Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Enda þótt fjárlögin fyrir 1944 séu mjög há, hærri en venjulegt er, þá sé ég ekki ástæðu til að gera frv. að umræðuefni, heldur vísa aðeins til þeirra setninga, sem fylgja frumvarpinu. Ég leyfi mér svo að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til fjvn.



Herra forseti. Þessi till. á þskj. 83 hefur verið hjá allshn. Eins og segir í áliti n. á þskj. 330, var leitað álits þeirra höfuðaðila, sem ætla má, að séu kunnugastir þessum málum, félags fasteignaeigenda og húsaleigunefndar, og fór nú að vonum ekki saman þeirra álit. Félag fasteignaeigenda taldi, að það væri óþarfi að rannsaka frekar í þessum efnum, reynslan væri búin að sýna það, að húsaleigulögin ættu ekki lengur rétt á sér, enda hefðu þau verið sett í upphafi sem ófriðarráðstöfun, og þar sem ófriðnum væri lokið teldu þeir ekki rétt að halda þeim lengur í gildi. Húsaleigunefnd taldi sig raunar geta fallizt á þá skoðun, sem fram kemur í grg. hv. flm., en áleit þó, að ekki mundi vera hægt að fella húsaleigulögin úr gildi, enda taldi sú góða nefnd, að slíkt mundi leiða til mesta öngþveitis, og þó vildi hún ekki setja sig á móti því, að þetta mál væri rannsakað. Nú, eftir að hafa fengið álit þessara aðila, var þetta rætt í allshn. að nýju og skoðanir manna mjög mismunandi, því að eins og við má búast, hittast varla svo tveir menn um svona viðkvæmt mál, að ekki beri eitthvað á milli um skoðanir. Sumir töldu, að þetta mál, afskipti hins opinbera af húsaleigulögunum eins og þau eru hvað löggjöf snertir og í framkvæmd, yrði til þess að ýta undir eins konar svartan markað í húsnæðismálum, og því bæri að afnema þau. Aftur á móti voru svo aðrir þeirrar skoðunar, að ekkert ætti að gera fyrr en þessi rannsókn hefði farið fram. En um eitt voru allir sammála, og það var það, að ef rannsaka ætti, þyrfti að gera það skjótlega og endurskoða lögin. Samt sem áður virtist nefndinni, að rannsókn, framkvæmd af ríkisstj. í þá átt, sem henni þykir bezt henta, gæti orðið eins góð og ef sérstök mþn. væri skipuð til þessara hluta. Niðurstaðan varð því sú, að n. leyfir sér að leggja til, eins og hér segir á þskj. 330, að till. verði samþ. með þeirri breyt., er þar segir, að Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta tafarlaust fara fram rannsókn á því atriði, þ. e. a. s. húsaleigulögunum, og endurskoðun á þeim fyrir næsta reglulegt Alþingi. Undir þetta hafa allir nm. skrifað fyrirvaralaust. Ég vil nú vænta þess, að hv. flm. geri sig ánægðan með þessa afgreiðslu á málinu, þar sem frá hans hendi var ekki farið fram á annað en að málið yrði rannsakað. En ekki er því að leyna, að meðal nm. eru ýmsir, sem, ef málið hefði legið öðruvísi fyrir, hefðu viljað leggja til, að þessi lög væru afnumin. Rannsókn á þessu atriði geti að vísu verið þörf og góð, en ég ætla, að þeir telji, að reynslan og það, sem daglega ber við í húsaleigumálum höfuðstaðarins, sé búið að sýna fram á nægilega, hve að mörgu leyti hafi verið skotið fram hjá markinu með þessari löggjöf. En um það er ekki að ræða hér, heldur það, hvort við viljum láta rannsaka og á hvern hátt, og þar ber í sjálfu sér ekkert á milli hv. flm. annað en það, hvernig þessi rannsóknarnefnd eða rannsóknarstofnun skuli vera skipuð.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka allshn. fyrir afgreiðslu málsins og lýsi yfir því, að ég er fullkomlega samþykkur þeirri breyt., sem gerð er á þskj. 330. Það er ekkert aðalatriði fyrir mér, hvernig nefndin er skipuð, heldur, að málið sé rannsakað, eins og formaður n. tók fram. Ég vil hins vegar gjarnan heyra álit félmrh. um það, hvort hann sé því samþykkur að taka á móti þessari þál. eins og hún er hér á skjalinu og láta þessa rannsókn fara fram nú þegar, eins og þar er rætt um. Í sambandi við það vil ég vita, hvort hann gæti látið þessa rannsókn fara svo skjótt fram, að niðurstöðurnar gætu komið fyrir þetta þing, ef það ætti nokkuð langa setu. Ég vil í sambandi við þetta upplýsa, að nýlega var haldinn mjög fjölmennur fundur í félagi fasteignaeigenda hér í Reykjavík, og var samþ., svo að segja með öllum greiddum atkv., áskorun til Alþingis um að afnema húsaleigulögin nú þegar, og voru færð fyrir því mjög sterk rök, sem ég skal ekki eyða tíma í að endurtaka hér, þar sem þau eru öllum þm. mjög vel kunn. En þætti það ekki gerlegt á þessu þingi, þá a. m. k. að fá þær breyt. gerðar á l., sem hvort tveggja í senn gætu mildað eitthvað þann órétt, sem þeir enn búa við og eiga kröfu á að fá leiðréttan, þar sem ófriðnum er lokið, og hins vegar að bæta úr því öngþveiti, sem ríkir í þessum málum, því að nú er svo komið, að menn verða í sumum tilfellum að greiða 30 þús. kr. fyrir að komast inn í húsnæði, ekki af því, að húsnæði sé ekki nóg, heldur af því, að húsin kosta svo mikið fé og viðkomandi menn vilja tryggja sér niðurgreiðslu af þeim kostnaði eins og hægt er. En þetta ástand hlýtur að krefjast þess, að tafarlaust sé gengið skörulega inn í þetta mál til þess ekki aðeins að lága þann órétt, sem húseigendum er bakaður, heldur og til þess að laga það ástand, sem er um hin nýju hús í bænum og almenningur verður að búa við. Því vildi ég gjarnan heyra álit ráðh. um það, hvort hann hugsar sér að láta framkvæma þetta nú þegar, eftir að þál. nær samþykki Alþ., sem ég held, að verði hér í dag, og hvort hægt verði að fá úrbætur á þessu mjög fljótlega áður en þessu þingi lýkur.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Það hefur mikið verið deilt um húsaleigulögin, sem eðlilegt er, því að þó að þau hafi verið sett af nauðsyn og framkvæmd þeirra samvizkusamlega af hendi leyst, hafa þau valdið ranglæti og oft mjög augljósu misræmi. Það hefur ekki verið gerlegt að afnema þessa löggjöf, enda þótt ýmislegt hafi farið fram í sambandi við húsnæðismálin, sem æskilegt hefði verið að koma í veg fyrir. Margir, sem aðstöðu hafa haft til að byggja, hafa leigt húsnæði með óhóflegum ágóða, meðan þeir, sem áður höfðu eignazt hús, verða að sitja með leigjendur í gamalli leigu, sem varla er fyrir viðhaldskostnaði og sköttum. Þetta hefur farið fram, ekki vegna húsaleigulaganna eingöngu, heldur þrátt fyrir þau. Ég hygg, að fljótvirkasta ráðið til úrbóta í þessu máli sé að efla húsbyggingar fyrir almenning hér í bæ, og varðandi það hefur verið flutt frv., sem nú liggur fyrir. Ed. Ég held, að leggja beri áherzlu á það, að það byggingarefni, sem fæst, verði notað til að byggja íbúðir fyrir almenning, sem menn geti svo eignazt með góðu móti. Þetta held ég að sé auðveldasta leiðin til að koma í veg fyrir það óheilbrigða brask, sem nú á sér stað í húsnæðismálunum. Mér væri mjög ljúft að láta fara fram rannsókn eins og um getur í brtt., en sú rannsókn hlýtur að taka nokkuð langan tíma, og auk þess þarf sú rannsókn að fara fram um allt land, þar sem hús eru leigð, svo að vart er hægt, að þeirri rannsókn yrði lokið meðan þetta þing situr. Auk þess tel ég það galla á till., að ekki er gert ráð fyrir heimild til þess að greiða kostnaðinn úr ríkissjóði. Það eru engir starfskraftar til þessara rannsókna í ráðuneytum stj., og verður því að skipa til þess menn utan ráðuneytanna. Og þó að ekki sé skipuð milliþinganefnd, þarf heimild til að greiða þann kostnað, sem óhjákvæmilega verður við þessa athugun.



