Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ég býð alþingismenn og starfsmenn Alþingis velkomna til starfa á ný eftir hlé um jóladagana. Ég vona að bæði alþingismenn og starfsmenn þingsins hafi notið kyrrðar og gleði hátíðardaganna og átt góða samveru með fjölskyldu sinni, skyldmennum og vinum. Þinghald milli jóla og nýárs er óvenjulegt en til þess er stofnað til að fá niðurstöðu í miklu deilumáli. Forseti lítur svo á að samkomulag sé um málsmeðferð og fundahald þessa daga. Það er ljóst að það verða þingfundir fram eftir kvöldi í dag, en um frekara skipulag mun forseti þingsins eiga fund með forustumönnum flokkanna síðar.

Frú forseti. Gleðileg jól. Getur forseti upplýst þingið um það hvaða samkomulag vitnað var í hér og hvernig stendur á því að forseti fullyrðir að þingfundur eigi að standa fram á kvöld í dag þegar ekki hefur farið fram neinn fundur með forseta eða öðrum um fyrirkomulag umræðunnar hér? Þetta er töluvert áhyggjuefni, sérstaklega í ljósi þess hvernig haldið hefur verið á málum í umræðum um þetta mál fram að þessu.

Frú forseti. Ég ítreka þá fyrirspurn sem ég beindi til hæstv. forseta áðan: Til hvaða samkomulags um tilhögun umræðunnar er hér vísað? Ég þekki ekki það samkomulag. Þetta kemur í framhaldi af ýmsum misvísandi skilaboðum sem borist hafa frá ríkisstjórninni, meira að segja yfir jóladagana. Það var ekki einu sinni friður fyrir ríkisstjórnarspunanum yfir jóladagana því að á annan í jólum birtust fréttir þess efnis að lögfræðiálit Mishcon de Reya hefði verið birt að kröfu stjórnarandstöðunnar þó að augljóslega sé það mál eins og önnur sem til fjárlaganefndar koma opinbert plagg á meðan ekki er tekin ákvörðun um annað. Ég tel að það hafi verið sameiginlegur skilningur nefndarmanna í fjárlaganefnd að birta það plagg, enda sjálfsagt mál. Ég ítreka fyrri spurningu, frú forseti: Til hvaða samkomulags er verið að vísa?

Forseti upplýsir að það samkomulag sem vísað er til er það samkomulag sem varð með þingflokksformönnum fyrir jól.

Frú forseti. Það var gert samkomulag milli forustumanna stjórnmálaflokkanna við forseta þingsins um málsmeðferð þar sem kom fram að það væri vilji ríkisstjórnarflokkanna að klára þetta mál milli jóla og nýárs. Einhvers konar samkomulag milli þingflokksformanna um það klukkan hvað fundir yrðu haldnir o.s.frv. var ekki gert og ég tel einsýnt að forseti verði að bera það upp núna vegna þeirrar umræðu sem hér hefur orðið hvort kvöldfundur eigi að vera eða ekki. Það er hin eðlilega málsmeðferð og óþarfi að stefna þinghaldi í eitthvert rifrildi milli stjórnar og stjórnarandstöðu um fundarsköp. Við skulum ganga rétt frá þessu þannig að við getum haldið áfram að ræða hið mikilvæga mál sem fyrir Alþingi Íslendinga liggur.

Ef fram koma óskir um að greiða um það atkvæði eða bera það upp við fundinn að hér verði kvöldfundur mun forseti að sjálfsögðu gera það, en taldi sig vísa til þess samkomulags sem náðist milli forustumanna stjórnmálaflokkanna fyrir jól um hvernig þinghaldi skyldi háttað. Ef óskir berast um að greiða atkvæði um hvort hafa eigi kvöldfund mun forseti að sjálfsögðu verða við því.

Frú forseti. Ég held að eðlilegt væri að kallaður yrði saman fundur þingflokksformanna til að fara yfir dagskrána á næstu dögum. Jafnframt óska ég eftir atkvæðagreiðslu um kvöldfund og bendi á að á fundi forustumanna voru ekki ákveðnar nákvæmar tímasetningar. Ég held að það sé eðlilegast að farið verði í gegnum það með þingflokksformönnum.

Virðulegi forseti. Fyrst dagskráin á þinginu á að fara fram samkvæmt samkomulagi sem gjarnan er vísað til og ekki liggur fyrir opinberlega tel ég mikilvægt að þeir sem að samkomulaginu stóðu tjái sig um það ef þeir telja rangt með farið. Mér finnst menn hafa farið býsna frjálslega með þetta samkomulag. Það snerist auðvitað um lok þingstarfanna í heild sinni, allra þeirra mála í heild sinni sem þá voru óafgreidd og við lukum fyrir jól, ekki satt? Það var hluti af samkomulaginu að Icesave-málið fengi tiltekna meðferð í fjárlaganefnd. Menn geta spurt sig hvort það sé eðlileg meðferð í fjárlaganefnd að taka málið þar út áður en þau gögn sem um hafði verið samið voru komin til nefndarinnar eins og t.d. áhættumatið frá IFS Greiningu. Að mínu áliti er það ekki í samræmi við samkomulagið að málið sé rifið út áður en þau gögn sem um hafði verið samið um að kæmu til nefndarinnar höfðu borist henni. Að öðru leyti var ekki um annað rætt en það að Icesave-málið 

Frú forseti. Það er ljóst að gert var nokkuð víðtækt samkomulag um þinghaldið milli jóla og nýárs og meðferð Icesave-málsins í nefndunum. Það er eitt. Hitt er svo um tímalengd þingfundar í dag o.s.frv. Ég held að það sé alveg einboðið að við greiðum atkvæði um það hvort forseti hafi heimild til að halda kvöldfund eða ekki svo við séum ekki að eyða dýrmætum tíma þingsins í að deila um hvort það hafi nákvæmlega verið rætt fyrir jól eða ekki hvað við yrðum lengi fram eftir þessum degi. Það er sjálfsagt mál að forseti láti fara fram atkvæðagreiðslu um það, og að henni lokinni fundum við þingflokksformenn með forseta og förum yfir smáatriðin í þinghaldinu og hvort fundur standi fram á kvöld eða fram að miðnætti og hvenær fundur verði í fyrramálið og allt það. Það er algjör óþarfi að deila um það úr ræðustól og rífast um önnur eins smáatriði og það. Við höldum fund um það og greiðum atkvæði um það hvort forseti hafi heimild til þess en önnur atriði samkomulagsins standa að sjálfsögðu.

Frú forseti. Ég tók þátt í því fyrir hönd míns flokks að leiða til lykta samkomulag um það hvernig menn mundu ljúka málum fyrir jól. Það kom alveg skýrt fram af hálfu stjórnarflokkanna að það væri eindreginn vilji þeirra að ljúka Icesave-málinu milli jóla og nýárs. Við sögðum það algerlega skýrt þá, og nú vísa ég til orða formanns Sjálfstæðisflokksins, að af okkar hálfu yrði þetta mál tekið út úr nefnd jafnvel þó að ekki lægju fyrir endanleg álit allra þeirra sem óskað var eftir.  Ég vil hins vegar segja að það er alveg rétt sem hér hefur komið fram, að það var ekki formlegt samkomulag um hvernig fundum yrði háttað. Ég vil þó rifja upp að ég lagði fram þá eindregnu ósk að fundur mundi byrja í dag kl. 9 eða 10. Því var í sjálfu sér ekki mótmælt þá. Hann byrjaði kl. hálftvö og ég tel að stjórnarandstaðan ætti að virða það við okkur að hann byrjaði ekki fyrr en kl. hálftvö jafnvel þó að  
            

Frú forseti. Það fer ekki mikið fyrir jólaandanum í upphafi þingfundar milli jóla og nýárs. Sá sem hér stendur tók þátt í því, m.a. ásamt hæstv. utanríkisráðherra, að ræða um það hvernig við mundum haga þinghaldi á milli jóla og nýárs. Mér misbýður virkilega að mæta til þings vitandi það nú að frú forseti hefur ekki boðað til fundar með þingflokksformönnum allra stjórnmálaflokka á Alþingi og við förum inn í þessa umræðu í algerri óvissu. Hvers lags vinnubrögð eru það á Alþingi að menn skuli mæta með þessum hætti til þings á milli jóla og nýárs? Klukkan er hálftvö og ég held að hæstv. utanríkisráðherra ætti að geta verið mér sammála um að það hefði verið lag í morgun að funda með formönnum þingflokka á Alþingi til að ræða með hvaða hætti við ætlum að haga þinghaldi á milli jóla og nýárs. Þessi vinnubrögð eru gjörsamlega óásættanleg og virðast ekki fara batnandi, frú forseti. 
            

Frú forseti. Varðandi orð hæstv. utanríkisráðherra áðan er rétt að það kom fram að meiri hlutinn hugðist taka málið út úr nefnd þegar honum sýndist svo, en það er hins vegar rangt hjá hæstv. ráðherra að ekki hafi komið nein andsvör eða mótmæli við því. Það kom alveg skýrt fram að það væri algjörlega á ábyrgð meiri hlutans ef það yrði gert. Það er á ábyrgð meiri hlutans að þetta mál var tekið út úr nefnd með þeim hætti sem var gert og við skulum algjörlega halda því til haga. Frú forseti. Mig langar að biðja forseta að sjá til þess að hæstv. forsætisráðherra verði viðstödd 3. umr. um þetta stóra mál. Ef ekki, væri ágætt að fá upplýst af hverju forsætisráðherra verður ekki hér. Það er með ólíkindum að hér verði lokið þessu risastóra máli með 3. umr. ef hæstv. forsætisráðherra ætlar ekki að vera á staðnum.

Virðulegi forseti. Það er útilokað að fara af stað í þessari umræðu milli jóla og nýárs við þær aðstæður sem hafa skapast í þinginu strax á fyrstu mínútu þess. Það er alveg með ólíkindum að við skulum reyna að kalla yfir okkur það vandamál sem við erum að fara hér af stað með. Hver segir, virðulegi forseti, að það þurfi að vera kvöldfundur út af þessum málum? Hefur eitthvað reynt á það í samkomulagi við forustumenn stjórnarandstöðunnar að hér þurfi að halda kvöldfundi á milli jóla og nýárs? Er eitthvað sem segir að við getum ekki lokið hefðbundnum þingstörfum og umræðum um þetta mál á venjulegum fundartíma? Ég held að það sé algjör lágmarkskrafa, virðulegi forseti, að fundi sé frestað í stuttan tíma, að forseti eigi fund með forustumönnum stjórnmálaflokkanna og fari yfir það hvernig við ætlum að klára þetta mál, fari yfir það hvernig við ætlum að haga störfum milli jóla og nýárs. Ég held að það sé algjör lágmarkskrafa okkar þingmanna að ekki sé boðað til kvöldfunda þar sem við erum upptekin og starfsfólki þingsins er haldið uppteknu, sérstaklega ef litið er til þess 

Virðulegi forseti. Það er ágætt í sjálfu sér að hæstv. utanríkisráðherra hafi viðurkennt að það samkomulag sem var gert við stjórnarandstöðuna við lok 2. umr. á Icesave hafi verið svikið. Mig langar líka að benda á það að frú forseti sagði áðan þegar hún kynnti dagskrána að það væri í samræmi við samkomulag sem gert hefði verið að til stæði að vera með kvöldfund. Hæstv. utanríkisráðherra leiðrétti þann misskilning og sagði að ekkert samkomulag hefði náðst um dagskrá þingsins þannig að það liggur fyrir að ekki hefur náðst að semja um þetta og mér er óskiljanlegt af hverju frú forseti viðurkennir ekki að henni hefði orðið á í messunni og boðar þingflokksformenn á fund á næstu mínútum.

Frú forseti. Ég endurtek það sem ég sagði áðan hreinskilnislega, að það lá ekki fyrir neitt formlegt samkomulag af hálfu stjórnarandstöðunnar um það með hvaða hætti fundum yrði hér háttað. Hins vegar liggur líka alveg ljóst fyrir að ekki er hægt að segja að stjórnarliðið komi með einhverjum hætti aftan að stjórnarandstöðunni, hvorki varðandi afgreiðslu málsins út úr nefndinni né vilja stjórnarliðsins  Við höfum ekkert verið að fella neina fjöður yfir það að við hyggjumst gera það sem hægt er til að tryggja að málinu ljúki fyrir áramót og við sögðum hreinskilnislega að við mundum 

Frú forseti. Það sem hér er að gerast er nákvæmlega það sem boðað var og hefur legið fyrir frá því fyrir 20. desember. Það er eitt mál á dagskrá þessa fundar og það hefur legið fyrir að 3. umr. um það mundi hefjast snemma þessa dags. Í 2. tölulið hins undirritaða samkomulags segir, með leyfi forseta: „Samkomulag er um tilhögun þeirrar vinnu sem eftir er við Icesave-frumvarp í nefndum. Meiri hlutinn hyggst afgreiða málið úr nefnd og dreifa nefndaráliti áður en þingfundi lýkur fyrir jól. Þetta er gert til þess að umræða geti hafist án þess að afbrigða þurfi við.“ Enn fremur segir: „Þriðja umræða hefst mánudaginn 28. desember kl. 10.30.“ Frá þessu hefur nú verið vikið til að gefa meira svigrúm til að skila nefndarálitum. Að lokum stendur: „Meiri hlutinn stefnir að afgreiðslu málsins 29. eða í síðasta lagi 30. desember.“ Undir þetta rituðu forustumenn allra stjórnmálaflokka fyrir 20. desember sl. þannig að það hefur legið nákvæmlega fyrir síðan að það sem mundi gerast á þessum degi væri að fundur hæfist með þessari dagskrá. Það eina sem þarf að útkljá þá hér 

Virðulegi forseti. Ég held að allir sem hlusta á þetta komist að þeirri niðurstöðu að það væri afskaplega skynsamlegt ef forustumenn þingflokkanna settust niður og færu aðeins yfir málið. Það er tilgangslítið að taka þessa umræðu úr ræðustól, en það er auðvitað hætta á því að það verði gert ef menn setjast ekki niður og fara aðeins yfir málin. Það að menn komi hér og túlki hver á sinn hátt hvað gerðist og hvernig á að gera þetta er auðvitað leið til að fara í daginn. Það er alveg sjálfsagt og eðlilegt ef menn sjá ástæðu til þess, en það er augljóst af ræðum bæði hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra að það er full ástæða til þess að forustumenn þingflokkanna setjist núna niður og reyni að skipuleggja starfið á þessum næstu dögum. Ég legg til að það verði gert.

Óskað hefur verið eftir að greidd verði atkvæði um það hvort kvöldfundur megi vera í kvöld á Alþingi. Forseti minnir á að við upphaf fundar nefndi forseti að síðar í dag mundi forseti funda með forustumönnum flokkanna.

Frú forseti. Það skiptir máli við framhald þingstarfa að við reynum að vanda okkur hvað varðar það hvernig við tökum ákvarðanir um lengd funda, fjölda þeirra o.s.frv. Allir gera sér grein fyrir því hversu mikilvægt það verkefni er sem við erum að fást við í þinginu þessa dagana. Þess vegna verðum við alveg sérstaklega að vanda okkur við það hvernig við tökum þetta mál í gegnum þingið. Þess vegna er t.d. nauðsynlegt að við gefum okkur ekki að það liggi t.d. fyrir eitthvert ákveðið samkomulag um það hvort kvöldfundur verði eða ekki. Þingsköp kveða alveg sérstaklega á um að bara á þriðjudögum sé heimilt að fara inn í kvöldið án þess að leita eftir samþykki þingsins. Þess vegna er rétt að við göngum til þessara atkvæða núna af því að ekkert slíkt samkomulag liggur fyrir. Ef búið hefði verið að ganga frá samkomulagi um þetta mál hefði það verið sjálfsagt, en það var ekki búið og þess vegna þurfum við að greiða atkvæði.

Frú forseti. Forseti Alþingis, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, hefur sagt að hún vildi leggja áherslu á að Alþingi yrði fjölskylduvænn vinnustaður. Það var sérstaklega tekið fram. Ríkisstjórnin hefur sjálf lagt áherslu á að hún vilji styðja fjölskyldustefnu og að fjölskyldur í landinu gætu búið við góðan hag. Hér er lagt til að Alþingi vinni enn einu sinni langt fram á nótt þannig að þeir þingmenn sem eiga lítil börn heima geti ekki sinnt þeim. Ég hlýt að mótmæla þessu fyrir hönd barnanna litlu sem eiga foreldra á þingi sem eiga að vera að vinna hérna langt fram á nótt. Ég segi nei.

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra vísaði í skriflegt samkomulag sem gert var á milli formanna stjórnar og stjórnarandstöðu. En það hefur reynst afar erfitt að fá stjórnarliða til að standa við það samkomulag og ég held að það hafi verið staðfest áðan í ræðu hæstv. utanríkisráðherra að það hafi verið svikið vegna þess að stjórnin gat ekki beðið eftir hinu svokallaða IFS-áliti sem er þó þannig vaxið að það verður að fara yfir það ítarlega. Það hefur ekki verið gert í fjárlaganefnd. Ég bendi líka á að hæstv. forseti ætlaðist til þess að nefndarmenn í fjárlaganefnd mundu vinna að áliti yfir jólahátíðina og fara yfir öll þau ítarlegu gögn sem bárust þó að sum þeirra hafi ekki borist fyrr en seint á Þorláksmessukvöld. Mér finnst með hreinum ólíkindum að ríkisstjórn sem eitt sinn boðaði fjölskyldustefnu á Alþingi ætli að neyða þingmenn 

Hæstv. forseti. Gleðilega hátíð, hv. þingmenn og ágætir félagar. Ég tala hér fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 96/2009, um heimild til handa fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands hf. Eins og kemur fram í þessu framhaldsnefndaráliti kallaði fjárlaganefnd til ýmsa aðila við vinnslu málsins á milli umræðna. Þar var rætt við þá sem komu að lagasetningunni á sínum tíma. Það var rætt við lögfræðinga, m.a. um stjórnarskrárákvæði. Stórum hluta mála sem komu þarna til umræðu var vísað til fastanefnda Alþingis, þ.e. til efnahags- og skattanefndar, viðskiptanefndar og utanríkismálanefndar, og tók fjárlaganefnd við áliti frá þessum nefndum, bæði minni og meiri hluta þar sem það átti við. Rætt var við skilanefnd og slitastjórn Landsbankans, Ragnar Hall lögfræðing, fulltrúa Seðlabankans og einnig mættu fulltrúar IFS Greiningar og gerðu grein fyrir áliti sínu og áhættumati rétt fyrir jólin. Þessa aðila vantar raunar á listann með framhaldsnefndarálitinu. Ég ætla að fara yfir nefndarálitið og flytja það nánast orðrétt eins og það kemur fyrir með athugasemdum inn á milli. Byrjum á innganginum: Hinn 4. desember sl. var af hálfu forseta Alþingis gert samkomulag við fulltrúa stjórnarandstöðunnar um meðferð þessa máls milli 2. og 3. umr. Jafnframt var þess óskað að aflað yrði gagna af fundum íslenskra ráðherra og erindreka þeirra með erlendum aðilum varðandi þetta mál sem og að málið kæmi til umfjöllunar hjá fastanefndum Alþingis. Á lista stjórnarandstöðunnar voru 16 atriði, þar af 14 efnisatriði. Fjárlaganefnd hefur nú fengið álit og gögn frá utanríkismálanefnd, efnahags- og skattanefnd og viðskiptanefnd um málið, auk þess sem óskað var eftir viðbótargögnum frá ákveðnum aðilum eins og nánar greinir í áliti þessu. Í framhaldsnefndaráliti þessu verður gerð grein fyrir þeim meginatriðum sem komið hafa fram um lagalega, efnahagslega og pólitíska þætti málsins. Ætlunin er að fjalla um efnisatriðin 14 samhliða því sem í ríkum mæli verður vísað til gagna sem lýsa einstökum atriðum nánar og eru aðgengileg í erindaskrá málsins á vef Alþingis og að stórum hluta á vefnum island.is. Ræðum fyrst þessi lagalegu álitamál og vitna ég þar til þeirra atriða sem voru á þessum lista með 16 atriðum. Lagaleg atriði eru nr. 1, 11, 12 og 13 á listanum frá 4. desember sl. og verður fjallað um þau í réttri röð. Í fyrsta lagi eru álitamál sem tengjast stjórnarskránni og frumvarpinu 1. efnisatriðið á þessum lista. Settar hafa verið fram skoðanir, m.a. af Sigurði Líndal lagaprófessor, þess efnis að frumvarp þetta kunni að vera andstætt stjórnarskránni. Þetta hefur verið byggt á því að frumvarpið feli í sér of mikla skerðingu fullveldis, þ.e. brot á 1. gr. stjórnarskrárinnar, á því að dómsvald sé framselt til erlendra dómstóla, brot á 2. gr. stjórnarskrárinnar, og að krafa um skýra lagaheimild sé ekki uppfyllt, það væri þá brot á 40. og 41. gr. stjórnarskrárinnar. Samkvæmt áliti Bjargar Thorarensen og Eiríks Tómassonar, prófessora við lagadeild Háskóla Íslands, dags. 15. desember sl., samrýmist frumvarpið framangreindum ákvæðum stjórnarskrárinnar en áður höfðu þau lýst skoðunum sínum á fundi í fjárlaganefnd ásamt Ragnhildi Helgadóttur. Í álitinu er ítarlega rakið á hvaða forsendum þessi niðurstaða er reist en í aðalatriðum er hún í fyrsta lagi byggð á því að ríkisábyrgð á Icesave-lánasamningunum feli ekki í sér neins konar afsal á löggjafarvaldi til annarra ríkja eða alþjóðastofnana þannig að stjórnarskrárbundnu fullveldi sé stefnt í hættu, í öðru lagi að Icesave-lánasamningarnir séu einkaréttarlegs eðlis og að með þeim hafi aðilar þeirra ráðstafað tilteknum álitaefnum án þess að það hafi nokkur áhrif á stjórnskipulega stöðu dómstóla og í þriðja lagi sé lagaheimild til veitingar ríkisábyrgðar skýr þar sem höfuðstóll lánanna sem ábyrgjast á liggur fyrir í hollenska lánasamningnum og að ákveðið hámark sé tiltekið í þeim breska. Í báðum samningunum reiknast svo vextir á höfuðstólinn og því er engin óvissa um mestu mögulega skuldbindingu íslenska ríkisins. Til viðbótar við álit Bjargar og Eiríks sendi Davíð Þór Björgvinsson, dómari við Mannréttindadómstól Evrópu og prófessor við lagadeild Háskólans í Reykjavík, tölvupóst til nefndasviðs Alþingis 11. desember sl. Þar kom m.a. fram að hann teldi 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins ekki brjóta í bága við 2. gr. stjórnarskrárinnar. Nefndinni barst einnig samantekt Helga Áss Grétarssonar, sérfræðings við Lagastofnun Háskóla Íslands, dags. 2. desember sl. um álitaefni er lutu að því hvort frumvarpið bryti í bága við 1., 40. og 41. gr. stjórnarskrárinnar. Niðurstaða hans var sú að frumvarpið bryti ekki í bága við þessi ákvæði stjórnarskrárinnar. Með vísan til þessara gagna sem fylgja málinu telur meiri hluti fjárlaganefndar að því sé afdráttarlaust svarað að ekkert í frumvarpinu fari í bága við ákvæði stjórnarskrárinnar. Síðan kemur lögfræðiálit sérfræðinga í enskum lögum á texta samninganna og þýðing þess að ensk lög gildi um samningana, þ.e. 12. og 13. efnisatriði sem voru tilgreind í þessum 16 punktum. Fjárlaganefnd hefur fengið álit bresku lögmannsstofunnar Ashurst á texta lánasamninganna, dags. 16. desember sl., það er 12 blaðsíðna álit, og bresku lögmannsstofunnar Mishcon de Reya, dags. 19. desember sl., sem er 86 blaðsíðna álit. Þessi álit voru veitt eftir að fjárlaganefnd hafði beint fjórum spurningum til lögmannsstofanna með bréfi dags. 10. desember sl. Þessar lögmannsstofur höfðu áður komið að ráðgjöf fyrir íslensk stjórnvöld í þessu máli. Ashurst-lögmannsstofan veitti stjórnvöldum álit á lánasamningunum frá 5. júní sl. með greinargerð dags. 25. júní sl. og Nigel Ward, einn lögmanna stofunnar, aðstoðaði stjórnvöld við gerð viðaukasamninganna sem undirritaðir voru 19. október sl. Lögmannsstofan Mishcon de Reya veitti stjórnvöldum ráðgjöf um afmarkaða þætti málsins í mars á þessu ári. Það er mat Ashurst að texti lánasamninganna sé hefðbundinn og í samræmi við alþjóðlega lánasamninga, í nokkrum tilvikum sé þar að finna ákvæði sem séu óvenjuleg, en þá yfirleitt íslenska tryggingarsjóðnum og íslenska ríkinu í hag. Fram kemur í álitinu að erfitt sé að fullyrða um hvort samningsaðilar hafi staðið jafnt að vígi við gerð samninganna. Aðstaða allra aðila hafi verið nokkuð óvenjuleg. Hollensk og bresk stjórnvöld vildu fá hluta af því fé til baka sem þau höfðu greitt út til innstæðueigenda á Icesave-reikningum útibús Landsbankans og íslensk stjórnvöld vildu fá aðgang að lánum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og öðrum ríkjum. Mat lögmannsstofunnar er að bresk og hollensk stjórnvöld hafi sýnt samningsvilja með því að gera viðaukasamningana frá 19. október sl. og þannig komið til móts við þau skilyrði sem sett voru við veitingu ríkisábyrgðarinnar með lögum nr. 96/2009. Fram kemur í áliti Ashurst að venjubundið sé að ensk lög ráði réttarstöðu aðila í alþjóðlegum lánasamningum, sú skipan skipti hins vegar takmörkuðu eða engu máli þegar kemur að úthlutun eigna úr búi Landsbanka Íslands hf. en samkvæmt ákvæðum viðaukasamninganna breytast viss ákvæði lánasamninganna ef tiltekin niðurstaða fæst hjá dómstólum. Afsal friðhelgisréttinda íslenska ríkisins hafa takmarkaðri þýðingu nú eftir gerð viðaukasamninganna.  Þetta atriði hefur mikið verið rætt, en af þessum álitsgerðum má skilja að áhættan af því að íslenskar eignir yrðu teknar upp í skuld hafi verið stórlega ofmetin. Sjálfstæði Íslands og fullveldi sé svo sjálfsagt að ekki þurfi að semja um það. Í álitsgerð Mishcon de Reya er farið mjög rækilega yfir einstök ákvæði lánasamninganna annars vegar og hins vegar ákvæði uppgjörssamnings bresku og íslensku tryggingarsjóðanna. Miðað við hversu ítarlega umfjöllun öll ákvæði lánasamninganna hafa fengið fram til þessa þykir ekki ástæða til að fara í saumana á einstökum atriðum sem koma fram í álitsgerðinni. Margt í álitsgerðinni felur í sér málefnalega gagnrýni á hvernig staðið var að frágangi samkomulagsins 5. júní sl., svo sem að sum ákvæði samninganna um heimildir lánveitenda til að gjaldfella samningana séu honum hagstæð. Þegar á heildina er litið metur lögmannsstofan samkomulagið ósanngjarnt fyrir íslenska ríkið og telur samningana ekki nægjanlega ljósa í nokkrum atriðum. Að mati meiri hlutans kemur fátt nýtt fram í álitsgerðinni um þau atriði sem varða sérstaklega breytingarnar sem gerðar hafa verið með viðaukasamningunum. Í álitsgerðinni koma fram vangaveltur um að munur sé á bresku og hollensku lánasamningunum hvað varðar ábyrgð ríkisins. Sú ábyrgð sé ríkari samkvæmt breska samningnum vegna þess að sá samningur sé í tveimur hlutum. Meiri hlutinn getur ekki tekið undir þetta sjónarmið. Uppgjörssamningur bresku og íslensku tryggingarsjóðanna er samkvæmt breska lánasamningnum skilgreindur sem fjármálaskjal og hann er því hluti af heildarsamningum aðila, samanber t.d. 1. kafla og kafla 3.6 í almennum athugasemdum við frumvarpið og III. kafla í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar, dags. 16. nóvember sl. Einnig leiðir af eðli máls að lækki skuld tryggingarsjóðsins vegna greiðslna úr þrotabúi Landsbanka Íslands mun ábyrgð íslenska ríkisins á skuldbindingum tryggingarsjóðsins lækka sem því nemur. Að mati meiri hlutans er það ekki vafa undirorpið að látið verður á það reyna hvort íslenski tryggingarsjóðurinn njóti forgangs við úthlutun krafna í búi Landsbankans vegna sömu innstæðu. Hagstæð niðurstaða í því efni mun lækka umtalsvert fjárhæð ríkisábyrgðar, samanber það sem síðar segir. Það er 4. efnisatriði. Í álitsgerð Mishcon de Reya er að finna úttekt á evrópskum réttarreglum um innstæðutryggingar. Þar eru sett fram rök bæði með og á móti þeirri niðurstöðu að íslenska ríkið beri ábyrgð á þessum skuldbindingum. Niðurstaðan er sú að þetta sé ekki skýrt, og óvíst hvernig dómstólar mundu leysa úr málinu. Áður hefur komið fram að íslensk stjórnvöld hafa haldið því fram allt frá upphafi Icesave-deilunnar að lagaleg óvissa sé um skuldbindingar Íslands, og ef út í það er farið annarra EES-ríkja, á grundvelli tilskipunar EB 94/19 um innlánatryggingakerfi. Í greinargerð Íslands vegna gerðardómsmeðferðar í kjölfar Ecofin-fundar í nóvember 2008 eru rök Íslands gegn ríkisábyrgð á skuldbindingum Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta tíundaðar ítarlega. Álitsgerð Mishcon de Reya bætir litlu við röksemdir sem þar koma fram gegn skyldu Íslands til að ábyrgjast lágmarksinnstæðutryggingar dugi eignir sjóðsins ekki til. Álitsgerðin gefur hins vegar gott yfirlit yfir röksemdir fyrir gagnstæðri niðurstöðu, þ.e. að Íslandi beri að ábyrgjast lágmarksinnstæðutryggingar, og dregur þannig skýrt fram þá áhættu sem í því fælist að ná ekki samningsniðurstöðu í Icesave-deilunni. Næsti kafli fjallar um mat á áhrifum endurskoðunar á löggjöf ESB um innlánatryggingakerfið á skuldbindingar Íslands samkvæmt samningunum, það er 13. efnisatriði af þessum 16 sem lagt var upp með. Í álitsgerðum bresku lögmannsstofanna er fjallað um ýmsa fleti þessa atriðis en fram kemur í þeim báðum að endurskoðun ESB á innlánstryggingakerfinu hafi samkvæmt samningunum engin áhrif á þá. Þessi niðurstaða kemur ekki á óvart. Um þetta málefni er einnig fjallað í minnisblaði efnahags- og viðskiptaráðuneytisins, dags. 14. desember 2009. Að mati meiri hlutans hafa ekki verið leidd fram gögn eða heimildir sem auka líkur á að breytingar í framtíðinni á skipulagi innstæðutrygginga í Evrópu muni hafa sjálfkrafa áhrif á réttarstöðu íslenska ríkisins gagnvart breskum og hollenskum stjórnvöldum. Hins vegar er í þessu sambandi rétt að vísa til sameiginlegrar yfirlýsingar fjármálaráðherra Íslands, Hollands og Bretlands um að málsaðilar lýsi sig tilbúna til að ræða málefni lánasamninganna ef aðstæður krefjast þess. Þó svo að umrædd yfirlýsing hafi ekki lagalegt gildi hefur hún á hinn bóginn mikið pólitískt vægi og vitnar um afstöðu aðila til ýmissa álitaefna. Nú kem ég að kaflanum sem fjallar um efnahagsleg álitamál. Telja verður að 2.–8. efnisatriði á áðurnefndum lista yfir atriðin 16 frá 4. desember varði aðallega efnahagsleg álitamál. Þessum atriðum verð nú gerð skil í stuttu máli, en að öðru leyti er vísað til skjala sem fylgja framhaldsnefndaráliti þessu. Fyrst má nefna mat á því hversu miklar fjárhagsskuldbindingar Icesave-lánasamningarnir fela í sér. Það er 2. efnisatriðið. Fjárhagsskuldbindingar íslenska ríkisins sem ábyrgðaraðila eru reistar á þeirri skuldbindingu Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta að greiða breska ríkinu til baka allt að 2,35 milljarða punda og hollenska ríkinu tæplega 1,3 milljarða evra. Á móti þessum skuldbindingum fær sjóðurinn framseldar kröfur á hendur þrotabúi Landsbanka Íslands. Samkvæmt mati skilanefndar og slitastjórnar Landsbankans frá 23. nóvember sl. er áætlað að 89% af forgangskröfum muni endurheimtast úr búinu sem er mun betra endurheimtuhlutfall en gert var ráð fyrir í upphafi þegar áætlaðar endurheimtur námu 75%. Sé skuldbinding ríkissjóðs vegna Icesave-lánasamninganna núvirt, miðað við þar tilgreindar forsendur stendur skuldin nú í 183 milljörðum kr., samanber bls. 2 í minnisblaði fjármálaráðuneytisins, dags. 14. desember 2009, og minnisblað Seðlabankans, dags. 21. október 2009. Þessar forsendur geta tekið breytingum og þannig breytt fjárskuldbindingum ríkisins, bæði til hækkunar og lækkunar. Hér er ástæða til að skjóta inn í nefndarálitið að samkvæmt ítarlegu áliti IFS Ráðgjafar er skuldastaða í álitum Seðlabanka Íslands og AGS of bjartsýn og þeir hjá IFS Ráðgjöf segja að 10% líkur séu á því að Ísland lendi í greiðsluþroti, geti ekki staðið við skuldbindingar sínar. Þar er horft til ýmissa þátta, en þó fyrst og fremst til gengisáhættu, en að auki til aukningar á landsframleiðslu, hvernig sú þróun verður og þróun hagvaxtar, vöruskiptajafnaðar, hve seint innheimtar eignir úr búi Landsbankans berist, verðbólgu á Íslandi samanborið við Holland, Bretland o.fl. Eftir stendur spurningin: Hver væri staðan án Icesave? Væri hún miklu betri? Hve miklu minni væri áhættan? Hver er áhættan af að bíða og reyna að semja að nýju eða láta Breta og Hollendinga sækja kröfur sínar til Íslands? Til hvaða ráða er best að grípa? Hvað kostar að hefja þriðju samningalotuna og hvers megum við þá vænta? IFS Greining dregur fram áhættuþætti og er það vel, en nú sem áður getur enginn svarað fyrir okkur alþingismenn. Hvað gerum við við þessar upplýsingar? Ég kem að þeim þætti síðar. Næsti kafli í álitinu fjallar um hættu á því að kveða á um skilyrðislausa greiðsluskyldu á vöxtum. Það var 3. efnisatriðið af þessum 16. Í minnisblaði fjármálaráðuneytisins, dags. 15. desember sl., var metið hver væri áhættan tengd því að kveða á um skilyrðislausa greiðsluskyldu á vöxtum. Matið miðaðist við tilteknar forsendur um endurheimtur forgangskrafna í búi Landsbankans, grunnforsendur Seðlabankans um hagvöxt, gengi o.fl. Niðurstaðan var sú að vextir héldust ávallt undir greiðsluhámarki samninganna. Það sama mundi gerast ef endurheimtur yrðu lægri. Því voru taldar óverulegur líkur á því að vaxtagreiðslur yrðu einhvern tímann hærri en árlegt greiðsluhámark samkvæmt samningunum. 4. efnisatriðið varðar mat á fjárhagslegri þýðingu breytinga á efnahagslegum fyrirvörum. Hinir efnahagslegu fyrirvarar héldu að mestu leyti gildi sínu fyrir utan að vextir skyldu ávallt greiddir og óumdeilt er orðið að höfuðstóll lánanna mun ekki falla sjálfkrafa niður. Það kom náttúrlega oft fram í umræðunni að einhverjir af þeim sem hér samþykktu fyrirvarana, þótt þeir samþykktu svo ekki lokaafgreiðsluna, túlkuðu málið þannig að skuldin félli sjálfkrafa niður árið 2024. Slík samþykkt var aldrei gerð og var ekki inni í frumvarpinu. Aftur á móti féll ríkisábyrgðin niður, en þá átti að semja um það áður en til þess kæmi með hvaða hætti yrði farið með málið í framhaldinu, hvort veitt yrði frekari ríkisábyrgð eður ei. Þetta lá í sjálfu sér ljóst fyrir, en yfirlýsingar um að þetta félli niður voru meðal ástæðnanna fyrir því að menn sóttu mjög fast að kveðið yrði á um það að lánið yrði greitt til enda jafnvel þó að fyrirvararnir væru látnir gilda um endurgreiðsluna. Fjallað hefur verið um áhrif þess að vextir skulu ávallt greiddir en talið er að það hafi óverulega þýðingu miðað við þær forsendur sem liggja nú fyrir, eins og áður sagði. Mat á fjárhagslegri þýðingu á breytingu fyrirvara er varða reglur um úthlutun úr þrotabúi Landsbanka Íslands hf. var 5. efnisatriðið í þessum 16 atriða lista. Í viðaukasamningunum er nú kveðið á um að jafnstöðuákvæði lánasamninganna vegna úthlutunar úr þrotabúi Landsbankans víki komist íslenskir dómstólar að niðurstöðu sem ekki sé í andstöðu við ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins, um að íslenski tryggingarsjóðurinn njóti forgangs umfram breska tryggingarsjóðinn og hollenska seðlabankann við úthlutun úr þrotabúi bankans. Verði þetta niðurstaðan er það til verulegra hagsbóta fyrir ríkissjóð og má áætla að skuldbinding hans lækki umtalsvert, samanber minnisblað fjármálaráðuneytisins, dags. 15. desember sl. Fjallað er nánar um lagaleg áhrif reglunnar í minnisblaði íslenska tryggingarsjóðsins, dags. 14. desember sl. Þessu til viðbótar má geta þess að Ragnar Hall lögfræðingur mætti fyrir nefndina og túlkaði samningana þannig að ef EFTA-dómstóllinn gæfi ekki álit mundu niðurstöður íslenskra dómstóla ekki gilda. Þetta stangaðist á við túlkun þeirra aðila sem gengu frá frumvarpinu á sínum tíma, Helga Áss Grétarssonar, Eiríks Tómassonar o.fl. Þeir sögðu afdráttarlaust að ef ekki fengist álit frá EFTA gilti álit íslensku dómstólanna. Þessu til áréttingar sendi Eiríkur Tómasson 21. desember sl. tölvupóst sem hefur verið birtur sem hluti af gögnum málsins. Þar stendur m.a., með leyfi forseta: „Upphaflegt orðalag á þessum samningsákvæðum“ - þ.e. varðandi EFTA-ákvæðið - „gerði ráð fyrir að úrskurður íslensks dómstóls yrði að vera í samræmi við álitið sem hefði að mínu áliti“ - þ.e. Eiríks Tómassonar - „þýtt að EFTA-dómstóllinn hefði þurft að taka álitaefnið til efnislegrar úrlausnar til þess að úrskurðurinn gæti haft áhrif á höfuðstól lánanna.“ Orðalagið „ekki í andstöðu við ráðgefandi álit sem aflað hefur verið frá EFTA-dómstólnum“ girðir fyrir þá niðurstöðu að úrskurður íslensks dómstóls geti ekki haft áhrif í þessa veru, þ.e. í því tilviki að aflað hafi verið ráðgefandi álits frá dómstólnum og hann tekið þá afstöðu í ráðgefandi áliti sínu að álitaefnið heyri ekki að neinu leyti undir hann, heldur undir íslenska dómstóla, þ.e. að ef ekki kemur álit stangast það ekki á við íslenska dómstóla og þar með á þetta ekki við sem hér hefur oft verið rætt, að - 

Gefa ræðumanni hljóð.

Það er hún sem ég er að gera grein fyrir í ræðustóli með áliti meiri hluta fjárlaganefndar. Mat á gengisáhættu samninganna er 6. efnisatriðið. Varðandi gengisáhættu Icesave-lánasamninganna er vísað til minnisblaða Seðlabanka Íslands, dags. 15. júlí 2009 og 21. október 2009. Ítrekaðar eru skýringar meiri hluta fjárlaganefndar um þetta atriði í nefndaráliti á þskj. 247 úr fyrri umræðu. Þessu til viðbótar eru ítarlegar upplýsingar um þetta frá IFS Greiningu þar sem þeir benda á gengisáhættuna í þessu máli og vísa ég til þess álits sem fylgir með. Mat á fjárhagslegri þýðingu þess að samkvæmt samningunum séu vextir fastir, þ.e. 5,55%, en ekki breytilegir er 7. efnisatriðið af þessum 16. Með tilliti til þess að verulegur hluti erlendra skulda ríkisins og Seðlabankans ber breytilega vexti þótti óráðlegt í Icesave-samningunum að auka vaxtaáhættu ríkissjóðs enn frekar með lánum með breytilegum vöxtum. Útreikningar sem sýna kosti og galla þess að hafa breytilega og fasta vexti eru m.a. útskýrðir í minnisblaði Seðlabankans, dags. 11. desember sl. Þar kemur fram að líklegast eru vaxtakjör íslenska ríkisins samkvæmt Icesave-samningunum hagstæðari til lengri tíma litið en samkvæmt lánasamningum milli Íslands og Norðurlanda og milli Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Mat á þýðingu nýrra upplýsinga um mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á greiðsluþoli ríkissjóðs var 8. efnisatriðið. Samkvæmt minnisblaði Seðlabankans, dags. 18. desember sl., hefur nýtt mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um greiðsluþol ríkissjóðs ekki breytt miklu. Niðurstaðan er sú að verg skuld hins opinbera í árslok 2010 verður nokkru minni en gert var ráð fyrir í síðustu áætlun sjóðsins. 
             Varðandi pólitísk álitamál sem eru IV. kafli í nefndarálitinu var á listanum frá 4. desember sl. óskað eftir nánari upplýsingum um atriði sem telja verður pólitísk í eðli sínu, þ.e. 9., 10. og 14. efnisatriði. Með áliti utanríkismálanefndar, dags. 19. desember sl., fylgja skjöl sem skýra 9. og 10. efnisatriði en í álitsgerðum bresku lögmannsstofanna er m.a. fjallað um 14. efnisatriði. Í þessum álitum var óskað eftir nánari upplýsingum frá fyrrverandi utanríkisráðherra Íslands, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, um hverjar forsendur Brussel-viðmiðanna voru og sömuleiðis frá fyrrverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde. Í minnisblaði utanríkisráðuneytis og fjármálaráðuneytis, dags. 14. desember sl., er gerð grein fyrir aðdraganda að gerð svokallaðra Brussel-viðmiða. Fram kemur í minnisblaði fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, að með hinum sameiginlegu viðmiðum hafi verið reynt að tryggja að í viðræðum Íslands, Bretlands og Hollands yrði gætt jafnvægis milli þeirra skuldbindinga sem Íslendingar tækju á sig og þeirra „erfiðu og fordæmalausu“ aðstæðna sem ríktu á Íslandi en það orðalag vísaði til skuldaþols ríkissjóðs og greiningar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fyrir stjórn sjóðsins á fordæmalausum aðstæðum á Íslandi þar sem bæði ríkti fjármála- og gjaldeyriskreppa. Fyrrverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, skilaði einnig minnisblaði til utanríkismálanefndar, dags. 19. desember sl. Fyrrverandi forsætisráðherra og fyrrverandi utanríkisráðherra voru sammála um að Brussel-viðmiðunum hafi verið ætlað að leggja nýjan grunn að samningaviðræðum milli aðila frá því samkomulagi sem gert var um ákveðna grundvallarþætti málsins milli íslenskra og hollenskra stjórnvalda, dags. 11. október 2008. Forsendur Brussel-viðmiðanna byggðust á að pólitísku samkomulagi yrði náð um lausn deilunnar og að mati fyrrverandi utanríkisráðherra fólu þau í sér pólitíska skuldbindingu sem á hinn bóginn skuldbatt Ísland ekki að þjóðarétti ef ný stjórnvöld vildu hafa þau að engu. Fram kom í minnisblaði Geirs H. Haarde að fulltrúi Frakklands, þáverandi formennskuríkis ESB, hafi mætt á viðræðufundi í Haag í byrjun desember 2008, en það hafi verið til að undirstrika að stofnanir ESB og EES mundu áfram taka þátt í samningsferlinu, samanber 3. tölulið Brussel-viðmiðanna. Eitt af atriðunum, 10. efnisatriðið, var að skýra misræmi í túlkun forsætisráðherra Íslands og Bretlands á ákvæðum samninganna. Forsætisráðuneytið ritaði utanríkismálanefnd minnisblað, dags. 14. desember sl., um meint misræmi í túlkun forsætisráðherra Íslands og Bretlands á ákvæði Icesave-lánasamninganna. Fram kemur í minnisblaðinu að ekki felist misræmi í bréfum ráðherranna, heldur sé lögð áhersla á mismunandi atriði í samningunum sem stangist engan veginn á. Mat á afleiðingum þess að frumvarpið verði ekki samþykkt óbreytt eða að dráttur verði á samþykkt þess var 14. efnisatriðið. Í álitsgerðum bresku lögmannsstofanna er nokkuð ítarlega fjallað um þetta efnisatriði, ekki síst í álitsgerð lögmannsstofunnar Mishcon de Reya. Jafnframt er um þetta fjallað í minnisblaði fjármálaráðuneytisins, dags. 16. desember sl., ásamt því sem fyrir lá greining Seðlabanka Íslands á afleiðingum tafa á endurskoðun efnahagsáætlunar Íslands, dags. 6. október sl., og greinargerð efnahags- og viðskiptaráðuneytisins um sama efni, dags. 8. október sl. Með minnisblaði fjármálaráðuneytisins fylgdi bréf danska fjármálaráðuneytisins til fjármálanefndar danska þingsins um lánafyrirgreiðslu til Íslands, dags. 23. nóvember sl., en í því minnisblaði kemur skýrt fram að fyrirgreiðslan miðast við að íslenska ríkið gangi frá samningum um lausn Icesave-málsins. Fram kemur í álitsgerðum bresku lögmannsstofanna að höfnun frumvarpsins muni að öllum líkindum leiða til þess að bresk og hollensk stjórnvöld reyni að fá ýtrustu kröfum sínum framgengt fyrir dómstólum.  Í minnisblaði fjármálaráðuneytisins er talið að höfnun frumvarpsins hefði alvarlegar efnahagslegar afleiðingar. Endurskoðun efnahagsáætlunar íslenska ríkisins og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins mundi frestast. Trúverðugleiki landsins biði enn frekari hnekki. Afnám gjaldeyrishafta mundi tefjast verulega. Erfiðara yrði að endurfjármagna lán opinberra aðila og fyrirtækja í eigu þeirra. Að mati fjármálaráðuneytisins mundi lánshæfismat líklega lækka og gengi krónunnar sömuleiðis. Telja verður að framangreindar heimildir veiti skýrar vísbendingar um afleiðingarnar verði frumvarpið ekki samþykkt eða að dráttur verði á samþykkt þess. Í öllum aðalatriðum er sú staða óbreytt að án lausnar Icesave-málsins fást ekki þau gjaldeyrislán sem efnahagsáætlun Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er reist á. Hugmyndir um að íslensk stjórnvöld geti tryggt sér enn betri samning en þann sem nú liggur fyrir, með því að draga að samþykkja hann eða samþykkja frumvarpið með breytingum, eru að mati meiri hluta fjárlaganefndar óraunhæfar. Óvíst er hver yrði niðurstaða dómstóla ef úr málinu yrði leyst þar. Meiri hluti fjárlaganefndar er sammála því mati fjármálaráðuneytisins að efnahagslegar afleiðingar þess að ljúka ekki málinu geti orðið alvarlegar. Heildarmat er á þá leið að umfjöllun um uppgjör Íslendinga vegna Icesave-reikninga Landsbanka Íslands í Bretlandi og Hollandi hefur verið umfangsmeiri og ítarlegri en í nokkru öðru máli sem rætt hefur verið á Alþingi Íslendinga. Umræður um þá samninga sem gerðir voru við Breta og Hollendinga um lausn málsins hafa staðið yfir nær sleitulaust frá undirritun samninganna til dagsins í dag. Málið er byggt á ítarlegum gögnum, hefur verið rætt langtímum saman á Alþingi og í fastanefndum þingsins auk þess að hafa fengið mikið rými og vægi í þjóðfélagslegri umræðu. Vart þarf að undirstrika enn og aftur þá miklu hagsmuni sem í húfi eru fyrir íslenskt efnahagslíf að samningar náist um þetta mál. Afar brýnt er að lausn finnist á málinu, einkum svo Ísland öðlist að nýju góðan aðgang að erlendum lánsfjármörkuðum á góðum kjörum en það skiptir sköpum við endurreisn efnahagslífs þjóðarinnar. Almennt álit Evrópuþjóða er að íslensk stjórnvöld verði að bera ábyrgð á lágmarkstryggingu innstæðna og álit sömu þjóða er að Íslendingum beri að semja um lausn Icesave-deilunnar. Góð og traust samskipti við önnur lönd eru lykilatriði í því uppbyggingarstarfi sem stjórnvöld standa nú frammi fyrir og í því ljósi hafa þau allar götur frá því í október 2008 unnið að því að ná eins hagfelldri niðurstöðu í þessu máli og kostur er. Í því frumvarpi sem hér um ræðir er lagt til að íslenska ríkið styðji, í formi ábyrgðaraðila, við Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta á uppgjöri við sparifjáreigendur í hollenskum og breskum útibúum Landsbanka Íslands. Með þeirri ábyrgð nást fram samningar um uppgjör sjóðsins þar sem eignir Landsbankans koma til lækkunar höfuðstóls, um hagstæða vexti, sveigjanlegan lánstíma og möguleika á virkri skuldastýringu. Nærtækast er að bera kjör samninganna við Breta og Hollendinga saman við önnur lán sem ríkið hefur tekið vegna efnahagshrunsins. Í þeim samanburði hljóta kjör lánasamninganna að teljast hagstæð eins og áður hefur komið fram. Miðað við þá valkosti sem íslenska ríkið stendur frammi fyrir í þessu máli telur meiri hlutinn að nauðsynlegt sé að ljúka málinu með samþykkt þessa frumvarps. Ráða má af álitsgerðum bresku lögmannsstofanna Ashurst og Mishcon de Reya að verði frumvarpinu hafnað geti það leitt til ráðstafana af hálfu breskra og hollenskra yfirvalda sem óvíst er hvernig ljúki. Frekari gögn hafa verið lögð fram á fyrri stigum þessa máls sem hníga í þessa sömu átt. Hinar efnahagslegu og pólitísku afleiðingar sem það hefði í för með sér mundu hægja mjög á endurreisn íslensks efnahagslífs með enn meiri og alvarlegri afleiðingum en þegar hafa orðið vegna efnahagshrunsins. Með vísan til þeirra röksemda sem koma fram í almennum athugasemdum við frumvarp þetta og í nefndaráliti meiri hlutans er lagt til að frumvarp þetta verði samþykkt óbreytt. 
             Við fáum tækifæri til að hlusta á röksemdir annarra um þetta mál. Það hefur komið fram í umræðunni allt frá upphafi að allir hafa talið sig þurfa að ljúka þessu máli þó að fátt hafi verið um tillögur að leiðum. Við erum komin að endalokum í þessu máli og verðum að gjöra svo vel að taka afstöðu. Við getum ekki ætlast til að aðrir geri það fyrir okkur. Fyrir liggja þúsundir blaðsíðna og viðtöl við á annað þúsund manns um þetta mál og nú er komið að okkur hv. þingmönnum að leiða málið til lykta í þinginu. 
            

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson, formaður fjárlaganefndar, fór hér yfir hagsmuni einhverra annarra en Íslendinga. Það var algjörlega skautað fram hjá staðreyndum málsins. Mig langar til að nefna nokkrar þeirra. 100 milljónir í dag munu falla á íslensku þjóðina næstu sjö árin í hinu svokallaða skjóli. Það eru t.d. fjármunir sem hefðu getað nýst í að borga vasapeninga aldraðra sem ríkisstjórnin var að skera niður, en það eru bara sjö klukkustunda vextir.  Hv. formaður fjárlaganefndar talaði fyrir því þegar lögin voru staðfest hér í haust, lög nr. 96/2009, 

Hæstv. forseti. Það vekur athygli þegar hv. þm. Höskuldur Þórhallsson talar um staðreyndir og hvernig farið er með þær eða að hér sé verið að tala um hagsmuni annarra. Það sem ég hefði viljað heyra frá hv. þingmanni og vænti mikils af ræðu hans síðar er hvað ætlar hv. þingmaður að stinga upp á að gert verði. Ætlar hann að standa við skuldbindingarnar sem teknar voru í upphafi? Eða ætlar hann að láta í veðri vaka eins og hann hefur gert hingað til að hægt sé að hlaupa frá þessu öllu og ekkert gerist?

Það er enginn að tala …

Ég bíð spenntur eftir því að heyra hv. þingmann ræða um það af mikilli málafylgju að Icesave-skuldbindingin sé sennilega fjórða eða fimmta stærsta skuldin. Það eru þrjár til fjórar ofar á listanum  Við gerum okkur öll grein fyrir að þetta er gríðarleg skuldbinding og hún er erfið að fara í gegnum. Allar þær upplýsingar sem hv. þingmaður bað um liggja fyrir í gögnum málsins, hafa komið fram í fyrri umræðu, hafa verið ræddar ítarlega í fjárlaganefnd og engin ástæða er til að eyða tímanum í ræðustól til að endurtaka það enn einu sinni. Hv. þingmaður á að hafa lesið þetta 

Virðulegi forseti. Ekkert svar við fyrirspurninni, heldur einhverjar órökstuddar fullyrðingar um að þetta sé skuldbinding sem við eigum að efna. Um það er ágreiningur og við höfum allan tímann lagt til að Íslendingar fái að láta reyna á þann rétt. Við höfum verið ábyrg og málefnaleg í okkar málflutningi. En ég bjóst svo sem ekki við neinu öðru vegna þess að svar hv. þm. Guðbjarts Hannessonar er nákvæmlega eins og þegar álitið frá IFS Greiningu kom, að ekki væri hyggilegt að ræða málin áfram. Ég bendi þá á að þetta minnir óneitanlega á eiginleika frosksins, ef hann er settur í kalt vatn og vatnið hitað smátt og smátt aðlagast hann hitastiginu alveg upp í suðu. Það virðist ekki skipta máli hvaða upplýsingar berast, hversu alvarlegar þær eru, engin viðbrögð verða af hálfu ríkisstjórnarinnar. Okkur barst seint á Þorláksmessukvöldi greining frá IFS Ráðgjöf 

Heyr, heyr.

