Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Þorsteinn Þorsteinsson) Svipað frv. þessu, sem hér liggur fyrir, kom fram á síðasta þingi og fékk hér í hv. d. fljóta og góða afgreiðslu, var síðan sent til hv.Nd., en dvaldist þar nokkuð lengi í allshn., því að þaðan kom það aldrei, heldur sofnaði þar út af. Það var borið fyrir, að í þeirri n. væru svo mörg mál meira varðandi en þetta, hver svo sem orsökin kann að hafa verið fyrir því, að málið fékk þessa meðferð þar. Raddir komu fram um það á síðasta þingi, að ekki væri rétt að lögbjóða eitrun til útrýmingar fugli þessum, þó illur væri. Hefi ég í þessu frv. horfið frá því ákvæði. Aftur á móti eru skotmannslaun ákveðin hærri í þessu frv. heldur en í frv. í fyrra, og eins sekt þeirra manna, sem uppvísir verða að því að sýna skeytingarleysi og vanrækslu í því að eyða eggjum svartbaks í þeirra landi. Einnig er hér ákveðið, að 2/3 hl. af slíku sektarfé verði greitt til uppljóstrarmanna, í staðinn fyrir að áður var ákveðinn helmingur af því til þeirra. Þetta eru meginbreyt., sem gerðar hafa verið á frv. því, sem hér var til umr. um þetta efni á fyrra þingi. Eftir þeim undirtektum, sem þetta mál fékk hér á síðasta þingi, vænti ég þess, að það fái mjög fljóta afgreiðslu og sæmilega hér í hv. d. Það leikur ekki á tveim tungum, a. m. k. á Breiðafirði, að verði ekki tekið í taumana til þess að vinna gegn fjölgun þessa fugls, þá er ein af framleiðslugreinum okkar, dúnframleiðslan, í algerðum voða, og öll líkindi til, að hún hverfi að mestu eða öllu leyti. Það hefir einnig verið tekið fram, að fugl þessi hefir ill áhrif á veiði fiskjar í fersku vatni og spillir henni mjög. Auk þess, þegar átuleysi er við sjóinn, leitar hann mjög upp til sveifa og leggst á unglömbin í vorharðindum, voru nokkur brögð að því á síðasta vori. Dúnframleiðslan og laxframleiðslan virðast vera meðal þeirra fáu framleiðslugreina okkar, sem ekki eru enn sem komið er háðar miklum söluörðugleikum. Þess vegna tel ég enn meiri nauðsyn á að vernda þessar atvinnugreinir og stuðla að vexti og viðgangi þeirra. Í því augnamiði er eitt af því fyrsta, sem þarf að gera, að vinna að útrýmingu þessa vargfugls, sem nú er þeim mjög til eyðileggingar. Orðlengi ég þetta svo ekki frekar, ef ekki koma fram nein andmæli gegn frv., en vænti þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn.

* Flm. (Stefán Jóh. Stefánsson): Eins og sést í grg. þessa frv. og hv.þm. muna, var samskonar frv. lagt fyrir síðasta þing. Þegar það var lagt fram, gerði ég með nokkrum orðum grein fyrir tildrögum þessa máls og skýrði með nokkrum orðum þau nýmæli, sem eru í frv. Þykir mér því óþarfi að endurnýja þær skýringar og þá grg., sem ég lét þá fylgja frv. nú fyrir nokkrum mánuðum síðan. Leyfi ég mér því aðeins að vísa til þess, sem þá kom fram hér í d. Frv. þetta er að áliti okkar flm. mjög mikil endurbót og réttarbót frá því, sem nú er, en varla var við því að búast, að það næði fram að ganga á síðasta þingi, þar sem það kom ekki fram fyrr en liðinn var nokkur hluti þingsins. Hinsvegar vil ég vænta þess, þar sem frv. kemur fram nú í byrjun þessa þings, að það nái fram að ganga á yfirstandandi Alþingi. Ég vil leyfa, mér að óska, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til allshn. þessarar d., sem fékk hitt frv. í fyrra, en afgr. það ekki þá. heldur varð það að samkomulagi að gera það ekki, m. a. vegna þess, að það var leitað umsagnar lagadeildar háskólans og Málaflutningsmannafélags Íslands um frv., en nú má vænta þess, að álit þessara aðilja, sé á leiðinni, svo að það þyrfti ekki að tefja fyrir framgangi þessa máls á þessu þingi.

