Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Forseti. Þetta frv. um breyt. á l. um rannsóknir í þágu atvinnuveganna er gert í þeim tilgangi að útibú Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins verði rekin að öllu leyti af ríkissjóði í stað þess, sem er í gildandi lögum, að stofnkostnaði við útibúin eigi að skipta á milli ríkis og viðkomandi sveitarfélags. Þykir rétt að afnema það og að ríkissjóður kosti útibúin að öllu leyti, eins og ríkissjóður kostar aðalstofnunina, Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins hér í Reykjavík. Sömuleiðis kostar ríkissjóður Hafrannsóknastofnunina og útibú þau sem hún kann að setja á stofn, og hún hefur nú þegar sett sitt fyrsta útibú á stofn, sem er tekið til starfa á Húsavík. Enn fremur má minna á það að allar rannsóknastofnanir í öðrum greinum eru kostaðar að öllu leyti af ríkissjóði, Því er eðlilegt að gera þessa breytingu, að því er ég tel. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta frv., en legg til að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Forseti. Frv. um þetta efni var flutt seint á síðasta Alþ., en varð þá ekki útrætt. Það hét þá „Frumvarp til laga um Ríkismat sjávarafurða“, en í þessu frv. hefur nafninu verið breytt á þann veg að það heitir nú „Framleiðslueftirlit sjávarafurða“, enda tel ég að það nái frekar til þess hlutverks sem það á að gegna, en það er meira en mat á sjávarafurðum, það er einnig að fylgjast með búnaði fiskverkunarstöðva. Að verulegu leyti er frv. samhljóða því frv. sem flutt var á síðasta þingi. Þó var breytt 6. gr., að við skipun forstjóra þessarar stofnunar skal ráðh. taka tillit til háskólaprófs í matvælafræðum eða annarrar sambærilegrar menntunar umsækjenda, samkv. þeirri till. sem sjútvn. Ed. lagði til og kom inn í frv. Enn fremur var sú breyting gerð, að aftan við 9. gr. bætist að nemendur, sem lokið hafa prófi frá Fiskvinnsluskólanum, skuli njóta forgangs við ráðningu matsmanna. Ég tel það eðlilegt, en ég tel að þrátt fyrir þessa breytingu hljóti allir að viðurkenna að þeir, sem hafa gegnt þessum störfum áður, séu jafngildir. En í framtíðinni finnst mér bæði sanngjarnt og eðlilegt að taka tillit til þess að þeir menn, sem leggja á sig nám á þessu sviði og ljúka prófi frá Fiskvinnsluskólunum, sitji fyrir um störf í sjávarútvegi. Aðrar breytingar eru tiltölulega litlar, nánast orðalagsbreytingar og ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, en legg mikla áherslu á að hraða afgreiðslu þessa máls, því að það er ætlunin að þegar þetta frv. er orðið að lögum verði fljótlega auglýst eftir forstöðumanni þessarar stofnunar sem þarf auðvitað að skipuleggja hana að nýju. Hér er um að ræða að sameina starfsemi núverandi Fiskmats ríkisins og Síldarmats ríkisins í eina ríkisstofnun. Það hefur verið lítið starf hjá Síldarmati ríkisins á undanförnum árum af þeirri einu og eðlilegu ástæðu, að um síldarsöltun eða vinnslu úr síld hefur sama sem ekkert verið að ræða, og því er sú stofnun eiginlega orðin óþörf sem slík og á auðvitað að vera innan þessarar sömu stofnunar. Það er ekki gert ráð fyrir í þessu frv. að stofna þá deild við væntanlega stofnun, Framleiðslueftirlit sjávarafurða, en hins vegar ef síldarsöltun hefst hér aftur, þá er það mál alltaf opið. Ætlunin er að draga úr kostnaði, þegar þetta er orðin ein stofnun, og gera þar meiri hagræðingu en menn telja að hafi verið með því að hafa hér starfandi stofnanir með þessu sniði. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Tveir nm. sjútvn, eru sammála um að gefa út nál., það hefur verið lagt inn til prentunar og hefur ekki enn komið til útbýtingar. Við leggjum þar til, þ.e. formaður n., hv. 8. þm. Reykv., og ég, að frv. verði samþ. óhreytt eins og það kom frá Ed. Frsm. meiri hl. ræddi þetta mál nokkuð ítarlega hér og fannst mér þar sumt skjóta nokkuð skökku við, þar sem ég hélt að það væri eilífðargangur í þessu máli hjá okkur, a.m.k. miðað við haus fyrri sjónarmið í sambandi við heimildir til erlendra aðila, um að veita undanþágu til fiskveiða hér innan fiskveiðimarkanna. Ég vil benda á það í sambandi við þessar loðnuveiðar, að það má segja að það sé dálitið sérstakt með þær. Eins og allir eða sennilega flestir vita, sem nokkuð þekkja til sjávarútvegs, þá hagar loðnan göngu sinni á þann veg að hún kemur hér norðan úr höfum, gengur fyrir austan land suður með landinu og vestur fyrir það og norður fyrir aftur og þar segja fiskifæðingar að hún lognist út af eftir fyrstu og aðra hrygningu. Þetta frv., eins og það kom frá Ed., gerir ráð fyrir að einum tilteknum íslenskum aðila verði veitt heimild til loðnuveiða hér við land á erlendu skipin, sem hann er meðeigandi að, enda landi hann loðnunni á svæðinu frá Patreksfirði norður um til Seyðisfjarðar. Nú hafa fiskifræðingar spáð því að í hönd fari einhver besta loðnuvertíð sem við getum átt von á, meira loðnumagn, að þeir telja heldur en við höfum áður þekkt. Mér sýnist því auðsætt að það verði ekki um það að ræða að skipin þurfi að slást um loðnuna, það verði nægilegt magn, aðeins komi til með að standa á að vinna hana í landi. Þá er spurningin þessi. - Í þessu tilfelli er um að það að ræða að sá aðili, sem þar um ræðir, fái aðeins leyfi til að landa loðnunni á svæðinu frá Patreksfirði norður um að Seyðisfirði: Á sú loðna, sem gengur þessa leið, frekar að fá að ganga áfram norður um land og lognast þar út af og hverfa, frekar en leyfa þessum aðila að veiða hana að því marki sem hann getur á þessu eina skipi og landa henni hjá þeim stöðvum á þessu svæði sem beinlínis vantar hráefni á þessum tíma? Það er ekki von til þess, að íslensk skip landi framan af loðnuvertíð á svæðinu frá Patreksfirði og fyrir Norðurlandi. Ég vil benda á að einmitt þær verksmiðjur, sem þarna er um að ræða, og það fólk, sem á þessu landssvæði býr, vantar hráefni, fólkið vantar atvinnu, og eigum við frekar að láta loðnuna fara norður fyrir land og lognast út af eða láta verksmiðjurnar fá hana til vinnslu og fólkið fá atvinnu við að vinna hana? Ef hér væri um það að ræða að sótt væri um leyfi til að veiða loðnu og landa henni hvar sem er á landinu, eins og önnur íslensk skip gera, þá mundi ég alveg hiklaust vera á móti því því að það mundi ekki vera til annars en að taka veiðina og veiðimöguleikana frá öðrum íslenskum skipum, því að það hefur sýnt sig að þegar um mikla loðnugengd er að ræða, þá er það vinnslan í landi sem stendur á, en ekki veiði skipanna. Á þessu er sá reginmunur, að ég hygg að ekki einn einasti þm. mundi vilja standa að því að leyfa erlendu skipi, jafnvel þó að um íslenskan skipstjóra og íslenska áhöfn væri að ræða, veiðar ef ætlunin væri að leggja loðnuna á land á þeim stöðum þar sem vitað væri að verksmiðjurnar mundu ekki anna þeirri