Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Á þskj. 32 flytjum við þrír þm. Alþb., hv. þm. Jónas Árnason og Helgi F. Seljan ásamt mér, till. til þál. um rannsókn á fjárreiðum stjórnmálaflokka og löggjöf um það efni. Fyrir tveimur árum fluttum við hinir sömu till. hér á Alþ. um svipað efni. Sú till. fékkst þá ekki afgr. þótt hún væri flutt snemma á þingi, að sjálfsögðu vegna þess að hún hlaut ekki nægan stuðning annarra flokka. Þeir þm. annarra flokka, sem helst höfðu orð á því á sínum tíma, bæði í umr. og í blaðaskrifum, að þeir væru fúsir til að samþykkja till. af þessu tagi, voru þm. úr Sjálfstfl. Það var sem sagt á þm. þess flokks að skilja að Sjálfstfl. væri fús að samþ. nefndarskipan til þess að athuga þetta mál og yrði n. falið að semja drög að löggjöf um fjármál flokkanna. En þegar á reyndi kusu þm. Sjálfstfl. að leggjast á málið og ræða það í stað þess að standa við stóru orðin og tryggja framgang þess. Sjálfstfl. og Alþb. hafa lengi ráðið yfir meiri hl. atkvæða hér á Alþ. og hefðu því átt auðvelt með að koma þessu máli í höfn, hvað sem leið afstöðu annarra flokka, ef vilji hefði verið fyrir hendi. Það varð ekki og þess vegna hafa þessi mál legið í þagnargildi þar til nú í sumar. En á þessu sumri fóru að gerast hin merkustu tíðindi. Fyrirtæki eitt hér í borginni fékk úthlutað lóð á svæði sem áður hafði verið samþ. í borgarstjórn að vera skyldi óbyggt svæði, svonefnt grænt svæði, einn af gróðurreitum borgarinnar. Þetta vakti mjög mikla athygli almennings, því að hér var um mjög dýrmæta lóð að ræða sem mátti og má nota undir stórhýsi með fjölmörgum íbúðum, en öðrum var ekki gefinn kostur á að sækja um þessa lóð. Jafnframt var það upplýst, sem ekki var víst ætlunin að upplýstist, að sama fyrirtæki hefði greitt 1 millj. kr. í húsbyggingarsjóð Sjálfstfl. Þetta var viðurkennt opinberlega af borgarstjóra og borgarstjórnarflokki Sjálfstfl. og málið sent saksóknara ríkisins og Sakadómi Reykjavíkur til frekari rannsóknar. Kjarni þessa máls er afar einfaldur og eftir stendur það eitt að fá úr því skorið hvort og þá hvaða samband var á milli þessara tveggja atburða, úthlutunar lóðar, sem ekki átti að úthluta, og greiðslu 1 millj. kr. Ég ætla ekki að bæta hér neinu við þær staðreyndir sem fram hafa verið lagðar í þessu máli. Þetta var framhaldssaga í fjölmiðlum landsins um langt skeið og þm. þekkja þessa sögu. Í margar vikur biðu menn spenntir eftir því á hverjum morgni að sjá dagblöðin, því að alltaf var eitthvað nýtt að koma í ljós og jafnframt fléttuðust innanflokksátök Sjálfstfl. inn í myndina á nokkuð sérstæðan hátt. Skrif tveggja stuðningsblaða Sjálfstfl., Morgunblaðsins og Vísis, sýndu ótvírætt að reynt var að einangra málið við ákveðinn hv. þm., einn af forustumönnum Sjálfstfl. í borgarstjórn, og hagnýta það til að gera hann pólitískt óvirkan. Þetta fór á annan veg og endaði svo, eins og ég áðan sagði, að allur borgarstjórnarflokkur Sjálfstfl. neyddist til að taka á sig ábyrgðina. Síðan hefur fátt verið af þessu máli að frétta þar til nú á allra seinustu dögum, að upp rís einn af hv. þm. Sjálfstfl. hér á Alþ., hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson, og leggur fram frv. sem felur það í sér að þetta margnefnda fyrirtæki, sem fékk lóðina frægu og greiddi 1 millj. til Sjálfstfl., fái endurgreitt úr ríkissjóði 530 þús. af þessari einu millj. sem það greiddi Sjálfstfl. Eins og kunnugt er gengur frv. hv. þm. Eyjólfs K. Jónssonar út á það að tekjur jafnháar og nemur gjöfum til stjórnmálaflokka skuli vera skattfrjálsar, tekjuskattur félaga er nú 53% og þannig er þessi upphæð fengin. Þetta er óneitanlega mjög sérkennilegt innlegg í svonefnt Ármannsfellsmál. Nú munu margir áreiðanlega velta því fyrir sér hvers vegna þessi ágæti hv. þm. er svo smekkvís að leggja til einmitt núna fyrir hönd Sjálfstfl., í beinu framhaldi af svonefndu Ármannsfellsmáli, að ríkissjóður hlaupi undir bagga með þessu fyrirtæki, sem fékk lóðina, og borgi meiri hlutann af gjaldinu til Sjálfstfl. Ég hef velt þessu nokkuð fyrir mér, ekki síst eftir umr. hér á Alþ. í gær, og ég er ekki frá því að ég hafi fundið eina skýringu. Ef flett er upp í skattskrá Reykjavíkur fyrir 1975 kemur nefnilega í ljós að sama árið og hlutafélagið Ármannsfell snarar út 1 millj. kr. í flokkssjóð Sjálfstfl. fær það í tekjuskatt upphæð sem nemur aðeins 145 976 kr. Það táknar sem sagt, að félagið hefur ekki haft nema 275 426 kr. í hreinar álagðar tekjur, enda þótt veltan hafi verið dálítið meiri, þ. e. a. s. næstum þúsund sinnum meiri, um 236 millj. kr. Hlutafélagið Ármannsfell er sem sagt eitt af þessu mörgu fyrirtækjum sem er nánast á köldum klaka ef dæma má af skattskránni og hefur haft í skattlagðar tekjur minna en einn öryrki eða ellilífeyrisþegi, sem ekki hefur annað að lifa af en tekjutrygginguna eina. Þessi vesalings aumingi, sem er svo illa staddur fjárhagslega, lendir sem sagt í því óláni að vera látinn borga 1 millj. til Sjálfstfl. Það er næstum fjórum sinnum hærri upphæð en nam nettótekjum félagsins á s. l. ári. Það virðist því liggja afar beint við að álykta, a. m. k. meðan ekki koma fram aðrar og skynsamlegri skýringar, að eftir útkomu skattskrárinnar hafi þeir sjálfstæðismenn fengið svolítið samviskubit, og hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson, sem ekkert má aumt sjá, eins og allir vita, virðist hafa tekið að sér það hlutverk að beita sér fyrir því hér á Alþ. að Ármannsfell hf. fái 530 þús. kr. endurgreiddar úr ríkissjóði. Frv. hv. þm. fjallar að vísu ekki eingöngu um viðskipti Ármannsfells hf. við Sjálfstfl. Það fjallar um þess háttar viðskipti almennt, um framlög fyrirtækja og einstaklinga til stjórnmálaflokka og annarra líknarstofnana. Það er tilgangur flm. frv., Eyjólfs K. Jónssonar, að koma viðskiptum af þessu tagi í kerfi með 53% eða 40% aðild ríkissjóðs eftir því hvort um er að ræða félag eða einstakling. Þannig virðist a. m. k. beinast liggja við að álykta eftir það sem á undan er gengið í viðskiptum þeirrar líknarstofnunar við styrktarmenn sína sem hv. þm. er hér fulltrúi fyrir. Snúum okkur að efni þeirrar till. sem hér liggur fyrir. Áður en frv. hv. þm. Eyjólfs K. Jónssonar var lagt fram hér í þingi, nánar til tekið tveimur dögum áður, kom fram till. okkar þremenninga úr Alþb. um rannsókn á fjárreiðum stjórnmálaflokkanna. Í till. er á það bent að líklega sé Ármannsfellsmálið ekkert einsdæmi. Það eru sams konar rök og hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson gengur út frá einnig í till. sinni, en við teljum nauðsynlegt að mál af þessu tagi séu rannsökuð almennt. Um það held ég að allir hv. þm. ættu að geta orðið sammála. Við höfum líka áhuga á því eins og fyrrnefndur hv. þm. að ríkissjóður styrki starfsemi stjórnmálaflokkanna. Við bendum á að starfsemi stjórnmálaflokkanna er grundvallaratriði í stjórnskipun íslendinga og til þess að gegna því hlutverki sínu, að vera tengiliður kjósenda og Alþ. verða flokkarnir að hafa talsverð umsvif. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt - og þarf ekki að orðlengja það frekar - að reynt sé að hamla gegn því eins og frekast er unnt að fjársterkir einstaklingar eða fyrirtæki beiti fjármagni sínu til að afla sér fríðinda eða hafa áhrif á pólitískar ákvarðanir í eiginhagsmunaskyni. Þess vegna virðist eðlilegast að stjórnmálaflokkum séu áætlaðar ákveðnar lágmarkstekjur eftir fastákveðnum lýðræðislegum reglum. Í flestum nálægum löndum hafa verið tekin upp ríkisframlög til styrktar starfsemi stjórnmálaflokka. Víða eru þessi framlög miðuð við kjósendafylgi flokkanna. Þannig mun þetta vera á Norðurlöndum, en í nokkrum löndum, þ. á m. í Vestur-Þýskalandi, er fyrst og fremst miðað við þingmannafjölda hvers flokks, a. m. k. er það eftir upplýsingum sem ég hafði um þessi mál, en eru að vísu nokkurra ára gamlar, því að þessi skipan mála hefur verið upp tekin í nær öllum nálægum löndum, fyrir allmörgum árum víðast hvar. Vafalaust er það í bestu samræmi við almennar lýðræðisreglur að kjósendur hafi jafnan rétt til þess að ákveða hvernig framlögum skuli skipt milli stjórnmálaflokka og ég hef ekki orðið var við að bræðraflokkar Sjálfstfl. í nálægum löndum, hægri sinnaðir flokkar, hafi talið eðlilegt að fjársterkir aðilar utan þjóðþinganna tækju ákvarðanir um framlög ríkisins til stjórnmálaflokkanna. Ég vil í þessu sambandi benda hv. alþm. á litla fréttaklausu sem birtist í októberhefti Nordisk Kontakt sem fyrir fáum dögum hefur verið dreift hér á borð til þm., en þar er einmitt fjallað um skipan þessara mála í Noregi. Að vísu er ekki gerð þar grein fyrir þeim lagareglum sem þar er farið eftir, en þar er fyrst og fremst upplýst að ríkisstyrkur til stjórnmálaflokka verði aukinn um 3 millj. frá s. l. ári, ef till. ríkisstj. nái fram að ganga, og hann verði þá á næsta ári 17 millj. norskar kr., en það eru rúmar 500 millj. ísl. kr. Ef við tökum fólksfjölda þessara tveggja landa, Íslands og Noregs, til samanburðar, þá væri samsvarandi tala einhvers staðar nærri 25 millj. ísl. kr. Til viðbótar þessu greiðir ríkið 13 millj. norskra kr. til starfsemi stjórnmálaflokka að sveitarstjórnarmálum og er ætlast til þess að upphæðin renni sérstaklega til flokksfélaganna, en ekki til flokkanna sjálfra. Samanlagður fjárstyrkur norska ríkisins til flokkanna er því um 30 millj. norskra kr., þ. e. í kringum 900 millj ísi. kr. Í þessari frásögn í Nordisk Kontakt kemur skýrt fram að í Noregi eru framlög ríkisins fyrst og fremst miðuð við atkvæðafylgi flokkanna. Till. sú, sem hér liggur fyrir, er um skipan 5 manna n. til að fjalla um fjármál stjórnmálaflokkanna og undirbúa löggjöf um það efni. Við flm. þessarar till. erum svo sannarlega reiðubúnir að breyta orðalagi tillgr. og efni hennar og víkja til þeim verkefnum, sem n. eru ætluð, ef það gæti orðið til að stuðla að því að hreyfing kæmist á þetta mál. En það er, sem sagt till. okkar að verkefni n. verði að rannsaka fjárreiður stjórnmálaflokkanna svo og fjármál fyrirtækja, fasteigna og blaða, sem þeim eru tengd. Ég vek athygli á þessu orðalagi tillgr., vegna þess að í ágætri ræðu, sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hélt um þetta mál í gær í Nd. og ég vil lýsa mig samþykkan í öllum atriðum, var minnst einmitt á það að ekki væri nægilegt að taka til athugunar fjármál stjórnmálaflokkanna, heldur yrði einnig að taka með inn í dæmið fjármál þeirra hlutafélaga sem flokkarnir hefðu stofnað til styrktar blaðaútgáfu sinni eða annarri starfsemi, og þetta er að sjálfsögðu laukrétt. Einmitt þess vegna er orðalag till. nokkuð viðtækt og þar ekki aðeins minnst á fjárreiður flokkanna, heldur fjármál fyrirtækja, fasteigna og blaða sem þeim eru tengd. Í tillgr. er gert ráð fyrir að n. leiti sem gleggstra upplýsinga um fjármálasvið flokkanna, hvernig þeir afla sér tekna, hvaðan þær koma, hvernig þeim sé varið. Að lokinni þessari rannsókn skal n. gefa þinginu skriflega skýrslu um niðurstöður sínar og jafnframt leggja fyrir Alþ. frv. til l. um fjármál stjórnmálaflokkanna sem m. a. fjalli um opinberan stuðning við starfsemi flokkanna og eftirlit með fjárreiðum þeirra. Ég vil taka undir það, sem m. a. kom fram í umr. hér í Nd. Alþ. í gær og oft hefur áður komið fram, að um leið og fjármál flokkanna erta tekin til athugunar er að sjálfsögðu óhjákvæmilegt að skilgreina stöðu flokkanna og fjalla um réttindi þeirra og skyldur. Það er hreinlega tími til kominn að sett sé ítarleg löggjöf um flokkana, enda er stórfurðulegt hve íslensk löggjöf er fátæk af ákvæðum um stjórnmálaflokka, jafnveigamiklu hlutverki og þeir gegna í þjóðfélagi okkar. Ég hef áður bent á - og vil gera það hér enn - að í stjórnarskrá lýðveldisins er hvergi minnst á stjórnmálaflokka, en hins vegar eru þingflokkar einu sinni nefndir á nafn í tengslum við úthlutun uppbótarþingsæta. Í kosningalögunum eru aftur á móti nokkur ákvæði sem snerta stjórnmálaflokka, og í lögum um sérfræðilega aðstoð við þingflokkana eru einnig ákvæði sem hér skipta máli. En þetta eru einu ákvæðin sem til eru í lögum um flokkana, og ég held að allir sjái, sem þetta mál skoða, að hér er um harla fátækleg ákvæði og brotakennd að ræða. Ég hef einnig minnt á það áður og vil endurtaka það hér að hugtakið „þingflokkur“ hefur tvenns konar merkingu í lögum. Skv. kosningalögunum getur einn þm. kjörinn í kjördæmi talist þingflokkur, en skv. lögum um sérfræðilega aðstoð við þingflokkana er þingflokkur skv. 3. gr. laganna samtök a. m. k. tveggja eða fleiri þm., sem eru „fulltrúar stjórnmálaflokks sem hefur komið á fót landssamtökum“, eins og segir í lögunum. En einn þm. telst aftur á móti utanflokka þó að hann hafi myndað um sig stjórnmálaflokk. Að sjálfsögðu er þetta augljóst ósamræmi í íslenskri lagasetningu. Eins má nefna opinbera styrki til blaðaútgáfu. Aðeins þau blöð hafa fengið fram að þessu framlög sem tengd eru stjórnmálastarfsemi með fulltrúa á Alþ., en vegna þess að ekki er við nein lagaákvæði að styðjast í þessu efni hefur orðið að ráða fram úr þessum málum með öðrum hætti og hafa þá að sjálfsögðu komið upp ýmiss konar álitamál og ágreiningsefni einmitt við skiptingu blaðafjárins. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta mál. Í umr. hér á Alþ. og í blaðaskrifum um þetta mál hafa margir lýst skoðunum sínum á þessu máli. Mér virðist ljóst að menn úr öllum stjórnmálaflokkum hafi verið sammála um að rétt væri að stjórnmálaflokkar væru bókhaldsskyldir og ekki hvíldi nein leynd yfir fjármálum þeirra. Ég hef einnig orðið var við að menn úr öllum stjórnmálaflokkum telja nauðsyn á að skilgreina betur en nú er gert í lögum stöðu stjórnmálaflokkanna, réttindi þeirra og skyldur. Eins hefur komið skýrt fram í þessum umr, að menn úr öllum stjórnmálaflokkum telja óhjákvæmilegt að framlög verði reidd af hendi af almannafé til stjórnmálaflokkanna, þ. e. a. s. að þessi framlög verði á kostnað ríkissjóðs að meira eða minna leyti. Og ég hef í fjórða og síðasta lagi orðið var við að menn úr öllum stjórnmálaflokkum, þm. úr öllum stjórnmálaflokkum, með að vísu einni undantekningu, hafa lagt til að fjármagninu verði skipt með lýðræðislegum hætti. Ég tel því sýnt að um þetta mál sé að skapast víðtæk samstaða hér á Alþ. Ég hef satt að segja alls ekki ástæðu til að ætla að hv. þm. Sjálfstfl. almennt aðhyllist hinar ólýðræðislegu hugmyndir sem einn hv. þm. þess flokks hefur lagt hér fram á Alþ., og ég hef því fyllstu ástæðu til að vona að sú till., sem við höfum lagt hér fram, hljóti jákvæða afgreiðslu. Ég vil að lokum leyfa mér að leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði þessari till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Það var býsna skemmtileg ræða sem hér var flutt áðan, og talsvert er hún kómísk þegar hún er skoðuð niður í kjölinn, a.m.k. sá hluti hennar sem fjallaði beinlínis um fjármál þ. e. a. s. peningaviðskipti flokka og fyrirtækja. Þessi hv. þm., Ragnar Arnalds, sem er hvorki meira né minna en form. í stórum stjórnmálaflokki, af hvaða ástæðum sem það er nú, gerir sér lítið fyrir og heldur því hér fram, að í frv. því, sem var til umr. hér í gær og ég flutti, felist það að af millj. kr. gjöf til Sjálfstfl. eða Sjálfstæðishússins ætti að endurgreiða 530 þús. ef það frv. yrði samþ. Nú ætla ég hv. þm. Ragnari Arnalds það ekki að hann hafi ekki lesið frv. eða hlustað á umr. og að honum sé ekki fullljóst að það stendur skýrum stöfum og margendurtekið að gert er ráð fyrir að 5% af skattskyldum tekjum fyrirtækis megi gefa skattfrjálst. Hann segir hér sjálfur að heildartekjur þessa fyrirtækis muni hafa verið 260 þús. kr. Eftir því ætti þá að mega gefa 13 þús. eða u.þ.b. skattfrjálst. Við vorum hér sessunautarnir að reyna að reikna út hvað mikil ósannindi þessa hv. þm. væru. Við komumst að þeirri niðurstöðu að það væri nálægt 5000%. Þessi málflutningur þessa manns er með þeim hætti að til algjörrar svívirðu er, að þetta skuli vera borið á borð á Alþingi íslendinga. Það er í málflutningi svona manna sem það er fólgið að fólkið ber ekki lengur virðingu fyrir þessari stofnun með sama hætti og áður var, þegar menn sjá vaða uppi slík ósannindi vísvitandi. Ég ætla honum ekki það að hann viti ekki að hann hafi farið með rangt mál, þá væri hann ekki hæfur til að vera þm. Svona var málflutningurinn raunar allur. Hann var að dylgja um innanflokksátök í Sjálfstfl. og að Morgunblaðið hefði ætlað að gera einn þm. flokksins óvirkan. Ég ber ekki ábyrgð á skrifum Morgunblaðsins lengur, en ég las hvert orð um þessi mál í sumar og ég gat ekki séð annað en það væri fullkomlega heiðarleg fréttamennska að öllu leyti. Hann þekkir þessar baráttuaðferðir í sínum eigin flokki, það er mér kunnugt um, þess vegna ætlar hann öðrum þær. Hann talaði um það, hv. þm., að till., sem hann og þeir fleiri flokksbræður hans fluttu hér fyrir tveimur árum, hefði ekki fengist afgr. Ég veit ekki til að þeir reyndu að fylgja mjög mikið eftir þeirri till. En það er kannske ekki tilviljun að till. sú, sem núna er flutt, er með þeim hætti, að hún gæti aldrei haft neina þýðingu. Hún er líklega vitlausasta till. sem hér hefur verið flutt. Upphaf hennar er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að skipa 5 manna nefnd.“ Hvernig á Alþ. að skipa 5 manna n.? Á forseti Alþ. að gera það, á skrifstofustjórinn að gera það eða á sendillinn að gera það? Hver á að skipa þessa n.? Till. er að formi til vitlaus, hvað þá efnislega, og síðan að það sé hægt af einhverri n. að rannsaka allar fjárreiður flokka og fyrirtækja þeirra sem ekki eru einu sinni bókhaldsskyldir. Ætli Alþb. gæti ekki hent einhverjum plöggum í slíka n. og sagt: Svona stendur þetta hjá okkur góðu herrar? - Í gær var málefnalega um þetta vandamál rætt hér af báðum þeim þm. sem þó voru ekki sammála mér í öllu efni, en þeim datt auðvitað ekki í hug að taka á málum eins og þessi hv. þm. gerir. Sannleikurinn er sá að mér blöskrar svo að ég get ekki um þetta haft fleiri orð.



