Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og utanríkisráðherra.

Virðulegur forseti. Stjórn Fjármálaeftirlitsins er engin venjuleg stjórn. Hún hefur ekki bara eftirlit heldur tekur hún mikilvægar ákvarðanir gagnvart viðskiptabönkunum. Bankahrunið og skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis leggur sérstakar skyldur á herðar fjármálaráðherra við að gæta vel að við skipan á formanni stjórnar Fjármálaeftirlitsins og skyldur á okkur hér á Alþingi um að hafa sterkt eftirlit með Fjármálaeftirlitinu og stjórn þess. Það er því vægast sagt óheppilegur allur sá fjölmiðlaflutningur og fréttaflutningur af hlutum sem tengjast stjórnarformanni þeim sem fjármálaráðherra skipaði í forustu fyrir Fjármálaeftirlitið. Þar er fjallað um viðskiptasnúninga sem skila hátt í milljarðs hagnaði, tölur sem maður út af fyrir sig ekki skilur, ýmis vafi settur fram um upplýsingagjöf þess sem hér á í hlut, fréttir um vanhöld á því að skila ársreikningum sem skylt er að lögum, en alvarlegast af öllu er - því að á hið fyrrnefnda getur maður illa lagt mat - að fram hafi komið kæra til Fjármálaeftirlitsins um hlutaðeigandi einstakling áður en fjármálaráðherra skipaði hann í stjórn Fjármálaeftirlitsins og að sú kæra hafi síðan verið látin niður falla. Það er því nauðsynlegt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort honum hafi verið kunnugt um það að sá sem hann skipaði til þessa verks hafi áður sætt kæru til Fjármálaeftirlitsins, hvort fjármálaráðherra hafi kynnt sér efni hennar og ástæður þess að kæran var dregin til baka eða látin niður falla og hvort heldur var, einnig hvort honum hafi verið kunnugt um fjárhagslega hagsmuni og viðskiptatengsl þess sem hann skipaði með þessum hætti. Ef ekki, hvort hann hafi eftir að þessi umfjöllun hófst fengið þær upplýsingar hjá stjórnarformanni Fjármálaeftirlitsins og gengið úr skugga um það að sá sem þessu embætti gegnir fari í einu og öllu að lögum og reglum og að hæfi hans til að gegna starfinu sé yfir vafa hafið.

Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi ber fram fyrirspurn og þyrlar um leið upp talsverðu ryki og reyk. Það verður að segjast eins og er að ekki er gott að ræða svona mál málefnalega og yfirvegað þegar andrúmsloftið er mettað reyk og ryki. Komið hafa fram ýmiss konar fullyrðingar í fjölmiðlum og það er rétt sem hv. þingmaður segir, það er afar óheppilegt að slíkt sé til umfjöllunar þegar í hlut á stjórnarmaður eða stjórnarformaður í Fjármálaeftirlitinu. Þess vegna var það mikilvægt að stjórnarformaðurinn skyldi gefa út yfirlýsingu, tjá afstöðu sína til þeirra fullyrðinga sem hafa verið í umræðunni og taka af skarið með það að þetta ætti ekki við rök að styðjast. Spurt er hvort mér hafi verið kunnugt um að viðkomandi hafi á einhverjum tímapunkti verið kærður. Mér var kunnugt um það. Það frétti ég eftir að ég tók ákvörðun um að skipa viðkomandi í stjórnina en mér var um leið kynnt að löngu áður hefði málið verið látið niður falla. Það þýðir að ekki þóttu efni til að bregðast við kærunni. Nú skulum við velta því fyrir okkur hvernig eigi að fara með þá einstaklinga í samfélaginu sem eru bornir sökum en ekki reynist vera ástæða til að gera neitt frekar í málinu, fella úrskurði, ákæru eða dóma í tilefni af slíkum kærum, þegar slíku er ekki til að dreifa hvort viðkomandi eigi þá að láta skuggann af kærunni fylgja sér inn í framtíðina og jafnvel um alla framtíð. Mín skoðun er sú að þegar mál eru látin niður falla sé þeim lokið. Þess vegna hafði það ekki áhrif til endurskoðunar á þeirri ákvörðun minni að óska eftir því að viðkomandi mundi gegna formennsku í stjórn Fjármálaeftirlitsins. Það hefur síðan aldrei komið upp ein einasta kvörtun vegna starfa viðkomandi þann tíma sem hún hefur verið í stjórninni en hún hefur nú tjáð mér að hún sækist ekki eftir endurskipun í stjórnina.

Virðulegur forseti. Hér er ekki þyrlað upp reyk og ryki heldur þvert á móti hæstv. fjármálaráðherra gefið tækifæri til þess að hreinsa andrúmsloftið á þinginu gagnvart þeirri fjölmiðlaumfjöllun sem verið hefur. Það er gott að heyra að hæstv. fjármálaráðherra var kunnugt um þessa kæru en óheppilegt að honum hafi ekki verið kunnugt um og hann upplýstur um það áður en hann skipaði viðkomandi til starfa. Ég treysti því að gengið hafi verið úr skugga um það að ekki hafi verið efnisrök í kærunni. Ég hlýt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji, í ljósi þess sem á eftir hefur farið, að það hafi verið mistök að skipa formann stjórnar Fjármálaeftirlitsins með þeim hætti sem gert var og hvort það sé fullnægjandi að sá sem gegnir því sitji út árið. Og ég spyr jafnframt hvort fjármálaráðherrann hafi kynnt sér það sem fram hefur komið um skil á ársreikningum og hvort ekki sé nauðsynlegt að fá það mál líka á hreint og út úr opinberri umræðu. Því að við erum greinilega 

Herra forseti. Ég vil taka það fram að þegar ég leitaði að einstaklingi til að gegna formennsku í stjórn Fjármálaeftirlitsins vildi ég gjarnan finna til þess konu. Ég leitaðist jafnframt eftir því að finna einhvern sem hefði reynslu úr fjármálaheiminum til að víst væri að í stjórn Fjármálaeftirlitsins væri til staðar skilningur á þeim viðfangsefnum sem menn væru að fást við í fjármálaheiminum og það væri með tilliti til annarra þeirra sem þar sitja samansafn af góðri þekkingu á málefnum fjármálamarkaðarins. Það hefur ekkert komið fram í opinberri umfjöllun um það að viðkomandi hafi gerst brotlegur. Það hefur ekkert komið fram um það að trúnaður hafi verið rofinn eða lög sveigð eða brotin. Hins vegar, ef eitthvað slíkt kæmi upp mundi ég bregðast við því með því að hreinsa borðið og óska eftir því að viðkomandi mundi víkja. Það er ekkert persónulegt í þessu máli. Það er ekkert annað en fagleg rök sem búa hér að baki. Ég mundi ekki bíða með það í einn dag að gera slíka breytingu 

Virðulegi forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. ráðherra velferðarmála sem varðar Aflið á Akureyri. Það eru samtök gegn kynferðis- og heimilisofbeldi sem hafa verið starfandi frá árinu 2002. Samtökin bjóða upp á símavakt allan sólarhringinn og þjónusta í rauninni miklu stærra svæði en einungis Akureyri og eru í góðu samstarfi við félagsþjónustuna, lögregluna og aðra sem að málum koma. Þessi samtök hafa verið að fá um 2,5 milljónir frá ríkinu en sambærileg samtök á höfuðborgarsvæðinu, sem eru nú síst ofalin af því fé sem þau fá, fá 140 milljónir. Mér reiknast til að ef við miðum við höfðatölu ætti Aflið að fá um 18 milljónir. Það segir sig sjálft að fyrir 2,5 milljónir er þetta mikið til vinna í sjálfboðavinnu. Nú er staðan orðin þannig að það er ekki alveg ljóst hvort samtökin geta starfað áfram í núverandi mynd. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir spurði hæstv. ráðherra út í þessi mál fyrir skömmu en ég varð ekki endilega miklu nær. Mig langar því til að ítreka spurninguna um hvort þeim samtökum verði tryggt eðlilegt fjármagn á næsta ári og einnig Sólstöfum á Vestfjörðum, sem hafa einnig verið að reyna að sinna svipaðri þjónustu. Mér finnst það megi ekki vera þannig að nálægðin við stjórnsýsluna skeri úr um það hversu vel samtökum gangi að tryggja sér fjármagn, en það er pínulítið tilfinningin sem maður hefur. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún muni tryggja það að þessi samtök geti starfað áfram og veitt þá mjög mikilvægu þjónustu sem þau gera á Norðurlandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Þegar ég fékk hana síðast útskýrði ég einmitt í því tilviki að Aflið skyldi óska eftir að sækja um þá fjármuni sem við hefðum þegar úthlutað til þessa málefnis. Ég hef ekki upplýsingar um hvort Aflið hafi gert það en ég reikna fastlega með því. Við höfum líka farið yfir það hvað við getum gert til að aðstoða Aflið enn frekar. Ég bendi á að brátt rennur út umsagnarfrestur um félagsstyrki vegna gömlu safnliðanna, þann 10. nóvember, og ég hvet Aflið og önnur frjáls félagasamtök til að sækja endilega um þá. Við höfum líka farið yfir hvað við getum gert almennt sem snýr að ofbeldismálum og ekki hvað síst hvernig við getum mælt barnaverndarstarfið hringinn í kringum landið. Ég tel að starf Aflsins og annarra frjálsra félagasamtaka sé einmitt mjög mikilvægt hvað þetta varðar. Ég hef líka lagt áherslu á að þau stóru og öflugu frjálsu félagasamtök sem eru starfandi á höfuðborgarsvæðinu sinni öllu landinu og ég reikna fastlega líka með því. Ég veit að bæði Stígamót og Kvennaathvarfið hafa gert það og tel að möguleikar eigi að vera á að efla það enn frekar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Mig langar að koma inn á annað mál sem hefur aðeins verið til umræðu. Það er þjónusta sem Barnaverndarstofa veitir á höfuðborgarsvæðinu, en hefur sagt upp samningi við t.d. Akureyrarbæ um PMTO-meðferð. Ég veit ekki til þess að nein úrræði séu í boði á Austurlandi eða á Vestfjörðum. Þótt ég sé enginn talsmaður þess að Barnaverndarstofa verði flutt til Akureyrar þætti mér samt eðlilegt að slíkar stofnanir sinni öllu landinu vel. Ég er reyndar talsmaður þess að mikilvægar stofnanir hafi útibú á landsbyggðinni, ég held að það væri mjög gott. Ég mundi vilja spyrja hæstv. ráðherra hvernig hún sæi fyrir sér að við gætum tryggt þjónustu eins og PMTO og fleiri úrræði, sem eru í boði á höfuðborgarsvæðinu, á landsbyggðinni.

Herra forseti. Ég þakka enn á ný fyrir spurninguna. Það er gott að finna að þingmaðurinn hefur áhuga á þessu. Við höfum einmitt falið Barnaverndarstofu að koma með tillögu til okkar um hvernig við getum tryggt að sú þjónusta sem Barnaverndarstofa hefur verið að byggja upp sem lykilúrræði, svokallað MST, verði í boði á öllu landinu. Nú er starfar MST-teymi aðeins í 100 kílómetra radíus frá höfuðborginni og ég tel að sé algerlega óásættanlegt að við bjóðum ekki upp á sambærilega þjónustu alls staðar. Hins vegar hafa komið fram ábendingar um að hugsanlega þurfi að skoða aðrar leiðir sem snúa að þeim börnum sem búa við mestan vanda og það er þáttur sem ég hef lagt áherslu á að verði skoðaður sérstaklega. Ég vil líka taka fram að það er engin vinna í gangi á mínum vegum um að flytja Barnaverndarstofu til Akureyrar. Hins vegar er nefnd starfandi sem á að koma með tillögur um nýja stjórnsýslustofnun sem mun þá hugsanlega sinna hluta af þeim verkefnum sem Barnaverndarstofa fer með núna. 

Virðulegi forseti. Í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2015 hafa tímabundnar fjárveitingar vegna rannsókna á kynferðisbrotamálum verið teknar af lögregluembættum og ríkissaksóknara en engu að síður er embættunum ætlað að vinna að þessum mikilvæga málaflokki og væntanlega ekki af minni alúð en áður. Rannsókn kynferðisbrota er stór hluti mála hjá ríkissaksóknara og rannsókn kynferðisbrota er umfangsmikið verkefni hjá lögregluembættunum. Vissulega voru umræddar fjárveitingar tímabundnar, en staðan er sú að kynferðisbrotamálum fer sífellt fjölgandi og einnig slíkum brotum gegn ungum börnum. Ég þekki það sjálf úr starfi mínu sem lögreglumaður hversu stór þessi málaflokkur er. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur lýst vilja til að setja aukinn kraft í þetta málefni. Af þeim sökum vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann muni stuðla að því að meira fé verði varið til rannsókna á kynferðisbrotamálum en nú er og hvar hann telji að mest þörf sé fyrir aukið fé til rannsókna á slíkum málum.

Herra forseti. Nú er mér ákveðinn vandi á höndum þar sem ég fer ekki beint með þennan málaflokk. Ég veit það þó að eitt fyrsta verk nýrrar ríkisstjórnar var að setja 500 milljónir í málefni lögreglunnar til þess að fjölga lögreglumönnum um 50 og að þau stöðugildi dreifðust víðs vegar um landið. Ég veit það líka að á stöðum eins og í Barnahúsi höfum við verið að gera betur og eyða biðlistum. Ég veit það líka að nýr lögreglustjóri á höfuðborgarsvæðinu hefur ákveðið að leggja sérstaka áherslu á kynferðisbrotamálin og að í dómsmálaráðuneytinu hefur sá málaflokkur fengið þá athygli sem hann verðskuldar. Það sem hér er um að ræða er að það eru að falla niður tímabundin framlög og fjármunir eitthvað að færast til en ég hygg að við séum öll, óháð flokkslínum, sammála um að þetta er málaflokkur sem þarf að fá aukna athygli, sérstaklega borið saman við fyrri tíð. Á undanförnum árum höfum við séð að þarna hefur í gegnum tíðina víða verið pottur brotinn. Sanngirnisbæturnar sem greiddar hafa verið út á undanförnum árum eru til vitnis um ný viðhorf og aukna áherslu á að viðurkenna að við höfum ekki alltaf haft þessa hluti í lagi í gegnum tíðina. Og inn í framtíðina, næsta ár og árin þar á eftir, verður þess gætt að þessi málaflokkur, eins og aðrir sem lögreglan sinnir, fái það fjármagn sem nauðsynlegt er.

Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svarið. Mér finnst gott að málaflokkurinn fái aukna athygli. Ég tel hins vegar brýnt að hann fái ekki aðeins aukna athygli heldur meira fé. Þessi tímabundna fjárveiting kom vegna mikils fjölda mála árið 2012. Vissulega voru aðeins færri mál til rannsóknar 2013 en þeim hefur farið fjölgandi, ár frá ári. Þessi mál eru ljót. Þetta er ljótur blettur á samfélaginu okkar. Það er brýnt að lögreglan og ríkissaksóknari hafi næga fjármuni til að sporna gegn þessu og vinna málin fljótt.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni sem hefur reynslu úr lögreglustörfum fyrir að vekja athygli á þessum mikilvæga málaflokki. Ég tek undir með hv. þingmanni um að ekki má láta deigan síga, þó við höfum sett aukið fjármagn í þetta á undanförnum árum verður það að vera svo áfram. Þetta er margbrotinn málaflokkur, það er víða komið við í stjórnkerfi okkar til þess að fást við þann undirliggjandi vanda sem við erum þarna að ræða um, í heilbrigðiskerfinu, félagskerfinu og líka hjá lögreglunni. Við þurfum að búa þannig um hnútana að hin heildstæða umgjörð þessara mála sé í lagi. Um það erum við sammála.

Virðulegi forseti. Þann 16. júní 2010 var samþykkt þingsályktunartillaga á hinu háa Alþingi og féllu atkvæði þannig að 50 sögðu já og 0 sögðu nei, einn greiddi ekki atkvæði. Þessi þingsályktunartillaga varðaði það að gera Ísland leiðandi og til fyrirmyndar í tjáningarfrelsismálum. Þann 12. maí 2014 samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um aðgerðaáætlun um notkun íslensku í stafrænni upplýsingatækni. Það sem þessar tvær tillögur eiga sameiginlegt er að þær eru nefndar í bréfi sem kom frá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra til hv. allsherjar- og menntamálanefndar þar sem tilgreint var að ástæðan fyrir því að þessi verkefni hefðu ekki komist lengra en óskað var eftir væri sú að það vantaði fjármagn. Fyrst um sinn taldi ég að þetta væri vandamál þingsins en síðan er mér tjáð að þetta sé ekki venjan, að hæstv. ráðuneyti láti ákvarðanir bíða sem hafa verið teknar af Alþingi vegna fjárskorts. Ég velti því fyrir mér hver sýn hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er þegar kemur að því að framfylgja þeim vilja sem hið háa Alþingi hefur gert skýran.

Herra forseti. Ef hér er verið að spyrja almennt í tilefni af þessum ákveðnu málum er það almennt svo að mikilvægt er þegar þingið felur framkvæmdarvaldinu einhver tiltekin verkefni að gætt sé þá að því, t.d. í fjárlögum eða annars staðar þar sem þörf krefur, að framkvæmdarvaldið hafi tæki og tól til að fylgja slíkum ákvörðunum eftir. Eins og við vitum hafa þingsályktunartillögur þýðingu en þær hafa aðra þýðingu en lög. Ég mundi þess vegna almennt vilja segja að það er minn skilningur og reyndar mín upplifun af framkvæmdarvaldi í ráðuneytunum, að því er almennt fylgt eftir sem hér er samþykkt á Alþingi. En þess eru auðvitað dæmi að bæði þingsályktanir feli fyrst og fremst í sér einhverja pólitíska yfirlýsingu eða að farið sé fram á að einhver verk séu unnin án þess að því sé fylgt eftir með fjárveitingum á fjárlögum eða í þriðja lagi að verkefnin sem um er rætt séu kannski meira en pólitísk yfirlýsing en hægt sé að útfæra þann vilja með margvíslegum hætti. Í þeim tilteknu málum sem hv. þingmaður vekur hér athygli á verð ég að viðurkenna að ég þekki ekki nákvæmlega hver staðan er.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherranum svarið. Ég tel það lykilatriði að ákvarðanir Alþingis standi og að farið sé eftir þeim. Það er framkvæmdarvaldið sem á að framfylgja vilja Alþingis. Við erum oft spurð sem þingmenn hvers vegna ekki séu meiri peningar í þessu og meiri peningar í hinu og við verðum að geta tekið þær ákvarðanir. Þess vegna er fjárlagavinnan þegar allt kemur til alls, að minnsta kosti formlega, í höndum þingsins. Það þarf að tryggja fjármagn til handa verkefnum á borð við þessi vegna þess að þau kosta peninga. Það kostar peninga að halda íslenska tungu á 21. öldinni, það kostar peninga að halda starfshópa sem eiga að tryggja viðunandi, og reyndar til fyrirmyndar, tjáningarfrelsi á Íslandi. Því spyr ég hæstv. ráðherra í ljósi svara hans hvort búast megi við stuðningi hæstv. ráðherra þegar kemur að því að veita fé í þessa tilteknu málaflokka þegar 2. umr. um fjárlög hefst.

