Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég er flm. að þeirri till. sem hér um ræðir og tel mér því skylt að taka til máls og gera grein fyrir ástæðum þess. Þar er fyrst til að taka að hér er verið að tala um áfengismál og þarf varla að segja nokkrum að áfengi er hluti af okkar lífi. Áfengi er reyndar óæskilegur hluti af lífi minni hluta fólks en nokkuð eftirsóttur hluti af lífi meiri hluta fólks. Ofneysla áfengis er að nokkru leyti skilgreiningaratriði eftir því frá hvaða sjónarhóli það mál er skoðað. En nokkur almennur skilningur skilgreinir þetta vandamál þannig að u. þ. b. 10% fólks sé sú hætta búin af neyslu áfengis að til ofneyslu leiði. Á s. l. tveimur öldum hefur sú þróun orðið í mannréttindum að fólk hefur öðlast aukinn rétt til að ráða sér sjálft og þar með öðlast aukna ábyrgð á sínum gerðum. Almenn skilgreining lýðræðis er sú orðin að meiri hlutinn ákveði fyrir heildina hvað verða skuli. Mér dettur ekki í hug að halda því fram að bjórdrykkja dragi úr áfengisneyslu hér á landi, þvert á móti. Ég get þó fullyrt af fenginni reynslu að meiri hluti þjóðarinnar mun ekki leggjast í fyllirí. Ástæða þess að ég styð þetta mál er sú, að ég tel almenning í landinu þess fullbúinn að ráða því sjálfur hvað hann gerir í þessu máli og að meiri hlutinn eigi að ákveða í þessu máli sem öðrum hvað gera skuli. Herra forseti. Ég get ekki leitt hjá mér þann málflutning sem átt hefur sér stað hér á þingi og verð að játa að það er alveg rétt til getið hjá andmælendum að hér sé reynt að fara með vissum hætti fram hjá þingi. Ástæðan er einfaldlega sú, að fáránleg kosningalög í landinu gera það að verkum að engin trygging er fyrir því að niðurstaða Alþingis sýni meirihlutavilja þjóðarinnar. Við vorum minnt á það hér áðan við umræðu um tilraunastöðina á Reykhólum. Þá tók til máls 1/15 þingheims, allir þm. Vestf., og þögðu þó tveir til viðbótar, því að hér sitja núna einn af hverjum tíu þm. sem Vestfirðingar. Þessi staðreynd leiðir það af sér að ekki er hægt að treysta því að það sé regla að Alþingi taki ákvörðun í samræmi við vilja meiri hluta þjóðarinnar. Ég ætla mér ekki að ræða vantrú vissra einstaklinga og vissra stjórnmálahreyfinga á beinu lýðræði. Opinberun þessa skorts á trausti á beinu lýðræði dæmir sig alveg sjálfkrafa. En það má benda á beint samhengi milli þess málflutnings og þess misvægis í mannréttindum sem kolrugluð kosningalöggjöf leiðir af sér.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt Kjartani Jóhannssyni og Stefáni Benediktssyni að flytja hér svohljóðandi till. til þál.: „Alþingi ályktar að fela Framkvæmdastofnun ríkisins að gera athugun á hvort hagkvæmt sé að koma á fót fríiðnaðarsvæði við Keflavíkurflugvöll.“ Till. þessi hefur verið flutt á fimm síðustu þingum en aldrei orðið útrædd. Ástæður fyrir þessum tillöguflutningi eru ýmsar blikur sem verið hafa á lofti í atvinnumálum Suðurnesja nokkur undanfarin ár. Hafa hundruð manna verið þar á atvinnuleysisskrá svo mánuðum skiptir. Af þeim sökum hefur Alþingi tvisvar ályktað að gerð verði athugun á atvinnulífi Suðurnesja og áætlun um eflingu þess. Árið 1978 ályktaði Alþingi að fela ríkisstj. að hlutast til um að Framkvæmdastofnun ríkisins kannaði atvinnustöðu svo og félagslega aðstöðu íbúa byggðarlaga í nágrenni Keflavíkurflugvallar. Í síðari ályktuninni, frá 1979, var Framkvæmdastofnun ríkisins falið að undirbúa og gera framkvæmda- og fjármögnunaráætlun um alhliða atvinnuuppbyggingu á Suðurnesjum. Nokkur undirbúningsvinna hefur átt sér stað en engin niðurstaða fengist hvað þá fjármagn. Atvinna á Suðurnesjum byggist að mestu á sjávarútvegi og starfsemi á Keflavíkurflugvelli. Vegna slæms ástands fiskstofna og vannýttrar afkastagetu fiskiskipa er ekki hægt að gera ráð fyrir fjölgun sjómanna. Frystihús á Suðurnesjum eru tiltölulega mörg en lítil og hefur reyndar farið fækkandi hin síðari árin. Afkastageta þeirra nýtist illa vegna sveiflna í fiskveiðum og skorts á búnaði í mörgum tilvikum. Framtíðarþróun fiskvinnslunnar getur því allt eins leitt til aukinnar tæknivæðingar og hagræðingar fremur en meiri vinnuaflsnotkunar. Vegna mikillar samkeppni í Atlantshafsflugi er óvarlegt að ætla að um umtalsverða aukningu verði að ræða í flugrekstri á Atlantshafsleiðum um tíma og þótt nú gangi betur má gera ráð fyrir áföllum annað slagið. Af því sem ég hef hér sagt að framan er ljóst að mjög lítil vöxtur, ef ekki samdráttur, er fyrirsjáanlegur í undirstöðuatvinnugreinum Suðurnesja. Mjög stór hópur ungs fólks er nú að vaxa úr grasi á Suðurnesjum. Meðalstærð þeirra árganga sem nú eru að byrja að koma inn á vinnumarkað er ca. 270–290 manns, en meðalstærð þeirra árganga sem hverfa af vinnumarkaði vegna aldurs er ca. 50–70 manns. Aldrei skila sér allir inn á vinnumarkað, en varlega áætlað þurfa að bjóðast a. m. k. 150 ný störf á ári svo að allir þeir nýliðar sem koma inn á vinnumarkað eigi kost á atvinnu heima fyrir. Í drögum að iðnþróunaráætlun fyrir Suðurnes, sem byggðadeild Framkvæmdastofnunar birti í nóv. 1980, er bent á að uppbygging iðnaðar sé líklega besta leiðin til aukinnar atvinnu og bættra tekna á svæðinu. Á Suðurnesjum eru mjög góðar aðstæður til iðnþróunar hvað framboð orku og hráefnis snertir, en hins vegar vantar þar mjög tækni- og verkkunnáttu í iðnaði. Af þeim sökum er óeðlilegt að iðnaður vaxi í neinum mæli nema til komi sérstakar aðgerðir í iðnþróun. Það er reynslan frá Shannon á Írlandi að tilkoma fríiðnaðarsvæðis þar hefur leitt til stóraukinnar tækni- og verkþekkingar í iðnaði á svæðinu, auk annars konar ávinnings. Þess vegna er vel þess virði að athugað sé hvort einn liður í eflingu iðnaðar á Suðurnesjum gæti hugsanlega orðið stofnun fríiðnaðarsvæðis á Keflavíkurflugvelli. Þegar þotur urðu algengar í Atlantshafsflugi laust fyrir 1960 féllu millilendingar til eldsneytistöku á Shannon á Írlandi að mestu niður. Hafði það í för með sér mikið atvinnuleysi í nálægum byggðarlögum. Stjórnvöld á Írlandi brugðust við þessum vanda með því að stofna sérstakt þróunarfélag Shannon-flugvallar. Meginhlutverk þess var að finna leiðir til þess að tryggja vöxt og viðgang flugvallarsvæðisins, örva farþega- og vöruflutninga um völlinn og efla atvinnulíf í byggðarlögum nálægt vellinum. Í þessu skyni kom þróunarfélagið á fót fríiðnaðarsvæði við Shannon-flugvöll árið 1959. Strax í upphafi voru eftirfarandi fríðindi boðin fyrirtækjum sem vildu koma til Shannon: Algjört tollfrelsi að því er snertir innflutning á hráefnum, vélum og tækjum til framleiðslunnar. Sama máli gegndi um útflutning fullunninnar vöru Leiga til 25 ára á verksmiðjubyggingum sem þróunarfélagið reisti. Byggingar þessar voru annaðhvort staðlaðar byggingar eða reistar í samráði við fyrirtækið. Leigan miðaðist við byggingarkostnaðinn. Óafturkræf fjárframlög er svöruðu til helmings af kostnaðarverði véla sem kaupa þurfti fyrir hlutaðeigandi verksmiðju. Sérþjálfun verksmiðjufólks hinum erlendu fyrirtækjum að kostnaðarlausu. Algjört skattfrelsi til 1983. Þetta þýddi 25 ára skattfrelsi fyrir þau fyrirtæki sem fyrst hösluðu sér völl í Shannon, en það gerðist árið 1959. Skattfrelsi er boðið á útflutningshagnaði a. m. k. til 1990 ef starfsemi hefst fyrir 1981. Gildir þetta raunar fyrir öll útflutningsfyrirtæki á Írlandi. Fjármagnsfyrirgreiðsla hefur nú verið aukin og styrkir til rannsókna og vöruþróunar standa til boða. Þá má nefna þjónustu hvers konar við atvinnurekstur, bæði viðskiptalega og tæknilega. Nú eru á Shannon-fríiðnaðarsvæðinu iðnfyrirtæki, þjónustufyrirtæki og vöruhús sem veita 4500 manns atvinnu og þekja um 200 þús. m2 gólfflöt. Samtals eru þetta 100 fyrirtæki og er mjög lítið um stórfyrirtæki þar. Framleiðslan er einkum á sviði rafeinda- og raftækjasmíði, efnaiðnaðar og verkfæragerðar. Reynslan af fríiðnaðarsvæðinu í Shannon er mjög góð. Auk þess að hafa veitt