Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það varð að ráði í gær að fresta Þessari umr. Ég vildi skýra frá því, að nú er ákveðið, að lagt verði fyrir Alþ. frv. um launakjör opinberra starfsmanna, um nýtt fyrirkomulag á ákvörðun Þeirra. Eitt af þeim atriðum, sem Þar koma til úrslita, er, hvort laun hæstaréttardómara eiga að ákvarðast með sama hætti og annarra, og ég tel fara betur á því, að sú ákvörðun sé tekin í sambandi við það frv. heldur en það, sem hér liggur fyrir, Það sé eðlilegri afgreiðslumáti, ef svo má segja. Ég vil þess vegna fara þess á leit við hv. 7. þm. Reykv., að hann taki þessa till. aftur í sambandi við Þetta frv., vegna þess að honum gefst þá færi á að bera hana upp í sambandi við hitt frv., ef hann að athuguðu máli telur það rétt vera.

Þórarinn Þórarinsson Hæstv. forseti. Með tilvísun til Þess, sem hæstv. dómsmrh. hefur nú sagt, og Þess enn fremur, að hann hefur tekið Þessari till. mjög vel áður á Þinginu, fellst ég á að draga hana til baka að sinni.

Frsm. (Alfreð Gíslason bæjarstjóri) Hæstv. forseti. Allshn. hefur athugað frv, þetta. Hér er aðeins um leiðréttingar að ræða á fyrri l., nr. 29 frá 1947. 55. gr. þeirra I. nær aðeins til 44., 46. og 46. gr. laganna, um meðferð á brotum samkv. þeim greinum. Hins vegar er einnig refsiákvæði í 4 öðrum greinum í þessum lögum, en þar sem 55. gr. nær ekki til meðferðar þeirra, þá er hér aðeins um leiðréttingu að ræða, og var n. öll sammála um að mæla með, að frv. yrði samþykkt.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) Hæstv. forseti. Þetta frv. er eins konar fylgifiskur með frv. um þjóðskrá og fjallar eingöngu um tæknileg atriði. Á það að leiða til þess, að auðveldara sé að fylgjast með dánarvottorðum en verið hefur. Málið hefur þegar hlotið meðferð í Ed. og sætti þar engum ágreiningi, og vonast ég til Þess, að það fái einnig afgreiðslu hér. Ég legg til, að frv. sé vísað til 2. umr. og sömu n., sem hafði þjóðskrármálið, allshn.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér liggur fyrir á þskj. 367, er eitt af stærstu málum þessa þings. Það hefur legið fyrir landbn. Nd. Hún hefur skilað álitum, og eins og hv. þdm. er kunnugt af þeim álitum, sem útbýtt hefur verið, hefur hún ekki orðið á einu máli, og geri ég ráð fyrir, að engum hafi komið það á óvart eftir forsögu málsins í hv. Ed. og ýmsu öðru, sem fram hefur komið í þessu máli. Ég mun nú fara nokkrum orðum um þetta mál hér við 2. umr. Það er að vísu rakið nokkuð í nál. okkar í meiri hl., og koma þar fram ýmis þau atriði, sem við teljum rétt að benda sérstaklega á. Ef við virðum fyrir okkur höfuðatriði málsins, eru þau fólgin í því, að upp úr þeim sjóðum, sem fyrir hafa verið, ræktunarsjóði og byggingarsjóði, er gert ráð fyrir að stofna eina deild, sem fær nafnið stofnlánadeild landbúnaðarins. Stofnfé þeirrar deildar skal vera eignir ræktunarsjóðs Íslands og byggingarsjóðs, eins og þær verða, þegar þessi lög taka gildi, lán, sem ríkissjóður hefur veitt ræktunar- og byggingarsjóði, skuldabréf, sem ríkissjóður afhendir, og 16.5 millj. kr., sem ríkissjóður eða ríkisábyrgðasjóður greiðir af erlendum lánum ræktunar- og byggingarsjóðs. Samtals eru þessar upphæðir um 60.5 millj. kr. Auk þess er gert ráð fyrir árlegum tekjum til deildarinnar, föstum árlegum tekjum, sem eru þessar: 1) 4 millj. kr. framlag frá ríkissjóði. 2) 1% álag á söluvörur landbúnaðarins, sem skal ákvarðað og innheimt eins og búnaðarmálasjóðsgjald. 3) Árlegt framlag ríkissjóðs á móti þessu 1% álagi á söluvörurnar, er nemi jafnhárri upphæð. 4) Gjald á útsöluverð mjólkur, rjóma og heildsöluverð annarra landbúnaðarvara, sem seldar eru á innlendum markaði, sem skal nema 0.75% af verði sömu afurða samkvæmt verðlagsgrundvelli. 5) Vaxtatekjur. Um tilgang þessa sjóðs er það í stuttu máli að segja, að honum er ætlað að leysa úr stofnlánaþörf landbúnaðarins, og samkvæmt 6. gr. er þar um að ræða endurbyggingu íbúðarhúsa á sveitabýlum og byggingu íbúðarhúsa á nýbýlum, til jarðræktar, peningshúsa, geymsluhúsa og annarra mannvirkja við landbúnað, þar með talin vermirækt, loðdýrarækt, lax- og silungseldi, enn fremur til mannvirkja í þágu landbúnaðarins, svo sem mjólkurvinnslustöðva, sláturhúsa, kjötfrystihúsa, ullarverksmiðja, skinnaverksmiðja, þvottahúsa, viðgerðarstöðva landbúnaðarverkfæra, verkstæða fyrir iðnaðarmenn í sveitum, svo og til bústofnsauka og til kaupa á vélum, sem notaðar eru við landbúnað. Enn fremur er skv. 13. gr. heimilt, að fengnu samþykki ráðh. hverju sinni, að verja allt að 10 millj. kr. af fé stofnlánadeildarinnar til að kaupa bankavaxtabréf veðdeildar Búnaðarbankans, ef það er auðið án þess að skerða nauðsynleg útlán deildarinnar að öðru leyti. Þetta eru í stuttu máli höfuðatriðin, sem í þessu stofnlánadeildarfrv. felast um fjármagnið, sem byggir hana upp, um tekjurnar og um það verkefni, sem henni er ætlað að leysa. Eins og kunnugt er, hefur mikilli gagnrýni verið haldið uppi á frv., frá því það kom fram, og eru Það að vísu viss atriði, sem sérstaklega hafa verið gagnrýnd. Ég vil fara nokkrum orðum um þau út af fyrir sig. Það er þá sérstaklega þetta 1% búvörugjald eða 1% gjald af framleiðsluverðmæti söluvara landbúnaðarins, eins og það er nefnt, sem er talið vera ranglátt og án fordæma og að það verki eins og hreinn launaskattur, sem nemi 1.5 og 2% af kaupi bóndans. Það hefur verið bent á, að til stofnlánasjóða sjávarútvegsins væri tekið gjald af útflutningsverðmætum sjávarafurða og þó öllu hærra en hér er lagt til. Menn kannast við það, að Tíminn og fleiri, m.a. hv. framsóknarmenn hér á Alþingi, hafa haldið því fram, að það væri ósambærilegt, af því að útgerðin gæti velt því af sér inn í verðlagið. Það er að vísu ekki alveg nýverið, sem ég hef rekizt á þessa staðhæfingu í Tímanum, en ég man eftir henni, nokkru eftir að þetta frv. leit dagsins ljós á Alþingi. Það liggur í augum uppi, að annaðhvort er hér talað á móti betri vitund og beinlínis í æsingaskyni, - og það er að vísu kannske ekki ósennileg skýring, - en hitt gæti líka verið, að svo inngróið væri þeim orðið uppbótakerfið, sem við höfum alllengi búið við, að þeir lifðu enn og hrærðust í þeim hugarheimi. En auðvitað er þetta gjald af sjávarafurðunum til stofnlánasjóða útvegsins, eins og t.d. fiskveiðasjóðs, nokkuð hliðstætt því, sem hér er lagt til um gjald á söluvörur landbúnaðarins til stofnlánasjóða hans. En þá er rétt að athuga frá fleiri hliðum þetta 1% gjald, sem áætlað er til að byrja með að muni nema ca. 8 millj. kr. árlega. Ég er ekki í vafa um, að þm. eru nokkuð sammála um, að það, að stofnlánadeildin sé sem allra öflugust, sé eitt hið allra stærsta mál landbúnaðarins og þá um leið bænda, og sammála um, að stofnlánadeildin gefi aukinn kraft til þess að rækta og byggja landið. En bændurnir í landinu leggja árlega fram í umbætur á jörðum sínum stórfé umfram það, sem þeir fá að láni í stofnlánasjóðunum, og umfram þann stuðning, sem veittur er skv. jarðræktarlögum, og eftir fleiri leiðum, t.d. landnámslögunum. Þetta framlag til framkvæmda á jörðum sínum taka þeir af því kaupi, sem þeir bera úr býtum við búskapinn, og ef við tökum t.d. tímann, sem liðinn er frá stríðslokum, eða tímabilið milli 1950 og 1960, síðasta áratug, Þá er hér um mjög mikið fé að ræða. En allir þeir, sem hafa gert sér gerla grein fyrir þessum hlutum, vita, að nokkuð af þessum verðmætum, sem bændur hafa þannig lagt í ræktun og byggingar, er þeim sjálfum a.m.k. stundum arðlítið. Þeir leggja þjóðfélaginu það, þeir leggja það eins og segja mætti inn á reikning framtíðarinnar. Ef maður virðir fyrir sér t.d. sölu á bújörðum, þá er kunnara en frá þurfi að segja, að bændur fá yfirleitt ekki uppborið það verð, sem Þeir hafa lagt í umbætur á jörðum sinum, er jarðirnar eru seldar, og oft því síður sem umbætur hafa verið gerðar þar meiri. Þetta eru kunnar staðreyndir allan þann tíma, sem liðinn er, síðan tími umbótanna hófst í íslenzkum búskap, íslenzkum landbúnaði. Þetta hefur þjóðfélagið líka alltaf viðurkennt, þetta framlag bændanna til þjóðfélagsins, með stuðningi þess opinbera, eins og t.d. gert er skv. jarðræktarlögum. Og þá er ég kominn að því, sem ég sérstaklega vildi vekja athygli á. Er það ranglæti að beina nokkru af því fé, sem bændur hafa sjálfir lagt í umbætur á jörðum sinum og lagt inn á reikning þjóðfélagsins í umbætur bújarðanna, beina því eftir öðrum farvegi að sama marki, láta dálítinn hluta af þessu kaupi, sem bændur verja til umbóta á jörðum sínum, verka eins og segul í stofnlánasjóðum landbúnaðarins, sem eru það afi, sem verður drýgst til að gera öra þróun í umbótum í sveitum? Rétt er, að sá er að vísu munur á, að bændur ráða sjálfir því framkvæmdafé, sem þeir leggja í umbætur á eigin jörð. En til þess er þjóðfélag myndað, að það er oft nauðsyn að leggja nokkur takmörk á einstaklinga. Það er að dómi þeirra manna, sem um þetta mál hafa fjallað, hagfelldara að verja litlum hluta af þessu umbótafé bændanna eftir þjóðfélagslegum leiðum að sama marki, því marki að rækta og byggja landið, afla véla til búvöruframleiðslunnar og ekki sízt til að létta hlut frumbýlinganna, láta það, eins og ég sagði áðan, verka eins og segul til höfuðstólsmyndunar í stofnlánasjóði. Ég ætla ekki að halda því fram, að þetta sé bændum raunverulega skylt. Ég held því fram, að það sé skynsamlegt og að það megi segja, að í þessu felist raunverulega ekki ný skattlagning á bændastéttina sem heild. Þessar 8–10 millj., sem ætlað er að renni til stofnlánadeildarinnar árlega af kaupi bændanna næstu ár, hafa runnið og miklu meira þó inn í þann framtíðarsjóð þjóðfélagsins, sem landbúnaðurinn er. Ég vil enn fremur vekja athygli á því, sem raunar allir viðurkenna, að þróun undanfarinna ára hefur sífellt stækkað bilið innbyrðis meðal bænda. Þeir, sem eru komnir með björguleg bú, standa betur að vígi. Hinir, sem skemmra eru komnir og eru að byrja, eiga sífellt við stærri og stærri vanda að glíma. Þetta er öðrum þræði vegna verðbólguþróunar undanfarinna ára, vegna þess t.d., að lánsfjárþörfin hefur vaxið miklu örar en unnt hefur verið að sinna, og þekkja allir það, sem nærri þessum málum hafa komið. Auk þess er þessi staðreynd bein afleiðing af verðlagskerfi landbúnaðarins, sem færir allan hagnaðinn af aukinni framleiðni til þjóðfélagsins sjálfs, allan hagnað, sem er umfram aukinn kaupmátt launa. Enn fremur er rétt að vekja athygli á því, að þessir auknu erfiðleikar fyrir þá, sem eru að byrja, eru líka afleiðing, óumflýjanleg afleiðing af þeim umbótum og breytingum, sem hafa orðið í atvinnuháttum yfirleitt, landbúnaði eins og öðrum. Ef við lítum t.d. á verðlagsgrundvöll landbúnaðarvara, eins og hann var, þegar hann var fyrst settur fram 1943–45, þá var vinnan við framleiðslu þá, sem meðalbúið skilaði af sér, allt að 90% af rekstrarkostnaði. Nú mun hún vera milli 50 og 60%. Þetta þýðir það, að t.d. ung hjón, sem eru að byrja búskap með tvær hendur tómar, eins og oft var tekið til orða, hafa sem sagt ekki annað að leggja til rekstrarins en eigið vinnuafl, þau gátu fyrir 15–20 árum lagt fram til árlegs rekstrar allt að 90% af því, sem búið þá þurfti, en nú, alveg eins á vegi stödd, ekki nema 50–60%. Það sjá allir, að á því er mikill munur, þegar maður leggur út í eitthvert fyrirtæki, hvort maður getur sjálfur snarað út 50–60% eða 80–90%. Þetta er að því er snertir rekstur búsins. Svipað kemur svo út, þegar litið er til stofnframkvæmdanna, að eftir því sem meðalbúið skilar nú miklu meiri framleiðslu, hefur það þar af leiðandi stærri bústofn, þarf þar af leiðandi stærri hús, meiri ræktun, miklu meiri stofnkostnað. Allt eru þetta samverkandi orsakir, sem gera það að verkum, að Það er mun örðugra, það þarf miklu meira fjármagn nú en áður til þess að hefja búskap. Og þetta mundi koma alveg jafnt fram, þó að verðlag væri stöðugt. Þetta er bein afleiðing af þeirri framsókn þjóðarinnar, sem á sér stað á öllum sviðum. Þessu þarf að mæta með auknu lánsfé. En mér þótti rétt að vekja athygli á þessu, vegna þess að ég held, að ýmsum sjáist meira yfir þetta atriði en rétt er. Ég hef verið að rekja aðstöðu frumbýlinganna, hvað hún verður sífellt erfiðari og erfiðari, eftir því sem tímar líða, hvað hún krefst sífellt meira og meira fjármagns, eftir því sem hlutur fjármagnsins í atvinnuveginum stækkar, eftir því sem hlutur fjármagnsins vex, eftir því sem hlutur vinnunnar minnkar. Með því að taka 1% af búvörunum