Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég þarf nú ekki að hafa langa framsögu fyrir þessu máli. Það er ekki nýtt af nálinni, heldur var það flutt hér í fyrra og fékk þá ekki afgreiðslu í hv. fjhn., sem því var vísað til eftir 1. umr., og hef ég nú leyft mér að endurflytja málið. Frv. þetta gerir ráð fyrir því, að héraðsrafmagnsveítur ríkisins skuli leggja rafmagnslínu frá Vík í Mýrdal í hreppana 5 austan Mýrdalssands og þeirri framkvæmd skuli lokið eigi síðar en á árinu 1969. Í þeim drögum að vinnuáætlun um framhald rafvæðingaráætlunarinnar, sem sá dagsins ljós á s.l. hausti, þegar þau voru lögð fyrir raforkuráð, var Vestur-Skaftafellssýsla ekki meðtalin í þeim drögum, og eru þó aðeins tveir af 7 hreppum sýslunnar, sem hafa rafmagn frá samveitum. Hrepparnir 5 austan Mýrdalssands hafa ekki samband við almenningsveitur. Mun það vera stærsta og fjölmennasta samfellda svæðið, þar sem ekki er enn farið að gera neitt til þess að tengja það við samveitur. Síðan teknir voru upp mjólkurflutningar frá þessu svæði fyrir tæpum áratug, hefur búskapur aukizt í þessum héruðum og dafnað, og nauðsyn á öruggri og nægri raforku er þess vegna brýnni en áður, ekki sízt þegar litið er á þá nýju tækni, sem nú er notuð í búskapnum. Ástæðan til þess, að þessar sveitir hafa orðið á eftir í rafvæðingunni, er að sjálfsögðu sú, að þar sem meðallínulengd til bæja hefur verið látin ráða um röðun á rafvæðingaráætlanir og þar sem þessar sveitir liggja á milli óbyggðra svæða, sanda á báða vegu, sem lengja meðallínulengdina, er línulengdin til bæja þarna nokkru hærri en miðað hefur verið við fram að þessu. Það virðist þó óeðlilegt að láta svo fjölmennt og blómlegt hérað sem austanverða Skaftafellssýslu mæta afgangi, þó að sandarnir verði til þess að lengja meðallínulengdina nokkuð fram úr því, sem miðað hefur verið við annars staðar. Talið er, að meðallínulengd á býli á þessu svæði mundi vera 2.03 km eða rétt um 2 km, en í þeim drögum, sem ég nefndi áðan að vinnuáætlun um framhald rafvæðingarinnar, eru tekin þau býli, sem voru innan við 2 km. Ýmsir hafa látið sér detta í hug, að aðrar leiðir kunni að vera til þess að leggja almenningsveitur um þetta svæði, og jafnvel hafa menn látið sér detta í hug að spara háspennuleiðslur yfir sandana með því að setja upp minni stöðvar, jafnvel dísilstöðvar, á svæðinu. Með því mundi sparast lína yfir Mýrdalssand, sem þó er ekki dýrari en svo, að andvirði hennar mundi tæpast nægja fyrir stofnkostnaði nauðsynlegrar dísilstöðvar, hvað þá fyrir þeim rekstrarkostnaði, sem á henni yrði. Það virðist þess vegna liggja ljóst fyrir, að önnur leið til lausnar þessu vandamáli en að leggja línu frá orkuveitusvæði Landsvirkjunar muni ekki vera fyrir hendi, og þeim mun frekar hníga rök að þessu, sem nú hefur verið mörkuð sú stefna með l. um Landsvirkjun frá því í hittiðfyrra, að rafvæðing landsins skyldi byggð á stórum aflstöðvum og víðfeðmum línunetum, en ekki á smáum virkjunum. Sú skoðun hefur komið fram í sambandi við þessi mál og m.a. frá raforkumálastjóra sjálfum fyrir alllöngu, ekki nú alveg nýlega, að á þessu svæði séu svo margar og góðar einkarafstöðvar, að e.t.v. muni ýmsir raforkunotendur á svæðinu ekki kæra sig um rafmagn frá samveitum og mundi það rugla mjög dæmið í þessum efnum. Þessi