Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur haft frv. þetta til athugunar og mælir með því, að það verði samþykkt. Eins og fram kemur í grg. frv. er hér um að ræða hækkanir, annars vegar í 1. gr. frv. á kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum úr 15 millj. í 23 millj. Bandaríkjadollara, og í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir að hækka framlag Íslands til Alþjóðabankans úr 15 millj. í 18.4 millj. Bandaríkjadollara. Þá er lagt til í 2. gr. frv., að ríkisstj. verði heimilað að taka lán í Seðlabankanum til þess að standa straum af 10% af framtagi sínu., þ.e.a.s. 340 þús. Bandaríkjadollara. Eins og fram kemur í grg. með frv. við 2. gr. skal við aukningu framlagsins greiða 10% af framlaginu, en 90% eftir nánara samkomulagi og væntanlega, eins og þar stendur, á nokkrum árum og þess vegna heimild aðeins fyrir 340 þús. Bandaríkjadollara lántöku til ríkisstj. hjá Seðlabankanum. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til, herra forseti, að fjölyrða um frv. Það kemur fram í grg., að hér er um að ræða endurskoðun á kvóta Seðlabankans hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, sem gerð er á 5 ára fresti, svo og kvóta ríkisstj. hjá Alþjóðabankanum. Kvóti sjóðsins svo og ríkisstj. hjá Alþjóðabankanum voru í upphafi 1 millj. Bandaríkjadollara, en er, eins og nú er komið, 15 millj. á báðum stöðum og gert ráð fyrir að hækka kvóta Seðlabankans hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum úr 15 millj. í 23, en kvóta ríkisstj. hjá Alþjóðabankanum úr 15 millj. í 18.4 millj. N. leggur því til, að frv. verði samþ. óbreytt og því að umr. lokinni vísað til 3. umr.



Herra forseti. Þegar ég gerði grein fyrir frv. um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt hér fyrir nokkrum dögum í hv. d., þá skýrði ég frá því, að enda þótt gera mætti ráð fyrir að d. teldi sér ekki fært að afgreiða málið á svo naumum tíma, þannig að það gæti orðið að l. á þessu þingi, þá væri visst atriði, sem nauðsynlegt væri að lögfesta, og það frv., sem hér liggur fyrir, felur í sér þetta ákvæði. Það fjallar einfaldlega um það, að sérstakar aukafyrningar skuli veittar á yfirstandandi skattaári, 20%, eða það skuli vera hækkanir á fyrningum fasteigna um 20% og 40% af fyrningum lausafjár. Þetta er gert með hliðsjón af því, sem ég gat um þá og nánar er vikið að í grg. þessa frv., að verðbreytingar urðu að sjálfsögðu verulegar í sambandi við gengisbreytinguna seint á árinu 1968. Ástæðan til þess, að hér er gerður munur á lausafé og fasteignum, stafar að sjálfsögðu af því, að gengisbreytingin hefur að fullu verkað á verðgildi innfluttra véla, en hins vegar ekki nema að hluta til á verðgildi húseigna, þar sem verulegur hluti af kostnaði þeirra er innlendur kostnaður, og þess vegna eru hér notaðar prósenturnar 20 og 40. Ég vildi mjög óska þess, að hv. þdm. sæju sér fært að afgreiða þetta mál með þeim hraða, að það gæti orðið lögfest, áður en þingi lýkur nú um næstu mánaðamót væntanlega, og af þeirri ástæðu takmörkuðu menn, svo sem framast má verða, að gera brtt. við skattalögin í sambandi við þetta mál. Hér liggja fyrir ýmsar till. í frv.-formi, sem ég vék að í framsöguræðu minni um skattalagafrv., og ég þykist vita, að menn hafi áhuga á að koma þeim áleiðis, en ég tel ekki mögulegt að lögfesta frekari breyt. á skattal. að sinni en hér er gert ráð fyrir. Hins vegar tók ég það fram varðandi ýmsar þær brtt., sem liggja fyrir hinu háa Alþ. nú, að þær væru þess eðlis, að ástæða væri til þess að athuga þær margar hverjar með mjög jákvæðu viðhorfi, en eðlilegast væri við meðferð þeirra mála, að þeim yrði almennt vísað til ríkisstj. með hliðsjón af því, að framhaldsathugun á skattal. fer fram í sumar. Þær yrðu þá teknar aftur til meðferðar í haust, og fengju þær ekki þá viðunandi meðferð að dómi hv. flm., þá væri það einfaldur hlutur að taka það mál upp aftur, þegar skattalagafrv. kemur að nýju fyrir Alþ. í haust, vegna þess að allar slíkar breytingar eftir þetta, sem varða skattgreiðslur einstaklinga t.d., geta ekki komið til framkvæmda varðandi skattlagningu í ár, nema því aðeins að það valdi stórfelldri seinkun á allri álagningu skatta. Þetta mál er hins vegar, eins og ég gat um, allt annars eðlis, vegna þess að skattálagning á fyrirtæki fer fram síðar, og hér er um mjög einfalda breytingu að ræða, sem ekki á að þurfa að seinka neitt framkvæmd skattálagningarinnar. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fara að ræða þetta mál nánar. Það var rætt, þegar frv., sem ég gat um, var hér til umr. um daginn. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á l. um aflatryggingasjóð var vísað til sjútvn. hinn 15. jan. s. l. N. hefur athugað frv., en í því felst sú breyting, að áhafnadeild aflatryggingasjóðs verði gert skylt að greiða skipverjum á bátum undir 12 rúmlestum fæðispeninga. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að við samningana um áramótin 1968 og 1969 var samið um, að skipverjum skyldi greiddur ákveðinn hluti af fæðiskostnaði og tekna til þess aflað á sérstakan hátt, með því að leggja 1% útflutningsgjald á útfluttar sjávarafurðir. Samningar þessir náðu til sjómannafélaganna innan Alþýðusambandsins, þ. á m. Sjómannasambandsins og Farmannasambandsins annars vegar og Landssambands ísl. útvegsmanna hins vegar. Þessir samningar náðu aðeins til báta yfir 12 rúmlestum, en eins og gengið var frá lagasetningu í sambandi við málið, voru skipverjum greiddar 85 kr. fyrir hvern fæðisdag á bátum upp að 100 lestum, en 100 kr. á bátum yfir 100 lestum. En þetta frv., sem flutt er af hv. þm., Matthíasi Bjarnasyni, Sverri Júlíussyni og Pétri Sigurðssyni, felur í sér þá breytingu, að þetta gildi einnig um sjómenn á bátum undir 12 rúmlestum. Það er nú þannig, að útflutningsgjaldið, sem ég talaði um áðan, nær einnig til þess afla, sem þeir bátar fá, þótt þeir væru í upphaflega frv. undanskildir með fæðisgreiðslur, þar sem ekki er lögskráð á þá báta. Ég sagði áðan, að sjútvn. hafi fengið þetta til athugunar, og leitaði hún umsagnar 4 