Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að honum barst í gær, mánudaginn 26. september, erindi frá þingflokki Framsóknarflokksins um að Vigdís Hauksdóttir verði varamaður í Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu í stað Ásmundar Einars Daðasonar, samanber 16. gr. þingskapa um mannaskipti í nefndum.

Forseti vill tilkynna að hlé verði gert á þingfundi á milli kl. 13 og 14 í dag vegna nefndafunda.

Herra forseti. Nú eru aðeins þrír dagar eftir af þessu þingi samkvæmt starfsáætlun með þessum meðtöldum. Á dagskrá í dag er stórt mál, stór kerfisbreyting. Það mál er enn í 1. umr. og á eftir að fara til nefndar og í gegnum tvær umræður til viðbótar. Hér eru fjáraukalög líka í 1. umr. og síðan nokkur mál, tvö til 2. umr. og eitt til 3. umr. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvernig í ósköpunum menn hafi hugsað sér að næstu dagar verði skipulagðir og að hér verði staðið við starfsáætlun. Ég tel reyndar augljóst að það sé tómt mál að tala um að fara með stórar kerfisbreytingar í gegnum þingið á þremur dögum. Það er útilokað. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvernig gangi að skipuleggja þingdagana sem eftir eru.

Forseti vill greina frá því að á fundi þingflokksformanna og raunar líka í forsætisnefnd var það mat forseta að það væri harla ólíklegt að okkur tækist að standast þessa starfsáætlun í ljósi þess að það eru stór mál sem eru enn þá ýmist í nefndum, eða eins og hv. þingmaður hefur sagt, tvö mál sem við munum ræða í dag og umræðu verður haldið áfram um. Forseti vonast auðvitað til þess að unnt verði á næstunni að ná utan um það viðfangsefni sem við erum að glíma við, sem er að ljúka tilteknum málum. Því fyrr sem þau mál skýrast, þeim mun betur mun okkur ganga að vinna úr þeim málum. Í dag er gert ráð fyrir því, eins og endranær á þriðjudegi, að fundur geti staðið til miðnættis og ef vel tekst til bindur forseti vonir við að unnt verði að ljúka dagskránni eins og hún liggur fyrir og taka síðan til við mál á morgun. Eins og öllum er kunnugt var gert ráð fyrir að þingfundir þessa vikuna hæfust alla jafna kl. 10.30. Sú undantekning var gerð á fundi í dag vegna óska þingnefnda að hefja ekki þingfund fyrr en kl. 11, en að öðru leyti er gert ráð fyrir að geta byrjað kl. 10.30. En forseti tekur undir það að mjög mikilvægt er að unnt sé að skapa skilning á því viðfangsefni sem fram undan er, hvaða mál sé unnt að klára og hvaða mál sé nauðsynlegt að klára.

Herra forseti. Ég ber mikla virðingu fyrir hæstv. forseta og tel að hann hafi sýnt mikla viðleitni til þess að tryggja að þingstörf fari fram með eðlilegum hætti. Að mörgu leyti hefur það gengið vel, bæði í vor og í haust. Þar hafa allir hv. þingmenn lagt ýmislegt á sig. Hér hefur ekki verið málþóf um nokkur mál. Hér hefur verið tekið málefnalega á flestum málum. Það fór hins vegar svo að starfsáætlun var framlengd eins og hæstv. forseti nefndi. Nú fer kannski að styttast aðeins í þolinmæði hv. þingmanna þegar okkur er sagt að það þurfi að fara að afmarkað viðfangsefnið, eins og það er orðað af hæstv. forseta, og ná þurfi saman um hvaða tilteknu málum eigi að ljúka. Allt er þetta orðað með afar loðnum og óljósum hætti. Herra forseti. Það eru þrír þingfundadagar eftir. Hæstv. forseti er örugglega algerlega sammála mér um það að við eigum að vera löngu búin að afmarka þetta „viðfangsefni“. Við eigum ekki að vera í fullkominni óvissu um 

Forseti tekur undir með hv. þingmanni að þingstörf hafa gengið ákaflega vel og á þessu haustþingi hafa þingstörfin gengið afar vel. Við höfum afgreitt mjög mörg bæði stór og smá mál og umræður hafa verið, eins og hv. þingmaður sagði, málefnalegar, stundum ítarlegar, stundum styttri. Forseti getur ekki með neinum hætti fundið að neinu af því tagi í störfum þingsins. Forseti kýs að orða þetta svo að við þurfum að ná utan um viðfangsefnið og gerir sér líka grein fyrir því að það er ekki algjörlega á hans valdi. Þar þurfa fleiri að koma að. Forseti ætlar ekki að fara að leika einræðisherra í þinginu.

Virðulegi forseti. Mér finnst þurfa að minna á að það var ríkisstjórnin sjálf sem ákvað að stytta kjörtímabilið og setti kosningadag 29. október. Þá liggur fyrir að þessi ríkisstjórn mun ekki ná að klára öll þau mál sem hún hefði gjarnan viljað klára. Mér finnst þetta svolítið skrýtinn veruleiki sem við erum í. Þegar hæstv. forseti talar um að það þurfi að klára tiltekin mál erum við að kalla eftir að fá að vita hvaða tilteknu mál það eru. Við ættum í raun að vera að hætta hér á föstudaginn eða á fimmtudaginn. Ég vil líka benda á að ég geri ráð fyrir að það fari nú kannski eitthvað að þynnast hér í hópnum og er ekkert skrýtið. Við erum með þingmenn sem sinna risastórum kjördæmum og eru að fara í kosningabaráttu. Það er aðstöðumunur ef fólki er haldið hér fram að kosningum og getur ekki sinnt kosningabaráttu í sínum kjördæmum vegna þess að ríkisstjórnin er að vandræðast með þetta fram og til baka og virðist ekki geta haft samráð, hvorki sín á milli né við stjórnarandstöðuna. 
             Virðulegi forseti. Ég kalla eftir því að forseti taki þetta föstum tökum og við förum að sjá fyrir endann á þessu.

Forseti. Það er himinn og haf á milli þess að taka sér raunverulegt dagskrárvald og hafa hemil á því flóði mála sem hér eru lögð fram og að vera einræðisherra. Því er ekki saman að jafna. Við skulum hafa það í huga að forseti hefur dagskrárvaldið. Mér finnst það ótrúlegt að enn eru að berast ný mál þrátt fyrir að þrír þingdagar séu eftir. Það eru enn að berast ný mál, forseti. Á ekki að fara að grípa í taumana? Hvernig eigum við að geta tekið þátt í málefnalegum umræðum þegar ekki neitt raunverulegt samráð er haft við minni hlutann og nefndaformenn vita ekki einu sinni sjálfir hvaða mál á að klára í nefndunum? Það er endalaust verið að kalla eftir álitum frá fólki úti í bæ og kalla inn gesti um mál sem enginn veit hvort eigi að klára eða ekki.

Forseti. Það er hárrétt sem kom fram hjá hæstv. forseta að hann sagði það á fundi með þingflokksformönnum í gær að hann teldi útséð um að hægt væri að standa við starfsáætlun og ljúka fundi á fimmtudaginn, en hann var nú ekki einn á þeim fundi, þar voru þeir með honum sem hann hafði kallað til. Þeir mótmæltu allir og sögðu að þetta vinnulag gengi ekki. Hér ætti að klára á fimmtudaginn. Það væru stóru málin sem þyrfti að klára, haftamálin, skattsvikamálin og kannski einhver eitt eða tvö í viðbót. Það er vel hægt að klára þau fyrir fimmtudaginn. Hitt á bara að taka út af borðinu. Virðulegi forseti. Við erum búin að vera, vil ég segja, til fyrirmyndar enda hrósar forseti sjálfur okkur þingmönnum æ ofan í æ. Við höfum ekki tafið 

Virðulegi forseti. Eins og forseti fór yfir áðan þá hafa þingstörfin að mati allra verið ljómandi og ég er farinn að hafa verulegar áhyggjur af því að núna erum við að ræða hér á eftir frumvarp sem varðar 100 milljarða fjárútlát og starfsáætlun er greinilega komin úr skorðum. Við vitum ekki hvaða mál á að klára. Þá verð ég að segja eins og er að maður er farinn að sjá pínulítið eftir málefnalegheitunum sem er mjög hræðileg staða. Það er hræðilegt að vera í þeirri stöðu að sjá eftir einhverju slíku sem ætti nú að vera sjálfsagt í siðmenntuðum þingum, en auðvitað eins og við vitum öll er það bara ekki í raunveruleikanum. Það er mjög vond lexía. Ég vona að ég þurfi ekki að segja komandi þingmönnum míns flokks að vera alltaf með leiðindi og vera aldrei til friðs. Það væri mjög leiðinleg lexía, virðulegi forseti. Ég vona að ég þurfi ekki að veita hana. Ég hef nefnt þetta áður. Þetta er mikilvægt. Við þurfum að vita hvernig við eigum að forgangsraða okkar tíma. Það að forgangsraða tímanum illa og rangt kemur niður á starfinu. Það er vandamál. Stjórnar forseti þessu þingi eða er það ríkisstjórn?

Virðulegi forseti. Mér finnst vera tvær hliðar á þessu máli. Það er annars vegar það sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson var að nefna hér áðan, að það er einhvern veginn sama hvað stjórnarandstaðan gerir, virðingarleysið er alltaf algert, hvort sem við erum hér hrópandi og gólandi á athygli eða tökum þátt í málefnalegum umræðum og málin renni í gegnum þingið eins og verið hefur undanfarið. Það skiptir bara engu máli, það á ekki að tala við okkur, okkur er sýnt fullkomið virðingarleysi. Síðan er það hitt og það er hvernig í ósköpunum þessu þingi er stjórnað. Menn setja sér starfsáætlun um að 29. október eigi að kjósa, 29. september eigi þingi að ljúka, stór mál eru að koma inn í þingið og það hefur engin tilraun verið gerð til þess að setjast niður, eins og maður gerir sjálfur þegar maður er að stýra sínum eigin tíma og skipuleggja sinn eigin tíma, og meta það hversu stór verkefnin eru 

Virðulegi forseti. Hérna áðan hrópaði hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra að það ætti bara að klára öll málin sem væru í nefnd, öll málin sem ríkisstjórnin væri búin að leggja fram. Þá spyr ég: Eigum við þá líka að klára öll málin sem fjalla t.d. um staðgöngumæðrun, sem þverpólitísk sátt er um að klára ekki? Er það t.d. vilji ykkar? Eigum við að klára nákvæmlega allt sem ykkur dettur í hug? Eigið þið bara að fá að valta yfir minni hlutann og þingræðið?

Áfengisfrumvarpið.

Eigum við að klára áfengisfrumvarpið? Það væri frábært. Ég mundi styðja það. Hvað eigum við eiginlega að klára? Þetta gengur ekki, virðulegi forseti. Hérna eru til 1. umr. sex mál sem eiga eftir að koma til umræðu, þar af er eitt sem fer á dagskrá núna á eftir, og við eigum þrjá þingdaga eftir, nei tvo, nei þrjá, ég veit það ekki. Hvernig væri nú að setjast niður og reyna að gera þetta eins og 

Virðulegi forseti. Ég vil gera athugasemd við fundarstjórn forseta. Ég vil gera athugasemd við það að forseti taki sér ekki það vald sem honum ber. Forseti vill klára þetta þing með sóma, það veit ég. Ég veit að hæstv. forseti Einar K. Guðfinnsson vill ljúka þessu þannig að þingið haldi reisn í gegnum þessa lokadaga, ég veit það. En ég veit líka að við búum enn þá við þá stöðu að það er gasprað inn í svona umræðu hérna af ráðherrabekknum, að einstakir ráðherrar telja sig þess umkomna að vera með hálfkæring og gaspur af ráðherrabekknum. Hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson talar um nokkrar vikur í viðbót. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin er búin að vera. Það er Alþingi sem er það eina sem er í lagi hér. Það er Alþingi sem heldur sinni reisn. Það er Alþingi sem er að vinna sín verkefni vel og það er Alþingi sem hefur ákveðið sína starfsáætlun og henni lýkur á fimmtudaginn.

Virðulegi forseti. Ég er með hugmynd. Hvað ef virðulegur forseti setti einfaldlega ekki á þingfund fyrr en ríkisstjórnin væri búin að forgangsraða sínum málum? Þetta er afskaplega sjálfsögð krafa. Þetta er engin heimtufrekja. Það að vita hvaða mál eigi að klára og hvað ekki þegar tveir, þrír dagar eru eftir af þinginu. Þetta er orðið hlægilegt, virðulegi forseti. Það þarf að setja stólinn fyrir dyrnar á einhverjum tímapunkti. Ef ekki á þessum, þá hvenær? Hvenær nákvæmlega á þingið að ráða? Hvernig er það sem þessi samskipti við ríkisstjórn eiga að vera? Er þetta þannig að ríkisstjórnin ræður yfir þinginu? Er það þannig, virðulegi forseti? Sumir vilja meina að svo sé ekki, en manni sýnist það alltaf, þegar við lendum í slíkri stöðu enn og aftur. Þetta er svolítið fyrirsjáanlegt nema það að í þetta sinn er minni hlutinn að sögn allra búinn að vera með afbrigðum málefnalegur. Hvað eigum við að gera, virðulegi forseti? Eru einhverjar hugmyndir? Ég kom með tillögu handa virðulegum forseta. Ég velti fyrir mér hvort virðulegi forseti sé með tillögu handa okkur. Hvernig eigum við að bregðast við þessu? Hvað væri málefnalegast af okkur að gera núna?

Virðulegi forseti. Það er skondið í þessu öllu saman að það á að kjósa 29. október, starfsáætlunin er til 29. september og nú stöndum við stjórnarandstöðuþingmenn hér og segjum: Við viljum standa við áætlunina. Við vitum ekki hvaða mál ríkisstjórnin vill afgreiða. Hún leggur ekki einu sinni fram lista, eins og sagt er. Þetta er fáránlegt, það eru tveir dagar eftir og við getum afgreitt þrjú, fjögur stór mál á þeim tíma og gert það sómasamlega þannig að við getum borið höfuðið hátt og þóst vita að við höfum unnið okkar vinnu vel. En hvaða mál vill ríkisstjórnin að klárist? Það er alveg út í hött sem hæstv. fjármálaráðherra 

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir áskoranir sem hér hafa komið fram að hæstv. forseti taki núna málin í sínar hendur. Eftir að hafa verið hér á þingi í þrjú ár finnst mér mín upplifun vera sú að Alþingi sé ekki sjálfstætt fyrir fimm aura. Ef vel ætti að vera ættum við að kjósa framkvæmdarvaldið sér og Alþingi sér, vegna þess að það er ríkisstjórnin sem fer með dagskrárvaldið á þinginu. Hæstv. forseti er forsetinn okkar allra. Vinnubrögðin verða ekkert betri ef forseti setur ekki niður fótinn og segir: Hingað og ekki lengra. Það er ég sem stýri hér. Ný mál koma ekki á dagskrá. Þetta eru málin sem við ætlum að klára. Ég skil ekki hvað ríkisstjórnin er í rauninni að abbast upp á Alþingi. Við eigum að klára þetta. Ég meina það raunverulega þegar ég segi að við ættum að kjósa framkvæmdarvaldið sér og Alþingi sér, vegna þess að það er ekkert til sem heitir þrískipting valdsins þegar þetta er svona.

Forseti vill aðeins út af þessum orðum og fleirum sem hafa fallið í álíka veru hér í dag vekja athygli á einföldum hlut. Það er rétt að forseti fer með dagskrárvaldið frá degi til dags. Forseti setur dagskrána og reynir yfirleitt að gera það í sæmilegri sátt við þingmenn, fulltrúa allra flokka. En að lokum er það þó þannig - vegna þess að hér ríkir lýðræði, þar sem ágreiningur er leystur, ef ekki er hægt að leysa hann með öðrum hætti, með afli atkvæða - að þrátt fyrir að forseti hafi þetta dagskrárvald frá degi til dags þá getur meiri hlutinn á Alþingi hverju sinni breytt dagskránni ef hann svo kýs. Það er það fyrirkomulag sem hér er. Þess vegna gerist það auðvitað að ríkisstjórnin hefur áhrif á það með hvaða hætti dagskránni er skipað. Forseti hefur hins vegar lagt sig fram um það í sínum störfum á þessu hausti eins og endranær að reyna að hafa gott samstarf við hv. þingmenn um dagskrána. Forseta er alveg kunnugt að það er ekki alltaf þannig að hv. þingmenn séu allir ánægðir með dagskrána eins og hún er lögð fram, en forseti hefur engu að síður reynt að eiga gott samráð. Jafnan hefur það verið svo að bærilegur friður hefur verið um skipan dagskrárinnar þó að ágreiningur sé um efni málanna sem þar eru á dagskrá.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála þessari greiningu hæstv. forseta, en það breytir ekki því að við erum komin fram yfir þann tímapunkt að hægt sé að eyða hverjum deginum á fætur öðrum í það að kalla eftir vilja framkvæmdarvaldsins að því er varðar dagskrá þingsins. Við erum komin fram yfir þann tíma. Það er dagurinn í dag og tveir dagar í viðbót sem við eigum hér til þess að ljúka málum. Ég segi: Við eigum að hætta að spyrja ríkisstjórnina hvað hún vilji klára. Við eigum að horfa á þau mál sem eru hér í nefndum. Við eigum að taka upplýsta greinandi afstöðu til þess hvað skynsamlegt er að klára, hvað málefnalegt er að klára, hvaða málum höfum við lokið þannig að það sé verjandi, ef við ætlum að halda hér haus sem löggjafi, að klára. Það er þannig sem við eigum að nálgast þetta. Það er augljóst að það er engin forusta fyrir þessari ríkisstjórn. Hægri höndin veit ekki hvað sú vinstri er að gera. 

Virðulegi forseti. Hér hefur verið talað um átök og ósætti um mál. Eins og þetta blasir við mér eru þau átök og það ósætti á millum stjórnarflokkanna og jafnvel innan þeirra. Stór mál eins og samgönguáætlun sem hefur verið lengi í vinnslu vegna þess að menn innan stjórnarflokkanna komu sér ekki saman um hvernig ætti að afgreiða hana. Við erum með mál í umhverfis- og samgöngunefnd um tekjustofna sveitarfélaga sem kom inn í nóvember í fyrra. Það er ekki hægt að afgreiða það vegna þess að menn innan ríkisstjórnarflokkanna koma sér ekki saman um hvernig á að afgreiða það. Við erum með stór mál í efnahags- og viðskiptanefnd sem ekki er hægt að afgreiða vegna þess að fólk innan stjórnarflokkanna er ósammála um hvernig eigi að afgreiða þau. Svona gæti ég lengi áfram talið. Það stendur ekki á stjórnarandstöðunni. Ætlum við virkilega að eyða þessari viku í að bíða eftir að Framsóknarflokkurinn leysi átökin sem þar geisa innan húss? Það gerist 

Herra forseti. Ég tek undir þá hugmynd að boða ekki til þingfundar fyrr en samkomulag liggur fyrir. Hitt er svo annað mál að það væri skynsamlegt að boða - ef það er vilji forseta að framkvæmdarvaldið ráði dagskránni og ráði hvernig hlutunum vindur fram - menn á fund til sín klukkan níu alla morgna þangað til þeir eru búnir að ákveða hvað þeir ætla að gera. Ég tek undir það, af því að hér glottir nú ráðherra úr hliðarsal, að það er óboðlegt hvernig ráðherrar hegða sér hér af ráðherrabekknum. Hæstv. ríkisstjórn ákvað sjálf að vera ekki með fjögurra ára verktíma, en ætlar samt að reyna að troða málum hér inn. Ég spyr hæstv. forseta hvort von sé á samtali um það hvernig þessu ljúki, hvort þingflokksformenn komi ekki til með að klára þetta ásamt forseta. Við erum öll, stjórnarandstaðan eins og aðrir, að fara í kosningabaráttu í stórum kjördæmum. 

Forseti. Mér finnst að sjálfsögðu mikilvægt að halda því til haga að ég ber mikla virðingu fyrir forseta Alþingis. Ég veit að forseti hefur svo sannarlega gert mikið til að hafa hér aga á dagskránni. En nú er það þannig að við gerðum nýja starfsáætlun sem við erum að falla á. Það finnst mér vera mikil vanvirða ríkisstjórnarinnar gagnvart forseta Alþingis, það verður bara að segjast eins og er. Það er, eins og kom fram í máli mínu áðan, enn verið að leggja hér fram ný mál. Það er ljóst að þau mál sem eru í ágreiningi eru ekki að fara að klárast núna. Til þess hefur núverandi ríkisstjórn ekki umboð. Það eru aftur á móti mörg góð mál sem eru tilbúin sem ástæða er 

Virðulegi forseti. Ég hélt að forseti þingsins væri forseti alls þingsins, líka minni hlutans, ekki bara meiri hlutans. Við í minni hlutanum erum búin að vera alveg einstaklega samvinnufús þegar kemur að því að vera t.d. ekki með málþóf, vera ekki með óþarfa leiðindi, nema núna, því nú er bara komið nóg. Föstudaginn 23. september kláraðist þingfundur um þrjú eða fjögur, minnir mig. Samt voru mjög umdeild mál á dagskrá sem hefði verið mjög auðvelt að vera með leiðindi yfir. En við vorum samvinnufús. Ég biðla til virðulegs forseta um að taka sig til og vera líka forseti minni hluta Alþingis og láta ekki þennan subbuskap yfir okkur ganga. Alþingi á betra skilið en svona vinnubrögð.

Forseti gæti auðveldlega látið svona ummæli fara í taugarnar á sér en ætlar ekki að gera það. Forseti er forseti alls þingsins og hefur unnið í þeim anda. Það er hins vegar ekki þannig að þegar verið er að stýra þjóðþingi sé alltaf hægt að gera allt eins og öllum líkar. Stundum þarf að taka af skarið og þá getur farið svo að ekki séu allir jafn ánægðir með þá niðurstöðu.

Herra forseti. Ég vil gera þessi orð forseta að mínum. Stundum þarf að taka af skarið og þá getur verið að ekki verði gert eins og öllum líkar. En staðan er orðin þannig núna að það er stjórnarandstaðan sem verður að taka af skarið. Við erum búin að vera hér afskaplega málefnaleg, sáttfús og vinnusöm. Við höfum sýnt því skilning að klára þurfi ákveðin mál. En tíminn hefur verið nýttur illa. Heilu og hálfu dagarnir hafa ekki farið í neitt nema hangs. Núna eru aðeins þrír dagar eftir að þessum meðtöldum. Stjórnarandstaðan lætur ekki draga sig lengur á asnaeyrunum. Hún tekur af skarið. Það má vera að ekki líki öllum sú niðurstaða.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp eins og aðrir þingmenn og er satt best að segja dálítið hissa á þeirri stöðu sem hér er uppi. Ég vil minna á að hæstv. forseti var kjörinn með atkvæðum frá mörgum stjórnarandstöðuþingmönnum líka. Enda treystum við hæstv. forseta til að vera forseti allra þingmanna. Hér hefur verið endurskoðuð starfsáætlun fram til 29. september. Nú liggur í loftinu og við fáum að lesa um það á síðum netmiðla að vafasamt sé að takist að ljúka þingi á þeim tíma. Á sama tíma hefur ríkisstjórnin ekki sagt stjórnarandstöðunni hvaða mál hún setur í forgang til að klára. Hér verður að taka af skarið, hæstv. forseti. Þetta er einfaldlega ekki boðlegt.

Forseti vill nú af því tilefni sem verið hefur í þessari umræðu vekja athygli á þeirri dagskrá sem við höfum fyrir framan okkur í dag. Auk óundirbúins fyrirspurnatíma erum við að ræða hér tvö mál í 1. umr. sem umræða hófst um um miðja síðustu viku og þá var ekki hægt að ljúka. Þar er um að ræða mál Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, sem er mál sem verið hefur árum saman, sumir segðu jafnvel áratugum saman, í undirbúningi, og komst niðurstaða í fyrr í þessum mánuði. Tengd því máli eru fjáraukalögin þar sem gert er ráð fyrir fjárheimildum til að unnt sé að uppfylla þennan samning. Önnur mál sem hér er um að ræða eru mál sem m.a. hefur verið kallað eftir, gjaldeyrismálin, losun fjármagnshafta, til 2. umr. Forseti telur að dagskráin sé að öllu leyti mjög eðlileg í dag.

Til svara eru: Forsætisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.

Herra forseti. Ég vil gera að umtalsefni frétt í Fréttablaðinu þar sem Ófeigur Tryggvi Þorgeirsson, svæðisstjóri fagstjóra lækninga hjá heilsugæslustöðinni í Grafarvogi, óttast fjársvelti heilsugæslustöðva á höfuðborgarsvæðinu. Tilefnið er að verið er að breyta því hvernig heilsugæslustöðvarnar eru fjármagnaðar. Verið er að bjóða út heilsugæslustöðvar og setja inn aukinn einkarekstur. Þetta virðist vera þannig, alveg eins og við töluðum um þegar fjárlagafrumvarpið var afgreitt, að heilsugæslustöðvarnar eigi að fara að keppa um sjúklinga. Það á ekki að setja aukið fjármagn inn í kerfið heldur bæta við einkareknum stöðvum sem taka þá fjármagn frá þeim opinberu til þess að reka sig. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvað honum finnist um þá stefnu að einkavæða eða setja í aukinn einkarekstur heilsugæslustöðvar, sem er grunnþjónusta eins og augljóst er, og hvað honum finnist um að það sé hægt að gera án þess að taka um það stefnumótandi umræðu á Alþingi. Hver er stefna Framsóknarflokksins í einkarekstri á grunnstoðum heilsugæslunnar? Hver er framtíðarsýnin hvað þetta varðar? Hefur hæstv. ráðherra ekki áhyggjur af þeirri stöðu sem er að teiknast upp vegna útboðs og einkareksturs á heilsugæslustöðvum á höfuðborgarsvæðinu?

Virðulegi forseti. Ég skil spurningu hv. þingmanns sem svo að hún snúist um almenna pólitík og stefnu, en ekki kannski nákvæmlega rekstur þessa málaflokks enda heyrir það undir heilbrigðisráðherrann. Þannig er að ríkisstjórnin og heilbrigðisráðuneytið og ráðherrann hafa lagt áherslu á að styrkja heilsugæsluna. Það er einhver sá mikilvægasti þáttur sem ég held að við séum sammála um að hafi þurft að bæta í heilbrigðisrekstrinum. Það hefur m.a. verið gert með því að fjölga heilsugæslustöðvum á höfuðborgarsvæðinu þar sem hefur verið einna mestur skortur á heimilislæknum. Við þekkjum það líka úr fortíðinni, getum horft kannski tíu, fimmtán ár aftur í tímann, að erfitt hefur verið að fá heimilislækna, eða lækna til að taka að sér sérgreinina heimilislækningar, meðal annars vegna þess að þeir hafa haft bara eitt form til að fara inn í, þ.e. að starfa á ríkisreknum heilsugæslum, á meðan aðrir sérgreinalæknar hafa farið í rekstur með ólíkum hætti. Við þá breytingu sem menn gerðu fyrir nokkrum árum - og ég man ekki eftir öðru en að Samfylkingin hafi tekið þátt í því og Framsóknarflokkurinn gerði það líka, að setja upp rekstur t.d. á Salastöðinni og öðrum stöðvum sem hafa gengið mjög vel og verið góð fyrirmynd þess hvernig hægt er að reka heilsugæslu með öflugum hætti - þá hefur það líka gerst á þessum liðnum árum að við höfum séð að fjölgað hefur í hópi unglækna sem velja sér heimilislækningar sem sérgrein. Sá vandi sem við höfum staðið fyrst og fremst frammi fyrir, að við höfum búið við skort á læknum til að sinna heimilislækningum, hefur breyst vegna þess að þeir sjá fyrir sér aukin tækifæri eins og aðrir sérgreinalæknar í landinu. Þess vegna hefur þetta verið góð stefna, góð þróun. Hún er í samræmi við það sem er á Norðurlöndunum og Framsóknarflokkurinn leggur fyrst og fremst áherslu á að allir geti sótt sér 

Herra forseti. Nú er það svo að læknarnir sem eru að koma á nýju stöðvarnar eru ekki að koma frá útlöndum, bara svo það sé sagt hér. Við hæstv. forsætisráðherra erum sammála um að mikilvægt sé að styrkja heilsugæslustöðina og styrkja rekstur þeirra. En ég vil biðja hæstv. forsætisráðherra að svara mér skýrar þegar ég spyr: Telur Framsóknarflokkurinn það rétta leið til að styrkja heilsugæslustöðvarnar að bjóða þær út og láta stöðvarnar keppa um sjúklinga? Finnst Framsóknarflokknum það góð leið og rétta leiðin í þeirri stöðu sem við erum í núna þegar styrkja þarf grunnstoðir heilbrigðisþjónustunnar að bjóða þær út og setja á fleiri stöðvar sem eru reknar 

Virðulegur forseti. Hafi ég ekki talað nógu skýrt áðan er það stefna Framsóknarflokksins að tryggja heilsugæslu fyrir alla. Ef við þurfum að gera það með fjölbreyttu formi eins og við höfum verið að gera um langt skeið og flestir ef ekki allir flokkar hafa tekið þátt í því og lagt blessun sína yfir það, ef við höldum áfram á þeirri braut að hluta hlýtur það að vera rétt leið því að þá tryggjum við heilsugæslu og heimilislækningar fyrir alla. Það er nú einfaldlega þannig að þó svo vel geti verið að læknar fari inn á þessar nýju heilsugæslustöðvar í Reykjavík þá losna einmitt störf fyrir aðra. Ég veit til þess að ungt fólk er að koma heim frá námi erlendis og fer í námsstöður sem við höfum verið að auka á liðnum árum, hringinn í kringum landið á nýjum heilsugæslustöðvum sem eru reknar af ríkinu, sem er mjög gott. En það er þetta fjölbreytta form sem tryggir að við fáum starfsfólk til að sinna þessu, fara í sérnámið, því það hefur verið akkillesarhæll þessa kerfis að við höfum ekki haft nægilegan fjölda heimilislækna. Núna með þessu, 

Herra forseti. Mig langaði að eiga hér orðastað við hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra því að ég hjó eftir því í ræðu hennar í gær að hún væri að fara yfir ýmis verkefni á sviði síns ráðuneytis og nefndi það sérstaklega og sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Við erum vonandi að ná samkomulag við öryrkja til að tryggja þeim kjarabætur á borð við þær sem ellilífeyrisþegar fá með nýjum lögum um almannatryggingar.“ Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í þessi orð því að við sem fylgst höfum með þessum málum utan frá höfum ekki heyrt af því að slíkt samkomulag sé í sjónmáli, þ.e. við vitum að öryrkjar ákváðu að taka ekki þátt eða sögðu sig frá þeirri vinnu sem var undirstaða almannatryggingafrumvarpsins sem hér er inni og hafa verið með tilteknar kröfur t.d. hvað varðar skerðingarprósentuna sem þau hafa lagt áherslu á að sé lægri en þessi 45% sem gert er ráð fyrir í almannatryggingafrumvarpi hæstv. félagsmálaráðherra. Þau hafa lagt áherslu á frítekjumörkin og að setja sérstöku framfærsluuppbótina inn í tekjutryggingu og svo auðvitað krónutöluhækkunina, þ.e. að fá hækkun á lífeyrinum upp á 80–100 þús. kr. á næsta ári og líka afturvirka hækkun. Það eru kröfurnar sem ég hef eftir minni mínu án þess að vera sérfræðingur í þeim málum. Þess vegna vakti það athygli mína þegar hæstv. ráðherra sagðist telja að samkomulag væri í sjónmáli við öryrkja. Mig langar að biðja hana að upplýsa okkur hér í þinginu um hvort við megum eiga von á því samkomulagi og hvað felst í því.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir fyrirspurnina og að hv. þingmaður skuli hafa hlustað á ræðu mína. Ég hlustaði líka á ræðu hv. þingmanns og þótti hún að mörgu leyti mjög góð. Það er alveg eins og hv. þingmaður sagði, ég nefndi það að við hefðum lagt okkur fram um að ná niðurstöðu varðandi nauðsynlegar kerfisbreytingar á lífeyriskerfi öryrkja. Í lok vinnu almannatrygginganefndarinnar, fyrst undir forustu Péturs Blöndals, og þegar hann féll frá, undir forustu hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar, klofnaði nefndin þannig að aðilar vinnumarkaðarins og stjórnarflokkarnir náðu saman um ákveðna niðurstöðu en Öryrkjabandalagið og stjórnarandstaðan skiluðu séráliti með öðrum tillögum varðandi breytingarnar. Það voru umtalsverð vonbrigði. Það er ein ástæðan fyrir því að vinna við að skila tillögum tafðist því að menn voru að reyna sitt besta til að ná niðurstöðu í nefndastarfinu. Í framhaldinu, eftir að ég fékk tillögurnar setti ég á fót starfshóp með helstu hagsmunaaðilum, aðilum vinnumarkaðarins, og boðað til þeirrar vinnu Landssamband eldri borgara, Þroskahjálp og Öryrkjabandalagið, til að vinna frumvarpið sjálft, svo sem til að koma að textagerð. Því miður ákvað Öryrkjabandalagið að taka ekki þátt í þeirri vinnu, mætti ekki á fundi, en við reyndum hins vegar að halda þeim upplýstum um þá vinnu. Síðan þegar í ljós kom að við gátum ekki náð saman varðandi það sem snýr að breytingum á lífeyriskerfi öryrkja, heldur aðeins varðandi eldri borgara og það frumvarp kom hér inn í þingið, ítrekuðum við ósk okkar um að hittast og vinna að ákveðinni málamiðlun varðandi breytingar á kerfinu. Við erum komin 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Hún fór hér talsvert yfir forsögu málsins. Eins og ég skil hæstv. ráðherra þá er að ráðuneytið eða hæstv. ráðherra að undirbúa drög að einhverjum kerfisbreytingum hvað varðar öryrkja. En ég spurði um, og það er best að ég endurtaki þá spurningu: Er eitthvert samkomulag í sjónmáli við heildarsamtök öryrkja um að ráðast í einhverjar slíkar kerfisbreytingar? Eru þau drög sem hæstv. ráðherra vísar í að verði kynnt bráðlega unnin í samkomulagi við Öryrkjabandalagið eða eru þau unnin án samkomulags við það? Hefur þá ekki náðst saman um þær kröfur sem ég vitnaði til áðan? Ég gleymdi raunar líka að nefna mjög mismunandi áherslur á starfsgetumat, þar sem einnig hefur borið á milli. Ég óska eftir skýru svari við þessari spurningu.

Virðulegi forseti. Það sem ég hef verið að reyna að leggja áherslu á er að mæta þeim ólíku sjónarmiðum sem fram komu í nefndinni. Það er aldrei þannig að allir geti fengið allt sem þeir vilja heldur verða menn að horfa til einhvers konar málamiðlunar. Við erum núna að láta kostnaðarmeta tillögurnar því að vegna þess ágreinings sem varð má segja að breytingarnar sem verið var að leggja til hafi aldrei verið kostnaðarmetnar. Vonandi mun það skýrast á næstu dögum. Væntanlega tekur það samt aðeins lengri tíma að fá niðurstöðu hvað það varðar. Hugsunin þar er að horfa til þess að þeir sem koma nýir inn í kerfið fari þá í starfsgetumat og þeir sem eru fyrir í kerfinu geti valið hvort þeir vilja fara inn í nýtt kerfi eða vera í óbreyttu kerfi fyrir. Síðan er horft til þess hvað við getum gert til að efla sérstaklega endurhæfingarlífeyrinn, lengja tímabilið sem fólk getur verið á endurhæfingarlífeyri 

Virðulegi forseti. Ég beini til forsætisráðherra fyrirspurn sem heyrir kannski undir aðra ráðherra, en mig langar til að fá afstöðu hans og sýn í þessu máli. Það varðar innanlandsflug sem almenningssamgöngur. Austfirðingar hafa verið mjög duglegir að benda á hvað það háir fjórðungnum hve dýrt er að komast til Reykjavíkur með innanlandsflugi. Ef fólk keyrir er vegalengdin um 600–700 km. Bent hefur verið á það, m.a. af Jónu Árnýju Þórðardóttur hjá Austurbrú, að til er skosk leið þar sem gagngert er farið í að niðurgreiða flugfargjöld sem hluta af almenningssamgöngum fyrir þá staði sem eru í ákveðinni fjarlægð frá þéttbýlisstöðum. Það er almennt viðurkennt, og við vitum það á Íslandi, að fólk þarf að sækja mikla þjónustu til Reykjavíkur. Þó að við viljum gjarnan byggja upp þjónustu á landsbyggðinni þá vitum við að mjög mikið af þjónustunni verður alltaf bundið við höfuðborgarsvæðið, sérfræðiþjónusta, stærstu menningarviðburðir og annað því um líkt. Mér finnst þessi skoska leið sem hefur verið nefnd mjög áhugaverð. Hún miðast í raun við að niðurgreiða innanlandsflug til þeirra sem eru með lögheimili á staðnum. Við værum þá að tala um Austfirði í þessu samhengi en þetta ætti jafnvel við um Vestfirðina líka og jafnvel Norðurlandið. Það er bara eitthvað sem yrði að skoða. Auðvitað væri um að ræða einhverjar fjárhæðir en við setjum peninga í byggðamál á hverju ári og sumt reynist ekki endilega vel. Hérna eru heimamenn og íbúar á landsbyggðinni að leggja til leið sem mér finnst vera virkilega spennandi og mér finnst líka að við eigum að vera tilbúin að skoða og gera tilraunir með alls konar kosti. Þá er ekki þar með sagt að við ætlum að gera þetta um alla framtíð, en að við látum reyna á þetta. Mig langar að heyra hvað hæstv. ráðherra finnst um svona aðgerðir.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessa mjög svo áhugaverðu fyrirspurn. Við höfum á kjörtímabilinu verið að skoða þætti í samgönguáætlun til fjögurra ára sem á eftir að fara í síðari umræðu og samþykkt. Þar er verið m.a. að setja ákveðna fjármuni til að skoða niðurgreiðslu á flugi innan lands. Umræðan hér innan lands hefur í nokkuð langan tíma verið á þann veg að vegna samkeppnismála eða einhverra EES-reglna sé þetta ekki hægt. Ég hef verið þeirrar skoðunar að það sé hægt að finna leiðir og bent á, alveg eins og hv. þingmaður bendir hér á Skotland sem var eða er í Evrópusambandinu, Skotar eru ekki komnir út enn þá þótt þeir séu hugsanlega á leiðinni út vegna Brexit, þeir hafa verið með svona reglur, að við höfum dæmi um reglur um stækkun atvinnusvæða, til að mynda innan Austurlands eða kringum Eyjafjarðarsvæðið eða suðurfirði Vestfjarða eða stórhöfuðborgarsvæðið milli Hvítár og Hvítár. Það væri eðlilegt að fara inn með einhverja skattafslætti til fólks sem getur fengið þá vegna ferða til og frá heimilis og reyna að tengja það við almenningssamgöngur. Ef almenningssamgöngur eru fyrir hendi og fólk getur nýtt sér þær þurfum við ekki að fara þessa leið. Það er sambærilegt við það sem gerist á Norðurlöndunum og í Norður-Evrópu víðast hvar. Við vorum með almenningssamgöngur á Suðurlandi og þar hefur svo sem mikil fjölgun ferðamanna hjálpað til, en það hefur gengið mjög vel. Við reyndum að setja upp sambærilegt fyrirkomulag á Suðurnesjunum. Þá gerðist það furðulega - og ég hef stundum haft áhyggjur af því að við í stjórnsýslunni túlkum reglurnar þannig að við séum kaþólskari en páfinn, svo ég noti nú það hugtak - að þá greip Samkeppniseftirlitið inn í og sagði að þetta væri brot á samkeppnislögum. Það virðist í mínum huga hafa verið litið fram hjá hagsmunum almennings en þar var verið að bjóða upp á almenningssamgöngur frá Keflavíkurflugvelli til höfuðborgarsvæðisins sem gætu hugsanlega skilað einhverjum tekjum sem gætu nýst til að niðurgreiða almenningssamgöngur þar sem væri færra fólk, lengra upp á Vesturlandið, jafnvel til Norðurlands eða á Suðurlandið og síðan Austurland. Mér finnst rétt og vil bara segja það til að svara hv. þingmanni að mér finnst áhugavert að skoða 

Virðulegi forseti. Mér finnst ánægjulegt að heyra áhuga hæstv. forsætisráðherra á þessu máli. Ég er í Facebook-hópi sem heitir Dýrt innanlandsflug sem Ívar Ingimarsson stendur fyrir. Hann var í fréttunum í gær eða fyrradag. Að hans mati eru þessi dýru flugfargjöld eitt stærsta byggðamálið. Ég þekki það sjálf, búandi á Akureyri. Þó að ég fái núna ferðakostnaðinn greiddan er þetta farartálmi. Þetta getur raunverulega staðið í vegi fyrir að byggð byggist upp. Það skiptir máli að hafa aðgang að þeim öruggu samgöngum sem flugsamgöngur eru í rauninni allan ársins hring. Ég vona að á næsta kjörtímabili verði farið í þetta mál. Við höfum Skotland sem fyrirmynd, sem er í ESB enn þá. Ég er sammála því að við erum oft kaþólskari en páfinn þegar kemur að innleiðingu á þessum tilskipunum. Það ætti ekki að vera vandamálið. Láta greina hvað við erum að tala um þarna í peningum. Er þetta ekki þess virði? Ég verð að segja að ef ég byggi ekki í Eyjafirðinum og ætlaði að flytja mig um set mundi ég örugglega flytja á Austurlandið. Alveg ótrúlega fallegt svæði, fjölbreytileiki að einhverju leyti, kannski ekki mikill í atvinnulífinu en samt eru störf þar í boði. En einhverra hluta vegna fjölgar íbúum þar ekki eins og maður gæti haldið. Fjarlægðin við höfuðborgina skiptir máli. Ég held, ef við höfum t.d. Akureyri í huga, að það að geta komist fram og til baka á einum degi, vita að maður getur það, það hefur áhrif. Og fara í jarðarfarir, fermingarveislur, til læknis og allt þetta sem við þurfum að sækja. Hér erum við að tala um einhvers konar flutningsjöfnunarsjóð. Ekki fyrir olíu heldur fyrir fólk. Að við jöfnum þann aðstöðumun sem er á milli fólks sem býr við höfuðborgarsvæðið og þeirra sem búa úti á landi. 