Herra forseti. Ég verð bara að meta það þegar að því kemur, ef tillaga kemur fram um slíkt, hvernig mér finnst rétt að taka á því. Mér finnst hv. þingmaður og hans flokkur hafa lagt margt ágætt til í umræðu um þessa málaflokka, tjáningarfrelsið, stafræna stjórnsýslu og samskipti. Ég held að við séum reyndar ekki sammála um allt sem viðkemur tjáningarfrelsinu og hversu langt eigi að ganga til að verja það, en við skulum bara sjá þegar fram koma mótaðar tillögur um fjárframlög í einhver tiltekin verkefni. Ég verð að bíða eftir að sjá tillögurnar fyrst.

Herra forseti. Framkvæmdir við hjúkrunarheimilið Eyri á Ísafirði sem hófust á síðasta kjörtímabili hafa gengið eftir áætlun og gert er ráð fyrir að íbúðirnar verði tilbúnar til afhendingar 1. júní á næsta ári. Þá er gert ráð fyrir að rekstraraðilar taki við og stefnt er að því að fyrstu íbúarnir geti flutt inn 1. ágúst á næsta ári. En ekkert fjármagn er til reksturs hjúkrunarheimilisins Eyrar á Ísafirði í fjárlögum næsta árs. Fyrir liggur undirritaður samningur á milli heilbrigðisráðuneytisins og Ísafjarðarbæjar um leigu ríkisins á húsnæðinu. Ekki er enn búið að semja um rekstur hjúkrunarheimilisins en samningurinn verður á milli heilbrigðisráðuneytisins og Ísafjarðarbæjar. Fleiri hjúkrunarheimili eru samningslaus eins og til dæmis í Reykjanesbæ og Garðabæ. Misvísandi skilaboð hafa verið frá velferðarráðuneytinu og frá Heilbrigðisstofnun Vestfjarða. Þær upplýsingar hafa komið fram frá velferðarráðuneytinu að Eyri á Ísafirði komi til með að leysa af hólmi rými á Heilbrigðisstofnun Vestfjarða en samningar séu ekki komnir langt á veg. Þær upplýsingar hafa komið frá framkvæmdastjóra Heilbrigðisstofnunar Vestfjarða að reksturinn á næsta ári sé óbreyttur. Hann segir að ráðuneytið og Ísafjarðarbær verði fyrst að semja sín á milli um rekstur hjúkrunarheimilisins áður en Heilbrigðisstofnunin komi að málunum. Á sjúkrahúsinu á Ísafirði eru 19 hjúkrunarrými en á Eyri verða 30 hjúkrunarrými svo þarna munar 11 hjúkrunarrýmum. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvar þessi mál standa og hvort hann hyggist tryggja fjármagn til reksturs á hjúkrunarheimilinu Eyri svo hægt sé að standa við það að íbúar geti flutt þar inn 1. ágúst á næsta ári.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá góðu fyrirspurn sem hér var borin upp. Málefni hjúkrunarheimilisins Eyrar eru mér hugleikin eins og flestum hér í þessum sal. Þetta verkefni er mikið að vöxtum eins og kemur ágætlega fram í svörum ráðuneytisins við fyrirspurn frá hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur. Þar erum við stödd í þessu máli að árið 2009 var samþykkt framkvæmdaáætlun um byggingu 11 hjúkrunarheimila, endurbygging í sumum tilfellum, um land allt, þar á meðal á Ísafirði. Eftir þeirri áætlun er ég að vinna. Í áætluninni er gert ráð fyrir endurnýjun íbúða á sumum stöðum og að breyta úr fjölbýli í einbýli. Sums staðar var bætt við rýmum, annars staðar var verið að vinna úr rýmum sem fyrir voru á viðkomandi svæðum, þar á meðal á Eyri á Ísafirði. Ég er með öðrum orðum að vinna á grunni þeirrar áætlunar sem við tökum við og er í fullri vinnslu en eftir er að hefja framkvæmdir við tvö heimili af þessum 11, þ.e. í Hafnarfirði og Kópavogi. Hin öll eru að koma í notkun eins og þingmaðurinn réttilega lýsti. Mér ber að vinna að framgangi þessarar framkvæmdar á Ísafirði sérstaklega á grunni þeirrar áætlunar sem gerð var. Í henni segir að rými sem fyrir voru séu fjármögnuð með sama hætti, nýju rýmin sem bætast við séu fjármögnuð með tekjum Framkvæmdasjóðs aldraðra. Ég get komið aðeins nánar að því í síðara svari mínu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör og vil gjarnan að hann botni þau betur svo hægt sé að svara þeirri spurningu minni hvort hjúkrunarheimilið fari að fullu í gang á næsta ári. Ég vil líka beina annarri spurningu til hæstv. ráðherra. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram að það sé milljarðs króna halli á rekstri hjúkrunarheimila. Ríkisendurskoðun leggur til að bætt verði upplýsingagjöf um starfsemi og rekstur heimilanna þannig að fylgjast megi nánar með umfangi og gæðum þjónustunnar. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann hyggist fara að þeim tilmælum Ríkisendurskoðunar og vildi gjarnan líka heyra í honum hvort það hafi verið gerð einhver greining og samanburðarhæf skýrsla um mismuninn á milli ólíkra rekstrarforma hjúkrunarheimila og hver kostnaður ríkisins er í þeim efnum. Ég er svolítið ósátt við þessa flugu sem er hérna komin 

Virðulegi forseti. Rétt aðeins til að reyna að botna þetta Eyrarmál áður en ég svara hinum þáttunum, það er einfaldlega þannig að í upphaflegu tillögunum varðandi leiguleiðina var ekki gert ráð fyrir því að Ísafjörður og einhver annar staður væru inni. Svo var þeim bætt við á þeirri forsendu að það yrði að byggja þarna yfir ný rými en forsendan var sú að fjárveitingar til þeirra rýma sem fyrir voru og átti að færa þarna inn fylgdu endurbyggingu heimilisins. Upplýsingar mínar herma að það eigi að vera til fyrir þessu í fjárlögum og við vorum að skiptast á upplýsingum, ég og fyrrverandi velferðarráðherra, og skilningur okkar er sá sami á þessu. Varðandi skýrslu Ríkisendurskoðunar, að sjálfsögðu munum við fara að þeim ábendingum sem þar eru og beint er til ráðuneytisins. Við erum þegar byrjuð að vinna að sumum þeirra. Varðandi bættu upplýsingagjöfina svöruðum við Ríkisendurskoðun og spurðum meðal annars hvaða heimildir ríkið hefði til þess að fara inn í rekstur tiltekinna stofnana, 

Hæstv. forseti. Verkfallsaðgerðir lækna hafa nú staðið í hálfa aðra viku. Ástandið á sjúkrahúsum og heilbrigðisstofnunum er víða orðið alvarlegt enda víða biðlistar og þegar eitthvað raskast fer af stað keðjuverkun. Í Læknafélagi Íslands eru um 1 þúsund félagsmenn en verkfallsaðgerðirnar taka til 800 lækna þannig að þegar þeir leggja niður vinnu þá gerist eitthvað. Ástæða er til að taka það fram að verkfallsaðgerðir lækna eru skipulagðar af mjög mikilli ábyrgð og þunginn í aðgerðunum gæti verið miklu meiri ef svo væri ekki. Íslenskir læknar eru með þessu fyrsta verkfalli sínu að minna okkur á hvers virði störf þeirra eru og hve langþreytt stéttin sé orðin. Hvers vegna? Að sjálfsögðu vegna langvarandi niðurskurðar. Það deilir enginn um að niðurskurðurinn hefur verið mikill og hann hefur staðið lengi. Raunveruleikanum er auðveldlega hægt að fletta upp. Það má sjá t.d. í Hagsjá hagfræðideildar Landsbankans 30. október þar sem segir að athyglisvert sé að á sama tíma og rekstur ríkissjóðs fari batnandi þróist rekstur LSH, Landspítalans, til hins verra. Í þessari Hagsjá er sjónum einkum beint að Landspítalanum. Við erum minnt á það að hvort sem litið er til hlutdeildar í ríkisútgjöldum eða til framlags hvers Íslendings í krónum talið til Landspítalans þá fari hlutur spítalans versnandi. Þannig hafi það verið svo á árinu 2013 að hver Íslendingur hafi greitt um 127 þús. kr. til Landspítalans, en á sama verðlagi hafi þessi upphæð verið 160 þús. árið 2008. Og vel að merkja, á árunum í aðdraganda hrunsins hafði átt sér stað talsverður niðurskurður til þessara stofnana. Hvernig birtist þetta og hvaða afleiðingar hefur þetta? Í fyrsta lagi hefur það gerst og nú er ég að horfa til langs tíma að hlutdeild sjúklinga í rekstri heilbrigðiskerfisins hefur aukist. Hún er núna orðin um 20%, fimmtungur af kostnaði við rekstur heilbrigðiskerfisins kemur upp úr vösum sjúklinga. Þetta er þróun sem hefur átt sér stað í um tvo áratugi og er alvarleg. Öryrkjabandalagið og samtök láglaunafólks á Íslandi hafa varað við því að þessi þróun valdi því þegar að tekjulítið fólk veigri sér við að leita sér lækninga. Þetta er eitt sem gerst hefur. Hitt er aukið álag á starfsfólkið. Þegar verst lét eftir hrun fækkaði stöðugildum á Landspítalanum á milli 400 og 500. Núna stendur þessi tala í 200 í mínus. Við heyrum að forstjóri Landspítalans sé vegna fjárhagsþrenginga að boða uppsagnir starfsfólks. Það þýðir aukið álag á starfsfólkið og þar á meðal læknana. Allt þetta veldur því að starfsfólkið fer að horfa til fengsælli miða. Hvar er þau að finna? Meðal annars í útlöndum. Læknar koma ekki heim eða leita utan og ef við réttum ekki þeirra kjör þá mun sú þróun halda áfram og brjóta niður íslenska heilbrigðiskerfið. Það mun gerast. En menn geta leitað annað. Menn geta leitað líka í einkarekstur og þá horfum við til annars sem er að gerast. Um síðustu áramót var samið við sjálfstætt starfandi lækna og kjör þeirra hækkuð um 20%. Þar með er verið að setja þann hvata inn í kerfið að fólk úr almennu stofnununum leiti í einkarekstur, leiti hófanna þar. Og ég spyr hæstv. ráðherra hvort þetta sé gert með ráðnum hug. En niðurstaða er þessi: Ef við réttum ekki af hallann að einhverju leyti gagnvart útlöndum en ekki síst gagnvart einkarekstrinum fáum við hér einkarekið kerfi. Fjárfestar eru þegar byrjaðir að kynna hugmyndir um nýjan spítala. Mega þeir reisa einkasjúkrahús? Guðvelkomið, ef þeir ætla að borga þetta allt sjálfir en það ætla þeir ekki að gera. Þeir ætla að láta okkur skattborgarana gera það 

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál á dagskrá. Þetta er gríðarlega umfangsmikið og mikilvægt mál sem við þurfum að ræða af kostgæfni, vega og meta allar þær stöður sem uppi eru í þeirri deilu sem hv. þingmaður vakti svo rækilega athygli á, að læknastéttin gengur nú í fyrsta sinn til þess að nýta þann neyðarrétt sem hún á skilyrðislaust og telur sig nauðbeygða að beita, verkfallsvopnið. Það er grafalvarleg staða. Ég hef ítrekað í opinberri umræðu áhyggjur mínar af þeirri stöðu af þeirri ástæðu kannski sérstaklega að við fáum þær ábendingar út úr þessari fagstétt að mestu áhyggjur hennar beinist að því að ekki verði nægilega mikil endurnýjun á þekkingu innan hennar. Það er alvarlegur hlutur og ástæðan er meðal annars sú að það unga fólk sem helgar starfsævi sína þessu námi og þessu starfi sækir námið erlendis og hefur búið við allt önnur kjör í uppvexti sínum hér innan lands og er allt annarrar hugsunar en þeir sérfræðingar sem eru nú á seinni hluta starfsævi sinnar í núverandi heilbrigðisþjónustu okkar. Það unga fólk sem lærir erlendis býr við allt önnur uppeldisskilyrði en það ágæta og frábæra fólk sem við erum að nota í dag. Þetta er alvarlegt vegna þess að samkeppnin um þetta vinnuafl er mjög mikil og ekki síst frá okkar næstu nágrönnum sem ég hef áður gert grein fyrir hér í ræðustól. Það er alvarlegt þegar sú staða kemur upp að biðlistar vaxa og lengjast. Það þýðir í rauninni ekkert annað en það að við erum að færa fram fyrir okkur í tíma kostnaðinn af því að veita þeim heilbrigðisþjónustu sem á þurfa að halda. Hann kemur yfir okkur hvort sem okkur líkar betur eða verr. Við erum sammála um afleiðingarnar af verkfallinu að þessu leytinu til. Ég vil aðeins nefna það sem hv. þingmaður segir um að kjör sérgreinalækna hafi hækkað um 20% við samninginn um síðustu áramót. Þetta er alrangt og stafar örugglega að hluta til af því að við höfum ekki getað skýrt hvað þar var í gangi. Sérgreinalæknar voru samningslausir frá árinu 2010 til ársloka 2013. Þeir bjuggu þá til komugjald sem þeir veltu yfir á sjúklinga til að halda í við kostnaðarhækkun þess tíma. Við samninginn sem gerður var við sérgreinalækna undir lok ársins 2013 var þetta komugjald og þessi kostnaður sjúklinga felldur niður. Hlutdeild sjúklinga í þessum sérgreinalæknakostnaði lækkaði úr því að vera 42% niður í 30%, þ.e. greiðslur sjúklinga í íslenska heilbrigðiskerfinu lækkuðu um hátt í milljarð við þennan samning. Við höfum ekki getað komið þessu fram. Mér er fullljóst að aðilar vinnumarkaðarins og sjúklingasamtökin hafa orðið vör við þessa breytingu, en hún er ekki rædd. Kannski stafar það af því að við höfum ekki komið þessum staðreyndum nægilega vel á framfæri en svona eru hlutirnir vaxnir. Það er rangt að halda því fram að þarna sé um það að ræða að kjör þessara stétta hafi hækkað um 20% við þann samning. Þau gætu hafa hækkað um 3–4%. Og þegar maður horfir yfir sérgreinalæknastabbann verðum við líka að hafa í huga þegar við ræðum þann þátt heilbrigðisþjónustunnar að árlega eru um 450 þús. komur til sérgreinalæknanna á Íslandi þannig að gera má ráð fyrir að af þessum komum til heilbrigðisþjónustunnar þjónusti þessi starfsgrein um 1/3. Það er rétt sem hér hefur líka komið fram að hættan við þá stöðu sem nú er uppi er sú að sérfræðikunnáttan leiti á fengsælli mið sem bjóðast erlendis. Ég er talsmaður þess, hef alltaf verið og mun verða að við eigum að standa vörð um þessa sérþekkingu en til þess verðum við að leita þeirra leiða sem færar eru til að gera kjör þessara 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hæstv. ráðherra, það þarf svo sannarlega að gera kjör þessarar stéttar samkeppnishæfari. Það á við um mjög margar stéttir á Íslandi. Við erum í þeirri stöðu að við höfum orðið fyrir gríðarlegri lífskjaraskerðingu. Læknar, sem hafa ásamt öðru heilbrigðisstarfsfólki unnið undir miklu álagi árum saman, ekki síst eftir hrun, eru nú í fyrsta skipti í sögunni komnir í verkfall. Það er vitað mál að fyrir vel flesta lækna er það mjög erfið og þungbær ákvörðun, en segja má að mat stéttarinnar hafi verið það að það þyrfti slíkar aðgerðir til til þess að stjórnvöld vöknuðu og áttuðu sig á alvarleika stöðunnar. Staða heilbrigðismála í landinu er af þessum ástæðum og ýmsum öðrum í uppnámi. Aðalsjúkrahús landsins er í úreltu húsnæði. Fjármagn skortir í málaflokkinn. Ljóst er að ráðherra verður að gera sér grein fyrir því að hann þarf að segja læknum í verkfalli og okkur í þessum sal sem og landsmönnum öllum hver stefna stjórnvalda er í heilbrigðismálum. Í fjárlagafrumvarpinu hafa komið fram óljós áform um breytingar á rekstrarformi, óljós svör við því hvort um frekari einkavæðingu verði að ræða. Nú er runnin upp sú stund að ráðherra þarf að standa með stefnu sinni. Hann á að segja okkur hvað hann ætlast fyrir. Ef hann ætlar út í frekari einkavæðingu í trássi við vilja þjóðarinnar á hann að segja okkur það og þá skulum við takast á um þá sýn ráðherrans.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda kærlega fyrir að taka þetta mál upp. Ég byrja kannski á svipuðum nótum og sá hv. þingmaður sem var hér á undan mér og spyr einfaldlega: Hvernig ætlar ríkisstjórnin og hæstv. heilbrigðisráðherra að tryggja góða, örugga heilbrigðisþjónustu fyrir landsmenn? Ég klóra mér í hausnum yfir því á hverjum einasta degi, ég verð að segja eins og er. Það sem til þarf er vel menntað og nægt magn af heilbrigðisstarfsfólki. Það þarf góðan aðbúnað og auðvitað þurfum við að hafa jafnt aðgengi notenda. Við menntum lækna okkar vel. Við útskrifum nægilega marga á hverju ári. En þegar þessir læknar koma út á vinnumarkaðinn sem við sköpum þeim hörfa þeir frá. Þetta er bara staðan og við verðum að horfast í augu við hana og finna út hvað við getum gert. Okkur vantar lækna á Íslandi. Okkur vantar þá í nær öllum sérgreinum. Okkur vantar röntgenlækna á Landspítalann, krabbameinslækna á Landspítalann. Okkur vantar heimilislækna og það vantar geðlækna á landsbyggðinni. Svona get ég haldið áfram lengi. Af hverju koma læknar ekki aftur til okkar eftir sérnám eða flytjast út? Það er einfalt svar við því: Það er út af launum og það er út af aðbúnaði. Á fyrsta ársfjórðungi 2014 taldist Læknafélagi Íslands til að á landinu störfuðu um 1.100 læknar. 60% þeirra lækna eru yfir fimmtugt og liðlega fjórðungur lækna er á sjötugsaldri. Samkvæmt félagaskrá Læknafélagsins hafa 330 læknar með lækningaleyfi flust af landi brott undanfarin fimm ár, en einungis 140 flust aftur til landsins. Árlega flytja því tæplega 40 fleiri læknar frá landinu en til þess - árlega, herra forseti. Ég held áfram í næstu ræðu minni, en ég spyr eins og ég spurði í byrjun: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í þessu?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að hefja þessa umræðu. Sú staðreynd að læknar hafa nú í fyrsta skipti gripið til verkfallsaðgerða til að knýja á um bætt kjör er afleit staða sem enginn vill vera í. En ástandið er ekki nýtilkomið heldur á það sér langan aðdraganda og er afleiðing niðurskurðar undangenginna ára sem m.a. hefur dregið úr eðlilegri endurnýjun í læknastétt. Hæfni íslenskra lækna er mikil og þeir eru eftirsóttir starfskraftar um allan heim. Eins og fram hefur komið er einn stærsti þáttur í alþjóðlegri samkeppnishæfni í starfsumhverfi lækna laun þeirra. Þar höfum við klárlega dregist aftur úr. Fleira kemur til og má þar nefna þætti eins og vinnuálag sem hefur nú í langan tíma verið allt of mikið á þessari stétt sem fleirum. Aðrir þættir eru aðgengi að góðum lyfjum og þátttaka í framþróun læknavísindanna. Læknar hafa bent á að lyfjaþáttinn má bæta með einföldun á regluverki og vinnulagi við að taka ný lyf í notkun með því að fara í aukið samstarf við erlend lyfjayfirvöld, svo sem í Svíþjóð eða Danmörku, því það er snúið fyrir fámenna þjóð að ákveða hvaða lyf eru notuð og hvaða ekki. Þetta gæti orðið einn liður í eðlilegri framþróun sem nauðsynlegt er að taka þátt í. Í vor samþykkti Alþingi ályktun um að fela ríkisstjórninni að ljúka eins fljótt og verða má undirbúningi að endurnýjun og uppbyggingu Landspítala við Hringbraut í Reykjavík og hefja framkvæmdir þegar fjármögnun hefur verið tryggð. Það er einn liður í því að bæta starfsumhverfi. Störf heilbrigðisstétta eru samfélagi okkar afar mikilvæg og við treystum á þær daglega. Því er mikilvægt að ná samningum hið fyrsta og taka þar inn í ýmis sjónarhorn. Við megum ekki við því að missa fleira gott fólk úr landi.

