Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Lífið er lyginni líkast, það er skrýtið að standa hér klukkan fjögur að nóttu og mæla fyrir þremur frumvörpum og einu nefndaráliti. Ég þakka fyrir að ég er ekki kvöldsvæf þannig að þetta ætti að geta gengið. Eins hafa ræður mínar styst eftir því sem liðið hefur á nóttina en þar sem málin eru mjög ítarlega unnin og með þeim greinargerð og góðar lagaskýringar getur fólk kynnt sér málið í hléinu fram undan. Ég mæli, frú forseti, fyrir frumvarpi félags- og tryggingamálanefndar um greiðsluaðlögun einstaklinga. Markmið frumvarpsins er að gera einstaklingum í verulegum greiðsluerfiðleikum kleift að endurskipuleggja fjármál sín og koma á jafnvægi milli skulda og greiðslugetu. Að uppfylltum skilyrðum frumvarpsins verði einstaklingum heimilt að fara þess á leit við umboðsmann skuldara að hann samþykki umsókn um heimild til að leita eftir greiðsluaðlögun með samningi við kröfuhafa. Frumvarp þetta er byggt á grundvelli frumvarps hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra til laga um greiðsluaðlögun einstaklinga á þingskjali 950, um heilsteypta löggjöf um frjálsa og þvingaða greiðsluaðlögun. Eftir að félags- og tryggingamálanefnd fékk það frumvarp til umfjöllunar hélt nefndin marga og langa fundi um málið, vel yfir 20 talsins. Þá fékk nefndin á sinn fund yfir 50 gesti og vann drög að breytingum á frumvarpinu. Allnokkrar umsagnir bárust. Í greinargerð með frumvarpinu er gerð grein fyrir gestum og umsagnaraðilum.  
             Í samráði við hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra og dómsmála- og mannréttindaráðuneyti fól nefndin réttarfarsnefnd að gera drög að breytingum á frumvarpinu. Þegar sú vinna lá fyrir taldi nefndin ljóst að rétt væri að leggja fram nýtt frumvarp um greiðsluaðlögun einstaklinga til að lagaákvæðin og skýringar á þeim væru öllum aðgengileg, jafnt almenningi sem fagaðilum. Allnokkuð er þó byggt á frumvarpstexta hæstv. ráðherra en með því að leggja fram nýtt frumvarp taldi nefndin að m.a. yrði einfaldara fyrir almenning að kynna sér reglur sem um greiðsluaðlögun gilda. Helstu breytingar sem gerðar eru frá frumvarpi félags- og tryggingamálaráðherra eru að frumvarpið tekur nú eingöngu til frjálsrar greiðsluaðlögunar, þ.e. samninga um greiðsluaðlögun, en útfærð er tenging við réttarfarsleg úrræði til greiðsluaðlögunar. Þá er fellt brott ákvæði um að einstaklingur sem borið hefur ótakmarkaða ábyrgð á atvinnustarfsemi geti ekki leitað greiðsluaðlögunar nema skuldir sem stafi af atvinnurekstrinum séu lítill hluti heildarskulda, þ.e. við leyfum einstaklingum þótt þeir hafi borið, og beri, ótakmarkaða ábyrgð á rekstri að fara í greiðsluaðlögun en þó er miðað við að tiltölulega lítill hluti sé vegna rekstrar, eða að rekstur og heimili séu samofin. Að auki hefur nefndin reynt að minnka vægi matskenndra atriða í textanum, t.d. með því að taka í auknum mæli upp skilyrði sem er að finna í X. kafla a laga um gjaldþrotaskipti o.fl. og komin er reynsla af og þar af leiðandi dómvenja. Að lokum er gert að skilyrði fyrir greiðsluaðlögun einstaklinga að skuldari hafi lögheimili hér á landi. Slíkt skilyrði gildir þótt enn náist samningur um greiðsluaðlögun ekki og leitað er nauðasamnings til greiðsluaðlögunar. Kemur það til af því að varnarþing einstaklinga er þar sem þeir búa þannig að þetta gæti verið til þess fallið að vekja upp falsvonir hjá einstaklingum. Ef samhliða er leitað greiðsluaðlögunar fasteignaveðkrafna er unnt að leita hennar þótt lögheimili sé erlendis sé það einungis tímabundið og önnur skilyrði uppfyllt. Þá leggur nefndin til í frumvarpi sínu að tímabil greiðsluaðlögunar verði að jafnaði í 1–3 ár eftir að greiðsluaðlögun er komið á og er það breyting frá frumvarpi hæstv. ráðherra og núgildandi lögum um greiðsluaðlögun þar sem kveðið er á um að tímabilið yrði að jafnaði 3–5 ár. Um þetta litum við til þróunarinnar í Svíþjóð, en þar hefur verið litið til þess að stytta tímabilið og það allt niður í 1 ár. Við viljum jafnvel ganga lengra og teljum að í tilvikum þar sem um mjög erfiða stöðu er að ræða og þar sem skuldari er með lélegt aflahæfi vegna hás aldurs eða heilsubrests megi stytta þennan tíma enn frekar, það muni líka hafa áhrif á greiðsluvilja fólks og hugrekki þess til að takast á við fjárhagsvanda sinn. Að loknu greiðsluaðlögunartímabili skulu samningskröfur afskrifaðar nema um annað sé samið í samningi til greiðsluaðlögunar, en áfram skal greitt af veðkröfum sem rúmast innan matsvirðis eignar sem þær hvíla á. Takist ekki að ná samningi til greiðsluaðlögunar getur skuldari óskað eftir því við umsjónarmann að hann semji frumvarp og leiti eftir nauðasamningi um greiðsluaðlögun í samræmi við gjaldþrotaskiptalög en slíkur nauðasamningur tekur til annarra krafna en þeirra sem tryggðar eru með veði eða annars konar tryggingarréttindum í eignum skuldara. Því getur skuldari einnig eftir atvikum óskað greiðsluaðlögunar fasteignaveðkrafna íbúðarhúsnæðis í samræmi við lög nr. 50/2009. Þau úrræði sem hér er ætlunin að leiða í lög hafa verið lögfest annars staðar á Norðurlöndum. Verði frumvarp þetta að lögum verður ekki hægt að leita nauðasamnings til greiðsluaðlögunar fyrr en fullreynt hefur verið að ná samningi um greiðsluaðlögun í frjálsum samningum samkvæmt frumvarpi þessu. Mikilvægt er að allir kröfuhafar átti sig á því að í frjálsum samningum um skuldaskil þýðir ekki að bjóða skuldurum lakari rétt en þeir geta fengið með greiðsluaðlögun. Því fyrr sem sú staðreynd verður ljós þeim mun betur mun ganga við meðferð skuldamála í frjálsum samningum. Það er von hæstv. ráðherra og nefndarinnar að með því að koma á embætti umboðsmanns skuldara og búa til lögbundið úrræði utan um samt frjálsa samninga sé bæði verið að gera vinnsluna skilvirkari og vandaðri, og eins að auðvelda einstaklingum að fara í gegnum þessi úrræði og mynda hvata við aðila sem eru ekki innan sinna lánastofnana að fara í slíka samninga án þess að til afskipta umboðsmanns þurfi að koma. Málsmeðferð greiðsluaðlögunar eru gerð ítarleg skil í frumvarpinu og greinargerð og því verður ekki farið nánar í þær reglur hér. Einnig er þar að finna ítarlega umfjöllun um breytingar frá frumvarpi ráðherra. Frumvarp þetta setur samningsferlinu um greiðsluaðlögun ákveðinn ramma. Kveðið er á um aðkomu umboðsmanns skuldara af hálfu stjórnvalda, aðstoð umsjónarmanns, afborgunarfjárhæð, greiðsluaðlögunartímabil, réttaráhrif, gildistíma o.fl. Þegar ákvarða skal hversu mikið af tekjum skuldara fer til greiðslu skulda skal fyrst taka mið af nauðsynlegum kostnaði skuldara við að sjá sér og sínum farborða. Að jafnaði skal fólki gefinn kostur á að búa áfram í húsnæði sínu. Ef sala á húsnæði er óhjákvæmileg verður að tryggja að skuldari geti útvegað sér annað húsnæði, með kaupum eða leigu eftir atvikum. Þetta frumvarp er flutt hér samhliða frumvörpum um greiðsluaðlögun veðkrafna og úrræði fyrir fólk í tímabundnum vanda vegna tveggja fasteigna og nefndaráliti um umboðsmann skuldara. Þessi frumvörp voru öll lögð fram af félags- og tryggingamálaráðherra í ljósi þess að knýjandi þörf er á skilvirkum og raunhæfum úrræðum til að takast á við þann vanda sem til kom vegna efnahagshrunsins. Mikilvægt er að lagasetning taki á vandanum, nái fram því sem til er ætlast, sé skilvirk og tryggi úrræði sem hægt sé að beita á samræmdan hátt. Mikilvægt er að samfélagsleg sátt ríki um lagasetningu af þessu tagi því að henni er m.a. ætlað að vera grundvöllur endurreisnar og þess að hægt verði að styrkja efnahagsbata landsins. Lögum um greiðsluaðlögun einstaklinga er þar að auki ætlað að standa áfram og lögfesta úrræði til handa einstaklingum í verulegum greiðsluerfiðleikum óháð þeim erfiðu aðstæðum sem sköpuðust í kjölfar banka- og gjaldmiðilshrunsins. Nefndin hefur því við vinnu sína lagt áherslu á að tryggt verði að hér sé um að ræða vandað, skilvirkt og varanlegt úrræði til að greiða úr skuldavanda þeirra heimila sem eru hvað verst stödd. Nefndin tók að sér mikla og góða vinnu. Eftir upphaflega skoðun málanna hefði komið til álita að senda þau aftur til ríkisstjórnarinnar, en nefndin ákvað í ljósi þess hversu brýn þessi málefni eru að leggjast í þessa vinnu sjálf. Hafa nefndarmenn, jafnt í meiri hluta sem minni hluta, ekki síður og jafnvel frekar í minni hluta, lagt sig öll fram um að gera þetta sem best úr garði. Ég þakka kærlega fyrir þá góðu samvinnu sem var í nefndinni og ég þakka líka nefndarritaranum okkar fyrir að leggja nótt við dag til að geta klárað þessi mál. Nú verða þau send til réttarfarsnefndar til yfirlestrar, það hlýtur alltaf að vera til bóta að skoða mál vel og skoða þau betur. Af því að hér hefur mikið verið rætt um vönduð vinnubrögð og að þetta sé eins og að við séum að fjalla um eiginlega óafturkræfa gjörninga skulum við samt ekkert óttast. Við skulum vanda okkur í lagasetningu og tryggja að lögin sem við setjum séu góð, en hér er ekki um neina slíka gjörninga að ræða að þeim fylgi óafturkræfur vandi fyrir íslenskt samfélag.

Virðulegi forseti. Ég kem sérstaklega hérna upp til að þakka hv. félags- og tryggingamálanefnd fyrir þá vinnu sem hún er búin að leggja í þetta frumvarp. Það er búið að smíða þetta frumvarp allt algjörlega upp á nýtt og í nefndinni hefur verið mjög samhent vinna hjá fulltrúum allra stjórnmálaflokka. Þess vegna vildi ég koma hérna upp og taka fram að mér finnst það mjög miður að við séum að ræða þetta korter yfir fjögur að nóttu. Þetta er stórt mál. Þetta er mikilvægt mál. Ég hefði talið mun eðlilegra að fulltrúar nefndarinnar og aðrir þingmenn sem unnið hafa í skuldavandanum hefðu getað rætt þetta að degi til þar sem við hefðum getað sýnt fram á að við ástundum ekki aðeins vönduð vinnubrögð í nefndinni heldur að við ætlum líka að gera það hér í þingsal. Ég vil líka sérstaklega taka fram að hér erum við að tala um að lagfæra löggjöf sem er tiltölulega nýleg. Það finnst mér mjög mikilvægt og hefði verið nauðsynlegt að ræða það hér sérstaklega. Þetta eru mjög mikilvægar lagfæringar á þeirri löggjöf. Við erum ekki að tala um einhverja endanlega lausn á skuldavanda heimilanna. Skuldavandinn er miklu meiri en svo að við getum farið að kýla fjórðung íslenskra heimila í gegnum greiðsluaðlögun. Það hefur aldrei verið gert í nokkru landi sem hefur boðið upp á greiðsluaðlögun. Ég vildi bara ítreka þakklæti mitt sérstaklega til nefndarmanna sem hafa lagt á sig geysilega mikla vinnu. Ég fagna því líka að nú eigi að senda málið til umsagnar. Þingið mun síðan koma saman aftur og vonandi gefa sér tíma til að ræða jafnmikilvæga löggjöf og þessi er.

