Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Nál. um þetta frv. liggur hér fyrir á þskj. 97, frá meiri hl. fjhn., sem mælir með því, að frv. verði samþ. Einn nm., hv. 2. þm. Reykv., taldi sig ekki samþykkan frv. Hins vegar hef ég ekki orðið var við, að frá honum hafi komið sérstakt nál. Ég sé ekki ástæðu til að ræða málið, en vil aðeins geta þess, að ég tel, að ekki hafi verið um annað að ræða, en að gefa þessi brbl. út, þegar breyting varð á gengisskráningu sterlingspundsins, því að það var óhjákvæmilegt fyrir okkar að láta skráningu íslenzku krónunnar fylgja sterlingspundinu.

Forseti (SB): Eins og hv. frsm. meiri hl. fjhn. tók fram, hefur minni hl. n. ekki gefið út nál. Af þeim orsökum þykir réttara að fresta umr. málsins að þessu sinni, og er málið tekið út af dagskrá.



Herra forseti. Af því að þetta er frh. 2. umr., vildi ég aðeins vekja athygli á þeim brtt., sem fram hafa komið í sambandi við þetta mál, og sérstaklega þá brtt. frá hv. 2. þm. Reykv. um, að ríkisstj. heimilist að lána bæjar- og sveitarfélögum 85% af ábyrgðarverði togaranna og nota til þess m.a. það lán, sem ríkisstj. er með þessum l. heimilað að taka, o.s.frv. Ég vil benda hv. þd. á það, að lítið stoðar að koma fram með slíkar till. sem þessa, þó að það tíðkist enn þá mjög á Alþ. að gera ráð fyrir, að ríkið geti fengið lán í þessu skyni eða hinu. Það er svo komið, að slíkir möguleikar eru raunverulega ekki fyrir hendi. Bankarnir hafa ekki laust fé, opinberar stofnanir hafa ekki laust fé, og almenningur kaupir ekki lengur ríkisskuldabréf. Það er öllum kunnugt, að mikið er í umferð af ríkistryggðum skuldabréfum, sem engir kaupendur eru að eins og sakir standa. Ég vildi því einungis vekja athygli á því, að það er í raun og veru alveg tómt mál að tala um slíkar ábyrgðir sem þessar, meðan ástandið er eins og raun ber vitni um.



Herra forseti. Út af því, sem hæstv. fjmrh. sagði, vil ég taka þetta fram: Ríkið tekur lán í Bretlandi til þess að kaupa þessa togara fyrir og fær þar með peninga til þess að greiða þá með, og það, sem gengið er út frá í þeim brtt., sem hér eru bornar fram, eins og til dæmis í brtt. á þskj. 111, er það, að þetta lán sé notað: Í fyrsta lagi til að lána það aftur bæjar- og sveitarfélögum, sem séu þannig látin fá forgangsrétt að því að fá þessa togara, sem sé, að ríkið láti bæjar- og sveitarfélög þessi raunverulega verða aðnjótandi þeirra lánskjara, sem það sjálft hlýtur, og að sama skapi sem lánið yrði borgað af togurum ríkisins í Englandi, þá verði aðstaða ríkisins þar með notuð til að gera bæjar- og sveitarfélögum fært að eignast þessa togara á þennan hátt. Hins vegar geng ég út frá því, að viðbótarlán þyrfti að taka, og þó að illa líti út með fjárhag ríkisins nú, þá er ólíklegt, að ekki yrði hægt á þeim tíma, sem um er að ræða, að fá þá viðbót, sem nægði til að framkvæma þetta. Ég held, að ef ríkið getur sjálft fengið til þess lán, innan eða utan lands, að kaupa þessa togara, þá séu möguleikar fyrir hendi til að gera bæjar- og sveitarfélögum kleift að eignast þessa togara.