í stofnlánasjóð er verið að jafna ofur lítið aðstöðuna meðal bænda innbyrðis. Þeir, sem hafa notið lánanna mest úr ræktunar- og byggingarsjóði á undanförnum árum, hafa yfirleitt mun stærri bú og meiri framleiðslu en meðalbóndinn í landinu eða meðalbóndinn í þeirra nágrenni. Þeir leggja því meir af mörkum í framtíðarstofninn í lánasjóðnum, sem þeir njóta fyrst og fremst, sem eftir eiga enn að vinna framkvæmdirnar á eigin jörð og byrja búskap. Þessi leið til að byggja upp stofnlánadeildina er þess vegna leið samstarfs og samhjálpar, leið félagshyggjunnar, sem hefur reynzt farsæl til framþróunar landbúnaðarins og þjóðfélag okkar grundvallast nú svo mjög á. Ég held, að bændur skilji þetta yfirleitt, skilji sanngirni Þess, að þeir, sem notið hafa lánanna undanfarið og verðbólguþróunin hefur létt þeim mjög greiðslu þeirra, en á hinn bóginn aukið á erfiðleika þeirra, sem skemmra eru komnir, - bændur skilji yfirleitt sanngirni þess, að þeir leggi meira af mörkum til að bæta aðstöðu þeirra, sem nú eiga starfið fram undan, til þess að taka þátt í að mynda öflugan lánasjóð landbúnaðarins, sem getur sinnt ekki aðeins þeim verkefnum, sem hægt hefur verið að sinna hingað til, heldur einnig miklu fleiri verkefnum, sem að vísu hefur verið heimilt að sinna, en alltaf hefur skort fé til þrátt fyrir æpandi þörf, sem ávallt hefur verið, svo sem er um lán til kaupa á vélum og tækjum alls konar og til bústofnskaupa. Ég mun láta þetta nægja í bili um þetta 1% gjald. En á það ber svo að leggja áherzlu, sem hefur raunar þegar verið gert, að það er augljóst mál, hve þýðingarmikið það er, vegna Þess að einmitt með því er hægt að draga að stofnlánasjóðnum mun meira fé en unnt hefði verið með öðrum leiðum, úr öðrum áttum. Það hefur nokkuð verið rætt um afstöðu búnaðarþings til þessa máls. Ég skal ekki fjölyrða mikið um hana, hún er í svipuðum anda og afstaða framsóknarmanna hefur verið hér á Alþ. Og það er í raun og veru sama, hvorar till. maður tekur til að rekja. Ég mun hér halda mér við þessa samþykkt búnaðarþings og fara um hana nokkrum orðum. Það fyrsta er, að búnaðarþing telur réttmætt og gerir kröfu til, að ríkissjóður greiði þann halla, sem deildir Búnaðarbankans hafa orðið fyrir vegna gengisfellingar. Nú held ég, að allir, sem lesa þetta frv. með kostgæfni og sjá, hvað í því felst, hljóti að sjá, að það er einmitt þetta, sem gert er með frv., með þeim till., sem felast í frv. Það er létt af sjóðunum gengishallanum með framlagi frá því opinbera. Þetta er ákaflega auðsætt, ef við athugum út frá því yfirliti, sem fylgir sem fskj. í með frv., að eftir 14 ár, eða 1975, er kominn höfuðstóll, sem nemur rúml. 500 millj. kr. En við síðustu áramót vantar stofnlánadeildina til þess að eiga fyrir skuldum milli 30 og 40 millj. En eftir 14 ár, eða 1975, er ekki einasta búið að jafna þann mismun og greiða allan gengishallann, heldur einnig að mynda höfuðstól, sem nemur um 500 millj. kr. Þetta 1% gjald, sem bændur leggja fram, er skv. þessu yfirliti og skv. þeim tölum, sem framsóknarmenn sjálfir fóru með hér við 1. umr. málsins, um 133 millj. kr. Við það skulum við leggja vexti og vaxtavexti, sem af því eru reiknaðir á þessum 14 árum, og ef það er gert, sem er sanngjarnt, þá nemur það rösklega 200 millj. kr. Sem sagt, þá er úr öðrum áttum, frá því opinbera, búið að leggja fram fé, sem fyrst og fremst nemur öllum gengishallanum, auk þess byggir upp 2/5 af þeim höfuðstóli, sem þá er kominn. Þetta finnst mér svo ljóst, að það eigi ekki að þurfa að vera að deila um slíka hluti. Skv. 2. lið telur búnaðarþing, að landbúnaðurinn eigi fullan rétt á því að fá fjármagn til stofnlána af sameiginlegu fé þjóðarinnar. Ég hef áður verið að sýna fram á, að í frv. felst að byggja upp mjög öfluga lánsstofnun með eigin fé. En það liggur í augum uppi, að Því öflugri sem lánsstofnunin er að eigin fé, sem er myndað að mestu leyti eða að verulegu leyti af sameiginlegu fé þjóðarinnar, slík lánsstofnun stendur mun betur að vígi með Það að geta fengið lán af sameiginlegu sparifé þjóðarinnar, að því leyti sem hennar eigin höfuðstóll hrekkur ekki til að standa undir þeim verkefnum eða þeim útlánum, sem þessari lánsstofnun er ætlað að mæta. Þess vegna er það, ef maður athugar þessa samþykkt búnaðarþings, sem telur, að landbúnaðurinn eigi fullan rétt á sem einn aðalatvinnuvegur þjóðarinnar að fá fjármagn til stofnlána af sameiginlegu fjármagni þjóðarinnar, þá er hún ákaflega hjákátleg. Það er vitanlega gert ráð fyrir því og þarf ekki að taka neitt fram um það í þessum lögum, að að því leyti sem eigið stofnfé deildarinnar nægir ekki til að mæta útlánaþörfinni, sem það mun ekki gera, sérstaklega ekki fyrstu árin, þá verði bætt úr því með því að útvega stofnlánadeildinni lánsfé að auki. Og auðvitað stendur hún þeim mun betur að vígi - ég vil endurtaka það - að gera þetta sem hún er sjálf betur stæð efnalega, sem hún er betur og sterkar uppbyggð af eigin fé. Þá kemur 4. liðurinn. Búnaðarþing lýsir yfir, að landbúnaðinum sé mjög nauðsynlegt, að vextir af stofnlánum séu lágir. Þetta er vitanlega alveg rétt. Það er mjög æskilegt, að hægt sé að hafa vexti af stofnlánum lága. Það liggur í raun og veru í augum uppi, að alveg á sama hátt og lánsstofnun stendur betur að vígi með að taka lán, því traustari sem hún er, því betur stendur hún einnig að vígi með það að geta veitt hagkvæm lánskjör, því meiri eigin tekjur sem hún hefur, því meir sem hún byggir sig upp af eigin fé. Það er eitt meginatriði þessa frv. að byggja stofnlánadeildina upp af eigin fé, m.a. til þess að standa betur að vígi að geta veitt hagkvæm lán, að geta veitt lán með tiltölulega hagkvæmum vöxtum. Það má þess vegna segja, að mikið af þessum meginatriðum, sem felast í þessari samþykkt búnaðarþings, eru einmitt alveg samhljóða frv., enda þótt reynt sé að láta skína í annað. Ég skal ekki rekja þetta mál öllu lengra, en það er rétt að víkja svolítið nánar að veðdeildinni. Það er öllum kunnugt, að eitt stórkostlegt vandamál í landbúnaði nú er það, hve erfitt er með eignaskipti á jörðum. Þetta er búið að vera svo lengi. Ég geri ráð fyrir, að upphaflega hafi veðdeildinni fyrst og fremst verið fyrirhugað að greiða fyrir eignaskiptum á jörðum. En hún hefur ávallt verið mjög vanmegnug. Og í raun og veru að því leyti sem hún hefur starfað, þá hafa lánveitingar úr veðdeild miklu fremur orðið til þess að bæta úr einhverri þeirri vöntun, sem verið hefur á, að hinir stofnlánasjóðirnir, sérstaklega ræktunarsjóður, gætu innt af höndum til fulls sitt eigið verkefni, eins og t.d. til vélakaupa og þess háttar. En það er ákaflega nauðsynlegt, að unnt sé að efla veðdeildina. Það kann að vera, að menn hafi misjafnlega mikla trú á því, hversu áhrifamikið þetta ákvæði 12. gr. er, að heimilt sé að lána henni 10 millj. kr. á ári af sameiginlegu fé stofnlánadeildarinnar. Það kann að vera, að menn hafi misjafna trú á, hvort þetta megi takast. En hvaða trú sem menn hafa á Því, þá held ég, að það sé ekki líklegra eftir öðrum leiðum að tryggja veðdeildinni fé. Mér sýnist, að það sé augljós kostur að sameina öll þessi höfuðstofnlánaverkefni sem mest í einni deild, það tryggir hagkvæmari not fjárins, það getur verið misjöfn eftirspurn einstaka ár til einstakra þátta, sem þörfin jafnar þá af sjálfu sér, og eins og ég benti á áðan, sérstaklega þetta, að Því sterkari sem stofnunin er, því betur stendur hún að vígi að afla sér lánsfjár. Ég held því, að þessi úrlausn hvað veðdeildina snertir sé a.m.k. skynsamleg á Þessu stigi, og vildi vænta þess, að hún gæti komið að verulegu liði. Ég sagði í upphafi, að þetta væri eitt af stærstu málum, sem fyrir Þessu þingi liggja, stærsta mál landbúnaðarins um langa hríð. Það hafa komið fram hér miklar brtt. frá minni hl. landbn., - þeir hafa nú, hv. 3. Þm. Sunnl., Ágúst Þorvaldsson, og hv. þm. Karl Guðjónsson, ekki getað komið sér saman um eitt nál., en þeir hafa komið sér saman um brtt., sem eru hér í mörgum liðum. Ég mun ekki fara mörgum orðum um þær, ég vil aðeins rétt víkja að einni megintill. Þar segir, að árlegt framlag ríkissjóðs til deildarinnar skuli vera 25 millj. kr. Það er náttúrlega ágætt að koma með svona tillögu, og þetta er svo sem ekki eina tili., sem sézt hefur frá hendi hv. stjórnarandstæðinga um fjárframlög úr ríkissjóði til ýmissa góðra mála. Ég vil minna á, að er húsnæðismálastofnunin var hér til umr., kom hv. 4. þm. Austf. með till. um að verja 1% af tekjum ríkisins árlega til þess að mynda höfuðstól í húsnæðismálastofnun. Meðan verkamannabústaðirnir voru til umr., átti að tvöfalda framlagið úr ríkissjóði til þeirra. Þegar aflatryggingasjóður sjávarútvegsins var til umr., voru þeir á móti því, að það væri stofnuð jöfnunardeild til þess að auðvelda það að jafna ójafna afkomu ýmissa deilda sjávarútvegsins innbyrðis. En það var sjálfsagt að hjálpa togaraútgerðinni, bæta henni aflatjónið á undanförnum árum, en það átti að gerast af almannafé og væntanlega þá úr ríkissjóði. Það er ákaflega auðvelt að flytja svona tili., en ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þær. Ég veit, að það dylst engum manni og allra sízt þeim mönnum, sem þessar till. flytja, að þær hefðu aldrei komið fram, ef þeir hefðu haft nokkra ábyrgð á stjórn landsins. það ber því líka að skoða þær í því ljósi. Það tekur enginn slíkar till. alvarlega. Annars er það dálítið einkennandi fyrir starfsaðferðir og málflutning framsóknarmanna að taka yfirleitt aldrei róttækt á málum. Ég vil benda á það, að þeir hafa flutt í Ed. nokkur þing frv. um það, að ríkið taki að sér að borga gengishalla stofnlánasjóðanna. Það var út af fyrir sig að leysa vandræði í bili, en það var ekki til þess að leysa málið eins og þarf að leysa það til frambúðar. En nú, þegar fram er komið frv., sem felur þetta í sér, að það opinbera létti gengishallanum af sjóðunum, þá kveður við annan tón. Þá segja framsóknarmenn: Nei, það var ekki ætlunin. Það á að gera þetta í Seðlabankanum. - Nú eru þeir með till. um það, að Það þurfi að færa þetta yfir í Seðlabankann. Mér detta í hug keipabörnin í sambandi við þetta mál, þau, sem vilja ekki lofa mömmu eða pabba að klæða sig í dag, afi þarf að gera það eða amma. En þetta er dálítið táknrænt, eins og ég var að minnast á, fyrir afstöðu framsóknarmanna til fjölda mála, bæði í málflutningi og hvernig þeir taka á þeim, að taka ekki róttækt á þeim, leysa hlutina ekki í eitt skipti fyrir öll. Sjálfstæðismönnum hefur verið það ljóst frá upphafi, að þessi mál, lánamál landbúnaðarins, voru ekki leyst með því að létta gengishallanum af sjóðunum, það varð að tryggja Það, að þeir byggðu sig upp þannig, að það kæmu ekki aftur fyrir slík vandræði sem hafa steðjað að þeim sjóðum á undanförnum árum, og það er gert með þessu frv., sem hér liggur fyrir. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál á þessu stigi. Það er nokkuð rakið í nál. okkar, hverjar samþykktir hafa verið gerðar um lánamál landbúnaðarins um mörg undanfarin ár á aðalfundum Stéttarsambands bænda. Ég valdi af ásettu ráði nokkuð langt tímabil, - tímabil, sem nær yfir stjórnartímabil flestra eða allra hinna pólitísku flokka í landinu, því að það dylst engum, að þrátt fyrir góðan vilja fjölmargra þeirra, sem þar eiga setu, vilja hin pólitísku sjónarmið stundum skjóta þar dálítið upp kolli, og það má jafna nokkuð úr því í Þeim heildarsvip, sem fæst, ef maður tekur nógu langt tímabil. Ég vænti þess, að hv. þdm. hafi litið yfir þetta nál. okkar í meiri hl., og ef það er gert, þá sést þar, að í meginatriðum hefur alltaf verið sami grunntónninn í þessum samþykktum, sem gerðar hafa verið á aðalfundum Stéttarsambandsins allt frá 1955 og til síðasta hausts, í meginatriðum sami grunntónninn - Þessi, að reyna að sjá um, að nægilegt lánsfé sé fyrir hendi á hverjum tíma til þess að mæta þeirri framkvæmdaþörf, sem er í landbúnaðinum, og alveg sérstaklega nú seinni árin að leggja áherzlu á lán til vélakaupa, til að létta frumbýlingunum að byrja búskap og til þess að efla veðdeildina. Ég tel, að með þessu frv. sé í fyrsta skipti gert djarflegt og stórt átak til þess að mæta öllum þessum óskum, og ég er sannfærður um það, að þessi stofnlánadeild á eftir að marka hin merkilegustu spor í framfarasögu landbúnaðarins um næstu ár og áratugi, ef svo fer, sem ég treysti, að þetta frv. nái fram að ganga, eins og við í meiri hl. n. leggjum til, að það nái fram að ganga óbreytt.