*Gísli Guðmundsson: Ég skil ekki í þessum hávaða, sem þessi hv.þm. er hér með út af því, að till. hefir komið um, að frv. hans verði sá sómi sýndur að vísa því til n. Ég hélt, að hv.þm. hefði fremur ástæðu til að gleðjast yfir því, að frv. hans er veitt sú athygli, að menn vilja, að það fái afgreiðslu í n. Ég vil ekki heldur efast em, að allshn. athugi málið, og býst við, að hún liggi ekki á liði sínu. Ég á ekki að svara fyrir þá n., en ég hygg, að til hennar komi fleiri mál en flestra annara n. og að hún afgr. þau yfirleitt greiðlega, svo að það er alls ekki örvænt, að hún afgr. þetta frv., ef hún fær það til meðferðar.

Flm. (Páll Þorbjörnsson) Það var að vonum, að hv.þm. Borgf. kveddi sér hljóðs um þetta frv., því að eins og kunnugt er, hefir hann verið hér á þingi einn aðaltalsmaður hinnar gömlu innilokunarstefnu. Nú talaði hann nokkuð í öðrum dúr en áður, og er ég því að vona, að hann hafi látið almenningsálitið og reynslu og þekkingu fiskimanna hafa nokkur áhrif á skoðun sína í þessu máli, því að það, sem hann barðist hatramlegast á móti áður, virðist nú aukaatriði fyrir honum, sem sé rýmkun veiðitímans. Það, sem hann vill nú halda í, er leyfi einstakra héraða til þess að banna veiði úti fyrir strandlengju sinni. Annars er það að segja um héraðssamþykktirnar, að þær hafa verið mjög fávíslega gerðar. T. d. vitum við, að sumstaðar er bannað að taka síldina innan fjarða. Við þekkjum líka, hversu misjafnar skoðanir manna eru innan héraðanna. Þarf ekki langt að leita til þess að finna þess glögg dæmi. Við vitum, að Garðurinn hefir verið eitt helzta heimkynni innilokunarstefnunnar. Þar hefir verið haldið fast í bannið gegn dragnótaveiðunum. En í Keflavík er stór meiri hl. með að leyfa veiðina, af því að þar hafa menn haft framkvæmd í sér til að nota þetta ódýrasta veiðarfæri til að afla þessa verðmætasta fiskjar, en ekki skilið hann eftir erlendum veiðiþjófum til gagns. Hv. þm. Borgf. vakti athygli á áskorunum, sem hefðu borizt síðasta þingi á móti frv. Ég vil aftur á móti leyfa mér að vekja athygli á áskorunum, sem drifu að líka víðsvegar af landinu og fóru fram á, að rýmkað væri til um leyfi á þessum fiskveiðum. Ég þykist vita, að þetta mál muni fá greiðan gang gegnum þingið, þó að hv.þm. Borgf. hafi ekki tekið frekari sinnaskiptum ennþá en það, að nú vill hann halda í héraðssamþykktirnar fyrst og fremst.