aðila, eins og fram kemur á þskj. 566, þ. e. a. s. Fiskifélagsins, sem fer með stjórn aflatryggingasjóðs eða afgreiðslu hans, en fiskimálastjóri er formaður sjóðsins og jafnframt formaður og framkvæmdastjóri Fiskifélagsins. Fiskifélagið gaf ýmsar upplýsingar um stöðu sjóðsins, en tók ekki efnislega afstöðu til brtt. þessa frv. M. a. benti það á, að það mundi koma til með að vanta tekjur í áhafnadeildina, ef þessi viðbót yrði samþ. Í frv. er gert ráð fyrir, að þetta verði greitt allt frá 19. febr. 1969, eða frá þeim tíma er þessi skipan var upp tekin. Þeir telja að það muni geta kostað bæði þessi ár, 1969 og 1970, 9–10 millj. kr. aukningu á útgjöldum áhafnadeildarinnar, ef frv. verður samþ. En m. ö. o., við getum gengið út frá því, að þessi aukning geti numið allt að 5 millj. kr. á ári. Umsögn Sjómannasambandsins er jákvæð, en þeir leggja til, að til viðbótar því, sem segir í frv. á þskj. 184, þá verði eigendur 12 rúmlesta báta og minni skyldaðir til þess að kaupa líf- og örorkutryggingar, sem séu í samræmi við heildarkjarasamninga á milli sjómannasamtakanna og samtaka útvegsmanna. Landssamband ísl. útvegsmanna fékk þetta einnig til umsagnar. Meiri hluti stjórnar þess mælti á móti samþykkt frv., og þó það komi ekki fram í bréfinu, þá get ég skýrt frá því, að aðalsjónarmiðið, er réð afstöðu þeirra, var, að smærri bátar taka frekar menn frá stærri bátunum, sem vissulega þarf að halda úti, og geta þess vegna stefnt útgerðarrekstri þeirra í hættu. En eins og ég sagði, voru um þetta skiptar skoðanir, en ég mæli eindregið með því, að þessi till., sem hér er fram borin, verði samþ., og vil einmitt benda á, að það, sem liggur til grundvallar, er í fyrsta lagi það, að þessir aðilar eru raunverulega skattlagðir eins og aðrir, og svo er einnig um það að ræða, að það er alltaf spurning um, hvar eigi að draga mörkin, þegar um slíkar lagasetningar sem þessa er að ræða. Ég hef hér fyrir framan mig skýrslur frá 4 bátum. Einn þessara báta nær 12 lestum, á tímabilinu frá 19. febr. til 8. des. hefur honum verið haldið til veiða og sjóferðir eru 75. Þessi bátur á samkv. gildandi lögum að fá greiðslu. Svo kemur bátur, sem er 11.69 lestir. Honum er haldið til veiða á sama tíma. Hann hefur farið 96 sjóferðir, eða 21 sjóferð fleira en hinn, er ég áðan nefndi. Hann á engar bætur að fá, engar greiðslur í sambandi við þetta. Þriðja tilfellið er 10.2 lesta bátur. Þar er mjög svipaður úthaldstími. Hann byrjar aðeins fyrr og hans sjóferðir eru 82. Nú er í frv. gert ráð fyrir því, að fæðiskostnaðargreiðsla fari eftir úthaldsdögum, og í frv. okkar þremenninganna var gert ráð fyrir, að það yrði nokkuð þrengra en hjá bátum yfir 12 rúmlestum. N. telur, að það sé fyrirbyggt að hinir svokölluðu sportfiskimenn geti fengið þessar greiðslur, heldur aðeins þeir, sem hafa atvinnu af þessu. Hv. sjútvn. þessarar virðulegu d. hefur, eins og ég sagði áðan, athugað þetta mál mjög gaumgæfilega og leggur einróma til, að frv. verði samþ. með þeirri breytingu, eins og segir á þskj. 566, með leyfi hæstv. forseta: „Síðari hluti 1. gr. frv. á eftir orðunum „skemmri tíma en“ orðist svo: 5 mánuði á ári og eigendur þessara báta tryggi áhafnir sínar sömu slysatryggingum svo og líf- og örorkutryggingum, sem samið er um í heildarkjarasamningum sjómanna og útvegsmanna.“ Þarna er bætt inn líf- og örorkutryggingum, sem eru 400 þús. kr. á ári. Þessi kvöð verður sett á, ef þeir eiga að njóta þessara réttinda. Einnig breytti n. því, að í staðinn fyrir 6 mánuði, sem frv. gerði ráð fyrir, sé miðað við 5 mánuði. Það, sem þar réð mestu um, er, að það eru einmitt bátar af þessari stærð, sem sækja sjó t. d. frá Austfjörðum og til Langaness á sumrin, og eru þá oft og iðulega tvo og jafnvel þrjá daga úti í einu. Til þess að tryggt sé, að þeir komi undir þessi ákvæði, þá var þessi breyting gerð. Það má segja, að þarna sé vissulega nokkur þrenging frá því, sem nú er, samkvæmt fyrri ákvæðum eða þeim lögum, sem í gildi eru, en það er gert til þess að það séu eingöngu þeir, sem hafa af þessu atvinnu, en ekki þeir sem hlaupa í þetta af nokkurri sportmennsku, sem njóta þessa. Ég er því miður ekki með orðalagið á samningnum um líf- og örorkutryggingar, sem ég ætlaði þó að hafa hér við höndina, en hann er prentaður í samningi, sem gerður hefur verið milli þeirra aðila, sem ég hef rætt hér um, og ber að líta á það orðalag sem skilyrði fyrir því, að þessi greiðsla verði innt af hendi, ef brtt. sú, sem n. flytur, verður samþ. og nær fram að ganga. Að síðustu vil ég segja, að þegar samið var um greiðslu fæðispeninga til áhafna, þá var ekki gert ráð fyrir því, að ríkissjóður þyrfti að greiða neitt í sambandi við það mál, heldur væri þetta eina prósent af útflutningsgjaldinu nægilegt til þeirra hluta. Það vita allir, að 1969 hófst vertíðin ekki á tilsettum tíma vegna deilu milli sjómanna og útvegsmanna, eða ekki fyrr en 19. febr., svo að þess vegna mun minni afli hafa komið á land heldur en ella hefði orðið og tekjur af þessu gjaldi árið 1969 urðu nokkuð lægri en þær hefðu þurft að vera. Nú liggur það ekki fyrir samkv. síðustu upplýsingum, sem ég hef fengið, hvað þetta eina prósent hefur gefið í tekjur, svo þess vegna er ekki hægt á þessari stundu að segja neitt ákveðið um það, hvort þessar tekjur muni hrökkva eða ekki. Þótt ríkissjóður hafi orðið að hlaupa undir bagga, með því að lána áhafnadeildinni, þá er það annars eðlis. En ég vil taka það fram, að það hefur ekki verið ætlazt til þess, að frá ríkinu kæmu peningar til þessara hluta, heldur væri þessi skattlagning látin duga. Ég vildi taka þetta fram vegna þess, að ef það sýnir sig, að endurskoðunar þurfi við vegna þessa gjalds, þá getur það að sjálfsögðu komið til greina, en eins og ég hef þegar sagt, þá er ekki gert ráð fyrir því, að ríkið leggi sérstaklega í þessa deild aflatryggingasjóðs, þ. e. a. s. áhafnadeildina, heldur verði tekna aflað á þennan hátt og þá með breytingum til hækkunar, ef með þarf. Herra forseti. Ég legg til fyrir hönd sjútvn., að brtt. á þskj. 566 verði samþ. og málinu síðan vísað til 3. umr.