Herra forseti. Frv. þetta var til athugunar í fjhn. Fjhn. sendi það á sínum tíma til Tóbakseinkasölu ríkisins til athugunar og umsagnar. Svar hefur borizt frá forstjóra Tóbakseinkasölunnar, og er bréf hans birt sem fskj. með nál., á þskj. 214. Í bréfi þessu lýsir forstjórinn sig samþykkan því, að sú breyt. verði gerð, sem frv. fjallar um. Hann getur þess að vísu í bréfi sínu, að hann teldi nægilegt að lögfesta ákvæði 2. gr. frv., sem er um það, að ríkisstj. ákveði hámarksverð tóbaks í smásölu og skuli það vera hið sama um allt land, og þá muni hin breyt., sem 1. gr. frv. hljóðar um, koma af sjálfu sér. Ég tel aftur á móti, að réttara sé að láta 1. gr. frv. standa, þar sem sagt er, að Tóbakseinkasalan skuli greiða kostnað við flutning á tóbaki til verzlunarstaða innanlands, vegna þess að það er undantekning frá reglunni. Venjan er sú, að smásöluverzlanir verða að borga flutningskostnað fyrir þær vörur, sem þær kaupa frá heildsölum í Reykjavík, en heildsalarnir borga ekki þann kostnað. - Eins og fram kemur í nál., mælir fjhn. með því, að frv. sé samþ. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Forstöðumaður Tóbakseinkasölunnar átti tal um þetta við fjmrn., áður en hann sendi álit sitt til fjhn., og varð það að samkomulagi milli hans og fjmrn., að sanngjarnt væri, að þessi breyt. kæmist á. Ég fyrir mitt leyti tel það eðlilegt, að verð á tóbaksvörum sé það sama um allt land, og úr því að lagabreyt. þarf að verða í sambandi við þetta, þá sé ég ekki annað en að það geti alveg eins náðst með því að láta þetta frv. koma til framkvæmda, í stað þess að gera þá breyt., sem forstjórinn leggur til, að gerð verði.

Flm. (Einar Olgeirsson) : Herra forseti. Það er í raun og veru tvennt, sem felst í þessu lagafrv. Í fyrsta lagi sú breyt. á l. um stofnlánadeildina, að þar er lagt til, að 6. gr. laganna falli niður. Hún er á þá leið, að stofnlánadeild sjávarútvegsins við Landsbanka Íslands skuli jafnóðum og hún fær frá skuldunautum sínum afborganir lána, sem hún hefur veitt, greiða seðlabankanum þær afborganir, eða jafnháa upphæð. Stofnlánadeildin var miðuð við, að hún megi nota 100 millj. kr. til sinnar útlánastarfsemi. Það var upphaflega meiningin, að þetta ættu að vera 100 milljónir og haldast það, til þess með því að geta tryggt Sjávarútveginum lánamöguleika. Ef 6. gr. verður haldið í l., verður þetta í framkvæmdinni þannig, að jafnóðum og þeir, sem fengið hafa lán fyrir togurum, greiða afborganir, þá fara þessar afborganir úr stofnlánadeildinni til seðlabankans. Þannig mundi hún, ef svona væri haldið áfram, minnka niður í ekki neitt, upphæðin, sem lánuð er út úr stofnlánadeildinni, og verða aðeins þessar eitt hundrað millj. kr., sem lánað væri út úr stofnlánadeildinni einu sinni, og svo aldrei lánað út úr henni meir. Stofnlánadeildin eyddist þá þannig upp. En slíkt var ekki tilgangurinn upprunalega, þegar stofnlánadeildin var stofnuð. Og það er hægt að tryggja það, að í stofnlánadeildinni haldist þessar 100 millj. kr., ef 6. gr. 1, er felld burt. Þá mundi löggjöfin aðeins takmarka, að það væri ekki yfir 100 millj. kr., sem hún hefði til umráða til útlána, því að þegar afborganir koma inn í stofnlánadeildina, væri hægt, með því móti að fella niður þessa gr., að tryggja, að stofnlánad. gæti lánað þetta fé út aftur með 2½% vöxtum. Nú er stofnlánadeildin komin með rekstrarfé niður í 83 millj. kr. Það er m. ö. o. búið að borga 17 millj. kr. inn í hana sem afborganir af lánum, sem hún hefur veitt. Þessar 17 millj. kr. hafa svo jafnóðum verið teknar úr stofnlánadeildinni og verið greiddar til seðlabankans. Ef þetta frv. yrði að l., mundi seðlabankinn vera skyldaður til að láta stofnlánadeildina fá rekstrarfé, þó ekki yfir 100 millj. kr., og þá verða að greiða þessar 17 millj. kr. aftur til