Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[13:34] Herra forseti. Áður en fundur hefst samkvæmt dagskrá og gengið verður til umræðna um fyrsta dagskrármál vil ég taka það fram vegna þeirra dagskrármála sem eru næst á eftir hinu fyrsta, þ.e. næst á eftir vegáætlun, þrjú frv. um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, að ég held að það sé nauðsynlegt vegna þeirrar umræðu að forseti geri ráðstafanir til þess að forustumenn stjórnarflokkanna verði viðstaddir upphaf umræðunnar. Vegna upplýsinga sem hér komu fram í gær og vegna þeirrar sérkennilegu stöðu sem er að verða uppi á Alþingi hvað varðar umfjöllun um þessi mál þá er ekki annað hægt en að hlutirnir skýrist við 1. umr. málanna. Hér er eins og forseta er kunnugt á ferðinni sú sérkennilega staða að stjórnarfrumvörp, flutt annars vegar af hæstv. iðnaðar- og viðskrh. og hins vegar af sjútvrh., um fjárfestingar erlendra aðila í atvinnurekstri og um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, boða tiltekna stefnu, tiltekna stjórnarstefnu að við héldum í þeim efnum. Hins vegar liggja á borðum þingmanna tvö frv. þar af annað flutt af fjórum hv. þm. Sjálfstfl., sem er annar stjórnarflokkurinn eins og kunnugt er og flokkur hæstv. sjútvrh., sem boða í grundvallaratriðum gjörólíka stefnu varðandi þessi mál, þ.e. með hvaða hætti skuli gengið frá í lögum reglum um fjárfestingar erlendra aðila í sjávarútvegi. Nú er ætlunin væntanlega að vísa öllum þessum málum til nefndar og ég held að það gangi ekki að þingnefndir fari að vinna að málinu án þess að fá einhvern botn í það hver stjórnarstefnan er. Standa þingmenn Sjálfstfl. að stjórnarfrumvörpunum eða gera þeir það ekki? Er flutningur frumvarps fjórmenninganna sýndarmennska eða er þar alvara á ferðinni? Ætla þeir, þar á meðal formaður efh.- og viðskn., að beita sér hér innan þings fyrir því að afla sínu frv. stuðnings, og þar með að grafa undan stjfrv., eða hvað er hér á ferðinni, herra forseti? Ég held að það sé útilokað að við látum þessa umræðu fara fram hér í dag öðruvísi en að þessi mál skýrist og það gefist kostur á að ræða þetta við forustumenn stjórnarliðsins og leggja spurningar fyrir hæstv. sjútvrh., hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., formann Framsfl. Ég vil koma þessu hér á framfæri, herra forseti, í byrjun fundar til þess að að forseti hafi tíma til að gera tiltækar ráðstafanir þannig að af þessu megi verða.

[13:37] Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir orð hv. 4. þm. Norðurl. e. og vekja jafnframt athygli þingheims á þeirri sérkennilegu og óvenjulegu stöðu sem komin er upp. Ég hef tekið eftir því að landsmenn sem hafa fylgst með störfum þingsins hafa talið að þetta þing hafi að mörgu leyti verið nokkuð sérkennilegt varðandi upplegg mála og vinnubrögð að ýmsu leyti. Skýringarnar á því efni hafa ekki verið sýnilegar í raun og veru en þær eru það núna. Það er satt að segja alveg ótrúlegt ráðleysi, verkleysi og verkstjórnarleysi sem virðist einkenna ríkisstjórnina í þeim málum sem hv. þm. bað um að yrðu rædd sérstaklega að viðstöddum ráðherrum hér síðar í dag eða síðar á þessum sólarhring. Það er alveg með ólíkindum að formaður efh.- og viðskn., hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, sé sjálfur flutningsmaður að frv. sem þingmennirnir fjórir flytja undir forustu hv. þm. Kristjáns Pálssonar og hlýtur þess vegna að taka það mál fyrir við hliðina á stjfrv., eða hvað? Og það er líka með ólíkindum og algjörlega einstakt að þingmenn stjórnarflokks sem telja sig bíða lægri hlut í málamiðlun við annan stjórnarflokk skuli taka sig út úr með þeim hætti sem hér er um að ræða og í rauninni stofna sína eigin ríkisstjórn, minnihlutastjórn Kristjáns Pálssonar, af því að þeir eru óánægðir með ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, hæstv. forsrh. Enda er staðan þannig að því er hann varðar að það er sagt að hugur hans sé a.m.k. hálfur á Bessastöðum, handan við Skerjafjörðinn. Hér er um svo sérkennilega uppákomu að ræða, hæstv. forseti, að það er algjörlega óhjákvæmilegt að vekja athygli þingsins á því, en í þessu ráðleysi liggur skýringin á því af hverju Alþingi hefur ekki komist að verkum með eðlilegum hætti á þessu þingi. Þess vegna tek ég eindregið undir þá ósk sem hér kom fram hjá hv. formanni sjútvn. og skora á hæstv. forseta að tryggja að ráðherrarnir verði hér viðstaddir, formaður Sjálfstfl. og Framsfl., þegar þessi mál ber á góma síðar á þessum fundi.

[13:39] Virðulegi forseti. Ég vil einnig taka undir ósk hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, formanns sjútvn. Ekki síst vegna þess að það kom fram í gær að þingflokkur Sjálfstfl. hafði ekki sinnt þeirri sjálfsögðu kurteisisskyldu sinni gagnvart hæstv. viðskrh., sem flytur málið í nafni ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna, að segja honum frá því að það væri komin stjórnarandstaða í Sjálfstfl. sem væri eins og hann orðaði það sjálfur ,,í samkeppni við þingmenn stjórnarandstöðunnar um uppboð``. En þau eru fleiri fádæmin sem eru að gerast nú um þessar mundir í samskiptum stjórnarflokkanna því ég heyrði það í útvarpinu fyrir röskum sólarhring að hæstv. samgrh. hefði tilkynnt það á kjördæmisráðsfundi Sjálfstfl. í Norðurl. e. að hætt væri við að skera niður flugmálaáætlun um helming af því sem fyrirhugað var til þess að framkvæma verulegar endurbætur á flugvellinum á Akureyri sem ekki er á flugmálaáætlun. Þetta kom líka fram, virðulegur forseti, þannig að það virðast vera orðnir fleiri stjórnarandstæðingar í Sjálfstfl. heldur bara minnihlutastjórn hv. þm. Kristjáns Pálssonar. Það virðist vera kominn þriðji armurinn til sögunnar sem er farinn að höndla sem sjálfstæð ríkisstjórn án vitundar samþingmanna sinna og stuðningsmanna og samráðherra.

[13:41] Forseti vill geta þess að hann mun að sjálfsögðu taka tillit til þeirra athugasemda sem hér hafa komið fram og mun skoða þau mál, en vill taka það fram að hæstv. utanrrh. er með fjarvist í dag.

[13:41] Herra forseti. Fyrst að svo er að a.m.k. annar af oddvitum ríkisstjórnarinnar getur ekki verið viðstaddur í dag þá á umræða um þetta mál að sjálfsögðu að frestast þangað til hann getur verið viðstaddur. Því eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði þá gengur það ekki að ræða þessi mál áfram án þess að hægt sé að fá upplýsingar frá oddvitum stjórnarflokkanna um það hvað hér er að gerast.

[13:42] Herra forseti. Ég vonast til að forseti gefi hér einhverjar vísbendingar um það hvað hann hyggst fyrir. Er ætlun forseta að verða við þessum óskum að annaðhvort komi þessir hæstv. ráðherrar hér og verði viðstaddir umræðuna strax frá byrjun eða að umræðunni verði frestað sem ég tel alveg sjálfsagða ósk við þær aðstæður sem hér hafa verið raktar. Ég held að það hafi verið alveg nægjanlega vel rökstutt að þessar afbrigðilegu og óvenjulegu aðstæður og uppákomur í sambandi við meðferð þessara mála eru þess eðlis að það er sjálfsögð og réttmæt krafa stjórnarandstöðunnar að umræðan fari ekki fram fyrr en að viðstöddum oddvitum stjórnarliðsins. Þess vegna óska ég eftir því að forseti veiti okkur helst nú eða sem fyrst upplýsingar um það hvort hann verður við þessum óskum.

[13:43] Forseti vildi fyrst kanna hvort hæstv. utanrrh. er fjarri allan þennan dag og að þeirri skoðun lokinni mun forseti taka afstöðu til þessarar óskar.

[13:43] Áður en umræðan hefst vill forseti tilkynna að samkomulag er um það milli formanna þingflokka, sbr. 72. gr. þingskapa, að við þessa umræðu hafi ráðherra 20 mín. í fyrra og síðara sinn en aðrir allt að 15 mín. í fyrra sinn og allt að 5 mín. í síðara sinn. Andsvör verða leyfð eftir venjulegum reglum. Ef ekki eru athugasemdir við þetta fyrirkomulag þá hefst umræðan nú.

[13:44] Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt var við afgreiðslu fjárlaga gert ráð fyrir auknu framlagi úr Vegasjóði í ríkissjóð og afleiðingar af því eru þær að framlög til vegamála lækka sem því nemur eins og kemur fram hér í till. til þál. um breytingar á þingsályktun um vegáætlun fyrir árin 1995--1998. Samkvæmt gildandi vegáætlun áttu framlög til vegamála að vera 7 milljarðar 678 millj. kr. en verða 6 milljarðar 763 millj. kr. Af þessum sökum er óhjákvæmilegt að flytja hér till. til þál. um breytingu á gildandi vegáætlun og eru þær tölur sem fram koma á þskj. í samræmi við fjárlög með þeirri breytingu þó að bensíngjald hefur verið hækkað sem nemur 100 millj. kr. á þessu ári og munu þær falla til nýbyggingar vega. Í sjálfu sér er ekki mikið um þetta mál að segja fram yfir það sem ég hef nú sagt. Ástæðan fyrir því að vegáætlun var skorin niður og sömuleiðis hafnaáætlun og flugmálaáætlun var sú að ríkisstjórnin hafði einsett sér að afgreiða fjárlög svo að halli á þessu ári yrði ekki meiri en 4 milljarðar kr. Þó svo að menn einbeittu sér að því að reyna að ná rekstrargjöldum niður og draga úr eyðslu ríkissjóðs fundu menn ekki ráð til þess umfram það sem í fjárlögum segir og af þeim sökum voru framlög til framkvæmda skorin niður og þar á meðal framlög til vegamála. Það er eftirtektarvert sem fram kemur í greinargerð með frv. að gert er ráð fyrir því að á þessu ári verði markaðar tekjur af bensíngjaldi um 200 millj. kr. minni en í gildandi vegáætlun sem gefur vísbendingu um að dregið hafi úr bensínnotkun eða akstri. Á hinn bóginn hefur bætt innheimta á þungaskatti það í för með sér að tekjur af kílómetragjaldinu vaxa um 80 millj. kr. og um 90 millj. kr. af þungaskatti, árgjaldið, en innheimta og eftirlit með þungaskatti var fært til Vegagerðarinnar á sl. ári og virðist gefa mjög góða raun. Raunar er talið að þungaskattur á þessu ári kunni að innheimtast betur en segir hér í athugasemdum en ekki þótti á það hættandi að gera ráð fyrir því í vegáætlun, þeirri tillögu sem hér liggur fyrir, en mun á hinn bóginn koma til góða ef svo fer sem Vegagerðin spáir í þeirri tekjuáætlun sem hún hefur lagt fyrir. Ef horft er til einstakra útgjalda þá er samanburður á þeim á bls. 4 í í greinargerðinni með tillögunni, þ.e. borið saman hvernig útgjöld verði samkæmt hinni nýju tillögu og hvernig þau eru samkvæmt gildandi vegáætlun. Sé ég ekki ástæðu til að fara með þá talnaþulu hér fram yfir það að vekja athygli á því aðalatriði að gert er ráð fyrir því að framlög til nýframkvæmda almennt lækki rétt um 18%, ríflega það. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir því að fresta framkvæmdum sem gert hafði verið ráð fyrir í sérstöku framkvæmdaátaki sem efnt var til á sl. ári, þá er gert ráð fyrir því að framkvæmdaátakið yrði unnið á fjórum árum en tekjur kæmu inn á fimm. Samkvæmt þeim tillögum sem hér liggja fyrir er gert ráð fyrir því að ekki komi til lántöku vegna framkvæmdaátaksins, en framkvæmdirnar færist á hinn bóginn aftur þannig að unnið verði fyrir um 350 millj. kr. á árinu 1999, en áður hafði ekki verið gert ráð fyrir því að fé af framkvæmdaáætlun rynni til vegagerðar á því ári heldur til endurgreiðslu á skuldum, sem mjög var gagnrýnt af stjórnarandstöðunni á síðasta ári og veit ég að ýmsir sem enn eru í stjórnarandstöðu munu gleðjast mjög yfir þessu. Þetta hefur það óhjákvæmilega í för með sér að frestun á framkvæmdum verður meiri á höfuðborgarsvæðinu hlutfallslega og Norðurl. e. en í öðrum kjördæmum, sem byggist á því að fé samkvæmt framkvæmdaátakinu var veitt til einstakra kjördæma í samræmi við höfðatöluregluna. Og þar sem Norðurl. e. er langfjölmennasta landsbyggðarkjördæmið þýðir þetta að sjálfsögðu það að Norðurl. e. verður fyrir meiri niðurskurði nú en önnur landsbyggðarkjördæmi. Ég man það frá síðasta Alþingi að sú röksemd mín að það væri eðlilegt að skipta bensíngjaldinu að hluta eftir höfðatölureglu var gagnrýnd mjög harkalega af ýmsum sem ekki vildu breyta hinum fyrri skiptitölum. Það má líklega segja um þá þingmenn sem þannig hugsuðu að þeir hljóta þá að gleðjast þeim mun meira yfir því að niðurskurðurinn skuli nú koma þyngra niður á þeim kjördæmum sem samkvæmt gildandi vegáætlun nutu fjölmennisins. Ef við horfum til stórverkefna, þá hafa tilboð í þau á þessu ári verið það hagstæð að niðurskurðurinn kemur ekki að sök varðandi brúna yfir Gilsfjörð, varðandi veginn á Hólsfjöllum, austur fyrir Biskupsháls og sömu sögu má raunar segja um Ártúnsbrekkuna, en auðvitað hefur minna vegafé til langframa þau áhrif að framkvæmdir ganga hægar en ella mundi, en eins og nú horfir kemur niðurskurðurinn ekki að sök í þessum stórverkefnum. Ég sé, herra forseti, ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Á næstu dögum mun Vegagerðin að sjálfsögðu hafa samband við einstaka þingmenn einstakra kjördæma um það hvernig staðið verði að niðurskurði á framkvæmdum í viðkomandi kjördæmum. Ég vonast til þess að samgn. taki málið fljótt fyrir og afgreiði eins fljótt og unnt er til þess að hægt sé að bjóða verk út eins og hagkvæmast þykir. Þetta mál er einfalt í sniðum, en hitt er auðvitað flóknara að semja nýja vegáætlun sem verður unnið að á þessu ári og lögð fyrir það Alþingi sem saman kemur næsta haust. Hér er sem sagt einungis um vegáætlun fyrir þetta ár að ræða en síðan verður endurskoðuð vegáætlun lögð fyrir á hausti komanda.

[13:54] Herra forseti. Lítið var og lokið er, má nú segja um þessa framsöguræðu hæstv. ráðherra, held ég, enda tilefnið kannski ekki svo geðfellt ráðherranum sem áður hefur verið þegar hann hefur státinn undanfarin ár farið mikinn og lýst afreksskap sínum í vegamálum og samgöngumálum. Nú var ræðan stutt og öll hin hógværasta og fór lítið fyrir hetjulegum yfirlýsingum nema þá helst að ráðherrann reyndi með furðulegum kúnstum að sýna fram á að nú hlytu stjórnarandstæðingar að gleðjast yfir niðurskurði í vegamálum miðað við þeirra fyrri málflutning og veit ég ekki hvert hæstv. ráðherra sækir þá speki. Það sem hér er að gerast, herra forseti, er að samgrh. hefur mælt fyrir, ég hygg nánast einstakri vegáætlun. Þetta er sérstök niðurskurðaráætlun innan ársins. Það er ekki á ferðinni endurskoðun á vegáætlun sem slíkri þannig að nýtt tveggja ára tímabil bætist við, heldur er hér fyrst og fremst um það að ræða að hin glæsta vegáætlun sem hæstv. ráðherra kynnti og fékk afgreidda á þingi fyrir síðustu alþingiskosningar er nú skorin niður við trog með þessum ræfilslega pappír sem hún er flutt á, afar þunn örk og þó var framsöguræðan enn efnisminni en þingskjalið og er það nokkuð vel að verki staðið að takast það. Það er ekki aldeilis fylgiskjölunum eða upplýsingunum fyrir að fara. Það er ekki mikið verið að gefa út um það hvaða afleiðingar það muni hafa að skera niður framkvæmdafé til almennra vegamála um hartnær 1 milljarð kr. frá því sem áætlað hafði verið. Það er auðvitað sérstaklega athyglisvert að þessi hæstv. ráðherra, sem hældi sér öðrum mönnum meira af vasklegri frammistöðu á síðasta kjörtímabili í samgöngumálum og gerði þær að mikilli uppistöðu í sínum áróðri fyrir síðustu alþingiskosningar, skuli nú standa í þessum dapurlegu sporum. Um þetta var ekki mikið fjallað á framboðsfundum í Norðurl. e. að það stæði til að slátra vegáætlun eða þess vegna flugmálaáætlun eða öðru slíku með þessum hætti. Reyndar rifjast það upp, herra forseti, að þessi hæstv. ráðherra sagði snemma á síðasta kjörtímabili að það hefði verið alveg óvenjulegt siðleysi af forvera sínum að leggja yfirleitt fram og láta afgreiða vegáætlun á kosningaári. Þessi ummæli eru til á prenti. Það væri alls ekki við hæfi yfirleitt að menn væru að afgreiða vegáætlanir á kosningaári. Ég spurði þá hæstv. ráðherra að því hvort hann hygðist ekki afgreiða neina vegáætlun á vetri 1994/1995 og á daginn kom auðvitað að hæstv. ráðherra var með vegáætlun og meira en það. Hann var með mikla bjartsýnisáætlun með glæstum loforðum um miklar framkvæmdir á komandi árum, en þetta eru efndirnar. Það sem helst hann varast vann, varð þó að koma yfir hann. Í öðru lagi, herra forseti, vil ég draga athyglina að því að í raun og veru hefur ríkt algert stefnuleysi í þessum málum allan þann tíma sem núv. hæstv. samgrh. hefur farið með þetta mál. Hvers vegna segi ég það? Ég segi það m.a. vegna þess að hæstv. ráðherra hefur aldrei framkvæmt vegalögin. Og ég hygg að það sé næsta einstætt að ráðherra málaflokks, sem hefur til þess að byggja á tiltölulega skýra löggjöf, eins og bæði núgildandi og áður gildandi vegalög voru, þau sem giltu fram til þess að lög nr. 45 6. maí 1994 tóku við, hafa ekki verið framkvæmd, m.a. vegna þess að ráðherrann tók til við það að skipta vegafé sjálfur án eðlilegs farvegs í gegnum þingið, en líka vegna þess að í þau fimm ár sem hæstv. núv. samgrh. hefur farið með vegamál hefur ekki örlað á viðleitni til þess að standa við það ákvæði vegalaga að það liggi fyrir langtímastefnumótun í samgöngumálum. Hæstv. ráðherra hefur enga tilburði haft uppi til þess að leggja fyrir þingið eða hafa hér afgreidda langtímaáætlun í vegamálum eða mig rekur ekki minni til þess að slíkt plagg hafi birst á síðasta kjörtímabili og hafði þó hæstv. ráðherra fjögur ár til að uppfylla þá skýru lagaskyldu að fyrir liggi á hverjum tíma langtímaáætlun í vegamálum til 12 ára, í þremur fjögurra ára tímabilum sem endurskoðuð séu reglulega. Og það bólar ekki á slíku enn. Nei. Við fáum hins vegar plagg sem er niðurskurður á eins árs vegáætlun, án nokkurrar vísbendingar um það hvað við eigi að taka nema þá það sem maður hlýtur að álykta að framtíðin sé jafndapurleg og nútíðin gefur vísbendingar um. Í þriðja lagi, herra forseti, halda áfram í þessu þingskjali sem ég bið menn að líta á, á forsíðunni, kostulegar æfingar í bókhaldi þar sem annars vegar eru færðir í ríkissjóð umtalsverðir fjármunir af mörkuðum tekjustofnum Vegagerðarinnar, en hins vegar er framlag úr ríkissjóði til annarra verkefna í vegamálum. Ég veit að venjulegir menn botna ekkert í þessum kúnstum og það eru í ekki nema fáeinir innvígðir sem hugsanlega átta sig á því hvað hér er á ferðinni. Þetta er hluti af æfingum hæstv. ráðherra til þess að færa til fjármuni milli verkefna innan vegamálanna þannig að hann hafi meira sjálfræði um það í hvað verkefnin fara. Þetta er hluti af kúnstunum sem tengdust bókhaldi tengdum framkvæmdaátakinu í vegamálum. Eða finnst mönnum þetta ekkert merkilegt, t.d. hv. þm. Sighvati Björgvinssyni sem er vanur maður í fjármálabókhaldinu hjá ríkinu, fyrrv. formaður fjárln.? Það hefur undrað mig að enginn skuli gera við þetta athugasemdir í raun og veru af hálfu opinberra eftirlitsaðila sem hæstv. ráðherra er settur undir. Niðurskurðurinn á vegáætluninni er mjög þungbær og það sem að mínu mati er hvað alvarlegast, herra forseti, er að þessi niðurskurður er vegna aðstæðna sérstaklega grimmilegur á sérstökum framkvæmdaflokkum. Niðurskurðurinn kemur þannig til að framlag úr ríkissjóði sem átti að vera á þessu ári lækkar um 11 millj. kr. Lánsfé sem átti að vera inni í framkvæmdaátakinu upp á 310 millj. er fellt niður og ætti það þó ekki að íþyngja ríkissjóði þó að haldið yrði við áður áformaðar lántökur til framkvæmda með svo öllum þeim fyrirvörum sem um það má hafa. Það er hafin endurgreiðsla lána sem ekki stóð til að hefja fyrr en að þremur árum liðnum upp á 50 millj. og síðast en ekki síst er upphæðin sem tekin er af mörkuðu tekjustofnunum og færð í ríkissjóð hækkuð úr 144 millj. í 637 millj. Þetta gera hátt í 900 millj. kr. og með þeirri óvissu til eða frá sem á þessu er lætur nærri að niðurskurðurinn sé af stærðargráðunni 1 milljarður kr. Varðandi ráðstöfunina og það hvernig þessi niðurskurður kemur út, þá liggur það nokkuð í hlutarins eðli vegna þess hve margir útgjaldaliðir eru fastir að niðurskurðurinn bitnar fyrst og fremst á hinum almennu verkefnum í vegamálum þar sem reksturinn, viðhald og þjónusta, vetrarviðhald og annað slíkt, er tiltölulega föst stærð sem lítið er hægt að hrófla við og mörg stórverkefni eru þegar boðin út undir framkvæmdaflokknum stórverkefni í framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu o.s.frv. Það verða hin almennu minni og miðlungsstóru verkefni sem fyrst og fremst taka á sig niðurskurðinn. Ég spái því að þingmenn einstakra kjördæma eigi eftir að sjá framan í býsna ljóta mynd þegar niðurskurðurinn er kominn til gjalda, þegar búið er að taka frá öll stóru verkefnin sem búið er að bjóða út og festa, þar á meðal af miklum móði núna síðustu vikurnar og eftir standa leifarnar í almennar framkvæmdir í vegagerð. Það eru þær framkvæmdir sem minni verktakar úti um landið hafa haft til þess að starfa við. Hér er því á ferðinni að mínu mati afar þungbær niðurskurður. Þannig er t.d. framlagið til almennra verkefna og bundinna slitlaga lækkað samkvæmt tillögunni úr 957 millj. í 782 millj. og framlag til tengivega, sem eru mikilvægir hliðarvegir við aðalvegakerfið, er lækkað úr 336 millj. í 275 millj. og er það þó ekki merkileg upphæð til þess að standa undir öllum framkvæmdum á því mikla vegakerfi sem liggur út frá stofnbrautunum eða þjóðvegunum hringinn í kringum landið. Framlag til sýsluveganna gömlu, sem nú heita safnvegir, er enn skorið niður og þar eru á ferðinni að mínu mati hrein og klár svik, hreinar og klárar vanefndir ríkisvaldsins á loforðum sem sveitarfélögunum voru gefin þegar ríkið yfirtók þetta verkefni í tengslum við verkaskiptabreytinguna 1990. Þá var gert ráð fyrir og reiknað inn í þann pakka tiltekin upphæð til framkvæmda í sýsluvegum sem þá hétu svo og sveitarfélögin höfðu áður borgað. Hér halda áfram svik fyrri ríkisstjórnar og nú þessarar ríkisstjórnar á þeim loforðum og ég óttast að þær vanefndir nemi nú orðið mörg hundruð millj. kr. Það liggur fyrir þinginu, herra forseti, fyrirspurn frá ræðumanni um þetta efni og henni verður vonandi svarað innan skamms. Þannig er staðan, herra forseti. Veislunni er lokið. Veislunni sem hæstv. samgrh. bauð til á síðasta kjörtímabili með lántökum og miklum lúðrablæstri og söng er lokið. Það er komi að skuldadögunum. Hér eru nú gjaldfærðar afborganir af þessum skuldum og stórfelldir fjármunir af mörkuðum tekjum vegamálanna renna í ríkissjóð. Og nú getur hæstv. ráðherra væntanlega farið að hvíla skærin eða gleraugun sem hann einhvern tíma notaði til að klippa á borða vestur á fjörðum og það verður sennilega minna um hátíðlegar veislur á næstu árum. Auðvitað er þetta líka sérkennilegt vegna þess að hér er ekki síst verið að skera niður hið svonefnda framkvæmdaátak. Rökstuðningurinn fyrir því var vaxandi atvinnuleysi í landinu. Atvinnuleysið er ekki horfið. Þetta voru líka loforð til verkalýðshreyfingarinnar í tengslum við gerð kjarasamninga. Er ríkisstjórnin komin með algert sjálfdæmi í því hvort hún efnir skuldbindingar og loforð sem gefin voru á sínum tíma í tengslum við kjarasamninga? Hér eru hrein og klár svik á ferðinni en auðvitað við þau loforð sem þá voru gefin. Ég vil einnig nefna, herra forseti, að það er afar alvarlegt hvernig tekjustofnar Vegagerðarinnar eru í vaxandi mæli að renna í ríkissjóð. Það hefur engin ríkisstjórn komist með tærnar þar sem þessi hefur hælana og var þó sú sem sat á síðasta kjörtímabili slæm í því að til viðbótar öllum þeim sköttum og álögum sem lagðar eru á umferðina og renna beint í ríkissjóð er gengið inn á hina sérstöku tekjustofna Vegagerðarinnar og þeir eru teknir í ríkissjóð, reyndar með tvennum hætti. Annars vegar með því að kostnaði af rekstri ferja og flóabáta var velt yfir á Vegagerðina án þess að hún fengi það bætt í neinu og hins vegar eru fjármunir látnir renna beint inn í ríkissjóð. Og er það þá ekki þannig, herra forseti, að skattar af umferðinni sem renna til ríkisins séu ekki ærnir fyrir. Ég hef um það upplýsingar frá Félagi ísl. bifreiðaeigenda sem aflað er í gegnum gögn frá efnahagsskrifstofu fjmrn. hverjar þessar tekjur eru áætlaðar á árinu 1996. Það eru tekjur af bifreiðakaupum upp á 4,9 milljarða sem renna í ríkissjóð. Það eru tekjur af notkun bifreiða í landinu upp á 12,6 milljarða. Og það eru aðrir skattar, fyrst og fremst bifreiðagjöldin, upp á 1.826 millj. Þetta gefur skatta af bifreiðum alls upp á 19.370 millj., tæpa 19,4 milljarða sem umferðin og bifreiðarnar eru skattlagðar. Þar af renna til ríkissjóðs, ef sá virðisaukaskattur sem af vegamálum sem aftur gengur inn í ríkissjóð í VASK-uppgjörinu er dreginn frá, aðeins 6.193 millj. nettó eða rétt 32%, minna en þriðjungurinn af álögum á bifreiðar og umferð upp á 19,4 milljarða, renna til eiginlegra framkvæmda í vegamálum, nettó. Þó að við tökum brúttótöluna og sleppum virðisaukaskattsuppgjörinu, notum niðurstöðutölu vegáætlunarinnar hér, þ.e. 6.763 millj., þá eru það rétt tæp 35% af 19,4 milljörðum. Þetta hlutfall lækkar úr 40% á síðasta ári í 35% á þessu eða sambærilega prósentu ef notuð er lægri talan miðað við nettóvirðisaukaskattsuppgjör. Þetta er eitthvert óhagstæðasta hlutfall sem umferðin hefur búið við í langan tíma og er þó skattbyrðin líklega meiri en nokkru sinni fyrr. Herra forseti. Þjóðin hefur heyrt hæstv. samgrh. í gamanþáttum endurtaka í sífellu orð um það að hann sé að fljúga á stolnum fjöðrum Framsóknar. Ég óttast að flugið fari að daprast hjá hæstv. ráðherra og í vændum sé mikil brotlending hvaðan sem fjaðrirnar eru ættaðar sem hingað til hafa haldið hæstv. ráðherra uppi. Hvort þær eru lánaðar eða stolnar, um það hirði ég ekki, en hitt er ljóst að það horfir illa með hið glæsta flug hæstv. ráðherra í samgöngumálunum nú um stundir.