skoðun virðist á misskilningi byggð. Það heitir að vísu svo, að um 70 af þeim 115 bæjum, sem þarna eru, hafi einkastöðvar, en þær eru flestar gamlar og úr sér gengnar, enda hefur það komið fram, að nær allir raforkunotendur á þessu svæði hafa nú þegar óskað eftir heimtaug. Á almennum bændafundum, sem haldnir hafa verið á þessu svæði, hefur komið fram almennur áhugi á því að fá rafmagn frá samveitum, og að frumkvæði þessara bændafunda og einnig sýslunefndar Vestur-Skaftafellssýslu hafa verið settir til þess tveir ágætismenn úr héraðinu að vinna sérstaklega að þessum málum. Það eru þeir Jón Helgason bóndi í Seglbúðum og Siggeir Björnsson bóndi í Holti á Síðu. Þessir tveir menn rituðu mér bréf í fyrra um þessi mál, og mun það vera samhljóða bréfi, sem þeir hafa sent hæstv. raforkumrh., þar sem segir m.a.: „Á aðalfundi sýslunefndar Vestur-Skaftafellssýslu var okkur undirrituðum falið að kynna okkur og fylgjast með athugunum og undirbúningi að rafvæðingu sveitanna austan Mýrdalssands. Eftir viðtal, sem við áttum við fulltrúa raforkumálastjóra, Pál Hafstað, töldum við nauðsynlegt, að eindreginn vilji íbúa þessara sveita kæmi skýrt í ljós. Hinar gömlu vatnsaflsstöðvar, sem hafa verið þessum sveitum til ómetanlegs gagns, ganga nú óðum úr sér og eru flestar einskis nýtar langan eða stuttan tíma á veturna, m.a. sú stærsta þeirra að Kirkjubæjarklaustri, en þar á nú að fara að reisa heimavistarskóla, og er t.d. óhjákvæmilegt að leysa rafmagnsþörf hans, áður en hugsanlegt er, að hann geti tekið til starfa. Sendum við hér með lista, þar sem langflestir bændur og aðrir umráðamenn bygginga í þessum sveitum óska eindregið eftir heimtaug frá samveitu. Á fáeinum bæjum hafa feðgar eða bræður, sem búa félagsbúi, skrifað báðir undir, en langflestir eru einir umráðamenn heimilis.“ Þessu bréfi fylgdi svo afrit af undirskriftaskjölum, þar sem bændur og aðrir umráðamenn bygginga í þessum 5 hreppum, 122 talsins eða nær allir á þessu svæði, skrifa undir það, að þeir óski jafnframt eftir heimtaug frá þeirri línu, sem lögð yrði frá samveitu. Aðeins einn af þeim 122, sem undir skrifa, gerir fyrirvara um það, að frá hans hálfu sé þetta ekki ósk um heimtaug. Þetta þótti mér rétt, að kæmi fram nú, vegna þess að þessi gögn lágu ekki fyrir, þegar frv. var flutt hér í fyrra. Ég sé svo ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fara um þetta fleiri orðum að sinni, en legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það er rétt, að það frv., sem hér er um að ræða, var flutt á síðasta þingi og var þá vísað til n. Áður hafði verið flutt þáltill. í Sþ. af Ragnari Jónssyni o.fl., þar sem lagt var til, að Alþ. skoraði á ríkisstj. að láta rannsaka til fullnustu, hvernig hagkvæmast mundi vera að leysa raforkuþörf Vestur-Skaftfellinga, þeirra sem búa austan Mýrdalssands, og vinna að framgangi þess máls svo fljótt sem auðið er. Till. þessi var samþ. óbreytt með 38 shlj. atkv. Vilji Alþ. liggur þess vegna fyrir um það að rannsaka ýtarlega, á hvern hátt heppilegast er að leysa þetta mál. Og ég býst við, að vilji Alþ. liggi einnig fyrir um það, að Skaftfellingar megi fá sem fyrst rafmagn eins og aðrir landsmenn. En vegna þess að það eru rúmlega 2 km milli bæja til jafnaðar í þessum hluta Vestur-Skaftafellssýslu, er eðlilegt, að