Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. hv. deildar hefur haft til meðferðar frv. það, sem hér er á dagskrá, og leggur n. til að athuguðu máli, að frv. verði samþ. Hv. G. þm. Reykv. hefur þó áskilið sér rétt til að flytja brtt. við frv. eða fylgja brtt. og skrifaði undir nál. með fyrirvara. Annar nefndarmaður, hv. 2. þm. Árn., var fjarstaddur vegna veikinda, þegar n. afgreiddi málið. Í frv. felst sú ein breyting frá þeim lögum, sem nú gilda um þetta efni, að auk þeirra félaga, sem nú eiga rétt á fjárframlögum úr félagsheimilasjóði til byggingar félagsheimila, skuli verkalýðsfélög og búnaðarfélög einnig öðlast þennan rétt. En þau félög, sem talin eru upp í 1. gr. laganna, eins og þau eru nú, eru ungmennafélög, íþróttafélög, lestrarfélög, bindindisfélög, skátafélög og kvenfélög. Stjórn félagsheimilasjóðs hefur úrskurðað, að ég ætla, að undir þessi ákvæði falli ekki verkalýðsfélög og búnaðarfélög. Mér sýnist sá úrskurður að vísu nokkuð vafasamur, þar sem ég fæ ekki betur séð en hann hljóti að byggjast á því, að verkalýðsfélög og búnaðarfélög séu ekki talin menningarfélög í þessum lögum. Sú skýring er æði þröng, miðað við orðalagið í 1. gr. l., sem talar um hvers konar önnur menningarfélög en þau, sem upp eru talin, og það orðalag sýnist gefa tilefni til nokkuð rúmrar skýringar á því, hvað séu menningarfélög. En hvað sem því líður, þá sýnist n. sjálfsögð réttlætiskrafa, að þessi félög, sem eru allveigamikill þáttur í félagslífi þjóðarinnar, njóti jafnréttis við þau félög, sem upp eru talin í 1. gr. l., en það jafnrétti hafa þau ekki fengið viðurkennt að þessu leyti. Nú kann að verða á það bent sem mótbáru gegn frv., að fjárkröfur á hendur félagsheimilasjóði aukist, ef þetta frv. verður samþykkt; félagsheimilasjóði hafi verið fjárvant hingað til og hann hafi ekki getað innt af hendilögákveðin framlög til félagsheimila eins ört og þurft hefði. Þetta kann að vera rétt, en hæstv. ríkisstj. hefur gefið fyrirheit um, að hún muni þegar á þessu þingi hlutast til um, að félagsheimilasjóður fái aukið fé, enda ekki vanþörf á. Er því þess að vænta, að sú hlið málsins standi til bóta. En það er kunnugt, að á ýmsum stöðum á landinu eru þau félög, sem farið er fram á að öðlist aðild að félagsheimilasjóði, þannig sett, að þau hafa ekki getað haldið uppi eðlilegri félagsstarfsemi vegna húsnæðisskorts. og á sumum stöðum eru engin önnur félög, sem gætu haft forgöngu um byggingu slíkra félagsheimila. Þeir erfiðleikar, sem þarna er við að stríða, verða ekki leystir, að talið er, nema þessi félög fái jafnrétti við þau félög, sem nú þegar njóta styrks eða geta notið styrks úr félagsheimilasjóði. N. sýnist því einsætt, að öll rök liggi að því, að eitt eigi yfir þessi félög öll að ganga í þessum efnum.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir þetta nál. með fyrirvara og vil gera grein fyrir því, í hverju sá fyrirvari er fólginn. Ég hef út af fyrir sig ekkert við það að athuga, að sú breyting sé gerð á l. um félagsheimili, sem hér er farið fram á, að verkalýðsfélög og búnaðarfélög geti einnig orðið aðilar að styrk úr félagsheimilasjóði. Hins vegar tel ég, að eigi að breyta þessu á þá lund, sem frv. greinir, þá sé rétt að taka þar inn fleiri aðila, og mun ég flytja um það brtt. við 3. umr. Sams konar frv. og þetta, eða a.m.k. að því er snertir verkalýðsfélög, hefur legið fyrir hv. Alþ. áður, m.a. árið 1954. Þá lét fræðslumálastjóri og íþróttanefnd ríkisins álit sitt í ljós um frv., og lagði fræðslumálastjóri og meiri hluti íþróttanefndar á móti því að l. yrði breytt á þessu lund. Rökstuðningur þeirra var á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Fræðslumálastjóri og meiri hl. íþróttanefndar líta svo á, að verkalýðsfélög séu fyrst og fremst hagsmuna- og stéttarfélög og að þótt