Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég ætla að vekja máls á atriði sem reyndar hefur verið hér til umfjöllunar á nokkrum fundum fyrr og mundu kannski margir telja að verið væri að bera í bakkafullan lækinn. Engu að síður hefur ýmislegt nýtt komið fram í því máli og það varðar skipun dómara við Héraðsdóm Norðurlands eystra. Nýlega sendi Dómarafélag Íslands frá sér ályktun vegna þessa máls og er þar vakin athygli á því að unnið hafi verið að því á undanförnum árum að reyna að styrkja sjálfstæði dómsvaldsins sem einn þátt ríkisvaldsins og lögð á það áhersla að við mótun löggjafar um dómstóla verði að hafa í huga eftirlitshlutverk þeirra með hinum tveimur valdþáttum ríkisins. Skemmst er frá því að segja að í ályktun Dómarafélags Íslands virðist mér að settur dómsmálaráðherra sé beinlínis rassskelltur fyrir embættisfærslu sína í þessu máli jafnvel þó að það sé gert með nokkuð penum hætti og penu orðalagi. Sagt er að sjálfstæði dómstóla sé stefnt í voða og vísað til þess að Evrópusamtök dómara hafi sett reglur um val á dómurum og í tilmælum ráðherranefndar Evrópuráðsins til aðildarríkja um sjálfstæði, skilvirkni og hlutverk dómara komi sömu sjónarmið fram. Mér sýnist að í embættisfærslu sinni hafi settur dómsmálaráðherra alls ekki fylgt þeim eðlilegu leikreglum sem á að viðhafa í máli af þessum toga, þ.e. að taka fullt tillit til þeirrar umsagnarnefndar sem skipuð er samkvæmt lögum enda þótt hann sé ekki bundinn af áliti hennar. Þá hefur dómsmálaráðherra einnig verið með fjálglegar yfirlýsingar um að hann hafi í raun verið betur í stakk búinn til að meta hæfi umsækjenda en umsagnarnefndin sem sérstaklega var skipuð til að fjalla um þetta mál. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvenær var Árni Mathiesen settur dómsmálaráðherra í þessu máli? 

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að hann er vissulega að bera í bakkafullan lækinn. Hvernig getur þingmaðurinn ætlast til að ég hafi á takteinum einstakar dagsetningar í máli sem þessu? Það er auðvitað fáránleg spurning. Hann getur borið fram skriflega fyrirspurn til að afla sér nákvæmra upplýsinga um þessar dagsetningar en það gerðist upp úr miðjum desember að málið fór í hendur setts dómsmálaráðherra en dómnefndin hafði áður unnið sitt verk. Tveir af umsækjendum hafa óskað álits umboðsmanns Alþingis. Það mál er í vinnslu. Forsætisráðuneytið hefur skilað umbeðnum gögnum í hendur umboðsmanns og hann mun síðan vinna sitt verk. Þetta er allt í eðlilegum farvegi. Sú meinlega villa er hins vegar í málflutningi þingmannsins, sem hann virðist grundvalla á því að framkvæmdarvaldið á Íslandi skipar dómsvaldið, að með því fyrirkomulagi sé framkvæmdarvaldið að skipta sér af störfum dómara. Þetta er auðvitað alger reginmisskilningur. Aðskilnaður þessara tveggja greina ríkisvaldsins byggist á því að þær starfi sjálfstætt. Við höfum það kerfi hér, hvað sem hv. þingmaður segir og hvað sem okkur kann að finnast um það, að á endanum er það handhafi framkvæmdarvaldsins sem skipar dómarana. Það ber að gera eftir bestu samvisku og á grundvelli bestu fenginna upplýsinga en á endanum hlýtur mat ráðherrans að ráða. Matsnefndin skilaði áliti sínu, hún dæmdi fimm umsækjendur í þessu máli hæfa, þar af þrjá hæfari en aðra tvo. Eigi að síður er, eins og þingmaðurinn sagði sjálfur, ráðherrann óbundinn af niðurstöðu dómnefndarinnar en ég tel að hann hefði ekki getað skipað einstakling sem matsnefndin hefði talið óhæfan til starfans. Þar liggur munurinn, virðulegi þingmaður.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að vekja athygli á því að hægt er að leggja fram skriflega fyrirspurn í þessu máli. Sú vinsamlega ábending verður að sjálfsögðu tekin til skoðunar. Ég vil hins vegar vekja máls á því og vekja athygli á því að þó að ráðherrann sé ekki bundinn af þeirri niðurstöðu sem álitsnefndin kemst að þá eru völd hans takmörkuð - það var hugsunin þegar ákvæði um nefndina voru sett í lög að takmarka vald ráðherrans. Í áliti Dómarafélagsins er ekki síst verið að vekja athygli á því að sjálfstæði dómstólanna er stefnt í voða þegar ekki eru skipaðir dómarar sem taldir eru hæfastir, það dregur einfaldlega úr tiltrú almennings á dómstólum sem er mjög mikilvægt að hafa í heiðri. Ég hlýt því að spyrja enn á ný: Sér hæstv. forsætisráðherra ekki að þau vinnubrögð sem hér hafa verið viðhöfð eru til þess fallin að draga úr sjálfstæði dómstóla, eins og Dómarafélagið segir í yfirlýsingu sinni, og veikja þrískiptingu ríkisvaldsins?

Virðulegi forseti. Hvernig getur það veikt sjálfstæði dómstólanna að skipa mann sem dómnefndin hefur metið hæfan? Það er það sem gerðist í þessu máli. Línan liggur þar sem dómnefndin sker á milli hæfra og óhæfra. Í þessu máli var enginn metinn ekki hæfur, hv. þingmaður, og það er kjarni málsins. Ráðherrann skipaði mann sem dómnefndin taldi hæfan og hann taldi hæfastan.  
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að sjá til þess að umræðan fari fram úr ræðustól.

Hæstv. forseti. Mikil umskipti hafa orðið í efnahagsmálum og í fjármálalífi í landinu á síðustu mánuðum og vikum. Umskiptin hafa reyndar verið svo hröð að með ólíkindum hefur verið að horfa upp á. Verðmæti hlutabréfa, sem skráð eru í Kauphöll Íslands, hafa á allra síðustu mánuðum lækkað gríðarlega, samkvæmt nýjustu útreikningum um 1.700 milljarða kr. Við fáum af því fréttir hvernig markaðurinn og atvinnulífið bregst við. Bankarnir draga úr útlánum til nýframkvæmda, verulega hefur hægt á fasteignamarkaði og fyrirtækin halda að sér höndum. Blikur eru á lofti. En staða ríkissjóðs Íslands er ákaflega sterk. Þökk sé traustri hagstjórn í landinu undanfarin ár. Þess vegna er hægt að bregðast við ástandinu með markvissum aðgerðum. Einn mikilvægasti þátturinn í þeirri hagsæld sem hér hefur ríkt og þeim árangri sem náðst hefur við efnahagsstjórnina er að mínu mati þær miklu skattalækkanir sem síðustu ríkisstjórnir hafa staðið fyrir. Þar vegur þungt lækkun tekjuskatts á einstaklinga og virðisaukaskatts á matvæli en ekki síst að á tíu ára tímabili lækkaði tekjuskattur fyrirtækja úr 45% í 18% eins og skatturinn er nú. Árangurinn hefur ekki látið á sér standa. En í þeim þrengingum og óvissu sem skyndilega ríkir í efnahagslífi landsins vil ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra hvort hann hyggst bregðast við þessum breyttu aðstæðum og beita sér fyrir því innan ríkisstjórnarinnar að skattar verði lækkaðir frekar á fyrirtæki og þá hvenær. Fyrir rúmu ári skilaði nefnd á vegum forsætisráðherra um alþjóðlega fjármálastarfsemi á Íslandi tillögum sínum. Miklar vonir eru bundnar við það hér á landi að hér verði alþjóðleg fjármálamiðstöð og þar vegur hagstætt skattaumhverfi þyngst. 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að óska þingmanninum til hamingju með jómfrúrræðu sína. En varðandi efni þessara spurninga þá er það þannig að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar stendur að stefnt skuli að því að lækka frekar skatta á fyrirtæki á kjörtímabilinu. Það er tímaramminn sem gefinn er í þessu máli eins og öðrum stefnumótandi málum í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þannig að frekari tímasetningar liggja ekki fyrir á þessu stigi. Vissulega er það áleitin spurning hvort við núverandi aðstæður sé rétt að lækka tekjuskattshlutfall fyrirtækja. Það er til skoðunar eins og margt fleira. En það þarf líka að hafa í huga að önnur atriði eru í gangi einmitt núna. Kjarasamningar eru fram undan og halda þarf vel á öllum spöðum á þeirri siglingu sem fram undan er. Ég tek undir það meginsjónarmið, sem fram kom hjá þingmanninum, að æskilegt væri að lækka skatta á fyrirtækjum enn frekar, m.a. í ljósi þeirrar reynslu sem við höfum fengið af fyrri lækkunum og tekjuskattshlutfalli fyrirtækja. Varðandi síðari spurninguna, um alþjóðlega fjármálamiðstöð, lét forveri minn, Halldór Ásgrímsson, fyrrv. forsætisráðherra, vinna skýrslu um það efni. Sú skýrsla var tilbúin fyrir rúmlega ári og hefur síðan verið til meðferðar á vegum ríkisstjórnarinnar. Í henni eru margar mjög athyglisverðar hugmyndir og tillögur sem verið er að vinna úr. Ekki er komin niðurstaða í öll atriði - þau eru reyndar misjafnlega vel framkvæmanleg, atriðin sem koma fram í þeirri skýrslu - en við munum reyna að vinna úr því máli eftir föngum. Í því efni eins og svo mörgu öðru skiptir líka máli með hvaða hætti slíkir þættir eru tímasettir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra góð svör. Ég vil leggja áherslu á að miklar vonir eru bundnar við að atvinnulífið verði örvað með öllum þeim möguleikum sem til eru og skattaumhverfi fyrirtækja verði gert sem hagstæðast. Það er mikilvægt að geta haldið áfram framkvæmdum og fjárfestingum og fyrirtækin sjái að þau geta látið hjólin snúast áfram. Ekki síst tel ég að skattalækkanir á fyrirtæki geti verið stórt skref í átt að sátt á vinnumarkaði og geti greitt fyrir komandi kjarasamningum. Athyglisvert verður að fylgjast með framvindu mála hvað það varðar að reyna að auka samkeppnishæfni Íslands til að laða til sín fjármálafyrirtæki svo að hér verði áfram blómleg fjármálastarfsemi. Við viljum ekki að fyrirtækin í landinu þurfi jafnvel að fara annað, þangað sem umhverfið er hagstæðara. Við viljum halda þeim hér og við viljum fá hingað enn fleiri öflug fyrirtæki. Í samkeppninni við önnur lönd vegur skatthlutfallið á fyrirtækin afar þungt.

Herra forseti. Ég get tekið undir það sem hv. þingmaður sagði. Í öllu því umróti sem nú hefur gengið yfir á fjármálamörkuðum og víðar í viðskiptalífinu er mjög mikilvægt að allir leggist á sömu sveifina hvað það varðar að tryggja samkeppnishæft rekstrar- og skattaumhverfi fyrir fyrirtæki á Íslandi. Í þeirri umræðu sem verið hefur um heimilisfesti viðskiptabankanna þá er þetta ekki síst mikilvægt því að þeir greiða tugi milljarða króna af afkomu sinni í skatta hér á landi og þær tekjur viljum við að sjálfsögðu ekki missa úr landi. Fleiri ágætar hugmyndir voru í þeirri skýrslu sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni. Ein hugmyndin var t.d. sú að nýta sér þá miklu reynslu og þekkingu sem er í rekstri lífeyrissjóða hér á landi og reyna að byggja upp á Íslandi alþjóðlega lífeyrissjóðamiðstöð. Það er afskaplega aðlaðandi hugmynd sem okkur tekst vonandi að gera okkur mat úr á grundvelli þeirrar góðu reynslu sem við höfum af rekstri lífeyrissjóða í landinu.

Virðulegi forseti. Í síðustu viku voru fluttar fregnir af því í norrænum fjölmiðlum, m.a. í danska ríkisútvarpinu og færeyska blaðinu Sósíalnum, að á síðustu þremur árum hafi það gerst tíu sinnum að F16 orrustuþotur danska hersins hafi farið of nærri farþegaþotum á flugi. Fjögur þessara tilvika áttu sér stað á síðasta ári. Það er óþarft að fjölyrða um þá hættu sem getur skapast af því fyrir áhafnir og farþega í almennu flugi þegar flugmenn á orrustuþotum, sem flogið geta á 2.000 kílómetra hraða á klukkustund, virða ekki nauðsynlegar öryggisreglur á flugi. Fregnir þessar ættu að vekja sérstaka athygli Íslendinga enda hafa íslensk stjórnvöld verið fús til að leyfa erlendum herjum að stunda flugæfingar í og við landið. Slíkar æfingar, og þá einkum lágflugsæfingar, hafa mætt mikilli andstöðu hér á landi, m.a. frá aðilum í ferðaþjónustu. Af þessu tilefni vil ég beina eftirfarandi spurningum til hæstv. utanríkisráðherra. Í fyrsta lagi: Valda þessar fregnir hæstv. utanríkisráðherra áhyggjum í ljósi þess að íslensk stjórnvöld hafa á síðustu missirum kappkostað að bjóða dönskum herþotum og vélum annarra NATO-ríkja til æfinga og eftirlitsflugs við Ísland? Og í öðru lagi: Hyggst utanríkisráðuneytið fara fram á skýringar frá dönskum yfirvöldum vegna þessa máls?

Virðulegi forseti. Það er auðvitað alltaf áhyggjuefni ef flugvélar, hvort sem það eru herflugvélar eða aðrar flugvélar, fljúga of nærri öðrum þannig að hætta geti stafað af því og full ástæða til að skoða þau mál vel ef einhver tilvik eru uppi um slíkt. Ég þekki ekki vel það tilvik sem hv. þingmaður nefnir hér en mun að sjálfsögðu skoða það í framhaldi af þessari fyrirspurn og kanna hvernig í því máli lá. En ég tel ekki tilefni til þess að draga einhverja samlíkingu á milli þeirra tilvika sem þarna er um að ræða og síðan æfingaflugs herflugvéla, danskra eða annarra, þegar þær eru á Íslandi til æfinga. Vegna þess að ég tel að einmitt þegar vélar eru hér til æfinga sé meira eftirlit og meira skipulag á hlutunum en er kannski í annan tíma. Ég get því ekki séð ástæðu til að draga samlíkingu þarna á milli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svörin þó svo að innihald þeirra valdi mér nokkrum vonbrigðum. Mér finnst við ekki taka nógu alvarlega þær hættur sem geta stafað af heræfingum hér við land. Það er alkunna í löndunum í kringum okkur að borgaralegt flug og æfingar herflugvéla fara illa saman og ég tel að fregnirnar frá Danmörku séu ekkert einsdæmi í þeim efnum. Ísland á ekki að vera í hlutverki æfingabúða fyrir orrustuflugmenn erlendra ríkja og hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar ættu að sjá sóma sinn í því að tryggja öryggi flugfarþega og afþakka bara að öllu leyti herflugsæfingar við landið.

Virðulegi forseti. Ég held að ég geti fullyrt að íslensk stjórnvöld gera það sem í þeirra valdi stendur til þess að tryggja öryggi flugfarþega, hvort sem það er í almennu flugi eða æfingaflugi og gera ekkert það sem getur með einhverjum hætti stofnað lífi eða limum flugfarþega í hættu. Það held ég að við hljótum öll að vera nokkuð fullviss um. Varðandi æfingarnar þá held ég eins og ég sagði áðan, virðulegi forseti, að þegar um heræfingar er að ræða sé þannig frá málum gengið að ekki eigi að vera hætta á ferðum.

Hæstv. forseti. Í dag er síðasti dagur janúarmánaðar og eftir því sem ég veit best eru lítil merki þess að vænta megi góðrar loðnuveiði. Því spyr ég hæstv. sjávarútvegsráðherra: Hvaða upplýsingar hafa honum borist um horfur, um rannsóknir á hitafari sjávar, er það t.d. afbrigðilegt, er svæðið undir hafís eða hvað er það sem takmarkar rannsóknir? Tilefnið er auðvitað það að oft hefur verið hafin mjög góð loðnuveiði á þessum árstíma, en mér sýnist margt benda til þess að hér sé eitthvað sem við þurfum að huga sérstaklega að. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra þessara spurninga. Einnig vil ég spyrja hæstv. ráðherra um úthafsrækjuveiðar: Hvers vegna tekur ráðherra það ekki upp að endurskoða kvótasetningu í úthafsrækju og gefa veiðarnar frjálsar til þess m.a. að auka sókn í þann vannýtta veiðistofn, sem jafnframt gæti þá aukið atvinnu við úrvinnslu á rækju? Mér finnst það ekki verjandi, hæstv. forseti, að takmarka úthafsrækjuveiðar með atvinnutakmarkandi aðgerðum eins og kvótabinding rækjunnar er í dag. Ég tel það ekki þjóna almannahagsmunum og þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra að því hvað hann hyggist gera varðandi þann vannýtta stofn sem ekki hefur verið veiddur á undanförnum árum og ekki er lagalegur grundvöllur fyrir að vera með kvótabindingu á eins og nýting úthafnsrækjustofnsins er.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er áhyggjuefni að við höfum ekki fundið nægilega loðnu til að geta hafið veiðarnar. Að vísu var dálítill vonarneisti í því að á sínum tíma mældist nægilega mikið af smáloðnu til þess að talið var óhætt að gefa út lítillegan upphafskvóta í loðnu, rúmlega 200 þús. tonn. Þar var auðvitað um mikla varúðarnálgun að ræða. Bæði útvegsmenn og sjómenn sem hafa stundað loðnuveiðar hafa lagt mikla áherslu á að fá upphafskvóta. Ég hef hafnað því nema fyrir lægju vísindalegar forsendur til að gefa út slíkan kvóta. Nú lágu þær fyrir þannig að möguleikar manna til þess að fara til leitar á skipunum eru til staðar. Því miður hefur lítið fundist af loðnu. Það fannst einhver dreif af blandaðri loðnu sem gaf hins vegar ekki tilefni til þess að hefja neina kröftuga veiði. Bjarni Sæmundsson hefur verið við leit frá því um áramótin og fundið þetta lítilræði. Tekin var ákvörðun um það varðandi starfsáætlun Hafrannsóknastofnunar að auka áhersluna á loðnurannsóknirnar m.a. vegna þess sem hv. þingmaður var í rauninni að spyrja um að ástandið hefur verið afbrigðilegt undanfarin ár. Það skýrist af ýmsum þáttum, leitin vestur af landinu tókst ekki sem skyldi, m.a. vegna hafíss. Auðvitað standa enn þá vonir til þess að við finnum loðnu, það hefur gerst á síðari árum að loðnan hefur fundist jafnvel síðar en þetta. Varðandi rækjuveiðina þá höfum við gefið út kvóta, 7 þús. tonn á ári hverju, að ég hygg. Hann hefur ekki náðst. Kvótinn hefur ekki verið hamlandi í sókninni. Vandinn í rækjuveiðinni stafar aðallega af því að rækjuverðið er lágt, sóknartengdur kostnaður hefur hækkað, olíuverð hefur hækkað o.s.frv. Kvótinn er því alls ekki hamlandi í þessum efnum. Ég tel þess vegna að sú breyting sem hv. þingmaður er að leggja til mundi litlu breyta um sóknina í rækjuna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og bæti við þeirri spurningu hvort ráðherrann hyggist beita sér fyrir því að t.d. loðnuflotinn verði fenginn til þess að gera átak í loðnuleit á næstu dögum eða hvernig hyggst hæstv. ráðherra standa að þessu með öðrum hætti en þeim að nota eitt rannsóknaskip til leitarinnar? Í annan stað vil ég segja að ég tel að takmörkun á veiðum á úthafsrækju undir núverandi kringumstæðum með árareynslu af því að veiðiheimildir hafa ekki náðst, fái ekki staðist og að viðhalda því kerfi að veiðiheimildirnar skuli teknar frá öðrum aðilanum og fyrir það greitt fé, þótt í litlum upphæðum sé, vegna þess að ekki eru lagalegar forsendur að mínu mati til þess að hamla þeirri atvinnustarfsemi.

Virðulegi forseti. Til viðbótar við leit Bjarna Sæmundssonar á loðnunni hafa veiðiskip tekið þátt í þessari leit og ástæðan er auðvitað sú að þessi upphafskvóti hefur verið veittur, þannig að hann er ekki hamlandi þáttur í málinu. Þessi leit hefur því miður ekki borið árangur. Það var dálítil veiði norður og norðaustur af landinu í vetur en ekki svo að nokkur kraftur væri í. Reglulegir samráðsfundir hafa verið haldnir með útvegsmönnum og Hafrannsóknastofnun um það hvernig best væri að standa að þessu og útvegsmenn hafa staðið fyrir því að stunda þessa leit, en hún hefur því miður ekki borið árangur enn þá. Við vonumst til að úr þessu rætist því að þarna er gríðarlega mikið í húfi, ekki bara fyrir loðnuútgerðina sjálfa eða vinnsluna heldur er hér um að ræða, eins og við vitum, mikilvægustu fæðutegund þorsksins. Allt sem við erum að tala um í þessu sambandi skiptir gríðarlega miklu máli fyrir þjóðarbúið í heild.

Virðulegur forseti. Ég hef áhuga á að spyrja hæstv. umhverfisráðherra út í atriði er varða hollustuhætti. Þannig er að á vettvangi norrænu landanna er verið að ræða núna um bann og takmarkanir við notkun transfitusýra í matvælum. Árið 2004 bönnuðu Danir það mikla magn sem var af transfitusýrum í mat og nú er það takmark að ekki má vera meira en 2% af slíkum sýrum í mat í Danmörku. Transfitusýrur eru mjög slæmar fyrir heilsuna og sýnt hefur verið fram á að innbyrði maður meira en 5 grömm á dag af þessum sýrum aukast líkurnar á hjarta- og æðasjúkdómum um 33%. Einnig er búið að færa fram nýjar rannsóknir um að transfitusýrur auki líkur á blöðruhálskirtilskrabbameini. Danir voru dregnir fyrir Evrópudómstól af því að talið var að þetta væru viðskiptahindranir en síðan var bakkað með það. Vegna vísindalegra sannana dró Evrópusambandið sig til baka þannig að Danir mega hafa löggjöfina eins og hún er núna. Við Íslendingar eigum Norðurlandamet í transfitusýrum í mat og það er mikið áhyggjuefni. Teknar hafa verið saman í gögnum á vettvangi Norðurlandaráðs mælingar á skyndibitamat, kexi, kökum og örbylgjupoppi. Við erum með 35 grömm í þessum völdu matvælum og erum í áttunda sæti þegar önnur Norðurlönd eru í sætum 20 til 24. Norðmenn með 16 grömm, Svíar með 14, Finnar með 10 og Danir með 0,4. Vegna þess hve þetta er stórt heilbrigðismál og tengist hollustu, vil ég spyrja hæstv. umhverfisráðherra sem fer með hollustuhætti, hvort til greina komi að fara dönsku leiðina. Ég hefði talið að það væri mjög 

Hæstv. forseti. Við verkefnaflutning á milli ráðuneyta, sem tók gildi lögum samkvæmt 1. janúar sl., færðist matvælasvið Umhverfisstofnunar frá umhverfisráðuneyti til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis. Matvælamálin heyra því ekki lengur beinlínis undir umhverfisráðuneyti heldur eru þau á hendi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og þeir starfsmenn umhverfisráðuneytis sem áður sinntu þessum stöfum starfa nú, sumir hverjir a.m.k., fyrir landbúnaðarráðuneytið og þá innan Landbúnaðarstofnunar. Spurningin á því kannski betur heima hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Hins vegar vil ég að gefnu tilefni taka undir með hv. fyrirspyrjanda um mikilvægi þess að athuga þessi mál og fara yfir transfitusýrustuðla og annað slíkt í matvælum hér á landi. Þau dæmi sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefnir um það hversu vel - þó að kannski megi ekki komast þannig að orði - Íslendingar standi sig í því, þ.e. að hér er mjög hátt hlutfall transfitusýra í matvælum, er vissulega eitthvað sem varðar heilbrigði og hollustuhætti og lýðheilsu ef út í það er farið, því þetta er ekki síður málefni er varðar lýðheilsu landsmanna. Ég tek undir með hv. þingmanni í því að þetta er eitthvað sem við þurfum að huga að.

Virðulegur forseti. Það er ekki gaman að eiga Norðurlandamet í hlutfalli transfitusýra í mat. Ég tel að við verðum að grípa til aðgerða til þess að ná sömu stöðu og Danir hafa náð. Þegar þeir tóku upp sína löggjöf var það gert án vandræða á markaði. Talið er að við séum með svona hátt hlutfall hér á landi af því að við flytjum inn talsvert mikið af vörum frá Bandaríkjunum. Ég tel að við þurfum að breyta löggjöf okkar þannig að við getum verndað okkar fólk, okkur Íslendinga fyrir þessum slæmu sýrum. Ljóst er að um 50 þúsund manns falla frá í Evrópu á ári út af þessum transfitusýrum. Við höfum vörn í lýsinu og meðan við erum ekki búin að laga til hjá okkur er mjög brýnt að allir taki lýsi, svo að því sé til haga haldið, af því að það veitir vernd. Fyrirtæki eins og McDonalds og Kentucky Fried hafa nú þegar gripið til aðgerða til þess að minnka transfitusýrur 

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að augu fólks eru að opnast fyrir þessum vanda og þetta er eitthvað sem ber að taka á. Þetta er lýðheilsumál og auðvitað varðar það marga þætti í samfélaginu. Það varðar innflutning vara sem innihalda þetta efni, það varðar líka bætt mataræði landsmanna og heilsu þeirra yfirleitt og hreyfingu og annað slíkt. Að því leyti til kemur það með beinum hætti inn á verkefni umhverfisráðuneytisins að aðgerðir okkar, m.a. til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda hér á landi, þurfa að felast í því að fólk hreyfi sig meira og það tekur vonandi á offituvandanum sem verður því miður einhver mesti heilsufarsvandi sem við er að eiga á þessari öld.

Virðulegi forseti. Nú eru 14 ár og 30 dagar frá því að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið gekk í gildi og Ísland með menningarstofnanir sínar, atvinnufyrirtæki, banka, sveitarfélög, vísindarannsóknir, stjórnsýslu og löggjafarstarf sameinaðist innri markaði Evrópu. Engin ein ákvörðun í síðari tíma sögu Alþingis hefur haft jafnrík og djúptæk áhrif á íslenskt samfélag og enginn andmælir því nú, virðulegi forseti, að EES-aðild var algerlega rétt ákvörðun Íslendinga. Hún þýddi opnun landsins, nýtt frelsi fólks til að flytjast milli landa, stofna fyrirtæki, færa fjármagn og eiga viðskipti með vörur og þjónustu. Hún gaf af sér stóreflda íslenska háskóla, kynnti til sögu hér á landi fyrstu réttarbætur á mörgum sviðum, t.d. í umhverfismálum og neytendamálum, og hún er hin raunveruleg forsenda þess að íslensk fyrirtæki gátu leyst gamlar og lúnar landfestar og sótt á heimsmarkað, jafnokar hvers sem er. Við Íslendingar höfum margt að læra af 14 ára reynslu okkar á innri markaði Evrópu. Hugsum til þess núna hversu margir töldu árið 1993 að EES-aðild stefndi þjóðerni og sjálfstæði í bráða hættu og drögum þann lærdóm sem augljós er af sögu síðasta eins og hálfa áratugar, þann lærdóm að það styrkir Ísland verulega að taka þátt í innri markaði Evrópu. Ég hef sagt það hreinskilnislega að vera mín í utanríkismálanefnd Alþingis í aðdraganda EES-samningsins og hin gríðarlega harða umræða sem þá fór fram í þinginu og samfélaginu öllu sé besti skóli sem ég hafi gengið í gegnum. Ég kom að málinu andstæð EES-samningnum en sannfærðist eftir að hafa kynnt mér málin í þaula að samningurinn væri mikilvægt gæfuspor fyrir íslenskt samfélag. Íslensk stjórnmálaumræða verður aldrei söm vegna þess að við bárum gæfu til að taka stökkið inn í EES. Áratugum saman hafði það verið viðurkennt stefnumið sem náði að skera á flokkslínur að Ísland ætti beinlínis að halda sig frá ábyrgð á alþjóðavettvangi vegna meintrar sérstöðu. Sá skilningur var útbreiddur að með einangrun væri sjálfstæðið tryggt. Bjartur í Sumarhúsum var aldrei bara skáldsagnapersóna. Þessi tími er liðinn í íslenskum stjórnmálum og kemur aldrei aftur þótt einstaka menn með fortíðarþrá kunni enn að streitast á móti. Þátttakan á innri markaði Evrópu hefur styrkt Ísland á ótal sviðum og það er rétt og eðlilegt að nálgast verkefni okkar á Evópuvettvangi sem eitt mikilvægasta hagsmunamál Íslands þar sem ríði á að sýna árvekni og meta allar stöður rétt. Samrunaferlið í Evrópu hefur bráðum staðið í 60 ár. Við Íslendingar tókum stökk inn í það fyrir 14 árum. Mikilvægustu þættir þess hafa jafnmikil og nákvæmlega sömu áhrif á starfsskilyrði fyrirtækja á Íslandi eins og þeir hafa á fyrirtæki í Slóveníu, á Írlandi, í Svíþjóð og Portúgal. Hvort sem Ísland er innan eða utan Evrópusambandsins erum við á innri markaðnum með sínum samræmdu reglum. Margir hafa orðið til þess að harma á liðnum árum áhrifaleysi Alþingis sem einhvers konar stimpilstofnunar EES-gerða. Í því felst vanmat á möguleikum íslenskrar stjórnsýslu og alþingismanna til að hafa áhrif og til að nýta sér val sem löggjöf Evrópusambandsins oftar en ekki gefur aðildarríkjum innri markaðarins við útfærslu EES-efnisreglna í innlendri lagasetningu. Hins vegar er einnig nauðsynleg forsenda skynsamlegrar umræðu að allir geri sér fullkomlega ljóst að með því að kjósa EES-aðild kýs Alþingi að halda Evrópusamstarfi á stjórnsýslustigi en kýs ekki þátttöku í pólitísku samstarfi Evrópuþjóða. Kjarni munarins á EES og Evrópusambandinu er sá að EES-samstarf er í eðli sínu stjórnsýsluferli, stjórnsýsluferli sem þó bindur Alþingi Íslendinga til lagasetningar á mörgum sviðum þjóðlífsins. Á samráðsfundi sem utanríkisráðuneytið hélt fyrir nokkrum árum með fulltrúum íslensks atvinnulífs var það meginniðurstaðan að Íslendingar ættu að haga rekstri hagsmunamála sinna eins og við værum aðilar að ESB. Í niðurstöðum Evrópunefndar frá apríl 2007 er bent á fjölmargar leiðir til að styrkja starf Íslendinga gagnvart Evrópusambandinu og innan EES með það fyrir augum að hagsmuna íslensks almennings og íslenskra fyrirtækja verði betur gætt. Alþingi gegnir þar mikilvægu hlutverki, virðulegi forseti. Í dag á ég sem utanríkisráðherra frumkvæði að þeirri nýbreytni að hv. þingmenn ræði sérstaklega á almennum þingfundi helstu málefni innri markaðar Evrópu og aðra þætti Evrópusamstarfs sem Ísland tekur þátt í. Til grundvallar er lögð skýrsla sem viðskiptasvið utanríkisráðuneytisins og sendiráð Íslands í Brussel hafa gert þar sem lýst er stöðu og efnisinnihaldi stefnu og löggjafar sem nú eru til meðferðar innan ESB og EES en munu á næstu missirum koma til afgreiðslu hv. þingmanna á Alþingi. Regluverk innri markaðarins hefur víðtæk áhrif hér á landi. Ísland hefur ekki sömu tækifæri til áhrifa á þær reglur og aðildarríki ESB en formleg aðkoma íslenskra stjórnvalda að EES-málum takmarkast við fyrstu stig tillagna frá framkvæmdastjórn ESB. Reynslan hefur sýnt að unnt er að hafa áhrif á þróun mála innan sambandsins á þessu stigi þegar rétt er á málum haldið nógu snemma. Prýðilegt dæmi um þetta er stefnumótun ESB um málefni hafsins sem Ísland tók virkan þátt í og hafði umtalsverð áhrif á. Nú liggur fyrir að til að rétta af lýðræðishallann innan ESB og auka áhrif þjóðkjörinna fulltrúa, sem er í sjálfu sér jákvætt, verður hlutverk Evrópuþingsins aukið. Þetta getur hins vegar takmarkað möguleika EES-ríkja til þeirrar afkomu og áhrifa sem ég var að lýsa. Alþingi ætti því að efla til muna samstarf við Evrópuþingið og láta það ná til fleiri þingnefnda en utanríkismálanefndar og EES-þingmannanefndarinnar. Fagnefndir Alþingis eiga ríkt erindi við þingnefndir í Evrópuþinginu meðan þær sinna mótun löggjafar innri markaðarins og þar með efni væntanlegra íslenskra laga. Fram til þessa hefur Alþingi komið of seint að umræðunni um hver afstaða Íslands innan EES-kerfisins eigi að vera, hvernig forgangsraða eigi hagsmunamálum hjá sendiráðinu í Brussel og meðhöndlun ráðuneyta á ESB-reglugerðum eða -tilskipunum sem gefa aðildarríkjum svigrúm til að velja útfærslu í landsrétti. Umræðan í dag og skýrslan til Alþingis er liður í því að rétta þessa skekkju í löggjafarstarfi. Alþingi hefur ekki fylgt eftir eigin reglum um þinglega meðferð EES-gerða frá 1994. Þarna þarf úrbætur auk þess sem hlutverk utanríkismálanefndar ber að efla um leið og ástæða er til að skoða hvort stofna eigi sérstaka Evrópunefnd hér í þinginu. Mun ég nú víkja að nokkrum helstu málefnum sem reifuð eru í skýrslunni og eru áherslumál Íslands á Evrópuvettvangi. Á leiðtogafundi Evrópusambandsins í Lissabon 17. desember sl. var heildstæð stefna Evrópusambandsins í málefnum hafsins staðfest. Nær hún til umhverfismála, nýtingu auðlinda, siglingamála, ferðamála við ströndina, hafnamála, byggðamála strandbyggða, varna gegn vá og ólögmætum aðgerðum á hafi, vöktun siglinga og lífríkis, rannsókna og þróunar og uppbygginga upplýsingakerfa. Má af þessu sjá að stefnan er víðtækari en áður hefur þekkst og gengur þvert á hefðbundna verkaskiptingu ráðuneyta í flestum löndum. Íslendingar ákváðu snemma að beita sér eins mikið í stefnumótunarferlinu og ESB gaf kost á en staðreyndin er sú að slík ferli eru oftast nær opin Íslandi til jafns við aðildarríki en Ísland hefur sjaldnast nýtt það. Sendiráð okkar í Brussel fylgdist grannt með frá upphafi þegar ESB gaf út grænbók um málefni hafsins árið 2005 og sendi hana til umsagnar 40 hagsmunaaðila hér á landi, allra verkalýðsfélaga sem tengjast störfum á hafinu, útvegsmanna, rannsóknastofnana, náttúruverndarsamtaka, menningarstofnana og fleiri. Utanríkisráðuneytið setti upp vinnuhóp með aðild allra fagráðuneyta sem málefnið snerti og Sambands sveitarfélaga. Er skemmst frá því að segja að ýmsar áherslur Íslendinga í athugasemdum skiluðu sér inn í stefnuna sem staðfest var í desember, eins og nánar er lýst í skýrslunni. Ísland hefur sótt ráðherraráðstefnu um málið og forseti framkvæmdastjórnar ESB, José Manuel Barroso, þakkaði þar sérstaklega framlag Íslands en talsmenn ESB hafa ítrekað lýst yfir að vegna sérfræðiþekkingar Íslendinga á málefnum hafsins sé framlag okkar til málaflokksins mikils metið. Í heimsókn minni til framkvæmdastjórnar ESB í Brussel í haust var einnig óskað eftir því að íslenskur sérfræðingur á sviði sjávarútvegs kæmi þangað til starfa. Evrópusambandið hefur sett sér tölusett markmið um minnkun gróðurhúsalofttegunda og hafði lykiláhrif á samningafundi Sameinuðu þjóðanna á Balí í desember. Evrópusambandið er orðið forustuafl í umhverfismálum í heiminum nú um stundir um viðbrögð við loftslagsvánni. Í lok ársins má ætla að ný löggjöf sem miðar að því að skylda sveitarfélög, fyrirtæki og almenning til að endurvinna úrgang verði afgreidd. Viðskiptakerfi með gróðurhúsalofttegundir er í mótun á grundvelli tilskipunar frá 2003 sem hefur verið tekin inn í EES-samninginn eins og rætt var um á Alþingi síðastliðið haust. Í nóvember varð ljóst að gildissvið þessa regluverks mundi ná til flugstarfsemi. Leggur Ísland nú áherslu á að færa rök fyrir sérstæðri nauðsyn samgangna í lofti fyrir íslenskt samfélag svo reglurnar verði ekki of íþyngjandi fyrir íslenska flugstarfsemi eins og nánar er rakið í skýrslunni. Rétt er að nefna að vænta má þess að viðskiptakerfið nái til siglinga innan fárra ára sem og til áliðnaðar. Fyrsta heildstæða orkustefna ESB var afgreidd á leiðtogafundi í mars á síðasta ári. Þá voru í september kynntar tillögur um afnám hafta í orkusölu sem ná munu til Íslands og fela í sér samræmdar reglur um innri markað með raforku. Framkvæmdastjórnin telur ljóst að núverandi reglur um aðskilið eignarhald á orkumarkaði hafi ekki skilað árangri og samþjöppun væri mikil. Komst Eftirlitsstofnun EFTA að sams konar niðurstöðu um EES-ríkin, en tiltók þó að of snemmt væri að dæma um áhrifin á Íslandi. Tilskipun sem felur í sér að póstþjónusta verði gefin frjáls hefur verið umdeild innan ESB en verður líklega samþykkt á næstu mánuðum með gildistöku árið 2010. Innleiðing hér á landi mundi þýða að Íslandspóstur hf. missi einkarétt til póstþjónustu. Breytingar hafa orðið á samningnum um niðurfellingu tolla á landbúnaðarafurðir, þannig að Ísland fær stærri kvóta fyrir lambakjöt til ESB og nýjan kvóta fyrir smjör, skyr og pylsur en ESB á móti kvóta fyrir nautgripi, svínakjöt, kjúklinga, rjúpur, pylsur, sérupprunamerktar afurðir, osta og kartöflur. Íslendingum býðst að gerast aðilar að tímamótasamningi ESB við Bandaríkin um loftferðir þar sem opnað er fyrir jafnt aðgengi allra flugfélaga að áætlunarflugi til Bandaríkjanna. Ný kynslóð samstarfsáætlana um vísindi, menningu og félagsmál hóf göngu sína á síðasta ári en Ísland hefur frá upphafi fengið miklu meira fé inn í verkefni hér á landi en við höfum lagt fram. Sjö þúsund manns komu að slíkum ESB-verkefnum á Íslandi árið 2006, 4.700 nemendur í grunnskólum og framhaldsskólum og ríflega þúsund erlendir nemendur komu gagngert til námsdvalar á Íslandi. Tvö hundruð verkefni voru unnin undir íslenskri stjórn. Líkur eru á að eftir margra ára deilur um þjónustutilskipun ESB verði bætt við regluverk ESB sérstakri tilskipun um almannaþjónustu. Þjónustutilskipunin sjálf er til meðferðar á vettvangi EFTA þar sem EES/EFTA-ríkin ráðgast um hvernig tilskipunin verði tekin upp í samninginn. Vinnuhópur ráðuneyta hefur verið settur upp hér á landi vegna þessa og var tilskipunin send 20 hagsmunaaðilum og óskað athugasemda vegna væntanlegrar innleiðingar. Er unnið úr þeim athugasemdum sem bárust. Ísland mun fylgjast af sérstökum áhuga með umræðum um skilgreiningar almannaþjónustu í ESB-löggjöf sem nú eru hafnar. Rekstur EES-samningsins hefur gengið vel en til þess þarf góðan samstarfsvilja allra aðila. Aðstæður verða hins vegar erfiðari eftir því sem Evrópusambandið tekur skipulagsbreytingum, hlutverk Evrópuþingsins eykst og framkvæmdastjórnin breytist án þess að hægt sé að breyta stofnanakerfi EES/EFTA-stoðarinnar jafnhliða. Við megum ekki loka augunum fyrir þessu heldur verðum við að bregðast við jafnharðan eftir því sem hægt er. Virðulegi forseti. Ég hef áður úr þessum ræðustól bent á að skilin milli alþjóðamála og innanlandsmála séu að hverfa í stjórnmálum. Aðild Íslands að innri markaði Evrópu felur í sér að skilin eru horfin á sviðum fjármagnsflutninga, vöru- og þjónustuviðskipta, fólksflutninga, félaga- og hugverkaréttar, samkeppnismála, matvælamála, samgangna, orku- og umhverfismála, neytendamála, vísinda, rannsókna, menntunar og menningar svo nokkuð sé nefnt. Á þessum sviðum deilum við valdi til stefnumótunar og reglusetningar með öðrum aðildarríkjum Evrópska efnahagssvæðisins. Og lokum ekki augunum fyrir því að þetta er bróðurparturinn af starfsemi Evrópusambandsins. EES-samningurinn er hins vegar alþjóðasamstarf á stjórnsýslustigi eins og fyrr sagði og að upplagi þiggjandi gagnvart ESB á þessum sviðum. Í Schengen-samstarfinu tekur Ísland hins vegar fullan þátt einnig í pólitíska þættinum. Í stjórnarsáttmálanum er áhersla lögð á að staða Íslands í Evrópusamstarfinu sé á dagskrá með virkum hætti og að umræða sé mikilvæg fyrir hagsmuni landsins. Stjórnarsáttmálinn mælir fyrir um að komið verði á fót sérstakri nefnd, eins konar vaktstöð, til þess að fylgjast með þróun mála í Evrópu og leggja mat á breytingar út frá hagsmunum Íslendinga. Nefndin mun taka til starfa á næstu dögum og munu tveir alþingismenn stýra starfi nefndarinnar með sameiginlegri formennsku, þeir Ágúst Ólafur Ágústsson, varaformaður Samfylkingarinnar, og Illugi Gunnarsson, varaformaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins. Þess hefur verið óskað bréflega að allir stjórnmálaflokkar skipi fulltrúa í nefndina auk samtaka atvinnurekenda og launþega. Þá hef ég sett á fót eina nefnd og er í þann veginn að skipa aðra sem skipaðar eru embættismönnum og hagsmunaaðilum til að fjalla um landbúnaðarstefnu og sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Ég tel mikilvægt að við fylgjumst ávallt grannt með þróun stefnumiða sambandsins á þessum sviðum til þess að vera sem best búin undir breytingar sem hér kunna að verða. Það fer ekki fram hjá nokkrum manni að mörgum í íslensku atvinnulífi þykir íslensku krónunni sniðinn of þröngur stakkur. Ég hef haldið því fram lengi að krónan stefndi í að vera viðskiptahindrun og að smæð gjaldmiðilsins kostaði almenning á Íslandi meira en hægt væri að una við. Aðstæður knýja á um að allir stjórnmálaflokkar og forusta atvinnulífs og launþegahreyfingar hreinsi borðið, leiti fyrst sameiginlegs skilnings á aðstæðum og svo nýrra lausna sem styrkti Ísland til framtíðar. Ég er sammála bæði forsætisráðherra og formanni bankastjórnar Seðlabankans um að einhliða upptaka evru að hætti Svartfellinga sé útilokuð fyrir Ísland. Mín skoðun er að evra verði ekki tekin upp án aðildar að myntbandalaginu í heild. Ríkisstjórnin er ávallt reiðubúin í samræðuna um þessi mál. Ég hvet samtök atvinnurekenda, samtök launafólks og aðra þá sem vilja leggja gott til til að taka upp ný vinnubrögð og benda á ábyrgar og færar leiðir til lausna. Sérstaklega þurfum við að vara okkur á því að fara ekki að næra gömlu hugmyndina um að sérstaða okkar losi okkur undan skyldum sem aðrar þjóðir þurfa að taka á sig. Lýðræðisleg samræða um leiðir Íslands til framtíðar er verkefni okkar allra og ekki einkamál stjórnmálamanna eða -flokka því ljóst er að ákvörðun um nýja stöðu Íslands í Evrópusamstarfi verður tekin í þjóðaratkvæðagreiðslu. Án samþykkis kjósenda fer enginn lönd né strönd. Almenningur á rétt á málefnalegum umræðum, greiðum og réttum upplýsingum og heiðarlegu mati á hagsmunum lands og þjóðar. Fyrir 14 árum og 30 dögum tóku Íslendingar stökkið inn á sameiginlegan innri markað Evrópu. Þau sem þá óttuðust mest ásælni útlendinga, t.d. að hingað mundu flykkjast þúsundir frá, eins og það var kallað, fátæku ríkjunum Írlandi og Finnlandi eða að útlendingar mundu kaupa upp allar jarðir á Íslandi höfðu, þegar á reyndi, ekkert að óttast. Og sagan kennir meira að segja að Ísland, Írland og Finnland hafa öll blómstrað á innri markaði Evrópu, án ásælni og með gagnkvæmum ávinningi. Virðulegi forseti. Innri markaður Evrópu og samræmdar reglur hans eru hversdagslegur íslenskur veruleiki fólks og fyrirtækja í dag. Stofnanauppbygging hans, ný stefnumótun og löggjöf hefur ýmsa galla og marga kosti eins og allur annar íslenskur veruleiki. Það var löngu tímabært að ýmsar hliðar framkvæmdarinnar yrðu ræddar sérstaklega á þingfundi eins og við nú gerum. Verkefni okkar, ríkisstjórnarinnar, hv. alþingismanna og Íslendinga allra, er að halda áfram vegferðinni í Evrópusamrunanum styrkum og markvissum skrefum en heltast hvorki úr lestinni né hlaupa hraðar en við getum.

