Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég tala hér fyrir nál. á þskj. 637 um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 51 28. apríl 1983, um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, frá meiri hl. sjútvn. Í nál. segir: „Nefndin hefur fjallað um málið, en varð ekki sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl. n. leggur til að frv: verði samþykkt óbreytt. Á fund nefndarinnar komu fulltrúar frá Sjómannasambandi, Landssambandi ísl. útvegsmanna, svo og fiskimálastjóri sem jafnframt er formaður stjórnar Aflatryggingasjóðs. Frv. þetta var lagt fram vegna þeirrar ákvörðunar um fiskverð sem tekin var 1. febr. s. l., en þar var gert ráð fyrir þeim breytingum á lögum um Aflatryggingasjóð sem frv. fjallar um.“ Undir meirihlutaálitið skrifa Stefán Guðmundsson, Björn Dagbjartsson, Jón Magnússon og Níels Á. Lund.



Virðulegi forseti. Við 1. umr. þessa máls komu fram býsna alvarlegar aths. við frv. sem aðallega voru fólgnar í tveimur atriðum: Í fyrsta lagi að taka fé almennu deildar Aflatryggingasjóðs úr verkefni sem sú deild hefur séð um til margra ára, sem var að tryggja sjómönnum lágmarkslaun ef um aflabrest var að tefla. Í öðru lagi voru aths. fólgnar í því að taka meira en allar eignir almennu deildar sjóðsins í það að flytja fjármagn, sem nemur 4% af fiskverði, yfir í Stofnfjársjóð fiskiskipa, inn á reikning hvers skips eftir afla, án þess að þessi verðmæti kæmu til skipta. Það var sem sagt flutt eingöngu til útgerðarinnar, sem þýðir að nú koma aðeins til skipta milli útgerðar og sjómanna 59 fiskar af hverjum 100. Sannleikurinn er sá, að hlutur sjómanna hefur minnkað mjög á undanförnum árum vegna minni afla. Við það ræður löggjafarsamkoman ekki. Fyrir því eru náttúrlegar ástæður. Hins vegar hefur sjómönnum alls ekki verið bætt að neinu það tekjutap sem þeir hafa orðið fyrir, sem er annað en hefur gilt um ýmsar aðrar vinnustéttir. En það er ekki látið duga. Í fyrra var aukin mjög kostnaðarhlutdeild sjómanna og með því að taka nú 4% í viðbót af þessum fjármunum utan skipta er hlutur sjómanna, skiptaverðið, orðinn minni en 60%. Þetta er ákaflega alvarlegt mál. Virðulegi forseti. Á þskj. 646 er nál. frá minni hl. sjútvn. Í þessum minni hl. eru tveir hv. alþm., sá sem hér stendur og hv. 4. landsk. þm. Guðmundur Einarsson. Í meiri hl., sem svo er kallaður, eru hins vegar tilnefndir fjórir hv. alþm. Að vísu gat einn þessara hv. þm. ekki að þessu sinni tekið mikinn þátt í störfum nefndarinnar. Það er nú eins og stundum hefur verið áður og við skyldum varla tala mikið um það, þó að það sé nokkuð alvarlegt mál að afgreiða tvö stórmál á einum fundi með svo fáum mönnum. Ég vil leyfa mér, virðulegi forseti, að benda á að aðeins einn þeirra fjögurra manna sem mynda meiri hl. er úr fastaliði þingsins. Hinir þrír eru varamenn. Með þessum orðum er ég alls ekki - ég tek það mjög skýrt fram –að kasta neinni rýrð á þá ágætu hv. alþm. sem komið hafa inn sem varamenn. En á þessum fundi var verið að afgreiða tvö stórmál og eins og hv. alþm. þekkja er það svo, að þó varamenn séu góðir og gegnir hafa þeir yfirleitt ekki haft tækifæri til að kynna sér mál af þessu tagi eins og æskilegt væri, af eðlilegum ástæðum. Ég undrast satt að segja að þegar verið er að fást við í nefnd að vinna að málum skuli stjórnarliðar hv. ekki sjá sóma sinn í því að koma allir til fundar. Ég hefði talið, og við í minni hl., skynsamlegra, a. m. k. varðandi frv. um ríkismat sjávarafurða, að við fengjum tóm til þess fram yfir páska að taka saman brtt. og nál. og ganga betur frá því máli en gert var með því að lemja það svona áfram. Varðandi það frv. sem hér er til umr., virðulegi forseti, stendur í nál. hins svokallaða meiri hl. n. að nefndin hafi fjallað um málið. Í nál. minni hl. er síðasta mgr. svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Minni hl. n. átelur málsmeðferð og mun flytja brtt. á sérstöku þskj.“ Það er ekki oft sem menn leyfa sér að setja slíkt í nál. Fyrir því hljóta að vera ástæður og þær ærnar. Ég vil taka það fram að formaður n., hv. þm. Stefán Guðmundsson, átti svo sem ekki margra kosta völ því að hann fékk frv. ekki til meðferðar í n. fyrr en í gær. Hins vegar hafði Ed. verið að fikta við þetta mál í marga mánuði. Þetta mikla mál er raunar býsna stórt hvernig sem á er litið. Með því er verið að breyta í grundvallaratriðum eðli ákveðins sjóðs og með þessari breytingu er verið að færa til mjög mikla fjármuni, á þriðja hundrað millj. kr. Ég gæti sem best trúað því að þessir fjármunir yrðu á þessu ári líklega nær 250 millj., þó að í frv. séu nefndar 210–220, vegna þess að nú hefur verið bætt við aflakvótann m. a. og verðbólgan er ekki alveg stopp, eins og menn hafa séð. Ég gæti trúað því að þarna væri um að tefla um 240–250 millj. kr. þegar allt kemur til alls. Allar eignir almennu deildarinnar í Aflatryggingasjóði voru um áramót 200 millj. kr., þannig að þarna er verið að færa til fjármuni sem eru allmiklu meiri eða 12.5% meiri en öllum eignum nemur. Það er rétt að ræða það aðeins hvaðan þessir fjármunir, sem komnir eru af útflutningsgjaldi, eru komnir og spurninguna um hverjir eiga þá. Venjulega fara menn, persónulega a. m. k., einungis með sína fjármuni eins og þeim sýnist en ekki annarra. Meira að segja eiga hæstv. ríkisstjórnir ekki að fara með fjármuni sem þær eiga ekki einhvern rétt á eða a. m. k. þeir sem eiga að fá þá. Hverjir eiga þennan hluta af útflutningsgjaldi, sem runnið hefur til almennu deildar Aflatryggingasjóðs? Það má auðvitað horfa á þetta mál frá ýmsum sjónarhornum eins og fleiri. En það er alveg augljóst að ef útflutningsgjald af sjávarafurðum er ekki tekið gæti fiskverð orðið þeim mun hærra sem því nemur, fiskverð gæti orðið jafn mörgum prósentum hærra og gjald er tekið. Þeir fjármunir væru að sjálfsögðu sameign útgerðar og sjómanna, eins og önnur verðmæti sem þessir aðilar draga að landi. Um það eru bæði lög og samningar hvernig þessum verðmætum er skipt. Ég tel að fjármunir sem þarna eru teknir úr almennu deild Aflatryggingasjóðs séu sameign útgerðar og sjómanna á sama hátt og annað aflaverðmæti sem á land er dregið. Það þýðir að þessi 4% af heildaraflaverðmæti sem á land er dregið á þessu ári eigi ekki síður að koma til skipta en annar afli. Menn hafa gagnrýnt þessar röksemdir í mín eyru, en ég verð að segja að mér finnast þær aths. ekki sannfærandi og tel að það vanti býsna sterkar röksemdir með því að fara með þessa fjármuni eins og ætlast er til hverju sinni. Forustumenn Landssambands ísl. útvegsmanna hafa beinlínis haldið því fram og sagt það undir vitni m. a. í okkar nefnd, að þeir hafi alltaf átt þessa peninga. En til hvers voru þessir peningar? Það hef ég nú þegar sagt. Þegar um aflabrest var að tefla fengu útgerðarmenn þessa peninga til að borga sjómönnum með. Þeir voru sem sagt ætlaðir til handa sjómönnum þegar svo stóð á. Að mínum dómi fer ekki milli mála að þessir fjármunir eigi að koma til skipta á sama hátt og annar afli. Í ræðu minni við 1. umr. beindi ég máli mínu til hæstv. ríkisstj. og óskaði eftir því að hún ræddi þetta á sínum fundi og gerði sér grein fyrir alvöru þess að ganga nú enn á sjómenn, undirstöðustétt í þessu þjóðfélagi. Íslenskir sjómenn vinna langan vinnudag við erfið og hættuleg skilyrði. Það er hættulegra að vera sjómaður á Íslandi en stríðsmaður í útlöndum, það sýna allar tölur. Á sama tíma og hlutur sjómanna skerðist af náttúrlegum ástæðum og af völdum brbl. frá því í fyrra á nú enn að ganga á þeirra hlut. Ég er ekki viss um að hv. alþm. geri sér grein fyrir því hver eru laun sjómanna. Maður sér það stundum í blöðum að þegar eitthvert skip fær mikinn afla í veiðiferð er strax reiknað út hversu mikið menn hafi haft út úr þessum túr og reiknaðir svo allir aðrir túrar ársins á sama hátt og gert ráð fyrir að hver einasti sjómaður hafi verið hvern einasta dag á sjó. Allt er þetta tóm vitleysa. Menn verða að fá sín frí frá þessari miklu vinnu. Sjómenn eru auðvitað ekki allt árið í hafi. Ég er alveg sannfærður um það, og ég er viss um að það þyrfti ekki athugunar við einu sinni, að tímalaun sjómanna eru ábyggilega lægri en nokkurra annarra í landi. Ég fór í saumana á þessu við 1. umr. málsins og talaði fyrir daufum eyrum. Þó sitja í hæstv. ríkisstj. menn sem gerþekkja þessa hluti, sumir hverjir. Ég undrast að þeir gera sér ekki grein fyrir því hversu varasamt er að gera hluti eins og þessa eins og á stendur. Sjómenn á Íslandi hafa yfirleitt ekki verið miklir kröfugerðarmenn, það er nú eitthvað annað. Það er stétt sem hefur ekki verið hörð í kjarabaráttunni, látið mikið á sér bera eða sett úrslitakosti. Þess eru varla dæmi. Sjómenn eru raunsæir menn í beinum tengslum við að afla þeirra verðmæta sem öll þjóðin lifir á. Þess vegna eru þeir, þegar illa árar og búið er að koma þjóðarbúinu af einhverjum ástæðum í erfiða stöðu, fyrstir manna til að sætta sig við að taka þátt í að axla byrðar sem á þjóðina verður að leggja, á því er enginn vafi, og hafa oft sjálfviljugir gengið lengra vegna þess skilnings sem þeir hafa á þessum efnum. Sjómenn þurfa ekki að lesa langar töflubækur og skýrslur frá sérfræðingum sem flækja alla hluti. Þeir eru líklega snjallari en flestir hagfræðingar að átta sig á meginstaðreyndum í íslensku hagkerfi og þjóðskipulagi og þurfa ekki doktorspróf til. Ef við skoðum það sem á landsmenn hefur verið lagt vegna hinna erfiðu glímu við verðbólguna og aðra óáran, heimatilbúna m. a., og annarra áfalla, þá dreg ég ekki úr því að fólk hefur þurft að láta mikið af sínum hlut og sættir sig raunar við margt af því eins og skynsamra manna er háttur. En ef litið er til þess hversu farið hefur með laun sjómannastéttarinnar, þá er skerðingin þar miklu, miklu meiri. Allir sjómenn í landinu verða að bera frá 40–55% kjaraskerðingu í þorskveiðum. Það liggur í augum uppi eftir aflasamdrátt. Það er ærið. En þegar breytt er hlutaskiptunum enn, þó með óbeinum hætti sé, er gengið, að mínum dómi, allt of langt. Þó þessi 