veiði sem íslensk skip leggðu þar á land. Ég held að hv. Ed. hafi ekki gert neitt glappaskot þarna, eins og frsm. meiri hl. vildi vera láta, heldur hafi hún gert sér alveg fulla grein fyrir að þarna er verið að færa á land verðmæti, atvinnu handa fólkinu og útvegsatvinnu fyrir þjóðina í heild, aukna veiðimöguleika til löndunar á þeim stöðum þar sem hráefni vantar og fólkið vantar atvinnu. Þetta er að mínum dómi grundvallaratriði og kjarni málsins. Ég er ekkert hræddur um að þetta þurfi að verða nokkurt fordæmi. Ég efast um það að það séu margir íslendingar sem vildu taka á leigu skip upp á þessi býti, að þurfa að sigla með allan afla norður fyrir land. Íslendingar hafa veigrað sér við að þurfa að gera það, þeir gera það í hreinum neyðartilvikum og þá aðeins stærstu skipin, svo að ég er ekkert hræddur um neitt fordæmi í því sambandi. Ég skal taka það fram að það var alveg ákveðin skoðun okkar, sem að minnihluta nál. stöndum, að varðandi þau ákvæði eða ábendingar, sem fram koma í bréfi LÍÚ um flutningasjóð og olíuverð, aðild að vátryggingasjóði og stofnfjársjóð, kemur auðvitað ekki til mála að þetta skip njóti nokkurra þeirra fríðinda sem íslensk skip njóta. Það fær aðeins leyfi til veiðanna og verður að stunda þær án þess að það komi til greina að það fái flutningskostnað greiddan, fái olíu á því verði sem íslensk skip fá niðurgreidda olíu eða aðild að vátryggingasjóði eða stofnfjársjóði. Það liggur alveg ljóst fyrir frá okkar hendi, að við teljum að þetta komi ekki til greina, og má ekki skoða samþykkt frv. þannig að nokkurt fyrirheit sé um þetta veitt. Hv. frsm. meiri hl. taldi þetta mál mjög fráleitt og aðalrök hans fyrir því voru þau að landhelgin væri allt annað en fiskveiðimörkin, landhelgin væri okkar eign, og vildi segja þar með að fiskveiðimörkin væru það ekki. Ég hef aldrei heyrt slíka undansláttarstefnu í okkar málum í sambandi við útfærslu fiskveiðilandhelginnar eins og þessa yfirlýsingu, að telja að fiskveiðimörkin séu ekki eign okkar íslendinga. Landgrunnið allt er samkv. l. frá 1968 okkar eign. Um það gilda íslensk lög sem hér hafa verið samþykkt og ekki mótmælt af neinum erlendum aðilum. Þau eru óvefengjanlega okkar eign. Við höfum alltaf haldið fram, sem höfum talað um fiskveiðimörkin, að öll verðmæti í hafinu fyrir ofan landgrunnið séu jafnhliða okkar yfirráðasvæði og þar með okkar eign.  Ég endurtek það sem ég sagði í upphafi: Þetta er sérstakt mál að því leyti að þarna er um að ræða að bjarga loðnu til lands frá því að lognast út af fyrir Norðurlandi, færa hana til verksmiðjanna, sem á þessu svæði hungrar eftir hráefni, og færa því fólki, sem á því svæði er, atvinnu yfir þann tíma sem það annars hefði ekki möguleika á atvinnu við þau störf sem unnin eru í verksmiðjunum.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér er til umr., fjallar raunverulega um tvö atriði. Annars vegar er frv. um breyt. á l. nr. 97 27. des. 1973, um löndun á loðnu til bræðslu, og hins vegar er aftur ákvæði til bráðabirgða, sem tekið var inn í málið í Ed., en upphaflega frv. er stjfrv. sem flutt var án þessa bráðabirgðaákvæðis. Ég vil taka það fram varðandi hið fyrra frv., um löndun á loðnu til bræðslu, að það var yfirleitt álit nm. í sjútvn. að það væri fullsterkt til orða tekið í grg. fyrir frv. Það segir svo í niðurlagi 1. gr. frv.: „Fiskiskipi er óheimilt að leita löndunar hjá verksmiðju þar sem n. hefur stöðvað löndun eða ekki auglýst laust móttökurými.“ Um þessa gr. segir svo í aths., „að fiskiskipi er undir öllum kringumstæðum óheimilt að leita löndunar hjá verksmiðju, ef loðnunefnd hefur ekki auglýst laust móttökurými“. Nm. í sjútvn. voru sammála um að það væri heldur sterkt til orða tekið í þessu efni, því að auðvitað getur staðið þannig á, sérstaklega þegar um er að ræða langsiglingu, vegna öryggis, að nauðsynlegt sé fyrir skip að leita hafnar skyndilega. Þessar veiðar fara fram á versta tíma ársins hvað snertir veðurfar og getur verið nauðsynlegt fyrir skip, sem þannig er ástatt um að það þarf að sigla langa leið með farm sinn, e.t.v. fullfermi, að leita hafnar til þess að létta á sér áður en það hefur langsiglinguna. Á þessu vildi ég aðeins vekja athygli. Varðandi hitt málið, ákvæði til bráðabirgða, klofnaði sjútvn. Nd. Það voru uppi tvö sjónarmið. Annars vegar var það sjónarmið að hér væri um að ræða málefni sem snerti fiskveiðilögsöguna og væri þess vegna varhugavert að samþykkja það. Hins vegar var það sjónarmið að hér væri um að ræða alveg afmarkað tilfelli sem ekki veitti neitt fordæmi. Um þetta var ágreiningurinn. Ég er þeirrar skoðunar að það séu tvö atriði, sem þarna skipta höfuðmáli. Í fyrsta lagi er hér um að ræða málefni sem varðar undanþágu frá l. um rétt til fiskveiða í landhelgi frá 1922, fiskveiðilögunum, og þar af leiðandi snertir málið landhelgismálið sem slíkt. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það, að það eru viðkvæmir tímar um þessar mundir í landhelgismálinu, fiskveiðilögsögudeilunni. Við eigum í styrjöld við vestur-þjóðverja sem er óútkljáð, innan skamms renna út samningar við breta varðandi þetta mál, og á næsta leiti er lokalotan á hafréttarráðstefnunni um þessi málefni. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ekki hyggilegt fyrir íslendinga að vera að rjála við þetta mál, eins og ástatt er. Þess vegna hef ég lagst á móti því. Í öðru lagi hefur LÍÚ sent sjútvn. Alþ. og sjútvrn. bréf sem varðar þetta mál sérstaklega. Þetta eru heildarsamtök útgerðarmanna í landinu sem auðvitað láta sig miklu varða slík mál sem þessi. Í fyrsta lagi mótmælir LÍÚ harðlega að umrætt leyfi verði veitt. Í öðru lagi telur Landssambandið að ef svo verði gert væri það nýtt fordæmi sem gæti haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir sjávarútveginn, eins og þar er tekið fram. Ég viðurkenni að vísu að þetta er talsvert takmarkað tilfelli eins og kemur fram í þskj. 197 frá Ed. Í þriðja lagi segir svo í bréfi Landssambandsins með leyfi hæstv. forseta: „Lög um löndun á loðnu til bræðslu eru sett að beiðni stjórnar LÍÚ og fleiri samtaka þar sem samkomulag hafði náðst milli þeirra um efni þeirra. Ef hið háa Alþ. fer nú að setja ákvæði um allt annað efni í lög þessi án nokkurs samráðs við þá aðila sem eiga að stjórna löndun á loðnu til bræðslu, lítum vér svo á að verið sé af opinberri hálfu að rjúfa það samkomulag sem gilt hefur um þetta efni, og munum vér í því sambandi íhuga að draga fulltrúa vorn út úr n. þeirri sem stjórna á löndun á loðnu til bræðslu.“ Ef þessi mál eru íhuguð og þær röksemdir sem ég hef fært fram fyrir því að varhugavert sé að samþykkja þetta eins og ástatt er, þá finnst mér þau vera þyngri á metaskálum en hin röksemdin, að leyfa þessa undanþágu frá fiskveiðilögsögunni frá 1922.



