Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. sem er að finna á þskj. 61 og er 59. mál þingsins, en það er till. um rannsóknir á lífríki Tjarnarinnar í Reykjavík. Meðflutningsmenn mínir að þessari till. eru hv. þm. Albert Guðmundsson, Guðmundur Ágústsson, Guðrún Agnarsdóttir, Kristín Einarsdóttir og Svavar Gestsson. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hefja nú þegar viðræður við borgaryfirvöld í Reykjavík um að ítarlegar rannsóknir fari fram á áhrifum byggingar ráðhúss í Tjörninni á lífríki hennar áður en framkvæmdir hefjast, sbr. 29. gr. laga um náttúruvernd, nr. 47/1971." Herra forseti. Trúlega eru allir landsmenn sammála um það að Tjörnin í Reykjavík og umhverfi hennar séu hið eiginlega hjarta höfuðborgarinnar. Sú lifandi náttúra sem þar þrífst í miðri hringiðu borgarlífsins hefur verið sú vin sem dregið hefur að sér unga og gamla í önn dagsins árið um kring. Fjölskrúðugt fuglalífið hefur glatt börn borgarinnar sumarlangt og á vetrum hefur Tjörnin verið vettvangur hollrar útivistar við leiki og íþróttir. Gömlu húsin við Tjarnargötu hafa myndað umgjörð um Tjörnina sem samræmist vel kyrrlátri fegurð hennar þó að stórslys hafi orðið í skipulagi Vonarstrætis með byggingu Oddfellow-hússins sem mjög raskar rósemi þessarar annars rólegu götumyndar. Og nú stendur til að byggja ráðhús út í Tjörnina. Tillagan sem ég mæli fyrir fjallar þó ekki um skipulagsmál eða hvort sú bygging skuli rísa eða ekki þó að víst hafi ég á því skoðun, heldur hitt, að lífríki Tjarnarinnar verði varðveitt svo sem kostur er. Við hér í höfuðborginni höfum ekki af að státa merkum fornum byggingum eins og margar aðrar höfuðborgir. En við höfum það sem þær hafa ekki, við höfum náttúruminjar sem varla eiga sinn líka í nokkurri höfuðborg. Ein þeirra og sú sem stendur næst hjarta hvers einasta Reykvíkings er Tjörnin og Vatnsmýrarsvæðið með því iðandi fuglalífi sem ungir og aldnir borgarbúar líta á sem órjúfanlegan þátt daglegs lífs í borginni. Það þarf því enginn að undrast að Reykvíkingum sé annt um Tjörnina og fuglalífið þar og að þeir vilji að það fái að þrífast og að ekkert verði gert sem stefnt geti því lífríki í hættu. Nú stendur fyrir dyrum að hefja byggingu ráðhúss í Reykjavík og það er alveg ljóst að framkvæmdir þar munu verulega raska Tjarnarsvæðinu um árabil. T.d. þarf vafalítið að þurrka upp stórt svæði í Tjörninni meðan á framkvæmdum stendur. Við flm. þessarar till. viljum ekkert um það segja hver áhrif ráðhúsbyggingin út í Tjörnina kann að hafa á lífríki hennar og það er ekki hægt að ætlast til þess að við vitum mikið um það vegna þess að rannsókn á því hefur ekki farið fram. Flm. þessarar till. vilja einfaldlega benda á að samkvæmt lögum nr. 47 frá 1971, um náttúruvernd, ber borgaryfirvöldum að leita álits Náttúruverndarráðs á því þar sem Tjörnin og Vatnsmýrin eru á náttúruminjaskrá. Og ég vil ítreka það: Tjörnin og Vatnsmýrarsvæðið eru á náttúruminjaskrá. Í 29. gr. náttúruverndarlaganna segir svo: "Valdi fyrirhuguð mannvirkjagerð eða jarðrask hættu á því, að landið breyti varanlega um svip, að merkum náttúruminjum verði spillt eða hættu á mengun lofts og lagar, er skylt að leita álits Náttúruverndarráðs, áður en framkvæmdir hefjast. Ef það er vanrækt, getur Náttúruverndarráð krafist atbeina lögreglustjóra til að varna því, að verk verði hafið eða því fram haldið. Virkjanir, verksmiðjur og önnur stór mannvirki skulu hönnuð í samræmi við Náttúruverndarráð. Sama gildir um vegalagningu til slíkra mannvirkja. Nánari fyrirmæli samkvæmt þessari grein setur menntmrn. í reglugerð." Í 36. og 37. gr. reglugerðar nr. 205 frá 1973, um náttúruvernd, er þetta ákvæði