Virðulegi forseti. Þetta er því miður ekki í fyrsta sinn sem maður heyrir um einhvers konar krísur í heilbrigðiskerfinu. Því verður ekki neitað og við hljótum öll að vita að vandinn er í grundvallaratriðum lág laun og lélegur aðbúnaður lækna. Það er þess vegna sem þeir koma ekki aftur heim og þeir segja okkur þetta. Þeir senda okkur tölvupóst og segja okkur þetta. Þetta er borðleggjandi. Ég vil stinga upp á því að þetta verði eitt helsta verkefni ríkisstjórnarinnar. Sömuleiðis langar mig að vekja athygli á því að það er mjög mikilvægt að ríkisstjórnin taki á þessu vandamáli með trúverðugum hætti. Ef við veltum fyrir okkur til hvers ríkisvaldið sé í grundvallaratriðum þá er það t.d. til þess að tryggja réttindi borgaranna, til að tryggja öryggi, til að tryggja menntun og tryggja heilbrigði. Það tvennt síðarnefnda er ekki sjálfsagt í öllum ríkjum. Það tvennt fyrrnefnda er eitthvað sem öll ríki í það minnsta þykjast standa að. En menntun og heilbrigði eru eitthvað sem Íslendingar hafa ákveðið sem þjóð að ríkið eigi að sinna. Ég þori að fullyrða að þetta sé ein helsta forsenda þess að ríkisvaldið sé til staðar til að byrja með, þ.e. gagnvart íslenskri þjóðarsál. Ég ætla að fullyrða það þar til annað kemur í ljós. Ástæðan fyrir því að ég segi að mikilvægt sé að ríkið taki á vandanum með trúverðugum og skýrum hætti er vegna þess að þegar þessi þjónusta er ekki nógu góð þá gerist það óhjákvæmilega að fólk fer að leita annað heldur en til ríkisins til þess að eiga við sín heilbrigðisvandamál. Það eitt og sér er vandamál. Ef ríkið ætlar að segja að þessi málaflokkur eigi áfram að vera hjá ríkinu þá verður ríkið að standa sig í þessu máli. Þetta snýst ekki bara um heilbrigði þegnanna í víðum skilningi, þetta snýst líka um hlutverk ríkisins gagnvart málaflokknum. Ef ekki er tekið á þessu með trúverðugum hætti lítur það óhjákvæmilega út sem stefnubreyting, stefnubreyting sem ég tel að þessi ríkisstjórn hafi ekkert lýðræðislegt umboð til.

Virðulegi forseti. Eins og fleiri þakka ég hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að taka þetta mál hér upp í dag. Í því er mikill alvarleiki þegar læknar á þjóðarsjúkrahúsinu okkar ákveða að fara í verkfall. Eins og hér hefur verið rakið hefur það gríðarleg áhrif, ekki bara á lækna sem þar starfa heldur um allt kerfið okkar. Það er mjög sorglegt að til þessa hafi þurft að koma til að vekja ríkisstjórnina upp af þyrnirósarsvefni. Þetta er búið að vofa yfir í töluverðan tíma og því miður hefur ekki verið brugðist nægilega vel við. Hér hefur verið rætt um launin, aðbúnaðinn og hvað það er sem veldur því að læknar fást ekki til starfa. Það hefur löngum loðað við umræðuna að læknar hafi góðar tekjur, er það með þá eins og marga aðra að grunnlaunin þeirra eru í kringum 340 þúsund, með læknaleyfi eru þeir með 370 þúsund. Eftir 14 ára starf sem sérfræðingar eru þeir með 595 þúsund. Svo þurfa þeir að standa bakvaktir til að heildarlaunin verði hærri. Þetta kemur fram í grein í nýjasta Læknablaðinu. Virðulegi forseti. Það er auðvitað hægt að gera að umtalsefni þann aðbúnað sem Landspítalinn okkar býr við og við höfum rætt hér ítrekað. Hann stendur frammi fyrir ónothæfum lyftum, mygluðum herbergjum og slakri aðstöðu sjúklinga. Nýverið sagði fjármálaráðherra að hann ætlaði að byggja nýjan Landspítala á kjörtímabilinu eða hefja bygginguna. Það er bara ekki nóg, það þarf að bregðast við þessu núna. Við megum ekki tala um velferðarþjónustuna sem bákn eins og sumir hv. þingmenn hafa gjarnan gert sem um þessi mál hafa rætt. Því miður er þetta fram undan eins og ég segi. Af því að hér var minnst á einkarekstur er því ekkert að leyna að í umræðunni hefur borið á því að sumir þingmenn og ráðherrar telja hann góða leið, 

Virðulegur forseti. Verkfall lækna er grafalvarlegt mál og um það eru allir sammála. Það er hins vegar hjákátlegt ef við ætlum að gera það að pólitísku deiluefni sem það er ekki. Aðdragandi þessa verkfalls er langur og það er ljóst að laun lækna á Íslandi sem hafa hlotið alþjóðlega menntun standast ekki samanburð við það sem gerist annars staðar og því þarf að breyta. En ég ítreka, þetta er ekki eitthvað sem ætti að koma okkur á óvart í dag, þetta er löngu vitað. Í þessari umræðu hefur verið rætt um kerfislega breytingu vegna verkfallsins og gert að því skóna að hún verði sú að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn muni fara út í einkarekstur í heilbrigðiskerfinu. Ég ítreka það sem oft hefur komið fram og stendur í ályktunum Sjálfstæðisflokksins til margra ára: Heilbrigðiskerfið skal fjármagnað af skattfé. Um það hefur enginn deilt og allir flokkar eru sammála. Það sem greinir okkur kannski frá öðrum er að við teljum að fleiri geti komið að rekstri en ríkið sjálft en það heitir ekki einkavæðing. Og því fyrr sem hv. þm. Ögmundur Jónasson gerir greinarmun á þessu tvennu, því betra. Kerfislegar afleiðingar þessa verkfalls geta orðið þær að læknar fari úr landi. Stærsta verkefni okkar og það er sameiginlegt verkefni þessarar stofnunar hér, Alþingis, er að setja heilbrigðisáætlun í þá veru að við sem eigum heima í þessu landi getum notið þeirrar þjónustu og bestu þjónustu sem völ er á því 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka þessa umræðu, sem er gríðarlega mikilvæg, og taka undir að við erum í grafalvarlegri stöðu. Ég tek undir að það er verkefni okkar allra að gera kjör lækna samkeppnisfær við það sem gerist annars staðar á Norðurlöndum, um leið og við þurfum að bæta tækjakost og starfsaðstöðu með skipulegri áætlun um nýbyggingu á lóð Landspítalans við Hringbraut. En það sem vantar er að fylgja eftir þeim góðu áformum með skipulegum hætti og áætlunum þar sem fólk getur treyst á að í vændum séu einhverjar breytingar. Það hefur okkur ekki tekist. Við gripum til mikils niðurskurðar. Við tókum að vísu við spítalanum á sínum tíma með 3 milljarða halla. Síðan er gripið til mikils niðurskurðar, en það var viðurkennt af þeim sem hér stendur og fleirum árið 2012 að of langt var þá gengið. Því miður hefur ekki tekist að snúa því við síðan. Verkefnið sem við stöndum frammi fyrir í dag er að sannfæra það frábæra fólk sem hefur hér haldið úti einni bestu heilbrigðisþjónustu sem við sjáum í heiminum um að okkur sé alvara að snúa þessari þróun við svo að það missi ekki móðinn. Það er farið að missa móðinn. Það er líka farið að koma fram hjá sjúklingasamtökum eins og í gær þegar kallað er: Við náum ekki eyrum stjórnvalda, það er ekki brugðist við ástandinu. Þetta er verkefni okkar hér í dag, allra sem eru í þessum sal sem og ríkisstjórnarinnar. Það er okkar að breyta stöðunni. Á sínum tíma notuðum við 9,5% af vergri landsframleiðslu í heilbrigðismál. Við erum dottin niður fyrir 9%. Bara það að fara í gömlu prósentuna gæfi 14 milljarða. Ef við tækjum ákvörðun um að setja þá upphæð inn með skipulegum hætti, fengjum með okkur fagfólkið til að skipuleggja hvernig ætti að búa um það með bættri aðstöðu og bættum launakjörum þá næðum við þessum árangri og hægt yrði að breyta stöðunni. En það þarf að fara að taka ákvarðanir. Það þarf að fara að gefa skýr skilaboð, ekki að málið sé í skoðun, ekki að það sé ekki til fjármagn og að ekki sé vitað hvenær það komi o.s.frv. Þetta er spurning um forgangsröðun. Við þurfum að efla bjartsýnina og tiltrú á íslensk stjórnvöld og Alþingi, sannfæra fólk um að okkur sé alvara með að reka áfram heilbrigðisþjónustu í fremstu röð.

Virðulegi forseti. Ef allir eru sammála í pólitíkinni, um hvað snýst þá málið? Ég bara spyr í einfeldni minni. Hvað er málið? Af hverju er ekki hægt að gera kjör lækna sambærileg við það sem er annars staðar á Norðurlöndum eða í nágrannalöndum okkar til þess að við missum þá ekki frá okkur og heilbrigðiskerfið fari í leiðinni í vaskinn? Á hverju strandar? Jú, peningum. Það eru alveg til peningar. Fyrst við erum svona sammála skulum við öll forgangsraða í þetta, ég er til. Hvað þarf til að einhver skriður komist á þetta mál? Þarf að hætta við 700 aðgerðir á Landspítalanum? Fyrirgefðu, herra forseti, þarf einhver hreinlega að deyja? Samninganefnd ríkisins starfar eftir ramma sem fjármálaráðuneytið, hæstv. fjármálaráðherra og væntanlega aðrir ráðherrar í ríkisstjórn sníða. Þetta mál er því stjórnvalda, þetta er inni á þeirra borði og við erum að biðla til þeirra. Það er gott að heyra að ráðherra vill gera kjörin samkeppnishæfari og ég fagna því að heyra það í þessum ræðustól, en hvernig ætlar hann að gera það? Við skulum öll styðja hann í því. Það er bara ein leið, það þarf að bjóða betri kjör, það liggur í hlutarins eðli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að hefja máls á þessu. Það er ekki ofsögum sagt að ófremdarástand sé að skapast á sjúkrahúsum landsins og ekki síst á Landspítala vegna verkfalls lækna. Málið er grafalvarlegt og getur kostað samfélagið milljarða þegar upp er staðið ef verkfallið dregst á langinn, að ekki sé minnst á óþægindi sjúklinga. Í raun er um uppsafnaðan vanda að ræða sem enginn einn ber ábyrgð á, hvorki einn einstaklingur né einn stjórnmálaflokkur umfram annan. Ástandið á húsnæði Landspítalans er ekki að verða svona í dag heldur hefur langvarandi vanhirða greinilega átt sér stað ansi mörg undanfarin ár. Launakjör lækna eru ekki ný í umræðunni eftir niðurskurð undanfarinna ára og þessi tímapunktur verkfallsaðgerða lækna er að mörgu leyti skiljanlegur. Við vitum það sem viljum að vinna snýst ekki bara um laun, hún snýst ekki síður um starfsumhverfi, álag og andrúmsloft á vinnustað. Við megum ekki missa reynslumikið og vel menntað fólk úr heilbrigðisgeiranum út af sjúkrahúsunum svo ég tali nú ekki um úr landi. Þjóðin gerir þá kröfu að allir setjist niður og klári málið á sanngjarnan hátt fyrir báða aðila svo að heilbrigðiskerfið komist í eðlilegt horf. Á móti trúi ég því að þjóðarsátt skapist um að þó að læknar fái meiri hækkun en aðrir hafa fengið þá verði það ekki fordæmisgefandi fyrir þá hópa sem koma á eftir og vildi ég gjarnan sjá yfirlýsingar frá verkalýðsforingjum um það. Við alþingismenn tökum höndum saman og flýtum eins og kostur er gjaldeyrisskapandi verkefnum eins og vatnsaflsvirkjunum og komum með tímasetta áætlun um að bæta aðbúnað lækna og hjúkrunarfólks með byggingu nýs Landspítala. En til þess að standa undir áframhaldandi velmegun og háu menntunarstigi og góðri heilbrigðisþjónustu 

Virðulegi forseti. Hér hefur verið talað um að gert sé eitthvert pólitískt deiluefni úr þessu máli. Stjórnarliðar hafa ítrekað að heilbrigðiskerfið skuli fjármagnað af skattfé. Það gleður mig. Það gleður mig að þvertekið sé fyrir það að fara eigi í einhverjar einkavæðingarpælingar og ég gleðst yfir því að þetta eigi ekki að vera pólitískt deiluefni. Ég trúi að svo verði ekki því að þegar allt kemur til alls hefur það komið fram í stefnuyfirlýsingu hjá stjórnarflokkunum að heilbrigðiskerfið skuli rekið með skattfé. Ástæðan fyrir því er auðvitað sú að það yrði allt vitlaust á Íslandi ef stefnan yrði einhver önnur. Það ríkir fullkomin sátt um stefnuna hér á landi. Það sem ég hef áhyggjur af er að viðvarandi krísa í þessum málaflokki, hvort sem það er ætlunin eða ekki, leiði óhjákvæmilega af sér þrýsting í aðra átt. Ef ríkisstjórnin ætlar sér að hafa þennan málaflokk algjörlega í lagi þá liggur ábyrgðin hjá ríkisstjórninni sjálfri. Það á að vera fullyrðing um að ráðherrann ætli að bjóða betri kjör. Eina sönnunin fyrir því að þessi málaflokkur sé tekinn eins alvarlega og á að taka hann er að þessi þróun snúist við.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svör hans. Ég vakti athygli á því í máli mínu hvaða hætta skapaðist ef sá hvati yrði byggður í kerfið að læknar leituðu úr almannaþjónustunni yfir í einkarekinn praxís. Það er ekki ágreiningur um það á Íslandi, hygg ég, að hér eigi og geti verið sjálfstætt starfandi sérgreinalæknar kostaðir af ríkinu. Spurningin er um blönduna, um hlutfallið. Sú blanda er að breytast. Það er aukin sókn í einkapraxísinn. Við sjáum fjárfesta íhuga að fjárfesta jafnvel í sjúkrahúsum kostuðum af ríkinu með þeirra ávinningi. Það er alveg sama hvað hv. formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins kveður fast að orði hér, um þetta hefur verið pólitískur ágreiningur. Ég minnist þess að þáverandi formaður Sjálfstæðisflokksins fagnaði því að losna við Framsókn úr ríkisstjórn 2007 vegna þess að Framsókn var að bila í einkavæðingunni sem Sjálfstæðisflokkurinn vildi halda með heilbrigðiskerfið inn á. Í kosningabaráttunni fyrir síðustu kosningar talaði núverandi formaður Sjálfstæðisflokksins fyrir því að færa verk í auknum mæli út af sjúkrahúsunum í einkarekstur. Ég get vísað í dæmi um þetta ef því er að skipta. Það hefur verið pólitískur ágreiningur um þetta efni. Og það eru alltaf gerendur. Þetta hefur ekki gerst af sjálfu sér. Það eru gerendur. Við höfum mörg komið þar að málum og eigum mörg að axla ábyrgð. Við tölum um samkeppnishæfni, að við séum samkeppnishæf við aðrar Norðurlandaþjóðir. Við þurfum að horfa líka til manneskjulegs umhverfis. Við viljum ekki að læknar þurfi að leita til Noregs til tekjuöflunar eða fara út á land til að ná í tekjur. Það á að búa kjörin úti á landi þannig að þeir geti verið þar og vilji vera þar. Það er ekkert óeðlilegt við það að læknar sýni launaseðla sína fyrir  Ég skora á lækna og ríkisstjórn að ná samningum hið allra fyrsta. Ég hef fært rök fyrir því 