Herra forseti. Eins og hv. þdm. muna ef til vill, var ég andvígur þeirri lagasetningu, sem hér var samþ. á s. l. ári, þar sem tekið var upp það fyrirkomulag að stofna til þessarar svonefndu áhafnadeildar við aflatryggingasjóð og greiða úr þeirri deild tiltekinn hluta af fæðiskostnaði skipshafna. Ég benti þá sérstaklega á það, að eins og fyrirhugað væri að skipa þessum málum, þá mundi það fara þannig, að allir smábátar í landinu, sem eru orðnir æðimargir undir 12 rúmlestum að stærð, þeir féllu fyrir utan þennan lagaramma, en þó þannig, að þeir bátar væru skattlagðir til þessa kerfis, þótt þeir, sem á þeim störfuðu, gætu ekki notið hlunninda samkvæmt lögunum. Ég veit, að ýmsum hv. alþm. var ljóst, að þetta var mjög óæskilegt fyrirkomulag, og það hefur auðvitað komið í ljós, að þarna hefur skapazt mesta óréttlæti. Það frv., sem hér liggur fyrir til umr., gerir ráð fyrir verulegri lagfæringu í þessum efnum, en þó er rétt að gera sér grein fyrir því, að því fer þó fjarri, að misréttið sé að fullu afnumið. Verði þetta frv. samþykkt, geta allflestir smærri bátar sem eru þilfarsbátar, en þó undir 12 rúmlestum að stærð, komið hér til greina samkvæmt þessu fyrirkomulagi, en eitthvað af slíkum bátum, sem ekki hafa 5 mánaða úthald á ári, falla þó hér utan við og halda áfram að borga gjöld í sjóðinn án þess að geta fengið bætur úr honum. Svo eru allir opnu smábátarnir í landinu, þeir halda áfram að vera skattlagðir í sjóðinn, en þeir, sem á þeim starfa, geta ekki fengið neinar greiðslur úr sjóðnum. Eins er það, að togararnir verða áfram skattlagðir í þennan sjóð, þó að fæðisgreiðslur þar séu samkvæmt allt öðrum reglum, og greiðslur úr þessum sjóði koma ekki til með að ganga til áhafna togaranna. Það er sem sagt ekkert um það að efast, að enn þá er eftir verulegt misrétti í þessu og hér er því um mjög ófullkomna leiðréttingu að ræða, en þó skref í rétta átt að mínum dómi. Ég hef sem sagt verið með því að leggja til að gera þessa breyt. á lagaákvæðunum, sem sjútvn. Nd. hefur öll staðið að, af því ég tel, að hér sé um talsverða leiðréttingu að ræða, en því fer þó fjarri, að hér sé um fullkomið jafnrétti að ræða. Það er skoðun mín, að það beri að stefna að því að afnema aftur þessa áhafnadeild, og ég álít, að útgerðarmenn eigi sjálfir að semja um það á eðlilegan hátt við skipverja að greiða einhvern hluta eða allan hlutann af fæðiskostnaði, en það eigi ekki að greiða hann á þennan hátt, sem hér er gert ráð fyrir, þ. e. a. s. að leggja ákveðinn skatt á allan útfluttan fisk, leggja hann svo í einn sameiginlegan sjóð og greiða svo fæðiskostnaðinn úr þessum sameiginlega sjóði. Þetta greiðslufyrirkomulag er í eðli sínu óréttlátt og afskaplega erfitt í meðförum. Þetta kemur t. d. þannig út, að bátar, sem fiska mikið, eru látnir borga miklu meira í fæðiskostnað en aðrir. Ég er líka næstum viss um það, að afleiðingin verður sú, að ef menn venjast við þennan sameiginlega fæðiskostnaðarsjóð, þá vaxa kröfurnar til hans, og er þá ósköp hætt við því, að útgjöldin í þessum efnum fari vaxandi. En sem sagt, ég stend ásamt öðrum sjútvn.- mönnum að því að gera þá leiðréttingu á lögunum, sem felst í þessu frv. og þeirri brtt., sem sjútvn. leggur hér fram, því ég tel, að hér sé um það að ræða að leiðrétta að nokkru það misrétti, sem þarna var, þó það fáist ekki full leiðrétting á því.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft frv. þetta um breyt. á læknal. til athugunar og leitað álits landlæknis, Læknafélags Íslands og stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga um málið. Læknafélag Íslands lagðist í umsögn sinni gegn frv., stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga mælir eindregið með því, en landlæknir benti á nauðsynlega umorðun á frv., og er sú ábending tekin að fullu til greina í þeirri gerð frv., sem nú liggur hér fyrir. N. varð ekki sammála um afgreiðslu frv. Leggur meiri hl. hennar til, að það sé samþ., en sú breyt., sem þá yrði á gildandi læknal., er innifalin í 1. málsgr., þ. e. a. s. ótakmarkað lækningaleyfi binzt því skilyrði, að kandídatinn hafi gegnt læknishéraði eða aðstoðað í læknisstarfi hjá héraðslækni í 6 mánuði, enda séu slík störf fyrir hendi og umsækjandi fær um að gegna þeim heilsu sinnar vegna. Öllum er að sjálfsögðu ljóst, að hér er engin stórbót lögð til, en í þeim héruðum, sem læknaskorturinn þjakar víða um land, verður það að teljast ábyrgðarhluti að freista ekki svo að segja hverra ráða til úrbóta. Sem dæmi um skoðanir almennings, að hér sé þó ráða leitað, sem að einhverju leyti mættu að gagni koma, vil ég með leyfi hæstv. forseta lesa bréf frá oddvitum sveitarfélaga í Þórshafnarlæknishéraði, dagsett 31. janúar s. l. til alþingismanna í Norðurl. e. og Austf., en það hljóðar svo: „Við undirritaðir, oddvitar sveitarfélaga í Þórshafnarlæknishéraði, beinum þeim tilmælum hér með til alþm. Norðurl. e. og Austf., að þeir beiti sér fyrir því, að ráðinn verði læknir til starfa á Þórshöfn hið allra fyrsta. Við leyfum okkur að benda á þá staðreynd, að sú málamyndaráðstöfun að láta Vopnafjarðarlækni þjóna Þórshafnarlæknishéraði er alls ekki forsvaranleg lausn á heilbrigðismálum læknishéraðsins. Enn fremur bendum við á, að við teljum raunhæfa lausn á læknamálum dreifbýlisins fólgna í frv., sem nú liggur fyrir á Alþ. um skylduþjónustu læknakandídata í héruðum, áður en þeir hljóta lækningaleyfi í landinu, og væntum vér þess, að það nái fram að ganga.“ Undir þetta rita fjórir oddvitar í Þórshafnarlæknishéraði. Ég hef þessi orð ekki fleiri, en það er sem sagt till. meiri hl. heilbr.- og félmn., að sú breyt., sem hér liggur fyrir um læknalög, verði samþ.