Herra forseti. Frsm. meiri hl. landbn. hefur nú gert grein fyrir áliti meiri hl. Eitt af því, sem hann kom hér inn á og talaði um, var það, að afstaða búnaðarþings hefði verið sú sama og framsóknarmanna hér á Alþingi. Ég vil taka það fram, að búnaðarþing er samkoma bændanna. Þar eiga sæti 25 fulltrúar, kjörnir af bændum einum, og allir þessir 25 fulltrúar eru starfandi bændur. Það mætti því ætla, að þeir væru manna færastir um það að gera ályktanir um málefni þeirrar stéttar, sem þeir tilheyra og eru fulltrúar fyrir. Það hefur verið oftast nær, að ég hygg, þannig, að Framsfl. hefur talið sér skylt að taka tillit til þess, sem bændur hafa samþykkt um sín sérmálefni, og talið sér skylt að reyna að vinna að framgangi þeirra samþykkta, sem þannig hafa verið gerðar af bændum. Og svo er í þessu máli, að framsóknarmenn hafa í þessu máli þá afstöðu, sem þessi merkasta stofnun bændanna, búnaðarþingið sjálft, hefur tekið í þessu máli, og þær tillögur, sem við berum fram hér, framsóknarmenn, hafa verið mótaðar í samræmi við þá afstöðu, sem búnaðarþing hafði til þessa máls. Eins og kunnugt er og margsinnis er búið að taka fram, er megintilgangurinn með þessu frv., sem hér er nú til 2. umr. í þessari hv. deild, að vinna upp aftur það, sem tapazt hefur við gengisfellingarnar, og efla lánasjóði landbúnaðarins að nýju. Þessum tilgangi gerir frv. ráð fyrir að verði náð bæði með framlagi úr ríkissjóði og með skattlagningu á söluvörur bænda, og er gert ráð fyrir, að þessi skattur muni gera um það bil 1700 kr. á ári af söluvörum meðalbús, eins og það er nú á þessu ári. Þá er einnig samkvæmt frv. ákveðið að innheimta álag á útsöluverð landbúnaðarvara, og er gert ráð fyrir því, að það álag á útsöluverð landbúnaðarafurða muni gera alls á þeim tíma, sem um er rætt að byggja sjóðina upp á, á 14 árum, um 86 millj. kr. samtals, en þetta gjald á að vera 0.75% verðsins. Síðan er einn meginþátturinn í þessu máli að steypa sjóðum landbúnaðarins, ræktunarsjóði og byggingarsjóði, saman í einn sjóð, sem á að bera nafnið stofnlánadeild landbúnaðarins. Ég vildi, eins og ég hef áður gert, taka fram, að ég álít, hvað snertir þann halla, sem stofnlánasjóðir landbúnaðarins hafa orðið fyrir vegna aðgerða ríkisvaldsins í efnahagsmálum, að þá sé það hin eina sanngjarna lausn á því máli, að ríkið taki á sig þennan halla, enda er það svo, að ríkissjóður ber ábyrgð á skuldbindingum þessara sjóða. Ég álít, að slík framlög frá ríkissjóði séu nauðsynleg hlutdeild þjóðarinnar allrar í því grundvallarstarfi bændastéttarinnar að byggja og nema og rækta landið, svo að þjóðin megi hafa hér trygga framtíð fyrir sig og komandi kynslóðir. Ég ræddi þetta mál allýtarlega frá mínu sjónarmiði við 1. umr. hér í deildinni og mun nú ekki endurtaka það, sem ég sagði þá, en mun snúa mér að því að mæla nokkur orð fyrir þeim brtt., sem ég er hér flm. að ásamt hv. 6. þm. Sunnl. og eru prentaðar á þingskjali 665: 1. brtt. er um það, að sú hækkun, sem orðið hefur á erlendum lánum byggingarsjóðs sveitabæja og ræktunarsjóðs vegna breyttrar skráningar íslenzkrar krónu eftir 1. jan. 1960, verði færð á sérstakan vaxtalausan reikning í Seðlabankanum og að Seðlabankanum og fjmrn. heimilist að semja um það sín á milli, að inn á þann reikning greiðist óráðstafaðar innstæður ríkissjóðs í Seðlabankanum af mótvirðisfé. Finnst okkur þetta eðlileg ráðstöfun til að bæta þessum lánasjóðum gengistöpin, þar sem sjóðirnir eru ríkisstofnanir og ríkisvaldið tók sjálft þá ákvörðun, sem þannig olli hinum miklu töpum sjóðanna. 2. brtt. er um það, að 1% álagið á söluvörur landbúnaðarins, sem gert er ráð fyrir í 4. gr., verði fellt niður og mótframlag ríkissjóðs, sem greinin gerir ráð fyrir í 3. lið, falli einnig burt. 4. liður, um gjald á útsöluverð landbúnaðarafurða, falli sömuleiðis niður, en greinin orðist svo: „Tekjur deildarinnar eru: 1) Árlegt framlag ríkissjóðs, 25 millj. kr. 2) Vaxtatekjur.“ Hv. 3. þm. Austf. (JP), frsm. meiri hl. landbn., taldi þetta fjarstæðukennda tillögu og samþykkt búnaðarþings um þessi efni hjákátlega samþykkt. Mig furðar nokkuð á þessum ummælum hv. þm., því að í raun og sannleika, þrátt fyrir það þó að bændastéttin og búnaðarþing hafi gert slíka tillögu, þá gengur hún miklu skemmra í kröfuátt á hendur ríkisvaldinu en fjöldi annarra tillagna, sem aðrar stéttir eru sí og æ að bera fram. 3. brtt. er við 7. gr. Í 7. gr. er 1. málsl. þannig: „Upphæð lána má vera allt að 60% kostnaðarverðs, eins og það er áætlað að meðaltali árlega.“ Við leggjum til, að í stað 1. málsl. komi tveir málsl., svo hljóðandi: „Lán til íbúðarhúsa í sveitum mega nema allt að 75% kostnaðarverðs, upphæð annarra lána stofnlánadeildar má vera allt að 60% kostnaðarverðs, eins og það er áætlað að meðaltali árlega.“ Við teljum, að þetta megi ekki lægra vera, svo að þeir, sem íbúðarhús þurfa að reisa í sveitum, geti ráðið við kostnaðinn, og mun reynast nógu örðugt samt, þó að brtt. okkar yrði samþykkt. 4. brtt. okkar er við 10. gr. frv., en þar leggjum við til, að vextir verði ákveðnir í lögum af lánum stofnlánadeildarinnar, í stað þess að greinin gerir ráð fyrir, að ríkisstj. ákveði vextina, að fengnu áliti Seðlabankans og Búnaðarbankans. Till. okkar er um, að greinin orðist svo: Vextir af lánum til íbúðarhúsa í sveitum skulu vera 31/2% og af öðrum lánum stofnlánadeildar 4%. - Með því að samþykkja þessa brtt. okkar væru vextir af stofnlánum til landbúnaðarins færðir aftur í sama horf og þeir voru, áður en efnahagsmálaráðstafanir ríkisstj. 1960 voru gerðar. 5. brtt. er um það, að 2. mgr. 12. gr. falli burt. Með því viljum við koma í veg fyrir, að lán, sem bændum yrðu veitt af útlendu lánsfé, sem stofnlánadeildin væri látin taka, yrðu veitt með gengisákvæði, þótt þau færu til vinnslustöðva bændanna eða til vélakaupa. Teljum við, að íslenzkur landbúnaður sé ekki svo traustur fjárhagslega, að hann þyldi töp, sem leitt gæti af slíkum ákvæðum. En reynslan hefur sýnt það, að þeir, sem nú stjórna málefnum þjóðarinnar, eru haldnir þeirri skoðun eða ég vil segja trú, að gengisfellingar séu flestra meina bót í efnahagslífinu. En bændur hafa af þeirri framkvæmd stjórnarvaldanna þá sögu að segja, að fátt eða ekkert hefur orðið afkomu þeirra skaðlegra en hinar miklu gengisfellingar. 6. brtt. okkar er um það, að á eftir 13. gr. komi ný grein, svo hljóðandi: „Seðlabanka Íslands er skylt, ef ríkisstj. óskar þess, að lána veðdeild Búnaðarbankans nauðsynlega fjárupphæð vegna starfsemi hennar, þó eigi yfir 50 millj. kr., gegn 5% vöxtum. Veðdeildin skal endurgreiða Seðlabankanum lán þetta með jöfnum afborgunum á 20 árum. Ríkissjóður ábyrgist allar skuldbindingar veðdeildarinnar gagnvart Seðlabankanum.“ Á búnaðarþingi árið 1960 lagði stjórn Búnaðarfélagsins fraan till. til þál. um eflingu veðdeildar Búnaðarbanka Íslands. Sú till. var um Það, að búnaðarþingið skoraði á ríkisstj. og Alþingi að stuðla að því, að tekið verði á þessu ári, þ.e. á árinu 1960, allt að 50 millj. kr. erlent lán handa veðdeild Búnaðarbankans og verði ríkisábyrgð veitt fyrir láninu og lánstíminn ákveðinn eigi skemmri en 30 ár. Þá verði og ákveðið í sambandi við lántöku þessa, að ef gengisbreyting yrði á lánstímanum, þá skyldi sá halli, sem af því kynni að leiða fyrir veðdeildina, jafnaður með fjárframlagi úr ríkissjóði. Brtt. okkar hv. 6. þm. Sunnl. er þannig í samræmi við óskir búnaðarþings árið 1960. Ég hygg, að fátt sé nú nauðsynlegra en að efla hag og getu veðdeildarinnar, svo að hún verði fær um að gegna því hlutverki, sem henni er ætlað, en það er fyrst og fremst að lána fé til jarðakaupa. Fáir ungir menn geta nú fest kaup á jörðum vegna fjárskorts, og hætt við, að þær jarðir, sem losna úr ábúð nú á næstu tímum, kunni að fara í eyði, enda þegar tekið að brydda nokkuð á slíku. Er nauðsynlegt að efla veðdeildina, svo að hún geti fullnægt þörf bændanna fyrir lán til jarðakaupa. 