Frú forseti. Ég þakka Eygló Harðardóttur hlý orð í garð nefndarinnar. Ég vil þó segja að þetta er sannarlega ekki endanleg lausn fyrir skuldug heimili enda er það nú þannig í lífinu að endanlegar lausnir eru yfirleitt ekki til á hlutunum. En þetta á að vera varanleg lausn fyrir þau heimili sem eru í hvað verstri stöðu og sem við berum mesta ábyrgð gagnvart því að þar er annars um að ræða alvarlegan velferðarbrest. Okkur getur þótt ýmislegt um tímasetninguna á þessum ágæta þingfundi en hv. félags- og tryggingamálanefnd hefur nú verið að funda á ýmsum tímum undanfarnar vikur. Hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hefur verið vakinn og sofinn yfir skuldavanda heimilanna frá því að hann settist í embætti þannig að ég held að þetta sé bara til marks um að við erum tilbúin til þess að leggja nánast hvað sem er á okkur til að finna góða leið út úr þeim vanda sem við erum í.

Frú forseti. Það kom mjög skýrt fram í eldhúsdagsumræðunum frá hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, og hæstv. fjármálaráðherra, Steingrími J. Sigfússyni, að þau sæju ekkert sem kæmi í veg fyrir að þingið starfaði lengur þessa vikuna. Ég hefði talið mun eðlilegra að við tækjum fyrir þessi fjögur mikilvægu mál á morgun, eða réttara sagt í dag, þannig að við gætum gefið okkur tíma til þess að ræða þetta. Þetta eru það mikilvæg mál að við eigum að vanda okkur við málsmeðferðina hér í þinginu, gefa öðrum þingmönnum sem ekki hafa starfað í nefndinni tækifæri til þess að kynna sér málið og ræða það, hlusta á umræðu hér. Ég sé það ekki gerast núna heldur fer málið í nefnd. Ég hvet þingmenn til þess að taka virkan þátt í 2. umr., lesa nefndarálitið og ræða um þetta vegna þess að þetta er stórt mál. Í framhaldi af því sem ég talaði um er þetta úrræði fyrir þá sem verst eru staddir. Fyrir 20 árum lentu ýmis Evrópuríki í mjög slæmri bankakreppu. Þá fóru þessi ríki að setja saman greiðsluaðlögunarlög. Í Frakklandi held ég að búi um 60 milljónir manna og fyrsta árið sem Frakkar samþykktu svona frumvarp fóru held ég um 90 þúsund manns í gegnum svona greiðsluaðlögun þar, þannig að við sjáum hlutföllin. Við erum ekki að tala um að bjóða fjórðungi íslenskra heimila upp á svona úrræði, enda væri það alveg einstætt á heimsmælikvarða og mundi þýða það að dómskerfi okkar mundi gjörsamlega hrynja.

Frú forseti. Ég vil bara árétta að ég held að enginn sé með þá hugmynd í gangi að það eigi að bjóða fjórðungi allra heimila upp á þetta úrræði. Ég held að við ættum að hætta að tala um það. Er ekki verið að kalla saman þing aftur 24. júní vegna þess að það þarf að ræða frekari úrræði, fyrir utan það að til eru fjölmargar leiðir fyrir fólk til þess að leita úrræða? Ég held að þegar fólk lendir í alvarlegum greiðsluvanda sé afskaplega mikil hindrun í vegi þess að þurfa að ganga frá Heródesi til Pílatusar, eða hvernig sem það var nú, nú er klukkan bara orðin of margt til þess að ég vitni í blessaða Biblíuna. Það er mikilvægt að setja á stofn embætti umboðsmanns skuldara. Það mjög mikilvæg stofnun einmitt til þess að veita fólki ráðgjöf, ekki bara þeim sem eru hvað verst staddir heldur líka þeim sem eru í vanda en eiga með frjálsum samningum við lánastofnanir að geta leyst það með tiltölulega einföldum hætti, ef maður leyfir sér að nota svo léttvæg orð um það alvarlega vandamál sem það er að vera í greiðsluvanda. Það er mjög mikilvægt að maður geti komið á einn og sama stað og átt lögbundinn rétt á því að fá leiðbeiningar varðandi fjárhagsvanda sinn.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka félags- og tryggingamálanefnd góð og mikil störf í umfjöllun um öll þau skuldamál sem komið hafa á dagskrá á undanförnum vikum. Það hefur ekki verið létt verk. Þvert á móti eru þetta flókin mál og hafa þurft mikillar umfjöllunar við. Það er líka sérstök ástæða til þess að þakka þá víðtæku þverpólitísku samstöðu sem náðst hefur í málefnum skuldugra heimila alveg frá því í haust. Við náðum mjög góðri sátt um lagasetninguna í októbermánuði og í kjölfar þeirrar löggjafar var sett á fót þverpólitísk nefnd sem hefur starfað af miklum dugnaði í vetur. Þær hugmyndir sem þar komu fram af hálfu fulltrúa í þeirri nefnd voru auðvitað mikið leiðarljós og innblástur fyrir okkur í félags- og tryggingamálaráðuneytinu í þeirri vinnu sem við settum af stað í kjölfarið. Þeim frumvörpum sem við lögðum fram um lausnir á vanda skuldugra heimila í lok marsmánaðar var ætlað að mæta öllum þeim athugasemdum sem fram hafa komið í þeirri fjölþættu vinnu að frátalinni hinni stærri spurningu sem stundum vakir yfir, sem er spurningin um hvort ráðast beri í almenna niðurfellingu skulda. Öllum öðrum spurningum reyndum við að taka á og fara yfir í þessum frumvörpum. Í meðferð mála í félags- og tryggingamálanefnd komu fljótlega í ljós athugasemdir frá réttarfarsnefnd, sem hafði miklar athugasemdir við það sem lagt var upp með af hálfu félags- og tryggingamálaráðuneytisins, að fella greiðsluaðlögunarferlið í einn lagabálk að norskri fyrirmynd. Við höfum aðhyllst þá hugsun að greiðsluaðlögunin yrði félagslegt úrræði og um hana gilti einn lagabálkur. Það er ljóst að réttarfarsnefnd hafði ríkan vilja til þess að málunum yrði skipað með öðrum hætti og að áfram yrði byggt á þeirri löggjöf sem sett var hér í fyrra með sérstökum kafla í gjaldþrotaskiptalögunum og með löggjöf um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðlána. Eftir nokkurt stímabrak varð niðurstaðan sú að fara þá leið enda fullvissaði réttarfarsnefnd okkur öll um að það mundi ekki hafa efnisleg áhrif á réttindi fólks. Það yrði fyrst og fremst til þess að skapa, að því er réttarfarsnefnd mat, hagfelldari lagalegan búning utan um lausnina en það mundi ekki hafa áhrif á efnislega niðurstöðu að því er varðar réttindi fólks til greiðsluaðlögunar eða þau tækifæri sem við vildum að fólk nyti í greiðsluaðlögunarferlinu. Nefndin hefur nú unnið mjög mikið og gott starf og við sjáum hið ágæta frumvarp hér fyrir okkur. Atvikin haga því þannig til að við erum að ræða þetta klukkan að verða hálf fimm að morgni og því er ljóst að við förum ekki í djúpar umræður núna í 1. eða 2. umr. eins og samið hefur verið um framgang málsins. Við munum fara yfir frumvarpið og reyna að tryggja að þessi smíð sé eins vönduð og mögulegt er. Það er sameiginlegt verkefni okkar allra að setjast yfir það og tryggja að þegar kemur að afgreiðslu málsins í 3. umr. 24. júní sé það alveg hafið yfir allan vafa að þessi smíð sé vönduð þannig að allir hlutar málsins falli saman, því að það er vissulega hætt við þegar þessi leið er valin að það geti skapast tilvik þar sem ójafnvægi er á milli hinnar frjálsu greiðsluaðlögunar og hinnar lögþvinguðu greiðsluaðlögunar fyrir dómstólum. Við þurfum með öðrum orðum að fara vandlega yfir þetta allt saman, velta aftur og aftur fyrir okkur ferlinu og gæta að því að tryggt sé að það sé enginn skakkur hvati í kerfinu, það sé ekki þannig að kröfuhafar geti haft hag af því að neyða fólk í þvingaða greiðsluaðlögun frekar en að ná samningum. Ef eitthvað er á það að vera hvati til að leysa málið í hinni samningsbundnu greiðsluaðlögun, frekar en að fara með ferlið fyrir dómstóla. Það var markmið okkar með breytingunni að létta á dómskerfinu, að greiða fyrir frjálsum samningum og það er mjög mikilvægt að við verjum þá höfuðhugsun við þessa útfærslu. Að síðustu vil ég ítreka þakkir til félags- og tryggingamálanefndar, sérstaklega starfandi formanns nefndarinnar, hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur sem hefur borið hitann og þungann af þessu verki. Þetta hefur verið mikil vinna en ég ber líka von í brjósti um að þessi ágæta vinna lýsi okkur líka áfram veginn eins og síðasta árið, að við getum áfram unnið í þverpólitísku samstarfi að meðferð erfiðra skuldamála.

Frú forseti. Ég kem hingað upp fyrir hönd þingflokks Vinstri grænna til að fagna þessu frumvarpi til laga um greiðsluaðlögun einstaklinga. Hv. félags- og tryggingamálanefnd lagði mikla vinnu á sig við að gera þetta frumvarp sem best úr garði. Ég kom þar aðeins að undir lokin ásamt fleiri fulltrúum úr þingflokki Vinstri grænna. Ég hef hins vegar áhyggjur af því að þetta úrræði geti á engan hátt glímt við þann stóra vanda sem við er að etja. Fram til þessa hafa tæplega þúsund manns farið í gegnum greiðsluaðlögun einstaklinga. Þetta frumvarp mun þó einfalda úrræði mjög mikið en við megum ekki gleyma því að það eru 22.000 á vanskilaskrá nú þegar. Ég vildi því spyrja hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hvort hann sé þeirrar skoðunar að þetta úrræði geti tekið við þeim mikla fjölda sem þarf á einhvers konar úrræði að halda. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að úrræðið nái í mesta lagi til um 2.000 manns. Ef hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra er þeirrar skoðunar að það þurfi fleiri úrræði vil ég gjarnan fá að heyra hvað hann leggur til til þess að mæta þeirri miklu þörf sem er fyrir aðstoð.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög góð spurning hjá hv. þingmanni, hver fjöldinn er sem mun þurfa umtalsverðra skuldbreytinga við. Ég held að það geti alveg verið um 20 þúsund manns sem þurfa með einum eða öðrum hætti skuldbreytingar við. Þeir geta fengið það í bönkum, þeir geta fengið það í þessu ferli og í sjálfu sér ræðst fjöldinn svolítið af því hversu vel við gerum þetta ferli úr garði. Þeim mun betur sem það er gert úr garði þeim mun sterkari vopn gefur það fólki í viðureign við banka og þeim mun meiri líkur eru á að menn ljúki málinu sjálfir við sína banka. Kerfið er hannað þannig að í staðinn fyrir að við höfum kerfi eins og núna er þar sem um þúsund manns hafa farið í gegnum greiðsluaðlögun þá hefur aðaltappinn verið á leiðinni inn í greiðsluaðlögunina vegna þess að menn hafa verið að bíða eftir tímum hjá dómstólunum í marga mánuði. Núna mun það heyra sögunni til og við munum geta ráðið eins marga lögmenn og við viljum í þetta verkefni til að ganga í samningaferlið. Sá vandi að það verði einhver biðröð á því ekki að verða óyfirstíganlegur. Við eigum að geta leyst úr þörfinni mjög hratt þannig að þeir sem þurfa á samningsbundinni greiðsluaðlögun að halda geti fengið tilraun til þessara samninga hratt og örugglega og niðurstöðu í því ferli á fáeinum mánuðum þannig að sem flestir komist í gegnum það ferli á seinni hluta ársins.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp er komið fram frá félags- og tryggingamálanefnd um greiðsluaðlögun einstaklinga ásamt þeim þrem öðrum málum sem hanga við þetta allt saman. Mig langar að fara aðeins yfir það hversu mikilvægt það er að við getum staðið saman um vinnu að þessum stóra vanda sem steðjar að íslenskum heimilum. Við sjálfstæðismenn höfum talað fyrir því allt frá því síðasta sumar að við ættum að setjast yfir þetta mál varðandi skuldavanda heimilanna saman og á þverpólitískan hátt vegna þess að það er ekki einfalt að leysa þessi mál. Það er ekki auðvelt að takast á við þessi viðfangsefni og til þess að reyna að ná sem bestri lendingu töldum við mikilvægt að það væri gert í einhvers konar sátt og sameiningu með vinnu allra flokka. Þetta byrjaði, eins og kom fram í máli hæstv. félagsmálaráðherra, í haust þegar við fórum með þau mál sem varða greiðsluvanda heimilanna í gegnum þingið og allt frá þeim tíma höfum við verið að vinna okkur að þessu marki. Í mars, þegar frumvörpin komu fram frá félagsmálaráðuneytinu, var alveg ljóst að mikil vinna beið félags- og tryggingamálanefndar og nefndin einhenti sér í hana af miklu kappi, hefur unnið mjög mikið og vel og óháð því á hvaða tíma sólarhringsins það hefur verið. Það sýnir viljann til að reyna að leita bestu leiðanna og það er rétt, sem kom fram í máli framsögumanns frumvarpsins, hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, að þetta er ekki endilega endanlega lausnin heldur er þetta sú niðurstaða sem við getum best komist að að þessu sinni. Frumvörpin fara nú í yfirlestur hjá réttarfarsnefnd vegna þess að við viljum hafa þetta eins gott og möguleiki er á. Ég tel því að hér hafi farið fram mjög mikilvæg vinna, vönduð vinna og hún er mikilvæg að því leyti að við erum að vinna málin á talsvert annan hátt en hingað til hefur tíðkast í þinginu og ég fagna því. Mig langar að nota tækifærið til að þakka öðrum nefndarmönnum í félags- og tryggingamálanefnd kærlega fyrir mjög gott, gefandi og oftast skemmtilegt samstarf. Stundum vorum við orðin aðeins þreytt og þó að klukkan sé orðin hálffimm að morgni er þetta eins og venjulegur dagur hjá okkur nefndarmönnum í félags- og tryggingamálanefnd. Mig langar sérstaklega að beina þökkum til hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, starfandi formanns nefndarinnar, sem hefur lagt sig í framkróka með að halda samstarfinu í nefndinni góðu, líta til allra sjónarmiða sama hvaðan þau koma og vinna að því af fullum heilindum að ná lendingu í þessum stóra og mikilvæga málaflokki. Ég vona líka að þessi vinna sé upphafið að einhverju nýju, upphafið að einhverju meira, upphafið að áframhaldi á þessu samstarfi. Ég fagna því sem fram kom í máli hæstv. félagsmálaráðherra að hann tekur vinnu nefndarinnar vel. Hann fagnar því að við skrifum okkar eigin frumvörp í staðinn fyrir að lagfæra það sem fram kom frá ráðuneytinu án þess að vera neitt sár út í okkur fyrir það. Það er til fyrirmyndar og sýnir að við erum kannski komin ansi langt í þeirri hugsun, hvað varðar skuldavanda heimilanna, að reyna að gera þetta saman. Síðan er það rétt, sem fram kom í máli hæstv. ráðherra, að þessi pakki er vissulega ekki lausn fyrir alla. Þetta eru úrræði fyrir þá sem verst eru staddir. Það er svo önnur umræða hvar og þá hvernig við ætlum að mæta öðrum heimilum til að reyna að hindra það að fleiri aðilar þurfi að nýta sér þessi úrræði. Það ætti að vera markmið okkar og ég vonast svo sannarlega til að við berum gæfu til að vinna í sameiningu að því stóra verkefni.

