Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, var á sínum tíma samið af mþn. og lagt fyrir Alþingi í fyrra, en var þá vísað frá með rökstuddri dagskrá í Ed. Að þessu sinni var frv. lagt fyrir aftur óbreytt frá því, sem verið hafði, að undanteknu einu veigamiklu atriði, að brott var numin heimild til ákvörðunar um bjórframleiðslu og veitingu á þeim drykk. Hv. Ed. hefur síðan haft frv. til meðferðar og nú nýlega afgr. það, að vísu með veigamiklum breytingum, en þó svo, að ýmis aðalatriði frv. eru að mestu leyti óbreytt frá því, sem mþn. hafði lagt til. Frá núverandi ástandi má segja að frv., eins og það nú liggur fyrir, geri tvær meginbreytingar. Önnur er sú, sem hv. Ed. setti í frv., að breytt er skýrgreiningunni á því, hvað teljast skuli áfengir drykkir, og má vera í þeim nokkru meira áfengismagn en áður hefur verið lögheimilað, en þó svo, að drykkurinn verður ekki talinn falla undir ákvæði laganna. Hin meginbreytingin, sem felst í frv., var einnig í frv. í meginatriðum, þegar það var lagt fram af hálfu stjórnarinnar í haust, og það var um að setja reglur um það, með hverjum hætti mætti veita veitingastöðum heimild til vínveitinga. Eins og við vitum, þá hefur gilt í þessum efnum nokkurt undantekningarástand, ef svo mætti segja, um meira en ársbil, og hygg ég, að flestir viðurkenni, að það ástand, sem nú er í þessum efnum, sé með öllu óviðunandi. Það er að sjálfsögðu ekki viðhlítandi, að ríkisstj. stendur fyrir sölu á áfengum drykkjum, þannig að þeir eru seldir fyrir marga milljónatugi á hverju ári, en þó er óheimilt að neyta þeirra nema þá annaðhvort á viðavangi, en þó svo, að ekki teljist til almannafæris, eða í heimahúsum, og mundu margir telja, að ekki væri ástæða til að ýta undir drykkjuskap einmitt þar. Af þessu hefur leitt annars vegar mjög mikinn drykkjuskap í bílum, ýmiss konar skúmaskotum og svo það, sem ómögulegt hefur verið að koma í veg fyrir, að áfengislögin eru vitanlega brotin mjög með óheimilli víndrykkju á veitingahúsum. En þegar hundruð manna eru eindregin í því að brjóta lögin með þeim hætti, sem gert hefur verið, þá er vitanlega með öllu ógerlegt fyrir nokkra lögreglu að hafa á því gæzlu, svo að viðhlítandi sé. Menn getur að vísu greint á um, hvaða reglur eigi að setja um þetta, og hv. Ed. breytti að sumu þeim reglum, sem í frv. voru settar. En meðan vín er flutt til landsins og meðan ríkið annast vínsölu í jafnríkum mæli og raun ber vitni um, þá held ég, að ekki verði um það deilt, að einhverjar betri reglur verði að vera í lögum um þetta heldur en nú eru, sem í senn eru ákaflega hæpnar efnislega og allsendis ómögulegt að framfylgja af hálfu löggæzlunnar. Ég fer þess vegna ekki dult með, að ég tel þessi fyrirmæli um vínveitingar og reglur fyrir veitingahús, um það, með hverjum hætti þar megi vínveitingar eiga sér stað, vera meginefni þessa frv. og tel mestu máli skipta, að þingið afgreiði fyrirmæli um það á einn eða annan veg, fyrirmæli, sem hægt sé að framfylgja og hægt er þá að ásaka lögreglu fyrir, ef ekki er framfylgt eins og lög standa til. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál að svo stöddu. Ég legg til, að málinu sé vísað til 2. umr. og til hv. allshn.



Herra forseti. Ég verð að segja, að ég hef ekki kynnt mér þetta frv. nægilega ýtarlega enn til þess að taka það til rækilegrar meðferðar, enda hygg ég, að það muni gefast tækifæri til þess síðar. Ég hef lítið svo á, að í þessu frv. væru í rauninni, eins og nú er komið, tvö meginatriði, sem máli skipta; enda fannst mér á þeirri grg., sem hæstv. dómsmrh. hafði hér fyrir þessu frv., að hann legði einnig þann skilning í málið, að þar væri fyrst og fremst um tvær meginbreytingar að gera. Annars vegar er sú breyting, sem Ed. hefur gert á frv., þar sem gert er ráð fyrir, að heimilt verði að selja í landinu allmiklu sterkara öl en hingað til hefur verið, og verður maður að segja, að það kemur nokkuð á óvart, að það skuli hafa verið samþykkt, með tilliti til þeirra undirtekta, sem það ákvæði hafði fengið hér á Alþingi áður, þegar fitjað hafði verið upp á hliðstæðri breytingu og þarna hefur verið gert ráð fyrir. En aðalbreytingin, sem þetta frv. hlýtur þó að hafa í sambandi við áfengislög þau, sem í gildi hafa verið, er þó fólgin í því að heimila veitingahúsum í landinu, eða a.m.k. á öllum þeim stöðum, þar sem áfengisútsala er annars opin, að selja þar vín. Slík heimild er vitanlega mikil breyting frá því ástandi, sem verið hefur um langan tíma, og er þá ekki óeðlilegt, að gerð sé nokkur grein fyrir því af flm. þessa máls, hvað hefur sérstaklega rekið til þess, hvað hefur sérstaklega kallað á það að óska eftir þessari breytingu. Ég fyrir mitt leyti get ekki skilið þau rök, sem ég hef heyrt í þessu máli nokkrum sinnum og mér virtust koma hér að nokkru leyti fram hjá hæstv. dómsmrh., að það ástand, sem verið hefur að undanförnu í áfengismálum þjóðarinnar eða nú á tiltölulega stuttu tímabili, hafi sýnt sig að vera þannig, að við það væri ekki hlítandi. Mér er ekki kunnugt um það, að nú um alllangan tíma hafi verið gerðar neinar breytingar á gildandi áfengislöggjöf landsmanna. Engar lagabreytingar hafa verið gerðar, og það eru því sömu lög, sem gilda í þessum efnum nú og hafa gilt hér um mörg undanfarin ár. Það ófremdarástand í áfengismálunum, sem ýmsir tala um að hafi verið hér nú seinnstu mánuðina, á ekkert skylt við það, að það þurfi að breyta áfengislöggjöfinni sérstaklega. Það var, eins og kunnugt er, skyndilega gerð sú ákvörðun um það eina veitingahús hér í bænum, sem hafði um margra ára skeið haft heimild til þess að selja vín eitt allra veitingahúsa, að heimildin var skyndilega tekin af þessu veitingahúsi án nokkurrar lagabreytingar, og var það af mörgum sett í samband við það, að uppi voru harðar kröfur um það frá ýmsum öðrum veitingahúsum að fá sams konar heimild sér til handa. Afleiðing af þeirri ráðabreytni hæstv. dómsmrh. að afnema heimildina hjá þessu eina veitingahúsi, sem hafði vínsöluheimild, hefur auðvitað orðið sú, að a.m.k. það veitingahús hefur losnað mjög áberandi við vinsölu og allar þær truflanir, sem leiðir venjulega af vinveitingum á slíkum Stöðum. Ég fyrir mitt leyti hef ekki orðið var við það á því veitingahúsi, að þar hafi orðið nein sú breyting á, að það verði að teljast óviðunandi fyrir landsmenn og allra sízt út frá því sjónarmiði, sem mjög er nú haldið á lofti af öllum, einnig þeim, sem að þessu máli standa, að það sé verið að gera hér breytingar á áfengislöggjöf landsmanna til þess að reyna að draga úr áfengisneyzlunni og draga úr áfengisbölinu. Ef hins vegar þeir aðilar, sem nú standa að því að leggja þetta frv. hér fram, eru óánægðir með það ástand, sem skapazt hefur nú síðustu mánuðina í áfengismálunum, þá er í rauninni miklu réttara fyrir þá að snúa sér til þeirra aðila, sem einir hafa gert breytingu á því ástandi, seni hér hafði verið ríkjandi um margra ára skeið, óska eftir því, að þeir framkvæmi þetta á hliðstæðan hátt og gert hafði verið hér fyrir nokkrum árum. En megintilgangur minn með því að kveðja mér hljóðs nú við þessa umr. var sá, að ég vildi gera sérstaka fsp. til hæstv. dómsmrh. um það, hvað þetta meginatriði, sem hér er verið að gera breytingar á í þessu frv. um heimild veitingahúsa til þess að taka upp vínveitingar, segi í raun og veru, hvað það mundi þýða í framkvæmdinni. Talað er um, að veitingahús, sem eru 1. flokks, skuli falla undir þetta og fá heimild til að hafa vínsölu með höndum. Ja, hvað mundi þetta þýða miðað við það ástand, sem nú er ríkjandi, t.d. hér í höfuðborginni? Hvað eru þeir veitingastaðir hér í höfuðborginni nú í dag margir, sem mundu flokkast undir að vera kallaðir 1. flokks? Ég hef hvergi fundið neina skilgreiningu í frv. um þetta atriði, sem þó vitanlega skiptir höfuðmáli. Mundi þetta þýða, að aðeins það veitingahús, sem hér hafði vinveitingaheimild, áður en tilskipun dómsmrh. var gefin út um að svipta það þessu leyfi, - mundi þetta aðeins þýða það, að þetta veitingahús, sem óneitanlega er í nokkrum sérflokki í sambandi við veitingahús hér í landinu, fengi eitt heimild samkv. lögunum til þess að hafa vínsölu, eða mundi þetta þýða það, að flestir þeir veitingastaðir hér í bænum, þar sem matur