Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um stjórn fiskveiða fyrir árin 1988–1990. Hér er um mjög umfangsmikið mál að ræða sem væri ástæða til að fjalla um í löngu máli en þar sem mjög er mikilvægt að mál þetta nái fram að ganga fyrir áramót þá vil ég vísa til framsögu minnar í Ed. og þeirrar umfjöllunar sem hefur verið um málið á almennum vettvangi og hér á Alþingi að undanförnu. Málið hefur verið til umræðu í þjóðfélaginu um nokkurra mánaða skeið. Það hefur verið tekið fyrir á þingum allra helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi og flestir hagsmunaaðilar, þ.e. hagsmunasamtök sjómanna, útvegsmanna og fiskvinnsluaðila, komist að þeirri niðurstöðu að það beri að byggja á þeim grunni sem lagður hefur verið á undanförnum árum. Vissulega hafa verið um málið miklar umræður, ýmsar skoðanir komið fram og lagðar hafa verið fram brtt. á hinum ýmsu stigum málsins. Margar þessara breytinga hafa þegar komið inn í frv. auk þess sem nokkrar breytingar hafa verið gerðar á málinu í hv. Ed. Það má segja að það séu tveir meginkostir í fiskveiðistjórnun, annars vegar almennar sóknartakmarkanir eða sérstakar veiðiheimildir til einstakra aðila. Það er enginn vafi á því að sérstakar veiðiheimildir til einstakra aðila hafa ótvíræða kosti. Það er hægt að ná fram mun meiri hagkvæmni í veiðunum en með hinu laginu. Auðvitað fylgja báðum þessum aðferðum ókostir og kostir en sú síðari, þ.e. sérstakar veiðiheimildir til einstakra aðila sem kallað hefur verið kvótakerfi, hefur ótvíræða kosti sem leiðir til þess að hægt er að ná takmörkuðum afla með minni tilkostnaði en ella. Við þurfum á því að halda að takmarka sókn í okkar fiskistofna með tvennum hætti, þ.e. takmarka fjölda fiskiskipanna og jafnframt að takmarka veiðiheimildir einstakra skipa. Meginatriði þessa frv. sem ég vildi leyfa mér að fara yfir í stuttu máli er í fyrsta lagi það að í frv. eru ákveðnar allar helstu meginreglur um úthlutun veiðileyfa og þar hefur orðið veruleg breyting á því fyrst þegar slíkar heimildir voru afgreiddar fyrir árið 1984 og síðan 1985 var um almennar heimildir að ræða sem í meginatriðum voru síðan ákveðnar í reglugerð. Hér hefur orðið mikil breyting á sem betur fer því mikilvægt er að hægt sé að ákveða öll helstu atriði í lögunum sjálfum. Gildistími þessa frv. eins og það er nú er ákveðið þrjú ár og endurskoðunarákvæði er í ákvæðum til bráðabirgða sem ekki er ástæða til að fara mikið út í en þar kemur fram að nefnd skal hafa skilað tillögum um endurskoðun laganna eigi síðar en haustið 1989. Það er mikilvægt mál fyrir sjávarútveginn að hann geti búið við sem stöðugust rekstrarskilyrði og það sé vitað nokkur ár fram í tímann, og helst sem lengst, hvers sé að vænta að því er varðar veiðiheimildir. Það er nauðsynleg forsenda þess að einstakir aðilar sem útgerð stunda geti tekið nauðsynlegar ákvarðanir, ekki síst til að koma við hagræðingu í rekstri sínum. Mikilvægar breytingar eru gerðar með frv. á svokölluðu sóknarmarki. Sóknarmarkið hefur á undanförnum árum gefist vel og það má segja að með því hafi verið fundin leið til þess að komast frá þeirri viðmiðun sem ákveðin var í upphafi, þ.e. viðmiðunarárunum 1981–1983. Það var ljóst frá upphafi að slík viðmiðun gæti ekki staðist til lengdar og nauðsynlegt að finna almennt form þannig að hin ýmsu skip gætu unnið sér nýja reynslu. Þess vegna var sóknarmarkið ákveðið og hefur gefist vel en hitt er svo annað mál að nauðsynlegt er að það sé hægt að auka aflann ef slíkt kerfi á að virka vel til langframa. Skipin hafa haft möguleika til að auka aflareynslu sína samkvæmt sóknarmarkinu eða bæta 20% á hverju ári við sitt aflamark. Slíkt gat ekki gengið til lengdar og nú þegar ljóst er að draga verður saman afla verður að draga úr þessum heimildum og því gerir frv. ráð fyrir því að í stað 20% sé 10% heimild til aukningar á aflamarki ef skip velja svokallað sóknarmark. Eitt er það atriði sem hvað vandasamast er í þessu frv. en það eru reglur um veiðar á úthafsrækju. Veiðar á úthafsrækju hafa gengið mjög vel á síðustu árum og hafa verið einn helsti vaxtarbroddur í sjávarútveginum á undanförnum árum. Nú er svo komið að það þykir nauðsynlegt að setja verulegar takmarkanir á þessar veiðar ef ekki eigi að ofgera rækjustofnunum. Um það hefur verið fjallað mjög ítarlega að undanförnu með hvaða hætti slíkar takmarkanir skulu settar og er gert ráð fyrir því að kvótar skuli ákveðnir fyrir einstök skip en jafnframt gert ráð fyrir því að heildartakmarkanir eða hámarkstakmarkanir verði settar á einstakar rækjuverksmiðjur þannig að þær geti ekki tekið á móti meiri afla en reynsla þeirra gefur til kynna á undanförnum árum. Með þessu er verið að ákveða að ekki skuli fjölgað þeim verksmiðjum sem vinna rækjuna meir en orðið er og að þær verksmiðjur sem nú starfa fái nokkra tryggingu fyrir því að þær geti haldið sínum hlut í vinnslunni. Það eru mjög misjafnar aðstæður í landinu til að taka á móti rækju og misjafnir flutningsmöguleikar á milli landshluta. T.d. er ljóst að ekki er hægt með sama hætti að flytja hráefni til Vestfjarða og á milli t.d. Norðurlands og Suðurlands. Samgöngur leyfa það ekki að slíkir flutningar eigi sér stað. Það er því eðlilegt að landshluti eins og Vestfirðir sé nokkuð uggandi um sinn hag í þessu sambandi og því nauðsynlegt að veita þeim verksmiðjum sem þar eru og annars staðar meiri tryggingu en þær annars mundu hafa. Auðvitað vakna spurningar í þessu sambandi hvort hið sama eigi ekki við um aðra fiskvinnslu og má vissulega segja það með nokkrum rökum. Það er hins vegar mikilvægt að reyna að tryggja eins mikið athafnafrelsi í þessari atvinnugrein og nokkur kostur er og því ekki á það bætandi að fara að setja vinnsluhámark á einstakar fisktegundir í landinu. Mikið hefur verið fjallað um útflutning á óunnum fiski og er í frv. gert ráð fyrir því að sérstakt álag leggist á þann fisk sem fluttur er óunninn á erlendan markað þegar til útreiknings á kvóta kemur. Hefur þetta álag verið ákveðið 15% en í Ed. var fellt niður sérstakt vigtarálag sem var 10% eins og það var þegar frv. var upphaflega flutt. Í 10. gr. frv. er fjallað um veiðar smábáta sem hafa valdið miklum umræðum á undanförnum vikum og hefur glögglega komið í ljós að þau hagsmunasamtök sem eigendur smábáta mynda hafa verið mjög óánægð með frv. og lýst andstöðu sinni við það í ýmsum atriðum. Hér er í fyrsta skipti gerð tilraun til þess að ákveða aflakvóta fyrir einstaka smábáta, þ.e. báta undir 10 brl. að stærð, en bátum þessum hefur fjölgað mikið á undanförnum árum og því þykir nauðsynlegt að settar séu reglur til samræmis við aðra fiskibáta. Eins og greinin er eftir að henni var breytt í Ed. þá eru allir bátar undir 10 brl. að stærð frjálsir að stunda veiðar með línu og handfærum en eru bannaðar allar botnfiskveiðar 10 daga um páskahelgi, 10 daga um verslunarmannahelgi, 10 daga í júní og 10 daga í októbermánuði. Enn fremur frá 1. des. til 15. jan. Er þetta nokkur aukning á banndögum frá því sem áður var, þ.e. að í stað 7 daga stöðvunar í júní og um verslunarmannahelgi kemur 10 daga stöðvun og við bætist 15 daga stöðvun í desember. Sú stöðvun hefur ekki mjög mikla þýðingu í öllu venjulegu árferði og er ekki eðlilegt að miða við góð ár eins og nú er því venjulega er umhleypingasamt í desembermánuði og sá mánuður hefur ekki þótt fýsilegur til að gera út smábáta í. Auðvitað fer það nokkuð eftir landshlutum en hér áður fyrr var það afar sjaldgæft að bátar af þessari stærð reru í þeim mánuði. Það má einnig telja vafasamt út frá öllum reglum um öryggi að það sé æskilegt að hvetja til róðra í þeim mánuði. Þá er gert ráð fyrir því að allir þeir bátar, sem stunda netaveiðar og eru undir 6 brl. að stærð og hafa stundað netaveiðar, fái heimildir til slíkra netaveiða áfram. Einnig hafi allir bátar á bilinu 6–10 brl. heimildir til netaveiða. Þessum bátum ber að ákveða aflahámark á grundvelli reynslu undanfarinna ára og hefur verið við það miðað að þeir fái að njóta reynslu sinnar á árunum 1985–1987 eða nánar tiltekið frá 1. nóv. 1984 til 1. nóv. 1987 og fái að njóta tveggja bestu ára sinna. Er gert ráð fyrir að þeir fái 90% af reynslu sinni en gert er ráð fyrir því að þorskafli þurfi að dragast saman um 10% og því þykir eðlilegt að miða þessa reynslu við 90% en verði þó bundin ákveðnu hámarki. Það er eftir að ákveða hvert þetta hámark er en í uppkasti að reglugerð sem lagt var fram við umfjöllun málsins var gert ráð fyrir eigin reynslu eða meðaltalsafla, en þar var gert ráð fyrir 50 tonnum fyrir bátana sem eru 6–8 tonn að stærð en 70 tonnum fyrir bátana sem eru 8–10 tonn að stærð. Það kom mjög glögglega fram við meðferð málsins í Ed. að aðilum þótti þessar tölur vera of þröngar og væri nauðsynlegt að rýmka þær nokkuð. Þá er að sjálfsögðu nauðsynlegt að taka mið af aflareynslu bátanna frá undanförnum árum og sýnist mér öll rök hníga til þess að rétt sé að rýmka þessi aflamörk nokkuð í samræmi við eindreginn vilja sem kom fram í hv. Ed. Þá er það einnig ljóst að nokkur hluti þessa flota verður í verulegum vanda vegna þess að sumir þeirra hafa enga reynslu frá fyrri tíð, bátar þessir eru margir hverjir mjög dýrir og þess vegna mundu lág meðaltöl fyrir stærstu bátana, sem í reynd eru sumir hverjir stærri en 10 tonn, þær veiðiheimildir vera mjög þröngar. Það virðist því vera nauðsynlegt að taka upp sérstakan flokk báta sem þessir aðilar gætu þá veitt innan en þess ber að gæta að veiðiheimildir slíkra skipa fari aldrei yfir veiðiheimildir þeirra sem eru í næsta flokki fyrir ofan. Þótt eðlilegt sé og nauðsynlegt að þeir sem smábátaútgerð stunda njóti fyllstu sanngirni í þessum málum þá verður að sjálfsögðu að gæfa þess að þeir hljóti veiðiheimildir sem eru í eðlilegu samræmi við aðra sjómenn sem stunda veiðar við landið. Veiðar smábáta hafa farið mjög vaxandi á undanförnum árum. Þegar kvótakerfið var tekið upp á sínum tíma var talið að veiðar þessara báta væru innan við 10 þús. tonn, en eru nú á bilinu 30–40 þús. tonn eða vel yfir 30 þús. tonn. Það er áætlað að þorskveiði þeirra geti orðið u.þ.b. 32 þús. tonn í ár þótt engar nákvæmar tölur liggi fyrir um það enn þá. Það er ljóst að ef þessir bátar njóta rýmri heimilda en aðrir, þá er við því að búast að sjómenn sæki í auknum mæli yfir á slík skip og fari af öðrum skipum í flotanum en smátt og smátt mundi það óhjákvæmilega koma við aflaheimildir annarra. Menn gera stundum nokkuð lítið úr þessum afla og segja að hann skipti tiltölulega litlu máli en ég minni á að það nálgast nú að hér sé um að ræða 10% af þorskaflanum eða ríflega 8%. Auðvitað skiptir ekki meginmáli hver þessi afli hefur verið í ár eða á sl. ári. Það skiptir meginmáli í hvað stefnir ef þarna eru ekki takmarkanir eins og hjá öðrum. Hin mikla fjölgun bátanna hefur einnig orðið til þess að nauðsynlegt er að breyta reglum. Það má vissulega um það deila hvort endurnýjunarreglur skuli vera fyrir hvern einasta smábát í landinu en þeir voru 1. jan. sl. yfir 1600 talsins og hefur farið fjölgandi. Slíkt er nær útilokað og því hefur verið ákveðið í þessu frv. að gera einungis ráð fyrir því að bátar sem eru 6 tonn og stærri séu háðir slíkum endurnýjunarreglum. Það er mikilvægur þáttur í okkar þjóðlífi að sem flestir geti notið þess að fara út á sjó og draga fisk, sérstaklega sér til skemmtunar. Það hefur verið mikilvægur þáttur í uppeldi margra manna í landinu og því mikilvægt að þessir bátar, þ.e. minnstu bátarnir, geti verið sem frjálsastir að því er varðar línu- og handfæraveiðar og ekki sé gripið til þess ráðs að allir þurfi að búa við endurnýjunarreglur. Ég hef, herra forseti, aðeins drepið á nokkur mikilvæg atriði þessa máls sem er mjög þýðingarmikið og varðar hagsmuni hvers einasta byggðarlags í landinu og í reynd hvers einasta manns. Auðvitað er það svo að um það eru skiptar skoðanir og menn hljóta ávallt að leita lýðræðislega sátta í svo mikilvægu máli sem þessu. Ég tel að það hafi verið gert með umfjöllun þessa máls að undanförnu. Það hefur hlotið meiri umræðu og meiri umfjöllun úti í samfélaginu en flest önnur mál og það hefur verið tekið tillit til mjög margra ábendinga við gerð þess. Auðvitað er það svo að það er ekki mögulegt að ákveða alla hluti til þriggja ára í senn og þess vegna hlýtur að þurfa að ákveða mörg veigamikil atriði með reglugerð og hafa drög að slíkum reglugerðum legið fyrir þótt þær séu engan veginn fullmótaðar. Það kemur fram í ákvæði til bráðabirgða II að sjútvrh. skuli í lok hvers árs setja reglugerð um meginþætti stjórnar botnfiskveiða á komandi ári og hafa um það samráð við sjútvn. Alþingis og samtök helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að þessi samráð séu höfð og legg ég á það áherslu að það verði gert og vænti þess að um það geti verið gott samstarf við sjútvn. þingsins og helstu hagsmunaaðila þótt ég vænti þess að þau drög sem þegar liggja fyrir að þessum reglugerðum greiði fyrir því starfi. Ég vil að lokinni þessari umræðu, herra forseti, leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Hér er komið til umræðu í hv. deild stórt og viðamikið mál sem, eins og frummælandi, hæstv. sjútvrh., gat um í máli sínu áðan, snertir hag flestra byggða á Íslandi og allra byggða í reynd því að sjávarafli er undirstaða í okkar þjóðarbúskap. Um það deilir enginn. Hér er því komið til umræðu mál sem hlýtur að verða eitt stærsta mál þessa þings eins og það hefur verið þegar fiskveiðistjórnun hefur verið til umræðu á undanförnum þingum. Ég legg á það áherslu að jafnframt því sem mál þetta fái góða og ítarlega meðferð þá verði staðið við það af hálfu hæstv. sjútvrh. og þeirra sem eru stuðningsmenn hans í þessu máli að leita sem mestrar lýðræðislegrar samstöðu, eins og ráðherrann hæstv. orðaði það hér áðan, um niðurstöðu málsins því að fátt er mikilvægara en að um fiskveiðistjórnunina megi takast þokkalegur friður í landinu, meiri friður en ríkt hefur, og menn noti það tækifæri sem nú er til þess að læra af reynslu undanfarinna ára í sambandi við það stjórnkerfi sem tekið var upp, fyrst til eins árs í senn og síðan til tveggja ára, 1984 og 1985 og síðar. Það er áreiðanlega vilji míns þingflokks að hægt verði að móta slíka samstöðu en þá þurfa fleiri að koma til. Þeir sem bera málið hér inn á Alþingi þurfa einnig að leggja sig fram um það að mæta þeim sjónarmiðum sem koma fram hér og einnig úti í þjóðfélaginu. Í því sambandi get ég ekki annað en minnst á blaðagrein í einu stjórnarmálgagnanna, dagblaðinu Tímanum, sem lesa mátti á Þorláksmessu. Ég hef því miður ekki viðkomandi blaðagrein hér handa á milli til þess að vitna til hennar með beinum hætti en þar var farið hinum háðulegustu orðum um það fólk sem er að reyna að hafa samstarf við okkur alþm., samband við okkur um þetta mikla lífshagsmunamál og leggur á sig að koma hingað til Reykjavíkur, sumir um langan veg, til þess að ræða við okkur alþm. og kynna sín sjónarmið, hafa jafnvel fyrir því að eiga hér vökunætur eins og þm. á þingpöllum án þess að trufla með nokkrum hætti þingstörf. Um þetta fólk, og ég hygg að þar hafi smábátaeigendur verið í meiri hluta, sem lagði á sig vökunótt aðfaranótt 22. des. sl., fór stjórnarmálgagnið Tíminn hinum háðulegustu orðum. Menn geta gluggað í þetta málgagn þar sem ég hygg að einnig hafi verið birt mynd af þeim sem mættir voru á þingpalla til þess að fylgjast með málum þessa nótt þegar málið var til langrar umræðu í Nd. þingsins. Það er ekki þannig sem á að vinna að málum af þeim sem völdin hafa, með því að kasta glósum og fúkyrðum í það fólk sem reynir með eðlilegum lýðræðislegum hætti að hafa samband við sína umbjóðendur, kynna Alþingi sín sjónarmið. Við þurfum þvert á móti á því að halda hér á Alþingi Íslendinga að þar sé opið hús en ekki lokað eins og lagt var til í skrifum stjórnarmálgagnsins Tímans umræddan dag. Ég vona að hæstv. sjútvrh. - er raunar viss um það að hann stóð ekki að baki þeim skrifum sem slíkur þó þau væru í málgagni þess flokks sem hann tilheyrir. Ég vænti þess að það liggi að baki orða hans hér áðan um lýðræðislegt samstarf raunverulegur vilji til þess að koma til móts við gild sjónarmið, rökstudd sjónarmið sem stór hluti þm. í þessari hv. deild ber fyrir brjósti, jafnt í stjórnarandstöðu sem í stjórnarliði. Því er mjög á lofti haldið nú þegar mál þetta er tekið til umræðu að það verði að afgreiða það fljótt og það sé hin mesta óhæfa ef áramótin líði án þess að frv. þetta, sem hér er nú tekið til 1. umr. í hv. þingdeild, öðlist lagagildi. Við heyrum þetta ekki aðeins varðandi þetta mál, stjórn fiskveiða. Við, stjórnarandstaðan, fengum kveðjur frá hæstv. fjmrh. í kvöld í gegnum sjónvarpið þar sem hellt var yfir okkur heldur óvægilegum orðum og dómum. Mig minnir að mikill usli hafi komið þar við sögu. Og þetta mæla ráðherrar í ríkisstjórn Íslands sem skila þingmálum, stærri þingmálum en Alþingi hefur fengist við um langt skeið, hér inn þegar vika er liðin af aðventunni, af jólaföstunni. Þeim sæmir það þessum herrum að koma fram fyrir alþjóð í fjölmiðlum og velja stjórnarandstöðu, sem er að gæta lýðræðislegs réttar síns, sem er að notfæra sér lýðræðisleg réttindi og rækja lágmarksskyldur sínar til að reyna að fylgjast með þeim málum sem hér eru lögð inn, til að reyna að knýja fram breytingar sem við metum réttar á þessum málum. Það er ansi hart að fá það dag eftir dag, þegar ríkisstjórnin stendur þannig að málum að hér háttar til með óvenjulegum hætti á Alþingi Íslendinga, að það sé stjórnarandstaðan sem sé að gera usla í samfélaginu. Ég vara hæstv. ráðherra við málflutningi af þessu tagi. Ég vara þá við að ætla að ganga þannig fram gagnvart Alþingi Íslendinga, framkvæmdarvaldinu og þeim sem ráða ferðinni og eru sterku öflin í flokkum ríkisstjórnarliðsins. Ég er ekki viss um að það verði allir þeirra stuðningsmenn sem eru stimplaðir inn á töfluna hérna frammi sem taka heils hugar undir vinnubrögð af því tagi. Ég segi þetta hér að gefnu tilefni við upphaf míns máls um þetta frv. Hæstv. sjútvrh. sagði með réttu að það væri mjög þýðingarmikið að vandað væri til verks af þessu tagi. Ég tek undir það með honum en ég hlýt um leið að spyrja: Hvernig stendur á því að hæstv. ráðherra, sem ekki er neinn nýgræðingur í sjútvrn. eða í ríkisstjórn landsins heldur hefur haldið þar um stjórnvöl frá því að þetta stjórnkerfi var upp tekið, skuli ekki hafa undirbúið þetta mál með öðrum hætti en raun ber vitni, með markvissari hætti þannig að Alþingi gæti fengið það til meðferðar við upphaf þings á sl. hausti? Það hefði verið að ástunda markviss vinnubrögð og að gera þinginu kleift í reynd að fjalla um málið með eðlilegum og lýðræðislegum hætti. En þetta gerðist ekki. Það er fyrst um miðjan septembermánuð sem hæstv. ráðherrann kallar saman ráðgjafarnefnd, stóran hóp hagsmunaaðila, og óskar eftir þátttöku þm. í störfum þeirrar nefndar sem endaði með því í nóvembermánuði, það má orða það svo, að þessi ráðgjafarnefnd gufaði upp því að eftir hana lágu í rauninni engar tillögur. Þar var ekki komist að neinu markvissu samkomulagi eða tillögugerð og maður spyr sig: Hvers vegna var hópur af þessu tagi ekki kvaddur til fyrir ári síðan eða a.m.k. í lok þings sl. vor til þess að fjalla um málin þannig að það mætti þá grípa til annarra ráða ef svo færi, sem fór, að þessi ráðgjafarnefnd næði ekki saman um málið? Hæstv, ráðherra greip síðan til þess ráðs í byrjun nóvember, þegar sýnt var hvert stefndi með störf þessarar ráðgjafarnefndar, að kveðja til hóp þm., óska eftir hópi þm. til þess að ráða ráðum og reyna að mynda einhvers konar samstöðu um þetta mál á grundvelli draga að frv. um stjórn fiskveiða sem hann hafði þá tekið saman og lagt fyrir þá aðila sem um þetta fjölluðu undir forustu hans ráðuneytis. Uppskeran úr þessu starfi varð nánast ekkert önnur en gerðist í ráðgjafarnefndinni. Það fór lítið fyrir starfi þessa þingmannahóps, það var takmarkað a.m.k., og allt of seint til komið til þess að vænta mætti skilmerkilegs árangurs af því starfi. Því réðust málin með þeim hætti sem ég hef hér nefnt og hv. alþm. þekkja að það er í rauninni aðeins jólafastan sem eftir er fyrir þm. og fyrir sjútvn. þingdeilda til þess að fjalla um þetta stóra og þýðingarmikla efni. Ég held því að við þurfum að átta okkur á því nú 28. des. að ef við í þessari þingdeild ætlum að fara yfir þetta mál með þeim hætti sem vert væri og við í rauninni hljótum að krefjast af okkur, þá getum við ekki verið bundin af dagatalinu. Ég er ekki með því að útiloka neitt í sambandi við afgreiðslu þessa frv. hvað snertir áramót. Ég er ekki með neinar vísbendingar í þá átt, en ég tel það þó með ólíkindum ef það ætti að takast á þeim tveimur þingdögum sem eftir lifa að afgreiða mál af þessu tagi sem lög frá þinginu þannig að allir geti sæmilega sáttir upp staðið eftir þann gjörning. Ég hef heyrt það, bæði af vörum margra þm. sem teljast í stuðningsliði ríkisstjórnarinnar og ég hef lesið það í ummælum þeirra, jafnvel í ummælum einstakra ráðherra, að það er langt frá því að þar sé friður, að þar sé sátt í hugum þeirra við frv. eins og það er komið hér til þingdeildarinnar og því hljóta menn hér að leita leiða til breytinga sem ásættanlegar geta verið fyrir meiri hl. í hv. þingdeild. Framkvæmdarvaldsins er ekki að vera með nefið um of ofan í þessum málum eftir að það er komið inn í þingið. g hef auðvitað ekkert á móti því að ráðherrar greiði götu mála og leggi fram sín sjónarmið, en þeirra er ekki valdið og á ekki að vera valdið gagnvart Alþingi eftir að mál eru hingað inn komin til meðferðar og umfjöllunar. Það væri óskandi, nú þegar Alþingi í þriðja sinn tekur stjórn fiskveiða til meðferðar, að um afgreiðslu þessa máls takist betri samstaða en orðið hefur þegar málið hefur verið til meðferðar tvívegis áður. Ég segi þetta vegna þess m.a. að þó að fiskveiðarnar séu gildur þáttur og geysilega þýðingarmikill þá eru það fleiri svið í sjávarútvegi sem Alþingi þarf að taka sér tíma til að fjalla um og marka aðra stefnu en verið hefur. Þar á ég sérstaklega við nýtingu aflans eftir á land er komið, um stöðu og þróun fiskvinnslunnar í landinu sem hefur verið hornreka stjórnvalda nú um langan tíma og birtist okkur síðast hér á Alþingi í dag og raunar við lok 2. umr. fjárlaga 22. des. sl. þegar ríkisstjórnarstuðningsliðið hér á Alþingi felldi tillögur um aukið fjármagn til rannsókna- og þróunarstarfsemi og átaks í þróun í fiskvinnslu í landinu sérstaklega. Ég ætla ekki að fjalla um það svið hér og nú en ég vænti þess að á því máli verði tekið á nýju ári svo brýnt sem það er að þingið láti sig þau efni skipta. Þar fyrir utan er svo sá stóri vandi sem efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar og þróun mála, ytri aðstæður í tengslum við okkar útflutning, hafa valdið, sú hrikalega efnahagslega staða sem fiskvinnslan í landinu býr nú við og þar með undirstöðuatvinnuvegur landsmanna, undirstöðuútflutningsatvinnuvegur landsmanna. Við höfum gengið eftir svörum frá hæstv. ríkisstjórn um þau efni. Ég ætla ekki að endurtaka þær fsp. nú, svörin hafa nánast engin verið. Þar er vísað út í vindinn. Kannski er það æðsta ósk ríkisstjórnarinnar að losna við þingið þannig að hún geti farið að kokka þann graut sem ráðherrarnir telja sig áreiðanlega þurfa að matreiða, hvað þá áður en þeir verða samstiga um þær aðgerðir sem grípa verður til í einhverju formi til að koma í veg fyrir stöðvun á sjávarútveginum og þá sérstaklega fiskvinnslunni. Ég vík örfáum orðum, herra forseti, að reynslunni af því stjórnkerfi sem við höfum búið við í fiskveiðum á undanförnum árum. Við tókum upp nýtt kerfi með lagasetningu 1983 og kvöddum þá stjórnkerfi sem sjútvrh. Framsfl. hafði staðið fyrir og farið með, sjútvrh. í ríkisstjórn dr. Gunnars Thoroddsens, Steingrímur Hermannsson, þ.e. hið svokallaða skrapdagakerfi. Vissulega syrgði ég ekki að upp væri tekin breytt stjórnun fiskveiða frá því sem þá hafði verið um árabil. Ég gagnrýndi á þeim árum harðlega það stjórnleysi sem í rauninni ríkti undir forustu Steingríms Hermannssonar í ríkisstjórn sem sjútvrh. þar sem mjög var látið vaða á súðum. Ég taldi hins vegar, þegar upp var tekið kvótakerfið 1984, frá byrjun þess árs, að þar væri verið að færa allt of mikil völd inn í sjútvrn. með lagasetningu sem ekki átti sér hliðstæðu og einum ráðherra falin í rauninni öll völd í þessum undirstöðuatvinnuvegi landsmanna. Ég var ekki með þeim hætti að fordæma það kerfi sem upp var tekið eða lýsa það óhæft fyrir fram. Og ég tel sjálfsagt að við lítum fordómalaust á reynsluna af kvótakerfinu svokallaða í sambandi við fiskveiðistjórnun. Vissulega má finna því sitthvað til málsbóta. Ég er þeirrar skoðunar að það sé fyllilega ómaksins vert að reyna að byggja á þessari reynslu, þróa það stjórnkerfi sem við höfum verið að reyna á undanförnum árum. En við verðum þá óhikað að taka á mestu agnúum þess sama kerfis. Það er ekki gert sem skyldi í frv. sem hér liggur fyrir til umræðu. Eitt meginmarkmið kvótakerfisins, þess stjórnkerfis sem við höfum búið við undanfarin ár í fiskveiðum, átti að vera það að hefta of mikla sókn í fiskstofna okkar, í aðalfiskstofnana, og með því að taka upp skiptingu aflans hvað þorskinn varðaði á skip. Þetta hefur ekki tekist nema að takmörkuðu leyti. Alþingi hefur að vísu ekki fylgt til hins ýtrasta, og ekki sjútvrh. með reglugerðarvald sitt, tillögum Hafrannsóknastofnunar í sambandi við veiðar úr helstu nytjastofnum okkar og þá sérstaklega þorskinum, yfirleitt sett markið nokkru ofar. Menn geta haft sér sitthvað til afsökunar í þeim efnum. Hér er um mikla hagsmuni að tefla fyrir þjóðarbúið, fyrir útgerð, fyrir sjómenn ekki síður. Ég er ekki að álasa neinum þó að þar hafi ekki alltaf og í öllu verið farið að ýtrustu kröfum en þó hljótum við, þegar litið er til lengri tíma, að gera þá kröfu til samfélagsins og okkar sjálfra að við teflum aldrei á tæpasta vað, og aldrei á tæpt vað varðandi sókn í okkar helstu nytjastofna. Kvótakerfið hefur hins vegar komið út með þeim hætti að það er mjög langt frá því að staðið hafi verið við þau markmið sem ráðherra hefur sett á blað í reglugerð hverju sinni. Umframaflinn á fjögurra ára tímabili nemur hátt í það sem svarar til ársafla á þessum árum, á fjórða hundrað þús. tonn af þorski sem farið mun hafa verið yfir þau mörk sem sett voru samanlagt á þessum árum. Þarna kemur vissulega til sá sveigjanleiki sem leitast var við að byggja inn í þetta kerfi með sóknarmarki. Þann sveigjanleika á nú að sníða af að nokkru leyti, og ég tel það út af fyrir sig geta verið réttlætanlegt. En það hlýtur að vera mikið umhugsunarefni þegar fiskveiðistjórnun fer það langt frá því markmiði sem henni er ætlað að aflinn skuli fara fram úr með þeim hætti sem þarna er um að ræða. Menn spyrja: Er ekki allt í lagi þó að þetta gerist? Höfum við beðið af því nokkurn teljandi hnekki? Eru fiskstofnarnir í hættu? Er þorskstofninn í hættu? Um það höfum við orð forstjóra Hafrannsóknastofnunar, Jakobs Jakobssonar, sem birt voru sem fylgiskjal með nál. 1. minni hl. í Ed., Skúla Alexanderssonar sem stóð að þeim minni hl. Þar kemur það fram hversu gífurlega þyngd þorsksins hefur minnkað og dregist saman á þessum árum, þannig að meðalþyngdin er nú komin jafnvel undir þrjú kíló eftir að hafa verið nær fimm kílóum fyrir allnokkru síðan. Þetta er þróun sem við verðum að horfast í augu við og taka alvarlega því að þetta er háskaleg þróun ef svo heldur fram sem horfir. Þegar þetta gerist við góðar aðstæður, vaxtarskilyrði í sjónum við Ísland, getum við spurt okkur: Hvað gæti gerst? Hvað mun gerast ef þessi skilyrði versna til muna? Hvað verður þá um nytjastofninn? Hvað verður um þyngd þorsksins? Ég held að við þurfum að hafa hættumerki af þessu tagi vel í huga þegar við ræðum hér um mótun fiskveiðistefnu. Hæstv. ráðherra tók talsvert af sínum tíma í máli sínu áðan til þess að ræða um smábáta, veiðar þeirra og annmarka sem komið hefðu fram í sambandi við veiðiheimildir til smábáta. Ég mun koma að því sérstaklega hér á eftir því að þar er vissulega um að ræða þátt sem snertir marga og þó að ekki sé þar um að ræða nema um 8% af heildarafla af þorski sem dreginn er úr sjó er þarna um að ræða framfæri mjög margra fjölskyldna víða um land sem eiga sitt undir hvernig farið verður með stjórnun varðandi báta undir 10 brúttórúmlestir. En það eru fleiri sem hafa verið að leita að lausnum í sambandi við fiskveiðistefnu en hæstv. sjútvrh. og þær nefndir sem hann hefur kvatt sér til ráðuneytis. Alþb. hefur á undanförnum missirum, undanförnum árum, lagt mikið af mörkum til þess í sínu starfi að ná sáttum innbyrðis í sambandi við fiskveiðistjórnun því að það er langt frá því að þar höfum við verið á einu máli hér á árum áður eins og menn þekkja, ekki frekar en í öðrum flokkum. Sú vinna sem þar hefur farið fram hefur þó leitt til þess nú að Alþb., bæði þingflokkur þess og forusta, þar á meðal miðstjórn flokksins, hefur náð saman um mörkun skilmerkilegrar fiskveiðistefnu sem Alþb. leggur til grundvallar brtt. sem það flytur við stjfrv., eða eigum við að segja frv. sjútvrh., sem hér er fram lagt. Ég ætla að koma, í tengslum við þessar tillögur okkar alþýðubandalagsmanna sem liggja fyrir í prentuðu þskj., áliti 1. minni hl. sjútvn. Ed. þingsins, að þeim till. og minna á þær brtt. sem við alþýðubandalagsmenn leggjum hér fyrir þingdeildina, sömu brtt. og fluttar voru af þingmönnum Alþb. í Ed. þingsins. Fyrsta atriðið í stefnumörkun Alþb. varðandi fiskveiðistjórnun, stefnumörkun sem samþykkt var samhljóða í miðstjórn flokksins 5. desember sl., er atriði sem snertir eignarréttinn á sjávarauðlindum landsmanna. Þar segir, með leyfi forseta: "Fiskistofnarnir og aðrar sjávarauðlindir eru ævarandi sameign allra Íslendinga. Grundvallaratriði fiskveiðistjórnunar verður að vera hinn sameiginlegi eignarréttur þjóðarinnar á auðlindum hafsins." Þetta stefnumið er ekkert nýtt af okkar hálfu. Við höfum flutt þetta í bæði þau skipti sem stjórnun fiskveiða hefur verið til umræðu hér á Alþingi sem brtt. við fyrirliggjandi stjfrv., en hún hefur verið felld í bæði skiptin, tillaga okkar um það að marka stefnu, sameignarstefnu varðandi sjávarauðlindir. Það hefur hins vegar gerst í sambandi við núverandi frv., svo að ég víki að stjfrv., að inn í það er komin 1. gr. þar sem segja má að tekið sé undir þetta stefnumið í orði, þar sem segir, með leyfi forseta: "Fiskistofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu." Mér er sagt að þetta stefnuatriði sé þarna inn komið vegna kröfu alþýðuflokksmanna í ríkisstjórninni og á Alþingi og það er út af fyrir sig vel að þessi orð skuli komin þarna inn í frv. með þessum hætti. En því miður er útfærslan í frv. sjálfu ekki í samræmi við þetta markmið, því miður segi ég, því að þá væri margt með öðrum hætti en lesa má í þeim greinum sem á eftir fylgja. Það virkar því svo sem þetta stefnumark í 1. gr. stjfrv. sé nánast aðskotahlutur og vil ég þó síst vanþakka það að þessi orð skuli þar inn komin. Það er kannski vísir að öðru og meira í framtíðinni ef menn ná saman um það að útfæra þetta markmið með skilmerkilegum hætti. Annað stefnumið í fiskveiðistefnu sem Alþb. hefur sent frá sér varðar skipulega stjórnun veiða. Þar segir: "Sótt verði í fiskistofnana á skipulagðan hátt í samræmi við sérfræðilegt mat á stærð þeirra og undir eftirliti óháðrar stofnunar. Markmið veiðistjórnunar verði að auka gæði afla og afurða, að hámarksafrakstur fáist miðað við ákveðin tímabil, að ofveiði eigi sér aldrei stað." Þetta telja menn e.t.v. almenn markmið og ég er ekki að segja að ég eigi von á því að það komi andmæli við þeim. Hins vegar vantar mikið á að þau séu útfærð af stjórnvalda hálfu með þeim hætti að hægt sé að segja að við nálgumst þau. Það vantar mikið á varðandi gæði afla, hvað þá að við höfum náð því marki að fá hámarksafrakstur af okkar fiskstofnum. Þá kemur í þriðja lagi að því sem er eitt þýðingarmesta atriðið í sambandi við þá stefnumörkun sem við setjum fram í Alþb., það er um hinn svokallaða byggðakvóta í staðinn fyrir að binda aflann eingöngu við skip. Um það segir, með leyfi forseta: "Það eru öðrum fremur sjómenn og fiskvinnslufólk sem skapa verðmæti úr fiskistofnunum við landið. Því skulu sameiginlegir hagsmunir sjómanna og fiskvinnslufólks hafðir í fyrirrúmi við stjórnun fiskveiða. Óháð reglum um hvernig heildaraflamagn landsmanna verður ákvarðað eða hvernig heildarsókn fiskiskipa verður takmörkuð verði veiðiheimildum úthlutað til byggðarlaga. Við ákvörðun aflamagns sérhvers byggðarlags verði tekið mið af veiðum skipa í viðkomandi byggðarlagi. Í stað þess að binda kvóta alfarið við skip eins og gert hefur verið á undanförnum árum verði nú tekið upp nýtt kerfi þar sem veiðiheimildum á bolfiski verði skipt í tvo flokka: Í fyrsta lagi skal 2/3 hlutum veiðiheimildanna úthlutað til byggðarlaga og skal fjórðungur þessa nýja byggðakvóta reiknaður út frá úthlutuðu afla- og sóknarmarki skipa í byggðarlögunum eins og sú úthlutun var að meðaltali árin 1984–1986 og 3/4 hlutar reiknaðir frá úthlutuðu afla- og sóknarmarki skipa í byggðarlögum í árslok 1987. Í öðru lagi skal 1/3 hluta veiðiheimilda úthlutað til útgerðar á skip og skal sá hluti reiknaður með sama hætti og ákveðið var í reglugerð fyrir árið 1987. Eftir að byggðakvóti hefur verið reiknaður út skal honum deilt á milli þeirra skipa sem fá kvóta úthlutað í viðkomandi byggðarlagi í hlutfalli við veiðiheimildir þeirra. Við sölu skipa úr byggðarlaginu" - og það er kannski hið þýðingarmikla "praktíska" atriði, herra forseti, í sambandi við þennan þátt tillögu okkar - "fylgir þeim einungis sá hluti af aflakvóta sem úthlutað var til útgerðar, ekki sá hluti sem fór til byggðarlagsins. Þeim hluta aflakvótans sem eftir verður í byggðarlaginu verði ráðstafað á nýjan leik í samræmi við ákveðnar reglur. Með því að binda veiðiheimildir að verulegu leyti við byggðarlög er verið að tryggja hag starfsfólks í fiskiðnaði, fiskvinnslustöðva og allra íbúa þeirra byggðarlaga sem byggja afkomu sína á öruggri og skipulagðri nýtingu sjávarafla. Óeðlilegt verð á fiskiskipum og brask í tengslum við skipa- og kvótasölu ætti að mestu að hverfa úr sögunni. Einnig er leitast við með útreikningsaðferð á byggðakvótanum að koma nokkuð til móts við þau byggðarlög sem tapað hafa mestum aflakvóta á undanförnum árum." Þetta atriði, sem snertir í rauninni eignarréttinn á fiskstofnunum, spurninguna um það að útfæra hann eða útfæra þá hugsun að fiskstofnarnir skuli vera sameign, verður ekki gert með því að tengja fiskikvóta einvörðungu við skip og láta hann hafa m.a. þau áhrif á verðlagningu fiskiskipanna sem raun ber vitni og við höfum séð að gerst hefur með mjög óeðlilegum hætti. Þar er í rauninni verið að afhenda einstaklingum, eigendum fiskiskipa, háa ávísun, eða eigum við að segja ávísanir, á verðmæti sem þeir hafa ekki skapað, sem ekki hafa orðið til fyrir þeirra tilstuðlan, heldur einvörðungu vegna þess kerfis sem hér er verið að móta. Ég hef vissulega heyrt viðbárur af því tagi að verð á fiskiskipum kynni að hafa þróast með svipuðum hætti ef menn hefðu haldið fast við takmarkanir á stærð flotans, ef menn hefðu staðið fast í ístaðinu í sambandi við fjölgun skipa, innflutning skipa eða nýsmíði. Það kann að vera nokkuð til í því, en við höfum ekki reynslu af slíku frá undangengnum árum. Við höfum hins vegar reynsluna af því stjórnkerfi sem hér er til umræðu með þeirri tilhögun sem hér um ræðir og gert er ráð fyrir að halda óbreyttri í reynd í frv. því sem við ræðum hér, þ.e. að verð á fiskiskipum fer í einstökum tilvikum tvöfalt fram úr vátryggingarupphæð skipanna og þar með er verið að afhenda eigendum þeirra stórar fúlgur, tugi milljóna, svo að ekki séu nefndar hærri upphæðir, í rauninni til ráðstöfunar. Þetta kann að þykja þolanlegt af sumum svo lengi sem slíkur arður helst innan sjávarútvegsins, í viðskiptum milli sjávarútvegsfyrirtækja. En fyrir því er út af fyrir sig engin trygging. Hér getur verið um að ræða einstaklinga sem einfaldlega vilja losna við sínar eignir, selja fiskiskipin, vissulega öðrum til nota en sitja uppi með þann gróða sem í þessu tilviki hlýtur að teljast mjög óeðlilegur. Einn stærsti annmarki núverandi stjórnkerfis tengist þeirri miklu áhættu sem sjávarplássin í landinu búa við þar sem um er að ræða aðeins fá veiðiskip, þar sem um er að ræða kannski aðeins einn eða tvo togara og hættuna á því að þeir verði seldir úr byggðarlaginu og rofið það samhengi, sem svo mjög var rómað fyrir nokkrum árum og átti að verða eitt helsta leiðarljós í fiskveiðistjórnun, að tengja saman veiðar og vinnslu. Með tillögu okkar alþýðubandalagsmanna um byggðakvóta er verið að koma í veg fyrir að slíkt geti gerst í reynd. Það er verið að stöðva þá sölu, þá hömlulitlu sölumöguleika sem eru til staðar í sambandi við fiskiskipin sem kippt geta í einu vetfangi grundvellinum undan atvinnu fjölda fólks og rekstri fiskvinnslufyrirtækja. Ég ætla ekki, herra forseti, að orðlengja þennan þátt svo þýðingarmikill sem hann er. Ég vil aðeins staðhæfa að það er tími til kominn að snúa af þeirri braut, sem lagt var inn á 1983, að tengja yfirráðarétt yfir ákveðnum aflahlut við fiskiskip einhliða, eins og síðan hefur verið og það er mjög hætt við því að ef við festum okkur í þessu fari, t.d. til þriggja ára í viðbót, telji margir að þar sé komin á hefð, þar séum við komnir inn á braut sem ekki verður snúið til baka á. Þess vegna legg ég á það afar ríka áherslu að á þessu atriði verði tekið nú við meðferð þessa máls hér í þinginu. Við bendum á það í tillögum okkar, alþýðubandalagsmenn, að nauðsynlegt sé, jafnhliða því sem stjórnkerfið er endurskoðað og í reynd miðað við að úthluta afla tengt veiðiskipum eins og ég hef gert grein fyrir, að samt verði svigrúm til þess að nýta hluta af þeim afla sem menn telja sig geta tekið til þess að gera kerfið sveigjanlegra, eins og reynt var með vissum hætti í sambandi við sóknarmark, en við erum þar með hugmyndir um aðra þætti sem nauðsynlegt er að geta komið við, eins og möguleika á því að tryggja aðgang nýrra rekstraraðila að veiðunum til þess að leiðrétta hag einstakra byggðarlaga og til þess að gera tilraunir með nýjar stjórnunaraðferðir. Í því skyni leggjum við til að frá árinu 1989 verði hluta eða sem nemur 5% af úthlutuðum heildarafla ráðstafað í þessu skyni, eða allt að því marki, og auðvitað er æskilegt að hægt sé að taka slík skref, sem eru auðvitað tilfinnanleg fyrir þá aðila sem tekið er frá ef um það er að ræða, auðvitað er æskilegt að slíkt geti gerst jafnhliða aukningu á heildarafla, að tengja það við aukningu á heildarafla ef slíkt þykir fært. En ég hygg að allir geti verið sammála um að það er mjög óæskilegt að hafa stjórnkerfi í fiskveiðum sem sé svo lokað að þar geti engir nýir aðilar komið við sögu, að þar sé ekki svigrúm til þess að leiðrétta hag einstakra byggða og að tryggja æskilega nýbreytni og þróun í veiðunum. Ég kem þá, herra forseti, að veiðum smábáta. Þar gerum við alþýðubandalagsmenn ráð fyrir og gerum um það tillögu einnig hér í brtt. okkar við frv. sem hér er til umræðu að haldið verði í grundvallaratriðum við óbreytt kerfi hvað snertir veiðar smábátanna, þó með þeirri undantekningu að tekið verði fyrir verulega fjölgun slíkra báta sem orðið hefur á undanförnum árum, sérstaklega síðustu eitt, tvö árin þegar orðið hefur um mikla fjölgun að ræða hjá bátum undir 10 brl. og bátum sem hafa afkastagetu sem er kannski meiri en tengist hugtakinu smábátar. Mig langar í þessu sambandi aðeins til að rifja upp með hvaða hætti haldið hefur verið á þessu máli síðan 1983 að fyrsta frv. var lögfest um kvóta á skip. Þá var þessi þáttur, veiðar smábátanna, eitt af því umdeildasta í því frv. og það má segja að það hafi fylgt umræðum um þetta mál allar götur síðan. Þá gerði hæstv. sjútvrh., sá hinn sami og nú fer með það embætti, tillögu um það að smábátar yrðu utan kvóta en yrði úthlutað afla í einum óskiptum potti, mig minnir eitthvað nálægt 10 000 lestum sem þeim var ætlað, og var hann þó mjög varaður við að taka upp stjórnun af því tagi gagnvart smábátunum. Það voru margir sem bentu á það við umræðu um málið í desember 1983 að þarna væri verið að fara út í mjög óeðlilegt og óraunsætt kerfi og smábátaeigendur, sem ekki voru þá í formlegum samtökum eða öflugum samtökum eins og þeir hafa myndað með sér nú, gáfu ábendingar um aðra tilhögun sem þeir töldu vænlegri og líklegri til þess að unnt væri að búa við til einhverrar frambúðar. Þeir voru jafnvel reiðubúnir að ræða um að taka upp skömmtun á bát, á smábátana, taka upp kvóta á smábátana, a.m.k. að skipta þessum potti eftir landshlutum og byggðarlögum þannig að það væru ekki allir að keppa um sama skammtinn. Á þetta var ekki hlustað á þeim tíma og frv. var afgreitt með þessum hætti. Hins vegar sprungu þessi ákvæði í höndum framkvæmdarvaldsins, aflinn fór fljótt langt fram úr því sem áætlað hafði verið af sjútvrn., var orðinn tvöfaldur að mig minnir haustið 1984 og alveg ljóst að þarna var ekki fundinn neinn lykill, fyrir utan þær áhættur sem teknar voru. Veiðiskapurinn sem þessu fylgdi ýtti að sjálfsögðu undir að teflt væri á tvær hættur í sambandi við sókn á smábátunum þegar menn voru að keppa hringinn í kringum landið um takmarkað heildarmagn. Það gerðist því þegar mál þetta var til umræðu öðru sinni, 1985, að knúin var fram breyting og hæstv. ráðherra lét sig hafa það, ég vil ekki vanþakka hans hlut í því efni, og tekið upp það kerfi sem búið hefur verið við nú um tveggja ára skeið í sambandi við veiðar smábáta, hin umtalaða 9. gr. að ég hygg í gildandi lögum. Þar var tekið upp banndagakerfi sem smábátum var ætlað að búa við en sókn þeirra að öðru leyti gefin frjáls. Vissulega voru gagnrýnd atriði í þessari skipan þegar henni var komið á. Það var bent á það að óeðlilegt væri að setja stíft og ósveigjanlegt banndagakerfi sem ætti að gilda um veiðistöðvar hringinn í kringum landið þar sem skilyrði til sjósóknar væru misjöfn og í rauninni skammtaði náttúran af í sambandi við sókn smábáta þannig að ekki þyrfti að setja slíkar takmarkanir eins og þessa banndaga. En þó er það svo að reynslan af þessu kerfi fyrir smábátana hefur orðið með þeim hætti að hagsmunaaðilar, talsmenn Landssambands smábátaeigenda sem stofnað hefur verið og gert hefur vart við sig með góðum og skilmerkilegum hætti undanfarin missiri, mæla með því að þetta kerfi verði framlengt, að búið verði við það áfram, og eru reiðubúnir að taka á sig þær takmarkanir sem þar er að finna auk þess sem tekið verði á fjölgunarþættinum, þ.e. að ekki verði um hömlulausa fjölgun smábáta að ræða eins og orðið hefur undanfarin ár þar sem þetta eru einu skipin sem hafa komist á sjó og getað stundað frjálsa sjósókn. Það er hins vegar ekki mál smábátaeigenda sem slíkra. Þeir stóðu ekki að þeim tillögum að engar hömlur skyldu gilda, þannig að við þá verður ekki sakast í þeim efnum. Þar getur stjórnvaldið, jafnvel Alþingi, sakað sjálft sig um að hafa ekki verið nægjanlega framsýnt. Það er tillaga okkar alþýðubandalagsmanna að undir þetta verði tekið, að veiðiheimildir smábáta verði með svipuðu sniði og verið hefur jafnframt því sem fjölgun bátanna verði stöðvuð. En hæstv. sjútvrh. og þeir sem hafa stutt hann fram að þessu hér í þinginu, í hv. Ed., eru ekki á sama máli. Þar hafa að vísu verið gerðar nokkrar breytingar frá því frv. sem ráðherrann lagði hér fyrst fram, þ.e. að ef um er að ræða eingöngu veiðar með línu og handfærum skuli þær lúta svipuðu kerfi og verið hefur, þær skuli vera frjálsar að öðru leyti en því að skammtaðir eru af fleiri banndagar heldur en áður giltu. Þetta má segja að sé góðra gjalda vert svo langt sem það nær. Hæstv. ráðherra er hins vegar, og hans stuðningsmenn í þessu máli, að innleiða annað kerfi með aflamarki varðandi þorskfisknetaveiðar á smábáta og þar með í rauninni að skerða veiðimöguleika mjög margra sem stunda veiðar á smábátum og stunda ýmist veiðar með línu og á handfæri eða með net. Þetta þekkir hæstv. ráðherra að sjálfsögðu vel, eins og aðrir hv. þm., að er tíðkað ekki síst á þeim stöðum þar sem smábátaútgerðin er undirstaða í afla viðkomandi byggðarlaga og nægir að minna á byggðarlög eins og Grímsey, Bakkafjörð og Borgarfjörð eystri, en mörg fleiri mætti þar upp telja. Ég átta mig ekki á því með hvaða hætti hæstv. ráðherra í raun ætlar að halda á þessu máli ef þessi grein, nú 10. gr. í hans frv., gengi fram með þeim hætti sem hún kemur hingað frá hv. Ed. Ég tel að þarna sé ekki aðeins verið að stefna afkomu fjölda fólks í hættu að ástæðulausu, heldur verði útfærslan á þessu kerfi meira en tvísýn, meira en vafasöm og þarna sé verið að búa til vanda sem í rauninni sé engin þörf á fyrir Alþingi Íslendinga eða framkvæmdarvaldið að efna til. Ég held að þorskfisknetaveiðar, eins og þær eru stundaðar á smábátum, skili t.d. síst lakari afla en fæst á línu og handfæri, þannig að varla er það af þeim sökum sem hæstv. ráðherra er að fitja upp á reglum af þessu tagi og meiri hl. sjútvn. í hv. Ed. Ég vara við þessu kerfi sem þarna er verið að efna til og ég treysti því að hér í þingdeildinni sé nægjanlegur vilji og stuðningur til staðar til að knýja fram eða fá fram breytingar á þessum ákvæðum þannig að smábátaeigendur geti að mestu búið við sams konar kerfi og þeim var ætlað með 9. gr. í gildandi lögum. Ég held að hæstv. ráðherra ætti að íhuga það, ef hann vill greiða götu þessa máls sérstaklega í gegnum þingið, að endurskoða m.a. þessa gr. frv. Ég held að hann væri maður að meiri ef hann tæki það til endurskoðunar frá grunni og hefði forustu um það gagnvart sínum stuðningsmönnum hér á þingi, sem ég hygg að sumir hverjir gangi hálfnauðugir til þessa leiks, að styðja þær tillögur sem liggja fyrir þingdeildinni að þessu leyti og láti það koma fram hér við umræðuna hvort hann sé ekki reiðubúinn til þess að gera hér breytingar á, stuðla að breytingum á þessum ákvæðum, og í síðasta lagi að slíkur vilji komi fram gagnvart sjútvn. sem fær þetta mál væntanlega til meðferðar fljótlega. Ég ætla ekki, herra forseti, að gera þennan þátt, veiðar smábátanna, að umræðuefni í mikið lengra máli. Ég hef í höndunum ekki aðeins röksemdir í stöflum frá smábátaeigendum ásamt viðbrögðum frá sjútvrn. í sambandi við nokkrar athugasemdir sem þar hafa komið fram en í rauninni staðfesta í öllum meginatriðum það sem Landssamband smábátaeigenda hefur komið á framfæri við þingnefndir sem fjallað hafa um þetta mál, m.a. í erindi frá 6. des. 1987, heldur hef ég líka ályktanir úr byggðarlögum, úr kjördæmi okkar hæstv. sjútvrh., og miklu víðar að af landinu þar sem skorað er á Alþingi að efna ekki til þess vanda sem hér liggja fyrir tillögur um í sambandi við þennan veiðiskap, hagsmuni heilla byggðarlaga sem eiga sitt undir og fjöldann allan af fólki sem þetta mál snertir. Ég ætla þá að nefna hér einn þátt í tillögum okkar alþýðubandalagsmanna sem tengist útflutningi á óunnum fiski sem er til umræðu í tengslum við þetta frv. þar sem gert er ráð fyrir sérstöku álagi, allt að 15% álagi, og eins og frv. kom fram upphaflega var reiknað með möguleika á 10% viðbótarálagi á allan þann afla sem fluttur er óunninn á erlendan markað. Við alþýðubandalagsmenn viljum taka með öðrum hætti á þessu máli og höfum orðað það svo í okkar samþykkt, með leyfi forseta: "Ákveðið verði útflutningsgjald á fisk sem fluttur er út óunninn og komi það að einhverju eða öllu leyti í stað þeirra skerðingarákvæða sem í gildi hafa verið. Útflutningsgjaldið verði ákvarðað með hliðsjón af tollastefnu Evrópubandalagsins og annarra viðskiptalanda og verði því ráðstafað til rannsókna og þróunarstarfsemi á vegum Rannsóknastofnunar og fyrirtækja og samtaka innan sjávarútvegsins." Ég tel að hér sé á ferðinni tillaga sem geti skilað góðu og um leið sett hömlur á þann útflutning sem gert er raunar ráð fyrir að taka á með öðrum hætti samkvæmt 5. gr. fyrirliggjandi frv. sem við ræðum hér. Þær tillögur sem við alþýðubandalagsmenn stöndum að stefna vissulega að því marki að reyna að tryggja sem mesta hagkvæmni í fiskveiðum og afrakstur af fiskstofnunum til lengri tíma litið. Að mati fiskifræðinga sem við tökum undir í okkar tillögum ætti það að þýða að unnt verði að veiða 400–450 þús. tonn af þorski á ári þegar menn eru búnir að vinna sig upp úr þeirri lægð sem þorskstofninn nú er í. Veiði á ýsu, karfa, ufsa og grálúðu teljum við að stjórna beri í tengslum við veiðistjórn á þorski eins og gert er ráð fyrir með vissum hætti í fyrirliggjandi frv., m.a. í sambandi við aflahámark á karfaveiðar sem ég tel út af fyrir sig skynsamlega nálgun, svo að notað sé tæknilegt orðalag, skynsamlega hugmynd sem ekki sé óeðlilegt og reyna og taka upp eins og málum er háttað. Skipulag veiða á síld og loðnu teljum við að eigi áfram að vera með svipuðu sniði og á undanförnum árum. Áhersla verði lögð á markaðsleit og stóraukna kynningu á síldarafurðum til að tryggja að sem stærstur hluti aflans úr vaxandi síldarstofni verði nýttur í góðar og verðmiklar manneldisvörur. Þar vantar mikið á að unnið sé að markaðsfærslu með þeim hætti sem þyrfti. Þar erum við vissulega í verulegri hættu í sambandi við markaðinn í Sovétríkjunum eins og við megum reyna ár hvert þótt betur hafi úr því ræst en á hefur horfst fram að þessu. "Aflamarki á úthafsrækju," segir í okkar ályktun, "verði úthlutað jöfnum hlutum til skipa og vinnslustöðva með hliðsjón af aflareynslu skipanna og vinnslustöðvanna undanfarin ár. Rækjumið og skelfiskmið innan fjarða og flóa verði nytjuð af íbúum viðkomandi strandsvæða. Aukin verði veiði á ýmsum sjávardýrum og fiskum sem lítið hafa verið nýtt til þessa." Í því sambandi minni ég á þál. sem samþykkt var hér á Alþingi fyrir einu ári eða svo í sambandi við kortlagningu á miðum slíkra lægri sjávardýra til þess að auðvelda sjómönnum aðgang að slíkum stofnum og tryggja um leið að ekki verði um ofnýtingu að ræða. Ég hef hér, herra forseti, vikið að nokkrum þáttum í tillögum okkar alþýðubandalagsmanna í sambandi við fiskveiðistefnu. Við leggjum þar, fyrir utan það sem ég hef hér sagt, ríka áherslu á að kjör og starfsaðstaða fiskvinnslufólks og sjómanna verði jafnan með þeim betri, launakjör þessara starfsstétta verði jafnan með þeim betri í þjóðfélaginu, og leiðrétt verði þegar í stað það misrétti og ranglæti sem skapast hefur í launamálum fiskvinnslufólks í samanburði við aðrar starfsgreinar. Sjómenn okkar eiga og þurfa að búa við bestu kjör sem gefur í þessu landi. Það er markmið sem við hljótum að setja okkur. Þar er um slík störf að ræða að engin sanngirni væri í öðru. En til að tryggja hámarksafrakstur af veiðunum þarf fleira að koma til en tekist hefur til þessa sem skyldi. Þar segjum við varðandi gæði afla og afurða, með leyfi hæstv. forseta: "Til að tryggja aukin gæði sjávarafla og fiskafurða verði komið á nýrri skipan sem feli í sér að allur fiskur sé settur í kassa og kör um borð í veiðiskipum, að sem stærstur hluti af afla verði slægður um borð í veiðiskipum, að allur afli verði nýttur: lifur, hrogn og fleira, að fiskmóttökur séu kældar, að umhverfi og ytra útlit fiskvinnslustöðva þoli samanburð við útlit og umhverfi banka, verslana og mjólkurvinnslustöðva, að vinnuaðstaða fiskvinnslufólks samræmist matvælaframleiðslu í besta gæðaflokki." Og síðast en ekki síst segjum við í okkar stefnumótun, minnum á byggðaþróunina þar sem fiskveiðistefnan er einn undirstöðuþátturinn: "Til að tryggja búsetu um allt land og eðlilega byggðaþróun verði þess gætt við stjórnun fiskveiða að hvert svæði njóti aðstöðu vegna nálægðar við fiskimið, að núverandi útgerð og fiskvinnslu verði tryggður réttur á heimaslóð." Þetta tengist ekki síður því sem ég hef þegar rakið í sambandi við byggðakvótann og að koma í veg fyrir það að fiskiskipin safnist á fárra hendur, á fáa útgerðarstaði á landinu, og þar með yrði kippt fótum undan því byggðamynstri sem nú ríkir og sem við viljum halda í öllum meginatriðum, þeir sem byggja vilja landið allt til frambúðar. Herra forseti. Ég get farið að stytta mál mitt enda á ég sæti í, þeirri nefnd sem fær þetta mál til meðferðar. Ég gat um það að hæstv. ráðherra ætlaði okkur ekki ýkja langan tíma til að fjalla um þetta efni. Ég skildi orð hans svo að hann legði áherslu á að mál þetta mætti ná fram að ganga í þingdeildinni fyrir áramót. Ég vil ekki hér og nú vera að leggja neitt mat á þa beiðni af hálfu hæstv. ráðherra. Það væri auðvitað mjög eðlilegt að við gætum ekki aðeins afgreitt fiskveiðistefnu fyrir árslok heldur með talsverðum fyrirvara fyrir lok þess árs þegar gildandi lög renna út. Eitt af markmiðunum í sambandi við fiskveiðistjórnun þarf að vera að henni sé komið í það horf að hún geti gilt til langs tíma, að um hana ríki slík samstaða að líklegt sé talið að hún fái staðist um árabil. Slíkt er sannarlega æskilegt með tilliti til þess að þessi atvinnuvegur, sjávarútvegurinn, og þeir sem við hann starfa hafi starfsfrið og skilyrði til þess að taka ákvarðanir til lengri tíma. Við alþýðubandalagsmenn höfum gert um það tillögu að tímasetja ekki gildistíma þessara laga, að það verði ótímabundið, en auðvitað er það miðað við það af okkar hálfu að um þessa lagasetningu geti tekist sæmilegur friður, a.m.k. ef gera á ráð fyrir að lögin gildi um lengri tíma. Ég tel það hins vegar markmið sem Alþingi beri að keppa að og framkvæmdarvaldinu að stilla þannig til í sambandi við fiskveiðistjórnun að líkur séu til að meginþættirnir í því stjórnkerfi geti orðið endingargóðir og menn geti byggt þar á grunni sem þokkalegur friður sé um. Það eykur líkurnar á því að náð verði markmiðunum um hámarksafrakstur, að náð verði hagkvæmni, og að menn geti einbeitt sér að þeim þáttum í sambandi við nýtingu aflans sem ég hef gert hér að umræðuefni en ekki er beinlínis efni í tengslum við frv. um fiskveiðistjórnun. Fari svo að við þurfum meiri tíma til að ná landi í sambandi við þetta mál, ná fram afgreiðslu sem ásættanleg sé hér að mati meiri hlutans í þessari hv. þingdeild, hefur hæstv. sjútvrh. auðvitað ákveðnar heimildir til veiðistjórnunar í byrjun komandi árs þar sem eru lög um veiðar í landhelgi Íslands frá 1976 sem notuð voru sem undirstaða undir því kerfi sem ríkti hér fyrir 1984 varðandi veiðistjórnun. Ég bið hæstv. ráðherra og aðra ekki að taka þetta öðruvísi en sem leiðbeiningu af minni hálfu. Ég held að það sé ástæðulaust að vera að mála það allt of dökkum litum þó að Alþingi telji sig e.t.v. þurfa meiri tíma en eftir er til áramóta til þess að fjalla um þetta geysiþýðingarmikla málefni og stilla hér saman strengina og það sé betur að staðið að skilja hér þokkalega sáttir að þessu leyti með lagasetningu sem líkleg sé til að endast, ekki aðeins þau þrjú ár sem tillögur standa nú til um, heldur til eitthvað lengri tíma hvað uppistöðu snertir. Það gerist hins vegar ekki nema breytingar verði á frv. frá því sem það liggur hér fyrir þingdeildinni og það er verkefni okkar í umræðunni, í nefnd og síðan í frekari umræðum um þetta mál að reyna að ná þar landi, lýðræðislegri samstöðu sem hæstv. ráðherra var að hvetja til, með vönduðum vinnubrögðum sem ráðherrann einnig gat um í sínu máli. Sú er ósk mín að það megi takast og að því viljum við alþýðubandalagsmenn stuðla að svo geti orðið.