7. brtt. er um það, að á eftir 23. gr. komi nýr kafli með 10 nýjum gr., undir fyrirsögninni: „Um bústofnslánadeild“, svo hljóðandi: „a. (24. gr.) Stofna skal sérstakan sjóð, er nefnist bústofnslánasjóður. Hann skal vera í vörzlum Búnaðarbanka Íslands. Bústofnslánasjóður veitir frumbýlingum og efnalitlum bændum lán eða styrk til bústofnsaukningar, vélakaupa og til greiðslu bráðabirgðalána og lausaskulda, eftir því sem nánar segir í lögum þessum.“ Eins og kunnugt er, hafa bændur aldrei haft aðgang að neinu rekstrarfé að láni. Það eina, sem þeir á þann hátt hafa getað fengið, er það, ef sparisjóðir eða bankar hafa veitt víxillán til skamms tíma. Slík lán eru vissulega góðra gjalda verð til hjálpar í bili, þótt dýr séu. En eins og allir vita, eru þau engin lausn í þessu efni, engin frambúðarlausn. Hér þarf að koma sjóður, sem veitir frumbýlingum og efnalitlum hændum lán eða jafnvel styrk til bústofnskaupa eða bústofnsaukningar, ef þeir hafa of lítinn bústofn. Þá er slíkum bændum einnig mikil þörf á aðgengilegu lánsfé til búvélakaupa og til þess að geta greitt lausaskuldir og þannig komið traustari grunni undir fjárhagsafkomu sína. Væri mjög mikið unnið fyrir frumbýlinga, ef þeir á þennan hátt gætu átt von á lánum út á fasteign, vélar eða búfé. Eins og þetta er nú, verða efnalitlu bændurnir, en þeir eru mjög margir því miður, að sjá sér út ábyrgðarmenn og síðan að biðja bankana um víxla. Er slíkt ógeðfellt mjög og alls ekki áhættulaust fyrir þá, sem af greiðasemi gerast ábyrgðarmenn. Það yrði langt mál að tala um hvern einstakan lið í þessum brtt. um bústofnslánadeildina. Ég held, að þær skýri sig að mestu leyti sjálfar, eins og þær eru orðaðar, en til glöggvunar fyrir hv. þm. ætla ég þó að fara yfir þessar greinar lið fyrir lið og skjóta þá inn aths., þar sem mér kynni að þykja þörf skýringa. Það er þá næst b-liður, sem yrði 25. gr.: „Stofnfé bústofnslánasjóðs er: a) 20 millj. kr. óafturkræft framlag ríkissjóðs, er greiðast skal sjóðnum á næstu fjórum árum með 5 millj. kr. framlagi á ári; b) 30 millj. kr. lán, er stjórn bústofnslánasjóðs heimilast að taka, og ábyrgist fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs greiðslu lánsins.“ Næst er c-liður, sem yrði 26. gr.: „Bústofnslánasjóður veitir lán: a) frumbýlingum og efnalitlum bændum til bústofnskaupa, enda hafi þeir of lítinn bústofn að dómi sjóðsstjórnar; b) frumbýlingum og efnalitlum bændum til búvélakaupa; c) efnalitlum bændum til að greiða víxilskuldir og aðrar lausaskuldir, er búrekstur þeirra fær ekki undir risið, að mati sjóðsstjórnarinnar, enda séu slíkar skuldir eigi við nána venzlamenn lánsumsækjanda.“ Þá er það d-liður, sem yrði 27. gr.: „Skilyrði fyrir lánveitingu úr bústofnslánasjóði eru: a) að umsækjandi reki landbúnað sem aðalatvinnuveg; b) að umsækjandi hafi ekki þann bústofn, sem að áliti sjóðsstjórnarinnar er nægilegur til framfærslu fjölskyldu hans samhliða öðrum tekjuvonum, eða hafi eigi efni á að festa kaup á nauðsynlegum búvélum - eða lausaskuldir hans séu svo miklar, að sjóðsstjórnin telji honum að óbreyttum ástæðum ókleift að standa við skuldbindingar sínar og reka bú sitt á heilbrigðum grundvelli; c) að umsækjandi sé að dómi sjóðsstjórnar vel hæfur til að reka landbúnað, enda mæli hreppsnefnd með lánveitingunni; d) að umsækjandi setji þá tryggingu fyrir láninu, er sjóðsstjórnin tekur gilda; e) að umsækjandi geti, að dómi sjóðsstjórnar, staðið undir árlegum greiðslum af lánum sínum, er hann hefur fengið stuðning samkvæmt lögum þessum.“ Þá er e-liður, sem yrði 28. gr.: „Lán úr bústofnslánasjóði má veita gegn eftirtöldum tryggingum: 1) gegn veði í fasteign; 2) gegn veði í vélum og verkfærum. 3) gegn veði í tilteknum flokki eða flokkum búfjár, þrátt fyrir ákvæði 4. gr. laga um veð, frá 4. nóv. 1887. 4) gegn hreppsábyrgð; 5) gegn sjálfskuldarábyrgð tveggja eða fleiri aðila. Sjóðsstjórnin metur, hverja tryggingu skuli taka gilda.“ F-liður, sem yrði 29. gr.: „Heimilt er stjórn bústofnslánasjóðs að veita lánsumsækjanda styrk úr sjóðnum allt að 30 þús. kr., enda verði búrekstri hans eigi að öðrum kosti komið á heilbrigðan grundvöll að dómi sjóðsstjórnarinnar.“ G-liður, sem yrði 30. gr.: „Fjárhæð láns hverju sinni fer eftir ákvæðum sjóðsstjórnar.“ H-liður, 31. gr.: „Vextir af lánum úr bústofnslánasjóði mega ekki vera hærri en 5%. Lánstími fer eftir ákvörðun sjóðsstjórnar. Þó skal hann aldrei vera lengri en 12 ár. Það skal og áskilið, að ef efnahagur lántakanda breytist svo, að honum verði auðvelt að greiða lán sitt á skemmri tíma að dómi sjóðsstjórnarinnar, geti hún gert honum að greiða hærri afborganir af láninu en annars er tilskilið. Enn fremur sé áskilið, að ef lántaki breyti um atvinnuveg, sé sjóðsstjórninni heimilt að ákveða, að lánið sé pegar gjaldfallið. Heimilt er sjóðsstjórn að ákveða, að lán skuli vera afborgunarlaust fyrstu þrjú árin. Gjalddagi lánanna skal vera 1. nóv. ár hvert.“ l-liður, sem yrði 32. gr.: „Umsóknir um lán og stuðning skv. 26. og 29. gr. skulu sendar sjóðsstjórninni eða þeim, sem hún vísar til. Umsóknum skulu fylgja þau gögn, er sjóðsstjórnin ákveður. J-liður, sem yrði 33. gr.: „Stjórn bústofnslánasjóðs skal skipuð fimm mönnum. Skulu fjórir stjórnarmanna skipaðir samkvæmt tilnefningu þingflokkanna, einn frá hverjum flokki, en sá fimmti, sem er formaður stjórnarinnar, skal skipaður skv. tilnefningu Stéttarsambands bænda. Á stjórnarfundum ræður afl atkvæða. Séu atkvæði jöfn, ræður atkvæði formanns.“ Með þessari síðustu grein er gert ráð fyrir að tengja bústofnslánasjóðinn stéttarsamtökum bændanna, með því að formaður þeirra samtaka verði formaður sjóðsins og hann ráði úrslitum máls, ef atkvæði yrðu jöfn. Á þann hátt, sem gert er ráð fyrir um stjórn þessarar stofnunar, að fjórir stjórnarmenn séu skipaðir eftir tilnefningu þingflokka, einn frá hverjum, er tryggt, að hin pólitísku öfl í landinu fái öll íhlutun og áhrifaaðstöðu í þessu máli. Þá kem ég að 8. brtt. okkar, sem er við 27. gr. og er þannig, að í stað 61/2 millj. kr. komi 8 millj. kr. Þessi hækkunartill. er aðeins til samræmis við þær verðhækkanir, er orðið hafa á þeim framkvæmdum, sem greinin fjallar um, að styrktar séu. Af sama toga er spunnin 9. brtt., við 48, gr., að í stað 40 þús. kr. þar í gr. komi 50 þús. kr. og í stað 2 millj. kr. komi 21/2 millj. Þá er 10. brtt., við 60. gr., en hún er um það, að í stað 10 hektara túns í greininni komi 15 ha. tún. Það er skoðun okkar fim., að ekki sé lengur viðlit að lifa og standa undir framkvæmdum við búskap af minna búi en því, sem framfleytt verður á 15–20 hekturum ræktaðs lands, næsti áfangi í ræktunarmálunum verði því sá, að enginn bóndi hafi minna tún en 15 ha. 11. brtt. okkar, við 64. gr., er, að í stað 6 millj. kr., eins og þar stendur, komi 9 millj. kr. Hún er til þess, þessi brtt., að mæta í framlögum þeirri aukningu á lágmarkstúnstærðinni, sem 10. brtt. okkar er um. Ég þykist þá, í svo stuttu máli sem frekast var auðið, til þess að eyða ekki tíma að óþörfu, hafa gert grein fyrir brtt. þeim, er við hv. 6. þm. Sunnl. flytjum við frv. Þegar mál Þetta kom til 1. umr. hér í þessari hv. d., gerði ég grein fyrir afstöðu minni til málsins í heild, eins og ég drap á hér áðan. En með þeim brtt., sem ég ásamt hv. 6. þm. Sunnl. flyt við frv. og ég hef nú gert nokkra grein fyrir, hef ég viljað gera tilraun til þess að færa þetta mál í það horf, sem bændastéttinni gæti orðið að sem beztum notum og þá einnig að mínum dómi mundi verða landi og þjóð hollast strax og þá ekki síður þegar litið er til framtíðarinnar og haft er í huga, að þjóðinni fjölgar ört og skilyrði fyrir búsetu í landinu og velliðan komandi kynslóða eru þau, að jarðvegur og frjómold séu og verði erjuð til frjósemdar. Ég mun svo ekki hafa um þetta mál fleiri orð á þessu stigi.