er seldur og þar sem fjölbreyttir aðrir drykkir eru á boðstólum, eins og segir í frv., mundu einnig fá vínsöluheimild? Miðað við leikmannssjónarmið í þessu, þá get ég ekki séð ýkjamikinn mun á fjöldamörgum þeim veitingastöðum hér í bænum, sérstaklega þeim, sem - eru nokkuð nýir og á margan hátt heldur þokkalega útbúnir. Ég get ekki séð mikinn mun á fjöldamörgum þessum stöðum og t.d. stærstu húsunum, næst á eftir Hótel Borg, eins og Sjálfstæðishúsinu, Hótel Skjaldbreið og öðrum slíkum hér í bænum. Ég get ekki séð mikinn mun á þeim, eða mundu þeir kannske allir verða flokkaðir undir þennan 1. flokk og þá svo að segja allir matsölustaðir í bænum fá þessa heimild? Vegna þess að þetta atriði um vínveitingaheimildina er auðvitað það, sem mestu máli skiptir í sambandi við þennan lagabálk, sem hér liggur fyrir, þótt í mörgum greinum sé, þá finnst mér ekki nema réttmætt, að einmitt hér á fyrsta stigi málsins sé óskað eftir upplýsingum um það, hvað þetta mundi þýða í framkvæmd, því að því hljóta þeir menn að hafa gert sér grein fyrir, sem þetta mál. - hafa undirbúið og hafa lagt það hér fyrir þingið. Ég á erfitt með að skilja, að þó að tekinn yrði upp sá háttur að veita heimild til þess að selja vín í flestöllum matsölustöðum hér í bænum, þá mundi hið afleita ástand, sem allir tala um að nú sé ríkjandi í áfengismálunum, stórlega batna við það. Ekki get ég búizt við því, að drykkjuskapurinn mundi minnka við það. Ekki get ég búizt við því, að það verði neitt þægilegra fyrir þá, sem kæra sig ekki um að umgangast drukkna menn eða áfengi, að koma inn á þessa staði, eftir að almenn vinsala verður komin þar í gang. Hver hefur þá aðalbreytingin orðið? Það væri óskandi, að þeir, sem telja, að þetta skipti miklu máli, geri hér fulla grein fyrir því frá sínu sjónarmiði, hvernig ættu að lýsa sér þær endurbætur í áfengismálum landsmanna, sem ættu að koma fram við þessa breytingu. Við þessa umræðu skal ég svo ekki ræða málið frekar, en vildi mjög óska eftir því, sérstaklega af hæstv. dómsmrh., að hann gæfi hér sem gleggsta skýringu á þessu atriði, sem ég hef hér spurt um, sem sé því, miðað við það ástand, sem nú er, hvað margir staðir, t.d. hér í höfuðborginni, mundu fá vínsöluheimild samkvæmt þessu frv. eins og það lítur út nú.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) Herra forseti. Í frv., eins og það liggur fyrir, er kveðið á um, hver eigi að dæma um það, hverjir séu 1. flokks veitingastaðir, og það er ekki dómsmrn., heldur er það stjórn sambands íslenzkra veitingamanna. Síðan, áður en leyfi er heimilt að veita, á að bera það undir bæjarstjórn á þeim stað, þar sem veitingastaðurinn er, og áfengisvarnanefnd. Þetta eru þær reglur, sem um þetta gilda. Frumatriði þess, sem hv. þm. spurði um, er þess vegna ekki á valdi rn., og það liggur ekki að minni vitund nein rannsókn fyrir um það eða vitneskja, hvernig sá úrskurðaraðili, sem um þetta á að taka ákvörðun, mundi á það lita. Ég get þar af leiðandi ekki svarað þeirri spurningu. Um það, að hægt væri að bæta úr núverandi ástandi með því að taka upp það ástand, sem var hér áður en vínveitingaleyfið var tekið af Hótel Borg, er það að segja, að sú ákvörðun var tekin vegna þess, að komið var á daginn, að ómögulegt reyndist að framfylgja lögunum samkv. þeirra bókstaf. Það verður ekki um það deilt, að þau vínveitingaleyfi, sem höfðu verið veitt í allríkum mæli, ekki aðeins eftir að ég varð dómsmrh., heldur um langt árabil áður, voru ákaflega hæpin samkv. lögunum, og eftir að komin var fram almenn gagnrýni á þau leyfi og eftir að Alþ. hafði tekið þá afstöðu í málinu, sem það tók í fyrra, þá treysti ég mér ekki til þess að bera ábyrgð á þeirri framkvæmd laganna lengur. Hitt hefði ég talið með öllu óboðlegt og ósæmilegt, ef vinveitingar ættu hvergi að vera lögleyfðar hér á landi nema á því eina veitingahúsi, sem að verulegu magni er sótt af erlendum ferðamönnum. Með því að það sé eini veitingastaðurinn, hlýtur það að draga að sér svo mikið af óæskilegum, - ja, ef til vill ekki gestum, en a.m.k. látum, ef svo má segja, að til vansa verði, - enda er það ekkert launungarmál, að fjöldi manna, sem hér hafði komið, þ. á m. erlendir ráðherrar og erindrekar, höfðu kvartað undan því og borið sig upp undan þeim aðbúnaði, sem þeir ættu við að búa á þessu hóteli, ekki af hótelsins hálfu, heldur fyrir drykkjuskap, sem þar átti sér stað, meðan sá háttur var, sem hv. þm. telur nú að mundi bæta úr þessu ástandi. En það er eðlilegt og óhjákvæmilegt, að ef það er aðeins einn staður í landinu, sem hefur slíkt leyfi, þá kemst þar á töluvert leiður blær. Þetta verður að játa eins og það er, og ég vil a.m.k. ekki taka á mig ábyrgð á því að endurreisa það fyrirkomulag. Alþingi getur gert það með því að setja um það fyrirmæli, ef það vill. Þá er það á þess ábyrgð. En ég vil ekki taka á mig og standa undir þeirri ábyrgð í þeim málum, sem var áður en sú skipun var tekin upp, sem ég ákvað um næstsíðustu áramót.



Ég ætla aðeins að gera stutta aths. við ræðu hæstv. dómsmrh. Mér fannst hann geta hér býsna athyglisverðar upplýsingar í sambandi við þá fsp., sem ég lagði hér fyrir, þar sem hann beinlínis játar, að honum sé ekki kunnugt um það, hvaða staðir og hvað margir staðir mundu fá vínsöluheimild samkv. þessu frv., miðað við það ástand, sem er ríkjandi í dag. Valdið í þessu efni á að vera hjá stjórn félags veitingamanna eða stjórn Sambands gistihúsa- og veitingahúsaeigenda. Það er stjórn þessa félagsskapar, sem á að fá heimildina til þess að ákveða um það, hvort allir þeir staðir hér í Reykjavík, sem hafa mat á boðstólum og fjölbreytta drykki aðra, fá heimild til þess að selja vín eða hvort staðirnir verða aðeins einn, tveir eða þrír. Ég vil aðeins benda þeirri hv. n., sem fær þetta mál til athugunar, á þetta atriði, hversu fráleitt það er í sjálfu sér að ætla að slá slíku föstu í lögum, að heimila þessum félagssamtökum, sem ég verð nú að játa að ég þekki ekki neitt, veit því ekki neitt um, hvernig eru mönnuð og hvernig það er skipað á annan hátt, - en ég verð að játa, að hvaða félagssamtök sem þetta eru, þá þykir mér, að Alþ. afhendi þeim býsna mikið vald að heimila þeim að ákveða á hverjum tíma, hversu langt þessi vínveitingaheimild nær, - að á meðan í lögunum er engin skilgreining á því, hvað raunverulega telst 1. flokks veitingahús, engin skilgreining önnur en þessi, að það skuli vera stjórn þessara samtaka, sem ákveði það hverju sinni, þá verð ég að segja, að mikið vald er lagt í hendurnar á þessari stjórn í þessum efnum. Það atriði í frv., sem segir, að það skuli einnig leita umsagnar bæjarstjórnar og áfengisvarnanefndar, áður en vínveitingaleyfi er veitt, segir í rauninni ekki nokkurn skapaðan hlut. Það skiptir engu máli, hvort bæjarstjórnin væri einróma á móti vínveitingaleyfinu og áfengisvarnanefndin líka einróma á móti því, að vínveitingaleyfi væri veitt. Eins og ákvæðið er í frv., þá skiptir það engu máli. Þar á aðeins að fullnægja því litla formi að spyrja þessa aðila, þeir mega svara eftir vild, en það á ekkert eftir því að fara. Ég hjó líka eftir því, að hæstv. dómsmrh. viðurkenndi, að það hefði borið á því í því eina gistihúsi hér í bænum, sem hefði haft vínveitingaheimild hér áður, að þá hefði dregizt að því húsi ýmislegt, sem var ekki alls kostar þægilegt, eða eins og hann talaði um, svona nokkuð óæskileg læti, sem hefðu sett á það leiðindablæ og erlendir gestir hefðu jafnvel þurft að kvarta undan. Ég efast ekkert um, að þetta er rétt. En mér skilst þá, að hans ráð gegn þessu felist aðallega í því að vilja dreifa þessum óeðlilegu látum og þessum leiðindablæ bara á nógu marga staði í bænum og láta þannig bera kannske heldur minna á þeim. Ég er ósköp hræddur um það, að sá sami leiðindablær, sem þar var ríkjandi að vissu leyti, færist einnig yfir á fleiri staði, hann minnki jafnvel ekkert á þessum eina stað frá því, sem áður var, en staðirnir verði bara allir komnir með þennan leiðindablæ á eftir og að erlendir gestir og reyndar innlendir líka gætu þá kvartað undan því, að það væri ekki aðeins á þessum eina stað, sem þeir rækju sig á þetta, heldur kannske á öllum hinum stöðunum líka. Það væri sem sagt hvergi hægt undan þessu að komast, ef þessi skipan yrði tekin upp, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég vil vænta þess, að hv. n., sem tekur málið til athugunar, kynni sér einmitt þetta meginatriði frv. mjög ýtarlega og að hún verði við þeirri ósk minni að gefa um það ýtarlegar upplýsingar hér við meðferð málsins í þinginu, hvað margir staðir hér í bænum mundu flokkast, eins og nú er háttað, undir veitingastaði í 1. flokki og við hvað mörkin yrðu yfirleitt sett í þeim efnum, svo að maður geti gert sér nokkra grein fyrir því, hvort við því má búast, að samþykkt frv. í líku formi og það er nú mundi þýða það, að margir tugir staða hér í bænum fengju vinsöluheimild eða ekki.