Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. mælir svo fyrir, að 15% af andvirði útflutnings landsmanna fyrir hvert ár skuli lagt á sérstakan reikning, eins og þegar hefur verið gert um 300 millj. kr., sem samkv. ákvörðun Alþ. voru teknar frá í því skyni, að þeim verði varið einvörðungu til svonefndrar nýsköpunar. Meginhugsun þessa máls er sú, að þegar Alþ. ákvað að leggja 300 millj. kr. af fé landsmanna til hliðar í því skyni að afla nýrra tækja til framleiðslunnar, var það ætlun manna, að sú fjárfúlga yrði tekin af þeim sjóðum, sem þá höfðu safnazt. Hins vegar hefur það að sjálfsögðu verið venja að undanförnu, sem skapazt hefur af eðlilegri þörf og nauðsyn þjóðarinnar, að nokkur hluti þess fjár, sem þjóðin aflar á hverju ári, gangi til þess að kaupa fyrir ný tæki. Og í samræmi við það og þá grundvallarhugsun, sem vakti fyrir hæstv. Alþ., þegar nýbyggingarsjóður var stofnaður, þá er nú lagt til, að með sérstökum l. verði tryggt, að þessari venju verði fylgt, þannig að handbært fé liggi fyrir í þessum sjóði, sem hæstv. Alþ. ákvað, að myndaður skyldi á síðasta ári. Þetta er þá, sem sagt, gert til þess að tryggja það, að eftir því sem auðið er, og svo lengi sem unnt er, verði árlega tekin frá fjárfúlga umfram það, sem upprunalega var lagt í þennan sjóð, til þess að kaupa fyrir ný tæki. Að svo stöddu er ekki hægt að segja um það, hve lengi hægt er að framfylgja slíkum ákvörðunum eða hvaða ráðstafanir kynni að þurfa að gera varðandi eyðslu manna á öðrum sviðum, til þess að hægt verði að fullnægja þessari ákvörðun. En það er þá þess þings, sem á hverjum tíma um það fjallar, að velja um, hve hart það vill ganga að þjóðinni viðkomandi fjáreyðslu til daglegra þarfa annarra en aukningar á framleiðslutækjum. En hv. nýbyggingarráð, sem samið hefur þetta frv., og ríkisstj., sem um það hefur fjallað, eru á einu máli um það, að það sé þó sjálfsagt að lögfesta þetta ákvæði, til þess með því að lýsa þeim vilja Alþ., að þjóðin freistist þess að haga svo starfsemi sinni og rekstri þjóðarbúsins, að ekki verði af því, sem þjóðin árlega aflar, meiru eytt en svo til eyðsluþarfa, að afgangs verði hæfileg fjárfúlga til aukningar á framleiðslutækjum. Að öðru leyti leyfi ég mér að vísa til grg. frv., sem í meginatriðum færir fram þau rök, sem að þessu hníga. Ég leyfi mér að mælast til þess, ef þetta frv. sætir ekki andmælum, að það mætti verða afgr. nú, áður en þingfrestun fer fram.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þetta frv. með umr. hér. Ég álít, að þetta frv. sé meinlaust, en gagnslítið. Það er, alveg eins og hæstv. forsrh. tók fram, viljayfirlýsing um það, sem við vildum gjarnan geta gert. En sannleikurinn er sá, að eins og gjaldeyris- og innflutningsmálum okkar er háttað nú og gjaldeyrismálin hafa verið eftir styrjöldina, og jafnvel eins og nú horfir við, þá eru ekki ýkja miklar líkur til þess, að hægt sé að framkvæma ákvæði þessa frv. En það skilst mér þó, að verði að gera, ef það er samþ. sem lög. Og út af fyrir sig er ekki nema gott um þessa viljayfirlýsingu að segja, eins og hæstv. forsrh. tók fram. En ég vildi benda á í viðbót við þetta, að mér virðist þessi löggjöf koma þvert á þá fyrirætlun ríkisstj. að gefa út frílista yfir ýmsar vörur, sérstaklega þær, sem keyptar eru frá Englandi. Það er kannske byggt á misskilningi, en ég fæ ekki séð, að þetta tvennt geti farið saman. Ef tryggja á, að í árslok verði eftir 15% af útflutningsverðmætinu, þá er það auðsætt mál, að mjög sterkar innflutningshömlur verða að vera. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta mál. Ég geri ráð fyrir, að ég greiði ekki atkv. um það af ástæðum, sem ég gat um í upphafi.



Það er rétt, sem hv. þm. Str. sagði, það verður að hafa sérstaka gát á gjaldeyrinum, en það hefði orðið að gera, þótt þetta hefði ekki komið til. Það út af fyrir sig þarf ekki að koma í bága við frílistann. Það getur að minni hyggju farið saman, þótt ótakmarkaður gjaldeyrir sé ekki til umráða.