Herra forseti. Ég býst nú við að hv. þm. geri sér grein fyrir að ég hef ekki hér miklu að svara. Það var hlaupin svo mikil reiði í hv. þm. að hann virðist ekki hafa náð að koma frá sér nema helmingnum af því, sem hann ætlaði að segja, og er það illt því að hér er um merkilegt mál að ræða, sem þörf er á að ræða af fullkominni stillingu. Ég sé ekki ástæðu til að svara þeim útúrsnúningi sem fram kom hjá hv. þm., að till. væri rangt orðuð vegna þess að þar væri talað um að skipa n. Þetta er að sjálfsögðu orðalag sem mjög hefur tíðkast, og áreiðanlega má finna þess fjöldamörg dæmi að till. hafa verið orðaðar á þennan veg hér á Alþ.  Ég get hins vegar auðvitað ekki látið hjá líða að svara því, sem fram kom hjá hv. þm., að sá málflutningur minn væri rangur þegar ég benti á að till. hv. þm. gengur út á að ríkissjóður endurgreiði 530 þús. kr. af þessari einu millj. Hann reyndi að stilla málum upp á þann veg að þetta væri ekki framkvæmanlegt vegna þess að ég hefði einmitt í þessari sömu ræðu upplýst að tekjur fyrirtækisins hefðu ekki numið nema 240 þús. kr. En sér ekki hv. þm. í hverju misskilningur hans sjálfs er fólginn? Við erum ekki að tala um skattana á þessu ári eða tekjurnar á árinu 1974. Við erum að tala um það, að ef frv. hv. þm. verður að lögum, þá gildir það um tekjuárið 1975 og kemur til framkvæmda varðandi skattana 1976, og ég tel að það sé afskaplega líklegt að fyrirtæki, sem veltir 230 millj. á s. l. ári, geti kannske slysast til að græða eitthvað á árinu 1975, þegar það hefur ofan á sína fyrri veltu fengið lóð þar sem það hyggst byggja 20–30 íbúðir. Ég get vel ímyndað mér að fyrirtækið sé þegar farið að gera samninga um sölu á þeim íbúðum sem eiga að vera í þessu húsi, þó að ég viti það ekki nákvæmlega. A. m. k. er ekkert sem mælir gegn því að álykta sem svo að fyrirtækið kunni að hafa talsvert meiri tekjur á árinu 1975 heldur en það hafði á árinu 1974, og þar af leiðir að ekkert er því til fyrirstöðu að gera ráð fyrir að fyrirtækið mundi á árinu 1976 geta hagnýtt sér þá heimild sem felst í frv. hv. þm., Eyjólfs K. Jónssonar, að fullu varðandi þessar 530 þús. kr. Það er ekkert því til fyrirstöðu að gera ráð fyrir því að svo sé. Ég verð þar að auki að leyfa mér að vona að hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson sé mér sammála um að það, að 430 fyrirtæki í Reykjavík skuli vera skattfrjáls á þessu ári, er hreint hneyksli, og að fyrirtæki, sem veltir 230 millj., skuli borga minna í tekjuskatt en einn ellilífeyrisþegi, það er líka hneyksli. Og ég vil leyfa mér að vænta þess að hann geti verið mér sammála um að þetta hneyksli verður að stöðva. Ég hef þó þrátt fyrir allt þá trú á hv. þm. að hann muni hjálpa mér og öðrum sem vilja breyta þessu, til að koma því til leiðar að þetta hneyksli endurtaki sig ekki á næsta ári. Það segir sig sjálft að fyrirtæki, sem veltir mörgum hundruðum millj., kannske 500 millj. á næsta ári, ætti í öllu falli að geta haft tekjur sem nema meira en einni millj. kr. á árinn 1975.



