Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jónas Jónsson) Mörgum, sem eiga sæti í þessari hv. deild, er í fersku minni, að svipað mál var hjer til umr. á síðasta þingi. Þá var skorað á landsstjórnina að láta flytja sem flestar opinberar skrifstofur í nýja Landsbankahúsið, og þykist jeg vita, að nokkuð hafi orðið ágengt í því efni. Við opnun hússins nú á dögunum tók jeg eftir því, að hagstofan er flutt þangað, og síðan mun ríkisfjehirðir hafa flutt skrifstofu sína í þetta sama hús. Talað er og um, að ýmsar fleiri skrifstofur muni flytja þangað á næstunni, og er varla von á því, að flutningamir hafi farið fyr fram, því að húsið er vart fullgert. Enda þótt alt þetta sje nú gott og blessað, þá er samt ýmislegt í sambandi við þetta mál, sem frekar er til góðs en ills, að athugað sje. Það er t. d. athugavert, ef satt er, að sumir embættismenn hafi ekki viljað flytja sig í Landsbankahúsið, að því er virðist að ástæðulausu, og sumpart sjeu nokkrir meinbugir á því af hálfu bankastjórnarinnar. Á jeg hjer sjerstaklega við skrifstofu lögreglustjóra Reykjavíkur, sem bankastjórnin mun treg að veita viðtöku í hús sitt, og ber því við, að óviðurkvæmilegt sje, að skrifstofa, sem opin er allan sólarhringinn, sje í bankahúsi, en hjer mun átt við varðstöð lögreglunnar í Reykjavík. Endirinn er sá, að lögreglustjóri situr enn á sama stað, enda þótt almenn óánægja sje út af því, hvernig leigumála skrifstofu hans sje fyrir komið. Leigan er, eins og kunnugt er, 6000 kr. á ári, og er talin að vera ákveðin samkvæmt mati. En þó er hún óviðkunnanlega há, þegar þess er gætt, að lögreglustjórinn á sjálfur húsið, sem skrifstofan er í, og hefir keypt það fyrir svo lágt verð, að þriðjungur hússins, sem skrifstofan hefir til umráða, borgar húsið á þremur árum. Þeir starfsmenn landsins, sem svona fara að, enda þótt þeir sjeu í sínum lagalega rjetti, vekja tortrygni almennings. Liggur nærri, að slíkt sje að nota sjer neyð ríkissjóðs, sjerstaklega þegar þess er gætt, að hjer ræðir um eitt af tekjumestu embættum landsins, sem talið er að hafi gefið tugi þúsunda laun á ári, með öllu og öllu. Það eru einmitt svona atriði, sem sparnaðarnefnd ætti að taka til athugunar. Vel má vera, að krafa bankastjórnarinnar um, að húsið sje eigi opið allan sólarhringinn, sje rjettmæt. En þess ber að gæta, að meginhluti skrifstofu lögreglustjóra vinnur venjuleg skrifstofustörf, aðallega við innheimtu tolla og skatta, og það er þessi hluti skrifstofunnar, sem flytja má í Landsbankahúsið. Þess má geta, sem ekki óverulegs atriðis í þessu sambandi, að lögreglustjórinn hefir í fórum sínum mörg afarmerkileg skjöl, sem óþægilegt væri að brynnu, og er þegar af þeirri ástæðu óforsvaranlegt að hafa skrifstofu hans í timburhúsi. Hefi jeg því hugsað mjer, að hæstv. stjórn, hver sem hún verður, semji við lögreglustjóra um að flytja aðalskrifstofu sína í Landsbankahúsið, en varðstöðinni verði fengið húsrúm annarsstaðar. Þarf ekki að vanda svo mjög til þess, því að þar mun brunahætta, vegna dýrmætra skjala, eigi koma til greina. Sömuleiðis legg jeg afarmikla áherslu á, að skrifstofa bæjarfógeta sje í steinhúsi. Vakir þar fyrir mjer brunahættan, fremur en sparnaðurinn. Eru á þeirri skrifstofu geymd svo mörg merkileg skjöl og skilríki, að óhugsandi er, að bætt verði til fulls, ef