Herra forseti. Eitt undrast ég stórlega og það er það þegar gapuxar meðal okkar sem hafa haldið því fram og jafnvel getað gert samninga við erlenda aðila, heilar þjóðir, um það að við ráðum og eigum okkar landhelgi, skuli svo hræðast að þeir séu jafnvel að detta upp úr sinum eigin skóm þegar verið er að tala um eitt skip, sem er að miklu leyti í eigu íslendinga og er að komast algerlega í eigu þeirra. Ég skil ekki þá röksemdarfærslu þegar við erum að tala um okkar eign, sem við erum að ráðstafa, sem er auðvitað landhelgi íslendinga, að við getum ekki leyft íslenskri skipshöfn í íslensku skipi, sem er íslenskt að hluta þótt það vanti kannske nokkur formsatriði þar á, að koma hér og landa á þeim stöðum þar sem hráefni vantar, um leið og við tölum um það sí og æ að við viljum auka okkar þátttöku í aflamagni Norður-Atlantshafsins sem við mundum ekki ná í annars vegar. Það hefur aldrei hvarflað að neinum manni sem mælir með veiðileyfi þessa skips að það taki neitt frá öðrum íslenskum skipum, hvorki úr flutningasjóði né olíustyrktarsjóði. Það hefur aldrei komið til mála. Þessir aðilar eru ekki að biðja um það. Þeir eru að biðja um það fyrst og fremst, vegna þess að áhöfnin er íslensk, að fá að koma hingað til þess að starfa yfir loðnuvertíðina, að sjálfsögðu með hagnaðarvon í huga. Ég álít að það geti líka verið hagnaðarvon fyrir íslensku þjóðina og Síldarverksmiðjur ríkisins og aðra aðila, sem koma til með að taka aflann frá þessu skipi. Þetta er gamall þrælsótti, að vera alltaf með þennan ótta við samninga við útlendinga og nú um eitt skip, sem er að mestu leyti í eigu íslendinga. Ég spyr þá sem eiga tvö skip og skulda meiri partinn af þeim fyrir austan tjald, hvar er sjálfstæði þeirra? Ég hef ásamt hv. þm. Guðlaugi Gíslasyni mælt með því að þessi bráðabirgðaákvæði verði samþ., og stend fast við það, auk þess sem ég vil mjög undirstrika hér á Alþ. og látra koma fram í þskj., að þann frekjutón, sem kemur fram hjá LÍÚ - og það er ekki í fyrsta skipti sem hann kemur þannig fram nú á síðustu dögum, eigum við að sjálfsögðu að fordæma og kannske bara vegna þess eigum við að samþykkja þetta ákvæði til bráðabirgða, einfaldlega til þess að sýna LÍÚ að það ræður ekki yfir Alþ., þótt það geti kannske tekið einn og einn þm. með sér til svefns og svæft þá svefnþorni. Ég mæli sem sagt með að þetta ákvæði til bráðabirgða verði samþ.



Herra forseti. Ég vil fyrst taka það fram að ég er samþykkur þessu frv. eins og það var flutt hér og liggur fyrir sem heild, fyrir utan það bráðabirgðaákvæði sem hér hefur verið rætt nokkuð sérstaklega um, og ég skal lýsa afstöðu minni til þess. Ég get að vísu tekið undir fyrirvara sem hér koma fram frá hv. 4. þm. Austurl., Tómasi Árnasyni. Ég tel hið nýja orðalag, sem tekið er upp í 1. gr. varðandi skyldur fiskiskipa, mjög vafasamt og það sé í rauninni ekki til bóta. En ég vona að enginn fari að túlka það þannig að hægt sé í rauninni að lögsækja skipstjóra fyrir að hafa leitað hafnar, jafnvel þó að það sé sagt í grg. þessa frv. að það sé í rauninni óheimilt, hafi loðnunefnd ekki veitt sitt leyfi. Ég tel að þetta orðalag sé ekki vel æskilegt en set það ekki fyrir mig og er samþykkur frv. En þá er spurningin um bráðabirgðaákvæði það sem kom inn í frv. í Ed. Ég skal segja það strax að ég er andvígur þessu bráðabirgðaákvæði. Ég held að það sé alveg rangt að samþykkja það. Hér er um mjög viðkvæmt mál að ræða, en ekki nýtt. Það hefur verið á ferðinni um margra ára skeið. Ég veit að það er auðvelt að segja að við íslendingar höfum verið í þessum efnum mjög íhaldssamir. Við höfum haft mjög strangar reglur og haft uppi mikinn varnað við öllum undanþágum í ,sambandi við okkar fiskveiðilandhelgi. Og ég held að þessi tiltölulega íhaldssama afstaða okkar hafi verið nauðsynleg. Auðvitað hafa mjög margir aðilar, bæði innlendir og útlendir, haft ákveðna tilhneigingu til þess að geta komist inn í okkar fiskveiðilandhelgi og notið réttindanna hér. Erlendir aðilar hafa reynt að ná samningum við innlenda menn um að taka að sér að reka þeirra skip hér þannig að þau nytu réttinda í okkar fiskveiðilandhelgi. Um þetta hefur margsinnis verið sótt. En lög okkar eru svo stíf í þessum efnum að það er ekki hægt að veita slíkar heimildir nema til komi sérstök lög í hverju einstöku tilfelli. Ég vil benda á það í sambandi við þetta atriði að á s.l. ári lá t.d. fyrir umsókn frá nokkrum íslendingum þar sem þeir óskuðu eftir því að fá heimild til að leggja hér innan íslensku landhelginnar stóru vinnsluskipi, verksmiðjuskipi, sem hafði mikla möguleika til þess að frysta í stórum stíl loðnu. Þeir fluttu sitt mál þannig að ef þeir fengju leyfi til þess að leggja þessu skipi inn í íslenska fiskveiðilandhelgi, þá mundu íslenska veiðiflotanum veitast meiri möguleikar til þess að selja aflann og fá meira fyrir hann en ella. En eftir að þessi mál höfðu verið gaumgæfilega athuguð, bæði í samráði við félagssamtök sjómanna, útgerðarmanna og vinnslustöðvanna í landinu og þá landhelgismálið sem heild haft í huga, þá voru menn á þeirri skoðun, yfirgnæfandi meiri hl., að það væri ekki rétt að fara fram á að fá undanþágu fyrir slíkt skip sem þetta þó að það væru íslendingar sem tækju það á leigu og ættu að reka það hér. Það hafa einnig legið fyrir nú síðustu ár óskir frá ýmsum landsmönnum um að mega taka á leigu færeysk skip og reka þau til loðnuveiða, - skip sem eru sérstaklega hagkvæm til þess. Færeyingar eiga nokkur slík skip, mjög stór og góð skip, og þeir vildu gjarnan koma skipunum hingað til veiða, og þeir fundu auðvitað fljótlega íslendinga sem vildu gjarnan komast í félagsskap með þeim. En niðurstaðan varð ævinlega sú að neita um þessar heimildir. Það var ekki vegna þess að það væru eingöngu samtök útgerðarmanna sem þarna væru á móti. Það er rétt að samtök útgerðarmanna hafa staðið á móti þessu, en samtök sjómanna í landinu ekki siður. Ástæðurnar eru einfaldlega þær að samtök sjómanna líta þannig á, eins og samtök útgerðarmanna, að aukinn skipakostur hér á miðunum hefði auðvitað þau áhrif að veikja nokkuð aðstöðu íslensku sjómannanna og íslensku útgerðaraðilanna, því að auðvitað mundu þessi viðbótarskip, sem kæmu inn á þennan hátt, keppa um sömu veiðitorfurnar sem menn eru að sækjast eftir að veiða. Og auðvitað mundu þau einnig leiða til þess að það Yrði þrengra um möguleika að koma aflanum fyrir til vinnslu. Við höfum staðið frammi fyrir því iðulega að það hafi verið um löndunarstöðvun að ræða. En fyrst og fremst óttast menn auðvitað, fyrir utan þetta að allar svona undanþágur geti leitt til þess, að það verði lítið á þetta sem fordæmi og þar komi eitt á eftir öðru. Það er þetta sem ég fyrir mitt leyti tel vandasamast í þessu máli, það eru fordæmin. Út af fyrir sig er hægt að segja: Það er ekki mikið atriði að veita einu skipi undanþágu á þennan hátt, - Og það er vissulega verulegur kostur ef það skip vill binda sig því skilyrði að landa aflanum á þeim stöðum á landinu þar sem ekki er líklegt að íslensku skipin fáist til þess að landa miklum afla á komandi vertíð. En eigi að síður, þó að þetta sé nokkur kostur í málinu, er ekki hægt að neita því að hér er um fordæmi að ræða og það eru verulegar hættur á því að aðrir leiti á eftir og það geti orðið nokkuð örðugt að neita einum þegar öðrum hefur verið veitt leyfi. Vegna þessa er það skoðun mín að við eigum að fara mjög gætilega í þetta framvegis og ekki veita leyfi eins og þetta. Ég játa að það ræður svo alveg úrslitum hjá mér þegar samtök útvegsmanna í landinu hóta svo að segja stríði út af þessu viðkvæma máli. Þau tilkynna með bréfi til Alþ. að þau líti þetta mjög alvarlegum augum og muni hætta samstarfi um skipulag á loðnulöndun ef þetta leyfi verði veitt. Ég tel fyrir mitt leyti að það sé mjög óhyggilegt fyrir stjórnvöld að ætla sér að fara að taka upp slag við þessi samtök út af þessu viðkvæma máli, og ég er sannfærður um að þessi deila verður ekki bara við Landssamband ísl. útvegsmanna sem er vissulega sterk samtök, heldur verður þessi deila ekki siður við sjómannasamtökin. Það er enginn vafi á því, eins og þeirra afstaða hefur verið til þessara mála hingað til. Ég held því að það sé ekki hyggilegt að taka upp baráttu út af þessu máli, og af þessum ástæðum er ég á móti því að bæta þessu bráðabirgðaákvæði við. Hitt vil ég segja, að það hlýtur auðvitað að koma að því fyrr eða siðar að við teljum að þessi mál séu orðin þannig með okkar landhelgi að við slökum eitthvað á þeim ákaflega ströngu reglum, sem við höfum haft varðandi þessi mál, og metum þar aðstæður eitthvað léttar en við höfum gert. En ég held að það sé rétt, sem hér hefur verið sagt, að það sé ekki ástæða til þess að veita þetta leyfi í þessu tilfelli. Hér hefur verið sagt í nokkurri vonsku um málið að víð séum svo hræddir við útlendinga og útlenda samninga í öllum tilfellum, að við þorum þar ekki neitt, og höfð uppi stór orð um það. Hér er enginn ótti við útlendinga á ferðinni eða útlenda samninga. Það er ekki um það að ræða. Hér er hreinlega ótti við að það liggi fyrir fleiri mjög hliðstæðar beiðnir fljótlega sem erfitt verði að neita ef þetta fordæmi verður gefið. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð. Ég gæti nefnt mörg dæmi varðandi þetta mál þar sem við höfum gengið ótrúlega langt í því að sýna gætni um það að hleypa ekki erlendum skipum inn í okkar landhelgi á neinn hátt. Ég minnist t.d. í einu tilfelli að það þótti æðihart þegar íslenskir útvegsmenn og sjómenn misstu skip sitt í byrjun vertíðar, að þá skyldi þeim ekki heimilað að taka á leigu erlent skip og halda útgerðinni áfram á þeirri vertíð. En slík dæmi eru fyrir hendi. Sem sagt, mín afstaða er sú að ég styð frv., eins og það var flutt og liggur hér fyrir, en er á móti því bráðabirgðaákvæði sem var sett inn í Ed. Ég sé þó enga ástæðu til þess að segja neitt ljótt um þá í Ed., þó að þeim hafi sýnst að þetta væri óhætt. En ég held að að athuguðu máli og eins og málið liggur núna fyrir sé óhyggilegt að samþykkja þetta bráðabirgðaákvæði.