*Flm. (Hannes Jónsson): Frv. shlj. þessu frv. flutti ég á fyrri hluta síðasta þings. Það fékk þá enga afgreiðslu, og nú flyt ég það enn óbreytt frá því, sem það var þá. Þetta frv. fer aðallega fram á þær breyt. á samvinnufélagsl. frá 1921, að rýmka til um ákvæðin um ábyrgðina. Í þeim l. er svo ákveðið, að sameiginleg ábyrgð skuli vera í öllum þeim samvinnufélögum, sem annast innkaup fyrir félagsmeðlimi sína aftur á móti er leyfð takmörkuð ábyrgð þeim félögum, sem annast aðeins sölu fyrir félagsmenn sína. - Nú er svo um mörg af þessum félögum, að þau hafa með höndum þetta tvíþætta verkefni, innkaup og sölu. Hér er því ekki farið fram á breyt. nema að hálfu leyti að því er þau snertir. Það er ekki heldur nein ástæða til, að ábyrgðin sé ótakmörkuð, þó að félögin hafi útvegað vörur fyrir félagsmenn sína. Það hefir líka komið í ljós, að þessi ótakmarkaða ábyrgð hefir ekki náð tilgangi sínum. Lánsstofnanir hafa nú ekki gert eins mikið úr henni og gert var, þegar l. voru sett. Það hefir heldur aldrei komið fyrir, að þessu ákvæði væri beitt af þeim, sem kröfur áttu á þessi félög. Hér er því fyllsta ástæða til að rýmka til, og er það höfuðverkefni þessa frumvarps. Annað verkefni frv. sést í 4. gr. Þar er heimilað að gera við stofnun hvers félags nokkurskonar frumsamning, sem ég hefi kallað stofnsamning, þar sem félagi er gert leyfilegt að setja ákvæði um grundvallarstefnu félagsins, sem má ekki víkja frá, og þannig fyrirbyggja þá hættu, sem af því getur stafað, að tilgangi félaganna sé breytt og starfsemi þeirra snúið inn á annað verksvið en stofnendur ætluðust til. Ég geri ekki ráð fyrir, að þessi atriði geti valdið ágreiningi meðal hv.þm. Mér sýnast þau svo sjálfsögð, að ekki sé ástæða til, að málið sé látið fara til n. Því var í fyrra vísað til allshn., en hún sýndi því engin skil. Það lá þar óafgr. án þess að nokkur þörf væri á að leita umsagnar um efni frv. Ég veit ekki til, að n. hafi gert sér nokkurt ómak til að ýta því áfram. Sýnist mér engin þörf, að það fái sömu aðgerðaleysismeðferð nú, og vil láta það halda áfram nefndarlaust, ekki sízt af því, að málið liggur svo ljóst fyrir, að hv.þdm. ættu ekki að þurfa umhugsunar við, hvort það skuli ganga fram eða ekki. Ég hygg, að það sé sameiginlegt álit allra þeirra, sem um þessi mál hafa hugsað, að engin ástæða sé til að halda eins fast við þá ótakmörkuðu ábyrgð og gert var við samningu samvinnufélagal. Ég vænti þess, að hæstv. forseti taki málið fljótt á dagskrá aftur. Ég held, að það væri ekki illa til fallið, þar sem fyrstu dagar þingsins eru oft aðgerðalitlir.

*Flm. (Gísli Guðmundsson): Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þessa till. Það munu vera rúmlega 10 ár síðan vegurinn um Norðausturland, frá Reykjaheiði og austur á Fljótsdalshérað, var tekinn í tölu þjóðvega. Þá var gert ráð fyrir því, að sá vegur lægi um Öxarfjarðarheiði; en síðan hefir önnur leið, sem liggur norðar, verið tekin í þjóðvegatölu, og þá mun hafa verið gengið út frá því á Alþingi, að sú leið yrði farin, þegar þjóðvegurinn yrði lagður. Að vísu er það svo, að það er ekki enn byrjað á því að tengja saman byggðirnar austan og vestan Öxarfjarðarheiðar með vegarlagningu, en að því kemur vafalaust innan skamms. Hinsvegar hefi ég heyrt, að skoðanir manna væru mjög skiptar um það, hvora leiðina ætti að leggja veginn. Ég hefi heyrt því haldið fram af sumum, að Öxarfjarðarheiði væri miklu greiðfærari, og að það væri miklu ódýrara að leggja veg yfir hana. Ég hefi jafnvel heyrt, að það mundi ekki kosta meira að ryðja veg yfir heiðina heldur en vegarruðningurinn frá Hólsfjöllum til Vopnafjarðar er áætlaður. Að öllu athuguðu tel ég nauðsynlegt, að rannsakað verði sem fyrst, hvor leiðin er heppilegri til vegarlagningar, og þess vegna flyt ég þessa till. Það getur skipt miklu máli með tilliti til þeirra vegaframkvæmda, sem unnar kunna að verða í næstu sveitum við þennan fjallveg. Ég vænti, að hv.þdm. verði mér sammála um nauðsyn þessa máls og veiti stuðning sinn til þess að till. verði samþ.