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda sérstaklega fyrir þá brýningu sem kom fram síðast í ræðu hans, um áskoranir til samningsaðila að leysa og greiða úr þessari stöðu. Ég er sammála honum um að þjóðin kalli eftir þeirri niðurstöðu. Í orðum hans endurspeglast ágætlega að það þarf tvo til að semja. Við verðum líka að hafa í huga að kröfur sem starfsstéttum þykja á margan hátt eðlilegar og beinast að launagreiðanda, í þessu tilfelli ríkinu, þurfa líka að hafa samhljóm með öðrum stéttum sem gera kröfur á sama launagreiðanda. Það er hluti af þeim vanda sem við er að glíma og veldur því að samningsaðilarnir eru enn að reyna að nálgast einhverja niðurstöðu sem þeir telja að eigi líka samhljóm með öðrum kröfum í þjóðfélaginu. Þetta er hið vandasama einstigi sem ég veit að hv. málshefjandi þekkir vel úr fyrri störfum sínum að er ákveðin list að feta. Ég vil aðeins benda á varðandi einkareksturinn í þessu sambandi að það stendur engin grundvallarbreyting til í mínum huga í þeim efnum. Ég bendi bara á að í samningsleysinu við sérgreinalæknana um 450 þús. komur hækkaði hlutdeild sjúklinga úr því að vera 30% upp í 42% af kostnaði. Það sagði enginn múkk. Þegar við lækkum hlutdeild þessa sama hóps, þessar 450 þús. komur, úr 42% kostnaðarhlutdeild í 30% þá segir sömuleiðis enginn múkk. Ég bið því alla að vanda umræðuna. Hún snýst um þrjá þætti í megindráttum: fjármögnun heilbrigðiskerfisins, launakjör læknastéttarinnar, betri aðbúnað og tæki. Þegar spurt er um stefnu er ég og hef verið að vinna í tvö ár eftir fimm ára áætlun um tækjakaup spítalanna, sem 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur, lögum um fjársýsluskatt, tollalögum, lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. og loks lögum um búnaðargjald, með síðari breytingum. Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar af ólíkum toga á ýmsum skatta- og tollalögum sem flestar varða framkvæmdaratriði og leiða til samræmingar, einföldunar og skýringar á ákveðnum atriðum enda nær eingöngu um að ræða leiðréttingar og breytingar í samræmingarátt á ákvæðum einstakra laga. Er mikilvægt að fram komi að reiknað er með nokkrum ávinningi af samþykkt frumvarpsins í því formi að reglur verði skýrari og gagnsærri sem er til hagsbóta fyrir bæði einstaklinga og fyrirtæki auk þess að auðvelda stjórnsýsluna hjá skatt- og tollyfirvöldum. Mun ég nú fjalla um hverja þessara breytinga fyrir sig: Fyrst ber að nefna brottfellingu skyldu lögaðila til að afhenda ríkisskattstjóra sameignarfélagssamning með skattframtali. Lagt er til að felld verði brott skylda lögaðila til að afhenda slíkan samning með skattframtalinu enda eru frumgögn vegna skráningar félaga þegar til staðar hjá embætti ríkisskattstjóra. Í annan stað er lögð til sú nauðsynlega breyting að fella tilvísun til 8. gr. tekjuskattslaga, er fjallar um vexti, afföll og gengishagnað, brott úr 16. gr. laganna. Í meðförum Alþingis á frumvarpi því er varð að lögum nr. 142/2013 var fallið frá þeirri tillögu frumvarpsins að láta sérreglur gilda um skattlagningu vaxtaskiptasamninga. Umrædd tilvísun er því markleysa þar sem sömu reglur gilda um skattlagningu afleiðuviðskipta óháð undirliggjandi eignum. Þá er einnig lögð til sú breyting til að gæta samræmis við afdrátt staðgreiðslu af söluhagnaði aðila með takmarkaða skattskyldu vegna sölu verðbréfa, þannig að söluhagnaður af hlutabréfum og afleiðum sæti hvoru tveggja afdrætti staðgreiðslu samkvæmt lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Þetta er breyting til að gæta samræmis við afdrátt staðgreiðslu af söluhagnaði aðila með takmarkaða skattskyldu. Þar að auki er lagt til að tekin verði upp í staðgreiðslulögum tilvísun tekjuskattslaga þar sem fram kemur að með orðunum „hér á landi“ sé átt við landið sjálft, landhelgina, efnahagslögsöguna og landgrunnið, sem og svæði þar sem Ísland hefur rétt til skattlagningar lögum samkvæmt eða samkvæmt sérstökum samningi við erlent ríki. Í þriðja lagi er með frumvarpi þessu lagt til að beinar tilvísanir til leiðbeiningarreglna OECD um milliverðlagningu verði felldar brott enda ekki nauðsynlegt að vísa með beinum hætti til þeirra í lagagreininni sjálfri. Leiðbeiningarreglur OECD um milliverðlagningu verða eftir sem áður mikilvæg heimild við beitingu milliverðlagningarreglna á Íslandi rétt eins og í öðrum ríkjum OECD enda eru íslensku reglurnar byggðar á þeim grundvallarreglum sem þar koma fram. Hér eru því ekki lagðar til neinar efnislegar breytingar á núgildandi reglum um milliverðlagningu sem er að finna í tekjuskattslögum. Í fjórða lagi er í milliverðlagningarreglum tekjuskattslaga fjallað um verðlagningu í viðskiptum milli tengdra lögaðila. Eru þeir lögaðilar sem geta talist tengdir skilgreindir í ákvæðum tekjuskattslaga. Lagt er til að málsliður, þar sem fjallað er um lögaðila sem teljast tengdir vegna eignarhalds eða stjórnunarlegra yfirráða einstaklinga sem tengjast fjárhagslegum böndum í gegnum sameiginleg viðskipti og fjárfestingar, verði felldur brott. Ástæða þessa er einkum sú að erfitt getur verið að skilgreina hvenær lögaðilar teljast tengdir samkvæmt ákvæðinu. Þar sem tengsl lögaðila samkvæmt milliverðlagningarreglum tekjuskattslaga geta undir ákveðnum kringumstæðum leitt til þess að lögaðilar verði skjölunarskyldir, er mjög mikilvægt að engin óvissa sé um það hvenær aðilar teljist tengdir í skilningi laganna. Þrátt fyrir brottfall ákvæðisins þarf verðlagning í viðskiptum aðila, sem hefðu getað fallið undir ákvæðið, engu að síður ávallt að vera í samræmi við armslengdarsjónarmið, samkvæmt almennum reglum tekjuskattslaga. Þá er í fimmta lagi, til samræmingar, lögð til hækkun á tekjuskattshlutfalli manna með takmarkaða skattskyldu úr 18% í 20%, í samræmi við áður lögfestar hækkanir á tekjuskattsprósentum manna og lögaðila með takmarkaða skattskyldu hér á landi samkvæmt 70. gr. laga nr. 142 sem samþykkt voru í desember 2013. Hér er meðal annars um að ræða þóknanir, stjórnarlaun og tekjur listamanna. Í frumvarpinu er í sjötta lagi lagt til að kveðið verði skýrt á um það að rekstur vatnsveitna og/eða fráveitna, sem undanþeginn var tekjuskatti með lögum nr. 142/2013, sé ekki undanþeginn greiðslu fjármagnstekjuskatts. Flestir aðilar sem undanþegnir eru greiðslu tekjuskatts greiða fjármagnstekjuskatt og þykja ekki standa rök til þess að undanþiggja rekstur vatnsveitna og fráveitna sérstaklega frá greiðslu skatts af fjármagnstekjum. Á vorþingi 2014 samþykkti Alþingi frumvarp innanríkisráðherra til laga um framkvæmdarvald og stjórnsýslu ríkisins í héraði sem lög. Hér er komið að sjöunda atriðinu í frumvarpinu. Samkvæmt lögunum sem vísað var til er sýslumannsembættum fækkað úr 24 í níu. Með fækkuninni verður eitt sýslumannsembætti á höfuðborgarsvæðinu. Í frumvarpinu er því í sjöunda lagi lögð til orðalagsbreyting í samræmi við fækkun sýslumannsembættanna og mun tollstjóri annast innheimtu opinberra gjalda í umdæmi sýslumanns á höfuðborgarsvæðinu verði frumvarpið að lögum. Rétt er að nefna að fjármála- og efnahagsráðherra er heimilt að ákveða í reglugerð hvaða sýslumenn innheimta skatta í tilteknu umdæmi eða umdæmum. Í áttunda lagi er lagt til að ákvæði tekjuskattslaga, sem kveður á um að eindagi tekjuskatts af öðrum tekjum en launatekjum sé 30 dögum eftir gjalddaga, verði breytt á þann veg að eindaginn verði síðasti virki dagur mánaðarins eftir gjalddaga. Er þetta gert til að fullt samræmi verði milli mánaða almanaksársins sem og milli ákvæða tekjuskattslaga um gjalddaga og vexti. Til margra ára hefur það verið framkvæmdin að eindagi þing- og sveitarsjóðsgjalda sé síðasti virki dagur mánaðarins eins og reyndar dráttarvaxtaákvæði tekjuskattslaga ber með sér. Í ákvæði tekjuskattslaga um gjalddaga er sérákvæði um skattbreytingu til hækkunar þar sem gjalddaginn er 10 dögum eftir að gjaldanda hefur verið tilkynnt um hækkunina. Ákvæðið vísar til annars ákvæðis varðandi eindagann og er lagt til að við það verði bætt nýjum málslið er kveður á um það að eindagi samkvæmt málsgreininni sé mánuði eftir gjalddaga. Þá er í níunda lagi lagt til að ákvæði til bráðabirgða XLIV í lögum um tekjuskatt, er varðar skattalega meðferð á eftirgjöf skulda rekstraraðila, verði framlengt út árið 2014 til samræmis við framlengingu á ákvæðum til bráðabirgða XXXVI og XXXVII er varða skattalega meðferð á eftirgjöf skulda einstaklinga utan atvinnurekstrar annars vegar og rekstraraðila hins vegar. Í tíunda lagi er lagt til að rafeyrisfyrirtæki verði skattskyldir aðilar samkvæmt lögum um fjársýsluskatt. Samkvæmt þeim lögum eru fjármálafyrirtæki samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki skattskyldir aðilar þegar þau í atvinnuskyni eða með sjálfstæðri starfsemi sinni inna af hendi vinnu eða þjónustu sem er undanþegin virðisaukaskatti samkvæmt lögum um virðisaukaskatt. Rafeyrisfyrirtæki voru skilgreind sem fjármálafyrirtæki samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki og voru því skattskyldir aðilar samkvæmt lögum um fjársýsluskatt. Ný lög um útgáfu og meðferð rafeyris, rafeyrislög, tóku gildi 1. apríl 2013. Í greinargerð með rafeyrislögum kemur fram að lagt er til að rafeyrisfyrirtæki verði sérstök tegund fjármálastofnana en ekki ein tegund fjármálafyrirtækja eins og verið hefur. Eftir gildistöku rafeyrislaga falla rafeyrisfyrirtæki ekki með skýrum hætti undir ákvæði laga um fjársýsluskatt. Slík fyrirtæki inna þó enn af hendi vinnu eða þjónustu sem talin hefur verið undanþegin virðisaukaskatti samkvæmt ákvæðum laga um virðisaukaskatt. Í ljósi þeirrar breytingar sem gerð hefur verið á stöðu rafeyrisfyrirtækja með rafeyrislögum er hér lagt til að ákvæði laga um fjársýsluskatt verði breytt í þá veru að rafeyrisfyrirtæki verði með afdráttarlausum hætti felld undir ákvæði laganna um skattskylda aðila. Við gildistöku laga um fjársýsluskatt var við það miðað að rafeyrisfyrirtæki yrðu skattskyld og ný lög um þá starfsemi þykja ekki hafa breytt neinu um þær forsendur. Samkvæmt frumvarpinu er í ellefta lagi gert ráð fyrir því að við upptalningu í undanþáguákvæði 7. gr. tollalaga verði bætt tækjum og öðrum búnaði sem fluttur er hingað til lands í kjölfar viðbragðsaðgerða vegna mengunarslysa og náttúruhamfara. Tilefni þessarar breytingartillögu er samningur norðurskautsríkjanna um samstarf um viðbúnað og viðbrögð gegn olíumengun sjávar á norðurslóðum sem undirritaður var í Kiruna í Svíþjóð í maí 2013. Norðurskautsríkin eru Ísland, Bandaríkin, Danmörk, Finnland, Kanada, Noregur, Rússland og Svíþjóð. Í tólfta lagi er lögð til breyting á ákvæðum tollalaga með það fyrir augum að tryggja að gætt sé að ákvæðum stjórnsýslulaga með fullnægjandi hætti varðandi umboð og þekkingu tollmiðlara samkvæmt XI. kafla laganna. Lögfest verður heimild tollstjóra til að birta tollmiðlara ákvarðanir og leiðbeiningar vegna umbjóðenda hans, samanber ákvæði stjórnsýslulaga. Tollmiðlari skal upplýsa lögaðila og einstaklinga, sem stunda inn- eða útflutning, um ákvarðanir og leiðbeiningar tollstjóra, þar með taldar kæruleiðbeiningar. Þá er gert ráð fyrir því að eitt af skilyrðum fyrir veitingu starfsleyfis til tollmiðlunar verði þekking á viðeigandi málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga. Í þrettánda lagi er lagt til með frumvarpinu að tekinn verði af allur vafi varðandi kæruleiðir þegar tollafgreiðsla er stöðvuð á grundvelli ákvæða tollalaga og lögfest að sú athöfn að stöðva tollafgreiðslu sé kæranleg til fjármála- og efnahagsráðuneytisins, samanber ákvæði stjórnsýslulaga, en ákvörðun um að vara sé leyfisskyld sé kæranleg til þeirrar stofnunar sem tók ákvörðun um leyfisskylduna og/eða fagráðuneytis þeirrar stofnunar. Orðalag laga um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. hefur valdið embætti tollstjóra, sem fer með framkvæmd laganna, vissum vandræðum. Með breytingu ákvæðisins er í fjórtánda lagi tekinn af allur vafi um að skilyrði niðurfellingar vörugjalda samkvæmt ákvæðinu er að bifreiðar séu búnar hjólastólalyftu eða sambærilegum búnaði. Með tækniþróun á sviði hjálpartækja á undanförnum árum standa fötluðum einstaklingum nú til boða ýmis önnur hjálpartæki en hjólastólalyftur. Þessi hjálpartæki eru til að mynda skábrautir og sérútbúin sæti með snúnings- eða lyftubúnaði. Hjálpartæki þessi kalla á umfangsmiklar og kostnaðarsamar breytingar á bifreiðum rétt eins og þegar hjólastólalyftu er komið fyrir. Af þeim sökum þykir rétt að bifreiðar sem breytt hefur verið með þessum hætti verði einnig undanþegnar vörugjöldum. Þá er í fimmtánda lagi tekinn af allur vafi um að fjórhjól, sexhjól, körtur, golfbílar og beltabifreiðar, þar með taldir vélsleðar, beri 30% vörugjald samkvæmt ákvæðum laganna. Lagt er til að ökutæki þessi verði nú talin upp í ákvæðinu þar sem rétt þykir að kveða skýrt á um það. Sextánda og síðasta breytingin varðar lög um búnaðargjald. Samkvæmt ákvæðum laga um búnaðargjald skal bæta við 2,5% álagi þegar um mismun er að ræða sem á rætur að rekja til of hárrar fyrirframgreiðslu. Í frumvarpinu er að lokum lagt til að í stað álagsbeitingar skuli í slíkum tilvikum reikna inneignarvexti jafn háa vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður og birtir á hverjum tíma samkvæmt lögum um vexti og verðtryggingu í samræmi við ákvæði tekjuskatts- og tollalaga. Lagabreytingar þær sem lagðar eru til í frumvarpinu hafa ekki bein fjárhagsleg áhrif á afkomu ríkissjóðs enda nær eingöngu um að ræða leiðréttingar og breytingar í samræmingarátt á ákvæðum einstakra laga. En eins og ég sagði hér í upphafi ræðu minnar er gert ráð fyrir nokkrum ávinningi af samþykkt frumvarpsins í því formi að reglur verði skýrari og gagnsærri sem er til hagsbóta fyrir bæði einstaklinga og fyrirtæki auk þess að auðvelda stjórnsýsluna hjá skatt- og tollyfirvöldum. Hér að lokum, virðulegi forseti, er sjálfsagt að geta þess að öll meginatriði þessa frumvarps komu fram á síðasta þingi en málið dagaði þá uppi undir lok þingstarfa síðastliðið vor. Það eru þó örfáar viðbætur í málinu sem ættu að skýra sig sjálfar. Ég legg til, að þessu sögðu, að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir greinargerð sína fyrir þessum breytingum sem margar hverjar eru tæknilegs eðlis. Ég vildi fyrst og fremst kanna það hjá hæstv. ráðherra hvort frumkvæði að þessum breytingum öllum komi frá embætti ríkisskattstjóra eða úr ráðuneytinu eða hvort það komi í einhverjum tilfellum annars staðar frá. Sérstaklega vildi ég spyrja hæstv. ráðherra um það ákvæði frumvarpsins er lýtur að milliverðlagningu og breytingu á lagaákvæðum þar að lútandi, hvort frumkvæði að því komi frá ríkisskattstjóra og hvort það ákvæði hafi verið borið undir embætti ríkisskattstjóra og embætti skattrannsóknarstjóra og þær breytingar sem hér eru lagðar til.

Virðulegi forseti. Ég get ekki með neinni vissu fullyrt nákvæmlega um það hvar leitað hefur verið umsagna eða hvaða einstök atriði hafa verið borin undir ríkisskattstjóra, en í heild sinni er frumvarpið á vissan hátt uppsóp eða samtíningur af fjöldamörgum atriðum sem komið hafa fram í skattframkvæmd á undanförnum árum. Það sést á því að þetta eru breytingar sem eru margar hverjar alveg óskyldar innbyrðis en hver um sig er þó til þess fallin að mati ráðuneytisins að auðvelda skattframkvæmd og einfalda skattareglur. Varðandi milliverðlagninguna hygg ég að það hljóti að hafa komið fram í skattalegri framkvæmd að erfitt gæti reynst að útkljá álitamál sem varða eftirfarandi skilgreiningu sem taka mun breytingum: Hvenær eru aðilar tengdir vegna eignarhalds eða stjórnunarlegra yfirráða sem einstaklingar sem tengjast fjárhagslegum böndum í gegnum sameiginleg viðskipti og fjárfestingar? Þetta er skilgreining í lögunum sem valdið hefur ákveðnum vandræðum í framkvæmd og þar sem skjölunarskylda fylgir því að falla undir skilgreininguna er komist að þeirri niðurstöðu að það sé hreinlegra og sanngjarnara og til einföldunar að fella brott þessa tilteknu skilgreiningu. Þetta er einn liður af mörgum í viðkomandi lagagrein sem fellur brott.