brynnu. Fyrir mörgum árum var þessi skrifstofa í timburhúsi. Hefir maður, sem þá vann þar, sagt mjer svo frá, að vordag einn að afloknum skrifstofutíma hafi hann unnið dálítið fram yfir það, sem venja var til. Þegar hann hafði setið klukkutíma eða svo, varð hann var við reyk í brjefakörfu. Hafði einhver farið óvarlega með eldspýtu, og dró hann engar dulur á, að ef hann hefði ekki setið þarna fram yfir vinnutíma, þá hefði margt brunnið, sem erfitt hefði verið að bæta. Sýnir þetta dæmi vel, hversu fráleitt væri að varðveita hin merkustu embættisskjöl landsins í timburhúsi. Jeg þykist hafa fært sannanir fyrir því, að breytingin sje til sparnaðar, einkum með því að flytja þær skrifstofur, sem dýrastar eru, t. d. finst mjer, að skrifstofur skattstjóra ætti að vera í bankanum. Og ef svo fer, að forráðamenn skrifstofanna neita að flytja í bankann, gæti dregið til þess, að hús, sem er bygt fyrir landsstjórnina, yrði að standa autt. Það eru einkum 3–4 skrifstofur, sem mjer finst, að vel gætu verið á efstu hæð Landsbankahússins, sem sje veðurfræðisskrifstofan og skrifstofur vegamálastjóra og vitamálastjóra og skrifstofa húsameistara ríkisins. Á öllum þessum skrifstofum er mikið unnið að teikningum, og þar hentar því vel ofanljós. Svo er eitt atriði, sem jeg vil ekki gera lítið úr í þessu sambandi, og það er, hversu mikið hagræði það er notendum að hafa skrifstofur þessar allar saman móts við að þær sjeu sín á hvorum stað úti um bæinn, einnig gæti það orðið mikill vinnusparnaður, því að menn á þessum skrifstofum gætu hjálpað hverjir öðrum að ýmsum störfum, auk þess sem það veitti almenningi mikil þægindi. Öllum mun það kunnugt, að væri stjórnarráðshúsið stærra, væru þessar skrifstofur þar, og það hefir einmitt altaf verið til þess ætlast, að Landsbankahúsið yrði nokkurskonar viðbót við stjórnarráðshúsið, og því sjálfsagt að flytja skrifstofur þessar þangað. Þá vil jeg loks minnast á tvær byggingar í þessu sambandi. Önnur er hús í Bröttugötu, sem landið tók upp í skuld, en sökum húsaleigulaganna mun ekki auðvelt að losna við leigjendur þess í svip, en annars gæti verið mikill vinningur fyrir landið að hafa í því einhverjar skrifstofur, t. d. væri það hentugt fyrir varðstöð lögreglustjóra. Jeg vildi beina þeirri spurningu til hæstv. stjórnar, hvort hún sæi ekki möguleika til þess að spara fje með því að taka húsið í sjálfsábúð. Þá vil jeg víkja að pósthúsinu, sem er með bestu byggingum landsins í bænum. Þar hefir ríkisfjehirðir haft skrifstofu, en nú er hann að flytja, og verður þar því laust húsrúm fyrir litla skrifstofu. Á efstu hæð hússins eru herbergi með stórum gluggum móti suðri, og því sólrík, og mundi því hentugt fyrir skrifstofur. Þetta húsrúm hefir hingað til verið ónotað, nema hvað póstkoffort hafa verið geymd þar, en til þess þarf eigi fínt húsrúm með miðstöð. Mjer finst því, að rjett væri að athuga, hvort ekki mætti breyta efstu hæð pósthússins, svo að nota mætti hana og skrifstofu ríkisfjehirðis, sem nú verður laus, fyrir opinberar skrifstofur. Jeg býst nú ekki við að þurfa að skýra þetta nánar. Aðalatriðið er, að samfærslan hefir enn ekki verið gerð, og möguleikarnir ekki notaðir, sem nota hefði mátt, og mjer finst það veigalítil ástæða, þótt menn haldi því fram, að samfærslan bíði eftir Landsbankahúsinu.