[14:10] Herra forseti. Það er einungis tvö atriði. Í fyrsta lagi er sá skilningur uppi milli fjmrn. og samgrn. sem ég gleymdi að taka fram áðan að þær 637 millj. sem gert er ráð fyrir að fari í ríkissjóð munu koma til greiðslu á skuldum þannig að hinar mörkuðu tekjur renna allar saman til vegamála og til þess að greiða af ferjunum og er ástæðulaust að vera að reyna að draga einhverja fjöður yfir það. Í annan stað, sem var raunar mjög dæmigert fyrir málflutning hv. þm., þá talaði hann um að skerðingin á vegafénu mundi fyrst og fremst bitna á hinum almennu og miðlungsstóru verkefnum úti á landi, minni verktökum úti á landi tók hann sérstaklega fram og sá ástæðu til að biðla til þeirra. Þetta er þvert ofan í staðreyndir. Það er gert ráð fyrir því í þessu þskj. að almennur niðurskurður verði rúm 18% en niðurskurðurinn á framkvæmdaátakinu sem m.a. stendur undir stórframkvæmdunum í Reykjavík verði 36 eða 37% eða helmingi meiri. Samt sem áður kemur hv. þm. hér og er að reyna að halda hinu gagnstæða fram, auðvitað til þess að reyna að vekja ranghugmyndir um það sem hér er lagt fyrir og einskis annars.

[14:12] Herra forseti. Ég held að hæstv. samgrh. hefði átt að skammast til þess áðan að flytja almennilega framsöguræðu fyrir tillögunni og reyna að skýra málin. Það er von að maður spyrji út í ýmislegt þegar engar upplýsingar eru veittar, hvorki í þskj. né ræðunni. Ég vil í fyrsta lagi spyrja út af þessu sem ég hafði heyrt hæstv. samgrh. segja áður: Hvar liggur þetta fyrir skriflega þannig að þingið geti treyst því, þetta sem hann kallar skilning milli samgrn. og fjmrn.? Er hæstv. fjmrh. tilbúinn til að leggja á borðið undirritað samkomulag um það að öll skerðingin á mörkuðum tekjum í ríkissjóð bæði á fyrri árum og nú komi til frádráttar þeirri skuld sem stofnað var til með lántökum á síðasta kjörtímabili? Hæstv. samgrh. reynir að bjarga sér út úr vandanum þegar að honum er sótt trekk í trekk með þessu orðalagi. Ég óska eftir því að þetta mál verði upplýst. Ég treysti illa hæstv. fjmrh. í þessum efnum, ekki vegna þess að hann sé óheiðarlegur eða tvöfaldur í roðinu, heldur vegna þess að ég veit að hann hefur ítrekað reynt að halda hinu gagnstæða fram. Í öðru lagi fullyrði ég að niðurskurðurinn mun bitna mjög þungt á almennum miðlungsstórum og smáum verkum --- vegna hvers? Vegna þess að til viðbótar niðurskurðinum sem slíkum hefur verið boðið óvenjumikið út af stórum verkefnum nú á síðustu mánuðum. Vegagerðin hefur verið á fullu við að bjóða út verk sem ýmist eru undir liðnum stórverkefni eins og Gilsfjörður eða á höfuðborgarsvæðinu eins og Ártúnsbrekka. Það eru Mývatnsöræfi og það eru mörg fleiri stór verkefni, bæði innan almennu vegáætlunarinnar og þau sem falla undir stórverkefni eða framkvæmdaátak. Það er þar af leiðandi einfaldlega svo lítið eftir sem ekki er búið að ráðstafa að almennu verkin og miðlungsstóru verkin hljóta að þurfa að taka þann niðurskurð á sig í ríkum mæli. Ég veit að þetta á eftir að koma í ljós. Hæstv. ráðherra getur mín vegna reynt að halda öðru fram, en staðreyndirnar munu að lokum tala sínu máli.

[14:14] Herra forseti. Ég tók einmitt fram í minni frumræðu að það væri helmingi meiri niðurskurður á framkvæmdaátakinu heldur en á hinni almennu vegagerð. Það var sérstaklega tekið fram og ég rakti það að sú aðferð bitnaði sérstaklega á Norðurl. e. og Stór-Reykjavíkursvæðinu. Mér finnst dálítið undarlegt af hv. þm. að láta eins og hann hafi verið fjarverandi rétt á meðan framsöguræðan var flutt og getur ekki afsakað ranghugmyndir sínar eða skrök með því að ekki hafi verið gerð grein fyrir því í frumræðu.

[14:14] Herra forseti. Framsögðuræðan var ekki lengri en svo að ef maður hefði geispað óvart á meðan hún var flutt, þá hefði maður misst af henni. Í henni voru bókstaflega engar upplýsingar. Engar. Ég hef aldrei heyrt ráðherra flytja framsögu fyrir meiri háttar framkvæmdaáætlun sem hefur verið jafnsnautleg og þessi. Ræðuhöld hæstv. ráðherra nú um að niðurskurðurinn bitni sérstaklega illa á Reykjavík og Norðurl. e. vegna þess að hann sé að talsverðu leyti af framkvæmdaátakinu, hvað segir það, hæstv. ráðherra? Það segir auðvitað að þessi kjördæmi fengu óvenjulega mikið á meðan framkvæmdaátakið var. Það var aðferð í og með til þess að breyta skiptaprósentunni að nota höfðatölureglu, sem er heimskulegur mælikvaði fyrir samgöngukerfið, vegna þess að stærð kjördæmanna, lengd vegakerfisins, ástand vegakerfisins og ýmsir aðrir þættir eiga að koma þar inn í myndina. Auðvitað tekur umferðarþunginn í einhverjum mæli mið af fólksfjölda, enda er hann mældur og kemur inn í þær viðmiðanir sem notaðar hafa verið. Þetta segi ég ósköp einfaldlega út frá efni málsins og hæstv. ráðherra er þá í raun að segja að þetta bitni á þessum kjördæmum vegna þess að þeim hafi verið hyglað sérstaklega umfram skiptaprósentuna eins og hún var í gegnum þessa aðferð. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra hafði enga tilburði uppi til að svara hinni spurningunni, þeirri fyrri. Hvar liggur það fyrir skriflegt? Getur hæstv. ráðherra reitt það fram fyrir þingið að fjmrh. sé búinn að samþykkja að þetta verði svona? Er til skriflegt samkomulag um þetta? Mér nægir ekki, með fullri virðingu fyrir þessum hæstv. ráðherrum, --- hæstv. ráðherrum, á ég að segja, er það ekki, herra forseti, það er ekkert undanfæri með það. Mér nægir ekki að það sé sagt hér að að liggi fyrir skilningur. Það er enginn frágangur á stóru, mikilvægu hagsmunamáli af þessu tagi. Ég vil fá um þetta skýrari svör.

[14:17] Virðulegi forseti. Í beinu framhaldi af orðræðum hæstv. samgrh. og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, fyrrv. samgrh., um hvað sagt var og ekki sagt í annars hógværri og stuttri ræðu hæstv. ráðherra, þá held ég að það sé ástæða til þess að taka það fram að vissulega nefndi hæstv. ráðherra það að skera ætti niður helmingi meira þegar kæmi að framkvæmdaátaki. Honum láðist hins vegar fullkomlega að færa rök fyrir þeirri ákvörðun og ég hlýt eðlilega að kalla eftir þeim. Mín skoðun er nefnilega að sú stefnumörkun hafi verið skynsamleg, sem mótuð var einkum og sér í lagi í tíð fyrri ríkisstjórnar um að ráðast í stórar og kostnaðarsamar framkvæmdir með þeim hætti sem þá var ákveðið, með því að laða að nýtt fjármagn sem loksins gæfi möguleika á því að ráðast í stór og brýn verkefni með fjármagn að baki þannig að hægt væri að ljúka þeim á tiltölulega skömmum tíma. Hér er verið að víkja frá þessari annars skynsamlegu stefnu og smáskammtalækningar skulu upp teknar á nýjan leik. Því spyr ég beint út: Hvaða rök liggja að baki því að fjármagn til framkvæmdaátaks skuli skorið niður um 37% eða þar um bil en almenni niðurskurðurinn, hinn flati á flestalla aðra liði skuli vera í kringum 18%? Ég er þessu ósammála og vil heyra gild rök fyrir tillöguflutningi af þessum toga. Ég er líka þeirrar skoðunar að þegar fyrir liggur að tiltölulega nýsamþykkt vegáætlun eða ársgömul skuli brotin mélinu smærra, þá sé ekki hjá því komist að horfa lengra fram í tímann en út þetta ár og að menn hljóti að kalla eftir skýrum svörum forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar, ekki eingöngu hæstv. samgrh. sem ég hygg að hafi orðið að lúta í lægra haldi við fjárlagagerð sl. árs, heldur og oddvita ríkisstjórnarinnar. Með öðrum orðum er þetta ný stefna í vegamálum, þessi samdráttar- og niðurskurðarstefna sem þar ræður nú ríkjum sem við megum vænta að muni halda áfram út þetta kjörtímabil varðandi þetta sem Framsfl. bar með sér inn í þetta ríkisstjórnarsamstarf eða hvað er annars á seyði? Er um tímabundið vandræðaástand að ræða? Þetta verðum við að vita því að eðlilega getur þingið ekki rætt þessi mál svo með nokkru viti sé án þess að sjá lengra fram í tímann en út þetta ár. Ekki síst í ljósi þess, virðulegi forseti, að þær tölur sem er að finna í þessari till. til þál. segja í rauninni ekki nema hálfa sögu. Í samgn. þingsins var lauslega fjallað um þessa till. til þál. á dögunum án þess þó að hún væri formlega þar fyrir nefndinni, og tel ég að það hafi verið skynsamleg vinnubrögð. Ég bað þá um upplýsingar frá Vegagerðinni um það hvaða skuldir og skuldbindingar væri við að etja á yfirstandandi ári sem mætti orða þannig: Hvað í raun er til ráðstöfunar þegar allt kemur til alls því að þær tölur sem er að finna á bls. 4 í kafla 2 um skiptingu útgjalda segja ekki nema hálfa sögu. Þar er eingöngu að sjá heildartölur, en ekki að neinu getið um þær skuldbindingar sem þegar liggja fyrir. Ég fékk þetta í hendur núna skömmu fyrir þessa umræðu og var að reyna að glöggva mig á þessu og reikna þetta í huganum og mér sýnist í fljótu bragði, virðulegi forseti, að til að mynda á höfuðborgarsvæðinu þar sem 431 millj. er varið til stofnframkvæmda, þá séu rúmlega 300 millj. kr. bundnar til þess að greiða skuldir vegna þegar afstaðinna framkvæmda. Þar vegur langþyngst skuldbinding sem á sér sögu frá 1989 eða 1990, ef ég man rétt, frá því að núv. hæstv. forsrh. gegndi störfum borgarstjóra og þar er afborgunin 193 millj. kr. Fleiri tölur má nefna undir þessum lið, 68 millj. vegna gatnamóta við Ásbraut þannig að þegar allt kemur til alls, þá er býsna lítið til skipta og hið hefðbundna verklag og þau hefðbundnu vinnubrögð sem hér hafa átt sér stað í þinginu, að þingmannahópar komu saman og reyni að ráðstafa þeim fjármunum sem til staðar eru í samráði við Vegagerð og ráðuneyti, fara fyrir lítið að þessu sinni því að það er ekkert til skiptanna. Það er nákvæmlega ekkert til skiptanna. Þær orðræður sem hér áttu sér stað milli hæstv. ráðherra og fyrrv. ráðherra um það hvað tölurnar segðu í raun og sanni voru merkilegar fyrir sínar sakir, en það eru fleiri feluleikir sem í gangi eru og þess vegna er nauðsynlegt að upplýsa það að þessar tölur í tillögunni sjálfri segja ekki nema hálfa sögu. Samkvæmt þessari skrá Vegagerðarinnar virðast það vera 24 verkefni sem eru skuldbindandi á yfirstandandi ári til stofnvegahluta vegáætlunar 1996. Þar af er 18 þeirra lokið og ekki um annað að ræða en borga þær skuldir sem fyrirliggjandi eru þannig að það þrengist hagur strympu svo ekki sé fastar að orði kveðið. Ég held líka, virðulegi forseti, að hjá því verði ekki komist á þessum tímapunkti þegar menn ræða annars vegar stefnumörkun í vegamálum á grundvelli skynsamlegrar stefnu um að verja stærri hluta til stórverkefna og hugsanlegrar framkvæmdaáætlunar, þá með nýjum peningum, að menn skoði það og ræði hispurslaust hvort sú skiptiregla sem hér hefur ráðið ríkjum um nokkurt skeið sem byggir á líkingunni, þríliðunni kostnaður/ástand/arðsemi, hvort hún sé ekki með þeim hætti við þessar aðstæður að menn hljóti að fara ofan í þá sauma og skoða upp á nýtt. Ég tel, ekki síst í ljósi þeirrar tillögu sem hér liggur fyrir um harkalegan niðurskurð á framlagi á þessu svæði, á Stór-Hafnarfjarðarsvæðinu, og raunar á sunnanverðu Reykjanesi, að ekki verði hjá því komist að menn fari ofan í þessa skiptingu, þ.e. kostnað/ástand/arðsemi, og gaumgæfi það hvort hún sé skynsamleg miðað við þær aðstæður sem nú eru. Ég dreg það mjög í efa og mun þess vegna sem fulltrúi míns flokks í samgn. ræða þau mál og velta upp ýmsum kostum í því sambandi. Því að þótt fyrri hv. ræðumaður, Steingrímur J. Sigfússon, hafi gert það að umtalsefni að vissulega þyrftu menn að skoða þessi mál með hliðsjón af stærð kjördæma, þá þurfa menn líka að velta fyrir sér hversu vigtin varðandi arðsemina og umferðarþungann eigi að vera í hlutfalli þar við. Þar er ekkert rétt og satt, en við höfum búið við þessa formúlu nú um nokkurra ára skeið og ég held að það sé tími til þess kominn, ekki síst þegar þrengist hagur og fjármagn minnkar, að við endurmetum hana og ég mun beita mér fyrir því. Virðulegi forseti. Þegar þessi mál eru rædd er það meginatriði að við erum nú að ræða þau á grundvelli ákvarðana sem þegar hafa verið teknar að þessum hluta, nefnilega þeirra ákvarðana sem ríkisstjórnarmeirihlutinn tók við fjárlagagerðina í desember sl. Ég endurtek að þar var valtað yfir hæstv. ráðherra og hann skilinn eftir með sárt ennið og ríkisstjórnin markaði sér nýja stefnu í vegamálum, bæði á höfuðborgarsvæðinu, hér í þéttbýlinu og ekki síður er það merkilegt að með tilkomu Framsfl. í ríkisstjórn, sem á sitt mesta fylgi úti um landið, þá skuli þeir sýna sitt rétta andlit í enn einu málinu með þessum hætti. Það hefur vissulega margt merkilegt gerst á tiltölulega skömmum tíma, virðulegi forseti, níu mánuðum eða svo, og margir sýnt nýtt andlit, hugsanlega í einhverjum tilvikum sitt rétta. En þetta allt munum við auðvitað ræða miklum mun betur, virðulegi forseti, og ég mun ekki láta mitt eftir liggja í því sambandi. Það verður ekki hjá því komist við þessa umræðu að nefna það að þær tölulegu niðurstöður sem við okkur blasa gera það að verkum að við Reyknesingar til að mynda horfum til þess að lítið muni nú þokast í því stóra og mikilvæga verkefni sem endurbætur á Keflavíkurvegi eru. Ég veit að áhugi hæstv. ráðherra liggur ekki á því svæðinu, mig rekur minni til þess núna að á þessu hausti átti hann orðræður einmitt við hv. þm. Siv Friðleifsdóttur um þau mál og þar hitti skrattinn ömmu sína og þau náðu langt í frá saman í þeim efnum. Það er mál sem við hljótum líka að ræða mun nánar enda þótt ég geri mér ljóst að hinar peningalegu stærðir geti varla gefið manni miklar vonir um það að úr því brýna máli og fleiri ámóta rætist á yfirstandandi ári.

[14:28] Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykn. sagði að hér hefði orðið stefnubreyting í vegamálum og væru teknar upp smáskammtalækningar á ný eins og hann orðaði það. Ég viðurkenni að það er stefnubreyting þarna. Það er gengið á framkvæmdaátakið. Ég var ekkert hrifinn af þeirri skiptingu á sínum tíma og harma það ekki þó að þar sé breytt um. Hins vegar er almennur niðurskurður til vegagerðar til þess að ná markmiðum í ríkisfjármálum á næstu tveimur árum um að reka ríkissjóð án halla. En ég verð að segja það að mér finnst til nokkurs mikils ætlast frá þjóðhagslegu sjónarmiði ef hv. þingmenn á höfuðborgarsvæðinu ætlast til þess að það sé fullur dampur á vegagerð ofan í allar þær stórframkvæmdir sem hér eru fyrirhugaðar og ofan í þær miklu framkvæmdir sem þingið var að gefa grænt ljós á fyrir jól með litlum fyrirvara og allir stóðu að í rauninni, um jarðgöng undir Hvalfjörð. Ég tel að við þessar aðstæður sé rétt að draga aðeins úr í framkvæmdaátakinu þó ég sé með því ekki að mæla gegn vegaframkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu eða gera lítið úr þeirri þörf.