Herra forseti. Á þskj. 473 flyt ég svohljóðandi þál.: „ Nd. Alþ. ályktar að skora á ríkisstjórnina að beita sér fyrir því, að gjöld vegna símtala milli Brúarlands og Reykjavíkursvæðisins svo og innbyrðis á Suðurnesjasvæðinu reiknist á sama hátt og gjöld fyrir innanbæjarsamtöl.“ Þessi þál. þarfnast ekki langra skýringa. Gjöldin fyrir símtöl innanbæjar í Reykjavík og milli Reykjavíkur og nágrannabyggðanna, Hafnarfjarðar, Garðahrepps og Seltjarnarneshrepps, eru reiknuð sem innanbæjarsímtöl, en hins vegar reiknast símtölin á milli þessara svæða, sem ég nefndi, og Brúarlandssvæðisins sem utanbæjarsímtöl. Þannig reiknast t.d. símtöl frá Hafnarfirði inn í Árbæjarhverfi sem innanbæjarsímtal, en símtal milli Brúarlands og Árbæjarhverfisins reiknast á dýrara gjaldi, þótt vegalengdin sé styttri. Með þál. er gert ráð fyrir, að úr þessu misrétti verði bætt á þann veg, að samtöl reiknist sem innanbæjarsímtöl milli Reykjavíkur og Brúarlandssvæðisins á sama hátt og nú er gert milli Reykjavíkur og allra byggðarlaganna í nágrenninu, annarra en Brúarlands, þ.e. að Brúarlandssvæðið verði látið heyra til öllu þessu sameiginlega gjaldsvæði, Reykjavíkur og næsta nágrennis. Þá er lagt til, að sami háttur og nú er á hafður um verðlagningu símgjalda milli Reykjavíkur og næstu nágrannabyggða verði látinn gilda um Suðurnesjasvæðið innbyrðis, en nú eru símtöl milli einstakra staða á Suðurnesjasvæðinu, t.d. milli Keflavíkur og Garðs og Keflavíkur og Njarðvíkur eða Keflavíkur og Voga, reiknuð sem utanbæjarsímtöl, þótt símtölin milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar t.d. reiknist sem innanbæjarsímtöl, en innanbæjarsímtöl eru reiknuð án tillits til tímalengdar símtals. Suðurnesjasvæðið er afmarkað og nátengt atvinnusvæði og að því leyti alveg hliðstætt Reykjavík og nágrenni og mjög eðlilegt og sanngjarnt að það búi við hliðstæð kjör að þessu leyti. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að umr. verði nú frestað og till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Nú fyrir skömmu svaraði hæstv. iðnmrh. fsp. frá mér, þar sem innt var eftir ráðagjörðum hæstv. ríkisstj. um framtíð Landssmiðjunnar. Af svarinu kom í ljós, að þær ráðagerðir svifu algjörlega í lausu lofti. Hæstv. ráðh. skýrði frá því, að hann hefði lagt til innan ríkisstj. 15. jan. s.l., að rekstri Landssmiðjunnar yrði hætt á þessu ári. Sú till. hefur hins vegar ekki náð fram að ganga, vegna andstöðu Alþfl. Hins vegar væri óljóst með öllu, hvernig rekstri Landssmiðjunnar yrði haldið áfram, um það væru engar áætlanir gerðar, hvernig nýta ætti afkastagetu fyrirtækisins og endurnýja það svo, að það fullnægði nútímakröfum. Af þessum ástæðum höfum við hv. þm. Þórarinn Þórarinsson flutt hér till. til þál., sem er svo hljóðandi: „ Nd. Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að láta gera áætlanir um endurskipulagningu Landssmiðjunnar í þeim tilgangi, að afkastageta fyrirtækisins verði nýtt til fullnustu, t.d. í sambandi við áformin um gerð þurrkvíar í Reykjavík. Skulu áætlanir þessar lagðar fyrir næsta reglulegt Alþ. ásamt tillögum um fjáröflun til þess að koma vélakosti og rekstri Landssmiðjunnar í nútímalegt horf.“ Það fær að sjálfsögðu ekki staðizt til lengdar, að ekki sé mörkuð ákveðin stefna um rekstur jafn þjóðhagslega mikilvægs fyrirtækis og Landssmiðjan er. Og þar sem ekki er samstaða um málið innan hæstv. ríkisstj., er einsætt, að Alþ. verður að taka ákvörðun um stefnuna. Full ástæða er til þess að ætla, að meiri hl. Alþ., þm. Alþb., Alþfl. og Framsfl. séu fylgjandi því, að Landssmiðjan verði starfrækt af fullum krafti og endurnýjuð svo sem nauðsynlegt er. Og þessi till. er flutt í því skyni, að vilji Alþ. geti birzt og mótað ákvarðanir hæstv. ríkisstj. Landssmiðjan hefur sem kunnugt er starfað síðan árið 1930. Hún var lengi forustufyrirtæki í járniðnaði hérlendis og vann með góðum árangri að mikilvægum og vandasömum verkefnum. Hefur Landssmiðjan átt mikinn þátt í þróun járniðnaðar hérlendis, en sá iðnaður er ein meginundirstaða iðnþróunar á Íslandi. Hins vegar hefur þetta fyrirtæki verið á stöðugri niðurleið um alllangt árabil að undanförnu. Á stríðsárunum voru starfsmenn fyrirtækisins um 300 talsins, en eru nú aðeins um 80, og heilum deildum hefur verið lokað, rekstrinum til mikils tjóns. Ástæðan fyrir þessum samdrætti er ekki sú, að fyrirtækið hafi reynzt illa eða rekstrarform þess hafi orðið því fjötur um fót. Hér hefur fyrst og fremst verið um að ræða pólitískar kreddur valdhafanna, ekki sízt síðan viðreisnarstefnan hófst fyrir 10 árum. Vegna þess að hér var um ríkisfyrirtæki að ræða, mátti ekkert fyrir það gera. Á sama tíma og milljónatugum af almenningsfé hefur verið varið til einkafyrirtækja, til þess að forða þeim frá gjaldþroti, hefur Landssmiðjan verið svelt að fjármagni og ekkert verið til þess gert, að fyrirtækið fylgdist með tímanum. Ástæðan er, eins og ég sagði áðan, pólitískar kreddur og jafnframt þrýstingur frá einkaaðilum, sem ekki vildu þurfa að eiga í samkeppni við Landssmiðjuna um verkefni. Morgunblaðið hefur meira að segja komizt svo að orði í forustugrein, að fráleitt væri, að ríkisfyrirtæki keppi við einkaaðila um verkefni. Hvers vegna skyldi það vera fráleitara en að einkaaðilar kepptu við ríkisfyrirtæki um verkefni? Núv. hæstv. ríkisstj. hefur haldið því fram, að hún aðhyllist í verki blandað hagkerfi. Þá eiga ríkisfyrirtæki og einkafyrirtæki að keppa á jafnréttisgrundvelli. En eigi í stað slíkrar samkeppni að koma einokunaraðstaða, er hún betur komin í höndum fyrirtækja, sem eru í félagslegri eign, heldur en í