þúsundum Íra atvinnu hefur mikil verkþekking verið flutt inn í landið. Þá hafa Írar einnig öðlast af þessari starfsemi mikla reynslu í iðnþróunaraðgerðum. Má nefna að Shannon-þróunarfélagið vinnur nú að uppbyggingu atvinnu á um 4800 km2 svæði umhverfis Shannon. Fjölmargar þjóðir, sem búa við atvinnuleysi, einkanlega í þróunarlöndunum, hafa fylgt fordæmi Íra og eru nú rekin nokkur hundruð fríiðnaðarsvæða í heiminum. Á öllum þessum stöðum eru mikil fríðindi í boði fyrir þau fyrirtæki sem þangað vilja koma. Mjög ólíklegt er að það sé fjárhagslega hagkvæmt fyrir Íslendinga að keppa á almennum grundvelli við önnur fríiðnaðarsvæði í heiminum um að fá til sín erlend fyrirtæki. Á meðan atvinnuástand er jafngott og raun ber vitni á Íslandi, þó að það hafi farið versnandi, getur varla talist hagkvæmt að bjóða erlendum fyrirtækjum sömu kjör og önnur fríiðnaðarsvæði bjóða. Hins vegar virðist full þörf á að kanna hvort einhver erlend fyrirtæki sjái sér hag í því að koma á lakari kjörum en annars staðar vegna þeirra sérstæðu aðstæðna sem í boði yrðu, svo sem jarðhiti, ódýrt rafmagn, vinnuafl með tækniþekkingu í sjávarútvegi, að mestu tollfrjáls aðgangur að Evrópumörkuðum og lega mitt á milli Ameríku og Evrópu. Ekki er vafi á því að fjölmörg íslensk fyrirtæki mundu sjá sér hag í því að reka sína starfsemi á fríiðnaðarsvæðinu. Varðandi slíkt þyrfti að kanna hvort fríiðnaðarsvæði sé hagkvæm leið til þess að efla íslenskan útflutningsiðnað eða hvort einhverjar aðrar ráðstafanir væru jafngóðar eða betri. Með því að setja á stofn fríiðnaðarsvæði er verið að hvetja til stofnunar atvinnurekstrar sem að öðrum kosti væri vart mögulegur eða hagkvæmur í landinu. Þeir sem helst virðast munu hafa áhuga á aðstöðu og rekstri á fríiðnaðarsvæði á Keflavíkurflugvelli eru aðilar á eftirtöldum vettvangi: a. Japönsk og bandarísk fyrirtæki gætu séð sér hag í því að reka samsetningarverksmiðju hér vegna nálægðar við Evrópumarkað og vegna þess tollfrelsis sem þau nytu gagnvart innflutningi til landa EFTA og Efnahagsbandalagsins. b. Sérhæfð alþjóðleg fyrirtæki gætu séð sér hag í því að reka vörugeymslur á Keflavíkurflugvelli vegna hagstæðrar legu hans mitt á milli Evrópu og Norður-Ameríku. c. Ekkert fríiðnaðarsvæði í heiminum, svo vitað sé, getur boðið upp á jarðhita, en hann má nýta á ýmsa vegu í iðnaði. Einnig gæti reynst hagkvæmt að nýta hann til eldis á verðmætum krabbadýrum, t. d. humri og rækju, fiskum og e. t. v. til kjúklingaeldis í stórum stíl. Tollfrelsi á fóðri mundi e. t. v. hafa mjög hvetjandi áhrif á slíka starfsemi. d. Einn möguleiki enn er að kjötvinnslufyrirtæki kaupi dilkakjöt og njóti útflutningsbóta á kjötinu eins og aðrir útflytjendur. Bæði í Færeyjum og: á Nýfundnalandi er markaður fyrir unnar kjötvörur sem íslensk kjötvinnslufyrirtæki gætu hugsanlega komist inn á. Ekki er þó víst að fríiðnaðarsvæði þurfi til þess að framkvæma þessa hugmynd. e. Þá eru ýmsir möguleikar fyrir hendi í rafeindaiðnaði sem er tengdur sjávarútvegi og nýtingu annarra auðtinda á hafi úti. Ef tækniþekking er fyrir hendi má þróa upp ný tæki á þessu sviði vegna þeirrar reynslu og verkþekkingar sem fyrir hendi er í fiskvinnslu og sjómennsku. Eins og ég hef áður drepið á virðast framtíðarmöguleikar atvinnulífs á Suðurnesjum að mestu bundnir við iðnað. Hins vegar er lítil reynsla og tækniþekking í iðnaði fyrir hendi á svæðinu. Ekki er vafi á því að stofnun fríiðnaðarsvæðis mundi bæta þar verulega úr auk þess sem fjölbreytni í atvinnuvali mundi aukast. Þá gæti samstarf sveitarfélaga á Suðurnesjum og ríkisins um stofnun fríiðnaðarsvæðis síðar meir leitt til stofnunar þróunarfélags atvinnulífs á Suðurnesjum öllum. Hugmyndin um fríiðnaðarsvæði á Keflavíkurflugvelli er vel þess virði að á henni verði gerð rækileg könnun. Hvers konar atvinnufyrirtæki mundu hafa áhuga á starfrækslu þar, hver væri efnahagslegur ávinningur að stofnsetningu þess og hvaða rekstrar- og eignarform verði heppilegast á svæðinu? Þó tillaga þessi geri sérstaklega ráð fyrir að fríiðnaðarsvæði verði á Keflavíkurflugvelli er rétt að geta þess að einnig kemur mjög til greina að fríiðnaðarsvæði yrði við Straumsvík, en þar eru hafnarskilyrði mjög góð og aðstaða að mörgu leyti hentug. Í umræddri könnun mætti hafa þá staðreynd í huga. Jafnframt ber að vara við of mikilli bjartsýni af niðurstöðum slíkrar könnunar því að samkeppni á milli fríiðnaðarsvæða í heiminum er mjög hörð og oft og tíðum boðin fjármagnsaðstoð sem er langt umfram það sem kemur til greina að bjóða upp á hér á landi. Ég legg til að að loknum umr. verði málinu vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. Það mál sem hér er á ferðinni, þ. e. að koma á fót fríiðnaði hér á landi, er góð hugmynd. Öll viðleitni okkar til að stuðla að auknum atvinnumöguleikum, hvort sem er á Suðurnesjum eða annars staðar hér á landi, hlýtur að vera ofarlega í hugum þm. um þessar mundir þegar sjávarútvegurinn skilar ekki lengur þeim arði til þjóðarbúsins sem hann hefur gert að undanförnu. Fríiðnaður hlýtur að vera eitt af því sem við lítum til. Ég tek undir það með hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni að Suðurnes eru álitlegt svæði í þeim efnum vegna nálægðar við Keflavíkurflugvöll og hafnarsvæði, bæði í Straumsvík annars vegar og Keflavík hins vegar. Þá er og mjög stutt til Reykjavíkurhafna eftir að Reykjanesbraut hefur verið lögð, og þar af leiðandi allir möguleikar til að koma þessari vöru á alþjóðlegan markað mjög góðir. Eins og vikið er að í till. eru nú að koma á vinnumarkaðinn hér á landi stórir hópar ungs fólks sem stundar nám. Þetta unga fólk hefur aflað sér þekkingar á erlendum vettvangi, bæði á sviði tækni og iðnaðar, sem getur rennt fleiri stoðum undir að unnt verði að koma hér á fót iðnaði sem ekki hefur verið fyrir hendi. Ég veit einnig að hér hafa verið fyrirtæki, sem hafa flutt vöru á erlendan markað, sem mundu án efa vilja hafa starfsemi sína á fríiðnaðarsvæði, t. d. í Keflavík. Alla möguleika á þessu sviði hljótum við að skoða alvarlega þegar til lengri tíma er litið. Ég tek undir það að Suðurnes eru ákjósanlegur staður fyrir fríiðnað.



Herra forseti. Það virðist ekki mikill áhugi alþm. á þessu máli. Í grg. segir að það hafi verið flutt á fimm síðustu þingum án þess að hljóta afgreiðslu, enda vara flm. við bjartsýni. Ég er ekki á móti því að málið verði skoðað, en ég er því fylgjandi að við hugsum okkur vel um í þessum efnum. Ég vil benda á að ef út í þessa starfsemi væri farið væri verið að gera upp á milli landshluta, króa af landsvæði þar sem allir væru stikkfrí, ef svo má segja. Það yrði náttúrlega eftir því hver niðurstaðan yrði með það hvað aðilum væri boðið upp á. Við hljótum að spyrja sjálf okkur að því: Ef við teljum okkur hafa efni á því t. d. að bjóða skattfríðindi og tollfríðindi og margháttaða fyrirgreiðslu erlendum eða innlendum aðilum á Keflavíkurflugvelli eða í Straumsvík, hvers vegna þá ekki annars staðar á landinu? Mismunun af þessu tagi kann að vera enn þá varasamari þar sem landið er lítið og þjóðin fámenn. Menn verða varla ginnkeyptir fyrir því að setja á stofn iðnfyrirtæki fyrir norðan og vestan og austan ef þeir fá lakari fyrirgreiðslu þar en erlendir eða innlendir aðilar í Keflavík. Það má a. m. k. ekki efna til beinnar samkeppni við sams konar iðnað sem fyrir er í landinu. Við kynnum vissulega að græða á stofnun fríiðnaðarsvæðis og þá er ég helst að hugsa um ef við gætum með því móti flutt inn verk- og tækniþekkingu sem örðugra yrði að afla með öðru móti. Hugsanlega ykjust útflutningstekjur okkar. En helsti ávinningurinn væri vitanlega ný atvinnutækifæri sem bráðvantar einmitt á Suðurnesjum. En ég vil vara við of mikilli bjartsýni, eins og flm. gera raunar. Ef á að bjóða mikil fríðindi þarna getur það haft sínar afleiðingar sem ekki sér fyrir endann á.



