Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Flm. (Jóhann Jósefsson): Herra forseti! Ég hefi leyft mér að hreyfa þessu máli enn að nýju, og í þetta sinn á þann hátt að bera fram þáltill. á þskj. 399. Flestöllum hv. þm. er málið kunnugt, því að ég hefi tvisvar flutt frv. um leiðir til þess að leiðrétta það, sem mér og mörgum öðrum þykir ábótavant við þessa hlutafjáreign, sem um ræðir. Hún hefir orðið til fyrir atvik, sem ekki þarf að rifja upp fyrir þm. og ég veit, að þeir viðurkenna skyldu þjóðarinnar til að bæta úr. Það skal ég játa, að þótt ég þykist hafa komið auga á leiðir til þess, getur vel verið, að aðrir geti fundið þær heppilegri en ég hefi getað bent á. Því ber ég fram þessa till. um, að Alþingi feli ríkisstj. að láta fara fram athugun á því, hversu mikið af fé því, sem inni stóð í Íslandsbanka í sparisjóði og á innlánsskírteinum, hafi verið gert að hlutafé í Útvegsbanka Íslands, og hvort kleift sé að bæta aðstöðu þeirra hlutabréfaeigenda, sem hafa af þessum ástæðum eignazt hluti í þeim banka. Niðurstaða rannsóknarinnar verði síðan lögð fyrir næsta þing. Það er kunnugt, að þetta fólk, sem á hlutaféð og átti sparifjáreignirnar á sínum tíma, hefir þess engin not. Útvegsbankinn tekur ekki hlutabréf þessi gild sem trygging fyrir lánum. Fé þetta er því algerlega bundið, ef ekki tapað. Margt af þessu fólki voru smá-sparifjáreigendur, og nú er það flest orðið aldurhnigið og má sannarlega illa við því að missa þannig í raun og veru eign sína, einkum á tímum eins og nú eru. Það hefir sparað þetta til þess að gripa til, þegar sjúkdómar eða elli þrengdu að. Annars eru í grg. till. færð að þessu rök, og önnur ýtarlegri má sjá í umr. fyrri þinga um málið og í Alþt. 1934, á þskj. 289. Það er ekki fullreynt, hvort hægt væri að fara lagaleiðina til að rétta að einhverju leyti hluta þessa fólks. Ég efast um, að það sé hægt. Til þess nægir ekki ætíð hinn siðferðislegi réttur. En sá réttur er hér óvenju sterkur. Þetta er fólk, sem á neyðartímum stofnunarinnar lagði fúslega fram fé sitt til að koma fótum undir nýja bankastofnun og hlóð þannig um leið undir þá, sem sýndu mínni þegnskap og drógu fé sitt allt út úr bankanum. Greiðsluskyldan á þessu fé hvílir á þjóðinni allri. - Ég get látið útrætt um málið, nema annað tilefni gefist, og vona, að hv. þm. geti fallizt á að fela hæstv. ríkisstjórn þá rannsókn og íhugun, sem hér er farið fram á.