höndum fyrirtækja, sem eru í einkaeign. Í skýrslu, sem hæstv. iðnmrh. gaf hér á þingi, greindi hann frá miklum vandræðaskap, sem einkennt hefur afskipti ríkisstj. af þessu máli á undanförnum árum. Skipuð hefur verið ein nefndin af annarri til þess að gera tillögur. Þessar nefndir hafa að vísu skilað tillögum, en með þær hefur ekkert verið gert. Nefnd, sem skipuð var árið 1965, benti á þá valkosti, að Landssmiðjan yrði byggð upp að nýju sem ríkisfyrirtæki, eða hún yrði seld í einu lagi til einkaaðila, eða stofnað yrði hlutafélag með þátttöku ríkisins um endurbyggingu smiðjunnar, en enginn þessara valkosta var valinn. Í staðinn hélt áfram sama vandræðastjórnin af hálfu hæstv. ríkisstj. Síðan var skipuð ný nefnd 1967, og sú nefnd fann upp á því snjallræði að leggja niður hluta af Landssmiðjunni, en nýta húsið í staðinn undir verknámsskóla. En eins og hæstv. ráðh. greindi frá, er þarna aðeins um bráðabirgðaráðstöfun að ræða af hálfu Iðnskólans. Hann hefur nú þegar sagt upp hluta af þessu húsnæði og virðist því ekki kæra sig um það. Afleiðingin af þessu er sú, að trésmíðadeildin hefur verið lögð niður og hefur það orðið fyrirtækinu verulegt áfall. Þriðja nefndin var skipuð 1969. Einnig hún kom með tillögur, og því hefur einnig verið lýst yfir af hálfu hæstv. ríkisstj., að hún telji, að þær tillögur standist ekki, það sé ekki hægt að starfrækja fyrirtækið í samræmi við þær. Allur þessi vandræðaskapur hefur að sjálfsögðu haft mjög skaðleg áhrif á rekstur Landssmiðjunnar á undanförnum árum. Enda fór hæstv. iðnmrh. um það allþungum orðum í skýrslu sinni hér á dögunum, að fjárhagsleg afkoma Landssmiðjunnar væri slæm. Hann sagði m.a., að á s.l. hausti hefði hallinn á rekstri Landssmiðjunnar verið orðinn 1.4 millj. Mér kom nokkuð á óvart, þegar hæstv. ráðh. sagði þetta, því það var ekki í samræmi við vitneskju, sem ég taldi mig hafa um afkomu þessa fyrirtækis. Því varð ég mér úti um reikning Landssmiðjunnar fyrir síðasta ár og hef ég hann hér. Á honum kemur það fram, að Landssmiðjan hefur engan veginn verið rekin með tapi á síðasta ári, heldur með ágóða. Eftir að afskriftum var lokið, sem námu á síðasta ári 473 þús. kr., var lagt í varasjóð 261 þús. og tekjuafgangur var um 71 þús. Það er þess vegna ekki rétt, að Landssmiðjan hafi verið rekin með halla, hún var rekin með ágóða, þrátt fyrir þær erfiðu aðstæður, sem hún hefur haft árum saman, og mér finnst það óþarfi, að hæstv. ráðh, geri ekki rétta grein fyrir atriðum eins og þessu, því að þetta skiptir að sjálfsögðu verulegu máli, þegar menn meta framtíð þessa fyrirtækis. Hæstv. ráðh. kom að því í skýrslu sinni, að það kæmi mjög til álita, ef reynt yrði að halda áfram rekstri Landssmiðjunnar, að tengja framtíð hennar við áformin um byggingu þurrkvíar inni í sundum. Við hv. þm. Þórarinn Þórarinsson fellum þetta atriði einnig inn í tillögu okkar og ég vildi leyfa mér að gera það nokkuð að umtalsefni, vegna þess að ég lít svo á, að bygging þurrkvíar sé mikið stórmál. Það sé mikið stórmál fyrir Reykjavík og það sé mikið stórmál fyrir landið allt. Það hefur lengi verið um það rætt hér á landi, að nauðsyn væri að koma upp þurrkví fyrir Íslendinga. Athuganir á því máli hafa staðið yfir allt frá síðustu styrjöld og margsinnis hefur verið lagt í ýmiss konar rannsóknir. Hér á Alþ. var skipuð sérstök þurrkvíarnefnd árið 1951 og henni var falið að gera tæknilegar kannanir á staðsetningu og gerð þurrkvíar á nokkrum stöðum á landinu. Þessi nefnd mælti með því, að byggð yrði þurrkví fyrir 6 þús. tonna skip, er síðar mætti stækka til afnota fyrir allt að 18 þús. tonna skip, og í nál. sínu sagði þurrkvíarnefnd m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Að lokum vill nefndin leyfa sér að taka fram, að hún er einhuga um að leggja til, að hafinn verði nú þegar undirbúningur undir að hrinda þessu máli í framkvæmd. Mundi þetta verk ekki einasta skapa mjög mikla vinnu í landinu á meðan á byggingu hennar stendur, er dreifa mætti e.t.v. yfir þá tíma árs, sem hennar væri mest þörf, heldur mundi þurrkvíin skapa hér allt önnur og betri skilyrði til viðgerðar á skipastól landsmanna en nú eru fyrir hendi, þar sem þá fyrst væru möguleikar fyrir því að nota við þau verk hagkvæmari aðferðir við alla flutninga á efni til og frá en nú er gert og á þann hátt gera viðgerðir ódýrari, fljótari og öruggari og skapa jafnframt möguleika fyrir stóraukinni vinnu í landinu í þeirri iðngrein í framtíðinni. Hún telur, að með þeim siglingum, sem nú eru hingað til landsins, sé tæpast forsvaranlegt að eiga enga möguleika til að taka stærri skip á land en nú er hægt að taka í Slippinn, og úr því verði ekki bætt á neinn annan hátt betur en með byggingu þurrkvíar.“ Þrátt fyrir þessar niðurstöður nefndarinnar var ekki ráðizt í neinar framkvæmdir. Hins vegar héldu áfram ýmsar kannanir á málinu, m.a. á vegum Reykjavíkurhafnar, og önnur álitsgerð var gerð 1954. Árið 1962 bar svo Gísli Jónsson alþm. fram till. á Alþ. um nýjan tekjustofn fyrir Hafnabótasjóð, 2% gjald af kostnaðarverði nýrra skipa, og skyldi helmingur þeirra tekna renna til þess að koma upp og reka þurrkví í Reykjavík. Þessi till. náði ekki fram að ganga, og lá málið síðan kyrrt um alllangt skeið. Hinn 3. febr. 1967 var hins vegar gerð samþykkt í borgarstjórn Reykjavíkur. Þar var samþ. tillaga, sem fulltrúar Alþb. báru fram og var svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Með því að fyrsti áfangi Sundahafnar er í byggingu, telur borgarstjórn nauðsynlegt að kanna ítarlega þörf fyrir dráttarbraut eða þurrkví í tengslum við hina nýju höfn. Felur borgarstjórn því hafnarstjórn að framkvæma athugun þessa og kanna jafnframt, hverjar áætlanir eru uppi hjá þeim fyrirtækjum í borginni, sem annast skipaviðgerðir og líkleg væru til þess að hefja nýsmíði fiskiskipa, og athuga möguleika á samstarfi þeirra í þessu efni, eftir því sem henta þykir.