Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá 4. þm. Suðurk., Atla Gíslasyni, um að hann geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag, 11. febrúar, tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Arndís Soffía Sigurðardóttir. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.

Formenn þingflokka stjórnarflokkanna, Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, hafa afhent forseta ósk um breytingar á skipan fulltrúa þingflokkanna í velferðarnefnd. Hér er um að ræða tilfærslur á milli þingflokkanna á sætum í nefndinni. Málið var rætt á fundi með formönnum þingflokka í morgun, þ.e. með þeim sem stóðu að samhljóða tillögum um skiptingu sæta í fastanefndum á síðasta þingi svo og um trúnaðarstöður í nefndum. Engar athugasemdir voru gerðar og með vísan til 14. gr. þingskapa svo og 16. gr. lítur forseti svo á að eftirfarandi tillaga um nefndarmenn í velferðarnefnd af hálfu þessara þingflokka teljist samþykkt. Tillögurnar frá þingflokki Vinstri grænna eru þær að Þráinn Bertelsson aðalmaður og Álfheiður Ingadóttir varamaður fari úr velferðarnefnd og frá þingflokki Samfylkingarinnar að Oddný Harðardóttir verði aðalmaður og Lúðvík Geirsson varamaður í velferðarnefnd.

Forseta hefur borist eftirfarandi dagskrártillaga og eftirfarandi bréf: ,,Ég undirritaður geri það að tillögu minni, í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga, að dagskrá næsta þingfundar, þann 11. febrúar, verði eftirfarandi: Stjórnarskipunarlög (heildarlög), frumvarp, 415. mál á þskj. 510, nefndarálit á þskj. 947, 958 og 959, breytingartillögur á þskj. 948, framhald 2. umr. Ég óska eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í lok þessa þingfundar.“ Undir bréfið ritar Þór Saari. Forseti hefur móttekið tillöguna og hún verður borin upp í lok fundarins samkvæmt þingsköpum.

Til svara eru atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, utanríkisráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra. Á síðasta ári rann út starfsleyfi sorpeyðingarstöðvar í Skaftárhreppi, á Kirkjubæjarklaustri, og hafnaði hæstv. ráðherra beiðni sveitarfélagsins um að endurnýja starfsleyfið með andmælarétti sem hreppnum var veittur til 11. janúar 2013. Sveitarfélagið skilaði ítarlegri umsögn til ráðuneytisins, dagsettri 9. janúar 2013, þar sem andmæli eru færð ásamt því að tímasett aðgerðaáætlun er lögð fyrir, bréf frá sóttvarnalækni og ýmis mjög sterk rök fyrir því að sveitarfélaginu verði veitt undanþága til að gera endurbætur á sorpbrennslunni fyrir 2015. Er ekki síst tekið tillit til þess að fjárhagsstaða hreppsins hefur verið með þeim hætti að það er ógjörningur fyrir sveitarfélagið að ráðast í þessar framkvæmdir og endurbætur innan þrengri tímamarka. Hæstv. ráðherra hefur ekki svarað þessum andmælum og voru á föstudag liðnar fjórar vikur frá því að Skaftárhreppur sendi bréfið. Því leikur mér forvitni á að vita hvort svars sé að vænta frá hæstv. ráðherra og hvort við getum ekki örugglega búist við stuðningi til handa þessu litla en merkilega sveitarfélagi í þeim vanda að koma á úrbótum í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni hennar vakt í þessu máli og spurninguna sem varðar það erindi sem liggur nú fyrir ráðuneytinu eins og hún rakti í fyrirspurn sinni, þ.e. að bregðast við þeim andmælum sem sveitarfélagið lagði fram fyrir tilskilinn tíma, þann 11. janúar sl. Ég vil segja hér almennt að eitt af lögboðnum hlutverkum sveitarfélaganna er að annast sorphirðu og sorpmál. Um Skaftárhrepp gildir hið sama og um önnur sveitarfélög. Eins og kom hins vegar fram í máli þingmannsins og hefur verið lýðum ljóst um nokkurt skeið eru mörg sveitarfélög mjög illa sett að því er varðar fjárhagsstöðu. Er Skaftárhreppur eitt þeirra sveitarfélaga. Því hefur það verið mín afstaða í þessu máli að við þyrftum að leita leiða til að leysa málin til framtíðar, þ.e. sveitarfélagið fyrir sinn hatt og síðan stjórnvöld á landsvísu sem hafa auðvitað stefnumótun og heildarframtíðarsýn með höndum að því er varðar sorpmál eins og önnur umhverfismál. Ég fullyrði og vil fullvissa hv. þingmann um að það er ekkert annað á dagskrá í umhverfisráðuneytinu hvað þetta mál varðar en það að leiða málið farsællega til lykta til framtíðar. Í þessum fyrirspurnatíma fer ég ekki yfir það í smáatriðum með hvaða hætti hægt er að nálgast úrlausnina en ég tel að í ljósi erfiðrar stöðu sveitarfélagsins þurfum við að leita skapandi lausna til að komast að farsælli niðurstöðu. Ég mun leggja mitt af mörkum til að það verði og lausn er vonandi í sjónmáli á allra næstu dögum eða vikum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég vil leyfa mér að túlka það svo að skapandi lausnir séu þær að leysa þetta vandamál þannig að Skaftárhreppur fái framlengingu á starfsleyfinu. Það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði, það þarf að leysa þetta mál til framtíðar og það er nákvæmlega það sem Skaftárhreppur lagði til í tímasettri aðgerðaáætlun sem fylgdi með andmælunum þaðan. Það er einmitt lausn til framtíðar þannig að ég leyfi mér að túlka orð hæstv. ráðherra þannig að sú framtíðarlausn gæti verið akkúrat sú lausn sem við erum að horfa framan í. Ég spyr hæstv. ráðherra beint út um það vegna þess að það er eina framtíðarlausnin sem ég sé. Það er alveg rétt að ein af frumskyldum hvers sveitarfélags er að hirða sorp frá íbúum sínum og það er nákvæmlega það sem hreppnum 

Virðulegur forseti. Það stendur sannarlega til að leysa málin þannig að sú lausn vari til lengri framtíðar. Við þurfum að halda því til haga þegar þetta er rætt hér að undanþága frá starfsleyfi í sjálfu sér er ekki nóg og mun ekki leysa Skaftárhrepp undan kröfum þeirrar reglugerðar sem er í gildi vegna þess að ráðherra er ekki heimilt að veita undanþágu frá ákvæðum reglugerðar um brennsluna, einungis frá starfsleyfi. Starfsleyfisundanþágan dugar ekki gagnvart reglugerðinni 

Virðulegi forseti. Ég ætla að halda áfram á svipuðum nótum og umræðan var á áðan. Á flokksþingi okkar framsóknarmanna um helgina fjölluðum við um atvinnu- og byggðamál í ljósi þess að allar byggðir landsins eigi þann möguleika að geta vaxið og eflst og hvað ríkið geri til að koma til móts við það. Því er kannski rétt að spyrja hæstv. ráðherra fyrst á hvaða vakt ríkisstjórnin er gagnvart þessum svæðum og á hvaða vakt ríkisstjórnin hefur verið síðustu fjögur árin. Sorpbrennslan á Kirkjubæjarklaustri er undirstaða þess að hita upp íþróttamiðstöðina og sundlaugina og nú hefur hún verið lokuð í tvo mánuði, síðan 12. desember, þ.e. ekkert sund, engin íþróttakennsla, engin aðstaða fyrir fólkið í samfélaginu til að stunda þar líkamsrækt. Þetta er á vakt hæstv. umhverfisráðherra vegna þess að hæstv. umhverfisráðherra virðist ekki finna þær skapandi lausnir sem hún þó lagði til áðan að yrði beitt, þ.e. að breyta eigin reglugerð eða í það minnsta veita það langan aðdraganda að breytingunni að þetta litla sveitarfélag geti uppfyllt þær skyldur að kaupa nýja tegund af brennsluofni. Ég er ekki sammála hæstv. ráðherra um að það hafi verið góð niðurstaða í kjölfar á einmitt boðaföllum vegna umræðunnar um brennslu sorps að menn hættu brennslu og færu að urða, einfaldlega vegna þess að þetta er ákaflega skynsamleg leið ef það er hægt að tryggja að mengunin sé eins lítil og mögulegt er, og helst engin. Því spyr ég hæstv. ráðherra, og ítreka, hvort ekki standi til að breyta þessari reglugerð eða lengja aðlögunartíma sveitarfélagsins til að það fái möguleika 

Virðulegur forseti. Við breytinguna á umræddri reglugerð þurftu fleiri sveitarfélög en Skaftárhreppur að bregðast við á sínum tíma, m.a. Vestmannaeyjabær sem er í kjördæmi hv. þingmanns og þurfti að kosta nokkru til að koma til móts við ný ákvæði reglugerðarinnar. Hann nýtti vel þann tíma sem gafst til þess. Það var að minnsta kosti eitt ár sem sveitarfélögin höfðu til að bregðast við þessari breytingu. Þau sveitarfélög sem hafa farið að lögum og reglum og þessu breytta regluverki þurfa væntanlega að geta treyst því að eitthvert jafnræði gildi við stöðu sveitarfélaganna hvað þetta varðar. Hv. þingmaður kom með ögn breiðari spurningu, þ.e. um það hvernig ríkið kemur að byggðamálunum í heild. Ég get deilt því með hv. þingmanni að það er gríðarlega mikilvægt að styrkja stöðu landsbyggðarinnar og sveitarfélaganna. Ég tel að sú stefnumótun sem núverandi ríkisstjórn hófst handa við, Sóknaráætlun 20/20, í nánu samstarfi við sveitarfélögin og landshlutasamtökin, á breiðum grunni, hafi síðan endurspeglast í mun sterkari stöðu sveitarfélaganna þar sem þau hafa sjálf sammælst um þau sóknarfæri sem væru fyrir hendi í hverjum landshluta fyrir sig. Þar átti Skaftárhreppur sína aðkomu eins og aðrir og afurð þeirrar samvinnu er ný gestastofa Vatnajökulsþjóðgarðs á Kirkjubæjarklaustri. Við munum hefjast handa við að byggja hana á þessu ári og er hún gríðarlega mikilvægt atvinnu- og sóknarfæri fyrir þetta sveitarfélag sem hefur sannarlega verið í vörn. Mikilvægasta viðfangsefnið að því er varðar sorpmálin er að auka flokkun og auðvitað draga úr notkun á umbúðum. Það 

Virðulegi forseti. Við þingmenn Suðurkjördæmis áttum ágætan fund með sveitarstjórn og hæstv. ráðherra í desember þar sem farið var yfir þessi mál. Það er ekki sama fordæmið með Vestmannaeyjabæ og við fullyrðum að Vestmannaeyingar mundu alveg hikstalaust bakka ráðherrann upp í því að koma til móts við vini sína í Skaftárhreppi. Mér finnst þetta nokkuð léttvægt hjá ráðherranum. Ráðherra hafði líka orð á því að þetta tæki eina 12 mánuði. Ég held að það sé rangt. Ég held að aðlögunartíminn hafi verið mun styttri, en úr því að við erum farin að tala um mánuði, lítil sveitarfélög og tækifæri á breiðari grunni er kannski rétt að spyrja hæstv. ráðherra í leiðinni hvað líði staðfestingu aðalskipulags Mýrdalshrepps sem hefur legið á borðinu hjá ráðherra núna í fjóra eða fimm mánuði. Ég held að það sé út af ágreiningi um veglínu. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort til standi að staðfesta það á næstu dögum og þá í anda þess sem 

Virðulegi forseti. Að því er varðar aðalskipulag Mýrdalshrepps vil ég segja að með nýjum skipulagslögum sem gengu í gildi 2010 varð nokkur breyting á afgreiðslumáta aðalskipulaga. Áður þurfti ráðherra að staðfesta eða afgreiða aðalskipulag allra sveitarfélaga. Síðan var sú breyting gerð að það kemur einungis til kasta ráðherra ef um er að ræða ágreining milli sveitarfélagsins og Skipulagsstofnunar. Hér er um slíkt dæmi að ræða, þ.e. Skipulagsstofnun telur að ekki beri að staðfesta umrætt skipulag og ágreiningnum milli Mýrdalshrepps og Skipulagsstofnunar er síðan skotið til ráðuneytisins. Þetta er gríðarlega flókið mál og það ríður á að þetta sé gert þannig að öllum efnisatriðum sé til haga haldið, m.a. þeim sem hv. þingmaður nefnir hér. 

Virðulegi forseti. Að undanförnu hafa komið fram vísbendingar um að draga muni úr hagvexti svo um munar frá þeim spám sem birtust hér fyrir áramót. Hagvöxtur verður merkjanlega minni en til dæmis var gert ráð fyrir í forsendum fjárlagafrumvarpsins og ég vil því beina fyrirspurn til hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra. Í ljósi þess að hagvöxturinn virðist ætla að verða umtalsvert minni en ætlað var spyr ég: Til hvaða aðgerða ætlar ríkisstjórnin að grípa til að mæta þessum fyrirsjáanlega samdrætti í hagvexti? Hvert einasta prósentustig í hagvexti skiptir gríðarlega miklu máli. Það skiptir máli þegar kemur að því að fjármagna og standa undir heilbrigðisþjónustunni, menntakerfinu, launum í landinu, möguleikum okkar til þess að leiðrétta skuldir heimilanna og takast á við fjárhagsvanda þeirra. Hvert einasta prósentustig skiptir lykilmáli. Ég geri mér grein fyrir því að það hefur árað verr á erlendum mörkuðum en menn ætluðu en það leysir ríkisstjórnina ekki undan því að grípa til aðgerða, kynna þær í þinginu og sýna okkur, og allri þjóðinni, hvernig ríkisstjórnin hyggist bregðast við. Við höfum gert miklar athugasemdir við það hvernig ríkisstjórnin hefur komið fram og aðgerðir hennar gagnvart atvinnulífinu í landinu, gagnvart sjávarútvegi og stóriðju, og ferðaþjónustunni þar sem hefur verið búin til óvissa aftur og aftur sem hefur gert það að verkum að dregið hefur úr vexti fjárfestingarinnar. Virðulegur forseti. Við sjáum í hvað stefnir að mati Seðlabankans varðandi atvinnuvegafjárfestinguna á þessu ári. Vöxtur hennar verður jafnvel minni  Virðulegi forseti. Það er nauðsynlegt að ríkisstjórnin komi hreint fram og segi hvernig hún ætlar sér að bregðast við.