Hæstv. forseti. Enn og aftur er með ólíkindum að heyra kallað utan úr sal: Að keyra þjóðina fram af. Eigum við ekki að reyna að ræða það hverjir eru að keyra þjóðina fram af og hverjir hafa valdið því.  Höfum það sem sannara reynist og verum ekki að  
            

Frú forseti. Ég vona að þessi umræða um þetta stóra og mikilvæga mál, eitt stærsta mál Íslandssögunnar, komi til með að vera á málefnalegum nótum og ég vonast til að hv. þm. Guðbjartur Hannesson svari spurningum mínum og að við eigum hérna ágætisandsvör. Við meðferð málsins í fjárlaganefnd upplýstist endanlega með því minnisblaði sem fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar lagði fram um feril málsins að málatilbúnaður af hálfu ríkisstjórnarflokkanna nú er byggður á algjörum misskilningi þar sem hann byggir á því að hið „illræmda minnisblað“, svo vitnað sé til orða hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar, sem undirritað var með Hollendingum, hafi valdið því að við urðum að gera samningana með þessum hætti. Nú er upplýst að það var alls ekki svo, heldur voru það Brussel-viðmiðin sem núllstilltu málið. Á því átti að byggja. Hvernig var fjallað um þessa staðreynd í fjárlaganefnd og milli 2. og 3. umr.? Hvar sér þess stað 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, það væri þörf á því að eiga málefnalega umræðu um þetta mál og það væri tilbreyting frá því sem hér hefur gerst við 2. umr. ef við fengjum fyrst og fremst málefnalega umræðu og annað en umræðu um fundarstjórn forseta eða annað sem skiptir engu máli fyrir þetta mál. Það skiptir nefnilega mjög miklu máli að við reynum að upplýsa málið gagnvart almenningi og eitt af því sem þarf einmitt að upplýsa er hvað gerist ef við gerum ekki neitt.

Það er enginn að tala um að gera ekki neitt.

Það er það sem skiptir mjög miklu máli. Nei, nákvæmlega, hér kallar hv. þm. Birgitta Jónsdóttir fram í: Það er enginn að tala um að gera ekki neitt. Það eru mikilvægustu upplýsingarnar í málinu,  Varðandi Brussel-viðmiðin held ég að við getum ekki sagt að málið sé byggt á neinum misskilningi. Það var valið upphaflega af fyrrverandi ríkisstjórnum sem m.a. ákváðu að fara í samningaviðræður og leysa málið með samningum. Brussel-viðmiðin áttu að vera bakhjarlinn, þ.e. samkomulag við Evrópuþjóðir og eiga þær að bakhjarli. 

Frú forseti. Lögmannsstofan Mishcon de Reya gerir einmitt þá athugasemd í áliti sínu hvernig fjallað er um Brussel-viðmiðin í þessum viðaukasamningum. Að mati lögmannsstofunnar er ekki hægt að nota þau viðmið sem samið var um í Brussel-viðmiðunum sem vörn síðar meir þar sem þau hafa verið tekin inn í viðaukasamningana án þess að þau séu þar efnislega. Það er einfaldlega vísað til þess að samið sé á grundvelli þeirra viðmiða en þess sér hvergi stað í efni samninganna. Það er þetta sem ég hef haft gríðarlegar áhyggjur af og ég tel að við eigum öll að hafa áhyggjur af. Mér fyndist ekkert lítilmannlegt þótt ríkisstjórnin mundi núna anda með nefinu, taka þetta mál til skoðunar enn einu sinni og hugsa það þar sem meginrökstuðningur fjármálaráðherra fyrir því að fara þyrfti í þetta mál svona var þetta ömurlega hollenska minnisblað sem var búið að undirrita, það væri grundvöllurinn að því að þetta þyrfti að fara svona. Nú hefur verið upplýst að það er rangt og það hlýtur að vera grundvallarforsendubrestur fyrir þessum ákvörðunum 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé oftúlkun að segja að þeir samningar sem gerðir voru og undirskrifaðir í tvígang, m.a. samningurinn við Hollendinga með 6,7% vöxtum og öllum þeim ákvæðum, hafi engin áhrif haft. Því miður var þessu beitt á samninganefndina allan tímann samkvæmt upplýsingum sem hafa komið fram, m.a. í viðræðum í fjárlaganefnd. Það kom aftur og aftur upp á borðið og þegar menn töldu sig vera að taka tillit til þessara einstöku aðstæðna á Íslandi átti það einmitt að gerast með því að fresta því hvenær greiðslur hæfust og endurskoða hversu háar upphæðir yrðu greiddar og hvaða vextir yrðu greiddir. Þannig töldu menn sig vera að koma til móts við Brussel-viðmiðin. Það er aftur á móti mjög athyglisvert og einmitt eitt af því sem kom fram í þessum álitum, sama og við höfum rætt um áður, að einmitt þau atriði sem ekki eru í lánasamningunum eru ekki sjálfkrafa efni í dómstólameðferð ef til dómsmála kemur. Því höfum við haldið fram allan tímann. Það er einmitt styrkurinn að sumu leyti við þetta nýjasta frumvarp, að þar er búið að taka fyrirvarana að verulegu leyti og flytja inn í lánasamningana 

Virðulegi forseti. Það er ömurlegt að sitja úti í þingsal og hlusta á þennan málflutning formanns fjárlaganefndar. Það er hreint með ólíkindum þegar verið er að færa rök fyrir því sem hjálpar íslensku þjóðinni út úr þessum hörmungarsamningum að ríkisstjórnarflokkarnir og hv. formaður fjárlaganefndar skuli finna því allt til foráttu og rök eingöngu með Bretum og Hollendingum en ekki hagsmunum íslensku þjóðarinnar. Það er ekki nema von að það fjúki í ýmsa þingmenn þegar þeir hlusta á þennan málflutning. Mig langar til að spyrja hv. formann fjárlaganefndar eins. Þann 28. ágúst sl. lét hann hafa eftir sér í atkvæðagreiðslu um Icesave-frumvarpið sem þá varð að lögum með þumalskrúfum - ríkisstjórnin sá til þess að þá varð frumvarpið að lögum í fyrsta sinn: Hvað breyttist frá því í sumar þegar hann segir, með leyfi forseta: „Það er Alþingi sem setur þessa fyrirvara og það er Alþingi sem mun fylgja þeim eftir. Við treystum á að þeir haldi og höfum fullvissu fyrir því.“ 
             Hvað breyttist, hv. formaður fjárlaganefndar?

Hæstv. forseti. Ég tel ekki svaravert að hv. þingmaður velur að tala um óheiðarleika og ólíkindi og að ég vinni að hagsmunum annarra en íslensku þjóðarinnar. Það eru nefnilega rök í málinu sem voru flutt hér ágætlega áðan, að ég taldi, fyrir því að það væru fyrst og fremst hagsmunir íslensku þjóðarinnar að komast áfram, ljúka þessu máli með sátt og eiga þannig aðgang að lánsfé í framtíðinni og að reyna að ná að klára málið þannig að við séum ekki í eilífum útistöðum við alþjóðasamfélagið. 
             Varðandi það sem samþykkt var í haust hef ég áður sagt í umræðunni að það var eitt sem við klikkuðum illilega á, það var þegar við settum það klára skilyrði að Bretar og Hollendingar yrðu formlega að samþykkja fyrirvarana athugasemdalaust. Við vissum það nóttina sem þetta gerðist, ég fékk tölvupósta frá málsmetandi mönnum sem sögðu: Nú fóruð þið yfir mörkin. Við ræddum það á þeim tíma, við tókum áhættuna, ég treysti á að við næðum þessu og talaði að sjálfsögðu fyrir því. Hvað hefði ég annað átt að gera? 

Virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn hefur tekið þá ákvörðun að afgreiða þetta mál í sátt við hið svokallaða alþjóðasamfélag, sem nær til Evrópu hjá Samfylkingunni, en ekki í sátt við þjóðina. Ég minni formann fjárlaganefndar á að 70% Íslendinga eru á móti þessu máli. Ég skil ekki hvernig hægt er að tala um sátt úr þessum ræðustól þegar Icesave er til umræðu.

Gjá milli þings og þjóðar.

Það er alveg hreint með ólíkindum. Hér er gjá á milli þings og þjóðar, svo sannarlega, og hefur hún sjaldan verið stærri enda málið gríðarstórt og bindur framtíðarkynslóðir um fleiri hundruð milljarða. Þetta mál er svo alvarlegt að það er með ólíkindum að það skuli vera komið hér inn á borð aftur, sér í lagi þar sem í gildi eru lög um þetta efni þannig að þessi ríkisstjórn virðist fyrir áramót ætla að fara með þjóðina fram af brúninni, því miður, það eru staðreyndir. Og svo er vísað í fræðimenn sem koma 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða ræðutímann. Hann er skammur, ein mínúta.

Hæstv. forseti. Ræða hv. þingmanns gefur í sjálfu sér ekkert tilefni til þess að vera að svara, þetta eru hennar fullyrðingar og hennar aðferð til að  Það sem ég get aftur á móti ekki stillt mig um er að mótmæla því að allir sem hafa unnið að þessu máli og hafa unnið heilt að því séu þar með vanhæfir til að fjalla um málið.

Sem álitsgjafar.

Það finnst mér með ólíkindum. Skyldu þeir hafa keypt álit? Þetta hefur áður komið fram frá hv. þm. Birgi Ármannssyni sem segir að lögfræðiálit sé pantað. Þar talar lögfræðingur sem þekkir væntanlega til þess hvernig slíkt gengur fyrir sig. Mér finnst fyrir neðan virðingu okkar að tala svona um fólk. Fólk vinnur hér vinnu sína af heiðarleika, 

Hvers konar málflutningur er þetta?

Þetta hefur verið umræðan, að hér sé fólk meira og minna vanhæft af því að það hafi 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka hv. formanni fjárlaganefndar framsögu hans með málinu þó að ég sé ekki í ýkja mörgum atriðum sammála nálgun hans að þeirri niðurstöðu sem hann leggur til fyrir hönd meiri hluta nefndarinnar. Þvert á móti er ég algjörlega andvígur flestu af því sem þar er farið með. Við eigum engu að síður að geta rætt þetta með skynsamlegum og þokkalegum hætti. Hv. formaður fjárlaganefndar nefndi hér áðan að mikið magn upplýsinga hefði borist. Ég óskaði eftir því á fundi fjárlaganefndar 22. desember að fá tiltekin gögn sem vísað var til til undirbúnings í samninganefndinni og á fundi utanríkisráðherra Íslands og Bretlands í mars. Mér var heitið því að fá þau gögn núna milli jóla og nýárs og ég treysti því að þau berist mér í dag. Ég hefði gjarnan viljað hafa þau við höndina við þessa umræðu. Ég veit að þau eru til. Þau hafa ekki komið fram og það er grundvallaratriði fyrir þingið 

Virðulegur forseti. Ég flyt framhaldsnefndarálit um Icesave eina ferðina enn. Þetta mál er með ólíkindum og mér finnst dapurlegt að þurfa að standa í þessum ræðustól einu sinni enn og flytja minnihlutaálit fjárlaganefndar, eitt af þremur minnihlutaálitum, í þessu tilfelli álit 1. minni hluta. Í þessu framhaldsnefndaráliti segir m.a.: Fram er lagt enn einu sinni álit minni hluta fjárlaganefndar um ríkisábyrgð á Icesave-skuldbindingunum en mál þetta er orðið eitthvert hið glórulausasta mál íslenskra stjórnmála fyrr og síðar. Upphaf þessa þingfundar staðfestir það að þessi þingfundur er klúður frá upphafi vegna þess að forseti Alþingis brást í því að ná sáttum um framvindu málsins í þingsal. Vitleysan heldur endalaust áfram á hinu háa Alþingi. Það er svolítið dapurlegt að verða vitni að því, en þannig er það bara. Fyrsti minni hluti átelur í upphafi harðlega málsmeðferð fjárlaganefndar og málsmeðferð Alþingis sjálfs í þessu máli. Í fjárlaganefnd hefur meiri hlutinn hafnað því að ræða ýmis brýn álitamál varðandi greiðslugetu þjóðarbúsins, efnahagslegar forsendur Icesave-samkomulagsins og óvissuþætti sem upp gætu komið. Meiri hlutinn hafnaði því einnig að lagt væri mat á nýjustu tölur sem sýna að erlendar skuldir ríkissjóðs eru mjög líklega orðnar óviðráðanlegar. Ekki er núna um að ræða sömu vinnubrögð hjá fjárlaganefnd og formanni fjárlaganefndar og voru fyrr á árinu þegar náðist nærri því algjörlega þverpólitísk sátt um að koma inn með fyrirvara við það Icesave-samkomulag sem þá var í gildi. Voru vinnubrögð formanns fjárlaganefndar, hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, og fleiri nefndarmanna til fyrirmyndar sem og vinnubrögð forseta þingsins um sveigjanleika í tímasetningum og þeirri lagasetningu. Það sem hefur síðan gerst er að framkvæmdarvaldið hefur vaðið yfir þingið á skítugum skónum og komið inn með þetta mál að nýju. Hv. formaður fjárlaganefndar, Guðbjartur Hannesson, og hæstv. forseti þingsins hafa farið með þetta mál með þvílíkum ólíkindum að ömurlegt hefur verið að fylgjast með því. Svona á ekki að vinna að lagasetningu og svona á ekki að vinna að einhverri mikilvægustu lagasetningu þingsins fyrr og síðar. Það er ljóst, virðulegur forseti, að skuldsetning þjóðarbúsins erlendis er komin langt umfram það sem gerist hjá mjög skuldugum þjóðum heims og miklar líkur eru á að þjóðarbúið komist í greiðsluþrot haldi ekki þær forsendur sem stjórnvöld gefa sér um endurheimtuhlutfall á eignum Landsbankans, hagvöxt á Íslandi, gengi krónunnar, mannfjöldaþróun og verðlag í Bretlandi og á evrusvæðinu. Í líklegri sviðsmynd frá IFS Greiningu sem ekki fékk efnislega umfjöllun í fjárlaganefnd eru taldar umtalsverðar líkur á að Íslendingar muni vera að borga Icesave-skuldbindinguna til ársins 2044, þ.e. í 35 ár. Önnur niðurstaða IFS Greiningar er að miðað við mjög varfærnislegt mat séu 10% líkur á því að ríkissjóður komist í greiðsluþrot. Mikilvægt er að fram komi að skýrsla IFS Greiningar hefur ekki verið rædd í fjárlaganefnd og málið var tekið út úr nefndinni gegn atkvæðum minni hlutans áður en þessi atriði fengust rædd. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur nú unnið að mati á skuldaþoli þjóðarbúsins fyrir næstu fimm árin í meira en heilt ár og hefur það mat tekið breytingum eftir því hvernig vindurinn blæs hverju sinni og skuldaþolið hækkað eftir því sem uppvíst hefur orðið um hærri og hærri skuldir. Skuldaþolsútreikningar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem eru til næstu fimm ára ná ekki heldur fram til þess tíma þegar byrja þarf að greiða af Icesave-láninu. Fram kom að fulltrúi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hér á landi taldi í sumar að skuldahlutfall á bilinu 240–260% væri enn viðráðanlegt. Þess má hins vegar geta að í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá því í nóvember 2008, fyrir rétt einu ári, stendur á bls. 55 í íslenskri þýðingu: „Erlendar skuldir eru gríðarlega viðkvæmar fyrir áföllum - sérstaklega gengi. Frekari lækkun á gengi um 30% mundi valda áframhaldandi lóðréttri hækkun á skuldahlutfallinu (í 240% af VLF árið 2009) og klárlega vera óviðráðanlegt.“ Ástæður þess að skuldaþolið er enn viðráðanlegt að mati fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eru m.a. meiri afgangur af vöruskiptajöfnuði en gert hafði verið ráð fyrir, en eins og fram kemur síðar er sá vænti afgangur að því er virðist skáldskapur einn. Eins hefur komið fram á fundum með fulltrúum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að skuldir þjóðarbúsins eru ekki viðráðanlegar næstu fimm árin en því fylgir sú ótrúlega fullyrðing að eftir það verði að líkindum nægur hagvöxtur til að standa undir skuldbindingunum. Greiðslur af Icesave-lánunum eru í erlendri mynt (evrum og pundum) og þarf að afla þess gjaldeyris með afgangi af útflutningstekjum. Tölur Seðlabankans sýna hins vegar að halli á vöru- og þjónustujöfnuði hefur verið neikvæður í 12 af síðustu 19 árum. Afgangur hefur mest verið 22 milljarðar kr. árið 1994 og fyrir þau sjö ár á tímabilinu 1990–2008 þegar ekki var halli á viðskiptunum var afgangurinn samanlagt um 76 milljarðar kr. Samanlagður halli á vöru- og þjónustujöfnuði frá árinu 2000 er hins vegar 632 milljarðar kr., þ.e. 70 milljarðar kr. halli að meðaltali á hverju ári. Umsögn Seðlabankans frá í sumar gerir hins vegar ráð fyrir 163 milljarða kr. afgangi af viðskiptum við útlönd á hverju ári að meðaltali næstu 10 árin. Nýjustu spár Seðlabankans gera einnig ráð fyrir að útflutningstekjur verði um helmingur vergrar landsframleiðslu, hlutfall sem er algerlega óraunhæft, og sögulega hefur þetta hlutfall hæst náð um 33% af vergri landsframleiðslu þegar best var. Þess má geta að við afgreiðslu málsins í sumar sem leið taldi Seðlabankinn óraunhæft að þetta sögulega hlutfall breyttist. Í ljósi þróunar á viðskiptum við útlönd undanfarna áratugi og þeirrar staðreyndar að Ísland er aðili að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og getur því ekki hindrað flæði vöru og þjónustu virðist spá Seðlabankans einfaldlega algerlega óraunhæf, svo óraunhæf að hún virðist jaðra við skáldskap. Rétt er að fram kom bæði í máli Seðlabankans og máli Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að sá gríðarlegi afgangur af vöruskiptajöfnuði sem spáð er er fenginn með því að reikna út nauðsynlegan afgang með tilliti til þeirra skuldbindinga sem fyrir liggja. Það er byrjað á öfugum enda á jöfnunni og hún látin ganga upp, ekki miðað við einhverjar raunhæfar forsendur, heldur miðað við það sem þarf til að þjóðin komist ekki í greiðsluþrot. Slík nálgun er náttúrlega röng og lýsir algerri uppgjöf fyrir staðreyndum málsins, og óskhyggjan um að þetta reddist einhvern tímann í framtíðinni er látin ráða. Hér er hins vegar um algert ábyrgðarleysi að ræða og það að Alþingi skuli taka afstöðu til mála með þessum hætti er einfaldlega forkastanlegt. Skoða þarf skuldastöðu þjóða með hliðsjón af aðstæðum í hverju landi. Spurningin er ekki hvort ríkið geti staðið undir skuldbindingum sínum, heldur hvort þjóðin geti það. Ríkið getur staðið í skilum með því einfaldlega að taka þessa fjárhæð af þjóðinni í formi hærri skatta og skertrar þjónustu. Málið snýst um efnahag Íslands meðan á greiðslum stendur en hugsanlegt er að farið verði svo djúpt í skattlagningu að upp úr því verði seint komist. Með nýlega afgreiddu frumvarpi til fjárlaga er þetta skref stigið og almenningur sem við aðstæður dagsins er ekki aflögufær skal látinn borga en þær atvinnugreinar sem mest bera úr býtum, einmitt vegna efnahagsástandsins, þ.e. útflutningsgreinarnar sem fá auðlindirnar ókeypis, eru áfram stikkfrí. Fyrirtæki eru hins vegar hreyfanleg og mörg þeirra munu flýja land ef ríkið gengur of langt í skattheimtu og skerðingu lífskjara til að standa í skilum með erlend lán þjóðarbúsins. Afar lítið af mannauði landsins er bundinn við landið og þá ekki nema sá hluti sem starfar við landbúnað, stóriðju og hluta af fiskveiðunum. Þetta ber að hafa í huga, frú forseti, þegar sú staðreynd liggur fyrir að vaxtakostnaður ríkissjóðs af Icesave-skuldbindingunni eingöngu er um 100 millj. kr. á dag hvern einasta dag ársins, hátt í 40 milljarðar kr. á ári, og að allur innheimtur tekjuskattur yfir 70.000 einstaklinga fer í það eingöngu að greiða vexti af Icesave-skuldinni ef hún verður samþykkt óbreytt. Samkvæmt nýsamþykktu fjárlagafrumvarpi er gert ráð fyrir að um 104 milljarðar kr. fari í vaxtakostnað eingöngu sem eru um 23% af öllum tekjum ríkissjóðs. Þá er ekki talinn með vaxtakostnaður af Icesave-skuldbindingunum en að honum viðbættum nemur vaxtakostnaður ríkissjóðs um 32% af öllum tekjum ársins. Þess ber að geta að í útreikningum fjármálaráðuneytisins á skatttekjum næsta árs er ekki gert ráð fyrir brottflutningi fólks þrátt fyrir umtalsvert auknar álögur en frekari brottflutningur fólks er einmitt mjög líklegur. Ef af verður segir slíkur brottflutningur mjög til sín bæði í minni hagvexti og minni tekjum fyrir ríkissjóð. Það er augljóst mál að hér er um að ræða stöðu sem ekki gengur upp. Ríkissjóður er einfaldlega kominn upp að vegg og ríkisstjórnin verður að grípa til annarra ráða en að takast á hendur frekari skuldir vegna hrunsins. Það er einfaldlega komið að leiðarlokum í þeim efnum og því fyrr sem hæstv. fjármálaráðherra viðurkennir það því betra. Varðandi lánshæfismat ríkissjóðs hafa sumir haldið því fram, og þá sérstaklega hæstv. fjármálaráðherra, að staðfesting Alþingis á fyrirliggjandi Icesave-samningum muni bæta lánshæfismatið. Alþingi hefur setið undir stöðugum hótunum hæstv. fjármálaráðherra um að þingmenn stefni Íslandi í svokallaðan ruslflokk hvað skuldir varðar með frekari töfum á málinu. Þessar staðhæfingar hæstv. fjármálaráðherra eru mjög langsóttar og virðast frekar rangar en réttar þar sem samþykkt ríkisábyrgðarinnar fylgir gríðarleg óvissa um það hvernig ríkissjóður ætlar að standa undir skuldbindingunum. Áður ríkti óvissa um hversu mikið íslenska ríkið þyrfti að taka á sig og lánshæfismatsfyrirtækin gátu ekki leyft sér að gera ráð fyrir að ríkið tæki á sig alla skuldbindinguna. Með því að samþykkja þessa skuldbindingu aukast skuldir Íslands hins vegar umtalsvert og skuldaþolið verður líklega óviðráðanlegt. Slík staða getur einfaldlega ekki haft jákvæð áhrif á lánshæfismatið og nægir í því sambandi að benda á að reiknað er með að ársvextir af Icesave-lánunum verði nálægt 40 milljörðum kr. eins og áður hefur komið fram. Því er líklegra að sú skuldastaða sem upp kemur eftir samþykkt þessa frumvarps leiði til enn verra lánshæfismats en hitt. Hvað varðar mat á eignum þrotabús Landsbanka Íslands hf. hefur enginn, þrátt fyrir ítrekaðar fyrirspurnir, fengið að sjá hverjar þessar eignir eru fyrir utan skilanefnd bankans. Gert er ráð fyrir að 75% og jafnvel 90% eignanna í eignasafninu gangi upp í skuldina vegna Icesave-reikninganna. Við venjubundin gjaldþrot teljast 20% endurheimtur á eignum góðar en 30% endurheimtur mjög góðar. Í skýrslu finnska fjármálaeftirlitsins frá árinu 2003 kom fram að eignir finnsku bankanna hefðu verið ofmetnar og skuldirnar vanmetnar í a.m.k. ár eftir að bankarnir lentu í erfiðleikum við upphaf fjármálakreppunnar á 10. áratug síðustu aldar. Miðað við þá reynslu má telja líklegt að eignir Landsbankans séu enn ofmetnar og skuldir vanmetnar og þá bendir 1. minni hluti á að ekki hefur enn fengist gefið upp hversu stór hluti af eignum Landsbankans sé veðsettur. 1. minni hluti bendir á að ofmat á eignum bankans muni þýða að minna endurheimtist af þeim á næstu árum þannig að höfuðstóll Icesave-lána verði hærri eftir sjö ár en gert er ráð fyrir. Þess má geta að íslenskir ráðamenn hafa haldið því á lofti að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi á sínum tíma lagt blessun sína yfir matið á eignum Landsbankans en af hálfu fulltrúa sjóðsins á Íslandi hefur þvert á móti verið staðfest að það hafi aldrei verið gert. Þetta er að mörgu leyti líkt málflutningi stjórnarliða í þessu máli, ýmsum skáldskap hefur linnulítið verið haldið fram frá upphafi þess. Fram hefur komið að svokallaður Ragnars H. Halls-fyrirvari í lögunum frá síðasta sumri sé orðinn gagnslaus með þessu frumvarpi en geti þó hugsanlega virkað ef EFTA-dómstóllinn verður svo örlátur að gefa Hæstarétti Íslands samþykki sitt fyrir því að Hæstiréttur megi fara eftir íslenskum lögum. Einnig hefur komið fram að ríkisábyrgðin er óbundin í tíma og umfangi og því hugsanlega ólögleg. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur kosið að fá „ráðgefandi“ álit á þessum atriðum, m.a. frá þeim sem komu beint að samningagerðinni eða voru til ráðgjafar um hana, margir hverjir á fullum launum og háum launum. Niðurstaðan er því óljós og enn er álitamál hvort samningarnir stangist á við stjórnarskrána. Hér eru stjórnvöld komin í einhvers konar loftfimleika með sjálfa stjórnarskrána og ætla að láta sér svo stóralvarlegt mál í léttu rúmi liggja. Fjárlaganefnd hefur m.a. fengið álit bresku lögmannsstofanna Ashurst og Mishcon de Reya til að meta samningana fyrir hönd Íslands. Þess ber að geta að Ashurst kom beint að samningagerðinni fyrir hönd Íslands og því ólíklegt annað en að álit þeirra yrði vilhallt ríkisstjórninni. Álit Mishcon de Reya var gagnrýnið á samningana og kemur fram, eins og áður frá þeim, að þeir telja að hægt hefði verið að gera betur. Afstaða meiri hluta fjárlaganefndar til nánast allra efasemda um málið hefur hins vegar verið á þá leið að ekki væri um neinar nýjar upplýsingar að ræða og í mörgum tilvikum var reynt að gera lítið úr því fólki sem hafði uppi álit sem ekki voru samrýmanleg áliti meiri hlutans. Var dapurlegt að verða vitni að því hvernig sumir stjórnarliðar í fjárlaganefnd töluðu um þá sem komu fyrir nefndina og voru ekki sammála þeim.

Rétt.

Efnisleg umfjöllun í nefndinni var nánast engin og þá eingöngu til málamynda og greinilegt að nú skyldi málið keyrt í gegn, sama hvað hver segði. Þetta skilur eftir sig þá bitru en líklegu staðreynd að meiri hlutinn hafi ákveðið niðurstöðuna fyrir fram og fundir nefndarinnar því e.t.v. ekki annað en leiktjöld í leikriti sem samið er af hæstv. forsætis- og fjármálaráðherrum með þegar kunnan endi. Minnihlutastjórnin sem tók við í febrúar sl. fór á bak við Framsóknarflokkinn sem varði ríkisstjórnina falli með því að upplýsa ekki um samningaviðræður um Icesave-málið sem þó hafði gagngert verið lofað. Sama ríkisstjórn gekk til kosninga í apríl án þess að upplýsa almenning um stöðu málsins í aðdraganda kosninganna, þ.e. að þá þegar voru í gangi viðræður um að íslenskur almenningur þyrfti að greiða Icesave-skuldbindingarnar. Þessu var haldið leyndu fyrir kosningar og þá virðist einfaldlega ljóst, frú forseti, að íslensk stjórnvöld hafa verið tilbúin til að ganga fram af óheilindum á öllum stigum þessa máls. Ótrúleg framganga framkvæmdarvaldsins hefur verið til skammar en enn skammarlegri er þó þjónkun meiri hluta þingmanna og forseta þingsins við framkvæmdarvaldið með þeirri aðgerð að taka málið aftur upp eftir að Alþingi hafði samþykkt lög um Icesave í lok sumars. Kynning framkvæmdarvaldsins á þeirri lagasetningu fyrir breskum og hollenskum stjórnvöldum var algert klúður og var greinilegt að embættismennirnir sem inntu þá kynningu af hendi vissu ekki um hvað málið snerist. Mæting þeirra fyrir efnahags- og skattanefnd og fjárlaganefnd leiddi það greinilega í ljós. Ekki er vitað hvort um afglöp þeirra sjálfra er að ræða eða hvort um má kenna ónógum undirbúningi af hálfu fjármálaráðuneytisins. Niðurstaðan er hins vegar sú að hæstv. forsætis- og fjármálaráðherrar hafa að kröfu Breta og Hollendinga ákveðið að láta Alþingi lúta í duftið sem löggjafarvald á Íslandi. Í huga 1. minni hluta er hér um að ræða aðför að þingræðinu og þegar höfð er í huga mörg önnur lagasetning á Alþingi á haustdögum og vinnubrögðin sem hafa verið viðhöfð virðist sem þingræðið sé e.t.v. eingöngu til í orði en ekki á borði. Slík framganga sem hér um ræðir gerist þó ekki nema með vitund og vilja þingsins sjálfs og er dapurlegt til þess að hugsa að hæstv. forseti Alþingis og hugsanlega meiri hluti þingmanna sé því samþykkur að Alþingi sé e.t.v. bara einhvers konar leikrit. Fyrsti minni hluti ítrekar að hann telur afgreiðslu meiri hlutans gagnrýnisverða og telur það lýsa fádæma þjónkun við framkvæmdarvaldið að þingnefnd skuli afgreiða frumvarp sem felur í sér svo veigamiklar breytingar á lögum sem Alþingi sjálft er nýlega búið að samþykkja nánast umyrðalaust. Aðkoma fjárlaganefndar að málinu ber einkenni sýndarmennsku í stað vandaðrar úttektar á þeim efnisatriðum málsins sem nefndin átti að fjalla um. Fjárlaganefnd fjallaði ekki heldur efnislega um álit efnahags- og skattanefndar sem hún hafði þó óskað eftir. 1. minni hluti telur einfaldlega hneykslanlegt að ekki skuli hafa verið vandað betur til verka við þetta mál á öllum stigum þess og t.d. skoðað að fá ítarlega úttekt á framlögðum gögnum frá Seðlabankanum og fjármálaráðuneytinu og 1. minni hluti telur það ábyrgðarlaust af hálfu meiri hlutans að afgreiða málið með þessum hætti. Þessu frumvarpi fylgir mikil óvissa um greiðslugetu ríkissjóðs sem og um greiðslugetu þjóðarbúsins í heild og það er einfaldlega mjög varasamt, frú forseti, að rýmka þá fyrirvara sem Alþingi samþykkti við ríkisábyrgðina í sumar, hvað þá að slá þá að mestu leyti af eins og frumvarp þetta gerir. Í ljósi alls þessa, að með samþykkt Icesave-samninganna verður skuldabyrði þjóðarbúsins líklega komin yfir mörk þess að vera viðráðanleg og að lítið eða ekkert megi út af bregða til að þjóðin lendi í greiðsluþroti telur 1. minni hluti sig ekki geta mælt með því að Alþingi samþykki nýja útgáfu af ríkisábyrgð vegna Icesave-samninganna. Það eru einfaldlega of miklar líkur á að þjóðin geti ekki staðið undir skuldum á næstu árum til að slíkt samþykki sé forsvaranlegt. Undir þetta skrifa ég á öðrum degi jóla 2009. Frú forseti. Þetta var úr framhaldsnefndaráliti fulltrúa Hreyfingarinnar í fjárlaganefnd um Icesave-frumvarpið. Þetta frumvarp og meðferð þess á þinginu er birtingarmynd alls þess versta sem að er hér á landi. Þetta er dæmi um það hvernig stjórnmál og völd geta farið með fólk. Það hefur verið ömurlegt að verða vitni að því hvernig Alþingi hefur hagað sér í þessu máli og hvernig málið hefur verið unnið. Alþingi er rígbundið af framkvæmdarvaldinu og þingræðið er í rauninni óvirkt. Þeir sem bera ábyrgð á þessu öllu saman sem annaðhvort embættismenn eða fjárglæframenn eru hins vegar, eins og glöggt hefur komið fram á undanförnum vikum og mánuðum, einfaldlega bara boðnir velkomnir aftur að kjötkötlunum af stjórnmálaflokkunum. Við sjáum dag eftir dag fréttir í fjölmiðlum um að fólkið sem bar ábyrgð en stóð ekki undir henni og varð til þess að allt „geimið“ hrundi hér með stórum hvelli er komið aftur í sínar gömlu stöður, það er verið að skipa það sem formenn stjórna í bönkum, það er boðið velkomið með iðnver sín á Keflavíkurflugvelli. Ég er einfaldlega, frú forseti, nánast orðlaus yfir því að á Alþingi skuli vera fólk sem styður slíkar aðferðir. Það er alveg ótrúlegt að verða vitni að því hvernig Alþingi hefur algjörlega orðið að viljalausu og gagnslausu verkfæri í höndum einhverra sem oftar en ekki ná einfaldlega á bak við tjöldin fram því sem þeir ætla sér að ná fram. Frú forseti. Það hefur eingöngu verið skipt um nöfn á þeim sem stjórna, en ekki á stjórnendunum sjálfum. Hér heldur allt áfram eins og árið 2008 hafi einfaldlega aldrei verið. Alþingi er á vegferð sem er röng og þetta er vegferð sem mun með þessu áframhaldi og samþykkt þessa frumvarps og áframhaldandi stjórnarsetu þeirra sem að því standa verða landi og þjóð mjög dýrkeypt.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þór Saari benti í lok máls síns á að það væri einkennilegt hvernig raðað væri á jötuna á ný hjá þessari gegnsæju vinstri stjórn og vísaði þá líklega til nýráðningar Jóns Sigurðssonar, fyrrverandi ráðherra Alþýðuflokksins, sem tilheyrir nú Samfylkingunni, í stjórn Íslandsbanka. Það var tilkomumikið að sjá þennan einstakling í auglýsingabæklingi Icesave þegar Icesave-reikningarnir voru markaðssettir í Hollandi, það er ágætt að það komi hér inn. Það er farið vel yfir málið í álitinu og þakka ég þingmanninum fyrir hvað þetta er greinargott hjá honum, enda hefur hv. þm. Þór Saari oft komið með góðar ábendingar og mikinn og góðan fróðleik inn í þingið. Mig langar til að spyrja þingmanninn eins úr því að ég er komin hér upp: Kallaði fjárlaganefnd ekkert eftir uppgjöri á eignum Landsbankans? Það er rokkandi með það og álitamál hvað það er mikið upp í Icesave-reikningana. Hvernig stendur á því að skilanefnd Landsbankans hefur þessar upplýsingar en ekki fjárlaganefnd og Alþingi? Alþingi Íslendinga fer með ríkisábyrgðarvaldið  
            

Frú forseti. Skilanefnd Landsbankans er enn einn duttlungafulli aðilinn í þessu máli. Í starfi fjárlaganefndar kom skilanefndin oftar en einu sinni fyrir fjárlaganefnd. Mjög fljótlega var óskað eftir því að skilanefndin afhenti gögn um eigur Landsbankans. Því var hafnað undir yfirskini bankaleyndar, að það væri óheimilt. Í kjölfarið var þess óskað af hálfu nefndarmanna að formaður, Guðbjartur Hannesson, fengi einfaldlega gögnin afhent í ljósi þess að hér væri um Alþingi að ræða og hann hét því að skrifa bréf og sækjast eftir þeim gögnum. Hv. formaður fjárlaganefndar samdi aftur á móti áðurnefnt bréf en stílaði það á skilanefnd Landsbankans og óskaði eftir að hún aflétti trúnaði. Hún sagði að sjálfsögðu bara aftur: Nei. Þetta er dæmi um það hvernig vinnubrögðin hafa verið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svörin. Já, það er alveg hreint með ólíkindum að skilanefnd gjaldþrota banka sem er að fara hér með heila þjóð fram af bjargbrúninni hafi upplýsingar sem sjálft ríkisábyrgðarvaldið, Alþingi Íslendinga, hefur ekki. Þetta eru dæmi um vinnubrögð þessarar ríkisstjórnar. Málið er búið að vera dautt frá upphafi, enda hefur það oft komið fram í máli mínu og annarra þingmanna að Íslendingar bera ekki ábyrgð á þessum skuldbindingum því að reglugerðin sem þetta ákvæði er byggt á og ríkisábyrgðin standast ekki dómstóla, enda vilja Bretar ekki viðurkenna lögsögu íslenskra dómstóla í þessu máli. Þetta er alveg hreint með ólíkindum. Úr því að við erum að ræða hér persónur og leikendur ætla ég að minna þingmanninn á það, af því að ég veit að ég deili áhuga mínum með Hreyfingunni í því, að sjálfur Björgólfur Thor sækist nú þegar eftir að reisa gagnaver og reka það á Íslandi 

Frú forseti. Svo ég haldi áfram með svar við þessu andsvari var varðandi skilanefnd Landsbankans því alltaf haldið fram að gögnin um eignir Landsbankans væru það mikil að vöxtum að einfaldlega væri ekki hægt að afhenda þau, nefndarmenn mundu ekki skilja þau og þingmenn mundu ekki skilja þau. Við fengum einhvers konar sundurliðað álit sem náði mjög skammt og upplýsti í rauninni mjög lítið. Eins og fram hefur komið er hreinlega með ólíkindum að því sé haldið fram að allt upp í 90% af þessum eignum muni innheimtast 

Virðulegi forseti. Þar sem ég á ekki sæti í fjárlaganefnd langar mig að fá aðeins upplýsingar um málsmeðferðina í nefndinni. Milli 2. og 3. umr. var upplýst með því minnisblaði sem Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, lagði fram í nefndinni að þetta mál væri allt byggt á misskilningi af hálfu ríkisstjórnarflokkanna, þ.e. forsendur þeirra ákvarðana sem ríkisstjórnin tók eru brostnar. Miðað við ræðu hæstv. fjármálaráðherra þegar mál þetta var lagt hér fram var niðurstaðan fengin vegna minnisblaðs sem undirritað var við Hollendinga. Síðan er upplýst við meðferð málsins í fjárlaganefnd að þetta minnisblað hafi fallið úr gildi við það að Brussel-viðmiðin voru undirrituð. Mig langar að fá aðeins upplýsingar um það hvernig farið var með þessa staðreynd og þessar upplýsingar í fjárlaganefnd, hvort virkilega hafi ekki komið til greina af hálfu meiri hlutans 

Frú forseti. Ég var ekki á þeim einstaka fundi fjárlaganefndar þar sem þetta tiltekna mál var tekið fyrir. Ég sá aftur á móti álit bæði fyrrverandi formanns Samfylkingarinnar og fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins. Það er alveg rétt að mjög margt nýtt kemur fram í þessum álitum, m.a. má mjög auðveldlega færa rök fyrir því að málflutningur ríkisstjórnarinnar í þessu máli sé einfaldlega byggður á misskilningi og sé alrangur. Hins vegar hefur verið farið með þetta álit eins og margar aðrar nýjar upplýsingar sem komið hafa fram í málinu, þær hafa verið afgreiddar með yfirlýsingu af hálfu formanns fjárlaganefndar með því að þetta sé ekkert nýtt, ekkert nýtt hafi komið fram í málinu. Þetta er sennilega 6. nefndarálitið sem ég mæli hér fyrir um þetta mál frá upphafi. Engin tvö þeirra eru eins, einmitt vegna þess að ný gögn hafa komið fram um málið í hvert einasta skipti sem það hefur verið til meðferðar. Við getum ekki staðið í vegi fyrir yfirlýsingum hv. 

Frú forseti. Nú höfum við þingmenn sem hér höfum starfað frá því í vor öll upplifað það að í þessu máli höfum við þurft að draga fram öll gögn nánast með töngum og alltaf er eitthvað nýtt að koma upp á yfirborðið. Þar sem hv. formaður fjárlaganefndar, Guðbjartur Hannesson, komst ekki að í andsvörum tel ég rétt að beina einni fyrirspurn til hv. þingmanns: Hvert ætlum við að stefna héðan í frá? Nú er málið komið í hnút vegna þessa misskilnings ríkisstjórnarinnar og forsendubrests þeirra ákvarðana sem ríkisstjórnin hefur tekið. Stjórnarliðar hafa gagnrýnt okkur í stjórnarandstöðunni fyrir að hafa engar hugmyndir og engar tillögur um það hvert eigi að fara í þessu máli. Stjórnarliðar halda því fram að við höldum virkilega að þetta mál hverfi ef við á Alþingi höfum kjark til að vísa því frá og höfum dug í okkur til að viðurkenna að ríkisstjórnin tók ákvarðanir á röngum forsendum. Hvað leggur hv. þingmaður til að við gerum ef Alþingi tekur þá ákvörðun 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur andsvarið. Þegar hæstv. fjármálaráðherra kom með þetta mál í annað sinn inn í Alþingi var það álit mitt og margra annarra að því bæri að vísa tafarlaust á dyr aftur. Hér eru í gildi lög sem voru samþykkt frá Alþingi 28. ágúst um ríkisábyrgð vegna Icesave-samninganna sem eru með nauðsynlegum fyrirvörum til að tryggja að hér fari ekki allt í kaldakol vegna Icesave-skuldbindinganna ef illa árar í efnahagslífinu. Ég styð það eindregið að þessu máli verði vísað frá þegar það kemur til atkvæðagreiðslu. Það mun koma fram frávísunartillaga, bæði frá Sjálfstæðisflokki og frá Framsóknarflokki og ég mun styðja þær báðar. Það er tímabært að Alþingi standi undir nafni í þessu máli og vísi því heim til föðurhúsanna. Hér eru í gildi lög frá því í sumar. Þau taka á því að þessi skuldbinding verði greidd ef við höfum efni á því en annars ekki. Það eru ágætislög. Ég veit ekki hvernig er hægt að snúa 

Frú forseti. Mörg og þung hafa orð fallið í þessari umræðu, margt ekki svaravert sem þar kemur fram, sérstaklega ekki náttúrlega brigsl um að stjórnarliðar séu að vinna í þágu erlendra ríkja. Slík digurmæli eru að sjálfsögðu ekki svaraverð. Hv. þm. Þór Saari gerði að umtalsefni áhættugreiningu IFS Greiningar á Icesave-samningnum og skuldabyrði þjóðarinnar og vakti máls á því að samkvæmt því mati væri varfærið mat á verulegum erfiðleikum sem leitt gætu til greiðslufalls ríkissjóðs um 10%. Þetta þýðir á mannamáli að það eru 90% líkur á því að svo verði ekki. Ég vek athygli á þessu, frú forseti, vegna þess að þetta er í hnotskurn einkenni Icesave-umræðunnar frá upphafi þar sem fjandinn hefur verið málaður á vegginn. Eru nú erfiðleikar þjóðarinnar nægir þó að við horfum ekki ævinlega á glasið hálftómt  
            

Virðulegur forseti. Það vill þannig til að ég er hagfræðingur og hef starfað í alþjóðlegu umhverfi í áratugi. Ég þekki vel hvað það þýðir þegar lögð er fram sú staðreynd að 10% líkur séu á gjaldþroti þjóðar. Það er fáheyrt. Ég minnist þess ekki nokkurn tímann á mínum ferli að hafa séð slíkar upplýsingar lagðar fram. Þess vegna þýðir ekki að segja að það séu 90% líkur á að við stöndumst þetta. Þetta er algjörlega fráleitur málflutningur. Það að 10% líkur séu á gjaldþroti þjóðar er einfaldlega grafalvarlegt mál. Það er ekki farið yfir það af hálfu fjárlaganefndar hvað það þýðir í rauninni en það er einfaldlega mjög varasöm staða, því miður.

Frú forseti. Ekki skal ég gera lítið úr 10% líkum, tel þó að 90% vegi þyngra á metum en 10%. Hins vegar eru líkur á því að margt annað geti gerst ef við göngum ekki frá þessu máli eins og okkur ber. Frestun á annarri endurskoðun efnahagsáætlunarinnar milli íslenskra stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er líkleg,  
            

Forseti áminnir þingmenn um að halda tímatakmörk í andsvörum.

Frú forseti. Hér talaði hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sem hæstv. fjármálaráðherra væri. Þetta eru þau rök og sá hræðsluáróður sem hæstv. fjármálaráðherra hefur haft uppi um þetta mál allan tímann. Það er einfaldlega svo með lánshæfismat að það byggist á því hver reiknuð greiðslugeta skuldarans er. Greiðslugeta Íslands að viðbættum Icesave-skuldbindingunum er miklu verri en hún verður ef þær verða ekki samþykktar. Víða hefur komið fram að þær þjóðir sem hafa lent í því að geta ekki staðið undir skuldbindingum, hafa einfaldlega hafnað því og lýst yfir skuldaþroti, lenda í skammtímaerfiðleikum en til lengri tíma er vegurinn bjartari. Nákvæmlega það öfuga mun gerast með þetta Icesave-mál, við munum hugsanlega fá að einhverju leyti gott veður í smástund en efnahagslegur raunveruleiki mun slá okkur niður áður en mjög langt um líður og við munum til mjög langs tíma eiga við mjög langvarandi og erfiða tíma að etja.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni mjög greinargóða ræðu. Þar var reyndar svarað hluta af því sem ég hugðist spyrja um en í framhaldinu hefur komið upp nýtt mál sem ég vildi gjarnan heyra álit hv. þingmanns á, það eru þessi dæmalausu ummæli hæstv. fjármálaráðherra um það að það sé á einhvern hátt jákvætt að það séu 90% líkur, eins og hann stillti þessu upp, á að við munum geta greitt þessar skuldir, þessar skuldbindingar eins og ráðherrann orðaði það. Hann fór þannig í rauninni gegn málflutningi eigin ríkisstjórnar eins og hann var orðinn, á þá leið að þetta væru ekki eiginlega skuldbindingar sem við ætluðum þó að taka á okkur. Hefur ekki vantað inn í þessa umræðu hverjar afleiðingarnar yrðu fyrir samfélagið af því að endurfjármagna sig út í hið óendanlega og halda áfram að borga jafnvel þó að það kunni að vera líkur á að menn geti gert það? Hv. þingmaður kom reyndar dálítið inn á það í ræðu sinni, en ég mundi gjarnan vilja heyra nánari útlistun á því og spyr: Hvernig samfélag er það sem er eingöngu í því að reyna að framleiða vörur til útflutnings 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni andsvarið. Það er nefnilega rétt að ekki hefur komið mjög mikið fram hvernig á að fara að því að greiða þetta. Það hefur ekki verið lögð fram nein greiðsluáætlun um það hvernig á að fara að því að greiða þetta. Við erum með fabúleringar frá Seðlabanka Íslands um 163 milljarða kr. afgang af vöruskiptajöfnuði að meðaltali næstu 10 árin, sem á sér enga stoð í neinum efnahagslegum raunveruleika. Eitt af því sem fram hefur komið er að á næsta ári mun allur innheimtur tekjuskattur yfir 70.000 einstaklinga á Íslandi fara eingöngu í að greiða vexti af Icesave-skuldbindingunum. Íslendingar munu festast í því skuldafeni sem hefur náð taki á flestum skuldugustu og vanþróuðustu þjóðum heims, þ.e. að fólk rétt ræður við að greiða vextina með herkjum í nokkur ár eða jafnvel áratugi og selur í örvæntingu allar eignir og auðlindir þjóðarinnar til að ná í það að reyna að greiða niður höfuðstólinn en nær því aldrei og festist einfaldlega í skuldafeni. Þetta er geiri sem ég þekki tiltölulega vel 

Frú forseti. Nánast öll rök stjórnarliða fyrir þessu frumvarpi eru fallin, hins vegar eru aftur farin að skjóta upp kollinum gömul rök hjá fólki sem að því er virðist hefur verið utan gátta í umræðunni. Jafnvel er því haldið fram að samþykki þessa frumvarps, Icesave-samninganna, geti leitt til styrkingar á krónunni og að fyrr verði hægt að afnema gjaldeyrishöft. Nú hef ég bara orð fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fyrir þeirri fullyrðingu að skuldir sem þeir höfðu áður sagt óviðráðanlegar yrðu nú viðráðanlegar - með samþykki Icesave. Rökstuðningurinn var mjög einfaldur: Ja, þið getið framlengt gjaldeyrishöftin, við gerum ráð fyrir að þau muni vara hér lengur, ekki skemur, lengur en áður var áætlað, og krónan mun haldast veik a.m.k. 10 ár. Svo er ekki vitað hvað verður eftir það. Það voru forsendur þess að hægt yrði að standa undir þessum skuldum. Þykir ekki hv. þingmanni svolítið undarlegt að heyra enn koma fram rök um að samþykki Icesave-samninganna geti styrkt gengi krónunnar? 
            

Frú forseti. Jú, jú, þetta er kannski mergurinn málsins, það er þegar gert ráð fyrir því í áætlunum Seðlabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að hér verði viðvarandi lágt raungengi í a.m.k. 10 ár, heilan áratug, sem þýðir að Ísland verður einfaldlega á mælikvarða Evrópu láglaunaframleiðsluríki. Það er allt annað umhverfi en við búum við í dag. Við verðum þá komin 20–30 ár aftur í tímann og það er einfaldlega á stefnuskránni. Það verður gengið hér á lífeyrisskuldbindingar landsmanna í framhaldinu með því að gefa landsmönnum kost á að innleysa þær. Þannig mun ríkissjóður ná 40% af öllum þeim lífeyrissjóðum sem til eru í landinu til að greiða m.a. niður þessar skuldir. Þetta eru einfaldlega þær leiðir sem verið er að fara, það er byrjað að stíga fyrstu skrefin og þau eru ekki heillavænleg. Því er þetta frumvarp hið versta mál.

Virðulegi forseti. „Framsóknarflokkurinn hefur frá upphafi haft uppi hörð mótmæli gegn því að Íslendingar taki á sig Icesave-skuldbindingarnar. Barist hefur verið fyrir því frá upphafi málsins að öll gögn væru lögð fram, allar upplýsingar væru uppi á borðinu og að skýr og hlutlaus mynd yrði dregin upp af þeim atriðum sem lúta að Icesave-nauðasamningunum. Því miður hefur hörð andstaða þingmanna Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við það að upplýsa málið gert það að verkum að baráttan hefur verið löng og strembin.“ Þetta eru upphafsorð nefndarálits sem 2. minni hluta var gert að vinna yfir jólahátíðina. Þess ber að geta að málið var tekið út úr fjárlaganefnd áður en mjög mikilvægt álit barst frá IFS Greiningu ehf. seint á Þorláksmessukvöld. Ég held að mjög brýnt sé að fara ítarlega yfir þetta álit vegna þess að þær tölulegu upplýsingar um áhættuna sem Íslendingar eru að taka að sér eru þannig vaxnar að í rauninni ætti enginn þingmaður að láta það ógert að fara ítarlega yfir allt það sem þar stendur. IFS Greining bendir á að ekkert land í heiminum hafi komið jafnilla út úr bankakreppu, metið út frá aukningu skulda ríkissjóðs. Þessi yfirlýsing ein og sér gerir það þess virði að fara gaumgæfilega yfir álitið. Þeir benda líka á að bankahrunið sé hið mesta í veraldarsögunni, metið út frá stærð bankakerfisins fyrir hrun í samanburði við landsframleiðslu. Þetta er meginástæða þess að stjórnarandstaðan og Framsóknarflokkurinn hefur frá upphafi málsins lagst hart gegn því að Icesave-skuldbindingarnar yrðu samþykktar og þeim varpað yfir á komandi kynslóðir og skattgreiðendur þessa lands. IFS bendir á að mikil óvissa ríki um skuldastöðu þjóðarinnar og íslenska ríkisins. Samkvæmt síðustu opinberu tölum frá Seðlabanka Íslands námu hreinar erlendar skuldir þjóðarbúsins 36% af vergri landsframleiðslu. Nú telja starfsmenn Seðlabankans að vergar erlendar skuldir muni nema 320% og að hreinar erlendar skuldir muni nema 91% af vergri landsframleiðslu í lok ársins 2010. Bara það að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn tilgreindi að ef hlutfallið færi yfir 240% mætti líta á að þjóðin væri gjaldþrota ætti nú að leiða til þess að þingmenn stjórnarmeirihlutans renni a.m.k. yfir álitið og gefi því þann gaum sem það á skilið. Eins og áður hefur verið bent á er mikil óvissa um skuldastöðu þjóðarinnar. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn benti í fyrstu endurskoðun áætlunarinnar á að mikil óvissa ríkti um hreinar skuldir þjóðarbúsins. Tekur hann fram að óvissan gæti bæði leitt til hækkunar og lækkunar. Síðan kemur athyglisverð setning: Því miður virðist óvissa um skuldastöðu þjóðarinnar oftar hafa leitt til endurmats vegna vanmats á skuldum og ofmats á eignum frekar en til hins gagnstæða. Þetta er einfaldlega sá veruleiki sem við hv. þingmenn í fjárlaganefnd höfum búið við. Við sendum Seðlabankann þrisvar sinnum heim til þess að koma með upplýsingar um stöðu þjóðarbúsins. Það var Seðlabankanum ofviða um mitt sumar. Það er þó jákvætt að þessar upplýsingar liggja nú fyrir, en þær ættu líka að vekja einhverja þingmenn úr dvalanum. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur birt töflu með lista af löndum og hreinni erlendri skuldastöðu þeirra. Má í rauninni segja að þetta sé hinn svokallaði „svarti listi“ sem engin þjóð vill vera á. Þar kemur fram að einungis Portúgalar og Ungverjar hafa verri hreinar skuldir en Ísland, hlutfallið er verra. IFS Greining bendir á og segir, með leyfi forseta: „Það verður að teljast nokkuð athyglisvert að sérfræðingar Seðlabankans vísi í þennan lista sem rökstuðning fyrir því að ekki þurfi að hafa áhyggjur af hreinum erlendum skuldum íslensku þjóðarinnar. Okkur finnst listinn benda til hins gagnstæða. Þar má finna Grikkland sem hefur mjög lítið lánstraust en minni hreinar erlendar skuldir en Ísland.“ Þetta er einmitt það sem stjórnarliðar hafa bent á, að lánstraustið muni aukast. Þrátt fyrir að Grikkland hafi þessa slæmu útkomu og mjög lítið lánstraust og minni hreinar erlendar skuldir en Íslendingar benda þeir á að efnahagsástandið í Lettlandi sé mjög slæmt, eins og hefur ekki farið fram hjá neinum og komið fram ítarlega í fréttum að undanförnu, en skuldastaðan er betri en Íslands. Ungverjar hafa þurft að fá mikla aðstoð frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Evrópusambandinu. Lánshæfismat Portúgals hefur farið lækkandi. Síðan kemur það sem máli skiptir, á heildina litið er staða Íslands á þessum lista ekki til að auka traustið á stöðu Íslands. Þetta er eitt af því sem stjórnarliðar hafa ákveðið að líta algjörlega fram hjá. Sumir þeirra hafa m.a.s. leyft sér í ræðustól að tala um ábyrgð í þeim efnum. Hefði ekki verið meiri ábyrgð að skoða þau álit og þær hættur sem færustu sérfræðingar benda á? Nei, málið skal rifið út úr fjárlaganefnd án efnislegrar umfjöllunar. Það er það sem við höfum þurft að búa við. Eins og hér kemur fram ætti ofangreindur listi að gefa tilefni til áhyggna af skuldastöðu þjóðarinnar. Síðan kemur einnig það sem máli skiptir, varfærið mat á óvissuþáttum gefur mat á líkum á verulegum greiðsluerfiðleikum, m.a. greiðslufalli. Það eru 10% líkur á að þetta muni gerast. En hvað hafa þingmenn stjórnarmeirihlutans gert? Þeir koma fram og segja: Þetta eru bara nokkuð góðar líkur,  Þetta er einhver versta útkoma sem einstök þjóð hefur horft upp á. Hún er verri en gengur og gerist úti um allan heim. 