Virðulegur forseti. Ég er sammála hv. þingmanni. Víða um land eru mjög áhugaverð búsetutækifæri fyrir fólk og sem betur fer eru núna á síðustu árum í vaxandi mæli fjölbreytt störf í boði, fjarskiptakerfið er að batna með ljósleiðaravæðingu alls landsins, við höfum tekið stór skref á þessu kjörtímabili þótt ekki sé búið að fullljúka öllum verkefnunum. Ég er sammála að það eigi að skoða þetta gaumgæfilega með flugið. Það má velta fyrir sér og hefur verið skoðað núna í sambandi við byggðaáætlunina eða flutningsjöfnunina að niðurgreiða flugvélabensín með sama hætti og annað eldsneyti. Það mundi lækka flugfargjöld umtalsvert. Þetta er auðvitað Austurlandið og Höfn í Hornafirði. Við sjáum sambærilegan hlut er varðar Vestmannaeyjar og var aðeins minnst á í byggðaáætlun sem í gildi er enn, að þegar ekki er siglt til Landeyjahafnar heldur Þorlákshafnar fjórfaldast allt í einu eða fimmfaldast kostnaður fjögurra manna fjölskyldu. Þetta eru allt þættir sem við eigum að skoða. Núna erum við í færum til þess. Við gátum það kannski ekki fyrir nokkrum árum. En þetta eigum við að skoða heildstætt, alla þessa þætti. Ég held að þarna séu mjög áhugaverðir hlutir sem við getum aukið og tryggt og þar með bætt möguleika fólks á að búa hvar sem er, þar sem það kýs að búa, starfa við það sem í boði er án þess að kostnaður eða einhverjar óeðlilegar fjarlægðarhindranir dragi úr möguleikum á slíkri búsetu.

Forseti. Það gerðist margt skringilegt á þessu kjörtímabili eins og til dæmis þegar ákveðið var að færa yfir í forsætisráðuneytið málaflokka og stofnanir sem eiga heima í öðru ráðuneyti. Mig langaði því til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann sæi tilefni til þess að færa aftur og hreinsa til þau verk sem fyrrverandi forsætisráðherra tók sér fyrir hendur út af sérstökum persónulegum áhuga ráðherrans á málaflokkum er lúta að þjóðmenningu. Ég bendi á að undir forsætisráðuneyti voru flutt verkefni og stofnanir er lúta að þjóðmenningu. Það má finna í 3. lið 1. gr. forsetaúrskurðar um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslandi: „a. Varðveislu menningararfsins, þ.m.t. jarðfastra minja og gripa. b. Vernd þjóðarverðmæta og flutning menningarminja úr landi. c. Skil menningarverðmæta til annarra landa. d. Vernd húsa og mannvirkja. e. Vernd sögulegrar og menningartengdrar byggðar og umhverfis- og skipulagsmál því tengd. f. Minjastofnun Íslands. g. Þjóðminjasafn Íslands.“ Það er ljóst að þessar breytingar á verksviði forsætisráðuneytisins eru umdeildar og sú fagþekking sem finnst í menntamálaráðuneytinu er betur til þess fallin að halda vel utan um þessa málaflokka. Því langaði mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort það standi til að taka til og færa þessar mikilvægu stofnanir á réttan stað.

Virðulegur forseti. Ég býst nú við að hv. þingmaður sé ekki að leggja það til, nú í lok þessa kjörtímabils, að við förum í verulega uppstokkun á ráðuneytum. Ég held að þær stofnanir sem hv. þingmaður nefndi hafi þrifist mjög vel í forsætisráðuneytinu á kjörtímabilinu og það starf hafi eflst á þeim tíma. Það eru margir sammála um það þó að auðvitað sýnist sitt hverjum. Ef við horfum hins vegar heildstætt á þetta, hvað á að vera á hverjum stað, þá hlýtur það að vera samkomulagsatriði ríkisstjórnar á hverjum tíma. Við þekkjum það frá öðrum löndum, til að mynda Norðurlöndunum sem við berum okkur oft saman við. Í Danmörku er verið að færa til ákveðnar einingar innan ráðuneyta. Ráðuneytin eru mjög stór, það geta verið fleiri en einn ráðherra, jafnvel tveir eða þrír innan þeirra ráðuneyta og þar færa menn svolítið til þessar starfseiningar eftir því hvað hentar. Það getur verið vegna samstarfs flokka. Það getur verið vegna sérþekkingar einstakra ráðherra eða áhuga. Ég held að það sé ekki slæmt. Ég held að það sé eitt af því sem ekki þurfi að skemma fyrir stöðugleika eða fagmennsku eða eitthvað slíkt. Ef við mundum til að mynda ræða forsætisráðuneytið þá held ég að á margan hátt væri mjög eðlilegt, af því að við vorum að ræða byggðamál áðan, að þau séu sá málaflokkur sem kannski ætti að heyra þar undir; eiga að fara inn í öll ráðuneyti. Það sama mætti svo sem segja um jafnréttismál og aðra slíka málaflokka sem eru þverfaglegir, slík mál heyra ekki undir eitt ráðuneyti sérstaklega og ættu að vera unnin á mörgum sviðum. Auðvitað eru efnahagsmál, sem oft hafa verið undir forsætisráðuneytinu, líka mál sem þar ættu vel heima. En fyrst og fremst er það samkomulagsatriði ríkisstjórnar á hverju kjörtímabili, lykilatriði að þannig sé búið um hnútana að fram fari öflugt faglegt starf og þekking sé til staðar innan ráðuneytisins. Það getur þýtt að það þurfi að flytja starfsfólk til innan Stjórnarráðsins 

Forseti. Ef ég á að skilja hæstv. forsætisráðherra rétt þá er allt í lagi að það sé tilfærsla á stórum málaflokkum og stofnunum á milli ráðuneyta út frá dyntum og áhuga einstakra ráðherra sem oftast sitja frekar stutt. Það finnst mér ekki góð formfesta. En ég er þó sammála hæstv. forsætisráðherra um að það er nauðsynlegt að hægt sé að færa meira til starfsfólk og fagþekkingu út frá þeim höfuðáherslum sem flokkar leggja á kjörtímabili. Mér finnst ekkert að því að bera okkur saman við Norðurlöndin og þá sér í lagi er kannski tilefni til að hlusta á þau orð og tilmæli eða ábendingar umboðsmanns Alþingis að lagafrumvörp eigi að vera betur undirbúin þegar þau koma inn til Alþingis og sú fagþekking sem heyrir undir ráðherrann betur nýtt.

Forseti. Ég þakka fyrir þetta samtal og skil að við hv. fyrirspyrjandi erum sammála um að lykilatriði sé að annars vegar séu fagþekking og skilvirkni til staðar og að í lagi sé að færa til starfsfólk. Þess vegna var meðal annars breyting á lögum um Stjórnarráðið fyrr á þessu kjörtímabili, það var gert til að búa Stjórnarráðið undir sveigjanleika til að takast á við verkefni. Ég held að það hafi verið skynsamleg leið. Af því að hér er minnst á samanburð við norrænu þingin þá minnist ég þess að hafa séð að umræður um og breytingar á frumvörpum sem koma frá framkvæmdarvaldinu á Norðurlöndunum eru miklu, miklu minni en hér á landi, sem hægt væri að túlka þannig að frumvörpin væru betur úr garði gerð, en það er líka hægt að túlka það þannig 

Herra forseti. Við ræðum hér stórt mál sem hæstv. ráðherra mælti fyrir á fimmtudaginn og lýtur að breytingum á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Þetta er töluvert umfangsmikið mál sem á sér auðvitað töluverðan aðdraganda, eins og hæstv. ráðherra fór yfir í framsögu sinni. Upphaf þessa máls er raunar rakið til stöðugleikasáttmálans svokallaða frá árinu 2009 í kjölfar hrunsins þar sem þáverandi ríkisstjórn settist niður með aðilum vinnumarkaðarins og setti niður tiltekin markmið. Eitt þeirra markmiða var samræming og jöfnun réttinda á almennum og opinberum vinnumarkaði. Unnar voru tillögur sem miðuðu að því að aldurstengd ávinnsla réttinda yrði meginreglan til framtíðar í lífeyriskerfinu og lífeyrisaldur yrði samræmdur. Í tillögum hópsins var lagt til að lífeyrisréttindi yrðu 76% af meðalævitekjum og miðað við 40 ára inngreiðslu iðgjalda. Síðan hefur talsvert verið unnið að þessum málum og farið fram viðræður milli fjármála- og efnahagsráðuneytis og síðan samtaka opinberra starfsmanna, þ.e. BHM, BSRB og Kennarasambands Íslands, og að sjálfsögðu einnig á milli Sambands íslenskra sveitarfélaga og fjármála- og efnahagsráðuneytis. Þetta mál hefur verið sett í samhengi við nauðsyn þess að samræma vinnumarkaðinn og vitnað hefur verið til svokallaðs SALEK-samkomulags í þeim efnum, sem menn hafa ekki verið á einu máli um, hvorki á hinum opinbera vinnumarkaði né á hinum almenna. Ætlunin er að fækka þeim viðsemjendum sem koma að því að semja um kaup og kjör. Það liggur líka fyrir að margir telja að þá sé verið að hafa af þeim þann stjórnarskrárvarða rétt að geta samið um kaup sín og kjör. Þeir sem hafa hins vegar talað fyrir heildarsamtök opinberra starfsmanna í þessu máli hafa lagt áherslu á að þetta sé sjálfstætt skref óháð SALEK-samkomulaginu, enda er það svo að BHM og KÍ hafa ekki verið aðilar að því samkomulagi, hvað svo sem verða kann í þeim efnum. Þetta er auðvitað eitthvað sem hefur verið rætt, fulltrúar allra flokka hafa fengið kynningu á fyrirætlunum um að samræma vinnumarkaðinn eða koma á auknu samræmi. Það má segja um það að þar eru auðvitað bæði kostir og gallar. Við höfum verið að horfa til þess að töluvert mikil orka hefur farið í að ná samningum við tiltölulega litla hópa sem síðan hafa haft áhrif á samninga við aðra hópa og allt hefur þetta valdið, eins og við þekkjum á þessu kjörtímabili, miklum deilum á vinnumarkaði. Við höfum þurft að fylgjast með því á þessu kjörtímabili að núverandi ríkisstjórn hefur ítrekað lagst í lagasetningar á verkföll ólíkra starfsstétta, sem er mjög miður og ekki til marks um að við séum að ná þeim stöðugleika á vinnumarkaði sem við þyrftum að ná. Á móti kemur sá galli sem ég nefndi hér að við erum með stjórnarskrárvarinn rétt fólks til að semja um kaup sitt og kjör. Ég hef fundið það á ferðum mínum um landið að þetta mál brennur á mjög mörgum innan verkalýðshreyfingarinnar. Það eru ekki allir á eitt sáttir um það. Ég ætla að víkja því til hliðar og ræða aðeins þetta mál sem er grundvallarbreyting. Aðdraganda þessara viðræðna má rekja til 2009 en viðræður hafa staðið allt frá 2011. Þetta samkomulag var undirritað fyrir viku. Á svipuðum tíma var okkur, formönnum stjórnarandstöðuflokkanna, kynnt efni samkomulagsins. Það verður að segjast eins og er, og ég ætla að segja það strax í upphafi, að það er í raun og veru afskaplega vond staða að vera stillt upp frammi fyrir þeim valkosti að undir liggi kerfisbreyting á risastóru kerfi sem varðar lífeyriskjör komandi kynslóða og stöðu íslenska ríkisins gagnvart skuldbindingum sínum í lífeyrissjóðum opinberra starfsmanna, sem og skuldbindingar sveitarfélaganna. Við erum að tala um skuldbindingar upp á meira en 100 milljarða. Um er að ræða kerfisbreytingar sem þarf að skoða mjög vandlega hvernig muni birtast og reynast ólíkum hópum. Það er því vont að vera stillt upp á þann veg að núna, þegar við erum stödd á þeim stað í þingstörfum að þrír þingfundadagar eru eftir af samþykktri starfsáætlun, erum við enn í 1. umr. um þetta stóra mál. Ég ætla því að segja strax að ég tel affarasælla að við værum ekki að hlaupa hér í hlandspreng til að ljúka þessu að óskoðuðu máli, því að við erum að tala um kerfisbreytingu sem á að taka gildi 1. janúar 2017 en er þá hugsuð til allrar framtíðar. Ég held að engum hv. þingmanni finnist þægilegt að eiga að taka afstöðu til slíks máls. Ég átta mig á því að heildarsamtök þeirra sem standa að málinu eru fylgjandi því. Við höfum líka fengið talsvert af bréfum og athugasemdum frá þeim sem eru ósáttir. Ég mun koma að því aðeins síðar í ræðu minni. En það er engum hv. þingmanni sem finnst þægilegt að eiga að taka afstöðu til slíkrar kerfisbreytingar á örfáum dögum. Ég hefði því talið affarasælast, herra forseti, að það yrði niðurstaða okkar að að lokinni 1. umr. yrði málið sent til nefndar. Ég tel reyndar að senda eigi málið til hv. efnahags- og viðskiptanefndar en ekki fjárlaganefndar, því að samkvæmt þingsköpum fer fjárlaganefnd með skuldbindingar lífeyrissjóðanna en efnahags- og viðskiptanefnd fer með málefni lífeyrissjóðanna. Ég lít á þetta sem kerfisbreytingu, skuldbindingarnar birtast síðan í fjáraukalögunum sem eiga heima í fjárlaganefnd. Ég vil nefna þetta vegna þess að hæstv. ráðherra lagði til að málinu yrði vísað til fjárlaganefndar. Ég hefði talið eðlilegra að það færi til efnahags- og viðskiptanefndar. Ég geri það að tillögu minni að við komum okkur saman um að skipa milliþinganefnd sem fari yfir þetta mál þegar þessu þingi er lokið. Hlutverk hennar yrði að fara yfir málið þar til nýtt þing kæmi saman og þá yrði það lagt fram til afgreiðslu, enda gildistíminn ekki fyrr en 1. janúar 2017. Ég veit að þetta er ekki algengt fyrirkomulag en ég var að reyna að kynna mér þetta á hlaupum í morgun. Þegar breytingar voru gerðar á skattamálum, þegar staðgreiðslukerfi skatta var tekið upp, þótti það svo umfangsmikil kerfisbreyting að skipuð var milliþinganefnd af þáverandi fjármálaráðherra, Þorsteini Pálssyni. Ég held að það væri leið til að reyna að ná þessu máli í eðlilegan farveg þannig að við fengjum tíma til að skoða það, svo að okkur væri ekki stillt upp við vegg til þess að taka afstöðu til breytinga sem við höfum í raun og veru ekki tíma til að kynna okkur. Ég mun gera þetta að formlegri tillögu minni og vona að við getum náð samkomulagi um það. Það er verið að leggja til verulegar breytingar, eins og ég fór yfir áðan. Það er verið að leggja til grundvallarbreytingu á réttindaávinnslunni þannig að hún verði aldurstengd. Það mun hafa ólík áhrif á ólíka hópa opinberra starfsmanna. Það kann að vera að nægur hagur sé í því að ná slíku samræmi fram til þess að við séum reiðubúin að taka afstöðu með því þó að það þýði neikvæðar breytingar fyrir einhverja aðra. En þetta er grundvallaratriði sem við munum þurfa að skoða nákvæmlega. Hitt er það sem ekki er hluti af frumvarpinu sjálfu en er hluti af því samkomulagi sem er undirstaða frumvarpsins og það er að samhliða þessum breytingum, þar sem í raun er verið að færa lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna yfir til þess sem gerist á hinum almenna vinnumarkaði, sem eru þá heldur verri lífeyriskjör en gerast á hinum almenna markaði, þá liggur fyrir í samkomulaginu að hækka eigi laun á hinum opinbera vinnumarkaði á sex til tíu árum og það verði gert með tilteknum leiðréttingum á milli stétta. Satt að segja skil ég mætavel þá sem gagnrýna það að við séum hér stödd að ræða tiltekna óafturkræfa kerfisbreytingu en því sem koma á á móti þeirri kerfisbreytingu, sem er sem sagt launahækkunin sem boðuð er, þannig að opinberi markaðurinn sé á pari við hinn almenna markað, er frestað fram í tímann. Það er ósköp eðlilegt, fyrir okkur hér á þingi, að fá þá nákvæma sýn á það hvernig á að ná þessari leiðréttingu fram. Ef menn eru að tala um að almenni vinnumarkaðurinn eigi að setja viðmiðin fyrir launahækkanir í samfélaginu þá hlýtur forsenda þess, til að það gangi eftir, að vera sú að búið sé að leiðrétta þennan launamun á milli opinbera markaðarins og almenna markaðarins. Við fáum ekkert að vita annað en að þetta sé fyrirhugað á sex til tíu árum. Þarna hefðum við þurft að hafa haldbetri gögn, kannski eru þau til, ég veit það ekki, það á eftir að koma fram í meðförum nefndarinnar, um það hvernig á að ná þessu fram. Er búið að greina hinar ólíkur stéttir? Er búið að greina þetta út frá kynbundnum launamun, hvernig hann spilar inn í þessa leiðréttingu? Er búið að fara yfir hvernig við metum sambærilegar stéttir milli ólíkra kerfa? Þetta eru allt stórar spurningar sem við þurfum tíma til að skoða. Ég vil nefna það líka að við getum ekki lokað augunum fyrir því, við þingmenn sem hér störfum, að við höfum þegar fengið gagnrýni. Þó að meiri hluti verkalýðshreyfingarinnar, eða launþegasamtakanna, sé á bak við þetta þá höfum við fengið sent talsvert af áskorunum. Ég nefni talsvert af áskorunum frá kennarafélögum í ólíkum grunnskólum sem hafa borist okkur. Félagsmenn sem samþykkja þær áskoranir telja að viðamiklar breytingar hafi verið samþykktar án þess að samþykkis félagsmanna Kennarasambands Íslands hafi verið leitað. Þar er sérstaklega lýst yfir efasemdum um raunverulegan vilja til launajöfnunar og bent á að kjarasamningar við grunnskólakennara hafa nú verið felldir í tvígang og þar hafi engin merki sést um þann yfirlýsta vilja sem kemur fram í þessu samkomulagi. Þetta er að berast okkur frá grunnskólum um land allt. Við höfum líka fengið athugasemdir frá þeim fjórum félögum af 26 félögum BSRB sem eru ósátt við þetta mál. Við höfum fengið ýmsar athugasemdir þar, t.d. er talað um það hvernig þetta samkomulag muni koma út fyrir þær stéttir sem vinna á vöktum. Síðan höfum við fengið athugasemd frá Sjúkraliðafélaginu um þann þátt sem vísað er til framtíðar, þ.e. launajöfnunina. Þau gagnrýna að ekki sé vitnað til þeirra talna sem Hagstofan hefur lagt fram, sem sýna að launin hjá hinu opinbera séu um 16% lægri en gengur og gerist á hinum almenna vinnumarkaði, heldur eigi í raun að fara að semja um hver launamunurinn sé. Vitnað er til þess sem segir í samkomulaginu að aðilar hafi ekki talið sig geta byggt frekar vinnu á launasamanburði á þessum grunni og byggja þyrfti á betri forsendum um hver hann sé. Þetta vekur tortryggni hjá forustumönnum sjúkraliða. Ég vil bera virðingu fyrir því sem meiri hluti verkalýðshreyfingarinnar, launþegasamtakanna, hefur unnið að. En ég vil líka segja að ef við þingmenn hlustum ekki á þá sem koma með varnaðarorð og benda á það sem betur má fara í þessu samkomulagi og í þessu frumvarpi þá sinnu við ekki okkar störfum. Herra forseti. Því miður eru mínar 15 mínútur að verða búnar. Ég er vart byrjuð að ræða efnisatriði frumvarpsins, ég er enn bara í aðdraganda málsins, sem er miður. Það sem ég hef þegar bent á sýnir okkur þó að við eigum að finna farveg fyrir þetta mál. Ég mun gera það að tillögu minni að milliþinganefnd verði sett á fót sem taki þessar breytingar til skoðunar og starfi að þeim á milli þinga við þessar óvenjulegu aðstæður þar sem við erum með haustkosningar, þannig að hægt sé að taka málið til efnislegrar afgreiðslu. 

Forseti hefur reynt að fylgjast með ferðum hæstv. ráðherra. Honum var gert viðvart og hann brást vel við og er kominn í hús, en nánari staðarákvörðun getur forseti ekki gefið upp.

Hann missir hér af merkum ræðum.

Það er alveg hárrétt.

Forseti. Hér fáum við til þingsins svo stórt mál að það mun hafa áhrif á afkomu allra landsmanna. Frést hefur að mikill asi hafi verið við gerð frumvarpsins síðustu vikurnar og ljóst er, út frá því sem maður hefur heyrt frá hinum ýmsu aðilum sem þessi lög varða, að fólk upplifir sig ekki almennilega upplýst. Og það er alvarlegt ef fara á með þetta frumvarp í gegnum þingið með þessar miklu breytingar án þess að almenningur sé upplýstur um eðli þeirra breytinga og hvaða þýðingu þær hafa fyrir bæði þá sem eru nú þegar í kerfinu og þó sér í lagi fyrir þá sem munu ganga í kerfið eftir að lögin taka gildi. Ég vil taka undir með hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur varðandi málamiðlun sem mér finnst algjörlega réttlætanleg og í raun nauðsynleg, sem er að setja á fót milliþinganefnd. Ég mun styðja þá tillögu. Ég vil jafnframt taka undir þá gagnrýni að málinu verði vísað til fjárlaganefndar en ekki til þeirrar nefndar sem frumvarpið ætti að fara í eðli málsins samkvæmt, sem er efnahags- og viðskiptanefnd. Um leið og frumvarpið lá fyrir fengu þingmenn fjölda orðsendinga frá ýmsum undirfélögum þar sem það var harðlega gagnrýnt. Fólk upplifir sig mjög óöruggt af því að það vantar algjörlega allar upplýsingar varðandi þessa breytingu, sem allir eru þó sammála um að fara þurfi í, þ.e. að sameina réttindi lífeyrisþega, og nákvæma útfærslu á því hvernig hækka á laun til að koma til móts við þau réttindi sem tekin eru af. Þegar fyrst var fjallað um málið kom fram í máli hæstv. fjármálaráðherra, eða það mátti í það minnsta skilja hæstv. ráðherra þannig, að A-deildin væri líka með ríkisábyrgð. Það virðist vera ansi algengt hér á landi að þegar laga á réttindi eru réttindin yfirleitt færð niður á við en þeir sem hafa lakari réttindi eru ekki færðir upp á við. Ég gagnrýni það. Þá vil ég líka benda á að ef við förum í þá vegferð að vinna í þessu máli á milli þinga er hægt að vera með upplýsta umræðu um málið þannig að allir þeir sem þurfa að búa við þessar lagabreytingar fái tækifæri til þess að ná sér í upplýsingar um það og líka að koma með ábendingar. Á meðan ekki er þannig bundið um hnútana mun engin sátt ríkja um málið og fullkomlega óeðlilegt að við ætlum að fara með þessar meiri háttar breytingar í gegnum þingið á örfáum dögum. Mikið hefur verið rætt um að málið hangi nánast á bláþræði og því sé mikilvægt að klára það strax. Ég mundi gjarnan vilja fá nákvæma útlistun á því af hverju það þarf að klára þetta mál á morgun í stað þess að taka jákvætt í tillögu minni hlutans um milliþinganefnd. Ef hæstv. fjármálaráðherra óskar eftir því að stöðugleiki ríki í samfélagi okkar þá er þetta tiltekna frumvarp ekki til þess fallið nema um víðtæk sátt náist í samfélaginu. Þeir sem reiknað hafa út lífeyrissjóðsréttindi á almenna markaðnum í reiknivél sem hægt er að finna hjá Tryggingastofnun sjá að það er nánast alveg sama hversu mikið borgað er í lífeyri. Munurinn á þeim sem komnir eru á aldur og hafa borgað vel til að fá sín lífeyrisréttindi og þeim sem fá lífeyrisbætur, sem hafa kannski verið í þannig vinnu að þeir eru ekki með sambærileg réttindi, þ.e. fá svokallaðar strípaðar lífeyrisbætur, er mjög lítill. Ég held að það sé mjög brýnt að við notum tækifærið núna þegar jafna á réttindi þeirra sem eru í opinbera lífeyrissjóðakerfinu og þeirra sem eru á almenna markaðinum, að skoða lífeyrissjóðakerfin heildrænt. Í efnahags- og viðskiptanefnd er frumvarp sem fjallar um hvernig lífeyrissjóðirnir mega fjárfesta. Þar hafa komið fram tillögur um að settar séu siðareglur um það og ég tel það mjög gott. En ég tel jafnframt mjög brýnt að í stjórn lífeyrissjóðanna, sem eru orðnir gríðarlega mikil stærð í samfélagi okkar, séu lýðræðislega kjörnir fulltrúar. Ég held líka að það sé mjög brýnt að við höfum í huga að núverandi ríkisstjórn, og þá sér í lagi Sjálfstæðisflokkurinn, hefur talað fyrir því að „almannavæða“ ríkisbankana. Ekki er langt síðan það var gert með skelfilegum afleiðingum. En hin mikla stærð lífeyrissjóðanna í samfélagi okkar þýðir líka að við þurfum að passa vel upp á hvernig okkar sameiginlegu fjármunir eru notaðir í fjárfestingar. Margir óttast að með þessum breytingum hefjist að nýju óráðsía með sameiginlega hagsmuni þjóðarinnar, sameiginlega fjármuni. Ég get ekkert metið það 100% í dag. Til þess að ég geti metið það 100% og upplifað að þessi væntanlegu lög séu nægilega þroskuð og að um þau séu nægilegar upplýsingar til staðar þannig að þeir sem þurfa að lúta þessum lögum, bæði þeir sem þegar eru í kerfinu og þeir sem eru að koma nýir inn í það - ég get ekki myndað mér alvöruafstöðu um málið. Sér í lagi finnst mér óþægilegt að hafa heyrt hversu mikill asi var við gerð lagasetningarinnar. Ég er talsmaður þess að á Alþingi sé fagmennska viðhöfð við lagasetningu þar sem tekið er tillit til ábendinga. Oft koma mikilvægar ábendingar um hrein og klár mistök í lagasetningu. Ég varð vitni að því síðast í morgun varðandi lög í tengslum við kjararáð þar sem óvart var kominn inn einhver bútur í lögin sem ekki átti að vera þar, hann hafði verið settur inn fyrir misgáning. Þegar við horfum á svona viðamikil lög, því að ekki eru lögin um kjararáð mjög viðamikil miðað við þetta, er alveg ljóst að það er óboðlegt Alþingi að taka við frumvarpi sem skrifað er í bægslagangi og á í raun ekki að fá eðlilega þinglega meðferð út af því hve stuttur tími er eftir af starfsáætlun Alþingis. Alþingi á að pakka saman núna á fimmtudaginn. Ég kalla eftir því að brugðist verði við sáttatillögum og leið minni hlutans til að hægt verði að halda áfram með þetta mál. Ég vonast til þess hæstv. fjármálaráðherra sé tilbúinn til þess. Ef ekki þá mundi ég vilja fá almennileg rök fyrir því. Í þetta vantar líka almennilega útreikninga um það hvað gerist nákvæmlega þegar nýtt fólk kemur inn í kerfið og það vantar, eins og áður hefur komið fram, nákvæma útlistun á því hvernig launin eiga að hækka. Við sem búum hér á landi höfum oft fundið það á eigin skinni að ýmsu fögru er lofað en ef það er ekki geirneglt þá stenst það yfirleitt ekki. Það á sérstaklega við um það þegar verið er að skerða réttindi. Af hverju í ósköpunum á að samþykkja eitthvað svona ef ekki er tryggt að það verði til þess að þeir sem eru í opinbera kerfinu fái þá það sem lofað er en er ekki útfært? Það er eitt að segja að launin muni hækka - og ég hef meira að segja séð setningar á borð við „að stefnt sé að“. Það er ekki áætlun. Áætlun er nákvæm útlistun. Við höfum horft upp á gríðarlega mikla kjarabaráttu undanfarin ár hér á Íslandi og margir eru í sárum eftir að lög hafa verið sett á verkföll. Því finnst mér óvarlega farið að reyna að þrýsta þessu máli hratt í gegnum þingið án upplýstrar umræðu, án sáttar, án þess að þeir sem þurfa að lifa eftir lögunum geti verið upplýstir um málið. Ég skora á þá sem vilja halda áfram með mál sem byrjaði í raun hjá síðustu ríkisstjórn, að þeir sem vilja halda áfram á þessari vegferð komi til móts við tillögur minni hlutans um milliþinganefnd. Það er alveg ljóst að allir vilja breyta þessum kerfum. Það er ekkert að óttast. Af hverju þennan asa? Það hefur ekki verið skýrt með nægilega góðum rökum enn sem komið er. Það væri því mjög gagnlegt að hæstv. fjármálaráðherra, þegar hann lokar málinu hér á eftir, veiti tillögu um milliþinganefnd brautargengi eða útskýri nákvæmlega af hverju taka á mál er varðar afkomu allra þeirra sem búa hér á landi, og hafa áunnið sér og munu ávinna sér lífeyrisréttindi, í gegnum þingið án þess að um það ríki upplýst samþykki þeirra sem þurfa að búa við það. Ég tel mjög brýnt að nú þegar verði farið í að halda fundi með félögum í þessum stéttarfélögum. Ég var satt best að segja frekar hissa á því hversu lokað ferlið var allt saman. Mér finnst það óeðlilegt og í raun og veru ekki stéttarfélögunum til sóma. Maður hefur heyrt í mjög mörgum félögum í þessum stéttarfélögum sem eru mjög óöruggir. Þó að svo virðist vera að réttindi þeirra sem nú þegar eru í kerfinu verði ekki skert hef ég ekki séð útreikninga á því hvernig það verður í raun og veru fyrir hvern og einn einstakling eða hvern hóp og hvaða áhrif það mun hafa á afkomu þeirra, hvort sem það varðar lífeyri eða laun.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir ræðuna. Þar var komið inn á það og skýrt greinilega frá því hversu stórt og viðamikið þetta mál er. Ég held að við séum í raun öll sammála um að þetta er stórt mál því að það varðar lífeyrisréttindi fólks. Hv. þingmaður tengdi í ræðu sinni aðeins við almannatryggingakerfið, þann part af því sem snýr að ellilífeyrisþegum sem fá borgað úr því kerfi. Nú liggur einnig fyrir Alþingi frumvarp til laga um breytingar á almannatryggingakerfinu en að mínu mati skarast þau mál mjög. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í það, en hún talaði um kerfisbreytingar. Nú er verið að leggja til kerfisbreytingar í tveimur ólíkum kerfum sem fara til tveggja ólíkra þingnefnda. Mér finnst svolítið ógnvekjandi að gera það vegna þess að í hvoru kerfi fyrir sig geta orðið ófyrirséðar afleiðingar. Ég spyr hvort ekki sé sérstök ástæða til þess að fara enn frekar yfir þetta og skoða þessi mál í samhengi til að við sitjum ekki uppi með það að vera búin að gera kerfisbreytingar á tveimur stöðum án þess að vita hvert samspilið er þar á milli.

Forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa fyrirspurn. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni. Mér er fyrirmunað að skilja hvernig stendur á því að við erum alltaf að taka hér inn mál sem eru algerlega samþætt hvort í sínu lagi. Það er ljóst með almannatryggingarnar að það er kerfisbreyting. Á sama tíma er það viðurkennt að almannatryggingakerfið er svo flókið að alltaf þegar gerðar eru breytingar á því þá falla einhverjir á milli skips og bryggju. Alltaf. Af einhverjum ástæðum tekur það oft óratíma að fá leiðréttingu fyrir þá sem hafa fallið fyrir björg, sem er óásættanlegt, því að þetta eru mjög oft viðkvæmustu hóparnir sem eiga ekki að þurfa að búa við það endalaust að verið sé að hræra í réttindum þeirra án þess að þeir fái nokkra einustu aðkomu að því eða að reynt sé að finna lausnir. Ég hefði viljað að við tækjum bæði almannatryggingamálið og lífeyrissjóðamálið í milliþinganefnd og að þau mál væru skoðuð í samhengi. Það er til dæmis mjög skringilegt að í almannatryggingafrumvarpinu er talað um að eftirlaunaaldurinn byrji þegar maður er sjötugur, en í þessu frumvarpi fjármálaráðherra er það 67 ára. Ekki er tekið tillit til þess að opinberir starfsmenn hafa oft getað byrjað að taka eftirlaun þegar þeir eru á milli sextugs og sjötugs og miðgildið er þá væntanlega 65, eins og talað er um. Ef þú tekur þau fyrr eru tekjurnar væntanlega lægri, en mér finnst ótrúlegt að það sé viðtekin venja að ólíkir málaflokkar séu ekki teknir fyrir með almennilegri yfirsýn.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég held einmitt að þessi hugmynd og í raun hin formlega tillaga sem hefur verið gerð um að þetta mál fari til milliþinganefndar sé mjög mikilvæg og að það sé líka brýnt, eins og hv. þingmaður sagði, að nefndin setjist heildstætt yfir þetta. Það má bæta því við að svo er þriðja þingnefndin að fjalla um ákveðinn þátt lífeyrismála. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd er líka að fjalla um mál sem tengjast séreignarlífeyrissparnaði sem er auðvitað partur af því heildarkerfi sem lífeyriskerfið er. Það má eiginlega segja að myndin sé enn flóknari þegar við höfum allt undir. Mig langar einnig að spyrja hv. þingmann út í fleiri áherslur sem milliþinganefnd þyrfti að hafa í huga. Bent hefur verið á að þessar breytingar muni að öllum líkindum koma ólíkt niður, bæði á kynjunum og líka á kynslóðunum. Er hv. þingmaður sammála mér í því að það séu enn ein rökin fyrir því að við verðum að gefa okkur tíma og skoða þetta? Því að afkimar og angar af þessum málum fara í svo gríðarlega margar og ólíkar áttir.

Forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að það er nauðsynlegt að taka þessi mál heildrænt saman. Nú eru tvö mál er lúta að lífeyrisréttindum í efnahags- og viðskiptanefnd, eitt mjög stórt mál í velferðarnefnd og svo núna þetta í fjárlaganefnd. Það er ómögulegt á dögum sem þessum, þegar þingið er í fullkomnu stjórnleysi á lokaspretti þingsins, að taka upplýsta ákvörðun. Mér finnst gjörsamlega óþolandi að verið sé að breyta lögum eins og það hafi ekki áhrif á alvörufólk. Það er bara ekki í lagi. Ég heyri mikið í fólki sem býr við erfið kjör og það er mjög óöruggt. Það býr við stöðugan kvíða út af því að það virðist sem þeir sem eru með excel-skjölin að reikna út sjái ekki að það eru manneskjur sem þurfa að búa við afleiðingar orða sem samþykkt eru hér á þingi. Við þurfum ekki bara milliþinganefnd um þetta mál, það þarf að fara í umræðu úti í samfélaginu og tala við þá sem þurfa að lifa eftir þeim lögum sem samþykkt eru á Alþingi um þær breytingar sem eru yfirvofandi. Það er líka ljóst að því máli sem er í velferðarnefnd eiga ekki að fylgja neinir peningar. Þeir sem eru með algjörlega strípaðar bætur eiga enn og aftur að gleymast. Það er ólíðandi því að ekki voru vandræði að finna peninga í fjárlögum eða fjáraukalögum til að hækka laun efsta lags samfélagsins í opinbera geiranum. Á sama tíma virðast aldrei vera til peningar til að hjálpa þeim 

Herra forseti. Við ræðum hér um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Ýmsir sem hafa tekið til máls í umræðunni á undan mér hafa farið ágætlega yfir aðdraganda þess að þetta frumvarp varð til. Mér hefur heyrst á umræðunni að það sé í raun ekki neinn ágreiningur um að gera breytingar á lífeyrissjóðakerfinu heldur snýst umræðan fyrst og fremst um hraðann á þessu máli, að það eigi að keyra það í gegn á lokadögum þingsins án þess að tími gefist fyrir þá þingnefnd sem að lokinni 1. umr. fær málið í sínar hendur til að kafa rækilega ofan í málið, til að senda það út til umsagnar til þeirra sem málið varðar og fá síðan til sín gesti til að ræða málið. Líkt og hefur verið rakið og komið inn á er þetta risastórt mál, risastórt hagsmunamál fólks því að það snýst um afkomu fólks þegar það hefur lokið starfstíma sínum á vinnumarkaði og snýst um tekjurnar sem fólk hefur til þess að framfleyta sér á efri árum. Þrátt fyrir að tekist hafi að gera samkomulag við ýmis stéttarfélög þeirra sem málið varðar þá er greinilegt að almennir félagsmenn þessara stéttarfélaga eru ekki á eitt sáttir með frumvarpið. Við þingmenn höfum fengið ýmsar athugasemdir í tölvupósti á síðustu dögum þar sem hin ýmsu félög, til að mynda ýmis félög kennara í ólíkum grunnskólum landsins, hafa sent okkur ályktanir sínar. Það tel ég eitt og sér vera ágætisrök fyrir því að flýta þessari vinnu ekki um of og alls ekki að keyra málið í gegn og ætla að klára það á lokadögum þingsins en samkvæmt starfsáætlun Alþingis eru einungis þrír dagar eftir til stefnu. Það gefur augaleið að þá er ekki hægt að senda málið út til umsagnar eða fá gesti. Það eru að mínu mati ein rök fyrir því að láta málið bíða þar til nýtt þing kemur saman eftir kosningar. Ég held að vegna þess langa aðdraganda sem þetta mál hefur átt þá sé alveg óhætt og málinu bara til góða að það fái svolítinn tíma. Önnur ástæða fyrir því að ég tel að rétt sé að stíga varlega til jarðar er að hv. velferðarnefnd er núna með til umfjöllunar frumvarp um breytingu á lögum um almannatryggingar þar sem einnig er verið að leggja til kerfisbreytingar á lífeyristöku en þá að því sem snýr að almannatryggingakerfinu. Ég varð fyrir dálitlum vonbrigðum þegar ég las frumvarpið um LSR og fylgiskjölin með því að ekki virðist hafa verið tekið neitt tillit til eða tekið mið af því sem lagt er til í frumvarpi um breytingu á lögum um almannatryggingar. Þessi tvö kerfi skarast auðvitað því sem betur fer er það svo að flestir lífeyrisþegar eiga sín réttindi í lífeyrissjóðum, en sumir fá að auki einnig greiðslur úr almannatryggingakerfinu. Breytingar á öðrum staðnum eða í öðru kerfinu geta því haft áhrif í hinu kerfinu. Þess vegna þarf að mínu viti að skoða þessi mál í samhengi. Líkt og bent hefur verið á er svo þriðja málið sem einnig kemur inn á lífeyrisréttindi fólks til umfjöllunar í hv. efnahags- og viðskiptanefnd þar sem verið er að fjalla um breytingar á séreignarlífeyriskerfinu. Saman mynda þessi þrjú kerfi framfærslu fólks þannig að öllu alvarlegri og mikilvægari verða málin nú kannski ekki sem við ræðum á Alþingi. Það er erfitt að finna eitthvað sem kemur beinna við fólk en fjármunir og tekjurnar sem fólk hefur til ráðstöfunar og til þess að lifa lífinu. Þetta þurfum við auðvitað allt að skoða í samhengi. Ég hef áhyggjur af því eins og ég sagði að kerfisbreyting á einum stað geti leitt til breytinga í öðru kerfi og vegna þess að þetta eru oft flókin kerfi sem eru undir þá geta áhrif breytinganna verið ófyrirséð. Mér finnst þess vegna mikið umhugsunarefni hvort það sé yfir höfuð skynsamlegt að fara í kerfisbreytingar á mörgum kerfum á sama tíma, því þá er erfiðara að hafa stjórn á ólíkum breytum og sjá fyrir hvað í raun muni gerast þegar þetta allt leggst saman, að ekki sé talað um þegar ekki hefur verið gerð nein tilraun til að greina áhrifin í samhengi. Ég tek því heils hugar undir þá tillögu sem sett hefur verið fram að milliþinganefnd verði skipuð og taki við málinu og skoði þessi mál í samhengi og leggi mat á hvort það sé skynsamlegt að fara í allar þessar kerfisbreytingar á sama tíma og þá eftir atvikum að leggja mat á hvar þurfi að stíga sérstaklega varlega til jarðar og hverju þurfi að fylgjast sérstaklega með. Ég held nefnilega að það sé ekki spurning að þær breytingar sem verið er að leggja til á bæði lífeyrissjóðakerfinu og lífeyrisgreiðslum í almannatryggingakerfinu muni hafa ólík áhrif á ólíka samfélagshópa. Í frumvarpi um breytingu á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins sem við ræðum hér er lagt til að lífeyristökualdur fólks verði hækkaður úr 65 árum í 67 ár. Í frumvarpinu um breytingu á lögum um almannatryggingar er hins vegar lagt til að lífeyristökualdur í því kerfi hækki úr 67 ára og upp í sjötugt, í áföngum þó, á löngum tíma. Samspilið milli þessara tveggja breytinga er eitt af því sem þarf að skoða. Okkur þingmönnum hefur borist tölvupóstur frá formanni Sjúkraliðafélags Íslands þar sem bent er á að vegna erfiði starfsins geti sjúkraliðar ekki starfað til 67 ára og þeir muni því þurfa að halda áfram að fara á lífeyri 65 ára. Þar sem gert er ráð fyrir auknum sveigjanleika í það minnsta þegar kemur að almannatryggingakerfinu gæti þetta verið mögulegt en afleiðingarnar af því að fara fyrr á lífeyri væru lækkaðar greiðslur til frambúðar. Afleiðingin verður sú að þeir sem hafa starfað alla starfsævina á launum sjúkraliða, sem ég held að við getum flest verið sammála um að þeir séu ekkert ofhaldnir af, þurfa vegna þess hversu líkamlega erfitt starfið er að hefja lífeyristöku fyrr og búa þar með áfram við lágar tekjur sér til framfærslu. Það liggur alveg fyrir og er meira að segja viðurkennt að breytingar á lífeyristökualdri fólks munu hafa þær afleiðingar að örorkulífeyrisþegum mun fjölga. Staðan er sú að nýgengi örorku er hvað hæst meðal kvenna sem oft á tíðum hafa unnið hjá ríkinu við erfið og slítandi störf en þó ekki á neitt sérstaklega háum tekjum. Það er hægt að nefna stórar kvennastéttir svo sem kennara, hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða sem ég kom að hér áðan. Þetta er auðvitað einn risastór þáttur í því sem þarf að skoða og okkur alþingismönnum ber skylda til þess að fara verulega vel yfir hvernig þetta muni koma út og einmitt hjá þessum stéttum er svo greinilegt að samspil kerfanna tveggja skiptir alveg gríðarlega miklu máli og eru að mínu viti enn ein rökin 

Hæstv. forseti. Enn hefur ekkert gerst hér, ekki hefur dregið til tíðinda varðandi forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og uppi er sú einkennilega staða að í nefndunum leggjum við hart að okkur til að vinna í mikilvægum málum, en við vitum þó ekki hvaða mál við eigum að setja í forgang. Þingmenn sem tóku mark á dagskrá þingsins eru búnir að skuldbinda sig í ýmis verkefni tengd kosningum. Til dæmis eru hér stór samtök sem óskað hafa eftir þingmönnum á fundi vegna kosninga. Nú erum við í ákveðnum vanda því að við þingmenn viljum rækja skyldur okkar í þinginu, það er okkar fremsta skylda. En um leið er svolítið skrýtið að neita að taka þátt í lýðræðislegum umræðum sem tengjast kosningum. Ég fer fram á að við verðum tekin úr þessari klemmu og að komið verði skipulagi á störf þingsins.

Virðulegi forseti. Ég skil það vel að sá forseti sem sat á forsetastóli fyrr í dag sé ekki ánægður með það þegar við þingmenn ýjum að því að okkur finnist hann á stundum ekki vera forseti allra þingmanna heldur standa með meiri hlutanum. Ég vil samt ekki segja það. Mér finnst forseti þingsins reyna hvað hann getur til að koma skikki á þennan stað hér og það verk sem við erum að vinna. Málið er að forseti ræður ekkert við ríkisstjórnina og hún ræður ekkert við verkefni sitt. Hún ræður ekki við það verkefni að ljúka hér þingstörfum, að gera upp við sig hvaða mál það eru sem hún vill ná í gegn. Það er undarlegt að ríkisstjórnin láti sér detta í hug að þingið geti á viku 

Virðulegi forseti. Það veldur vonbrigðum að ekki skuli draga til tíðinda úr ranni forseta þar sem hann fékk töluvert mikla hvatningu hér fyrr í dag, að ég segi ekki brýningu, í þá veru að standa með Alþingi þegar við horfum upp á það að ríkisstjórnin er í raun komin algjörlega að fótum fram. Þar er engin stjórn og engin stýring og engin forgangsröðun í gangi, menn virðast hreinlega ekki tala saman innan búðar í ríkisstjórninni sjálfri. Nú er svo komið að hver einasti fréttatími er orðinn undirlagður af því hver talar við hvern og hver stendur með hverjum o.s.frv. Við erum í þeirri stöðu að geta haldið þinginu utan við þessi átök, við getum sinnt þinginu af virðingu og sóma, þeim sóma sem þingið verðskuldar. Ég vil árétta við forseta að hann hætti að spyrja framkvæmdarvaldið hvað það vill þegar framkvæmdarvaldið hefur engan vilja lengur vegna þeirrar kreppu 

Forseti. Því miður virðist það vera svo að ríkisstjórnin sé í einhverjum ABBA-leik samkvæmt hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Ég skynja að þessi ríkisstjórn er komin að fótum fram. Hér erum við að tala um eitt stærsta mál sem borið hefur inn á Alþingi sem við eigum að afgreiða hér á nokkrum dögum og það er einn þingmaður stjórnarliða í salnum, einn stjórnarþingmaður, frá Framsóknarflokknum. Hvar er hæstv. fjármálaráðherra? Ætlar hann ekki að taka þátt í þessum umræðum? Ég beindi t.d. til hans mörgum spurningum í ræðu minni áðan en hann sat og fjasaði við einhverja í hliðarsal og var ekkert að hlusta. Þetta er virðing framkvæmdarvaldsins fyrir Alþingi, forseti. Það er kominn tími til að forseti sýni að hann sé í raun og veru forseti alls þingsins en ekki gólftuska fyrir framkvæmdarvaldið.

Hæstv. forseti. Beðið eftir Godot er setning sem kemur upp í hugann. Við erum hér, stjórnarandstaðan, búin að bíða vikum saman og raunar frá því í vor eftir forgangsröðun ríkisstjórnarinnar á þeim málum sem á að klára hér fyrir kosningar. Ekkert bólar á slíku samtali við ríkisstjórnina, við erum jafnvel farin að efast um að það sé ríkisstjórn í þessu landi. Það er þá a.m.k. ríkisstjórn sem hefur ekki hugmynd um hvað hún vill og ekki kjark til að takast á við það að ljúka því verkefni sem þetta kjörtímabil er. Nú er Framsóknarflokkurinn í henglum. Hér gátu forustumenn flokksins ekki talað í gærkvöldi því að óeiningin er svo mikil. Eigum við ekki, hæstv. forseti, að gera hlé á þingstörfum, leyfa Framsóknarflokknum að útkljá sín mál 

Herra forseti. Þingið hefur starfað ótrúlega vel, bæði í vor og fram á sumar og eins núna eftir að það kom aftur saman eftir sumarhlé. Hér hafa verið afgreidd stór, mikilvæg, oft og tíðum flókin mál þar sem gerðar hafa verið málamiðlanir, ólík sjónarmið hafa verið sætt og til lykta leidd. Það höfum við gert hér í þinginu. Núna hins vegar þegar einungis þrír þingdagar eru eftir, eða eiginlega frekar tveir og hálfur, af starfsáætlun Alþingis stendur það upp á hæstv. ríkisstjórn að koma með forgangsmál sín og segja hvað hún leggur áherslu á að klára. Það hefur nefnilega ekki staðið á okkur, óbreyttum þingmönnum, 

Forseti. Mér er algjörlega misboðið. Í gær segir forseti á þingflokksformannafundi að hæstv. forsætisráðherra ætli að hafa samband við stjórnarandstöðuformenn. Hvað gerist svo? Ekki neitt. Hann hringir í einn og einn og svo er kominn næsti dagur. Starfslok í þinginu eru á fimmtudaginn og það síðasta sem ég heyrði frá honum áðan var að við mundum hugsanlega, mögulega funda eftir að hann væri búinn að tala við hinn formann ríkisstjórnarinnar. Mér finnst þetta ekki boðlegt, mér er bara algjörlega og fullkomlega misboðið, forseti. Mér er misboðið fyrir hönd þingsins, mér er misboðið að hér séu það þingmenn stjórnarandstöðunnar sem halda þinginu gangandi dag eftir dag af því að langflestir þingmenn ríkisstjórnarflokkanna - það er einn í salnum núna - 

Virðulegi forseti. Það er mjög einföld og sjálfsögð krafa að við vitum hvaða mál virðulegi forseti hyggst setja á dagskrá á næstunni. Mig langar aðeins að nefna það líka að fyrr í dag, undir liðnum um fundarstjórn forseta, talaði virðulegi forseti um dagskrána í dag. Þetta snýst ekki í sjálfu sér um dagskrána í dag, þetta snýst um dagskrána á morgun og hinn og væntanlega næstu viku. Það lítur allt út fyrir það og reyndar er auðséð að starfsáætlun heldur ekki lengur. Þá er tími til að horfast í augu við það og bregðast við því. Ég sé ekki alveg hvers vegna við eigum að halda áfram hérna þar til komið er á hreint hvaða forgangsröðun virðulegur forseti vill setja á.

Virðulegi forseti. Það er mjög brýnt að fyrir liggi einhvern tímann fljótlega hvaða mál ríkisstjórnin hyggst afgreiða. Hins vegar vil ég koma hæstv. forsætisráðherra til varnar þegar menn láta að því liggja að hann hafi svikið fyrirheit um að tala við formenn stjórnarandstöðuflokka. Ég er þess fullviss að hann hafi talað við formann stjórnarandstöðuflokks, formann Framsóknarflokksins, og það sé nákvæmlega vandamálið, að ekki sé einhugur milli formanns Framsóknarflokksins og forsætisráðherra um hvað eigi að afgreiðast og þess vegna sé þetta orðið dæmi um algert ráðleysi og getuleysi ríkisstjórnarinnar, getuleysi forustu ríkisstjórnarinnar til að stjórna landinu. Þetta er dapurlegt að horfa upp á, en þetta er bara vandamál ríkisstjórnarinnar. Við getum staðið hér og rætt málin og við munum gera það, en það er líka alveg ljóst að ríkisstjórn sem vill stjórna landinu hlýtur að koma með einhvern forgangslista tímanlega. Hún er að falla á tíma, starfsáætlun lýkur í lok þessarar viku og þá 

Herra forseti. Ég hlýt að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað að því leytinu til að starfsáætlun hefur nú legið fyrir um talsvert skeið. Öllum hefur verið ljóst hvenær ætlunin var að ljúka þinginu. Hin framlengda starfsáætlun var gerð að frumkvæði hæstv. forseta sem væntanlega hefur gert hana í samráði við meirihlutaflokkana, ríkisstjórnarflokkana. Ég verð að segja að það kemur mér á óvart í ljósi þess að hér hafa þingstörf gengið greiðlega allt frá því að þing hófst hér aftur um miðjan ágúst, hér hefur verið tekið málefnalega á öllum málum, og mér eiginlega alveg óskiljanlegt af hverju ekki er löngu búið að setja niður síðustu dagana í starfsáætlun. Því miður sýnist mér það vera vilji meiri hlutans að stefna hér málum í óefni, hvaða mögulega tilgang sem meiri hlutinn gæti haft með því, þ.e. að halda hér öllum í eins mikilli óvissu og unnt er um hvernig ljúka eigi þingstörfum, og koma þannig í veg fyrir að við getum lokið þessu þingi með 

Virðulegi forseti. Ég veit svo sem ekki hvort ég á að segja því miður, en jú, því miður hefur aldrei náðst samkomulag á milli stjórnmálaflokka um að setja hér þingsköp sem koma í veg fyrir uppákomur eins og þessa. Þá er eina leiðin fyrir okkur þingmenn að vekja athygli forseta á því og lýsa mótmælum okkar við þau vinnubrögð sem framkvæmdarvaldið hefur uppi gagnvart þinginu. Ríkisstjórnin er farlama en hún verður að átta sig á því, þessir ágætu menn sem eru í forustu fyrir ríkisstjórnina, að það er hennar hlutverk að leiða þetta þing til lykta. Við erum tilbúin að ræða við þá ef þeir mundu sýna okkur þá virðingu að tala við okkur. Við eigum að ljúka hér störfum ekki á morgun 

Herra forseti. Það er nefnilega málið, starfsáætlun Alþingis gerir ráð fyrir því að við munum ljúka störfum ekki á morgun heldur hinn. Hæstv. forseti hefur ítrekað komið inn á það, til að mynda við þingfrestun í vor, hversu vel þingið hafi starfað og tekið vel á málum. Mér finnst þess vegna að hæstv. forseti verði nú að standa með þinginu sínu, sem hefur unnið vel, og leggja það á hæstv. ríkisstjórn að koma fram með það hvaða mál hún leggi áherslu á að klára svo við sem mætum hér í vinnuna og störfum vitum hver sé áherslan, hvað eigi að klára og að við getum gert það 

Virðulegi forseti. Í dag er 27. september og samkvæmt starfsáætlun forseta, ekki starfsáætlun forsætisráðherra, ekki starfsáætlun formanns Framsóknarflokksins, ekki starfsáætlun hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Bjarna Benediktssonar, heldur starfsáætlun forseta Alþingis, lýkur þingstörfum á fimmtudaginn. Þannig er það. Það hefur ekkert gerst sem breytir þeirri stöðu. Staðan er þannig að við klárum þau mál sem eru beinlínis mikilvæg vegna dagsetninga. Þau eru mjög fá, þau eru kannski tvö eða þrjú. Við klárum mál sem eru í algjörri sátt út úr nefndum, við getum gert það, en annað á ekki að klára hér. Miðað við tímann, miðað við starfsáætlun, miðað við pólitískt umboð sem er á þrotum, miðað við veruleikann,  
            

Virðulegi forseti. Ég verð bara að koma hingað upp og lýsa yfir vonbrigðum mínum varðandi það hvernig þingstörfum hefur verið háttað undanfarnar vikur og mánuði, ef svo má segja. Stjórnarandstaðan hefur lagt sig í líma við að vera sanngjörn, við höfum gert allt sem við getum til að mæta ríkisstjórninni og það eina sem við erum að biðja um er einhver málalisti til að klára. Er það vilji virðulegs forseta að ríkisstjórnin fái ekki að klára nein mál? Er það vilji forseta að kannski verði starfsáætlun ekki framlengd heldur að þingið muni bara slútta á fimmtudaginn með fullt af málum í lausu lofti? Ég sé ekki fram á að hægt verði að klára nokkurn skapaðan hlut ef við reynum ekki að mætast á miðri leið. Það er bara staðreynd og við þurfum að horfast í augu við að það er þingræði hér á landi sem þýðir að það þarf að virða þingsköp. Ég held að allir séu tilbúnir að hanga hérna til 28. október sé þess þörf.

Virðulegi forseti. Mig langar líka að nefna það fyrst enginn annar hefur nefnt það að við erum að ganga inn í kosningar eftir mánuð og það skiptir máli fyrir lýðræðið í landinu og fyrir kjósendur í landinu að stjórnmálamenn hafi tíma til að kynna sig og sín málefni og í það minnsta að þeir viti hvaða tíma þeir munu hafa til þess og hvort þeir muni hafa tíma til þess. Það er hvorki sanngjarnt gagnvart þingmönnum meiri hlutans né minni hlutans að hafa þetta í óvissu. Það er ekki heldur sanngjarnt gagnvart kjósendum. Það er ekki eigingjörn ástæða, það er í alvörunni mikilvægt að stjórnmálamenn hafi svigrúm, alla vega að þeir viti hvort þeir muni hafa svigrúm til að kynna sig og málefni sín í komandi kosningum. Ég vek athygli á því að ég er sjálfur ekki í framboði þannig að það eru ekki hagsmunir mínir sem þingmanns sem ég er að hugsa um heldur mínir hagsmunir sem kjósanda. Kjósendur hafa rétt á því að þinginu sé sýnd meiri virðing af virðulegum forseta 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta mál sé komið fram og að tekist hafi að koma því í framlagningarhæfan búning. Ég verð þó að viðurkenna að það eru mér mikil vonbrigði hversu seint það kemur fram. Það getur mögulegt teflt því í tvísýnu að við náum að afgreiða það fyrir kosningar. Þetta er mál sem við höfum mörg hver lengi borið fyrir brjósti vegna þess að það felur í sér samræmingu til fulls á lífeyrisréttindum á almennum og á opinberum markaði á þann veg að réttindin eru ekki samræmd niður á við heldur upp á við að því marki sem hægt er miðað við að kerfið sé sjálfbært. Breytingarnar á lífeyriskerfinu frá 1997, þegar A-deildin var sett á fót, hafa að flestu leyti gefist vel en það hefur þó orðið þannig, vegna þess að í kerfinu eins og það er núna er ekki um að ræða aldurstengda ávinnslu, að halli hefur myndast á A-deildinni sem nú þegar er orðinn umtalsverður og fer vaxandi. Með kerfinu frá 1997 var gamla kerfið lagt af, sem nú er í B-deild sjóðsins, og það kerfi er nú þegar með halla upp á nærri 500 milljarða kr. Það er óskaplega mikilvægt, og okkur á að duga að horfa til reynslu nágrannalanda okkar af viðureign við fjármálaáföll, að við höfum lífeyriskerfi sem er sjálfbært, sem byggist á ávinnslu og á eignir í ljósi þeirra breytinga sem eru að verða á aldurssamsetningu þjóða í hinum vestræna heimi þar sem þeim fer fjölgandi sem fara á eftirlaun og fækkar í yngri kynslóðum. Kerfi okkar í lífeyrissjóðum er öfundsvert og satt að segja til fyrirmyndar víða um lönd og er til mikillar sveiflujöfnunar í efnahagsáföllum og er nýbúið að standa mjög vel af sér heilt fjármálahrun. Það er alveg ótrúlegt að ef ekki hefði komið til verðtryggðrar réttindaaukningar, vegna aukinnar verðbólgu í hruninu, þá var tap alls lífeyriskerfisins á Íslandi af heilu fjármálahruni innan við 10%, sem segir alveg ótrúlega merkilega sögu um þol þessa kerfis til að takast á við áföll og vera til sveiflujöfnunar í samfélaginu. Það má síðan endalaust velta fyrir sér frekari breytingum á lífeyriskerfinu og endurskoðun á því, fjölda lífeyrissjóða, gerð þeirra o.s.frv. Sjálfum finnst mér nú að réttasta næsta skref, eftir að við erum búin að samþykkja þessar breytingar hér, og þar með koma á einu réttindaávinnslukerfi jafnt fyrir opinbera markaðinn og einkamarkaðinn, og rökréttasta leiðin væri að sameina lífeyriskerfið með þeim hætti að við mundum breyta því á þann veg að allir sem mundu byrja að vinna á morgun mundu borga í nýjan lífeyrissjóð. Þannig yrði það næstu 20 árin, þá yrði honum lokað og þá yrði opnaður nýr lífeyrissjóður sem allir sem færu út á vinnumarkað mundu borga í í 10 ár og svo koll af kolli, þannig að við værum alltaf með fimm til sjö sjóði í gangi, en þeir væru þar af leiðandi með mjög ólíka fjárfestingarstefnu. Ef það er einhver veikleiki í lífeyriskerfinu í dag er hann sá að ef ein beljan mígur þá verður öllum mál. Ef einn lífeyrissjóður stekkur á fjárfestingarkost þá koma þeir gjarnan allir og ef einn hafnar fjárfestingarkosti þá hafna þeir gjarnan allir. Það gæti verið mjög æskilegt fyrir fjölbreytni í fjárfestingarákvörðunum að hafa ólíka sjóði með ólíkan áhættuprófíl þar sem sjóðirnir sem væru með félaga á efri árum væru varkárari í fjárfestingu, en þeir sem væru með yngri félaga gætu tekið meiri áhættu í sínum fjárfestingum. Þegar niðurstaða er fengin í flókið mál eins og þetta þá tekur það langan tíma. Unnið hefur verið að þessu máli alveg frá hruni, að reyna að finna lausnir sem gætu orðið til þess að samræma réttindin og binda enda á hallarekstur A-deildarinnar. Nú er sú niðurstaða fengin og það er margt sem hjálpar til við það. Það eru peningar sem við fáum vegna samninga við kröfuhafa sem skapa smurolíu til að láta þetta mál virka vegna þess að ríkið á allt í einu fé til þess að setja þarna inn til að loka hallanum. Þá er það mjög eðlileg og rökrétt niðurstaða að hallareksturinn geti ekki heldur haldið áfram. Ég heyri áhyggjur úr ranni ríkisstarfsmanna af því hvort menn séu að kasta frá sér réttindum út á óljósan ávinning. Í þeim samningum sem hafa átt sér stað um heildarsamkomulag á vinnumarkaði er gert ráð fyrir því að opinberir starfsmenn fái hlutdeild í launaskriði á almennum markaði. Það hefur ekki áður verið með jafn skýrum hætti sett inn í forsendur heildarsamkomulags um launakjör á almennum markaði. Ég held að rétt sé að fara frekar þá leið að bæta laun opinberra starfsmanna og hafa þau samkeppnisfær við hinn almenna markað, auðvelda þannig fólki að fara á milli hins opinbera og hins almenna markaðar yfir starfsævina, frekar en reyna að vera að búa til einhvern hvata með lífeyrisgulrót eða með gulrót sem felst í betri lífeyriskjörum á hinum opinbera markaði. Það er kostnaður sem enginn veit á endanum fyrir fram hversu mikil verður, er mjög erfitt að áætla og er mjög ógagnsær. Ég held einfaldlega að við þurfum að horfa á það líka að tækifærið til að breyta er núna vegna þess að við höfum fé sem hægt er að leggja í þetta sem þarf að koma í lóg og mjög mikilvægt að hægt sé að nýta til að valda ekki þenslu á þessum tímapunkti; besta leiðin er að koma fénu fyrir í lífeyrissjóðunum. Það er líka mikilvægt að hafa í huga að ég held að það sé engin framtíð í því fyrir opinbera starfsmenn að halda áfram að gera út á réttindi sem eru í raun akademísk frekar en raunveruleg. Ég held að það sé betra að semja um úrlausn og endurgjald fyrir réttindi en halda áfram hallarekstri á lífeyrissjóðum, því að á endanum mun sá tími koma, ef ríkið stendur frammi fyrir mörg hundruð milljarða og enn fleiri hundruðum milljarða gati en það stendur þó frammi fyrir nú, að verkefnið vaxi okkur einfaldlega yfir höfuð og að þau réttindi sem opinberir starfsmenn hafa talið sig eiga gætu reynst orðin tóm eða ekki raunveruleg þegar á hólminn er komið, vegna þess að samfélagið standi einfaldlega ekki undir þeim. Ég held þess vegna að allt mæli með því að feta áfram þennan veg. Ég vil hrósa forustumönnum í stéttarfélögum opinberra starfsmanna fyrir hugrekkið og að hafa fetað þessa leið áfram sem og aðilum vinnumarkaðarins fyrir að vilja feta nýja leið. Ég held að það skipti okkur öll miklu máli að skapa heilbrigðari og betri grunn fyrir kjaraviðræður í framtíðinni og að betra samræmi verði milli launakjara á hinum almenna markaði og hinum opinbera. Það er líka sérstaklega mikilvægt að ganga frá þessu núna, ekki bara vegna framlagsins sem von er á frá ríkinu - og eru peningar sem vaxa ekki á trjánum, við skulum orða það þannig; stærðargráða upp á nærri því 100 milljarða sem liggja á lausu er eitthvað sem vex ekki á trjánum og við getum ekki gengið að sem vísu eftir ár eða tvö. Hin ástæðan fyrir því að skynsamlegt er að gera þetta núna er að það er auðvitað allt, út frá almennri hagþróun í samfélaginu, sem bendir til þess að á næstu árum sé fram undan mjög mikið launaskrið á hinum almenna markaði. Það er því mjög mikilvægt að opinberir starfsmenn fái strax hlutdeild í því. Virðulegi forseti. Það er sérkennilegt að standa hér í ræðustól sem stjórnarandstöðuþingmaður og finna lítinn löst á því máli sem maður er að ræða. En eins og ég sagði í upphafi er lösturinn að mínu viti sá að málið kom seint hér inn. Ég hef áhyggjur af því að ekki gefist færi til þess að ljúka því með vönduðum hætti hér í þinginu. Ég held að við berum öll ábyrgð á því að gæta þess að þetta mál dagi ekki uppi eins og hvert annað mál sem engu máli skiptir. Þetta er mál sem er mjög í þjóðarhag að lúkning fáist á. Það er stórhættulegt fyrir okkur að halda áfram vísvitandi með hallarekstur á opinberu lífeyrissjóðakerfi, það mun aldrei fara vel. Þess vegna hvet ég okkur öll til að nálgast það verkefni af sanngirni og sáttfýsi að finna farsælan farveg fyrir þetta mál á þeim fáu dögum sem eftir lifa af starfstíma þingsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Honum varð tíðrætt um að hann styddi þetta mál, eða svo virtist vera í það minnsta, það var sá skilningur sem ég fékk úr ræðunni, og fór yfir hversu vel þetta mál væri unnið, ef ég skildi það rétt. Við að skoða málið verð ég að segja að eitt er við það sem mér finnst heldur skrýtið, og mér þætti vænt um að fá álit hv. þingmanns á því, þ.e. hvernig breytingunum er fyrir komið. Það er auðvitað alltaf þannig í frumvörpum eða yfirleitt í svona frumvörpum að ýmsu er bætt við og eitthvað er tekið út og stundum eru orðalagsbreytingar o.s.frv. En í þessu frumvarpi er heill kafli tekinn út, nefnilega II. kafli, samkvæmt 3. gr. frumvarpsins. Þegar ég sló þessu upp í samanburðarskjal, sem getur verið hentugt til að skoða mun á lögum fyrir og eftir breytingu, þá detta þarna út fjórar og hálf blaðsíða sem mér finnst heldur mikið á einu bretti, en stundum kannski akkúrat það sem þarf, að rífa bara úr svo sem kafla eða tvo úr löggjöf, maður skilur það svo sem. En síðan eru heil ósköp sett í bráðabirgðaákvæði, ég tel þar einar tvær blaðsíður eða svo. Ég velti fyrir mér hvort þetta sé í raun og veru einkenni lagasetningar sem er vel útpæld til framtíðar. Eða er það kannski ekki markmið frumvarpsins að sjá fyrir öllum vandræðum til framtíðar? Er þetta einhvers konar steinn á leiðinni í einhverja vegferð, eitthvað því um líkt? Ég velti því fyrir mér vegna þess að þegar við vöndum lagasetningu þá viljum við væntanlega ekki að löggjöfin eða réttindi fólks byggi mikið á bráðabirgðaákvæðum, eða ég hefði alla vega haldið að svo væri ekki.