Frú forseti. Það er því miður veruleikinn að hagvaxtarhorfur hér og ekki síður þó í löndunum í kringum okkur hafa verið að daprast. Á síðari hluta síðasta árs dró úr þeim afar þróttlitla hagvexti ef einhver var áætlaður, t.d. sem spáð var framan af í löndum eins og Bretlandi, Danmörku og víðar á meginlandi Evrópu, og almennt endaði árið í samdrætti í flestum evrópskum hagkerfum. Þess fór að gæta á síðari hluta síðasta árs að þessi þróun væri að berast hingað í gegnum heldur daprari viðskiptakjör og þar af leiðandi endurmeta menn núna hagvaxtarhorfur hér niður á við, því miður, kannski um 0,5 prósentustig af vergri landsframleiðslu, úr 2,5% í 2%. Þess þá heldur eru mikilvægar þær fjárfestingar sem nú eru að fara af stað, m.a. á grundvelli fjárfestingaráætlunar ríkisstjórnarinnar. Þar má nefna stórar samgönguframkvæmdir eins og Vaðlaheiðargöng, ný Norðfjarðargöng sem gögn voru afhent verktökum um á dögunum, útboð á framkvæmdum yfir Hellisheiði, stofnanir við Háskóla Íslands, eins og Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur og Árna Magnússonar og Kirkjubæjarstofu á Klaustri. Úthlutað verður á þessu ári yfir 500 millj. kr. til uppbyggingar á ferðamannastöðum, yfir 250 millj. kr. til uppbyggingar í þjóðgörðum og á friðlýstum svæðum o.s.frv. Það er alveg ljóst að þetta hjálpar til þó að vissulega dugi það ekki ef ytra umhverfi er okkur mótdrægt. Ég geri ekki lítið úr þeim vanda. Hvað á að gera til að bregðast við þessu, breyta efnahagsástandinu í heimsbúskapnum eins og ég þykist vita að hv. þingmaður vilji? Það er hægara sagt en gert. Þó er það þannig að ég tel að við þessar ástæður sé rétt, og það erum við þegar byrjuð að gera, að fara til dæmis í samstarf við íslenska útflytjendur um það hvort nauðsynlegt er að ráðast í markaðsaðgerðir eins og þegar hefur verið ákveðið með saltfiskafurðir til að vinna gegn þeim neikvæðu áhrifum sem ella er ástæða til að óttast að smiti inn í okkar þjóðarbúskap 

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að það sem hæstv. ráðherra taldi upp varðandi aðgerðir hefur legið fyrir og liggur fyrir í þeim spám sem við höfum þegar fyrir augunum. Þetta eru ekki aðgerðir sem er verið að grípa til núna, þetta liggur fyrir og er þegar í hagvaxtarspánum. Ég fagna auðvitað því sem hæstv. ráðherra sagði hér síðast um samstarf við útflytjendur varðandi markaðsátak. Það er í sjálfu sér ágætt. Á sama tíma leggur þessi hæstv. ráðherra fram frumvarp í þinginu sem á eftir að valda verulegum skaða í öllum sjávarútveginum. Virðulegi forseti. Vandinn með þessa ríkisstjórn er sá að í hverju málinu á fætur öðru hefur hún komið fram með tillögur og frumvörp sem hafa grafið undan trausti atvinnuveganna á henni, þ.e. þeirra sem þar starfa, í skattamálum hvað varðar stóriðjuna í landinu og orkufrekan iðnað, í skattamálum hvað varðar ferðaþjónustuna. Það þarf ekki að fara yfir þær árásir sem hafa verið gerðar á sjávarútveginn. Þetta hefur valdið því, virðulegi forseti, að þau tækifæri sem voru hér á síðasta og þarsíðasta ári 

Frú forseti. Ég held að það sé vænlegast að ræða þetta yfirvegað. Ég var á ákaflega ánægjulegum fundi í morgun frá kl. 10–13, fyrsta stóra fundi samráðsvettvangs um aukna hagsæld þar sem formenn allra stjórnmálaflokka, aðilar vinnumarkaðarins, aðilar úr fræðasamfélaginu og fjölmargir fleiri sátu saman og ræddu samræmdar aðgerðir til að stuðla hér að vexti og hagsæld í framtíðinni. Það var annar andi í þeirri umræðu en hv. þm. Illugi Gunnarsson hefur uppi núna. Það eru engin töframeðul til. Það er ekki hægt að taka upp úr vasa sínum einhver skyndiviðbrögð við því þegar efnahagsástandið þróast til hins verra í okkar helstu viðskiptalöndum þar sem 70% af okkar útflutningsmörkuðum liggja og við vitum öll að það kemur til með að hafa áhrif á okkur fyrr eða síðar. Ef töfralausnirnar væru tiltækar væru þær væntanlega teknar upp úr vösum í Bretlandi þar sem er samdráttur undir forustu ríkisstjórnar hægri manna á þeim bæ. 

Virðulegi forseti. Á flokksþingi okkar framsóknarmanna var mörkuð mjög skýr stefna um hvaða málaflokkar muni skipta mestu máli fyrir kosningar. Þeir eru málefni heimilanna og atvinnulífið. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvað hann er eiginlega að gera í málefnum heimilanna. Hvað er ríkisstjórnin að gera í málefnum heimilanna? Nýlega lagði ASÍ fram tillögur um breytt húsnæðislánakerfi og tekur þar undir þær tillögur sem komu fram í skýrslu verðtryggingarnefndar sem var unnin fyrir þáverandi ráðherra efnahags og viðskipta um að breyta húsnæðislánakerfinu í átt að því danska. ASÍ hefur líka talað um að taka upp fastgengisstefnu til að draga úr verðbólgu og síðan má segja að tekið sé undir með okkur framsóknarmönnum um að afnema verðtryggingu á neytendur. Í tillögum ASÍ um breytt húsnæðislánakerfi er lagt til að sett verði lög um að sérhæfðar stofnanir sinni húsnæðislánum, að þar verði fastir nafnvextir til skemmri og lengri tíma og að sett verði ákveðið þak varðandi veðhlutfall. Svo er hin svokallaða jafnvægisregla þar sem bókhaldslegt jafnvægi á milli eigna og skulda verði tekið upp varðandi útgáfu á húsnæðisbréfum, þ.e. húsnæðislánum. Er þetta eitthvað sem ráðherrann er að vinna að? Megum við gera ráð fyrir því að fá frá ráðherranum einhvers konar tillögur fyrir þinglok annað en sem varðar til dæmis breytt fiskveiðistjórnarkerfi sem virðist vera helsta áhugamál þessarar ríkisstjórnar? Eru einhverjar tillögur að koma gagnvart heimilunum?

Frú forseti. Ég óska framsóknarmönnum til hamingju með flokksþing sitt. Það er ánægjulegt að þeir koma vígreifir og ánægðir af því þingi, en þeir setja kannski ekki dagskrána fyrir allt stjórnmálalífið í landinu þó að þeir hafi komist að sínum niðurstöðum. Aðrir flokkar eiga eftir að halda landsfundi og skerpa áherslur sínar. Þegar er auðvitað mikið að gert, t.d. í núverandi fjárlögum, sem menn hafa kannski ekki rætt mikið um, eins og það að hækka barnabætur um 2,5 milljarða kr. og endurreisa fæðingarorlofið og halda áfram mjög háum fjárhæðum í vaxtabótakerfinu. Allt er þetta stuðningur við fjölskyldur og heimili í landinu og ekki síst tekjulægri ungar barnafjölskyldur. Ég tel að hugmyndir Alþýðusambandsins sem eru auðvitað vel þekktar séu áhugaverðar og rétt og skylt að ræða þær við Alþýðusambandið. Þetta eru sumpart þær hugmyndir sem var lengi rætt um hér að taka upp að danskri fyrirmynd en auðvitað er danskt efnahagslíf ekki það sama og hið íslenska þannig að þarf að skoða hvernig það samrýmist öðrum aðstæðum hér. Nýlega kom út skýrsla um þann möguleika að bjóða upp á svokölluð þaksett verðtryggð lán sem yrðu viðbótarvalkostur í þessari flóru, einhvers staðar mitt á milli óverðtryggðra og verðtryggðra lána, þ.e. menn gætu tryggt sig fyrir verðbólgukúf með því að greiða tiltekið vaxtaálag eða tiltekið tryggingarálag ofan á verðtryggð lán sem eru varin fyrir hækkunum umfram t.d. 4%. Þetta og margar fleiri áhugaverðar hugmyndir eru í þessari deiglu. Nefnd hefur verið að störfum undanfarna tvo til þrjá mánuði sem ég veit að hv. þingmaður hefur haft áhuga á að fylgjast með á vegum atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins og lagt drög að nýrri og heildstæðri löggjöf um fasteignaveðlán eða húsnæðislán. Það er orðin niðurstaða okkar að vænlegast sé að setja sérlög um húsnæðislán til einstaklinga sem að hluta til tækju upp gildandi ákvæði úr lögum um neytendalán en settu síðan sérákvæði sem giltu um lán með veði í íbúðarhúsnæði landsmanna. Þar væri hægt að taka á ýmsum af þeim 

Virðulegi forseti. Það eru náttúrlega íslensk heimili sem kalla eftir þessari forgangsröðun. Þau eru að kalla eftir lausnum hvað varðar skuldavanda þeirra, þau eru að kalla eftir viðbrögðum til að tryggja það að við getum kannski losnað við þann titil að vera Evrópumeistarar í vanskilum eins og staðan er hér. Hæstv. ráðherra nefnir að vinna sé í gangi varðandi sérlög um fasteignalán og ég fagna því. Ég vona að ráðherrann horfi þá einmitt til ályktana okkar framsóknarmanna og tillagnanna sem koma frá ASÍ. Ég vonast til þess að ráðherrann taki skrefið frá eigin stefnu frá þeim tíma þegar hann var í ráðuneyti fjármála en þá kom fram í skýrslu um stefnu í lánamálum að litið væri á verðtryggð lán námsmanna sem einhvers konar tryggingu ríkisins gegn verðbólgu. Það var sláandi að lesa að fátækir námsmenn ættu 

Frú forseti. Nú veit ég ekki hvaða setningu hv. þingmaður vitnar þarna í.  Ég er auðvitað áhugasamur um að skoða allar góðar hugmyndir hvaðan sem þær koma fram og þess vegna hlýddi ég með miklum áhuga á formann Framsóknarflokksins í morgunútvarpinu útlista það hver hefði orðið afurð og niðurstaða þingflokks framsóknarmanna í þessum efnum. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg 

Frú forseti. Á morgun munum við í allsherjar- og menntamálanefnd vonandi ræða við hæstv. innanríkisráðherra og innanríkisráðuneytið um það hvernig samskiptin voru þegar samvinnu við FBI var hætt og þeim vísað frá landi varðandi það mál sem hefur verið hér til umfjöllunar. Ég ætla að nýta þetta tækifæri til að ræða þetta mál við hæstv. utanríkisráðherra og fá að spyrja nokkurra spurninga. Það liggur alveg ljóst fyrir að við Íslendingar eigum ekki síst á sviði lögreglumála í samskiptum við mörg erlend ríki, við vinaþjóðir okkar, hvort sem við tölum um Danmörku, Bretland eða ýmsar þjóðir innan Schengen en ekki síður við það ríki sem við segjum fyllilega að sé vinaþjóð okkar, þ.e. Bandaríkin. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra - því að þegar maður les yfir ferli málsins vakna ýmsar spurningar - í fyrsta lagi hvort það sé viðtekin venja þegar ríkissaksóknari fer með rannsókn ákveðinna mála og hefur meðal annars haft samskipti við erlend lögregluyfirvöld til að fara yfir ákveðin mál að utanríkisráðherra heimili slíkar aðgerðir, hvort utanríkisráðuneytið fái alla jafna slíkar beiðnir inn á borð til sín eða er þetta einstakt tilvik. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann meti það svo að þessi viðbrögð íslenskra stjórnvalda muni hafa einhver áhrif á samskipti landanna varðandi aukna lögreglusamvinnu til skemmri og lengri tíma. Málið er aldeilis ekki þannig þegar við förum yfir gögnin að FBI hafi komið hingað í leyfisleysi því að það er ljóst að fyrirspurnir frá þeim lágu á borði innanríkisráðuneytisins í rúman mánuð áður en fulltrúunum var síðan heimilað að koma til landsins. Síðan vil ég í þriðja lagi spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé sannfærður um að það hafi verið rétt skref, ef við hugsum um réttarhagsmuni drengsins sem um ræðir, að vísa íslenskum yfirvöldum 

Frú forseti. Þetta mál er frekar einfalt í mínu augum. Ekkert lögreglulið kemur til Íslands og hefur yfirheyrslur yfir íslenskum borgara án þess að fyrir liggi skilgreind og rétt fram komin beiðni um réttaraðstoð. Ég tel eins og þetta mál var lagt upp fyrir mér að slík beiðni hafi ekki legið fyrir. Ég tel algerlega af og frá að líta svo á að heimsókn þeirra hingað sennilega sex vikum fyrr með leyfi íslenskra yfirvalda til að kanna öryggisvarnir í tölvukerfum hafi náð yfir það að koma síðan aftur nokkrum vikum síðar og hefja yfirheyrslur yfir einstakling sem virtust beinast fyrst og fremst að Wikileaks. Ef menn vilja rannsaka Wikileaks verður beiðnin að koma fram með réttum hætti og þá verður hún metin að skilgreindum yfirvöldum. Að því er varðaði fyrstu spurningu hv. þingmanns þá er það ekki svo að slíkar beiðnir komi inn á borð utanríkisráðherra. Eins og ég hef greint frá í fjölmiðlum þá bar málið þannig að að hæstv. innanríkisráðherra hafði samband við mig, leitaði ráða hjá mér, ég ræddi við lögfræðinga mína og niðurstaðan var eindregin að þar sem við höfðum ekki vitneskju um það eftir samtal mitt við hæstv. innanríkisráðherra að fyrir lægi nein skilgreind beiðni um réttaraðstoð þá töldum við af og frá að slíkar yfirheyrslur færu fram yfir manni, meira að segja að því er okkur var sagt þá án þess að íslenskir fulltrúar væru viðstaddir. Við töldum að hagsmunir hans kynnu að vera í uppnámi. Það var ástæðan fyrir því að ég gaf hæstv. innanríkisráðherra þessi ráð. Ég tel að hann hafi brugðist hárrétt við. Eins og ég hef sagt er það algerlega út úr öllu korti eins og þessu máli hefur verið lýst, m.a. í minnisblaði frá því embætti sem hv. þingmaður veifaði hér áðan, að sú beiðni sem kom að mig minnir í júní hafi síðan náð yfir þennan atburð í ágúst.

