Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þingi í fyrra, 1943, var borið fram í Nd. frv. til l. um breytingu á jarðræktarlögunum, en því frv. var vísað frá með dagskrá. Ég nefni þetta sökum þess, að þetta frv., sem nú liggur hér fyrir, er að nokkru leyti ávöxtur af því frv., en þó nokkuð frábrugðið því. Í þessu frv. er fellt burtu ákvæðið um jarðræktarstyrkinn, enda er þetta sjálfstætt frv., en hér er aftur á móti bætt inn í kafla um húsagerðarsamþykktir til þess að ýta undir byggingar. Mþn. í landbúnaðarmálum, sem búnaðarþingið setti; hefur samið þetta frv. Það hefur fengið góðar undirtektir í Nd. og orðið fyrir einungis smávægilegum breytingum. Landbn. hefur haft þetta mál til athugunar og leggur til, að frv. verði samþykkt, og taldi enga slíka annmarka á því, að ástæða væri til að breyta frv. Ég lít svo á, að frv. þetta sé í raun og veru afleiðing af breytingu á jarðræktarl. frá 1943. Eru og meginatriði I. kafla frv. tekin úr jarðræktarlagafrv. Ég skal nú fara yfir helztu atriði frv. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir, að búnaðarsamböndin geti gert samþykktir til að flýta fyrir jarðræktarframkvæmdum. - Í 2. og 4. gr. er rætt um, hvernig samþykkt skuli verða til og hvað í henni skuli standa. - Í 5. gr. ræðir um, hvers konar undirbúningur skuli fara fram og hverjir skuli bera kostnað af undirbúningsstarfinu. Í jarðræktarlagafrv. í fyrra var gert ráð fyrir, að kostnaður við undirbúningsstarfið skuli allur greiddur úr ríkissjóði, en hér er lagt til, að ríkissjóður greiði helming kostnaðarins, en hinn hlutinn greiðist að jöfnu af Búnaðarfél. Íslands og hlutaðeigandi búnaðarsambandi. - 8. gr. fjallar um kaup á verkfærum, og er þar tekið fram, að verkfæranefnd ríkisins skuli aðstoða við kaup á vélum og skuli hún í samráði við Búnaðarfélag Íslands ákveða, hvaða vélar skuli njóta styrks, en hann skal einungis veittur til nýrra og vandaðra véla. Gert er og ráð fyrir í 9. gr., að varið skuli úr framkvæmdasjóði ríkisins allt að 3 millj. kr. til greiðslu véla og verkfæra. - 10. og 11. gr. eru um meðferð og viðhald þessara véla, svo og viðurlög við trassaskap. Skal og gert ráð fyrir fyrningu, svo að vélarnar endurnýi sig sjálfar. Þar er jafnvel kveðið svo fast að orði, að ef úr hófi keyri með vanhirðu, geti það varðað sektum og jafnvel endurgreiðslu styrksins. - Í 12. gr. er ákvæði um, að þeir menn einir vinni með þessum tækjum, er kunna á þeim skil. Ég sé svo eigi ástæðu til að fjölyrða meira um þennan kafla frv. En í öðrum kafla, um húsagerðarsamþykktir, er tekin upp sams konar aðferð og í I. kafla. Tilgangurinn er sá að gera kleift að koma upp vandaðri og hentugri húsum með félagsskap en einstaklingar gætu gert. Þar er gert ráð fyrir, að búnaðarsamböndin sjái um, að vélar, svo sem hrærivélar, og steypumót, séu fyrir hendi. - Í 27. gr. eru fyrirmæli um það, hvaða rétt skuldir, sem af þessum fram,kvæmdum kunna að skapast, skuli hafa, og segir þar svo: „Skuldir, sem myndast kunna við búnaðarsamband samkvæmt lögum þessum, eru forgangsskuldir, tryggðar með veði í jörð þeirri, er framkvæmdin hefur verið gerð á, næst á eftir þeim lánum, er á jörðinni hvíldu, er framkvæmdin hófst, og víkja aðeins fyrir opinberum gjöldum og fylgifjárkröfu, ef um aðaljarðir er að ræða.“ Mér þykir að lokum rétt að lesa hér upp niðurlagið úr grg. þeirri, sem fylgir frv. þessu og er á þessa leið: „Kostir þessa skipulags um fram þá starfshætti, er nú tíðkast, eru: 1. Að það ýtir mjög við bændum um land allt að hefjast handa um ræktun og byggingar, strax og tök eru á. 2. Að félagsleg samtök, er ná yfir stór svæði, hafa allajafna meira lánstraust og fjárhagslegt bolmagn til að kaupa stórar vélar og dýrar og starfrækja þær, er eitthvað harðnar í ári. 3. Að allir á hverju samþykktarsvæði eiga þess kost að fá unnið - og þeir fyrst og fremst, er mesta hafa þörfina og skemmst eru á veg komnir.“ Ég skal og geta þess, að í 4. gr., um ræktunarframkvæmdir, og í 15. gr., um húsabyggingar, er gert ráð fyrir, að þeir, sem mesta hafa þörfina, sitji fyrir. - „4. Að komið er í veg fyrir, að einstök byggðarlög verði einangruð og útundan. 5. Að félagsvinna með fullkomnum og hentugum vélum verði að öllum jafnaði mun ódýrari. 6. Að tryggt er betur en áður, að ýmsar undirbúningsrannsóknir verði gerðar, er tryggja, að verkið verði unnið á réttan hátt. 7. Að viðhald véla og verkfæra, sem keypt eru samkv. ákvæðum frv., verður háð opinberu eftirliti. 8. Að ráðstafanir eru gerðar til að tryggja, að þeir einir fari með vélarnar, sem til þess eru hæfir. 9. Að tryggt er, eftir því sem verða má, að fé það, sem ríkið og félagsheildir leggja fram til vélakaupanna, verði ekki eyðslueyrir, heldur stofnfé, er geri sveitunum fært að endurnýja vélastofninn, jafnóðum og vélarnar ganga úr sér.“ Ég læt þetta svo nægja fyrir hönd landbn. og legg til, að frv. verði samþykkt.