Herra forseti. Nokkrum dögum eftir að drög að frv. til laga um stjórnun fiskveiða 1988–1991 bárust inn á borð hjá þm. Alþfl. gerði ég þingflokksformanni mínum skriflega grein fyrir því að ég hefði alla fyrirvara um samþykki við 9. gr. frv. eins og hún hét þá en hún er nú orðin 10. gr. eins og frv. liggur fyrir Alþingi. Ég vil taka þetta skýrt fram þannig að það komi engum á óvart að andstaða mín við frv. byggist að verulegu leyti á andstöðu minni við 10. gr. þess sem ég verð að játa að ég hélt upphaflega þegar ég las að væru mistök eða byggð á einhverjum misskilningi sem yrði þá væntanlega leiðréttur áður en frv. yrði lagt fram hér á hinu háa Alþingi. Svo reyndist þó ekki vera. Ég vil taka það fram, hæstv. forseti, að ég mun ekki stuðla að því að tefja það að frv. komist til nefndar hér í hv. Nd. enda hygg ég að það geti orðið sá grundvöllur til sátta og samningagerðar í þessu máli sem nauðsynlegur er til þess að frv., a.m.k. með 10. gr., fari í gegnum þessa deild. Ég verð að játa að það hefur verið mér nokkur ami þegar ég hef heyrt hina hörðu stuðningsmenn kvótafrumvarpsins eða frv. til laga um stjórn fiskveiða láta að því liggja í tíma og ótíma að þeir menn sem ekki eru sáttir við frv. hafi lítið vit á því og kvótakerfinu í heild og þess vegna beri þeim helst ekki að ræða það. Þetta má orða dulítið öðruvísi. Þetta má orða þannig að kvótalögin, frv. sem hér er til umræðu, sé orðið svo flókið að það sé ekki á valdi annarra að skilja það en æfðustu embættismanna. Ef svo er verð ég að greina frá þeirri skoðun minni að flókin lög séu vond lög. Lög sem fólkið í landinu skilur ekki eru vond lög. Slík lög eigum við að forðast í lengstu lög. Það væri hægt að fara mörgum orðum um kvótamálið og þær tilraunir sem hér hafa verið gerðar til fiskveiðistjórnunar. Kvóti er fyrst og fremst eignarréttur á óséðum afla sem mönnum er afhentur. Í okkar tilviki eru það útgerðarmenn sem fá þennan eignarrétt á einhverjum mestu auðæfum sem þjóðin í heild á. Ég geri mér fulla grein fyrir því að það er mikið vandaverk, þegar fiskiskipaflotinn, einkum og þó sér í lagi hin stærri skip eru orðin allt of mörg, að gera þennan kvóta þannig úr garði að hann verði réttlátur. Ég verð hins vegar að segja það að 10. gr. frv., eins og hún liggur fyrir, er mér svo á móti skapi að ég get aldrei samþykkt hana. Ástæðurnar fyrir því eru fjölmargar. Ég get rakið nokkrar: Áhrifin af þessari grein á afkomu landsbyggðar, ýmissa byggðarlaga á landsbyggðinni, eru ófyrirséð og geta orðið mjög alvarleg. Áhrifin á einstakar fjölskyldur á landsbyggðinni geta orðið mjög alvarleg. Hér er verið að þrengja mjög hlut þeirra manna sem stunda trilluútgerð sem að mínu mati er eitthvert geðslegasta form einkarekstrar sem ég þekki. Það er verið að þrengja svo hlut þessara manna að ég hygg að ekkert í líkingu við það hafi verið gert á undanförnum árum í meðferð kvótamála. Ég hygg að þetta geti orðið til þess að smærri byggðarlög verði fyrir svo miklu efnahagslegu áfalli að þau bíði þess ekki bætur. Í þessari grein er að mínu mati fólgið mikið misrétti og henni verður að breyta. Menn gefa spurt hvers vegna ég telji þetta svona mikið misrétti. Jú, það er misrétti fólgið í því ef mönnum er ætlaður afli sem þeir geta ekki lifað á, mönnum sem hafa dregið meiri afla úr sjó á undanförnum árum en þeim er ætlaður með frv. Ég tel að það sé mjög nauðsynlegt við umræðu þessa máls að menn gangi nú þá sáttaleið sem fær er eða ég hygg að sé fær. Í fyrsta lagi er til sú leið að framlengja óbreytta grein úr gildandi lögum a.m.k. á meðan sjútvrn. fær tölur frá þessu ári sem það getur stuðst við. Á hinn bóginn má hugsa sér aðra leið, þá að 10. gr. frv. orðaðist eitthvað í þessa veru: 1. Botnfiskveiðar báta minni en 10 brl. eru háðar eftirgreindum takmörkunum. Bannaðar eru allar botnfiskveiðar í 76 daga á ári sem skiptast þannig: Í tíu daga um páskahelgi og tíu daga um verslunarmannahelgi, sjö daga í júní og sjö daga í október samkvæmt nánari ákvörðun ráðherra. Fari mánaðarlegt aflamagn báta undir 10 brl. í einhverjum landsfjórðungi niður fyrir 2/3 af meðalafla þess mánaðar síðustu þrjú árin vegna ógæfta er ráðherra heimilt að aflétta næstu veiðistöðvun á eftir samkvæmt þessari málsgrein frá og með 1. til og með 11. janúar og frá og með 1. til og með 31. desember. 2. Netaveiðar báta undir 10 brl. skulu á tímabilinu frá og með 10. febrúar til og með 15. maí ár hvert vera háðar botnfiskveiðileyfum með sóknarmarki þannig að heimilt sé að stunda veiðar í ákveðinn dagafjölda á ofangreindu tímabili með 70 tonna þorskaflamarki miðað við slægðan fisk með haus. 3. Aflamark skv. lið 2 hér að ofan er óframseljanlegt. 4. Heimilt er að setja sérstakar reglur um botnfiskveiðar báta undir 10 brl. sem leyfi fá til skel- eða rækjuveiða. 5. Einungis er heimilt að úthluta bátum veiðileyfi, sbr. lið 2, sem skráðir eru á skipaskrá hjá Siglingamálastofnun ríkisins 31. des. 1987. Þó er heimilt að úthluta nýjum og nýkeyptum bátum veiðileyfi með aflamarki komi þeir í stað sambærilegra báta sem slík veiðileyfi hafa fengið og horfnir eru varanlega úr rekstri. Bátar sem smíði er sannanlega hafin á fyrir gildistöku laga þessara eiga kost á veiðileyfum með aflamarki samkvæmt reglum hér að ofan enda hafi verið gerður bindandi samningur um sölu þeirra fyrir sömu tímamörk. Herra forseti. Ég vildi gera grein fyrir þessum hugmyndum hér við 1. umr. Ég sagðist ekki mundu lengja hana en áskil mér allan rétt til þess að ræða málið nánar við 2. umr.