“ Síðan fól hafnarstjórn Gunnari B. Guðmundssyni hafnarstjóra, Braga Hannessyni og Guðmundi J. Guðmundssyni að framkvæma þessa athugun, sem ákveðin hafði verið. Hefur Gunnar B. Guðmundsson hafnarstjóri gert bráðabirgðaskýrslu um þessa athugun og styðst ég við hana í þessari frásögn minni. Þar koma fram ýmsar mjög athyglisverðar upplýsingar, m.a. er rætt um þær nýju dráttarbrautir, sem teknar hafa verið í notkun fyrir minni fiskiskip, en á það er bent, að auk þeirra væri mjög nauðsynlegt, að hægt væri að koma hér upp aðstöðu fyrir stærri skip. Við skulum gæta þess, að skipafloti okkar hefur stöðugt verið að stækka á undanförnum árum, og að Íslendingar eru smátt og smátt að verða siglingaþjóð. Á þetta var raunar bent hér á síðasta þingi í till., sem flutt var af hv. þm. Guðlaugi Gíslasyni, þar sem lögð var áherzla á þessa staðreynd. Þróunin hefur verið sú, að 1955 voru íslenzk flutningaskip 24 talsins, þar af 7 stærri en 2 þús. brúttótonn og 8 undir þúsund brúttótonnum. Samsvarandi tölur nú eru 40 skip alls, þar af 13 stærri en 2 þús. brúttótonn og 17 minni en þúsund brúttótonn. Þarna er sem sé um að ræða tvöföldun síðan 1955, og það er full ástæða til að ætla, að þessi þróun muni halda áfram. Einnig er þess að gæta, að skipaferðir til Íslands og umhverfis Ísland eru mjög miklar, og það kemur oft fyrir, að erlend skip þurfa á viðgerðum að halda, sem við getum hins vegar ekki framkvæmt, af því að hér skortir til þess aðstöðu. Hafa oft borizt hingað fyrirspurnir um upptökumöguleika erlendra skipa og er ekki nokkur vafi á því, að ef þurrkví yrði komið upp hér, þá mundu erlendir aðilar hagnýta hana að nokkru leyti. Skipaviðgerðir þær, sem við verðum að ráðast í erlendis, eru mjög kostnaðarsamar. Árlegur kostnaður hefur að undanförnu numið um 120 millj. kr. Ef hér væri komið upp þurrkví, mundi verulegur hluti þeirrar upphæðar sparast. En samhliða aðstöðu til viðgerða í slíkri þurrkví þyrfti að skapa aðstöðu fyrir nýsmíði stálskipa í sambandi við hana, og það er af þeim ástæðum, sem rætt er um þá hugmynd að tengja framtíð Landssmiðjunnar við þetta fyrirtæki. Þurrkví er svo umfangsmikið fyrirtæki, að því verður naumast komið á laggirnar nema með þátttöku ríkisins, og það væri ákaflega eðlilegt, að þátttaka ríkisins yrði einmitt látin koma í gegnum Landssmiðjuna, þetta mikilvæga ríkisfyrirtæki. Mér þykir rétt að lesa hér stuttan kafla úr skýrslu hafnarstjóra, þar sem gefin er stutt lýsing á þurrkví, með leyfi hæstv. forseta: „Þurrkví er byggð á landi sem eins konar bás með loku í annan endann. Sjó er hleypt í kvína, og skip sigla inn, lokan sett fyrir og sjó dælt úr kvínni. Við byggingu þurrkvíar eru tvö höfuðvandamál: vatnsrennsli í kvínni á byggingartíma og vatnsþrýstingur á botn þurrkvíar við notkun. Vatnsrennsli að þurrkví er oftast leyst með því að byggja varnargarð út í sjó umhverfis byggingarstað og dæla burt lekavatni. Ef lekavatnið er of mikið, þá er nauðsynlegt að steypa neðansjávar, sem er dýrt. Vatnsþrýstingur neðan á botn þurrkvía er mótveginn ýmist með þungri botnplötu, þungum veggjum eða akkerum niðri í jörð undir kvínni. Þurrkví er oftast fyrir eitt skip, en ef hún liggur samsíða landi, má hafa lokur á báðum endum og eina milliloku. Þá er ýmist hægt að nýta kvína fyrir eitt stórt skip eða tvö lítil. Einnig er hægt að setja milliloku í kví, sem lokuð er í annan endann, og hugsa sér skip til lengri viðgerðar í innri hlutanum. Hvort tveggja bindur nokkuð notkunarmöguleikana fyrir stór skip. Viðhald á þurrkví er lítið annað en viðhald á dælum og lokum. Stór kostur umfram flotkví er, að þurrkví er hægt að byggja að mestu úr innlendum efnum, þ.e. steinsteypu.“ Sú nefnd, sem um þetta hefur fjallað á vegum hafnarstjórnarinnar, hefur einnig gert kostnaðaráætlun um þetta mál, og þar er kostnaður við þurrkví áætlaður um 100 millj. kr. og í samanburði á þurrkví og skipalyftum, flotkví, kemur það í ljós, að þurrkví sé fyllilega samkeppnisfær í stafnkostnaði, auk þess sem viðhaldskostnaður hennar yrði mun minni en annarra hliðstæðra mannvirkja. Það er mjög jákvætt í þessu sambandi, að rannsóknir, sem gerðar hafa verið á staðsetningu þurrkvíar, hafa leitt í ljós, að jarðvegurinn fyrir innan Sundahöfn við Elliðaárvog er mjög hagkvæmur til slíkra framkvæmda. Árið 1962 til 1963 kannaði dr. Þorleifur Einarsson jarðfræðingur svæðið frá Kletti að Gelgjutanga með tilliti til staðsetningar þurrkvíar, og þar kom fram, að silt- og sandsteinslag er þarna, sem virðist algjörlega vatnsþétt. Slík aðstaða mundi geta gert byggingu þurrkvíar mun ódýrari en yfirleitt er talið gerlegt, og lausleg athugun á framkvæmdum við þær aðstæður sýndi, að munað gæti svo miklu sem 30% af upphaflegum kostnaðaráætlunum. Þessar athuganir halda enn áfram. Nefndin hefur einnig gert athugun á rekstrarkostnaði slíks fyrirtækis og tekjumöguleikum, og þar kemur fram, að tekjur af viðgerð á þeim 40 farþega- og flutningaskipum, sem nú eru í eigu Íslendinga, gætu verið um 3.3 millj. kr., og að þær tekjur mundu ekki gera mikið meira en að standa undir rekstrarkostnaði. Hins vegar er í þessum tölum ekki reiknað með dokkun erlendra skipa, en eins og ég vék að áðan, þá gæti þar orðið um allverulega viðbót að ræða, auk þess sem skipastóll okkar fer vafalaust vaxandi á næstu árum. Hins vegar