Herra forseti. Af því að ég er meðflutningsmaður að þessari till. tel ég mér skylt að gera örlitla grein fyrir mínum skoðunum í þessu máli, sérstaklega vegna orða hv. 7. landsk. þm. Ég hef alltaf litið á þessa fríiðnaðarhugmynd sem möguleika sem hægt væri að beita víðs vegar um landið, ef góð raun hlýst af, og styð þessa till. einfaldlega vegna þess. Hún er áður fram komin og hefur hlotið nokkuð ítarlega meðferð hér á þingi. f tilviki Keflavíkurflugvallar og reyndar einnig Straumsvíkur er hægt að benda á ákveðin skilyrði sem ákjósanleg væru og hægt væri að ganga að vissum aðstæðum gefnum, en frekari reynsla þyrfti að skera úr um hvar væri hugsanlega hægt að koma upp slíkum svæðum annars staðar í kringum landið. Það sem einnig vakir fyrir með hugmyndum sem þessum er að sú andstaða sem þær hafa mætt hingað til virðist nær eingöngu byggjast á ákveðinni bölsýni eða vantrú á að þetta sé hægt, án þess að menn hafi nein endanleg rök fyrir því fram að færa. Þvert á móti er hægt að benda á að svona starfsemi gengur allvel víðs vegar í veröldinni og alls ekki úr vegi, langt í frá, heldur mjög ákjósanlegt að kanna hvort ekki er möguleiki á slíkri starfsemi hér á landi. Ef við Íslendingar eigum eftir að ganga líka vegu og nágrannar okkar megum við búast við því að ef ekkert verður að gert til að undirbúa framtíðina beri okkur einhvern tíma upp á það sker að hér verði orðið atvinnuleysi sem að kveður. Því ber okkur hreint og beint skylda til að koma í veg fyrir með fyrir fram undirbúnum aðgerðum að slíkt ástand geti nokkurn tíma skapast hér á landi. Þó að það stuðli hugsanlega að einhvers konar þenslu á vinnumarkaði, sem margir telja af hagrænum ástæðum frekar óheppilega, er sú þensla mörgum sinnum betri en það böl sem af atvinnuleysi getur hlotist.



Herra forseti. Ég kem nú hingað í ræðustólinn eingöngu vegna þess að mér fannst hv. þm. Kristín Halldórsdóttir vera með fullmiklar úrtölur í þessu máli. Í þessari till. er lagt til að kanna málið og ég legg á það mikla áherslu að það verði gert. Við getum rifist um það seinna . . .

Ég var ekkert að rífast.

Nei, þú varst ekki að rífast, en hjá þér kom fram nokkur bölsýni fannst mér. Við getum deilt um það seinna hvort þetta er hagkvæmt eða ekki, en til þess að vita eitthvað um málið þarf að kanna það. Og fólkið suður á Suðurnesjum, atvinnulaust fólk, hrópar á úrræði og nýjar leiðir. Þetta gæti verið leið til að bjarga mörgum atvinnulausum manninum. Þetta hefur verið reynt annars staðar og það hefur gefist vel, ekki aðeins vegna þess að það hefur flutt mikla tækniþekkingu til þeirra staða þar sem þetta hefur verið gert, heldur líka skapað mikla vinnu. Þarna er verið að tala um að laða að fyrirtæki og starfsemi sem annars eru ekki fyrir hendi. Það ætti þess vegna ekki að verða öðrum til tjóns. Auðvitað er það svo að ef hagkvæmt er að gera þetta er ástæða til að skoða líka hvort ekki er hægt að gera þetta annars staðar en einmitt á þessu svæði. En mér sýnist sem aðstæður séu hvað bestar þarna á Keflavíkurflugvelli eða í Straumsvík því það gæti komið upp sú staða að þessi herstöð, sem nú er, yrði þar ekki lengur. Þá yrði mikill fjöldi bygginga, flugvöllur og hvers konar aðstaða ónýtt. Það kynni þá einhver að spyrja: Hvers vegna voru þessar úrtöluraddir á Alþingi á sínum tíma? Hvers vegna var ekki mátið skoðað? Hvers vegna var það ekki kannað? Hvers vegna eigum við að vera eins og nátttröll? Hvers vegna höfum við verið eins og nátttröll? yrði kannske spurt. Ég ítreka að hér er aðeins talað um könnun á þessu stigi og ég tel nauðsynlegt að hún fari fram til þess að við getum skorið úr um hvort af þessu gæti orðið. Ég tel vera mjög einfalda skýringu á að till. hefur ekki verið samþykkt enn þá. Við sem höfum borið hana fram höfum verið í stjórnarandstöðu lengi. Hv. þm. þekkir það kannske að mál þeirra sem eru í stjórnarandstöðu hljóta ekki jafngreiða umfjöllun og annarra. Stundum kemur það þó fyrir. Ég vænti þess að hér verði þessi till. afgreidd og samþykkt, enda veit ég að það er fjöldinn allur af þm. sem gerir sér ljóst að við munum einhvern tíma þurfa að ásaka okkur fyrir að hafa verið eins og nátttröll í atvinnumálum.



Herra forseti. Það voru nokkur orð út af ummælum hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur um að það þyrfti að athuga málið í fleiri landshlutum. Ég vil benda hv. þm. á að á höfuðborgarsvæðinu og á Suðurnesjum er langstærsti vinnumarkaður þjóðarinnar og hér er þess fyrst að vænta að færi að gæta verulegs atvinnuleysis ef við lentum í vandræðum. Þess vegna tel ég allar nýjar hugmyndir, hvort sem eru um fríiðnaðarsvæði eða aðrar hugmyndir um að auka atvinnumöguleika, nauðsynlegar. Fríiðnaðarsvæði er ein hugmynd sem er sjálfsagt að skoða. Ég tek undir að það þýðir ekki í fyrstunni að vera of bjartsýnn í þessu máli. Það er hins vegar trú mín að margt sé hægt að gera á fríiðnaðarsvæði, m. a. stunda ýmiss konar rafeindaiðnað. Við höfum verið að mennta fólk á því sviði. Við höfum verið að framleiða hér ýmiss konar tæki og tækjabúnað í skip sem flutt hafa verið á erlendan markað. Slíkt mætti líka framleiða á fríiðnaðarsvæði. En að sjálfsögðu eigum við að hafa í huga að hægt sé um leið að framleiða ódýrara fyrir íslenskan markað. Ég gat ekki látið hjá líða að vekja athygli á þessu þegar bent var á að það væru fleiri staðir á landinu sem kæmu til greina. Ég tel það sjálfsagt og eðlilegt að þessi stóri vinnumarkaður, sem við höfum hér á höfuðborgarsvæðinu og Suðurnesjum, verði 1íka að vera með í myndinni þegar málið er skoðað.



Herra forseti. Aðeins örfá orð, einkum út af þeirri ræðu sem hv. 7. landsk. þm. hélt áðan. Mér fannst þar gæta nokkurs misskilnings. Í fyrsta lagi held ég að það sé í eðli slíkra fríiðnaðarsvæða að þau eru yfirleitt, þar sem þeim er komið á fót, staðsett við stór og yfirleitt alltaf alþjóðleg samgöngumannvirki, annaðhvort flugvelli eða hafnir. Það er í eðli þeirrar starfsemi sem þarna er ætlast til að fari fram. Þess vegna er ákaflega eðlilegt að hér sé gerð till. um að rannsaka hvort hagkvæmt sé að koma á fót slíku svæði við Keflavíkurflugvöll þar sem slíkt svæði, eins og háttar í dag, væri áreiðanlega best komið. En svo er annað, herra forseti, sem mér þykir afskaplega einkennilegt og vildi helst fá skýringu á hér og nú. Ég minnist þess að í síðustu kosningabaráttu töluðu frambjóðendur Samtaka um kvennalista hart gegn stóriðju, sögðust vilja hvers konar smáiðnað. Hér er verið að flytja till. um að fara nýjar og mjög athyglisverðar leiðir til að laða hingað smáiðnað og byggja upp smáiðnað á Íslandi af ýmsu tagi og kannske iðnað í allstórum mæli líka, en enga stóriðju. Þá kemur þm. Kvennalista í þennan ræðustól og finnur þessari till. - ég segi ekki allt til foráttu, en ýmislegt er við hana að athuga. Nú spyr ég: Er það svo að þm. Samtaka um kvennalista séu alfarið á móti iðnaði? Í kosningabaráttunni börðust þessir frambjóðendur gegn stóriðju og hafa talað gegn stóriðju á hinu háa Alþingi. Nú kemur fram till. um eflingu smáiðnaðar og þá er líka snúist gegn henni. Er kannske hinn gamli pólitíski málflutningur endurvakinn í Kvennalistanum um að vera á móti tillögu af því að einhver annar er með hana? Þetta þykir mér svolítið furðulegt, herra forseti. Svo vildi ég aðeins að lokum geta þess að mér þykir þess hafa gætt í vaxandi mæli hér í allan dag að þm. fylgi ekki 35. gr. þingskapalaga og vænti þess að forseti geri ráðstafanir þær sem þarf í þeim efnum.