stjórnmálaskoðanir takmarki ekki þátttöku, þá séu þau annars eðlis en þau félög, sem upp eru talin og við mun átt í 1. gr. laga um félagsheimili. Telja báðir aðilar, að tekjur félagsheimilasjóðs mundu hrökkva skammt, ef fara ætti inn á þá braut að veita verkalýðsfélögum styrk úr sjóðnum til þess að byggja félagsheimili út af fyrir sig. Yrði þeim veitt aðstaða til sérbygginga félagsheimila með styrk úr félagsheimilasjóði, hlytu önnur hagsmunasamtök launþega að fylgja á eftir, svo sem iðnaðarmannafélög, félög verzlunarfólks, starfsmannafélög ríkis og bæja o.fl., o.fl.“ Nú vil ég taka fram, að ég er ekki andvígur því, að þessar tvær félagstegundir, verkalýðsfélög og búnaðarfélög, séu teknar inn í lögin, en tel rétt, að þá séu l. einnig rýmkuð að öðru leyti og ýmis þau samtök, sem fræðslumálastjóri og meiri hl. íþróttanefndar hér gátu um, verði tekin þar inn líka. Nú skal ég að vísu taka fram, að mér er ekki alveg ljóst, og ég ætla, að öðrum nefndarmönnum sé það ekki heldur, hvað nákvæmlega felst í hugtakinu verkalýðsfélag. Það er notað í ákaflega mismunandi víðtækri merkingu og hefur mér vitanlega ekki að lögum neina ákveðna merkingu. Stundum er það notað eingöngu um félög verkamanna, en stundum miklu víðtækara um samtök launþega ýmissa. Þó ætla ég, að það taki alls ekki til allra samtaka launþega. Í l. um stéttarfélög og vinnudeilur er rætt um stéttarfélög og það skýrt, hvað við er átt með þeim, og þau lög fjalla um stéttarfélög. Ég skal ekkert um það fullyrða, hvort hugtakið verkalýðsfélög yrði hér túlkað á sama hátt og stéttarfélög eða ekki. Hvað sem því líður, þá ætla ég, að t.d. starfsmannafélög ríkisins, ríkisstofnana, bæjar- og sveitarfélaga falli ekki undir hugtakið verkalýðsfélög, þannig að ef slíkir starfsmannahópar ættu að fá aðild að félagsheimilasjóði, sem ég tel sjálfsagt, ef þetta frv. verður samþykkt, þyrfti að taka sérákvæði upp um það, sem sagt taka fleiri félög inn í þessa upptalningu en hér er gert. Mér hefur ekki unnizt tími, frá því að n. afgreiddi þetta mál í gær, til þess að ganga frá slíkri brtt., því að það er nokkur vandi á höndum, bæði hvaða félög eru sambærileg eða ætti að taka og um orðun þess, og mun ég því ekki flytja brtt. fyrr en við 3. umr. Í öðru lagi er fyrirvari minn byggður á því, að ég tel alveg nauðsynlegt, í rauninni hvort sem l. er breytt eða ekki, en þó alveg sérstaklega ef fjölgað er aðilum að styrk úr félagsheimilasjóði, að efla sjóðinn og afla honum aukinna tekna. Hv. þm. V-Sk. hefur flutt frv., sem er 77. mál Ed., um að auka tekjur félagsheimilasjóðs. Nú fær félagsheimilasjóður 35% af skemmtanaskatti, en hv. þm. V-Sk. leggur til, að það sé hækkað upp í 50%. Við umr. hér í þessari hv. deild lýsti hæstv. menntmrh. yfir, að það væru til athugunar hjá ríkisstj. ráðstafanir til að auka tekjur félagsheimilasjóðs og mundi eitthvað verða lagt fyrir þetta þing. Ég hefði talið ákaflega æskilegt, áður en þetta frv. fer út úr deildinni, ef unnt væri að fá einhverjar ákveðnar upplýsingar frá hæstv. ríkisstj. eða menntmrh. um það, í hverju þessi tekjuöflun er fólgin og hve miklu muni nema þær tekjur, sem með þeim er ætlað að sjóðurinn fái.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. menntmn. fyrir afgreiðslu málsins, því að eftir þeim umr., sem þegar hafa farið fram um þetta mál, þykir mér einsýnt, að frv. geti nú í þeirri mynd, sem það hefur verið borið fram, orðið að lögum á þessu þingi, og er það að sjálfsögðu fagnaðarefni allra þeirra, sem hlut eiga að máli. Ég vil og í sambandi við ræðu hv. 6. þm. Reykv. (GTh) minnast á þann skilning, sem mér skilst að Alþingi hafi lagt í orðið „verkalýðsfélög“ í þeim umr., sem fram hafa farið um þetta mál á undanförnum þrem þingum. Þar hefur eindregið komið fram sá skilningur hjá bæði þeim, sem hafa talað með