Virðulegi forseti. Nú hef ég ekki lesið lögin um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins lengi, en hef svo sem engar forsendur til að gera athugasemdir við uppsetningu á lagafrumvarpi eða greinauppbyggingu. Mér finnst efnið skipta meira máli og geng út frá því að þeir lögfræðingar sem þetta hafa samið hafi unnið vinnuna sína vel. Ég hef ekki orðið var við annað í fjármálaráðuneytinu en þar vinni menn vinnuna sína ágætlega. Grundvallaratriðið er að þetta eru ekki mjög stórar eða víðtækar breytingar. Það er fyrst og fremst að komið verði á aldurstengdri réttindaávinnslu í A-deildinni. Þegar kerfinu var komið á 1997 voru gerðar býsna margar breytingar til að færa það í áttina til hefðbundins ávinnslukerfis eins og almennt er á hinum almenna vinnumarkaði. Það er síðan mjög mikilvægt að verið sé að auka réttindin upp á við en ekki lækka þau niður í það sem þau voru á hinum almenna vinnumarkaði, með það að markmiði að lífeyrisréttindin verði á endanum 76% af meðalævitekjum. Það finnst mér vera mikilvægasta atriðið í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég ber fulla virðingu fyrir því að ekki hafi kannski allir slegið þessu í skjal eins og sumir gera, svokallað „track changes“-skjal, en þetta blasir svolítið við ef maður gerir það, maður sér það auðvitað ekki í frumvarpinu sjálfu, þannig að ég hef fullan skilning á því. Annað sem ég velti svolítið fyrir mér, kannski í sambandi við seinni hluta þess sem ég er að íhuga, þ.e. hvort þetta sé í raun og veru mál sem er hluti af einhverri lengri tíma vegferð. Hér er auðvitað um að ræða óheyrilegar upphæðir, alveg ótrúlegar upphæðir. Ég hef reyndar aldrei séð þvílíkar upphæðir í þingmáli á þessu kjörtímabili og dreg ekki úr vandanum, heldur þvert á móti geri ég ráð fyrir því, eins og kemur fram í greinargerð, að þetta séu svakalegar upphæðir sem hljóta að vera þarna settar fram af nauðsyn. Ég velti fyrir mér hver áhrifin yrðu að bíða með málið fram á t.d. næsta þing - ég ætla reyndar ekki að stinga upp á því að þetta fari í milliþinganefnd, það er víst eitthvert úrræði sem hentar kannski ekki öllum málum, kannski ekki þessu - en mér þykja þetta svakalegar upphæðir. Við erum hérna á lokadögum þingsins og mér finnst svolítið skrýtið að vera að afgreiða málið hér og nú. En að sama skapi finnst mér að þetta hljóti að vera mikilvægt og velti fyrir mér hvaða áhrif það hefði að fresta málinu eða hvort einhver tifandi tímasprengja sé í þessu máli sem ég hef ekki enn komið auga á. En í greinargerðinni kemur fram, með leyfi forseta: „Ljóst er að verði frumvarp þetta lögfest þarf að gera ráðstafanir til að leggja LSR til mikla fjármuni, nálægt 100 milljörðum kr., sem ekki hefur verið gert ráð fyrir í gildandi fjárlögum, …“ Þetta er náttúrlega svakaleg upphæð. Þetta hlýtur að skipta verulegu máli. Það hlýtur að vera góð ástæða fyrir því að menn ætli í þessa vegferð núna.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað áhyggjuefni mitt, eins og ég rakti í ræðunni, að málið komi svona seint hingað inn og að ekki vinnist tími til að koma þessu þjóðþrifamáli almennilega í gegn. Ég skil hætturnar við að það verði ekki afgreitt núna. Það er augljóslega sú hætta að hér er gert ráð fyrir, eins og hv. þingmaður sagði, tæplega 100 milljarða greiðslu inn í A-deildina af fé sem núna er til. Við erum að fara í kosningabaráttu og það hefur nú gerst áður að menn lofi 100 milljörðum í einni kosningabaráttu, meira að segja lofa menn stundum 300 milljörðum eins og frægt var í síðustu kosningabaráttu. Mér finnst ekkert endilega gott að vita af þessu fé óráðstafað með óskuldbindandi hætti. Ég sé alveg kostinn í því að múra þetta fé inn núna, fyrir kosningar. Fjárhæðin er auðvitað bara afleiðing af hallarekstrinum. Ef við gerum þetta ekki núna og frestum málinu verður hallareksturinn meiri og við þurfum þá, hafandi kannski ekki þetta fé á síðari stigum, að borga meiri fjárhæðir þar inn. Ég sé ekki alveg miðað við fjárhæðirnar, um 100 milljarða, hvaðan á að fá það fé ef ekki í gegnum svona einstakt happ eins og við höfum verið að upplifa vegna samninga við erlenda kröfuhafa. Það að fresta málinu og ætla að taka á þessu síðar held ég að sé allra, allra versta niðurstaðan. Hvort það er lífsnauðsynlegt að það afgreiðist á þessu þingi eða hægt verði að finna því einhvern umbúnað til að það leysist á nýju þingi ætla ég ekki að fullyrða um núna, en það er stórvarasamt að ætla að vísa málinu inn í framtíðina þegar loksins er búið að nást samkomulag við öll 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir ræðu hans og get tekið undir ýmislegt sem þar kom fram. Ég held að við séum öll sammála um mikilvægi þess að lífeyriskerfið sé sjálfbært og við séum líka öll sammála um að það þarf að búa vel um hnútana vegna þess að þetta er svo gríðarlega mikilvægt mál. Mér fannst áhugaverð sú hugmynd sem hv. þingmaður setti fram um að allir ættu að borga í sama sjóðinn í tíu ár, síðan ætti að loka honum og stofna nýjan sjóð sem yrði svo borgað í. Ég verð bara að viðurkenna að ég hef aldrei heyrt þá hugmynd áður þannig að það var alveg nýtt í mínum eyrum. Mér fannst þetta áhugavert og langar að spyrja hv. þingmann aðeins nánar út í þetta. Er þetta hans hugmynd eða eru til einhvers konar fyrirmyndir að þessu? Ég ætla ekki að leggja mat á það núna hvort mér finnist hugmyndin góð eða slæm, en mér fannst hún í það minnsta athyglisverð. Fyrir mér er á henni nýjabrum. Hins vegar langar mig að spyrja hv. þingmann út í orð hans um að tækifærið sé núna til þess að breyta og finna farsæla lausn á þeim fáu starfsdögum sem eru eftir af þinginu, einmitt vegna þess að við höfum þessa 100 milljarða tiltæka akkúrat núna. En eru það ekki líka ákveðin rök fyrir því að það þarf að vanda mjög til verka í þingnefnd þegar kemur að þessu máli vegna þess að þetta eru svo gríðarháar upphæðir, 

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Fyrst varðandi seinni spurninguna. Jú, við erum auðvitað í erfiðri stöðu vegna þess hversu lítill tími er til að vinna málið. En á móti kemur að það hefur verið til meðferðar á vettvangi stéttarfélaganna, sem málið snertir sérstaklega, ríkisins og almenna markaðarins með formlegum hætti í fimm ár og enn lengur óformlega. Í frumvarpinu er verið að lögfesta samkomulag sem gert hefur verið við heildarsamtökin. Ég er þeirrar skoðunar og þeirrar gerðar að ég treysti alltaf forustu verkalýðshreyfingar. Ég held því aldrei fram að ég viti betur en forusta verkalýðshreyfingarinnar þegar kemur að hagsmunum umbjóðenda hennar. Þess vegna sé ég ekki einhverjar hættur í málinu út frá aðdraganda þess. Ef þetta væri venjulegt frumvarp sem stafaði frá Stjórnarráðinu og væri órætt við hagsmunaaðila, væri það auðvitað allt annað mál. Varðandi síðan breytingar á lífeyriskerfinu. Ég þekki nú ekki lífeyriskerfið í öðrum löndum í þaula til þess að vita hvar eru nákvæmlega fyrirmyndir af þessum toga, en ég þykist vita að menn hafi ólíka lífeyrissjóði eftir aldri félaga og ólíka stefnu eftir aldri félaga. Þessi hugmynd er kannski leið til þess að reyna að laga þörfina á þessum sveigjanleika að íslenska kerfinu. Alþýðuflokkurinn barðist einu sinni fyrir einum lífeyrissjóði fyrir alla landsmenn. Þá var verið að hugsa um eitt réttindakerfi fyrir alla landsmenn. En það er augljóslega vont að hafa einn lífeyrissjóð, því að þá er það bara einn maður eða fáir menn sem ráða öllum fjárfestingum alls lífeyrissjóðakerfisins. Það er því mjög mikilvægt að það sé ákveðin fjölbreytni. Svo getur það líka gengið út í öfgar þegar 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég tel líklegt að við sem erum virk í pólitík akkúrat á þessari stundu, hvort sem það er hér á vettvangi Alþingis eða annars staðar, í atvinnulífinu, lífeyrissjóðum eða annars staðar, munum finna hina einu réttu leið eða lausn sem duga mun til allrar framtíðar. Þó að við þurfum auðvitað að vera stórhuga og hugsa fram í tímann hlýtur þetta að vera mál af því tagi sem alltaf er einhver umræða um og tekur auðvitað mið af breytingum í samfélaginu, þar með talið aldurssamsetningu þjóðar og öðru slíku. Mér fannst skemmtilegt hjá hv. þingmanni að koma með aðrar nálganir og aðra sýn á þetta mál, í það minnsta fyrir mig. Aftur að þessum fáu þingdögum sem eftir eru og þessu stóra máli. Líkt og hv. þingmaður rakti svo ágætlega í ræðu sinni og í andsvari hefur þetta mál verið í vinnslu um allnokkurt skeið. Það er alveg rétt að samkomulag náðist við verkalýðshreyfinguna um málið. En nú ber svo við að okkur þingmönnum eru að berast póstar og bréf frá ýmsum félögum í grasrót þessara sömu verkalýðshreyfingar sem eru með spurningar á lofti og lýsa yfir efasemdum. Er það ekki 

Virðulegi forseti. Jú, það er auðvitað fullkomlega eðlilegt að reyna að finna leið til þess að gefa þeim færi á að tjá sig sem eru ósáttir við þetta samkomulag. Auðvitað er það hlutverk þingnefndar að skapa svigrúm til þess. Ef það næst ekki fyrir þinglok núna verður náttúrlega ekki hægt að afgreiða málið. En ég velti því fyrir mér hvort það sé mögulegt. Menn þurfa þá líka að vera lausnamiðaðir til að það geti gengið. Vandinn sem ég sé við þær athugasemdir sem ég hef séð frá einstökum hópum opinberra starfsmanna sem eru ósáttir við samkomulagið, er að ég sé enga tillögu um aðra lausn. Hver er valkosturinn? Að taka ekki við peningunum sem eru núna á lausu vegna þess að þeir koma frá kröfuhöfum og halda áfram hallarekstrinum í fullvissu þess að alltaf verði til reiðu einhverjir 100 milljarðar kr. í ríkiskassanum sem menn séu á hverjum tíma tilbúnir að setja inn í gat til þess að viðhalda mismun í lífeyriskjörum? Ég sé ekki valkostinn ef við erum á annað borð þeirrar skoðunar að það eigi að samræma lífeyrisréttindi, og ég er bjargfastlega þeirrar skoðunar. Ég barðist eins og ljón gegn því kerfi sérréttinda sem var hér um þingmenn og ráðherra þegar ég kom inn á Alþingi, og með sama hætti hef ég viljað tryggja fólki á almennum vinnumarkaði sambærileg lífeyriskjör og fólki í opinberri þjónustu. Ef við erum þeirrar skoðunar að það sé mikilvægt þá er þetta leiðin áfram. Eins og alltaf þegar menn gera samninga eru einhverjir sem vildu ganga lengra. Mér finnst alltaf og hef alltaf sem verkalýðssinni leitast við að standa að baki forustu stéttarfélaga sem axlar ábyrgð af þeim valkostum sem hún stendur frammi fyrir og metur heildarhagsmunina með yfirveguðum hætti. Ég hyggst gera það í þessu máli líka og ítreka hrósyrði mín 

Virðulegi forseti. Ég hafði þar til fyrir ekki mjög löngu síðan gert ráð fyrir því að starfsáætlun mundi í meginatriðum haldast. Það er orðið ljóst að svo er ekki og við fáum engin svör um það hvernig fólk ætlar að forgangsraða vinnunni. Og miðað við reynsluna þýðir ekki að gera ráð fyrir því að við verðum hér fram í miðja næstu viku eða svo. Ég verð að gera ráð fyrir því að við verðum hér mun lengur og reyndar ætla ég að vera svo svartsýnn að ímynda mér að hér verðum við til kjördags vegna þess að það er algerlega hætt að koma mér á óvart hvernig þinginu dettur í hug að fara með tíma sinn. Þá tala ég af reynslu á þessu kjörtímabili. En ef þingið lengist vil ég fá að vita það, vegna þess að ég vil þá fara að undirbúa fleiri þingmál til þess að leggja fram á þeim tíma sem við höfum. Ég óska því svara um hvort virðulegur forseti viti eitthvað meira um fyrirhugaða forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í sínum málum.

Forseti. Ég lýsi yfir vonbrigðum mínum með svartsýni hv. þingmanns Helga Hrafns Gunnarssonar um að hér muni vitið ekki hafa vit fyrir vitleysunni. Það er alveg ljóst að ef þingið á að standa í eina eða tvær vikur til viðbótar verður ekki starfsfriður hér. Það sýnir bara þessi eftirmiðdagur í dag. Í gær var okkur lofað á þingflokksformannafundi að haft yrði samband við formenn ríkisstjórnarflokkanna og að eitthvað mundi liggja fyrir í dag um hvernig hægt yrði að ljúka þinginu á fimmtudaginn. Málið er að þingforseti, sem er reyndur maður, 

Frú forseti. Það er farið að síga í stjórnarandstöðuna og ekki óeðlilegt þegar við hugsum til þess að í morgun var boðað að nýsamþykktri starfsáætlun þingsins til 29. september yrði kippt úr gildi. Það er ekki ásættanlegt, það er ekki einu sinni búið að ræða það með formlegum hætti við stjórnarandstöðuflokkana og þingflokksformenn. Það er líka ástæða til að velta því upp hvort slíkir fundir séu fyrirhugaðir. Ég spurði um það í morgun hvort þingflokksformenn og forseti ætluðu að setjast niður til þess að reyna að finna einhvern flöt á þessu máli. Því var ekki svarað. Það er ekki gott fyrir samfélagið, það er ekki gott fyrir þingið og það er heldur ekki gott fyrir ríkisstjórnina að vera hér með risavaxin mál og halda að hægt verði að troða þeim í gegnum þingið á örskömmum tíma. Það er enginn bragur á því. Ég vil leyfa mér að segja að ef núverandi stjórnarliðar 

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til þess að halda áfram með tillögu frá hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur sem kom fram fyrr í dag varðandi það að þegar við erum komin í svona tímakreppu getum við að sjálfsögðu ekki afgreitt neitt nema nauðsynlegustu dagsetningarmálin. Mín tillaga er sú að þingfundaskrifstofa taki saman með forseta þau mál sem nauðsynlega, mögulega, kann að þurfa að afgreiða vegna dagsetninga - ég er ekki viss um að þau séu yfir höfuð hér í þinginu - fari yfir þau og haldi svo fund með þingflokksformönnum um þá niðurstöðu. Það ætti að vera hægt hér í kvöldverðarhléi, það er nú ekki slík vinna að fara í gegnum það, og síðan verði samið um hvernig við klárum málin. Við hljótum að geta það á þeim tveimur dögum sem eftir er af þinginu. Það væri okkur til sóma og þar með væri forseti líka að bjarga ásýnd Alþingis.

Frú forseti. Þó svo að þingstörfin hætti eftir einhvern tíma að koma manni á óvart verð ég að segja að sú framtíðarsýn sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson setti hér fram um að við munum standa hér allt fram að kosningum, er náttúrlega á engan hátt okkur boðleg eða þá virðingu þingsins sem starfað hefur af heilindum allt frá því í vor. Ég vil því taka undir með hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur um að við fylgjum tillögu Svandísar Svavarsdóttur um að fá bara hrein dagsetningarmál og að þau eigi að klára fyrir fimmtudaginn. Ég vil að lokum beina því til hæstv. forseta og spyrja: Er hæstv. forseti að funda núna með þingflokksformönnum um það hvernig hægt sé að ljúka þessu þingi svo einhver bragur sé að? Mér finnst við eiga heimtingu á að fá að vita hvort eitthvað sé að gerast í þeim málum.

Forseti vill taka fram að hann hefur ekki fengið neinar upplýsingar um það en það er sjálfsagt að leita upplýsinga.

Virðulegi forseti. Ég vil biðja hæstv. forseta að fara að kanna það hvað samtölum hæstv. forsætisráðherra við formann Framsóknarflokksins líður, formann þess stjórnarandstöðuflokks sem hann er augljóslega að tala við þessa dagana því að ekki er hann að tala við formenn hinna. Maður veit að sambandið er stirt á þeim bænum, en við skulum samt vona að heill sólarhringur dugi hæstv. forsætisráðherra til að ná sambandi við formann Framsóknarflokksins til menn geti farið að reyna að teppaleggja lok þessa þings. Það sem er að teiknast upp hérna er átakanleg mynd af ríkisstjórn sem ræður ekki við hlutverk sitt. Það er dapurlegt að sjá forsætisráðherra sem getur ekki komið hér fram með þingmálalista þegar þingi er að ljúka. Svarið við því er náttúrlega bara eitt: Starfsáætlun lýkur á fimmtudag og eftir það verður ekkert mál hér afgreitt nema 

Forseti. Ég vil taka undir þá tillögu sem hér hefur verið lögð fram um að við hættum þessum umræðum þangað til ríkisstjórnin hefur komið sér saman um hvaða mál það eru sem hún vill afgreiða. Þá á ég náttúrlega ekki við það sem ég kalla - það var næstum því dónaskapur sem hæstv. félagsmálaráðherra sýndi þinginu í dag þegar hún kallaði fram í: Já, bara að klára öll mál. Það verður náttúrlega að bera einhverja virðingu fyrir fólki og gæta að því hvernig maður kemur fram. Jafnvel þó að maður sé hæstv. ráðherra á maður að sýna óbreyttum þingmönnum kurteisi en ekki hroka af þessu tagi. Virðulegi forseti. Ég vil endilega gera það að tillögu minni að reynt verði að ná í 

Virðulegi forseti. Ég verð aðeins að bregðast við því sem tveir hv. þingmenn hafa nefnt og kallað myrka framtíðarsýn, þá sem ég nefndi hérna áðan. Hún er vissulega myrk, hún er vissulega óboðleg. Ég tek undir það og styð heils hugar tillögu hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur, sem aðrir hér hafa lýst yfir stuðningi yfir, enda er hún heldur sjálfsögð í sjálfu sér. Þótt framtíðarsýnin sé myrk er það bara reynsla mín að það borgar sig að vera svartsýnn þegar kemur að dagskrá þingsins, þegar kemur að starfsáætlun þingsins. Það hefur verið undantekning frekar en regla að hún standist þannig að ég get ekki sagt að ég sé rosalega hissa. Auðvitað er það óboðlegt nú sem fyrr, en maður hættir á einhverjum tímapunkti að vera hissa á því. Ef við höfum meiri tíma til að leggja fram þingmál finnst mér mikilvægt að við fáum að vita það vegna þess að það eru ýmis mál sem mig langar enn þá að leggja fram en hafði ekki séð fyrir mér að ég hefði tíma til að gera. Ef ég hef tíma vil ég fá að vita það.

Frú forseti. Það má segja að maður eigi kannski að taka á þessari fáránlegu stöðu með skopskyninu, að það sé í raun þannig að það sé mánuður til kosninga og að ríkisstjórn Íslands sé í slíkum henglum að hún treysti sér ekki til að forgangsraða verkefnum sem hún hefur sjálf lagt fram. Og þeir sem helst taki ábyrgð á þingstörfunum séu minni hlutinn, sem getur auðvitað með engu móti borið virðingu fyrir ríkisstjórn sem er búin að klúðra öllum sínum málum, auk þess að komið hefur í ljós að hún er með allt niður um sig þegar forustufólk hennar faldi peningana sína í skattaskjólum. Þetta er ekki brandari, frú forseti. Þetta er sú staða sem uppi er á Alþingi Íslendinga. Ég fer fram á að frú forseti taki hér 

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu er mjög skrýtið að vera að ræða þetta mál, sem er 2. dagskrármál þessa þingfundar, frumvarp til laga um breytingar á lögum um breytingar á A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Málið kemur náttúrlega allt of seint fram, eins og við höfum rætt hér, enda var lagt upp með að hæstv. ríkisstjórn mundi fá full fjögur ár til að sinna sínum málum þegar frumvarpið var gert. Síðan tók ríkisstjórn þá ákvörðun af sjálfsdáðum að boða til kosninga út af ýmsum hneykslismálum, þannig að núna er staðan sú að við höfum miklu minni tíma til þess að tala um þetta mál, til að vinna í því en annars væri. Komið hefur fram hjá hv. þingmönnum og í greinargerð frumvarpsins að málið hefur verið í vinnslu mjög lengi, sumir vilja jafnvel ganga svo langt að segja svo áratugum skipti. Það skiptir ekki máli þannig lagað séð af því að þetta mál og öll önnur þurfa að fara í gegnum ákveðið þinglegt ferli. Þar sem tekið hefur svo langan tíma að ná samkomulagi finnst mér að þingið eigi að sýna málinu þá virðingu að fara almennilega í gegnum það af því að hérna erum við að tala um framtíð fólks. Þarna erum við að búa til lög um framtíð mína meira og minna. Málið er ekki óumdeilt og ég held að það sé skylda þingsins að hlusta á þá sem hvetja til þess að málið verði samþykkt, og hlusta líka á gagnrýnisraddir. Ég veit að sum stéttarfélög, t.d. Kennarasamband Íslands og fleiri, hafa lýst efasemdum sínum varðandi þessar breytingar. Ég fékk skilaboð frá Sjúkraliðafélagi Íslands þess efnis að félagsmenn væru ekki alveg nógu sáttir við málið. Það sem stingur einkum í augu er að þarna er um að ræða tvær umönnunarstéttir, kennarastéttina annars vegar og hins vegar sjúkraliðastéttina, sem vekja athygli á því að ekki sé verið að gæta hagsmuna þessara stétta með breytingunum. Þetta eru, ótrúlegt en satt, kvennastéttir og láglaunastéttir í þokkabót. Ég held því að þó að markmiðið með breytingunum sé í sjálfu sér gott og þótt ég sé sammála markmiðinu um að jafna lífeyrisréttindi fólks milli opinbera geirans og einkageirans þá sé þetta nokkuð sem við þurfum að fá að skoða. Ég held að þið skiljið af hverju við viljum að málið fái almennilega þinglega meðferð. Þá erum við að tala um tveggja vikna umsagnarfrest, og að fá til okkar gesti og ég veit ekki hvað og hvað. Málið er bara þess eðlis að við þurfum tíma. Ég sé ekki alveg hvernig hæstv. fjármálaráðherra getur ætlast til þess að við förum með málið í gegn í því offorsi á þessum tveimur og hálfa degi sem er eftir af þessu þingi til að fara í gegnum þetta allt saman. Því miður. Varðandi efnistök frumvarpsins verð ég nú að segja að ég er mjög hlynnt því að jafna kjör. Ég er hlynnt því markmiði að jafna kjör upp á við. En það er náttúrlega hlutverk mitt sem alþingismanns að skoða rækilega allt sem kemur frá ríkisstjórninni. Það er greinilega eitthvert samkomulag búið að nást hérna sem virðist vera ágætt, en á móti kemur að það eru kannski fleiri hliðar á málinu sem ég hef ekki fengið að sjá hingað til. Almennilegt þinglegt ferli þar sem farið væri ítarlega yfir málið er auðvitað forsenda þess að málið fari í gegn. Það stingur svolítið í stúf, og þess vegna er ég að tala um þinglegt ferli, að á bls. 14 í frumvarpinu er beinlínis gert ráð fyrir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ljóst er að verði frumvarp þetta lögfest þarf að gera ráðstafanir til að leggja LSR til mikla fjármuni, nálægt 100 milljarða kr., sem ekki hefur verið gert ráð fyrir í gildandi fjárlögum, og að afla þyrfti heimilda til þess í fjáraukalögum fyrir árið 2016.“ Mér þótti það allt í góðu, ef við ætluðum að keyra þetta í gegn á tveimur vikum mundi það sjálfsagt þurfa að gerast svona. En síðan fór ég að skoða fjáraukalög fyrir 2016 og sá að fram kemur á bls. 20 að gert er ráð fyrir að á árinu 2016 verði gjaldfærðir 83,5 milljarðar kr. vegna einskiptisuppgjörs á A-deild LSR. Mér þykir það svolítið einkennilegt. Þetta eru náttúrlega frumvörp sem unnin eru saman í fjármálaráðuneytinu, lögð fram af sama hæstv. ráðherra og þar fram eftir götunum. Mér þætti mér eðlilegra að þetta kæmi inn í fjáraukalögum hinum síðari eða þeim sem næsta ríkisstjórn mun leggja fram, fari frumvarpið í gegn. Mér finnst svolítið einkennilegt að strax sé búið að gera ráð fyrir því í frumvarpi um breytingu á A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins að þetta komi inn í fjáraukalögin 2016. Ég set spurningarmerki við það því að þetta sýnir ákveðna ætlan sem ekki er tími til að standa við nema auðvitað ef við ætlum að vera hér fram til loka október, sem virðist vera ætlunin. Ég hef eilitlar áhyggjur af því varðandi þetta góða mál, sem það er ábyggilega að mestu leyti, að fólk muni skipa sér í einhverjar fylkingar gagnvart því, ekki endilega af því að við séum ósammála, heldur af því að þetta er stórt mál og það er ákveðinn trukkagangur við að koma því í gegn. Mér finnst að við eigum að sýna málinu þá virðingu að flýta okkur hægt. Ég sé ekkert sem mælir gegn því að við reynum að vinna það aðeins hægar. Það kemur ný ríkisstjórn eftir þessa ríkisstjórn á næsta kjörtímabili og það er ekki eins og við séum að tala um að heimurinn farist eða eitthvað því um líkt ef þeir flokkar sem nú eru í ríkisstjórn verða ekki við völd þá. Það er margt sem þarf að skoða í sambandi við þetta frumvarp. Mig langar til sér í lagi að nefna að allar forsendurnar í frumvarpinu eru miðaðar við að ávöxtunarkrafa lífeyrissjóðanna eigi að vera 3,5%. Það skiptir máli af því að við vitum alveg í hvernig eignum lífeyrissjóðirnir vilja fjárfesta, þ.e. að megninu til húsnæðislánum til einstaklinga. Ef við förum að keyra upp húsnæðisverð með vaxtakostnaði til lífeyrissjóða mun það hafa áhrif. Við þurfum að átta okkur á því hvað við erum að festa hér í lög. Erum við að festa það í lög að ávöxtunarkrafa lífeyrissjóðanna verði 3,5% til framtíðar? Göngum við of greitt fram eða gerum við það kannski ekki, o.s.frv.? Það eru ýmiss konar spurningar sem þarf líka að fá svar við, eins og t.d. hve margir sjóðfélagar í A-deild greiða viðbótarlífeyrissparnað. Ég vona að hv. fjárlaganefnd muni fara yfir það, því að það breytir svolítið forsendunum. Viðbótarlífeyrissparnaðinum var komið á til að byrja með til þess að jafna kjörin milli opinbera markaðarins og almenna markaðarins hvað lífeyrissparnað varðar. Við erum náttúrlega farin að nota viðbótarlífeyrissparnaðinn á allt annan hátt en ætlast var til. Það sést t.d. á frumvörpum frá hv. ríkisstjórn þar sem ungt og efnamikið fólk sem getur lagt í lífeyrissparnað fær tækifæri til að greiða af höfuðstóli húsnæðisláns eða leggja út fyrir útborgun í íbúð með því að nýta sér viðbótarlífeyrissparnaðinn. Þetta er rosalega stórt mál og til þess að við getum myndað okkur einhverja skoðun þurfum við meiri tíma. Hæstv. fjármálaráðherra benti mér á ákveðið atriði varðandi LÍN við 1. umr. þegar málið var fyrst tekið fyrir. Það þarf að skýra þann texta betur, alla vega í greinargerðinni, og segja hvað er í raun átt við. Þegar ég og fleiri lásum þann texta fyrst fyrst varðandi fjármögnun, þ.e. hvernig standa ætti að að fjármögnun á LSR, einskiptisuppgjöri á A-deild, skildum við það þannig að það yrði að hluta til fjármagnað með skuldabréfum á LÍN. Það er vert að taka það fram að samkvæmt því sem hæstv. fjármálaráðherra sagði er þetta ekki skuldabréf LÍN gagnvart lánþegum LÍN heldur skuldabréf ríkisins gagnvart LÍN sem lánar þau skuldabréf eða það fjármagn síðan áfram til nemenda eða stúdenta. Það er náttúrlega allt annar hlutur. Ég get ekki sett mikið út á það fyrirkomulag, en það væri alveg galið að sýsla með skuldabréf námsmanna. En ef ekki er verið að gera það hér get ég ekki sett mikið út á það. Ég tek undir það sem aðrir hv. ræðumenn segja, stundum er bara kominn tími til þess að gera hlutina. Það getur vel verið að kominn sé tími til þess að gera þetta og það mundi að sjálfsögðu vera allt önnur staða uppi ef við ættum hér heilt ár eftir. Þá held ég að þetta mál væri eitt af þeim málum sem við mundum afgreiða. En það þarf að gerast í sátt. Við þurfum að fá að heyra þær gagnrýnisraddir sem uppi eru um það. Við þurfum að fara að átta okkur á því hvað verið er að festa hér framtíðar. Er verið að jafna eða er verið að skerða tækifæri mín til framtíðar á minn kostnað? Ég held að séu allir sammála um að það er mikið misrétti í núverandi fyrirkomulagi og því hvernig lífeyrisréttindum opinberra starfsmanna er háttað, sér í lagi þeirra sem verið hafa í mjög háum stöðum í þjóðfélaginu. Þar hefur ekki verið tekin sérstaklega mikil ábyrgð á málum. En á sama tíma þurfum við að sjálfsögðu að passa upp á láglaunastéttirnar, sem eru líka hluti af opinbera geiranum, þá er ég að tala um kennarastéttina, hjúkrunarfræðinga, sjúkraliða, og pössum upp á að það sé gulltryggt, og það er algjör forsenda fyrir því að frumvarpið geti farið í gegn, að þessar stéttir muni ekki koma verr út, heldur betur ef eitthvað er. Að sama skapi er vert að velta fyrir sér hvort uppsöfnunarlífeyrissjóðir séu í raun og veru æskilegir. Það er náttúrlega gott og blessað að við viljum að hver kynslóð standi undir sér, en það er til annað fyrirkomulag, eins og t.d. í Þýskalandi. Þar eru svokallaðir gegnumstreymislífeyrissjóðir í bland við séreignarsparnað þar sem fólk greiðir ákveðið tryggingagjald og hluti af því rennur til þeirra sem eru á ellilífeyri. Það er ekkert meitlað í stein þegar við tölum hvernig við viljum hafa Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins eða hvernig við viljum hafa lífeyriskerfi yfir höfuð. Þetta setur fordæmi um það hvernig málunum skuli vera háttað, þ.e. hvernig hið opinbera gerir þetta. Virðulegi forseti. Ég set spurningarmerki við hvort við höfum tíma til að afgreiða þetta mál. Ég set spurningarmerki við það hvort núverandi hæstv. fjármálaráðherra hafi umboð til þess að keyra þetta mál í gegn. Ég set spurningarmerki við þau vinnubrögð að þetta sé strax komið í fjáraukalög sem sérstakur liður þar þrátt fyrir að málið sé ekki einu sinni búið að fara í gegnum 1. umr. þingsins. Ég set spurningarmerki við það sem verið er að festa til framtíðar þegar kemur að ávöxtunarkröfu lífeyrissjóða. Síðan þarf að skoða þetta mál vel, bara til þess að það sé alveg á hreinu, sérstaklega með tilliti til tekjulægri hópa innan opinbera geirans. Það hljómar kannski ankannalega í sumum eyrum af því að fólk ímyndar sér alltaf að alþingismenn og ráðherrar séu svo ríkir og hafi það svo gott, en það eru fleiri starfsmenn ríkisins en einhverjir bírókratar og alþingismenn, það heyra nefnilega fleiri undir ríkið. Við þurfum að sjá til þess að þeir hafi það jafn gott nú sem áður og mögulega og vonandi betra í framtíðinni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég heyri að hún hefur efasemdir eins og ég um hraðann á málinu. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé löngu tímabært. Ég hefði hins vegar viljað jafna upp á við en ekki niður á við. Þegar um er að ræða kjör fólks finnst mér ævinlega að horfa eigi til þess að jafna upp á við og reyna að toga þá lægra launuðu upp á við í öllum sínum réttindum. Það er svolítið sérstakt að fyrir liggi ályktanir frá BSRB síðan 11. mars 2011 þar sem ASÍ er skammað fyrir að leggja til að samræmt verði niður á við. Hér er hins vegar verið að gera það og BSRB skrifar undir það. Það sem mér finnst þó ámælisvert í ferlinu er að forustan skrifar undir og ber það ekki undir félaga sína áður en sest er að samningaborði, eins og gert er þegar verið er að semja um kjör. Þetta eru auðvitað kjör. Þetta er eitt af því sem mér finnst athugunarvert við málið. Ég velti því fyrir mér hvort þetta sé, eins og það lítur út í dag, til þess fallið að langtímasátt verði á vinnumarkaðnum? Er hv. þingmaður sammála því? Svo er annað, af því að við erum báðar hrifnar af því að fá einhverjar sviðsmyndir. Mér finnst svolítið skrýtið í þeirri rosalegu kerfisbreytingu sem hér er verið að leggja til að það eru í rauninni engar sviðsmyndir dregnar upp til að sýna hvernig þetta muni líta út, hvorki er varðar laun né lífeyriskjörin almennt. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í það.

Forseti. Það er ýmsu ábótavant, hef ég tekið eftir þegar við skoðum jafn viðamiklar kerfisbreytingar. Það er nákvæmlega þetta með sviðsmyndirnar: Hvort er verið að jafna upp á við eða niður á við? Það fer eftir því hvaða hópa við horfum á. Það er allt í lagi að jafna niður á við þegar um er að ræða algjörlega tekjuhæstu hópana innan lífeyrissjóðakerfisins. Það er nákvæmlega það sem er vandamálið við þetta og ástæðan fyrir því að við þurfum að hafa sviðsmynd er að það eru ekki allir með sömu laun í opinbera geiranum og heyra undir þennan sjóð, sem er náttúrlega alveg gífurlega mikilvægt að taka tillit til. Ég man ekki alveg hvernig spurning hv. þingmanns var en hún var mjög áhugaverð.

Ég var að tala um langtímasátt á vinnumarkaði.

Já, langtímasátt á vinnumarkaðnum er náttúrlega algjör grundvallarforsenda. Ég er mjög hrifin af því fyrirkomulagi sem SALEK hefur haft. Það þýðir að við þurfum að taka þátt í því. Það sem hefur gerst núna er að ráðuneytisstjórar og fleiri fengu umtalsvert meiri launahækkun en flestir. Þá spyr maður sig: Af hverju er það skynsamleg aðgerð? Þingmenn hafa dregist aftur úr, en við þurfum líka að horfa til þess að við erum á viðkvæmum stað, við erum ekki komin í blússandi góðæri, eins og margir vilja halda fram. Að sama skapi þurfum við að ganga hægt um gleðinnar dyr. Þó að allt sé í lagi núna vitum við ekki hvað næsta ár ber í skauti sér. Mér finnst það vera full mikil bjartsýni að ætla að koma þessu í gegn. Við erum helst til of bjartsýn á það hvernig ríkisfjármálin verða næstu fimm til tíu árin.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Eins sagði áðan er ég mjög hlynnt því og hef verið það að við reynum að hafa hér eitt lífeyrissjóðakerfi. Hv. þm. Árni Páll Árnason spurði áðan hvort við ættum að taka sénsinn á því að sleppa þessu, að nú væru til fjármunir og að setja þyrfti þá inn í þetta kerfi. Ef það er einlægur vilji til þess að fara í þetta verkefni þannig að sæmileg sátt ríki um það og hægt sé að fjalla um það á viðunandi tíma held ég að hægt sé að setja málið í milliþinganefnd eða annað. Það er líka hægt að eyrnamerkja fjármuni ef samkomulag er á milli stjórnmálaflokka sem nú sitja á Alþingi um að málið nái fram að ganga með einhverjum þeim hætti en að það sé í eðlilegum umfjöllunarfarvegi. Mér finnst mjög ámælisvert það sem kemur fram í samkomulaginu, mér finnst það bara svo stór hluti, þar sem segir að þegar lagfæra eigi launin eigi að þróa aðferðafræði til greiningar á launamun, ákvarða hlutlæg viðmið um hvenær leiðrétta beri launamun einstakra hópa, og svo eigi að gera áætlun um launamun á grundvelli kjarasamninga í allt að áratug. Þá er tengt inn í SALEK. Launaskriðstryggingin er eitt, svo er almenn launahækkun annað. Sú ríkisstjórn sem hér situr, sem setur þá þessi lög ef þau verða að veruleika, henti út í buskann jafnlaunaátaki síðustu ríkisstjórnar. Hún taldi sig ekki bundna af því. Ég velti því bara fyrir mér: Af hverju í ósköpunum á fólk yfir höfuð að treysta því að það gangi eitthvað frekar eftir að jafna núverandi launamun 

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með hv. þingmanni. Þetta er náttúrlega bara spurning um hvort við séum komin í eitthvert höfrungahlaup þegar kemur að launum. Þetta frumvarp hér finnst mér ekki koma með nógu skýra sviðsmynd, eins og hv. þingmaður talaði um áðan. Hversu hátt hlutfall af launum er í raun verið að setja í lífeyrissjóðakerfið með þessum breytingum? Er reiknað með að fólk fari að safna upp séreignarlífeyrissparnaði? Það virðist vera samkvæmt þeim hugmyndum sem ríkisstjórnin hefur almennt, en ég þarf að draga mínar ályktanir um það, sem mér þykir mjög erfitt. Ef lífeyrissjóðirnir eru 9% og síðan er 9% mótframlag frá vinnuveitanda og svo séreignarlífeyrissparnaður erum við að tala um alveg gífurlega hátt hlutfall af laununum, yfir 20%, ef maður horfir á það prósentulega séð. Auðvitað dregst ekki allt af launum heldur er líka mótframlag frá vinnuveitanda, sem er í þessu tilfelli ríkið. Ég velti því fyrir mér hver raunverulegu áhrifin verða. Mér finnst frumvarpið ekki alveg svara því nægilega vel. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði, það er forsendan fyrir því að við náum að fara í gegnum þetta frumvarp og koma því í einhverja milliþinganefnd. Ég tek innilega undir að það er sennilega farsælasta lausnin, ekki einfaldlega af því að frumvarpið sé alslæmt, ekki út af því að við viljum ekki vinna að þessu máli, heldur einmitt af því að við viljum það, virðulegi forseti. Ég held að það sé líka nokkuð sem taka þarf til greina. Við viljum vinna vinnu okkar vel.