Herra forseti. Ég verð að játa að ég sakna hins hógværa hv. 8. þm. Reykv., Péturs Sigurðssonar, ég ætlaði nefnilega sérstaklega að taka undir með honum í einlægri fordæmingu hans á frekjutóninum. En það verður að bíða betri tíma en nú er hann þó hógvær og af hjarta lítillátur eins og hans er vandi. Ég hygg að hv. 3. þm. Sunnl., Guðlaugur Gíslason, geri sér ekki grein fyrir mismuninum á landhelgi og fiskveiðilögsögu, og ég hygg að hann hafi misheyrt það sem ég sagði. Ég lét þess getið í leiðinni að í landhelginni ættum við sjóinn yfir landgrunninu líka, en við teljum okkur líka eiga fiskinn og aflann innan fiskveiðilögsögunnar. En ég hygg að menn séu sammála um að þar sé ekki um alfarinn eignarrétt okkar að tefla. Þetta er grundvallarmismunur og hv. þm., sem árum saman er búinn að vera í n. til þess að gera till. um hvernig nýta skuli landhelgina, það er mál til komið að hann fari að kynna sér þennan mikla mismun sem á þessu er. Ég hef ekki breytt mínum fyrri sjónarmiðum, eins og hann vildi láta í skína, varðandi heimildir til annarra þjóða um veiðar innan fiskveiðilögsögunnar. Ég gat þess að við hefðum ævinlega af nauðung gert samninga við aðrar þjóðir um heimildir þeim til handa um veiðar innan fiskveiðilögsögunnar. En ég minnist þess ekki að hafa heyrt þau sjónarmið að til greina kæmi að við gerðum neina samninga við aðrar þjóðir um veiðar innan landhelginnar og ekki nú héðan af né heldur innan 12 mílnanna. Fræðimenn greinir nokkuð á hvort landhelgi eigi að telja 3 eða 4 mílur, en ég hef ekki heyrt þau sjónarmið höfð uppi lengi að það væri tekið í mál að semja við aðrar þjóðir eða semja um veiðar skipa sem sigla undir annarra þjóða fánum innan 12 mílnanna, hvað þá heldur, sem aldrei hefur skeð, innan landhelginnar sjálfrar. Og minni ég menn enn á það að gera skarpan greinarmun á landhelgi og fiskveiðilögsögu. Hv. 3. þm. Sunnl. tefldi fram þeim rökum sem ég taldi fánýt í þessu sambandi, þeim rökum að þetta skip mundi mata verksmiðjur frá Patreksfirði til Seyðisfjarðar og veita atvinnu, útflutningsverðmæti o.s.frv., o.s.frv. Þetta kann allt að vera rétt, enda þótt ég dragi í efa að það muni breyta neinu teljandi um atvinnu eða afkomu frá Patreksfirði til Seyðisfjarðar hvort eitt skip til viðbótar færa að stunda veiðar eða ekki. En þetta er ekki meginatriði málsins. Hann minntist einnig á það, að hér væri íslenskur aðili að fá heimild. Er það nú svo? Þetta er skip sem siglir undir dönskum fána og er að 2/3 hlutum a.m.k. eign erlendra manna. Ég varpaði þeirri spurningu fram, hvernig það yfirleitt mætti vera að hinn íslenski aðili væri eignaraðili að þessu skipi, af því að ég stend í þeirri trú að til þess skorti heimild fyrir íslenska menn að eiga slíkar eignir í öðrum löndum sem þinglýst er í viðkomandi landi. Um þetta skal ég þó ekki dæma í fljótheitum, ég hef ekki kynnt mér það nægilega vel. En í þessari trú stóð ég, hvort sem hún er rétt eða röng. Hv. þm. Guðlaugur Gíslason sagði að það væri meginatriði þessa máls að skipið skyldi vera bundið við að landa frá Patreksfirði norður og austur um land að Seyðisfirði, eða eins og hann sagði: Ef landa ætti annars staðar en tilgreint er þarna, þá mundi ég vera alfarið andstæður þessu. - Það er eins og ég kannist aðeins ofboðlítið við þessi viðhorf hjá hv. þm. Kynni kannske að vera að viðhorf hans mundu breytast ef skip eins og þetta yrði til trafala löndun í Vestmannaeyjum fyrir menn, heimamenn í héraði, sem þaðan sækja sjóinn? Ég er ekki að væna hann um þetta, en þessi grunur læðist að mér, og við það svipmót finnst mér ég kannast líka vegna fyrri viðhorfa hans til nýtingar landhelginnar frá t.d. Stokksnesi og að Reykjanestá. Það var talið upp að þetta skapaði verðmæti, þetta væri atvinnuaukandi, þetta skapaði útflutningsverðmæti og þarna væri verið að hjálpa ungum manni til þess að komast yfir skip. Og hinn hógværi hv. 8. þm. Reykv., sem fordæmdi frekjutóninn, sagði að þetta skip væri að komast í eigu íslendinga. Það veit hann ekki nokkurn skapaðan hrærandi hlut um, það er alveg úr lausu lofti gripið, fullyrðing út í hött sem hann hefur ekki hugmynd um. Hv. þm. Guðlaugur Gíslason spyr hvort eigi að láta alla þá loðnu deyja sem þetta skip ella mundi fá, hún mundi synda að austan, suður með, vestur um, norður fyrir og deyja. Þetta er alveg rétt. Fiskifræðingar tala um að loðnan týni tölunni að hrygningu lokinni, mestöll. Það væri þá eftir þessu kannske athugandi að íslenskir aðilar sem leigðu sem mest af stórum skipum - auðvelt er að fá íslenskar áhafnir á þau og leggja öllum hinum flotanum því að menn sækja svo stíft eftir að komast á þessi skip vegna uppgripanna í stuttan tíma - til þess að forða því að nokkur hluti loðnustofnsins verði ellidauður. Ég vil benda á að þetta ákvæði gefur t.d. það fordæmi að ég gæti leigt mér togara undir 500 tonnum, og það er enginn vandi að fá hann leigðan hér hið næsta okkur, í næstu löndum.