frv. og gegn því, að þegar rætt sé um verkalýðsfélög, sé einungis um þau félög að ræða, sem samkvæmt lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur hafa samningsrétt við félög atvinnurekenda, þau ein geti talizt verkalýðsfélög, og af sömu ástæðum eiga rétt til þess að vera innan Alþýðusambands Íslands. Ég tek fyllilega undir það, sem fram hefur komið í þessum umr. um nauðsyn þess, að undinn verði bráður bugur að því að auka tekjur félagsheimilasjóðs, ekki hvað sízt þegar bætt er við nýjum aðilum frá því, sem áður hefur verið, á sama tíma og vitað er, að sjóðurinn stendur í óbættum sökum við þá aðila, sem fyrir eru í lögunum, um framlag til hinna einstöku félagsheimila. Að sjálfsögðu er það rétt, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði hér áðan, að það er erfitt að greina í milli, hverjir eiga að vera hérna með og hverjir ekki. En það hefur ákveðið ríkt sú skoðun innan verkalýðshreyfingarinnar, og henni er ómótmælt, að þau félög hafi frá öndverðu, jafnframt því að vera hagsmunaleg stéttarfélög þeirra aðila, sem í þeim eru, jafnframt verið menningarfélög, og ég geri þó ráð fyrir því, eins og ræðumaður benti á, að það mætti e.t.v. finna fleiri slíka aðila. En ef menn eru á sama tíma að krefjast aukinna tekna félagsheimilasjóðs og bæta við fjölmörgum öðrum aðilum, þá verða að sjálfsögðu að koma til sjóðsins mun meiri tekjur en þó ætla mætti að þyrftu að koma vegna þessara tveggja aðila, sem eru í þessu frv. nefndir. Að sjálfsögðu þurfa tekjurnar að vera þeim mun meiri, sem aðilarnir verða fleiri að sjóðnum, og það er þess vegna ekki óeðlileg ósk frá hv. 6. þm. Reykv., að áður en hann flytur brtt., sem hann boðaði hér áðan, um enn aukna aðild að sjóðnum, óski hann eftir því að sjá eitthvað af till. ríkisstj. þar um. Mér finnst við fljótlegt yfirlit þeirrar ræðu, er hann flutti hér, að þar gæti dálítils ósamræmis, þegar á sama tíma er minnzt á þá neyð, sem sjóðurinn er vissulega kominn í fjárhagslega. En án þess að ég ætli fyrir fram að mæla gegn þeim aðilum, sem hv. 6. þm. Reykv. kynni að vilja bæta þarna við, vil ég undirstrika það, sem ég tel aðalatriði málsins, eins og málið liggur fyrir nú, að þeir aðilar, sem hér er ákveðið að bæta inn í, gegna á sinn hátt vissulega sama menningarhlutverki og e.t.v. í mörgum tilfellum engu að síður en þeir aðilar, sem fyrir eru í lögunum og enginu ágreiningur hefur fram að þessu verið um að ættu þar heima.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að fara fram á það, að málið verði tekið út af dagskrá að þessu sinni. Hv. 6. þm. Reykv. (GTh) hefur boðað stórfellda breytingartillögu við frv., og mér finnst satt að segja, að það veiti ekki af, að frv. fái betri athugun en verið hefur hjá hv. n. Mig furðar það nokkuð, hvernig a.m.k. þeir þm., sem úr dreifbýli eru, koma fram í þessu máli af algeru sinnuleysi. Ef sú stefna á að vera ríkjandi viðkomandi félagsheimilum, sem nú er, þá verður litið úr framkvæmd fyrir félagsheimili í sveitunum, sem fyrst og fremst er stefnt að að koma upp, það fullyrði ég. Og ég sé satt að segja ekki, hvers vegna verið er að setja hér inn búnaðarfélög. Ég veit ekki betur en búnaðarfélög séu alls staðar með öðrum félagasamtökum í sveitum um félagsheimili. Það var víst hv. þm. Ak. (FS), sem sagði, að það hefði verið úrskurðað, að búnaðarfélag gæti ekki verið með. Ég veit ekki til þess, að búnaðarfélag hafi sótt um að koma upp sérstöku heimili fyrir sig, en ég veit um mörg búnaðarfélög, sem eru með um félagsheimili annarra félagasamtaka í sveitunum. En ég fullyrði, að ef þessi stefna á að vera ríkjandi, þá verður ekki mikið um framkvæmdir félagsheimila í sveitunum. Ég óska þess, herra forseti, að málið verði tekið út af dagskrá að þessu sinni, svo að maður fái þó að sjá þessar brtt., sem boðaðar eru.