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður hefur mjög misskilið bæði það, sem ég sagði, og frv. Það stendur þar alls ekki og hefur ekki verið ætlun neins manns, að þetta veitingamannafélag ætti að veita leyfin. Það er einungis sett til þess að kveða á um, hvort eitt af skilyrðunum fyrir leyfisveitingu sé fyrir hendi, og það er sjálfsagt byggt á því, að þessi aðili er valinn, að honum er treyst til hlutlauss dóms um flokkun veitingahúsanna, og það er ekkert annað, sem þessi aðill á að segja til um. Ef menn geta fundið betri aðferð til ákvörðunar því, í hvaða flokk setja eigi veitingahús, þá hef ég síður en svo á móti því. Ég tel það eðlilegt, að menn reyni að gera sér grein fyrir þessu með ýmsu móti. Það kom t.d. fram í hv. Ed. till. um, að það væru heilbrigðisnefndir, sem ættu að kveða á um þetta, en ekki þetta samband. Það varð nú ofan á að halda ákvæði frv. um það, en það getur vel verið, að einhver enn annar aðili eða þessir aðilar í sameiningu ásamt ef til vill einhverjum fleirum geti þarna komið allt eins til mála. En vitanlega hefur engum dottið í hug að fela þessum aðila úrskurðarvaldið að lokum um það, hverjum ætti að veita leyfin. Þarna er einungis um að ræða takmörkun á valdi dómsmrn. Dómsmrn. getur ekki veitt þeim leyfi samkv. frv., sem þetta samband telur að reki 2. flokks veitingahús. Og það er ómögulegt að neita því, að sú ákvörðun er veruleg skerðing á valdi rn. Ég tel eðlilegt, að einmitt slík skerðing eigi sér stað, til þess að það séu minni líkur en ella fyrir því, að það verði alveg af handahófi, hvaða staðir fá þetta, og það er enginn vafi á því, að þetta fyrirmæli leiðir til þess, að miklu færri staðir geta fengið leyfið en ella. Þess vegna fer ekki hjá því, að ummæli hv. þm. varðandi þetta hylldu á algerum misskilningi um eðli ákvæðisins. Hitt er rétt, sem hann sagði, að rn. er ekki bundið við umsögn bæjarstjórnar og áfengisvarnanefndar. Það mætti vel hugsa sér t.d. að binda rn. í þessu við samþykki bæjarstjórnar. Ég mundi ekkert hafa á móti því, ef það væri sett inn. Ég hef enga löngun til þess, að dómsmrn. fái í þessu nein óeðlileg áhrif eða mikil áhrif. Það eina, sem ég hef löngun til og vil elndregið vinna að, er, að á meðan hér er veitt vín í landinu, og það er ekki um það að ræða af neinna hálfu að bera á þessu stigi fram tillögur um bann, - það er mál fyrir sig, sem ég skal ekkert ræða um hér, - en á meðan vín er veitt í landinu, þá séu þær reglur settar af hálfu löggjafans um það efni, sem einhver möguleiki sé til fyrir lögregluna í landinu að framfylgja. Það verður að vera einhver möguleiki til þess að framfylgja reglunum. Ég tel, að það megi ákaflega deila um það, hvernig þær reglur eigi að vera, og eðlilegt, að sitt sýnist hverjum. Við vitum það, að þetta er mikið deilumál, og koma þar mörg sjónarmið til álita. En því fer hins vegar fjarri, að það tjái að setja um þetta slík fyrirmæli sem geta ef til vill litið vel út á pappír, en allur almenningur virðir gersamlega að vettugi. Hv. þm. taldi, að það væri lítil bót að því að dreifa veitingunum á fleiri staði, þannig að minna bæri á þeim leiðindum, sem væru í sambandi við vínveitingar. Hann játaði þó, að þessi dreifing yrði til þess, að minna bæri á leiðindunum. 

Ég sagði: Þau margfaldast með tölu þeirra staða, sem þeir verða fleiri en áður.

Hvað hefur hv. þm. sótt dansleiki hér undanfarið, og hvaða fregnir hefur hann af þeim, bæði hér í bænum og á Akranesi? Eftir að hann er búinn að kynna sér nokkuð hátterni manna á þeim samkomum, væri hann hæfari til þess að tala um það en nú, og met ég þó þennan þm. allra manna mest. En það er bezt, að menn tali um það, sem þeir hafa nokkra þekkingu á. Við sjáum af þeim orðaskiptum, sem hér eru, að það eru mjög ólíkar skoðanir í þessum efnum og þetta eru veruleg vandamál, sem hér eru okkur á höndum, og ég tel langeðlilegast, að frv. verði vísað til nefndar, eftir að umræður hér hafa komið fram, og menn brjóti þá heilann um það, hverjar aðrar takmarkanir og reglur þeir vilja setja, ef þeim lízt ekki á þær reglur, sem að mjög vel athuguðu máll voru settar um þetta í þessari gr. frv.



Ég finn ekki ástæðu til á þessu stigi máls að hefja hér langar umræður. Það fer að sjálfsögðu eftir því, hvaða afgreiðslu þetta mál fær í allshn., sem því verður að sjálfsögðu vísað til, hvaða till. telst nauðsynlegt að bera hér fram til umbóta á frv., og er þess vegna rétt að láta þau atriði bíða, þangað til séð verður, hvaða breytingum þetta frv. tekur. Það eru, eins og kunnugt er, uppi hér í landi tvær stefnur um það, hvernig eigi að snúast við þeirri geysilegu vínnautnarsýki, sem íslenzka þjóðin er haldin af. Sumir álíta, að bezta ráðið til þess að sporna á móti þessum ófögnuði sé að gefa allt frjálst, láta víníð vera á boðstólum sem allra víðast, bæði í verzlunum, veitingahúsum og annars staðar. Og þeir, sem lengst ganga og hafa mesta og sterkasta trú á þessu úrræði, álíta, að það eigi ekki einasta að hafa sem flestar vínbúðir, heldur beri að halda vínbúðunum opnum allan sólarhringinn. Annars vegar er svo sú stefna, sem bindindisfélögin eða góðtemplarareglan hefur starfað að hér og annars staðar um heim frá öndverðu eða frá því að sá félagsskapur var myndaður, og hún er sú að gera ráðstafanir til þess að hafa nokkrar takmarkanir á þessari hóflausu löngun margra manna og ástríðu til þess að ná í áfengi, með þeim afleiðingum, sem alkunnugt er og ekki þarf að lýsa hér á Alþ. Þetta eru nú þær tvær aðalstefnur, sem uppi eru. Og frjálsræðið í þessu efni er nú orðið það mikið í þessu landi, að ég las til dæmis að taka núna nýlega grein í blaði, þar sem mjög var ráðizt á alla viðleitni góðtemplarareglunnar til þess að halda aftur af þessum ófagnaði og þær tilraunir, sem þar eru viðhafðar og hafa verið viðhafðar í sögu þess félagsskapar, til að hafa þau áhrif á fólkið, að úr þessu drægi, að þetta væri ef til vill einhver háskasamlegasta starfsemin, sem viðhöfð væri í þessu landi. Þótt hér sé um hjáróma rödd að ræða, sem lítinn hljómgrunn hefur, þá sést hér, við hvað er að stríða. Svona stendur nú þetta mál. Nú sé ég það, bæði á þessu frv. eins og það er borið hér fram, þegar það er borið saman við eldri löggjöf um þetta efni, og þá ekki síður á þeim breytingum, sem urðu á þessu frv. í meðferð Ed., að frjálsræðisstefnan hefur borið hér hærri hlut. Nú er t.d. sett inn í þetta frv., sem ekki var þó í frv. ríkisstj., ákvæði um það að auka um helming alkóhólmagn í því öll, sem bruggað er í landinu. Og þar er gengið alllangt í áttina til þeirra manna, sem hafa barizt hér fyrir þeirri hugsjón og berjast máske enn, að hér sé farið að brugga öl með meira alkóhólinnihaldi. Það er mjög rækilega tekið í höndina á þeim mönnum með þeirri samþykkt, sem gerð var í Ed. um þetta atriði. En það er auðséð, að ríkisstj. eða hæstv. dómsmrh., sem stendur að flutningi þessa frv., taldi ekki hyggilegt að bjóða Alþingi upp á sterka ölið, því að það hafði hann gert í því frv., sem flutt var hér á siðasta Alþingi og fékk þau afdrif sem kunnugt er, að málið var fellt á fyrsta stigi þess í Ed. Hæstv. dómsmrh., sá skynsami og athuguli maður, dregur réttar ályktanir af þessu og kippir þessu ákvæði í burt, er hann flytur málið að nýju. Nú hef ég ekki til hlítar fylgzt með gangi þessa máls í Ed., en ég veit, að hæstv. dómsmrh. hlýtur að hafa tekið nokkuð sterka afstöðu á móti þessu, þar sem það gengur í öfuga átt við það, sem hans tilgangur var með flutningi frv. að þessu sinni. En það er fleira í þessu frv., eins og það kemur nú frá Ed. og raunar eins og það var flutt af ríkisstj., sem gengur í þessa frjálsræðisátt. Það er alkunnugt, að í þeirri löggjöf, sem nú gildir um þetta efni, var aðeins veitt heimild til þess að veita vínveitingaleyfi einu gistihúsi í landinu. Að öðru leyti var öll meðferð áfengis í gistihúsum í landinu bönnuð með lögum. Þegar átök urðu um afgreiðslu þessa máls í Ed. í fyrra, tók hæstv. dómsmrh. þá lofsverðu röggsemi á sig að fella niður eða réttara sagt að nota ekki þá heimild, sem var í lögunum um það að veita þessu eina gistihúsi vinveitingaleyfi, og þar með var víninu í leyfilegri sölu og meðferð byggt út af öllum gistihússtöðum í þessu landi. Nú er í þessu frv. aftur á móti, eins og það var flutt af ríkisstj. og eins og það liggur nú fyrir, mjög gengið í frjálsræðisáttina frá því, sem er í núgildandi löggjöf, því að þar er dómsmrh. heimilað að veita leyfi til, að vinveitingar fari fram á öllum gistihúsum í kaupstöðum þessa lands, þar sem uppfyllt eru ákvæði a- og b-liða 12. gr. frv., sem eru þessi, með leyfi hæstv. forseta: „a. Að veitingahúsið hafi á boðstólum mat og fjölbreytta óáfenga drykki.