Herra forseti. Eins og tekið hefur verið fram þrásinnis, var ekki samstaða um málið í landbn. Er þó ekki svo að skilja, að ágreiningur sé um það meginatriði, að hér þurfi að reisa við þá sjóði, sem eiga að sjá fyrir lánaþörf landbúnaðarins. Þeir eru af völdum stjórnaraðgerða orðnir ómegnugir þess að sinna því hlutverki, sem þeim var ætlað. Þeir eiga ekki einu sinni orðið fyrir skuldum, og vantar nokkra milljónatugi þar upp á. Svo sárt hefur „viðreisnin“ leikið Þá, að þeir þurfa sérstakrar viðreisnar við til þess að verða ekki úr sögunni. Það er góðra gjalda vert, að með því frv., sem hér liggur fyrir um stofnlánadeild landbúnaðarins, er þessi staðreynd af stjórnarvaldanna hálfu viðurkennd, og sem sagt það meginatriði málsins, að hér þarf að reisa við sjálfa „viðreisnina“, er viðurkennt og flutt hér frv. um, að svo verði gert. En þótt ég sé sammála því, að Þessir sjóðir verði að fá aukið fjármagn og til þess beri brýna nauðsyn, þá er ég ekki sammála því, með hverjum hætti frv. gerir ráð fyrir því, að Þessara tekna sé aflað, a.m.k. ekki að nærri öllu leyti. Við hv. 2. Þm. Sunnl. (ÁÞ) höfum flutt á sérstöku þskj. sameiginlega allmargar brtt. við þetta frv., og marka þær afstöðu okkar til þess að verulegu leyti. Við höfum hins vegar skilað sínu nál. hvor, en það mun fyrst og fremst stafa af því, að við gátum ekki verið saman á nál., að okkur greinir nokkuð á um það, hvort vel eða með ófullnægjandi hætti hafi verið séð fyrir þörfum þessara sjóða fram til þess tíma, sem fellur undir þá valdasamsteypu, sem nú situr að völdum ríkisins. Ég er þeirrar skoðunar, að þrátt fyrir það, þótt þessir sjóðir hafi öðru hverju fengið fyrir tíð núverandi valdasamsteypu í landinu fjármagn af tekjuafgangi ríkissjóðs, þegar hann var einhver, þá hafi ekki verið með fullnægjandi hætti séð fyrir þörfum Þeirra. En framsóknarmenn telja yfirleitt, að vel hafi verið séð fyrir þörfum sjóðanna á þeirri tíð. Það er atriði, sem skiptir ekki mestu máli í dag, heldur hitt, hvernig hag sjóðanna er komið og hvað er hægt að gera til þess, að þeir verði nú ag í næstu framtíð megnugir þess að standa undir sínu hlutverki, því hlutverki, að veita lánsfé til hinna nauðsynlegustu framkvæmda í landbúnaði. Í frv. er gert ráð fyrir því, að þeir fái stofnframlag eins og þar segir í 3. gr. frv. Þar er samtals um að ræða nálægt 60 millj. kr., sem þeir eiga að fá með eftirgjöfum á ýmsum lánum, sem til þeirra hafa runnið og telja má að sanngjarnt sé. En auk þess hefði vissulega verið réttmætt, að þessir sjóðir hefðu fengið að skrá sín gengistöp á sérstakan reikning í Seðlabankanum, eins og gert hefur verið í öðrum tilfellum. Í 4. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að sjóðurinn fái árlegt tekjuframlag á næstu árum, sem nemur u.þ.b. 25 millj. kr. Nú er það að vísu ekki alls kostar rétt, sem stundum heyrist í umr. um málið, að hér sé um að ræða tekjuaukningu sem þessu nemur, því að þegar hafa þessir sjóðir á fjárlögum nokkurt framlag, 4,1 millj. kr. Það er gert ráð fyrir því í frv., að þetta framlag úr ríkissjóði minnki - að vísu ekki stórlega - og verði 4 millj. kr., en síðan verði til sjóðanna látið renna 1% af árlegum söluvörum landbúnaðarins, sem metið er að muni nema um 8 millj. kr. á ári og fara vaxandi, ef sú þróun á að verða, að framleiðsluvörur landbúnaðarins aukist. Á móti því ætlar ríkissjóður að leggja aðrar 8 millj. kr. eða jafnháa upphæð. Þar er sem sagt um að ræða 16 millj. kr. nýjar tekjur fyrir sjóðinn. En auk þess á að leggja 3/4% ofan á verðlag söluvaranna frá landbúnaðinum, sem neytendur eiga að greiða, og áætlað er, að það muni nema nálægt 5 millj. kr. á ári, miðað við þá landbúnaðarframleiðslu, sem nú kemur til sölu á innlendum markaði, og er þá upphæðin, sem á að vera tekjuauki sjóðanna, nálægt 21 millj., eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég get að mestu sparað mér að gera grein fyrir brtt. okkar hv. 2. þm. Sunnl. (ÁÞ). Hann hefur gert það í sinni framsöguræðu svo greinilega, að þar er ekki þörf miklu við að bæta. En það, sem deilan um þetta frv. virðist aðallega standa um, er, hvort réttmætt sé og sanngjarnt að taka 1% af framleiðsluvörum bænda og leggja í sérstakan sjóð, lánasjóð fyrir landbúnaðinn, eða ekki, - einnig hitt, hvort sanngjarnt sé að leggja gjald, sem nemur rúmum 5 millj. kr., á neytendur, sem neyta landbúnaðarvörunnar, til þess að leggja í hina sömu sjóði. Ég get lýst því sem minni skoðun, að ef afkoma bænda væri góð og ef meginþorri neytenda í landinu byggi við rúm lífskjör, þá væri þetta engan veginn fráleit leið. En það, sem gerir hana rangláta, er, að þessar álögur koma í kjölfar þess, að með sérstökum stjórnaraðgerðum, með sérstökum ráðstöfunum til að rýra verðgildi íslenzkrar krónu og kaupmátt bæði bænda og launþega, en launþegar eru, eins og allir vita, meginþorri neytenda, hefur verið með „viðreisninni“ ekki aðeins þjappað að fjárhag fjárfestingarsjóða landbúnaðarins, heldur líka að bændum sjálfum og meginþorra neytenda. Og þegar þessar álögur koma í kjölfar þess arna, eru þær ranglátar. Það er ekki sanngjarnt eftir allar þær búsifjar, sem „viðreisnin“ hefur veitt bændastétt landsins, að leggja á hvert einasta bú landsins 1700 kr. útgjöld að meðaltali til viðbótar öllum þeim útgjöldum, sem fyrir eru, án þess að nein tekjuaukning eigi þar að koma á móti. Miklu sanngjarnara teldi ég vera, að þetta stofnframlag yrði framreitt af almannafé, yrði greitt úr ríkissjóði, eins og við höfum gert till. um, sem skipum minni hl. landbn. Er ég þá kominn að því, að ég hlýt að svara örfáum orðum því, sem fram kom hér í framsögu hv. 3. þm. Austf. (JP), en hann hafði hér framsögu fyrir nál. meiri hl. landbn. í þessu máli. Hann vitnaði sérstaklega í það, að gerð veert í brtt. minni hl. till. um Það, að 25 millj. kr. yrðu framreiddar úr ríkissjóði til árlegs framlags til stofnlánasjóðs landbúnaðarins. Hér er í rauninni ekki um að ræða nema rösklega 20 millj. kr. hækkun á því framlagi, sem þegar er ákveðið. En hvað um það, þetta finnst honum óhæfa. Og alveg sérstaklega finnst honum það fráleitt, að hér skuli líka hafa verið gerðar till. um það, að svipuð fjárhæð yrði úr ríkissjóði framreidd til byggingarsjóðs ríkisins, eins og hv. 4. þm. Austf. (LJós) gerði till. um, enn fremur, að gerðar hefðu verið till. um að auka framlag til byggingarsjóðs verkamanna úr ríkissjóði, og máske hefur hann talið upp eitthvað fleira af þessu tagi. Og síðan bætti hann við sem sinni ályktun, að þm. stjórnarandstöðunnar mundu aldrei hafa komið fram með slíkar till., hefðu þeir borið ábyrgð á stjórn landsins. Þetta kann vel rétt að vera. En mér þykir leitt, ef svo væri, að þessi hv. þm. heyrði ekki mál mitt, - ég sé hann ekki hér í salnum, - jú, hann kemur þarna, Það er einmitt alveg ágætt. - Ég vil í sérstöku tilefni þess, að hv. þm. er kominn í salinn, endurtaka, að ég hef gert að umtalsefni þann kafla úr framsöguræðu hans fyrir nál. um frv., að hann telur það mikla óhæfu, að gerð skuli till. um það, að lagðar verði fram úr ríkissjóði 25 millj. kr. til eflingar stofnlánadeild landbúnaðarins, og hann upphóf nokkra samtalningu á því, að gerðar hefðu einnig verið af stjórnarandstæðinga hálfu till. um framlög úr ríkissjóði til byggingarsjóðs ríkisins, sem nema máske álíka hárri upphæð, og enn fremur til verkamannabústaða og máske fleiri framkvæmda, og tók fram, að hann væri sannfærður um, að hefðu þeir stjórnarandstöðuþingmenn, sem slíkar till. bera fram, átt að bera ábyrgð á stjórn landsins, þá hefðu þeir auðvitað ekki gert neinar slíkar till. Ég vil taka fram, að þetta kann rétt að vera. En þá hefði ekki heldur til þess komið, að gerðar hefðu verið af stjórnarvaldanna hálfu ráðstafanir, sem valdið hefðu þessum sjóðum, byggingarsjóði ríkisins, ræktunarsjóði og byggingarsjóði sveitabæja, þeim búsifjum, sem þessi ríkisstjórn hefur valdið þeim. Þau stjórnarvöld hefðu sem sagt ekki komið sér í þá skuld hjá sjóðunum, sem þessi ríkisstj. hefur gert. Þess er skemmst að minnast, að á s.l. sumri framkvæmdi ríkisstj. alveg sérstaka aukagengisfellingu, mitt í því mesta góðæri, sem komið hefur yfir þetta land, mitt í stórhækkandi verðlagi á útflutningsvörum þjóðarinnar til annarra landa og mitt í landburðarafla, sem þá var, mitt í framleiðsluaukningunni, sem var að koma fram hjá landbúnaðinum, en auðvitað varð þetta allt saman til þess að setja þá sjóði, sem hér um ræðir, á hausinn. Man ég það ekki rétt, að einmitt við það sama tækifæri, gengisfellinguna í ágústmánuði í sumar, hafi ríkisstj. slegið vernd sinni á svokallaðan gengishagnað, þ.e.a.s. á þann verðmismun, sem kom fram á vörubirgðum, sem í landinu voru til, þegar gengisfellingin var gerð í byrjun ágústmánaðar, og framleiðendur fengu ekki að njóta neins hagnaðar af, en seldar voru á hinu nýja gengi, sem auðvitað varð til þess, að fyrir þær komu inn fleiri íslenzkar kr. en ef gengisskráningunni hefði ekki verið breytt? Ég hygg, að sá gengishagnaður, sem ríkisstj. þarna hirti, hafi verið 150 millj. kr. eða u.þ.b. Það er von, að hv. stuðningsmönnum ríkisstj. blöskri það, að 20 plús 20 plús kannske einar 20 millj. enn, eða samtals einar 60 millj., sjáist á till. stjórnarandstöðunnar um greiðslur úr ríkissjóði. Um þetta fórust hv. 3. þm. Austf. svo orð í sinni framsöguræðu, að þeir, sem gerðu svona tili., hlytu enn þá að lifa í gömlum hugmyndaheimi frá uppbótatímunum. Hann skyldi nú ekki lifa á uppbótatímunum í dag? Eða er það skakkt hjá mér, að þessi hv. þm. hafi verið látinn taka þátt í því hér með öðrum þm. stjórnarliðsins að samþ. t.d. að borga togaraútgerðinni u.þ.b. 60 millj. kr. í uppbætur fyrir tvö s.l. ár? Það er að vísu rétt, að þetta eru uppbætur dálítið annars eðlis en tíðkuðust á þeim tímum, er hann kallar uppbótatímana, það munu vera tímar vinstri stjórnarinnar, - reyndar voru uppbæturnar komnar til sögunnar löngu fyrir hennar tíð, - en það munu vera tímar vinstri stjórnarinnar, sem hann kallar sérstaka uppbótatíma og telur hafa verið alveg fráleita. Þá voru sem sagt iðulega greiddar uppbætur, það er rétt, í þeim tilgangi að halda framleiðslu landsmanna gangandi og fá fram framleiðsluaukningu. Breytingin er ekki sú, að það hafi verið hætt uppbótum, það er alger misskilningur þm. Uppbætur eru greiddar enn í stórum stíl, og hér á Alþ. hefur verið samþ., a.m.k. hér í þessari d., - ég man ekki, hvort búið er endanlega að afgr. það frv. sem lög frá þinginu, - að greiða togaraútgerðinni 60 millj. kr. í uppbætur fyrir tvö s.l. ár, en ekki til þess að skipin verði gerð út. í því felst munurinn. Það mætti kalla uppbætur núv. ríkisstj. helzt legkaup eða eitthvað þess háttar, því að nú er útgerðinni greitt fyrir að binda skipin og framleiða ekki neitt. Það skyldi nú aldrei vera, að gömlu uppbótatímarnir, sem hér hefur verið talað um af lítilli virðingu af talsmönnum ríkisstj., væru, þegar allt kemur til alls, kannske ekki óskynsamlegri tímar en þeir, sem tíðkast í uppbótum núv. ríkisstj. Hv. frsm. meiri hl. taldi líka vera býsna hlálegt, þegar gerð er till. um það núna allt í einu, að lán erlendis fyrir sjóði landbúnaðarins verði tekin á vegum Seðlabankans, svo hafi ekki verið áður. Það er rétt hjá honum, þetta hefur ekki verið svo áður. En við hv. 2. þm. Sunnl. höfum samt leyft okkur að gera till. um þetta, og ég skal benda hv. frsm. á, að það hafa gerzt hlutir, sem gera það alveg sérstaklega nauðsynlegt nú og nauðsynlegra en nokkru sinni áður, að þessar lántökur, ef einhverjar verða, fari fram á vegum Seðlabankans. Ríkisstj. hefur með brbl. og að því er ég verð að telja á sinni tíð stjórnarskrárbroti afhent Seðlabankanum valdið yfir gengisskráningunni. Þetta framferði ríkisstj. hafa hv. liðsmenn hennar hér á Alþ., og þar hygg ég hv. frsm. ekki neina undantekningu, - þeir hafa samþ. þessa ráðstöfun, að Seðlabankinn skuli vera sá aðilinn, sem ræður gengisskráningunni. Hvað er þá eðlilegra en hann taki erlendu lánin? Ætli það sé ekki fullt eins eðlilegt, að hann geri það, eins og hver annar, þegar svo er komið, að hann á að ráða genginu? Eða mundi hv. þm. að athuguðu máli telja það vera æskilega tilhögun, að stofnlánadeild landbúnaðarins gæti tekið lán erlendis, en síðan gæti Seðlabankinn ákveðið, að þetta lán yrði að borga með kannske margfalt fleiri íslenzkum krónum en fyrir það fengust á sinni tíð? Er ekki sanngjarnt, að Þau vandkvæði, er við slíka ráðstöfun kynnu að skapast, brynnu á baki þeirrar stofnunar, sem valdið hefur til að ákveða gengið? Mér sýnist, að ekkert sé sjálfsagðara. Hv. frsm. meiri hl. beindi að vísu höfuðmáli sínu um það, sem hann hafði að athuga við þær brtt., sem hér hafa verið gerðar, að Framsfl., og situr kannske ekki sérstaklega á mér að svara fyrir það, og ber ekki að skilja það, sem ég hef hér um þessa hluti sagt, sem neinn sérstakan stuðning minn við Framsfl. Ég hef áður lýst því yfir, að ég tel, að á valdatíma Framsfl. yfir þessum málaflokki, landbúnaðarmálunum, hafi ekki verið gengið með fullnægjandi hætti frá tekjuþörf þeirra sjóða, sem áttu að sjá landbúnaðinum fyrir lánsfé. Engu að síður tel ég mig nú eiga um flesta hluti samleið með Framsfl. að því er þetta mál varðar og þær till., sem hér hafa verið gerðar sameiginlega af mér og hv. 2. þm. Sunnl. Mig skiptir það ekki miklu, þó að að ég fái þannig að fljóta með í því, sem minni hv. frsm. á keipótt börn. Um hann verður varla sagt, að hann sé mjög keipóttur sem barn sinnar stjórnar. Ég held, að hann ætti að geta fengið hið bezta þægðarvottorð hjá henni, fyrst hann telur það vera til sérstakrar fyrirmyndar að skattleggja bændastéttina alveg sérstaklega til þess að bæta upp þau töp, sem hlotizt hafa af stjórnarráðstöfunum eins og alóþörfum gengisbreytingum, sem ríkisstjórnin framkvæmdi á s.l. sumri.