Herra forseti. Það er vafalaust rétt, sem hér hefur verið orðað, að félagsheimilasjóði veitir ekki af auknu fé, og hefur hæstv. menntmrh. boðað hér í d. fyrir alllöngu, að ríkisstj. hefði í undirbúningi till. um það. Þess vegna er það, að n. sú, sem hefur til meðferðar frv. frá hv. þm. V-Sk. (JK) um þetta efni, hefur ekki skilað sérstöku áliti, og hefur því áður verið lýst yfir hér í hv. deild. En þótt þetta sé vafalaust, að sjóðnum veitir ekki af auknum tekjum, þá er ég ekki viss um, að sú orðalagsbreyting, sem hér er farið fram á á lögunum um félagsheimili, kalli sérstaklega á auknar tekjur, ef rétt er á haldið. Ég veit að vísu ekki vel, hvernig á að skilja þessa upptalningu. Að sjálfsögðu hefði ég átt að lesa lögin um félagsheimili. Þá hefði ég kannske vitað nú það, sem ég ætla að leyfa mér að spyrja hv. n., sem fjallað hefur um þetta mál, um. Er það meiningin með þessari upptalningu, að hvert af þessum félögum eigi rétt á því að fá styrk til að byggja félagsheimili? Í sveitum er það svo og án efa í kauptúnum, sem eru mjög stór, að það er ekki nema eitt félagsheimili, þó að því sé komið upp, og það nægir algerlega fyrir hvers konar félagssamtök í því plássi, og meira að segja með því fyrirkomulagi er þessi félagsheimilabygging komin út í öfgar, t.d. þegar litlir nágrannahreppar byggja félagsheimili hvor fyrir sig, en gætu ákaflega vel sameinazt um eitt. En setjum svo, að það væri kauptún með svona þúsund íbúa, og gerum ráð fyrir, að þar væri nú ekki sem bezt samkomulag og metnaður á milli. Er þá meiningin, að það eigi að skilja lögin svo, að ungmennafélagið gæti fengið að byggja sérstakt félagsheimíli, verkalýðsfélagið, íþróttafélagið, lestrarfélagið, bindindisfélagið, skátafélagið og kvenfélagið og svo ef til væri búnaðarfélag þar að auki? Ég held, ef engin ákvæði eru um þetta í lögunum, að n. ætti að athuga, hvort ekki ætti að setja einhverjar tak markanir fyrir því, hve mörg félagsheimill mætti byggja í einni og sömu sveit ellegar í einum og sama bæ eða kauptúni. Það var þetta, sem ég vildi spyrja hv. n. um, hvort þetta hefði verið athugað og hvort nokkur ákvæði væru til í lögunum, sem gæfu stjórnarvöldunum rétt til að áskilja það, að félagssamtök séu í félagi um félagsheimill. Eins og hv. þm. V-Sk. gat um hér rétt áðan, er það venja í sveitum, ef félagsheimili kemst þar upp, að þá mega þar vera hvers konar fundir og hreppsfélagsins um leið. Og líka er venja, að öll þau félög, sem starfandi eru í sveitinni, auk hreppsfélagsins, standi að byggingu félagsheimilis. Ég býst við, að í bæjum þyrfti að setja einhver takmörk í lögin um þetta, ef þau eru ekki fyrir hendi, því að ef það ætti að fara að verða svo, að hvert félag, t.d. í tiltölulega litlum bæ, byggði sitt sérstaka félagsheimili, þá virtist mér, að farið væri að eyða óþarflega miklu fé í fjárfestingu í þessu skyni. Það eru fá félög, þótt menningarfélög séu, sem þurfa stöðugt á húsnæði að halda. Þau geta ósköp vel verið í sama húsnæði og ýmis önnur félög. Við skulum nú hugsa okkur t.d., að það væri ungmennafélag og íþróttafélag, því að sums staðar er það, að það er sérstakt íþróttafélag, þó að ungmennafélag sé starfandi, - eins og ungmennafélag og íþróttafélag gætu ekki verið í sama húsnæði? Ég vildi mjög gjarnan fá skýringu á því, hvort það er meiningin, að hvert af þessum félagssamtökum eigi að geta krafizt styrks í félagsheimili.