“ Þar sem þetta er nú aðalstarfsemi allra gistihúsa, þá mun nú vera vandfundið það gistihús, sem ekki uppfyllir þessi skilyrði. Samkvæmt þessu ákvæði getur það vitanlega náð til allra gistihúsa, sem bera það nafn með rentu.  Svo er það b-liðurinn: „Að veitingahúsið sé að dómi stjórnar Sambands gisti- og veitingahúsaeigenda 1.flokks.“ Ég geri nú ráð fyrir því, að það muni ekki verða mjög miklum erfiðleikum háð að fá slíka yfirlýsingu frá félagsskap þessara gistihúsaeigenda, því að það væri harla einkennilegur félagsskapur, ef hann liti ekki svo á, að hlynna bæri að hagsmunum gistihúsaeigenda með því, að þeir gætu notið hagsmuna af vínsölunni, enda mundi rögun á hæfni húsanna niður á við einnig að öðru leyti vera þeim lítt til hags. Hún mundi ekki einasta gera þessum veitingahúsum erfiðleika eða skaða þau með því, að þau mættu ekki hafa vínsölu, heldur mundi hún gersamlega eyðileggja alla starfsemi þeirra að öðru leyti. Þetta leiðir af sjálfu sér. Þess vegna er það alveg augljóst mál, að þetta ákvæði frv. er gersamlega þýðingarlaust og einskis virði til þess að leggja nokkrar takmarkanir á vínveitingaleyfi hæstv. dómsmrh., hver sem hann er á hverjum tíma. Þess vegna er það, sem hæstv. dómsmrh. sagði hér áðan um, að þetta ákvæði mundi takmarka vald ráðherrans í þessu efni, alveg fjarri lagi. Ef leitað er umsagnar þessara aðila, þá er ekki annars að vænta af þeim en að þeir líti svo á, að hver krá og knæpa uppfylli þetta skilyrði, og þess vegna stæðu allar leiðir opnar upp á gátt að því að láta þau hafa vínveitingar. Um leið og ég bið hæstv. forseta velvirðingar á því, að ég fer að ræða hér einstök atriði frv., sem ekki á nú yfirleitt að vera við 1. umr., þá lít ég svo á, að hér sé um svo þýðingarmikið atriði að ræða, að ég gat ekki hjá því komizt að benda á haldleysi þessa takmörkunarákvæðis, þegar til þess ætti að taka. Eins og hér hefur komið fram í umr., þá á aðeins að leita umsagnar bæjarstjórnar og áfengisvarnanefndar, og það er auðvitað allt undir dómsmálaráðherranum komið, hvað mikið hann vill leggja upp úr þessum ummælum, en það leggur engar hömlur eða takmarkar ekkert vald hans til þess að veita slíkt leyfi. Þá er dómsmrh. enn fremur heimilað að velta slík leyfi einnig utan kaupstaðanna, en það er að vísu svo ráð fyrir gert, að þetta skuli því aðeins gert, ef telja megi, að veitingahúsreksturinn sé aðallega fyrir erlenda ferðamenn. Nú er það svo um gistihúsa- eða veitingahúsarekstur hér, að þetta fer alveg saman; þar sem erlendir ferðamenn njóta slíkrar fyrirgreiðslu, þá njóta einnig landsmenn slíks hins sama. Enginn getur byggt hér gistihúsarekstur á útlendingum einum. Ég held, að það séu ekki til enn sem komið er a.m.k. neinir veitingastaðir hér, sem hægt er að byggja upp á útlendum ferðamönnum eingöngu, heldur er þar aðeins um að ræða þjónustu, sem jafnt fellur í skaut innlendra og erlendra ferðamanna. Þarna er því líka opnað nokkuð, að mér sýnist, upp á gátt um vínveitingaleyfi til slíkra veitingahúsa utan kaupstaðanna, og frá sjónarmiði þeirra manna, sem líta svo á, að frjálsræðið eigi að vera sem allra mest í þessum efnum, er það vitanlega ekkert annað en áherzluatriði að segja: Ja, hví þá að vera að gera upp á milli manna í þessum efnum? Hví þá að vera að láta einn fá það, sem öðrum er bannað? - Þarna er verið að taka góð og gild rök þeirra manna, sem berjast fyrir því, að frjálsræðið í þessum efnum sé algert og allra meina bót. - Ég segi nú fyrir mig, að ég tel það ekki einasta varasamt, heldur háskalegt fyrir Alþ. að sleppa jafnvíðtæku valdi í svo viðkvæmu máli eins og áfengismálið er hér í hendur dómsmrh. Ég tel það mjög viðsjárvert að fela ráðherra slíkt vald. Réttara er að kveða af eða ú um þetta í lögunum sjálfum. Vissulega getur hlaupið snurða á þráðinn milli ráðherra og Alþingis út af beitingu slíks valds, hvort sem um er að ræða þingræðisstjórn, sem styddist ekki við neinn meiri hluta á Alþ., eða stjórn, sem skipuð er af þjóðhöfðingja landsins, svo sem dæmi eru til að gert hefur verið. Ég tel nú í sjálfu sér heldur ólíklegt, að slíkt geti oft að höndum borið, en allur er varinn góður í þessu efni. Og svo er ekki heldur rétt eða hyggilegt að vera að fela einum ráðherra svo mikið og óskorað vald í viðkvæmu máli. Aldrei er hægt að vita, hver áhrif það getur haft á allt okkar stjórnmálalíf í landinu, því að það er nú svo, að ef slíkt kemur upp, þá getur það einnig haft sín áhrif á fleiri sviðum. Þess vegna er það áreiðanlegt, að hér skal á að ósi stemma og allur er varinn góður. Ég vil þess vegna mjög mælast til þess við allshn., sem fær nú þetta mál til meðferðar, að hún taki þetta til rækilegrar athugunar og ótal fleiri varhugaverð ákvæði í þessu frv. Ég vil ekki á þessu stigi vera að fara langt inn á þetta mál, en það er fjöldamargt annað, sem ég tel stórvarhugavert í þessu frv., bæði eins og það kom frá ríkisstj. og þá ekki síður eftir þá meðferð, sem þetta mál fékk í Ed. Það er t.d. að taka, að í þessa sömu 12. gr. var sett inn í Ed. ákvæði, sem fellir niður þá tillögu ríkisstj., að bannað sé að taka á móti þjórfé á veitingastöðum. Það hefur verið ráðningamáti hjá ýmsum veitingahúsum hér í Reykjavík og máske annars staðar, - ég þekki það nú ekki svo vel, - að þjónarnir fái laun sín greidd með því að taka aukagjald af veitingahúsgestunum, og það leiðir af sjálfu sér, að þjónarnir hljóta að leggja sig mjög fram um það, að viðskipti hótelgestanna geti orðið sem allra mest, og hápunktur þeirrar viðleitni hlýtur að koma fram í þeim viðskiptum, þar sem um er að ræða vínsölu, af því að þar er verðið svo hátt og eftir mestu að slægjast fyrir þjónana alveg eins og eiganda veitingastaðarins. Með þessu fyrirkomulagi er ekkert til sparað að geta komið sem mestu víni ofan í gestina. Þetta var tekið út, - þetta ákvæði sem mér er sagt að sé nú í löggjöf Norðurlandaþjóða og hafi reynzt hvarvetna vel, þar sem viðleitni er viðhöfð til þess að reyna að sporna á móti ofdrykkjunni. Þetta athæfi Ed. markar því glöggt stefnuna: engar hömlur, en því eina teflt fram, sem örvar og hvetur. - Ég sé, að það er einn hv. þm., sem kinkar hér kolli framan í mig til samþykkis því, - það eru frjálsræðismennirnir í þessu efni, sem kippa vilja í burtu öllum hömlum og öllu því, sem gæti leitt að einhverri takmörkun á hinni taumlausu vínnautn, það er þeirra stefna, markmiðið, sem að er keppt, og það er lofsvert í sjálfu sér að viðurkenna hana, því að það er miklu hægara að berjast við andstæðinginn, sem kemur fram í réttu ljósi, heldur en hinn, sem kemur fram meira og minna dulbúinn. Þetta er sú eina viðurkenning, sem frjálsræðismennirnir í þessu efni geta fengið hjá mér í sambandi við þetta mál. Ég skal svo ekki fara hér út í fleiri atriði að þessu sinni, en ég vænti þess, að við megum bera það traust til allshn., að hún taki þetta frv. allt til mjög rækilegrar athugunar og að þess megi vænta, að frv. taki miklum umbótum, og breytt verði um stefnu í meðförum n., svo að þar skipti um svip frá því, sem var upprunalega, að ég ekki tali um það svipmót, sem á frv. var sett í meðförum Ed.