Með fyrirvörum.

Með fyrirvörum, eins og hv. þm. Þór Saari grípur hér fram í. Jafnvel þó að IFS Greining segi að varfærið mat sé á 10% líkum á greiðslufalli er hér einnig mat frá fyrirtækinu CMA sem metur líkurnar 25%.  Hæstv. fjármálaráðherra sendi bréf til flokksmanna sinna um daginn, segist hafa tekið við af búskussum. Maður getur velt fyrir sér að ef hæstv. fjármálaráðherra ræki hænsnabú væru þessar líkur jafnvel óviðunandi. Ég held að það liggi alveg fyrir öllum þeim sem hafa einhvern tímann staðið í rekstri. Hæstv. fjármálaráðherra er hins vegar með eitt stykki þjóðarbú undir, ekki hænsnabú, og hann metur þetta bara allt í nokkuð góðu lagi. Hver skyldi vera búskussinn? Og hann bætir gott um betur í þessu magnaði bréfi til stuðningsmanna sinna í Vinstri grænum  En hvað gerist? Jú, fyrrverandi forsætisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, vísar þessu alfarið á bug.  Hvað situr eftir? Hin nöturlega staðreynd að öll ábyrgð á gerð Icesave-samninganna er á ábyrgð núverandi ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, reyndar með örfáum undantekningum sem ég vona svo sannarlega að gæti hagsmuna þjóðarinnar og komandi kynslóða frekar en lífs ríkisstjórnarinnar. Því er stillt upp í fjölmiðlum að líf ríkisstjórnarinnar falli hugsanlega ef Icesave-málið verður ekki samþykkt. Það er reyndar bara einn aðili á þingi sem hefur leyft sér að koma með svona innihaldslausar ómálefnalegar hótanir. Það er hæstv. forsætisráðherra. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur ítrekað bent á að þetta mál hefði átt að leysast í samvinnu allra flokka og vera hafið yfir flokksræði og tilburði til að hafa menn í einhvers konar liði. Það tekst ekki og á því ber enginn annar ábyrgð en núverandi hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir. Hvað skyldi núverandi ríkisstjórn vera að leggja á þjóðina? Því var stillt upp í fjölmiðlum að fjárlagahallinn hefði aldrei nokkurn tímann verið jafnmikill og nú um mundir, um 100 milljarðar kr. Fyrir utan litla skyssu, smáatriði sem vantar í reikningsdæmið. Hvað skyldi það vera? Vextirnir af Icesave! Hverjir eru vextirnir af Icesave á einu ári? 40–45 milljarðar kr. Þá vantar þannig að í rauninni má segja að hallinn sé kominn upp í 145 milljarða kr. ef öllu skyldi vera haldið til haga, en það hentar ekki málflutningi meiri hlutans. Þess vegna er það dregið til baka. Nota bene, ríkisstjórnin ákvað að greiða vexti frá 1. janúar sl. jafnvel þótt greiðsluskyldan ætti ekki að hefjast fyrr en 23. október sl. Þar fuku út í veður og vind einir 35 milljarðar íslenskra króna. Það að ríkisstjórnin taki vasapeninginn af öldruðum, 35 milljarðana, er bara smáatriði.  Þessu var ekki haldið til haga í ræðu hv. þm. Guðbjarts Hannessonar þegar hann fór yfir rök fyrir því að Íslendingar ættu að borga þessar skuldir, jafnvel þó að ekkert bendi til þess að komandi kynslóðir eigi að taka á sig misbresti í reglugerðarverki Evrópusambandsins, ekki nokkur skapaður hlutur. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sagði á sínum tíma að um leið og skuldahlutfallið væri komið yfir þessi 240% væri íslenska ríkið komið ansi nálægt greiðsluþroti, það væri viðmiðið. Jú, það var samið um að setja inn þá fyrirvara að ef staðan væri svo slæm mundi Icesave-skuldbindingin falla um sjálfa sig. Það var samið um það. Af einhverjum ótilgreindum ástæðum sem ég get ekki farið yfir hér, ég skil þær ekki, ákváðu þingmenn Samfylkingarinnar að það væri nægilegt að hafa þetta í áliti meiri hlutans þegar lögin nr. 96/2009 voru samþykkt. Þeir sögðu að það skipti bara engu máli, það væri jafnsterkt og að hafa það í lögunum sjálfum. Nú er skuldahlutfallið samkvæmt Seðlabankanum um 320%.  Ég hef ekki lokið yfirferð minni yfir álit IFS Greiningar. Þeir benda enn á ný á hræðilegar staðreyndir Icesave-málsins, að kröfur innstæðutryggingarsjóðs hafi verið settar fram í íslenskum krónum miðað við gengi krónunnar þann 22. apríl. Í því felst sem sagt að innstæðutryggingarsjóður fær að hámarki 674 milljarða kr. óháð gengisþróun íslensku krónunnar. Skuldir ríkisins vegna Icesave eru hins vegar í pundum og evrum og það er grafalvarlegt vegna þess að þann 18. desember stóðu lán vegna Icesave-samninganna í 768,3 milljörðum kr. Gjaldeyrisáhætta íslenska ríkisins hefur þess vegna aukist með því að festa hámarksinnheimtur úr þrotabúi Landsbankans í íslenskum krónum. Á meðan ekki næst að greiða allar forgangskröfur ætti veiking krónunnar að hafa þau áhrif að hærra hlutfall af kröfum innstæðutryggingarsjóðsins fæst greitt. Þegar innheimtur ná 100% leiðir frekari veiking krónunnar til þess að lán vegna Icesave hækka en eignirnar ekki. Svo benda þeir á nöturlega staðreynd og má kannski rifja það upp í ljósi þess sem ég fór yfir áðan, að þingmenn meiri hlutans sögðu sumir hverjir í byrjun júnímánaðar að við ættum einfaldlega að samþykkja Icesave-samningana óséða, annað væri bara vitleysa, þetta væru fínir samningar, og hæstv. fjármálaráðherra sagði þetta væri glæsileg niðurstaða. IFS bendir á að þessi gjaldeyrisáhætta virðist ekki hafa orðið mönnum ljós fyrr en nú á haustmánuðum. Menn áttuðu sig ekki á því að þarna væru menn kannski að gera stór axarsköft fyrr en bara rétt í haust, allt í einu kom það upp á yfirborðið, enda var ekki gert ráð fyrir þessari gjaldeyrisáhættu í mati Seðlabankans á Icesave-samningnum sem birt var í júní 2009. Svo segir IFS Greining: Nú er ljóst að þróun íslensku krónunnar er einn af aðaláhættuþáttum Icesave-samningsins. Ætla þingmenn meiri hlutans algjörlega að horfa fram hjá þessum áhættuþætti? Þetta er dýrasta veðmál sögunnar, ætla ég að leyfa mér að fullyrða. Margir úr stjórnarmeirihlutanum ætla hér, búnir að lýsa því yfir, að samþykkja Icesave-reikninginn algjörlega með bundið fyrir augu, kasta teningnum og vona að þetta fari Íslendingum í hag. Hver tekur svona áhættu, frú forseti? Engin þjóð í sögunni hefur tekið svona áhættu. Það er ágætt að fara yfir hvað hefur fallið á íslenska ríkið. Ég hef þegar bent á að við erum að borga 35 milljarða kr. á þessu ári umfram skyldu og að vextirnir einir og sér verði um 45 milljarðar kr. Ofan á það bætist ef við tökum gengi punds og evru þann 18. desember sl. að Icesave hefur hækkað um 53,3 milljarða kr. vegna gengislækkunar. Það eru þó nokkrir fjármunir, mundi maður ætla. Það er nákvæmlega það, liggur við, sem ríkisstjórnin var að sækja sér í vasa almennings með því að rústa skattkerfið. Þeir ætluðu að sækja 51 milljarð kr. sem mun væntanlega leiða til þess að hér verður lítill sem enginn hagvöxtur á næstu árum. Þetta er bara gengisþróunin. Virðulegi forseti. Það er margt fleira í þessu áliti sem ég tel að ég verði að fara yfir. Ég mun væntanlega ná því í minni næstu ræðu. Mig langar til að benda á eina staðreynd sem ég held að menn megi ekki láta fram hjá sér fara. Í spá Seðlabankans er gert ráð fyrir að hagvöxtur verði jákvæður árið 2011, fari fljótt í 2,5%. Í finnsku kreppunni á 10. áratugnum var hagvöxtur neikvæður í fjögur ár. Það ætti ekki að vera svo mikið, bara neikvæður í fjögur ár. Það gengur reyndar þvert á það sem Seðlabankinn segir og það er ágætt að líta til þess að í mörgum bankakreppum hefur hagvöxtur orðið jákvæður eftir 1–2 ár. En í áliti IFS segir að það verði þó að líta til þess að hvorki hafi nokkur bankakreppa verið jafnstór og sú íslenska né aukið skuldir ríkissjóðs jafnmikið. Þetta er einfaldlega blákaldur veruleikinn. Hvernig geta menn búist við því að við komumst fyrr á lappirnar en Finnar og aðrar þjóðir þegar staða Íslands á sér ekki fordæmi í veraldarsögunni? Ég skal fallast á það að ég vona svo innilega að hagvaxtarspá Seðlabankans rætist. Ég skal vera fyrsti maðurinn til að viðurkenna það, en því miður eru þær blikur á lofti að við eigum að búa okkur undir það versta. Ef við samþykkjum Icesave-samningana verður hér langvinnt lífsskerðingarskeið fyrir þjóðina. Í umræðunni hefur verið bent á að íslenska ríkið er að taka á sig óhemju miklar skuldbindingar, taka lán og að jafnvel sé Icesave bara fjórða stærsta skuldbindingin. Ólíkt því sem kom fram í máli hv. þm. Guðbjarts Hannessonar tel ég þessa staðreynd ekki Íslendingum til tekna. Ég bendi á að við fáum aldrei þessa peninga sem við erum að taka að láni í Icesave. Við fáum hins vegar lánin frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og við fáum lánin frá Norðurlöndunum og getum væntanlega notað þau til að styrkja gjaldeyrisforðann, en við fáum aldrei lánin varðandi Icesave, þau renna beint til Breta og Hollendinga og jafnvel nokkrir milljarðar, einir þrír, til Hollendinga og Breta vegna einhvers óskilgreinds kostnaðar sem þeir hafa þurft að leggja út fyrir. Algjörlega óútskýrt og órökstutt. En við ákváðum bara svona að gamni,  Að lokum bendi ég á að ég fór ítarlega yfir álit IFS Greiningar, álit sem hefði þurft að koma fram áður en málið yrði tekið úr fjárlaganefnd, en af einhverjum ástæðum var það ekki gert. Það er erfitt að ljúka máli úr ræðustól Alþingis án þess að minnast á að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, fyrrverandi utanríkisráðherra, hefur sagt að Íslendingar beri í rauninni enga pólitíska ábyrgð á Icesave-samningunum. Hún hefur tekið undir þann málflutning að Icesave-samningarnir voru ekki í samræmi við Brussel-viðmiðin sem þó var farið með í samningaviðræður við Hollendinga og Breta. Ef það er niðurstaðan eru einfaldlega þau lög sem Alþingi samþykkti hér fyrir rúmu ári um að ganga til samninga við Breta og Hollendinga úr gildi fallin. Frú forseti. 2. minni hluti hefur lagt fram frávísunartillögu þar sem fram hefur komið að mörg álitaefni og gallar eru á málatilbúnaði ríkisstjórnarinnar við þinglega meðferð málsins og einnig að samningarnir séu ekki í samræmi við umboð Alþingis frá 5. desember 2008 sem kvað á um að mál skyldu leidd til lykta á grundvelli hinna umsömdu viðmiða, Brussel-viðmiðanna. Í þriðja lagi að endurskoðunarákvæði samninganna er þegar virkt vegna skuldastöðu þjóðarinnar. Einnig leggur 2. minni hluti fram breytingartillögur sem styrkja verulega stöðu Íslands og gera það að verkum að lögin sem voru samþykkt í lok ágúst styrki  Við framsóknarmenn munum 

Virðulegur forseti. Það er lítið orðið eftir af jólaskapinu eftir að hafa hlýtt á grýlusögur hv. þingmanns. Um sífellt sífur um málsmeðferð í þessu máli er það að segja að það hefur núna í rúmlega hálft ár verið til ítarlegrar umfjöllunar í umræðum í þinginu, í tvígang komið þar, haldið um það heilt sumarþing og nú er þing kallað sérstaklega saman milli jóla og nýárs, og kallað eftir sérfræðiálitum og skýrslum í bak og fyrir og lítið mark á því takandi. Hitt er rétt hjá hv. þingmanni að bankahrunið hér er sennilega eitt hið stærsta í veraldarsögunni og skuldir þjóðarbúsins eru sannarlega verulegar. En eftir ræðu hv. þingmanns hlýtur maður að neyðast til að spyrja: Hvað heldur hv. þingmaður að muni gerast þegar hann ýtir á „nei“ á atkvæðahnappinum í þinginu? Heldur hv. þingmaður að þær skuldbindingar sem við erum að fjalla um hér muni bara hverfa? Hver er valkostur hv. þingmanns? Í hvaða efnahagslegu áhættu 

Virðulegi forseti. Stjórnarandstaðan hefur ítrekað bent á að það að samþykkja Icesave setji stöðu Íslands í svo mikla efnahagslega óvissu að það sé algjörlega óviðunandi að samþykkja Icesave-samningana. Hv. þingmaður spurði mig hver væri valkosturinn. Valkosturinn er að sjálfsögðu sá að hafna Icesave-samkomulaginu vegna þess að þá þurfa Bretar og Hollendingar að sækja rétt sinn samkvæmt íslenskum lögum til íslenskra dómstóla. Og bíðið nú við, það er vísað í einhverja óskilgreinda efnahagslega hættu, það muni eitthvað hræðilegt gerast. Áðan sagði hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir að efnahagsáætlun  
            

Virðulegur forseti. Ég verð að játa að þetta svar olli mér kannski meiri áhyggjum en ræða hv. þingmanns, því að svarið lýsti beinlínis hættulegu vanmati á stöðu Íslands í samfélagi þjóðanna og í efnahagslegu tilliti. Það er auðvitað áhyggjuefni þegar einn af forustumönnum eins af stærstu stjórnmálaflokkum landsins skuli fjalla um þetta erfiða mál af slíku óraunsæi í umræðu í þinginu vegna þess að það er einfaldlega ekki þannig að við segjum bara: nei, við borgum ekki. Það er öllum ljóst sem skoða málið  
            

Þögn í salnum.

Virðulegi forseti. Það er erfitt að eiga málefnalegar samræður við mann sem treystir sér ekki til að fara efnislega í málið, hvað þá að vísa rétt til þeirra orða sem hér hafa verið sögð af hálfu minni hlutans. Við höfum aldrei sagt, aldrei nokkurn tímann, að við ætlum ekki að borga krónu af Icesave-samningunum. Við neitum hins vegar að borga meira en við verðum nokkurn tímann lagalega skuldbundin til að gera. Ég fór ítarlega yfir það í máli mínu áðan að staða okkar í dag er miklu, miklu verri en ef við mundum tapa máli fyrir hlutlausum dómstólum. Hér er vísað enn á ný til efnahagslegrar óskilgreindrar hættu sem hv. þingmaður treysti sér ekki til að koma upp í ræðupontu og útskýra. Ég hef hins vegar spurt í fjárlaganefnd, t.d. sendiherra í Bretlandi, 

Virðulegi forseti. Mér er undarlega innanbrjósts eftir ræðu hv. þingmanns og enn óhugnanlegri þóttu mér svör hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar við spurningu hv. þm. Helga Hjörvars og tek undir þau orð að þau voru ákaflega barnaleg svörin við þeirri spurningu. En ég vil spyrja hann, af því að hann fór mikið yfir skuldastöðu ýmissa ríkja og taldi skuldastöðuna vera eina þáttinn sem hefði áhrif á lánstraust þeirra, og benda honum á að skuldir íslenska ríkisins koma til vegna gjaldþrots Seðlabankans, það er okkar stærsta skuld. Önnur stærsta skuldin er uppsafnaður halli ríkissjóðs. Þriðja stærsta skuldin er innsetningarfé í íslensku bankana sem þó eru eignir á móti. Í fjórða lagi kemur skuldin vegna Icesave. Telur hann að þarna sé komin sú skuld sem 

Virðulegi forseti. Ég ætla mér ekki að svara hér persónulegu skítkasti í minn garð, en ég skal reyna að svara því efnislega sem að mér var beint. Ég fór yfir álit frá IFS Greiningu sem barst fjárlaganefnd á Þorláksmessukvöld. Þar er bent á að skuldastaða þjóðarinnar sé þannig að þeir vari eindregið við því að Icesave-samningarnir verði samþykktir. Ef svo er að samfylkingarmenn líti svo á að þar sem við eigum einhverjar aðrar skuldir líka sé Icesave bara allt í lagi, þá er þjóðin í verulegum vanda. Ég vil beina þeirri spurningu að hv. þingmanni: Skiptir það ekki máli í því samhengi að við fáum önnur lán? Þau koma til með að virka innan hagkerfisins, eins og frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Norðurlöndunum, en við sjáum hvorki tangur né tetur af þeim lánum 

Virðulegi forseti. Það er augljóslega svo í þessum þingsal að það þykir persónuleg svívirða þegar talað er um barnalegt háttalag en það að væna stjórnarþingmenn um að vinna gegn hagsmunum þjóðar sinnar, virðist ekki teljast til persónulegs níðs.

Það er vont að heyra sannleikann.

Það gildismat hv. þingmanns fellur mér ekki. Varðandi spurningu mína tel ég merkilegt að þingmaðurinn horfi fram hjá því þegar hann talar um 10% líkur á þjóðargjaldþroti, sem ég vil taka undir að er afskaplega alvarlegt og eru aðstæður sem eru upp komnar vegna þess bankahruns og gjaldmiðilshruns sem varð hér á landi og er óháð Icesave-skuldbindingunni í sjálfu sér, nema að því leyti að þær byggja upp hluta þeirra skulda sem við stöndum frammi fyrir af þeim sem ég hef jafnframt talið upp hér áður. Ég velti þá fyrir mér hvort hann telji að lánstraust, sem hv. þingmaður 

Virðulegi forseti. Það var afar sérstakt að heyra þá upptalningu á skuldum sem hv. þingmaður lýsti hér. Allar þessar skuldir þjóðarinnar komu á vakt Samfylkingarinnar, ekki rétt? Jú, það er nefnilega staðreynd málsins. Ég er ekki að gera lítið úr þeim skuldum sem blasa við íslensku þjóðinni en Icesave-skuldin er einfaldlega skuld sem íslenska þjóðin á ekki að greiða, 45 milljarðar á ári. Og menn tala um að áhættan á greiðslufalli þjóðarinnar aukist ef við ýtum á nei-takkann. Hvergi í gögnum málsins er að finna rökstuðning fyrir þeirri fullyrðingu, hvergi nokkurs staðar, og þó hef ég kallað eftir rökstuðningi frá einhverjum, frá einhverjum sérfræðingi um að svo sé. Aldrei nokkurn tímann hefur neinn komið og sagt fjárlaganefnd hvað það sé sem við eigum að varast. Varðandi 

Forseti áminnir enn og aftur þingmenn um að halda tímatakmörk í andsvörum.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Höskuldi Þór Þórhallssyni fyrir yfirgripsmikla og ágæta ræðu. Ég skal leitast við að vera fullorðinsleg í orðum mínum en ekki barnaleg svo ég misbjóði ekki einhverjum hv. þingmönnum sem hér sitja. Nú er það svo að kallað var eftir lögfræðiálitum milli 2. og 3. umr. um þetta mál. Þar á meðal kom fram lögfræðiálit frá breskri lögmannsstofu, Mishcon de Reya, þar sem m.a. er gagnrýnt hversu gjaldfellingarheimildirnar í samningunum séu víðtækar. Það kemur fram í áliti lögmannsstofunnar að þær séu óvenju víðtækar. Á bls. 43 í áliti lögmannsstofunnar kemur fram sú afstaða að það sé eðlilegt að fjárlaganefnd eða fjárlaganefnd er ráðlagt að setja svokallað „disclosures“ á breska samninginn til að tryggja réttindi Íslands. Nú langar mig að vita, þar sem ég átti sæti í fjárlaganefnd, hvort farið var eftir þessum ráðleggingum bresku lögmannsstofunnar, hvort þetta var eitthvað rætt og hvort þetta var eitthvað skoðað í fjárlaganefnd eða hvort það hafi bara verið blásið á þetta og málið keyrt áfram eins og mér virðist vera.

Virðulegi forseti. Það er rétt að bent var á það í áliti Mishcon de Reya að gjaldfellingarákvæðin væru einfaldlega það víðtæk að ekki yrði við það unað og þeir vöruðu stjórnvöld einmitt við að samþykkja Icesave með slíkum skilyrðum. Manni finnst það orðið svo sjálfsagt núna að ekki sé farið yfir hluti að það eigi að vera þannig. Auðvitað á það ekki að vera þannig, það var ekki farið efnislega yfir þessi ummæli frekar en annað. Í sjálfu sér má segja að efnisleg umræða um Icesave hafi nánast aldrei farið fram innan fjárlaganefndar. Það er bara hin sorglega staðreynd sem blasir við okkur núna. Ég vildi líka benda á það að Íslendingar hafa skuldbundið sig til þess ef upp kemur ágreiningur í málinu að leita þurfi til Bretlands, að fara fyrir breska dómstóla sem munu þá dæma samkvæmt breskum lögum. Þetta gildir bara um Íslendinga, þetta gildir ekki um Breta. Þeir geta farið 

Hæstv. forseti. Vissulega vekur það áhyggjur hjá manni að svona sé farið með ráðleggingar frá breskri lögmannsstofu sem veitir sérfræðiálit í þessu mikla máli. En ég ætla að beina annarri spurningu til hv. þingmanns. Nú er það svo, miðað við ræðu hæstv. fjármálaráðherra þegar mál þetta var lagt fram, að þá byggist allt af hálfu ríkisstjórnarinnar á því að fyrrverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hafi verið búin að binda málið þannig með yfirlýsingum sínum í garð hollenskra stjórnvalda að núverandi ríkisstjórn hafi verið bundin af því. Hv. þingmaður hrakti þau rök ágætlega í ræðu sinni. En mig langar að víkja aðeins að því sem stendur á bls. 44–45 í álitsgerð Mishcon de Reya, þar sem kemur fram að þar sem sagt er í viðaukasamningunum að samningarnir séu í reynd í samræmi við Brussel-viðmiðin þá felist í því að það verði ekki unnt að notast við þessa málsástæðu ef við förum einhvern tímann með málið fyrir dóm. Var þessi staðreynd rædd eitthvað í fjárlaganefnd? Vegna þess að hér er um gríðarlega alvarlegan hlut að ræða af því að það er ekki fjallað neitt efnislega um Brussel-viðmiðin 

Virðulegi forseti. Þetta er rétt, Mishcon de Reya bendir á þetta og hefur ítrekað bent á það að þrátt fyrir að ummæli ráðamanna þjóðarinnar hafi verið misgáfuleg fyrir um ári síðan, sé ekki hægt að leiða neinn rétt af þeim ummælum, hvað þá þeirri yfirlýsingu sem gerð var við Hollendinga en hefur enga réttarstöðu gagnvart Bretum, jafnvel þó að stjórnarmeirihlutinn hafi ítrekað haldið því fram. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir bendir einmitt á hið augljósa í málinu, málið var núllstillt hér í byrjun desember þegar ákveðið var að ganga til viðræðna við Breta og Hollendinga með Brussel-skilyrðin. Það vekur líka upp þann ótta hjá manni að nú séu núverandi stjórnvöld í samningaviðræðum við Evrópusambandið, hugsanlega aðild, og þeir skeyti engu því samkomulagi og þeim lögum sem sett voru á Alþingi vegna þess að lögin sem sett voru í byrjun desember fyrir ári síðan hafa verið þverbrotin.

Virðulegi forseti. Það er fjölmargt í ræðu hv. þingmanns sem gott væri og gaman að staldra við en ég verð að einskorða mig við a.m.k. tvö atriði. Hann bendir á að valkostur sé að fara með málið fyrir dómstóla, en áttar hv. þingmaður sig á því hvaða hagsmuni við erum þar að tala um? Það kom fram í álitsgerðum beggja bresku lögmannsstofanna fyrir fjárlaganefnd að höfnun frumvarpsins mun að öllum líkindum leiða til þess að bresk og hollensk stjórnvöld munu reyna að fá ýtrustu kröfum framgengt fyrir dómstólum. Að mati þeirra beggja er óvíst hver úrslit slíks máls yrðu, en yrði niðurstaðan íslenska ríkinu óhagstæð yrðu greiðsluskilmálar væntanlega mun óhagstæðari en kveðið er á um í fyrirliggjandi samningum. Við skulum hafa það á hreinu að Íslendingar eru að taka á sig að einungis 20.000 evru lágmarkstryggingu. Ef við töpum málinu fyrir dómstólum eigum við það á hættu að íslenska ríkið þurfi að greiða 600–700 milljarða til viðbótar því að breska og hollenska ríkið eru að leggja þá fjármuni út. Þeir eru líka að borga hluta af Icesave-skuldinni. Við eigum það að sjálfsögðu á hættu að þeir muni sækja það fyrir dómstólum ef við ætlum að láta málið fara þá leið.

Virðulegi forseti. Ég benti á það í ræðu minni að ef niðurstaðan yrði okkur í stjórnarandstöðunni og þjóðinni hagfelld, yrði Icesave-samkomulagið fellt og þá væri það einfaldlega þannig að Bretar og Hollendingar þyrftu að leita réttar síns. Það er rangt að það komi fram ótvírætt að við þurfum að greiða á endanum 600–700 milljarða töpum við málinu. Af hverju skyldi það nú vera? Jú, í fyrsta lagi verðum við aldrei skuldbundin til að borga meira en hinar 20.887 evrur á hvern innstæðureikning. Það er útilokað að íslenska ríkið verði skyldað til að greiða eitthvað sem Bretar og Hollendingar ákváðu einhliða að þeir skyldu greiða innstæðuhöfum langt umfram skyldu, langt umfram það sem allar tilskipanir og allt regluverk 

Ekki rétt.

Forseti biður um þögn í þingsalnum.

Ég ítreka bara það sem kom fram í fyrra andsvari mínu að báðar bresku lögmannsstofurnar eru þeirrar skoðunar að við eigum það á hættu að greiða 600–700 milljarða til viðbótar. Hv. þingmaður sagði í andsvari sínu að enginn hefði farið í gegnum það hvað mundi gerast ef við tækjum ekki á okkur Icesave-skuldbindinguna. Það er rangt því að fyrir efnahags- og skattanefnd komu fjölmargir aðilar sem fóru í gegnum það, t.d. Friðrik Már Baldursson, prófessor við Háskóla Íslands, sem sagði í sínu áliti: „Áhættu af því að ganga nú frá greiðsluákvæðum Icesave verður að vega á móti áhættunni sem felst í því að fresta málinu frekar. Núverandi gjaldeyrisforði kann að duga til að standa skil á stórum greiðslum 2011 og 2012, en það er háð verulegri óvissu. Komi ekki til annarrar fjármögnunar virðast því líkur á greiðslufalli ríkisins, fyrirtækja með ríkisábyrgð eða sveitarfélaga.“ Það er framtíðin sem Framsóknarflokkurinn ætlar að bjóða okkur upp á ef við göngumst ekki undir það samkomulag sem nú er hér fyrir framan okkur, og þá loksins mundu þeir félagar bölmóður og dómsdagur hafa rétt fyrir sér.

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi fagna því að hv. þm. Magnús Orri Schram skuli koma hér og treysta sér til að fjalla efnislega um málið. Hann hefur ekki gert það hingað til, heldur bölsótast út í Sjálfstæðisflokkinn sem hann hefur kennt um allar heimsins ófarir líklega undanfarin svona 30, 40 ár.

Ég flutti ræðu í 2. umr.

En ég skal fagna því að eitthvað efnislegt hafi komið fram og leitast við að svara spurningunni. Eins og ég hef sagt, og er margítrekað af færustu lögmönnum þjóðarinnar, er útilokað að íslenska ríkið verði skuldbundið til þess að greiða eitthvað sem enginn lögmaður, og ég er ágætlega menntaður í þeim fræðum, gæti fallist á að nokkur aðili ætti að borga. Ef hv. þm. Þráinn Bertelsson ákveður hér að greiða hv. þm. Þuríði Backman eitthvað umfram skyldu og reynir svo að krefja mig um það. Ég mundi hlæja að því. En að sjálfsögðu getur hann krafið mig um það í dómsmáli. Þeir geta krafið okkur um 

Forseti áminnir þingmenn enn og aftur um að halda tímatakmörk í andsvörum.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir framhaldsnefndaráliti 3. minni hluta fjárlaganefndar sem er að finna á þskj. 602 við þetta mikið rædda mál. Í okkar huga er ljóst að það frumvarp sem fjármálaráðherra lagði fram til breytinga á lögum sem Alþingi setti í ágúst varðar án vafa mestu þjóðarhagsmuni sem Alþingi Íslendinga hefur fjallað um í langri sögu sinni. Samþykkt þessa frumvarps stríðir alvarlega gegn hagsmunum íslenska ríkisins og íslensku þjóðarinnar. Sú skoðun 3. minni hluta fjárlaganefndar byggir meðal annars á eftirfarandi: Í fyrsta lagi fela skuldbindingarnar samkvæmt frumvarpinu í sér greiðsluskyldu sem hvorki byggist á lagaskyldu né niðurstöðu dómstóls. Í öðru lagi byggjast skuldbindingarnar á pólitískum afarkostum og þvingunum. Í þriðja lagi leikur vafi á um hvort frumvarpið samrýmist ákvæðum stjórnarskrár Íslands. Í fjórða lagi vegur það að fjárhagslegu sjálfstæði þjóðarinnar og fullveldi hennar. Í fimmta lagi er óljóst hversu miklar fjárskuldbindingar samningarnir fela í sér fyrir ríkissjóð. Í sjötta lagi er ríkisábyrgð samkvæmt frumvarpinu ótakmörkuð og ótímabundin. Í sjöunda lagi er efni frumvarpsins ekki í samræmi við hin umsömdu Brussel-viðmið. Í áttunda lagi eru vaxtakjör samkvæmt samningunum sem frumvarpið lýtur með öllu óásættanleg og mun verri kjör en nú þekkjast á lánsfjármörkuðum í sambærilegum samningum. Í níunda lagi felur skilyrðislaus greiðsluskylda vaxta í sér mikla efnahagslega áhættu fyrir þjóðarbúið. Í tíunda lagi eru þeir efnahagslegu fyrirvarar sem Alþingi samþykkti 28. ágúst sl. að engu orðnir. Í ellefta lagi eru þeir lagalegu fyrirvarar sem Alþingi samþykkti 28. ágúst sl. sömuleiðis að engu orðnir. Í tólfta lagi eru reglur um úthlutun eigna úr þrotabúi Landsbanka Íslands hf. ekki samkvæmt íslenskum lögum. Í þrettánda lagi er gengisáhætta samkvæmt samningunum gríðarleg og getur haft mjög alvarlegar efnahagslegar afleiðingar í för með sér fyrir íslenska ríkið. Í fjórtánda lagi er óljóst hvaða áhrif endurskoðun á innlánatryggingakerfi ESB mun hafa á skuldbindingar íslenska ríkisins. Í fimmtánda lagi hafa innlendir og erlendir sérfræðingar varað sterklega við samþykkt frumvarpsins. Í sextánda lagi hafa íslensk stjórnvöld látið undir höfuð leggjast að eiga viðræður á æðstu stigum við stjórnvöld í Bretlandi og Hollandi og mistekist að halda uppi vörnum fyrir íslensku þjóðina. Í sautjánda lagi eru enn eru að koma fram vísbendingar um að öll gögn málsins hafi ekki verið lögð fram. Í átjánda lagi eru nýjar málshöfðunarleiðir gegn breskum stjórnvöldum sem bent hefur verið á hafa ekki verið kannaðar. Með vísan til þessara átján liða telur 3. minni hluti fjárlaganefndar einboðið að vísa beri frumvarpinu frá með rökstuddri dagskrá, eins og kemur raunar fram í niðurlagi þess nefndarálits sem ég mæli hér fyrir. Eins og ég gat um er það álit okkar að frumvarpið feli í sér alvarlega íhlutun í efnahagslegt sjálfstæði Íslendinga, sjálfstæði Alþingis Íslendinga og íslenskra dómstóla. Í húfi er sjálfsmynd Íslendinga og þjóðarstolt. Við meðferð fjárlaganefndar komu fram athugasemdir og upplýsingar sem fela í sér alvarleg og umdeild álitamál. Allir stjórnmálaflokkar á Alþingi hafa þó fram til þessa verið sammála um grundvallaratriði málsins. Engin lagaleg skylda, hvorki samkvæmt íslenskum né evrópskum rétti, hvílir á Íslandi gagnvart Bretlandi og Hollandi varðandi greiðslur þeirra fjárhæða sem þessar þjóðir hafa krafist með afar óbilgjörnum hætti að íslenskir skattgreiðendur ábyrgist. Með málatilbúnaði sínum fer því ríkisstjórnin fram á að íslenska þjóðin takist á herðar skuldbindingar án dóms og laga, skuldbindingar sem hún hefur aldrei undirgengist. Icesave-frumvarpið sem nú er til umræðu á Alþingi varðar mikla þjóðarhagsmuni og í raun má segja að Íslendingar heyi nú harða baráttu fyrir sjálfstæði sínu. Fyrir því má færa skýr efnahagsleg rök en einnig og ekki síður þjóðréttarleg og lagaleg rök sem byggjast á því að samningarnir hafa verið gerðir á grundvelli pólitískra afarkosta og þvingana. Til allra óheilla hefur ríkisstjórn Íslands látið undan þessum þvingunum erlendra ríkja og skrifað undir samninga sem beinlínis vega að sjálfstæði íslensku þjóðarinnar. Því miður er full ástæða til að óttast að þessar gríðarlegu skuldbindingar muni stefna fjárhagslegu sjálfstæði þjóðarinnar í stórkostlega hættu. Ekki verður séð að þjóðin geti staðið undir þeim nema hér á landi verði annaðhvort mikill hagvöxtur á gildistíma samninganna, eða þá í hinu laginu með varanlegri lífskjaraskerðingu heillar kynslóðar Íslendinga ef hagvaxtarforsendur bresta. Því miður hafa forustumenn ríkisstjórnarflokkanna, Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, ekki haft neitt samstarf eða leitað eftir neinni samstöðu með stjórnarandstöðuflokkunum við lausn þessa máls, hvorki innan Alþingis né utan. Það er miður, ekki síst í ljósi þess hversu mikilvægt það er í þessu máli að forustumenn allra stjórnmálaflokka snúi bökum saman og vinni saman að hagsmunum þjóðarinnar þegar að henni er sótt. Að mati 3. minni hluta er frumvarpið um Icesave-samningana algerlega óásættanlegt í þeirri mynd sem það er lagt hér fram. Enda þótt ríkisstjórnin hafi fram til þessa brugðist því mikilvæga hlutverki sínu að vinna málstað Íslands stuðning hjá öðrum Evrópuþjóðum er nauðsynlegt að fela henni að taka málið upp við forustu Evrópusambandsins og fara fram á að hún hlutist til um sanngjarna lausn málsins sem hafi hliðsjón af því að löggjöf Evrópusambandsins hefur reynst meingölluð. Reynist það ómögulegt er augljóst að hafna á ríkisábyrgð í málinu og viðsemjendur Íslands verða þá að sækja kröfur sínar fyrir dómstólum hér á landi. Málinu var vísað aftur til fjárlaganefndar eftir 2. umræðu og í samræmi við yfirlýsingu og samkomulag forseta Alþingis og formanna stjórnarandstöðuflokkanna samdi fjárlaganefnd um að skoðuð yrðu tiltekin 16 atriði við meðferð málsins milli 2. og 3. umræðu. Fjárlaganefnd óskaði í kjölfarið eftir áliti efnahags- og skattanefndar, utanríkismálanefndar og viðskiptanefndar á tilteknum atriðum auk þess sem m.a. var óskað álits bresku lögfræðistofunnar Mishcon de Reya á ákveðnum þáttum og lögfræðiálits um hvort frumvarpið stæðist ákvæði stjórnarskrár. Jafnframt var farið fram á að skuldastaða íslensks þjóðarbús yrði skoðuð og unnin yrði áhættugreining á efni Icesave-samninganna. Ástæða er til að nefna að álit Mishcon de Reya um efni Icesave-samninganna er fyrsta erlenda sérfræðiálitið sem aflað hefur verið um þetta mál. Ríkisstjórnin hefur aldrei hlutast til um að efni þessara samninga sé rýnt og metið hvernig unnt sé að standa undir þeim skuldbindingum sem af samningunum leiðir. Allt fram til loka 2. umræðu um þetta mál hefur málaumleitunum af hálfu stjórnarandstöðu um að hlutlausir aðilar kæmu að málinu verið hafnað.  Í áliti Mishcon de Reya kemur fram veruleg gagnrýni á efni þessara samninga. Þar kemur m.a. fram að allmörg ákvæði eru óskýr og ósamrýmanleg ákvæðum íslenskra laga eða lagalegu fyrirvaranna í lögum nr. 69/2009. Þá eru gerðar alvarlegar athugasemdir við allnokkur ákvæði þar sem virðist halla óeðlilega á Íslendinga. Lögmannsstofan tekur fram að Icesave-samningarnir séu hvorki skýrir né sanngjarnir og að ákveðnir hlutar þeirra virðast byggjast á misskilningi. Þá telur stofan möguleika á því að fresta samþykkt frumvarpsins og athuga hvort ekki sé hægt að leita samninga að nýju við Breta og Hollendinga. Hið minnsta sé þörf á að skýra merkingu og áhrif vissra hugtaka samninganna sem um ríkir bæði óvissa og ósamræmi. Í málflutningi stjórnarflokkanna hefur því verið haldið fram að þeir lagalegu fyrirvarar sem Alþingi setti með lögum nr. 96/2009 hafi nú verið teknir upp í viðaukasamningana að mestu leyti og því sé óþarft að hafa þá í lögunum. Þriðji minni hluti átelur slíkan málflutning og bendir á að fráleitt sé að bera saman lagaákvæði sem takmarki ríkisábyrgð á lánum og einkaréttarlegan samning um lánin. Þeir fyrirvarar sem færðir voru í lög eiga við um ríkisábyrgð á lánunum meðan Icesave-samningarnir eru í grunninn samningar um lán til íslenska tryggingarsjóðsins. Hér er því um að ræða í málflutningi stjórnarflokkanna umsnúning á efninu og réttarstöðunni. Þá er íslenska ríkið ekki aðili að breska uppgjörssamningnum eins og breska lögmannsstofan hefur bent á, og getur það orðið til þess að ákveðnir fyrirvarar sem færðir eru í samningana og felldir brott úr lögunum verði að engu. Í samræmi við skilyrði stjórnarandstöðuflokkanna og samkomulag í fjárlaganefnd var frekari gagna óskað vegna málsins. Í því sambandi vil ég sérstaklega nefna atriði sem lýtur að skýrslu sem breska lögfræðistofan Mishcon de Reya, sem margoft hefur verið nefnd í umræðunni nú síðustu daga um þetta mál, vann. Þar háttar málum þannig til að lögfræðistofan skilaði mjög ítarlegu áliti 19. desember sl. upp á 86 blaðsíður. Þar er að finna umsögn um Icesave-samningana, viðbótarsamninga við Breta og Hollendinga og frumvarpið og stöðu Íslands. Í skýrslu Mishcon de Reya, á bls. 7 í tölulið 13, kemur fram að þann 11. mars 2009 hafi íslenska samninganefndin óskað eftir því við lögfræðistofuna að kanna ákveðin atriði varðandi Icesave-deiluna til undirbúnings fundar utanríkisráðherra Íslands með David Miliband, utanríkisráðherra Bretlands. Þann 26. mars skilaði lögfræðistofan íslensku samninganefndinni niðurstöðum sínum. Þær niðurstöður er ekki að finna í gögnum fjárlaganefndar, hvorki í opinberum gögnum né þeim sem eru undir trúnaði. Því var þess óskað af hálfu þess er hér stendur á fundi fjárlaganefndar 22. desember síðastliðinn að þessi gögn yrðu lögð fram og var því heitið að svo yrði gert. Það er mjög miður að þessar upplýsingar skuli ekki hafa skilað sér til fjárlaganefndarmanna og þingsins fyrir upphaf þessarar umræðu. Það er með ólíkindum að svo skuli vera. Það er raunar sérstakt að upplifa það í tengslum við þessa bresku lögfræðistofu að þetta er í annað sinn sem gerðar eru athugasemdir við að frá þeim skili sér ekki gögn til Alþingis. Fram á það var farið í sumar að Alþingi og fjárlaganefnd yrði skilað skýrslu sem hæstv. utanríkisráðherra átti að hafa borist og að lokum kom hún fram. Sú skýrsla var dagsett 29. mars. Þá fundust gögn í fjármálaráðuneytinu í sumar. Enn óskum við eftir gögnum frá þessari sömu stofu, kynningu fyrir samninganefnd Íslands sem unnin var að beiðni þessarar samninganefndar samkvæmt fundi 11. mars. Kynningin fór fram 26. mars. Það er sú kynning sem óskað hefur verið eftir að fá til fjárlaganefndar og það er með hreinum ólíkindum að menn skuli ekki geta lagt þessar upplýsingar fram því að ég veit það að þær liggja fyrir. Það er skýlaus krafa að þessar upplýsingar verði lagðar á borð fjárlaganefndar. Ég treysti því eðlilega að menn geri svo. Á 45. fundi fjárlaganefndar sem haldinn var 22. desember var málið tekið úr nefnd rétt fyrir klukkan eitt og við það tækifæri óskuðu fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd eftir því að bókað yrði eftirfarandi, með leyfi forseta: „Sjálfstæðismenn í fjárlaganefnd mótmæla harðlega því verklagi sem viðhaft er við yfirferð Icesave-frumvarpsins. Mjög mikilvæg gögn hafa verið að berast nefndinni fram á síðustu stundu - mitt í jólaönnum þingsins - og engin efnisleg meðferð hefur farið fram. Gert var samkomulag milli forseta og formanna stjórnarandstöðuflokkanna um meðferð málsins milli umræðna. Í því samkomulagi fólst að aflað yrði ákveðinna gagna. Nú hefur meiri hluti fjárlaganefndar ákveðið að taka málið út úr nefndinni án þess að viðeigandi gögn, m.a. frá IFS, hafi borist. Að mati fulltrúa Sjálfstæðisflokksins er hér um að ræða svik við það samkomulag sem gert var. Hér á Alþingi hafa farið fram stöðugar umræður og atkvæðagreiðslur um grundvallarbreytingar á skattkerfi landsmanna auk fjárlagafrumvarps næsta árs, fyrir utan önnur viðfangsefni. Ofan í þetta er fulltrúum í fjárlaganefnd ætlað að taka afstöðu til þessa gríðarlega mikla hagsmunamáls sem Icesave-málið er. Það er útilokað fyrir alþingismenn í þessum önnum að kynna sér til hlítar þessi gögn sem lögð hafa verið fram og því síður hafa þeir tækifæri til umræðu um efnislega meðferð og afgreiðslu. Engin efnisleg rök hafa verið færð fram um það að nauðsynlegt sé að ljúka málinu nú. Að mati sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd er ábyrgðarlaust að halda svona á hagsmunum Íslendinga í nútíð og framtíð og vísa ábyrgð á þessari málsmeðferð á hendur ríkisstjórn og meiri hluta fjárlaganefndar.“ Frá upphafi hefur þess verið gætt af íslenskum stjórnvöldum að ítreka þá lagalegu óvissu sem er um það hvort íslenska ríkið skuli ábyrgjast innstæðutryggingarkerfi sem það sannanlega kom á fót í samræmi við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 94/19/EBE um innlánatryggingarkerfi. Í áliti Mishcon de Reya er farið á greinargóðan hátt yfir þær skyldur sem tilskipunin leggur á aðildarríki og er það tekið fram að með henni sé ekki kveðið beinum orðum á um að stjórnvöld aðildarríkja skuli tryggja greiðslu hinnar samræmdu innstæðutryggingar til innstæðueigenda, þessa má sjá stað á bls. 61 í skýrslunni. Ítarlega er farið yfir orðalag tilskipunarinnar, viðeigandi ákvæði hennar og dómaframkvæmd Evrópudómstólsins og komist að þeirri niðurstöðu að það sé augljóslega lagaleg og raunveruleg óvissa um hvort íslensk stjórnvöld séu á nokkurn hátt skuldbundin því að tryggja greiðslur lágmarkstryggingar þegar innstæðutryggingarsjóðurinn getur ekki greitt. Þá er bent á að athugasemdir breska fjármálaeftirlitsins í nýlegu skjali þar séu í samræmi við að það aðildarríki beri ekki ábyrgð á innstæðutryggingarkerfi sínu. Þá bendir lögmannsstofan Mishcon de Reya á að margoft hefur komið fram að tilskipunin og innstæðutryggingarkerfið sem hún kveður á um var aldrei ætlað til þess að mæta algjöru bankahruni. Við viljum því árétta að það sem við höfum haldið fram við sjálfstæðismenn í fjárlaganefnd, að við höfum ávallt haldið þessu sjónarmiði á lofti sem og bent á sök Evrópusambandsins sjálfs vegna þessa „galla“ í Evrópulöggjöfinni. Undir þessa skoðun tekur fyrrverandi forsætisráðherra Geir H. Haarde og fyrrverandi utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir í minnisblöðum til utanríkismálanefndar. Þar kemur glöggt fram að af hálfu íslenskra stjórnvalda í tíð fyrri ríkisstjórnar var umtalsverðri orku og tíma varið í að kynna sjónarmið Íslands og árétta þá lagalegu óvissu sem væri í málinu. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir kveður fast að orði þegar hún lýsir atburðarásinni haustið 2008 en hún telur að hvorki orð né gerðir fyrri ríkisstjórnar hafi bundið hendur stjórnvalda í samningaviðræðum. Líkt og að framan greinir hefur 3. minni hluti þegar látið athugasemdir sínar varðandi einstök ákvæði samninganna, breytingar viðaukasamninganna og lagalega fyrirvara Alþingis, samanber lög nr. 96/2009. Athugasemdir Mishcon de Reya við efni samninganna eru í fullu samræmi við þann málflutning sem 3. minni hluti hefur haft uppi frá því að málið kom fyrst fram. Í áliti stofunnar kemur fram að allmörg ákvæði samninganna séu óskýr og ósamrýmanleg ákvæðum íslenskra laga eða lagalegu fyrirvaranna í lögum nr. 96/2009, samanber m.a. athugasemd stofunnar um hættu á að Ísland verði bundið af ríkisábyrgðinni þrátt fyrir að dómstóll kvæði upp úr um að ríkisábyrgð væri ekki fyrir hendi samkvæmt tilskipuninni. Meðal annarra athugasemda stofunnar eru að leynd hvíli á breska uppgjörssamningnum, en við höfum í 3. minni hluta alla tíð gagnrýnt harðlega þá leynd sem hvílt hefur á gögnum og skjölum málsins. Í áliti Mishcon de Reya kemur einnig fram að það sé umdeilanlegt að trúnaður ríki á skjali þar sem samningsskilmálar komi fram. Þá eru gerðar alvarlegar athugasemdir við allnokkur ákvæði sem virðast halla óeðlilega á Íslendinga og undir lok álitsins er meira að segja gengið svo langt að segja að Icesave-samkomulagið eða a.m.k. ákveðnir hlutar þess virðast byggjast á misskilningi.

Miðað við tilgátur sem þeir gefa sér.

Miðað við tilgátur sem þeir gefa sér, hæstv. utanríkisráðherra. Ég vil þó fjalla hér um í nokkrum orðum um óvissuna um fjárhæð ríkisábyrgðarinnar. Þar gerum við í 3. minni hluta alvarlegar athugasemdir. Í áliti Mishcon de Reya er bent á að greiðslur til innstæðueigenda í Bretlandi eru framkvæmdar af breska tryggingarsjóðnum og fara eftir reglum hans en ekki þess íslenska. Þá bendir stofan á að samkvæmt ákvæði í breska samningnum samþykkti íslenski tryggingarsjóðurinn að mótmæla ekki reglum sem geta haft áhrif til hækkunar á þeirri upphæð sem hann er ábyrgur fyrir, t.d. ef breski sjóðurinn breytir reiknireglu við útreikning til innstæðueigenda frá því sem íslenski sjóðurinn hefði notað. Slík útvíkkun á fjárhagslegri ábyrgð tryggingarsjóðsins mundi eiga við ríkisábyrgðina einnig þar sem hún er samkvæmt lögunum bundin við höfuðstól lánanna eins og þau standa að sjö árum liðnum en ekki við ákveðna fjárhæð. Samkvæmt þessu er því allsendis óvíst hversu há sú fjárhæð er sem ríkið gengst í ábyrgð fyrir. Verði frumvarpið samþykkt og efnahagslegu fyrirvararnir þar með teknir úr sambandi hefur íslenska ríkið samkvæmt þessum skilningi misst alla stjórn á heildarskuldbindingunni. Að mati 3. minni hluta er ófært að skilja við þetta mál þannig að þessi álitaefni séu ekki rannsökuð ofan í kjölinn. Hér er um að ræða enn einn vitnisburðinn um það að á þessa samninga sé ekki hægt að fallast. Í nefndaráliti 3. minni hluta fjárlaganefndar fyrir 2. umræðu á þskj. 258 eru raktar þær breytingar á lögum sem frumvarpið leggur til, auk þess sem bornir eru saman þeir fyrirvarar sem í lögunum eru og viðaukasamningarnir við Breta og Hollendinga. Ég leyfi mér í máli mínu að vísa til þeirrar umfjöllunar hvað þessi atriði áhrærir. Í lögfræðilegu áliti sínu bendir Mishcon de Reya m.a. á að þó svo að í viðaukasamningnum segi að umboðsmenn breska fjármálaráðuneytisins staðfesti að þeim sé kunnugt um að Tryggingarsjóður innstæðueigenda kunni að leita úrskurðar þar til bærra úrskurðaraðila um að kröfur hans á hendur búi Landsbankans gangi framar öðrum kröfum vegna sömu innlána, eigi hvorki breska fjármálaráðuneytið né Ísland hlut að breska uppgjörssamningnum og telur stofan því ólíklegt að breskir dómstólar muni taka tillit til lagalegra áhrifa slíkrar niðurstöðu þar sem hún mundi einungis eiga við lánasamningana svo breytta miðað við viðaukasamninginn. Af þessu má ljóst vera að með því að fella fyrirvarann brott úr lögunum, líkt og frumvarpið leggur til, og gera þess í stað viðbót við breska lánssamninginn yrði fyrirvarinn í reynd að engu orðinn. Ísland væri enn bundið ríkisábyrgðinni þrátt fyrir að dómstóll kvæði upp niðurstöðu sem væri í þágu landsins og þess efnis að samkvæmt tilskipuninni væri engin ríkisábyrgð fyrir hendi. Í áliti Mishcon de Reya er gerð athugasemd við uppgjörsskilmála samninganna og að ein krafa verði að tveimur jafnstæðum kröfum, enda sé gert ráð fyrir að greiðslur vegna eigna úr búi Landsbankans gangi að jöfnu til íslenska innstæðutryggingarsjóðsins og til Bretlands eða Hollands. Lögmannsstofan telur að sú regla að hver innstæða sé ein, óskipt krafa sé slík grundvallarlagaregla að hún hljóti jafnframt að gilda í íslenskum gjaldþrotarétti, enda breytist ekki eðli kröfunnar gagnvart Landsbanka Íslands hf. Þetta er sá skilningur sem 3. minni hluti hefur haldið fram í málinu frá upphafi og bendir á að hinn svokallaði Ragnars H. Halls-fyrirvari var settur til að leiðrétta þetta og tryggja að greiðslur vegna eigna úr búi Landsbankans færu fram eftir íslenskum lögum. Tilraunin til að flétta þennan fyrirvara inn í viðaukasamningana telur 3. minni hluti ekki hafa tekist sem skyldi og að nauðsynlegt sé að halda honum í lögum. Þetta er einnig í samræmi við þá afstöðu sem Ragnar H. Hall lýsti til málsins á fundi í fjárlaganefnd. Rétt er að minna á að þessi fyrirvari var, ásamt lagalegum áskilnaði og efnahagslegum skilyrðum, sá fyrirvari sem hvað mest var barist fyrir í sumar þegar Alþingi greip til sinna ráða til varnar hagsmunum þjóðarinnar. Þessi fyrirvari er nú kominn út í veður og vind. Það er einnig ástæða til að staldra við afstöðu Mishcon de Reya og breska lögmannsins Matthews Collings um friðhelgisákvæði samninganna. Mishcon de Reya bendir á að þrátt fyrir að viðaukasamningarnir taki nokkurt tillit til þeirra fyrirvara sem Alþingi setti við friðhelgisákvæði samninganna sé enn óljóst hvaða eignir séu undanþegnar aðför. Þá sé túlkunaratriði hvað séu í raun náttúruauðlindir og það sé ekki skýrt nánar. Matthew Collings lýsir mikilli undrun á því að sjálfstæð þjóð skuli hafa undirgengist slíkt afsal á friðhelgi og þarna er um að ræða, en hann orðar það svo, með leyfi forseta: „Ég hefði haldið að þarna væri á ferðinni meira grundvallaratriði en deila um það að hvaða marki friðhelgi hafi verið afsalað, eða hvort rétt sé að afsala henni yfir höfuð. Þarna er um að ræða sjálfsmynd Íslendinga og þjóðarstolt.“ Því miður er engu við þessi orð að bæta. Það kemur enn fremur fram í lögfræðiáliti Mishcon de Reya og Matthews Collings að vísað er til þess að málshöfðun Kaupþings banka hf. gegn breska fjármálaráðuneytinu hafi ekki borið árangur. Í áliti sínu bendir lögmaðurinn hins vegar á að hann sé reiðubúinn til þess að veita ráðgjöf um nýjar málshöfðunarleiðir gegn breskum stjórnvöldum sem valda mundu ríkisstjórn Bretlands verulegu hugarangri og vandræðum. Við meðferð málsins í fjárlaganefnd gafst ekki tækifæri til þess að fara yfir það í hverju slíkar málshöfðunarleiðir kynnu að felast þó ríkar ástæður væru fyrir hendi. Um leið og meiri hluti fjárlaganefndar afgreiddi frumvarpið út úr nefndinni 22. desember sl. var lagt fram mat Seðlabanka Íslands á skuldastöðu þjóðarbúsins. Samkvæmt mati bankans verða skuldir okkar í árslok 2010 340% af vergri þjóðarframleiðslu. Jafnframt kemur þar fram að skuldin vegna Icesave-reikninganna er nú metin um 800 milljarðar kr., það er umtalsvert meira en nefnt hafði verið fram til þessa. Það þarf vart að taka það fram að þetta mat Seðlabanka Íslands var ekki tekið til efnislegrar umræðu í nefndinni. Þá er ástæða til að benda á álit Daniels Gros, en hann færir veigamikil rök fyrir því að rangt sé að hafa fasta vexti 5,5% í þessum samningum, auk þess sem hann gagnrýnir þá niðurstöðu að viðsemjendur Íslendinga líti á þessa samningsgerð sem hvern annan viðskiptagerning þar sem þeir hagnast verulega á vaxtamun. Matthew Collings gerir einnig alvarlegar athugasemdir við þessa háu föstu vexti í skorinorðu áliti sínu. Ég vil einnig geta þess að á Þorláksmessu barst svo álitsgerð frá IFS Greiningu, sem meiri hluti fjárlaganefndar hirti ekki um að bíða eftir, þótt Alþingi hafi sjálft farið fram á að sú vinna yrði unnin. Lýsir það makalausri vanvirðingu við tíma og vinnu fólks í landinu. Í þessu áliti kemur fram, eins og komið hefur fram í umræðunni í dag, að um 10% líkur séu á gjaldþroti Íslands. Að sjálfsögðu liggur svo mikið á að keyra þetta mál í gegnum þingið að óþarfi að staldra við og velta fyrir sér á hvaða vegferð við erum undir forsæti ríkisstjórnarinnar. Hér er verið að véla um framtíðarhagsmuni íslenskrar þjóðar, ófæddra Íslendinga, og er það gert að lítt athuguðu máli þar sem menn loka hreinlega augunum fyrir staðreyndum. Þriðji minni hluti á varla til nógu sterk orð til að lýsa vanvirðu sinni á þessum vinnubrögðum. Það hefur enginn leyfi til að ganga svona fram þegar undir eru ríkir þjóðhagslegir hagsmunir um langa framtíð. Við teljum ljóst af því sem að framan greinir að þeir fyrirvarar sem settir voru í lögin í ágústlok yrðu, með frumvarpinu, verði það samþykkt óbreytt, og viðbótarsamningum við Breta og Hollendinga, að engu orðnir. Það hefur ekki verið gefinn neinn tími í fjárlaganefnd til að fara yfir ítarlegar álitsgerðir frá m.a. Mishcon de Reya og IFS Greiningu um efni þessara samninga. Enn virðist ríkisstjórnin leyna trúnaðargögnum um þessa samningsgerð sem telja verður hreint ábyrgðarleysi, ekki síst þegar um er að ræða mál sem varðar þjóðarheill. Flestir þeir sérfræðingar sem fengnir hafa verið á fund nefndarinnar gagnrýna þessa samningsgerð harðlega. En illu heilli hefur ekki verið hlustað á þá og raunar hefur fjármálaráðherra þjóðarinnar lagt sig fram við að gera lítið úr þeim álitsgerðum sem fengist hafa þegar hann ætti þvert á móti að fagna því þegar menn taka upp málstað Íslendinga. Þessir samningar, eins og þeir standa nú, vega að sjálfstæði þjóðarinnar. Þeir stefna tækifærum ungra Íslendinga í voða og að mati 3. minni hluta hefur Alþingi Íslendinga á árinu 2009 ekki leyfi til að binda hendur ófæddra Íslendinga á jafnveikum grunni og hér er gert. Þetta eru stórhættulegir gjörningar sem að okkar mati má alls ekki samþykkja. Á fyrri öldum …  Þriðji minni hluti leggur til að þessu máli verði vísað frá og úrslitatilraun verði gerð til þess að verja hagsmuni þjóðarinnar. Augljóst er að ekki er hægt að fara í samningaumleitanir við þessar þjóðir nema að því komi formenn allra flokka á Alþingi. Verði þessi tillaga felld er það eindregin afstaða 3. minni hluta að hafna með öllu þessu frumvarpi eins og það liggur fyrir. Viðsemjendur okkar verða þá að láta sér það lynda að fara með ágreining þennan í eðlilegan lagalegan farveg fyrir íslenskum dómstólum. Þeirri niðurstöðu munum við Íslendingar að sjálfsögðu hlíta. Í ljósi alls framangreinds, virðulegi forseti, leggur minni hlutinn til að frumvarpinu verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá: Með vísan til framangreinds samþykkir Alþingi að vísa málinu frá og taka fyrir næsta mál á dagskrá.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ávarpa hv. þingmenn á réttan hátt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu efnismiklu ræðu. Hún var líka málefnaleg þannig að það er ánægjulegt að einhverjir stjórnarþingmenn hafi heyrt hana. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í þau gögn sem hann minntist á að hefðu ekki borist fjárlaganefnd eða sem fjárlaganefnd hefði ekki séð og væntanlega ekki aðrir þingmenn. Ef ég man rétt vitnar hann til lögmannsstofunnar Mishcon de Reya og hann nefndi einnig einhver skjöl frá 11. mars eða þeim tíma sem ekki hafa verið sýnd þingheimi. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann búist við því að fá þessi skjöl í hendurnar og hvort hann muni ganga eftir því við forseta að hann beiti sér fyrir því. Það er vitanlega ótækt, frú forseti, að við séum hér að því er virðist á lokaspretti þessarar umræðu ef enn þá eru gögn í skúffum sem þingmenn hafa ekki fengið að sjá. Þá verðum við að sjálfsögðu að fá þau upp á borðið. En ef þetta er á misskilningi byggt þarf líka að ganga frá því þannig að við séum ekki með það hangandi yfir okkur.