Herra forseti. Hv. þm. V-Sk. (JK) var nokkuð hvass í garð n. út af afgreiðslu á málinu og fór fram á, að það yrði tekið út af dagskrá og að mér skildist visað aftur til n., eða var það ekki rétt?

Ekki veitir af því, segi ég.

Ja, n. hefur nú athugað þetta frv. á tveimur eða þremur fundum, og samkvæmt ósk hv. 2. þm. Árn. (SÓÓ) var afgreiðslu frestað einu sinni. Þegar svo kom til næsta fundar, var hv. þm. veikur og er líklega enn og gat því ekki verið við lokaafgreiðsluna. Ég sé ekki, að það sé hægt að kvarta um það við n., að það hafi ekki farið fram athugun á þessu máli þar. Aftur á móti hefur hv. 6. þm. Reykv. (GTh) þá afsökun, að hann var veikur á fyrra stigi afgreiðslunnar eða á fyrra fundi, en mætti á seinni fundinum, en hann óskaði ekki eftir neinni frestun, þó að hann hefði þennan fyrirvara, sem hann er búinn að gera hér grein fyrir. Ég held því, að það sé alls ekki hægt að kvarta undan afgreiðslu á málinu hjá n. hvað þetta snertir. Það, sem mér skildist að hv. þm. V-Sk. væri óánægður með, er fjárhagur félagsheimilasjóðs, þ.e., að hann geti ekki risið undir þeim kröfum, sem eru á sjóðinn gerðar nú þegar og auðvitað í framtiðinni. Þetta frv. mun ekki hafa verið komið til, þegar hann flutti sitt frv. í vetur, og það sýnir bezt, að það er full þörf, bæði að hans áliti og ég held okkar allra, að auka möguleika félagsheimilasjóðs til að standa undir þeim óskum, sem fram til hans koma. En það er að mínum dómi ekki nægileg ástæða til þess að hafa á móti þessu frv., þó að svo sé ástatt, að sjóðurinn þurfi á meiri peningum að halda árlega heldur en hann hefur nú. Ég er alveg sammála hv. þm. nm, að það er aðkallandi nauðsyn að auka möguleika sjóðsins til að standa undir þeim skuldbindingum, sem á honum hvíla, og auðvitað enn fremur vegna samþykktar þessa frv. En ég vil ekki fallast á, að það auki svo mjög byrðar sjóðsins. Þessi þörf er fyrir, og það þarf að leysa þetta mál og engin ástæða til þess að setja fótinn fyrir þetta frv., þó að hitt sé enn óleyst, en fyrirheit er um það frá hæstv. ríkisstj., að ráðin verði bót á því á þessu þingi. Hv. þm. V-Sk. vildi deila á fulltrúa dreifbýlisins um afstöðu þeirra til frv. Ég tel mig einn af þessum fulltrúum dreifbýlisins, alveg eins og hann er, en ég sé ekki, að við séum að vinna dreifbýlinu hið minnsta tjón með því að samþ. þetta frv., alls ekki. Og hv. 1. þm. Eyf. (BSt) hefur einnig tekið þetta atriði fram, að þó að það sé fjölgað þeim félögum, sem nefnd eru í lögunum og eiga að njóta styrks úr sjóðnum, þá þýðir það alls ekki, að þar með séu auknar fjárkröfur á sjóðinn. Það eru að vísu fleiri félög, sem hafa rétt til að vera þátttakendur um byggingu félagsheimills, en þar með er ekki sagt, að félagsheimili þurfi að vera stærra, þó að fleiri félög standi að því. Þar að auki léttir þetta undir heima fyrir, að fleiri félög eru aðilar að byggingunni og leggja fram til þess fé. Þá verður léttara um að fullnægja þeim hlutanum, sem heiman frá á að koma. Það er því á misskilningi byggt, að það sé neitt víð það að athuga hvað snertir dreifbýlið, þó að þessar tvær tegundir félaga séu teknar inn í lögin. Það eykur ekki á fjárkröfur þaðan, þó að svo sé gert. Frekar er það í þéttbýlinu, og þaðan gæti ég búizt við að kæmu frekari kröfur til félagsheimilasjóðs á eftir. Út af hinu, sem hv. 1. þm. Eyf. spurði, hvort það væri tilgangurinn, að hvert af þessum félögum, sem þarna eru nefnd, eigi að hafa rétt á að byggja félagsheimili, þá held ég að það sé öðru nær. Ég veit ekki betur en framkvæmdin sé þannig, að þau félög í hverju héraði, sem rétt hafa til að vera þátttakendur um félagsheimilisbyggingu, þurfi að sameina sig.