Herra forseti. Það virðist svo sem það hafi vakað fyrir hæstv. dómsmrh., þegar hann lagði þetta frv. fyrir Alþ. nú í haust, að það væri ætlunin að móta frv. nokkuð í anda 1. gr. þess, sem sé að stuðla að hóflegri meðferð áfengis og vinna gegn misnotkun þess, þar sem hann þó frá því í fyrra hafði látið breyta því á þann veg, að ekki væri veitt heimild til bruggunar áfengs öls í landinu. Svo er líka að sjá, að hv. Ed., þ.e.a.s. sú n., sem um málið fjallaði þar, hafi talið fara betur á því, að frv. yrði sjálft ekki í æpandi mótsögn við 1. gr. þess, og það fer óneitanlega betur á því yfirleitt, að 1. gr. frv. marki meginstefnu þess. Það er meira að segja lagt svo mikið upp úr því, að jafnaðarlegast er frv. talið fallið, ef þd. fellir 1. gr. Það er sem sé alveg reiknað með því, að frv. allt eigi að vera í samræmi við efni 1. gr. Nú hvarflaði það einmitt að þd., sem fjallaði um málið í Ed., að það væri nokkurt ósamræmi milli 1. gr. og frv. alls að öðru leyti, því að svo virtist yfirleitt sem frv., að frá tekinni 1. gr., stuðlaði að óhóflegri meðferð víns heldur en áður hefði verið í landinu og ynni jafnvel að því að auðvelda misnotkun áfengis. Ég held, að hv. allshn. Ed. hafi verið algerlega á réttri leið, þegar hún fann, að það var eiginlega nauðsynlegt, til þess að samræmi væri í hlutunum, að fella 1. gr. niður. Hv. þd. taldi þó ekki ástæðu til þess að gæta þessa samræmis og ákvað að samþykkja gr. lítið eitt breytta á þann veg, að það skyldi vera tilgangur frv. að vinna gegn misnotkun áfengis í landinu og að útrýma því böli, sem henni væri samfara, en það er alveg áreiðanlegt, að þó að þessi orðalagsbreyting hafi verið gerð á 1. gr., þá er jafnæpandi ósamræmi milli hennar og frv. að öðru leyti. Það er víst og satt, að ef hv. Nd. ber ekki gæfu til þess að breyta frv. aftur í verulegum atriðum, þá fer langbezt á því, að 1. gr. verði þó felld niður, því að það er óviðkunnanleg hræsnisblæja, sem lögð er yfir málið allt, og er til stórra bóta að svipta henni þó í burtu. Strax þegar 1. gr. sleppti og kom að því að afgreiða næstu gr. frv., 2. gr., þá varð það ofan á hjá Ed. að breyta skilgreiningunni á hugtakinu „áfengur drykkur“. Það, sem miðað var við í frv., var gutl, sem ekki gat heitið áfengi og súrnaði við geymslu. - Það var nú helzt hætta á, að þessir menn geymdu áfengi. - Nei, það var bara gutl, sem ekki þoldi geymslu, og þeir, sem væru þannig gerðir, að þeir færu að geyma svona vökva, en helltu honum ekki í sig strax, þyrftu að hafa þann möguleika opinn, að varan skemmdist ekki. 21/2% olli vöruskemmdum og tjóni, og varð ekki við það unað, og það varð að hækka áfengisprósentuna í öli, sem væri framleitt hér á landi, þannig að það héti ekki áfengur drykkur, þó að það væri allt upp í 4.4% að vínandainnihaldi. Þá súrnar það ekki, þó að það sé geymt. Nú mun það vera þannig, að 21/4% ákvæðið í gildandi áfengislöggjöf á Íslandi mun vera í samræmi við alþjóðaskilgreiningu á því, hvað skuli teljast áfengur vökvi, og það er þess vegna ekki talið viðunandi hér að hlíta alþjóðlegri skilgreiningu á því, hvað skuli beita áfengi, og þarf nálega að tvöfalda það samanborið við það, sem gildir hjá öðrum þjóðum. Þetta hefur hv. Ed. fallizt á og telur vafalaust vera ákvæði til þess að vinna gegn misnotkun áfengis í landinu. Hver sá, sem drekkur ölflösku með 4.4% áfengisinnihaldi í staðinn fyrir 21/4% áður, er að vinna gegn misnotkun áfengis í landinu samkvæmt skilningi brennivínsberserkjanna í hv. Ed., en ekki að skilningi annarra. Ég held nú, að það sé alveg óhætt fyrir Ísland og Íslendinga að halda sér við alþjóðlega skilgreiningu á því, hvað sé áfengi, og láta það vera í samræmi við löggjöf annarra þjóða, og held, að það verði nú að treysta á það, að hv. Nd. sjái enga ástæðu til að fallast á þá nauðsyn, að við verðum að hafa aðra skilgreiningu á því, hvað sé áfengur drykkur, heldur en aðrar þjóðir. Svo mikil nauðsyn getur varla veríð á því, að hægt sé að drekka sig fullan í öli. Það var mjög eðlilegt, að hv. 11. landsk. þm. spyrði hæstv. dómsmrh. að því, hvað margir veitingastaðir það mundu verða, t.d. hérna í Reykjavík, sem fengju það hlutverk að draga úr misnotkun áfengis í landinu með því að taka upp veitingar áfengis, en hæstv. dómsmrh. hafði ekki einu sinni gert sér grein fyrir því. Hann sagði, að þetta kæmi allt undir því, hvað bæjarstjórnirnar og áfengisvarnanefndirnar úti um landið gerðu, en þær eiga samkvæmt 12. gr. að segja sitt álit á því, hvaða veitingastaðir í viðkomandi bæjarfélagi fullnægi skilyrðum l. til þess að geta fengið áfengísleyfi, en þó að bæði bæjarstjórn og áfengisvarnanefnd segi: Nei, við viljum ekki mæla með neinu veitingahúsi í okkar bæjarfélagi til þess að fá slíkt leyfi - þá gæti dómsmrh. eftir orðalagi 12. gr. samt sem áður veitt það. Hann gæti vel verið þannig sinnaður, að hann teldi það nauðsynlegt fyrir viðkomandi bæjarfélag að hafa einn eða fleiri staði, þar sem hægt væri að fá keypt áfengi. Það er ekkert furðulegra fyrirbrigði í mannlegum hugsunarhætti heldur en þegar hv. efrideildarþm. telja nauðsynlegt, að það sé a.m.k. 4.4% áfengisinnihald í ölinu, sem þeir drekka. Þetta fer alveg eftir afstöðu manna til þessara mála. Það er sem sé mögulegt, þó að bæði áfengisvarnanefnd og bæjarstjórn séu sammála um að neita um að mæla með nokkru vínveitingahúsi, að dómsmrh. gæti samt veitt leyfið, og það skildist mér hæstv. ráðh. játa áðan. Það var lagt mikið upp úr. því, að það mætti því aðeins veita veitingahúsi slíkt leyfi, að það hefði á boðstólum mat auk fjölbreyttra óáfengra drykkja. Allar sjoppurnar í Reykjavík, á hverju götuhorni hérna, hafa fjölbreytta óáfenga drykki, þær selja Coco-cola fyrir framleiðendur þess, og þær selja ölið frá Agli Skallagrímssyni, sem súrnar enn þá, og þær selja ávaxtasafa alls konar, þær fullnægja skilyrðinu að því leyti. Þá segja menn: Þær hafa ekki matsölu almennt. - Þær geta hæglega sett' upp matsölu fyrir 2–4–6 kostgangara og sagt: Við fullnægjum skilyrðinu. - Við getum þannig fengið áfengisveitingastaði á hverju götuhorni, í öllum sjoppum, hvar sem er í Reykjavík, og það mætti vera harðsvíraður dómsmrh. og andvígur því að veita veitingaleyfi, ef þessir staðir fullnægðu skilyrðunum bæði um matsölu og fjölbreytta sölu óáfengra drykkja. Ágætlega stigið sporið til þess að vinna gegn misnotkun áfengis í landinu! En þá kemur að því, að það sé þó enn þá einn slagbrandur fyrir, sem loki möguleikunum til þess, að hvert veitingahús geti fengið leyfi. Það er þetta: að samband veitinga- og gistihúsaeigendanna sjálfra á að kveða upp dóm um það, að veitingahúsin séu fyrsta flokks. Stjórn Sambands veitinga- og gistihúsaeigenda kveður upp dóm, og við skulum segja, að nú velti á þessu, hvort vínveitingaleyfið fáist eða ekki. Á hverjum slíkum stað eru allir veitingahúsaeigendurnir sjálfsagt í þeim stéttarfélagsskap, - ég geri ráð fyrir, að þeir séu svo stéttvísir, - og þeir kjósa sína stjórn, og svo tæki sú stjórn upp á því að úrskurða meiri eða minni hluta af félagsmönnunum í 2. flokk: Þú ert ekki 1. flokks, góði minn, þú færð ekki meðmæli til þess að mega selja áfenga drykki. - Það er nú rétt eins og var skotið að mér áðan af einum þm. hér í gamni og alvöru: Nú, stjórnin yrði auðvitað felld á næsta aðalfundi og séð um, að önnur skárri væri kosin, sem færi ekki að dæma sína meðbræður í 2. flokk. - Ekki nóg með - það. Eins og hv. þm. Borgf. vék hér að áðan, þá er það alveg víst mál, að þegar búið væri að dæma eitt veitingahús í 2. flokk, mundi draga úr möguleikunum til almennrar aðsóknar. Viðkomandi veitingahús hlyti að fara í skaðabótamál, teldi þetta atvinnuróg gegn sér, og það mundi rigna þarna skaðabótamálunum og atvinnurógsmálunum á þessa vesælu stjórn veitinga- og gistihúsaeigenda. Ég hygg, að það yrðu fáar stjórnirnar, sem vildu eiga yfir höfði sér að taka á sig slíka ábyrgð. Það er alveg greinilegt, að stjórnin yrði að viðurkenna öll veitingahús; klósettlausu gistihúsin og veitingahúsin, sem hafa ekki neina sómasamlega afgreiðslu til þess að geta heitið veitingahús, yrðu öll dæmd 1. flokks af réttbærum aðilum samkvæmt l. til þess, og viðkomandi stjórn ætti einskis annars kost. Og þegar búið er að fá þetta veitingaleyfi, þá verður það ekki tekið af viðkomandi aðila í bráð; það veitingaleyfi gildir til fjögurra ára. Það er sjálfsagt hugsað um, að það sé eitt kjörtímabil, vegna einhvers drykkfellds þingmanns eða einhvers svoleiðis; það er eitthvað slíkt haft í huga. Það er kjörtímabilið, sem leyfið á að gilda fyrir.