[14:30] Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki miklu við þessa ræðu hv. þm. að bæta. Hún er nánast orðrétt sú sem hann hélt í desembermánuði sl., ef út eru tekin vegamál og inn eru sett heilbrigðismál. Hann hefur ákveðna fasta ræðu sem hann flytur þegar hann reynir að verja svikin loforð Framsfl. hvort heldur er á vettvangi velferðarmála eða vegamála. Þar er sama ræðan notuð og út af fyrir sig undrar engan. En ég segi það eitt, virðulegur forseti, fullur dampur eða fullur dampur ekki, það má eitthvað á milli vera því að hér eru menn ekki að ræða um neina smápeninga þegar kemur að niðurskurði þessa málaflokks, nálægt 1 milljarði kr. og eins og ég gat um í fyrri ræðu minni eru stórar fjárupphæðir bundnar í framkvæmdum sem þegar eru afstaðnar og munu því ekki koma til nýframkvæmda á yfirstandandi ári. Þar gildir það sama um höfuðborgarsvæðið og dreifbýlið. Ég er viss um það, virðulegi forseti, að eitthvað hefur tónninn verið annar í hv. þm. Jóni Kristjánssyni frá Austurlandi á vordögum í apríl heima í héraði en aftur núna. Það er heldur betur alveg ljóst, virðulegi forseti.

[14:32] Herra forseti. Það má rétt vera að ég hafi líka haldið ræðu í desember. Hins vegar er nauðsynlegt að halda sömu ræðurnar aftur og aftur ef hv. þingmenn skilja þær ekki og ég mun halda áfram að gera það. 

[14:33] Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykn., Guðmundur Árni Stefánsson, spurði hvernig á því stæði að svo mikið væri skorið niður af framkvæmdaátaki sem raun ber vitni eða um 36--37%. Skýringin er sú sem ég sagði í frumræðu minni að það er ekki gert ráð fyrir því að taka á þessu ári lán til framkvæmdaátaksins eins og áður hafði verð gert, heldur að tekjurnar rynnu til framkvæmda jafnóðum og þær féllu til. Þetta er skýringin á því. Það eru um 1.672 millj. kr. sem bókað er að Vegagerðin skuldi ríkissjóði og eins og ég sagði er gert ráð fyrir því að þau framlög sem renna nú í ríkissjóð fram yfir það sem áður var muni renna til greiðslu á þessum fjármunum. Finnst mér sjálfsagt vegna ummæla hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hér áður að það mál verði tekið fyrir í samgn. og ekki nema augljóst að það er bæði rétt og sjálfsagt að það verði gert. Um hina sérstöku skuld til Reykjavíkur, 193 millj. kr. á ári, þá er gert ráð fyrir því að hún greiðist upp á árinu 1998, en það fé er tekið af óskiptu þannig að það er ekki tekið af fé höfuðborgarsvæðisins. Á hinn bóginn hefur höfuðborgarsvæðið ekki í annan tíma fengið hlutfallslega meira til gatnagerðar eða vegagerðar á þessu svæði en eftir að ég varð samgrh.

[14:35] Virðulegi forseti. Ég hygg að hæstv. ráðherra eigi að njóta sannmælis og samkvæmt þeirri töflu sem við þingmenn fengum rétt fyrir þessa umræðu, þá kemur það vissulega fram að í auknum mæli hefur verið veitt fé til brýnna og mikilvægra verkefna á höfuðborgarsvæðinu og hafi hæstv. ráðherra í síðustu ríkisstjórn þakkir fyrir. En nú bregður svo við að þeirri sókn er ekki haldið áfram. Hæstv. ráðherra gerði tilraunir til þess að skýra út þann talnagrunn sem að baki þessari þáltill. liggur og ég hlýt að hlusta og taka mark á. Það er hins vegar augljóst af hans svörum að það er margt óútskýrt og ýmis talnagrunnur að baki þeim tölum sem hér er að finna sem menn þurfa að gaumgæfa miklu mun betur til þess að það liggi ljóst fyrir hvaða fjármunir það eru í raun sem menn hafa til ráðstöfunar til vegamála á árinu 1996 og hvaða fjármuni þeir hafa ekki. Það er alls ekki ljóst og þarf miklu greinarbetra yfirlit þar um en nú þegar liggur fyrir.

[14:36] Herra forseti. Eins og ég sagði áður munu fulltrúar Vegagerðar fara yfir vegáætlun með þingmönnum einstakra kjördæma. Þar verður farið yfir það hvernig sakir standa varðandi hverja framkvæmd. Sums staðar hafa verk unnist betur en annars staðar. Sums staðar hafa menn flýtt verkum þar sem það hefur verið talið hagkvæmt eins og gengur og allar þessar upplýsingar liggja fyrir og er unnið samkvæmt venju að þeim málum nú.

[14:37] Herra forseti. Það er ekki meiningin að fara efnislega yfir ræðu hv. þm. Guðmundar Árna hér, en það var eitt sem fram kom í máli hv. þm. sem er alrangt og mér þykir ástæða til þess að halda til haga og segja sannleikann í því. Hv. þm. sagði að fylgi Framsfl. væri aðallega úti á landsbyggðinni. Það er alrangt og algjör della. Fylgið er nánast eins á höfuðborgarsvæðinu og úti á landsbyggðinni og það ættu hv. þm. að þekkja að í atkvæðum er þetta nánast jafnt. Það er hins vegar þannig að vegna kosningalöggjafarinnar eru einungis fjórir þingmenn Framsfl. af höfuðborgarsvæðinu en 11 af landsbyggðinni og ég hef einmitt látið kosningalöggjöfina mikið til mín taka á þessu þingi af því að mér þykir hún mjög óréttlát. Hv. þm. ætti að þekkja þetta mál mjög vel af því að hv. þm. er í kjördæmi mínu, í Reykjanesi en þar fengum við 8.809 atkvæði í síðustu kosningum sem er besti árangur Framsfl. í þessum kosningum. Næst kom Norðurl. v.

Eru ekki vegamál á dagskrá?

Mér þykir rétt að halda þessu til haga af því að mér finnst það mjög alvarlegt ef hv. þm. fara með ósannindi. Hið rétta er að Framsfl. er með jafnt fylgi á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni.

[14:39] Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. að Framsfl. hefur allt of mörg atkvæði í Reykjaneskjördæmi og Reykjavík og því breytum við náttúrlega í næstu kosningum, það liggur í augum uppi. En hitt getur ekki verið mitt vandamál að Framsfl., eins og hv. þm. sagði raunar sjálf, skilar inn á þing allt of mörgum, eru það ekki 16 í allt, 12 dreifbýlisþingmönnum og 4 þéttbýlisþingmönnum og málflutningur og stefna flokksins auðvitað ber þess glöggt vitni. Það er auðvitað mitt vandamál og okkar hinna sem hér erum á þingi og raunar þjóðarinnar allrar, en staðreyndin er sú að hlutfallslega --- og ég vísaði til þess --- er Framsfl., t.d. í kjördæmi hv. þm. Jóns Kristjánssonar sem ætlar að svíkja kosningaloforðin frá í apríl í vegamálum og heilbrigðismálum, að skila inn 40--50% atkvæða. Það er náttúrlega hinn alvarlegi þáttur málsins og mun alvarlegri í ljósi þess að þannig hafa Austfirðingar þurft að búa við þetta árum og áratugum saman en sem betur fer er það þannig í Reykjaneskjördæmi að menn geta lagfært þetta slys bara eftir fjögur ár og það verður auðvitað gert.

[14:40] Herra forseti. Þetta var afar merkileg ræða sem hv. þm. flutti, að segja að úrslit síðustu kosninga væru slys. Hv. þm. tók þátt í kosningabaráttunni eins og aðrir og ef hv. þm. kallar það slys að Framsfl. fékk þar 8.809 atkvæði, þá er hv. þm. að gefa kjósendum langt nef og það er þá rétt að kjósendur viti það.

[14:41] Virðulegi forseti. Við erum vissulega ekki að ræða hér vegamál en þó þannig að einmitt á þessum vettvangi, og það kalla ég slys, þegar hv. kjósendur í Reykjaneskjördæmi og raunar víðar um landið trúðu loforðum frambjóðenda Framsfl. eins og í vegamálum, eins og í margföldun Keflavíkurvegar, eins og í kjördæmamálum, eins og í sjávarútvegsmálum gagnvart smábátakörlunum, eins og í heilbrigðismálum. Ég gæti farið yfir sviðið og það kalla ég slys þegar pólitíkusar komast upp með það að ljúga sig inn á þing. Fyrirgefðu orðbragðið, virðulegi forseti.

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gæta orða sinna.

[14:42] Virðulegi forseti. Sú var nú tíðin að vegáætlun var nánast heilagt plagg og öldungis fáheyrt að menn léðu máls á niðurskurði til vegamála. Mig rámar í það minnsta í hörð viðbrögð margra þegar ég leyfði mér að benda á þennan málaflokk sem aflögufæran þegar verið var að fást við lítils háttar halla á ríkissjóði fyrir rúmum áratug. Það virtist þá ganga guðlasti næst. Nú er hins vegar svo komið að milljörðunum er sveiflað til og frá í þessum málaflokki eins og öðrum. Það er klipið af mörkuðum tekjustofnum til vegagerðar og halað inn í ríkissjóð til annarra nota og framkvæmdaátak svokallað fær ekki að standa óáreitt út árið. Sjálfsagt láta þingmenn þetta frekar yfir sig ganga nú en fyrir áratug eða meira þegar ástand vega var ólíkt verra en er þó orðið núna. En vissulega er margt ógert enn þá eins og við erum öðru hverju minnt á í þingsölum þegar deilt er um brýr, göng og vegi hér og þar. Það er því engin spurning að það munar um minna en þær breytingar sem hér eru lagðar til á ársgamalli vegáætlun. Þær breytingar sem áætlaðar eru á mörkuðum tekjum í ljósi reynslu af innheimtu og skilum eru eðlilegar, en um aðrar breytingar mætti endalaust deila, einkum þá tölu sem sýnir ásælni ríkissjóðs eftir stærri og stærri bita af mörkuðum tekjum. Í rauninni má það teljast stórmerkilegt að svo fámenn þjóð sem við Íslendingar erum og í svo stóru landi og erfiðu yfirferðar skuli þó hafa tekist að gera vegakerfið þannig úr garði sem við nú þekkjum. En það hefur kostað okkur mikið fé og það á eftir að kosta okkur mikið fé að bæta það enn frekar og halda því við. Það eru notendur þessa vegakerfis eða öllu heldur bílaeigendur sem hafa staðið undir þessum framkvæmdum með sköttum á eldsneyti og öðru sem tilheyrir. Þeir greiða margfaldar álögur á bensíndropann og þeir greiða þungaskatt og bifreiðagjöld og alls konar gjöld langt umfram þær upphæðir sem síðan eru nýttar til vegamála. Bílaeigendur hafa reyndar oft stunið undan þessum álögum en huggað sig við að þeir nytu góðs af þeim aðgerðum sem þær rynnu til. Vaxandi kurr í þeirra röðum er svo sannarlega skiljanlegur með tilliti til sívaxandi ásælni ríkissjóðs í þessa tekjustofna til annarra þarfa. Vissulega ber þó að líta til þess að notkun bifreiða og annarra farartækja hefur margvíslegan annan kostnað í för með sér fyrir samfélagið heldur en bara gerð og viðhald vega, brúa og jarðganga. Sá kostnaður felst m.a. í heilbrigðisþjónustu af ýmsu tagi því umferðin kostar samfélagið svo sannarlega háar upphæðir vegna slysa og óhappa sem erfitt er að meta nákvæmlega til fjár. Ef menn væru sammála um þá skoðun að umferðin ætti að standa undir sjálfri sér í einu og öllu, þar með töldum öllum afleiddum kostnaði, þá er út af fyrir sig ekki fráleitt að ætla að þeir 17--18 milljarðar sem plokkaðir eru af bíleigendum með ýmsu móti séu réttlætanlegir þegar allt kemur til alls, en sennilega er málið ekki svona einfalt. Þegar að útgjaldaþættinum kemur í þessari tillögu þá hlýtur maður að velta fyrir sér og hafa áhyggjur af hvað verði undan að láta þegar um svo mikinn niðurskurð er að ræða. Tölurnar á blaðinu segja manni það eitt að heildartalan minnkar um rúmar 900 millj. kr. og flestir liðir fá að kenna á því miðað við gildandi vegáætlun. Niðurstaðan verður sjálfsagt svipuð og í heilbrigðisgeiranum sem verið hefur mest til umræðu þessar vikur og mánuði. Það verður reynt að auka hagræðingu og nýta féð á sem hagkvæmastan hátt eins og reynt hefur verið á undanförnum árum með reyndar ágætum árangri, þ.e. með þeim árangri að tekist hefur furðuvel að ég tel að halda langtímaáætlun. Það hefur t.d. verið gert með því að slá af kröfum og áætlunum um t.d. breidd bundins slitlags og fleira þess háttar. Það verður hins vegar að segjast eins og er að þar með hefur að mínum dómi um leið verið slegið af öryggisþættinum sem er vissulega hið versta mál. Því að mjórri vegir eða mjórra bundið slitlag býður heim hættu þegar bílar eru að taka fram úr eða mætast á vegum úti á landsbyggðinni. Auk þessa munu biðlistar lengjast rétt eins og aðgerðalistar sjúkrahúsanna. Framkvæmdir munu færast aftur eða kannski öllu heldur fram í tímann um mánuði eða jafnvel ár. Það verður erfitt að takast á við þessa stöðu í þingmannahópunum. Ég þekki það a.m.k. úr mínu kjördæmi þar sem brýn og stór verkefni bíða í hrönnum. Umferðin eykst ár frá ári og kallar á dýrar lausnir, breikkun vega, sérhönnuð vegamót, göngubrýr og undirgöng, lýsingu og önnur öryggisatriði, auk þess sem brýnt er að huga að hjólreiðabrautum og reiðvegum. Það er hins vegar um þetta síðasttalda að segja að hjólreiðabrautir falla ekki undir verkefnasvið Vegagerðarinnar. Hér liggur að vísu fyrir Alþingi frv. sem er til umfjöllunar í nefnd um að hjólreiðabrautir verði felldar undir verkefnasvið Vegagerðarinnar. Fyrsti flutningsmaður er hv. þm. Svavar Gestsson og ég hef þegar lýst yfir stuðningi við það frv. En það hefur ekki verið afgreitt og ekki að vita hvernig fer um það. Til reiðvega eru áætlaðar 10 millj. kr. og segir sig nú sjálft að ekki verður mikið gert fyrir þá upphæð. Þetta verður gríðarlega erfitt dæmi. Sem dæmi má nefna að sjáanlega færist vegurinn milli Grindavíkur og Þorlákshafnar, sem við þingmenn Reykn. höfum flestir ef ekki allir mikinn áhuga á, inn í blámóðu framtíðarinnar. Áætlanir voru uppi um framkvæmdir fyrir um það bil 1 milljarð kr. á höfuðborgarsvæðinu á þessu ári. En eins og kemur fram í athugasemdum við þáltill. er nú gerð tillaga um 431 millj. kr. framlag til höfuðborgarsvæðisins og þar af fara 193 millj. kr. til greiðslu skuldar við Reykjavíkurborg. Þannig að eftir standa aðeins 238 millj. kr. til allra þeirra mörgu og dýru framkvæmda sem eru á biðlistanum á þessu svæði. Það er vægast sagt ótrúleg staða. Það er því ekki að ófyrirsynju sem forsvarsmenn sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu komu saman í desember og ályktuðu þess efnis að það stefni í óefni í þessum málum þegar svona er staðið að verki. Þeir minna á að mörg aðkallandi verkefni hafa setið á hakanum á höfuðborgarsvæðinu um árabil. Fyrirhugaður niðurskurður á nauðsynlegu framkvæmdaátaki er áætlaður um þriðjung aðeins ári eftir að um átakið var samið og það mun leiða til röskunar á framkvæmdaáætlunum og valda drætti á brýnum úrbótum. Enn fremur muni slíkur niðurskurður grafa undan þeirri víðtæku samstöðu sem náðist um forgangsröðun framkvæmda við þjóðvegi á höfuðborgarsvæðinu og ég tek undir þær áhyggjur. Sú samstaða sem þarna er vitnað til var merkur áfangi og fagnaðarefni sem menn bundu vonir við en sú samstaða leiðir ekki til þess sem menn ætluðu ef svona er staðið að verki. Þeir minna á þetta framkvæmdaátak en samkvæmt því var gert ráð fyrir að 578 millj. kr. yrði varið til þessa verkefnis á höfuðborgarsvæðinu árið 1996 en það er áætlað nú í heild sinni aðeins 650 millj. kr. Því má heldur ekki gleyma að ríkið hefur skorið niður framlög til annarra framkvæmda á þess vegum sem eykur enn á þrýstinginn í þessum geira og úti um landið, þ.e. utan suðvesturhornsins, er um það talað að þar sem framkvæmdir vegna stækkunar álvers og fleiri þátta séu ýmist hafnar eða í uppsiglingu þá sé sanngjarnt að láta byggðir utan höfuðborgarsvæðisins síður gjalda niðurskurðar í vegaframkvæmdum. Þetta sjónarmið heyrðist m.a. hjá hv. formanni fjárln. hér áðan og kom ekki á óvart. En þetta stangast svo aftur á við vaxandi þörf á suðvesturhorninu einmitt vegna þessara framkvæmda svo og að sjálfsögðu vegna þess að umferðaraukningin er almennt mest á þessu svæði. Þannig er þetta dæmi allt hið erfiðasta viðureignar. Það er svo aftur allt önnur saga að sú var tíðin að þingmenn Reykjavíkur létu sig þessi mál litlu varða og höfðu engan áhuga á að hafa áhrif á skiptingu vegafjár eða tryggja framlög úr ríkissjóði til framkvæmda við innkomuleiðir í borgina og aðalsamgönguleiðir hennar. Það voru þingmenn Reykn. sem tóku það hlutskipti á sínar herðar. Og það var ekki fyrr en fyrir u.þ.b. sex árum að farið var að leita leiða til að réta hlut Reykjavíkur sem er náttúrlega ekkert einkamál borgarinnar heldur allra landsmanna sem eiga hana að höfuðborg. Niðurstaðan varð sú þegar farið var að skoða þessi mál að svo mjög hefði hallað á Reykjavík árum saman að samningur var gerður um sérstakar greiðslur ríkisins til borgarinnar til að greiða fyrir ýmsar framkvæmdir sem borgin hefur lagt út fyrir en eiga að greiðast úr sameiginlegum sjóðum. Þessum greiðslum er dreift á nokkur ár og þar eru komnar þessar 193 millj. sem teljast skuldagreiðslur til Reykjavíkurborgar í ár. Sömu upphæðir eiga að koma til greiðslu a.m.k. árið 1997 og 1998. Þetta er samkvæmt samningi sem þáv. borgarstjóri, Davíð Oddsson, og þáv. fjmrh., Ólafur Ragnar Grímsson, undirrituðu árið 1991. En ég treysti mér alveg til að fullyrða að þeir hafi ekki ætlast til að þessar greiðslur yrðu til þess að rýra almennt framkvæmdafé í vegamálum á höfuðborgarsvæðinu eins og nú blasir við. Herra forseti. Ég vænti þess að við eigum eftir að fá upplýsingar um ýmsa þá þætti sem felast á bak við þær tölur sem hér standa á blaði. En það verður ekki auðvelt að vinna úr þessum aðstæðum. Fyrir mér er sú spurning talsvert áleitin hvort hér sé ekki vegið að öryggisþáttum í samgöngumálum þegar enginn vegur er að mæta þörfum og kröfum vegna sívaxandi umferðar af öllu tagi.

[14:57] Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að leiðrétta misskilning sem fram kom hjá hv. þm. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig hv. þm. fær það fram að einungis 238 millj. kr. eigi að renna til höfuðborgarsvæðisins á þessu ári. Það eru rúmar 615 millj. kr. samkvæmt þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. Það er einnig misskilningur hjá hv. þm. að þær 193 millj. kr. sem fara til skuldagreiðslu til Reykjavíkurborgar bitni sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Það er ekki rétt, þessar greiðslur koma af óskiptu vegafé og þess vegna er hér um misskilning að ræða. Auðvitað verður að standa við þann lánssamning eins og aðra slíka samninga. Hann hefur því ekki verið skorinn niður. Á hinn bóginn sést í þeirri töflu sem hér hefur verið útbýtt um hversu mikið fé rennur til einstakra kjördæma að þessum 193 millj. kr. hefur verið bætt við það fjármagn sem rennur til höfuðborgarsvæðisins sem er auðvitað rétt í þeim skilningi að þær framkvæmdir sem ætlast er til að þessir fjármunir standi undir voru hér unnir á sínum tíma en það væri kannski rétt að setja þetta upp með öðrum hætti til að ekki valdi misskilningi. Ég vil enn fremur leggja á það áherslu að á undanförnum árum og eins nú hefur óvenjumikið fé runnið til vegamála þannig að ástandið er miklu, miklu betra heldur en horfur voru á t.d. fyrir fimm árum þegar síðasta ríkisstjórn var mynduð. Ég hygg að við getum alveg fullyrt að það hefur verið horft til vanda þéttbýlisins, umferðarinnar hér og hættunnar sem af of mikilli og hraðri umferð stafar með öðrum hætti en áður. Við höfum viljað koma til móts við höfuðborgarbúa að þessu leyti.

[14:59] Herra forseti. Hæstv. ráðherra áttaði sig ekki á þeim tölum sem ég fór með hérna. Á bls. 4 í þáltill. þar sem fjallað er um skiptingu útgjalda og bornar saman gildandi vegáætlun og tillaga í janúar 1996, stendur að höfuðborgarsvæðið fái 431 millj. kr., lækkun úr 484 millj. kr. Af þessari tölu, 431 millj., verður 193 millj. kr. varið til greiðslu skuldar við Reykjavíkurborg þannig að eftir standa þessar 238 millj. kr. Auk þess er vitaskuld framkvæmdaátakið en áætlað hafði verið að til þess yrði varið 1 milljarði og 32 millj. en það fer niður í 650 millj. kr.

[15:00] Herra forseti. Þetta er laukrétt hjá hv. þm. Ég kaus hins vegar að vekja athygli á þessu að þar sem þingmaðurinn tók framkvæmdaátakið inn þegar hún talaði um árið 1995 og því var eðlilegt í samanburði að gera það í báðum tilvikum. Framkvæmdaátakið var einmitt ákveðið með þeim hætti að miða skyldi við höfðatölu til þess að rétta hlut höfuðborgarsvæðisins. Þess vegna kemur vitaskuld algjörlega röng niðurstaða ef menn sleppa því í samanburðinum um það hvernig höfuðborgarsvæðið í heild sinni kemur út gagnvart öðrum kjördæmum eða byggðarlögum.