stofnlánad. Og henni er bráð þörf á að fá, þótt ekki sé nema þessar 17 millj. kr., til umráða. Þær mundu nægja til þess að lána til þessara 7 togara, sem eftir voru með að fá stofnlán. Munurinn, sem þarna yrði um að ræða, með því að seðlabankinn endurgreiddi stofnlánad. þessar 17 millj. kr., er í raun og veru aðeins reikningslegur. Ef ríkið t. d. tekur lán upp á 17 millj. kr. hjá Landsbankanum og borgar 6½–7% í vexti, þ. e. lán, sem lánað er út til togaraeigenda, Reykjavíkurbæjar o. fl., þá verður þarna mikill vaxtamunur. Nú er það sparisjóðsdeildin, sem lánar þetta og reiknar sér þetta háa vexti. En eftir frv. þessu mundi stofnlánadeildin lána þetta, og það yrði með ofurlítið minni vaxtagreiðslum. Mér finnst óeðlilegt, að sparisjóðsdeildin, ein grein Landsbankans, sé að skatta ríkið með sérstökum hætti, með því að taka svona háa vexti. Það er skattur, sem Landsbankinn leggur á ríkissjóð, með því að Landsbankinn láti ríkið borga 6½–7% í vexti, þar sem vextirnir ættu að vera 2½%. - Það að fella þessa 6. gr. l. niður mundi því bæta hag ríkissjóðs, án þess þó að Landsbankanum væri það tilfinnanlegt. Þá er í 1. gr. hitt atriðið í þessu frv., sem mælir fyrir um vexti þá, sem stofnlánadeildin skuli greiða til seðlabankans, sem séu 1%. Þegar frv. til l. um stofnlánadeildina var fyrst lagt fyrir Alþ., þá var gengið út frá því, að seðlabankinn lánaði stofnlánadeildinni, sem upprunalega átti að vera í fiskveiðasjóði, fé með 1% vöxtum. Það þýddi, að stofnlánadeildin mundi hafa fengið aðstöðu til þess að græða 1½% á þessum lánum, með því að lána út með 2½% vöxtum. Þetta hefði náttúrlega ekki verið stórgróði, en nóg til þess, að stofnlánadeildin gæti staðið undir sér og aflað sér ofur lítils varasjóðs til þess að standa undir töpum, og e. t. v. eignazt rekstrarfé. - Og nú er þessi deild hugsuð sem deild í Landsbanka Íslands, sem ætti því ekki að hugsa verr um, en aðrar deildir bankans. En þá kemur til athugunar sú aðferð, sem landsbankastjórnin beitir við útreikning vaxtanna fyrir þessa deild, þar sem landsbankastjórnin hefur ákveðið, að stofnlánadeildin skuli greiða seðlabankanum 2,4% í vexti. Og sú álagning, sem stofnlánadeildin getur því lagt á útlánin, er 0,1%. - Af hverju er Landsbankastjórnin að reikna stofnlánadeildinni svona háa vexti og gefa henni svona lítinn möguleika til að tryggja sinn fjárhag, að eðlilegum hætti? Það getur ekki verið af öðru en því, að stjórn Landsbankans álíti, að Stofnlánadeildinni megi ekki safnast fé. En Stofnlánadeildin gæti fengið í tekjur 1½ millj. kr. á ári með því að fá ódýr lán, eins og ég hef minnzt á. En með því að setja vextina 2,4%, sem stofnlánadeildin skuli greiða seðlabankanum, hindrar stjórn Landsbankans, að stofnlánadeildin geti eignazt nokkurt fé sjálf. Þetta er allt önnur pólitík, heldur en rekin er gagnvart öðrum deildum bankans. Sparisjóðsdeildin má græða fé, og seðlabankinn má græða sömuleiðis. En stofnlánadeildin má ómögulega eignast einn eyri. Þetta er öfugsnúningur móts við það, sem ætti að vera, að stofnlánadeildinni sé gert svona erfitt fyrir, og allt annað, en ætlazt var til upphaflega. En þetta mun koma af því, að stjórn bankans hefur aldrei verið hlynnt þessari deild. Sem stofnun er bankinn jafnríkur, hvort sem gróðinn af útlánum gengur til seðlabankans eða stofnlánadeildar sjávarútvegsins. Þess vegna er óþarfi að fara með stofnlánadeildina eins og eitthvert stjúpbarn, hvað þetta snertir. Þarna þarf því að koma breyt. á. Stofnlánadeildin hefur mikið hlutverk að vinna. Hún þarf að geta lánað út fé til sjávarútvegsins, því að sjávarútvegurinn þarf mjög á því að halda. Nýlega vorum við að ræða um þarfir bátaútvegsins í þessu sambandi. Bátaútvegurinn þarf á að halda miklu fé, sem hann hefur ekki getað fengið; en hann hefði getað fengið hjá