*Flm. (Hannes Jónsson): Það er væmið hrossakjötsbragð að því, sem kemur frá hv.þm.N.-Þ., og það er ekki heldur við öðru að búast. - Ég hafði ekki gert mér neina hugmynd um, að þessi hv.þm. eða ýmsir af hans flokksmönnum vildu neitt á sig leggja til þess að sýna sóma þeim málum, sem ég ber fram hér á þingi, en ég hélt ekki, að hann væri svo algerlega huglaus, að hann þyrði ekki að eiga orðastað við mig, um efni þeirra mála, sem ég flyt. Það er eingöngu vegna þess, að hugrekki hans er svo lítið, að hann óskar eftir, að málinu sé vísað til n., í því trausti, að hann geti í gegnum flokksmenn sína þar séð svo fyrir, að málið verði ekki framar tekið til umr. hér á þingi. Ég hefi fulla ástæðu til að halda, að málið komi ekki úr n., vegna þeirrar reynslu, sem ég fékk á síðasta þingi. Þá krafðist ég þess hvað eftir annað að fá málið úr n., og þótt hæstv. forseti legði þar einnig nokkuð af mörkum til þess að fá þeim óskum framgengt, þá var þeim aldrei fullnægt. Þetta mál er líka svo einfalt og óbrotið og öllum, sem um samvinnumál hafa hugsað, svo ljóst, að um það getur ekki orðið verulegur ágreiningur. Þess vegna er ástæðulaust frá sjónarmiði þeirra manna að láta málið velkjast lengi í nefnd.

Flm. (Páll Þorbjörnsson) Við flm. þessa frv. fluttum shlj. frv. þessu á síðasta þingi, en það varð ekki útrætt. Flytjum við það nú aftur óbreytt. Þetta mál er svo kunnugt þessari d. og Alþingi yfir höfuð frá umr., sem um það hafa orðið á undanförnum þingum, að ég tel ástæðulaust að fjölyrða um það nú. Skal ég aðeins taka það fram, að sú rýmkun, sem farið er fram á í þessu frv., er að verða meiri og meiri nauðsyn, eftir því sem árin líða. Eins og kunnugt er, er sá fiskur, sem hér er um að ræða, að fiskist í þetta veiðarfæri, sá verðmætasti, sem fæst hér við land, en samkv. gildandi l. er bannað að nota þetta veiðarfæri, dragnótina, mikinn tíma ársins, og hefir það hamlað mjög þessari veiði, en hinsvegar er greiðastur markaður fyrir þennan fisk. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum nú, en óska, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til sjútvn.