Virðulegi þingheimur. Ég tek skýrt fram að ég tel það ágætisfyrirkomulag að við tökum okkur sérstaklega tíma og fund í það að ræða Evrópumál og þó að það séu eingöngu samskipti okkar við Evrópusambandið eins og hér er gert. Ég hafði að vísu ekki áttað mig á því þegar ég las í stefnuræðu utanríkisráðherra, eða munnlegri skýrslu í nóvember sl., að umræðan hér yrði eingöngu um innri markað Evrópusambandsins og stöðu okkar á honum. Þar sagði hæstv. utanríkisráðherra, með leyfi forseta: „Til að fyrirbyggja allan misskilning vil ég þó geta þess að í janúar nk. mun ég flytja Alþingi sérstaka skýrslu um Evrópumál. Um þau verður þess vegna ekki fjallað í ræðu minni að þessu sinni.“ Af þessu hefði mátt ætla að umræðan yrði um þátttöku okkar og starf á evrópskum vettvangi og þar kæmu fleiri samevrópskar stofnanir og fleiri viðfangsefni mögulega til greina en Evrópusambandið eitt og tengsl okkar við það í gegnum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. En það er auðvitað ekki aðalatriði þessa máls. Hér er farið í þetta með þessum hætti og ég tek fram og endurtek að það er þarft að við förum yfir þessi mál sérstaklega og ekki síst að það sé kortlagt og rætt sem fram undan er á þessum vettvangi. Ég verð að vísu að segja að mér finnast vissar áherslur í þessari skýrslu með nokkuð áróðurskenndum blæ. Mikið er t.d. gert úr því að í raun og veru séum við Íslendingar svo gott sem í Evrópusambandinu. Ef skoðaður er texti á bls. 3 undir millifyrirsögninni Ísland í Evrópusamrunanum er m.a.s. gengið svo langt að segja að þessi nánu tengsl okkar við Evrópusambandið byggist á EES-samningnum sem í efni og eðli sínu er samningur um aðild Íslands að innri markaði ESB með sömu réttindum og skyldum og því fylgir fyrir aðildarríki ESB. Er það svo að í eðli sínu sé þetta sambærileg aðild? Neðar er sagt, með leyfi forseta: „Yfirlitið er sett fram í því skyni að sýna hve þétt Ísland er í raun ofið í Evrópusamrunann án þess þó að vera aðildarríki.“ Ég set viss spurningarmerki við þessa framsetningu. Ég held að hlutlæg greining á einmitt muninum á því að tengjast Evrópusambandinu í gegnum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og hinu að vera aðildarríki væri þarfari framsetning og meira upplýsandi fyrir okkur. Ég lýsi reyndar eftir því að það sé gert þannig að mönnum sé það tiltækt og handhægt að bera saman: Í hverju er munurinn fólginn að vera í Evrópusambandinu eða tengjast því eins og við gerum í gegnum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið? Það kveður líka við gamalkunnan tón þegar það er fullyrt, eins og gert er í skýrslunni og reyndar í ræðu hæstv. ráðherra hér áðan, að við eigum eiginlega alla okkar velgengni samningnum um Evrópska efnahagssvæðið að þakka. Á bls. 2 er sagt að samningurinn hafi reynst þjóðinni vel og sé „ein meginástæða uppgangs í íslensku efnahagslífi á undanförnum árum.“ Nú er það svo að í gegnum pólitískar umræður heyrum við ýmsar skýringar á því af hverju Íslendingum gangi svona vel. Það er t.d. mjög algengt að Sjálfstæðisflokkurinn þakki það tæplega 17 ára valdatíð sinni í landinu. Framsóknarflokkurinn byrjar ævinlega 1995 og endar 2007 og segir: Þetta er allt saman tólf ára snilld Framsóknarflokksins í ríkisstjórn að þakka. Þegar menn vilja mæra stóriðjustefnuna segja þeir: Uppgangurinn núna er allur stóriðjufjárfestingunum að þakka. Aðrir segja: Einkavæðingin, það er hún sem hefur leyst úr læðingi svo mikla krafta og þess vegna er þrótturinn svona mikill í íslensku efnahagslífi. Enn aðrir segja: Útrásin, það er hún sem er svo stórkostleg og stækkar hér hagkerfið og þetta gengur allt svona vel. Ja, hvað er nú satt í þessu? Ætli það geti ekki verið einhver blanda þar og það sé dálítið einfeldningsleg og áróðurskennd framsetning að afgreiða þetta á þann veg að við eigum þetta allt saman samningnum um Evrópska efnahagssvæðið að þakka. Eða eru menn þá að stilla dæminu upp á þann hátt að ef hann hefði ekki orðið niðurstaðan um samskipti okkar við Evrópusambandið hefði ekkert annað komið í staðinn? Ég mótmæli líka, og mér finnst hún ósanngjörn, greiningu hæstv. utanríkisráðherra á aðstæðum og atburðum hér fyrir 14 til 15 árum. Mér finnst það bæði rangt og sérstaklega ósanngjarnt að reyna að afgreiða þá hluti nú eins og að þar hafi tekist á annars vegar einangrunarsinnar, sem ekki hafi viljað neina alþjóðasamvinnu eða Evrópusamvinnu, og hins vegar hinir sem það hafi gert. Spurningin var ekki, er ekki og hefur aldrei verið um það hvort við ætlum sem Evrópuþjóð að vinna með öðrum Evrópuríkjum. Hún hefur verið, er og verður um það hvernig við gerum það, á hvaða formi sú samvinna verður, hvernig um hana verður búið. Ég mótmæli því að það hafi verið sérstaklega einangrunarhyggja eða óvilji til alþjóðasamstarfs sem réði afstöðu manna á þessum tíma, það á a.m.k. ekki við um þann sem hér talar. Að öðru leyti var ágreiningurinn um Evrópska efnahagssvæðið auðvitað fyrst og fremst um það hvort hann stæðist ákvæði stjórnarskrárinnar og það væri hægt að innleiða hann eins og gert var án almennra kosninga og stjórnarskrárbreytinga. Nú er svo komið að æ fleiri fræðimenn hallast að því að svo hafi ekki verið, að hið fræga álit fjórmenninganna sem byggt var á fái í raun og veru ekki staðist. Eða er það þá þannig t.d. að Svisslendingar hafi fellt samninginn um Evrópska efnahagssvæðið á sínum tíma vegna einangrunarhyggju? Nei, þeir völdu aðra leið, leið tvíhliða samninga um sín mál við Evrópusambandið. Var það einangrunarhyggja sem hefur leitt til þess að Norðmenn hafa í tvígang fellt að gerast aðilar að Evrópusambandinu? Nei, það er nefnilega akkúrat öfugt. Norðmenn hafa rekið og reka mjög virka utanríkisstefnu og leggja mikið í þátttöku sína bæði á Evrópuvísu og á alþjóðavettvangi. Norðmenn eru þjóð Óslóarsamninganna. Norðmenn eru þjóðin sem fer fyrir friðarumleitunum og friðargæslu á Srí Lanka. Norðmenn eru þjóð sem lagði mikinn metnað í frumkvæði sitt í Ríó-, Kyoto- og Jóhannesarborgarferlinu. Mjög algeng rök andstæðinga aðildar Noregs að Evrópusambandinu, sem nú eru þar í miklum meiri hluta, eru einmitt að aðild að Evrópusambandinu þrengi um of að möguleikum Norðmanna til að reka sjálfstæða og virka utanríkisstefnu. Ég hvet menn til að kynna sér þetta. Ég held að hæstv. utanríkisráðherra kæmist ekki upp með það í umræðum á norska Stórþinginu að reyna að afgreiða andstæðinga aðildar að Evrópusambandinu með þessum hætti, að þeir væru bara gamaldags einangrunarsinnar og einhverjir ruglukollar. Þetta finnst mér ekki sérstaklega málefnalegt eða uppbyggilegt af hæstv. utanríkisráðherra þó að engum dyljist áhugi hæstv. ráðherra á því, eins og ræða ráðherra og skýrsla ber með sér, að reyna að túlka allt og toga og teygja í þá átt að að svo miklu leyti sem við séum þá ekki þegar í Evrópusambandinu hljótum við að vera á leiðinni þangað. Margt væri þarft að ræða hér sem að hluta til er komið inn á í skýrslunni. Ég nefni t.d. stjórnarskrá Evrópusambandsins, hina nýju, sem nú má ekki lengur kalla svo af því að það nafn var fellt - hún er kölluð umbótasáttmáli en er að stofni til sama innihald, en þessi leið er valin einfaldlega vegna þess að þjóðir sem eru í hjarta Evrópusamstarfsins sjálfs, Frakkar og Hollendingar, kolfelldu stjórnarskrárdrögin. Þá var valin sú leið hjá Evrópusambandinu að skipta um nafn. Ekki var lagt í að reyna hina gamalkunnu aðferð að láta bara kjósa aftur þangað til rétt niðurstaða fengist heldur var skipt um nafn. Margt er hér vel sagt um umhverfismál og ég tek undir það sem fram kemur í skýrslunni að það er mjög mikilvægt málasvið sem við þurfum að gefa gaum og þar er margt áhugavert á dagskrá á vettvangi Evrópusambandsins. Einnig má segja um orkumálin að þar séu hlutir sem við þurfum að skoða gaumgæfilega og reyndar höfum við þegar átt um það orðastað hér á þessum vettvangi, ég og hæstv. iðnaðarráðherra, hvað fram undan er í þeim efnum miðað við þær nýju áherslur sem kynntar voru 17. september sl. af Evrópusambandinu. Aðeins um þjónustutilskipunina sem einnig er komið inn á hér í skýrslunni. Þar saknaði ég þess mjög að eitthvað væri sagt um Ísland og pólitískar aðstæður og viðhorf á Íslandi gagnvart því máli. Vitnað er til þess réttilega að andstaða hefur verið mikil við innleiðingu þjónustutilskipunarinnar í Noregi. Ríkisstjórn Noregs hefur falið óháðri sérfræðinganefnd að meta hvaða áhrif tilskipunin muni hafa í Noregi og er niðurstöðu að vænta næsta sumar. Reyndar, ef ég veit rétt, starfa undir þeirri nefnd fjórar sérfræðinefndir á viðkomandi sviðum sem eru allar að vinna að þessu máli. Hvar er sambærileg vinna á Íslandi? Hver eru viðhorf ríkisstjórnar Íslands til þjónustutilskipunarinnar? Má ég þá minna á að hún er nátengd annars vegar því sem verið hefur í gangi á vettvangi alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, WTO, og alþjóðasviði þjónustuviðskipta. Við skulum líka hafa í huga nýfallinn dóm Evrópudómstólsins í Vaxholm-málinu svonefnda sem verður ekki fram hjá litið og eru grafalvarleg tíðindi fyrir norrænan launamarkað og réttindi launamanna og fyrir norræna velferðarsamfélagið í heild. Þar úrskurðar Evrópudómstóllinn að lettneskt fyrirtæki sem kom með starfsmenn sína að vinna í Vaxholm að tilteknu verkefni skuli komast upp með að greiða þeim laun samkvæmt lettneskum kjarasamningum en ekki almennum sænskum kjarasamningum. Ekki þarf að fjölyrða um hversu alvarlegt tilræði þetta er við hina almennu kjarasamninga á norrænum vinnumarkaði, sérstaklega auðvitað í Svíþjóð þar sem svo háttar til að almennir kjarasamningar eru ekki lögvarin lágmarkslaun. Það eru þeir að vísu hér á Íslandi þannig að sem stendur erum við betur stödd en þetta er gríðarlega mikilvæg vísbending um það hvernig Evrópudómstóllinn mun túlka og þróa réttinn á næstu árum og að því getur að sjálfsögðu komið að það reyni á gildandi íslenska löggjöf að þessu leyti sem festir almenna kjarasamninga sem lágmarksviðmiðunarlaun. Er víst til frambúðar að það muni halda ef tekið er mið af niðurstöðu Evrópudómstólsins í þessu máli? Ég er ekki endilega sannfærður um það og þarna er á ferðinni mál sem við þurfum að taka mjög alvarlega. Ég er hjartanlega sammála því og það hefur verið margrætt hér að Alþingi þarf að efla sig hvað varðar eftirfylgni og skoðun mála og það á forstigum. Ég hef nefnt það hér að mér finnist sjálfgefið að Alþingi eigi að hafa tengilið í Brussel sem heyri undir utanríkismálanefnd Alþingis svo lengi sem hún er sú nefnd sem fer með þessi mál af hálfu okkar. Að lokum um stöðuna almennt þar sem hæstv. utanríkisráðherra kom m.a. inn á stöðu krónunnar. Nú er það svo ef marka má stjórnarsáttmálann að ekki standa til neinar breytingar í þessum efnum á kjörtímabilinu sem getur varað allt til 2011 ef svo tekst til. Engu að síður segir hæstv. utanríkisráðherra að hún líti á íslensku krónuna sem viðskiptahindrun sem ekki verði búandi við eða varla sé hægt að bjóða upp á. Þetta eru athyglisverð ummæli einnig í ljósi þess að hæstv. ráðherra segir: Ég er sammála forsætisráðherra og formanni Seðlabankastjórnar um að einhliða upptaka evru er ekki valkostur. Er þá hæstv. utanríkisráðherra að segja við okkur: Stefna ríkisstjórnarinnar er að búa við þessa viðskiptahindrun og þetta óviðunandi ástand næstu þrjú árin og það er ekki annað í boði? Ég mundi nú í sporum hæstv. utanríkisráðherra, ef talað er fyrir hönd ríkisstjórnarinnar allrar - sem við skulum gefa okkur - fara dálítið varlega í að útmála ástandið svona. Er nú endilega víst að það sé sanngjarnt að gera aumingja krónuna alltaf að sökudólgi og blóraböggli í þessum efnum? Hver er vandinn í grunninn? Er það krónan eða er það jafnvægisleysið í hagkerfinu? Eru það hagstjórnarmistökin undanfarin ár, er það of mikil verðbólga, of háir vextir? Svarið er já. Ef við ætlum inn í Evrópusambandið og myntbandalagið þurfum við hvort sem er að koma þessum hlutum í lag, við uppfyllum ekki skilyrðin, ekki kríteríurnar, eins og ástandið er í dag. Það er því tómt mál að tala um að við leysum þau vandamál hvort sem við tölum um viðskiptahindrun í formi krónunnar, of háa verðbólgu, of mikla þenslu eða hvað það er annað með þessu og allra síst á líðandi stund. Að óbreyttu gæti beðið okkar sama hlutskipti og Eistlendinga, að fara inn í Evrópusambandið og síðan mundi það frestast ár eftir ár að við gætum tekið upp evru vegna þess að við uppfylltum ekki skilyrðin. Það er núna hlutskipti Eistlendinga að aftur og aftur frestast að þeir geti tekið upp evru, sem þeim er þó skylt að gera eins og nýjum aðildarríkjum Evrópusambandsins þegar þau uppfylla skilyrðin. Ég held að það sé svolítið grunn umræða sem nálgast hlutina á þessum nótum. Það er auðvitað ekki þannig að öll okkar vandamál gufi upp eins og dögg fyrir sólu og eilíf hamingja og sæla bíði 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vék að þeim ummælum mínum sem ég viðhafði í ræðu minni, að ég teldi að krónan væri að verða viðskiptahindrun sem ekki væri hægt að búa við til langframa. Sú skoðun mín er í sjálfu sér óháð stöðunni sem nú er uppi á íslenskum fjármálamarkaði eða í íslenskum efnahagsmálum. Það má eiginlega segja að það sé meira prinsippafstaða eða grundvallarviðhorf sem tengist því að þegar fjármagnsflutningar eru orðnir frjálsir, eins og nú er raunin, og fyrirtæki okkar, bankarnir okkar alþjóðlegir og stærð þeirra eins og raun ber vitni þá fái ekki staðist til langframa að vera með sjálfstæðan gjaldmiðil á þessu svæði. Það er hins vegar ekki dagaspursmál í mínum huga varðandi krónuna. Við höfum oft búið við viðskiptahindranir langtímum og jafnvel áratugum saman án þess að það hafi í sjálfu sér sett allt á hvolf í íslensku samfélagi. Ég tel að þetta sé stefnumið sem við þurfum að hafa og eigum að hafa og það leiði af þeirri alþjóðavæðingu sem orðin er. En eins og ég segi. Það er ekki dagaspursmál, virðulegur forseti, og það tengist heldur ekki einvörðungu þeirri stöðu sem nú er uppi á íslenskum fjármálamarkaði.

Herra forseti. Já, þetta eru fróðlega upplýsingar, að þessi afstaða og ummæli hæstv. utanríkisráðherra séu óháð ástandinu eins og það er í dag. Væntanlega er þessi grundvallarafstaða hæstv. utanríkisráðherra líka óháð stjórnarsamstarfinu, eða hvað? Annars væri þetta væntanlega ekki sett fram í ríkisstjórn sem hefur það ekki á dagskrá að breyta ástandinu. Hér er einhver fræðileg grundvallarafstaða formúleruð sem er óháð stað, tíma og aðstæðum. Þá höfum við það. Nú má sjálfsagt segja út af fyrir sig að mismunandi gjaldmiðlar í heiminum séu viðskiptahindrun. Það væri að sumu leyti einfaldast að eiga viðskipti í heiminum ef það væri bara einn gjaldmiðill. Kannski bara förum við aftur í gullið. En það er ekki þannig. Það eru margir gjaldmiðlar, stórir og smáir. Lönd í kringum okkur sem teljast ekki stór á heimsvísu eru bara alls ekkert að ræða um að kasta sínum lögeyri fyrir róða. Þau reyna hins vegar að reka efnahagsstefnu, styrkja seðlabanka sína og standa þannig að málum að þeim vegni vel þrátt fyrir að þau séu lítil, sjálfstæð hagkerfi með sjálfstæðan lögeyri. Ég hef ekki heyrt neina umræðu, hvorki á Nýja-Sjálandi, í Noregi né annars staðar um að það standi til að henda dollaranum eða krónunni. Það er að sjálfsögðu rétt að það er krefjandi verkefni að vera með lítinn sjálfstæðan gjaldmiðil fljótandi í alþjóðavæddum viðskiptaheimi. Það hefur kosti og það hefur galla. Það má sjálfsagt reikna út að það sé einhver fórnarkostnaður samfara því í viðskiptalegu tilliti og það kosti eitthvað í viðskiptunum. En þá skulum við ekki gleyma kostunum á móti. Þetta er ákvörðun um hvort við ætlum að leggja af sjálfstæða hagstjórn, peningamálastefnu og gjaldmiðil sem 

Virðulegi forseti. Ástandið núna er einmitt birtingarmynd þess hversu erfitt er að vera með sjálfstæðan fljótandi gjaldmiðil á jafnlitlu efnahagssvæði og Ísland er. Það er auðvitað ekki alveg sama hvort við erum að tala um breska pundið, ástralska dollarann eða íslensku krónuna. Ísland er eðli málsins samkvæmt afskaplega lítið svæði. Það er mjög háð utanríkisviðskiptum. Það er með frjálsa fjármagnsflutninga. Fyrirtæki okkar eru alþjóðleg. Við tökum lán í erlendri myntum. Við fáum greitt fyrir vörur okkar í erlendri myntum en erum háð íslensku krónunni á innanlandsmarkaði. Ástandið núna er birtingarmynd þeirra erfiðleika sem eru þessu samfara. Þetta held ég, virðulegur forseti, að við verðum að hafa í huga. Við verðum að líta til einhverrar framtíðar í þessu 

Herra forseti. Ég vil einmitt líta til framtíðar og framtíðin er þannig að íslenska krónan verður okkar gjaldmiðill næstu árin. Ekkert getur breytt því. Það stendur ekki til að hálfu ríkisstjórnarinnar að reyna að breyta því og það tæki hvort sem er mörg ár að semja um aðild að Evrópusambandinu og síðan færi í hönd ferli þar sem við þyrftum að sannreyna að við uppfylltum upptökuskilyrðin í myntbandalagið þannig að við erum alltaf að tala um mörg ár. Þess vegna munum við búa við krónuna næstu árin og þess vegna er mikilvægt að tala hana ekki niður. Það er ekki þannig að ástandið núna sé birtingarmynd þess hversu erfitt sé að vera með litla krónu fljótandi í alþjóðavæddum viðskiptaheimi. Þetta er birtingarmynd þess að 6–8% verðbólga er of mikil verðbólga, að 14% stýrivextir eru of háir og að 10–20% viðskiptahalli er brjálæðislega mikill. Þetta er birtingarmynd hagstjórnarmistaka sem krónan sem slík ber ekki ábyrgð á.

Virðulegi forseti. Þetta var áhugaverð ræða sem hv. þm. Steingrímur Jóhann Sigfússon flutti áðan. Það sem mér fannst sérstaklega áhugavert í henni og vil draga fram og líka fá hv. þingmann til að skýra örlítið betur er að í máli hans sem og máli hv. þingmanna og fylgismanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er sýknt og heilagt að koma upp það sjónarmið að það sé ekkert mál að ganga úr EES og fara út í tvíhliða samstarf við Evrópusambandið. Þetta þykir mér afar áhugavert sjónarmið. Það er eins og Vinstri hreyfingin – grænt framboð geri sér ekki grein fyrir því að þessi samningur er öflugur og dýnamískur og felur í sér sameiginlegan markað með sameiginlegum ávinningi. Tvíhliða samningur er eitthvað allt annað. Mér þykir merkilegt að heyra þau sjónarmið hjá hv. þingmanni og þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að tvíhliða samkomulag við Evrópusambandið sé einhvers konar möguleiki. Ég tel það algjöra firru í ljósi hins sterka og öfluga samstarfs með sameiginlegum ávinningi og sameiginlegum markmiðum á sviði umhverfismála innan Evrópusambandsins. Þessu eigum við að vera aðilar að. Sömuleiðis þykir mér áhugavert, virðulegi forseti, að heyra að hv. þm. Steingrímur Jóhann Sigfússon, 14 árum eftir undirritun samningsins, virðist enn þá berjast gegn honum og enn hafa horn í síðu EES-samningsins þrátt fyrir alla þá hagsæld sem samningurinn hefur fært okkur. Ég tel, virðulegi forseti, að Vinstri hreyfingin – grænt framboð þurfi að koma hreint fram í þessu máli og tala skýrt. En frá mínum bæjardyrum séð kemur tvíhliða samningur aldrei til greina. Ég vil fá hv. þingmann til að skýra mál sitt aðeins betur.

Herra forseti. Ég nefndi tvíhliða samning sem valkost fyrir Ísland ekki einu orði í minni ræðu. Það er misskilningur. Ég var að tala um þá leið sem Sviss hefði farið og vitna til þess hvernig Norðmenn hafa staðið að málum. Afstaða mín til EES-samningsins var á sínum tíma og er enn sú að viðskiptaþættir hans og aðild okkar að innri markaðnum þjónuðu okkur í öllum aðalatriðum vel. Upp á þessu getur hv. þingmaður flett. Það voru aðrir þættir sem gerðu það að verkum að ég lagðist gegn samningnum fremur en viðskiptahlið hans. Það voru stjórnsýsluhættirnir, sá lýðræðishalli sem verður á aðkomu okkar að málum með þessum hætti og ýmsir ágallar Evrópusamvinnunnar sem slíkrar sem ég er ekki hrifinn af. Ég er ekki spenntur fyrir evrópsku stórríki, federalísku ríki og sé Ísland ekki fyrir mér inni í því. Svo var það þetta með stjórnarskrána, sem ég var reyndar búinn að nefna. Ég bið hv. þingmann að lesa ræðu mína aftur. Hún kemst þá væntanlega að raun um að ég nefndi þessa hluti ekki einu orði sem hún krefur mig um að svara fyrir. Ástæða þess að ég tók upp EES-samninginn og umræður um hann á sínum tíma var ósköp einföld. Ég var að svara því sem ég tel vera ósanngjarna og ranga greiningu hæstv. utanríkisráðherra á þeim aðstæðum sem þá voru uppi. Ég vildi bera hönd fyrir höfuð mér og marga aðra sem lögðust gegn samningnum með rökum. Menn geta hlegið að þeim núna og sagt að þetta hafi allt farið öðruvísi og á betri veg. En það má líka hlæja að þeim sem sögðu að Ísland mundi algjörlega lenda undir og gleymast úti á kanti ef það gengi ekki í Evrópusambandið. Það má líka hlæja að umræðunni í Noregi sem var að reyna að afgreiða andstæðinga aðildar Noregs að Evrópusambandinu þannig að Noregur mundi verða undir í Evrópu, verða að einhverju undirmálsríki ef þeir gengju ekki í Evrópusambandið. Þetta var sagt í hið fyrra sinn og þetta var sagt í hið seinna sinn og hefur aldrei verið fjær sanni. Íslandi, Noregi og Sviss hefur vegnað vel þrátt fyrir þær leiðir sem þessi lönd völdu.

Virðulegi forseti. Ég heyri ekki betur en hv. þingmaður sé enn að daðra við þessa tvíhliða hugmynd og þyki hún jafnvel koma til greina. Í ljósi orða hans vil ég spyrja hv. þingmann, vegna þess hvernig EES-samstarfið er að breytast og Evrópusambandið er að breytast gríðarlega og mörk á milli innri markaðarins og annarra sviða stefnumótunar innan Evrópusambandsins að verða óljósari, það gerist mjög hratt í kjölfar nýundirritaðs Lissabon-sáttmála. Ég vildi því spyrja hv. þingmann, þar sem hann virðist svo andvígur þátttöku okkar í nánu samstarfi innan Evrópusambandsins: Hvað vill hann þá gera við EES-samninginn í framtíðinni? Hvernig sér hann fyrir sér þróun samnings og þátttöku Íslands í því? Endar það, miðað við sjónarmið hans hvað varðar þetta samstarf, með að hann vilji segja samningnum upp? Það er eðlilegt að spyrja þessarar spurningar. Breytingarnar eru hraðar og við Íslendingar þurfum að vera 

Herra forseti. Ég er mikill Evrópusinni. Ég er einlægur stuðningsmaður þess að við Íslendingar vinnum með nágrannaþjóðum okkar. Ég er mikill stuðningsmaður vestnorrænnar samvinnu. Það er evrópsk samvinna. Ég er mikill stuðningsmaður norrænnar samvinnu, það er evrópsk samvinna. Ég er mikill stuðningsmaður þátttöku okkar í samevrópskum stofnunum og sit reyndar í Evrópuráðinu. Það er misskilningur ef hv. þingmaður heldur að eitthvað vanti upp á áhuga minn á því að við vinnum með öðrum þjóðum.  EES-samningurinn er staðreynd. Hann var framför að ýmsu leyti frá því sem áður gilti, bókun 6 t.d. um tolla- og viðskiptakjaramál. Ég tel að í öllum aðalatriðum þjóni hann okkur vel hvað viðskiptahliðina snertir. Komi til breytinga á honum sæjum við fyrir okkur að við mundum að sjálfsögðu reyna að búa um okkar viðskiptakjör og grundvöll samvinnu okkar við önnur Evrópuríki þannig að hann yrði ekki lakari en hann er. En það mætti gjarnan einfalda stofnanaþáttinn 

Virðulegi forseti. Ræða hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar olli mér nokkrum vonbrigðum. Ég hélt nefnilega, þegar ég sá hann klappandi í fremstu röð til að fagna kosningasigri SF í Danmörku í haust, að hann ætlaði kannski að taka sér til fyrirmyndar framsækin og opin viðhorf þess ágæta flokks til Evrópusamrunans. En ræða hans benti til þess að hann „parkeri“ flokknum enn og aftur í sömu hjólför óbreytts ástands. Sérstakt áhyggjuefni í því samhengi er afstaða hv. þingmanns til spurningarinnar um gjaldmiðilinn. Hann segir að það sé sérstakur ávinningur af því að halda í íslenska krónu, ávinningur á móti kostnaði. Þá vil ég bara fá að spyrja hann: Hvar er ávinningurinn? Nú er það svo að hagfræðingar Alþýðusambandsins og Samtaka iðnaðarins eru eiginlega aldrei sammála um nokkurn skapaðan hlut. Eitt eru þeir þó sammála um, þ.e. um að herkostnaður þjóðarinnar af gjaldmiðlinum sé 72 milljarðar á ári í jafnvægisástandi - í jafnvægisástandi, hv. þingmaður. Þar af leggist á heimilin kostnaður upp á 36 milljarða kr., heimilin sem eiga sér færri bjargir en stórfyrirtækin sem geta fjármagnað sig í evru og þar af leiðandi valið að fara úr þessu umhverfi. Ég verð að spyrja hv. þingmann, af því að hann telur sig mæla fyrir hag vinnandi fólks: Með hvaða rökum er hægt að réttlæta þær álögur á vinnandi fólk? Hvaða ávinningur af krónunni er þess virði að leggja slíkar byrðar á venjulegt fólk, venjulegar fjölskyldur í landinu með ofurvöxtum og endalausum óstöðugleika?

Herra forseti. Ég hélt kannski að hv. þingmaður ætlaði að óska mér til hamingju með kosningasigur Die Linke og ekki bara láta nægja að staldra við SF. Ég ræði þessi mál iðulega við ágæta félaga mína þar á bæ og er alls ekki sammála þeim að öllu leyti en staða Danmerkur sem rótgróins aðildarríkis að Evrópusambandinu er talsvert önnur. Má ég þá minna á, úr því að sá flokkur er nefndur, að hann á kannski hvað stærstan þátt í því að Danir hafa mótað þátttöku í Evrópusambandinu með nokkuð sérstökum hætti. Þeir hafa náð sér í undanþágur og standa utan við samstarfið á ýmsum sviðum sem hafa verið pólitískt viðkvæm og umdeild í Danmörku og þar hefur Sósíalíski þjóðarflokkurinn leikið lykilhlutverk. Svo kemur hv. þingmaður með tröllatölur um hinn ægilega herkostnað af því hafa krónuna og vera ekki í Evrópusambandinu og það séu skrýtnir verkalýðssinnar sem reyni að verja þessi ósköp. Hver er ávinningurinn? spyr hv. þingmaður þóttafullur. Gæti ávinningurinn verið full atvinna, gæti það hugsast? Gæti hugsast að það væri eitthvað rétt í því sem Svíar sögðu þegar þeir felldu upptöku evrunnar, að þeir óttuðust að það að taka upp evru gæti þýtt að þeim gengi verr að tryggja fulla atvinnu og standa vörð um sænska velferðarkerfið þegar hagsveiflan í Svíþjóð yrði önnur en hún er á meginlandi Evrópu, og er þó Svíþjóð líklega talsvert nær í efnahagslegu tilliti meginlandsríkjunum en við erum? Auðvitað er ekki hægt að fara yfir það með tæmandi hætti í örstuttu andsvari hverjir eru kostir og gallar gjaldmiðilsins, hver er fórnarkostnaðurinn á eina hlið og hverjir eru mögulegir ávinningar á hina. Það er a.m.k. skynsamlegt að ganga hægt um gleðinnar dyr og það er ekki sanngjarnt að taka ræfils krónuna og gera hana að sökudólgi fyrir háum vöxtum, verðbólgu, viðskiptahalla og klúðri í hagstjórn. En það er auðvitað það sem hv. þingmaður er að gera. Öðruvísi talaði Samfylkingin á síðasta kjörtímabili. Þá stóð ekki á því að hún væri að reyna að senda reikninginn á rétt heimilisfang, þ.e. á fyrrverandi ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður virðist nú deila þeim misskilningi með nokkrum öðrum að Danir séu með sjálfstæðan gjaldmiðil. Mjög gott dæmi um að aðild að evrunni þurfi ekki að kalla á atvinnuleysi er einmitt ástandið í Danmörku. Danir búa við evru í reynd. Það eru mörg önnur lönd í Evrópu sem geta sýnt mjög góða niðurstöðu í atvinnumálum. Því fer því fjarri að hægt sé að setja samasemmerki á milli atvinnuleysis annars vegar og upptöku evru hins vegar. Það sem hv. þingmaður skuldar þjóðinni er skýring á því hvar hinn sérstaki ávinningur liggur og hvað það er sem gerir það réttlætanlegt að leggja slíkar álögur á íslensk heimili og íslensk smáfyrirtæki og hlaða þannig undir stórkapítalið sem hv. þingmaður þykist alltaf á móti, a.m.k. til hátíðabrigða.

Herra forseti. Ég nenni ekki að fara í þetta í einhverjum útúrsnúningastíl. Það er að sjálfsögðu fullgilt viðfangsefni að fara yfir það hvað þessi staða kostar okkur og að hvaða marki er sanngjarnt að segja að gjaldmiðillinn og sjálfstæð peningamálastefna og hagstjórn sé íþyngjandi og kosti heimili eða skuldsett atvinnulíf. En það má ekki gleyma öllum öðrum þáttum. Það þýðir ekki bara að horfa á aðra hlið myndarinnar. Þessi uppstilling Samfylkingarinnar, að öll okkar vandamál gufi upp eins og dögg fyrir sólu, matarverðið verði miðevrópskt, vaxtakostnaðurinn sá sami og allt í himnalagi, öll vandamálin hverfi án þess að neinir gallar komi á móti, er einfeldningsleg. Mér finnst hún afskaplega yfirborðskennd, að reyna að fara svona í þessi flóknu og erfiðu mál. Ég viðurkenni að það er líklegt að við verðum að sætta okkur við einhvern viðbótarvaxtakostnað. Það er þröskuldur í viðskiptum að færa viðskipti milli mynta og allt það. En það er hvergi nærri þessum stóru tölum sem hv. þingmaður nefnir vegna þess að þær eru fengnar með því að taka ójafnvægið í hagkerfinu eins og það er 

Virðulegur forseti. Hér ræðum við skýrslu um stöðu Íslands á innri markaði Evrópu. Í skýrslunni eru fyrst og fremst reifuð hin ýmsu atriði sem snerta stöðu Íslands í Evrópusamrunanum og framkvæmd þeirra samninga sem við koma þeirri stöðu sem Ísland hefur á þeim vettvangi. Að sama skapi er farið yfir einstök mál sem eru og hafa verið til meðferðar ýmist innan ESB eða innan EFTA og geta haft áhrif hér á landi. Í skýrslunni segir að henni sé ætlað að bæta upplýsingagjöf til alþingismanna vegna þess að Evrópumál hafi ekki hlotið þá umræðu sem þjóðarhagsmunir standa til. Það er að mínu mati ekki alls kostar rétt því að í tíð Halldórs Ásgrímssonar voru bornar fram tvær stórar og miklar skýrslur, annars vegar um landbúnað og hins vegar um fiskveiðiauðlindina, svo að því sé nú haldið til haga. Þetta eru því ekki svo mikil nýmæli eins og látið er í skína. Í skýrslunni er ekkert tæpt á þeim stóru spurningum sem ég hefði haldið að hæstv. utanríkisráðherra mundi velta upp, þ.e. hvernig hagsmunum Íslendinga verði best borgið í framtíðinni gagnvart Evrópusambandinu, stöðu gjaldmiðilsins, mögulegri upptöku evru o.s.frv. Skýrslan er þannig líkari sendiskýrslu sendiráðs Íslands í Brussel og er ágæt sem slík. Að vísu kom hæstv. ráðherra inn á meiri pólitísk atriði í ræðu sinni en það er mjög áberandi að ekki skuli vera rætt um ofantalin atriði þegar maður les skýrsluna sjálfa yfir. Ég vil líka minna á að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarflokkanna frá því í fyrravor er kveðið á um að komið verði á fót föstum samráðsvettvangi stjórnmálaflokka á Alþingi sem fylgist með þróun mála í Evrópu og leggi mat á breytingar út frá hagsmunum Íslendinga. Nefndin hafði samráð við innlenda sérfræðinga og hagsmunaaðila eftir þörfum. Vera má að hæstv. utanríkisráðherra ætli sér að koma því þannig fyrir að þessar stóru spurningar verði ræddar á þeim samráðsvettvangi sem við sáum ekki bóla á fyrr en nú í dag. Nú er upplýst að búið er að skipa aðra Evrópunefnd og þar er verið að innleiða einhvern nýjan stíl. Það eru tveir formenn í nefndinni. Þetta er tvíhöfða nefnd. Hér blasir við að einhvers konar trúnaðarbrestur er á ferðinni eða eitthvert ógnarjafnvægi sem birtist í því að það eru tveir formenn, bæði hv. þm. Illugi Gunnarsson og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson. Í síðustu Evrópunefnd dugði að hafa einn formann. Það var hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason. Nú á sem sagt að setja tvo formenn yfir nefndina, einn frá hvorum stjórnarflokki, og ég spyr bara: Er þetta nýi stíllinn sem á að innleiða hér? Hvernig verður með nefndina sem á að skipa í varnarmálum og ekki er búið að gera? Verður hún tvíhöfða líka? Hvernig er það með nefndina sem á að endurskoða kvótakerfið með tilliti til byggðarlaganna? Verður hún tvíhöfða líka? Hér blasir við trúnaðarbrestur milli ríkisstjórnarflokkanna sem veldur því að settir eru tveir formenn yfir verkefnið. Í skýrslunni kemur fram að formleg aðkoma íslenskra stjórnvalda að EES-málum innan Evrópusambandsins takmarkast við fyrstu stig tillagna frá framkvæmdastjórn ESB og reynslan hefur sýnt að unnt er að hafa áhrif á þróun mála innan sambandsins á þessu stigi þegar rétt er á málum haldið og þau eru unnin nógu snemma. Fram kemur að mikilvæg forsenda slíkrar málafylgju er að Alþingi og kjörnir fulltrúar hafi vakandi auga á málefnum innri markaðar mun fyrr í stefnumótunar- og löggjafarferlinu en hingað til hefur tíðkast. Vil ég sérstaklega taka undir að Alþingi þarf að endurskoða vinnubrögð sín til þess að betur sé unnt að taka á málum og standa betur vörð um hagsmuni Íslands á vettvangi EES. Ég heyrði ekki betur en að hæstv. utanríkisráðherra nefndi að það kæmi til greina að skoða hér í samráði við þingið að setja upp einhvers konar Evrópunefnd á vettvangi þingsins. Það eru fordæmi fyrir því í öðrum þjóðþingum á Norðurlöndum. Alla vega er alveg ljóst að utanríkismálanefnd þarf að fara miklu betur yfir málin en hún hefur gert hingað til. Það er vilji þar til að gera svo og það hefur verið rætt á vettvangi nefndarinnar. Varðandi ESB-aðild, sem maður taldi kannski að yrði hér aðalumræðuefnið, vil ég sérstaklega taka fram að innan allra stjórnmálaflokka eru skiptar skoðanir um Evrópumál og afstöðuna til hugsanlegrar aðildar Íslands að ESB eða þess að vera áfram utan sambandsins. Þannig er það einnig í Framsóknarflokknum og það er ekkert launungarmál. Á sínum tíma voru mjög skiptar skoðanir um EES-samninginn, m.a. í Framsóknarflokknum þar sem þingmenn sáu framtíðina í mjög mismunandi ljósi. Að flestra mati gengu þær hrakspár sem menn settu fram á þeim tíma ekki eftir. Nú er breið samstaða um að EES-samningurinn hafi gefið okkur gríðarleg tækifæri og eflt framfarir á sviði félagslegra réttinda, umhverfismála, neytendamála, menntamála, rannsóknar og þróunar, nýsköpunar, svo ekki sé minnst á viðskipti. Í dag eru jafnskiptar skoðanir um framtíðina hvað ESB varðar. Það eru kostir og gallar við ESB-aðild. Þetta er ekki einföld umræða. Rök þeirra sem hafna aðild - og ég vil leyfa mér að nota hálfgerðan stikkorðastíl vegna þess að tími minn er takmarkaður - eru þau að með aðild yrði mikil breyting á íslensku samfélagi, það yrði mikið mál, það yrði mjög stórt skref. Við mundum kalla yfir okkur yfirþjónustuvald og sjálfstæði þjóðarinnar mundi minnka. Maður heyrir rökræðuna um sjálfstæði þjóðarinnar sérstaklega hjá fólki af eldri kynslóðinni sem minnist þess þegar Ísland varð lýðveldi 1944. Þau rök eru líka höfð í frammi að fiskveiðar séu svo mikilvægur atvinnuvegur hér að við getum alls ekki gengið í sambandið. Ég vil í því sambandi taka fram að Framsóknarflokkurinn hefur einmitt skilgreint samningsmarkmið varðandi hugsanlega inngöngu í ESB. Ef það kemur upp er alveg ljóst að að tryggja þarf forræði Íslendinga yfir auðlindinni, að hún glatist ekki og það sé skýlaus réttur Íslendinga að við hagnýtum auðlindina í efnahagslögsögu Íslands. Þeir sem hafna aðild hafa líka áhyggjur af landbúnaðarmálum og breytingum sem geta orðið með inngöngu. Þeir hafa áhyggjur af einangrun og höftum, m.a. við gerð fríverslunarsamninga, að við mundum hafa lítil sem engin áhrif inni í þessu stóra sambandi og minni tök á inngripum vegna efnahagslegra sveiflna. Hins vegar sjá þeir sem hlynntir eru aðild og vilja skoða nánari samruna varðandi stöðu Íslands og Evrópusambandsins, hlutina í allt öðru ljósi, sömu hlutina. Þeir telja að þetta sé lítið skref, við séum nánast orðin aðilar í Evrópusambandinu, og kalla þetta aukaaðild. Við erum aukaaðilar í dag. Við erum aðilar að innri markaðnum, við höfum fjórfrelsið og það er engin stórkostleg breyting sem felst í aðild. Þeir sem vilja aðild segja líka að þjóðir heims séu hættar að skilgreina sig sem algjörlega einar og algjörlega sjálfstæðar. Þær eru hluti af heild og þurfa að gefa eitthvað eftir af sínum áhrifum og draga fram þau rök að við höfum gefið eftir eitthvað af okkar eigin landi, m.a. á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, NATO og ýmsum alþjóðasamningum. Þeir draga líka fram að full innganga muni hugsanlega lækka vöruverð, gera viðskiptahætti hagkvæmari og að við mundum losna við veikleika krónunnar. Þeir segja líka að við mundum hafa áhrif. Í dag höfum við lítil sem engin áhrif og það væri meira sjálfstæði að fara inn og hafa þá áhrif innan frá. Þessir aðilar telja ekki að miklar breytingar yrðu gagnvart sjávarútveginum. Ég dreg þó alltaf fram að framsóknarmenn telja sjávarútveginn vera algjörlega sératriði og að standa beri vörð um sjálfstæði okkar gagnvart honum. Öll þau viðhorf sem ég hef nefnt hér ber að virða þó að þau séu svona misjöfn. Varðandi Framsóknarflokkinn hefur komið fram hjá fulltrúum okkar - ég vil leyfa mér að vitna í sérálit fulltrúa okkar sem unnu í Evrópunefndinni árið 2007 á síðasta ári. Þar segir, með leyfi forseta: „Hvort Ísland eigi að sækja um aðild að ESB telur Framsóknarflokkurinn að þeirri spurningu verði fyrst svarað í kjölfar upplýstrar almennrar umræðu óháð flokkadráttum. Skýrsla Evrópunefndarinnar er mikilvægt skref í þá átt. Framsóknarflokkurinn telur jafnframt að langvarandi jafnvægi og varanlegur stöðugleiki í efnahagsmálum sé meginforsenda hugsanlegrar aðildar að Evrópusambandinu. Þannig geta Íslendingar byggt ákvarðanir sínar á styrkleika og í samræmi við sinn eigin metnað og vilja sem frjáls og sjálfstæð þjóð. Framsóknarflokkurinn telur enn fremur nauðsynlegt að stjórnarskrá Íslands verði aðlöguð nýjum veruleika í Evrópu- og alþjóðasamstarfi, m.a. til þess að tryggja að þátttaka Íslands í því sé hafin yfir allan vafa í nútíð og framtíð. Þótt Framsóknarflokkurinn telji ekki ástæðu til stefnubreytinga varðandi aðild Íslands að Evrópusambandinu á þessum tímapunkti er ljóst að aðstæður og forsendur geta breyst, jafnvel með skömmum fyrirvara. Þannig vekur Framsóknarflokkurinn sérstaka athygli á því að hann er eini stjórnmálaflokkurinn á Íslandi sem unnið hefur að skilgreiningum samningsmarkmiða fyrir Íslands hönd ef til aðildarviðræðna við Evrópusambandið kæmi. Með tilliti til hugsanlegra aðildarviðræðna í framtíðinni er mikilvægt að Íslendingar gefi sér ekki niðurstöðu fyrir fram. Fordæmin sýna að tekið er tillit til sérstöðu ríkja og samningsmarkmið Íslands mundu ávallt hafa að leiðarljósi þjóðarhagsmuni og sérstöðu landsins. Yfirráð yfir auðlindum og nauðsynleg aðlögun. Til að tryggja framtíðarhagsmuni þjóðarinnar telur Framsóknarflokkurinn mikilvægt að áfram verði unnið að stefnumótun og markmiðasetningu Íslands í Evrópusamstarfi.“ Þetta er tekið upp úr séráliti fulltrúa Framsóknarflokksins á síðasta ári. Ég vil líka nefna hér að á árunum 2000–2001 vann nefnd í flokknum að Evrópumálum. Nefndin skilaði skýrslu þar sem við skilgreindum mikilvæg markmið á sviði fiskveiða og landbúnaðar og búvöruiðnaðar á sviði byggðamála svo eitthvað sé nefnt. Þar var líka sett fram forgangsröðun og ég vil koma henni hér á framfæri vegna þeirra umræðna sem voru áðan um mögulega tvíhliða samninga. Niðurstaða nefndar Framsóknarflokksins var sú að númer eitt í forgangsröðinni ætti að vera að viðhalda EES-samningnum. Það væri skynsamlegast í stöðunni á þeim tíma. Ef ekki gengi upp að viðhalda EES-samningnum þá var atriði númer tvö að sækja um aðild. Númer þrjú var tvíhliða samningur. Tvíhliða samningi var því raðað neðst. Það sýnir svolítið þá umræðu sem átt hefur sér stað í Framsóknarflokknum. Ljóst er að Evrópusambandið hefur tekið miklum breytingum á liðnum árum. Fjöldi aðildarríkja hefur tvöfaldast frá gildistöku EES-samningsins. Við þurfum því að fylgjast afar vel með þróuninni og fylgjast með því sem önnur ríki eru að gera. Við verðum að fylgjast vel með umræðu og ákvörðunum Norðmanna og hugsanlega nýjum ákvörðunum Dana og Breta um evruna. Að öðru leyti er ekkert sem þrýstir á um ákvarðanir Íslendinga núna. Ég vil draga það fram í lokin að eðlilegt er að Íslendingar skoði nánara samstarf við Noreg. Samkvæmt nýjum skoðanakönnunum í Noregi hefur stuðningur við aðild þar ekki verið minni í manna minnum, skilst mér. Aðeins þriðji hver maður þar vill nú aðild að Evrópusambandinu en fyrir þremur árum voru fylgismenn í meiri hluta í öllum könnunum. Þannig má færa rök fyrir því að það dregur úr fylgni við Evrópusambandsaðild í Noregi. Einnig hefur komið fram að Jens Stoltenberg, forsætisráðherra Noregs, sem er yfirlýstur Evrópusinni, sjái ekki fram á að Evrópusambandsaðild þar í landi verði á dagskrá á næstunni. Thorbjörn Jagland, forseti norska Stórþingsins og fyrrverandi forsætisráðherra, sem einnig er mikill Evrópusinni, greindi frá því að hann hefði frekar litla trú á því að norska þjóðin mundi taka upp viðræður um aðild á næstunni. Mjög fátt bendir til þess í augnablikinu að Norðmenn færi sig eitthvað nær Evrópusambandsaðild. Af því tilefni tel ég mjög mikilvægt að Íslendingar styrki samband sitt við Noreg sérstaklega vegna þess að við þurfum að standa saman á næstu árum gagnvart því að viðhalda EES-samningnum. Það er ekkert sem bendir til þess að Ísland eða Noregur stígi eitthvert skref á næstunni varðandi inngöngu. Ég vil að lokum segja að meginstefna Framsóknarflokksins er að byggja samskipti sín við Evrópusambandið á EES-samningnum og það er ekkert sem kallar á breytingar á þeirri afstöðu á næstu missirum. Flokkurinn hefur hins vegar aldrei útilokað aðild og telur að við eigum að vinna að samningsmarkmiðum okkar, skilgreina þau, af því ef aðstæður breytast er mjög mikilvægt að vita hvað við viljum og hvað við teljum ásættanlegt varðandi Evrópusambandsaðild.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu um Evrópumál þar sem farið var vítt yfir sviðið og m.a. rök með eða á móti Evrópusambandsaðild. Það sem ég hef átt erfitt með að átta mig á er stefna Framsóknarflokksins til aðildar að Evrópusambandinu. Hv. þingmaður sagði hér í hreinskilni að skiptar skoðanir væru innan Framsóknarflokksins um hvort Ísland ætti að gerast aðili að Evrópusambandinu eða ekki. Ég get alveg tekið undir að það hafa greinilega verið skiptar skoðanir innan þess flokks. Fyrir mér sem áhorfanda utan frá verð ég nú að segja að stefnan hefur verið býsna þokukennd á þeim bænum. Þrátt fyrir að ræða hv. þingmanns hafi að mörgu leyti verið ágæt, fékk ég nú ekki alveg botn í hver stefna Framsóknarflokksins til aðildar Íslands að Evrópusambandinu er. Ég minni á að Halldór Ásgrímsson, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, daðraði lengi við Evrópusambandsaðild og gekk meira að segja svo langt að spá því á viðskiptaþingi að Ísland yrði orðinn aðili að Evrópusambandinu árið 2015. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir hefur verið talsmaður sömu sjónarmiða og hann. Aftur á móti hefur núverandi formaður Framsóknarflokksins, Guðni Ágústsson, algjörlega tekið fyrir slíka aðild og í sama streng hefur hv. þm. Bjarni Harðarson tekið. Þannig að ég hlýt að spyrja: Hver er stefna Framsóknarflokksins varðandi hvort Ísland eigi að gerast aðili að Evrópusambandinu og hver er stefna hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur til málsins? Er hún þeirrar skoðunar að Ísland eigi að sækja um aðild að Evrópusambandinu? Ég veit hver mín skoðun er. 

Virðulegur forseti. Eins og fram kom í ræðu minni voru skiptar skoðanir um aðild að EES-samningnum á sínum tíma. Ég studdi þá EES-samninginn með ráðum og dáð og ég tel að það hafi verið rétt og að við höfum uppskorið afar margt jákvætt með EES-samningnum. Það kom líka fram hjá mér að það eru skiptar skoðanir í dag innan Framsóknarflokksins um þessi mál og það er ekkert launungarmál. Það eru skiptar skoðanir í flestum flokkum um hugsanlega aðild að ESB. Við sjáum að það eru skiptar skoðanir innan ríkisstjórnarinnar. Ekki verið að tala um að sækja um á þeim vettvangi og það er ekki einu sinni hægt að hafa einn formann í nefndinni sem á að ræða um Evrópumál heldur þarf tvo formenn, hvorn frá sínum flokknum. Því er alveg ljóst að það eru ekki mjög hreinar línur varðandi umsókn að ESB. Ég tel sjálf að það eigi ekki að sækja um aðild að Evrópusambandinu við þær aðstæður sem núna eru. Ég útiloka það hins vegar alls ekki til framtíðar og það er rétt að Halldór Ásgrímsson, fyrrverandi formaður flokksins, spáði því að árið 2015 værum við komin inn í Evrópusambandið. Það má vel vera að það gangi eftir. Það getur líka vel verið að það verði ekki. Aðalatriðið er, og það viljum við framsóknarmenn undirstrika, að við þessar aðstæður sem nú eru byggjum við á EES-samningnum. Við verðum hins vegar að vera tilbúin ef aðstæður breytast og þá verðum við að hafa okkar samningsmarkmið skilgreind og við höfum lagt mikla vinnu í það. Við erum líka núna að hefja vinnu við að skoða stöðu krónunnar. Við höfum talsverðar áhyggjur af gjaldmiðlinum okkar. Krónan er veik og hún á erfitt uppdráttar núna í hnattvæðingunni þannig að við erum að setja það í gang til að skoða sérstaklega hvernig við getum brugðist við því og það má vel vera að sú vinna muni hafa einhver áhrif á stefnuna til framtíðar. Það er ekki hægt að útiloka það. En stefnan er þessi: Við viljum byggja á EES-samningum eins og stendur en útilokum ekki aðild til framtíðar frekar en annað.