Því miður hef ég eigi getað tekið þátt í afgreiðslu þessa frv. af ástæðum, sem ég mun ekki greina nú. Um höfuðtilgang frv. vil ég segja, að hann er réttmætur og er að ýmsu leyti stefnt til betri hátta og framkvæmda en verið hefur í þessum efnum. Ég hygg, að þess megi vænta, að með framkvæmdum með fullkomnustu vélum megi búast við, að jarðræktarframkvæmdir verði fullkomnari og ódýrari en verið hefur. Það eru og meiri líkur til, að þetta verði tryggt með stofnun félagssamtaka, sem skulu sjá um þessar framkvæmdir. Hins vegar er ég ekki á sama máli um, að rétt sé, eins og gert er ráð fyrir í 8. og 9. gr., að þessi félagssamtök verði kaupendur og eigendur þessara véla. Ég tel, að verkfæranefnd ríkisins ætti að sjá um þetta starf og ætti og leigði út vélarnar með æfðum mönnum til að stjórna þeim. Um þau ákvæði, er fjalla um mælingar og athuganir og að kostnaður við þær skuli að hálfu greiddur úr ríkissjóði og að hálfu af Búnaðarfélagi Íslands og hlutaðeigandi búnaðarsambandi, er mér ei fullkomlega ljóst, hvað hér er átt við. Ríkissjóði er gert að greiða 3/4 af þessum kostnaði. Ég er samþykkur því, sem stendur í 9. gr. Ég hygg, að það hlutfall sé ekki fjarri lagi. í frv. segir, að verja skuli í þessu skyni allt að 3 millj. kr. og segi ríkisstjórnin til á hverjum tíma, hve langt skuli gengið í þessu efni. Ég verð að segja, að í sambandi við 18. og 19. grein er mér ekki ljóst, til hve mikils kostnaðar er stofnað. Það mætti samkvæmt 18. gr. líta svo á, að hlutaðeigendur gætu krafizt, að byggingafróður maður gerði tillögur um, hvernig byggingunum yrði háttað, og samkvæmt 19. gr., að þeir gætu krafizt teikninga af þessum húsum. Ég hygg, að ástæða væri til að athuga nokkru nánar þessi atriði. Ég vildi, að þessi aths. kæmi fram nú við þessa umr. Mun ég greiða frv. atkv., en áskil mér rétt til að gera brtt. síðar.



Herra forseti. Það er alveg rétt, sem hv. 3.“ landsk. (HG) tekur fram, að hér fylgja ekki upplýsingar um kostnað, sem stafar af undirbúningi, athugunum og mælingum. Ég hef spurzt fyrir um það hjá þeim, sem fjallað hafa um þetta efni, hvort þeir hefðu athugað þessa hlið. Þeir hafa ekki gert það. Ég get ekkert upplýst um þetta, en býst við, að kostnaðurinn verði vel viðráðanlegur. Nú hagar svo til, að ekki er eins mikill munur á því í raun og veru og virðist, ef fljótt er á litið, hvort ríkissjóður ber þennan kostnað eða einhver annar aðili, til dæmis Búnaðarfélag Íslands. Það félag hefur mestar tekjur sínar úr ríkissjóði, og er því nokkurn veginn sama, hvort féð er greitt beint úr ríkissjóði eða látið ganga gegnum félagið. Þetta gæti breytzt í framtíðinni. Nú liggur fyrir frv., þar sem gert er ráð fyrir nýrri tekjuöflun fyrir Búnaðarfélag Íslands. Annað atriði er það, hvort heppilegra væri, að búnaðarsamböndin eða rannsóknarsvæðin ættu verkfærin eða ríkið. Það er nokkurt álitamál. Mér virðist, að það mundi vera heppilegra og þægilegra, að rannsóknarsvæðin eigi þau. En af því að þetta er álitamál, getur svo farið, að síðar verði kveðið á um þetta á annan hátt en gert er hér. Sé ég svo ekki ástæðu til að ræða þetta að öðru leyti.



Ég verð að segja, að mér finnst ég ekki skilja þetta svo, að einstaklingur geti krafizt rannsókna hjá sér, heldur sambandssvæðin.



Það er ekki þörf á að hafa langa framsögu fyrir því máli, sem hér liggur fyrir. Allshn. hefur athugað þetta frv. og hefur fallizt á, að rottuplágan sé orðin það alvarlegs eðlis, að ástæða sé til þess að gera nokkrar ráðstafanir til þess að útrýma henni. Eins og kunnugt er, hefur þessi rottufaraldur töluvert aukizt við dvöl setuliðsins hér á landi, og sérstaklega hafa rottur útbreiðzt miklu víðar en áður var vegna þess, að þær hafa safnazt að þeim herbúðum, sem setuliðið hefur reist víða úti um sveitir landsins. Bæjarfélögin eða kaupstaðirnir hafa yfirleitt áður gert ráðstafanir, hver á sínum stað, til að reyna að eyða rottum hjá sér, en það, sem torveldar þetta einna mest, er, að til þess að árangur verði af eyðingu á rottum á einum stað, verður samtímis að fara fram eyðing á rottum á nærliggjandi stöðum. Sveitarfélögin munu ekki hafa sinnt þessu fram að þessum tíma, sennilega vegna þess, að rottugangur er þar minni, en eins og nú standa sakir er nauðsynlegt, ef árangur á að nást af tilraunum þessum, að eyðingarstarfsemin sé framkvæmd samtímis á sem flestum stöðum, eða a.m.k. þeim stöðum, sem liggja svo nálægt hver öðrum, að líklegt sé, að rotturnar hlaupi á milli. Með þessu frv. er gert ráð fyrir, að þessi eyðing fari fram einu sinni á ári og samtímis á öllum stöðum, þar sem rottu verður vart. Það varð hins vegar að samkomulagi að fella úr frv. ákvæði um, að þessi eyðingarstarfsemi skyldi einnig ná til músa. Eins og hv. þm. er kunnugt, var frv. miðað við eyðingu þessara dýrategunda beggja. En n. leit svo á, að hvort tveggja