Frú forseti. Ég vil bera tvær stuttar spurningar - kannski er ekki svo einfalt að svara þeim - upp við hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur. Hver verður hvatinn til frjálsrar greiðsluaðlögunar? Hvað er það sem mun gera það að verkum að kröfuhafar munu frekar vilja ganga frá samkomulagi í frjálsri greiðsluaðlögun frekar en senda það í gegnum þvingaða greiðsluaðlögun? Hver eru helstu áhyggjuefnin - af því að ég mundi gjarnan vilja að gengið yrði hratt frá næstu málum, þeim þremur sem á eftir koma og tengjast þessu - varðandi frumvarpið, þ.e. hvað lagaleg spursmál, stjórnarskrána og annað áhrærir?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góðar og mjög mikilvægar spurningar. Þetta eru helstu spurningarnar sem nefndin hefur setið yfir og reynt að finna svör við. Það hafa komið fram ýmsar hugmyndir og við reyndum að undirbyggja löggjöfina með þeim hætti að setja inn þá hvata sem við töldum að kæmu til greina og gætu haldið. Reynslan ein mun svo skera úr um það hvort þetta dugir til. Ég veit að hv. þingmaður hefur verið að kynna sér löggjöfina á Norðurlöndunum og það hvernig frjáls greiðsluaðlögun hefur gengið fyrir sig þar og sá að í Noregi hefur hún t.d. ekki orðið ofan á heldur hefur þvingun orðið ofan á þar. Við höfum innbyggt inn í frumvarpið að kostnaðurinn af því að neita frjálsum samningum kemur til með að lenda á þeim aðilum sem hafna því að fara frjálsu leiðina ef til þess kemur. Það er sá hvati sem við fundum út að hægt væri að nota. Hins vegar er það alveg rétt að við erum ekki alvitur í félags- og tryggingamálanefnd. Við viljum að réttarfarsnefnd kíki yfir þetta hjá okkur. Hugsanlega munum við nota tímann til 24. júní til að leita enn betur að því hvort við finnum einhverja fleiri hvata til að sníða inn í frumvarpið. En við verðum einfaldlega að þora að setja þetta fram, fylgja því eftir og læra síðan af reynslunni. Ég held að það sé ekkert annað að gera í stöðunni. Það verður að taka á vandanum. Þetta er það besta og það lengsta sem félags- og tryggingamálanefnd komst með þetta verkefni og ég vonast svo sannarlega til að þetta haldist. Það er ekki hægt að segja að maður hlakki til að sjá hver niðurstaðan verður heldur verður maður einfaldlega að bíða og sjá hvort frjálsa greiðsluaðlögunin verður ofan á. Ég vona svo sannarlega að svo verði.