Jón Magnússon Í fyrra var samþykt hjer í deildinni lík tillaga þessari, sem nú er hjer á ferðinni. Tillagan var eiginlega sú sama, þótt nú sjeu taldar nánara upp skrifstofur þær, sem flytja megi saman, enda bent á lík rök fyrir þeirri tillögu og þessari. Jeg áleit þá óþarft að samþykkja þá tillögu, því að fjármálaráðherra taldist þá þegar búinn að semja við Landsbankastjórnina um leigu á þeim herbergjum, sem bankinn þyrfti ekki að nota. En flutningur á skrifstofum ríkisins í bankahúsið hefir orðið að bíða vegna þess, að ekki hefir verið hægt að framkvæma hann ennþá; annars gaf stjórnin beint loforð um að framkvæma hana, og það sú stjórn, sem hv.flm. (JJ) styður. Jeg sje því ekki ástæðu til að samþykkja till., en vil hinsvegar vísa henni til stjórnarinnar. Jeg er að öðru leyti samdóma hv.flm. (JJ) um það, og álít rjett og eðlilegt, að byggingar þær, sem hann hefir bent á, sjeu notaðar í landsins þágu. Jeg skal annars ekki fara frekar út í það, en vil leggja til, að málinu sje vísað til stjórnarinnar.

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg vildi aðeins óska eftir því, af því að sú skrifstofa, sem jeg einna helst vil flytja, bæjarfógetaskrifstofan, hefir yfirmann sinn hjer, að hann gefi upplýsingar um það, hvort það sje satt, að hann sje tregur til að flytja sína skrifstofu í Landsbankann. Því að ein af aðalástæðunum til þess, að jeg bar fram þessa tillögu, er einmitt sú, að jeg hefi heyrt, að það gengi treglega að fá skrifstofurnar til að flytja. Jeg vil því gjarnan óska eftir skýringu á þessu atriði frá hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), og jafnframt beina þeirri spurningu til hans, hvort honum finnist ekki brunahættan mikilsvert atriði í þessu sambandi.

Jóhannes Jóhannesson Jeg skal geta þess, viðvíkjandi spurningu þeirri, sem hv.flm. (JJ) hefir beint til mín, að jeg hefi snúið mjer til stjórnarinnar, til að vita, hvort það væri meiningin að flytja bæjarfógetaskrifstofuna í Landsbankahúsið. Ástæðan var sú, að leigutími skrifstofunnar í núverandi húsnæði hennar er útrunninn 14. maí þessa árs. Jeg fór því til stjórnarinnar og spurðist fyrir hjá dómsmálaráðherra um þetta, og benti honum jafnframt á, að jeg teldi ekki heppilegt að hafa skrifstofuna svona ofarlega í húsi, sem ekki væri nein lyftivjel í, og sagði, að bæjarbúar mundu kunna því illa að þurfa að prika upp á þriðja sal í jafnháu húsi og Landsbankahúsið er, í hvert skifti, sem þeir þyrftu að koma á bæjarfógetaskrifstofurnar, því að þangað eiga bæjarbúar mjög oft erindi, og sumir, eins og t. d. málaflutningsmenn, oft á dag. Jeg fjekk það svar hjá ráðherra, að ekki mundi verða heimtað, að jeg flytti mínar skrifstofur í Landsbankahúsið, enda væri þar ekki hæfilegt pláss fyrir þær. Jeg spurðist ennfremur fyrir um það, hvort stjórnin ætlaði að sjá skrifstofunni fyrir húsnæði, eða hvort jeg ætti að gera það, og fjekk það svar, að rjett væri, að jeg gerði það. Jeg skal annars geta þess, að jeg tel það rjett vera, að brunahættan er mikilsvert atriði í þessu máli, en það mun líka verða gert alt, sem hægt er, til þess að draga úr henni og fyrirbyggja hana sem best í væntanlegum húsakynnum skrifstofunnar.