væri, að minna tjón væri af músagangi að öllum jafnaði, þótt að vísu hafi komið fyrir, þegar sérstaklega hart hefur verið í ári, að mýs hafi flykkzt heim að bæjum og valdið nokkru tjóni, en það eru frekar undantekningartilfelli, og svo eru kannske tiltölulega önnur ráð notuð við að eyða músum heldur en sú aðferð, sem sérstaklega er gert ráð fyrir í þessu frv. gegn rottum. N. gerir því nokkrar breyt. við frv., sem miða eingöngu að því að fella niður ákvæði um eyðingu músa. Brtt. eru hér á þskj. 659 og að vísu við nokkuð margar gr. frv., en efnislega er breyt. þó aðeins þessi eina, að það nái ekki til eyðingar músa. Að öðru leyti liggur þetta frv. þannig fyrir, að þetta eyðingarstarf á rottum sé falið bæjarstjórnum og sveitarstjórnum, og kostnaðinum er skipt á milli bæjar- og sveitarfélaga og ríkisins, þannig að bæjar- og sveitarfélögin á viðkomandi stöðum, sem eyðingin fer fram, greiði kostnaðinn að frá hlutum, en ríkið að 1/3 hluta. Ég geri ráð fyrir, að það megi teljast sanngjarnt, þegar svo víðtækar ráðstafanir eru gerðar til þess að eyða þessari plágu, að ríkið taki nokkurn þátt í þeim kostnaði, eins og hér er gert ráð fyrir. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frv. Allshn. leggur til og hefur verið sammála um, að frv. verði samþ. með þessari einu breyt., að það nái ekki til eyðingar músa. Einn nm., hv. 1. þm. Eyf., var að vísu ekki viðstaddur afgreiðslu frv., vegna veikinda, en ég geri ráð fyrir, að hann hefði ekki gert ágreining, a.m.k. ekki um þessa breyt., sem n. leggur til að verði.



Herra forseti. - Það hefur orðið að samkomulagi milli mín og hv. form. allshn., að málið skyldi ekki tafið. Ég hafði ekki óskað að vera með við atkvgr. Ég mun nú ekki verða á móti málinu, en fylgja því við atkvgr., ef þannig stendur á í deildinni, að þess sé þörf, til þess að það komist í gegn.



Herra forseti. - Sjútvn. hefur haft þetta mál til meðferðar og rætt það mjög ýtarlega. Henni hafa borizt um það ýmis gögn, sérstaklega frá stéttarfélögum, og vík ég síðar að sumum. En eftir að n. hefur kynnt sér allar aðstæður, hefur hún fallizt á, að frv. beri að samþ. óbreytt. Frv. fer fram á tvennt aðallega. Það er ætlað að færa réttindahámark þeirra manna, sem hafa rétt til að flytja 6–10 tonna báta, upp í 30 tonna hámark. Ætlazt er til, að hæfni þessara stýrimanna sé vottuð af siglingafróðum manni, tilnefndum af atvmrn. eftir tillögum skólastjóra Stýrimannaskólans í Reykjavík. og samkv. því vottorði veiti lögreglustjóri þeim réttindaskírteini. Í þessu ætti að felast meira öryggi um kunnáttu þessara stýrimanna en verið hefur. Þau rök eru færð fyrir hækkuninni úr 15 í 30 smál., að algengir bátar, sem ekki stunda útilegur. en vitja daglega hafnar í verstöð sinni. eru tíðast 12, 15, 18 og upp í 24 smál. Virðast stýrimenn allra þessara báta eiga óskilið mál og hæfi ekki að skipa þeim í tvo flokka. Þegar komið er hins vegar yfir 30 smál. stærð. fara þeir bátar lengra til veiða með landi fram og stunda meir útilegur, og þarf meira nám til að stjórna þeim. Þá er það önnur meginbreyt., að fellt er niður fiskimannapróf hið minna, sem þeir þurftu að taka, sem stýrðu fiskiskipum, fyrst 15–30 smál., síðan 15–60 smál. og nú loks 75 smál., því að alltaf var verið að hækka það hámark. Minna prófið veitti ekki rétt til millilandasiglinga. Eftir að við höfðum kynnt okkur þær kröfur, sem til stýrimannaprófs eru gerðar, virtist okkur, að til þess þyrfti allt að tveggja vetra nám í stýrimannaskóla með þeim undirbúningi, sem nú tíðkast. En verði fræðslul., breytt þannig, að víðast verði komið á unglingamenntun, sem veiti gagnfræðapróf (hið minna), getur það breytt því, að þá nægi nemendum einn vetur við sérnám á eftir í stýrimannaskóla til fullnaðarprófs. Það er ekkert of mikil krafa til manna, sem trúað er fyrir bátum yfir 30 smál., að þeir hafi stundað til þess eins til tveggja vetra nám. Þeim er launað tvöföldum hásetalaunum. 50 smál. bátur mun nú eftir verði Svíþjóðarbátanna að dæma kosta upp undir ½ millj. króna. Auk þess er stjórnendum slíkra báta trúað fyrir fjölda mannslífa. Er þá til of mikils ætlazt, að þeir hafi lokið því prófi, sem frv. gerir ráð fyrir? Ég held ekki. Menn hafa sumir forðazt að stækka bátana yfir 75 smál. vegna þess, að hærra náðu ekki réttindi minna fiskimannaprófsins, en hefðu e.t.v. ella farið upp í 100 smál. Margt annað hefur og miður farið vegna þess takmarks, og eins og nú horfir um stækkun á skipum þeirrar tegundar, er 75 smál. takmarkið mjög óheppiegt að flestu leyti. Mun því alls ekki verða haldið. Það, sem helzt hefur valdið deilum, er það, hvernig fyrst um sinn skuli fara með þá, sem hafa haft réttindi hins minna fiskimannaprófs, en fá ekki meiri rétt, nema þeir bæti um kunnáttu sína, og er gert ráð fyrir þessu framhaldsnámi þeirra í bráðabirgðaákvæði við frv., a-lið: Þar segir, með leyfi hæstv. forseta, bæði um þetta og (í b-lið) um námsskeið, sem haldið er uppi fyrir þá, er stýra bátum undir 30 smál.: „a) Í næstu 5 ár, eftir að lagabreytingar þessar koma til framkvæmda, skal þeim, er lokið hafa hinu minna fiskimannaprófi samkv. lögum nr. 104 frá 1936 eða smáskipaprófi samkv. lögum nr. 40 frá 1922, gefinn kostur á að ganga undir sérstakt próf við Stýrimannaskólann í Reykjavík, er veiti sömu réttindi og núverandi meira fiskimannapróf, enda hafi þeir siglt sem skipstjórar eða stýrimenn í 36 mánuði að minnsta kosti og hafi náð 30 ára aldri. Atvinnumálaráðherra setur reglur um próf þetta að fengnum tillögum skólastjóra Stýrimannaskólans í Reykjavík og fulltrúa frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. b) Námsskeið, er veiti þá fræðslu, sem þarf til þess að öðlast skipstjórnarréttindi samkv. 4. gr. laganna, og þá undirbúningsfræðslu, sem þarf til þess að setjast í fiskimannadeild Stýrimannaskólans í Reykjavík, getur atvinnumálaráðuneytið á þessu tímabili falið skólastjóra Stýrimannaskólans að láta halda á eftirfarandi stöðum, þegar næg þátttaka er fyrir hendi: á Ísafirði, Akureyri, Norðfirði og í Vestmannaeyjum. Námsskeiðin skulu haldin annað hvert ár á hverjum stað, en þó eigi nema á tveim stöðum sama árið. Skulu þau standa yfir frá byrjun októbermánaðar og eigi skemur en til janúarloka. Heimilt er að hafa námsskeið á öðrum tíma árs, en jafnan skulu þau standa yfir minnst 4 mánuði. Í reglugerð fyrir Stýrimannaskólann verður ákveðið nánar um þátttöku, inntökuskilyrði, kennslufyrirkomulag og próf við námsskeiðin, en verkefni til undirbúningsprófs fyrir fiskimannadeildina skulu send frá Stýrimannaskólanum í Reykjavík og úrlausnir dæmdar þar.“ Um b-lið þarf ekki frekari umr. í þessu sambandi, en a-liður varðar eingöngu þá menn, sem deilt er um. Þeir menn, sem yngri eru en þrítugir, verða ekki þessara próftökuréttinda aðnjótandi, því að þeim er síður vorkunn að sitja skólabekk með venjulegum nemendum stýrimannaskólans. Sumir hafa óttazt, að með þessu væri mönnum íþyngt um of. Forstöðumaður skólans hefur lýst yfir því, að allt verði gert, sem sanngjarnt er og þurfa kann til að auðvelda mönnum þetta námsskeið. Ef augu miðaldra manna skyldu illa þola lestur, má kenna meir með fyrirlestrum. Annars eru augu eitt af því, sem sízt má bila hjá skipstjórnarmönnum, og þurfa þeir augnlæknisvottorð á 5 ára fresti. Með því að taka þetta sérstaka próf er þessum mönnum veitt miklu meira en þótt þeir hefðu fengið rétt til að færa nokkru stærri skip. Þeir fá rétt til þess að vera skipstjórar og stýrimenn á fiskiskipum af hvaða stærð, sem er, í utanlandsog innanlandssiglingum. Ég vil leyfa mér að minnast ofur lítið á skjöl, sem n. hafa borizt í þessu máli. Þar er t.d. erindi frá skipstjóra- og stýrimannafélaginu Gróttu, dags. 30. nóv., þar sem lögð er sérstök áherzla á að samþ. frv. eins og það er. Meðal stéttarinnar var uppi hreyfing í þá átt að fá réttindi manna, sem höfðu rétt til að stýra 75 smál. skipi, hækkuð án prófs upp í allt að 150 smál. En við athugun málsins féllust flestir á, að fyrirkomulag frv. væri heppilegra. Frá Vestmannaeyjum hafa sömu till. borizt, í aðalatriðum. Í sambandi við erindi Vestmannaeyinganna vil ég leyfa mér að upplýsa, að málið var tekið fyrir á þingfundi Landssambands íslenzkra útvegsmanna. Skipuð var n., þar sem m. a. átti sæti Magnús Gíslason útvegsmaður frá Vestmannaeyjum. Hann hafði haldið erindi um málið og haldið því fram, að leyfa ætti hækkun réttinda án prófs. En eftir að hann hafði kynnt sér öll gögn, var hann með því að samþ. frv. óbreytt. Hann var frsm. n. á fundinum og taldi, að þessir menn fengju miklu meiri hlunnindi og réttindi með hóflegri fyrirhöfn samkv. frv. heldur en fengjust með því að leyfa hækkun án prófs. Í sambandi við þetta vil ég benda á það til marks um glundroðann, sem af því yrði, ef þessum mönnum væri leyft án prófs að flytja 100 eða 150 smál. skip innanlands, að þá mundu þeir skipstjórar hafa réttindi til að stýra skipi sínu á fiskveiðum, meðan verið væri að fylla það, en engin réttindi til að fara með það til útlanda og selja fiskinn, heldur yrði þá að skipta um skipstjóra í hverri ferð. N. leggur einróma til að samþ. frv. óbreytt. Hv. 9. landsk. var að vísu ekki viðstaddur við afgreiðslu málsins. Sé hann ekki sammála n., mun hann gera grein fyrir ástæðum sínum.