Frú forseti. Eitthvað er sérkennilegt við það að ræða skuldavanda heimilanna á meðan heimilin sofa en það verður að hafa það. Að baki þessum frumvörpum liggur mikið starf og ég vil, eins og aðrir sem tekið hafa til máls í þessari umræðu, þakka nefndarmönnum í félags- og tryggingamálanefnd kærlega fyrir samstarfið. Ég tel að við höfum unnið mjög vel að þessu, unnið mjög faglega. Við fórum í mjög víðtækt samráð við alla viðeigandi aðila, mjög mikið samráð við réttarfarsnefnd og aðra lögfræðinga, enda er viðfangsefnið í eðli sínu fremur flókið. Við erum í raun og veru að reyna að auka rétt skuldara að mörgu leyti á kostnað kröfuhafa og við erum að reyna að gera það þannig að það standist lög. Það er í rauninni verkefnið og það er ekki einfalt vegna þess að kröfuhafar hafa sinn stjórnarskrárbundna eignarrétt á kröfum. Þetta verkefni unnum við í nánu samráði við þá sem gerst þekkja til, lögfræðinga á þessu sviði, og ég er fremur vongóður um að við höfum hitt á nokkuð góða lausn hvað þetta varðar, greiðsluaðlögun einstaklinga. Ég held þó að í málum af þessu tagi, eins og reynslan er líka í Skandinavíu, muni reynslan kenna okkur ýmislegt. Samræðan við reynsluna á eftir að fara fram og við sjáum það ekki fyrir hvað reynslan mun segja okkur en það er alveg ábyggilegt að hún mun segja okkur eitthvað þannig að einhverjar breytingar þarf vafalítið að gera. Hv. þm. Eygló Harðardóttir tæpti á einu atriði sem er ákaflega mikilvægt og það er að hvatinn í þessu greiðsluaðlögunarferli verði til þess að menn leiti frekar frjálsra samninga en fara dómstólaleiðina. Við teljum, eins og við leggjum frumvarpið fram nú, að við höfum staðið þannig að því að hvatinn sé til frjálsra samninga frekar en til dómstólaleiðar. Eitt atriði sem kom upp í starfi nefndarinnar varðaði atvinnurekstur einstaklinga á eigin kennitölu. Eins og lagt var upp með málin í upphaflegum frumvarpsdrögum átti ekki að hleypa skuldum vegna atvinnurekstrar á eigin kennitölu í greiðsluaðlögun en við breytum þessu - það átti ekki að hleypa skuldum vegna atvinnurekstrar á eigin kennitölu nema að hluta til. Við fellum alfarið út þessar takmarkanir og hleypum að einstaklingum sem hafa stofnað til skulda á eigin kennitölu vegna atvinnurekstrar. Þarna erum við ekki síst að hugsa um bændur. Bændur hafa þannig atvinnurekstur að heimili þeirra eru oft undir og þeir hafa oft reksturinn á sinni eigin kennitölu og hafa stofnað til skulda á þann veg. Þeir hafa stofnað til skulda sem einstaklingar og við horfum til þess að meginreglan í frumvarpinu er sú að þetta varðar skuldir einstaklinga og þá er það algerlega burt séð frá því hvernig þeir hafa stofnað til þeirra skulda, þó ekki algerlega vegna þess að í vissum greinum frumvarpsins eru tilteknar ýmsar takmarkanir. Þetta frumvarp og frumvörpin sem við ræðum hér í kippu, þrjú frumvörp og eitt nefndarálit sem félags- og tryggingamálanefnd leggur fram, leysa auðvitað ekki allan vanda. Skuldavandi heimila á Íslandi er mjög mikill og hefur verið mikill um langt skeið en hann er einkum og sér í lagi mikill eftir hrun efnahagslífsins. Hér erum við vonandi að leysa varanlega vanda þeirra sem eru mjög illa settir en við leysum ekki vanda þeirra sem ná endum saman með herkjum. Við leysum ekki vanda þeirra sem eru með stórbrotna neikvæða eiginfjárstöðu langt umfram það sem lagt var upp með og eiga beinlínis í vandræðum, jafnvel fyrirsjáanlega um langa framtíð, með að ná endum saman en gera það þó. Skilyrði fyrir því að fara í greiðsluaðlögun er að ná ekki endum saman þannig að við leysum ekki vanda þessa hóps, kannski má segja að það sé hin stóra millistétt, með þessu. Þá ætla ég í örstuttu máli að nefna það sem mun hjálpa því fólki - við verðum auðvitað að fara að spýta í lófana í þeim efnum: Við verðum að ná niður vaxtastigi þannig að skuldbreytingar sem er verið að bjóða upp á í kjölfar höfuðstólslækkunar verði fýsilegri. Ég bind vonir við að aðgerðir varðandi bílalán heimilanna muni létta byrðum af þeim. Ég tel, og við framsóknarmenn höfum talað stíft fyrir því, að fara eigi í skuldaleiðréttingar húsnæðislána á svipaðan hátt og boðaðar eru skuldaleiðréttingar bílalána og það muni létta byrðar af þessum hópi. Við teljum að þetta sé mögulegt að gera án þess að sliga ríkisvaldið. Við bíðum eftir dómi um gengistryggðu lánin og gengið er líka óvissuþáttur. Það þarf að fara í örvandi aðgerðir fyrir fasteignamarkaðinn þannig að fasteignir hækki aftur í verði. Það þarf að skoða gjaldþrotalögin. Fyrning krafna er álitamál og ég tel að það mundi hafa góð áhrif á lánamarkaðinn og bæta stöðu lántakenda ef við mundum búa svo um hnútana að kröfur fyrnist á t.d. fjórum árum samkvæmt gjaldþrotalögum. Svo þarf að spýta í lófana hvað varðar atvinnustig í landinu og kjarabætur almennt þannig að þessi hópur, sem vissulega mun ekki fara í gegnum greiðsluaðlögun, sjái einhverja von. Það er mikilvægasta næsta skref í lánamálum. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég tel einkar mikilvægt að við tölum upp þau úrræði sem við erum að boða, greiðsluaðlögun einstaklinga, greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna, lausn fyrir skuldara sem sitja uppi með tvær eignir og umboðsmann skuldara sem er embætti sem við ætlum að stofna sem er sérstaklega til þess fallið, og er kveðið á um það í lögum, að sinna hagsmunum skuldara. Þetta er alger nýbreytni. Ég tel að þetta séu miklar réttarbætur og ég tel mjög mikilvægt að við tölum þessar réttarbætur ekki niður heldur gefum þeim allan þann séns sem við mögulega getum gefið þeim. Það er brýnt hagsmunamál fyrir öll þau heimili sem eiga í verulegum skuldaörðugleikum í landinu, og það er deilt um það hvað þau eru mörg, að þessi úrræði virki.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frumvarp. Sjónarmiðin hafa komið fram, m.a. í máli framsögumanns félagsmálanefndar, hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, sem er varaformaður félagsmálanefndar og hefur verið starfandi formaður nefndarinnar á undanförnum vikum í fjarveru formanns, hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur. Nefndin hefur, undir stjórn Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, unnið mjög gott starf sem ber að þakka og afurðin liggur fyrir og hefur verið gerð grein fyrir henni. Þetta er hluti af stærri pakka sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson reifaði hér, vísaði til frumvarpa og þingmála sem hafa verið til umfjöllunar, bæði í félagsmálanefnd og í efnahags- og skattanefnd, svo og í allsherjarnefnd þingsins, en þessi frumvörp koma nú til umræðu hvert á fætur öðru. Það er rétt, sem sagt hefur verið, að hér er tekið á skuldavanda heimila og reynt að búa svo um hnúta að ekki halli á þau gagnvart lánveitandanum, en jafnframt reynt að gæta þess að einkaeignarrétturinn sé virtur. Ég vil þó taka fram að hér erum við komin inn á mjög grátt svæði, hálar brautir getum við sagt, því að staðreyndin er náttúrlega sú að eignarréttur hins skulduga hefur verið stórlega skertur í þeim hamförum sem leikið hafa íslenskt efnahagslíf og samfélag grátt á undanförnum missirum, vegna forsendubrests, gengishruns, óðaverðbólgu sem hefur skilað sér í gegnum verðtryggingu inn í lán, vegna hárra vaxta og síðan hruns á fasteignamarkaði hefur eignarhlutur skuldugra heimila og fyrirtækja farið mjög rýrnandi. Þetta ber að hafa í huga þegar við erum að tala um einkaeignarréttinn því að iðulega er fyrst og fremst horft á réttindi þess sem veitir lánið en ekki hins sem er viðtakandi þess. Hér þurfum við vissulega einnig að horfa á réttarstöðu hins skulduga. Reynt er að gera það í frumvarpinu. Ákveðnar áhyggjur hafa komið fram um að þetta komi ekki til með að leysa vanda margra sem þurfa á slíkum lausnum að halda, eins og kom fram í ábendingum hv. þm. Lilju Mósesdóttur hér fyrir stundu í andsvari við hæstv. félagsmálaráðherra, og tek ég undir orð hennar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 50/2009, um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna. Félags- og tryggingamálanefnd leggur þetta frumvarp fram samhliða frumvörpum um greiðsluaðlögun einstaklinga og um tímabundin úrræði fyrir einstaklinga sem eiga tvær eignir til heimilisnota og frumvarpið byggist á frumvarpi félags- og tryggingamálaráðherra á þingskjali 951. Frumvarpinu er ætlað að festa í sessi úrræði laga nr. 50/2009, um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði, þannig að ekki verði lengur um tímabundið úrræði að ræða og er m.a. lögð til breyting á heiti laganna í þá veru. Að auki er lagt til að úrræðið verði nefnt greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna til að aðgreina það frá greiðsluaðlögun einstaklinga og eftir atvikum nauðasamningi til greiðsluaðlögunar. Þá eru lagðar til breytingar til samræmis við frumvarp nefndarinnar um greiðsluaðlögun einstaklinga. Meðal annars er umboðsmanni skuldara falið virkt hlutverk við mat umsókna um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna og skipun umsjónarmanns en þetta hlutverk er samkvæmt gildandi lögum hjá héraðsdómi. Einnig er lagt til að tímabil greiðsluaðlögunar fasteignaveðkrafna geti verið mest þrjú ár en samkvæmt gildandi lögum getur það verið allt að fimm ár. Breytingin er til samræmis við greiðsluaðlögun einstaklinga þar sem kveðið er á um að tímabil greiðsluaðlögunar skuli að jafnaði vera eitt til þrjú ár. Einnig er lögð til sú breyting að ef veðhafi krefst úrlausnar héraðsdóms um ákvörðun umsjónarmanns um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna geti skuldari óskað eftir því að umsjónarmaður sé viðstaddur meðferð máls fyrir héraðsdómi. Mikilvægt getur verið fyrir hagsmuni skuldara að hafa umsjónarmann viðstaddan enda er það ákvörðun umsjónarmanns sem krafist er úrlausnar dómstóls um auk þess sem mikill aðstöðumunur getur verið á skuldara og veðhöfum. Þá er lögð til undanþága frá því skilyrði að einstaklingur sem sækir um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna þurfi að hafa lögheimili á Íslandi. Sé skuldari þannig tímabundið, vegna vinnu, náms eða veikinda, með lögheimili erlendis getur hann sótt um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna. Loks er frumvarpinu ætlað að tryggja samfellu og skilvirkni í greiðsluaðlögunarmálum ef ekki næst samningur um greiðsluaðlögun samkvæmt lögum um greiðsluaðlögun einstaklinga þannig að unnt verði í beinu framhaldi að leita eftir nauðasamningi til greiðsluaðlögunar og samhliða um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna. Þar með þurfi ekki að hefja allt ferlið að nýju t.d. vegna gagnaöflunar og kortlagningar á fjárhag skuldara heldur verði hægt að byggja á þeirri miklu vinnu sem umboðsmaður skuldara og umsjónarmaður hafa þegar innt af hendi. Í hinu upphaflega frumvarpi ráðherra, sem hann lagði fram um greiðsluaðlögun einstaklinga, voru bæði hinir frjálsu samningar og úrskurður fyrir dómi í sama frumvarpi og ráðherra kom inn á það í ræðu sinni um fyrra frumvarp. Það var einmitt til að tryggja þessa skilvirkni þarna á milli, til að draga úr hvata kröfuhafa til að fara með greiðsluaðlögun fyrir dómstóla og þetta var ansi snúið þegar kom að þessu, af því að mismunandi meðferð er á veðkröfum eftir því hvort um frjálsa eða þvingaða greiðsluaðlögun er að ræða. Í þeirri frjálsu fara þær veðkröfur sem eru umfram 100% veðsetningu inn í samningskröfur, eða verða samningskröfur, og eru meðhöndlaðar með sama hætti, en í greiðsluaðlögun veðkrafna, þegar málin fara fyrir dómstóla, liggja þær sofandi aftan við og kunna að verða afskrifaðar í lok samningstímans ef viðkomandi aðili er enn í erfiðri stöðu, en þá verða þær að samningskröfum. Í núverandi frumvarpi höfum við sagt að þá geti skuldari aftur farið í greiðsluaðlögun en þetta er náttúrlega eitthvað sem við sættum okkur alls ekki við. Ég hefði viljað setja inn í lögin að hægt væri að beita sömu aðferðum en vilji var fyrir því í nefndinni að óska eftir betra áliti réttarfarsnefndar til að fara yfir það mál og réttarfarsnefnd gat á svo skömmum tíma eða vegna annríkis ekki gert það fyrir okkur. Þar kemur náttúrlega að því að þar eru veðkröfuhafar, þar er ákveðinn eignarréttur, en í raun teljum við líklegra að það verði samningskröfuhafarnir sem muni taka málið fyrir dómstól því að þá munu þeir líta svo á að þeir geti fengið meira upp í kröfur sínar. Nú er það svo að ef í frumvarpinu eru slíkir hvatar, eða ef við göngum þannig á skjön að kröfuhafar telji sig geta sótt sín mál, þá mun það draga úr skilvirkni úrræðisins. Það er það sem við lítum fyrst og fremst til að þetta, sem er þó nokkuð flókið og langt ferli - en um leið fær sú fjölskylda eða einstaklingur góða aðstoð frá umboðsmanni til þess að fara í gegnum þetta mál, en það mikilvægasta er að þetta sé aðgengilegt fyrir skuldara og að litlar líkur séu á að verið sé að þvæla málinu áfram vegna þess að kröfuhafar telji sig hafa hag af því að fara með málið fyrir dóm eða gangi jafnvel enn lengra og dragi lögmæti laganna í efa, eða lögmæti varðandi stjórnarskrá á lögunum. Ég biðst velvirðingar, frú forseti, á þessum þvælingi í málfari mínu en það er sem sagt þetta atriði sem er grundvallaratriðið í þeirri skoðun sem þarf að fara fram. Nú efast ég ekki um að full ástæða er til að lesa þessi frumvörp enn eina ferðina yfir þó að við teljum okkur hafa vandað mjög til verksins, en þarna er hið stóra praktíska úrlausnarefni sem ég held reyndar að vel verði hægt að leysa sé viljinn fyrir hendi. Þá þurfum við bara að vera örugg um að við séum réttum megin við strikið. Frú forseti. Þetta frumvarp er liður í því að skapa skilvirkt og raunhæft úrræði sem sátt ríkir um svo að hægt sé að aðstoða einstaklinga og heimili í skuldavanda og hraða efnahagsbata landsins.