Forseti gerir sér ekki grein fyrir við hvað hv. 5. landsk. þm. á þegar - 



Herra forseti. Mér finnst eins og hafi gætt svolítils misskilnings vegna máls míns hér áðan en það er reyndar ágætt. Þetta varð þá tilefni umr. sem mér finnst endilega þurfa að vera um þessa till. En það var nú hreint ekki svo að ég væri alfarið á móti henni, hvað þá alfarið á móti iðnaði eða alfarið á móti till. annarra þm., ég held að ekki sé réttmætt að bera mér það á brýn. En ég var sem sagt að benda á það, sem flm. gera reyndar sjálfir, að rétt sé að vara við of mikilli bjartsýni og ég var að reyna að nefna helstu atriðin sem mér fyndist þurfa að athuga. Þetta mál er ekki neitt spánnýtt, það er orðið 21 ár síðan menn fóru héðan af Ístandi í kynnisferð til Shannon á Írlandi til þess að kynna sér rekstur iðnaðarfríhafnar í Shannon. Það er ýmislegt gott sem hefur komið út úr því starfi á Írlandi. Ég ætla hins vegar, með leyfi forseta, að vitna í drög að iðnþróunaráætlun fyrir Suðurnes sem Framkvæmdastofnun ríkisins, byggðadeild, gaf út. Þetta er frá 1980. Þar segir m. a., með leyfi forseta: „Hugmyndin um fríiðnaðarsvæði í þessum tilgangi er þó ekki gallalaus og ekki víst að sams konar útfærsla henti Íslendingum eins og t. d. Írum. Erlend fyrirtæki er koma til Shannon virðast ekki þurfa að leggja mikið af mörkum annað en tækniþekkingu og markaðsaðstöðu. Írska þróunarfélagið útvegar húsnæðið til leigu og styrkir eða lánar verulegan hluta vegna vélbúnaðar auk þess sem það kostar þjálfun starfsfólks. Nemur fjárfesting þróunarfélagsins milljónum punda á Shannon svæðinu. Þróunarfélagið hefur hins vegar enga stjórn á erlendu fyrirtækjunum og þau geta hætt starfsemi ef þeim þóknast án þess að þurfa að hafa áhyggjur af fasteignum eða öðru sem stundum bindur fyrirtækin fastari böndum við byggðirnar. Alþjóðlegar hagsveiflur hafa reyndar bitnað á starfseminni við Shannon og hafa ýmis fyrirtæki lagt niður starfsemi á fríiðnaðarsvæðinu og valdið þannig afturkipp í atvinnuþróun. Írar axla því áhættuna af atvinnurekstrinum að verulegu leyti.“ Það er reyndar ýmislegt fleira í þessari skýrslu sem mætti vitna í og ég bendi þm. á hana til aflestrar, sem þarf nú e. t. v. ekki að gera, ég geri ráð fyrir að þeir, a. m. k. flm. þessarar till., þekki þetta jafnvel og ég. Það er ýmislegt í henni sem vekur mann til umhugsunar. Tilgangur minn með þessu var aðeins að benda á að það væri margt sem þyrfti að athuga við þetta mái. En mér þykir mjög gott að það skyldi verða þessi umr. um það og ég vil ekki að skjalfest verði í Þingtíðindum að Kvennalistinn sé á móti iðnaði þó að ég hafi lagt hér orð í belg. Það er nú síður en svo. Ég vildi aðeins endurtaka það sem mér finnst kannske mikilvægast, að þarna mætti ekki efna til samkeppni við annan iðnað sem fyrir er í landinu. En ég er mjög sammála flm. um að leita þurfi leiða til að koma í veg fyrir atvinnuleysi eða skapa atvinnutækifæri einmitt á þessu landsvæði. En vegna þess sem hv. þm. Bragi Michaelsson sagði áðan er vissulega líka hætta á atvinnuleysi annars staðar á landinu. T. d. hafa menn miklar áhyggjur af atvinnuþróun á Akureyri, án þess að ég sé að gera lítið úr vandanum hér, síður en svo.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um úttekt á rekstrar- og afurðalánakerfi atvinnuveganna. Ásamt mér eru flm. hv. þm. Pétur Sigurðsson og Egill Jónsson. Með leyfi forseta vil ég lesa upp þáltill. en hún hljóðar sem hér segir: „Alþingi ályktar að fela viðskrh. að skipa nefnd til að gera úttekt á rekstrar- og afurðalánakerfi atvinnuveganna. Sérstaklega skal kannað hvort það fjármagn, sem er í afurðalánakerfinu, nýtist sem skyldi í þágu þeirra sem fyrst og fremst eiga að njóta þess. Lögð skal áhersla á að í úttektinni komi ferill fjármagnsins frá lánveitingu til endurgreiðslu skýrt fram.“ Í þessari þáltill. er hreyft við þeim stóra þætti peningakerfisins sem rekstrar- og afurðalán atvinnuveganna eru. Núv. viðskrh. hefur falið Seðlabanka Íslands að endurskoða gildandi afurða- og rekstrarlánakerfi, en flm. þessarar þáltill. telja að jafnframt sé nauðsynlegt að úttekt þessa efnis, sem þáltill. gerir ráð fyrir, eigi sér einnig stað. Mikil umr. fer jafnan fram um þessa tegund lána og sýnist sitt hverjum. En ljóst er að erfitt getur verið að kanna rækilega rekstrarlán atvinnuveganna umfram það sem kemur fram í opinberum gögnum. Hins vegar er full ástæða til og afar brýnt að gerð sé ítarleg úttekt á afurðalánakerfi þjóðarinnar svo að það komi skýrt og ljóslega fram hvernig afurðalánakerfið er í framkvæmd. Þá er það ekki síður mikilvægt að fram komi hvort afurðalánakerfi landbúnaðarins t. d. hafi náð þeim árangri sem að var stefnt á sínum tíma þegar þetta kerfi var sett á laggirnar fyrir áratugum síðan. Í umr. á undangengnum misserum hefur m. a. verið fullyrt að afurðalánakerfi landbúnaðarins sé ekki eins skilvirkt gagnvart bændum og æskilegt væri. Enn fremur hefur því verið haldið fram að í skjóli þessa afurðalánakerfis eigi sér stað óæskileg fjármagnstilfærsla til óskyldra aðila sem sé bæði bændum og neytendum til tjóns. Ekki liggja fyrir nægilega sannfærandi upplýsingar frá hinu opinbera um að ekki eigi sér hugsanlega stað misnotkun í þessu lánakerfi. Nokkrar athugasemdir hafa verið gerðar af hálfu einstaklinga í þessum efnum, m. a. af Þorvaldi Búasyni eðlisfræðingi sem hefur gert ítarlega athugun á rekstrarforsendum og áhrifum verðbólgu á afkomu vinnslustöðva landbúnaðarins þar sem komið er mjög inn á þessi atriði. Með þessari þáltill. fylgir skýrsla Þorvaldar Búasonar sem fskj. en afurðalánakerfi landbúnaðarins og meðferð þess fjármagns, sem þar um ræðir, hefur mikil áhrif á verðlagningu landbúnaðarafurða sem og á hag neytenda og bænda. Með þessari þáltill. er því verið að leggja til að heildarúttekt verði gerð á afurðalánakerfi atvinnuveganna, í landbúnaði, sjávarútvegi og iðnaði, til að skýra þessi mál, m. a. með tilliti til þess að unnt verði að fyrirbyggja hugsanlega misnotkun á því mikla fjármagni sem hér um ræðir og svo að sjálfsögðu einnig til að eyða tortryggni. Verðbólguþróun síðustu ára hefur raskað öllu jafnvægi í peningamálum sem kunnugt er. Mjög erfitt er að meta áhrifin af þessari röskun í peningakerfinu og varast þær hættur sem fylgja því. Sú röskun, sem á sér stað í sjálfvirkum kerfum eins og afurðalánakerfin eru, getur boðið heim misnotkun og getur valdið því að kerfið, sem upprunalega er stofnað til þess að þjóna þeim tilgangi sem hér er greint frá, snúist í höndum þeirra sem eiga að vinna að viðkomandi útfærslu á sviði peningamála. Íslenska afurðalánakerfið var á sínum tíma byggt upp í verðbólgulausu þjóðfélagi og það er skipulagt út frá allt öðrum forsendum en við Íslendingar höfum búið við undanfarna áratugi auk þess sem framkvæmd þessa kerfis hefur verið í höndum tiltölulega fárra aðila. Á það við hvort sem litið er til bankakerfisins eða þeirra sem fjalla um afurðalánin úti í atvinnulífinu. Þetta eru, ef litið er á hvernig þessi kerfi hafa verið í framkvæmd, lokuð kerfi. Fyrir öllum almenningi eru afurðalánakerfi þjóðarinnar þannig að fólk á erfitt með að skilja hvað í þeim felst og hvernig þau eru í framkvæmd. Af þessu leiðir að á síðustu árum, í þeirri geysilegu verðbólgu sem við höfum búið við, hafa vaknað upp grunsemdir um misnotkun sem gæti út af fyrir sig verið lögleg lögum skv. eða skv. reglugerðum um afurðalánakerfi en bjóða samt heim þeirri hættu að þótt löglegt sé að útfæra afurðalánakerfið með þeim hætti sem við þekkjum gæti þar verið um misnotkun að ræða þannig að fært væri til fjármagn með óeðlilegum hætti. Í fyrrgreindri skýrslu, sem fylgir þessari þáltill. sem fskj. sem Þorvaldur Búason eðlisfræðingur hefur tekið saman, er m. a. varpað fram þeirri spurningu hverjar séu raunverulegar forsendur í sambandi við verðlagningu landbúnaðarafurða og einnig hver er raunverulegur þáttur afurðalánanna í verðmynduninni. Þá mætti einnig varpa því fram, sem er kannske það sem skiptir mestu máli, hver er sannleikurinn um raunverulegar forsendur í sambandi við verðlagningu á landbúnaðarafurðum? Á hverju ári á sér stað mikil umr. um þetta víðs vegar í dagblöðum, hér á hv. þingi og víðar en því fer víðs fjarri að almenningur verði nokkurs vísari af þeim umræðum. Allir kannast við upplýsingar um, í fyrsta lagi, að framleiðsluverð landbúnaðarvara sé of hátt á Íslandi