabili bregzt afli algerlega í annað skiptið í 12 ár og i hitt skiptið í 15 ár. Nú skyldi enginn láta sér detta í hug, að þessi aflabrestur hafi þá stafað af dragnótaveiði eða togveiði, slík veiðarfæri voru þá alls ekki til, heldur eingöngu um handfæraveiðar að ræða, og að um ofveiði hafi verið að ræða, því fer fjarri, ef gerður er samanburður á afla nú hin síðustu ár. Ég vil sérstaklega undirstrika þetta og benda mönnum ýtarlega á, að um aflabrest hefur verið að ræða á ákveðnum tímabilum og ákveðnum árum, ef litið er aftur í tímann, og rök fyrir aflabresti verða ekki rakin til áðurnefndra veiðarfæra, heldur kemur þar eitthvað allt annað til. Það er síðan ekki fyrr en alveg undir lok 19. aldar, eða nánar tiltekið 1897, sem farið er að nota línu að nokkru gagni í Vestmannaeyjum. Það er Magnús Guðmundsson útvegsbóndi í Vesturhúsum, sem fyrstur reyndi það. Síðan, ef við rekjum söguna hratt og förum fljótt yfir sögu, þá er það næst árið 1908, en þá reynir Þorsteinn Jónsson frá Laufási fyrstur manna fiskveiðar í net. Árið 1920 hefur Gísli Magnússon dragnótaveiðar. Árið 1930 er hafin botnvörpuveiði við Eyjar. 1943 eru hafnar humarveiðar. 1960 er hafin veiði í nót. Svo bregður við, að eftir að þessi nýju veiðitæki koma til greina, fer aflinn ört vaxandi, þannig að frá því fyrir aldamótin 1900 snýr úr hreinni ördeyðu til stöðugt vaxandi afla. Á árunum 1899-1915 má minna á, að þá tvöfaldaðist aflinn enn. Allt þetta tímabil eða meiri hluta tímabilsins eru notuð þau veiðitæki, sem nútíminn þá bauð upp á og þóttu hentugust og leiddu til stöðugt vaxandi afla. Og ég vil minna á, að ég er hræddur um, að tölurnar frá árunum fyrir aldamót hefðu verið nokkuð aðrar í aflamagni, ef menn hefðu þekkt til annarra veiðitækja en þeirra, sem þá voru notuð. Er við gerum svo samanburð á heildarmagni afla og förum þá aðeins nokkur ár aftur í tímann, sem kannske kann að vera nær minni fleiri manna, og hlaupum aftur til ársins 1938, þá kemur í ljós, að árið 1938 eru gerðir út frá Vestmannaeyjum 69 vélbátar, að meðaltali 25 brúttólestir að stærð. Afli þessara 69 vélbáta á þessu tímabili, eða árið 1938, er aðeins tæpar 7 þús. lestir, eða nánar tiltekið 6964 tonn. Snúum svo aftur til ársins 1965. Þá verður niðurstaðan sú, að heildaraflinn árið 1965 er tæpar 154 þús. lestir, eða nánar tiltekið 153377 tonn, eða sem svarar til að vera 20-faldur á við þann afla, sem á land kom 1938. Og ef við síðan umreiknum brúttólest og aflamagn saman, þá kemur í Ijós, að þetta aflamagn, þessar 154 þús. lestir, sem lagðar eru á land 1965, hefðu þýtt það, að meðalstærð báta, sem gerðir eru út frá Vestmannaeyjum á árinu 1965, hefði þá átt að vera 240 brúttólestir. Sannarlega er stærð þessara báta milli 60-80 brúttólestir að meðaltali. Þetta segir ótvírætt sina sögu, hvað sem bábiljunni um lokunarsvæðin liður. Í þessu frv., sem hér er lagt til að verði lögfest, er aðeins farið fram á það, að ráðh. sé veitt heimild til þess að veita undanþágu til veiða innan 4 mílna markanna, þ.e.a.s. frá yztu nesjum, og að í þessari heimild sé að sjálfsögðu vitnað til þess, hver þörfin er á hverjum stað og hverjum tíma, og ekki verið að kalla það