Það eru nú hæg heimatökin hjá þér.

Það er enginn vandi að fá hann leigðan. Þessir hv. þm., sem hér standa á blístri, hafa ekki hugmynd um neitt í þessu sambandi, þeir hafa ekkert kynnt sér þessi mál. Ég gæti leigt mér togara og ráðið um borð í hann alíslenska áhöfn. Og nú spyr ég - og ég fagna því að hæstv. sjútvrh, er kominn í salinn því að ég á aðeins erindi við hann - nú spyr ég: Mundi það verða leyft - og það hlytu menn að gera, sem fylgja þessu bráðabirgðaákvæði - að ég sækti á sömu mið og togarar undir 500 tonnum hafa leyfi til samkv. okkar reglum um nýtingu landhelginnar?  En ég vildi mega spyrja hæstv. sjútvrh. að því hvort ekki sé óhyggilegt, eins og kom fram í ræðu hv. 2. þm. Austurl., að stofna til átaka, harkalegra átaka við samtök útvegsins. Það kemur skýrt fram í bréfi þeirra að þeir telja að þessi víðbót við lögin sé samningsrof, rof á þeim samningum, því samkomulagi sem gilt hefur um þetta efni, um að stjórna löndun á loðnu í bræðslu, og tala um að íhuga að draga fulltrúa sinn út úr n. Ég spyr aðeins: Er þetta ekki óhyggilegt? Ég verð að segja að mig undrar stórlega þegar hv. 3. þm. Sunnl. vill ekkert gera með álit Landssambands ísl. útvegsmanna í þessu efni. Sér í lagi kemur mér þetta á óvart vegna þess að í sambandi við frv. um skiptingu gengishagnaðarins, ráðstafanir í sjávarútvegi og skiptingu gengishagnaðarins, þá lýsti hann því margsinnis yfir, dögum og vikum saman, að hann mundi ekki hvika frá samþykktum sem gerðar hefðu verið af Landssambandi ísl. útvegsmanna, síst þeim sem gerðar hefðu verið á aðalfundi þeirra samtaka. Nú er eins og þessi áhugamaður um útvegsmál og mikill stuðningsmaður LÍÚ vilji ekkert með það gera þótt beinlínis liggi fyrir af hálfu þessara samtaka að þau lýsa stríði á hendur þeim - það má næstum því orða það svo - sem ætla að fara fram með þessum hætti sem við nú höfum hér fyrir augum. Síðan eru það þessi atriði sem fram komu hjá hv. 3. þm. Sunnl., að ég nú ekki tali um hv. hógværan 8. þm. úr Reykjavík. Allt eru það alger aukaatriði í þessu sambandi. Ég tók það fram áðan að ég væri manna fúsastur til þess að styðja unga menn til þess að komast yfir skip og vitanlega að styðja menn í því að ná heim nýjum skipum. Þetta er alveg nýtt skip og glæsilegt, og ég er að sjálfsögðu reiðubúinn til að styðja það með ráðum og dáð að menn frá Patreksfirði til Seyðisfjarðar fái loðnu til bræðslu og atvinnu og að auka útflutningsverðmætin. En þetta er allt annað mál sem sér skiptir sköpum. Það er allt annað atriði sem skiptir sköpum. Það er um það að tefla hvort við í fyrsta skipti eigum að gera undantekningu og semja um veiðiheimild fyrir skip sem siglir undir annarrar þjóðar fána um veiðar innan íslenskrar landhelgi. Þetta atriði er auðvitað gífurlega mikilvægt, skiptir öllu máli í þessu sambandi og mundi gera það enda þótt svo stæði ekki á að við erum á mjög alvarlegu stigi með okkar landhelgismál og fiskveiðilögsögu yfirleitt. Það er ekkert á það hættandi að tefla stöðu okkar í neina tvísýnu. Það er ekki gerandi upp á greiðasemi né heldur fyrir einhverja farma af loðnu þótt atvinnuaukandi séu og útflutningsverðmætisaukandi einnig.  Þetta er málið sem ég hnýt um. Allra annarra hluta vegna vill maður verða við þessu, en þetta atriði skiptir slíkum sköpum í þessu sambandi að gersamlega er útilokað að ansa því, hvað þá meir. Og ég læt mér ekki detta í hug að hv. Ed.- menn hafi litið á þetta mál með þessum hætti sem nú er komið á daginn, og sannar enn deildaskiptingin gildi sítt hér á hinu háa Alþ. Ég mun, hæstv. forseti, fara fram á það þegar kemur að afgreiðslu þessa máls að um þetta bráðabirgðaákvæði verði viðhaft nafnakall, því að alveg er nauðsynlegt að það sjáist þegar fram líða stundir, hverjir vilja hætta því til út af hinu allra smæsta atriði að skapa slíkt fordæmi eins og í þessu felst.



Herra forseti. Það liggur við að maður kinoki sér við að taka þátt í og blanda sér í þær sérkennilegu og skemmtilegu umr. sem hér fara fram. Hér er deilt um eitt atriði í sambandi við þetta mál, þ.e.a.s. um það bráðabirgðaákvæði sem kom inn í Ed. Það er ákaflega einfalt og ljóst og ætti þess vegna ekki að þurfa að hafa langar orðræður um það. Þm. ættu við nafnakall að geta greitt atkv. um það án þess að fram færu mjög miklar umr., því að mér finnst málið liggja svo skýrt fyrir. Mér er gersamlega ómögulegt að skilja hvernig menn geta blandað þessu ákvæði saman við milliríkjasamninga við aðrar þjóðir um rétt þeim til handa til fiskveiði og halda að með slíkri samþykkt sem þessari verði skapað eitthvert fordæmi eða hún geti veikt eitthvað aðstöðu okkar í þeim efnum. Ég hef ekki getað heyrt þau rök flutt sem hafa breytt skoðun minni í því efni. Hér er tvennu algerlega ólíku saman að jafna, milliríkjasamningi um fiskveiðiréttindi til handa þegnum þeirra þjóða og hins vegar það tilfelli sem hér er um að ræða, undanþágu til einkaaðila um tiltekinn tíma fyrir eitt skip sem gert er út af íslenskum aðila og skipað er íslenskri áhöfn, þannig að ég get ómögulega fallist á þau rök að þetta snerti á nokkurn hátt okkar landhelgismál og við þurfum að gjalda nokkurn varhug við því af þeim ástæðum. Hitt er svo allt annað mál, hvort það eru aðrar efnisástæður sem valda því að menn vilja ekki fallast á þetta mál. Það getur vel verið. En ég get ekki fallist á að það séu efnisástæður sem eru andstæðar því að þessi undanþága sé veitt um það tveggja mánaða tímabil sem þarna er um að tefla. Ég held, að það hljóti að verða svo, jafnvel þótt skipið sé skráð erlendis, að þá sé það þannig að þegar það er gert út af íslenskum aðila og áhöfnin er íslensk, þá hljóti arðurinn af þeirri veiði að lenda í íslenskum höndum, til íslenskra aðila, svo að ekki getur sú mótbára verið mjög því til fyrirstöðu, jafnvel þó að leigu þurfi að greiða eftir skipíð. Hitt er hins vegar ljóst og hefur verið tekið fram að á því svæði, sem þarna er um að ræða, eru afkastamikil tæki til þess að vinna loðnu - og það jafnvel í eigu ríkisins sjálfs - sem standa ekki allt of sterkum fótum þótt þau fengju möguleika á því að vinna loðnu á þessum tíma. Og fyrir fólkið á þessum stöðum getur það auðvitað haft nokkra þýðingu. Ég geri samt ekki mikið úr þessu og tel þetta ekki stórmál, því að þetta getur ekki skipt neinu verulegu máli í sambandi við atvinnuá þessum stöðum. Þess vegna hef ég nú ekki tekið til máls nema af því að mér fannst og finnst svo fjarstætt að vera að blanda þessu saman við okkar landhelgismál að ég get ekki látið slíku ómótmælt. Með þessu er sem sagt skýrt að það er Alþ. sem veitir þetta leyfi og undirstrikar þar með að það er auðvitað það sem hefur réttinn yfir þessu svæði og getur veitt slíkt leyfi, undirstrikar því að nokkru sinn yfirráðarétt yfir því. Að því er það varðar að þetta skapi fordæmi, þá held ég að það sé vart hægt að ræða um slíkt þegar þetta er í höndum Alþ. Það er Alþ. þá í hvert eitt sinn sem á að taka ákvörðunina. Það væri allt öðru máli að gegna ef hér væri nm að raða að veita einhverju stjórnvaldi heimild til þess að veita þessa undanþágu. En Alþ. afsalar sér engum rétti með þessu, og ef önnur þvílík tilfelli kæmu upp hefur Alþ. það auðvitað alveg á sínu valdi að taka þá ákvörðun sem það telur þá rétta miðað við allar aðstæður, óbundið af öllum fordæmum, þannig að ég mun ljá þessu ákvæði, sem samþ. var shlj. í Ed., atkv. mitt, en tel það að öðru leyti ekki stórt mál. Ég vil þó segja það, að ég vil taka undir með hv. 8. þm. Reykv. að ég kann ekki við þann tón sem kom fram í því bréfi frá Landssambandi ísl. útvegsmanna sem hér var upp lesið. Ég felli mig ekki við að einstakar stofnanir í þjóðfélaginu, hvort heldur það er Landssamband ísl. útvegsmanna eða einhver önnur stéttasamtök eða önnur, tali til Alþ. í þeim tón að í honum felist hótanir eða skipanir. Það hefur þveröfug áhrif á mig við það sem til er ætlast og ég læt ekki skipa mér þannig fyrir verkum á einn eða annan hátt.