samanborið við verð á hliðstæðri vöru í nágrannalöndum og er ýmsum fullyrðingum varpað fram í þeim efnum. Í öðru lagi, að slátur- og heildsölukostnaður fyrir dilkakjöt sé t. d. jafnhár eða því sem næst og verð á kjöti frá Nýja-Sjálandi komið á markað í Evrópu. Í þriðja lagi er fullyrt að bændur beri skarðan hlut frá borði vegna þess að þeir fá ekki gerða upp reikninga fyrir framleiðslu sína fyrr en seint og um síðir í mikilli verðbólgu. Í fjórða lagi, að vinnslustöðvar hagnist á verðbólgunni og ekki síst á afurðalánunum, en afurðalánin fá þær á lágum vöxtum miðað við þá vexti, sem aðrir þurfa að greiða, að ógleymdu því sem nefnt er vaxta- og geymslugjald, sem skilar arði af óseldum birgðum sauðfjárafurða. Þannig mætti lengi telja. Þetta eru spurningar sem ég og meðflm. mínir álítum að ekki hafi verið svarað sem skyldi. Inn í þessa umr. kom einnig atriði sem ég gat um áðan, vextirnir. Hverjir eru raunverulegir og greiddir vextir? Hvert rennur vaxtamismunurinn? Hvernig þróast vextirnir í þessu kerfi miðað við 100–140–150% verðbólgu eins og gerðist á síðustu árum? Og sem sagt, hverjir hagnast á þeim mismuni sem þarna verður og hvernig á sér stað tilfærsla á fjármagni? Eru það bændur sem hagnast á þessu? Eru það vinnslustöðvar? Eru það dreifendur eða eru það neytendur? Engin skýr svör hafa fengist í þessum efnum. Til þess að skýra þetta frekar vil ég nefna sem dæmi að árið 1980 má segja að vegna þeirra vaxtakjara, sem giltu um afurðalán, hafi verið um ákveðna uppsprettu fjármagns að ræða fyrir þann sem átti kost á að taka afurðalánin. Á því ári voru vextir af þeim 29% og 33% af nafnvöxtum en verðbólgan mældist þá um 50%. Þarna er um gífurlega mikinn mun að ræða og þessi munur hefur aukist og stækkað sem nemur aukningu verðbólgu frá árinu 1980 og allt fram til loka síðasta árs. Allar framleiðslugreinar njóta þessara lána þannig að það er sjálfsagt mál að bæði hv. Alþingi og þjóðinni sé gerð grein fyrir því hvert þessi vaxtamismunur fer. En skv. því sem staðreyndir segja manni um framkvæmd þessara mála, þegar maður veltir því fyrir sér hvort rekstrarlánin séu vegna bænda eða vinnslustöðva, má raunverulega fullyrða að afurðalánin, sem ganga til landbúnaðarins, séu raunverulega veitt vinnslustöðvum þótt tilgangurinn sé sá að fjármagna rekstur sauðfjárbúa. Hvernig lánsfé ratar síðan til bænda er með mismunandi hætti. Sumar vinnslustöðvar skipta lánsupphæðinni á viðskiptareikninga bænda eftir magni afurðanna næsta haust á undan. Aðrar ráðstafa þeim til þeirra bænda sem það árið þurfa sérstaklega á lánum að halda o. s. frv. En í stuttu máli sagt, þessi endurlánastarfsemi hefur ekki verið kortlögð og því miður hefur ekki verið unnt að fá hreinar línur í lánamyndina. Ef við skoðum nokkuð hvernig greiðslum til bænda er háttað kemur í ljós að greiðslur til bænda fyrir sauðfjárafurðir eru með mismunandi hætti. Meginreglan mun vera sú að bændur fái 80% heildargreiðslunnar í nóv. og eru þá ekki reiknaðir vextir. 20% eiga þeir að fá í apríl og reiknast þá innlánsvextir á þá greiðslu frá nóv. að telja, þ. e. miðað við árið 1980, 35% til aprílloka en 34% frá maí að telja. Litið er svo á að bændur eigi afurðirnar og vinnslustöð sé einungis með þær í umboðssölu. Verð breytist þá á þriggja mánaða fresti. Þegar afurðirnar hafa verið seldar er reiknað meðalverð og bændum greiddur mismunur af meðalverði og upphaflega áætluðu verði í nóv. Það þýðir þá miðað við árið 1980/1981 að vextir reiknast af þeirri upphæð frá nóv. árinu áður, þ. e. frá árinu 1980. Þá má gera greinarmun á tveimur reglum um greiðslur til bænda. Fyrsta regla, ef ég mætti nefna hana það, er þannig að greiðslurnar eru einfaldlega inntar af hendi, bændur fá ávísun, peninga eða lagt er inn á bankareikning bænda. Skv. reglu 2 fer greiðslan fram með þeim hætti að á viðskiptareikning bænda eru færðar inneignir, bændur taka síðan út vörur eða peninga jafnt og þétt eftir þörfum og eign að sjálfsögðu. Það mun vera þannig í reynd að aðeins Sláturfélag Suðurlands notar reglu nr. 1 og þar mun vera um að ræða ca. 15% af þeim sláturafurðum sem seldar eru í landinu. En meginreglan mun vera skv. reglu 2, þ. e. greiðslan fari fram með þeim hætti að á viðskiptareikning bænda séu færðar inneignir og bændur taki síðan út í vörum eða peningum eftir þörfum. Eftir hvorri reglunni framkvæmdin fer getur haft geysimikla þýðingu, þ. e. með tilliti til þess hvað bændur bera raunverulega úr býtum. Ef t. d. fylgt er reglu 1, þ. e. bændur fái ávísun, peninga eða lagt inn á reikninga hjá þeim, miðað við allar forsendur 1980, kemur í ljós að á því ári, miðað við gkr., hefðu bændur borið meira úr býtum sem nemur 187 809 kr. miðað við þús. kg en miðað við reglu 2 hefðu bændur borið minna úr býtum eða sem nemur aðeins 14 556 kr. Þegar skoðað er hver verðbólguþróun er, hvernig vaxtaútreikningar eru o. s. frv. sýnir þetta og undirstrikar að ekki er sama hvernig afurðalánakerfið er útfært. Miðað við alla milljarða sem eru í afurðalánakerfinu, hvort sem það er í landbúnaði, sjávarútvegi eða iðnaði, gefur það auga leið að reikningsglöggir menn, sem kunna á kerfið, geta með löglegum hætti, en ég vil segja ósiðlegum, fært til hundruð millj. kr. árlega sér eða þeim fyrirtækjum í hag sem þarna koma við sögu, en bændum og neytendum til tjóns. Menn verða að muna að upphaflega var afurðalánakerfið fyrst og fremst sett á laggirnar fyrir framleiðendur og neytendur en ekki fyrir þá aðila sem eru milliliðir í því kerfi sem hér um ræðir, hvort sem það á við í landbúnaði eða sjávarútvegi. Það er óeðlilegt að þjónustuaðilar í hvoru kerfinu sem er, í landbúnaði eða sjávarútvegi, taki umframgróða eða hagnað á tæknilegum forsendum miðað við verðbólguþróun í þjóðfélaginu svo að ekki sé talað um annan þátt, sem ekki er unnt að fara út í hér á hv. þingi að svo stöddu, sem er hvernig greiðslur eru inntar af hendi, hvort það sé dregið vikum eða mánuðum lengur að greiðslur fari til þeirra sem framleiða vöruna. Það er annar þáttur, sem ég ætla ekki að leyfa mér að fara út í á þessu stigi. Það er skoðun okkar flm. þessarar þáltill. að full þörf sé á því að þetta kerfi allt saman sé tekið til gagngerðrar endurskoðunar og þarna sé framkvæmd nákvæm úttekt á því hvernig þetta er framkvæmt og hvernig þetta kemur tæknilega út í sambandi við breyttar forsendur í verðbólguþjóðfélagi. Nauðsynlegt er að upplýsa þessi mái. Nauðsynlegt er að taka fyrir hugsanlega misnotkun og nauðsynlegt að breyta framkvæmd þessara mála í samræmi við breyttar kringumstæður. Og ekki er síður nauðsynlegt að þetta mál sé ekki alfarið í höndum fárra aðila, hvort sem það er í bankakerfinu eða úti í atvinnulífinu. Hér er um svo stórar upphæðir að ræða að það getur haft afgerandi áhrif á annars vegar afkomu framleiðenda, í tilfelli landbúnaðarins bænda, og í hinu tilfellinu afkomu útgerðar og fiskiðnaðar. Það er einnig nauðsynlegt að girt sé fyrir það með öllum ráðum að afurðalánakerfið sé nýtt í þágu ótengdra framkvæmda eða óskyldra fyrirtækja, þ. e. að peningarnir séu ekki færðir til hliðar í bili innan kerfisins til þess að byggja upp hagsmuni óskyldra aðila sem geta haft hönd um framkvæmd og afgreiðslu afurðalána. Við leggjum áherslu á það, flm., að þessi kerfi séu skoðuð, skipulag þeirra og framkvæmd, hvort sem er í sambandi við landbúnað, sjávarútveg eða iðnað, og við væntum þess, herra forseti, að að lokinni þessari umr. fái þessi þáltill. þinglega meðferð og henni verði vísað til atvmn. Að endingu vil ég segja þetta: Á hinu ágæta hv. Alþingi er áhugi hv. þm. oft í öfugu hlutfalli við stærð þeirra mála sem flutt eru hér. Það minnir mig dálítið á það þegar ég var á sínum tíma forustumaður í stóru stéttarfélagi. Á aðalfundum bar það oft við að menn rifust um það hvort tíkallinn hefði átt að fara í blómvönd til þessa eða hins, en þegar kom að því að ræða um stóru stærðirnar í sjóðunum, hvort sem það voru lífeyrissjóðir eða annað, þá stóð enginn upp til þess að fjalla um það. Líkt mun vera farið um þetta mál. Líklegast er það að vigt og þyngd í öfugu hlutfalli við það sem hv. þm. vilja yfirleitt fjalla um. En ég held að með því að fjalla um þessi mál, sem snerta afurðalánakerfi þjóðarinnar, gætu hv. þm. e. t. v. fundið stóran hluta sem fyllti það gat sem hæstv. fjmrh. virðist vera í vandræðum með í sambandi við fjárlög og framkvæmd þeirra á árinu 1984.