Herra forseti. Mér er það mikill heiður að í fyrsta skipti sem ég tek til máls á hinu háa Alþingi skuli ég tala í sambandi við málefni sjómanna. Íslenskur sjávarútvegur er undirstaðan að okkar efnahagslífi. Sjómennirnir eru driffjöðrin þar sem án þeirra verður ekkert og er ekkert. Þegar við erum að ræða um fiskveiðistefnu, stjórn fiskveiðimála, verðum við að vanda vel til. Við verðum að gera vel við þessa menn. Ríkjandi kvótakerfi hefur lengi verið undirorpið mikilli gagnrýni í mínum flokki, Alþfl., þannig að þegar við alþýðuflokksmenn gengum til kosninga á sl. vori vorum við með stefnu sem gekk nokkurn veginn þvert á ríkjandi lög, kvóta í sjávarútvegi, allt öðruvísi að uppbyggingu og anda. Í stórum dráttum vildum við að í sjávarútvegi kæmist á stjórnkerfi sem lagaði sig að frjálsum fiskverðsákvörðunum. Stefnt yrði að sveigjanlegri beitingu veiðileyfa með veiðiréttindum sem komi í hlut útgerðar en ekki á hvert skip þannig að aflamönnum sé gert kleift að njóta sín og byggðarlögum sé tryggð öflun hráefnis betur en nú er gert. Við töldum að sveigjanlegt veiðileyfakerfi af þessu tagi skapaði svigrúm fyrir eðlilega endurnýjun fiskiskipaflotans. Við lögðum sem sagt áherslu á þrennt. Við vildum losa kvóta frá skipi, við vildum leggja áherslu á byggðaatriðið og við vildum leggja áherslu á að eðlileg endurnýjun fiskiskipaflotans ætti sér stað. Þessi atriði er einnig að finna í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar. Í kaflanum um sjávarútveg segir að skipa skuli nefnd sem m.a. skuli taka afstöðu til eftirfarandi atriða, með leyfi forseta: "Hvernig og hverjum veiðiheimildir skuli veittar. M.a. verði athugað hvort veiðiheimildir verði einvörðungu bundnar við skip. Hvernig taka megi meira tillit til byggðasjónarmiða við mótun fiskveiðistefnu, auka athafnafrelsi og svigrúm til endurnýjunar í sjávarútvegi, hvers konar reglur skuli setja um færslu veiðiheimilda milli aðila og hve lengi meginreglur um stjórn fiskveiða skuli gilda." Hvorugt þetta plagg, starfsáætlun ríkisstjórnarinnar eða stefnumál Alþfl., er í anda ríkjandi laga um kvóta og þau eru ekki í anda þess frv. sem hér hefur verið lagt fram um væntanlegt fyrirkomulag í stjórn fiskveiða. Helstu gagnrýnisatriði á ríkjandi kerfi eru e.t.v. þessi: Kerfið er staðnað og miðstýrt og minnir á sovéskt framleiðslukerfi þar sem kvaðir eru settar á framleiðslueiningarnar, þar sem menn strjúka ekki um frjálst höfuð, þar sem frjálst framtak er steypt í helsi. Einnig er kvótinn í þessu kerfi bundinn við skip. Byggðasjónarmiðið fær ekki að njóta sín. Í mínu byggðarlagi urðum við fyrir því að allt í einu voru seldir tveir togarar öllum að óvörum í byggðarlaginu. Þetta dundi yfir eins og reiðarslag. Kvótinn hvarf úr bænum. Atvinnupláss hurfu úr bænum. Og þó það væri einungis fyrir dugnað og atorku manna sem eftir urðu að kvótinn minnkaði ekki þá er kerfið engu að síður slæmt sem getur valdið þessu. Gagnrýnispunktur er einnig að öll framkvæmd á þessu kerfi er í höndum ráðherra. Í 21 grein í því frv. sem hér er lagt fram eru 25 málsgreinar þar sem segir: Sjávarútvegsráðherra skal ákveða með reglugerð . . . Ráðherra er heimilt að ákveða í reglugerð ... Í reglugerð má ákveða ... Ráðherra getur í reglugerð . . . Getur ráðherra ákveðið . . . Jafnframt getur ráðherra gefið kost á . .. 25 sinnum kemur þetta fyrir í frv. sem er aðeins 21 grein og þar af er ein heil grein sem segir einungis: Ráðherra skal setja nánari reglur varðandi framkvæmd þessara laga mitt í milli 25 annarra setninga. Þó segir í athugasemdum með þessu frv., með leyfi forseta: "Raunar má segja að óeðlilegt sé að sjávarútvegsráðherra axli einn ábyrgð á slíkum ákvörðunum." Nú má vera að í augnablikinu búum við við mjög traustan sjútvrh., en við getum ekki sniðið lög frá Alþingi í kringum einn mann. Það getur ekki verið. Það má segja í þriðja lagi að ríkjandi kvótakerfi hafi valdið því að stækkun flotans sé komin úr böndum. Við þekkjum þá gagnrýni sem beinst hefur að smábátamönnum og smábátaflotanum, um hversu óeðlileg stækkun flotans hafi orðið. Á ráðstefnu um öryggismál sjómanna, sem haldin var 18. september á þessu hausti, segir í grein eftir Steinar Viggósson skipatæknifræðing, með leyfi forseta, að reyndar hafi verið alls konar leiðir til að finna út úr þessu kerfi. Reynt hafi verið að koma upp reglu: Skip á móti skipi. Ef keypt væri nýtt skip skuli annað tekið úr. Gallinn væri bara sá að allt of mörg skip sem sett voru upp í ný lentu á einhvern hátt aftur inn í landið þannig að flotinn hélt áfram að stækka. Það var reynt við 20 tonna reglu sem ekki reyndist vel. Síðan var sett upp 33%-regla og um það segir Steinar Viggósson: "Hafi fyrri reglugerðir haft slæm áhrif á möguleika manna til að endurnýja skip sín með nýjum fullkomnum skipum þá var þessi hálfu verri. Á það sérstaklega við um þá sem eiga minni og meðalstóra báta." Gagnrýni á ríkjandi kvótakerfi er því mikil og að því er mér virðist á öllum veigamestu punktum kerfisins. Þó er ekkert svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott. Nokkrar breytingar hafa orðið á ríkjandi kerfi sem vel eru þess virði að eftir sé tekið þannig að menn geti vel við unað. T.d. hljóðar 3. málsgr. 5. gr. svo, með leyfi forseta: "Geti skip, sem fengið hefur leyfi með sóknarmarki, vegna óviðráðanlegra atvika ekki nýtt sóknardaga í fjóra mánuði samfellt eða lengur, er heimilt að úthluta því botnfiskleyfi með því aflamarki sem það hefði fengið í upphafi árs hefði það valið þann kost." Það hefði verið mjög gott ef þessi regla hefði verið til þá þrír af fjórum togurum í mínu kjördæmi voru í lamasessi og urðu að kaupa sér kvóta annars staðar frá, kaupa sér kvóta sem aðrir höfðu fengið gefins. Þetta bendir á meiri sveigjanleika, sýnir að kerfið stefnir í rétta átt. Í 1. gr. þessa frv. segir að fiskistofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar. Þetta er e.t.v. gott veganesti fyrir þriðja atriðið sem er verulega til bóta, en það er ákvæði til bráðabirgða þar sem segir að sjútvrh. skuli skipa nefnd samkvæmt tilnefningu þingflokka og skuli sú nefnd móta tillögur um breytingar á þessum lögum á gildistíma þeirra eftir því sem tilefni verður til. Nefndin skuli m.a. kanna áhrif laganna á afkomu og hagkvæmni í sjávarútvegi og skynsamlega nýtingu fiskistofna. Þetta atriði tel ég vera það mikilvægt að það bjargi þessu sem hér stendur til atkvæða: Hvort við viljum eða viljum ekki. Einhvern tímann var hér frv. til atkvæðagreiðslu þar sem einn stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar kvað já við með semingi. E.t.v. notfæri ég mér þennan seming þegar ég segi já við þessu frv. og samþykki það til laga. Ég held að þetta ákvæði til bráðabirgða sé það mikilvægt að við getum samþykkt frv. Þó er eitt atriði í frv. sem ég get alls ekki fellt mig við, eins og kom fram hjá flokksbróður mínum hér áðan, og þá á ég við 10. gr. laganna. Hún er þess eðlis, bæði eins og hún var í upphaflegum drögum frv.. og eins og hún kemur frá Ed., að ég get alls ekki fellt mig við hana í því horfi sem hún er í dag. Menn hafa sagt að þessi ströngu ákvæði varðandi báta undir 10 brl. séu tilkomin vegna fjölgunar bátanna. Sérstaklega hefði orðið að grípa til ráðstafana til að sporna við þessari fjölgun. Ég er sammála því að fjölgunin hefur verið gífurleg. Það verður að stemma stigu við þessu því að þróunin á þessu sviði hefur keyrt um þverbak. Það er rétt. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að hér sé skotið með fallbyssum á spörfugla. Mér finnst ráðstafanirnar það strangar að þær séu úr öllu lagi. Við verðum nefnilega að gera greinarmun á áhugaveiðimönnum, sem stunda veiðar einungis hluta úr ári, og svo hinum, sem eru mun færri og eru eiginlega minnihlutahópur meðal trillukarla, þ.e. þeim sem eiga sína afkomu undir sjósókn á þessum litlu bátum árið um kring. Í grg. Landssambands smábátaeigenda segir, með leyfi forseta: "10. gr. í þeirri mynd sem hún er flækir veiðifyrirkomulag smábáta til mikilla muna. Í núverandi fyrirkomulagi er hópnum skipt í tvennt: Í fyrsta lagi handfæra- og línuveiðar í banndagakerfi. Í öðru lagi netabátar í sóknarmarki yfir hávertíðina. En það sem nú er boðið upp á er í fimm greinum: 1. Handfæra- og línubátar undir 6 brl. sem eru í banndagakerfi. 2. Aðilar undir 6 brl. sem geta fengið netaveiðileyfi eftir ákveðinni uppskrift. 3. Veiðileyfi handa bátum yfir 6 brl. sem eingöngu stunda handfæra- og línuveiðar. 4. Veiðileyfi með aflahámarki handa bátum yfir 6 brl. sem netaveiðar stunda og þeim er skipt í 6–8 brl. og 8–10 brl. 5. Sérstök reglugerð fyrir botnfiskveiðar báta sem stunda skel- og rækjuveiðar. Kerfið allt er gert miklu flóknara." Eins og áður sagði er í starfsáætlun núv. ríkisstjórnar tekið fram um sjávarútvegsmál að sérstakt tillit skuli tekið til byggðasjónarmiða og athafnafrelsis manna í sjávarútvegi. 10. gr., sú sem hér er fjallað um, gengur í þveröfuga átt þegar athafnafrelsi manna er skert með jafnveigamiklum hætti og raun ber vitni. Öllum ætti að vera ljóst að því minni höft sem lögð eru á smábátana því hagstæðara verður það fyrir atvinnu og lífsafkomu smæstu sjávarplássanna. Enginn ætti að takmarka sjósókn þessara fiskimanna nema höfuðskepnurnar sjálfar. Og til þeirra telst ekki hæstv. sjútvrh. Þessir menn eru síðustu fulltrúar þess frelsis sem einu sinni ríkti í útgerð á Íslandi. Við skulum varðveita þessar leifar vel og ekki færa þessa góðu menn í ónauðsynlega fjötra kerfisins. Ég er sérstaklega á móti því að takmörk séu sett á sjósókn trillukarla á meðan stundaðar eru önglaveiðar, þ.e. línu- og handfæraveiðar. Í grg. Landssambandsins segir einnig, með leyfi forseta, að gert sé ráð fyrir að skipta hópnum í tvennt. Annars vegar þeir sem geta fengið netaveiðileyfi og svo þeir sem ekki geta fengið þau. Þeir síðarnefndu eru settir í banndagakerfi með svipuðu sniði og verið hefur sl. tvö ár. Þó er talað um að fjölga banndögum um 30% á sama tíma og talað er um að draga 10% úr þorskafla. Mér finnst öðru máli gegna þegar um þorskfisknetaveiðar er að ræða, enda er þar þegar um stórvirkari veiðiaðferð að ræða. Veiðarfærakostnaður þeirra sem eiga allt sitt undir sjósókn allt árið hlýtur að vera meiri. Það skal bent á að grásleppuvertíð hefst undir vertíðarlok á vetrarvertíð við Vesturland, en grásleppuvertíð á Norður- og Austurlandi er samtímis vorvertíðinni. Flestir ef ekki allir þeir aðilar á Norður- og Austurlandi eiga úthald á hvort tveggja. En úthald þeirra til þorskfisknetaveiða yrði með þessu gert verðlaust og ónýtt. Þessir menn hljóta að spyrja hversu langt stjórnvöld geti gengið í að gera eigur þeirra verðlausar. Ef hins vegar er sett aflahámark á þessa báta þá á það ekki að skipta máli hvernig þessum afla er náð, hvort heldur er með netum eða önglum. Ef aflahámark er hins vegar einungis sett á þorskfisknetaveiðar þá hljóta ákvæði 4. mgr. 5. gr. einnig að gilda um báta undir 10 brl., en þar segir, með leyfi forseta: "Ráðherra getur ákveðið að fiskur undir ákveðinni stærð eða fiskur sem veiðist á línu skuli ekki eða aðeins að hluta talinn með í aflamarki eða sóknarmarki fiskiskips." Mjög mikilvægt er og raunar skiptir öllu máli að þeir sem hafa sína aðalatvinnu af sjósókn á trillum geti þá líka lifað af því. Alþingi getur ekki sent frá sér lög þar sem það er undir hælinn lagt eða háð svokallaðri "nánari ákvörðun ráðherra" hverju sinni hvert verður væntanlegt aflamark hverrar trillu fyrir sig. Það nær ekki nokkurri átt að einungis hjá þessum hópi sjómanna sé aflahámark miðað við óslægðan fisk, eins og fram kemur í frumdrögum að reglugerð frá 11. des. um veiðar smábáta árið 1988. Þarna verður að koma viðmiðun sem er mælanleg í landi svo menn viti um hvað er að ræða og þar á ég við þolanlega tölu af slægðum fiski. Fram að þessu hefur verið um 80 tonn að ræða og út frá þeim grunni er hægt að tala um afkomuöryggi trillukarla sem stunda sjómennsku sína af alvöru. Setning aflahámarks báta undir 10 brl. verður að vera með skýrum hætti þannig að vilji Alþingis komi þar ljóslega fram og þar með sé tekin sú kvöð af hæstv. ráðherra að deila niður sovéskum fullvirðisrétti á hvert og eitt trilluhorn í landinu. Ég mun bíða og sjá hvaða meðferð þessi grein fær í sjútvn. Nd. og áskil mér rétt til að flytja brtt. við þessa grein ef hún verður ekki þannig að sómi verði af.



Herra forseti. Sá garðyrkjumaður mundi ekki fá mikla uppskeru sem ekki hefði vitið fyrir sér með því að grisja garðinn sinn. Ekki verða öll kímblöð sem upp koma garðyrkjumanninum að fullum notum ef hann hefur ekki vit á því að búa þannig að ræktuninni að mestur afrakstur náist en ekki endilega mestur fjöldi einstaklinga. Herra forseti. Það er vitað að það er mjög mikill ágreiningur hér á hinu háa Alþingi um grundvallaratriði þess máls sem hér er um að ræða. Svo mikill er sá ágreiningur að ég tel að það skipti höfuðmáli fyrir sérhverja ríkisstjórn sem ætlar að móta sér fiskveiðistefnu að hún leggi sig fram um það að reyna að ná a.m.k. í stuðningsliði sínu sem mestum einhug um þá stefnu sem á að móta. Fyrir lá þegar núverandi hæstv. ríkisstjórn var mynduð yfirlýsing frá samtökum alþýðuflokksmanna á Vestfjörðum þess efnis að vestfirskir jafnaðarmenn mundu ekki styðja neina þá ríkisstjórn sem ætlaði sér að framlengja óbreytt það kvótakerfi sem við höfum búið við. Þetta er aðeins dæmi um hversu mikill ágreiningur er uppi um grundvallaratriði þessa máls. Og við erum ekkert einir um það, vestfirskir jafnaðarmenn, að hafa þessa afstöðu. Þessi afstaða er víðar í stjórnarliðinu. Þess vegna skipti það auðvitað sköpum fyrir þessa ríkisstjórn og hverja þá ríkisstjórn aðra, sem ætlaði sér að takast á við þessi mál, að halda þannig á öllum undirbúningi að reynt yrði eins og kostur væri að ná samstöðu innan stjórnarflokkanna og stjórnarliðsins um þær tillögur sem ætti að gera á Alþingi. M.a. vegna þessa var lögð á það áhersla af okkur alþýðuflokksmönnum við myndun þessarar ríkisstjórnar að menn gengju þá þegar í það verk að reyna að ná pólitískri samstöðu innan stjórnarflokkanna um þær tillögur sem ætti að gera. Að sjálfsögðu gengum við eins og allir aðrir út frá því að yrði að hafa samráð og náið samráð við hagsmunaaðila. En það eru ekki hagsmunaaðilarnir sem fara með löggjafarvaldið heldur Alþingi Íslendinga. Þess vegna skiptir það sköpum að hér á Alþingi Íslendinga náist samstaða um þá lagasetningu sem á að verða og að sú samstaða sé ekki síst innan þeirrar ríkisstjórnar sem á að standa ábyrg fyrir verkum. Þess vegna, herra forseti, var sagt í stefnuyfirlýsingu þessarar ríkisstjórnar orðrétt svo, með leyfi forseta: "Fiskveiðistefnan verði tekin til endurskoðunar og stefna mörkuð sem tekur gildi þegar í upphafi næsta árs. Endurskoðunin verður falin sérstakri nefnd sem hafi samráð við helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi og fiskiðnaði, svo sem fulltrúa útgerðar, fiskvinnslu, sjómanna og fiskvinnslufólks og sérfræðinga Hafrannsóknastofnunar. Nefndin mun m.a. taka afstöðu til eftirfarandi atriða: Hvernig og hverjum veiðiheimildir skuli veittar. M.a. verði athugað hvort veiðiheimildir verði einvörðungu bundnar við skip. Hvernig taka megi meira tillit til byggðasjónarmiða við mótun fiskveiðistefnu, auka athafnafrelsi og svigrúm til endurnýjunar í sjávarútvegi. Hvers konar reglur skuli setja um færslu veiðiheimilda milli aðila. Hve lengi meginreglur um stjórn fiskveiða skuli gilda." Það er auðvitað alveg ljóst að hér er hæstv. ríkisstjórn í málefnasáttmála sínum að setja fram pólitískt stefnumarkandi atriði sem hún og stuðningsflokkar hennar ætlast til að lögð sé vinna í að reyna að ná um samstöðu milli stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna. Að sjálfsögðu í fullu samráði við hagsmunaaðila. En því miður hefur það af ýmsum ástæðum orðið svo að þessi vinna, sem átti að vinna á grundvelli þessarar pólitísku stefnumótunar í stjórnarsáttmálanum, hefur ekki farið fram eins og til stóð. Það hefur verið mikill tími tekinn til þess að ræða við hagsmunaaðila og fulltrúa þeirra þó svo að orðið hagsmunaaðili í þessum efnum sé aldrei tæmandi. Auðvitað eru miklu fleiri hagsmunaaðilar sem að þessu máli koma heldur en aðeins þeir sem voru í þeirri samráðsnefnd sem hæstv. sjútvrh. skipaði. En þó svo að allmikill tími hafi verið tekinn í það samráð þá skortir mjög á að nægilega mikill tími hafi verið tekinn til þess að stjórnarflokkarnir og stuðningsmenn þeirra gætu fengið tækifæri til þess að reyna að leita að lausn sem allir eða allflestir stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar gætu staðið að. Það var viðbára við þessum orðum sem ég er að segja hér nú að það hafi legið svo mikið við að fá samstöðu við hagsmunaaðilana að sá takmarkaði tími sem til ráðstöfunar var hefði verið betur nýttur með viðræðum við þá en með því að stuðningsmenn og stuðningsflokkar ríkisstjórnarinnar reyndu að ná heildarsamkomulagi sín á milli. En staðreynd er það engu að síður að það tókst eigi að heldur samkomulag við svokallaða hagsmunaaðila. Ýmsir þeir sem til þess samráðs voru kallaðir, svo sem eins og fulltrúi Verkamannasambands Íslands, eru ekki sáttir við þá niðurstöðu sem birtist í þessu frv. Og ýmsir aðrir, sem mikilla hagsmuna eiga að gæta, t.d. fulltrúar smábátaeigenda, eru það ekki heldur. Niðurstaðan varð því sú þegar þetta frv. var lagt fram að þá hafði það vissulega stuðning en það hafði ekki heils hugar stuðning hagsmunaaðila og það hafði ekki heldur heils hugar stuðning stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar. Á frv. frá fyrstu gerð þess hafa vissulega verið gerðar breytingar og þær ber að meta og þær met ég, en engu að síður held ég að það sé ljóst af þeim orðum sem þegar hafa fallið hér í þessari hv. deild að það er ekki samstaða í stjórnarliðinu um óbreytt ákvæðin í frv. eins og þau eru nú. Ég held að það dyljist engum. Og ég held að það liggi líka fyrir að það er ekki þingmeirihluti, við skulum orða það þannig, það er ekki viljugur þingmeirihluti til þess að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir. Hvort sá meiri hluti verður til, hvort menn láta sig hafa það að samþykkja frv. eins og það er, þeirri spurningu er ósvarað enn, en það er engu að síður staðreynd eins og mál standa nú að það er ekki viljugur meiri hluti hér á þinginu til þess að samþykkja frv. í þeirri mynd sem það er nú. Þess vegna kemur til með að mæða mjög mikið á þeirri þingnefnd sem fær málið til meðferðar og auðvitað eru stjórnarsinnar ekki síður en stjórnarandstæðingar reiðubúnir til þess að leita samkomulagslausnar í þessu máli sem gæti tryggt að það verði viljugur þingmeirihluti sem gengur til þess verks að samþykkja það frv. sem samkomulag kann að nást um. Þegar umræður hófust fyrst um stjórn fiskveiða fóru þær umræður af stað út frá verndunarsjónarmiðum, út af nauðsyn þess að vernda fiskistofnana. Þm. og aðrir muna sjálfsagt eftir "svörtu skýrslunni" sem hæstv. þáv. sjútvrh. barst. Þar var byggt á úttekt fiskifræðinga og vísindamanna Hafrannsóknastofnunar sem töldu að nauðsynlegt væri að grípa í taumana til þess að koma í veg fyrir ofveiði og rányrkju á Íslandsmiðum og höfð um mörg og stór orð. Ég ætla ekki að ræða í löngu máli um þessi efnisatriði en langar aðeins til að beina athygli að mjög glöggri yfirlitsgrein um þetta efni sem birtist í DV þriðjudaginn 1. des. 1987 og rituð er af fréttamanninum Sigurdóri Sigurdórssyni. Þar gaf fréttamaðurinn í stuttu máli yfirlit yfir þær forsendur sem Hafrannsóknastofnun hafði notað í málflutningi sínum, þær niðurstöður sem orðið höfðu, og bað menn að draga ályktanir af þeim upplýsingum sem lágu fyrir. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að vitna í þessa samantekt sem er mjög glögg. Út af fyrir sig er hægt að hafa um það miklu lengra mál, en ég tel ekki ástæðu til að gera það nú. Sigurdór Sigurdórsson segir m.a. í þessari yfirlitsgrein sinni, með leyfi forseta: "Hafrannsóknastofnun hefur lagt til að þorskaflinn á næsta ári verði takmarkaður við 300 þús. tonn en áætlaður þorskafli þessa árs er 380 þús. lestir. Halldór Ásgrímsson sjávarútvegsráðherra hefur boðað að undanförnu að stefnt sé að því að minnka þorskaflann á næsta ári og halda sig sem næst tillögum fiskifræðinga. Það hefur aftur á móti ekki verið gert sl. sjö ár. Ýmist hefur verið veitt miklu meira en þeir hafa lagt til ellegar að ekki hefur náðst að veiða það magn sem þeir töldu óhætt að veiða. Þegar farið er í gegnum þessar skýrslur Hafrannsóknastofnunar frá 1980 er ljóst að einhvers staðar hefur eitthvað farið úrskeiðis varðandi þorskrannsóknir stofnunarinnar. Spár hennar, tillögur hennar um hámarksafla og raunafli hvers árs standast aldrei." Síðar í þessari yfirlitsgrein segir Sigurdór Sigurdórsson, með leyfi forseta: "Það er fróðlegt fyrir þá sem hafa áhuga á þessum málum að fá sér ritið Hafrannsóknir frá því það byrjaði að koma út og gera samanburð á milli ára. Árið 1979 veiddust 360 þús. lestir af þorski. Í ritinu Hafrannsóknir, 20. hefti, um ástand nytjastofna á Íslandsmiðum og aflahorfur 1980, segir að enda þótt þorskárgangurinn 1976, sem var sagður mjög sterkur, sé að koma inn í veiðina og stofninn því aftur í vexti leggi Hafrannsóknastofnun til að þorskafli ársins 1980 verði takmarkaður við 300 þús. lestir. Segir og að nauðsynlegt sé að byggja hrygningarstofninn upp og því sé við þessa tölu miðað. Árið 1980 varð þorskaflinn hins vegar 428 þús. lestir, en hrygningarstofninn var talinn vera 300 þús. lestir. Í ritinu Hafrannsóknir, 22. hefti, þar sem skrifað er um ástand þorskstofnsins og aflahorfur fyrir árið 1981, segir að forsendur fyrir stærð stofnsins á næstu árum séu komnar undir stærð árgangsins frá 1976, en gert sé ráð fyrir því að hann sé afar sterkur eins og ungþorskarannsóknir gefi til kynna. Þar segir enn fremur að verði þorskafli takmarkaður við 400 þús. tonn fari þorskstofninn vaxandi. Því leggi Hafrannsóknastofnun til að þorskstofninn 1981 verði takmarkaður við 400 þús. tonn. Þarna bætir stofnunin við 100 þús. tonnum frá árinu áður jafnvel þótt á því ári hafi verið veitt 120 þús. tonnum meira en stofnunin taldi framast óhætt að veiða. Árið 1981 voru veiddar 460 þús. lestir af þorski, 60 þús. tonnum meira en stofnunin taldi óhætt að veiða. Þegar 24. hefti Hafrannsókna kom út með aflahorfum fyrir árið 1982 var enn rætt um árganginn frá 1976 og sagt að allur framreikningur á þróun þorskstofnsins sé undir stærð hans kominn. Þar er tekið fram að minna hafi verið landað af þorski úr þessum árgangi en reiknað hafi verið með. Talað er um að hámarksafrakstur stofnsins sé talinn vera 450 þús. lestir og lagt til að þorskafli ársins 1982 verði takmarkaður við 450 þús. lestir. Það ár veiddust hins vegar ekki nema 382 þús. lestir af þorski. Í 26. hefti Hafrannsókna, með horfum fyrir árið 1983, er komið annað hljóð í strokkinn. Þar segir að samkvæmt nýju mati á stærð þorskstofnsins sé gert ráð fyrir því að hann sé minni en ætlað var við síðustu úttekt. - M.ö.o.: Sterki árgangurinn frá 1976 kom aldrei fram. - Þar segir líka að niðurstöður sýni að hvort sem árgangurinn 1976 sé 280 eða 360 milljónir nýliða muni þorskstofninn minnka talsvert ef veiddar verði 400 þús. lestir. Sú tala er þó 50 þús. lestum minni en lagt var til að veiddar yrðu árið áður og 20 þús. lestum minni en náðist að veiða árið áður." Þegar kemur að því að spá síðan fyrir 1984 þá fer Hafrannsóknastofnunin að efast um þær aðferðir sem hún hefur notað til að meta stofnstærð og veiðiþol þorsksins öll þessi ár. M.ö.o.: Þá fer stofnunin að efast um að mælingar hennar og mat öll þessi ár sé byggt á réttum upplýsingum. Og hvað þýðir það fyrir þjóðarbúið og efnahagsafkomu Íslendinga? Það er nýlega búið að skýra frá því hvað það þýði ef t.d. dregið er úr afla á næsta ári um 50 þús. tonn frá því sem nú á sér stað. Ætli það sé ekki það sem nokkurn veginn samsvari þeim samdrætti í þjóðartekjum og skerðingu kaupmáttar af þeim sökum sem verið er að spá, á næsta ári? Þetta er ekkert smámál sem menn eru að tala um hér þegar stofnun eins og Hafrannsóknastofnun uppgötvar það árið 1984 að stofnstærðarmælingar hafi sennilega alltaf byggst á ónákvæmum mælingaraðferðum. En árið 1984 er stofnunin sem sé farin að efast um sínar eigin greiningar. Í 28. hefti ritsins Hafrannsóknir er greint frá því að reynslan hafi sýnt að sú greining, sem stofnunin hafi notað fram að því sem byggist á sýnum úr lönduðum afla og notuð var til þess að meta stærð þorskstofnsins í hell 10 ár - þar á meðal þau ár sem hæstv. þáv. sjútvrh. Matthías Bjarnason fékk sína "svörtu skýrslu" -, sé ekki nógu nákvæm, eins og komist er að orði í riti Hafrannsóknastofnunar sjálfrar. Þar er sagt að yngstu árgangarnir sem ekki séu farnir að veiðast komi ekki fram við greininguna og ekki heldur göngur þorsks frá Grænlandi. Því hafi verið ákveðið að taka nú upp öðruvísi aðferðir við stofnmælingar og er sú aðferð kölluð "togararall" og þá breytist nú aldeilis tónninn í þeim hafrannsóknarmönnum, þegar nýju aðferðirnar við mælinguna koma upp. Og síðan hefur það verið meginmarkmiðið hjá stofnuninni að stuðla að vexti þorskstofnsins í þeim tilgangi að auka afrakstursgetu hans. Það virðist vera, herra forseti, að þeir vísu menn haldi að það sé hægt að leggja þorskinn inn á bankareikning. M.ö.o.: Þann smáfisk sem ekki er veiddur sé hægt að leggja inn á einhvers konar bankareikning þar sem hann liggi inni með vöxtum og síðan sé hægt að taka hann út aftur með vöxtum og vaxtavöxtum nokkrum árum síðar. Þetta er kenning sem haldið var mjög á lofti fyrir örfáum árum, m.a. af Kristjáni Ragnarssyni og var þá talað um að Kanadamenn, sem væru allra manna mest vísindalega sinnaðir í þessum verndunarmálum, væru nú að slá okkur Íslendinga alveg út af laginu því að þetta væri einmitt aðferðin sem þeir væru búnir að taka upp til að byggja upp fiskiðnaðinn hjá sér og fiskveiðarnar. Þeir ætluðu að spara smáfiskinn í nokkur ár, leggja hann inn á sinn bankareikning, sína fiskibanka við strendur Kanada og taka hann síðan út nokkrum árum síðar og slá þá okkur Íslendinga gersamlega út af laginu með framboði á fiski á Bandaríkjamarkaði. Ég held að ég muni það rétt að á þessu ári, árinu 1987, hafi menn þannig verið búnir að slá því föstu og gera ráð fyrir því að Kanadamenn mundu veiða u..þ.b. 1 milljón tonna af þorski með þessum aðferðum. Með bankareikningsaðferðunum. Nú hef ég, herra forseti, ekki í höndunum tölur um veiðar Kanadamanna en mig grunar að hér séu menn inni sem hafi slíkar upplýsingar með höndum. Það skyldi nú ekki vera að það skeikaði svo sem eins og 40% á úttektinni? Að það vanti nú hvorki meira né minna en 40% upp á það að þessi fiskveiðibúskapur Kanadamanna gangi upp á árinu 1987. Þeir eru aldeilis ekki að slá okkur Íslendinga út á Bandaríkjamarkaði eins og menn héldu. Auðvitað finna menn skýringar á því. Að sjálfsögðu. Það hefur eitthvað komið fyrir. Það hefur eitthvað sem menn hafa gleymt að taka tillit til komið fyrir, segja menn, því að menn viðurkenna ekki fyrr en í lengstu lög, og sjálfsagt aldrei, að þeir hafi gert mistök í slíkum málum. Engu að síður býst ég við að þetta sé staðreynd sem ég er að nefna þó ég sé ekki reiðubúinn til þess að nefna beinar tölur í þessu sambandi. Og hræddur er ég um að þeir Kanadamenn séu nú ekkert yfirtak ánægðir með bankainnleggsaðferðirnar sínar í fiskveiðipólitík. Og ætli það sé nú ekki það sama sem við Íslendingar erum að upplifa og höfum upplifað öll þessi ár sem okkar annars ágætu vísindamenn hafa verið að búa til "teoríur" á grundvelli grunnupplýsinga sem síðan ganga ekki upp? Vel má vera að það sé rétt og ég efa það ekki að meðalþyngd þorsks hafi farið lækkandi. En það getur átt sér stað af tveimur orsökum. Annaðhvort er það vegna þess að stóra fiskinum fækkar eða vegna þess að smáa fiskinum fjölgar. Það gefur hvort tveggja sömu niðurstöðu. Ég reikna ekki með því að íslenskir sjómenn séu að gera það að gamni sínu að elta smáfiskinn um allar þorpagrundir, ef svo má segja. En staðreyndin er bara sú að smáfiskurinn er nú á svo til hverri einustu veiðislóð. Og samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef þá er ástæðan einfaldlega sú að einstaklingarnir í þeim árgangi sem stendur undir smáa fiskinum í dag eru svona margir. Þess vegna hlýtur auðvitað meðaltalsþunginn að lækka. Það er ekki bara vegna þess að stóra fiskinum sé að fækka að tiltölu heldur einfaldlega vegna þess, eins og Hafrannsóknastofnunin segir sjálf, að það sé ágætt ástand á fiskimiðum Íslands. Hún kvartar ekkert undan því í sínu nýjasta riti, hún segir aðeins: Við eigum að nýta fiskinn þannig að við eigum að leyfa honum að vaxa. Við eigum að leggja hann inn á bankabókina og taka hann síðan út eftir nokkur ár þegar hann er orðinn stærri og þyngri. En ég er ansi hræddur um að við Íslendingar eigum eftir að upplifa það sama og Kanadamenn að þegar við ætlum að ganga í bankann og taka út af bankabókinni þá vanti innstæðuna. Þá vantar 40% af þeirri innstæðu sem hinir vitru menn voru búnir að reikna sig til að þeir mundu eiga tveimur eða þremur árum eftir að þeir töldu sig hafa lagt inn. Þá finnst mér líka kasta alveg tólfunum þegar menn eru farnir að tala um það í alvöru að veiðar smábáta hringinn í kringum landið séu einhver ógnun við þorskstofninn. Þó menn séu að draga nokkra titti sér til skemmtunar á smábátum takmarkaðan tíma úr árinu, að það stefni bara öllu í stórkostlegan voða! Það eru furðuleg vísindi að minni hyggju. Herra forseti. Þessi umræða, sem áður var kjarnaumræðan í fiskveiðipólitíkinni, verndunarsjónarmiðið, hún hefur smátt og smátt dottið niður, m.a. af þeim orsökum sem ég var að lýsa hér áðan, þannig að hún er horfin að mestu út úr myndinni. Þegar menn ræða kvótakerfið í dag þá ræða menn ekki nema rétt af og til verndunarsjónarmiðið í því sambandi. Einn af gleggstu meðlimum "kvótavinafélagsins", Þorkell Helgason prófessor, skrifaði mjög athyglisverða grein í Morgunblaðið miðvikudaginn 4. nóv. sl. þar sem þetta sjónarmið kemur m.a. fram. Þar segir hann, með leyfi forseta: "Frjáls og óheftur aðgangur að fiskimiðum og öðrum álíka auðlindum leiðir ávallt til ofnýtingar fyrr eða síðar. Ofveiði getur stefnt tilvist fiskistofna í voða, þ.e. að svo mikið sé tekið úr þeim að hætta verði á útrýmingu ellegar að viðkomubrestur er yfirvofandi. Hugsanlega varð norsk-íslenski síldarstofninn fyrir barðinu á slíkri ofveiði." - Taki menn svo eftir, herra forseti. Hann segir: - "Sem betur fer virðast botnfiskstofnar geta verið í jafnvægi við nánast hvaða veiðiálag sem er." Það er ekki hv. alþm. Skúli Alexandersson sem er að segja þetta. Nei, nei. Það er einn úr stjórn "kvótavinafélagsins", prófessor Þorkell Helgason. "Sem betur fer virðast botnfiskstofnar geta verið í jafnvægi við nánast hvaða veiðiálag sem er." M.ö.o.: Helsti sérfræðingur þeirra kvótavina í útreikningunum lýsir því yfir þann 4. nóv. að reynslan hafi leitt það í ljós að sóknin raski ekki svo umtalsvert sé jafnvægi botnfiskstofna því þeir geti verið í jafnvægi við nánast hvaða veiðiálag sem er. M.ö.o.: Þetta er yfirlýsing um að það sé ekki verndunarsjónarmiðið sem sé meginkjarninn í kvótakerfinu, a.m.k. ekki hvað botnfiskstofnana varðar. Hvað er það þá? Jú, prófessor Þorkell heldur áfram og segir: "En löngu áður en kemur til lífrænnar ofveiði eru fiskistofnar ofveiddir í hagrænum skilningi." Síðan heldur prófessor Þorkell áfram í grein sinni og rökstyður það mjög skynsamlega að meginmarkmiðið með stjórn fiskveiða eigi að vera að taka þann afla sem á annað borð á að taka að landi með sem minnstum tilkostnaði og sem mestum árangri. Og það er sko allt önnur Ella. Það er sjónarmið sem ég get fúslega samþykkt, að þann afla sem menn ætla sér að taka að landi eigi að taka með sem minnstum tilkostnaði og með sem mestum árangri. Þá vaknar spurningin sem er kjarni málsins: Hverjir eiga þá að sækja þennan fisk? Það eru annars vegar þeir sem ná mestum árangri við veiðarnar og hins vegar þeir sem veiða með minnstum tilkostnaði fyrir þjóðarbúið. Hverjir skyldu þetta nú vera? Ekki eru þetta alltaf sömu mennirnir því ekki er togaraveiðin, þó árangursrík sé, alltaf rekin með minnstum tilkostnaði, en enginn held ég að efist um hvað snertir trillukarla, sem eru að damla einn og tveir saman á sínum bátum, að það sé varla hægt að komast mikið neðar í tilkostnaði en hjá þeim. En eins og kvótakerfið er úr garði gert núna er verið að stefna gegn þessum sjónarmiðum. Það er verið að stefna gegn þeim sem veiða með minnstum tilkostnaði og það er verið að stefna gegn þeim sem veiða með mestum árangri. Það er verið að vinna gegn hagkvæmnissjónarmiðunum sem leiða af því að menn geta komist af með ekki allt of dýr tæki og það er verið að vinna gegn því, sem við Íslendingar höfum metið allt frá alda öðli, að einn fiskimaður er betri fiskimaður en annar af ástæðum sem fiskifræðingarnir og hagfræðingarnir geta aldrei reiknað sig til skilnings á því það er ekki hægt. Kvótakerfið eins og það er úr garði gert núna vinnur ekki að verndun. Það liggur fyrir ef maður ber saman annars vegar tillögur Hafrannsóknastofnunarinnar og hins vegar reynsluna af veiðunum. Það vinnur heldur ekki með hagkvæmni heldur er verið að beita kerfinu gegn hagkvæmninni. Hvað er það þá sem málið snýst um? Jú, málið snýst um að það er verið að skipta stórkostlegum verðmætum, sem þjóðarheildin á, upp á milli tiltölulega fárra einstaklinga sem ekki aðeins ætla að kasta eign sinni á þessi verðmæti á meðan þeir lifa sjálfir heldur ætla að láta börn sín, barnabörn og komandi kynslóðir taka þessi verðmæti í arf eftir sig þannig að engir aðrir fái nálægt þeim að koma. Þetta hefur aldrei áður gerst í Íslandssögunni vegna þess að það er eitt sem góður íslenskur fiskimaður getur aldrei arfleitt börn sín að, a.m.k. ekki nema í undantekningartilvikum, og það er sá hæfileiki sem gerir greinarmuninn á milli góðs fiskimanns og slæms fiskimanns. Þess vegna höfum við Íslendingar búið við þær aðstæður að það er ekki endilega víst þó að einni kynslóð gangi vel að stýra skipi og útgerðarfyrirtæki að erfingjarnir séu jafnvel af guði gerðir. Þetta hefur gert það að verkum að það hefur getað átt sér stað í atvinnugreininni mikil endurnýjun. Ungir og duglegir menn, sem hafa búið yfir þessum hæfileikum, hafa getað komið fram á völlinn, náð undir sig fótunum og byggt utan um sig öflug atvinnufyrirtæki sem hafa verið mikil lyftistöng í þeirra byggðarlögum. Það er svo undir aðstæðum, hæfileikum og getu manna komið hvort börn þeirra eða barnabörn geta staðið undir því að halda rekstrinum áfram með slíkum myndarbrag eða hvort aðrir koma í staðinn og fá ný tækifæri. Kvótakerfið eins og verið er að búa það upp núna er sérréttinda- og forréttindakerfi. Það er verið að koma í veg fyrir að sjómenn af ungu kynslóðinni geti nokkurn tíma unnið þau verk sem feður þeirra, afar og forfeður í gegnum aldirnar gátu gert. Það er verið að koma því kerfi á að auðlindir sem eru sameiginleg eign þjóðarinnar allrar séu framseljanlegar í braski, framseljanlegar til erfða, en útilokaðar fyrir alla aðra en þá sem njóta þeirrar náðar stjórnvalda að hafa aðgang að þessum auðlindum hér og nú. Menn skulu gera sér í hugarlund að þetta eru engin lítil verðmæti. Það kemur fram í grg. með frv. hæstv. ráðherra að það sé áætlað að u.þ.b. 25% af kvótanum muni á þessu ári ganga kaupum og sölum. Hafa menn gert sér ljóst að hér er um að ræða verðmæti á milli fjögur og fimm hundruð millj. kr., á því verði sem kvótinn er almennt seldur á milli manna, sem þjóðarheildin á en verið er að afhenda einstaklingum fyrir ekkert sem þeir síðan braska með sín á milli. Og menn skulu huga að því: Það er oft sagt: Ja, sjómennirnir njóta þessa. Hvað skyldu margar af þessum krónum, herra forseti, hafa komið í hlut sjómannanna sem hlut eiga að máli? Skyldu þeir hafa fengið aflahlut af þessari kvótasölu, af þessum 400–500 millj. sem í því liggja af sameiginlegum verðmætum þjóðarinnar sem verður afhent nokkrum einstaklingum? Nei, auðvitað ekki. Íslenskir sjómenn hafa ekki fengið eyris virði af þessu braski. En fiskverkafólkið? Skyldi það njóta þess? Nei. Ekki fær fiskverkafólkið svo mikið sem einn eyri af þessu fé til sín. En byggðarlögin sem hlut eiga að máli? Nú í kvöld, herra forseti, var verið að loka nýlegu hraðfrystihúsi vestur á Patreksfirði vegna raforkuskulda. Þar hefur ekki farið skip á sjó síðan um miðjan desember sl. Þar á sér ekki stað lengur nein fiskverkun, engin útgerð. Það er búið að selja burtu úr þessu plássi alla möguleika fólksins til að bjarga sér. Þó hefur sjaldan eða aldrei verið jafnmikil fiskgengd í Patreksfjarðarflóanum og nú. En fólkið fær ekki að bjarga sér. Skyldi þetta fólk, sjómennirnir sem hlut eiga að máli, bæjarbúarnir þarna, verkafólkið, hafa fengið einhverja hlutdeild í þeim fjármunum sem komið hafa inn fyrir það brask sem hefur verið ástundað á lífsbjörg þessa byggðarlags? Nei. Ekki eyris virði. Fólkinu þarna eru allar bjargir bannaðar. Ungir sjómenn geta ekki farið á sjó því þeir hafa ekki leyfi til að fiska. Fólkið getur ekki stundað sína vinnu vegna þess að það er búið að loka húsunum. Bátarnir hafa verið seldir í burtu. Það er búið að selja sjálfan frumburðarréttinn sem þetta fólk og forfeður þess hafa haft síðan þetta land var numið. Það var fyrir tilstilli þessa kvótakerfis sem það var gert. Herra forseti. Það er þetta sem er að gerast. Kvótakerfið er ekki lengur tæki til að vernda íslenska fiskistofna. Það er ekki heldur tæki til að tryggja að þjóðin hafi sem mesta hagkvæmni og mestan afrakstur af sinni mikilvægustu auðlind. Nei, kvótakerfið er kerfi til að tryggja að tilteknar stéttir og hópar manna á þessu landi fái eignarhald yfir sameiginlegri auðlind Íslendinga allra, sem hefur verið sameign okkar síðan þetta land byggðist, og geti ráðstafað því að vild til erfingja sinna eða annarra sægreifa fyrir gjald sem menn hirða sjálfir gjörsamlega án tillits til þess hvaða áhrif það hefur á afkomu heilla byggðarlaga. Um þetta snýst málið og ekkert annað. Ég hef átt aðild að því svo lengi sem ég hef verið á Alþingi að flytja á þingi till., sem ekki hafa fengist samþykktar, um að sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar eins og auðlindir til landsins, sem engir einstaklingar geta gert eignartilkall til að lögum, verði lýstar þjóðareign og hef ekki náð neinum umtalsverðum árangri í því. Vissulega fagna ég því eins og í þessu frv. er gert að 1. gr. frv. skuli slá því föstu að fiskistofnar á Íslandsmiðum séu sameiginleg eign íslensku þjóðarinnar. Þetta er í mínum huga merkilegt mál og gott. En því miður stefna flestar hinar greinar frv. gegn ákvæðum þessarar. Ég ætla ekki að segja mikið meira, herra forseti, á þessari stundu en bið þm. að hafa bæði augun opin fyrir því hvað við erum að gera. Við erum að skipta sameign Íslendinga allra upp á milli örfárra einstaklinga þeim til frjálsrar ráðstöfunar út yfir gröf og dauða. Um frv. sjálft skal ég vera stuttorður að öðru leyti. Ég hef sagt að ég telji 1. gr. þess vera mikinn ávinning. Ég segi eins og ýmsir aðrir sem hér hafa talað að það er nauðsynlegt að taka 8. gr. til endurskoðunar. Ég er ósáttur við ákvæði 8. gr. B-liðar þar sem álag sóknarmarksskipanna er lækkað úr 20% í 10% og undrar mig að það skuli ekki aðrir hafa vakið máls á því fyrr en í þessum umræðum, annaðhvort í þessari hv. deild eða í Ed. Ég vil einnig benda á þær sérstöku aðstæður sem skapast þegar búið er að taka rækjuna undir kvótakerfið. En það er staðreynd að þá aðila, sem höfðu allt frumkvæði að uppbyggingu úthafsveiða á rækju og völdu þann kost fremur en að kaupa sér skip til að stunda veiðarnar að leigja slík skip af öðrum, hafa rekið þau sjálfir alfarið á eigin ábyrgð, byggt upp úthafsrækjuveiðarnar og reynsluna og þekkinguna sem fyrir er, á að svipta möguleika á að halda áfram þessu uppbyggingar- og vinnslustarfi með kvótakerfinu eins og það er hugsað. Ég tel að þetta sé ósanngjarnt. Ég er að sjálfsögðu reiðubúinn að skoða allar samkomulagslausnir í því efni sem geta tryggt það í fyrsta lagi að óunnin vinnslurækja verði ekki seld brott af landinu til vinnslu annars staðar og í öðru lagi að þeim rækjuvinnslustöðvum sem nú eru starfræktar verði tryggt hráefni nokkurn veginn jöfnum höndum allt árið í kring. Ég er reiðubúinn að skoða hvaða samkomulagsleið sem kynni að tryggja þetta. Ég læt svo bíða, herra forseti, að ræða frekar um aðrar efnisgreinar frv., enda vona ég að lagt sé kapp á það í hv. sjútvn. að reyna að ná því víðtæka pólitíska samkomulagi um framgang þessa máls sem ég tel að hefði átt að reyna að ná áður en hæstv. ríkisstjórn lagði frv. fram á Alþingi en ekki eftir að það kom fram eins og því miður raun er orðin á.