Ég sé mér ekki fært annað en að beina þeim tilmælum til .hv. þm. að gæta hófs í ummælum um þingbræður sína.

Ég vil vona, að ég hafi ekki sært hæstv. forseta. Núverandi ástand í áfengismálum er óviðunandi, segir hæstv. dómsmrh., og það er vafalaust rétt. En ástandið í áfengismálum á Íslandi hefur lengstum verið óviðunandi, af því að ekki hefur tekizt að skapa það almenningsálit í landinu, að menn yrðu að gjalda mjög varhuga við ofneyzlu áfengis, og það hefur ekkert verið gert ofan frá til þess að skapa í þjóðfélaginu slíkt almenningsálit. En mér finnst engar líkur benda til þess, að þetta ástand hafi allt í einu orðið óviðunandi við það, að það eina veitingahús, sem áður hafði leyfi til að selja áfengi, var svipt því leyfi. Það hefur varla getað haft slík áhrif á þjóðlífið, að við þá einu ráðstöfun hæstv. núverandi dómsmrh. hafi þetta núverandi óþolandi ástand skapazt. A.m.k. tel ég víst, að fyrir hæstv. dómsmrh. hafi ekki vakað að skapa neitt óviðunandi ástand í landinu með þeirri aðgerð, heldur hafi hann gert sér vonir um, að hann væri með því að bæta ástandið. En nú kann honum að hafa skjátlazt í þessu, en þá væri, til þess að koma því í það viðunandi ástand, sem það var í áður en þetta núverandi óþolandi ástand skapaðist, hægurinn hjá að veita Hótel Borg aftur leyfið, og þá er ekki vandasamt að ráða bót á þessu. En nú er ég sannfærður um það, að það hefur frá öndverðu vakað fyrir - ja, allfjölmennum hópi manna hér á fandi - að fá sams konar aðstöðu og Hótel Borg hafði, og það er líka meginbreytingin í núverandi frv., samanborið við gildandi áfengislöggjöf, að það er ekki aðeins Hótel Borg, heldur nálega hvert einasta veitingahús í landinu, sem sennilega getur fengið veitingaleyfi, ef þetta frv. verður að lögum í þeirri mynd, sem það nú liggur fyrir, og þá gera menn sér vist vonir um, að viðunandi ástand skapist í áfengismálum. Hæstv. dómsmrh. sagði, að það væri þörf á einhverjum betri reglum en þeim, sem nú giltu, um sölu og meðferð áfengis, og það er alveg rétt. En ég bara sé hvergi örla á þeim betri reglum í þessu frv. - á þeim reglum, sem séu líklegar til þess að geta stuðlað að hóflegri notkun áfengis eða unnið gegn misnotkun áfengis eða gert lögregluliði landsins fært að halda hér uppi góðri reglu gagnvart ölkærum mönnum, - vonandi má nefna ölkæra menn, þó að ekki megi nefna drykkfellda þm. Hvort tveggja er þó vissulega til. Ég held, að það verði að koma einhverjum slíkum reglum inn í þetta frv. - einhverjum betri reglum en nú gilda, og þá er spurningin, hvort þær reglur eiga að fara í þá átt að gera sölu og framleiðslu áfengra drykkja sem almennasta og auðveldasta eða hvort það eigi að reisa sem rammastar skorður við framleiðslu og sölu og dreifingu áfengis í landinu. Og um þetta togast menn á. Það sjónarmið virðist hafa orðið ofan á í hv. Ed., að það væri um að gera til þess að koma þolanlegu ástandi á í þessum málum að gefa þetta sem allra frjálsast, hafa reglurnar sem rýmstar, veita fullkomið frelsi. Ég hlustaði á það í Ed., að því var haldið þar fram, að það yrði ekki gott ástandið í þessum málum, fyrr en vin væri selt í hverri búð, þar sem selt væri kaffi og te, og einnig í öllum veitingastöðum, og það yrði líka að fást bæði á nóttu og degi. Þess vegna yrði a.m.k. önnur vínbúðin í Reykjavik að vera opin allan sólarhringinn. Þetta voru hugmyndir þess hv. þm. um það, hvað þyrfti til þess, að yrði hér reglulega gott ástand í áfengismálum. En svo voru aftur aðrir og eru meðal þjóðarinnar aðrir, sem halda, að sem mestar hömlur séu þó einna líklegastar til þess að mæta þessum leiða veikleika Íslendinga til ofneyzlu áfengis, það sé, að það fáist sem óvíðast og að sá daglegi drykkur manna, ölið, sé ekki áfengur drykkur. Ég trúi því naumast, að þeir menn, sem halda þessari óheftu frjálsræðiskenningu fram, séu sannfærðir um það sjálfir, að hún sé rétt. Ég held, að þeir mæli þetta alveg hiklaust gegn betri vitund. Þeir hafa fyrir sér reynslu undanfarinna ára og áratuga. Þetta eru engin börn. Þeir vita, að því var haldið fram, áður en Spánarvínin voru lögleyfð hér á landi, þessi léttu, suðrænu vín, að þau mundu draga stórlega úr drykkju brenndra, sterkra drykkja, og þá yrði miklu minna um siðlaust fyllirí á Íslandi. Reynslan síðan - hvað segir hún? Hún segir það, að sterku drykkjunum varð ekki útrýmt með þessu. Drykkja þeirra jókst, og léttu vínin bættust við. Það átti að veita læknum sérstakar heimildir til útgáfu vínresepta. Það átti að verða til þess að draga úr áfengi. Það varð til þess að spilla ástandinu. Allar rýmkanir hafa aukið drykkju hér á landi, og það væri löngu búið að brjóta niður öll bindindissamtök í landinu, ef menn ekki undir niðri viðurkenndu það, að þau hefðu unnið nytsamt menningarstarf, sem þjóðin stæði þó, þrátt fyrir allt, í þakkarskuld við þessi samtök fyrir. Það væri búið að ryðja þessum samtökum burt, segi ég, ef menn væru sannfærðir um, að þær hömlur, sem þau leggja á menn, það starf, sem þau inna af hendi til þess að aftra mönnum frá vínneyzlu, væri til þess að espa menn til víndrykkju og yki víndrykkjuna í landinu. Mér þætti það a.m.k. nýstárleg kenning frá hv. 3. þm. Reykv. (BÓ) eða öðrum samkeppnismönnum, ef þeir héldu því allt í einu fram, að það væri um að gera að setja sem allra mestar hömlur á alla verzlun og öll viðskipti, því að það bara örvaði verzlunina. Þá þyrftu þeir ekki að kveinka sér undan hömlum og höftum að minnsta kostl. En þeir hljóta að vera trúaðir á það, ef þeir allt í einu að því er snertir verzlun með áfengi eru sannfærðir um, að það auki sölu þeirrar vöru. - Nei, ég held, að kaupsýslumennirnir hafi alveg rétt fyrir sér um það, að hömlur og höft í viðskiptum dragi úr viðskiptaveltunni, og alveg nákvæmlega sama lögmáli lýtur auðvitað verzlun með áfenga drykki. Hömlurnar draga úr og hefta, þeir verða færri, sem verða sér úti um vöruna. En ef hún er í alfaraleið þeirra, fyrir augum þeirra, hvar sem þeir ganga og hvar sem þeir fara, og hennar er alls staðar völ, þá verða kaupin miklu meiri og almennari á þessari vöru. Ef kaupmenn héldu því fram, að það væri bezta ráðið til þess að auka söluna, að það væri sem mestum örðugleikum bundið fyrir kaupandann að ná í hana, þá væru þeir ekki að seilast eftir verzlunarplássi hérna við Austurstræti í Reykjavík. Þá leituðu þeir nú heldur upp í Skólavörðuholtið og helzt upp í Mosfellssveit eða upp í afdali til þess að auka söluna, til þess að auka erfiðleikana á að fá vöruna og espa fólk til að kaupa. - Þetta liggur svo fjarri allri heilbrigðri hugsun, að menn sjá, að þetta er endemis fjarstæða og ekki boðlegt, þegar er verið að ræða um slíkt alvörumál eins og þetta. Hömlurnar eru eina vörnin til þess að draga úr almennum kaupum á eftirsóttri vöru. Erfiðleikarnir fækka stórkostlega þeim, sem kaupa vöruna, og hér er um að gera fyrir þá, sem vilja vinna gegn misnotkun áfengis í landinu og stuðla að hóflegri meðferð áfengis, að setja hömlurnar sem mestar á, til þess að þeir, sem annaðhvort eru alveg forfallnir í vín, eða þeir, sem vilja á sig leggja allt mögulegt erfiði og fjárútlát til þess að ná í vín, hvað sem það kostar, verði einir til þess. En eðlilegast væri og æskilegast að mínu áliti, að þeir væru einnig sviptir möguleikunum til þess að ná í það. Það yrði þeim til engrar bölvunar, og það yrði ekki gert með öðru en að lögleiða algert bann í landinu. Ég skal svo láta máli mínu lokið og láta að síðustu aðeins í ljós þá ósk og von, að þessari hv. þd. takist að breyta frv. í verulegum atriðum í það horf, að 1. gr. sé ekki eins og öfugmælavísa, að frv. allt stuðli heldur að því, ef það yrði að l., að vinna gegn misnotkun áfengis í landinu og útrýma eða a.m.k. draga úr því böll, sem misnotkun áfengis fylgir ávallt.