Virðulegur forseti. Mér þykir miður að hæstv. fjármálaráðherra geti ekki upplýst um þetta atriði, þ.e. aðkomu embættanna sem undir ráðuneytið heyra og fara með skattamál og skattrannsóknir. Þetta er nefnilega tæknilegt mál í eðli sínu sem getur varðað mikla hagsmuni. Ég hvatti líka til þess í tíð síðustu ríkisstjórnar að fjármálaráðuneytið kæmi ekki með frumvörp um skattamál öðruvísi en að farið hefðu fram viðræður við þessi tvö embætti, ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra, um efni þeirra og það lægi fyrir að stuðningur væri af hálfu þeirra embætta við þær breytingar sem lagðar væru til. Það er auðvitað sérstaklega mikilvægt þegar kemur að flóknum atriðum sem geta meðal annars varðað skattsniðgöngu og geta haft áhrif á framkvæmdina. Ég skil hæstv. fjármálaráðherra þannig að frumkvæðið að þessum atriðum komi frá embættismönnum fjármálaráðuneytisins, að það séu ekki neinar pólitískar áherslur sem hér koma inn, að þær séu uppsóp vegna einhverra framkvæmdaratriða sem séu klárlega tæknilegs eðlis en að hér sé ekki um að ræða pólitískt frumkvæði að breyttum áherslum í skattamálunum. Ég geri þá engar athugasemdir við málið.

Virðulegi forseti. Það er laukrétt hjá hv. þingmanni að frumkvæði að þessu máli kom úr ráðuneytinu og eins og ég nefndi áðan eru þetta fjölmörg atriði sem hafa verið að safnast upp. Ráðuneytinu hafa borist athugasemdir vegna þeirra, eflaust í sumum tilvikum löngu áður en ég kom í ráðuneytið, en að sjálfsögðu hef ég farið yfir málið og geng út frá því að að hluta til séu hér á ferðinni atriði sem eigi jafnvel rætur sínar að rekja til ábendinga frá undirstofnunum ráðuneytisins. Varðandi þetta atriði sérstaklega get ég tekið undir með hv. þingmanni hvað það snertir að það er mikilvægt að kalla eftir sjónarmiðum frá undirstofnunum, en auðvitað hljótum við líka að gera ráð fyrir því að ráðuneytið hafi aðra skoðun varðandi framkvæmd laga og þá ekki síður að þingið hafi sjálfstæða skoðun eða að hér á þinginu myndist meirihlutavilji til að gera breytingu jafnvel þótt þau sjónarmið kunni að vera uppi einhvers staðar í stjórnkerfinu hjá okkur að óþarfi sé að gera breytinguna eða að hún væri beinlínis afturför að mati viðkomandi stofnana. Við hljótum að gera ráð fyrir því að slíkar aðstæður geti komið upp, en mér er ekki kunnugt um að það sé tilfellið hvorki varðandi atriðið með milliverðlagninguna eða nokkuð annað í þessu máli.

Herra forseti. Þetta frumvarp er að uppistöðu til, eða sennilega alfarið, einhvers konar lagahreinsun eða tiltekt í lagasafninu og ég dreg ekki í efa að þörf sé á því. Í einhverjum tilvikum er verið að bregðast hér með eðlilegum hætti í skattamálum við nýjum aðstæðum og svo eru í sumum tilvikum framlengdar tilteknar bráðabirgðaráðstafanir, svo sem eins og með skattalega meðferð skuldaeftirgjafar o.s.frv. Það vaknar auðvitað sú spurning hvort ráðuneytið hafi haft það til skoðunar sem möguleika í þessum efnum að leggja hreinlega fram ný heildarlög um tekjuskatt. Maður veltir því fyrir sér hvort það fari ekki að verða tímabært, ekki endilega vegna þess að í því yrðu fólgnar miklar efnisbreytingar heldur einfaldlega að lögin yrðu sett upp upp á nýtt. Ef ég man rétt eru eitthvað um 35 bráðabirgðaákvæði aftan við lög um tekjuskatt og eignarskatt og trúlega væri orðið handhægt að ýmsu leyti upp á að vinna með þau lög að þau yrðu sett fram á nýjan leik sem ný heildarlög eða nýtt heildarfrumvarp. Ég staldra sömuleiðis, eins og síðasti ræðumaður, aðeins við breytingarnar sem lagðar eru til hér á skilgreiningu á tengdum aðilum. Þingnefnd lagði í þetta dálitla vinnu og það sem er athyglisvert er að menn bera við vandkvæðum í framkvæmd en segja engu að síður að í þeim tilvikum sem viðskipti eiga sér stað milli aðila sem hefðu getað fallið undir ákvæðið eigi armslengdarsjónarmið alltaf að ríkja. Upp að vissu marki er því áfram eins og til standi að hafa skilgreininguna á tengslum að þessu leyti inni vegna þess að þá þurfi að ríkja 

Herra forseti. Það er ekki vinna í gangi í ráðuneytinu til heildarendurskoðunar á tekjuskattslögunum, en það væri kannski þarft verk til einföldunar og ákveðinnar hreinsunar að taka inn í lögin fjölda atriða sem er að finna í bráðabirgðagreinum og samræma að nýju. Það gæti verið framfaraskref að gera það. Varðandi skilgreiningu á tengdum lögaðilum mundi ég einfaldlega benda mönnum á að lesa greinina sem er verið að fella út og velta því fyrir sér hversu auðvelt það er í framkvæmd, hvort sem er fyrir eftirlitsaðila eða fyrir þá sem hugsanlega kunna að falla undir greinina, að gera sér grein fyrir því hvort greinin nái til þeirra eða ekki. Í mínum huga er skilgreiningin sem fram kemur í þessum lið svo óskýr og hún er svo matskennd að ekki verður við það búið. Þess vegna er lagt til að skilgreiningin sem slík falli niður en eins og segir eru almennu reglurnar engu að síður áfram í gildi, þ.e. að það eigi að gæta að armslengdarsjónarmiðum á grundvelli almennu reglunnar í 57. gr.

Herra forseti. Ég skal ekkert vera að þráspyrja hæstv. ráðherra um þetta, þetta er tæknilegt atriði og við förum sjálfsagt eitthvað yfir það í vinnu í efnahags- og viðskiptanefnd. En veruleikinn er engu að síður þarna til staðar og ég held að ekki leiki vafi á því að mikil framför var fólgin í því að taka upp sómasamlegar milliverðlagningarreglur hér, og víðar í löggjöf hefur verið reynt að stoppa í göt sem áður voru og gátu þýtt annarleg viðskipti eða á óeðlilegu verði. Nærtækt er að vísa þar líka til viðskipta með hlutabréf, þegar mönnum, fyrirtækjum, lögaðilum, er heimilað að kaupa sín eigin bréf, að það sé ekki gert á óeðlilegu verði og tekið mið af markaðsverði o.s.frv. Hér er um tiltölulega tengt mál að ræða. Það er alveg augljóst af textanum að menn gera sér grein fyrir því að áfram getur sú hætta verið til staðar að það séu færðir til fjármunir í viðskiptum milli lögaðila sem eru sjálfstæðir lögaðilar, en vegna einhverra hagsmunatengsla sem á bak við liggja séu þau ekki á eðlilegum forsendum. Þess vegna eru menn greinilega ekki alveg búnir að leysa málið eða róa fyrir hverja vík með því einu að fella skilgreininguna á brott, erfið sem hún kann að vera í framkvæmd, ég get vel skilið það. En ég vísa til þess eins og þarna segir, að verðlagning í viðskiptum aðila sem hefðu getað fallið undir ákvæðið, eins og stendur núna í lögum, skuli samt vera í samræmi við armslengdarsjónarmið. Áfram eru menn að vandræðast með þetta. Ég held að þá verði að skoða vel hvort leiðin sé sú að fella ákvæðið brott eða skýra það, gera það skýrt og afdráttarlaust, eða fara þá leið sem frumvarpið leggur til.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að það sem stendur upp úr verði ákvæðið fellt brott er að það dregur úr vafanum um það hvenær þeir aðilar sem hér gætu fallið undir eru skjölunarskyldir eða ekki. Almenna reglan er enn þá til staðar um það hvernig ber að haga viðskiptum milli tengdra aðila á grundvelli milliverðlagningarreglnanna, en það er viðbótarkvöð sem felst í skjölunarreglunni. Það þykir mjög óheppilegt að þau ákvæði sem eiga að skýra það út hverjir eru sérstaklega skjölunarskyldir séu óskýr vegna þess að það fylgir því viðbótarkvöð að falla undir skilgreininguna. Það er það atriði sem í sjálfu sér þetta mál snýst fyrst og fremst um.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti umhverfis- og samgöngunefndar um frumvarp til laga um byggingarvörur. Kannski ég byrji á því áður en ég flyt álitið að nefna að það er ekki rétt í því áliti sem er útprentað að það sé meiri hluti á þessu áliti. Það er enginn meiri hluti því að nefndin var einhljóða í afstöðu sinni til frumvarpsins. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa umhverfis- og auðlindaráðuneytis, Skipulagsstofnunar, Mannvirkjastofnunar, Samtaka atvinnulífsins og Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands. Umsagnir bárust einnig frá þessum aðilum. Tilgangur þessa frumvarps er innleiðing og framkvæmd reglugerðar Evrópuþingsins og Evrópuráðsins (ESB) nr. 305/2011 um samræmd skilyrði fyrir markaðssetningu byggingarvara sem samþykkt var af Evrópusambandinu 9. mars 2011. Reglugerðinni er ætlað að koma í stað tilskipunar ráðsins um sama efni, en áður hafði tilskipunin verið innleidd með reglugerð um viðskipti með byggingarvörur nr. 431/1994. Frumvarpinu er að auki ætlað að leysa af hólmi VIII. kafla laga nr. 160/2010, um mannvirki, en einnig eru gerðar breytingar á lögum nr. 75/2000, um brunavarnir. Frumvarpið um byggingarvörur var fyrst lagt fram á 141. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu. Það var aftur lagt fram á 143. þingi og hlaut þá afgreiðslu umhverfis- og samgöngunefndar sem lagði til breytingar á því í áliti sínu. Ég mun, virðulegi forseti, fara aðeins yfir nefndarálitið frá síðasta þingi og nefna stuttlega hverjar þessar breytingar voru. Meiri hluti nefndarinnar vísar til þeirra sjónarmiða sem fram koma í áliti nefndarinnar frá síðasta þingi. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að ekki er víst að tilnefnd verði tæknimatsstofnun hér á landi, samanber 5. og 6. gr. frumvarpsins, fyrst um sinn en í ákvæðunum er fjallað um tilnefningu tæknimatsstofnunar, tilkynningaryfirvald og tilkynnta aðila. Nýsköpunarmiðstöð Íslands var sá aðili sem framkvæmdi tæknimat hér á landi en það hefur ekki verið framkvæmt síðan 1994. Til að framkvæma tæknimat þarf sú stofnun sem það gerir að vera aðili að samtökum tæknimatsstofnana og sækja fundi þeirra reglulega. Fyrir nefndinni kom fram að nokkuð kostnaðarsamt væri að vera aðili að þeim samtökum og þar sem umsóknir um tæknimat hafa ekki borist í fjölda ára er Nýsköpunarmiðstöð Íslands ekki lengur aðili að samtökunum. Þá er ekki til staðar tilnefndur aðili hér á landi sem hefur faggildingu til að framkvæma mat á nothæfi og sannprófun á stöðugleika, samkvæmt VII. kafla reglugerðar (ESB) nr. 305/2011. Af því leiðir að þeir innlendu aðilar sem hyggjast fá vörur sínar vottaðar og CE-merktar þurfa að leita til prófunaraðila erlendis, sem kann að leiða af sér meiri kostnað en ef hægt væri að leita til innlendra aðila. Meiri hlutinn bendir þó á að ekki er skylda að tilnefna tæknimatsstofnun og þær sem eru tilnefndar annast tæknimat án tillits til landamæra. Þrátt fyrir framangreint er það mat nefndarinnar að nauðsynlegt sé að frumvarpið verði gert að lögum svo innleiða megi reglugerð (ESB) nr. 305/2011 með fullnægjandi hætti en reglugerðin er grunnreglugerð á þessu sviði, sem þýðir að það er mikill þrýstingur að utan og reyndar innan lands líka að þetta verði innleitt. Nefndin þakkar umhverfis- og auðlindaráðuneyti fyrir að hafa tekið til skoðunar það sem hún benti á á síðasta þingi, m.a. að kröfur um leiðbeiningar og upplýsingar væru á íslensku. Ég ætla að lesa hérna upp, með leyfi forseta: „Yfirlýsing um nothæfi byggingarvöru skal lögð fram á íslensku, ensku eða Norðurlandamáli öðru en finnsku.“ Annað sem stendur hérna, með leyfi forseta: „Þegar byggingarvara er boðin fram á markaði skulu framleiðendur, innflytjendur og dreifendur sjá til þess að vörunni fylgi leiðbeiningar um notkun og upplýsingar um öryggi á íslensku eða ensku. Ráðherra er þó heimilt með reglugerð að ákveða að leiðbeiningar um notkun eða upplýsingar um öryggi byggingarvöru fyrir tilteknar vörur eða vöruflokka skuli vera á íslensku, með hliðsjón af notkunarsviði vörunnar og mikilvægi hennar með tilliti til grunnkrafna, samanber 3. mgr. 4. gr.“ Nefndin telur að textinn eigi að meginreglu til að vera á íslensku og hann megi síðan birta á öðru tungumáli. Þetta var helsta breytingin sem nefndin fjallaði um á síðasta þingi. Einnig hefur verið rætt í nefndinni um svokallaða ábyrgð einstaklinga sem láta byggja fyrir sig. Sá sem hér stendur gerir athugasemdir við það að fólk sem lætur framkvæma fyrir sig, byggja eða annað, taki fulla ábyrgð á því að mannvirkin standist allar þær kröfur sem til er ætlast. Hefur þingmaðurinn það fyrir sér að ágreiningur hefur komið upp í byggingariðnaði þar sem ekki virðist vera alveg skýr ábyrgðarskipting á milli aðila, þ.e. arkitekta, þeirra sem eru tæknimenntaðir, þeirra sem hanna hús og síðan þeirra sem sjá um að byggja það. Mér er hins vegar sagt að þessi verkaskipting sé í lagi en ég áskil mér þó rétt til að skoða þetta milli umræðna og bæta um betur ef það er hægt. Undir nefndarálitið skrifa allir í nefndinni: Sá sem hér stendur er framsögumaður, Höskuldur Þórhallsson formaður, Katrín Júlíusdóttir, Svandís Svavarsdóttir, Róbert Marshall og Vilhjálmur Árnason. Birgir Ármannsson og Elín Hirst voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á hafnalögum, með síðari breytingum. Þetta er svipað mál og það sem ég mælti fyrir hér áðan. Það náði ekki fram að ganga á síðasta þingi og fór til ráðuneytisins milli þinga og þar voru gerðar breytingar í samræmi við nefndarálitið. Málið var fyrst flutt á 141. löggjafarþingi og svo aftur á því 143. Nefndin fjallaði þá um málið og afgreiddi það með breytingartillögunni sem má sjá í fylgiskjali þessu. Þar má helst nefna að þar voru prósentutölur hækkaðar og komið til móts við þær kröfur sem umsagnaraðilar höfðu fram að færa en síðan var einnig reifað um neyðarhöfn eða skipaafdrep. Málið hlaut þó ekki endanlega afgreiðslu 2014 og er því endurflutt nú með nokkrum tæknilegum breytingum sem raktar eru í 5. lið athugasemda við frumvarpið. Við umfjöllun nefndarinnar komu fram sömu athugasemdir við framkvæmd 17. gr. laganna hvað varðar starfsemi fiskeldisfyrirtækja og komu fram fyrir nefndinni á síðasta þingi. Fiskeldisfyrirtæki greiða aflagjald samkvæmt e-lið 2. mgr. 17. gr. laganna af framleiddum eldisfiski sem fluttur er úr kví um hafnarsvæði í sláturhús í landi. Aflagjaldið reiknast af helmingi heildarsöluverðmætis aflans eða á sama grundvelli og reiknað er aflagjald frystiskipa. Athugasemdirnar snúa að því að aðilar telja að ekki sé um sjávarafla að ræða heldur fiskeldishráefni, enda sjá fyrirtækin sjálf um að koma fiskinum í kvíar þar sem hann er fóðraður og vex þar til hann er fluttur aftur að landi til slátrunar. Þá er verðmæti vörunnar ekki skýrt enda um vöru á mismunandi framleiðslustigi að ræða sem fær endanlegt verðmæti við sölu afurðar eftir slátrun, pökkun og útflutning til kaupenda. Af þessum sökum hafa komið fram þau sjónarmið að réttara sé að fiskeldisfyrirtæki greiði magntengt vörugjald í stað aflagjalds. Nefndin tekur undir þau meginsjónarmið sem búa að baki framangreindum athugasemdum. Fiskeldisfyrirtæki sem önnur fyrirtæki þurfa að greiða eðlilegt gjald fyrir afnot af höfnum landsins og það gjald þarf að finna út með eðlilegum og sanngjörnum hætti. Að mati nefndarinnar er eðlilegt að skoðað verði nánar hvaða leiðir eru færar til þess að reikna út það gjald sem fiskeldisfyrirtæki greiða fyrir afnot af hafnarmannvirkjum. Nefndin bendir þó á að samkvæmt 5. mgr. 17. gr. hafnalaga er höfn heimilt að gera langtímasamning við notendur hafnarmannvirkja, meðal annars um aflagjald vegna afnota af bryggjum, með endurskoðunarákvæðum ef forsendur breytast. Á þann hátt geta aðilar samið um greiðslu gjalda fyrir afnot af hafnarmannvirkjum á þann hátt sem tekur með betri hætti mið af þeirri starfsemi sem stunduð er. Að framansögðum athugasemdum virtum leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita Höskuldur Þórhallsson, formaður, Katrín Júlíusdóttir, Haraldur Einarsson, Helgi Hrafn Gunnarsson, með fyrirvara, Svandís Svavarsdóttir, Róbert Marshall og Vilhjálmur Árnason. Birgir Ármannsson og Elín Hirst voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á hafnalögum, með síðari breytingum (ríkisstyrkir o.fl.). Eins og komið hefur fram hjá framsögumanni var þetta eitt af þeim málum sem náðu ekki í gegn í vor og ég mjög brýnt að málið fáist samþykkt. Í raun er þarna að nokkru leyti verið að snúa af ákveðinni einkavæðingarbraut sem menn voru að gæla við á árum áður. Í 2. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Íslenska ríkinu er heimilt að eiga og reka nauðsynleg mannvirki vegna ferja. Þar sem mannvirki vegna ferja tengist annarri hafnarstarfsemi getur ríkið gert samkomulag við eiganda viðkomandi hafnar um uppbyggingu og rekstur.“ Þetta tel ég vera mjög gott og einnig það að allar hafnarframkvæmdir sem njóta greiðsluþátttöku úr ríkissjóði skuli vera á svæðum sem eru í eigu hafnar eða sveitarfélaga og hafnarmannvirki sem hlotið hafa styrk úr ríkissjóði skuli vera opin almennri skipaumferð eftir því sem nánar er kveðið á um í lögum, hafnarreglugerð viðkomandi hafnar og öðrum reglum sem um aðgengi að höfnum gilda. Í frumvarpinu kemur líka fram, sem ég tel vera til bóta fyrir minni hafnir, að heimilt er að veita viðbótarframlag úr ríkissjóði til lítilla hafnarsjóða innan skilgreinds byggðakorts, samkvæmt ákvörðun Eftirlitsstofnunar EFTA, hafna með tekjur undir 40 millj. kr. og þar sem verðmæti meðalafla síðustu ára er undir 1.000 millj. kr. Viðbótarframlagið getur orðið allt að 15%. Þó má heildarframlag ríkissjóðs aldrei vera meira en 90%. Hér er komið inn á að skilyrði fyrir úthlutun styrkja úr ríkissjóði til framkvæmda sé að um sé að ræða framkvæmd sem hafi mikla þýðingu fyrir almannahagsmuni á viðkomandi stað og að viðkomandi höfn hafi skilað jákvæðum rekstrarafgangi að teknu tilliti til vaxta eða hafi nýtt kosti sína til tekjuöflunar með eðlilegum hætti og að framlag ríkissjóðs raski ekki ótilhlýðilega samkeppni milli hafna samkvæmt ákvæðum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Allt er þetta gott og blessað og til bóta, að ég tel. Með frumvarpinu eru vissulega lagðar til ýmsar breytingar á hafnalögum sem beðið hefur verið eftir og flestar þeirra til að bregðast við fjárhagsvanda sem snýr að höfnum landsins. Í frumvarpinu er að finna ákvæði um skipaafdrep og heimild fyrir ríkið til að eiga og reka mannvirki vegna ferja. Meginþættir frumvarpsins eru: Í fyrsta lagi að lögfest verði að íslenska ríkið geti verið eigandi hafnar, eins og ég kom inn á hér áðan, en ekki er gert ráð fyrir því í núgildandi hafnalögum. Því voru sett sérlög um uppbyggingu Landeyjahafnar og eignarhald ríkisins á því mannvirki. Eignarhald ríkisins skal, samkvæmt frumvarpinu, takmarkast við hafnir sem sinna eingöngu samgöngum milli tveggja eða fleiri áfangastaða. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að eigendur hafna geti gert með sér samning um samrekstur einstakra þátta í starfsemi sinni í stað þess að samstarfið taki til starfseminnar í heild. Ég tel það líka vera mikið framfaraskref og gott. Í þriðja lagi er lagt til að lögfest verði viðmið um þá hagsmuni og sjónarmið sem leggja ber til grundvallar við tillögugerð og forgangsröðun framkvæmda í samgönguáætlun. Í fjórða lagi er lagt til að ákvæðum hafnalaga um ríkisstyrktar framkvæmdir verði breytt á þann hátt að styrkhæfum framkvæmdum verði skipt upp í fimm meginflokka og skilyrðin verði þau að um framkvæmd sé að ræða sem hafi mikla þýðingu fyrir almannahagsmuni á viðkomandi stað, eins og ég nefndi hér áðan, viðkomandi höfn þurfi að skila jákvæðum rekstrarafgangi að teknu tilliti til vaxta, hafi nýtt kosti til tekjuöflunar með eðlilegum hætti og framlag ríkissjóðs raski ekki samkeppni milli hafna, samkvæmt ákvæðum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að þau styrkhlutföll sem heimilt er að veita úr ríkissjóði fyrir framkvæmdum á sviði hafnargerðar verði aukin frá því sem nú er en þó er kveðið á um að heildarframlag ríkissjóðs geti aldrei orðið meira en 90% af framkvæmdakostnaði. Verði frumvarpið að lögum mun það rýmka heimildir ríkissjóðs til að styrkja einstök verkefni í uppbyggingu og endurnýjun hafna og til sameiningar á hafnarsjóðum. Á hinn bóginn má gera ráð fyrir að með frumvarpinu verði hafnarsjóðum, sem eru í dag vissulega margir og flestir smáir, gert kleift að standa betur undir rekstri og nauðsynlegum fjárfestingum með samvinnu og samstarfi. Eins og fram hefur komið hafa verið gerðar breytingar á þessu máli frá því í vor og hér eru breytingartillögur kynntar. Það hefur líka komið fram að umsagnaraðilar eru almennt hlynntir þessu frumvarpi og að sett var á fót nefnd með fulltrúum frá Hafnasambandi Íslands sem endurskoðar núgildandi hafnalög. Hún lagði til að í frumvarpinu yrði styrkhlutfall til endurbóta 90% og nýframkvæmda 60% og í umsögnum hefur komið fram að hafnir hafa yfirleitt ekki bolmagn til að standa undir meiru en 10% af framkvæmdakostnaði við endurbætur og enduruppbyggingu. Nefndin styður framangreinda tillögu að nokkru leyti og leggur fram álit og breytingartillögu þess efnis sem hér er kynnt. En það er líka ljóst að setja þarf skýrar reglur um þau skilyrði sem hafnir þurfa að uppfylla til þess að njóta framlags ríkisins til endurbóta og nýframkvæmda. Mér finnst kannski í þessu samhengi, af því að þarna er verið að tala um að möguleikar séu á að fá meiri styrki, að gera þurfi ráð fyrir því á fjárlögum ríkisins. Í því sambandi vil ég vekja athygli á því að í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015 er eingöngu gert ráð fyrir 107,4 millj. kr. í Hafnabótasjóði, sem er bara brandari. Í kjördæmaviku hjá okkur þingmönnum var nefnt sem dæmi að í hafnarframkvæmdum sem sveitarfélagið Skagaströnd er að leggja út í sé verið að tala um framkvæmdir upp á 150 milljónir. Af því má sjá að þeir fjármunir sem áætlaðir eru í Hafnabótasjóði eru ekki upp í nös á ketti, svo að maður segi það nú bara á íslensku. Þessi Hafnabótasjóður þyrfti að lágmarki að vera fimm til sex sinnum hærri en hann er í dag ef eitthvert gagn á að vera að honum og svona góðar breytingartillögur um hærra styrkhlutfall sem koma fram í þessu frumvarpi eiga að virka. Mér finnst líka gott að nefndin hefur tekið til skoðunar athugasemdir sem fram hafa komið. Athygli nefndarinnar hefur verið vakin á að í gjaldskrá nokkurra hafna á Vestfjörðum er fiskeldisfyrirtækjum gert að greiða aflagjöld af framleiddum eldisfiski sem fluttur er úr kví um hafnarsvæði til sláturhúss í landi. Það kom fram að það er mat ýmissa að viðkomandi hráefni sé fiskeldishráefni en ekki sjávarafli og verðmætið því óskýrt enda er um vöru í vinnslu að ræða eða vöru á mismunandi framleiðslustigi sem fær endanlegt verðmæti við sölu afurða eftir slátrun og pökkun. Hér kemur fram að umsagnaraðilar töldu réttara að fiskeldisfyrirtæki greiði í stað aflagjalds magntengt vörugjald af eldisfiski í vinnslu. Með slíkri breytingu væri þjónustugjaldið magntengt en byggðist ekki á huglægu mati. Ég get tekið heils hugar undir þetta og sé að nefndin gerir það og telur að skoða eigi þetta atriði betur þó að hún leggi ekki til breytingar á því að svo stöddu eins og ég skil málið. Annars vil ég bara lýsa ánægju yfir því að þetta mál skuli komið aftur fram og þetta langt. Ég vonast eftir því að það fái góða meðferð og verði afgreitt sem fyrst sem lög frá Alþingi.