Alþ. vilji, að það sé athugað, hvort mögulegt er að leysa þessi mál á ódýrari hátt en lagt er til með þessu frv. Hv. flm. sagði hér áður, að það lægi ljóst fyrir, að þetta væri heppilegasta leiðin. Um það ætla ég ekkert að deila. Ég fullyrði ekkert um það. Það má vel vera, að það reynist svo, þegar athugun er lokið. En vilji Alþ. liggur fyrir um það, að þetta verði rannsakað, og þess vegna á að gera það, og í júnímánuði skipaði ég nefnd tæknimenntaðra manna til þess að hafa þessa rannsókn með höndum. Og ég hef spurzt fyrir um það, hvað líði þessari rannsókn, og hef fengið svar við því frá raforkumálastjóra, en hann er formaður þessarar n. Í bréfi raforkumálastjóra, dags. 25. þ. m., er frá þessu greint, og vil ég leyfa mér að lesa bréf raforkumálastjóra, með leyfi hæstv. forseta, en hann segir: „Með bréfi rn., dags. 3. júní 1966, var mér send þál., sem samþ. var á Alþ. hinn 5. maí s.l., um rannsókn varðandi lausn á raforkuþörf Vestur-Skaftafellssýslu austan Mýrdalssands, jafnframt því sem rn. fól eftirtöldum aðilum að framkvæma þessa rannsókn: Jakob Gíslasyni raforkumálastjóra, Valgarð Thoroddsen rafmagnsveitustjóra ríkisins, Eiríki Briem framkvæmdastjóra Landsvirkjunar. 13. sept. s.l. hélt n. ásamt Páli Hafstað fulltrúa raforkumálastjóra viðræðufund að Kirkjubæjarklaustri með oddvitum og hreppstjórum hinna 5 hreppa Vestur-Skaftafellssýslu austan Mýrdalssands. Nm. gerðu þar lauslega grein fyrir því, á hvern hátt til greina komi að leysa raforkumál þessara byggðarlaga, og töldu, að 4 kostir kæmu til athugunar: a) Línulögn frá Vík í Mýrdal og dreifilínur í sveitirnar. b) Virkjun í héraðinu með dreifilínum. c) Mótorrafstöð í héraðinu, ein eða fleiri, með dreifilinum. d) Einkarafstöðvar á bæjunum. N. sendi síðar í mánuðinum tvo menn austur til nánari athugunar á einstökum þáttum þessa máls. N. gerir ráð fyrir að geta skilað áliti til ráðh. um málið síðar á þessum vetri.“ Nú getur vel verið, að það væri ástæða til að segja eitthvað á þá leið: Hvernig stendur á því, að þessari athugun og rannsókn er ekki lokið? Ég vil ekkert fullyrða um, hvort það væri út af fyrir sig sanngjarnt að segja það, að henni ætti að vera lokið. Ég vil ekkert fullyrða um það. En samkv. þessu bréfi og samkv. viðtali, sem ég hef átt við formann n., er henni ekki lokið og verður, eftir því sem raforkumálastjóri sagði, tæplega fyrir áramót, - tæplega, sagði hann. En það er ýmislegt, sem þessir ágætu menn vilja athuga, og þeir telja, að það sé ekki alveg öruggt, að heppilegasta leiðin sé eins og mörkuð er með frv., sem hér liggur fyrir. En það kemur vitanlega í ljós. Það er rétt, sem hv. flm. sagði hér áðan, að byggðirnar í Skaftafellssýslu austan sands eru blómlegar og vel gerðar til búsetu hvað landkosti snertir. Ræktunarmöguleikar eru þar miklir, og það má vænta þess, að þessar sveitir eigi góða framtíð fyrir sér, og við það má bæta, að þarna hefur búið lengst af harðgert og duglegt fólk og framtakssamt. Skaftfellingar voru á undan öðrum að raflýsa hjá sér með vatnsafli og taka rafmagnið í sína þjónustu. Og það eru 70 einkarafstöðvar í notkun í Vestur-Skaftafellssýslu, en mig minnir 115 notendur. En það er vitanlega rétt, að þessar stöðvar eru flestar orðnar gamlar, og þær eru sennilega einnig of litlar miðað við raforkunotkunina, eins