Herra forseti. Það eru örfá atriði í þessu frv., sem ég tel rétt að vekja athygli á, áður en það fer til n., til þess að viðkomandi þn. geri sér grein fyrir því, að með samþykkt frv. eins og það liggur fyrir væri stefnt í nokkurn vanda, sem þó liggur ekki alveg í augum uppi við það eitt að líta yfir frv. Ég skal þá fyrst benda á það, að leyfilegt verður að hafa á boðstólum í öllum verzlunum, þ.e.a.s. ef frv. yrði samþ. eins og það nú liggur fyrir, öl, sem hefði að innihaldi allt að 4.4% áfengi. Nú er enginn í vafa um það, að neyzla öls með það miklu alkóhólinnihaldi getur hæglega gert menn fulla, eins og kallað er. Ég vil vekja athygli á því, að slíkt öl mundi ekki heita áfengi, og væri þar af leiðandi heimilt að selja það börnum og hverjum sem vera skyldi. Það er allmikið um það, að börn kaupi einmitt öl eða gosdrykki, og þau gætu allt eins tekið upp á því að kaupa hinn sterka bjór, sem væri á boðstólum fyrir þau í verzlunum, og það er vissulega vandi, sem verður að taka með í reikninginn. Ef þetta heitir ekki áfengi, þá verða ekki heldur hömlur á sölu þess sérstaklega, og ég vil eindregið skora á þá þn., sem fær málið til athugunar, að gefa þessari hlið málsins fullan gaum. Þá skal ég einnig geta þess, að við samþykkt frumvarpsins mundu skapast nokkrir örðugleikar t.d. í sambandi við þau störf, sem menn mega ekki vera ölvaðir við, eins og t.d. akstur bifreiða og annað þess háttar. Það er vel hugsanlegt, að einn bifreiðarstjóri drekki það öl, sem ekki heitir áfengi samkv. skilgreiningu Alþingis, drekki sig ölvaðan af því og sé þar af leiðandi ekki starfi sínu vaxinn, fremji meiri eða minni afglöp í starfi, valdi slysum eða einhverju þess háttar. Hvað á að segja um slíka hluti? Maðurinn hefur ekki drukkið áfengi; hann er sem sé ekki fullur af áfengi, og þess vegna verður hann tæplega dreginn fyrir lög og dóm sem sekur um að hafa framkvæmt það, sem bannað er í lögum, að aka bifreið undir áhrifum áfengis, - hann er þá einna frekast undir áhrifum Alþingis, eri hvort það væri saknæmt, það er nýtt vandamál. Að öðru leyti skal ég ekki orðlengja - um þetta frv. Ég vil taka undir þá skoðun, sem komið hefur hér fram hjá allmörgum hv. þm., að með samþykkt frv., eins og það liggur fyrir, er næstum óhjákvæmilegt, að áfengissala yrði í flestum veitingahúsum þessa bæjar og þessa lands, þar sem það eru gistihúsaeigendurnir sjálfir, sem eiga að verulegu leyti að. hafa úrslitaorð um það, hvort hús þeirra séu til þess hæf að fá veitingaleyfi eða ekki. Það dettur auðvitað engum í hug, að veitingastaðirnir hér í Reykjavík og viðar á landinu séu 1. flokks raunverulega, en þar sem matið er nú svo sérkennilegt eftir þessu frv., að það eru eigendurnir sjálfir, sem eiga að dæma um það og flokka veitingahús sín, þá dylst engum, að þeir mundu láta það sjónarmiðið fyrst og fremst ráða, hvað væri arðvænlegast í þeim efnum, og flokka undir 1. flokk veitingahús, sem samkvæmt almennum hugtökum ættu þar ekki heima.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 416, er, eins og fram er tekið í grg., flutt eftir beiðni prestsins á Höskuldsstöðum, sem óskar eftir því að færa sig til Skagastrandar, þ. e. í Höfðakaupstað. Frv. er flutt í samráði við hæstv. kirkjumálaráðh., og rn. hefur fengið öll þau gögn í hendur, sem óskað er eftir í slíkum tilfellum, sem er umsögn frá öllum viðkomandi sóknarnefndum, frá prófasti og frá biskupi. Nú stendur svo á þarna, að í þessu prestakalli eru þrjár sóknir og um leið þrír hreppar, sem þó var áður einn hreppur, hinn forni Vindhælishreppur, sem nú hefur verið skipt í þrjá. Og dæmið stendur þannig, að í Höfðakaupstað eða Höfðasókn eru um það bil 2/3 af öllu fólki í prestakallinu, sem er alls um 900 manns, sem sagt, að í hinum tveimur sóknunum, Höskuldsstaðasókn og Hofssókn, er samtals um þriðjungur af safnaðarfólkinu. Nú stendur svo á, að Höskuldsstaðir, prestssetrið, er næstum á enda prestakallsins, og presturinn, sem þarna þjónar, verður auðvitað að fara flestar sínar ferðir þangað, sem fólksfjöldinn er mestur, sem er í Höfðakaupstað. Þess vegna telur hann sér það miklum mun hagkvæmara að hafa sinn bústað þar en á Höskuldsstöðum. Og þar sem viðkomandi prestur er einhleypur maður og hefur ekki stundað búskap að neinu verulegu leyti, þá raskar það ekki því, að það þurfi þess vegna jarðarafnot til mikilla muna. Hins vegar óskar hann eftir að fá landsafnot eða ræktað land, ef hann flytur til Höfðakaupstaðar, sem er auðvelt að veita, því að þar eru nægileg ræktunarlönd. Varðandi það, hvernig með þetta skuli fara, ef þetta frv. verður samþ. hér á hv. Alþ., þá hef ég sett hér inn í bráðabirgðaákvæði, eins og hv. þm. geta séð, að kirkjumálaráðh. hafi heimild til hvors tveggja, annaðhvort að leigja hús eða kaupa hús handa prestinum í Höfðakaupstað, og eins hins, að leigja Höskuldsstaði eða selja þá. Fyrir ríkissjóð mundi það vera náttúrlega ódýrast og sennilega ekki hafa neinn kostnað í för með sér, ef jörðin væri seld og keypt hús í staðinn, því að eins og sakir standa er hægt að fá nægileg hús keypt í Höfðakaupstað og það sómasamleg hús handa prestinum. Ég sé nú ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta litla mál frekar, en vænti þess, að því verði vel tekið, og óska, að því verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt tveimur öðrum þingmönnum, þeim hv. 4. landsk. og 9. landsk., frv. á þskj. 338 um nokkurn stuðning ríkisins við bæjar- og sveitarfélög til þess að hrinda fram verklegum framkvæmdum. Aðalefni frv. er það, að ríkisstj. sé heimilað að taka allt að 50 millj. kr. að láni og endurlána þessa fjárhæð til bæjar- og sveitarstjórna í þeim tilgangi, að bæjar- og sveitarstjórnir geti með því ráðizt í allvíðtækar atvinnulegar framkvæmdir. Í frv. er gert ráð fyrir því, að kosin verði sérstök fimm manna nefnd, sem geri till. um, hvernig þessu fé verði ráðstafað á milli bæjar- og sveitarfélaganna. Hins vegar er gert ráð fyrir því, að hver sveitarstjórn um sig hafi með höndum þær framkvæmdir, sem þetta fjármagn mundi veita henni möguleika til að ráðast í. Frv. mjög svipað þessu hefur verið flutt hér á Alþingi áður af mér og fleirum, og hef ég hér áður gert grein fyrir þeirri þörf, sem stendur á bak við þetta frv., en eins og hv. þm. er kunnugt um, þá er mjög tilfinnanlegur skortur á því hjá mörgum bæjar- og sveitarstjórnum að fá nægilegt fé til mjög aðkallandi stofnframkvæmda heima fyrir. Í þessu efni má minna á staðreyndir eins og þær, sem alveg nýlega hafa komið fram, þegar bæjarstjórnin í Vestmannaeyjum hyggst senda nefnd manna hingað til höfuðstaðarins í þeim tilgangi að leita eftir allt að 10 millj. kr. láni til aðkallandi framkvæmda bæjarfélagsins þar. Ég minnist þess líka að hafa heyrt um það nýlega, að bæjarstjórnin á Akureyri væri að sækja um margar milljónir króna að láni hér hjá Framkvæmdabankanum til aðkallandi framkvæmda þar. Svipaða sögu er að segja frá fjöldamörgum bæjarfélögum og sveitarfélögum víða um land, að þau hafa ekki getu til þess að fá nægilegt fjármagn til þess að ráðast í aðkallandi hafnarframkvæmdir, byggingar á verksmiðjum, sem gætu aukið við atvinnu á stöðunum, endurbætur á frystihúsum eða nýbyggingu frystihúsa eða til þess að kaupa fiskiskip eða smíða fiskibáta, svo að nokkuð sé nefnt af því, sem mjög mikið kallar að á hinum ýmsu stöðum. Það virðist vera, að það, sem hér er lagt til í þessu frv., að ríkissjóður komi til móts við þessar aðkallandi þarfir sveitarfélaganna og útvegi þeim lán eða láni þeim beinlínis fé í þessu skyni, sé þess eðlis, að ríkisstj. ætti í rauninni að hafa mikinn áhuga fyrir þessu, því að það hlýtur fyrr eða síðar að koma til þess, að það mæði á stjórnarvöldunum sjálfum, ef þannig verður búið að atvinnulífinu í hinum dreifðu byggðum eða kaupstöðum og þorpum landsins, að þar falli allt saman fyrir fjárskort. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa hér lengri eða ýtarlegri framsöguræðu um þetta mál, en vona, að sú n., sem fær málið til athugunar, greiði fyrir málinu, því að ég ætla, að þeim nm. muni vera fullkunnugt um þörfina, og stuðli að því, að málið fái hér fulla afgreiðslu á þessu þingi. Að lokinni þessari umr. vildi ég óska, að frv. yrði vísað til fjhn.