4% kæmu til skipta fengi útgerðin auðvitað bróðurpartinn af því hvort sem væri. Og til hvers er hæstv. ríkisstj. að gera tilraun til þess að bæta stöðu útgerðar með þessum 4%? Það er vegna þess að staða hennar hefur versnað, það vitum við. En veit ekki hæstv. ríkisstj. að staða sjómanna hlýtur að versna nákvæmlega með sama hætti því að þeir fá hlutfallslega part af aflaverðmæti þó misjafn sé? Það sem hæstv. ríkisstj. er í rauninni að gera er að reyna að lyfta ofurlítið undir bagga útgerðarinnar í landinu, en leyfir sjómönnum að bera þá einum og engin tilraun gerð til að bæta það. Þeir mega halda á aukapinklunum. Kannske er orðið pinkill eiginlega of smátt orð. Þetta eru byrðar sem þeir bera. Virðulegi forseti. Ég hef með mér í ræðustól allmörg blöð frá Sjómannasambandi Íslands, Alþýðusambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, skeyti frá fjölmörgum fiskiskipum, annað bréf frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og upplýsingar um fund í Aflatryggingasjóði. Allt það sem sagt er á þessum blöðum er á eina lund: allir mótmæla og allir færa sín rök fyrir sínum mótmælum. Við í minni hl. hv. sjútvn. höfum ekki gengið eins langt og minni hl. hv. sjútvn. Ed. Þar leggja þeir til að frv. verði fellt. Við erum svo lítillátir að við leggjum það ekki einu sinni til. Ég ætla ekki að fara að mæla þeirri afstöðu sérstaklega bót, en til þess eru ástæður og þá fyrst og fremst sú, að þessi lög, ef frv. verður að lögum, eigi aðeins að gilda jafnlengi og kvótinn, til áramóta. Út af fyrir sig eru röksemdir fyrir því. Ég ætla hins vegar ekki að gerast sérstakur málsvari þess. En hitt er auðvitað ljóst, að það fékk lítinn stuðning í Ed. og ég geri ekki ráð fyrir að unnt yrði að koma því þangað aftur. Í stað þess höfum við látið nægja að leggja til að þessir fjármunir komi til skipta milli útgerðar og sjómanna eftir venjulegum hætti. Það er ekki farið fram á meira. Ég tel að röksemdirnar fyrir því séu ákaflega skýrar og einfaldar og þurfi ekki að leita liðsinnis í félagasamtökum úti í bæ til að finna aðrar lögskýringar. Við þekkjum þær. Þetta mál er einfalt í raun og veru. Ég vildi leyfa mér, virðulegi forseti, að fara örfáum orðum um málsmeðferðina, þó að ég hafi nefnt það fyrr, því að svo alvarlegt tel ég að sé af hálfu hv. alþm. að setja slíkt í nál. að það þurfi að skýra. Við högnumst lítið á stóryrðum sem lítið stendur á bak við. Ég verð að segja að það er að mínum dómi til ansi mikils ætlast af nm. að fá aðeins eins og sem svarar hálfum fundi til að afgreiða þetta mál. Okkur er ekki gefinn neinn kostur á að kynna okkur það. Það var hálftími eftir, þegar við höfðum talað við fulltrúa sjómanna og útgerðarmanna á fundinum, til þess að ganga frá þessu máli. Ég verð að segja að það fer oft býsna miklu lengri tími í að rífast um það sem öðruvísi er í þessari hv. stofnun, á hinu háa Alþingi. Hér er bitist um upphæðir sem eru kannske 200 sinnum minni en þessi í ýmsum hornum og nefndum og í umr. Örfáar millj. og jafnvel hinir smæstu hlutir taka langan tíma. En það má fara hálftími í 250 millj. Svona er þetta nú, því miður, að við erum stundum að fást við ýmis mál, daga og stundum nætur, um alls kyns þáltill. og hitt og annað af því tagi, sem oft er lítils virði, smámál, auglýsingamál einstakra þm. og ýmislegt annað, eins og þið þekkið, hv. alþm., en þegar kemur að stóru ákvörðununum eru þær hristar fram úr erminni á nokkrum mínútum og varnarlausir stöndum við frammi fyrir því að út úr nefnd skuli málinu sparkað án athugunar. Það vill svo til að kannske höfum við einhverjir í þessari nefnd haft grun um að þetta mál væri á leiðinni, það má vera, en formlega séð er auðvitað óforsvaranlegt að haga sér með þessum hætti. Ég veit ekki einu sinni til þess að það hafi verið lesnar umsagnir á þessum fundi. Það var kannske ekki tími til þess. Það eru lesnar umsagnir um aðra og minni hluti í þessari háu stofnun. Ég vona, virðulegi forseti, að slíkt endurtaki sig ekki. Við í minni hl. skiljum vel að þetta mál verður að fá afgreiðslu og það fljótt. Þarna er um að tefla það stórt mál og mikla fjármuni, sem þarf að færa til og greiða, að þetta mái verður að fá einhverja afgreiðslu, annaðhvort samþykkt eða synjun eða samþykkt með breytingum. Við tökum ekki þátt í að tefja þau mál sem hljóta að fá afgreiðslu, hvort sem þau eru vond eða góð. Við verðum áreiðanlega ekki sakaðir um það í þessari hv. nefnd að við höfum lamið eitthvað af ástæðulausu á ríkisstj. bara til að vera á móti henni, það er nú eitthvað annað. Við höfum meira að segja stundum stutt ríkisstj. dyggilega til þess að koma fram nauðsynlegum málum, þótt vond hafi verið. En þessi háttur á meðferð þessa máls, sem kemur upp vegna fiskverðsákvörðunar í febr., að láta það dankast svo í þeirri deild að síðari deildin fái í raun og veru ekki til þess tækifæri að skoða það, er ekki til eftirbreytni. Ég vil vekja athygli á að fjórir hv. þm. sem eiga sæti í hv. sjútvn. hafa ekki séð þetta frv. Meiri hl. í nefndinni hefur ekki séð frv. Hugsið ykkur bara! Að vísu þurfum við Íslendingar líka að stjórna heiminum og er ekki nema gott um það að segja - ég tala ekki um sérstakar ráðstefnur eins og menn flykktust á um daginn, norður/suður - spurninguna, sem við leysum að sjálfsögðu með aðstoð enskra lorda og fleiri góðra manna. En þrátt fyrir það er augljóst að þarna er farið að með óviðfelldnum hætti svo vægt sé til orða tekið. Virðulegi forseti. Ég er ekki vanur að tala lengi og ætla mér ekki að gera það nú fremur en áður. Ég hef ekki tamið mér að velta mér lengi upp úr hneykslismálum. En það er einmitt það sem þetta mál er. Það er auðvitað hneyksli að ganga enn á hlut sjómanna og það væri skömm af því að afgreiða þetta óbreytt. En ég held að það þýði ekkert að höfða til einna eða annarra kennda hæstv. ríkisstj. Hún ætlar að láta sig hafa það að hirða þessa peninga og láta útgerðina hafa þá. Þeir ætla að gera það, því miður. Virðulegi forseti. Við hv. þm. Guðmundur Einarsson í minni hl. höfum skilað nál. og ég tel það við hæfi og raunar er það venjan, að lesa þetta nál. Það er stutt. Í því hefði e. t. v. þurft að koma fram margt fleira, en aðrar röksemdir hafa verið tíndar hér til í löngu máli svo að við létum duga að hafa nál. tiltölulega fá orð. Stundum eru fá orð betri en mörg. Ég leyfi mér, með leyfi forseta, að lesa upp nál.: „Nefndin fjallaði um frv. á einum fundi ásamt öðrum stórmálum. Á fundinn komu fulltrúar útgerðar og sjómanna, og frv. síðan afgreitt úr nefnd. Með flutningi þessa frv. er gert ráð fyrir því að taka meira en allar eigur almennu deildar Aflatryggingasjóðs og færa þær yfir í Stofnfjársjóð fiskiskipa, inn á reikning hvers skips, upphæð sem nemur 4% af fiskverði. Af sjálfu leiðir að niður falla allar bótagreiðslur almennu deildar sjóðsins árið 1984. Þessi 4% af fiskverði eru færð útgerðinni og koma ekki til hlutaskipta. Vegna samdráttar í afla verður staða útgerðar lakari sem honum nemur og afkoma sjómanna versnar að sama skapi. Nú hefur ríkisstj. ákveðið að færa þessa fjármuni til útgerðar vegna versnandi afkomu, en leyft sjómönnum náðarsamlegast að bera skaðann óbættan. Hin almenna deild sjóðsins hefur gegnt því hlutverki að tryggja sjómönnum sín laun þrátt fyrir aflabrest ef útgerðin hefur ekki greitt þau. Minni hl. n. lítur svo á að fjármunir Aflatryggingasjóðs séu sameign útgerðar og sjómanna og séu þessir fjármunir fluttir til eigi útgerð og sjómenn að skipta þeim sín á milli eftir lögbundnum leiðum og samningum milli þessara aðila um hlutaskipti. Minni hl. n. lítur svo á að með því að koma því svo fyrir að umrædd 4% af afla komi ekki til hlutaskipta vegi ríkisstj. enn í sama knérunn og telur allra síst ástæðu til þess nú að auka þann hlut sem tekinn er fram hjá skiptum. Minni hl. nefndarinnar átelur málsmeðferð og mun flytja brtt. á sérstöku þskj.“ Virðulegi forseti. Sú brtt. sem hér var vikið að er á þskj. 647 frá minni hl. sjútvn. og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Niðurlag fyrri mgr. ákvæðis til bráðabirgða orðist svo: og komi þær til hlutaskipta með sama hætti og annað aflaverðmæti.“ Þessi breyting er við ákvæði I til bráðabirgða og hljóðar þá þessi setning eftir breytinguna, sem ég vona að verði, með leyfi forseta: „Bætur þessar skal greiða inn á reikning hvers skips hjá Stofnfjársjóði fiskiskipa, sbr. lög nr. 4 13. febr. 1976, og komi þær til hlutaskipta með sama hætti og annað aflaverðmæti.“ Í þessu er breytingin fólgin. Ég er ekki viss um að það sé til mikils að halda áfram ræðuhöldum af þessu tagi. Það ætti ekki að vera nauðsynlegt að segja hlutina nema einu sinni og þeir breytast ekkert þó að maður segi þá tvisvar. En ég held að það sé varla hægt að komast hjá því að nefna örfáum orðum það sem hefur komið fram í umsögnum sjómannasamtakanna og í því hvað fiskimenn segja. Ég vil vekja athygli á skeytum frá fjölmörgum skipshöfnum, skipum, sem hafa ekki komið fram. Við í nefndinni sáum auðvitað ekki neitt, ég fékk þessi plögg annars staðar. Ég er ekki að segja að verið sé að liggja á hlutunum vísvitandi, en það var bara ekki tími til að fá að sjá nein rök í málinu. Þá er kannske fyrst til að taka að samþykkt barst frá Sjómannasambandi Íslands, og ég leyfi mér að lesa, virðulegi forseti, nokkurn hluta þess: „Formannafundur Sjómannasambands Íslands, haldinn föstudaginn 9. mars 1984 að Borgartúni 18, mótmælir harðlega framkomu frv. til l. um breyt. á lögunum nr. 51 28. apríl 1983, um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins. Fundurinn minnir á að upphaflegt markmið sjóðsins var eingöngu að tryggja sjómönnum laun sín ef um verulegan aflabrest væri að ræða eða ef útgerð brygðist fjárhagslegri skuldbindingu sinni gagnvart sjómönnum. Enn í dag er eitt meginverkefni sjóðsins hið sama og í upphafi. Með frv. þessu, sem nú liggur fyrir Alþingi, er ætlunin að bótagreiðslur Aflatryggingasjóðs gangi til Stofnfjársjóðs fiskiskipa sem hefur allt öðru hlutverki að gegna en að tryggja sjómönnum laun sín. Þessum breytingum mótmælir fundurinn harðlega og krefst þess að hlutverk Aflatryggingasjóðs verði óbreytt. Fundurinn skorar á alþm. að fella þetta frv. og minnir á í því sambandi að vegna stjórnvaldsaðgerða í sjávarútvegsmálum þurfa sjómenn enn frekar en áður á núgildandi lögum Aflatryggingasjóðs að halda.