Herra forseti. Ég gæti trúlega ekki varið það fyrir samviskunni síðar meir ef ég hefði ekki notað tækifærið til þess að þakka flm. og frsm. fyrir flutning þessa máls og ef ég hefði ekki notað tækifærið til þess að leggja blessun mína yfir þetta ágæta mál þó að ég ætli mér ekki, enda orðið mjög áliðið fundar, að fara um það mörgum orðum. Efnislega er þetta till. um úttekt á afurðalánakerfi atvinnuveganna. Það er náskylt öðru stóru máli sem lítil skil hafa verið gerð hér á Alþingi, þ. e. sjóðakerfið sjálft, sjóðakerfi atvinnuveganna og síðan sá þáttur þess sem er afurðalánakerfið sjálft. Þetta er gífurlega stórt mál og þær spurningar sem hér er varpað fram, svo sem eins og um upphaflegan tilgang þessa kerfis, hvort hann standist dóm reynslunnar. Er árangurinn kannske allt annar en til var ætlast í upphafi? Þetta mikla fjármagnsstreymi, frá hverjum er það komið, hvar endar það að lokum? Hverjum er þetta kerfi raunverulega í hag? Það var hin gamla góða lífsvenja Rómverja hinna fornu að spyrja einfaldra spurninga um flókin mái. Og það er kannske fyrst og fremst þessi spurning: Hverjum er þetta kerfi í hag? Það er flókið, það er viðamikið, það er stór þáttur í allri efnahagsstjórn landsmanna. Það er svo flókið að yfirleitt tekst ekki að gera því nokkur sómasamleg skil í umr. manna á milli. En einföldustu spurningar eru oft lykillinn að fróðlegustu svörunum. Grg., sem hér fylgir og tekur að vísu aðeins til takmarkaðs hluta af kerfinu, þ. e. afurðalánakerfið að því er varðar sauðfjárafurðir og þá um leið niðurgreiðslukerfið, sú athugun, sem hér liggur fyrir í fskj., athugun Þorvalds Búasonar eðlisfræðings sem er um margt mjög fróðleg, beinist ekki hvað síst að því að reyna að leiða í ljós, miðað við dálítið einfalt líkan og skoðun á einu ári verðlagsárinu 1980–81, hverjum þetta kerfi væri í hag. Ég held að niðurstöðurnar séu óumdeilanlega þær að hafi verið meiningin að þetta kerfi væri bændum landsins í hag, þá er það engan veginn sannað mál. Þvert á móti held ég að hægt væri að færa veigamikil rök að því að hagur bænda væri betur tryggður ef þetta kerfi væri lagt fyrir róða. Ef menn spyrja: Er þetta kerfi neytendum í þéttbýli í hag, meiri hluta þjóðarinnar, fer ekki á milli mála að svo er alls ekki. Hverjum er það þá í hag? Niðurstaðan virðist vera sú að þetta sé fyrst og fremst í hag tiltölulega fámennum en gífurlega valdamiklum hópi í efnahagskerfi Íslendinga, sem ég kalla gjarnan á góðri stundu í einföldunarskyni Framsóknar-SÍS-kerfið og á þá nánar við auðhringinn SÍS og dreifingar- og vinnslukerfi innan þess auðhrings tengt hagsmunum landbúnaðarins. Þetta er gífurlega öflugt atvinnurekstrar- og fjármagnskerfi. Það er búið að byggja sig upp á mjög löngum tíma. Á fögrum stundum beitir það áróðri sem fyrst og fremst höfðar til tilfinninga allra þjóðlegra manna um að viðhalda byggð á Íslandi, um að gæfa hagsmuna vinnandi stétta, sem eru bændur. En öll þessi fagra veröld sem notuð er í áróðri SÍS á stórhátíðum og tyllidögum stenst ekki þegar betur er að gáð. Það er fyrst og fremst í hag þessum millilið allra milliliða, þessu gífurlega viðamikla bákni, og það kemur fram í hverju dæminu á fætur öðru. Hér eru nefnd nokkur. T. d. er sá þáttur sem heitir Niðurgreiðslur á vaxta- og geymslukostnaði landbúnaðarafurða, sem vikið er að á bls. 31 í þessari grg. Þar er því reyndar haldið fram að niðurgreiðslur á vaxtakostnaði eigi engan rétt á sér einfaldlega vegna þess að kjör á afurða- og rekstrarlánum eru slík að vinnslustöð greiðir 131 kr. pr. kg minna til baka en hún fékk lánað. Þá er miðað við þetta ár sem ég nefndi í upphafi og verðbólgustig 50%. Þ. e. hér er svo ríflega bundið um hnúta að ekki er aðeins um að ræða lán sem eru á niðurgreiddum kjörum og sem raunverulega þarf ekki að greiða til baka, eru að hluta raunverulega styrkir. Svo koma niðurgreiðslur á vaxtakostnaði þar til viðbótar, sem er gersamlega óþarfur og óréttlætanlegur, svo að aðeins sé nefnt hér eitt lítið dæmi. Dæmi er hér nefnt um það sem heitir sláturkostnaður. Færðar eru sönnur á að hann sé u. þ. b. þrisvar sinnum meiri í þessu kerfi en kostnaðurinn við að slátra samsvarandi magni eða öllu heldur slátra sauðfé í Nýja-Sjálandi og flytja alla leiðina eða hálfa leiðina kringum hnöttinn og koma á markað til neytendanna í Evrópu eða í Bretlandi. Það er þrisvar sinnum meiri kostnaður hér en þar. Það er alveg ljóst af þessum dæmum að fjármunatilfærslan er alveg gífurleg. Þegar við hins vegar lítum á hlut bænda, sem venjulega er sá að fá greitt fyrir sínar afurðir eftir dúk og disk og það oft á mjög lélegum kjörum, sjáum við fljótlega að það sem er hreyfiafl kerfisins, þeir sem mata krókinn, þeir sem eru fyrst og fremst grimmastir í að verja þetta óbreytta kerfi, eru hvorki neytendur í þéttbýli né bændur heldur tiltölulega fámennur hópur milliliða sem hefur gífurlegra hagsmuna að gæta að viðhalda þessu kerfi. Nú höfum við aðeins stiklað á örfáum dæmum um einn þátt þessa kerfis sem er landbúnaðarkerfið. Ég lofaði því af því að orðið er áliðið fundar að orðlengja ekki mikið um þetta. Ég vil aðeins, í framhaldi af því sem ég hef þegar sagt, minna á að þessi fjármagnsstjórnun, þessi pólitíska kommissarafjármagnsstjórnun, sem við höfum byggt upp hér á undanförnum áratugum, er raunverulega dæmi af austurevrópsku hagkerfi, þ. e. það eru pólitískir kommissarar, þar sem eru samtvinnaðir hagsmunir atvinnurekenda og pólitískra flokka sem hafa byggt upp kerfið. Þetta er lokað valdakerfi og það lifir í skjóli þess að tveir stærstu flokkar þjóðarinnar hafa sameiginlega gengið í ábyrgð fyrir þetta kerfi á kostnað neytenda í þéttbýli. Þriðji flokkurinn, Alþýðubandalagið, a. m. k. á 20 ára Framsóknarskeiði sínu meðan hann var trúaður á hina lúðvísku hagfræði, gerðist síðan þriðji ábekingur á þennan smánarlega víxil. Nú er eitthvað aðeins farið að rofa til í þeim flokki eftir því sem maður heyrir stundum hjá málflytjendum hans þannig að a. m. k. sumir þeirra virðast farnir að átta sig á því að þeir voru upphaflega flokkur, sem átti að gæta hagsmuna neytenda í þéttbýli, þótt ekki sakaði að þeir gerðu um leið hvað þeir gætu til þess að rétta hlut bænda sem eru arðrændir af þessu kerfi. Það er vandinn við þetta mál. Ef það mætti treysta því að hv. flm., hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, gæti komið þessu máli í gegnum þann þingflokk, sem hann tilheyrir, gæti kannske farið að rofa aðeins til. Því að vissulega er þetta kerfi búið að þrúga okkur nógu lengi. En eins og ég sagði, þetta kerfi er að því leyti óvinnandi að meðan það ástand varir að fulltrúar í þingflokki Sjálfstfl., sem eru auðvitað fyrst og fremst kosnir sem umbjóðendur neytenda í þéttbýli, fá ekki komið fram innan síns flokks svona stórum og merkilegum málum nema í formi þáltill., sem ekkert bendir til að Sjálfstfl. sem slíkur standi að, er kannske verið að vekja upp falskar vonir. Ég skal taka það skýrt fram að þetta er ekki sagt af tortryggni í garð 1. flm. og frsm. Ég þykist mega treysta því að ef ég mætti sjá hann á stól landbrh. eða stól viðskrh. fyrir hönd þess flokks mundi hann reyna að fylgja þessu máli fast fram. En því miður er það margra áratuga reynsla sem kennir okkur að þetta er að vísu mál sem er eitt af stærstu málum meiri hluta þjóðarinnar, þetta er m. a. s. líka