Þessi till., sem hér liggur fyrir um húsaleigul., hefur komið til allshn., þar sem ég á sæti. N. hefur ekki fundizt hægt að falla frá því að láta lögin halda gildi, þó að hún hins vegar hafi gert sér ljóst, að það er gengið á rétt þeirra manna, sem hafa lagt efni sín í húseignir og ætlað sér eða sínum að njóta þannig fjár síns. Það, sem mestu ræður, er, að hvorki húsaleigun. né aðrir hafa varnað því, að fólk flytti til bæjarins án þess að hafa rétt til þess samkv. húsaleigulögunum. Ég veit um fjölda af fólki, sem hefur fengið hér húsnæði án þess að hafa rétt til þess eftir húsaleigulögunum. Það, sem gerir menn óánægða með þessi lög, er ekki fyrst og fremst það að geta ekki sagt fólki upp, heldur misræmið. Ef tekin eru til dæmis tvö hús við Austurstræti, nr. 10 og 15, þá er leigan í öðru nærri fimm sinnum hærri en í hinu. Slíkt sem þetta veldur mikilli óánægju. Ég er viss um, að ef fundið væri ráð til að samræma þetta, mundi óánægjan út af þessum málum minnka til muna. Ég tek undir það með hv. þm. Barð. og tel það bæði hyggilegt og nauðsynlegt að skipa þessum málum sem fyrst. Ég tel það algert aukaatriði, hvort sú n., sem með þessi mál fer, er stjórnskipuð eða skipuð af Alþingi. Ég get ekki fallizt á, að þetta mál sé látið bíða næsta þings, heldur sýnist mér nauðsynlegt, að fram úr því verði ráðið ekki síðar en 3 mánuðum fyrir 1. okt. n. k., og er það bæði vegna þeirra, sem leigja út, og leigutaka. Ég er ekki viss um, að stjórnskipuð nefnd eða þingskipuð nefnd finni lausn á þessu máli, ég held fremur, að hlutaðeigendur sjálfir, t. d. fulltrúar frá fasteignaeigendum og aðrir frá leigutökum, mundu helzt finna lausn á málinu.

Forseti (JPálm) : Hér hefur borizt brtt. við tillgr. á þskj. 330, svo hljóðandi: „Við tillgr. bætist: Kostnaður við rannsóknina greiðist úr ríkissjóði.“ Till. er skrifl. og of seint fram komin og þarf því afbrigða við.



Ég verð að segja, að ég er undrandi yfir svari dómsmrh., þar sem honum hlýtur að vera ljóst, að þetta má ekki bíða. Ef þessi mál eiga að vera óbreytt þangað til búið er að byggja öll þau hús, sem þyrfti, þá verða menn að búa við sama óréttlætið í mörg ár enn þá. Ef það er rétt, að menn þurfi að borga allt upp í 30 þús. kr. til þess að komast inn í íbúð auk óheyrilegrar leigu, virðist ástandið það slæmt, að ekki veiti af að gera pósitívar ráðstafanir sem fyrst. Ég held, að hæstv. ráðh. hafi lokað augunum fyrir aðalatriðunum. Lögin voru í upphafi sett til þess, að ekki væri hægt að bera fólk út, en þessi lög ná ekki yfir nýju húsin og skapa því misræmi. Þetta þarf hæstv. ráðh. að skilja. Það er ekki heldur neitt óeðlilegt, þó að þurfi að endurskoða þessi lög, sem eru frá 1940–1941, en það er alls ekki fullnægjandi hjá ráðh. að ætla að láta þessi mál bíða þar til búið er að byggja nægilegt húsnæði. Ég held, að fella mætti niður fimm fyrstu gr. laganna án þess að öngþveiti skapaðist. Ég hef ekki viljað flytja till. um það, því að ég taldi bezt, að málið yrði rannsakað nú þegar, en þegar ráðh. skýtur sér svona undan, verður að athuga, hvort ekki sé rétt að flytja slíka brtt. Þetta mál er ekki einungis húsnæðisspursmál, heldur og dýrtíðarspursmál og því aðkallandi einnig frá þeirri hlið. Vegna brtt. frá form. nýbyggingarráðs, þá skildi ég þetta svo, að ætlazt væri til, að starfsmenn stjórnarinnar gerðu þetta án þess að skipuð yrði sérstök nefnd um það og án sérstakrar launagreiðslu. Ég vil vita, hvort ætlunin er að skipa nefnd til þessa, og ef svo er, þá er eins hægt að velja hana af þingmönnum og láta stjórnina skipa hana. En ég vil taka það fram, að ég tel ekki nauðsynlegt að skipa sérstaka nefnd, heldur finnst mér ríkisstj. geti aflað upplýsinga frá húsaleigunefndum og lagt þær upplýsingar til grundvallar. Ég vil svo enda mál mitt með því að biðja hæstv. ráðh. að taka málið öðrum tökum en mér virtist hann gera í ræðu sinni áðan.