“ Þarna kemur auðvitað greinilega fram eitt atriði sem ég hef ekki nefnt og það er að hafi skipshöfn orðið fyrir því að ná litlum sem engum afla, útgerðarmaðurinn ekki getað borgað, þá hafa sjómenn geta gengið til Aflatryggingasjóðs og fengið fast kaup. Með þessari breytingu geta sjómenn ekki gert það. Það er lagt á þeirra herðar að ná sínum launum. Slíkt gæti tekið og tekur langan tíma. Hver hefur efni á því, ekki síst þegar illa gengur, að fá ekki kaupið sitt fyrr en eftir marga mánuði eða jafnvel enn lengri tíma ef um gjaldþrotamál er að ræða? Hver hefur efni á því í þeirri feiknadýrtíð sem er í þessu landi? Ég held að það hafi enginn og ekkert fremur sjómenn en aðrir. Þarna þyrfti auðvitað að koma eitthvað í staðinn frá hæstv. ríkisstj., einhver fyllri trygging til þess að sjómenn gætu fengið sitt kaup. Virðulegi forseti. Alþýðusamband Íslands sendir hér einnig erindi þar sem þessu frv. er harðlega mótmælt með sömu röksemdum. Í bréfi frá 9. mars frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands er þessu frv. harðlega mótmælt og sérstaklega því að þessir fjármunir skuli vera færðir til aðeins annars eiganda fiskjarins, því útgerðarmenn o sjómenn eiga hann saman en ekki útgerðarmenn einir. Í þessu bréfi, virðulegi forseti, segir, eftir að mótmælin hafa komið fram, með leyfi forseta: „Sú endurskoðun og uppskipti á sjóðakerfi sjávarútvegsins, sem gerð var 1976 í samráði við sjómenn leiddi af sér 6% lækkun á hlutaskiptum, gegn því að sjóðakerfi sjávarútvegsins yrði afnumið í áföngum sem þó var aldrei framkvæmt eins og samið var um 1976. Við viljum því vara Alþingi við því að samþykkja þessa lagabreytingu án þess að þessir fjármunir komi til skipta.“ Og að lokum, virðulegi forseti: „Með því er hið háa Alþingi að efna til ófriðar við sjómenn og ekki að setja réttlát lög, sem er þó hlutverk Alþingis Íslendinga.“ Vegna þess virðulegi forseti, að efni áðurnefnds símskeytis hefur ekki komið fram, þá vil ég leyfa mér að lesa það. Þetta símskeyti er ekki komið frá stofnun, það er ekki úr byggðadeildinni, það er ekki úr Seðlabankanum eða einhverjum þessara stofnana sem við fáum skjalabunkana frá sem eru stundum varla virði pappírsins eins. Þetta símskeyti kemur frá sjómönnum. Það kemur utan af sjó. Það er ekki komið héðan af hitaveitusvæðinu. Það er ekki komið úr sölunum með þykku gólfteppunum eða palisanderklæddu veggjunum. Það er komið utan af sjó, utan úr vetrinum sem við sjáum nú varla nema rétt þá stund sem við erum að ferðast milli þessarar stofnunar og heim til okkar. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Skipshafnir eftirfarandi skipa mótmæla harðlega þeirri breytingu á 27. gr. laga nr. 51 frá 1983, um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, sem nú liggur fyrir Alþingi. Í brtt. er lagt til að almenna deild Aflatryggingasjóðs, sem á undanförnum árum hefur tryggt sjómönnum lágmarkskaup, verði á þessu ári notuð til þess að greiða fjármagnskostnað útgerðar og að í stað 10% greiðslu í stofnfjársjóð verði nú 14% tekin fram hjá skiptum til útgerðar. Ef hið háa Alþingi samþykkir þessa lagabreytingu um að 4% verði tekin framhjá skiptum, þá verður orðið lögfest, að tekið verði 41% fram hjá hlutaskiptum á þessu ári. Sú endurskoðun og uppskipti á sjóðakerfi sjávarútvegsins, sem gerð var 1976 í samráði við sjómenn, leiddi af sér 6% lækkun á hlutaskiptum, gegn því að sjóðakerfi sjávarútvegsins yrði afnumið í áföngum sem þó var aldrei framkvæmt eins og samið var um 1976. Við viljum því vara Alþingi við að samþykkja þessa lagabreytingu án þess að þessir fjármunir komi til skipta, með því er hið háa Alþingi að efna til ófriðar við sjómenn og ekki að setja réttlát lög, sem er þó hlutverk Alþingis Íslendinga.“ Þessi texti er kominn utan af sjó. Og undir þessum texta eru nöfn skipanna og það á eftir að margfalda nafnafjöldann með líklega 14–15 að meðaltali, þannig að hér er um mjög marga sjómenn að ræða. Skipin eru þessi, með leyfi forseta: Páll Pálsson ÍS, Vestri BA, Sléttanes ÍS, Þrymur BA, Guðbjörg ÍS, Jón Jónsson SH, Akureyrin EA, Fróði SH, Tálknfirðingur BA, Steinunn SH, Dagrún ÍS, Haraldur AK, Albert Ólafsson KE, Kaldbakur EA, Gunnjón GK, Sigurvon ÍS, Sólfari AK, Vatnsnes KE, Víkingur III ÍS, sigurborg AK, Orri Ís, Elliði GK, Guðný ÍS, Grótta AK, Ásgeir Torfason ÍS, Guðmundur Ólafur ÓF, Stálvík SI, Jakob Valgeir ÍS, Björgúlfur EA, Sif ÍS, Gaukur GK, Hugrún ÍS, Þuríður Halldórsdóttir GK, María Júlía BA, Arney KE, Núpur BA, Faxi GK Happasæll GK, Hjörleifur RE, Júlíus Geirmundsson ÍS, Ottó Nóvember Þorláksson RE, Guðbjartur ÍS, Viðey RE, Sigurey BA, Ingólfur Arnarson RE, Hólmadrangur ST, Rifsnes SH, Ásgeir RE, Garðar II SH, Otur GK, Halldór Jónsson SH, Þorlákur ÁR, Dalborg EA, Snorri Sturluson RE, Haukur KE, Skipaskagi AK, Ólafur Jónsson GK, Sjóli RE, Júní GK, Gyllir IS, Dagstjarnan KE, Sigurfari II SH, Klakkur VE, Runólfur SH, Gullberg NS, Fylkir NK, Ljósafell SU, Glettingur NS, Kambanes SU, Sunnutindur SU, Vigri RE, Snæfugl SU, Breki VE, Svalbakur EA, Hólmanes SU, Arinbjörn RE. Upptalningu er lokið, virðulegi forseti. Hún hefði getað orðið miklu lengri. Á svona skeyti komast ekki nálægt því allir yfirleitt. Það er misjafnt að ná í menn. Menn eru í kringum allt land. En þetta er skeyti af mörgum merkum skipum, sem bera mörg merk nöfn eins og þið hafið heyrt. Þau eru kennd við ættmenni útgerðarmannanna, við örnefni, heimabæ og byggð, við kaþólska biskupa eins og Þorlák, við ritsnillinginn Snorra Sturluson og fleiri og fleiri. Kennd við sjófugla og boða og allt sem nöfnum tjáir að nefna. Mennirnir sem vinna á þessum skipum eru með þessu skeyti að senda hinu háa Alþingi sína kveðju. Og kveðjan er um það í örfáum orðum að sjómönnum þykir nú nægilega langt gengið og of langt gengið. Fyrir þessu frv. hefur auðvitað barist formaður Landssambands ísl. útvegsmanna. Það er ekkert leyndarmál. Það er hart fyrir okkur hv. alþm. að vera einhvers konar afgreiðslustofnun fyrir þennan mann og þennan félagsskap, næstum því sama um hvað er að tefla. Og það er ekki beysið og það er áreiðanlega ekkert gaman fyrir ungan mann, kornungan mann, hæstv. ráðh. í sjávarútvegsmálum, sem vill taka á hlutunum eftir bestu getu, að þurfa að vera eins og í bandi þessa félagsskapar. Félagssamtök sjómanna eru hundsuð, en ríkisstj. er öll í bandi þessara samtaka.



Virðulegi forseti. Ég skal reyna að fara ekki mikið út í efnisatriði þessa máls, enda hefur það áður verið rætt hér á Alþingi, en ég vildi segja nokkur orð um málsmeðferð. Það er orðið alllangt síðan þetta frv. var lagt fyrir Alþingi og þó að ég hafi ekki alveg jafnlanga reynslu af þingstörfum og ýmsir aðrir, sem hér eru, gæti ég trúað að þau dæmi skiptu nokkrum tugum, ef ekki hundruðum, þar sem mál hafa nú verið afgreidd af meiri hraða í gegnum þingið og hefur þá að venju verið hlið nokkuð til mikilvægis málsins og jafnvel þótt menn hafi deilt um hvað væri rétt að gera í viðkomandi máli. Það er svo með þetta mál, að Aflatryggingasjóður hefur ekki getað innt af hendi neinar greiðslur frá 1. febr., hvorki úr hinni almennu deild eða áhafnadeild. M. a. er gert ráð fyrir í 2. gr. frv. að allt ríkisframlagið til sjóðsins fari til þess að auka greiðslu fæðispeninga og til þess að greiða úr fjárhagsörðugleikum sjómanna og því er ekki neitað að tafir á greiðslum til Stofnfjársjóðs eru alvarlegs eðlis. Það hefði verið hægt að afgreiða þetta frv. til nefndar hér s. l. föstudag, en það var komið í veg fyrir það og talið mikilvægara að þeir þm. sem ekki gátu þá verið viðstaddir þingfundi kæmu til þingfundar til þess að hægt væri að ræða málið við 1. umr. Ég benti á að þeir hv. þm. sem ekki væru hér viðstaddir gætu að sjálfsögðu tjáð sig um málið við 2. og 3. umr., en á það var ekki fallist fyrst og fremst af þeim sem á móti þessu frv. eru. Það hefur orðið afleiðing þess m. a. að hv. nefnd hefur ekki haft nægilegt ráðrúm, eins og hér hefur komið fram, til að kynna sér málið. En það er svo langt síðan mál þetta var lagt fram að ég býst við að hv. þm. hafi haft nægan tíma til að lesa um það ályktanir sem birst hafa í blöðum og skeyti sem einnig hafa komið fram og geta kynnt sér málið. Ég tel því vera um algerlega eðlilega málsmeðferð að ræða og ég vil mælast til þess að greitt verði fyrir því að mál þetta nái fram að ganga þannig að Aflatryggingasjóður geti viðhaft eðlilega starfsemi og það þurfi ekki að dragast fram yfir páskaleyfi þm. Þrátt fyrir allt er það bæði mikilvægt fyrir útgerðina og sjómenn einnig. En hins vegar er eðlilegt að menn deili um málið. Því er mjög haldið fram að hér sé verið að taka utan skipta. Það vita hv. þm. jafnvel og ég að þessi hluti útflutningsgjalds hefur aldrei komið til skipta. Þetta frv. breytir heldur í engu skyldum útvegsmanna til að greiða sjómönnum laun. Hinu er svo sjálfsagt að halda á loft að tekjur sjómanna og kjör þeirra eru knöpp. Ef hv. þm. vilja gera á því breytingar er mun eðlilegra að draga úr þeirri kostnaðarhlutdeild sem einnig var ákveðin með lögum. Það hefur verið ákveðið að minnka hana um 2% eða úr 29% í 27 annars vegar og úr 25 í 23 á bátum. En það er algerlega óþarft að brengla því saman við þetta mál, að mínu mati. Ég vildi taka þetta fram varðandi málsmeðferðina. Það ætti engum að dyljast að íslenskur sjávarútvegur er í miklum erfiðleikum og verður það á næstunni og allir vita að erfitt verður fyrir sjávarútveginn að ganga í gegnum það. Það verður einnig erfitt fyrir íslenska sjómannastétt. En þessir hagsmunir fara allir meira og minna saman og eru ekki aðskildir. Það er ekki hagsmunamál sjómanna að útgerðin sé á hausnum og það er ekki heldur hagsmunamál útvegsmanna að sjómenn hafi knöpp kjör. 