Flm. (Páll Þorbjörnsson) Hv. þm. Borgf. kom inn á það að ræða um landhelgina og bann gegn botnvörpuveiðum, og vildi láta líta svo út, að með þessu frv. væri verið að opna landhelgina fyrir veiðiskipum. En ég vil benda á, að þetta er alls ekki rétt. Það er ekki farið fram á slíkt, heldur að rýmkaður verði sá tími, sem Íslendingum - og þá að sjálfsögðu einnig Dönum og Færeyingum - er nú heimilað samkv. 1. að stunda þessar veiðar í landhelgi. Hv. þm. Borgf. klifaði sífellt á því á síðasta þingi, að með þessu frv. væri verið að veita Dönum aukið svigrúm til þessara veiða. En ég verð nú að segja það, að ef það er meiningin að fyrirmuna landsbúum að nytja hér veiðar innan landhelgi einungis af því, að það sé svo mikil hætta á, að Danir og Færeyingar geti flotið þar með, þá fer nú að verða nokkuð langt gengið í því að banna fólkinu að bjarga sér. Það er vitanlegt, að nokkrir bátar frá Danmörku muni stunda hér dragnótaveiðar, en þeir yrðu náttúrlega sárafáir samanborið við hinn mikla fjölda íslenzkra báta, sem taka þátt í þessum veiðum, góðu heilli, þrátt fyrir þá þröngsýni, sem ríkt hefir í þessum efnum í einstökum héruðum. En það vill nú svo til, að það eru önnur skip, langtum fleiri, frá Færeyjum, sem sækja hingað veiðar, einkum handfæraveiðar. Máske hv.þm. Borgf. ætli líka að banna íslenzkum sjómönnum handfæraveiðar til þess að geta útilokað Færeyinga frá þeim? Þeir bátar, sem Danir senda hingað til dragnótaveiða, eru að vísu ekki stórir. Og þó að veiðitíminn verði lengdur frá því, sem nú er, þá þarf enginn að ætla, að þeir sendi hingað smærri báta til þessara veiða en áður. Bátar þessir hafa verið frá 40–70 smálestir að stærð, flestir, og mér dettur ekki í hug að gera ráð fyrir, að þeir komi hingað á smærri bátum. –Það er líka nokkuð langt gengið, ef þessi ótti við auknar dragnótaveiðar Dana á að mega sín svo mikils, að hann girði algerlega fyrir þá atvinnumöguleika, sem Íslendingar geta haft af þessum veiðum, þó að nokkrir bátar frá Danmörku slæðist með til veiðanna. Það er eftirtektarvert, að andstaðan gegn þessum dragnótaveiðum er aðallega úr þeim byggðarlögum, þar sem íbúarnir hafa ekki haft framtak í sér til þess að byrja á þeim veiðum. Eg gæti nefnt fjölmörg dæmi því til sönnunar. En svo hafa aðkomumenn oft kennt íbúum þessara héraða að notfæra sér dragnótaveiðarnar, og þá hefir viðhorfið gersamlega snúizt við og þeir snúizt til fylgis við þessa atvinnugrein. Þess er skemmst að minnast frá Önundarfirði, þar sem augu manna voru opnuð fyrir því, hversu fengsæl þessi veiðiaðferð er og auðvelt að nota hana án mikils kostnaðar.

*Flm. (Bergur Jónsson): Þetta frv. er í beinu sambandi við það frv., sem var hér fyrst á dagskrá (frv. um útgerðarsamvinnufélög). Með þessu frv. eru sett ákvæði, sem veita þeim félögum, sem hlíta ákvæðum þeim, sem setja á með frv. um útgerðarsamvinnufélög, möguleika til þess að fá starfsfé úr fiskveiðasjóði. Ég held, að ekki sé of langt gengið með þessu frv., ef sæmilega er gengið frá l. um útgerðarsamvinnufélög. Hér er farin sú leið, að gera nokkrum opinberum sjóður að skyldu að láta fiskveiðasjóði í té nokkurt fé árlega, sem fjmrh. ákveður, hversu mikið skuli vera. Þetta er áreiðanlega mjög skynsamleg leið til þess að auka og endurbyggja að einhverju leyti útgerðartæki hér á landi, og þá sérstaklega á samvinnusviðinu. Þetta frv. hefir eins og frv. það, sem var hér síðast til umr., frv. um útgerðarsamvinnufélög, legið fyrir tveim þingum og kemur nú fram í þriðja sinn. Því var vísað til sjútvn., og óska ég, að það verði enn látið fara þangað, að lokinni þessari umr. Vil ég vænta þess, að sú n. gangi að afgreiðslu þessara mála beggja með fullri alvöru, svo að þau megi fá fulla afgreiðslu á þessu þingi.