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Ég fór þess á leit við hæstv. forseta, að ég fengi að vera staddur við 2. umr. málsins í d. Ég hafði kynnzt málinu, meðan ég var í sjútvn. Nd., en ég gat ekki verið við, þegar hún afgreiddi málið. Önnur ástæða til þess, að ég vildi taka þátt í meðferð málsins, er, að ég er fulltrúi fyrir sjávarútvegskjördæmi og þetta er útvegsmál,. Hv. frsm. hefur nú skýrt frv. nokkuð fyrir þdm. En ég vildi benda á ýmsa hluti. Þótt menn séu sammála um sum efni frv., eru þar hlutir, sem með engu móti mega standa óbreyttir. Ég verð að segja, að frv. stefnir ekki nema að nokkru leyti í rétta átt. Hv. frsm. taldi tvær höfuðbreyt. felast í frv., hækkun réttinda þeirra manna, sem stýrt hafa 6–15 smál. bátum, upp í 30 smál., en hins vegar stórauknar þekkingarkröfur til þeirra, sem stýra eiga 30–75 smál. bátum. Eins og er, mega menn stýra 15 smál. bát, ef þeir þekkja á áttavita og kunna alþjóðareglur til að forðast ásiglingu og litið annað. Vottorð um, að menn kunni þetta, þarf að vera veitt af siglingafróðum manni og staðfest af lögreglustjóra. Nú ákveður frv., að sá siglingafróði maður, sem kunnáttuna skal prófa, skuli skipaður eftir till. skólastjóra Stýrimannaskólans í Reykjavík. Það veitir ekki neitt öryggi um, að þekkingarkröfur verði strangari en þær eru nú yfirleitt. En frv. fer fram á, að þeim, sem þessa þekkingu hafa, séu veitt réttindin að stýra 30 smál. bát. Nú tel ég rétt, að mönnum sé ljóst, að hættulegt er að draga úr öryggi á 15–30 smál. bátum. Þekking þeirra, sem stjórna þeim, þarf að vera í góðu lagi. Flóabátar eru t.d. margir af þessari stærð. og eru þar oft mikil verðmæti í veði og fjöldi mannslífa. Kröfurnar, sem nú eru gerðar til hins minna fiskimannaprófs. er veitir rétt til að stjórna 15–75 smál. skipum, eru þessar m.a.: Stærðfræði: Kunnátta í fræðinni um heilar tölur og almenn brot, tugabrot, hlutföll talna ... þekking á mælikvörðum lína og horna og leikni í að nota þá ... að finna óþekkta tölu í hlutfallslíkingu, þekking á beinum og bjúgum línum, hringum og línum þeirra, flatarmáli hrings, þríhyrnings og ferhyrnings. Næst er talin siglingafræði: Þekking er krafin á jarðhnettinum, lögun hans og stærð, baugneti hans, lengd og breidd, kompáslínum og kompásstrikum, - skyn á miðjarðarbaug, jarðarás, jarðskautum, lengdarbaugum, breiddarbaugum, lengd, breidd, breiddarmun, lengdarmun, afviki, kompáslínum og kompásstrikum, - þekking á kompásnum og á notkun hans, á misvísun, halla (inklination), segulskekkju og hvernig hún verði fundin með jarðlægum athugunum, - skyn á skriðmæli, vegmæli, grunn- og djúplóði, - grein á segulmagni, segulnál, hinum ýmsu hlutum kompássins og mismunandi kompástegundum, misvísun og misvísunarlínum. halla og hallalínum, segulskekkju og helztu orsökum hennar og á aðferðum til að leiðrétta þær skekkjur, er af henni leiðir. Heimtuð er og þekking á sjókortum, reglum um gerð þeirra og hvað á þeim eigi að standa, þekking á hvers konar mælitækjum og áhöldum, sem á 75 smál. skipum eru notuð, þekking á dagbókarhaldi, leiðarreikningi, straumi, drifi, að setja stefnu skipsins og á að finna stað skipsins á kortinu o.s.frv. - Kunna skal maður að nota sextant til þess að geta fundið stað skips með jarðlægum athugunum og kunna grein á helztu hlutum sextants, skiptingu mælibogans og brotmælisins, á stöðu speglanna, hvernig hún er athuguð og lagfærð, á markréttingu og hvernig hún finnst, á mælingu horna milli jarðlægra punkta. Þá er í sjómennsku heimtuð margvísleg þekking á alþjóðlegum siglingareglum og björgunarreglum og allvíðtæk kunnátta í meðferð ýmissa tækja á skipi, enn fremur kunnátta í íslenzkum sjórétti, hjúkrunarfræði og sóttvörnum o.fl. Nánar geta þm. kynnt sér þetta t.d. í handhægu kveri, sem fræðslumálastjórnin hefur gefið út 1944: Lög og reglur um skóla og menningarmál á Íslandi. Allar þessar kröfur til manna, sem stjórna eiga 15–30 smál. bátum, eru felldar burt í frv. Það spor væri hættulegt að stíga. Þegar þess er gætt, að skip 12–35 rúmlesta að stærð eru um 200 hér við land með 1200 manna áhöfn, sést, hvað í húfi muni vera. Ég tel skyldu mína að vara hv. Ed. við. Ekkert samræmi er í því að fella niður kröfur til þekkingar þeirra, er stjórna 15–30 smál. bát, en herða kröfur til þeirra, sem stjórna 30–75 smál. bátum, þannig að þeir þurfa tveggja vetra nám í stýrimannaskóla. Ég vildi mælast til þess við hv. sjútvn., að hún athugaði frv. milli umr. Eitt, sem ekki má falla niður úr eldri löggjöf, er það skilyrði, að skipstjóri hafi eigi gerzt sekur um verk, er svívirðilegt sé að almannadómi. Ef það fellur niður, að því er varðar skip undir 30 smál., eins og frv. gerir ráð fyrir, er ekkert til fyrirstöðu, að alræmdir glæpamenn geti orðið skipstjórar, og sjá allir, hve vel gæfist að gera það heimilt. Þeim mönnum er bannað að vera bílstjórar, er eigi hafa full mannréttindi. Og liggur í augum uppi, að þetta verður að laga í frv., taka upp ákvæði um það í 4. gr., þótt enn hafi það eigi verið gert og málið sé búið að fara gegnum. þrjár umr. í Nd. og komið hér til 2. umr. án þess. Enn fremur virðist vanta í 4. gr. samband milli þeirra námsskeiða, sem haldin hafa verið í kaupstöðum landsins á undanförnum árum og gefizt yfirleitt mjög vel, og þeirra þekkingarkrafna, sem