Virðulegi forseti. Það er að sjálfsögðu ekki ætlan þeirra manna sem töluðu hér s. l. föstudag að tefja þessa umr. Sást það kannske best s. l. mánudag þegar við hjálpuðum til að koma málinu til nefndar í veikindafjarveru hæstv. ráðh. jafnvel þótt einn af hæstv. ráðh. hefði orð á því að óeðlilegt væri að taka málið fyrir í fjarveru hans. Við töldum það hins vegar sjálfsagt til þess að nefndin fengi málið til meðferðar. En hverju breytti það að koma málinu til nefndar á föstudegi? Þingnefndir starfa yfirleitt ekki á laugardögum og sunnudögum, það var ekki heldur beðið um það, enda sjáum við það á þessari einstöku meðferð nefndarinnar. Hún kemur ekki saman til fundar fyrr en á miðvikudagsmorgni og hespar þessu stóra máli svo af á hálftíma og leyfir sér m. a. s. að svara ekki þeim fsp. sem fram komu í deildinni í umr. s. l. föstudag eða mánudag, lætur þær sem vind um eyru þjóta. Það er því rangt hjá ráðh. þegar hann talar um að umr. á föstudag hafi verið til þess að tefja málið. Það var verið að benda honum sérstaklega á þá hættu sem stafaði af því að þjösna því áfram á þann veg sem átti að gera hér í deildinni. Þá stóð yfir fundur í sambandsstjórn Sjómannasambands Íslands sem endaði með því að óskað var eftir því við aðildarfélögin að leita verkfallsheimildar á fiskiskipaflotanum. Ef hæstv. sjútvrh. álítur að slíkur þjösnaskapur með þetta viðkvæma mál sjómanna sé til þess fallinn að greiða fyrir sáttaumleitunum á milli útgerðarmanna og sjómanna, þá fer hann villur vegar. Hann á margt eftir ólært í samskiptum útgerðarmanna og sjómanna ef hann heldur það. Það kann að vera rétt hjá hæstv. ráðh. að þessi hluti útflutningsgjalds sem fer til Aflatryggingasjóðs hafi ekki komið til skipta. En það breytir ekki því meginmáli að Aflatryggingasjóður er tryggingarsjóður beggja þessara aðila, útgerðarmanna og sjómanna. Ég vek sérstaklega athygli ykkar, hv. þm. sem komið utan af landi, frá Vesturlandi, Norðurl. v., Norðurl. e. og Austfjörðum, a. m. k. fyrir austan og norðan Hornafjörð, á því að í fyrstu línu ákvæða til bráðabirgða I í 1. gr. þess frv. sem við ræðum segir: „Á árinu 1984 skal þó í stað bótagreiðslna úr hinni almennu deild sjóðsins“ gera sem þar segir. Þetta þýðir auðvitað að það er verið að útiloka möguleikann á að veita slíkar bætur á þessu ári. Ég veit ekki hvort þessir hv. þm. hafa gert sér ljóst að þetta gæti kannske haft einhver áhrif á atvinnuástandið í kjördæmum þeirra. Hvað gerði þetta gjald á sínum tíma? Við vitum að vísu að hluti þess var misnotaður. En það mátti gera betrumbætur á lögunum og framkvæmd tryggingabótanna úr sjóðnum til að koma í veg fyrir það svindl. Það þurfti ekki algerlega að loka fyrir þessar bótagreiðslur því að þær gerðu stórmikið gagn víðs vegar um land og hafa gert fram að þessu, þar til hæstv. ríkisstj. ákveður nú að þær skuli felldar út gildi á þessu ári a. m. k. Við 1. umr. málsins s. l. föstudag benti ég á aðdraganda þessa máls, að við fiskverðsákvörðun í Verðlagsráði sjávarútvegsins eru það fiskkaupendur, verkendur sjávarafla, með útgerðarmönnum sem ákveða að taka þetta fé og verja því á þennan hátt og þeir fá á einhvern hátt út úr þessum æðsta dómstól um verðlag sjávarafurða tryggingu fyrir því frá ríkisstj. að þetta skuli verða löghelgað hér á Alþingi. Þetta mun náttúrlega, þegar búið er að samþykkja þessi lög, verða fyrsta sporið sem stigið verður til þess að fella niður það kerfi sem við búum við um Verðlagsráð sjávarútvegsins. Þetta verður einn nagli í þá kistu. Ég leyfi mér að halda því fram. Ég benti í fyrsta lagi á hve óeðlileg þessi ákvörðun væri, þegar sameiginleg eign sjómanna og útgerðarmanna væri tekin og henni ráðstafað af þessum tveim aðilum. Það jaðraði við siðleysi. Ég benti á þau fjögur meginatriði sem hæstv. sjútvrh. færði fram til réttlætingar þessu frv. Ég benti á að þrjú af þessum meginatriðum væru nú komin á það stig að allar forsendur fyrir málinu hefðu gerbreyst. Helstu blóm ríkisstj. hafa verið þessi þrjú atriði: verðbólgulækkunin, lækkun fjármagnskostnaðar og aflaskortur. Það eina sem eftir stendur og er vissulega alstærst og alvarlegast er auðvitað aflaskorturinn. Það var líka bent á það í þeim umr. að kvótinn væri búinn hjá mörgum skipum og þá væri hægt að ná fram sparnaði hjá þessum skipum sem eru búin með kvótann, ná því fram sem að var stefnt með kvótanum og þessum aðgerðum öllum: að leg ja skipunum. Að því var stefnt. Ég vitnaði hér í álit stjórnar Fiskifélags Íslands sem barst hv. Ed. Það var óskað eftir því hér í Nd. við 1. umr. málsins að leitað væri skriflegrar umsagnar stjórnar Aflatryggingasjóðs. Það var eitt af því sem hv. meiri hl. sjútvn. þessarar deildar gat ekki fengið sig til að gera þó að beinar óskir kæmu fram um það. Ég hef samt sem áður aflað mér álits frá nokkrum stjórnarmönnum og ætla að'lesa það hér á eftir, með leyfi forseta, til þess að það birtist í þingtíðindum. Og það var ekkert erfitt að ná til þeirra manna þó að þeir séu búsettir úti á landi. Það er nefnilega nokkuð um liðið síðan þeir fundu upp símann á Íslandi, herra þm. Stefán Guðmundsson. Ég hef margoft haft orð á því í sambandi við þetta frv. að ég álít eins og fleiri að þetta sé undanfari þess að Aflatryggingasjóður sé endanlega eyðilagður. Og ég ber líka ótta í brjósti um það, vegna þess að ekki er vitað hvað við tekur nema óreiða og vitleysa, að Verðlagsráð sjávarútvegsins verði eyðilagt með þessu líka. Þetta verði ein ástæðan til þess að það klofni og fari í tóma vitleysu.  Í Ed. fengust ekki nein svör við spurningum sem þar voru bornar fram um það hvernig grásleppa og úthafsrækja koma inn í þetta mál. Þessar fisktegundir falla ekki undir kvótakerfi. Eru 4 prósentin færð til þessara tegunda líka eða eiga þær að falla undir gömlu regluna, sem gildir í sjóðnum, sem ekki má vinna eftir lengur? Þessi sjóður studdi á sínum tíma ýmsar tilraunaveiðar. Það má ekki lengur. Það er búið að klippa á það með þessu frv. sem við erum að ræða hér. Ég lofaði hv. forseta því að verða ekki langorður. Samt sem áður vona ég að forseti sýni mér þá biðlund að lofa mér að lesa þessa stuttu grg. frá þremur stjórnarmönnum Aflatryggingasjóðs. Það eru fulltrúar Sjómannasambandsins, Farmannasambandsins og Alþýðusambandsins. Hún er á þessa leið: „Um 1. lið: Við viljum vekja athygli á að skv. 3. gr. laga um sjóðinn segir: Hlutverk almennu deildar sjóðsins er að bæta aflahlut skips og áhafnar þegar almennan aflabrest ber að höndum eða brýna nauðsyn ber til að draga úr sókn til verndar mikilvægum nytjastofnum. Við teljum að frv. gangi þvert á megintilgang hinnar almennu deildar sjóðsins, þar sem það er meginskylda deildarinnar að greiða bætur skipi og áhöfn þegar almennur aflabrestur verður eða þegar dregið er úr veiðum til verndar mikilvægum nytjastofnum. Í grg. með frv. er ekkert sem getur rökstutt þessa breytingu á lögunum og ekkert sem ekki fellur undir 3. gr. laganna eins og þau eru. Frv. gerir hins vegar ráð fyrir því að megintilgangur Aflatryggingasjóðs sé brotinn með því að færa fé frá almennu deildinni til Stofnfjársjóðs fiskiskipa og láta hann greiða þeim skipum, sem mest aflaverðmæti fá, hæstar bætur og svipta áhafnir öllum bótum. Við teljum að nú sannist best að núgildandi lög nái fullkomlega yfir þann vanda sem nú steðjar að útgerðarmönnum og sjómönnum og að þessum fjármunum, sem eru sameign útgerðarmanna og sjómanna, verði best varið skv. núgildandi lögum. Er það í fullu samræmi við tilgang sjóðsins“. Og um 2. lið frv., ákvæði til bráðabirgða II: „Samkvæmt þessum lið er gert ráð fyrir að framlag ríkisins, 18.5 millj. kr., skuli renna beint til áhafnadeildar sjóðsins til þess að deildin geti aukið greiðslur fæðispeninga og greitt úr fjárhagsörðugleikum sjómanna. Við bendum á að skerðing fæðispeninga skv. brbl. frá í maí 1983 hefur numið um 18 millj. kr. og er því nánast sama upphæð og ráð er gert fyrir í frv., þannig að þó að ríkisframlagið renni allt til áhafnadeildarinnar gerði það ekki betur en að leiðrétta þá skerðingu sem varð á síðasta ári, hvað þá til þess að bæta sjómönnum þá skerðingu sem þeir verða fyrir vegna aflasamdráttar og þeirrar skerðingar sem þeir verða fyrir vegna eftirágreiddra opinberra gjalda.“ Ég leyfi mér að koma hér með það innskot að líklega verður engin stétt á landinu jafnilla fyrir barðinu á þessu skattgreiðslufyrirkomulagi og þeir, vegna þess hve afli er misjafn frá ári til árs, og kannske hefur sjaldan lækkað meira á milli ára en nú. Ég held áfram með álit þeirra: „Við viljum enn fremur benda á að skv. lögum nr. 51 frá 1983 á framlag ríkisins að nema 40% af tekjum almennu deildar sjóðsins. En síðan 1980 hefur ríkið skert þessar greiðslur: Árið 1980 um 5.6–5.8 millj., 1981 um 7.8 millj., 1982 um 8.5 millj. tæpar, 1983 um 21.8 millj tæpar og 1984 um 29.4 millj. Tvær síðustu tölurnar eru að nokkru áætlaðar. Samtals gerir þetta u. þ. b. 73.2 millj. kr. Að mati endurskoðenda sjóðsins lætur nærri að þessar 73.2 millj. kr. framreiknaðar miðað við byggingarvísitölu jafngildi 121.6 millj. kr. Við bendum á að ef ríkið skilaði þessum peningum og þeir rynnu til áhafnadeildarinnar mundi skapast svigrúm til að greiða að einhverju leyti úr fyrirsjáanlegum fjárhagserfiðleikum sjómanna, t. d. með niðurgreiðslu á tekjuskatti frá síðasta ári. Við sem stjórnarmenn lýsum okkur mótfallna þessu frv. og teljum að þessir fjármunir eigi alls ekki að renna til Stofnfjársjóðs fiskiskipa sem hefur skv. lögum allt annan tilgang. Við undirritaðir fulltrúar sjómanna í sjóðstjórn teljum fráleitt að afgreiða eigi breytingar á lögum um Aflatryggingasjóð án þess að leita álits sjóðstjórnarinnar.“ Ég leyfi mér að fullyrða, hv. forseti, að ef leitað hefði verið til fleiri aðila úr stjórn þessa sjóðs, þá hefðu þeir tekið undir þetta álit og skrifað undir með fulltrúum sjómanna. Ég skýrði frá því í ræðu minni s. l. föstudag við 1. umr. málsins að ég hefði talið það drengskaparverk af hæstv. ríkisstj. ef hún hefði notað þetta tækifæri nú til að koma á móti og leysa það stórkostlega vandamál sem hæstv. sjútvrh. talaði um hér við 1. umr., lífeyrissjóðsmál sjómanna. Það hefði mátt gera í góðri samvinnu við sjómannastéttina og leysa kannske samningamálin og yfirvofandi verkföll um leið. En til þess gefst enginn kostur. Það gefst ekki einu sinni kostur á því að vinna upp brtt. við þetta frv. í þá átt. Ég hef samt sem áður, hv. forseti, leitast við ásamt hv. þm. Karvel Pálmasyni að ganga ekki lengra en efni standa til, en með tilliti til hinna breyttu forsendna leggjum við fram varabrtt. við till. minni hl. sjútvn. þess efnis að niðurlag fyrri málsgr. ákvæðis til bráðabirgða hljóði svo: „og komi þær til hlutaskipta sem annar afli á viðkomandi skip frá og með 1. júní 1984“, en frá og með þeim tíma á einmitt að ákveða nýtt fiskverð. Ég óska eftir því, hv. forseti, að leitað verði afbrigða fyrir þessari skriflegu brtt.