[15:01] Herra forseti. Þetta er nú kannski hálfgerður talnaleikur og ég ekki fullkomlega fim í þeim talnaleik þar sem ég hef ekki einu sinni átt aðgang að samgn. En ég vona að hv. samgn. sé búin að fjalla um umsókn Kvennalistans þannig að ég komist í þann merka hóp og geti betur kynnt mér málin. Þess vegna kann ég ekki alveg skil á því hvernig þetta framkvæmdaátaksfé skiptist á milli kjördæma. Eftir stendur sú staðreynd að framkvæmdaátaksupphæðin fer úr 1 milljarði og 32 millj. niður í 650 millj. kr. miðað við þá áætlun sem hafði verið gerð fyrir einu ári.

[15:02] Virðulegi forseti. Fyrst úr af síðustu orðum hv. 12. þm. Reykn., þá er það þannig að samgn. Alþingis barst bréf frá Kvennalistanum rétt fyrir áramótin. Strax á fyrsta fundi eftir áramót var þetta bréf tekið fyrir og þar samþykkt að eins og verið hafði á síðasta þingi ætti Kvennalistinn áheyrnaraðild að samgn. Vona ég að tilkynning um það hafi borist þingflokki Kvennalistans nú þegar. Varðandi spurninguna um með hvaða hætti sé farið með höfuðborgarsvæðið í þeirri tillögu að vegáætlun sem hér liggur fyrir þá er það þannig eins og menn vita að það var gerður sérstakur samningur milli fjmrn. og Reykjavíkurborgar og þar gert ráð fyrir tilteknum greiðslum á tilteknu ári. Við það verður staðið að sjálfsögðu. Síðan er það þannig að það sem eftir stendur af fjárveitingum til höfuðborgarsvæðisins samkvæmt liðnum 2.3.1.2. er skorið niður með nákvæmlega sama hætti og aðrir liðir í þeirri þáltill. sem er hér til umræðu. Þetta er raunar útskýrt á bls. 5 þar sem segir, með leyfir virðulegs forseta: ,,Í liðnum 2.3.1.2 Höfuðborgarsvæðið er innifalin greiðsla skuldar við Reykjavíkurborg samkvæmt samningi frá 1991. Upphæðin er bundin og því ekki skorin niður, en aðrar fjárveitingar í liðnum lækka um rúmlega 18% eins og annað.`` Þetta held ég að sé mjög skýrt. Það er fyrst tekin út fyrir sviga, getum við sagt, sú upphæð sem samningurinn milli Reykjavíkurborgar og ríkisins gerir ráð fyrir. Síðan er það sem eftir stendur skorið niður um 18% sem er hið sama og aðrir framkvæmdaliðir verða að lúta í þessari tillögu til þingsályktunar um vegáætlun.

[15:04] Herra forseti. Ég vil þakka hv. formanni samgn. fyrir upplýsingarnar. Það sem ég var að benda á í mínu máli var aðeins hversu lítið er orðið eftir til framkvæmda á höfuðborgarsvæðinu í þessum lið þegar búið er að draga þessa skuldagreiðslu frá. Sú skuldagreiðsla kom vitanlega til þegar menn fóru að skoða málin og áttuðu sig á því hversu hlutur Reykjavíkur hafði setið eftir í vegaframkvæmdum í gegnum árin. Það var aðeins þetta sem ég var að benda á og ég held að við getum öll verið sammála um að hvort sem um er að ræða Reykjavík eða önnur kjördæmi landsins þá er staðan mjög erfið.

[15:05] Forseti vill geta þess vegna umræðu sem hér átti sér stað í upphafi fundar vegna þriggja dagskrármála um fjárfestingar erlendra aðila í atvinnurekstri að það hefur verið ákvæðið að taka þau mál út af dagskrá í dag og fresta umræðu þar til síðar.

[15:06] Herra forseti. Þáltill. sú sem hér er til umræðu er lögð fram til að breyta þingsályktun um vegáætlun fyrir árin 1995--1998. Ástæðan er 863 millj. kr. niðurskurður á vegafé sem gert var ráð fyrir við gerð vegáætlunar sem samþykkt var hér á Alþingi í fyrravetur. Eins og fram hefur komið í umræðunni um þessa þáltill. virðist sú áætlun vera brostin. Ég get ekki séð annað en að það þurfi að fara í nýja áætlunargerð alveg frá grunni. Ég furða mig einnig á því hvernig þessi niðurskurður er látin bitna misjanflega á landsvæðum. Ég vil mótmæla þeirri aðferð sem beitt er, ég get ekki sætt mig við hana, að mesti niðurskurðurinn skuli bitna á höfuðborgarsvæðinu. Sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að skera mest niður fé til framkvæmdaátaks, sem er fé sem skiptist eftir höfðatölu, er alls óviðunandi, framkvæmdaátaks sem samið var um fyrir aðeins einu ári síðan. Fé undir þessum lið er aðalfé til vegaframkvæmda á höfuðborgarsvæðinu. Þetta fé er skorið niður um 37% á meðan fjármagn sem skipt er eftir kjördæmum er aðeins skorið niður um 18% eins og kemur fram í greinargerð með þáltill. Þetta er nokkuð sem ég get ekki sætt mig við sem Reykjavíkurþingmaður og spyr því hæstv. samgrh.: Hvaða pólitísku rök eru fyrir því að láta mesta niðurskurð lenda á þessu fjölmenna svæði sem höfuðborgarsvæðið er? Ég skil ekki almennilega þá skýringu hæstv. ráðherra sem kom fram í svari við spurningu hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar að niðurskurðurinn sé látinn bitna harðast á þessu svæði vegna þess að það eigi ekki að taka lán til vegaframkvæmda. Ég vil gjarnan fá nánari skýringu á því. Ég vil einnig spyrja: Er þetta með vitund og vilja framsóknarmanna í ríkisstjórninni? Reyndar er nú ekki hér neinn ráðherra frá Framsfl. í ríkisstjórninni en ég vildi einnig gjarnan fá svör við því hvort það er vilji framsóknarmanna að skera svona mikið niður á höfuðborgarsvæðinu? Og einnig hvort það sé með vitund og vilja borgarfulltrúa þeirra hér í Reykjavík. Nú rétt fyrir jólin barst okkur þingmönnum Reykv. og Reykn. bréf frá forsvarsmönnum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Þeir höfðu komið saman til fundar 19. des. sl. til að mótmæla þeim niðurskurði sem höfuðborgarsvæðið yrði fyrir í fjárlögum. Þeir samþykktu eftirfarandi ályktun, sem þeir sendu okkur þingmönnum Reykv. og Reykn. Ég ætla að fá að lesa hana, með leyfi forseta: ,,Forsvarsmenn sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu lýsa vonbrigðum sínum með þau áform sem ríkisstjórnin hefur uppi um að draga úr framlögum til framkvæmda við þjóðvegi á höfuðborgarsvæðinu. Mörg aðkallandi verkefni hafa setið á hakanum um árabil þannig að nú stefnir í óefni. Fyrirhugaður er niðurskurður á nauðsynlegu framkvæmdaátaki um þriðjung aðeins ári eftir að um átakið var samið. Það mun leiða til röskunar á framkvæmdaáætlun og valda drætti á brýnum úrbótum. Einnig er það áhyggjuefni að slíkur niðurskurður kann að grafa undan þeirri víðtæku samstöðu sem náðist um forgangsröðun framkvæmda við þjóðvegi á höfuðborgarsvæðinu. Í ljósi þessa beina forsvarsmenn sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu þeirri eindregnu áskorun til ríkisstjórnarinnar svo og þingmanna Reykjavíkur og Reykjaneskjördæmis að staðið verði við ákvarðanir um tímasteningu framkvæmda við þjóðvegi á höfuðborgarsvæðinu. Á síðasta ári ákvað ríkisstjórnin í samráði við aðila vinnumarkaðarins að beita sér fyrir sérstöku framkvæmdaátaki í vegamálum. Áætlað var að framkvæma fyrir 3.500 millj. kr. á fjórum árum og áttu fjárveitingar að skiptast eftir fólksfjölda milli landsvæða. Samkvæmt því var áformað að verja samtals 2.052 millj. kr. til þjóðvega á höfuðborgarsvæðinu á árunum 1995--1998.`` Þetta er það átak sem verið hefur til umræðu í dag og verður fyrir hvað mestum niðurskurði samkvæmt þeirri þáltill. sem hér liggur fyrir. Það vekur óneitanlega nokkra furðu að það skuli vera 18% niðurskurður á öllum liðum nema framkvæmdafénu sem er 37% og það sem ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Ég vil gjarnan kalla aftur eftir rökum fyrir því og þeim áherslum sem þar eru lagðar. Þetta er mjög alvarlegur niðurskurður sem lendir á höfuðborgarsvæðinu og raskar framkvæmdum sem þegar er hafinn undirbúningur að. Það má nefna að það er byrjað á tvöföldun Vesturlandsvegar í Ártúnsbrekku. Hér er á ferðinni verkefni sem búið er að bjóða út og verður þá að fjármagna með lántöku þannig að það sé hægt að standa við þær skuldbindingar sem gerðar hafa verið. Það mun þá að líkindum koma niður á framkvæmdum á næsta ári og það er fyrirsjáanlegt að verklok muni dragast verulega. Afleiðingar verða þær að frágangur við gatnamót við Sæbraut munu dragast og gatan verður lengur í uppnámi og slysahætta eykst í kjölfarið. Með þessari forgangsröðun á niðurskurði er ríkisstjórnin í raun að ganga á bak skuldbindingum sínum gagnvart Reykjavíkurborg og raunar skuldbindingum gagnvart höfuðborgarsvæðinu öllu. Það er sérkennilegt að ríkisstjórnin skuli ákveða mestan niðurskurð á þessu svæði þar sem framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu í vegamálum eru mjög arðsamar framkvæmdir, mun arðsamari heldur en á öðrum landsvæðum. Eins og ég kom að áðan mun þessi niðurskurður tefja margar framkvæmdir og gera það að verkum að þær munu verða mun dýrari fyrir vikið. Það er einnig líklegt eins og kom fram í bréfi frá forsvarsmönnum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu að sú samstaða sem náðist um forgangsröðun á verkefnum muni raskast og það þurfi að taka hana upp að nýju þar sem allar forsendur virðast breyttar ef áherslur ríkisstjórnarinnar ganga eftir. Ég vil einnig gagnrýna það að skera niður mest á þessu svæði sérstaklega þegar litið er til atvinnumála því hér á höfuðborgarsvæðinu er atvinnuleysi mikið og hafði nú í janúar aldrei mælst jafnmikið atvinnuleysi hér. Þá er aukning á atvinnuleysi á höfuðborgarsvæðinu mun meiri heldur en á landsbyggðinni. Það ætti að vera næg ástæða til að láta höfuðborgarsvæðið ekki líða mest fyrir niðurskurðinn. Það er fleira sem vekur upp spurningar þegar þessi mikli niðurskurður á vegafé er til umræðu. Það eru væntanleg Hvalfjarðargöng og hvernig staðið er að þeirri mannvirkjagerð. Það er ástæða til að velta fyrir sér hvernig ríkisstjórnin forgangsraðar í samgöngumálum. Nú fyrir jólin var einkafyrirtækinu Speli veitt milljarðs ríkisábyrgð vegna jarðgangagerðar undir Hvalfjörð. Hér er mjög vafasöm framkvæmd á ferðinni sem hefur verið gagnrýnd harðlega af ýmsum sérfræðingum og það eru uppi efasemdir um að fjárhagsáætlun og aðrir útreikningar varðandi þá framkvæmd standist. Fari svo að þetta fyrirtæki, sem búið er að veita milljarðs ábyrgð, verði gjaldþrota, þá sitja skattgreiðendur uppi með milljarðs útgjöld, þ.e. meiri útgjöld en nemur niðurskurðinum á vegafénu núna. Á hverju verður sá niðurskurður látinn bitna? Verður það á vegafé framtíðarinnar? Ljóst er að það verður að fara í hefðbundna vegáætlunargerð að nýju. Eftir þennan mikla niðurskurð eru allar forsendur brostnar fyrir þeirri vegáætlun og sú vinna sem lögð var í hana var nánast unnin fyrir gýg. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að ekki eigi að afmarka áætlunargerð aðeins við vegagerð heldur ættu menn að fara í gerð samgönguáætlunar þar sem framkvæmdir sem lúta að samgöngum í heild koma inn. Í því tilefni nefni ég sérstaklega flugvelli og minni enn á Reykjavíkurflugvöll sem hefur verið vanræktur og ekki fengið það viðhald sem hann hefur þurft nú undanfarinn áratug og jafnvel ártugi. Það kom fram í fréttum í gær og í umræðunni áðan að það er til viðbótarfé. Hæstv. samgrh. tilkynnti að hann hefði fundið viðbótarfé til flugvallargerðar og ætlar Akureyrarflugvelli það fé og er ánægjulegt að þar skyldi vera smuga. Ég held að heildarsamgönguáætlun í stað vegáætlunar væri í anda þeirrar vinnu sem er nú þegar hafin í samgrn. við að sameina stofnanir sem heyra undir ráðuneytið eins og sameining Siglingamálastofnunar og Vita- og hafnamálastofnunar. En ég held að við stöndum frammi fyrir því að eftir að þessi mikli niðurskurður er orðinn á vegafé verði að fara út í vegáætlunargerð að nýju þar sem forsendur virðast brostnar.

[15:17] Herra forseti. Hv. þm. spurði að því hvort það væri með vitund og vilja ráðherra Framsfl. í ríkisstjórn að þessi þáltill. hefði verið flutt og svo er að sjálfsögðu. Það var athyglisvert að hv. þm., sem bauð sig fram fyrir Þjóðvaka sérstaklega og skírskotaði mjög til þjóðarinnar, skuli í ræðu sinni áðan tala eins og niðurskurðinn bitni eingöngu á höfuðborgarsvæðinu og raunar í þeim anda að það eigi að skera enn meir af öðrum kjördæmum til þess að höfuðborgarsvæðið geti haldið hlut. Eins og hv. þm. talaði þykir honum sjálfsagt að sveitarfélög úti á landi eigi ekki í erfiðleikum með að forgangsraða verkefnum hjá sér þó að skorið sé niður en sá vandi sé einungis bundinn við höfuðborgarsvæðið. Ég hef satt að segja aldrei heyrt nokkurn hv. þm. tala af jafnmikilli þröngsýni um vegáætlun eins og hv. þm. gerði með hliðsjón af því að hann talar fyrir heilan stjórnmálaflokk. Raunar er einn af þingmönnum flokksins ekki af höfuðborgarsvæðinu heldur af öðru svæði sem er að sínu leyti fallegt og myndarlegt og heitir Dalvíkursvæði. Óhjákvæmilegt er að minnast aðeins á flugmálaáætlun þar sem tveir hv. þm. hafa mjög rætt um Akureyri, höfuðborg Norðurlands, í því sambandi. Samkvæmt fjárlögum var gert ráð fyrir því að mjög verulegur niðurskurður yrði á flugmálaáætlun enda hefur flugráð fjallað um flugmálaáætlun á nýjum grundvelli þar sem virðist sem meiri tekjur séu til ráðstöfunar en áður var ætlað en flugráði ber lögum samkvæmt að gera tillögur um það hvert fé samkvæmt flugmálaáætlun rennur. Þar á meðal er fyrrv. þm. Jóna Valgerður Kristjánsdóttir sem m.a. hefur mjög lagt á ráðin um það hvert þetta fé skuli renna og ýmsir aðrir mætir þingmenn sem ekki koma beint við þeim manni sem hér stendur. Gamall þingmaður Alþfl. Karvel Pálmason og ýmsir ágætir menn. En ég hygg að svo muni fara að ekki verði gert ráð fyrir því að taka inn í flugmálaáætlun verkefni sem þar hafi ekki verið áður heldur eru menn að velta því fyrir sér hversu mikið sé hægt að standa að þeirri flugmálaáætlun sem er nú í gildi.

[15:20] Herra forseti. Það er gott að fá það staðfest að það er vilji Framsfl. að skera mest niður á höfuðborgarsvæðinu. Það er staðfest af orðum hæstv. samgrh. að það sé vilji Framsfl. að skera mest niður hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem helmingur fylgis Framsfl. er og eins og kom fram hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur. Við skulum halda þessu til haga. Það kom fram í máli mínu áðan að 18% niðurskurður er á landsvísu á vegafé og auðvitað er það bagalegt þar sem þarf að skera niður. En langerfiðasti niðurskurðinn lendir á Reykjavík og höfuðborgarsvæðinu. 37% niðurskurður meðan það er 18% á landsvísu og það er alvarlegt, hæstv. samgrh. Það er alvarlegt. Norðurl. e. og höfuðborgarsvæðið fara verst út úr þessum niðurskurði á framkvæmdafé sem er eftir höfðatölu. Ég fagna því að hæstv. ráðherra hafi fé til að leggja í Akureyrarflugvöll og mig langar að spyrja hvort eitthvað af því viðbótarfé fari til höfuðborgarsvæðisins.

[15:22] Herra forseti. Ég hélt að hv. þm. væri kunnugt að flugmálaáætlun er í gildi og þegar verið er að tala um að minna fé renni til flugmála en þar er gert ráð fyrir er auðvitað ekki við því að búast að hægt sé að taka inn ný verkefni í stórum stíl. Við erum því að tala um að falla frá framkvæmdum með nýrri flugmálaáætlun sem lögð verður fram en ekki að bæta við. Í annan stað vil ég einungis vekja athygli á því af því að hv. þm. mismælti sig eins og raunar kom fram síðar í ræðunni að það er framkvæmdaátakið sem er skorið niður um 37% en ekki höfuðborgarsvæðið. Höfuðborgarsvæðið hefur að hluta 18% og að hluta til 37% en hann leiðrétti það síðar í ræðu sinni. Það er rétt sem kom fram að höfuðborgarsvæðið fer verr út úr framkvæmdaátakinu í bili en aðrir staðir en ég vil þá líka minna á að gert er ráð fyrir því eins og málið var afgreitt að framkvæmt verði fyrir þær 350 millj. sem út af standa á árinu 1999 um leið og tekjur vegna framkvæmdaátaksins verða til. Það er með öðrum orðum ekki gert ráð fyrir að taka lán til þess að hraða framkvæmdaátakinu heldur að láta við það sitja að framkvæma fyrir þær tekjur sem til verða á hverju ári. Auðvitað þýðir þetta frestun á framkvæmdum á Stór-Reykjavíkursvæðinu um eitt eða tvö ár ef við lítum á heildina, kannski þrjú í versta falli, en það er ekki eins og neitt stórslys hafi orðið og ég hygg að þroski sveitarstjórnarmanna á höfuðborgarsvæðinu sé þvílíkur að þeir vilji helst reyna a.m.k. að láta götur standast á þar sem endar mætast milli sveitarfélaga frekar en fara sinn hvern veginn. Þess vegna held ég að þeir hljóti að reyna að vinna saman um það hvernig rétt sé að standa að framkvæmdum hér.

[15:24] Herra forseti. Hæstv. ráðherra segir að áætlanir séu í gildi. Maður er farinn að efast um það að áætlanir gildi miklu lengur þegar skorið er niður eins og gert hefur verið undanfarið. Þess vegna hef ég haldið því fram að það þurfi að fara í áætlanagerð að nýju því að forsendur fyrir þeirri áætlanagerð sem staðið hefur yfir undanfarin ár standa ekki. Auðvitað er bagalegt þegar verið er að fresta framkvæmdum eins og höfuðborgarsvæðið lendir í með þeim niðurskurði sem hér um ræðir. Það er bæði dýrt og óhagkvæmt og einnig munu sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu þurfa að taka lán til þess að standa við þá samninga og skuldbindingar sem þau hafa nú þegar gert á grundvelli þeirra samninga sem gerðir höfðu verið um það framkvæmdaátak sem hér hefur verið til umræðu.

[15:26] Herra forseti. Vegna orða hv. 18. þm. Reykv. um Spöl og hugsanlegt gjaldþrot Spalar tek ég fram að ég tel ástæðu til að vara við sleggjudómum varðandi þessa verkframkvæmd. Engin ástæða er til þess að vera með dóma í því máli um hugsanlegt gjaldþrot eða annað slíkt. Í fréttum að undanförnu hefur komið fram ádeila ákveðins verkfræðings á framkvæmdina. Ég vil að gefnu tilefni benda á að norskir ráðgjafar hafa hvað mesta þekkingu í gangagerð. Í Noregi eru 25 af lengstu veggöngum í heiminum, þar eru um það bil 550 km af vegöngum og það nýjasta er 3,8 km veggöng. Ég nefni þessa norsku ráðgjafa ásamt íslenskum verkfræðingum sem hafa verið í þessum málum vegna þess að þar er þekkingin hvað mest og sennilega hefði aldrei verið viðurkennt af fjármögnunaraðilum að hlíta eingöngu ráðum frá íslenskum verkfræðingum. Ég tek undir að mér þótti eins milljarðs kr. ábyrgðin vera á vafasömum forsendum þegar hún var veitt vegna þess að ekki var beðið um nema 300 millj. kr. í ábyrgð. Ég held að rétt sé að taka fram að samningar eru á næstu dögum samkvæmt blaðafregnum í dag. Þá mun auðvitað koma í ljós hvernig málið fer en gert er ráð fyrir því eftir þeim heimildum sem ég hef að verktakar beri að fullu alla ábyrgð á verkinu þar til sex mánuðir eru liðnir frá því að verkframkvæmd er lokið. Gert er ráð fyrir því að stuðst sé að fullu og öllu við norska staðla varðandi veggöngin sem eru með hvað hæstar gæðakröfur í heiminum varðandi vegframkvæmdir á þennan hátt. Ég vildi að þetta kæmi fram. Ég tek fram að þetta er ekki árás eða því um líkt á þingmanninn en ég vil vara við sleggjudómum.

[15:28] Herra forseti. Ég tel mig ekki hafa verið með neina sleggjudóma heldur var ég að vara við og furða mig á þeim vinnubrögðum sem viðhöfð hafa verið í ríkisstjórninni varðandi framkvæmdir til vegamála og í þessu tilviki til jarðgangagerðar undir Hvalfjörð. Ég tel að það þurfi að fara með gát og gaumgæfa mjög alla gagnrýni þegar um svo stóra framkvæmd er að ræða eins og Hvalfjarðargöng. Við erum á jarðskjálftasvæði og ég man ekki betur en það hafi verið í fréttum nú í gær eða fyrrakvöld að göng féllu saman á jarðskjálftasvæði í Japan. Ég held því að full ástæða sé til þess að huga að gagnrýnisröddum sem snúa að gerð ganga undir Hvalfjörð.