Virðulegur forseti. Ég er einn af þeim sem eru á nefndaráliti hv. umhverfis- og samgöngunefndar í þessu máli. Mig langar til að þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir þessa ræðu hennar í málinu og spyrja hana um nákvæmlega það atriði sem hún gerði að umtalsefni, vegna þess að hún hefur þekkingu á því sviði verandi af Vestfjörðum þar sem mikill vöxtur er núna í fiskeldi. Hvaða skoðun hefur hún á því og hvernig sér hún fyrir sér að við munum leysa það mál sem umsagnaraðilar vöktu athygli á í umfjöllun nefndarinnar, þ.e. þegar kemur að aflagjaldinu og hvernig eigi að útfæra það, ekki endilega bara í sambandi við fiskeldisfyrirtækin heldur líka annars konar starfsemi sem getur t.d. verið kræklingur eða önnur skelfisksrækt? Hefur hún einhverjar hugmyndir í þeim efnum og sér hún fyrir sér hvernig hægt verði með áþreifanlegum hætti að leggja til breytingar og tillögur til þess að takast á við þetta?

Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég get ekki sagt að ég hafi á hraðbergi lausn á þessu máli en þetta er vissulega eitthvað nýtt sem við erum að glíma við. Við vitum að þróunin í fiskeldi er ansi hröð og það magn sem á eftir að verða framleitt með þessum hætti í eldi, hvort sem það er lax eða eldisfiskur, bleikja eða hvað það er - þetta er á blússandi ferð og ég þekki það vel frá því svæði sem ég þekki best, Vestfjörðum, og auðvitað annars staðar líka, á Austfjörðum er verið að auka eldi. Ég tel að við þurfum að setja á fót nefnd þeirra aðila sem eiga hlut að máli og reyna að ná utan um þetta. Menn þurfa að vanda sig. Eins og kom fram í máli hv. þingmanns er þetta ekki aðeins um eldi á fiski, hvort sem er lax eða bleikja eða annað, heldur er þarna kræklingur og fleiri afurðir sem gætu fallið undir þetta sem falla kannski ekki undir hefðbundið aflagjald af veiddum fiski. Ég mundi leggja til ef ég hefði eitthvað um þetta að segja, ég er ekki í hinni ágætu hv. umhverfis- og samgöngunefnd, að þarna þyrftu að koma að málum sem fyrst þeir fagaðilar sem gjörla þekkja til og koma með tillögur til okkar til þess að fá sem fyrst einhverja niðurstöðu um hvers konar gjaldskrá yrði þarna á ferðinni, til að halda utan um þetta stóra vaxandi mál sem á eftir að skapa þjóðinni miklar tekjur í framtíðinni. 
            

Virðulegur forseti. Þetta umfjöllunarefni er auðvitað birtingarmynd þess vaxtar sem orðið hefur í þessari grein og hún er fyrirsjáanleg og sýnir fram á að við erum svolítið illa undirbúin fyrir hana. Við þurfum að taka á okkur rögg í þeim efnum því að þetta er ekki aðeins þegar kemur að hafnalögunum, það er líka þegar kemur að skipulagsvaldi sveitarfélaga, sem nær nota bene ekki yfir þessar fiskeldiskvíar en þær geta haft mikil umhverfisleg áhrif. Það þarf að stíga mjög varlega til jarðar og fara yfir allt sviðið, því að það er mjög auðvelt að ganga þannig fram í þessum málum að firðir og viðkvæm svæði og lífríki beri varanlegan skaða af, ef menn hafa ekki varann á. Menn hafa hvað þetta varðar stuðst við rannsóknir Norðmanna og Færeyinga sem búa yfir töluverðri og góðri reynslu en lífríki þeirra og hafsvæði er samt sem áður, þó að við séum ekki langt í burtu, mjög ólíkt okkar. Það skortir mjög á rannsóknir í þessum efnum. Bara þetta álitamál sem kemur upp hér í mjög jákvæðri umfjöllun umhverfis- og samgöngunefndar um þessi mál, sem ég vona að nái fram að ganga í þinginu, sýnir okkur að við þurfum að einbeita okkur að þessu máli, setja meira fjármagn í rannsóknir sem byggja á raunverulegri reynslu okkar og því lífríki og þeim svæðum sem um ræðir hér við Ísland.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar og get verið honum algjörlega sammála um að rannsóknir á þeim svæðum sem er verið að nýta í innfjörðum og stórum fjörðum kringum landið eru ekki nægar. Fjórðungssamband Vestfjarða fór út í að rannsaka Arnarfjörðinn og hefur lagt fram mjög mikið og metnaðarfullt plagg sem er haf- og strandsvæðaskipulag fyrir þann fjörð. Óskað hefur verið eftir að fá að gera slíkt hið sama fyrir Ísafjarðardjúp. Ríkisvaldið hefur því miður ekki fengið nægt fjármagn eða lagt nægt fjármagn til Umhverfisstofnunar til þess að hægt sé að vinna heildstætt að þessum málum. Ég vona að sú vinna sem Fjórðungssambandið hefur skilað af sér varðandi mat á nýtingu Arnarfjarðar á burðarþoli verði nýtt í heildarmati kringum allt landið. Ég hef þær upplýsingar að meira fjármagn vanti í þessar rannsóknir. Mér finnst það mjög brýnt verkefni núna þegar uppgangur í þessa grein er svona mikill að menn gangi í takt og að samhliða liggi fyrir hvernig við viljum nýta svæðið í kringum landið, það liggi skýrt fyrir á hvers höndum skipulagið er, ábyrgðin og veiting leyfa og að þetta fari allt saman. Ég tek því undir það að við vöndum vel til verka og gerum ráð fyrir fjármunum til þessa og að þetta sé samfella, en menn fari ekki fram úr sér vegna þess að það getur valdið því, þetta er mjög viðkvæm grein, að við gerum einhver mistök sem við ráðum ekki við að bæta.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp er komið hingað til umræðu um leið og ég ítreka það hversu leiðinleg þau mistök voru - ég flokka það undir mistök - að klára málið ekki á síðasta þingi. Ég fagna því að þær breytingartillögur sem umhverfis- og samgöngunefnd lagði til séu komnar inn í frumvarpið. Vil ég þá helst nefna breytingar á kostnaðarþátttöku ríkisins í framkvæmdum. Þó að ég hefði viljað ganga aðeins lengra í flokkun á höfnum. Höfnum er skipt í fimm flokka og í minnsta flokknum eru tekjur þeirra undir 40 millj. kr. Viðbótarframlagið getur orðið 15% til viðbótar við þessi 75% sem gera þá 90%. Ég hefði viljað sjá töluna hærri, þ.e. að þetta tæki til heldur stærri hafna en þeirra sem eru með 40 milljónir í aflaverðmæti. Víða er löngu kominn tími á viðhald á stálþiljum í höfnum. Í þeim höfnum sem aðallega byggja tekjur sínar á aflagjaldi, eða fiskihöfnum eins og við köllum þær, standa tekjurnar engan veginn undir eðlilegu viðhaldi. Þær hafnir sem hafa útflutninginn líka og eru miklar útskipunarhafnir hafa hins vegar óþarflega miklar tekjur. Ég hefði viljað sjá meiri jöfnuð. Það er þó búið að hækka þennan flokk upp í 75% þátttöku ríkisins að hámarki. Ég hefði viljað sjá hann í 90% eins og aðilar frá hafnasamlaginu í nefndinni, sem vann grunnvinnuna að frumvarpinu, lögðu til. Í lögunum segir „allt að 75%“ og þótt leyfilegt sé að styrkja hafnir upp að 90% þá er það ekki sjálfgefið. Að öðru leyti er ég sáttur við þetta. Verðlagning á fiski frá fiskeldisfyrirtækjum, sem landað hefur verið, hefur aðeins komið til tals hérna í fyrri ræðum og er ágætislending að helmingur reiknist af heildsöluverðmæti aflans á sama grundvelli og reiknað er af afla frystiskipa. Um verðlagningu og aflagjöld sem miðuð eru við aflaverðmæti má alveg deila, þ.e. hvort rétt sé að miða við það eða hvort miða eigi við magntölur. Það má segja að það sé alveg sama þjónustan og sama álag á mannvirkjum hvort sem verið er að landa þorski eða keilu þótt kannski sé tvisvar eða þrisvar sinnum meiri munur á verðmæti. Þarna stendur, eins og nefndin bendir á, að samkvæmt 5. mgr. 7. gr. hafnalaga sé höfnum heimilt að gera langtímasamning við notendur hafnarmannvirkja um aflagjald, m.a. vegna afnota af bryggjum, með endurskoðunarákvæðum ef forsendur breytast. Á þann hátt geta aðilar samið um greiðslu gjalda fyrir afnot af hafnarmannvirkjum á þann hátt sem tekur betur mið af þeirri starfsemi sem stunduð er. Ég tel að þetta sé aðeins í áttina og þarna sé opnaður möguleiki til að semja sérstaklega við fiskeldisfyrirtæki þegar málin skýrast betur. Ég fagna þessu frumvarpi og vona að það fái sem fyrst meðferð.

Hæstv. forseti. Í umræðu um breytingu á hafnalögum, nr. 61/2003, er rétt að leggja á það áherslu að verið var að breyta þeim lögum sem þá voru gerð um hafnir af ríkisstjórn sjálfstæðismanna og framsóknarmanna gegn öðrum sem sátu hér á þingi á þeim tíma. Það er eiginlega verið að breyta þessu til baka og fara í gamla horfið. Þá vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það hafi verið mistök af ríkisstjórn sjálfstæðismanna og framsóknarmanna að breyta lögunum á sínum tíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller andsvarið. Ég ætla ekki að fara í þann skollaleik  Eins og ég sagði hefði ég viljað fara alveg til fyrra horfs þar sem þetta var 90% en þarna er farið með það í 75%. Ég er ekkert alveg viss um að allar hafnir geti farið í nauðsynlegt viðhald, en bendi á að þeir eru orðnir hættulegir sumir þessir kajar. Komnar eru þungatakmarkanir þannig að þörfin er brýn og ég hefði viljað sjá hlutfallið hærra. Ég bendi á að það þarf líka fjármagn í þetta. Það er ekki nóg að setja þessi lög því að í lögunum segir að það þurfi að koma fjármagn, að þetta sé allt saman háð því að fjármagn sé á fjárlögum. Ég biðla því til þingheims að láta ekki standa á því að við getum fylgt þessu eftir og komið til móts við þær hafnir þar sem hættan er mest.