Karvel Pálmason Hæstv. forseti. Ég skal ekki nú frekar en fyrr við umr. þessa máls tefja það á nokkurn hátt. Ég verð hins vegar að lýsa vonbrigðum mínum og undrun á þeim ummælum hæstv. sjútvrh. - vegna þess að við sem töluðum hér s. l. föstudag töldum eðlilegt, þar sem það væri óvenjulegur fundardagur, málið stórt og fjöldi þm. með fjarvistarleyfi, að fresta þeirri umr. fram á mánudag - að við værum að gera tilraun til að tefja málið á einn eða annan hátt. Það sýnir sig á þessu að ekki er þakklætinu fyrir að fara hjá hæstv. sjútvrh. til okkar stjórnarandstæðinga sem erum þó að reyna að bjarga málum í gegn þegar stjórnarþm. mæta ekki sjálfir. Við ættum að muna það, stjórnarandstæðingar, hversu mikið þakklæti hæstv. ráðh. auðsýnir í þessum efnum.  Ég vísa því a. m. k. algjörlega á bug að ég hafi átt nokkurn þátt í að tefja þetta mál. Það var meira að segja rætt hér s. l. mánudag, eins og hv. þm. Pétur Sigurðsson gerði grein fyrir, að ráðh. fjarverandi í veikindaleyfi, sem þó hefði nú kannske einhvern tíma verið notað sem átylla til að drepa málinu á dreif og ræða það ekki undir þeim kringumstæðum. Meira að segja var látið að því liggja að nefndin gæti hafið störf þegar á þriðjudagsmorgni. Það var ekkert sem kom í veg fyrir það. Það hefur gerst áður að nefndir hafa fjallað um mál þó að ekki væri búið formlega að vísa því til þeirra, þannig að það er hreinn fyrirsláttur hjá hæstv. ráðh. og hv. þm. Stefáni Guðmundssyni, formanni nefndarinnar, að hér hafi á nokkurn hátt verið komið í veg fyrir það að málið gæti farið með eðlilegum hætti til nefndar og nefndin fengið eðlilegan tíma. En það er annað sem ég á vantalað við hv. þm. Stefán Guðmundsson. Við umr. á mánudag bar ég formlega fram ósk um það frá mér og hv. þm. Pétri Sigurðssyni héðan úr ræðustól að leitað yrði skriflegrar umsagnar stjórnar Aflatryggingasjóðs á þessu frv. Þess var óskað og meira að segja hausnum nikkað þá af hv. formanni nefndarinnar. En hváð hefur gerst? Hvar liggur sú skriflega umsögn stjórnarinnar fyrir? Og ég vil spyrja nefndarmenn: Kom það ekki til umr. í nefndinni að fara að þessari ósk og leita umsagnar stjórnar Aflatryggingasjóðs? Var því hvorki hreyft af meiri hl. nefndarinnar eða minni hl.? Við skulum gera því skóna að meiri hl. hafi ekki kært sig um það. En hvað um minni hl.? Tók hann þessa ósk upp eða tók hann undir þessa ósk, að leitað yrði formlega umsagnar stjórnar Aflatryggingasjóðs? Ég óska svara við þessu, því mér finnst þetta það stórt mál að þegar slík ósk kemur fram, þá sé á engan hátt eðlilegt annað en að verða við henni. Herra forseti. Það hefur í sjálfu sér kannske ekki mikla þýðingu að hafa mörg orð fleiri um þetta mál. En ég vil þó aðeins bæta við það sem hér hefur verið sagt. Hv. 4. þm. Suðurl. er víst ekki í salnum, en ég fagna því að sjálfsögðu að um hann má segja eins og haft var að orðtaki hér áður fyrr, að Eyjólfur hefur hresst í andstöðunni við þetta mál frá 1. umr. Þá spurði hv. þm. Garðar Sigurðsson í hneykslunartón í hvers umboði ég talaði, þegar ég lýsti því hér yfir að ég héldi að þetta frv. eins og það liggur fyrir væri ögrun við sjómannastéttina og samþykkt þess mundi þýða ófrið ef af yrði. Nú talar hv. þm. Garðar Sigurðsson hér í heilan klukkutíma gegn málinu og endar á því að lesa upp símskeyti frá nokkrum tugum skipshafna líklega, ég þori ekki að fullyrða um töluna, þar sem nákvæmlega það sama er sagt, og ég sagði hér s. l. mánudag. Það er engu líkara en að þessi að mörgu leyti ágæti hv. þm. sé fyrir löngu slitnaður úr tengslum við hugsanagang sjómanna, a. m. k. í þessu máli. 

Hann er nú til sjós á hverju sumri.

Það nægir ekki alltaf. Það fer eftir því hvernig heilabúið er og hugsanagangurinn, hvort menn eru í raun og veru í tengslum við það sem þeir eru að gera eða ekki. Ég bið nú hv. 7. þm. Reykv. að hugsa sig betur um áður en hann segir meira um þetta.

Heilabú Garðars er alveg í lagi.

Ekkert bætir það um þó að hv. þm. Jón Baldvin mæli með því. Ég skal ekki, herra forseti, hafa fleiri orð um þetta sem ég heyri að þm. skemmta sér yfir. En í mínum huga er þetta ekki gamanmál. Ég tek undir það sem hv. þm. Pétur Sigurðsson sagði hér áðan og ég sagði raunar líka s. l. mánudag: Hér er verið að stíga fyrsta skrefið að því að leggja niður það kerfi, þann sjóð sem byggður hefur verið upp sameiginlega af útvegsmönnum og sjómönnum til þess að hlaupa undir bagga þegar illa áraði. Það er vissulega alvörumál, ekki síst í þeirri stöðu sem málið er í í dag þegar stjórnvöld gera sér beinlínis leik að því að ögra sjómannastéttinni umfram það sem þegar er búið, því engum getur dulist að það sem gerst hefur að undanförnu, bæði varðandi kjaraskerðinguna og síðan minnkandi afla, hefur bitnað af meiri þunga á sjómannastéttinni en nokkurri annarri stétt í landinu og bera þó ýmsir sig illa í þeim efnum. Þrátt fyrir þetta ætlar hæstv. ríkisstj. að ganga enn þá lengra í skerðingu á launakjörum sjómanna með þeim hætti sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Og það er furðulegt ef það á eftir að gerast að dreifbýlisþm. utan af landsbyggðinni, frá sjávarplássunum víðs vegar um landið, sem nú eru að komast hvert af öðru á atvinnuleysisstigið, ef þeir ætla að ljá atkvæði sitt til þess að bæta enn ofan á með þessu frv. Ég hygg að menn ættu nú aðeins að staldra við. Ég held að menn ættu að hugsa sig um áður en hinir pólitísku flokksfjötrar eru frekar reyrðir um hendur þessum hv. þm. Ég ítreka að það er mín skoðun að verði þetta frv. samþykkt eins og það liggur fyrir og mælt er með því af hálfu meiri hl. sjútvn., þá er það ógnun við sjómannastéttina. Þá er hæstv. ríkisstj. að segja sjómannastéttinni stríð á hendur og þá tekur auðvitað hæstv ríkisstj. afleiðingum þess. En það hafa sterkari ríkisstjórnir þessari hæstvirtri orðið að lúta í lægra haldi ef sjómannastéttin ætlar sér að sýna fram á það að henni þyki of langt gengið í átroðslu á sínum kjörum. Og það mun koma í ljós líka um þessa ríkisstj. að undan henni mun flæða ef hún gengur svo fram sem hér virðist ætlunin í þessu máli. Þó að mér sé á engan hátt sérstaklega vel við hæstv. ríkisstj., þá vara ég hana við því að efna til slíks óvinafagnaðar sem samþykkt þessa frv. mun örugglega reynast, verði það samþykkt eins og það nú liggur fyrir. Ég ítreka enn andstöðu mína við frv. Ég mun greiða atkv. gegn því. Þess verður freistað að koma hér fram með brtt. Þegar eru komnar fram tvær. Hv. minni hl. nefndarinnar hefur lagt fram sína brtt. og varatillaga er komin fram við hana. Ég mun að sjálfsögðu greiða þeim atkv. En frv. er ég andvígur, og ég tala fyrir hönd Alþfl., samþykkt þessa frv. kann að hafa alvarlegri afleiðingar í för með sér en kannske margur hyggur eins og málin standa í dag. Þess vegna ber að fella þetta frv.