enn ítrekað. Nú er ljóst að álits hefur ekki verið leitað hjá Náttúruverndarráði. Tillaga um samkeppni um hönnun ráðhúsbyggingar var samþykkt í borgarstjórn á sl. ári og hún auglýst. Í hönnunargögnum var þátttakendum gert að hafa húsið við Tjörnina, en um byggingarstað þess var ekki bókað sérstaklega í borgarstjórn Reykjavíkur. Í umræðum í borgarstjórn mun hafa verið rætt um þennan stað og í Kvosarskipulagi er gert ráð fyrir ráðhúsi á lóð þeirri sem enn er að finna við Tjörnina, en landlínunni var ekki breytt. Í Kvosarskipulagi er því ekki gert ráð fyrir að ráðhúsið verði byggt út í sjálfa Tjörnina. Ég ítreka þetta vegna þess að þetta er kannski óskýrt hér í greinargerð þar sem segir að í Kvosarskipulaginu sé gert ráð fyrir ráðhúsi á þeim stað sem nú er ákveðinn. Það er ekki alveg rétt. Það var ekki gert ráð fyrir að byggingin næði út í Tjörnina. Vissulega hefði verið full ástæða til að efna til atkvæðagreiðslu um staðsetninguna svo að formlega væri frá því gengið, en það var aldrei gert. Samkeppnin fór síðan fram og verðlaun voru veitt. Hinn 15. sept. sl. var tillaga borin fram í borgarráði um að byggt skyldi ráðhús eftir tillögu þeirri sem hlaut fyrstu verðlaun í samkeppninni og afgreiðslu hennar vísað til borgarstjórnar. Þar varð ágreiningur um málið og Alþýðubandalagsfulltrúar í borgarstjórn lögðu til að fram færi almenn atkvæðagreiðsla í borginni um þessa byggingu og staðsetningu hennar, en Alþfl. og Kvennalistinn vildu að aðrar framkvæmdir hefðu forgang. Vitanlega var ekkert tillit tekið til skoðana þessara minnihlutaflokka og tillaga meiri hlutans var samþykkt á fundi borgarstjórnar 1. okt. sl. Þegar sú till. sem hér liggur fyrir var komin fram lagði borgarfulltrúinn Elín G. Ólafsdóttir fram tillögu í borgarstjórn svo til samhljóða þeirri till. sem við höfum borið fram. Þá er leitað umsagnar Þórðar Þ. Þorbjarnarsonar borgarverkfræðings vegna tillögu Elínar um lífríki Tjarnarinnar og var sú umsögn lögð fram í borgarráði. Af hverju borgarverkfræðingur var beðinn um þá umsögn er auðvitað öllum óskiljanlegt því að ekki er vitað sérstaklega til þess að hann sé kunnáttumaður um líffræðileg málefni. Þar er hins vegar staðhæft að þó að væntanlegt ráðhús verði aðallega byggt í Tjörninni hafi bygging þess ekki áhrif á lífríki hennar þar sem hún skerði Tjörnina aðeins um 1%. "Það er ekkert sem gefur tilefni til að rannsaka lífríki Tjarnarinnar þó hún skerðist um 1% og engar líkur til að bygging ráðhússins hafi meiri áhrif á það heldur en þegar Iðnó eða Dómkirkjan voru byggð við Tjörnina á sínum tíma," sagði Davíð Oddsson borgarstjóri samkvæmt umsögninni, en í umsögn borgarverkfræðings segir að þó að skerðing Tjarnarinnar yrði um 2% benti ekkert til þess að slíkt hefði áhrif á lífríki hennar. Síðan sagði borgarstjórinn: "Og þegar því er slegið fram verður ekki komist hjá að álykta að menn séu að misbeita vísindalegum hugtökum í því skyni að andæfa áformum sem þeir eru af pólitískum ástæðum andvígir." Það er satt að segja alveg furðulegt hvernig þetta mál hefur verið afgreitt. Borgarverkfræðingurinn í Reykjavík hefur að engu lög um náttúruvernd og segir að ekki sé minnsta ástæða til að leita álits Náttúruverndarráðs vegna þess að skerðing Tjarnarinnar sé ekki meiri en þetta. Ég veit ekki hvort borgarverkfræðingurinn í Reykjavík veit það að síðan 1876 hefur Tjörnin í Reykjavík verið skert um hér um bil 25%. Það segir sig sjálft að þegar þessi bygging er komin þarna langt út í Tjörn þarf auðvitað að skera af Tjörninni miklu meira en hér er talað um vegna þess að það liggur í augum uppi að þær götur sem liggja að þessu húsi geta auðvitað ekki hugsanlega tekið við þeirri umferð sem skapast þegar byggingin er risin. Borgarfulltrúinn Sigrún Magnúsdóttir, sem átti sæti í dómnefnd um þessa byggingu, sagði vegna tillögu Elínar G. Ólafsdóttur, með leyfi forseta: "Þegar ég samþykkti byggingu ráðhúss benti ég jafnframt á að rétt væri að hefjast ekki handa fyrr en eftir eitt til tvö ár. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt að flýta sér hægt og m.a. fá álit sérfræðinga hvort bygging sem tekur 1–2% af Tjörninni raski eitthvað lífríki hennar." Það er einmitt það sem við erum með till. þessari að fara fram á. Hér í þskj. 61 eru fylgiskjöl og m.a. bréf dr. Árna Einarssonar til borgarskipulags Reykjavíkur frá 28. mars 1987. Ég leyfi mér, herra forseti, að geta þeirra atriða sem hann leggur þar áherslu á. Hann segir: "1. Ráðhús af þeirri stærð sem um er rætt í samkeppnislýsingu (3375 m2 auk bílageymslu) mun óhjákvæmilega gerbreyta þeirri samfelldu og stílfögru götumynd sem Tjarnargata, Vonarstræti og Fríkirkjuvegur mynda. Ráðhúsið mun standa framar í Tjörninni en flest önnur hús við hana og mun þess vegna verða yfirgnæfandi. 2. Á fyrri hluta aldarinnar var flatarmál Tjarnarinnar rýrt um fimmtung með uppfyllingu. Við byggingu ráðhússins mun verða gengið enn eitt skref á þeirri braut og engin trygging verður fyrir því að framhald verði ekki á þeirri þróun. Skerðing vatnsflatarins mun rýra fegurð Tjarnarinnar. 3. Skerðing Tjarnarbotnsins mun hafa neikvæð áhrif á fuglalífið. Á hverju ári klekjast við Tjörnina 500–600 andarungar. Þeir lifa fyrstu vikurnar á dýrum úr botnleðju Tjarnarinnar. Skerðing á botninum mun leiða til beinnar fækkunar anda. 4. Bílastæði af þeirri gerð, sem fyrirhuguð eru í húsinu, munu valda talsvert aukinni bílaumferð við Tjörnina. Slík aukning mun spilla þeirri friðsæld sem Tjörnin býr yfir. 5. Tjörnin skipar sérstakan sess í hugum borgarbúa. Hún er gluggi að hinni lifandi náttúru og þar fá menn tilfinningu fyrir gangi árstíðanna. Tjörnin er útivistarsvæði þar sem fjöldi manna kemur til að njóta þess unaðar sem landslag og fuglalíf veitir. Nauðsynlegar breytingar á umhverfi Tjarnarinnar eiga að vera í samræmi við þetta - auðvelda fólki að njóta hennar. Með byggingu ráðhúss í Tjörninni væri verið að ýta miðbæjarbyggðinni enn frekar út í Tjörnina en orðið er og það væri í andstöðu við nýtingu Tjarnarinnar sem útivistarsvæðis." Árið 1968 skilaði náttúruverndarnefnd Reykjavíkur þessu áliti um Tjörnina, og vil ég lesa það upp, með leyfi forseta: "Þá mætti að lokum geta þess að nefndin telur ástæðu til þess að haft sé eftirlit með Tjörninni og umhverfi hennar, að ekki sé skert flatarmál hennar, hreinlæti vatnsins sé ekki spillt og að fuglar hafi þar friðland og sérstaklega sé kríunni helgaður hólminn og yfirleitt sé dýralíf og gróður Tjarnarinnar varðveittur." Í náttúruverndarnefnd Reykjavíkur áttu þá sæti þrír þjóðkunnir menn: Ármann Snævarr, sem var formaður nefndarinnar, Kristján Eldjárn og Sigurður Þórarinsson. Í fylgiskjölum með till. okkar er einnig að finna skemmtilegt yfirlit um sögu Tjarnarinnar sem Páll Líndal hefur tekið saman og ég vil ráðleggja hv. þm. að lesa þá grein, hún hefur ekki birst áður á prenti, en Páll Líndal, fyrrverandi borgarlögmaður, lánaði okkur hana góðfúslega. Einu sinni var borgarstjórinn í Reykjavík ungur og skemmtilegur og þá stóð hann ásamt öðrum að frægri hljómplötu sem hét Matthildur. Um það leyti var mikil umræða um verndun gamalla húsa og verndun miðbæjarins. Þeir bráðskemmtilegu þremenningar lögðu þá til að sett yrði matarlím í Tjörnina og hún flutt upp í Árbæ. Tillögur á borð við það hafa áður komið fram, eins og segir í greininni eftir Pál Líndal: "Árið 1882 