og hún er nú víðast hvar. Þess vegna vilja bændurnir fá það, sem þeir kalla varanlegt rafmagn, frá samveitum, enda þótt þeir hafi þessar stöðvar. Þetta er allt saman rétt, og það er alveg rétt, sem hefur verið sagt, að Skaftfellingar eiga að fá rafmagn. En eins og vitað er, hefur Alþ. lýst vilja sínum. Það vill fá rannsókn í þessu máli, og ég er hræddur um, hvað sem ofan á verður, enda þótt það reyndist heppilegast að leggja línu um Mýrdalssand, sem ég ætla ekkert að fullyrða um nú, þá verði það krafa ríkisvaldsins og fjárveitingavaldsins, að það liggi fyrir, hvað er heppilegast að gera í þessu efni og hvað er ógert, og ekki sízt vegna þess, að vegalengdin á milli bæja er talsvert lengri en nú er leyft að leggja með þeim reglum, sem gilda. Við erum nú að leggja raflínur, þar sem vegalengdin er 1-1 1/2 km á milli bæja. En rafvæðingin gengur nú allsæmilega, og raforkumálastjóri tjáði fjvn., er mér sagt, fyrir nokkrum dögum, að allir Íslendingar mundu fá rafmagn 1970. Þeim, sem eru rafmagnslausir í dag, finnst kannske langt að bíða þangað til. En það var fyrir nokkrum árum, sem landsfundur sjálfstæðismanna samþykkti að beita sér fyrir því, að allir landsmenn fengju rafmagn ekki siðar en 1970. Og að áliti raforkumálastjóra mundi þessi áætlun standast. Það er vissulega gleðiefni og mjög ánægjulegt, að það skuli ekki þurfa að dragast lengur, og erum við Íslendingar þá á undan öðrum þjóðum, þótt þéttbýlli séu og að sumu leyti betri ástæður hjá þeim en okkur. En aðalatriðið er nú það, að það er skipulega að þessum málum unnið og það sér fyrir endann á því, að náð verði þessu marki, sem keppt er að. Samkv. því bréfi, sem ég hef hér frá raforkumálastjóra, verður þessari rannsókn lókið á þessum vetri, kannske fyrir áramót, og þá liggur fyrir, með hverjum hætti heppilegast er að láta Vestur-Skaftfellinga fá rafmagn. Og það er unnið að athugun víðar um landið en í Vestur-Skaftafellssýslu, með hverjum hætti heppilegast er að láta þá fá rafmagn, sem hafa erfiðasta aðstöðu vegna strjálbýlis. Og þessar athuganir eru komnar vel á veg undir forustu raforkumálastjóra. Hv. flm. fullyrðir, að virkjun heima í héraði fyrir austan Sand komi ekki til greina, m.a. vegna þess, að stefnan hafi verið mörkuð með landsvirkjunarlögunum, að nota aðeins stórvirkjanir. Það má nú segja, að þetta sé bæði rétt og rangt. Vitanlega, ef aðstaðan er alveg sérstök og staðhættir þannig, geta smærri virkjanir komið til greina. Ég er ekkert að fullyrða, að það geti komið til greina í Vestur-Skaftafellssýslu, að það borgaði sig betur að virkja þar til þess að losna við línulengdina yfir Mýrdalssand. En vitanlega gæti það komið til greina þrátt fyrir landsvirkjunarl., og það er reikningsdæmi, sem þessir fróðu menn munu reikna til enda í sínum samanburði á þessu máli. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. Ég vildi aðeins vekja athygli á því, sem gerzt hefur í málinu, að þál. var samþ. hér á síðasta þingi, rétt fyrir þinglokin með shlj. atkv. og vilji Alþ. liggur fyrir, að þetta mál verði vandlega rannsakað, og ég leyfi mér að fullyrða, að vilji Alþ. liggur fyrir um það, að Skaftfellingar fái rafmagn svo fljótt sem verða má.