Frú forseti. Það er sem sagt staðfest hér að þetta er ekki eðlileg málsmeðferð. Þetta er í rauninni undantekning frá þeirri meginreglu sem við sjáum alla jafna. Ég hélt að þegar ráðuneyti, í þessu tilviki innanríkisráðuneyti, og undirstofnanir ættu í samskiptum við erlendar löggæslustofnanir væru önnur ráðuneyti ekki að skipta sér af því og efuðust allra síst um hvort rétt væri hjá ríkissaksóknara, ríkislögreglustjóra eða fleirum að fara í rannsóknir. Þetta munum við fara yfir í nefnd á morgun og fá ástæður þeirra fyrir slíkri beiðni. Hitt er síðan það sem ég vil draga aftur fram hér því að ég gerði það rétt áðan í lok fyrirspurnar minnar. Það eru afskipti og inngrip hæstv. utanríkisráðherra sem voru ekki til þess fallin að tryggja réttarhagsmuni, aðstoð og hagsmuni þess einstaklings sem um ræðir heldur urðu miklu heldur til þess að rýra hagsmuni hans því að íslensk lög eru miklu skýrari hvað varðar að löggæslan, þeir sem yfirheyra hverju sinni, þurfi að gæta hagsmuna þess sem er yfirheyrður. Hins vegar er löggjöf í Bandaríkjunum með allt öðrum hætti  
            

Frú forseti. Það er ekki eins og FBI sé einhvers konar samkoma kórdrengja. Ég vísa hv. þingmanni á að lesa bók sem kom út í febrúar í fyrra eftir Tim Weiner Pulitzer-verðlaunahafa; hún heitir Enemies: A History of the FBI. Ég held ég hafi meira að segja lánað einum hv. þingmanni þá bók eftir að ég las hana. Það er ekki fögur saga. 

En þeir fengu leyfi.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að fagna því að gefin hafa verið út sérleyfi til rannsókna og vinnslu á kolvetni til tveggja aðila á hinu svokallaða Drekasvæði norðaustur af Íslandi. Þótt ástæða sé til að fagna því er líka nauðsynlegt að slá þann varnagla að rannsóknir á svæðinu fela ekki í sér neina fullvissu um að vel takist til og að þar finnist nægilegt magn af olíu til að vinna megi með arðbærum hætti. Engu að síður er um að ræða fyrsta skrefið í þá átt að komast að hinu sanna og staðfesta hvort um sé að ræða vinnanlega olíu, sem gæti auðvitað styrkt efnahagslíf okkar. Það hefur verið óvænt að heyra úrtöluraddir þegar kemur að þessu verkefni en svona er heimurinn skrýtinn. Þegar fréttir berast af því að okkur að kostnaðarlausu séu erlendir og íslenskir aðilar tilbúnir að leggja marga milljarða í olíuleit í lögsögu okkar eru háværustu viðbrögðin að heiman mótmæli og hörð gagnrýni á stjórnvöld fyrir að heimila slíkt. Það er auðvitað stórfurðulegt en svo sem í ætt við margt annað sem veður uppi í samfélaginu þessi missirin. Ætli þetta tíðkist í öðrum löndum? Varla. Eða standa harðar og víðtækar deilur um það í Noregi að nýta auðlindirnar í lögsögu landsins? Hafa Bretar harmað þann hlut sinn að eiga aðgang að olíu í Norðursjónum? Auðvitað ekki. Olíuvinnsla er ábatasöm og hefur hvarvetna þar sem hún hefur verið stunduð styrkt efnahag þeirra þjóða sem búa að slíkum auðlindum. Hvort sem okkur líkar það betur eða verr er heimurinn háður jarðefnaorku um fyrirsjáanlega framtíð. Það á til dæmis við um okkur Íslendinga og er því mjög langsótt að við ætlum einir þjóða að slá frá okkur þann möguleika að nýta þessar orkuauðlindir verði þær á annað borð finnanlegar í nægilegu magni og vinnanlegar með arðbærum hætti. Sú ákvörðun sem nú hefur verið tekin er í rauninni tvíþætt. Í fyrsta lagi er það ákvörðun um rannsóknir. Þær rannsóknir munu taka býsna mörg ár. Í fyrsta lagi þarf að fara fram greining á fyrirliggjandi gögnum. Því næst fara fram bergmálsmælingar og sýnasöfnun. Þá hefjast boranir á rannsóknarholum og að þeim rannsóknum loknum, sem getur verið innan áratugar, geta menn síðan tekið ákvörðun um hvort vinnsla hefjist. Þetta er með öðrum orðum mjög kostnaðarsamt ferli og í því felst mikil fjárhagsleg áhætta. Þá áhættu taka þeir sem standa fyrir rannsóknunum og leggja í það verkefni milljarða króna. Það gefur því augaleið að enginn er tilbúinn til slíks nema hafa um það fulla vissu að geta hafið vinnslu verði til þess fjárhagslegar forsendur. Það er misskilningur sem hefur mátt greina í umræðunni að einungis hafi verið tekin ákvörðun um rannsóknir. Sú ákvörðun sem var kynnt í ársbyrjun felur í sér fyrirheit til þeirra sem hafa fengið sérleyfin um að vinna olíu verði það á annað borð mögulegt. Væri það ekki gert sjá auðvitað allir að ekki nokkur maður léti sér til hugar koma að leggja út í stórkostlegan kostnað við rannsóknir, nóg er nú áhættan samt. Reynsla annarra þjóða segir okkur til dæmis að oft þarf að bora mikinn fjölda borhola áður en niðurstaða fæst. Það gefur þó augaleið að stjórnvöld hverju sinni geta sett tiltekin viðmið og reglur um hvernig verði staðið að vinnslunni. Í okkar tilfelli er norskum reglum fylgt enda eru þær byggðar á áratugareynslu Norðmanna og viðmiðum um umhverfismál sem eru í samræmi við íslensk sjónarmið í þeim efnum. Þó skal tekið fram að þær reglur sem við byggjum á eru í rauninni enn þá strangari en þær reglur sem Norðmenn fylgja. Stjórnvöld hverju sinni geta auðvitað sett reglur um fyrirkomulag vinnslunnar með tilliti til öryggis starfsfólks og umhverfisins í samræmi við lög og reglur á hverjum tíma. Þær kröfur verða þó vitaskuld að vera málefnalegar og geta þess vegna ekki haft þann tilgang að hindra eða koma í veg fyrir vinnslu. Þá væru þær ekki málefnalegar né í samræmi við stjórnsýslureglur og meðalhófsregluna. Ég vil vekja athygli á því og árétta það sem hefur komið fram að ætlunin er að greitt verði gjald fyrir þessa nýtingu. Það er í samræmi við stefnu okkar varðandi nýtingu á sameiginlegum auðlindum okkar. Það vekur að vísu athygli að gert er ráð fyrir því að greitt verði lægra gjald í þessu tilviki en við ætlum að innheimta vegna nýtingar á sjávarauðlindinni. Í því felst tiltekin stefnumótun og jákvæð yfirlýsing af hálfu stjórnvalda um olíuvinnslu í íslenskri lögsögu. Það mætti kannski segja að stjórnvöld séu að því leytinu jákvæðari í garð olíuvinnslu en nýtingar sjávarauðlindar þótt ég ætli út af fyrir sig ekki að hafa um það fleiri orð. Ég hef lagt nokkrar spurningar fyrir hæstv. ráðherra til undirbúnings umræðunnar sem eru, með leyfi virðulegs forseta: Hvert er markmiðið með þeirri olíuleit sem hafa verið gefin leyfi til? Hver er kostnaður eða ávinningur okkar, þar með talið ríkissjóðs, vegna þessa? Hver er staða þeirra sem nú hafa fengið leyfi til olíuleitar varðandi mögulegt framhald við olíuvinnslu ef rannsóknir og leit gefa tilefni til slíks? Gott væri síðan að fá einhvers konar bráðabirgðamat á efnahagslegum og atvinnulegum ávinningi á næstu árum á meðan olíuleit stendur.

Frú forseti. Orkustofnun veitti þessi tvö sérleyfi á Drekasvæðinu 4. janúar síðastliðinn eins og kunnugt er. Petoro Iceland AS, þ.e. útibú norska ríkisolíufélagsins, er leyfishafi í báðum leyfunum fyrir hönd norska ríkisins samkvæmt ákvörðun Stórþingsins frá 18. desember síðastliðnum. Það er til samræmis við samnings milli Íslands og Noregs frá 1981 um landgrunnið á svæðinu milli Íslands og Jan Mayen og bókun við áðurnefndan samning frá því í nóvember 2008. Annað leyfið fékk Faroe Petroleum Norge AS sem er rekstraraðili með 67,5% hlut, Íslenskt kolvetni er þar með 7,5% hlut og áðurnefnt Petoro Iceland með 25%. Leyfið er til sjö ára og samkvæmt rannsóknaráætlun leyfisins mun fara fram greining á fyrirliggjandi gögnum, svo sem jarðeðlisfræðilegar mælingar, fyrstu fjögur ár leyfisins. Hitt leyfið er til Valiant Petroleum ehf. sem rekstraraðila með 56,25% hlut, Kolvetnis ehf. með 18,75% hlut og áðurnefnt Petoro Iceland AS með 25% hlut. Það leyfi er til tíu ára og samkvæmt rannsóknaráætlun leyfisins mun fara fram greining á fyrirliggjandi gögnum svo og jarðeðlisfræðilegar mælingar fyrstu sjö ár leyfisins. Leyfin eru veitt á grundvelli ákvæða laga nr. 13/2001, um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis, með síðari breytingum og reglugerð nr. 884/2011 ásamt upplýsingum í sérleyfisumsókn og öðrum upplýsingum frá umsækjendum. Orkustofnun leitaði umsagna bæði umhverfisráðuneytis og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis, nú atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis, í samræmi við ákvæði laga þar um og mat síðan umsagnirnar með tilliti til framkominna umsókna og þeirra rannsóknaráætlana sem þar um ræðir. Í endanlegri útgáfu leyfanna voru skilmálar og fyrirvarar teknir inn í leyfin með tilliti til þeirra umsagna og ábendinga sem þar komu fram, m.a. frá umhverfisráðuneytinu. Stofnunin kannaði auðvitað ítarlega tæknilega og jarðfræðilega getu umsækjenda til að ráðast í þetta viðfangsefni. Þá kannaði hún fjárhagslega getu móðurfyrirtækja umsækjenda svo tryggt væri að umsækjendur hefðu bæði fjárhagslegt bolmagn og burði að öðru leyti til að sinna verkefninu og ekki síður til að gæta viðhlítandi umhverfis- og öryggisþátta. Reyndar bárust þrjár gildar umsóknir en þriðju umsókninni var ekki tekið að þessu sinni þar sem hún uppfyllti ekki við mat kröfur Orkustofnunar, en sá aðili hefur tíma fram á vorið til að skila inn frekari gögnum eða fá til samstarfs við sig aðila sem Orkustofnun getur metið gildan. Það er Orkustofnun sem fer með framkvæmd þessara mála og eftirlit með sérleyfum en fjölmargir aðilar koma að því starfi. Það er ástæða til að leggja áherslu á það. Orkustofnun starfrækir og leiðir samráðshóp fjölmargra aðila. Í honum sitja 11 fulltrúar og þeir eru skipaðir af Mannvirkjastofnun, Flugmálastjórn Íslands, Geislavörnum ríkisins, Hafrannsóknastofnun, Landhelgisgæslu Íslands, Náttúrufræðistofnun Íslands, Orkustofnun, Siglingastofnun Íslands, Skipulagsstofnun, Umhverfisstofnun og Vinnueftirliti ríkisins. Það er meðal annars hlutverk þessa samráðshóps að tryggja upplýsingaskipti og samræma opinbert eftirlit vegna leitar, rannsókna og vinnslu kolvetnis við Ísland. Sá hópur hefur reyndar verið starfandi síðan 2009 og fundar reglulega, síðast 29. janúar síðastliðinn. Það er eindreginn ásetningur þeirra sem að þessu starfa að nota tímann vel sem gefst næstu árin til að undirbúa það sem í vændum er og þá fyrst og fremst væntanlega frá og með eða eftir árið 2017 þegar komið gæti að næstu tímamótum í þeim efnum. Þar á meðal verður einnig leitað eftir öflugu samstarfi við norska sérfræðiaðila í þessum greinum. Hv. þingmaður spyr hver séu markmið olíuleitar sem leyfi hafa verið gefin til. Markmiðin eru að sjálfsögðu þau hin sömu og hafa verið síðastliðin 15–20 ár sem málið hefur þroskast í meðförum Alþingis og stjórnvalda í formi ályktana og lagasetningar á Alþingi og hér er auðvitað framfylgt þeirri stefnu sem Alþingi og stjórnvöld hafa mótað og bundið í lög. Markmiðið er með öðrum orðum að kanna hvort líkur séu á að olíu eða gas sé að finna í vinnanlegu magni á íslenska landgrunninum. Hver er kostnaður eða ávinningur ríkissjóðs? Leyfishafar bera sjálfir kostnaðinn af rannsóknunum, þar með talið eftirlitskostnað íslenskra stjórnvalda þannig að sá kostnaður er ekki til staðar af hálfu Íslands nema hvað stjórnsýslu varðar og ávinningur ríkissjóðs er að sama skapi ekki mikill þótt leyfishafar greiði vissulega svæðis- og leyfisgjöld. Hver er staða þeirra sem hafa fengið leyfin? Þeir eru handhafar sérleyfa fyrir þessi afmörkuðu svæði, stóðust mat í þeim efnum. 