Ég held, að réttast sé að segja eins og er, að öll meðferð þessa máls hér ber þess augljósan vott, að Alþingi vill ekkert gera í þessu máli, en af hverju það stafar, veit ég ekki. Það hefur rignt yfir Alþingi alls konar kvörtunum og bænum um að lagfæra það öngþveiti, sem ríkir í þessum málum, en allt, sem gert hefur verið, er samþykkt á smábrtt. við l., sem ekki kom kjarna málsins nokkurn skapaðan hlut við. Hvað á, svo að gerast nú? Jú, niðurstaðan hér virðist eiga að verða sú, að Sþ. leggi til, að nefnd verði skipuð af stj. til að athuga málið og leggja svo þær niðurstöður fyrir næsta þing. Það á sem sagt að skella skollaeyrum við öllum kvörtunum, því að það eru til dæmi um það, að málum, sem hefur verið vísað til stj. á svipaðan hátt og þessu er ætlað, hefur aldrei skotið upp aftur, en ég segi ekki, að svo verði endilega um þetta. En hvaða vonir eru til þess, að Alþingi næsta haust standi þessu framar? Tómlæti Alþingis hefur slegið svo þétta skjaldborg um þetta mál, að það rofar ekki til. Það var nægur tími til að afgreiða þetta mál á þessu þingi. Till. hv. þm. Barð. var flutt í október eða nóvember, en þingi ekki frestað fyrr en 20. des., en þá var þetta látið óhreyft. Fyrst nú, þegar komið er fram í febrúar, er farið að athuga þetta svo mjög aðkallandi mál. Fyrir stríð voru hér sumir menn, sem bundu fjármuni sína í húseignum og ætluðu að hafa sér það til lífsviðurværis, en þeir hafa verið bundnir þannig á klafa með því skipulagi, sem ríkt hefur í þessum málum, að þeir hafa ekki getað dansað með í þessum verðbólgudansi. Enn eru aðrir menn, sem hafa eignazt mikið fé á stríðsárunum, en eins og kunnugt er, fá menn litla vexti af því að leggja skildinga sína inn í sparisjóði, og fá þeir, sem eru smátækastir, 2% þar, en hinir fjáðari ekkert nema þeir skipti fé sínu á margar bankabækur og inn í margar lánsstofnanir. Finnst þeim það ef til vill ekki ómaksins vert til þess að fá þessi 2%. Sumir þessara manna hafa því reynt að spekúlera með fé sitt hér í Reykjavík, því að hér snýst hjólið hraðast. Þeir hafa því útvegað sér byggingarefni, byggt hús og hafið uppboð á húsnæði meðal þess fólks, sem streymir til bæjarins. Þetta fólk hefur staðið hér á götunni og hefur ekki haft þak yfir höfuðið. Það hefur því verið ákaflega hægur leikur fyrir braskarana að eiga viðskipti við það fólk, sem þannig hefur verið ástatt fyrir og nokkurt fjármagn hefur haft milli handa. Þannig hafa þessir braskarar skapað sér aðstöðu til þess að margfalda höfuðstól sinn með því að hafa ærið fé út úr hinu húsnæðislausa fólki. Þessum mönnum þykir gott að lifa í skjóli húsnæðislaganna, og boðorð biblíunnar: „Elska skaltu náungann sem sjálfan þig“, virðist ekki hafa haldið aftur af þeim að níðast á húsnæðislausu fólki í skjóli húsnæðisl. Í þessu sambandi dettur mér í hug saga af bónda nokkrum á Vestfjörðum, sem átti til að úthýsa mönnum. Taldi sóknarpresturinn það eitt af skylduverkum sinum að fara til bóndans og benda honum á, hversu ósæmilegt framferði þetta væri og að hann skyldi íhuga með sjálfum sér, að þegar hann kæmi yfir landamærin, væri ekki alveg víst, að Pétur postuli mundi ljúka upp fyrir honum. Bóndi hugsaði sig um nokkra stund, en sagði síðan: „Ég loka nú samt.“ Það skyldi þó ekki vera, að aðgerðarleysið í húsaleigumálunum orsakaðist af svipuðu sjónarmiði og um ræðir í framannefndri sögu? Mér virðist sú till., sem hér liggur fyrir, vera staðfesting á því að Alþ. vilji ekkert gera í þessum málum, og er það fullkomið vorkunnarmál, þótt hæstv. ráðh. vilji ekki gefa loforð um, að þessari athugun á húsaleigul. verði lokið áður en þingi lýkur. Hitt hefði horft öðruvísi við, ef málið hefði verið afgr. hér áður en þingi var frestað. Ég er hins vegar ekki sammála hæstv. dómsmrh. um það, að ekki séu fyrir hendi starfskraftar í stjórnarráðinu til þess að gera þessa athugun. Þótt þeir séu ef til vill ekki í hans ráðuneyti, þá ætla ég, að það sé svo mikið samstarf milli ráðuneytanna eða ráðherranna, sem þeim ráða, að þeir gætu lagt fram krafta sinna manna til slíks þjóðfélagsmáls sem húsnæðismálin eru. Og það hefur verið tekið þannig undir það af einum ráðherranna, að það væri vel takandi í mál, að hægt væri að draga mjög úr kostnaði við rekstur hins opinbera, með því m. a. að fækka starfsfólki hjá því opinbera.

Tók nokkur slík ummæli alvarlega?

Ég verð nú að segja það, að það situr illa á hv. 2. þm. S.-M. að taka ekki alvarlega ummæli, sem ráðh. hefur látið falla, og ætla ég, að hann hefði sagt eitthvað, ef slíkri aths. hefði verið, var það fram í hans ráðherratíð sem hann nú gerði. Ég er að vísu ekki stuðningsmaður núv. hæstv. ríkisstj., en ég er samt ekki úr því andrúmslofti, að ég fari að fella dóm um mál, fyrr en reynsla liggur fyrir um þau. Ég hefði gert ráð fyrir því, að ráðh. mundi geta fundið menn í stjórnarráðinu til þess að leysa af hendi þessa athugun, sem hefðu bæði áhuga, hæfileika og tíma til þess, og hv. allshn. - virðist á sama máli, þar sem hún breytir till. í þetta form í nál. sínu. Skal ég ekkert um það segja, hvort hún hefur nú breytt um afstöðu og verði við kröfum hæstv. dómsmrh. um það að fara ekki að ofbjóða starfskröftum í ráðuneytunum og að störf þar, sem hér um ræðir, skuli greidd úr ríkissjóði. En það hefur oft komið fyrir, þegar ríkisstj. hefur fengið