Frú forseti. Frumvarp það sem ég mæli fyrir nú er byggt á a–f liðum 9. gr. frumvarps félags- og tryggingamálaráðherra til breytinga á lögum nr. 50/2009, um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði. Í því frumvarpi var lagt til að við lögin bættist nýr kafli um tímabundin úrræði einstaklinga er greiða fasteignaveðkröfur af tveimur fasteignum til heimilisnota með sex nýjum greinum. Þar sem það úrræði hefur nokkra sérstöðu, er tímabundið og annars eðlis en greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna, taldi nefndin rétt að flytja um það sérstakt frumvarp. Úrræðið er í frumvarpinu nefnt eignaráðstöfun og er fyrst og fremst ætlað að vera söluúrræði til að gera einstaklingum sem keypt höfðu fasteign til heimilisnota en ekki selt fyrri eign þegar efnahagshrunið varð, kleift að losa sig við aðra eignina með því að ráðstafa henni til veðhafa á ætluðu markaðsvirði fasteignarinnar. Telst slík ráðstöfun fullnaðargreiðsla af hálfu skuldara til þeirra veðhafa sem eigninni er ráðstafað til. Meginskilyrði þess að eignaráðstöfun af þessu tagi verði veitt er að báðar fasteignirnar hafi verið nýttar eða ætlaðar til nýtingar sem heimili og að sömu aðilar hafi haft óslitið eignarhald þeirra síðan hrunið varð. Þá er það gert að skilyrði að samanlögð uppreiknuð veðstaða beggja fasteignanna verði að nema 75% af samanlögðu markaðsvirði þeirra til þess að umsókn sé tekin gild. Miðað er við 75% enda á úrræðið að nýtast þeim sem sannanlega eru í vandræðum með að greiða af tveimur fasteignum og gæta þarf að því að það leiði hvorki til óréttmætrar auðgunar skuldara né verði of íþyngjandi í garð kröfuhafa, sé litið til úrræða um greiðsluaðlögun skulda. Þau eru býsna mörg heimilin í þeirri stöðu að vera með tvær eignir þar sem fólk hafði keypt sér nýja eign fyrir hrun en hefur ekki gefist færi á að selja þá eign sem það ætlaði að fara úr og það þarf að höggva á þann hnút. Samkvæmt mati félags- og tryggingamálaráðuneytis eru á bilinu 1.000–1.500 heimili í þessari stöðu. Sú leið sem hér er lagt upp með, og það eru ítarlegar lýsingar í frumvarpinu á því hvernig það gerist nákvæmlega, er í reynd sú að veðhafar taki yfir aðra eignina. Sé hún ekki veðsett að fullu er gert ráð fyrir að veðréttindin færist frá þeirri eign sem haldið er eftir. Þau veðréttindin sem flytjast við eignaráðstöfun á fasteignina, sem er ráðstafað og afsalað til veðhafa, lenda í samræmi við rétthæð veðkrafna aftan við þau réttindi sem fyrir voru í veðröð. Ef samanlögð fjárhæð veðkrafna á þeirri eign sem ráðstafa skal til veðhafa er lægri en 100% af verðmæti hennar skal umsjónarmaður leita samninga við kröfuhafa beggja fasteigna og skuldarann um sanngjarna lausn á því hvernig farið skuli með eignarhlut skuldarans í þeirri fasteign sem ráðstafa skal til veðhafa. Þetta frumvarp hefur ekki verið lesið yfir af réttarfarsnefnd og hefur ekki verið óskað álits frá réttarfarsnefnd. En það væri mjög nauðsynlegt að skoða með hvaða hætti á að meðhöndla þá stöðu sem upp kann að koma þegar flutt er veð af eign sem er ekki að fullu veðsett yfir á aðra eign sem ráðstafa skal og ekki að fullu veðsett. Þá er hætta á að veðhafi á tiltölulega tryggum veðrétti sé að flytjast yfir á veðrétt á bilinu 80–100%. Þetta þarf sem sagt að skoða til þess að leysa vanda allra sem eru í þessari stöðu og uppfylla þessi skilyrði en þegar við ætluðum að afgreiða þetta mál sem lög fyrir þinglok ákváðum við samt sem áður að gera þetta með þessum hætti þar sem við töldum að þarna væri um fá tilvik að ræða og að hægt væri að nýta sumarið í að leysa úr því. Úrræðið nær til þeirra sem keyptu fasteignir á tímabilinu 1. janúar 2007 til 1. nóvember 2008 enda er markmið frumvarpsins að aðstoða einstaklinga sem greiða fasteignaveðkröfur af tveimur fasteignum vegna þess að þeir hafi fyrir efnahagshrunið keypt fasteign en ekki getað losað sig við þá eldri. Miðað er við 1. nóvember 2008 þar sem bindandi kauptilboð getur hafa komið fyrir efnahagshrunið í október þó að kaupin hafi ekki gengið í gegn fyrr en einhverju síðar. Þar sem einungis er um tímabundið úrræði að ræða til að mæta erfiðleikum ákveðins hóps er lagt til að lögin falli úr gildi í árslok 2011. Þeim einstaklingum sem falla undir skilyrði laganna er því gefið rúmt ár til að sækja um eignaráðstöfun.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um umboðsmann skuldara. Við umfjöllun félags- og tryggingamálanefnd um málið fékk nefndin á sinn fund fjölmarga gesti og umsagnir eins og sjá má í nefndaráliti. Með frumvarpinu um umboðsmann skuldara er lagt til að komið verði á fót nýrri stofnun, umboðsmanni skuldara, sem byggð verði á grunni Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna og er ætlað viðamikið hlutverk við framkvæmd greiðsluaðlögunar. Nefndin telur það mikið framfaraskref að komið verði á fót stofnun sem verði falið að gæta hagsmuna og réttinda skuldara. Þó að langstærsta verkefni stofnunarinnar verði að veita einstaklingum í skuldavanda ráðgjöf um hvaða leiðir þeim séu færar og úrræði standi þeim til boða og aðstoða þá við að nýta sér þau, er stofnuninni jafnframt ætlað að veita fræðslu um fjármál heimilanna. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á hlutverki stofnunarinnar sem gerð er nánari grein fyrir í nefndaráliti en þó er vert að tiltaka þá breytingu að umboðsmanni skuldara er falið að útbúa lágmarksframfærsluviðmið og uppfæra þau reglulega. Nauðsynlegt er að þegar unnið er að greiðsluaðlögun einstaklinga séu notuð samræmd og raunhæf viðmið um framfærslu og hefur nefndinni verið kynnt að vinna við að setja upp slík viðmið sé þegar hafin. Leggur nefndin áherslu á að þeirri vinnu verði hraðað svo viðmiðin verði tilbúin þegar kemur að gildistöku laganna þann 1. ágúst nk. Ítarlega var rætt í nefndinni hvort það hlutverk umboðsmanns skuldara að gæta hagsmuna skuldara gæti skarast við að vera einnig úrskurðaraðili og sáttasemjari í máli hans við lánardrottna samkvæmt frumvarpi um greiðsluaðlögun einstaklinga. Nefndin áréttar að þó svo að slík hlutverk virðist ósamræmanleg sé mikill aðstöðumunur á lánardrottnum og skuldara og mikilvægt að koma skuldurum til aðstoðar. Verið er að leita lausnar á skuldavanda sem bæði lánardrottnar og skuldari hafa hag af að leysa. Nefndin ræddi einnig nokkuð nafn hinnar nýju stofnunar og telur mikilvægt að hún sé aðgengileg fyrir einstaklinga og fjölskyldur sem eru í skuldavanda eða þurfa á fjárhagsráðgjöf að halda. Nefndin telur að nafngiftin endurspegli það hlutverk stofnunarinnar að hafa hagsmuni skuldara og réttindi þeirra að leiðarljósi. Þá telur nefndin fullkomlega tímabært að koma á slíku embætti enda hefur réttarstaða skuldara á Íslandi ekki staðist samanburð við mörg nágrannaríki okkar. Nefndin leggur til breytingar sem tryggja eiga að við vinnslu persónuupplýsinga og upplýsingaöflun sé farið eftir skilyrðum laga nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Að auki tiltekur nefndin hvernig fara eigi með þau gögn sem eru til staðar hjá Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna, líkt og sjá má í nefndaráliti. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á fjármögnun umboðsmanns skuldara. Í frumvarpinu er kveðið á um að lánastofnanir skuldi standa straum af kostnaði við reksturinn en nefndin leggur til að Íbúðalánasjóður og lífeyrissjóðir taki þátt í fjármögnuninni, enda veiti þeir einnig lán til einstaklinga. Þá eru m.a. lagðar til breytingar á því ferli sem viðhaft verður við ákvörðun gjalds og málsmeðferðarreglum um það. Gildistaka laganna hlaut nokkra umræðu í nefndinni enda þarf að vinna nauðsynlega undirbúningsvinnu áður en hin nýja stofnun getur tekið til starfa. Nefndin telur mikilvægt að þeirri vinnu verði hraðað eins og kostur er en telur þó ekki raunhæft að það náist fyrr en 1. ágúst nk. Nefndin leggur þó til að félags- og tryggingamálaráðherra skipi þegar við samþykkt laganna starfshóp sem undirbúi starfsemi stofnunarinnar og bjóði starfsmönnum Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna störf hjá hinni nýju stofnun eftir 1. ágúst nk. Þar sem viðbúið er að starfsemi stofnunarinnar fari hratt af stað, verkefnafjöldi og álag verði mikið er að auki lagt til að starfshópurinn starfi áfram fyrsta starfsár stofnunarinnar og verði umboðsmanni skuldara til ráðgjafar um hennar. Nefndin leggur að auki til breytingu á ákvæði til bráðabirgða I sem snýr að ráðningu starfsfólks. Eðlilegt er að starfsmönnum Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna séu boðin störf hjá hinni nýju stofnun. Þó er felld brott úr ákvæðinu sú regla að starfsmenn annarra ríkisstofnana sem kunna að verða lagðar niður skuli njóta forgangs til starfa hjá umboðsmanni skuldara enda meginregla 7. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins að auglýsa skuli opinberlega öll laus störf í þjónustu ríkisins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir og lagðar eru til í þingskjali 1366. Undir nefndarálit þetta skrifa Guðfríður Lilja Grétarsdóttir formaður, Pétur H. Blöndal, Guðbjartur Hannesson, Guðmundur Steingrímsson, Ásmundur Einar Daðason, Unnur Brá Konráðsdóttir, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Ögmundur Jónasson og Sigríður Ingibjörg Ingadóttir framsögumaður.

Virðulegi forseti. Í nefndaráliti 1. minni hluta við 2. umr. þessa frumvarps lögðum við til að þessu máli yrði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Því miður var sú tillaga felld. Rökstuðningur okkar fyrir þeirri tillögu er að þetta frumvarp sé vanbúið, að markmiðið með breytingunum sem kveðið er á um sé í hæsta máta óskýrt og verklag og undirbúningur málsins geti engan veginn talist samræmast vönduðum stjórnsýsluháttum. Þess vegna lögðum við þetta til. Sú tillaga var því miður felld. Þess vegna leggjum við, ég ásamt hv. þm. Bjarna Benediktssyni, fram breytingartillögu við 3. umr. málsins sem er svohljóðandi: „Í stað 1.–20. gr. komi ein ný grein, svohljóðandi: Við ákvæði til bráðabirgða í lögunum bætist nýr töluliður sem orðast svo: Utanríkisráðherra skal skipa verkefnisstjórn sem hefur það að hlutverki að gera tillögur til ráðherra um ráðstöfun verkefna Varnarmálastofnunar og niðurlagningu stofnunarinnar í kjölfar þeirra ráðstafana. Verkefnisstjórnin skal skipuð fimm einstaklingum og skal stjórnarandstaða tilnefna tvo þeirra. Við tillögugerð sína skal verkefnisstjórnin hafa samráð við Varnarmálastofnun og afla sér faglegrar þekkingar á framkvæmd öryggis- og varnarmála. Eigi síðar en 1. október 2010 skal verkefnisstjórnin skila tillögum í frumvarpsformi til utanríkisráðherra sem leggur þær fram á Alþingi ásamt öðrum viðeigandi tillögum að breytingum á lögum þessum.” Rökstuðningur okkar fyrir þessu er í stuttu máli sá að þetta eru grundvallaratriði sem varða framkvæmd öryggis- og varnarmála og það er grundvallaratriði að ákvarðanir um skipulag þeirra verði teknar af Alþingi. Það er óeðlilegt að löggjafarvaldið afsali sér ákvörðunarvaldi um skipulag og framkvæmd verkefna af þessu tagi til framkvæmdarvaldsins. Því verður að kveða á um í frumvarpi að breytingar á fyrirkomulagi og vistun verkefna skuli ákveðin með lögum. Við leggjum til að utanríkisráðherra skipi verkefnisstjórn og það er mikilvægt að þverpólitísk sátt ríki um framkvæmd og skipulag öryggis- og varnarmála. Þess vegna er nauðsynlegt að stjórnarandstaðan komi að undirbúningsvinnunni. Það er ekki nóg, eins og hæstv. utanríkisráðherra hefur boðað, að stefnumótunin fari fram þegar ákvarðanir hafa verið teknar um þessi mál. Hlutverk verkefnisstjórnarinnar er eftirfarandi: Við leggjumst ekki gegn því að gerðar verði breytingar á núverandi skipulagi og Varnarmálastofnun verði lögð niður. Hins vegar viljum við að þetta verði gert í réttri röð og að breytingarnar verði faglegar og vandlega undirbúnar, mörkuð verði skýr stefna um framkvæmdina og hlutverk verkefnisstjórnarinnar verði skýrt. Í ljósi mikilvægis þess að Alþingi eigi ákvörðunarvald um fyrirkomulag og framkvæmd þessa málaflokks leggjum við í Sjálfstæðisflokknum til að verkefnisstjórn skili utanríkisráðherra tillögum í frumvarpsformi eigi síðar en 1. október og utanríkisráðherra leggi síðan frumvarpið fyrir Alþingi. Skýrt verði kveðið á um í lögum að verkefnisstjórn skuli eiga gott samstarf við Varnarmálastofnun og afla sér faglegrar þekkingar á framkvæmd öryggis- og varnarmála meðan unnið er að frumvarpi til breytinga á varnarmálalögum sem að vinnu lokinni verður skilað til utanríkisráðherra. Markmið okkar með þessari tillögu er að koma í veg fyrir það slys sem hér er í uppsiglingu með því að stofnunin verði lögð niður, verkefnunum dreift ómarkvisst hingað og þangað án nokkurrar fyrirsjáanlegrar hagræðingar, án nokkurra fyrirsjáanlegra markmiða annarra en þeirra að friðþægja vinstri græna í stjórnarsamstarfi þar sem þeir hafa þurft að kyngja meiru en gott þykir.