*Pétur Ottesen: Ég vil vekja athygli hv.þm. á einu, sem kom fram hjá hv. 1. flm. þessa frv., ekki af því, að ég sé hræddur um, að orð hans marki djúp spor í hugi manna, heldur af því, að hér kynnu að vera fleiri á hans skoðun, - og það var þegar hann var að tala um innilokunarstefnu. Hvaða innilokunarstefna hefir ríkt hér á landi, eiginlega síðan farið var að sinna þjóðfélagsmálum af þingi og stj.? Þessi innilokunarstefna hefir komið fram í því að vernda, til hagsmuna fyrir landsmenn, ákveðið svæði kringum strendur landsins, svokallað landhelgissvæði. Þetta er sú innilokunarstefna, sem hefir ríkt hér á landi og ríkir hjá öllum menningarþjóðum. En þær till., sem hér koma fram, eru undanhald í því að halda við þeirri vernd, sem þessi innilokunarstefna felur í sér, bæði fyrir þetta land og önnur lönd. Nú stendur alveg sérstaklega á um okkar land í þessu efni. Kringum strendur þessa lands eru einhver þau auðugustu fiskimið, sem þekkjast á hnettinum. Nágrannaþjóðir okkar, Evrópuþjóðirnar, eru ákaflega miklar fiskveiðaþjóðir, og þau mið, sem næst þeim eru, eru ekki það fiskauðug, að þau séu fær um að láta þeim í té allan þann afla, sem þær þurfa með. Þess vegna eru venjulega hér við strendur landsins mörg hundruð erlendra fiskiskipa. Það er því alveg sérstök nauðsyn fyrir okkur Íslendinga að halda fast í þennan aldagamla rétt, sem við höfum fengið viðurkenningu fyrir hjá öðrum þjóðum. Þetta er sú innilokunarstefna, sem þessi hv.þm. er að ráðast á mig fyrir, að ég skuli vilja hafa í heiðri og á engan hátt skerða. Það er þessi innilokunarstefna, sem sett er til þess að tryggja þann atvinnuveg þessa lands, sem mestu máli skiptir þjóðinni í viðskiptum hennar við önnur lönd. Hv. flm. segir, að ég hafi dregið í land í þessu máli. Það á vitanlega ekki við nein rök að styðjast. Er sá hugarburður hv.þm. sjálfsagt eingöngu sprottinn af hans eigin óskum í því efni. Nei, ég held alveg eins fast og áður við takmörkun veiðitímans, því að það má öllum vera ljóst, að lenging veiðitímans hefir ekki aðalþýðinguna fyrir okkur Íslendinga, heldur Dani. Hvers vegna stunda Danir ekki dragnótaveiðar hér meir en þeir gera? Það er af því, að það er ekki heimilt fyrr en fer að líða svo á sumar, að það er erfitt fyrir þjóð, sem á yfir mikið haf að sækja, með litla báta, að nota þessa veiði, þegar komið er fram á haust og veður farin að spillast. Þessi rýmkun kæmi því fyrst og fremst Dönum til góða. Og þegar það bætist við, að þetta veiðarfæri, dragnótin, er hættulegt fyrir ungviði nytjafiskjarins, þá er það augljóst mál, að það er ekki skynsamlegt að hleypa Dönum hér upp í landsteina til þess að spilla veiðinni fyrir okkur. Það má líka benda á, að Danir hafa lengi stundað heima fyrir samskonar veiði sem þessa, en hún er nú mjög farin að þverra þar, og hefir það leitt til þess, að þeir eru nú að banna dragnótaveiði hjá sér á vissum tímum. Og nú er uppi í Danmörku sú stefna, að þetta þurfi að þrengja enn meir, vegna þess, að sökum of mikillar veiði þar sé fiskurinn mjög svo genginn til þurrðar. Þess vegna væri það ekki lítill hvalreki fyrir Dani, ef þeir mættu byrja þessar veiðar hér við land 15. júní og nota hásumarið, þegar kolaveiðar hjá þeim heima fyrir eru nú mjög að ganga úr sér og þeir hafa því mikinn skipastól að miklu leyti ónotaðan þar til að senda hingað. Danir mundu því grípa fegins hendi við þessari gæs og sleikja hér hverja vík og hvern vog við strendur Íslands á sumrin með dragnótum sínum. Nei, mín aðstaða gagnvart því að framlengja veiðitímann er öldungis sú sama og gagnvart afnámi héraðasamþykktanna. Þar er ekki um neitt undanhald að ræða frá minni hálfu, síður en svo. Hin mikla nauðsyn þessara takmarkana eykst fremur frá því, sem verið hefir, þar sem aðsóknin á fiskimiðin hér við land virðist fara sívaxandi.