Frú forseti. Þetta eru gagnlegar umræður eins og svo oft áður þegar við ræðum viðamikil mál og skiptumst á skoðunum. Þetta mál er engin undantekning frá því. Ég er ánægð með að hér sé komin ákveðin niðurstaða. Ég ætla ekkert að leyna því að þetta er eitt af því sem hefur verið stefnt að til mjög langs tíma og í sjálfu sér afar gott að einhver niðurstaða sé komin, en hún er augljóslega ekki nægilega góð og ekki nægilega tilbúin, hún er ekki nógu þroskuð til þess að hægt sé að taka afstöðu til hennar þannig að maður geti verið viss um að a.m.k. nánast allir sem aðild eiga séu sæmilega vel settir. Það finnst mér ekki vera miðað við þær umræður sem hafa átt sér stað, þau bréf sem ég hef fengið og geri ráð fyrir að aðrir þingmenn hafi fengið í hendurnar frá óánægðum félögum. Ég er búin að starfa í öðru þeirra, kennarafélaginu, mjög lengi og finnst algjörlega ótækt að svo stór samtök hafi ekki fengið að segja álit sitt á þessu. Þetta eru aðilar sem eru búnir að fella í tvígang kjarasamninga og standa núna frammi fyrir þessu. Ég sagði það líka áðan um 7. liðinn í samkomulaginu sem gert var, að það eigi að vinna sérstaklega að því að jafna laun einstakra hópa milli almenns og opinbers vinnumarkaðar og aðilar ætla að beita sér fyrir að verði unnið að slíku, það kemur líka fram á bls. 14 í frumvarpinu, að þetta er eitt af því sem mér þykir svo stór óvissuþáttur. Mér finnst óeðlilegt að maður afsali sér réttindum til framtíðar um áramótin en svo á það bara að vera undir stjórnvöldum hvers tíma komið hvort, hversu mikið og hvernig eigi að jafna launin. Það er engin tilraun gerð í þessu frumvarpi til að takast á við það verkefni sem hlýtur að vera eitt af því stærsta því að rætt hefur verið að opinberi geirinn hafi ekki getað átt í almennilegri samkeppni við almenna vinnumarkaðinn vegna þess að kjörin séu miklu betri á almenna vinnumarkaðnum. Svo er auðvitað almenni vinnumarkaðurinn ekki bara einhver ein stærð, ekki frekar en opinberi geirinn er ekki ein stærð. Nú er talað um að það eigi að þróa einhverja aðferðafræði til greiningar á launamun og ákveða hlutlæg viðmið, hvenær eigi að leiðrétta launamun og gera svo áætlun. Ég skil eiginlega samt ekki í ljósi þess að málið hefur verið í vinnslu gríðarlega lengi af hverju er ekki búið að framkvæma eitthvað af þessari vinnu, það hefur a.m.k. ekki komið fram í umræðunni enn sem komið er, og það sé ekki hægt að flýta þeirri vinnu. Ég skil vel að fólk sé efins og treysti ekki á það að pólitíkin standi sig þegar kemur að þessu. Svo er náttúrlega ekki heldur gerð nein tilraun til þess að meta þann viðbótarkostnað sem ríkissjóður verður fyrir varðandi launajöfnun. Það er auðvitað hnykkt á því í frumvarpinu að það verði að gera ráð fyrir, með leyfi forseta, að „launajöfnun í þessu tilliti verði innan þess svigrúms sem kjarasamningar og ríkisfjármálaáætlanir setja og að ýmsir aðrir þættir muni geta vegið þar til mótvægis, svo sem aukin framleiðni í opinberri starfsemi, endurskipulagning og hagræðing þjónustuveitingar, tækniþróun, ráðstafanir til að draga úr öðrum útgjöldum o.fl.“ Þetta er opið ekki bara í tvo enda heldur marga, held ég. Ég vil líka nefna launajöfnunina í ljósi umræðunnar sem hefur verið undanfarið um launamun kynjanna. Það kom frétt á dögunum um árlega launakönnun sem SFR – stéttarfélag í almannaþjónustu og Reykjavíkurborg hafa látið gera þar sem kemur fram að launamunur kynjanna er mjög mikill, allt að 20% hjá Starfsmannafélagi Reykjavíkurborgar og 13% hjá SFR. Konur eru að vinna í rúman mánuð launalausar. Sá launamunur er viðvarandi. Eins og ég sagði áðan í andsvari þá ákvað þessi ríkisstjórn að hún þyrfti ekki að taka mark á jafnlaunaátaki síðustu ríkisstjórnar sem sneri að kvennastéttum. Af hverju í ósköpunum erum við viss um að þessi launajöfnun nái eitthvað frekar fram að ganga? Ef allt er tekið til er núverandi launamunur milli félagsmanna VR og SFR í kringum 15, 16%. Bara það á eftir að jafna áður en til koma launabreytingar sem verða á þessu árabili sem núverandi stjórnvöld ætla sér í þetta verkefni. Ég hef ekki trú á því að það náist, ég verð bara að játa það. Þegar kemur að þeim breytingum sem hér er verið að gera er aðalmálið annars vegar framtíðarréttindaafsalið sem hér er undir og síðan launajöfnun af því að hún er ekki gerð á sama tíma. Þau félög sem hafa verið nefnd sérstaklega eru fjögur aðildarfélög BSRB, þ.e. Landssamband lögreglumanna, Sjúkraliðafélag Íslands, Tollvarðafélag Íslands og Landssamband slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna. Það síðasttalda bókaði gegn afgreiðslu samkomulags varðandi þessar breytingar á fundi formannaráðs BSRB. Manni þykir skrýtið að þetta sé algjörlega hunsað, það lítur a.m.k. þannig út og hafa ekki komið fram mér vitanlega neinar mótbárur við því. Það eru auðvitað mismunandi aðstæður að baki því hvers vegna félögin eru ósátt, en launaliðurinn er auðvitað fyrst og síðast það sem stendur upp úr. Það er ábyrgðarhluti af þingmönnum að ætla sér á nokkrum dögum að samþykkja mögulegt réttindaafsal fyrir komandi kynslóðir opinberra starfsmanna og fjölskyldna þeirra án þess að við höfum það miklu fastar í hendi hvað það kostar ríkissjóð, auðvitað verður alltaf að slá á einhverjar tölur, það gera sér allir grein fyrir því, og líka vegna ríkjandi launamunar. Maður skilur alveg að fólk sé tregt til að treysta því að það fái þessar bætur þegar haft er til hliðsjónar m.a. jafnlaunaátakið eins og ég nefndi. Það eru engar tilraunir gerðar til þess að velta því fyrir sér hvernig eigi að meta launamuninn. Mér finnst það líka svolítið snúið. Ég skil ekki af hverju er ekki búið að vinna þessa vinnu. Ég vona svo sannarlega að það sé eitthvað til um það, trúi ekki öðru en að svo sé, hvernig á að fara að því að meta þennan launamun, hvaða hópa á að horfa til eða hvaða markaða þegar jafna á kjörin. Það eru fleiri sem hafa bókað gegn þessu. Félag íslenskra náttúrufræðinga bókaði líka gegn þessu. Við höfum fengið tölvupósta frá kennarasamtökunum sem eru nýlega búin að fella kjarasamninga í tvígang og lítur í rauninni ekkert sérstaklega vel út þar. Þar þekkjum við umræðuna um leikskólakennara og grunnskólakennara sem hafa verið langt á eftir öðrum stéttum miðað við nám og annað slíkt. Síðan má auðvitað velta því fyrir sér þegar við tölum um við hvaða stéttir eigi að miða, t.d. eins og lögreglumenn, ef við ætlum að jafna kjör lögreglumanna, hvernig við ætlum að gera það og hvenær mundi það eiga sér stað. Erum við að tala um að sex árum liðnum, að fjórum árum, tíu árum? Ég veit það ekki. Við þurfum líka að hafa í huga að á þessum tíma er fólk auðvitað að eldast og það verður launaskekkja á þessum tíma og hún er a.m.k. 16% hjá þeim samtökum sem ég nefndi áðan. Við þekkjum það ekki að öllu leyti eða ég get alla vega ekki haft það eftir hversu mikill munurinn er á milli greina víða annars staðar. Raunveruleg jöfnun í launum er því mjög vandmeðfarin og verður auðvitað aldrei fullkomin, ég geri mér alveg grein fyrir því, það verður aldrei svo. En það vantar þessar sviðsmyndir þannig að við getum sett þetta upp og horft á það og sagt: Við ætlum að reyna að miða kjörin við þetta, miða þessa hópa við þessa, og eitthvað slíkt og gera tilraun til að sjá út hvað þetta kostar. Þetta er ríkisstjórnin sem ætlaði ekki að setja neinar nefndir af stað, en hér á enn og aftur að setja af stað vinnuhópa og nefndir og reyna að sitja og semja um eitthvað. Ég held að því miður sé þetta ekki til þess fallið að ná samkomulagi á vinnumarkaðnum. Þetta eru of stórir hópar sem hér eru undir sem eru ósáttir. Mér finnst það vera alvarleiki málsins. Ég nefndi kennara og marga fleiri, lögreglumennina. Þetta eru stórir hópar sem hafa verið í ákveðinni réttindabaráttu. Verkfallsrétturinn var afnuminn hjá lögreglunni og þeir áttu að fá það bætt í kjörum og telja sig ekki hafa fengið það bætt. Ég get ekki annað en tekið undir það í ljósi launaþróunar lögreglustéttarinnar sem ég fékk svar um, mig minnir að hafi verið í fyrrahaust, sem sýndi það og sannaði að þar voru réttindi látin af hendi sem ekki voru bætt í kjörum. Ég vona að við á þingi berum gæfu til að skapa eitthvert þverpólitískt traust þó að það geti verið erfitt á stundum og við getum sett málið í farveg með þeim aðilum sem að því koma því að ég held að það sé einlægur vilji allra, eða allflestra a.m.k., auðvitað getur maður aldrei sagt allra, til þess að lagfæra lífeyriskerfið. Við getum eyrnamerkt fjármuni ef fólk hefur áhyggjur af því að þeir fjármunir sem hér er lagt til að verði settir í þetta verkefni hverfi, þeir þurfa ekkert að hverfa, þeir hverfa ekkert til áramóta, ekki nema fólk ákveði að hunsa þetta algjörlega. Það er hægt að gera þetta með margs konar framkvæmd, hvort sem það er milliþinganefnd eins og hér hefur verið nefnt eða eitthvað annað. Að lokum langar mig til þess að undirstrika það sem ég hef verið að segja og ástæðuna fyrir því að ég hef áhyggjur fyrir hönd opinberra starfsmanna, með því sem kemur fram á Kjarnanum um launasamanburðinn og er haft eftir fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Ég ætla að fá að lesa það upp, með leyfi forseta: „Launasamanburður milli opinbera og almenna markaðarins væri illmögulegur þar sem þessir markaðir væru ólíkir með tilliti til starfsstétta og stéttarfélaga, menntunar og fleiri þátta, þá eru ýmsar starfsstéttir sem vinna nær eingöngu á öðrum hvorum markaðnum. Einnig er mikill munur innan opinbera markaðarins, þ.e. milli ríkis og sveitarfélaga, sem skýrist m.a. af ólíku menntunarstigi. Af þessum sökum töldu aðilar sig ekki geta byggt frekari vinnu um launasamanburð á þessum grunni og því varð niðurstaðan sú að þetta þyrfti bæði að byggja á betri forsendum og ræðast frekar á milli aðila.“ Mér finnst þetta eiginlega undirstrika það sem áhyggjur mínar, sem ég hef reifað hér, byggja á. Ég ætla líka að fá að vitna í félaga minn, hv. þm. Ögmund Jónasson, en ég hygg að það séu fáir innan þings sem þekkja betur til lífeyrismálanna en hann, þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Vandinn er svo sá að stórir hópar hjá hinu opinbera eru vissulega lakar settir en gerist á almennum markaði en hið gagnstæða er líka til í dæminu. Ef alhæft er, þá er hærri hluti launakerfisins hjá hinu opinbera sennilega lakar settur en hið gagnstæða á við um þá lægri. Þetta er ekki algild regla en vegna þessa hafa samtök langskólafólks yfirleitt verið hlynntari samræmingu en samtök þeirra, sem standa vörð um lágtekjufólkið.“ Ég ætla að biðja fólk að hafa þetta í huga þegar það veltir fyrir sér hvort það eigi að samþykkja málið hér á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að varpa ljósi á ósættið sem er til staðar. Ég hef eins og aðrir þingmenn fengið þó nokkuð af póstum upp á síðkastið þar sem óánægju er lýst með það að samið hafi verið án umboðs. Ég verð að segja eins og er að þegar ég byrjaði að fá þessa pósta þá var ég ekki viss um að þeir vörðuðu þetta mál, mér fannst þetta allt frekar óljóst, ég þekki málaflokkinn illa. Með hliðsjón af því, liggur ekki í augum uppi að engin forsenda er til þess að afgreiða þetta mál hér og nú? Ef ekki liggur fyrir sátt sem menn byggja málsmeðferðina á, ef þeir ætla að halda áfram með þetta á þeim forsendum að þetta sé svo mikilvægt, að svo vel hafi verið unnið að þessu, sem er sjálfsagt tilfellið, ef svona andúð kemur upp á fyrri stigum málsins, er þá ekki augljóst að það þarf að bíða með málið? Ég spyr að því vegna þess að mér finnst það rétt málsmeðferð ef það er mögulegt. Mig langar líka að spyrja: Er þetta mál sem má bíða þar til fundið er út úr hinum hlutunum, þ.e. kjarabótunum sem hv. þingmaður talaði um? Má þetta mál bíða fram yfir kosningar og vera tekið fyrir að nýju á nýju kjörtímabili? Ég greip það rétt áðan að fólk var að tala um milliþinganefnd, eitthvað sem ég vona að verði ekki staðlað úrræði við lok kjörtímabils. En auðvitað kemur það til greina ef það er heppilegri lausn. En þetta eru gríðarlegar upphæðir og mér finnst einhvern veginn að þegar verið er að tala um slíkar upphæðir í þessum málaflokki þá hljóti það að byggjast á sátt. Ef hún er ekki til staðar þarf þá ekki að bíða? Skaðar það málið eitthvað að bíða með það?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Eins og ég sagði áðan held ég að málið sé ekki til þess fallið að ná langtímasátt á vinnumarkaði eins og það lítur út núna. Alls konar fólk hefur haft samband. Ég fór á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga. Þar átti ég samtal við nokkuð marga sem voru alveg æfir yfir þessu og fannst freklega fram hjá sér gengið að gera þetta á þennan hátt. Auðvitað hefur maður áhyggjur. Ég skil alveg að fólk sem er í víglínunni og hefur verið að reyna að semja óttist að ef þetta gerist ekki núna sé þetta fyrir bý. Ég veit ekki hvert besta þingferlið er ef ekki tekst að ganga frá þessu núna. Ég tel að mánuður til eða frá skipti ekki máli. Í svona stóru máli finnst mér alveg galið að halda því fram að ef þessi ríkisstjórn klárar það ekki þá gerist það alls ekki, að ætla öllum öðrum að vera á móti því þannig að það gerist ekki. Ég held að það sé raunveruleikinn hér innan þings eins og ég sagði áðan að stærsti hluti fólks er sammála því að við eigum að lagfæra lífeyrissjóðakerfið. Ég hefði viljað lagfæra það upp á við og ég hefði líka viljað sjá þær sviðsmyndir sem ekki eru sýndar, þegar maður heyrir ítrekað að að einhverju leyti virðist hafa verið samið án umboðs, ég veit ekki. Ef þetta hefur verið í ferli mjög lengi, gildir umboðið endalaust? Var það gefið af öllum eða þarf ekki alla, þarf bara meiri hluta, ríkjandi meiri hluta? Það má vel vera. Ég held alla vega að við getum gert þetta betur og við eigum að taka allt þetta fólk að borðinu og gefa okkur góðan tíma til að ræða við það.

Virðulegi forseti. Mér þykir það einkenna þennan málaflokk og sömuleiðis almannatryggingar að notendahópurinn er almennt mjög ósáttur við ýmislegt. Þess vegna finnst mér leiðinlegt þegar laga á vandamál, vandamál sem vissulega eru til staðar, vandamál sem vissulega þarf að leysa, í bullandi ósætti við notendahópinn sem á að hagnast á því að vandamálið sé leyst. Mér þykir þetta líka miður í almannatryggingakerfinu og í öðru almannatryggingamáli sem við erum með, sem að vísu kostar 5 milljarða á fyrsta árinu, ef ég man rétt, en hefur þó í för með sér að til verða skerðingar sem munu valda ósætti hjá þeim hópi sem verður fyrir skerðingum í kjölfar lögfestingar þess frumvarps. Nóg um það. Mér leiðist svolítið þegar svona miklar upphæðir eru teknar til að laga svona stórt vandamál og það er ekki gert í sátt, og þegar bent er á ósættið á fyrstu stigum málsins. Við erum enn hér í 1. umr. Málið er ekki einu sinni farið í nefnd enn. Og oft og tíðum, eins og hv. þingmaður sjálfsagt veit, fáum við þessar ákúrur, þessar ábendingar, eftir að málið er samþykkt þegar það er orðið of seint eða samdægurs um leið og atkvæðagreiðsla í 3. umr. á sér stað. Mér þykir það alltaf mjög miður og finnst mjög leiðinlegt þegar slíkar ábendingar koma þegar það er orðið of seint að taka tillit til þeirra. Þess heldur finnst mér mikilvægt að við tökum tillit til þeirra þegar þær berast á fyrstu stigum málsins og aftur. Við erum í 1. umr. Málið er ekki einu sinni komið til nefndar. Það hafa ekki einu sinni verið sendar út umsagnarbeiðnir enn, en samt er þetta að fara að koma inn sem segir mér að ósættið sé ofboðslega mikið. Þess vegna er það skylda okkar að taka tillit til þess. Ég veit ekki hvort það á að kosta miklu meiri peninga, en mér finnst kominn tími til að þessi málaflokkur og skyldir málaflokkar séu meðhöndlaðir með tilliti til sáttar meðal þeirra sem styðjast við kerfið en ekki bara sáttar milli þeirra hópa sem semja.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Það er ágætt að taka almannatryggingafrumvarpið af því að við höfum aðeins verið að móast við með það. Þrátt fyrir að það hafi verið í ferli mjög lengi eru þar agnúar sem sumir er ósáttir við og reynt hefur verið að eiga samtal um það mál. Þegar við erum að gera kerfisbreytingar heilt yfir hef ég sagt - ég hef sagt það úr ræðustól þingsins og get sagt það hvar sem er - að okkur hafi farnast vel þegar við settum niður þverpólitíska nefnd varðandi þingmannanefnd og varðandi útlendingalögin. Það hefði verið farsælt að gera það líka í þessu máli, að einhverju leyti að minnsta kosti, að fólk væri sæmilega vel upplýst um hvað væri að gerast, en ekki síst þeir hópar sem hér eru undir. Það er verið að tala um að samningaviðræður forustu BSRB, BHM og KHÍ við ríkið hafi að mestu farið fram fyrir luktum dyrum. Mér þykir miður ef svo er, það eru margir sem telja það vera þannig. Ég ætla að fá að lesa það, með leyfi forseta, sem Gunnar Gunnarsson, fyrrverandi framkvæmdastjóri Sjúkraliðafélags Íslands og þar áður formaður SFR, sagði í blaði árið 2012, nánar tiltekið í Sjúkraliðanum: „Vegna fenginnar reynslu er ástæða til að óttast. […] Ef forystumenn BSRB fara inn í samningaviðræður um breytt lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna geta þeir lent í ógöngum. Maður þekkir það af gamalli reynslu að í löngum og flóknum samningum er hætta á að samningamenn sogist inn í ferli sem þeir komast ekki út úr. Þannig er hægt að komast að niðurstöðu sem viðkomandi samningamaður telur sig skuldbundinn af án þess að hann hafi ætlað sér í upphafi að lenda á þeim stað. Þetta hefur gerst áður varðandi breytingar á lífeyrisréttindum opinberra starfsmanna, en þá voru það þeir sem stóðu utan við samningaviðræðurnar sem snerust gegn því og tókst að bjarga málinu.“ Ég vona að við 

Virðulegi forseti. Klukkan er rétt að verða fjögur og við erum við þetta hefðbundna stef. Því langaði mig að spyrja virðulegan forseta hvort það væru einhverjar fréttir af hálfu ríkisstjórnarinnar eða annarra, þingflokksformanna eða einhverra aðila sem geta tilgreint okkur forgangsröðun á þinginu í dag og á næstu dögum. Er eitthvað að frétta um það hversu lengi við verðum á þingi í október? Mér finnst mjög mikilvægt að við förum að sjá fram á einhverjar umræður alla vega og ef enginn er að tala saman finnst mér líka að við þurfum að tala um það. Þá finnst mér reyndar ekki við hæfi að við séum hér við þingfund að ræða þessi mál, á meðan það er ekki á hreinu. Þetta er grundvallaratriði. Þetta er ofboðslega sjálfsagt. Þetta er ekki frekja í minni hlutanum, eins og ég held að virðulegur forseti hljóti að vera sammála um. Mér þætti gott að fá svör við því hvort það sé eitthvað að frétta. Eru einhverjir listar komnir fram? Eiga einhver samtöl sér stað? Mér finnst það góð spurning. Eiga einhver samtöl sér stað yfir höfuð núna, ýmist milli þingflokksformanna eða formanna meiri hluta og minni hluta eða hvaðeina?

Frú forseti. Ég vil taka undir með síðasta ræðumanni og ítreka spurningar hv. þingmanns. Hvernig sér forseti fyrir sér að þessi dagur leggist og dagurinn á morgun og hinn? Fimmtudagurinn er síðasti dagurinn í starfsáætlun þingsins. Við erum að ræða í 1. umr. stóra kerfisbreytingu sem á eftir að fara í nefnd og vinnast og ræðast í tveimur umræðum til viðbótar. Mér sýnist augljóst að þetta mál geti ekki klárast á starfsáætlunartímanum. Það eru fleiri stór mál í nefndum sem á eftir að ræða um hér. Forseti hefur væntanlega lagt niður fyrir sér hvernig eigi að koma þessu fyrir á tveimur og hálfum degi. Hvað líður skipulaginu?

Virðulegi forseti. Það er löngu komið að því að freista þess að ná utan um verkefnið, eins og virðulegur forseti orðaði það fyrr í dag. Verkefnið er mjög einfalt. Það er ekki eins og við séum að koma að viðlíka verkefni í fyrsta skipti. Við gerum þetta iðulega. Þetta er árvisst verkefni. Meira að segja gerum við þetta bæði fyrir jól og svo að vori. Að vísu erum við núna að fara í kosningar á óvenjulegum tíma en forseti, ég er alltaf jafn hissa á því að það þurfi svona svakalegan aðdraganda að því sem augljóst er að þarf að gera, þ.e. setjast niður og setjast yfir hvaða mál eru í forgangi og hver ekki. Ég árétta að að þessu sinni liggur þetta algerlega þannig að þingið sjálft getur tekið utan um verkefnið. Þingið sjálft getur forgangsraðað, getur höggvið á hnútinn og á að gera það. Forseti á að styðja þingið í því. Það er ljóst að ríkisstjórnin er búin. Það er ekkert til hennar að sækja, hvorki í forgangsmálum né annarri leiðsögn. Ég held að það sé málefnalegast 

Virðulegi forseti. Í apríl hópuðust 20–25 þúsund manns á Austurvöll. Krafa þeirra var að ríkisstjórnin segði af sér og það yrðu kosningar í vor. Þá svaraði ríkisstjórnin því til að það væru mál sem hún þyrfti mjög nauðsynlega að klára og nefndi sérstaklega haftamálin. Það þyrfti að klára þau svo að allt gengi sinn vanagang og færi ekki á hliðina. Svo leið og beið. Það voru tekin stór skref í haftamálum í júní og nú er á dagskrá seinna í dag annað skref í haftamálum. Það kemst ekki að vegna þess að við erum að reyna að knýja fram svör við því hvenær og hvernig 

Frú forseti. Það er mikilvægt að rifja upp aðdragandann af því að við erum hér í þinglokafasa líkt og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir kom að í ræðu sinni áðan. Frá því að hæstv. forsætisráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson tók við völdum hafa endalaust komið ummæli um að það séu tiltekin stór mál sem þurfi að klára. Svo saxast á eitthvað en alltaf koma ný mál inn. Það er jafnvel enn þá talað eins og eitthvað geti bæst þar við. Það er algerlega galið. Þingi á að ljúka á fimmtudaginn. Þess vegna verð ég að ítreka þá spurningu sem ég hef áður borið upp við hæstv. forseta í dag: 

Virðulegi forseti. Samkvæmt yfirliti yfir stöðu þingmála eru 26 mál í nefnd, sex bíða 1. umr., tvö eru framhald af 1. umr. og til 2. umr. er eitt mál, eins og staðan er núna. Ég spyr, og þykir það alveg sjálfsögð spurning: Er ætlunin að þau sex mál sem bíða 1. umr., svo sem skráning og mat fasteigna, siglingalög, loftferðir, vopnalög, stofnun millidómstigs og fjáraukalög, verði kláruð á þessu þingi? Eru þetta mál sem á bara að mæla fyrir til að hafa í þingtíðindum eða er ætlunin að klára að afgreiða þessi frumvörp? Ég spyr: Er þetta virkilega forgangsröð okkar; loftferðir og vopnalög, sem eru EES-reglur? Ætlum við að halda þinginu í gíslingu út af þeim? Því að það þarf að klára öll mál, eins og hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra gjammaði hérna úr hliðarsalnum áðan. 

Hæstv. forseti. Við, þingmenn í minni hlutanum, höldum áfram að koma hér upp og kveðja okkur hljóðs um fundarstjórn forseta því að tveir dagar eru eftir af starfsáætlun þingsins og það bólar ekkert á ríkisstjórnarforustunni. Forustumenn ríkisstjórnarflokkanna treysta sér ekki til að setjast niður með minni hlutanum í þinginu og fara yfir forgangsmál sín. Ég held að það geti með engu móti verið af því að þeir hræðist það ágæta fólk sem er í forustu fyrir þingflokka okkar, heldur treysta þeir sér ekki til að koma því til skila til okkar að þeir geti ekki komið sér saman um hvaða mál á að klára hér fyrir kosningar. Við getum ekki haldið áfram svona. Við erum búin að gera það vikum saman en nú er það búið. Nú verða menn að setjast niður og fara 

Frú forseti. Staðan er einfaldlega þannig að við þingmenn getum ekki lengur hugsað okkur að vera meðvirk með því ástandi sem ríkir á stjórnarheimilinu. Það er löngu ljóst að ríkisstjórnin er sprungin. Hún er ekki starfhæf. Hún á heldur ekki að stýra dagskrá þingsins. Það er forseti sem á að gera það. Forseti á að taka tillit til stöðu þingsins og óska hv. þingmanna hvað það varðar. Vandræðagangur á ríkisstjórnarheimilinu verður að afgreiðast hjá framkvæmdarvaldinu. Við neitum að stjórnast af því hvað þar er í gangi. Núna verðum við bara að klára starfsáætlun, ganga í kosningabaráttu og til kosninga og svo tekur ný ríkisstjórn eftir örfáar vikur við þeim 

Frú forseti. Ég tek hér undir með félögum mínum, þetta er bagalegt og engum til skemmtunar, og ekki verður nú virðing þingsins meiri dag frá degi þegar fyrir alþjóð opinberast m.a. innantökur Framsóknarflokksins á öldum ljósvakamiðla. Það er alveg ljóst að það er partur af því að engin niðurstaða fæst í þinghaldið. Það er ólíðandi að svo sé. Stóru málin. Fyrir alllöngu var sagt hér þau væru örfá og að þau væru upp talin. Það er klárt og þarf ekki að hafa áhyggjur af því. Þess vegna skil ég ekki hvernig þjóðin á að geta treyst því fólki sem stendur ekki einu sinni við það sem það segir sjálft, hvorki varðandi það að boða til kosninga né að tiltaka tiltekin stór mál sem þurfi að klára. Það er í sjálfu sér í höfn. Þó að við yrðum hér alveg fram að kosningum þessar fjórar vikur, bara svo það sé sagt, er alveg ljóst að við getum ekki klárað öll þau mál 

Virðulegi forseti. Það er ekki svo að við séum hér að tefja fyrir einhverjum málum frá ríkisstjórninni í þessum sal. Alls ekki. Við erum með veigamikil mál, breytingu á Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, sem margir eiga eftir að tala um. En dagurinn teygist vegna þess að við þurfum að fá svör við því hvernig ríkisstjórnarflokkarnir, sem geta ekki einu sinni stjórnað heima hjá sér, hvað þá á Alþingi, ætla að ljúka þessu þingi. Þeir hafa ekki hugmynd um það. Þykjast þeir vera að stjórna landinu? Ég veit ekki hvað þeir halda að þeir séu að gera, þessir ágætu menn. En við munum trufla þingstörf þangað til við fáum svör frá þeim. Það er ekki 

Virðulegi forseti. Ég spurði áðan sitjandi forseta, sem nú er farinn, hvort það væru yfir höfuð nokkur samtöl í gangi. Mér finnst lágmark að fá svar. Þótt virðulegur sitjandi forseti sé ekki hv. 2. þm. Norðvesturkjördæmis, Einar Kristinn Guðfinnsson, geri ég fastlega ráð fyrir að hægt sé að koma upplýsingum áleiðis til sitjandi forseta hverju sinni. Þess vegna langar mig að spyrja sitjandi forseta: Er vitað hvort einhver samtöl séu í gangi? Er vitað hvort einhver forgangsröðun muni liggja fyrir af hálfu einhvers, ýmist virðulegs forseta eða ríkisstjórnar eða annarra? Eru einhverjar upplýsingar til staðar akkúrat núna um hvað gerist eða gerist ekki næst? Allar upplýsingar eru mjög vel þegnar. Ég verð eiginlega að krefjast svara, virðulegi forseti.

Frú forseti. Ég kem hér upp til að taka undir með hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni. Frá því klukkan 11 í morgun erum við búin að koma reglulega hér upp til að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta. Við fáum engin viðbrögð. Við fáum ekki svör við því hvort samtöl séu í gangi. Við höfum lagt fram mjög uppbyggilegar tillögur um að farið verði yfir hvaða mál þurfi mögulega, nauðsynlega, að klára. Það sé þá hægt í kvöldverðarhléi að fara yfir þau mál og finna út úr því. En við stöndum nú og tölum og erum algerlega virt að vettugi. Það er það sem forsetar Alþingis leggja til í því krísuástandi sem hér er, að ganga hnípnir um ganga í meðvirkni með ríkisstjórninni og virða ekki viðlits þá þingmenn sem hér krefjast svara.

Um leið og forseti biðst velvirðingar á að fara ekki rétt með stöðu þingmanna í kjördæminu upplýsist hér með að að svo stöddu hefur forseti ekki upplýsingar um stöðu mála en mun leitast við að finna svör við því.

Frú forseti. Það er sannarlega stór áfangi sem náðst hefur með sameiginlegri niðurstöðu stéttarfélaga, ríkis og sveitarfélaga um framtíðarskipan lífeyrismála í landinu. Niðurstaðan er árangur af víðtæku samráði. Nú er komin samstaða um niðurstöðuna á milli þessara aðila, hún er komin til þingsins, að vísu allt of seint. Lengi hefur verið rætt um einmitt þetta og þær hindranir sem felast í óbreyttu ástandi, bæði fyrir einstaklinga og ríkissjóð og skuldbindingar opinberra aðila. Það var síðan með stöðugleikasáttmálanum sem gerður var árið 2009 að ríkisstjórn, sveitarfélög og aðilar vinnumarkaðarins ákváðu að taka í sameiningu á lífeyrismálum og málefni lífeyrissjóðanna til umfjöllunar og fara yfir málin frá grunni og móta framtíðarsýnina. Í kjölfarið var skipaður vinnuhópur sem var sammála um þá framtíðarsýn að samræma og jafna réttindi á almennum og opinberum vinnumarkaði, að kerfið yrði sjálfbært með aldurstengdri ávinnslu réttinda og samræmdum lífeyrisaldri. Þá tók við útfærsla og sáttargjörð um lausn á vanda opinberu sjóðanna og áhrif á einstaklinga sem áunnið hafa sér réttindi í núverandi kerfi. Niðurstaðan er komin, eins og ég sagði áðan, og samkomulagið undirritað með fyrirvara um samþykki Alþingis. Þegar svo stóru samkomulagi milli ríkis og sveitarfélaga og stéttarfélaga er landað þar sem miklir hagsmunir eru undir finnst mér nauðsynlegt að málið detti ekki ofan í hefðbundnar skotgrafir stjórnmálanna. Að þessu stóra máli komu fulltrúar launafólks ásamt kjörnum fulltrúum ríkis og sveitarfélaga úr öllum flokkum. Vandinn er hins vegar sá að málið er mjög seint inn komið og fáir dagar til stefnu að vinna það í þingnefnd eða til umræðu í þingsal. Við þurfum að sjálfsögðu að vanda okkur, frú forseti, við afgreiðslu málsins á Alþingi. Við þurfum að kynna okkur forsendur og meta afleiðingar vel en um leið sýna því samkomulagi virðingu sem náðst hefur í flóknu máli, sem varðar hag og kjör fólksins í landinu. Þó að ég sé mjög jákvæð gagnvart þessu máli og heildarhugsuninni og sjái vel kostina er stóra vandamálið akkúrat núna að frumvarpið kemur svo seint inn. Við erum hér á þriðjudegi að ræða það í 1. umr. Á fimmtudaginn á að ljúka þinginu. Það er ekki hægt að ljúka svo stóru máli á svo stuttum tíma. Það er alveg nauðsynlegt að fara yfir það hvernig hægt er að ljúka þessu mikilvæga máli og lenda því þannig að þingmenn geti verið öruggir um að þeir hafi farið vel yfir allar hliðar málsins, geti staðið frammi fyrir fólki og réttlætt afstöðu sína af þekkingu. Þetta er vandinn, að svo stórt mál er svona seint fram komið. Skylda okkar í þinginu er auðvitað að skoða það vel frá öllum hliðum. Í drögum að skýrslu vinnuhópsins sem fjallaði um málið og setti fram niðurstöðu, sem er grunnurinn að því frumvarpi sem við erum að ræða, kemur fram að helsta leiðarstef vinnuhópsins hafi verið samræming og jöfnuð réttindi á almennum og opinberum vinnumarkaði, að lífeyriskerfið þurfi að vera sjálfbært en til að svo megi vera þurfi hver kynslóð að standa undir eigin lífeyrisréttindum. Og að aldurstengd ávinnsla réttinda verði meginreglan í lífeyriskerfinu og lífeyrisaldur samræmdur. Í tillögu hópsins var lagt til að lífeyrisréttindi verði 76% af meðalævitekjum og miðað við 40 ára eingreiðslu iðgjalda. Til að þessar hugmyndir nái fram að ganga þarf að gera verulegar breytingar á núverandi skipan lífeyrismála, m.a. þarf að hækka iðgjöld í almennu sjóðunum eins og um var samið við endurskoðun kjarasamninga á almennum vinnumarkaði í upphafi árs 2016 og hækka lífeyristökualdur og breyta út jafnri réttindaávinnslu í aldurstengda hjá opinberu lífeyrissjóðunum. Þarna er verið að finna leið til að draga saman á milli opinbera kerfisins og þess almenna, hækka iðgjöldin í almennu sjóðunum og hækka lífeyristökualdur og breyta réttindaávinnslu í því opinbera. Það var mikil sátt um þessa framtíðarsýn en aðilar málsins lögðu mikla áherslu á að vandi opinberu sjóðanna yrði leystur um leið og framtíðarskipan lífeyrissjóðsmála yrði lögð fram. Það er nefnilega þannig að tryggingafræðileg staða A-deildar í árslok 2015 var neikvæð um rúma 57 milljarða kr. Það verður að gera breytingar. A-deildin er ekki sjálfbær. Ef breytingarnar verða ekki fram settar mun ekkert annað gerast en að deildin verður áfram rekin með halla, eða þá hitt að iðgjaldið verði hækkað upp í 19,1%, sem þýðir að þá dregst enn í sundur með þessum tveimur kerfum. Í núverandi kerfi safnast réttindi eftir jafnri réttindaáherslu. Slík áhersla leiðir til þess að krónan sem borguð er inn fyrir starfsmann sem er t.d. 66 ára gefur jafn ríkuleg réttindi og fyrir starfsmann sem er t.d. 20 ára, segir í minnisblaði með frumvarpinu, þrátt fyrir að króna þess yngri eigi eftir að safna ávöxtunum í 47 ár en þess eldri í einungis eitt ár. Þetta leiðir til þess að ungar kynslóðir niðurgreiða réttindi eldri kynslóða. Staðreyndin er sú að eins og staðan er í dag er útilokað að A-deild geti verið sjálfbær meðan deildin er með jafna réttindaáherslu sökum aldurssamsetningar sjóðfélaganna. Þegar verið var að ræða málin og reyna að finna lausn lögðu félög opinberra starfsmanna á það mikla áherslu og settu í raun þau skilyrði að það yrði ekki hróflað við þegar áunnum réttindum opinberra starfsmanna og bætt yrði fyrir breytingar sem að óbreyttu mundu skerða réttindi sjóðfélaga. Lakari laun á opinberum vinnumarkaði hafi í gegnum tíðina verið réttlætt með betri lífeyrisréttindum og því væri ljóst að jafna þyrfti launamun á milli vinnumarkaða um leið og lífeyrisréttindin væru jöfnuð. Þarna liggur helsta tortryggnin. Opinberir starfsmenn hugsa með sér: Nú á að breyta lífeyrisréttindunum og jafna leikinn milli opinberra markaðarins og þess almenna, þannig að lífeyriskjörin hjá opinberum starfsmönnum verði verri. Hingað til hafa þau verið metin til launa og það hefur verið réttlæting fyrir því að opinberir starfsmenn hafi haft lægri laun en á almennum vinnumarkaði. Ég man eftir því þegar ég sjálf var í undirbúningi og bakhópi fyrir samninganefnd fyrir kennara fyrir mörgum árum síðan og verið var að landa kjarasamningi. Þá kom alveg skýrt fram að lífeyrisréttindin á þeim tíma voru metin upp á 6%. Þarna liggja erfiðleikarnir og tortryggnin í málinu. Hins vegar hefur verið bent á að aðstæður í samfélaginu eru þannig að þær bjóða upp á launaskrið á næstu árum. Með þessu gætu opinberir starfsmenn verið að taka þátt í því en það hefur ekki áður verið þannig. Það hefur lengi verið stefnt að því að mynda einn vinnumarkað á Íslandi með samræmdum kjörum. Einn liður í því er að samræma lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna og starfsmanna á almennum vinnumarkaði. Það er bæði gert til að auðvelda samanburð á kjörum hópanna og til að tryggt sé að launamenn og þeir sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi geti flutt sig til á vinnumarkaði og á milli lífeyrissjóða hvenær sem er á starfsævinni án þess að það hafi teljandi áhrif á réttindaávinnsluna þeirra. Það er ákveðinn kostur, að það séu ekki lífeyrisréttindi sem hamla því að fólk færi sig til í starfi. Frú forseti. Tíminn líður hratt og málið er stórt. Mig langar að lokum þó að nefna þá háu upphæð sem á að setja inn í kerfið til að gera það sjálfbært núna, úr ríkissjóði og sem einnig á að koma annars staðar frá. Ríkissjóður mun setja tæplega 100 milljarða inn í þetta mál til að það nái fram að ganga og tekur stærsta hlutann líka af kostnaði sveitarfélaganna þarna inn. Það er hægt að gera núna vegna þess að aðstæður ríkissjóðs eru þannig. Eins og segir hér í minnisblaði: Með hliðsjón af því að raska ekki um of markmiðum um skuldaþróun samkvæmt fimm ára fjármálastefnu stjórnvalda er í stórum dráttum áformað að standa að fjármögnun á fullnustu skuldbindinga vegna A-deildar með þrennu móti. Í fyrsta lagi að framselja eignir til LSR í mynd endurlána ríkissjóðs til LÍN, t.d. um 50 milljarða króna; breytingar á lausafjárstýringu og styrkingu á sjóðsstöðu á árinu gefa svigrúm til að láta af hendi reiðufé, allt að 30 milljarða króna; síðan á að auka beinar skuldir ríkissjóðs með útgáfu verðtryggðs skuldabréfs, allt að 25 milljarða króna. Þetta er sem sagt hugmyndin um hvernig fjármagna eigi og þetta eru mjög miklir peningar. En það eru líka miklir hagsmunir undir, bæði hjá einstaklingum og eins hjá ríkinu sjálfu. Þetta mál þarf að fara í góða umræðu og skoðun. Ég er mjög jákvæð gagnvart því. Ég tel að það hafi mikið áunnist með því að koma á þessari samræmingu og í kjölfarið geti fylgt margt gott. En ég skil vel tortryggni ríkisstarfsmanna og þingnefndir þurfa að fara yfir það með stéttarfélögunum, allar þessar hliðar, og geta verið sannfærðir um að forsendurnar séu til þess að taka ákvörðun í málinu. Þetta er stór kerfisbreyting. Ég held að hún muni leiða til góðs. En við verðum að taka um þetta umræðu og það er stuttur tími eftir af þinginu. Hugsanlega er skynsamlegt að láta afgreiðsluna bíða fram yfir kosningar en stíga samt varlega til jarðar, bera virðingu fyrir samkomulaginu sem náðst hefur. Ég hef ekki heyrt á umræðunum hér að meiningin sé að kasta málinu heldur einfaldlega að fá að kynna sér það vel.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir ræðu hennar. Hún fór í ræðunni vel yfir málið og mikilvægi þess, sem mér hefur heyrst á okkur sem höfum tekið til máls í þessari umræðu að við séum nokkurn veginn sammála um. Mig langar að byrja á að taka undir með hv. þingmanni um það hversu bagalegt það er hversu seint málið er komið fram. Það er auðvitað ómögulegt að ætla að ljúka umfjöllun þess á tveimur dögum, auk allra annarra þingstarfa sem liggur fyrir að við þurfum einnig að klára áður en þessu þingi verður slitið, eins og á að gera núna á fimmtudaginn samkvæmt starfsáætlun Alþingis. Það eru gríðarlega háar fjárhæðir sem hér eru undir, 100 milljarðar, og kerfið tekur til óskaplega viðkvæms kerfis, þ.e. framfærslu fólks á efri árum. Ég hefði haldið að hér þyrfti að vanda mjög til verka. Hv. þingmaður talaði um að þetta væri stór kerfisbreyting. Mig langar að inna hv. þingmann eftir því hvort hún sé sammála mér um það að vegna þess að um stóra kerfisbreytingu er að ræða, það er einnig verið að ræða um stóra kerfisbreytingu þegar kemur að almannatryggingum og lífeyrisréttindum sem fólk á rétt á þar, hvort það auki ekki enn á það að vanda þurfi vinnubrögð og að okkur sem þingmönnum 

Frú forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Þessar tvær stóru kerfisbreytingar sem hv. þingmaður nefnir, það er þetta lífeyrissjóðsmál sem við erum að tala um hér og framtíð þeirra mála og síðan breytingar á almannatryggingakerfinu. Í því máli sem við ræðum núna náðist breið samstaða á milli ríkis, sveitarfélaga og stéttarfélaga. Í almannatryggingamálinu náðist þverpólitísk samstaða um málefni eldri borgara í þeirri nefnd sem vann að því máli. Það er svolítið sérstaða þeirra mála að það er búið að vinna þau vel, undirbúningsvinnan er góð og hefur tekið mörg ár, en þau eru seint komin inn í þingið. Við þurfum að gefa okkar lokaorð. Við þurfum að fara yfir málin alveg sama hversu flókin þau eru og finna, eins og hv. þingmaður nefnir, hvort þarna sé einhver skörun og hvort það sé eitthvað sem þurfi að girða fyrir til framtíðar. Við þurfum lengri tíma til þess. Það er ekki þannig að Alþingi sé bara einhver afgreiðslustaður. Þótt þverpólitísk samstaða og góður undirbúningur og breiður grunnur undir mál skipti mjög miklu máli og auðveldi okkur auðvitað að taka afstöðu er það ekki nóg eitt og sér. Við þurfum að fara yfir málið sjálft.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Það er auðvitað mergurinn málsins að við þurfum að hafa tímann og tækifæri til að fara yfir málin. Mér finnst okkur líka bera skylda til þess að hafa góða yfirsýn. Mér finnst raunar að sú skylda eigi einnig að liggja hjá hæstv. ríkisstjórn, að hún hafi einhverja heildarsýn á það hvað er verið að gera í ólíkum ráðuneytum. Mig langar þess vegna að spyrja hv. þingmann út í það. Nú er í almannatryggingafrumvarpinu gert ráð fyrir því að hefja töku á hálfum lífeyri í því kerfi og hálfum lífeyri í því kerfi sem við ræðum um hér. En það kemur fram í umsögn frá Tryggingastofnun ríkisins að í almannatryggingafrumvarpinu sé texti ákvæðisins afar opinn og í rauninni sé ekkert vitað um það hver útkoman verður af því að fólk hefji hálfa lífeyristöku út úr þessu kerfi. Er ekki vítavert gáleysi að okkur sé ætlað það að samþykkja 

Frú forseti. Það er auðvitað partur af okkar vanda að hér erum við með ríkisstjórn sem er ekki starfhæf og störf þingsins hafa því miður laskast einnig vegna þess. Nefndirnar hafa ekki haft tök á því að ljúka störfum og vinna almennilega auk þess sem þingmálin hafa komið allt of seint inn. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að það er nauðsynlegt að skoða þessi dæmi sem hv. þingmaður nefnir. Þó að við viljum sveigjanleikann, okkur finnist hann góður og að fólk eigi þess kost að fara hægt út af vinnumarkaðnum og hafa einhverja möguleika á að velja þar, þá verður að skoða tengingarnar þarna á milli. Nú fer t.d. þetta frumvarp sem við erum að ræða til efnahags- og viðskiptanefndar, það fer ekki til sömu nefndar og almannatryggingafrumvarpið þannig að það verður að ræða þetta á milli nefnda.