Herra forseti. Þessi þáltill., sem hér liggur fyrir, hefur áður sést hér í sölum Alþ. og verið rædd hér, og áður hafa komið fram raddir um stuðning við þetta málefni af hálfu þm. Sjálfstfl., en þess verið jafnframt getið að sá stuðningur væri því háður að málið væri nokkru viðtækara en það liggur hér fyrir nú. Ég minnist þess að hv. þáv. þm. og áður ráðherra Magnús Jónsson lýsti yfir stuðningi við þetta mál svo langt sem það næði, en öllu fremur þó stuðningi við hugsanlega löggjöf eða undirbúning löggjafar um starfsemi stjórnmálaflokkanna í landinu. Þetta hefur svo komið fram aftur þegar þetta mál hefur verið rætt hér á Alþ., og það kom einnig fram nú í máli hv. 1. flm. þessa máls að vissulega bæri nauðsyn til að undirbúa slíka löggjöf. Þess vegna hefði e. t. v. mátt ætla, að tillaga þessi hefði nú fjallað einmitt um það að undirbúa slíka löggjöf, en hún fjallar einungis um rannsókn á fjárreiðum stjórnmálaflokka og löggjöf um það efni. Um þetta atriði fjalla líka, með áþreifanlegri hætti þó, frv. sem hv. 4. þm. Norðurl. v. hefur lagt fram í Nd. Alþ., og ég vil lýsa stuðningi við þau frv. Það kom fram í máli þess hv. þm. og raunar grg. með frv. hans öðru, að uppi hefðu verið hugmyndir, eins og ég gat um áðan, um að undirbúa þyrfti löggjöf um réttindi og skyldur flokkanna. Ég vil kannast við það að ég hef einmitt vakið máls á slíku í okkar flokki nú á þessu þingi, að ég vildi gjarnan flytja slíkt mál. En ástæðan til þess, að ég hef ekki látið þá tillögu koma fram enn þá, er sú að ég bíð eftir nýjum upplýsingum frá Þýskalandi þar sem lög um þetta efni hafa verið í gildi um alllangt árabil og fengin er nokkur reynsla af þeirri löggjöf, og einnig á ég von á upplýsingum, nokkru nánari en ég hef áður fengið, um undirbúning þeirrar löggjafar. Ég vil einnig nefna, að þetta mál og það atriði að undirbúa löggjöf um stöðu stjórnmálaflokkanna almennt í ríkinu snerti mjög till., sem nú er til meðferðar í Norðurlandaráði, þess efnis að kanna með sem bestum hætti stöðu lýðræðis og þingræðis á Norðurlöndum. Þetta er málefni sem vakið hefur mikinn áhuga stjórnmálamanna á Norðurlöndum yfirleitt, og í undirbúningi er sérstakt ráðstefnuhald um þetta efni, en umr. um það hafa m. a. vakið til enn frekari umhugsunar um að það sé nauðsyn í lýðræðisríki að marka í löggjöfinni stöðu jafnvoldugra stofnana og stjórnmálaflokka. Ég er því sammála, sem fram kom í máli hv. 5. þm. Norðurl. v., að það skýtur nokkuð skökku við að hvergi skuli minnst á stjórnmálaflokka í stjórnarskrá okkar. Ég hef spurst fyrir um það hjá framkvæmdastjóra eða öllu heldur ráðgjafa stjórnarskrárnefndar, sem nú starfar, hvort ákvæða um stjórnmálaflokka sé að vænta í drögum að nýrri stjórnarskrá sem nú er unnið að. Mér er sagt að það efni sé enn til athugunar, ekkert sé ákveðið um það enn, en erindi munu n. hafa borist um það efni. Það er ljóst, ef út í það er farið að í löggjöf verði stjórnmálaflokkum veittur fjárhagsstuðningur með einhverjum hætti, hvort sem það er í því formi að viss skattfríðindi séu veitt vegna gjafa til stjórnmálaflokka eða þá með beinum framlögum til stjórnmálaflokka, þá er þar um viss bein fríðindi að ræða, sem stjórnmálaflokkum eru veitt, og því ekki óeðlilegt að löggjafinn geri um leið þá kröfu að stjórnmálaflokkar takist skyldur á hendur. M. ö. o.: það, sem fyrir mér vakir, er að það sé eðlilegt að það séu viss lágmarkslýðræðisskilyrði sem stjórnmálaflokkur þarf að fullnægja til þess að geta notið þeirrar lágmarksfyrirgreiðslu sem talið kann að vera nauðsynlegt að stjórnmálaflokkur njóti til að geta gegnt hlutverki sínu í lýðræðisþjóðfélagi. Mig langar í þessu sambandi að nefna það, sem hér hefur stundum verið deilt um á hv. Alþ., styrkurinn til dagblaðanna. Ég veit að flokksbróðir minn, hv. 4, þm. Norðurl. v., vill lítið heyra á það minnst, að það teljist styrkur til dagblaðanna þó að ríkið kaupi nokkur eintök af dagblöðunum. Í mínum huga er skuldbinding ríkisins um að kaupa vissan eintakafjölda af dagblöðunum í raun styrkur til dagblaðanna. Og mér fannst á sínum tíma, þegar umr. voru um þessa hugmynd, að ríkið styrkti dagblöðin, að það kæmi jafnvel fremur til greina að sá styrkur gengi til stjórnmálaflokkanna og svo væri það flokkanna að ákveða hvort honum væri varið til þess að halda úti flokksmálgögnum eða til þess að halda uppi stjórnmálastarfsemi með öðrum hætti. Þetta er aðeins sjónarmið mitt. En ég sé ekki annað en að það standi eftir sem áður að í hvaða formi sem sá stuðningur við stjórnmálaflokka yrði sem farið væri út í að veita, þá væri alveg nauðsynlegt að á svipuðum tíma kæmi almenn löggjöf um réttindi flokkanna og skyldur, stjórnskipulega stöðu þeirra og hvaða skilyrðum flokkur þyrfti að fullnægja til þess að bann gegndi því hlutverki að vera það sem stjórnmálaflokkur á að vera í lýðræðisþjóðfélagi, sem sagt tæki almennings til þess að hafa áhrif á stjórn ríkisins. Það er verkefni stjórnmálaflokkanna í löndum með okkar stjórnarfari. Þess vegna tel ég, að það geti verið mikil leiðbeining fólgin í því að afla sér sem gleggstra upplýsinga frá löndum þar sem slík löggjöf er í gildi, ekki síst frá Vestur-Þýzkalandi sem hefur einna bitrasta reynslu af löndum Vestur-Evrópu af því hvað það er að stjórnmálaflokkar, sem ekki hlíta neinum lýðræðisreglum festi rætur og nái afgerandi völdum í ríkinu. Það var eftir reynslu Þjóðverja á Hitlerstímabilinu sem þeir voru ákveðnir í að marka starfsemi stjórnmálaflokka nokkur takmörk með sérstakri löggjöf. Ég vil geta þess að mér finnst það ekki vera nein allsherjarlausn á þessu máli að segja að það þurfi að setja reglur og setja löggjöf um starfsemi stjórnmálaflokka, vegna þess að það þurfi að setja tiltekin takmörk. Sannleikurinn er sá, að þetta er ákaflega flókið og vandasamt mál og þarf að gæta þess mjög vandlega að hvergi sé sorfið að frelsi manna til þess að mynda samtök og starfa að áhugaefnum sínum í samtökum með heiðarlegum og lýðræðislegum hætti. Ég vil loks benda á eitt atriði í þessu sambandi sem óneitanlega hlýtur að vakna í huga manna sem velta því fyrir sér með hverjum hætti löggjöf um stjórnmálaflokka gæti verið og yfirleitt hvort setja ætti löggjöf um stjórnmálaflokka til þess að tryggja virkni lýðræðisins í landinu. Það er nefnilega svo að það eru ýmis önnur samtök í landinu sem hafa veruleg áhrif á löggjöfina almennt að meira eða minna leyti og á stjórn landsins án þess að þar sé beinlínis um stjórnmálaflokka að ræða. Ég á þar við stór og voldug hagsmunasamtök. Það er gert ráð fyrir að ýmis voldug hagsmunasamtök tilnefni fulltrúa í ýmsar stjórnir sem hafa mikla þýðingu í okkar stjórnkerfi og víða í löggjöfinni í sambandi við efnahagsmál okkar o. fl. En það eru engin ákvæði í löggjöf okkar, sem tryggja að í þessum voldugu hagsmunasamtökum sé farið að almennum lýðræðisreglum. Þessar hugleiðingar verða til þess, að það hlýtur að koma að því að mínum dómi að menn hugleiði undirbúning löggjafar um það, eftir hvaða reglum slíkum samtökum beri að starfa til þess að þau geti með réttum hætti og viðunandi fyrir fólkið haft með höndum það vald sem þeim raunverulega er fengið viða í okkar löggjöf. Eitt lítið dæmi í þessu sambandi dettur mér í hug núna. Það var nú á dögunum, þegar haldnir voru fundir viða um land til þess að kanna hvort menn hefðu hug á því innan samtaka starfsmanna ríkis og bæja að afla sér verkfallsréttar eða vinna að því að fá verkfallsrétt, að í fjölmiðlum kom frétt þess efnis að meiri hluti þessara starfsmanna vildi verkfallsrétt. En þegar betur var að gáð kom í ljós að þeir fundir, sem haldnir voru, voru mjög illa sóttir - því miður man ég ekki hvort það voru 25 eða 30% félagsmanna sem mættu á ýmsum svæðum. Þeir, sem höfðu engan sérstakan hug á að fá verkfellsrétt, létu flestir eiga sig að mæta á fundum, en þeir, sem höfðu hug á því, mættu og greiddu atkv. Ályktunin var svo sú að meiri hl. félagsmanna væri þessarar skoðunar. Þetta er að mínum dómi óleyfileg ályktun. Ef á að fullyrða að meiri hl. félagsmanna væri þeirrar skoðunar, eins og á stóð í þessu tilviki, að stefna eigi að því að fá verkfallsrétt, þá verður það að vera eftir almenna skoðanakönnun sem nái til allra. Með þessu er ég ekki að gagnrýna þessi samtök sérstaklega almennt. Þetta er eitt dæmi af ákaflega mörgum. Eins og hv. þm. vita er því miður pottur brotinn viða í voldugum samtökum um að fyllstu lýðræðisreglna sé gætt í starfseminni og þeirra sé gætt í sambandi við töku ákvarðana sem verulegu máli skipta í okkar þjóðfélagi. Herra forseti. Þetta hefur nú e.t.v. orðið nokkru lengra en ég hafði hugsað mér í byrjun. Tilgangur minn var aðeins að vekja athygli á því að í undirbúningi væru till. nm að á vegum Alþ. yrði hafinn undirbúningur að löggjöf um stjórnmálaflokkana og jafnframt yrði þá haft í huga að athuga hvort ekki væri nauðsynlegt að setja löggjöf, sem dálítið væri svipuð, um ýmis önnur voldug hagsmunasamtök í þjóðfélaginu. Tilgangur minn með þessu er að vekja athygli á því að það er fullkomlega tímabært í okkar þjóðfélagi að setja löggjöf til verndar lýðræði og það er líka tímabært að setja löggjöf til verndar þingræði. Það er mín skoðun að í undirbúningi slíkrar löggjafar þurfi að koma fram sjónarmið allra stjórnmálaflokka, svo að ég mun ekki fara jafnmyndarlega að og hv. 4. þm. Norðurl. v., að koma með alskapað frv. Ég held að í svo viðkvæmu og viðamiklu máli eins og þessu væri nauðsynlegt að hafa samráð milli stjórnmálaflokka og fara eftir þeim línum sem menn gætu sameinast um, því að ég ætla að allir flokkar séu sama sinnis að því leyti til að þeir telji nauðsyn til bera að standa vörð um okkar lýðræði og þingræði sem best.