Virðulegi forseti. Ég treysti því að sjálfsögðu að þessi gögn verði lögð fram. Hér er um að ræða gögn sem kynningu sem unnin var fyrir íslensku samninganefndina um Icesave að beiðni hennar samkvæmt erindi 11. mars og sá fundur sem um ræðir var haldinn 26. mars. Ég óskaði eftir þessum upplýsingum á fundi fjárlaganefndar 22. desember síðastliðinn og þar var því heitið að þessi gögn yrðu lögð fram. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að við þeirri bón verði orðið og dreg það ekkert í efa, hv. formaður fjárlaganefndar, Guðbjartur Hannesson, hét því að þetta yrði gert. Ég veit til þess að hann er að vinna í því í dag og ég vænti þess að við fáum þessi gögn sem fyrst í hendur. Ef um einhvern misskilning er að ræða, sem ég tel að sé ekki, verði hann leiðréttur. 
            

Frú forseti. Það má ráða af orðum hv. þingmanns að hann viti í það minnsta að þessi gögn eru til og ég tek undir orð hans um að þau hljóta að verða lögð fyrir okkur þingmenn í dag, því að það er vont að halda þessari umræðu áfram ef einhver gögn liggja enn þá óskoðuð. Margoft er búið að segja að ekkert nýtt hafi komið hér fram en eitthvað á eftir að ræða. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í minnisblað eða greinargerð fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, og formanns Samfylkingarinnar á þeim tíma. Nú er ýmislegt fróðlegt í minnisblaði hennar. Þar á meðal er sagt að í raun og veru hafi verið búið að núllstilla það samkomulag sem hér er gjarnan vísað í, svokallað MOU-blað, þegar Brussel-viðmiðin voru gerð. Tekur hv. þingmaður undir það að borðið hafi verið orðið hreint fyrir ríkisstjórnina sem þá var og að núverandi ríkisstjórn 

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi þau gögn sem um ræðir. Það kemur fram í erindi frá Michael Stubbs, sem er lögmaður hjá þessari umræddu lögfræðistofu, Mishcon de Reya, í bréfi sem hann sendir til fjárlaganefndar 23. desember að hann vitnar til þess fundar sem hér um ræðir. Þar ítrekar hann ákveðin atriði sem koma fram í skýrslunni sem er grunnur þeirrar beiðni sem fram kom. Varðandi yfirlýsingar fyrrverandi utanríkisráðherra tek ég alveg undir að samþykkt hinna umsömdu viðmiða kom málum úr þeim vítahring sem þau voru komin í í samskiptum Íslendinga við aðrar þjóðir. Það kemur fram og er rækilega undirstrikað í áliti Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur að skilningur hennar er sá, og sá skilningur hefur raunar komið fram í töluðu og rituðu máli fleiri aðila innan úr stjórnkerfinu, að núverandi stjórnvöld hafi tekið við þessu máli eins og það var vaxið 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mér fannst hún full af kjarki og hugdirfð. Mér fannst sem það þyrfti mikinn vaskleika til þess að segja að þetta frumvarp væri algjörlega óásættanlegt og þeir sem hefðu eða vildu samþykkja það væru í reynd að leggjast flatir fyrir erlendu valdi, þegar horft er til þess að hv. þingmaður er talsmaður flokks sem gekk frá samningsdrögum upp á miklu, miklu verri kjör. Það er einmitt sá vítahringur sem minnst var á áðan sem síðari ríkisstjórnir þurftu að reyna að draga Ísland út úr. Hv. þingmaður fjallaði mikið um Mishcon-skýrsluna og fór vel 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra ómakið. Við erum báðir berjatínslumenn og sennilega kemur krafturinn og dirfskan þaðan. Ég vænti þess að hann sé með þeim sama hætti innréttaður. Ég er ekki að gleyma nokkrum sköpuðum hlut. Ég fór mjög málefnalega yfir þau atriði sem koma fram í áliti Mishcon de Reya. Það eru bæði kostir og gallar við umsögnina sem þar kemur fram. Ég heyri aftur á móti að hæstv. utanríkisráðherra er búinn að gleyma yfirlýsingum fyrrverandi formanns Samfylkingarinnar, mjög afdráttarlausum yfirlýsingum um að núverandi stjórnvöld væru búin að vera óbundin frá 1. febrúar af gjörðum fyrri ríkisstjórnar. Er hæstv. utanríkisráðherra að segja það og upplýsa hér með að hann sé ósammála fyrrum formanni sínum? Á hvaða grunni er hann ósammála þeim skilningi sem kemur fram mjög afdráttarlaust 

Frú forseti. Það hefur komið fram í enskum rannsóknum að þeir sem borða daglegan skammt af bláberjum, að vísu ekki úr Böggvisstaðafjalli, hafa betra minni en aðrir.  Spurningin var þessi: Hvað segir Mishcon de Reya um áhættuna sem felst í því að samþykkja ekki samninginn? Það getur hv. þingmaður lesið á blaðsíðu 66. Mishcon de Reya segir að það gæti leitt til þess sem þeir kalla „financial ramifications“ eða sem sagt dregið mjög alvarlegan fjárhagslegan slóða. Þeir tala um að það gæti leitt til þess að niðurstaðan, t.d. fyrir dómi, yrði að við þyrftum hugsanlega að borga allar kröfur Breta, þ.e. það gæti bætt við 600–700 milljörðum. 

Virðulegi forseti. Svo háttar til að sá munur er á landshlutum að það er örlítið meiri snjór fyrir norðan þannig að það er dýpra á berin þar en hér syðra. Ég fullyrði að í áliti 3. minni hluta fjárlaganefndar í þessu máli er tæpt á þessum atriðum sem hæstv. utanríkisráðherra -  
            

Virðulegi forseti. Það mátti skilja á andsvari hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar að hann væri tilbúinn til þess að taka þá áhættu að fara með málið fyrir dómstóla upp á 600–700 milljarða kr. áhættu fyrir íslenska þjóð. Það er ágætt að það liggi fyrir. Ég er hins vegar ósammála því. Fram hefur komið í fjölmörgum álitum, fyrir t.d. efnahags- og skattanefnd, að mjög margt hangir á þessari Icesave-spýtu. Endurskoðun AGS, lán frá Norðurlöndunum, endurfjármögnun erlendra lána ríkisins,  
            

Virðulegi forseti. Ég vildi að ég gæti svarað hv. þingmanni en ég hef engin svör á takteinum við þessari spurningu. Ég verð því miður að játa að hv. þingmaður, sem ég ber mikla virðingu fyrir, hefur heldur ekki þau svör. Hvort heldur hann kýs að tjá sig með þeim hætti að ég vilji taka séns á því að fara með þetta mál fyrir dómstólana er leikur einn að snúa þessari spurningu við og segja: Vill hv. þingmaður taka þann séns að taka þessari niðurstöðu eins og hún birtist hér? Hann svarar því væntanlega játandi. Með sama hætti get ég alveg svarað hinni spurningunni játandi. Það sem út af stendur er umræða Alþingis um hvað tekur við af samþykktu frumvarpi árið 2016 þegar við förum að greiða af þessum skuldbindingum. Hvernig ætla menn að mæta því ef forsendur hagvaxtar bresta? Hvaða áherslur eru menn með uppi í þeim efnum? Hvernig sjá þeir íslenskt þjóðfélag ganga í gegnum 

Virðulegi forseti. Icesave núvirt er væntanlega 15–20% af okkar skuldum. Ég tel miklu mikilvægara fyrir okkur að hafa áhyggjur af 80 prósentunum og hvernig við ætlum að endurfjármagna stóra gjalddaga ríkisins á næstu tveimur, þremur árum. Það skiptir öllu máli því komi til greiðslufalls erum við í verulegum vandræðum, bæði með okkar ríkisrekstur og ekki síður fyrirtækin í þessu landi. Þá áhættu vil ég ekki taka. Ég tel að framtíðin velti á þeirri viðspyrnu, á viðbrögðum okkar við núverandi stöðu og þar gegnir Icesave-málið lykilhlutverki, að ljúka því máli og koma okkur af stað aftur. Þess vegna tek ég ábyrga afstöðu þótt ég vildi gjarnan vera á móti Icesave vegna þess að þetta er mjög vont mál sem við sitjum uppi með. Við verðum samt að leysa það. Ábyrgir stjórnmálamenn horfa á heildarmyndina og segja: Það er betra að taka á sig þessa skuldbindingu til að losna við stærri skuldbindingu og til þess að geta a.m.k. staðið við okkar skuldbindingar.

Virðulegi forseti. Ég sit ekki undir ásökunum um að vera óábyrgur þingmaður og ég vænti þess að hv. þingmaður leiðrétti það við gott tækifæri. Við eigum ekki að ræða hlutina þannig. Við eigum að vinna í þessu öll af bestu samvisku, hvar svo sem við stöndum í flokki. Eftir stendur spurningin um hvenær þetta kemur til greiðslu og hvernig við ætlum að mæta því. Það er vissulega rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns að það eru erfið ár fram undan, alveg hárrétt. Á það var bent í umræðu hér að það hefur ekkert stöðvað fyrirgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eða lána frá Norðurlöndum. Þetta gengur allt, þetta er að koma, væntanlega undir þeim formerkjum að loforð liggi fyrir um að afgreiða Icesave-málið. Ég hef aldrei talað fyrir því að kasta því út í ystu myrkur. Ég hef reynt að tala fyrir því að leita annarrar niðurstöðu en þeirrar sem hér liggur fyrir en ég er alls ekki að víkja mér undan því að takast á við þessa skuldbindingu. Samningarnir sem fyrir liggja eru að mínu viti algerlega óásættanlegir og á þeim byggir frumvarpið. Það er það sem málið snýst um.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir ágæta ræðu hér áðan. Ég ætla svo sem ekki að fara mikið efnislega í það sem kom fram í ræðunni, fátt kom á óvart hvað það varðar. Mig langar þó að nefna tvennt eða þrennt. Í fyrsta lagi hvort hv. þm. Kristján Þór Júlíusson gæti staðfest það hér úr þessum ræðustól að minni hluta fjárlaganefndar hafi verið boðið að fresta því að taka málið út úr nefnd og bíða eftir áliti IFS Greiningar áður en það yrði tekið út úr nefnd. Ef ég man rétt var það gert en því hafnað af minni hluta fjárlaganefndar sem vildi taka það út deginum fyrr. 

Virðulegi forseti. Það er hárrétt sem hefur komið fram í umræðunni að formaður fjárlaganefndar bauð að málið yrði tekið út á Þorláksmessu. Ég bendi hins vegar á að meðferð þessa máls er á ábyrgð meiri hluta í hvert sinn. Við erfiðar ákvarðanir þýðir ekkert fyrir þann sama meiri hluta, hversu vel sem hann leggur sig fram, að benda síðan á minni hlutann og segja: Þetta er allt saman honum að kenna. Ástæðan fyrir því að fjárlaganefndin komst að þessari sameiginlegu niðurstöðu var einföld. Menn ætluðu fjárlaganefndarmönnum ekki að vinna vinnuna sína á aðfangadag og jóladag. Þetta var ekkert flókið. Menn gerðu einfaldlega kröfu um að fá að vera heima hjá fjölskyldunum á aðfangadag jóla. Það var nú grunnurinn að þessari niðurstöðu fjárlaganefndarinnar allrar því ef meiri hlutinn hefði verið svona elskur að lýðræðinu hefði honum verið í lófa lagið að taka málið ekki út fyrr en á Þorláksmessu. Það liggur í hlutarins eðli.

Frú forseti. Það er ágætt að fá það staðfest þvert ofan í það sem kom fram í ræðu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar að málið hefði verið rifið út úr nefnd án samkomulags. Þess var leitað til minni hluta fjárlaganefndar hvort rétt væri að bíða eftir því að fá IFS Greiningar-álitið fyrst inn í nefnd. Það er ágætt að fá það staðfest. Hitt sem mig langar til að beina til hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar er að hann sagði það í ræðu sinni hér áðan, og það hefur reyndar áður komið fram í máli hans og fleiri þingmanna, að það sé kominn tími til að ráðamenn, ráðherrar og íslensk stjórnvöld fari að gæta hagsmuna Íslands. Jafnvel hafa menn gengið það langt að tala um að íslenskir ráðherrar gæti hagsmuna erlendra ríkja. Ég vil beina því til hv. þingmanns hvort það megi lesa úr orðum hans áðan að hann telji að íslensk stjórnvöld hafi verið að ganga hagsmuna erlendra ríkja fyrst hann telur að þau hafi ekki verið að gæta hagsmuna Íslands.

Virðulegi forseti. Ég bendi hv. þingmanni á að lesa nefndarálitið í rólegheitum. Hv. þingmaður hefur áður orðið uppvís að því að reyna að túlka það sem úr munni mínum hefur komið ekki alltaf með réttum hætti. Ég hef aldrei borið stjórnendum það á brýn að ganga erinda erlendra ríkja. Hins vegar hefur sá bragur verið á vinnslu þessa máls að íslenska samninganefndin, sem ríkisstjórnin ber fulla ábyrgð á, hefur nálgast þetta mál eins og uppgefnir menn. Ég er ekki einn til frásagnar um það. Fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, annars stjórnarflokksins, hefur þessi orð uppi. Því væri nær fyrir hv. þingmann að snúa sér til samstarfsflokksins og spyrja hvort þetta sé almennur skilningur innan Samfylkingarinnar. Ég vænti þess að hann fengi önnur svör en þau sem hann fær frá mér. 
            

Forseti. Fyrir sjö árum voru tveir bankar í eigu þjóðarinnar einkavinavæddir, þ.e. Landsbanki Íslands og Búnaðarbankinn. Markmiðið með vinavæðingunni var eins og svo glögglega kom fram á þeim tíma „að leysa úr læðingi krafta einkaframtaksins“ eins og sagt var þá úr þessum ræðustól. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það hér hvernig til tókst eða hvert kröftum einkavina þáverandi ríkisstjórnar var veitt og hvernig þeir nýttust þjóðinni þegar upp var staðið. Í kjölfar einkavinavæðingarinnar hófst nýr kafli í sögu þjóðarinnar sem kenndur hefur verið við útrásina miklu, þegar litla Ísland undir forustu útrásarvíkinga þóttist geta kennt öðrum hvernig ætti að stunda viðskipti úti í hinum stóra heimi. Það fór eins og það fór og á aðeins sex árum náðu einkavinirnir sem keypt höfðu Landsbankann á 11 milljarða kr. að steypa honum og þjóðinni í ævintýralegar skuldir sem námu þúsundum milljarða kr., fyrir utan það að hafa svo þegar betur var að gáð aldrei greitt þjóðinni að fullu fyrir bankann. Þessi saga er þekkt og kunn hverjum Íslendingi sem vita vill og hennar verður lengi minnst í sögu þessarar þjóðar. Þó er margt enn ósagt og enn á margt eftir að koma upp á yfirborðið í tengslum við hrun íslenska efnahagslífsins. Tengsl stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna við útrásartímann eru augljós en óuppgerð að stærstum hluta. Þar bera þáverandi stjórnarflokkar, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, mesta ábyrgð. Þeir skópu það umhverfi sem einkavinunum var leyft að starfa við og þeir mótuðu leikreglurnar og gáfu tóninn. Úr þessum ræðustól voru sungnir útrásarsöngvar og héðan bárust háværustu húrrahrópin og í þessum sal var að finna æstustu aðdáendur einkavinavæðingarinnar, útrásarinnar og alls þess sem að lokum varð Íslandi að falli. Saga Icesave-reikninganna er samofin einkavinavæðingu bankanna. Hinn einkavinavæddi Landsbanki stofnaði árið 2005 útibú í Bretlandi og tveimur árum síðar annað eins útibú í Hollandi. Í kjölfar vaxandi erfiðleika Landsbankans við að endurfjármagna sig hóf bankinn síðan innlánastarfsemi í Bretlandi þar sem lofað var háum vöxtum, hærri en sparifjáreigendum höfðu boðist annars staðar. Á síðasta ári, aðeins nokkrum mánuðum fyrir hrunið, hóf Landsbankinn svo sams konar innlánsviðskipti í Hollandi, þar sem almenningi þar í landi var lofað háum vöxtum á sparifé sitt. Þetta var í báðum löndum gert undir nafninu Icesave og tekið fram að reikningarnir væru á ábyrgð íslenska tryggingarsjóðsins sem íslenska ríkið bæri ábyrgð á og áhætta innlánseigenda því lítil. Þegar Landsbankinn féll svo á hliðina í október í fyrra hafði hann náð að safna inn á Icesave-reikninga sína í Bretlandi og Hollandi frá almenningi í þessum löndum upphæðum sem námu vel á annað þúsund milljarða íslenskra króna. Þetta er í stórum dráttum saga þess ljóta máls sem Icesave-reikningar Landsbanka Íslands eru og við þetta mál höfum við glímt allt frá því að efnahagshrunið átti sér stað hér á landi fyrir meira en ári. Forseti. Það er nauðsynlegt að rifja þetta hér upp, nú þegar komið er að því að ljúka málinu hér á Alþingi, því það hefur viljað gleymast í umræðunni að málið á sér ljóta sögu sem hefur ekkert með lausn þess að gera eða þá sem fengu umboð frá þjóðinni til að leysa það. Í byrjun sumars voru undirritaðir samningar á milli Íslands og Bretlands og Hollands um lausn Icesave-málsins. Icesave-samningarnir eru lánasamningar um greiðslu þeirra skulda sem féllu á Ísland vegna Icesave-útibúa Landsbanka Íslands í Bretlandi og Hollandi. Samningarnir eru til fimmtán ára og þarf hvorki að greiða afborganir né vexti af lánunum fyrstu sjö ár samningstímans. Greitt verður inn á höfuðstól skuldanna með eignum Landsbankans sem í upphafi voru taldar standa undir allt að 75% skuldanna, en eru nú taldar munu ná að greiða niður um 90%. Vart þarf að hafa mörg orð um hversu mikilvægt það er að við Íslendingar fáum þetta svigrúm til að safna vopnum okkar hér heima í friði fyrir ágangi erlendra kröfuhafa. Þann tíma þarf að nýta vel til að endurreisa íslenskt efnahagslíf og koma samfélaginu aftur á fæturna. Hvenær sem er á samningstímanum geta Íslendingar greitt inn á lánið eða greitt það upp ef betri kjör bjóðast en kveðið er á um í samningnum. Reyndar verður að teljast frekar ólíklegt að betri kjör bjóðist á næstu árum en þau sem samningamönnum Íslands tókst að knýja fram í samningunum um Icesave. Það náðist að semja um 125 punkta álag ofan á 4,29% fasta hámarksvexti, eða samtals 5,54% vexti, sem var með því lægsta ef ekki það lægsta sem sést hefur í lánasamningum milli landa að undanförnu. Seðlabanka Íslands var falið það af fjárlaganefnd að finna betri kjör á sambærilegum lánum á milli annarra landa, en það hefur ekki gengið eftir. Þau lán sem teljast geta sambærileg þessu eru hins vegar öll með hærri vöxtum og/eða með styttri lánstíma. Til samanburðar má geta að lán Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til Íslands er til sjö ára með 275 punkta álagi ofan á breytilega grunnvexti. Reiknað yfir á fasta vexti eru kjör á lánum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins því óhagstæðari fyrir Íslendinga heldur en Icesave-samningarnir eru. Lán Norðurlandanna til Íslands eru til 12 ára með 275 punkta álagi sömuleiðis ofan á breytileg vexti. Umreiknað í fasta vexti ríflega prósenti hærri heldur en vaxtakjörin eru á Icesave-samningunum. Enn sem komið er hefur enginn af öllum þeim sem hafa tjáð sig um málið eða veitt Alþingi álit sitt á því getað bent á möguleika til að fá hagstæðari kjör á samningunum.  Fari það hins vegar svo að okkur bjóðist betri kjör, lægri vextir, betri lánakjör en eru á samningunum, þá getum við greitt þá upp hvenær sem er á lánstímanum okkur að kostnaðarlausu. 5,55% vextir munu því aldrei hækka, en þeir gætu lækkað ef betri vextir bjóðast og við náum að endurfjármagna Icesave-skuldirnar. Hér er því um hámarksvexti að ræða sem geta eingöngu lækkað en ekki hækkað. 
             Fjárlaganefnd og aðrar nefndir Alþingis héldu í sumar ótal fundi og kölluðu til sín fjöldann allan af fólki til að fara yfir samningana sem undirritaðir voru 5. júní síðastliðinn. Niðurstaða þeirrar vinnu var sú sem finna má í lögum um ríkisábyrgð á Icesave-samningana sem samþykkt voru hér á Alþingi í ágúst síðastliðnum. Þrátt fyrir að þau lög hafi tekið gildi og séu enn í gildi, hafa þau aldrei náð markmiði sínu, þ.e. að veita ríkisábyrgð á lánasamningana vegna Icesave-reikninga Landsbanka Íslands. Það var skilyrt af hálfu Alþingis að viðsemjendur okkar, Bretar og Hollendingar, féllust á þau ákvæði sem finna má í lögunum, en það gerðu þeir ekki að öllu leyti. Því var nauðsynlegt að bregðast við og leita leiða til að loka málinu með viðunandi hætti, því varla hefur það verið ætlun Alþingis að láta sem ekkert væri ef viðsemjendur okkar féllust ekki á þær breytingar sem Alþingi sjálft óskaði eftir að yrði gert.  Frumvarp til breytinga á fyrri lögum hefur verið til umræðu hér á Alþingi og í fjárlaganefnd og öðrum fastanefndum Alþingis undanfarinn mánuð eða svo, ríflega það. Enn sem fyrr hafa fjölmargir aðilar gefið umsagnir sínar á málinu. Eftir margra daga einræður stjórnarandstöðunnar hér á Alþingi gerði forseti þingsins í byrjun desembermánaðar samkomulag við formenn stjórnarandstöðunnar um að fjárlaganefnd yrði falið að leita álita á þeim atriðum sem stjórnarandstaðan óskaði eftir að farið yrði yfir á milli 2. og 3. umræðu. Það hefur verið gert og staðið við það samkomulag í einu og öllu af hálfu forseta Alþingis og fjárlaganefndar, eins og fram hefur komið hér í dag. Við 2. umræðu málsins fyrr í haust var stjórnarandstöðuþingmönnum m.a. tíðrætt um að samningarnir brytu í bága við stjórnarskrá Íslands og vitnuðu þar til blaðagreinar þriggja lögmanna sem töldu að svo gæti verið. Lögmennirnir þrír nefndu í grein sinni að Icesave-samningarnir kynnu að brjóta í bága við þrjár greinar stjórnarskrárinnar, 1. gr., 40. og 41. gr. 1. gr. stjórnarskrárinnar hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ísland er lýðveldi með þingbundinni stjórn.“ Hinar tvær greinarnar sem minnst var á hljóða upp á það að ekki megi skuldbinda ríkið nema samkvæmt lagaheimildum og ekkert gjald megi inna af hendi nema til þess sé heimild í lögum. Þetta var að mati stjórnarandstöðunnar nýr flötur á málinu sem nauðsynlegt væri að fara vel yfir og fá skýr svör við. Stjórnarandstaðan krafðist þess að leitað yrði leiða til að fá tiltekna lögmenn til að fara yfir þetta mál, en þeir færðust síðan undan því þegar á reyndi, sem og fleiri lögmenn sem stjórnarandstaðan leitaði til hvað þetta varðaði. Aðrir lögmenn gáfu fjárlaganefnd hins vegar álit sitt á þessu atriði. Tveir prófessorar við Háskóla Íslands, þau Eiríkur Tómasson og Björg Thorarensen, sendu frá sér sameiginlegt álit og sömuleiðis gaf Helgi Áss Grétarsson, sérfræðingur við Lagastofnun Háskóla Íslands, álit sitt á þessum fleti málsins. Niðurstaða þessara þriggja lögfræðinga var skýr, eins og fram hefur komið, ekki nokkur skapaður hlutur benti til þess að samningarnir stönguðust á við íslensku stjórnarskrána. Það er samdóma álit þessara lögfræðinga þriggja að frumvarpið standist að öll leyti ákvæði stjórnarskrárinnar og Ísland verði áfram lýðveldi með þingbundinni stjórn, eins og segir í 1. gr. stjórnarskrárinnar, hafi einhver efast um það. Umræðan um að fyrirliggjandi frumvarp brjóti hugsanlega í bága við stjórnarskrá er hljóðnuð og um það er ekki rætt lengur. Í minnisblaði frá 18. september síðastliðnum um skuldir hins opinbera og þjóðarbúsins í heild, sem Seðlabanki Íslands sendi til fjárlaganefndar þar sem gerð var grein fyrir skuldastöðu ríkisins og endurgreiðslu erlendra lána ríkissjóðs á næstu árum, kemur fram að skuld vegna Icesave, þ.e. áætluð skuldbinding vegna ríkisábyrgðarinnar í lok ársins 2010, er áætluð um 230 milljarðar kr., eða rúm 11% af öllum skuldum ríkissjóðs og um fjórðungur af erlendum skuldum ríkisins. Það lætur því nærri að Icesave-skuldirnar verði á endanum um tíundi hluti allra skulda ríkissjóðs í stað þess sem ætla mætti af umræðunni að hér sé um allar skuldir ríkissjóðs að ræða. Þetta eru athyglisverðar upplýsingar finnst mér í ljósi þess vægis sem Icesave-skuldirnar hafa fengið í umræðum um efnahagshrunið. Og ég spyr mig að því hvers vegna vægið er svona mikið, því það hefur áður komið fram hér á Alþingi að fall Seðlabanka Íslands var stærsti einstaki þátturinn í efnahagshruninu að Icesave-ósómanum meðtöldum. Því hefur verið haldið fram að samningarnir um lausn Icesave-deilunnar séu óskýrir. Það er rangt. Öll helstu grunnatriði málsins eru eins skýr og þau hafa alltaf verið. Í fyrsta lagi eru upphæðir samninganna ljósar, í evrum, í pundum og í íslenskum krónum eins og þau voru skráð 22. apríl síðastliðinn. Í öðru lagi er lánstíminn ljós eins og hann hefur alla tíð verið. Í þriðja lagi er ljóst hvenær fyrsti afborgunardagur verður. Í fjórða lagi eru vextir af lánunum skýrir, 5,54% fastir vextir eins og margoft hefur komið fram. Í fimmta lagi er ljóst að ekki þarf að greiða af lánunum fyrstu sjö árin. Í sjötta lagi er ljóst hvað gerist ef eftirstöðvar verða af láninu við lok lánstímans. Og fleira mætti telja til í þessa veru. Samningarnir eru skýrir og hafa verið frá upphafi. Þeir hafa staðist skoðun og þá ber að staðfesta eins og þeir liggja fyrir með því að samþykkja fyrirliggjandi frumvarp um ríkisábyrgð sem hér um ræðir. Það vill stundum gerast að aukaatriði eru gerð að aðalatriðum og okkur hættir oft til að gera smærri atriði að aðalmálum sem verður til þess að heildarsýnin verður óskýr. Það hefur gerst í þessu máli að hluta til. Í rauninni stöndum við í sömu sporum og við gerðum fyrir hálfu ári eða svo. Fyrir liggja í grunninn sömu samningar og undirritaðir voru í byrjun júní með þeim breytingum sem orðið hafa á þeim í meðförum Alþingis og í samkomulagi við viðsemjendur okkar. Það liggur fyrir að Alþingi þarf að taka afstöðu til þessara samninga, byggða á þeim miklu gögnum og upplýsingum sem safnað hefur verið um málið á þeim tíma sem það hefur verið hér til umfjöllunar. Því hefur verið stillt upp sem eins konar vali, valkosti, hvort Íslendingar eigi eða vilji greiða þær skuldir sem féllu á landið, þá sér í lagi Icesave-skuldirnar. Um það er ekkert val, ekkert frekar en að greiða fyrir fall Seðlabankans, sem verður okkur líklega á endanum dýrari en Icesave-ósóminn. Við höfum heldur ekkert val um að greiða niður mikinn halla á ríkissjóði, þó svo að við öll vildum losna undan þeim ósköpum líka, en um það er ekkert val. Lausn Icesave-málsins sem hér bíður afgreiðslu á Alþingi er ekki vandamálið. Vandræðagemsana og óreiðumennina er ekki að finna í hópi þeirra sem vinna að lausninni. Þeirra þarf ekki að leita, við vitum hvar þeir eru og við vitum hvar rót vandans liggur. Virðulegi forseti. Það er þyngra en tárum taki að horfa upp á það hér í sölum Alþingis að þeir sem síst skyldu og þeir sem ættu helst af öllum að finna til ábyrgðar, og þeir sem ættu þess vegna að vera að vinna að lausn þessa máls af fullri einurð, séu þeir sem eru helst að þvælast fyrir lausninni og gera hana tortryggilega á meðan þeir kannast ekki við eigin ábyrgð í einu stærsta máli sem rekið hefur á fjörur þessa þings.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Björn Valur Gíslason flutti svo sem kunnuglega ræðu og kom mikið inn á ábyrgð þeirra sem voru hér áður og einkavæddu bankana og talaði um að margir hefðu mært útrásarvíkingana í þessum ræðustól. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson bankamálaráðherra og ég þykist vita að hv. þingmaður viti vel að hv. þingmaður, sem var þá starfandi bankamálaráðherra, skrifaði greinar á heimasíðu sína og í blöð þar sem hann mærði útrásarvíkingana. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um það. Telur hann að sá ágæti þingmaður hv. hafi axlað þá ábyrgð sem honum ber? Hv. þingmaður kom inn á einkavinavæðinguna hjá þessum ríkisstjórnum, nú hefur þessi kommúnistaríkisstjórn ráðið um 50 manns inn í ráðuneytin án auglýsingar og nú síðast var Jón Sigurðsson skipaður formaður bankaráðs Glitnisbanka, hann var starfandi stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins og varaformaður í Seðlabankanum þegar 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir andsvarið. Ég tel að löngu sé kominn tími til, rétt eins og hv. þingmaður bendir á, að ræða um ábyrgð stjórnmálamanna í þessu máli, hvort sem það er fyrrverandi ríkisstjórn sem hrökklaðist hér frá völdum í ársbyrjun, eða þeir sem á undan henni gengu. Ég vildi óska þess að þeir sem þar voru á undan reyndu að axla ábyrgð eins og sú ríkisstjórn sem var hér á síðasta ári, í það minnsta annar ríkisstjórnarflokkurinn sem þá var, er að reyna að gera. En sá flokkur er að takast á við þetta mál, er að finna lausn og vill reyna að leiða málið til lykta hér á Alþingi. Það er ekki hægt að segja um fyrri ríkisstjórnarflokka sem hér hafa verið, því miður. Ég vil spyrja þingmanninn á móti: Hvaða ábyrgð telur hann sinn eigin flokk, Sjálfstæðisflokkinn, bera í þessu máli? Er kominn tími til þess að sá flokkur biðjist afsökunar á framgöngu sinni í málinu og axli sína ábyrgð í því? Eða er hann hreinlega yfir það hafinn? 
            

Virðulegur forseti. Ég vil svara hv. þingmanni því að ég tel mig persónulega hafa lagt mikið af mörkum í sumar við að reyna að ná sátt innan þingsins um þá fyrirvaraleið sem farin var. Ég tel mig hafa lagt mig mjög fram um það. Hv. þingmaður getur fengið það staðfest hjá öðrum hv. þingmönnum sem sitja í fjárlaganefnd, en vegna anna við önnur störf í sumar sá hann sér ekki fært að sitja þar þótt hann væri varaformaður. Hv. þingmaður sagði að nú ættu menn að hætta að þvælast fyrir samþykkt þessa frumvarps og á þá væntanlega við mig og einhverja aðra. Hv. þingmaður sagði þetta líka þegar fyrsta frumvarpið kom hér fyrst 5. júní. Þá sagði hann að það bæri að samþykkja þetta frumvarp óbreytt, það ætti ekki að eyða miklum tíma í að ræða það. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að þó að fyrirvararnir hefðu að sumu leyti verið þynntir út, stæði nú eitthvað eftir af þeim. Telur hv. þingmaður frumvarpið eins og það er núna vera skárra en það frumvarp sem var lagt fram 5. júní og hann hvatti eindregið til að yrði samþykkt þá, eins og hann er að gera við þetta frumvarp núna?

Forseti. Ég ætla fyrst að svara fyrirspurn sem ég komst ekki í áðan, þ.e. hvort ég teldi eðlilegt að maður nefndur Jón Sigurðsson hefði verið skipaður stjórnarformaður Íslandsbanka. Nú veit ég ekki til þess að það hafi komið í hlut Alþingis að skipa nefndan mann sem stjórnarformann Íslandsbanka, ég veit ekki til þess að það hafi verið gert, eða hvort það  Varðandi samningana hins vegar, þá taldi ég og tel enn að við hefðum verið betur sett með að afgreiða þá fyrr í sumar, því sá dráttur sem hefur orðið síðan þá hefur orðið þjóðinni til skaða, ekki bara efnahagslega heldur samfélagslega, því hér hefur verið alið á því að um einhvern valkost sé að ræða sem fólk geti hreinlega 

Virðulegi forseti. Það er einkennilegt að hlusta á hv. þm. Björn Val Gíslason, sem allt frá hausti hefur flutt hér rullu sem minnir miklu fremur á Litlu gulu hænuna en eðlilega röksemdafærslu í því máli sem um er að ræða. Það er ekkert skrýtið að hér séu mikil skoðanaskipti. Hér er mikið í húfi og það brennur á hjá mörgum. Þetta er sérstakt mál að því leyti til að það er ekki pólitískt, þetta er ekkert hvunndags pólitískt mál. Þetta er mál sem að margra mati varðar einfaldlega sjálfstæði Íslands og pólitískar deilur milli flokkanna, alveg sama hvaða flokka, eru smámál sem skipta engu máli í samanburði við það. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hver er efnahagslegi skaðinn sem hann vék að í máli sínu? Hver er efnahagslegi skaðinn sem er í sigti við gerð þess máls og afgreiðslu eins og það liggur fyrir?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Þótt honum finnist einkennilegt að hlusta á mig tala, get ég ekki sagt það sama um hv. þingmann, mér finnst yfirleitt mjög gaman að hlusta á hann tala og set mig í stellingar ef ég veit af honum í ræðustól, hvort sem um er að ræða bundið máli eða ræðuhöld. Þetta er ekki pólitískt mál, segir hv. þingmaður. Ég er því ósammála. Þetta er pólitískt mál, vegna þess að á því hvílir pólitísk ábyrgð. Meðan sú pólitíska ábyrgð er ekki gerð upp og á meðan þeir sem bera þá pólitísku ábyrgð axla hana ekki og gera upp þetta mál og fleira í fortíðinni, er það pólitískt og skiptir líka máli fyrir pólitíkina á Íslandi í framtíðinni. Ég reikna með að þingmaðurinn hv. hafi verið að vísa til þess hvaða efnahagslegi skaði hafi orðið vegna þess að þetta var ekki samþykkt í sumar. Það ætti nú að vera þeim hagfræðingahópi létt verk að reikna út hvað þær tafir sem hafa orðið á málinu frá því í sumar hafa kostað 

Virðulegi forseti. Það er alltaf verið að fela á hvaða forsendum þessi pólitíska ábyrgð er. Það er eitt að vilja ganga til samninga og annað að ganga til samninga. Fyrri ríkisstjórn féllst á að ganga til samninga á ákveðnum forsendum sem voru í engu skuldbindingar. Það þýðir ekkert að koma með svoleiðis málflutning hér inn á Alþingi Íslendinga að einhverjar skuldbindingar hafi legið að baki. Það voru viðmið sem áttu síðan að vera túlkun íslenskra stjórnvalda til að ganga frá samningum. Efnahagslegi skaðinn á þessum tíma, sem ég spurði um og hv. þingmaður svaraði ekki, er auðvitað fyrst og fremst sparnaður á vaxtagreiðslum, verulegur sparnaður. Það er óskemmtilegt að þurfa að taka það dæmi, en þannig er það nú engu að síður. Það er alveg sama hvar komið er að málinu,  
            

Forseti. Fyrri ríkisstjórn gekk til samninga um þetta mál, hún gekk ekki frá samningum, en það voru komin drög að þeim samningum sem lágu fyrir. Það lágu fyrir drög að samkomulagi milli landanna 

Rangt.

Það skiptir engu máli þótt hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins gjammi hér fram í hver af öðrum og neiti því  Hvað tafirnar hafa kostað okkur? Þær kostuðu okkur það að hafa ekki afgreitt málið fyrr í sumar. Þær kostuðu okkur tafir á endurreisninni. Þær kostuðu okkur það að við búum við hærri vexti heldur en við hefðum þurft. Þær kostuðu okkur það að verðbólga hér er enn þá meiri en hefði orðið hefðum við klárað þetta mál. Þær kostuðu okkur það að lánafyrirgreiðslur til Íslands erlendis frá töfðust. Þetta varð okkur dýrt, hv. þm. Árni Johnsen.

Frú forseti. Það er hreint með ólíkindum að hlusta á málflutning hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, sérstaklega þegar hann talar um það samkomulag sem átti að hafa verið búið að gera hér og öll gögn málsins eiga að styðja. Hvað segir hv. þingmaður þá um minnisblað Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur? Ég tek sérstaklega fram að hún er ekki sjálfstæðismaður, þannig að þingmaðurinn þarf ekki að hártoga það. Í minnisblaði til utanríkismálanefndar rekur hún ferlið varðandi umsömdu viðmiðin og segir svo, með leyfi forseta: „Þar með var samkomulagið við Hollendinga frá 11. október úr sögunni.“ Hún rekur það vel að þarna hafi málið verið núllstillt, þannig að 1. febrúar þegar þessi ríkisstjórn eða forveri hennar tók við, hafi ríkisstjórnin haft algjörlega hreinan skjöld. Hvað finnst þingmanninum um þessi orð? Hreint borð frekar en hreinan skjöld? Síðan varðandi það sem hv. þingmaður sagði hér um Jón Sigurðsson og það að hann hafi ekki vitað hver skipaði hann sem formann bankaráðs, þá leyfi ég mér að spyrja þingmanninn: Getur verið að 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Sjálfstæðismönnum er í mun að reyna að halda því á lofti að ekkert samkomulag hafi verið gert og ekki hafi verið unnið að neinum drögum um samninga síðasta haust. Hvað voru þingmenn Sjálfstæðisflokksins þá að gera? Var staðan virkilega þannig að menn höfðu ekki verið að gera neitt þegar sú stjórn hrökklaðist frá, var svæld út með pottum og pönnum? Voru menn ekki að vinna að lausn þessa máls? Hver var staðan? Héngu þeir bara heima og neituðu að horfast í augu við staðreyndir? Auðvitað ekki. Í gögnum málsins liggur fyrir hvað menn voru að gera. Þeir voru að reyna að finna lausn á málinu, auðvitað af bestu vitund og bestu getu. Það þarf ekkert að reyna að fela það. Varðandi títtnefndan Jón Sigurðsson, þá hef ég ekki hugmynd um hver skipaði hann. Ég hef ekki hugmynd um hvort eitthvert samkomulag var þar á milli, ég bara átta mig ekki á því hvað það kemur Alþingi við í raun og veru. Hverjir eiga þennan banka?  
            

Ég vil ítreka það sem ég sagði hér áðan, frú forseti, að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, er ekki sjálfstæðismaður og það eru ekki sjálfstæðismenn sem halda þessu fram. Af hverju ætti fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar að segja það sem hún sagði um að títtnefnt samkomulag við Hollendinga hefði verið úr sögunni ef svo var ekki? Af hverju ætti fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar  Varðandi það hvort menn hafi ekki verið að vinna. Jú, að sjálfsögðu. Þess vegna var ekki búið að skrifa undir samninga vegna þess að menn tóku þingsályktun Alþingis alvarlega. Þar stóð skýrum stöfum að menn ætluðu ekki 

Forseti. Hv. þingmaður þarf ekki að minna á það hér hverjir gengu frá samningum, hverjir það voru sem höfðu dug í sér til að ganga frá samningum þegar aðrir hrökkluðust frá því. 
             Málið úr sögunni? Halda þingmenn virkilega, virðulegi forseti, að menn geti valið hvaða skuldir þeir ætli að greiða og hvaða skuldir þeir ætli ekki að greiða, henda þeim bara út í buskann? Halda þingmenn að það sé einhliða yfirlýsing Alþingis hvenær málið er úr sögunni og hvenær málið er inni á borði? Í öllum samningaviðræðunum hefur komið í ljós, alveg þar til samningarnir voru undirritaðir 5. júní, þessi mara, þessi skjöl, þessi drög sem voru undirrituð síðasta haust um hugsanlegt samkomulag milli landanna. Þau svifu yfir samningamönnum alveg fram á síðasta dag og var ávallt hampað af viðsemjendum okkar vegna þess að það er ekki 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að hafa hljóð í salnum og leyfa ræðumönnum í ræðustól Alþingis að hafa orðið.

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa því yfir að ég hef sjaldan eða aldrei verið eins hjartanlega ósammála nokkurri ræðu og þeirri sem hv. þm. Björn Valur Gíslason flutti. Þó er eitt atriði sem ég vil hrósa honum fyrir og það er að hann staðfesti í ræðu sinni að fyrirvararnir hafi engu breytt, þeir séu marklausir og í rauninni sé verið að samþykkja sömu samninga og fjármálaráðherra lagði fyrir Alþingi í byrjun júnímánaðar með því fororði að þetta væru glæsilegir samningar. Ég vil líka hrósa honum fyrir að leggja sjálfur sjálfstætt mat á þær lögfræðilegu pælingar sem eru í þessu vegna þess að hann heldur því fram án þess að vísa í sérfræðinga að þetta séu skýrir og góðir samningar. Það finnst mér ansi sérstakt. Svo reiknar hann sjálfur út og segir að hvergi sé hægt að fá betri kjör þrátt fyrir að nú liggi fyrir álit frá IFS sem segir að kjörin séu einmitt skelfileg. Reyndar er það í takt við mörg önnur álit sem benda á að Bretar og Hollendingar séu jafnvel að græða á þeim kjörum sem þeir veita Íslendingum vegna þess að þeir geta tekið annað lán. Hefur þingmaðurinn kynnt sér álit IFS og telur hann að það sé mark á því takandi?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þór Þórhallssyni fyrir andsvarið og er ánægður sömuleiðis yfir því að hann var mér hjartanlega ósammála því það bendir til þess að ég sé á þokkalega góðri braut í mínum málflutningi. Ég sagði í ræðu minni að hér væri í grunnatriðum um að ræða sömu samningana og í vor með þeim breytingum sem Alþingi hefur gert á þeim, svo það sé nú rétt haft eftir. Ég stend við það. Þingmaðurinn hneykslast auðvitað á því að þingmenn skuli leggja sjálfstætt mat á þau gögn sem lögð eru fram.

Ég var að hrósa þér.

Hann gerir lítið úr því og segir með háðstóni að ég sé þess umkominn að leggja mat á þau gögn sem hafa komið fram. Það er okkar hlutverk, hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson, að leggja mat á þau gögn sem komin eru fram. Þúsundir síðna hafa komið fram um þetta mál frá því í sumar og á þeim gögnum eigum við að byggja okkar ákvörðun.

Virðulegi forseti. Ég vona að þingmaðurinn misskilji ekki það hrós sem ég veitti honum fyrir að leggja sjálfstætt mat á álitaefnin sem hafa komið fram í þessu máli. Þau eru reyndar þannig úr garði gerð að færustu lögmenn þjóðarinnar og erlendis telja að það þurfi langar greinargerðir en ég ítreka að það var enginn hæðnistónn. Ég vil líka hrósa hv. alþingismanni fyrir að hann stendur algjörlega með sínum formanni. Nú er það þannig að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hefur kastað allri ábyrgð á Icesave-málinu yfir á hæstv. fjármálaráðherra, Steingrím J. Sigfússon. Hún segir að síðasta ríkisstjórn hafi núllstillt málið og tekur fram að núverandi ríkisstjórn hafi ekki verið pólitískt skuldbundin af málinu. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa átt í erfiðleikum með að svara þessari spurningu en ég vil spyrja 

Virðulegi forseti. Auðvitað tel ég að mark sé takandi á öllum þeim gögnum sem hafa komið fyrir fjárlaganefnd Alþingis og fastanefnd Alþingis í þessu máli. Þau gögn eiga allir þingmenn að lesa og kynna sér og byggja málflutning sinn á þeim en ekki því sem ekki er þar. Það sem hefur komið fram í þessu máli að undanförnu - fyrst hv. þingmaður spurði að því í fyrra andsvari hvort ég taki mark á því sem kom frá IFS Greiningu á áhættumati samninganna tek ég að sjálfsögðu mark á því líka. Það er þó ekki hinn endanlegi dómur en ágæt viðbót við allt annað sem hefur komið til fjárlaganefndar, hvort sem er frá Seðlabankanum, fjármálaráðuneytinu, Hagfræðistofnun Íslands eða öllum öðrum sem hafa lagt í púkkið til að hjálpa okkur að taka afstöðu í þessu máli og leggja okkar eigið mat á þau gögn sem hér hafa komið fram. Það hef ég gert, hv. þingmaður.

Virðulegi forseti. Við ræðum nú þetta flókna og erfiða mál og loks er komið að því að við getum reynt að leiða það til lykta. Þetta er erfitt og flókið mál og það hefur verið okkur snúið. Rétt er áður en lengra er haldið að rifja upp ábyrgðina á þessu máli, hvers vegna við erum í þeirri stöðu að vera yfir höfuð að ræða að axla ábyrgð vegna gönuhlaups landsbankamanna í útlöndum. Ábyrgðin liggur auðvitað á herðum forsvarsmanna bankans sjálfs og verður aldrei af þeim tekin, að efna til þessarar útrásar með jafnilla búið skip og þeir raunverulega höfðu yfir að ráða. Við þurfum líka að horfa til þess hvað í okkar regluumhverfi og eftirlitskerfi hefði mátt vera betur úr garði gert til að stemma þessa á að ósi. Það er rangt sem ítrekað hefur verið haldið fram að við séum eins og viljalaust verkfæri, fórnarlamb utanaðkomandi aðstæðna og ófullnægjandi evrópsks regluverks í þessu máli. Það var alltaf mögulegt að stemma þessa á að ósi. Það var alltaf mögulegt að setja viðbótarskilyrði. Það var alltaf mögulegt að breyta lögum á þann veg að skylda banka sem ætluðu sér jafnstórfellt strandhögg í öðrum löndum til þess að greiða meira í tryggingarsjóðinn og ganga betur úr skugga um að innstæður væru þar fyrir hendi til að bregðast við ef illa færi. Byrðarnar eru miklar sem við þurfum að axla vegna þessa máls en þær eru ekki óyfirstíganlegar. Í því samhengi er rétt að minna á að þær eru mun minni en þær byrðar sem við höfum tekið við möglunarlaust vegna mistaka Seðlabanka Íslands í fyrirgreiðslu til bankanna í aðdraganda hrunsins. Þar vildi svo sérkennilega til að sá mikli snillingur, formaður bankastjórnar Seðlabankans, sem vissi öllum mönnum betur að bankarnir væru að fara í þrot og varaði við því allt árið 2008, var á fullu að lána þessum sömu bönkum peninga án nokkurra haldbærra trygginga.  Margt bendir til þess að ef við göngum ekki þá leið að samþykkja þessa samninga verði kostnaður okkar af því miklu meiri. Við vitum að það mun verða erfitt fyrir okkur að ganga þá leið og ekkert er komið fram um að við ráðum ekki við það verkefni að standa við þær skuldbindingar sem hér um ræðir.  Virðulegi forseti. Rétt er að rifja upp að jafnvel þótt óvissa kunni að vera um hina lagalegu skyldu okkar til að standa skil á lágmarksinnstæðutryggingunni er alveg ljóst að við höfum með Brussel-viðmiðunum viðurkennt þá þjóðréttarlegu skuldbindingu að hér skuli innstæðutryggingarkerfið virka með sama hætti og annars staðar í Evrópu og að það sé skuldbinding að EES-rétti. Sú þjóðréttarlega skuldbinding liggur því fyrir. Ef við kjósum að ganga ekki frá samningum við nágrannaríki okkar um þá skuldbindingu og hvernig henni verði fyrirkomið vitum við af reynslu að þrýstingur mun aukast mjög á okkur á alþjóðavettvangi. Það vitum við af reynslunni frá því í fyrrahaust. Við sáum þá hvernig Bretar og Hollendingar beittu afli sínu innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Við vitum líka að þeir ítrekuðu hótanir í þá veru síðla vetrar og við vitum að þeir hafa áfram verið til vandræða, Hollendingar og Bretar, í frekari afgreiðslu þessa máls á síðari helmingi ársins. Við vitum líka að fyrirgreiðsla Norðurlandanna er háð því að frá þessu máli verði gengið. Allt liggur þetta ljóst fyrir. Þar nægir að nefna sameiginlegt bréf Norðurlandanna um skilmála fyrir lánveitingum til Íslands og ef menn vilja nú reyna að afneita staðreyndum er hægt að vísa enn frekar til þess bréfs sem danska fjármálaráðuneytið sendi fjármálanefnd danska þingsins 23. nóvember sl. þar sem fram kom að lánafyrirgreiðslan við íslenska ríkið væri háð því að gengið verði frá samningum um lausn Icesave-málsins. Með öðrum orðum, sú lánafyrirgreiðsla sem við höfum þegar fengið er fengin í trausti þess að frá samningum um Icesave verði gengið og ef þeir samningar verða felldir nú er lánafyrirgreiðsla okkar sem þegar er veitt öll í uppnámi, við öll Norðurlöndin og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, og frekari lánafyrirgreiðsla ekki í boði. Það er líka ljóst að lánshæfismat íslenska ríkisins er í mikilli óvissu ef ekki verður gengið frá þessu máli. Þess vegna er ljóst að kostnaðurinn af því að ljúka þessu máli ekki nú yrði augljóslega mikill fyrir íslenskt efnahagslíf ef í kjölfarið kæmi lækkun lánshæfismats ríkisins og lánshæfismats þeirra fyrirtækja sem við reiðum framtíð okkar á, orkufyrirtækjanna og Íbúðalánasjóðs, sem öll eru með lánshæfismat sem tengt er íslenska ríkinu. Virðulegi forseti. Það er heldur ekki hægt að láta eins og það sé hægt að skella landinu í lás og engar fleiri afleiðingar verði af því að synja þessum samningi staðfestingar. Við vitum að það er óvissa um afdrif mála vegna þeirrar mismunar sem við gripum vissulega til með setningu neyðarlaganna þar sem við á þeim tíma tryggðum að fullu innstæður innstæðueigenda í íslenskum bönkum á Íslandi en gerðum ekki það sama í útibúum sömu banka í útlöndum. Það er enginn eðlismunur á innstæðueiganda í útibúi Landsbankans í Newcastle eða á Egilsstöðum, þeir eru báðir innstæðueigendur hjá sama fjármálafyrirtæki. Við ákváðum að mismuna þarna og það er alveg ljóst að veruleg hætta er á að sú mismunun verði ekki talin standast ef við virðum ekki lágmarksinnstæðutrygginguna. Virðulegi forseti. Það er líka rétt að minna á að óháð þessu tiltekna ágreiningsefni um hvort okkur beri við algjört efnahags- og bankahrun að standa skil á innstæðutryggingarkerfinu - ég hef nú þegar rakið að auðvitað var okkur ávallt í lófa lagið að tryggja ríkari inngreiðslu lífeyrissjóðanna þannig að meira væri í honum þegar til áfalla kæmi - er margt sem bendir til þess að vegna þess að hér er um skuldbindingu að EES-rétti að ræða sé bótaskylda á okkur vegna ófullnægjandi innleiðingar ef svo færi að innstæðueigandi gæti ekki fengið kröfu sinni framgengt vegna þess að tryggingarsjóðurinn ætti ekki tiltækt fé. Það er alveg ljóst að ríki hafa verið dæmd til bótaskyldu vegna ófullnægjandi innleiðingar á tilskipunum Evrópusambandsréttar, jafnt innan Evrópusambandsréttarkerfisins og innan EES-réttar. Það er grundvallarregla Evrópuréttar að ef ríki innleiða ekki tilskipanir sem veita almenningi rétt með þeim hætti að fólk geti síðar leitað réttar síns eru ríki almennt séð skaðabótaskyld fyrir ófullnægjandi innleiðingu. Því er alls ekki hægt að segja að þetta mál snúist um einfalda útfærslu á einu afmörkuðu lögfræðilegu ágreiningsefni sem verði leyst úr fyrir íslenskum dómstólum. Þvert á móti er hér um að ræða flókna og fjölþætta milliríkjadeilu sem verður að semja um og það höfum við gert. Ég vil þess vegna sérstaklega minna á að í álitum beggja bresku lögmannsstofanna er mikill samhljómur um eitt atriði, þ.e. hina miklu óvissu sem felst í því að samþykkja ekki þennan samning, vegna þess að þá eru allir þessir lögfræðilegu þættir í sjálfu sér opnir. Í dag vitum við þó nokkurn veginn hverjar staðreyndir þessa máls verða. Við höfum góðar vonir um að endurheimtur úr þrotabúi Landsbankans muni duga með brúklegum hætti fyrir kröfunni, við vitum hver umgjörð málsins er að öðru leyti og við fáum frið frá greiðslum á fyrstu sjö árunum. Hitt, að tefla málinu í fullkomna óvissu, hætta á að þurfa að greiða kröfuna alla strax án nokkurrar lánafyrirgreiðslu eða það sem enn verra væri að gera þar með jafnvel líklegra að neyðarlögin stæðust ekki fyrir dómi og þurfa að horfa  Ég held að okkur væri hollt að minnast hinna ágætu orða hv. þm. Bjarna Benediktssonar þegar hann mælti fyrir því af hverju við ættum að fara samningaleiðina fyrir rösku ári síðan. Hann rakti einmitt mikilvægi þess að ljúka þessu máli með samningi þar sem við takmörkuðum áhættu okkar og þar sem það væri kannski ekki verjandi eða áhættunnar virði að hætta á að tapa málinu að fullu og öllu fyrir dómi. Það er sannarlega ljóst að sú hætta er enn fyrir hendi. Virðulegi forseti. Ég held því að nú sé komið að leiðarlokum í þessu máli. Við höfum gert það sem við getum. Við höfum leitað bestu samninga sem hægt er að ná. Við höfum tekið langan tíma í sumar og haust í að bæta úr þeim ágöllum sem komu fram á upphaflegum samningum í ljósi athugasemda sem komu fram í hinni þingræðislegu meðferð. Við höfum í kjölfarið náð viðaukasamningum sem gera réttarstöðu Íslands fullkomlega ásættanlega. Áhættan af því að samþykkja ekki þennan samning er miklu, miklu meiri. Tjónið af því að samþykkja ekki þennan samning getur orðið gríðarlegt. 