Herra forseti. Nú er um það bil ár liðið frá því að Evrópunefndin sem ég veitti formennsku lauk störfum og skilaði skýrslu sinni. Á síðasta þingi gafst aldrei tækifæri til að ræða skýrslu nefndarinnar. Í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar segir á hinn bóginn að skýrsla Evrópunefndar sé grundvöllur nánari athugunar á því hvernig hagsmunum Íslendinga verði í framtíðinni best borgið gagnvart Evrópusambandinu. Þessi orð í stjórnarsáttmálanum eru fagnaðarefni fyrir okkur sem störfuðum í nefndinni sem skipuð var af Davíð Oddssyni á sínum tíma. Í nefndinni áttu fulltrúar allra flokka sæti og lögðum við okkur fram um að kynnast öllum þáttum samstarfs Íslands og Evrópusambandsins. Meginniðurstaða nefndarinnar varð sú að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið, EES-samningurinn, hefði staðist tímans tönn og að hann væri sá grundvöllur sem samskipti Íslands og Evrópusambandsins byggðist á og rétt væri að þróa áfram. Nefndin fór í saumana á Schengen-samstarfinu og bendir á að það verði sífellt viðameira. Innan Evrópusambandsins gætir þeirrar viðleitni að samvinna ríkjanna á sviði laga og réttar verði ekki lengur á grundvelli þjóðréttarsamninga heldur flytjist undir fyrstu stoð sambandsins og þar með meirihlutaákvarðanir á vettvangi þess. Þetta hefur gerst með hinum nýja stofnsamningi Evrópusambandsins sem kenndur er við Lissabon og er nú til meðferðar í aðildarlöndum sambandsins. Nefndin taldi hins vegar að breytingar innan Evrópusambandsins, aukið vægi þings þess og fjölgun aðildarríkja hefði ekki hróflað við EES-samningnum. Þessi niðurstaða nefndarinnar stenst gagnrýni eftir gerð Lissabon-sáttmálans um nýskipan mála innan Evrópusambandsins. Hann hefur ekki nein áhrif á inntak og efni EES-samstarfsins. Það var mat nefndarinnar að framkvæmd EES- og Schengen-samninganna hefði almennt gengið vel. Ágreiningsefni hefðu verið leyst innan ramma samninganna en það verði ekki gert án góðrar eftirfylgni. Þegar á heildina er litið taldi nefndin að vel hefði til tekist á vettvangi Alþingis og framkvæmdarvaldsins að vinna að framgangi mála á grundvelli EES- og Schengen-samninganna og að vel hefði tekist til við að gæta hagsmuna Íslands þegar hugað væri að þátttöku í nefndum, fyrirvörum og að stækkun EES árið 2004. Nefndin varð sammála um að æskilegt væri að samskipti Íslands við Evrópusambandið yrðu aukin á ýmsum sviðum og er víða að finna ábendingar þess efnis í skýrslu nefndarinnar. Benti nefndin á að Íslendingar tækju þegar virkan þátt í tæplega 200 nefndum og sérfræðingahópum framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins en full ástæða væri til að efla þá þátttöku og nýta með því enn frekar þau tækifæri sem gæfust til að hafa áhrif á stefnumótun sambandsins í þessum efnum. Þá taldi nefndin miklu skipta að fylgjast náið með því hvernig samstarf Evrópusambandsríkjanna þróaðist á sviði utanríkis- og öryggismála. Í stuttu máli taldi nefndin óhjákvæmilegt að Ísland legði áherslu á aukna þátttöku stjórnmálamanna og embættismanna í hagsmunagæslu tengdri Evrópusamstarfi með það að markmið að auka áhrif Íslands á mótun og töku ákvarðana á þessum vettvangi. Skýrsla sú sem utanríkisráðherra kynnir hér í dag og unnin er af viðskiptasviði utanríkisráðuneytisins og sendiráði Íslands í Brussel endurspeglar vel áherslur Evrópunefndarinnar. Með skýrslunni er til dæmis fylgt fram tillögu Evrópunefndar um að ríkisstjórnin gefi Alþingi árlega skýrslu um þróun EES- og Schengen-mála sem og um helstu stefnumál ríkisstjórnarinnar í samskiptum við Evrópusambandið. Skýrsla utanríkisráðherra ber með sér að innan Stjórnarráðsins og á vettvangi ríkisstjórnarinnar er unnið að málum á grundvelli tillagna Evrópunefndar. Utanríkisráðuneytið hefur samkvæmt skýrslu ráðherrans unnið að því að skilgreina með hvaða hætti unnt sé að hrinda í framkvæmd ýmsum þeim tillögum sem er að finna í skýrslu nefndarinnar. Ég fagna þessari áherslu í starfi utanríkisráðuneytisins. Ég tel einnig að mat ráðuneytisins á niðurstöðum Evrópunefndarinnar sé rétt þegar segir í lok skýrslu utanríkisráðherra að athugun á stöðu Íslands gagnvart Evrópusambandinu sýni í hnotskurn hve náið Ísland stendur kjarna Evrópusamrunans og hvaða áhrif regluverk innri markaðarins hefur hér á landi. Mikilvægt er að allir aðilar sem koma að málum á þessu sviði hafi þetta hugfast því hagsmunirnir eru ríkir og kalla í raun á það að Ísland komi fram á þessu sviði líkt og um væri að ræða aðildarríki ESB. Ráðuneytið segir einnig, með leyfi hæstv. forseta: „Í ljósi þessa markar skýrsla Evrópunefndar ákveðin tímamót þar sem lagðar eru til ákveðnar tillögur um hvernig efla megi hagsmunagæslu Íslands á þessu sviði.“ Ráðuneytið boðar að það muni á næstu mánuðum vinna frekar úr ábendingum Evrópunefndar og leggja síðan ákveðnar tillögur fyrir ríkisstjórn. Skýrsla utanríkisráðherra sem hér er til umræðu sver sig sem sagt mjög í ætt við skýrslu og tillögur Evrópunefndar að því leyti að utanríkisráðuneytið leitast við að nálgast viðfangsefnið með vísan til þeirra leiða sem íslensk stjórnvöld hafa til að móta þann hluta Evrópuréttarins sem beint snertir íslenska hagsmuni. Til þess hafa Íslendingar fjölmörg úrræði og að mínu mati og Evrópunefndarinnar hafa þau ekki verið nýtt til fulls. Í Evrópumálum er brýnasta verkefni íslenskra stjórnvalda og þar með Alþingis að átta sig vel á stöðunni eins og hún er, sinna þeim verkefnum sem við blasa og nýta augljós tækifæri til öflugrar íslenskrar hagsmunagæslu í hinum góðu samskiptum sem við eigum við Evrópusambandið. Í því efni ber ekki að gera lítið úr þeirri staðreynd að á pólitískum vettvangi hér heima fyrir hefur tekist góð sátt um Evrópustefnuna eins og fram hefur komið í þessum umræðum. Við öllum raunsæjum mönnum blasir að ekkert knýr sérstaklega á um að breytt sé um þessa stefnu, hvorki með vísan til íslenskra hagsmuna né vegna óska frá Evrópusambandinu. Hvorki þeir sem koma á fund Evrópunefndar né aðrir hafa bent á skýra og augljósa íslenska hagsmuni sem knýja á um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Ég geri ekki lítið úr skoðunum þeirra sem hafa að pólitískri hugsjón að Ísland gangi í Evrópusambandið. En ég gef hins vegar lítið fyrir þá hugsjón gagnvart hag Íslands af því að leggja rækt við EES-samninginn og nýta ákvæði hans til fulls. Evrópunefndinni var ekki ætlað að taka afstöðu til þess hvort Íslendingar ættu að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það mál bar að sjálfsögðu á góma í störfum nefndarinnar og var meðal annars rætt á fundum hennar í Brussel við Olli Rehn sem fer með stækkun Evrópusambandsins í framkvæmdastjórn þess. Í skýrslu nefndarinnar kemur fram að búast megi við að aðildarferlið gagnvart Evrópusambandinu taki tvö til þrjú ár, en þar er einnig vakið máls á því að hér heima fyrir þurfi að breyta stjórnarskrá og efna til þjóðaratkvæðagreiðslu vegna framsals á fullveldi þjóðarinnar áður en Ísland getur gengið í sambandið. Virðulegi forseti. Alþingi þarf að líta í eigin barm þegar hugað er að núverandi samskiptum okkar við Evrópusambandið. Samkvæmt skýrslu utanríkisráðherra sem hér er til umræðu er markmið hennar að skerpa sýn þingmanna og forsendur, stefnumið og tilgang Evrópulöggjafar. Þar segir einnig að nauðsynlegt sé fyrir Íslendinga að gæta hagsmuna sinna þegar framkvæmdastjórnin fjalli um mál á fyrstu stigum þeirra og mikilvæg forsenda slíkrar málafylgju sé að Alþingi og kjörnir fulltrúar hafi vakandi auga á málefnum innri markaðarins mun fyrr í stefnumótunar- og löggjafarferlinu en hingað til hefur tíðkast. Þá kemur einnig fram að utanríkisráðherra vill leggja sitt af mörkum til að auka hlut Alþingis, utanríkismálanefndar og eftir atvikum annarra nefnda þingsins í ákvörðunum sem varða ESB og EFTA, þetta sé þeim mun brýnna þar sem Lissabon-sáttmáli ESB færi Evrópuþinginu og þjóðþingum ESB-landanna aukna hlutdeild í löggjafarferli ESB og þar með löggjöf sem varði innri markaðinn og Ísland sé skuldbundið til að innleiða. Ég tek heils hugar undir þessi sjónarmið og minni á að Evrópunefndin mótaði skýrar tillögur í þessu efni og lagði til kjör sérstakrar Evrópunefndar Alþingis, að þingið ætti fulltrúa í Brussel, þingflokkar gætu ræktað pólitísk tengsl við systurflokka á Evrópuþinginu og miðlað yrði meiri upplýsingum af EES-vettvangi til þingnefnda. Árið 1994 var mótað af hálfu utanríkismálanefndar ákveðið verkferli varðandi meðferð mála gagnvart utanríkismálanefnd en því miður virðist sem svo að því verkferli hafi ekki verið fylgt eins og við gerðum ráð fyrir sem sátum í nefndinni á þeim tíma. Og við nýlega endurskoðun á þingsköpum Alþingis var ekki tekið mið af tillögum Evrópunefndar um að Alþingi kjósi sérstaka Evrópunefnd. Ég skil niðurstöðu þingskapaumræðunnar á þann að Evrópuverkefnin hvíli að meginþunga á herðum utanríkismálanefndar og síðan fastanefnda eftir því sem mál eru lögð fyrir þær og hvet til þess að reglunum frá 1994 verði fylgt í framkvæmd. Virðulegi forseti. Ég tel mjög brýnt að hin pólitíska leiðsögn í Evrópumálunum sé skýr og markviss og hún beinist meira að hinum raunverulegum viðfangsefnum á sviði Evrópumálanna en því sem verða kann ef einhvern tíma yrði til pólitískur meiri hluti fyrir aðild Íslands að Evrópusambandinu. Einkennilegt er að fjargviðrast sé yfir því að Íslendingar hafi ekki áhrif á löggjafar- og reglusetningu á vettvangi Evrópusambandsins þegar á sama tíma er látið undir höfuð leggjast að nýta þau tækifæri til áhrifa sem eru fyrir hendi og um hefur verið samið. Ísland yrði ekkert betur sett innan Evrópusambandsins að þessu leyti ef þá yrði ekki heldur lögð áhersla á að gæta íslenskra hagsmuna til hins ýtrasta. Í raun er líklegra að mínu mati að Ísland hafi meiri áhrif í þágu eigin hagsmuna með því að beita sér gagnvart Evrópusambandinu utan þess en innan og á grundvelli þeirra góðu samninga sem við höfum gert við Evrópusambandið. Hafi Íslendingar eitthvað skynsamlegt til málanna að leggja hlustar Evrópusambandið og aðildarþjóðir þess auðvitað á þau sjónarmið. Á þetta jafnt við hvort Ísland er utan eða innan Evrópusambandsins. Áhrif Íslands ráðast alltaf af því sem fært er fram í nafni lands og þjóðar eins og raunar kemur fram í skýrslu utanríkisráðherra þegar rætt er um athugasemdir Íslendinga í samráðsferlinu um málefni siglinga og sjávar. Virðulegi forseti. Sem dóms- og kirkjumálaráðherra hef ég átt þess kost að sitja marga ráðherrafundi í Brussel þar sem fjallað er um Schengen-málefni. Á fundunum og í tengslum við þá hef ég kynnst því af eigin raun hvernig unnið er að töku pólitískra ákvarðana á vettvangi Evrópusambandsins. Að lokum er það lögmætisreglan sem ræður úrslitum um hvort má ná í höfn um sameiginleg málefni, þ.e. hvort rétt hafi verið staðið að öllu ferli við töku ákvörðunar og hún fallið innan ramma samnings sem lýtur forræði Evrópusambandsins. Í Schengen-samstarfinu er sífellt verið að fjalla um lögfræðileg álitaefni, til dæmis hvort ákvarðanir falli undir Schengen-samkomulagið eða ekki. Bretar og Írar eru í Evrópusambandinu en ekki í Schengen. Þjóðirnar vilja hins vegar tengjast hinu öfluga landamæra- og lögreglusamstarfi sem sprottið er af Schengen. Þær geta það ekki nema samstarf á þessu sviði sé lögfræðilega skilgreint utan Schengen-samstarfsins. Íslendingar og Norðmenn una þessari þröngu skilgreiningu illa en hún hefur hentað Svisslendingum vel enda hafa þeir haft verulega fyrirvara á öllu samstarfi við Evrópusambandið. Hvað sem þessu líður hefur framkvæmd Schengen-samkomulagsins tekist vel og að mínu mati eigum við Íslendingar að huga að enn frekari þátttöku í samstarfi sem af því er sprottið eins og því sem kennt er við þýsku borgina Prüm og snýst um nána lögreglusamvinnu sem felur meðal annars í sér gagnkvæman aðgang að gagnabönkum sem geyma lífkennaupplýsingar og bifreiðaskrám auk náinnar samvinnu lögreglu yfir landamæri. Í því felst mikil vanþekking að halda að Schengen-samkomulagið snúist um það eitt að menn þurfi ekki að framvísa vegabréfum á innri landamærum aðildarríkjanna. Í skýrslu utanríkisráðherra er því lýst á skýran hátt hvaða ávinning við höfum haft af þátttöku í þessu samstarfi. Um Schengen-samstarfið gildir hið sama og EES-samstarfið, að við gætum hvorki íslenskra hagsmuna né náum árangri nema vilji sé til þess að láta fé af hendi rakna til að sinna verkefninu. Vel hefur verið að verki staðið til þessa en betur má ef duga skal miðað við hina öru framvindu mála á sviði lögreglu- og dómsmála á hinum evrópska vettvangi. Flutningur samstarfs á þessu sviði frá þriðju stoð Evrópusambandsins, þ.e. samstarfið sem byggist á þjóðréttarlegum skuldbindingum yfir í fyrstu stoð þar sem meirihlutaákvarðanir ráðherraráðsins skuldbinda ríki, getur orðið til þess að auðveldara verði fyrir Ísland að fá samninga sína við ESB um málefni af þessum toga fullgilta. Nú þarf ekki lengur að bera þá undir þjóðþing allra ESB-ríkjanna heldur er nægilegt að fá staðfestingu innan stjórnkerfis ESB í Brussel. Virðulegi forseti. Ég lýk máli mínu með því að þakka fyrir þessa skýrslu utanríkisráðherra. Hún byggist á raunsæi og hvetur til skynsamlegra aðgerða íslenskra stjórnvalda. Ljóst er að alls staðar er ástæða til að láta hendur standa fram úr ermum til að nýta enn betur gildandi samninga Íslands við Evrópusambandið.

Virðulegur forseti. Ég hrökk aðeins við í miðri ræðu hæstv. ráðherra þegar hann sagði að við nýttum okkur ekki það svigrúm sem EES-samningurinn gæfi okkur til þess að hafa áhrif á löggjöf sem svo skilar sér inn á okkar svæði, ég skildi hæstv. ráðherra alla vega þannig. Ég heyrði hann ekki færa nein frekari rök fyrir þessari yfirlýsingu í ræðu sinni, það fór a.m.k. fram hjá mér. Mér finnst þetta nú ansi mikil yfirlýsing ef rétt er eftir haft, en mér heyrðist hæstv. ráðherra segja að við nýttum okkur ekki það svigrúm sem við hefðum í dag og hvað þá ef við færum inn í Evrópusambandið. Nú er alveg ljóst að utanríkisráðuneytið fer með þessi mál og á að hafa yfirumsjón með því að menn nýti sín tækifæri. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti aðeins skilgreint þetta betur fyrir okkur. Á síðustu árum hafa tveir sjálfstæðismenn verið utanríkisráðherrar, núverandi hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde, og Davíð Oddsson, tveir framsóknarmenn, Halldór Ásgrímsson og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, og nú er hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Hvað var hæstv. dómsmálaráðherra að fara með því að segja að við nýttum okkur ekki það svigrúm sem við hefðum?

Virðulegi forseti. Ég hefði haldið að hv. þingmaður, áhugamaður um Evrópumálin, hefði lesið skýrslu Evrópunefndarinnar um tengsl Íslands og Evrópusambandsins og þær tillögur sem nefndin gerir. Kjarninn í þeim tillögum nefndarinnar og allri umfjöllun var sá að í ljós kom, eftir fundi sem við héldum með hátt í 100 manns, að Íslendingar notfærðu sér ekki þau tækifæri sem þeir hefðu til áhrifa m.a. á löggjöf Evrópusambandsins. Við hefðum miklu fleiri tækifæri og miklu betri tækifæri en menn hefðu kannski gert sér grein fyrir til þess að hafa þar áhrif. Ég nefndi til sögunnar, og í skýrslunni sem hæstv. utanríkisráðherra kynnir hér er það nefnt sérstaklega, stefnumörkunina um hafið og hægt er að benda á fleiri dæmi og það er gert í skýrslu nefndarinnar sem var sameiginleg niðurstaða þingmanna úr öllum flokkum. Í því felst engin gagnrýni og það er allt of þröngsýnt sjónarmið hjá hv. þingmanni að fara að nefna einhverja utanríkisráðherra til sögunnar, málið snýst ekki um það. Málið snýst um hina almennu hagsmunagæslu okkar og þau tækifæri sem við höfum. Nefndin leggur til, og það kemur fram í skýrslu utanríkisráðherra, að við nýtum þessi tækifæri betur. Alþingis bíður að nýta þessi tækifæri miklu betur með því að fara í samstarf við þingflokka á Evrópuþinginu og láta að sér kveða á hinum pólitíska vettvangi. Þau tækifæri höfum við til dæmis ekki nýtt.

Virðulegur forseti. Jú, ég las skýrsluna sem kom út í mars í fyrra en mér fannst hæstv. ráðherra mála hlutina aðeins dekkri litum í fyrri ræðu sinni. Ég heyri nú að þetta er svona almennt viðhorf að við höfum kannski ekki nýtt tækifæri okkar eins og við hefðum getað. Ég heyri að hæstv. ráðherra segir líka að við höfum kannski ekki gert okkur grein fyrir því. Skýrslan kom út í mars á síðasta ári þannig að væntanlega hlýtur á næstunni að fara í gang geysilega mikil vinna við að nýta tækifærin betur. Það er alveg ljóst að það er mikilvægt að við nýtum öll þau tækifæri sem við höfum til þess að hafa áhrif innan Evrópusambandsins, við erum að taka inn svo mikið af löggjöf sem hefur áhrif hér á Íslandi. Þetta kostar auðvitað geysilega mikið fjármagn og ég hef reynslu af því síðan ég var í umhverfisráðuneytinu að það var afar harðdrægt að fá fjármagn úr sjóðum ríkisins til þess að sinna þessu starfi. Líklega eru um 40% af tilskipunum sem við erum að innleiða hér á sviði umhverfismála og ekki var alltaf mikill skilningur á því að greiða þyrfti fyrir það samráð og þau áhrif sem maður vildi gjarnan hafa. Við reyndum að gera eins og við gátum. Ég skora á ríkisstjórnina að standa sig þá betur fyrst augu manna eru að opnast gagnvart því að við höfum ekki nógu mikil áhrif og nýtum ekki þau tækifæri sem við höfum. Menn verða þá líka að vera reiðubúnir að kosta því til sem þarf og styrkja ráðuneytin að þessu leyti.

Virðulegi forseti. Ég tel að það komi fram í skýrslu utanríkisráðherra, sem við ræðum hér í dag, að utanríkisráðuneytið er að leggja á ráðin um það hvernig þetta verði best gert. Ég tel að margir hlutir komi þar til greina sem ekki er varpað ljósi á í þeirri skýrslu en eru nefndir í skýrslu Evrópunefndarinnar, og nefndin gerði sér grein fyrir því að þetta kostaði fé. Við segjum t.d. hér varðandi ríkisstjórnina í 1. tölulið, með leyfi forseta: „Á vettvangi Stjórnarráðsins er nauðsynlegt að samhæfa á öflugan hátt frumkvæði, hagsmunagæslu og eftirfylgni við framkvæmd EES-samningsins. Tryggð verði á einum stað í Stjórnarráðinu sýn yfir þróun samskiptanna við ESB og samræmd samvinna við einstök ráðuneyti við úrlausn mála.“ Þetta leggjum við til að verði og það var líka rætt í nefndinni að æskilegt væri að hafa sjóði til þess að geta gengið í ef á þyrfti að halda og auka þátttöku á einu sviði vegna umræðna um þau mál á vettvangi Evrópusambandsins. Liður í því að þetta nái fram að ganga eru umræðurnar hér í dag. Aldrei hafa farið fram sambærilegar umræður hér í þinginu eins og þær sem stofnað er til í dag að frumkvæði utanríkisráðherra með þessari skýrslu í anda þeirrar skýrslu sem Evrópunefndin vann. Því miður gafst ekki tækifæri til þess á síðasta þingi þegar skýrslan var tilbúin að ræða málið hér. Ef það hefði verið gert værum við kannski komin feti framar í þessu. Ég vona að umræðan hér leiði til þess að fjárveitingavaldið, sem er í höndum Alþingis, öðlist skilning á nauðsyn þess að auka fjárstyrk í þessu efni.

Virðulegi forseti. Í skýrslu utanríkisráðherra um Ísland á innri markaði Evrópu kemur býsna margt fram sem ástæða er til að taka til umfjöllunar og ég mun víkja að nokkrum atriðum þar. Eitt af því sem rakið er í skýrslunni eru efnisatriði í nokkrum tilskipunum sem Evrópusambandið hefur verið að vinna að eða er búið að gera og þátttöku Íslendinga í því ferli á undirbúningsstigi og sjónarmiðum Íslands í þeim aðdraganda. Ég tel, virðulegi forseti, að þótt það sé mjög þarft að fá þessa greinargerð fram og skýringar sé í raun varla ráðrúm í þessari umræðu til að víkja að einstökum málum eins og þarft væri og skýrslan gefur tilefni til. Ég vildi því beina því til forseta og hæstv. utanríkisráðherra að taka það til athugunar að taka sumt af þessum tilskipunum og málum sem eru í undirbúningi til sérstakrar umræðu á Alþingi. Margt í þessu er það viðamikið að full ástæða er til þess. Mér sýnist aðkoma Alþingis á undirbúningsstigi vera mjög lítil í mörgum af þeim málum sem hér eru rakin og þess vegna væri full þörf á því að taka málið til umfjöllunar á Alþingi og jafnvel hverja og eina viðamikla tilskipun Evrópusambandsins fyrir sig. Mig langar þó áður en ég kem að aðalatriðinu í þessari umræðu, sem er aðildin að EES og Evrópusambandinu, að víkja að þremur málum. Í fyrsta lagi að á blaðsíðu 25 kemur fram í kaflanum um frjálsa för fólks að Íslendingar hafi gert athugasemdir við nýja tilskipun Evrópusambandsins í þeim efnum með þeim rökum að hún gengi lengra í veitingu réttinda til borgara utan EES-svæðisins en svigrúm samningsins gæfi heimildir fyrir. Ég vil gera athugasemdir við þetta sjónarmið, þær sömu og ég gerði í umræðu fyrr á þessu þingi um frumvarp um atvinnuréttindi útlendinga. Ég tel að við séum komin allt of langt í því að byggja múra utan um Ísland innan Evrópusambandsins og bægja frá okkur fólki sem býr utan þessara múra sem er auðvitað meginþorri íbúa heimsins. Mér finnst að mörgu leyti að við höfum gengið það langt vegna þess að við erum með því að taka þátt í að búa til einhvern sameiginlegan vinnumarkað, þ.e. það eru efnahagsleg sjónarmið sem höfð eru í fyrirrúmi, forréttindi þeirra sem eru innan sambandsins, en á kostnað þeirra sem eru utan. Mér finnst að við höfum gengið það langt að við séum farin að ganga á mannréttindi margra þeirra Íslendinga sem hingað hafa flutt á undanförnum áratugum og eiga uppruna sinn utan landa Evrópusambandsins, eins og í Taílandi, Ástralíu og víðar. Býsna margir frá þessum löndum búa hér á landi og þeir eiga mjög erfitt með að fá til sín ættingja og aðra sem vilja koma til landsins og búa hér um lengri eða skemmri tíma hjá þeim. Mér finnst þetta sjónarmið ganga of langt gegn réttindum þeirra sem eru utan Evrópusambandsins og við eigum ekki, að mínu viti, að taka þessa hörðu línu sem þarna er greint frá. Í öðru lagi er á blaðsíðu 23 greint frá því að tvíhliða viðræður séu í undirbúningi við Evrópusambandið um endurskoðun samninga um viðskipti með unnar landbúnaðarvörur. Ég vil inna ráðherra eftir því hvaða stefnu Ísland hefur í þeim efnum. Ég tel nauðsynlegt að ráðherra geri grein fyrir því að hverju er stefnt í þessum efnum. Innflutningur á unnum landbúnaðarvörum er mál sem hefur töluvert verið deilt um á Alþingi og það eru augljóslega skýrar áherslur í þeim efnum hjá Samfylkingunni og mjög ólíkar því sem gerist hjá Sjálfstæðisflokknum. Ég held að það verði að inna eftir því hvaða línu ríkisstjórnin ætlar að leggja í þessum viðræðum. Í þriðja lagi er á blaðsíðu 11 fjallað ítarlega um málefni siglinga og sjávar og greint frá því máli. Mig langar að inna eftir afstöðu utanríkisráðherra eða íslensku ríkisstjórnarinnar til sums af því sem þarna kemur fram, eins og til siglinga um íslenska efnahagslögsögu, vöktun siglinga. Hvaða sjónarmið hyggst ríkisstjórnin hafa þar í forgrunni til þess að vernda lífríki hafsins og koma í veg fyrir, eftir því sem kostur er, að hér verði umhverfisslys bæði á hafi úti og eins nær landinu? Ég held að það sé mjög þýðingarmikið að Íslendingar hugi mjög alvarlega að þessum málum vegna þess að fram undan er augljóslega mikill vöxtur í siglingum stórra flutningaskipa með vörur og olíu og aðra viðkvæma vöru sem getur spillt íslensku lífríki og fiskimiðum með óbætanlegum hætti ef slys yrðu á þeim siglingaleiðum. Þess vegna skiptir máli hvar siglingarnar fara fram og að hve miklu leyti hægt er að ná alþjóðlegum samningum um að stjórna þeim. Ég vík þá að aðalmáli ræðunnar, um Evrópska efnahagssvæðið. Það var greinilegt að aðalatriðið í ræðu hæstv. utanríkisráðherra er það að Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið. Sú skoðun utanríkisráðherrans fór ekkert á milli mála og öll ræðan bar það með sér að næsta skref sem Íslendingar ættu að taka væri að ganga í Evrópusambandið. Það kom líka fram í máli fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, hæstv. dómsmálaráðherra, sem vitnaði til bókunar fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í skýrslu Evrópunefndar frá því á síðasta ári að það væri ekki stefna Sjálfstæðisflokksins. Ég hlýt að velta því fyrir mér hvernig á því stendur að hæstv. utanríkisráðherra flytji hér ræðu með pólitískum boðskap fyrir hönd ríkisstjórnarinnar sem annar stjórnmálaflokkurinn stendur ekki að. Hvað er verið að segja þinginu með slíkum ræðuflutningi? Það er auðvitað verið að segja það að mínu viti, virðulegi forseti, að það er ágreiningur í ríkisstjórninni um þetta mál og að Samfylkingin hefur ákveðið að tefla fram þessu máli sínu af fullum þunga og tala fyrir því innan ríkisstjórnarinnar þó að ekki sé samkomulag um þessi skref. Það finnst mér mjög athyglisvert og maður hlýtur að velta fyrir sér hver verði næstu skref í þróun þessa máls. Til hvers leiðir þessi málflutningur hæstv. utanríkisráðherra varðandi ríkisstjórnarsamstarfið? Ég fæ ekki séð annað en þetta hljóti að setja spennu í ríkisstjórnarsamstarfið svo ekki sé fastar að orði kveðið. Það er út af fyrir sig sjónarmið og það var þekkt hver afstaða Samfylkingarinnar væri í þessu máli. En það kemur mér á óvart að ráðherrann skuli tala fyrst og fremst fyrir sjónarmiðum Samfylkingarinnar en ekki sjónarmiðum ríkisstjórnarinnar. Ég á því ekki að venjast eftir nokkuð langa reynslu af því að starfa í stjórnarmeirihluta að einstakir ráðherrar tali fyrir sínum skoðunum þegar þær víkja frá skoðunum ríkisstjórnarinnar. Þegar ráðherrar fara inn á þær brautir eru þeir farnir að fjarlægjast ríkisstjórnarsamstarfið. Það verður ekki önnur ályktun dregin af þessu, virðulegi forseti. Ég er ekki að öllu leyti sammála greiningu hæstv. utanríkisráðherra á aðdraganda málsins um Evrópska efnahagssvæðið og samningnum um það. Það var auðvitað margt álitamálið sem þá kom upp og menn deildu um. Það er vissulega rétt sem fram kom í máli hæstv. utanríkisráðherra að menn höfðu áhyggjur, sumir hverjir, af ýmsum þáttum sem ekki hafa svo gengið eftir enn þá. Margir höfðu áhyggjur af innflutningi vinnuafls, að það hefði mjög slæm áhrif á íslenskan vinnumarkað að opna hann svona fyrir fjölmennum þjóðum. Það voru þingmenn úr öllum flokkum, ef ég man rétt, sem höfðu miklar áhyggjur af þessu. Það hefur lengi vel ekki reynst rétt en síðustu árin hefur hins vegar orðið töluvert mikill innflutningur vinnuafls og af því hafa leitt ákveðin vandamál. Ef til vill voru þessar áhyggjur óþarfar eða kannski of miklar eða meiri en efni stóð til. Margir höfðu áhyggjur af því að útlendingar mundu kaupa hér land og eignast dali og firði. Það hefur ekki gerst en kannski eru einhver teikn á lofti um að það gerist.

Það er byrjað.

Mér finnst ekki rétt að slá allar þessar áhyggjur út af borðinu eftir 14 ár með þeim rökum að nú sé það sannað að þær voru rangar, vegna þess að samningurinn er ekki að falla úr gildi, framtíðin er ekki að hætt að koma. Þetta getur auðvitað gerst enn þá. Margir voru auðvitað í vafa hvað ætti að gera á þeim tíma, styðja samninginn eða ekki. Ég man eftir einum hv. þingmanni sem sagði í þingræðu að hann sæti klofvega á girðingunni og gæti í hvorugan fótinn stigið og greiddi svo ekki atkvæði með og ekki á móti heldur sat hjá. Mér finnst það að mörgu leyti skiljanleg afstaða. Ég greiddi að vísu atkvæði á móti og fyrst og fremst vegna þess að ég taldi þá og tel reyndar enn að samningurinn brjóti í bága við stjórnarskrána. Framsal á dómsvaldi er það mikið í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið að það brýtur í bága við ákvæði stjórnarskrárinnar að mínu mati. Hinu er ekki að neita, og ég held að það sé alveg rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra, að samningurinn hefur reynst vel. En það að hann hafi reynst vel þýðir ekki endilega að við eigum að stíga næsta skref og ganga inn. Erum við ekki efst í lífskjarakönnun Sameinuðu þjóðanna utan Evrópusambandsins? Hefur ekki kaupmáttur á Íslandi hækkað miklu meira en í Evrópusambandslöndunum á samningstíma EES utan aðildar að Evrópusambandinu? Það má finna rök alveg til hins gagnstæða og segja sem svo: Það sem gert hefur verið gefur ekki tilefni til þess að gera neitt frekar. Allt eru þetta álitamál. Ég skal ekkert um það segja að það sé endilega eitthvað sem við ættum alls ekki að gera að hugsa til þess að ganga í Evrópusambandið. Það hefur verið afstaða Frjálslynda flokksins eins og kemur fram í Evrópuskýrslunni, með leyfi forseta: „Flokkurinn hefur allan vara á um hugsanlega aðild Íslands að Evrópusambandinu. Aðild kemur ekki til greina á meðan reglur sambandsins eru óbreyttar í fiskveiðimálum.“ Það er forsendan. Þannig að breytist íslenska kvótakerfið þá getur afstaða Frjálslynda flokksins hugsanlega breyst. Við erum í sjálfu sér ekki með fyrir fram gefna andstöðu við aðild að Evrópusambandinu en við erum heldur ekki með fyrir fram gefna afstöðu með því. Það er opið spil að okkar mati. Við erum tilbúin til að ræða það af fullri alvöru, skoða kosti og galla og vega og meta þá, enda er afstaða frjálslyndra flokka um alla Evrópu meira og minna sú að styðja aðild að Evrópusambandinu. Það væru mikil frávik ef við værum með mjög harða afstöðu gegn slíku. Á það má líka benda, sem kemur reyndar fram í skýrslunni og styður það kannski, að aðild að Evrópusambandinu gæti dugað og það eitt og sér hafi gefið þær framfarir í efnahagsmálum sem lýst hefur verið. Það segir nefnilega í skýrslunni á blaðsíðu 35 að aðild Íslands að Evrópusamrunanum, eins og það heitir í skýrslunni, hófst ekki með samþykkt samningsins um Evrópska efnahagssvæðið 1992, heldur með aðild Íslands að EFTA árið 1970. Ef við tökum það sem útgangspunkt hefur ávinningurinn eða þátttaka Íslands að þessu ferli staðið í tæplega 40 ár. Kannski var sú ákvörðun ekkert síður afdrifarík í þessum efnum en ákvörðunin frá 1992. Vegna þess að því fylgir auðvitað margt sem við höfum haft ávinning af að ganga til alþjóðlegs samstarfs af þessum toga, við fáum löggjöf sem við höfum varla mannskap til að smíða og tæplega þekkingu til að búa til, við fáum aðgang að slíkri löggjöf sem reynist okkur að mörgu leyti vel. En við látum auðvitað á móti töluvert af okkar raunverulega sjálfstæði með því að ganga inn í Evrópusambandið og þróunin Evrópusambandinu á síðustu árum er fremur í átt til minni áhrifa minni ríkja og meiri áhrifa stærri ríkja. Það hlýtur að vera einn af þeim þáttum sem menn horfa á þeim augum að það dragi úr áhuga á aðild að Evrópusambandinu við þær aðstæður.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi fagna því tækifæri að fá að ræða hér á Alþingi sérstaka skýrslu um stöðu Íslands í Evrópusamstarfi og ég fagna þeirri stefnumörkun utanríkisráðherra að skýrslur af þessum toga verði reglulegur þáttur í starfi þingsins. Það er afar mikilvægt að hér fari fram opin umræða um stöðu Íslands í Evrópusamstarfi og að hún byggi á faglegum upplýsingum eins og þeim sem liggja til grundvallar og er að finna í skýrslu ráðherra. Það er nefnilega svo að staða Íslands í Evrópusamstarfi er líklega eitthvert brýnasta hagsmunamál þjóðarinnar nú um stundir. Sú samtvinnun efnahagslífs og þjóðlífs okkar við Evrópu sem orðin er er með þeim hætti að ekkert annað einstakt málasvið hefur ríkari áhrif á afkomu okkar og starfsumhverfi, jafnt einstaklinga, fjölskyldna og fyrirtækja, en Evrópumál og ákvarðanir sem teknar eru á evrópskum vettvangi. Í skýrslu ráðherra er lögð áhersla á aukið vægi umfjöllunar Alþingis um Evrópumál og ég fagna því sérstaklega. Það er mjög mikilvægt að við eflum sem kostur er aðkomu Alþingis að ákvörðunum sem teknar eru á Evrópuvettvangi og að við leitum allra leiða til að hámarka þau lýðræðislegu áhrif sem við getum haft í gegnum þann samning sem við búum við. Í því þarf útsjónarsemi og það þarf viðbragðsflýti og í gegnum tíðina hefur oft skort á nokkuð af hvoru tveggja af hálfu þingsins að mínu viti. Ég fagna því að mikill áhugi er innan utanríkismálanefndar fyrir að rækja þetta hlutverk vel og að þar er vilji til þess að haga umfjöllun um Evrópumál með áþekkum hætti og gerist hjá frændum vorum og félögum Norðmönnum þar sem utanríkismálanefnd ásamt öðrum þingnefndum eftir því sem á þarf að halda, fjallar um einstök málefnasvið. Þannig má geta þess m.a. að í framhaldi af þeim samningaviðræðum sem nú eru í gangi á Evrópuvettvangi um útfærslu á kerfi viðskipta með gróðurhúsalofttegundir yfir flugsamgöngur, hefur nú þegar verið rætt um það við utanríkisráðuneytið að staða þeirra mála verði fljótlega kynnt utanríkismálanefnd, samgöngunefnd og umhverfisnefnd. Þannig mun utanríkismálanefnd ásamt fyrrnefndum fagnefndum gefast færi á að meta stöðu mála og leggja hagsmunamat á stöðuna. Það er líka ljóst að vegna þess að lýðræðisleg áhrif þjóðþinga og kjörinna fulltrúa innan Evrópuþingsins á ákvarðanatöku í Evrópusambandinu eru að aukast þurfum við líka að nýta nýjar leiðir. Samkvæmt nýjum umbótasáttmála Evrópusambandsins munu þjóðþing aðildarríkjanna fá aukið áhrifavald á Evrópureglur. Einmitt þess vegna er einnig mikilvægt að þingmannasamstarf okkar við nágrannaríki okkar taki mið af því að við rækjum náin tengsl við þingmenn í þjóðþingum nágrannalandanna í ljósi þessarar stöðu. En þvert á það sem margir hafa klifað á eru lýðræðisleg áhrif kjörinna fulltrúa að aukast á ákvarðanir sem teknar eru á Evrópuvettvangi og þingmenn hafa því aukið vægi bæði innan Evrópuþingsins, eins og ég sagði, og nú í aðildarríkjunum. Það er þess vegna mjög mikilvægt að þó að við búum til kerfi sem við getum lifað við í ljósi EES-samningsins blekkjum við okkur ekki með því að þar með séum við með fullnægjandi lýðræðisleg áhrif á ákvarðanir á Evrópuvettvangi sem séu sambærileg við það sem við hefðum værum við aðilar að Evrópusambandinu. Svo er auðvitað ekki. Við erum auðvitað að búa til ákveðna hjáveitulausn og gera það besta úr þeirri lagalegu umgjörð sem við höfum um samskipti okkar við Evrópu en við skulum ekki blekkja okkur með því að með því sé einhvern tíma líklegt að lýðræðisleg áhrif kjörinna fulltrúa á Alþingi eða kjörinna fulltrúa íslensks almennings verði með sama hætti og þau yrðu væri Ísland aðildarríki að Evrópusambandinu því þá mundu, samkvæmt hinum nýja sáttmála, áhrif kjörinna fulltrúa í þessum sal aukast til muna á ákvarðanir á Evrópuvettvangi og íslenskir kjósendur eiga fulltrúa sína á Evrópuþinginu, sem nú er að verða þungamiðja löggjafarstarfs Evrópusambandsins. Virðulegi forseti. Það er ekkert launungarmál að Samfylkingin styður að Ísland sæki um aðild að Evrópusambandinu og sú afstaða okkar er óbreytt. Það er að mínu viti eitt brýnasta hagsmunamál almennings á Íslandi að við gerumst aðilar að Evrópusambandinu og fyrir því eru mörg rök. Ég er alveg sammála því sem kom fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar áðan að fyrir því voru vissulega rök á sínum tíma þegar EES-samningurinn var gerður og hann staðfestur hér í þessum sal að verja tiltekna grundvallarhagsmuni með þeirri aðferðafræði að standa utan við Evrópusamrunann að einhverju leyti. Það er auðvitað alltaf hægt að taka slíka afstöðu ef menn eru með afmarkaða hagsmuni sem er þá hægt að verja með þeim hætti. Aðstæður hafa breyst. Í fyrsta lagi er það þannig að eftir skýrslu Evrópunefndarinnar á síðasta vetri er það staðfest að Ísland muni ekki þurfa að fórna grundvallarhagsmunum á sviði fiskveiða með aðild að Evrópusambandinu og hagsmunir Íslands að öðru leyti eru orðnir svo fjölþættir og margþættir að það er þar sem skórinn kreppir í dag. Ég nefndi áðan útblásturskvótakerfið sem nú á að fara að færa yfir á flugsamgöngur. Þar erum við sem sagt núna bundin af því að taka upp kerfi sem mun hafa veruleg áhrif á það hvernig við getum hagað innanlands- og millilandaflugi. Það er líka ljóst að nýlega komu fram tillögur, bara í þarsíðustu viku ef ég man rétt, um að fella álframleiðslu undir þetta kerfi frá og með árinu 2013. Á Evrópuvettvangi er með öðrum orðum verið að vinna að tillögum sem munu hafa grundvallaráhrif á afkomu íslensks almennings og afkomu íslenskra fyrirtækja og rekstrarumhverfi þeirra og við erum sífellt í þeirri stöðu að búa til einhvers konar hjáleið áhrifa til þess að hafa áhrif á þær reglur sem verið er að marka. Hæstv. dómsmálaráðherra ræddi líka áðan Schengen-samstarfið og þar gildir nokkuð annað um áhrif okkar á ákvarðanatökuna og mótun hennar, en líkt og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi hér fyrr í dag eru vinnumarkaðsmál hins vegar á vettvangi Evrópusambandsins. Ég er þess fullviss að ákvarðanir á sviði vinnumarkaðsmála, ákvarðanir sem síðan aftur tengjast útlendingamálunum í víðara skilningi, eins og hæstv. dómsmálaráðherra rakti áðan, verða stærri og fyrirferðarmeiri verkefni á sviði innanríkismála okkar og munu skipta okkur meiru á næstu árum en hingað til. Hættan sem fylgir því að dýrka sérstöðuna framar samstöðunni með öðrum þjóðum er nefnilega sú að menn skilgreina þá sérstöðu sem sérstakt fyrirbæri, og hagsmunir sem á einum tíma eru fullnægjandi til þess að réttlæta að menn standi utan við samstarf af þessum toga verða allsráðandi. Vægi annarra hagsmuna breytist hins vegar og nýjar þarfir myndast og þá höfum við ekki áhrifavald á umgjörð íslensks efnahagslífs eða heimila að þessu leyti. Það er þar sem miklu skiptir að við sitjum við borðið. Á vettvangi Evrópu munu á næstu árum og áratugum verða teknar ákvarðanir sem hafa sífellt meiri áhrif á lífskjör almennings í landinu, á starfsskilyrði fyrirtækja og á þróun samfélagsins í heild. Ég held að það sé fullljóst að sá sem ekki situr við borðið mun aldrei, sama hversu vel hann reynir að komast fram hjá þeirri staðreynd þá mun hann aldrei fá sömu áhrif og þeir sem sitja við borðið og marka leikreglurnar.

Frú forseti. Mig langar aðeins að víkja að ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar, sem ég þakka fyrir og margt greinargott kom fram í. Ég undrast svolítið miðað við þau orð hans að brýnasta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar sé, ef ég skil hann rétt, að ganga inn í Evrópusambandið og að áhrif okkar verði jafnmikil og kom fram í máli hv. þingmanns. Ég er ekki sammála því mati hans. Ég hygg að áhrif Íslands innan Evrópusambandsins yrðu viðlíka áhrifum Grímseyinga á íslensku löggjafarsamkomuna. Vissulega hafa Grímseyingar áhrif á það hvernig fulltrúar veljast á Alþingi og þeim þykir örugglega vænt um kosningarrétt sinn en þó er hið raunverulega vægi þeirra í þeim efnum harla lítið. Ég velti því fyrir mér hvernig það geti farið saman að hafa þá afstöðu sem þingmaðurinn lýsti hér og gerði glögglega og vel grein fyrir skoðunum sínum en geta á sama tíma stutt núverandi stjórnarsamstarf, sem hefur algerlega tekið af öll tvímæli um að það stendur alls ekki til að gera neitt af því sem hv. þm. Árni Páll Árnason telur það allra, allra brýnasta og í raun og veru það eina sem skipti máli varðandi stjórnun landsins.

Virðulegi forseti. Því er auðsvarað. Núverandi ríkisstjórn hefur það á stefnuskrá sinni að efna til opinnar og fordómalausrar umræðu um Evrópumál og þess vegna eigum við hér núna opna og fordómalausa umræðu um Evrópumál eins og við höfum átt í dag. Ég vil benda hv. þingmanni á að það eru ekki vænlegri stjórnarkostir í boði þegar Evrópumál eru annars vegar. Ég heyrði ekki betur en að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hjakkaði hér í miklu fortíðarfari í afstöðu Vinstri grænna til Evrópumála fyrr í dag og auðvitað er það svo að hinn sjö manna þingflokkur Framsóknarflokksins er klofinn í herðar niður í þessu máli. Að minnsta kosti er ljóst að ef maður ætlaði að reiða sig á hv. þm. Bjarna Harðarson til framþróunar í Evrópumálum er ég hræddur um að menn kæmust hvorki lönd né strönd. Við þær aðstæður er valið auðvitað skýrt. Við þær aðstæður er auðvitað eðlilegt að efna til víðtækrar og 

Frú forseti. Ég þakka greinargóð svör, sem reyndar skilja mig eftir í svipuðu tómarúmi og ég var í áður varðandi þetta atriði. Athyglisverðast í þessari umræðu eru auðvitað fullyrðingar hv. þingmanns um að hér þurfi að fara fram fordómalaus og opin umræða, ég get heils hugar tekið undir að það þarf að gerast. Það þarf að vera opin og fordómalaus umræða um Evrópumál og sjálfur hef ég haft töluvert mikinn áhuga á þeim málum og skrifað meira um þau mál í blöð en margir aðrir hv. þingmenn. En ég get ekki séð að við séum á leið inn á opna og fordómalausa umræðu þegar málflutningur hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar er afgreiddur hér með einu orði sem fortíðarfar og málflutningur minn er afgreiddur með þeim orðum að ég standi í vegi fyrir framþróun í alþjóðasamstarfi. Þetta er ekki mjög fordómalaus umræða. Þetta er umræða sem einkennist af þeim fordómum og þeirri einsýni sem málflutningur hv. þm. Árna Páls Árnasonar einkennist af þegar hann talar um Evrópuaðild sem hina einu lausn okkar í alþjóðamálum og allir sem ekki vilja ganga þar inn eru einangrunarsinnar, og væri hollt fyrir viðkomandi þingmenn að gera sér grein fyrir því að alveg frá því um 1500 hefur heimsbyggðin vitað að heimurinn er stærri en bara Evrópa.

Virðulegi forseti. Það er alrangt að ég sjái aðild að Evrópusambandinu sem einu lausnina í alþjóðamálum. Hv. þm. Bjarni Harðarson fellur í þá gryfju sem honum er gjarnt að falla í að rangtúlka, mistúlka og oftúlka orð manna. Ég hef aldrei sagt að þetta sé eina úrlausnarefnið í alþjóðamálum fyrir Íslendinga en ég hef fært fyrir því skýr rök að þetta sé brýnasta hagsmunamál íslensks almennings. Hvað varðar ósk hv. þm. Bjarna Harðarsonar um fordómalausa umræðu um Evrópumál, sem hann reynir að ásaka mig um að vilja ekki standa í, þá vil ég benda á að hv. þingmaður hefur tekið umræðu um Evrópumál niður í það fúafen að líkja Evrópusambandinu við nasistaríki Hitlers og alræðisvald Jósefs Stalíns og gert það ítrekað. Almenningur á Íslandi veit hins vegar að aðild að réttindum sem Evrópusambandið veitir á grundvelli EES-samningsins hefur bætt lýðréttindi íslensks almennings, aukið úrræði venjulegs fólks, styrkt stöðu borgaralegs samfélags í landinu, aukið réttindi borgaranna að öllu leyti. Að hv. þingmaður skuli af lýðskrumi tala með þessum hætti er ekki til vitnis um fordómalausa umræðu. Það er til vitnis um alþekkt skrumskælingartrikk sem lengi hefur borið á í þessari umræðu en við skulum reyna að leggja á hilluna í framtíðinni.