Herra forseti. í upphafi þeirra athugasemda, sem fylgja þessu frv., segir, að ýtarleg athugun hafi verið gerð á fjárhag ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs sveitabæja á s.l. ári. Sú athugun hafi leitt í ljós, að sjóðirnir væru raunverulega gjaldþrota. Ef svo er, þá er þar um að kenna ráðstöfunum núv. hæstv. ríkisstj. Hagur sjóðanna var góður, þegar hún tók við völdum. Gengislækkanirnar hafa valdið hækkun í íslenzkum krónum á erlendum lánum, sem tekin höfðu verið til sjóðanna. Talið er, að sá gengismunur, sem þar kemur fram, sé rúmlega 120 millj. kr. í þessu sambandi vil ég vekja athygli á því, að ríkið og Seðlabankinn eru búin að greiða og taka að sér að greiða um 258 millj. kr. í gengishalla vegna annarra útlendra skulda, sem hvíldu á þjóðinni, þegar gengið var lækkað í febr. 1960 og í ágúst 1961. Þetta er samkvæmt upplýsingum í skýrslu frá Seðlabankanum 14. marz s.l. Ég dreg ekki í efa, að útlendu lánin, sem hækkuðu í ísl. krónum um þessar 258 millj. við gengislækkanirnar, hafi verið tekin til þarflegra hluta, en ég fullyrði, að lánin, sem tekin voru handa sjóðum Búnaðarbankans, hafa ekki komið að minna gagni fyrir þjóðina en önnur útlend lán, sem tekin hafa verið. Ræktunarsjóður og byggingarsjóður, sem fengu þessi lán, eru ríkisstofnanir, og það er réttmæt krafa, að ríkið greiði gengishallann vegna þeirra lána, ekki síður en annarra lána, sem tekin hafa verið til að mæta lánsfjárþörf þjóðarinnar. Á bændum landsins hvílir engin skylda, hvorki lagaleg né siðferðileg, til að borga þennan gengismun. Þeir eiga að greiða skuldir sínar við sjóðina í ísl. peningum, samkvæmt fyrirmælum í skuldabréfunum, og það er ósæmilegt að leggja á þá sérstakan skatt til að greiða hluta af gengismun, sem fram kom vegna erlendra skulda þjóðarinnar, þegar krónan var lækkuð 1960 og aftur 1961. Það gengistap, sem ríkið hefur tekið á sig síðustu tvö árin, hefur að miklu leyti verið greitt af svonefndu mótvirðisfé, sem undanfarin ár hefur verið geymt hjá Seðlabankanum. Nú er að myndast nýr mótvirðissjóður, sem einnig er geymdur í Seðlabankanum, vegna 6 millj. dollara framlags Bandaríkjanna í sambandi við gengisbreytinguna 1960. Um síðustu áramót var sú innstæða orðin 75 millj. kr., og er það ekki nema tæpur þriðjungur af heildarframlaginu. Á móti þessari innstæðu, sem bráðlega verður töluvert á þriðja hundrað milljóna, mætti færa gengishallann af lánunum vegna sjóða Búnaðarbankans. Þó að sá halli yrði allur greiddur af nýja mótvirðisfénu, verða samt eftir meira en 100 millj. af því. Í framhaldi af lýsingu á því í upphafi athugasemdanna með frv., hvernig fjárhag ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs sé nú komið, eftir að núv. stjórnarflokkar hafa farið með völdin í rúmlega 3 ár, segir svo í athugasemdunum, með leyfi hæstv. forseta: „Án róttækra aðgerða hljóta því stofnlánaveitingar í landbúnaði að stöðvast að mestu leyti.“ Þetta er ekki rétt. Þetta er alrangt. Það þarf alls engar róttækar aðgerðir til þess að gera sjóðum Búnaðarbankans fært að halda áfram lánveitingum til framkvæmda í landbúnaðinum. Það eina, sem vantar, er vilji núv. valdhafa til að leysa málið með eðlilegum og sanngjörnum hætti. Viljaleysi þeirra eða aumingjaskapur er eini vandinn, sem við er að fást í þessu máli. Lögin um byggingar- og landnámssjóð voru samþ. á Alþ. árið 1928 fyrir forgöngu Framsfl. 1. gr. þeirra hljóðaði þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Af tekjum ríkissjóðs skal árlega leggja 200 þús. kr. í sjóð, er nefnist byggingarog landnámssjóður.“ Fjárveitingin, 200 bús. kr., er tekin inn á fjárlög fyrir næsta ár, árið 1929, og á þau fjárlög, 16. gr. þeirra, er einnig tekið framlag til ræktunarsjóðs að upphæð 105 þús. kr. Tekjur ríkissjóðs árið 1929 voru áætlaðar á fjárlögum samtals 10883600 kr., en framlögin til byggingarsjóðs og ræktunarsjóðs á því ári samtals 305 þús. kr., eru þannig 2.8% af heildartekjum ríkissjóðs. Þetta var nú árið 1929. Á fjárlögum ársins, sem nú er að líða, 1962, eru heildartekjur ríkissjóðs áætlaðar 1748 millj. 875 þús. kr. Framlög til byggingarsjóðs og ræktunarsjóðs á fjárlögunum eru 4.1 millj. Það eru 2.34 af þúsundi af heildartekjum ríkisins árið 1962, 2.8 af hundraði af tekjum ríkissjóðs árið 1929. Framlag ríkissjóðs nú, árið 1962, er þannig 12 sinnum minna en það var 1929, ef miðað er við tekjur ríkissjóðs. Framlag ríkissjóðs til sjóðanna nú þyrfti að vera 49 millj. kr. til þess að jafnast á við framlögin 1929, ef miðað er við áætlaðar tekjur ríkissjóðs á fjárlögum 1929 og 1962. Af þessu geta menn séð, að till. hv. minni hl. landbn. þessarar deildar um 25 millj. kr. framlag úr ríkissjóði til þessara sjóða er mjög í hóf stillt. Það er um það bil helmingi minna, sem þar er farið fram á, heldur en ríkissjóður greiddi til þessara sjóða fyrir 33 árum. Við þennan samanburð hljóta menn að spyrja, hvort þjóðin hafi síður efni á Því nú en 1929 að leggja fram fé til eflingar lánasjóðum landbúnaðarins. Þeirri spurningu má svara neitandi, alveg hiklaust. Þvert á móti eru nú miklu meiri möguleikar en þá voru til fjáröflunar, og Þörfin er enn sem fyrr mikil að styðja menn með hagkvæmum lánum til að rækta og byggja landið. Þegar bændurnir leggja fram fé og fyrirhöfn til jarðabóta, eru þeir að vinna fyrir framtíðina. Þeir fá ekki sjálfir endurgreiddan nema hluta af framlagi sínu til umbótanna, og framlag þeirra til að rækta og byggja landið er mjög mikið. Með löggjöfinni um byggingar- og landnámssjóð árið 1928 og síðar með breytingum á lögum um ræktunarsjóð var sú stefna mörkuð að veita lán með hagstæðum kjörum til bygginga og ræktunar í sveitum landsins. Með því að greiða nokkurn hluta af vöxtunum af slíkum lánum hefur ríkið tekið Þátt í landnáminu. Þessari stefnu þarf að fylgja áfram. Bændur eiga að geta fengið lán til framkvæmda með lægri vöxtum en yfirleitt eru greiddir í peningaviðskiptum á hverjum tíma, og ríkið á að greiða vaxtamuninn. Þetta er mjög auðvelt að gera nú, ekki síður en áður. Og svo á að útvega sjóðunum fé að láni, eftir því sem þeir þurfa á hverjum tíma, til Þess að þeir geti bætt úr stofnlánaþörf landbúnaðarins. Þetta er mjög auðvelt að gera. Hagskýrslur sýna, að um næstliðin áramót var innstæðufé í bönkum og sparisjóðum samtals 3770 millj. kr. Þótt ekki væri ráðstafað af þessu fé nema hálfum af hundraði á ári til stofnlánasjóða Búnaðarbankans, þá væri það 18–19 millj. kr. Það er meira en hæstv. ríkisstj. áætlar að launaskatturinn á bændur og viðbótarsöluskatturinn á landbúnaðarafurðir, sem hún vill lögfesta, gefi af sér á næstu árum báðir til samans. Það er töluvert meira. Það munar nokkrum milljónum. Af þessu má sjá, hvað ákaflega auðvelt er að útvega sjóðunum það fé, sem þeir hafa þörf fyrir. Það er ofur auðvelt að fá 1/2%–1% af heildarinnstæðum hjá bönkum og öðrum innlánsstofnunum ár hvert að láni gegn ríkisábyrgð handa lánasjóðum landbúnaðarins, og er sannarlega ekki til mikils mælzt, þó að svolítill hluti af sparifé landsmanna væri tekinn handa sjóðunum. Hér er því alls ekkert fjárhagslegt vandamál á ferð, - alls ekki. Ég vil ekki ætla, að nokkur hv. alþm. sé svo fávís, að hann sjái ekki. að þetta mál er auðvelt að leysa án þess að leggja aukaskatta á bændur og án þess að bæta enn nýjum söluskatti á landbúnaðarafurðir ofan á þá, sem fyrir eru. En hæstv. ríkisstj. virðist ekki villa útvega lánasióðum Búnaðarbankans fé með þeirri eðlilegu aðferð, sem hér hefur verið bent á. Það mun vera andstætt hennar stefnu. Hún vill endilega leggja sérstakan skatt á bændur og það algerlega að nauðsynjalausu. Og vel getur verið, að hún fái þetta samþ. hér af stuðningsmönnum sínum eins og í hv. Ed. Það getur vel verið að þeir fáist einnig hér til að samþ. þessa óhæfu. Hæstv. stjórn hefur líka nýlega fengið stuðningsmenn sína á Alþ. til að samþ. frv., sem felur í sér viðbótarskatt á Útvegsmenn til fjáröflunar fyrir lánsstofnun. Við framsóknarmenn mótmæltum þeim skatti og greiddum atkv. gegn honum. Þó að stjórnarfl. hafi nýlega lagt nýjan ranglátan skatt á útvegsmenn. þá réttlætir það alls ekki till. þeirra um að leggja slíkan skatt einnig á bændur. Hæstv. stjórn hefur hins vegar ekki enn sem komið er lagt fram till. um slíkar aukaálögur á fleiri stéttir. Ef til vill skortir þar fremur kjarkinn en viljann. Eins og aðrir uppáhaldsskattar núv. hæstv. ríkisstj. koma þeir skattar, sem ætlunin er að taka í lög samkvæmt þessu frv., á gjaldendur alveg án tillits til efnahags þeirra eða fjárhagslegrar afkomu. Búnaðarþingið, sem nýlega var háð hér í Reykjavík, mótmælti mjög ákveðið þeirri sérstöku skattlagningu á bændastéttina. sem gert er ráð fyrir í 4. gr. frv., og enn fremur ákvæði sömu gr. um gjaldið á söluverð landbúnaðarafurða. Stjórn Stéttarsambands bænda telur að afla eigi fjár til lánasjóðanna með öðru móti en því að leggja aukaskatt á bændur, og bændur og félög þeirra munu halda áfram að mótmæla því ranglæti sem þeir eru beittir, ef skattaákvæði frv. verða samþ. Enginn sem vill taka sanngjarnlega á málum landbúnaðarins getur greitt atkv. með skattlagningarákvæðum þessa frv.

Frsm. (Benedikt Gröndal) Hæstv. forseti. Um alllangt árabil hafa ákvæði verið í bráðabirgðaákvæði í lögunum um skemmtanaskatt og þjóðleikhús, að ágóða af viðtækjaverzlun ríkisins skuli verja til að greiða byggingarskuldir þjóðleikhússins og til sinfóníuhljómsveitarinnar. Frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 612, er um það að framlengja þetta ákvæði um tveggja ára skeið. Menntmn. hefur komið saman, og eru nm. allir sammála um að mæla með því, að frv. með þessari framlengingu verði samþ. Hins vegar er fram tekið, að nm. hafa óbundnar hendur til að flytja eða fylgja brtt. Þetta er það, sem ég hef fram að færa frá menntmn. En við þetta mál er ein brtt., sem ég hef flutt, og vil ég því leyfa mér að segja um hana nokkur orð, en ítreka það, að því, sem frá nefndinni kemur, er lokið, og það, sem ég nú segi, er frá eigin brjósti. Þegar þessi ákvæði voru samþykkt fyrir nokkrum árum, - ég hygg, að Það hafi verið 1957, - þá flutti ég þá brtt., að sá hagnaður, sem viðtækjaverzlun ríkisins kynni að fá af innflutningi sjónvarpstækja, skyldi renna til ríkisútvarpsins til undirbúnings og rekstrar sjónvarps. Þessi till. fékk ekki undirtektir þá og var felld í þessari deild með allmiklum atkvæðamun. Nú hefur margt gerzt síðan, og m.a. hafa orðið miklar umr. um sjónvarp á Alþ. Ég hygg, að það sé rétt skilið hjá mér, að í þeim umr. hafi langflestir verið þeirrar skoðunar og um það sammála, að sjónvarp mundi koma hér á landi og því fyrr sem við gætum byrjað á því, því betra. Ég hygg, að um þetta atriði gildi samkomulag, sem ekki var hægt að segja að gilti um önnur atriði í sjónvarpsmálinu eða þeim sjónvarpstill., sem hér hafa verið ræddar. Ég hafði gert mér vonir um, að það yrði á þessu þingi lagt fram frv., sem legði grundvöllinn að íslenzku sjónvarpi, þannig að hægt væri að byrja að undirbúa það, og hefði þá verið hægt að byrja sjónvarpssendingar eftir 11/2–2 ár og við gætum síðan fetað okkur áfram innan ramma þess, sem við höfum ráð á og aðstöðu til. En svo virðist sem slíkt frv. muni ekki koma, a.m.k. ekki frá hæstv. ríkisstj., á þessu þingi. Þess vegna hef ég leyft mér að flytja nú aftur brtt. frá 1957, sem er Þess efnis, að sá hagnaður, sem viðtækjaverzlun ríkisins kann að hafa af innflutningi sjónvarpstækja, renni til ríkisútvarpsins til undirbúnings og rekstrar sjónvarps. Hér er ekki um stórar upphæðir að ræða og getur ekki orðið fyrr en íslenzkt sjónvarp hefst. Hins vegar mundi nú vera nokkur sjóður til í þessum tilgangi, ef till. hefði verið samþ. 1957, og með samþykkt þessarar till. finnst mér, að hv. alþm. gætu sýnt vilja sinn til Þess, að með tímanum fáum við íslenzkt sjónvarp, og lagt hér á viðeigandi stað örlítið af mörkum, til þess að svo geti orðið. Ég vil taka það fram, að þó að þessi till. verði samþ., skerðir hún í engu frv. sjálft, vegna þess að því má held ég alveg treysta, að innflutningur á útvarpstækjum minnkar ekki, þó að sjónvarp byrji hér, vegna þess að útvarpstæknin hefur breytzt svo mikið. Útvarpstækin eru nú minni og flytjanleg og mörg þeirra ódýrari, þannig að sala á þeim er orðin miklu meiri en eitt tæki í stofu hvers heimilis og lýtur allt öðrum lögmálum. Þess vegna hygg ég, að það sé óhætt að fullyrða og byggja þar á reynslu í öðrum löndum, að innflutningur á útvarpstækjum muni ekki minnka og að þær stofnanir, þjóðleikhúsið og sínfóníuhjómsveitin, sem njóta ágóða af innflutningi þeirra, muni ekki missa neins, þó að sjónvarpið fái sitt, eingöngu af innflutningi þeirra sjónvarpstækja, sem koma til landsins á einn eða annan hátt.