yfir, að það eigi að fara að rányrkja alla ströndina hringinn í kringum landið; heldur fyrst og fremst miðað að því, að ekki sé horft upp á það lengur, að ef um hreint vandræðaástand væri að ræða, eins og kannske er fyrirsjáanlegt nú á komandi sumri, þá sé það í hendi einhvers aðila að geta leyst þann vanda, en þetta sé ekki leyst með neikvæðu svari frá ákveðnu ráðuneyti. Ég vil svo ekkj hverfa frá þessu máli öðruvísi en að benda einnig á stóran þátt, sem við getum ekki litið fram hjá, en það er þátturinn um manninn, sem er að stunda sína atvinnu, sem er að stunda aðalatvinnuveg þjóðarinnar, sem er að leggja drög að því, að þjóðinni geti farnazt vel, manninn, sem er að veiða í þau veiðarfæri, sem henta á þessum svæðum og í þessum tilfellum, sem um ræðir. Þessi maður á það yfir höfði sér að vera eltur, ekki einungis af áfram knúðum skipum, heldur einnig af flugflota við sína vinnu, rekinn í land, settur í dómssalinn, látinn sitja þar í réttarhöldum fyrir það eitt að hafa lagt á land það, sem geri það að verkum, að hans byggðarlag og nærliggjandi svæði séu lífvænleg. Heimili mannsins er að miklu leyti undirlagt vegna stöðugra réttarhalds og yfirheyrslna yfir manninum, og sjónarmið þessa heimilis - og ég vil segja mannsins og þess, sem í kringum bann er, það hlýtur að vera næsta ömurlegt fyrir íslenzkan löggjafa, þegar hann síðan fær fregnir af því, að þegar frá þessu er sagt í blöðum og útvarpi, að þessi og þessi bátur hafi verið tekinn að ólöglegum veiðum eða meintum ólöglegum veiðum, eins og farið er að orða það á svo viðurkvæmilegan hátt, þá er ekki einasta hlegið, þeir, sem ekki hlæja, þeir beinlínis brosa að þessu, og málið er orðið þannig í dag, að það getur hver og einn vitnað til sjálfs sín í því, að það eru ekki ófáir, sem beinlínis brosa að því, þegar bátur er tekinn að ólöglegum veiðum, ég vil segja hvar sem er við strendur landsins. Þetta hlýtur óneitanlega að leiða til þess að afstaða manna almennt til a.m.k. þessa þáttar löggjafarinnar hlýtur að verða nokkuð ruglingskennd, og ég vil segja, að það sé ekki að ástæðulausu. Ég vil aðeins í örfáum orðum reyna að gera grein fyrir því, sem úr þessum fáu orðum mínum ætti að vera niðurstaða þessa máls. Í fyrsta lagi tel ég brýna nauðsyn bera til, að þessi heimild til ráðh. verði veitt, svo að ekki þurfi að skapast beinlínis neyðarástand á ákveðnum svæðum. Í öðru lagi hefur verið vitnað í ákveðin bréf, sem sanna það og sýna, að hér er ekki bara um orðskrúð að ræða, heldur ákveðna till. til þess að bæta úr því, sem miður hefur farið. Í þriðja lagi leyfi ég mér að vitna til þess, að á undanförnum árum höfum við, þrátt fyrir það að ekki væru til staðar þau veiðarfæri, sem hér er farið fram á að heimila, þá hefur komið yfir þessi veiðisvæði alger þurrð á ákveðnum tímum, sem telja verður a.m.k. að ekki hefði átt sér stað, ef sú veiðitækni hefði verið til, sem nú er hægt að bjóða. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta mál. En í trausti þess, að reynt verði að braða þessu máli, svo sem kostur er, þótt seint sé fram komið, þá vil ég, herra forseti, vænta þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og sjútvn.