*Flm. (Hannes Jónsson): Ég geri það ekki að kappsmáli, hvort málið fer í n., en mér kemur það undarlega fyrir sjónir, þegar fulltrúí úr samvinnuhéraði vill vísa þessu frv. til nefndar, sem lá á því að þarflausu á síðasta þingi. Hv. þm.N.-Þ. getur ekki bent á neitt, sem hafi valdið þeirri töf. Og þó að þessi hv.þm. sé kannske svo gerókunnugur því, sem gerist á samvinnusviðinu, þá þekkja aðrir hv.þm. það svo vel, að þeir þurfa ekki að fá umsögu um það frá neinni n. En hv.þm. vill kannske vísa málinu til n. af því, að hann vill ekki, að málið fái afgreiðslu hér á þingi, en þá kann ég betur við, að það komi fram við síðari umr., hvaða ástæður liggja til þess, svo að maður fái ástæðu til að eiga orðastað við þá hv.þm., sem kynni að vera innanbrjósts eins og þessum hv.þm. En eina leiðin til þess er sú, að frv. sé ekki vísað til n., svo að það verði ekki svæft þar, eins og gert var á síðasta þingi bæði við það og svo mörg önnur mál. Ég vænti því, að hv.þdm. verði ekki við óskum hv.þm.N.-Þ., að vísa frv. til n., af því að mér skilst, að aðaltilgangurinn hjá honum sé sá, að málið dagi uppi í n. til þess að fríast við umr. um það.

Gísli Guðmundsson Ég vil aðeins gera það að till. minni, að málinu sé vísað til allshn. Ég kann ekki við, að eins stórt mál og þetta fari til 2. umr. án þess að það sé athugað í n., og því síður sem það var ekki afgr. frá n. á síðasta þingi.

*Flm. (Bergur Jónsson): Þetta frv. hefir legið fyrir tveimur þingum, fyrst fyrir þinginu 1931 og svo fyrir þinginu í fyrra. Nú er það borið fram í þriðja sinn. Eins og hv.þdm. mun kunnugt, samþ. Alþingi á tímabili heimild fyrir stj. til að ganga í ábyrgð fyrir allmörg útgerðarsamvinnufélög, sérstaklega á aukaþinginu 1933. En þau þorp, sem fyrir þessu happi urðu, voru því miður ekki alltaf þau, sem mest ástæða var til að ganga í ábyrgð fyrir, heldur var farið eftir því, hversu duglegir menn voru að gangast fyrir að fá ábyrgðirnar. Það er enginn vafi, að sumir af þeim stöðum, sem hlutu þessar ábyrgðir, svo sem Borgarnes og Stokkseyri, eru ekki eins vel til útgerðar fallnir eins og t. d. þorpin á Vestfjörðum og ýms Austfjarðaþorpin. Þetta er í raun og veru aðalástæðan til þess, að þetta frv. hefir komið fram hér á þingi. Alþingi sá, að það var komið svo langt á þessari braut, að það mátti ekki ganga lengra og varð því að stöðva sig. Með þessu frv. leitast flm. þess við að skapa skipulag fyrir þessi útgerðarsamvinnufélög, svo að forsvaranlegt verði að veita þeim meiri hlunnindi en annars, til uppbótar fyrir það, að þau fá ekki samskonar ábyrgð og félög í sumum þorpum hafa hlotið. Ég býst við, að um þennan tilgang frv. hljóti allir hv.þdm. að vera sammála. Hitt er ekki nema eðlilegt, að ágreiningur verði um einstök atriði skipulagsins. T. d. er í frv. gert ráð fyrir, að skipverjum sé greitt með ákveðnum hluta af afla, og get ég ímyndað mér, að ágreiningur kunni að verða um slíka skipun, en vænti, að samkomulag ætti að geta orðið í því efni. Það fyrirkomulag, sem hér er stungið upp á, er í samræmi við skoðun okkar framsóknarmanna, að ekki eingöngu á verzlunarsviðinu, heldur og á atvinnusviðinu skuli lögð áherzla á að starfa með samvinnusniði. Hér er byggt á því, og það er í samræmi við þá stefnu, að hlutaskipti séu höfð. Ég býst við, að ýmsir úr öðrum flokkum vilji það gagnstæða, og gætu þar vel komið til greina samningar, hvort því mætti breyta að einhverju leyti. - Sömuleiðis hljóta að verða skiptar skoðanir um það, hversu miklar kröfur megi gera til félags um að leggja í sjóð af fé sínu. Í 7. gr. frv. er ákveðið, að leggja skuli í varasjóð 2% af óskiptum ársafla félagsins, miðað við verð afla upp úr skipi, og 2% af kaupi fastra starfsmanna félagsins, sem eru ekki hlutamenn, en þetta er ekkert höfuðskilyrði af hálfu okkar flm. Ég vil óska þess, að Alþingi taki nú á þessu máli með fullri alvöru, því að höfuðtilgangur frv. er áreiðanlega viðurkenndur af öllum hv.þm. - Að lokum legg ég til, að frv. verði vísað til 2. umr. og til sjútvn.