Frsm. (Matthías Á. Mathiesen) Hæstv. forseti. Við 2. umr. þessa máls kom fram ábending frá hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ), sem var mjög tekið undir af hv. 4. landsk. þm. (HV), í sambandi við það, hvernig hægt væri að tryggja á sem beztan hátt það, sem þetta frv, gerir ráð fyrir, að samningsbundnar tryggingar séu í gildi hafðar. Ég athugaði þetta mál töluvert á milli umr., og í framhaldi af því vildi ég leyfa mér að flytja hér skriflega brtt., sem hljóðar þannig: „Við 1. gr. bætist: Nú vanrækir útgerðarmaður að hafa líf- og slysatryggingu í gildi, og er þá viðkomandi útgerðarfyrirtæki ábyrgt fyrir umsömdum bótagreiðslum.“ Ég flyt þessa till. fyrir hönd sjútvn.. og ætla ég, að með þessari till. þurfi ekki að vera frekari deilur um þetta mál og viðkomandi aðilar gati fellt sig við þá lausn, sem hér er fengin. Ég vil geta þess, að það, sem fram kom hjá hv. þingmönnum hér við 2. umr. í sambandi við forgangskröfur, ég athugaði það, og það er talið þess eðlis, að til þess þyrfti töluvert meiri tíma, til þess að hægt væri að undirbúa það. og enn fremur nokkur tími, sem þyrfti til þess að athuga, á hvern hátt hægt væri að koma því fyrir. En að athuguðu máli og eftir að hafa haft viðræður við þessa aðila, þá vildi sjútvn. flytja þessa till. og freista þess, að hægt væri að ná því fram, sem meint væri, á sem hagkvæmastan hátt nú að þessu sinni.

Hannibal Valdimarsson Hæstv. forseti. Ég hafði fyrr við umr. þessa máls bent á það, að frv. í þessu formi um aðgerðir til að tryggja rétt sjómanna í sambandi við lögskráningu mundi í mjög mörgum tilfeltum ekki ná tilgangi sínum og væri þó gerandi tilraun til þess að fá inn í löggjöfina þá hugmynd, sem hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ) hreyfði hér, og mótaði ég hana þá í tillöguform og hygg, að hún hafi verið nokkurn veginn eins og hv. 1. þm. Vestf. hafði hugsað sér breytingu á frv. í öryggisskyni, en hún var á þá lund, sem hv. frsm. n. las hér nú sem till. frá n., að því viðbættu, að enn fremur yrði sjómönnum tryggt lögveð í eignum útgerðarinnar, en það hefur ekki fengizt tekið með. Till., eins og ég hafði hugsað mér hana út frá hugmynd hv. 1. þm. Vestf., var svo hljóðandi: Nú vanrækir útgerðarmaður að hafa líf- og slysatryggingu í lagi gagnvart skipverjum, og er útgerðin þá ábyrg fyrir öllum bótagreiðslum, og hafa þær lögveð í eignum útgerðarinnar. Ég held, að með þeirri viðbót, sem nú er gerð og sett í tillöguform af hendi n., verði ekkert meira tryggt en það, sem samningar tryggja út af fyrir sig. Samningsákvæðin mundu vera grundvöllur fyrir kröfugerð á hendur útgerðinni, en hvort eignir hennar hrykkju svo til fyrir dánarbótum eða örorkubótum sjómannsins, það er allt í óvissu, nema viðbótin hefði fengizt, að þessar kröfur, bæturnar, ættu lögveð í eignum útgerðarinnar, en það hefur hv. n. því miður ekki treyst sér til að taka með. Það hefði bætt nokkuð úr. Annars held ég, að það sé orðið ljóst, að frv., sem byggir á lögskráningunni sem forsendu, nær ákaflega skammt, þó að allt sé í lagi. Hún nær ekki til neinna sjómanna, sem eru á skipum undir 12 tonn. Hún nær, eins og samningar standa nú, ekki til neinna þeirra manna, sem stunda síldveiðar. Hún nær eingöngu til þeirra sjómanna sem eiga samningsákvæði tryggð um þessi atriði, og þó því aðeins, að þar sé þá ekki ólag á, eins og dæmin sýna okkur núna að undanförnu, að iðulega kemur fyrir. Það, sem hefði því verið hægt úr að bæta þarna að nokkru ráði á frv. í þessu formi, hefði verið það að tryggja sjómönnunum lögveðsrétt, en það hefur ekki fengizt. Ég held, að það sé tilgangslítið að fara að reyna núna að betrumbæta þetta frv. með því að bera fram till. um það. Ég held, að það sé ekki púkkandi mikið upp á frv. í þessu formi, það muni lítinn rétt tryggja, og mun ég því láta við svo búið standa og að málið fari þá heldur sína Ieið nú í gegnum þingið í þessu formi og sjá, hvað það dugir.

Flm. (Geir Gunnarsson) Háttv. forseti. Um nokkurt skeið hefur legið við borð, að togaraútgerð á Íslandi stöðvaðist með öllu vegna hallarekstrar. Einstakir togarar hafa helzt úr lestinni og þeim skipum stöðugt fækkað, sem samfellt hafa stundað veiðar. Reikningar togarafyrirtækja fyrir árið 1960 sýna yfirleitt gífurlegt tap, og allar líkur eru til, að afkoma s.l. ár sé ekki betri. Það hefur því um skeið verið ljóst, að yrði ekki að gert annað og meir en að greidd væru vátryggingariðgjöld flotans, eins og gert hefur verið, gæti ekki annað blasað við en alger stöðvun togaraflotans. Þrátt fyrir þennan gífurlega taprekstur togaranna hafa flestir, sem um mál togaraútgerðarinnar fjalla, verið þeirrar skoðunar, að útgerð togaranna bæri að halda áfram, þar sem ósýnt væri, að um varanlegan aflabrest sé að ræða. Margir hafa því enn um skeið viljað líta svo á, að um tímabundna erfiðleika væri að ræða og vegna framlags togaraútgerðarinnar til þeirrar uppbyggingar atvinnulífs á Íslandi, sem öll þjóðin nýtur, beri að gera þjóðfélagslegar ráðstafanir til þess að fleyta útgerðinni yfir þá erfiðleika, sem menn vænta að séu tímabundnir. Þessi skoðun á gildi togaraútgerðarinnar og rétti hennar til aðstoðar var mjög almennt og greinilega staðfest hér á hv. Alþ. fyrir skömmu við umr. um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins. Um alllangt skeið hefur verið beðið eftir því, að gerðar yrðu ráðstafanir til bjargar, en að frátöldum greiðslum vátryggingariðgjalda hefur ekki verið að gert fyrr en nú, að fyrir hv. Alþ. liggur frv. til laga um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, þar sem gert er ráð fyrir aðstoð við togaraútgerðina í þrengingum hennar. Of lengi hefur dregizt að gera ráðstafanir til aðstoðar, og af þeim drætti hefur togaraútgerðin hlotið tjón. Að vísu hefur um skeið verið vitað, að aðstoð mundi koma til, og vonin um þá aðstoð hefur gert útgerðarfyrirtækjum léttara um að verða sér úti um stundarhjálp og hjara, en vegna þess dráttar, sem á hefur verið, hafa þau orðið fyrir ýmsum útgjöldum, vaxtakostnaði og innheimtukostnaði, auk þess sem á togarana hafa verið lagðar auknar greiðsluskyldur, á meðan dróst að veita þeim þá aðstoð, sem þarf. Það er nú sýnt, á hvern veg sú aðstoð er, sem togurunum er ætluð með væntanlegum lögum um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, þar sem frv. um það mál hefur nú verið afgr. óbreytt frá þessari hv, d. Sú aðstoð bætir vissulega úr skák og er togurunum mikils virði, en er að mínum dómi of naum, en í þessu efni nægir ekki aðeins að auðvelda fyrirtækjunum reksturinn frá því, sem verið hefur, heldur verður beinlínis að gera þeim hann kleifan. Fulltrúar Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda, sem komu á fund sjútvn. þessarar hv. d., töldu, að sú aðstoð, sem togurunum er ætluð með væntanlegum lögum um aflatryggingasjóð, þyrfti að vera tvöfalt hærri, til þess að hún dygði. Sú skoðun þessara aðila hefur ekki verið rökstudd frekar eða meir en gert hefur verið varðandi þá upphæð, sem gert er ráð fyrir í frv. um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, og er því erfitt að gera þar upp á milli. Samkvæmt þeim reikningum togarafyrirtækja, sem ég hef séð fyrir árið 1960, og með hliðsjón af því, að s.l. ár virðist ekki hafa verið hagkvæmara, tel ég, að sú aðstoð, sem nú hefur verið gert ráð fyrir að veita togaraútgerðinni, sé of naum og þyrfti að vera meiri. Ýmsar fleiri leiðir til úrbóta, aðrar en beinar fjárgreiðslur til togaranna, koma vitaskuld til greina, og hefur í því sambandi m.a. verið bent á útgerðir til lækkunar á útgerðarkostnaði, t.d. vaxtagjöldum, olíukostnaði o.fl. Vaxtagreiðslur útgerðarinnar eru orðnar svo gífurlegar, að með lækkun vaxta væri hægt að draga verulega úr gjöldum, án þess þó að það dugi eitt til. Ég get nefnt sem dæmi úr reikningum togara. fyrirtækis, að árið 1958 greiddi það í vinnulaun 18.4 millj, og í vexti 3.4 millj., en árið 1960 greiddi það í laun 19.4 millj. kr., en í vexti 6.6 millj. Á sama tíma og launagreiðslur hækkuðu þannig um 1 millj. kr. eða um 5.5%, hækkuðu vextir um 94.1%. Hér hafði auk vaxtahækkunar komið til meiri fjárfesting, en vegna aflabrests togaranna og siglinga á erlendan markað var lítil breyting á heildargreiðslu vinnulauna. Tilgangslaust er þó vegna stefnu núv. ríkisstj. í vandamálum að benda á vaxtalækkun sem leið til úrbóta fyrir togaraútgerðina. Í því efni fæst engu hnikað enn, þótt undan kunni að verða látið, áður en lýkur. Ég hef því með því frv., sem hér liggur fyrir, leyft mér að henda á enn eina leið til aðstoðar við þau togaraútgerðarfyrirtæki, sem verst eru sett, þannig að veittur verði sérstakur stuðningur þeim togarafyrirtækjum, sem skortir hráefni til fiskvinnslustöðva sinna vegna aflabrests togaranna og siglinga á erlendan markað, með því móti, að fyrirtækjunum verði gert kleift að eignast fiskibáta. Ég hef talið, að sú aðstoð til togaranna, sem felst í frv. til laga um aflatryggingasjóð, sé of naum og engan veginn fullnægjandi þeim togarafyrirtækjum, sem verst eru sett, en það eru einmitt þau fyrirtæki, sem sitja uppi með nýleg fiskiðjuver, hráefnisvana og starfslaus að miklu leyti. Með frv. þessu legg ég því til, að þeim sé veitt sérstök aðstoð, aðstoð, sem þó er einungis fólgin í fyrirgreiðslu ríkisins að því er varðar lántöku og ríkisábyrgð og stuðlar að aukinni nýtingu fjármagns, sem togarafyrirtækin hafa þegar bundið í vinnslustöðvunum. Í kjölfar þeirra ára, þegar löndunarbann var á fiski í Englandi og hugur landsmanna beindist að því að fullvinna allan sjávarafla hérlendis, komu ýmis togarafyrirtæki sér upp miklum og vönduðum frystihúsum. En sú hefur orðið raunin á, að síðan þau voru fyrst tekin í notkun, hefur afli togaranna minnkað með ári hverju og siglingar á erlendan markað aukizt jafnframt, svo að þessi stórvirku fiskiðjuver eru starfslítil og hið gífurlega fjármagn, sem í þau hefur verið lagt, er algerlega vannýtt. Ýmsar skýringar aðrar en minnkandi fiskigengd eru til á aflarýrnuninni hjá togaraflotanum. Veldur m.a. þar miklu, að togurum við veiðar hefur fækkað vegna taprekstrar og að þeir hafa neyðzt til þess af sömu sökum að stunda siglingar á erlendan markað, þannig að veiðidögum hefur stórlega fækkað. Vitaskuld mætti segja, að einfaldasta ráðið fyrir þau togarafyrirtæki, sem skortir hráefni til fiskvinnslustöðva vinna, væri að hætta