Herra forseti. Það er ekki hálfur annar áratugur liðinn frá því að útlendingar tóku helming af fiskaflanum á Íslandsmiðum og þá var lengst af landhelgin, fiskveiðilögsagan, 4 mílur, síðan 12 mílur, eftir það 50 mílur og loks 200 mílur. Það var ekki fyrr en ári síðar að tókst að ná samningum þannig að útlendingar fóru af miðunum. Það má segja að hurð hafi skollið nærri hælum því að hin svarta skýrsla, sem einhver minntist á fyrr í kvöld, kom síðla árs 1974 og varaði þjóðina við ofveiði. Það má segja að það hafi tekist að mörgu leyti vel að vernda fiskistofnana með fjölmörgum verndaraðgerðum sem gerðar voru bæði til að takmarka sókn í smáfisk en einnig að friða ákveðin veiðisvæði, en ég held að í þessum friðunarmálum hafi stærsta átakið og merkilegasta sem gert var verið samþykkt Alþingis á lögunum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands en þau lög voru samþykkt 31. maí 1976. Það er mjög viðamikill lagabálkur sem hefur æ síðan verið í gildi og við höfum byggt á friðunaraðgerðir þangað til gripið var til þeirra ráða að bera fram frv. til l. um stjórn fiskveiða sem náði að takmörkuðu leyti inn á svið þessara merku laga. Nú segja menn að það sé knappur tími til stefnu. Hæstv. sjútvrh., svo skildist mér á honum, telur nauðsynlegt að Alþingi, eða þessi hv. deild, afgreiði þetta mál fyrir áramót. Það er nú senn að byrja 29. des. þannig að það eru þá tveir dagar eftir sem Alþingi hefur til umráða á þessu ári. Ég vil leyfa mér að segja það sem nefndarmaður í sjútvn., sem kemur væntanlega til með að fá frv. til meðferðar, að ég tel útilokað að hægt sé að afgreiða þetta frv. frá nefndinni á jafnskömmum tíma. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar hvað sem líður afstöðu, bæði minni og annarra, til hinna ýmsu greina frv. að það sé nauðsynlegt að hraða afgreiðslu þess eins og kostur er. En frv. eins og þetta verður ekki afgreitt á færibandi, einn, tveir og þrír, eftir pöntun ríkisstjórnar á hverjum tíma. Ég vil líka benda á til upprifjunar að í þeim lögum sem renna út á áramótum eru ákvæði til bráðabirgða sem segja að sjútvrn. skuli fyrir 1. nóv. 1986 láta endurskoða lög þessi og hafa samráð við sjútvn. Alþingis og samtök helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi við þá endurskoðun. Löggjafinn reiknaði með því að það væru hvorki meira eða minna en 14 mánuðir til stefnu að fjalla um málið á Alþingi, en þessi endurskoðun lá ekki fyrir og er ekki gripið til hennar, að endurskoða þessi lög, fyrr en fjallað er um það við stjórnarmyndun og í stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar, en þar segir: "Fiskveiðistefnan verður tekin til endurskoðunar og stefna mörkuð sem taki gildi þegar í upphafi næsta árs. Endurskoðun verður falin sérstakri nefnd, sem hafi samráð við helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi og fiskiðnaði, svo sem fulltrúar útgerðar, fiskvinnslu, sjómanna og fiskvinnslufólks, og sérfræðinga Hafrannsóknastofnunar. Nefndin mun m.a. taka afstöðu til eftirfarandi atriða: 1. Hvernig og hverjum veiðiheimildir skuli veittar. M.a. verði athugað hvort veiðiheimildir verði einvörðungu bundnar við skip. 2. Hvernig taka megi meira tillit til byggðasjónarmiða við mótun fiskveiðistefnu, auka athafnafrelsi og svigrúm til endurnýjunar í sjávarútvegi. 3. Hvers konar reglur skuli setja um færslu veiðiheimilda milli aðila. 4. Hve lengi meginreglur um stjórn fiskveiða skuli gilda." Síðan er komið inn á aðra mikilvæga þætti í sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar. Það er svo ekki fyrr en 28. sept. að við sem tilnefndir vorum frá hendi þingflokkanna erum formlega skipaðir í nefnd þar sem þessa starfsáætlun ríkisstjórnarinnar á að taka til endurskoðunar. Í staðinn fyrir að skipa eðlilega nefnd er skipuð þarna stór og mikil ráðgjafarnefnd sem hóf störf 16. sept., en bréfið er dags. 28. sept. Það hefur verið minnst á störf þessarar nefndar í þessum umræðum og ég ætla ekki að fjölyrða mikið um það, en ég verð þó að segja að fyrsti þátturinn í starfi þessarar fjölmennu ráðgjafarnefndar var víðtækur erindaflutningur hinna ýmsu sérfræðinga sem átti að verða til að heilaþvo okkur sem vorum margir hverjir ekki opnir fyrir kvótakerfinu og þeirri löggjöf sem verið hefur í gildi á undanförnum árum. Ég verð að segja það, hvort sem það er vegna gáfnaskorts hjá mér eða ekki, að þessum ágætu sérfræðingum hefur illa tekist að koma skoðunum sínum inn hjá mér og ég hef margt við þær skoðanir að athuga sem þessir ágætu menn höfðu fram að færa. Þeir bjuggu sér til forsendur, sem er afskaplega auðvelt að gera, með því að segja: Ef þetta væri svona mundi þetta verða svona o.s.frv. En þetta passar ekki við lífið á sjónum og við að afla fiskjar eða við vinnslu á fiski. Það er ekki fyrr en 2. nóvember að hæstv. sjútvrh. skipar nefnd þm. til að vinna að þessu máli og sú nefnd kom nokkrum sinnum saman með hæstv. sjútvrh. eða ráðuneytisstjóra og var lítið gert annað en ræða óformlega um þessi mál þangað til á næstsíðasta fundi. Þá var rætt mjög ákveðið og efnislega um þessa hluti. Ég hef orðið var til það í ræðum í kvöld hjá stjórnarþingmönnum að þeir telja mjög mikilvægt í ákvæði til bráðabirgða að sjútvrh. skuli skipa nefnd samkvæmt tilnefningu þingflokka og helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi til að undirbúa tillögur um fyrirkomulag fiskveiðistjórnar að loknum gildistíma laga þessara. Jafnframt á nefndin að móta tillögur um breytingar á lögum þessum á gildistíma þeirra eftir því sem tilefni verður til. Nefndin skal m.a. kanna áhrif laganna á afkomu og hagkvæmni í sjávarútvegi og skynsamlega nýtingu fiskistofna. Einnig skal hún athuga tilhögun veiðiheimilda, m.a. heimilda sem ekki séu bundnar við skip, og nefndinni er ætlað að hefja störf hið allra fyrsta, starfa á gildistíma væntanlegra laga og skila fyrsta áliti eigi síðar en haustið 1989. Mér finnst þetta ákvæði til bráðabirgða vera afskaplega ófullkomið. Það er í hendi ráðherra hvort hann ætlar að skipa álíka ráðgjafarnefnd og hann skipaði á sl. hausti eða hvort hann ætlar að fjölga í slíkri ráðgjafarnefnd, hafa þar kannski 60, 70 eða 80 manns. Það má finna nóg af hagsmunaaðilum í sjávarútvegi því að sjávarútvegurinn er svo mikilvæg atvinnugrein að í raun og veru gætu allir Íslendingar farið í nefndina hjá ráðherranum. Og þá getum við séð hvernig gengi að endurskoða þessa stefnu. Nú tel ég að skynsamlegasta aðferðin sé sú að Alþingi kjósi hlutfallskosningu þá nefnd sem hafi með þetta að gera og sú nefnd leiti álits samtaka í sjávarútvegi og annarra þeirra sem nefndarmenn telja eða þeir aðilar óska eftir að komi fram með sínar tillögur. Það væri miklu fyllra og ákveðnara að hafa þann hátt á. Við deilum ekki um að það er nauðsyn á því að hafa stjórn á veiðum og skipulag í sjávarútvegi. Það sem fyrir okkur vakir er að vernda fiskistofnana en ekki að búa til eitthvert óskaplegt miðstýringarvald þar sem einhver einn maður eða eitt ráðuneyti eigi að segja öllum fyrir verkum og hafa allt í sinni hendi. Við höfum flestir kosið að draga úr miðstýringarvaldi frá því sem verið hefur og það hefur verið tregða við að láta lög um stjórnun fiskveiða gilda nema mjög takmarkaðan tíma. Helst hafa menn viljað eitt ár. Sumir hafa viljað tvö ár. Hæstv. sjútvrh. sagði áðan í sinni framsögu að það væri nauðsynlegt að láta slík ákvæði gilda sem lengst þannig að menn gætu haft mið af því í sínum atvinnurekstri. Síðan kemur það aftur að þó að þetta sé ekki búið að vera í lögum nema takmarkaðan tíma telur ráðherrann að nauðsyn sé að gera margvíslegar breytingar. Ein breytingin er sú að hefta verulega það frjálsræði sem t.d. smábátar eða bátar innan við 10 tonn hafa haft. Það er tekið inn að hefta rækjuveiði o.fl. Það er í þessu frv. eins og það kemur frá Nd. meiri miðstýring en er í lögunum sem eru að renna sitt skeið á enda á gamlárskvöld. Það er meiri miðstýring. Við höfum heyrt þm., og það úr stjórnarliðinu, tala um að það eigi að hverfa frá miðstýringu. Auðvitað ráða þeir því og þingmeirihluti alþm. ef þeir meina eitthvað með orðum sínum. Ég var að vonast til þess að það hefði verið hægt að ná samkomulagi um að breyta nokkrum ákvæðum í frv., en reynt er að keyra það áfram með þeim hætti sem raun ber vitni. Árið 1976 var aftur á móti gengið inn á fjölmargar breytingar sem komu frá alþm., ekki eingöngu þm. stjórnarliðsins heldur einnig þm. stjórnarandstöðu, og það náðist um þau mikilvægu lög mjög víðtæk samstaða sem skipti afar miklu máli og skipti svo miklu máli að meginkjarni þeirra laga er í gildi enn þá og lítt umdeildur. Það var minnst áðan á ástand fiskstofnanna og vitaskuld er það stórt og mikið atriði sem a.m.k. tveir ræðumenn hafa minnst á. Aðrir telja að það sé drepið of mikið af smáfiski. Ég minnist þess að við setningu 45. aðalfundar Landssambands ísl. útvegsmanna sagði formaður samtakanna: "Ég átti þess kost sl. vetur að kynnast fiskveiðum í Kanada. Fannst mér athyglisverðast að kynnast því hvernig þeir hafa byggt upp fiskstofna með góðum árangri. Í því efni hafa þeir sett sér miklu lægri mörk um hvað er veitt úr hverjum stofni en við höfum gert. Stefna þeirra felst raunverulega í því að geyma fisk í sjónum. Á árinu 1977 veiddu þeir um 450 lestir af botnlægum fiski og af því voru um 200 þús. lestir þorskur. Á árinu 1981 veiddu þeir 750 þús. lestir af botnlægum fiski og þar af um 370 þús. lestir af þorski. Á árinu 1987, þessu ári, ætla þeir að veiða um 1 millj. lesta af botnlægum fiski, þar af 650 þús. lestir af þorski. Af þessu má sjá hvílík ógn okkur Íslendingum stafar af þessum möguleikum þeirra. Einnig var athygli vert að þar ríkti ekki þessi tortryggni í garð fiskifræðinga eins og hér á sér stað." Ég fékk upplýsingar um það nýlega að í lok nóvember var veiðin hjá Kanadamönnum í Atlantshafi um 687 þús. tonn af botnlægum fiski og þar voru 439 þús. tonn þorskur. Þrátt fyrir þessa geymslu hefur ekki tekist betur tii. Ég vek athygli á því að einn mánuður er þá eftir, en miðað við þetta gæti það varla orðið yfir 40 þús. tonn af þorski þannig að þorskurinn getur í hámark farið í 480 þús. tonn á móti 650 þús. lestum sem þeir Kanadamenn töldu að mætti geyma í sjónum. Þannig geta aðferðir vísindamanna verið misjafnar og árangurinn að sama skapi, hvort sem við lítum á okkar vísindamenn eða þeirra vísindamenn sem hafa þessar skoðanir. Ekkert af þessu er öruggt eins og menn sjá af þessu. Hér hefur verið rætt nokkuð um sóknarmarksskipin og það að álagið hafi verið lækkað úr 20 í 10. Ég tel að með þessum breytingum sé verið að leggja sóknarmarkið niður. Ég held að það hljóti að fara á þann veg að þau skip sem hafa notað sér sóknarmarkið fari í aflamarkið og kaupi þá kvóta. Því ekki þá að gera þá breytingu á frv. að leyfa þessum sóknarmarksskipum að færa á milli skipa? Það heldur þá við þessu sóknarmarki þó að við sættum okkur þá við þá breytingu sem er í frv. Það er mikils virði að byrja eitt lagafrv. eða lög á því, eins og hefur verið gert mikið úr hér, að fiskistofnarnir séu sameign þjóðarinnar. Svo koma allar aðrar greinar og samkvæmt þeim eru fiskistofnarnir fyrst og fremst í eigu fárra útvaldra. Mér finnst þetta ekki skipta mjög miklu máli. Ég er þeirrar skoðunar að fiskistofnarnir séu sameign þjóðarinnar. Ég er algjör andstæðingur þess að einstaklingar geti selt fiskinn í sjónum og það í vaxandi mæli og haft af því miklar tekjur. Ég væri miklu frekar á því, þó að ég sé enginn kvótavinur, að ganga inn á það að þeir sem ekki geta veitt sinn skammt skilji hann þá eftir í hafinu og stjórnvöld hafi þá að einhverju leyti möguleika á að ráðstafa þeim afla þar sem nauðsynlegt er að bæta afla við eftir byggðarlögum, og ef ekki þarf á því að halda nema að einhverju litlu leyti má fiskurinn vera í sjónum. Þá geymum við eins og Kanadamenn hafa gert til næsta árs þennan hluta af aflanum. Ég bendi líka á að það er erfitt verk og vanþakklátt að taka jafnmikilvægar ákvarðanir og sjútvrh. verður að gera hverju sinni. Hann verður að taka mið af svo mörgu í þjóðfélaginu. Hann fer í meginatriðum eftir tillögum fiskifræðinga eða að svo miklu leyti sem hann treystir sér til, hver sem hann er. Ég sé það og finn í þessu að fiskifræðingar hafa lagt til að heimiluð verði veiði á um 30 000 tonnum af úthafsrækju, en ráðuneytið eða ráðherra reikna með að heimila 36 000 tonna veiði. Þetta er verulega fram yfir það sem fiskifræðingar leggja til. Ég skal ekki leggja neinn dóm á það hér og nú hvort hér sé gengið of langt eða ekki, en það kemur mjög illa við þá sem byggja á þessari veiði. Ég tel líka að það sem vanti inn í þetta frv. sé að taka tillit til þeirra sem byggt hafa upp fyrst og fremst þessa veiði og þessa vinnslu. Fyrst var þetta, og lengi vel, innfjarðaveiði sem hefur verið tröppugangur á. Hún hefur stundum verulega dregist saman, náð sér aftur eftir þeim fáu svæðum sem hún hefur verið stunduð á. Verksmiðjurnar fóru út í að kaupa úthafsrækju af Sovétmönnum og unnu hana í nokkur ár á meðan var verið að þróa úthafsveiðina hjá okkur Íslendingum. Þar hafa þessir aðilar farið í fjárfestingu upp á hundruð milljóna og sumir staðir byggja að verulegu leyti lífsafkomu fólksins á því. Því held ég að þegar tekin er upp slíkt skömmtunarfyrirkomulag beri að taka tillit til þess sem þar hefur gerst alveg eins og gert hefur verið frá upphafi varðandi innfjarðarækjuna. Ég bendi á að 1975 voru samþykkt á Alþingi lög um samræmingu vinnslu og veiða. Tilgangur þeirra laga var fyrst og fremst og í raun og veru eingöngu sá að koma í veg fyrir að rækjuverksmiðjum fjölgaði þannig að þær hefðu eitthvað til að vinna úr. Þá var um að ræða afla sem var ákvörðun stjórnvalda hverju sinni, hversu mikill mætti vera. En síðan hefur það gerst að rækjuvinnslustöðvum hefur verulega fjölgað, einkum á síðustu fjórum árum, sem ég tel vera mjög miður að hafi gerst því að við þurfum að miða við og starfa eftir gildandi lögum. Með þessu er ég auðvitað að gagnrýna hæstv. sjútvrh. hvað þetta snertir. Við getum alltaf deilt um á hvern hátt við eigum að skipta þessum afla á milli togara og milli báta, á milli landshluta. Ég vil benda hv. 5. þm. Reykn. á að það er afar mismunandi hvernig afli er og hvað menn hafa veitt á undanförnum árum. Í þeim lögum sem gilt hafa um stjórn fiskveiða hafa verið ákveðin viðmiðunarár. Úti fyrir Vestfjörðum eru fengsæl þorskveiðimið og þeir togarar sem þar eiga heima hafa verið með jafnvel 75–85% af afla sínum í þorski, en hér syðra hefur þetta verið miklu minna, meira sótt í karfa og ufsa. Þegar svokölluð norðursuður lína var sett minnkaði veiði, sérstaklega vestfirsku togaranna, því að þorskafli bæði Austfirðinga og Norðlendinga var mun minni fyrir og þess vegna kom lækkunin fyrst og fremst við Vestfirðinga. Ég get ekki skilið að þeir sem aldrei hafa náð vissu aflamarki á meðan engin takmörkun var á veiðum eigi að fara yfir það sem þeir höfðu á kostnað hinna sem sótt hafa þennan afla. Á að taka upp nýtt fyrirkomulag þannig að Vestfirðingar og Norðlendingar komi suður til að fiska karfa og flytji hann svo aftur til Vestfjarða og Norðurlands og austur, en Sunnlendingarnir fari í ríkara mæli vestur og flytji aflann aftur suður en fiski ekki hér út af? Ég hélt að þetta væri ekki hagræðing sem menn hafa verið mikið að tala um og nauðsynlegt er að gera. Eitt af því sem gerir að verkum að ég er mjög andvígur frv. eins og það er núna er gildistími frv. Í mínum flokki var samhljóða álit að það mætti alls ekki fara yfir tvö ár gildistími frv. og við vorum þó nokkrir sem vildum ekki hafa hann nema eitt ár. En við töldum að það væri rétt að gagna til samkomulags um tvö ár. Það er þannig að við erum að tala um að reyna að hverfa frá miðstýringunni, hverfa frá þessum höftum á hvern einstakling, en það verður með þeim hætti að það er alltaf verið að auka þau og í staðinn fyrir að samþykkja tvö ár er núna gengið inn á það af flokkssystkinum mínum í Ed. að lögin gildi í þrjú ár. Sjútvrh. er alltaf að vinna sigur, sigur eftir sigur, og fá meiru framfylgt af sínu. Hann setur markið hátt. Hann er einlægur kvótamaður og mikill skömmtunarstjóri eins og allir vita. Þó að margt hafi verið gott í samskiptum okkar á milli og ég meti hann á margan hátt mikils ber þar mjög mikið á milli í skoðunum okkar. Ég tel að frv. þurfi að vera manneskjulegra en það er. Það verður að taka tillit til manna sem stunda þessa atvinnugrein. Við verðum að taka tillit til þess að smábátaeigendum var gefið allvíðtækt frelsi með þessari löggjöf. Þegar ótal bönn og takmarkanir hafa verið á öðrum hefur verið gripið til þess ráðs að fjölga skipum undir 10 tonnum og það mjög mikið og alvarlega mikið að mínum dómi. Mér finnst ekki vera hægt að koma í bakið á þeim mönnum með því að setja svo harðar og ákveðnar takmarkanir, eins og gert er, og sömuleiðis á þeim mönnum sem þessar veiðar hafa stundað að undanförnu. Ég tel að það sé fullkomin ástæða til að taka miklu meira tillit til þeirra en gert er í frv. eins og það kemur frá Ed. Ég ætla ekki að halda uppi langri ræðu eða málþófi. Það kemur í ljós þegar málið kemur til nefndar hvernig til tekst og ég mun reyna eins og ég get að hraða afgreiðslu þessa máls, en ég er sannfærður um að það tekst ekki að afgreiða á þeim tveimur dögum sem eftir eru þannig að þetta frv. verði að lögum þó að það spari töluverða vinnu sem unnið var sameiginlega í nefndum beggja þingdeilda, en það var ekki nema að takmörkuðu leyti. Ég skal ekki á þessu stigi fara frekar út í efni frv., en mun ræða þau við nefndarmenn í Nd. Ég vænti þess allra hluta vegna að einhver lausn fáist á því að breyta frv. til meira frjálsræðis en nú er og ná þannig frekar saman á Alþingi. Ég legg ekki höfuðáherslu á að stjórnarlið setji löggjöf eitt út af fyrir sig í jafnmikilvægu máli og nýting fiskimiðanna umhverfis Ísland er. Við þurfum líka að halda á skilningi þeirra sem stjórnarandstöðu skipa. Og ég treysti því að bæði stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar láti ekki pólitískt karp ráða skoðunum sínum í þessum efnum því að þetta mál er svo stórt og mikið að það er hafið yfir allt pólitískt karp og flokka.



Herra forseti. Það eru þrjár og hálf klukkustund síðan þetta mál var tekið til umræðu. Sex eru búnir að tala og fjórir af þeim styðja hæstv. ríkisstjórn. Það er um að ræða stjfrv. sem fær þessar viðtökur í hv. deild. Það hlýtur að vera umhugsunar vert hvernig þessi mál standa. Ég get vissulega tekið undir síðustu orð síðasta hv. ræðumanns og raunar margt annað sem kom fram í hans máli þó að við séum ekki alla jafnan sammála, a.m.k. var það hér á fyrri árum, en svona geta hlutirnir breyst. Sjálfsagt hafa skoðanir beggja breyst á liðnum árum. Ef ég hef skilið hæstv. sjútvrh. rétt kom fram í hans máli, að ég tel, að hann væri að boða hv. deild að hann væri til viðræðu um breytingar á 10. gr. frekar en hún er orðin. Hafi ég skilið hæstv. ráðherra rétt var galli á hans máli að ekki kom fram hverju hann væri tilbúinn að breyta í þessari grein. Ég held að ef þetta er réttur skilningur hjá mér mundi það hafa stillt ræður ýmissa ef það hefði komið betur fram í máli hans. Það er margt sem ég hef velt fyrir mér í sambandi við þetta mikilvæga mál síðan hæstv. ráðherra lét mig hafa frv. eins og það var til umfjöllunar fyrir aðila í sjávarútvegi. Það eru margar spurningar sem hljóta að koma upp í hugann þegar slíkt mál er til umfjöllunar. Hv. þm. Jón Sæmundur Sigurjónsson, 5. þm. Norðurl. v., taldi að það væri 25 sinnum í frv. sem hæstv. sjútvrh. er nefndur, en ég komst að þeirri niðurstöðu, hvort sem hún er alveg rétt eða ekki, að ef maður tæki með þar sem stendur sjútvrn. eða sjútvrh. væri það a.m.k. 29 sinnum nefnt. Mér skilst þess vegna að það ætti að vera hægt að stytta þetta frv. nokkuð mikið þar sem það er í raun og veru allt í valdi ráðherra eða ráðuneytis hvernig á þessum málum er haldið því að það eru heimildir til að breyta þessu sitt á hvað í flestöllum greinunum. Ég held að það séu 2–3 þar sem það er ekki tekið fram að það eigi að gera hitt og þetta með reglugerð eða ýmsum ákvörðunum. Ég man ekki til þess að það sé nokkurt frv., sem ég hef lesið eða fjallað um í þau rúm 20 ár sem ég hef verið hér, sem er gert með þessum hætti, og hafi mér ekki missýnst er um það bil 50% aukning á heimildum skv. þeim lögum sem nú eru að falla úr gildi. Þetta er í sjálfu sér umhugsunarvert atriði. Það sem mér er þó fyrst og fremst í huga er 10. gr. Það er af mörgum ástæðum. Það er t.d. um viðmiðunarárin. Það er vegna þess að fiskigengd á grunnslóð er mjög misjöfn frá ári til árs. Ef ég tek þann landshluta sem ég þekki best var mjög lítið um fiskigöngu nú fyrir Norðurlandi. Hún kom aldrei t.d. inn á Eyjafjörð. Ég man ekki til eins mikils fiskileysis við Eyjafjörð og var á þessu ári. Annað sem er í mínum huga er það að margir af trillumönnum, sem gera út þessa litlu báta, hafa haft verulegar tekjur af grásleppuveiðum. Nú horfir mjög illa um slíkt. Það þarf að taka tillit til þess einnig. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi ekki verið athugað um þá sem höfðu verulegar tekjur undanfarið ár af hrefnuveiðum og fengið jafnvel ádrátt hjá ráðuneytinu og ráðherra að þeirra sögn um að þeir mundu fá að veiða eitthvað á þessu og jafnvel síðasta ári en hefur ekki að þeirra sögn verið tekið tillit til þess í sambandi við botnfiskveiðar þessara báta. Þetta þarf að hafa líka í huga þó að þetta séu fáir menn. Þeir eru nógu margir til þess að það þarf að taka tillit til þeirra að mínu mati. Ég mundi í fullri vinsemd vilja benda hæstv. ráðherra á að með því að breyta 10. gr. held ég að það sé hægt að ná sáttum í þessu máli. Ég væri ánægðastur með að hún væri eins og 9. gr. er í þeim lögum sem nú gilda að því undanteknu að ég held að það hafi verið mikil mistök um báta yfir 6 og 10 tonn að ekki skyldi hafa verið takmarkað hve mikið mætti fjölga þeim, en eins og orðið hefur á sl. árum er sú fjölgun mikil. Það eru held ég mistök. En þetta mál þarf að athuga og ég vil ekki trúa öðru en það væri hægt að ná sáttum í þessu máli ef hæstv. ráðherra leggur sig fram við það. Og þó að það séu ýmis önnur atriði sem ég hefði viljað hafa öðruvísi og jafnvel flestir þeir hv. þm. sem hér hafa talað hygg ég að 10. gr. muni vega þyngst í þessu máli. Það kom fram hjá hv. 5. þm. Vestf. að minnstur kostnaður við veiðar væri hjá trillunum. Ég held að það sé alveg ugglaust rétt. Fyrir einum tveimur, þremur árum, þegar ég var að athuga þessi mál, það hefur líklega verið fyrir rúmum tveimur árum, þegar þau lög sem nú eru að falla úr gildi voru í meðferð, var talið að um 70% af aflaverðmætinu færu til mannsins eða mannanna sem á þessum bátum voru. Þá var talið að það væri alveg öfugt með stóru skipin, stærstu skipin. Eitthvað hefur þetta kannski breyst síðan, en þetta eru tölur sem þýðir ekki að loka augunum fyrir, fyrir utan að þarna er stór hópur manna og heilar byggðir í mikilli hættu ef á að skerða þennan afla eins og ég skil frv. þó að það hafi tekið breytingum í Ed. Ég veit t.d. um báta sem hafa verið keyptir nýlega og mér er sagt að fjármagnskostnaðurinn sé með netum og öllu hálf fjórða milljón. Þá geta menn séð með þeim vöxtum sem eru í dag hvað þessir bátar þurfa að hafa til þess að það sé lífvænlegt að reka þá og engin leið að selja þessa báta að öllu óbreyttu. Ég ætla ekki að tala lengi. Ég vil þó segja að það er margt umhugsunarvert í þessu sambandi. Eins og horfir t.d. um hrefnu- og hvalveiðar og jafnvel um fjölgun á selastofninum munu þessi dýr taka nokkuð stóran hlut af þeim fiski sem annars væri óhætt fyrir okkur að veiða.

Ekki hvalurinn.

Jú, jafnvel hvalirnir. Eftir því sem mér er sagt er það dálítið.

Það er vitleysa.

Ja, það kann að vera, en mér er sagt þetta. En ég hef séð úr hrefnumaga líklega um eða yfir 100 kíló, úr hrefnu sem var á milli 4 og 5 tonn. Ég hef séð líka að selurinn tekur verulegt magn. M.a.s. er fullyrt að hann taki lax. Og ég hef veitt silung sem var selbitinn. Það fer áreiðanlega ekki á milli mála. Hv. 5. þm. Vestf. var að fagna hvernig 1. gr. í þessu frv. er, með leyfi forseta: "Fiskistofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu." Ég man ekki betur en í stjórnarsáttmálanum standi líka að það sé stefnt að því að lækka vexti - eða er það ekki, hv. þm.? En raunin er sú að þeir hafa dálítið hækkað. Á fimm mánaða tímabili hækkuðu vextirnir um 60% eða um 12% að meðaltali á mánuði. Það er ekki nóg að hafa markmið. Það þarf að fara eftir þeim. Og þó ég sé ekki að gefa það í skyn að frv. þetta sé eins slæmt og vaxtastefnan er áreiðanlega þörf á því og verða aldrei sættir um annað en breyta frv., a.m.k. 10. gr. Forseti. Ég ætla að láta máli mínu lokið að sinni, en mun e.t.v. ræða þetta fyllra við 2. umr. ef ekki verður breyting á a.m.k. 10. gr.