þáltill. til meðferðar, að hún hefur þá einmitt valið menn úr stjórnarráðinu til þess og þá fyrir fulla borgun ofan á laun sín. Og það skyldi nú ekki verða niðurstaðan með þetta mál, að hægt yrði að fá menn úr stjórnarráðinu til þess að framkvæma þessa athugun, ef þau störf verða greidd úr ríkissjóði, - og að þá hafi þeir nægan tíma til þess? Þetta er sá lykill, sem hefur gengið að skránni og vel hefur gengið að opna með. En af því að brtt. er komin frá hv. allshn. um það að fela ríkisstj. þessi störf, og með tilliti til þess, að hv. frsm. og form. n. virðist hafa tilhneigingu til þess að ota því ráði, sem hann er form. fyrir, sem sé nýbyggingarráði, fram til þess að taka að sér ýmis mál, og hér liggja fyrir frv. og er von á öðrum, sem það er stór aðili að, - þá fyndist mér, að hann gæti létt af vandanum hvað þetta mál snertir og látið nýbyggingarráð taka það að sér. Ég veit ekki betur en að það ráð hafi á að skipa hagfræðingum, sem hafa komið heim síðan leiðir opnuðust eftir að stríðinu lauk. Eru þetta ungir menn í fullu fjöri, með mikinn lærdóm að baki sér í félagsmálum, eins og þátttaka þeirra í ýmsum málum hefur sýnt, síðan þeir komu heim. Að lokum vil ég enn taka það fram, að allt bendir til þess, að Alþ. vilji ekkert gera í þessum málum. Ætla ég ekki að fara að þvo mínar hendur af því, því að ég hef látið reka með straumnum og ekki tekið mig fram um neinar aðgerðir þau varðandi. En með þessu máli held ég, að verði settur aðgerðarleysis- og viljaleysisstimpill á Alþingi, sem sé, að það vilji ekkert gera í því. Það er að vísu hér önnur till. á dagskrá um ráðstafanir til þess að ráða bót á húsnæðisskortinum og um afnám húsaleigul., en ég held, að þegar búið verður að afgr. þetta mál, þá þyki erindi þeirrar till. ekki mikið, að málinu verði þá lokið að sinni og að Alþ. hafi sett á það sæmilegt svefnþorn, þannig að það geti sofið í ró og næði.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Mér hefur skilizt það af ræðu hv. 2. þm. Eyf., að það, sem hann væri mest á móti í þessu máli, væri ósamræmið í húsaleigu í gömlum og nýjum húsum og að þeir, sem ættu gömul hús, gætu ekki ráðið leigunni í þeim, sem hins vegar eigendum nýrra húsa væri frjálst. Nú hefur af Alþfl. hálfu verið borið fram frv. um jöfnunarsjóð á húsaleigu, og var með því ætlunin að koma í veg fyrir þetta óréttlæti, sem hann talaði um. Af einhverjum ástæðum fékk þessi till. ekki samþykki meiri hluta Alþ., en til eru ef til vill önnur ráð, sem gætu komið í veg fyrir þetta ósamræmi hér og tekin hafa verið upp hjá öðrum þjóðum, svo sem Englendingum og Ameríkönum. Þau eru í því fólgin að setja hámarksverð á húsaleigu og á þau hús, sem ganga kaupum og sölum. Tek ég þetta fram til þess að benda á það, að aðrar þjóðir hafa einnig orðið varar við þetta fyrirbrigði um misræmi á húsaleigu, sem hv. 2. þm. Eyf. var að geta um. Hins vegar er ekki hægt að segja það, að hér hafi allt verið látið valsa laust á stríðsárunum. Verðlagsnefnd hefur verið hér starfandi stríðsárin, og hefur verið sett hámarksverð á fjölda vörutegunda, þar eð það hefur verið talin nauðsyn af þjóðfélagslegum ástæðum að setja nokkrar hömlur á menn varðandi verðlagningu á vörum, til þess að þeir gætu ekki notað sér þann möguleika ,til að græða, sem stríðið gaf þeim með aukinni kaupgetu almennings. Út af ræðu hv. þm. Barð. (GJ) er ekki þörf á að fjölyrða. Ég vil aðeins leiðrétta það, að ég hafi verið með undanbrögð um að láta rannsaka þetta mál. Ég vil benda á það, að ég taldi, að í því ráðuneyti, sem ég hef stjórn á, væru ekki starfskraftar, sem ég gæti haft tiltæka til þess að láta rannsókn fara fram og með nægum hraða. Því fer fjarri, að ég vilji draga rannsóknina, heldur vil ég þvert á móti, að henni sé hraðað. Og ef hv. þm. Barð. álítur, að ég vilji afnema húsaleigul., þá þyrfti engin rannsókn að fara fram. Annars skilst mér, að hv. þm. Barð. vilji helzt, að húseigendur, sem byggðu fyrir stríð, verði frjálsir um að ákveða leigjendum húsaleigu, svo að þeir geti komizt á svarta markaðinn eins og húseigendur nýbyggðu húsanna. En ég er í mjög miklum vafa um, að þetta sé lausnin á húsaleigumálunum, þátt vera megi, að það mundi leysa það ósamræmi, sem ríkir í húsaleigu í nýjum og gömlum húsum, þannig að allir geti komizt í „dansinn“, eins og hv. þm. Borgf. orðaði það, og ekki er víst, að það mundi leysa vandamál þjóðfélagsins í þessum efnum, þótt öllum yrði gefið jafnt tækifæri til þess að braska með hús. Það er vitanlegt, að þetta mál er mjög tengt dýrtíðarmálum landsmanna, og væri hætt við því, ef húsabrask yrði enn almennara en nú er, að það yrði til þess að gera þau mál enn erfiðari viðureignar en þau eru nú, og skil ég ekki í því, að hv. þm. Barð. vilji óska eftir því, að gerðar yrðu ráðstafanir, sem torvelduðu lausn þessara mála. Skal ég svo láta þessi orð nægja að sinni og vil ítreka það, að ef till. sú, er hér liggur fyrir; fær þá afgreiðslu, að þessi athugun á húsaleigul. á að fara fram, þá mun ég gera mitt til þess, að henni verði hraðað, en get hins vegar á engan hátt lofað fyrir fram um niðurstöðu á þessu máli, því að það fer allt eftir því, hvað niðurstaða rannsóknarinnar leiðir í ljós. Ég vil svo biðja afsökunar á því, að ég verð að hverfa brott af þessum fundi, þar eð ég hef verið boðaður á fund með ríkisstjórninni.