er full ástæða til þess að gera sér grein fyrir því af fullu raunsæi, að þarna mun þurfa að leggja fram stofnkostnað, án þess að geta reiknað með því að rekstrartekjur geti fyrstu árin staðið á eðlilegan hátt undir honum. Þarna væri verið að ráðast í framkvæmdir í þágu framtíðarinnar, og þess vegna þyrfti að finna einhverjar aðrar leiðir til fjáröflunar. Einnig um það atriði hefur nefndin borið fram hugmynd af sinni hálfu, sem ég vil leyfa mér að gera grein fyrir. Það segir svo í skýrslunni um leiðir til fjáröflunar, með leyfi hæstv. forseta: „Samkvæmt gildandi hafnalögum ætti beint framlag ríkissjóðs, ef þurrkví yrði byggð á vegum hafnarsjóðs, að nema 40% af stofnkostnaði. Þar sem um sérstakt fyrirtæki væri að ræða, sem þjónar allri siglingu til landsins, væri ekki óeðlilegt að reikna með 75% ríkisframlagi, svo sem til hafnargarða og dýpkana. Til þess að afla tekna til stofnkostnaðar fyrirtækis, sem óneitanlega leiðir til stóraukins öryggis í siglingum við landið, virðist eðlilegt, næst á eftir framlagi úr ríkissjóði, að leggja gjald á þau skip, sem leita hafna á Íslandi. Í frv. til hafnalaga, sem lagt var fyrir Alþ. 1967, var að finna slík ákvæði til tekjuöflunar fyrir Hafnarbótasjóð, en það náði þá ekki fram að ganga. Eðlilegast virðist að leggja gjald á öll skip, stærri en 100 brúttórúmlestir, t.d. 10 krónur á brúttólest, innheimt einu sinni á ári. Gjaldið skal renna til að greiða stofnkostnað þurrkvíar. Síðar ætti það að renna að hálfu til hafnarsjóðs þeirrar hafnar, sem viðkomandi skip er skráð í, ef um íslenzkt skip er að ræða, eða leitar til hafnar í fyrst á árinu, ef um er að ræða erlend skip, en að hálfu til Hafnarbótasjóðs til frjálsrar ráðstöfunar. Og ef horfið væri að þessu ráði, þá mundi þarna vera um að ræða tekjur, sem gætu numið á ári rúmlega 9 millj. kr.“ Þetta eru sem sé þær hugmyndir, sem ræddar hafa verið af þeirri nefnd, sem hafnarstjórn Reykjavíkur skipaði, og hefur skilað bráðabirgðaáliti. Eins og ég sagði áðan, tel ég hér vera um mjög mikið stórmál að ræða. Og ég hef gert grein fyrir því, að ég telji mjög eðlilegt, að það verði tengt við framtíð Landssmiðjunnar, vegna þess að starfsemi hennar mundi á mjög eðlilegan hátt geta tengzt við starfsemi þurrkvíar. Eins og ég vék að í upphafi ræðu minnar, þá tel ég það miklu máli skipta, að Alþ. marki nú þegar stefnu í því stórmáli, hvernig eigi að haga framtíðarrekstri Landssmiðjunnar, svo að það fyrirtæki svífi ekki í lausu lofti, eins og það hefur raunar gert síðustu árin, og þetta er þeim mun mikilvægara sem fyrir ríkisstj. liggur till. frá hæstv. iðnmrh. um að leggja Landssmiðjuna niður. Ég tel þess vegna, að það sé algjörlega nauðsynlegt, að Alþ. taki ákvörðun, marki afstöðu sína í þessu máli núna, áður en það verður sent heim eftir stuttan tíma. Til þess að flýta fyrir málinu, legg ég til, að till. okkar hv. þm. Þórarins Þórarinssonar verði ekki vísað til n., og vil ég í þessu sambandi benda á, að í þingsköpum er ekki gert ráð fyrir því sem neinni almennri reglu í störfum deildanna, að málum verði að vísa til n. Málefni Landssmiðjunnar hafa verið svo mikið rædd, bæði á þessu þingi og því síðasta, að allir málavextir ættu að vera þm. kunnir, og ekki þörf neinna frekari athugana, áður en tekin er ákvörðun um að undirbúa þá stefnumótun, sem um er rætt í till. Verði till. samþ. hér í deildinni, teldi ég sjálfsagt, að hún yrði síðan send Ed. í samræmi við ákvæði 29. gr. þingskapa.



Herra forseti. Samkv. ræðu síðasta ræðumanns um þáltill. um eflingu Landssmiðjunnar kom fram, að ýmist svífur þetta fyrirtæki að hans dómi í lausu lofti eða það skilar góðum hagnaði samkvæmt ársreikningum fyrirtækisins. Hvað því við kemur, að ég sagði, að fyrirtækið hefði á þessu síðasta ári verið rekið með tapi að upphæð u.þ.b. 1.4 millj., nánar tiltekið í októbermánuði, þá er það alveg rétt. Hins vegar hefur verið stillt upp öðrum reikningum, og þeir gefa ekki til kynna neinn hreinan hagnað fyrirtækisins, miðað við það fjármagn, sem í því er bundið. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til að ræða þetta mál hér, einkum og sér í lagi vegna þess, að ég gerði grein fyrir því hér ekki alls fyrir löngu, að ég hefði gert ráðstafanir til þess, að fjárhagur fyrirtækisins og rekstrarmöguleikar væru kannaðir af Framkvæmdasjóði Íslands, og sú athugun fer nú fram. Hins vegar hef ég fengið frestað uppboði á þessu arðvænlega fyrirtæki fram yfir lok maímánaðar, fram til 1. júní, meðan þessi athugun fer fram og athugaðir eru möguleikar á því að afla fyrirtækinu nægilegs fjármagns til rekstrar. Það er einkennileg lýsing á fyrirtæki, sem á að ganga vel og vera með góðan hagnað samkvæmt reikningum sínum, að stöðugt þurfi að vers að fresta á því uppboðum, af því það stendur ekki í skilum með opinber gjöld. Þannig hefur staðreyndin verið og er í dag. Annars var ræða hv. 6. þm. Reykv. að ákaflega litlu leyti um Landssmiðjuna, heldur upplestur á grg. um þurrkví í Reykjavík, sem áformuð hefur verið af hafnarstjórn Reykjavíkur, hafnarstjóra og öðrum mönnum, sem hann hefur kvatt til nefndarstarfa. Það hefur aldrei verið gert ráð fyrir í þessari skýrslugerð, að málmiðnaðurinn legði neitt sérstaklega af mörkum til að byggja þurrkvína, heldur að komið yrði upp einhverjum sameiginlegum verksmiðjurekstri málmiðnaðarfyrirtækjanna í sambandi við viðgerðir þurrkvíarinnar og í framtíðinni stálskipasmíði, eins og vikið var að. Það er svo margt í þessari ræðu, sem ég tel, að þurfi að athugast, að það væri óverjandi að vísa þessu máli ekki til n:, og legg ég til, að því verði vísað til fjhn.