*Pétur Ottesen: Með þessari þáltill. höfum við þrír þm., sem flytjum hana, viljað koma nýrri hreyfingu á þetta mál. Okkur hefir litizt svo á, að sjálfsagðasta leiðin til þess, að allur almenningur taki það til umræðu og geti myndað sér um það rökstuddar skoðanir, sé sú, að ríkisstj. taki nú þegar að sér undirbúning þess og leggi fyrir næsta Alþingi ákveðnar till. í frumvarpsformi, enda sé miðað við það, að þjóðaratkvgr. geti farið fram um málið við næstu reglulegar kosningar til Alþingis, á árinu 1911. Við lítum svo á, að það hafi orðið málinu mjög til tjóns, að hingað til hefir legið í lausu lofti, hvernig framkvæmd þessarar þegnskylduvinnu yrði hagað. Það átti vafalaust sinn þátt í þeirri niðurstöðu, sem varð við þjóðaratkvgr. um málið við þingkosningar 1916, er aðeins lítill hluti kjósenda lýsti sig fylgjandi þegnskylduvinnu. Menn gerðu sér svo mjög rangar hugmyndir um málið, að enn eru þær því til hindrunar. En frá þeim tíma hafa orðið djúptækar breyt. í þjóðfélagi okkar, og ein afleiðing þeirra er aukin nauðsyn þegnskylduvinnunnar í einhverri mynd. Þessi till. er ekki um annað en að fela ríkisstj. undirbúning málsins og að leggja síðan till. um það fyrir Alþingi. Fyrst að því loknu kemur að framkvæmdum. Annars fer nú hugmyndin að verða býsna gömul og þekkt af afspurn hér á landi. Á Alþingi 1903 flutti þáv. þm. Húnv.. Hermann Jónasson á Þingeyrum, tillögu í 4 liðum um þegnskylduvinnu, þar sem dregin voru fram ýmis atriði, er snertu hana. Um svo stórt mál var ekkert að undra, þótt árin liðu án þess að það næði framgöngu. En hugmyndin féll engan veginn niður. Þrem sinnum síðan hafa komið tili. í þá átt hér á Alþingi. Í þessu sambandi vil ég minna á tillögur, sem Björgvin sýslumaður Vigfússon í Rangárvallasýslu er höfundur að, þar sem gert var ráð fyrir skóla, er nemendur sæktu þannig, að þeir ynnu sjálfir af sér skólagjaldið. Þá flutti hv. þm. A.-Húnv. (JPálm) fyrir fjórum árum þáltill. í svipaða átt. Og á fyrra þinginu 1937 var fyrst flutt frv. um vinnuskóla. Gekk þetta allt saman í sömu átt og stefnt er með till. okkar. Það er vitað, að eftir því, sem tímar hafa liðið, hefir meira og meira vandræðaástand skapazt hér í bæjunum, þar sem yngri sem eldri menn hafa gengið atvinnulausir og ekki haft nokkurt verkefni svo og svo mikinn hluta ársins. Eitthvað verður að gera í þeim málum. Þetta hefir m. a. orðið til að ýta undir þessa hugmynd, sem hefir verið vakandi með þjóðinni undanfarna áratugi. Þegnskylduvinnan ætti að geta orðið grundvöllur undir það, að menn verði færir um að standa fyrir ýmsum framkvæmdum, um leið og hún á að bæta úr því mikla atvinnuleysi, sem nú ríkir í kaupstöðum landsins, og yfirleitt við sjávarsíðuna. Þegnskylduvinnan ætti að geta orðið til þess að hrinda í framkvæmd ýmsum nauðsynlegum verkefnum í landinu, um leið og hún kennir fólki margvíslega vinnu, sem er vitanlega ákaflega hollur lærdómur fyrir fólk, sem er að ganga út í lífið. Við flm. viljum vænta þess, að Alþ. vilji fallast á að greiða götu málsins einmitt á þann hátt, sem hér er lagt til. Það er álit okkar flm., að með því að fara svona að, sé þetta mál í raun og veru vel og rækilega undirbúið og að almenningur í landinu geti frekar eftir en áður tekið afstöðu til málsins, ef það yrði lagt undir atkvgr. við kosningar árið 1941. Mér þykir ekki ástæða til þess að láta fleiri orð fjalla um þessa till., en vil vænta þess, að málið fái góðar undirtektir Alþ. nú. Við flm. erum sannfærðir um, að fyrir hendi er það mikill skilningur á þýðingu og gildi þessa málefnis, að mikilsvert sé, að það verði vel undirbúið fyrir næstu kosningar. Við erum einnig sannfærðir um það, að því verði fullkominn gaumur gefinn, þegar til þess kemur, að menn fá tækifæri til að segja álit sitt um það.

*Eiríkur Einarsson: Herra forseti ! Það er í almæli, að þinglok séu fyrir dyrum og ekki seinna vænna að spyrjast fyrir um mál, sem eru í nefndum. Allsnemma á þinginu bar ég fram till. til þál. um að fela ríkisstj. að endurskoða gerðar rannsóknir um vegarstæði milli Reykjavíkur og Suðurlandsláglendisins, með tilliti til þess að samgöngur haldist allar árstíðir og vegarlengd verði ekki meiri en ýtrasta nauðsyn krefur. Till. var vísað til allshn. samkv. kröfu frá nokkrum hv. þm., sem töldu málið svo stórt, að ekki mætti afgr. það án nefndar. Málið er stórt, en því meiri er nauðsynin á rannsókn, og hér var aðeins farið fram á rannsókn. Hlutverk n. er að greiða fyrir því, en ekki svæfa það. Mér þykir nauðsyn á, að till. komi fram, og vil biðja hæstv. forseta að beina því til hv. allshn., að hún leggi fram álit sitt. Geri hún það ekki, mun það ekki verða talið stafa af varúð, heldur einhverju leyndarmáli gamallar þingsamvizku.

*Einar Árnason: Þessi till., sem hv. þm. spurði um, liggur fyrir allshn. og hefir verið rædd þar á einum fundi. Ég geri ráð fyrir, að hún verði tekin fyrir á næsta fundi nefndarinnar. Um það, hvaða meðferð hún fær þar, get ég ekkert sagt að svo komnu.