Frú forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að efna til umræðunnar sem er einhver skemmtilegasta umræða íslenskra stjórnmála um þessar mundir, enda eru vísbendingarnar sem við höfum séð um mögulega olíu- og gasvinnslu á Drekasvæðinu mjög jákvæðar. Hæstv. ráðherra sagði reyndar að markmiðið með samningum um olíuleit væri að kanna hvort líkur væru á að olíu eða gas sé að finna á svæðinu. Það liggur fyrir að olíu og gas er að finna á svæðinu. Spurningin er hvort það finnist í vinnanlegum lindum. Menn vonast til að sú verði raunin. Markmiðið hlýtur þá að vera, ef slíkar lindir finnast, að fara að dæla upp olíunni og gasinu og það hlýtur að vera hægt að viðurkenna þar sem það stendur á forsíðu samninganna sem voru gerðir um leitina að samið sé um leit og vinnslu. Það væri að sjálfsögðu fráleitt fyrir þessi fyrirtæki að leggja í þann mikla kostnað sem fylgir leitinni ef því fylgdi ekki vinnsla ef leitin yrði árangursrík, sem hún vonandi verður. Jafnvel þótt ekki finnist vinnanlegar lindir á Drekasvæðinu er mikilvægt að nýta ferlið til að byggja upp þekkingu á olíuleit og -vinnslu og gasvinnslu innan lands vegna þess að allar líkur eru á því að það verði umtalsverð olíu- og gasvinnsla við Grænland og líklega við Færeyjar líka. Þau lönd eru mjög áhugasöm um að leita eftir þjónustu og stuðningi í þeim efnum og öðrum hér á Íslandi fremur en að þurfa að leita til Danmerkur eða Skotlands svo dæmi séu nefnd. Því er mikill fengur í því að nýta allt ferlið til að byggja upp þekkingu svo Ísland geti orðið þátttakandi í olíuleit og vinnslu, ekki bara í lögsögu okkar heldur líka víðar.

Forseti. Það er ekki ný ákvörðun að kanna hvort olía finnist á íslensku hafsvæði í vinnanlegu magni. Lögin eru frá 2001 eins og hæstv. ráðherra þuldi hér áður og eðlilegt að það sé kannað. Lögin eru yfirgripsmikil og eru um framkvæmd, leyfi og eignarhald. Þar er því til dæmis lýst yfir að íslenska ríkið sé eigandi þessarar auðlindar. Eftir að við höfum samþykkt nýja stjórnarskrá þurfum við að endurskoða þau lög og segja þar að íslenska þjóðin sé sá eigandi. Þar er auðvitað ekki tekið á öllum álitamálum og það eru ýmis framkvæmdaleg og pólitísk álitamál sem við þurfum að taka á. Vegna þess að landsfundi Samfylkingarinnar er nýlokið er rétt að segja frá því að þar tókum við þá ákvörðun að fara með snörpum en skilvirkum hætti í að líta yfir þessi álitamál og kanna þær spurningar sem er ósvarað um umhverfisáhrif, auðlindastjórnun, öryggismál og loftslagsstefnu Íslendinga sem þarf í sjálfu sér að vera klár og í samræmi við það orðspor, eða ímynd á nútímamáli, sem við viljum hafa þar. Ég held að við þurfum að kanna þau mál í samfélaginu öllu, m.a. auðlindastjórnunina, kanna hvort þeim hagnaði sem Íslendingar kynnu að hafa af þessu er nægilega vel er fyrir komið. Þar kemur auðvitað til greina að ákveða að ráðstafa honum að einhverju leyti til að vinna gegn loftslagsvánni vegna þess samhengis sem málin eru í. Við þurfum að fara varlega í þeim skrefum og ef olía finnst þurfum við líka 

Forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu sem ég held að sé ágætt að við fáum á þessu stigi. Það er rétt hjá frummælanda að búið er að ákveða að ef olía finnst og í nýtanlegu magni verður farið í vinnslu. Þessi leyfi fela það í sér. En það er kannski rangt hjá honum að olíuleit og -vinnsla sé ekki umdeild í öðrum löndum. Það er nefnilega hugsandi umhverfissinnað fólk í öllum löndum. Það er gríðarleg ákvörðun að fara í olíuleit og vinnslu. Ég óttast að ef það er eitthvað sem okkur hugnast ekki verði erfitt að snúa af þeirri leið. Ég sakna þess að lýðræðisleg umræða hafi farið fram um þessi mál, hvað nákvæmlega felst í þessu, hvernig þetta fellur að öðru sem við erum að gera, sáttmálum, umhverfissáttmálum sem við höfum undirritað, öryggi og áhættu sem felst í þessu. Okkur vantar slíkar upplýsingar og umræðu um þessi mál. Við þurfum að taka þá umræðu í samfélaginu. Á meðan umræðuna skortir og almenningur er ekki upplýstur þá finnst mér stjórnmálamenn ekki hafa umboð til þess að taka ákvörðun eða undirrita svona samninga.

Frú forseti. Það er mér á ákveðinn hátt áhyggjuefni að það skuli vera hv. málshefjanda - en ég fagna umræðunni - undrunarefni að hugmyndir um olíuleit á Drekasvæðinu hafi vakið blendin viðbrögð. Mér finnst mikilvægt að við blásum ekki til of mikils húllumhæs akkúrat núna þó að við séum skiljanlega að fara að rannsaka þennan kost. Mér finnst mikilvægt að við séum með báða fætur á jörðinni og ákveðin efahyggja, efasemdir, eiga mjög ríkulegt erindi inn í þessa umræðu. Það er margt sem við þurfum að spyrja okkur að. Í fyrsta lagi þurfum við að minna okkur á að ekki er búið að finna neina olíu þarna, við vitum ekki hvort hún er vinnanleg. Ég hvet því til þess að við nálgumst þetta af mikilli yfirvegun. Olía hefur fundist annars staðar en ekki er hægt að vinna dropa af henni. Við verðum að læra af reynslunni. Við höfum oft farið ansi illa út úr ákveðnu gullgrafarahugarfari og við ættum að hafa kynnst ruðningsáhrifum gullgrafaraviðhorfs á Íslandi. Okkur hættir til að takast ekki á við grundvallaratriðin í íslensku samfélagi, eins og skakkan efnahagsgrundvöll og skort á fjölbreytileika í íslensku atvinnulífi og þar fram eftir götunum, en við rjúkum í næsta stórverkefni sem á að redda málunum. Mikilvægt er að við nálgumst þetta ekki þannig. Svo eru það umhverfismálin. Mér finnst stórar spurningar vakna. Það er stutt mjög yfirgripsmiklum rannsóknum og gögnum að notkun á jarðefnaeldsneyti stuðlar að mengun og mikilli umhverfisvá. Metnaðarfyllstu markmiðin hvað varðar jarðefnaeldsneyti lúta að því að útrýma algerlega notkun jarðefnaeldsneytis á 21. öldinni. Við þurfum að spyrja okkur: 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað fagnaðarefni að þessi vinna skuli vera farin af stað og mjög mikilvægt að við í þinginu höldum okkur við staðreyndir málsins. Ég get tekið undir það að við eigum ekki að fara að fagna hér einu eða neinu fyrr en við höfum hlutina í hendi. Það er til dæmis alls ekki fyrirsjáanlegt hvort olían verði vinnanleg. Það er alls ekki fyrirsjáanlegt hvað slík vinnsla mundi geta gefið þjóðinni. Það er ekki eins fyrirsjáanlegt og ef við hefðum t.d. ákveðið að taka næstu skref í atvinnusköpun í þeirri rammaáætlun sem við afgreiddum um daginn og hefðum getað haldið áfram í þeim vettvangi. Það er fyrirsjáanlegt. Fyrirsjáanlegt er að það hefur engin umhverfisleg áhrif í för með sér að reisa til dæmis eina vatnsaflsvirkjun í neðri hluta Þjórsár, eða tvær til viðbótar. Það fer miklu frekar vel með umhverfið og er í fullu samræmi við allar umhverfisvænar stefnur. 
             Það er mikilvægt að við tölum skýrt, virðulegi forseti. Búið er að gera þessa samninga við þá aðila sem um ræðir. Hámarkstími til rannsókna er 16 ár. Hámarkstími til vinnslu er 30 ár. Þetta eru staðreyndir sem koma fram í þeim samningum. Það er því ekki hægt að tala eins og sumir hæstv. ráðherrar Vinstri grænna hafa gert, hæstv. ráðherra Svandís Svavarsdóttir sagði að ekki yrði farið í vinnslu eftir þær rannsóknir sem nú er verið að fara í gang með. Auðvitað liggur það fyrir að farið verður í vinnslu ef við finnum olíu í vinnanlegu magni. Það er ekki hægt að tala eins og hæstv. atvinnuvegaráðherra talar að markmiðið sé að kanna hvort auðlindin sé fyrir hendi, það er auðvitað ákveðið markmið í þessari vinnu. En ef auðlindin er fyrir hendi og hún er í vinnanlegu magni þá förum við að sjálfsögðu í olíuvinnslu. Það er mjög mikilvægt gagnvart því alþjóðaumhverfi sem við störfum í varðandi atvinnuuppbyggingu í landinu og þeirri brýnu þörf sem við höfum fyrir beina erlenda fjárfestingu til að byggja hér upp mannvænlegt samfélag að ráðherrar ríkisstjórnarinnar tali skýrt í þessum málum en séu ekki alltaf að draga upp einhverjar efasemdir, einhverja þokukennda framtíðarsýn, þegar kemur  Það verður að fara að tala skýrt, virðulegi forseti, og fólk verður að kannast við það hjá hæstv. ríkisstjórn hvað það hefur skrifað undir.

Virðulegu forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda og málshefjanda fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli. Raunar hafa mörg þeirra atriða sem ég hefði viljað vekja máls á þegar verið nefnd. Ég vil nefna það að fyrir ekki lengri tíma en svo sem eins og fjórum árum þótti það alveg afspyrnueinkennilegt að setja spurningarmerki yfir höfuð við þessi mál, en hér eru margar raddir þingmanna úr ýmsum áttum sem velta upp efasemdum og vangaveltum um málin. Ég vil í fyrsta lagi nefna þá staðreynd að viðfangsefni núlifandi kynslóða er m.a. að snúa af óheillabraut loftslagsbreytinga. Það er eitt af okkar mikilvægustu verkefnum. Loftslagsbreytingarnar eru fyrst og fremst vegna neyslu mannkyns á jarðefnaeldsneyti. Þannig er það.  Þess vegna er í raun og veru áhyggjuefni að loftslagsbreytingarnar eru svo aftur á móti kannski það sem fyrst og fremst ýtir okkur út í það kapphlaup að ná í afganginn af þessum sökudólgum loftslagsbreytinganna. Þetta er þversögn sem við verðum að horfast í augu við. Annað atriði sem snýr kannski meira að áhættunni er sú staðreynd að á þessu svæði eru sumarstöðvar síldar, kolmunna og makríls, auk þess sem svæðið er mikilvægt fyrir loðnu. Þá verðum við að spyrja okkur: Hversu mikla áhættu er verjandi að taka við mögulega olíuvinnslu? Þá er ég bara að tala um þessa staðbundnu áhættu. Vegna þess að hér er talað um efnahagslegan ávinning, ímynd landsins og þeirrar vöru og þjónustu sem við förum með inn á markað út um heim, til að mynda ferðaþjónustu, hvers virði er sú ímynd sem byggir á hugmyndafræðinni um hreina orku? Hvaða áhættu er verjandi að taka í því að breyta þeirri ímynd í ímynd olíuvinnsluríkis? Þetta eru nokkrar vangaveltur sem sannarlega er mikilvægt að hafa uppi 

Eftir stendur að ríkisstjórnin …

Virðulegi forseti. Ég þakka framsögumanni fyrir að hefja máls á þessu mikilvæga máli og tek undir að umræðan er þörf. Hún hefur til að mynda sýnt fram á það að þau öfl sem stjórna landinu og þau öfl sem hafa stutt núverandi ríkisstjórnarflokka virðast vera á móti allri atvinnuuppbyggingu sem snertir olíuvinnslu Íslendinga. Ef þau væru sjálfum sér samkvæm um að við ættum ekki að nýta þessa olíu hljóta þau að leggjast gegn innflutningi á olíu og gasi.  Ákvörðunin er tekin um leit og vinnslu. Miklar líkur eru á að olía finnist, olía og gas er fyrir hendi. Allt í kringum okkar, í Grænlandi og Færeyjum og hér á landgrunninu og í Noregshafi, hefur þetta gengið ágætlega. Er ekki núverandi ríkisstjórn alltaf að horfa til Norðurlandanna? Sjávarútvegsráðherra Noregs segir að sambúð fiskveiða og olíuvinnslu hafi gengið með afbrigðum vel í Noregi. Á þá að fara að vekja upp einhverja drauga um að það sé eitthvað öðruvísi hér á landi? Ætlum við ekki að horfa til þeirra sem hefur hvað best gengið í heiminum í náttúruvernd? Eða ætla þeir sem hafa komið hér upp að halda því fram að Norðmenn séu umhverfissóðar? Ég varð líka svolítið undrandi að heyra orð hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra um að ávinningurinn af þessu væri takmarkaður og yrði takmarkaður næstu fjögur, fimm árin. Þýðir það að ríkisstjórnin hafi ekkert lagt í það að byggja upp þá atvinnu sem tengist olíuleit og þjónustu við olíuleitarfyrirtæki? Ætla menn að henda því gríðarlega tækifæri frá sér sem það býður upp á? Í Færeyjum er olíuleit þrátt fyrir átta neikvæðar borholur orðin næststærsti atvinnuvegur landsins. Ætlum við, 

Frú forseti. Vitaskuld er ánægjulegt ef auðlindum Íslendinga fjölgar. Tökum hér af öll tvímæli. Þeir tveir aðilar sem hafa fengið sérleyfi til rannsókna, annars vegar til sjö ára og hins vegar tíu ára frá því 4. janúar sl., hafa forgangsrétt á vinnslu að uppfylltum ákveðnum kröfum íslenskra stjórnvalda og eftir atvikum Orkustofnunar. Vitaskuld þarf að uppfylla þær kröfur og þar þarf að hugsa yfir breitt svið. Við þurfum að fara með gát í þessum efnum. Þarna eru íslensk fiskimið eins og rakið hefur verið hér í pontu. Þarna er sú ímynd sem við viljum draga af norðurslóðum í húfi. Hafandi sagt þetta verðum við líka að horfa til reynslu nágrannaþjóða okkar af því að samþætta olíuvinnslu, ferðaþjónustu og sjávarútveg. Ekki verður annað séð en að Norðmenn hafi komist ágætlega frá þeim þremur samliggjandi þáttum á síðustu áratugum. Noregur er eitthvert vinsælasta ferðamannaland á norðurhveli jarðar, enda er þar margt að skoða, og ekki virðist raunin vera sú að olíuvinnsla hafi eyðilagt þá ímynd eða að sjávarútvegur og olíuvinnsla hafi ekki farið saman í því landi. Það er afskaplega mikilvægt að vanda sig í þeim efnum þegar kemur að mörgum þáttum og ekki síst að sækjast eftir því að sú þekking sem verður til fyrir vikið vegna rannsókna og eftir atvikum olíuvinnslu sitji eftir í landinu. Samkeppni er mikil milli landa og það getur allt eins farið svo að ef við berðumst milli héraða hér á landi yrði þekkingin eftir úti í löndum en ekki hér heima. Þá væri mjög illa af stað farið. Þess vegna er það mikið kappsmál fyrir okkur Íslendinga 