Er ákvæði um það í lögunum?

Nei, ekki man ég eftir því, að það sé í lögunum, en framkvæmd laganna held ég að hafi verið þannig, að þau þurfa að sameina sig um bygginguna, og þá fyrst er veitt leyfi til byggingarinnar, þegar félögin hafa sameinazt um bygginguna. Þetta hygg ég að sé reglan í framkvæmd. Það er engin sérstök stjórn fyrir félagsheimílasjóð, en ráðh. hefur ráðunauta sér við hlið, og þannig mun hafa verið framkvæmdin í þessum málum, eftir því sem íþróttafulltrúi ríkisins hefur tjáð mér, þegar ég hef rætt við hann um þessi mál. Nú skulum við segja, að í einhverju héraði bætast við bæði verkalýðsfélag og búnaðarfélag. Það breytir engu öðru en því, að þessi tvö félög þurfa að vera þátttakendur um leið með hinum, sem fyrir eru, ef þau vilja byggja félagsheimili. Ég sé engan annan mun á þessu. En að hvert félag fái styrk til þess að byggja félagsheimili, það held ég að hafi ekki komið fyrir.

Mundi það geta komið fyrir?

Ég vil ekki fullyrða neitt um það, hvort það getur komið fyrir, en ég veit, að þannig hefur framkvæmdin á þessu verið. Því segi ég það, að þó að fleiri félög bætist þarna inn í lögin, á það ekki að þurfa að auka fjárkröfur á hendur félagsheimílasjóði, nema þá kannske í þéttbýli, þar sem ekki er hægt að sameina mörg og stór félög um eitt heimill. Þar kann það sennilega að verða. Ég vil svo að lokum segja það, sem ég nefndi áðan, að ég sé ekki ástæðu til að vísa þessu máli aftur til n., en að sjálfsögðu getur hv. d. tekið af skarið um það.

Forseti (BSt): Að vísu er ekki venja að vísa máli aftur til n., þegar n. er búin að skila nál., enda skildi ég ekki hv. þm. V-Sk. þannig, heldur að hann óskaði eftir að sjá brtt. frá hv. 6. þm. Reykv., áður en umr. væri lokið. Nú vil ég spyrja hv. 6. þm. Reykv., hvort hann óskar frekar eftir því að geta komið till. að við 2. umr.

Ég hefði gjarnan óskað eftir að fá upplýsingar hæstv. ráðh., áður en umr. væri lokið.