[15:30] Virðulegi forseti. Ég get út af fyrir sig ekki haldið því fram að það teljist til stórtíðinda að undirritaður stigi í ræðustól í þessari stofnun. Það hefur komið fyrir nokkrum sinnum áður. Hins vegar vil ég láta þess getið að ég hef aldrei áður talað í umræðum um vegáætlun. Ástæðan til þess að ég nefni það er sú að þessi mál hafa mjög sjaldan komið að þingmönnum Reykvíkinga. Það er síðari tíma mál að þingmenn Reykvíkinga séu kvaddir til varðandi vegamál. Af þeim ástæðum höfum við þingmenn Reykvíkinga að undanförnu setið nokkra fundi ásamt starfsmönnum Vegagerðarinnar, ásamt þingmönnum Reyknesinga, ásamt fulltrúum borgarstjórnar Reykjavíkur til þess að fjalla um þessi mál vegna þess að vissulega eru gríðarlega miklir fjármunir í húfi að því er Reykjavík varðar og miklir hagsmunir í húfi, ekki síður en í öðrum kjördæmum og jafnvel frekar. Það er því full ástæða til að við látum okkur þessi mál nokkru varða. Ég tók eftir því að hv. 18. þm. Reykv. gerði þessi mál að umtalsefni áðan og reyndar einnig hv. 12. þm. Reykn., ef ég tók rétt eftir. Mig langar til að nota minn tíma í fyrsta lagi til þess að ræða almennt um stöðu Reykjavíkur í þessu sambandi og hins vegar til þess að víkja lauslega að vegáætluninni sem slíkri. Ég vil fyrst segja að ég held að það sé óhjákvæmilegt að vegamál almennt og ákvörðunarferlið í vegamálum verði tekið til heildarendurmats. Það liggur fyrir að í lögum um vegamál, eins og þau hljóða nú, er gert ráð fyrir því að hæstv. samgrh. framkvæmi tilteknar skyldur, tiltekin verkefni, t.d. varðandi langtímavegáætlun sem hér hefur verið minnst á, sem hann hefur ekki gert um margra ára skeið. Hann hefur með öðrum orðum brotið lögin að því er þetta varðar með vanrækslu sinni. Mér finnst út af fyrir sig sjálfsagt að halda til haga gagnrýni á ráðherrann í þessu sambandi, en það er líka ástæða til þess að velta því fyrir sér hvort umgjörð málsins sé með þeim hætti að það beri að taka það til endurmats hvernig um þetta er fjallað í lögunum líka. Og ég vil beina því til hv. formanns samgn. sem hér er, hvort ekki sé ástæða til þess að velta því mjög alvarlega fyrir sér. Ég vil einnig í þessu sambandi víkja að ákvæðum 18. gr. laganna, þar sem gert er ráð fyrir tilteknum reglum varðandi skiptingu á því fé sem fer til einstakra framkvæmdaliða í vegamálum. Ég hygg að þarna hafi menn verið mjög á mörkunum, a.m.k. hæstv. núv. samgrh., að því er varðar það að taka ákvarðanir um skiptingu á þessum fjármunum án þess að bera það undir Alþingi með þeim hætti sem lög gera ráð fyrir. Menn geta sett á miklar ræður um það hvort þetta sé rétt eða rangt og hvort einhverjir aðrir hafi gert þetta svona eða hinsegin. Í rauninni er það algjört aukaatriði í málinu. Aðalatriðið er það að hér hefur lagabókstafurinn bersýnilega ekki verið framkvæmdur til hlítar. Það er augljóst mál. Og þess vegna á viðkomandi þingnefnd, ef ekki að frumkvæði einhvers hér í salnum með flutningi máls, þá að eigin frumkvæði, að taka þessi mál til meðferðar, þ.e. vegalögin sem slík og hvort þar á að skoða mál betur eða með öðrum hætti heldur en gert er. Þetta stafar ekki síst af því, hæstv. forseti, að ég tel líka að ýmis önnur verkefni hafi verið tekin inn á vegáætlun eins og flóabátar, sem setja þessi mál í allt annað samhengi en þau áður voru. Ég nefni í því sambandi hvort menn ættu ekki að velta því fyrir sér að gera heildarsamgönguáætlun, ekki aðeins um vegi og flóabáta heldur einnig um ýmis önnur samgöngutæki en flóabáta, t.d. almenningsvagna og þá er ég ekki bara að tala um almenningsvagna í þéttbýli, heldur líka almenningssamgöngur á landi. Ég er líka að tala um flugsamgöngur og ég er líka að tala um hafnir. Og það er spurning, hæstv. forseti, hvort það á ekki í tilefni af þessari umræðu að velta því fyrir sér að hér verði til heildaráætlun í samgöngumálum þar sem þessir þættir eru látnir hjálpast að, vinna saman með skipulegum og eðlilegum hætti. Það hefur reyndar lengi verið flokksstefna okkar alþýðubandalagsmanna að það væri skynsamlegt að reyna að halda þannig á málum en ég hygg að með hliðsjón af því hvernig annars vegar forsendur mála hafa breyst, t.d. með því að taka inn flóabáta, með hliðsjón af því að það er bersýnilegt að núverandi ráðherra hefur vanrækt að framkvæma lögin, að ekki sé meira sagt, þá er nauðsynlegt að taka alla heildarlagaumgjörð þessara mála til meðferðar. Ég vil einnig í þessu sambandi minna á það að í hv. samgn. liggja fyrir frumvörp um breytingar á vegalögum, m.a. um það að reiðhjólastígar verði hluti af hinu almenna samgöngukerfi og gatnakerfi landsmanna og ég tel einboðið að það liggi í augum uppi að samgn. hljóti að taka það til sérstakrar og vinsamlegrar afgreiðslu. Þetta vil ég segja almennt um vegalög og vegáætlun. Í annan stað vil ég víkja aðeins að aðkomu okkar að málinu, þingmanna Reykvíkinga. Hún er sérkennileg. Hún er sérkennileg vegna þess að aðrir þingmenn og kjördæmahópar hafa um árabil haft með sér tiltekið samstarf í þessum efnum og það gengur væntanlega nokkuð vel. A.m.k. láta menn þannig af þessu. Ég hef enga reynslu af því en menn láta nokkuð vel af þessu samstarfi. Hér er um að ræða fimm, sex eða sjö manna hópa. Í okkar tilviki, Reykvíkinga, er um að ræða 19 manna þingsveit sem kemur eins og allir sjá talsvert öðruvísi að þessu máli. Í hittiðfyrra var rætt um það við okkur að við þingmenn Reykjavíkur og Reykjaness tilnefndum sérstaka samráðsnefnd með fulltrúum allra flokka sem hefði samráð varðandi framkvæmdir hér á því sem kallað er höfuðborgarsvæði. Við vorum í þessu einn frá hverjum flokki og fullnægðum þannig hinu venjubundna samráði sem venjulega er á vegum kjördæma þingmanna. Þetta samráð gilti aðeins um framkvæmdir á árinu 1995 og síðan í lok síðasta árs vorum við aftur kölluð til vegna útboðs á Ártúnsbrekkunni. Hins vegar er það þannig að þingmenn Reykjavíkur hafa ekki komið að þessum málum, aldrei, á sama hátt og þingmenn annarra kjördæma. Af þeim ástæðum höfum við m.a. óskað eftir á sérstökum fundum inni í Vegagerð þar sem við höfum fjallað um þessi mál með starfsmönnum Vegagerðarinnar, þingmenn Reykvíkinga. Okkur hefur verið tekið vel þar og ég tel ástæðu til þess að þakka fyrir þær upplýsingar og þær umræður sem þar hafa farið fram í tengslum við þessar heimsóknir okkar. Það finnst mér hins vegar ekki breyta því að það þarf að skoða þessi mál aðeins betur og reyna að fella aðild Reykvíkinga annars vegar og Reyknesinga hins vegar með einhverjum hætti að þessu heildarsamráðskerfi þannig að það sé í grófum dráttum svipað og það gerist nú annars staðar. Það má auðvitað um það deila, hæstv. forseti, hvort þetta samráðskerfi er eðlilegt eins og það er og hefur verið. Það er umdeilanlegt mál að mínu mati. Staða vegáætlunar er líka afar mikið umhugsunarefni í stjórnkerfinu. Það hefur verið þannig að þingmenn kjördæmanna hafa verið að hluta til hluti af framkvæmdarvaldinu þegar komið hefur að skiptingu þessara fjármuna, sem er mjög merkilegt, en það hefur verið þannig. Það er umhugsunarefni hvort það hafi að öllu leyti gefist vel. Ég hygg að menn séu sammála um að það sé ekki ástæða til að breyta því og úr því að svo er þá held ég að af því að Reykjavík er orðin þetta stór aðili að málinu þá verði að tryggja að samráðskerfið hér verði ekki lakara en annars staðar. Ég vil líka segja það, hæstv. forseti, að mér finnst mikilvægt að það hefur tekist mjög gott samstarf með þingmönnum Reykjavíkur og Reykjaness um framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu og því samstarfi vil ég halda áfram. Þetta er að mörgu leyti nokkuð flókið samráðskerfi sem verið er að tala um, en það er samt nauðsynlegt að hafa það í huga og nótera það um leið og við erum að tala um vegáætlun. Hæstv. forseti. Eftir að hafa farið almennum orðum um stöðu Reykjavíkur --- og þá hef ég ekki verið að tala um fjárframlögin, ég hef verið að tala um lagarammann og hina tæknilegu hlið málsins --- þá vil ég einnig vekja athygli á því að forsvarsmenn sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu hafa gagnrýnt mjög alvarlega þann niðurskurð sem um er að ræða á framlögum hér á svæðinu og það kemur m.a. fram í ályktun forsvarsmanna sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, sem er dags. 19. des. 1995 og er undirrituð af Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, Sigurði Geirdal, Sigurgeir Sigurðssyni, Gunnari Vali Gíslasyni, Ingvari Viktorssyni, Ingimundi Sigurpálssyni, Jóhanni Sigurjónssyni og Jóni Pétri Líndal, þar sem þau gagnrýna þennan niðurskurð mjög ákveðið og alvarlega. Í sjálfu sér er þeim nokkur vorkunn vegna þess að þau töldu, og telja reyndar veit ég enn, að um sé að ræða öðruvísi niðurskurð hér en annars staðar vegna þess að niðurskurðarhlutfallið sé hærra hér en annars staðar, það sé tvisvar sinnum hærra en annars staðar. Það eru rökin sem menn nota. Þessir forsvarsmenn sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, sem eru menn úr öllum flokkum í sjálfu sér, segja líka: Við reiknuðum með því að við værum betur varin kannski af því að þetta var hluti af samningum við verkalýðshreyfinguna. Það var gengið frá því með tilteknum hætti hvernig þessir hlutir áttu að vera. Ég man mjög glöggt eftir því að það var hv. þm. Guðrún Helgadóttir sem á þeim tíma kallaði fram ákveðið svar frá hæstv. forsrh. sem vakti mikla athygli á síðasta kjörtímabili, þar sem því var lýst yfir að tiltekin átaksverkefni í þessum málum yrðu unnin hér í samræmi við samninga við verkalýðshreyfinguna, m.a. með hliðsjón af atvinnuástandinu hér. Nú er út af fyrir sig ekkert við því að segja þó það geti komið upp að það þurfi að endurskoða einhverja hluti, það getur alltaf gerst. En það sem menn eru að tala um hérna er að það verður að gæta sanngirni í þessum efnum og hafa þetta í grófum dráttum svipað yfir línuna. Í ábendingu sem hefur komið fram um þessi mál, m.a. í ræðu borgarstjóra við framlagningu fjárhagsáætlunar Reykjavíkurborgar fyrir árið 1996, kemur fram að sá niðurskurður sem hér er um að ræða getur orðið til þess að framkvæmdir við Ártúnsbrekku eða verklok þeirra gætu dregist allt til ársins 1998--1999 og afleiðingarnar verða svo þær að gatnamótin við Sæbraut, sem er næsta stórframkvæmd hér á svæðinu gæti enn dregist, gatan verður lengur í uppnámi og slysahætta eykst í kjölfarið. Hér er með öðrum orðum um að ræða nokkuð alvarlegt mál. Ég ætla svo að nefna eitt lítið dæmi, hæstv. forseti, í sambandi við Reykjavík og það er göngubrúin sem verið er að tala um að gera yfir Miklubraut við Rauðagerði sem er einhver ljótasti slysapunktur í Reykjavík. Það er alveg greinilegt að staðan er þannig núna að sú framkvæmd getur verið í nokkru uppnámi, en auðvitað getur Reykjavíkurborg raðað þessum hlutum kannski með aðeins rýmri hætti en önnur byggðarlög geta gert af því að þetta er þó þrátt fyrir allt eitt sveitarfélag en í öðrum tilvikum mörg sveitarfélög. Ég held að það verði hins vegar að taka mjög eindregið undir það með Reykjavíkurborg og forsvarsmönnum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu að menn hafa ekki staðið við orð sín að því er þessi mál varðar og er sérstök ástæða til að gagnrýna það. Ég verð að segja það líka, hæstv. forseti, að mér finnst ekki vera mjög traust efnistök á þessu máli í heild. Ég hef það ekki á tilfinningunni. Mér finnst þetta vera hálfgert sull satt að segja þegar menn ganga ekki frá langtímaáætlun í vegamálum, ganga ekki frá skiptingu framkvæmdafjármagns eins og gert er ráð fyrir í lögum, gera ekki grein fyrir neinni heildarstefnumótun heldur virðast vaða í þetta svona eftir því hvernig liggur á þeim frá degi til dags. Það sem ég vil segja að lokum í þessu máli er það að ég auglýsi eftir heildarstefnumótun. Ég auglýsi eftir framtíðarsýn. Það sem skiptir máli í þessu er að í þróun þjóðfélaganna einmitt um þessar mundir er það þannig að samgöngumál og fjarskipti, af hvaða tagi sem er, eru úrslita- og undirstöðuþáttur í hagvexti og í því að það sé þar af leiðandi hægt að tryggja sæmileg lífskjör og standa undir almennilegu velferðarkerfi. Þess vegna eru lausatök á vegamálum, óljós framkvæmd samgöngumála í raun og veru háskalegur hlutur upp á lífskjör og aðstæður allar í framtíðinni. Og mér finnst oft á tíðum í þessum málum og málflutningi hæstv. ráðherra að þar reki sig talsvert mikið hvað á annars horn að ekki sé meira sagt, hæstv. forseti.

[15:45] Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. flutti um margt athyglisverða ræðu. Út af fyrir sig er það merkilegt að þingmaður sem hér hefur setið um langt árabil á Alþingi skuli segja frá því að hann hafi ekki talað um vegáætlun fyrr. Það er mergurinn málsins varðandi það efni sem hann talaði hér sérstaklega um, þ.e. þátt höfuðborgarsvæðisins í vegáætlun að þingmenn Reykjavíkurkjördæmis hafa ekki þurft að hafa svo mjög miklar áhyggjur af þessu vegna þess að þeir komast bærilega á milli bæja og bæjarhluta. En það sem ég vildi segja um þetta, herra forseti, er það að ég tel að Reykjavíkurþingmenn verði að sýna nokkra sanngirni og ég tel að þeir hafi gert það. Það er ástæða til að undirstrika að þeir hafa sýnt sanngirni og víðsýni þegar þeir hafa áttað sig á því og unnið í samræmi við það að það er allt annar hlutur þegar verið er að tala um innanbæjarvegakerfi annars vegar, sem er grundvallað á tekjum sveitarfélags --- sveitarfélagið Reykjavíkurborg hefur auðvitað tekjur sem það notar til uppbyggingar vegakerfisins innan höfuðborgarinnar --- það er með allt öðrum hætti litið á það þegar við erum að fjalla um aðalsamgöngukerfi landsins á milli byggða. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að hafa nokkuð aðra skiptingu á vegafé en eftir íbúatölu. Ég tek undir það. Hv. þm. talaði um að það þyrfti að samþætta og tengja saman vegáætlun, hafnaáætlun o.s.frv. Ég er sammála því. Það þarf að gera og er auðvitað öðrum þræði gert. En ég tel að það þurfi að gera líka innan höfuðborgarsvæðisins. Ég hefði t.d. talið að vegna þeirra miklu landflutninga sem kalla á auknar vegaframkvæmdir, m.a. á Vesturlandi, til Reykjavíkurhafnar sem leiða af sér stórfelldar tekjur hafnarinnar í Reykjavík vegna flutninganna sem fara um vegina sem Vesturland þarf að byggja upp t.d., þá ætti Reykjavíkurhöfn hreinlega að taka þátt í uppbyggingu vegakerfisins innan höfuðborgarsvæðisins. Með þeim hætti væri þetta samþætt. Ég hefði talið að vegna þeirrar miklu umferðar sem fer inn í borgina hefði Reykjavíkurhöfn átt að kosta framkvæmdir, hún hefði átt að kosta framkvæmdir í Ártúnsbrekkunni. Það hefði verið fullkomlega eðlilegt. Á það er að líta þegar hv. þm. nefnir mótmæli bæjarstjórans í Kópavogi. Það má minna á það að húsagatan Nýbýlavegur hefur verið þjóðvegur í þéttbýli og kostaður af vegafé árum saman.

[15:49] Virðulegur forseti. Það er nú innanflokksmál hjá hv. þm. að ræða við forseta bæjarstjórnar eða formann bæjarráðs í Kópavogi. Þetta sérstaka vandamál Sjálfstfl. með Nýbýlaveginn, ég ætla ekki að skipta mér af því. En það sem ég vildi kannski aðallega nefna er það að út af fyrir sig er ég sammála hv. þm. um að það er rétt að horfa á þetta í heild en kannski ekki alveg með þeim hætti sem mér fannst hann setja þetta upp. Ég held að við þurfum að gera okkur grein fyrir því að ekki aðeins hafa ákvarðanir hæstv. samgrh. verið býsna skrýtnar og tilviljanakenndar í vegamálum, vegalagningarmálum, heldur líka t.d. í flugmálum. Það vildi svo sérkennilega til að það fundust í tengslum við kjördæmisráðsþing Sjálfstfl. á Norðurl. e. allt í einu 90 millj. í flugvöllinn á Akureyri. Þetta er sérkennilegt. Ég bendi líka á það að Reykvíkingar hafa verið að gagnrýna vinnubrögð hæstv. samgrh. í sambandi við hafnamál sérstaklega, slippinn fyrir norðan í samanburði við þá stöðu sem slippstöðvar hér og í Vesturlandskjördæmi eru í og hv. andsvarandi ætti að þekkja til. Ég held að það sé líka nauðsynlegt að rifja það upp að við erum ekki bara að tala um einhverjar innanbúðargötur, hverfisgötur hér í þessu samhengi. Við erum hér að tala um framkvæmdir sem telja tugi milljarða kr. í Reykjavík. Framkvæmdin á Vesturlandsveginum kostar á þriðja milljarð. Og það er verið að tala um að ef framkvæmt verður hér á svæðinu eins og gert var ráð fyrir, ég er ekki að segja að það verði nokkurn tímann gert, en eins og gert var ráð fyrir í langtímaáætlun og í aðalskipulagi Reykjavíkur, þá eru menn að tala um framkvæmdir upp á 10--20 milljarða kr. Hér er því um að ræða gríðarleg verkefni. Það er nauðsynlegt að horfa á þetta í samhengi við aðra þætti samgöngumála og auðvitað það sem er undirstöðuatriði, í sátt við önnur byggðarlög. Þar er ég sannfærður um að hv. þm. er mér alveg sammála.

[15:51] Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. flaug nú nokkuð frá þeirri umræðu sem ég hóf hér í andsvari því hann fór að ræða um flugmálaáætlun. Hér erum við að ræða vegáætlun. Við vorum hins vegar réttilega að tala um að það ætti að samþætta þessar áætlanir og reyna að tengja þetta saman til þess að ná árangri í að bæta samgöngur. Það er rétt sem hv. þm. benti á að það eru feiknarlega kostnaðarsamar framkvæmdir sem liggja fyrir hér á höfuðborgarsvæðinu og auðvitað þarf að taka tillit til þess enda var ég að ræða um það áðan. En ég vil minna hv. þm. á það að oft er talað um að þingmenn séu í kjördæmapoti. Það er oft tekið sem alveg afspyrnuslæmt dæmi um það sem menn telja slæmt varðandi kjördæmapot þegar þingmenn landsbyggðarinnar eru að reyna að ná árangri í því að framkvæmdir séu í vegamálum. Mér fannst örla á því hjá hv. þm. að hann teldi það nánast óeðlilegt að við hv. þm. landsbyggðarinnar sæjum nokkrum ofsjónum yfir því að fá ekki öflugri stuðningi af höfuðborgarsvæðinu við það mikilvæga hlutverk að byggja upp vegakerfið í landinu. Vegna þess að eins og hv. þm. nefndi þá er það grundvallaratriði til þess að byggja upp atvinnulífið í landinu að samgöngukerfið sé í bærilegu standi. Það yrði ekki blómleg byggð eða atvinnulíf hér á höfuðborgarsvæðinu frekar en í öðrum landshlutum ef ekki væru góðar samgöngur. Þess vegna er þetta eitt af allra mikilvægustu viðfangsefnum okkar þingmanna þegar litið er til opinberra framkvæmda að styrkja vegakerfið. Ég ítreka það að ég tel að við þingmenn þurfum að reyna að ná bærilegri sátt um vegáætlun þó auðvitað verði aldrei ein niðurstaða eða einn vilji sem næst fram í þeim efnum. En ég vil undirstrika það við hv. þm. að ég tel að höfuðborgarsvæðið megi bærilega við una ekki síst á síðasta kjörtímabili eins og hæstv. samgrh. benti rækilega á hér í umræðunni.

[15:54] Virðulegi forseti. Það verður að viðurkenna það og hv. þm. þarf að gera sér grein fyrir því að það var ekki fyrr en Alþb. fór með fjmrn. um nokkurra ára skeið að margra ára skuldir við Reykjavík voru gerðar upp með eðlilegum hætti í samningi þáv. hæstv. fjmrh., Ólafs Ragnars Grímssonarog þáv. borgarstjóra Reykjavíkur, Davíðs Oddssonar. Þá var tekið býsna myndarlega á þessum málum og ég held að það sé nauðsynlegt að halda því til haga hér. Ég var út af fyrir sig ekki að gagnrýna neina menn fyrir kjördæmapot. Ég var ekkert að tala um það. En þó verð ég að segja að ég tel að kjördæmapot sé slæmt. Hvað er kjördæmapot? Kjördæmapot er ekki eðlileg hagsmunagæsla fyrir sitt byggðarlag. Kjördæmapot er það þegar menn taka sitt kjördæmi fram yfir allt annað þannig að það komi niður á þjóðarheildinni. Ég vona að hv. þm. sé mér alveg sammála um það. Það er úrslitamál. Kjördæmapotið er hinn þátturinn þegar menn vaða fram með sína hluti án þess að taka tillit til heildarhagsmuna. Ég verð að segja alveg eins og er að það að tilkynna 90 millj. kr. í flugvöllinn á Akureyri á kjördæmisþingi Sjálfstfl. á Norðurl. e., ja, með leyfi forseta, mér dettur í hug orðið kjördæmapot, mér dettur það í hug, en forseti getur auðvitað vítt mig ef hann telur það óviðeigandi. Varðandi málið að öðru leyti þá held ég að við séum alveg sammála um það ég og hv. þm. að við þurfum að skoða þetta í heildarsamhengi. Ég endurtek áskorun mína til samgn. um að vegalögin verði tekin til endurskoðunar með tilliti til nýrra krafna í þjóðfélaginu, nýrra samgönguhátta og með tilliti til þess að núv. samgrh. hefur brotið þau svo lengi. Þá verður að skoða lögin, það er greinilegt.