Herra forseti. Í trausti þess að tekið verði jákvætt á lífeyrismálum sjómanna sem mjög eru í brennidepli nú greiði ég ekki atkvæði.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. félmn. um frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Skv. ákvæðum gildandi laga um tekjustofna sveitarfélaga skulu fjárhæðir í 26. gr. laganna breytast í samræmi við skattvísitölu eins og hún er á hverjum tíma. Nú hagar svo til að engin skattvísitala hefur verið ákveðin fyrir þetta ár og verður hún skv. nýjum lögum fyrst sett í fjárlög fyrir árið 1985. Með hliðsjón af því er nauðsynlegt að breyta fjárhæðum 26. gr. gildandi laga um tekjustofna sveitarfélaga á þann veg að ákvarðaðar verði nýjar grunnfjárhæðir í nýjum krónum í stað gildandi fjárhæða, sem verið hafa í gömlum krónum, og með hliðsjón af því, sem fram hefur komið, að skattvísitala hefði átt að hækka skv. gildandi lögum um 54%. Frv. gerir ráð fyrir þessum breytingum og félmn. er sammála um að mæla með að frv. verði þannig samþykkt. Jafnframt hefur nefndin fjallað um viðbótarbreytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga og leggur samhljóða til að aftan við 4. málsgr. 23. gr. laganna bætist svohljóðandi ákvæði: „Hafi eftirlaun eða launatekjur skert tekjutryggingu almannatrygginga hjá elli- eða örorkulífeyrisþega skal enn fremur draga frá útsvarsskyldum tekjum viðbótarfjárhæð sem svarar til þeirrar skerðingar.“ Nefndin er sammála um að mæla með þessari viðbótarbreytingu og leggur til að frv. verði samþykkt við svo búið ásamt með þessari breytingu.



Herra forseti. Ég vil byrja á að vekja athygli á því, þar sem það kom ekki fram hjá frsm. félmn., að ég hef skrifað undir nál. með fyrirvara. Fyrr í vetur lagði ég fram fsp. til hæstv. félmrh. um skattheimtu sveitarfélaga. Kom þá fram í máli mínu að allt stefndi í það að um aukningu á greiðslubyrði útsvarsálagningar yrði að ræða milli ára. ~ þeirri umr. kom það fram hjá hæstv. félmrh. að ríkisstj. mundi kappkosta að koma í veg fyrir auknar skattaálögur á fólkið í landinu. Í þessari umr. um tekjustofna sveitarfélaga verður ekki hjá því komist að vekja athygli hv. þdm. á því, hve um gífurlega þyngingu greiðslubyrðar útsvars og fasteignagjalda verður að ræða á þessu ári. Ég hef beðið Þjóðhagsstofnun að reikna út hver skattbyrði yrði í útsvari og fasteignasköttum á yfirstandandi ári. Í því svari sem mér hefur borist kemur í ljós að um gífurlega þyngingu skattbyrðar verður að ræða á þessu ári. Í forsendum Þjóðhagsstofnunar er gert ráð fyrir að álagningarhlutfall útsvars brúttó lækki um sem næst 1 prósentustig á þessu ári, en flest ef ekki öll sveitarfélög hafa nú ákveðið sína útsvarsprósentu. Útsvarsprósentan yrði skv. útreikningum Þjóðhagsstofnunar því að meðaltali um 10.5%. Skv. því hækkar álagning útsvars um rúmlega 40% frá fyrra ári, úr 2 milljörðum 133 millj. kr. í um 3 milljarða, eða um 867 millj. milli ára. Á sama tíma og álagning útsvars hækkar um rúmlega 40% milli ára hækka tekjur einstaklinga um rúmlega 20% í heild á þessu ári og álagning tekjuskatts ríkisins hækkar um svipað hlutfall. Skv. þessum upplýsingum Þjóðhagsstofnunar taka sveitarfélögin til sín í útsvar 433 millj. umfram launahækkanir milli ára. 433 millj. leggja því sveitarfélögin á fólkið í landinu umfram hækkun launa milli ára. Þetta þýðir að skattbyrði eykst á vísitölufjölskylduna um u. þ. b. 5 þús. kr. umfram launahækkanir milli ára, en skattbyrði vísitölufjölskyldunnar vegna álagðs útsvars milli áranna 1983 og 1984 eykst um 10 þús. kr., þar af 5 þús. kr. umfram launahækkanir. Í yfirliti sem ég hef frá Þjóðhagsstofnun hafa álagðir skattar sveitarfélaga, þ. e. útsvar og fasteignaskattar, í hlutfalli við tekjur greiðsluárs aldrei verið hærri, a. m. k. ekki s. l. 10 ár. Í áætlun frá Þjóðhagsstofnun um skattbyrði einstaklinga á árunum 1975–1984 kemur í ljós að þegar álagðir skattar sem hlutfall af tekjum greiðsluárs voru hæstir voru þeir 7.6%. Það var á árinu 1975. Í ár verða álagðir skattar sveitarfélaga 8% í hlutfalli við tekjur greiðsluárs, en á árinu 1983 voru þeir 6.8%. Skv. upplýsingum Þjóðhagsstofnunar verður heildarskattbyrði einstaklinga um 13.7% miðað við tekjur þessa árs, þar af vegna skatta sveitarfélaga, útsvars og fasteignaskatta um 8%. Til samanburðar má sjá í þessum gögnum Þjóðhagsstofnunar að á árinu 1983 nam heildarskattbyrði 12.5%, en skattar sveitarfélaga námu á því ári um 6.8% af heildartekjum. Skattar ríkisins eru hins vegar taldir fela í sér svipaða skattbyrði á þessu ári og í fyrra skv. þessum útreikningum Þjóðhagsstofnunar eða um 5.7% af heildartekjum einstaklinga bæði árin, 1983 og 1984. Ég tel, herra forseti, nauðsynlegt fyrir hv. alþm. að gera sér ljósar þessar tölur um gífurlega aukningu skattbyrðar á fólkið í landinu nú þegar við fjöllum um frv. um tekjustofna sveitarfélaga, sem hér er verið að afgreiða, en þetta frv. fjallar um persónuafslátt og frádrátt á útsvari vegna barna. Ég hef látið Þjóðhagsstofnun reikna út hvað þessar afsláttartölur til útsvars, þ. e. persónuafsláttur og frádráttur frá útsvari vegna barna, þyrfti að hækka til að ríkisstj. stæði við það fyrirheit sem hún hefur gefið um að skattbyrði heimilanna þyngist ekki á þessu ári frá því sem var á árinu 1983. Ef einungis er miðað við að skattbyrðin verði 30% milli ára, sem þýðir að samt sem áður yrði um aukningu á skattbyrði að ræða, eða um 10% umfram almennar launahækkanir milli ára í stað 20% hækkunar umfram hækkun launa, sem nú er fyrirhuguð, þyrftu þessar afsláttartölur, sem um er fjallað í því frv. sem hér er til umr., að tvöfaldast. Í stað 1800 kr. persónuafsláttar til útsvars kæmu 3600 kr. og barnafrádrátturinn yrði 720 kr. með hverju barni í stað 360 kr. sem hér er gert ráð fyrir. Það er því ljóst að jafnvel þótt afsláttartölurnar í frv. yrðu tvöfaldaðar dygði það ekki til að hæstv. ríkisstj. stæði við það yfirlýsta markmið að skattbyrði heimilanna ykist ekki milli ára. Það yrði engu að síður um verulega aukningu að ræða. Þar sem búast má við að sveitarfélögin hafi þegar gert sínar tekju- og gjaldaáætlanir verður að telja að ekki geti náðst pólitísk samstaða eða meiri hl. hér á Alþingi fyrir því að gera þær breytingar á þessu frv. sem nauðsynlegar eru til að skattbyrði heimilanna þyngist ekki milli ára. Telja verður því á þessari stundu tilgangslaust, þó freistandi væri, að flytja nauðsynlegar brtt. við frv. til að létta þá auknu greiðslubyrði sem nú er fyrirhuguð á heimilin í landinu. Yrði 1. gr. frv. breytt og afsláttartölurnar tvöfaldaðar, sem eins og ég áður sagði þýddi samt sem áður aukna greiðslubyrði, þýddi það um 300 millj. kr. tekjutap sveitarfélaga miðað við það sem þau hafa ráðgert að óbreyttum álagningarreglum og afsláttarreglum. Ef sú breyting ætti sér stað á frv. þýddi það að lagðar yrðu á heimilin í landinu um 200 millj. í aukinni greiðslubyrði í stað 433 millj. sem nú er stefnt að. Af þessu 300 millj. kr. tekjutapi sveitarfélaganna rynnu um 230 millj. til einstaklinga en 70 millj. til ríkissjóðs í ónýttum persónuafslætti. Þó ég telji að þessu sinni tilgangslaust að flytja brtt. við þetta frv. taldi ég nauðsynlegt að vekja athygli hv. þdm. á þessu máli. Lágmarkslaunin í landinu hafa mikið verið hér til umr. á hv. Alþingi í vetur og kjaramálin almennt. Allir eru um það sammála að enginn lifir af þessum hungurlaunum sem lágmarkslaunin eru í landinu. Í nýgerðum kjarasamningum voru þau hækkuð í 12 660 kr., sem ekki dugir einu sinni fyrir matarreikningi vísitölufjölskyldunnar hvað þá annarri framfærslu, svo sem húsaleigu, síma, rafmagni o. fl. sem telst til brýnustu nauðsynja hvers heimilis í landinu. Ég tel, herra forseti, að það sé tímabært að við skoðum skattaálagninguna í landinu í því ljósi að við hv. alþm. spyrjum sjálfa okkur hvort okkur sé stætt á því að skattleggja nauðþurftatekjur í landinu. Við þm. Alþfl. höfum fjallað um þetta mál og teljum tímabært og brýnt að tekið sé af skarið hér á hv. Alþingi á þann hátt að a. m. k. þessi lágmarkslaun í landinu, 12 660 kr., séu ekki skattskyld. Við bindum vonir við það að um það geti náðst pólitísk samstaða hér á hv. Alþingi. Þetta eru engin laun, ekki fyrir matarreikningi fjölskyldunnar, og hvorki ríkissjóður né sveitarfélögin eiga að geta hrifsað til sín hluta af þessari hungurlús sem lágmarkslaunin eru. Við Alþfl.-menn erum nú með þetta mál í athugun og ef tími vinnst til munum við leggja fram á yfirstandandi Alþingi frv. um skattfrelsi til útsvars sem, ef samþykkt verður, taki gildi um næstu áramót. Hugmynd okkar er sú að a. m. k. þessi hungurlús sem lágmarkslaunin eru verði ekki skattskyld. Erum við með í útreikningi ýmsa möguleika til að mæta tekjutapi sveitarfélaga ef þessi leið yrði farin. Ýmsir möguleikar kæmu til greina. Má þar nefna að útsvarsstofn yrði hækkaður svo að útsvar kæmi þá eingöngu á tekjur sem væru yfir lágmarkslaunum eða þá sá valkostur að persónuafsláttur til útsvars og barnafrádráttur yrði það hár að ekki kæmi til greiðslu útsvars af tekjum sem væru undir lágmarkslaunum í landinu. Ég vil þó undirstrika það að með þessu móti er ekki verið að leggja til að heildargreiðslubyrði útsvars yrði meiri á þá einstaklinga sem hafa tekjur yfir þessu tekjumarki frá því sem nú er, heldur er tilgangurinn fyrst og fremst sá að þjóðfélagið viðurkenni að engar forsendur séu fyrir því að skattleggja lágmarkslaunin í landinu. Hugsa mætti sér einnig að tekjutapi sveitarfélaga yrði mætt með aukinni hlutdeild sveitarfélaganna í söluskattstekjum. Þessir möguleikar allir eru nú til skoðunar í Alþfl. Við höfum enn ekki fengið nauðsynlega útreikninga til að hægt sé að leggja mat á heppilegustu leiðina í þessu sambandi. En markmiðið liggur ljóst fyrir. Við Alþfl.-menn teljum að haga verði skattheimtu ríkis og sveitarfélaga með þeim hætti að lágmarkslaunin í landinu verði ekki skattskyld. Ef heppilegra þykir vegna framkvæmdarinnar að fara þá leið að auka persónuafsláttinn og barnafrádráttinn til að ná þessu markmiði þá viljum við að sjálfsögðu skoða þann valkost. En markmiðið er skýrt: að ekki þurfi að greiða skatta af nauðþurftatekjum. Höfum við þar a. m. k. í fyrsta áfanga staðnæmst við lágmarkslaunin í landinu og gerum okkur vonir um að geta lagt fram frv. um það á yfirstandandi þingi. Herra forseti. Ég get farið að ljúka máli mínu. Ég fagna því að sjálfsögðu að samstaða náðist í félmn. um að flytja þá brtt. sem fram kemur á þskj. 635, um að hafi eftirlaun eða launatekjur skert tekjutryggingu almannatrygginga hjá elli- og örorkulífeyrisþega skuli enn fremur draga frá útsvarsskyldum tekjum viðbótarfjárhæð sem svarar til þeirrar skerðingar. Með þeim rökum sem ég hef áður lýst mun ég ekki flytja till. um þær afsláttartölur til útsvars sem hér eru til umr., þó full ástæða væri til, en taldi nauðsynlegt engu að síður að vekja athygli hv. þdm. á hvað stefnt er í mikla aukningu greiðslubyrðar vegna skatta sveitarfélaga á launafólk í landinu á þessu ári. Ég hef þess í stað lagt mikla áherslu á að brtt. sem fram kemur á þskj. 635 næði fram að ganga og um hana gæti náðst samstaða á hv. Alþingi nú við afgreiðslu þessa máls. Herra forseti. Hér er stigið skref, þó smátt sé, í átt til þeirrar hugmyndar sem ég hef verið að lýsa og felst í því frv. sem við Alþfl.-menn erum nú með í undirbúningi um að lágmarkslaunin í landinu verði ekki skattskyld. Um það mál vænti ég að einnig geti orðið samstaða þegar að því kemur. Stefnt verður að því að slík lagabreyting taki gildi frá og með næstu áramótum.