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af því, sem hæstv. raforkumrh. hafði að segja okkur í sambandi við þetta mál. Hæstv. ráðh. minnti á till., sem samþ. var hér í sameinuðu þingi í þinglokin í fyrra og fjallaði um að rannsaka, með hvaða hætti yrði hagkvæmast leyst úr raforkuþörf Skaftfellinga. Ég man einnig vel eftir þessari till., og raunar greiddi ég henni líka atkv., þegar sýnt var, að mál mitt næði ekki fram að ganga á því þingi, þar sem ég vildi gjarnan halda málinu vakandi, og það er því fróðlegt að heyra, að hæstv. ráðh. hefur í júnímánuði s.l. skipað nefnd til þess að framkvæma þessa könnun og í septembermánuði tók hún sig til og hafði tal af oddvitum þessara hreppa austur á Kirkjubæjarklaustri og lagði þar fyrir fjóra möguleika, sem mér sýnist nú raunar tæplega vera nema þrír, því að einkarafstöðvar, sem taldar voru sem fjórði liðurinn þarna, eru ekki nein ný lausn á þessu máli. Það er þá línulögn, eins og það frv., sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir, virkjun þar eystra í héraðinu með dreifilínum og dísilstöð þar með dreifilínum. Eins og ég vakti athygli á í fyrri ræðu minni um þetta mál, sparast með þessum tveim síðarnefndu leiðum línan yfir sjálfan Mýrdalssand, og ég verð að líta svo á, að hæstv. ráðh. sýni mjög mikla varúð, þegar hann treystir sér ekki til þess að gera ráð fyrir því, að sú lína mundi verða ódýrari en virkjun eða dísilstöð þar eystra. Um það vildi hæstv. ráðh. ekkert fullyrða, sem segja má, að eðlilegt sé, meðan sú n., sem hann hefur skipað, hefur ekki skilað áliti. Ég hef hins vegar kynnt mér lítillega bæði þar eystra og víðar þá starfsemi, sem þessi n. hefur haft með höndum, og ég vil nú leyfa mér að álíta, að hæstv. ráðh. kynni að geta fengið niðurstöður hennar fyrr en hann lét í veðri vaka, ef fast væri eftir því sótt. Ég mundi a.m.k. gjarnan vilja, að það yrði kannað í þeirri n., sem vonandi fær þetta mál til meðferðar, hvort ekki er hægt að fá nú fljótlega álit þessarar n., sem hæstv. ráðh. skipaði. Það er rétt, sem við vöktum báðir athygli á og hæstv. ráðh. nefndi hér áðan, að sveitirnar, sem hér er um að ræða, hafa goldið þess, að þar er línulengd nokkru hærri á bæ en á þeim stöðum, þar sem nú er verið að vinna að línum, en í því sambandi vil ég vekja athygli á því, að þarna er um alveg sérstakar ástæður að ræða, sem mjög orkar tvímælis, að þessar sveitir eigi að gjalda, þó að þarna sé óbyggður sandur á milli, sem lengir meðalvegalengdina mjög, eins og menn sjá. Ég skal svo ekki ræða meira um þetta að öðru leyti en því, að ég vil gjarnan slá föstu tvennu, sem fram kom í ræðu hæstv. ráðh. og ég tók eftir mér til ánægju. Hæstv. ráðh. lýsti því yfir, að hann teldi, að það lægi fyrir eindreginn vilji Alþ. um það, að Skaftfellingar eins og aðrir fengju rafmagn eins fljótt og verða mætti, og í öðru lagi lýsti hæstv. ráðh. því yfir, að allir landsmenn mundu hafa fengið rafmagn á árinu 1970. Hvort tveggja finnst mér ástæða til þess, að eftir sé tekið, og þess vegna vil ég undirstrika það hér og læt svo máli mínu lokið að sinni.