Hæstv. forseti. Ég þakka hreinskilið svar um að mistök hafi verið gerð árið 2003, ég er alveg sammála því, hef lengi haft þá skoðun. Tvær spurningar hef ég í viðbót til hv. þingmanns. Af hverju beitir hv. þingmaður sér ekki fyrir því að þetta fari upp í 90% í stað 75%, að vísu er það hækkað um 15% hér. Það er önnur spurningin en hann styður væntanlega þessa breytingu og þá um leið að það verði ekki nema 75% þó að hann vilji fara hærra. Hin spurningin lýtur að því sem hann gat um, þ.e. mjög lágum framlögum miðað við fjárlagafrumvarp til hafnarframkvæmda. Ég leyfi mér næstum því að fullyrða að þetta hafi aldrei verið eins lágt og það birtist okkur í fjárlagafrumvarpinu. Þess vegna er það spurning til þingmannsins hvort það sé ekki algert grundvallaratriði, miðað við þessa breytingu og það ástand sem er víða í höfnum landsins, að nauðsynlegt sé að auka það fé sem veita á til hafnarframkvæmda af fjárlögum og hvort hann muni þá beita sér fyrir breytingartillögu hvað það varðar við fjárlög. Það skal ekki standa á mér að vera meðflutningsmaður hv. þingmanns á þeirri tillögu ef hann vill flytja hana að ég tali nú ekki um stuðninginn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller þessa góðu umræðu. Ég hef reynt að beita mér eftir því sem ég hef best getað og hef beitt mínu afli, það er bara ekki meira í þessum hópi. Ég er einn af 63 og ef ég mætti ráða þessu einn þá væru þetta 90%. En eins og hv. þm. Kristján L. Möller, sem er reyndur þingmaður, veit þá endar þetta oft í málamiðlunum. Ég sætti mig við að þetta er þó betra en ekki neitt. Þetta er betra en 60% og þetta er meira en ekki neitt því að það er búið að vera núll, þetta er áfangasigur ef svo má segja. Seinni spurningin og þá kannski líka í framhaldi af næstu spurningu; þetta er háð fjárlögum og ég væri alveg til í að koma með breytingartillögu. En það er bara með ríkissjóð eins og með veskið okkar, eins og með okkar eigin matarreikning, að við þurfum að eiga fyrir hlutunum. Mér sýnist ástandið á ríkissjóði ekki vera þannig í dag að við getum tekið þetta í einu skrefi. Það er svo margt sem kallar. Þó að ég sé búinn að eyða mestum hluta af mínu lífi niðri á bryggju þá byggist þjóðfélagið á fleiri þáttum. Ég veit að hv. þingmaður er til dæmis mikill áhugamaður um að Landspítali rísi og ég styð hann heils hugar í því, um það erum við öll sammála. Þetta er bara áfangasigur en þegar við erum búin að byggja Landspítalann hef ég trú á að við förum með þetta upp í 90%.

Virðulegur forseti. Hlýnun jarðar og súrnun sjávar er stærsta verkefni okkar kynslóðar. Ekkert ógnar lífskjörum Íslendinga og annarra jarðarbúa með sama hætti. Vísindamenn hafa talað skýrt og nú þurfum við stjórnmálamenn að bregðast við. Rannsóknir vísindamanna sýna að við stjórnmálamenn þurfum að gera meira í umhverfismálum og hraðar en við gerum nú ef ekki á illa að fara, ef hitinn á jörðinni á ekki þegar á þessari öld að hækka langt umfram þau tveggja stiga mörk sem sett voru sem þó mundu hafa mjög alvarlegar afleiðingar víða um heim. Jafnvel spá menn svo mikilli hlýnun ef ekki er aðhafst frekar en við gerum nú að það má kalla hamfarahlýnun með skelfilegum afleiðingum fyrir náttúruna og fólkið á jörðinni þegar líður fram eftir öldinni. Á sunnudaginn var kynntu Sameinuðu þjóðirnar samantekt á rannsóknum milliríkjanefndarinnar og það eru löngu tekin af öll tvímæli um að gróðurhúsaáhrif af manna völdum valda þeim breytingum sem við er að fást. Allar hugmyndir um að það geti verið okkur í hag eru eins og hver önnur fásinna og vaxandi áhyggjur af súrnun sjávar eru meðal þess sem við Íslendingar hljótum að hugsa sérstaklega um í þessu sambandi. Forsætisráðherra sagði hjá Sameinuðu þjóðunum fyrir skemmstu að við yrðum að stöðva losun gróðurhúsalofttegunda. „Halt“ held ég að erlenda orðið sé sem hann notaði, og ég spyr af þessu tilefni hæstv. umhverfisráðherra hvort ríkisstjórnin sé með í undirbúningi að marka þá stefnu að við stöðvum losun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi, að við komum henni niður í 0, og hvort það markmið sé þá tímasett eða hvort ríkisstjórnin ætli að hraða þeim áformum að vinna gegn loftslagsbreytingum sem við höfum haft hér uppi. Við höfum fylgt stefnu Evrópusambandsins í þessu efni og þeim markmiðum sem Evrópusambandið hefur sett sér og ég spyr ráðherra hvort hann telji að við eigum að taka skrefið lengra, hvort við eigum að vera metnaðarfyllri í markmiðasetningu okkar en Evrópusambandið er og taka meira afgerandi afstöðu í þeim efnum. Ég spyr líka með hvaða hætti áform ríkisstjórnarinnar um olíuvinnslu og gasvinnslu samræmist markmiðunum í loftslagsmálum. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra um rannsóknir á súrnun sjávar hér við land, hvort hann hafi áform um það að auka þær rannsóknir. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja að við eigum okkar góðu lífskjör fyrst og síðast að þakka hafinu í kringum landið og þeim auðlindum sem þar er að finna, þeirri landhelgi sem við eigum, og þess vegna eru miklir hagsmunir okkar undir því komnir að ekki verði afdrifaríkar breytingar á lífsskilyrðunum í hafinu í kringum okkur. Enn fremur spyr ég hvaða aðgerðir ráðherrann sjái vænlegastar til að ná meiri árangri og hraðar í baráttunni gegn loftslagsvánni hér á Íslandi. Til hvaða aðgerða getum við gripið? Þó að við séum fámenn þjóð gætum við sett gott fordæmi á alþjóðavettvangi og höfum gert það að ýmsu leyti, til að mynda í jarðhitanum og margvíslegum verkefnum í endurnýjanlegri orku. Sér ráðherrann fleiri verkefni, ný svið þar sem við getum gripið til aðgerða til að ná meiri árangri í þessari baráttu en við gerum nú? Skilaboð vísindamannanna eru alveg skýr. Þær áætlanir sem við höfum samþykkt, þau áform sem við nú höfum, duga ekki til. Það þarf meira til. Auðvitað þarf meira til en litla Ísland. En hvernig sér ráðherrann fyrir sér að við getum á alþjóðavettvangi enn frekar vegna þeirra gríðarlegu hagsmuna sem við eigum undir beitt okkur í baráttunni gegn loftslagsvánni? Sér hann fyrir sér að við getum til að mynda haft forustu fyrir smáríkjum, smáum eyríkjum sem ekki síst eiga 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda mjög áhugaverðar spurningar, nokkuð margar sem erfitt verður að svara á fimm mínútum en við munum gera okkar besta. Hæstv. forsætisráðherra lýsti því yfir á sérstökum fundi sem Ban Ki-moon, framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, boðaði til um loftslagsmál, að Ísland stefndi að því að hætta notkun jarðefnaeldsneytis. Ísland býr við þá sérstöðu meðal ríkja heims að hér fer nær öll orkuframleiðsla vegna rafmagns og hitunar fram með endurnýjanlegum orkulindum. Leiðin að því markmiði er fyrst og fremst að fasa út notkun jarðolíu í samgöngum og fiskveiðum. Sú yfirlýsing vakti nokkra athygli bæði innan og utan landsteinanna. Það er mikilvægt að setja slíka sýn fram og hún hvetur okkur til dáða. Ísland á eins og önnur ríki að leggja fram markmið sín fyrir árið 2030, á Parísarfundinum í desember 2015 en þá er vonast til að hægt verði að ganga frá nýju hnattrænu samkomulagi í loftslagsmálum. Við ætlum að skoða vel hvaða markmið hægt er að setja þar fram sem séu metnaðarfull og raunhæf í senn. Forsætisráðherra gaf tóninn í ræðu sinni í New York og við munum vinna að því að fylgja því eftir. Varðandi það hvort við fylgjum stefnu Evrópusambandsins eða göngum lengra þá felst smámisskilningur í þeirri spurningu. Ísland fylgir ekki stefnu Evrópusambandsins. Ísland fylgir ekki stefnu Evrópusambandsins í loftslagsmálum heldur hefur það sjálfstæða stefnu og sjálfstæða rödd á vettvangi loftslagssamningsins en Evrópusambandið talar fyrir munn aðildarríkja sinna. Ísland hefur hins vegar nána samvinnu við ESB í þessum málaflokki sem helgast af því að Ísland tekur að miklu leyti upp Evrópureglur í loftslagsmálum í gegnum EES-samninginn. Nær helmingur af losun Íslands fellur undir viðskiptakerfi ESB samkvæmt skyldum okkar innan EES. Vegna þessa var samið um að Ísland yrði með í sameiginlegu markmiði innan Kyoto-bókunarinnar til 2020 með ríkjum ESB. Það fyrirkomulag tryggir að ekki verði um tvöfalt kerfi skuldbindinga að ræða fyrir íslensk fyrirtæki, eitt innan Kyoto og annað innan viðskiptakerfis ESB. Ég tel það vera skynsamlegt fyrirkomulag og við höfum átt ágætt samkomulag um þetta tiltekna viðfangsefni. Við munum væntanlega ganga fljótlega frá samningi við Evrópusambandið um nákvæma tilhögun þessa fyrirkomulags en þar er m.a. gert ráð fyrir að Ísland geti talið fram kolefnisbindingu gagnvart Kyoto, sem ESB hyggst ekki gera. Óljóst er hvað verður um bókunina eftir 2020 en ESB hyggst halda áfram viðskiptakerfi sínu varðandi losunarheimildir. Það er því mikilvægt að halda áfram samráði og samvinnu við Evrópusambandið á því sviði. Á Ísland að ganga lengra? Ég tel að að mörgu leyti hafi Ísland nú þegar gengið talsvert lengra í loftslagsmálum, ekki síst í notkun endurnýjanlegrar orku þar sem Ísland stendur langfremst og hefur þegar uppfyllt allar kröfur sem hægt er að gera til okkar innan þess regluverks. Loftslagsstefna okkar mun því miðast við aðstæður okkar og möguleika okkar sem eru að miklu leyti frábrugðnir því sem er í Evrópusambandsríkjunum og hjá flestum þróuðum ríkjum. Við munum setja fram okkar eigin markmið um mótun eigin stefnu, en við munum vissulega eiga nauðsynlegt samráð við Evrópusambandið og aðra um þessi mál. Þess má geta að Christiana Figueres, framkvæmdastýra loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna, sem var stödd hér á landi í tengslum við Arctic Circle-ráðstefnuna, nefndi að sér þætti mikið til þess koma hvernig Ísland nálgaðist loftslagsmál og að við værum fyrirmynd þjóða í þeim efnum. Varðandi olíuna þá voru leyfin á Drekasvæðinu gefin út í tíð síðustu ríkisstjórnar. Ég óttast að afturköllun slíkra leyfa mundi draga mjög úr trúverðugleika Íslands, ekki bara á sviði olíuleitar og vinnslu, heldur almennt. Ég tel hins vegar rétt að skoða t.d. hvort við gætum tryggt að hluti af tekjum af olíuvinnslu færi í að styrkja enn frekar það góða starf sem íslenskir aðilar vinna nú við útbreiðslu jarðhitatækni og annarra loftslagsvænna lausna. Nefna má að Norðmenn, sem þykja hafa sett mjög metnaðarfull markmið í loftslagsmálum en eru talsverð olíuvinnsluþjóð, fjármagna raunar aðgerðir heima fyrir og í þróunarríkjunum með hluta af tekjum af olíuvinnslu. Varðandi súrnun sjávar þá tek ég undir það að það er alvarlegt áhyggjuefni. Rannsóknir hafa verið í gangi og niðurstöður þeirra eru áhyggjuefni, einkum ef horft er áratugi fram í tímann. Ferlið er það sama hér og annars staðar og áhrifin eru sams konar þannig að allar rannsóknir nýtast okkur við að meta þá ógn. En vegna mikilvægis lífríkis okkar, hafsins, fyrir efnahag okkar og velferð skiptir miklu að við búum að góðri þekkingu og að áreiðanlegt mat sé til á hugsanlegum áhrifum súrnunar sjávar á lífríki við Íslandsstrendur. Það þarf að skoða betur og mun ég beita mér fyrir að það verði gert. Nú er lag hvað þetta varðar því að í lokaskýrslu vísindanefndar Sameinuðu þjóðanna eru einar þær bestu rýndu upplýsingar sem komið hafa fram um þetta efni. Varðandi það hvað ríkisstjórn og ráðherra telji best að gera til að draga enn frekar úr losun lofttegunda þá er í gildi aðgerðaáætlun um að draga úr nettó-losun gróðurhúsalofttegunda. 

Herra forseti. Þetta er svo sannarlega mál dagsins og ég þakka hv. þingmanni fyrir að hefja þessa umræðu. Umræðan um loftslagsmál hefur verið mikil, sérstaklega nú í haust, þá fengu umhverfisráðherra og forsætisráðherra í hendurnar bréf sem loftslagshópur skrifaði þeim og krafa var gerð um að þjóðarleiðtogar mundu taka frumkvæði og sýna ábyrgð. Sérstök áhersla var lögð á tvo þætti og vörðuðu með afdrifaríkum hætti hagsmuni Íslands sem og annarra þjóða. Annars vegar er um að ræða súrnun sjávar, þar sem síaukin losun koltvísýrings út í andrúmsloftið hefur mjög mikil áhrif á sýrustig sjávarins og afleiðing súrnunar ógnar framtíð Íslendinga ekki síður en hækkun yfirborðs ógnar lífsgrundvelli víða á láglendum eyjum. Hitt atriðið varðar olíuvinnsluna. Það sem er afar tvísýnt er hvort okkur, mannkyninu, tekst að ná settu marki, þ.e. að halda breytingum á hitastigi andrúmsloftsins til langrar framtíðar innan við 2 gráður. En eftir leiðtogafund Sameinuðu þjóðanna um loftslagsmálin nú í haust, þar sem hæstv. forsætisráðherra lýsti yfir stuðningi við yfirlýsingu um að verðleggja ætti kolefnið, fór ég að velta ýmsu fyrir mér. Þar kom fram að stjórnvöld hétu því að vinna að því að styrkja gjaldtöku af losun kolefnis og fylgja henni betur eftir. Mér finnst það mjög sérstök og í raun áhugaverð yfirlýsing í ljósi þess að síðastliðið vor lækkaði ríkisstjórnin kolefnisgjöldin og leggur nú til að lækka þau vegna gjaldskyldrar losunar á gróðurhúsalofttegundum samkvæmt nýju fjárlagafrumvarpi og loftslagssjóðurinn fær líka að gjalda þess. Ég vona svo sannarlega að það sem forsætisráðherra og umhverfisráðherra hafa sagt um þetta marki stefnubreytingu ríkisstjórnarinnar í þessum málum, því að gjaldtaka af losun kolefnis er mikilvæg leið til þess að sporna gegn loftslagsbreytingum sem eru stærsta og mikilvægasta mál samtíðarinnar. Ég treysti því að við munum sjá breytingar á fjárlagafrumvarpinu og 

Virðulegur forseti. Ég þakka sömuleiðis þessa umræðu hér. Vissulega er yfirlýsing hæstv. forsætisráðherra á vettvangi Sameinuðu þjóðanna í þessum efnum ánægjuefni. Það eru mjög háleit markmið að hætta að nota jarðefnaeldsneyti. En ég vil líka taka það fram að slíkum orðum fylgir ábyrgð. Við viljum gjarnan á þessum vettvangi fá að sjá áætlun ríkisstjórnarinnar í þessum efnum, sjá einhverjar hugmyndir sem eru raunverulegar og afgerandi um það hvernig menn ætla að nálgast þetta háleita markmið. Ný skýrsla vísindamanna á vettvangi Sameinuðu þjóðanna bendir til þess að málið snúist ekki um að berjast gegn eða reyna að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis heldur að hætta því. Það er verkefni sem við Íslendingar erum einmitt, eins og fram kom í máli hæstv. umhverfisráðherra, í mjög góðum færum með að vera til fyrirmyndar í. Nokkrar ræður voru fluttar á nýafstaðinni ráðstefnu hér í Reykjavík um málefni norðurskautsins sem vekja manni ákveðnar áhyggjur í þessum efnum, og þá sérstaklega ræður sem fjölluðu um að fyrst ís á norðurskautinu hafi bráðnað - einmitt vegna notkunar jarðefnaeldsneytis - sé hægt að nota tækifærið og nálgast enn meiri olíu og gas, sem mun síðan búa til enn meiri mengun. Það er ákveðin blinda og afneitun fólgin í þeim markmiðum. Eins heyrði maður talað um hugtakið „aðlögun“ í staðinn fyrir að menn töluðu um að berjast. Sagt var að menn yrðu að aðlagast þeim loftslagsbreytingum sem væru að verða í heiminum. Það er líka áhyggjuefni. Eins þegar menn eru farnir að tala um svarta losun gróðurhúsalofttegunda, eins og um sé að ræða einhverja hvíta og jákvæða losun gróðurhúsalofttegunda. 
             Það er því af mörgu að taka sem ég kemst ekki yfir að nefna hér, en það er mikilvægt að við ræðum þetta mál 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að hefja umræðu um þessi stóru og mikilvægu mál sem losun gróðurhúsalofttegunda og súrnun sjávar eru. En það er af mörgu að taka og eru margir litlir og stórir þættir í því. Því er rétt að átta sig aðeins á því hvar við erum stödd í því öllu saman. Á meðan við ræðum þetta er eldgos í gangi sem losar meira af brennisteinsgasi á dag en öll ríki Evrópusambandsins. Hvað getur þá litla Ísland gert í þessu og hvað ef stórveldin taka ekki öll þátt í þessari baráttu? Hvaða áhrif getum við haft? Við verðum að trúa því að margt smátt geri eitt stórt. Auðvitað eigum við að taka þátt í baráttunni og sýna ábyrgð og reyna að hafa þau áhrif sem við getum haft, bæði með aðgerðum okkar og með því hvernig við tölum og eins með því að sýna gott fordæmi. Þá þurfum við líka að vera tilbúin að ræða hvaða möguleika við höfum til að ná árangri. Ég tel það skyldu okkar nýta alla þá grænu orku sem við höfum hér og nýta þá virkjanakosti og aðra kosti sem taldir eru náttúruvænir og hagkvæmir. Við eigum að vera ófeimin við það og leggja þannig okkar af mörkum og nota græna orku. Við þurfum líka að skoða sjávarútveginn í þessum efnum. Við leggjum gríðarlega miklar álögur á sjávarútveginn en þar hefði annars mögulega verið hægt að fjárfesta í nýjum skipaflota, sem er mjög dýr. Hann mundi menga mun minna, en einn stærsta mengunarþáttinn vegna útblásturs í dag má rekja til hins gamla skipaflota. Við verðum því að þora að taka þetta allt saman og spá í hvaða þýðingu það hefur. Það er ekki nóg að segjast ætla að taka á í þessu en þora svo ekki að gera það.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að hefja þessa mikilvægu umræðu. Ég kemst ekki hjá því að benda á kaldhæðnina sem felst í því að sækja olíu til að hægt sé að brenna meira af henni, en olía er nú aðgengileg vegna þess að við höfum brennt svo miklu af henni og ísinn á norðurslóðum hefur því bráðnað. Mér hefur einmitt, eins og mörgum öðrum sem talað hafa hér, fundist erfitt að átta mig á því hvað það er nákvæmlega sem við eigum að gera, hvað það er nákvæmlega sem ríkisstjórnin hyggst gera eða ekki gera í því sambandi, sérstaklega þegar olía er orðin umræðuefni á hinu háa Alþingi og vissulega líka í samfélaginu. Mér finnst rétt að geta þess að það eru tæknilegir vankantar á því að hefja þá vegferð að hætta að nota olíu. Þau tæknilegu vandamál eru raunveruleg og við verðum að hafa þau í huga á leiðinni fram á við. Í gegnum árin hefur mönnum dottið í hug að nota vetni, það er mjög óhagkvæmt svo ekki sé meira sagt. Metan getur keypt okkur tíma en yrði samt sem áður, að mér skilst, að sambærilegu vandamáli eftir nokkra áratugi, en tíminn er auðvitað verðmætur í þessu efni. Þegar til lengri tíma er litið tel ég að eina leiðin sé rafmagn. Rafmagnsframleiðsla er, þvert á það sem margir telja, nokkuð einföld. Það er frekar auðvelt að búa til rafmagn úr alls konar hlutum með endurnýjanlegum hætti. Vandinn er geymslan og flutningur á rafmagni. Það þýðir rafhlöður. Í því sambandi tel ég mikilvægast, og mér finnst það nokkuð augljóst, að til þess að vera til fyrirmyndar, sem Ísland gæti í raun verið, getum við sannað að hægt sé að reka nútímasamfélag án olíu með því að skipta út bílaflotanum fyrir rafmagnsbíla. Það þýðir að ríkisvaldið þarf að grípa inn í og beinlínis hvetja til þess með frekari aðgerðum, ekki bara að fella niður virðisaukaskatt, eins og gert hefur verið sællar minningar, heldur þarf það að ganga lengra og reyna að hafa það sem raunhæfan kost að allir 