Herra forseti. Þar sem ég ræddi efnislega sama mál á fundi hv. Nd. í gær ætla ég ekki að fara mörgum orðum um þessa þáltill., heldur kveð mér hljóðs fyrst og fremst vegna atriða sem fram hafa komið í umr. Það hefur m. a. verið vikið að því að það væri nauðsynlegt að setja heildarlöggjöf um starfsemi íslenskra stjórnmálaflokka og verið boðað af hv. síðasta ræðumanni, að mér skildist, að þáltill. um þetta efni kynni að vera á næstu grösum. Til upplýsingar vil ég taka það fram að till. um þetta mál hefur verið flutt hér á hinu háa Alþ. Það var gert að mig minnir veturinn 1971–1972, og sá sem flutti þá þáltill. var Sigurður E. Guðmundsson sem þá sat á þingi fyrir Alþfl. sem varaþm., þannig að till. um að skipa n. til þess að semja frv. til l. um stjórnmálaflokka, störf þeirra og skyldur hefur þegar verið flutt á Alþ. Þessi till var að vísu ekki afgr., því miður. E. t. v. er meiri von til þess nú eftir þær umr., sem orðið hafa um málefni stjórnmálaflokkanna, að till. í þessum dúr fengi afgreiðslu, og ég mun að sjálfsögðu fagna því. En hitt skulum við gera okkur fyllilega ljóst, að það er talsvert vandaverk að semja slíka löggjöf. Ég hef ekki mjög víða reynt að fregna af slíkum hlutum, en ég held að ég fari rétt með að það er t. d. ekki til heildarlöggjöf um störf og skyldur stjórnmálaflokka á neinu Norðurlandanna. Ég held að ég fari rétt með að slík lagasetning sé þar ekki til. Þó eru að vísu mörg ákvæði í ýmsum lögum í þessum löndum þar sem fjallað er um stjórnmálaflokkana, en heildarlöggjöf um starfsemi og skyldur stjórnmálaflokka er ekki til þar, þannig að hér er um töluvert vandaverk að ræða. Till. sú, sem hér er til meðferðar, er fyrst og fremst um rannsókn á fjárreiðum stjórnmálaflokka. Sjálfsagt er rétt og eðlilegt að slík rannsókn fari fram. En ég vil aðeins leyfa mér að vekja athygli á því í fyrsta lagi hvort æskilegt sé að sama n. annist slíka rannsókn og samningu till. eða frv. til l. um opinberan stuðning við starfsemi flokka og eftirlit með fjárreiðum þeirra. Er það æskilegt að sama n. annist hvort tveggja þetta hlutverk? Þetta er aðeins ábending. Í annan stað langar mig einnig til þess að benda mönnum á að jafnvel þó að Alþ. kysi slíka 5 manna n. - 5, 6, 7 manna, það skiptir ekki máli - þá er með þá n. eins og raunar þingnefndir að mönnum er ekki skylt að segja henni frá, og það sem er e. t. v. enn þá meira miður, mönnum er ekki skylt að skýra fyrir n. rétt og satt frá. Það eru engar skyldur eða kvaðir um sannsögli í því sambandi, þannig að þetta er annað atriði sem ég tel rétt að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, kanni rækilega. Hitt er hins vegar algjörlega ljóst, eins og kom fram í ræðu minni í gær, að brýna nauðsyn ber til þess, ekki síst fyrir flokkana og okkur, sem valist höfum til trúnaðarstarfa í þeirra þágu, að fjármál flokkanna verði gerð opinber, það verði skýrt frá þeim, gerð grein fyrir þeim fyrir opnum tjöldum. Ég lét í gær þá skoðun í ljós að flokkarnir og flokksstofnanirnar, félög og fyrirtæki þeim tengd ættu að birta reikninga sína opinberlega á hverju ári, endurskoðaða af löggiltum endurskoðendum. Það má vel vera að það séu til fjölmargar aðrar leiðir til þess að upplýsa um fjármál stjórnmálaflokkanna, m. a. sú leið sem lögð er til í þessari þáltill. Við höfum rætt þetta mál nokkuð í þingflokki Alþfl. Við eigum ekki fulltrúa í þeirri n. sem fær þessa till. til meðferðar, en ég held að mér sé óhætt að fullyrða að verði sú niðurstaða af athugun á máli þessu í þingnefnd að það sé rétt að fara þessa leið, að Alþ. skipi eða kjósi n. til þess að rannsaka fjárreiður stjórnmálaflokkanna, þá muni af Alþfl. hálfu ekkert vera því til fyrirstöðu að leggja fram fullkomna reikninga bæði fyrir Alþfl. og Alþýðublaðið, þannig að ef það verður niðurstaða hv. Alþ. að svona skuli að farið til þess að upplýsa um fjárreiður stjórnmálaflokka, þá muni ekki standa á Alþfl. að leggja reikninga sína, bæði fyrir flokkinn og blaðið, fyrir þá n. sem um þetta mál mun fjalla. Þetta vil ég að komi hér fram við 1. umr. þessa máls þar sem Alþfl. á ekki fulltrúa í þeirri n. sem fær þetta mál til athugunar. En það ber orðið brýna nauðsyn til þess að flokkarnir komi fjármálum sínum á hreint. Þeir verða að fara að gera það, það er orðið brýn nauðsyn fyrir þá, vegna þess að það er meira virði fyrir stjórnmálalífið í landinu að stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar geti eytt þeirri tortryggni, m. a. í sambandi við fjármál, sem almenningur er farinn að bera til stjórnmálaflokkanna, heldur en hitt, að geta haldið e. t. v. einhverri leynihulu yfir þessum málum. Að lokum langar mig til þess að minnast á eitt atriði sem komið hefur fram í umr. um þetta mál, og það er það sem nefnt hefur verið styrkur til dagblaðanna. Ég er kollega mínum, hv. 4. þm. Norðurl. v., algjörlega sammála um að hér er ekki um styrk að ræða, heldur greiðslu, ýmist fyrir veitta þjónustu eða vöru sem blöðin láta ríkinu og ríkisstofnunum í té og ríkið og ríkisstofnanir verða að sjálfsögðu að greiða fyrir. Mér er kunnugt um að þegar ákveðið var að taka inn á fjárlög sérstakt framlag til þess að greiða kostnað við blaðakaup, og ég tek það sérstaklega fram að hér er ekki rætt um styrk til dagblaða, þeir eru ekki til, heldur um fjárframlög til kaupa á dagblöðum, þá var ástandið orðið þannig að íslensku dagblöðin höfðu neyðst til þess að gefa, hvert blaðið um sig, hundruð eintaka til opinberra fyrirtækja og stofnana. Það var sífellt verið að kvabba á bæði ritstjórum og afgreiðslustjórum blaðanna um gjafir í hina og þessa ríkisstofnunina, þannig að þetta náði orðið ekki nokkurri einustu átt. Þá var gerð athugun á því hversu mörg eintök af þessum blöðum ríkið og ríkisstofnanir óskuðu eftir að fá. Ég held að ég muni það rétt að það hafi verið rúm 900 eintök af hverju blaði. Hins vegar fékkst ríkisvaldið ekki til þess að veita fé til að kaupa þessi eintök sem ríkisstofnanir þó óskuðu eftir að fá keypt. Nú er aðeins veitt fé til kaupa á 450 eintökum af hverju blaði. En ég held ég geti fullyrt, a. m. k. eftir því sem ég veit hjá öllum blöðunum, að þetta er um það bil helmingurinn af þeim blöðum sem ríkið og ríkisstofnanir fá. Og það er stöðug ásókn til blaðanna, sérstaklega þó af skólum og enn fremur öðrum ríkisstofnunum, um að senda þangað blöð án endurgjalds og það ekki aðeins án endurgjalds, heldur verða blöðin að borga sendingarkostnaðinn allan, þannig að þarna er um að ræða mun meiri óskir frá stofnunum hins opinbera heldur en greitt er fyrir. Það má spyrja hvort það sé eðlilegt að dagblöðin, sem eru fyrirtæki eins og önnur fyrirtæki í þessu landi, eigi að hafa þá sérstöðu að neyðast til þess að gefa ríkisvaldinu ýmist þjónustu eða vöru án endurgjalds. Skyldu nokkur önnur fyrirtæki í landinu þurfa að sæta því. Ég get nefnt, til þess að gera ykkur grein fyrir því hver þessi svonefndi ríkisstyrkur er, tölur sem að vísu eru fengnar frá mínu eigin blaði, ég þekki ekki þessar tölur fyrir önnur blöð. Þegar búið er að greiða þau 450 eintök, sem ríkisvaldið kaupir af Alþýðublaðinu, þá standa eftir af samtölu þeirra fjármuna, sem kallaðir eru ríkisstyrkur, 388 þús. kr. Þetta er það, sem við fáum af hinum svokallaða ríkisstyrk sem manna á milli er sagður vera 32 millj. kr. á ári - 388 þús. Nú er búið að skera, eftir því sem mér er best kunnugt, þessa fjárveitingu niður, þannig að þegar við gerum upp reikningana fyrir kaup ríkissjóðs eða fyrir viðskipti ríkissjóðs við okkur, þá kemur í ljós, að við þurfum að borga með þeim 450 blöðum sem ríkisstofnanir ætla að kaupa. Féð, sem ríkisvaldið veitir í fyrsta lagi til kaupa á 450 eintökum af þessu blaði, í öðru lagi til þingflokks Alþfl. eða réttara sagt veitir í hlutfalli við fjölda þm., - samtala þessa nægir ekki fyrir mitt blað til þess að standa undir áskriftargjöldum af þeim 450 eintökum af mínu blaði sem ríkið býðst til að kaupa, svo að maður tali þá ekki um heildartölu þeirra blaða sem ríkisstofnanir fá, sem er miklu, miklu hærri. Það er miklu óhagstæðara mál heldur en þetta, ef við gerum upp viðskipti blaðanna við ríkissjóð og ríkisstofnanir. Hversu miklir fjármunir skyldu t. d. liggja í þeirri þjónustu sem blöðin veita ríkisstofnunum, svo sem eins og útvarpi og sjónvarpi, með birtingu dagskrár þeirra daglega? Ef þetta yrði reiknað út á auglýsingaverði með eðlilegum afslætti, þá næmi þetta mörgum millj. kr. á ári á hvert blað. Þessa þjónustu er dagblöðunum ætlað að veita þessum ríkisstofnunum án þess að ríkisstofnanirnar greiði krónu fyrir. Þessar ríkisstofnanir telja sig meira að segja geta gengið svo langt, að ef þær setja upp einhverja sérstaka gestaþraut fyrir hlustendur, eins og krossgátur eða eitthvað slíkt, þá geti þær sent þessar gestaþrautir til blaðanna og skipað þeim að birta þetta fyrir sig endurgjaldslaust þegar þeim þóknast. Við fáum engar greiðslur fyrir slíka þjónustu, þannig að þegar reikningar eru gerðir upp, þá er ég hræddur um að það halli allverulega á ríkissjóð. Og ég held að ég geti mælt fyrir munn allra blaðanna þegar ég segi að við sem að útgáfu blaða stöndum, mundum heldur kjósa að þessi svonefndi ríkisstyrkur félli niður, þessi ríkisstyrkur sem menn eru alltaf með á milli tannanna, ef á móti kæmi það að ríkið greiddi í beinhörðum peningum, nákvæmlega rétt og nákvæmlega það gjald sem það ætti að inna af höndum, fyrir þau blöð, sem það kaupir, og þá þjónustu, sem blöðin veita ríkisvaldinu og ríkisstofnunum. Þá er ég ansi hræddur um að framlagið til blaðakaupa og til kaupa á blaðaþjónustu yrði allmiklu meira en þær 32 millj. kr. á ári sem gert er ráð fyrir í núgildandi fjárlögum.