Herra forseti. Ég sé alls ekki ástæðu til að tefja þetta mál með umr. hér í þessari hv. d. Það hefur verið rætt um þetta mál í hv. Nd., og hafa komið þar fram, að ég hygg, flest þau rök, sem mæla gegn þessu frv., og þá einnig þau rök, sem aðrir telja, að mæli með því, að það gangi fram. Það, sem ég hef við þetta frv. að athuga, er það sama, sem kom fram í hv. Nd., að ég tel, að það hefði verið heppilegra að ákveða samkomudaginn 1. september, og að tvær ástæður séu til þess. Sú í fyrsta lagi, að fjögurra mánaða tími, frá 1. september til áramóta, er engan veginn of langur tími til þess að það þing, sem þá kæmi saman, gæti lokið störfum fyrir áramót. Undanfarandi reynsla bendir til þess, að ekki veiti af fjórum mánuðum til þess að aðalþing geti lokið störfum. Og af þeim ástæðum væri eðlilegt, að þingið kæmi saman 1. sept. - Í annan stað tel ég, að með þessu frv. sé gefið fyrirheit um það, - sem ég tel ekki gott fyrirheit, - að það eigi að gera út um verðlagsmál landbúnaðarins með bráðabirgðal., eins og gert var s. l. haust, og sé með ákvörðun þessa samkomudags Alþ. reynt að koma - í veg fyrir, að þau mál komi fyrir þingið. Rökin fyrir því, að slík vinnubrögð séu óeðlileg, - hafa verið færð fram áður, og ég er þeirrar skoðunar, að engin ástæða sé til að endurtaka þau hér. Ég geri ráð fyrir, að þetta frv. gangi fram. Hæstv. ríkisstjórn hefur sjálfsagt mikið meirihlutafylgi fyrir því hér á hæstv. Alþ. Það má gera ráð fyrir, að það verði að ákvörðun að kalla þing ekki saman fyrr en 1. október, einmitt af þeim ástæðum, sem ég nú síðar nefndi, nema einhverjar aðrar ástæður yrðu því valdandi, að ríkisstj. vildi kalla saman þing fyrr á árinu, sem er ekki hægt að segja um nú. Ég mun af þessum ástæðum greiða atkv. gegn frv., án þess að halda uppi frekari umr. en orðið er. En ég verð að segja það, að ég tel þetta mjög misráðið, að miða samkomudaginn helzt við 1. október. Hins vegar mun ég ekki gera tilraun til þess að koma í veg fyrir þessi vinnubrögð frekar en þegar hefur verið gert, því að stjórnin mun sjálfsagt í þessu efni, eins og öðrum, fara sínu fram.



Eins og grg. þessa frv. ber með sér, þá er lagt til í þessu frv., að samkomudagur reglulegs Alþingis á árinu 1946 verði 1. október, vegna þess að ætlað er, að þetta þing, sem nú stendur yfir, haldi áfram, en því verði einungis frestað til 1. febrúar n. k., en þá hefjist það að nýju. Og þegar það kemur þá saman, verður að sjálfsögðu reynt að ganga frá sem flestum mikils varðandi málum, sem nú liggja fyrir þinginu, jafnframt því, eftir því sem auðið verður, að bera fram að sjálfsögðu hverja þá nýja till., sem Alþ. óskar eftir eða breyttar kringumstæður kunna að krefjast. Um þetta mál hafa staðið nokkrar deilur í hv. Nd., og ég þóttist taka eftir því, að hv. Ed. þm. voru þar viðstaddir, er þær umr. fóru fram þar. Sé ég ekki ástæðu til að orðlengja um frv., enda er ekkert annað að segja um það en það, að þessu yfirstandandi þingi hefur ekki verið hægt að ljúka nú fyrir jólin og því verður þinghald að verða áframhaldandi á fyrri hluta næsta árs, þannig að þessu yfirstandandi þingi verði þá fram haldið. Og af þeim ástæðum þykir nauðsynlegt .að fresta aðalþinginu 1946 til 1. október. Nú er þó frestunin að því leyti ekki ákveðin, að það er eingöngu lagt á vald ríkisstj., hvort þing verður kallað saman fyrr á árinu, en þó á það ekki síðar að koma saman en 1. október. Má vera, að fyrr verði að kveðja það saman. En úr því sker reynslan. Það hafa komið fram óskir í hv. Nd. um það, að Alþ. skuli koma saman í síðasta lagi 1. ágúst eða 1. september. Hv. Nd. vildi ekki fallast á það. Ég fyrir mitt leyti sé ekki heldur ástæðu til þess. Og fyrir því má færa rök, að það gæti verið heppilegt, en þó ekki svo sterk frá mínu sjónarmiði, að ástæða sé til að taka þau til greina. Ég vildi mælast til þess, að þetta mál gæti fengið fljóta afgreiðslu, þannig að ekki þætti ástæða til að tefja þingið vegna þessa máls, ef menn á annað borð vilja fallast á það. En ef allt fer með felldu eins og gert er ráð fyrir, er meiningin, að þinginu verði frestað á morgun.