Forseti. Ég fagna því að einhver umræða sé um málið. Ég hef gagnrýnt það að mér finnst skorta umræðu um bæði kosti og galla þessa ævintýris. Ég hef aðeins verið í samskiptum við aðila í Noregi sem teljast til umhverfisverndarsinna og ég hef jafnframt rætt við blaðamenn. Ég hef heyrt að það er pínulítið verið að nota okkur í leik gegn umhverfissinnum í Noregi. Noregur er einmitt ekki fullkomna landið þar sem engin spyrnir við fótum að fara inn á þessi gríðarlega viðkvæmu svæði. Ég er ekki að segja að ég sé á móti því en við verðum að vera betur upplýst um afleiðingar þess að fara í þessa vegferð. Ég verð jafnframt að gagnrýna það að mér finnst ekki hafa verið nægilega miklar upplýsingar um þau leitar- og vinnsluréttindi sem undirrituð voru og í raun og veru alveg furðulegt að við höfum ákveðið að undirrita samninga áður en rætt er um þessi mál í samfélaginu og áður en farið er nákvæmlega yfir það hvað það þýðir að leita að olíu á svona viðkvæmu svæði þar sem niðurbrot á olíu, ef það verður slys, tekur margfalt lengri tíma en til dæmis í Mexíkóflóa. Ég fagna því að við erum byrjuð að tala um þetta. Við hefðum átt að fara hina leiðina, tala fyrst, framkvæma svo. Vera upplýst fyrst, búa til svipaðan sjóð og svipað fyrirkomulag og er í Noregi á undan, því að við vitum alltaf hvað gerist þegar farið er að gera tilraunaborholur, við endum með því að bora. Þá er orðið of seint að gera nokkurn skapaðan hlut. Ég vona að við gerum það ekki líka með þetta mál því að afleiðingarnar eru sýnu verri ef við gerum þetta ekki á upplýstan máta.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa umræðu og þakka hæstv. ráðherra fyrir ágætissvör. Það er misskilningur að engin umræða hafi farið fram um þessi mál. Í umræðunni var einmitt vakin athygli á því að það sem við værum að gera byggðist á lögum frá árinu 2001. Ætli einhver umræða hafi ekki farið fram á grundvelli þeirrar lagasetningar?  Við þekkjum öll þau sjónarmið sem hafa komið fram og allt í lagi að þau séu ítrekuð, en það kom mér hins vegar mjög á óvart að hlusta á hæstv. umhverfisráðherra tala hérna áðan eins og hæstv. umhverfisráðherra hefði ekki verið þátttakandi í ákvörðuninni sem tekin var um að hefja leit og vinnslu á olíu á Drekasvæði. Hæstv. umhverfisráðherra sló mikinn varnagla við þessu máli öllu saman og dró fram allt það neikvæðasta sem hæstv. ráðherra taldi sig geta fundið gagnvart málinu. Nú er það þannig að þessi ákvörðun hefur verið tekin. Hér er ríkisstjórnarákvörðun um það að hefja leitina og óaðskiljanlegur hluti þess er sá að handhafar sérleyfanna, eins og hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra vakti athygli á, hafa forgangsrétt til vinnslunnar ef olía finnst í vinnanlegu magni og hægt er að gera það með arðbærum hætti. Þannig er þetta. Ég er þess vegna dálítið undrandi yfir þessari umræðu hjá hæstv. umhverfisráðherra. Að öðru leyti vil ég segja að auðvitað erum við að fara út í þessa leit. Hún er gerð með fjárhagslegri áhættu þeirra sem standa að henni. Þeir verða að hafa eðlilegar og réttmætar væntingar til þess að geta hafið vinnslu ef vinnanlegt magn finnst og hægt er að gera það með fjárhagslegum ábata. Þess vegna er grundvallaratriði, eins og ég áréttaði áðan, að ekki er 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég held að hún hafi verið gagnleg og hefði mátt fara fram fyrr og vera ítarlegri. Það er eitthvað farið að fyrnast yfir það að þessi mál hafa auðvitað verið hér á dagskrá með ályktunum Alþingis á 10. áratugnum og svo aftur með lagasetningu í byrjun þessarar aldar og breytingum á þeim lögum síðar, þannig að auðvitað er þetta ekki að koma nýtt upp úr hatti núna. Það er alveg rétt sem er nefnt að hér þarf að fara fram með gát. Um viðkvæm svæði er að ræða, norðlægar slóðir, og þótt þarna séu kannski ekki hrygningarstöðvar í stórum stíl eins og á við á umdeildum svæðum við Noreg eins og Lofoten og Vesterålen, þá eru fæðuslóðir yfir sumarið fyrir mikilvæga nytjastofna, hafnorrænar aðstæður og svo framvegis. Eins og rækilega kom fram í máli mínu þá er forgangsréttur leyfishafanna að sjálfsögðu háður áframhaldandi leyfisveitingum Orkustofnunar og því að uppfyllt séu þau skilyrði sem þar verða sett. Einnig að mat á umhverfisáhrifum fari fram og að öllum kröfum teljist fullnægt um viðunandi öryggi við vinnsluna, það er að allt sem snýr að því að tryggja að þarna sé ekki tekin áhætta varðandi náttúru og lífríki, möguleg óhöpp, að til staðar séu viðbrögð við þeim og svo framvegis. Það er í höndum íslenskra stjórnvalda og þar á að nota tímann vel. Varðandi markmið okkar í loftslagsmálum lít ég svo á að olíuleit á Drekasvæðinu hafi engin áhrif á það að að sjálfsögðu eigum við að halda ótrauð áfram áætlunum okkar um að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis, stuðla að orkuskiptum í samgöngum og svo framvegis. Mesta ógnin liggur fremur í kola- og brúnkolabirgðum heimsins og spurningunni um það hvort öllum þekktum forða þar, sem eru um 2/3 af öllu þekktu jarðefnaeldsneyti, verður mokað upp til brennslu. Olía verður í einhverjum mæli nýtt á komandi áratugum, vonandi sem minnst til brennslu en í meira mæli til iðnaðar. Það er í sjálfu sér aðskilinn þáttur þess máls hvaðan sú olía kemur. Ísland á að sjálfsögðu að halda ótrautt áfram að leggja sitt af mörkum í þágu baráttunnar gegn hlýnun jarðar og loftslagsbreytingum með því að draga úr losun, stuðla að orkuskiptum og gera allt sem við getum til þess að skila okkar hlut í þeim efnum. Þetta mál hefur ekkert samhengi við það sem slíkt, 

Frú forseti. Sem betur fer hafa ekki allir sama smekk og deila ekki sama húmornum eða skopskyninu. Það sem einum finnst drepfyndið finnst öðrum ömurlega leiðinlegt eins og allir þekkja. Það er eins gott að við erum ekki öll eins að því leytinu til, því þá væri lífið líkast til eins og þegar kveikt er á ljósaskiltum í sjónvarpsútsendingu og upp koma ljósin „hlæja núna“ eða „klappa núna“ og allir fara af stað eins og ýtt sé á takka. Því nefni ég að fyrirspurnin sem hér er á dagskrá hefur einmitt verið tekin sem dæmi um húmor eða húmorsleysi fyrirspyrjandans, þeirrar sem hér stendur, og þykir mönnum húmorinn heldur klénn. Að minnsta kosti aðdáendum Kastljóss og Hraðfrétta sem eru allmargir. Þetta er fyrirspurn um óbeinar auglýsingar hjá Ríkisútvarpinu og hún snýst ekki um húmor, smekk eða það hvað einum finnst fyndið og öðrum ekki. Sjónvarp er gríðarlega áhrifamikill miðill. Vinsælir fréttatengdir þættir eða skemmtiþættir eru því eðlilega mjög eftirsóttir til að auglýsa vöru og þjónustu. Auglýsingar ganga nú reyndar undir nafninu viðskiptaboð, meðal annars í tveimur frumvörpum, annars vegar um Ríkisútvarpið og hins vegar um áfengisauglýsingar, sem hér liggja fyrir. Þar er skilgreiningin á duldum auglýsingum þessi, með leyfi forseta: „Til viðskiptaboða teljast auglýsingar, […] svo og dulin viðskiptaboð sem er ætlað að þjóna auglýsingamarkmiðum og geta villt um fyrir neytanda að því er eðli þeirra varðar.“ Í löndum þar sem sjónvarpsauglýsingar eru bannaðar eða takmarkaðar eins og hér á landi, þar sem er meðal annars óheimilt að slíta í sundur dagskrá til þess að koma að auglýsingum, er hættara við því en ella að óbeinar auglýsingar rati inn í þættina sjálfa í alls kyns dularklæðum. Við þekkjum þetta öll. Stundum er það baksvið atburðarins sem um ræðir, stundum er það gosdrykkur sem stjórnandi eða viðmælandi veifar framan í áhorfendur og jafnvel er það stundum svo að upplýsingar eru gefnar í lok þáttar um hvaðan föt stjórnandans eða viðmælandans séu fengin að láni eða keypt. Í frumvarpi um Ríkisútvarpið sem er til afgreiðslu í allsherjar- og menntamálanefnd er lögð áhersla á að auglýsingar skuli vera þannig úr garði gerðar að ekki leiki vafi á að um auglýsingar sé að ræða, auk þess sem þær skuli skýrt aðgreindar frá öðru dagskrárefni. Í þessu frumvarpi endurspeglast þannig þörf fyrir skýra lagasetningu og skýran ramma utan um auglýsingar í ríkismiðlinum. Eitt dæmi um þörf fyrir slíka afmörkun birtist undirritaðri síðastliðið haust í Kastljóssþætti og gaf tilefni til þess að leggja eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. ráðherra um óbeinar auglýsingar: Í fyrsta lagi: Hvaða reglur gilda um þær? Í öðru lagi: Hvað kostar mínútan af leiknum auglýsingum í Kastljósi? Í þriðja lagi: Hvaða lög og reglur gilda um upptökur og útsendingu á fréttum, auglýsingum og skemmtiefni frá áfengisverslunum? Í fjórða lagi: Hvað greiddi símafyrirtækið Nova fyrir auglýsingu sem sýnd var í Kastljóssþætti þann 15. nóvember síðastliðinn?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir þessa fyrirspurn. Fyrirspurn hennar er í fjórum liðum. Ég vil taka það fram í upphafi að svar mitt er byggt á upplýsingum sem leitað var eftir hjá Ríkisútvarpinu í tilefni fyrirspurnarinnar. Hv. þingmaður spyr hvaða reglur gildi um óbeinar auglýsingar í lögum eða starfsreglum innlendrar dagskrárdeildar og auglýsingadeildar Ríkisútvarpsins. Samkvæmt 11. gr. laga um Ríkisútvarpið frá árinu 2007 er vöruinnsetning óheimil. Í reglum þess um fréttir og dagskrár er tiltekið að beinar auglýsingar megi ekki birtast í fréttum eða fréttatímum og varast skuli óbeinar auglýsingar í fréttum eða öðru dagskrárefni. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður hvað mínútan kosti af leiknum auglýsingum í Kastljósi á fimmtudagskvöldi. Ríkisútvarpið bendir á að Kastljósþátturinn sé ekki rofinn með auglýsingahléum og auglýsingar séu því ekki seldar í þáttinn. Hins vegar séu seldar auglýsingar fyrir og eftir þáttinn og kostaði sekúndan í þeim auglýsingahólfum 6.990 kr. þann 15. nóvember síðastliðinn. Auglýsing sem var ein mínúta að lengd og birst hafði fyrir eða eftir þáttinn hefði þá kostað 419.400 kr. án virðisaukaskatts. Þriðja spurningin er um hvaða lög eða reglur gildi um upplýsingar og útsendingu á fréttum, auglýsingum eða skemmtiefni frá áfengisverslununum. Eins og kunnugt er kemur fram í 1. mgr. 20. gr. áfengislaga, nr. 75/1998, að hvers konar auglýsingar á áfengi eða á einstökum áfengistegundum eru bannaðar. Þetta höfum við rætt í sölum þingsins við endurskoðun áfengislaga. Hefur þar sitt sýnst hverjum, en að minnsta kosti hefur þeirri sem hér stendur fundist að á þessu megi skerpa í áfengislögum. Í svari Ríkisútvarpsins kemur hins vegar fram að fréttagildi ráði miklu með fréttum. Birting mynda með skemmtiefni geti ráðist af listrænu frelsi. Sem dæmi má nefna að mjög oft er gert grín að auglýsingum. Í umræddu viðtali sem er líklega uppspretta þessarar fyrirspurnar, eins og hv. þingmaður nefndi hér, sem var um knattspyrnumann, var anddyri áfengisverslunar sýnt í bakgrunni án þess að athyglinni væri beint að tilteknum tegundum áfengis. Umrætt myndbrot teldist þá ekki vera auglýsing, heldur grínatriði þar sem líkt er eftir íþróttafréttaviðtali. Af þeim ákvæðum áfengislaga sem ég rakti í upphafi verður ekki séð að bannað sé að sýna fréttaviðtöl sem tekin eru upp í áfengisverslun.

Það heyrist ekki til hæstv. ráðherra fyrir hávaða hér í hliðarherbergi, herra forseti.


            

Forseti biður hv. þingmenn um að halla dyrum hér á hægri hönd og biður hæstv. ráðherra um að halda áfram ræðu sinni.