Virðulegi forseti. Bara til að árétta það við hæstv. félagsmálaráðherra þá verður látið reyna á neyðarlögin, alveg sama hvort við samþykkjum þessa Icesave-samninga eða ekki. Í sumar kom mjög hörð gagnrýni frá Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, fyrrverandi utanríkisráðherra og formanni Samfylkingarinnar, um að þau mistök sem við gerðum í þessari samningalotu hefðu verið að við hefðum ekki látið Evrópusambandið vera við borðið með okkur til þess að tryggja hin umsömdu viðmið, hin svokölluðu Brussel-viðmið. Mig langar að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra hver hans skoðun sé á því, vegna þess að hæstv. félagsmálaráðherra kom inn á það í ræðu sinni að við værum að semja undir mjög miklum þrýstingi við stórar þjóðir sem misbeittu aðstöðu sinni í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, á Norðurlöndunum og hvað eina. Getur hæstv. félagsmálaráðherra ekki tekið undir skoðun Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur að skynsamlegra hefði verið að hafa Evrópusambandið með í samningagerðinni?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur eitthvað misskilið orð mín. Ég sagði ekki að það yrði látið reyna á neyðarlögin ef gengið yrði frá þessum samningum en það sem ég sagði var að líkurnar á að þau féllu fyrir dómi mundu aukast mjög. Virðulegi forseti. Það sem hv. þingmaður spyr út í, og er mjög góð ábending, lýtur að því hvort æskilegt hefði verið að gera þessa samninga frekar á vettvangi Evrópusambandsins og hafa fulltrúa Evrópusambandsins með í samningagerðinni. Ég get út af fyrir sig alveg verið sammála því. Ég held að það hefði áreiðanlega verið skynsamlegt að fara þá leið. Hitt er hins vegar ekki rétt sem mér fannst koma fram í málflutningi hv. þingmanns að Brussel-viðmiðanna hefði ekki verið gætt í samningsgerðinni. Þar nægir að benda á bréf hæstv. fjármálaráðherra og formanns samninganefndarinnar til hollenskra viðsemjenda, sem ég var bara að renna yfir þannig að þau eru mér fersk í minni, frá því í byrjun apríl þar sem beinlínis var vísað til Brussel-viðmiðananna til þess að komast undan eilífum klifunum Hollendinga á þeim samningskjörum 

Virðulegi forseti. Fyrst út í sambandi við neyðarlögin. Ég sé ekki samhengi þarna á milli vegna þess að ég tel hvorki minni né meiri líkur á að þau verði felld í dómsmáli hvort það eru Bretar og Hollendingar sem fara þar á fullum krafti vegna þess að það er fyrirséð að það verður látið reyna á þau. Hæstv. ráðherra kom inn á þetta minnisblað í andsvari sínu sem var undirritað og mig langar að árétta það við hæstv. félagsmálaráðherra vegna þess að minnisblaðið sem var skrifað undir - og það kom fram í svari Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur til utanríkismálanefndar að samningarnir voru núllstilltir. Ég spurði Svavar Gestsson, formann samninganefndarinnar, sérstaklega að því á fundi fjárlaganefndar hvort samninganefndin hefði verið beitt þrýstingi út af þessu minnisblaði. Hann svaraði því bara mjög heiðarlega að það hefði ekki verið gert. Það liggur því alveg klárt fyrir. Mér finnst vera kominn tími til, virðulegur forseti, að menn hætti að tala með þessum hætti. Ég vænti þess og langar að spyrja hæstv. ráðherra: Ekki er hæstv. ráðherra að samþykkja þessa samninga vegna þess að hann telur að þetta minnisblað hafi bundið okkur að einhverju leyti?

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að líklegra er að neyðarlögin haldi ekki ef við göngum ekki frá Icesave er sú að í neyðarlögunum felst mismunun. Við komum okkur undan hluta þeirrar mismununar með því að virða lágmarksinnstæðutryggingar alls staðar en það er alveg ljóst að í neyðarlögunum og í yfirlýsingum stjórnvalda frá þeim tíma felst að við tryggjum allar innstæður á Íslandi. Það hefur alltaf legið fyrir. Með því að virða lágmarksinnstæðutryggingarnar tryggjum við þó að við gerum það sem lagalega séð er hægt að krefja okkur um gagnvart öllum jafnt, þ.e. líka innstæðueigendum í öðrum löndum. Ljóst er af minnisblaði Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur að þetta minnisblað frá því í október var líka að þvælast fyrir henni og hefur auðvitað verið að þvælast fyrir í samningagerðinni áfram. Það er ekki eins og þessi orð hafi verið að engu hafandi. Auðvitað 

Virðulegi forseti. Mikið vona ég að lögmenn andstæðinga íslenska ríkisins og annarra hafi ekki heyrt ummæli hæstv. félagsmálaráðherra áðan um neyðarlögin en það er annað mál. Eins og komið hefur fram hefur Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, fyrrverandi utanríkisráðherra, sent utanríkismálanefnd bréf. Það má í rauninni líkja þessu við sálm þar sem samviska hennar talaði loksins til þingmanna og sér í lagi til þingmanna Samfylkingarinnar. Hún segir um Brussel-viðmiðin: „Þannig mörkuðu þau nýtt upphaf auk þess sem tíminn hefur unnið með okkur því í október/nóvember voru öll stjórnvöld í Evrópu eins og þaninn strengur af ótta við óróann á fjármálamörkuðum og áhlaup á banka hver hjá sér. Sú staða hefur róast.“ Er þingmaðurinn sammála þessu mati Ingibjargar Sólrúnar? Er hann líka sammála því mati hennar að hún telur ótvírætt að Brussel-viðmiðin hafi verið svikin í samningaviðræðum milli Íslendinga, Breta og Hollendinga?

Forseti minnir hv. þingmenn á að leita leyfis forseta til að lesa upp tilvitnanir.

Virðulegi forseti. Varðandi fyrri spurningu hv. þingmanns er ég alveg sammála því að á margan hátt hefur staðan róast miðað við það mikla óðagot sem var í október- og nóvembermánuði á síðasta ári. Ég held að einmitt þess vegna hafi okkur haldist uppi að taka þennan langa tíma í að ljúka þessu máli, kreista út fyrstu endurskoðunina hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og fá lánafyrirgreiðsluopnun hjá Norðurlöndunum í kjölfarið, þrátt fyrir að þau gangi þar á svig við skýr skilyrði í þingsályktunum viðkomandi ríkja, jafnt Norðmanna og Svía. Þeir ganga út á ystu nöf gagnvart þeim heimildum sem þeir hafa til að greiða lánin af hendi til okkar og það er því mikið vinarbragð að því frá þeim. Ég held að það sýni einmitt að tíminn hefur unnið með okkur. Við höfum fengið tíma til að vinna úr þessu. Ég get hvergi fundið því stað hjá Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur í hennar minnisblaði að Brussel-viðmiðin hafi verið svikin, því miður. Ég verð að biðja hv. þingmann um að upplýsa mig um hvar það er að finna.

Virðulegi forseti. Ég veit að hæstv. félagsmálaráðherra er þokkalega vel læs enda hefur hann sýnt það í yfirburðaræðu sem hann flutti hér áðan. Ingibjörg telur ótvírætt að Brussel-viðmiðin hafi verið svikin. Það er svolítið sérstakt að  Mig langar til þess að spyrja í ljósi þess að Ingibjörg Sólrún hefur hrakið allar fullyrðingar núverandi ríkisstjórnar um að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hafi ákveðið þetta allt saman og segir í áliti sínu að samninganefndin hafi farið langt út fyrir skyldur Íslendinga, 

Forseti mælist til þess að þingmenn noti full nöfn, jafnvel þótt vísað sé í aðra en þingmenn.

Virðulegi forseti. Ég finn þessum ummælum sem hv. þingmaður les upp af miklum móð ekki stað. Ég er með minnisblað Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur fyrir framan mig og er margbúinn að biðja hann um að finna þessu stað en það virðist eitthvað vefjast fyrir honum. Ég ætla ekki að eyða orðum á staðhæfingar sem ekki eru studdar beinum tilvitnunum. Virðulegi forseti. Það sem ég rakti áðan var mjög einfalt, að það 

Virðulegi forseti. Við hlýddum hér á efnislega sömu ræðu hjá hæstv. félagsmálaráðherra og hann flutti fyrr í sumar, eins og ekkert hafi gerst í millitíðinni. Hann flutti okkur þau tíðindi að Memorandum of understanding sem gert var í fyrra hefði verið gildur þjóðréttarsamningur og væri ein af aðalástæðum þess að við ættum nú að ganga frá Icesave-skuldbindingunum. Ekkert af þessu hefur staðist þá skoðun sem farið hefur fram hér í þinginu. Eitt sem var rétt hjá hv. þingmanni, það var um ábyrgð Landsbankamanna. Þetta var nefnilega banki rekinn af einkaaðila. Þetta voru einkaréttarlegar skuldbindingar sem bankinn stofnaði til og kröfur á hann voru einkaréttarlegs eðlis. Á þeim tímapunkti var ekki um neina þjóðréttardeilu að ræða. Hæstv. félagsmálaráðherra sagði að við hefðum getað gert eitthvað í málunum. Við hefðum getað sett strangari skilyrði fyrir því t.d. að menn söfnuðu innlánum í útlöndum. Hver átti að setja þessi ströngu skilyrði? Var hæstv. félagsmálaráðherra að senda sínum kollega hér úr Samfylkingunni sneið, þ.e. fyrrverandi ráðherra 

Virðulegur forseti. Eins og fram kemur í minnisblaði Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur var hún auðvitað að bögglast með þá arfleifð sem þetta minnisblað við Hollendinga var í samningaviðræðum við hollenska utanríkisráðherrann í kjölfar þess að Brussel-viðmiðin voru sett. Þar vitnar hollenski utanríkisráðherrann áfram í þau kjör sem þar var talað um. Fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra reynir að fá hann frá þeim kjörum og til að samþykkja betri kjör en búið var að skrifa upp á af fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins. Það er ekki þannig að formaður Sjálfstæðisflokksins geti komið eins og hvítþveginn engill og haldið því fram að sá flokkur beri enga ábyrgð á tilurð þessa máls. Það er líka ljóst af bréfaskriftum hæstv. fjármálaráðherra og formanns samninganefndarinnar frá því í aprílbyrjun  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum hér í ræðustól til þess að munnhöggvast við félagsmálaráðherrann um þetta tiltekna atriði. Þetta er svo skýrt. Það þarf ekkert að eyða fleiri orðum í það þegar utanríkisráðherrann og forsætisráðherrann eru báðir búnir að tjá sig um það að ferlið hafi verið núllstillt með hinum sameiginlegu viðmiðum. Ég ætla að skilja eftir eina spurningu fyrir ráðherrann. Hún er þessi: Var það á ábyrgð Fjármálaeftirlitsins og þess ráðherra sem fór fyrir þeim málaflokki að setja strangari reglur um viðtöku innlána í útibúum íslenskra banka erlendis? Þetta er eitt af þeim atriðum sem ráðherrann tiltekur hér sem ástæðu fyrir því að við þurfum að ræða málið. Er það sem sagt á ábyrgð þess ráðherra sem ég hef hér tilgreint, og Fjármálaeftirlitsins að setja slíkar reglur? Svo ætla ég að nota síðustu sekúndurnar til þess að lýsa þeirri skoðun minni að það er algerlega dæmalaust að hlusta hér á ráðherra í ríkisstjórn taka upp allar málsástæður viðsemjenda okkar ítrekað, aftur og aftur, lýsa því meira að segja yfir hér í ræðustól Alþingis að við höfum brotið lög með setningu neyðarlaganna. 

Virðulegi forseti. Ég hef aldrei vitað til þess að málsvörn okkar vegna neyðarlaganna fælist í því að ekki hafi falist í þeim mismunun. Ég sagði hér áðan að í þeim hefði falist mismunun. Það hefur alltaf legið ljóst fyrir. Málsvörn íslenskra stjórnvalda hefur alltaf falist í því að það hafi verið réttlætanleg mismunun vegna aðstæðna. Hv. þingmaður ætti aðeins að spara stóru orðin. Það sem ég gerði að umtalsefni áðan var að það hefði verið hægt að gera ríkari skyldu til banka vegna útibúastarfsemi erlendis. Það var til þess svigrúm í löggjöf. Til þess hefði þurft löggjöf. Ég nefndi þetta sérstaklega vegna þess að formaður englakórsins, Sjálfstæðisflokksins, er sem hvítþveginn og ber enga ábyrgð á nokkru sem hér hefur gerst  
            

Forseti biður um hljóð í þingsal og biður þingmenn um að gefa ræðumönnum tækifæri til þess að flytja mál sitt.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir aldeilis ágæta túlkun á því sem hefur verið að gerast hér undanfarið ár í sambandi við þessa Icesave-samninga svokallaða og Icesave-málið. Hæstv. ráðherra fjallaði um að það gæti verið að við fengjum á okkur kæru fyrir að hafa ekki staðið rétt að innleiðingu tilskipunar um tryggingarinnstæðusjóðinn og benti á að það hefði verið hægt að safna meiru í sjóðinn til þess e.t.v. að standa undir meiru af þeim skuldbindingum sem sjóðurinn hafði tekið á sig. Það liggur ljóst fyrir að það var alveg rétt farið að hvað tilskipunina varðar og þetta 1% var inni í sjóðnum sem hún kveður á um. Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra: Ef við hefðum safnað inn í sjóðinn, segjum t.d. bara öllum innstæðunum, hvernig á þá að reka bankakerfi? Hvernig er hægt að reka bankakerfi ef 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni þessa ágætu athugasemd. Það er alveg hárrétt hjá honum að það var ýmislegt hægt að gera. Það var hægt að auka inngreiðslukröfurnar. Það er líka alveg hárrétt hjá honum að það hefði örugglega dregið úr áhuganum á að ráðast í þetta ævintýri. En eftir á að hyggja var það ekki markmiðið sem við hefðum átt að sækjast eftir. Ég held að við sem þjóð, og við berum þar mörg ábyrgð, höfum vanmetið hættuna af þessari útlánastarfsemi í útlöndum. Það var auðvitað margt annað hægt að gera. Það var hægt t.d. að viðhalda bindiskyldu útibúanna en það var ekki gert. Seðlabankinn minnkaði bindiskyldu útibúanna í mars 2008. Auðvitað voru gerð margvísleg mistök í aðdraganda þessa. Eftir á að hyggja sjáum við að best hefði verið að skella á dúndrandi bindiskyldu á þessi útibú og setja á slíkar inngreiðslukröfur að menn hefðu hætt við þessa fjármögnunaraðferð. En það var söngur þess tíma að þetta væri skynsamleg leið til að fjármagna banka, en eftir á að hyggja er alveg ljóst að það var rangt.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra til upplýsingar var bindiskyldunni aflétt í útibúum Landsbankans, Kaupþings og reyndar Íslandsbanka líka, eða Glitnis eins og hann hét, vegna þess að reglur Evrópusambandsins sögðu til um það.  Bankastarfsemi yfir landamæri er möguleg vegna þeirrar tilskipunar sem hér var innleidd. Það er mjög skýrt kveðið á um það í þessari tilskipun til hvaða ráða heimaríki getur gripið til þess að stöðva eða hefta starfsemi ef móðurfélag er á einhvern hátt fjárhagslega vanbúið til þess að reka útibú, 

Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála hv. þingmanni. Ég held að það hefði verið umtalsvert svigrúm þarna ef við hefðum verið tilbúin til þess að láta reglurnar vera það harkalegar að þær hefðu í reynd komið í veg fyrir þessa starfsemi. Það voru þær hins vegar ekki. Hitt er rangt sem hv. þingmaður segir og hefur ítrekað verið haldið fram, að það hafi verið einhverjar evrópskar reglur sem knúðu Seðlabankann til þess að létta bindiskyldunni af erlendum útibúum. Það er bara rangt. Það voru hins vegar ábendingar frá Evrópska seðlabankanum um hvernig góðir bankahættir væru, en þetta voru ekki skuldbindandi reglur á einn eða neinn hátt. Það voru engar nauðir og engar lagalegar skyldur sem þvinguðu íslenska Seðlabankann á allra versta tíma í íslenskri hagsögu til þess að létta þessum skyldum af Landsbankanum og gera mönnum þar með kleift að halda áfram þessari óábyrgu sjóræningjastarfsemi, auka á hana á sama tíma og Fjármálaeftirlitið var að reyna að vinda ofan af vitleysunni.  
            

Virðulegi forseti. Ég sit í viðskiptanefnd og var framsögumaður á minnihlutaáliti sem óskað var eftir frá fjárlaganefnd varðandi tvo þætti. Þess var farið á leit við viðskiptanefnd að hún mundi annars vegar leita eftir upplýsingum um hversu miklar fjárskuldbindingar fælust í Icesave-samningunum og hins vegar var óskað eftir upplýsingum frá skilanefnd Landsbanka Íslands um fjárflæði úr þrotabúinu. Þetta voru tvær mjög skýrar beiðnir sem komu fram, teknar nákvæmlega orð fyrir orð upp úr samkomulaginu sem gert var á milli stjórnar og stjórnarandstöðu um hvernig ætti að vinna málið á milli 2. og 3. umræðu. Þrátt fyrir það verð ég í þessu áliti, sem ég og Margrét Tryggvadóttir skrifum undir, að gera mjög harðar og miklar athugasemdir við það hvernig þetta var unnið innan viðskiptanefndar. Það gekk svo sem ágætlega að fá skilanefnd Landsbanka Íslands til að koma á fund nefndarinnar. Þeir fóru í gegnum nákvæmlega hversu miklar eignir þeir áætla að séu núna inni í þrotabúinu og hvernig fjárflæðið verði þarna á árunum 2009–2013 og síðan þar á eftir. Hins vegar virtist ekki vera neinn vilji frá framkvæmdarvaldinu til að nota þessar tölur til þess að áætla hversu miklar fjárskuldbindingar felast raunverulega í Icesave-samningunum. Meirihlutaálitið var afgreitt út úr viðskiptanefnd gegn mótmælum minni hlutans þar sem við bentum á að ekki væri búið að uppfylla samkomulagið. Það var ekki fyrr en minni hlutinn hafði komið á framfæri mótmælum við bæði forseta Alþingis og alla þingflokksformenn að fjármálaráðuneytið varð við ósk um að uppfæra áætlanir um fjárskuldbindingar vegna Icesave og útreikninga um greiðsluflæði ríkissjóðs á næstu árum miðað við þessar nýju upplýsingar. Þessi gögn bárust hins vegar fjárlaganefnd og viðskiptanefnd ekki fyrr en 22. desember og mér sýndist miðað við tímasetninguna á fundi fjárlaganefndar að þessi gögn hefðu alla vega borist á meðan á fundi stóð eða eftir að fundi lauk þegar meiri hluti fjárlaganefndar var að afgreiða málið út. Það virtist því sem fulltrúar meiri hlutans í fjárlaganefnd hefðu mjög takmarkaðan áhuga á því að sjá nýjar og uppfærðar upplýsingar um hverjar áætlaðar greiðslur af Icesave væru miðað við 88% heimtur eigna, sem er samt eitt af því sem menn hafa fagnað mikið, og líka raunar að sjá heildarmyndina. Hér hafa menn talað mjög fjálglega um að Icesave sé forsendan fyrir því að við getum staðið í skilum við aðrar skuldbindingar. Ég hefði talið að þar með hefðu menn áhuga á að sjá nákvæmlega hverjar þær skuldbindingar væru og hvernig þær mundu dreifast niður á næstu ár og út frá því meta hvort einhverjar líkur væru á því að Ísland gæti staðið undir þessum skuldbindingum eða ekki. Einnig kom fram hjá viðskiptanefnd að það er gífurleg óvissa um hvenær byrjað verður að borga út úr þrotabúinu. Þótt núna sé áætlað að einhvers staðar í kringum 2.000 milljónir evra skili sér út úr þrotabúinu miðað við dagslokagengi 6. nóvember 2009 er alls óvíst hvenær nákvæmlega verður byrjað að borga þessa fjármuni út úr þrotabúinu. Hjá fulltrúum skilanefndarinnar kom fram, sem var að vísu ítrekun á því sem þeir höfðu þegar sagt í sumar en virtist ekki alveg hafa skilað sér til alla vega hluta nefndarmanna innan fjárlaganefndar og ekki heldur til lögfræðispekinga sem leitað hafði verið umsagnar frá hjá Logos lögfræðistofu, að það er mikill ágreiningur á milli kröfuhafa búsins. Sá ágreiningur byggist fyrst og fremst á þeirri staðreynd að þeir sem eru með almennar kröfur sjá fram á að fá ekkert greitt frá gamla Landsbankanum. Talið er að það muni taka eitt og hálft til tvö ár að fá niðurstöðu dómstóla um þessi ágreiningsefni sem þýðir einfaldlega að íslenskir skattgreiðendur munu borga vexti af öllum höfuðstól þessara tveggja lána í a.m.k. tvö til þrjú ár. Vextir eru ekki forgangskröfur. Vextir eru ekki almennar kröfur. Vextir eru svokallaðar eftirstæðar kröfur. Þar sem geysilegur ágreiningur er um alla þessa fjármuni, það er ljóst að ekki mun fást nema brotabrot upp í almennar kröfur og við erum að tala um vonandi 88% heimtur af forgangskröfum, held ég að það sé algjörlega á hreinu að ekkert mun fást upp í eftirstæðar kröfur. Það er líka mikil óvissa um endurheimtur eigna. Núna áætlum við að verðmæti þrotabúsins sé einhvers staðar í kringum 1.164 milljarða íslenskra króna en þessar tölur eru frá 30. september 2009. Þótt farið hafi verið í miklar niðurfærslur á þessum eignum getur eignasafnið rýrnað enn frekar, eins og það hafði svo sem gert þarna frá þeim tölum sem við fengum áður og svo til 30. september. Það verður að gæta mikillar varúðar við umsýslu og vörslu þess. Það er því mikil ábyrgð sem hvílir á slitastjórn Landsbankans. Það hefur líka kannski ekki komið nógu skýrt fram að ástæðan fyrir því að við teljum okkur núna vera að fá einhvers staðar í kringum 88% heimtur út úr þrotabúinu fyrir forgangskröfur - munum að þarna erum við að tala um forgangskröfur - er vegna skuldabréfsins sem er gefið út frá Nýja Landsbankanum til gamla Landsbankans. Þetta skuldabréf er áætlað standa í um 332 millj. kr., sem er álíka upphæð og menn vonast til að við munum standa frammi fyrir að greiða þegar kemur að því að borga Icesave. Við erum því að tala um gífurlega hátt skuldabréf, upphæðin er alveg geysilega há. Afborgunarferill bréfsins fellur að einhverju leyti saman við greiðslu ríkisins af Icesave-skuldbindingunni, samið var á milli gamla og nýja bankans um að afborganir tækju þarna tillit til áætlana um greiðslujöfnun landsins gagnvart útlöndum á næstu árum. Þetta er vegna þess að þarna mun Nýi Landsbankinn keppa um sama gjaldeyrinn og íslenska ríkið til þess að geta borgað sínar erlendu skuldbindingar. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur bent á mikla áhættu sem fólgin er í ágreiningi við kröfuhafa og endurheimtum eigna bankanna. Þeir hafa talað um þetta sem tvo af stærstu áhættuþáttum sem þeir sjá fyrir varðandi framtíð efnahagsáætlunar sjóðsins og Íslands og benda á að þótt stjórnvöld hafi náð samkomulagi við slitastjórnina séu engar líkur á því að ná samkomulagi við kröfuhafa um hvernig verði gengið frá uppgjöri þarna á milli. Íslenska ríkið og þeir sem reka Landsbankann eru að vissu leyti komnir í mjög einkennilega aðstöðu vegna þess að góð afkoma og rekstur Nýja Landsbankans mun skipta mjög miklu máli fyrir íslenska ríkið en á móti getur verið að allt muni ganga út á að kreista íslensk fyrirtæki og heimili þar á móti til þess að höfuðstóllinn verði sem allra lægstur. Meira að segja er inni í samkomulaginu sem var gert á milli gamla og nýja bankans að settir eru ákveðnir bónusar til þess að tryggja að verðmætin verði sem mest. Þarna eru raunar miklir hvatar fyrir þá sem stjórna Nýja Landsbankanum til þess að ganga mjög hart fram í innheimtu á þessum lánasöfnum og því er spurning hvort enn á ný verði gengið of langt í að rukka inn þessar skuldir hjá íslenskum heimilum og fyrirtækjum. Það er líka mjög sláandi í þessum gögnum sem maður fékk loksins frá fjármálaráðuneytinu - og ég vil samt þakka kærlega fyrir að þessi gögn skyldu á endanum fást en eins og ég nefndi hérna áðan virtist það ekki ætla að ganga þegar málið var afgreitt út úr nefndinni - að ástæða er til að hafa miklar áhyggjur af skuldastöðu íslenska ríkisins. Mér hefur fundist mjög sorglegt að horfa upp á menn gera lítið úr þessum gífurlegu skuldum sem bæði íslenska þjóðarbúið og íslenska ríkið sjálft hafa tekið á sig. Samkvæmt þeim tölum sem þarna komu fram eru heildargreiðslur íslenska ríkisins vegna eldri lána og vaxtagreiðslna á árunum 2011–2015 áætlaðar um 4.063 millj. evra, sem eru 756,2 milljarðar kr. miðað við dagslokagengi 6. nóvember 2009. Eins og ég hef skilið það er þessi upphæð hærri en allt það fjármagn sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og önnur lönd hafa lofað að lána Íslandi sem hluta af efnahagsáætlun sjóðsins og ætlað er að styrkja varagjaldeyrisforðann. Í þeim gögnum eða upplýsingum sem fylgdu með þessum útreikningum var sagt að það lægi ljóst fyrir að nauðsynlegt væri að endurfjármagna og lengja í þeim lánum sem koma til greiðslu á þessu tímabili. Þannig verður ekki séð að ríkissjóður verði í aðstöðu til að safna sjóðum til að standa undir greiðslum af Icesave. Á tímabilinu 2016–2024 eru heildargreiðslur ríkissjóðs áætlaðar 4.290 millj. evra og þar af er Icesave-skuldbindingin um 2.012 millj. evra eða um 47% af heildargreiðslum ríkissjóðs á þessu tímabili. Þarna er ekki tekið tillit til þess að miðað við að það þurfi að endurfjármagna og lengja í lánum sem koma til greiðslu 2011–2015 færast gjalddagar þeirra lána til baka. Þá verður enn þá þyngri byrði á íslenska ríkinu þegar kemur að því að borga Icesave en sett er upp núna í þeim áætlunum sem hafa verið lagðar fyrir viðskiptanefnd og fjárlaganefnd. Það liggur heldur alls ekki fyrir, þótt menn telji að það þurfi að fara í þessa endurfjármögnun, hvert eigi að sækja hana og á hvaða kjörum hún muni bjóðast. Til samanburðar má benda á Litháen sem gaf nýlega út skuldabréf á alþjóðlegum mörkuðum og greiðir nú um 8% í vexti af þeirri lántöku eða um helmingi hærri vexti en bjóðast nú í gegnum samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, Norðurlöndin og Pólland. Í ljósi alls þessa verð ég að lýsa yfir gífurlegum áhyggjum af greiðslugetu ríkisins á næstu árum og áratugum, sérstaklega í ljósi þess að eitt af því sem menn hafa byggt á drauma sína um að geta staðið í skilum með allar þessar skuldbindingar er hinn svokallaði viðskiptajöfnuður. Nú langar mig til þess að vitna í grein eftir Örvar Guðna Arnarson, með leyfi forseta. Hann segir: „Í júlí flautaði Seðlabanki Íslands til leiks í þrælskemmtilegum talnaleik milli Seðlabankans og raunveruleikans. Þeir spáðu fyrir um útflutningsjöfnuð hagkerfisins næstu 10 árin. Í dag er staðan 1-0 fyrir raunhagkerfið. Bankinn spáði 154 milljörðum í útflutningsjöfnuð fyrir 2009, hins vegar stefnir jöfnuðurinn í 100 milljarða, 50% skekkja þrátt fyrir að sex mánuðir voru liðnir af árinu. Á móti kemur að níu ár eru eftir af leiknum, þorir einhver að veðja á Seðlabankann?“ Allar kenningar segja til um að þegar áfallið skelli á dragist neyslan einmitt saman og fólk hætti að kaupa í jafnmiklum mæli og áður innfluttar vörur en meira að segja í ár þegar maður mundi telja að Seðlabankinn hefði bestu forsendurnar til að spá um hver viðskiptajöfnuðurinn verði raunverulega er 50% skekkja í útreikningunum hjá þeim. Hvar ætlum við að fá afganginn? Nú erum við komin að lokum ársins og við náum honum varla inn núna á síðustu tveimur virkum dögum ársins. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur ekki staðið sig mikið betur en Seðlabankinn. Þeir spáðu 125 milljörðum þótt níu mánuðir væru liðnir þegar þeir skiluðu inn sínum tölum. Þeir ofmátu viðskiptajöfnuðinn um 40 milljarða, eða 55%, og vanmátu þjónustujöfnuð um 18 milljarða eða 60%. Ég get ekki annað en tekið undir ályktun höfundar um að þetta sé raunar ömurleg frammistaða hjá Washington og þeir ættu að geta staðið sig töluvert betur í að reikna en þetta. Nánast eina leiðin sem maður sér til þess að hægt sé að standa undir þessum gífurlega afgangi af viðskiptajöfnuði sem er spáð er áframhaldandi veiking krónunnar og við vitum svo sem hvað það þýðir. Það þýðir að við horfum upp á ömurleg lífskjör sem fólk mun búa við hér og við getum ekki haldið fólkinu okkar bundnu við landið, það getur pakkað saman og farið. Þess vegna hvet ég alla þingmenn, sérstaklega þá sem hyggjast segja já við þessu máli, til að velta fyrir sér sinni ábyrgð, velta fyrir sér ábyrgðinni sem fylgir því að kvitta undir lánasamning sem er hvergi búinn að sýna fram á að við munum nokkurn tímann geta staðið í skilum nema við göngum gjörsamlega 

Virðulegi forseti. Það er mjög áhugavert að fylgjast með umræðunni, sérstaklega í ljósi þess að maður heyrir hæstv. ráðherra tala hér með meiri sannfæringu um málið en Hollendingar og Bretar mundu nokkurn tímann gera. Þeir koma með miklar og merkilegar ræður sem ganga út á það að við þurfum að gangast undir þennan opna tékka, þessa ríkisábyrgð, og eru þá tala fyrir frumvarpi til laga, þskj. 76, og hvað stendur þar, virðulegi forseti? Svo ég lesi það bara upp stendur þar á forsíðu, með leyfi forseta: „Ekkert í lögum þessum felur í sér viðurkenningu á því að íslenska ríkinu hafi borið skylda til að ábyrgjast greiðslu lágmarkstryggingar til innstæðueigenda í útibúum Landsbanka Íslands hf. í Bretlandi og Hollandi.“ Bara ekkert, nákvæmlega ekki neitt, virðulegi forseti. Ég velti því fyrir mér hvort þeir hafi kannski dottið inn í vitlaust mál. Ég lenti í því um daginn, ég var með atkvæðaskýringu í allt öðru máli en ég hélt ég væri í, það getur komið fyrir besta fólk. Kannski eru hæstv. ráðherrar bara villtir í málinu. Kannski er hæstv. utanríkisráðherra að tala í einhverju allt öðru máli en því sem hér er til umfjöllunar.  Enda er það svo að allir aðilar, allir þeir sérfræðingar sem að þessu máli hafa komið eru sammála um að hér sé vægast sagt, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, um mjög mikil vafaatriði að ræða í þessu máli. Hvort sem hv. þingmönnum líkar það betur eða verr, ég er einkum að vísa í hv. þingmenn Samfylkingarinnar sem eru sérstakir talsmenn Evrópusambandsins á Alþingi Íslendinga og svo grunar mann nokkra hv. þingmenn VG um að fljóta þar með, þessir hv. þingmenn eiga mjög erfitt með að sætta sig við þá staðreynd að hér er um meingallaða tilskipun Evrópusambandsins að ræða. Það er grunnurinn að þessu öllu saman. Hún er svo gölluð að það er algjör sátt um það innan Evrópusambandsins að endurskoða hana. Það er verið að því núna, vegna þess að menn sáu að það sem lagt var af stað með í þessari tilskipun gekk ekki eftir. Það er algjörlega ljóst að hún er ekki gerð fyrir kerfishrun. Við fengum þær upplýsingar, virðulegi forseti, þegar við fjölluðum um málið í hv. viðskiptanefnd þar sem sérfræðingar viðskiptaráðuneytisins komu og upplýstu okkur um að það væri mjög misjafnt á milli landa hvernig þessi tilskipun væri framkvæmd. Þeir upplýstu líka að ekki væri gert ráð fyrir því í neinu landi innan Evrópska efnahagssvæðisins, að það væri bara vitað að viðkomandi sjóður mundi ekki einu sinni standa undir því ef stærsti banki viðkomandi lands mundi falla, hann gæti aldrei staðið undir því ef einn stór banki í viðkomandi landi mundi falla. Við horfðum á fjármálakreppuna sem hér kom. Við munum eftir því fárviðri sem varð hérna síðasta haust. Þá varð martröð okkar og þeirra aðila sem sáu þetta fyrir, sem voru nokkrir innan Evrópska efnahagssvæðisins sem véluðu um þessi mál í Evrópusambandinu, að veruleika. Þá lögðust þessi stórveldi Evrópusambandsins og Evrópusambandið á litla Ísland og reyndu að setja landið í þann farveg að ekki yrði hægt að segja að þetta kerfi væri ónýtt, það mundi leiða af sér að almenningur um allt Evrópska efnahagssvæðið tæki út innstæður sínar. Virðulegi forseti. Þetta er eitthvað sem allir vissu. Þessi lönd voru á þeim tíma og ekki að ástæðulausu hrædd um að gert yrði áhlaup á bankakerfi þeirra. Sú staða er ekki uppi núna. Hún var heldur ekki uppi í vor þegar hæstv. ríkisstjórn undir forustu hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra gengu frá samningi á örskotsstundu þvert á fyrri yfirlýsingar. Við skulum ekki gleyma því að úr þessum stól sagði hæstv. fjármálaráðherra á miðvikudegi, þegar hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson spurði hann hvað væri að frétta af þessu máli, eitthvað á þá leið að það væri mjög lítið að gerast og ekki yrði gengið neitt frá þessu á næstunni eða næstu vikum. Ég held að tveim dögum seinna hafi verið búið að skrifa undir samkomulag og þá komu forustumenn hæstv. ríkisstjórnar fram og sögðu: Þetta er svo gott samkomulag að það er lykilatriði að klára þetta mál hratt og vel. Þessi aðilar sögðu líka, fulltrúar þeirra í nefndum sögðu að þingmenn ættu ekki að fá að sjá samninginn, það ætti bara að klára hann. Og veit ég það vel vegna þess að ég var í viðkomandi nefnd og spurði fulltrúa hæstv. ríkisstjórnar þessara spurninga og fékk þau skýru svör að við ættum ekki að fá að sjá það. Þegar eftir því var gengið var sagt að hugsanlega gæti Ríkisendurskoðun túlkað samninginn ofan í þingmenn. Það var líka sagt, virðulegi forseti, af því hér tala menn sig hása og eru reiðir, að það mætti alls ekki breyta þessu, alls ekki. Þetta væri góður samningur, þetta var búið og gert. 
             Virðulegi forseti. Eftir margra vikna vinnu var þessu breytt og settir voru fyrirvarar. Og hvað sögðu forsvarsmenn hæstv. ríkisstjórnar eftir að þingið hafði sameinast um að setja mjög skýra, bæði lagalega og efnahagslega fyrirvara? Þeir sögðu að þetta mundi allt rúmast allt innan samkomulagsins, þannig að þetta væri eitthvað sem þeir bæru ekki neinn kvíða fyrir að útskýra fyrir viðsemjendum okkar og loka málinu. Hér komu forustumenn í þessu máli, hv. þingmenn, hæstv. ráðherrar og sungu þennan söng, fóru yfir hve það væri mikilvægt að Alþingi Íslendinga hefði talað og það þyrfti ekkert meira að gera í þessu máli en að útskýra þetta fyrir viðsemjendum okkar. Nokkrum vikum seinna koma sömu aðilar aftur, þetta er partur þrjú í málinu, og segja, virðulegi forseti, að fyrirvararnir séu allir á þeim stað sem þeir voru á þegar við gengum frá þessu. Jafnvel gengu menn svo langt eða létu að því liggja að nýja samkomulagið, sem enginn vissi að farið hefði verið út í að gera, væri betra en það samkomulag eða þeir fyrirvarar sem lagt var upp með og samþykkt á Alþingi Íslendinga síðastliðið haust, í lok ágúst ef ég man rétt. En nú held ég að enginn hv. þingmaður innan stjórnarliðsins þori að halda því fram að fyrirvararnir séu inni, ég held að enginn þori að gera það. Á nokkrum dögum hafa menn bakkað út úr því. Ástæðan fyrir því, virðulegi forseti, að ég rifja þetta upp nú er sú að það er mjög hollt, hlutirnir ganga mjög hratt fyrir sig og það er hollt að minnast þess að forustumenn ríkisstjórnarinnar sögðu fyrir nokkrum mánuðum, nánar tiltekið í júní, að engu mætti breyta, við værum með góðan samning. Í ágúst sögðu þeir þegar búið var að setja mjög stranga fyrirvara að þeir séu innan samkomulagsins og þeir hafi engar áhyggjur af því að útskýra það fyrir viðsemjendum okkar, þingið hafi talað og það skipti máli. Núna vilja þeir að við klárum þetta mál þegar þeir eru búnir að viðurkenna að öllum fyrirvörunum sem voru þarna inni er meira og minna búið að glutra niður og eru ekki lengur til staðar, núna segja þeir að við þurfum að klára þetta vegna þess að það sé svo mikilvægt og gott ef ekki út af endurreisninni. Það var ekkert að marka þá í júní, það var ekkert að marka þá í ágúst, og það var ekkert að marka þá þegar þeir komu hér og kynntu þetta nýja samkomulag. En nú segja þeir, virðulegi forseti: Við þurfum að klára þetta, það er svo mikilvægt út af endurreisninni. Er einhver ástæða til að treysta þeim núna frekar en í júní, ágúst eða fyrir nokkrum vikum síðan? Það er auðvitað ekki svo, menn hafa því miður ekki komið til dyranna eins og þeir eru klæddir í þessu máli. Menn hafa því miður ekki sagt satt í þessu máli og það er eitt af stóru vandamálunum. Förum aðeins yfir það hvort þetta er leið til að endurreisa efnahagslífið. Ég er hér með minnisblað, dagsett 12.12.2009 og yfirfarið 21. desember 2009, sent af Friðriki Má Baldurssyni. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Fram undan eru miklar greiðslur ríkissjóðs og aðila með ríkisábyrgð, sérstaklega árin 2011 og 2012.“ - Og nú kemur setning sem mér finnst athyglisverð: - „Núverandi gjaldeyrisforði kann að duga til að standa skil á þessum greiðslum en það virðist þó háð verulegri óvissu.“ - Ég ætla að lesa þetta aftur: „Núverandi gjaldeyrisforði kann að duga til að standa skil á þessum greiðslum en það virðist þó háð verulegri óvissu.“ - Það er möguleiki að gjaldeyrisforðinn dugi en það er þó mjög óvíst, hvorki meira né minna en allur gjaldeyrisforðinn. Síðan segir: „Komi ekki til annarrar fjármögnunar virðast því líkur á greiðslufalli ríkis, fyrirtækja með ríkisábyrgð eða sveitarfélaga eftir 2–3 ár og er þá ekki reiknað með greiðsluþörf vegna nýrra fjárfestinga. Í þessari stöðu felst mikil áhætta sem brýnt er að leysa úr með því að tryggja fjármögnun greiðslna þessara opinberu aðila með góðum fyrirvara.“ Virðulegi forseti. Hér er verið að tala um hvorki meira né minna en að líkur séu á greiðslufalli ríkis, fyrirtækja með ríkisábyrgð og sveitarfélaga og þá er ekki gert ráð fyrir greiðsluþörf vegna nýrra fjárfestinga. Hverjar eru nýjar fjárfestingar? - Hér kemur fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, hann þekkir fjárfestingar á því sviði. Það er ekki gert ráð fyrir þeim hér. Virðulegi forseti. Við munum áfram vilja vera með bestu tækin þegar kemur að heilbrigðisþjónustu landsmanna. Og það er veruleg hætta á greiðslufalli ríkis, fyrirtækja með ríkisábyrgð og sveitarfélaga og þá er ekki gert ráð fyrir nýjum fjárfestingum. Ég er ekki að tala um neitt bruðl, heldur bara fjárfestingu til að halda uppi því þjóðfélagi sem við erum í dag, sérstaklega velferðarþjónustunni. Þetta kemur frá sérfræðingum sem tjá sig fyrir fjárlaganefnd. Þrátt fyrir þessar upplýsingar og margar aðrar koma menn fram og segja að það sé nauðsynlegt að klára þetta fyrir endurreisnina. Virðulegi forseti. Allir vita að þessi leið er ekki fær. Og ef maður ræðir við hv. þingmenn einslega eða þá aðila sem styðja ríkisstjórnina í þessu máli telja menn sér trú um að það þurfi ekki að greiða reikninginn. Það þurfi bara að skrifa undir og síðan muni menn einhvern veginn að vinna sig út úr þessu. Þetta eru blekkingar. Það liggur alveg fyrir að ef við skrifum undir þetta, þ.e. ef við göngum frá þessu á Alþingi Íslendinga, munum við þurfa að borga. Það verður alltaf hægt að finna fátækara land en Ísland. Við getum ekki borið það fyrir okkur að við séum svo fátæk að við getum ekki greitt þetta. Það verður örugglega alltaf hægt að finna í Evrópu, ég tala ekki um annars staðar, fátækara land og fólk sem hefur það verra. Virðulegi forseti. Þetta eru auðvitað stærsta mál sem við sem hér erum inni, hv. þingmenn sem eru kosnir til trúnaðarstarfa, munum nokkurn tímann taka á. Og það er ábyrgðarhluti að telja sér trú um að ekki þurfi að greiða þennan reikning þegar búið er að samþykkja þetta á þinginu. En ég fullyrði, virðulegi forseti, að það er nokkuð sem stjórnarliðar, sem ætla að styðja málið, eru búnir að telja sjálfum sér trú um, 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður talar um dýrustu sjálfsblekkingar sögunnar og ábyrgðarhluta og það er ekki laust við að undir ræðu hv. þingmanns velti maður fyrir sér ábyrgð og hvernig menn skilgreini hana og hvenær reikningar falla. Ástæðan til þess að ég velti því fyrir mér er að hv. þingmaður er sem kunnugt er gamall baráttumaður fyrir einkavæðingu bankanna og hefur barist fyrir þeirri hugsjón sinni af eldmóð sem hefur nú lyktað með sjötta stærsta gjaldþroti veraldarsögunnar og þeim gríðarlegu reikningum sem við stöndum frammi fyrir. Það gerðist þegar hv. þingmaður stóð að ríkisstjórn, ásamt mér og félögum mínum í Samfylkingunni, og sat sem ráðherra í þeirri ríkisstjórn þegar mest allt af þessum skuldbindingum var að vaxa, þegar innlánsreikningarnir í Hollandi voru opnaðir, eftir að Seðlabankanum var kunnugt um hina þröngu og hættulegu stöðu, eftir að Gordon Brown hafði varað við þeirri stöðu sem við vorum í. Ég hlýt þess vegna að spyrja hv. þingmann hvernig hann finnur til ábyrgðar sinnar í málinu vegna þess að í málinu áttu auðvitað í hlut hundruð þúsunda sparifjáreigenda, fólk og fyrirtæki, ekki bara á Íslandi heldur og í þeim löndum sem við erum að tala um. Fyrst hann er ekki tilbúinn til að ganga til samninga, þeirra hagstæðustu sem nást gátu, um greiðslu þessara skuldbindinga, hvað er það þá sem hv. þingmaður vill? Vill hann bara segja nei, við berum enga ábyrgð, sækið okkur fyrir dóm? Er það raunverulega hugmynd hv. þingmanns um það að leiða þessi hörmulegu mál til lykta?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir prýðilegt andsvar, það er gott þegar stjórnarliðar eru tilbúnir til að skiptast á skoðunum um þetta mál. Ég held að hann hafi komið hér inn á ágætispunkta sem skipta máli í umræðunni. Hér er mikið talað um einkavæðingu bankanna. Því miður var það þannig að þeir bankar sem stundum er talað um að séu í félagslegri eign komu heldur ekki vel frá þessu og er ég t.d. að vísa í sparisjóðina. Því miður er það líka þannig að það er sama hvaða leið var farin varðandi einkavæðingu bankanna, þeir virtust allir fara sömu leið. Við gerðum mistök á sínum tíma með því að taka ekki á hlutum eins og krosseignatengslum og öðru slíku. Við gerðum líka mistök varðandi peningamálastefnu. Við gerðum sömuleiðis mistök, og við erum alltaf að gera þau mistök og erum búin að gera þau hvað eftir annað núna bara frá því að nýtt þing kom saman, við erum að ganga að einhverjum Evróputilskipunum algjörlega með bundið fyrir augun og við vinnum það ekki almennilega. Við erum ekkert að læra af því, ekki neitt. Varðandi ábyrgð aðila. Við höfðum sömuleiðis ofurtrú á eftirlitsstofnunum. Við tókum þetta upp frá Evrópusambandinu. Við erum með fjármálaeftirlit, það er ekki íslensk hugmynd. Við töldum að þetta væri bara allt í lagi, þarna væri fjármálaeftirlit og aðrar eftirlitsstofnanir sem mundu sjá til þess að þessir hlutir væru í lagi. Þetta voru dýr mistök svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Það voru ekki bara við Íslendingar sem gerðum þetta, en við tókum þetta upp og erum alltaf að taka eitthvað frá Evrópusambandinu og ég er ekkert að hallmæla því, ég er bara að segja að við eigum að vinna þessa vinnu betur. Hvað við eigum að gera? Menn sögðu hér, forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar, í fullri alvöru, að það að hæstv. fyrrverandi heilbrigðisráðherra hafi sagt af sér hafi hjálpað í málinu til að ná betri niðurstöðu. Við verðum að sýna samstöðu í þessu máli, auðvitað þurfum við að semja við þessa aðila en við eigum að segja, benda réttilega á að þessi leið gengur ekki, við þurfum að setjast niður aftur og þar verða allir flokkar að koma að. Það eru stærstu mistökin í málinu að við stöndum ekki saman gegn viðsemjendum okkar. Við erum alltaf að takast á hér innan húss. Það er vont.

Virðulegur forseti. Ég tel að hv. þingmaður hafi nokkuð til síns máls þegar hann fjallar um rekstrarformið, og auðvitað voru það ekki bara fjármálastofnanir á Íslandi sem lentu í vanda heldur fjármálastofnanir um heim allan. En maður verður þó að spyrja 15 mánuðum eftir hrun: Hversu lengi eigum við að bíða eftir niðurstöðu sem stjórnarandstaðan getur sætt sig við? Við ætlum að ábyrgjast lágmarksskuldbindingarnar. Þær eru á umsömdum vöxtum sem ef þeir væru lægri væri í tilfelli atvinnulífsins brot á samkeppnisreglum. Við höfum fengið sjö ára greiðslufrest á þessum okkar miklu skuldbindingum en líka þessum okkar miklu ábyrgðum sem við getum aldrei hlaupist á brott frá. Það er dálítið sérkennilegt að heyra þingmenn stjórnarandstöðunnar og einkum Sjálfstæðisflokksins tala hér um samstöðu vegna þess að vissulega náðum við næstum því samstöðu í meðferð málsins í sumar en þegar til stykkisins kom og þegar búið var að ná saman um fyrirvarana, hljóp Sjálfstæðisflokkurinn frá ábyrgð sinni, þá sagði Sjálfstæðisflokkurinn skilið við ríkisstjórnina, skilið við það verkefni sem hann hafði verið að vinna að, að ég held af heilindum, að því að reyna að leysa frá því að hann var við stjórnvölinn, vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn bar mikla ábyrgð. Í því að Sjálfstæðisflokkurinn skyldi ekki samþykkja afgreiðslu málsins í sumar, held ég að séu fólgin býsna mikil mistök. Og að koma síðan nú og kalla eftir því, eftir að hafa sjálfir sagt skilið við leiðangurinn, að aðrir sýni samstöðu með þeim finnst mér, virðulegur forseti, vera býsna langt seilst og til býsna mikils ætlast.