Frú forseti. Ég kem sérstaklega upp til að ræða breytingartillöguna sem kom fram við frumvarpið. Í framsögu minni um nefndarálitið fyrr í nótt gerði ég fyrst og fremst athugasemdir við málsmeðferðina. Ég er ekki að gagnrýna hana í sjálfu sér, mér finnst þetta vera tæknileg úrlausn á málefninu. Enn er ekki búið að móta pólitíska stefnu í öryggis- og varnarmálum þannig að ég ítreka þá skoðun mína að ég tel eðlilegast að móta þá stefnu fyrst og í framhaldi að taka ákvörðun um tæknilega úrlausn. Eftir það væri hægt að skipa verkefnisstjórn. Einnig þarf að marka stefnu um það hvaða ráðuneyti ætti að taka við málaflokknum þannig að við vissum hvað Varnarmálastofnun ætti að gera. Hvað er það sem við viljum að Varnarmálastofnun geri? Það liggur alveg fyrir að menn eru ekki sammála um hlutverk Varnarmálastofnunar. Ég tel að það væri eðlilegt að fyrst yrði mörkuð ný heildarstefna, þverpólitísk vinna í öryggis- og varnarmálum. Síðan er hægt að fara í tæknilega úrlausn eins og liggur fyrir í frumvarpi hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um verndar- og nýtingaráætlun vegna virkjunar fallvatna og háhitasvæða. Málið hefur verið ákaflega umdeilt árum saman og hér er reynt að finna lausn á því. Ég tel að það þurfi að ræða þetta ítarlega, ekki síður en vatnalögin sem eru síðar á dagskrá. Eigi að síður, frú forseti, þá er tilgangur þessarar umræðu fyrst og fremst að koma málinu í þokkalegum friði til nefndar sem síðan fjallar um það. Með tilliti til þess að langt er liðið á nótt ætla ég í örstuttu máli að gera grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins sem má skipta í fjóra þætti. Í fyrsta lagi er lagt til að verndar- og nýtingaráætlun gildi til 12 ára. Á fjögurra ára fresti skal Alþingi taka í formi þingsályktunar afstöðu til flokkunar virkjunarkosta fallvatna og háhitasvæða á landinu. Þannig er lagt til að virkjunarkostir og svæði séu flokkuð í þrjá flokka, þ.e. nýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Frumvarpið heimilar stjórnvöldum en skyldar þau ekki til að veita leyfi til orkuvinnslu vegna þeirra virkjunarkosta sem falla í nýtingarhluta áætlunarinnar. Verndar- og nýtingaráætlunin felur því ekki í sér afstöðu þingsins til þess hvaða virkjunarkostir skulu nýttir á tímabilinu heldur eingöngu hvaða virkjunarkostir geti farið í hefðbundið leyfisveitingaferli og hvaða virkjunum sé heimilt að gera ráð fyrir í skipulagi sveitarfélaga. Aftur á móti er gert ráð fyrir því að áætlunin sé bindandi við gerð skipulagsáætlana. Meginreglan er því að innan fjögurra ára frá samþykkt verndar- og nýtingaráætlana þurfi sveitarstjórnir að breyta aðal- og deiliskipulagsáætlun til samræmis við hana. Frá þessari meginreglu er þó gerð sú undantekning að sveitarstjórn er heimilt að fresta ákvörðun um landnotkun samkvæmt verndar- og nýtingaráætlun í allt að tíu ár. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að áður nefnd þingsályktun hafi skýra stöðu að lögum og að hún bindi hendur stjórnvalda við leyfisveitingar, gerð skipulagsáætlana og liggi til grundvallar ákvarðanatöku um friðlýsingu landsvæða. Í þriðja lagi er kveðið á um að faglegur undirbúningur að síðari verndar- og nýtingaráætlunum verði í höndum ráðgefandi verkefnisstjórnar sex manna. Gert er ráð fyrir að sú stjórn dreifi sér líkt og fyrri verkefnisstjórnir á stjórnvöld og stofnanir sem eru starfandi og hafi víðtækt samráð við frjáls félagasamtök, hagsmunaaðila og aðra þá sem leita getur þurft til. Í fjórða lagi hefur frumvarpið að geyma ákvæði um undirbúning að tillögu að verndar- og nýtingaráætlun fyrir hvert 12 ára tímabil. Þannig er lagt til að verkefnisstjórn byggi faglegt mat sitt á vinnu faghópa á upplýsingum sem fyrir liggja um þætti sem taka skal tillit til í slíkri verndar- og nýtingaráætlun og beiti við það samræmdum viðmiðum og almennt viðurkenndum aðferðum. Verkefnisstjórninni er ætlað að leita eftir samráði og faglegri aðstoð hjá viðkomandi stofnunum og stjórnvöldum ríkis og sveitarfélaga, félagasamtökum, hagsmunaaðilum og öðrum aðilum. Þegar niðurstaða faghóps liggur fyrir ber verkefnastjórn að vinna drög að tillögum um flokkun virkjunarkosta og afmörkun virkjunar- og verndarsvæða í samræmi við flokkunarniðurstöðurnar. Það er rétt að geta þess að hvað gagnaöflun varðar er miðað við að verkefnisstjórn leiti umsagnar Umhverfisstofnunar og Fornleifaverndar ríkisins um hvort fyrirliggjandi gögn varðandi einstaka virkjunarkosti séu nægjanleg til að meta þá þætti sem á að taka tillit til í slíkum áætlunum. Þá er mikilvægt að leggja áherslu á það hér að taka verður mið af því að um heildstætt frumvarp er að ræða en ekki mat á umhverfisáhrifum vegna framkvæmda líkt og fer fram á grundvelli laga nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum. Það er ekki gerð sambærileg krafa um gagnaöflun í tengslum við vinnu verkefnisstjórnarinnar og fagaðila eins og gert er við mat á umhverfisáhrifum. Þegar kynningar- og samráðsferli er lokið leggur verkefnisstjórn fyrir ráðherra rökstuddar tillögur um flokkun virkjunarkosta og afmörkun landsvæði í samræmi við flokkunina. Ráðherra tekur svo tillögur verkefnisstjórnar til skoðunar og gengur frá tillögum um verndar- og nýtingaráætlun. Ef lagðar eru til breytingar á tillögum verkefnisstjórnar þá skal leita umsagnar um þær og kynna almenningi áður en tillaga að verndar- og nýtingaráætlun er lögð fram á Alþingi. Frú forseti. Þessu frumvarpi er ætlað að skapa lagaumgjörð um þá vinnu sem hefur farið fram síðasta áratuginn við undirbúning að rammaáætlunum um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Auk þess að skýra stöðu hennar gagnvart stjórnvöldum til hliðsjónar við gerð skipulagsáætlana og veitingar opinberra leyfa, þar með talinna rannsóknar-, nýtingar- og virkjunarleyfa. Þá er því, eins og fram hefur komið í þessari stuttu framsögu á frumvarpinu, ætlað að skapa grundvöll fyrir áframhaldandi vinnu við mat og flokkun á virkjunarkostum. Að þessu sögðu, frú forseti, mælist ég til þess að frumvarpinu verði vísað áfram til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Virðulegi forseti. Nú þegar klukkan er 25 mínútur yfir 5 að morgni get ég ekki lengur orða bundist. Ég óska eftir því að á næstu fimm mínútum hugi forseti að því hvernig við munum ljúka þessum fundi. Ég tel algerlega einsýnt að menn kalli saman formenn þingflokka og ræði þessa fáránlegu stöðu sem upp er komin, þingfundur haldinn fram undir rauðan morgun. Það lá fyrir samkomulag milli formanna flokkanna um ákveðna dagskrá. Frá henni var gengið í trausti þess að menn mundu beita mátulegum skammti af heilbrigðri skynsemi við stjórn þingsins. Auðvitað getur samkomulag af þessum toga aldrei orðið annað en leiðbeinandi um það hvernig við viljum ljúka þingstörfunum. En að halda áfram sleitulaust til kl. hálfsex án þess að bjóða einu sinni upp á extra sterkt kaffi eða kannski egg og beikon í morgunsárið er auðvitað tóm della. 

Það hefur gengið mjög vel með dagskrána. Það eru þrír liðir eftir á dagskrá. Forseti getur athugað með sterkt kaffi.

Virðulegi forseti. Ég tek undir skilaboðin frá hv. þm. Bjarna Benediktssyni. Það er enginn bragur á þessum vinnubrögðum í þinginu núna. Það hefur heyrst á göngum og í umræðum á milli þingmanna að fólk er ósátt við þessi vinnubrögð. Þrýst er á að ljúka þingstörfum kl. 14 á morgun. Við ætlum að hefja umræður í þinginu aftur eftir þrjá tíma. Það er auðvitað enginn bragur á því að halda fólki til að bíða eftir atkvæðagreiðslum. Við verðum að lengja þingstörfin fram eftir degi á morgun til að ljúka þessu. Ég heyri ekki annað en að almennur vilji sé til þess hjá hv. þingmönnum. Það sæmir ekki þinginu að taka þátt í þessum vinnubrögðum.

Virðulegi forseti. Þessi fundur er orðinn hrein langavitleysa. Gengið var frá samkomulagi um dagskrá þingsins sem hefur farið úr böndunum. Það sjá auðvitað allir að þetta ber að endurskoða. Klukkan hálfsex að morgni erum við enn þá að ræða stórmál. Hugmyndir eru um að boða til annars fundar. Það er ekki nokkur bragur á því að vinna í þessum málum með þessum hætti. Það væri auðvitað miklu eðlilegra að slíta fundinum nú þegar og boða til nýs fundar á morgun á skikkanlegum tíma. Þar getum við farið yfir dagskrána, lokið henni og rætt önnur mál sem við ætluðum að ræða á morgun. Þessi vinnubrögð eru þinginu ekki til sóma og skila ekki árangri í þeim mikilvægu málum sem við erum að ræða. Ég hvet hæstv. forseta til þess að vera ekki með svona spaug eins og það að hæstv. forseti geti látið hella upp á sterkt kaffi. Hæstv. forseti verður auðvitað að taka þessi mál alvarlega. Virðing þingsins er í húfi.

Forseti brást svona við þar sem þetta var tillaga frá hv. þm. Bjarna Benediktssyni.

Frú forseti. Ég kem upp til að taka undir tillögu hv. þm. Bjarna Benediktssonar, að vísu ekki um sterkt kaffi, egg eða beikon, heldur að þingflokksformenn verði kallaðir saman og ræði um fundarstjórn forseta. Ég held að það sé alveg ljóst að langflestir þingmenn eru tilbúnir til að vinna út þennan dag. Það er fráleitt að við skulum vera hérna kl. hálfsex að morgni að ræða um innstæðutryggingar og þjóðaratkvæðagreiðslur, við erum búin að afgreiða stjórnlagaþingið héðan, stóran skuldapakka og erum nú komin í rammaáætlun. Það er alveg ljóst að margir þingmenn hefðu haft áhuga á að tjá sig frekar. Ég ítreka þá ósk sem hv. þm. Bjarni Benediktsson bar upp, að þingflokksformenn fundi með forseta og slíti þessum fundi í framhaldinu.

Frú forseti. Ég held að sú atburðarás sem við höfum orðið vitni að í nótt sýni að það ríkir algert stjórnleysi hjá forustu þingsins.

Við erum að fara að ræða vatnalögin.

Það er alveg sama hversu mikið hæstv. utanríkisráðherra reynir að spauga með þetta, það er enginn bragur á því að núna klukkan hálfsex séum við enn að ræða mikilvæg mál og hæstv. ráðherrar í ríkisstjórninni eigi eftir að mæla fyrir frumvörpum sem ríkisstjórnin flytur. Það er ekki hægt að liggja stjórnarandstöðunni á hálsi fyrir að hafa ekki viljað sýna sveigjanleika til að ljúka mikilvægum málum. Það höfum við gert. En nú er mál að linni og menn hljóta að boða til funda með formönnum þingflokka til að fara yfir það hvernig þingstörfum verður háttað í framhaldinu og á morgun.

Virðulegi forseti. Þessi fundur hefur auðvitað staðið í nótt og mál að við förum að klára þau mál sem fyrir liggja. Ég held að ef við værum ekki að efna til langdreginna umræðna um fundarstjórn forseta væri ekki mikið verk að loka þessari dagskrá. Ég held að hér standi málin einfaldlega þannig að það skipti miklu að halda kúrs og við reynum að ljúka því sem samið var um í gær. Stjórnarandstaðan kom að því að semja um framgang mála í dag. Öll þau mál sem hér er verið að ræða og hafa ekki verið rædd fara til nefndar og verða auðvitað rædd þar frekar og koma aftur inn.

Virðulegi forseti. Við ræðum fundarstjórn forseta af mjög brýnu tilefni. Það er einfaldlega þannig að það er ekkert lag á fundarstjórn forseta vegna þess að verið er að halda áfram þessum fundi út í hið óendanlega. Við höfum á þessari stundu hvorki hugmynd um hvenær þingfundi muni ljúka né heldur hvenær hinum næsta muni ljúka sem ætlunin er að setja þegar að loknum þessum fundi. Hér hefur, af mikilli vinsemd og hógværð, verið farið fram á það að fundinum verði núna lokið og tekið verði til við þessi mál á morgun. Er eitthvað sem kemur í veg fyrir að við fundum lengur fram eftir degi á morgun en áætlað var? Er einhver tala heilög í þeim efnum? Er eitthvað sem gerir það að verkum að það er ekki hægt að koma því við að halda þingfundi eftir hádegi á morgun? Eru einhverjar skuldbindingar sem eru þess valdandi að þinginu er haldið áfram fram á nótt og fram undir morgun til að koma í veg fyrir það að fundur í þinginu verði haldinn eftir hádegi á morgun? Virðulegi forseti. Þetta verður auðvitað að fást upplýst. Það verða að fást svör við því hvers vegna ekki er hægt að verða við svo eðlilegri og sanngjarni og hógværri beiðni um að fundinum verði slitið 

Forseti biður hv. þingmenn að virða ræðutímann. Forseti stendur í þeirri trú að samið hafi verið um fyrirkomulag þessa fundar. Það eru einungis þrjú mál eftir á dagskrá, búið að taka tvö af.

Virðulegi forseti. Þessi fundur er náttúrlega kominn í upplausn. Klukkan er orðin rúmlega hálfsex. Það er algerlega óásættanlegt að hæstv. forseti tali til okkar þannig að hún geri lítið úr því að einungis séu þrjú mál eftir á dagskrá. Ég veit ekki betur en þetta séu allt þrjú stórmál sem eru eftir á dagskrá. Auk þess veit ég ekki betur en að enn eigi eftir að greiða atkvæði og enn eigi eftir að setja annan fund þar sem nokkur mál verða rædd. Klukkan er orðin rúmlega hálfsex. Við ætlum ekki að láta þessa fundi ná saman frá einum fundi til annars, er það? Ég styð tillögu sem fram er komin um að þingflokksformenn verði kallaðir strax saman og fundi slitið strax í framhaldinu vegna þess að þetta getur ekki gengið svona. Við gerum ekki heimilunum og fyrirtækjunum í landinu, íbúum þessa lands, neinn greiða með því að vera hér syfjuð og pirruð að setja lög um skuldavanda heimilanna. Það gerir engum gagn.