Herra forseti. Á þskj. 414 flytur sjútvn. þessarar deildar frv. til l. um breyt. á l. frá 1947, um vátryggingarfélög fyrir fiskiskip. Frv. er flutt eftir beiðni stjórnar og forstjóra Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum, og fylgir því svo hljóðandi athugasemd, með leyfi hæstv. forseta: „Á þeim 16 árum, sem liðin eru síðan sett voru lög um vátryggingarfélög fyrir vélbáta, hefur orðið stórfelld breyting á stærð vélbáta, svo að ákvæði laganna um hámarksstærð skyldutryggðra skipa er algerlega úrelt.“ Þessi athugasemd Samábyrgðarinnar er rétt. Vélbátar þeir, sem útgerðarmenn hafa nú almennt með höndum, eru yfirleitt stærri skip og betri en áður þekktust samhliða því, að þeir eru búnir fleiri og betri öryggistækjum. Það hefur sýnt sig á þeim 16 árum, sem vátryggingarfélög hafa starfað innan Samábyrgðarinnar, að sjótjón eru tíðust á smærri og eldri skipunum, sem greiða þó tiltölulega, lág iðgjöld, en valda oft sjótjónum, sem mikill kostnaður er við að bæta. Hins vegar valda stærri skipin í flestum tilfellum miklu færri sjótjónum, en greiða þó stórum hærri iðgjöld til tryggingarfélaganna. Það, sem veldur þessum mismun á sjótjónshættu stærri og minni fiskiskipanna, er sjálfsagt m. a. það, að á stærri skipin veljast hæfari skipstjórnarmenn og betri skipshafnir, og einnig hitt, að þau eru búin betri og fullkomnari öryggistækjum en minni skipin. Það gefur því auga leið, að það er áríðandi fyrir Samábyrgðina og tryggingarfélögin, sem starfa innan hennar, að fá ákvæði um hámarksákvæði skyldutryggðra skipa hækkað í allt að 150 rúmlestir brúttó, eins og frv. það, sem hér er til meðferðar, kveður á um. Það er trú mín, að þessi breyting á lögunum ætti einnig að koma útgerðinni til góða, þegar stundir líða. Ég vil mælast til þess við hv. alþm., að þeir fylgi þessari breyt. á frv. Að öðru leyti hafa hv. meðnm. mínir í sjútvn. áskilið sér óbundna afstöðu til frv., eins og um getur á þskj. 414. Þar sem frv. er flutt af nefnd, vil ég mælast til þess við hæstv. forseta, að því verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég sé, að með þessu frv. er gert ráð fyrir því að skylda þá útgerðarmenn, sem eiga yfir 100 smálesta báta, til þess að tryggja báta sína hjá Samábyrgðinni, en hingað til hefur þessu verið þannig fyrir komið, að stærðartakmarkið hefur aðeins verið miðað við 100 smálesta fiskiskip. Mér sýnist, að það skorti hér alveg rök fyrir því, hvers vegna er í rauninni verið að fara fram á þetta. Vitanlega eru allmörg fiskiskip af þessari stærð, frá 100 smálestum upp í 150 smálestir, og það er hægt að vátryggja öll þessi skip hjá Samábyrgðinni nú, en eigendur þeirra hafa frjálsræði til að velja um það, hvort þeir tryggja skip sín þar eða hjá öðrum vátryggingarfélögum, sem tryggja skip. Ef Samábyrgðin býður þeim álíka góð eða betri kjör heldur en önnur vátryggingarfélög, þá sé ég ekki, að það sé nein ástæða til að búast við því, að þessi skip séu ekki tryggð hjá Samábyrgðinni alveg jöfnum höndum og hjá öðrum vátryggingarfélögum. Ég hygg hins vegar, að reynslan sé sú, að Samábyrgðin hafi ekki boðið eigendum þessara skipa jafngóð kjör og önnur vátryggingarfélög, og því sé reyndin sú, að flest skip af þessari stærð séu í tryggingum hjá öðrum vátryggingarfélögum. Ég fyrir mitt leyti vil ekki, þó að ég viðurkenni á margan hátt rétt Samábyrgðarinnar, auka á álögur eða íþyngja eigendum þeirra skipa, sem hér um ræðir, á neinn hátt, sé ekki ástæðu til þess. Og ég vil aðeins minna þá mörgu menn á það, sem tala um frjálsræði manna í þessum efnum, að þeir eigi að hafa fullt frelsi til þess að gera eitt og annað og þá m. a. frjálsræði til þess að vátryggja skip sín þar, sem bezt kjör eru boðin, að það verða að liggja allgreinileg rök fyrir því, ef á að þvinga menn á þennan hátt til þess að tryggja fremur hjá einum en öðrum. Ég vil nú óska eftir því, að hv. sjútvn. athugi þetta mál enn betur og leggi m. a. hér fyrir deildina upplýsingar um það, - því að það er tiltölulega auðvelt mál að fá þær upplýsingar, - hvað mörg af þeim skipum, sem til eru hér í landinu af þessari stærð. sem hér er um að ræða, frá 100 smálestum upp í 150 smálestir, eru nú tryggð hjá Samábyrgðinni og hvað mörg utan hennar. Kemur þá í ljós, til hvað margra aðila þetta valdbeitingarákvæði mundi ná. Einnig athugi hún, hver er raunverulega ástæðan til þess, að það þarf að beita eigendur skipanna valdi með þingssamþykkt til þess að tryggja hjá Samábyrgðinni. Getur hún ekki boðið a. m. k. hliðstæð kjör og eigendur skipanna fá nú annars staðar? - Ég vildi gjarnan, að þetta lægi hér fyrir, áður en hv. þdm. þurfa að greiða atkvæði um það, hvort á að leiða þetta ákvæði í lög.



Herra forseti. Aðalrök Samábyrgðarinnar fyrir þessum breytingum á lögunum eru þau, eins og kom fram í athugasemd hennar með frv., að skipin hafa farið stórum stækkandi á undanförnum áratug eða á undanförnum 16 árum, síðan lögin voru samþykkt. Og þar sem talið er nauðsynlegt að hafa skyldutryggingu á öllum fiskiskipum á stærðinni að 100 smálestum, er ekki nema eðlilegt, þegar skipin fara stækkandi, að lágmarksákvæðið sé einnig hækkað. Ég tel því, að óskir Samábyrgðarinnar í þessum efnum séu eðlilegar, og það er skoðun mín, að það muni vera fiskiskipaflotanum í heild til góðs, að þessi hækkun eigi sér stað. Og ég svara því enn til, að þar sem það er í lögunum, að það sé skylda að tryggja hvern dekkaðan bát upp að 100 smálestum, þá er ekkert óeðlilegt, þar sem skipin fara stækkandi, að lágmarksákvæðið sé hækkað upp í 150 smálestir, eins og farið er fram á í þessu frv. Það má ef til vill lengi deila um það, hvort það sé rétt að hafa skyldutryggingar. En ég held, að þeir menn, sem bezt eru kunnugir þessum málum, álíti, að það mundi horfa til vandræða, ef Samábyrgðin og þau ábyrgðarfélög, sem eru starfandi innan hennar, störfuðu ekki með þeim hætti, sem nú á sér stað. Ef þetta væri allt á frjálsum markaði, þá mundi sýna sig, að minni skipin mundu sæta margfalt lakari tryggingarkjörum en þau eiga nú við að búa, margfalt erfiðari, svo að ég vil enn taka það fram, að ég tel hér stefnt í rétta átt fyrir heildina með þeirri breytingu á lögunum, sem frv. kveður á um.



Herra forseti. Þann 13. okt. á s. l. ári var frv. til l. um breyt. á l. um áburðarverksmiðju, sem ég flutti ásamt öðrum hv. þm., vísað til landbn. Nú er þetta frv. búið að liggja hjá þessari hv. nefnd allan októbermánuð, nóvembermánuð, desembermánuð, það af honum sem varið var til þingstarfa, og allan febrúarmánuð, og mér þykir sýnt, að hv. nefnd muni ekki ætla að afgr. þetta mál. Ég vil þess vegna leyfa mér að biðja hæstv. forseta að taka þetta mál nú til 2. umr. hið allra fyrsta til þess að fá úr því skorið, hvert fylgi málið hefur í þinginu.

Forseti (SB): Beiðni hv. 2. þm. Reykv. mun verða tekin til athugunar.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því, að á þingfundi 27. okt. var vísað til hv. fjhn. þessarar d. frv., sem ég flyt um skattfríðindi til sjómanna á íslenzkum fiskiskipum. Frv. þetta hefur nú legið allan þennan tíma hjá nefndinni, og bólar ekkert á afgreiðslu. Ég vildi óska eftir því, að forseti vildi hlutast til um, að nefndin afgreiddi málið til þingsins, og ef hún ekki getur orðið við því, þá verði málið tekið hér á dagskrá til eðlilegrar afgreiðslu, þar sem það hefur legið jafnlengi í nefndinni og raun ber vitni um.

Forseti (SB): Af tilefni ummæla tveggja hv. þm., sem hér hafa talað utan dagskrár, vildi ég beina þeim tilmælum til þingnefnda yfirleitt, að þær skili frá sér málum, ljúki afgreiðslu þeirra eins fljótt og við verður komið. Er 12. fundur í Ed., 30. okt., var settur, mælti forseti (Gís1J): Með því að deildin er ekki ályktunarfær, leyfi ég mér að taka nafnakall til þess að sjá, hverjir eru fjarverandi. [9. þm. (AE, BBen, BrB, FRV, GÍG, HG, HermJ, JJós, LJóh) voru fjarstaddir. AE hafði fjarvistarleyfi.] Með því að ekki eru nema 8 menn mættir og deildin ekki ályktunarfær, verður fundinum frestað fyrst um sinn.