Herra forseti. Mig langar að fara fyrst nokkrum orðum um ummæli síðasta ræðumanns, 8. landsk. þm. Ég held að það sé mikill misskilningur af hans hálfu ef hann heldur að það sé einskis virði fyrir íslensk dagblöð að fá að birta það sem hann kallar með fyrirlitningu dagskrá útvarps og sjónvarps sem þar birtist án endurgjalds frá þessum stofnunum. Ég held að útvarpsdagskráin og sjónvarpsdagskráin séu meira virði blöðunum en það að blöðin ættu að tala um þær dagskrár eða fréttaefni með niðurlægingu eða fyrirlitningu. Þetta er það efni sem selur Alþýðublaðið, hugsa ég, hvað best. Það er afskaplega lítið annað í Alþýðublaðinu sem hægt er að sækjast eftir, það er ekkert annað, sem getur orðið heimilunum að gagni, í blaðinu.  Ég skal ekki heldur fara neitt með þær upplýsingar sem ég hef sjálfur fengið án þess þó að hafa þær nægilega staðfestar til þess að geta komið með þær hér fram án þess að ég mundi sjálfur kalla þær hálfgert fleipur, eins og t. d. Ármannsfellsmálið í Alþýðublaðinu hefur verið allan tímann, en það er hvernig Alþýðublaðið bókstaflega komst út aftur. Ég verð að segja að ég er þó einn af þeim mönnum sem leitað hefur verið til með peningaframlög til Alþfl. og ég skammast mín ekkert fyrir að segja það, ég hef látið peninga í hann. Ég hef ekki farið fram á neina sérstaka fyrirgreiðslu í staðinn. En ég efast um að aðrir, sem hafa látið peninga í Alþfl., í Alþýðublaðið, ætlist til þess að nöfn þeirra verði birt sérstaklega sem einhverra stuðningsmanna flokksins eða blaðsins. Ég hugsa að það sé trúnaðarmál hvers og eins hvernig hann hagar sínum ábyrgðum og hvernig hann hagar sínum fjármálum og hvað hann gerir við sína peninga, án þess að það sé opinbert hverju sinni. A. m. k. kæri ég mig ekkert um að listi sé birtur með mínu nafni sem stuðningsmanns Alþfl. í fjárhagsvandræðum hans, þó að ég upplýsi sjálfur hér að ég hef lagt peninga í hann til þess þá að létta undir með viðkomandi. Ég sé nú ekki frekar en félagi minn, hv. 4. þm. Norðurl. v., ástæðu til að fjölyrða mikið um þá ræðu sem hv. 5. þm. Norðurl. v. flutti hér áðan. Ég hélt satt að segja að hann væri að gera grín, eins og kom fram hjá 4. þm. Norðurl. v., þegar hann hóf mál sitt og ég byrjaði að harma það að hann skyldi draga Alþ. niður á það stig sem fram kom hjá kollega mínum í svarræðu til hans. Það er alveg rétt, ég held að við þm. ættum að fara að passa okkur á því sem við látum frá okkur heyra úr þessum ræðustól. Fólk er farið að tala um að Alþ. sé alls ekki starfi sínu vaxið hvað málflutning snertir. En ég sé mig knúinn til að taka þátt í þessum umr. að nokkru leyti, óverulegu leyti, vona ég, bara til þess að benda á það sem rangt er farið með í málflutningi 5. þm. Norðurl. v. Ég vil fyrst leiðrétta það, sem ég veit að hv. þm. hlýtur að verða mér sammála um, því að hann vitnar í skrif og ummæli borgarstjóra, að þegar fyrirtækinu Ármannsfelli var úthlutað þeirri lóð sem hann gerði að umræðuefni, þá var ekki verið að úthluta neinni lóð af grænu belti. Með breytingu, sem átt hefur sér stað á aðalskipulagi, var þetta ekki lengur grænt belti. Það var heldur ekki verið að úthluta neinni lóð án auglýsingar. Það er auglýst á ákveðnum tíma á árinu, í des. ár hvert, eftir umsóknum frá byggingaraðilum, og það var gert s. l. ár eins og mun verða gert nú í ár. Fyrir lá listi umsækjenda. Ármannsfell varð fyrir valinu vegna þess að hugmyndir þess að skipulagi á þessu svæði voru samþykktar. Það var ekkert óheiðarlegt við þá úthlutun né heldur tengsl við framlag einnar millj. kr. í byggingarsjóð Sjálfstfl. sem ég tók við. En það var ekki borgarstjóri sem upplýsti það að Ármannsfell hefði lagt þessa peninga í byggingarsjóð Sjálfstfl. Hann var erlendis í sumarfríi þegar þetta upplýstist. Það var ég sem gerði það sjálfur. Nú get ég upplýst meira ef hv. þm. óskar eftir að vita sannleikann. Ármannsfell sem fyrirtæki er kannske ekki að hans mati þrátt fyrir hundruð millj. kr. veltu fært um það samkv. skattaskýrslu að gefa 1 millj. kr. í eitt eða annað. En ég hef aldrei nokkurn tíma látið hafa eftir mér að Ármannsfell sem slíkt hafi lagt þetta fram eða hvort það eru eigendur Ármannsfells sem hafa lagt það fram, ég veit það ekki sjálfur. Ég var að hugsa um það núna undir ræðu hv. þm. hvort það hefði verið Ármannsfell sem fyrirtæki eða hvort það voru bræðurnir Ármannssynir sem lögðu það fram. Ég bara hreinlega veit það ekki. En hitt er annað mál, að þegar ég tók við þessum peningum, þá var það með þeim orðum frá þeim bræðrum að faðir þeirra hefði ávallt styrkt Sjálfstfl., rekstur hans, og nú þegar átak, stórt átak væri í gangi fyrir flokkinn, þá vildu þeir gera það myndarlega í minningu um föður sinn, og þeir lögðu fram þessa eina millj. kr. Það getur vel verið að það sé stór glæpur. Það stendur hér í till. þeirra flm., Ragnars Arnalds, Jónasar Árnasonar og Helga F. Seljans, að það eigi að rannsaka fjármál fyrirtækja, fasteigna og blaða sem eru tengd flokkunum. Nú vill svo til að það er ekki neitt af þessu, nema þá helst fasteignir, sem er tengt Sjálfstfl. Hitt er annað mál, að það upplýsist. Ég veit að sumir af þeim, sem hér eru viðstaddir í dag, hafa hlustað í sjónvarpinu á þann þátt sem fjallaði um Ármannsfellsmálið, viðtöl við forustumenn og framkvæmdastjóra flokkanna. Þeir gáfu allir upplýsingar, hver um sinn flokk og starfsemi sinna flokka, og þ. á m. framkvstj. Alþb. sem upplýsti að Alþb. ætti bókstaflega ekki neitt, það ætti bókstaflega ekki neitt, það hefði verið rekið af stuðningsmönnum sem mynduðu félög sérstaklega til þess að styrkja það á þeim sviðum sem það þurfti stuðnings á hverjum stað. Hvort það var blaðið úti í einu horni, flokkurinn eða flokksstarfsemin í öðru eða þá hvort það eru hlutafélög, sem eru ferðafélög eða byggingarfélög; ég skal ekki segja hvort það er. En einn sjóður kom fram. Það er Minningarsjóður Sigfúsar Sigurhjartarsonar, sem rak húseignina að Tjarnargötu 20 áður en Reykjavíkurborg keypti hana og fékk svo í makaskiptum lóðir og fleira á Grettisgötu og kannske viðar, ég skal ekki segja um það hvert hann hefur breitt út vængi sína. Sjá sjóður styrkir til minningar um Sigfús Sigurhjartarson sem var góður flokksmaður, tryggur stuðningsmaður og flokksfélagar vilja halda uppi nafni hans áfram á sama hátt og drengir Ármanns heitins vildu halda á lofti minningu föður síns. Það skyldi þó ekki vera eitthvert samhengi í hugsunum annars vegar Alþb.-manna, sem vilja halda merki þessa merka stuðningsmanns síns, og hins vegar drengjanna, sem styrkja Sjálfstfl. í minningu föður síns? Ég held að það séu þarna vissar hliðstæður. Ég vil þá líka að það komi fram að Sjálfstfl. samþykkti till. frá mér um að vísa þessu máli til sakadómara, og ég hef óskað eftir því við sakadómara, sem mig yfirheyrði á sínum tíma, að þessu máli yrði haldið gangandi þangað til sakborningur fyndist og málið væri upplýst og rannsakað í allar þær áttir sem Alþb.- menn, sem reyna að gera mig persónulega og Sjálfstfl. tortryggilega, óskuðu eftir, því verði haldið áfram svo lengi sem þeir óski eftir, en að þeirri rannsókn lokinni verði ég annaðhvort dæmdur eða þeir sem ég kalla slefbera og mannorðsþjófa og ég hef orðað öðruvísi á öðrum stöðum. Það er líka í lögum ákvæði um það hvernig með slúður-eða slefbera er farið. Ég skal ekki segja um hvort það er rétt að halda áfram á þeirri braut sem íslendingum er svo tamt að reyna að stytta þann langa og teygja þann stutta. Það er talað um með fyrirlitningu ef fjársterkir aðilar gefa til flokka sinna. Hverjum kemur það við, ef maður hefur aflað sér fjár, ef hann á eitthvað eftir? Hann hefur fullkomna heimild til þess að ráðstafa sínum tekjum eins og hann vill. Og ég get upplýst það hérna að á tveimur landsfundum Sjálfstfl. skipta þeir orðið hundruðum, ég hugsa að ég færi réttara með ef ég segði þúsundum, sem hafa lagt fé í Sjálfstæðishúsið, og þeir skipta orðið þúsundum, þegar teknir eru saman einstaklingar og fyrirtæki um land allt, sem hafa lagt í Sjálfstæðishúsið, og ég sé ekki nokkurn skapaðan hlut athugavert við það. Ég sé heldur ekkert athugavert við það að flokksmenn annarra félaga styðji sína flokka. Það er kannske meira athugavert við það þegar flokkar leita út fyrir sínar raðir, eins og ég gat um áðan að Alþfl. hefði leitað til mín með stuðning og ég stutt hann. Það er kannske óeðlilegra. En ég sé ekkert að því. Ég er frekar á móti ríkisframlögum í slíkt, ég tel þau óeðlileg. En það getur vel verið að það sé hægt að finna í því kerfi eitthvað sem er enn þá betra en það sem við búum við. Ég skal ekkert um það segja og bíða með að dæma það þangað til ég sé þær till. sem boðaðar hafa verið að fram muni koma hér. En það er nokkuð langt gengið ef það á að fara að elta uppi fólk og dæma kannske sem afbrotafólk fyrir það eitt að styrkja sinar hugsjónir og sína flokka. Sem betur fer og að sjálfsögðu kemur engum til hugar að furða sig á því að Sjálfstfl. er stór og sterkur. Það er eðlilegt. Þetta er eini flokkurinn á Íslandi sem hefur alíslenska stefnu. Hitt eru allt boðberar einhvers isma, hvort það er sósialisma eða kommúnisma eða samvinnuhreyfingarinnar líka. Það er ekki íslensk stefna, þó að hún sé orðin meira íslensk sem betur fer en hinar stefnurnar. Sjálfstfl. er sá eini flokkur sem virkilega hefur alíslenska stefnu á sinni skrá og er alíslenskur flokkur, og því er ekki hægt að líkja honum við erlenda flokka, eins og kom fram hér áðan. Það er afskaplega lítið til um samlíkingar þar.  Ég ætla ekki að hafa þessi orð lengri að sinni, en ég vil bara leiðrétta eitt til viðbótar, að ég álít að Morgunblaðið hafi aldrei á einn eða annan hátt reynt að skella skuldinni á einn þm., - ég reikna með að það hafi verið ég sem átt var við - í sambandi við þetta Ármannsfellsmál og gera hann einan ábyrgan. Ég er formaður byggingarnefndar, ég gegni ýmsum trúnaðarstörfum fyrir minn flokk og ég hef tekið það að mér með mestu ánægju og mun halda áfram að vinna mínum flokki eins vel og ég get á þann hátt sem ég tel heiðarlegt hverju sinni, eins og ég hef alltaf gert. Og ég veit að þm., hvar í flokki sem þeir eru, munu taka að sér verkefni ef þeirra flokkar fela þeim það. En ég tel frekar að Morgunblaðið hafi stutt mig en skellt á mig skuld í þessum málum. Ég veit ekki hvort þetta á að verða samtalsþáttur, herra forseti, en ég verð að óska eftir því við flm. að fá að svara honum privat frekar en að gera Alþ. að því sem hann hefur reynt að gera það, enn þá lægra en það er í hugum fólksins.