[15:56] Herra forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson hefur nú tvívegis endurtekið það að honum er mikið í mun að skera niður þau framlög sem eru í flugmálaáætlun til flugvallarins á Akureyri. Er það út af fyrir sig mjög merkileg yfirlýsing en auðvitað í samræmi við þau ónot sem hann sendi Akureyringum líka í sambandi við Slippstöðina. Það má eiginlega velta því fyrir sér hvernig stendur á því að maðurinn er orðinn svona önugur þegar þann fallega stað ber á góma. Auðvitað geta menn velt samgöngumálum fyrir sig á marga vegu og mun ég í ræðu minni hér á eftir nokkuð fjalla um ræðu hv. þm. á breiðari grundvelli en hægt er í stuttu andsvari. En ég verð þó að leiðrétta nokkur atriði. Í fyrsta lagi hefur það verið svo að langtímaáætlun í vegamálum hefur aldrei verið samþykkt á Alþingi svo ég muni, aldrei. Það var ekki gert á fjögurra ára ferli forvera míns, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. 

[15:58] Virðulegi forseti. Ég þekki ágætlega þennan geðvonskustíl hæstv. samgrh., hann er ekkert nýr. Það sem ég var að gagnrýna var ekki hinn fallegi staður Akureyri og ekki einu sinni Matthías Jochumsson. Ég var ekkert að gagnrýna hann en það væri eftir ráðherranum að taka það upp í næstu ræðu sinni að ég hefði ráðist af heift á Matthías Jochumsson en til að fyrirbyggja misskilning þá er það misskilningur. Ég gerði það ekki. Það sem ég var að segja áðan var það að mér finnst asnalega að þessum hlutum staðið hjá hæstv. ráðherra. Mér finnst það undarlegt að hann tilkynni það á kjördæmisþingi íhaldsins í Norðurl. e. að það séu allt í einu til meiri peningar í Akureyrarflugvöll. Og að gera ekki grein fyrir því í samhengi við eitthvað annað. Mér finnst það líka sérkennilegt að tilkynna það og ákveða það með þeim hætti sem hann gerði að slippurinn á Akureyri sé betri slippur en allar aðrar slippstöðvar í landinu. Mér finnst það óeðlileg vinnubrögð. Þar með er ég ekki að segja að það sé ekki fallegt á Akureyri. Það er alveg á hreinu að það er afskaplega fallegt á Akureyri. Einkum vetrarfallegt, alveg ótrúlega vetrarfallegt eins og hæstv. ráðherra þekkir. En þessir útúrsnúningar hans voru satt að segja ómerkilegir en ótrúlega líkir honum, hæstv. forseti, ótrúlega líkir ráðherranum. Varðandi langtímaáætlunina þá er það alveg rétt hjá honum að forveri hans lagði ekki fram tillögu um langtímaáætlun á sínum fjögurra ára ferli, það er alveg rétt, enda sat hann bara í tvö og hálft ár. Á sínum tveggja og hálfs árs ferli lagði forveri hans fram tillögu til langtímaáætlunar í vegamálum. Ég fagna því að hæstv. ráðherra ætlar núna loksins að láta sér segjast og hætta að brjóta vegalög og fara að leggja hér fram langtímaáætlun í vegamálum, kannski á þessu þingi eða hvað? Er það ætlunin, hæstv. ráðherra? Væri fróðlegt að fá það gagn inn núna í tengslum við þessa niðurskurðaráætlun sem ráðherrann er hér að tala fyrir. Síðan að það sé ekki niðurskurður í þessu skjali. Hvað er hér á bls. 4 í þessu þingskjali annað en niðurskurður? Auðvitað er þetta niðurskurður. Það er bara útúrsnúningur að kalla þetta einhverju öðru nafni. Það er niðurskurður til allra meginþátta vegamála. Það liggur hér fyrir. Niðurskurður í kringum 900--1.000 millj. kr. Það stendur hér á blaðinu frá hæstv. ráðherra. Þetta heitir niðurskurður, samdráttur, lækkun. Það á ekki að skjóta sér á bak við orð eins og frestun. Enda hefði það dugað honum skammt í kosningabaráttunni í Norðurl. e. trúi ég fyrir síðustu kosningar ef hann hefði talað um frestun í málum af þessu tagi. 
            

[16:01] Herra forseti. Það má segja að það séu miklar andstæður, hinn skapvondi maður sem hér stendur og sá blíði maður sem hér stóð á undan mér og brýnir aldrei raustina í þessum stól. Ég vil þakka hv. þm. fyrir að hafa leiðrétt það sem hann sagði í hinni fyrri ræðu að hann væri sérstaklega andsnúinn því að hægt væri að standa við framkvæmdaáætlanir þó þær tækju til annarra staða en Reykjavíkur. Er ég þá að hugsa sérstaklega um Akureyri. Hitt vil ég líka taka fram af marggefnu tilefni hér í þessum þingsal að mér var ekki kunnugt um að það væri blaðamaður staddur þar sem ég talaði á lokuðum fundi fyrir norðan og hef satt að segja ekki heyrt það sem útvarpið á að hafa haft eftir mér. Ég skal nú ekki segja hvort rétt er en hitt er rétt að flugmálaáætlun hefur verið afgreidd frá flugráði og verður sú áætlun lögð fyrir ríkisstjórn nú á föstudag og kemur fyrir Alþingi eins og rétt þykir að leggja hana fram í næstu viku þar sem þingflokksfundur verður ekki fyrr en á mánudag og er það í samræmi við þingvenjur eins og þingmenn þekkja. En flugmálaáætlun hefur sem sagt verið afgreidd frá flugráði. Ég ítreka svo það sem ég sagði að það er verið að vinna bæði að vegáætlun til fjögurra ára og einnig að langtímaáætlun af vegamálastjóra og hans mönnum. Ég skal ekki um það segja hvort unnt verði að leggja þær áætlanir fyrir til umræðu á vorþingi eða hvort þær verða lagðar fram á haustþinginu.

[16:03] Virðulegi forseti. Ég var ekki að gagnrýna það að það væri sérstaklega vel gert við Akureyri, ég vil endurtaka það. Ég var að tala um að ég teldi vinnubrögðin ekki heppileg. Ég var ekki að taka þetta fram vegna þess að ég teldi að Reykjavík ein ætti að njóta einhvers betra í þessum málum heldur en önnur byggðarlög, langt frá því. Ég tel að ráðherrar eigi að hafa heildarsýn. Ég skil vel að hæstv. ráðherra leggur áherslu á Norðurlandskjördæmi eystra en það er mjög slæmt ef önnur kjördæmi fara að upplifa það þannig að það sé nauðsynlegt fyrir þau að fá sér sína samgrh. af því að samgrh. sé yfirleitt bara staddur á Norðurl. e. en hvergi annars staðar þannig að hin kjördæmin sjö þurfi að sameinast um sinn sérstaka samgrh. Það er kannski fyrirkomulag sem mætti skoða og væri í anda þeirrar nýlundu sem Sjálfstfl. hefur tekið upp í málatilbúnaði í seinni tíð eftir að minnihlutastjórn Kristjáns Pálssonar var stofnuð í sjávarútvegsmálum, sem er svo kapítuli út af fyrir sig. Varðandi málið að öðru leyti held ég að aðalatriðið sé það að málin eru losaraleg hjá hæstv. ráðherra. Það er engin heildarsýn í þessum málum. Það er eitt ákveðið í dag og annað á morgun eftir því hvernig stendur á almanaki í sambandi við kjördæmisþing Sjálfstfl. hér eða þar eftir atvikum. Þess vegna endurtek ég að ég auglýsi eftir heildarsýn, eftir framtíðarsýn í samgöngumálum. Því að samgöngur og fjarskipti eru undirstaða almennilegs hagvaxtar og þess að þjóðin verði samkeppnisfær um lífskjör við aðrar þjóðir á komandi árum. Þetta vil ég leggja áherslu á, hæstv. forseti, og ég skora aftur á hæstv. ráðherra að láta samgn. fá þau drög að áætlun til fjögurra ára og langtímaáætlun sem liggja fyrir þannig að hægt verði að skoða þessa hluti í samhengi.

[16:05] Herra forseti. Það er mikið áhyggjuefni að dregið er úr framlögum til samgangna á landi sem nemur 915 millj. kr. samkvæmt þeirri ályktun sem hér er til umræðu. Áhrifin eru augljós. Fólk verður að bíða lengur eftir ýmsum langþráðum samgöngubótum á vegum, atvinnufyrirtækin á landsbyggðinni búa áfram við lakari kost og atvinnutækifærin verða færri en gert var ráð fyrir. Ég ætla ekki beint að deila á samdrátt eða niðurskurð því að brýna nauðsyn ber til að draga úr skuldum ríkissjóðs. Ég hygg þó að til lengri tíma litið sé aðgerðin í heild vafasöm því bættar samgöngur skila sér oftast í verulega aukinni hagkvæmni og ýmsar samgönguaðgerðir eru mjög arðbærar. Herra forseti. Mig langar að nálgast þetta mál á örlítið annan hátt og tala um það sem er að gerast í framkvæmdum. Ég tala þar út frá þáltill. sem undirritaður stóð að ásamt stuðningsmönnum úr öllum þingflokkum á Alþingi. Kveikjan er athugasemd um malbik og steypu sem ég las í Víkverja og er eitthvað á þessa leið, með leyfi forseta: Víkverji segir að malbikið virðist best undir hjólum en spyr um leið hvort það sé æskilegasti kosturinn þjóðhagslega séð. Um það eru skiptar skoðanir. Eins og áður var getið lagði undirritaður fram tillögu um notkun steinsteypu í staðinn fyrir malbik. Þar eru lögð fram rök fyrir því að henni fylgi betri ending, minna viðhald, minni erlendur kostnaður, fleiri störf hérlendis við efnistöku og í sementsverksmiðju og steypustöðvum, minni eldsneytisnotkun, minni efnamengun vegna slitryks og minni kostnaðar við lýsingu þar eð steypan er ljós en malbikið dökkt. Víkverji rak augun í þessa tillögu. Ég vonast til þess að hún komi til afgreiðslu í vetur. Ég fagna því að formaður samgn. er hér viðstaddur því ég ætla að beina til hans orðum á eftir varðandi þessa þáltill. Í raun þyrfti að biðja um að hæstv. heilbrrh., hæstv. iðnrh. og jafnvel hæstv. forsrh. mættu til umræðunnar vegna þeirra mála sem ég ætla að ræða en ég læt mér nægja að vonast til þess að þessi mál komist á framfæri fyrir tilstilli hæstv. samgrh. og formanns samgn. Hæstv. forseti. Mig langar að gera að umræðuefni þær framkvæmdir sem eiga sér stað núna og furðuleg vinnubrögð í sambandi við þær. Þar á ég við Vestfjarðagöngin. Fyrir um fimm árum var boðin út verkframkvæmdin slitlagsgerð í þessum göngum. Þá komu tilboð um steinsteypu og malbik. Niðurstaðan var sú að tilboði malbiksaðilans var tekið án þess að ræða við steinsteypuaðilann þótt hans tilboð væri hagstæðara. Mér finnst ástæða til að gera þetta að umræðuefni. Ég tel illa að málum staðið þegar menn hafna íslenskum efnum sem eru jafnframt ódýrari og meira vinnuskapandi. Af þessari ástæðu vil ég vitna hér í grein sem birtist í Adressavisen í Þrándheimi 25. nóv. 1994. Fyrirsögnin er Ryk eykur fjölda dauðsfalla. Mér finnst ástæða til að greina frá efni hennar, með leyfi forseta. Þess vegna minntist ég á að hæstv. heilbrrh. þyrfti að vera hér. Fyrirsögn greinarinnar er heldur óhugnanleg. Að meginefni fjallar hún um þá hættu sem stafar af mengun frá malbiksryki. Að sögn Rannsóknarstofnunar ríkisins um þjóðarheilbrigði er asfaltrykið í Þrándheimi hættulegt heilsu gamalmenna og smábarna. Í greininni ráðleggur Hans Blystad, yfirlæknir í Þrándheimi, öldruðu og heilsutæpu fólk að halda sig innan dyra þá daga sem mest er af malbiksryki í andrúmsloftinu. Rykið veldur alvarlegum erfiðleikum hjá asmasjúklingum og öðrum þeim sem eiga við öndunarsjúkdóma að stríða. Í þessari grein er vitnað í tölur frá SINTEF Bergteknikk sem sýna að 9--10% malbiksins sem losnar úr slitlaginu á ári verða að svifryki. Það þýðir að árlega losna um 1.000 tonn af malbiksryki á nagladekkjatímabilinu, en það er á svipuðum tíma þar og hér á Íslandi. Slit malbiks er því allt að 10.000 tonnum árlega í Þrándheimi. Það er vitnað til þess að í Væretunellen er malbiksslitið 700 kg á viku og þess vegna er komin fram krafa um að leggja niður nagladekkjaumferð á þessu svæði. Ég held að það sé rétt að geta þess að menn eru að slást við sömu hluti hér í Reykjavík. Í þessari umræddu grein er rætt um að banna umferð um ákveðnar götur í Þrándheimi vegna ryks. Vegna reynslu minnar af áhrifum af saltburði á götur Reykjavíkur og upplausn tjöru og ryks tel ég mikla ástæðu til þess að tillagan sem liggur fyrir samgn. Alþingis um aukna notkun steinsteypu til slitlagsgerðar verði tekin til umfjöllunar í nefndinni og afgreidd frá Alþingi. Ef svo verður ekki má leiða að því líkur að þar sé hagsmunagæsla á ferðinni sem kemur í veg fyrir eðlilega umfjöllun og afgreiðslu tillögunnar. Ég hef velt þessu fyrir mér í sambandi við notkun malbiks í Vestfjarðagöngum og þessi spurning kom reyndar upp í huga mér þegar fréttir bárust af flutningabíl sem kviknaði í á Hvalfjarðarleið 18. des. sl. Hvað gerðist við slíkar aðstæður í Vestfjarðagöngum með malbikinu og aðeins einni akrein? Björgunarmenn eða slökkviliðsmenn kæmust ekki einu sinni að bifreiðinni vegna þess að göngin eru einbreið og malbikið mundi sannanlega loga eins og gerðist á Hvalfjarðarleiðinni. Ég tel að menn hafi gleymt að taka þetta með í reikninginn þegar þeir ýttu út af borðinu tilboði sem var hagstæðara en malbikstilboðið varðandi slitlag í Vestfjarðagöngum. Það eru svona atriði sem ég tel að menn flaski á. Ég er ekki að ásaka hæstv. samgrh. eða formann hv. samgn. fyrir þeirra aðgerðir í málinu. Ég er bara að benda á hvernig verktakinn sem þarna á hlut að máli vinnur. Ég tel að það sé á ábyrgð íslensku ríkisstjórnarinnar að svona lagað skuli gerast. Menn ættu að gæta betur að sér þegar svona verk eiga í hlut. Þarna var um að ræða tilboð um íslenska framleiðslu sem er betri eða a.m.k. jafngóð og það sem valið var. Jafnframt er hún ódýrari og skapar fleiri störf. Þarna hefur mönnum skjátlast alvarlega við framkvæmd um mála. Ég gæti haldið lengi áfram, herra forseti, og rætt þessi mál út frá umferðaröryggi í veggöngum. Það er kannski ástæða til að menn skoðuðu þessi mál ítarlega og vel vegna þeirrar umræðu sem kom áðan upp varðandi Spöl. Ég ætla ekki að halda mjög langa ræðu. Ég ætla að eiga möguleika á að koma í síðari umferð. Að lokum, herra forseti, vil ég beina spurningum til hv. form. samgn. og hæstv. samgrh. Til form. samgn. er spurningin þessi: Ég óska eindregið eftir svari við því hvort hann ætli að afgreiða umrædda þáltill. frá hv. nefnd nú á þessu ári. Þetta er í þriðja sinn sem mælt er fyrir þeirri tillögu með stuðningi þingmanna úr öllum stjórnmálaflokkum á Alþingi og fyrrv. samgn. hafði ekki döngun í sér til að klára að afgreiða ályktunina. Ég bið því um svar við því úr þessum stóli frá hv. formanni hvort svo muni verða að ályktunin verði afgreidd í vetur. Í öðru lagi skora ég á hæstv. samgrh. að hann beiti sér fyrir notkun íslenskra efna við slitlagsgerð á vegi á Íslandi og að rækilega verði upplýst hvers vegna aðalverktaki Vestfjarðaganganna tekur erlent heilsuskaðandi efni fram yfir íslenska steypu. Hún hefur mikið meiri atvinnusköpun í för með sér og er jafnframt ódýrari samkvæmt tilboði í verkframkvæmdir í Vestfjarðagöngum og samkvæmt því tilboði sem ég hef undir höndum.

[16:17] Virðulegi forseti. Mér er að sjálfsögðu ljúft að svara spurningu hv. 5. þm. Vesturl. um það hvort ætlunin sé að afgreiða frá hv. samgn. þáltill. sem hann er 1. flm. að og varðar aukna notkun á steinsteypu við vegagerð. Það er að sjálfsögðu ætlun mín sem form. nefndarinnar að þetta mál fái eðlilega, efnislega meðferð og þeirri meðferð ljúki í nefndinni þannig að við afgreiðum málið frá okkur. Á þessu stigi get ég að sjálfsögðu ekki lýst því nákvæmlega hvernig sú afgreiðsla verður eða hver niðurstaða nefndarinnar verður vegna þess að efnisleg umræða um málið hefur ekki farið fram innan nefndarinnar að öðru leyti en því að við höfum fengið það til umræðu. Málið hefur verið rætt lauslega á einum fundi. Við söfnuðum saman þeim umsögnum sem þegar lágu fyrir. Það er ljóst að þær standast flestar tímans tönn eins og steinsteypan. Við kölluðum síðan eftir viðbótarupplýsingum þar sem við töldum þörf á því og hv. þm. hefur einnig kynnt mér frekari gögn í því máli sem ég tel eðlilegt að við kynnum okkur, m.a. myndbandsspólu sem hv. þm. hefur afhent nefndinni. Allt þetta verður að skoða þegar kemur að því að við förum að taka þetta mál til efnislegrar meðhöndlunar. Það verður metnaðarmál okkar sem erum í nefndinni að geta afgreitt þetta mál. Ég get svarað því hreint og klárt að ég stefni að því að afgreiða þetta mál efnislega frá þessari nefnd. En eins og hv. þm. skilur get ég að sjálfsögðu ekki greint frá eða veit það ekki á þessari stundu réttara sagt, hver sú efnislega niðurstaða verður vegna þess að við höfum ekki haft tök á því enn þá að fara yfir þetta mál. En það verður að sjálfsögðu gert og stefnt að því að ljúka því fyrir lok þingsins í vor.

[16:19] Herra forseti. Ég þakka ágæt svör hv. form. samgn. Ég ítreka beiðni mína um að vel verði tekið á málinu og menn skoði nákvæmlega þá tillögu sem fyrir liggur um aukna notkun steinsteypu til slitlagsgerðar. Ég mælist til þess úr þessum stóli við hv. form. að til verði kvaddir aðilar sem hafa gefið og gert tilboð í útlögn á steinsteypu og þeir sem hafa lagt hvað mest kapp á að koma steinsteypu sem slitlagsefni á vegi á Íslandi og við þá rætt um leið og aðra.

[16:20] Virðulegi forseti. Það er að sjálfsögðu meining okkar að þetta mál fái eðlilega og vandaða efnislega meðferð. Ef þörf krefur að kalla eftir frekari upplýsingum en liggja nú þegar fyrir nefndinni, þá verður það að sjálfsögðu gert. Ég vil aðeins segja það sem gæti verið örlítið efnislegt innlegg í þessa umræðu að þetta snýr ekki síst að spurningunni um kostnað. Sú spurning verður mjög ofarlega á baugi í okkar umræðu hver kostnaðurinn verður við það annars vegar að leggja steinsteypu á vegina eða malbik eða klæðningu eða einhvern annan kost sem er til staðar. Það er það sem við þurfum m.a. að horfa til vegna þess að við erum að keppa að því að reyna að ná sem mestum árangri í því að leggja vegi. Það verður að horfa mjög á þessa hluti í eðlilegu samhengi. Það getur hins vegar verið svo eins og kom fram í ræðu hv. þm. áðan að við tilteknar aðstæður sé það hreinlega ekki verjandi að nota annað efni en steinsteypu af t.d. heilsufarslegum ástæðum eins og hv. þm. var að nefna áðan að væri komið upp úti í Noregi. Það verður auðvitað að skoða það. Þetta sýnir okkur það að málið er kannski dálítið margslungið og snýr að fleiri hlutum heldur en menn hafa gert sér í hugarlund í upphafi. En ég ítreka það að það er vilji okkar í samgn. Alþingis að þetta mál eins og önnur fái vandaða efnislega meðferð og síðan niðurstöðu í samræmi við hana. Að sjálfsögðu eins og ég sagði áðan, get ég ekki á þessari stundu greint frá því hver sú niðurstaða verður því að það liggur einfaldlega ekki fyrir.

[16:22] Herra forseti. Vegna fyrirspurna hv. þm. vil ég fyrst taka það fram að það hefur ekki verið áskilið af Vegagerðinni svo ég viti til, hvorki í jarðgöngum undir Hvalfjörð né fyrir vestan hvort malbik eða steinsteypa yrði fyrir valinu. Ég hélt einmitt að væri mjög gott samband á milli Spalar og sementsverksmiðjunnar þannig að hægt hefði verið að halda þar öllu vel til haga sem styrkti steinsteypuna í samanburðinum við malbikið, a.m.k. í því verki. Í sambandi við jarðgöngin hefur það eitt verið áskilið að verktaki vinni í samráði við norska staðla eins og hv. þm. vék að áðan. Annars vil ég aðeins segja í sambandi við fyrirspurn hans um það hvort íslensk steinefni yrðu notuð aðallega til vegagerðar hér á landi, að stundum eru efniseiginleikar þannig að menn kjósa heldur að flytja inn steinefni, t.d. ljóst steinefni í malbik á Reykjavíkursvæðinu. Það kann einnig að vera ódýrara. Í annan stað skilst mér að myndarleg tilraun hafi verið gerð með því að steypa götu eða veg ofan við Höfðabakka sem Sementsverksmiðjan stóð að og verður fróðlegt að fylgjast með því hvernig sú tilraun gefst.

[16:24] Herra forseti. Ég vil þakka fyrir athugasemdir hæstv. ráðherra. Það sem ég var að gera með minni áskorun var að skora á hæstv. ráðherra að beita sér fyrir notkun steinsteypu þar sem það á við, nota íslenskt efni þar sem það á við, þar sem það er bæði meira atvinnuskapandi og þar sem steinsteypan reynist vera við skoðun ódýrari. Þess vegna legg ég mikla áherslu á að þessi þáltill. sem ég hef gert að umræðuefni verði afgreidd frá þinginu og það hið fyrsta.