Hæstv. forseti. Hér er til umræðu stærsta mál þjóðarinnar og það sem varðar íslensku þjóðina mest. Sá tími sem okkur er ætlaður til að afgreiða þennan málaflokk hér á Alþingi er skammur. Það hefði verið ástæða til þess að Alþingi Íslendinga hefði fengið að fjalla ítarlega um þennan málaflokk og ræða hann mjög gaumgæfilega. En það er lögð áhersla á að þetta verði afgreitt í flýti og sem mest eftir vilja hæstv. sjútvrh. Allt frá útfærslu landhelginnar 1975 í 200 mílur og með endanlegum yfirráðum okkar yfir fiskistofnum, auðlindum okkar í hafinu umhverfis landið hafa átt sér stað jákvæðir hlutir, en þó einnig óæskilegir. Það góða er að við höfum einir yfirráð og stjórn á fiskveiðum umhverfis landið. Þetta hefur orðið til þess að við búum nú við mesta góðæri í sögu landsins. Hin efnahagslegi ávinningur af yfirráðum okkar yfir fiskveiðunum er svo mikill að nú erum við með þjóðartekjur sem eru meðal hinna hæstu er þekkjast á vesturhveli jarðar. Það er hins vegar vandamál að fara svo vel sé með þann þjóðarauð sem hafið er okkur Íslendingum. Meginhluti þessa vanda er að við tryggjum ávallt að fiskistofnar séu verndaðir en um leið hámarksveiðar. Það er því ljóst að halda verður áfram með takmarkanir á aflamarki en ekki hvað síst með í huga að bylting hefur átt sér stað í fiskveiðum hin síðustu ár svo nánast er hægt að finna og veiða hvaðeina sem óskað er. Undanfarin ár hefur verið hamlað gegn ofveiði með svokölluðu kvótakerfi. Þetta kerfi í núverandi mynd hefur gengið sér til húðar. Þar kemur ýmislegt til. Í fyrsta lagi var aldrei ætlunin að ákveðnir aðilar ættu alla fiska sjávar, öll auðæfi sjávar þjóðarinnar, og skiptu þeim á milli sín. Þessi auðæfi eru sameign allra landsmanna og þeir eiga að njóta þess. Í annan stað er núverandi fyrirkomulag siglt í strand vegna spillingar, fáránleika og heimsku sem þetta leiðir af sér. Í þriðja lagi hefur þetta leitt af sér óeðlilega breytingu á rekstri fyrirtækja í fiskverkun og veiðum eftir landshlutum og byggðarlögum. Samkeppni, framsýni, áræði og vilji til að vera fremstur meðal jafningja hefur verið drepið í dróma með gamla skömmtunarkerfinu þar sem aðilum er stundum hyglað eftir möguleika á atkvæðaöflun. Þá er það fyrst atriðið, sem ég ræddi um, hvernig eignarhaldi á nytjum sjávarfangs er varið eða ætti að vera varið. Hver á fiskinn? Hver á þær lífverur sem við veiðum í hafinu kringum landið? Samkvæmt núverandi kerfi hafa þeir sem áttu skip þegar þetta fyrirkomulag var sett á laggirnar eignast fiskinn í sjónum að stórum hluta. Hvað þýðir það að einhver á kvóta? Jú, samkvæmt nýjustu upplýsingum um sölu á skipum geta menn selt hvert tonn af kvóta á töluvert háar upphæðir umfram dýrleika skipsins. Þetta eru staðreyndir sem verður ekki gengið fram hjá. Við umræður um þetta mál og yfirlestur á því frv. sem hér hefur verið lagt fram hafa komið í huga mér hugmyndir Vilmundar heitins Gylfasonar varðandi þingnefndir og ýmsa þá stjórnarfarsbreytingu sem hann hafði í huga. Ég held að margt af því sem hann sagði hafi verið rétt. Ég ætla ekki að fara nánar út í það hér, en ég vil minna á að sagan af þessu fyrirkomulagi er löng. Það voru margir menn sem stóðu að því að koma á 200 mílna landhelgi sem var sett á í mörgum þrepum eins og við vitum. Ég vil vitna í grein sem dr. Gunnar Thoroddsen heitinn skrifaði í Morgunblaðið sunnudaginn 2. sept. 1973, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir: "Utan núgildandi 50 mílna marka eru mikilvæg fiskimið. Þar eru ýmsir nytjafiskar, bæði uppsjávarfiskar og djúpfiskar. Sumir þessara fiskistofna eru í bráðri hættu og mörg dæmi eru því miður um stórkostlaga ofveiði af hálfu erlendra fiskiflota á hafsvæðum á milli 50 og 200 mílna. Þessi ógn, sem yfir vofir, knýr okkur til aðgerða. Lífshagsmunir þjóðarinnar veita okkur rétt til þess. En það er einnig skylda okkar gagnvart framtíð íslensku þjóðarinnar. Og hverjum stendur það nær en strandríkinu, sem að öllum réttum rökum á þessi mið, að reyna að hindra rányrkju skammsýnna stórþjóða og gera það áður en það er um seinan?" Þetta er meginmarkmiðið í fiskveiðistefnu okkar, að þegar við náðum yfirráðum yfir hafsvæðinu í kringum landið var það fyrst til að hindra rányrkju skammsýnna stórþjóða, síðan til að hindra rányrkju okkar sjálfra og nýta fiskinn sem best. Það fer ekki milli mála að það er meginmarkmiðið. En ef við lítum á það fyrirkomulag sem fyrst var tekið upp og það fyrirkomulag sem er núna sjáum við að þessi markmið hafa ekki náðst með núverandi fyrirkomulagi. Núverandi fyrirkomulag gerir ráð fyrir hámarksafla af botnfiski og öðrum fisktegundum, en það hefur ekki skilað í raun því sem til stóð frekar en eldra fyrirkomulagið sem við bjuggum við þannig að núverandi fyrirkomulag hefur enga kosti fram yfir það fyrirkomulag sem við höfðum áður en núverandi lög voru sett. Það hefur ekki skilað neinu í heildaraflamagni, í heildarfriðun og heildarstýringu frekar en eldra kerfið nema það eru margir vankantar á núverandi kerfi. Það er í fyrsta lagi að endurnýjun skipa er komin í sjálfheldu. Helst er það að menn taki gömul skip og geri þau upp og byggi í rauninni alveg ný skip úr þeim í staðinn fyrir að það þyrfti að verða endurnýjun á skipaflotanum, eðlileg endurnýjun. Þar að auki hefur það orðið nú upp á síðkastið að við endurnýjun og endurbyggingu skipa hefur aðbúnaði sjómanna verið ábótavant. Það hefur verið afturför varðandi þessi atriði. Það er farið að takmarka það rúm sem sjómönnum er ætlað um borð vegna þess að skipin eru höfð svo lítil að það er ekki pláss fyrir sjómennina. Þá er það kaup og sala skipanna. Við höfum séð að söluverð skipa, eins og ég kom réttilega inn á áðan, hefur verið langt umfram það sem raunvirði skipanna er þannig að menn hafa verið að kaupa og selja skip á allt öðru verði en raunvirði þeirra er. Þetta er ekki þjóðhagslega hagkvæmt. Þá er núverandi kerfi þannig uppbyggt að okkar gamla stolt er úr sögunni, aflamennirnir sem börðust um fiskinn. Það var stolt allra að við áttum aflakónga. Nú er ekki miðað að því. Það skiptir ekki máli lengur því nú er allt njörvað niður og aflakóngarnir, sem voru mikið fréttaefni fyrr á árum, eru ekki lengur til. Þessi eiginleiki, sem er misjafn og ekki öllum gefinn, að veiða fisk, er drepinn í dróma. Síðan er það, og ekki hvað minnst, að það er ekki litið á tilkostnað við veiðarnar. Það liggur ljóst fyrir að minnsti tilkostnaðurinn er á smábátunum. Því er þjóðhagslega hagkvæmt að reka þessa báta og útgerðir þeirra. Nú á að setja bönd kvótans yfir á þessi hagkvæmu atvinnutæki. Þau forréttindi sem kvótakerfið hefur skapað eru einstæð. Nú er að myndast ný stétt, svokallaðir "kvótaeigendur", sumir hafa kallað þá "sjávargreifa" eða öðrum slíkum nöfnum, sem á fiskinn í sjónum. Menn geta erft fiskinn í sjónum ef menn hafa átt skip á réttum tíma. Hagkvæmni og afrakstur eru ekki lengur aðalmarkmið í útgerð. Ég minnist þess að þegar við færðum út í 200 mílurnar reit ég grein í Morgunblaðið, sunnudaginn 18. ágúst 1974. Þá sagði ég m.a.: "Það er mikill ábyrgðarhluti að öðlast einir yfirráð þeirra hafsvæða sem tilheyra Íslandi. Það er ekki nægilegt að fá ráðin yfir þessum auðugu fiskimiðum heldur verður einnig að varðveita þau og bæta. Við verðum að skipuleggja veiðar allt í kringum landið í samræmi við stærð fiskistofnanna. Kaup fiskiskipa og endurnýjun flotans verða að haldast í hendur við raunhæfa nýtingu fiskistofnanna. Sú happa- og glappaaðferð, sem ráðið hefur hingað til að mestu leyti, verður að víkja fyrir markvissum vinnubrögðum. Í dag stöndum við á tímamótum. Dugnaður og elja Íslendinga í sjávarútvegsmálum hefur skipað þeim í fremstu röð. En við verðum að horfast í augu við breytta tíma næstu áratugina og byggja sjávarútveginn upp með hliðsjón af þessu. Þegar það er haft í huga að fiskistofnarnir fara minnkandi og sú hætta vofir yfir að ofveiði geri út af við fiskisæld hér við land er ekki vonum seinna að tekið verði til óspilltra málanna og tilraunir hafnar til að auka fiskistofna með hjálp manna. Ef mið er tekið af árangri við fiskirækt og fiskeldi í ferskvatni er ekki fráleitt að álíta að svipaður árangur geti náðst í framtíðinni í sjónum." Því vitna ég í þessa grein mína hér, sem að vísu fjallaði meira um 200 mílurnar sem slíkar, að ég held að í þessum stutta kafla komi einmitt fram þau vandamál og það sem þurfti einmitt að leysa nú. Það er ekki út í hött að það er barist um kvótana. Það er ekki aðeins að hér er um mikil verðmæti að ræða heldur mestu verðmæti þjóðarinnar sem um getur. Ég held að þegar við lítum á hlutverk sjómannastéttarinnar sé hlutur hennar ekki mikill í þessu fyrirkomulagi. Ég minnist þess að Guðmundur Kjærnested skipherra skrifaði í 5. tölublað Víkings 1974 og sagði m.a., með leyfi forseta: "Nú fara í hönd alþingiskosningar og ekki er þar margur sjómaðurinn í vonarsæti. Þeir hafa víst ekkert á þing að gera. Þar nægir að hafa lögfræðinga og kennara til þess að ákvarða landhelgina og bændur og leikara til þess að ákveða hvar má fiska í landhelginni. Þar eru ekki höfð í ráðum samtök sjómanna. Það eru aðrir spekingar sem þar vita betur. " Ég held að að sumu leyti eigi þetta vel við hér. Raunverulega eru sjómenn, þeir sem vinna hörðum höndum og hafa dregið afla að landi, ekki hafðir með í ráðum. Það er gengið fram hjá þeim. Sérstaklega á þetta við smábátana. Ég held að þessi orð eigi vel rétt á sér í dag. Í Morgunblaðinu, 4. nóvember núna í haust, var skrifuð merkileg forustugrein. Hún fjallaði að sjálfsögðu um þetta svokallaða kvótafrv. Eftirfarandi stendur þar, með leyfi hæstv. forseta: Fyrirsögnin er svohljóðandi: "Fylgikvillar í haftabúskap." "Nýlega urðu umræður utan dagskrár á Alþingi vegna þess að Útgerðarfélag Akureyringa hefur keypt togarann Dagstjörnuna frá Suðurnesjum. Hefði þar með sjöundi togarinn verið seldur af þessu svæði. Í umræðum um málið kom fram að útgerð á Suðurnesjum ætti ekki síst undir högg að sækja vegna kvótareglnanna svonefndu, þ.e. þeirra reglna sem gilda um skiptingu afla á milli einstakra fiskiskipa og þar með landshluta. Á þingi Verkamannasambandsins í síðustu viku vakti Þröstur Ólafsson, fulltrúi sambandsins í ráðgjafarnefnd um stjórnun fiskveiða, máls á sölu þessa sama togara og sagði m.a.: "Ég hef heyrt að kaupverð á togaranum Dagstjörnunni hafi verið um 180 millj. kr. Glöggir menn telja að gangverð á svona skipi án kvóta sé um 50 millj. kr. Vátryggingarverð er um 80 millj. og það er venjulega allt of hátt. Kvóti skipsins, 2700 tonn, er því seldur á um 130 millj. kr., 50 þús. kr. tonnið og 50 kr. kg. Kvótinn verður reyndar notaður áfram til fjögurra ára verði það samþykkt á Alþingi og þá kostar hvert kg af fiski a.m.k. 12,50 kr." Þessar umræður um sölu á Dagstjörnunni eru hér rifjaðar upp til að varpa ljósi á eina hlið fiskveiðistefnunnar. Mótun þessarar stefnu fyrir næstu árin er nú í deiglunni. Fjölmenn ráðgjafarnefnd hefur haldið fundi undanfarnar vikur. Á döfinni eru þing Landssambands ísl. útvegsmanna og Farmanna- og fiskimannasambandsins og formannaráðstefna Sjómannasambands Íslands auk fiskiþings. Þarna eru komnir saman fulltrúar þeirra sem standa fiskveiðistefnunni næst, ef þannig má orða það, auk fiskvinnslunnar. Undirbúningur stefnumótunar er að verulegu leyti í höndum þessara aðila, en að lokum er það Alþingi sem tekur af skarið. Er mikið í húfi því að hér er ekki verið að fjalla um neina einkaeign þeirra sem sækja sjóinn eða vinna verðmæti úr aflanum, heldur sameign þjóðarinnar allrar, sjálfa undirstöðu þjóðarbúskaparins. Ef þær tölur sem koma fram í ræðu Þrastar Ólafssonar og vitnað var til hér að ofan eru réttar, þá hafa fiskveiðistefnan og kvótareglurnar haft svipuð áhrif og innflutningshöft fyrir fjórum áratugum eða svo. Þá þurftu menn að leita til viðskiptanefndar og fjárhagsráðs ef þeir vildu fá erlendan gjaldeyri eða flytja inn varning frá útlöndum. Þá var svartur markaður með gjaldeyri hluti af hinu daglega lífi í landinu og vörur sem leyfi fékkst fyrir voru seldar á uppsprengdu verði af því að menn borguðu svo og svo mikið fyrir leyfið. Sagt var að jeppar sem kostuðu 20 þús. kr. væru seldir á 70 þús. kr. vegna þess hve leyfið sjálft var verðmætt í augum þeirra sem vildu eignast jeppa. Efnahagssaga áranna 1930–1960 ætti að vera mörgum þeirra sem vinna að því að móta fiskveiðistefnuna í minni. Af eigin raun kynntust útgerðarmenn, sjómenn og fiskverkendur því hve fylgikvillar haftakerfisins voru alvarlegir. Ekki er nóg með það. Reynslan sýndi einnig að höft höfðu alls ekki þau áhrif sem stefnt var að með þeim. Atvinnulífið var drepið í dróma, opinber ofstjórn var óskilvirk og menn beittu öllum ráðum til að fara í kringum kerfið. Ættu þm. að huga að þessum kafla í sögu Alþingis og líta á tíðar umræður innan veggja þess um höftin og hindranir þegar þeir huga að opinberum afskiptum af fiskveiðum. Sagan sýnir að þeir sem voru andvígir höftum létu sig hafa það að kyngja þeim í þeirri trú að þeir væru að fórna minni hagsmunum fyrir meiri. Enginn stjórnmálaflokkur var sannfærðari um gildi opinberrar íhlutunar í málefnum atvinnu og verslunar en Framsfl. þótt ekki vildi hann þjóðnýtingu eins og Alþfl. og kommúnistar. Í skjóli þessa kerfis náði SÍS öruggri fótfestu. Allir eru á einu máli um nauðsyn þess að hafa stjórn á sókn í takmörkuð auðæfi sjávar. Í þeirri viðleitni mega menn ekki horfa fram hjá fylgikvillunum. Þeir geta ekki síður orðið hættulegir en sá sjúkdómur sem ætlunin er að uppræta." Ég held að þessi leiðari eigi afskaplega vel við um þetta frv. Við í Borgarafl. höfum flutt brtt. við þetta frv. þótt við séum andvígir því í megindráttum vegna þess að við teljum að það þjóni ekki þeim hagsmunum, þeim markmiðum sem við setjum okkur við fiskveiðar. Við höfum og munum leggja fram brtt. við þétta frv. sem eru samhljóða þeirri brtt. sem við fluttum í Ed. Það er í fyrsta lagi það að við gerum þá brtt. við þetta frv. og óskum eftir því að það breytist að óheimilt sé að skipta landinu í veiðisvæði og stuðla að misrétti milli landshluta. Ég vil þó segja um þessar breytingar í heild að við flytjum þær brtt. sem við teljum að geti náð fram hér og séu raunhæfar þó að við vildum allt aðra stjórn á þessum fiskveiðum. Þá komum við að nýrri grein sem við leggjum hér fram og er um það að sérstök framkvæmdanefnd fari með stjórn fiskveiða samkvæmt lögum þessum. Nefndin skal skipuð níu mönnum kosnum hlutfallskosningum til eins árs í Sþ. eftir gildistöku laga þessara. Kosnir skulu jafnmargir varamenn. Formaður nefndarinnar boðar hana til fundar í samráði við sjútvrh. Á fundum nefndarinnar ræður afl atkvæða. Ríkisstjórnin ákveður þóknun til nefndarmanna. Verkefni framkvæmdanefndar um stjórn fiskveiða eru að gera tillögur til sjútvrh. um reglugerðir um framkvæmd laga þessara, að fjalla um leyfi, heimildir og undanþágur samkvæmt lögum þessum og reglugerðum og gera tillögur í þeim efnum til ráðherra. Að fjalla um álita– og ágreiningsmál, sem ekki falla undir fiskveiðidóm varðandi veiðileyfi, aflamark og sóknarmark samkvæmt lögum þessum og reglugerðum settum samkvæmt þeim og að gera tillögur til ráðherra um úrvinnslu þeirra. Ég held að við séum hér komin að mjög mikilvægum punkti í þessu máli. Hér er verið að færa valdið frá Alþingi, valdið frá dómstólunum undir framkvæmdarvaldið. Það þótti, þegar lögin 1976 voru samþykkt, á mörkunum að þau stæðust samkvæmt stjórnarskrá Íslands. Þessi lög hér standast alls ekki þau meginmarkmið sem eru í okkar stjórnarskrá og ákvæði um þrískiptingu ríkisvaldsins í framkvæmdar-, löggjafar- og dómsvald. Í þessum lögum er aðeins eitt vald, þ.e. vald ráðherrans, vald ráðherra og ráðuneytis. Og eins og hv. 7. þm. Reykn. Júlíus Sólnes komst að orði í sinni ræðu í Ed. hefði þetta frv. alveg eins getað hljómað svona: 1. gr. Ráðherra er einráður um stjórnun fiskveiða. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi. Þegar maður er búinn að lesa allan þennan lagabálk liggur það ljóst fyrir að Alþingi ræður engu. Ráðherra ræður öllu. Þar að auki er dómsvaldið fært í hendur ráðherra, þannig að hann starfar sem dómstóll, framkvæmdarvald og löggjafarvald. Þetta frv. hér er raunverulega málamyndafrv. Það skiptir engu máli hvað stendur í því því að ráðherra er einvaldur um það sem í því stendur. Meginmálið er að Alþingi er hér valdalaust og það skiptir engu máli hvað við samþykkjum hér miðað við það frv. sem hér liggur fyrir vegna þess að ráðherra er einráður. Hann getur gert hvað sem er. Hann getur búið til reglugerðir eins og honum sýnist um hvað sem er og það skiptir engu máli í rauninni hvað við samþykkjum hér. Við stöndum hér á tímamótum í sölum Alþingis. Við stöndum á þeim tímamótum að við erum að taka afstöðu til þess hvort það er Alþingi sem setur lögin eða hvort það er ráðherra. Ef það er ráðherra þurfum við ekki Alþingi. Þetta er kjarnaatriði í okkar stjórnskipun. Stjórnarskráin kveður skýrt á um þetta og ég tel að þetta frv. jaðri við stjórnarskrárbrot. Það er farið algjörlega á skjön við okkar meginhugmyndir um lýðræði. Þá vil ég koma að því sem við höfum lagt fram í brtt. Við leggjum til að réttur smábáta, 9. gr. sem var í gamla frv., verði óbreyttur. Það er alveg ljóst að smábátarnir eru ekki það afl að þeir ofveiði fiskinn. Ég mun vitna hér í bréf sem Hafrannsóknastofnunin hefur sent Landssambandi smábátaeigenda varðandi fyrirspurnir þess félags. Og það er dálítið athyglisvert bréf um margar sakir. Ég vil með leyfi forseta lesa hér úr því, en þar segir m. a.: "Varðandi fyrirspurn ykkar um fiskifræðileg rök er liggja að baki aflatillögum Hafrannsóknastofnunar skal eftirfarandi tekið fram: Fiskveiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnunar til stjórnvalda miðast við það að stuðla að skynsamlegri nýtingu auðlinda hafsins. Til þess að svo megi verða gerir Hafrannsóknastofnunin tillögur um aflahámark sem dregur úr eða kemur í veg fyrir ofveiði á viðkomandi tegund. Hugtakið ofveiði hefur í daglegu tali þrenns konar merkingu. 1. Ofveiði sem skerðir nýliðun, þ.e. að svo hratt er sótt í fiskstofn að hann nær ekki að endurnýjast eðlilega. Slík ofveiði leiðir fyrr eða síðar til viðkomubrests og hruns viðkomandi stofns. Nærtækt dæmi: Íslenska vorgotssíldin sem aldrei hefur náð sér eftir hrun seint á 7. áratug. 2. Ofveiði sem dregur úr nýtingu. Slík ofveiði getur verið með tvennum hætti. Í fyrsta lagi þegar of hratt er sótt í stofninn í heild, þannig að vegna mikils sóknarþunga næst ekki hámarksafrakstur á nýliða. M.ö.o., fiskveiðidánarstuðlar í stofninum eru of háir til þess að einstaklingar nái þeim vexti sem gefur hámarksafrakstur. Í öðru lagi þegar svo hratt er sótt að hlutfallsleg sókn í smáfisk er það mikil að einstaklingarnir í stofninum ná ekki að vaxa og afraksturinn því minni en ella. Í þriðja lagi, hagræn ofveiði. Þegar sókn í fiskstofn er meiri en sú sem gefur hámarksarð. Hagræn ofveiði er oftast til staðar áður en líffræðileg ofveiði segir til sín. Ráðgjöf Hafrannsóknastofnunarinnar varðandi þorskstofninn beinist fyrst og fremst að því að sporna gegn þeirri ofveiði sem dregur úr nýtingu hans. Til þess að bæta nýtingu stofnsins hefur Hafrannsóknastofnunin lagt áherslu á að dregið sé úr smáfiskadrápi með öllum tiltækum ráðum. Í þessu skyni hefur möskvi verið stækkaður í botnvörpupoka í 155 mm, komið hefur verið á friðuðum svæðum þar sem reynslan hefur sýnt að smáfiskur heldur sig jafnan. Enn fremur hefur verið gripið til skyndilokana þegar hlutur smáfisksins í afla hefur farið yfir svonefnd viðmiðunarmörk. Nokkur árangur hefur náðst við að vernda smáfiska, en hin allra síðustu ár hefur sókn í smáfiska þó aukist á ný. Hægt hefur miðað að draga úr sókn í heild þar sem fiskveiðidánarstuðlar í þorskstofninum eru enn langt umfram æskilegt mark sem þarf til þess að stofninn gefi af sér hámarksafrakstur. Þess vegna hefur Hafrannsóknastofnunin árum saman lagt til ákveðinn hámarksafla sem miðar að því að draga úr þessari umframsókn í þorskinn. Tillögur um hámarksafla hafa tekið mið af því að nýta stærð þeirra árganga sem eru að koma inn í veiðistofninn á þann hátt að stofninn vaxi á næstu árum eða m.ö.o. að minna sé veitt úr stofninum en sem nemur árlegri endurnýjun hans. Þegar litið er á sókn, veiðidánartölu, í þorskstofninn undanfarna þrjá áratugi er mjög áberandi að þrátt fyrir að nýliðun hafi verið svipuð undanfarna áratugi hefur afli ekkert aukist þótt sókn hafi tvöfaldast á þessu tímabili. Hins vegar hefur veiðistofn rýrnað allverulega á sama tíma. Minnstur varð hann um 800 þús. tonn árið 1983 en á árunum fyrir 1960 var veiðistofninn milljón lestum stærri. Stofninn hefur aftur farið vaxandi nú allra síðustu árin, fyrst og fremst vegna þess að tveir stórir árgangar frá árunum 1983 og 1984 eru nú að koma inn í veiðistofninn. En þegar þeirra nýtur ekki lengur við og lakari árgangar frá árunum 1986 og 1987 bætast í veiðistofninn mun stofninn minnka aftur ef veiðar verða ekki takmarkaðar. Sú ráðgjöf sem Hafrannsóknastofnun hefur veitt nýlega miðar að því að nýta þessa tvo stóru árganga til endurreisnar stofnsins á þann veg að spornað verði við því að stofninn minnki á ný er fram í sækir. Meginrökin fyrir stækkun þorskstofnsins eru þau að þegar stofninn er stór eru í honum fleiri árgangar en þegar stofninn er lítill. Veiði á stórum stofni byggist því á fleiri árgöngum. Misfarist klak eitt árið verður minni sveifla niður á við í aflabrögðum en þegar veiði byggist á litlum stofni. Með stækkun þorskstofnsins er því fyrst og fremst verið að tryggja að aflasveiflur minnki frá ári til árs. Þótt ekki hafi fundist samband á milli stærða hrygningarstofnsins og fjölda nýliða er ljóst að með stærri stofni mun hrygning ná víðar í tíma og rúmi sem hugsanlega stuðlar að betri nýliðun. Þá mun meiri afli á sóknareiningu fást úr stórum stofni en litlum og stuðlar því stærri stofn einnig að hagkvæmari veiðum. Enn fremur er markmiðið að nýta stofninn í samræmi við fæðuframboð hverju sinni svo og í samræmi við gagnvirkni stofna í hafinu umhverfis landið og er unnið að rannsóknum á því sviði. Og nú kemur niðurstaðan. Í ljósi þess sem hér hefur verið sagt að framan fylgja svör við spurningum mínum: 1. Er jákvætt jafnvægi milli stofnstærðar og nýliðunar? Svar: Ekki hefur fundist beint samband milli stærðar hrygningarstofns og nýliðunar. Ekki er heldur vitað hve hrygningarstofn þorsksins getur verið lítill án þess að viðkomu þorskstofnsins sé hætta búin. Víst er þó að einhvers staðar hljóta neðri mörkin að vera, a.m.k. yrði engin nýliðun án hrygningarstofns. 2.a. Er þorskstofninn svo illa á vegi staddur að það sé nauðsynlegt að grípa til róttækra takmarkana? Svar: Íslenski þorskstofninn er ekki í hættu staddur að því er virðist. Hins vegar er mjög lítið af eldri fiski í stofninum, þ.e. fimm ára og eldri. Uppistaða hans er tveir árgangar sem nú eru að bætast í veiðistofninn, þ.e. árgangarnir frá 1983 og 1984. Ef ekkert er að gert til að draga úr veiði á þessum ungfiski er hætta á að árgangarnir nýtist illa vegna harðari sóknar einmitt þegar fiskurinn vex hvað hraðast. Þá telur Hafrannsóknastofnunin æskilegt að nýta þessa tvo árganga að nokkru leyti til að byggja stofninn upp svo að unnt verði að halda tiltölulega stöðugum afla enda þótt nýliðun versni hugsanlega á næstu árum. b. Er Hafrannsóknastofnun þeirrar skoðunar að góðærið eitt sér ráði vexti fiska? Svar: Það sem einkum ræður vexti fiska er fæðuframboð og sjávarhiti. c. Eru fiskifræðingar ekkert hræddir við það að þorskurinn geti étið sig út á gaddinn? Svar: Þorskstofninn er nú talinn vera rúm ein milljón tonna. Þetta er talsvert innan við helming þess sem hann var á sjötta áratugnum, ekki bara af því að hann æti sig út á gaddinn þá. Miðað við núverandi fæðuframboð og stærð stofnsins er slíkt mjög ólíklegt. 3. Hvað er það sem réttlætir sóknartakmarkanir þegar sóknarafrakstursferillinn er slíkur? Svar: Þegar afraksturinn á hvern nýliða er reiknaður, sbr. ýsulínuritið á bls. 13 í skýrslu okkar, er gert ráð fyrir viðteknu fiskveiðimynstri. Ef þetta fiskveiðimynstur breytist þannig að meira eða minna er veitt af smáýsu en þarna er gert ráð fyrir minnkar og eykst afraksturinn á nýliða. Nú er væntanlegur í veiðistofni ýsu mjög stór árgangur. Þær takmarkanir sem nú er lagt til að verði á ýsuveiðum beinast einkum að því að þessi árgangur nái út nokkrum þroska áður en hann er allur uppurinn. M.ö.o. til þess að ná sem bestri nýtingu úr þessum árgangi er nauðsynlegt að takmarka sóknina í hann meðan hann er enn í örum vexti." Ég held að þetta sé mjög athyglisvert bréf og sýni svo að ekki verður um villst að það er langt frá því að okkar ágætu fiskifræðingar viti nákvæmlega hvað er að gerast. Það er líka ljóst að það verða ekki smábátarnir sem ofveiða fiskinn og ég hef ekki trú á því að þeir muni breyta miklu um þar. Ég vil undirstrika það að við stöndum mjög fast við bakið á smábátaeigendum og höfum flutt og flytjum hér í deildinni við 2. umr. tillögu um það að 9. gr. sem núna er 10. gr. verði óbreytt frá fyrri lögum. Ég tel að reglur um smábáta eigi að fá að vera nánast óbreyttar. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Þetta er stórt mál, þetta varðar fjölda fólks og það er alvarlegt mál ef þessu verður breytt. Þá er ég kominn að þeim hluta sem við gerum brtt. um. Við gerum ráð fyrir því að skipaður verði sérstakur dómstóll til að fjalla um brot gegn lögum þessum. Ég kom hér inn á áðan að það er áhyggjuefni að dómsvaldið skuli fært frá Alþingi, frá dómstólunum, þannig að dómsvaldið skuli vera í höndum ráðherra. Það væri vafalaust mikill léttir fyrir ráðherra og starfsmenn ráðuneytisins ef þeir þyrftu ekki að vera að fjalla um dómsmál. Eins og ég kom inn á fyrr í ræðu minni var þetta talið mikið álitamál þegar lögin voru samþykkt 1976 og núna tel ég að það sé ekki nokkur vafi að þetta stangist á við stjórnarskrána. Í nýföllnum dómi Mannréttindadómstóls Evrópuráðsins kom það mjög skýrt fram að dómsvaldið verður að vera sér. Það verður að vera þrískipting valdsins, í framkvæmdarvald, löggjafarvald og dómsvald. Og ég er sannfærður um það að við munum fá annað mál sem rekið verður fyrir Mannréttindadómstólnum í Evrópu ef ekki verður tekið inn ákvæði um dómstól í þessum lögum og íslensk stjórnvöld munu tapa því máli og við munum setja niður í annað skipti því að við höfum ekki farið eftir þeim reglum og þeim lögum sem við höfum samþykkt hjá Evrópuráðinu. Það er mjög stórt atriði að við höldum okkur innan þeirra marka sem stjórnarskrá okkar setur okkur um þrígreiningu valdsins. Það er mjög mikilvægt að við framfylgjum stjórnarskránni því að þrátt fyrir að hún sé stutt er hún góð að mínu mati og ef farið er eftir því sem stendur í henni þurfum við ekki að örvænta. Sú stefna sem rekin hefur verið undanfarin ár, að færa æ meiri vald undir framkvæmdarvaldshafana, er hins vegar ekki í anda stjórnarskrárinnar, er ekki í anda lýðræðisins. Þess vegna er mikilvægt að við höldum okkur við ákvæði stjórnarskrárinnar og látum dómarana um dómsvaldið, Alþingi um löggjafarvaldið og framkvæmdarvaldið um sinn þátt. Hér í umræðum í kvöld hafa komið fram mörg ágæt sjónarmið og flest eru í þá veru að menn eru langt frá því að vera ánægðir með frv. sem liggur fyrir. Það er meginniðurstaðan. Það er því ámælisvert þegar reynt er að þvinga þetta stærsta hagsmunamál þjóðarinnar í gegnum Alþingi undir yfirskini tímapressu í orðsins fyllstu merkingu. Í Tímanum 23. desember er forsíðufrétt og þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: "Stjórnlaus veiði á miðunum í janúar. Svo getur farið verði frumvarp um fiskveiðistjórnun ekki samþykkt fyrir áramót. Sífellt fleiri alþýðuflokksmenn tvístígandi í afstöðu sinni til frumvarpsins." - Fréttin heldur áfram hér á innsíðu og þar er talað um að verði óheftar veiðar eða gripið til kyrrsetningar. Það er áhyggjuefni að frv. skuli lagt fram svo skömmu fyrir áramót að það á að notfæra sér það til að knýja í gegn frv. nær óbreytt í nafni tímapressu. Það er mjög mikilvægt að í þessu stærsta hagsmunamáli þjóðarinnar fái Alþingi tíma til að ræða um það og komast að þeirri niðurstöðu sem er talin best á hverjum tíma. Ég tek undir orð þau sem hv. 1. þm. Vestf. Matthías Bjarnason, fyrrverandi sjútvrh., hafði hér fyrr í kvöld um þessi mál þar sem hann lýsti yfir því að það væri mikilvægt að það væri samstaða, ekki aðeins með stjórnarþingmönnum, heldur einnig með stjórnarandstöðu um þetta stærsta hagsmunamál. Ég held að þegar við lítum á þetta mál sjáum við að það er ábyrgðarleysi ef ekki næst samstaða um þetta og það er ábyrgðarleysi af ríkisstjórn Íslands að ætla að knýja þetta frv. í gegn undir því yfirskini að við séum að falla á tíma. Það er ábyrgðarleysi ef á að knýja það, eins og það liggur fyrir, í gegn. Ég tel, eins og ég hef komið inn á áður að það að það skuli brjóta í bága við stjórnarskrá Íslands sé eitt hið stærsta mál sem við fjöllum um hér. Það er ekki ætlast til að allt valdið sé fært undir ráðherra eða ráðuneyti. Ég hef töluvert farið í gegnum þetta frv. eins og ég kom inn á áðan og það er ekki þess efnis að a.m.k. við í Borgarafl. getum samþykkt það í þá veru. Ég tel mikilvægt að þegar sjútvn. Nd. fær þetta mál til umfjöllunar verði rætt um allar leiðir og alla þá þætti sem við teljum að séu mikilvægir því að þetta er stærsta og mesta hagsmunamál þjóðarinnar. Og það er ekki vansalaust að ætlast til þess að við hér á Alþingi afgreiðum þetta mál eins og þetta sé bara alls ekki neitt mál. Við eigum að afgreiða það í snarhasti aðeins vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki lagt frv. fram nægilega tímanlega hér á þingi og það hefur heldur ekki verið unnið með þeim hætti sem Alþingi er sæmandi. Ég tek líka undir það sem ég las áðan úr forustugrein Morgunblaðsins að Alþingi eigi að gefa sér þann tíma sem það þarf til að fjalla um þetta mál. Ég hef undir höndunum töluvert mikið af gögnum sem ég gæti farið yfir, sem ég gæti rætt varðandi þetta mál hér í ræðustól en ég ætla ekki að gera það núna. Ég held að við verðum að staldra við. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að með þessu kerfi nú erum við að hverfa til miðalda. Við erum að hverfa aftur til þess tíma þegar örfáir menn réðu yfir þjóðum og verðmætum. Frv. stuðlar aðeins að meira óréttlæti og stuðlar að því að ákveðinn hópur eigi allan fiskinn í sjónum. Ég get ekki staðið að slíku frv. Ég tel það mikilvægt að við hverfum aftur til þess tíma þegar meira frelsi var í þessu. Við höfum séð það í fjöldanum öllum af málum að slík ofstjórnun leiðir alltaf af sér spillingu, leiðir alltaf af sér það að málið endar í blindgötu. Ég held þess vegna að við eigum að feta þennan veg með sama hætti og við höfum fetað í mörgum öðrum málum, að við höfum sem rýmstar reglur. Þess færri reglur sem við getum komist af með þess betra. Ég vil ekki gera þessi orð mín öllu lengri nú en ítreka það að í sjútvn. fái þetta mál alla þá umfjöllun sem nefndin telur að þurfi og þar verði reynt að komast að samkomulagi og niðurstöðu sem bæði stjórnarþm. og stjórnarandstöðuþm. geta sætt sig við. Verði það ekki verður ófriður um þetta mál og það verður erfitt að framfylgja þessum lögum. Ég er viss um það að sumum hlutum þeirra verður ekki hægt að framfylgja.