Herra forseti. Fyrir mér er það ekkert nýtt, þótt sagt sé, að hv. Alþ. vilji, að landsmenn fái rafmagn sem allra fyrst. Ég er alveg handviss um það, að allir hv. þm. eru þannig þenkjandi, að þeir vilja það, og þá verða Skaftfellingar alls ekki undanskildir þar. Allir hv. alþm., held ég, að vilji, að landsmenn fái rafmagn sem allra fyrst, sem enn eru án þess. Þess vegna er þetta út af fyrir sig ekkert nýtt í mínum huga. En ég hygg, að hv. 6. þm. Sunnl. (HB) hafi kannske haldið eitthvað annað.  Hv. flm. talaði um, að það væri sennilegt, að það væri hægt að fá niðurstöður frá n. fyrr, og gaf í skyn, að vísu með hógværð, að ég mundi geta ýtt betur á þetta. En ég vil taka það fram, að þegar ég skipaði í n., tók ég það fram í bréfinu, bréfið endar með því, það er nefndarskipunin, en síðasta línan í þessu bréfi er þannig, með leyfi hæstv. forseta,: „Rannsókn þessari óskast lokið svo fljótt sem unnt er.“ Ég hef nú rætt við raforkumálastjóra um þetta og ég hef enga trú á því, að þingnefndin, með allri virðingu fyrir henni, ýti fastar á þetta en ég, en að sjálfsögðu getur n. talað við alla þessa nm. En með fullri virðingu fyrir nefndarmönnum hef ég enga trú á því, að hún ýti fastar á þetta en ég. Hv. 6. þm. Sunnl. upplýsti það, að hann hefði greitt atkv. með þáltill., sem ég nefndi. Því trúi ég vel. Vitanlega hefur hann gert það. En borið saman við þá ræðu, sem hann flutti hér áðan, hefði maður nú haldið, að hann hefði setið hjá og álitið þáltill. alveg óþarfa. En með því að greiða atkv. með till. lýsti hann því óbeint yfir, að það væri þörf á athuguninni og að það væri kannske ekki alveg ljóst, að það væri bezt að leggja línu austur. Ég hygg, að jafnvel þótt það verði niðurstaðan, að það væri bezt að fá línuna, sé nauðsynlegt að fá rannsóknina og niðurstöðuna til þess að geta fengið fjármagn til framkvæmda. Þá vita hv. alþm., hvaða kostur er beztur, og þetta er tiltölulega dýrt fyrirtæki, og það verður vitanlega krafa ríkisvaldsins og fjárveitingavaldsins, að það sé gert, sem heppilegast er. Mér dettur ekki í hug að neita því, að það geti komið til greina, að þetta sé það bezta, en ég veit það ekki, fyrr en niðurstaðan liggur fyrir. Hv. flm. nefndi hér tvo ágæta menn, Siggeir í Holti og Jón í Seglbúðum, sem skrifuðu bæði mér og sennilega öllum þm. Sunnlendinga í fyrra. Það er allt rétt, sem flm. sagði um það. En ég hef talað við a.m.k. annan og ég held báða þessa menn, a.m.k. annan, og hann taldi mjög eðlilegt, að þetta væri athugað, og af þeim upplýsingum, sem raforkumálastjóri sagði mér, var þeim fagnað mjög, þegar þeir komu þarna austur, af hreppstjórunum og oddvitunum, og þeim fannst eðlilegt og ágætt, að þetta væri kannað og það væri rannsakað af þekkingu, hvað væri auðveldast í þessum málum. Ég held, að þessir ágætu oddvitar og hreppstjórar hafi áttað sig á því, að það væri nauðsynlegt, að slík könnun og rannsókn lægi fyrir, áður en farið væri að óska eftir fjárveitingu til framkvæmda. Og ég leyfi mér að fullyrða, að sú meðferð, sem þetta mál hefur fengið hér, sé í samræmi víð vilja Skaftfellinga, og ég held, að það hefði verið eðlilegt, að hv. 6. þm. Sunnl. hefði beðið með að flytja frv. þetta í annað sinn, þangað til þessi rannsókn lá fyrir. Ég er ekkert að setja út á það sérstaklega, þó að ekki væri beðið eftir því, en það væri út af fyrir sig eðlileg málsmeðferð, úr því að þessi athugun er í gangi. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. Þetta mál fer til n. og fær sína þinglegu meðferð, og hv. n., sem fær málið, getur talað við þessa 3 ágætu nm., sem hafa málið til frekari meðferðar.