Flm. (Jónas Jónsson) Af ræðu hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) sá jeg það best, að rjett er að samþykkja þessa tillögu, en ekki að vísa henni til stjórnarinnar. Af þessari frásögn hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) sá jeg ennfremur, hversu mörgum af starfsmönnum landsins er óljúft að flytja í bankahúsið, en þessi tregða er einmitt aðalástæðan til þess, að tillagan kom fram. Og þegar hv.þm. (JóhJóh) ber það fram sem aðalástæðu, hve erfitt sje fyrir fólk að fara upp á þriðju hæð í húsi, þar sem ekki er lyftivjel, get jeg ekki litið á það öðruvísi en sem spaug. Jeg bý sjálfur á þriðju hæð í húsi, og kvarta ekki, og er þó gamalmenni á mínu heimili. Mjer finst við ekki mega vera með þennan tepruskap að segja, að við þurfum að hafa lyftivjel, þó að skrifstofa sje á þriðju eða fjórðu hæð í húsi í bæ, þar sem eins er ástatt og hjer, að aðeins mjög fá hús eru há. Það er alt öðru máli að gegna í stórbæ, eins og París, þar sem öll hús eru 5–6 hæðir. Þar væri ógerningur að hafa engar lyftur. En það er ekki mikið að þurfa að ganga upp á þriðju hæð aðeins á einum stað eða fáum í sama bæ, og mjer finst það hreinn og beinn bjánaskapur að vera að setja lyftu í hús eins og Eimskipafjelagshúsið hjer. Jeg geri því ekkert úr þeim ástæðum, sem hv.þm. (JóhJóh) kom fram með, og álít sannað, að um tregðu sje að ræða, enda gaf hann til kynna, að hann hefði komið fram með mótmæli gegn flutningnum við stjórnina, og stjórnin var svo elskuleg að taka þau mótmæli til greina, og þar finst mjer hún hafa verið óþarflega undanlátssöm. Þar að auki hefir hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) í hyggju að flytja í timburhús í miðbænum. En það reyndist svo í brunanum mikla hjer í Reykjavík, að ómögulegt muni vera að búa svo um peningaskápa í timburhúsi, að standist eldsvoða, því að peningaskápar bráðnuðu þá í slíkum húsum, og skjölin eyðilögðust. Jeg vil því skora á hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), vegna hinna mörgu og mikilsverðu skjala, sem hann hefir undir höndum á skrifstofu sinni, að flytja heldur í Landsbankahúsið og skapa með því fordæmi, öðrum til eftirbreytni, svo að húsið verði notað eins og ætlast hefir verið til. Því að þótt hv. 4. landsk. (JM) sje trúaður á umhyggju stjórnarinnar fyrir málinu, þá þarf að herða á stjórninni, því að stjórnin á hægara með að ganga fast fram í að fá menn til að flytja skrifstofur í húsið, ef bein skipun frá þinginu liggur fyrir um, að svo skuli vera.

Jóhannes Jóhannesson Jeg get ekki annað en efast um, að deildin telji sig bæra um, án rannsóknar, að ákveða, að bæjarfógetaskrifstofan skuli flutt í ákveðna byggingu í bænum, sem máske væri mjög óheppileg fyrir skrifstofuna. Mjer finst þurfa rannsóknar á því atriði, og jeg fyrir mitt leyti get ekki greitt atkvæði með því. Jeg vil líka biðja hv.þm. að gæta þess, að það er mikill munur á efri hæðunum í Landsbankahúsinu og öðrum húsum, því að neðsta hæðin í honum er á við tvær hæðir í venjulegum húsum, og jeg þekki fólk svo vel, að jeg veit, að því mundi ekki þykja gott að þurfa að klifra svo hátt, í hvert sinn, sem það þyrfti að koma á bæjarfógetaskrifstofuna. Svo er jeg ekki viss um, að Landsbankinn kærði sig um þann umgang, því að fólk þarf oft að koma á skrifstofuna á þeim tíma, sem Landsbankinn er lokaður, einkum er það fyrir kosningar. Til dæmis var það svo heilan mánuð fyrir kosningarnar í haust, að menn voru að koma að kjósa frá því snemma á morgnana og þar til jeg fór að hátta á kvöldin. Og jeg tók á móti þeim, því að jeg vildi liðsinna þessum mönnum, því að annars hefðu þeir, margir að minsta kosti, ekki getað notað kosningarrjett sinn.