Virðulegi forseti. Það eru aðeins nokkur orð út af fsp. hv. 3. þm. Austurl. Því miður heyrði ég ekki þær umr. sem fram fóru vegna þess að ég þurfti að vera við umr. í Ed., en ég hélt, þegar þetta mál var afgr. út úr Ed. í gærkvöld, að það mundi ekki valda neinum úlfaþyt. Þar var þetta bráðabirgðaákvæði tekið upp af allri sjútvn. Ed. og samþ. með shlj, atkv. Og ég tek alveg undir þau orð sem hæstv. dómsmrh. viðhafði hér áðan, að ég er ekkert hræddur við að þetta mál skapi neitt fordæmi vegna þess að þetta leyfi er bundið við Alþ. Það er Alþ. sem veitir þetta leyfi, það mega engin stjórnvöld breyta því í einu eða neinu. Það nær til tveggja mánaða, febrúar og mars 1975. Ef loðna væri fram í apríl, þá gæti ríkisstj. eða sjútvrn. ekki veitt þessu skipi leyfi til þess að veiða einu sinni 1. apríl, hvað þá meir. Hvað er að óttast fordæmi í þessu sambandi? Ég skil þetta ekki. Svo spyrja menn alltaf sýknt og heilagt: Hvað segja stéttarsamtök um þetta og hitt? - Ef eitthvert félag segir: Ég mótmæli þessu eða vil hafa það á annan veg, - þá ætla margir fulltrúar á löggjafarsamkundu þjóðarinnar að segja: Það var félag sem mótmælti þessu, þá getur Alþ. alls ekki samþykkt þetta. - Hvernig ættum við að koma fram löggjöf sem kveður á um þunga skatta á kannske velflestar stéttir ef við ættum að fara að spyrja stéttir og hagsmunahópa um álit hvort þeir vilji fá þessa skatta á sig eða ekki? Og ef þeir segja nei, á þá Alþ. að segja: Nei, þá hættum við auðvitað við allt saman? - Ég skil þetta ekki og ég segi alveg eins og hæstv. dómsmrh. sagði: Þetta bréf Landssambands ísl. útvegsmanna verkaði mjög illa á mig og þykir mér þó mjög vænt um þau samtök sem gamall stjórnarmeðlimur.  Mér er alveg ljóst að þetta mál er viðkvæmt. Þetta byggist á lögum sem við höfum aldrei endurskoðað og aldrei hreyft við frá 1922: Við viljum hafa löndunarleyfi hjá öðrum þjóðum og bregðumst illa við þegar sett er á löndunarbann sem vonlegt er. Við höfum löndunarleyfi í Hirtshals í Danmörku á síld úr Norðursjónum. Við verðum að taka eitthvert tillit til annarra, við erum ekki einir í heiminum. Og hvað er hér um að ræða? Jú, það er alveg rétt, þetta skip er undir erlendu flaggi. Þess vegna er verið að sækja um þetta leyfi. En það er alíslensk áhöfn og eigandi að töluverðum hluta, en þó ekki að meiri hl., er íslendingur, íslenskur sjómaður og skipstjóri. Ég segi fyrir mitt leyti að ef við lítum á það, þá fer yfirgnæfandi meiri hl. af því fjármagni sem þetta skip kemur til með að afla til íslenskra skattþegna. Það finnst mér skipta mestu máli. Ef menn eru hræddir um að einhverjir braskarar fari af stað og leigi skip og ráði íslenska áhöfn og vilji fá leyfi til loðnuveiða á næstu vertíð, þá hefur Alþ. það alveg í sinni hendi að meta hvert erindi fyrir sig og hvort það ætlar að verða við því eða ekki. Ed. er shlj. búin að verða við þessu erindi á þann hátt. Sjútvn. Ed. hefur einróma tekið þetta upp sem sína till. Við gerðum það ekki í rn. í sambandi við loðnufrv. Mér finnst það skipta æðimiklu máli þegar fyrri þd. er búin að fjalla um málið með þessum hætti, og ég hélt að það þyrftu ekki að verða háværar og miklar umr. um þetta mál. Ég held að það sé langþægilegast að láta bara atkv. ráða hér úrslitum þegar að því kemur, en hafa ekki hér uppi neinar heitingar í þessum málum. Í sambandi við það sem fram kemur í bréfi LÍÚ, þá segir að í till. sjútvn. Ed., þar sem gert er ráð fyrir að heimila umræddu erlendu skipi veiðar, sé ekki tekin afstaða til þess hvort skipið eigi að fá olíu á sama verði og íslensk skip, hvort það eigi að eiga aðild að Tryggingasjóði fiskiskipa eða Stofnfjársjóði. Nú greiða loðnuafurðirnar af sínu útflutningsverði og ef þetta skip framleiðir vöru, fiskar fyrir verksmiðjurnar, þá er það í raun og veru að boga í þessa sjóði af sínum afla. En líka segir í frv.: „enda hlíti það reglum er sjútvrn. setur, sé rekið af íslenskum aðila og áhöfn þess sé íslensk.“ Þá komum við að aðeins einu vandamáli, ef vandamál skal kalla, aflinn úr þessu skipi - það sem úr honum er unnið - kemur í þessi kerfi öll og þá komum við að því: Á þetta skip að fá aftur úr því kerfi sem það leggur til fjármagn? Og þá getum við sett þær reglur að a.m.k. fái þetta skip ekki að græða á þessu kerfi, og það hygg ég að eigendur þessa skips eða réttara sagt leigutaki, sem er eigandi, muni alveg fullkomlega sætta sig við, eða ég get ekki ímyndað mér annað. Svo er það þung og mikil kvöð sem þarna er sett á þetta eina skip, sem er að mörgu leyti eðlilegt að gera, að landa í verksmiðju sem hefur á undanförnum árum vantað hráefni til að vinna, og það finnst mér skipta afar miklu máli. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en ég er orðinn það fullorðinn að ég hrekk ekkert við þó að komi mótmælabréf, því að ég veit ekki hvað er gert í þessu þjóðfélagi sem er ekki mótmælt. Ég yrði eiginlega meira hissa á því ef menn mótmæltu ekki, því að þá skildi ég ekki hvað væri að mönnum ef þeir hefðu ekki móð í að mótmæla, því að það er að verða ein mesta árátta allflestra stétta og starfshópa á Íslandi að mótmæla öllu.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til viðbótar þeim orðum sem ég hef þegar haft um þetta mál, sem eru, eins og fram kom í minni ræðu, jákvæðar undirtektir undir það mál sem hér er farið fram á. Mér þykir vænt um að hafa hlustað á orð hæstv. dómsmrh. sem skýrði ákaflega vel þá hugsun mína að við eigum ekki lengur að vera hræddir við ráðstöfun á okkar eigin yfirráðasvæði, sem ég tel að sé okkar. Þótt við höfum kannske neyðst til þess að ganga til ekki mjög góðra samninga fyrir nokkrum missirum, þá er þetta þó okkar yfirráðasvæði sem við höfum með að gera, okkar landhelgi, og skiptir þá einu hvort um er að ræða 50 mílur, 12 mílur eða 3 mílur. Þetta er okkar svæði og við eigum ekki að gera okkur að þeim börnum að við séum hræddir við að gera samninga við eitt slíkt skip sem dugnaðarsjómenn hafa komist yfir, þótt það sé enn þá undir dönskum fána, en þeir eru að eignast og verður kannske innan skamms tíma komið undir íslenskt flagg okkur til framfara hér á landi. Við skulum ekki horfa fram hjá því heldur að spáin í ár um loðnuveiðina er á þann veg að það verði mikil loðna í sjónum. stóra spurningin er máske sú: Verður veður til þess að ná henni, verður nógu mikill skipafjöldi til þess að veiða hana og hvaða skip eru það sem geta leyft sér að sigla þá löngu og hættulegu leið með fullfermi af loðnu, kannske frá Suðausturlandinn, frá Suðvesturlandinu og að Norðurlandinu, þar sem við eigum hinar stóru og þýðingarmiklu bræðsluverksmiðjur til þess að vinna verðmæti úr loðnunni? Við ætlumst ekki til þess, enda hefur það ekki verið gert nema af hinum stærri og betri skipum, við látum ekki hin minni skip sigla á þessum árstíma með fullfermi af þessum flutningi, hvorki fyrir Horn né fyrir Langanes frá suðurströndinni. Það held ég að allir sjái