Frú forseti. Í mínum huga er það fagnaðarefni að fá tækifæri til að ræða á Alþingi um Evrópumál á breiðum grunni. Umræðan um þau mál hér á landi hefur tilhneigingu til að snúast um of um afmarkaða þætti og er allt of mikið í upphrópunarstíl þar sem fyrir fram gefnar klisjur eru helsta fóðrið. Ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að flytja Alþingi þá skýrslu sem hér liggur fyrir og einnig vil ég færa skýrsluhöfundum, sem væntanlega eru starfsmenn utanríkisþjónustunnar hér heima og í Brussel, þakkir fyrir þeirra mikilvægu og vel unnu störf. Hér hefur talsvert verið rætt um það hvort menn séu svo og svo miklir Evrópusinnar eða sambandssinnar, stuðningsmenn eða andstæðingar aðildar að Evrópusambandinu. Ég get sagt fyrir mína parta að ég er Evrópusinni en ekki er víst að allir leggi sama skilning í það hugtak. Ég er ekki Evrópusinni í þeim skilningi að ég sé áhugasamur um aðild að Evrópusambandinu. Ég er hins vegar áhugasamur um gagnkvæmt samstarf innan Evrópu á margvíslegum sviðum og það er eðlilegt að menn ræði hvernig þeirri samvinnu er háttað og hvaða farveg menn velja henni. Ég get líka sagt að margt í evrópsku samhengi, menning, saga, bókmenntir og listir, eru hlutir sem höfða mjög til mín og margra þeirra sem kalla sig Evrópusinna. Í störfum mínum að borgarmálum hef ég haft tilhneigingu til að tala sérstaklega fyrir skipulagsstefnu og arkitektúr sem er evrópsk í eðli sínu frekar en allt annað. Að mörgu leyti og í mörgu samhengi get ég því kallað mig Evrópusinna en um leið er ég líka alþjóðasinni. Ég tel að þjóð eins og okkar eigi að hafa heiminn allan undir í erlendum samskiptum og það hefur e.t.v. aldrei verið brýnna en nú. Aukin samvinna milli ólíkra þjóða og menningarheima og heimshluta, hvort sem er á sviði efnahags og viðskipta, menningar og lista, þróunarmála, orku- og umhverfismála eða á öðrum sviðum, er líklegasta leiðin til að draga úr spennu í samskiptum þjóða og auka skilning og umburðarlyndi í alþjóðamálum. Vissulega eru viðskipti Íslands við Evrópusambandið mikilvæg og skipa ríkan sess í utanríkisviðskiptum þjóðarinnar. En alþjóðleg viðskipti einkennast í síauknum mæli af því að þar eru þrjú stór markaðssvæði, Evrópusambandið, Ameríka og Suðaustur-Asía. Það er óráðlegt fyrir smáríki eins og Ísland, sem er bæði mjög háð innflutningi og útflutningi, að taka sér stöðu innan tollmúra Evrópusambandsins. Möguleikar okkar til framtíðar felast ekki síst í viðskiptum í fjarlægari heimshlutum og þangað eigum við að beina sjónum okkar í auknum mæli í stað þess að lokast inni í heimi Evrópusambandsins. Frá mínum bæjardyrum séð er sá heimur allt of sjálfhverfur og miðar að því að steypa alla í sama mót. Stefnan hefur verið tekin á sambandsríki með ákvörðun um að setja á stofn embætti forseta Evrópusambandsins, utanríkisráðherra og sérstaka utanríkisþjónustu. Þá verður sjálfstæði aðildarríkjanna í löggæslu og dómsmálum skert og sömuleiðis aðild að framkvæmdastjórn sambandsins. Hagsmunum Íslands að því er varðar innri markaðinn er að minni hyggju ágætlega fyrir komið með samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Raunar má færa rök fyrir því að sá samningur sé þegar orðinn umfangsmeiri en menn sáu fyrir í fyrstu og margvísleg löggjöf er tekin inn í íslenskan rétt á grundvelli þess samnings. Það er skiljanlegt að menn velti fyrir sér hvernig við sem sjálfstæð þjóð komum að þeim ákvörðunum. Þegar ákvarðanir á grundvelli EES-samningsins krefjast lagabreytinga á Íslandi þarf Alþingi að aflétta hinum stjórnskipulega fyrirvara sem stjórnvöld gera en ég tel mikið umhugsunaratriði hvernig að þeim málum er staðið á Alþingi. Mikið vantar á að skuldbindingar Íslands í EES-samningnum sem krefjast lagabreytinga fái tilhlýðilega og lýðræðislega umfjöllun á Alþingi á frumstigi og mér virðist sem þingið standi jafnan frammi fyrir gerðum hlut og eigi fárra annarra kosta völ en aflétta stjórnskipulega fyrirvaranum óháð efnislegri afstöðu þingsins til viðkomandi máls. Þetta er óviðunandi staða fyrir þjóðþingið en úr henni má vissulega bæta með skilvirkari vinnubrögðum. Skýrslan boðar raunar að utanríkisráðherra muni leggja tillögur þar að lútandi fyrir ríkisstjórn en eðlilegra væri kannski að þingið sjálft tæki ákvörðun um það hvernig það vill haga þessum málum. Hér mætti til að mynda draga lærdóm af skipulagi norska Stórþingsins sem er undir sömu sök selt og Alþingi Íslendinga en málefni EES-samningsins koma þar til umfjöllunar í sérstakri EES-þingnefnd. Hana skipa nefndarmenn í utanríkismálanefnd þingsins annars vegar og þingmannanefnd EFTA hins vegar. Þessi skipan mála gæti í meginatriðum einnig átt við hér á landi og þannig væri framfylgt tillögum Evrópunefndar forsætisráðherra frá því í fyrra, sem lagði til að sérstök nefnd Alþingis mundi fylgjast með framkvæmd EES-samningsins en þar er líka lagt til að Alþingi eigi sinn fulltrúa í Brussel og sú hugmynd er líka nefnd í vinnuskjali um framtíðarhorfur Evrópska efnahagssvæðisins sem þingmennirnir Katrín Júlíusdóttir og Diana Wallis hafa unnið fyrir sameiginlega EES-nefnd EFTA og Evrópusambandsins. Raunar er ástæða til að kalla eftir svörum við því hér hvað líður framgangi tillagna Evrópunefndarinnar almennt séð. Sú skýrsla sem hér er lögð fram fjallar um afmarkaðan þátt Evrópumála, þ.e. innri markaðinn. Í skýrslunni er m.a. fjallað um stefnumótun um málefni siglinga og sjávar og ríkulegt framlag Íslands til þeirrar vinnu tekið sem dæmi um að Ísland geti haft áhrif á stefnumótun sem varðar hagsmuni okkar, enda þótt við séum ekki innan Evrópusambandsins. Fullyrðingar um áhrifaleysi eiga bersýnilega ekki við í þessu tilliti og það er a.m.k. alveg ljóst að við getum nýtt enn betur þau tækifæri sem EES-samningurinn sannarlega gefur í þessu tilliti. Mér finnst ástæða til að drepa á nokkra þætti sem vikið er að í skýrslunni sérstaklega og leita eftir svörum og viðhorfum hæstv. utanríkisráðherra í því sambandi. Í fyrsta lagi vil ég nefna sérstaklega úrgangsmál en í skýrslunni er fjallað um væntanlega endurskoðun á úrgangslöggjöf Evrópusambandsins. Þar kemur fram að þar verði um miklar breytingar að ræða, m.a. hvað varðar sveitarfélögin. Ég vil því leita eftir viðhorfum og svörum ráðherra við því hvernig samráði við hagsmunaaðila, m.a. sveitarfélögin, er háttað hvað þetta snertir og hvernig ætlunin er að mæta þeim mikla kostnaði sem þar er talað um. Í öðru lagi vil ég nefna póstþjónustuna sem nefnd er á bls. 21 í skýrslunni. Þar kemur fram að einkavæða eigi póstþjónustuna frá og með 1. janúar á næsta ári. Ég vil leita eftir viðhorfum ráðherrans til þess, hvort hann sé sammála því að fara út í að einkavæða póstþjónustuna og hvort Ísland muni þá nýta sér frestunarheimildir í samningnum til ársloka 2010 sem einkum er hugsuð fyrir ríki þar sem byggð er strjál sem væntanlega gæti átt við hér. Í þriðja lagi langar mig að nefna loftferðasamninginn en talað er um sérstakan samning Evrópusambandsins við Bandaríkin um loftferðamál. Almenna reglan virðist vera sú að aðildarríkin afsala sér rétti til að gera sjálfstæða loftferðasamninga og það er því spurningin hvort hugsanleg aðild okkar að loftferðasamningi Evrópusamningsins við Bandaríkin mundi takmarka réttindi okkar og möguleika á gerð annarra loftferðasamninga. Ég vil líka nefna mál sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson vakti máls á sem varðar frjálsa för og rætt er á bls. 25. Ég leita eftir svörum um það hvar það mál sé statt á vettvangi væntanlega félagsmálaráðuneytisins og/eða dómsmálaráðuneytisins og hvaða afstöðu ríkisstjórnin muni taka í því efni. Fleiri mál væri hægt að fara inn á en sökum takmarkaðs tíma ætla ég að láta þetta duga nema hugsanlega spyrja um það sem stendur á bls. 32 og varðar varnarmál, hvort þar sé verið að reyna að koma okkur inn í hernaðarsamvinnu Evrópusambandsins með einhverjum hætti. Það er staðreynd að þeim þjóðum sem hafa valið að standa utan Evrópusambandsins hefur vegnað vel. Sviss, Ísland og Noregur eru skýr dæmi um það og raunar er andstaðan í Noregi meiri nú en nokkru sinni fyrr. Íslenskt efnahagslíf hefur ekki átt við þau vandamál að stríða sem einkenna evrusvæðið, sem eru skortur á hagvexti og mikið atvinnuleysi, þótt vissulega hrjái okkur annars konar böl. Við erum sannarlega, eins og hér hefur komið fram, hæst á lífskjaralista Sameinuðu þjóðanna. Það er rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra að ekki verður farið inn í Evrópusambandið nema þjóðin samþykki í sérstakri atkvæðagreiðslu. Raunar er það mín skoðun að ef pólitískur vilji mundi skapast til að sækja um aðild að Evrópusambandinu ætti fyrst að spyrja þjóðina þeirrar grundvallarspurningar hvort stjórnvöld ættu að hefja aðildarviðræður. Þá því aðeins að svarið við þeirri spurningu verði jákvætt yrði síðan farið í viðræður og samningsniðurstaða þá einnig borin undir þjóðina í annað sinn. Enda þótt sú skýrsla sem hér er til umræðu beini sjónum einkum að innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins tel ég mikilvægt að undirstrika að við Íslendingar tökum þátt í margvíslegu samstarfi í Evrópu utan samstarfsins við Evrópusambandið. Hér á ég fyrst og fremst við Evrópuráðið í Strassborg og Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu í Vín. Eðlilegt er að leggja aukna áherslu á lýðræðislega samvinnu á borð við þá sem fram fer í Evrópuráðinu. Þangað senda öll ríki álfunnar fulltrúa frá sínum þjóðþingum og einnig frá sveitarstjórnarstiginu og skilyrði fyrir aðild lúta að mannréttindum en ekki efnahagsmálum. Evrópuráðið er vettvangur fyrir umræðu um ýmis mikilvæg samfélagsleg málefni og samskipti aðildarríkjanna innbyrðis með það að markmiði að standa vörð um mannréttindi og lýðræði og stuðla að efnahagslegum og félagslegum framförum. Evrópuráðið hefur reynst sérlega mikilvægt fyrir nýfrjáls ríki Austur-Evrópu og stofnanir þeirra í framþróun lýðræðislegra stjórnarhátta. Markmið Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu er að stuðla að friði og öryggi og samvinnu aðildarríkjanna og standa vörð um virðingu fyrir mannréttindum. Þar eru þróaðar leiðir til að koma í veg fyrir ágreining milli ríkja og stuðla að eflingu lýðræðislegra stofnana. Það er mín skoðun að starf okkar innan þessara vébanda sé vanmetið og að stjórnvöld hafi ekki gefið því nægilegt vægi eða stutt það eins og æskilegt hefði verið. Sjálfstæð og fámenn þjóð, sem er þekkt að því að vera herlaus, enn þá a.m.k., hefur ekki sjálf farið með ófriði á hendur öðrum, þar sem staða mannréttinda og lýðræðismála er tiltölulega góð, þjóð sem hefur á fáum áratugum brotist úr sárri fátækt til velsældar er vel til þess fallin að vera öðrum fyrirmynd og leggja sitt af mörkum til friðsamlegrar sambúðar þjóða. Frú forseti. Ég fagna þeirri nýbreytni að fjalla sérstaklega um Evrópumálin á Alþingi og tel það framfaraspor. Ég vil líka þakka fyrir þessa skýrslu, hún er ágæt eins langt og hún nær. Vissulega þarf að ræða Evrópumálin á mun breiðari grunni og ég vænti þess að í næstu skýrslu um Evrópumál verði það gert.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir skýrsluna sem hér er lögð fyrir Alþingi. Eins og fram kemur í inngangi skýrslunnar er með henni ætlað að bæta upplýsingagjöf til alþingismanna og skerpa sýn á forsendur, stefnumið og tilgang Evrópulöggjafarinnar. Það er enginn vafi að skýrslan gagnast vel í þeim tilgangi enda hefur greinilega verið vel til hennar vandað. Hún geymir afar mikilvægt yfirlit yfir stöðu Íslands í Evrópusamstarfinu og þróun Evrópusambandsins, m.a. í tengslum við stækkun þess. Auk þess er farið yfir stöðuna í þeim málaflokkum þar sem Ísland á hvað mestra hagsmuna að gæta. Ég vil meina að þessi skýrsla ásamt skýrslu Evrópunefndarinnar frá því í fyrra geti verið okkur alþingismönnunum eins konar handbækur um Evrópumál, að minnsta kosti næsta árið. Í þessum tveimur skýrslum er að finna afar haldgott yfirlit yfir allt það sem helstu máli skiptir til þess að glöggva sig á þeim álitaefnum sem við stöndum frammi fyrir í samstarfinu um Evrópska efnahagssvæðið. Ég vil leggja áherslu á það í þessari umræðu um Evrópumálin að þingið taki sér miklu öflugri stöðu en það hefur gert hingað til. Ég hygg að umræðan eins og hún hefur farið fram í dag mótist m.a. af því að við erum að fara í gegnum Evrópuumræðuna í fyrsta sinn á Alþingi. Ef allt væri með felldu, eins og best væri á kosið, hefði þingið stanslaust verið upplýst allt síðastliðið ár um þau mál sem er að finna í þessari skýrslu. Sú staðreynd hefði getað orðið grundvöllur að miklu dýpri umræðu um þau einstöku málefni sem snerta okkar sérstöku íslensku hagsmuni. Þannig verður það vonandi á næsta ári, að þingið getur á grundvelli stöðugs samráðs sem á sér stað allt árið tekið miklu dýpri og málefnalegri umræðu um þau álitaefni sem við stöndum frammi fyrir við framkvæmd samningsins. Þannig vonast ég til þess að málin þróist í framtíðinni. Það er löngu tímabært, eins og fram hefur komið í umræðunni í dag, að Evrópuumræðan verði tekin á Alþingi. Í raun sætir furðu að þingið hafi sætt sig við að vera nánast afskipt í Evrópuumræðunni og látið viðgangast í öll þessi ár að samráðinu sem mælt er fyrir um í reglum forsætisnefndar hafi ekki verið sinnt. Ég hef sem formaður utanríkismálanefndar vakið athygli á þessu áður. Eins og sjá má af reglum forsætisnefndar eru þar tiltölulega einfaldar og skýrar reglur um samskipti framkvæmdarvalds og þings í þessum málaflokki. Hið alvarlega við skortinn á samráði í þessu samhengi er að við erum að tala um mál á mótunarstigi, mál sem enn er hægt að koma einhverjum athugasemdum að og hafa áhrif á. Í viðauka II við skýrslu utanríkisráðherra er að finna yfirlit yfir þær ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar sem enn bíða staðfestingar Íslands með því að Alþingi aflétti hinum stjórnskipulega fyrirvara. Það má segja að það yfirlit sé um leið yfirlit yfir öll þau mál sem Alþingi hefur ekki verið haft með í ráðum en búið er að taka ákvörðun um. Það kom fram í máli hv. þm. Árna Sigurðssonar í fyrri ræðu að við stöndum frammi fyrir gerðum hlut í þeim málum. Þetta er ágætisyfirlit fyrir þingmenn um mál sem hefði átt að vera haft samráð við þingið um á síðasta ári og jafnvel fyrr en ekki var gert. Mál sem farið hafa gegnum ákvörðunartökuferlið. Við getum, eins og fram hefur komið í umræðunni í dag, ýmislegt lært af nágrönnum okkar sem eru í sambærilegri stöðu og við. Ég veit að þingmenn vilja breyta þessu fyrirkomulagi. En til fróðleiks finnst mér ástæða til að fara aðeins yfir það hvernig hlutirnir gerast þar. Samkvæmt minnisblaði sem alþjóðadeild nefndasviðs Alþingis vann á síðasta ári segir, og ég ætla að leyfa mér að lesa upp úr minnisblaðinu, með leyfi forseta: „Þegar utanríkisráðherra gengur á fund EES-nefndar Stórþingsins kynnir hann þau mál og tillögur sem liggja fyrir næsta fundi sameiginlegu EES-nefndarinnar. Að lokinni umræðu veitir EES-nefndin ríkisstjórninni leiðsögn um hvaða afstöðu hún eigi að taka í sameiginlegu EES-nefndinni. Það er ríkisstjórnarinnar að túlka leiðsögn nefndarinnar. Þegar þurfa þykir taka aðrir fagráðherrar en utanríkisráðherra þátt í fundum EES-nefndarinnar. Í þeim tilvikum sitja jafnframt þingnefndir á viðkomandi fagsviði fundina.“ Mál eru borin undir EES-nefnd norska Stórþingsins til umfjöllunar og það á að taka um þau ákvörðun. Þetta er hið sama og segir í reglum forsætisnefndar Alþingis. Það á að taka ákvörðun í þingnefndinni áður en farið er með málið lengra. Ég ætla ekki að eyða öllum tíma mínum í að fara yfir þetta en ég legg áherslu á að þingið verði ekki einungis þiggjandi í þeirri þróun sem þarf að eiga sér stað varðandi þátttöku þingsins, taki við hugmyndum frá framkvæmdarvaldinu um hvernig málin eigi að gerast, heldur taki eigið frumkvæði. Ég hef átt fund með forseta Alþingis og forsætisnefndinni allri og vakið athygli á mikilvægi þess að þingið taki málið á sínar eigin herðar enda ber það auðvitað ábyrgð á því og er sinnar eigin gæfu smiður í þessu. Það má ekki bíða lengur með að þingið taki frumkvæðið í því. Við getum horft á lítið dæmi eins og það að þessi skýrsla er flutt að frumkvæði utanríkisráðherra. Ég fagna því. En hjá vinum okkar Norðmönnum gerðist það á hinn veginn, að utanríkismálanefnd þingsins, EES-nefndin, sem er utanríkisnefndin með EFTA-nefndinni þeirra, flutti þingsályktunartillögu um að utanríkisráðherrann ætti að koma með skýrsluna. Það gerðist fyrir frumkvæði þingsins. Við þurfum að fara að hugsa á þessum nótum á Alþingi. Ég ætla ekki að eyða öllum mínum tíma í að fjalla um mikilvægi þess að við höfum samráð. Þetta er augljóst í ljósi þróunarinnar stað í Evrópusambandinu, ekki síst eftir Lissabon-sáttmálann. Þær stofnanir sem við höfum minni aðgang að auka við vald sitt innan Evrópu og þeim mun mikilvægara verður fyrir Alþingi að rækja sitt hlutverk almennilega. Það kemur líka við samband þingsins við hin þjóðþingin sem einnig fá umsagnarrétt í löggjafarferlinu. Af þeirri ástæðu er mikilvægt að Alþingi ræki sitt hlutverk við önnur þjóðþing í Evrópusambandinu. Ég er þeirrar skoðunar að fulltrúi Alþingis eigi að hafa aðstöðu á Evrópuþinginu til að fylgjast með þróun mála og það fyrirkomulag væri heppilegra en að aðstöðunni væri komið fyrir í sendiráðinu í Brussel eins og fjallað var um í skýrslu Evrópunefndarinnar frá því í fyrra. Mínar heimildir eru þær að slík aðstaða standi okkur til boða. Það stæði Alþingi til boða ef eftir því væri leitað í Evrópuþinginu. Varðandi samskipti við íslensku þingflokkanna við systurflokka sína á Evrópuþinginu þá tel ég, m.a. eftir að hafa farið sem gestur á þingflokksfund flokkahópa í Evrópuþinginu, að það sé algjörlega nauðsynlegt að koma slíku samstarfi á hið fyrsta. Umræðan í dag ber þess vitni að við gerum okkur grein fyrir því að við þurfum að nýta okkur betur þau tækifæri sem við höfum til að hafa áhrif á og móta mál sem síðar hafa áhrif á löggjafarstarf á Alþingi. En skýrsla utanríkisráðherra er líka til vitnis um að þegar við beitum okkur til áhrifa þá getum við náð miklum árangri. Það höfum við gert með markvissum vinnubrögðum á ákveðnum sviðum. Besta dæmið í skýrslu utanríkisráðherra er augljóslega aðkoma Íslands að stefnumótun um málefni siglinga og sjávar. Ég tek undir það sjónarmið að reynslan af stefnumótun á því sviði getur verið fyrirmynd að því hvernig Ísland geti haft áhrif á öðrum sviðum í framtíðinni, eins og segir í skýrslunni. Einstaka Evrópuþingmenn hafa einnig haft á orði við mig hve mikilvægt framlag Íslands var í þeirri vinnu. Viðskiptakerfi með losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda er annað dæmi um málaflokk þar sem miklu skiptir að við gætum hagsmuna okkar í hvívetna. Eins og rakið er í skýrslunni eru hagsmunir okkar miklir á því sviði en málið snýst m.a. um að tekið verði tillit til sérstöðu okkar sem eylands á jaðri Evrópu. Hér er stórt mál undir og takmarkaður tími til að reifa málin. Mér finnst hafa verið komið býsna víða við í dag en samt hefur umræðan ekki verið sérstaklega djúp. Það kemur mér dálítið á óvart að af hálfu stjórnarliða skuli daðrað við það sem eina möguleikann að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það mál sem er hér undir í dag snýst að mínu áliti fyrst og fremst um að þingið átti sig á því að það verður að fullnýta þá möguleika sem okkur standa til boða til að hafa meiri áhrif og þingið verður sjálft að axla ábyrgð á því 

Hæstv. forseti. Ég heyrði ekki betur en hv. formaður utanríkismálanefndar væri svolítið að setja ofan í við félaga sína í stjórnarsamstarfinu í þessari umræðu. En hvað um það. Það sem mig langar að spyrja hv. þm. Bjarna Benediktsson um er það sem hann reifaði hér, um vinnubrögð og aðkomu þingsins að umfjöllun um mál á frumstigi. Hann lýsir því hvernig þessum málum er háttað í norska Stórþinginu, sem ég tæpti lauslega á í ræðu minni einnig. Með hvaða hætti sér hann fyrir sér að þessu verði komið á? Ég spyr hann vegna þess að hann er formaður utanríkismálanefndar. Ég geng út frá því að utanríkismálanefnd muni þar hafa ríku hlutverki að gegna. Hvernig sér hann fyrir sér að þetta verði gert og hvernig sér hann það hreint praktískt fyrir sér? Þarf það að gerast með þingsályktunartillögu í þingi eða er þetta mál sem formaður utanríkismálanefndar getur gengið í gagnvart þinginu sjálfu, forseta þingsins, forsætisnefnd, o.s.frv.? Ég er honum sammála um að málið eigi að vera á forræði þingsins fyrst og fremst og það verði sjálft að taka ákvörðun um hvernig það vill skipa þessum málum, haga vinnubrögðum og umræðunni á sínum vettvangi. Annað mál er það hvernig málið snýr að framkvæmdarvaldinu, Stjórnarráðinu, ráðuneytum o.s.frv. En þingið sjálft verður að móta sér skoðun á því hvernig þessum málum er háttað og taka þá væntanlega ákvörðun. Hvenær telur þingmaðurinn að hægt sé að ganga í það og taka ákvörðun um fyrirkomulag þessara mála?

Virðulegi forseti. Ég vil svara þessu svo að ég geri kröfur til þess að þær reglur sem eru í gildi og hafa ekki verið afnumdar, reglur forsætisnefndar frá 1994, verði einfaldlega virtar. Mér finnst það ekki til of mikils ætlast. Mér finnst ekki til mikils ætlast að þær ákvarðanir sem rata inn á fundi sameiginlegu EES-nefndarinnar séu bornar undir utanríkismálanefnd sem síðan fari með þær áfram til þingmannanefndar landsdeildar Íslands í EFTA og fundi sameiginlega með þeirri nefnd, einu sinni í mánuði eins og reglurnar gera ráð fyrir. Það finnast mér eðlileg vinnubrögð. Í millitíðinni, þar til við höfum skoðað eitthvað nánar hvernig við viljum haga þessu til framtíðar, finnst mér eðlilegt og sjálfsagt að gildandi reglur verði grundvöllurinn að starfi á þinginu. Ég hef, eins og ég gat um í mínu fyrri ræðu fundað með forsætisnefndinni, m.a. um þetta mál. Ég skynjaði mikinn áhuga allra í forsætisnefndinni á að vinna áfram með tillögur Evrópunefndarinnar. Ég treysti því að það mál sé í farvegi. Mér finnst margt koma til greina varðandi það hvernig við munum meðhöndla þessi mál. Mér finnst t.d. koma til greina að skýrslan sem við erum að ræða í dag sé til að mynda fyrst kynnt fyrir utanríkismálanefnd sem við muni jafnvel álykta um málið í framhaldinu og sú ályktun ásamt skýrslunni verði grundvöllur að umræðu í þinginu. Það fyndist mér vera til fyrirmyndar. Þannig gætum við haldið því fram að þingið veitti framkvæmdarvaldinu aðhald í því hvernig samningurinn er framkvæmdur. Mér finnst tæplega hægt að halda því fram að með umræðunni sem fram fer í dag veiti þingið framkvæmdarvaldinu mikið aðhald við framkvæmd EES-samningsins. Það á sérstaklega við núna, í þetta fyrsta sinn. Samráð hefur ekki verið viðhaft vegna mála á mótunarstigi og þingið hefur ekki lagt sig sérstaklega eftir því að setja sig inn í mál sem eru til meðferðar hjá embættismönnum í kerfinu. 
            

Frú forseti. Ég segi fyrir mig að ég er sammála þingmanninum um hvernig eigi að standa að þessum málum. Ég hvet hann eindregið til að fylgja þessu fast eftir og heiti stuðningi við það og a.m.k. úr þeim þingflokki sem ég sit í að þessum málum verði komið í þann farveg sem þingmaðurinn lýsir. En væntanlega þarf meira til. Ég held að mikilvægt sé að vinda bráðan bug að því að koma þessu í þann farveg að þingið fái málið til umfjöllunar á fyrstu stigum, annaðhvort utanríkismálanefnd, einhvers konar útvíkkuð utanríkismálanefnd eða sameinaður vettvangur utanríkismálanefndar og þingmannanefndar EFTA, sem fjallar að sjálfsögðu líka um þessi mál á sínum fundum. Við þekkjum báðir, hv. þm. Bjarni Benediktsson og ég, að við fjöllum þar um mál og lesum kannski um það þegar við komum heim af fundum að ráðherranefndin hafi verið að ákveða eitthvað sem við ekki vissum um þótt við kæmum af fundum þar sem EFTA-mál eru til umfjöllunar. Varðandi framhaldið hlýt ég að vekja athygli á því að í þessari skýrslu er vakið máls á mörgum málum sem eru í vinnslu á frumstigi. Þá er spurningin: Er ekki rétt að byrja núna og taka þau efnisatriði sem hér er vakið máls á og eru í vinnslu, jafnvel á fyrstu stigum, og koma þeim til umfjöllunar í utanríkismálanefnd, í fagnefndum, þannig að þær fái kynningu svo við stöndum ekki að ári í sömu sporum, hafandi ekki fengið þá kynningu eða þá umræðu sem er sjálfsögð?

Virðulegi forseti. Ég tel að það sem hv. þingmaður nefnir, að hægt eigi að vera að vinna áfram með ýmis þau málefni sem tekin eru til umfjöllunar í skýrslu utanríkisráðherra í utanríkismálanefnd, sé hárrétt. Ég held að það sé tilefni til þess fyrir utanríkismálanefndina að taka þau mál til skoðunar. Við höfum svo sem tekið ákveðin mál, t.d. þau sem snúa að loftslagsmálunum og reynt að hafa þau til sérstakrar skoðunar. Almennt er ég þeirrar skoðunar að margt af því sem er fjallað um í þessari skýrslu og reyndar í skýrslu Evrópunefndarinnar frá því í fyrra, ætti að vera grunnurinn að einhvers konar handbók þingsins í Evrópumálum. Þarna er að stórum hluta fjallað almennt um hvernig samstarfið fer fram. Ljósi er varpað á hvernig stofnanakerfið virkar, hvernig samskipti okkar eru og hvaða möguleika við höfum til að hafa áhrif. Þetta ætti í sjálfu sér að vera í venjulegri handbók þingsins, hin almenna umfjöllun, og skýrslan sjálf að fjalla um efnisatriðin, það sem gerst hefur á liðnu ári. En ég fagna því að þessu sé stillt svona fram. Ég tel fulla þörf á því og held að ástæðan sé sú, sem við höfum rakið í dag í fjölmörgum ræðum, að Evrópumálin hafa ekki verið nógu mikið á dagskrá í þinginu. Það má vera að þingmenn þurfi að setja sig betur inn í gangverkið í Evrópusambandinu en gert hefur verið hingað til. Ég vil að lokum ítreka að öllu þessu þarf að fylgja eftir með fjármagni til þingsins til að sinna samstarfinu. Það á bæði við um fjármagn til þingflokka og eins líka til nefndarinnar sem fer með málaflokkinn. Utanríkisnefnd hefur fengið boð um að fara til Noregs og setja sig inn í þessi mál og við höfum unnið að því að reyna að láta verða af þeirri ferð á þessu ári þar sem við munum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þá skýrslu sem hér hefur verið lögð fram og verið hefur framlag í umræðuna. Ég er þeirrar skoðunar að við séum að fjalla um eitt mikilvægasta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar. Ég tek undir það sjónarmið að það hafi tvímælalaust verið mikið heillaskref þegar við gerðumst aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu og að það hafi í raun verið undirstaða þeirrar framþróunar sem hér hefur átt sér stað á síðustu árum að verulegu leyti. Varðandi þau atriði sem hér er um að ræða er spurning hvort umræða um Evrópusambandið og EES-samninginn og atriði sem að því lúta þurfi ekki að koma oftar til umræðu hér á Alþingi því að í skýrslunni er m.a. verið að fjalla um að Alþingi og einstakir þingmenn þurfi að koma meira að afskiptum á fyrri stigum varðandi hluti sem koma við Evrópusambandslöggjöfinni. Í skýrslunni er réttilega bent á að við höfum formlega aðkomu að ESB-málum á fyrsta stigi. Þá höfum við í raun mun takmarkaðri aðkomu en mér sýnist vera komin fram varðandi skýrsluna, þ.e. við getum verið álitsgefendur á fyrsta stigi en síðan höfum við ekkert um málið að segja og okkur er gert sem EES-ríki á grundvelli EES-samningsins að samþykkja það sem síðar er að okkur rétt. Það er mjög bagalegt og galli við EES-samninginn að við skulum ekki geta fylgst með og haft áhrif á öllum stigum löggjafarstarfsins til þess að breyta þeirri löggjöf sem við erum síðan neydd til að taka inn í löggjöf okkar, hvort sem okkur líkar betur eða verr. EES-gerðirnar skipa sífellt mikilvægari sess í löggjöf landsins og því skiptir grundvallarmáli að við höfum möguleika til þess að fylgjast með, hafa áhrif á öllum stigum. Í annan stað er vikið að því í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra að mikilvæg forsenda slíkrar málafylgju sé að Alþingi og kjörnir fulltrúar hafi vakandi auga fyrir málefnum innri markaðar mun fyrr í stefnumótunar- og löggjafarferlinu en hingað til hefur tíðkast. Ég er algjörlega sammála þeim sjónarmiðum sem þar koma fram. Í því sambandi er spurningin: Hvernig er hægt að koma því við? Hvaða kosti eiga þingmenn á því að fylgjast með virkum hætti með því sem er að gerast á vettvangi Evrópusambandsins og þeirri lagasmíð eða reglusmíð sem þar er um að ræða? Svarið er að það er mjög takmarkað. Hægt er að hugsa sér að í auknum mæli séu, fyrir tilstuðlan utanríkisráðuneytisins, sendar gerðir á vinnslustigi, á því stigi sem við höfum formlega aðkomu að, þannig að þingmenn og þingflokkar geti þá gert grein fyrir sjónarmiðum sínum. Ekki er um slíkt er að ræða í málum eins og háttar til nú. Ég tel að það væri æskilegt og nauðsynlegt til þess að við, ríkisstjórnin og þeir sem halda utan um okkar mál, hefðu þá tækifæri á vettvangi ESB, þar sem við komum að okkar málum á fyrsta stigi, að gera grein fyrir þeim sjónarmiðum og viðhorfum sem uppi eru á Alþingi Íslendinga. Eins og málum háttar nú eru það eingöngu fulltrúar framkvæmdarvaldsins sem hafa um málið að segja en ekki þjóðkjörnir fulltrúar löggjafarvaldsins. Ég bendi á í þessu sambandi að það kann að vera að til þess að ná því markmiði, sem hæstv. utanríkisráðherra bendir réttilega á í skýrslu sinni um þetta atriði, þurfi að gera þingmönnum kleift að fylgjast vel með og eiga kost á því að ráða einstaklingsbundið til sín aðstoðarmenn og/eða sérfræðinga til að kanna og fara ofan í ákveðin mál. Þar kemur eitt með öðru atriði sem ég vék að í umræðunni um þingskapafrumvarpið. Þingmenn eru þingmenn þjóðarinnar en eru ekki kjörnir fyrir ferkílómetra eingöngu eða landshluta. Þeim ber að gæta þess að setja lög sem hafa gildi fyrir alla þjóðina og þar af leiðandi skiptir máli að þingmenn hafi jafna stöðu til þess að gera það til þess að þeir geti rækt mál sín, líka hvað varðar aðstoð í þinginu. Í skýrslunni er vikið að því að endurskoðunarsáttmáli ESB muni færa Evrópuþinginu og þjóðþingum aðildarríkjanna aukna hlutdeild í löggjafarferli ESB. Ég get ekki séð með hvaða hætti það verður gert en æskilegt væri að fá skýringar á því frá hæstv. utanríkisráðherra hvað þar er átt við. Því er haldið fram í skýrslunni að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hafi reynst vel og síðan er vikið að fjölgun aðildarríkjanna. Það hlýtur að vera spurning um, með tilliti til þess sem er að gerast og hefur verið að gerast í Evrópusambandinu, hvort ekki sé full ástæða til að taka samninginn um Evrópska efnahagssvæðið til heildarendurskoðunar. Það ætti m.a. að gera með tilliti til þess að ríki EES eigi virkari rétt til að hafa áhrif á gang mála á öllum stigum og sitja í þeim nefndum sem fjalla um löggjafarmálefni á öllum stigum ferlisins. Það er óviðunandi aðstaða eins og er í dag þar sem fulltrúum EES-ríkja eins og Noregs, Íslands og Liechtensteins, er vikið úr þeim herbergjum þar sem um málin er verið að fjalla, löggjafarmálefni, af því þau eigi ekki heima og hafi ekki rétt til setu þar. Í skýrslunni er vikið að stækkun Evrópusambandsins og frjálsu flæði fólks í vinnu. Spurning er um - atriði sem kemur kannski ekki til með að skipta máli og vonandi skiptir aldrei máli - hvort Tyrkland gerist aðili að Evrópusambandinu. Ef um slíkt væri að ræða sýnist mér að við okkur blasti enn þá meiri vandi en við búum við í dag ef við ætlum að halda óbreyttri stefnu varðandi frjálst flæði erlends vinnuafls til landsins. Vikið er að aðgerðum og viðhorfum í sambandi við þau atriði án þess að nákvæmlega hafi verið gerð grein fyrir hver viðhorfin eru, samanber blaðsíðu 22 í skýrslunni. Ég vil í því sambandi vekja sérstaka athygli á ákveðnu atriði. Á blaðsíðu 25 í skýrslunni er sagt frá ágreiningi og í því sambandi er eiginlega tvennt sem kemur til skoðunar. Það er í fyrsta lagi þörf smáríkja eins og t.d. Íslands og Liechtensteins til að hafa ákveðnar varnaðarreglur varðandi frjálst flæði, jafnvel ákveðnari en eru í dag, og í annan stað möguleika, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson minntist á, til þess að geta svarað eftirspurn eftir sérhæfðu starfsfólki. Það virkar því eiginlega í báðar áttir. Varðandi önnur atriði sem fjallað er um, er vikið að lyfjamálum á blaðsíðu 26 og síðan að neytendamálum sem mér finnast vera verulega góð atriði. Það eru ákveðin atriði í því sambandi sem ég vil vekja athygli á. Þar segir að markmiðið sé að árið 2013 geti neytendur Evrópusambandsins og EES-svæðisins verslað hvar sem er innan svæðisins, hvort sem það í hverfisverslun eða á internetinu, með sama öryggi og vernd, sé það til. Og þá spyr ég: Er það markmiðið að það sé með allar vörur? Eigum við von á því að íslenskir neytendur njóti þess hagræðis sem þarna er um að ræða og að er stefnt hvað varðar verslun í sambandi við fjármálastarfsemi, lyf, matvæli og aðrar neysluvörur? Það væri mjög fróðlegt að heyra skýringar á því. Sé svo er spurningin um hvaða gildi þeir fyrirvarar hafa sem við höfum sett í EES-sáttmálann varðandi verslun með ákveðnar vörur. Ég segi bara miðað við það sem hér er um að ræða: Guð láti gott á vita, megi íslenskir neytendur búast við því að verða leystir undan því oki sem ýmsir hafa sett á þá með mun hærra verði, t.d. á lánum og öðru og ég tali nú ekki um lyfjaokrið sem þeir þurfa að búa við. Kaflinn um neytendamál gefur tvímælalaust ákveðnar vonir um að vel verði að þessum málum staðið og því hefur miður verið svo að við höfum alltaf verið eftir á varðandi viðunandi neytendalöggjöf. Ég verð að segja hæstv. viðskiptaráðherra það til hróss að ég tel að hann sé fyrsti viðskiptaráðherrann sem hefur sett málefni neytenda í forgang og ætlar sér greinilega ekki að vera eftir á þegar um slík mál er að ræða heldur bara að gera hlutina fyrir fram.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir fagna þeirri umræðu sem hér fer fram í dag um Evrópumálefni. Sá stakkur sem okkur hefur hingað til verið skorinn í þeim efnum að ræða þennan mikilvæga málaflokk á Alþingi hefur verið býsna þröngur. Þess vegna er ástæða til að fagna því að við fáum núna rýmra tækifæri til að fara yfir þessi mál með ítarlegri hætti og ég held að það sé sérstakt fagnaðarefni að hæstv. utanríkisráðherra hefur haft frumkvæði að því að efna til slíkrar umræðu. Sumir segja ef til vill að það sé að bera í bakkafullan lækinn að ræða Evrópumál svo mjög sem þau hafi verið á dagskrá árum saman. Sumum finnst að það sé kannski meira framboð af umræðu um þessi mál en eftirspurnin er meðal almennings en það breytir ekki því að þetta er afar mikilvægur málaflokkur og gríðarlega þýðingarmikið að við áttum okkur á eðli hans. Það er alveg rétt sem fram kemur í þessari skýrslu að regluverk innri markaðarins hefur mjög víðtæk áhrif hér á landi og þess vegna skiptir það miklu máli fyrir okkur í fyrsta lagi að átta okkur á umfanginu og í öðru lagi að gera okkur grein fyrir því sem mér fannst vera einn kjarninn í máli hæstv. ráðherra og það er að vekja athygli á þeim möguleikum sem við höfum með aðkomu okkar að mótun þeirra reglugerða og laga sem við búum síðan við eða munu hafa óbein áhrif á okkur eins og gildir á mörgum sviðum. Ég held að það sé algjörlega rétt sem hæstv. utanríkisráðherra sagði áðan að það hefur ríkt mikið vanmat á möguleikum okkar til að hafa áhrif á niðurstöðu á EES-vettvangnum. Við höfum mjög margar aðkomuleiðir í þeim efnum og hægt væri að fara rækilega yfir það og ég held að í umræðunni hafi menn alls ekki gert sér grein fyrir öllum þeim möguleikum sem þar eru uppi. Þetta er líka mjög í samræmi við niðurstöður Evrópustefnunefndarinnar sem forsætisráðherra skipaði á sínum tíma, og skipuð var fulltrúum allra stjórnmálaflokka, þar sem lögð var mikil áhersla á að reyna að skerpa þessar aðkomuleiðir, gera mönnum grein fyrir því hvaða möguleikar væru til staðar og hvernig bæði þingið og framkvæmdarvaldið gætu haft áhrif í þessum efnum. Í tillögum nefndarinnar er það tíundað í allmörgum liðum hvernig við getum haft frekari áhrif en við gerum þrátt fyrir allt í dag. Það er bæði vakin athygli á því sem ríkisstjórnin getur gert, hvernig Alþingi getur komið að þessum málum, hvernig hægt er að treysta tengsl embættismanna, hvernig hægt er að leggja áherslu á samstarf innan EFTA, hvernig við getum gert þetta með aukinni almennri upplýsingagjöf fyrir almenning og hagsmunasamtök, sem ég held að skipti ekki síst máli í þessum efnum. Það er hægt að þróa frekar samstarf hagsmunaaðila, það hefur í rauninni verið að þróast á undanförnum árum, við sjáum að sveitarfélögin, atvinnulífið og verkalýðshreyfingin hafa öll verið að leggja áherslu á þetta og þannig mætti áfram telja. Ég er þess vegna alveg sammála því sem hæstv. utanríkisráðherra lagði áherslu á að þarna eru miklir möguleikar, vannýttir möguleikar sem við eigum auðvitað að fylgja eftir. Við sjáum það þegar við skoðum þetta að möguleikar okkar til að taka þátt á ýmsum sviðum stofnana innan EES-svæðisins og á vettvangi ESB eru heilmiklir. Ef við skoðum, eins og fram kemur í skýrslu Evrópustefnunefndar, fjölda þeirra nefnda ESB sem EES- og EFTA-ríkin hafa aðgang þá voru þær 418 talsins á árinu 2005 en við tókum einungis þátt í 184 þeirra. Vitaskuld skýrist þetta af því að ýmsir málaflokkanna sem þær nefndir sem hér um ræðir fjalla um eru kannski þess eðlis að þeir hafa ekki beinlínis þau áhrif hér á landi að við teljum ástæðu til að sinna því öllu, en að mínu mati er engu að síður ástæða til að horfa til þess að þarna eru heilmiklir möguleikar sem við eigum vitaskuld að sinna. Líka vegna þess, eins og glögglega kom líka fram í máli hæstv. ráðherra, að það er ósk um það innan Evrópusambandsins að við komum einmitt að ýmsum þessara málaflokka. Fjölmörg dæmi eru um að Evrópusambandið hafi sóst eftir sérþekkingu okkar á þessum sviðum og kannski er gleggsta dæmið um það, a.m.k. það sem við þekkjum nýlega, aðkoma okkar að mótun þeirrar stefnumótunar sem kölluð hefur verið Towards a future Marine Policy for the Union. Þar kom auðvitað glögglega fram að við höfðum heilmikil áhrif á stefnumótunina, á vinnuna, vegna yfirburðasérþekkingar okkar á þessu sviði og þannig gætum við áfram talið. Það fer ekkert á milli mála að af hálfu Evrópusambandsins er áhugi á slíku samstarfi. Sjálfur hef ég átt þetta samstarf á þeim vettvangi þar sem ég hef starfað, fyrst í samstarfi við Joe Borg, þann sem fer með sjávarútvegsmál innan Evrópusambandsins. Nýlega átti ég sömuleiðis fund með Mariann Fischer Boel, sem sér um landbúnaðarmál á vettvangi framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, og fram kom m.a. í máli hennar að hún hefði mjög mikinn áhuga á því að rækta gott samstarf við okkur Íslendinga á sviði landbúnaðarmála og hafði sérstakan áhuga á því að kynna sér þau mál hér á landi. Það hefur líka komið fram, og kom fram í máli hæstv. ráðherra, að af hálfu Evrópusambandsins sé áhugi á því að sérfræðingar á okkar vegum kæmu frekar til starfa á vettvangi framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Ég held að það sé líka hlutur sem við eigum að skoða af mjög mikilli alvöru. Norðmenn, sem eru þátttakendur með okkur í EES-samstarfinu, hafa verið að nýta þetta mjög mikið. Tugir manna á vegum Norðmanna starfa einmitt innan framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins en af okkar hálfu held ég að sé einungis einn starfandi, ef ég fer rétt með. Það hefur m.a. verið rætt á vettvangi sjávarútvegsráðuneytisins hvort ekki væri skynsamlegt að við sendum fulltrúa til starfa á þeim vettvangi innan framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Ég tel að það komi mjög vel til álita. Þó að EES-samningurinn nái ekki beinlínis til sjávarútvegssviðsins skiptir það mjög miklu máli fyrir okkur, bæði að miðla okkar sérfræðilegu þekkingu og geta síðan miðlað þeim upplýsingum og því sem er að gerast á þessum vettvangi hingað heim. Þetta er líka liður í því að styrkja utanríkisþjónustu okkar og styrkja þá þekkingaröflun sem þarf að eiga sér stað á þessu sviði. Vitaskuld má segja sem svo að smæð okkar hafi áhrif á það í hverju við getum tekið þátt, það er alveg hárrétt og engin ástæða til að gera lítið úr því, en engu að síður getum við tekið einhverja strategíska stefnu um það hvar við viljum sérstaklega helga okkur völlinn og hvar við viljum sérstaklega sinna þessum þáttum. Ýmislegt af því sem er að gerast á vettvangi Evrópusambandsins hefur óbein áhrif á það sem við erum að gera. Fram undan eru og hafa staðið yfir viðræður á vettvangi WTO, Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, sem munu, ef þær fá einhvern tíma endi, leiða til verulegra breytinga á rekstrarumhverfi atvinnugreina t.d. á borð við landbúnaðinn. Á fundinum sem ég vísaði til áðan kom glögglega fram t.d. að á vegum Evrópusambandsins fer nú þegar fram mikil vinna við að breyta eðli landbúnaðarstefnu þess til að bregðast við því sem mönnum sýnist að verði þróunin á þessum alþjóðlega vettvangi. Menn gera sér grein fyrir að þessar umræður og viðræður hafa staðið yfir lengi, þær stefna auðvitað í eina átt þó að niðurstaðan sé ekki fengin og þær þjóðir sem taka þetta mál alvarlega, eins og t.d. þjóðir Evrópusambandsins og Svisslendingar sem eins og við eru að styrkja landbúnað sinn mjög mikið, horfa til þeirrar breyttu heimsmyndar sem þarna verður. Við erum líka smám saman að taka upp regluverk sem á sér rót í Evrópusambandinu. Við munum innan tíðar taka yfir matvælalöggjöf Evrópusambandsins, síðar í vetur verður lagt fram frumvarp þar sem byggt er á þessari matvælalöggjöf sem mun breyta mjög miklu í rekstrarumhverfinu. Sjávarútvegurinn hefur að vísu tekið þetta yfir fyrir alllöngu síðan en landbúnaðurinn hefur ekki gert það. Þetta mun auðvitað hafa í för með sér heilmikla breytingu á þessu umhverfi. Við höfum sjálf, Íslendingar, verið að gera samninga við Evrópusambandið um innflutning á tilteknum landbúnaðarvörum. Við höfum tollheimildir, eins og hæstv. utanríkisráðherra rakti, varðandi útflutning á landbúnaðarvörum okkar inn á Evrópumarkaðinn og höfum síðan samþykkt líka innflutning evrópskra landbúnaðarvara til okkar. Þessar viðræður eru stöðugt í gangi og þær munu þróast. Tekið hefur verið upp ákveðið fyrirkomulag í þessum efnum, við höfum boðið út tollkvótana, ég breytti fyrirkomulaginu í haust sem leiddi að mínu mati til heilbrigðari viðskiptahátta og leiddi síðan til þess að tollkvótarnir lækkuðu sem hafði þau áhrif sem að var stefnt. Þessi mál eru hins vegar í nokkurri mótun og það mun gefast tækifæri til að ræða þau miklu ítarlegar á Alþingi þegar það frumvarp kemur fram. Það breytir í sjálfu sér engu um afstöðu okkar varðandi tollverndina, það er hlutur sem taka þarf aðra pólitíska umræðu um, en þær breytingar sem verða óhjákvæmilega í kringum 

Virðulegi forseti. Það kemur fram í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra á bls. 23 að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hafi í fyrra óskað eftir viðræðum við EFTA-ríkin um endurskoðun á bókun við EES-samninginn um viðskipti með unnar landbúnaðarvörur. Norðmenn töldu ekki tilefni til þess að fara í slíkar viðræður en Íslendingar voru fúsir til þeirra og segir í skýrslunni að ákveðið hafi verið að hefja tvíhliða viðræður við Evrópusambandið um slíka endurskoðun og fram undan sé fundur í marsmánuði um það efni. Nú langar mig að biðja hæstv. ráðherra að gera grein fyrir því að hverju Íslendingar stefna í þessum viðræðum í ljósi þess að allur innflutningur á landbúnaðarvörum frá ríkjum Evrópusambandsins er tollfrjáls annar en á vörum sem íslenskir bændur framleiða sjálfir, þannig að talsvert mikið af því sem Evrópuríkin framleiða er heimilt að flytja til landsins tollfrjálst. Ég sé ekki að slíkar viðræður geti snúist um neitt annað en að draga úr tollverndinni sem við höfum ákveðið að viðhafa til að styrkja íslenskan landbúnað. Er hér á ferðinni stefnubreyting af hálfu hæstv. ríkisstjórnar sem hlýtur þá ef svo er að felast í því að hverfa frá því að styðja við bakið á kjötframleiðslunni hér á landi eða mjólkurframleiðslunni?

Virðulegi forseti. Nei, hér er ekki um neina stefnubreytingu að ræða. Þessi mál hafa haft mjög langan aðdraganda og voru í rauninni komin af stað áður en ég kom í landbúnaðarráðuneytið. Hér er um að ræða eðlilegar viðræður sem hafa átt sér stað og eiga sér stað stöðugt á milli okkar og Evrópusambandsins um ýmis hagsmunamál eins og þessi. Þeir samningar sem hafa tekist milli okkar og Evrópusambandsins varðandi landbúnaðarmálin fela í sér tvíhliða heimildir, annars vegar heimildir um einhvern innflutning á landbúnaðarvörum, auðvitað undir mjög sterku eftirliti sem við viðurkennum, og hins vegar líka opnun á útflutningi á landbúnaðarvörum okkar til Evrópusambandsins. Þetta er farið að telja nokkuð, bæði í útflutningi á kjöti en ekki síst á mjólkurvörum. Það sem við erum að horfa til eru einhvers konar tvíhliða samningar sem geta þá falið í sér gagnkvæmar heimildir fyrst og fremst auðvitað til að styrkja möguleika okkar á útflutningi en einnig gerum við okkur grein fyrir að það gæti haft áhrif á innflutning á einhverjum tilteknum vörum. Þetta felur ekki í sér neina grundvallarstefnubreytingu varðandi stuðning okkar við landbúnaðinn, það er önnur umræða, hér er eingöngu um að ræða eðlilegt framhald á þeirri vinnu sem staðið hefur yfir árum saman.

Virðulegi forseti. Það var sagt í minni sveit þegar menn töluðu þannig að ekki skildist hvað þeir sögðu að þeir væru með kartöflu uppi í sér. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér fannst eins og hæstv. ráðherra væri með kartöflu uppi í sér núna, ég skildi ekki alveg hvað hann var að segja. Hann sagði: Nei, það felast engar grundvallarbreytingar í stefnu okkar í þessum viðræðum. En svo fór hann að tala um að þær hlytu auðvitað að snúast um það að fella niður að einhverju leyti þá tollvernd sem er gagnvart innflutningi á matvælum frá Evrópusambandsríkjum. Ég sé ekki að það geti snúist um neitt annað. Allur innflutningur á matvælum frá Evrópusambandsríkjunum er tollfrjáls nema um sé að ræða matvæli sem íslenskir bændur framleiða sjálfir, þ.e. kjötvörur og mjólkurafurðir. Um hvað eiga þessar viðræður að snúast? Ég verð eiginlega að fá að spyrja hæstv. ráðherra aftur af því að hann svaraði bara: Ýmis hagsmunamál. Hver eru þessi ýmsu hagsmunamál sem menn ætla að ræða saman um? Varla er Evrópusambandið að ræða við Íslendinga um mál sem þegar er engin tollvernd á, það tekur því ekki að efna til viðræðna um slíkt. Ég verð þess vegna, virðulegi forseti, að ganga eftir því að hæstv. ráðherra svari skýrar í þessum efnum til hvers þessar viðræður eiga að leiða.

Virðulegi forseti. Ef um væri að ræða grundvallarbreytingar hefðu þær breytingar þegar átt sér stað. Það sem ég var að vekja athygli á er það að við höfum núna opnað á tilteknar tollheimildir fyrir Evrópusambandið til innflutnings á tilteknum vörum alveg eins og hæstv. utanríkisráðherra rakti í máli sínu. Þær viðræður sem eiga sér stað eru tvíhliða viðræður sem við vitum ekki hvort leiða til einhverrar niðurstöðu en í því sambandi munum við auðvitað ekki veikja stöðu landbúnaðarins á nokkurn hátt. Við erum um leið að reyna að opna möguleika fyrir útflutning okkar á tilteknum landbúnaðarvörum sem við teljum okkur hafa hagsmuni af. Það er engin spurning um að núgildandi samningar fela í sér heilmikil tækifæri. Það er örugglega hægt að telja í einhverjum tugum milljóna þá hagsmuni sem t.d. mjólkurframleiðendur hafa af því að geta flutt út sínar mjólkurvörur til Evrópusambandsins. Við þekkjum það líka í viðræðum við Evrópusambandið að þar er aldrei neitt látið ókeypis af hendi. Við gerum okkur grein fyrir að í slíkum viðræðum er um að ræða tvíhliða samninga sem taka bæði til útflutnings og innflutnings. En þetta eru engar grundvallarbreytingar, við erum einfaldlega að fara yfir þessi mál í þessu samhengi. Við erum að skoða ýmislegt sem ég get út af fyrir sig ekki tíundað hér vegna þess að ég hef það ekki alveg tiltækt fyrir framan mig en þetta eru ekki grundvallarbreytingar sem verið er að tala um. Við erum að þróa þá stefnu sem fylgt hefur verið, bæði af forvera mínum og öðrum sem hafa komið að þessu máli.

Frú forseti. Ég vil byrja á að lýsa ánægju minni með að hæstv. utanríkisráðherra flytji Alþingi skýrslu um stöðu Íslands og innri markaði Evrópu og samskipti við Evrópusambandið byggða á samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Ég get ekki látið hjá líða, í upphafi máls míns, að blanda mér í þá umræðu sem hefur hér orðið um vinnubrögð. Nokkrir hv. þingmenn hafa kallað eftir dýpri og pólitískari umræðu. En til þess er leikurinn gerður. Hið háa Alþingi og nefndir þess hafa það fyllilega í sínu valdi að stjórna vinnubrögðum innan nefnda og í samskiptum við ráðuneyti. Ég sat lungann úr tveimur kjörtímabilum í utanríkismálanefnd. Þann tíma höfðu menn engan áhuga á að breyta vinnubrögðum í þessum efnum. Ég tek undir að full ástæða er til að gera það og sjá til þess að í vinnubrögðum löggjafans sé þátttaka hv. alþingismanna tryggð eins snemma í hinu pólitíska ákvarðanaferli og tök eru á. Þetta þarf auðvitað að gerast í samstarfi við utanríkisráðuneytið og ekki síður í samstarfi við þau fagráðuneyti, önnur ráðuneyti sem sýsla með innleiðingu gerðanna sem byggja á EES-samningnum. Þar á ég ekki síst við ráðuneyti umhverfismála. Stór hluti þeirra gerða sem komnar eru í íslenska löggjöf eru á sviði umhverfismála eða tengjast viðfangsefnum umhverfisráðuneytisins. Í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið er kveðið á um kröfur um að umhverfisvernd skuli jafnframt vera þáttur í stefnu samningsaðila á öðrum sviðum. Hér er á ferðinni meginregla um samþættingu umhverfissjónarmiða sem er afar þýðingarmikil og ein helsta forsenda sjálfbærrar þróunar. Í skýrslu utanríkisráðherra kemur fram, að Ísland sé í raun aðili að sameiginlegri stefnu ESB á sviði umhverfismála, á öðrum sviðum umhverfismála en náttúruverndar. Verulegur hluti umhverfislöggjafar ESB hefur verið tekinn upp í íslenska löggjöf á undanförnum árum. Það er mat mitt að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hafi haft jákvæð áhrif á þróun lagaumhverfis hér á landi og styrkt stöðu umhverfisverndar í íslenskri löggjöf. Nægir að nefna að fjölmargar reglugerðir um mengunarvarnir, úrgangsmál, vatnsvernd og mat á umhverfisáhrifum áætlana og framkvæmda. Eins og ráða má af framansögðu skiptir miklu máli að íslensk stjórnvöld taki sem virkastan þátt í mótun löggjafar, jafnt á sviði umhverfismála sem og annarra mála, ekki síst á þeim vettvangi þar sem Ísland á verulegra hagsmuna að gæta. Þar nefni ég málefni hafsins en þegar hefur verið samþykkt stefnuskrá um málefni hafsins, um málefni sjávar og siglinga held ég að rétta þýðingin sé á vegum Evrópusambandsins. Ég átti þess kost að sækja leiðtogafund um þessi málefni í Lissabon síðastliðið haust fyrir hönd stjórnvalda. Ætlunin er að vinna áfram að því verkefni og mun Ísland taka virkan þátt í því. Hafa ber í huga að hafsvæði sem falla undir lögsögu Íslands og Noregs teljast til Evrópu. Þau eru gríðarlega stór og eftirsóknarverð og því ákaflega mikilvægt að standa vörð um þá hagsmuni sem í þeim eru fólgnir. Annað mál vil ég nefna en það eru viðskipti með gróðurhúsalofttegundir eða losunarheimildir. Sem stendur er til afgreiðslu hjá Evrópuþinginu og ráðherraráðinu breyting á tilskipun um viðskipti með losunarheimildir, breyting nr. 2003/87/EB. En grunntilskipunin hefur nú þegar verið tekin upp í EES-samninginn. Þessi tiltekna breyting varðar viðskipti með losun frá flugi. Þótt málið sé ekki afgreitt er nokkuð ljóst að nái þær tillögur fram að ganga sem nú eru til umræðu munu þær hafa töluverð áhrif á almennar samgöngur til og frá Íslandi, meiri áhrif en í ESB-löndunum, þar sem flug er í reynd eini mátinn fyrir íslenskan almenning til að ferðast til og frá landinu. Hér er eitt dæmi um hvernig íslensk stjórnvöld þurfa að standa vaktina og vera vel á verði, taka þátt í undirbúningi mála strax frá upphafi, meðan málið er til meðferðar hjá framkvæmdastjórninni og þegar málið er komið til þingsins. Þegar ráðherraráðið er komið með málið í hendurnar er erfiðara um vik. Hinn 23. þessa mánaðar lagði framkvæmdastjórn ESB fram fyrir Evrópuþingið tillögur að endurskoðaðri tilskipun um verslun með losunarheimildir sem stefnt er að því að gildi frá árinu 2013. Þar er lagt til að dregið verði úr notkun koltvísýrings um 20% fyrir 2020. Það er hluti af hinni almennu stefnumörkun Evrópusambandsins sem við könnumst vel við. Í þriðja lagi langar mig til að víkja að endurskoðun úrgangslöggjafar. Nú liggur fyrir tillaga að tilskipun um endurskoðaða heildarlöggjöf á þessu sviði þar sem sett eru töluleg markmið um að auka endurvinnslu úrgangs á næstu árum og áratugum. Að því er vikið í nokkuð ítarlegu máli í skýrslu hæstv. ráðherra Tekið skal fram í því sambandi að ég hef sett þau markmið í starfinu í umhverfisráðuneytinu að við drögum úr magni sorps frá heimilum og fyrirtækjum hér á landi, að við bætum flokkun úrgangs og aukum endurnýtingu hans. Þetta er að sjálfsögðu allt gert í takt við innleiðingu þeirra gerða sem við störfum eftir á grundvelli hins Evrópska efnahagssamnings en þess ber að geta að við erum nokkuð á eftir áætlun að ná þeim markmiðum sem nú þegar hafa verið sett. Brýnt er að ríki og sveitarfélög taki höndum saman um að sjá til þess að við náum markmiðum okkar í að minnka það magn úrgangs sem fer til urðunar og auka endurvinnslu úrgangs hér á landi. Að auki hefur verið sett á laggirnar nefnd sem gera á tillögur til ráðherra um aðgerðir til að sjá til þess að það dragi úr magni prentpappírs, blaða, tímarita og auglýsingabæklinga hér á landi, þess óumbeðna pappírsflóðs sem berst inn á heimili landsmanna dag hvern. Einnig er vert að nefna að reglur um meðferð efna og efnavara eru einnig teknar upp í samninginn og þessa dagana er verið að leggja lokahönd á frumvarp um efni og efnavörur í ráðuneyti umhverfismála í samræmi við svokallaða REACH-tilskipun. En löggjöfin hefur það að markmiði að auka vernd og heilsu og umhverfis af völdum hættulegra efna. Það vill stundum verða svo í umræðunni um Evrópska efnahagssvæðið og þann samning sem við gerðum við Evrópusambandið að umhverfismálin séu sett til hliðar í þeirri umræðu. Þau eru í reynd mjög fyrirferðarmikil í samningnum og eins og ég sagði áður varðar stór hluti þeirra gerða sem okkur berast í gegnum samninginn umhverfismál af öllu tagi. Það er mikilvægt að hv. þingmenn geri sér grein fyrir því að innleiðing slíkra gerða kallar oft á mikla vinnu sérfræðinga, bæði við það að setja í reglugerðir og lög það sem þarf að gera en ekki síður að fylgja eftir þeim breytingum sem þeim fylgja. Vil ég í skyni nefna tilskipun um verslun og viðskipti með losunarheimildir, vatnatilskipunina svokölluðu og tilskipunina um efni og efnavörur sem nú er í vinnslu hjá ráðuneytinu. Það að standa vörð um íslenska hagsmuni, innan Evrópska efnahagssvæðisins, kostar peninga. Það kostar að við leggjum okkur fram um að innleiða þessar gerðir almennilega og standa vörð um hagsmuni íslensku þjóðarinnar og stjórnvalda hverju sinni í samskiptum okkar við Evrópusambandið. Það gerist ekki bara einhvern veginn heldur með hnitmiðaðri vinnu og hnitmiðaðri hagsmunagæslu. Hana þarf að efla, m.a. á vettvangi umhverfismálanna. Þau eru, eins og hæstv. dómsmálaráðherra orðaði það fyrr í dag, hin raunverulegu og brýnu viðfangsefni sem við er að fást dag hvern í ráðuneyti umhverfismála og við er að fást dag hvern í stjórnsýslunni.