stofnlánadeildinni, ef landsbankastjórnin hefði reiknað henni 1% í vexti. Þá hefði stofnlánadeildin grætt 1½ millj. kr. á ári, og á 4 árum 6 millj. kr. Hún hefði þá getað veitt lán, sem t. d. þurfti að veita til báta, sem nýlega hafa orðið að taka mjög dýr lán. Þess vegna væri ekki nema eðlilegt, að þetta væri ákveðið, sem í fr. er lagt til, og í samræmi við upphaflega tilganginn, sem var með því að stofna stofnlánadeildina, að stofnlánadeildinni væru reiknaðir 1% vextir af lánsfé, sem hún fengi frá seðlabankanum. Og ríkissjóður er í sérstakri ábyrgð fyrir stofnlánadeildinni og hennar rekstri, þannig að ef tap verður á rekstri stofnlánadeildarinnar, þá á ríkissjóður að borga seðlabankanum það í peningum. Það er því ekki ástæða til þess, að ríkissjóður geri leik að því að stofna sér í meiri skuldir við Landsbankann, heldur en orðið er, með því að ákveðið sé, áð seðlabankinn taki ekki nema 1% í vexti af því fé, sem hann lánar stofnlánadeildinni. Þess vegna er það, að þegar talað er um ríkissjóð sem sérstakan aðila gagnvart Landsbankanum, sem ríkið líka á, þá er réttast að hafa þarna venjulega verzlunarhætti á. Ég þori ekki að segja um, hvaða vexti Landsbankinn reiknar sparisjóðsdeild Landsbankans. En ég veit, að eins naumt er sparisjóðsdeildinni ekki skammtað í því efni eins og stofnlánadeildinni. Sparisjóðsdeild Landsbankans eru sannarlega gefnir nokkrir möguleikar á því að græða nokkuð á því fé, sena hún fær að láni. Ég held þess vegna, að þetta litla frv. gæti orðið til þess í fyrsta lagi að stöðva það, að stofnlánadeildin sé látin minnka þannig, að aldrei verði meira út úr henni lánað en fé það, sem hún fékk, þegar hún tók til starfa, en tryggja, að hún yrði þær 100 millj. kr., sem hún var í upphafi, til þess svo, - sem er annað atriði frv., að hún geti lánað út til sjávarútvegsins með 2½% vöxtum, sem hún gæti, ef hún fengi rekstrarfé með 1% vöxtum. Nú virðist alveg sérstök þörf fyrir þetta lánsfé. Og ég vil þess vegna vona, að hv. þd. taki þessu frv. vel og athugi það gaumgæfilega. Upprunalega mun frv. til l. um stofnlánadeildina hafa verið í sjútvn. Ég held, að það sé rétt munað hjá mér. Og mér finnst rétt, að þetta frv. fari þangað líka nú. Og ég vonast til þess, að hv. sjútvn. athugi málið mjög gaumgæfilega og taki vinsamlega á því.



Herra forseti. Ég skal ekki deila neitt við hv. 2. þm. Reykv. um stofnlánadeildina yfirleitt eða í sambandi við þær ráðstafanir, sem gerðar voru á sínum tíma í sambandi við stofnlánadeildina. Hinu verður ekki neitað, að það hefur verið talin mjög óvenjuleg aðferð, sem viðhöfð var við stofnun deildarinnar. En ég skal ekki fara frekar út í þá sálma að þessu sinni. Þetta er mál, sem um garð er gengið, og verður engin breyt. á því gerð að sinni héðan af. Ég vil í sambandi við mál þetta, sem nú verður vafalaust vísað til n., vekja athygli þeirrar hv. n. á því, að þetta mál er í athugun hjá fjmrn. Það er af sumum talinn vafi á því hvort lagabreyt. er þörf til þess að ná því takmarki, sem stefnt er að með þessu frv., að fé, sem greitt hefur verið af höfuðstól stofnlánadeildarinnar, renni til hennar aftur. En þetta er í athugun og mun koma frá ráðuneytinu innan skamms. Ég vildi gjarna í þessu sambandi láta í ljós þá skoðun, að það er mjög óeðlilegt, eins og hér hefur tíðkazt, að ríkið verði að greiða bankastofnunum hér sömu vexti eins og almenn verzlunar- eða atvinnufyrirtæki. Þetta tíðkast hvergi annars staðar í heiminum, svo að ég viti. Og það að skulda ríkið fyrir 7% vöxtum af yfirdráttarlánum á heldur, að því er ég veit bezt; ekki neins staðar hliðstæðu annars staðar. Þetta þarf því að breytast. En það verður því aðeins hægt að breyta slíku, að lánstraust ríkisins sé ekki látið standa öllum til boða, eins og hefur óneitanlega verið stefna Alþ. undanfarin ár.