ritaði Luders nokkur múrarameistari bréf til bæjarstjórnar og bauðst til að fylla upp í Tjörnina fyrir 7112,50 kr." Og Tjörnin virðist endalaust þurfa að vera vettvangur fyrir hugmyndir af þessu tagi, að hún skuli skert, og það skýtur skökku við í borg sem hefur yfir eins miklu landrými að ráða og Reykjavíkurborg að ganga skuli þurfa á svæði eins og Tjarnarsvæðið í Reykjavík. Það væri hægt að rekja hér í löngu máli alla þá formgalla sem á þessu máli hafa verið í meðferð borgarstjórnarinnar í Reykjavík, en til þess gefst ekki tími. Á fjölmennum útifundi, sem haldinn var hér í gær til verndunar Tjarnarinnar, mátti heyra sárindi manna út af meðferð þessa máls. Tilgangur okkar, flm. þessarar till., er að reyna að fá borg og ríki til að taka höndum saman um þær náttúruminjar sem hér um ræðir og eru ekki einkaeign Reykjavíkur heldur eign þjóðarinnar allrar samkvæmt náttúruminjaskrá. Við treystum á hv. þm. að standa saman um að koma í veg fyrir að hér verði gerð mistök sem aldrei verður hægt að bæta.



Herra forseti. Ég hef auðvitað ekkert á móti því að till. eitthvað í þessa veru sé hér til umræðu og væntanlega þá síðar til afgreiðslu, en ég vil þó vekja athygli á því að hér er gert ráð fyrir að fela ríkisstjórninni að hefja nú þegar viðræður við borgaryfirvöld í Reykjavík um ítarlegar rannsóknir o.s.frv. á áhrifum byggingar ráðhúss. Auðvitað hlýtur það að vera svo að Reykvíkingar fyrst og fremst og reykvísk yfirvöld munu ráðstafa því hvar og hvenær ráðhús verði byggt, en ekkert er þó úr vegi að hafa þessar rannsóknir sameiginlega á vegum borgar og ríkisins ef menn telja það eðlilegt. En það var ekki þetta mál sem ég ætlaði sérstaklega að ræða einskorðað því mér finnst það standa miklu nær okkur hv. þm. að ræða annað mál sem vissulega er að mínum dómi miklu, miklu alvarlegra en bygging þessa fyrirhugaða ráðhúss eða þess sem verið er að ræða um nú. Það er bygging þessa hroðalega þinghúss. Hér var laumað inn við 3. umr. fjárlaga að ég held 12 millj. kr. til að hanna hús sem Alþingi hefur aldrei samþykkt að byggja og mun vonandi aldrei samþykkja að byggt verði. Það er tímabært að stöðva þær rannsóknir sem nú fara þar fram því það er virkilega svo. Við ættum að geta sameinast um, þeir sem hafa þá kynnt sér þessar teikningar og fyrirætlanir, að sú bygging má alls ekki hér í Kvosinni rísa. Það verður að haga húsnæðismálum Alþingis með allt öðrum hætti. Það má byggja hér við hliðina gjarnan lítið og laglegt hús. Það er alveg rétt, sem hv. flm. sagði áðan, að það má kalla það slys þegar Oddfellowhúsið var byggt. Það stendur nú þarna. Sjálfsagt verður það einhvern tímann rifið. Ég get vel hugsað mér að húsnæðisvandamál Alþingis um sinn mætti leysa með því annaðhvort að kaupa eða leigja það hús ef falt væri eða eitthvert annað hús hér í nágrenninu. Við þurfum svolítið meira húsrými fyrir skrifstofu Alþingis. Það er rétt. Við þurfum enga stóra sali fyrir fundi nefnda. Þær eru fámennar yfirleitt og það nægir mjög takmarkað húsnæði til þess. En þetta tækifæri gat ég ekki annað en notað til að vekja á þessu athygli því ég á von á því að nú komi til þess aftur við 3. umr. fjárlaga að reynt verði að knýja fram fjármagn til að hrinda þessari byggingu eitthvað áfram, en ég fel það frumskyldu mína sem alþm., og þá ekki síst sem þm. Reykvíkinga, að stöðva það ef ég get að þessi bygging rísi. Það voru 12 atkv. gegn þessu í fyrra, ef ég man rétt, í nafnakalli. Ég vona að það verði 50–60 atkv. nú a.m.k. og helst öll atkvæðin sem koma í veg fyrir það. Ég vil segja: Ef það var hneyksli með Oddfellow, þá er það margfalt hneyksli sem nú er verið að undirbúa. Það ber okkur þm. að stöðva.