Virðulegi forseti. Ég tek undir flest ef ekki allt í ræðu hv. þingmanns, er sammála því. Mér finnst þetta vondur tímapunktur að fá þetta mál inn í þingið vegna þess að þessi vinna hefur átt sér langan aðdraganda og mikil vinna verið lögð í að ná málinu á þennan stað. Nú vill þannig til að fáir þingdagar eru eftir og málið er viðamikið eins og fram hefur komið. Kastað hefur verið fram einhverjum hugmyndum um milliþinganefnd, sem ég veit ekki mikið um en fékk þó þær upplýsingar að það væri í rauninni eitthvað sem væri mjög sjaldan gert og eitthvað sem ráðuneyti skipi. En svo er í þingsköpum Alþingis heimild að kalla til ákveðna nefnd sem mundi starfa á milli þinga. Ég hugsa bara upphátt hvernig hægt er að tryggja að þetta mál sé ekki einhvern veginn … ef við klárum það ekki núna sé það bara út af borðinu. En mér finnst svo gríðarlega mikilvægt að þetta haldi áfram. Auðvitað er það ekki þannig að þeir peningar sem ríkið er tilbúið að setja í það, um 100 milljarðar, verði ekki áfram til staðar eftir kosningar. Það er ekki þannig. Það er ekki bara hæstv. fjármálaráðherra sem hefur völdin til að setja þessa peninga í þetta, það getur næsta ríkisstjórn gert líka. Ég velti fyrir mér hvernig fer eiginlega best á því að við, af því að við erum sammála um að þetta sé mikilvægt, tryggjum að þetta mál haldi áfram, lifi af kjörtímabil og ríkisstjórnir og menn vinni áfram í þessu í næstu ríkisstjórn og hvort einhvers konar milliþinganefnd eða sérnefnd á vegum þingsins sé einhver lausn.

Frú forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Nú tel ég það vera nauðsynlegt, út af því hvernig staðan er og hvað stutt er eftir af þinginu, að yfirmenn hér, forseti þingsins og formenn flokkanna, setjist niður og finni út úr því hvernig er hægt að búa um hnútana. Ég þekki ekki vel þingtæknileg mál en ég veit að ef viljinn er fyrir hendi þá er örugglega hægt að finna lausn. Við viljum ekki að málið falli niður. Þetta er mikið hagsmunamál og í því felast lausnir, bæði fyrir ríkissjóð og einstaklinga. Á hinn bóginn veit ég ekki og ég tel raunar að það sé ekki hægt að skuldbinda næsta þing með einhverju móti, að við sem erum hér getum bundið einhverja lausa enda og að þeir haldi þegar nýir þingmenn taki við. Þetta er bara vandamál og dæmi sem þarf að leysa. Við þurfum að finna út úr því ef tíminn er ekki nægur, sem hann er augljóslega ekki, hvernig við getum bundið um hnútana og borið virðingu fyrir allri þeirri vinnu sem undir málinu er og því samkomulagi sem þó hefur náðst. Það vantar staðfestingu Alþingis hvernig við getum búið þannig um hnútana að það náist svo allir séu sáttir við sitt. Það er verkefni sem við þurfum að glíma við.

Virðulegur forseti. Ég held að það hafi verið mjög góður punktur sem hv. þingmaður kom inn á varðandi það að með einhvers konar milliþinganefnd eða sérstakri nefnd gætum við þingmenn, sem verðum síðan kannski ekki endurkjörnir, einmitt verið að binda hendur næsta þings. Það er kannski ástæðan fyrir því að þetta úrræði er alls ekki oft notað. En það er rétt sem hv. þingmaður segir, auðvitað væri langeðlilegast með mál eins og þetta, sem ég lít á sem þverpólitískt í raun, að við mundum setjast niður með yfirstjórn, stjórnvöldum og forseta, og finna lausn. En staðan er víst ekki þannig. Ég hef í sjálfu sér ekki aðra spurningu fyrir þingmanninn. Mér finnst það áhugavert þegar við tölum um kjörin að þá hafa opinberir starfsmenn þurft að sætta sig við lægri laun en á móti koma aukin lífeyrisréttindi. Nú eru kennarar ósáttir og segja að þeir geti ekki treyst því að þeir fái sambærileg laun. Ég skil það. En þetta er svolítið svona 

Frú forseti. Það er sjálfsagt hægt að gera skuldbindandi samkomulag á milli ríkis og starfsmanna og stéttarfélaganna með einhverjum hætti til að eyða tortryggni sem uppi er. Auðvitað hafa stéttirnar síðan tækifæri til að berjast fyrir sínum kjörum. Hitt er ljóst að ef ekkert verður að gert þá vex bara mínusinn í A-deildinni og það gæti hins vegar orðið til þess að reikningurinn lendir á börnunum okkar eða að mínusinn verði orðinn svo stór að ekki verði hægt að standa við þau kjör sem lofað hefur verið. Þetta þarf því að skoða frá báðum endum. Ég tel að það séu miklir hagsmunir fyrir starfsmennina að ganga frá samkomulaginu svona, en það má vera að mér 

Virðulegi forseti. Ég er að velta fyrir mér þessu með tortryggni notenda sem margir hverjir hafa haft samband við okkur í gegnum tölvupóst, sent okkur línu, og sagt að samið hafi verið í ákveðnu umboðsleysi. Nú þekki ég ekki hvernig þessi félög starfa og þekki málaflokkinn ekkert sérstaklega vel heldur, ef ég segi alveg eins og er. En ég velti fyrir mér hvort ekki sé mikilvægt, ef þetta er gott mál - ég átta mig á því að hv. þingmaður er jákvæður gagnvart málinu sjálfu: Er ekki mikilvægt að slá á þessa tortryggni? Ég er í fyrsta lagi að velta því fyrir mér. Ég skil heldur ekki alveg enn út á hvað þessi tortryggni gengur. Hvaða verkefni mundi þingnefndin fást við, hvort sem það væri milliþinganefnd eða venjuleg fastanefnd Alþingis, hvað væri það sem við mundum gera til þess að slá á tortryggnina? Er tortryggnin byggð á misskilningi? Er hún eingöngu til komin út af samráðsleysinu? Oft er sagt að samráð skapi sátt. Stundum er sagt að samráð hafi verið haft en fólk upplifir ekki það samráð, þá finnst því að það hafi verið skilið út undan og hefur þá tilhneigingu til að vera neikvætt gagnvart málum án þess að efnislegar ástæður séu endilega til þess. En þessi tortryggni í málinu, skapast hún af því einu að fólk trúir því ekki að síðar meir verði komið til móts við aðrar kröfur eða hvernig er það? Ég hefði áhuga á að skilja betur á hverju tortryggnin grundvallast.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu þó að ég geti að vísu ekki svarað henni. En eins og þetta blasir við mér, út frá þeim skilaboðum sem ég hef lesið, er meira eins og fólk sé óvisst um stöðuna, finnist áhætta undirliggjandi og átti sig ekki alveg á því út á hvað þetta gengur. Síðan treystir fólk ekki endilega orðum ríkisstjórnar sem er að fara frá. Það veltir því fyrir sér hvernig í ósköpunum það eigi að treysta því að þetta verði til þess að það fái hærri laun. Munu 6–10% detta ofan á laun opinberra starfsmanna við þessa breytingu sisona? Ég held að enginn sjái fyrir sér hvernig það muni nákvæmlega gerast. Fólk hefur áhyggjur af því, þeir sem ég hef talað við, að komandi kynslóðir, það er auðvitað búið að ganga frá stöðunni fyrir þá sem eru í deildinni, þeir sem koma nýir inn séu þá bæði á lægri launum en fólk á almenna vinnumarkaðnum og líka með verri lífeyriskjör en þeir sem eldri eru og fyrir eru í stéttinni. Það er vandinn sem þarf að fara yfir og við þurfum að ræða hér, en stéttarfélögin þurfa líka að fara vel yfir það sín á milli hverjir eru kostirnir og hve mikils virði þetta er í raun.

Virðulegi forseti. Gefur þá ekki augaleið að bíða verður með þetta mál þar til það hefur alla vega komist á hreint hvernig hægt sé að slá á þessa tortryggni? Mér finnst ótækt að við séum að vinna að þessu máli á þriðja síðasta degi þingsins í 1. umr. verandi með dagskrá sem stendur líklega fram á kvöld og jafnvel lengur. Að við ætlum að fara með þetta mál í gegn af öllum málum, og það eru mörg mál sem allir eru sammála um að þurfi að fara í gegn. Er ekki mikilvægt að slá á þessa tortryggni á fyrstu stigum málsins þegar færi gefst á því? Liggur eitthvað á þessu máli? Þarf að afgreiða það núna? Er ekki hægt að bíða með þetta, burt séð frá milliþinganefnd? Má þetta ekki bara bíða þar til næsta kjörtímabil hefst?

Frú forseti. Miðað við starfsáætlun og miðað við það að við ræðum málið hér við 1. umr. tel ég augljóst að það bíði, nema eitthvað sé gert, nema menn finni eitthvað út úr hlutunum, að einhverjir leggist yfir málið og þingið sé kallað inn fyrir 29. október til að ganga frá málinu. Ég skal ekki segja. Það má vera að til sé góð lausn, en meðan menn setjast ekki niður til að ræða um það, meðan ríkisstjórnin er svona lömuð og ekki starfhæf og getur ekki ráðið við verkefnin þá þýðir ekkert fyrir okkur að fabúlera um það hvað gæti gerst og hvað ekki. Vandinn sem við glímum við er sá að ríkisstjórnin er óstarfhæf. Það er vandinn, frú forseti.

Virðulegi forseti. Nú vantar klukkuna tíu mínútur í fimm og við erum enn þá á fyrsta málinu, eða öðru málinu öllu heldur því að fyrsta málið er auðvitað óundirbúnar fyrirspurnir. Ég er að velta fyrir mér hvernig virðulegi forseti sjái fyrir sér kvöldið og framhaldið, hvort hann sjái fyrir sér að klára dagskrána eða hætta einhvern tímann fyrir miðnætti í dag. Ég mun spyrja þangað til einhverjar upplýsingar koma um það hvað er í gangi og hverjir eru að tala saman eða hvort verið sé að tala saman, reyndar komu upplýsingar áðan um að ekki væri verið að tala saman og það er því kannski alveg þess virði að spyrja reglulega hvort það hafi breyst. Hefur það breyst núna? Bara svo það sé á hreinu kem ég til með að spyrja þessarar spurningar reglulega það sem eftir er af degi, eftir því sem tíminn leyfir. Eru nýjar upplýsingar um það hvort fólk sé að tala saman? Og hversu langt sér virðulegi forseti fyrir sér að halda áfram þingfundi?

Frú forseti. Það er auðvelt að taka undir allt sem fram kom í stuttu en greinargóðu máli hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar. Við höfum ítrekað í dag kallað eftir upplýsingum um það hvort verið sé að funda um hvernig ljúka eigi þessu þingi. Því miður hefur mjög lítið verið um svör og því ekki annað hægt en að beina því til hæstv. forseta og spyrja enn og aftur: Eiga einhverjir fundir sér stað núna milli hæstv. forseta og þingflokksformanna? Ef við fáum engin svör við því er líklega ekki annað að gera en halda áfram að spyrja um þetta með reglulegu 

Forseti getur upplýst það að hann hefur ekki fengið svör við fyrirspurn sinni og getur því ekki gefið upp stöðu nú frekar en fyrir stundu síðan.

Frú forseti. Ég kem hér upp til þess að spyrja frétta af stjórnarheimilinu. Hvað er að frétta af ríkisstjórn Íslands? Er hún enn við völd eða er hún að leysast upp í einhverri vitleysu? Mér finnst algjörlega óþolandi að hafa staðið hér í allan dag, rétt tveimur dögum fyrir boðuð lok þingsins, sem sagt þingfrestun, og hér er enginn samtalsaðili. Hér er bara fólk úr minnihlutaflokkunum í fullu fjöri, tilbúið til þess að ræða málin, en það er enginn samtalsaðili. Ég legg til að gert verði hlé á þessum fundi og forseti þingsins reyni að átta sig á hver næstu skref hans í málinu verða. Þetta er ekki hægt, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir það sem hv. 3. þm. Reykv. s. nefndi. Ég sé enga ástæðu til að vera að halda áfram þessum þingfundi fyrr en þetta er komið á hreint. Það er ákveðið grundvallaratriði að við vitum hvað er fram undan. Við þurfum að forgangsraða tíma okkar. Við neyðumst til að forgangsraða honum hér inni í þingsal núna þegar við gætum verið að forgangsraða honum í þágu annarra þingmála sem við vissum hvort til stæði að afgreiða eða ekki. Það skiptir máli. Ég vil þó þakka sitjandi virðulegum forseta fyrir að svara spurningunum. Það virðist ekki sjálfgefið hérna af einhverjum ástæðum. Ég lýsi ánægju minni með sitjandi forseta. Þá langar mig líka að leggja til við sitjandi forseta og þá sem sitja hér seinna í kvöld að halda þingfundi upplýstum um gang mála vegna þess að engar fréttir eru fréttir á þessum tímapunkti, eins og staðan er orðin núna. Mér finnst mikilvægt að við höldum þingsal upplýstum.

Forseti. Ég hlýt að taka undir með hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni um að við fáum allar þær upplýsingar sem forseti getur mögulega orðið sér úti um og endurvarpað hingað til okkar í þingsal um hvað sé á seyði, því að þeir sem enn þá hanga við völd, eða hanga í ráðherrastólnum ætti ég kannski frekar að segja, gera ekki mikið. Þeir vilja alla vega ekki koma með tillögur sem þeim ber að gera um það hvernig okkur beri að ljúka þessu þingi. Nú eru kosningar eftir fimm vikur og það er auðséð í þingsalnum að fólk sinnir ekki þingstörfum. Við erum hér sex eða sjö. Virðulegi forseti. Ég 

Frú forseti. Í apríl þegar þáverandi hæstv. forsætisráðherra og núverandi formaður Framsóknarflokksins, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hrökklaðist frá völdum neyddust forustumenn flokkanna í ríkisstjórn til þess að lýsa því yfir að hér yrðu kosningar í haust, því að það voru mikil mótmæli og vantraust á þessari ríkisstjórn. Þá var sagt að það ætti að klára nokkur stór mál. Núna 27. september hafa hæstv. ráðherrar Bjarni Benediktsson og Sigurður Ingi Jóhannsson ekki getað komið sér saman um hvaða mál það eru. Við höfum sýnt fádæma samstarfsvilja og lagt okkur fram um að greiða fyrir þeim málum sem við töldum góð og tókum þátt í að lagfæra þau. En þessi framkoma er beinlínis 

Frú forseti. Þingið hefur starfað alveg ótrúlega vel frá því í vor og hefur oft, með mikilli eindrægni og samtakamætti og vilja til þess að ljúka mikilvægum málum vel, gert málamiðlanir, jafnvel í góðu samtali í gegnum ræðustól Alþingis. Til þess að slíkt geti gerst verður auðvitað að vera einhver samtalsaðili í þingsalnum. Því ber ekki við núna þannig að það er öll von úti um að svo verði. Það er hins vegar hárrétt sem hér hefur komið fram að það eru ýmis mál sem eru í nefndum. Þar væri hægt að vera að vinna mjög gott starf, en til þess að það sé hægt þarf að liggja fyrir hver vilji hæstv. ríkisstjórnar er þegar kemur að þessum málum og 

Virðulegi forseti. Mig langar að biðja um ráð. Við stöndum frammi fyrir því að tveir og hálfur dagur er eftir af þinginu. Við höfum ekki almennileg fyrirmæli um það hvaða verkefni við þurfum að taka fyrir til að starfsáætlun haldist. Ég spyr virðulegan forseta: Hvernig eigum við að haga okkur? Hvernig eigum við að láta hlutina ganga þannig að ekki sé vaðið yfir þinglegt ferli á skítugum skónum, þannig að Alþingi fái að halda reisn sinni og virðingu, þannig að við fáum að fjalla um þau mál af þeirri virðingu sem þau eiga skilið og að alræðistaktík einkenni það ekki hvernig málum er komið í gegnum þing? Ég biðla til virðulegs forseta um leiðbeiningar um það hvernig við eigum að haga okkur til þess að við getum lokið þessu þingi á tilsettum tíma.

Virðulegi forseti. Aldrei er góð vísa of oft kveðin. Ég legg til að forseti afli sér upplýsinga um það hvað er að gerast hjá ríkisstjórninni. Hvað er að gerast í samskiptum forseta þingsins við ríkisstjórnina? Ég vona að ríkisstjórnarmeirihlutinn hafi burði í sér til að tala við forseta þó að hann hafi ekki burði í sér til að tala við formenn flokkanna eða formenn þingflokkanna. Ég vona sannarlega að þeir séu ekki komnir undir borð og tali ekki einu sinni við þingforseta. Það á að ljúka þingi á fimmtudaginn og nú er kl. 5 og það er þriðjudagur. Það hlýtur að vera hægt að gefa okkur upplýsingar um það hvort 

Virðulegi forseti. Mig langar að fá að taka undir það sem hv. þingmaður sagði hér áðan, að við verðum að fá að vita hvað er að gerast. Það eru þrír dagar eftir og við vitum ekki neitt. Það er allt í lausu lofti. Við horfum fram á það að þinginu fer að slútta, en þessi vitleysa virðist ætla að halda áfram. Þannig að ég bara spyr og ég biðla til virðulegs forseta að reyna að gera okkur ljóst hvað er í vændum. Það er ákveðin ofbeldistaktík að halda upplýsingum frá fólki. Mér líður svolítið þannig eins og ég sé í ofbeldissambandi með ríkisstjórninni verandi í stjórnarandstöðunni, við vitum aldrei hvað er í vændum. Þetta er alveg þekkt. Mér finnst ég kannast við þetta stef því miður. Við höfum gert okkar allra besta í samstarfi við hæstv. forseta Einar K. Guðfinnsson og höfum verið samstarfsfús, höfum lagt okkur í líma við það. Það er 

Frú forseti. Við ræðum hér gríðarlega stórt hagsmunamál launafólks í skugga fullkomins upplausnarástands ríkisstjórnar Íslands sem krefst þess þó að málið verði afgreitt nánast án umræðu á Alþingi. Það er staðan í dag. Ég er að koma hér í aðra ræðu frá því fyrir helgi. Þá ræddi ég þetta mál og lýsti yfir ánægju með að samkomulag hefði náðst en ég teldi að þetta væri stórt mál sem skoða þyrfti vel. Ég held að við öll sem hér höfum talað höfum bent á að málið eigi ekki heima í pólitískum skotgröfum. Það er búið að vera í margra ára vinnslu hjá forustufólki samtaka launafólks og fjármálaráðuneytis og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Ef við á Alþingi eigum að taka ákvörðun í svo stóru máli verðum við að geta rökstutt þá ákvörðun okkar fyrir þeim sem í hlut eiga. Síðan ég hélt ræðu mína á fimmtudaginn hefur okkur borist fjöldi erinda frá fólki af kennarastofum, einstökum fagstéttum og fagfélögum sem eru ósátt við meðferðina á þessu máli. Ég er enginn dómari í þeirri deilu, en það segir okkur bara að fólk er á varðbergi, því að fyrir opinbera starfsmenn hafa hagfelld lífeyrisréttindi verið mikilvægur hluti af launakjörum. Þar hafa stórar kvennastéttir sætt sig við lægri laun vegna starfsöryggis og betri lífeyrissjóðs. Að sjálfsögðu verður fólk áhyggjufullt þegar fara á að samþykkja breytingar á slíku ef það er ekki vel inni í hlutunum. Við höfum fengið erindi frá ýmsum kennarastofum, sem flestar eru hér í borginni, hefur mér sýnst, þar sem kennarar lýsa áhyggjum af því að Alþingi ætli að fara að samþykkja breytingar á lífeyriskjörum kennara án þess að kennarar hafi fengið kynningu á því frá forustufólki sínu. Ég veit ekki hvernig því er háttað, en ég tek þetta sem dæmi um það sem við stöndum frammi fyrir. Þá höfum við fengið erindi frá Sjúkraliðafélaginu og við höfum séð að lögreglumenn og hjúkrunarfræðingar hafa áhyggjur af þessum málum. Það sem kemur helst fram í gagnrýninni er einmitt atriði sem við, margir þingmenn, höfum rætt að við þurfum að fara ítarlega í saumana á. Þar eru áhyggjur af því að lífeyrisréttindi nýrra starfsmanna hafi verið skert eða muni verða skert, áhyggjur af því að starfsævi verði lengd hjá kvennastéttum sem gjarnan vinna hlutastörf því að það eru erfiðu störf eins og sjúkraliðastarfið, og hætta að vinna 65 ára. Þær benda hér á að það að fara með eftirlaunaaldur upp í 67 ára aldur sé engin lausn fyrir þennan hóp. Síðan er það gagnrýnt að ábyrgð vinnuveitenda á Lífeyrissjóði opinberra starfsmanna verði afnumin og ekki sé ljóst hvernig jafna eigi launakjör á milli markaða. Við ræddum hér nokkrir þingmenn á fimmtudaginn kynjavinkilinn og kynslóðavinkilinn á þessu máli. Ég vil taka undir orð margra flokkssystkina minna. Þetta er mikilvægt mál. Þetta er mál sem við verðum að leysa og samkomulagið sem búið er að gera er ákveðinn áfangi. En áður en við fengum þessar aðvaranir vorum við samt mörg að klóra okkur í höfðinu af því að við treystum okkur til að afgreiða svo viðamikil mál án þess að fá að setja okkur almennilega inn í þau. Og nú hafa okkur borist óskir frá launafólki hjá hinu opinbera um að við gefum tækifæri á betri kynningu og betri skoðun á málinu áður en það verður samþykkt. Ég ítreka þá ósk mína hér að þetta mál fari ásamt frumvarpi um almannatryggingar í sérstaka nefnd og að þau verði skoðuð þar 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir hennar ræðu. Mig langar í þessu andsvari að eiga við hana orðastað um kynjavinkilinn. Ég tel að hann sé óskaplega mikilvægur. Það er ekki að ósekju að það er meðal annars frá stéttum sem eru stórar kvennastéttir sem okkur hv. þingmönnum hafa verið að berast skeyti og tölvupóstar. Það sem mig langar að ræða við hv. þingmann er sú hlið þessa máls sem snýr að jöfnun launakjara á almennum og opinberum vinnumarkaði. Bent hefur verið á að ekkert sé fast í hendi þegar kemur að launahækkunum. Hins vegar, eftir því sem tíminn líður og manni gefst betra tækifæri til þess að kafa ofan i frumvarpið sjálft og fylgitextann með því, kemur ýmislegt í ljós. Ég vil lesa upp úr athugasemd með frumvarpinu, en þar segir, með leyfi forseta: „Þá verður að gera ráð fyrir því að launajöfnun í þessu tilliti verði innan þess svigrúms sem kjarasamningar og ríkisfjármálaáætlanir setja og að ýmsir aðrir þættir muni geta vegið þar til mótvægis, svo sem aukin framleiðni í opinberri starfsemi, endurskipulagning og hagræðing þjónustuveitingar …“ Svo er haldið áfram. Frú forseti. Er þetta ekki gríðarlega 

Frú forseti. Ég biðst velvirðingar á þessum hlátri því að þetta er auðvitað svo langt frá því að vera hlægilegt. Bara þessi texti, það rísa á manni hárin. Þetta tal um framleiðniaukningu - er þá framleiðni sjúkraliða á Íslandi ekki næg? Er það stórkostlegt vandamál á Íslandi að þar sé framleiðnin ófullnægjandi? Þetta er eins og hvert annað bull og lýsir svona votum draumum um útboð á allra handa rekstri sem í dag er opinber almannaþjónusta. Það er mikilvægt að koma þessum málum í horf til framtíðar. Það verður aldrei gert algjörlega sársaukalaust. Þetta eru miklir hagsmunir. En það er ekki hægt að fara í aðgerðir af þessu tagi þegar tortryggnin er svona mikil í garð stjórnvalda. Þarna mundi ég sem kennari eða sjúkraliði eða hjúkrunarfræðingur vilja fá að vita meira um nákvæmlega þann orðaflaum sem er pakki utan um einkarekstur, svona dulbúin boðun á auknum einkarekstri, nema ég hafi lesið algjörlega rangt hugarheim þessarar ríkisstjórnar sem ég er farin að efast um að sé til lengur. Ég skil vel þessa tortryggni. Hér hafa verið verkföll þar sem lög hafa verið sett á stórar kvennastéttir. Hér hafa kennarar verið að fella kjarasamninga sína í tvígang. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og verð eiginlega að segja að það er með þetta mál, líkt og ýmis önnur frá hæstv. ríkisstjórn, að eftir því sem umræðunni vindur fram, eftir því sem betri tími gefst til þess að kafa ofan í málin, þá kemur þeim mun meira í ljós í textanum. Því miður er þetta ekki fyrsta málið sem við nánari rýningu sýnir að ekki er tekið tillit til ólíkra aðstæðna karla og kvenna í samfélaginu. Það er mjög nærtækt að benda á frumvarpið um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Þar komu fram, eftir því sem umræðunni vatt fram hér í þingsal, mjög alvarlegir ágallar á málinu þar sem, verði það óbreytt að lögum, í framtíðinni mun halla mjög á konur. Ég held þess vegna, þó svo að okkur hafi kannski stundum fundist við vera að teygja lopann og lítið komast áfram, að við séum engu að síður, með því að rýna þetta mál og lúslesa það, að sjá þætti sem er mikilvægt að við þingmenn höldum til haga. Það virðist ætla að verða hlutskipti okkar sem berum réttindi og stöðu kvenna sérstaklega fyrir brjósti að vera sífellt í því að benda á að hæstv. ríkisstjórn virðist ekki gera neitt til þess að kynjagreina þann texta sem hún lætur frá sér fara.

Hæstv. forseti. Undan þessu máli svíður bæði og klæjar. Eins og ég hef sagt hér áður þá er mjög mikilvægt að finna varanlega lausn á þessum málum. Það er halli á A-deildinni og það þarf að koma þessum málum í betra horf. Eins höfum við jafnaðarmenn talað fyrir einum lífeyrissjóði fyrir alla, eða sambærilegu kerfi fyrir alla. Það eru ýmsir þættir þarna, þar á meðal launakjörin. Og við sem höfum haft áhuga á og höfum reynt að berjast gegn kynbundnum launamun vitum, þar sem búið er að greina aftur á bak og áfram allra handa upplýsingar, að þrátt fyrir þessa greiningu og samþættingu og vottanir og hvað það heitir, þá virðist ómögulegt að útrýma kynbundnum launamun. Nú er ég sannfærð um að það er vel mögulegt og okkur mun takast það að lokum, en sú reynsla er nóg til þess að konur á vinnumarkaði hugsi sig um tvisvar áður en þær trúa því að þessi vinna muni skila þeim sambærilegum kjörum og skerðingin á lífeyrisréttindunum hefur á kjör þeirra. Ég lái þeim það hreint ekki. Þegar orðalagið er eins og það sem hv. þingmaður las upp úr greinargerðinni er ekki við því að búast að samtal og sátt skapist um svona breytingar.

Forseti. Þetta er gríðarlega mikilvægt frumvarp sem við erum hér með til umræðu, frumvarp til að breyta lögum um lífeyrissjóð opinberra starfsmanna. Lengi hefur verið unnið að þessu verkefni og mjög merkileg vinna hefur átt sér stað. Nefnd var skipuð árið 2011. Á bls. 4 í frumvarpinu segir: „Viðræður um breytta skipan lífeyrismála opinberra starfsmanna hafa farið fram á vettvangi starfshóps um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins (LSR) sem skipaður var í mars 2011. Frumvarp þetta er samið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu og er meginefni þess byggt á samkomulagi á milli Bandalags háskólamanna, BSRB og Kennarasambands Íslands, annars vegar, og fjármála- og efnahagsráðherra fyrir hönd ríkissjóðs og Sambands íslenskra sveitarfélaga hins vegar, um breytingar á skipan lífeyrismála opinberra starfsmanna sem náðist í starfshópnum í september 2016.“ Að þessu hefur verið unnið í mörg ár og ég trúi því og treysti að vel hafi verið unnið. Við höfum oft talað um það hér í þinginu að vinna beri frumvörp betur en oftast er gert og að hafa þurfi samráð við þá sem lögin lúta að áður en frumvörp koma til umfjöllunar í þinginu. Ekki getum við kvartað undan því að það hafi ekki verið gert í þetta sinn, virðulegi forseti. Hitt er samt annað mál að það er mjög bratt, eins og unga fólkið segir, að ætla okkur að afgreiða þetta mál, og í raun hvaða mál sem er, á viku. Þó að jafn vel hafi verið unnið og ég vil trúa að gert hafi verið er það ekkert annað en virðingarleysi við Alþingi Íslendinga að ætla okkur það. Á endanum, virðulegi forseti, er það þingið sem ber ábyrgðina. Það erum við sem leiðum þetta í lög. Ef einhverjir telja sig bera skarðan hlut frá borði eða eru ekki ánægðir þá erum það við hér sem svörum fyrir það. Það eru ekki viðsemjendurnir, það eru ekki þeir sem stóðu að samningu frumvarpsins, heldur erum það við. Ef það er þannig, virðulegi forseti, að það er hluti af þeim breytingum sem gerðar eru að einn hópur komi betur út en annar hópur ekki eins vel eða jafnvel verr þá erum það við sem á endanum berum ábyrgð á því. Þá erum það við sem svörum fyrir það og þurfum að kunna svörin við því. Það er þess vegna ekki hægt að bjóða upp á það að við gerum svona mikla kerfisbreytingu á Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins á þessum tíma. Hvað erum við að tala um? Við erum að tala um það sem fólk á að lifa á eftir að það hefur lokið starfsævinni. Fólk sem byrjar að vinna um tvítugt lýkur henni eftir 40 ár, 45 eða 47. Yfirleitt byrjar fólk ekki að vinna fyrr en um þrítugt. Við erum að tala um áratugi fram í tímann. Ætlum við að bjóða upp á það að á viku taki Alþingi Íslendinga ákvarðanir af því taginu án þess að geta kynnt sér málin í kjölinn? Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er kerfisbreyting og ég mæli með kerfisbreytingum á sem flestum sviðum. En í kerfisbreytingu af þessu tagi erum við að tala um launakjör eldra fólks, gamals fólks, eftir 30 ár eða þar um bil. Það væri óþolandi ef þingið gæti ekki afgreitt málið samhljóða. Mér fyndist það skelfilegt ef málið yrði keyrt hér í gegn, mál af þessu tagi þar sem um er að ræða lífskjör langt fram í tímann, þegar við treystum okkur ekki öll til að taka ábyrgð á því að þetta sé kerfið sem eigi að vera. Til þess að það megi gerast þurfum við tíma. Við þurfum tíma til að tala saman og komast að sameiginlegri niðurstöðu. Þegar málið er kynnt í upphafi eru fyrirsagnirnar þær að þetta sé samkomulag ríkisins og stéttarfélaganna, samkomulag milli BSRB, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, BHM, sem er Bandalag háskólamanna og KÍ, sem er Kennarasamband Íslands. Þá segir maður auðvitað: Við verðum að taka mikið mark á þessu. En síðan er þetta varla komið fram þegar hávær mótmæli heyrast og í ljós koma, sem ég tek nú ekki síður mark á en háværum mótmælum, áhyggjur af því að ákveðin félög átti sig ekki alveg á hvað þetta þýðir, að margt sé óljóst í þessu, að þetta hafi ekki verið kynnt nógu vel og að fólk viti ekki alveg á hverju það á von. Slík skilaboð koma frá lögreglufélaginu, frá hjúkrunarfræðingum, frá sjúkraþjálfum. Það rignir yfir okkur, virðulegi forseti, skeytum frá kennarastofum og skólum í landinu. Það er því kannski ekki undarlegt að við höfum áhyggjur af þessu. Stóra málið í þessu virðist vera: Af hverju þarf að afgreiða þetta núna, af hverju má ekki gera það eftir kosningar? Ég hef verið að hugsa um þessar kosningar og menn tala um að það þurfi að gera allt fyrir kosningar eins og ragnarök verði við kosningar. Virðulegi forseti. Ef ragnarök yrðu við kosningar þá þyrftum við ekki að hafa neinar áhyggjur af þessu meir. Af hverju þarf að afgreiða þetta fyrir kosningar? Af hverju þarf að afgreiða þetta núna? Jú, það er vegna þess að núna eru peningarnir til. Við höfum vissulega vitað það í mörg ár að við höfum þurft peninga til að tryggja A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Á bls. 14 í frumvarpinu segir: „Ljóst er að verði frumvarp þetta lögfest þarf að gera ráðstafanir til að leggja LSR til mikla fjármuni, nálægt 100 milljörðum kr.“ Nú segja menn: Nú eigum við þessa peninga og þess vegna þarf að gera þetta núna. En þessir peningar fara ekki neitt, virðulegi forseti, þó að alþingismenn fái að kynna sér þetta mál í þaula. Þeir fara ekki neitt. Þá segja sumir: Jú, jú, nú eru að koma kosningar og þá er freisting fyrir stjórnmálamenn að fara að lofa þessum peningum og þar fram eftir götunum. Ég trúi því ekki að þeir sem predika fyrst og síðast stöðugleika láti það hvarfla að sér að eyða þessum peningum í eitthvað annað en þeir hafa ætlað sér í þetta þó svo að þetta verði ekki samþykkt fyrir kosningar, þó að þingmenn fái að skoða þetta niður í kjölinn. Ég gef því lítið fyrir það að við þurfum endilega að gera þetta núna vegna þess að við eigum peningana. Í fyrsta lagi vegna þess að við ég vil treysta stjórnmálamönnum og meira að segja þeim stjórnmálamönnum sem nú eru í ríkisstjórn. Ég treysti þeim til þess að fara ekki að eyða þessum peningum í einhverja vitleysu, eins og sagt er, ef þetta mál verður ekki samþykkt fyrir kosningar. Ef við treystum ekki hvert öðru og treystum ekki sjálfum okkur, þá er hægt að setja peningana á bundinn reikning í Seðlabankanum. Við gerðum það þegar gjaldeyrishöftin voru losuð. Þá bundum við peninga útlendinga sem hér áttu peninga inni í bönkum í einhver ár þangað til við ætlum að losa um þau. Við getum alveg bundið þessa peninga ef við treystum ekki sjálfum okkur til að spreða þeim ekki út og suður. Það eru ekki rök, virðulegi forseti. Það eru ekki rök að peningurinn sé til og til þess að við eyðum honum ekki í einhverja vitleysu verðum við að samþykkja þetta núna. Ég tek þeim rökum ekki. Þetta er mikilvægt mál. Það er mjög ánægjulegt að samkomulag skuli hafa náðst. En ég segi sem þingmaður: Það er mér um megn, virðulegi forseti, að bera ábyrgð á því að hafa málið hér til umfjöllunar í viku, og þó það væri hálfur mánuður, og samþykkja það. Við erum hér að tala um launakjör gamals fólks eftir 20, 30 eða 40 ár. Það gengur ekki að við gerum það á viku. Þar fyrir utan, ég ætla svo sem ekkert að fara út í það, hefur það verið nefnt hér að allt er nokkuð öruggt með þá sem þegar eru í lífeyrissjóðnum, þá sem eru byrjaðir að taka úr lífeyrissjóðnum eða eru inni í kerfinu, en mjög óljóst með þá sem ekki eru inni í kerfinu. Það er mjög óljóst hvort hægt verður að hækka laun opinberra starfsmanna til jafns við almenna launamarkaðinn. Það er ekki einu sinni ljóst hvaða hópar opinberra starfsmanna það yrðu sem þyrfti að hækka meira en aðra. Því miður eða sem betur fer er þetta frumvarp komið fram og það þarf að skoða það betur, það þarf að þekkja veikleikana í því og það þarf að þekkja styrkleikana í því. Á endanum verða alþingismenn ábyrgir fyrir þessum lögum. Þeir sem sömdu um það, aðilar vinnumarkaðarins, verða aldrei ábyrgir fyrir þessum lögum, það verða alþingismenn. Þess vegna þurfa alþingismenn að fá þann tíma sem þeir þurfa til að geta afgreitt þetta mál öruggir með hvað þeir eru að gera.