Herra forseti. Það er ekki mikil þörf á að ræða um, hversu stórt þjóðfélagslegt vandamál húsnæðismálin eru, því að það er öllum ljóst. En það er eins og vanalega, að hæstv. ríkisstj. hleypur á brott og lætur ekki sjá sig, þegar mál eru hér til umr., sem erfitt er að ráða fram úr. Það er og ljóst, að umr. um þetta mál, eins og það er rætt hér, eru ekkert annað en látalæti, eins og hv. þm. Borgf. hefur fært rök að. Ég ætla ekki að fara að minnast á það, hvernig framkvæmdin í húsnæðismálunum hefur verið og hverjar afleiðingar hún hefur haft, þar eð öllum má vera ljóst, að húsaleiguokrið á nýju húsunum hér í Reykjavík er sennilega einstakt fyrirbrigði í veröldinni, svo gífurlegt sem það er. Mergurinn málsins varðandi þá till., sem hér liggur fyrir, er sá: Hvað þarf að rannsaka viðkomandi húsaleigul.? Svar við því er að finna í þeirri till., sem ég flyt hér og er næsta mál hér á dagskrá. Ég býst við því, að mönnum geti skilizt, að hægt er að fá skýrslur um húsnæðislaust fólk á 2 dögum. Það þarf aðeins að auglýsa og biðja það fólk, sem þannig er ástatt fyrir, að gefa sig fram, eins og þegar auglýst er eftir fólki til atvinnuleysisskráningar. Þetta er það, sem fyrst þarf að gera. Ekki þyrfti mikinn tíma til þess að athuga þá, hve mikið húsnæði þetta húsnæðislausa fólk þarf. Síðan yrði farið til byggingarfulltrúa og athugað, hve mörg hús væru í smíðum og fyrir hvaða tíma þeim væri lokið. Væri þar með fengið yfirlit um það, að hve miklu leyti þessi hús, sem væru í smíðum, gætu ekki fullnægt húsnæðisþörf hins húsnæðislausa fólks, og yrði að sjálfsögðu reiknað með eðlilegri fólksfjölgun yfir tiltekið tímabil. Hér er svo verið að tala um, að þetta krefjist mikillar rannsóknar, sem menn úr stjórnarráðinu þurfi að framkvæma, en hún er hins vegar ekki stærri en það, að hana má gera á einni viku. Mætti síðan leggja hana strax fyrir þ. og taka um hana ákvörðun. En ef ætti að fara að rannsaka það atriði, sem er þó ekki beinlínis varðandi húsnæðisskortinn, sem sé kjör þau, sem húsaleigjendur hafa búið og búa við, þá er það þannig vaxið, sem kunnugt er, að allt er á huldu um það, t. d. hvað fólk hefur greitt raunverulega í húsaleigu, og yrði erfitt eða ómögulegt að fá yfirlit yfir slíkt. Menn vita um þetta meira og minna, og út frá þeirri forsendu getur Alþ. tekið þessa ákvörðun viðkomandi afnámi húsaleigul. Það, sem skiptir máli, er að rannsaka það, sem ég hef bent á, og það er ekki nema sáralítið verk, það er hægt að gera það á einni viku. Hvað er það eiginlega, sem menn eru alltaf að fara í kringum og veldur því, eins og hv. þm. Borgf. tók fram, að ekkert er gert í málinu? Húsaleigulögin voru sett á þeim tíma, þegar ætlunin var að halda niðri kaupgjaldi og verðlagi, og húsaleigul. voru, eins og kunnugt er, þáttur í þeirri heildarlöggjöf, sem snerti þegnana alla. Síðan hefur þetta allt eða flest breytzt, svo sem ráðstafanir viðvíkjandi kaupmannastéttinni. T. d. álagningarreglan, sem verðlagsráð setti, er þannig, að hún getur ekki talizt nein þvingun fyrir kaupmannastéttina, og má víða sjá það greinilega. Ég sé t. d. í einu norðanblaðinu birta töflu yfir vörur, sem sum fyrirtæki hafa selt fyrir neðan það verð, sem verðlagsráð hefur sett. Það má því segja, að húseigendur séu eina stéttin, sem býr undir svona löggjöf. Hver verður svo afleiðingin? Hún verður sú, að þegar allt hefur hækkað, er verðlagsvísitalan og framfærsluvísitalan orðin svo há, að hvorki landbúnaðurinn né sjávarútvegurinn verður rekinn nema með ábyrgð og meðlagi frá ríkinu, og vísitölunni er haldið niðri á falskan hátt með húsaleigul. Það er staðreynd. Ef húsaleigul. væru ekki í gildi og áhrif þeirra væru tekin út úr vísitölunni, þá liggur fyrir útreikningur um það frá einum þeirra manna, sem reiknað hafa út verðlagsvísitöluna, - það mun vera Jón Blöndal í blaðinu Útsýn, - að framfærsluvísitalan mundi hækka um 30 stig. Hæstv. dómsmrh. tók það fram, sem var virðingarvert, að hann gæti ekki lofað neinu um árangur af þessum ráðstöfunum, og sagðist vilja benda á, eins og hv. þm. Borgf. hefði gert, að ef sú leið yrði tekin að afnema húsaleigul., gerði hann tæplega ráð fyrir, að menn vildu horfast í augu við þær afleiðingar, sem það hefði fyrir framleiðendur í landinu. Það má segja, að húseigendur séu einkum þeir, sem fórna, a. m. k. þeir, sem eiga gömlu húsin og nota ekki þvingunarráð við leigutaka. Á baki þeirra hvílir það, að hægt sé að halda uppi framleiðslu í landinu, og um leið er þetta komið á bak launþegum, vegna þess að framfærsluvísitalan er með þessu fölsuð. Þetta er málið, og þetta er staðreyndin og þess vegna er farið í kringum þetta eins og köttur í kringum heitan graut. Það er alveg greinilegt, að það er ekki ætlunin að gera neitt, af því að það er ekki hægt nema með því að rannsókn fari fram og rannsaka þá liði, sem ég hef bent á í minni till., svo sem húsnæðisþörfina í landinu, reyna að fullnægja henni og afnema síðan húsaleigul. Og einnig að gera fjármálalegar ráðstafanir, svo að mögulegt sé að halda framleiðslunni og atvinnuvegunum í landinu áfram. En með núverandi fjármálastefnu er það ekki hægt, og þá ekki heldur hægt að afnema húsaleigul. nema það leiði til almennrar stöðvunar á framleiðslunni. Það er táknrænt, að menn skuli eyða tíma og vinnu í að flytja og ræða till. og vísa til ríkisstj., þar sem allir vita, að ekkert verður gert í málinu. Það vita allir aðilar, þó að hæstv. dómsmrh. segði það, að hann gæti ekki ábyrgzt neinn árangur af þeirri rannsókn, sem stj. væri falin, og hann reyndi að segja þetta á einhvern þann hátt, hæfilega óákveðið, þar sem hann veit sjálfur, að ekkert verður gert í málinu. En rannsókn á málinu sjálfu þarf ekki að taka nema nokkra daga. En að skapa þann grundvöll, sem þarf til þess, að hægt sé að afnema húsaleigul., án þess að almenn stöðvun verði á framleiðslunni, er stórt verk, og verður þess vegna ekkert gert í málinu.