Frú forseti. Vegna ummæla hv. 2. landsk. þm. fyrr í þessari umr. um skattgreiðslubyrði heimilanna og yfirlýsingar ríkisstj. þar að lútandi tel ég nauðsynlegt að leiðrétta þann misskilning, sem fram kom í ummælum hv. þm. Hv. þm. hélt því fram að ríkisstj. hefði gefið fyrirheit um það að þrátt fyrir lækkun verðbólgu yrði tryggt að greiðslubyrði útsvara á þessu ári yrði óbreytt. Þetta er á misskilningi byggt. Yfirlýsing ríkisstj. laut að því að tryggja að greiðslubyrði tekjuskatta á þessu ári yrði óbreytt. Það hefur verið gert með flutningi og samþykkt laga frá Alþingi. Á hinn bóginn voru aldrei gefnar neinar yfirlýsingar um það að skerða sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga um álagningu útsvars innan þeirra lagamarka sem í gildi eru. Að þessu leyti byggjast ummæli hv. þm. á misskilningi sem nauðsynlegt er að leiðrétta.



Virðulegi forseti. Það voru kannske ekki svo ýkja margir í salnum og eru það reyndar ekki enn þegar hv. 2. landsk. þm. kom á framfæri upplýsingum um hvað frv. þetta til l. um tekjustofna sveitarfélaga felur í sér. Þær upplýsingar voru sannast sagna mjög athyglisverðar. Þær voru á þá leið að frv. felur í sér innheimtu útsvara, sem nemur tæplega 900 millj. kr. hærri upphæð en á s. l. ári, þar af 433 millj. kr. umfram tilefni launahækkana milli ára, en þetta jafngildir hækkun útsvarsgreiðslna að meðaltali á hverja vísitölufjölskyldu í landinu sem svarar til um 5 þús. kr. Jafnframt kom fram í máli hv. þm. skv. upplýsingum Þjóðhagsstofnunar að skattbyrði vegna útsvars og fasteignaskatta til sveitarfélaga hefði aldrei verið jafnhá á s. l. 10 árum. Nú er það alkunna að hér hefur verið efnt til ekki færri en 7 eða 8 umræðna um breytingar á tekjusköttum til ríkisins og snar þáttur þeirra umr. hefur verið mat á skattbyrði. Það er alveg rétt hjá hv. 1. þm. Suðurl. að í aths. og grg. með frv. til fjárlaga og síðar tekjuskattsfrv. lofaði ríkisstj. út af fyrir sig ekki öðru en að skattbyrði tekjuskatta skyldi verða óbreytt milli ára. Þá er hins vegar ekki nema hálf sagan sögð. Þegar tekið er tillit til þeirra upplýsinga sem hér liggja fyrir um útsvar þá liggur það fyrir að skattbyrði opinberra beinna skatta til hins opinbera mun þyngjast mjög verulega. Af því tilefni langar mig til þess að vekja athygli hv. þm. á eftirfarandi: Á sínum tíma birti Þjóðhagsstofnun upplýsingar um hvað sveitarfélögin þyrftu að lækka útsvarsprósentu sína mikið til þess að ná því markmiði að skattbyrði í heild milli ára hækkaði ekki og komst þá að þeirri niðurstöðu að ekki mætti miða við hærri útsvarsprósentu en um 9%. Af því tilefni leitaði ég m. a. upplýsinga frá stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga um afstöðu þeirra til málsins. Ég fékk þá þær upplýsingar að stjórnin hefði lýst þeirri skoðun sinni við fulltrúa ríkisvaldsins, að fremur en að leggja þrýsting á sveitarfélögin um að lækka útsvarsprósentuna með þessum hætti kæmi til álita hvort Alþingi vildi ekki í staðinn breyta tekjustofnalögum að því er útsvar varðar á þann veg að skattfrelsismörk útsvars yrðu hækkuð þannig að ekki væri verið að leggja útsvar á hreinar nauðþurftatekjur. Þetta studdist auðvitað við allar þær ræður sem hér voru fluttar um nauðsyn þess að tryggja eins konar lágmarkslaun, lágmarksafkomu eða tekjutryggingu þeirra sem verst kjörin hafa. Nú er það um þetta mál að segja að. það fór athugasemdalaust frá félmn. Ed. Þegar málið kom fyrst til þessarar deildar minntist ég þess að hér urðu nokkrar umr. um það og m. a. var þessu sjónarmiði þá hreyft og því eindregið beint til félmn. hvort hún vildi ekki í umfjöllun sinni um málið taka til athugunar þá leið sem hv. 2. landsk. þm. var hér að lýsa, að hækka skattfrelsismörkin að því er útsvarið varðaði, sem auðfærari leið til þess að þyrma lægstu laununum, bæði lægstu atvinnutekjum og bótagreiðslum almannatrygginga við þessum skatti. Ef ég man rétt, þá var tekið undir þetta sjónarmið m. a. af hv. þm. Páli Péturssyni og farið þar góðum orðum um að þetta væri hugmynd sem vissulega væri þess virði að athuga nánar. Og ef ég man rétt, þá var líka tekið undir þetta sjónarmið af hæstv. félmrh. Nú kom það fram í máli hv. 2. landsk. þm., um leið og hún boðaði flutning frv. um þetta efni síðar á þinginu, er tæki gildi frá og með næstu áramótum, að eina ástæðan fyrir því að slíkt frv. væri ekki lagt fram nú væri að það væri orðið um seinan, þar sem sveitarstjórnir hefðu auðvitað flestar gengið frá sínum fjárhagsáætlunum, og það væri að koma aftan að þeim nú að breyta þessu. Þetta gefur mér tilefni til að álykta sem svo, að þetta sé dæmi um það að nefndir þingsins, sem hér hafa fjallað um þetta mál, hafi ekki staðið í stykkinu. Ég verð að játa að það vekur óneitanlega furðu mína að mál eins og þetta skuli hafa runnið ágreiningslaust í gegnum félmn. Ed. og fulltrúar stjórnarandstöðunnar, t. d. fulltrúar Bandalags jafnaðarmanna, Kvennalista og Alþb., skuli ekki hafa gert neinar aths. við það. Að því er varðar félmn. Nd., þá hefur þar verið fyrst og fremst eitt stórmál til umfjöllunar, sem sé frv. til l. um húsnæðismál, og þetta mál var ekki tekið þar til alvarlegrar umr. fyrr en nú fyrir nokkrum dögum. Þess vegna var í raun og veru þá þegar orðið of seint að taka málið til gagngerðrar endurskoðunar þar. Þetta ber að harma. Og þetta er dæmi um það, að mál, tæknileg mál, skattamál, geta greinilega runnið í gegnum þingnefndir án aths. Jafnvel stjórnarandstæðingar, sem ekkert fer á milli mála að mundu gjarnan vilja fylgja slíkum breytingum, gerðu í þessu tilviki engar aths. Þetta er að mínu mati víti til að varast í starfi þingnefnda framvegis.