Þingforseti mun kalla þingflokksformenn saman við fyrsta tækifæri og er verið að undirbúa þann fund núna.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir það að brugðist hafi verið við ósk minni um að kalla saman formenn þingflokka. Það var auðvitað ekki við öðru að búast, nú þegar senn eru liðnir 20 tímar frá því að við hófum þingfund á þessum þriðjudegi, en að þeirri beiðni minni yrði heldur fálega tekið af einstökum ráðherrum ríkisstjórnarinnar sem þótti það vera sjálfsagt og eðlilegt að halda áfram eins og fram kom í máli hæstv. félagsmálaráðherra. Má ég minna á að við höfum gert ráð fyrir því að hefja fund aftur kl. hálfníu. Sem sagt, ef við klárum eftir klukkutíma verður tæplega tveggja tíma hlé eftir að hafa fundað í 21 klukkustund. Ráðherrunum og væntanlega forseta þingsins þykir hæfilegt að taka tveggja tíma pásu og halda svo áfram, allt til að þurfa ekki að vera hér í eftirmiðdaginn á morgun. Hvers konar endaleysa er þetta? Og að vísa til þess að það sé eitthvert samkomulag um dagskrá þingsins er auðvitað fráleitt. 

Forseti ítrekar að þingmenn eiga að halda ræðutímann.

Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað ekki boðlegt að óskum okkar skuli ekki svarað betur en þetta. Það er ekki boðlegt að ráðherrar ríkisstjórnarinnar skuli vera með dylgjur um að við nennum eiginlega ekki að ræða einhver mál eða viljum ekki taka þau á dagskrá. Ég held að við höfum sýnt þann vilja sem þarf til að ljúka þessu. En það er eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði í eldhúsdagsumræðum, við tökum þann tíma sem þarf til að fara vel yfir öll mikilvæg mál sem þingið þarf að ljúka. Var ekkert að marka þau orð hans? Það var nóg gert úr þeim í fjölmiðlum. Það var hann sem sagði að við tækjum þann tíma sem við þyrftum til að ljúka stórum málum og við erum tilbúin í það, við lýsum því yfir. Okkur liggur ekkert á heim klukkan tvö á morgun. Við getum verið hér fram á annað kvöld og lengur ef þarf. Við erum tilbúin til að ljúka málum með sómasamlegum hætti. Það er enginn bragur að því að bjóða upp á þetta og ég krefst þess, virðulegi forseti, að okkur sé sýnd sú virðing að það sé kallaður saman fundur með formönnum þingflokka og farið yfir stöðuna. Við höfum ekki sýnt annað en góðan vilja 

Verið er að undirbúa fund þingflokksformanna eins og fram hefur komið hjá þingforseta.

Frú forseti. Mér þykir auðvitað vænt um það að forseti hafi af lítillæti sínu ákveðið að kalla þingflokksformenn til fundar til að fara yfir það stjórnleysi sem ríkir á Alþingi. Klukkuna vantar 20 mínútur í sex og hæstv. ráðherrar eiga enn þá eftir að mæla fyrir stórum frumvörpum. Eitt þeirra mála er frumvarp til vatnalaga sem búast má við að verði fjörugar umræður um. Ég er með skýrslu vatnalaganefndar sem ég stóð að að semja upp á 215 blaðsíður, nefnd sem hæstv. utanríkisráðherra skipaði á sínum tíma. Það er eins gott að hæstv. forseti viti að þingmenn hafa auðvitað ekki sagt sitt síðasta orð um þau mál sem eftir er að mæla fyrir og fjalla um á þinginu. Ég hygg að það sé því mikilvægt að hæstv. forseti gefi einhverjar 

Frú forseti. Ég er alveg til í að neita mér um þá ánægju að ræða vatnalögin eins og ég hafði áformað inn í daginn við hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson. En ég vil segja það að mér finnst stjórnarandstaðan hafa verið sanngjörn  Formaður Sjálfstæðisflokksins kom hingað og hann bað um það að kvaddur yrði saman fundur þingflokksformanna.

Ég þakkaði fyrir.

Já, hv. þm. Sigurður Kári þakkaði fyrir það. Nú er búið að gera það og er þá ekki sanngjarnt á meðan þeir funda og ráða ráðum þingsins, að við höldum áfram þessari umræðu? Sá fundur er vafalaust skammt fram undan og stendur ekki mjög lengi. Ég held að það sé ekki ósanngjörn tillaga af minni hálfu. Að öðru leyti lýsi ég því yfir 

Virðulegi forseti. Það er kannski af því að ég er svefnlaus og er líka farin að verða svöng sem mér finnst hæstv. ráðherra ekkert sérstaklega fyndinn þegar hann er að gera að gamni sínu. Ég bið forláts á því að vera svona húmorslaus í morgunsárið. En ég vildi líka koma hingað upp til að segja hæstv. ráðherra að það hefur ekki verið kallaður saman neinn fundur þingflokksformanna vegna þess að hér stend ég og er ekki búin að fá fundarboð nema ef vera skyldi að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson væri að benda mér á að koma á fund núna. Þá skal ég bara drífa mig úr þessum ágæta ræðustól og fara á þennan ágæta þingflokksformannafund.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nýju frumvarpi iðnaðarnefndar Alþingis um að gildistöku vatnalaga, nr. 20/2006, verði frestað til 1. október 2011. Tekist hefur samkomulag milli formanna allra flokka á þingi um þessa lausn sem tryggir að vatnalögin frá 2006 koma ekki til framkvæmda, en í byrjun haustþings verður lagt fram frumvarp til nýrra heildstæðra vatnalaga sem ætlað er að leysa af hólmi þessi vatnalög frá 2006 og jafnframt gildandi vatnalög frá 1923. Þetta nýja frumvarp kemur í stað frumvarps iðnaðarráðherra um afnám vatnalaga frá 2006 en bæði þessi frumvörp koma í veg fyrir að þau lög taki gildi þann 1. júlí nk. Iðnaðarnefnd fjallaði ítarlega um málið og fékk á sinn fund sérfræðinga sem gáfu nefndinni yfirlit um sögu vatnalöggjafar á Íslandi frá þjóðveldisöld með sérstakri áherslu á samanburð á gildandi vatnalögum frá 1923 og vatnalögunum frá 2006. Vatnalögin frá 1923 - 
             
             
             Virðulegi forseti. Vatnalögin frá 1923 eru afar merkileg löggjöf sem átti sér áralangan aðdraganda. Þar er á ferðinni heildarlöggjöf um vatnsréttindi þar sem í reynd er mörkuð sáttargjörð milli almennings og landeigenda, skapaður meðalvegur milli hagsmuna almennings og hagsmuna landeigenda þar sem hagsmunir landeigenda eru háðir skýrum takmörkunum vegna hagsmuna almennings og öfugt. Í lögunum frá 1923 hafa landeigendur rétt til umráða og hagnýtingar yfirborðsvatns á eignarlöndum sínum, en lúta jafnframt ýmsum takmörkunum vegna hagsmuna annarra af nýtingu vatns, þar á meðal almennings. Grunnforsenda laganna er hins vegar sú að vatnið sé ekki undirorpið beinum eignarrétti. Í því sambandi er athyglisvert að rifja upp rökstuðning í meirihlutaáliti svokallaðrar samvinnunefndar þingsins um vatnalagafrumvarpið sem lagt var fram á þinginu 1921 og afgreitt tveimur árum síðar. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem minni hlutinn heldur því fram, að vatn sje nú að lögum háð eignarrjetti einstaklinga, og skuli vera það framvegis, álítur meiri hlutinn, að eðlilegra sje, sanngjarnara og þjóðfjelaginu hollara, að vatnið sje undanþegið eignarrjetti í eiginlegum skilningi. Eðlilegra vegna þess, að vatn er að ýmsu leyti óeignarhæft. Sanngjarnara vegna þess, að hjer á landi er miklu meira vatn fyrir hendi en nokkur tiltök eru að landsmenn þurfi á að halda eða geti notað, og þess vegna ekki ástæða til að skifta þessum gæðum náttúrunnar svo misjafnt milli manna, sem verða mundi, ef þeim einum, er land eiga undir vatninu, væri fenginn í hendur eignarrjettur yfir því. Þjóðfjelaginu hollara vegna þess, að á þann verður best girt fyrir það, að einstakir menn nái þeim tökum á fallvötnum landsins, sem þeir eftir atvikum gætu notað sjer, annaðhvort til að leggja fjárkvaðir á notendur orkunnar, ef eitthvert þeirra yrði virkjað til almenningsnota eða handa nytsömum fyrirtækjum, eða þá sem grundvöll fyrir kröfu um virkjunarrjett sjer til handa, jafnvel þótt virkjun þætti koma í bága við almenningshagsmuni.“ Í þessum orðum kemur skýrt fram að deilan um eignarrétt á vatni var sprelllifandi í upphafi síðustu aldar og blandaðist m.a. harðvítugum deilum um uppkaup fjársterkra aðila, innlendra sem erlendra, á fallvötnum landsins til virkjana. Fossalög voru sett 1907 til að reisa tilteknar skorður við þessum uppkaupum á fossum landsins, en umræður um fossamál, virkjanir og eignarhald auðlinda héldu áfram næstu árin og leiddu m.a. til þess að lagt var fram ítarlegt frumvarp til vatnalaga árið 1919. Í meirihlutaáliti þess frumvarps kemur skýrt fram að tekist var á um hugmyndafræðilegan grundvöll vatnalöggjafar þar sem kostirnir voru tveir, séreignarstefna og það sem kallað var allsherjarstefna. Séreignarstefnan fól í sér að vatn væri undirorpið eignarrétti landeiganda, en þó yrðu landeigendur að þola miklar takmarkanir á réttindum sínum vegna réttinda annarra. Allsherjarstefnan fól hins vegar í sér að vatnið skyldi lúta forræði ríkisins eða héraða, en landeigendum væri heimilt að nýta vatnið meðan það færi ekki í bága við lögmæta hagsmuni annarra einstaklinga eða almennings. Um þetta var deilt næstu fjögur árin á þinginu, en niðurstaðan varð sú að vatnalagafrumvarp var lagt fram í fimmta sinn á þinginu 1923 og varð að lögum það ár. Grundvallarforsenda þessara laga var í anda allsherjarstefnunnar, þ.e. að vatnið væri ekki undirorpið beinum eignarrétti, en hins vegar voru landeigendum tryggðar víðtækar nýtingarheimildir með þeim hætti sem tilgreint er í lögunum. Réttindi þeirra voru skilgreind með jákvæðum hætti, þ.e. í lögunum voru sérstaklega tilgreind tæmandi þau réttindi til umráða og hagnýtingar sem landeigendur hefðu og þá áskilið að þeir hefðu ekki önnur réttindi til nýtingar vatns en þau sem tilgreind voru í lögunum. Þessi niðurstaða var sáttargjörð, málamiðlun milli andstæðra sjónarmiða þeirra sem vildu tryggja eignarrétt ríkisins, og þar með þjóðarinnar, á vatninu og hinna sem vildu að vatnið væri eign landeigenda sem nytu þeirra forréttinda að búa yfir vatni í eignarlöndum sínum. Virðulegi forseti. Ég legg sérstaka áherslu á þetta. Lögin frá 1923 fólu í sér sögulega sátt sem náðist eftir áralanga deilu um eignarhald á vatninu, þar á meðal fallvötnum landsins, um réttinn til að virkja, en ekki síður um rétt almennings til umferðar um vatn, til baða, til nýtingar vatns í þágu heimilisstarfa, bústarfa og iðnaðarstarfa. Sáttin fólst í viðurkenningu á gagnkvæmum réttindum almennings og landeigenda þar sem hagsmunir landeigenda voru takmarkaðir vegna hagsmuna almennings, og öfugt. Það er þess vegna sem vatnalögin frá 2006 urðu svo umdeild, þau rufu þessa sáttargjörð. Þar tóku stjórnvöld málstað séreignarsinna og gerðu að sínum, en settu hagsmuni almennings skör lægra. Þar með var raskað því vel ígrundaða jafnvægi er byggði á meðalhófi sem var leiðarljós vatnalaganna frá 1923. Virðulegi forseti. Meginágreiningurinn um vatnalögin frá 2006 snerist um réttindaákvæði 4. gr. laganna þar sem réttindi landeigenda yfir vatni á eigin landi eru skilgreind í fyrsta sinn sem eignarréttur og að auki með neikvæðum hætti, þ.e. landeigendum eru tryggð öll eignarráð yfir vatni í nútíð og framtíð nema þau réttindi sem sérstaklega eru undanskilin í lögunum sjálfum. Í þessu atriði liggur meginbreytingin frá vatnalögunum frá 1923. Eignarráð landeigenda eru aukin með því að þeim eru tryggð full réttindi yfir ófyrirsjáanlegum nýtingarmöguleikum vatns í framtíðinni, réttindum sem gætu tryggt þeim gríðarleg verðmæti með nýjum vinnsluaðferðum sem ekki er hægt að sjá fyrir í dag. Enginn vafi er á því að vatnalögin frá 2006 voru hluti af framsókn frjálshyggjunnar í íslenskum stjórnmálum á þessum árum þar sem bylgja einkavæðingar reið yfir landið. Það sem stingur hins vegar í augu er í hve litlu samræmi þessi stefnubreyting var við þróunina í nágrannalöndum okkar. Þar hefur þróunin undanfarin ár verið í þveröfuga átt, m.a. í samhengi við hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Stjórnvöld á Norðurlöndum hafa þannig verið að styrkja almannaréttinn, auka áherslu á umhverfisvernd og ábyrga auðlindanýtingu með það fyrir augum að ná jafnvægi milli nýtingar og verndar. Þarna skera íslensku vatnalögin frá 2006 sig úr með því að vera fyrst og fremst lög um nýtingu með áherslu á styrkingu séreignarréttarins. Í norrænni löggjöf er meginreglan sú að landeigendur hafa ráðstöfunarrétt gagnvart vatni í eigin eignarlöndum með þeim takmörkunum sem sett eru í löggjöf viðkomandi landa, en í norskum, sænskum og dönskum rétti er skýrt að þessi réttur felur ekki í sér eignarrétt yfir vatninu sem efni, með vísan til hliðstæðra raka og meiri hluta vatnalaganefndar Alþingis árið 1921 um að vatn væri í eðli sínu óeignarhæft. Vatnalögin frá 2006 vöktu upp miklar deilur hér á þinginu og í samfélaginu sem lyktaði með því að sátt náðist um að fresta gildistöku laganna. Þeim hefur síðan verið frestað tvívegis og nú er lagt til að þeim verði enn frestað og þá í síðasta sinn þar til nýtt frumvarp iðnaðarráðherra til vatnalaga hefur verið lögfest hér í þinginu. Þverpólitísk nefnd lagði fram tillögur haustið 2008 sem síðan voru unnar í frumvarpsform í annarri vatnalaganefnd er skilaði af sér 1. desember sl. Iðnaðarráðherra kynnti iðnaðarnefnd frumvarpsdrögin á dögunum en lét þess jafnframt getið að skoða þurfi ákveðin lykilatriði þess betur til að tryggja að gætt sé vandlega að almannahagsmunum. Ráðherra hefur falið hæstaréttarlögmönnunum Ástráði Haraldssyni og Karli Axelssyni, lögmönnum sem njóta trausts stjórnar og stjórnarandstöðu, að fara í sameiningu yfir frumvarpsdrögin og svara afdráttarlaust lykilspurningum um almannaheill og skilgreiningar á nýtingarrétti. Lögmönnunum er ætlað að skila niðurstöðum sínum í lok sumars með það fyrir augum að nýtt frumvarp verði lagt fram strax í byrjun haustþings. Virðulegi forseti. Síðustu daga og vikur höfum við fundið fyrir vaxandi ótta í samfélaginu við þá tilhugsun að vatnalögin frá 2006 tækju gildi þann 1. júlí nk. Almenningur hefur látið skoðun sína í ljósi með afgerandi hætti og hefur skilaboðum um að stöðva gildistöku laganna rignt yfir þingheim, í hundruða ef ekki þúsunda tali. Nú hefur tekist sátt hér á Alþingi sem eyðir þessum ótta. Niðurstaðan er sú að hin umdeildu vatnalög frá 2006 munu ekki taka gildi. Núgildandi lög frá 1923 munu gilda áfram þar til Alþingi hefur samþykkt ný vatnalög. Gildistöku hinna umdeildu vatnalaga frá 2006 verður frestað fram til 1. október 2011 sem þýðir á mæltu máli að ef hið nýja frumvarp til vatnalaga sem væntanlegt er í haust verður samþykkt á næsta þingi koma hin umdeildu lög frá 2006 aldrei til framkvæmda. Meginatriðið er að við þurfum vatnalög sem sátt er um í samfélaginu, lög sem tryggja eignarhald almennings og það verður að vera leiðarljós okkar þegar við fáum til meðferðar nýtt frumvarp til vatnalaga í haust. Hlutverk okkar í þinginu er að gæta hagsmuna almennings og á þeim þrengingartímum sem við lifum í kjölfar efnahagshrunsins er ekkert verkefni mikilvægara en að tryggja framtíðarhagsmuni þjóðarinnar með því að standa vörð um auðlindir náttúrunnar. Tryggasta leiðin til þess er að lögfesta þjóðareign náttúruauðlinda í stjórnarskrá rétt eins og einkaeignarréttinn og það er jafnframt eina leiðin til að skapa frið til framtíðar um nýtingu náttúruauðlinda í landinu okkar.