Herra forseti. Ég styð að sjálfsögðu þá till. sem hér um ræðir, enda einn af flm. till. Þessi till. fjallar um að rannsókn fari fram á lífríki Tjarnarinnar áður en áformaðar byggingarframkvæmdir í og við hana hefjast, eins og 1. flm. hefur gert grein fyrir. Nú er mest rætt um byggingu ráðhúss við norðurenda Tjarnarinnar sem áætlað er að skerði stærð hennar um tæp 2%. Þetta gæti í fljótu bragði virst óverulegt, en lítum aðeins nánar á málið. Á fyrri hluta aldarinnar var flatarmál Tjarnarinnar skert um nær fjórðung með uppfyllingu og standa m.a. Alþingishúsið og Dómkirkjan á þeirra uppfyllingu. Skerðing nú um 2% er því áframhald af þeirri skerðingu. En það er ekki aðeins húsið sjálft sem vert er að hafa áhyggjur af. Í húsinu er áætlað að hafa bílastæði og það hlýtur að vera miðað við að fólk þurfi að komast að og frá akandi. Ég hef því ekki síður áhyggjur af áframhaldinu. Nú er miðað við að aðkoma að húsinu verði frá Tjarnargötu, en mér er til efs að hún þoli meiri bílaumferð en nú er og óttast ég að innan fárra ára verði talið óhjákvæmilegt að breikka Tjarnargötu og e.t.v. Fríkirkjuveg einnig. Er ég þá hrædd um að rýrnun á flatarmáli Tjarnarinnar verði orðin dálítið meiri en 2%. Skerðing Tjarnarbotnsins mun hafa neikvæð áhrif á fuglalífið sem ekki síst gefur Tjörninni gildi sem útivistarsvæði. Andarungarnir lifa fyrstu vikurnar á lirfum og öðrum smádýrum úr botnleðjunni. Skerðing á botninum mun því hafa bein áhrif á lífslíkur unganna eftir að þeir klekjast. Brauðgjafir skipta litlu máli fyrir ungana sem og fuglalífið almennt þótt margir haldi að það hafi veruleg áhrif. Það er engin bót að búa til nýja tjörn og reyna þannig að bæta fyrir það sem tekið er því að endurnar þurfa ekki bara vatn til að synda á heldur lifandi tjarnarbotn til að nærast. Sunnan Hringbrautar eru leifar af Vatnsmýrinni sem stöðugt er verið að ganga á. Þar eru mikilvægar varpstöðvar tjarnaranda og fjölda mófugla. Frekari skerðing á mýrinni gæti haft alvarlegar afleiðingar fyrir fuglalífið auk þess sem það hefði væntanlega varanleg áhrif á vatnsbúskap Tjarnarinnar. Ég hef því ekki síður áhyggjur af byggingarframkvæmdum í Vatnsmýrinni en Tjörninni sjálfri fyrir lífríkið. Tjörnin skipar sérstakan sess í hugum fólks vegna lífríkisins, en ekki síður vegna menningarsögulegs gildis hennar og umhverfisins. Reykjavík er höfuðborg landsins og skipar því ákveðinn sess í hugum allra landsmanna. Þótt sumir Reykvíkingar telji sig e.t.v. geta breytt að eigin vild öllu sem er innan borgarmarkanna tel ég það vera mál landsmanna allra þegar breytingar eru gerðar sem geta valdið svo mikilli röskun sem hér hefur verið talað um. Það er því lágmarkskrafa að rannsókn fari fram á hugsanlegum áhrifum byggingarframkvæmda á lífríkið áður en framkvæmdir hefjast. Ég tel, eins og ég sagði áðan, það ekki eingöngu mál Reykvíkinga heldur landsmanna allra.