Virðulegi forseti. Í skýrslu utanríkisráðherra kemur fram að íslensk stjórnvöld hafi fylgst með og tekið þátt í mótun stefnu Evrópusambandsins um málefni siglinga og sjávar, eftir því sem fært er. Það eru mikilsverð málefni sem þar er fjallað um og Evrópusambandið hefur mótað sér stefnu um þau. Þar er m.a. tekið á vöktun siglinga, lífríkis og því að vernda líffræðilegan fjölbreytileika sjávar fyrir mengun. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort í þessu ferli hafi fæðst eða mótast stefna íslensku ríkisstjórnarinnar varðandi þessi málefni, sérstaklega það sem er aðkallandi og fram undan, m.a. varðandi umferð olíuflutningaskipa. Fyrirhuguð áform hæstv. iðnaðarráðherra um rannsóknir og leit eftir olíu á Drekasvæðinu gæti haft mikil áhrif á sjávarlífríkið. Ef illa fer getur farið svo að miklir hagsmunir verði í uppnámi, í lífríki hafsins og fiskstofnunum. Það þarf líka að verja íslenska hafsvæðið fyrir nýjum lífverum sem hafa borist í kjölvatni með skipum frá erlendum ókunnum hafsvæðum og valdið usla, eins og kunnugt er. Mig langar að inna eftir því hvort ríkisstjórnin hafi mótað sér afstöðu og stefnu sem væri til þess fallin að vernda lífríki hafsins, fiskstofna sem annað, með sem tryggustum hætti.

Forseti. Það er rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns að eitt af því sem fjallað er um og tekið á í heildarstefnu Evrópusambandsins um málefni siglinga og sjávar, er mengun og mengunarvarnir, hvernig megi sporna gegn slíkri vá og hvernig ríki geti haft samstarf um að sjá til þess að öryggi sé sem mest í hafinu, ekki bara öryggi sjófarenda heldur einnig öryggi lífríkisins, öryggi hafsins. Þetta er eitt af stóru viðfangsefnunum sem blasa við okkur á Íslandi og er gott dæmi um hvernig umhverfismál og öryggismál eru eitt og hið sama. Þetta gildir um vaxandi umferð olíuflutningaskipa um fiskimið okkar, um landhelgi Íslands og í kringum okkur á Norður-Atlantshafinu. Einhvers staðar hef ég séð tölur um að skipum af þessu tagi gæti fjölgað í lögsögunni úr 100–150 í 400–500 á nokkrum árum, á næstu fimm árum eða svo. Það væri gríðarleg fjölgun. Hluti af því stóra verkefni sem við stöndum frammi fyrir er að stýra umferð þessara skipa þannig að sem minnst hætta sé á að slys valdi því að við stöndum frammi fyrir mikilli umhverfisvá. Ekki megum við við því á tímum þverrandi fiskstofna. Þetta verður auðvitað að gerast í samvinnu við ríkin í kringum okkur. Að mínu viti hefur því verið mikils virði fyrir okkur að taka þátt í mótun heildarstefnu Evrópusambandsins um þessi málefni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. En eins og fram hefur komið eru uppi áform um að reisa olíuhreinsunarstöð á Íslandi. Á þessu stigi eru það ekki annað en hugmyndir sem ekki er vitað hvort einhver alvara er á bak við. Hins vegar gefa þær tilefni til þess að íslensk stjórnvöld athugi hvernig best sé að tryggja öryggið og ganga frá málum að sem minnstar líkur séu á mengunarslysum af þessum völdum. Auðvitað er ekki tímabært að ræða þær hugmyndir eða slá frá sér að óathuguðu máli. En við hljótum alltaf að skoða heildarhagsmunina og meta þá á móti einstökum tækifærum eins og þessum sem þarna hafa komið upp. Og vissulega hljóta stærstu hagsmunirnir að vera að sjá til þess að ekki sé gengið á það öryggi eða möguleika á að við Íslandsstrendur verði áfram, eins og verið hafa, fiskstofnar sem hafa staðið undir uppbyggingu þjóðfélagsins á síðustu öld og breytt því úr einu af fátækasta landbúnaðarþjóðfélagi Evrópu yfir í eitt það ríkasta samfélag í heimi. Ég legg mikla áherslu á að ríkisstjórnin haldi vöku sinni í þessu máli og sé viðbúin umræðunni um hitt ef það kemur upp þannig að menn geti tekið sem skynsamlegastar ákvarðanir í þessum efnum.

Frú forseti. Ég held að enginn deili um að stjórnvöldum beri að búa þannig um hnútana að sem minnst hætta sé á því að mengunarslys verði í lögsögu Íslands og á hafsvæðinu í kringum Ísland. Að sjálfsögðu hljótum við að vinna í þeim anda í samskiptum við önnur ríki og við mótun umhverfisstefnu, þ.e. að gæta lífríkisins, ekki bara á landi heldur líka í sjó. Ég vil að gefnu tilefni segja þingheimi frá því að í hádeginu í dag þá stóð ráðuneytið ásamt stofnun Sæmundar fróða við Háskóla Íslands fyrir fundi um siglingu olíuskipa á hafinu kringum landið. Þar töluðu sérfræðingar frá Umhverfisstofnun og Landhelgisgæslunni en ég átti því miður ekki kost á að sitja þann fund. Ég vænti þess að þaðan fáum við fréttir af áliti sérfræðinga okkar á þessu brýna máli. En auðvitað er það bara byrjunin á umræðu sem þarf að fara fram í samfélaginu og einnig á hinu háa Alþingi um þessi mál. Hér er um stórt öryggis- og umhverfismál að ræða eins og ég sagði áðan. Þau tvinnast þar saman og þetta snýst líka um grundvöllinn fyrir íslensku samfélagi, fiskimið í kringum landið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir ánægjuraddir þingheims með það lofsverða framtak hjá hæstv. utanríkisráðherra að flytja skýrslu um stöðu Íslands á innri markaði Evrópusambandsins og framkvæmd samningsins og það lofsverða framtak er örugglega til þess gert að dýpka og breikka þá umræðu sem nú á sér stað um Ísland og Evrópusambandið og skoða hvernig hefur til tekist á þeim 14 árum sem eru liðin frá því að samningurinn var gerður og tók gildi og hefur haft að sjálfsögðu mjög djúpstæð áhrif á íslenskt samfélag og styrkt það og stórbætt nánast á öllum sviðum hvar sem fæti er niður drepið. Það er fróðlegt að fylgjast með umræðunni núna 14 árum seinna enda eru fáir sem deila um það að samningurinn hafi skilað okkur miklum framförum og bótum á nánast öllum sviðum. Ég ætla að nefna örlítið þau mál sem inn á mitt ráðuneytissvið koma sem eru neytendamál, samkeppnismál og málefni fjármálamarkaðarins. Til að byrja þá með átti ég fundi með þremur kommissörum eða framkvæmdastjórum Evrópusambandsins í síðustu viku úti í Brussel, framkvæmdastjórum neytendamála, samkeppnismála og innrimarkaðsmála. Ein af þeim sem ég fundaði með var Meglena Kuneva, nýr kommissar neytendamála, og var mjög athyglisvert að fylgjast með þeirri stefnumótun sem á sér stað innan Evrópusambandsins á vettvangi neytendamála og er að ágætu getið í skýrslunni sem við ræðum í dag. Hér segir meðal annars að markmið stefnunnar sé að taka sérstaklega til viðskipta á innri markaði með það að markmiði að á árinu 2013 geti neytendur á Evrópusambandssvæðinu og EES-svæðinu verslað hvar sem er innan svæðisins, hvort sem er í hverfisverslun eða netinu þar sem öryggi og vernd sé hin sama og alls staðar til staðar. Jafnframt að seljendur geti átt viðskipti hvar sem er á svæðinu á grundvelli sömu reglna. Í þessari stefnu eru settar fram 20 aðgerðir, löggjöf og tilmæli sem ráðast á í til að styrkja stöðu neytendamála á Evrópska efnahagssvæðinu öllu. Margt annað er mjög athyglisvert þar sem við fylgjumst grannt með stendur yfir hjá okkur og snýr að neytendalánum. Eitt af stærstu málum síðustu ára á sviði neytendaverndar er tilskipun um neytendalán sem hefur verið til umfjöllunar á þessum vettvangi í fimm ár og náðist sátt um hana rétt nýverið og er þeirri tilskipun ætlað að tryggja að neytendur séu betur upplýstir þegar þeir taka neytendalán og svo framvegis. Með tilskipuninni eru meðal annars settar samræmdar reglur um upplýsingalöggjöf, rétt til að falla frá kaupum, rétt til uppgreiðslu lána og um árlega hlutfallstölu kostnaðar. Þessu tengt er einnig í gangi vinna, þó hún sé ekki eins langt komin, um veðlánastarfsemi þar sem framkvæmdastjórnin telur þörf á frekari skoðun og nauðsyn löggjafar meðal annars sem lýtur að uppgreiðslu veðlána er varðar gæði og framsetningu upplýsinga, að tryggt sé að lánveitingar séu ábyrgar svo sem framkvæmd greiðslumats og því sem snýr að uppgreiðslu lána og hreyfanleika neytenda á milli fjármálastofnana. Á fundi mínum með framkvæmdastjóra samkeppnismála bauð ég henni að koma hingað til Íslands og ræða þessi mál. Hún mun koma hingað 4. júlí. Þá munum við halda ráðstefnu um samkeppnismál sameiginlega og munum við þá draga fram ýmislegt sem að því lýtur. Annað feikilega stórt mál, eins og hæstv. utanríkisráðherra nefndi í framsögu sinni í framsögu sinni í dag, snýr að stærsta viðfangsefninu og einu af því sem er fyrir utan samninginn sem er framtíðarfyrirkomulag gjaldmiðilsmálanna ef svo mætti segja. Hæstv. ráðherra velti því upp hvort krónan verði að verða viðskiptahindrun sem skerti kjör bæði fyrirtækja og almennings. Ég tek eindregið undir það að einhliða upptaka annarra mynta er útilokuð leið. Það var rætt hér töluvert á haustdögum. Ég held að niðurstaðan af þeirri umræðu sé að það sé ekki leið enda skiptir það ekki meginmáli. Það eru aðrar leiðir sem þarf að rannsaka. Það er mjög mikilvægt að rannsaka þessi mál. Það er líka ljóst að það er ekki salur fyrir því í íslenskum stjórnmálum að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það er ekki í stjórnarsáttmála og það verður mjög ólíklega gert í nánustu framtíð. Hins vegar er um leið fagnaðarefni hvernig stjórnarsáttmálinn tekur á þessu máli og í dag var stigið skref í þá áttina að fara mjög vandlega yfir þessi mál þar sem skipuð var sérstök Evrópunefnd sem á að fara yfir málin og vakta þessi mál með hv. þingmönnum Ágústi Ólafi Ágústssyni og Illuga Gunnarssyni í forustu og fagna ég því framtaki og tel það skipta heilmiklu máli í þessu ferli öllu. Þessu tengt ætla ég að greina frá því inn í þessa umræðu - af því að ég held að framtíðarfyrirkomulag gjaldmiðilsmála okkar sé stærsta viðfangsefni íslenskra stjórnmála nú og í nánustu framtíð. Ég er alveg sannfærður um að við þurfum að vanda okkur mjög vel við þá vinnu og halda utan um það. Við sjáum umræðuna sem tengdist núna útrás og vexti bankanna erlendis og hvernig það kallast á við lánshæfi ríkissjóðs og stöðu Seðlabankans gagnvart þeim og aftur umfangi og útrás þeirra og uppgangi sem er ævintýraleg erlendis og siglingin á bönkunum sem hefur verið þar og því hvort krónan sé of lítið myntsvæði fyrir starfsemi þessara stóru banka. Moody's kemst að þeirri niðurstöðu að svo sé ekki nú, bankarnir og stærð þeirra erlendis raski ekki lánshæfi ríkissjóðs og þeir séu ekki orðnir of stórir núna. Krossgöturnar í lánshæfismati Moody's eru nákvæmlega þær að ef bankarnir vaxa enn frekar erlendis þá geti komið að því að þetta fari að hafa áhrif, þá gæti það bitnað á lánshæfismatinu og þá þurfi jafnvel að grípa til einhverra aðgerða. Þess vegna er ekki eftir neinu að bíða. Þetta er eitt af þeim verkefnum sem við þurfum að skoða. Viðskiptaráðuneytið ákvað fyrir nokkrum dögum að hrinda af stað rannsóknum á áhrifum tengingar evru á viðskipti, fjármálastöðugleika og samfélagið. Við styrktum rannsóknastofnun í fjármálum við Háskólann í Reykjavík, Evrópuréttarstofnun Háskólans í Reykjavík, Evrópufræðasetur háskólans á Bifröst og Rannsóknasetur verslunarinnar við þann hinn sama háskóla, til rannsókna á áhrifum aukinnar notkunar erlendra mynta á vörumarkað, fjármálamarkað og samfélagið almennt. Enn fremur er ætlunin að skoða áhrif mismunandi tenginga við evru við nokkra þætti. Meginspurningarnar sem við leggjum upp í þessum rannsóknum eru tvær, hvort á Íslandi sé að verða til fjölmyntasamfélag og hvaða áhrif það hafi á markað og samfélag og í öðru lagi hvaða afleiðingar ólíkar tengingar við evru hafi á íslenskan fjármálamarkað og fjármálastöðugleika. Fyrirhugaðar niðurstöður eiga að liggja fyrir í ágúst á þessu ári í formi skýrslna og rannsóknaritgerða og verða þær að sjálfsögðu kynntar opinberlega og ræddar og reifaðar á vettvangi samfélagsins núna síðsumars. Síðan er hér tiltekið sérstaklega hvernig þessum verkefnum er fyrir komið og tel ég að það geti fært okkur margar mjög nytsamlegar og nauðsynlegar upplýsingar til að ákvarða næstu skref í samskiptum Íslands og Evrópusambandsins eða annarra ríkja eftir því sem því verður við komið, hvort sem þau mál verða leidd til lykta í bráð eða lengd. Þetta eru mikilvægar upplýsingar sem þurfa að liggja fyrir þegar kemur að ákvarðanastundu í þessum málum af því að það er niðurstaða, má segja, margra á breiðu sviði eftir umræður síðustu vikna að kostirnir séu í rauninni tveir, annars vegar núverandi ástand, okkar myntsvæði og við að vinnum út frá því, eða aðild að myntbandalaginu, að þetta séu í rauninni leiðirnar tvær. En það er mjög mikilvægt að rannsaka þetta mál til hlítar og kanna áhrifin af því fjölmyntasamfélagi sem hefur orðið til á Íslandi á síðustu missirum án þess að það hafi verið tekin um það einhver ákvörðun að svo verði heldur hefur sú þróun einfaldlega átt sér stað í landamæralausum fjármálaheimi. Við þurfum því að vera viðbúin að bregðast við því hvernig svo sem öðru vindur fram. Það hefur minna verið fjallað um áhrif fjölmyntasamfélagsins á fjármálastöðugleikann í landinu og það er mjög rík ástæða til að huga sérstaklega að þeim þætti. Alþjóðavæðing bankakerfisins hefur gert það að verkum að íslenskt fjármálakerfi er miklu háðara sveiflum á alþjóðamarkaði en nokkurn tíma áður og hluti þessarar vinnu sem ég var að nefna áðan, þeirri rannsóknarvinnu sem viðskiptaráðuneytið tekur nú þátt í að unnin sé, er að rannsaka áhrif upptöku eða tengingar við evru á íslenskan fjármálamarkað og leitast við að svara spurningunum um þau áhrif og hvaða áhrif sú fjölmyntavæðing sem nú þegar hefur átt sér stað hefur á íslenskan fjármálamarkað og fjármálastöðugleika af því að auðvitað eru þau mjög mikil. Við erum að ræða um vaxtahækkanir og vaxtalækkanir og svo framvegis sem hafa áhrif á mjög afmarkaðan þátt af fjármálamarkaðinum út af aukinni notkun á erlendum myntum, þegar fyrirtækin, 70%, eru að fjármagna sig í erlendum myntum, lántökur almennings til húsnæðiskaupa eru í æ ríkari mæli í erlendum myntum og svo framvegis. Þetta er stórt mál sem er nauðsynlegt að huga að í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Vegna þeirra ummæla sem hér féllu um íslensku krónuna og stöðu hennar og umræðu um evru þá er rétt að rifja upp að í skýrslu Evrópunefndarinnar sem hér hefur verið nefnd nokkrum sinnum í umræðunni er sérstaklega tekið fram að í skýrslu Viðskiptaráðs hafi komið fram - sú skýrsla hét Krónan og atvinnulífið og kom út árið 2006 - þar var bent á að evran kæmi ekki til álita sem lausn á þeim vanda sem steðjar að íslensku efnahagslífi um þessar mundir. Ég held að það sé rétt að hafa það í huga. Ég get tekið undir það með hæstv. viðskiptaráðherra að það er nauðsynlegt að kanna áhrif þess hvort hér sé að myndast fjölmyntasamfélag eða hvort aðrir möguleikar séu heppilegri en sá sem nú er uppi. En það er nauðsynlegt að menn gæti varkárni í orðavali, menn fari varlega í þessari umræðu. Við erum með íslensku krónuna og það er fyrirsjáanlegt að sú mynt verður myntin okkar um næstu ár, í fyrirsjáanlegri framtíð. Því skiptir miklu máli að grafa engan veginn undan trausti á myntinni á markaði. En það er sjálfsagt að við skoðum þessa hluti alla mjög vel. Jafnframt er nauðsynlegt í þeirri umræðu sem nú hefur verið um bankana að menn gæti þess mjög hvernig þar er rætt um, til dæmis um skýrslu Moody's sem hér kom fram á dögunum en strax kom upp mikill misskilningur á efni þeirrar skýrslu. Sá misskilningur komst á kreik að það væri tillaga Moody's að íslensku bankarnir flyttu höfuðstöðvar sínar úr landi. Ljóst var þeim sem lásu þá skýrslu greinilega og ítarlega að um slíkt var ekki að ræða. Það sem um er að ræða þar er að það mundi minnka áhættuna á íslenska fjármálakerfinu ef bankarnir væru ekki hér. Það er auðvitað staðreynd. Þó að bankarnir haldi áfram að stækka svo mjög þá er ekki þar með sagt að þeir geti ekki unnið með íslensku myntina. Það þýðir auðvitað að það dregur úr getu íslenska hagkerfisins eða íslenska ríkissjóðsins til að mæta stórkostlegum áföllum en um er að ræða í skýrslunni stórkostleg áföll. 

Frú forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að fyrstu fréttir af skýrslunni umræddu voru mjög affluttar af efni hennar því niðurstaða skýrslunnar var hins vegar þveröfug. Hún var nákvæmlega sú að bankarnir þyrftu ekkert að óttast hvað þetta varðar, þeir gætu vel starfað hér áfram í því umhverfi sem núna er. Hins vegar væru einu blikurnar eða krossgöturnar þær að ef bankarnir stækkuðu mjög verulega erlendis þá þyrftu menn að skoða stöðuna. Ég tek því undir með hv þingmanni - enda held ég að það hafi verið leiðrétt ágætlega í þinginu í gær af bæði af þeim sem hér stendur og öðrum sem ræddu málið þannig að sá afflutningur var vel til baka tekinn. Hvað varðar íslensku krónuna, atvinnulífið og lausn á þeim vanda sem nú að steðjar þá er það nefnilega kjarni málsins að umræðan um stöðu gjaldmiðils og framtíðarfyrirkomulag Evrópumála hefur ekkert með það að gera hvernig nú háttar akkúrat í efnahags- og atvinnulífi. Það er aldrei skyndilausn á þeim vanda enda aldrei nokkurn tíma til umræðunnar stefnt með þeim hætti. Hins vegar bar sú umræða sem átti sér stað í haust um einhliða upptöku evru keim af því að það væri einhver „fixídea“ eða skyndilausn að hlaupa frá miðlinum og taka bara upp einhliða annan miðil og þá væri öllu reddað. Sú umræða er sem betur fer frá og, eins og ég sagði, held ég að niðurstaðan af því væri að það sé ekki kostur i stöðunni. Við búum við þetta ástand á okkar myntsvæði og það getum við mjög vel gert og Moody's-skýrslan staðfestir það alveg prýðilega. En það hefur hins vegar ekkert með það að gera að við ræðum ekki framtíðarkostina í stöðunni hvort sem þeir verða einhvern tíma að veruleika eða aldrei, eftir tíu ár eða tuttugu ár. Við þurfum bara að fara yfir þessa stöðu og ég tek undir það sem þingmaðurinn sagði, að við eigum alls ekki að ræða um þessi mál sem lausn á tímabundnum óróa í efnahagsmálum og hvað þá með því að það sé einhver lausn að hlaupa þá frá myntinni og taka upp aðra einhliða. Það er fráleit umræða enda tel ég hana vera frá.

Virðulegi forseti. Skýrslan sem er til umræðu nú heitir eitthvað á þá leið „Ísland á innri markaði Evrópu“. Það hefur verið kjarninn í EES-samningnum að koma á innri markaði í fjórum þáttum frelsisins, m.a. viðskiptum og fjármagnsflutningum, með þeim rökum að verði Ísland eða íslenskur markaður hluti af stærri markaði njóti íslenskir neytendur góðs af því. Það eru fleiri sem starfa á þeim markaði og bjóða fram vöru sína og þjónustu og samkeppnin tryggir að þjónustan sé góð og verðið sé lágt. Nú hefur lengi verið töluvert mikið frelsi, ef ekki fullkomið frelsi, á fjármagnsmarkaðnum. Það hefur engu að síður ekki leitt til þess að íslenskir neytendur hafi notið góðs af því í neinum verulegum mæli, skulum við segja, varðandi lánskjör frá viðskiptabönkunum. Þekkt er að vextir af fjármagni eru miklu hærri hér á landi en innan Evrópusambandsins, t.d. eru vextir á íbúðalánum í Svíþjóð aðeins liðlega 2% og engin verðtrygging, sama er í Noregi. Á Englandi sá ég fyrir ári síðan að vextir sem þar voru í boði voru eitthvað milli 5 og 6% af húsnæðislánum og engin verðtrygging. Hér eru vextir um 6% plús verðtrygging auk þess sem skilyrðin sem viðskiptabankarnir bjóða neytendum fyrir því að veita þeim íbúðalán eru óeðlileg. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hverju sætir að innri markaðurinn virkar ekki gagnvart neytendum á fjármálamarkaðnum hér á landi?

Frú forseti. Svarið við því blasir í sjálfu sér við af því að við erum hluti af innri markaði en við stöndum fyrir utan nokkra þætti og þar með peningamálin, myntsvæði og annað. Átt hafa sér stað miklar lántökur hér í erlendum myntkörfum þar sem neytendur hafa tekið óverðtryggð lán með 4, 5 og 6% vöxtum, þeir taka á sig gengisáhættuna og það á lengri tíma lánum. Það er valkostur við verðtryggð lán bankanna með hærri vaxtaprósentum. Vaxtaprósentan á þeim ákvarðast því að sjálfsögðu að stórum hluta af þeim stýrivöxtum sem hér eru innan okkar litla myntsvæðis þannig að því leytinu stöndum við út af samningnum af því að við erum ekki aðilar að sambandinu. Þar með eigum við ekki kost á aðild að myntbandalaginu eða aðild að þeim stóra markaði sem þar er. Það svarar því að viðskiptabankarnir bjóða eins vel og þeir geta innan þess ramma sem þeir starfa af því að við erum einfaldlega fyrir utan peningamarkaðinn. Ég tel því að þeir hafi verið að bjóða og bjóði íslenskum neytendum eins ágæt lánskjör að flestu eða öllu leyti og þeir hugsanlega geta. Vaxtamunurinn margumræddur og umdeildur er til staðar, hann er viðurkenndur sem ákveðinn fórnarkostnaður okkar fyrir því að halda úti sjálfstæðum gjaldmiðli. Miðað við að við kjósum að gera það verður hann væntanlega til staðar og kjör Íslendinga gagnvart íslenskum lántökum eru aðeins önnur en þekkjast erlendis. Verðtryggingin er þó að sjálfsögðu sjálfstætt mál þar fyrir utan enda þekkist hún hvergi annars staðar nákvæmlega í þessari mynd þó að hún sé til í öðrum útgáfum á ýmsum öðrum stöðum.

Virðulegi forseti. Það má vel vera að skýringin sé sú sem hæstv. ráðherra nefnir. Ég er samt vantrúaður og dálítið hissa á þeim sem hafa það að starfi að leitast við að græða peninga, að vilja ekki græða peninga á Íslandi. Af hverju skyldu sænskir bankar vilja lána sænskum íbúðakaupendum peninga til að kaupa sér íbúðir og borga fyrir það aðeins liðlega 2% vexti þegar þeir geta lánað íslenskum íbúðakaupendum peninga með 6% vöxtum plús verðtryggingu, sem er um 6% í dag, eða 12% vöxtum á ári, sex sinnum hærri vexti? Hvers vegna eru erlendir bankar ekki komnir hingað til starfa á innlendum fjármálamarkaði og keppa um viðskipti einstaklinga og fyrirtækja við íslensku bankana? Hvers vegna virkar ekki innri markaðurinn á Íslandi? Það er spurningin sem mér finnst eiginlega vera ósvarað og er ekki alveg sammála hæstv. ráðherra um að svarið sem hann trúir á að sé rétt, dugi. Mér finnst vanta skýringar á þessu. Hér er frelsi fyrir hendi, það vantar ekkert upp á það. Það vantar bara upp á að samkeppnin virki. Þá spyr maður: Ef samkeppnin virkar ekki, ef þetta er svona lítið þjóðfélag og viðskipti hér fyrir erlenda aðila eru ekki ábatasöm, er þá rétt að trúa á samkeppnina ef hún færir okkur ekki þann ávinning sem menn sækjast eftir? Verða menn þá að beita einhverjum öðrum aðferðum til þess að bæta kjör almennings hér á landi ef samkeppnislögmálin virka ekki? Við skulum athuga það að erlendir aðilar hafa fjárfest á Íslandi fyrir um 500 milljarða kr. Fyrir þeim er það ekki svo mikil áhætta að fjárfesta í íslenskum krónum að þeir láti það á móti sér þannig að mér finnst að í raun vanti ekki upp á áhugann í þeim efnum, en ég spyr: Af hverju koma ekki erlendir bankar til starfa hér á landi og keppa við íslensku bankana?

Sú spurning hefur oft komið upp. Það eru kostir og gallar við að búa í fámennu landi og það er oft fórnarkostnaður af því. Aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu opnaði dyrnar fyrir erlenda fjármálastarfsemi með heimilisfesti í Evrópusambandinu og Evrópska efnahagssvæðinu hér á Íslandi. Það er engin fyrirstaða fyrir banka á því svæði að hefja starfsemi hér á starfsleyfi sínu í sínu heimalandi. Það lét ég athuga sérstaklega í haust þegar þessi umræða kom upp í þjóðfélaginu og fyrir því er engin fyrirstaða. Það eru þó bara aðilar innan bankanna sjálfra sem geta svarað spurningunni beint. Leitað hefur verið eftir því - það voru fréttir í Morgunblaðinu og Fréttablaðinu í september um að þýskur stórbanki hygðist hefja viðskipti hér á Íslandi. Ég veit ekki hvað því líður en málið er í ákveðnum farvegi. Fyrir starfsleyfi hans hér, þar sem hann hefur starfsleyfi í Þýskalandi, er engin fyrirstaða. Þessir bankar eru boðnir velkomnir til Íslands með Evrópska efnahagssamningnum, það er engin hindrun innan lands né utan í sjálfu sér fyrir því að þeir hefji hér starfsemi. Sumir hverjir í bönkunum sem inntir hafa verið álits á því af hverju þeir hafi ekki hafið starfsemi hérna fyrir löngu síðan og veitt íslensku bönkunum samkeppni o.s.frv., hafa svarað því til að myntsvæðið sé lítið og þeir hafi þar með ekki áhuga á því að starfa hér, telji ábatann af því ekki nægjanlegan til að hefja hér starfsemi. Það hlýtur að vera mjög huglægt mat og breytilegt eftir bönkum og sjálfsagt er hægt að sannfæra einhverja öfluga evrópska banka um að það sé arðvænlegt og ábatasamt að hefja hér viðskipti. Kannski kemur sá þýski seinna á þessu ári eins og fréttir hermdu í haust þannig að guð láti á gott vita. Það er alla vega engin hindrun eða fyrirstaða fyrir þessa banka að hefja hér starfsemi, samningurinn tryggir það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þá skýrslu sem lögð hefur verið fyrir hér Alþingi, hún er grunnurinn að þeirri umræðu sem nú stendur yfir. Ég tel skýrsluna vera mjög vandaða og yfirgripsmikla og veita ágæta innsýn inn í þau mál sem nú eru á döfinni er snúa að samstarfi Íslands við ESB á vettvangi EES-samningsins. Sé skýrsla utanríkisráðherra lesin samhliða þessari skýrslu má fá mjög greinargott yfirlit yfir öll þau helstu álitamál sem uppi eru í Evrópuumræðunni í heild sinni. Ég vil líka taka undir það sem hér hefur verið sagt í dag og haft á orði að nauðsynlegt sé að aðkoma Alþingis sé efld að þeim málum sem hér er um að ræða. Sérstaklega vil ég taka undir þau ummæli sem hv. þm. Bjarni Benediktsson hafði hér í ræðu sinni og tel mjög nauðsynlegt að við förum vandlega yfir þær tillögur sem fram hafa komið hjá honum og öðrum um það hvernig hægt er að bæta aðkomu Alþingis að þessum þáttum. Jafnframt tel ég nauðsynlegt að Alþingi hafi sjónir með þeim grundvallaratriðum sem íslensk stjórnvöld eiga að hafa til viðmiðunar í umræðu um þau mál sem eru á EES-vettavanginum. Í ljósi þess vil ég ræða hér stuttlega mat mitt á stöðu mála á innri markaði ESB og hvaða sjónarmið það ættu að vera að mínu mati sem eigi að veita íslenskum stjórnvöldum leiðsögn. Innri markaðurinn er grunnur að velferð okkar Evrópubúa og afnám tolla og ýmissa viðskiptahindrana hafa verið grundvöllurinn að þeirri velferð sem við nú njótum hér í álfunni. Lífskjör Evrópubúa eru góð og það er sama á hvaða mælikvarða er litið, hvort sem það er nú það sem við köllum lífsstíl, lífskjör, þ.e. aðgengi að menningu, félagslegu öryggi o.s.frv., eða tekjur okkar sem eru ágætar. Fyrir okkur Íslendinga er það alveg höfuðatriði að Evrópu gangi sem best í efnahagslegu tilliti. Þjóðir ESB eru okkar helstu viðskiptaaðilar og kröftugur hagvöxtur þar er ávísun á aukinn hagvöxt í samfélagi okkar. Mér finnst stundum að þegar talað er um hagvöxt sé það orð hugsað eins og það sé bara einhver prósentutala sem skrýtnir hagfræðingar hafi helst áhuga á. Aukinn hagvöxtur þýðir fleiri og betri skólar, aukinn hagvöxtur þýðir fleiri og betri sjúkrahús, aukinn hagvöxtur þýðir bætt afkoma heimilanna og hærri ráðstöfunartekjur. Það er því lykilatriði í allri efnahagsstarfseminni að hagvöxturinn fari vaxandi þannig að okkur gangi betur að fullnægja þeim kröfum sem við viljum svo gjarnan gera fyrir samfélag okkar. Því miður er það svo að hagvöxtur í Evrópu hefur verið of lítill á undanförnum árum. Rannsóknir sýna að framleiðnin er t.d. töluvert lægri í Evrópu en í Bandaríkjunum. Atvinnuleysi er því miður enn allt of hátt, sérstaklega hjá ungu fólki, og framleiðsla á hvern mann er umtalsvert lægri í Evrópu en hún er t.d. í Bandaríkjunum. Ekki eru þó öll heimsins gæði mælanleg með krónum og aurum og margt í þessu lífi skiptir meira máli en akkúrat peningarnir. Það er aftur á móti staðreynd, og það er hin harða staðreynd sem verður ekki umflúin, að ef Evrópu tekst ekki að bæta samkeppnisstöðu sína á mörkuðum heimsins munu lífskjör hætta að batna í álfunni og það sem meira er, draga mun úr lífskjörunum, þau munu versna. Af hverju segi ég þetta? Vegna þess að aldurssamsetning þeirra þjóða sem við ræðum um hér hefur verið að versna með hverju árinu sem líður. Sem dæmi um það er að árið 2002 voru 16% íbúa ESB eldri en 65 ára en árið 2025 er áætlað að hlutfallið verði komið upp í 20%. Í Þýskalandi er aðstaðan sennilega einna verst en þar er áætlað að hlutfallið verði komið yfir 30% árið 2025. Því miður eru lífeyrissjóðir álfunnar illa í stakk búnir til að takast á við þessi vandamál og hefur það reyndar oft verið rætt en það sem minna hefur verið rætt er að þessi þróun þýðir að sparnaður mun minnka í álfunni. Ef sparnaður minnkar þýðir það líka að fjárfesting mun dragast saman. Minnkandi fjárfesting þýðir líka samdrátt í hagvextinum nema ef til kemur töluverð aukning á framleiðni. Einu svörin sem til eru við þessu eru þau að sparnaður aukist nú þegar á innri markaðnum og að framleiðnin aukist. Ef það gengur ekki eftir liggur fyrir að að draga þarf úr félagslegri velferð á því svæði sem við skilgreinum sem innri markaðinn og í löndum Evrópu. Það þýðir að við höfum síður efni á því að halda uppi þeirri þjónustu fyrir eldri borgara sem við viljum gera, sjúkrahúsunum o.s.frv. Ég tel því nauðsynlegt að Ísland styðji þétt við allar þær hugmyndir sem leitt geta til þess að auka virkni innri markaðarins. Nú nýverið samþykkti Alþingi lög um starfsemi á fjármálamarkaði, sem er hluti af viðleitni ESB til þess að auka virkni þess markaðar, sem er auðvitað lykilatriðið í því að auka síðan afrakstur þeirra fjárfestinga sem ráðist er í. Virkur fjármálamarkaður er eitt lykilatriði þess að hægt sé að halda uppi öflugu hagkerfi. Þjónustustarfsemi er um 70% af efnahagsstarfsemi ESB. Sú þjónustutilskipun sem mikið hefur verið rædd og var m.a. rædd hér fyrr í umræðunni í dag - það er lykilatriði að hún gangi fram til þess að koma á samkeppni á þessum stóra og mikilvæga hluta af efnahagsstarfseminni innan ESB-svæðisins. Samkeppni knýr fram aukna framleiðni og ef við náum ekki meiri samkeppni á þessum stóra hluta hagkerfisins er voðinn vís. Því miður ber nokkuð á þeirri skoðun að hægt sé að verja lífskjör í álfunni með því að koma í veg fyrir samkeppni og einangra sig fyrir henni, bæði inni á milli landanna sjálfra og gagnvart þeim löndum sem við eigum viðskipti við, hvort sem um er að ræða í Asíu eða í Ameríku. Þessi hugsun ber feigðina með sér, hún byggist bara á því að fresta vanda sem óhjákvæmilegt er að fást við og gerir okkur erfiðara að fást við hann þegar hann kemur. Þess vegna tel ég alveg nauðsynlegt að í þessum þáttum, hvort sem um er að ræða þjónustutilskipunina eða aðra þá þætti sem horft geta til þess að auka virkni innri markaðarins, að íslensk stjórnvöld hafi það að leiðarljósi að styðja slíka tilburði. Til þess að setja það í samhengi hafa sérfræðingar lagt mat á að ef ekkert verður að gert og ef þessi aldursbreyting gengur fram og hefur þær efnahagslegu afleiðingar sem ég hef lýst hér, má reikna með því að eignir heimilanna í Evrópu verði 25% minni innan tveggja áratuga en ef við stæðum ekki frammi fyrir þessum vanda. Vandinn er því umtalsverður og ábyrgð okkar Íslendinga er sú að taka þátt í því með öðrum Evrópuþjóðum að tryggja að þessi markaður virki vel. Lykilorðin eiga því að vera: Samkeppni, framleiðniaukning, einfalt regluverk og nýsköpun. Ég tel að þegar saman eru teknar þær skýrslur sem hér hafa komið fram, bæði frá utanríkisráðherra og frá Evrópunefndinni, sem var undir stjórn hæstv. dómsmálaráðherra Björns Bjarnasonar, séum við komin með mjög góðan grunn til að halda áfram þeirri umræðu um Evrópumál sem er svo nauðsynleg. Við getum velt fyrir okkur hvaða möguleika við höfum til að hafa aðgang eða taka þátt í ákvarðanatöku og rætt um áleitnar spurningar eins og t.d. um þá mynt sem við kjósum að nota eða þá hvernig við lítum á þjóðréttarlega stöðu Íslands í þessu samstarfi. Aðalatriðið er að sú umræða sé bæði opin og gegnsæ og hún sé - svo ég noti nú orð sem ég hef nú heyrt nokkuð í dag - „framsækin“. Ég vil þó benda á að það er ekki það sama að hafa framsækna, opna umræðu og að finna út með hvaða leiðum við getum sótt um aðild að ESB eða hvernig við getum sett Ísland inn í ESB. Umræðan getur bæði verið opin, framsækin og málefnaleg þó að verið sé að færa rök fyrir því að ástæða sé fyrir Ísland að halda sig utan ESB. Til dæmis hafa menn bent á að með hinum mikla hagvexti sem við höfum orðið vitni að í ríkjum Asíu, í Kína og á Indlandi, þá sé ástæða fyrir okkur Íslendinga að komast hjá því að binda okkur inn í tollabandalag eins og ESB en nýta einmitt aðganginn að innri markaðnum. Um leið nýtum við okkur þau tækifæri sem við stöndum frammi fyrir, t.d. með beinum tvíhliða viðskiptasamningi við Kína sem gæti reynst okkur Íslendingum alveg stórkostlegt tækifæri. Við skulum ekki gleyma því að það er áætlað að um einn milljarður nýrra neytenda komi inn í hagkerfi heimsins á næsta einum og hálfum áratug eða svo, einn milljarður neytenda sem þýðir að neyslugeta þess hóps, sá vöxtur sem verður þar er áætlaður, verði svipaður og öll neysla í vesturhluta Evrópu, þ.e. í gömlu ESB-ríkjunum. Við horfum því fram á alveg gríðarleg sóknarfæri og það er stórkostlegt fyrir Ísland að hafa þennan góða aðgang að innri markaði ESB og um leið að eiga tækifæri að gera samninga við ríki eins og Kína sem við getum í krafti þess hversu lítil við erum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir góða og efnismikla ræðu. Ég er honum hjartanlega sammála í því að kalla eftir fordómalausri, opinni og framsækinni umræðu sem ekki felst í fyrir fram gefin niðurstaða. Þar er ég honum algjörlega sammála. Hv. þingmaður vakti athygli á þeirri stöðu sem Evrópa stendur frammi fyrir í þróun á næstu áratugum. Það er alveg rétt, aldurssamsetning álfunnar er með þeim hætti að það kallar á öfluga samkeppni á Evrópumarkaði og kröftugt atvinnulíf. Blessunarlega er það nú svo, að það er mjög margt í regluverki í uppbyggingu Evrópusambandsins sem býr í haginn fyrir þetta tvennt. Ég vil minna á að hið ágæta tímarit Economist hefur komist að þeirri niðurstöðu eftir miklar vangaveltur, að reglunaraðferðir Evrópusambandsins séu einmitt mun hentugri og heppilegri fyrir atvinnulíf en t.d. reglunaraðferðir Bandaríkjanna sem byggjast á stífri eftiráreglun frekar en á nýtingu staðla og valddreifingar í ákvarðanatöku um reglur fyrir viðskiptalífið, eins og raunin er í Evrópu. Ég er sammála hv. þingmanni um mikilvægi þess að við búum í haginn fyrir öfluga og kröftuga samkeppni á Evrópumarkaði en vegna þess hvernig aldurssamsetningin er, er líka ljóst að í ríkjum Evrópu mun fjölga mjög innflytjendum á næstu árum. Það er mjög mikilvægt að byggja líka á öflugri vinnumarkaðsstarfsemi, að við tryggjum öfluga aðkomu verkalýðsfélaga, stöndum vörð um réttindi fólks til eðlilegs vinnuumhverfis og við gætum þess að brjóta ekki réttindi fólks af ólíkum uppruna sem í auknum mæli verður fólkið sem kemur til með að búa og vinna með okkur í ríkjum Evrópu á næstu áratugum.

Virðulegi forseti. Hvað varðar muninn á regluverki Bandaríkjamanna og Evrópubúa þá er það alveg rétt að margt í regluverkinu sem er lagt til grundvallar í samstarfi ESB-þjóðanna er mjög ágætt. Vandinn liggur oft hjá þjóðríkjunum sjálfum, þ.e. í þeim reglum sem menn setja sér. Það eru ýmis fræg og þekkt dæmi um alveg sérdeilis furðulegar reglur sem eru látnar viðgangast í hagkerfum þessara landa einmitt vegna þess að það er að reyna að verja sig gegn samkeppni. Það er verið að reyna að verja störf sem ekki lengur eiga rétt á sér, standast ekki samkeppni við nýja tækni, breytta atvinnuhætti o.s.frv. En hitt er líka það og það virðist vera innbyggður hvati í Evrópusambandið, að auka jafnt og þétt ýmsar reglugerðir, oft þannig að manni finnst þær óskiljanlegar. Ég vitna til ummæla þekktra íslenskra viðskiptajöfra sem hafa haft af því áhyggjur að ef Ísland gengi í ESB þá værum við að taka yfir regluverk sem mundi gera okkur það síður mögulegt að sækja inn á ýmsa aðra markaði sem við höfum núna svigrúm til að gera. Hvað varðar aldurssamsetninguna aftur og innflutning erlends vinnuafls, þá tek ég undir það með hv. þingmanni að það skiptir miklu máli hvernig við tökum á móti þessu vinnuafli, hvort sem heldur er almennt í Evrópu eða á Íslandi. Það er þó þannig að í þeim tölum sem ég nefndi áðan, sem flestar miðast við árið 2025, mun innflutningur á vinnuafli lítil áhrif hafa á þær niðurstöður. Menn hafa meira að segja reiknað það og skoðað, t.d. við Þýskaland að þótt fjöldi innflytjenda á ári væri tvöfaldaður frá því sem nú er, þá mundi það ekki breyta heildarniðurstöðunni sem menn standa frammi fyrir í Þýskalandi. Ef Þjóðverjar vilja halda uppi sama þjónustustigi fyrir eldri borgara og nú er árið 2025, þá þyrfti að hækka skatta í Þýskalandi um fleiri tugi prósenta. Það má ljóst vera að ekkert hagkerfi getur talist samkeppnishæft 

Virðulegi forseti. Það er mikil gæfa íslensks samfélags að hafa búið svo vel að eiga framsækna, skynsama og öfluga verkalýðshreyfingu og skynsöm samtök atvinnurekenda sem komu upp lífeyriskerfi sem skapaði grunn undir efnahagslegan stöðugleika, sátt á vinnumarkaði og framsækna stefnu í reglum á vinnumarkaði. Það er nákvæmlega þessi arfur sem ég held að eigi mikið erindi til Evrópu. Ég held satt að segja að það fyrirkomulag sem við höfum komið okkur upp í samskiptum aðila vinnumarkaðarins sé algjörlega til fyrirmyndar. Ég vil undirstrika það að ávinningurinn af reglun Evrópusambandsins fyrir íslenskt samfélag er ótvíræður. Ég held enn fremur að sumir viðskiptajöfrar sem mikla fyrir sér áhyggjur af aðild að Evrópusambandinu hafi kannski ekki alveg áttað sig á því að flestöll þau svið sem menn hafa þar áhyggjur af, reglur um viðskiptahætti, reglur um vinnumarkaðsmál, eru þegar bindandi fyrir okkur með sama hætti og gildir í Evrópu. Sumir hafa haft að því þungar áhyggjur að aðild að Evrópusambandinu mundi skaða samkeppnisstöðu okkar á mörkuðum annarra ríkja. Þá vil ég einfaldlega undirstrika það, að í flestum tilvikum falla saman fríverslunarsamningar sem Ísland hefur við þau ríki og svo Evrópusambandið, nema að því töldu að net fríverslunarsamninga Evrópusambandsins við önnur ríki er mun víðtækara og víðfeðmara og öflugra og mundi veita okkur, ef eitthvað er, ríkari markaðsaðgang í heildina litið. Ég held að það sé mikilvægt að menn átti sig á því að Evrópusambandið er að þróast mjög hratt nú sem ríkjabandalag fjölmargra ríkja þar sem smáríki eru í stórum meiri hluta. Ég held að það mundi henta okkur vel að eiga nánara samstarf einmitt á sviði viðskiptastefnu við þessi ríki.