Jón Magnússon Hv. flm. (JJ) var að tala um, að eldur hefði einhverntíma komið upp í bæjarfógetaskrifstofunni, en jeg veit ekki til þess; það var í það minsta ekki í minni tíð. Ef átt er við enn miklu eldri tíma, var lítið um steinhús í Reykjavík fyrir 30–40 árum, svo að ekki eru miklar líkur til, að skrifstofan hefði verið í steinhúsi þá. Annars eiga peningaskápar að geta staðist eldsvoða þótt í timburhúsum sje, ef vel er um búið. Einnig getur verið um eldshættu að ræða í steinhúsum, eins og hefir sýnt sig, því að t. d. brann Landsbankinn, þótt steinhús væri. Flm. till. (JJ) sagði um lögreglustjóra, að hann hefði keypt hús sitt á 8–12 þús. kr., og ef svo væri, þá er það rjett, að 6000 kr. leiga mundi borga húsið upp á 2 árum. Jeg held, að húsið hafi verið keypt fyrir miklu meira, að minsta kosti kostaði hann einum 10000 kr. til þess að útbúa herbergi í húsinu fyrir skrifstofur, án endurgreiðslu úr ríkissjóði.

Björn Kristjánsson Jeg skal geta þess, viðvíkjandi brunahættunni, að öll veðdeildarskjöl voru geymd þar sem flest var úr trje alt í kring, þegar Landsbankinn brann, og var því sama og um timburhús væri að ræða þótt bankinn væri með steinveggjum, því að loftið og alt þakið var úr timbri, sem brann yfir skápnum. Og voru skjöl þessi óskemd. Annars má alveg eins vel geyma slíkt í timburhúsi, ef notaður er traustur múrklefi og skápur með góðri járnhurð. Og mjer er kunnugt um, að sparisjóðurinn á Ísafirði var í timburhúsi, í húsi Þorvalds læknis, en hann hafði góðan múrskáp, og það á líka altaf að geta dugað. Brunahættan virðist því ekki vera stórt atriði, þótt fjármunir sjeu geymdir í timburhúsi, ef þeir eru geymdir í vel eldtryggum skáp.

Guðmundur Ólafsson Þetta mál virðist vera eitt af þeim málum, sem mörgum þykir gaman að tala mikið um. Annars get jeg ekki sjeð, hvað getur verið á móti því að samþykkja þessa tillögu, þótt svipuð tillaga væri samþykt hjer í fyrra. En það er þegar upplýst, að tregða er á því að fá menn til að flytja í Landsbankahúsið, og mjer finst, að það væri ilt, ef sú tregða yrði til þess, að plássið yrði ekki að fullu notað. Það hefir komið fram í málinu, að sumir halda því fram, að plássið í Landsbankahúsinu muni ekki vera vel heppilegt fyrir bæjarfógetaskrifstofuna. Jeg fyrir mitt leyti hefi ef til vill ekki nægilegt vit á því, hvernig slík skrifstofa þarf að vera, en jeg býst við því, að sumir meðdeildarmenn mínir gætu dæmt um það. Ef deildin vildi kynna sjer það atriði, væri því ekki annað en að kjósa t. d. 2 menn til þess að rannsaka það. En ef svo færi, að efri hæðir hússins þættu ekki hæfar fyrir skrifstofu bæjarfógeta, og hann vildi ekki flytja þangað, gæti vel farið svo, að aðrir vildu ekki flytja þangað heldur, og væri það illa farið, því að þá yrði máske mikið af efri hæðum hússins að standa autt. Annars finst mjer ekki vera nein hætta á ferðum, þó að tillaga þessi væri samþykt, því að stjórnin mundi samt ekki fara að neyða neinn til að flytja í Landsbankahúsið, ef plássið þætti ekki viðunanlegt. En jeg get ekki skilið, af hverju mótstaðan móti tillögu þessari getur stafað, nema ef það væri af því, hver flm. hennar er. Jeg er ekki talinn neinn embættavinur, en jeg vil þó ekki neyða hvorki bæjarfógeta eða aðra til að nota vont húspláss, en mjer finst, að rjett mundi að hafa