Herra forseti. Oft og mörgum sinnum höfum við hv. þm. gagnrýnt vinnubrögð hér á þessum sérstæða vinnustað, harmað tímaskort og lélegar aðstæður til þess að kanna alla málavöxtu. Sú gagnrýni á ekki að öllu leyti við um þetta mál sem hér er til umræðu. Það er orðið okkur gamalkunnugt og nokkuð svo umrætt og hæstv. sjútvrh. verður ekki sakaður um það að hafa ekki gert fulltrúum allra þingflokka kleift að fylgjast með undirbúningi þess þótt sá undirbúningur hefði vissulega mátt standa lengur eins og hefur komið fram áður í umræðunni. Hæstv. ráðherra hefur sannarlega gert sér far um það að tryggja að allir hefðu aðgang að upplýsingum og hvers konar gögnum og boðið alla þá aðstoð við þingflokka sem ráðuneyti hans gæti hugsanlega veitt. Þetta hefur þingflokkur Kvennalistans notfært sér eftir föngum í þetta sinn eins og jafnan áður og vil ég nota tækifærið til þess að þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi vinnubrögð svo langt sem þau ná. Því miður eru þau þó ekki einvörðungu lofsverð. Það verður að segjast eins og er að áhugi og umhyggja hæstv. ráðherra og ráðuneytis hans virtist nokkuð einhliða og beinast að því nánast eingöngu að skýra sjónarmið hans og vilja hans í þessu máli, en þau sjónarmið og vilji falla nokkuð ljúflega að sjónarmiðum og vilja meginþorra allra útvegsmanna í landinu og kom það mjög glöggt fram á fundum í ráðgjafarnefndinni svokölluðu. Miklu minna og raunar nær ekkert fór fyrir áhuga á sjónarmiðum og tillögum annarra. Ég naut þess heiðurs að sitja fundi í ráðgjafarnefndinni af hálfu Kvennalistans og var það vissulega lærdómsríkt á margan hátt. Þar voru fluttir margir fróðlegir fyrirlestrar og skýrðar skýrslur um ástand nytjastofna og aflahorfur, skýrslur um útgerðarstaði, um þróun og horfur í þessum undirstöðuatvinnuvegi okkar Íslendinga. Menn hlýddu á þetta allt saman af misjafnlega miklum áhuga, en mér fannst þetta afar fróðlegt og ég held að þessum tíma hafi verið vel varið og menn urðu reyndar nokkuð sammála um það þótt vissulega gætti töluverðrar óþolinmæði því að mönnum fannst tíminn vera að renna úr greipum sér á meðan hlýtt var á fyrirlestra þar inn frá. Hins vegar hvessti heldur betur í nefndinni þegar menn að öllum þessum fyrirlestrum loknum tóku að leggja á ráðin um mótun fiskveiðistefnu næstu ára. Þá kom í ljós að menn skiptust í þessari stóru nefnd í allmörg horn eftir afstöðu sinni til þess hvernig haga bæri stjórnun fiskveiða. Þar voru þeir sem vildu núgildandi kerfi áfram, e.t.v. ofurlítið slípað eða eftir að verstu agnúarnir höfðu verið sniðnir af og það var fljótlega ljóst að þeir höfðu þéttan stuðning ráðuneytismanna. Síðan voru þeir sem vildu tryggja fiskvinnslunni eignarrétt á hluta af fengnum, helst upp á helmingaskipti, og urðu nú töluverðar umræður og háværar um þær tillögur. Þá voru þeir sem vildu veiðistjórnun af almennara tagi, takmörkun á veiðitíma, skyndilokanir og almennar friðunaraðgerðir og loks var svo hreyft hugmyndum um byggðakvóta. Það kom mér mjög á óvart hversu lítinn hljómgrunn slíkar hugmyndir fengu. Ég hafði satt að segja vonast til þess einmitt vegna þess hve mikil umræða hafði verið ekki síst fyrir kosningarnar um byggðamál og nauðsyn þess að treysta byggðina utan höfuðborgarsvæðisins og um allt land. Öll þessi umræða leiddi til þess að maður hlaut að álykta sem svo að menn vildu gjarnan í raun og veru leifa leiða, m.a. í gegnum stjórnun fiskveiða til þess að styrkja atvinnulífið á landsbyggðinni og skapa öryggi um atvinnu í sjávarplássum víða um landið. Í þessari ágætu nefnd, ráðgjafarnefndinni, reyndist sá áhugi nánast í núlli. Hins vegar fann ég það í viðtölum við ýmsa, svona einn og einn, að þeir voru ekki svo frábitnir hugmyndum af þessu tagi. Almenna afstaðan virtist hins vegar sú að ekki þýddi neitt að ræða grundvallarbreytingar í fiskveiðistjórnun þar eð núgildandi fyrirkomulag ætti svo breiðan stuðning í röðum útvegsmanna og sjómanna og síðast en ekki síst væri stefna sjútvrh. óhagganleg með öllu. Engu að síður minntu menn á það í tíma og ótíma að það væri Alþingi sem hafa mundi síðasta orðið og var það nú stundum í mínum eyrum svolítið falskur tónn sem þar hljómaði því í raun og veru datt, held ég, viðstöddum ekki í hug að þm. færu að leggjast gegn vilja hagsmunaaðila, eins og það er sífellt orðað. Ég gerðist svo djörf að lýsa því yfir á fundi í ráðgjafarnefndinni að ég efaðist um það að frv. byggt á þeim drögum sem við þá höfðum í höndunum nyti stuðnings meiri hluta alþm. Ég lýsti þar einnig vonbrigðum mínum með það að ekki hefðu fengist ræddar neinar hugmyndir um nýjar leiðir, enda þótt fyrir lægju upplýsingar til staðfestingar því að núgildandi fyrirkomulag hefði ekki náð tilætluðum árangri. Ég lýsti afstöðu Kvennalistans og kynnti tillögur okkar á fundi í ráðgjafarnefndinni 11. nóvember og þeim var dreift skriflega meðal nefndarmanna skömmu síðar. Þá voru tillögur Kvennalistans kynntar í grein í Morgunblaðinu 17. nóvember sl. undir fyrirsögninni "Ný uppskrift af fiskveiðikvóta". Afstaða okkar þurfti því engum að koma á óvart þegar þetta mál kom loks til umfjöllunar í Ed. Alþingis né heldur þær brtt. sem hv. þm. Danfríður Skarphéðinsdóttir og Guðrún Agnarsdóttir fluttu í þeirri hv. deild. Þessar tillögur hafa verið alllengi í mótun hjá okkur, enda er hér ekki um neitt einfalt mál að ræða. Vafalaust eru þessar tillögur ekki gallalausar og við erum mjög fúsar til að ræða þær fram og aftur til þess að gera þær sem best úr garði því að við erum allar af vilja gerðar til að finna bestu mögulegu leiðirnar að því marki sem við hljótum að setja okkur með stjórnun fiskveiða. En það er hér um bil það eina sem flestir a.m.k. eru sammála um, þ.e. að stjórnun af einhverju tagi sé nauðsynleg. Sá tími er vissulega liðinn að náttúran var látin einráð um stjórnun fiskveiða. Mannleg stjórnun hefur gilt árum saman, friðunaraðgerðir, skyndilokanir uppeldissvæða, afmörkun sóknartíma, aflamark á fisktegundir og takmarkanir af ýmsu tagi. Allar þessar aðgerðir hafa verið vægast sagt umdeildar og hagsmunaárekstrar tíðir. Undanfarin fjögur ár hefur verið í gildi svokölluð kvótaskipting í sjávarútvegi sem byggist á skiptingu heildaraflans á milli skipa. Kerfið hefur verið nokkuð sveigjanlegt með möguleikum á vali milli aflamarks og sóknarmarks með hámarki á þorskafla. Veiðar báta undir 10 brúttólestum hafa svo fyrst og fremst lotið reglum um sóknardaga. Það er rétt og skylt að geta þess að Kvennalistinn studdi núverandi lög um stjórnun fiskveiða þegar þau voru sett fyrir tveimur árum, enda sáum við ekki þá skárri leið til þess að hamla gegn þeirri ofveiði sem flestir virtust sammála um að allt stefndi í. Nú er komin enn meiri reynsla á þetta fyrirkomulag og ágallarnir eru orðnir bersýnilegri en áður. Við mótun á fiskveiðistefnu næstu ára er eðlilegt og sjálfsagt að líta til þess hvernig núgildandi fiskveiðistjórnun hefur reynst, hversu vel hefur tekist að ná þeim markmiðum sem höfð eru að leiðarljósi við mótun stefnunnar og hvernig bæta megi það sem miður hefur farið. Það skiptir miklu að gera sér grein fyrir markmiðum með stjórnun fiskveiða og vitanlega ná sem bestri og víðtækastri samstöðu um leiðir að þeim markmiðum. Að mati Kvennalistans ber að skilgreina markmiðin á eftirfarandi hátt. Í fyrsta lagi viljum við hindra ofveiði, og við viljum vernda og byggja upp fiskistofna. Í öðru lagi hljótum við að stefna að aukinni hagkvæmni og minni tilkostnaði, bæði við veiðar og vinnslu. Í þriðja lagi viljum við bæta meðferð sjávaraflans og í fjórða lagi viljum við stefna að hámarksnýtingu sjávaraflans. Í fimmta lagi ber að stefna að bættum kjörum þeirra sem vinna í sjávarútvegi, bættum aðbúnaði, meira öryggi og hærri launum. Í sjötta lagi viljum við stefna að sanngjarnri dreifingu atvinnu og arðs eftir aðstæðum. Rétt er að taka fram að hér er ekki um forgangsröð að ræða. Þessi atriði eru að flestu leyti jafnrétthá. En hver er þá reynslan af fiskveiðistjórnun síðustu ára með hliðsjón af framangreindum markmiðum? Fyrst er það þá markmiðið um hindrun ofveiði, verndun og uppbyggingu fiskistofna. Staðreyndirnar sýna og sanna að heildarþorskaflinn hefur á hverju ári farið langt fram úr því sem fiskifræðingar hafa talið ráðlegt. Samanlagður umframafli í þorski sl. fjögur ár nemur um 366 þús. tonnum eða sem svarar afla heils árs. Aukin sókn í aðrar fisktegundir gerir það svo að verkum að sífellt fleiri tegundir eru felldar undir kvóta. Það liggur því beint við að álykta sem svo að þetta markmið hafi ekki náðst. Margir telja að annað markmiðið sem ég nefndi, þ.e. um aukna hagkvæmni og minni tilkostnað, hafi náðst að hluta til og megi að einhverju leyti rekja til kvótakerfisins. Vafalaust hefur hins vegar lægra olíuverð og aðrar ytri aðstæður haft sitt að segja. Eitthvað hefur dregið úr hagkvæmninni síðustu ár við meiri ásókn í sóknarmarkið sem hefur orðið hvati til aukinnar fjárfestingar. Flestir telja að stefna beri að fækkun fiskiskipa og minnkun flotans í heild, en þróunin hefur orðið algjörlega á hinn veginn. Fiskiskipum hefur fjölgað, mest í minnstu skipunum, og þau hafa einnig stækkað, þ.e. ný skip eru í mörgum tilvikum stærri en þau sem hefur verið lagt. Þá er það þriðja markmiðið, um bætta meðferð sjávaraflans. Það er reyndar okkar mat að á síðustu árum hafi meðferð sjávarafla batnað mikið og er það vafalaust fyrst og fremst árangur aukinnar þekkingar og skilnings þeirra sem vinna með aflann. Þar hefur sjútvrn. m.a. átt hlut að máli og ber að virða það sem vel er gert. Hugsanlega getur kvótakerfið átt þarna hlut að máli þar sem magnið er gefinn hlutur en gæðin ráða tekjum. Hins vegar er ekki nokkur efi á því að hér mætti bæta um enn þá betur og er það afar mikilvægt í framtíðarþróun í þessari atvinnugrein. Fjórða markmiðið varðar svo hámarksnýtingu þess afla sem dreginn er úr sjó. Þar skortir mikið á að því markmiði sé náð. Og þar er við mjög erfiðan þátt að fást. Miklu er kastað á glæ í orðsins fyllstu merkingu, bæði fisktegundum og fiskhlutum, svo sem lifur og hrognum jafnvel og slógi. Sem dæmi má nefna að árlega er kastað í hafið 2000–3000 tonnum af tindabikkju sem er ágætur matfiskur. Annað dæmi er lifrin sem er hent í stórum stíl þótt íslenskt fyrirtæki vilji kaupa hana til lýsisframleiðslu og gæti framleitt helmingi meira af meðalalýsi án þess að þurfa að hreyfa legg né lið til markaðsöflunar því að markaðurinn beinlínis bíður eftir þessari vöru. Mörg fleiri dæmi mætti tína til því til sönnunar hversu langt við erum frá þessu markmiði að nýta sjávaraflann vel. Við heyrum nánast daglega slíkar sögur sagðar og þar eru ekki síst sjómenn að verki sem viðurkenna það blygðunarlaust að þeir hendi þúsundum og jafnvel tugþúsundum tonna af sjávarafla í sjóinn. Fimmta markmiðið var bætt kjör þeirra sem vinna í sjávarútvegi. Um þann lið þarf varla að fara mörgum orðum svo augljóslega sem á skortir að kjör þessa fólks séu viðunandi. Með því er vitanlega ekki eingöngu átt við launakjör, heldur einnig vinnuskilyrði. Öryggisleysi er hlutskipti þessa fólks. Það vinnur hættuleg störf og slítandi, slys og vinnusjúkdómar eru hlutfallslega meiri en í flestum atvinnugreinum ef ekki öllum og launakjörin smánarleg, einkum í fiskvinnslunni, og þar er mikið umbótastarf óunnið. Sjötta markmiðið er um sanngjarna dreifingu arðs og atvinnu eftir aðstæðum. Vafalaust er umdeilanlegt hvernig hér hefur tekist til, en mörg dæmi eru um það nú síðustu árin að illa stæðar útgerðir hafa getað selt skip sín á margföldu verði milli byggðarlaga og hagnast þar með um hundruð milljóna á meðan íbúar viðkomandi byggðarlaga hafa mátt horfa á eftir atvinnu sinni og ekki fengið rönd við reist. Í þessum tilvikum er það oftast kvótinn sem hleypir verði skipanna upp, kvótinn sem viðkomandi útgerðaraðili hefur fengið ókeypis á silfurfati frá stjórnvöldum. Niðurstaðan af þessu öllu saman er því að sú leið sem farin hefur verið í stjórnun fiskveiða á undanförnum árum skilar alls ekki tilætluðum árangri og því ber að leita nýrra leiða sem samrýmast betur fyrrgreindum markmiðum. Það höfum við kvennalistakonur gert og lagt alúð í þá vinnu. Við höfum kynnt okkar leið, eins og ég sagði áðan, og það gleður okkur vissulega að hafa fundið samhljóm við aðra í þessum efnum, sérstaklega í röðum alþýðubandalagsmanna og, sem ekki er minna um vert, meðal alþýðuflokksmanna og reyndar víðar. Þess vegna erum við vongóðar um að sú leið verði farin á endanum, jafnvel þótt menn hiki við að feta hana nú. Á þskj. 218 eru brtt. sem þingkonur Kvennalistans í Ed., Danfríður Skarphéðinsdóttir og Guðrún Agnarsdóttir, báru þar fram og við munum leggja fram hér í hv. Nd. einnig. Í þessum brtt. koma fram meginatriði þeirrar fiskveiðistefnu sem Kvennalistinn hefur mótað. Það er okkar tillaga að árlegur heildarafli verði eftir sem áður ákveðinn af sjútvrh. að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunar en svigrúm verði til þess að hækka eða lækka þetta aflamark innan ársins ef aðstæður leyfa eða krefjast. Það eru svo okkar tillögur að heimildir til botnfiskveiða verði í tvennu lagi. Í fyrsta lagi verði 80% heildaraflans skipt milli byggðarlaga eða útgerðarstaða með hliðsjón af lönduðum afla síðustu fimm ára. Í öðru lagi renni 20% heildaraflans í sameiginlegan sjóð og verði til sölu, leigu eða sérstakrar ráðstöfunar eftir ákveðnum reglum. Gjald byggðarlaga fyrir kvóta miðist við ákveðið meðalverð á afla upp úr sjó og tekjum af sölu eða leigu veiðiheimilda verði varið til eftirtalinna verkefna: Í fyrsta lagi fræðslu sem nýtist sjávarútvegi, fiskvinnsluskóla, símenntunar fiskvinnslufólks, sjómannaskóla og öryggisfræðslu sjómanna. Í öðru lagi til rannsókna í tengslum við sjávarútveg, grunnrannsókna á lífríki sjávar, rannsókna á ónýttum og vannýttum tegundum, vöruþróunar í sjávarútvegi, markaðsöflunar og markaðshönnunar fyrir sjávarafurðir. Og í þriðja lagi til verðlauna til handhafa veiðiheimilda fyrir sérstaka frammistöðu í nýtingu og meðferð aflans eða fyrir lofsverðan aðbúnað starfsfólks. Það er svo okkar tillaga að byggðarlög fái að vera nokkuð sjálfráð með það hvernig þau skipta þeim afla sem þau ráða yfir. En reikna má með að byggðarlög framleigi réttinn með þeim skilyrðum að aflanum yrði landað að stærstum hluta í viðkomandi byggðarlagi eða eftir aðstæðum á hverjum stað. Það væri vissulega freistandi að setja reglur um nokkurs konar gæðabónus sem fæli það í sér að handhafar kvótans gætu áunnið sér ákveðinn rétt til aflamarks næsta árs með mikilli nýtingu og góðri meðferð aflans og með því að búa vel að sínu starfsfólki. Slíkar reglur ber þó ekki að okkar mati að festa í lögum, heldur verður að treysta heimamönnum á hverjum stað til þess að móta þær reglur sem stuðlað geta að sem bestum árangri. Ríkinu bæri þó að veita ráðgjöf í þessum efnum ef þess væri óskað. Rétt er að taka það fram að það er ekki okkar meining að þetta fyrirkomulag yrði sveitarfélögunum til byrði. Þau hlytu að framleigja eða selja þann kvóta sem þau verða að kaupa á sama verði eða ekki lægra verði en þau verða að láta af hendi sjálf. Það væri hins vegar eðlilegt að ætlast til þess, ef þau hefðu aukatekjur af framleigu kvótans, að þær yrðu notaðar til þess að bæta aðstöðu í höfnum og auka þjónustu við þessa atvinnugrein. Árangur af þessari fiskveiðistefnu og ávinningur yrði að okkar dómi margþættur, en í sem allra stystu máli yrði þetta kerfi einfaldara, skilvirkara og réttlátara, svo að notuð séu nú þau einkunnarorð sem stjórnmálamenn gjarnan beita fyrir sig þegar kerfisbreytingar eru á dagskrá. Með þessu kerfi yrði verulega dregið úr miðstýringu og ofstjórn og byggðasjónarmiðum gert hærra undir höfði. Það yrði auðveldara að halda heildarafla nálægt þeim mörkum sem yrðu sett og verslun með kvóta, sem svo sannarlega er fyrir hendi, þjónaði heildarhagsmunum en ekki einstaklingum. Stuðlað yrði að eflingu rannsókna og bættri þjónustu við sjávarútveginn, unnt yrði að byggja inn hvata til meiri nýtingar og bættrar meðferðar sjávaraflans og til þess að betur yrði búið að starfsfólki í sjávarútvegi. Það er því vissulega til nokkurs að vinna. Herra forseti. Það væri auðvitað mikil kokhreysti ef ég fullyrti það hér og nú að þessi stefna fengist samþykkt í þessari umferð. Það dettur mér reyndar ekki í hug. Mér dettur hins vegar sannarlega í hug að þessar hugmyndir geti orðið uppistaðan í fiskveiðistefnu okkar innan fárra ára. Í hv. sjútvn. Nd. verður hins vegar fyrirliggjandi frv. hæstv. ráðherra fyrst og fremst til umræðu og vafalaust, því miður, tekst kvótavinum og stuðningsmönnum "sægreifanna" að troða þessum ófögnuði í gegnum þingið þrátt fyrir víðtæka og mikla andstöðu. Ég verð að segja að aumt er hlutskipti þeirra stjórnarsinna sem þvert gegn sannfæringu sinni láta tilleiðast að hjálpa trúarsetningum hæstv. sjútvrh. í gegnum þingkvörnina. Þeir eiga vafalaust eftir að njóta þess svo sem þeir hafa unnið til. Það var hins vegar ánægjulegt að hlýða á ræður sumra þeirra sem talað hafa á undan mér og það vakti vonir um það að unnið verði að breytingum á frv. sem geri það viðsættanlegra en það nú er. Ég held að við ættum öll að sameinast í því að stefna að því að fá fram þær breytingar sem geta orðið til þess að það njóti víðtækari stuðnings en nú er. Svo sem ljóst má vera, herra forseti, og er reyndar löngu komið fram styðja kvennalistakonur ekki frv. óbreytt og allra síst aðförina að þeirri útgerð sem einn stjórnarsinna sagði að væri sér geðfelldust, ef ég man orð hans rétt, og þar á ég við smábátaútgerðina. Eftir þær ræður sem fluttar hafa verið hér við 1. umr. um þetta mál tel ég öldungis ljóst að frv. verður að breyta hvað þetta varðar og við kvennalistakonur viljum gjarnan eiga þar hlut að máli, svo og við umfjöllun um aðra þætti þessa máls. Við erum reyndar þannig settar að við eigum ekki fullgilda aðild að sjútvn. þessarar deildar og ég vildi gjarnan, herra forseti, mælast til þess við hv. nefnd að við fengjum heimild til áheyrnar þar við umfjöllun um þetta mál.



Hæstv. forseti. Það hefur nú þegar komið fram að minn flokkur er á móti frv. eins og það liggur fyrir. En þar sem hér hafa komið fram svo margir, og það úr röðum stjórnarliða, sem hafa lýst því yfir að þeir séu einnig á móti ætla ég ekki að fara hérna út í langa ræðu, heldur bíða þess hvað kemur úr sjútvn. Það er hins vegar rétt að gera í stuttu máli grein fyrir því hvers vegna ég er á móti því. Það er fyrst og fremst vegna 10. greinarinnar. Þessi grein, ef samþykkt verður óbreytt, hlýtur að hafa í för með sér byggðaröskun og það er þegar orðin nóg byggðaröskun í landinu. Hún hefur í för með sér að fjölskyldur missa sitt lífsviðurværi. Það er eins og það sé alveg lokað fyrir hæstv. sjútvrh. að það eru fleiri hundruð manns sem sækja allt sitt lífsviðurværi í þessa atvinnugrein. Þetta eru engir sportveiðimenn hingað og þangað úti um landið. Þetta eru menn sem lifa á þessu. Alþingi hefur ekkert leyfi til þess að eyðileggja þeirra lífsviðurværi. Sjómenn hafa alla tíð verið miklir vinir mínir, eða í mínum vinahóp eru margir sjómenn. Sjómenn eru kjarnyrtir og geta gjarnan látið sína skoðun í ljós þannig að það sé auðvelt fyrir alla að skilja. Ég hef verið að glugga hér í ýmsar ræður á öryggisráðstefnu sjómanna og þar á meðal í ræðu sem fulltrúi Landssambands smábátaeigenda hélt. Það væri freistandi að lesa hana alla því að þessi ræða er hrein snilld að mínu viti. Ég ætla að láta duga að lesa lítinn kafla og mér þykir nú vænt um að hæstv. sjútvrh. er kominn og heyrir hann. Ég ætla að lesa þetta upp, með leyfi hæstv. forseta: "Allt tal um bann á sjósókn smábáta á þessum eða hinum tíma eða með þessu eða hinu veiðarfærinu er frá sjónarhóli trillukarlsins, sem hefur haft þetta starf að atvinnu, harla fáfengilegt. Skulu menn þá vera þess minnugir að því fleira sem bannað er í einu landi því nær er viðkomandi þjóðfélag að glata sjálfu sér. Uppistaðan í smábátasjómönnum eru úrvalssjómenn og að því leyti er öryggi þeirra í lagi ef svo má að orði komast. Sjómenn sem alist hafa upp á smábátum eru mjög margir í flotanum. Þeir hafa í æsku lært að bera tilhlýðilega virðingu fyrir höfuðskepnunum og eru að jafnaði farsælir í starfi. Að því leyti stuðlar uppeldi sjómanna á smábátum að auknu öryggi í flotanum." Þessir sjómenn, sem hafa byrjað sitt sjómannauppeldi á smábátunum, fara oft á tímabili á togarana. Margir af þeim trillusjómönnum sem ég hef verið að tala við núna síðustu daga hafa jafnvel verið í nokkur ár á togurum. En fjölskyldumenn þreytast á togaralífi og í samráði við sínar fjölskyldur hafa þeir farið í að stunda trillusjómennsku. Ýmsir af þeim eru að eignast báta. Ef það á að svipta þá þeim möguleikum að fiska nema einhvern ákveðinn og lítinn kvóta missa þeir þessi skip. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. sjútvrh. að brosa að því. Þetta er staðreynd. Þeir missa þessi, skip. Og ég vil ekki stuðla að því á einn eða annan hátt. Það er greinilegt á öllu, sem hér hefur komið fram, að hæstv. sjútvrh. er ráðríkur maður. Það er að mörgu leyti ágætt. Hann þarf að vera ráðríkur í þessu starfi. En ég held samt sem áður að það væri alveg óhætt fyrir hann að láta drottin ráða öðru hvoru. Hvað trillukarlana snertir passar hann upp á að þeir séu ekki of marga daga á sjó á ári. Ég býst við að ráðherra hafi farið í gegnum það, a.m.k. í sínu byggðarlagi, hvað marga daga þeir hafa orðið að vera í landi vegna veðurs. Ætli það sé ekki alveg nóg? Ég gæti vel trúað því. Ég hef ekki í hyggju að lengja mál mitt meira í nótt en geyma heldur það sem ég hef að segja þar til málið er komið úr nefnd.



Herra forseti. Í nýlegu blaðaviðtali segir hv. 1. þm. Vestf., fyrrum hæstv. sjútvrh., svo m.a., þá var rætt um sjávarútvegsmál og landhelgismál, með leyfi hæstv. forseta: "Við unnum stóra og fræga sigra í landhelgismálinu og leiddum það til lykta á tiltölulega skömmum tíma. Lokaspretturinn, útfærslan í 200 mílur og brotthvarf útlendinga af fiskimiðunum, er stærsti og mesti sigur sem við höfum unnið í sjálfstæðisbaráttunni að undanskilinni einungis lýðveldisstofnuninni 1944. Ef brotthvarf útlendinga af miðunum hefði dregist öllu lengur byggjum við hér nú við fátækt og atvinnuleysi." Þetta mun mála sannast. En þegar við höfðum náð þessum sigri, að ráða yfir hafinu umhverfis landið, þá var það okkar verk og viðfangsefni að vernda það og rækta, fara vel með þessa auðlind en nýta hana. Og þá kom að því að hinar svonefndu kvótareglur voru settar í samráði við hagsmunaaðila. En hinar títtnefndu kvótareglur komu illa við marga og margir undu þeim ekki vel. Það var bæði deilt um veiðisvæðin og margt annað. T.d. hafa Breiðfirðingar bent á hin köldu viðmiðunarár sem lögð voru til grundvallar. Enginn hefur lýst þeim köldu viðmiðunarárum oftar né betur en Soffanías Cecilsson, útgerðarmaður í Grundarfirði, svo sem vitað er. Íbúar við Breiðafjörð vildu gjarnan hafa línuna dregna út frá Öndverðarnesi í staðinn fyrir út frá Bjargtöngum. Þetta kom fram m.a. nú í hv. Ed. þegar tveir af þm. Vesturl. fluttu brtt. þessa efnis og það er svo með Breiðfirðinga og Vestfirðinga, eins og bent hefur verið á, að þeir fiska tíðum hlið við hlið. Þess vegna er það ekki nema eðlilegt að mönnum finnist að um þau skip sem veiða hlið við hlið eigi að gilda svipaðar reglur. Það er alveg eins og ef tveir menn vinna á skrifstofu að sömu störfum við sama borðið, báðir duglegir menn þá finnst manni að það eigi ekki að vera mikill launamunur milli þeirra. Ef við horfum aðeins til baka þá er ljóst að við Vestlendingar, Breiðfirðingar, höfum orðið harkalega fyrir barðinu á kvótareglunum. Þess er skemmst að minnast frá liðnu kjörtímabili þegar eitt stærsta og besta fiskiskip við Breiðafjörð var selt burt úr Grundarfirði. Það tók með sér þriðjung kvótans. Um þetta voru fluttar margar ræður af hálfu okkar þm. Vesturl. á sl. kjörtímabili. Við gerðum margar og margvíslegar tilraunir til að fá þetta á einhvern hátt leiðrétt, en gengum jafnan bónleiðir til búðar. En það verð ég að segja að yfirleitt hefur verið mjög góð samstaða hjá þm. Vesturl. í þessum málum öllum. Hér fyrr í kvöld minntist hv. 5. þm. Vestf. á það að svo til allt væri að fara í rúst á Patreksfirði vegna þess að skipin væru seld burt þaðan. Ef það er svo að þetta er kvótareglunum að kenna að einhverju eða kannski öllu leyti, þá tel ég að þarna þurfi heldur betur að taka á því að bágt á maður með að sætta sig við að annað eins gósensvæði og Patreksfjörður og sú góða byggð verði fyrir miklum skakkaföllum af þessum sökum. En nú á að endurskoða þessar reglur og lagfæra þær, það er að vísu seint á ferðinni, og þá er að líta á hvað helst þarf að athuga, hvað helst þarf að lagfæra. Herra forseti, það er nú komin nótt og nýr dagur svo að ég skal ekki fara langt út í einstök atriði þessa máls. En ég bendi á að það voru miklar og harðar umræður um þetta viðkvæma mál í hv. Ed. og satt að segja ekki að undra þó að margir vilji láta skoðun sína í ljós um þessi efni. Ég ætla að benda á örfá atriði þar sem ég tel að bæta megi úr ágöllum að fenginni reynslu. Þá eru það fyrst smábátarnir sem mikið hefur verið rætt um hér í kvöld. Ég tel að við verðum að hlynna að smábátaútgerðinni. Þeir hafa fengið að vera tiltölulega frjálsir á undanförnum árum og þeir eiga það skilið, enda er það svo að ég heyri það sem betur fer að þeir eiga mjög marga góða, trausta, einlæga en kannski nokkuð orðmarga vini hér í röðum hv. alþm. í kvöld. Og það er vonandi að þeir standi við sín góðu orð. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þessa vini mína á smábátunum. En ég vil aðeins nefna eitt enn. Ég tel að það þurfi að líta ja, ég vil segja í miskunn til þeirra örfáu manna sem lentu í því að missa báta sína þegar kvótareglurnar skullu yfir og hafa frá þeirri stundu verið hálf vegavilltir á þurru landi. Ég tel að þó að horft yrði á erindi þessara manna mundi það ekki valda neinum straumhvörfum til óheilla í þessum efnum. Hitt er annað mál að það er kannski erfitt að taka þá og telja upp nöfn þeirra í löggjöf eins og reynt var að gera í hv. Ed. Það er miklu nær að setja einhverja reglu sem hæstv. sjútvrh. getur notað í þessum efnum. Að vísu hefur hann miklar og margvíslegar heimildir skv. þessum lögum, en bæði hann og við allir verðum að vita að það er ómögulegt að setja algjörlega undantekningarlausar og almennar reglur sem hæfa hvaða tilvikum sem kunna að bera að höndum. Þá finnst mér að þessi mál séu enn í það mikilli deiglu, enn þá það skiptar skoðanir manna á meðal að það nægi alveg að þetta frv. eða þau lög sem sett verða gildi í tvö ár. Allir vitum við það, og ég ætla ekki að eyða tíma í að ræða frv. sjálft lið fyrir lið, en við vitum það allir að við verðum að komast að einhverri niðurstöðu í þessu máli. Það er ekki hægt að vísa neinu máli frá með þeim rökum að það sé svo erfitt eða jafnvel óleysanlegt. Stjórn og skipulag verður að vera á fiskveiðum. Það eru allir alþm. sammála um. Og síðast var það tekið mjög skýrt fram af hv. 1. þm. Vestf. hér áðan. Nú siglir þetta frv. að lokinni þessari umræðu til hv. sjútvn. Þar er í forsæti títtnefndur hv. 1. þm. Vestf.og fyrrum. sjútvrh. Það er von mín að hv. nefnd athugi þetta stórmál, reyni að ná samkomulagi og finni leiðir sem flestir geta við unað.



Herra forseti. Það leita á mann ýmsar hugrenningar þegar maður veltir fyrir sér þeim örlögum þessa kvóta sem mér virðist næsta augljóst að sé gjarnan til umræðu á nóttunni. Ég er ekki búinn að sitja óskaplega lengi hér á þingi og kvótinn í þeirri mynd sem hann er núna á sér ekki ýkja langa sögu eða fjögur ár. Málið hefur verið þrisvar til umfjöllunar í formi frv. hér á Alþingi ef ég fer rétt með og ég held að í öll skiptin hafi það verið örlög málsins að vera til umræðu á nóttunni meira og minna. Þannig að það hafa verið svona hálfgerð næturverk sem menn hafa staðið í ár eftir ár að samþykkja fiskveiðistefnuna í formi svona kvótafrv. Það voru á árunum 1983, í desember 1983, og 1984 miklar og strangar umræður um þessi mál og þá tóku frv. í bæði skiptin nokkrum breytingum í meðförum Alþingis. Þá höfðum við hv. alþm. þó það miklu betri tíma til að ræða málin að ég man það fyrir víst að í seinni deild var málið til umfjöllunar á löngum og ströngum fundum nálægt 15. des. og þótti þó óþarflega knappt skammtaður tíminn bæði fyrir umræður og þó kannski aðallega fyrir nefndastörf. Nú sitjum við uppi með það að vera með þetta mál hér til 1. umr. fáeinum sólarhringum fyrir áramót, hafandi yfir okkur fullyrðingar um það að nánast himinn og jörð gangi af göflunum ef ekki verði komin ný lög um stjórn fiskveiða fyrir áramót sem taki gildi 1. janúar. Ég skil vel eðlilegan áhuga bæði hæstv. ráðherra og embættismanna að fá þau lög í gildi við áramótin sem þeir ætla að stjórna og starfa eftir á næstu árum, en á hitt verður að líta að sú spurning vaknar hvort það sé virkilega svo að allt fari á hvolf þó menn reru til fiskjar eina tvo, þrjá, fjóra, fimm sólarhringa á Íslandi án þess að hafa yfir sér svona löggjöf. Ég hef enga trú á því að við eigum þess kost að rífa upp ársafla í fyrstu viku janúar þó að menn sæki grimmt. Auðvitað er það þannig að ef þetta frv. nær ekki fram að ganga og verða að lögum, eins og hæstv. ráðherra hefur reyndar sjálfur minnt mig á, þá koma einfaldlega til framkvæmda og í gildi ákvæði laga um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands frá 1976 og mundu þá gilda um þær veiðar sem fram færu þangað til önnur lög tækju yfir. Ég fagnaði því þess vegna að hv. formaður sjútvn. þessarar deildar, 1. þm. Vestf., hélt hér rólega og yfirvegaða ræðu, ræddi með rökum um þetta mál og tók það m.a. fram að hann mundi beita sér fyrir því að þrátt fyrir þá nauðsyn sem auðvitað er á að afgreiða þetta mál þá fengi það vandaða skoðun í sjútvn. deildarinnar. Ég veit ekki, virðulegur forseti, númer hvað ég er í röðinni hér í ræðumannahópnum en ætli það sé ekki einhvers staðar á bilinu 10–12 og eins og bent var á hér af hv. síðasta ræðumanni hafa flestir sem upp hafa komið haft meiri og minni athugasemdir uppi við frv. Það er þá orðinn um fjórðungur virðulegrar Nd. sem hefur þegar tjáð sig í málinu og flestir ...

Ég vil upplýsa að ræðumaður er 13. í röðinni.