ótvírætt hagsmunamál bænda, flestra hverra a. m. k. Engu að síður er það svo að við búum nú við ríkisstjórnarmynstur, þ. e. samstarf Sjálfstfl. og Framsfl., sem sagan kennir okkur að er því aðeins sett á laggirnar og fær því aðeins þrifist og staðist að þessir flokkar hafi gert með sér undirmál um það að við hagsmunum þessa kerfis verði ekki hróflað. Það er forsenda, reyndar hornsteinn, þessa stjórnarsamstarfs, því miður. Rétt aðeins til þess að ljúka máli mínu vil ég minna á það að í stjórnarmyndunarviðræðunum milti allra stjórnmálaflokkanna á s. l. vori kom mjög rækilega fram að stóru ágreiningsefnin, t. d. að því er varðaði Alþfl. annars vegar og svo þessa tvo flokka hins vegar, snerust um þessi mál. Krafa Alþfl. var sett fram í mjög mörgum liðum í stjórnarmyndunarálitsgerðum um að þetta kerfi yrði stokkað upp. Reyndar bæði þessi kerfi, stýrikerfi fjármagns í landinu að því er varðar sjóðakerfi atvinnuveganna. og svo hins vegar landbúnaðarkerfið allt saman, verðmyndunarkerfi landbúnaðarins, niðurgreiðslukerfið, útflutningsbæturnar, einmitt mjög í anda þeirrar till. sem hér er til umr. Auðvitað vissum við og vitum að þeir sem raunverulega unnu verkin fyrir Sjálfstfl. í þessum stjórnarmyndunarviðræðum, sem var yngri deildin, voru í hjarta sínu alveg sammála okkur. Þeir hefðu út af fyrir sig getað skrifað undir það, flestir hverjir, að það væri einn brýnasti þátturinn í hagstjórnaraðgerðum næst eftir því að afnema vísitölukerfið áð stokka upp þetta kerfi. En því miður, kosningaúrslitin voru þannig að þeir töldu sér ekki fært að mynda öfluga meirihlutastjórn með öðrum en Framsfl. og urðu þess vegna þar með að selja frumburðarrétt neytenda í þéttbýli, meiri hluta þjóðarinnar, og reyndar hagsmuni bænda í hendurnar á SÍS-Framsóknarkerfinu með þeim afleiðingum að hér verður ekki um þokað. Trygging Framsóknar-SÍS kerfisins fyrir því að svo verði er það að meðan Sjálfstfl. og hluti af Alþb. eru raunverulega framsóknarmenn í dularklæðum er lítil von um breytingu. Það sem þarf að gerast til þess að koma hér á raunverulegum róttækum nauðsynlegum kerfisbreytingum er að þau öfl nái saman í íslenskri pólitík, sem vilja setja þessi mál á oddinn og hafa til þess afl að gefa þessu Framsóknarkerfi SÍS frí frá völdum svo sem eins og einn eða tvo áratugi.



Herra forseti. Ég vil þakka flm. fyrir þetta framtak að koma fram með þessa till. Sérstaklega vegna þess að þeir eru úr stjórnarflokk þannig að ég vil ekki vera eins svartsýn og síðasti flm. að ekki sé hægt að hreyfa þessu. En þar sem ég á sæti í hv. atvmn. ætla ég ekki að hafa langt mál um þetta en tek eindregið undir það að þörf sé á úttekt á rekstrar- og afurðalánakerfinu. Það þarf ekki að segja neinum það að með því að fjármunir séu fluttir svona á milli og bólgni svo í milliliðunum hljóta milliliðirnir að bólgna líka. Ef milliliðurinn lifir á landbúnaði t. d. hlýtur hann að þurfa hráefni til að vinna úr og selja. Of oft þurfum við að greiða niður landbúnaðarframleiðslu en samt blómstrar milliliðurinn. Þetta gengur ekki þannig. Við verðum að taka höndum saman og reyna að kryfja til mergjar hvaðan við fáum fjármuni í okkar þjóðfélagi til að halda þjóðfélaginu gangandi. Það hljóta að vera landbúnaður og sjávarútvegur fyrst og fremst sem standa undir þjóðfélaginu. Þess vegna verðum við að styrkja stoðir þessara atvinnugreina með meiri skilvísi fjármagns til þeirra atvinnugreina.



Herra forseti. Ég tek undir að þessi till. er þörf og tek einnig undir að það er frekar leiðinlegt hve fáir þm. eru hér til að ræða þetta mál og ekki síst úr þeim ágæta flokki sem hér hefur verið sérstaklega nefndur til að beri aðalábyrgðina á því ástandi sem lýst er að sé ekki gott. Það hefði verið mjög gaman ef hæstv. landbrh. hefði tekið þátt í þessari umr., en um það er ekki að tala. Hann er ekki hér staddur. Mér finnst þó að sá málflutningur sem hér hefur farið fram sé ekki að fullu til rökstuðnings tillgr. Tillgr. er um að gera úttekt á rekstrar- og afurðalánakerfi atvinnuveganna, en hér hefur umr. fyrst og fremst snúist um landbúnaðinn og þann þátt lánanna sem að honum snýr. Ég ætla hvorki að verja né hallmæla þeim þætti afurðalánanna, kem ekki upp í ræðustól til að segja beinlínis að þetta sé gott eða vont, en ef það er mjög vont núna er það búið að vera vont undanfarna áratugi og var vont í þeirri fögru veröld sem Alþfl. átti hlut að að skapa á viðreisnarárum. Alþfl. - þá mjög sterkur stjórnarflokkur - stjórnaði með öðrum flokki þá, Sjálfstfl. Væntanlega var þá kominn sá möguleiki sem hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson nefndi áðan. Þá héldu þau öfl um valdataumana sem höfðu möguleika og jafnvel vilja til að gera það sem hv. þm. var að nefna hér, taka nú vel til í framsóknarkerfinu og hreinsa til. En því miður var ekkert gert á þessu tímabiti. Afurðalánakerfinu var ekki breytt og við stöndum í sömu sporum nú í sambandi við afurðalánakerfið og á tímum viðreisnar. En vegna þess að mér finnst tónninn í þessari till. vera sá að ekki sé eingöngu verið að fordæma afurðalánakerfið í landbúnaðinum, sem ég ætla ekki að fara að mæla bót, tel ég ástæðu til að láta í ljós þá skoðun mína að afurðalánakerfið í sjávarútvegi á Íslandi sé ekki þannig uppbyggt að það sé mjög nauðsynlegt að fara að breyta þar einhverju. Sjálfsagt þarf í tímanna rás að breyta ýmsu, en afurðalánakerfið, þ. e. lán út á framleiddar afurðir, í sjávarútvegi er að mínu mati eins eðlilegt og sjálfsagt og að lánakerfi sé uppbyggt í þjóðfélaginu, eins og er hjá okkur Íslendingum, svo að hver sá framleiðandi sem framleiðir sjávarafurðir til útflutnings hafi nokkra tryggingu fyrir því að geta fengið fyrirgreiðslu í lánakerfinu til að fjármagna þann kostnað. Ég sé ekki neina leið til að misnota kerfið og þar af leiðandi tel ég að þessi till. hefði frekar átt að fjalla beint um að gera úttekt á rekstrar- og afurðalánakerfi landbúnaðarins frekar en að hinir þættirnir fylgdu þar með.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður. Það var út af því sem hv. þm. Jón Hannibalsson sagði áðan sem ég vildi segja nokkur orð. Það sem skiptir máli þegar verið er að ræða um þetta er einmitt að spurningunni um hverjum þetta kerfi sé í hag sé svarað, miðað við breyttar kringumstæður frá því að afurðalánakerfið var sett á laggirnar á sínum tíma. Á þetta sérstaklega við í sambandi við afurðalánakerfi landbúnaðarins. Ég held að ekki þurfi að fara mörgum orðum um að þetta kerfi hefur þróast með það einkennilegum hætti, vil ég segja, að það er raunverulega aðeins einn aðili sem fjallar um það. Það er sá hluti í atvinnustarfsemi landsmanna sem heyrir undir svonefnda samvinnuhreyfingu. Það hagar svo til að svo til allt landbúnaðarkerfið - ég segi ekki 100% - er komið undir þetta kerfi. Hv. þm. Jón Hannibalsson vitnaði til Austur-Evrópu, en þar eru þeir nokkuð kunnugir sem vegna atvinnu sinnar hafa þurft að ferðast austur fyrir til að setja fisk. Í hinum austrænu ríkjum eru aðeins tvær tegundir atvinnurekstrar. Það er annars vegar ríkisrekstur og hins vegar samvinnurekstur. Þannig var það rétt hjá hv. þm. þegar hann sagði eitthvað á þá leið að kerfið sem við byggjum við hjá íslensku samvinnuhreyfingunni væri því miður að munstrinu til að verða alveg nákvæmlega eins og maður þekkir það í samvinnuhreyfingum