það þannig með þessa tillögu, að frestað væri umr. og henni vísað til nefndar til athugunar, til dæmis fjárveitinganefndar, er bæjarfógeti á sæti í. Það, sem hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) tók fram sem ástæðu gegn því að flytja bæjarfógetaskrifstofuna í Landsbankahúsið, að kjósendur ættu sjerstaklega erfitt með að komast upp svo marga stiga, sem þar þyrfti að ganga, er vitanlega alveg rjett, því að það getur verið erfitt fyrir þá, sem orðnir eru ellihrumir, og þyrftu því að geta fengið að kjósa heima, með vottorðum og aðstoð góðra manna. Annars sje jeg ekki, að svo mjög muni um að ganga upp einn eða tvo stiga, að það eitt út af fyrir sig sje næg ástæða til að vilja ekki flytja skrifstofuna í Landsbankahúsið. Að minsta kosti tel jeg það ekki vega á móti þeim þægindum, sem að því eru, að hafa hinar opinberu skrifstofur sem flestar í sama húsinu. Annars tel jeg það beina skyldu þingsins að sjá um, að þetta húsrúm sje notað fyrir skrifstofur landsins, heldur en að láta leigja rándýrt húsnæði fyrir þær hingað og þangað úti um bæ. Húsið í Bröttugötu þekki jeg ekki. En jeg veit, að húsrúm það í pósthúsinu, sem ríkisfjehirðir hefir haft, er vel boðlegt fyrir skrifstofur hverjum sem væri. Það má vel vera rjett hjá hv. 2. þm. G.-K. (BK), að hægt sje að geyma svo skjöl í timburhúsum, að trygt sje fyrir eldsvoða. En það hefir venjulega sýnt sig, að flestar eða allar slíkar tryggingar hafa reynst ótryggar, þegar eldsvoða hefir borið að höndum.

Flm. (Jónas Jónsson) Út af þeim ummælum hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), að honum væri ekki kunnugt um, hvort húsrúmið í Landsbankahúsinu væri eins vel hæft fyrir skrifstofur hans eins og hans eigið hús, vil jeg leggja það til, að þessari umr. verði frestað og till. vísað til fjvn., þar sem hv.þm. Seyðf. er sjálfur formaður, svo að sú nefnd geti rannsakað, hvort húsrúm Landsbankans muni ekki vera forsvaranlegt fyrir skrifstofur hv.þm. (JóhJóh).

Flm. (Jónas Jónsson) Fyrir nokkrum misserum voru skipaðar sparnaðarnefndir í báðum deildum Alþingis, og enda þótt árangur af starfi þeirra hafi ef til vill ekki verið mikill, þá er a. m. k. ástandið, sem gerði, að þær voru skipaðar, óbreytt, og við flm. þessarar till. þykjumst þess fullvissir, að töluvert megi fá minkuð útgjöld ríkissjóðs til ýmiskonar stofnana, ekki síst í Rvík. Í þessu máli má fara tvær leiðir. önnur er sú, að þingið, og þá væntanlega með aðstoð nefndar, geri ítarlegar ákvarðanir um að breyta embættaskipun landsins. Þetta er mjög erfitt verk, það dylst mjer ekki, og mjög ólíklegt, að það tækist til fulls á þessu þingi, samhliða öðrum þingstörfum. Þó hygg jeg, að töluverðu mætti áorka með góðum vilja. Þá er hin leiðin, leið, sem oft er farin, að skipa milliþinganefnd. Má segja, að hún sje betri að því leyti, að á þann hátt fæst mun meiri tími, en þá er líka loku skotið fyrir sparnaðinn, sem núverandi þing gæti gert í þessum efnum, og er hans þó full þörf, þar sem gengi krónunnar fer stöðugt lækkandi og allar líkur benda í þá átt, að tekjuhalli verði á fjárhagsári þessu, enda þótt allar verklegar framkvæmdir sjeu skornar niður og útgjöldin verði því nær eingöngu til afborgana af lánum og starfsmannahalds. Það, sem aðallega vakir fyrir okkur tillögumönnum, er að sameina þessar