Þakka þér fyrir það, virðulegi forseti. Með vísan til þess sem ég rakti áðan telst umrætt myndbrot ekki auglýsing heldur grínatriði þar sem líkt er eftir íþróttafréttaviðtali. Af þeim ákvæðum áfengislaga sem ég rakti hér í upphafi verður ekki séð að bannað sé að sýna fréttaviðtöl sem eru tekin upp í áfengisverslun, en þegar um slík álitaefni er að ræða er líklegt að dómstólar muni láta tjáningarfrelsi fjölmiðla njóta vafans með vísan í 1. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar. Að lokum er spurt um hvað símafyrirtækið Nova hafi greitt fyrir auglýsingu sem sýnd var í Kastljósi 15. nóvember síðastliðinn. Í svörum Ríkisútvarpsins kemur fram að ekki hafi verið um auglýsingu að ræða, heldur grínatriði sem hafi falið í sér skrumskælingu á auglýsingu í tilbúnu viðtali við þann leikara sem er rödd í auglýsingum frá téðu fyrirtæki. Ekki var greitt fyrir þetta atriði, enda er það mat Ríkisútvarpsins að hvorki hafi verið um beina né óbeina auglýsingu að ræða. Grínatriðið hafi verið undirbúið og sýnt án þess að óskað hafi verið eftir því af hálfu umrædds fyrirtækis. Raunar voru raddir fleiri símafyrirtækja teknar fyrir viku síðar í sama holli þessa sjónvarpsþáttar.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir að taka upp auglýsingar á áfengi í sjónvarpi hjá Ríkisútvarpinu. Ég vek athygli á því að auglýsing var sýnd í lok síðasta árs þar sem var verið að auglýsa myndina Skyfall , James Bond auglýsing. Þar var verið að auglýsa Heineken léttöl. Ég hef minnst á þetta áður og ég ætla að gera það aftur. Í þessari auglýsingu var verið að auglýsa léttöl í sambærilegum umbúðum og sterka ölið er í. Það sést eiginlega enginn munur á þeim, umbúðirnar eru eins, og svo stendur með smáu letri neðst í auglýsingunni „léttöl“. Það var ákveðið að athuga með þetta léttöl og hringt í innflytjandann. Þar kom í ljós að þetta léttöl sem var auglýst var ekki til á markaði og hafði ekki verið til á markaðnum það árið. Það var greinilega verið að auglýsa sterkt öl. Þess vegna er brýnt að við tökum á þessari svokölluðu sniðgöngu laga með því að samþykkja lagafrumvarp 

Frú forseti. Þetta er svolítið endurtekið efni. Ég verð þá bara að endurtaka það sem ég sagði einmitt í þeirri umræðu sem hefur verið vísað til að ef ég ætti að velja á milli þess að horfa á einhvern bjór eða Daníel Craig mundi ég alltaf velja Daniel Craig, en það er önnur saga. Ég undirstrika það sem ég hef sagt í umfjöllun um áfengisauglýsingar. Það hefði verið betra ef hæstv. ríkisstjórn hefði farið eftir niðurstöðu frá starfshópi sem hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon skipaði. Þar kom mjög skýrt fram frá þeim faghópi varðandi áfengi og áfengisauglýsingar að það ætti að móta og marka áfengisstefnu í landinu. Þessi starfshópur skilaði af sér árið 2010. En það er einhvern veginn eins og hæstv. innanríkisráðherra og þáverandi fjármálaráðherra hafi ekki beint talast við því að síðan kom innanríkisráðherra með allt öðruvísi frumvarp sem er engan veginn í samræmi við stefnu og niðurstöðu sem starfshópur þáverandi fjármálaráðherra lagði fram. Það hefði betur verið sett fram skýr stefna varðandi áfengi, 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem renna stoðum undir nauðsyn þess að lög um Ríkisútvarpið verði afgreidd frá þessu þingi og ekki síður frumvarpið um breytingar á áfengislögunum.  Frú forseti. Menn á RÚV, hvort heldur er í Kastljósi eða í öðrum útsendingarþáttum, hafa auðvitað leyfi til þess að sýna það sem þeir vilja og hafa smekk fyrir, en þeir verða að þola gagnrýni. Ég segi það því að þeir bera ábyrgð á því sem er sent út og þeim ber að fara að lögum og fylgja almennu velsæmi þar um. Þá dugar ekki að mínu mati að skýla sér á bak við aulahúmor eins og þann sem var í þessu litla myndbroti sem tekið var inni í áfengisversluninni. Ég ætla ekki að fara nánar út í það. Það var mjög ósmekklegt að mínu mati. Ég tel að ekki sé hægt að skýla sér á bak við það. Það vekur athygli mína og það er ekki í fyrsta sinn þegar fyrirspurnum er beint til ráðherra að lesin eru upp svör frá viðkomandi stofnun. Ég vil þess vegna leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra: Hvert er hennar mat, ekki Ríkisútvarpsins, á þeim óbeinu auglýsingum sem um er að ræða? Er þörf á því að skerpa reglur þar um? Í öðru lagi vil ég vekja athygli á því að þessi Nova-auglýsing sem vissulega var reynt að gera betur úr viku síðar, kannski vegna þessarar fyrirspurnar, hefði að öðrum kosti kostað um 200 þús. kr. Hún var ókeypis þarna í einum besta útsendingartíma sjónvarpsins. Í síðustu viku var 25% áhorf á Kastljós. Ég hugsa að það hafi verið jafnmikið þá.

Virðulegi forseti. Ég árétta það að hv. þingmaður spurði ekki í fyrirspurn sinni um mat ráðherra heldur um tilteknar reglur, hvaða reglur giltu og hvað mínútan kostaði. Ég vil bara árétta það og þess vegna leitaði ég að sjálfsögðu upplýsinga hjá viðkomandi stofnun. Hv. þingmaður spyr mig nú um mitt mat á þessu. Mér finnst stærsta málið hvað varðar Ríkisútvarpið að það sé að sjálfsögðu ekki undanþegið gagnrýni og auðvitað eigi að fara fram lifandi umræða um það sem þar fer fram og ræða það hvað fólki finnst um það, hvort því finnist farið yfir strikið. Ég vil líka segja að það er mjög mikilvægt að við virðum um leið tjáningarfrelsi fjölmiðla. Það er hluti af tjáningarfrelsi að við höfum virka og lifandi umræðu um þessi mál. Hins vegar vil ég nefna það sem hefur verið mín skoðun og ég hef styrkst í, að stefna eigi að því að afmarka betur hlutverk Ríkisútvarpsins sem almannaþjónustumiðils með því að færa það hægt og bítandi af auglýsingamarkaði, þá þyrftum við ekki að eiga þessa umræðu hér og nú. Fyrstu skrefin í þá átt eru stigin í því frumvarpi sem hv. þingmaður nefndi. Hins vegar er mjög mikilvægt, eins og ég hef líka sagt, að skerða ekki tekjur Ríkisútvarpsins að sama skapi því að það getum við ekki. Þar þurfa að sjálfsögðu að koma tekjur á móti. Þetta er nokkuð sem mér finnst að hv. þingmenn ættu að velta fyrir sér: Hvert viljum við þróa Ríkisútvarpið? Viljum við þróa það í átt að öðrum almannaþjónustumiðlum, hvort sem er annars staðar á Norðurlöndum eða í Bretlandi, eða viljum við halda áfram þeirri stefnu sem hefur verið nokkuð séríslensk í þessum málum?

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að á þingi hafi almennt ríkt mikil sátt og velvilji í garð sparisjóðanna og að menn hafi talið þá mjög mikilvæga í íslensku samfélagi í gegnum tíðina. Gjarnan var talað um að sparisjóðirnir væru fjórða aflið á fjármálamarkaðnum. Þar af leiðandi höfum við, þ.e. margir þingmenn og margir úti í samfélaginu, haft áhyggjur af því hvernig sparisjóðakerfið muni þróast í framtíðinni eftir áfallið í fjármálakerfinu og allt sem því fylgdi. Í september 2012 tók Samkeppniseftirlitið slíkar ákvarðanir að ekkert varð af samruna Sparisjóðs Svarfdæla við Landsbankann. Samkeppniseftirlitið hefur líka lýst ákveðnum áhyggjum af þróun í samkeppni á fjármálamarkaði. Nýlega birti Samkeppniseftirlitið skýrslu sem ber heitið Fjármálaþjónusta á krossgötum. Kennir þar margra grasa og margt forvitnilegt kemur í ljósi í þeirri skýrslu. Þar er meðal annars fjallað nokkuð ítarlega um sparisjóðina, um þau tækifæri sem þar felast og hvernig þeir geta mögulega eflst eða verið endurreistir. Þar af leiðandi vakna nokkrar spurningar sem hægt væri að spyrja og mikilvægt er kannski að fá svör við síðar. Að þessu sinni langar mig aðallega að spyrja hvernig við getum séð þetta þróast vegna þess að yfir vofir eða fyrir liggur áhugi á að leysa til sín einn af stærri sparisjóðunum sem þó eru eftir. Samkeppniseftirlitið kemst í rauninni að því að ákveðin tækifæri felist í þeim sparisjóðum sem eftir eru til að búa til og auka samkeppni á fjármálamarkaði, hvort sem það verður með því að skjóta styrkari stoðum undir núverandi sparisjóðakerfi eða með því að breyta kerfinu einhvern veginn þannig að það verði sterkara til framtíðar. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji í ljósi umsagnar Samkeppniseftirlitsins um samruna Sparisjóðs Svarfdæla við Landsbankann að það sé í fyrsta lagi í þágu samkeppni á bankamarkaði að Arion banki taki yfir Afl sparisjóð á Siglufirði, eins og hefur verið í undirbúningi, og í öðru lagi hvort slík yfirtaka sé í anda samkeppnislaga? Þessar spurningar held ég að séu eðlilegar í ljósi álits Samkeppniseftirlitsins. Því óska ég eftir að hæstv. ráðherra svari þeim svo að við getum verið betur upplýst um vilja og skoðanir ríkisstjórnarinnar eða ráðherrans í það minnsta í þessu máli.

Frú forseti. Hv. þingmaður hreyfir hér sannarlega mikilsverðu máli. Það er rétt og skylt að ræða það á almennum nótum en þegar kemur hins vegar að hinum beinu spurningum um eitt tiltekið mál, eða samruna, vandast svolítið málið fyrir hönd þess sem hér stendur. Þannig er auðvitað um þetta búið að eftirlit með samruna fyrirtækja er samkvæmt samkeppnislögum í höndum Samkeppniseftirlitsins. Það er ekki ráðuneytisins eða ráðherra að taka afstöðu til þess, sérstaklega ekki fyrir fram, hvort einhverjir tilteknir fyrirhugaðir eða mögulegir samrunar fyrirtækja samrýmist samkeppnislögum. Þá mætti segja að línurnar væru farnar að krossast dálítið. Það er hins vegar hægt að ræða þetta mál út frá þeim vísbendingum sem fyrir liggja, t.d. í tilvitnaðri ákvörðun Samkeppniseftirlitsins um samruna Sparisjóðs Svarfdæla og Landsbankans. Þar má finna ákveðnar vísbendingar eða leiðsögn um það hvernig lagt er mat á samruna á fjármálamarkaði þó að auðvitað verði að fara yfir hvert einstakt tilvik þegar það kemur upp, en menn geta kannski getið sér svolítið til um hvaða túlkunum er beitt, hvernig Samkeppniseftirlitið metur stöðuna á markaðnum og hvaða áherslur það leggur. Þar eru gagnleg gögn eins og þessi glænýja skýrsla hér, Fjármálaþjónusta á krossgötum, og eldri skýrsla frá árinu 2011 þar sem er alveg klárlega varað við frekari samruna og stjórnvöld eru beinlínis hvött til þess að gefa samkeppnismálum gaum við stefnumótun á fjármálamarkaði. Þessi nýja skýrsla er alveg sama marki brennd. Þar er fjallað um aukna samþjöppun sem sé áhyggjuefni, að Arion banki, Íslandsbanki og Landsbankinn séu í lykilhlutverki í viðskiptalífinu með kröfum þeirra á skuldsett og ný og endurskipulögð fyrirtæki, fyrir utan þá sterku markaðsstöðu sem þeir hafa. Það má kannski draga meginniðurstöðu þessarar skýrslu saman í stuttu máli og segja að hún sé eftirfarandi: Þrír stærstu bankarnir eru í yfirburðastöðu á markaðnum. Það er ekki nýtt á Íslandi. Aukinn rekstrarkostnaður bankanna gæti bent til þess að samkeppni sé ekki nægilega virk. Yfirburðastaða bankanna felst einnig í því að í margþættri þjónustu í kringum þá eru þeir svo stórir á markaði. Bankarnir koma stundum að máli ekki bara sem banki, lánahafi, lánveitandi, heldur líka kröfuhafi, hluthafi, mögulegur fjárfestir eða ráðgjafi. Hlutverk þeirra er því býsna alltumlykjandi þegar kemur að stöðunni núna. Það er líka ljóst að sparisjóðirnir eru ekki nægjanlega sterkir í dag til þess að veita umtalsvert aðhald eins og áður var. Það er áhyggjuefni. Jafnframt er í þessari skýrslu komið inn á það sem þarf að taka alvarlega, að aðgangshindranir kunni að gera nýjum aðilum erfitt fyrir að komast inn á markaðinn. Það er auðvitað líka ljóst að samkeppnin þarf að vera virk ef myndast svigrúm í krafti fákeppni, ég tala nú ekki um ef hún leiðir að einhverju leyti til óeðlilegrar verðlagningar, þá mega ekki vera aðgangshindranir fyrir nýja aðila til að koma inn og veita samkeppni. Svo er líka fjallað um verðbréfamarkaðinn og hluta hans í fjármögnun. Fjármögnun er veik í dag, þ.e. verðbréfamarkaðurinn hefur lítið vægi þegar kemur að því að veita samkeppni um fjármögnun. Ekki hjálpar það til upp á samkeppnina. Út úr þessum atriðum öllum má lesa ákveðin skilaboð um það hvernig Samkeppniseftirlitið metur stöðuna á markaði sem og í áður tilvitnuðu áliti um samruna Sparisjóðs Svarfdæla við Landsbankann. Ég vil líka minna á að Alþingi hefur fyrir sitt leyti tekið af skarið í þessum efnum. Ég lít svo á að lagasetning á Alþingi í fyrravor, vorið 2012, hafi gagngert verið til þess að reyna að styrkja stöðu sparisjóða og gera þeim kleift að halda velli, auðvelda mönnum að leggja þeim til aukið stofnfé, gera þá að vænlegri fjárfestingarkosti og auðvitað skiptir samkeppnisþátturinn þar máli til viðbótar hlutverki þeirra sem staðbundinna fjármálastofnana. Í skýrslu 3G-hópsins, sem svo er nefnd, lærðra, vísra manna sem skiluðu af sér á haustdögum, Gavin Bingham, Jón Sigurðsson og Kaarlo Jännäri, er líka komið inn á þetta. Þar er varað við frekari samþjöppun á fjármálamarkaði og talið að huga verði vel að því hvernig það verði tryggt, þó svo vissulega sé um leið viðurkennt að markaðurinn er lítill og það kann að vera óhagkvæmt á litlum markaði að reka allt of margar einingar. Verkefnið er að finna eitthvert jafnvægi þarna á milli. Ég get því miður ekki svarað þessum spurningum með beinum hætti. Ég gæti í raun og veru farið út fyrir mitt verksvið og stöðu mína í þeim efnum undir hvern Samkeppniseftirlitið heyrir, en vona að hv. fyrirspyrjandi sé einhverju nær um það eftir að ég hef reifað hér ýmsar röksemdir úr skýrslum Samkeppniseftirlitsins og leyft mér að túlka þann anda sem í þeim birtist og ég tel að augljóslega 

Frú forseti. Ég tel að það væri atlaga að hagsmunum neytenda á Íslandi ef Arion banki tæki yfir Afl sparisjóð á Siglufirði. Ástæðan er sú að hann er stærsti og burðarmesti sparisjóðurinn af þeim sem eftir eru. Ef hann hyrfi úr flóru þeirra sparisjóða sem enn eru til og flestir í eigu ríkisins, því miður ekki Afl, tel ég að mjög erfitt yrði að endurskipuleggja sparisjóðakerfið. Ég tel að það sé partur af fjárhagslegri endurskipulagningu fjármálakerfisins að byggja upp sparisjóðakerfið og tryggja að það verði vörn okkar neytenda gegn þeirri fákeppni sem ríkir á bankamarkaði og mun án efa á næstu tveimur, þremur, fjórum árum verða enn ríkari en í dag. Sömuleiðis bý ég ekki við þær skorður að vera bankamálaráðherra og get þess vegna sagt hug minn. Ég tel alveg ótvírætt að útskurðurinn frá Samkeppniseftirlitinu varðandi sameiningu Sparisjóðs Svarfdæla og Landsbankans leiði fram að það mundi algjörlega stríða gegn anda samkeppnislaga ef Arion banki tæki yfir Afl sparisjóð. 
            