Virðulegi forseti. Ég verð að játa það að stundum hef ég velt því fyrir mér hvort það hafi verið vegna þess að við Íslendingar vorum svo klókir eða svo heppnir, að við duttum niður á það lífeyrissjóðakerfi sem við búum við. Suma daga hallast ég að hinu síðara. Það geti bara varla verið að við höfum verið svona klár. Staðreyndin er samt sú að hér eru öflugir lífeyrissjóðir. Stærð þeirra er einhvers staðar í kringum 130% af þjóðarframleiðslunni en sambærileg tala fyrir flest ríki OECD er einhvers staðar í kringum 25%, sem sýnir það að okkar samfélag er vel í stakk búið til að takast á við þann vanda sem auðvitað steðjar að okkur eins og öðrum þróuðum iðnríkjum, að aldurssamsetning þjóðarinnar er að breytast. Ég held að þegar menn skoða stöðu álfunnar og skoða stöðu ríkja ESB í samanburði við Bandaríki Norður-Ameríku og Asíuríkin, hin hrattvaxandi Asíuveldi, þá því miður blasi sú staðreynd við að hagvöxturinn hefur verið lítill, það er gríðarleg pressa á evrópsk fyrirtæki vegna þess að launakostnaður og ýmis annar kostnaður er mjög hár í álfunni, vinnumarkaðslöggjöfin, og ég er ekki að kenna ESB um það, mjög gjarnan eru það þjóðríkin sjálf, en slík löggjöf virðist þrífast innan þessa innri markaðar sem gerir fyrirtækjunum erfitt um vik, gerir þeim illa kleift að standa í starfsemi sinni, ýtir þeim út úr álfunni og því miður hefur hagvöxturinn verið of lágur. Það er alveg staðreynd. Því miður virðist líka ganga illa að grípa til þeirra aðgerða sem verður að grípa til nú þegar til þess að komast hjá þeim vandamálum sem blasa svo augljóslega við. Tökum bara sem dæmi umræðuna um þjónustutilskipunina. Hvar er hún á vegi stödd og hvernig gengur að koma henni í gegn? Hér erum við að tala um 70% af allri þjóðarframleiðslu þeirra ríkja sem eiga aðild að innri markaðnum. Þetta er því ekkert smámál Mér finnst það vera bara dæmi um að það virðist vera býsna flókið fyrir ESB 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir yfirgripsmikla og afar vandaða skýrslu um Evrópusamstarfið. Við eigum gífurlegra hagsmuna að gæta í samstarfi við Evrópusambandið sem er t.d. okkar mikilvægasti viðskiptaaðili. Um tveir þriðju hlutar inn- og útflutningsviðskipta undanfarinn áratug hafa verið við aðildarríki sambandsins. Í stuttu innleggi vil ég velta upp samhenginu milli ESB, EFTA, EES og Alþingis. Einnig kalla ég eftir enn meira samráði milli utanríkisráðherra og Alþingis um Evrópumálin en verið hefur hingað til þó að ég fagni að sjálfsögðu því skrefi sem umrædd skýrsla er. Árið 1970 gerðumst við Íslendingar aðilar að EFTA og ríflega tveimur áratugum síðar, árið 1993, samþykkti Alþingi lög um Evrópska efnahagssvæðið. Þá voru EFTA-ríkin sex að tölu og ESB-ríkin 12. Ári eftir undirritun EES-samningsins gengu EFTA-ríkin Svíþjóð, Finnland og Austurríki inn í ESB og nú eru ESB-ríkin orðin 27 talsins og gætu á næstu árum, samkvæmt skýrslunni, orðið 35 á meðan EFTA-ríkin eru þrjú og með einungis um 1% af fólksfjölda ESB-landanna. Mikil þróun hefur verið í ESB síðan EES-samningurinn var undirritaður. ESB er nú ein öflugasta ríkjablokk í heimi með 500 millj. manna, sameiginlegan gjaldmiðil og 25% af vergri framleiðslu þjóða heims. EES-samningurinn er veigamikil undirstaða þeirra góðu lífskjara sem við njótum hér á landi. Markmið EES-samningsins er að efla efnahagsleg tengsl aðildarþjóðanna og mynda einsleitt evrópskt efnahagssvæði með sameiginlegum reglum og sömu samkeppnisskilyrðum. EES-samningurinn nær til tveggja þátta, þ.e. samræmingar á löggjöf sem nær til innri markaðar og svo til þátttöku í ýmsum samstarfsáætlunum eins og á sviði rannsókna og þróunar, menntamála og samkeppnishæfni og nýsköpunar. Fram kemur í skýrslunni að íslenskir vísindamenn hafa verið duglegir að nýta sér rammaáætlanir og samkeppnissjóði á sviði rannsókna og þróunar. Við Íslendingar greiðum árlega framlag en höfum á hverju ári fengið meira til baka. Um leið og ég lýsi ánægju með frammistöðu okkar fólks vil ég lýsa talsverðum vonbrigðum með það að við skulum ekki gera meira með rammaáætlun á sviði samkeppnishæfni og nýsköpunar. Ég vona svo sannarlega að það standi til bóta og leita eftir frekari upplýsingum um málið. En aftur að samræmingu löggjafar. Samkvæmt Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, höfðu um 99% þeirra tilskipana ESB sem náðu til innri markaðarins verið teknar inn í EES-samninginn árið 2006. Þannig er stór hluti löggjafar okkar Íslendinga á undanförnum árum kominn til vegna innleiðingar tilskipana frá ESB. Því leikur mér sem þingmanni og nefndarmanni í utanríkismálanefnd forvitni á að vita enn meira um ferli mála sem leiða til nýrra og breyttra laga hér á landi í krafti EES. Við þingmenn þurfum að vita hvaða málefni eru í pípunum hverju sinni þannig að við getum betur þjónað skyldum okkar við þjóðina, fylgst með, haft áhrif og búið okkur undir að taka á málum hér heima. Í skýrslu ráðherra má lesa á milli lína um ferli mála innan ESB og EES-samningsins, hvernig við Íslendingar getum komið sjónarmiðum okkar á framfæri á fyrstu stigum mála, einnig um þær takmarkanir sem eru á tækifærum okkar til að hafa áhrif í stefnumótunar- og löggjafarferlinu og svo um samskipti ESB og EFTA. Ferlið er talsvert flókið. Ég reyndi að kortleggja það með viðeigandi hvítbókum, grænbókum og blábókum og verð bara að viðurkenna að mér tókst ekki að mála heildarmyndina. Tilurð mála er vissulega af fleiri en einum toga eða getur verið og meðferðin er margvísleg. Þegar ESB gefur út tilskipanir sem mögulega eru tækar í EES-samninginn þá tekur EFTA við og metur hvort viðkomandi tilskipun er þess eðlis og ef svo er hvernig best er að taka innleiðinguna inn í samninginn. Þetta gerist allt úti í heimi og mér hefur virst að nýjar tilskipanir komi löggjafanum hérna heima oft í opna skjöldu, samanber málin sem eru í viðauka II með skýrslunni. Þar er yfirlit yfir gerðir með stjórnskipulegum fyrirvara, mál sem ég efast um að þingmenn þekki almennt. Það er álit flestra að EES-samningurinn hafi staðist tímans tönn, verið nægilega sveigjanlegur og þjónað íslenskum hagsmunum vel. Þetta mat er vafalaust rétt þegar horft er til baka en þó vakna ýmsar spurningar um framtíðina. Bent hefur verið á að dregið hafi úr áhuga á EES-samningnum innan ESB, enda hefur sambandið tekið verulegum breytingum á allra síðustu árum og enn meiri breytingar eru fyrirsjáanlegar. Þannig hafa mörk löggjafar á innri markaði og á öðrum sviðum orðið óljósari og upp hafa komið álitamál um hvort ESB-gerðir eða -tilskipanir séu tækar innan EES-samningsins. Í kjölfarið hefur myndast nokkurs konar grátt svæði sem veldur því að erfiðara er að nota EES-samninginn. Það er því að mörgu að hyggja. Ég fagna því að það er vilji hæstv. utanríkisráðherra að efla samráð við Alþingi. Fram kom að skýrslan verði árlegur viðburður og tilefni til að ræða um Evrópumál á þinginu. Einnig er það vilji utanríkisráðherra að auka hlut Alþingis og utanríkismálanefndar í ákvörðunum sem tengjast ESB og EFTA. Ljóst er líka að vilji margra þingmanna er til að skipuleggja starf í þinginu þannig að aðkoma og eftirlit sé tryggt á heimavelli. Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra hefur gefið upp boltann. Þingið þarf að grípa hann og sýna frumkvæði. Umræða um skýrslu utanríkisráðherra úr ræðustól á Alþingi er ekki ein og sér skynsamlegasta leiðin til að efla samskipti og samráð utanríkisráðuneytis og Alþingis um Evrópumál. Ég vil gjarnan að við í þinginu fylgjum málinu eftir, t.d. með fundi þar sem gagnvirk og dýpri umræða á sér stað. Heppilegra hefði verið að mínu mati að hafa slíkan fund í aðdraganda umræðunnar hér í dag. Þar hefði t.d. verið kynning frá ráðherra og sérfræðingum á efni skýrslunnar, þar hefðu verið fyrirspurnir, umræða, athugasemdir og þessi gagnvirka nálgun á málin sem ég sakna í dag í þinginu. Í kjölfarið gæti skýrslan farið í umfjöllun í utanríkismálanefnd og jafnvel í öðrum nefndum þingsins sem gæfu álit sitt áður en skýrslan er formlega lögð fyrir á þinginu eins og er í dag. Ég gæti síðan spunnið alls konar aðrar tillögur en við þurfum alltént að kortleggja betur hvernig þingmenn, utanríkismálanefnd og aðrar þingnefndir geta komið að málum til að hafa áhrif og til að undirbúa þá vinnu sem þarf að eiga sér stað í þinginu vegna þátttöku okkar í EES. Það þarf að skilgreina verklag og skipuleggja starf þingsins í tengslum við EES-samninginn. Þegar hafa verið settar fram tillögur um bætt verklag í skýrslu Evrópunefndarinnar, sem hefur oft verið nefnd í dag, en ég hef ýmsar aðrar tillögur og ég tel vafalítið að fleiri þingmenn hafi fleiri tillögur í þessu samhengi. Ég ætla að láta nægja í lokin að hvetja okkur til að skoða tilhögun Evrópusamvinnunnar til lengri tíma. Við þurfum að hafa opinn hug og meta hvernig hagsmunum þjóðarinnar er best borgið.

Frú forseti. Í upphafi máls míns vil ég fagna sérstaklega því nýmæli sem hér er á ferðum að ræða Evrópumálin sérstaklega og ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra kærlega fyrir mjög góða og vandaða skýrslu um þessi efni. Ísland hefur haft tiltölulega sterka stöðu í alþjóðamálum miðað við stærð og hefur það m.a. byggst á þátttöku Íslands í Sameinuðu þjóðunum, NATO, Norðurlandaráði, EFTA og OECD. Sú staða hefur breyst og kann að breytast enn frekar vegna þróunar Evrópusamstarfsins. EES-samningurinn er lífæð Íslendinga í alþjóðaviðskiptum. EES-samningurinn hefur reynst Íslendingum drjúgur og má færa rök fyrir því að sá uppgangur og þau afnám hafta sem hafa einkennt íslenskt efnahagslíf undanfarin ár sé fyrst og fremst EES-samningum að þakka. Einnig hefur EES-samningurinn stuðlað að hinu gerbreytta samfélagi sem við lifum nú í. En staða EES-samningsins gagnvart stjórnarskránni hefur þó lengi vakið upp spurningar. Þegar Ísland gerir samninga við erlend ríki eða alþjóðastofnanir þurfum við að skoða 1., 2. og síðan 21. gr. stjórnarskrárinnar. Þessi ákvæði hafa verið óbreytt síðan lýðveldið var stofnað árið 1944. Á öllum öðrum Norðurlöndum, líka í Noregi sem stendur fyrir utan ESB, hafa verið gerðar breytingar á stjórnarskrám til að geta mætt þeim þjóðréttarlegu skuldbindingum sem geta leitt af þjóðréttarsamningum. Í 93. gr. norsku stjórnarskrárinnar er að finna heimild til framsals valds til alþjóðastofnana ef þrír fjórðu þingmanna samþykkja slíkt. Í IX. og X. kafla sænsku stjórnarskrárinnar er að finna svipað ákvæði samþykki þrír fjórðu þingmanna, en í 20. gr. dönsku stjórnarskrárinnar er framsal valds til alþjóðastofnunar heimilt með samþykki fimm sjöttu þingmanna. Í nefndaráliti fjögurra lögfræðinga á vegum utanríkisráðuneytisins, dags. 6. júlí 1992, var komist að þeirri niðurstöðu að EES-samningurinn bryti ekki í bága við íslensku stjórnarskrána. Þetta álit varð hins vegar mjög fljótlega umdeilt og er það enn í dag. EES-samningurinn sem tók gildi 1. janúar 1994 hefur þó breyst talsvert síðan þá vegna hins síkvika eðlis samningsins sem gerir hann ólíkan mörgum öðrum þjóðréttarsamningum. Það má færa gild rök fyrir því að framsal valds til alþjóðastofnana vegna EES-samningsins sé algerlega á mörkunum að vera leyfilegt samkvæmt stjórnarskránni. Ég tel því að við ættum að íhuga á einhverjum tímapunkti breytingu á stjórnarskránni hvað þetta varðar. Rétt er að rifja upp hver er aðgangur íslenskra stjórnvalda að ákvarðanatöku Evrópusambandsins. Hann er mestur í upphafi en hann er lítill sem enginn á þeim vettvangi þar sem endanlegar ákvarðanir eru teknar sem þó hafa gríðarleg áhrif hér á landi. Ísland og önnur EES-ríki hafa engin áhrif á frumrétt ESB. Þau hafa ekki atkvæðisrétt þegar fjallað er um afleidda löggjöf eða breytingar á samstarfinu. EES-ríkin geta þess vegna neitað að taka upp nýja löggjöf sem snertir EES-samninginn en þá fellur viðkomandi kafli samningsins úr gildi fyrir Ísland, Noreg og Liechtenstein og aðgangur ríkjanna að innri markaði Evrópusambandsins á viðkomandi sviði er úr sögunni. En neitunarvaldið svokallaða er því miður óraunhæft enda mundi það valda miklu uppnámi og stefna í hættu markmiðinu um einsleitni markaðssvæðisins og samræmingu reglna í mikið uppnám. EES-samningurinn hefur sömuleiðis haft margvísleg áhrif á dómsvaldið sem ekki voru fyrirséð. Í hæstaréttardómi frá 16. desember 1999 í svokölluðum Erlu Maríu-dómi gekk Hæstiréttur lengra en áður og dæmdi íslenska ríkið skaðabótaskylt vegna vanrækslu þess við lögfestingu á tilskipun frá Evrópusambandinu. Vísað var í niðurstöðu EFTA-dómstólsins frá desember 1998 þar sem íslensk stjórnvöld voru talin vera bótaskyld þrátt fyrir að EES-samningurin segði ekkert um slíkan rétt. Frú forseti. Eins og alþjóð veit eru mismunandi skoðanir á milli stjórnarflokkanna um hvort sækja beri um aðild að Evrópusambandinu. Núverandi ríkisstjórn mun þó ekki skila auðu í Evrópumálum og mun hún ásamt hinni þverpólitísku Evrópunefnd fylgjast vel með þróun mála á þessum vettvangi. En í þessari umræðu langar mig þó að draga fram fimm punkta sem ég tel vera afskaplega mikilvægt að hafa í huga þegar kemur að hugsanlegri aðild að Evrópusambandinu. Í fyrsta lagi tel ég að fiskveiðistjórn og rétturinn til nýtingar auðlindarinnar muni ekki breytast við inngöngu í Evrópusambandið. Í öðru lagi að viðskiptakostnaðurinn við aðild muni minnka og verðlag lækka. Í þriðja lagi að fjárfestingar útlendinga muni aukast hér á landi við aðild sem ég tel hins vegar að sé full þörf á. Í fjórða lagi að Íslendingar gætu haft stóraukin áhrif á löggjöf Evrópusambandsins en núna þurfa Íslendingar að taka yfir stóran hluta af lykillöggjöf Evrópusambandsins. Í fimmta lagi, sem er almenns eðlis, tel ég að með fullri aðild að Evrópusambandinu værum við orðinn hluti af Evrópu þar sem við eigum heima. Hafi fólk áhyggjur af sjálfstæði þjóðarinnar í þessu sambandi við það að verða aðilar að Evrópusambandinu þá varpa ég fram þeirri spurningu hvort fólk telji að Danir, Frakkar eða Írar séu ekki sjálfstæðar þjóðir. Ef við skautum örlítið yfir sjálfa sjávarútvegsstefnuna, sem oft hefur verið helsti þröskuldur á vegi margra varðandi inngöngu Íslands í ESB, þá er ljóst að hún byggist á veiðireynslu. Og það á ekki að koma neinum á óvart að Ísland er eina þjóðin sem hefur veiðireynslu í íslenskri lögsögu og samkvæmt núgildandi reglum ESB fengi því Ísland alla þá kvóta sem ákveðnir eru í íslenskri lögsögu eftir að við gengjum í ESB. Til viðbótar er hægt að gera kröfu um að erlend sjávarútvegsfyrirtæki, sem þá ættu rétt á að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi, mundu hafa raunveruleg efnahagsleg tengsl við Ísland og það kæmi auðvitað í veg fyrir að verðmæti í sjávarafurðum ætti greiða leið úr landi. Ég tel að fjárhagslegur ávinningur Íslands af inngöngu í ESB geti verið mjög mikill burt séð frá styrkjum og aðildarkostnaði sem ég held að sé aukaatriði í þessari umræðu. Ég held að viðskiptakostnaðurinn mundi minnka, fjárfestingar aukast, vextir lækka og verð til neytenda lækka. Ég tel sömuleiðis að upptaka evrunnar mundi þýða milljarða króna ávinning á hverju einasta ári. Við vitum að Evrópusambandið er stærsta viðskiptablokk í heimi og um 70% af utanríkisviðskiptum Íslands eru við ríki Evrópusambandsins eða ríki hins Evrópska efnahagssvæðis. Með upptöku evrunnar yrðu öll viðskipti einfaldari og auðveldari og tæknilegar viðskiptahindranir hyrfu. Þátttaka Íslands í Myntbandalaginu mundi sömuleiðis stuðla að auknum stöðugleika, lægri viðskiptakostnaði ásamt minni verðbólgu en ella væri. Sameiginleg mynt eykur að mínu mati framleiðni og hagsæld vegna minni viðskiptakostnaðar, aukins áhuga fjárfesta og fyrirtækja á landinu, stöðugra verðlags, hreyfanlegra vinnuafls, auðveldari verðsamanburðar, öflugri fjármálamarkaðar, minni gengisáhættu, lægri vaxta og sparnaðar vegna gjaldmiðilsskipta. Hagþróun þeirra ríkja ESB sem bjuggu við ólíkari hagsveiflu en þá sem mátti finna hjá meginþorra ESB-ríkjanna, t.d. Finnlands og Írlands, hefur ekki farið úr böndunum við þátttöku þessara ríkja í Myntbandalaginu. En upptaka evrunnar með aðild Íslands að Evrópusambandinu er hins vegar langtímamarkmið, enda uppfyllir Ísland ekki þau skilyrði sem Myntbandalagið setur. Þetta er hins vegar umræða sem við þurfum að taka. Eins og allir vita er það ekki á dagskrá núverandi ríkisstjórnar að ganga í Evrópusambandið en það skiptir miklu máli fyrir ríkisstjórnina og alla stjórnmálaflokka að fylgjast mjög vel með hvað er að gerast á þessum vettvangi. Það eru gríðarlegir hagsmunir af samstarfinu á hinum evrópska vettvangi og hlutirnir breytast hratt og það skiptir máli að Íslendingar geti fylgst með og setið við borð þegar ákvarðanir eru teknar. Ég er sannfærður um að með inngöngu Íslands í ESB yrði Ísland áþreifanlegur hluti af Evrópu. Ég er líka sannfærður um að íslenskt samfélag mundi njóta góðs af inngöngu í ESB. Ég hef þá trú að við munum enda þar, þótt það verði ekki strax í ljósi þess að ekki er þverpólitísk samstaða um að fara þá leið, og ég tel að það skipti miklu máli að áður en við förum í þann leiðangur að sækja um aðild að Evrópusambandinu sé tiltölulega góð samstaða meðal stjórnmálaflokkanna og þjóðarinnar um að það sé rétt skref. En ég undirstrika að það verður alltaf íslenska þjóðin sem mun hafa síðasta orðið þegar kemur að ákvörðun um að verða aðili eða ekki. Það er grundvallaratriði sem ég held að hafa þurfi í huga þegar við ræðum þessa eina mikilvægustu spurningu samtímans. Að lokum langar mig að minnast á það, frú forseti, að það eru engin dæmi þess í sögu Evrópusambandsins að það samband hafi tekið ákvörðun gegn meginhagsmunum aðildarþjóða sinna.

Virðulegi forseti. Mig langar að víkja að nokkrum atriðum sem varða það sem hér er rætt um. Ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir framsögu í málinu en verð þó að gera nokkrar athugasemdir við þá ágætu ræðu. Mér fannst satt að segja fullmikill daðurtónn í ræðunni í garð Evrópusambandsins. Mér fannst ekki að hæstv. utanríkisráðherra væri að túlka stefnu ríkisstjórnarinnar í Evrópumálum heldur stefnu Samfylkingarinnar, sem er virðingarverð út af fyrir sig. Það skiptir mjög miklu máli að menn taki þessa hluti í réttri röð en í öllum þáttum sem lúta að viðskiptum okkar við aðrar þjóðir, hvort sem er í Evrópu, Ameríku, Asíu eða annars staðar, er þó eðlilegra að vinna sumt í kyrrþey frekar en halda sífellt á lofti gylliboðum. Hæstv. utanríkisráðherra vék að því að Alþingi ætti ekki að vera stimpilstofnun fyrir Evrópusambandið eða evrópska samvinnu en við búum við ákveðið vandamál, sem er mjög stórt að mínu mati, í þessum samskiptum. Við búum við samskipti við EES þar sem okkar eigin embættismenn, bæði í Brussel og í stjórnkerfinu hér heima, hafa túlkað reglur Evrópska efnahagssvæðisins á kaþólskari hátt en páfinn okkur í óhag. Um það eru æðimörg dæmi að það hefur bitnað á Íslendingum, bitnað á okkar litla samfélagi sem þolir ekki þessa miðstýringu. Við skulum láta liggja milli hluta hvort evrópska efnahagssvæðið og Evrópusambandið er nýtt Sovét eða ekki, það kann að vera að framtíðin meti það þannig, en við þurfum að vera vel á verði í mörgum þáttum sem kom líka fram hjá hæstv. utanríkisráðherra og einnig hjá hæstv. umhverfisráðherra og undir það er hægt að taka. Það skiptir líka miklu máli, eins og kom fram hjá hæstv. utanríkisráðherra, að svigrúm er til túlkunar með tilliti til stöðu í hverju landi. Það svigrúm hefur að mínu mati verið notað mjög illa af hálfu íslenskra stjórnvalda. Ef grannt er skoðað eru mörg dæmi þess að svipuð mál séu metin á annan hátt eftir því hvort Ísland á í hlut eða Frakkland, Noregur, Portúgal, samsvarandi mál, til að mynda í samgöngumálum, hafnarmálum og öðru. Af hverju ættum við að búa við strangari reglur? Hæstv. utanríkisráðherra sagði að skilin milli innanlandsmála og alþjóðamála væru að ganga sér til húðar. Þetta er mjög vandmeðfarin túlkun vegna þess að fámenn þjóð eins og Íslendingar getur ekki litið á sig sem fullvaxinn fíl í því sambandi, við erum miklu fremur fluga á vegg. Út frá þeim sjónarmiðum verðum við að ganga vegna þess að við ráðum ákaflega litlu um meðferð margra mála þó að gefið sé í skyn að við getum haft talsverð áhrif. Reynslan er einfaldlega allt önnur. Það hefur ekki síst komið fram í ýmsum atriðum sem ég nefndi hér áðan. Það er nær að við skerpum sérstöðu okkar í samfélagi þjóðanna, sem kom reyndar líka fram hjá ráðherra, en það tel ég að eigi að vera höfuðáherslan en ekki eitthvert hliðarspor. Hæstv. ráðherra sagði að við mættum ekki halda því á lofti að við gætum losnað við skyldur annarra þjóða. Ég er ekki að tala um það, ég er frekar að gagnrýna atriði þar sem sýnt er að við höfum orðið að taka á okkur skyldur umfram aðrar þjóðir á þessum vettvangi. Við skulum taka sem dæmi vökutíma og vökuskyldur hjá flutningabifreiðastjórum og öðrum. Þar féllum við þráðbeint í gildruna. Við tókum við heilum pakka frá Evrópska efnahagssvæðinu án þess að skilgreina hann og án þess að beita nokkrum fyrirvörum. Við tókum á móti holskeflu af reglugerðardrasli sem hentar ekki Íslandi. Það hentar til að mynda ekki Íslandi að vöruflutningabifreiðastjóri þurfi að stoppa á Holtavörðuheiði kl. 2 einhvern dag án tillits til veðurs. Ef hann gerir það ekki í hríð og byl, og getur valdið tjóni og skaða, má sekta hann háum sektum. Við sitjum uppi með þetta orðalaust. Þetta er gott dæmi um slæleg vinnubrögð um langt árabil gagnvart Evrópska efnahagssvæðinu. Nefna má hafnarmannvirki. Íslendingar hafa breytt lögum vegna sérstöðu jaðarsvæða og vegna annarra þátta þar sem þessi mannvirki skipta höfuðmáli í uppbyggingu byggða og þróun. Fyrir sex árum var til að mynda ákveðið fjármagn sett í einar fjórar verstöðvar á Íslandi, Stykkishólm, Vestmannaeyjar og a.m.k. tvær aðrar verstöðvar, en þá stoppar ESA-dæmið. Þessu má líkja við það að báti í brimgarði væri sagt að bíða átekta og sjá hvernig færi. Þannig lifum við ekki á Íslandi. Þessir veikleikar eru í þessu kerfi og við þurfum að bregðast við þeim. Svo leika aðrar þjóðir í Evrópusambandinu á kerfið og á okkur um leið. Við megum ekki hlutast til um styrki við hafnir eða upptökumannvirki á landsbyggðinni á Íslandi en Belgía og Holland eru á sama tíma að festa sér pláss við sjávarsíðuna, byggja hafnir í stórum stíl, allt á kostnað ríkjanna sjálfra, til þess eins að losna við umferð af vegum og flytja hana út á sjó. Þetta er einföld staðreynd sem blasir við. Hæstv. utanríkisráðherra sagði að við ættum að halda áfram eðlilegum samruna við Evrópusambandið, hvorki hraðar né hægar en við ráðum við. Við erum ekki í Evrópusambandinu, við erum ekki í því, og ég veit ekki til þess að það sé á dagskrá hjá núverandi hæstv. ríkisstjórn að við göngum í það.

Hæstv. forseti. Hér hefur staðið yfir ákaflega áhugaverð og skemmtileg umræða í dag um skýrslu utanríkisráðherra um Ísland á innri markaði Evrópu. Ég vil nota tækifærið og þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir umræðuna. Það er ólíkt skemmtilegra en þegar þessu var blandað inn í skýrsluna um utanríkismál almennt. Eftir því sem ég hef getað fylgst með, bæði hér inni og úr fjarlægð í gegnum sjónvarpskerfið, hefur þetta verið áhugaverð umræða og margt rætt hér. Ég ætlaði að nota þær tíu mínútur sem ég hef til umráða til að fara aðeins yfir skýrsluna og það sem í henni stendur og snýr að samgöngumálum. Ég verð þó fyrst að koma aðeins inn á það sem síðasti ræðumaður, hv. þm. Árni Johnsen, ræddi um, þ.e. tilskipunina sem við ræðum stundum, um akstur og hvíld eða hvíldartímatilskipun. Því er m.a. velt upp í skýrslunni, og hæstv. utanríkisráðherra hefur beitt sér fyrir, að okkar fólk, í ráðuneyti, fastafulltrúar úti og fólk hér heima - og blandað því svo hér inn til hv. alþingismanna og nefnda - að við þurfum að vera betur á vaktinni í byrjun og koma málum okkar á framfæri strax á frumstigum eins og einnig er rætt hér um og hæstv. utanríkisráðherra tók sem dæmi sem svokallaða grænbók. Þar var ákaflega faglega að verki staðið og forseti framkvæmdastjórnar þakkar okkur Íslendingum sérstaklega fyrir það. Varðandi aksturstímann sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni, þá held ég - hvort það var 1994 eða 1991 - þá hefur oft læðst að mér sá grunur að við höfum ekki staðið vaktina nógu vel þar í byrjun og lýst þeim fyrirvörum sem við höfum viljað hafa. Ég vil hins vegar segja við hv. þingmann að auðvitað var ákaflega athyglisvert að ýmsir fulltrúar aðila vinnumarkaðarins skuli hafa komið sér saman um niðurstöðu um ýmislegt hvað þetta varðar og þar sem við erum byrjuð að vinna að því að lagfæra sitthvað af því sem hv. þingmaður gerði hér að umtalsefni. En aftur að þessari ágætu skýrslu og umræðu sem hér hefur farið fram. Eins og ég sagði áðan hefur hæstv. utanríkisráðherra beitt sér fyrir því að Alþingi, þingmenn og nefndir, komi meira að þessu máli. Skýrslan er auðvitað liður í því að bæta upplýsingagjöf til alþingismanna og skapa vettvang og þingfundi til að ræða stöðu Íslands í Evrópusamrunanum. Það er auðvitað mjög mikilvægt hagsmunamál og eins varðandi framtíðarþróun Evrópu og hvernig við skulum dansa með í þeim dansi. Með þessu leggur hæstv. utanríkisráðherra sitt af mörkum til þess að auka hlut Alþingis, utanríkismálanefndar og eftir atvikum annarra nefnda þingsins, í ákvörðunum er varða ESB og EFTA. Vegna þess að ræðutíminn líður hratt hér ætla ég að snúa mér strax að því sem ég fjallaði um og snýr að samgöngumálum. Hér er fjallað um stefnu ESB í málefnum siglinga og sjávar, um þá yfirgripsmiklu stefnumótun sem þar fór fram og unnið var að. Hæstv. utanríkisráðherra gat um í ræðu sinni hvernig það var gert þegar gefin var út grænbók sem m.a. var send út til 40 hagsmunaaðila og kallað eftir umsögnum. Þar var tekið tillit til ýmissa þeirra þátta sem við settum þar inn og lauk með því að forseti framkvæmdastjórnar José Manuel Barroso þakkaði okkur Íslendingum sérstaklega fyrir aðkomu Íslands að málinu og það sem við lögðum þar inn. Eins og segir í skýrslunni sýnir reynslan að með þátttöku í þessu sambandsferli höfum við góða möguleika á að hafa áhrif á mótun löggjafar á frumstigi. Það vona ég að við, ég og hv. þingmaður sem ræddi áðan um málið, séum sammála um. Ég ítreka að við höfum ekki verið þar á vaktinni á frumstigi og því fór sem fór, því miður. Svo þurfum við að reyna að leiðrétta það núna á næstu mánuðum og sú vinna er í gangi. Þarna er m.a. talað um aðgerðir gegn sjóræningjaveiðum og brottkasti og ýmislegt kom fram sem tekið var tillit til. Það hefur svo leitt mig að því sem fram kom í ræðu hæstv. utanríkisráðherra, að kallað sé eftir sérfræðingi frá okkur á sviði sjávarútvegsmála til þess að veita ráð og vera framkvæmdastjórn og öðrum þarna úti til halds og trausts. Þá ætla ég að snúa mér að kafla í skýrslunni sem heitir Rýmkun á viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda. Þann 26. október 2007 var tilskipun Evrópuþingsins og -ráðsins nr. 2003/87, sem kemur á fót kerfi fyrir viðskipti með losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda innan ESB, tekin inn í EES-samninginn. Síðan er fjallað um þegar Alþingi fjallaði um málið og til þess að gera langa sögu stutta ætla ég að fara inn á það sem að okkur snýr. Fyrir réttu ári síðan kynnti framkvæmdastjórn ESB tillögu að tilskipun þingsins og ráðsins um að breyta tilskipun 2003/87 um viðskipti með losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda þannig að flugstarfsemi yrði felld undir gildissvið tilskipunarinnar. Um miðjan nóvember síðastliðinn greiddi Evrópuþingið atkvæði um tillöguna og breytingar við hana. Það er ákaflega athyglisvert fyrir okkur að lesa það sem þar kemur fram, að á Íslandi eru 80 stórar flugvélar á skrá og hefur Flugmálastjórn lauslega áætlað að losun þeirra sé hlutfallslega mun meiri en hjá öðrum ríkjum. Það sem einnig hefur verið gert og haldið fram - og ég og hæstv. umhverfisráðherra áttum fund þar sem við fórum yfir þá fyrirvara sem við Íslendingar höfum sett fram og utanríkisráðuneytið tók svo upp og hefur fylgt eftir. Til dæmis eru viðmiðunarárin sem þarna eru talin upp mjög óhagstæð fyrir okkur Íslendinga vegna þess að við höfum, eins og á svo mörgum öðrum sviðum, verið mjög framarlega í að endurnýja flugvélar okkar. Við erum komin með sparneytnari og betri vélar, ekki einhverja eyðsluháka og mikla mengunarvalda þannig að kvótinn verður minni. Rétt er að minnast á atriði sem margir hafa kannski ekki hugsað út í. Á þessum viðmiðunarárum og þegar talað er um hver upphafskvótinn verður þá þekkist ekki hjá okkur Íslendingum að við þurfum að vera með mikið yfirflug og bíða eftir tíma til lendingar. Þau tvö atriði nefni ég bara sem dæmi og voru sett inn í athugasemdir okkar og fyrirvara sem við gerðum. Þar kem ég að því - leita liðsinnis hjá nágrannaþjóðum okkar, norrænu þjóðunum, til að fylgja eftir þessum málefnum. Auðvitað má spyrja sig hvort það verði gert með nægilega öflugum hætti þegar farið er inn á fundi ráðherraráðs og annað. Við skulum vona að svo sé með alla þá fyrirvara sem settir hafa verið fram. Hér má einnig lesa um hvernig sú málamiðlun eða tillaga var sem sett var fram um ýmsa fyrirvara jaðarþjóðfélaga og var ekki samþykkt í óbreyttri mynd. Jafnframt er talað um að umhverfisráðherrar Möltu og Kýpur hafi komið fram með breytingartillögu við formennskuríkið um að tekið verði tillit til sérstöðu jaðarsvæða sem eigi að fá aðra valkosti til samgangna en flug. Það segi ég auðvitað vegna þess að við erum það háð flugi, ekki höfum við lestir eða annað til að fara á milli landa - að þetta eru atriði sem þarna verða komin inn. Þetta er dæmi um, hvort sem okkur líkar betur eða verr, að við verðum að halda vöku okkar og vera viðbúin að bregðast við hlutum á fyrsta stigi, eins og ég og hv. þm. Árni Johnsen höfum gert hér að umræðuefni. Það er ákaflega mikilvægt vegna þess að margar af þessum tilskipunum erum við skyldug til að taka upp. Margar hafa verið til góðs fyrir land og þjóð og við erum bundin af þeim gagnvart hinum ágæta og góða EES-samningi. Virðulegi forseti. Aðeins í lokin á þessari mínútu sem ég á eftir. Ég vil geta þess að ég hef skipað stýrihóp um útblásturskvóta í flugi. Það er ákaflega vel samansett nefnd sem er m.a. skipuð fulltrúa úr utanríkisráðuneyti og úr umhverfisráðuneyti, Pétri K. Maack flugmálastjóra og Jóhanni Guðmundssyni, skrifstofustjóra í samgönguráðuneytinu, ásamt Gunnlaugi Stefánssyni sem er formaður flugráðs. Þessari nefnd er ætlað að fara í gegnum þessa þætti og skila okkur skýrslu um hvaða áhrif þetta hefur á íslenska þjóð ef þetta gengur eftir án þess að tekið verði tillit til okkar og landfræðilegrar legu okkar sem er ákaflega mikilvægt Þetta vildi ég nú leggja inn í umræðuna en ítreka í lokin þakkir til hæstv. utanríkisráðherra fyrir að hafa sett skýrsluna um innri markað Evrópu fram með þeim hætti sem gert er í fyrsta skipti. Ég segi líka um þá þingmenn sem hér hafa tekið til máls, að ákaflega fróðleg og skemmtileg umræða hefur átt sér stað í dag þótt séu ekki allir 

Virðulegi forseti. Sá sem hér stendur verður nú að bera ábyrgð á þeirri gjörð ásamt fleiri þingmönnum á sínum tíma. Ég vil árétta að varðandi þau atriði sem ég nefni hér tengd ESA, er ekki við núverandi hæstv. utanríkisráðherra eða hæstv. samgönguráðherra að sakast. Það er við aðra að sakast sem ég nefni ekki. Það er þó mikilvægt að fjalla um málið og verja. Það er engin spurning að tilskipanirnar sem við erum háð með samningum hafa svigrúm. Þær hafa svigrúm til fyrirvara og ýmissa atriða til hagræðingar í þágu þjóðarinnar. Það er okkar sérstaða, eins og allra annarra þjóða í þessu samstarfi, að við þurfum að túlka það okkur í hag. Það er það sem hefur brugðist. Það er alveg rétt hjá hæstv. samgönguráðherra að við vorum ekki á vaktinni þegar kom að vökulögunum, eins og ég nefndi reyndar áðan. Ég get nefnt annað dæmi sem er vont dæmi varðandi þetta. Það eru flugvallargjöldin sem stjórnvöld settu á fyrir nokkrum árum. ESA ruddist inn í málið og vildi dæma þá gjörð úr leik. Þá var gerður samanburður, að minnsta kosti á Bretlandseyjum, sem leiddi í ljós að mismunur var, alveg eins og hér var sett upp, á skattheimtu vegna fluggjaldanna. Á til að mynda á svæðum í Skotlandi, hinum svokölluðu Highlands- and Islands-svæðum, borguðu menn mun lægri flugvallarskatt. Þessu var sópað út af borðinu hjá okkur. Það gerði ESA með því ofurvaldi sem það býr yfir. Þess vegna sátum við ekki við sama borð og nágrannar okkar við sömu aðstæður.

Hæstv. forseti. Til að fyrirbyggja allan misskilning tók ég það alls ekki þannig að það sem hv. þingmaður sagði í ræðu sinni áðan beindist til mín eða núverandi hæstv. utanríkisráðherra. Við erum algjörlega sammála um þá fyrirvara og það sem gert var eða ekki var gert varðandi akstur og hvíldartíma á sínum tíma. Í gangi er ákaflega merkilegt samkomulag milli aðila frá ASÍ og atvinnurekendum og öðrum hvað það varðar. Það er farið frá okkur úr samgönguráðuneytinu og þar taka fulltrúar okkar og sendiráðið við því og reyna að fylgja því eftir. Ég er alveg sannfærður um að það er til mikilla bóta. Þar eru tekin fram atriði sem miðuð eru við okkar íslensku aðstæður. Ef hv. þingmaður hefur ekki séð það skal ég nálgast það og koma því til hans. Ég er alveg viss um að ég og hv. þingmaður erum sammála um það sem þar kemur fram og munum vinna málinu framgang. Engin breyting eða reglugerð verður undirrituð meðan það er í gangi og við reynum að sækja okkur undanþágur fyrir séríslenskar aðstæður. Ég treysti á hv. þingmann sem öflugan liðsmann hvað það varðar þegar að því kemur. Hann nefndi tilskipun um flugvallargjöld. Ég vil rétt í lokin minnast á svokallaða raforkutilskipun af því mikið var tekist á um hana á síðasta kjörtímabili. Allt sem gert var í framhaldi af því, breytingar á regluverki raforku á Íslandi, held ég að hafi ekki verið til góðs og margir á síðasta þingi efuðust um að við þyrftum að taka það upp. Ég var einn af þeim og tel hiklaust að margt af því sem kom inn hafi ekki verið gott fyrir okkur. Þar var fjallað um samkeppni á milli landa og annað slíkt. Samkeppni frá eyríkinu Íslandi við Norðurlönd eða Evrópu er ekki á þessu stigi núna. Það getur vel verið að það hafi verið þannig með akstur og hvíld eins og fyrir mörgum árum, að menn hafi ekki haldið vöku sinni þar.

Virðulegi forseti. Það er gott að heyra að enginn bilbugur á hæstv. ráðherrum varðandi að styrkja stöðuna í þessum efnum. Til þess eru vítin að varast þau og við höfum mörg dæmi um þessi víti sem komið hafa okkur illa og sett okkur stólinn fyrir dyrnar í ýmsum byggðarlögum landsins eins og í stærstu verstöð á landsbyggðinni, Vestmannaeyjum. Þar varð tjón tengt jarðskjálftum fyrir einu og hálfu ári síðan og ekki er hægt að bregðast við með því að lagfæra og bæta vegna þess að ESA stoppar það. Hvernig eigum við að vera í svona sambýli? Þess vegna er það svo mikilvægt að við stöndum vaktina, eins og hæstv. samgönguráðherra vék að, við stöndum vaktina og gætum okkar í öllum þessum þáttum, bæði stórum og smáum. Ég mun í síðari ræðu minni í þessari umræðu fjalla svolítið um þann þátt. Þar mun ég skora á hæstv. utanríkisráðherra að gera úttekt á þessu ferli, gera úttekt á þeim dæmum sem tengjast ýmsum ráðuneytum á Íslandi, gera úttekt á styrkjaferlinu sem við búum við og mismuninum hjá Evrópska efnahagssvæðinu og Evrópubandalaginu. Við höfum ekki klárað þá vinnu þannig að hún hafi skilað þeim árangri sem við eigum að krefjast og vænta.

Frú forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar gera það sama og aðrir hafa gert og fagna þeirri umræðu sem hér á sér stað um skýrslu utanríkisráðherra um Ísland og innri markað Evrópu. Ég vil hrósa hæstv. utanríkisráðherra sérstaklega fyrir að standa fyrir henni. Ég tel að það sé mjög gott fyrir okkur þingmenn og þingið að ræða Evrópumálin sérstaklega. Þó að umræða um Evrópumál hafi lengi átt sér stað á Íslandi hefur umræða á Alþingi allt of sjaldan verið eyrnamerkt þeim málaflokki. Það er því mjög gott að við þingmenn fáum tækifæri til að skiptast á skoðunum um þessi mál. Evrópumálin eru svo stór og af svo mörgu að taka að maður gæti staðið hér og rætt þau í allan dag en ekki gefst tími til þess þannig að maður þarf að stikla á stóru hvað varðar málaflokkinn. Ég er þeirrar skoðunar að EES-samningurinn, sem ég hygg að hafi verið undirritaður árið 1992 og leiddur í lög á árinu 1993, hafi þjónað hagsmunum íslensku þjóðarinnar ákaflega vel. Hann hefur ásamt efnahagsstjórn síðustu ára og hagfelldu skattumhverfi reynst bæði íslenskum fyrirtækjum og einstaklingum vel þó svo ég sé ekki reiðubúinn til að þakka þeim samningi einum allt það góða sem gerst hefur á undanförnum áratugum. Á heildina litið er ég þó þeirrar skoðunar að það hafi verið heillaskref á sínum tíma að þessi samningur var gerður og að við Íslendingar skyldum gerast aðilar að innri markaði ESB. Áður en lengra er haldið vil ég nota tækifærið til að taka undir þau sjónarmið sem fram komu í ræðu hv. þm. Bjarna Benediktssonar fyrr í dag um mikilvægi þess að þingið komi í meira mæli og fyrr að stefnumörkun og ákvörðunum vegna þeirra gerða sem áhrif hafa á Íslandi og eru síðan eftir atvikum innleiddar í íslenskan rétt. Ég fagna því frumkvæði sem hv. þingmaður hefur sýnt, bæði innan þings og utan, í blaðagreinum um þetta mál og almennum málflutningi, varðandi það að þingið komi fyrr og með ákveðnari hætti að ákvörðunum og stefnumörkun í þeim málum sem snerta okkur. Ég skora á hæstv. forsætisnefnd þingsins að bregðast mjög skjótt við þeim athugasemdum sem settar hafa verið fram og tryggja að þær reglur sem um þetta voru settar árið 1994 verði teknar til framkvæmda. Það er mjög mikilvægt að Íslendingar hafi aðgang að ákvörðunartöku um þessi mál um efni og innihald þeirra gerða sem varða samfélag okkar. Um reglugerðir og tilskipanir Evrópusambandsins hafa verið höfð mörg orð í umræðu um hugsanlega aðild Íslands að Evrópusambandinu á síðustu árum og ég hef tekið virkan þátt í þeirri umræðu. Ég vil aðeins víkja að þeim málflutningi vegna þess að þó að minna fari fyrir honum í dag en áður er nauðsynlegt að rifja upp ákveðnar staðreyndir um innleiðingu EES-gerða í íslenskan rétt. Því var haldið fram svo árum skipti af fylgismönnum aðildar Íslands að ESB að borðleggjandi væri fyrir Íslendinga að ganga í Evrópusambandið vegna þess að við innleiddum 80%, og jafnvel meira, af gerðum ESB inn í íslenskan rétt. Af því tilefni lagði ég árið 2005 fram fyrirspurn til þáverandi hæstv. utanríkisráðherra, Davíðs Oddssonar, á Alþingi um innleiðingu EES-gerða í íslenskan rétt og spurði hversu margar gerðir stofnanir Evrópusambandsins hefðu samþykkt og gefið út á hverju ári frá árinu 1994 til 2004, þ.e. frá þeim tíma sem við gerðumst aðilar að EES-samstarfinu. Í því svari kom fram að á þessu 10 eða 11 ára tímabili samþykkti Evrópusambandið 38.936 gerðir sem eru býsna margar tilskipanir, reglugerðir og ákvarðanir. Ég spurði jafnframt að því hversu margar þessara gerða hefðu verið teknar upp í EES-samninginn, samanber lög um Evrópska efnahagssvæðið, nr. 2/1993, og innleiddar hér á landi í samræmi við skuldbindingar Íslands samkvæmt honum. Samkvæmt þeim upplýsingum sem EFTA-skrifstofan tók saman kom fram að 2.527 tilskipanir, reglugerðir og ákvarðanir hefðu verið teknar inn í EES-samninginn á umræddu tímabili eða 6,5% af heildarfjölda EBS-gerða á þessu tímabili, 6,5% af þeim gerðum sem Evrópusambandið hafði samþykkt á þessu árabili. Þegar ég spurði að því hversu margar þessara gerða hefðu krafist lagabreytingar við innleiðingu hér á landi kom fram að í 101 tilviki hefði íslenska ríkisstjórnin eða íslensk stjórnvöld gert svokallaðan stjórnskipulegan fyrirvara við þær á grundvelli 103. gr. EES-samningsins. Mér finnst rétt að þetta komi fram hér vegna þess að á okkur hefur dunið sá áróður að í gegnum þingið renni meira og minna gagnrýnislaust allt löggjafarstarf Evrópusambandsins. Svo er ekki en ég tek hins vegar undir með hv. þm. Bjarna Benediktssyni að mikilvægt sé að við komum að og höfum áhrif á þó þær gerðir sem innleiddar eru í íslenskan rétt. Eins og komið hefur fram í umræðunni hafa þær margar víðtæk áhrif á samfélag okkar og þá starfsemi sem hér fer fram. Þó að ég sé sáttur við EES-samninginn og framkvæmd hans, eins og ég tók fram í upphafi máls míns, hef ég talið og tel enn að aðild Íslands að Evrópusambandinu komi ekki til greina. Ég hef verið skýr hvað mína afstöðu varðar hvað aðild snertir þó svo að einstakir þingmenn í þessum umræðum séu mér andsnúnir. Ég er andsnúinn aðild Íslands að Evrópusambandinu af ýmsum ástæðum. Við erum sjálfstæð og fullvalda þjóð og eigum að vera það áfram. Ég er líka þeirrar skoðunar að það sé óheppilegt að ganga jafnlangt og Evrópusambandið hefur gert í samræmingu á öllum sköpuðum hlutum varðandi einstaklinga og atvinnulíf í þeim löndum sem tilheyra ESB, t.d. hvað varðar skattasamkeppni á milli landa. Ég tel að við eigum að nota þau sóknarfæri sem við höfum til að taka þátt í skattasamkeppni, ekki láta banna okkur það, til að laða hingað að fyrirtæki og fjármagn. Ég hef einnig nefnt það í þessari umræðu að ég tel að hagsmunir sjávarútvegsins kalli á að við stöndum utan ESB. Að lokum vil ég nefna eitt atriði sem mér finnst vera ljóður á ráði Evrópusambandsins og það er skortur á lýðræði. Það virðist einkenna Evrópusambandið að þar gefast menn aldrei upp. Þeir eru svona eins og þýska fótboltalandsliðið, halda endalaust áfram. Það gildir einu þó að Evrópusambandið tapi kosningum, það eru bara haldnar nýjar kosningar og tekur steininn úr þessa dagana. Þeir sem hafa fylgst með Evrópuumræðunni að undanförnu hafa tekið eftir því að drög að stjórnarskrá sambandsins voru felld í þjóðaratkvæðagreiðslu í Hollandi og Frakklandi og hurfu í kjölfarið af yfirborði jarðar. Nú hafa þau dúkkað upp á nýjan leik og nú í formi samninga sem ekki munu verða lagðir fyrir íbúa sambandsins en verða vafalítið að lögum án þeirra vitundar. Í þessum samningum verða endanlega staðfestar ýmsar þær reglur sem Evrópusambandið ætlaði sér að ná í gegnum hina nýju stjórnarskrá, þar á meðal að stjórn auðlinda og sjávarauðlinda verði á valdi Evrópusambandsins en ekki aðildarríkja þess. Meðan svo er getum við Íslendingar ekki gengið í Evrópusambandið og það er ábyrgðarlaust að halda því fram að það sé í samræmi við hagsmuni okkar. Ég vildi koma þessum sjónarmiðum mínum að í stuttu máli. Maður gæti haldið miklu lengri ræðu um þessi mál en hér gefst tími til en ég vil nota tækifærið að lokum og þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram og þá skýrslu sem hæstv. utanríkisráðherra hefur lagt fram um þessi mál.