gera verður til skipstjóra á fiskiskipum verstöðvanna. Mér er ekki ljóst, hvernig þekkingarkröfur 4. gr. verða í framkvæmdinni, þær eru allt of óljósar að mínum dómi. Mér virðist nauðsyn að gera ákveðið próf að skilyrði, og það vildi ég ræða við n. Í gr. virðist a.m.k. vanta heimild fyrir ríkisstj. til að setja um þetta reglugerð, er m.a. tiltaki, hvað kenna skuli á námsskeiðunum. Það er ekki nóg, að einhverjir ágætir menn eins og skólastjóri Stýrimannaskólans eigi að benda á hæfa menn til að prófa þá, er skipstjórnarréttindi vilja fá. ef allt er óbundið um þekkingarkröfurnar. Í b-lið bráðabirgðaákvæðis, sem er í lok frv., - ætti að færast lítið eitt aftar en það er nú, - er rætt um námsskeiðin og gert ráð fyrir, að nánar segi um þau í reglugerð Stýrimannaskólans, en tengslin milli þessa liðar og 4. gr. eru óljós og ófullkomin. Ég teldi langréttast að fella bráðabirgðaákvæðið eða a.m.k. b-lið þess inn í meginmál frv., því að námsskeiðin eiga sér langa framtíð. Á námsskeiðunum hafa margir af alduglegustu fiskiskipstjórum okkar fengið menntun sína, og enn verður það oft svo, að þeir menn eiga lítt heimangengt til tveggja vetra náms í Stýrimannaskólanum í Reykjavík. Hefðu ekki verið þessi námsskeið. hefðum við misst af mörgum þessara manna frá skipstjórn fyrir fullt og allt. Ég er ekki eins viss um það og hv. frsm., að öllu réttlæti sé fullnægt með því að hækka réttindi minnaprófsskipstjóra, ef þeir geta lagt út í viðbótarnám og próf, en svipta þá ella vonum um að fá að færa nokkru stærri fiskiskip en 75 smál. Við vitum, að margir þeirra manna, sem nú eru miðaldra og fara með skipstjórn, eru mjög kunnugir fiskimiðum og staðháttum öllum hér við land, og mörgum þeirra hefur farnazt prýðilega í allri skipstjórn sinni. Þótt þeir fengju að afloknu vetrarnámi leyfi til millilandasiglinga, stendur hugur þeirra lítt til þess sakir ónógrar tungumálakunnáttu. En það, sem þeim væri notadrýgra og þá langar mest til og hafa margir mikla sanngirniskröfu á, er að mega stjórna í innanlandssiglingum fiskiskipum, sem eru nokkuð fyrir ofan 75 smál. markið, svo sem t.d. Svíþjóðarbátarnir margir eru. Í mörgum atriðum hef ég ekki gert enn fulla grein fyrir áliti mínu, og vildi ég sem gamall form. sjútvn. Nd. fá að ræða málið við n. Ekki liggur á að afgreiða málið í flaustri, því að framkvæmdir bíða þess, að nýi stýrimannaskólinn verði tilbúinn haustið 1945.

Hermann Jónasson Hæstv. félmrh. hefur minnzt á, að breyta þurfi nokkrum atriðum í frv. Ég tel, að svo sé. Ber ég fram brtt. um viðauka í 9. gr. á eftir málsgr.: „Áður en undanþága er veitt ...“ Hljóðar brtt. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Enn fremur er atvmrh. heimilt að veita þeim, er lokið hafa hinu minna fiskimannaprófi og siglt sem skipstjórar eða stýrimenn í 36 mánuði fyrir gildistöku laga þessara á skipi yfir 15 rúmlestir brúttó og eru 30 ára að aldri, réttindi til þess að vera skipstjórar eða stýrimenn í innanlandssiglingum á fiskiskipum allt að 150 rúmlestum að stærð.“ Þó að ég viðurkenni, að ég sé ekki fróður maður um siglingar, get ég ekki skilið, að það sé af eðlilegum ástæðum, að mönnum, sem stýrt hafa allt að 75 smál. skipum við góðan orðstír, skuli meinað að færa nokkru stærri fiskiskip, þannig að nú, er þróunin fer í þá átt, að skipin stækka og í stað 60–75 smál. skipa koma t.d. 85–100 smál. skip, þá missa þessir menn í framkvæmdinni skipstjórnarréttindi sín, oft og tíðum, og fá þau ekki aftur nema setjast um skeið á skólabekk, en það lætur miðaldra og rosknum mönnum einatt illa, svo að þeir þola heldur réttindamissinn. Mér finnst mjög hart að fara þannig með gamla skipstjóra. Úr þessu ranglæti og þjóðfélagstjóni vildi ég bæta með brtt. minni. Það er ósamræmi í því, eins og hæstv. félmrh. veik að, að gera nýjar prófkröfur til manna, sem tekið hafa minna fiskimannaprófið og hlotið síðan mikla reynslu í skipstjórn, en leyfa mönnum án prófs að stjórna 15–30 smál. bátum, en af þeirri stærð eru m. a. flestir flóabátar og fjöldi báta, sem oft flytja farþega og póst, og verður að gera allmiklar kröfur til skipstjóra á þeim skipum. Ég hef rekið mig á það oftar en einu sinni og oftar en tvisvar, að reynsla margra lítt lærðra skipstjóra hér við land vegur þyngra, er í raun rekur, en fullgilt meira próf stýrimanns, sem reynsluna skortir. Þessum mönnum á að veita tækifæri til að stjórna áfram skipum á fiskveiðum og í innanlandssiglingum, þótt smálestatala skipa hækki. En hitt væri mönnum þessum lítill fengur, eins og hæstv. ráðh. tók fram, að fá rétt til millilandasiglinga. Og þeir, sem þær vilja, geta þá lagt á sig að taka nýtt próf. Brtt. fer aðeins fram á heimild, sem eigi yrði notuð, nema um reynda og valinkunna menn væri að ræða. Ég er fús að taka brtt. aftur til 3. umr., ef n. fellst á að taka efni hennar til athugunar.