Virðulegi forseti. Mig langar til að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, en hún kom inn á nokkra mikilvæga punkta. Það sem mér hefur þótt mjög áhugavert í umfjöllun um þetta mál er að þeir sem hafa stigið fram hafa sagt frá því að þeir hafi upplifað það eins og farið hafi verið fram hjá þeim. Þetta eru allt saman umönnunarstéttir og kvennastéttir í þokkabót og láglaunastéttir að auki. Ég velti fyrir mér hvernig standi á því. Er hluti af því kannski að sambærilegt launaskrið eða launajafnrétti er ekki hjá þeim stéttum? Þarna erum við að tala um umönnunarstéttir á borð við sjúkraliða og sömuleiðis kennarastéttina sem hefur stigið fram og gagnrýnt samráðsleysi. Ég verð því að segja: Ef fólk upplifir að það sé samráðsleysi þurfum við að taka því alvarlega, sérstaklega þegar við förum yfir þetta í þinginu. Ég velti því fyrir mér hvernig standi á þessu og hvort hv. þingmaður geti eitthvað sagt mér frá því þar sem við erum að tala um fjölmennar stéttir sem heyra undir opinbera starfsmenn. Að sama skapi velti ég því fyrir mér sem kom fram hérna áðan hvort markmiðið með þessu væri mögulega að einkavæða þennan hluta kerfis opinberra starfsmanna. Þá er ég sér í lagi að hugsa til þess með tilliti til umönnunarstarfa á borð við sjúkraliða, hjúkrunarfræðinga og fleiri í þeim dúr, af því að það mundi náttúrlega að einhverju leyti hlífa ríkinu við lífeyrisgreiðslum, ekki satt, ef þetta væri einkavætt.

Virðulegi forseti. Ég efast svo sem ekkert um að þeir ríkisstjórnarflokkar sem núna sitja við völd vilji kannski einkavæða einhverja þjónustu sem núna er að mestu eða öllu leyti í opinberri þjónustu. En ég trúi þeim ekki til þess að koma því inn í þetta frumvarp. Ég hallast yfirleitt ekki að samsæriskenningum af því taginu. Á hinn bóginn er ekkert skrýtið þó að þær stéttir sem eru lægra launaðar hafi meiri áhyggjur af þessu. Það er náttúrlega að hluta til vegna þess að fólk hefur jafnvel unað við lægri laun af því að lífeyrisréttindi voru góð. Svo þegar á að fara að kippa því til baka allt í einu áttar fólk sig ekki nákvæmlega á hvernig það snertir akkúrat það. Nú er ég ekki búin að lesa frumvarpið það vel að ég kunni það nákvæmlega. En hins vegar var því skotið að mér áðan að t.d. hjá sjúkraliðum, að mér skilst, sé hluti þeirra vangaveltna og ótta, ef ég má nota það orð, breytingin á aldursávinningnum, þar sem það fólk er gjarnan orðið svolítið fullorðið þegar það hefur sjúkraliðastörf. Þegar þessu var skotið að mér þá mundi ég allt í einu að ég átti tvær mágkonur sem voru komnar einhvers staðar á milli fertugs og fimmtugs þegar þær byrjuðu á því starfi, þær eru því miður báðar látnar, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir svarið. Það eru nefnilega svolitlir vankantar á greinargerðinni með frumvarpinu, þ.e. það vantar ákveðnar sviðsmyndir. Við vitum ekki alveg hvernig þetta mun í raun og veru spilast út, hver útgjöld vinnuveitandans verða miðað við launþegann. Er verið að gera ráð fyrir því að fólk muni greiða í séreignarlífeyrissparnað samhliða þessu? Hversu hátt hlutfall af laununum mun þá fara til lífeyrissjóða? Erum við að tala um 9% á móti 9% og síðan séreignarlífeyrissparnað ofan á það? Hvað þýðir það? Um það bil 25%? Er það svolítið hátt? Er það nógu hátt? Er það of hátt? Eru þetta raunhæfar væntingar? Ég er nefnilega með margar vangaveltur um hvernig þetta muni spilast út. Mig langar til að vita hvort hv. þingmaður deili þessum áhyggjum með mér, sér í lagi þar sem vantar ákveðna sviðsmyndagreiningu. Með því að lesa frumvarpið og fara í gegnum það virðist vera að verið sé svolítið að líta á alla opinbera starfsmenn ríkisins sem einhverja eina heild. Það er bara ekki þannig. Það er náttúrlega gífurlega mikill munur á því hvort við erum að tala um sjúkraliða og kennara eða æðstu embættismenn ríkisins. Þetta er því spurning um hvar á að jafna og hvort eigi að jafna upp á við eða niður á við. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður deili þeim áhyggjum með mér að hér sé mögulega ekki verið að huga að láglaunastéttum og hvort einhver fótur sé fyrir því að það hafi í raun og veru ekki verið farið nógu vel yfir það við gerð þessa frumvarps.

Forseti. Vangaveltur hv. þingmanns vekja mann náttúrlega til mikillar umhugsunar um það. Það er alveg rétt, það eru ekki sviðsmyndir þarna inni. Það eru svona almenn orð um hvernig þessir hlutir verði allir og hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir las fyrir okkur fyrr í dag svona embættismannaklisju um hvað þyrfti að hafa í huga þegar talað væri um hvernig mætti minnka launamuninn. Það er náttúrlega einmitt þess vegna sem ekki er hægt að láta frumvarpið fara hér í gegn á einni viku. Það er af því að svara þarf þeim spurningum sem hv. þingmaður spyr. Eru láglaunastéttir fyrir borð bornar í þessu frumvarpi? Er þetta hagstæðara þeim sem hafa hærri launin en þeim sem hafa lægri launin? Ég get ekki svarað því. Það kemur ekkert fram í greinargerðinni með frumvarpinu. Ég get því bara ekki svarað því. Ef maður er svona þenkjandi: Já, því gæti ég nú best trúað að verið væri að svína á þeim lægra launuðu, þá vil ég ekki trúa því, virðulegi forseti, ég vil ekki trúa því. Ég vil að þetta sé almennilega gert. Ég vil vera viss um það og vil geta sannfært sjálfa mig um það.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé farið að síga aðeins á seinni hlutann á 1. umr. um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Svo ég tali bara fyrir sjálfa mig hefur mér fundist þessi umræða gagnleg. Það hefur verið talsvert mikill samhljómur í þeim ræðum sem hér hafa verið fluttar. Flestir sem tekið hafa til máls virðast frekar vera á að því að ráðast þurfi í þessar breytingar, en bent hefur verið á að tíminn sem Alþingi, og þar með þingnefndum, gefst til þess að fjalla um málið er allt of knappur. Má þá í rauninni einu gilda hvort við treystum því að starfsáætlun Alþingis haldist og að við ljúkum hér störfum á fimmtudaginn eða hvort við munum halda áfram að funda eitthvað inn í október. Einmitt vegna þess að umræðan hefur verið dálítið drjúg hefur verið bent á ýmsa anga sem mikilvægt er að halda utan um. Mér hefur fundist sú spurning verða æ áleitnari í umræðunni hvernig standa eigi að jöfnun launakjara almenns og opinbers vinnumarkaðar, en því máli er í raun skotið inn í framtíðina. Ég hef af því miklar áhyggjur því að líkt og stendur í athugasemdum með frumvarpinu er gert ráð fyrir því að launajöfnun verði innan þess svigrúms sem kjarasamningar og ríkisfjármálaáætlanir setja og að þar séu ýmsir þættir sem muni geta vegið þar til mótvægis. Er þar nefnt t.d. aukin framleiðni í opinberri starfsemi, endurskipulagning og hagræðing þjónustuveitingar. Mér finnst ekkert sjálfgefið að lesa út úr því einhver áform um aukna einkavæðingu. Það sem mér finnst hins vegar blasa við er að hér er verið að draga úr og má segja milda væntingar þeirra stétta sem þetta frumvarp nær til, til launahækkana í framtíðinni. Það eitt og sér finnst mér afar slæmt mál vegna þess að líkt og margoft hefur verið bent á í umræðunni eru það að miklu leyti fjölmennar kvennastéttir sem málið nær til. Værum við nú hér í upphafi þings og þetta væri eitt af fyrstu málunum sem væri verið að ræða mundi ég ekki hika við að segja að ég teldi að sú hv. þingnefnd, hv. fjárlaganefnd í þessu tilviki, sem fær málið til sín verði að skerpa þarna á orðalagi og fara í mikla greiningarvinnu á áhrifum frumvarpsins með tilliti til ólíkra áhrifa sem það kann að hafa á kynin. Það hefur ekki verið gert með þetta mál. Þetta er atriði sem ég náði ekki að koma inn á í fyrri ræðu minni um málið og fannst því mikilvægt að koma inn á það í síðari ræðu. Ef við viljum halda áfram að vera í fyrsta flokki þegar kemur að kynjajafnrétti verðum að fara að ráðast gegn hinum kynbundna launamun. Það eru tækifæri í því efni í þessu máli, 

Virðulegi forseti. Ég vildi bara nýta tækifærið fyrst ég sé hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hér í þingsal og spyrja hvort eitthvað sé að frétta af því hvert framhaldið verður, annaðhvort á þessum þingfundi eða á komandi dögum með hliðsjón af þeirri stöðu sem upp er komin. Við erum búin að kvarta svolítið mikið í dag, sem ég veit að fer í taugarnar á sumum hv. þingmönnum og jafnvel hæstv. ráðherrum, yfir því að vita ekki hvert framhaldið verður, sem er auðvitað óþolandi staða. Ég held ég þurfi ekkert að fara meira yfir það. Mig langar bara fyrst hæstv. ráðherra er hérna viðstaddur að spyrja bæði hæstv. ráðherra og virðulegan forseta hvað sé að frétta.

Virðulegi forseti. Á undanförnum dögum hafa þingstörfin gengið svo sem ágætlega. Ég hef fullan skilning á því, ekki síst í ljósi þess að við förum brátt að ganga til kosninga, að kallað sé eftir því að við fáum sameiginlega sýn á það hvernig þinginu muni ljúka. Þær samræður munu hins vegar ekki verða kláraðar hér í þingsal heldur þurfa forustumenn flokkanna ásamt þingflokksformönnum að meta stöðuna frá degi til dags eftir því hvernig mál koma út úr nefndum. Ég veit ekki annað en að forsætisráðherra hafi verið í sambandi við forustumenn flokkanna síðast í gær og eftir atvikum í dag til þess að þreifa á því hvort sameiginleg sýn sé á hvernig við munum binda um þau mál sem hafa verið hér á dagskrá. Við höfum lengi beðið eftir því að ljúka 1. umr. um það mál sem var að ljúka rétt í þessu og næsta máli á dagskrá.

Virðulegi forseti. Er það þá rétt skilið að við eigum bara að klára öll mál, klára þau í nefndum, skila síðan af okkur eins og þæg börn og það á ekki að heyrast múkk frá okkur? Hér bíða 26 mál í nefndum og 2. umr. Það tók hv. umhverfis- og samgöngunefnd þrjá mánuði að skila af sér nefndaráliti og afgreiða mál út úr nefnd. Nefndastörfin ganga hægt af því að það þarf einhvern veginn að forgangsraða. Miðað við núverandi stöðu, hæstv. forseti og hæstv. fjármálaráðherra, er ekki hægt að forgangsraða. Við fáum stór og mikilvæg mál inn á okkar borð á Alþingi. Eigum við ekki að vinna þau vel? Það virðist ekki vera vilji fyrir því á þessu stjórnarheimili.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp vegna orða hæstv. fjármálaráðherra sem segir að þingstörfin hafi nú í sjálfu sér gengið vel og svo munum við meta framvinduna frá degi til dags eftir því sem mál koma frá nefndum. Herra forseti. Við munum ekki afgreiða nein mál út úr nefndum á meðan hæstv. ríkisstjórn treystir sér ekki til að tala við okkur eins og menn. Þannig er það bara. Fyrir utan það að í velferðarnefnd eigum við erfitt með að funda því að mjög margir nefndarmenn eru að fara á fundi hjá stórum hagsmunasamtökum sem vilja heyra í stjórnmálaflokkunum fyrir kosningar. Við þingmenn í minni hlutanum munum ekki funda í nefndum á þingfundatíma. Þegar ég bauð samnefndarmönnum mínum að funda eftir þingfund treystu þeir sér ekki til þess vegna skuldbindinga á kosningafundum. Það á við þingmenn úr öllum flokkum. Það er sú staða sem hér er uppi. Ég læt ekki bjóða mér að hæstv. forustumaður Sjálfstæðisflokksins 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hlýða á mál mitt hér áðan og svara mér. Ég vildi spyrja hann - hann virðist reyndar hlaupinn úr hliðarherberginu - hvernig stæði á því að ekki væri verið að tala við fólk núna. Af hverju erum við að bíða eftir einhverjum nefndum þegar kemur að því að tala við aðra forustumenn flokkanna eða þá sem sjá um þær samræður á þessum tímapunkti? Af hverju er verið að bíða? Af hverju var það ekki gert í gær? Við vissum í gær að það þyrfti að tala um það í gær og ef ekki í gær þá í dag. En nú virðast engin samtöl eiga sér stað að neinu ráði, þannig að ég bara velti fyrir mér hvers vegna það sé, en hæstv. ráðherra er farinn og svarar þessu væntanlega ekki.

Virðulegi forseti. Það kemur á óvart að heyra hæstv. fjármálaráðherra tala eins og starfsáætlunin hafi ekkert gildi. Ég velti því fyrir mér nú og í framtíðinni hvort yfir höfuð eigi að vera að eyða tíma í að gera starfsáætlun og prenta hana út. Það er ekki boðlegt að segja: Við sjáum bara til hvernig málum vindur fram. Samkvæmt áætlun er síðasti dagur fimmtudagurinn. Erum við þá að tala um að við ætlum að sjá hvernig málunum vindur fram fram á fimmtudag? Er búið að gefa út nýja starfsáætlun sem ég veit ekki um? Þetta er ekki boðlegt, virðulegur forseti, og mér finnst frekar glatað að þurfa alltaf að koma upp undir þessum lið. En við verðum að fara að fá eitthvert samtal við ríkisstjórnina um það hvernig við ætlum að klára þetta þing. Það er bara þannig. Fólk er komið út um hvippinn og hvappinn í kosningabaráttu. Ég sé til dæmis ekki meiri hlutann hér í þingsal á þessari stundu.

Herra forseti. Ég verð að taka undir með félögum mínum, það er ekki boðlegt að láta koma svona fram við sig, segja þetta og vanvirða þar með þá áætlun sem enn er í gildi. Það er ekki hægt að ætlast til þess að við afgreiðum hér mál frá degi til dags. Ég spyr líka hæstv. forseta, það var verið að boða fund í fjárlaganefnd í kvöldverðarhléi á morgun: Hefur verið tekin ákvörðun um það, án þess að ræða við þingflokksformenn, að kvöldfundur verði annað kvöld? Það væri þá ágætt að fá að vita það. Mér þykir það ekki tilhlýðilegt meðan allt er í lausu lofti og fólk hefur ekki einu sinni getað rætt saman. Ég tek undir það líka. Auðvitað á fólk að vera að tala saman alla daga. Það á að tala við þingflokksformenn. Það eru þeir sem eru í starfinu hér í þinginu. Það eru ekki formennirnir og framkvæmdarvaldið sem ræður dagskránni, á ekki að vera það a.m.k. Auðvitað á þetta samtal að eiga sér stað við þingflokksformenn og þeir eiga að ráða ráðum sínum ásamt forseta. En ég spyr forseta um hvort búið sé að ákveða þetta þinghald annað kvöld.

Ekki hefur verið tekin ákvörðun um kvöldfund annað kvöld.

Hæstv. forseti. Hefði nú einhver þeirra forseta sem sat hér á stól í dag eða hæstv. fjármálaráðherra sjálfur, hlustað á það sem þingmenn voru að segja þá vorum við ekki að óska eftir því að hæstv. fjármálaráðherra eða hæstv. forsætisráðherra legðu fram forgangslista hér í ræðustól. Nei, við vorum ekki að því. Það hefði nú verið gaman ef einhver hefði haft fyrir því að hlusta á okkur hér í dag og jafnvel velta fyrir sér hvað ætti að gera við kröfur okkar. Krafan gengur út á það að hér verði haldinn fundur með forustufólki stjórnmálaflokkanna hér á Alþingi, hvort sem það eru formenn eða þingflokksformenn eða forustufólk í ríkisstjórn með stjórnarandstöðuformönnum, til þess að fara yfir hvernig hægt sé að ljúka þessu þingi. En að bjóða okkur upp á það með skætingi að ef við séum dugleg vinnu í nefndunum þá kannski gerist eitthvað. Það er ekki góð leið til að skapa betra andrúmsloft hér.

Virðulegi forseti. Þetta er gamalkunnug staða í þinginu og það vita allir sem taka þátt í þessari umræðu að hún verður ekki leyst í þessum ræðustól eða undir þessum dagskrárlið. Menn segja að eitt og annað sé ekki boðlegt. Það sem mér finnst ekki boðlegt fólkinu í þessu landi er að þingstörfin gangi fyrir sig með þeim hætti sem orðinn er áralöng venja fyrir, að minni hlutinn í þinginu taki mál í gíslingu sem eru fullrædd til þess að 

Virðulegur forseti. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að stjórnarandstaðan hafi verið málefnaleg, samvinnufús og dugleg. Ég veit ekki hvaða máli er haldið í gíslingu. Ég kalla eftir því að hæstv. fjármálaráðherra komi hér upp í pontu og útskýri hvaða mál það er. Margur heldur ég sig, segi ég nú bara. Ég fylgdist með sjónvarpinu á síðasta kjörtímabili og sá hvernig menn hegðuðu sér. Þinginu á að ljúka á fimmtudaginn. Ber hæstv. fjármálaráðherra enga virðingu fyrir starfsáætlun sem forseti þingsins setti og forsætisnefnd hefur staðfest og samþykkt? Hvaða fíflagangur er þetta? Mér er mjög misboðið, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Ég er nú ekkert sérstaklega hrifin af málflutningi hæstv. fjármálaráðherra. Stjórnarandstaðan hefur verið einstaklega samvinnufús. Við höfum lagt okkur í líma við að reyna að ná einhverjum málamiðlunum. Við erum búin að vera að biðja um forgangsmál þessarar ríkisstjórnar, þessi mikilvægu mál sem hún ætlaði að klára, sem hún tilkynnti í tröppunum í Alþingishúsinu á apríldegi einum nú í vor að þyrfti að klára. Á föstudaginn var t.d. fundi slitið um þrjú-, fjögurleytið. Þar var mjög umdeilt mál á dagskrá, raflínur á iðnaðarsvæði á Bakka, sem er mál sem við hefðum getað þæft fram í rauða dauðann ef við hefðum haft áhuga á því. Nei, virðulegi forseti. Það sem við höfum áhuga á er að fá að vita hvenær þessu slúttar því að þetta er farið að líkjast einhverjum kafkaískum gamanleik þar sem maður veit ekki hvað snýr upp og hvað snýr niður. Virðulegur fjármálaráðherra þarf að fara að skilja að við viljum dagskrá, við viljum forgangsmál, 

Hæstv. forseti. Það er ekki við okkur þingmenn minni hlutans hér á Alþingi að sakast að mál komi óskaplega seint hingað inn til 1. umr. frá hæstv. ríkisstjórn þegar hæstv. ráðherrum hennar ætti að vera alveg jafn vel ljóst hvernig starfsáætlun Alþingis er og okkur óbreyttum þingmönnum. Það hljómar því í mín eyru eins og hæstv. fjármálaráðherra átti sig jafnvel á þessu og hafi dálítið slæma samvisku og reyni því að snúa hlutunum á haus. Það er ekki vandamál að við viljum sinna vinnu okkar vel, ræða mál vel í 1. umr. og tryggja að þau fái góða þinglega meðferð, vandamálið er að málin hafa komið allt of seint hingað inn. Og svo þegar allt er í óefni komið er ekki nein 

Virðulegi forseti. Til hvers var þetta hjá hæstv. fjármálaráðherra? Hvað var það sem hæstv. fjármálaráðherra - ef hann gæti lagt við hlustir … 

Þú skalt biðja þing afsökunar.

Nei, hættu nú alveg.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2016. Með frumvarpinu eru lagðar fyrir Alþingi tillögur um breytingar á fjárheimildum vegna nokkurra sértækra og ófyrirséðra útgjaldamála á árinu 2016, þar með talið einskiptisuppgjöri vegna A-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins sem var síðasta mál hér á dagskrá. Tillögurnar í frumvarpinu taka eftir atvikum mið af nýrri lagasetningu, óvissum og ófyrirséðum útgjöldum og ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um útgjöld vegna brýnna verkefna sem fram hafa komið á árinu. Við undirbúning fjáraukalagafrumvarpsins hefur verið lögð áhersla á að standa að málum í samræmi við hlutverk fjáraukalaga eins og það er skilgreint í fjárreiðulögum þannig að í því felist fyrst og fremst tillögur um ófyrirséð og óhjákvæmileg útgjaldatilefni. Gengið er út frá því að erindi um aðrar fjárhagsráðstafanir verði ýmist áfram á ábyrgð viðkomandi ráðuneyta til úrlausnar eða komi eftir atvikum til umfjöllunar við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta fjárhagsár, enda þurfi að leysa úr slíkum málum til frambúðar en ekki aðeins að velta þeim áfram tímabundið með einskiptisfjárheimild. Þannig verði áfram gætt viðunandi aðhalds í fjármálastjórn ríkisins og haldið áfram að tryggja að frávik í fjáraukalögum haldist innan ásættanlegra vikmarka. Virðulegi forseti. Það fjáraukalagafrumvarp sem hér er lagt fram má þó telja vera með óhefðbundnu sniði frá því sem tíðkast hefur. Í ljósi þess að gert var ráð fyrir þinglokum í september og að boðað yrði til kosninga fyrir lok október var afráðið að leggja fram fjáraukalagafrumvarp sem einungis tæki til fárra sértækra og ófyrirséðra útgjaldamála, einkum þeirra sem komið hafa sérstaklega til umfjöllunar í ríkisstjórn á árinu eða fyrir liggur að eru orðin að áfallinni skuldbindingu. Í annan stað eru í frumvarpinu lagðar til nauðsynlegar breytingar á fjárheimildum til samræmis við áætluð einskiptisfjárhagsáhrif af frumvarpi til laga um breytingar á lögum um LSR, sem ég leyfi mér að nefna svo, Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, og ég hafði áður minnst á. Að öðru leyti er ekki um að ræða hefðbundið heildstætt fjáraukalagafrumvarp með endurmati á tekjuáætlun fjárlaga ásamt yfirferð á allri útgjaldahliðinni sem sett er fram með tilheyrandi breytingum á lagagreinum um rekstraryfirlit ríkissjóðs, sjóðstreymi og heimildagreinum ásamt séryfirlitum og ítarlegri greinargerð. Í þessu frumvarpi eru því ekki lagðar til breytingar á fjárheimildum kerfisbundinna útgjaldaliða eins og venja hefur verið í heildstæðri yfirferð á útgjaldahlið í árlegum fjáraukalögum, svo sem almannatryggingum, sjúkratryggingum og vaxtagjöldum ríkissjóðs, svo dæmi séu tekin. Ég vil í þessu sambandi geta þess að samkvæmt þeim upplýsingum sem fyrir liggja er framkvæmd fjárlaga í ágætu horfi það sem af er árinu en gert er ráð fyrir að heildstæðara endurmat á horfum ársins fari fram í tengslum við framlagningu á fjárlagafrumvarpi síðar í haust og þá kann að þurfa að bregðast við fjárheimildastöðu annarra útgjaldaliða. Það sem má leiða af því sem ég hef hér sagt er að þess er að vænta að það komi í reynd síðara fjáraukalagafrumvarp áður en árið er liðið. Virðulegi forseti. Ég vil geta þess að fjáraukalög fyrir árið 2016 verða þau síðustu sem falla undir eldri fjárreiðulög, nr. 88/1997, því að frá og með árinu 2017 verða fjáraukalög afgreidd á grundvelli nýrri laga sem eru nr. 123/2015, um opinber fjármál. Ákvæði þeirra laga um hlutverk fjáraukalaga eru áþekk ákvæðum fjárreiðulaganna en þó má segja að þar sé kveðið skýrar að orði um þau sjónarmið sem ég fjallaði um hér á undan. Í lögum um opinber fjármál er kveðið á um heimildir ráðherra til að leita aukinna fjárheimilda í frumvarpi til fjáraukalaga til að bregðast við tímabundnum, ófyrirséðum og óhjákvæmilegum útgjöldum innan fjárlagaársins enda sé ekki hægt að bregðast við þeim með öðrum úrræðum. Með því er átt við heimild ráðuneyta til að millifæra fjárheimildir innan málaflokks innan fjárlagaársins eða með því að nýta svokallaðan varasjóð fyrir viðkomandi málaflokk. Með þessu nýja verklagi verður dregið enn frekar úr umfangi fjáraukalaga frá því sem verið hefur og lögð aukin ábyrgð á ráðuneyti með því að þau beiti árangursríkri fjármálastjórn í sínum málefnasviðum og málaflokkum. En þá vík ég að meginefni frumvarpsins. Hér er farið fram á að fjárheimildir ríkissjóðs á árinu 2016 verði auknar um 88 milljarða kr. en það svarar til 12,7% hækkunar á heildarútgjöldum í gildandi fjárlögum. Í fyrsta lagi eru lagðar til breytingar á fjárheimildum vegna ýmissa sértækra og ófyrirséðra útgjaldamála þar sem skuldbinding hefur myndast á árinu eða hefur verið til sérstakrar umfjöllunar í ríkisstjórn fyrr á þessu ári. Samtals nema þær breytingar 4,5 milljörðum kr. eða sem svarar til 0,6% hækkunar á heildarútgjöldum fjárlaga. Í öðru lagi er um að ræða breytingar á fjárheimildum vegna einskiptisuppgjörs á A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, sem ég hef þegar fjallað um í dag, og gert er ráð fyrir að gjaldfærsla ársins á rekstrargrunni vegna þessa máls verði 83,5 milljarðar kr. eða sem svarar til 12,1% hækkunar á útgjöldum ársins. Loks er í þriðja lagi lagt til að millifæra fjárheimildir af fjárlagaliðnum 09-989 Ófyrirséð útgjöld yfir á aðra liði vegna útgjalda sem fallið hafa til í kjölfar óveðurs og sjávarflóða í lok síðasta árs og afleiðinga síðasta Skaftárhlaups. Samtals er gert ráð fyrir að millifæra 319 millj. kr. á milli fjárlagaliða af þessu tilefni. Varðandi helstu sértæku útgjaldamál frumvarpsins má í fyrsta lagi nefna allt að 1,5 milljarða kr. aukið framlag til öldrunarstofnana til styrkingar á daggjaldagrunni vegna reksturs hjúkrunarrýma. Tilefnið er samkomulag milli Samtaka fyrirtækja í velferðarþjónustu, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Sjúkratrygginga Íslands, með aðkomu velferðarráðuneytisins og fjármála- og efnahagsráðuneytisins, um forsendur þjónustu og rekstrar hjúkrunarheimila sem rekin eru á daggjöldum. Rammasamningur til þriggja ára verður gerður á grundvelli samkomulagsins en það felur í sér aukið fé til rekstursins. Í öðru lagi má nefna veruleg umframútgjöld innanríkisráðuneytisins vegna fjölgunar hælisleitenda umfram forsendur fjárlaga 2016. Útlendingastofnun hefur áætlað að hælisumsóknir gætu orðið á bilinu 600–1.000 samanborið við 375 árið 2015. Í því sambandi er lagt til að veita annars vegar 600 millj. kr. aukna fjárheimild vegna kostnaðar við uppihald hælisleitenda hér á landi og hins vegar 200 millj. kr. heimild, m.a. til Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála, vegna aukinnar umsýslu og til að hraða málsmeðferð hælisumsókna. Í þriðja lagi má nefna tilfærslu á kostnaði vegna alþingiskosninga sem flýtt var frá árinu 2017 til ársins í ár. Af því tilefni er lagt til að veitt verði 562 millj. kr. aukið framlag á yfirstandandi ári sem skiptist annars vegar í 320 millj. kr. framlag vegna beins kostnaður við að halda kosningarnar sjálfar og hins vegar 242 millj. kr. framlag vegna biðlauna- og orlofsuppgjörs þingmanna og ríkisstjórnar, sem munu þó að einhverju leyti falla til á næsta ári, auk ýmissa útgjalda í kjölfar kosninganna, svo sem vegna kaupa á tækjum og búnaði fyrir nýja alþingismenn og standsetningu húsnæðis. Af öðrum útgjaldamálum í frumvarpinu má nefna tillögu á grundvelli samþykktar í ríkisstjórn um 427 millj. kr. fjárheimild í tengslum við upptöku á nýjum S-merktum lyfjum, tillögu um 216 millj. kr. framlög til að bæta öryggi ferðamanna samkvæmt tillögum Stjórnstöðvar ferðamála og auknar fjárveitingar vegna herts skatteftirlits og skattrannsókna. Ég vil auk þess sem fram kemur í frumvarpinu láta þess getið að álag á stofnanakerfið okkar, m.a. vegna fjölgunar hælisleitenda, einskorðast að sjálfsögðu ekki við Útlendingastofnun. Við erum ekki í þessu frumvarpi að gera tillögu um sérstök viðbótarframlög vegna landamæravörslu en af hálfu innanríkisráðuneytisins hefur verið vakin athygli á því að það stefni augljóslega í töluvert aukna fjárþörf fyrir landamæravörslu í landinu og það er rétt að hafa í huga í tengslum við þær breytingar sem eru að verða vegna þess hversu mjög umsóknum um hæli á Íslandi eða alþjóðlega vernd hefur fjölgað. Að sama skapi verður að hafa í huga að stórauknar komur ferðamanna til landsins gera sömuleiðis auknar kröfur og valda auknu álagi við alla landamæravörslu í landinu. Mér finnst nauðsynlegt að geta þessa og að þingið, fjárlaganefnd, þurfi að horfa til þess í a.m.k. síðara fjáraukalagafrumvarpi og í síðasta lagi í fjárlögum fyrir næsta ár að gera bragarbót í þeim efnum. Við þurfum að fara yfir stöðuna hvað varðar landamæraeftirlitið og fjárþörf til að standa undir þeim kröfum sem við verðum að uppfylla í því samhengi. Ég vísa að öðru leyti til nánari umfjöllunar um útgjaldatillögur í athugasemdir við einstaka fjárlagaliði. Virðulegi forseti. Áður en ég lýk máli mínu vil ég fjalla stuttlega um áætlaðar afkomuhorfur á yfirstandandi ári ásamt breytingum sem hafa orðið í lánsfjármálum. Þrátt fyrir að í frumvarpinu séu hvorki lagðar til breytingar á tekjuhlið fjárlaga né lagðar til heildstæðar breytingar á útgjaldahliðinni hefur samhliða vinnslu frumvarpsins verið útbúið gróft endurmat á áætlaðri útkomu ársins 2016 með hliðsjón af endurskoðaðri tekjuáætlun frá því í júlí síðastliðinn ásamt lauslegu endurmati á helstu kerfislægum útgjaldaliðum ríkissjóðs og að meðtöldum þeim breytingum sem lagðar eru til á fjárheimildum í frumvarpinu. Gert er ráð fyrir að frumtekjur aukist um 37,1 milljarð kr. frá áætlun fjárlaga að frátöldum breytingum á stöðugleikaframlögum frá slitabúum fallinna fjármálafyrirtækja en 77,5 milljarða kr. að þeim meðtöldum. Þá er gert ráð fyrir að frumgjöld aukist um 97,9 milljarða kr. að meðtöldum gjaldfærslum vegna uppgjörs á lífeyrisskuldbindingum A-deildar LSR. Augljóst má vera að sú gjaldfærsla hefur hvað mest áhrif á afkomu ársins ásamt með stöðugleikaframlögunum. Frumjöfnuður ríkissjóðs er fyrir árið 2016 áætlaður um 380 millj. kr. og versnar um 20,4 milljarða kr. frá fjárlögum. Að frátöldum stöðugleikaframlögum er frumjöfnuðurinn áætlaður 2,8 milljarðar kr. og versnar um 60,8 milljarða kr. frá forsendum fjárlaga. Hérna hefur gjaldfærslan vegna LSR veruleg áhrif. Gert er ráð fyrir að vaxtajöfnuður ríkissjóðs batni lítillega frá fjárlögum, þ.e. um 0,6 milljarða kr., og að honum meðtöldum er áætlað að afgangur á heildarjöfnuði ársins 2016 verði 325,8 milljarðar kr. að meðtöldum stöðugleikaframlögum. Að þeim frátöldum er hins vegar áætlað að það verði halli á heildarjöfnuði sem nemi 53,4 milljörðum kr. en það er um 60 milljörðum kr. lakari útkoma en í fjárlögum. Stærstur hluti breyttrar afkomu á yfirstandandi ári skýrist einkum, eins og ég hef komið inn á, af óreglulegum og einskiptisliðum á tekju- og gjaldahlið. Við höfum séð slíkt á undanförnum mörgum árum. Á tekjuhlið er gert ráð fyrir 40 milljarða kr. auknum tekjum vegna endurmats á reikningshaldslegri meðferð á stöðugleikaframlögunum. Í fjárlögum 2016 var gert ráð fyrir að þessi hluti framlaganna mundi færast til tekna á árinu 2017 og síðar en nú er gert ráð fyrir að færa þau að fullu til tekna á rekstrargrunni á árinu 2016. Þetta eykur tekjurnar á árinu 2016 en dregur úr tekjum miðað við þá langtímaspá sem við vorum að vinna með á árinu 2017 á móti. Þá er gert ráð fyrir að arðgreiðslur frá viðskiptabönkum verði 18,8 milljörðum kr. hærri en forsendur fjárlaga gerðu ráð fyrir. Enn fremur er gert ráð fyrir að fjármagnstekjuskattur ríkissjóðs verði 5 milljörðum kr. hærri en í fjárlögum sem skýrist einkum af hærri arðgreiðslum. Fjármagnstekjuskatturinn færist einnig til gjalda á útgjaldahlið og hefur því engin áhrif á afkomu ársins. Ef framangreindar óreglubundnar breytingar eru undanskildar í frumvarpinu er áætlað að undirliggjandi afgangur á heildarjöfnuði verði 11,3 milljarðar kr. en það er 4,6 milljarða kr. bati frá áætlun fjárlaga. Gert er ráð fyrir að á árinu 2016 verði tekjufærð stöðugleikaframlög frá slitabúum fallinna fjármálafyrirtækja samtals 379,3 milljarðar kr. Að þeim meðtöldum er áætlað að heildartekjur ríkissjóðs verði 1.118 milljarðar kr. og hafa tekjur ríkissjóðs aldrei nokkurn tímann verið meiri. Þá er áætlað að heildarjöfnuður ríkissjóðs verði 325,8 milljarðar kr. eða sem nemur 13,7% af vergri landsframleiðslu. Að frátöldum óreglulegum tekjum og einskiptisgjaldfærslu vegna A-deildar LSR er hins vegar áætlað að heildarjöfnuðurinn á árinu verði 390,6 milljarðar kr. Hvað varðar fjárráðstafanir í tengslum við frumvarp um breytingar á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, sem þegar hefur verið fjallað um, er talið að ef u.þ.b. 100 milljarða kr. framlag ríkissjóðs yrði fjármagnað að fullu með skuldabréfaútgáfu hefði það meiri áhrif á skuldabréfamarkað og á markmið um skuldastöðu ríkissjóðs en æskilegt þykir. Því þarf að líta til annarra valkosta. Í því sambandi er helst horft til þess að framselja hluta af endurlánum ríkisins til Lánasjóðs íslenskra námsmann en staða þeirra var um 95 milljarðar kr. í árslok 2015. Þá er útlit fyrir að sjóðstaða ríkissjóðs verði betri í árslok en reiknað var með í fjárlögum, og þar koma til breytingar á lausafjárstýringu ríkissjóðs, auknar óreglulegar tekjur og bætt afkoma. Það gefur svigrúm til innborgunar til LSR í formi reiðufjár. Þá kemur til álita að fjármagna hluta af inngreiðslunni til LSR með útgáfu skuldabréfa, fyrir allt að 25 milljarða kr. Það hefði að óbreyttu þau áhrif að hlutfall skulda af landsframleiðslu gæti orðið um 1% hærra en áformað var í fjárlögum. Gert er ráð fyrir að framlagið til sjóðsins verði fjármagnað með því að blanda saman fyrrgreindum kostum. Ekki hafa verið ákveðin fjárhæðarmörk í þessu sambandi þar sem þróun utanaðkomandi þátta, svo sem markaðsaðstæður, afkoma ríkissjóðs og eignasamsetning LSR, hefur áhrif á mögulega útkomu hér en við munum nýta einstaka fjármögnunarkosti eftir því sem best þykir. Það hefur verið horft til þess að skiptingin á milli þessara valkosta væri u.þ.b. þriðjungur af hverju. Áhrif af framlagi ríkissjóðs til LSR gætu að öðru óbreyttu verið um 5 milljarða kr. neikvæð á vaxtajöfnuð ríkissjóðs frá og með árinu 2017. Verði fyrrgreint frumvarp um breytingar á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins samþykkt gæti skuldastaða ríkissjóðs orðið allt að 25 milljörðum kr. hærri í árslok en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Áhrif af breyttum forsendum í skuldastýringu á árinu eru að óbreyttu þau að vaxtagjöld ríkissjóðs á yfirstandandi ári lækka um 830 millj. kr. frá fjárlögum, þ.e. úr um 72,6 milljörðum kr. í 71,8. Á greiðslugrunni lækka vaxtagjöld um 110 millj. kr. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir helstu þætti þessa frumvarps til fjáraukalaga fyrir árið 2016. Ég hef ákveðið að fara ekki mjög ítarlega yfir lánsfjármálin en ég hef þó farið aðeins yfir fjármögnun framlagsins til LSR og vísa að öðru leyti og til frekari skýringar á málinu til greinargerðar með því. Ég legg til að frumvarpinu verði, að lokinni þessari umræðu, vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar þingsins sem fær málið til skoðunar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Það er nú svo með fjáraukalögin eins og mörg önnur að þar er ýmislegt inni sem telst vart til ófyrirséðra útgjalda og það á örugglega eftir að koma fyrir síðar líka, ekki bara núna. Manni dettur einna helst í hug fyrsti liðurinn um æðstu stjórn ríkisins, þ.e. með forsetann og heimasíðu. Ef heimasíðan er eldgömul þá er þetta ekki nýtt og ljóst að þetta þyrfti að gera. Þarna er auðvitað ekki um mikla peninga að ræða en þetta er samt sem áður að verða venja frekar en undantekning að embættið fái árlega einhverjar viðbætur. Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra um þrennt. Rannsóknarnefndir Alþingis er hér liður. Þar er verið að sækja um framlag vegna rannsóknar á þátttöku þýska bankans í kaupum á tæplega helmingshlut ríkisins í Búnaðarbanka. Þessu á að ljúka núna á árinu. Mig langar til að vita hvort ráðherrann getur eitthvað sagt um stöðu málsins, hvort hann hefur hugmynd um hvar málið er statt. Annað sem mig langar til þess að spyrja um er á bls. 40 þar sem óskað er eftir 27 millj. kr. fjárheimild vegna samnings við Lundúnaskrifstofu alþjóðlega almannatengslafyrirtækisins Burson-Marsteller. Þar kemur fram að ríkisstjórnin hafi ákveðið að ganga til samstarfs við fyrirtækið sem tæki til ráðgjafar og þjónustu á sviði efnahagsmála, sjávarútvegsmála og annarra málasviða á alþjóðlegum vettvangi. Þetta er samstarf sem byrjaði í sumar og á að standa til ársloka. Mig langar til þess að ráðherrann segi í rauninni bara um hvað málið snýst, hvað er þarna á ferðinni.