Það kveður dálítið við annan tón en þegar rætt var um þetta mál hér fyrr á þingi. Þó blæs ekki byrlega fyrir raunhæfum aðgerðum í málinu. Ég vil í upphafi minna á það, að ég flutti hér þáltill., sem ég satt að segja var alls ekki montinn af, því að hún var ekki svo skelegg. Hún var um það að rannsaka grundvöll húsaleiguvísitölunnar, og flutti ég till. ekki eingöngu af því, að ég væri sannfærður um, að það væri mjög athugunarvert að láta þennan misrétt haldast lengur, sem húsaleigul. hafa skapað, þó að hins vegar sé ekki mjög auðvelt að róta við þeim, heldur stafaði það af því, að húseigendur fara mjög eindregið fram á þessa athugun, og virðist sú till. vera mjög hógvær og meinlaus. Og ráðh. hefur, þegar húsaleigul. voru sett, lýst yfir, að grundvöllurinn undir vísitölu húsaleigunnar væri ekki fullrannsakaður og líklega ekki réttur og þyrfti að taka það til athugunar seinna. En þá var friðhelgin svo mikil yfir húsaleigunni, að það ætlaði ekki að takast að fá þetta mál afgr., en það vannst þó að fá það á dagskrá. Og n., sem fjallaði um það, lagðist á móti því, með engum rökum, að því er mér virtist, og loks, þegar málið kom til afgreiðslu í hv. d., var því vísað frá með yfirgnæfandi meiri hl. atkv. Margir hv. þm. gengu að sönnu af fundi, en af þeim, sem eftir voru, 31, voru 25 þm. með því að vísa málinu frá, en við aðeins 6 þm., sem stóðum með till. Hér var þó ekki um að ræða stærri hluti en aðeins að rannsaka grundvöll húsaleiguvísitölunnar. Og ég endurtek það, að ég var ekki hreykinn af þessari till., af því að hún var náttúrlega engin lausn á málinu, en gekk í þá átt, að málið yrði tekið til rannsóknar. Það þarf ekki um það að deila, það er viðurkennt mál, að þessi l. komu af illri nauðsyn og komu hart og óvægilega niður á einstökum mönnum og hafa skapað ákaflega mikinn mun á kjörum þeirra manna, sem eiga húsnæði til þess að leigja út. Það er að sönnu ekki rétt, að þau séu einu l., sem menn búa við, er kalla má þvingunarl. og hafa skapazt af völdum stríðsins, því að við búum við margs konar þvingunarl. og margs konar óeðlilegt ástand í þjóðfélaginu, sem einnig eru áhrif frá stríðinu, og ekki hvað sízt í verzlun og viðskiptum. En það mun hvergi vera gengið nær mönnum en með húsaleigul., og það er mönnum vel kunnugt, að húsaleigul. hafa komið einkum niður á mönnum, sem hafa yfir litlu fé að ráða. Margir eldri menn hafa sparað saman í þak yfir höfuðið á áratugunum fyrir stríð og verið svo einfaldir að halda, að slíkt væri ekkert óráð, að eiga þak yfir höfuðið, en slíkt hefur reynzt mesti misskilningur. Þeir menn, sem ekki hafa fengið sig til þess að smjúga fram hjá l., þeir hafa margir hverjir svo að segja engar aðrar tekjur en eftir leigu af húsi sínu. En þessar tekjur hafa verið gerðar litlar eða engar, samanborið við þá miklu dýrtíð, sem er. Það var alveg réttilega tekið fram af hv. þm. Borgf., að það virðast litlar líkur til þess, að málið fái þann framgang, sem leiði til þess, að nokkur breyting verði á núverandi ástandi. En ég hygg, að það sé ekki eingöngu af viljaleysi, heldur af því, að menn sjá ekki, hvernig ráða á fram úr málinu. Menn kvíða fyrir að róta við húsaleigul., af því að þeir sjá ekki, hvernig á að greiða þannig úr, að viðunanlegt verði án mikils óhagræðis fyrir þjóðfélagið, - ég á við, að menn kvíða fyrir, að það muni hækka verðlagsvísitöluna. Og eitt held ég, að sé áreiðanlega víst, að þeir aðilar, sem hlut eiga að máli, auk þjóðfélagsins sjálfs, þeir, sem taka húsnæði á leigu, og þeir, sem selja húsnæði, verði óánægðir með hverja þá lausn, sem fæst. Leigjendurnir vilja auðvitað búa við sem lægst húsnæði, og flestir munu verða tregir til þess að fara að setja annarra hagsmuni og þjóðarhagsmuni upp fyrir sína eigin hagsmuni. Aftur á móti er það svo með húseigendur að þeir vilja helzt engu öðru hlíta en algeru afnámi l. Þeirra rök eru fyrst og fremst þau, að húsnæði minnki ekki við það, þó að húsaleigul. verði afnumin, og þeir segja, að það mundi jafnvel aukast, því að ýmsir vildu þá leggja á sig að minnka við sig húsnæði, ef þeim væri ekki meinað að leggja á það verð, sem er í samræmi við núverandi verðlag í landinu. Þetta er sjálfsagt alveg rétt. En það er ekki eingöngu þetta, sem menn sækjast eftir. Það er eðlilegt hagsmunamál að koma á uppboði með húsnæði, uppboði, sem hefur gengið allt of langt og leitt til vandræða. Það er eðlilegt, að það vaki fyrir húseigendum að geta fengið svo mikið fyrir það húsnæði, sem þeir leigja út, eins og í það er boðið. Ég geri ekki ráð fyrir, að það fáist verulega góð lausn á þessu máli, en það virðist þó ekki vera úr vegi, að það sé rannsakað. Og ég legg líka áherzlu á það, eins og sumir hv. þm., sem hér hafa talað, að málinu verði flýtt sem allra mest að hægt er. Þá hefur verið nokkuð rætt um það hér, hver sé orsökin til húsnæðisvandræðanna og hvernig hægt verði að leysa úr þeim. Og hér er nú á dagskrá frá hv. þm. Str. till. um þetta sama mál. En þó að það sé skynsamlegt að láta fara fram alls konar rannsókn og tilraunir, áður en ákvörðun er tekin í þessu húsaleigumáli, og þó að það sé út af fyrir sig rökrétt, þá er sýnilegt, að eftir þeirri till. verða áratugir, sem líða, þangað til nokkuð verður raunhæft aðhafzt. Menn hafa talað um það, að Alþ. verði að setja einhverjar hömlur á það, að það byggingarefni, sem flutt er inn, verði notað fyrst og fremst til byggingar íbúðarhúsa. En þetta er ekki í samræmi við það, sem hæstv. Alþ. gerir. Þetta eru orðin eintóm, því að það, sem Alþ. gerir í málinu, er allt annað. Það hefur samþ. að byggja hallir, sem ekki eru yfir nokkurn mann, alls konar hallir, auðvitað skemmtilegar og sumar til mikilla nytja, fyrir 20 millj. kr. á næsta ári. Og sumar þessar byggingar eru mjög nauðsynlegar, svo sem sjúkrahús og skólar, en svo koma líka ýmsar skrauthallir, og allar þessar byggingar miða ekki að því, að hægt sé að beina byggingarefninu að byggingu íbúðarhúsa. Ég fyrir mitt leyti barðist gegn þessu þrátt fyrir það, að ég viðurkenndi, að þetta væru allt menningarlegir hlutir. Ég var auðvitað í minni hluta, og það er ekki nóg, að það séu ætlaðar 30 millj. kr. í slíkar byggingar, heldur eru margir hv. þm. stórkostlega óánægðir með það, hvað litlu fé sé varið á þessu sviði. Svo getur enginn maður byggt nema hann sé stórefnaður, og þó að honum væri gefið allt efnið og það flutt heim til hans, þá getur hann samt ekki byggt nema hann sé stórefnaður. Það er búið að gera vinnukostnaðinn svo gífurlegan, að hann lokar fyrir byggingar nema hjá þeim, sem eru stórefnaðir. En svo verða hinir fátækari menn að neyðast til þess að leigja í þessum dýru húsum heldur en að krókna á götunni. Þeir neyðast til þess að skríða inn í eitt herbergi, sem er alls ekki í samræmi við kröfur nútímans um stóraukið húsnæði. En það er svo komið í þessu þjóðfélagi, að hin róttæku stéttarsamtök eru svo búin að taka fram fyrir hendur á mönnum á mörgum sviðum, að þeir eru ekki lengur frjálsir í þessu þjóðfélagi. Einmitt fyrir þessi takmarkalausu stéttasamtök má segja, að ekki sé hægt að reka nagla í fjöl nema hafa yfir sér stéttarfélagsbrodda, sem hóta öllu illu, ef þessi nagli er ekki dreginn út aftur, og það er ekki hægt að dytta að herbergi fyrir vinnukonuna nema til þess séu fengnir 4–5 sérfræðingar, og þeir þurfa svo að standa þar og spekúlera í þessu. Og þegar svo búið er að mála glugga og lagfæra hurð og hitalögn og veggfóðra, þá er þetta orðið jafndýrt og kostaði að byggja heila íbúð áður. Ef kvartað er yfir þessu, þá kemur eitthvert skrifstofuvald fagmanna og mælir og skoðar og sendir síðan reikning fyrir fagmanninn, og enn hækkar hann um 50%. Ef kvartað er svo yfir þessu, - ég er ekki að segja, að ég hafi gert það, en ég þekki marga, sem hafa orðið fyrir þessu, - þá er bara sagt við þá: Þú mátt bara þakka fyrir að fá að borga þetta, og mundu að brosa út undir eyru, annars getur þú átt á hættu að fá þessi samtök gegn þér. Ég bendi á þetta til þess að sýna, að orsökin fyrir húsnæðisleysinu stafar að sumu leyti af því, að það er orðið svo dýrt að byggja og það geta ekki nema fjárhagslega sterkir menn. Og ef Alþ. treystir sér til þess að laga þetta ástand, þá verður byggt og byggt ódýrt, og þá þarf ekki þessi húsaleigulög.