að láta togarana sigla á erlendan markað og leigja hann heldur hér á land. Eins og sakir standa og getu þessara fyrirtækja er háttað, og með tilliti til launakjara sjómanna, vaxtakostnaðar, fiskverðs á erlendum markaði miðað við afurðaverð til frystihúsanna o.fl. atriða tel ég, að þessum fyrirtækjum sé að óbreyttu mjög illa fært að fella niður siglingarnar. Þær eru neyðarúrræði, sem þessi fyrirtæki hafa orðið að gripa til og eiga mjög óhægt um að fella niður, því miður. Til þess að svo geti orðið, þarf ýmislegt að koma til. Fyrir fjárvana fyrirtæki ræður hér miklu, hversu auðveldara er að koma því skipi aftur út í veiðiferð, sem landað hefur á erlendum markaði, en hinu, sem landað hefur hér heima. Auk þess er naumast við því að búast, að sjómenn fáist til þess að stunda veiðar á togurunum með heimalöndunum, nema bætt verði kjör þeirra. Hverjar sem menn vilja telja orsakirnar til stórminnkandi aflamagns togaraflotans, hafa afleiðingar þess, hversu stórum hefur minnkað sá afli, sem togararnir hafa lagt á land hérlendis, orðið þær, að hinar dýru og fullkomnu fiskvinnslustöðvar togarafyrirtækjanna hefur skort hráefni og verið starfsötlar, og verkafólk, sem vinnur við fyrirtækin, orðið að búa við stopula og ótrygga vinnu og borið skarðan hlut frá borði. Þó er þessum fyrirtækjum ekkert nauðsynlegra en að hafa til taks starfhæft og vant fólk, þegar afli berst til vinnslu. En naumast er við því að búast, að þessi fyrirtæki geti tryggt sér starfsfólk, þegar á þarf að halda, ef ekki er hægt að veita starfsfólkinu stöðuga vinnu. Þótt fundnar væru með vissu allar orsakir minnkandi aflamagns togaranna, svo að allir væru sammála um öli þau atriði, er að því lúta, þá er það lítil hjálp því fólki, sem stopula vinnu hefur haft vegna hins minnkandi aflamagns, sem á land hefur borizt frá togurunum. Raunhæfar aðgerðir til úrbóta þurfa að koma til. Útkoman á rekstri vinnslustöðva togaranna hefur orðið þeim mun óhagstæðari sem hér er um að ræða nýlega fjárfestingu með hárri vaxtabyrði, yfirleitt mun dýrari að því leyti en eldri frystihúsin. En það, sem hin nýju hafa fram yfir hin eldri í fullkomnari tækjum, betri skipulagningu og öðru, nýtist ekki vegna verkefnaskorts. Mér telst svo til, að afkastageta frystihúsa í eigu togarafyrirtækja sé samtals um 550 tonn af hráefni á dag, og fjárfesting, sem bundin hefur verið í þeim, miðað við núverandi verðlags, eigi minni en 175 millj. kr. Samanlagður vaxtakostnaður af þeirri fjárhæð gæti því numið um 14 millj. kr. á ári, miðað við 8% vexti, og fyrningar af frystihúsum og tækjum mætti áætla að nemi álíka hárri fjárhæð, þannig að vextirnir og afskriftir af frystihúsum togarafyrirtækjanna gætu samkvæmt þessu numið tæpum 30 millj. kr. á ári. Hér er því mikið í húfi fyrir alla þjóðina, að þessi nýlegu framleiðslutæki séu hagnýtt til hins ýtrasta. En reyndin hefur orðið sú, að þessi fyrirtæki, sem ættu að geta orðið togarafyrirtækjunum til öflugs stuðnings, hafa í mörgum tilfellum ekki orðið til þess að bæta rekstrarafkomu fyrirtækjanna svo sem skyldi og jafnvel orðið til að auka rekstrartapið. Fiskvinnslustöðvar togarafyrirtækjanna hafa orðið að byggja starfsemi sína nær eingöngu á togarafiski, og ef athugaður er hluti togarafisks af öllum afla flotans, kemur í ljós, að árið 1958 nam togarafiskur 39% af öllum afla, árið 1959 28%, árið 1960 22% og árið 1961 aðeins 11% af öllum afla landsmanna. Auk þess hefur jafnt og þétt farið minnkandi sá hluti togarafisksins, sem lagður er á land innanlands, svo að hlutur fiskvinnslustöðva togarafyrirtækjanna, þ. á m. frystihúsanna, hefur rýrnað enn meir en heildaraflamagnið eitt segir til um. Minnkandi afli togaranna stafar m.a. af því, að minna af aflanum er lagt á land og mikill hluti af úthaldsdögum togaranna fer í siglingar. Árið 1958 var 94% af afla togaranna unnið innanlands, árið 1959 92%, árið 1960 77%, og árið 1961 66%. Munurinn á því aflamagni togarafisks, sem lagt var á land hér á landi árið 1958 og hins vegar árið 1961, er gífurlegur, enda var árið 1958 mikil karfaveiði við Nýfundnaland. Það ár var lagt á land hérlendis af togarafiski 188 þús. tonn, árið 1959 143 þús. tonn, árið 1960 88 þús. tonn, en árið 1961 aðeins 45 þús. tonn. Sé athugað, hversu mikið hefur verið lagt á land til frystingar af togarafiski, en það segir nokkuð til um verkefni frystihúsa togarafyrirtækjanna, og haft til samanburðar það magn af bátafiski, sem lagt hefur verið á land til frystingar á sama tíma, kemur í ljós, að árið 1958 var bátafiskur til frystingar 114 þús. tonn, en togarafiskur 143 þús. tonn - ívið meiri. Árið 1959 var bátafiskur 124 þús. tonn, en togarafiskur 112 þús. tonn. Árið 1960 var bátafiskur 137 þús. tonn, en togarafiskur 62 þús. tonn. Og árið 1961 var bátafiskur til frystingar 116 þús. tonn, en togarafiskur 28 þús. tonn. Á sama tíma og magn bátafisks til frystingar vex úr 114 þús. tonnum í 116 þús. tonn minnkar magn togarafisks til frystingar úr 143 þús. tonnum í 28 þús. tonn. Hluti togarafisks af þeim heildarafla, sem lagður hefur verið á land til frystingar, hefur s.l. fjögur ár verið þannig hlutfallslega: árið 1958 55% af öllum fiski til frystingar, árið 1959 47%, árið 1960 31% og árið 1961 20%. Að þessu athuguðu ætti hverjum manni að vera ljóst, hver áhrif þessi þróun hefur haft á afkomu þeirra frystihúsa, sem togarafyrirtækin hafa byggt upp á síðustu árum, að ekki sé talað um, hver áhrif þessi þróun hefur haft á atvinnuöryggi þess verkafólks, sem starfað hefur við frystihúsin eða aðrar fiskvinnslustöðvar togarafyrirtækjanna. Þar á ofan kemur svo þjóðhagslegt tap af vannýtingu þess gífurlega fjármagns, sem í fiskiðjuverin hefur verið lagt. Það er hverjum manni sýnilegt, að á ýmsum stöðum á landinu, þar sem svo illa er komið rekstri fiskvinnslustöðva togaraútgerðarfyrirtækjanna, væri hægt að bæta mjög hag þeirra með því að fá til báta, sem legðu þar upp afla sinn til vinnslu. Vegna taprekstrar á togurunum undanfarin ár er þessum fyrirtækjum þó um megn að afla sér þeirra báta, er hér þyrfti til. Hentugir bátar kosta líklega um 8 millj, kr. hver, þannig að til viðbótar láni úr fiskveiðasjóði þyrftu fyrirtækin sjálf að leggja fram 2–21/2 millj. kr. eftir því, hvort báturinn er byggður hér á landi eða erlendis. Þrátt fyrir þá aðstoð, sem togaraútgerðinni verður veitt með væntanlegum lögum um aflatryggingasjóð, tel ég, að þeim, sem mest þurfa bátanna við, sé um megn að festa kaup á þeim án sérstakrar aðstoðar. Það fjármagn, sem togurunum er ætlað með aðstoðinni, liggur áreiðanlega ekki á lausu og er þegar ráðstafað. Ég hef ekki heldur trú á því, að til nokkurs sé fyrir togarafyrirtækin að leita til bankanna um lán til bátakaupa. Þess vegna hef ég með frv. því, sem hér liggur fyrir, lagt til, að ríkisstj. sé heimilað að taka lán, allt að 35 millj. kr., til þess að framlána til kaupa á nýjum fiskibátum þeim togarafyrirtækjum, sem skortir hráefni til vinnslustöðva sinna vegna aflabrests togaranna og siglinga þeirra á erlendan markað. Auk þess verði ríkisstj. heimilað að veita sömu aðilum ríkisábyrgð á lán, samtals að upphæð 20 millj. kr., vegna bátakaupanna. Fyrirgreiðslan gagnvart togarafyrirtækjunum yrði á þann veg, svo sem fram kemur í 3. gr. frv., að samanlögð lán úr fiskveiðasjóði og lán veitt með þeirri aðstoð, sem frv. gerir ráð fyrir, mættu nema allt að 90% af kaupverði hvers báts og ríkisábyrgð væri heimilt að veita fyrir eftirstöðvunum. Sú upphæð, sem hér er lagt til að ríkisstj. verði heimilað að taka að láni og framlána í þessu skyni, 35 millj. kr., ætti að duga til aðstoðar við kaup á 20–30 fiskibátum eftir því, hvort um væri að ræða smíðar innanlands eða utan. Ég tel, að þrátt fyrir að ríkisstjórnarflokkarnir telji sig ekki geta fallizt á hærri fjárstyrki til rekstrar togaranna en frv. um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins gerir ráð fyrir né heldur á vaxtalækkun eða lækkun á öðrum útgerðarkostnaði, þá ætti sú afstaða ekki að þurfa að koma í veg fyrir, að fallizt verði á að styðja með lánveitingum og ríkisábyrgðum þau togarafyrirtæki, sem auk rekstrartaps togaranna vegna hráefnaskorts og fjárhagsörðugleika eiga við að etja rekstrartap á fallkomnustu fiskiðjuverum á landinu, - hráefnaskorts, sem bæta mætti úr með því að veita þessum fyrirtækjum þá aðstoð, sem hér er lagt til, til þess að þau geti aflað sér nýrra og hentugra fiskibáta. Sú upphæð, sem hér er lagt til að ríkisstj. verði heimilað að taka að láni í þessu skyni, 35 millj. kr., er svipuð upphæð og vextir og afskriftir frystihúsa togarafyrirtækjanna nema á einu ári. Ég tel, að þeirri upphæð væri vel varið og togarafyrirtækin ættu auðveldara með eftir en áður að standa undir rekstri togaranna. Þótt svo kynni að fara, að rekstrarhættir togaranna breytist og þegar fram liða stundir leggi þeir afla sinn á land í ríkara mæli en nú, þá koma þeir bátar, sem hér er lagt til að togarafyrirtækjunum verði gert kleift að kaupa, eftir sem áður að miklu gagni fyrir frystihús togarafyrirtækjanna og fylla í ýmsar eyður í rekstri frystihúsanna, sem óhjákvæmilegt er að myndist. Sú aðstoð, sem hér er lagt til að sé veitt togarafyrirtækjum þeim, sem verst eru stödd vegna hráefnaskorts fiskvinnslustöðvanna, er vitaskuld ekki lausn á því vandamáli, sem rekstur togaranna sjálfra er og kann að verða enn um sinn. En með þessum hætti væri unnt að gera mörgum togarafyrirtækjum auðveldara að bera þau áföll, sem af aflaleysi togaranna leiðir, og stuðla að því, að minna fjármagn þurfi í beina styrki til þeirra í einni eða annarri mynd. Með þeirri aðstoð, sem hér er lagt til að togarafyrirtækjum verði veitt, yrði gert þrennt í senn: Í fyrsta lagi yrði tryggð betri og jafnari fjárhagsleg afkoma þess verkafólks, sem um alllangt skeið hefur búið við stopula vinnu vegna hráefnaskorts fiskvinnslustöðva togaranna. Í öðru lagi yrði bætt rekstrarafkoma þeirra togarafyrirtækja, sem eiga fiskvinnslustöðvar, sem hafa verið vannýttar vegna hráefnisskorts. Og í þriðja lagi er þjóðhagslega hagkvæmt að nýta betur en verið hefur þær fiskvinnslustöðvar, sem varið hefur verið tugum og hundruðum millj. kr. til að reisa á undanförnum árum. Ég tel því, að hv. alþm.. ættu að gefa þessu máli þann gaum, sem vert er, og styðja samþykkt þessa frv. Herra forseti. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.