Ég er algerlega mótfallinn brtt. hv. þm. Str. Ég er móti því, að minnaprófsréttindi, sem fyrst áttu að gilda fyrir allt að 30 tonna báta, síðar fyrir allt að 60 tonna og loks allt að 75 tonna báta, verði nú látin duga fyrir 150 tonna skip. Slík afsláttarstefna væri ófyrirgefanleg hér á Alþ. og það einmitt nú, þegar stefnt er að stóraukinni og bættri menntun stýrimanna í náinni framtíð. Slíkt má ekki gera fyrir hagsmuni örfárra manna, Ef mikil vöntun væri á stýrimönnum, kæmu þær ástæður til greina. En því er ekki til að dreifa. Það er ekkert ósamræmi í því að setja mörkin milli lærðra stýrimanna og lítt lærðra við 30 smálesta mark í stað 75 smái. og auka lærdómskröfurnar. Ég er miklu meira inni á rökum hæstv. félmrh. um, að varhugavert sé að gefa svo frjálsar þekkingarkröfurnar til skipstjórnar á 15–30 smál. bátum sem hér er gert. En það atriði var rætt við skólastjóra Stýrimannaskólans, og taldi hann það hættulítið, eins og málið horfði við í framkvæmdinni. Ýmsir menn hefðu heldur viljað hafa 20 smál. hámark en 30 smál., en af hagsýnisástæðum þótti ekki gott að skipta þar. Ég teldi æskilegt, að umr. yrði frestað, þangað til n. hefði athugað það, sem hæstv. félmrh. hefur til málanna að leggja, því að sumt af því var mjög athyglisvert. Sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þau atriði á þessum fundi.



Ég vildi gjarnan fá að vita hjá hæstv. frsm., sem er útvegsmálum kunnugur, hve mörg fiskiskip mundu nú vera hér 75–150 smál. að stærð. Ég hygg þau ekki afar mörg, en skip, sem fara lítið eitt yfir lægra markið, verða að líkindum mun fleiri í náinni framtið. Stökkið, sem hv. frsm. finnst vera gert með því að leyfa að hækka rétt nokkurra reyndra skipstjóra úr 75 í 150 smái., er því í framkvæmd miklu minna en hann virðist telja. Ég minnist þess að hafa nýlega séð nákvæma skýrslu yfir fiskiskip landsmanna, og þótt ég taki ekki tölur þaðan, hygg ég hana styðja mitt mál. Hvort sem mennirnir stýra 75 eða 85 smál. skipi, fiska þeir á sömu miðum við sömu skilyrði, sömu hættur og sigla sömu leiðirnar. Ég sé ekki skynsemi í að draga þarna skarpa merkjalínu milli skipstjóranna og réttinda þeirra. skil ekki, t.d., að öryggið sé neitt annars eðlis á 75 en 85 smál. skipinu. Eða þarf 75 smál. skipið minna öryggi en 85 smál. skip, svo að fært sé að hafa minnaprófsskipstjóra á 75 smái. skipinu, en ófært að láta hann hafa hitt skipið til forráða, hversu þrautreyndur maður sem hann er? Ég hef ekki heyrt nokkur frambærileg rök fyrir því, að mun meiri vandi sé að stjórna 85–90 smál. skipi en 75 smál. Höfuðatriði í þessu máli er hin vaxandi stærð skipa af þessari tegund og sanngirniskrafan, að þeir skipstjórar. sem reynast vaxa í hlutverki sínu, verði ekki sviptir rétti til skipstjórnar á þessum hluta veiðiflotans.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Ég vildi aðeins þakka hv. frsm. fyrir undirtektir hans og benda á. að ástæðan til breytinga á frv. er því meiri, að þörf er 'a. að breyt. á l. um Stýrimannaskólann verði þessari löggjöf samferða.



Skólastjóri Stýrimannaskólans hefur minnzt á það við mig, að breyta þurfi l. um skólann. Verður að endurskoða þau l. við fyrsta tækifæri, þótt eigi þurfi sú breyt. að verða þessu frv. samferða. Mér er víst ofvaxið að sannfæra hv. þm. Str. um mál, sem hann skilur, hvað þá um þau, sem hann ekki skilur. Það hefur líka reynzt ofvaxið meiri mönnum en mér. Eitt vil ég þó biðja hann að athuga, þegar hann skilur ekki, að neinn vandamunur geti verið að stjórna 75 smál. skipi og helmingi stærra skipi. Með hans ályktunaraðferð mætti halda áfram að tvöfalda og segja, að engu meiri vandi sé að stjórna 300 smál. skipi en 150 smál. skipi, ekkert erfiðara að stjórna 600 smál. skipi en 300, ekki 1200 smál. fremur en 600 o.s.frv. Þá er ekki furða, þótt honum vaxi ekki í augum að veita minnaprófsmönnum dálitlar undanþágur, mætti tala um 95 smál., 105 smál., 120 smál. eða 150 smál., honum finnst eflaust ekki mikill munur þar á. En einhvers staðar verða takmörkin að vera. Og þeim, sem vit hafa á, virðist ekki rétt að setja hámark, sem var einu sinni bundið við 30 smál., upp í 150 smál., heldur eigi að nýju að miða takmörk við 30 smál. skip. Hins vegar get ég upplýst hv. þm. Str. um það, að frá fyrstu tíð hafa þessar takmarkanir um fiskimannapróf verið miðaðar við 30 tonn, en síðan hefur það verið hækkað upp í ótakmarkaða stærð fiskiskipa. En þá komu kröfur um sérstakar takmarkanir fyrir báta fyrir neðan 30 tonn, en þetta er búið að hækka upp í 60–75 tonn. Það er búið að hækka þetta miklu meira en það var í gamla daga, þegar kröfurnar voru um skip fyrir neðan 30 tonn. En nú erum við búnir að læra af reynslunni, að það er betra að miða við 30 tonn fyrir hvaða fiskiskip sem er. Ég vona, að hv. þm. Str. skilji þetta. Það mætti þá alveg eins segja: Hvers vegna á að vera að miða við 30 tonn? - hví ekki að fara niður í 5 tonn? Erfiðleikarnir liggja í þessu, hvar eigi að hafa takmörkin. Það hefur verið bent á þetta af ýmsum stéttum, sem hafa fjallað um þetta mál. og þær ábendingar hníga einmitt að því, að það sé rétt. sem ég held fram, og enginn aðili, sem hefur gert kröfu um að fá réttindi sín hækkuð, hefur mótmælt því, að frv. yrði samþ., heldur krafizt þess, að það yrði samþ. eins og það er. Og þessir aðilar hafa viljað tryggja sinn rétt eins og við allir. Enda er það sláandi dæmi, að allir þessir menn krefjast þess, að þessu ákvæði sé breytt og settar á þessar takmarkanir, sem hv. þm. Str. skilur ekki, að þurfi að vera réttari en þær kröfur,. sem hann berst fyrir. Annars, skal ég sjá til þess, að málið verði athugað á ný, og sjá svo um, að þær upplýsingar, sem hér hafa komið fram, liggi fyrir, og mun bera þær undir mþn., ef sú n. skyldi skilja hv. þm. Str. betur en ég geri. Skal till. hv. þm. Str. ekki verða leynt fyrir þeim í n.