tvær leiðir, að svo miklu leyti sem hægt er. Sú nefnd, sem till. gerir ráð fyrir, að skipuð verði, getur með rannsóknum sínum komist allnærri því að sjá, hvernig breyta mætti starfsmannahaldi ríkisins, og má vænta frá henni till. í þá átt, þótt eigi verði það fyr. en síðla þings. Nú má vel vera, að margir sjeu því mótfallnir að skipa dýra milliþinganefnd, og er slíkt afsakanlegt, þegar litið er á reynslu fyrri tíma. T. d. kom launamálanefndin með margar till., og eigi svo allfáar til bóta, en þær voru ekkert notaðar, enda þótt starf nefndarinnar kostaði allmikið fje. Þá má minna á mentamálanefndina. Gera fáir ráð fyrir nokkru verulegu gagni af starfi hennar. En það, sem við flm. þessarar þál. ætlumst til, er, að flokkarnir legðu fram vinnu milli þinga, til að rannsaka þetta mál. Og ef sú leið verður farin, þá held jeg, að heppilegast væri, að fleiri nefndir en ein sætu á rökstólum. Ein nefnd rannsakaði t. d. læknaskipun landsins, önnur alla dómaskipun, hin þriðja skipun prestakalla og kirkjumála, og loks fengist fjórða nefndin við öll kenslumálin. Þá eru að vísu eftir öll póstmál og síma, sem mætti sennilega koma fyrir á hagkvæmari hátt, og því ef til vill eðlilegt, að sjerstök deild starfaði að þeirri rannsókn. Þegar jeg hugsa mjer þannig lagaða rannsókn, vil jeg taka skýrt fram, að jeg ætlast til, að hún sje framkvæmd af stjórnmálaflokkum landsins ókeypis. Er því eðlilegra að skifta henni milli fleiri manna, sem aðallega hljóta að verða úr Reykjavík og nágrenni, heldur en ofhlaða fáa menn störfum án endurgjalds. Má gera ráð fyrir, að störfin verði mun betur af hendi leyst á þennan hátt. Verk, svipað þessu, framkvæmdu sjerstakar „fagnefndir“ í Danmörku nú fyrir skömmu. Jeg hygg, að jeg hafi nú gert grein fyrir þessari till. Við ætlumst til, að væntanleg sparnaðarnefnd fái svigrúm til að koma fram með nokkrar sparnaðartill. Þegar á þessu þingi, en að aðalverk hennar verði að undirbúa enn stærra verk og víðtækara, sem flokkarnir haldi svo áfram milli þinga og hafi lokið fyrir næsta þing. Enda þótt þessi hlið málsins, milliþingastarfið, eigi ekki beint við þessa till., þá hefi jeg þó leyft mjer að lýsa áframhaldsverkinu. Það má kanske segja, að hv.þdm. hafi ekki tíma sem stendur til að rannsaka þetta mál, svo að nokkru verulegu liði megi verða, vegna anna í nefndum. En að því er jeg best veit, hafa flestar nefndirnar enn sem komið er mjög lítið að gera, og er því langt frá, að hv. deildarmenn verði ofhlaðnir störfum, þó að nefnd þessi verði skipuð.

Jón Magnússon Mjer skildist á hv.flm. (JJ), að hann byggist ekki við, að nefnd sú, er skipa á samkvæmt þessari till., fái afkastað sjerlega miklu á þessu þingi, en að aðalstarf hennar yrði að undirbúa víðtækara verk. Jeg álít, að mál þetta sje þannig lagað, að rjettast væri, að það verði athugað í nefnd. Vil jeg því stinga upp á því, að þessari umr. verði frestað og málinu vísað til fjvn. til umsagnar.

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg er því samþykkur, að málið verði athugað í nefnd. En taka vil jeg fram, vegna væntanlegrar sparnaðarnefndar, að æskilegast væri, að hv.fjvn. drægi ekki mjög lengi að skila áliti sínu, því eftir því sem líður á þingtímann, verða annirnar meiri og erfiðara fyrir nefndina að ná svo góðum árangri starfs síns sem skyldi.