Ja, það er nú ekki hægt að ábyrgjast neitt um það. Ég skal verða við því að taka málið út af dagskrá, en það verður tekið fyrir á næsta fundi d. Vænti ég þá, að liggi fyrir brtt. hv. 6. þm. Reykv.



Herra forseti. N. var sent þetta frv. frá hæstv. forsrh. og beðin að flytja það. Þegar hún var búin að lesa það yfir, var hún sammála um að gera það og líka sammála um hitt, að frv. væri þess eðlis, að sjálfsagt væri að samþykkja það. Það, sem um er að ræða, er það að kaupa þrjár jarðir í Auðkúluhreppi í Vestur-Ísafjarðarsýslu, sem liggja að þeim fallvötnum, sem nú er verið að virkja þar fyrir Vestfirðina, a.m.k. meiri og minni hluta af þeim. Þessar jarðir eru: Dynjandi, sem er í eyði. Hún hefur 1.6 ha. tún, og fengust af túninu seinast þegar búið var þar um 70 hestar. Útheysheyskapur er þar enginn nema á lélegum reytingsengjum. Hús eru þar gamall lélegur bær, sem metinn er nú á milli 600 og 700 kr. í fasteignamati. Svo er Borg, sem á er búið. Þar er 3 ha. tún, sem af hafa fengizt s.l. ár 128 hestar, og af útheyi hafa verið heyjaðir þar um 70 hestar á lélegum engjaberjum. Búið er þar núna. Áhöfn er 2 kýr, 157 kindur og tvö hross. Þetta er önnur jörðin, sem á að taka eignarnámi, og sú eina af þeim, sem er byggð. Sú þriðja heitir svo Rauðsstaðir. Hún er búin að vera í eyði lengi, þar er enginn kofi uppistandandi, en túnið þar er tiltölulega stærst, það er 3.7 ha. Það hefur ekki verið slegið í fleiri ár. Við sjáum þess vegna ekkert athugavert við það, nefndin, þó að þessar jarðir séu lagðar þarna að nokkru leyti undir virkjunina, sem verður um leið og virkjunin verður framkvæmd. Það þarf ekki að vísa málinu til nefndar, og kann fyrir 2. umr. að koma nefndarálit, því að n. hefur þegar athugað málið og mælir eindregið með því, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Mig langar til að spyrja hv. frsm. n., hvernig muni fara um ábúð núverandi bónda á Borg, þegar búið er að taka jörðina eignarnámi. Þetta er tiltölulega ungur maður, duglegur, sem hefur komið sér upp sæmilegum bústofni á örfáum árum, og mér er forvitni á að fá að vita það, hvort hann muni ekki eiga þess kost að búa þarna áfram jafnt fyrir það, þó að jörðin verði tekin eignarnámi, eða hvort tún eða ræktað land á jörðinni muni skerðast nokkuð verulega við þau mannvirki, sem þarna er verið að gera í sambandi við virkjunina.



Herra forseti. Ég á nú dálítið óhægt með að svara þessu, en þó get ég upplýst það, af því að ég hef farið þarna um og þekki þetta svæði, að mér skilst, að þar sem virkjunin er hinum megin við fjarðarbotninn, - Borg liggur að vestanverðu við fjarðarbotninn, en virkjunin er inni í fjarðarbotninum og að austanverðu við hann, - þá skilst mér, að það muni ekki nema að litlu leyti snerta Borgarland og að Borg geti haldið túninu og þar megi búa áfram, þar til það fer að myndast þorp í sambandi við virkjunina, sem ætla má að verði einhvern tíma ákveðið, - mér skilst það, en ég þori nú samt ekki að fullyrða þetta ákveðið. En eftir að hafa komið þarna, farið þarna ríðandi þrisvar sinnum, þá er legan þannig, að ég get ekki hugsað mér, að það snerti Borgarland nema að litlu leyti, að því leyti sem það á land fyrir botninum og út með botninum að austan, sem það á svolítið. Það liggur í hlutarins eðli, það er engin ástæða til að bola manni frá jörð, ef það hefur ekki þýðingu í þessu sambandi, og það skilst mér að ekki sé hér eins og stendur, hvað sem kann að verða síðar, ef þorp rís upp þarna.