Herra forseti. Ég leyfi mér að benda hæstv. forseta á að ef hann ætlar að hefja rökræður við einhvern þm. á hann að víkja sæti og taka til máls án þess að sitja í forsetastóli eða vera þar, eins og gerðist áðan. Ég fór ekkert út fyrir það sem hér er verið að ræða. Hér var rætt um aukna umferð vegna ráðhúss o.s.frv. Við erum að ræða um nákvæmlega þetta svæði hér. Það var algerlega eðlilegt að ég kæmi inn á þetta efni nákvæmlega eins og hér er verið að tala um umferðargötur og hverfið allt í heild, Kvosina sjálfa. Það liggur í hlutarins eðli. En ég hef ekkert á móti því að hefja rökræður við hæstv. forseta beint um byggingu - eða vonandi ekki byggingu - nýs þinghúss með þeim hætti sem fyrirhugað er. En ég bendi forseta á að þá á að gera það án þess að hann sitji í forsetastóli.



Herra forseti. Ég tek undir orð Kristínar Einarsdóttur, hv. 12. þm. Reykv., að Tjörnin og skipulag höfuðborgarinnar varðar okkur öll, hvort sem við eigum heima í Reykjavík eða utan höfuðborgarinnar. Höfuðborgin er okkur kær og okkur er ekki sama um hvernig skipulag hennar tekst til. Ég kem hér upp til þess að vekja athygli á því sem ég hef ekki síður áhyggjur af, en það eru gífurleg umferðarmannvirki sem eru fyrirhuguð við hinn enda Tjarnarinnar. Þar er á teikniborðinu umferðarmaskína sem minnir helst á það sem maður sér í stórborgum erlendis. Liggur mér við að segja að það líkist mest því sem ég hef séð t.d. í borg eins og Los Angeles, eins hræðilegt og það lítur nú út. T.d. er fyrirhugað að fjórföld gata verði lögð meðfram Tjörninni, væntanlega til að koma bílunum þá í kjallarann á fyrirhuguðu ráðhúsi, þ.e. Sóleyjargata og Lækjargata. Ég hygg þá að það eigi að koma fjórföld gata inn að ráðhúsinu eftir Vonarstræti. Með þeirri umferðarmaskínu sem er fyrirhuguð við hinn enda Tjarnarinnar, þ.e. þar sem núverandi Hringbraut liggur, sé ég ekki betur en það sé endanlega búið að eyðileggja allt lífríki Tjarnarinnar, með byggingu ráðhússins og svo þeim umferðarmannvirkjum sem eru fyrirhuguð. Ég held að það sé því orðið fyllilega tímabært að huga að því að sett verði sérstök lög um Tjörnina og umhverfi hennar og hún friðlýst og sett á náttúruminjaskrá.



Herra forseti. Ég verð að segja að þessar umræður koma mér nokkuð á óvart. Ég hefði talið að þessar umræður, sem hér eru, ættu að fara fram í borgarstjórn Reykjavíkur en ekki á Alþingi Íslendinga. Hér er svo sannarlega verið að fjalla um mál Reykvíkinga fyrst og fremst. Ég að minnsta kosti hef það álit á Reykvíkingum sjálfum að þeir séu fyllilega færir til þess að koma sér saman um og leysa á eðlilegum vettvangi hvar þeir byggja yfir sína starfsemi. Það má endalaust deila um hvaða áhrif þetta kunni að hafa á lífríki Tjarnarinnar eða hvort þetta muni eyða Tjörninni svo og svo mikið. Hv. 1. flm. sagði hér 1%, en svo sagði hann 1–2% eða allt að 2%. Það er mikill munur þar á milli. Við erum að tala hér um 1% án þess að ég ætli að fara að fjalla beint faglega um þetta mál. Í sjálfu sér finnst mér þessi bygging stílhrein og falleg sem sómir sér þarna mjög vel ef ég má segja mitt álit á því. Það kom fram í fréttum í gær að samtökin sem nefna sig "Tjörnin lifi" eru með það á prjónunum að fara út í þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort þetta hús eigi að standa þarna við Tjörnina eða ekki. Þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég vil spyrja hv. alþm. og þá sem hefja þessa umræðu: Ætli þeir myndu nú ekki leggja kollhúfur ef ég hefði hreyft því máli að ég óskaði eftir því við Alþingi og ríkisstjórn að þeir mundu hafa áhrif á þær ætlanir bæjarstjórnar Sauðárkróks hvar ætlað væri að byggja yfir starfsemi Sauðárkróksbæjar? Það er mikill munur á Sauðárkrók og Reykjavík. Það veit ég. En mér finnst þetta fáránleg umræða, herra forseti, og hún á alls ekki hér heima.