Það er ekki óeðlilegt, þó að nokkuð hafi tognað úr umr. um húsaleigul. Mig langar að leggja þar nokkur orð í belg, en skal hafa þau svo fá sem kostur er. Till., sem hér liggur fyrir til umr., er ósk um það, að endurskoðuð verði húsaleigulögin, og í sambandi við það hafa komið fram raddir um það, hvort nokkurrar endurskoðunar væri þörf eða hvort örstutt endurskoðun, sem leiddi til afnáms l., væri einhlít. Þá hafa komið hér inn í umr. þau alvarlegu mál, sem er grunnurinn fyrir öllu húsnæði, en það eru húsnæðismálin yfirleitt, og það er sýnilegt, að húsnæðismálin og húsaleigulöggjöfin eru svo tengd saman, að það er ekki óeðlilegt, að um hvort tveggja sé talað á sama tíma. Það hefur mikið borið á kvörtun út af húsaleigul. að nokkru leyti frá húseigendum, sérstaklega eigendum gömlu húsanna, sem telja sig vera misrétti beitta, vegna þess að húsaleigu í húsum þeirra sé haldið óeðlilega niðri, samanborið við leigu í hinum nýrri húsum, og að þeir eigi þess ekki heldur kost að losna við leigjendurna. Þá hefur líka komið fram kvörtun frá leigjendunum sjálfum, sem telja, að það sé búið mjög misjafnlega að þeim, þar sem sumir þurfi að borga okurleigu, en aðrir eigi við að búa sæmilega leigu í eldri húsum með gömlum leiguskilmálum. Þá kvarta launþegar í landinu og segja, að það sé ekki rétt að byggja útreikning vísitölunnar á húsaleigunni, það sé aðeins til þess að falsa hana. Það má segja, að allar þessar umkvartanir séu á rökum reistar. Það er eðlilegt, að meðal leigjendanna vakni óánægja, þar sem t. d. í sömu götu búa tveir menn með ólíkum leigukjörum, annar býr í húsi með gömlum leigukjörum, sem eru viðráðanleg, en hinn býr við svo ákaflega háa húsaleigu, að verulegur hluti af tekjum hans, ef við hugsum okkur, að þeir séu báðir lágtekjumenn, fer til þess að greiða húsaleiguna. Það er ekki nema von, að leigjendur kvarti og segi: Við erum misrétti beittir, og það verður að umreikna vísitöluna. - Það mun láta nærri, eins og hv. þm. Str. sagði, að ef húsaleigan væri ekki tekin með og lögð til grundvallar, þegar verðlagsvísitalan er reiknuð út, mundi vísitalan hækka um a. m. k. 30 stig. En allar þessar umkvartanir, sem að mörgu leyti eru réttmætar og á rökum reistar, eiga rót sína að rekja til ástandsins í húsnæðismálunum, þ. e. skortsins á nægilegu húsnæði. Að vísu geta menn varpað fram tafarlaust þeirri spurningu, og er rétt að gera það að undangenginni einhverri rannsókn, hvort sem þarf að eyða í það löngum tíma eða ekki: Er hægt að afnema húsaleigulögin tafarlaust? Ef svo er, þá verður það væntanlega gert. Ef ekki, þá er spurningin, hvort hægt er að lagfæra húsaleigul. að einhverju leyti. Það eru ekki nema eðlilegar umkvartanir þeirra borgara, sem verða fyrir barðinu á slíkri löggjöf sem þessari, en á hitt verða menn líka að líta, að slík löggjöf er einn liður í almennum ráðstöfunum til þess að koma á betra skipulagi meðal þjóðfélagsþegnanna, og hafa það hugfast, að einhverju þarf einstaklingurinn oft að fórna til þess að þjóðfélaginu í heild vegni betur. Ég er ekki í vafa um það, að húsaleigul. eru gölluð og misræmi er í þeim verulegt, en ég er á þeirri skoðun, að það séu sáralitlar líkur til, að það væri neitt annað en að fara úr öskunni í eldinn að fara nú að afnema 1., heldur mundi það aðeins skapa meira öngþveiti. En þá er sú spurning, ef hnigið er að þeirri niðurstöðu, hvað hægt er að gera til þess, að hægt sé að afnema þau sem fyrst, og hvort nú væri ekki hægt að endurbæta l. þannig, að af þeim yrðu sniðnir nokkrir vankantar, svo að þau yrðu viðunanlegri þann tíma, sem þau eiga eftir að standa. Það er vissulega ekki húsaleigul. að kenna, þó að nú sé húsnæðisskortur, og það er vissulega ekki þeim að kenna, þó að húsnæði sé nú selt á svörtum markaði, eins og það er kallað, sumpart á þann hátt, að menn greiða álitlega upphæð til að fá að komast inn í húsnæði, og sumpart með því, að einstakir menn fá aðstöðu til að byggja hús í stórum stíl og leggja svo gífurlega á þessar byggingar, að þeir taka af því stórgróða, en þeir, sem vegna húsnæðisskorts eru neyddir til að kaupa, reisa sér þar hurðarás um öxl um langan tíma. Þetta er ekki húsnæðisl. að kenna, heldur ástandinu í húsnæðismálunum yfirleitt, því að þar er að finna ræturnar að því vandræðaástandi, sem nú ríkir. Ég held því, að rétt sé að gera samtímis það tvennt, sem talað er um í þessari till., að athuga, hvort ekki er hægt að sníða eitthvað af verstu vanköntunum af l., en þeir eru einhverjir til, því að það verður alltaf svo um löggjöf, sem gildir yfir árabil, sem verulegar breyt. verða á, eins og hér hefur orðið, og svo er hitt, sem er aðalatriðið, að gera ráðstafanir til þess, að húsnæði aukist: Það var frekar sem ummæli frá stjórnarandstöðu en að því fylgdi nokkur sanngirni, sem hv. þm. Str. mælti hér, að hæstv. ríkisstj. gerði ekkert af sinni hálfu til að skera fyrir rætur þessarar meinsemdar og gera ráðstafanir til að auka húsnæði. Ég veit ekki betur en að frv. sé fram komið hér á þingi, flutt að tilhlutun hæstv. félmrh., sem mundi hafa stórmikla þýðingu, ef það væri framkvæmt skelegglega. Þar er ekki eingöngu gert ráð fyrir stórlega aukinni starfsemi verkamanna- og samvinnubústaða, heldur einnig að ríki og bæir leggi saman til að byggja sem allra fyrst yfir það fólk, sem nú býr í óviðunandi húsnæði. Ég veit, að þeir hv. alþm., sem til máls hafa tekið, - og vænti, að það sé eins með þá, sem enn hafa ekkert látið til sín heyra, - gera sér fyllilega ljóst, að ein allra mestu vandræðin í þéttbýlismálunum, sérstaklega í einstökum kaupstöðum og þá ekki sízt í höfuðstaðnum, eru húsnæðismálin, því að við vitum, að um 1500 manns búa hér í bröggum og nokkuð álitlegur hópur í öðru húsnæði, sem er ónothæft til íbúðar. Í þessum íbúðum býr gamalt og veikt fólk og mikið af ungum börnum. Hér er um að ræða þjóðfélagsfyrirbæri, sem ég veit, að hv. þm. gera sér ljóst, að þarf mjög skjótrar úrlausnar. Ég vil því vænta þess, að hv. þm. geti komið sér saman um þetta tvennt, sem gera þarf gegn þessum mjög miklu vandræðum þjóðfélagsins. Annað er það, sem till. gengur út á, að sniðnir verði ýmsir vankantar af l. Ég vil t. d. skjóta því fram í sambandi við það, hvort þörf sé á að binda skrifstofuhúsnæði svo föstum böndum sem húsaleigul. gera nú, og svo er með ýmislegt fleira. Hitt er það, sem mest er vert, en það er að afgr. frá þessu þingi löggjöf, sem gæti orðið til þess, svo fljótt sem aðrar ástæður leyfa, að bætt yrði úr húsnæðismálunum. Ég hygg, að sá grundvöllur, sem lagður er með frv. hæstv. félmrh., sé ágætur til að byggja á, ef um það fjalla sanngjarnir og réttsýnir aðilar, sem ég vil ekki efast um. Ég vildi aðeins láta þessi orð falla í sambandi við þetta mál. Ég er till. fylgjandi, en hún gerir aðeins ráð fyrir að bæta úr málunum á þann hátt, sem ég hygg, að verði ekki mikil endurbót. Hitt er aðalatriðið, að auka húsnæðið. Þá fyrst getur talizt tímabært að afnema l., og það verða áreiðanlega allir þeim tíma fegnir, þegar hægt verður að afnema þau. Það er engin ánægja í sambandi við þau; en ég er engu að síður sannfærður um, að þau hafa afstýrt stórkostlegum vandræðum, mjög stórkostlegum, sérstaklega framan af stríðstímanum. Ég teldi mesta glapræði að afnema þau, án þess að gerðar væru um leið róttækar ráðstafanir til úrbóta. Þess vegna á nú að lagfæra þau og gera um leið þær ráðstafanir, sem gætu orðið til þess, að þau þurfi ekki að vera í gildi nema sem allra stytztan tíma.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) : Það er nú búið að ræða nokkuð þetta mál, og hefur hvorki till. né meðferð allshn. fengið góða dóma. Hins vegar er það, og það kemur enn betur í ljós, þegar menn fara að ræða þetta mál frá fleiri en einni hlið, að það eru ýmsir erfiðleikar á því að kippa, hér í lag, svo að dugi, á stuttum tíma. Það virðist því í sjálfu sér hafa verið fullkomlega réttmætt hjá hv. flm. að fara fyrst og fremst fram á rannsókn, og ég vil fyrir mitt leyti alls ekki taka undir það, sem hér hefur komið fram í ræðum sumra hv. þm., að bæði till. og meðferð n. á henni beri vott um það, að hér eigi ekkert að gera. Það er mjög ofmælt. En ef þessum hv. þm. hefði ekki þótt nóg að gert, þá hefði farið vel á því, að þeir hefðu komið með róttækari till. í þessu efni. Að því er snertir það, hvað n. hefur hugsað sér um kostnaðinn við þessa rannsókn, þá skal ég játa, að ég hafði ekki í huga, að þetta þyrfti að kosta verulegt fé. Hins vegar vil ég benda á, að í okkar till. er farið fram á, að þessi rannsókn fari tafarlaust fram. Nál. er undirskrifað 5. des., og er þar gert ráð fyrir, að þessu starfi verði lokið fyrir næsta reglulegt Alþingi.