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hefur komið fram hér að átt hefur sér stað gífurlega mikil samþjöppun á fjármálamarkaði, á bankamarkaðinum. Okkur fannst nóg um þegar stóru gömlu bankarnir sem nú eru fallnir flugu sem hæst en þó var samþjöppunin á fjármálamarkaðinum þá miklu minni en hún hefur orðið á síðustu mánuðum og missirum. Það er gríðarlega mikið áhyggjuefni. Það er líka alveg rétt sem hæstv. utanríkisráðherra sagði áðan að ein ákvörðun, t.d. um að Arion banki mundi eignast Afl sparisjóð, mun hafa dómínóáhrif fyrir sparisjóðakerfið og mjög hætt er við því að kerfið stæðist það einfaldlega ekki, gæti ekki verið rekið sem sjálfbært kerfi ef við færum að missa úr hluta af því sparisjóðakerfi sem er í dag. Það hefur því miður dregist mjög mikið saman. Við getum ekki breytt því úr þessu en það sem við verðum að gera er að tryggja að sú þróun haldi ekki áfram vegna þess að hún er mjög hættuleg. Ég vil því fagna þeim yfirlýsingum sem hafa komið fram í þá veru í umræðunni. Úrskurðurinn varðandi Sparisjóð Svarfdæla er auðvitað mjög skýr vísbending um vilja Samkeppniseftirlitsins 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra fyrir svörin og einnig utanríkisráðherra og öðrum sem hafa tekið þátt í umræðunni því að við erum að ræða mjög mikilvægt mál sé horft til framtíðar. Ég held að öllum sé ljóst að miðað við ályktanir Samkeppniseftirlitsins sé það ekki í þágu ríkisins, í þágu samkeppni á fjármálamarkaði, að sá samruni sem þarna er um að ræða, þ.e. sem kemur fram í fyrirspurninni, að Arion banki taki yfir Afl sparisjóð, sé sparisjóðakerfinu, ríkissjóði og samkeppninni til hagsbóta, þvert á móti. Við verðum að átta okkur á því að sá sjóður sem um ræðir er líklega 20–30% af heildinni þegar horft er á sparisjóðakerfið og þar af leiðandi mundi það væntanlega veikja stöðu ríkissjóðs eða þeirra eigna sem ríkissjóður á þegar í dag, eða heldur á, í öðrum sparisjóðum. Ég skil ágætlega að hæstv. ráðherra bankamála geti illa farið nákvæmar í hlutina en hér hefur verið gert. Ég kýs þó að túlka orð hæstv. ráðherrans þannig að hann sé sammála því að það sé ekki í anda samkeppni eða til þess fallið að efla sparisjóðakerfið gangi sú yfirtaka eða samruni eftir sem um er að ræða. Ég held því að við hljótum að geta fullyrt að það sé okkar hlutverk núna að reyna að hraða því að sparisjóðakerfið verði endurskipulagt, hraða því að menn geti horft til framtíðar, gera allt sem hægt er til að koma í veg fyrir að frekari yfirtökur eða samruni eigi sér stað og að það sé verkefni ríkisvaldsins á næstunni og okkar þingmanna að aðstoða við það verkefni því að það eru okkar sameiginlegu hagsmunir, ef ég leyfi mér að fullyrða, að sparisjóðakerfið verði rekið áfram. Þar erum við að gæta hagsmuna ríkissjóðs, þar erum við að gæta samkeppnishagsmuna og um leið að styðja mjög við landsbyggðina og alla þá þætti sem sparisjóðirnir hafa verið svo ötulir við að styðja úti á landi og annars staðar.

Frú forseti. Ég hlýt að vísa aftur til hins lögbundna hlutverks Samkeppniseftirlitsins þegar kemur að því að taka afstöðu til einstakra samrunamála. Ég vil hins vegar leggja áherslu á að af hálfu stjórnvalda hefur legið alveg ljóst fyrir að talið er mikilvægt að verja sparisjóðina og tryggja þeim tilverugrundvöll og um það hefur verið tiltölulega breið samstaða á Alþingi. Ég minni á lagasetningu bæði hér vorið 2009 og síðan aftur á árinu 2012 sem var ef ég man rétt tiltölulega góð samstaða um. Löggjafinn og stjórnvöld hafa gert sitt til að reyna að tryggja að sparisjóðakerfið gæti verið við lýði áfram, bæði vegna þjónustunnar staðbundið en líka sem liður í því að efla samkeppni. Nú er sem betur fer miðlæg þjónusta sparisjóðanna eða reikningshald þeirra komið í traustar skorður eftir að Teris fyrirtækið komst á áfangastað og óvissu um eignarhald þess hefur verið eytt. Það sem á vantar er auðvitað að það teiknist upp skýr framtíðarmynd varðandi starfssvæði sparisjóðanna, mögulega sameiningu einhverra þeirra í öflugri einingar og auðvitað kjarkurinn til að leggja þeim til aukið stofnfé þar sem þess kann að þurfa til að efla þá í þeirri starfsemi. Út frá því þá held ég að Samkeppniseftirlitið og þess vegna Fjármálaeftirlitið hafi fengið alveg skýr skilaboð frá löggjafanum og stjórnvöldum í þeim efnum. Síðan er það þeirra að túlka lög og rétt eins og hann er á hverjum tíma, vinna samkvæmt því og úrskurða samkvæmt því.

Frú forseti. Ég er með fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra varðandi málefni Húsavíkurflugvallar sem, eins og forseti gat um, hv. þm. Kristján L. Möller bar fram fyrir nokkru og er sjálfsagt mál að halda þeirri fyrirspurn á lofti í veikindaleyfi hans. Það er kunnara en frá þurfi að segja að flugvellir gegna lykilhlutverki í samgöngumálum á Íslandi. Þeir eru fjöldamargir hringinn í kringum landið og sú var tíðin fyrir fáum áratugum að áætlunarflug var til 40 staða á Íslandi en nú mun það einungis vera til 12 staða þannig að sú Snorrabúð er stekkur í þeim samanburði. Engu að síður geta aðstæður breyst á tiltölulega skömmum tíma og það á við um flugvöllinn í Aðaldal sem hefur sinnt Húsvíkingum, Suður-Þingeyingum og eftir atvikum Norður-Þingeyingum ágætlega um langt skeið, en hefur legið í láginni undanfarin ár eftir því sem breytingar hafa orðið á innanlandsflugi víða um land. Sökum fyrirsjáanlegrar uppbyggingar á Húsavíkursvæðinu vegna virkjana á Þeistareykjum, í Bjarnarflagi og eftir atvikum á fleiri stöðum í Suður-Þingeyjarsýslu horfa menn mjög til aukinnar umferðar um Aðaldalsflugvöll, enda mun eftir því sem margir segja langt hagvaxtarskeið vera í uppsiglingu á því svæði með tilheyrandi iðnaðarkostum á Bakka og enn frekari virkjunum jarðvarmans á svæðinu. Ég ber upp þá spurningu til hæstv. innanríkisráðherra hvort fjármunum muni í einhverjum mæli og auknum mæli verða varið til að byggja upp Húsavíkurflugvöll til að geta tekið á móti þeirri auknu hagsæld sem er fyrirsjáanleg á svæðinu og þar með aukinni umferð. Ég vil nefna það sérstaklega í því ljósi að á undanliðnum vikum hafa að mér skilst einar tíu flugvélar þurft að snúa við frá Aðaldalsflugvelli vegna þess að aðflugssendir er bilaður þar. Það þarf að stilla hann og tengja til að flugvöllurinn geti sinnt því aukna flugi sem nú þegar er hafið til Aðaldalsflugvallar og á, eftir því sem menn spá, eftir að aukast enn frekar.

Hæstv. forseti. Undanfarin ár hefur markmið Alþingis verið að draga úr ríkisútgjöldum og þar hafa framlög til flugvalla og flugleiðsöguþjónustu ekki verið nein undantekning. Framlögin hafa dregist saman að krónutölu undanfarin ár á meðan allar vísitölur hækka. Ég ætla ekki að fara yfir talnaflóðið þar en vil láta þess getið að við gerð fjárlagafrumvarpsins óskaði innanríkisráðuneytið eftir því að framlög 2013 yrðu 115 millj. kr. hærri en raunin varð í frumvarpinu. Niðurstaðan varð með öðrum orðum önnur og þá niðurstöðu studdi ég og væntanlega einnig hv. fyrirspyrjandi. Vegna samdráttar undanfarinna ára hefur allt aðhald stóraukist og dregið úr framkvæmdum svo að viðhaldi kerfisins er víða stefnt í vandræði. Þá hefur verið brugðið á það ráð að hækka þjónustugjöld á notendur við lítinn fögnuð flugrekenda og að þeirra sögn yfir þolmörk flugfarþega. Þrátt fyrir það er innanlandskerfi Isavia rekið með tapi sem nemur um 260 millj. kr. frá árinu 2010. Eins og kunnugt er hefur dregið verulega úr viðhaldi á flugvöllum þrátt fyrir að álögur á flugið hafi verið auknar gagngert til þess að halda því uppi. Ljóst er að ekki gengur til lengdar að draga þetta mikið úr viðhaldi án þess að það endi með að skerða verður þjónustuna af öryggisástæðum, þ.e. ef kerfin fara að gefa sig. Þetta var þó gert til þess að verja þjónustuna á meðan við kæmumst í gegnum tímabundnar efnahagsþrengingar. Þetta er nauðsynlegur formáli að mínu svari sem er heldur gleðilegri upplesning en sú sem hér var höfð frammi. Nú stöndum við frammi fyrir því að hafið er áætlunarflug til Húsavíkurflugvallar með þeim miklu samgöngubótum sem það er fyrir svæðið en auknum rekstrarkostnaði. Tryggi ríkið ekki rekstur flugvallarins má telja nokkuð öruggt að flugið leggist af og annað jafngott tækifæri gefist ekki í bráð til að koma á eða viðhalda áætlunarflugi til Húsavíkurflugvallar. Þess vegna hefur verið ákveðið að tryggja rekstur flugvallarins út þetta ár þrátt fyrir ofangreint. Í þeirri ákvörðun felst að enn er rekstur kerfisins látinn ganga fyrir á kostnað viðhalds. Eins og fyrr segir gengur það ekki til lengdar og því nauðsynlegt fyrir Alþingi að taka ákvörðun um hvert skuli stefna í umfjöllun sinni um samgönguáætlun og síðan fjárlög næsta árs og næstu ára.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að heyra þau orð úr munni hæstv. innanríkisráðherra að fjármunir til reksturs Aðaldalsflugvallar við Húsavík séu tryggðir út þetta ár. Auðvitað má lengi við þar bæta þegar kemur að viðhaldi og öðru slíku og ég hef sérstaklega bent á aðflugshallasendi sem hefur hindrað för nokkurra véla til Húsavíkur á undanliðnum vikum og þarf aðeins að stilla hann og tengja til þess að koma honum í samt lag. Það er ástæða til að huga að þeim efnum og ég tel mjög eðlilegt að við bregðumst við þeim breyttu aðstæðum sem eru að skapast á þessu svæði. Ég tel að Akureyrarflugvöllur muni erfiðlega geta annað því aukna flugi sem verður á þetta landsvæði á komandi árum. Þar er millilandaflug vonandi að aukast mjög og innanlandsflugið hefur verið mjög sterkt til þess staðar, ég þekki það mjög vel á eigin skinni, og er óhætt að búast við frekari aukningu á því sviði. Það má benda á að frá 1970 hefur innanlandsflug aukist að meðaltali um 3% á hverju einasta ári og ekkert lát hefur verið þar á. Þótt aukningin hafi verið minni en 3% sum árin þá er það sú aukning sem hefur verið að jafnaði í innanlandsflugi á þessum tíma. Þegar saman fer sú gríðarlega uppbygging sem er fram undan og það langa hagsældarskeið og hagvaxtarskeið sem er fram undan á Húsavíkursvæðinu er eðlilegt að horfa til bættra samgangna. Við erum vitaskuld að horfa til Vaðlaheiðarganga en þangað fer það vinnuafl að stórum hluta sem mun sækja sér vinnu á svæðinu. En sambandið á milli Reykjavíkur og Húsavíkur þarf að styrkjast þegar kemur að ýmiss konar sérfræðiaðstoð og öðru slíku sem þarf á að halda við uppbyggingu jarðvarmavirkjana og 

Hæstv. forseti. Ég vil taka fram að ég tel að áherslur mínar og hv. þingmanns hvað varðar flugið og flugsamgöngur við landsbyggðina séu mjög áþekkar. Ég tel að við þurfum að huga betur að jafnvæginu á milli samgangna á landi, á sjó og í lofti en verið hefur. Nú hillir undir það að við bjóðum út strandsiglingar þannig að þar yrði stigið framfaraskref. Ég ítreka að lokum það sjónarmið að við þurfum að huga betur að fluginu og tryggja flugsamgöngur meðal annars til þeirra svæða sem hv. þingmaður nefndi sérstaklega.