Herra forseti. Vegna þess að þm. úr landshlutum sem liggja allfjarri Reykjavík eru farnir að blanda sér í umræðu um þetta mál, og raunar kom þm. Reykn. í ræðustól áðan, þá vil ég að það sjónarmið komi fram af minni hálfu að þetta mál snertir að sjálfsögðu alla landsmenn. Verndun á lífríki, verndun á viðkvæmum stöðum, verndun á stöðum sem settir hafa verið á náttúruminjaskrá af þar til bærum yfirvöldum snertir að sjálfsögðu alla landsmenn. Ég veit ekki hvaðan í ósköpunum sú hugsun er komin í koll hv. þm. Stefáns Guðmundssonar að þetta sé bara mál sem varði Reykvíkinga. Af hverju erum við að setja lög og reglur um verndun náttúruminja og verðmætra staða í landinu og fjalla um það hér á hv. Alþingi ef það kemur ekki öllum við? Við höfum sett lög um verndun Mývatnssvæðisins. Ég held að þm. allra kjördæma hafi tekið þátt í þeirri ágætu löggjöf. Hér var flutt þáltill. af hv. þm. Eiði Guðnasyni og fleirum um stofnun þjóðgarðs við Gullfoss og Geysi, eins og tillagan var upphaflega, vegna þess að þessar náttúruperlur eru þjóðinni kærar og þekktar langt út fyrir landsteina sem kunnugt er. Það er því alveg út í hött að ætla að fara að hengja sig á formsatriði skipulagslaga eingöngu í þessu máli þó svo að við tökum auðvitað tillit til þess sem þar er kveðið á um, um formlega meðferð máls. En það þarf einnig að taka tillit til annarra laga og annarra sjónarmiða þegar fjallað er um mál sem þetta, þar á meðal laga um náttúruvernd. Og það er á grundvelli þeirra laga, sem Tjörnin og Vatnsmýrin hafa verið sett á náttúruminjaskrá. Ég vona að svona skammsýni sé ekki í hugum margra eins og hér kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni.



Hæstv. forseti. Það væri kannski rétt af mér sem þm. Reykv. að biðja virðulega alþm. afsökunar á því að tefja mikilvæga starfsemi þingsins með málefnum höfuðborgarinnar eða Reykvíkinga yfirleitt. En það er nú ekki oft sem Reykvíkingar koma með sérmál sín inn á Alþingi. Ég vil taka undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, enda held ég að hann sé fagmaður á því sviði sem hér er til umræðu núna, að verndun lífríkis hvar sem er - ef náttúrufyrirbæri er þess virði að um það sé rætt og jafnvel rætt um að vernda það með lögum til að fyrirbyggja að af mannanna völdum verði troðið á því sem náttúran hefur gefið okkur, af mönnum sem bera ekki kennsl á eða hafa ekki tilfinningar til náttúruauðæfa, þá er rétt að ræða það hér og fyrirbyggja skemmdarstarfsemi, viljandi eða óviljandi, sem ekki verður aftur tekin. Tjörnin í Reykjavík er eitt af þessum fyrirbærum og eitt af því sem við Reykvíkingar a.m.k. höfum montað okkur af, hvernig sem taugarnar liggja hjá þeim sem ekki eru Reykvíkingar, að vera eins konar perla höfuðborgarinnar, eins konar náttúrufyrirbæri sem hefur sett þannig svip á höfuðborgina að útlendingar hafa sagt að hún væri falleg áður en þeir hafa séð eitthvað meira af henni. Þetta viljum við nú vernda. Og til þess að lögvernd fáist þarf að ræða málin á Alþingi og um það þarf að greiða atkvæði á Alþingi. Alþm., fulltrúar þjóðarinnar, hvaðan sem þeir koma sem slíkir til funda hér í höfuðborginni, þá þurfa þeir að taka þátt í að ræða þessi mál og það er það sem við erum að gera núna. Það eru lög um verndun lífríkis og við erum að tala um að þau séu látin gilda og ég held að það eigi fullkomlega rétt á sér hér inn á Alþingi. Ef aftur á móti Alþingi treystir sér ekki til að taka ákvörðun í þessu máli frekar en bjórmálinu, þá verður að fara með það eins og bjórmálið, að setja það út í allsherjaratkvæðagreiðslu, þ.e. þjóðaratkvæði. En það er annað sem ég vil segja. Ef þm., sem ekki hafa þegar gefið sér tíma til að fara upp í Hallgrímskirkjuturn, vilja nú gera það og horfa yfir miðbæinn