Virðulegi forseti. Út af lokaorðunum hjá hv. þingmanni. Ég held að ég hafi verið skammaður fyrir fátt jafnmikið og það þegar við fórum í þá vegferð að vinna með ríkisstjórninni, af fulltrúum get ég sagt, þeim sem voru skynsemisöflin í þessu máli, að búa til fyrirvarana. Við vissum alveg að það mundi ekki vera vænlegt til pólitískra vinsælda. Við greiddum atkvæði með öllum breytingartillögum um fyrirvarana, en við gerðum ekki þennan samning, virðulegi forseti. Samningurinn í júní, júní-samningurinn, var gríðarlega slæmur. Við bárum ekki ábyrgð á honum og það hefði verið betra, virðulegi forseti, ef menn hefðu, ný ríkisstjórn, kallað alla aðila að til að koma að þeim samningaviðræðum. Það hefði verið betra. Brussel-viðmiðin voru grundvöllurinn að þessu. Þriðji þátturinn í Brussel-viðmiðunum var sá að ef ekki næðist saman, því að gert var ráð fyrir því, yrðu kallaðar að stofnanir Evrópska efnahagssvæðisins og Evrópusambandsins. Það var aldrei gert. Virðulegi forseti. Ég hjó eftir ákveðnu atriði í málflutningi hv. þingmanns sem ég held að sé meinsemdin hjá Samfylkingunni, að þeir eru búnir að telja sér trú um það að við berum ábyrgð á þessari Evróputilskipun. Grunnurinn bak við Evrópusambandið er sá að menn eru að vinna saman, menn bera ábyrgð á þessu saman. Það er auðvitað engin glóra í því að Kaupþingsútibúin séu eitthvað sem við þurfum ekki að hafa neinar áhyggjur af meðan útibúin eða starfsstöðvarnar í Hollandi og Bretlandi eru allt í einu orðnar okkar vandamál og meira að segja viðkomandi ríkisstjórnir geta bara sett sérreikning á það. Ef þetta er ekki evrópskt mál, 

Herra forseti. Í þessari umræðu hafa fallið ýmis stór orð samkvæmt hefðinni og önnur stór sett á blað. Ég hef svolítið velt því fyrir mér hvernig þegar frá líður þátttakendur þessarar umræðu og/eða aðrir sem munu rýna hana, muni upplifa hana þegar frá líður. Ég hef sjálfur tekið þátt í umræðum um stór mál þar sem menn hafa lent í því, sem er viss ógæfa í sjálfu sér, að tala sig í sundur og jafnvel segja ýmislegt sem hefði mátt vera ósagt. Hvernig sem það nú allt fer draga menn hvorki töluð orð hér úr ræðustóli né skrifleg gögn til baka og þess vegna verð ég að segja, virðulegur forseti, að mig undrar t.d. að sjá hér nefndarálit 3. minni hluta, hvers framsögumaður er sá ágæti þingmaður og félagi minn Kristján Þór Júlíusson, sem mun vera 4. þm. Norðausturkjördæmis, þar sem eru staðhæfingar strax í inngangi sem fást alls ekki staðist þegar einfaldlega er horft á þær í ljósi skjalfestra gagna. Það segir t.d. þarna „vaxtakjör samkvæmt samningunum sem frumvarpið lýtur að eru með öllu óásættanleg og mun verri en nú þekkist á lánsfjármörkuðum í sambærilegum samningum“. Þessi staðhæfing fær ekki staðist. Allar viðurkenndar aðferðir til að bera saman breytilega og fasta vexti á lánum til tiltekins tíma færa okkur heim sanninn um það að þessi lánskjör eru hagstæð miðað við það sem í boði er. Þetta eru hagstæðari lánskjör á viðurkennda mælikvarða en bæði lánin frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og gjaldeyrislánin frá Norðurlöndunum, þetta eru hagstæðari lánskjör en ríkjum Parísarklúbbsins bjóðast í sambærilegum eða hliðstæðum tilvikum. Það er sömuleiðis sagt hér að efnahagslegir fyrirvarar sem Alþingi samþykkti 20. ágúst sl. séu að engu orðnir. Að engu orðnir. Hvernig er hægt að halda slíku fram þegar þeir eru felldir inn í viðaukasamningana með þeirri einu breytingu sem efnisleg áhrif hefur að vextir skulu alltaf að lágmarki greiddir? Því er haldið fram að lagalegir fyrirvarar sem Alþingi samþykkti 28. ágúst séu að engu orðnir. Annar þeirra er felldur inn í viðaukasamninginn, hinn er í 2. gr. frumvarpsins. 
             Nú er það svo, virðulegi forseti, að ríkissjóður hefur því miður orðið að takast á hendur, skuldsetja sig eða veita ábyrgðir vegna margvíslegra skakkafalla sem orðið hafa í íslensku efnahagslífi. Þar er ekki um val að ræða. Við getum ekki því miður annað en horfst í augu við tjónið sem varð þegar Seðlabankinn varð gjaldþrota þegar bankarnir féllu. Við verðum að horfast í augu við það að afkoma ríkissjóðs hefur snúist úr afgangi yfir í gríðarlegan halla og sá halli mun vara í nokkur ár, fer þó minnkandi. Þessar byrðar verðum við að axla og við eigum ekki val um þær. Við eigum heldur ekki val um það að endurfjármagna bankakerfið og koma því aftur á fót. Slíka þjónustu verðum við að hafa í landinu. Sem betur fer hefur þar tekist þannig til að ríkissjóður mun þurfa að binda um 250 milljörðum kr. lægri fjárhæð í það verkefni en upphaflega var áætlað og munar um minna. Síðan er það Icesave-ábyrgðin eða skuldbindingin. Hún mun ekki hverfa, hún mun ekki yfirgefa okkur, hún mun ekki gleymast, hún mun ekki gufa upp. Við þurfum með einhverjum hætti, nákvæmlega eins og okkar ráðamönnum varð ljóst síðastliðið haust, að komast frá og ganga frá því máli. Í svona tilvikum er ekki hægt að gera það sem stundum er kallað fyrir austan Egilsstaðasamþykkt. Við getum ekki komið saman til fundar og ákveðið það, eins og menn töldu sig geta þar, að ríkissjóður skyldi vera skuldlaus því að skuldirnar eru þarna samt, jafnvel þó að menn geri slíkar samþykktir. Við verðum að nálgast þetta af raunsæi og horfast í augu við veruleikann eins og hann er. Í tilviki Icesave er þetta þannig að um það hefur samist að ríkissjóður veiti ábyrgð fyrir eftirstöðvum lána sem Bretar og Hollendingar veita vegna þess að þeir gerðu upp við innstæðueigendur í samráði við íslensk stjórnvöld og með samþykki þeirra síðastliðið haust, það liggur fyrir skjalfest, og eignir búsins duga ekki til að mæta að fullu höfuðstólnum og ekki vaxtagreiðslum. Þannig að ríkið stendur þá ábyrgt fyrir því sem út af stendur þegar endurgreiðslutími lánsins hefst 2016. Umtalsverðar eignir eru sem betur fer í búinu og nú er metið svo að það sé líklegt að þetta verði um 90% af forgangskröfum, jafnvel meira ef vel tekst til við að leysa tiltekin óleyst vandamál sem búið er að kljást við, t.d. í Lúxemborg. Þegar eru miklar eignir komnar inn á reikning búsins, um 180 milljarðar í lok þessa árs og um 120 milljarðar a.m.k. bætast við á næsta ári. Um leið og hægt verður að greiða út úr búinu fer því rúmur helmingur þess sem safnast hefur upp til þess að greiða niður höfuðstólinn á Icesave-lánunum, þá lækka tölurnar strax. Þess vegna eru framreikningar af því tagi sem hér hafa stundum heyrst um gríðarlegar fjárhæðir í sjö ár óháð því hvernig höfuðstóllinn lækkar um leið og greiðslur hefjast úr búinu, auðvitað algerlega óraunhæfar út í loftið sem betur fer. Stjórnvöldum var mikill vandi á höndum síðastliðið haust og það hef ég svo sannarlega viðurkennt þótt ég hafi gagnrýnt ýmislegt sem var aðhafst, en það er hægara um að tala en í að komast og úr að ráða. Ég held við hljótum öll að viðurkenna að íslenskum stjórnvöldum var gríðarlegur vandi á höndum hér síðastliðið haust.  Menn hafa farið hér í miklar æfingar til þess að reyna að umskrifa svo til samtímasöguna. Það er athyglisvert að fletta upp á gögnum frá þessum tíma. Og hvað sögðu menn sjálfir þá  Ég hef hér vitnað í það sem hæstv. forsætisráðherra sagði strax 8. október, að ríkið mundi standa á bak við innlánstryggingarsjóð og tryggja honum nægjanlegt fé til að ráða við skuldbindingar sínar. Ég hef vitnað í það sem þáverandi fjármálaráðherra Árni Mathiesen sagði 11. október þegar hann talaði í öllum fjölmiðlum. Og í fréttatilkynningu frá forsætisráðuneytinu og fjármálaráðuneytinu var talað um samkomulag sem væri í höfn um að útkljá málið. Síðan nefna menn hin frægu Brussel-viðmið og það er margt sagt um þau. Það virðist gleymast þar að í Brussel-viðmiðunum stendur fleira en að taka eigi tillit til fordæmalausra og erfiðra aðstæðna Íslendinga. Það er líka sagt í Brussel-viðmiðunum að Ísland ætli að ábyrgjast lágmarksinnstæðutryggingar og að Ísland ætli samningaleiðina og ekki fyrir dómstóla. Á þessu var enn fremur hnykkt í yfirlýsingu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn 15. nóvember á síðasta ári. Hvað sögðu þáverandi hæstv. forsætisráðherra og þáverandi hæstv. utanríkisráðherra þegar þau tilkynntu um Brussel-viðmiðin, niðurstöðuna 16. nóvember? Haft er eftir hæstv. forsætisráðherra í viðtali við fréttastofu sjónvarpsins, og það er Þórdís Arnljótsdóttir fréttamaður sem spyr: Fellst Ísland á að greiða þessa lágmarkstryggingu á þessum innstæðum á bankareikningum Icesave? Geir H. Haarde forsætisráðherra svarar, með leyfi forseta: „Við gerum það. Við gerum það umfram það sem eignir bankans hrökkva til.“ Með öðrum orðum, forsætisráðherra segir þarna, að í Brussel-viðmiðunum sé hluti samkomulagsins að Ísland gangist við því að greiða lágmarksupphæðirnar. Hvað segir þáverandi hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir? Hún segir, með leyfi forseta: „Niðurstaðan af þessu er hins vegar sú að við föllumst annars vegar á að greiða þessa lágmarksupphæð.“ Síðan kemur útlistun hennar á sameiginlegum blaðamannafundi með forsætisráðherra um það hvað fólgið sé í Brussel-viðmiðunum. Síðan segir hún: „Þetta er bara veruleiki sem við stöndum andspænis og verðum að beygja okkur undir eða virða.“ Og enn segir hún: „En það var náttúrlega mjög brýnt að losa þetta mál úr þeirri erfiðu milliríkjadeilu sem þar var orðin og því frosti sem umsókn okkar til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins var í vegna þessarar deilu. Það er brýnt fyrir efnahagslífið og það er brýnt fyrir fyrirtækin í landinu og heimilin.“ Ætli það hafi svo mikið breyst þegar upp er staðið? Þetta er enn sama deilan, enn sömu vandræðin sem við þurfum að útkljá, leysa, koma til hliðar, þannig að við getum haldið áfram með okkar uppbyggingar- og endurreisnarstarf. Í raun og veru hefur ósköp lítið breyst í þeim efnum. Þetta er sama ólánsmálið. Það eru í grunninn sömu aðilarnir sem bera ábyrgð á því og það hefur allan tímann verið viðfangsefni íslenskra stjórnvalda að reyna að leysa það. Á þessum tíma töldu menn íslenska ríkið hafa efni á því að gera þetta upp með láni til tíu ára með 6,7% vöxtum og var þó mat manna á endurheimtum eigna úr búinu aðeins 50%. Á þetta minntu viðsemjendur okkur. Og svo seint sem í bréfum í maímánuði gengu þessir draugar aftur. Þá var verið að vitna í minnisblaðið við Hollendinga og útlistanir þeirra á því hvað fólgið væri í Brussel-viðmiðunum. Því hefur verið haldið fram að þeir sem hafa verið að semja um þessa hluti fyrir hönd Íslands hafi ekki reynt að gæta hagsmuna okkar og hafa ákaflega ómakleg og ódrengileg orð fallið í þeim efnum í garð embættismanna og starfsmanna sem ekki eru hér til þess að bera hönd fyrir höfuð sér. Mörg skjalfest gögn sem þingmenn hafa haft aðgang að mánuðum saman sýna hið gagnstæða. Bréfaskriftir við samninganefndir Breta og Hollendinga í apríl og maí þar sem rækilega er tíundað að við ætlumst til þess að tekið sé tillit til okkar aðstæðna í samræmi við Brussel-viðmiðin og við ætlumst til þess að okkur sé bætt það tjón sem við urðum fyrir með setningu hryðjuverkalaganna, samanber bréf formanns samninganefndar Íslands til Garys Roberts og Johans Barnards 4. apríl 2009.  Höfum það hugfast, háttvirtir þingmenn, þegar við reynum að búa til einhvern nýjan veruleika í orðum hér inni í þingsalnum, að hin skjalfestu gögn málsins liggja fyrir og munu gera það. Þannig verður sagan skrifuð.  
             Eðlilega hafa menn rætt um skuldastöðu landsins og um erfiðleikana sem við stöndum frammi fyrir sem þjóð að vinna okkur út úr. Grófa myndin er sú, að talið er, að heildarskuldir hins opinbera nálgast 130% af vergri landsframleiðslu í lok næsta árs, þar af eru 70% innlendar skuldir og 60% erlendar. Af þessum heildarskuldum er vægi Icesave 11%. Það er 11% af þessum heildarskuldum sem á ríkið hafa nú fallið vegna bankahrunsins, um 15% af vergri landsframleiðslu ef við notum þá framreiknuðu tölu að ekki verði greitt út úr búinu á næsta ári og skuldbindingin standi í 230 milljörðum kr. Það vægi sem þessi þáttur vanda okkar hefur fengið sem hluti af heildinni er úr öllu samhengi. Auðvitað skiptir þetta máli eins og allt hitt sem við verðum að takast á við. En sem betur fer er það nú mat aðila að staða hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga, að meðtaldri ríkisábyrgð, sé betri en menn reiknuðu með. Útslagið er í skuldum einkaaðila, þannig að staða ríkisins reynist betri þegar upp er staðið, betri en menn óttuðust framan af öllu þessu ári. Vinir okkar í Lettlandi eiga í miklum erfiðleikum og hjarta okkar slær með okkar baltnesku vinum. En við skyldum aðeins bera saman aðstæður Letta og Íslendinga áður en við vorkennum okkur of mikið. Það eru himinn og haf á milli þess þegar skoðaðar eru ríkulegar auðlindir Íslands, þegar skoðað er hvað Ísland er þróað og vel uppbyggt samfélag með öfluga innviði og miklu lengra komið á margan hátt í uppbyggingu sem nútímalegt samfélag en vinir okkar þarna eystra eftir sína áralöngu kúgun og áþján.

Ég hélt að hér væri allt í rúst eftir Sjálfstæðisflokkinn.

Og ætli það sé nú ekki þannig að við gerum rétt í því, þingmenn, að missa ekki trúna á framtíðina. Halda menn að það hjálpi okkur, eða er ekki verkefnið það að koma Íslandi í gegnum þessa erfiðleika? Er það ekki það sem við ætlum að sameinast hérna um? Ég hélt það. Ég hélt við hefðum boðið okkur fram sem fulltrúar á þjóðþinginu til þess að reyna að gera gagn og gera okkar besta til þess að fara saman í gegnum þessa erfiðleika og sigrast á þeim. Það mun Ísland gera, hvað sem öllum úrtöluröddum líður.

Hæstv. forseti. Ég vil ítreka þá skoðun mína sem áður hefur komið fram að við erum öll hér þingmenn þjóðarinnar á þingi til þess að gera gagn. Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra hafi ekki verið að ýja að einhverju öðru í ræðu sinni. Hæstv. ráðherra talaði um að það væri fróðlegt að skoða hvað menn hefðu sjálfir sagt og sagan mundi dæma okkur af því hvað væri hægt að gera og lesa úr því sem við hefðum sjálf sagt. Nú gæti ég vitnað í blaðagrein sem stjórnarandstæðingurinn þáverandi, Steingrímur J. Sigfússon, skrifaði í janúarmánuði síðastliðnum, minnir mig, þar sem hann fann Icesave-lausninni og leiðinni sem ríkisstjórnarflokkarnir höfðu valið allt til foráttu. En ég ætla hins vegar að geyma mér það og vísa frekar í það sem Steingrímur J. Sigfússon, fjármálaráðherra, sagði hér í umræðunni 8. júní, þar sem hann vísaði í að hið illræmda minnisblað sem undirritað var með Hollendingum væri forsenda þess og þeirrar leiðar sem núverandi ríkisstjórn fór í málinu. Nú hefur það verið upplýst milli 2. og 3. umræðu að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, þáverandi utanríkisráðherra, 

Herra forseti. Ég get t.d. svarað með því að vitna í bréf frá 15. maí þar sem formaður samninganefndar Breta svarar bréfi frá samninganefndarformanni okkar. Í annarri málsgrein þess bréfs er sagt, ef ég leyfi mér að þýða þetta hér, standandi í pontu: „Ef við förum aftur til októbermánaðar, samþykktu hollensk og bresk stjórnvöld að útvega Íslandi lán til að gera upp við innstæðueigendur í Bretlandi og Hollandi og til að tryggja þeim lágmarksfjárhæðir. Síðan þetta varð hafa hollensk og bresk stjórnvöld gert nauðsynlegar ráðstafanir og gert upp við innstæðueigendur fyrir hönd Íslands.“ Það er alveg ljóst að þannig var á það litið af þeirra hálfu og síðan var vitnað í að þetta hafi allt saman verið endanlega staðfest og innsiglað í samstarfsáætluninni við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Varðandi fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, hvet ég hv. þingmann til að gera eins og ég, lesa það sem hæstv. þáverandi utanríkisráðherra sagði sjálf á þeim tíma, 

Hæstv. forseti. Ég er ágætlega læs þannig að ég hef kynnt mér þetta mál og talað mjög mikið í því, kannski of mikið að mati hæstv. fjármálaráðherra, það hefur stundum verið ýjað að því. Þáverandi utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, mat stöðuna svo að með Brussel-viðmiðunum hafi samkomulagið eða minnisblaðið við Hollendinga verið sett út af borðinu. Það er einfaldlega staðreynd. Hjá henni verður ekki komist. Ef ég væri Breti í samningaviðræðum við Ísland mundi ég að sjálfsögðu reyna að nýta mér að þetta minnisblað var gert. Að sjálfsögðu gerðu Bretar það. Það er ekkert eðlilegra en að Bretar reyni að nýta þetta sér í hag. En að sjálfsögðu áttu samningamenn Íslands og hæstv. fjármálaráðherra að beita sér fyrir því að slíkum sjónarmiðum væri algjörlega hafnað á grundvelli Brussel-viðmiðanna. Það var að sjálfsögðu það sem íslensk stjórnvöld áttu að gera. Það væri ágætt ef hæstv. fjármálaráðherra gæti upplýst mig um það hvers vegna ekki var staðið fastar í fæturna varðandi það að Brussel-viðmiðin yrðu notuð frekar. Hvernig stóð á því að ESB kom ekki frekar að málinu sem milligöngumaður og hvers 

Herra forseti. Eins og ég fór yfir í ræðu minni fólu Brussel-viðmiðin í sér fleira en að taka tillit til aðstæðna Íslendinga. Þau fólu líka af sér af Íslands hálfu það að ábyrgjast lágmarksinnstæðutrygginguna og að þiggja aðstoð Breta og Hollendinga við það í formi lána. Á því var hnykkt sama dag og gengið var frá þessu með viðbót inni í samstarfsyfirlýsingunni við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þar sem segir, með leyfi forseta: „Ísland hefur heitið því að virða skuldbindingar á grundvelli innstæðutryggingakerfisins gagnvart öllum tryggðum innlánshöfum. Þetta byggist á þeim skilningi að unnt verði að forfjármagna þessar kröfur fyrir tilstyrk viðkomandi erlendra ríkja“, o.s.frv., að Ísland og ríkin ræði saman á næstu dögum. Forfjármagna? Já, vegna þess að þau höfðu boðið fram lán. Og í öðru tilvikinu var búið að skrifa undir að það lán yrði þegið og það lán átti að vera til 10 ára á 6,7% vöxtum. Það eru forfjármögnunarhugmyndirnar sem ganga inn í samstarfsyfirlýsinguna og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það voru engar aðrar hugmyndir uppi á borðum þannig menn geta ekki 

Virðulegi forseti. Líklega hefur enginn þingmaður reynt það betur á eigin skinni að hægara er um að tala en í að komast í Icesave-málinu og sá þingmaður sem síðast talaði, sá sem hæst lét þegar þeir atburðir gengu yfir sem hann vill svo mjög vísa til þegar hann skýrir afstöðu sína í málinu í dag. Hann hefur algjörlega skipt um skoðun miðað við það hvernig hann talaði þá. Kannski er honum viss vorkunn að hann hafi ekki talað af meiri þekkingu en raun ber vitni. Brussel-viðmiðin snerust ekki um það að við Íslendingar ætluðum að ábyrgjast alla innstæðuna. Þau snerust um það að við ætluðum að innleiða tilskipunina með sama hætti á Íslandi og annars staðar. Þegar við vorum á þessum tíma að hefja viðræður við Breta og Hollendinga, um það að taka lán til þess að forfjármagna væntanlegar kröfur þeirra, hafði ekki verið endanlega gengið frá neinum skilmálum og það var alveg ábyggilega ekki hugmyndin að gera Hæstarétt Íslands geldan í samskiptum þjóðanna ef upp kæmi ágreiningur eða að taka ákvæðið sem kennt er við Ragnar H. Hall og gera það að engu, 

Herra forseti. Þetta mál virðist alltaf festast í umræðum um liðna tíð, það var ekki ætlun mín þó að ég leyfði mér að blanda mér inn í það vegna  Ég gerði ekkert annað en að fletta upp í opinberum gögnum og lesa upp úr þeim. Vonandi treysta menn mér til þess að fara þar rétt með. Ég las orðrétt upp það sem fyrrverandi forsætisráðherra og fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra sögðu á blaðamannafundi þegar þeir kynntu málið. Varðandi það sem menn hafa síðan hlaupið frá - hver var það sem ákvað að reyna ekki að fara í mál við Breta vegna beitingar hryðjuverkalaganna og lét frestinn renna út 7. janúar 2009? Var það ekki fyrrverandi ríkisstjórn með sér við hlið og til ráðgjafar þáverandi formann utanríkismálanefndar, 

Virðulegi forseti. Ég man eftir fundum með hæstv. núverandi fjármálaráðherra þegar hann sat með mér í utanríkismálanefnd. Ég hygg að ég og hæstv. fjármálaráðherra munum það álíka vel að á þeim tíma héldum við að umfang þeirra krafna sem að okkur gætu beinst væri u.þ.b. 75 milljarðar. Það var meðaláherslan okkar um það hvaða skuldbindingar gætu fallið á íslenska þjóð vegna Icesave. Ein mikilvæg forsenda hafði ekki verið tekin með í reikninginn, hún var sú að vextir eru ekki forgangskrafa í búið. Telur hæstv. fjármálaráðherra það engu skipta þegar síðan kemur í ljós, við nánari vinnslu málsins, að við sitjum mögulega uppi með nokkur hundruð milljarða viðbótarkröfur? Telur hann að það eigi ekki að hafa nein áhrif á afstöðu okkar hér á þinginu til þess hvernig leiða eigi málið til lykta? Er þetta bara lítil staðreynd sem engu máli skiptir í heildarsamhengi hlutanna? Eða er þetta nokkur hundruð milljarða króna krafa sem skiptir íslenska skattgreiðendur miklu máli og þá sérstaklega í ljósi þess 

Herra forseti. Eitthvað skjöplast hv. þingmanni því að það hefur legið fyrir síðan í nóvember að stærðargráða ábyrgðarinnar gæti verið um 600 milljarðar kr. Það staðfesti m.a. þáverandi hæstv. forsætisráðherra í blaðaviðtali sem ég er með afrit af hér hjá mér. Það er hins vegar rétt að við vorum á þeim tíma að gera okkur vonir um að það sem endaði á tryggingarsjóðunum eða ríkinu umfram eignir gæti verið af stærðargráðunni 75–150 milljarðar. Þær tölur voru dálítið fljótandi á þessum tíma. Nú stendur krafan í 189 milljörðum framreiknað og gæti í lok næsta árs orðið um 230 milljarðar, ef svo illa tekst til að ekki takist að hefja greiðslur út úr búinu á næsta ári. Í því felast ríkir hagsmunir okkar að það gangi sem fljótast fyrir sig, að við fáum aðgang að þeim eignum sem þarna liggja þegar fyrir og hægt væri að nota til að lækka niður höfuðstólinn, sem og að við grípum til allra annarra mögulegra ráðstafana til að gera okkur þetta sem bærilegast, svo sem eins og vaxtaskiptasamninga, jafnvel einhverra fyrirframgreiðslna inn á lánið sem Tryggingarsjóður innstæðueigenda verði aðstoðaður við. Að sjálfsögðu verður allt reynt sem hægt er í þeim efnum 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir hans ræðu. Ég hjó eftir því að hann minntist ekki einu orði á IFS Greiningu eða lögmannsstofuna Mishcon de Reya í ræðu sinni og vakti það athygli mína. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að því hvers vegna hafi í upphafi verið samið við þessa lögmannsstofu Mishcon de Reya um að vinna fyrir ríkisstjórnina. Hvers vegna var hún valin og hvers vegna var samið við hana? Hæstv. ráðherra talar gjarnan um gögn, fyrirliggjandi gögn, sagan muni sýna þau og annað. Í ræðu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar kemur fram að ekki er enn búið að upplýsa þingmenn um öll gögn í málinu, að hér sé greinargerð frá því í mars frá Mishcon de Reya sem ekki hafi verið dreift.

Hún er komin.

Er þetta rétt? Hvenær á að láta þingmenn hafa það ef það er komið, hæstv. ráðherra? Mig langar því að spyrja: Eru fleiri gögn? Og fyrst hæstv. utanríkisráðherra er hér að gaspra fram í, hvernig eigum við að trúa því 

Herra forseti. Ég held að það sé hafið yfir allan vafa að aldrei hefur verið reiddur fram annar eins gagnabunki í tengslum við nokkurt mál eins og hér hefur verið gert og opnaður aðgangur að skjölum sem eiga sér fáar ef nokkrar hliðstæður og allt gert opinbert sem hægt er án þess að brjóta með neinum hætti reglur sem gilda um meðferð gagna í samskiptum aðila eða samskiptum ríkja. Sá hluti málsins hefur verið hafður í trúnaðarmöppum fyrir þingmenn. Ég veit ekki annað en að alltaf hafi verið brugðist við öllum óskum og leitað í skjalasöfnum ef það væru einhver hliðargögn eða eitthvað í viðbót sem mætti að gagni koma fyrir menn til þess að átta sig á þessu. Við getum auðvitað lengi kallað inn nýja og nýja aðila og beðið þá um að kíkja á þetta mál fyrir okkur, sérstaklega ef svo er komið á Íslandi að fyrir fram sé sjálfgefið að tortryggja og gagnrýna allt sem kemur frá innlendum aðilum og stofnunum eins og Seðlabankanum, Hagfræðistofnun Háskólans og öðrum slíkum aðilum í þessum efnum. Spurning er þá um hversu lengi menn ætla að halda slíkum leik áfram og hvaða tilgangi það þjónar. Fer ekki að koma að því að lokum 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort allt liggur fyrir, hæstv. ráðherra. Ef það er að koma í ljós, t.d. hér í dag, að enn eru gögn sem þingmenn hafa ekki fengið að sjá, hvernig getum við þá fullyrt að allt liggi fyrir? Ég get ekki treyst því. Þingmenn geta ekki treyst því að ríkisstjórnin sé búin að leggja fram öll þau gögn sem til eru í þessu máli. Það hefur komið í ljós í dag að því er ekki að treysta, því miður, hæstv. ráðherra. Það er ljótt að segja það, en þannig er það nú. Það er nú frægt hvernig minnisblað, sem aðstoðarmaður ráðherra sást hripa niður í flugvél, kom fram, en ég ætla að vona að það séu ekki fleiri gögn sem eru dulin einhvers staðar eða hulin þingheimi, en svo virðist vera. Því miður virðist svo vera. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra, af því honum er tamt að horfa til baka og líta á söguna, út í lykilpersónu í fjármálageiranum á tíma hrunsins. Sá sem var varaformaður stjórnar Seðlabankans og síðan stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins – er það rétt að ríkisstjórnin, þá hæstv. ráðherra, sé búin að skipa hann sem formann stjórnar Íslandsbanka?

Herra forseti. Það er nú einfalt að svara því. Sú skipan er ríkisstjórn og Alþingi algerlega óviðkomandi, því það er nýr eigandi bankans sem tilnefnir fjóra af fimm mönnum í stjórn. Ríkið tilnefnir bara einn mann og það gerir Bankasýslan á grundvelli tillagna frá sérstakri valnefnd, 

Hvern tilnefndi hún?

Og það kemur bara í ljós hverjir sitja þarna í bankaráði. En aðrir bankaráðsmenn eru á ábyrgð nýju eigendanna og það er alfarið þeirra að svara fyrir það hverja þeir skipa. Svo vil ég bara segja um þessar endalausu ásakanir sem alltaf liggja hér í loftinu, um að menn séu viljandi að leyna einhverjum hlutum - næst á eftir landráðabrigslunum, sam vaðið hafa uppi alveg endalaust, og ákaflega dapurlegt hefur verið að hlusta á, kemur þetta alltaf með leyndina. Til hvers hefur það nú m.a. leitt? Jú, það leiðir til þess að gerð eru opinber gögn, lögfræðileg álit, sem gætu beinlínis verið skaðleg hagsmunum Íslands. Menn nenna auðvitað ekki að sitja  
            

Virðulegi forseti. Ég hygg að það sé rétt að utanríkisráðherra fyrrverandi og forsætisráðherra hafi gefið út yfirlýsingu um að ríkið stæði við innstæðutryggingarsjóð hvað varðar fjármögnun, það hafi verið gert 8. október. En má ég kannski rifja upp, með leyfi forseta, að þá var gengið út frá því að úthlutun úr þrotabúi færi að íslenskum lögum, atriði sem samninganefndin samdi frá sér. Þá var gert ráð fyrir að vextir væru forgangskröfur, vextir sem nema um 300 milljörðum í dag. Þá mat Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn það að skuldbindingin, eða það sem mundi falla á ríkið, væri í kringum 72 milljarðar. Það er svolítið annar raunveruleiki en hæstv. fjármálaráðherra vill sýna okkur fram á hér í dag. 

Herra forseti. Ég var eingöngu að gera grein fyrir því, með beinum tilvitnunum í opinber gögn, hvernig menn sjálfir útskýrðu samhengi hlutanna þegar hin umsömdu viðmið eða Brussel-viðmiðin urðu opinber. Ég gerði ekkert annað en vitna í það sem þingmenn og ráðherrar sögðu þá. Það getur varla talist ósanngjörn eða ómálefnaleg tilvitnun 

Virðulegi forseti. Þetta er ekki rétt sem hæstv. fjármálaráðherra hélt hér fram. Hann vitnaði beint í dagsetninguna 8. október og þá var menn ekki einu sinni farið að dreyma Brussel-viðmiðin hvað þá meira. Það er algjörlega ljóst að þær forsendur sem voru notaðar við bæði undirritun minnisblaðsins við Hollendinga og við þær yfirlýsingar sem fyrrverandi utanríkisráðherra og fyrrverandi forsætisráðherra voru með hér í fjölmiðlum, um stuðning við sjóðinn og að standa við skuldbindingar og annað slíkt, voru byggðar á forsendum sem samninganefndin, í umboði ríkisstjórnar hæstv. fjármálaráðherra, sömdu frá sér smátt og smátt.

Herra forseti. Hin skjalfestu gögn málsins sýna hið gagnstæða. Það tókst að þoka málinu úr þeim farvegi sem það var í í október, nóvember, desember, janúar, yfir til mun hagstæðari lausnar. Það er ómótmælanlegt, þannig er það.

Ég mótmæli.

Það er ómótmælanlegt  „Það er enginn góður kostur í þessari stöðu þannig að við þurfum að velja leið sem lágmarkar tjónið fyrir okkur og gerir okkur kleift að ná þeim markmiðum sem við þurfum að ná svona í öðrum málum.“ 
             Þetta var og er kjarni málsins. 

Virðulegi forseti. Enn ræðum við Icesave-samningana og er nú mál að linni. Safnað hefur verið gögnum um allar hliðar málsins og umræður í þingsal og í fastanefndum verið ítarlegar. Álit þeirrar sem hér stendur hefur ekki breyst frá 2. umr. um frumvarpið þess efnis að samningarnir séu ásættanlegir, einkum eru sjö greiðslulaus ár mikilvæg fyrir þjóð í efnahagsvanda og samanborið við önnur lán sem ríkið hefur tekið vegna efnahagshrunsins eru lánakjörin hagstæð. Einnig fylgja samningar um uppgjör þar sem eignir Landsbankans koma til lækkunar höfuðstóls og möguleiki á uppgreiðslu hvenær sem er ef betri lánakjör bjóðast annars staðar. Fyrirvararnir sem samdir voru í sumar eru auk þess til þess fallnir að verja ríkissjóð þannig að ef svo ólíklega vildi til að erfiðlega tækist að endurreisa efnahagslífið er í samningunum tilgreind hámarksgreiðsla miðað við hagvöxt. Varnarhlutverk fyrirvaranna er mikilvægt jafnvel þótt þær breytingar hafi verið gerðar að vextir verði alltaf greiddir og lengt verði í láninu ef eitthvað stendur eftir árið 2024. Engum Íslendingi finnst þetta mál geðfellt en það hverfur ekki frá okkur fyrir það. Það er nauðsynlegt að ganga frá málinu, semja um lausn svo sjáist fyrir um stöðu efnahagsmála hér á landi eins og kostur er. Þau skref þarf að stíga sem skapa íslensku efnahagslífi trúverðugleika að nýju. Virðulegi forseti. Í umræðum stjórnarandstöðunnar um Icesave hefur þeirri sem hér stendur á stundum orðið hugsað til þess þegar Lísa í Undralandi spurði köttinn í hvaða átt hún ætti að halda. Kötturinn svaraði eitthvað á þá leið að það færi eftir því hvert hún væri að fara. Ég er nú bara að fara eitthvað, sagði Lísa. Þangað kemstu örugglega, sagði kötturinn, einkum ef þú ferð nógu langt. Það hefur oft verið erfitt undanfarna mánuði að átta sig á á hvaða leið stjórnarandstaðan er í þessu máli. Við þurfum að vita hvert við erum að fara og ryðja hindrunum að takmarkinu staðfastlega úr vegi. Tryggja þarf velferð þjóðarinnar í nútíð og framtíð og samkomulag það sem nú bíður staðfestingar er þrátt fyrir allt hluti þeirrar áætlunar. Með því að ganga frá samningunum um skuldbindingar okkar gagnvart Bretum og Hollendingum sendum við ótvíræð skilaboð um að við vitum hvert við stefnum og afleiðingarnar verða meðal annars þær að lánshæfi okkar batnar. Íslenska ríkið og íslenskt atvinnulíf þurfa á því að halda. Nú er það svo að Icesave-reikningarnir eru ekki stærsta vandamál okkar því að skuldastaðan er slæm eftir fall bankanna og stóra skuld Seðlabankans. Þá eru margar efnahagsstærðir, t.d. raungengi og verðbólga, háðar því hvernig staðið er að stjórn efnahagsmála. Sýna þarf staðfestu og aga í ríkisfjármálum, samningar um skuldbindingar vegna Icesave einir og sér nægja augljóslega ekki við endurreisn efnahagslífsins en þeir eru nauðsynlegir til að hrinda úr vegi hindrunum svo að endurreisnarferlið geti gengið farsællega. Það ætti að vera hv. þingmönnum ljóst af þeim gögnum og álitum sem safnað hefur verið til að undirbyggja ákvörðun í málinu. Einhvern veginn lausn fæst samt örugglega einhvern tímann ef valin er einhver önnur lausn en hér um ræðir. Virðulegi forseti. Hverjir eru valkostir við þá samninga sem undirritaðir hafa verið og bíða staðfestingar Alþingis? Einn kosturinn sem nefndur hefur verið er að neita ríkisábyrgðinni og vísa Bretum og Hollendingum á íslenska dómstóla. Annar er að hafna þessum samningum og freista þess að ná nýjum og betri. Allar líkur eru á að hvor leiðin sem er muni hafa það í för með sér að viðsemjendur okkar leggi fram ýtrustu kröfur og niðurstaða fengist eftir langan tíma sem væri óhagstæðari en sú sem nú býðst. Í millitíðinni yrði Ísland algjörlega einangrað hvað varðar alþjóðleg fjármálasamskipti. Vart þarf að benda á afleiðingar þess fyrir þjóð sem byggir velferð sína á greiðum útflutningsviðskiptum. Einnig er ljóst að ríki í Evrópu hafa mjög skýra afstöðu til þess hverjar skyldur Íslendinga eru í Icesave-málinu. Virði Ísland að vettugi umræddar skyldur sínar á innri markaði Evrópusambandsins er þátttaka í EES í uppnámi. Að halda niðri í sér andanum og vonast til að vandamálið hverfi, einkum ef andanum er haldið nógu lengi, er ekki heldur valkostur í málinu, virðulegur forseti, vandann þarf nefnilega að leysa. Með vísan til þeirra röksemda sem koma fram í almennum athugasemdum við frumvarpið um breytingar á lögum nr. 96/2009 og í nefndaráliti meiri hlutans og fylgigögnum þess er lagt til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Með því að staðfesta ríkisábyrgð á láni Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta sýnum við ábyrgð og varfærni við meðhöndlun ríkisfjármála og greiðum um leið fyrir aðgengi Íslands að erlendum lánamörkuðum. Ef lyktir málsins dragast hins vegar enn á langinn þýðir það ófullnægjandi lánafyrirgreiðslur, viðvarandi efnahagsleg vandkvæði og tafir í atvinnuuppbyggingu og verðmætasköpun. Allt hefur það slæm áhrif á efnahag heimila, velferð þjóðarinnar og lífskjör og gæti haft enn meiri og alvarlegri afleiðingar en þegar hafa orðið vegna efnahagshrunsins. Með því að hafna samningunum og neita ríkisábyrgð tæki Alþingi Íslendinga mikla efnahagslega og pólitíska áhættu. Áhættusækni hluta þjóðarinnar hefur komið okkur í þann vanda sem við glímum nú við, Icesave-málið allt er afsprengi slíkrar hegðunar. Eitt er víst að þegar kemur að hag þjóðarinnar er slík hegðun engan veginn boðleg. Við úrvinnslu þess vanda sem við stöndum frammi fyrir og sem skref í átt að betri ímynd Íslands meðal annarra þjóða og um leið skref í átt að bættum lífskjörum hér á landi er nauðsynlegt að ganga frá málinu. Það samkomulag sem náðst hefur við viðsemjendur er ásættanlegt og til þess fallið að greiða fyrir endurreisnarferlinu. Það er nefnilega þannig, virðulegur forseti, að samningarnir um Icesave eru ekki ástæða efnahagsvandans eins og málflutningur sumra hv. þingmanna virðist benda til. Samningarnir eru þvert á móti partur af lausn vandans.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir skýra og ágæta ræðu þótt ég sé að sjálfsögðu ekki sammála nokkrum sköpuðum hlut sem þar kom fram. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í eitt atriði. Hv. þingmaður fullyrðir að ef Alþingi samþykki ekki það frumvarp sem hér liggur fyrir sé þátttaka okkar í EES í hættu. Hvernig er sú fullyrðing rökstudd af hálfu hv. þingmanns? Því hefur margoft verið haldið fram í þessu máli án þess að ég hafi séð nokkurn rökstuðning fyrir því. Ég man reyndar til þess að formaður samninganefndarinnar, Svavar Gestsson, sló þessu fram í viðtali í Morgunblaðinu, jafnframt án rökstuðnings. Ef það eru einhver rök fyrir þessu væri ágætt að fá að heyra þau. Það er ekki hægt að sjá það á minnisblaði fyrrverandi formanns Samfylkingarinnar sem fjallaði um það hvernig ferill málsins var á hennar valdatíma. Þvert á móti kom þar fram að með Brussel-viðmiðunum 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé augljóst að ef Íslendingar ætla að brjóta þær reglur sem gilda á innri mörkuðum ESB erum við að setja EES-samninginn í uppnám. Það er minn skilningur á þessu máli. Alveg sama hvað Brussel-viðmiðum og umræðum um þau áhrærir finnst mér augljóst að EES-samningurinn er í uppnámi ef við ætlum að fara gegn innri reglum sambandsins.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta svar en mig langar þá að spyrja: Hvað reglur eru það, að mati hv. þingmanns, sem við erum þá að brjóta? Er það vegna þess að við settum neyðarlögin? Ef svo er af hverju er þá ekki löngu búið að henda okkur út úr EES vegna þess að við samþykktum þessi neyðarlög á Alþingi fyrir rúmu ári? Mig langar líka að vísa til þess sem fram hefur komið hér í þinginu varðandi það sem hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt, að okkur hafi verið hótað grímulaust af Evrópusambandinu. Þeirri spurningu var beint til hæstv. forsætisráðherra um hvaða hótanir væri að ræða og þá kannaðist hún ekkert við þær hótanir. Er þetta ekki bara einhver hræðsluáróður sem hv. þingmaður hefur orðið fyrir af hálfu forustumanna ríkisstjórnarinnar og er ekki rétt að kíkja aðeins á það hvernig þetta allt saman er rökstutt? Það hefur nefnilega verið upplýst hér í þingsalnum í dag að allt þetta mál virðist byggjast á einhverjum misskilningi. Öll röksemdafærsla ríkisstjórnarflokkanna virðist byggjast á einhverjum misskilningi þar sem hæstv. fjármálaráðherra vísaði í það að við hefðum verið skuldbundin af fyrri ríkisstjórn með minnisblaðinu við Holland þegar fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, segir að það minnisblað hafi einmitt verið núllstillt, 

Virðulegi forseti. Ég upplifi þetta ekki sem hótanir frá Evrópusambandinu af neinu tagi, ég upplifi það ekki þannig. Við höfum hins vegar gengist undir EES-samninginn, ekki satt? Honum fylgja ákveðin réttindi en einnig ákveðnar skuldbindingar. Jafnræðisreglan er náttúrlega ein höfuðregla Evrópusambandsins. Ég hef ekki upplifað þetta sem einhverjar hótanir frá Evrópusambandinu en við erum í þessum samskiptum og þar gilda ákveðnar reglur og ef við ætlum að fara gegn þeim hljótum við að vera að setja samninginn í uppnám.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir ræðu hennar þó að ég hafi ekki verið sammála henni og fullyrðingar um að EES-samningurinn sé í hreinu uppnámi eru alveg hreint dæmalaus málflutningur enda hefur það oft komið fram að svo er ekki. Það kom fram í máli þingmannsins að hún telji að stjórnarandstaðan líti svo á að vandinn hverfi frá okkur höfnum við Icesave-samningnum með þessu frumvarpi. Það er rangt því að við höfum aldrei talað með þeim hætti. Ég hef hins vegar heyrt á máli þingmanna Samfylkingarinnar hér í þessum sal eða fyrir utan salinn að þeir telja að Icesave-skuldbindingin hverfi þegar við verðum neydd inn í Evrópusambandið, þegar þeir eru komnir með okkur þangað inn. Þannig að við skulum hafa það á hreinu hvað hverfur og hvenær. Mig langar að spyrja þingmanninn út af því að það kom fram í máli hennar að Bretar og Hollendingar muni gera á okkur ýtrustu kröfur: Hverjar eru þessar ýtrustu kröfur að mati þingmannsins?

Virðulegi forseti. Ýtrustu kröfurnar eru öll upphæðin sem tilgreind er í samningunum, í grein 2.1.1 í breska samningnum og ég man ekki hvaða númer er á henni í hollenska samningnum. En þarna eru hámarksupphæðirnar tilgreindar. Varðandi þetta mál yfirleitt vil ég gjarnan horfa til framtíðar og horfa á þau vandræði sem við stöndum frammi fyrir og þau verkefni sem þarf að leysa. Einn liður í því að koma okkur út úr þeim vandræðum sem við erum í er að leysa Icesave-deiluna. Um það hljóta hv. þingmenn að vera sammála. Við þurfum að leysa þetta mál þannig að við getum haldið endurreisnarferlinu áfram. Málið flækist fyrir okkur. Samningunum, sem ég segi að séu ásættanlegir, 

Virðulegi forseti. Það er hægt að leysa Icesave-deiluna á þann hátt sem stjórnarandstaðan leggur til hér, þ.e. að vísa málinu frá og hefja viðræður á ný við Breta og Hollendinga. Séu þeir ekki tilbúnir til viðræðna við okkur þurfa þeir að sækja mál sitt fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur og síðan Hæstarétti. Það vilja Bretar og Hollendingar að sjálfsögðu ekki því að hér á landi gilda íslensk lög en ekki bresk og þá þyrfti dómstólakerfið á Íslandi að taka tillit til dóms Evrópudómstólsins gegn Þýskalandi þar sem fram kom að ekki væri ríkisábyrgð á innstæðutryggingarsjóðum, þannig að það sé alveg á hreinu. Mér skildist á svari hv. þingmanns, og vildi ég gjarnan fá það betur útskýrt hjá henni í seinna andsvari, að hámarkskröfur sem þeir geta einhvern tíma rukkað okkur um séu 20.887 evrur á hvern reikning, á hvern banka, á hverja innstæðu og þá er það á hverja kennitölu hjá Bretum og Hollendingum. Ef þingmaðurinn er að halda því fram að Bretar og Hollendingar geti komið hingað og sótt á okkur 

Virðulegur forseti. Þessu er fljótsvarað: Nei, ég var ekki að tala um það. En í grein 2.1.1 í breska lánasamningnum kemur hámarksupphæðin t.d. fram, hún er skráð þar og ekki er hægt að rukka okkur um meira en það sem þar stendur, þannig að svar mitt við spurningu hv. þingmanns er nei.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu. Reyndar kom ein fullyrðing fram í máli hennar sem ég er ekki alveg sammála, hv. þingmaður sagði nefnilega að þegar við værum búin að samþykkja Icesave mundi lánshæfismat okkar batna. Í mínum huga er lánshæfismat byggt á getu hvers ríkis til að standa undir þeim skuldbindingum sem það tekur að sér. Mig langar að biðja hv. þingmann um að rökstyðja þetta aðeins frekar, hún nefndi þetta í einni setningu og ég fæ þetta ekki til þess að koma heim og saman. Mig langar síðan að beina annarri spurningu til hv. þingmanns og hún er sú hvort hv. þingmaður telji að Íslendingar hafi staðið jafnfætis Bretum og Hollendingum við þessa samningagerð. Við vorum undir endalausum hótunum, bæði beinum og óbeinum, allan tímann. Ég spyr hv. þingmann: Stóðum við við þessa samningagerð jafnfætis Bretum og Hollendingum?

Virðulegi forseti. Varðandi lánshæfismatið hafa matsfyrirtækin hreinlega gefið það út að það muni hafa jákvæð áhrif á lánshæfismat íslenska ríkisins ef gengið verður frá þessum skuldbindingum. Þetta kemur fram í minnisblaði Seðlabankans, bæði frá því í sumar og eins nú á haustdögum. Ég held líka að það sé augljóst að ef þjóð situr undir þeim ámælum að hún standi ekki við skuldbindingar sínar eru ekki miklar líkur á því að hún skori hátt þegar lánshæfi er metið. Hver vill lána þjóð sem er líkleg til þess að standa ekki við lánasamninga? 
             Varðandi það hvort ég telji að ríkin hafi staðið jafnfætis þá var ég náttúrlega ekki við samningaborðið en ég álít 

Virðulegi forseti. Ég vil minna hv. þingmann á það, út af lánshæfismatinu, að sum matsfyrirtækin gáfu bönkunum mjög háa einkunn sem var langt uppi í skýjum alveg fram á síðasta dag. Ég vara hv. þingmann því við að taka of mikið mark á því. Það er líka hægt að spyrja: Hver vill lána þjóð sem getur ekki staðið við þær skuldbindingar sem hún er búin að taka á sig? Það er hinn vinkillinn á því máli. Um leið og búið var að kynna fyrstu samningana - áður en fyrirvarar voru settir, í byrjun júnímánaðar, án þess að nokkur þingmaður hefði haft tækifæri til að kynna sér þá vegna þess að ekki var aðgangur að þeim skjölum sem við áttu - komu forustumenn Samfylkingarinnar, hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra, fram og sögðu að þingflokkur Samfylkingarinnar gerði enga athugasemd við þetta og teldi mjög skynsamlegt að samþykkja samningana eins og þeir væru. Getur hv. þingmaður staðfest að forustumenn Samfylkingarinnar hafi þar talað fyrir munn allra þeirra hv. þingmanna sem sitja í þingflokki Samfylkingarinnar?

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins ræða áfram um lánshæfismatið vegna þess að lánshæfismat skiptir þjóðina mjög miklu máli. Það skiptir mjög miklu máli að við skorum hærra á lánshæfismatinu og það er slæmt fyrir þjóðina ef við förum neðar og að horfur okkar séu neikvæðar. Þær þurfa að vera stöðugar og við þurfum að fara upp á við til þess að bæði ríkið og stóru fyrirtækin okkar fái ódýr lán. Nú eru erlendir lánamarkaðir lokaðir fyrir Íslendingum en við þurfum nauðsynlega á þeim að halda vegna þess að við þurfum t.d. að endurfjármagna okkur. Ég á, virðulegur forseti, erfitt með að tala fyrir aðra en sjálfa mig úr þessum ræðustól.

Hæstv. forseti. Í framhaldi af síðasta andsvari og svari vildi ég bara velta því upp hvort það geti ekki verið að þingflokkur Samfylkingarinnar hafi samþykkt það í júní að samþykkja ríkisábyrgð á samningana sem þá lágu fyrir og verið býsna ánægðir með þá samninga, hvort þingflokkur Samfylkingarinnar hafi ekki verið býsna ánægður með stöðuna eins og hún var í lok ágúst og talið það mjög góða lausn, hvort þingflokkur Samfylkingarinnar hafi ekki bara verið á því nú í haust að það væri líka góð lausn. Er það ekki rétt hjá mér líka að í öllum tilvikum hafi þeim málflutningi verið haldið á lofti að hér mundi allt hrynja ef samningarnir, eins og þeir lágu þá fyrir, yrðu ekki samþykktir? Er ekki rétt hjá mér að því hafi verið haldið fram af hálfu talsmanna ríkisstjórnarinnar, og þar á meðal talsmanna Samfylkingarinnar, allt frá upphafi þessa máls að lengra verði ekki komist? Þó hefur málið tekið verulegum breytingum, að ég tel, frá því að það var fyrst lagt fram í sumar.

Virðulegi forseti. Ég get talað fyrir mig og ég hef verið þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að leysa Icesave-málið fljótt og vel. Ég hef einnig verið þeirrar skoðunar að þessi samningur sé ásættanlegur. Sjö ára greinin skiptir okkur mjög miklu máli og vextirnir eru með þeim betri sem okkur hafa boðist undanfarið. Hins vegar voru fyrirvararnir sem voru samdir nú í sumar öryggisnet fyrir okkur þannig að ég get ekki sagt annað en að því leyti hafi samningarnir batnað í meðförum þingsins. En ég er á því nú, eins og við 2. umr., að samningarnir séu ásættanlegir.

Hæstv. forseti. Það er auðvelt að halda hv. þingmanni ánægðum, hún hefur verið ánægð með þetta mál alveg frá upphafi, alveg sama hvaða vinkla, sveigjur og beygjur málið hefur tekið, hún hefur alltaf verið ánægð með þá niðurstöðu sem ríkisstjórnin hefur lagt upp með. Allt í lagi, það er afstaða út af fyrir sig. Mér finnst það þó nokkuð skrýtið vegna þess að við erum auðvitað í töluvert ólíkri stöðu þeirri sem við vorum í í júní þegar samningar voru undirritaðir og það hefur töluvert mikið breyst. En rétt er að rifja það upp að ef hv. þingmaður og flokksfélagar hennar í Samfylkingunni hefðu einir ráðið hefði ótakmörkuð ríkisábyrgð verið samþykkt í júlí án nokkurra fyrirvara og skilyrða, það liggur alveg ljóst fyrir. Hv. þingmanni varð tíðrætt um skuldbindingu Íslands og skuldbindingar, að við stæðum við skuldbindingar. Ég er að velta fyrir mér hvort hún er þá ósammála því sem segir í 2. gr. frumvarpsins: Ekkert í lögum þessum felur í sér viðurkenningu á því að íslenska ríkinu hafi borið skylda til að ábyrgjast greiðslu 

Virðulegi forseti. Ég sagði aldrei að ég væri að drepast úr gleði yfir þeirri stöðu sem við erum í. Við erum í afar slæmri stöðu. Það er búið að fara virkilega illa með okkur Íslendinga og við stöndum frammi fyrir ótrúlegum erfiðleikum. Það sem máli skiptir er að horfa fram veginn, leysa málið og koma okkur upp úr vandanum. Við þurfum að leysa Icesave-deiluna til þess að koma okkur af stað. Við erum að gera það núna með ásættanlegum hætti. Það eru allir valkostir slæmir en þetta er samt það besta sem við getum gert í stöðunni. Það er líka þannig, virðulegi forseti, að við Íslendingar erum ein um að halda því fram að okkur beri ekki skylda til að standa við þessar skuldbindingar, við erum ein um þá skoðun. 
            

Frú forseti. Vegna síðustu orða hv. þingmanns vil ég segja að við Íslendingar erum ekki ein um þessa skoðun. Fjármálaráðherra Hollands lýsti því yfir 3. mars sl. að innlánstryggingakerfið virkaði ekki þegar til allsherjarhruns kæmi. Hann sagði auk þess að skattgreiðendur ættu ekki að greiða fyrir tap sparifjáreigenda. Það er því ekki rétt að Íslendingar séu einir með þá skoðun. Viðsemjandi okkar, fjármálaráðherra Hollands, er á þeirri skoðun að Íslendingar hafi ekki átt að greiða, það er svo merkilegt.

… staðfestingu á þessu …

Þetta er til hjá fjármálaráðuneyti Hollands,  Þá langar mig til að velta því upp, frú forseti, hvað muni gerast í málsmeðferðinni, af því að menn hafa verið að kvarta undan því hvað muni gerast ef þetta verður fellt eða eitthvað slíkt. Í fyrsta lagi getur það gerst að málið verði fellt, í öðru lagi að málinu verði frestað eða vísað til ríkisstjórnarinnar og í þriðja lagi að málið verði samþykkt. Þá getur það gerst, því komin er breytingartillaga um að vísa því í þjóðaratkvæðagreiðslu og það verði samþykkt, eða þá að forsetinn skrifi ekki undir og sendi það í þjóðaratkvæðagreiðslu, sem sagt að þjóðaratkvæðagreiðsla kæmi til greina. Einnig að forsetinn skrifi undir og engin þjóðaratkvæðagreiðsla yrði og málið samþykkt og búið, menn henda vandanum aftur fyrir sig og gleyma honum í bili. Hvað gerist í kringum okkur ef þessi tilfelli koma upp? Í fyrsta lagi, ef málið verður fellt, hvað gerist þá? Þá segja sumir að lánshæfismatið muni falla á Íslandi. Það kann vel að vera. Reyndar held ég að lánshæfisfyrirtækin reikni með því að Icesave-skuldbindingin sé til staðar og hún verði leyst einhvern veginn og það samkomulag sem við erum að skrifa undir núna er eiginlega eins slæmt og það getur verið, þannig að lánshæfismatið getur varla versnað mikið meira. Hins vegar ef það fellur þá getur verið að við verðum að sætta okkur við ruslvexti í kannski eitt eða tvö ár meðan íslenskt atvinnulíf er að ná sér upp og það eru vextir sem eru svipaðir og af Icesave, það er bara þannig. Ruslvextir eru svipaðir til skamms tíma og af Icesave. Skammtímavextir eru núna á góðar myntir eins og dollara nánast núll, það er um 0,5% eða 0,25%, eitthvað slíkt. Það eru ársvextir af ríkisskuldabréfum. Ríki sem lenda í greiðslufalli og einhverjum vandræðum eins og við erum að lenda þá í, ef við semjum ekki um Icesave eins og menn eru að spá, það yrði þá 4–5% álag og þá erum við komin upp í svipað og Icesave, það er bara þannig, það er nú ekki verra. Menn segja að AGS verði í uppnámi. Það væri nú undarlegt, frú forseti. Þeir eru búnir að sverja af sér, þeir segjast ekki vera svarti péturinn í dæminu. Þeir segjast ekkert vera að kúga Íslendinga. Þá segja sumir að við fáum ekki lánið hjá Skandinövum. Þeir segjast einnig ekkert vera að kúga Íslendinga. Það vill enginn kúga Íslendinga en samt eru menn að því, vissulega, og hafa verið að því allan tímann. Þó að AGS færi í uppnám erum við búin að fá fyrirgreiðsluna núna, þ.e. um þriggja mánaða tímabil, og á meðan getum við samið við Breta og Hollendinga ef þeir kæra sig um. Ef þeir kæra sig ekki um það verður að sækja þetta hjá Héraðsdómi Reykjavíkur. Hvað gerist þá? Þá kemur upp spurningin hvort við eigum að greiða eða ekki. Ég hugsa að Hæstiréttur komist að því að það sé bara engin ríkisábyrgð á þessu, það gæti gerst. Það gæti líka gerst að ríkisábyrgð sé á þessum 20 þús. evrum en mér finnst mjög ólíklegt að Bretar og Hollendingar geti komið með sínar kröfur sem þeir tóku ákvörðun um sjálfir, umfram skyldu Evrópusambandsins, og gert kröfu til íslenska ríkisins um þær upphæðir. Það er aldeilis öldungis fráleitt. Jafnvel þótt það væri þá stendur nefnilega í lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, í 9. gr., með leyfi forseta: „Ávallt skal heimilt að endurgreiða andvirði innstæðu, verðbréfa eða reiðufjár í íslenskum krónum, óháð því hvort það hefur í öndverðu verið í annarri mynt.“ Það skal ávallt heimilt að greiða í íslenskum krónum og það er sko allt önnur og miklu betri staða. Þá bara borgum við Bretum og Hollendingum í íslenskum krónum og segjum þeim: Því miður, það eru gjaldeyrishöft hérna, þið fáið þetta ekki greitt út. Leggið þið þetta bara fyrir. Svo getum við sett á þetta fjármagnstekjuskatt og við getum sett á þetta eignarskatt o.s.frv. Við getum látið verðbólguna éta upp þessar skuldir ef þær verða ofviða. Það er allt annað að skulda í krónum, sem maður getur prentað peninga fyrir, en að skulda í erlendri mynt sem þarf að flytja út vörur fyrir. Það er allt annar handleggur. Ég er nærri viss um að þessi staða yrði betri af því að við megum borga þetta út í krónum. Það er alveg sama hvað hv. formaður fjárlaganefndar, Guðbjartur Hannesson, hristir hausinn, það má borga út í krónum og þá gerum við það.