*Sigurður Kristjánsson: Ég skal upplýsa það, að í fyrra lágu fyrir sjútvn. tvö, eða eiginlega þrjú frv. um þetta efni. N. varð sammála um að senda þau öll til stj. fiskveiðasjóðs til umsagnar. Vænti ég, að sú umsögn geti komið nú. Mér vitanlega er hún ekki komin ennþá, en það er sjálfsagt, að n. geri tilraun til að fá hana. - Um þetta mál hefir verið nokkur ágreiningur í n., og tel ég því rétt að leita álits þeirra, sem mesta reynslu hafa og ættu að hafa glöggan skilning á því, hvernig þessum málum verður bezt fyrir komið.

*Pétur Ottesen: Þeir eru smátt og smátt að færa sig upp á skaftið hér á þingi, þeir menn, sem vilja draga úr öryggi fiskiveiðanna hér við land sem framtíðaratvinnugreinar landsbúa, því að eins og lög standa til nú um þessa hluti, þá er þó landsbúum heimilt að gera héraðssamþykktir hjá sér, a. m. k. meðfram helmingi af strönd landsins, til þess að útiloka þá rányrkjuveiði, sem botnvörpuveiðin er. Með þessu frv. er ætlazt til að kippa með öllu burt úr l. þessari heimild, sem héruðin hafa og hefir víða verið notuð, og gera þau þar með varnarlaus fyrir ágangi dragnótaveiða, ekki eingöngu íslenzkra manna, heldur líka allra Dana og Færeyinga, sem vilja þessar veiðar stunda hér við land. Alþingi, sem síðast sat, hundsaði gersamlega, eins og líka sjálfsagt var og skylt, þessa tilraun til að spilla landhelginni. Málið fór í n., sjútvn., sem er kosin, eins og kunnugt er, til þess að gæta hagsmuna sjávarútvegsins, og gerði hún sitt til að hindra framgang frv. á síðasta þingi. Vænti ég, að þau hin sömu forlög bíði þessa frv. nú. Ég vil alveg sérstaklega vekja athygli hv. sjútvn. og hv.þdm. á því, að eftir að þetta frv. kom fram á síðasta þingi, bárust að áskoranir frá allmörgum stöðum um að fella þetta frv„ og yfirleitt að gera ekkert, sem gengi í þá átt að skerða þá friðun, sem stofnað var til með núgildandi löggjöf um þessi efni. Ég vil alveg sérstaklega vekja athygli hv.n. á þessu, því að ég vænti þess, að þetta frv. fái ekki frekari afgreiðslu nú en það fékk á síðasta þingi. Sú ein afgreiðsla álít ég, að því hæfi og þeirri tilraun, sem hér er gerð til að hleypa erlendum ágengnismönnum inn í landhelgina, sem nú er undir vernd þeirra laga, sem þessir hv.þm. vilja nú afnema.