[16:25] Virðulegur forseti. Hér er til umfjöllunar tillaga hæstv. samgrh. um breytingar á þingsályktun um vegáætlun fyrir árin 1995--1998. Í þessari tillögu kemur fram að fjármagn til framkvæmda í vegamálum er lækkað frá því sem gert var ráð fyrir í fyrirliggjandi vegáætlun. Það er vissulega mikið áhygguefni og vonbrigði að standa frammi fyrir þeirri staðreynd að þurfa að draga úr vegaframkvæmdum. Samgöngur og nauðsyn uppbyggingar vegakerfisins á landsbyggðinni er að mínu mati brýnasta og mesta hagsmunamál íbúa landsins, ekki eingöngu landsbyggðarinnar heldur landsins alls. Þess vegna hefði verið ákjósanlegt að standa frammi fyrir þeirri staðreynd hér í dag að um væri að ræða aukið fjármagn til vegaframkvæmda. En svo er ekki og kem ég nánar að því síðar. Virðulegi forseti. Ég get ekki látið hjá líða að koma aðeins inn á þá umræðu sem hér hefur farið fram í dag, þar sem sumir hv. þingmenn hafa farið út í þá sálma að rekja raunir sínar og sinna kjördæma í vegamálum. Það væri út af fyrir sig hægt að fara út í slíka umræðu. Ég gæti t.d. farið yfir það hve nauðsynlegt og brýnt það er að ráðast af krafti í ýmsar vegaframkvæmdir á Vesturlandi, í mínu kjördæmi. Ég gæti t.d. bent á það hve mikilvægt er að hraða samtengingu þéttbýlisstaða á norðanverðu Snæfellsnesi. Ég gæti líka bent á það hve mikilvægt er að ráðast í framkvæmdir við fjallvegi, t.d. á Snæfellsnesi þar sem akvegir eru nánast óökufærir á köflum. Ég gæti líka nefnt það hve mikilvægt væri að ráðast í vegaframkvæmdir í uppsveitum Borgarfjarðar til að styrkja byggðina þar. Ég tek þetta sem dæmi um nokkur atriði sem ég gæti farið út í að ræða hér og eytt tíma í. En ég ætla að láta það bíða betri tíma. Ég vil hins vegar benda á það hvernig sumir hv. þingmenn hafa rætt þessi mál í dag. T.d. vil ég nefna ræður hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar og hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur sem reyndar áttu það sammerkt báðar að vega að Framsfl. og láta að því liggja að Framsfl. væri að svíkja kosningaloforð í þá veru að flokkurinn hafi lofað að auka vegaframkvæmdir fyrir síðustu kosningar. Það er rétt að þingmenn Framsfl. eins og ég hygg allra annarra flokka hafa mikinn hug á því að efla þessar framkvæmdir. Ég held að það sé rétt mat hjá mér að þetta er sameiginlegt áhugamál allra þingmanna. Hins vegar höfum við framsóknarmenn ásamt samstarfsflokknum, Sjálfstfl., unnið að því meginmarkmiði sem reyndar kemur fram í tillögunni sem liggur hér fyrir að draga úr halla ríkissjóðs. Við stöndum akkúrat frammi fyrir þeirri staðreynd að ef á að byggja upp efnahag ríkissjóðs til lengri tíma litið, þá verður að draga úr útgjöldum. Við þekkjum þessa umræðu frá því fyrr á þessu þingi, fyrir áramót þegar umræða var um fjárlög. Ég tel að það sé eitt mikilvægasta verkefni okkar þingmanna nú að ná tökum á ríkisfjármálum þannig að við búum í hag fyrir ekki eingöngu okkar kynslóð heldur kynslóðirnar sem á eftir koma, börn okkar og barnabörn. Þess vegna stöndum við frammi fyrir því verkefni sem við m.a. erum að ræða hér í dag. Ég vil líka benda á að málflutningur hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur minnti mig örlítið á gamlan veðhlaupahest sem getur eingöngu horft í eina átt því það var einkenni þeirrar ræðu sem þingmaðurinn flutti að hún horfði eingöngu innan borgarmarka Reykjavíkur og gaf því ekki gaum hvað gerist annars staðar á landinu. Þetta held ég að hv. þm. Svavar Gestsson mundi líklega skilgreina sem kjördæmapot og ég get tekið undir það. Virðulegur forseti. Ég vildi rétt draga fram þessar tvær ræður sem hér hafa verið fluttar svona rétt til að sýna fram á það hvernig umræða um þessi efni getur orðið. Ég studdi þau markmið sem lágu að baki fjárlaganna sem samþykkt hafa verið fyrir þetta ár, 1996, þ.e. ná tökum á ríkisfjármálum, og þess vegna mun ég vinna að heilindum að því að útfæra þá tillögu sem hér liggur fyrir. Það er ljóst að það mun valda íbúum landsins alls, ekki eingöngu landsbyggðarinnar heldur einnig á höfuðborgarsvæðinu, miklum vonbrigðum því að væntingar hafa verið miklar um uppbyggingu vegakerfisins víða um landið enda er hér um að ræða eitt heitasta mál íbúa landsins alls. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu öllu meir. Ég tel að sú tillaga sem hér liggur fyrir og hæstv. samgrh. hefur mælt fyrir sé eðlileg í ljósi þeirra aðstæðna sem nú eru og því tel ég að eðlilegt sé að endurskoða vegáætlun ársins á þeim grunni.

[16:31] Herra forseti. Hv. þm. Framsfl. á Vesturlandi var óhress yfir því að ég gagnrýndi þann mikla niðurskurð sem höfuðborgarsvæðið verður fyrir. Ég gæti trúað því að fulltrúar hans í höfuðborginni, borgarfulltrúar Reykjavíkurlistans, þakki þeim þingmanni sem hér stendur fyrir að hann skuli þó berjast fyrir hlut þeirra. Reyndar kom fram hjá hæstv. samgrh. að það hafi verið með vilja framsóknarmanna í ríkisstjórninni og borgarfulltrúa þeirra í Reykjavík að mest var skorið niður hér á þessu svæði og það kemur mér verulega á óvart. Varðandi að þetta sé kjördæmapot skýrði hv. þm. Svavar Gestsson rækilega út hvað væri kjördæmapot. Kjördæmapot er þegar maður gerir meira fyrir eitt kjördæmi en annað en hér er niðurskurðinn látinn bitna meira á höfuðborgarsvæðinu en öðrum kjördæmum. Það er ekki kjördæmapot að fara fram á að hlutur höfuðborgarsvæðisins verði réttur. Það er sanngirnisatriði og ég hefði haldið að hv. þm. sæi réttlætið í því. Aftur á móti mætti flokka það undir kjördæmapot þegar hæstv. samgrh. dregur upp 90 millj. á kjördæmisþingi fyrir norðan til Akureyrarflugvallar sérstaklega umfram aðra flugvelli þegar búið er að skera niður til flugmála. Ef eitthvað er kjördæmapot þá er það þetta.

[16:33] Virðulegur forseti. Ég hef orðið var við að hv. þm. er óhress með niðurskurð á höfuðborgarsvæðinu í vegamálum. Ég hygg að allir þingmenn alls staðar af landinu séu ekkert mjög hressir með það að þurfa að skera niður fjármagn til vegaframkvæmda. Í þeim efnum falla allir undir sama hattinn. Hv. þm. talar um sanngirnissjónarmið. Ég get líka sagt að ég hygg að hægt væri að færa rök fyrir því að niðurskurður í vegáætlun ætti eingöngu að koma fram í framkvæmdaátaki. Það væri hægt að færa rök fyrir því. En það eru víðar sanngirnissjónarmið en hv. þm. nefndi og þess vegna hafa þingmenn ekki deilt á að tekið sé á þeim málum með þeim hætti sem hér liggur fyrir. Í umræðunni hafa komið fram raddir þingmanna á þéttbýlissvæðinu sem hafa mótmælt niðurskurði á framkvæmdaátakinu. En ég vil benda á að það er hægt að færa rök fyrir hinu líka.

[16:34] Herra forseti. Það er auðvitað ekkert sanngirnissjónarmið þegar höfuðborgarsvæðið lendir í 37% niðurskurði en önnur svæði í 18% niðurskurði. Það er helmingi meiri niðurskurður á höfuðborgarsvæðinu en annars staðar. Eins og hefur komið fram í umræðunni var samkomulagsatriði milli ríkisstjórnarinnar og aðila á vinnumarkaði að beita sér fyrir þessu framkvæmdaátaki og var gerður samningur um það fyrir ári. Með þessum vinnubrögðum er verið að brjóta samninginn. Kannski finnst hv. þm. til fyrirmyndar að brjóta gerða samninga.

[16:35] Virðulegi forseti. Ég vísa til þess sem hæstv. samgrh. sagði áðan varðandi samninginn. Ef ég hef tekið rétt eftir er að það ekki brot á samningi að fresta framkvæmdum. Um annað er ekki að ræða hér.

[16:36] Virðulegi forseti. Hv. þm. gerði að umtalsefni ræðu mína fyrr í þessum umræðum og þær vangaveltur sem ég hafði uppi um hlutverk og stöðu Framsfl. í þeim veruleika sem við okkur blasir núna, þ.e. þeim stórfellda niðurskurði sem hér á sér stað, ekki einasta á höfuðborgarsvæðinu þó að hann sé þar sýnu mestur, heldur einnig víða úti um land. Mér var hins vegar ekki ljóst á ræðu hans hvort hann gengist við þessu öllu saman og viðurkenndi í raun að með tilkomu Framsfl. inn í nýja ríkisstjórn þýðir það eins milljarðs lækkun á heilu ári og hvort sú niðurstaða sé sérstakt hlutverk Framsfl. ellegar hvað. Hitt veit ég að frambjóðendur Framsfl. víða úti um land höfðu um það orð að fremur yrði spýtt í lófana og gert enn betur en fyrr hafði verið í vegamálum og samgöngumálum. En aldrei heyrði ég það neins staðar að þeir orðuðu það svo mikið sem í hálfri setningu að þeir stefndu á það að skera niður jafnhressilega og raun ber vitni. Virðulegi forseti. Það er rétt að halda því til haga sem rétt er og sanngjarnt. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að biðjast afsökunar á orðbragði mínu fyrr í dag. Í hita leiks notaði ég orð sem eiga hér ekki heima, enda hefur mér aldrei dottið til hugar að neinir þingmenn, úr hvaða flokki sem þeir eru, grípi til þess óyndisúrræðis að skrökva. Hins vegar lenda stundum sumir í því að lofa meira en þeir geta staðið við og það er auðvitað allt, allt annar hlutur þannig að ég biðst velvirðingar á ummælum mínum fyrr í dag.

[16:38] Virðulegur forseti. Ég kem eingöngu upp til að þakka hv. þm. fyrir það að biðjast velvirðingar á ummælum sem hann lét falla fyrr í umræðunni og tel hann mann að meiri. Ég ætla ekki að fúkyrðast við hann að öðru leyti um þessi mál.

[16:38] Herra forseti. Ég vil leyfa mér að fara nokkrum orðum um till. til þál. um breytingar á vegáætlun sem hér er til umræðu og hæstv. samgrh. hefur mælt fyrir. Ástæður þess að verið er að fjalla um breytingar á vegáætlun eru ljósar. Samkvæmt fjárlögum var gert ráð fyrir lægri fjárhæðum til vegaframkvæmda en vegáætlun hafði gert ráð fyrir og þess vegna reyndist nauðsynlegt að leggja fram nýja till. til þál. sem samgn. fær þá til meðferðar og þingmenn einstakra kjördæma fá til skoðunar eins og venja er áður en hv. samgn. afgreiðir hana. Út af fyrir sig þarf ekki að halda langa ræðu um það hvers vegna það hefur orðið niðurstaða að lægri fjárhæðir eru ætlaðar til vegagerðar á þessu ári en áður hafði verið ætlað. Það liggur fyrir að tekin var sameiginleg ákvörðun um það hjá stjórnarflokkunum að lækka halla ríkissjóðs. Vegaframkvæmdir verða m.a. fyrir þeirri lækkun. Það er auðvitað staðreynd að það eru minni tekjur til opinberra framkvæmda og þær ákvarðanir eru teknar á grundvelli þess að það er vilji okkar og ríkur skilningur að reyna að efla atvinnulífið með því að draga úr halla ríkissjóðs, m.a. til þess að hafa áhrif á fjármagnsmarkaðinn til þess að leitast við að lækka vexti í þjóðfélaginu.

Og gengur það illa?

Það er rétt, hv. 8. þm. Reykv., og það var akkúrat það sem ég ætlaði að koma að í örfáum orðum. Það veldur vonbrigðum og líka vandræðum að vextir skulu hafa hækkað nú um sinn. Um það voru umræður í þinginu í gær og hæstv. viðskrh. sagði þing og þjóð frá því að hann væri á leiðinni í Seðlabankann til þess að ræða við þá sem þar ráða. Ég verð að viðurkenna að það olli mér geysilega miklum vonbrigðum þegar fyrstu viðbrögð bankakerfisins og þar á meðal seðlabankastjóranna voru eftir afgreiðslu fjárlaga að vextir skyldu verða hækkaðir. Ég hlustaði m.a. á brýningar bankastjóra Seðlabankans til okkar þingmanna að nú yrðum við að standast prófið, nú yrðum við að standast þau skilaboð sem væru send til okkar um það að draga úr ríkisútgjöldum og með því og því aðeins mætti tryggja lækkun vaxta. Nú hefur þetta ekki orðið og það er alveg nauðsynlegt að fá skýringar á því hjá bankastjórum Seðlabankans og þess vegna er fagnaðarefni að hæstv. viðskrh. skuli ætla að leita eftir því hvers vegna þessi þróun hefur orðið gagnstætt því sem fullyrt var í tengslum við og þegar fjárlög voru til afgreiðslu. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Vonandi heyrum við af skýringum seðlabankastjóranna en kannski er ástæða til þess að vekja athygli á því að í skýrslu sem Seðlabankinn gaf út í nóvember, að mig minnir, var m.a. fjallað um áhrif ríkissjóðshalla á vexti. Það var tölfræðileg niðurstaða fræðinga Seðlabankans að halli ríkissjóðs hafi ekki mikil áhrif á vexti þannig að mörg er nú kenningin í þessum efnum. Hins vegar er sannfæring mín að við höfum tekið alveg réttar ákvarðanir með því að draga úr opinberum framkvæmdum. Hins vegar má eilíflega og alltaf deila um það hvort fremur eigi að draga úr einum framkvæmdum en öðrum. Aðalatriðið er það að okkur alþingismönnum ber skylda til þess að leitast við að ná niður halla ríkissjóðs og ná jöfnuði í ríkisútgjöldum og helst að reka ríkissjóð með afgangi. Auðvitað má segja mjög margt um þær framkvæmdir sem tengjast vegagerð. Samgöngur eru í okkar stóra landi afskaplega mikilvægar og ekki hvað síst samgöngur á landi. Vegakerfið er mikilvægur þáttur í uppbyggingu atvinnulífsins og nauðsynlegur þáttur til þess að svo megi verða að við getum nýtt auðlindir okkar bæði til lands og sjávar eins og best má verða. Ef ekki tekst að byggja upp samgöngukerfið í landinu er alveg ljóst að byggðin mun fara halloka og erfiðleikar við að halda jafnvægi í byggðum landsins eins og mikið var talað um áður og fyrr verða sífellt meiri. Hæstv. forseti. Við þetta tækifæri vil ég taka undir það sem kom fram í umræðum fyrr í dag að ég tel afskaplega mikilvægt að litið sé til allra samgönguþátta. Samgöngukerfið er byggt upp með tilliti til þess að það nýtist okkur landsmönnum sem best og þá á ég við uppbyggingu veganna, hafnanna og flugvalla. Ég tel að með því að skipuleggja þau mál sem best megi vænta þess að okkur takist að auka hagvöxt, auka afrakstur þjóðfélagsins af þeirri iðju sem við stundum í landinu og þannig megi auka þann arð sem verður af framleiðslu og rekstri og nýtingu auðlindanna. Annar þáttur er einnig afar mikilvægur og hefur nokkuð verið í umræðunni að undanförnu í þjóðfélaginu og það er sá þáttur sem lýtur að því að auka öryggi vegfarenda. Ég held að það sé afar mikilvægt fyrir okkur að gera okkur grein fyrir því að það þurfi að hafa e.t.v. ríkar í huga en hefur verið að byggja upp vegakerfið í landinu þannig að fyllsta öryggis sé gætt. Við heyrum þessa dagana um slys á þjóðvegum landsins. Ég treysti hæstv. samgrh. til þess að láta kanna með hvaða hætti bæta megi ástand þjóðveganna t.d. hvað varðar einbreiðar brýr og aðra þekkta slysastaði til þess að reyna sem mest að draga úr slysum og draga úr slysahættu á þjóðvegunum. Ég hef oft velt því fyrir mér hvort ekki væri eðlilegra að allt sem lýtur að umferðaröryggi væri á vegum samgrn. fremur en annarra ráðuneyta. Ég tel alveg nauðsynlegt að velta því fyrir okkur. Ég ætla ekki að ræða einstakar vegaframkvæmdir þó að auðvitað væri hægt að hafa mörg orð um það. Þessi till. til þál. fjallar út af fyrir sig ekki um einstakar vegaframkvæmdir en engu að síður er óhjákvæmilegt að minna á það og vekja þannig athygli á því að víða og þar á meðal í mínu kjördæmi, Vesturlandskjördæmi, eru mjög mikilvægar framkvæmdir í vegamálum sem þola ekki bið enda höfum við þingmenn kjördæmisins rætt um þau mál og munum væntanlega gera tillögur um það hvaða verk við leggjum megináherslu á við vegaframkvæmdir. Það liggur fyrir að vonandi verða undirritaðir samningar fljótlega um framkvæmdir við Hvalfjarðargöng. Það verk er að mestu leyti utan vegáætlunar nema tengingar við Hvalfjarðargöngin. Það eru hins vegar kostnaðarsamar framkvæmdir og þarf að líta til þess. Ég hef velt því fyrir mér hvort það sé ekki eðlilegt að þær tengingar séu hluti af stórverkefnum og að í rauninni sé ekki sanngjarnt að þær séu greiddar eingöngu af þeim kjördæmum sem koma að Hvalfjarðargöngunum. Ég hef að vísu ekki sett fram neinar kröfur í þessu sambandi, ég vil bara velta þessu hér upp og rökstuðningur minn fyrir þessu er að það eru auðvitað fyrst og fremst íbúar þeirra kjördæma sem næst eru Hvalfjarðargöngunum sem munu greiða stærstan hluta af gerð þeirra með því að greiða aðganginn að þeim. Það verða fyrst og fremst íbúar af höfuðborgarsvæðinu, úr Reykjaneskjördæmi og svo aftur af Vesturlandi sem munu fara þau daglega þótt fólk úr öllum kjördæmum muni vonandi nýta sér Hvalfjarðargöng. Ég held að þurfi ögn að líta til þessara staðreynda og þeirrar ákvörðunar að selja aðgang að þessu mannvirki. Það þarf að líta til vegaframkvæmda út frá því sjónarhorni að þau skipta miklu máli fyrir framvindu og framgang atvinnulífsins og uppbyggingu atvinnuþátta og ekki þá síst ferðaþjónustu. Ég tel t.d. nauðsynlegt að hafa í huga hvar þurfi einkum að leggja áherslu á vegabætur til þess að byggja upp ferðaþjónustuna í landinu. Getur verið að það beri t.d. að leggja sérstaka áherslu á veginn upp í Borgarfjarðadali að Húsafelli, en þar og í Skorradal eru miklar sumarbústaðabyggðir svo dæmi séu nefnd? Eða leggja áherslu á að vegurinn um Kaldadal sé bættur svo að ferðaþjónustunni verði sinnt hvað þetta varðar? Ég tel nauðsynlegt að líta á þessa þætti ekki síður en að horfa til annarra þátta, svo sem umferðar. Umferðin kemur með bættum samgöngum og umferðin kemur með uppbyggingu t.d. í ferðaþjónustu. Ég held að við Íslendingar þurfum að líta enn frekar en við höfum áður gert á þátt ferðaþjónustunnar við uppbyggingu vegakerfisins og þá kannski ekki síst safnveganna og þeirra vega sem teljast til minni háttar umferðaræða. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara mjög nákvæmlega ofan í þau verk sem tengjast vegáætlun en það er engu að síður nauðsynlegt fyrir okkur þingmenn að stokka upp spilin. Við þurfum að líta til þess hvaða verk það eru sem e.t.v. þarf að leggja meiri áherslu á núna við endurskoðun vegáætlunar og reyna að átta okkur á því hvaða verk það eru sem við viljum að njóti forgangs. Ég vil nefna það hér, vegna þess að hv. 3. þm. Vesturl. nefndi sérstaklega tengingu á norðanverðu Snæfellsnesi, að ég tek undir það með hv. þm. að það er nauðsynlegt að leggja áherslu á það enda var það gert á síðasta kjörtímabili. Þá voru teknar mjög mikilvægar ákvarðanir svo sem að byggja nýja brú yfir Hraunsfjörðinn og taka ákvörðun um að forgangsverkefni eða stórverkefni væri vegur fyrir Búlandshöfða og síðan vegur um Vatnaheiði. Þetta eru stórframkvæmdir og kostnaðarsamar en verður að taka séstaklega tillit til. Herra forseti. Hér er mikið talað um niðurskurð vegaframkvæmda. Ég vil af því tilefni minna hv. þm. á að um hann er e.t.v. talað vegna þess að á síðasta kjörtímabili var, undir stjórn hæstv. samgrh., framkvæmt meira en nokkru sinni fyrr. Ég vil vekja séstaka athygli á því í sambandi við allt talið um niðurskurð vegaframkvæmda.