Já, það var happatalan. Já, þess þá heldur, herra forseti, þá vil ég undirstrika það að þessar upplýsingar náttúrlega rökstyðja það enn fremur að það er alveg nauðsynlegt að í sjútvn. fari fram könnun á því hvort til er samstöðuflötur um breytingar á þessu frv. sem kannski yfirgnæfandi meiri hluti þm. getur sameinast um. Það er nú einu sinni svo að afstaða manna í þessu blessaða kvótamáli hefur lengst af verið nokkuð persónubundin, öðrum málum fremur, og mótast kannski af staðbundnum aðstæðum ekki síður en pólitískum grundvallarhugsjónum. Ég tel þess vegna eðlilegt, sérstaklega með tilliti til allra aðstæðna og forsögu málsins, að sú meginregla verði viðhöfð í vinnubrögðum að leita að sem víðtækastri samstöðu, hvort sem hún gengur að einhverju leyti þvert á bönd ríkisstjórnar eða stjórnarandstöðu. Það held ég að sé mönnum alveg ljóst að afstaða er ekki bundin algjörlega við þau mörk í þessu máli. Það hefur komið fram í þessari umræðu. Ég ætla að vona og ég satt best að segja treysti því að virðuleg sjútvn. vinni að þessu máli með þetta leiðarljós næsta sólarhringinn eða svo. Og þá ætla ég síður en svo að útiloka, ef slík samstaða gæti skapast um breytingar, sem auðsjáanlega er mikill vilji fyrir í öllum, ja, ef ekki öllum þá öllum þingflokkum nema einum á Alþingi, að þetta verði rækilega skoðað. Herra forseti. Ég þarf ekki að halda hér ýkjalanga ræðu. Hér hafa hv. 2. þm. Austurl. og 5. þm. Reykn. talað þegar úr mínum flokki og ég get tekið undir það sem þar var sagt og þarf ekki annað en vitna til þess. Það eru nokkur sérstök efnisatriði sem mig langar til að renna ofurlítið yfir með hæstv. ráðherra ef hann má vera að því að leggja eyrun við. Það er í fyrsta lagi þetta með gildistímann. Ég er sammála því að mörgu leyti að það væri til hagræðis fyrir rekstur í þessari atvinnugrein ef gildistími svona veigamikilla forsendna, eins og lög um stjórn fiskveiða auðvitað eru, gæti verið alllangur. Það er alveg augljóst mál. Ekki á það síst við um stærri fyrirtæki sem eru með allviðamikla útgerð og fiskvinnslu og hafa kannski talsverða möguleika á að hagræða í sínum rekstri og skipuleggja hann út frá sinni stærð. Þetta er augljóslega fyrir hendi. En á hinn bóginn verða menn að átta sig á því og hæstv. ráðherra verður auðvitað að skilja það pólitíska eðli málsins að þegar farið er að ræða um allt upp í fjögurra ára, nú þó ekki sé nema þriggja ára gildistíma þessa frv., þá hefur það á sér þann svip að verið sé að festa þetta kerfi mjög varanlega í sessi. Það er hin hlið málsins. Og vegna þeirra annmarka og þeirra ágalla sem margir hafa bent á og sannanlega eru fyrir hendi og þýðir ekkert að þræta fyrir, þá verður að sigla þarna að mínu mati einhvern meðalveg. Annað er einfaldlega ekki í stöðunni. Ég held að sú mikla andstaða, sem frv. hefur mætt víða, bæði úti í þjóðfélaginu af ýmsum aðilum og hér inni á þingi og fram hefur komið í ræðum ýmissa talsmanna úr öllum eða flestum flokkum, sú andstaða er fyrir hendi og er jafnrík sem raun ber vitni, ekki síst vegna þess að menn hrökkva dálítið við þegar verið er að tala um gildistíma upp á fjögur og nú þrjú ár. Þá fara menn að meta þetta kerfi í ljósi reynslunnar meira en ella og gallarnir koma til skoðunar. Ég þarf ekki að endurtaka það að sannanlega hefur þetta kerfi ekki náð sumum þeim markmiðum sem menn vonuðust til, eins og þeim að tryggja þá hóflegustu sókn sem æskileg hefði verið. Ég vil líka meina að í ljósi reynslunnar þýði ekki að horfa fram hjá því að þetta frv., þessi stjórnun hefur haft í för með sér ýmsar óæskilegar aukaverkanir. Ég held að það sé ágætt að nota þetta heiti sem gjarnan er nú haft um áhrif af lyfjum sem gefin eru í einhverjum tilteknum tilgangi en hafa svo kannski einhver áhrif á sjúklinginn að öðru leyti. Ég vil gjarnan tala um þetta með þeim hætti að burt séð frá því hversu virkt stjórntæki þetta hefur verið og hversu vel þetta hefur náð fram þeim verndunarsjónarmiðum og hagkvæmnisjónarmiðum og nýtingarsjónarmiðum sem menn hafa verið að keppa að, þá er augljóslega um að ræða ýmsar aukaverkanir af kerfinu. Alvarlegasta og versta aukaverkunin er að mínu mati það yfirverð á skipum sem komið hefur til sögunnar með kvótanum og það að gera skipin með þeim hætti og veiðileyfi þeirra, aðgöngumiða að auðlindinni. Þetta er að mínu mati langalvarlegasta aukaverkunin og einn versti gallinn á kerfinu. Og að mínu mati þýðir þetta að komið hafi í ljós að það gengur ekki að binda veiðileyfin og aðgöngumiðana að auðlindinni eingöngu við skip. Ég tel að annar alvarlegur annmarki sé það öryggisleysi sem landverkafólk og byggðarlög eru nánast dæmd til að búa við þegar veiðileyfin eru eingöngu bundin skipunum. Og eins og hér hefur verið bent á fyrr í umræðunni, lífsbjörgin getur þannig siglt burtu eða verið keypt burtu á einni nóttu þess vegna frá hellu byggðarlagi. Það væri út af fyrir sig gaman að ræða líka um ýmsa kunningja frá fyrri árum eins og smáfiskadráp, hvort fiski sé hent eða ekki hent og margt fleira sem ég man að við ræddum talsvert bæði á árinu 1983 og 1984. En það eru að mínu mati minni mál og í sjálfu sér afslappara viðfangsefni, erfiðara um það að fjalla af einhverjum sannanlegum rökum eða sannanlegu viti. Þar hafa menn kannski ekki svo mikið haldbært við að styðjast þó að ýmsir þykist nú af kunnugleika við aðstæður geta sagt eitt og annað um þau mál. Ég ætla þar af leiðandi að sleppa því að gera það að miklu máli, en vissulega tel ég að kvótinn bjóði þar upp á hættur. Ég er enn sömu skoðunar og ég var árin 1983 og 1984 að það væri hægt að hugsa sér betra fyrirkomulag á þeim reglum sem eru í gildi, sem eiga að tryggja það að ekki sé um of sótt í smáfisk og sem eiga jafnframt að tryggja að komi hann á annað borð upp á dekk og sé drepinn þá sé hann fluttur að landi en ekki hent. Sama mætti segja um þá hættu sem vissulega er fyrir hendi þegar aflakvóti er settur á að lakari hluti hráefnisins glatist með einhverjum hætti vegna þeirra augljósu hagsmuna sem menn eiga af því að láta ekki lélegri og verðminni afurð éta upp fyrir sér kvótann eða taka frá sér kvótann. En þetta eru nú allt minni hlutir þó þeir séu vissulega með og ástæða væri til að ræða þá ef við hefðum betri tíma og fengjum einhvern tíma að fjalla um þetta mál á kristilegum tíma að degi til. En ég vil ekki vera að þreyta menn hér á næturfundi með miklum og ítarlegum umræðum um þetta og gæti þess vegna vísað í þá umræðu sem fór hér fram áður fyrr á árunum. Eins og ég kom að hér áðan held ég að einn megingallinn, sem hefur sannanlega komið í ljós við þetta, að slepptu því að kvótinn hefur ekki reynst það verndunartæki sem að hefði þurft að stefna, sé sá að hagsmunir annarra aðila en sjálfra veiðanna eru ekki nógu vel tryggðir í þessu kerfi. Það þýðir ekkert að þræta fyrir það. Nú stendur þannig á fyrir ræðumanni að hann er reyndar frá landsvæði sem hefur heldur bætt sinn hlut heldur en tapað í þessu kerfi. En það breytir ekki nokkrum sköpuðum hlut um þá skoðun mína að það sé varasamt og mjög óréttlátt að þeir sem eru ómissandi og hafa um áratuga skeið og aldir verið ómissandi hluti af því að búa til verðmæta vöru úr íslenskum fiski, þ.e. fólkið í landi og þau byggðarlög sem standa að baki þessari framleiðslu, að þau séu nánast réttlaus í þessu dæmi. Það er ekki sanngjarnt og það er ekki gáfulegt. Og þó að mín heimabyggð og fleiri byggðarlög í mínu kjördæmi hafi í sjálfu sér náð að bæta heldur hlut sinn heldur en hitt með því að kaupa skip, þá hefur það auðvitað þýtt tap einhvers staðar annars staðar og ég vil vera sjálfum mér samkvæmur í því að ég tel þetta kerfi ekki réttlátt. Þess vegna er það að mínu mati fullkomlega rökrétt og skynsamleg niðurstaða sem orðið hefur hjá okkur í Alþb. að sjá fyrir þessum göllum með þeirri aðferð, sem er auðvitað langeinföldust í þessu ljósi, að tengja kvótann eða veiðiheimildirnar að hluta til við byggðarlög og reyna með þeim hætti að tryggja betur öryggi fleiri aðila sem hér eiga hagsmuna að gæta. Og ég vísa til þeirrar umfjöllunar og kynningar sem þær tillögur okkar um byggðakvóta hafa þegar fengið. Það kemur mér í raun á óvart að menn skuli ekki hafa lagt meiri hugsun í það, lagt meiri vinnu í það að kanna hvort ekki sé til einhver slík útfærsluaðferð á því að láta veiðiheimildirnar, kvótann, renna í gegnum byggðarlögin til skipanna til þess að sjá við þessum augljósa vankanti sem núverandi fyrirkomulag hefur á sér. Ég sé ekki annað en að frá sjónarhóli útgerðarinnar mætti einu gilda hvort úthlutunaraðilinn, eða sá aðili sem kvótinn færi í gegnum á leið sinni til skipanna, væru byggðarlögin í staðinn fyrir að vera ráðuneytið beint. Munurinn er fyrst og fremst sá að þegar kemur til sölu skipa er réttarstaða byggðarlagsins og landverkafólksins sem þar býr önnur en í núverandi kerfi. Hagkvæmni í útgerð á að geta orðið nákvæmlega hin sama. Skipin vita fyrirfram hvað þau mega veiða og hafa fullan ráðstöfunarrétt á þeim afla sem þau mega taka þannig að að því leyti til er hér um nákvæmlega sambærilegar aðstæður útgerðarinnar að ræða. Eini munurinn er í raun og veru þessi - en það er líka grundvallarmunur, algjör grundvallarmunur: Útgerðin á ekki þennan veiðirétt nema að mjög takmörkuðu leyti og getur ekki gert hann að féþúfu eða siglt með hann eða selt hann burt úr byggðarlaginu. Ég vil aðeins ræða við hæstv. sjútvrh. og aðra hv. þingdeildarmenn að sjálfsögðu um skerðingarákvæði vegna útflutnings á ferskfiski eða ísfiski. Ég er þeirrar skoðunar að þar sé hálfgert vandræðamál á ferðinni eins og þetta lítur út í frv. og reynt hefur verið að framkvæma þetta undanfarin ár. Fyrst og fremst auðvitað vegna þess að það er ákaflega erfitt í framkvæmd og ég held að það sé nánast að verða útilokað með tilkomu fiskmarkaðanna og fleiri slíkra hluta í þessum efnum að finna á því einhverja sanngjarna útfærslu með svona álags- eða skerðingarákvæðum eins og meiningin hefur verið að nota. Það hefur a.m.k. enginn maður getað sýnt mér fram á hvernig eigi að tryggja að það komi réttlátlega út og hægt sé að tryggja það að þar sé þá um fullt samræmi að ræða og allir sitji þar við sama borð. Það eru aðrar ástæður til þess að ég held að einhvers konar útflutningsgjald af því tagi sem tillögur Alþb. gera ráð fyrir væri miklu gáfulegri aðferð og mun ég nú aðeins koma að því. Fyrst er þá náttúrlega til að taka að ég tel að við verðum að hafa einhver skerðingar- eða álagsákvæði af þessu tagi. Ég er reyndar og hef alltaf verið þeirrar skoðunar að við þurfum að stýra miklu betur streymi, þ.e. framboði inn á þessa ferskfiskmarkaði, til þess að nýta þá okkur í hag sem best. Og ég tel að verðhrunsdæmi frá sl. sumri og reyndar lengra aftur sanni það svo ekki verði um villst að þessir markaðir hafa ákveðið þol og við getum auðveldlega stórskemmt fyrir okkur með því að dæla þarna inn óheftu magni af fiski og munum gera það ef ekki verður tekið upp eitthvert betra aðhaldskerfi að þessum málum heldur en nú er í gildi. Það hafa sagt mér Íslendingar sem starfa við það erlendis að taka á móti eða miðla ferskum fiski inn á þessa markaði, bæði í Vestur-Þýskalandi og Bretlandi, að ábendingum þeirra t.d. sl. sumar, endurteknum ábendingum frá sl. sumri um að senda ekki meiri fisk, draga úr framboðinu hafi ekki verið sinnt. Æ ofan í æ var dælt inn miklu, miklu meiri fiski á markaðina í Vestur-Þýskalandi og Bretlandi en þessir staðkunnugu aðilar töldu að markaðirnir þyldu, auðvitað með þeim afleiðingum að verðið hrundi niður úr öllu valdi og stór hluti af sumum sendingunum endaði í gúanó. Síðan er við það að eiga, virðulegur forseti, og aðrir hv. áheyrendur, að við erum að flytja þarna inn á hinn sameiginlega markað Evrópubandalagsins. Og þá kem ég nú að umræðuefni sem mér er ákaflega kært, þ.e. sambúð okkar Íslendinga við Evrópubandalagið. Þar held ég að við þurfum aðeins að velta því fyrir okkur hvað er að ske á þessum ágætu árum þegar menn hrópa húrra yfir því að þeir fái gott verð fyrir gámafisk og gott verð fyrir siglingar o.s.frv. Jú, jú. Allt gott um það að segja. En hvað er að ske? Við Íslendingar erum að auka framboð á óunnum fiski á markaði Efnahagsbandalagsríkjanna og minnka hlutfall þess fisks sem við flytjum út unninn. Að einhverju leyti erum við þarna, eins og menn vitna oft til, að koma til móts við breytingar á neysluvenjum í þessum löndum. En aðeins að hluta til. Það er alveg vitað að ferskur fiskur eða ísfiskur frá Íslandi hefur verið keyptur beint til vinnslu erlendis, bæði í saltfisk og frystingu. Síðan er mér sagt af kunnugum mönnum hjá Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda að frændur okkar Danir t.d. liggi nú á því lúalagi að kaupa af okkur ísfisk, verka hann í salt, bíða með hann þangað til tollkvótar Íslendinga fyrir saltfisk í Efnahagsbandalagsríkjunum eru uppurnir og þá dæli þeir honum inn á markaðinn í skjóli þess tolls, verndartolls, sem þar með er kominn á. Ég held að við eigum að líta á þessi mál svolítið út frá þeim sjónarhóli, ekki bara hvernig við þurfum að tryggja okkar atvinnuhagsmuni og verðmætasköpun hér heima fyrir heldur líka hvernig það spilar inn í tollastefnu Evrópubandalagsins. Hvað er að gerast í Evrópubandalaginu? Hvaða afstöðu hafa þeir menn sem þar ráða ríkjum til þessara mála? Sá áhugi, sem Efnahagsbandalagsríkin hafa á því að skapa sér veiðiheimildir eða ná sér í hráefni í öðrum ríkjum, er ekkert leyndarmál. Áhugi þeirra á því að komast inn í íslensku og norsku landhelgina o.s.frv. liggur alveg fyrir. Okkar verkefni er auðvitað að tryggja okkar hagsmuni í þessu samhengi og halda jafnframt, eftir því sem við getum, þessum mörkuðum. Hvers vegna segi ég að það væri rökréttara og skynsamlegra að skoða hvort við getum ekki með einhverju slíku útflutningsgjaldi, sem væri tekjustofn sem við gætum stýrt upp og niður eftir aðstæðum, spilað á móti bæði þeirri tilhneigingu, sem við viljum hafa hemil á, að ná sér í skjótfengna verðmætaaukningu með því að senda fiskinn út óunninn og koma með krók á móti bragði þeirrar markvissu tollastefnu Efnahagsbandalagsins að ná til sín sem mestu af hráefni inn á sitt svæði? Ég ætla að vitna hér í skýrslu sem ég hef nefnt einum tvisvar sinnum áður á hinu háa Alþingi og, með leyfi forseta, hugsanlega að lesa eitthvað upp úr henni - þó mér leiðist það að vísu að ég er hér með eintak sem er á enskri tungu og er kannski fyrir trassaskap hjá ræðumanni að hafa ekki orðið sér úti um þýtt eintak sem ég hef þó grun um að sé til í landinu. Þetta er skýrsla frá einhverri efnahagsnefnd eða tollanefnd innan Evrópubandalagsins og þar er nú ekki verið að skafa utan af hlutunum. Þar er einfaldlega sagt að það sé yfirlýst markmið samræmdrar tollastefnu Evrópubandalagsins í þessum efnum að halda lágum og helst sem minnstum tollum eða gjöldum á innflutningi óunnins fisks inn í bandalagslöndin en draga á móti úr tollfrjálsum kvótum á unnum fiski. Það er sem sagt markviss og í raun þarna yfirlýst stefna - ja, ekki yfirlýst, það er of mikið sagt vegna þess að þetta er ekki opinbert plagg hjá Efnahagsbandalagsríkjunum heldur var því stolið í sumar - en það er engu að síður stefna Evrópubandalagsins, og það liggur fyrir sannað, að færa þetta jafnvægi svona til. Auka og rýmka fyrir heimildum um að flytja fiskinn óunninn inn í Efnahagsbandalagsríkin en draga á móti úr heimildum fyrir tollfrjálsan útflutning héðan, og frá Noregi hugsanlega og fleiri löndum, á saltfiski og unnum vörum. Þetta finnast mér vera þeir alvöruhlutir, herra forseti, að mér finnst það skrýtið og eiginlega sérkennilegt að í þessari umræðu um sjávarútvegsmál, bæði fiskveiðistefnuna og reyndar þeirri umræðu sem var hér um rekstrarskilyrði sjávarútvegsins í tengslum við ákvörðun um launaskatt, þá skyldu menn í raun og veru ekkert ræða þessa hluti. Ég held að þetta sé eitt stærsta framtíðarverkefni í sambandi við stöðu íslensks sjávarútvegs, markaðsstöðuna, að ræða hvernig við getum brugðist við þessari stefnu Efnahagsbandalagsins sem er að verða einn okkar allra þýðingarmesti markaður og verja okkar rétt til þess að koma þá einhverjum krók á móti. Menn eru að tala um það hér að það séu nú einhverjir erfiðleikar og einhver vandkvæði á því fyrir okkur Íslendinga að gera nokkuð í þessu máli. Er það þá þannig að við ætlum bara að setjast niður og sætta okkur við það að Efnahagsbandalagsblokkin setji okkur leikreglur í þessum efnum í báða enda, alla enda, skammti okkur kvótana, tollfrjálsu eða tolllágu kvótana á útflutning á unnum vörum og geti líka komið í veg fyrir það að við getum þá gripið til einhverra innri ráðstafana til að hafa hemil á útflutningi óunnins fisks? Þetta finnast mér vera miklar grundvallarspurningar sem ég hefði gjarnan viljað heyra hæstv. sjútvrh. úttala sig eitthvað um. Ég held að þetta séu í raun engin hernaðarleyndarmál lengur. Það er að vísu þannig að þessir hlutir hafa verið til umræðu í hv. utanrmn. Alþingis um nokkurt skeið og fóru þar fyrst kannski ekki mjög hátt af eðlilegum ástæðum vegna þess að um viðkvæma hluti er að ræða en þetta hefur komið fram í íslenskum blöðum og verið til umræðu þannig að ég held að það sé ekki lengur eftir neinu að bíða í sjálfu sér fyrir Alþingi að ræða þetta mál fyrir opnum tjöldum, enda langhreinlegast. Og herra forseti. Ég vona að það hafi skilist hvað ég er að fara og ég vænti þess að hæstv. sjútvrh. sé þessu máli kunnugur og ég þurfi þess vegna ekki að vera að niðurlægja mig við það að lesa upp tilvitnanir úr þessari skýrslu á ensku. En ég get gert það ef menn óska til að rökstyðja það enn frekar hvert er verið að fara þarna í Efnahagsbandalaginu. Það væri út af fyrir sig fróðlegt að fá þetta þýtt ef það er ekki þegar búið og láta dreifa því hér á hinu háa Alþingi. Ég ætla þá að nefna aðeins tvö eða þrjú atriði í viðbót, herra forseti. Í fyrsta lagi þetta með smábátana. Ég þarf í raun og veru litlu við það að bæta þar sem margir hv. alþm. hafa fjallað hér um það mál. Ég vil þá bara segja að fyrir mér eru sæmilega rýmilegar veiðiheimildir smábáta mikið byggðamál. Stærra og meira byggðamál en mér finnast margir átta sig á. Ég er þá ekki bara að tala um þá staði sem nú er orðið mjög í tísku að nefna hér, Grímsey og Bakkafjörð, sem vissulega eiga allt sitt undir smábátaútgerð og allir vita. Ég er ekkert síður að tala um fjöldamörg sjávarpláss hringinn í kringum landið sem eru þannig saman sett að þar er kannski einhver útgerð stærri báta og einn eða tveir togarar eftir atvikum en hryggjarstykkið félagslega í þessum kauptúnum og plássum eru samt smábátasjómenn. Það er nú einu sinni þannig að við getum haft einn togara og tvo báta, það er kannski 15 manna áhöfn á togaranum, þar af er helmingurinn aðkomumenn eða alls konar lausamenn og síðan eru nokkrir heimamenn á bátum. En það eru kannski 25 eða 30 smábátar gerðir út. Af þeim eru e.t.v. 15 eða 20 heimilisfeður í viðkomandi sjávarplássi. Það er kannski 1/3 af öllum fjölskyldum á staðnum sem á sína fyrirvinnu á þessum smábátum. Ég þekki þetta af eigin raun af því að ég er alinn upp í svona umhverfi. Þessir menn eru oft á tíðum hryggjarstykkið í þessum byggðarlögum eða sjávarplássum félagslega, kjölfestan í byggðinni. Þar með er verið að segja dálítið alvarlegan hlut. Það er kannski verið að fjalla um lífsafkomu og grundvöll stórs hluta þeirra íbúa sem eru kjölfestan í byggð á viðkomandi stöðum. Þetta á ekkert síður við um marga staði þar sem hlutfall aflans sem kemur á smábátum er ekkert óskaplega hátt, kannski af því að það er einn ágætur togari í viðkomandi plássi sem aflar býsna mikið, stórt hlutfall miðað við 20 trillur. En frá sjónarhóli byggðarinnar séð er afkoma og staða smábátaútgerðarinnar alveg afgerandi og prósentutölur breyta því ekki. Prósentutölur og þessi, með þínu leyfi forseti, fjandans meðaltöl, sem er nú alltaf verið að nauðga upp á mann í öllum umræðum, þær breyta nefnilega stundum ekki staðreyndum lífsins þó að það sé hægt að vitna í þær. Það eru einfaldlega staðreyndir lífsins í mörgum þessum plássum að smábátaútgerð er kjölfestan í byggðinni og það eiga menn að hafa í huga. Ég gæti lesið upp mörg bréf úr mínu kjördæmi og vitnað í mörg símtöl og samtöl sem ég hef átt við fjöldann allan af, ekki bara smábátasjómönnum heldur sveitarstjórnarmönnum og ýmsum frammámönnum atvinnulífs í mínu kjördæmi og víðar sem hafa á því skilning hversu mikilvægur þessi þáttur er. Það er fyrir neðan allar hellur að ræða um þessa hluti á þeim grundvelli að hér sé um heimtufrekju einhvers fámenns þrýstihóps að ræða. Það er ekki þannig. Þetta er miklu, miklu, miklu stærra mál og verður ekki aðskilið frá byggðamálunum og því stóra samhengi sem verður að skoða þessa hluti í. Vissulega er það svo þannig að það rúmast margt undir þessari regnhlíf sem einu nafni er nefnd smábátaútgerð. Það er alveg rétt og gerir vandamálið kannski dálítið flóknara en ella. Það er náttúrlega einungis hluti þessa hóps sem hefur allt sitt framfæri og á allt sitt undir þessari útgerð. Það er vissulega rétt. En það er hins vegar erfitt mál og ég hef ekki séð fram úr því hvernig menn ættu þá að fara að draga þá menn í sundur. Þess vegna held ég að það sé engin önnur leið til en sú að hafa þessar reglur sæmilega rýmilegar þannig að menn hafi þarna þokkalega afkomumöguleika og þokkalegan grundvöll. Auðvitað njóta þá einhverjir þess sem kannski þurfa ekki endilega á því að halda til þess að geta dregið fram lífið en þannig er það nú einu sinni með allar reglur sem við setjum að menn eru í mismunandi mikilli þörf fyrir þau réttindi og þá aðstoð sem verið er að setja reglur um hverju sinni og því verður ekki breytt hér frekar en annars staðar. Ég ætla að láta þetta duga um smábátana og vísa þar til þeirrar rækilegu og ágætu umfjöllunar og ræðuhalda sem hér hafa verið um það mál. Ég tek undir með þeim ræðumönnum sem nefnt hafa stöðu þeirra sem voru svo ógæfusamir eða ólánssamir að missa sín skip á þeim tíma sem þessar kerfisbreytingar voru að ganga í garð. Ég held að það sé sanngirnis- og réttlætismál að reynt verði með einhverjum hætti að koma til móts við þá aðila sem þar með duttu með hastarlegum hætti út úr myndinni, kannski eftir að hafa unnið eða starfað að þessu um langan tíma, stóðu svo uppi réttindalausir vegna þeirra meinlegu atvika sem höguðu því svo að þeir áttu ekki skip nákvæmlega á réttum degi. Ég held að það væri hægt að leysa það mál með einhverjum þeim hætti sem hv. 2. þm. Vesturl., sem talaði hér áðan, stakk upp á, þ.e. setja einhvers konar heimildarákvæði án þess að nefna þar nöfn eða sérstök dæmi sem hægt væri að nota til þess að koma til móts við þá aðila sem þarna áttu hlut að máli og vilja komast aftur inn í þennan útveg. Þá er ekki nema eitt eftir, herra forseti, og hefur mér nú miðað alveg geysilega vel áfram. Það er ofurlítið um eftirlit og réttargæslu í þessu kerfi. Ég get bara ekki stillt mig um að ræða það mál pínulítið, herra forseti, og er ég þó ekki júristi eða haldinn neinni sérstakri áráttu til þess að ræða slík mál yfirleitt. Satt best að segja leiðist mér yfirleitt lögfræði. En þegar maður les yfir þessar greinar, þar sem ráðuneytinu og ráðherranum er í svo til hverri einustu setningu falið alls konar vald og alls konar heimildir og opnað fyrir hans rykti og makt í víðu samhengi, og hugsar um það, hversu geysilega vandasamt verkefni þetta er, sem lagt er á herðar, að vísu ágætlega breiðar, eins hæstv. ráðherra, að annast alla þessa miklu framkvæmd, fara með allt þetta mikla framkvæmdarvald og taka við öllu þessu mikla valdi af Alþingi í raun og veru, þá finnst manni að sá hæstv. ráðherra hljóti að vera með fangið alveg fullt af þessu verkefni og það geti ekki verið eftirsóknarvert né heppilegt, skynsamlegt og réttlátt að á þessum herðum hvíli líka allt eftirlit, úrskurðarvald, um það hvort menn hafi eða hafi ekki hegðað sér samkvæmt þessum reglum, og refsingarvald, í raun og veru heimildir til að typta menn, sekta menn eða refsa mönnum eftir atvikum, allt hjá einum og sama manninum. Ef Alþingi gengur frá hlutunum með þessum hætti með tiltölulega almennri rammasetningu sem felur framkvæmdarvaldinu mikilvægt verkefni og hlutverk, sem auðvitað getur átt rétt á sér og oft er verið að gera í löggjöf, þá eru menn þó yfirleitt að skáka í því skjóli að í landinu sé þrískipting valdsins í löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald. En sú þrískipting er í raun og veru í meira og minna mæli brotin upp hér. Og þó að þetta sé að vísu á grundvelli ákvæða eldri laga um heimildir til að gera upptækan ólöglegan afla o.s.frv., sem að vísu er geysilega útvíkkað með þeim ákvæðum sem hér er bætt inn í og ætlað er að koma til framkvæmda á grundvelli hinna eldri ákvæða eða eldri heimilda, þá held ég að menn verði að muna að hér er um tiltölulega sérstakar heimildir að ræða sem eru, og eiga auðvitað að vera, ef þær eiga þá nokkurn rétt á sér, undantekning frá þeirri reglu að þetta sé ekki á sömu hendi. Eftirlit með því og rannsóknar- og úrskurðarvald yfir því hvort farið sé að lögum á ekki að vera hjá þeim sem annast framkvæmdina. Þetta er nú bara aldagömul regla sem nánast allar þjóðir hafa komist að raun um að sé nauðsynlegt að viðhafa. Þess vegna finnst mér að þegar maður les t.d. þær greinar sem einhvern tímann voru 17. og 18. gr. frv. og eru það kannski enn, þá er þar í fyrsta lagi þessi snilldarlega klausa um það að menn verði nú að láta ráðuneytinu alla skapaða hluti í té ókeypis og í öðru lagi heimildirnar sem ráðherra hefur til þess að nýta sér lögin bæði frá 1924 og 1976, um sektir og upptöku ólöglegs afla, brjóti menn gegn þeim reglum sem þetta frv. setur. Ég ætla að líta, virðulegur forseti, í frv. eins og það kom frá Ed. og sjá hvort þetta hefur númerast upp. Nei, þetta er 17. og 18. gr. og, með þínu leyfi, stendur í 17. gr.: "Útgerðarmönnum, skipstjórnarmönnum og kaupendum afla, svo og umboðsmönnum og útflytjendum, er skylt að láta ráðuneytinu ókeypis í té og í því formi sem óskað er eftir allar þær upplýsingar sem unnt er að láta í té og nauðsynlegar eru taldar vegna eftirlits með framkvæmd laga þessara." Þetta er mjög hliðstætt ákvæði og ríkisskattstjóri hefur t.d. sums staðar í lögum og ýmsir slíkir aðilar, annaðhvort innan dómskerfisins eða skattarannsóknakerfisins eða á öðrum stöðum, hafa til þess að ganga að upplýsingum. En hér er framkvæmdarvaldið að fá þessar heimildir í hendur. Til hvers? Jú, það kemur fram í næstu grein: "Brot gegn ákvæðum laga þessara, reglum settum samkvæmt þeim eða ákvæðum leyfisbréfa varða sektum að upphæð 2–14 þús. gullkrónur, sbr. lög nr. 4 11. apríl 1924, og upptöku afla skv. lögum nr. 32 19. maí 1976, um upptöku ólöglegs sjávarafla." Áfram segir að reynist afli fara yfir úthlutað aflamark o.s.frv., þá skuli farið með það samkvæmt heimild þessara laga. Og enn fremur segir: "Ráðuneytinu er enn fremur heimilt vegna brota gegn ákvæðum laga þessara, reglna settum samkvæmt þeim og leyfisbréfa að svipta skip heimild til veiða í tiltekinn tíma og varða veiðar eftir leyfissviptingu viðurlögum skv. 1. mgr." - Þ.e. sektum eða upptöku afla á grundvelli þeirra fyrri laga hvorra tveggja sem vitnað var til. - "Sama gildir verði um að ræða vanskil á greiðslu andvirðis ólöglegs sjávarafla sem sætt hefur upptöku." Það er ekki bara það að heimilt sé að refsa mönnum, heldur er líka heimilt að nota þessar refsingar, ef menn borga ekki sektina sem er úrskurðuð, yfir menn á grundvelli þessarar greinar. Þá er þetta eiginlega komið í hring ef ég skil þetta rétt, herra forseti. Þannig gæti ráðherrann þess vegna haldið áfram að refsa endalaust, þ.e. hækka á mönnum refsinguna og ef menn borga svo ekki sektina, þá getur hann aftur refsað mönnum o.s.frv. Það sem hér er auðvitað að gerast er það að í lögum er verið að fela ráðherra heimildir til refsinga bæði á grundvelli laganna og þeirra reglugerða sem hann má setja samkvæmt lögunum og leyfisbréfa sem hann má gefa út. Ég veit það ekki, herra forseti, eins og ég sagði hér áðan er ég ekki lögfræðingur, en mér finnst að þetta hljóti að vera nánast einsdæmi og afbrigðilegt í ljósi þeirrar þrískiptingar valdsins sem við þykjumst þó vera að reyna að viðhafa hér í landinu. Ég hlýt því að spyrja hæstv. ráðherra ef hann skyldi nú eiga eftir að tjá sig hér áður en þetta frv. verður að lögum sem ég á nú von á: Er þetta heppilegt og æskilegt? Er ekki hugsanlegt að koma því einhvern veginn þannig fyrir án þess að af því hljótist mikill kostnaður, mikið apparat eða bákn, að einhver óháðari aðili en hæstv. ráðherra sjálfur og ráðuneyti hans fari með þetta allt saman, alla þessa hluti? Og er ekki óþarfi að hafa þetta orð "ókeypis" þarna inni? Er ekki bara nóg að segja að ráðuneyti geti fengið þær upplýsingar sem það telur sig þurfa? Mér finnst hér vera fulllangt gengið. Það verð ég að segja alveg eins og er. Og ég spyr: Hefur verið farið ofan í það nú eða fyrr hvernig þessar heimildir skv. 17 og 18. gr. og önnur ákvæði sem því tengjast hér í frv., hvernig þau standa réttarfarslega séð gagnvart stjórnskipan og réttarfarsreglum í landinu? Er þetta fullkomlega eðlilegt eða hvað? Hefur verið leitað umsagnar óháðra aðila, t.d. lögfræðilegra greinargerða frá lagadeild Háskólans eða öðrum slíkum aðilum, um það hvort þetta skipulag sé í raun og veru heppilegt? Nú veit ég af því að ég hef heyrt það áður að hæstv. ráðherra vísar auðvitað til þess að þeir sem telji sig órétti beitta geti leitað á náðir dómstólanna og það er auðvitað fyrir hendi. Það er svo sem ekki verið að leggja niður dómstólana í landinu. En það breytir samt ekki hinu þó áfram séu til dómstólar að þarna er ráðuneytið að fá allar þessar heimildir í hendur til þess að nota þær og beita þeim og það er þá upp á einstaklingana, sem fyrir því verða að fá yfir sig úrskurði samkvæmt þessu, að leita réttar síns. Það stendur upp á þá með það. Það er þeirra að sanna sakleysi sitt. Og er það nú skynsamleg réttarfarsregla að málin snúi þannig að það sé til sérstakt úrskurðar- og sektunarvald sem geti fellt yfir menn úrskurði og menn verði þá sjálfir að reyna að sanna sakleysi sitt ef þeir ætla að fá slíku hnekkt hjá hinum eiginlegu dómstólum landsins? Allan þann tíma sem þessi kvóti hefur verið til umræðu hefur mikið verið talað um það mikla vald sem hæstv. ráðherra og framkvæmdarvaldið fá í hendur með þessum lögum. Það er auðvitað rétt og það er ekki heppilegt að mínu mati að framselja allt of mikið af eiginlegu löggjafarvaldi þannig út í ráðuneyti eða eitthvað annað. En mér finnst þó sök sér að slíkt sé gert ef tryggilega er frá því gengið í lögum, og það er auðvitað alveg ljóst, að ráðherra fer ekki með aðra hluta málsins en framkvæmdarvaldið í viðkomandi málaflokkum. Hér er verið að gera miklu meira. Hér er í raun og veru verið að leggja til eitt víðtækasta valdaafsal yfir til framkvæmdarvaldsins sem gert er í nokkurri löggjöf, plús öll þessi ákvæði sem ég hef hér vitnað um sem varða eftirlit, rannsókn og úrskurði á framkvæmd laganna. Mér finnst þessi þáttur hafa komið merkilega lítið til umræðu miðað við þær háu upphrópanir sem heyrst hafa bæði nú og fyrr um allt þetta mikla valdaafsal. Ég veit að ekki einum einasta manni hér, sem hlýtt hefur á mál mitt, hefur dottið í hug að ég sé að tala um þetta sérstaklega vegna þess að hæstv. sjútvrh. heiti Halldór Ásgrímsson. Ég vona að það geri enginn slíku skóna. Ég ræði þetta í fullkominni hreinskilni og einlægni vegna þess að ég vænti þess að ráðherrann taki málinu þannig og mér finnst að við eigum að geta hafið okkur upp yfir það að ræða hlutina í því samhengi hverjir gegna tilteknum störfum á tilteknum tímum. Ég tel þetta vera prinsipmál og hef um það verulegar efasemdir að það sé skynsamlegt réttarfarslega séð að standa svona að hlutunum, ekki síst þegar menn eru að tala um að lögleiða þetta kannski til þriggja ára, þá finnst mér nauðsynlegt að það liggi þá fyrir hvernig þessi gjörð stendur gagnvart réttarfari og réttarskipun í landinu, hvort þetta sé eðlilegt og hvort þá séu ekki til einhverjar leiðir til þess að haga þessu með öðrum hætti. Ég held að þetta sé eitt, auðvitað bara eitt, en þó eitt af því sem gæti greitt fyrir einhverju samkomulagi um afgreiðslu þessa máls ef menn gætu komist að einhverri lendingu í þessum efnum. Ég segi það fyrir mitt leyti a.m.k. að mér þykir það skipta nokkru máli, þegar rætt er um málið í heild sinni, hvernig með þetta eftirlits- og úrskurðarvald er farið og hvar því er fyrir komið. Ég held, herra forseti, og fer ég alveg að ljúka máli mínu, að það væri einhver mesti greiði sem hæstv. sjútvrh. væri gerður ef hægt væri að taka þennan kaleik af honum og koma honum fyrir hjá einhverjum öðrum aðilum sem ekki þyrftu nálægðar sinnar vegna við málið að öðru leyti að vera í jafnslæmri stöðu og hæstv. ráðherra hlýtur að vera þegar til hans kasta kemur að fella úrskurði á grundvelli þessara heimilda.



Herra forseti. Ég tel eiginlega óhjákvæmilegt að beina nokkrum orðum til virðulegs forseta út af þessu fundahaldi hér. Ég tel það afar eðlilegt að það séu margir sem taka hér þátt í umræðum um þetta þýðingarmikla mál. Þrettán manns hafa verið hér í sex tíma að ræða þetta stjfrv. En ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því að við erum komin langt út yfir öll þau mörk sem hafa verið fyrir venjulegu kvöldfundarhaldi hér á Alþingi það sem af er þessa þings og má reyndar leita lengra að ég hygg. Hér hefur lengst staðið fundur fyrr á jólaföstunni til kl. 1.50 að því er skrifstofa þingsins upplýsir. Menn hófu fund í Sþ. kl. tvö í dag. Þar fór fram löng og ströng atkvæðagreiðsla, í fjóra tíma eða svo sem sá fundur stóð. Og nú höfum við verið hér linnulaust í rauninni á kvöld- og næturfundi í sex tíma. Ég vildi vekja athygli virðulegs forseta á þessu og inna hann eftir því hvað fyrirhugað sé í sambandi við framhald þessarar umræðu. Mér finnst það ekki við hæfi í rauninni að við, ekki fleiri en við erum hér, ræðum svo þýðingarmikið mál sem hér er til umræðu áfram fram á rauðan morgun eða fram á rauða nótt og bjartan morgun vonandi, heldur væri skynsamlegra, vegna þess að mér hefur skilist að ekki stæði til að þetta mál færi til nefndar á þessum fundi nú, að þeim sem eiga eftir að tjá sig hér við 1. umr. málsins gefist kostur á því við eðlilegar aðstæður á þessum degi, en eftir að morgnar. Mér hefur skilist að það stæði til að halda hér fund fyrir hádegi. Þetta mæli ég í fullri vinsemd, virðulegur forseti, vegna þess að mér er ljóst að fyrirhugað er að halda áfram fundahaldi hér næstu tvo daga a.m.k. og kann þá að reyna á alllangar fundasetur manna. Og miðað við hvað mál eru mörg og flókin sem hér þarf að afgreiða þá veitir ekkert af því að menn haldi sæmilega vöku sinni og góðum sönsum, einnig þeir sem starfa þurfa í nefndum við afgreiðslu þessara mála. Ég hef tekið eftir því að hér á fundinum hafa verið síðustu einn til tvo tímana 20 þm. af 42 sem sæti eiga í þessari virðulegu deild, þ.e. minni hl. þingmanna, 10 stjórnarliðar af 28 eða rétt um þriðjungur og 10 stjórnarandstæðingar af 14 eða 2/3 þeirra stjórnarandstæðinga sem sæti eiga hér í hv. deild. En vissulega hefur þátttakan í umræðunni verið blönduð og hefur undir það verið tekið sem góðs viti í umræðunni að það hafi verið þátttaka jafnt af stjórnarsinnum sem stjórnarandstæðingum. Ég vek athygli virðulegs forseta á 34. gr. þingskapa Alþingis þar sem segir: "Skylt er þingmönnum að sækja alla þingfundi nema nauðsyn banni." Ég veit út af fyrir sig ekki hvaða nauðsyn það er sem bannar mönnum að vera hér fleiri en raun ber vitni. Hér er ekki helmingur þingdeildarinnar viðstaddur á fundi og ég spyr virðulegan forseta hvort hann hafi heimilað þeim sem ekki eru hér viðstaddir fjarveru. Ég sakna t.d. virðulegs 2. varaforseta þessarar deildar, Sighvats Björgvinssonar. Það eru orðnir nokkrir klukkutímar síðan hann vék af fundi og er þó í stjórnarliðinu og í forustu fyrir þingdeildinni. Ég spyr hvort það sé með vilja virðulegs aðalforseta að annar varaforseti deildarinnar úr ríkisstjórnarliðinu sé farinn heim, e.t.v. að sofa. Mér finnst það ekki við hæfi að jafnþýðingarmikið mál og hér er til umræðu sé rætt við þessar aðstæður öllu lengur og það sé verið að slá hér öll met af því að það sýnist nú ekki að það ráði neinum úrslitum um þetta mál. Hitt gæti verið farsælla að menn ræddu það við betri aðstæður. Það hefur komið fram hjá formanni sjútvn. þingsins að hann telji að það þurfi nokkurn tíma til að vinna í þessu máli þannig að áramótaklukkan hefur að hans mati þegar slegið gagnvart þessu máli, en ég ætla ekki frekar en í kvöld að spá neinu um það út af fyrir sig. Ég vildi, virðulegur forseti, vekja athygli á þessu og jafnframt bera fram ósk um að það sé hægt að stilla næturfundarhaldi hér í eðlilegt hóf. Mér finnst þetta hóf í rauninni vera fram gengið og þegar úr hófi gert í sambandi við þetta fundarhald. Þetta er langlengsti næturfundur í deildinni fram að þessu og ég skil ekki nauðsyn þess að halda því fram miðað við að ekki sé ráðgert að koma málinu til nefndar á þessum fundi.



Varðandi orð síðasta ræðumanns skal tekið fram að það hefur verið kynnt sú ætlun að ljúka þessari umræðu um stjórn fiskveiða og koma málinu til nefndar. Þingflokksformönnum mun hafa verið kunnug sú ætlan að atkvæðagreiðsla um þetta mál yrði á morgunfundi og það mundi takast að ljúka umræðu á fundi nú, enda er langt liðið á 1. umr. Þó að enn séu þrír á mælendaskrá hefur verið almenn þátttaka í þessum umræðum, eins og hv. 2. þm. Austurl. tók fram, en hv. þm. hafa yfirleitt ekki haldið ýkja langar ræður í málinu. Þannig má ætla að 1. umr. geti lokið á skikkanlegum tíma ef ræður hv. þm. verða ekki lengri en þær hafa verið hingað til. Það var ætlunin og er að taka fyrir 1. mál á dagskrá, en þar var umræða hafin, þ.e. um söluskatt, og þar eru ekki margir á mælendaskrá þó að auðvitað geti alltaf bæst við. Þetta var hv. þm. kunnugt. Ég þarf ekki að tíunda þann tímaskort sem er í þessari hv. deild og mörg stór verkefni bíða. Þetta vildi ég taka fram. Fjarvistir hv. þm. eru ekki með mínu leyfi og ef á þarf að halda að kalla þá til þessarar umræðu er ekkert því til fyrirstöðu að það verði gert.



Virðulegur forseti. Ég vil taka undir athugasemdir sem hv. 2. þm. Austurl. hefur gert um stjórn þingsins. Ég held að það sé ekki boðlegt í neinni atvinnugrein. Ég verð að taka undir orð hv. 2. þm. Austurl.

Ég biðst velvirðingar á því að ég var truflaður þannig að ég heyrði ekki orð hv. ræðumanns.

Ég er að endurtaka það og ég var kominn þar í mínu máli að ég lét þess getið að það væri ekki boðlegt í neinni atvinnugrein að fólk sé pínt til að vinna lengri vinnudag en það heilsu sinnar vegna þolir. Það þolir enginn maður það vinnuálag sem forsetar hafa í skjóli aukins meiri hluta má segja pínt minni hlutann til að taka á sig. Það er ekki boðleg nokkrum manni slík framkoma sem hér hefur átt sér stað og síst af öllu þegar sá meiri hluti sem á þennan hátt notar forseta til að kúga minni hlutann til að vera hér og taka þátt í umræðum er að mestu leyti sofandi heima. Það gengur ekki, virðulegur forseti. Ég veit ekki hvað skeður ef borgaraflokksmenn fara nú heim að sofa eins og meiri hlutinn af meiri hlutanum hefur löngu gert vegna þess að þá er hér varaforsetalaust. Ég bið hæstv. forseta um að stytta þessar umræður á þeim forsendum sem komu fram hjá hv. 2. þm. Austurl. Að öðrum kosti sé ég ekki að mælendaskrá sé lokuð. Það eru þrír á mælendaskrá. Þessum umræðum verður ekkert lokið á þessum fundi. Það er alveg ljóst. Ef forseti ætlar að storka minni hlutanum áfram verður minni hlutinn að skilja þau skilaboð. Og að ætla sér að taka söluskattsmálin á dagskrá eftir það mál sem nú er rætt - ja, ég veit ekki klukkan hvað og á hvaða degi. Við skulum hætta að tala um klukkuna og fara að tala um almanakið og vita hvort við verðum að koma í kapp um hvort forseti þolir að vaka lengur en við hinir. Slík vinnubrögð eru ekki boðleg neinum og ég bið virðulegan forseta um að átta sig á því hvað hann er að framkvæma í valdi meiri hluta sem ræður ekki við minni hlutann. Hann ræður ekki við minni hlutann þegar kemur til kasta tímalengdar í sambandi við fundahöld. Ég bið virðulegan forseta um að setja mig á mælendaskrá í þessu máli.



Herra forseti. Ég vil eingöngu skýra frá því hvernig þetta mál var kynnt okkur formönnum þingflokka stjórnarandstöðunnar á fundi í Alþingishúsinu kl. 20 í kvöld. Það bar þannig að að á þeim fundi sátu þrír hæstv. ráðherrar og formenn þingflokka stjórnarliðsins og þeir kynntu þar þau áform sín að reyna að láta ljúka umræðum um fiskveiðistefnuna og um söluskatt á fundi í Nd. í kvöld eða nótt. Við móttókum þann boðskap og mikið meira var ekki við því að segja. Sá fundur var hins vegar gallaður, ef svo má að orði komast, eða ekki nógu vel skipulagður að mínu mati að því leyti til að þar sátu ekki forsetar og ekki heldur forseti þessarar virðulegu deildar sem að sjálfsögðu stýrir hér fundum. Hann var því ekki til staðar til að ráðgast við hann um fundahaldið. Þar veltu menn vöngum yfir því hversu löng þessi umræða gæti orðið, jafnframt um 1. dagskrármálið. Nú hefur hins vegar farið svo, sem búast mátti við og spáð var, að hér þyrftu margir að tjá sig. Það hefur verið gert á málefnalegan hátt og yfirleitt í stuttum ræðum og þeir sem talað hafa hafa verið í bland nokkurn veginn til helminga stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar. Það er því allt með fullkomlega eðlilegum hætti. Hitt er ekki jafneðlilegt, og ég tek undir það, að hér skuli vera þunnskipaður salur og að stjórnarliðar skuli flestir vera fjarverandi, upplýst af forseta án þess að hafa til þess leyfi. Það er ekki gott að halda umræðum áfram lengi nætur við þær aðstæður og ekki í raun viðunandi að hér sé haldið fram umræðum þegar hv. þm., sem tekið hafa þátt í umræðunni fyrr, eru farnir heim. Og hvað skeður nú ef menn vilja svara eða spyrja út úr þá hv. ræðumenn suma sem hér hafa talað og margir úr stjórnarliðinu en eru nú farnir af fundi, eins og hv. 2. varaforseti deildarinnar sem þegar hefur látið dreifa hér brtt. við þetta frv.? Að vísu kemur hún eðli málsins samkvæmt ekki til umræðu við 1. umr. en liggur engu að síður frammi. Nú er upplýst að hv. 5. þm. Vestf. sé ekki á fundinum og ef ég hef skilið forseta rétt án heimildar forseta. Ég bið forseta að leiðrétta mig ef það er ekki rétt að hv. 2. varaforseti hafi farið af fundi án leyfis forseta. Ég vildi, herra forseti, koma á framfæri hvernig þessi fundur fór fram og hvað þar gerðist og leyfa mér að lýsa þeirri ósk minni að ætli menn að halda áfram slíku samráði, sem út af fyrir sig er gott, verði það gert með því að forsetar Alþingis, a.m.k. þeirra þingdeilda sem í hlut eiga hverju sinni, séu viðstaddir þannig að ekki þurfi þá að bera boðin um langan veg á milli manna.



Varðandi orð síðasta hv. ræðumanns skal tekið fram að framvegis skal sá háttur hafður á að forseti verði á samráðsfundum við formenn þingflokka og ráðgist við þá um gang þingmála. Sá háttur mun verða hafður á eftirleiðis.



Virðulegur forseti. Ég skildi þín orð svo áðan að ráðgert væri ekki aðeins að ljúka umræðum um þetta mál, sem hér er enn rætt og nokkrir menn á mælendaskrá, heldur einnig að taka upp umræður um annað dagskrármál að því loknu. Ég verð að segja að ég hefði vart reiknað með að heyra eitthvað ótrúlegra af vörum virðulegs forseta en yfirlýsingu af því tagi nú þegar klukkuna vantar 17 mínútur í 4 að morgni að það standi ekki aðeins til að ljúka umræðum um dagskrármálið, sem hugsanlega er hægt á ekki löngum tíma, ég átta mig þó ekki á því hvað það er langur tími sem til þess þarf, en að það standi til að taka þá upp umræðu um annað mál á dagskránni og það að minni hluta þingdeildarinnar viðstöddum, ys hlutar stjórnarþm., stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar, farnir fyrir löngu heim að sofa. Ég átta mig ekki á hvers konar þinghald þetta á að vera. Er hugmyndin að svo verði haldið fram til áramóta og við göngum inn í nýtt ár - ja, kannski ekki með heilaskemmdir af vöku en alla vega ekki mjög vel á okkur komin? Ég treysti virðulegum forseta til að meta þetta mál yfirvegað og það sem bíður manna á komandi degi, ekki aðeins okkar þm. heldur starfsmanna þingsins sem enn eru hér að störfum og þess ágæta fólks sem fylgist með þessari umræðu af áhuga. Eðlilegast væri að þessari umræðu yrði nú frestað og henni fram haldið á fundi á komandi degi og við eðlilegar aðstæður, svo og önnur þau mál sem á dagskránni eru. Ég treysti því að heyra frá virðulegum forseta orð í þá átt að í mesta lagi verði reynt að ljúka þessari umræðu, en ekki lagt upp í þá ósvinnu, svo ég orði það mildilega, að ætla að fara að taka hér enn eitt mál á dagskrá þegar fer að nálgast rismál að gömlu tímatali.