Frú forseti. Mig langar að koma í andsvar því að ég deili ekki því áhyggjuleysi með hv. þm. Skúla Helgasyni sem flutti hérna mál sitt að það sé í lagi að fresta gildistöku þessara laga í eitt ár. Við lifum á mjög sérstökum tímum og stjórnmálaástand er mjög ótryggt. Þó að við vitum að ríkjandi stjórnvöld, og ég held í raun allir stjórnmálaflokkar sem hér eiga sæti, séu sammála um að þessi lög eigi ekki að taka gildi vitum við ekkert hvað við verðum hérna lengi. Síðustu sveitarstjórnarkosningar sýndu að ný öfl geta mjög auðveldlega fengið vægi. Ég held að við höfum verið heppin þá, við fengum jákvæða brosbyltingu, en við vitum ekkert hvað við fáum næst og hvenær.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Tryggvadóttur fyrir ábendinguna. Ég held að hún sé að mörgu leyti réttmæt. Ég tek þó mið af þeirri umræðu sem átti sér stað í iðnaðarnefnd og málflutningi þingmanna og forustumanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks um þetta mál. Það er mín skoðun að breið pólitísk samstaða sé um það í þinginu að það sé enginn vegur til að þessi vatnalög frá 2006 taki gildi, að við séum komin fram yfir þann punkt. Ég ræð það m.a. af þeirri vinnu sem hin þverpólitíska vatnalaganefnd lagði í að endurskoða þau ákvæði laganna frá 2006 sem ollu mestum deilum. Hér er í salnum hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sem tók þátt í ágætu starfi þeirrar nefndar. Það liggur fyrir að þar náðist sátt um að gera endurskoðun á þessu réttindaákvæði laganna. Ég tel að við höfum öll lært af þessari reynslu og það sé ekki ástæða til að óttast að þessi lög taki gildi. Hins vegar dreg ég ekki fjöður yfir það að það verður mikið verk og vandasamt að fara í gegnum nýtt vatnalagafrumvarp. Það hefur komið í ljós í eftirvinnslu þess frumvarps sem var lagt fram 1. desember sl. að þarna er vandasamt verkefni á ferðinni. Maður er minnugur þess að á sínum tíma þegar vatnalögin frá 1923 voru lögfest tók það ekki bara ár heldur áratugi að koma þeirri löggjöf saman. Þarna má ekki kasta til höndunum. Við þurfum að sameinast um það í þinginu að vinna málefnalega að því að skapa hér lög sem geta þá gilt um langa hríð.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á vatnalögum, nr. 20/2006, með síðari breytingum. Þetta frumvarp er í reynd mjög einfalt. Það kveður á um frestun á gildistöku umræddra laga, vatnalaganna frá árinu 2006. Eins og fram kom í máli hv. framsögumanns hefur rignt yfir þingmenn áskorunum frá almenningi um að nema þessi lög algerlega úr gildi. Hér erum við að tala um að fresta gildistöku laganna en það sem fólkið óskar eftir er að við nemum þessi lög algerlega úr gildi. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að þessar áskoranir vekja bjartsýni með mér. Þetta sýnir okkur hve vakandi þjóðfélagið er og hve staðráðin þjóðin er í því að láta ekki stela frá okkur vatninu. Það hefur verið góð áminning að hlusta á fulltrúa Sjálfstæðisflokksins kveðja sér hljóðs um þetta málefni. Það er góð áminning fyrir okkur í þinginu og fyrir þjóðina að sjá endrum og eins framan í Sjálfstæðisflokkinn,  Ertu smeykur? kalla menn. Já, ég er það. Við erum að horfa upp á það núna að erlendur fjárfestir, braskari í Kanada sem er að braska með hlutabréf austur í Kína núna, Ross Beaty,  Það er ástæða til að hafa áhyggjur og þetta er ekkert gamanmál.  
             Lögin frá 2006 eru endurskoðun á stórum lagabálki sem gildir um vatnsréttindi og á rót frá árinu 1923, reyndar nokkrum árum áður því að unnið var að lagabálkinum sem samþykktur var á Alþingi árið 1923 í nokkur ár áður en hann varð að veruleika. Það var mikið starf unnið á Alþingi Íslendinga til að reyna að ná sátt um eignarhaldið eða afnotaréttinn á vatni. Árið 2006 var svo komið sögu að ástæða þótti til að endurskoða þennan lagabálk. Ég er alveg sammála því, það þarf að endurskoða lagabálkinn frá 1923. Þá er spurningin á hvaða forsendum það skuli gert. Sjálfstæðismenn og þeir sem réðu Framsóknarflokknum á þeim tíma vísuðu til þess að dómapraxís 20. aldarinnar hefði verið í þágu einkaeignar á vatni og að þegar við endurskoðuðum lagabálkinn ættum við að styrkja einkaeignarréttinn á vatninu. Við sem andæfðum þessu bentum á að önnur sjónarmið væru að ryðja sér til rúms,  „Vegna mikilvægis vatns fyrir íslenska þjóð og lífríki landsins telja undirrituð samtök nauðsynlegt að fest verði í stjórnarskrá Íslands ákvæði um skyldur og réttindi stjórnvalda og almennings hvað varðar réttindi, verndun og nýtingu vatns. Lög og reglugerðir um nýtingu vatns taki því mið af ákvæðum sem viðurkenna rétt einstaklinga til vatns sem og lögum er varða verndun vatns og náttúru. Til að tryggja skilvirka verndun og nýtingu vatns ber stjórnvöldum að skipuleggja stjórnsýslu þannig að eðlilegt jafnvægi sé á milli þessara þátta og réttar einstaklinga til aðgengis að vatni.“ Það sem hér er um að ræða, hæstv. forseti - 
             
             
             Ég er alveg tilbúinn að fresta ræðu minni. Ef ákvörðun verður tekin um það á fundi þingflokksformanna að fresta þessum fundi er ég tilbúinn að fresta ræðu minni. Ég ætla að ræða um vatnið  
             Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson vill greinilega að ég rifji upp hans hlut í þessari umræðu á sínum tíma þegar hann reyndi að gera tortryggilega undirskriftasöfnun eða áskorun þessara samtaka sem hér um ræðir. Það sem hann vildi gera tortryggilegt var að sá sem hér stendur var á þessum tíma formaður BSRB, og BSRB var meðal þeirra samtaka sem stóðu að þessari áskorun. Ég vek athygli á því að innan stjórnar Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og allra þeirra samtaka sem hér er vísað til var einhugur um þessa áskorun. Og mér finnst ástæða, hæstv. forseti, til að leggja áherslu á þessi sjónarmið núna þegar í hönd fer endurskoðun á stjórnarskrá Íslands. Ég tel mikilvægt að við endurskoðun á stjórnarskránni verði rækilega fest í texta ákvæði þess efnis að tryggja almannaeign á vatninu.  Ég hefði kosið að geta hlustað á ræðu í gærkvöldi við eldhúsdaginn sem hefði verið ein setning, svohljóðandi: Okkur tókst að tryggja eignarhald á auðlindum Íslands. Sú ræða var ekki flutt vegna þess að fyrir henni er engin innstæða. Við erum nýbúin að missa eignarhald og ráðstöfunarrétt yfir dýrmætum auðlindum á Reykjanesinu í hendur Magma Energy og það er brýnt að Alþingi og ríkisstjórn hysji upp um sig brækurnar og setji lög sem tryggi eignarhald okkar á auðlindum. Okkur ber að gera það. Ef okkur tekst ekki þetta ætlunarverk okkar er það falleinkunn fyrir ríkisstjórn og fyrir Alþingi. Ég held að þeir sem byrjuðu á því að hlæja og gantast þegar farið var að vekja athygli á mikilvægi þess að tryggja eignarhald þjóðarinnar á vatninu eigi að endurskoða hug sinn. Þetta er grafalvarlegt mál og jafnvel lög sem hér voru sett árið 2007 í góðum hug og í sáttargjörð milli þáverandi stjórnarflokka, Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar, um að tryggja eignarhald á auðlindum en leyfa einkaaðilum að hafa með hendi eignarhald á orkufyrirtækjunum eru úrelt, þau eru einfaldlega úrelt. Menn mátu málin ekki rétt vegna þess að orkufyrirtæki sem fær ráðstöfunarrétt á orku eins og dæmin sanna núna á Reykjanesi í 65 ár og 65 ár önnur til viðbótar, samtals 130 ár, er í reynd komið með eignarhald á orkulindunum. Þetta ber okkur núna að endurskoða. Við eigum að taka alla þessa löggjöf upp og ég hvet til þess að yfir sumarmánuðina vinnum við að þessu