og ekki síst þeir sem teljast úr röðum útgerðarmanna hér í þingsölum. Ég vil aftur undirstrika þau orð mín og mótmæla því algerlega, sem kom fram frá einum ræðumanni, að Alþingi íslendinga þurfi að lenda í nokkrum harkalegum átökum við samtök útgerðarmanna. Ég undirstrika enn orð mín og tek undir með dómsmrh. að þessi stéttarsamtök hafa auðvitað engan rétt frekar en önnur til þess að haga sér svona gagnvart löggjafarsamkomu íslendinga. Þetta verkar algerlega öfugt þegar þessir aðilar koma þannig fram eins og þeir gera í þeirri umsögn sem þeir hafa sent sjútvn. þingsins. A.m.k. vil ég ekki hlusta á slíkt. Ég tók eftir einu hjá hv. þm., Sverri Hermannssyni. Hann misfer sig enn, eins og margir gera þegar talað er um veiðislóðir, landhelgi og fiskveiðilögsögu, eins og ég sagði áðan, í því að tala um ákveðna fjarlægð frá grunnlínu eða frá ystu nesjum. Það er eins og það sé sjálfsagt og þar sé fundin öll lausn ef hringfara sé stungið ofan í kort okkar á miðjum Kili eða Kjalvegi og dregið svo umhverfis landið og þar sé hin helga lína sem þýði allt fyrir okkur í sambandi við fiskveiðilögsögu. Þetta er misskilningur eins og hér hefur margoft komið fram. Það kemur ekkert málinu við hvort loðna er veidd 3 mílur frá landi eða innan við 3 mílur. Þessi fiskur er á ferðinni og það er ekkert sem stöðvar hana frá því. Ég veit að ef hún sæi framan í hv. útgerðarmann, þá mundi hún sjálfsagt fá hjartaslag, fleiri en ein. En ég er alveg viss um hins vegar, að það verður ekkert veiðarfæri annað en það, sem notað er af þeim skipum sem loðnu veiða í dag, sem nær þessum fiski, hvorki utan né innan markanna. Það er eitt þýðingarmesta atriðið. Þessi fiskur verður ekki á þessum veiðislóðum eftir að nokkrar klukkustundir eru liðnar frá því að hann var þar á ferð, þannig að við erum ekkert að eyðileggja fyrir framtíðinni með því að ná í þennan fisk meðan hann syndir fram hjá. Við erum hins vegar að skapa íslensku þjóðinni verðmæti. Við erum að veita aðstöðu áhöfninni á þessu skipi og eigendum þess sem, eins og réttilega hefur verið bent á, koma til með að borga sína skatta til íslensku þjóðarinnar, sem verður okkur ómetanlegt, auk þess sem þeir geta kannske náð upp úr dauðadvala ákveðnum verksmiðjum sem hafa ekki haft of mikið úr að moða á undanförnum árum. Ef eigendur þessa skips bjóðast til þess að sigla til Norðurlands með afla sinn á þessu stóra og glæsilega skipi, þá segi ég að við eigum að þakka fyrir að fá þá til þess. Og þessi þrælsótti okkar gagnvart danska fánanum. Ég hélt satt að segja að hann væri horfinn úr mönnum, það væri liðin tíð að menn hefðu þetta efst í huga. En ég sá og heyrði á ræðu hv. þm. Sverris Hermannssonar, að hann lifir enn á árinu 1918.



Herra forseti. Ég vil biðja hæstv. forseta að hlutast til um að hæstv. sjútvrh., ef hann er ekki bundinn skyldustörfum annars staðar, svo sem í Ed., verði viðstaddur. Ég á örstutt erindi við hann vegna fyrri fsp. minnar til hans. Þau orð, sem hv. 8. þm. Reykv. beindi til mín í þessu sambandi, voru öll gersamlega út í hött. Ég hef ekki verið forsvarsmaður neinnar hringfararkenningar í sambandi við nýtingu fiskveiðilögsögunnar, öðru nær. Hann hefur þá ekkert fylgst með því máli þegar það var til afgreiðslu hér á hinu háa Alþ. í fyrra. Ég var, enda þótt ég sætti mig við þá aðferð sem við var höfð, mjög gagnrýninn á hana, taldi að fiskigöngur mundu ekki haga sér eftir lagaboði, áleit að við ættum að hafa yfirstjórn hennar miklu lipurlegri en raun ber vitni um, taldi að sú n., sem hafði haft hana til meðferðar, hefði helst unnið það sér til afreka að fara landshornanna á milli og draga sérvisku þar upp úr hverjum hreppsómaga og sveitarþroti. Þannig var viðhorf mitt til þess arna. Ég vil að við getum stjórnað þessu með heimildarlögum, þannig að sérfræðingar hafi leyfi til að segja: Við getum friðað heilu svæðin þegar í stað - og þess sé ekki þörf að breyta lögum vegna smáfiskadráps eða ofníðslu með öðrum hætti. Ég vísa því algerlega frá mér öllum slíkum kenningum um ákveðna línu eftir hringfara, eins og hv. 8. þm. Reykv. drap á. Ég hef heldur aldrei haldið því fram að við værum að eyðileggja eitt eða neitt upp á framtíðina með því að sækja um of í loðnustofninn með þessum hætti, þótt við bættum einu skipi við. Þetta tal var gersamlega út í hött og mér algerlega óviðkomandi. Ég álít þvert á móti og hef mitt vit úr fiskifræðingum í því efni alfarið, eins og hv. 8. þm. Reykv. hlýtur líka að hafa því að hann hefur ekkert kannað þetta sjálfur auðvitað, að stofninn þoli verulega veiði og aukna frá því sem nú er. Þannig er allt tal í minn garð í þessu sambandi einnig út í hött. Um þrælsótta gagnvart dönum er sama að segja, allt var það upp í vindinn talað. Ég hafði ekki sneitt að því með neinum hætti að ég óttaðist einhverja samninga, milliríkjasamninga, eins og kom fram hjá hæstv. dómsmrh. Allt mitt mál hefur snúist um þetta, að þetta er í fyrsta skipti síðan lögin um landhelgina voru sett 1922 sem gera á undantekningu og undanþágu í þessu efni. Ég er enginn maður til að sjá fyrir hvort þetta verður alvarlegt fordæmi eða ekki. Það er skoðun mín, þótt menn æði á veggina og blandi og blöndri með málið til og frá í aukaatriðum alls konar, - það er skoðun mín að það geti leitt til óheppilegs fordæmis og ég vil ekki hætta á það með neinu móti. Fyrir því er það að ég snýst gegn þessari heimild, og með öllu þykir mér það óeðlilegt að þessu sé blandað saman við ekki stærra mál en ákvæðið og reglurnar um löndun á loðnu til bræðslu eru. Þar sem hæstv. sjútvrh. er genginn í salinn vil ég vekja athygli á því að hann svaraði ekki þeirri fsp. sem ég beindi til hans. Ég hafði ekkert verið að tala um það að hinu háa Alþ. bæri að fara eftir einhverjum fyrirskipunum eða kröfum frá stéttarsamtökum eða félögum í landinu. Það hefur mér aldrei dottið í lífandi hug. Ég var ekkert að fara fram á það. Ég spurði einfaldlega - og því svaraði hann ekki - hvort út af þessu máli, þessu litla máli ef á heildina er tekið, væri ástæða til að efna til ófriðar við þessi samtök útvegsins í landinu. Um þetta spurði ég. Ég kalla það lítið af heildinni tekið, þótt það sé vissulega sanngirniskrafa, ef á málið eitt út af fyrir sig er litið, að ungur maður fái að efla sig með því að sækja á þessi mið með nýju skipi o.s.frv., o.s.frv., aukandi útflutningsafurðirnar og atvinnu í landinu og verkefnin fyrir síldarverksmiðjur. En í mínum augum er þetta algert aukaatriði þegar litið er á hitt málið, algert aukaatriði. Ég spurði bara af kurteisi minni hvort það væri meiningin og hvort það væri ástæða til að efna til ófriðar við samtökin út af ekki stærra atriði en þessu? Og hæstv. sjútvrh. sagði að það væri rétt að láta ganga til atkv. um þetta. Hafði einhverjum dottið annað í hug? Eða hafa kannske nóg atkv. gengið þegar um þetta ef hæstv. ríkisstj. hefur lofað þessu sjálf - eða þykir þeim það, hæstv. ráðh?