Eins og tilkynnt var í upphafi þingfundar barst dagskrártillaga um dagskrá næsta fundar frá Þór Saari og fer nú fram atkvæðagreiðsla um tillöguna. Forseti hyggst lesa tillöguna aftur: ,,Ég undirritaður geri það að tillögu minni, í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga, að dagskrá næsta þingfundar, þann 11. febrúar, verði eftirfarandi: Stjórnarskipunarlög (heildarlög), frumvarp, 415. mál á þskj. 510, nefndarálit á þskj. 947, 958 og 959, breytingartillögur á þskj. 948, framhald 2. umr. Ég óska eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í lok þessa þingfundar.“ Undir bréfið ritar Þór Saari. Nú fer fram atkvæðagreiðsla um dagskrárbreytingartillöguna.

Frú forseti. Ég fer fram með þetta mál vegna þess að mér finnst að það sem eftir er af dagskrá þessa fundar sé sérkennilegt og óásættanlegt. Stjórnarskráin hefur verið í meðförum þingsins í þrjú ár og nú á að fresta henni enn þá meira. Hún hefur beðið nógu lengi. Hún kom úr nefnd á laugardegi en var ekki tekin á dagskrá fyrr en á miðvikudegi. Hún var svo rædd á miðvikudegi og fimmtudegi en síðan gerði þingið í 11 daga hlé á störfum sínum. Þingið kom úr hléi í dag en stjórnarskráin er ekki á dagskrá og er ekki víst að hún verði á dagskrá þessa viku. Það gengur í berhögg við vilja þjóðarinnar sem samþykkti með miklum meiri hluta atkvæða að hér skyldi fara í gegn ný stjórnarskrá. Ef málið er ekki klárað er það mjög alvarlegt. Það hefur verið sérkennilegt að leita fyrir sér varðandi það mál. Hver hefur bent á annan, formenn stjórnmálaflokkanna, formenn þingflokkanna, enginn virðist vita hver ræður dagskránni og allir hlaupa í felur. Frú forseti. Draugagangur ræður hér ríkjum og stjórnar dagskrá þingsins. Ekki er 

Frú forseti. Mér þykir miður að ágreiningur sé um tilhögun dagskrár í dag. Ég vil taka það skýrt fram fyrir mitt leyti að ég er áhugasamur mjög um framgang stjórnarskrármálsins eins og við þingmenn erum væntanlega allir. Varðandi hins vegar það mál sem hér var sett á dagskrá, frumvarp til laga um stjórn fiskveiða, heildarlög, væri auðvitað æskilegt að það kæmist sem fyrst til atvinnuveganefndar. Það er stórt og mikilvægt mál. Það er mál sem Alþingi er vel kunnugt, má segja þaulkunnugt, þannig að ég hafði bundið vonir við að ekki þyrfti langa umræðu við 1. umr. nú þegar málið er enn endurflutt, lítt breytt frá fyrra vori, til þess að það gæti farið í atvinnuveganefnd og hún tæki það til skoðunar, og þá sneru menn sér að öðrum málum hvort sem það er stjórnarskráin eða önnur þingmál síðar í vikunni. Í bjartsýni minni hefði ég talið að hefði verið haldinn kvöldfundur í kvöld hefði okkur ekkert átt að vera að vanbúnaði að ljúka þá 1. umr. um málið, en þó að það tæki eitthvað inn á morgundaginn færi ekki svo langur tími í það. Í trausti þess er ég sáttur við að dagskráin sé eins og hún var sett upp af hálfu forseta.

Virðulegi forseti. Það er að mörgu leyti mjög sérstakt að hér skuli koma fram dagskrárbreyting frá þingmanni Hreyfingarinnar varðandi dagskrána í kvöld þar sem hv. þingmaður vill að stjórnarskráin sé rædd frekar en frumvarp atvinnuvegaráðherra. Við hljótum því að spyrja okkur hvort þetta séu þá þau forgangsatriði sem við sjáum frá þessum tveimur aðilum, þ.e. frá ríkisstjórninni og Hreyfingunni, að ræða skuli stjórnarskrána það sem eftir lifir þings eða þá kvótafrumvarpið. Maður spyr sig: Hvers vegna í ósköpunum berjast menn ekki fyrir því að mál varðandi heimilin séu kláruð? Hvers vegna berjast þessir aðilar ekki fyrir því? Nú liggur fyrir fjöldinn allur af tillögum  Við hljótum því að spyrja hv. þingmenn um hvort þetta sé sú forgangsröðun sem virðist eiga að vera hér. Þetta er staðfesting á forgangsröðuninni. En þingmenn Framsóknarflokksins ætla að sitja hjá við atkvæðagreiðsluna því að við teljum að hvorugt þessara mála sé það mikilvægasta sem klára þarf núna.

Virðulegi forseti. Ég held að ekki þurfi að hafa áhyggjur af því að hér sé verið að efna til langvinnrar umræðu um fiskveiðistjórn og menn mega ekki nálgast dagskrá þingsins út frá þeirri væntingu að öll mál verði töluð til dauðs. Við ætlum einfaldlega að sjá til þess að þetta frumvarp fái 1. umr. Eins og hæstv. atvinnuvegaráðherra rakti áðan er málið þinginu afar vel kunnugt og ætti ekki að þurfa mjög langa 1. umr. um það. Síðan er hægt að halda áfram og takast á við önnur þau mál sem hér bíða afgreiðslu. En við getum ekki nálgast þingstörfin út frá þeirri væntingu að öll mál endi í málþófi. Það er líka mjög mikilvægt hvað stjórnarskrána varðar að hún fái síðan áfram umræðu hér. Álit frá Feneyjanefndinni kemur í dag og er það okkur öllum til góðs að vinna það mál áfram í þinginu, að ræða það en forðast málþóf.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt sem komið hefur fram að þinginu er málið nokkuð vel kunnugt og því er ástæða til að ræða það í þaula. Hér er deilt um hvort ræða eigi stjórnarskrána, og við þekkjum hvernig það mál hefur verið unnið, eða breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu, sem eru augljóslega til hins verra. Virðulegi forseti. Ég vakti á því athygli í dag að allt bendir til þess að nú dragi mjög úr hagvexti á Íslandi og hæstv. ráðherra atvinnumála og nýsköpunar sagði að engar töfralausnir væru til staðar. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra. En, virðulegi forseti, við ættum þá frekar að ræða lausnir, ekki töfralausnir heldur lausnir á vanda heimila, á vanda fyrirtækja, á vanda ríkissjóðs í ljósi þeirra breytinga sem nú liggja fyrir. Það væri nær fyrir Alþingi Íslendinga að bregðast við, ekki með töfralausnum heldur með markvissri stefnumótun sem því miður hefur vantað hjá núverandi ríkisstjórn og núverandi ríkisstjórn er hluti af þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir. 

Forseti. Það kom mér og hinum þingmönnum Hreyfingarinnar og fleirum í samfélaginu í opna skjöldu að stjórnarskráin skuli ekki hafa verið sett á dagskrá í dag. Ef maður horfir á dagskrána lítur út fyrir að ekki verði fjallað um það mál þessa vikuna. Það veldur mér áhyggjum. Þess vegna fór ég fram á það á þingflokksformannafundi ásamt tveimur öðrum þingflokksformönnum að við mundum funda á föstudaginn til þess að tryggja að við fengjum þá umræðu sem stjórnarandstaðan kallar eftir, vandaða og langa umræðu um stjórnarskrána. Ég skil ekki af hverju stjórnarandstaðan vill ekki ræða málið til dæmis á föstudag og laugardag. Við skulum funda ekki bara núna á föstudag og laugardag heldur alla föstudaga og laugardaga 

Frú forseti. Við þingmenn Bjartrar framtíðar vorum náttúrlega ekki hafðir með í ráðum frekar en fyrri daginn við gerð dagskrár í þinginu. Mér finnst ákaflega gaman að fá nú einu sinni að taka afstöðu til dagskrár hér. Maður veit yfirleitt bara hvað er í matinn í mötuneytinu 

Frú forseti. Þetta er athyglisverð umræða og hún leiðir því miður í ljós ákveðna forgangsröðun á þingmálum sem mér finnst algjörlega óásættanleg. Hér á að taka fyrir kvótafrumvarp ríkisstjórnarinnar, eitthvert mesta skaðræðisfrumvarp og auðlindaránsfrumvarp sem nokkru sinni hefur litið dagsins ljós hér á landi. Verið er að festa í sessi með samningsbundnum nýtingarleyfum kvóta til 20 ára sem býr til skaðabótaskyldu á hendur ríkinu ef hreyft verður við kerfinu. Það ætlar þingið, stjórnarmeirihlutinn, að taka á dagskrá í dag í staðinn fyrir stjórnarskrána, mál sem gengur þvert gegn auðlindaákvæði stjórnarskrárinnar. Þau vinnubrögð eru furðuleg og ég lýsi megnri vanþóknun á slíkum vinnubrögðum. Ég hvet þingið eindregið til að ýta kvótamálinu til hliðar og taka stjórnarskrána á dagskrá þannig að við getum rætt hana í þaula og klárað hana með sóma eins og afgerandi meiri hluti þjóðarinnar vildi gera í atkvæðagreiðslunni 20. október.

Frú forseti. Ég er mikill áhugamaður um að við ljúkum 2. umr. um stjórnarskrárfrumvarpið, við erum í henni miðri. Ég geri hins vegar engar athugasemdir við að fiskurinn, eins og við köllum það hér dagligdags, komi á dagskrá í dag. Það er frumvarp sem mönnum er vel kunnugt. Þetta er 1. umr. og markmiðið er að koma því máli til nefndar. Í trausti þess að hér verði ekki haft uppi málþóf um frumvarpið í því skyni að fara illa með stjórnarskrárfrumvarpið eina ferðina enn segi ég nei við tillögu um breytta dagskrá. Ég treysti því að við munum ljúka umræðum um fiskinn og við getum þá haldið áfram umræðum um stjórnarskrána, 2. umr. sem við erum í miðri, því að hún skiptir máli. Það er kallað eftir þeirri umræðu, ekki bara úti í samfélaginu heldur líka í salnum og við skulum ekki bregðast þeim væntingum.

Frú forseti. Ég held að okkur þingmönnum hljóti að vera ljóst að forseta er nokkur vandi á höndum og það er nú fleira undir á þessu þingi en stjórnarskrá og fiskur. Það hlýtur að þurfa að reyna að skipuleggja vinnutímann vel og hafa sem best samkomulag eftir því sem mögulegt er um það hvernig við notum tímann vel. Þetta snýst náttúrlega ekki síst um það að reyna að vinna með skilvirkum hætti og nota tímann vel því að utan þessara tveggja stóru mála bíður fjöldi mikilvægra mála sem þurfa úrlausn. Ég vonast til þess og endurtek að það þurfi ekki að taka langan tíma að koma þessu máli til nefndar hér eftir 1. umr. Varðandi það sem hv. þm. Illugi Gunnarsson nefndi um hagvöxt, og finnst mér hann heldur svartsýnn svona í byrjun ársins, þá ætla ég að leyfa mér að gleðja hv. þingmann. Ekki ætla ég nú að segja að það séu bein viðbrögð við áskorun hans um að grípa til aðgerða til að auka hagvöxt, en ég get að minnsta kosti upplýst hv. þingmann um það að ég var að fá í símann minn skilaboð um að hægt verður að auka loðnukvótann um 120 þús. tonn í viðbót. Það eru þó nokkrir milljarðar í þjóðarbúið og gleður hv. þingmann væntanlega þannig að hann fari í 

Virðulegi forseti. Það gleður mig mjög að hæstv. ráðherra hafi fengið loðnukvóta í símann sinn  Virðulegi forseti. Af því að hér var talað um fundi og skipulag þingstarfa þá vil ég taka það fram, vegna þess sem hér var sagt varðandi fundi þingflokksformanna, að dagskrá þingsins liggur fyrir. Mjög hefur verið um það talað að skipuleggja þurfi störf þingsins betur, að það þurfi meiri aga og meiri festu. Fyrir liggur dagskrá þingsins, bæði hvað varðar þinglok og líka á hvaða dögum eigi að þinga. 

Frú forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessari dagskrártillögu hv. þm. Þórs Saaris, sem sérstakur áhugamaður um að koma fiskveiðistjórnarmálinu hér inn í þingið og koma því til þinglegrar meðferðar. Þetta er eitt af stærstu málunum sem ríkisstjórnin hefur haft í fangi sínu allt þetta kjörtímabil og löngu tímabært að við getum komið því í endanlegri mynd til þinglegrar meðferðar. Ekkert er óeðlilegt við það að við nýtum andrými hér í dagskrá þingsins til þess að gera það en að sjálfsögðu, sem sérstakur áhugamaður um stjórnarskrána og lyktir þess máls, geri ég fastlega ráð fyrir því að hún komist aftur á dagskrá fljótt og vel enda reikna ég með því að við afgreiðum fiskveiðistjórnarfrumvarpið fljótt og vel til nefndar.

Forseti. Ég skil mætavel áhyggjur hv. þm. Þórs Saaris en tel að þessi viðbrögð séu svona í leikrænna lagi. Hér eru engin brigð á ferðinni gagnvart stjórnarskrármálinu. Við ætlum að fara alla leið og ef við komumst ekki alla leið þá ætlum við að fara eins langt og hægt er með eins marga og hægt er, eins og einu sinni var sagt. En ég vil líka hrósa hv. þm. Þór Saari fyrir það að hann hefur komið sumum þingmönnum hér í salnum í þann bobba að þeir geta ekki gert upp við sig hvort þeir eru meira á móti nýrri stjórnarskrá eða breytingum á fiskveiðistjórnuninni. 
            

Frú forseti. Framganga þessa stjórnarskrármáls gerir það að verkum að ég er að verða úrkula vonar um að það verði nokkurn tímann klárað. Ekki er gert ráð fyrir því í dagskrá þingsins alla þessa viku. Það eru 15 þingdagar eftir af þinginu. Ég tel sjálfur persónulega að ef ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn ætlar sér að heykjast á því að afgreiða stjórnarskrármálið þá hafi hann ekkert með það að gera að sitja hér deginum lengur. Ekki nokkurn skapaðan hlut. Ég mun taka afstöðu til þess með þinglegum aðgerðum í þessari viku hvað ég geri í því máli. Það er skömm að því ef þingið afgreiðir ekki stjórnarskrána og það á skilyrðislaust að fara heim með skottið á milli fótanna.