Varðandi orð hv. 2. þm. Austurl. skal tekið fram að hér eru þrír á mælendaskrá um stjórn fiskveiða, en þegar eru búnir að tala 13 þm. í því máli þannig að ætla má að umræðum gæti lokið á tiltölulega stuttum tíma. Varðandi söluskattsfrv. er hv. 2. þm. Austurl. þar á mælendaskrá og hefur hafið sína ræðu en ekki lokið henni og tveir aðrir hv. þm. Að sjálfsögðu eru mælendaskrár í þessum málum báðar opnar enn þá, en ég endurtek að það var ætlunin að ljúka þessum málum báðum á þessum fundi og koma þeim til nefndar. Þó að nefndir fjalli um þessi mál eru tvær umræður um þau mál eftir í hv. deild. Ætlunin var þessi. Það mun verða haldið áfram umræðum um stjórn fiskveiða og haldið áfram með þá mælendaskrá sem nú er.



Hæstv. forseti. Þó að rösklega þrír stundarfjórðungar séu nú liðnir fram um óttu þessarar nætur hefur vitaskuld mikið verið sagt í kvöld og nótt og trúa mín er sú að komið verði nokkuð fram um rismál eða miðjan morgun áður en umræðu lýkur. Ég er þó ekki með þessum orðum að gefa til kynna að ræða mín verði sérlega löng. En ég kvaddi mér hljóðs nokkuð snemma kvölds. Þá munu hafa verið einir 12 eða 13 á mælendaskrá og eins og ég sagði hefur margt síðan fram komið. Mér er það nokkur árátta á stundum eins og þessari að velta fyrir mér ártölum. Mér koma í hug ártöl eins og 1903, 1948, 1958, 1971, 1975, 1976. Ég býst við því að flestir sem á mál mitt hlýða séu ekki í vafa um hvað tengi saman þessi ártöl úr þjóðarsögu okkar. Laust eftir aldamótin síðastliðnu var landhelgi Íslands ákvörðuð þrjár sjómílur. Langur tími leið við misjafnar aðstæður til þess tíma að landgrunnslögin voru sett árið 1948. Með landgrunnslögunum 1948 er í rauninni lagður grunnur að þeirri stöðu sem við byggjum á í dag. Persónulega er mér þó ekkert þessara ártala sérstaklega minnisstætt. Ég mun koma að því síðar í máli mínu. Árið 1958 urðu 12 mílurnar staðreynd við baráttu, 1971 50 mílurnar, 1975 200 mílur og 31. maí 1976, eins og hæstv. fyrrv. sjútvrh. sagði fyrr í máli sínu í kvöld, voru reglur um hagnýtingu fiskveiðilögsögu Íslendinga lögfestar hér á hv. Alþingi. Persónulega er mér eitt ártal minnisstætt úr þessari sögu, það er 1952. Það er vegna þess að þá er ég unglingur vestur á Vestfjörðum og þannig stendur þá á á mínu heimili, þar sem ég átti heima vestur við Arnarfjörð, að nánast fyrirvaralaust hafði verið sett löggjöf á hv. Alþingi um að stöðva dragnótaveiðar á Vestfjörðum og raunar víðar um land. Í þorpi eins og ég átti heima í í þann tíð þýddi þetta nánast dauðadóm yfir þær atvinnugreinar sem voru burðarásar í þessum þorpum. Sá var þó munur á, miðað við margt sem stendur til í dag, að þessari löggjöf fylgdi ákveðin, ekki aðeins vísbending, heldur ákvörðun frá Alþingi um það að bætur yrðu greiddar fyrir það tjón sem viðkomandi aðilar höfðu beðið af þessari löggjöf. Ég leyni því ekki að mér og sjálfsagt mörgum sem þarna áttu hlut að máli var ekkert hlýtt til þessarar hv. stofnunar á þeim tíma. Það var vegna þess fyrst og fremst hversu hratt þetta mál bar að og fyrirvaralaust. Það var líka vegna þess að viðbúnaðurinn í þorpum á þeim tíma var afskaplega lítill til að mæta slíkum aðstæðum. Í því þorpi sem ég átti heima í, sem var dálítið sérstætt, hafði það hins vegar gerst að fjörðurinn, Arnarfjörður, hafði tvisvar sinnum tæmst frá stríðslokum af þeirri veiði sem þegar var farið að gæta verulega þar við fjörðinn og þar á ég við rækju. Eins og menn vita var rækjuveiði einna fyrst stunduð hér á landi við Ísafjarðardjúp og Arnarfjörð. Síðan gerist það laust eftir árið 1952, líklega 1954, að forráðamenn þess veiðiskapar við Arnarfjörð leita til atvinnudeildar Háskólans sem þá starfaði og biðja um aðstoð fiskifræðings við stjórn rækjuveiðanna. Ég held að þarna hafi í rauninni í fyrsta sinn í sögu fiskveiða hér við land verið lagður grunnur að skipulagðri fiskveiðistjórn. Og mér finnst ánægjulegt að minnast þess að frá þessum tíma að þetta var gert hefur fjörðinn aldrei þrotið að þessari veiði. Þetta sannfærði mig snemma um það að fiskveiðistjórn er nauðsyn sem við verðum að horfast í augu við og við verðum að taka tillit til ef við ætlum að lifa af þessu sjávarfangi sem við eigum í rauninni allt undir. Það þýðir hins vegar ekki að það sé sama hvernig að þeirri fiskveiðistjórn er staðið. Við stöndum við það og sitjum þessa nótt að fjalla um það líklega í þriðja sinn hvernig að verður staðið með heildarstjórn að þessu leyti fyrir okkur Íslendinga í næstu framtíð. Á hverju hausti þegar Alþingi kemur saman er fyrsta mál hvers þings fjárlög. Það er eitt fyrsta mál sem rætt er af alvöru og opnað í þinginu. Það er afgreitt til einnar fjölmennustu nefndar þingsins sem starfar nánast sleitulaust, venjulegast fram til jóla. Málin eru síðan tvírædd síðar, oftast afgreidd fyrir jól. Þessi löggjöf á á hverju ári aðeins að gilda í eitt ár. Að þessu sinni hefur að vísu því miður ekki tekist að afgreiða þá löggjöf fyrr en á milli jóla og nýárs og einmitt þá á þeim degi sem nýlega er lokið. Sú löggjöf sem við erum að ræða um núna átti hins vegar að tilhlutan þeirra sem lögðu málið fram að standa í fjögur ár. Ætlan þessara aðila var að þessi hv. deild fjallaði um þetta mál, eins og hér hefur margsinnis komið fram í kvöld, á þessum næturfundi, 1. umr., væntanlega yrðu nefndarstörf á morgun. Eftir einn dag og ætti síðan löggjöfin að verða staðreynd eftir að vísu umfjöllun í hv. Ed. Þetta er mál sem er nánast fyrst lagt fram í þinginu í þessum mánuði þó að undirbúningur hafi vitaskuld verið svo og svo langur. En fyrir venjulegan þingmann er þetta staðreyndin. Menn hafa þetta hér á borðum til umfjöllunar og nú fyrst til umræðu í þann mund sem öll nótt er að verða úti um að koma löggjöfinni í gegn. Mér er það að vísu fullljóst að hæstv. sjútvrh. er ekki vandi á höndum að hafa stjórnina á hendi í þessum málum enda þótt þessi mál taki lengri umfjöllunartíma á hv. þingi en ég hef verið að lýsa. Því nefni ég þetta að það hefur komið fram í máli nánast hvers einasta manns, bæði stjórnarsinna og stjórnarandstæðings, meira að segja í máli hæstv. ráðherra, að umfjöllunartími í þessu efni er of skammur, a.m.k. ef til þess er ætlast að menn fjalli um málin á þann veg að þeir ígrundi þau, athugi þau og ég tala nú ekki um að viðkomandi nefndir fái tíma til umfjöllunar. Það eru ekki mörg atriði sem ég mun fjalla um á þessu stigi málsins, það munu vera ein fjögur atriði sem ég mun fjalla um sérstaklega. Áður en ég geri það langar mig til að kynna atriði sem ekki hefur borið á góma í umræðunum í kvöld en er þó í skýrslu sem mun hafa verið kynnt af hálfu ráðuneytisins í þessu máli og er eftir íslenskan höfund sem heitir Rögnvaldur Hannesson, með leyfi hæstv. forseta, sem er prófessor í fiskihagfræði í Verslunarháskólanum í Bergen í Noregi. Þessi maður er sjálfsagt hinn gegnasti vísindamaður og ég get sagt það í fáum orðum að ritgerð hans er í stórum dráttum meðmæli með kvótakerfi almennt. En það er ekki af þeirri ástæðu sem mig langar til að vitna í lokaorð þessarar skýrslu, heldur af því að mér sýnist að þar sé í rauninni drepið á atriði sem vakir að baki þeirri umræðu sem hér hefur farið fram, sem vakir að baki þeirri lagasetningu sem verið er að fjalla um í þriðja sinn. Margur hefur sagt hér í kvöld að löggjöf af þessu tagi festist ef hún er sett á æ ofan í æ. En enginn hefur minnst á, svo að ég hafi heyrt, það sem þessi vísindamaður, Rögnvaldur Hannesson, fjallar um í lokaorðum sínum. Með leyfi forseta langar mig að grípa niður í lokaorðin, en þar segir: "Hinu opinbera standa til boða tvær meginleiðir til að afla sér tekna af kvótum og þar með skerða verð kvótanna eins og það horfir við kvótaeigendum. Hægt er að selja kvótana í eitt skipti fyrir öll eða leggja á þá sérstakan skatt á ári hverju. Þessar aðferðir útiloka ekki hvor aðra." Mig langar til að taka þetta skýrt fram: Ég er ekki með þessum lestri að mæla á einn eða neinn hátt með því sem þessi maður leggur til. Með þessum lestri er ég að vekja athygli á atriði sem ég held að sé nauðsynlegt að menn viti af í þessari umræðu. "Sala kvóta í eitt skipti fyrir öll virðist ekki ráðleg leið ein saman að minnsta kosti. Bæði er það að kvótarnir yrðu þá enginn varanlegur tekjustofn fyrir hið opinbera og eins hitt að verð það sem fengist fyrir kvótana yrði að öllum líkindum miklu lægra en núgildi afraksturs þeirra. Kemur þar tvennt til, óvissa um framtíðarafrakstur kvótanna og viðleitni manna til að komast hjá áhættu. Fáir eða engir eru líklegir til að kaupa kvóta á verði til jafns við vongildi þeirra tekna sem þeir vænta sér af kvótunum. Þessi leið hefur hvergi verið reynd en Nýsjálendingar leggja sérstakt árgjald á sína kvóta," eins og Rögnvaldur hafði fyrr nefnt í skýrslu sinni. Ég ætla að drepa á tvö önnur atriði úr skýrslu Rögnvalds. Hann segir þetta um kvótaúthlutun til takmarkaðs tíma: "Í þessu tilfelli er eignarréttur aflakvótanna óumdeilanlega í höndum hins opinbera. [Það höfum við greinilega fundið í þeirri umfjöllun sem hér hefur verið.] Þetta eykur náttúrlega rétt hins opinbera og skerðir rétt einstaklinga og félaga að sama skapi. Með slíku fyrirkomulagi kynni að verða auðveldara að koma í veg fyrir að kvótarnir lentu í höndum þeirra sem ekki nota þá sjálfir. Gæta yrði þess að kvótarnir væru til nógu langs tíma til að stuðla að hagkvæmum fjárfestingum í fiskiskipum. Slíkir tímabundnir kvótar gætu skapað ýmis vandamál í framkvæmd, eins og t.d. ef kvótahafi vill hætta útgerð eða endurnýja skip sitt áður en kvótatímabil rennur út. Í þessu tilviki getur hið opinbera aflað sér tekna af aflakvótunum með því að leigja þá eða skattleggja. Varla er rétt í þessu tilviki að tala um sölu á kvótum þar eð enginn varanlegur afnotaréttur fylgir kvótunum. Munurinn á skattlagningu og leigugjaldi sem ákveðið yrði við kvótaúthlutun er svipaður og áður greinir um sölu og skatt. Leigutaki yrði væntanlega ófús til að greiða leigu sem næmi vongildi þess ágóða sem hann væntir sér af kvótanum. Leiga á kvótum yrði þó varanlegri tekjustofn en sala í eitt skipti fyrir öll." Síðan kemur merkileg spurning. "En hve hátt á svo að skattleggja kvótana? Eða á hve háu verði á að selja þá?" Þetta er í fyrsta lagi spurning um í hve ríkum mæli verðmæti kvótanna á að renna til útgerðarinnar eða til hins opinbera. "Slíkt er álitamál," segir vísindamaðurinn. "Slíkt er álitamál [og er að furða] sem ekki er hægt að gefa neitt ótvírætt svar við. Í öðru lagi er þetta spurning um með hvaða aðferðum hið opinbera geti náð í sem stærstan hluta af fiskveiðirentunni. Útboð kvóta á samkeppnismarkaði virðist líklegast til að hámarka hlutdeild hins opinbera í fiskveiðirentunni." Þá kem ég að lokakafla prófessors Rögnvaldar: "Hvernig skipta má fiskveiðirentunni." "Hvernig ber svo að ráðstafa arðinum af félagseigninni? Hér er um tvær leiðir að velja. Hægt er að úthluta arðinum milli þjóðfélagsþegnanna eftir ákveðnum reglum. Það er þá á valdi hvers og eins hvernig hann eða hún ráðstafar sínum hluta arðsins. Þessi leið er farin að nokkru í Alaska, svo að dæmi sé nefnt." Og enn tek ég fram: Fyrir hvern mun bið ég hlutaðeigendur alla að taka það ekki sem svo að ég sé boðberi á einn eða neinn hátt þessara kenninga sem hér er um að ræða. Ég vil hins vegar vekja athygli á því hver niðurstaða vísindamanns, íslensks, sem til hefur verið kvaddur í þessu efni, er, hver hans boðskapur er. Ég held að það sé nauðsynlegt að sá boðskapur komist inn í umræðuna en fyrir hvern mun takið mig ekki sem slíkan spámann. "Verulegum hluta af tekjum Alaskafylkis af olíuvinnslu er varið í sérstakan sjóð sem ár hvert sendir öllum íbúum Alaska ávísun upp á ákveðna peningaupphæð. Hin leiðin er sú að gera arðinn af fiskimiðunum að tekjustofni fyrir ríkið og skipta honum óbeint milli þegnanna gegnum umsvif hins opinbera. Þannig hagnýta t.d. Norðmenn og Bretar og margar aðrar þjóðir rentuna af olíuvinnslu. Eins og kunnugt er eru skoðanir skiptar um það hve vel hið opinbera sinnir bæði félagslegum og öðrum þörfum þjóðfélagsþegnanna. Rétt er þó að taka það fram að þung rök hníga að því að gera arðinn af fiskimiðunum að tekjustofni fyrir hið opinbera." Þessi setning Rögnvaldar Hannessonar sýnist mér vera í rauninni niðurstaða hans. "Skattur á aflakvótarentu uppfyllir einmitt þetta skilyrði," segir hann, "þar eð hann leggst á arð umfram þann sem nauðsynlegur er til að tryggja fjárfestingu í skipum og veiðitækjum. Þar eð ekki verður komist hjá einhverri skattheimtu hins opinbera er um að gera að hún valdi sem minnstum skaða í hagkerfinu." Hér er óneitanlega fjallað um atriði sem ég býst við að flestum okkar séu nokkuð fjarri og þó að Kristján heitinn, sá mæti maður í Últíma, hafi á sínum tíma ritað margt um þessi mál og m.a. auðlindaskatt býst ég varla við að menn hafi búist við að fiskveiðistjórn kæmi svo snemma að þeim atriðum sem þessi umræddi vísindamaður fjallar um í þessari skýrslu. Mér finnst það í rauninni dálítið merkilegt að á þetta hafi tæpast, ef nokkuð, verið minnst, a.m.k. ekki í þessari hv. deild. Ég átti þess ekki kost að fylgjast með umræðum í hv. Ed. Það kann að vera að þessir hlutir hafi verið ræddir þar en mér er ekki um það kunnugt. Ég mun nú víkja örfáum orðum að þeim fjórum atriðum sem mig langar sérstaklega að gera að umtalsefni í því frv. til laga um fiskveiðistjórn sem hér liggur fyrir. Það fer ekki á milli mála í því kjördæmi þar sem ég er fulltrúi, eða a.m.k. nærlendis þar sem ég bý, hvaða atriði það er sem veldur þar í rauninni mestri óánægju. Ég held að ég geri á sem stystum tíma grein fyrir því með því að lesa fáein orð sem maður sem vinnur við þennan atvinnuveg hripaði fyrir fáeinum dögum um viðhorf Sunnlendinga í nágrenni við hann til norður-suður línunnar og áhrifin af henni. Hann segir þessi ágæti maður, með leyfi hæstv. forseta: "Eins og fram kemur í gögnum Fiskifélags Íslands um rekstur minni togara 1986 er meðalskipið sunnlenska rekið með hálfrar annarrar millj. kr. halla meðan togarar á svæði 2 skila nær 10 millj. kr. hagnaði. Þessar tölur virka kunnuglega á menn og var þó munurinn meiri á undanförnum kvótaárum þótt ufsa- og karfaverðbætur bættu úr. Þannig dæmir fiskveiðistefnan ákveðinn hóp manna í taprekstur sams konar atvinnutækja eftir búsetu í landinu. Þessi tekjumunur dregur afl úr sunnlenskri útgerð, lækkar hlut sjómannsins sunnlenska um yfir 200 þús. kr. á ársgrundvelli, minnkar verkefni vinnslunnar, minnkar tekjur hennar, minnkar einnig tekjur sunnlensks fiskvinnslufólks. Furðu gegnir," segir þessi ágæti maður, "stuðningur og afskiptaleysi margra forustumanna sjómannasamtaka og verkalýðs í þessu máli." - Stuðningsleysi á hann vitaskuld við. - "Þrátt fyrir háværar yfirlýsingar þeirra sem ferðinni ráða um einhug og samstöðu hagsmunahópa gagnvart fiskveiðistefnunni undanfarið og fram lögðu frv. nú þá er hitt staðreynd að djúpstæður og vaxandi ágreiningur er á milli þeirra sem eiga og gera út togara á svæði 1 og svæði 2." Í atkvæðagreiðslum sem fram hafa farið undanfarin missiri um afnám ákvæða um skiptingu sóknarmarkstogara hafa orðið hörð átök og oft munað litlu í atkvæðum. Þó hefur tekist að svínbeygja menn, hræða þá jafnvel suma, og jafnvel bátamenn að allur jöfnuður þýði aukningu í þorskafla sunnantogara sem þá yrði tekinn af bátakvótanum. Undir þetta taka síðan svæðismenn 2 fullum hálsi þótt þeir viti manna best að hlutur þeirra hefur aukist óðfluga á kostnað svæðis 1. Vegna þessara átaka og mótmæla sunnlendinga þótti ekki annað fært en að bjóða svæði 1 þorskígildisjafnræði sem er í því fólgið þegar frv. var fyrst kynnt að karfa átti að úthluta á skipin og fá sunnlendingum 1400 tonn á skip þannig að þorskígildin eru ca. 2000 tonn á báðum svæðum. Vissulega er hér um leiðréttingu að ræða en málið er ekki svona einfalt. Enginn er kominn til að segja að sunnlensku skipin nái að veiða 1400 tonn af karfa. Algeng veiði er um 1000 tonn. Enda þótt svo yrði er það langtum dýrari veiðiskapur, fleiri veiðiferðir með helming verðmætis, meiri olíukostnaður og margfalt veiðarfæraslit. Þarna er því sýnd veiði en ekki gefin. Það fer þess vegna ekki á milli mála að mitt viðhorf er það að norður-suður línan sé einn sá þáttur í þessu máli sem erfitt, a.m.k. fyrir mig, reynist að samþykkja. Ég þykist þó gera mér grein fyrir því að ekki séu mikil líkindi til þess að það náist að þessu sinni að fá því breytt. En það sem mér hefur þótt einna athyglisverðast í umræðunum hér í kvöld eða nótt er þó það að heyra upphafsorð hæstv. sjútvrh. og á vissa lund yfirlýsingu hans og vilja á því að taka tillit til þeirra gagnrýnissjónarmiða sem fram hafa komið gagnvart frv. Þetta finnst mér skipta ákaflega miklu máli. Í annan stað finnst mér annálsvert að heyra orð formanns hv. sjútvn. þessarar hv. deildar þar sem hann lagði áherslu á nákvæmlega sömu atriði, reyndur maður í pólitík, reyndur maður af stóli hæstv. sjútvrh., maður sem hefur vaxið að víðsýni um langan aldur. Þessi atriði sem þarna komu fram hjá þessum tveimur mönnum gefa mér þá von að ekki sé barist til einskis, hvorki það sem gerðist í hv. Ed. né það sem gerist hér á þingpöllum nótt eftir nótt, ekki það sem gerist dag eftir dag hjá mönnum sem berjast fyrir rétti sínum, nánast tilverurétti, eins og margur maður gerir þessa dagana í þessu máli. Ég þykist vita það frá fornu fari að óvíða fylgir jafnmikill hugur máli og meðal sjómanna. Stundum er því haldið fram að sjómenn séu í aðra röndina kannski hjátrúarfyllri en annað fólk og sú skýring þá gefin á því að þeir búi nærri höfuðskepnunum og séu í fangbrögðum við þær nánast daglega. En kynni mín af sjómönnum eru á þann veg að fáir séu traustari þegar á reynir og fáir láti síður hlut sinn baráttulaust. Ég held einmitt að slík stund sé kannski í nótt, sé þessa daga, sé e.t.v. fram undan þegar til úrslita dregur í þessu máli. Við skulum ekkert draga það undan að hér er verið að fjalla um efnahagsmál, hér er verið að fjalla um stærsta mál þessarar þjóðar, hér erum við að fjalla um pólitík. Það er ekki, ég þori að fullyrða það, með vilja hæstv. sjútvrh. sem þetta mál kemur svo seint til þings. Ég efast ekki um að helst hefði hann kosið að geta lagt þetta mál a.m.k. fram í þingbyrjun. Ekki ætla ég honum það að hann geri það af ráðnum hug að draga málið til þess að það fái þá minni ígrundun hér en ella, það geri ég ekki. Ég býst við að hér liggi að baki pólitískar aðstæður. Hann hefur lagt sig í líma við að reyna að ná samstöðu, auðvitað stjórnarmeirihlutans, til þess að málið fengi síðan eðlilegan byr í gegnum þingið. Mig langar í þessu sambandi til að hverfa aftur til síðustu mánaðamóta. Þá er málið í burðarlið og eitt aðalmálgagn stjórnarinnar, Morgunblaðið, birtir þá leiðara um aðstæður á stjórnarheimilinu varðandi þetta mál eins og þær voru þá dagana. Með leyfi hæstv. forseta langar mig að fjalla svolítið um þennan leiðara. Þar segir: "Ríkisstjórnin og kvótakerfið. Um síðustu helgi" - þetta er rétt eftir mánaðamótin nóvember-desember - "varð töluvert uppnám í fjölmiðlum vegna þess að Alþýðufl. hafði uppi ákveðnar kröfur í sambandi við breytingar á kvótakerfinu. Í opinberum yfirlýsingum þá taldi hæstv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson ljóst að ekki væri hægt að gera umtalsverðar breytingar á fiskveiðistefnunni þar sem allvíðtæk samstaða hefði tekist með hagsmunasamtökum í sjávarútvegi um fyrirkomulag kvótakerfisins næstu árin." Allvíðtæk samstaða, taki menn eftir. Ætli það eigi við um bátasjómenn? Varla. "Ekki var hægt að skilja sjútvrh.á annan veg en þann að hann teldi ófært að ganga gegn vilja hagsmunaaðila. Nú sýnist hins vegar sæmilegur friður í herbúðum stjórnarflokkanna þótt málgagn Framsfl. kvarti undan því í gær að Alþfl. hafi ögrað Framsfl. með því athæfi að hafa aðrar skoðanir á fiskveiðistefnunni en sjútvrh. og þá sé "komið að mjög alvarlegum punkti í stjórnarsamstarfinu". Þetta ber að sjálfsögðu að skilja svo að Framsfl. geti talið sig knúinn til að rifta stjórnarsamstarfinu ef samstarfsflokkarnir fallist ekki á fiskveiðistefnu hæstv. sjútvrh. Halldórs Ásgrímssonar. Morgunblaðið ætlar ekki að blanda sér í deilur alþýðuflokksmanna og framsóknarmanna um kvótakerfið, vitaskuld ekki. Hins vegar er sú afstaða sjútvrh. meira en lítið umhugsunarefni, að ekki sé fært að gera breytingar á fiskveiðistefnunni vegna þess að hagsmunaaðilar í sjávarútvegi hafi fyrir sitt leyti samþykkt þá stefnu sem ráðherrann hefur átt mestan þátt í að móta." Taki menn eftir. Þegar þessi orð eru rituð er tæpast stafkrókur kominn til Alþingis um málið. "Nú er það svo að auðlindir hafsins eru sameign þjóðarinnar allrar. Það eru engir ákveðnir hópar í þessu þjóðfélagi, hvorki útgerðarmenn, sjómenn eða aðrir sem geta gert meiri kröfur til þessara auðlinda en aðrir. Þess vegna fer það ekki á milli mála að það eru löglega kjörnir fulltrúar þjóðarinnar, alþingismenn, sem hafa lokaorðið í þessu máli en hvorki hagsmunaaðilar í sjávarútvegi né sjútvrh. sjálfur." Þetta er niðurstaða úr fyrri hluta leiðara Morgunblaðsins í byrjun desember. Ég held að fróðlegt sé að íhuga þetta og lesa núna í morgunsárið og líta í rauninni yfir salinn þegar verið er að fjalla um málið hér á hv. Alþingi. Það er sagt hér í leiðaranum: Það eru ekki útvegsmenn, það eru ekki sjómenn, það eru alþingismenn sem eiga að fjalla um málið. Gott og vel. Ég ætla mér þó ekki að draga undan þá skoðun mína að öðrum fremur hlýtur það að snerta sjómenn, frekar en aðra, sem eiga allt sitt lifibrauð undir því hvernig hér tekst til þó að þjóðin sé þar auðvitað öll á sama báti. Áfram segir í leiðara Morgunblaðsins frá sl. mánaðamótum: "Það eru auðvitað óhæf vinnubrögð að setja Alþingi upp að vegg með þeim hætti sem nú sýnist vera gert." Ætli það hafi verið búist við því að hv. Nd. fengi málið til umfjöllunar á einum næturfundi, einn dag í nefnd, og síðan yrðu hraðafgreiðslur við tvær umræður eins og nú virðist ætlunin? Ég efast um það. "Í raun og veru," segir hér áfram í leiðaranum, "er sagt við þingmenn: Hagsmunaaðilar í sjávarútvegi hafa samþykkt þessa stefnu." - Það er náttúrlega ekki stafkrókur um smábátasjómenn. - "Tíminn er svo naumur fram að áramótum. Það er ekkert ráðrúm til þess að fjalla um verulegar breytingar á þessari fiskveiðistefnu. Þess vegna verðið þið að samþykkja hana hvort sem ykkur líkar betur eða verr. Þegar umbúðirnar hafa verið teknar utan af málflutningi hæstv. sjútvrh., Halldórs Ásgrímssonar, um síðustu helgi og málgagns hans í gær er þetta niðurstaðan." Og taki menn eftir: Þetta eru ekki orð mín sem stjórnarandstæðings. Þetta er forustugrein í aðalmálgagni ríkisstjórnarinnar sem leggur fram frv. við þessar aðstæður. Síðan segir áfram, með leyfi hæstv. forseta sem sýnir mér langlundargeð: "Að sjálfsögðu getur þingið ekki látið bjóða sér þetta og kjósendur í landinu geta ekki samþykkt svona vinnubrögð fyrir sitt leyti." Þeir eru líka teknir, eðlilega, inn í myndina. "Alþingi Íslendinga verður að finna leið" - og nú kemur að kjarna - "til þess að ítarlegar og djúptækar umræður" - Djúptækar umræður! Það er ekki oft notað þetta lýsingarorð eða þessi lýsingarháttur réttara sagt. - "geti farið fram á þjóðþinginu nú um fiskveiðistefnuna. Þingið er að bregðast hlutverki sínu ef slíkar umræður fara ekki fram. Það verður að liggja fyrir hvort Alþingi er reiðubúið að láta það viðgangast að gífurleg eignatilfærsla haldi áfram að fara fram í skjóli kerfis sem sett var upp til að vernda fiskstofnana. Umræður á þingi LÍÚ eða á þingum annarra hagsmunasamtaka í sjávarútvegi geta ekki komið í stað umræðna á Alþingi Íslendinga. Stefnumótun í nefndum og ráðum getur ekki komið í stað þeirrar stefnumörkunar sem á að fara fram á þjóðþinginu. Það er ósköp hvimleitt þegar ráðherrar, þingmenn eða aðrir talsmenn stjórnmálaflokka hafa uppi hótanir um stjórnarslit þegar ágreiningur kemur upp um einstök mál í ríkisstjórn." Út af fyrir sig ætla ég ekki að segja neitt frekar um þetta atriði, ég blanda mér ekki í það, en undir þann kjarna í þessari forustugrein vil ég taka að Alþingi getur ekki vikist undan þeirri skyldu sinni að taka sér þann tíma sem þingið þarf til umfjöllunar í þessu efni. Síðan er vikið að því í lok þessa leiðara að það sé mál Framsfl. hvort hann rýfur stjórnarsamstarf eða ekki. Það finnst mér skipta nánast engu máli í þessu sambandi. Það sem skiptir máli er sú niðurstaða þessa leiðara að þingið þarf að taka sér þann tíma sem það ætlast til í þessu efni. Hæstv. forseti. Ég hef í rauninni fjallað um þau meginatriði sem ég ætlaði mér í þessu efni, en á þó aðeins eftir fátt eitt sem ég mun nú tala um. Þau fjögur atriði sem ég sagðist ætla að leggja áherslu á voru í fyrsta lagi þetta: Ég mæli gegn norður-suður línunni. Ég mæli eindregið gegn þeirri stefnu gagnvart smábátum sem kemur fram í frv. Hv. 5. þm. Vesturl. vitnaði til margra aðila sem fjallað hafa um mál smábáta og þeirra málsvörn víðs vegar að af landinu. Ég þarf ekki að tíunda það frekar. Þar töluðu þeir sjálfir fyrir sínu máli og það skiptir auðvitað öllu, en ég vil bera einlæga ósk fram hér og ég höfða til þess sem hæstv. sjútvrh. sagði fyrr í umræðunum að hann hefði vilja til þess að menn næðu saman. Ég held að menn nái ekki saman nema það náist sættir um málefni smábátanna þannig að smábátamenn geti við unað og aðrir sem hér eiga hlut að. Þriðja atriðið sem ég vildi gera að sérstöku umræðuefni er yfirfærsla valdsins í nánast hverri grein til hæstv. ráðherra. Það hefur verið mikið fjallað um það hér í nótt. Ég vil taka undir gagnrýni á þessa yfirfærslu í allri grein. Ég vil taka undir þá hugmynd, sem fram hefur komið af hálfu Borgarafl. og raunar víðar, að það væri eðlilegt að miklu stærri hópur fjallaði um a.m.k. öll ágreiningsmái og nánast útfærslu á þessum málum með ráðherravaldinu vegna þess að hér er verið að fjalla um einstæða hluti í okkar þjóðarbúskap. Hér er verið að fjalla um undirstöðuna sjálfa og færa allt vald til eins ráðherra. Það er með slíkum ólíkindum að það skuli geta gerst eins og hér er lagt til. Í þessu felst ekki vanmat á þeim einstaklingi eða þeim einstaklingum sem með þetta vald hafa farið, en þetta gengur þvert á þá grundvallarþætti í stjórnskipan okkar sem margfaldlega hefur hér verið fram tekið í nótt. Seinasta atriðið sem mig langar til að minnast á er það sem ég hef leyft mér að kalla útburðina. Ég þekkti það mál ekki neitt að marki fyrr en af orðspori frá hv. Ed. eftir umræðurnar þar. Þar mun það hafa komið fram að a.m.k. þrjú skip, munu hafa verið tíu upphaflega, liggja óbætt hjá garði vegna þess að þau ýmist farast, brenna eða á einhvern annan hátt fara forgörðum hjá eigendum sínum á þeim tíma sem var viðkvæmur í þessu efni, viðmiðunartímanum sem svo er nefndur. Og það fær mig ekkert til að trúa því að þessi þrjú skip, þó þau væru tíu, skipti einhverjum sköpum um fiskistofna þessarar þjóðar. Það fær mig ekkert til þess að trúa því að það sé ekki til leið af sanngirni til að bæta þann hlut sem þarna hefur orðið. Mér finnst það með ólíkindum að mál af þessu tagi skuli fara í gegnum heila þingdeild, eins og hv. Ed., án þess að leitað sé sátta í jafnsjálfsögðu máli og hér er um að ræða. Hvaða heilskyggn maður vill ekki rétta hlut annars sem stendur höllum fæti og ber skarðan hlut frá borði vegna slyss? Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að Alþingi Íslendinga láti þann ósóma um sig spyrjast að rétta ekki hlut þeirra sem hér eiga hlut að máli.



Herra forseti. Það er nú orðið langt liðið á nóttina og þreyta farin að segja til sín, en mig langar til að vekja athygli hv. þm., og þó sérstaklega þeirra sem eru í sjútvn. deildarinnar, á skýrslu sem ég hef undir höndum frá Hafrannsóknastofnun. Það eru að vísu mjög fáir eftir hérna. Ég veit ekki hvort það tekur því að tala yfirleitt þegar meiri hluti þm. er heima hjá sér og spurning hvort ekki ætti að vekja fólk til að það geti hlustað á það sem við höfum hér fram að færa. Þessi skýrsla, sem ég er hér með, er fjölritið nr. 11 frá stofnuninni og heitir Nytjastofnar sjávar og umhverfisþættir 1987. Aflahorfur 1988". Á bls. 8 í þessari ágætu skýrslu stendur, með leyfi forseta, en þar er verið að ræða um ástand nytjastofna og talað um þorskinn: "Aflinn dreifist á 4–8 ára þorsk. Mest var hlutdeild sjö ára þorsks, þ.e. árgangur 1980, með 28% fjölda en 32% að þyngd. Næstalgengastur í vertíðaraflanum var fjögurra ára þorskur, árgangur 1983, 22% miðað við fjölda en um 9% miðað við þyngd vertíðaraflans. Miðað við fjölda var sex ára fiskur þriðji í röðinni með 17% hlutdeild. Hlutdeild fimm og átta ára þorsks var 11% og 12% miðað við fjölda. Hlutdeild níu ára og eldri fisks var sáralítil eða innan við 10% að fjölda." Það kemur líka seinna fram að ári seinna er hlutdeild sjö ára fisks í fjölda 13% þannig að það er yfirleitt talað um í þessari skýrslu hve margir einstaklingar eru af hverjum árgangi. Aðeins síðar, á bls. 9, stendur, með leyfi forseta: "Gert er ráð fyrir að annar hver fiskur sem veiðist árið 1987 verði annaðhvort þriggja eða fjögurra ára þorskur, árgangarnir 1984 og 1983. Fari afli fram úr 36 000 tonnum á árinu 1987 mun það fyrst og fremst verða til þess að hlutfall smáfisks í afla eykst enn frá því sem gert er ráð fyrir. Þetta er í góðu samræmi við spána sem gerð var í september 1986. Þó virðist veiði smáfisks verða enn meiri en þá var gert ráð fyrir. Þetta er vegna þess að 1983-árgangurinn er að hluta til vaxinn upp fyrir viðmiðunarmörkin." Það kemur hér fram að gert er ráð fyrir að hlutur smáfisks verði meiri í afla í ár og næsta ár. Það hefur einnig komið fram í umræðunni um þetta mál að þm. hafa áhyggjur af smáfiskadrápi. Ég hef svo sannarlega haft áhyggjur af því líka, en þegar ég fer að glugga í þessa skýrslu fer ég að velta vöngum. Þá vildi ég líka vekja athygli á töflu á bls. 32 í þessari sömu skýrslu, töflu nr. 16.1. Þessi tafla sýnir fjölda þorska í þúsundum landaðra í aldursflokkum árabilið 1972–1986. Þannig er alltaf verið að tala um fjölda þorska. Ef farið er að kanna aðeins nánar sést að árið 1983 veiddust 3,5 millj. einstaklingar sem voru þriggja ára. Árið 1984 voru þeir sem voru þá fjögurra ára 31 millj. Árið 1985 eru þeir orðnir fimm ára. Þá veiðast 35 millj. Og árið 1986 eru þeir rúmar 30 millj. Á þessu sést að fjöldi einstaklinga er mjög hár úr þessum sama árgangi. Þetta er allt sami árgangurinn. Það virðist ekki neitt benda til þess að einstaklingum fækki verulega ef ég tek dæmi um einn árgang. Ég vildi vekja athygli á þessu og einnig á aflatölum fyrir 1986, en mér sýnist að ef litið er á þær sé tilefni til bjartsýni ef ég les rétt úr tölunum sem þar standa. Það má vel vera að hægt sé að lesa eitthvað neikvætt út úr því sem þar stendur, en mér er fyrirmunað að lesa annað út úr þessum tölum en að nýliðunin sé mikil og ekki sé ástæða til að óttast ofveiði. Ég tel ástæðu til að benda hv. sjútvn. á þessa skýrslu Hafrannsóknastofnunar og þá ekki síst þessa umrædda töflu nr. 16.1. Það er líka ýmislegt fleira sem er hægt að lesa út úr þessari töflu held ég. Ég er ekki búin að hafa mjög langan tíma til að skoða skýrsluna fremur en annað varðandi frv. sem við höfum fengið allt of seint til meðferðar. Ég tek undir með hv. 1. þm. Vestf., formanni sjútvn. Nd., að ekki sé hægt að ætlast til þess að frv. verði afgreitt á þeim fáu dögum sem eru til áramóta. Ég veit ekki hvort á að telja þá tvo eða þrjá. Það fer eftir því hvað fólk ætlast til að við séum hérna lengi. Það eru kannski margir klukkutímar ef það er ætlast til þess að við séum hérna allan sólarhringinn. Ég vildi í þessum umgangi einungis vekja athygli á þessu og benda á að það er ýmislegt sem þyrfti að fara betur ofan í ef þetta mál ætti að fá eðlilega umfjöllun í deildinni.