Herra forseti. Ég skal ekki draga þessar umr. á langinn, en kemst ekki hjá því að segja örfá orð. Mig langar fyrst til að taka undir meginefni í ræðu hv. 5. þm. Reykv. um réttindi og skyldur stjórnmálaflokka og löggjöf í því efni. Raunar gat ég um það strax í grg. með því frv., sem rætt var hér í gær, að mín skoðun væri sú að þetta þyrfti að gera, og það er vissulega ánægjulegt ef nú hafa einhverjir þm. frumkvæði að því að flytja slíkar till. og að þessu máli verði unnið. Hins vegar kemst ég ekki hjá að andmæla skoðun þm. á blaðakaupunum eða blaðastyrkjunum sem hv. þm. vildi nefna útgjöld ríkisins til blaðakaupanna. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson gerði grein fyrir því áðan að blöðin láta þjónustu í té í staðinn fyrir þetta fé, og ég held að það sé áreiðanlega alveg rétt hjá honum að blöðin mundu ekki tapa neinu á því að það form yrði á haft að ríkið keypti þau blöð sem það þarf á að halda. Það er orðin venja að blöð séu t. d. á sjúkrahúsum og ýmsum stofnunum, hér í Alþ. og víðar. Ég held að ríkið þurfi það mörg blöð að það ætti hver stofnun fyrir sig að greiða fyrir blöðin. Það væri langsamlega eðlilegast að það kæmi ekkert í gegnum ríkiskassann af neinu tagi, það væru bara stofnanirnar sem greiddu fyrir þau blöð sem þær þyrftu hver um sig á að halda, svo þyrfti ekkert að vera að þjarka meira um þetta mál. Þetta er a. m. k. mín skoðun og hefur alltaf verið. Ég hef alltaf verið á móti því að þetta yrði gert með þessum hætti. Ég skal ekki þjarka mikið við kunningja minn úr Norðurl. v., hv. 5. þm. Norðurl. v. Auðvitað er honum það jafnljóst og öllum öðrum, t. d. flokksbróður hans, hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, sem vakti á því athygli hér í gær að frv. bæði, sem ég hef flutt, eru samtengd. Það er ekki hugmyndin að neinar till. í þessum frv. færu að verka aftur fyrir sig og Ármannsfell ætti að fara að græða eitthvað á þessu eða eitthvað slíkt. En þar að auki virtist mér hann enn ekki skilja að það er sett þarna ákveðin prósenta. Hann nefndi í lok síðari ræðu sinnar að Ármannsfell gæti greitt 1 millj. Ef það græddi nú eina millj. og þetta væri allt í gildi og vildi gefa Sjálfstfl. eða einhverjum öðrum flokki skattfrjálst fé, þá væru það 50 þús. kr.

Það þarf að græða 10 millj., það er rétt.

Jæja, þá er kominn skilningur á það. En ég vil undirstrika að ég tók það mjög rækilega fram í gær að þessi prósenta væri ekkert sáluhjálparatriði hjá mér og að ég væri til umr. um að setja þak á þetta, eins og ég orðaði það. Það varð að setja þarna einhverja tölu til umr., til þess að ræða við aðra menn í n. Það er meira að segja tekið fram í grg. að ég ætlist til þess að þessu sé breytt fram og til baka. En sem sagt, það er kominn skilningur hjá þm. á þetta núna, virðist mér, og það er út af fyrir sig mjög ánægjulegt. En mín skoðun er sú að það muni ekki verða fyrirtæki sem hagnist verulega á því að geta greitt peninga skattfrjálsa. Eins og þm. gat um, þá eru þau ekki með tekjuskatt mörg hver. Það er vissulega ömurleg staðreynd að því skuli vera þannig háttað. Öll þau fyrirtæki sem engan tekjuskatt greiða, þetta lagaákvæði væri þeim óviðkomandi, þau nytu einskis góðs af því. Ég held, að það sé fólkið með miðlungstekjur og heldur lægri tekjur, sem langar til að styrkja sína flokka, sem mundi muna meira um þetta og taka meira eftir því, ef það gæfi 5 þús. kr. eða 10 þús. kr., að það fengi það skattfrjálst. Þetta er að sumu leyti ekki ósvipað og er með félagagjöld í verkalýðsfélögunum t. d. Þau eru frádráttarbær. Ef almenningur í stjórnmálaflokkunum mætti hafa frádráttarbær ársgjöld, þá má eins kalla það eins og einstakar gjafir, þetta er allt til umr. En ég held að það ætti mjög að hugleiða að það er fjöldinn allur af fólkinu, miðlungstekjufólkið og það sem þaðan af lægri tekjur hefur, sem mundi muna um þetta. Hinir mundu ekki hugsa svo mikið út í það til eða frá. Auðmanni er nokkuð sama hvort hann gefur hundrað þúsund kallinn skattfrjálsan eða borgar skattinn.



Herra forseti. Það er nú orðið liðið á þennan fund. Ég skal ekki lengja þessar umr. mjög. Ég held að þær hafi sýnt hve brýn nauðsyn er á því að stjórnmálamenn hér á Alþ. og annars staðar ræði hreinskilnislega um þessi efni, því að sú umr., sem hér hefur átt sér stað í dag, hefur sýnt það að jafnvel þótt dagblöðin í landinu, hinir opinberu umfjöllunaraðilar um íslensk þjóðmál, hafi fjallað um hið svokallaða Ármannsfellsmál vikum saman, þá hafa hvergi í þeim umr. komið fram þau merku atriði, sem hv. þm. Albert Guðmundsson, 12. þm. Reykv., lét koma fram hér áðan, þ. e. a. s. í fyrsta lagi að hann viti persónulega ekki hvort það var Ármannsfell sem lagði fram þessa frægu millj. sem kennd hefur verið við Ármannsfell af borgarstjóra Reykjavíkur, af Morgunblaðinu, af Vísi, af öðrum borgarstjórnarfulltrúum Sjálfstfl. og allir staðið í þeirri trú að hafi verið lögð fram af Ármannsfelli, hvort hún hafi verið það eða lögð fram persónulega af hálfu þeirra manna sem við þetta fyrirtæki starfa og í því eiga hlut. Hér er náttúrlega um gerólík atriði að ræða og algert grundvallaratriði þessa máls. Það sýnir okkur hve óhugnaleg brotalöm er í íslenskri þjóðmálaumr. að slíkt grundvallaratriði skuli núna fyrst koma fram. Og þótt þeir hv. þm., sem lögðu fram þessa till. sem hér er til umr., hafi ekki áorkað annað en þetta, þá er það allmikið að sýna okkur í hnotskurn hvers eðlis stjórnmálaumr. er á Íslandi. En það var fleira sem hv. þm. Albert Guðmundsson upplýsti. Ég vil segja honum það til hróss, því að margt hefur verið sagt um hann neikvætt á undanförnum vikum og mánuðum, - ég vil segja honum það til hróss að mér fannst ræða hans hér að mörgu leyti vera til fyrirmyndar um þá tegund hreinskilni sem þar kom fram. Mér fannst það virðingarvert að koma hér fram og karlmannlegt og lýsa því yfir að hann hefði haft til að bera það sem sumir mundu kalla víðsýni, hv. 12. þm. Reykvk., þm. Sjálfstfl, Albert Guðmundsson. að hafa styrkt Alþfl. fjárhagslega og Alþýðublaðið. Það sýnir okkur að víða liggja þræðirnir í þessu kerfi, að það blað, sem einna harðast hefur sótt að hv. þm. Albert Guðmundssyni í þessu svokallaða Ármannsfellsmáli, skuli hafa í gegnum forustu síns flokks leitað til þessa sama manns - Það var ekki upplýst hvenær - um fjárstyrk og tekið við honum. Ég held að alþýðu þessa lands þætti það fróðlegt ef menn hefðu til að bera sams konar karlmennsku og hv. þm. Albert Guðmundsson, þeir sem kunnugir eru völundarhúsi íslenskra stjórnmála, héldu áfram að gera sams konar játningar og hann hefur gert hér í dag. Það hefur ekki farið fram hjá almenningi í þessu landi, að tveir stjórnmálaflokkar hafa á undanförnu ári staðið í veigamiklum húsnæðisframkvæmdum, bæði keypt fasteignir eins og Framsfl. hér við Austurstræti, reist stórhýsi eins og hann hefur reist við Rauðarárstíg, þar sem hann lætur nú reka hótel, og byggingu Sjálfstæðishússins. Fólkið í landinu hefur velt því fyrr sér hvernig þetta er hægt, hvaðan þessir fjármunir hafa komið. Enn fremur er vitað að nokkur af blöðunum á Íslandi hafa verið rekin með halla og það mikinn halla. Ég vil ekki fara með sögusagnir hér, en það hefur heyrst frá ábyrgum aðilum að eitt af dagblöðunum hér í borginni skuldi tugi millj. Við lifum í litlu landi, við lifum í fámennu landi þar sem sögusögnin er einn af þeim upplýsingamiðlum sem tíðkast hafa og þessar sögur ganga viða. Ég held að það sé alveg rétt, sem hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir sagði í þessum umr., að það er orðin brýn nauðsyn fyrir lýðræðið í landinu, fyrir það traust sem þarf að ríkja milli almennings í þessu landi og fulltrúa hans á Alþ. og annars staðar, ef lýðræðið á Íslandi á að vera meira og annað en form, að stjórnmálaflokkarnir allir komi og geri hreint fyrir sínum dyrum í þessum efnum. Því hefur verið lýst hér í dag að einstakir þm. hafi hug á að láta undirbúa löggjöf um stjórnmálaflokka og hagsmunasamtök, og ég fyrir mitt leyti vil styðja það að það sé gert. Ég held að það sé mikilvægt að Alþ. undirbúi þetta vel og kynni sér löggjöf í þessum efnum. En löggjöfin ein sér er ekki nóg. Mörg samtök á Íslandi og víðar í heiminum hafa sett sér siðareglur sem eru skráðar eða óskráðar. Og í þeim löndum, sem hafa skyld stjórnkerfi og við, vilja telja sig lýðræðisþjóðfélög og jafnvel þingræðisþjóðfélög, þar gilda mjög strangar siðareglur um stjórnmálamenn. Ef sumir þeirra manna, sem komið hafa við sögu á Íslandi í fjármálum flokkanna og fyrirtækjum, væru starfandi í þessum löndum, þá hefðu þeir orðið að haga sér á allt annan hátt. Í Bandaríkjunum t. d. tíðkast það að maður, sem tekur við ráðherrastöðu, verður að afsala öllum þeim hlutabréfum, sem hann á, í hendur annarra aðila. Hann getur ekki gegnt ráðherrastöðu og haldið áfram að eiga hlut í fyrirtækjum sem eiga kannske margvísleg viðskipti við ríkið. Í Bretlandi tíðkast það að stjórnmálamaður, sem á sæti í stjórn fyrirtækis sem verður uppvíst að misferli, verður að segja af sér þótt það sé sannað mál að persónulega hafi hann hvergi nærri þeirri ákvörðun komið. En það eitt, að hann er viðriðinn viðkomandi fyrirtæki á þann hátt, er talið nægilegt brot á siðareglum í Bretlandi til þess að viðkomandi maður sé knúinn til þess að segja af sér. Einn af fremstu leiðtogum breska Íhaldsflokksins var fyrir nokkrum árum knúinn til að segja af sér einmitt af þessari ástæðu. Og svona mætti lengi telja. Ég vildi þess vegna, þótt margt mætti fleira um þetta mál segja og þessar umr. hér séu á góðri leið með að verða hinar athyglisverðustu, aðeins láta það koma skýrt fram, um leið og ég lýsi yfir stuðningi við það að Alþ. sýni nú af sér þann manndóm og viðsýni að allir þingflokkar geti náð saman um raunhæfa, ítarlega og nákvæma löggjöf í þessum efnum, þá íhugi menn einnig hvort ekki sé nauðsynlegt að setja fram siðareglur, eins konar Codex etieus fyrir íslenska stjórnmálamenn. Þessar reglur eru í gildi annars staðar og þær eru taldar viða í þessum löndum vera ein helsta vörnin fyrir lýðræði og þingræði í þessum löndum. Og það er alveg rétt, sem hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir vék að hér í athyglisverðri ræðu, að það stafar veruleg hætta um þessar mundir að íslensku lýðræðiskerfi og íslensku þingræðiskerfi. Ég held að það væri gagnlegt fyrir hv. þingheim að afla sér ítarlegra gagna um það hvers konar löggjöf og hvers konar siðareglur lönd eins og Bandaríkin og Bretland til viðbótar við þau lönd, sem hér hafa verið nefnd í dag, hafa komið sér upp í þessum efnum. Það væri mikil gæfa fyrir Alþingi íslendinga, fyrir tiltrúna sem þarf að vera milli fólksins í landinu og löggjafarstofnunarinnar, ef íslenskir þm. hefðu manndóm til þess að taka upp sams konar skipulag og ríkir í þessum löndum. En það er því miður ekki á Íslandi í dag. Hv. þm. Albert Guðmundsson lýsti því yfir að hann sæi ekkert athugavert við það þó að fyrirtæki og einstaklingar ráðstöfuðu fé sínu eins og þeim sýndist, það væri eitt af grundvallarlögmálunum að fólk ætti að geta gert þetta. Þetta er, hv. þm., ein af grundvallarreglum kapítalismans, að sá, sem á peningana, á að fá að ráðstafa þeim eins og honum sýnist. Og í ýmsum löndum, sem hafa búið við kapítaliskt hagkerfi, eins og t. d. Bandaríkin, hefur það verið viðurkennt að þessi regla býður heim hættu á slíku siðleysi, jafnvel lagabrotum og brotum á grundvallarreglum í stjórnkerfi landsins, að í Bandaríkjunum hefur verið sett löggjöf gagngert til að stemma stigu við því að menn geti neytt þessa réttar sem hv. þm. Albert Guðmundsson taldi vera grundvallaratriði. Ég held að það væri fróðlegt fyrir aðdáendur frjáls hagkerfis og þess vestræna lýðræðis, sem tíðkast í Bandaríkjunum, að hv. þm. kynntu sér einmitt þessa löggjöf, þessar reglur sem Bandaríkin hafa sett. Þar eru þm. og flokkar skyldugir til þess að birta opinberlega skrá yfir öll framlög, stór eða smá, frá hvaða aðila sem er, sem þeir hafa fengið. Eitt af þeim mörgu málefnum, sem urðu Nixon Bandaríkjaforseta að falli, voru samskipti hans og ráðh. hans við fjársterk hagsmunasamtök, við framleiðendur og aðra atvinnurekendur sem höfðu látið fé í kosningastarfsemi Repúblíkanaflokksins og Nixons sérstaklega gegn því að fá sér vilhallar ákvarðanir frá bandarískum stjórnvöldum. Þetta var upplýst, þetta var gagnrýnt og þetta var ein af þeim ásökunum sem bandaríska þingið setti formlega fram gegn Nixon forseta þegar það tilkynnti að það væri reiðubúið til að setja hann af. Þar var ekki beint samhengi á milli, frekar en í Ármannsfellsmálinu, á milli tímasetningar fjárframlags og vilhallrar ákvörðunar. En það var talið nægilegt af hálfu bandaríska þingsins að sýna fram á, að þessi samtök höfðu um svipað leyti og ákvörðunin var tekin látið Repúblíkönum og Nixon í té stórfé til stjórnmálastarfsemi, til þess að skjöldur forsetans væri ekki eins hreinn og bandarísku lýðræði var talin nauðsyn á að hann væri ávallt. Þannig er hægt að telja upp fjölmörg dæmi um ákvarðanir, löggjöf, siðareglur og einstök tilfelli í þeim löndum sem t. d. hv. þm. Sjálfstfl. vilja helst sækja fordæmi til um stjórnarfar og stjórnarhætti. Ég vænti þess í einlægni að þeir geti orðið okkur öðrum þm. samferða í því, helst á þessu þingi, að setja lög og reglur sem ekki standa löggjöf í þessum löndum að baki.