Og næsta þing á að koma saman 15. febr. samkvæmt l.

. Já, það var svo, þegar frá þessu var gengið. Það er því ekki hægt að álíta, að n. hafi sýnt málinu tómlæti og ætlist til, að ekkert sé gert. Hitt er annað mál, að þegar hæstv. dóms- og félmrh. bar sig upp undan því í heyranda hljóði, að hann gæti ekki látið starfsmenn stjórnarráðsins gera þetta og hann mundi þurfa að kaupa sér aðstoð, þá fannst mér hlýða til að undirstrika vilja n. á að rannsókn gæti farið fram, að bera fram þá brtt., sem ég gerði, að heimila að verja nokkru fé til þessara hluta. Annars má á það minna, og ég held, að ég fari rétt með það, að form. húsaleigun. er í stjórnarráðinu, starfsmaður í einu rn. þar, gott ef það er ekki í rn. hæstv. dómsmrh., og ég held, að form. húsaleigun. í Reykjavík sé líka starfsmaður í stjórnarráðinu, og kann þetta að réttlæta það, að allshn. taldi, að hæstv. ríkisstj. hefði innan sinna vébanda menn, sem væru öllum hnútum kunnugir. Annars geri ég ekki ráð fyrir, að n. geri það að neinu kappsmáli, hvernig till. er afgr. Það er bitamunur, en ekki byrðar á till. hv. flm. og brtt. allshn. Hv. þm. Borgf. var að stangast eitthvað á við þetta og var að tala um, að ég hefði viljað ota nýbyggingarráði óþarflega mikið fram. Hann undraðist, að ég skyldi ekki hafa boðið, að nýbyggingarráð tæki þetta að sér. Ég tel þetta varla svara vert, enda skorti algerlega í ræðu hans, að hann færði fram rök fyrir, að nýbyggingarráð eða ég fyrir þess hönd hefði viljað ota því fram hér á þingi fram yfir það, sem lög standa til. Það kæmi auðvitað ekki til mála að vísa svona máli til nýbyggingarráðs. Ég skal svo ekki orðlengja meira um þetta, þar sem málið þarf líka að fá afgreiðslu nú á þessum fundi.



Ég vil að gefnu tilefni leyfa mér að mótmæla því, sem hefur komið fram, að mál þetta væri fram borið til að sýnast. Það er borið fram af fullri alvöru. Ég hef skilið till. hv. allshn. á þá leið, að það væri til þess, að málið fengi betri meðferð og fljótari en gert er með frumtill., og er ég n. þakklátur fyrir það. Ég hygg, að þeir, sem hafa látið þau orð falla, að málið væri borið fram til að sýnast, hafi ekki gert það af heilum hug við málið. Þeim hefði þá verið innan handar að bera fram brtt., en það hafa þeir ekki gert. Að ég hef ekki borið fram brtt. við l. sjálf, kemur til af því, að mér þótti heppilegra, að fyrst færi fram athugun á þeim. Ég vísa því alveg á bug öllum ummælum hv. þm. Str. og hv. þm. Borgf. og ummælum um, að hér sé verið með leikaraskap frá minni hálfu. Ég hygg, að megi segja um hv. þm. Str., að hann hafi verið með meiri leikaraskap í sambandi við síðustu bæjarstjórnarkosningar en hér er af minni hálfu.

Páll Zóphóníasson,: Herra forseti. Þegar allshn. hafði málið til meðferðar, þá lá ekkert fyrir um, að hæstv. stj. þyrfti að taka sér frí vegna bæjarstjórnarkosninganna. Þá lá því ekki annað fyrir en að þessu þingi yrði slitið fyrir jól eða rétt upp úr áramótum og kæmi aftur saman 15. febr. Þetta vil ég taka skýrt fram, svo að ekki sé álitið, að n. hafi viljað setja málið í eitthvert eilífðarform. Hæstv. dómsmrh. er hér því miður ekki við. Hann sést hér nú aldrei, en mér hefði þótt gaman að fá upplýsingar hjá honum í sambandi við eitt atriði þessa máls. Snemma á þessu þingi barst mér í hendur nál. n., sem hefur með höndum lóðaspursmálið. Í þessari n. voru Jens Hólmgeirsson, Áki Jakobsson, núverandi atvmrh., Sigurður Á. Björnsson og Kjartan Ólafsson. Hún skilaði miklu frv., sem átti að koma í veg fyrir brask með lóðir í bæjum. Ég hef áhuga fyrir þessu máli, og mér datt í hug að flytja frv. Ég talaði um það við hæstv. ráðh., og hann sagði, að frv. gæti ekki staðizt, af því að þar væri ákvæði um, að lóðir mætti ekki selja fyrir hærra verð en tvöfalt fasteignamatsverð, hann væri búinn að leita um það álits hæstaréttar, og þeir væru sammála um, að þetta ákvæði gæti ekki staðizt. En nú upplýsir hæstv. ráðh., að eitt ráðið, sem hann vill grípa til til að ráða fram úr húsnæðisvandræðunum, sé að banna að selja hús nema fyrir ákveðið verð. Nú langar mig til að fá að vita hjá hæstv. ráðh., hvernig það getur verið brot á stjórnarskránni að dómi hans og hæstaréttar að ákveða, að ekki megi selja lóðir nema fyrir ákveðið verð, þegar hann getur hugsað sér að leysa húsnæðismálið í landinu með því að ákveða, að ekki megi selja hús nema fyrir ákveðið verð, og telur það ekki brot á stjórnarskránni. Ég skil þetta ekki vel og langar til að fá um það upplýsingar hjá hæstv. ráðh., hvernig þessu er háttað. Mér skilst, að ef ekki er leyfilegt að setja l. um að selja lóðir ákveðnu verði, þá hljóti það sama að gilda um húseignir. Ég geri ráð fyrir, að þessi hæstv. ráðh., sem aldrei er hér í d., hafi hér einhvern til að segja sér, hvað hér gerist, og ég vona, að þeim boðum verði þá komið til hans, að ég óska eftir skýringum hans á því, hvernig þessu er háttað.



Með því að fallin er grundvöllurinn undan till. þessari eins og hún var því að það var hugsað í upphafi, að hún yrði samþ. fyrir jól og að ríkisstj. léti rannsaka þessi mál og legði niðurstöður þeirrar rannsóknar fram fyrir 1. febrúar s. l. - og þar sem þetta var ekki gert og þar með er fallinn upphaflegi grundvöllur þessarar till., og þar sem þetta verður ekki hægt fyrr en í haust, er útilokað, að samþykkt till. nái að koma fram því ætlunarverki, sem Alþ. ætlaðist til, og segi ég því nei. Till., svo breytt, samþ. með 19:1 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: StJSt, ÞÞ, ÞB, BG, BK, EOl, GJ, HB, HG, IngJ, JJós, JörB, LJóh, PHerm, PÞ, SG, SK, SÞ, JPálm. nei: PZ. SkG, SvbH, EystJ, GÞ, HelgJ, HermJ. PO greiddu ekki atkv. 25 þm. (StgrA, ÁkJ, ÁÁ, BSt, BÁ, BBen, BrB, EE, EmJ, FJ, GSv, GÍG, GTh, IngP, JS, JJ, KA, LJós, MJ, ÓTh, PM, SigfS, SB, SEH, STh) fjarstaddir.

Forseti (JPálm) : Samkv. atkvgr. þeirri, sem hér hefur fram farið, stenzt ekki fyrirsögn þáltill., með því að felld hafa verið burt ákvæði í upphafl. tillgr. um, að kosin skyldi milliþinganefnd til þess að athuga þetta mál. Verður því að telja sjálfsagt, að fyrirsögn ályktunarinnar verði leiðrétt í samræmi við ákvæði hennar, þótt eigi hafi komið fram um það brtt. Legg ég til, að fyrirsögnin verði á þessa leið : Þál. um rannsókn á áhrifum húsaleigulaganna og endurskoðun í þeim. Tel ég það samþ. án atkvgr., ef enginn mælir því í gegn. Till. afgr. með framanskráðri fyrirsögn sem ályktun Alþingis (A. 399).