Virðulegi forseti. Já, það er gömul saga og ný að við ræðum um hvort nægjanlegt tilefni sé fyrir öllum liðum í fjáraukalagafrumvarpi. Ég vil nú meina að við höfum farið að öllum lögum og reglum um þau efni í þessu tilviki, en það kann að vera að uppi séu einhver sjónarmið um það. Ég vil almennt um það segja að með nýjum lögum um þessi efni breytist umhverfið töluvert mikið með því að við munum skapa varasjóði fyrir ráðuneytin sem þau eiga að geta nýtt til þess að bregðast við óvæntum liðum. Þess vegna er stefnt að því í framtíðinni með varasjóðnum og með heimild til þess að færa innan árs og millifæra í raun og veru milli einstakra málaflokka komi fjáraukalagafrumvörp í þeirri mynd sem við höfum átt að venjast ekki lengur fyrir þingið. Varðandi önnur mál þá er spurt um Burson-Marsteller samninginn sem er alþjóðlegt almannatengslafyrirtæki sem hefur aðstoðað stjórnvöld. Ég hygg að samningur við það fyrirtæki hafi verið framlengdur á þessu ári eftir að fyrir lá að stjórnvöld væru komin með aðgerðaáætlun út af afnámi hafta sem þyrfti að kynna á erlendri grundu. Ég hef ekki upplýsingar um stöðu á þessari rannsóknarvinnu, en beiðni um sérstaka viðbótarheimild byggir á stöðumati þeirrar vinnu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Það er líka annað sem mér þótti áhugavert að væri hér inni í allri vinnunni varðandi nýju fjárreiðulögin en þá gerðu ráðuneytin ráð fyrir að þau þyrftu aukið fjármagn. Við vorum nú búin að tala á okkur gat vegna fjármálaráðsins en það er samt sem áður gert ráð fyrir því hér inni. Það hefði auðvitað átt að vera til staðar líka. Burt séð frá því þá langar mig til að spyrja um liðinn um Umhverfisstofnun. Þar er vitnað í lög um stjórn vatnamála og innleiðingu vatnatilskipunarinnar og talað um að gjaldtaka á atvinnurekstur sem nýtir vatnsauðlindina hefði átt að standa undir stærstum hluta af framkvæmd vatnatilskipunarinnar og gjaldtakan átti að hefjast árið 2013. Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra hvort skoðun hans sé sú að þetta gjald verði ekki lagt á atvinnugreinarnar sem þetta snertir og fjármagnið eigi fyrst og fremst að koma úr ríkissjóði.

Virðulegi forseti. Ég skal ekki segja um það hvort það tekst einhver útfærsla á gjaldtökunni vegna þessa, en í millitíðinni a.m.k. er verið að gera tillögu um að þetta verði fjármagnað úr ríkissjóði.

Virðulegi forseti. Það hefur komið til umræðu einhvern tímann í mjög vondri ræðu undir liðnum um störf þingsins athugasemd vegna kostnaðarins sem fellur til í lögum vegna hælisleitenda, m.a. vegna uppihalds og slíks. Ég hjó eftir því hjá hæstv. ráðherra að hann talaði um að kostnaðurinn fælist líka í landamæravörslunni. Ég hef sjálfur haft orð á því að menn gera oft ráð fyrir því í verri hlutanum á þeirri umræðu að það kosti ægilega peninga að hleypa fólki inn í landið, en hins vegar sé ókeypis að henda því út úr landi eða láta það bíða eftir niðurstöðu eða eitthvað því um líkt. Þess vegna þætti mér vænt um ef hæstv. ráðherra gæti farið nánar út í það í hverju kostnaður felst. Við vitum náttúrlega að þetta er vegna hælisleitenda sem þýðir að þetta er kostnaður sem fellur til áður en fólk er samþykkt, þ.e. ef umsagnirnar eru samþykktar. Þetta er kostnaður sem fellur til vegna þess að við höldum fólki frá landinu, vegna þess að við erum með mikið bákn til þess í raun og veru að kveða upp úr um það hvort við viljum hleypa fólki inn í landið. Ég veit að þetta er kannski inni á málasviði sem hæstv. ráðherra fjallar ekki um dagsdaglega, en mér þykir mikilvægt að þetta sé á hreinu. Við sem viljum mannúðlegri útlendingalög og almennt meira ferðafrelsi erum oft sökuð um að vilja ekki tala um þennan kostnað, vilja ekki tala um þennan þátt málsins. Mér finnst mikilvægt að við sýnum það í verki að við erum fullkomlega reiðubúin til þess, en horfumst þá líka í augu við það að kostnaðurinn fellur til vegna báknsins sem við höfum sjálf skapað. Mér þætti vænt um allt sem hæstv. ráðherra getur frætt mig um í þessu sambandi og sér í lagi ef hann getur staðfest skilning minn á því hvers vegna þessi kostnaður fellur til.

Herra forseti. Þetta er auðvitað mjög umfangsmikill málaflokkur sem er verið að spyrja út í. Ég lít hann með þessum hætti: Við höfum haft mjög mikinn kostnað af því á undanförnum árum að það hefur tekið langan tíma að meðhöndla beiðnir í stjórnkerfinu hjá okkur. Í millitíðinni hafa viðkomandi hælisleitendur búið við mjög óskemmtilegar aðstæður en kostnaðurinn af því hefur verið borinn af ríkinu. Mín skoðun er sú að það er góð fjárfesting að setja meiri peninga í þennan málaflokk og þá sérstaklega í stjórnsýsluna til þess að við getum hraðað meðferð þessara mála. Mér finnst það vera mannréttindamál að við veitum þeim sem eiga rétt á því samkvæmt lögum og alþjóðlegum skuldbindingum okkar svör eins fljótt og auðið er með því að manna stjórnsýsluna almennilega, úrskurðar- og kærunefndir og allt það sem þarf til, veitum þeim eins hratt og hægt er svar, bæði vegna þess að það mun sparar peninga að setja fjármuni í stjórnsýsluna til að greiða úr þessum umsóknum og vegna þess að það er mannúðlegri meðferð á stöðu þessa fólks. Hjálpum því síðan í framhaldi til þess að aðlagast íslensku samfélagi. Alveg á sama hátt er það miklu mannúðlegri meðferð þessara mála að svara eins fljótt og auðið er þeim sem ekki fá inngöngu inn í landið. Það er alveg hræðileg meðferð í raun og veru á fólki, á lífi og tíma fólks, að halda því í óvissu um langa hríð vegna þess að við erum ekki að fjármagna stjórnsýsluna og enda síðan kannski eins og hálfs árs eða tveggja ára meðferð málsins með því að veita afsvar. Það er mannúðlegt og það er góð fjárfesting að setja fjármuni í 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið og get tekið undir, gott ef ekki hreinlega allt sem þar kom fram. Ég hef þó þann fyrirvara þegar orðræðan hefur farið út í það að hraða málsmeðferð, þótt það sé vissulega eitt af því brýnasta, að hætt er við því að breyttar reglur sem miða fyrst og fremst að því að hraða bitni á málsmeðferð ef það er ekki líka tekið með í reikninginn að það má ekki einfaldlega verða færibandavæðing á höfnunum. Það er vitaskuld ekki á málasviði hæstv. ráðherra þannig að ég býst ekkert við því að hann svari því. Ég er sammála því að hraða þarf málsmeðferðinni mjög mikið, en ég held að þessi lenska að nota alltaf Dyflinnarreglugerðina þegar mögulegt er kosti ógrynni af peningum. Mér þætti það verðugt rannsóknarefni. Ef hæstv. ráðherra veit eitthvað um það væri fínt að fá að vita það. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að það er góð fjárfesting að setja peninga í þennan málaflokk. Það er hætt við því að þegar við bíðum og eyðum peningum í kerfi sem við höfum sett upp og fjármögnum síðan ekki hæfilega verði hælisleitendum sjálfum kennt um og látið eins og þeir séu vandinn en ekki við.

Virðulegi forseti. Það er að sjálfsögðu mjög mikill munur á 48 klukkustunda afgreiðslu eða 48 vikna afgreiðslu eða 148 vikna afgreiðslu. Við erum með dæmi um að mál hafi tekið allt upp undir tvö ár vegna þess að stjórnkerfið hjá okkur gat ekki framkallað endanlega afstöðu til umsóknarinnar og allan þann tíma er verið að halda fólki í óvissu og valda gríðarlega miklum kostnaði. Við því tel ég að við hljótum að þurfa að bregðast. Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að við getum ekki tekið öll þau tilvik og afgreitt á tveimur sólarhringum, en við getum lært mjög af þeim sem hafa náð árangri á þessu sviðinu og við verðum einfaldlega að setja fjármagn í að manna stjórnsýsluna að þessu leyti til til að gera miklu betur.

Virðulegur forseti. Þessi fjárauki er minni að sniðum, kannski ekki í upphæðum en mér sýnist vera búið að fara svolítið í gegnum það hvaða liðir rata inn á fjáraukann. Þetta er allt annað en fjáraukinn fyrir árið 2013. Þá lagði hæstv. fjármálaráðherra það þannig fram að það voru fimm, sex liðir undir forsetaembættinu, sem rötuðu einhvern veginn inn á fjáraukann 2013, sem snerust m.a. um tölvuvesen og bílakaup. Það þurfti að fjármagna fálkaorður sem þurfti að smíða og það voru fleiri opinberar heimsóknir en gert hafði verið ráð fyrir. Í rauninni var eins og ekki hefði verið gerð almennileg fjárhagsáætlun fyrir embættið. Þetta rataði inn á fjáraukann og við gagnrýndum það í minni hlutanum. Hér er embætti forseta Íslands enn og aftur komið inn í fjáraukann. Þótt upphæðin sé ekki há, eins og nefnt hefur verið, mundi maður ætla að 5 milljónir í heimasíðu ættu að rúmast innan fjárheimilda embættisins. Mér finnst þetta spurning um jafnræði vegna þess að ég býst við að aðrar stofnanir geti ekki fengið nýjar heimasíður fjármagnaðar á fjáraukanum. Hvað segir hæstv. ráðherra við því? Geta söfn og framhaldsskólar og aðrir sem þurfa nauðsynlega á nýrri heimasíðu að halda fengið það fjármagnað í gegnum fjáraukann? Annar þáttur sem er hér og snýr líka að forsetanum, ekki það að ég sé með hann á heilanum, er utanríkisráðuneytið. Þar er ekki talað um stórar upphæðir en aðstoðarmann fyrir núverandi forseta Íslands. 

Forseti. Já, hérna eru tilteknir tveir liðir sem má alveg ræða í þessu samhengi. Varðandi fyrrverandi forseta Íslands liggur fyrir að það er mjög langt síðan við höfðum síðast forsetaskipti og mál höfðu þróast með þeim hætti að stjórnkerfið kostaði ekki aðstoð við þann fyrrverandi forseta. Nú við forsetaskiptin kemur fram ósk um þetta. Ég held að það sé dálítið langt gengið að segja að þingið hefði átt að átta sig á þessu, en þá er alveg sjónarmið sem hv. þingmaður kemur með að þetta séu ekki þær fjárhæðir að utanríkisráðuneytið hefði mögulega mátt leysa úr því. Við leggjum þetta fyrir þingið hér eftir samtal við utanríkisráðuneytið sem kveðst ekki hafa svigrúm til þess að ljúka málinu á þessu ári, en að sjálfsögðu verður þetta komið inn í fjárlög næsta árs. Varðandi uppfærslu á tölvubúnaði og gerð heimasíðu fyrir forsetaembættið má segja að við séum að sýna ákveðinn sveigjanleika gagnvart nýkjörnum forseta og forsetaskrifstofunni með því að taka inn í fjáraukann að þessu sinni þessa heimasíðugerð. En ég verð að halda því til haga varðandi forsetaembættið almennt að það er ekki mjög fyrirferðarmikið eða fjárfrekt og ekki mannaflafrekt heldur í samanburði við margt það sem við mönnum annars staðar í stjórnkerfinu. Ef maður horfir til þess í því samhengi finnst mér þetta ekki vera stórmál, en sannarlega þolir það alveg umræðu hvort þetta standist lög um fjárreiður ríkisins. Þetta vildi ég helst hafa sagt hér.

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta svar. Stóri liðurinn hérna eru lífeyrisskuldbindingarnar og mig langar aðeins að forvitnast. Ég er í rauninni ánægð með að þessari vinnu sé lokið og frumvarp komið inn í þingið þótt það hefði þurft að koma fyrr til þess að við næðum að klára það og ekkert útséð með hvernig það fer, vonandi heldur það bara áfram á næsta kjörtímabili. En þetta eru tvö mál. Getum við samþykkt fjáraukann með þessari upphæð ef við erum ekki búin að samþykkja stóra lífeyrismálið? Ég velti fyrir mér hvernig þetta hangir saman praktískt séð, af því ég hef áhyggjur af því að við náum ekki að klára hitt málið. Fjáraukinn er auðvitað mál sem er lítið mál að klára en nákvæmlega þessi liður er í rauninni það sem kallar á umræður og ítarlega skoðun og hangir algjörlega saman við hitt málið. Hvernig praktískt séð sér hæstv. ráðherra það fyrir sér ef við náum ekki að klára lífeyrismálið, sem ég er hrædd um að við náum ekki?

Herra forseti. Ég tek undir að það væri langbest að þessi mál yrðu afgreidd samhliða. Ég bind enn vonir við að okkur takist að ljúka LSR-málinu. Að öðru leyti sýnist mér í fljótu bragði, ég vona að mér yfirsjáist ekki eitthvað í því, að það væri í sjálfu sér engin hætta samfara því að fjárheimildin væri til staðar vegna þess að ef LSR-málið yrði ekki afgreitt í framhaldinu mundi fjárheimildin einfaldlega fjara út.

Herra forseti. Ég ætla aðeins að koma inn í þessa umræðu en ekki að lengja hana óskaplega. Ég er ekki alveg sammála því sem kom fram að hér gætu flestir liðir fallið undir það að vera ófyrirséðir. Það er líka tekið fram að þetta er ekki fullburða fjáraukalagafrumvarp. Eins og ráðherra kom inn á, og kemur fram í þessu, þarf væntanlega að bregðast við aftur þegar ný ríkisstjórn hefur komið saman og lagt verður fram nýtt fjárlagafrumvarp og staðan tekin aftur. Það kemur t.d. fram á bls. 19, vert að vekja athygli á því og eins þegar ráðherra fór ágætlega yfir tölulegar upplýsingar hérna, að reksturinn er frekar viðkvæmur og að hallinn á heildarjöfnuði verði í kringum 53 milljarðar sem er töluvert lakari en gert var ráð fyrir. Það er auðvitað gerð grein fyrir því hvers vegna, að stærstu leyti, og það er vegna þessara lífeyrisútgjalda sem hér er verið að leggja til, en líka vegna þess að svo mikið er af óreglulegum tekjum, stöðugleikaframlög o.s.frv. Eitt af því sem er líka fjallað um á bls. 19 er um arðgreiðslur frá viðskiptabönkunum, sem eru hærri en gert var ráð fyrir. Við höfum gjarnan haldið því á lofti og fundist skrýtið hvers vegna það er ekki fært reglubundið. Svo kemur hér fram, af því að ráðherra fór lítið í breytingar á lánsfjármagni, að ætlunin hafi verið að nýta stöðugleikaframlögin til að ráðstafa inn á bréf Seðlabankans sem er bara búið að greiða niður um 25 milljarða, en það stendur í 65 milljörðum, og óvíst hvort það verði greitt upp eða ekki. Það næst m.a. af endurheimtum á innlausn stöðugleikaeigna. Það er eitt af því sem ég hef sagt og sagði þegar ríkisfjármálaáætlunin var lögð fram, það er þetta með stöðugleikaeignirnar og heimturnar á þeim. Það er undirliggjandi í þeirri áætlun, hún byggist fyrst og fremst á því og við vitum ekkert hvernig það fer. Það er því partur af því og kemur hérna fram að á algjörlega eftir að koma í ljós hvort það verður. Gert er ráð fyrir að reynt verði að nýta 30 milljarða af stöðugleikaframlagi til að greiða niður skuldir það sem eftir er árs, en ekkert er í hendi. Mig langar aðeins að fara yfir nokkra liði. Ég spurði út í rannsóknarnefndir þingsins og hefði verið áhugavert að vita meira um þær. Ég er ánægð með að sjá að loksins er búið að taka ákvörðun um að flytja ríkislögmann. Farið er fram á 10 millj. kr. þar til embættisins til að vinna að málsvari fyrir hönd íslenska ríkisins gagnvart Mannréttindadómstóli Evrópu, þ.e. þetta er mál sem unnin eru gagnvart dómstólnum sem hafa verið unnin í innanríkisráðuneytinu en verið að flytja til ríkislögmanns. Ég held að það sé af hinu góða. Hér er líka Lögregluskóli ríkisins. Kostnaðurinn við að flytja Lögregluskólann og leggja hann niður hér er upp á tæplega 44 milljónir. En vegna þeirra breytinga, þ.e. flytja hann upp á háskólastig, er verið að koma fyrir mennta- og starfsþróunarsetri sem verður staðsett á höfuðborgarsvæðinu hjá lögreglunni. Ég held að þetta hafi verið góð aðgerð í sjálfu sér að framkvæma fyrst málin voru svona komin, þó að deila hefði mátt um tímasetninguna. Það er náttúrlega alveg ljóst að þetta var allt of seint á ferðinni í sjálfu sér þó að vel hafi ræst síðan úr þessu. Síðan eru nokkur mál innan menntakerfisins, öll góð og gild. Ég ætla ekki að draga úr því. Til dæmis á veita tímabundið 50 millj. kr. framlag til verkefnis á sviði máltækni fyrir íslenska tungu. Það er afar gott verkefni. Þetta er nýtt verkefni. En það er eitt af því sem fjáraukalögin segja að eigi ekki að gera, þ.e. að fara í ný verkefni. Um haf- og vatnarannsóknir, tæki og búnað í skip. Lagt er til að 146 milljónum verði úthlutað til að fjármagna stofnkostnað vegna kortlagningar hafsbotnsins umhverfis Ísland. Það er nefnt sem rökstuðningur að þetta sé í tilefni af 50 ára afmæli Hafrannsóknastofnunar, sem var reyndar á síðasta ári, þannig að þetta hefði getað komið inn í fjárlögin en ekki í fjáraukalögin. Talað er um að verkefnið muni hefjast í ársbyrjun 2017 og standa yfir í 13 ár og verði með 200 millj. kr. framlag á hverju ári, sem sagt 2,6 milljarðar. Búið er að gera ráð fyrir þessu í fjármálaáætluninni, en ekki var gert ráð fyrir þessu í fjárlögum þessa árs. Þetta er svona eitt af því sem hefði getað komið inn í fjárlög að mínu mati. Sama er að segja um niðurgreiðslur á húshitun varðandi Vestmannaeyjar. Þetta eru í rauninni ekki ný sannindi, þetta er hins vegar bara ákvörðun sem er tekin seint og er svona svolítið að manni finnst pólitískt útspil. Svo er það ríkislögreglustjóri sem fær fjármunina sem ég nefndi áðan varðandi rekstur mennta- og starfsþróunarseturs. Ég hef áhyggjur af því sem kemur ekki hér fram en á örugglega eftir að koma í þeim fjáraukalögum sem þurfa að koma fram aftur. Hér er verið að veita peninga, 83 milljónir til ríkislögreglustjóra, m.a. 20 milljónir vegna öryggis- og löggæslu íslenskra lögreglumanna á Evrópumótinu í knattspyrnu í sumar, sem er góðra gjalda vert og allt í lagi með það. En það koma engir nýir peningar sem neinu nemur inn í lögregluna sem er langt, langt undir mörkum og þarf miklu meira fjármagn. Hér er í rauninni verið að bregðast við því sem gerðist í sumar. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson spurði áðan um kostnaðinn við flutninga hælisleitenda úr landi. Hér er lögð til 20 millj. kr. hækkun á framlagi til að standa undir kostnaði við ráðningu starfsmanna við að sinna greiningu, birtingu og fylgd úr landi. Ég held að það sé partur af þessu, en væntanlega líka eitthvað varðandi sakamál. Hér eru framlög til lögreglustjóranna á Norðurlandi eystra og Suðurlandi. Það eru 22 milljónir til Norðurlands eystra og er fyrst og fremst til að fjármagna hálendisgæsluna og sama í rauninni er með lögreglustjórann á Suðurlandi, þar eru 76 milljónir vegna aukins ferðamannastraums. En ég þykist vita að þetta verði varla til þess að endar náist saman því að allar stofnanir sem hafa samband við okkur kvarta um að launabætur séu ekki greiddar að fullu. Það er bara alveg sama hvort það er menntastofnun, löggæslan eða sýslumenn. Sýslumenn eru að reyna að leysa málin, en þeir fengu hins vegar við sameininguna yfirfærðar og dreifðar á embættin skuldir í staðinn fyrir að byrja á núllpunkti með nýjar stofnanir. Nánast allar stofnanir sem hafa samband segja að einhverra hluta vegna fjármagni ríkið ekki að fullu samninga sem það gerir, þ.e. launabætur. Það er auðvitað algjörlega óásættanlegt. Þessir tveir liðir hjá lögreglustjórunum eru fyrst og fremst vegna þess að ákveðið var að auka eftirlit á hálendinu. Það er ekki verið að bæta í eitt eða neitt, heldur er þetta partur af því sem ríkisstjórnin ákvað að gera. Varðandi hælisleitendur tek ég undir með hæstv. ráðherra, það er gott að hér skuli vera lögð til hækkun til að standa straum af þeim lið og til að flýta málsmeðferð. Það er afar mikilvægt og tek undir það. Til framtíðar litið er það auðvitað til þess að fólk þurfi ekki að bíða lengi eftir því að fá niðurstöðu í sín mál. Það er grundvallaratriði og var eitt af því sem allsherjar- og menntamálanefnd komst að niðurstöðu um og lagði til við afgreiðslu útlendingafrumvarpsins svokallaða. Það er líka ánægjulegt að sjá að Rauði krossinn á að fá hækkun á framlagi vegna talsmanna þjónustu sinnar, 40 millj. kr., til að standa undir þeim kostnaði þar sem umsóknum hefur fjölgað. Það er afar gott því að þar er mjög mikilvægt starf unnið. Síðan er Vegagerðin. Þar er verið að taka af einmitt þessum ófyrirséðu útgjöldum vegna hamfara þar sem þau eru fyrst og fremst ætluð til að mæta þeim. Það er m.a. vegna Skaftárhlaups og vatnavaxta sem urðu á Austurlandi. Miklar skemmdir urðu á vegum í Borgarfirði eystra og Fljótsdalshéraði og svo suður á fjörðunum eins og margir þekkja. Áætlað mat á heildarkostnaði við viðgerðir á þjóðvegum er um 143 millj. kr. Ég vona svo sannarlega að það dugi til, þó að ég hafi af því áhyggjur að svo verði ekki. Svo er lögð til 80 millj. kr. hækkun á framlagi til ýmissa aðgerða og endurbóta á vegakerfinu sem byggja á tillögum stjórnar Stjórnstöðvar ferðamála um aðgerðir til að auka öryggi ferðamanna að fjölförnum ferðamannastöðum. Ég veit svo sem ekkert hvaða staðir þetta eru nánar sem um ræðir, það kemur væntanlega fram í umfjöllun okkar í nefndinni um málið. En þetta er líka eitt af því sem ekki er beinlínis ófyrirséð, það hefur náttúrlega legið fyrir lengi að innviðirnir og vegakerfið okkar er mjög illa farið. Úr Hafnabótasjóði á að greiða tjón sem varð á hafnarsvæðum, grjótgörðum og grjótvörnum í Breiðdalsvík og Borgarfirði eystra eftir það óveður sem ég nefndi áðan og reyndar við Hornafjörð líka og er það vel. Varðandi sjúkratryggingarnar er lögð til hækkun sem ég vona að dugi til, þó að ég hafi áhyggjur af því að það gæti átt eftir að breytast. Þetta eru miklar fjárhæðir sem um ræðir, rúmlega 500 milljónir, en við viljum vissulega vera fremst meðal þjóða í því að reyna að innleiða ný lyf. Við þekkjum umræðuna um að ekki hafi verið gert mikið af því, innleiðingin hefur verið í algjöru lágmarki í langan tíma. Svo að lokum, virðulegi forseti, ég er ánægð með að sjá framlög til hjúkrunarheimila. Það er stór fjárhæð, 1,5 milljarðar, sem á að veita til reksturs hjúkrunarheimila. Það er þessi rammasamningur sem er verið að gera. Þá verða þau hjúkrunarheimili jafnsett hinum, sem búið var að koma til móts við og eru í eigu sveitarfélaga, sem er verið að mæta núna. Ég er líka ánægð með að embætti ríkisskattstjóra og yfirskattanefnd fái aukafjárveitingar til að fara í aukið skatteftirlit, því að við höfum rætt það mikið hér að umfang undanskota frá sköttum gæti verið um 80 milljarðar og það þarf auðvitað setja fjármuni í það til að ná í þá og það er af hinu góða. Allra síðast langar mig að segja varðandi það sem ég nefndi áðan og ráðherra svaraði kannski lítið. Jú, það er eitt hér á undan, það er Mývatn. Við ræddum málefni Mývatns og lítilla sveitarfélaga sem hafa íþyngjandi fráveitumál eins og þar er um að ræða. Hér á að leggja til fjármagn, þó að það sé ekki nema 3 milljónir, til að mæta kostnaði við úttekt á fráveitumálum þar sem á að skoða möguleika á kostum sem hægt er að sjá fyrir sér að geti orðið til úrbóta. Það er til alls fyrst, ákveðin viðurkenning á því að þetta er verkefni sem sveitarfélagið eitt og sér getur ekki staðið undir. Svo í restina þá er það það sem ég spurði hæstv. ráðherra um varðandi gjaldtöku á atvinnurekstur sem nýtir vatnsauðlindina. Þetta er ferskvatnsnýting í atvinnuskyni sem ríkisstjórninni hefur ekki tekist að afgreiða. Umhverfisnefnd var með þetta á sinni könnu, var tilbúin að afgreiða málið, en ég held að það hafi strandað á Sjálfstæðisflokknum þar sem hann var ekki tilbúinn að leggja gjöld á atvinnureksturinn, að mér skilst. En þetta er eitthvað sem við þurfum að gera. Ég get eiginlega ekki verið sammála því að við getum ekki fundið einhvers konar millileið til að ríkið og þau fyrirtæki sem um ræðir deili þessum kostnaði með sér, um er að ræða 110 milljónir. Virðulegi forseti. Ég ætla að láta þetta duga um málið að sinni.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2016. Eins og gefur að skilja ætla ég helst að tala um þau atriði sem lúta að velferðarmálum. Það er kannski fljótgert því að það eru þrjú tilefni til fjáraukalaga sem lúta að velferðarráðuneyti. Þar eru annars vegar lyf með S-merkingu, en eins og fram hefur komið er alvarlegur fjárskortur til þess að taka inn ný S-merkt lyf og þá einna helst vegna gigtarsjúkdóma og krabbameinslækninga. Ég fagna því að hér séu að koma 427 millj. kr. til hækkunar á framlagi til liðarins S-merkt lyf, en áður hafði 100 millj. kr. verið veitt af safnlið ráðuneytisins. Það eru um 527 millj. kr. sem eru að koma umfram fjárlög inn í þetta, og reyndar má segja að það hafi verið fyrirséð því að í fjárlögunum er bara gert ráð fyrir 3% raunvexti eins og svo mörg ár áður og alltaf er bent á að þetta séu óraunhæf framlög, en svo koma þau í fjáraukalögum. Þetta er nú ekki gott verklag, en því ber sannarlega að fagna að hér sé verið að gera mögulegt að innleiða ný lyf sem skipta sköpum fyrir heilsu fólks, og flest þeirra hafa þann eiginleika að bæta mjög lífsgæði og þátttöku fólks í samfélaginu. Þá er einnig liður hér sem lýtur að samningum sem náðst hafa við hjúkrunarheimili. Lögð er til 1.500 millj. kr. viðbótarfjárveiting til reksturs hjúkrunarheimila á árinu. Sjúkratryggingum var gefin heimild til þess að ganga til samninga við Samtök fyrirtækja í velferðarþjónustu og Samband íslenskra sveitarfélaga. Til þess að ná því samkomulagi um gerð rammasamnings sem byggir á kröfulýsingu fyrir öldrunarþjónustuna þurfti að leggja til viðbótarfjármagn. Það kemur fram í greinargerð að fyrir liggi drög að slíkum samningi og að aðilar séu sammála um að ljúka gerð endanlegs samnings fyrir 1. október á þessu ári. Þá er hér verið að leggja til 64,5 millj. kr. til Barnaverndarstofu út af heimili fyrir börn og unglinga. Þar er um að ræða eitt barn sem á við alvarlegan vanda að stríða. Mér finnst óþarflega miklar skýringar á þessum lið. Það jaðrar við persónuvernd, því að þarna er verið að fjalla um einn einstakling. Mér finnst þurfa að hafa það í huga þegar svo háttar til að það sé passað upp á slíkt í greinargerðum. Ég tek sem dæmi í samanburði ýmis verkefni á sviði fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Þar er óskað eftir 27 millj. kr. fjárheimild vegna samnings við Lundúnaskrifstofu alþjóðlega almannatengslafyrirtækisins Burson-Marsteller. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að ganga til samstarfs við fyrirtækið sem tæki til ráðgjafar og þjónustu á sviði efnahagsmála, sjávarútvegsmála og annarra málasviða á alþjóðlegum vettvangi sem til skrifstofunnar væri leitað með. Það er reiknað með samstarfi frá júní 2016 til ársloka. Þarna er eitthvert sjö mánaða tímabil þar sem við erum að nýta okkur, íslenska ríkið, breskt almannatengslafyrirtæki. Það er mjög óljóst í hvers konar verkefni þetta á að fara og af hverju þetta eru eingöngu sjö mánuðir. Eru þetta einhver ákveðin verkefni? Þarna hefði til dæmis alveg verið hættulaust að gefa okkur betri upplýsingar enda engar persónur sem þarna er verið að fjalla um. Svo er hér einn liður sem er nú afskaplega lág fjárhæð, það 3 millj. kr. framlag vegna þjónustu við fyrrverandi forseta Íslands sem lét af störfum þann 1. ágúst síðastliðinn. Forsetinn fyrrverandi er að fá aðstoðarmann í 50% starfshlutfalli og það er starfsmaður utanríkisráðuneytisins sem mun veita þessa aðstoð og þjónustu vegna ýmissa verkefna. Það er gert ráð fyrir að þetta verði 3 milljónir í ár og 7 milljónir kr. árið 2017, ákvörðun um aðstoð og þjónustu skal koma til endurmats eigi síðar en að tveimur árum liðnum. Hérna finnst mér þurfa dálítinn rökstuðning. Nú er það svo, frú forseti, að ég tel algjörlega eðlilegt að fyrrverandi forseti lýðveldisins fái slíka aðstoð, ég get sagt það. Ég veit það til dæmis að árið 1996, þegar frú Vigdís Finnbogadóttir lét af embætti, þá fékk hún enga slíka aðstoð, en hún hefur allar götur síðan í 20 ár í raun verið í vinnu fyrir íslenska ríkið og farið víða um sem erindreki og hefur algjörlega séð um það sjálf. Það finnst mér ekkert til eftirbreytni. En mér finnst að ef við erum að veita slíkt fjárframlag þá séum við búin að skilgreina hvenær slík fjárframlög koma til greina og það sé einhver rammi utan um þetta. Ég veit að það eru mismunandi skoðanir á þessu meðal þingmanna, en mér finnst persónulega ekkert óeðlilegt við það að fyrrverandi forseti lýðveldisins hafi möguleika á aðstoð af einhverju tagi vegna verkefna sem tengjast því að viðkomandi var áður forseti lýðveldisins. Við í Samfylkingunni, kratarnir, viljum hafa kerfi á hlutunum og mundum vilja að þarna væru einhverjar reglur smíðaðar sem almennt giltu og tekin væri ákvörðun um það að við vildum hafa það svona, en það væri ekki eingöngu í höndum ríkisstjórnar hverju sinni hvort hún byði upp á slíka aðstoð og þjónustu. Ég get ekki látið hjá líða hér í umræðu um fjáraukalög að ræða stöðu heilsugæslunnar. Nú lesum við það í dag á forsíðu Fréttablaðsins að Ófeigur Tryggvi Þorgeirsson, svæðisstjóri Heilsugæslunnar í Grafarvogi, lýsir yfir miklum áhyggjum af fjármögnun heilsugæslunnar og talar um að á hans stöð geti orðið allt að 60 millj. kr. niðurskurður. Þetta eru gríðarlegir fjármunir, frú forseti. Þá vil ég vitna til þess að þegar við náðum samkomulagi í vor um breytingar á greiðsluþátttökukerfi í heilbrigðiskerfinu og heimild til innleiðinga á þjónustustýringu þar sem á að byrja á þjónustustýringu vegna barna, sem á að tryggja þeim ódýrari heilbrigðisþjónustu, þá var forsenda þess að við í minni hlutanum tókum þátt í afgreiðslu þess máls sú að greiðsluþátttaka yrði ekki hærri en 50 þús. kr. á ári og það er auðvitað í fjárlögum næsta árs sem þeir fjármunir koma, en líka að þegar á þessu ári þyrfti að bæta 300–400 milljónum inn í heilsugæsluna. Því í umsögnum um málið var ítrekað lýst yfir áhyggjum af því hversu illa heilsugæslan væri í stakk búin fyrir þetta aukna verkefni. Það var líka rætt um það að heilsugæslan er að ganga í gegnum miklar breytingar og er að leggja aukna áherslu á teymisvinnu þar sem hjúkrunarfræðingar og aðrar sérfræðistéttir en læknar fái aukið vægi inni á heilsugæslunni. Það þyrfti að efla þetta til muna til þess að heilsugæslan gæti tekið við auknum verkefnum. Þetta var staðfest af hæstv. fjármálaráðherra sem lætur nú ekki svo lítið að vera viðstaddur 1. umr. um eigið frumvarp, frú forseti, og staðfest af hæstv. heilbrigðisráðherra. En nú segir velferðarráðuneytið að þessar 300–400 milljónir sem við tölum um í nefndaráliti eigi að koma til að fjármagna nýjar einkareknar heilsugæslustöðvar. Þessar nýju einkareknu heilsugæslustöðvar þýða bara að nokkrir læknar af Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins hafa stofnað einkafyrirtæki utan um rekstur heilsugæslustöðva, farið þar með út úr heilsugæslunni og þá væntanlega með einhverja sjúklinga með sér - ég fagna því að sjá hæstv. fjármálaráðherra hér - og með fjármuni með sér og svo á það að leysast einhvern veginn. Það er náttúrlega algjörlega óásættanlegt að stofnun nýrra heilsugæslustöðva verði á kostnað fjármögnunar núverandi heilsugæslustöðva. Við ætluðum núverandi heilsugæslustöðvum að fá aukið fjármagn. Þegar við áttum í þessum samræðum við hæstv. heilbrigðisráðherra og ræddum þessi mál fram og aftur, af því að við vorum mjög áfram um að geta lokið þessu verkefni með honum, þá sagði hann okkur aldrei að þessar 300 til 400 milljónir ættu að fara í einkareknar heilsugæslustöðvar heldur töluðum við á þeim nótum að þetta færi inn í heilsugæsluna til þess að efla hana til að takast á við þessi verkefni. Það kennir okkur bara það að ráðherrar misnota sér traust þingmanna með hálfsannleik og það er mér mikið áfall. Það er mikið áfall gagnvart mínum þingflokki sem var tilbúinn til að fara út í þetta verkefni á þessum forsendum, en svo er það líka þannig að þetta eru fjáraukalög núverandi ríkisstjórnar og næsta ríkisstjórn getur komið með ný fjáraukalög. En ég bara undirstrika það að ég tel að þeir fjármunir sem fara hér til velferðarmálanna séu allir sannarlega verðug verkefni og það hefði mátt koma meira til, en það er eðli fjáraukalaga að þau eru ákveðnum takmörkunum háð. Það er gott að fá aukna fjármuni inn í S-merktu lyfin og það er mikilvægt að ljúka samningum við hjúkrunarheimilin. En ég sakna þess mjög að heilsugæslan sé ekki að fá fjármuni, enda þarf hún mjög á þeim að halda, því að uppbygging heilsugæslunnar er lykillinn að því að efla íslenskt heilbrigðiskerfi. Málið fer svo til fjárlaganefndar og ég veit að fulltrúi okkar þar, hv. þm. Oddný Harðardóttir, mun óska eftir nánari upplýsingum um fjárveitingar til heilsugæslunnar á yfirstandandi ári.