Herra forseti. Ég átti ekki upptökin að því að Ármannsfellsmálið kæmi hér á dagskrá, og ég ætla ekki að ræða það hér. Hins vegar vil ég í örfáum orðum gera að umtalsefni það sem kom fram í ræðu hv. 12. þm. Reykv. áðan, þar sem hann lýsti því yfir að hann hefði styrkt Alþfl., jafnvel Alþýðublaðið, að því er mér skyldist - ég var nú ekki alveg viss um hvort það var meiningin hjá honum líka. Það getur vel verið að hv. þm. hafi gert þetta, ég hef ekki minnstu hugmynd um það. Ég tel þó enga ástæðu til þess að efa orð hans þar um, þó að hann hafi að vísu ekki tekið fram í hverju þessi styrkur hafi verið fólginn né hvenær hann var inntur af hendi. Það er að sjálfsögðu ekkert við því að segja að maður, þótt úr öðrum stjórnmálaflokki sé, a. m. k. núna, heldur en þeim stjórnmálaflokki sem hann styrkti eða styrkir, - það er að sjálfsögðu ekkert við því að segja þótt hann láti eitthvert framlag af hendi rakna. Ég held að flestir okkar, hv. þm., sem hér erum inni, höfum einhvern tíma t. d. keypt happdrættismiða af öðrum flokki. Ég hef gert þetta, keypt slíka miða af kunningjum mínum úr öðrum flokkum. Ég hef keypt happdrættismiða í happdrætti Þjóðviljans og þar með styrkt Þjóðviljann gegn því að kunningjar mínir keyptu happdrættismiða af happdrætti Alþýðublaðsins. Ég hef keypt happdrættismiða af Sjálfstfl. Það hefur oft komið til að menn úr flokkum hafi styrkt aðra flokka en þeir tilheyra sjálfir með slíkum hætti, og ég tel ekkert athugavert við það. Það er ekkert athugavert við slíkt fyrr en það er hægt að segja að það sé samhengi á milli ákveðins fjárframlags frá einstaklingi, stofnun eða fyrirtæki og ákveðinnar fyrirgreiðslu sem þessum gjafara er veitt af opinberum aðila eða mönnum í opinberri trúnaðarstöðu, þannig að ástæða sé til þess að ætla að tengsl séu á milli gjafarinnar annars vegar og fyrirgreiðslunnar hins vegar. Það er þá sem hægt er að fara að líta á slíka hluti alvarlegum augum - þá og þá fyrst. Ég vil alveg sérstaklega taka það fram í sambandi við það sem fram kom hjá Albert Guðmundssyni, að ég get lýst því yfir að hann hefur a. m. k. enga tilraun gert til þess sjálfur né neinn á hans vegum að hafa nokkur áhrif á skrif Alþýðublaðsins, hvorki um Ármannsfellsmálið né Albert Guðmundsson persónulega. Hafi Albert Guðmundsson veitt Alþýðublaðinu einhvern styrk, sem ég ekki veit um, getur vel verið, þá hefur hann a. m. k. ekki gert tilraun til þess að notfæra sér þá gjafmildi sína til þess að þagga niður í Alþýðublaðinu þegar það hefur skrifað eitthvað sem Albert Guðmundssyni hefur ekki líkað. Hafi hann veitt Alþfl. sjálfum einhvern styrk, þá er mér ekki heldur kunnugt um að hv. þm. hafi nokkurn tíma fengið lóð í verkalaun.



Herra forseti. Þessum umr. er nú að ljúka og þær eru nú orðnar marglitar, margt sem inn í þær hefur fléttast. Menn eru nú unnvörpum farnir að vitna um framlög sín til annarra stjórnmálaflokka en þeirra sem þeir eiga sjálfir aðild að, og þykja mér það harla merkilegar umr. Inn í þessi mál hefur svo spunnist Ármannsfellsmálið og það að sjálfsögðu ekki að ástæðulausu. Ég tel það að vísu ekki vera aðalefni þessarar umr., en óneitanlega hlaut það að fléttast inn í þessar umr. Vegna þess að hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson hefur mikið reynt að vefengja málflutning minn varðandi Ármannsfell og skattgreiðslur þess og hefur reynt að halda því fram að frv. hans geti alls ekki átt við þessa margnefndu gjöf Ármannsfells, og hefur þá m. a. reynt að smeygja sér fram hjá þessari staðreynd að með því að segja sem svo að það hafi aldrei verið ætlun hans að þessi brtt. verkaði aftur fyrir sig, þá get ég ekki látið hjá líða að benda honum á að hún gerir það samt sem áður. Hann kemst ekki undan því, eins og hann leggur sjálfur fram málíð. Tekjuskattslög eru alltaf afturvirk. Þau verka aftur til þess árs sem seinast leið. Ég verð að játa það, að ég hef lesið frv. allrækilega í gegn til þess að komast að raun um hvort einhver misskilningur geti verið hér á ferð, en ég sé ekki annað en þetta sé alveg ljóst. Hann flytur hér brtt. við lög um tekjuskatt og eignarskatt, og verði þessi breyting samþykkt núna á næstu mánuðum, þá gildir hún að sjálfsögðu við álagningu tekjuskatts á árinu 1976, enda segir hér alveg skýrt og skorinort í 4. gr. frv. Eyjólfs K. Jónssonar hv. þm.: „Lög þessi öðlast gildi 1. jan. 1976.“ Ég hef ekki fundið neitt í grg. sem getur komið í veg fyrir þetta, en ef einhver setning er þar, sem er öndverð þessu, þá breytir það að vísu ekki miklu því að lögin sjálf segja til um framkvæmdina og það eru auðvitað þau sem miðað er við. Ég sé að öðru leyti ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta. Ég vildi bara að það kæmi alveg skýrt fram að hér er enginn misskilningur á ferðinni. Mikið er ósköp einfaldlega svona, að þessi breyting mun beinlínis snerta skattgreiðslur Ármannsfells í sambandi við þessa gjöf. Undan því geta menn ekki vikist þótt þeir reyni að stinga höfðinu í sandinn. Ég vil svo að lokum segja það, að rauði þráðurinn í þessum umr. hefur, þrátt fyrir nokkurn skoðanamun um einstök smærri atriði, að minni hyggju verið jákvæður. Það hefur ótvírætt komið fram vilji til þess hjá öllum ræðumönnum að undirbúin verði löggjöf um réttindi og skyldur stjórnmálaflokka og þ. á m. um fjárreiður þeirra, væntanlega eins og þáltill. okkar gerir ráð fyrir. Í ræðum flestra hv. þm. hefur einnig komið fram stuðningur við það atriði að ríkið greiði styrki til stjórnmálaflokkanna, þótt ágreiningur sé að vísu um það í hvaða mynd það skuli vera. Ég tel því að þessar umr. hafi orðið að nokkru gagni.