Virðulegi forseti. Stóru tíðindin í hinni nýju skýrslu eru að hún flytur ekki ný tíðindi um þá hættu sem stafar af loftslagsbreytingum. Hún flytur okkur fyrst og fremst þau tíðindi að nú sé enginn vafi lengur um þessa miklu hættu og að enginn geti skýlt sér lengur bak við vísindalega óvissu. Mér hefur alltaf þótt vænt um hina gömlu hendingu „Föðurland vort hálft er hafið“. Það er nákvæmlega það sem við stöndum frammi fyrir núna, að tilvist okkar sem sjávarútvegsþjóðar er í stórhættu. Við getum ekki vikist undan ábyrgð í þessum málaflokki. Ég fagna þeim ummælum sem hæstv. ráðherra hefur látið falla hér, og forsætisráðherra líka áður, um frumkvæði af Íslands hálfu. Ég tek hins vegar undir það sem hefur komið fram hjá öðrum ræðumönnum, að það kallar á ábyrgð og útfærslu. Hvert verður þá nákvæmlega hlutverk ríkisstjórnarinnar í að knýja á um að Ísland verði laust við jarðefnaeldsneyti? Þá þarf að vinna hratt áfram að uppbyggingu innviða til að gera orkuskipti í samgöngum möguleg og sömuleiðis þarf að huga að aðgerðum fyrir fiskiskipaflotann. Ég mundi þá vilja fá að sjá sem allra fyrst tímasetta áætlun um það hvenær við hygðumst ná markverðum árangri að þessu leyti. Það er óhjákvæmilegt líka, um leið og við grípum til aðgerða sem þessara, að við endurhugsum hugmyndina um að leita olíu og nytja hana sjálf, þótt ekki væri fyrir annað en að ef við ákveðum að hætta að nota jarðefnaeldsneyti og viljum vera sú fyrirmynd höfum við áhrif á eftirspurn eftir jarðefnaeldsneyti. Hið sama gera þá vonandi líka fleiri þjóðir 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að taka þetta mál upp á Alþingi. Það er langt í land með að stöðva losun gróðurhúsalofttegunda, þetta er stórt vandamál á heimsmælikvarða. Losun Íslands er lítil sameind miðað við þá losun sem er í heiminum öllum í dag - nema kannski þegar hérna gjósa eldfjöll. Ekki er þar með sagt að Íslendingar geti ekki bætt sig og ég tel að við getum gert mun betur. Markmið okkar hlýtur að vera að draga úr öllum uppsprettum gróðurhúsalofttegunda, það hljóta allir að vera sammála um það. Á Íslandi eru þessar uppsprettur einkum bíla- og skipafloti. Með nýrri tækni tel ég mögulegt til nýjunga í tækni að allur bílafloti landsins keyri um á endurnýjanlegri orku eftir ekkert rosalega mörg ár. Íslendingar eru í þeirri öfundsverðu stöðu að við eigum gnótt af orkugjöfum sem menga ekki umhverfið, vatnsaflsvirkjanir og háhitavirkjanir. Að minnsta kosti er verið að reyna að minnka mengunina af háhitavirkjununum. Ég tel að Íslendingar eigi að geta staðið fremst af öllum þjóðum í umhverfismálum. Staðan er mjög góð, fá ríki standa Íslandi framar og nú þegar höfum við uppfyllt allar okkar kröfur innan regluverks EES. Íslendingar hafa aðstöðu og þekkingu til að vera í broddi fylkingar um losun gróðurhúsalofttegunda og vera þar leiðbeinandi annarra þjóða, leiðbeinandi um fyrirmynd um losun og jöfnun kolefnis, jafnvel eftirlitsaðili ríkja til að fylgja eftir þeim bókunum sem gerðar hafa verið. Það er mjög skakkt að ríki fylgi sjálf eftir eigin stefnu ef annað er mögulegt. Og til að taka undir þetta vil ég nefna að 

Herra forseti. Varðandi þátttöku okkar í alþjóðlegum aðgerðum, eða því miður er kannski nær að tala um viðleitni enn sem komið er, er vonandi ekki neinn ágreiningur um það að Ísland á að vera þar í fremstu röð og á að setja sér metnaðarfull markmið. Veitir ekki af miðað við umræðuna eins og hún leggst stundum hér heima um þessar afdrifaríku breytingar þar sem sumir virðast uppteknari af því sem þeir kalla möguleika á tækifæri í þessum efnum en þeim grafalvarlegu hættum sem að okkur steðja og mannkyninu öllu. Mestu máli skiptir held ég að við sýnum í verki hér heima fyrir gagnvart þeim þáttum sem við getum haft áhrif á að okkur sé alvara. Ég hef alltaf smábakþanka þegar við teflum því fram að við stöndum svo vel af ástæðum sem engin meðvituð stefna hefur í sjálfu sér legið á bak við. Við erum einfaldlega svo heppin að orkuframleiðsla okkar byggir á endurnýjanlegum orkugjöfum og við erum svo heppin að við höfum heitt vatn til að hita upp húsin, en það kom ekki til sem viðbrögð okkar við hlýnun jarðar. Hér heima getum við og þurfum, ef okkur er alvara, að stuðla að orkuskiptum í samgöngum. Það blasir við að það er stóra verkefnið fyrir Ísland, þar er jarðefnaeldsneyti berandi. Í því sambandi er hálfvandræðalegt að í dag skuli vera óvissa um það hvort niðurfelling tolla og aðflutningsgjalda á rafbílum heldur áfram. Ég hef ekki enn fengið svör við því hvort það verður framlengt. Við þurfum að leggja grænar áherslur í atvinnumálum. Það er vandræðalegt að núverandi ríkisstjórn hefur meira og minna stútað því sem lagt var af stað með á síðasta kjörtímabili í sambandi við grænkun atvinnulífsins, grænan fjárfestingarsjóð og annað í þeim dúr. Við þurfum að halda áfram með að efla almenningssamgöngur. Við þurfum að stuðla að orkuskiptum í iðnaði og reyna 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa mikilvægu umræðu. Á sama tíma og við gerum okkur grein fyrir vandanum og enginn deilir lengur um að breytingar eru af mannavöldum, þá viljum við helst ekki grípa til aðgerða, raunverulegra aðgerða, vegna þess að það krefst breytinga á lifnaðarháttum. Það er kannski líka vegna þess að hættan sem við stöndum frammi fyrir er að mörgu leyti óáþreifanleg og hún er inni í framtíðinni. Við á Íslandi erum jafnvel að gæla við hugmyndina um heitari sumur og mildari vetur og opnun siglingaleiða og erum kannski svolítið upptekin af því hvernig loftslagsbreytingar geta þjónað okkar hagsmunum. Þetta er, eins og kom fram hér í góðum ræðum, grafalvarlegt mál. Við getum ekki varpað ábyrgðinni frá okkur. Mér finnst við reyndar hafa sýnt litla framsýni í umhverfismálum yfir höfuð. Á sama tíma og nágrannar okkar annars staðar á Norðurlöndunum voru að ýta undir notkun á sparneytnum bílum með skattalegum hvötum afnámum við vörugjöld á jeppum, til að taka dæmi. Ef einhver þjóð ætti að vera búin að rafbílavæða sig þá er það Ísland. Vandamálið er að einhverju leyti það að hagkerfi okkar byggist á því að hagvöxtur aukist ár frá ári. Þar er einkaneyslan mjög mikilvæg og í rauninni framleiðslan sem stendur undir einkaneyslunni. Mig langar að nefna það hér að samtökin Adbusters sem berjast gegn neysluhyggju hafa sett á fót „buy nothing day“ eða kauptu ekkert-daginn í nóvember. Þegar þau fyrir mörgum árum ætluðu að auglýsa viðburðinn í Bandaríkjunum neituðu margir helstu fjölmiðlar að birta auglýsinguna vegna þess að hún samræmdist ekki stefnu stjórnvalda í efnahagsmálum sem er í raun sú að ýta undir einkaneyslu, fá meiri virðisaukaskatt í kassann og þar fram eftir götunum. Þetta er vandamálið. Við þurfum að breyta lifnaðarháttum og við virðumst almennt ekki tilbúin til þess. Þetta er umræða sem við þurfum að taka.

Virðulegur forseti. Eldgosið sem núna geisar í Holuhrauni er ágæt áminning fyrir okkur Íslendinga um hvað gæði náttúrunnar, það að geta dregið að okkur andrúmsloft og lifað af, geta í raun verið fallvölt. Við upplifum það einmitt þessa dagana að fólk getur vart farið út og stundað íþróttir og annað útivistarstarf sökum mengunar af völdum eldgossins þegar mengunin er mikil í ákveðnum landshlutum, við sjáum það á heimasíðu t.d. Umhverfisstofnunar. Þarna finnum við á eigin skinni hvað það er í raun og veru dýrmætt að hafa það með okkur að geta lifað af á jörðinni og lifað góðu lífi. Loftslagsskýrslan sem var birt fyrir nokkrum dögum sýnir okkur það að mannkynið verður að hætta að nota jarðefnaeldsneyti fyrir næstu aldamót og það er engum blöðum um að fletta lengur. Vísindamenn eru á einu máli um þetta. Ég var ánægð með það þegar forsætisráðherra setti tóninn á leiðtogafundi Sameinuðu þjóðanna nýlega varðandi þessi mál og talaði um að Ísland gæti orðið fyrsta jarðefnaeldsneytislausa landið í heiminum. Ég hlakka til fyrir mína parta að vinna að frekari stefnumótun í þessa átt og að áætlunum til þess að þetta geti orðið að raunveruleika. Ég tel að þetta mál sé miklu nær okkur og brýnna en fram kemur í umræðunni um það.

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna. Ég verð í seinni ræðu minni að deila áhyggjum sem ég hef. Ég hef áhyggjur af því að ekkert verði úr þessari umræðu. Ég hef áhyggjur af því að hagsmunir okkar sjálfra skarist á við aðra hagsmuni okkar og að við sjáum skammtímahagsmuni okkar sem mun stærri en langtímahagsmuni. Þegar ég á við okkur á ég við allt mannkyn. Ísland gæti þurft að gefa upp á bátinn eigin hagsmuni fyrir allt mannkyn til lengri tíma. Ég sé það ekki gerast í stjórnmálalífinu. Ég sé engan sem ætlar að lofa því í næstu kosningum að verða af skatttekjum, að minnka lífsgæði Íslendinga. Það getur vel verið ein af þeim fórnum sem við þurfum að færa. Ef við ætlum að taka upp rafbíla sem dæmi, en ég er hlynntur því, mér finnst að við eigum að reyna að rafbílavæða allan bílaflotann ef við mögulega getum upp að því marki sem raunhæft er, þá þýðir það að bílarnir ná ekki jafn langt. Við þurfum að lifa við það að bílarnir komist ekki jafn hratt. Við þurfum að lifa við það að oft þurfi að hlaða þá og heldur lengi. Við þurfum að lifa við það. Allt þetta hefur neikvæð efnahagsleg áhrif að einhverju leyti. Ætlum við að gefa upp á bátinn draum um að hafa olíusjóð á borð við þann sem er í Noregi? Ætlum við að gefa upp á bátinn drauminn um sæstreng með rafmagni til Bretlands? Ætlum við að gefa upp á bátinn skatttekjur af olíu og bensíni? Það eru svona spurningar sem við þurfum að svara og svarið þarf að vera já. Ef við erum ekki til í það þá verðum við bara að horfast í augu við það að við viljum þetta ekki. Okkur langar ekki að bjarga mannkyni. Ég ætla að neita að trúa því til þess að reyna að vera bjartsýnn, en það verður að benda á þetta. Þetta kostar. Þetta kostar helling. Þetta kostar fórnir, miklar fórnir. Við verðum að geta horfst í augu við það að við þurfum að færa þær. Þegar kemur að lausnum, eins og ég sagði fyrr, tel ég rafmagn vera einu raunhæfu langtímalausnina. Það er hægt að nota metan til skemmri tíma. Það er hægt að framleiða metan úr rusli meðal annars og það er lífrænt, það mengar og hefur neikvæð áhrif, en ekki jafn slæm og olían hefur nú. Sennilega þyrfti því raunhæf áætlun að vera kaflaskipt  
             Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Virðulegur forseti. Við Íslendingar göngum þannig á gæði vistkerfisins með fótspori okkar að ef aðrir jarðarbúar hegðuðu sér eins þyrftum við tíu jarðir til að mæta þörfum okkar. En við eigum bara eina jörð og þess vegna þurfum við að grípa til aðgerða. Það er gott að forsætisráðherra gefur afgerandi yfirlýsingar á alþjóðavettvangi, en það er kallað eftir því að þeim sé fylgt eftir af alvöru af ríkisstjórn Ísland með því að setja hærri markmið, með því að gera metnaðarfyllri áætlanir og með því að setja fjármuni á bak við yfirlýsingar forsætisráðherra. Ríkisstjórnin, heyri ég á umræðunni, mun fá stuðning úr öllum flokkum á Alþingi við slíka tillögugerð. Ég hvet hæstv. umhverfisráðherra til að hafa forgöngu um hana. Ég vek athygli á því að vísindamenn hafa ekki málað skrattann á vegginn í þessari umræðu. Ef eitthvað er þá hafa þeir tekið of varlega til orða. Sú skýrsla sem kynnt var á sunnudag tók ekki með í reikninginn þær breytingar sem menn sáu á ísnum á suðurskautinu í maí síðastliðnum. Það er þess vegna rík ástæða til þess að taka aðvaranir þeirra mjög alvarlega. Þegar menn tala um að okkar framlag sé lítið eða maðurinn megi sín lítils við hliðina á stóru eldgosi, þá er það hinn mannlegi þáttur í losun gróðurhúsalofttegunda sem ríður baggamuninn. Það er dropinn sem fyllir mælinn. Þess vegna sjáum við nú gildi sem hafa ekki sést á jörðinni í átta hundruð þúsund ár. Ef það vekur okkur ekki til verka hvað gerir það þá?

Virðulegi forseti. Ég þakka málefnalega umræðu. Varðandi það sem hv. þm. Helgi Hjörvar kom inn á, að kolefnisvistspor Íslendinga væri það stórt að ef allar aðrar þjóðir höguðu sér eins þá þyrfti tíu jarðir, er þess að geta að ef þær vörur sem væru framleiddar hér með endurnýjanlegri orku væru framleiddar með jarðefnaeldsneyti annars staðar þyrfti miklu fleiri en tíu jarðir til þess. Það er þessi þversögn sem felst í því að nýta endurnýjanlega orku til að framleiða vöru sem ellegar væri framleidd með kolum, olíu eða gasi annars staðar. Það er rétt sem hér kom fram að losun frá sjávarútvegi hefur farið minnkandi með nýrri skipum og vaxandi tækni. En þar þarf að gera betur. Það er rangt sem kom fram að hér væri einhver stefnubreyting hjá ríkisstjórninni. Ríkisstjórnin setti umhverfismálin mjög ofarlega á oddinn í stjórnarsáttmálanum. Við erum að fylgja því eftir. Það er rétt að við erum heppin að búa á Íslandi, landi tækifæra en þar blasa vissulega við ógnir. En það er rangt að við höfum verið heppin að búa við það að hér sé engin stefna. Þeir sem tóku þá ákvörðun að fara að nýta jarðhita, til að mynda í höfuðborginni og síðan á landinu öllu á 7. og 8. áratugnum, voru að taka gríðarlega framsýna stefnu, framúrstefnulega stefnumörkun um að nýta endurnýjanlega orku á skynsamlegan hátt. Sú stefna sem við höfum fylgt í umhverfismálum hefur verið mjög árangursrík. Við nýtum skógrækt, landgræðslu og endurheimt votlendis til þess að binda kolefni. Við dælum niður á Hellisheiðinni, það er verkefni sem framkvæmdastýru loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna, Christiana Figueres, fannst mjög áhugavert. Einnig erum við að gera marga góða hluti á sviði jarðvarma og þróunaraðstoðar á því sviði og landgræðslu reyndar líka. Við losum 0,01% af öllu því sem losað er í heiminum. 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta langt. Þessi umræða sem við áttum hérna er gríðarlega mikilvæg eins og svo margar sem rata inn á dagskrárliðinn sérstakar umræður, en ég vildi gera athugasemd við það að mér finnst hún alltaf of stutt - ekki yfirleitt, heldur alltaf. Mér finnst við þurfa meiri ræðutíma, mér finnst við þurfa að geta talað oftar. Þetta dagskrárform er mjög gott að því leyti að það er rík hefð fyrir því að allir flokkar tjái sig um málin þannig að það verða rík samskipti, sem mér þykir mjög mikilvægt, og gagnleg. Mér þykir þessi umræða sérstaklega sýna að þetta sé gagnleg umræða því að henni lýkur, a.m.k. í þetta skiptið, á mjög jákvæðum nótum að mínu mati. Það var ekki fleira sem ég vildi nefna að þessu sinni - nema bara að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.