Ríkisstj. hefur ekki lofað neinu um þessi mál.

Nú, en auðvitað hljóta að ganga atkv. hér um þetta mál. Enginn gerir öðru skóna, ekki hef ég gert öðru á fæturna. En ég vil benda á að aðalmálið varðandi bréf LÍÚ er auðvitað ekki að ansa einhverjum kröfum eða hótunum frá því. Aðalmálíð er hvort það er rétt sem þar kemur fram, að með því að gera þessa samþykkt, sem bráðabirgðaákvæðið felur í sér, sé verið að rjúfa samkomulag sem gilt hefur um stjórn á löndun á loðnu til bræðslu. Þetta er auðvitað meginatriðið. Og menn geta svo eftir vild sinni óskapast út í þá frekju sem fram kemur í bréfi Landssambandsins. Ég vil fá svar við því. Er þetta rétt? Er verið með þessari samþykkt að rjúfa samkomulag af opinberri hálfu sem gert hefur verið í þessu efni? Því þarf að svara. Öllu öðru um hótanir í þessu sambandi er auðvitað ekki ansað. En sé samkomulag rofið, sem ég get ekki dæmt um, með þessum hætti, þá er auðvitað ekkert óeðlilegt þótt þeir íhugi að draga sinn fulltrúa út úr þessari samvinnunefnd. Ég get ekki skilið það sem neina ókurteislega hótun. Ég beini því eindregið til hæstv. sjútvrh. að athuga það gaumgæfilega sérstaklega, hvort hér er virkilega um það að ræða að rofið sé samkomulag sem gilt hefur. Ég vil svo ekki lengja þessar umr. meir, enda hef ég talað þrisvar sinnum sem frsm., en vildi aðeins úr því að mörg verkefni bíða hér úrlausnar, láta þess getið að til þess að tefja ekki frekar fyrir störfum, þá fell ég frá beiðni minni um það að hér fari fram nafnakall þegar að atkvgr. kemur.



Forseti. Ég hélt að ég hefði svarað þessari fsp. áðan. En fyrst hv. þm. hefur ekki meðtekið svarið, þá veit ég ekki til að það hafi verið gert neitt samkomulag, hvorki við Landssamband ísl. útvegsmanna né aðra, um að Alþ. íslendinga mundi aldrei leyfa skipi undir erlendum fána að veiða loðnu. Ég get þar af leiðandi alls ekki fellt mig við það að stjórnvöld hafi rofið eitthvert samkomulag. Það er byggt í lögum, sem hafa verið í gildi, það er byggt á þessu frv., og ef einhver aðili vill einhliða rjúfa það, ekki hafa mann innan þessarar nefndar, t.d. samtök, þá þau um það. Þetta hélt ég að lægi alveg skýrt fyrir og ég hefði sagt áðan.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta langt mál. En ég verð að segja það að mér finnst dálítið einkennilegur málflutningur hv. þm. Sverris Hermannssonar, þegar hann er búinn að flytja hér hverja ræðuna af annarri í dag, að svo og svo miklu leyti rakalausan þvætting, þá leyfir hann sér að tala um að það sé holhljómur í ræðum annarra manna og talar um að aðrir menn sýni ekki af sér hógværð, - þessi maður, sem böðlast hér um í stólnum eins og naut í flagi og eys svívirðingum yfir annan hvern hv. þm. Röksemdirnar, sem hann tínir til -  Ég var dálítið smeykur við það þegar við fengum þetta mál, eins og mörg önnur mál sem við höfum fengið nú undanfarið fyrirvaralaust til meðferðar, svo sem á síðasta fundi þegar við vorum kallaðir með tveggja mínútna fyrirvara á fund í hv. sjútvn. til þess að afgreiða tvö býsna stór mál án þess að hafa fengið tækifæri til að sjá þau áður. Þá var ég, þegar við fengum þetta mál á fundi í gærkvöld, dálítið smeykur við að það kynni að skapa fordæmi. Eftir að sá fundur var haldinn hef ég hugsað þetta mál dálítið meira og betur, því að þetta mál er óneitanlega dálítið sérstakt. Þarna er um að ræða eitt skip sem er að talsverðum hluta í eigu íslenskra aðila og það er ekki nein eign að nafni til. Það er hver einasti maður í áhöfn skipsins íslendingur og það, sem farið er fram á, er einnig mjög takmarkað, þ.e. að fá að stunda loðnuveiðar hér í eina tvo mánuði á tilteknu ári. Það er ekki verið að gefa þessu skipi leyfi til þess að veiða hér loðnu yfir höfuð eins og öðrum skipum framvegis, heldur eru tilteknir tveir mánuðir á árinu 1975, og það er ómögulegt að fallast á að í því geti verið mikil hætta. Varðandi fordæmið er hægt að segja það, að ef einhverjir aðilar kæmu hér og sæktu um að fá að stunda veiðar hér við land og landa afla sínum hér í höfnum, þá kemur auðvitað til kasta Alþ. hverju sinni vegna þess að til þess þarf lagabreytingu, eins og verið er að gera nú, og þá getur Alþ. stöðvað hvert eitt það mál, ef því sýnist svo. Ég er ekki viss um að þau erindi væru svipuð og þetta, með öllum þeim sérkennum sem þetta mál býr yfir. Mönnum hefur orðið nokkuð tíðrætt um svokallaða umsögn Landssambands ísl. útvegsmanna. Þessi umsögn er byggð á erindi eiganda Ísafoldar sem við höfum verið að ræða um hér í kvöld. En þegar þeir eru að skrifa þetta svar, þá lítur erindið allt öðruvísi út en það gerir hjá okkur hér í hinu háa Alþ. Og svörin eru auðvitað miðuð við það sem það bréf fól í sér, m.a. um það að verða undanþegin eða fá úr öllum sjóðum eins og önnur íslensk skip. Nú er aðeins farið fram á að fá brúttóverð af loðnunni, en ekki út úr neinum sjóðum. hvorki olíusjóði, flutningasjóði né öðrum. Þess vegna falla fyrstu greinar úr umsögn Landssambands ísl. útvegsmanna algerlega um sjálfar sig. Í 3. gr. þessarar umsagnar segir berum orðum með miklum frekjugangi - og það mætti halda að hv. þm. Sverrir Hermannsson væri alinn upp þar á skrifstofunni - að ef ekki verði farið skilyrðislaust eftir kröfum þeirra, þá séu þeir hættir, þá taki þeir mann sinn út úr n. Þeir fara sem sagt í fýlu eins og smákrakkar. Þessi grein í umsögninni er rituð af slíkum dónaskap að það er eins og formaður samtakanna, Kristján Ragnarsson, líti á sig sem eins konar yfirmann og stjórnanda hæstv. sjútvrh. En það er sem betur fer ekki orðið enn. Það er, eins og ég segi, ekki ástæða til að vera að eyða mjög löngum tíma í að skeggræða þetta mál miklu lengur. En það má þó lesa hér síðustu greinina í nál. Ed., ég er með það hér, en þar segir að rn. muni setja alveg sérstakar reglur um hvernig þessu leyfi verði háttað. Hvort sem hv. þm. Sverrir Hermannsson tekur efasemdir mínar í þessu máli í gærkvöldi sem eitthvert fylgi við skoðun sína í málinu eða ekki, það er hans að bera ábyrgð á því sem hann segir. Ég var aðeins hugsi yfir því hvort þetta kynni að skapa fordæmi, en við nánari skoðun er ég kominn inn á að vera samþykkur því að veita þetta leyfi.