Það er náttúrlega málfærsla, sem er dálítið sérkennileg fyrir þennan hv. þm., og það er það, hvað það kemur oft fram, að menn skilja hann illa. Hann er einn af þessum misskildu mönnum í þessari hv. d., eins og oft hefur heyrzt hér í þessum sölum. Og þó er það svo, að það kemur nokkuð oft fram í málflutningi hans, að það er a.m.k. einn maður, sem ekki er í vafa um, hver hafi rétt fyrir sér og hver skilji. málin rétt, málflutningur eins og sá, að þm. Str. skilji ekki, að einhvers staðar verði að setja smálestatalið miðað við þann rétt, sem skipstjórar hafa. Það er nú svo, að ég þekki þessi l. dálítið meira en ég hef gumað af og hef meðal annars. haft það embætti að skrá á skipin og veita þessi réttindi og fylgjast með því og veita undanþágur og neita um þær, en það er atriði, sem ég skal ekki fara inn á. En ég vænti þess, að hver maður skilji það, sem ég tók fram og sagði ekki einu sinni, heldur allt of oft í ræðu minni, og það er þetta, að það er vitað, að l., eins og þau eru, eru miðuð við skip, sem fara á þær fiskislóðir, sem viðlegubátar yfirleitt sækja. Og ég vil tala við þann sérfróða mann, sem heldur því fram að sá, sem getur stjórnað 75 tonna skipi með fullu. öryggi á þessar fiskislóðir, hann geti ekki einnig stjórnað 85 tonna bát. sem kæmi frá Svíþjóð. Það verður að setja takmarkanir, en það verður að setja þær í samræmi við þann tilgang, sem skipin eru miðuð við. Hér er gert ráð fyrir, að þessir menn fái rétt til að stjórna bátum, sem sækja á sömu fiskislóðir og þeir bátar, sem eru 75 tonn, og þess vegna er verið' að breyta þessu og færa takmarkið upp. Bátarnir hafa verið að stækka, sem stjórnað hefur verið og stýrt á sömu fiskislóðir. Nú eru sendir 85 tonna bátar á sömu fiskislóðir og miðað við jafnlangan tíma og áður, en nú eru gerðar aðrar kröfur til þeirra manna, sem stjórna 85 tonna bátum, en gerðar voru til þeirra, sem stjórnuðu. 75 tonna bátum áður á nákvæmlega sömu slóðir. Þegar skipin fara aftur að stækka og eru orðin 100–150 tonn, þá má gera ráð fyrir, að þau verði í utanlandssiglingum. En þetta fyrirbrigði, að nú eru 150 tonna bátar sendir með fisk til útlanda, er stríðsfyrirbæri, sem kemur sjálfsagt ekki til mála eftir styrjöldina. Það er þess vegna sjálfsagt að setja takmarkanir, og ég vil fullvissa hv. þm. Barð. um það, að ég hef hugboð um það, í hvaða tilgangi þau takmörk eru sett. En það á að setja takmörkin þar, sem einhver skynsemi er að setja þau, miðað við það, sem skipin eru notuð til, og þess vegna á nú, þegar bátarnir stækka, svo að það verður algengt, að þeir verði 75 tonn, - þá á að færa markið upp, vegna þess að skipin sækja á sömu slóðir og áður. Ég sé ekki ástæðu til að ræða málið frekar, geri ekki ráð fyrir, að það breyti miklu, en ég er ánægður með, að það verði athugað í n. Ég heyri, að aðalrökin, sem hv. þm. færir fram, eru þau, að hér séu þessir menn að krefjast réttar sér til handa, án þess að þeir vilji hafa fyrir því að fá þann rétt fram. Ég hef sýnt fram á það, að kröfur þeirra eru á fullum rétti reistar. Ég viðurkenni, að ég er ekki vel að mér í siglingum, þær eru eitt af þeim fáu störfum, sem ég hef ekki unnið, en ég hef hins vegar þekkt marga skipstjóra, og ég hef talað við marga af þessum mönnum, og þeir hafa fært fram miklu skýrari rök fyrir þessu en mér hefur tekizt hér, rök, sem ég álít, að séu óyggjandi og óhrekjandi. Þess vegna er ekki ástæða til að standa á móti því, þó að sá ágæti maður, sem stendur á bak við þetta frv., haldi sig við þetta gamla takmark, sem einu sinni var sett. Mér finnst ekki ástæða til að hlaupa eftir því, þó að hann haldi því fram. Maður, sem hefur stjórnað 75 tonna báti, getur alveg eins verið skipstjóri á 85 tonna báti, sem kemur frá Svíþjóð og sækir á sömu fiskislóðir og 75 tonna bátur áður. Það er þetta, sem kemur mér til þess að flytja þessa till., og ekkert annað.