Hæstv. forseti. Hér er búið að þakka mikið í dag. Samfylkingin þakkar Samfylkingunni og sjálfstæðismenn þakka sjálfstæðismönnum. Allir eru að þakka öllum og ég þakka að sjálfsögðu líka fyrir þessa umræðu um utanríkismál. Hér hefur réttilega verið bent á að skilin á milli innanríkismála og utanríkismála gerast harla óglögg á stundum og mikilvægt er að við færum umræðu um tengsl okkar við útlönd inn í þingsalina. Tengsl okkar við Evrópusambandið og aðild okkar að hinu Evrópska efnahagssvæði er mjög snar þáttur í lífi íslensku þjóðarinnar og mikilvægt að við gaumgæfum þau mál mjög vel. Ég tel reyndar að við þurfum einnig að huga að öðrum þáttum. Við þurfum að færa inn í þingið umræðu um Alþjóðabankann, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og Alþjóðaviðskiptastofnunina svo dæmi séu nefnd en á vegum allra þessara stofnana eru færð sjónarmið íslenskra stjórnvalda án þess að um þau fari fram umræða á þingi eða í þjóðfélaginu almennt. Iðulega er þetta gert í samráði við hinar Norðurlandaþjóðirnar en þar er þessu einnig farið á þennan veg, að því er ég best veit, afar lítil lýðræðisleg umræða þar að baki. Ég tel þessa umræðu því góðra gjalda verða, mjög mikilvæga, velti því fyrir mér hvort heppilegt væri að þrengja hana enn meira niður. Við þyrftum að taka umræðu um raforkumálin, um umhverfismálin, um þjónustutilskipunina svo dæmi séu nefnd en ekki halda okkur stöðugt á yfirborðinu og það er mín fyrsta gagnrýni á þessa skýrslu og þessa umræðu hve almenns eðlis hún er. Hvorki umræðan né skýrslan er mjög á dýptina. Þetta er yfirgrip yfir það sem hefur gerst, þróunin á undanförnum árum en fyrir stefnumótun íslenskra stjórnvalda, sjálfu innihaldinu, fer afar lítið og ég mun víkja að þessu. Varðandi hið almenna sló hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, tóninn strax í upphafi. Hún fordæmdi alla þá sem höfðu verið á móti inngöngu í Evrópska efnahagssvæðið og sagði að það væri EES-samningnum að þakka að Íslendingar hefðu notið þeirrar kjaraaukningar og þeirrar velmegunar sem við hefðum notið á undanförnum árum og við ættum einnig að þakka hinu Evrópska efnahagssvæði fyrir félagsleg réttindi. Ég leyfi mér að mótmæla þessari söguskoðun, bæði hvað efnahaginn varðar og einnig hin félagslegu réttindi. Hvað efnahaginn varðar þá höfum við notið góðs af efnahagsuppsveiflu í heiminum öllum. Halda menn að það skipti engu máli þegar hver einasti launamaður í landinu lætur á milli 14 og 20 kr. af hverjum 100 kr. sem hann vinnur sér inn í lífeyrissjóði sem síðan fjárfesta í atvinnulífi, í útrásarfyrirtækjum og í uppbyggingu innan lands og utan? Halda menn að þetta skipti engu máli upp á velsæld í atvinnulífinu? Svona er ekki hægt að þurrka út. Ég minni einnig á þau stærstu skref sem stigin hafa verið í félagslegum efnum launafólki til hagsbóta. Hver skyldu þau hafa verið? Eru það ekki fæðingarorlofslögin? Eru það ekki lífeyrislögin? Komu þau frá Evrópu? Var það samkvæmt skipun frá Brussel? Nei. Þetta var byggt á frumkvæði okkar sjálfra. Það voru Íslendingar sjálfir sem stigu þessi skref og ekki undir einhverjum svipuhöggum. Því skulum við aldrei gleyma. Hvaða þjóð í Evrópu hefur það fest í sín lög aðkjarasamningar skuli gilda á atvinnumarkaði að lágmarki? Hvaða þjóð skyldi það vera? Það eru Íslendingar. Hverjir sækja að okkur vegna þeirrar löggjafar? Það er Evrópusambandið. Þar er ESA komið á kreik með aðfinnslur. Nú þurfum við að verjast þessari ásókn eina ferðina enn, íslensk verkalýðshreyfing og félagsleg öfl í landinu. Hér kem ég að því sem ég helst hefði viljað ræða í lengri tíma en tækifæri gefst til við þessa umræðu. Það er þjónustutilskipunin. Hún á rót að rekja til ákvörðunar sem tekin var í Lissabon árið 2000. Þá hófst ferli sem kennt er við þá borg, Lissabon-ferlið. Menn ákváðu að setja sér það mark að á árinu 2010 hefði það náðst að Evrópusambandið, hið Evrópska efnahagssvæði, væri orðið kröftugasta markaðssvæði í heimi. Út á það hefur slagurinn síðan gengið að færa eins marga þætti í samfélaginu undir markaðssáttmálann inn á sameiginlegt markaðssvæði. Við fengum hvítar bækur, við fengum grænar bækur og við fengum verkstjórann Bolkestein, nafnið er óþægilega líkt Frankenstein, enda var haft á orði að starf hans hefði gengið út á að finna leiðir fyrir kapítalið að sjúga vessana út úr samfélaginu og veikja velferðarþjónustuna og þetta er í alvöru þannig. Á undanförnum árum hefur verkalýðsheyfingin í Evrópu staðið í hörðum slag við fjármagnsöflin sem hafa viljað taka heilbrigðisþjónustu og velferðarþjónustu og færa þau svið undir markaðssáttmálann. Nýlega afhenti hálf milljón launafólks undirskriftir til að mótmæla þessu og undir þessi sjónarmið tóku borgarstjórar í helstu stórborgum Evrópu, í Brussel, París, London, Lúxemborg, Lissabon, Sofíu, Amsterdam, Tallinn, Vín og Nikosíu. Menn eru að slást og þess vegna tókst þeim ekki nú fyrir jólin að koma nýrri tilskipun um heilbrigðismál í gegn. En viti menn, í nýjasta textanum var Bolkestein aftur upp risinn vegna þess að nú var það komið inn í textann að einkareknum sjúkrahúsum sem væru fjármögnuð af skattborgaranum mætti ekki setja neinar skorður. Áður hafði verkalýðshreyfingin fengið því framgengt og félagsleg öfl að slíkar stofnanir mættu ekki taka arð út úr heilbrigðisþjónustunni, út úr sínum stofnunum. Þetta var komið aftur upp. Hver er afstaða íslenskra stjórnvalda til þessa? Hvaða umræða hefur farið fram um innihald þjónustutilskipunarinnar í ríkisstjórninni? Kemur til álita að gera það sem Norðmenn íhuga, eða ýmis öfl innan norsku ríkisstjórnarinnar, bæði Miðflokkurinn og VS, að beita neitunarvaldi ef þjónustutilskipunin nær fram að ganga í þessari mynd? Gerd Liv Valla, sem þá var forseti norska alþýðusambandsins, lýsti því yfir í frægri ræðu 1. maí að hún mundi beita sér fyrir því að Norðmenn beittu neitunarvaldi næði þessi tilskipun fram að ganga og nú fyrir jólin fóru fram umræður í norskum fjölmiðlum um þetta efni. Norski utanríkisráðherrann, Jonas Gahr Støre, hefur flutt ræðu í norska Stórþinginu þar sem hann hefur í reynd tekið undir þessi sjónarmið þótt Verkamannaflokkurinn hafi ekki gert það sem slíkur. Að vísu minnast margir þess að Gro Harlem Brundtland, fyrrum forsætisráðherra og formaður Verkamannaflokksins norska, hefði sagt þegar Norðmenn gengu í Evrópska efnahagssvæðið, þegar samningurinn var staðfestur í Noregi árið 1992, að neitunarklásúlan væri ekki sett til sýnis, hún væri í alvöru. Og nú spyr ég, vegna þess að fjallað er um þessa þjónustutilskipun og um þessar deilur, ekki á dýptina en vikið að þeim: Hver er afstaða íslensku ríkisstjórnarinnar til nákvæmlega þessa? Hefur þetta verið rætt og hver er afstaða Samfylkingarinnar til þjónustutilskipunarinnar og þá sérstaklega til þeirra deilna sem risið hafa síðustu vikurnar í nóvember og desember og nú í janúar um það sem lýtur að heilbrigðismálum? Og það er tilefni til að spyrja eftir að Samfylkingin hleypti Sjálfstæðisflokknum, áköfum í að einkavæða heilbrigðiskerfið, inn í ráðuneyti heilbrigðismála.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir sem hafa hér tekið til máls fagna því að við erum að ræða Evrópumálin. Ég hef fylgst með umræðunni í allan dag frá því að hún hófst og hún hefur verið mjög góð og mikilvæg. Hér hafa menn skipst á skoðunum og það er mikilvæg umræða sem hefur komið inn í þingsali í dag. Það ber að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að hafa haft frumkvæði að því að taka Evrópumálin út úr annarri utanríkismálaumræðu og ræða málin sér á Alþingi. Ég er alveg sannfærð um að það er ekki aðeins það að við munum árlega ræða hér skýrslu utanríkisráðherra um Evrópumál heldur mun Evrópuumræða aukast í þinginu. Hún mun aukast í þingnefndunum og hún mun aukast í þingsal. Það er ég sannfærð um. Mér finnst skýrslan sem liggur fyrir og við ræðum mjög gagnleg og fróðleg og hún er mikilvæg samantekt um þessi mál. Við erum búin að vera hluti af EES-samningnum í 14 ár og ættum að læra ýmislegt af reynslunni af því og ræða hér í þingsölum. Ég get upplýst það hér að á sínum tíma hafði ég efasemdir um EES-samninginn. Ég sat reyndar ekki þá á þingi en taldi að það ætti frekar að fara jafnvel í tvíhliða samning og jafnvel að þessi samningur stæðist ekki stjórnarskrána. En ég er fyrir löngu búin að skipta um skoðun á því og allar efasemdir um samninginn eru alveg burtu úr mínum huga því að ég sé hverju hann hefur skilað okkur. En ég vil taka undir orð þeirra sem hafa lagt áherslu á að við þurfum að vera á varðbergi og við þurfum að fylgjast með vinnunni í Evrópu þegar farið er að undirbúa löggjöf þar eins og hæstv. utanríkisráðherra lagði ríka áherslu á í máli sínu í morgun því að við verðum að koma snemma að málum ef við ætlum að hafa áhrif á þá lagasetningu sem þaðan kemur og mun síðan rata hingað inn í lagasetningu í þinginu. Mig langar að nefna í því sambandi löggjöf sem kom inn í þingið fyrir nokkrum árum sem ég tel að við hefðum átt að geta breytt á byrjunarstigi ef við hefðum verið vakandi og ef við hefðum verið með mannskap til að fylgjast með því sem er að gerast hjá Evrópusambandinu. Það eru raforkulögin. Þjóðir sem töldu sig ekki heyra undir þennan sameiginlega raforkumarkað fengu undanþágu og auðvitað hefðum við átt að huga að því á sínum tíma en gerðum það ekki. Þess vegna kannski sitjum við uppi með raforkulög sem margir telja að hafi íþyngt okkur og jafnvel hækkað raforkureikningana. Það er alveg ljóst að þingnefndir á Alþingi eiga erindi við Evrópuþingnefndir og ég hef verið mjög undrandi á því í gegnum tíðina - ég er nú búin að sitja hér á annan áratug, í tæp þrettán ár - þá hef ég verið undrandi á því hvað það hefur verið lítill skilningur á því í þinginu eða í yfirstjórn þingsins að þingmenn þurfi að kynna sér málefni á Evrópuþinginu og kynna sér hvað er á döfinni í málefnum sem þá varðar inni í þinginu. Ég minnist þess að fyrir nokkrum árum tóku nokkrir þingmenn sig saman og fóru til Brussel til að kynna sér hvað væri á döfinni í þeirra málaflokkum, það var allsherjarnefnd, heilbrigðisnefnd og félagsmálanefnd. Það var ferð sem þingmennirnir borguðu að miklum hluta úr eigin vasa vegna þess að það var ekki skilningur á þörfinni fyrir því hér í þinginu. Sem betur fer er orðin viðhorfsbreyting og í forsætisnefnd þeirri sem nú situr eru önnur viðhorf uppi. Ég vil sérstaklega hrósa hæstv. forseta þingsins Sturlu Böðvarssyni fyrir það að hann hefur sýnt mikla víðsýni og skilning á því að þingmenn þurfi að fá stuðning til þess að kynna sér þau mál sem eru uppi í Evrópu og koma snemma að þeirri lagasetningu sem þar er. Það er líka ljóst - og kom það fram í ræðu hæstv. ráðherra hér fyrr í morgun - að við getum haft veruleg áhrif á lagasetningu eins og dæmin um umræðuna um lögin sem varða málefni hafsins sýna og getið er um í skýrslunni. Þess vegna er svo mikilvægt að þingmenn sinni þessum málum og komi að þeirri umræðu. Ég áfellist í rauninni forustu þingsins á undanförnum árum fyrir skilningsleysi í þessum efnum. Þar sem sú sem hér stendur á sæti í bæði forsætisnefnd og utanríkismálanefnd þingsins vil ég geta þess að í utanríkismálanefnd hafa þessi mál komið til umræðu og við höfum kynnt okkur hvernig norska þingið, norska Stórþingið, sinnir þessum málum og höfum nokkuð horft til þeirra. Háttvirtur formaður utanríkismálanefndar Bjarni Benediktsson nefndi í sinni ræðu í morgun það minnisblað sem við höfum verið að fara yfir og hann vitnaði í um hvernig norsku þingnefndirnar sinna þessum tengslum, en þar eru mikil tengsl einmitt við Evrópu og þeir sinna Evrópusamstarfinu vel. Einnig kom utanríkismálanefnd norska þingsins hingað og upplýsti okkur og ræddi við háttvirta þingmenn í utanríkismálanefnd um þessi mál. Það var mjög gagnlegt. Einnig vil ég geta þess áður en ég lýk máli mínu að íslenskir þingmenn hafa verið að vinna mjög merkt starf hvað varðar þessi mál. Ætla ég að nefna skýrslu sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir vann sem formaður sameiginlegu EES-nefndarinnar ásamt Diönu Wallis þingmanns frá Bretlandi um framtíðarhorfur Evrópska efnahagssvæðisins, sem er mjög gagnlegt skjal. Ég geri ráð fyrir að ef hv. þm. Katrín Júlíusdóttir komi hér muni hún fara yfir þessa skýrslu sem er mjög gagnleg í allri þessari umræðu. Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að minnast á það að forsætisnefndin hefur aukinn skilning á þeirri þörf sem er uppi varðandi aukin samskipti við Evrópuþingið. Við þurfum að geta farið þar á fundi með systurflokkum okkar í Evrópu eins og nefnt hefur verið hér í umræðunni. Nú er gert ráð fyrir því á Alþingi að þingnefndirnar geti farið og kynnt sér hvað samsvarandi nefndir í Brussel eru að vinna með þannig að menn geti komið að málum fyrr og jafnvel rætt þau mál í þingnefndunum hér í þinginu sem er náttúrlega af því góða og hefði átt að vera búið að koma því á fyrir löngu. Auðvitað getur maður sagt það núna að það er náttúrlega ótrúlegt að menn skuli ekki hafa tekið á því fyrr, þeim samþykktum að auka þessi samskipti eins og getið var um þegar samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið var samþykktur á Alþingi. En það er betra seint en aldrei og nú lítur út fyrir að við munum bæta þessi samskipti. Það er af hinu góða en það hefur staðið upp á þingið hvað það varðaði. Í lokin ætla ég aftur að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að hafa frumkvæði að því að Evrópumálin eru rædd hér sérstaklega og muni verða það árlega. Það er mjög jákvætt og gagnlegt fyrir okkur þingmenn alla.

Frú forseti. Ég vil líkt og aðrir sem hér hafa komið þakka fyrir að þessi umræða á sér stað. Ég tel hana mjög þarfa, þetta eru mikil grundvallarmál sem við ræðum hér og ég held að vitræn umræða um stöðu Íslands í alþjóðasamfélaginu sé sé í rauninni mjög mikilvæg. Hæstv. utanríkisráðherra vék að því í upphafi ræðu sinnar - sem ég vil þakka fyrir og skýrslu hennar, margt er mjög greinargott sem þar kom fram - en ég átti svolítið bágt með að sjá hvar samhengið kæmi við það að enn væri Bjartur í Sumarhúsum á kreiki í íslenskri umræðu og tilvísanir hennar í það. Mér þótti það ekki mjög málefnaleg vísan að þeim sem væru kannski á annarri skoðun en ráðherra eða flokkur hennar væri líkt við persónu eins og Bjart í Sumarhúsum, einkanlega vegna þess að Bjartur í Sumarhúsum er kannski sú bókmenntapersóna íslensk sem Íslendingum hefur gengið verst að átta sig á og fleirum farið eins og mér að finnast hann bæði skemmtilegur og óþolandi. Ég kalla eiginlega eftir betri skýringu á því hvað átt var við en helst dettur mér í hug að þarna hafi kannski verið horft til nafnlíkingarinnar vegna þess að sá maður sem hefur kannski fært hvað gleggst rök fyrir því að undanförnu að sú stefna að fara inn í Evrópusambandið væru ákveðnar villigötur, og gæti þá verið Bjartur í Sumarhúsum samtímans, er Björgólfur Thor Björgólfsson sem hefur einmitt lýst þeim skoðunum sínum að hann telji að við munum loka okkur um of með því að fara inn í það tollabandalag sem Evrópuumræðan er. Með þessum hætti hefur Evrópuumræðan raunar allt of oft verið, hún hefur einkennst af einhvers konar útúrsnúningum. Sjálfur hef ég skrifað töluvert um þessi mál og sakna raunar andsvara frá þeim sem ég veit að eru á annarri skoðun en síðan er því slett fram að ég hafi líkt Evrópusambandinu við nasismann. Það gerði hér í ræðustól áðan hv. þm. Árni Páll Árnason. Það er í rauninni mjög merkilegt þegar synt er svo grunnt og ekki reynt að kafa ofan í umræðuna af meiri þrótti. Það sem ég hef sagt um þessi mál er það að Evrópusambandið hefur ákveðnar líkingar við önnur kerfi sem hafa sótt sig í þá átt að vera alræðiskerfi. Innan Evrópusambandsins er sú tilhneiging mjög ríkjandi að setja reglur um alla hluti og að vissu leyti hefur alræðishyggjan þar náð lengra og meira inn í lagasetningarferlið en við höfum séð áður þó að ekki skuli dregið úr því að mannlegar hörmungar sem því hafa fylgt hafa ekki orðið sambærilegar við það sem orðið hefur í öðrum alræðiskerfum. Hér hefur verið vitnað í það að hollt sé fyrir þingmenn að lesa skýrslur og ég tek undir það. Það er gott að menn séu t.d. vel lesnir í þeirri skýrslu sem Evrópunefndin gat út á síðasta ári því að hún er mjög greinargóð ásamt þeirri skýrslu sem hér er kynnt í dag. Ég tek undir með þeim orðum nafna míns sem hér talaði fyrr að saman geta þessar tvær skýrslur virkað eins og mjög góð handbók fyrir okkur þingmenn en það er líka mjög gott og mikilvægt fyrir þingmenn til að skilja stjórnmál að lesa bókmenntir. Og kannski eru bestu bókmenntirnar til að skilja Evrópusambandið að lesa bók Franz Kafka, Réttarhöldin, en þegar þeim lestri er lokið er mjög gott að renna yfir bókina Skáldalíf eftir Halldór Guðmundsson sem lýsir því einmitt hvers vegna menn hrífast af einhverju sem er miklu stærra og miklu óræðara en nokkuð það sem menn geta skilið. En það eru einkum slíkar hugsanir sem hafa orðið til þess að menn hafa gengist inn á þá hugsun að eina leið okkar til áframhaldandi framþróunar og til að hjakka ekki í afturhaldsfari, eins og sagt hefur verið hér í dag að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon geri og vafalaust að breyttu breytanda ég líka, þurfi menn að fara þarna inn. Þetta er eitt af því sem einkennir þessa umræðu. Annað sem er mjög einkennandi fyrir hana er það sem í rauninni hefur alltaf einkennt alla þá sem gengist hafa mjög heitum hugsjónum á hönd og það er ákveðin nauðhyggja. Það er ákveðin hugsun um það að þetta sé ekki spurning um hvort heldur hvenær. ,,Sovét Ísland, óskalandið, hvenær kemur þú?“ orti skáldið mikla í Hveragerði, Jóhannes úr Kötlum, og vissi alveg að það yrði einhvern tíma Ráðstjórnar-Ísland. Hann efaðist ekkert um það, það var bara spurning um hvenær. Eins hafa fylgismenn aðildar að Evrópusambandinu oft leyft sér að tala í pólitískri umræðu og er í rauninni dæmalaust í vitrænni og rökréttri umræðu að tala um pólitíska atburði, sem eru innan þess sem fólk ákveður, sem eitthvað sem lýtur nauðhyggju, eitthvað sem muni bara koma, muni bara gerast. Við munum taka upp evruna, við munum ganga í Evrópusambandið. Umræðan hefur gengið mjög út á þetta og úr því að stundum er talað að umræðan þurfi að þroskast þá þykir mér þetta alla vega ekki mjög þroskað. Ég skil reyndar aldrei hugtakið „þroskað“ þegar talað er um umræðu. Það er eitt af því sem er líka sérkennilegt við Evrópuumræðuna. Við tölum aldrei um það t.d. að fjárlagaumræðan í þinginu þroskist yfir í það að svo verði til fjárlög. Það hef ég ekki heyrt. Umræða þarf bara að vera rökrétt og það er það sem við þurfum að kalla eftir í Evrópuumræðunni fyrst og síðast að hún fari að verða rökrænni en hún hefur verið. Til þess að svo megi vera og til þess að umræðan geti skilað okkur einhverju þurfum við líka að hafa allar leiðir opnar, þá getum við ekki útilokað hlutina fyrir fram. Það olli mér nokkrum vonbrigðum að heyra það í dag í ræðu hæstv. viðskiptaráðherra að hann taldi að það væri alveg sýnt að í gjaldeyrismálum væru bara til tvær leiðir, það væri óbreytt leið með krónunni eða innganga í Myntbandalagið. Síðan kynnti hæstv. ráðherra nefnd sem hann hefur komið á fót um evruna og ef ég skildi hann rétt er þetta sérstök nefnd um evruna sem gjaldmiðil. Ef ég hef skilið það rétt þykir mér það nokkuð sérstakt að hér skuli ekki frekar skipuð nefnd um stöðu krónunnar og þar með að allar leiðir séu opnar í því hver niðurstaðan verði. En hér, eins og svo oft, er nauðhyggja Evrópusinnanna ráðandi, þ.e. að það sé bara ein leið út úr …  Þá langar mig í lokin, ég gæti talað miklu lengur um þetta og er farinn að sjá það núna hve þingsköpin skammta naumt, en mig langar - 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Bjarni Harðarson auglýsti eftir röklegri umræðu um Evrópusambandið og Evrópumál og kvartaði jafnframt yfir því að hafa ekki verið virtur viðlits í langhundum sem hann hefur skrifað með sérstakri velþóknun fulltrúa fortíðarinnar á Morgunblaðinu, ritstjóra þess blaðs, á síðustu vikum. Ástæðan er mjög einföld. Hún er sú að þar hefur hann fært málefnalega umræðu niður á mjög sérstakt plan með staðhæfingum sínum og það hefur eiginlega verið nokkuð erfitt að finna svör við því. Hann gerir það líka núna, hann gerir fólki upp skoðanir, notar hið víðfræga menntaskólatrikk að tilkynna fyrir fram hvaða skoðanir aðrir hafi á málinu, að allir tali alltaf af nauðhyggju t.d. Ég bendi hv. þingmanni á að ég færði fyrir því gild rök í máli mínu fyrr í dag að þetta væri brýnt hagsmunamál fyrir íslenska alþýðu og á þeim forsendum er auðvitað hægt að ræða málið. Ef hann vill tala um einhverja nauðhyggju getur hann talað um þá nauðhyggju við einhverja aðra sem hann telur hafa fært þau rök fram. Hv. þingmaður vék að afstöðu Framsóknarflokksins sem er satt að segja einhver sundurlausasti sjö manna hópur í landinu þegar kemur að afstöðu til Evrópusambandsins - og situr hér í sæti hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir og tekur niður mikla punkta. Mig langar aðeins að spyrja hann í ljósi þess að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir lýsti því yfir í fyrra, þegar hún var hæstv. utanríkisráðherra, að aðild að EES hefði verið stórt stökk fyrir íslenskt samfélag en aðild að Evrópusambandinu væri stutt skref, mig langar að fá að heyra álit hv. þingmanns á þessu og jafnframt að biðja hann um að útskýra betur fyrir okkur eindrægnina sem ríkir í Framsóknarflokknum um Evrópumálin.

Frú forseti. Ég skal fúslega svara þeim spurningum sem hér eru lagðar fyrir mig en mér þykir aftur á móti skorta nokkuð á eðlileg tjáskipti þegar greinar mínar eru í fyrsta lagi kallaðar langhundar og í öðru lagi talað um að þær séu ekki svara verðar. Mér þykir það ekki mjög virðuleg eða málefnaleg umræða hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni og raunar mikið vafamál að slíkir menn verðskuldi að við þá sé talað sem þannig tala á móti. Ég vil samt leitast við að svara þessum spurningum. Það er ekki eindrægni um Evrópumálin í þingflokki Framsóknarflokksins. Því hef ég ekki haldið fram og það er ekki svo. Aftur á móti er eindrægni um ákveðnar grunnhugmyndir varðandi þjóðhyggjuna og varðandi þær forsendur sem þyrftu að vera fyrir hendi til þess að Íslendingar gætu komist eitthvað nærri því að ræða aðild að Evrópusambandinu. Það er reyndar svo að eins og haldið er á efnahagsstjórn landsins núna rekur þjóðina fjær og fjær því markmiði. Varðandi það hvort ég teldi að stigið hefði verið stórt skref með aðild Íslands að EES. Já, ég tel að stigið hafi verið stórt skref með því. Ég ætla ekki að leggja mat á það hvort það yrði, hvað, lítið skref að fara þaðan inn í ESB. Ég get ekki fallist á þann skilning. Þar greinir okkur Valgerði Sverrisdóttur, varaformann Framsóknarflokksins, á og það er ekkert merkilegt við það. En ég held líka að menn hafi mjög oft ofmetið þær breytingar sem hafa átt að verða á íslensku hagkerfi með aðild okkar að EES og vil í því sambandi benda á að í raun og veru er hinn hagræni vöxtur íslenska hagkerfisins ekkert meiri á þeim 15 árum en nánast hvaða öðrum 15 árum í sögu íslenska lýðveldisins fyrr.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að það var erfitt að taka á greinum hv. þingmanns var eins og ég sagði að þær voru skrifaðar með mjög sérstökum hætti þar sem hann líkti Evrópusambandinu við nasistaríki eða alræðisríki Stalíns. Það er mjög erfitt að ræða við menn sem ákveða að tala með þeim hætti um frjálst samfélag sjálfstæðra þjóða sem hefur veitt almenningi áður óþekkt lýðréttindi og mannréttindi. En vegna þess að ég tel að það sé mikilvægt að halda uppi opinni og fordómalausri umræðu um þessi mál er ég tilbúinn að eiga við hann orðastað. Hvað varðar ýmis önnur dæmi sem hv. þingmaður hefur rakið til þess að reyna að rökstyðja þá afstöðu sína að Evrópusambandið sé lokaður klúbbur sem muni kalla helsi yfir íslenskt samfélag þá er þar margt mjög úr lagi fært, sérstaklega er vert að benda á að hann hefur klifað á því í ræðu og riti að aðild að Evrópusambandinu og nú aðild okkar að EES kalli á að fólk sem hingað leitar um vinnu frá ríkjum utan EES eigi hér lakari réttindi til að fá atvinnuleyfi en EES-borgarar. Þetta hefur hann ítrekað sagt, að þetta sé afleiðing þess að við erum aðilar að EES og þetta verði verra þegar við göngum í Evrópusambandið. Hv. þingmanni til upplýsingar skal upplýst að það er hvergi kveðið á um það í neinum samningum sem Ísland er aðili að að við megum ekki veita borgurum þriðju ríkjanna nákvæmlega sama rétt og við veitum borgurum EES. Eina ástæðan fyrir þeim forgangsrétti EES-borgara sem er í gildi í dag er sú að félagsmálaráðherrar Framsóknarflokksins hafa markað þá stefnu að láta forgang gilda um EES-borgara og ekki aðra. Þetta er innanlandsákvörðun og eðlilegt að hv. þingmaður endurskoði gífuryrði sín að því leyti í þessu ljósi.

Frú forseti. Hv. þm. Árni Páll Árnason kýs að klifa á því sem rangt er. Það er allsendis tilhæfulaust að ég hafi haldið því fram að Evrópusambandið væri sambærilegt að lýðréttindum eða mannréttindum við ríki þeirra félaga Hitlers eða Stalíns. Hitt hef ég talað um að það gætti ákveðinna alræðistilburða með því mikla regluverki sem er innan Evrópusambandsins sem er raunar svo yfirgripsmikið og flókið að engum einum manni hefur tekist að skilja nema brot af því.  Það er mikið langt í frá að umræða um alræðistilburði Evrópusambandsins sé ekki samboðin þeim sem vilja taka þátt í þessari umræðu. Það er algerlega eðlilegt að ræða það hvort hið mikla regluverk sem Evrópusambandið leiðir yfir þjóðir sínar, þær miklu hömlur og það mikla helsi sem þær leiða yfir hagkerfi sín sé … 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hefur farið fram um skýrsluna og ég fagna því sérstaklega hversu margir hafa tekið til máls en mér telst svo til að um 20 þingmenn hafi talað hér í dag og þar af 6 ráðherrar. Ég tel að það sé ekki oft sem það gerist á þingi að svo mikil og almenn þátttaka sé í umræðu og að hún sé jafngóð og málefnaleg og hún hefur verið hér í dag og ég vil þakka sérstaklega fyrir þetta. Ég verð þó að segja að á þessu eru kannski ákveðnar undantekningar og ég var ekki alls kostar sammála félaga mínum hér á þingi, Bjarna Harðarsyni, í því sem hann sagði áðan um Evrópusambandið og þetta mikla skrímsli sem það er í hans augum.  Varðandi Bjart í Sumarhúsum og það sem ég sagði um hann var ég að vísa til þess að hann taldi, og sú var raunin hér á Íslandi og er kannski enn, að með einangrun væri sjálfstæðið best tryggt og það væri best að búa að sínu og hafa sem minnst samneyti við Rauðsmýrarhyskið. Þannig er nú ýmsum enn háttað,  Aðeins varðandi það sem ég sagði um umræðuna á sínum tíma um EES-samninginn og Steingrími J. Sigfússyni þingmanni fannst ósanngjarnt þá kann það vel að vera að það hafi verið nokkur einföldun af minni hálfu. Ég hygg samt ef umræðan er skoðuð núna í ljósi þeirra atburða sem síðan hafa orðið muni ýmsir reka sig á að þar var margt sagt sem var náttúrlega mjög ýkt mynd af veruleikanum og dregin upp mjög svört mynd af því sem fram undan væri ef við gengjumst þessu stórveldi á hönd sem Evrópusambandið var talið vera og sem við vorum þá að bindast ákveðnum samningum. Það skiptir svo sem engu máli núna, núna erum við að vinna úr þeirri stöðu sem við erum í í dag og við þurfum að þróa samstarfið á vettvangi Evrópusambandsins og við Evrópusambandið með hagsmuni íslensks almennings í huga og vera alltaf á þeirri vakt. Það er verkefni okkar sem erum á þingi að standa vaktina. Það kom hér ýmislegt fram, virðulegur forseti, sem ég hefði viljað reyna að svara, sem getur kannski verið erfitt af því að tími minn er naumur. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson spurði um samningaviðræður á sviði landbúnaðarmála og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fór svo sem yfir það hér og það þarf kannski ekki að svara því en í því sambandi erum auðvitað við alltaf að tala um gagnkvæmni, að menn bæði gefa og taka í slíkum samningum. Það skýrist væntanlega á næstunni hvernig okkar upplegg verður í því sambandi. Þingmaðurinn spurði um dvalarleyfi og frjálsa för fólks og taldi að Íslendingar og Liechtenstein hefðu sett þar of þröngar skorður. Það var reyndar ekki alveg sama ástæðan hjá Liechtenstein og Íslendingum, Íslendingar töldu að þetta ætti að vera hluti, ekki af innri markaðnum heldur af innflytjendastefnu viðkomandi ríkja en það var ekki viðurkennt af hálfu Evrópusambandsins. Við tökum þetta því upp sem lið í innri markaðnum, þ.e. að borgarar þriðju ríkja fá réttindi eins og EES-borgarar séu þeir tengdir EES-borgurum fjölskylduböndum. Annars gildir bara íslensk stefna í þessum efnum sem við höfum á valdi okkar hér á þingi. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson spurði um póstmálin og það er jú þannig að það hefur þegar verið opnað fyrir samkeppni á því sviði og tilskipunin um póstmál er framhald af þeirri þróun og ég legg auðvitað fyrst og fremst áherslu á það að þjónusta verði ekki skert í því sambandi. Þá var spurt um loftferðasamninginn við Bandaríkin og hvort aðild okkar að loftferðasamningi ESB og Bandaríkjanna mundi skerða samningsfrelsi Íslands í samskiptum sínum við þriðju ríki. Það er ekki svo, hún mun ekki skerða þetta samningsfrelsi, við munum hafa það áfram að öllu leyti. Hann spurði líka um úrgangsmál og hvaða samráð væri haft við sveitarfélögin. Hann spurði líka um kostnað og hvernig hann yrði fjármagnaður. Það má segja að þessi tilskipun Evrópusambandsins sé gott dæmi um áhrif EES-samningsins á okkar daglega líf og það er auðvitað mikilvægt að við höfum fullt samráð við sveitarfélögin um þetta og við munum gera það í undirbúningi þessarar tilskipunar. Ég hlýt einnig að hvetja fulltrúa sveitarfélaganna til að taka ákveðið frumkvæði í þessum efnum, rétt eins og það er líka mikilvægt að Alþingi taki þar frumkvæði. Þetta er ekki bara spurningin um að ríkisstjórnin sitji með þessi mál í fanginu og eigi síðan að stjórna allri upplýsingamiðlun og umferð, þetta virkar í báðar áttir, sveitarfélög og Alþingi geta haft ákveðið frumkvæði líka. Ég geri ráð fyrir að fjármögnunin verði skoðuð sérstaklega þegar þessar tillögur eða þessi tilskipun hefur verið samþykkt. Jón Magnússon spurði út í neytendamál og opna og frjálsa verslun, m.a. á netinu, að menn ættu að geta verslað hvar sem er á svæðinu. Hann spurði hvort þessar nýju reglur um neytendamál mundu fella úr gildi aðra fyrirvara sem giltu um t.d. fjármálafyrirtæki, lyf, matvæli og annað slíkt, og svo er ekki. Ef Íslendingar kaupa á netinu vöru sem er tolluð inn á íslenskum mörkuðum lendir sú vara í tolli þegar hún kemur til landsins þó að hún sé keypt á netinu. Þetta breytir ekki því í sjálfu sér. Þá var rætt sérstaklega um það hvernig Alþingi ætti að koma að þessum málum og það m.a. gagnrýnt að það hefðu ekki borist til utanríkismálanefndar þær gerðir og tillögur og tilskipanir sem tíundaðar eru m.a. í viðauka II í skýrslunni og þær hefðu átt að koma til nefndarinnar í fyrra. Ég held að nefndin hefði ekkert haft með þær að gera í fyrra. Nefndin hefði þurft að fá þessar tilskipanir til skoðunar fyrir tveimur og þremur og jafnvel fjórum árum þegar þær voru á undirbúningsstigi. Í fyrra voru tilskipanirnar sem eru í viðauka II allar orðnar að veruleika og of seint að fjalla um þær í utanríkismálanefnd, þannig að það þarf að gerast miklu fyrr meðan enn var hægt að hafa áhrif á málið. Árni Johnsen þingmaður sagði að það væri mikilvægt að Íslendingar skerptu sérstöðu sína í samfélagi þjóða. Ég er alveg sammála því og við getum gert það um leið og við störfum með öðrum og erum öflug í samstarfi við aðra, þá getum við líka ræktað sérstöðuna, það er nefnilega hægt að gera hvort tveggja. Ég er alveg sammála því að við verðum alltaf að passa upp á sérstöðu okkar og hagsmuni þó að við tökum heils hugar þátt í samstarfi þjóða. Þjónustutilskipunin kom hér sérstaklega til umfjöllunar. Hv. þm. Ögmundur Jónasson gerði hana að umtalsefni og ég verð að játa að mér gengur svolítið erfiðlega að gera hv. þm. Ögmundi Jónassyni til hæfis, það er sama hvað það er í raun. Hann gagnrýndi að hér færi ekki fram umræða um Alþjóðabankann og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gagnrýndi líka að ekki væri umræða um ÖSE og Evrópuráðið af minni hálfu. Hins vegar var það líka gagnrýnt að umræðan væri ekki nógu þröng, hún væri ekki nógu víð en heldur ekki nógu þröng því að hún hefði í rauninni átt að fara fram betur og þrengra um einstök mál og var þjónustutilskipunin sérstaklega nefnd í því sambandi. Hvað þjónustutilskipunina varðar þá er ég sannarlega tilbúin að ræða hana hvenær sem er og það stendur ekki á mér að gera utanríkismálanefnd eða þinginu, eftir atvikum, grein fyrir henni. Ég tel raunar að það sé full ástæða fyrir utanríkismálanefnd að taka þjónustutilskipunina til sérstakrar umræðu og skoða hvernig innleiðingu hennar verði háttað. Hitt verðum við að horfast í augu við að þjónustutilskipunin er í sjálfu sér orðin að veruleika. Spurningin er um innleiðinguna, hvernig við viljum haga henni og eftir atvikum 

Herra forseti. Það er skiljanlegt að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki í stuttri ræðu sinni komist í að fara yfir þær fjölmörgu ræður sem hér hafa verið fluttar og þær fjölmörgu spurningar sem settar hafa verið fram. Kemur enn á ný fram að tíminn er naumt skammtaður þegar stór mál eru undir og mönnum liggur mikið á hjarta. Væri kannski ástæða til að endurskoða það, sérstaklega í svona stórum málum. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hún gaf við þeim spurningum sem ég lagði fram en hún tók ekki á öllu. Í ljósi þess sem hér hefur verið sagt, að þingið taki þessi mál til frekari skoðunar og komi betur að þeim, tel ég mikilvægt að velta því fyrir sér hvernig ráðherrann sér það fyrir sér - bæði varðandi þau álitamál sem vikið er að í skýrslunni og menn hafa verið að ræða hér og þau mál sem eru í deiglunni eða kunna að koma inn á næstu missirum. Er ekki eðlilegt að mati ráðherrans að þessi skýrsla sé tekin til efnislegrar umræðu í þingnefndum núna í kjölfarið þannig að menn geti þá farið rækilegar í saumana á þeim atriðum sem hér eru til umfjöllunar, bæði á vettvangi utanríkismálanefndar og enn fremur á vettvangi einstakra fagnefnda þar sem það á við? Er þá ekki sjálfsagt mál ef óskir koma fram um það í þingnefndunum að utanríkisráðuneytið komi að þeim málum með kynningar og upplýsingar? Ég tel að hér séu það stór mál á ferðinni að mikilvægt sé að láta ekki staðar numið við umræðuna, sem hefur út af fyrir sig verið ágæt en er samt sem áður nokkuð yfirborðskennd, þannig að þessi mál verði áfram rædd hér á þinginu.

Virðulegur forseti. Ég tek undir það með þingmanninum að mikilvægt er að framhald verði á þessari umræðu, að við látum ekki þar við sitja að þessi skýrsla sé gerð og síðan ekki söguna meir. Ég tel tímabært að fara yfir það, og það eigi að gerast í samráði og samtali milli utanríkismálanefndar og utanríkisráðuneytisins, hvernig haga eigi samstarfi nefndar og ráðuneytis. Því ég hygg, eins og ég sagði áðan, að ekki dugi fyrir nefndina að fá þessar tilskipanir og gerðir inn til sín þegar í raun er búið að ganga frá þeim, það þurfi að gerast fyrr. Þá er það spurning líka hvort það eigi að vera allar gerðir og tilskipanir og samþykktir eða hvort einhvern veginn eigi að sortera það niður, og vera með einhvern forgang í því þannig að betur sé hægt að ná utan um einstök mál. Hvað varðar framhald á umræðunni í þessari skýrslu lýsi ég mig fyllilega reiðubúna til að koma inn í þingnefndir, eða að starfsmenn ráðuneytisins geri það, og fari yfir stöðuna á einstökum tilskipunum og við skoðum með hvaða hætti er hægt að fylgja málum eftir. En þetta er auðvitað undir þinginu komið. Það er þingsins að ákveða hvernig það vill haga þessari umræðu og koma þá með tillögur um það til okkar í utanríkisráðuneytinu.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að frábiðja mér útúrsnúninga hæstv. utanríkisráðherra um innlegg mitt hér í upphafi máls míns áðan um þessa umræðu almennt. Ég tók fram að samskipti okkar við Evrópusambandið, aðild að Evrópska efnahagssvæðinu, væru snar þáttur í lífi íslensku þjóðarinnar og mjög mikilvægt að reifa þau mál ítarlega. Ég leyfði mér að gera eins og aðrir, að tala um nauðsyn þess að dýpka umræðuna um aðkomu Íslendinga að utanríkismálum. Ég nefndi Alþjóðabankann, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, Alþjóðaviðskiptastofnunina og fleiri stofnanir í því efni og sagði jafnframt að mikilvægt væri að dýpka umræðuna því að hún væri harla yfirborðskennd og gagnrýndi m.a. hæstv. utanríkisráðherra hvað það atriði snertir. Ég beindi ákveðnum spurningum til hæstv. ráðherra sem lúta að þjónustutilskipunum og sérstaklega heilbrigðisþættinum sem að sönnu var tekinn undan þjónustutilskipuninni sem slíkri en heyrir undir málasviðið að því leyti að enn er togast á um að hvaða marki eigi að færa heilbrigðismálin undir markaðssáttmálann. Menn eru enn að togast á um þetta efni og voru að gera það í nóvember, voru að gera það í desember, voru að gera það í janúar, sem m.a. varð til þess að á norska Stórþinginu spunnust umræður um þetta efni og í norskum fjölmiðlum þar sem fram kom að forsvarsmenn tveggja flokka töldu koma til álita að Norðmenn beittu neitunarvaldi. Ég spurði hvaða umræður hefðu farið fram um þetta og hvort Samfylkingin teldi koma til álita að beita neitunarvaldi ef viðunandi lausn fengist ekki varðandi heilbrigðismálin. Síðan vil ég bæta einni spurningu við sem lýtur að orkumálunum. Það kemur fram í þessari skýrslu að þar hefur ekki tekist að koma á markaði, væntingar hafa ekki staðist. Þróunin hefur verið neytendum 

Virðulegur forseti. Varðandi það sem fram kom hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni hér áðan og sneri að Alþjóðabankanum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og öðrum slíkum stofnunum get ég út af fyrir sig tekið undir það að ástæða væri til að ræða ýmislegt sem varðar alþjóðamálin betur hér á þinginu. Ég tel raunar sérstakt og dálítið merkilegt að aldrei skuli hafa farið fram á Alþingi Íslendinga umræða um samvinnu á sviði þróunarmála. Það er undir í skýrslu utanríkisráðherra sem hefur verið flutt hér árlega. Hún er mjög stór og viðurhlutamikil og þar af leiðandi hefur slík umræða kannski ekki komist á. En auðvitað, miðað við umfang þessa málaflokks, ætti að fara fram umræða í þinginu um það. En það er ekki efni þessarar skýrslu. Það sem ég var helst að hnýta í hjá þingmanninum er hve illa mér gengi að gera honum til hæfis. Ég væri að byrja að feta þessi spor og færa Evrópuumræðuna hingað inn en væri eiginlega gagnrýnd fyrir það að sú umræða væri ekki nógu víðfeðm en samt ekki nógu þröng. Þetta er eins og í sögunni um hana Kráku sem þurfti bæði að vera klædd og nakin eins og þar stendur. Varðandi þjónustutilskipunina er minn skilningur sá að umdeildustu atriðin hafi verið felld út úr tilskipuninni og þar á meðal heilbrigðisþátturinn. Hann er ekki hluti af tilskipuninni núna. Það liggur ekki fyrir hvenær tillaga um slíkt verður lögð fram ef hún verður lögð fram. Ég veit að þetta er pólitískt mjög viðkvæmt mál og umdeilt en þetta er ekki orðið að veruleika og við skulum ekki gefa okkur að þannig verði það. Um þetta er ágreiningur, m.a. í framkvæmdastjórn ESB, og því er ekki ástæða til að ætla að þetta fari þangað inn. Við höfum haft samráð hér á landi við hagsmunaaðila um þjónustutilskipunina og það 

Hæstv. forseti. Ég hefði nú óskað að hæstv. utanríkisráðherra hefði varið minni tíma í umbúðir og reynt að svara spurningum hér málefnalega. Ég spurði um afstöðu til heilbrigðistilskipunarinnar sem er til umfjöllunar, búið að fresta henni fram á vorið. Menn eru að takast á um þetta, það er alveg rétt, og ég er að spyrja um afstöðu íslensku ríkisstjórnarinnar til þeirra efnisþátta sem verið er að takast á um, sem Norðmenn eru að takast á um, sem lúta að því sem borgarstjórar í öllum helstu borgum Evrópu hafa lýst áhyggjum yfir, sem hálf milljón manna hefur sent inn undirskriftir sínar til að andmæla. Hver er afstaða íslensku ríkisstjórnarinnar og kemur til álita að Ísland beiti neitunarvaldi? Þetta er mikilvæg prinsippspurning, ef samþykkt verður tilskipun um heilbrigðismálin að fella hana undir markaðssáttmálann. Menn eru að takast á um þetta efni. Og ég spurði líka um raforkumálin. 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson er stjórnlyndur maður og vill ekki aðeins stýra sínum eigin málflutningi heldur mínum líka hér í þingsalnum. Hann verður nú að sætta sig við að það vald er honum ekki fólgið. Varðandi afstöðuna til heilbrigðistilskipunarinnar, hvort við munum beita neitunarvaldi ef hún verður hluti af þjónustutilskipuninni, þá tel ég ekki ástæðu til að svara slíkum ef-spurningum vegna þess að það er ekkert núna sem segir okkur að þetta verði hluti af þjónustutilskipuninni. Við skulum sjá hvernig málið fer fram og taka um það umræðu hér, pólitíska umræðu þess vegna hér á þinginu. Þetta er væntanlega ekki bara spurningin um það hvað ríkisstjórninni finnst heldur ætti þingið að hafa einhverja skoðun á því líka og þingnefndir hvað þeim finnst um þessa heilbrigðistilskipun. Hvað varðar raforkumálin þá var ég þeirrar skoðunar á sínum tíma að við hefðum ekki staðið vaktina varðandi raforkutilskipunina. Við hefðum sofið á verðinum þar og hefðum getað 

Herra forseti. Ég veit ekki hvort ég á að fara meira út í þessa umræðu um Bjart í Sumarhúsum en vil þó í einni setningu benda á að Útirauðsmýrarfólkið, sem hæstv. utanríkisráðherra minntist á áðan, reyndist nú í þeirri bók vera eiginlega meira afturhald en Bjartur sjálfur og þá er samlíkingin kannski fullkomin. En ég hjó eftir því að hæstv. utanríkisráðherra virtist ekki hafa heyrt áður þá skoðun sem ég hafði slegið hér fram, að ESB væri bæði tröllaukið og ólýðræðislegt skrifræðisbákn. Ég undrast það svolítið með hæstv. utanríkisráðherra, sem hefur nú ekki verið lokuð mjög lengi inni í ráðuneyti, og ætti þess vegna að hafa nokkur tengsl, bæði við almenning hér og í Evrópu, að það sé henni nýmæli að heyra þessa skoðun. Ég held líka að það sé mikill misskilningur að lagakerfi Íslands sé með þeim hætti að enginn maður hafi yfirsýn yfir það. Ég held hreinlega að menn séu ekki útskrifaðir með lagapróf nema hafa nokkra yfirsýn yfir íslenskt lagakerfi. Það er ekki svo viðurhlutamikið. En mig langar sérstaklega til að spyrja hér í tengslum við þau orð sem féllu áðan í máli Árna Páls Árnasonar um meintan framsóknargerning, að það hefðum verið við framsóknarmenn sem réðum því að hvað varðar réttindi fólks utan EES-svæðisins væri það mjög hlunnfarið. Ég fæ það ekki til að ganga heim og saman við það sem ég les í skýrslu utanríkisráðherra, kafla nr. 4.2.3, um frjálsa för fólks. Þá held ég einmitt að þessi skerti réttur fólks utan Evrópusambandsins sé hluti af þeim samningum sem við höfum undirgengist. Ef þetta er einasta verk Framsóknarflokksins að svona er komið þá spyr ég hæstv. utanríkisráðherra: Megum við þá vænta þess, þar sem  
            

Virðulegur forseti. Það er sannarlega ekki svo að það hljómi algjörlega eins og nýjar hugmyndir í mínum eyrum að einhverjir séu þeirrar skoðunar að Evrópusambandið sé mikið reglugerðar- og skrifræðisbákn. Það hefur auðvitað margsinnis verið sagt, bæði hér í þingsölum og úti í samfélaginu almennt. Ég var að gagnrýna að menn skuli leyfa sér að slá svona fram án þess að færa fyrir því rök sem eru sannfærandi og lúta þá að sérstöðu Evrópusambandsins í því sambandi því að skrifræðisbáknin eru auðvitað mörg í samfélagi okkar. Við getum þá heimfært það upp á íslenskt samfélag alveg eins og Evrópusambandið ef við svo kjósum. Það sem ég var kannski að gagnrýna er að segja þetta með þessum hætti sem mér finnst oft bera vott um ákveðna leti í hugsun, að slá fram slíkum frösum í þessari umræðu. Hvað það varðar að samningur við Evrópska efnahagssvæðið þrengi frjálsa för fólks þá gerir hann það ekki. Samningurinn opnar fyrir borgara, eins og ég sagði, þriðju ríkja. Þeir fá réttindi eins og EES-borgarar séu þeir tengdir EES-borgurum fjölskylduböndum. Þetta opnar samningurinn fyrir. 

Ég vil ítreka síðustu spurninguna varðandi þetta um leið og mig langar að víkja aðeins að þessu með letina. Ég held að það hafi ekkert með leti að gera að kynna sér Evrópumál, kynna sér það mikla skrifræði sem þar er og komast að þeirri niðurstöðu að það sé mikið skrifræðisbákn. En varðandi það hvort þetta séu einungis íslensk lög og einungis ákvörðun Íslendinga að skerða svo mjög réttindi þegna annarra landa eins og gert er hér á landi núna. Ef það er svo þá spyr ég ítrekað: Stendur til að breyta því með einhverjum hætti? Ég hef reyndar dálitlar efasemdir um svarið því að eins og ég hef skilið reglurnar hjá starfsmönnum Vinnumálastofnunar þá ber þeim að auglýsa störf á Evrópska efnahagssvæðinu og geta ekki komist undan því. Leiðir hjá mér til að ráða ungan mann frá Indlandi eða Afríku til starfa sem pitsusendil á Íslandi eru talsvert takmarkaðar vegna þessara skilyrða um að ég auglýsi starfið á 

Virðulegur forseti. Það er alfarið á valdi Alþingis hvernig það vill haga innflytjendalöggjöf sinni. Þar sem við undirgengumst hins vegar með samningnum við hið Evrópska efnahagssvæði er að íbúar á hinu Evrópska efnahagssvæði eiga ákveðinn rétt hér á landi. Það er frjáls för á milli þeirra landa sem eru aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu.  Eftir stendur að við höfum íslensk lög sem eru mjög takmarkandi hvað varðar leyfi fólks til að flytjast hingað og starfa hér á landi. Við höfum alveg á valdi okkar að breyta því og ég veit ekki betur en að búið sé að leggja fram hér í þinginu - og það er þá tækifæri fyrir hv. þingmann til þess að koma þessum sjónarmiðum að - frumvarp til laga til innflytjendamála sem bæði dómsmálaráðherra og félagsmálaráðherra hafa flutt hér, og eru til meðferðar á þingi og í þingnefndum núna.

Virðulegi forseti. Ég hef nú alltaf haft miklar mætur á Bjarti í Sumarhúsum og fundist hann ein af skemmtilegustu persónum íslenskra bókmennta. Þess vegna voru ekki fólgin í því nein niðrandi ummæli í garð hv. þm. Bjarna Harðarsonar af minni hálfu þegar ég kallaði þar fram í til hans áðan að hann væri okkar líkastur Bjarti í Sumarhúsum, heldur þvert á móti. Ég vildi bara taka þetta fram svo enginn misskilningur yrði um það. Þær upplýsingar sem koma nú fram í umræðunni um rétt útlendinga til starfa hér, þeirra sem ekki eru frá ríkjum innan Evrópska efnahagssvæðisins, koma mér dálítið á óvart. Ég hafði staðið í þeirri meiningu, eins og hv. þm. Bjarni Harðarson, að samningurinn um EES takmarkaði mjög möguleika annarra útlendinga til að sækja hér vinnu. Ég dreg ekki í efa þær upplýsingar sem hér hafa komið fram og fagna þeim. Ég minni aftur á athugasemdir þær sem ég gerði í umræðum fyrir nokkrum dögum um frumvarp hæstv. félagsmálaráðherra um atvinnurétt útlendinga. Þar gerði ég athugasemdir við hversu takmarkaðir möguleikar væru fyrir útlendinga utan EES að fá vinnu hér á landi. Í því frumvarpi er verið að opna glufu fyrir afmarkaðan hóp launþega, fyrir þá sem hafa sérstaka þekkingu sem vantar hér innan lands. Mér finnst sú glufa allt of þröng og ég vil hvetja hæstv. utanríkisráðherra og flokk hans til þess að styðja við þau sjónarmið sem ég hef sett fram og eflaust fleiri þingmenn í þessari umræðu. Ég hvet þau til að nálgast atvinnuréttindi útlendinga utan EES með opnari hætti en gert er. Það er þá hægur vandinn að bæta úr því og rýmka þær reglur sem verið hafa fyrst þetta er algjörlega á valdi okkar og ótengt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Á Vestfjörðum er áratugalöng reynsla af útlendingum sem þangað hafa sótt vinnu í miklu ríkari mæli og fyrr en víðast hvar annars staðar á landinu. Þar býr fólk af ýmsu þjóðerni öðru en því sem nú er innan Evrópska efnahagssvæðisins: Filippseyingar, Taílendingar, Suður-Afríkufólk, Ástralir, Nýsjálendingar og fleiri sem komu til starfa í frystihúsum og sláturhúsum á sínum tíma. Þetta er upp til hópa afbragðs fólk og engin ástæða til að setja svo stífar skorður eins og raun ber vitni við því að fleiri geti komið til landsins. Ég held að framkvæmdin hafi því miður verið eitthvað í líkingu við það sem hér kom fram áðan, að í raun og veru sé þannig um hnútana búið að menn fái ekki atvinnuleyfi fyrir útlendinga utan EES. Ég vænti þess að hin frjálslyndu viðhorf í þessum efnum eigi sér marga talsmenn þegar að er gáð og fleiri en í Frjálslynda flokknum. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýrsluna og umræðuna sem fram hefur farið. Það hefur margt fróðlegt komið fram. Ég vil segja að lokum, af því umræðan er fyrst og fremst um hinn innri markað Evrópska efnahagssvæðisins, að ekki er alltaf nægilegt fyrir okkur að tryggja framfarir með því einu að sækja löggjöf eða breytingar á reglum til Evrópska efnahagssvæðisins eða Evrópusambandsins. Aðstæður hér á landi eru því miður oft á þann veg að hinn innri markaður eða samkeppnislögmálin virðast ekki virka með þeim hætti sem ætlast er til og stundum alls ekki. Hér ríkir fákeppni á mörgum sviðum viðskiptalífsins. Hér hafa stór fyrirtæki komist upp með að einoka markað, bola keppinautum út af markaði og því miður virðist sem eftirlitsstofnanir hafi ekki gengið fram af þeim krafti sem skyldi. Mér eru enn þá minnisstæð örlög forstjóra Samkeppnisstofnunar heitinnar, sem þarf svo sem ekki að tíunda hér, eftir að stofnunin hafði gert innhlaup í olíufélögin og upplýst um samráðið sem þar var framið gagnvart neytendum landsins á sínum tíma. Neytendur verða að geta treyst því að stjórnvöld beiti sér fyrir því að samkeppnislögmál og markaðslögmál gildi hér á landi. Það held ég að sé 

Virðulegi forseti. Ég vildi einfaldlega nota þetta tækifæri til að hrósa hv. þingmanni Kristni H. Gunnarssyni. Það er ólíku saman að jafna afstöðu hans til innflytjenda og því sem við máttum venjast úr ranni frambjóðenda Frjálslynda flokksins í kosningabaráttunni í vor. Ég tel það sérstakt fagnaðarefni hvernig hann talar um hið mikla framlag sem fólk af ólíku þjóðerni hefur lagt fram sérstaklega á Vestfjörðum undanfarna áratugi og hefur auðgað þar mannlíf og gengið mjög vel. Það er algjör óþarfi að gera Evrópusambandið að einhverri grýlu í innflytjendamálum. Eina skuldbindingin sem við þurfum að virða er að við megum ekki bjóða íbúum Evrópusambandsins lakari rétt en okkar eigin borgurum. Það er eina skuldbindingin, svona í stuttu máli sagt. Að öðru leyti höfum við fullt frelsi til að haga innflytjendalöggjöf og útlendingalöggjöf okkar eftir eigin hag. Ég held að full ástæða sé til að fara yfir það hvaða reglur er eðlilegt að hafa um þessi mál. Ég held að mjög mikilvægt sé að við gætum að jafnvægi á vinnumarkaði sem kostur er. Við forðumst kollsteypurnar og höfum ákvæði í lögum sem gera okkur kleift að hafa eins mikla stjórn á vinnumarkaði og við mögulega getum til þess að bregðast við óvæntum aðstæðum. Ég fagna sérstaklega þeim áherslum sem vonandi eiga sér víðtækan hljómgrunn í Frjálslynda flokknum í dag.