Herra forseti. Mér kemur það mjög á óvart, þegar hæstv. iðnmrh. kemur hér og vefengir reikninga Landssmiðjunnar. Ég er hér með þessa reikninga, og ég greindi frá því áðan, hver væri niðurstaða þeirra. Þar er gerð grein fyrir því, að fyrirtækið hafi bæði lagt í varasjóð vegna fyrningar og haft tekjuafgang. Er hæstv. ráðh. að gefa í skyn, að þessir reikningar séu falsaðir? Hefur hæstv. ráðh. einhverja ástæðu til þess að vefengja það, að ráðamenn fyrirtækisins hafi gert þessa reikninga upp á eðlilegan hátt? Ég tel, að það séu ákaflega alvarlegar getsakir, sem hæstv. ráðh. kemur með; að reikningar þessa fyrirtækis séu ekki réttir. Ef hæstv. ráðh. hefur ástæðu til þess að bera slíkar getsakir á fyrirtækið, þá tel ég, að honum beri skylda til að sanna þær sakir. Og ég skil ekki í öðru en að forustumenn fyrirtækisins, þeir, sem hafa samið þessa reikninga, geri sjálfir þá kröfu, að hæstv. ráðh. standi við þau orð, sem hann mælti hér áðan um þessi vinnubrögð. Hitt er mér fullkunnugt, að þetta fyrirtæki hefur átt í margvíslegum efnahagslegum vanda, en það stafar af því, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki sinnt því á sama hátt og hún hefur sinnt ýmsum einkafyrirtækjum á Íslandi. Það hefur t.d. ekki gerzt, að varið væri 28 millj. kr. úr Framkvæmdasjóði til þess að hjálpa Landssmiðjunni út úr erfiðleikum, til þess að gera henni kleift að endurnýja aðstöðu sína til starfa. Landssmiðjan hefur ekki notið þeirrar velvildar af hálfu hæstv. ríkisstj., sem ýmsir einkaaðilar hafa notið. En þar hefur ekki staðið á fjármagni til að koma í veg fyrir, að þau fyrirtæki yrðu gjaldþrota. Þeim hefur mörgum verið bjargað á mjög annarlegum forsendum. Þar hefur vissulega verið um mikilvæg fyrirtæki að ræða, en það, sem vakað hefur fyrir hæstv. ríkisstj., hefur fyrst og fremst verið að bjarga tilteknum einstaklingum. Þessa sögu væri hægt að rekja í löngu máli, en hana þekkja allir, og mér finnst það ekki sæma hæstv. ráðh., þegar vitað er um þessi afskipti af einkafyrirtækjum, að koma hér upp í ræðustól og tala á hrokafullan hátt um það, að Landssmiðjan liggi undir uppboði, þetta mikilvæga ríkisfyrirtæki, sem hæstv. ráðh. ber skylda til að vernda sérstaklega. Mér þótti það afar fróðlegt, að hæstv. ráðh, vildi ekki fallast á þá hugmynd mína, að hv. alþm. yrði gefinn kostur á að marka stefnuna, að því er framtíðina varðar. Það liggur fyrir, að Alþfl. hefur stöðvað till. hæstv. ráðh. um að leggja Landssmiðjuna niður, og er því ljóst, að Alþfl. vill halda starfsemi Landssmiðjunnar áfram. Ég veit ekki betur en sú till., sem hér liggur fyrir, flutt annars vegar af mér og hins vegar af einum þm. Framsfl., sé í samræmi við skoðanir þessara tveggja flokka. En þá er um að ræða þingmeirihluta fyrir því að halda Landssmiðjunni áfram raunverulega, með því að leggja til það fjármagn, sem þarf til að reka fyrirtækið. Og þegar svo er ástatt, þá er það hreinlega skylda, að Alþ. fái að marka stefnuna, og að hæstv. ráðh. verði svo að framkvæma vilja Alþ. á þessu sviði. Ég held, að það væri algjörlega rangt að farið, ef senda ætti þessa till. til nefndar í því skyni að svæfa hana, eins og vafalaust er tilgangur hjá hæstv. ráðh. Mál ganga ekki það fljótt í nefndum hér, að þess sé nokkur von, að sú till. kæmi frá nefnd, áður en Alþ. er sent heim. En hér þarf snöggar ákvarðanir, vegna þess að till. ráðh. um að leggja Landssmiðjuna niður liggur fyrir hæstv. ríkisstj. Ég vil skora á hv. alþm. að fallast á það sjónarmið, að Alþ. fái að taka afstöðu til þessa máls á þann einfalda hátt að greiða atkv. um þessa till. Till. fjallar aðeins um það að gerðar skuli áætlanir, sem lagðar verði fyrir næsta þing. Það eru ekki aðrar og alvarlegri ákvarðanir, sem þar er um að ræða, aðeins sú viljayfirlýsing, að menn vilji, að þetta fyrirtæki haldi áfram að starfa. En það er kannske sá vilji, sem ekki má koma fram í dagsljósið að mati hæstv. ráðh.



Herra forseti. Mér finnst alveg óþarfi af hv. 6. þm. Reykv. að vera að tala um hroka hjá öðrum þm. Það var enginn hroki í þeim fáu orðum, sem ég sagði um Landssmiðjuna, og allra sízt ferst honum að vera að tala um hroka, þegar litið er til þess rembings, sem þessi hv. þm. hefur viðhaft hér í báðum ræðum sínum. Hann vill láta þm. taka ákvörðun um Landssmiðjuna, án þess að vita nokkuð um hana. Þeir mega ekki einu sinni fá að sjá reikningana. Ég hafði fulla ástæðu til þess að segja það, sem ég sagði um reikningana, og ég endurtek till. mína um, að málinu verði vísað til n. og n. skal verða gerð frekari grein fyrir þessum reikningum af rn. hálfu.