Herra forseti. Ég vil minna hv. síðasta ræðumann á að það var hann sem kom með Ármannsfellsmálið inn í þessar umr. strax í upphafi máls síns eftir framsögu. En ég sný mér að 8. landsk. þm.  Ég vil leiðrétta það, sem kom fram hjá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, að ég gaf ekki neinar upplýsingar um það hvort Ármannsfell sem fyrirtæki eða eigendur, synir Ármanns sáluga, persónulega afhentu peninga í byggingu Sjálfstfl. Ég sagði að ég myndi ekki hvort var, vegna þess að það er gengið út frá því sem vísu hér í umr.  Ég skal ekki segja hvort það er rétt hjá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni að stjórnmálamenn í öðrum löndum hagi sér öðruvísi en hér. Það getur vel verið. En hvort það þýðir að þeir séu okkur til einhverrar fyrirmyndar, það held ég ekki. Ég held að þm. almennt hérna hagi sér bara ágætlega, með mjög fáum undantekningum. T. d. að við brot í fyrirtæki, sem stjórnmálamaður á i, eins og hv. þm. gat um, jafnvel þótt saklaus sé af broti í viðkomandi fyrirtæki, skuli hann þurfa að láta af þeim opinberu störfum sem hann gegnir, án þess, eins og kom fram, að hann hefði tekið þátt í glæp, algerlega saklaus, ég held að það sé til engrar fyrirmyndar. Ég mundi ekki samþykkja að hér yrði sett í lög að ef einhver af félögum mínum á Alþ. ætti fyrirtæki eða góður bóndi, - við höfum nú ekki annað en góða bændur hér á þingi, - það kæmi eitthvað fyrir heima fyrir meðan hann er að gegna skyldustörfum hér, eitthvað sem talið væri brotlegt við lög, hann yrði þá bara tekinn og settur út úr Alþ., - ég mundi ekki vilja standa að því að samþykkja slík lög. Það var ekki við öðru að búast úr þessari áttinni en grundvallarreglur kapítalismans yrðu fyrir einhverju hnjaski og það að fólk fái sjálft að ráðstafa eigin fé. Þarna stangast bara á stjórnmálaskoðanir. Varðandi stjórnmálaskoðanir þeirra sem vilja að ríkið hafi forsjá fyrir öllu og engir eigi kannske að fá að ráðstafa neinu fé, ríkið eigi að sjá fyrir þeim, það getur verið að þeir séu sinni trú trúir. En það er bara ekki mín trú, það er bara ekki mín lífsskoðun. Þarna stangast á lífsskoðanir. Ég er þeirrar trúar að fólk eigi að vera sem sjálfstæðast. Ég vil hafa sjálfstætt fólk. Ég vil hafa fólk sem ræður sér sjálft að svo miklu leyti sem það treður ekki á því sem sameiginlegt er í þjóðfélaginu. Og þar er ég alveg sammála, það þarf að setja reglur og til þess erum við að setja lög, en að fólk almennt sé þó frjálst og sér í lagi þegar það hefur staðið skil á sínum opinberu gjöldum og á eitthvert fé eftir, þá á það að fá að ráðstafa því sjálft, hvort það er til líknarstarfsemi, stjórnmálafélaga eða til þess að kaupa sér brennivin á margföldu verði ríkinu til hagsbóta, sjálfum sér til skammar og heilsuspillandi. Ég get ekki séð neitt samhengi í og það er hreint til að rugla að tala um Nixon og framlög gegn fyrirgreiðslu sem varð Nixon að falli. Ég er alveg sammála um að ef stjórnmálamaður brýtur á þann hátt, - þá kalla ég það mútur, og það er það sem verið er að reyna að sanna á mig með berum orðum eftir umr. í borgarstjórn, - þá á að reka slíkan mann í burtu, þá á að setja hann í fangelsi, hann á að vera ábyrgur gerða sinna. En þeir, sem bera slíkt á borð, ef ekkert sannast, eiga líka að vera ábyrgir orða sinna. Það er líka í lögum hvað á að gera við þá engu siður en mútuþega. En það er bara engin hliðstæða við það sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson talaði um. „Framlag gegn fyrirgreiðslu,“ ég skrifaði það orðrétt eftir honum, sem varð Nixon að falli, það er engin hliðstæða hér sem ég þekki til. Og ég tek undir það með honum að lokum að ég vona að það verði sú gæfa sem fylgir Alþ. ávallt, að sett verði hér lög í þessum efnum sem öðrum sem verði lögum annarra landa til fyrirmyndar, ef við erum þá með sömu lífsskoðun í huga.



Herra forseti. Aðeins örfá orð til þess að forða hv. þm. Albert Guðmundssyni frá áframhaldandi misskilningi á orðum mínum. Svo að ég taki síðasta atriðið fyrst, ég tók það skýrt fram að í umfjöllun þessa máls, fjárframlaga ýmissa fjársterkra hagsmuna- og atvinnurekendafyrirtækja til Repúblíkanaflokksins og Richards Nixons sem Bandaríkjaforseta hefði aldrei verið sannað að bein tengsl hefðu verið á milli þessara framlaga og ákvarðana sem forsetaembættið tók þeim í vil. Ég benti hins vegar á að siðareglur bandarískra stjórnmála væru samt sem áður það strangar, a. m. k. að dómi bandaríska þingsins, að það var talið að það þyrfti ekki að sanna að þetta hefðu verið kaup kaups, heldur eingöngu að þetta hefði farið saman í tíma hefði verið nægilegt til þess að skjöldurinn var ekki talinn nægilega hreinn. Ég vil að það sé haft rétt eftir.

Það kemur fram í bókinni sem blaðamenn þeir, sem rannsökuðu þetta, skrifuðu, að það var allt sannað sem dæmt var fyrir. Það var ekki dæmt á neinum líkum, svo að ég ætla að biðja þig um að fara með rétt mál.

Já, það var hvergi sannað. Það, sem var sannað í málinu, var að þessir aðilar hefðu látið Repúblíkanaflokkinn og Richard Nixon í té þetta fé. En það var ekki sannað að það hefði verið gert eða Richard Nixon hefði tekið ákvörðunina um hagsmunamál þessara fyrirtækja vegna fjárframlaga. Það var aldrei sannað.

Það er rangt.

Ja, ég ætla ekki að deila við hv. þm. um það, en að því leyti er hliðstæðan við hið svokallaða Ármannsfellsmál, að það verður aldrei sannað af eða á, það er tekniskt ekki hægt, hvort það hafi verið kaup kaups sem þarna áttu sér stað, líkt og happdrættismál hv. 8. landsk. þm. Í öðru lagi vildi ég láta það koma fram að í þessum reglum er mönnum að vísu heimilað að ráðstafa fé, það var ekki um það sem ágreiningurinn stóð, heldur ber þeim skylda til þess að gera grein opinberlega fyrir öllum fjárframlögum, af hvaða tagi sem er. Það er það sem er kjarni málsins. Það er upplýsingaskyldan um meðferð fjármagnsins. En hv. þm. Albert Guðmundsson lýsti því yfir áðan að það væri hans skoðun að það kæmi engum við hvernig fólk ráðstafaði þessum fjármunum. Það er þar sem okkur greinir á milli, það er þar sem hann greinir á við þær reglur og þau lög reyndar sem sett hafa verið í Bandaríkjunum um fjárstyrki til alþm. og stjórnmálaflokka. Ef hv. þm. Albert Guðmundsson væri þm. í Bandaríkjunum, þá hefði hann orðið að leggja fram opinberlega, og ef Sjálfstfl. hefði starfað í Bandaríkjunum, þá hefði Sjálfstfl. orðið að leggja fram opinberlega skrá yfir alla þá aðila sem á einhvern hátt hefðu lagt fé til flokksins eða frambjóðenda hans, hvort sem í stóru eða smáu væri.

Bara Sjálfstfl.?

Nei, nei, allir flokkar. En af því að hv. þm. er þm. fyrir Sjálfstfl., þá tók ég þetta sérstaklega fram, til þess að hann gæti sett sig í spor stjórnmálamanna í Bandaríkjunum. Þá gætu allir landsmenn, háir sem lágir, flett því upp opinberlega hvað margir hefðu styrkt Sjálfstfl. á einn eða annan hátt. og með hve miklum fjárframlögum. Það lægi alveg hreint fyrir.

Bara Sjálfstfl.?

Nei, alla flokka, hv. þm., alla flokka. Ef það er eitthvert atriði fyrir hv. þm., hvort þetta er Sjálfstfl. eða allir, þá get ég lýst því yfir, að auðvitað munu lögin ganga jafnt yfir alla hér sem annars staðar. Ég vildi bara að það kæmi skýrt fram hér, vegna þess misskilnings sem kom fram hjá hv. þm., að það er ekki verið að deila um það hvort viðkomandi geti ráðstafað þessu fé eða ekki, það er verið að deila um upplýsingaskylduna. Það er vegna þess að Bandaríkin hafa hlotið svo bitra reynslu um það siðleysi sem hefur þróast í meðferð opinberra fjármuna og í stjórnkerfi landsins að framsýnni og heiðarlegri stjórnmálamenn í Bandaríkjunum hafa haft frumkvæði um þessa löggjöf. Og ég vona satt að segja að hv. þm. Albert Guðmundsson vilji frekar telja sig til lags við heiðarlega og framsýna stjórnmálamenn í Bandaríkjunum heldur en þá þm. þar sem reyndu, að vísu vonlaust, að mæla gegn því að þessi breyting yrði gerð. Að lokum vildi ég ítreka ósk mína að þingflokkar allir sýni nú af sér þá víðsýni og dug að koma því einhvern veginn fyrir, hvort heldur með samstarfsnefnd sín á milli eða formlegum nefndum þingsins, að á þessu þingi verði lögð fram annaðhvort skýrsla eða drög að lögum um þessi efni, svo að við getum af okkar hálfu lagt skerf af mörkum til þess að eyða þeirri réttlætanlegu tortryggni sem ríkir á milli stórs hluta almennings og stjórnmálaflokkanna í landinu hvað meðferð fjármála snertir. Það verður ekki á móti því mælt og um það eru fjölmörg dæmi að fjármál og stjórnmál, þegar þau fara saman, bjóða heim a. m. k. hættu á margs konar siðspillingu. Það þarf sterk bein til að þola góða daga. Það þarf sterk bein til þess að fara um langan tíma með í senn stjórnmálavald og fjármálavald. Þetta hafa aðrar þjóðir rekið sig á. Þetta erum við að reka okkur á núna, og við verðum að bregðast við réttilega í þessu efni. Persónulegir hagsmunir einstakra þm., hagsmunir einstakra stjórnmálaflokka mega ekki standa í vegi fyrir því, að þetta mál verði leyst.



Herra forseti. Í tilefni af ummælum hv. 5. þm. Norðurl. v. áðan sé ég mig knúinn til að gera örstutta aths., bæði um lagaskýringar hans og eins raunar um prósentureikning sem hann fór með áðan. Í grg. með frv., sem hann var að ræða um, stendur svo, með leyfi forseta: „Ljóst er að ýmislegt gæti orkað tvímælis við framkvæmd till. þeirra sem hér eru fluttar ef að lögum yrðu. En svo er raunar um ýmis fleiri atriði skattalaga, svo sem kunnugt er. Þannig er t. d. hvergi í íslenskri löggjöf skilgreint hvað stjórnmálaflokkur sé, og kann því að orka tvímælis hve langt beri að ganga í að heimta framtöl frá stjórnmálafélögum. Væntanlega yrðu lög þessi skilin þröngt, ef slíka skilgreiningu skortir, þegar þau kæmu til framkvæmda, en tækju í öllu falli til aðalskrifstofu flokkanna, rekstrar fasteigna og útgáfustarfsemi. Hugmyndir hafa þó verið uppi um að nauðsyn bæri til að setja löggjöf um réttindi og skyldur stjórnmálaflokka og mundi þá margt skýrast. En flm. telur eðlilegt að á þessu stigi málsins verði um þetta fjallað í þn. þar sem fulltrúar mismunandi stjórnmálaflokka hafa aðstöðu til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. N. sú, sem fær frv. þetta til meðferðar, metur hvort ástæða sé til að kveða nánar á um til hverra framtalsskyldan skuli ná eða um fyrirkomulag framtala flokkanna.“ Og nokkru síðar: „Ráð er fyrir því gert að lögin öðlist gildi 1. jan. n. k. og mundu þá fyrstu framtöl flokkanna send skattayfirvöldum árið 1977, en naumast er unnt að gera flokkana framtalsskylda fyrr en þeir hafa ótvírætt verið bókhaldsskyldir um eins árs skeið.“ Það er alveg ljóst hvað fyrir mér vakir í þessu og allt annað er útúrsnúningur.  En um prósentureikninginn aftur, þá varð þm. á svolítil skekkja í honum líka áðan og ég tók víst undir það, þegar hann hélt því fram að það þyrfti að vera 10 millj. kr. hagnaður hjá Ármannsfelli til þess að 5% gerðu millj., ég er hræddur um að þær séu 20.