…milljarða … eftir að koma …

Já, það er bara nákvæmlega eins og með jöklabréfin, það yrði nákvæmlega sami vandinn. Gjaldeyrishöftin mundu náttúrlega vara eitthvað lengur og svo mundu Bretar og Hollendingar neyðast til að semja um eitthvað annað af því að þeir eru með svo mikið af krónum hérna. Við getum sem sagt þurft að greiða allt eða ekkert og þá kemur spurningin um neyðarlögin, og jafnrétti. Menn tala mikið um jafnrétti milli innlánseigenda. Það er heimilt, frú forseti, að mismuna fólki í Evrópusambandinu eftir búsetu, það er heimilt. Skattalög eru mismunandi, það eru önnur skattalög á Íslandi en í Hollandi. Það er annar bótaréttur á Íslandi en í Þýskalandi, allt annar. Við hefðum getað borgað allar innstæður á Íslandi í gegnum bótakerfið. Við hefðum getað sagt að þeir sem tapa innstæðum í íslenskum bönkum fái það greitt í gegnum Tryggingastofnun, 20 milljónir eða hvað það nú er. Við megum mismuna þannig. Það er nefnilega heimilt að mismuna eftir búsetu í Evrópusambandinu, það er þannig. Það sem við mundum gera ef þetta yrði fellt er að semja upp á nýtt með fulltrúum allra flokka. Ég hugsa að Bretar og Hollendingar mundu sjá sitt óvænna og senda tilkynningu viku seinna um að þeir samþykki fyrirvarana í gildandi lögum frá því í sumar, því að það voru nefnilega afskaplega réttlátir og skynsamlegir fyrirvarar sem tryggðu Íslendinga ef illa færi. Ef vel gengur borga Íslendingar upp í topp. Það eru ákveðnar líkur á því að það gangi vel, ég kem inn á það á eftir. - Tíminn er allt of stuttur. Síðan er möguleiki á að þessu verði frestað eða vísað til ríkisstjórnarinnar og þá er samið upp á nýtt og aftur með fulltrúum allra flokka og það sem menn þurfa að leggja megináherslu á eru lægri vextir. Það eru hryllilega háir vextir á þessu, 5,55% ofan á pund og evru er gífurlega mikið eins og kemur fram í nefndaráliti 1. minni hluta efnahags- og skattanefndar til fjárlaganefndar, sem aldrei var lesið þar. Þar er farið í gegnum það hvernig verðbólga hefur verið á Bretlandi, ég kem rétt inn á það á eftir ef ég hef tíma. Svo er þriðji möguleikinn að málið verði samþykkt og þá með þjóðaratkvæðagreiðslu ef neitun forseta verður og ef þjóðin samþykkir að taka á sig þessa skuldbindingu - sem ég stórefast reyndar um - þá eru til staðar gildandi lög, og ég kem inn á það á eftir. Ef þjóðin hafnar yrðu væntanlega málaferli, sem er góður kostur, allt borgað í krónum, fram færu samningaviðræður eða þá að skeyti komi frá Bretum og Hollendingum um að þeir fallist á fyrirvarana. Þá er það síðasta sem er eftir: Hvað gerist ef þetta verður samþykkt og forsetinn skrifar undir og engin þjóðaratkvæðagreiðsla og ekki neitt, hvað gerist þá? Menn hafa ekkert velt því fyrir sér. Þá hafa skuldir Íslands allt í einu stóraukist raunverulega, nú er þetta bara eitthvað sem er svífandi, en þá er þetta orðin raunveruleg aukning á skuldum, raunveruleg aukning á greiðslubyrði og raunverulegur möguleiki á því að við getum ekki borgað. Það er líka hættulegt. Ég hugsa að matsfyrirtækin muni segja: Jú, við áttum von á því að Íslendingar þyrftu að borga Icesave en þeir sömdu eins illa af sér og mögulegt var. Þannig að lánshæfismatið minnkar, lækkar. Það gæti gerst. Svo náttúrlega fellur það á ríkissjóð, sennilega 100–150 milljarðar á þessu ári, yfirstandandi ári, vegna vaxta og hækkunar á erlendu gengi. Þetta er nefnilega allt saman gengistryggt. Þetta er eins og með gengistryggð bílalán sem margir kvarta undan og þekkja. Þá erum við allt í einu komin með alveg gífurlegan halla á ríkissjóði fyrir árið 2009 og það þykir ekki góð lexía hjá lánshæfisfyrirtækjunum. Ég er því ekki viss um að samþykkt frumvarpsins bæti stöðu Íslands nokkurn skapaðan hlut og ekki eigum við auðveldara með að fá lán frá erlendum lánardrottnum eða lánveitendum ef fyrirséð er að Ísland fari jafnvel í greiðsluþrot, geti ekki borgað það sem ríkisábyrgð er á, sem er alveg svakalegt. Ég veit ekki hvort fólk hefur almennt gert sér grein fyrir því hvað það þýðir. Þá er ég búinn að fara í gegnum þetta og þá þyrfti sem sagt að stórhækka skatta og stórauka niðurskurð í ríkiskerfinu. Það þýðir að það verður aukinn brottflutningur fólks og eiginlega mikil óáran og allt miklu verra en er núna. Ég reikna með að við getum í slíkri stöðu - það eru um 50% líkur á því að við munum geta borgað, aldrei auðveldlega, alltaf erfiðlega, en það eru 50% líkur á því að við getum borgað. Það eru svona 35% líkur á því að við getum illa borgað, mjög illa, með miklum herkjum, með mikilli nauðung, fátækt og öðru slíku. Í áhættugreiningu IFS kom fram að það væru 10% líkur á því með varfærnu mati að íslenska ríkið gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar, þ.e. að ríkisábyrgðin gæti ekki haldið. Erlend matsfyrirtækin meta þetta á 20%, einhvers staðar þar á milli liggja líkurnar á því að við getum ekki borgað. Það er mjög slæm staða, ég veit ekki hvort fólk hefur almennt gert sér grein fyrir því hvað gerist þegar ríki getur ekki borgað það sem ríkisábyrgð er á. Hvað gerist þá? Þá erum við komin í mjög slæma stöðu og þá munu Bretar og Hollendingar segja við okkur: Viljið þið ekki selja Landsvirkjun til hollensks fyrirtækis? Og við neyðumst til að gera það því að við gerum bara það sem þeir segja okkur í slíkri stöðu. Þá munu þeir segja: Þarf ekki að virkja meira á Íslandi? Getið þið ekki virkjað pínulítið meira þannig að Landsvirkjun blómstri? Svo munu Bretar segja að Skotar hafi nú veitt lengi vel á Íslandi, gætu þeir ekki fengið kvóta? Menn verða að gera sér grein fyrir því hvað gerist þegar þeir eru orðnir gjaldþrota, geta ekki staðið við ríkisábyrgð og háðir þeim sem hafa lánað þeim, því að þarna eru allt í einu komin lán. Það sem er núna óljós skuldbinding er allt í einu orðið lán ef þetta verður samþykkt. Við verðum bara að vona að Bretar og Hollendingar verði mildir húsbændur, við verðum að vona það og við lendum ekki í því að þurfa að fara að virkja það sem við kannski viljum ekki virkja o.s.frv. 
             Menn hafa töluvert talað um að Sjálfstæðisflokkurinn beri ábyrgð og spurningin er sú: Hvernig bera menn eiginlega ábyrgð í pólitík? Jú, þeir segja af sér, eða hvað? Það vill svo til að af sex ráðherrum Sjálfstæðisflokksins eru þrír hættir í pólitík, alveg. Er það ekki að bera ábyrgð? Þrír eru óbreyttir þingmenn. En af hæstv. ráðherrum Samfylkingarinnar sitja þrír áfram þrátt fyrir hrunið. Þar er enga ábyrgð að bera. Þeir eru: Hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, sem var félagsmálaráðherra í gegnum allt hrunið og bar ábyrgð á því með þáverandi sitjandi ríkisstjórn. Hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, hann sat í ríkisstjórn og var starfandi utanríkisráðherra meira að segja góðan hluta eftir hrun og ber því gífurlega mikla ábyrgð á því sem gerðist  Sumir segja að búið hafi verið að semja, eitthvert plagg hafi alltaf svifið yfir vötnunum. Bíddu, af hverju voru menn þá að semja aftur? Ef búið var að semja af hverju var þá skipuð samninganefnd? Hvað átti hún eiginlega að gera fyrst búið var að semja? Auðvitað var ekkert búið að semja eins og hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hefur undirstrikað. Það var búið að semja um það að við skyldum semja og notast skyldi við Brussel-viðmiðin og notast átti við embættismannakerfi Evrópusambandsins við þá samninga. Ekkert af því var gert, ekkert. Ábyrgð þeirra sem skrifuðu undir þennan samning hæstv. fjármálaráðherra er gífurlega mikil. Ég segi kannski ekki það sama og hann sagði við okkur áðan, að hann ætti að skammast sín, en það liggur við. Það er mikil ábyrgð að skrifa undir þvílík ókjör fyrir ókomnar kynslóðir Íslands sem þurfa að bera algjörlega ábyrgð á þessu, því að nefnd hans samdi þessa ógæfusamninga sem hann skrifaði undir og stjórnarliðar gáfu honum heimild til þess án þess að hafa séð samninginn og það er líka gífurlega mikil ábyrgð.

Að gefnu tilefni vill forseti minna ræðumenn á að ávarpa hv. þingmenn og hæstv. ráðherra með ákveðnum hætti. Þeim á að vera kunnugt um hvernig á að standa að því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal kærlega fyrir ræðu hans. Hann kemur alltaf með nýjar áherslur inn í ræður sínar þrátt fyrir fullyrðingar stjórnarflokkanna um annað. Hér féllu orð áðan frá hv. þingmanni stjórnarflokkanna, að ekki hefðu fengist betri vextir á þessa hörmungarsamninga. Ég gekk hér fram hjá ræðustólnum og minnti þingmanninn á að það eru svo hagstæðir vextir að það eru hvorki meira né minna en 100 milljónir á dag. Ekki nóg með að það byrji að tikka um næstu áramót, nei, það byrjaði að tikka inn á skuldina okkar 1. janúar 2009, fyrir einu ári þegar þetta ár er á enda eftir þrjá daga. Þessir samningar eru ömurlegir. Það skal alltaf hanga yfir ríkisstjórninni að þetta eru þeir verstu samningar sem komið hafa til landsins enda er dæmalaust hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á málunum. Við í stjórnarandstöðunni sitjum undir þeim hótunum að samþykkjum við ekki frumvarpið og verði það ekki að lögum, um ríkisábyrgð sem enginn veit hvað stendur á bak við, því að einungis skilanefnd Landsbankans hefur aðgang að eignasafni Landsbankans. Fjárlaganefnd var í tvígang bannað að sjá þessa útreikninga enda alveg ljóst hvað liggur fyrir, staða Landsbankans er mjög slæm. Það er alltaf verið að hóta því að þetta gjaldfalli allt á okkur ef við göngumst ekki við þessu frumvarpi. Og þá er alltaf verið að tala um stóra pakkann, allt sem Bretar og Hollendingar tóku upp hjá sjálfum sér að borga umfram 20.887 evrur. Í millitíðinni gerist það að Evrópusambandið setur nýja reglugerð sem skilgreinir það að innstæðutryggingarsjóður í Evrópusambandslöndunum skuli bera 50.000 evrur á hvern innstæðueiganda. 

Frú forseti. Í einni af þeim fáu ræðum sem ég hef haldið um þetta mál fór ég sérstaklega í gegnum tilskipun Evrópusambandsins og hvernig hún væri uppbyggð. Hún gengur út á það að tryggja hverjum innstæðueiganda allt að 20.000 ECU eða 20.887 evrur  Íslendingar voru sem betur fer búnir að setja slíkt kerfi upp, eins og ég las upp áðan, og voru búnir að láta greiða inn í það án þess að mótmæli kæmu frá Evrópusambandinu þannig að þetta kerfi átti að standa undir sér. Ef menn lesa tilskipunina nákvæmlega er nánast bannað að veita ríkisábyrgð á þennan sjóð til að mismuna ekki og til að skekkja ekki samkeppni í Evrópusambandinu. Það er einmitt það sem fjármálaráðherra Hollands getur um í þessari ágætu ræðu sem hann hélt hjá félagi fjárfesta í Evrópu - sem ég mun þá senda þingheimi á eftir af því að menn eru að efast um það, það var 3. mars. Hann segir að þetta kerfi virki ekki við hrun, það gangi ekki, þegar hrun verður í einhverju landi þá geti þetta kerfi ekki staðið undir sér, þá geti það ekki staðið við skuldbindingar sínar. Ég held að ef til dómsmáls kæmi hér á Íslandi og þegar dómarar á Íslandi færu að skoða þessa reglugerð, sem þeir eflaust hafa gert, muni þeir komast að þeirri niðurstöðu að við eigum ekki að borga neitt, að íslenska ríkið eigi ekki að borga neitt. Þetta er það sem Bretar eru hræddir við og Hollendingar og ekki bara þeir heldur allt Evrópusambandið. Af hverju er Evrópusambandið hrætt við þetta? Vegna þess að það mundi gefa signal út í Evrópu, til allra litlu sparifjáreigendanna um alla Evrópu, að þetta innlánstryggingarkerfi heldur ekki. Það getur orðið áhlaup á bankana, kannski síður núna, en síðasta haust var þetta raunverulega hætta sem vofði yfir evrópsku bankakerfi og það skýrir óskaplega hörku Evrópusambandsins gagnvart Íslandi og meira að segja Norðurlandaþjóðanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Við erum komin að merg málsins. Við eigum ekki að greiða þetta og höfum aldrei átt að greiða þetta. Það er rúmlega ár frá því að hrunið varð, búið er að setja nýja reglugerð í Evrópusambandinu sem hækkar innstæður eiganda í þessum sjóðum. Hættan er liðin hjá. Lög virka ekki aftur á bak þannig að við komumst ekki inn í þetta sjálf, við Íslendingar, en búið er að afstýra hættunni. Það verður ekki áhlaup á bankana úti í Evrópu þar sem búið er að tryggja þetta og setja ríkisábyrgð upp á 50.000 evrur á hvern innstæðutryggingarsjóð. Málið er einfalt og þess vegna á að fella þetta mál niður, semja við Breta og Hollendinga þar sem margbúið er að gefa í skyn að við stöndum ekki undir þessum skuldbindingum. Hættan er liðin hjá, Bretar og Hollendingar hafa fullkomið frelsi til að borga allt það sem þeir borguðu innstæðueigendum sínum en þeir eiga að hlífa okkur sem smáþjóð, sérstaklega í ljósi þess að þeir eru að reyna að fá okkur inn í Evrópusambandið. Þeir eru farnir að skemma svo fyrir sér að aðildarumsókn Íslendinga að Evrópusambandinu stendur í fullkomnu uppnámi, þetta er hræðsluáróður. Og hver er 

Frú forseti. Ég vil ekki blanda því inn í málið að Ísland sé einhver smáþjóð. Það kemur málinu ekkert við. Spurningin er bara þessi: Hvað eiga menn að borga með réttu? Ég vildi gjarnan fá úr því skorið fyrir dómstólum. Ef það fellur þannig borgum við bara í krónum og þá er staðan allt önnur. Þá þurfum við ekki að flytja út fisk og ál eða inn túrista til að standa undir þeim greiðslum. Þá prentum við bara peninga þannig að þetta verði þá innstæður hér á landi og hér eru gjaldeyrishöft svo að þeir geta aldrei flutt þetta út. Vinstri menn geta svo leikið sér að því að leggja fjármagnstekjuskatt á þetta allt saman og étið þar með upp eignir Breta og Hollendinga á Íslandi, og verðbólgan sem kemur í kjölfarið. Ég sé engan vanda við það að Bretar og Hollendingar fari í mál, bara engan, út af þessu ákvæði í íslenskum lögum sem íslenskir dómstólar þurfa að fara eftir, um að heimilt sé að greiða innstæðurnar út í íslenskum krónum, og það munum við gera. Ég sé því ekki þennan vanda sem menn eru að blása upp, að allt hrynji hérna.

Virðulegur forseti. Mig langar til að beina þeirri spurningu til hv. þm. Péturs H. Blöndals, vegna ræðu hans, hvort hann hafi reiknað út vextina af 270 milljarða kr. skuld Seðlabankans sem fulltrúi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hefur sagt mun alvarlegri vanda en Icesave-málið. Þá langar mig líka til þess að drepa niður fæti í framhaldsnefndaráliti frá 3. minni hluta fjárlaganefndar þar sem segir, í inngangi, að vaxtakjör samkvæmt samningnum sem frumvarpið lýtur að séu með öllu óásættanleg og mun verri en nú þekkist á lánsfjármörkuðum með sambærilegum samningum. Getur hv. þingmaður komið með dæmi því til stuðnings? Í nefndaráliti 3. minni hluta fjárlaganefndar, sem ég hygg að sé undirritað af þremur hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, segir jafnframt að þeir efnahagslegu fyrirvarar sem Alþingi samþykkti 28. ágúst sl. séu að engu orðnir. Klárlega er um einhvers konar innsláttarvillu að ræða vegna þess að þeir eru ekki að engu orðnir eða hvað? Er það mat hv. þm. Péturs H. Blöndals?

Frú forseti. Fulltrúi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hlýtur náttúrlega að standa við það að rétt sé fyrir okkur að borga það sem hann er að kúga okkur til að borga. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn stöðvaði vinnslu á áætlun fyrir Ísland í hálft ár til að kúga okkur.  Fyrirvararnir sem voru samþykktir í sumar eru farnir vegna þess að við munum borga hverja einustu evru og hvert einasta pund með 5,55% vöxtum til allrar framtíðar. Samkvæmt áliti IFS getur það orðið til 2046 sem við erum að borga af þessu láni með ofurvöxtum sem eru allt of háir og geta orðið geysilega háir ef verðbólga verður lítil í Bretlandi. Hv. þingmaður er náttúrlega búinn að lesa öll nefndarálitin og í nefndaráliti sem ég skrifa undir frá hv. efnahags- og skattanefnd til fjárlaganefndar - sem reyndar hefur aldrei verið rætt þar og þetta var allt saman í uppnámi í nefndinni líka - segir að það hafi verið tímabil í Bretlandi, frá 1921–1934, þar sem verðhjöðnun var að meðaltali 3% á ári. Ef slíkt gerðist aftur erum við að tala um 9% raunvexti af þessu láni og það er gjörsamlega óbærilegt fyrir Íslendinga að búa við slíkt. Slíkt tímabil gæti komið aftur. Af hverju skyldi það ástand ekki geta skapast aftur fyrst það gerðist 1921–1934? Vextirnir eru hættulega háir og ég held að við þurfum að semja upp á nýtt um þá. Það kemur fram að Bretar og Hollendingar veita sínum innlánstryggingarsjóðum miklu hagstæðari kjör en íslenska innlánstryggingarsjóðnum. Þá spyr maður: Hvar er allt jafnræðið? Hvað er að marka allt talið um jafnræði innan Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins.

Virðulegur forseti. Vandi Seðlabankans er vissulega mikill og ef ég man rétt raðaði fulltrúi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þeim vandamálum sem steðja að íslensku þjóðinni í ákveðna röð. Ég held að Icesave-samningurinn hafi þar lent í fjórða sæti yfir þá erfiðleika sem við blöstu, en vissulega er þetta erfitt mál. Ég hef mjög mikinn áhuga á því að heyra skoðun hv. þingmanns á því sem segir í þessu nefndaráliti samflokksmanna hans, um það að þetta séu mun verri kjör en nú þekkjast á lánsfjármörkuðum í sambærilegum samningum. Hvar eru þá betri kjör og hvaða sambærilegu samninga er verið að vísa í þarna? Þetta skiptir mjög miklu máli, ekki eru menn að fara með fleipur í nefndaráliti, þeir hljóta að geta nefnt einhver dæmi máli sínu til stuðnings. Þá væri líka mjög forvitnilegt að heyra hvernig 3. minni hluti fjárlaganefndar getur lagt það þannig upp að þeir efnahagslegu fyrirvarar sem Alþingi samþykkti 28. ágúst sl. séu að engu orðnir þegar það liggur fyrir að hluti þeirra a.m.k. hefur verið felldur inn í viðauka við samninginn. 

Frú forseti. Til að svara fyrst þessu síðara: Í fyrirvörunum í sumar átti það að gerast að ef við Íslendingar gætum ekki borgað - vegna þess að hér yrði enginn hagvöxtur, vegna þess að einhver áföll hefðu orðið, eða vegna þess að neyðarlögin héldu ekki eða eitthvað slíkt - ættum við ekkert að borga eftir 2024 þó að heilmikið af skuldinni væri eftir. Þá átti að semja upp á nýtt og þá vorum við í þeirri sterku stöðu að geta sagt við Breta og Hollendinga: Hér urðu áföll. Varðandi sambærileg lánskjör stendur í nefndaráliti frá efnahags- og skattanefnd, 1. minni hluta, að Daniel Gros bendi á að innstæðutryggingarkerfi Breta og Hollendinga séu að miklu leyti fjármögnuð með lánum úr ríkissjóði landanna. Þeir útlánsvextir sem yfirvöld í Bretlandi bjóði innstæðutryggingarsjóði sínum séu 1,5%, eða 4% lægri en vextirnir sem krafist er af íslenska innstæðutryggingarsjóðnum. 

Virðulegi forseti. Það er lenska hérna í þinginu að gefa ræðum einkunnir, þær eru málefnalegar, ágætar, góðar. Þessi fannst mér dæmalaus. Mig langar að spyrja hv. þm. Pétur Blöndal hvort það sé rétt skilið hjá mér að hann telji að þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem studdu ríkisstjórnarstefnu í 18 ár, sem leiddi til þess að efnahagslífið hér fór á hausinn og allt hrundi, beri enga ábyrgð? Telur hann að Sjálfstæðisflokkurinn hafi axlað ábyrgð sína á því hvernig efnahagsstjórn hér stefndi öllu í kaf og að þingmenn beri enga ábyrgð á því vegna þess að einhverjir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins séu ekki lengur ráðherrar eða jafnvel ekki lengur á þingi?

Frú forseti. 19. október 2008 tók ég á mig ábyrgð sem þingmaður - það má lesa í þingræðum, það var stuttu eftir hrun - ég tók á mig ábyrgð ef ég bæri einhverja í þessu, og vissulega bera allir ábyrgð. Varðandi það að ræða mín sé dæmalaus, ég veit ekki hvort ég á að taka það sem hrós eða sem skömm, en ég ákveð að taka það sem hrós. Það eru engin dæmi um svona góða ræðu, þannig að hún er dæmalaus. Ábyrgð manna hlýtur að felast í því hvar þeir stóðu og það vill svo til að innlánstryggingakerfið í Hollandi heyrði undir Fjármálaeftirlitið sem heyrði undir viðskiptaráðherra og þar var hæstv. viðskiptaráðherra þá Björgvin G. Sigurðsson.  
            

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ... 

Virðulegi forseti. Ég var ekki spyrja um hvort Samfylkingin hefði verið í ríkisstjórn, ég spurði: Hver telur hv. þingmaður að ábyrgð Sjálfstæðisflokksins sé á því ástandi sem við erum í núna? Hver telur hv. þingmaður að ábyrgð Sjálfstæðisflokksins sé á því að við þurfum að gera þessa samninga um Icesave?

… EES-samnings.

Frú forseti. Sjálfstæðisflokkurinn hefur margoft tekið á sig ábyrgð. Hann setti sérstakt starf í gang innan flokksins einmitt um hrunið og ábyrgð flokksins á því hruni. 

Þurfa þingmenn Sjálfstæðisflokksins ekki að taka neina ábyrgð?

Ég kemst bara ekkert að hérna fyrir frammíköllum. Fæ ég lengri tíma eða …?

Þingforseti vill biðja hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð. Það er einungis ein mínúta til ráðstöfunar og það lágmarkskurteisi að fólk geti talað úr ræðustóli Alþingis. Gjörðu svo vel, hv. þingmaður.

Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að axla sína ábyrgð, þrír ráðherrar eru hættir í pólitík.  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lesa upp allan þennan bunka hérna, menn geta verið rólegir yfir því. Þetta er svolítið sérkennileg umræða sem fer hér enn á ný fram um Icesave-málið. Hér skiptast þingmenn í andstöðu og með þessu máli, stjórnarflokkarnir og stjórnarandstaðan, í máli sem allir ættu í raun að vera sammála um og allir að berjast gegn sameiginlegum óvini, sem eru hin erlendu ríki sem eru að kúga okkur til þess að borga skuld sem íslenska þjóðin stofnaði ekki til heldur einhverjir framagosar sem störfuðu jú eftir reglum Evrópusambandsins  Þannig er, frú forseti, að Icesave-flokkarnir sem ég kýs að kalla svo, Samfylking og Vinstri græn, því að þau gera þennan samning, þessir flokkar bera ábyrgð á þessum samningi, þessir flokkar ætla að keyra þennan samning í gengum þingið. Það kann vel að vera, og ég ætla ekkert að gera lítið úr því, að allir flokkar á Alþingi fyrir utan hugsanlega Hreyfinguna og hv. þm. Þráin Bertelsson, beri einhverja ábyrgð á því ástandi sem hér skapaðist. Ég ætla ekki að skorast undan því að Framsóknarflokkurinn ber einhverja ábyrgð á því. En við sem erum í stjórnarandstöðunni núna berum enga ábyrgð á þeim samningi sem hér á að gera, þeim afarkostum og þeim vonda samningi sem liggur fyrir þinginu, þ.e. að veita ríkisábyrgð á vonlausan samning,  Eitt af því alvarlegasta við þennan samning er það að þeir sem ætla að segja já við þessu vita í raun ekki og hafa ekki hugmynd um hvað þeir eru að samþykkja, þeir vita ekki hver niðurstöðutalan verður, ekki neitt, vita ekkert hve lengi við þurfum að borga þetta. Við vitum ekki hvernig efnahagsþróunin verður í Bretlandi eins og hv. þm. Pétur Blöndal hefur bent á. Þetta ætla menn að samþykkja og vegna hvers? Jú, vegna þess að það er verið að kúga okkur til að gera þetta, það er verið að kúga okkur til að samþykkja þetta og hver er þar að baki? Evrópusambandið, enginn annar. Það má ekki trufla þá hugljómun sem Samfylkingin hefur varðandi það kratasamband. Það virðist sem Icesave-flokkarnir séu búnir að tryggja sér meiri hluta á þinginu, en það er svolítið merkilegt að ríkisstjórnin skuli vera í vanda með að tryggja að málið fari í gegnum þingið. Það er í rauninni stórmerkilegt að ríkisstjórnin skuli ekki geta gengið að því vísu að þetta mál fari í gegnum þingið og þurfi jafnvel að reiða sig á þingmenn annarra flokka til að svo geti orðið. Mér finnst það mjög merkilegt og það segir mér að sálartetrið hjá mörgum þingmönnum sé ekki alveg sátt við það sem hér er að fara fram, að menn hafi ekki fulla trú á því sem verið er að þræla þeim í að gera, ég við leyfa mér að orða það svo, frú forseti. En Icesave-flokkarnir, Samfylking og Vinstri græn, hugsanlega með aðstoð einhverra annarra, munu bera það inn í framtíðina að hafa samþykkt þann óskapnað sem hér á að samþykkja. Þeirra verður minnst fyrir það að hafa gert þennan samning gegn vilja nærri helmings þingmanna og þorra þjóðarinnar. Ríkisstjórnin setti málið í mikla óvissu og ósætti að mínu viti og hún gerði það með því að gera málið pólitískt. Það voru mikil mistök að fara ekki með þetta mál þverpólitískt, ná um það sátt að hverju menn stefndu. Nei, það var farið í það að gera málið pólitískt, skilja að stjórn og stjórnarandstöðu og þannig hefur málið verið unnið alla tíð síðan. Þetta voru mikil mistök en ég held að hægt sé að bæta fyrir það, ég held að hægt sé að laga þetta.  
             Ég hef ekki séð, a.m.k. ekki fengið upp á borðið efnisleg rök fyrir því að samþykkja samninginn eins og hann lítur út.  Þetta mál gerir það að verkum að það er orðið mikið ósætti meðal landsmanna. Þingið ber mikla ábyrgð á því og ég ætla ekkert að skorast undan þeirri ábyrgð.  Hér hefur líka verið kvartað yfir vantrausti og að sífellt væri verið að saka þá tvo flokka sem ætla að bera ábyrgð á þessu máli, Icesave-flokkana, Samfylkingu og Vinstri græna, um leynimakk. Það eru ástæður fyrir því að hér er vantraust í gangi. Getur það verið það að hæstv. ráðherra lýsti því yfir 3. júní sl. að það væri ekki verið að gera neina samninga og síðan kom í ljós 5. júní að það lágu fyrir fullkomin drög að samkomulagi? Getur verið að stjórnarandstaðan efist um heilindi út af því? Getur verið að stjórnarandstaðan efist um heilindi stjórnarliða og ríkisstjórnar í þessu máli þegar kreista þarf gögn út úr ríkisstjórninni og sum eru sett í leynimöppu svo þau fari örugglega ekki fyrir augu almennings?  Engan þarf að undra að hér ríki vantraust þegar haldið er á málum með þessum hætti. Þetta er heimatilbúið vantraust sem átti að taka á fyrir löngu, það átti að segja fyrir löngu: Stopp, við verðum að nálgast þetta öðruvísi, við verðum að sameina þingið og þjóðina gegn þeim óvini sem er þarna úti sem ætlar að láta okkur borga eitthvað sem okkur ber ekki. Hér hefur mörgum sinnum verið farið yfir þá tilskipun sem sagt er að við eigum að borga eftir. Það er margbúið að fara yfir þessa Evróputilskipun og bent hefur verið á að fjármálaráðherrar og seðlabankastjórar úti í Evrópu hafi bent á að hún eigi ekki við í þessu tilviki. Samt æða menn áfram. Það eru að koma fram ný gögn, ný álit og nýjar upplýsingar og það er ekkert gert með þetta, málið er bara keyrt áfram. Mér finnst í raun mjög sérkennilegt að samfylkingarþingmenn og -ráðherrar minnast ekki einu orði á þá yfirlýsingu sem fyrrum formaður þeirra, fyrrum hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hefur sent Alþingi þar sem ferill málsins er rakinn, þar sem hún segir og fer berum orðum yfir það hvernig þessi saga var. Ég vildi óska að hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, Geir Haarde, hefði gert jafnskilmerkilega grein fyrir þeim hlutum en því miður gerði hann það ekki. Í þessu minnisblaði frá fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, kemur alveg skýrt fram að mat hennar er það að núverandi ríkisstjórn og minnihlutaríkisstjórnin sem sat í vetur hafði algjörlega hreint borð til að semja, algjörlega hreint borð til að gera hvaða samning sem var. Hún var ekki á nokkurn hátt bundin af fyrri drögum, uppköstum eða minnisblöðum sem höfðu verið gerð. Brussel-viðmiðin lágu til grundvallar og bar að styðjast við þau. Svokallað minnisblað frá 11. október eða MOU sem kallað er hér, 14. nóvember var það úr sögunni að mati fyrrverandi formanns Samfylkingarinnar. Mig langar að spyrja, af því að ég veit að tveir hv. þingmenn Samfylkingarinnar ætla að koma í andsvar við mig: Eru þeir sammála því eða telja þeir að þeirra fyrrum formaður sé að fara með fleipur? Síðan kemur fram í þessu minnisblaði fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, hún er að rekja ECOFIN-fundinn í Brussel, hún er að fjalla um umsamin viðmið, hún er að tala um stofnanir Evrópusambandsins og AGS og fleira og hér segir, með leyfi forseta: „Ástæðan fyrir þessu var fyrst og fremst sú að við litum ekki einvörðungu á þetta sem tvíhliða deilu við Hollendinga og Breta heldur væri sú deila afleiðing af því gallaða regluverki sem gilti um evrópska fjármálamarkaðinn. Mikilvægt væri að ESB skynjaði ábyrgð sína gagnvart Íslandi sem þátttakanda í hinum innri markaði með frjálsu flæði fjármagns þó það væri ekki aðildarríki að bandalaginu.“ Þetta segir fyrrum utanríkisráðherra landsins og formaður Samfylkingarinnar. Af hverju í ósköpunum höldum við þá svona á málum eins og við virðumst vera að gera? Af hverju liggjum við, liggur mér við að segja, í duftinu fyrir Evrópusambandinu í staðinn fyrir að benda á þá staðreynd að að sjálfsögðu á Evrópusambandið að beita sér fyrir því að þetta mál sé leyst í bróðerni og á réttlátan hátt í stað þess að þvinga einhliða samninga yfir Ísland? Ég fæ engan botn í þetta nema þann sem ég nefndi áðan sem er að það sem hangir á spýtunni er hótun um að tefja fyrir aðildarviðræðum. Það er náttúrlega afar sérstakt að slíkt skuli koma upp því að ég hefði haldið að það væri hagur Breta og Hollendinga og hagur Evrópusambandsins að Ísland gengi í Evrópusambandið miklu frekar en að Ísland hafi nokkurn tíma einhvern hag af því.  Frú forseti. Ég segi enn og aftur það sem ég sagði áðan: Að mínu viti er enn þá tækifæri til að sameina þingið og hugsanlega þjóðina að baki þinginu með því að vísa þessu máli frá, skipa þverpólitíska samninganefnd sem hefði leyfi til að leita til og fjármagn til að kalla til bestu sérfræðinga á sviði alþjóðasamninga og fara og hitta þessa erlendu aðila 

Virðulegur forseti. Ég kem í ræðustól til að mótmæla því sem fram kom í ræðu hv. þingmanns um afstöðu Samfylkingarinnar til þessa máls. Ýmislegt hefur maður látið yfir sig ganga í sölum þingsins í sumar og haust. Það versta af því hefur komið úr munni framsóknarmanna, hv. þingmanna þeirra, þar sem þeir saka þingmenn stjórnarmeirihlutans um landráð oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að biðja hv. þingmann að prenta út þær ræður sem ég hef flutt og benda mér á hvar ég hef talað um föðurlandssvikara eða landráðamenn.

Virðulegur forseti. Ég hélt því ekki fram að hv. þingmaður hefði látið þau orð sér um munn falla.  Hitt er svo annað mál að ég tengdi það við þann málflutning sem var einkennandi í ræðu hv. þingmanns að það væru einhver annarleg sjónarmið sem réðu afstöðu Samfylkingarinnar varðandi Icesave. Svo er ekki. Það er full ástæða til að það sé tekið fram hérna að það er óþolandi að sitja undir ásökunum um föðurlandssvik í þessum sal. Það er ólíðandi og óskiljanlegt með öllu að slíkt skuli látið viðgangast án þess að viðkomandi þingmenn séu víttir.

Virðulegi forseti. Já, ég óska eftir því að fá þetta útprentað hjá hv. þingmanni. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður kallar það annarleg sjónarmið að hafa þessa ást á Evrópusambandinu. Það kunna að vera ekki neitt annarleg sjónarmið. Ég er hins vegar sannfærður um það, eftir að hafa hlustað hér á þær fáu ræður sem samfylkingarþingmenn hafa flutt og lesið þau gögn, bæði leynigögn og önnur sem fylgja þessu máli, að það er ekkert annað á bak við þessa ótrúlegu hörku Samfylkingarinnar við að svínbeygja Vinstri græna og þingið til að samþykkja þetta annað en ást á Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hefur tekið upp þá hætti hér að kalla Samfylkingu og Vinstri græn Icesave-flokkana og er þetta aldeilis glæsilegt mælskubragð af hálfu þingmannsins. Síðan hefur hann líka sagt að það hafi verið óþarfi og hefði verið óeðlilegt að gera málið pólitískt. Ég kem hér upp, frú forseti, til að benda hv. þingmanni á að málið er hápólitískt. Við stjórnarflokkarnir stöndum hér skítinn eftir Framsóknarflokk og Sjálfstæðisflokk upp í ökkla, hv. þingmaður,  
            

Forseti vill biðja þingmenn um að vera ekki að grípa mikið fram í heldur gefa ræðumönnum hljóð til að tala úr pontu Alþingis.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að sjá að loksins kom maður aðeins við kaunin á Samfylkingunni. Nú sýna þeir sitt rétta andlit, flýja raunveruleikann, vísa á einhverja aðra, gleyma því að það voru þau, Samfylkingin, gamli krataflokkurinn sem keyrði hér í gegn samninginn um Evrópska efnahagssvæðið sem allt þetta vandamál byggir á.  
             Vitið þið það, ef við gefum okkur það að síðasta einkavæðing hafi verið eitthvað skrýtin, við skulum bara gefa okkur það, hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson, er þá ekki eitthvað dularfullt við það að einkavæða bankana í dag og hafa ekki hugmynd um hverjir eru að kaupa þá, að geta ekki einu sinni upplýst um það? Eru það hugsanlega sömu menn og felldu bankana? Getur það verið? Það kæmi mér ekki á óvart miðað við það hvernig Samfylkingin alla vega hefur kosið að ráða til sín þá aðila sem unnu og stjórnuðu þessum bönkum þegar allt fór á hvolf. Það kæmi mér ekki á óvart þó að menn vissu eitthvað meira um þetta en ég veit, ég þori ekki að segja. 
             Ég skal skrifa upp á þá tillögu sem hv. þingmaður nefndi áðan ef hún gerir eitt fyrir mig, frú forseti, ef hún er til í að skipa rannsóknarnefnd til að fara yfir þátt Alþingis, ríkisstjórnar og fjölmiðla frá 1. október 2008 eftir hrunið. 

Virðulegi forseti. Ég skal standa að öllum tillögum sem varða rannsókn á því sem gerst hefur í íslensku samfélagi, því að ólíkt hv. þingmanni og stjórnarandstöðunni lít ég ekki á þetta sem pólitískt spil heldur grundvöll fyrir sæmilegu samfélagi á Íslandi, samfélagi þar sem fólk þrífst og þar sem það treystir sínum stjórnvöldum. Við skulum gera allt sem í okkar valdi stendur til að svo geti orðið. Það er nú skemmtilegt, frú forseti, þegar farið er að gera EES-samninginn að okkar stærsta vanda, ég bíð bara eftir að innleiðing sjónvarps eða síma verði tekin upp. Það hefur líka eflaust haft áhrif á þá stöðu sem við erum í í dag. Best væri væntanlega í huga hv. þingmanns að við værum ekki í neinum samskiptum við umheiminn. Ást mín á Evrópusambandinu hefur ekkert með Icesave-samningana að gera. Icesave-samningarnir eru grundvöllur þess að við komumst í sátt við alþjóðasamfélagið og 

Virðulegi forseti. Kemur nú aftur upp þetta óskilgreinda alþjóðasamfélag. Þetta alþjóðasamfélag hefur verið eins og einhver draugur eða ófreskja yfir þinginu og þjóðinni frá því að þessir Icesave-samningar fóru á skrið eða þetta samkomulag.  Hvers konar firra er þetta? Það er fáránlegt að halda þessu fram. Trúa menn því virkilega í Evrópusambandsblindni sinni að eitthvert alþjóðasamfélag, sem er algjörlega óskilgreint, muni einangra vestræna þjóð? 

Virðulegi forseti. Ég hef nú hlustað á ræðu ég veit ekki númer hvað hjá hv. þingmanni um Icesave. Hann er Icesave-kóngur þingsins að mér skilst í ræðutíma. Það sem mig langaði að gera, virðulegi forseti, er að spyrja hv. þingmann hvort hann geti upplýst okkur hér í þingsal og þá sem hlusta um hver var viðskiptaráðherra hér á Íslandi og í hvaða ríkisstjórn þegar Icesave var búið til og því hleypt af stað úti í Bretlandi. Af því að það er stuttur ræðutími í andsvörum 

Virðulegi forseti. Þetta var mjög undarlegt andsvar hjá hæstv. ráðherra því að hann spurði og svaraði sjálfum sér. Ég vona að hæstv. ráðherra sé ekki það mikið eldri en ég að við þurfum að fara yfir þetta núna á þessari mínútu en úr því að hæstv. ráðherra er búinn að gleyma því sem hann sagði sjálfur þá var það ráðherra Framsóknarflokksins, fyrrverandi hæstv. viðskiptaráðherra Valgerður Sverrisdóttir, sem var viðskiptaráðherra á þessum tíma í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra sé með þetta á hreinu núna. Hæstv. ráðherra hlýtur þá að kannast við að Icesave-samningarnir í Hollandi urðu væntanlega til eitthvað síðar og það er ágætt að hann rifji það upp. Hæstv. ráðherra ætti að geta rifjað það upp líka hvað þessir svokölluðu Icesave-samningar í Hollandi og Bretlandi stækkuðu mikið í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Hvenær blésu þeir út? Hver var þá viðskiptaráðherra? Hver var þá varaformaður stjórnar Seðlabankans? Hver var þá stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins? Hvaða flokki tilheyra þessir ágætu aðilar? Ég held að það sé alveg ljóst að Samfylkingin getur ekki hlaupist undan merkjum eins og henni er tamt að gera í þessum ræðustól. Það er með ólíkindum hvernig sá flokkur hagar sér hér á þingi, lætur eins og hann hafi aldrei nokkurn tímann komið að stjórn landsins, verandi arfleifð gamla krataflokksins sem dó drottni sínum og er nú Samfylkingin í dag. Menn koma hingað upp, bæði þingmenn og ráðherrar, og láta eins og þeir hafi aldrei komið í þingsal áður eða inn í ráðuneyti. Frú forseti. Öll berum við einhverja ábyrgð og Framsóknarflokkurinn skorast ekki undan því eins og hefur sést á sögu hans síðustu mánuði og ár. 

Virðulegi forseti. Það er gott að vita til þess að hv. þingmaður gerir sér grein fyrir því að það var í ríkisstjórnartíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem þessu var hleypt af stað  Virðulegi forseti. Það sem mér finnst athyglisvert við ræður framsóknarmanna er að okkur Íslendingum beri ekki skylda til að standa við þessar skuldbindingar sem Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn ýttu af stað. Það er mjög í takt við ýmislegt annað hjá framsóknarmönnum eins og Samvinnutryggingar sem seinna voru kallaðar Gift sem var látið fara á hausinn. Það var braskað með peninga almennings. Það virðist vera þannig að hjá forustu Framsóknarflokksins 

Virðulegi forseti. Nú var hæstv. samgönguráðherra rétt lýst. Einu sinni var notað hér á þingi orð sem mig minnir að núverandi forseti þjóðarinnar hafi notað um ákveðinn ráðherra. Ég ætla ekki að nota það orð en mér dettur það í hug. Hæstv. ráðherra fór hér mikinn en hann gleymir því enn og aftur að hann sat í ríkisstjórn, ef ég man rétt. Kannski líður hæstv. ráðherra svona vel að sitja í sínu ráðuneyti að hann gleymir hreinlega stað og stund. Hann var í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sem var við stjórnvölinn þegar bankarnir hrundu. Hann var í ríkisstjórn þegar varnaðarorðin komu og hlustaði ekki á þau. Hann var þar, þessi maður, þessi ráðherra sem hér stendur og belgir sig út eins og hann sé alsaklaus. Það var samfylkingarráðherra sem var á vaktinni þegar Icesave varð til í Hollandi og blés út. 

Forseti beinir þeim tilmælum til þingmanna að gefa ræðumönnum hljóð, sérstaklega í stuttum andsvörum.

Virðulegur forseti. Afgreiðsla Icesave-frumvarpsins markar ákveðin tímamót í því viðreisnarstarfi sem hófst í kjölfar búsáhaldabyltingarinnar hér fyrir rétt tæpu ári. Óhætt er að fullyrða að fáar ríkisstjórnir ef einhverjar hafi glímt við jafnrisavaxið verkefni og það sem núverandi ríkisstjórn glímir við. Mikill niðurskurður í ríkiskerfinu hefur verið óhjákvæmilegur og sömuleiðis umtalsverðar skattahækkanir samhliða breytingum á skattkerfinu sem enn eru á byrjunarstigi. Samhliða margvíslegri tiltektarvinnu sem heyrir til hruns á fjármálakerfi heillar þjóðar hefur þurft að fara fram heildarendurskoðun og uppstokkun á samfélagsgerðinni. Það er að sönnu risavaxið verkefni. Icesave-frumvarpið er lokapunktur ákveðinnar tiltektar eftir það sem allir eru nú orðnir sammála um að voru ár gegndarlausrar óráðsíu og ábyrgðarleysis, einhvers konar brunaveisla með rómverskum blæ. Hrunadans, mundu einhverjir segja. Íslendingar, eða þeir sem birtust öðrum þjóðum sem Íslendingar á erlendum vettvangi - andlit Íslands í erlendum fjölmiðlum - lifðu í vellystingum, keyptu upp gömul og rótgróin fyrirtæki, skemmtu sér með stórstjörnum, kepptu í kappakstri glaumlífsins og stjórnmálin dönsuðu með, stór hluti þeirra að minnsta kosti. Það er hægt að undanskilja afar fáa, hægri menn og vinstri menn sáu ekki stöðuna fyrir glysinu. Þetta er hægt að fullyrða án þess að bent sé fingri. Vinstri grænir voru sannarlega ekki í stjórn á þessu tímabili en Sjálfstæðisflokkurinn var það í mörg ár, Framsóknarflokkurinn í mörg ár og Samfylkingin síðasta eitt og hálfa árið. Með lúkningu Icesave-málsins lýkur stórum hluta starfa þingsins vegna hrunsins þó að vissulega sé niðurstaða rannsóknarnefndar Alþingis vegna hruns bankanna á könnu þingsins. Icesave markar tímamót. Hér er ögurstundin upp runnin, ögurstund sem á sér vart samjöfnuð í íslenskri sögu, risavaxin ábyrgð sem bundin er von og bjartsýni að hluta því að endanleg niðurstaða ræðst af verðmæti eigna Landsbankans og hvernig til tekst með sölu þeirra þó að vísbendingar um heimtur séu vissulega jákvæðar. Um leið er um að ræða siðferðileg reikningsskil þess tímabils sem gert verður upp með rannsóknarskýrslu þingsins að forminu til. Afgreiðsla Íslendinga á alþjóðlegum skuldbindingum vegna Tryggingarsjóðs innstæðueigenda eru skýrustu skilaboð þeirra stjórnmálamanna sem á þingi sitja um það hvernig þjóðfélag og samfélag verði byggt upp hér á Íslandi eftir hrunið, skilaboð utan lands jafnt sem innan lands um heiðarlegt samfélag. Orðstír manns lifir og deyr með því hvernig hann stendur við skuldbindingar sínar. Við getum með sanni sagt að okkur hafi ekki verið kunnugt um þessa ábyrgð okkar. Ég vissi ekki um hana, virðulegur forseti, fjöldi þeirra sem eru þingmenn í dag vissi ekki um hana, almenningur var grunlaus og ég hef efasemdir um að bankamenn hafi í raun og veru gert sér grein fyrir afleiðingunum enda get ég varla ætlað mönnum slíkt ábyrgðarleysi. Þessi er staðan. Ef við neitum að gangast við ábyrgð okkar verður það dómur alþjóðasamfélagsins, hvort sem okkur líkar betur eða verr, að Íslendingar standi ekki við skuldbindingar sínar. „Deyr fé, deyja frændur, deyr sjálfur ið sama. En orðstír deyr aldregi hveim er sér góðan getur.“ „Íslenska leiðin“ verður það þá kallað að borga ekki skuldir sínar. Það verður túlkunin. Það skiptir litlu máli hversu oft framsóknarmenn fara til Noregs, það breytir þessu ekki. Virðulegur forseti. Þetta er það sem ég óttast mest, því hvað erum við Íslendingar á alþjóðavettvangi án ærunnar, án mannorðsins, ef það orð fer af okkur að við greiðum ekki skuldir okkar? Þó að margumtalaðir spunameistarar Samfylkingarinnar séu að mati stjórnarandstöðunnar með alla fjölmiðla heimsins á sínum snærum er engu að síður við ofurefli að etja. Skyldi það hafa legið til grundvallar ótrúlegri framkomu Breta gagnvart okkur þegar sett voru á okkur hryðjuverkalög að framganga okkar í breskum viðskiptaheimi hafði ekki beinlínis einkennst af hógværð og kurteisi heldur einhverju allt öðru og miklu verra? Það skyldi þó ekki vera, án þess að það skipti í sjálfu sér nokkru máli. Ekki dæmum við Breta út frá þeirra allra verstu sonum eða dætrum. Framganga Breta í okkar garð í þessu máli er enn með öllu óútskýrð og órökstudd, eins og segir í ágætu minnisblaði fyrrverandi utanríkisráðherra. Sumar nýlenduþjóðir hafa engu gleymt og ekkert lært. Mér hefur stundum þótt við sýna Bretum ótrúlega linkind í því að halda við þá stjórnmálasambandi, jafnömurlega og smásálarlega og ríkisstjórn Gordons Browns veittist að 300 þúsund manna þjóð á úrslitastundu. Þeir kusu að sparka í liggjandi. Sagan hefur reyndar sýnt að þeir eiga ekkert í okkur öðruvísi. Framganga þeirra var þeim til minnkunar. Á ögurstundu eru helmingslíkur á réttri eða rangri ákvörðun og þeir tóku ranga ákvörðun. Afleiðingarnar af því að samþykkja ekki Icesave-ábyrgðina, jafnömurlegt og það er að standa frammi fyrir því, eru svo alvarlegar að ekki er hægt að horfa fram hjá því. Ég hef farið yfir afleiðingarnar af skoðun alþjóðasamfélagsins á Íslandi, sem er erfitt að meta til upphæðar í peningum en getur þó reynst það skeinuhættasta. Tökum með í reikninginn frestun á annarri endurskoðun efnahagsáætlunar íslenskra stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins með tilheyrandi seinkun á afgreiðslu lána frá sjóðnum og vinaþjóðum. Afleiðing þeirrar frestunar mundi jafnframt leiða til þess að ekki yrði hægt að styrkja gjaldeyrisvaraforðann sem er nauðsynleg forsenda afnáms gjaldeyrishafta. Einnig mundi slík töf draga úr tiltrú á efnahagsstefnu stjórnvalda með tilheyrandi lækkun á lánshæfismati ríkissjóðs og þar með neikvæðum áhrifum á möguleikum innlendra aðila til endurfjármögnunar. Minnkandi trúverðugleiki og tafir á afnámi gjaldeyrishafta munu auka þrýsting á gengi krónunnar til lækkunar sem aftur leiðir til vaxandi verðbólgu sem þýðir að Seðlabankinn gæti jafnvel þurft að hækka vexti eða hefði í það minnsta ekki svigrúm til að lækka þá. Þá hefur þess verið getið hér í umræðunni að frestun eða synjun frumvarpsins hefur neikvæð áhrif á endurfjármögnun lána ríkis, sveitarfélaga og orkufyrirtækja. Afleiðingarnar af því að hafna frumvarpinu eru svo alvarlegar að það er útilokað að stjórnarandstöðunni sé alvara í málflutningi sínum enda talaði hluti hennar allt öðruvísi í þessu máli þegar hann var við stjórn landsins. Sjálfstæðismenn undirbjuggu málið ásamt Samfylkingu á síðustu mánuðum síðasta árs og skuldbundu landið pólitískt til þess að leysa það með þeim hætti sem nú er verið að gera. Hér birtist því vilji stjórnarandstöðunnar þeim sem hér talar þannig að í raun og veru sé enginn áhugi á því að ríkisstjórninni takist að leiða þetta mál til lykta. Það sem vakir fyrir forustumönnum stjórnarandstöðunnar er fyrst og fremst að flækjast fyrir,  Sögulegt tækifæri fór forgörðum í þessu máli. Þingið hefði getað tekið þetta mál í sameiningu alla leið en um leið og Sjálfstæðisflokkurinn sat hjá við afgreiðslu málsins í sumar var ljóst að samstarfsviljinn var yfirskin, sáttatónninn var falskur, nýja Ísland var í átökum við gamla Ísland, sérhagsmunir gegn almannahagsmunum. Hvað skóp kaupæðið í kringum bankana? Í stuttu máli ókeypis kvóti fárra útvalinna sem seldur var dýrum dómum og nýttur til bankakaupa í hefðbundnum helmingaskiptum Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, lánað úr fyrri bankanum til kaupa á hinum síðari, pappírsleikfimi og skuldavafningar. Nú skal vinstri stjórninni komið frá, skuldum við útlendinga sópað undir teppi og góssinu skipt upp á nýtt. Á Íslandi er ríkisstjórn sem er velviljuð, sanngjörn við atvinnulífið, keppir að stöðugleika og öruggri framtíð. Henni er umhugað um félagslegt réttlæti og jöfnuð og í henni sitja reyndustu stjórnmálamenn þingsins. Hún tók við í kjölfar búsáhaldabyltingar í kosningum þar sem báðir flokkar bættu umtalsvert fylgi sitt og fjölguðu sínum þingmönnum. Samfylkingin skorast ekki undan ábyrgð sinni en úrslit kosninganna sýndu best hverjir almenningur taldi að bæru mesta ábyrgð á hruninu. Þeir sem töpuðu mestu fylgi, það segir sig sjálft. Þeir vilja samt völdin. Í ríkisstjórninni ráða gamalreyndir herforingjar þar sem hver stund, hver mínúta og hvert korter í 30 ár í stjórnarandstöðu, kosningum, átökum þvert á flokka og innan þeirra gagnast þeim í stærsta verkefni íslenskrar sögu, endurreisn samfélags og siðferðilegum reikningsskilum þjóðarinnar. Auk þeirra er þingmeirihluti upp á 34 með allan þunga sögunnar á herðunum. Hvert nafn sem meitlað í stein um ókomna tíð, þeir sem samþykktu Icesave. Tveir gamalreyndir herforingjar sem nýta hverja stund, hverja mínútu, hvert korter í samanlögðum 60 ára reynslubanka til að takast á við aðsteðjandi vanda á ögurstundu og valkosturinn sem telur sig geta gert betur eru stjórnarandstöðuforingjar með uppréttar hendur sem hafa verið landsfeður í korter. Þetta eru þung skref og stór, ögurstund í dag og á morgun og um ókomna tíð. Skylda okkar er fyrst og fremst gagnvart þjóðinni, það er á þeim grunni sem afstaða mín er mótuð. Afgreiðsla Icesave-samningsins er nauðsynleg og mál að linni og ganga til atkvæðagreiðslu. Ég tel að úr því sem komið er verði ekki unnt að ná betri samningi og að höfnun hans feli í sér svo alvarlega áhættu að við hana verði ekki unað. Ég er reiðubúinn að lúta dómi sögunnar vegna þessa. Sagan mun dæma okkur í vil sem gerðum skyldu okkar gagnvart þjóðinni.