[16:54] Virðulegi forseti. Það hefur sitthvað athyglisvert komið fram í þessari umræðu og það er góðra gjalda vert að vegamál séu rædd í þinginu oftar en ekki. Þótt tilefni þessarar umræðu sé næsta ömurlegt, kemur margt fram í henni sem er umhugsunarvert og getur þokað okkur eitthvað áfram. T.d. fannst mér í máli hv. síðasta ræðumanns ýmislegt skynsamlegt og vel mælt m.a. öryggismál vega. En niðurlagið í ræðu hv. 2. þm. Vesturl. þótti mér ekki vel til fundið, en þar réttlætir hann þá mynd sem blasir við með því að það hafi verið svo mikið gert á síðasta kjörtímabili. Ég held að þær fullyrðingar þurfi betri skoðunar við og það er margt sem kemur í hugann í sambandi við þá glansmynd sem dregin var upp af hæstv. samgrh. fyrrv. ríkisstjórnar og núv. ríkisstjórnar og lesa má um í síðasta ræðuhefti Alþingistíðinda frá síðasta þingi. Þar var gefið til kynna að stórauka ætti framlög til vegamála samkv. fjögurra ára vegáætlun sem þá var til umræðu. Og þar var sannarlega dregin upp glansmynd því látið var að því liggja að þar ætti að bæta við 3,5 milljörðum kr. eða svo og bætt við í raun inn í þá mynd á annan milljarð kr. umfram það sem réttmætt var. Þetta var skýrt dregið fram í umræðu um vegáætlun á þeim tíma og ætla ég ekki að fara frekar út í það. Hins vegar er ástæða til þess, virðulegur forseti, að rifja það upp sem rætt var við umræðu um þá vegáætlun sem hæstv. samgrh. lagði fram á síðasta þingi hversu öfugsnúin þau vinnubrögð eru að fráfarandi ríkisstjórn sé að leggja fyrir þingið stefnumarkandi áætlun um vegamál til fjögurra ára eins og gerst hefur ítrekað. Síðan fer ríkisstjórnin frá, ný ríkisstjórn er mynduð og þá er fyrsta verk hinnar nýju ríkisstjórnar, að þessu sinni með sama hæstv. samgrh., að koma með breytingu á vegáætluninni sem sýnir niðurskurð upp á um einn milljarð kr. Það breytir ekki því hvort um niðurskurð eða aukningu er að ræða, hvers eðlis breytingin er. Við þurfum að hverfa frá þessum vinnubrögðum og leiða í reglur að ný vegáætlun sé lögð fram af nýrri ríkisstjórn í byrjun kjörtímabils og þá reynt að fella það að langtímaáætlun í vegamálum þannig að saman fari áætlun til fjögurra ára sem fyrsti hluti langtímaáætlunar sem stefnt hefur verið að að sé mótuð til tólf ára í senn og tekur þá viðkomandi áætlun til þriðjungs tímabils. Slíkt er vitræn áætlunargerð og líkur á því að þeir sem leggja fram fyrsta hluta slíkrar áætlunar geri það af einhverju raunsæi en noti ekki áætlunargerðina til þess að draga upp glansmynd í aðdraganda kosninga eins og gerðist á síðasta þingi. Þetta á við allar ríkisstjórnir og ég held að þeir sem líta hlutlægt á málin hljóti að geta fallist á að við þurfum að hverfa frá þessum vinnubrögðum sem hafa verið tíðkuð ítrekað í sambandi við mótun fjögurra ára vegáætlunar. Svipurinn á þeirri vegáætlun sem samþykkt var á síðasta þingi og sem endurspeglast í þeirri niðurskurðaráætlun til ársins sem hér liggur fyrir, ber vott um það sem hefur orðið æ meira áberandi við gerð vegáætlunar að vegaféð er bútað niður í einstaka þætti, einstök átök eins og þau eru kölluð, þannig að það er mjög erfitt í rauninni að átta sig á heildarmyndinni sem við blasir. Ég held að þetta sé eitt af þeim atriðum sem menn þurfi að taka til endurskoðunar. Það má segja að hin almenna fjárveiting til vegamála sé orðin hverfandi lítill hluti af heildarfjármagninu sem fer í hinu ýmsu hólf. Hæstv. núv. samgrh. hefur verið iðinn við að fjölga þeim, bætti að mig minnir einu eða tveimur við á síðasta þingi. Hann bætti a.m.k. við einum slíkum flokki og hafði aukið við safnið á fyrri þingum. Sá stórfelldi niðurskurður sem hér er um að ræða upp á nær milljarð króna er af mörkuðum tekjustofnum. Það er verið að skera niður markaða tekjustofna til vegagerðar og svo er nú komið samkvæmt áætlun Félags íslenskra bifreiðaeigenda að aðeins um þriðjungi af þeim skattpeningum sem teknir eru af umferðinni er skilað til verkefna sem þeir eru áætlaðir til. Það er auðvitað ekki verjanlegt að ganga þannig fram. Hæstv. núv. samgrh. hefur verið öllum ráðherrum þessara mála iðnari við það að krukka í þessa mörkuðu tekjustofna og bætt þar við frá ári til árs að undanförnu og er nú komið í þetta horf að rétt um þriðjungur markaðra tekjustofna rennur til framkvæmda í vegamálum. Þetta hljótum við að gagnrýna harðlega. Það er svo einnig til álita að Framsfl. sem hefur átt talsmenn í þessari umræðu ber ábyrgð á því sem hér er lagt til í þessum efnum og fest var í lög með fjárlagagerðinni. Það hefði þurft að segja sumum það áreiðanlega tvisvar fyrir síðustu kosningar að það yrði hlutskipti Framsfl. að bera ábyrgð á því í ríkisstjórn eins og nú er að slíkur niðurskurður er gerður í sambandi við vegaframkvæmdir. Niðurskurður til þessa málaflokks er alltaf tilfinnanlegur. Hann kemur misjafnlega niður eins og menn vita. Harðast hittir hann fyrir þau kjördæmi landsins þar sem ástand þessara mála er lakast. Þau kjördæmi eru sem kunnugt er Vestfirðir og Austurland þar sem ástand vega á heildina litið er langlakast í kjördæmum landsins. Nærri mun láta á Austurlandi að um helmingur af vegakerfinu sé án bundins slitlags þegar allt er talið. Það er ekki fjarri lagi þó að ég hafi ekki nákvæmar tölur um það og ástandið á Vestfjörðum er þaðan af lakara. Þannig háttaði til þegar vegáætlun var mótuð á síðasta þingi að hluta af fénu var skipt eftir höfðatölureglu. Þá stóð til að hlunnfara þau kjördmi sérstaklega sem hafa lága prósentu í íbúafjölda en mikla þörf fyrir vegafé eins og rætt var í þeim umræðum. Ég harma vissulega ekki að ekki er um hlutfallslega sömu skerðingu að ræða hér í sambandi við þau efni eins og þá var áformað. Það tókst að fá nokkra leiðréttingu á við gerð vegáætlunar vegna andstöðu þingmanna af Austurlandi í stjórnarandstöðu og nokkurra annarra sem lögðust á sveif með okkur í þeim efnum þannig að nokkur lagfæring fékkst á því frá því sem ráðgert hafði verið af hæstv. ráðherra og meiri hluta samgn. eins og málin voru lögð fyrir á síðasta þingi. Það á síðan eftir að verða hlutskipti okkar þingmanna að fjalla um þessar tillögur að því er varðar kjördæmi okkar, í mínu tilvikinu stöðuna á Austurlandi. Ég veit ekki um hve háar upphæðir er að ræða en ekki mun það vera fjarri að í heild nálgist það um 100 millj. kr. allt talið til vegaframkvæmda í því kjördæmi, þar af hluti til nýframkvæmda. Það er ömurlegt að standa frammi fyrir því að slíkar tillögur séu til afgreiðslu hér að boði ríkisstjórnarmeirihlutans. Ég tek undir margt af því sem hefur komið fram við þessa umræðu um nauðsyn þess að skoða samgöngumálin heildstætt, skoða öryggisþættina sérstaklega þegar vegafé er skipt. Ég hef verið talsmaður þess um langt árabil að gæta þess að ganga ekki um of á öryggissjónarmið bæði varðandi lagningu bundins slitlags en ekki síst í sambandi við brúargerð. Ég fagna því að það er aukinn skilningur og aukin umræða um að það verði að hverfa frá þeirri stefnu sem lengi var fylgt, að búa við einbreiðar brýr á vegum þar sem lagt er bundið slitlag á breiða vegi beggja vegna og þá slysahættu sem slíku fylgir. Það er eitt af þeim atriðum sem þarf nauðsynlega að taka á ásamt mörgum fleiri þáttum í sambandi við öryggismál í vegagerð og vegalagningu og í sambandi við umferðina almennt. Einn þáttur sem er sérstakt áhyggjuefni og fylgir bættum vegasamgöngum er aukinn umferðarhraði, oft langt umfram það sem lög mæla fyrir og með afleiðingum sem ekki láta á sér standa. Sá tollur sem umferðin tekur í mannslífum er ákveðin afleiðing af því að þar tekst ekki að halda á málum eins og ætlað er til þess að tryggja öryggi. Þetta á m.a. við í sambandi við þungaflutninga sem fara fram á þjóðvegunum í vaxandi mæli og stofna mörgum sem um vegina fara í verulega hættu. Það er vissulega mikil þörf á því að reyna að reisa þar við skorður en um það ætla ég ekki að ræða frekar við fyrri umr. um þessa vegáætlun. Ég vil aðeins ítreka að að ég tel að það sé rangt að staðið að skera niður vegafé eins og hér er gert. Það hefur ekki komið fram neitt við umræðuna sem tryggir það sem hæstv. samgrh. hefur látið að liggja að sá niðurskurður sem hér er um að ræða eigi að koma til greiðslu á skuldum vegna vegagerðar. Það væri út af fyrir sig í áttina ef það væri tryggt. En hæstv. ráðherra hefur ekki lagt fram nein held gögn að því leyti en vonandi skýrist það efni eins og fleiri við skoðun málsins í nefnd.

[17:08] Herra forseti. Það var eitt atriði sem vakti sértaka athygli mína hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni. Hann minntist sérstaklega á Austurland og Vestfirði þegar hann talaði um þau kjördæmi sem væru verst veguð. Nú er alltaf hæpið að tala um vegamál eða samgöngumál á slíkum grundvelli eða forsendum, þ.e. hversu mikið af vegum séu með bundnu slitlagi og hversu margir séu með malarslitlagi. En ég hygg að það liggi alveg ljóst fyrir að Norður-Þingeyjarsýsla og Vopnafjörður, þau samliggjandi byggðarlög sem þar eru, hafa kannski eitthvert versta vegakerfi landsins. Í Norður-Þingeyjarsýslu er hverfandi bundið slitlag. Ég hygg að í engum öðrum byggðarlögum sé ástandið jafnömurlegt að þessu leyti og auðvitað er ekki uppbyggður vegur þangað frá nærliggjandi vöruhöfn eins og t.d. Húsvík. Ég held því að það sé mjög hæpið að tala á þessum forsendum. Mér finnst það svona bera keim af því að vera með kjördæmapot kannski. Ég held við eigum frekar að reyna að sameinast um að finna einhver úrræði sem bjargi hinum afskekktustu byggðum heldur en tala á þessum grundvelli.

[17:09] Virðulegi forseti. Þetta var hið merkasta innlegg frá hæstv. samgrh. Hann mundi allt í einu eftir því að til væri landshorn sem héti Norðausturland og er ekki samstætt kjördæmi heldur deilist það á milli tveggja kjördæma. Ég ætla ekkert að hafa af ráðherranum að því leyti að ástand vega á þessu landshorni er harla bágt. Þetta eru tillögur um að koma Vopnafirði í traust samband við landsvegakerfið og leggja góðan byggðaveg með ströndum norður um og um Axarfjarðarheiði til að koma þessum landshluta í gott samband við vegakerfi landsins.

[17:11] Herra forseti. Þegar forveri minn lét af embætti sem samgrh. 1991 var ekki einu sinni í þeirri langtímaáætlun sem þá lá fyrir gert ráð fyrir Öxarfjarðarheiði þannig að eitthvað hefur það markmið verið þokukennt og í miklum fjarska. En það er rétt hjá hv. þm. að um það hefur verið ágreiningur milli mín og hans hvort rétt sé að fara yfir fjöllin milli Norður- og Austurlands eða hvort stefna ætti á það að leggja veg, með ströndinni var nú sagt á þeim tíma á þeim tíma, um Melrakkasléttu til Vopnafjarðar. Í samræmi við það var hafin uppbygging á Hellisheiði og gert ráð fyrir henni í þeirri vegáætlun sem samþykkt var af ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar á sínum tíma. En á hinn bóginn var ekki gert ráð fyrir vegi yfir Fjöllin milli Norður- og Austurlands á þessari öld og um þetta varð ágreiningur okkar á milli.

[17:12] Virðulegi forseti. Sagnfræðin riðlast heldur mikið hjá hæstv. samgrh. Ég ræð hæstv. ráðherra að lesa aðeins betur forsöguna, einnig frá þeirri tíð þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var samgrh. Það var aldrei hugsun og aldrei sett á blað að vegabætur um Hellisheiði væru liður í því að koma á traustum strandvegi um Norðausturland. Liður í því var að leggja jarðgöng undir Hlíðarfjöll milli Héraðs og Vopnafjarðar. Sú var okkar tillaga og flutt hér oftar en einu sinni. Það getur verið að það reyni á það innan tíðar að Alþingi þurfi að taka afstöðu til þess. Ég held að Austfirðingar þurfi að skerpa sig og við málsvarar Austurlands á Alþingi, til þess að reyna að tryggja það að í langtímaáætlun verði séð til þess að það verði staðið við fyrirheit um jarðgöng á Austurlandi fyrir lok þessa áratugar. Þar kemur vissulega til greina að leggja jarðgöng einmitt á milli þessara byggðarlaga.

[17:14] Herra forseti. Hv. 4. þm. Austurl. var ekki ánægður með niðurlag ræðu minnar þar sem ég nefndi það að menn töluðu e.t.v. mikið um niðurskurð hér vegna þess hversu miklar framkvæmdir, miklar fjárveitingar og mikil heildarútgjöld voru til vegamála á síðasta kjörtímabili. Ég rakti að vísu í ræðu minni hvers vegna okkur var nauðsynlegt að draga úr fjárveitingum til vegamála. En ég vil nefna þessar tölur til þess að halda því til haga hvað gerðist á síðasta kjörtímabili undir forustu hæstv. núv. samgrh. Á árinu 1991, sem var síðasta ár þeirrar stjórnar sem hv. þm. studdi væntanlega og þegar hv. 4. þm. Norðurl. e. var samgrh., voru heildarútgjöld á verðlagi og vísitölu 5150 5,9 milljarðar til vegamála, 6,1 milljarður árið 1992, 7,9 milljarðar árið 1993, 7,7 milljarðar árið 1994, 7,8 milljarðar árið 1995 og nú er gert ráð fyrir 6,8 milljörðum á þessu ári. Það er náttúrlega ekki gott að þurfa að draga úr framkvæmdum vegna þess að þörfin blasir alls staðar við. Þetta er ákvörðun sem var tekin af efnahagslegum ástæðum en hróflar hvergi þeirri staðreynd að á síðasta kjörtímabili var mjög mikið lagt til vegamála. Ég vil vekja sérstaka athygli á því, vegna þess að nýframkvæmdir eru náttúrlega það sem við höfum mikinn áhuga á, að ferjur og flóabátar voru settar inn í framlög til vegamála. Það eru nú nærri 500 millj. ætlaðar á þessu ári til að greiða rekstur og stofnframkvæmdir vegna ferja og flóabáta. Það er nauðsynlegt að hafa í huga.

[17:16] Virðulegi forseti. Við skulum vona að tröppugangurinn í sambandi við framlög til vegamála haldi ekki áfram í öfugu hlutfalli við þær tölur sem hv. þm. var að rekja varðandi fyrra kjörtímabil. Það var enginn ágreiningur um að verja auknu framlagi af mörkuðum tekjustofnum til framkvæmda í vegamálum. Það aukna fé sem var til ráðstöfunar átti að vera meira lögum samkvæmt ef ekki hefðu komið til skerðingar æ ofan í æ af hálfu ríkisstjórnar sem tók í vaxandi mæli markaða tekjustofna til vegagerðar inn í ríkissjóð. Þetta er ekkert fé sem er reitt af hendi skattgreiðenda í gegnum almenna tekjuöflun ríkisins heldur af mörkuðum tekjustofnum. Gagnrýnin er fyrst og fremst um það að hluti af þessum mörkuðu tekjustofnum var á síðasta kjörtímabili í vaxandi mæli tekinn inn í ríkissjóð á ábyrgð þeirrar ríkisstjórnar sem þá sat. Þessar auknu tekjur komu vegna vaxandi umferðar og vaxandi bílaeignar landsmanna. Þakkað sé það sem kom en við skulum ekki gleyma því sem tekið var á þeim tíma. Hinu skulum við heldur ekki gleyma hvernig hæstv. þáv. samgrh., sá er enn þá situr, breytti vinnulagi í sambandi við ráðstöfun vegafjár og tók upp þá hætti sem nú á að taka upp í flugmálum að því er virðist, að ætla að tilkynna það fyrir fram hvernig eigi að ráðstafa peningum sem Alþingi Íslendinga á að taka ákvarðanir um.

[17:18] Herra forseti. Það er alveg rétt að markaðir tekjustofnar hafa ekki allir nýst til vegamála, því miður, er óhætt að segja og undir það get ég alveg tekið með hv. 4. þm. Austurl. En við verðum að gera okkur grein fyrir því þegar við fjöllum um þetta, hvaðan og hvað hefði þá þurft og átt að skera niður af útgjöldum ríkisins ef við hefðum aukið vegaframkvæmdir svo mikið að við nýttum alla markaða tekjustofna í þágu vegagerðarinnar, t.d. til rekstrar sem er heilmikil upphæð. 30% af fjárveitingum til vegagerðar fer í rekstur vegakerfisins. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því og hv. 4. þm. Austurl. einnig hvað og hvar hefði átt að skera niður til að geta aukið vegagerð. Það er okkar vandi. Átti það að vera í skólakerfinu, heilbrigðiskerfinu eða hinu félagslega kerfi hvarvetna? Þetta er okkar vandi. Ég held að svo glöggur og reyndur þingmaður sem hv. 4. þm. Austurl. er, geri sér grein fyrir þessum vanda okkar því hann hefur sem stjórnarþingmaður og ráðherra staðið frammi fyrir þessum viðfangsefnum. En staða Sjálfstfl. og þingmanna Sjálfstfl. og ráðherra er að því leyti mjög sterk í þessu máli, að allt síðasta kjörtímabil var veitt miklum fjármunum til uppbyggingar vegakerfisins í landinu. Það er aðalatriði málsins og þess vegna getum við sjálfstæðismenn verið býsna sáttir, þó auðvitað vildum við hafa meiri fjármuni til uppbyggingar vegakerfisins eins og ég rakti hér í minni ræðu. Þörfin blasir alls staðar við.

[17:20] Virðulegur forseti. Þessi málafylgja hv. þm. og varaformanns fjárln. lofar ekki góðu. Hér er verið að hæla sér af því að á síðasta kjörtímabili, á fjögurra ára tímabili, hafi í runnið meira fjármagn til vegamála heldur en á sambærilegu tímabili áður. Ég hef ekki farið ofan í þær tölur sérstaklega en látum það standa. Hitt liggur fyrir að vaxandi hluti af mörkuðum tekjustofnum til vegagerðar hefur verið tekinn frá þeim málaflokki sem hann var ætlaður til og inn í ríkissjóð. Það eru verk Sjálfstfl. á liðnu kjörtímabili. Og ef það gerist, sem hér er látið að liggja að það séu eðlileg vinnubrögð að hirða vaxandi hluta af mörkuðum tekjustofni til vegagerðar inn í ríkissjóð, þá veit það ekki á gott með framhaldið.

[17:22] Herra forseti. Það hvarflaði nú ekki að mér að umræðunni væri að ljúka vegna þess að hæstv. ráðherra hafði boðað í andsvörum fyrr í umræðunni að hann hygðist svara í ítarlegra máli ýmsu þegar kæmi að lokum umræðunnar. Hann vísaði beinlínis til þess um frekari skýringar þannig að ég gef mér nú að hæstv. ráðherra hljóti að ætla að standa við þetta fagra loforð sem gladdi okkur mikið um að fá að heyra í honum hér enn einu sinni á þessum degi. Í fyrsta lagi vil ég, herra forseti, aðeins koma inn á það sem hv. síðasti ræðumaður var að fjalla um. Hann fór út í samanburðarfræði sem alltaf er nú skemmtileg en þar er líka ýmislegt að varast. Í fyrsta lagi tel ég að það sé ekki rétt fullyrðing hjá hv. þm., varaformanni fjárln., Sturlu Böðvarssyni að á síðasta kjörtímabili hafi verið varið meiri fjármunum til uppbyggingar í vegamálum en nokkru sinni áður. Ég man ekki betur en að þau ár sem upp úr standi í þessum efnum séu á 8. áratugnum, um miðbik 8. áratugarins, í kjölfar þess að vinstri stjórnin sem sat að völdum árin 1971--1974 stórjók framkvæmdir í vegamálum eins og menn eiga að muna. Ég hygg að þá hafi að raungildi einna mestum fjárhæðum, í öllu falli hæsta hlutfalli af þjóðartekjum verið ráðstafað til beinna framkvæmda og uppbygginga í samgöngumálum. Ég leyfi mér nú eftir minni, herra forseti, að fullyrða að þessu sé svo farið. Í öðru lagi sagði hv. þm., sem vonandi er nú ekki hlaupinn --- nú, hann er bara sestur í forsetastólinn, það er ekkert annað. Þá er ekki von að ég sæi hv. þm. sem var hér rétt áðan í umræðum en hefur brugðið sér í gervi forseta, --- að framkvæmdirnar, útgjöld til vegamála eins og hann taldi þau upp, heildarútgjöld til vegamála hefðu verið til muna meiri á síðasta kjörtímabili en áður var. Það má til sanns vegar færa þegar litið er á bókhaldið eitt en í því sambandi er tvennt að athuga. Á árinu 1993 og eftirleiðis voru öll útgjöld vegna reksturs ferja og flóabáta færð yfir á Vegagerðina henni að bótalausu. Með öðrum orðum, þessar byrðar voru lagðar yfir á Vegagerðina og hina mörkuðu tekjustofna hennar. Á hverju ári síðan hefur farið hátt í hálfur milljarður kr. í þessi útgjöld. Þessi tala er einnig hækkuð með lántökum þannig að þegar skoðað er hvað nettó var af eigin aflafé Vegagerðarinnar til framkvæmda á hverju ári, þá er það ekki til muna hærri fjárhæð en verið hafði undanfarin ár. Varðandi glæsta fortíð Sjálfstfl. í þessum málum, þá skulum við, herra forseti, staldra við t.d. frammistöðuna á fyrri kjörtímabilum. Hvernig skildi Sjálfstfl. við þessi mál á árinu 1987? Það er langlægsta talan til nýbygginga vega, brúa og fjárveitinga til landsvega sem við finnum í töflunni á bls. 5 í frv., herra forseti. Það beið þar af leiðandi þess samgönguráðherra sem tók við því þrotabúi að reyna að ná þessari tölu upp á við og það tókst. Árin 1989, 1990 og 1991 hækkaði þessi tala öll árin. Hún hækkaði verulega sem hlutfall af þjóðartekjum því þær voru að dragast saman á þessu árabili. Og ég vek athygli á því, herra forseti, að til raunverulegra framkvæmda á árinu 1991 samkvæmt vegaáætlun sem fyrri ríkisstjórn afgreiddi í febrúar 1991 voru tæpar 2.900 millj. til nýbygginga en á þessu ári eiga þær ekki að vera nema 2.800 rúmar. Þannig að talan í ár er lægri en hún var á árinu 1991 þegar sú ríkisstjórn skildi við. Það er nú veruleikinn í málinu. Það er nú allur glæsileikinn, herra forseti. Þannig að ef við viljum vera þreyta okkur og aðra viðstadda á því að fara út í þessa samanburðarfræði þá er ég alveg óhræddur við það. Ég held að sagan tali alveg sínu máli í þessum efnum. Að öðru leyti, herra forseti, vísa ég til þess sem ég sagði í minni fyrri ræðu, þ.e. þeirra æfinga sem staðið hafa yfir í tíð hæstv. samgrh. Nú er spilaborgin meira og minna að hrynja, því miður. Það er komið að skuldadögunum og veislunni er lokið. Það hefur verið dregið rækilega fram hér í dag að það ríkir stefnuleysi í þessum málum. Hæstv. ráðherra hefur ekki sinnt lagaskyldu sinni um að leggja fram langtímaáætlun í vegamálum og móta þannig stefnu til lengri tíma. Meðferð þessara mála hefur einkennst af handahófskenndum upphlaupum og niðurskurði og ýmiss konar æfingum sem satt best að segja eru hvorki trúverðugar né vel til þess fallnar að halda einhverri festu eða skapa pólitíska samstöðu um þessi mál. Því miður verður að harma það hvernig hæstv. ráðherra hefur meira og minna tekist að glutra niður þeirri tiltölulega breiðu, þverpólitísku samstöðu og jákvæða andrúmslofti sem var í kringum þennan málaflokk lengi vel hér á þingi í kjölfar þess að menn fóru að vinna samkvæmt vegaáætlunum og langtímaáætlun upp úr 1980.