Herra forseti. Það mál sem við ræðum nú, um þjónustu- og endurhæfingarstöð sjónskertra, er komið frá Ed., hvar litlar breytingar voru gerðar á því. Þær eru í sambandi við nafnið sjóntækjafræðingar, sem við höfum nýverið samþykkt hér í þinginu að taka upp í stað gleraugnafræðinga, sem áður gilti, og reyndar er þetta í víðari merkingu. Þetta mál er búið að fá langan og mjög góðan undirbúning. Það var eftirtektarvert að í öllum umsögnum sem komu til þingsins um þetta mál voru allir sammála um að mæla eindregið með að það fengi skjóta og góða afgreiðslu. Heilbr.- og trn. Nd. er sammála um að mæla með að svo verði. Það er tilbúið húsnæði fyrir þessa starfsemi, sem mikið fé hefur verið lagt í á undanförnum árum, í húsnæði Blindrafélagsins við Hamrahlíð. Um leið og ég mæli með að frv. verði samþykkt, herra forseti, óska ég þeim til hamingju sem eiga eftir að njóta góðs af þegar við höfum gert þetta mál að lögum frá Alþingi.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. til 1. um lántöku vegna byggingar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Frv. gerir ráð fyrir því að heimilt verði að taka lán að fjárhæð 616 millj. kr. eða jafnvirði allt að 22 millj. Bandaríkjadala. Lánsfjárhæð vegna framkvæmda ár hvert skal síðan ákveðin í lánsfjárlögum í samræmi við fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Enn fremur er með þessu frv. leitað eftir nauðsynlegum heimildum til lántöku og niðurfellingar aðflutningsgjalda og söluskatts vegna framkvæmda við flugstöðvarbygginguna. Það er alkunna að núverandi flugstöð er með öllu óhæf. Það hefur verið lengi í undirbúningi og athugun að reisa nýja flugstöð. Allt frá því að varnarsamningurinn var gerður hefur verið að því stefnt að aðskilja starfsemi varnarliðsins og almennt farþegaflug. Undirbúningur að þessu máli hófst á árinu 1970, síðan með endurskoðun varnarsamningsins 1974 voru teknar ákvarðanir um það að stefna að aðskilnaði farþegaflugs og varnarstarfsemi og ljóst var að ný flugstöð væri forsenda þess að unnt væri að ná því markmiði fram. Á árunum 1978–1979 náðist samkomulag á vegum þáv. ríkisstj. við Bandaríkin um 20 millj. Bandaríkjadala framlag til þess að hefja framkvæmdir við nýja flugstöð. Í tíð síðustu ríkisstj. var gengið frá hönnun sem núverandi teikningar eru byggðar á og Alþingi samþykkti enn fremur lántöku til upphafs framkvæmda. Gólfflatarmál 1. og 2. hæðar flugstöðvarbyggingarinnar er samtals rúmir 12 þús. fermetrar miðað við utanmál byggingar. Á þessum gólffleti á að koma fyrir aðstöðu vegna móttöku, brottfarar og komu farþega, svo sem skráningu, farangursskála, tollskoðun, biðsal, veitingaaðstöðu, pósti og síma, verslunaraðstöðu fyrir fríhöfn og íslenskan markað o. fl. og ýmiss konar annarri þjónustu við farþega. Þar eiga að vera skrifstofur fyrir starfsfólk flugvallarstjóra, flugfélög, fríhöfn og aðrar stofnanir og starfsemi í flugstöðinni, aðstaða fyrir starfsfólk flugvallar og flugstöðvar, veitingabúð fyrir gesti aðra en farþega, flugeldhús og nauðsynlegt athafnarými fyrir tæknibúnað svo sem spennistöð og vararafstöð. Í núverandi flugstöð er sambærilegt gólfflatarmál rúmir 7 þús. fermetrar en eins og kunnugt er er flugeldhús, starfsmannaaðstaða, veitingaaðstaða og biðsalur farþega svo og farangursskáli allsendis ófullnægjandi. Ekki síst er starfsmannaaðstaða óviðunandi eins og nú er. Aðalframkvæmdum er skipt í fjóra þætti. Fyrsti þáttur fólst í jarðvinnu sem farið hefur fram að undanförnu. Í öðrum áfanga er að því stefnt að gera húsið fokhelt. Þeim áfanga á að ljúka í okt. 1985. Í þriðja áfanga verður lokið innri frágangi hússins. Þeim áfanga á að ljúka í apríl 1987. Í fjórða áfanga verður unnið að frágangi utanhúss og veitukerfi. Að því er stefnt að þeim framkvæmdum ljúki 1987. Samið er um að framkvæmdum, sem Bandaríkin ein greiða, þ. e. hlöð ásamt lögnum og aðkeyrslubrautum og vegarlagningu, verði lokið eigi síðar en í apríl 1987. Heildarkostnaður við byggingu flugstöðvar, þar með taldar svæðislagnir, er nú áætlaður um 42 millj. Bandaríkjadala og munu Bandaríkin greiða um 20 millj. af þeirri upphæð. Hlutur Íslands, 22 millj. Bandaríkjadala, er háður samþykki Alþingis. Kostnaður miðast við bygginguna tilbúna til notkunar með farþega-, þjónustu- og skrifstofurými sem er samtals rúmir 12 þús. fermetrar eins og áður getur. Stjórnunarkostnaður, viðbótarhönnunarkostnaður og ófyrirséð er tekið með í áætluninni, svo og áætlaðar verðhækkanir á byggingartíma. Samkomulag er um að skipta greiðslum milli Íslands og Bandaríkjanna við fyrsta þátt, allt að 20 millj. kr., til helminga. Vegna seinni áfanga skiptast greiðslur þannig að á árinu 1984 munu Bandaríkin greiða 67% af framkvæmdakostnaði en Ísland mun greiða 33% . Frá byrjun árs 1985 verður greiðsluhlutfall Bandaríkjanna u. þ. b. 60% af byggingarkostnaði. Helst það hlutfall þar til lokaframlög Bandaríkjanna verða innt af hendi og Ísland tekur að sér að greiða lokaútgjöld við bygginguna. Áætlað er að rekstur þessarar flugstöðvar muni standa undir afborgunum og vöxtum af lánum. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta frv. og fengið allar nauðsynlegar upplýsingar. Fulltrúar byggingarnefndar hafa verið kvaddir á fund n. og gefið upplýsingar og lagt fram gögn um málið. Nefndin varð ekki einhuga um afgreiðslu málsins. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt. Páll Pétursson var fjarstaddur afgreiðslu málsins en minni hl. skilar séráliti.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hl. fjh.- og viðskn. á þskj. 648 um frv. til l. um lántöku o. fl. vegna byggingar flugstóðvar á Keflavíkurflugvelli. Ég ætla að lesa nál. með leyfi forseta: „Minni hl. nefndarinnar er andvígur ákvæðum frv. og leggur til að það verði fellt. Ríkisstj. hefur marglýst yfir neyðarástandi í fjármálum þjóðarinnar. Ráðherrar hennar hafa nefnt ýmsar leiðir til lausnar vandanum. Þá greinir hins vegar á í öllum meginatriðum um aðgerðir - að sparnaðarleiðinni einni undanskilinni. Þrátt fyrir samstöðuna um sparnað er það staðföst ætlan ríkisstj. að halda til streitu tugmilljóna framkvæmdum við flugstöðina. Á sama tíma er boðaður og framkvæmdur margs konar niðurskurður, bæði á framkvæmdum, svo sem byggingum barnaheimila, og þjónustu og í mennta- og heilbrigðiskerfi. Áformuð flugstöð er allt of dýr og í engu samræmi við lífskjör þjóðarinnar sem reisir hana. Hún verður óhagkvæm, enda hönnuð með hliðsjón af „gróðurhúsinu, tákni orkulinda landsins“, svo að vitnað sé til byggingarlýsingar húsameistara ríkisins. Í núverandi flugstöð er slæm aðstaða, bæði fyrir starfsfólk og farþega. Þar er þörf úrbóta. En það verður að gera þær kröfur að ný flugstöð verði ódýr og hagkvæm. Síst af öllu ætti hún að bera þau merki sóunar sem áformin bera vitni um. Jafnvel gróðurhús geta komið mönnum á kaldan klaka. Guðrún Agnarsdóttir, þm. Samtaka kvennalista, er samþykk þessu nál. Undir þetta rita Guðmundur Einarsson og hv. þm. Svavar Gestsson. Ég ætla að geyma mér að fara efnislega ofan í saumana á þessu efni. Eins og fram kemur í fskj., þá gerir minni hl. aths. við marga efnisþætti. Það eru gerðar aths. t. d. við hönnun með tilliti til innra skipulags og fyrirkomulags í húsinu. Það eru gerðar aths. við hönnun með tilliti til möguleika á áfangaskiptingu, bæði í byggingu og nýtingu. Það eru gerðar aths. við stærð flugstöðvarinnar með tilliti til óvissu um framtíð Norður-Atlantshafsflugsins og hvaða breytingar gætu hugsanlega orðið þar á vegna þess að milli helmingur og þriðjungur þeirra farþega sem um þessa flugstöð er ætlað að fara eru einmitt þeir „transit“ farþegar sem eru í Norður-Atlantshafsfluginu, en framtíð þess er hins vegar mjög óviss. Og verður vikið nánar að því í umr. síðar. Við gerum aths. við byggingarkostnað eins og hægt er að reikna hann út á rúmmálseiningu í húsinu. Við teljum að hann sé allt of hár, óeðlilega hár. Síðast en ekki síst gerum við aths. við tímasetningu þessara framkvæmda, þ. e. á sama tíma og leitað er með logandi ljósi að möguleikum til sparnaðar í ríkisrekstrinum þá virðist ekki hafa hvarflað að neinum ráðh., sem þó hafa viðrað slík mál í fjölmiðlum að undanförnu, að leggja til frestun á framkvæmdum við flugstöð. Þetta eru dæmi um þær aths. sem við gerum og koma fram hér í fskj. og munum væntanlega gera nánar grein fyrir síðar. Ég vil geta þess nú að það vantar í fskj. hluta af upplýsingum sem nefndinni bárust. Það var meining mín að setja hér þær upplýsingar sem nefndinni bárust frá varnarmáladeild, en það voru mín mistök að svo varð ekki. Það vantar upplýsingar um farþegaflæði sem bárust nefndinni í bréfi þann 8. mars s. l. að mig minnir. Ég mun gera nánari grein fyrir efni þess bréfs síðar. Ég geymi mér frekari umr. þar til málið verður tekið fyrir að nýju.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá fjh.- og viðskn. um frv. til l. um breytingu á lögum um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti nr. 56/1978 með síðari breytingum. Nál. hljóðar svo með leyfi forseta: „Nefndin hefur fjallað um frv. á nokkrum fundum og leggur samhljóða til að það verði samþykkt með breytingu sem gerð er till. um á sérstöku þskj. Nefndin leitaði umsagnar allmargra aðila og á fund hennar kom Georg Ólafsson verðlagsstjóri. Páll Pétursson var fjarstaddur afgreiðslu málsins. Guðrún Agnarsdóttir, þm. Samtaka um kvennalista, er samþykk afgreiðslu nefndarinnar. Undir þetta skrifa Guðmundur Einarsson, Þorsteinn Pálsson, Svavar Gestsson, Jón Magnússon, Björn Dagbjartsson og Kristín H. Tryggvadóttir. Brtt. nefndarinnar er á þskj. 640 og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Við 1. gr. Síðasta mgr. falli niður.“ Ég vil lesa frv. eins og það yrði að þessari breytingu gerðri. Það er þá á þessa leið: „13. gr. laganna orðist svo: Verðlagsstofnun skal, í því skyni að örva verðskyn neytenda, efla verðsamkeppni og til að tryggja sanngjarna verðlagsþróun rannsaka verð, verðmyndun og verðþróun á einstökum vöru- og þjónustuflokkum og gera samanburðarkannanir á verði milli seljenda. Skal stofnunin rannsaka sérstaklega verðmyndun og verðþróun í þeim þjónustugreinum þar sem verðlagning er frjáls en þjónustan seld skv. samræmdri, leiðbeinandi verðskrá. Verðlagsstofnun skal birta opinberlega greinargerðir og fréttatilkynningar um framangreindar kannanir á þann veg að þær séu öllum aðgengilegar, svo og að upplýsa helstu breytingar á hinu opinbera verðmyndunarkerfi.“ Sú mgr. sem nefndin leggur til að falli niður hljóðar svo: „Verðlagsstofnun skulu árlega tryggðir í fjárlögum fjármunir til þeirrar rannsóknar- og útgáfustarfsemi sem um ræðir í þessari grein.“ Fjh.- og viðskn. aflaði fjölmargra umsagna um þetta frv. Ég get nefnt, án þess að lesa umsagnirnar efnislega, frá hverjum þær komu. Það var umsögn frá Alþýðusambandi Íslands, frá Sambandi ísl. samvinnufélaga, frá Neytendasamtökunum, frá Vinnuveitendasambandi Íslands, frá Félagi ráðgjafarverkfræðinga, frá Lögmannafélagi Íslands, frá Arkitektafélagi Íslands, frá Félagi löggiltra endurskoðenda, frá Kaupmannasamtökunum, frá Tannlæknafélagi Íslands og frá Verðlagsstofnun. Að auki mætti Georg Ólafsson verðlagsstjóri á fund n. og var því meðmæltur að frv. yrði samþykkt og lagði áherslu á þau sjónarmið sem að öðru leyti komu fram í því bréfi sem Verðtagsstofnun sendi nefndinni um þetta mál. Að svo mæltu legg ég til að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til 3. umr.