kommúnistaríkjanna fyrir austan. Það er ákveðinn og sterkur valdapíramídi sem hefur vald yfir allri framkvæmd og skipulagi þessarar hreyfingar og getur ákveðið með hvaða hætti hreyfingar, bæði fjármagns, vöru og þjónustu, eiga sér stað. Sú þróun hefur orðið á Íslandi að það lýðræði sem samvinnuhreyfingin var byggð upp á á sínum tíma, þ. e. þær grunneiningar sem áttu að ráða og stjórna þessari hreyfingu, hefur því miður ekki þann styrk eða þá rödd innan hreyfingarinnar sem segði okkur, sem virðum þetta fyrir okkur, að þarna sé um lýðræðislega hreyfingu að ræða sem byggð var upp með þeim hætti í byrjun þessarar aldar. Það er mál út af fyrir sig og mjög atvarlegt vegna þess að þegar litið er á að eitt rekstrarform hefur náð þeim grundvallartökum á heilli atvinnugrein, þar sem bændur eru annars vegar og neytendur á þéttbýlissvæðunum hins vegar, að við fáum ekki rönd við reist, fáum lítt að gera okkur grein fyrir því hvernig verðlag og kostnaður þróast og tilfærsla fjármuna og annað á sér stað í þessu kerfi, þá hlýtur að verða að staldra við og varpa fram einmitt því atriði, sem kemur fram í þessari þáltill., að við leggjum áherslu á úttekt á þessu stigi. Þar með vil ég líka svara því, sem hv. þm. Jón Hannibalsson kom inn á, að við erum ekki á þessu stigi að gera tillögu um grundvallarbreytingu. Sú tillaga hlýtur að fylgja í kjölfar úttektarinnar því ég er sannfærður um að sú úttekt sem verður gerð mun leiða í ljós og staðfesta margt af því sem kemur fram í skýrslu Þorvalds Búasonar um þetta efni. Þá vil ég víkja að því þar sem hann sagði: Það er ekki víst að Sjálfstfl. standi að þeim breytingum sem þarf að gera á þessu kerfi. Ég vil fullyrða hér og ég vil einnig sannfæra hv. þm. um að Sjálfstfl. mun auðvitað standa að þeim nauðsynlegu breytingum sem gera þarf. Sá flokkur hefur alltaf verið flokkur framtíðarinnar. Þess vegna er hann nú stærsti flokkur þjóðarinnar. Hann hefur alltaf þorað að taka afstöðu til og framkvæma þær breytingar sem nauðsynlegar eru á hverjum tíma. Ég er þeirrar skoðunar, og ég veit flestallir ef ekki allir hv. þm. Sjálfstfl., að breyta verði framkvæmd þessara mála, sérstaklega í sambandi við afurðalánakerfi landbúnaðarins. Það er ekki neytendum í hag sem skyldi og það er alls ekki bændum í hag. Það er rétt sem kom fram áðan hjá hv. þm. Kolbrúnu Jónsdóttur, hv. 8. landsk. þm., að vegna þess hvað landbúnaðurinn hefur lokast inni í þröngu kerfi eins rekstrarforms, sem er samvinnureksturinn, hefur átt sér stað óeðlileg þensla eftir að framleiðandinn, bóndinn, skilar sinni vöru og þar til hún berst til neytandans. Það hefur átt sér stað óeðlilega mikil þensla í milliliðunum með þeim afleiðingum að þar er um óeðlilegan kostnað að ræða, eins og fram kemur í skýrslu Þorvalds Búasonar. Þetta mun úttekt að sjálfsögðu leiða í ljós hvort sé rétt eða rangt. Ég er sannfærður um að það sé rétt, því miður. Þess vegna er ég sannfærður um að þessi þáltill. muni fá þinglega meðferð, og ég er sannfærður um að Sjálfstfl. mun ásamt öðrum flokkum hér á þingi standa að því að gera nauðsynlegar breytingar. Það er ekki hægt að koma í veg fyrir eða standa í vegi fyrir nauðsynlegum breytingum. Þetta kerfi er orðið úrelt. Það er búið að dæma sig úr leik. Ekki er hægt að líða það lengur og það stenst ekki. Hv. þm. kom einnig inn á, sem rétt er að geta nokkuð um, hvernig mál fá afgreiðslu á hv. þingi. Það er auðvitað rétt að þegar þessi úttekt hefur verið gerð munu menn leggja fram nauðsynlegar tillögur til breytinga á þeim lögum sem veita þessu kerfi ákveðna vernd og öðru því tengdu. Það getur vel verið að það nái ekki fram að ganga á fyrsta þingi, en það er ekkert einsdæmi hér á hv. þingi að stórmál, sem horfa til mikilla breytinga og langt fram í tímann, þurfi margra ára meðferð. Ég minni t. d. á að það eru sjö ár síðan hér var lagt fram frv. til l. um að veita meira frelsi í sambandi við sjónvarp og hljóðvarp. Nú reynir á það á næstu dögum, þegar hæstv. menntmrh. leggur fram brtt. sínar við einkaleyfi Ríkisútvarpsins um að veita fleirum frelsi til að fjalla um þessi mál, hvort hv. þm., og þá úr öllum flokkum, hljóti ekki að styðja framgang þess. Ég held að það sé líkt á komið um þetta mál, að það muni fá lengri tíma umfjöllun, en allir flokkar muni sameinast um að gera nauðsynlegar breytingar. - Ég trúi því einnig að Framsfl. muni átta sig á því að hann eigi ekki að halda verndarhendi yfir því úrelta kerfi sem hér um ræðir. Hv. þm. Skúli Alexandersson drap á viðreisnarárin og sagði að Sjálfstfl. og Alþfl. hefðu haldið verndarhendi yfir þessu kerfi þá. Ég vil vekja athygli hv. þm. á, sem ég tók fram, að afurðalánakerfin eru öll byggð upp á reikningslegum forsendum þjóðfélags þar sem engin verðbólga ríkir. Þá er hægt að tryggja nokkurn veginn að ekki sé hægt að misnota afurðalánakerfið með tæknilegum útreikningi í sambandi við vaxtagróða miðað við hvenær greiðslur fara fram. Í verðbólgulausu þjóðfélagi er því lítil hætta á slíkri misnotkun. Hins vegar er alltaf fyrir hendi sú mikla hætta, sem mér finnst ekki séð við í eftirlitskerfi afurðalána, að eftir að greiðsla hefur verið innt af hendi af hálfu kaupanda fari sú greiðsla ekki fram með þeim hætti að framleiðandinn, viðtakandinn, bóndinn, útvegsmaðurinn eða fiskvinnslan, fái greiðslurnar strax. Þar er mikill galli, tel ég vera, í framkvæmd þessa kerfis. Það er atriði sem á við um öll afurðalánakerfi, hvort sem það er í landbúnaði, sjávarútvegi eða iðnaði. En svo að ég víki nánar að viðreisnarárunum. Á þeim árum var svo til engin verðbólga á Íslandi. Ef ég man rétt er álitið að árleg verðbólga hafi verið þetta 10–12% á ári á tímabilinu 1960–1971. Það er eftir 1971 sem þessir stóru ágallar fara að koma fram í sambandi við afurðalánakerfin. Með mikilli og vaxandi verðbólgu kemur upp hin mikla freisting í sambandi við greiðslur og vaxtatekjur sem hér hefur verið greint frá fyrr. Hinir miklu ágallar þessa kerfis, sem hv. þing hefði átt að vera búið að taka til athugunar, koma fyrst og fremst fram eftir 1971. Ég er sammála hv. þm. Skúla Alexanderssyni um að ég held að ekki séu miklir ágallar á afurðalánakerfi sjávarútvegsins. Hins vegar er sjálfsagt að það sé tekið út og skoðað einnig og sérstaklega þá með tilliti til hins svonefnda greiðsluflæðis sem er mjög þýðingarmikið atriði. Þegar ég er að tala um greiðsluflæði á ég við að þegar afurð hefur verið seld erlendis og greiðsla verið innt af hendi skili sölufélögin greiðslunum strax. Ég sé að hv. þm. skilur hvað ég er að fara. Við skulum ekki ræða það frekar á þessu stigi þannig að þetta atriði verði mjög vel skoðað. Það var ekki neitt fyrirtæki nefnt hér, hv. þm. Jón Hannibalsson. Við skulum nú ekki fá SÍS og framsókn á heilann. Það er ekki hollt. En ég þakka þær undirtektir sem þessi þáttill. hefur fengið og ég fullyrði að í Sjálfstfl. er mikill og ríkur skilningur á því að þessir hlutir séu færðir í rétt form og þeir sem eiga að njóta þessa kerfis, annars vegar framleiðendur, þá á ég við bændur, útvegsmenn og aðra og neytendur hins vegar, njóti þess hagræðis sem kerfið áskilur þeim, en hugsanlegir milliliðir, sem kynnu að misnota þetta og gera þetta dýrara og dýrara, verði settir á þann stað sem þeir eiga að vera á og þeir inni sitt þjónustuhlutverk af hendi með sem ódýrustum og hagkvæmustum hætti.