Virðulegi forseti. Ég vona að við getum lagt saman krafta okkar, ég og hv. þingmaður, varðandi breytingar eða athugun á breytingum á þeim reglum sem til þessa hafa gilt varðandi atvinnuleyfi fyrir útlendinga frá ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins og við getum fundið niðurstöðu sem rýmkar aðstæður í því frá því sem verið hefur á undanförnum árum. Hvað varðar almenna afstöðu til frjálsrar farar útlendinga á milli landa eru það viðhorf þeirra sem skipa sér í raðir frjálslyndra flokka að vinna að frjálsri för manna á milli landa. Það er engin launung á því að það á ekki við bara um viðhorf hins íslenska flokks heldur evrópskra og víðar, að menn hafa leitast við að greiða götu einstaklinga til þess að ráða för sinni sjálfir, draga úr höftum og bönnum og takmörkunum sem stjórnvöld í einstökum ríkjum hafa í gegnum tíðina komið upp í þeim tilgangi að hafa stjórn á þegnum sínum. Það eru ekki svo mörg ár í sögu Evrópu sem liðin eru frá því að stjórnvöld fóru að sýna stjórnlyndi sitt með þessum hætti. Frjáls för landsmanna í Evrópu var reglan um aldir og við hljótum að leggja áherslu á þjóðfélag sem treystir þegnum sínum og treystir þegnum annarra til þess að fara um löndin, til að dvelja þar og starfa.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til að taka upp við hv. þingmann samtal sem við áttum ekki fyrir svo löngu um útlendingafrumvarp sem liggur fyrir þinginu af hálfu dómsmálaráðherra. Við á Íslandi mörkum stefnuna sjálf, þ.e. hvernig við tökum á móti útlendingum hingað, hverjum við hleypum inn og hvernig. Það er alveg klárt og ég er sammála því að hingað til hafa gilt allt of strangar reglur um þá sem koma frá þriðju ríkjum, þ.e. ríkjum utan EES. Í frumvarpinu sem dómsmálaráðherra og félagsmálaráðherra hafa nú lagt fram í þinginu um atvinnuréttindi útlendinga, er slakað heilmikið á þessum reglum. Ég tel það t.d. gríðarlega til bóta að hægt verði að fá atvinnuleyfi út frá sérfræðiþekkingu. Jafnframt er verið að rýmka til fyrir námsmönnum frá þriðju ríkjum og fleira get ég tínt til. Sömuleiðis er afnumin svokölluð 24 ára regla sem hefur náttúrlega verið afar umdeild og fleira gæti ég nefnt. Nokkurra ára reynsla er nú komin af hinni ströngu löggjöf sem við höfum haft hingað til og nú er verið að rýmka reglurnar. Ég fagna því sérstaklega að dómsmálaráðherra hafi gengið í það verkefni ásamt félagsmálaráðherra að rýmka reglurnar gagnvart fólki frá þriðju ríkjum, þ.e. utan EES. Það er okkar mál og okkar ákvörðun að gera það, við þurfum ekki spyrja Evrópusambandið að því hvernig við gerum það. Ég vildi bara koma því að og minna á frumvörpin tvö sem liggja fyrir þinginu í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Það er allt rétt sem hv. þingmaður segir um þessi tvö frumvörp, þau eru til þess að skýra þá stefnu sem verið hefur og til að rýmka í ákveðnum atriðum reglurnar frá því sem hefur gilt. Það er fagnaðarefni. Ég ítreka bara þau sjónarmið sem ég setti fram þá og nú að ég tel að ganga þurfi lengra í að rýmka reglurnar gagnvart fólki utan Evrópska efnahagssvæðisins. Ég fagna því að heyra hér hljómgrunn fyrir þeim viðhorfum og vona að við getum náð saman um einhverjar breytingar í meðförum þessara tveggja frumvarpa á þinginu í vor.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir með hv. þingmanni og það er mjög líklegt að við förum í það, við erum alla vega komin inn á þá braut að rýmka þessar reglur núna og það er aldrei að vita, ég býst við að við getum haldið áfram á þeirri braut og tökum þetta skref fyrir skref. Þessi mál eru auðvitað sífellt í endurskoðun. Ég vil að lokum segja, virðulegi forseti, að ég fagna því mjög hvað við stígum í takt í þessu máli, ég og hv. þingmaður og flestir hér inni, og ég hlakka til að afgreiða þessi mál með honum, þ.e. útlendingafrumvarpið og frumvarpið um atvinnuréttindi útlendinga, og afnema í sameiningu með hv. þingmanni og þingheimi öllum hina umdeildu 24 ára reglu svo dæmi sé tekið.

Virðulegi forseti. Það er nú óþarfi að draga Framsóknarflokkinn inn í þessa umræðu, eins og félagi minn Bjarni Harðarson gerði, því að vandamál Framsóknarflokksins er náttúrlega, og á erindi í þessa umræðu að því leyti til, landflutningarnir miklu því að flestir framsóknarmenn eru fluttir til Kanaríeyja, en við þurfum að ná þeim heim. 
             Í framhaldi af fyrri ræðu minni vil ég bara árétta það að við eigum að fara varlega í að binda trúss okkar við Evrópusambandið. Við sjáum ekki fyrir endann á því. Við eigum að nýta alla möguleika í samningum eins og unnt er en tryggja fyrst og fremst sjálfstæði okkar. Það er það sem skiptir öllu máli og þar komum við kannski að Bjarti í Sumarhúsum á seinni stigum þessarar umræðu. Það var orðað svo af hæstv. utanríkisráðherra að við værum þéttofin inn í Evrópusambandið og við erum þar svo sem samsíða en það er mikill munur á því að vera í hjónabandi í ríkjasambandi og í viðskiptasambandi. Við þurfum að gera greinarmun á því að tilfinningarnar mega ekki bera okkur ofurliði í viðskiptasambandinu, það hefðu þær átt að gera í hinu sambandinu.

Hjónaband er nú viðskiptasamband.

Já, það fer eftir því hvað menn leggja mikla áherslu á ástina og ekki megum við gleyma henni. Auðvitað eigum við að rækta garðinn til allra átta og hafa dyrnar opnar til allra átta, það er grundvallaratriði, og semja ekki af okkur í neinum efnum hvað það varðar. Við Íslendingar búum við það vandamál, eins og ég vék að í fyrri ræðu minni, að framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins fer bæði með framkvæmd og eftirlit. Evrópusambandið hefur ESA, sem fer bara með eftirlitið, og er ekki með heildarsvip á dæminu og þar gildir einfaldlega laganna bókstafur. Þar er mor af lögfræðingum í 60 manna stofnun sem er sérrekin og ef þeir gera mistök, ef þeir samþykkja eitthvað sem á að bæta eða breyta og fá á sig kæru og tapa málinu þá tapar stofnunin ESA, peningarnir eru teknir af rekstrarfé ESA og vafinn liggur allur stofnunarinnar megin, ekki þeirra sem verða fyrir tjóninu, eins og við þekkjum dæmi um á Íslandi og skiptir miklu máli, ekki síst fyrir landsbyggðarsvæðin. Þetta kerfi er ekki boðlegt fyrir okkur, það er einfaldlega ekki boðlegt. Þess vegna verðum við að standa vaktina vel og bregðast við að menn geti tekið til hendinni ef upp kemur vandi og spúlað dekkið strax, ekki bíða með það í eitt og hálft ár, eins og ég nefndi hér sem dæmi skipalyftuna í Vestmannaeyjum. Það er gjörsamlega út úr kortinu og á við um mörg önnur dæmi sem ég vék líka að. Það er bara þannig að reynslan hefur sýnt að ef ESA getur á einhvern hátt túlkað eitthvað á versta veg þá er það gert. Við höfum engin vopn til að berjast gegn því nema bíða eins og aular og kyngja svo því sem þeir segja. Við þurfum að horfast í augu við það að Íslendingar eru á sinn hátt fiskur í sjó samfélaganna og við erum fiskur í sjó samfélagsins á vettvangi Evrópubandalagsins. Við megum ekki láta blekkjast, við megum ekki fagna æti í gráðugan kjaft, sem við Íslendingar erum vissulega, og láta það líðast um leið að fyrirbærið Efnahagsbandalagið, sem sumir kalla reyndar skrímsli, nagi af okkur uggana og sporðinn. Slíkur fiskur er ekki til margra hluta nýtur þegar upp er staðið. Þetta er okkar vandamál. Þess vegna vil ég hvetja hæstv. utanríkisráðherra að láta gera úttekt á verklagi og vinnulagi Íslendinga í þessum efnum, hvað hefur farið úrskeiðis og hvernig hægt er að rétta það af, og gera úttekt á vinnustíl íslenskra stjórnvalda sem hafa í mörgum tilvikum sjálf sett okkur stólinn fyrir dyrnar. 
             Í lokaorðum Bjarts í Sumarhúsum í vísunni Stríðið segir: Því er mér síðan svo stirt um stef stæri mig lítt af því sem hef, því hvað er auður og afl og hús ef eingin jurt vex í þinni krús? Það er 

Hæstv. forseti. Í þessari lokaræðu minni á fimm mínútum ætla ég að vekja athygli á tveimur, þremur atriðum og byrja á því að ítreka það sem áður kom fram í máli mínu, að ég tel þessa umræðu vera mjög mikilvæga og tel mjög mikilvægt að við dýpkum umræðuna almennt um aðkomu Íslands að alþjóðamálum. Við höfum iðulega tekið upp þá umræðu undir utanríkismálaumræðunni, m.a. um Alþjóðabankann, Alþjóðaviðskiptastofnunina og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ég hef stundum reynt að spyrja fyrrum hæstv. utanríkisráðherra út úr og orðið fyrir þeirri óskemmtilegu reynslu að þeir hafa varla kannast við sjálfa sig, hvað þeir hafa verið að segja á erlendri grundu, það er að vísu nokkuð um liðið síðan svo var, en ég hef saknað lýðræðislegrar umræðu um stefnumótun Íslands almennt. Það er góðra gjalda vert að ræða almennt um afstöðu okkar til Evrópusambandsins og hins Evrópska efnahagssvæðis en ég vek einnig athygli á mikilvægi þess að taka einstaka efnisþætti til rækilegri umfjöllunar. Það er nú svo með Evrópusambandið og hið Evrópska efnahagssvæði að þær tilskipanir og þær samþykktir sem þar eru gerðar og við þurfum síðan að innleiða eru flestar hverjar lítt umdeildar og ganga mjög smurt í gegnum þingið, m.a. með samþykki okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, enda er ég þar að vísa í samþykktir sem eru gerðar og til þess fallnar að staðla samskipti og koma þeim í smurðan farveg. Þetta eru samþykktir sem iðulega eru unnar af embættismannakerfunum og fá síðan staðfestingu á þingum. Það eru hins vegar hinar pólitísku ákvarðanir sem þurfa rækilegri umræðu við og sem ganga út á að breyta samfélagsgerðinni. Gagnrýni mín á Evrópusambandið og hið Evrópska efnahagssvæði er fyrst og fremst tvíþætt. Í fyrsta lagi tel ég þessa aðild stundum vera of útilokandi eða innilokandi, ég veit ekki hvort orðið ég á að nota, að í alþjóðavæddum heimi beri okkur að hafa heiminn allan undir en loka okkur ekki inni í þeim klúbbi sem Evrópusambandið vissulega er. Það er mjög þröngur klúbbur þegar kemur að ákvarðanatöku og vísa ég þar m.a. í þann framgangsmáta sem Evrópusambandið hefur á í samskiptum sínum við Alþjóðaviðskiptastofnunina, í samningunum þar á bæ um GATS svo dæmi sé tekið. Hin gagnrýnin er sú að Evrópusambandið hafi í of ríkum mæli verið að færast frá þeirri gerð að vera samfélag yfir í að vera markaður og frá því að við tökum þar þátt sem þegnar og borgarar og verðum viðskiptamenn og neytendur. Þetta er breytingin sem við höfum verið að gagnrýna, það er hin svokallaða Lissabon-þróun sem ég vék að í mínu máli áðan þar sem menn settu sér markmið hvað þetta snertir að ná því fyrir árið 2010 að Evrópa yrði kröftugasta markaðssvæði heimsins. Út á það hefur slagurinn síðan gengið. Kem ég þá aftur að þeim spurningum sem ég hef beint til stjórnvalda og pólitískra flokka hér á þinginu í fyrsta lagi varðandi raforkutilskipunina. Nú er það svo að Samfylkingin segir að það sé hægt að semja sig inn í Evrópusambandið og breyta ýmsum forsendum sem aðrir telja illa yfirstíganlegan þröskuld, þetta hefur verið afstaða Samfylkingarinnar. Þegar það nú sýnir sig að raforkumálin, markaðsvæðing þeirra hafi ekki skilað þeim árangri utan lands og mikil áhöld um að það geri það hér á landi, er Samfylkingin þá reiðubúin að endurskoða afstöðu sína? Er hún tilbúin að beita sér fyrir því að við tökum þennan geira undan markaðsákvæðunum, göngum í viðræður um það efni? Hitt sem ég vildi fá svör við var afstaða Samfylkingarinnar sérstaklega, við þekkjum afstöðu Sjálfstæðisflokksins, hann vill einkavæða allt sem einkavætt verður og hægt er að einkavæða og er tekinn til við þá iðju í heilbrigðisráðuneytinu, en ég vil fá afstöðu og hef verið að auglýsa eftir afstöðu Samfylkingarinnar til þeirra 

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það er mjög mikilvægt að fram fari umræða í löggjafarþinginu, í utanríkismálanefnd eða í þessum sal um tímamótatilskipanir sem eru að koma inn á hið Evrópska efnahagssvæði. Ég nefndi í máli mínu fyrr í dag útvíkkun losunarkvótakerfisins yfir flugsamgöngur og síðan væntanlega ál í framhaldinu. Hér hefur verið rætt um þjónustutilskipunina og ég held að það sé full ástæða til þess að við förum yfir þessi grundvallarmál, enda fráleitt að við sem löggjafaraðilar á Íslandi ræðum ekki þessi mál fyrr en þau eru frágengin einhvers staðar úti í heimi. Það minnir á svolítið sérkennilega afstöðu Bjarts sem vildi aldrei taka þátt í hreppsmálum og sagði að þau mál væru bara fyrir fyrirmenn og hafði ekki áhuga á að skipta sér af sveitarmálum af því að það væri bara fyrirfólkið sem ætti að sinna þeim. Varðandi ummæli hv. þingmanns um hversu aðþrengjandi Evrópusambandið er þá held ég að þessi sjónarmið séu oftar en ekki byggð á nokkrum misskilningi, eins og við erum búin að ná í þessari umræðu að leiðrétta hjá hv. þm. Bjarna Harðarsyni, sem hefur farið með fleipur í hverri Morgunblaðsgreininni á fætur annarri um það mál. Það er ósköp einfaldlega þannig að grundvallarskuldbinding sem aðildarríki Evrópusambandsins takast á hendur er sú sama og við tókumst á hendur með EES, sem er með öðrum orðum bann við mismunun, þ.e. við getum ekki veitt borgurum og fyrirtækjum annarra ríkja lakari kjör og lakara starfsumhverfi en okkar eigin. Það er í grunninn skuldbindingin. Síðan er sameiginlegur ytri tollur sem Evrópusambandið hefur en sambandið hefur mun fleiri og víðtækari fríverslunarsamninga en Ísland. Þegar allt er lagt saman mundu viðskiptakjör íslenskra fyrirtækja á mörkuðum utan Evrópusambandsins batna við aðild frá því sem nú er. 

Hæstv. forseti. „Bann við mismunun“, segir hv. þingmaður. Spurningin er um forsendurnar, hverjum sé verið að mismuna. Það er þetta sem borgarstjórarnir í Evrópusambandinu, í tíu mörgum stærstu borgum Evrópu, sem launþegahreyfingin í Evrópu er að andmæla, að Evrópusamruninn sé um of á forsendum fjármagnsins, þ.e. fyrirtækjum sem ekki megi mismuna. Ég er að taka upp aðra áherslu, áherslu almannaþjónustunnar og velferðarsamfélagsins sem verkalýðshreyfingin og félagsleg öfl ýmis telja ógnað og við erum sífellt að auglýsa eftir umræðu um þessa þætti. Við erum að gera það gagnvart því sem er að gerast í okkar eigin samfélagi og okkar eigin ríkisstjórn þar sem Sjálfstæðisflokkurinn fer með heilbrigðismálin illu heilli og er þegar tekinn til hendinni við að einkavæða innan heilbrigðisþjónustunnar með þögn Samfylkingarinnar. Þögn er sama og samþykki var einhvern tíma sagt. Við erum að horfa til þess sem er að gerast líka í Evrópusambandinu. Mér finnst í þessari skýrslu dreginn taumur fjármagnsins um of. Það er til dæmis sagt þegar vísað er í frekari skref í einkavæðingu póstþjónustunnar að þessu hafi verið mótmælt af starfsmönnum ríkisrekinna póstfyrirtækja. Þetta eru miklu víðtækari mótmæli og áhyggjur sem koma víðar að úr samfélaginu þegar verið er að stíga slík skref í átt til markaðsþjóðfélagsins en má skilja á þessari skýrslu. Eins finnst mér tónninn vera í raforkumálunum. Þar finnst mér ekki tekinn 

Virðulegi forseti. Vandinn við raforkutilskipunina er að það er illmögulegt að semja sig burt frá reglum sem ríki hefur þegar samið sig undir. Ég vil undirstrika og vekja athygli á því að íslensk stjórnvöld hafa á síðustu árum til dæmis beitt sér fyrir því að halda uppi rétti ríkja til að halda úti almannaþjónustu. Það er mjög mikilvægt að hafa í huga að Evrópusambandið hefur staðið vörð um þann rétt. Sú mynd sem hv. þingmaður dregur hér upp er nokkuð einsleit. Ef hún ætti við veruleg rök að styðjast þá hlýtur hið eðlilega svar að vera að ganga sem aðili í Evrópusambandið og hafa þá áhrif á þessa forgangsröðun, áhrif á þetta verklag og áhrif á það hvort þessi nýju svið verði felld undir sambandið í staðinn fyrir að sitja hér uppi á Íslandi og hafa af því þungar áhyggjur að þetta sé allt að gerast en viðurkenna jafnframt að síðan eigum við engan kost annan en að innleiða þær tilskipanir sem síðan koma. Ég held að með öflugu starfi ættum við verulega möguleika á því ásamt okkar norrænu samstarfsríkjum og öðrum ríkjum Norður-Evrópu að hafa veruleg áhrif á forgangsröðun að þessu leyti. Ekki má gleyma því að þrátt fyrir að oft sé klifað á þeirri bábilju að Evrópusambandið sé að þróast í átt til stórríkis þá liggur fyrir skuldbinding Evrópusambandsins um að aðildarríkin verði 35 árið 2015. Vægi smáríkja eykst ár frá ári og hér í Norður-Evrópu er fjöldi smáríkja með afskaplega líka sýn og aukið samstarf ríkja við Eystrasaltið veldur því að þessi ríkjahópur getur haft gríðarleg áhrif á Evrópusambandið. Aðalatriðið er að menn verða að sitja við borðið til að ákveða forgangsröðina.

Hæstv. forseti. Sú mynd sem ég er að draga upp er nákvæmlega sama myndin og dregin er upp á fundum og ráðstefnum verkalýðshreyfingarinnar í Evrópu. Ég hef setið þessa fundi og aldeilis ekki setið þar aðgerðalaus, því fer fjarri. Fyrsta skrefið sem menn þurfa að stíga er að kynna sér málin og hafa skoðun á þeim. Það er eftir þessari skoðun sem ég hef verið að auglýsa. En það stendur svolítið á því að fá hana. Ég skildi það á hæstv. utanríkisráðherra gagnvart heilbrigðistilskipuninni að við ættum að sitja á áhorfendabekk fram á vor eða þangað til tilskipunin er komin. Jú, ég skildi það svo. Og þá gætum við tekið afstöðu til þeirrar prinsippspurningar hvort við værum reiðubúin að beita neitunarvaldi. Síðan er afar fróðlegt að heyra talsmann Samfylkingarinnar segja að tilskipanir Evrópusambandsins séu óumbreytanlegar. Þetta er sami flokkur og segir við þjóðina að menn skuli ganga til samninga um aðild að Evrópusambandinu því að þar á bæ séu menn afskaplega sveigjanlegir. Ég spyr: Gæti verið einhverja litla mótsögn að finna í þessum málflutningi?

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en það eru ein þrjú atriði sem mig langar til að víkja hér lítillega að. Í fyrsta lagi svaraði hæstv. utanríkisráðherra því meðal annars svo þegar rætt var hér um og spurt um hina svonefndu þjónustutilskipun að þar væri á ferðinni viðfangsefni sem utanríkismálanefnd ætti að sjálfsögðu að taka til skoðunar. Ég held að það sé alveg sjálfsagt mál að gera það og hárrétt að utanríkismálanefnd fari ofan í saumana á því og kynni sér stöðu málsins. Það hefur reyndar verið á dagskrá að utanríkismálanefnd heimsæki Noreg og það bæri þá vel í veiði að fara yfir það með Norðmönnum þar sem er einmitt verið að vinna mjög mikla könnunar- eða rannsóknarvinnu á því hvernig innleiðing hennar að óbreyttu eins og nú horfir kæmi við Noreg og svara þá um leið spurningunni hvort til þess komi að Noregur beiti neitunarvaldi. Í öðru lagi verð ég að segja að mér finnst Bjartur karlinn í Sumarhúsum liggja svolítið óbættur hjá garði úr því að menn fara í að vitna í hann. Nú geta menn sjálfsagt lesið það allt saman hver með sínum gleraugum og haft ótal skoðanir á Bjarti. En ég hef ekki upplifað hann þannig að hann hafi fyrst og fremst verið einangrunarsinni og hann hafi búið í heiðinni af því að honum hafi liðið endilega illa innan um annað fólk og ekkert samneyti viljað við það hafa. Ég hef lesið söguna Sjálfstætt fólk þannig að Bjartur hafi flutt í heiðina vegna þess að það gerði honum kleift að verða að sjálfstæðum manni og þurfa ekki að vera undirsáti annarra. Þannig fékk hann jarðnæði og þurfti ekki að vera leiguliði. Bjartur er því í mínum huga einmitt sjálfstæðissinni miklu frekar en nokkuð annað. Hann mat sjálfstæði sitt meira en flest annað og af því er nafnið sprottið  Mér þykir auðvitað ágætt að hæstv. utanríkisráðherra dró nokkuð í land með ummæli sín í upphafi ræðu sinnar hér um þá sem ekki voru sammála henni á sínum tíma fyrir fjórtán árum eða sextán þegar samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið var hér til afgreiðslu. Það er alveg rétt að ef umræðan er skoðuð núna má finna þar ýmislegt sem ekki hefur gengið eftir og lítur kannski í ljósi stöðunnar í dag dálítið sérkennilega út. En ætli það sé ekki á báða bóga? Ætli það sé ekki þannig að þegar umræða rís um stór og umdeild mál, ekki síst ef tilfinningar eru nú heitar, þá vill fara svo að málsaðilar tali sig frekar í sundur en saman? Andstæðingar málsins tína til þau rök og draga þau oft dökkum litum en stuðningsmenn mæra málið mjög og tala um ósköp og heimshörmungar sem af því muni hljótast ef það verður ekki samþykkt. Nákvæmlega þannig var það með umræðuna um Evrópska efnahagssvæðið á sínum tíma. Það er aldrei merkilegt í stjórnmálaumræðum að láta ekki umræður af þessu tagi njóta sannmælis og hafa það í huga að þær eru börn síns tíma. Ef menn vilja vitna af sanngirni í hlutina þá hafa þeir það í huga. Ég skal játa hvað gerði það að verkum að ég kipptist dálítið við og fundust þessi ummæli hæstv. utanríkisráðherra, eins og ég sagði, ósanngjörn og mér fundust þau reyndar ónotaleg. Það var vegna þess að mér varð hugsað til fyrrverandi flokkssystra hæstv. utanríkisráðherra, ágætra vinkvenna minna margra í Kvennalistanum sem greiddu atkvæði gegn samningnum og áttu sinn þátt í málflutningi gegn honum hér. Mér fundust það dálítið kaldar kveðjur satt best að segja sem voru fólgnar í þessum orðum, ekki síst í þá átt.

Virðulegi forseti. Ég vil bara undirstrika mikilvægi þess í ljósi orða hv. síðasta þingmanns að umræða um stórmál sem þessi fari oft og tíðum fram. Það er rétt að erfið og flókin mál hafa klofið þjóðina, jafnt EES-samningurinn sem önnur mál. Grundvallarlærdómurinn sem af því verður að draga er sá að ræða þá þessi mál og næstu stóru spurningar oft og ítarlega og vandlega og af hreinskilni, heiðarleik og virðingu fyrir skoðunum annarra. Það hefur mér fundist almennt séð einkenna þessa umræðu í dag. Hinn lærdómurinn sem við eigum að draga er síðan að reyna í framhaldinu að vinna málin þannig að við aukum þekkingu á þeim málum sem nú eru að fara að koma upp, vinnum þau almennilega í þingnefnd og undirbúum málin þannig. Af því að skylt er skeggið hökunni þá get ég hnýtt því við - af því að ég hafði ekki tök á að fara í þriðja andsvarið við hv. þm. Ögmund Jónasson þá get ég farið í andsvar við hann hér svona að hálfu leyti í gegnum hv. þm. Steingrím J. Sigfússon ef hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon mótmælir því ekki - að auðvitað er það nokkur hártogun að ég hafi verið að segja að ekki væri hægt að semja um aðlögun tilskipana sem Ísland tekur upp. Það eru mörg dæmi fyrir því að okkur hafi tekist það. Það sem ég sagði hins vegar var að í tilviki raforkutilskipunarinnar, þar sem ekki var samið um aðlögun á sínum tíma og við nýttum ekki þá möguleika sem við mögulega hefðum getað haft til að fá fram undanþágu, þá er of seint núna að reyna að semja um 

Herra forseti. Svo ég haldi þá bara áfram að blanda mér inn í orðaskipti þeirra hv. þingmanna Ögmundar Jónassonar og Árna Páls Árnasonar þá gæti verið fróðlegt að taka það upp - það væri þá bara létt æfing í því - að fara fram með það gagnvart Evrópusambandinu ef það á að innleiða breytingar og viðbætur við orkutilskipunina á sviði raforkumála sem boðuð var í september síðastliðnum, hvort það sé þá í tengslum við þær breytingar hægt að komast undan henni að einhverju leyti. Af hverju þarf það að vera óumbreytanlegt um aldur og ævi ef í ljós kemur að reglur af þessu tagi henta engan veginn eins og þær gera ekki við íslenskar aðstæður og öllum mátti ljóst vera? Það var alveg skólabókardæmi um fáránleikann sem stundum getur komið upp að Ísland fari að innleiða án nokkurra fyrirvara, aðlögunar eða undanþága tilskipun sem er sniðin að því að búa til einn sameiginlegan orkumarkað á meginlandi Evrópu og verslun með raforku yfir landamæri sem á alls ekkert við hér eins og allir sjá, eyju úti í miðju Atlantshafi og einangraðan orkumarkað. Ég tek undir að það er mikilvægt að umræður um stórmál fari fram oft og reglulega, að þær séu málefnalegar og uppbyggilegar og skili mönnum nokkuð fram á veginn og það hefur þessi umræða að mestu leyti verið. Hún hefur verið eiginlega ágæt. Almennt hafa umræður um utanríkismál hér farið batnandi, sérstaklega nú seinni árin. Það er himinn og haf á milli þess að eiga orðaskipti nú, þó að andstæðar skoðanir séu að einhverju leyti uppi um utanríkismál, og voru þegar ég var að byrja á því hér fyrir býsna mörgum árum síðan. Það var mér mikill lærdómur að reyna að tala hér um utanríkismál á sínum tíma þegar ég var nýkominn inn á þing sem friðarsinni og herstöðvarandstæðingur. Það var eins og við manninn mælt að sumir andstæðinga minna voru óðar komnir til Sovét, aftur á Stalínstímann, og ég var orðinn ábyrgur fyrir því öllu saman. Þannig var nú umræðan stundum svo uppbyggilegt sem það var og miklu sem það skilaði. Ég tek því hjartanlega undir það að það er mikilvægt að við getum rætt þessi mál yfirvegað og uppbyggilega og skipst á skoðunum 

Herra forseti. Ég kem hérna upp öðru sinni vegna þess að mér fannst ég í rauninni ekki geta lokið alveg máli mínu áðan á tíu mínútum enda svo sem ekki furða þar sem þessi mál eru mjög stór og erfitt að gera grein fyrir afstöðu sinni í þeim í svo stuttri ræðu. Ég heyri nú af máli hv. þingmanna, kannski af því að það líður á kvöldið, að þá er orðinn mikill sáttatónn og það er vel því að þannig náum við niðurstöðu. Mig langar því til að halda svolítið áfram á þeim nótum og ég vil einmitt leggja áherslu á að við höldum uppi málefnalegri umræðu um þetta og lokum þar engum dyrum. Ég held að of lengi hafi Evrópuumræðan einkennst af lokuðum dyrum og ég er reyndar svolítið hræddur um að innan núverandi ríkisstjórnarsamstarfs sé tilhneiging til að loka tvennum dyrum. Annars vegar vilji Sjálfstæðisflokkur til að loka þeim dyrum að ekki sé rætt um aðild að Evrópusambandinu og þá kemur á móti að Samfylkingin lokar þeim dyrum að ekki sé hægt að ræða neitt í sambandi við íslensku myntina nema inngöngu í evrópska myntsamfélagið. Þar með er búið að læsa umræðunni með þeim hætti að hvorki verður komist lönd né strönd. Ég held að þessi umræða þurfi einmitt að vera opin bæði gagnvart því að það eru ekki komnir þeir tímar, og ég tek undir með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrr í dag, að við getum metið EES-samninginn endanlega því að við erum enn að reyna þann samning. Það geta verið nýir tímar í því þannig að eitt af því sem við þurfum að ræða er framtíð þess samnings bæði út frá því hvort hann verði áfram eða hvort við eigum að fara aðrar leiðir. Þess vegna finnst mér ekki ástæða til þess í umræðunni að við séum að súpa hveljur yfir því þó að einhver nefni tvíhliða samning eða svissnesku leiðina, það er ein leiðin í þessu, og við eigum að hafa alla möguleika uppi á borðinu. Sama þarf að gilda varðandi gjaldeyrismálin, við þurfum að hafa þar opna möguleika fyrir fleiru en bara því hvort við höfum hér krónu eða tökum upp evru þar sem það er margt sem bendir til að aðrar leiðir séu færar. Sjálfur hef ég þá afstöðu að eins og Evrópusambandið lítur út núna sé okkur ekki fært að fara þar inn en ég tek fram að ég útiloka ekkert að það geti breyst. Sú mikla samrunaþróun sem þar hefur verið getur snúist í hina áttina, sérstaklega vegna þess sem hér var vikið að í umræðu og hefur oft verið vikið að, vegna þess litla hagvaxtar sem er víða innan Evrópusambandsins getur það kallað á aðrar ráðstafanir þar. Ég hef miklar áhyggjur af hagsmunum Íslands ef sú spurning kemur upp og raunar innan EES-samningsins en ekki fyrst og fremst vegna sjávarútvegsins því ég hef þá trú að íslenskur sjávarútvegur spjari sig nokkuð og auk þess er hann ekki einn af okkar stærstu vaxtarbroddum. Ég hef miklu meiri áhyggjur af því hvaða möguleika við eigum á að þróa hér upp alþjóðlega fjármálamiðstöð sem eru mjög miklir möguleikar til eins og við erum vel í sveit sett miðja vegu í heiminum. Þess vegna held ég að það sé mjög mikil ógnun ef við gengjum þessu ríkjabandalagi á hönd. Ég held að þetta ríkjabandalag sé ekki framþróun í þá átt að opna landið, þetta sé leið til að loka því og til að við lokum okkur af. Varðandi þau orð sem hér hafa fallið að allir þeir möguleikar sem við gætum haft í utanríkisviðskiptum mundum við hafa innan Evrópusambandsins stenst það ekki skoðun, ekki frekar en sú hugmynd að vægi smáríkja sé að aukast innan Evrópusambandsins, sem hvergi er hægt að finna neinn stað í neinum raunveruleika. Raunveruleikinn er sá að við eigum möguleika á því núna að mynda mjög merkilega viðskiptasamninga - og þau mál þekkir náttúrlega enginn betur en hæstv. utanríkisráðherra - við ýmis lönd sem eru algjörlega utan við viðskiptasambönd við Evrópu, sambærileg viðskiptasambönd eins og t.d. Kína og Indland. Þar eru gríðarlega miklir möguleikar og ég held að hin íslenska útrás verði ekki tryggð ef við göngum að þessari umræðu með fyrir fram gefnum forsendum og ekki ef markmiðið með umræðunni á að vera það að ganga inn í Evrópusambandið, heldur þvert á móti þurfi markmiðið með umræðunni að vera það að tryggja sjálfstæði þjóðarinnar 

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins vara við þeim tóni sem var í ræðu hv. þm. Bjarna Harðarsonar að hann hefði ekki áhyggjur af sjávarútveginum í Evrópusambandinu, vegna þess að ef við töpum eignarhaldinu á sjávarútveginum þá er fjandinn laus. Þetta snýst allt um það. Þá spjarar íslenskur sjávarútvegur sig ekki, það eru einhverjir aðrir sem spjara sig á okkar kostnað, hvort sem það eru Spánverjar, Frakkar, Portúgalar eða aðrir sem eru gráðugir veiðimenn. Við verðum að horfa á þetta frá okkar eigin ranni. Ég man það einhvern tíma fyrir mörgum árum þegar Joseph Luns, framkvæmdastjóri NATO, kom í fyrstu heimsókn sína til Íslands, þá var ég sendur sem blaðamaður Morgunblaðsins að ræða við höfðingjann. Hann hafði engan tíma fyrir svona venjulega blaðamenn á Íslandi og sagði fátt nema klisjur. Á leiðinni í bæinn stoppaði ég við sauðfjárveikivarnahlið í Vogum á Vatnsleysuströnd. Þar var rollukarl á vaktinni, hann hafði nógan tíma. Hann sagði mér ýmislegt sem var bæði fréttnæmt og heimspekilegt. Ég skrifaði síðan pistilinn um þessa tvo menn, rollukarlinn og Joseph Luns. Ég man að ritstjóri minn, Matthías Johannessen, kom til mín og sagði: Ég vildi hafa skrifað þennan pistil. Það var örugglega ekki út af því sem Joseph Luns sagði heldur því sem rollukarlinn sagði. Það sama gildir um Bjart í Sumarhúsum sem hefur komið þrálátt inn í umræðuna. Hann var vildi líka fara varlega utan girðingarinnar, eins og hann segir í vísunni Stríðið: Spurt hef ég tíu miljón manns sé myrtir í gamni utanlands, sannlega mega þeir súpa hel, ég syrgi þá ekki, fari þeir vel. Aftrámóti var annað stríð í einum grjótkletti forðum tíð, og það var alt út af einni jurt, sem óx í skjóli og var slitin burt. Síðan kemur hnykkurinn, virðulegi forseti: 
             Því er mér síðan svo stirt um stef stæri mig lítt af því sem hef, því hvað er auður og afl og hús ef eingin jurt vex í þinni krús?

Herra forseti. Það er nú allt annað en auðvelt að svara andsvari sem þessu eða koma upp eftir ræðusnilld Eyjamannsins, en ég vil þó aðeins víkja að því. Máski hefði ég betur orðað það sem svo að ég hefði ekki mestar áhyggjur, kannski sagði ég að ég hefði engar áhyggjur og það er fullmikið sagt, en ég hef ekki mestar áhyggjur af hag sjávarútvegsins innan Evrópusambandsins ef til þess kæmi - sem ég vona að verði ekki - að við gengjum í það, því ég hef þá skoðun að það sé í rauninni ekki mjög raunhæft markmið til langrar framtíðar að einangra atvinnuveg, sem er í hlutafélögum, við þjóðerni eigenda. Ég held að til lengri tíma litið eigi flæði fjármagnsins að vera nokkuð frjálst, einnig í sjávarútvegi, og hef alla trú á því að við Íslendingar getum haldið þar forustu. En eins og staðan er núna held ég að við eigum samt að halda fast í þau sérréttindi, svo ég taki af öll tvímæli með það þá eigum við að halda í þau sérréttindi sem við höfum með EES-samningnum og ekki að semja þar af okkur í neinu bráðræði. Almennt held ég að það sé mikilvægt og ekki síst í þessari utanríkisumræðu að við gætum þess að við förum ekki að snúa hlutum þannig á haus að við sem höfum varað við hugmyndum um að Íslendingar gangi inn í Evrópusambandið, séu sagðir einangrunarsinnar. Þvert á móti kem ég til þessarar umræðu vegna þess að ég er alþjóðasinni. Og af því að Bjartur í Sumarhúsum er nú mjög dreginn hér til umræðunnar sem bókmenntapersóna sem allir þekkja og á að mörgu leyti heima í umræðunni má draga inn í hana fleiri bókmenntapersónur. Mér finnst stundum eins og hér svífi líka yfir vötnunum Bör Börsson.

Herra forseti. Hér hefur verið rætt á þinginu, hinu háa Alþingi, Evrópusamstarf og víða verið farið. Það hefur verið rætt um hvort Íslendingar eigi að ganga í Evrópusambandið eður ei og menn mæla með og móti og það er nú ágætt. Þessi umræða er í gangi í samfélaginu og ég vona að hún verði það áfram. Ef til þess kæmi að Íslendingar gengju í Evrópusambandið vona ég að það yrði ekki gert með sama hætti og þegar við gengum í NATO, það var ekki alveg í anda lýðræðis. Þá vildu menn hafa þjóðaratkvæðagreiðslu og að þjóðin fengi að taka afstöðu til þess og það er náttúrlega grundvallaratriði í þessum málum að þjóðin sjálf taki ákvarðanir í sínum eigin málefnum og að hún viti hvað hún er að gera. Ég ætlaði, herra forseti, svo sem ekkert að ræða þetta. Mig langaði til að koma hérna, ég ætla nú ekki að segja með „skýrslu“ eða neitt svoleiðis, en mig langar að leggja nokkur orð í belg í tengslum við Vestnorræna ráðið og Evrópusambandið. Vestnorræna ráðið hefur lagt á það áherslu að samfélag þjóðanna taki það alvarlega sem er að gerast í sambandi við hlýnun á norðurhveli jarðar. Vestnorræna ráðið hefur hvatt Evrópusambandið til að koma á fót upplýsingaskrifstofu um málefni norðurskautssvæðisins og að þeirri skrifstofu yrði falið að safna og miðla upplýsingum um norðurskautið innan Evrópusambandsins. Það er áhyggjuefni að í svo stórri og valdamikilli stofnun sem Evrópusambandið er skuli embættismenn og stjórnmálamenn ekki geta nálgast upplýsingar um ástand og þróun mála á norðurskautinu á einum stað innan stofnunarinnar. Við í Vestnorræna ráðinu höfum því óskað eftir því við framkvæmdastjórn ESB og Evrópuþingið að komið yrði á fót upplýsingaskrifstofu um málefni norðurskautsins. Erindi okkar hefur verið vel tekið og er mér ánægja að upplýsa það hér að vilji er til þess innan Evrópuþingsins og Vestnorræna ráðsins að koma á formlegum samskiptum, þar sem m.a. væri hægt að þróa þessa hugmynd betur. Mig langaði að nefna þetta í þessari umræðu vegna þess að loftslagsbreytingar munu hafa gífurleg áhrif á atvinnulíf og viðskipti á þessu svæði og við norðurskautssvæðið ef svo fer fram sem horfir því þar eiga sér stað miklar breytingar.

Virðulegur forseti. Komið er að lokum þessarar umræðu og kannski ekki mikið annað að gera en að segja amen á eftir efninu. Mig langar samt að koma rétt aðeins inn á örfá atriði sem komu fram í máli annars vegar hv. þm. Ögmundar Jónassonar og hins vegar hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ögmundur Jónasson hélt áfram þar sem frá var horfið áðan og talaði um þjónustutilskipunina og afstöðu Samfylkingarinnar til þess sem hann kallaði heilbrigðistilskipunina en hann hafði spurt mig að því hér áður hvort ég væri tilbúin að beita mér fyrir því að neitunarvaldið yrði notað ef hún yrði að veruleika. Ég hef svarað því til hér í umræðunni áður og get endurtekið það að ég tel ekki, að svo komnu máli, ástæðu til að svara slíkri tilgátuspurningu vegna þess að þessi heilbrigðistilskipun er ekki orðin til, hún er ekki einu sinni orðin til sem tillaga. Fyrst er að sjá hver tillagan er og hvernig málum fram vindur áður en hægt er að fjalla um það. Þingmaðurinn minntist á undirskriftir 510 þúsund einstaklinga og borgarstjóra í mörgum stórum borgum í Evrópu og mig minnir að hann hafi sagt áðan að þetta hefðu verið mótmæli fólks við þjónustutilskipunina og heilbrigðistilskipunina sem part af henni. Ég hef verið að glugga í gögn á meðan ég hef setið hér af því að ég vissi ekki alveg deili á þessu og mér sýnist að málið sé alls ekki þannig vaxið, að þetta séu ekki mótmæli. Þetta er stuðningur við það að tilskipun um almannaþjónustu verði til, að Evrópusambandið samþykki sérstaka tilskipun um almannaþjónustu þar sem slík þjónusta er skilgreind, sem er þá alveg sérstakt fyrirbæri. Eins og ég gat um í ræðu minni í dag sagði ég einmitt að ég hefði mikinn áhuga á að fylgjast með því hver framvindan yrði með sérstaka tilskipun um almannaþjónustu. Það hefur að vísu ekki fengið undirtektir í framkvæmdastjórninni heldur hefur ákveðin skilgreining á almannaþjónustunni verið sett inn í sáttmálann um Evrópusambandið. Ég tel fulla ástæðu til að fylgjast vel með þessu og gefa þessu gætur því að þarna yrði þá skilgreint hver væri réttur íbúa Evrópusambandsins til almannaþjónustu. Aðeins varðandi raforkutilskipunina. Því hefur verið svarað að þegar búið er að semja sig inn í tilskipun - við höfum alltaf sagt að það væri mjög auðvelt að semja við Evrópusambandið og ég held að það standi alveg - geti verið erfiðara að taka upp þá samninga hafi menn einu sinni samið af sér. Þess vegna þarf auðvitað að standa vaktina og það er ekki hægt að láta slag standa og sjá hvernig til tekst. Varðandi það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði um fortíðina þá er ég í sjálfu sér ekki að gera gys að því sem sagt var í fortíðinni, ég tel mjög mikilvægt að menn meti þau rök sem þá voru leidd fram og dragi af því lærdóm í umræðunni, hvaða rök gilda þegar við tölum um svona mál. Orðaleppar og einhverjir merkimiðar hafa mjög takmarkað gildi og það sýnir sig þegar við skoðum umræðuna í spegli tímans. Þetta er fyrst og fremst hagsmunamat, þetta er pólitískt mat á framtíðarþróun. Það er auðvitað sjálfsagt að menn hafi mismunandi afstöðu til hlutanna en það eru rökin sem færð eru fram og hvernig þau eru búin út sem við getum skoðað og lært heilmikið af. Upprifjun er alltaf holl og góð og sjálfsögð og menn mega ekki vera of hörundsárir gagnvart því. Stundum hefur verið sagt að þeir sem þekkja fortíðina skilji nútíðina og þeir séu bestir til að búa til framtíðina. Það skiptir auðvitað máli að við metum söguna, metum það sem sagt var og metum þau rök sem færð voru fram því það getur auðveldað okkur í þeirri umræðu sem við eigum fyrir höndum.

Herra forseti. Ég hef síður en svo á móti því að menn styðjist við söguna og dragi af henni lærdóma, að menn líti til baka og velti fyrir sér atburðum úr liðinni tíð en þá er tvennt mikilvægt, þ.e. ef menn vilja sýna sanngirni og vera málefnalegir í sinni nálgun. Í fyrsta lagi að menn sýni umræðunni þann skilning og virði þá staðreynd sem ég nefndi áðan að hún er alltaf barn síns tíma. Hún fer fram á tilteknum aðstæðum, við tiltekið andrúmsloft, í tilteknum tíðaranda og 15, 20 að ég tali ekki um enn fleiri árum síðar er mjög ósanngjarnt að taka hana og setja hana inn í samtímann og dæma síðan málflutninginn út frá því. Í öðru lagi, sem skiptir miklu máli þegar rætt er um pólitík og litið er í baksýnisspegil, að það hefur takmarkað upp á sig að ræða hana í þáskildagatíð, ef við hefðum nú gert þetta en ekki hitt, hvernig væri Ísland þá? Það er engin leið að vita það. Mér finnast stuðningsmenn aðildar að Evrópusambandinu og áköfustu fylgjendur þess að við eigum nú um stundir eiginlega allt gott samningnum um Evrópska efnahagssvæðið að þakka, gjarnan falla á því prófi að gefa sér að ef ekki hefði verið valin nákvæmlega þessi leið samskipta við Evrópusambandið hefði ekkert annað komið í staðinn. Því getum við auðvitað ekki svarað. Hvernig Ísland stæði í dag og hvernig búið væri um samskipti okkar við Evrópusambandið, hvernig viðskiptakjör okkar væru og hvernig aðgangur okkar að samvinnu við önnur Evrópuríki væri, ef við hefðum farið inn á eitthvert annað spor. Ef Sjálfstæðisflokkurinn hefði haft sitt fram, sem var afstaða hans fram að 1991, að við ættum að velja leið tvíhliða samninga, ef þetta hefði farið á einhvern annan veg, því að það er svo erfitt að ræða um stjórnmál á líðandi stund í þáskildagatíð út frá einhverju sem hefði getað orðið ef við hefðum tekið aðra 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að ríkisstjórnin skuli vilja fylgjast með framgangi þjónustutilskipana Evrópusambandsins. Menn hafa verið að togast á um það hvað eigi að heyra undir þessa þjónustutilskipun. Annars vegar hefur verkalýðshreyfingin óskað eftir því að skýrar markalínur yrðu dregnar á milli velferðarþjónustunnar annars vegar og annarra þjónustugeira hins vegar, „Services of Economic Interest“. Það hefur ekki tekist að ná þessu fram. Hins vegar var heilbrigðisgeirinn tekinn undan þessari þjónustutilskipun og það er um hann sem menn deila núna og hafa verið að deila síðustu vikurnar. Spurningar mínar snerust um þennan þátt sérstaklega og ég vék að umræðum um þetta efni m.a. í Noregi og annars staðar. Þessum þætti var skotið á frest og kemur sennilega ekki til framkvæmda fyrr en síðar. Um þetta hafa risið miklar deilur. Síðan er hitt að þessar tilskipanir eru um margt mjög óljósar. Það sem menn hafa áhyggjur af er að það muni leiða til þess að dómstólar fái aukin völd, aukin áhrif varðandi alla stefnumörkun. Því var það svo þegar þjónustutilskipunin kom út úr þinginu - var það ekki 2006? - þá fögnuðu bæði hægri sinnar og vinstri sinnar. Báðir sáu eitthvað gott í þessum tilskipunum en ætluðu að treysta á dómstóla hvað túlkun snertir. Borgarstjórarnir og verkalýðshreyfingin eru enn mjög gagnrýnin á þá tilskipun sem hefur verið samþykkt og einnig á hitt sem er í burðarliðnum, menn þurfa ekki annað en fara inn á heimasíður verkalýðssamtakanna, hvort sem er „European Trade Union Confederation“ eða EPSU, sem er almannaþjónustan, til að 

Virðulegur forseti. Ég veit í sjálfu sér ekki alveg hvar á að bera niður í þessu en það sem ég var að beina sjónum þingmanna að áðan og svara því sem kom fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni var að þessar undirskriftir og það sem kom fram hjá borgarstjórunum voru í sjálfu sér ekki mótmæli, það getur vel verið að þeir séu gagnrýnir á þjónustutilskipunina en það voru ekki mótmæli við þeirri tilskipun. Það var stuðningur við það að sett yrði tilskipun um almannaþjónustu og hún yrði skilgreind - ég er með einmitt útprent af heimasíðum frá „European Trade Union Confederation“ og eins frá borgarstjórunum - það er þetta sem málið snýst um af þeirra hálfu. Þar er svolítill munur á, þ.e. hvort menn eru að mótmæla einhverju sem fyrir liggur eða hvort menn eru að tala fyrir því að eitthvað tiltekið verði gert, sem er að taka upp tilskipun um almannaþjónustuna. Þetta eru auðvitað ekki einföld mál sem hér er um að ræða og þau eru umdeild, alveg eins og kom fram hjá hv. þingmanni. Það getur í sjálfu sér líka verið erfitt að skilgreina hvaða þjónusta er í almannaþágu, það getur tekið yfir mjög víðtækt svið sem hefur mikil áhrif á daglegt líf borgaranna. Við getum verið að tala um orkumál, fjarskipti, samgöngur, menntamál, sorphirðu, heilsugæslu, félagslega þjónustu og margt, margt fleira. Þarna er mjög margt undir. En ég ítreka það sem ég hef sagt hér áður að auðvitað er full ástæða til að fara yfir þessi mál og skoða þau og fylgjast með því sem þarna er að gerast. Ég mun gera það í utanríkisráðuneytinu, hvernig verður með þessa tilskipun og framvinduna varðandi almannaþjónustuna og ég hvet líka utanríkismálanefnd þingsins til að gera það.

Hæstv. forseti. Ég ítreka að slagurinn í Evrópu hefur staðið um landamærin á milli velferðarþjónustu og annarrar þjónustu og markaðsöflin hafa viljað færa þessi landamæri til. Sú skipan mála sem var uppi og þær tillögur sem fyrir lágu urðu þess valdandi að verkalýðshreyfingin efndi til undirskriftasöfnunar og borgarstjórarnir skrifuðu undir vegna þess að þeir höfðu áhyggjur af gangi mála. Hvort við köllum það mótmæli eða stuðning hvar okkur ber niður, skiptir kannski ekki öllu máli en það var þessi framvinda sem menn höfðu áhyggjur af. Nú hlær allt stuðningsliðið úr utanríkisráðuneytinu að þessari umræðu. Það væri óskandi að við gætum fært það inn í salinn þannig að það tæki þá þátt í umræðu um sína eigin afurð, þessa skýrslu, sem er í allt of ríkum mæli á markaðsforsendum að því er ég tel. Þessi umræða hefur ekki verið aðhlátursefni innan vébanda verkalýðshreyfingarinnar í Evrópu og þegar borgarstjórar helstu borga í Evrópu undirrita áskorun sem verkalýðshreyfingin setur fram er það ekki gert að neinni tilefnisleysu. Menn höfðu áhyggjur og hafa haft áhyggjur af framgangi mála og vildu leggja sitt lóð á vogarskálar með félagslegum öflum og verkalýðshreyfingunni í Evrópu.