Virðulegi forseti. Ræða hv. þingmanns var nokkuð kaflaskipt. Um tíma var hún nokkuð málefnaleg en af því að hv. þingmanni var tíðrætt um nýja Ísland og að taka ætti sig úr hjólförum flokkapólitíkur o.s.frv. var kannski ekki alveg samræmi á milli þessara sérkennilegu samsæriskenninga sem væntanlega voru frekar fluttar hér til gamans en að það ætti að taka alvarlega. Enda veit hv. þingmaður að ef menn fara út í að fella ríkisstjórn þarf þingmeirihluta til og hv. þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingar, eins og hv. þingmaður fór yfir, eru með góðan meiri hluta í þingi. Það mun ekkert breytast nema við kosningar, sem við erum ekki að fara í. Ég vildi spyrja hv. þingmann tveggja spurninga. Hv. þingmaður er eins og þingmenn Samfylkingarinnar mjög vel að sér þegar kemur að Evrópusambandinu og búinn að skoða þau mál mjög vel. Hugmynd þeirra sem eru innan Evrópusambandsins og fylgjandi því er sú að mörg mál séu þess eðlis að þau séu eða vinnist á vettvangi Evrópusambandsins. Nú er það held ég öllum ljóst, alveg sama hvernig að málinu er komið, að tilskipunin sem við erum í rauninni að vinna út frá er meingölluð og gerði ekki ráð fyrir ýmsum hlutum sem urðu. Af því að menn tala um ábyrgð - telur hv. þingmaður ekki eðlilegt að þetta sé tekið fyrir á vettvangi Evrópusambandsins eins og menn eru í raun að vinna að núna, menn eru að taka upp þessa tilskipun? En talandi um ábyrgð, er þessi þáttur þá ekki á ábyrgð Evrópusamstarfsins? Síðan hitt af því að hv. þingmenn hafa vísað í samkomulag sem var gert hér eða ekki samkomulag, samþykkt sem gerð var í þinginu, þá töluðu forustumenn Samfylkingarinnar um að fyrirvararnir sem þá voru gerðir væru innan 

Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ræða mín var kaflaskipt og stór hluti hennar fjallaði um það að ákveðið tækifæri var til þess að taka upp ný vinnubrögð í þinginu í sumar. Vonir mínar og margra annarra þingmanna stóðu til þess að unnt yrði að afgreiða þetta mál á þann veg, enda hafa þrír flokkar í þinginu komið að málinu með einum eða öðrum hætti. Ég tel það ljóst, eins og ég sagði í ræðu minni, að í sumar þegar Sjálfstæðisflokkurinn valdi þá leið að sitja hjá við afgreiðslu málsins hafi það komið í ljós að enginn vilji var hjá flokknum til þess að taka þátt í því að klára málið. Varðandi Evrópusamstarfið og þá lagaumgjörð sem liggur þessu máli öllu til grundvallar vil ég segja að eins og hv. þingmaður veit afar vel kemur alltaf nýr dagur í pólitík. Ég lít svo á að með því að ganga frá þessum samningi sé þessu máli síður en svo lokið enda hefur það komið fram í umræðunni að bjóðist mönnum t.d. betri lánakjör er hægt að greiða upp samninginn hvenær sem er okkur að kostnaðarlausu. Þess vegna hefði maður gjarnan viljað heyra það hjá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, eins og t.d. kemur fram í framhaldsnefndaráliti frá 3. minni hluta fjárlaganefndar þar sem þeir tala um að vaxtakjörin samkvæmt þeim samningi sem frumvarpið lýtur að, séu með öllu óásættanlegir og mun verri en nú þekkist á lánsfjármörkuðum í sambærilegum samningum. En þegar ég hef leitað eftir því hjá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í umræðunni í kvöld hafa þeir ekki getað nefnt sambærilega samninga eða komið með dæmi um hvar hægt sé að fá betri kjör. Ég lít svo á að vinna beri þetta mál áfram á vettvangi Evrópusambandsins og ekki síst 

Virðulegi forseti. Ég er aðeins að reyna að átta mig á þeirri hugmynd sem hefur komið fram, ekki bara hjá hv. þm. Róberti Marshall heldur öðrum hv. þingmönnum líka, að það að sjálfstæðismenn hafi setið hjá við atkvæðagreiðsluna breyti einhverju um niðurstöðuna. Eru menn í fullri alvöru þá að halda því fram að ef Sjálfstæðisflokkurinn - sem greiddi atkvæði með fyrirvörunum og sat síðan hjá - hefði greitt atkvæði með hefði það mál haldið? Breyttu menn málinu til að refsa Sjálfstæðisflokknum eða hvað er málið? Ég spurði hv. þingmann: Hvað breyttist? Hér stóðu hv. þingmenn Samfylkingarinnar upp og sögðu: Þingið hefur talað. Nú förum við og segjum viðsemjendum okkar: Svona er þetta. Vissu menn ekki hvað þeir voru að tala um? Þeir sögðu að þetta væri innan samkomulagsins. Svo er líka hitt, þ.e. að þessu máli sé ekki lokið. Ég held akkúrat að þarna komi það sem liggur að baki. Menn vita að við getum ekki staðið undir þessu eins og það liggur fyrir núna. Þessi leið er ekki fær en menn trúa því að þetta reddist einhvern veginn. 

Virðulegur forseti. Hér tíðkast oft sá siður í þinginu að menn geri þeim sem menn ræða við upp ákveðnar skoðanir og rökræði síðan við þá á grundvelli þeirra skoðana. Hvergi hef ég sagt að Evrópusambandið muni koma okkur til bjargar í þessu máli eins og hv. þingmaður hélt fram, ekki nokkurs staðar, og fór síðan í rökræðu við mig um þá staðreynd. Hins vegar hef ég haldið því fram og sagði það hérna áðan að mér fyndist að vinna ætti áfram að málinu á vettvangi Evrópusambandsins. Ég vil líka segja vegna þeirra fyrirvara sem sjálfstæðismenn komu vissulega að í sumar og samþykktu en sátu síðan hjá við afgreiðslu málsins, að þeir segja í þessu framhaldsnefndaráliti að þeir efnahagslegu fyrirvarar sem Alþingi samþykkti 28. ágúst sl. séu að engu orðnir. Það er alrangt. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir ræðu hans. Eins og gefur að skilja er ég á engan hátt sammála orðum hans. Það virðist plaga ríkisstjórnarflokkana mest að það gæti gerst hér í framhaldi af því að málið yrði fellt á Alþingi að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn færu aftur í ríkisstjórn. Þessi málflutningur er náttúrlega hreint með ólíkindum því að við höfum margoft haldið því hér fram og stöndum við þau orð að líf ríkisstjórnarinnar hangir ekki á þessum Icesave-samningi þrátt fyrir það að hæstv. fjármálaráðherra hafi lagt hausinn oft að veði og að það snúist fyrst um hann og hagsmuni hans. Hann áttar sig ekki á því að hér er líf heillar þjóðar undir en ekki persónulegur metnaður hans fyrir sjálfum sér eða þessari vinstri stjórn. Þetta eru hótanirnar sem Vinstri grænir eru beittir, að þessir hörmulegu flokkar skuli kannski komast í ríkisstjórn og með þessu er verið að reyna að fá Vinstri græna til að ganga í takt í þessari ríkisstjórn. Ég hef það beint frá þingmönnum Vinstri grænna að þetta eru hótanirnar, þetta eru nýjustu þumalskrúfurnar sem þeir eru beittir. Þingmanninum var tíðrætt um að þessari ríkisstjórn stýri gamlir herforingjar. Ég veit nú ekki hvort hægt er að kalla þá aðila sem stjórna ríkisstjórninni herforingja en hitt man ég að svo sáttur var hæstv. fjármálaráðherra í sumar við stöðu sína að hann kallaði sig og hæstv. forsætisráðherra pabba og mömmu þingmanna. Fyrr má nú vera dónaskapurinn og yfirlætið í viðkomandi aðila. Þá er ég komin að spurningunni - þetta var smáinngangur og pínusvör við ræðu þingmannsins: Úr því að hv. þm. Róbert Marshall er svona ánægður með þennan samning og telur að ekki verði komist lengra - þá er hann líklega að vísa í lánakjör og samninginn sjálfan - hvað finnst honum um það að í samningnum er 

Virðulegur forseti. Það má hverjum vera ljóst sem hlustaði á ræðu mína að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir var ekki á meðal þeirra hlustenda vegna þess að ég fór mjög vandlega yfir skoðanir mínar á framgöngu Breta gagnvart okkur og lýsti því mjög ítarlega hvaða skoðun ég hefði á því og að ég liti svo á, eins og reyndar kom fram í ágætisminnisblaði frá fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, að það mál væri allt algjörlega órökstutt og þarfnaðist frekari skoðunar. Það er því ekki réttur skilningur sem þingmaður leggur í ræðu mína og því síður að það sé skoðun mín að ég sé hæstánægður með þann samning sem liggur fyrir. Það er langt í frá að ég hafi haldið því fram í ræðustól að ég væri hæstánægður með þann samning. Ég sagði að ég teldi að eins og staðan væri núna kæmust menn ekki lengra með þetta mál. Það er gleðilegt að eiga orðaskipti við hv. þingmann þar sem hún er ekki að saka mann um landráð en ég vil þó líka fara fram á það að hún fari rétt með ræðu mína.

Forseti áminnir hv. þingmenn um að nota rétt ávörp.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma hingað og reyna að svara spurningu minni. Honum er tíðrætt um orð sem 10. kafli hegningarlaganna fjallar um og ágætt að það komi frá þessum aðilum það orð sem ég ætla ekki að bera mér í munn að þessu sinni. Það er með ólíkindum að ríkisstjórnin skyldi meðal annars afsala okkur skaðabótakröfu vegna beitingar hryðjuverkalaganna því að það eru miklir fjármunir sem liggja þar undir og hefur margoft verið bent á það. Það er búið að loka samningnum. Um leið og atkvæði verða greidd um frumvarpið er búið að loka þessum samningi og hann verður ekki tekinn upp, þingmenn verða að átta sig á því. Málinu er lokað og ríkisábyrgð er ekki breytt eftir á enda væri þá tilgangslaust að veita ríkisábyrgð. Svo eru líka þau ákvæði sem eru svo alvarleg og ég fer yfir í ræðu minni í kvöld eða á morgun eftir því hvernig tími gefst til: Hvað finnst þá þingmanninum um það að ríkisstjórnin er líka að afsala sér friðhelgisréttindum 

Virðulegur forseti. Þær fullyrðingar sem fram koma í máli hv. þingmanns eru út úr öllum kortum og ekki svaraverðar. Hvað á þingmaðurinn við með því að verið sé að afsala sér náttúruauðlindum þjóðarinnar með þessum samningi? 

Í ræðu minni á eftir, þú verður að hlusta á hana.

Ég mun hlusta með athygli á hana.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir ræðuna. Eins og gefur að skilja geti ég ekki tekið undir margt sem kom fram í hans ræðu og ég verð að viðurkenna að ég skildi hana ekki alveg alla, né heldur nákvæmlega um hvað hún fjallaði. En ég hjó eftir því að hv. þingmaður talaði til að mynda ekki mikið um þann viðskiptajöfnuð sem við þyrftum að skila til að geta staðið við samninginn. Hann talaði lítið um þau álit sem hafa fallið hér á síðustu dögum og vikum frá lögfræðistofum og slíkt en hann talaði meira um vinnulagið og hvernig þetta hefði átt að vera og hvernig skynsamlegra hefði verið að standa að þessu en raun ber vitni. Mig langar því að spyrja þingmanninn hvort hann telji það ásættanlegt að keyra þetta mál í gegnum þingið á minnsta mögulega meiri hluta og það þegar talið er að um 70% þjóðarinnar séu á móti samningnum eða ríkisábyrgðinni. Telur hann að það sé nægilega rætt og nægilega kynnt fólkinu í landinu hvað Samfylkingin og Vinstri grænir eru að gera? Mig langar jafnframt að spyrja hann hvort hann kannist ekki við þetta plagg sem nokkrum sinnum hefur verið veifað hér í ræðustól. Það er úr skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þar má sjá svokallaða viðskiptadrauma, hvernig við eigum að skila nægilegum hagnaði í gjaldeyri á næstu árum til að geta staðið við skuldbindingarnar. Viðskiptahallinn þarf að vera jákvæður um 160 milljarða á ári næstu tíu árin, tekjur ríkisins þurfi að aukast um 50 milljarða á ári næstu árin. Er það sjálfgefið að landsframleiðsla aukist næstu árin miðað við hvernig við stöndum að stuðningi við atvinnufyrirtækin í landinu? Og hversu hátt getur skuldaþol Íslands af vergri landsframleiðslu orðið? Mig langar að heyra álit þingmannsins á þessum þáttum af því að þeir 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður beinir til mín fleiri spurningum en ég tel mögulegt að svara á þeim tveim mínútum sem ég hef til þess. Mig langar til að taka sérstaklega þann punkt að hann segist ekki hafa skilið ræðu mína. Nú er það svo að báðir þingmenn sem hafa farið í andsvör við mig frá því að ég flutti ræðu mína komu inn í salinn í ræðu minni miðri og hafa báðir afbakað þá ræðu sem ég flutti og virðast ekkert hafa verið að hlusta á það sem ég var að segja. Þeir koma síðan í andsvör við mig án þess að hafa verið í salnum,  Mig langar til að svara því líka varðandi minnsta mögulegan meiri hluta hér á þinginu að auðvitað er þetta mál sem nýtur ekki almenns stuðnings meðal þjóðarinnar. Hv. þingmaður nefnir hér einhverja skoðanakönnun sem segir að 70% þjóðarinnar séu á móti þessu máli. Mér kemur það verulega á óvart að það sé ekki stærri hluti þjóðarinnar sem sé andvígur þessu. Eðli málsins samkvæmt er öllum illa við þann samning sem hér er verið að gera. Það er enginn að gera þetta með glöðu geði. Það er eingöngu mismunur í hagsmunamati sem liggur á milli stjórnarandstöðu og stjórnarmeirihlutans í þessu máli. Það er kaldhamrað mat stjórnarmeirihlutans að hagsmunum þjóðarinnar sé betur borgið með því að þetta mál sé til lykta leitt með þeim hætti sem hér hefur verið kynnt. Það þýðir ekki að þingmenn stjórnarmeirihlutans séu hæstánægðir með þann samning sem hér hefur náðst, síður en svo. Menn hafa ítrekað haldið því fram að þetta sé besta mögulega lendingin sem við getum náð í mjög vondri og þröngri stöðu. Það er staðreynd málsins, þar er kjarni málsins og um það verpist deilan.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kvartar yfir því að ég hafi komið hér inn í miðja ræðu hjá honum og ekki hlustað. Það getur vel verið að ég hafi farið á mis við eitthvað þegar ég gekk hér ganginn á milli, en get þó gert þingmanninum það til geðs að hlusta á ræðu hans á netinu eins og hann getur gert við þær spurningar sem ég spurði hann. Það væri mjög áhugavert ef þingmaðurinn mundi upplýsa þjóðina um skoðanir sínar og Samfylkingarinnar á þessu. Hann kom hingað upp og sagði að menn hefðu ítrekað komið hingað og sagt frá skoðunum sínum. Það er ekki rétt. Ég held að almennt hafi skort á það að þingmenn stjórnarmeirihlutans hafi komið hingað upp og ítrekað skoðanir sínar til þess einmitt að reyna að selja þær skoðanir, til þess að reyna að efla þjóðarvitund um að þetta sé rétt leið. Það eru nefnilega í það minnsta 70% sem eru á þeirri skoðun að svo sé ekki. Í andsvörum sínum áðan kom þingmaðurinn inn á að málinu væri hvergi lokið, það mætti taka það upp aftur. Mig langar að spyrja hann hvort hann sé á þeirri sömu skoðun og hæstv. utanríkisráðherra og hv. formaður fjárlaganefndar að hægt sé að taka málið upp og semja 

Ég bið hv. þingmenn um að virða ræðutíma.

Virðulegur forseti. Ég sagði það hér í ræðustól áðan að það kemur alltaf nýr dagur í pólitík og það kemur alltaf nýr dagur í samskiptum þjóða. Ég lít svo á að þessu máli sé ekki endanlega lokið með því sem gengið er frá hér. Enda hefur það komið fram í umræðum að nái menn betri kjörum, betri lánakjörum, eins og menn hafa ítrekað verið að segja að sé mögulegt að gera, er hægt að greiða þennan samning upp okkur algjörlega að kostnaðarlausu. Það er líka hægt að vinna málið á alþjóðavettvangi og í samskiptum á milli þjóða. Það er stanslaust verið að gera það í hinum og þessum málum og auðvitað eiga Íslendingar að halda áfram að halda fram réttarstöðu sinni. Í ræðu minni leiddi ég fram þau rök sem mér finnast mikilvægust í þessu máli og af hverju ég tel nauðsynlegt fyrir okkur að samþykkja þetta mál. Það eru önnur atriði sem aðrir nefna hér í ræðum sínum en ég hvet 

Virðulegi forseti. Enn ræðum við Icesave-málið eða réttara sagt frumvarp um ríkisábyrgðarheimild til handa fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda vegna Icesave-skuldbindinga. Sá sem hér stendur hefur komið allnokkrum sinnum upp og skýrt mál sitt þannig að í dag verður ræða mín einhvers konar upprifjun, einhvers konar viðbætur út frá því sem síðan hefur bæst við. En ég hef líka kallað eftir því að stjórnarþingmenn kæmu hingað upp í mun meira mæli en þeir hafa gert - en þeir hafa þó gert það í dag og það er gleðilegt - til að útskýra afstöðu sína. Ég tel að þar skorti á og það sé mjög nauðsynlegt fyrir fólkið í landinu að heyra af hverju stjórnin telur að þetta sé rétta leiðin. Sú ábyrgð sem við ræðum hér kostar okkur um 100 milljónir á dag, hvern einasta dag. Hún er milli 35 og 40 milljarðar á ári alla vega og það jafnvel þótt skil eigna Landsbankans erlendis verði allt að 100% eftir því sem einstaka menn halda fram, alla vega 95%. Vextirnir einir gera það að verkum að við verðum að skila extra 100 milljónum í gjaldeyri á hverjum einasta degi alla vega í sjö ár hið minnsta eða skera niður og/eða skattleggja um þá upphæð og kaupa svo gjaldeyri með meðfylgjandi lækkunaráhrifum á íslensku krónuna. Það sem er merkilegt í þessu máli, og það virðist vera alveg sama hvaða upplýsingar hafa komið fram, er að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar telja málið ávallt komið á lokastig og best sé að samþykkja það strax. Það gerðist í upphafi sumarþings þegar skyndilega var upplýst að samningur hefði náðst þó að tveimur dögum fyrr hefði hæstv. fjármálaráðherra sagt að málið væri hvergi nærri að klárast. Það er rétt að minna á, virðulegur forseti, að málið fór í gegnum ríkisstjórn og þingflokka stjórnarflokkanna án þess að samningurinn væri lagður fram. Þetta hefur m.a. komið fram í máli hv. þingmanns og fyrrverandi ráðherra Ögmundar Jónassonar. Seinni tíma spuni stjórnarflokkanna hefur verið sá að alltaf hafi átt að sýna samninginn, en það er einfaldlega ekki rétt. Það hefur m.a.s. komið fram í tölvupóstum þáverandi ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytisins, sem birtust á Wikileaks-netmiðlinum, dagsettum fyrir kosningar í vor eða 13. apríl, til eins af fulltrúum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að gott væri að bíða með birtingu og umræður um samninginn vegna fyrirliggjandi kosninga. Virðulegi forseti. Ráðuneytisstjóri, ekki pólitískur ráðgjafi fjármálaráðherra hæstv., sem hann varð síðar - nei, ráðuneytisstjóri virðist hafa farið fram á leynd upplýsinga fram yfir kosningar því að það hentaði hans seinni tíma atvinnurekanda, hæstv. fjármálaráðherra. Leynd upplýsinga frá ráðuneytisstjóra fyrir kosningar, um fjárhæðir sem skipta okkur nokkur hundruð milljörðum, upplýsinga sem hefðu vel getað haft áhrif á niðurstöðu kosninganna. Annar ráðuneytisstjóri frá sambærilegum tíma er nú sakaður um að hafa nýtt sér innherjaupplýsingar til að forða tugum eða hundruðum milljóna fjölskyldueigna og ekki ætla ég að gera lítið úr því meinta broti. En mér finnst sérkennilegt að upplýsingar um fyrrnefnda leynd upplýsinga skuli ekki fá meiri athygli í íslenskri samtímaumræðu. Það er svo sem eftir öðru í þessu sérkennilega máli. Hæstv. fjármálaráðherra sagði strax í vor að samningurinn væri góður. Það er ekki hægt að koma heim með lítinn sætan samning um stórt og ljótt mál, minnir mig að hæstv. ráðherra hafi sagt. Hann barðist gegn vinnu þingsins í sumar, vinnunni við fyrirvarana, enda væri samningurinn góður. Við atkvæðagreiðsluskýringu féllu orðin „og þó fyrr hefði verið“ um leið og hæstv. ráðherra sagðist styðja málið. Í haust átti fyrst að afgreiða málið fyrir 23. október, annars færi allt í steik. Síðan var það lok nóvember og nú segja hæstv. fjármálaráðherra og forsvarsmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingar: Nú verðum við að afgreiða málið fyrir áramót. Virðulegur forseti. Hver er trúverðugleiki slíks málflutnings? Hver trúir því að allt fari á allra versta veg þegar sýnt hefur verið fram á það trekk í trekk að málflutningur hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnar eru innantómar hótanir, hótanir til heimabrúks. Enginn vill kannast við að hafa hótað okkur, ekki Norðurlöndin, ekki Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og jafnvel ekki Evrópusambandið ef marka má ræður hæstv. forsætisráðherra. Það er hins vegar efni í langa ræðu að tala um efnistök og ótrúlega fjarveru hæstv. forsætisráðherra í umræðum í þessu einu stærsta hagsmunamáli íslenskrar þjóðar. Það hefur margoft komið fram að skortur á upplýsingum innan lands og gagnsæi hefur haft afar neikvæð áhrif á umræðu um málið, alið á tortryggni og sundrungu innan þings og einnig meðal þjóðarinnar. Afleiðingin er sú að himinn og jörð eru á milli 25% þjóðarinnar og ríkisstjórnarinnar annars vegar og 70% þjóðar og um helmings þingmanna hins vegar í þessu máli. Það er vond stjórnsýsla og afleitt lýðræði að koma málum svona fyrir. Hér svífur engin norræn lýðræðishefð yfir vötnunum. Einhvern tíma hefði verið sagt að djúp gjá væri milli þings og þjóðar þó að réttara væri að segja að gjáin sé milli stórs meiri hluta þjóðarinnar og ríkisstjórnarinnar. Hvernig eigum við að standa saman sem þjóð þegar svona er í pottinn búið? Hvernig eigum við að efla baráttuandann fyrir því að snúa vörn í sókn þegar ekki virðist vera hægt að ná saman í að verja grundvallarhagsmuni Íslands? Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt hér í umræðunni að hann sé tilbúinn að axla pólitíska ábyrgð á málinu. Það er ákveðið hugrekki í því en það léttir ekki byrðar þjóðarinnar af að greiða þessar ósanngjörnu skuldbindingar einkabanka. Enn á ný biðla ég héðan úr ræðustóli Alþingis til hæstv. ríkisstjórnar og stjórnarþingmanna um að taka málið til endurskoðunar, taka allar þær upplýsingar sem fram hafa komið í álitum enskra lögfræðistofa eins og Mishcon de Reya og Ashurst, sem reyndar var meiri hlutanum til ráðuneytis við gerð samningsins og telst því varla óháður aðili frekar en íslensku lögfræðiprófessorarnir Eiríkur Tómasson og Björg Thorarensen sem einnig komu að gerð samninganna, sem sagt taka til skoðunar áðurnefnd lögfræðiálit, taka álit IFS um áhættumat og greiðsluþol, taka álit fyrrverandi utanríkisráðherra hrunríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, um forsendur samninganna og hvernig menn virðast hafa komið að samningsgerðinni fyrir hönd Íslands. Einnig að taka álit Evrópufræðastofnunar í hagfræði í Brussel, Centre for European Policy Studies, um jafnræði til vaxtaprósentu, og álit kennt við Daniel Gros, annan hagfræðinginn sem það vann - öll þessi álit hafa komið fram á síðustu vikum og mánuðum og reyndar fleiri. Öll þessi álit ættu, ef allt væri eðlilegt, að laða fram samstarfsvilja allra þingmanna og ríkisstjórnar að fara yfir málið frá grunni. Auðvitað ættum við að setjast niður og reyna að ná saman. Auðvitað er það galin aðferðafræði að ætla að keyra í gegnum þingið með lágmarksmeirihluta, gegn stórum meiri hluta þjóðarinnar, svona ósanngjarnt mál sem vegur að fjárhagslegu sjálfstæði þjóðarinnar. Afleiðingin verður sundrung og ósamstaða. Þess í stað ættum við hér á Alþingi að setja saman þverpólitískan hóp þingmanna sem réði sér sérfræðinga, jafnt erlenda sem innlenda, til að fara yfir þær forsendur sem Ísland þyrfti á að halda með tilvísun í Brussel-viðmiðin meðal annars, en einnig með tilvísun til þess að nú eru allt aðrir tímar í efnahagsástandi umheimsins en voru síðasta haust þegar allt hrundi og menn óttuðust að bankakerfi heimsins hryndi saman. Þingmannahópurinn ásamt ráðherrum ríkisstjórnarinnar færi síðan í markvissa upplýsingaherferð til nágrannaríkja okkar, ríkisstjórna og þinga, þingmanna og fjölmiðla. Það er sá þáttur sem núverandi ríkisstjórn hefur staðið einna verst að og gagnrýniverðast er í þeirra framgöngu. Við framsóknarmenn sögðum strax síðasta sumar að samningurinn sjálfur væri svo slæmur að fyrirvarar, þrátt fyrir að vera í rétta átt, dygðu ekki. Við óttuðumst að Bretar og Hollendingar litu á afgreiðslu Alþingis í ágúst sem gagntilboð og þeirra gagntilboð yrði því enn verra fyrir Ísland og íslenska þjóð eins og raun bar vitni. Lögfræðiálit ensku lögfræðistofunnar Mishcon de Reya staðfestir að það álit okkar síðasta sumar var rétt. Því miður var ekki farið að tillögum okkar og því erum við enn að ræða og meta í hvaða stöðu við erum. Einn helsti sérfræðingur í erlendum skuldaskilum, milliríkjasamningum, Lee Buchheit, sem kom á fund fjárlaganefndar í sumar, lagði til að við færum aftur til Breta og Hollendinga og semdum upp á nýtt. Það væri alveg sama hvað við gerðum, niðurstaðan yrði alltaf sú sama, við yrðum að semja upp á nýtt, samningurinn væri afleitur. Virðulegi forseti. Mig langar að benda á að í áliti Mishcon de Reya um skaðleysiskafla samninganna, sem ég gerði jafnframt að umtalsefni í sumar sem leið, sýnir það kannski einna best að ekki er hægt að gera vondan samning góðan, ekki einu sinni ásættanlegan fyrir íslenska þjóð, en þar kemur fram m.a. að aldrei verði unnt að krefjast bóta vegna vanefnda Breta og Hollendinga né bóta vegna hryðjuverkalagabeitingar Breta. Það er einlæg ósk mín að meiri hluti Alþingis átti sig á að ekki sé hægt að keyra slíkt mál sem einhvers konar flokkspólitískt mál í gegnum þingið með minnsta mögulega meiri hluta. Þegar um er að ræða mál eins og ríkisábyrgð á innstæðutryggingarsjóði, með öllum þeim ágöllum, efasemdum, ósanngirni og óréttlæti sem raun ber vitni, ættu stjórnvöld á hverjum tíma að gera allt sem hægt er til að reyna að tryggja víðtæka sátt í samfélaginu, alla vega aukinn meiri hluta á þinginu. Annars er hætta á að efnt sé til ófriðarbáls sem erfitt geti reynst að hemja. Virðulegi forseti. Ef það gerist, sem ég svo sannarlega vona að ekki verði, þ.e. að frumvarpið verði að lögum, er lágmark að þjóðin fái að kjósa um það. Eins og fram hefur komið í fjölmiðlum er því miður enn fyrir að hitta óbilgjarna forsvarsmenn ríkisstjórnar sem hafa skipt um skoðun frá kosningum og frá stefnu viðkomandi flokka og telja að nú sé ekki rétti tíminn til að láta þjóðina segja sitt álit eða að þetta sé ekki málið sem leggja eigi fyrir þjóðina. Á mbl.is 4. des. sl. er haft eftir hæstv. fjármálaráðherra, með leyfi forseta: „Sum mál eru ekki til þess fallin að leggja undir þjóðina, ekki gerlegt eða henta að fara með í þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Hins vegar segir Indefence-aðilinn, fulltrúinn Ólafur Elíasson, sama dag á mbl.is: „Ekkert mál hentar betur.“ Síðar í sömu frétt er haft eftir Ólafi að þjóðin hafi fengið heilt ár til að ræða Icesave-málið og fjöldi sérfræðinga veitt álit sitt, með leyfi forseta segir: „Ekki er hægt að finna nokkurn Íslending sem kemur þetta mál ekki við.“ Einnig, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að vera bara tónlistarkennari gengur mér ágætlega að skilja þetta mál. Við í Indefence höfum rætt þetta mál við alla þessa sérfræðinga, þingmenn og ráðherra og við höfum djúpa sannfæringu fyrir því að íslenskum almenningi sé ekki síður treystandi til að taka lokaákvörðunina í þessu máli. Þvert á móti.“ Einnig má benda á fyrri skoðun hæstv. fjármálaráðherra, 4. mars 2003, í umræðu um þjóðaratkvæðagreiðslu, sennilega varðandi Kárahnjúkavirkjun. En þá sagði hann, með leyfi forseta: „Við erum gæslumenn þessa lands, ekki bara fyrir hönd okkar sjálfra heldur einnig komandi kynslóða í landinu.“ Seinna í sömu ræðu, með leyfi forseta: „Þjóðin er þeirrar skoðunar að mikilvægustu mál eigi að leggja í hennar dóm.“ Virðulegi forseti. Hvað skyldi hafa breyst? Er Icesave ekki eitt mikilvægasta mál þjóðarinnar? Málið í hnotskurn, að mati hæstv. fjármálaráðherra, virðist frá mínum bæjardyrum séð vera þetta - eins og honum fannst reyndar upphaflegi samningurinn vera án allra fyrirvara - þ.e. endanleg útgáfa að samningi um skuldbindingu við aðrar þjóðir. Ég hefði hins vegar talið að verið sé að setja þessa útgáfu af samningi undir þjóðaratkvæði ef okkur auðnast ekki að ná víðtækari sátt um nýjan og betri samning. Ef þjóðin hafnar samningnum þurfum við að gera annan betri þar sem hagsmunum þjóðarinnar verði betur borgið. Að lokum, virðulegi forseti: Þessa dagana erum við að ná saman í öðru mikilvægu máli hér í þinginu, um rannsókn á aðdraganda og orsökum á falli íslensku bankanna. Það er mikilvægt mál og mikilvægt að standa almennilega að lagasetningu í kringum það eins og rannsóknina alla. Ég vil gera það að tillögu minni hér að við förum strax að huga að því að skipa rannsóknarnefnd er rannsaki allt Icesave-málið, allt frá upphafi Icesave-reikninganna og eftirliti eða réttara sagt eftirlitsleysi með þeim, sem væntanlega verður tekið á í rannsóknarskýrslunni sem verður birt í næsta mánuði. Ekki er síður nauðsynlegt að kanna með hvaða hætti íslensk stjórnvöld hafa farið með samningsgerðina og hagsmunagæslu Íslands frá því eftir hrun bankanna og allt til þess dags að ríkisábyrgðin verði staðfest, sem ég ítreka að verði vonandi aldrei. Ég tel þetta vera mikilvægt vegna þess hve margt er óljóst, margt er í leyniskjölum, leynimöppum, duldar hótanir sem erfitt virðist vera að finna andlit á. Lokaorð mín eru þessi: Vísum málinu frá og til þings og ríkisstjórnar. Felum ríkisstjórninni að taka upp viðræður við bresk og hollensk stjórnvöld á grundvelli Brussel-viðmiðanna. Jafnframt skulum við huga að því að setja á laggirnar rannsóknarnefnd sem rannsaki sérstaklega Icesave-málið frá hruni bankanna til endiloka málsins. Ég hef lokið máli mínu, frú forseti.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér á lokasprettinum svokallað Icesave-mál sem er orðið öllum vel kunnugt og mikið búið að tala í því máli. Mig langar samt í þeim ræðutíma sem ég hef hér til að fara aðeins yfir aðdraganda málsins, þ.e. alveg frá því að bankarnir hrundu fyrir rúmu ári. Það er nefnilega þannig að frá því að það gerðist hafa íslensk stjórnvöld alla tíð haldið vitlaust á málunum. Hæstv. fjármálaráðherra fór, í ræðu sinni áðan, mjög vandlega yfir þær yfirlýsingar sem voru gefnar af hálfu íslenskra stjórnvalda þegar bankarnir hrundu og það kemur alltaf betur og betur í ljós að okkur hefur alla tíð vantað stefnu í málinu. Við höfum verið að gefa yfirlýsingar, bæði ábyrgar og óábyrgar, lofað einu og öðru og sitjum að hluta til uppi með það en hefðum við þau erfiðu skilyrði sem sköpuðust hér síðasta haust að átta okkur á því viðfangsefni sem við var að etja. Við hefðum að sjálfsögðu átt að fá einhvern færan samningamann í alþjóðasamningum, sem þekkir inn á þessi mál, til þess að fara yfir hvernig við ættum að vinna okkur út úr erfiðleikunum. Það kom mjög berlega í ljós þegar hingað kom einn virtasti og reyndasti samningamaður í heiminum, Lee Buchheit frá Bandaríkjunum, og benti á þær aðferðir sem menn nota við skilyrði sem þessi. Það var feillinn í upphafi alla tíð. Þó verð ég að segja, virðulegi forseti, að það sem er þó sárgrætilegast við þetta allt saman er að við virðumst ekkert læra af öllum þeim mistökum sem við gerum vegna þess að við föllum alltaf í einhverjar gryfjur og við erum alltaf að takast á innbyrðis, stjórn og stjórnarandstaða, í staðinn fyrir að standa saman um það hvernig við ættum að losa okkur frá þessum málum. Það er það dapurlegasta við þetta. Frá því að skrifað var undir samningana 5. júní, af hæstv. fjármálaráðherra, Steingrími J. Sigfússyni, hefur þetta mál allt verið í skötulíki. Hæstv. fjármálaráðherra svaraði hér í óundirbúnum fyrirspurnum 3. júní, tveimur dögum áður, að ekkert væri að gerast í málinu, það væru óformlegar þreifingar en engra stórra tíðinda að vænta. Innan tveggja sólarhringa voru síðan lagðir fram skriflegir samningar sem segir náttúrlega allt um það að menn voru þá komnir mjög langt í þessu máli og það er alveg hreint með ólíkindum. Ég vil líka rifja það upp að þegar þetta var gert var komið fram að einn hæstv. ráðherra sem var þá starfandi, hv. þm. Ögmundur Jónasson, gerði miklar athugasemdir við þetta og lýsti andstöðu sinni við þennan gjörning þegar hann sat í hæstv. ríkisstjórn. Ég lít á það sem mjög alvarlegt mál að ríkisstjórnin og hæstv. fjármálaráðherra skuli skrifa undir samningana vitandi það að hugsanlega sé ekki meiri hluta fyrir því á Alþingi Íslendinga. Í framhaldinu gerði hæstv. ríkisstjórn allt sem hún gat til þess að reyna að koma samningunum í gegnum þingið en sem betur fer mistókst það hjá hæstv. ríkisstjórn. Það sem gerðist í framhaldi af því var að þingið tók völdin af framkvæmdarvaldinu og fór í það að setja svokallaða fyrirvara. Það náðist pólitísk breið samstaða um fyrirvara Alþingis í ágústmánuði og það var mjög dapurlegt að við skyldum ekki ná að halda henni. Það er alltaf hægt að vera vitur eftir á en við hefðum auðvitað átt að nýta þá pólitísku samstöðu og fá stjórnarandstöðuna með í lið til þess að fylgja því eftir hvernig það væri kynnt fyrir Bretum og Hollendingum hvernig íslenska þjóðin vildi standa að því til að verja sig í hinni fordæmalausu stöðu sem við erum í núna. Því miður lánaðist okkur ekki að gera það og það skrifast að sjálfsögðu algjörlega á hæstv. ríkisstjórn, hvernig hún hélt á málunum eftir það. Það er alveg hreint með ólíkindum. Mér finnst það í hæsta lagi barnalegt af hæstv. ríkisstjórn að halda að í einni erfiðustu milliríkjadeilu landsins sé það boðlegt, og mér finnst það nánast vanvirðing við störf þingsins hér í allt sumar, að skrifa bréf til forsætisráðherra Breta og Hollendinga. Hvers konar vinnubrögð eru þetta, virðulegi forseti? Að mínu viti er þetta fyrir neðan allar hellur. Það gat enginn vænst neins árangurs af því að gera þetta svona. Auðvitað átti hæstv. ríkisstjórn að krefjast þess að fá að setjast niður með bæði forsætisráðherrum og fjármálaráðherrum Breta og Hollendinga og fara yfir stöðu mála og kynna fyrir þessum einstaklingum lögin sem voru sett á Alþingi. Nei, hæstv. ríkisstjórn kýs að senda bréf sem svar barst við mörgum vikum síðar. Og hvernig heldur hæstv. ríkisstjórn að hægt sé að ná einhverri vitrænni niðurstöðu í þessa samninga með því að gera þetta með þessum hætti? Það er alveg hreint með ólíkindum að svo hafi verið. Það hefur komið fram hér, í máli sumra hv. stjórnarþingmanna, og það kom fram í máli hv. þm. Róberts Marshalls hér áðan - hann átti hér kaflaskipta ræðu, eins og hann orðaði það sjálfur, og ég er algjörlega sammála honum í því - að hann hefði upplifað það þannig að þegar þingmenn Sjálfstæðisflokksins sátu hjá við lokaafgreiðslu málsins hefðu þeir verið að hlaupast undan merkjum og hefði þá enginn vilji verið til sátta og verið falskur sáttatónn. Ég skal fúslega viðurkenna að ég var í mjög miklum vandræðum með það hvernig ég ætti að greiða atkvæði í þessu máli, ég viðurkenni það fúslega. Ég vann að málinu í fjárlaganefnd með mörgum þeim hv. þingmönnum sem störfuðu þar og við lögðum okkur fram um það að reyna að koma þessu upp úr pólitískum hjólförum og það tókst í vinnu fjárlaganefndar. Það sem réð úrslitum í því að ég sat hjá við endanlega afgreiðslu málsins - en greiddi að sjálfsögðu öllum fyrirvörunum atkvæði mitt - var það að ég var mjög ósáttur við að það skyldi vera búið að gera samning sem við gátum ekkert farið í. Við erum að setja hér lög um ríkisábyrgð en samningurinn er gerður á milli tryggingarsjóðanna, tryggingarsjóðs Íslendinga og Seðlabankans og síðan tryggingarsjóða Breta annars vegar og Hollendinga hins vegar. Við höfðum engin færi á því að fara inn í samninginn sjálfan vegna þess að Alþingi Íslendinga hafði enga aðkomu að samningunum. Það sem ég var ósáttur við, og réð úrslitum í því að ég sat hjá við lokaafgreiðslu málsins, var það að við greiddum vexti frá 1. janúar 2009, sem þýðir það að við erum að greiða aukalega einhvers staðar í kringum 30–35 milljarða sem okkur bar ekki lagaleg skylda til að gera. Þó svo að fyrirvararnir hafi verið settir, sem voru mjög skynsamlegir, var mjög margt annað í þessum samningi, til að mynda það að við greiðum líka um 3 milljarða í umsýslugjöld til Breta og Hollendinga í kostnað fyrir það að greiða út bæturnar til íbúa í Bretlandi og Hollandi sem áttu innstæður á Icesave-reikningunum, án þess að nokkurn tíma hefðu verið færð fyrir því rök í hverju sá kostnaður fælist. Það var bara samið um u.þ.b. 3 milljarða sem ætti að greiða Bretum og Hollendingum fyrir það ómak að borga innstæðueigendum í Bretlandi og Hollandi, það væri umsýslukostnaðurinn eins og það var orðað. Ég var mjög ósáttur við þetta og ég var svo sem mjög ósáttur við margt annað. Í samningunum var Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta búinn að skrifa undir það að falla frá þeim skaðabótum sem okkur yrðu hugsanlega dæmdar vegna þess að Bretar beittu okkur hryðjuverkalögunum. Það er hreint með ólíkindum að Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta skuli skrifa undir slíkan samning, að falla frá því að við getum sótt, ef við ættum þá einhverja kröfu á því, skaðabætur út af setningu hryðjuverkalaganna. Allir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar hér inni eru væntanlega sammála um að það var mjög ómaklegt af Bretum og Hollendingum að setja þau lög. Þetta réð fyrst og fremst afstöðu minni. Ég er mjög hugsi eftir að hafa heyrt suma hv. þingmenn halda þessu fram í ræðum í dag en því miður hafa hv. stjórnarþingmenn ekki talað mikið til þessa fyrr en núna í 3. umr. Ég verð að viðurkenna það, virðulegur forseti, að þetta hefur angrað mig töluvert, ég skal bara vera heiðarlegur með það. Það segir manni kannski að menn þurfi að tala meira saman og fyrst og fremst að læra af þeim mistökum sem alla tíð hafa verið gerð í þessu máli. Allir flokkar eiga einhverja sök, það er bara einu sinni þannig. Þó að ég hafi sest hér á þing í vor og hafi ekki komið að þessu með neinum beinum hætti á minn flokkur sannarlega sök á því hvernig fór í því grandvaraleysi sem var hér. Það eiga líka bæði framsóknarmenn, samfylkingarmenn og vinstri grænir. Við eigum hins vegar ekki að vera að rífast um það hér hvernig við stöndum að þessu heldur eigum við að snúa bökum saman til að ná árangri, til að verja hagsmuni Íslendinga sem við öll viljum gera. Virðulegi forseti. Ég hef verið mjög hugsi yfir því þegar hv. stjórnarþingmenn hafa haldið því fram að svokallað minnisblað, sem var skrifað undir 11. október, hafi bundið ríkisstjórnina að einhverju leyti. Það er alrangt og ég hef sagt það margoft hér í þessum ræðustól að það er alrangt. Þó svo að hæstv. fjármálaráðherra taki upp á því að veifa þessu og gerði það síðast í lok 2. umr. í byrjun mánaðarins er þetta rangt. Þetta er rangur málflutningur og menn eiga ekki að vera með rangan málflutning. Það minnisblað sem Ingibjörg Sólrún Gísladóttir sendi til utanríkismálanefndar milli 2. og 3. umr. staðfestir það endanlega. Þar lýsir hún því mjög vel hvernig þetta var gert og hvernig samkomulagið var núllstillt þegar samið var um Brussel-viðmiðin. Það var líka búið að lýsa því yfir af Hollendingum í þessu minnisblaði sem tveir embættismenn skrifuðu undir, einn frá framkvæmdarvaldinu og einn í Seðlabankanum, að þeir séu tilbúnir að virða þau og semja á öðrum forsendum en þetta minnisblað var um. Það er mjög dapurlegt að margir hv. þingmenn skuli enn halda þessu fram. Það er mjög dapurlegt og ég geri kröfu til þess eftir alla þessa umræðu að menn kynni sér málið þannig að þeir standi þá rétt að því hvernig það gekk. Menn hafa sagt hér að þetta minnisblað hafi elt menn eins og draugur en ég vil árétta að ég spurði formann samninganefndarinnar, Svavar Gestsson, sérstaklega að því sjálfur á fundi í fjárlaganefnd, hvort þetta hafi truflað samningsferilinn hjá íslensku samninganefndinni. Svarið var mjög einfalt: Nei, það truflaði okkur ekki neitt. Við vorum send út til að ganga frá lánasamningi og þetta truflaði okkur ekki neitt. Þó svo að Bretar og Hollendingar hafi hugsanlega verið að veifa þessu eitthvað truflaði það samninganefndina ekki neitt. Það var staðfest af formanni nefndarinnar og um það á ekkert að þurfa að ræða meira. Hæstv. ráðherrar eiga að láta af þeim ósið að vera að veifa þessu uppi í ræðustól Alþingis þegar þeir eiga að vita betur, að það er ekki bundið. Þá er ég líka mjög hugsi yfir því, virðulegi forseti: Getur það verið að einhverjir hv. þingmenn eða hæstv. ráðherrar telji sig bundna af þessu minnisblaði þegar svo er sannarlega ekki? Ég vil líka koma inn á það sem breytist í fyrirvörunum sem settir voru núna í ágúst. Þá er það náttúrlega fyrst og fremst þessi lagalegi fyrirvari sem var settur, um það að ef svokallaður úrlausnaraðili, eða þar til bær aðili var það nú orðað nákvæmlega í fyrri samningunum, mundi dæma þannig að Íslendingum bæri ekki skylda til að greiða þetta - og við skulum hafa í huga að Íslendingar hafa aldrei viðurkennt lagalega skyldu til þess að greiða þetta vegna gallaðrar löggjafar Evrópusambandsins - þá væri hægt að takmarka ríkisábyrgðina við það. Hugsunin á bak við það hjá lögfræðingunum sem settu þetta inn í fyrirvarana var sú að það þyrfti ekki að vera dómstóll sem mundi gera það, það gæti hugsanlega verið ráðherraráðið eða einhver önnur stofnun á vegum Evrópusambandsins sem mundi líta svo á að þessu þyrfti að breyta og þá gætum við fallið undir það og þá gátum við takmarkað ríkisábyrgðina við það. Núna er haldreipið hins vegar það að ef þetta verður þurfa menn að setjast niður með Bretum og Hollendingum og það er algjörlega undir sjónarmiði þeirra komið hvort við fáum þá einhverja leiðréttingu á þessu máli. Þó svo að fyrir liggi pólitísk yfirlýsing frá fjármálaráðherrum landanna er það ekki mikið í mínum huga. Mig langar síðan á þeim stutta tíma sem ég á eftir aðeins að koma inn í fyrirvarann sem kenndur er við Ragnar H. Hall um lagskiptingu krafnanna. Við erum alltaf að tala um að við viljum tryggja lágmarksinnstæðueign sem er 20.887 evrur. Það er mjög einfalt að skýra þetta út, virðulegi forseti. Það er þannig að það eina sem farið er fram á er að þegar íslenskt fyrirtæki verður gjaldþrota verði farið eftir íslenskum lögum og gjaldþrotarétti. Það er það eina sem verið er að fara fram á, ekkert annað. Það er nú öll óbilgirnin í því. Síðan gerir tryggingarsjóðurinn samning við bresku og hollensku tryggingarsjóðina, að þeir séu jafnstæðir í kröfunum. Það er mjög óréttlátt að þetta sé gert með þessum hætti og með því að setja þessa EFTA-krækju á fyrirvarann er nánast búið að draga allt hald úr honum.

Frú forseti. Ég vil hrósa hv. þingmanni fyrir ræðu hans, mér fannst hún ærleg og málefnaleg. Kannski fannst mér mest til koma þegar hv. þingmaður lýsti því að hann hefði átt í erfiðleikum með að gera upp við sig hvort hann ætti að greiða atkvæði með eða á móti frumvarpinu þegar það varð að lögum fyrr á þessu ári, í lok ágúst. Það hefur þá væntanlega vafist fyrir honum hvorum megin háskinn var meiri, að samþykkja frumvarpið eða láta það falla ósamþykkt. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það er háski á báðar hendur. Ég styð þetta frumvarp vegna þess að ég tel að í stöðunni sé þetta besta leiðin til að greiða úr þeirri mjög svo erfiðu milliríkjadeilu og flækju sem þetta mál hefur bakað okkur Íslendingum. En það er samt þannig að enginn getur flúið fortíðina. Hv. þingmaður sagði réttilega að menn ættu ekki að láta fortíðina þvælast of mikið fyrir sér. Ég er honum algjörlega sammála um það. Ég skorast ekki undan minni ábyrgð sem ráðherra í núverandi ríkisstjórn, ríkisstjórninni þar áður og líka þar áður. Ég tel að í þeirri stöðu sem kom upp hafi menn valið þá leið sem var happadrýgst. Hv. þingmaður gerir minnisblaðið að umtalsefni og segir að hann geri kröfur til þess að enginn telji að það hafi haft áhrif. Ég ætla ekki að verða við kröfu þessa þingmanns, alls ekki. Menn geta aldrei tekið slíkan hlut og núllstillt hann eins og hv. þingmaður segir. Það er hins vegar alveg rétt hjá honum að fyrrverandi utanríkisráðherra sagði í minnisblaði sínu að þetta hefði verið pólitísk skuldbinding en hefði ekki réttarleg áhrif. Hins vegar hefur hæstv. fjármálaráðherra lesið upp bæði yfirlýsingar hennar og fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra þar sem þau skýra í hverju þessi pólitíska skuldbinding felst. Hún felst í því að greiða það sem við getum kallað lágmarkstrygginguna. Hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra sagði það hreint út. Það er ekki hægt að slíta það frá þessu máli. Þess vegna voru Brussel-viðmiðin sett, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir andsvarið. Mín skoðun er sú að þegar við vorum búin að setja fyrirvarana við frumvarpið í ágústlok sem þessi breiða pólitíska samstaða náðist um leit ég svo á, og lít svo á enn þann dag í dag, að tillit hefði verið tekið til svokallaðra Brussel-viðmiða. Það er alveg klárt í mínum huga, sérstaklega eftir að hafa lesið minnisblaðið frá Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur og gert mér enn þá betur grein fyrir því ástandi sem var. Það er líka rakið í þessu minnisblaði hvernig ástandið var hjá hinum Evrópusambandslöndunum. Þar gáfu menn yfirlýsingar eins og við gerðum til að reyna að verjast áhlaupi á bankakerfið. Þar voru menn fyrst og fremst að hugsa um að það yrði ekki áhlaup á bankakerfið í þeirra eigin landi. Það var markmiðið hjá þeim að gera það. Þess vegna taldi ég að þegar lagaleg óvissa ríkir núna um það hvort okkur beri að greiða þetta vegna gallaðrar Evróputilskipunar hafi þetta verið - ef Bretar og Hollendingar hefðu samþykkt fyrirvarana eins og þeir voru hefðu allir getað sæst á það. Bretar og Hollendingar hafa það ekkert í hendi þó að menn bendi á dómstólaleið og ef það færi þá leið er ekkert víst að Bretar og Hollendingar fengju neitt út úr því. Þeir gætu alveg eins tapað málinu þar. Mér finnst, virðulegi forseti, að Bretar og Hollendingar hefðu alveg eins getað rétt út sáttarhönd og sagt: Þetta rúmast innan markmiða Brussel-viðmiðanna, til að þetta gæti gerst með þeim hætti. Að lokum vil ég segja það, virðulegi forseti, að þegar menn eru enn að tala um þetta minnisblað verð ég bara að minna á að það er kannski vandi hæstv. fjármálaráðherra að hann lítur svo á að tveir einstaklingar geti gert skuldbindandi kröfu á Alþingi Íslendinga. Það er ekki þannig. Það verður að samþykkja þetta á Alþingi Íslendinga til að skuldbindingin taki gildi en ekki eitthvert minnisblað úti í bæ. Þetta er algjörlega 

Frú forseti. Ég get í sjálfu sér algjörlega verið sammála hv. þingmanni, sérstaklega þegar minnisblaðið sem um ræðir var ekki borið undir þá ríkisstjórn sem þá sat, sérstaklega þegar ráðherrar sem höfðu töluverðu hlutverki að gegna vissu ekki af því. Það var ekki bara ætlun þeirra sem þá fóru með hin fjármálalegu völd að gera drög að samkomulagi við Hollendinga heldur líka við Breta. Við skulum ekki gleyma því. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, það er lagaleg óvissa. Um það eru allir flokkar sammála. Hv. þingmaður, og núverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, flutti elegant ræðu hér 5. desember 2008. þar sem hann skýrði út af hverju, miðað við þá lagalegu óvissu sem ríkti þá, það væri betra að fara samningaleiðina vegna þess að hugsanlega gæti það gerst sem hv. þingmaður sagði áðan, að Hollendingar og Bretar mundu tapa málinu. Hugsanlega gæti það samt líka gerst að Íslendingar töpuðu málinu. Í þeirri skýrslu sem hér hefur verið mest vitnað til í kvöld, skýrslunni frá Mishcon de Reya, er bent á þann möguleika að svo kynni að fara, ef málið færi fyrir dóm, að Íslendingar töpuðu því. Eins og ég les þá skýrslu og hef pælt í gegnum þessar 85 blaðsíður, að vísu á flókinni ensku, er sá möguleiki uppi að ef á versta veg færi kæmum við verr út úr málinu sem næmi 600–700 milljörðum kr., sem sagt að allar kröfur þeirra yrðu teknar til greina. Þetta var væntanlega það sem hv. þm. Bjarni Benediktsson sem er í dag formaður Sjálfstæðisflokksins hafði í huga þegar hann færði rök fyrir því að í þessari stöðu væri best að fara samningaleiðina. Ég er sammála því. Síðan vil ég aðeins átelja hv. þingmann, þrátt fyrir málefnalega ræðu, fyrir að tala um að ríkisstjórnin hafi ekkert gert nema að senda eitt lettersbréf. Ja, utanríkisráðherra er til þess að tala við fólk í útlöndum og hann hitti þó á síðustu 

Virðulegi forseti. Ég hef aldrei sakað hæstv. utanríkisráðherra um að tala ekki máli Íslands, það hef ég aldrei gert. En það sem ég sagði í ræðu minni áðan var að þegar menn standa í milliríkjadeilu sem þessari er í hæsta lagi barnalegt að ætla að þegar menn eru búnir að setja lög frá Alþingi við samningana eða skrifa undir samninga við Breta og Hollendinga - hæstv. fjármálaráðherra skrifar undir fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands, hann gerir það, hann fær leyfi hjá öllum ráðherrum til þess nema einum.

Það getur ekki verið.

Hann skrifar undir, það þarf enginn að segja mér, hæstv. utanríkisráðherra, að hæstv. fjármálaráðherra hafi ekki fengið samþykki hjá öllum hinum hæstv. ráðherrunum. Hann skrifar undir samkomulagið