og sjá hvað þetta er lítið undirlendi. Hvað þetta er undarlega lítið undirlendi. Þegar maður er uppi í Hallgrímskirkju og horfir niður í Kvosina, niður í miðbæinn, þá er maður alveg undrandi yfir því hvað mikið er búið að hlaða á þetta litla undirlendi sem við höfum hér niðri í Kvosinni. Það er með ólíkindum. Hér er eiginlega allt það sem dregur mestu umferðina að sér. Það er tollstjóraskrifstofan, það er skattstjóraskrifstofan, það eru höfuðstöðvar allra þjóðbankanna og hinna frjálsu banka líka, það er Alþingi, það er borgarstjórn, það er miðstöð Strætisvagna Reykjavíkur fyrir allt Suðurlandsundirlendið má segja, það er Stjórnarráð Íslands, það er Menntaskólinn, það er Háskólinn, það eru veitingahús og það eru hótel. Allt á þessu litla svæði. Ég verð að segja alveg eins og er að ráðhús í Reykjavík finnst mér að ætti að standa frjálst og hafa í kringum sig nóg land fyrir bílastæði, ekki þannig að byggja þurfi fyrir hundruð millj. kr. niður í jörðina nokkur bílastæði fyrir eitt hús. Það verða að vera bílastæði sem þjóna miklu fleirum en bara fólkinu sem vinnur í húsinu. Þetta hús, ráðhús höfuðborgarinnar, er fyrir þjóðina alla og þó náttúrlega fyrst og fremst fyrir þá sem þurfa mest á því að halda sem eru þeir, sem búa í nágrenni við ráðhúsið. Og það eru fleiri en Reykvíkingar. Þess vegna á þetta að vera áberandi hús. Það á að vera fallegt hús og það á að setja svip á borgina. Það á að setja svip á land og þjóð. Það á að gefa útlendingum til kynna hvers konar menning það er sem höfuðborgin og landsmenn búa við. Það verður ekki gert með því að setja það niður við Tjarnarendann inni í þríhyrninginn á Tjarnargötu og Vonarstræti, þar sem aðkoma er aðeins frá tveimur hliðum og báðar þessar hliðargötur eru þröngar. Þeir alþm., sem eru á móti því að byggja ráðhús annars staðar, við skulum segja með því að byggja ráðhús þar sem það er hugsað nú af borgarstjórn Reykjavíkur, ættu að kynna sér framtíðarskipulag og framtíðarumferðaræðar um höfuðborgina, um miðborgina, hvernig umferðaræðarnar eiga að liggja frá austri alla leið til vesturs og hvernig umferðaræðarnar eiga að liggja frá Skúlagötunni inn í gegnum Lækjargötuna og hringinn út að Hringbraut. Þeir ættu taka ábendingum hv. þm. Júlíusar Sólnes sem komu fram áðan og skoða þau gríðarlega miklu mannvirki sem fyrirhuguð eru þegar Hringbrautin verður færð niður fyrir tannlæknahúsið á Landspítalalóðinni til þess að Landspítalinn fái samfellda lóð alveg niður að nýju Hringbrautinni. Hún liggur í boga frá Miklatorgi og niður Sóleyjargötuna, a.m.k. fjórar akreinar, og gríðarlega mikil umferðarslaufa fyrir neðan Landspítalann sem beinir umferðinni niður þessa nýju Hringbraut og vestur úr og inn í miðbæinn gegnum Sóleyjargötuna. Þegar þessi umferð er öll komin beggja handa frá, þá er ráðhús til viðbótar við það sem er fyrir í miðbænum of mikið fyrir miðbæinn sjálfan. Um lífríkið sjálft ætla ég ekki að tala vegna þess að til þess hef ég ekki vit á þeim hlutum. En ég trúi því að náttúrufyrirbæri eins og Tjörnin í Reykjavík, þetta náttúrufyrirbæri sem við höfum montað okkur af og kallað perlu höfuðborgarinnar, sem hefur sett svip sinn á höfuðborgina og sem hefur hingað til tekið svo vinalega með sínu fuglalífi á móti útlendingum og líka þeim sem koma utan af landi, ég trúi því að hún sé þess virði að hún sé vernduð til frambúðar. Ég harma það ef niðurstaðan verður sú að það þurfi þjóðaratkvæði til að koma til þess að hafa vit fyrir borgarfulltrúum í Reykjavík. Og þetta segi ég ekki að ástæðulausu. Ég er búinn að vera borgarfulltrúi það lengi.



Herra forseti. Þessar umræður hafa orðið allsérkennilegar. Hér er það lagt til að Alþingi feli ríkisstjórninni að hefja viðræður við borgaryfirvöld í Reykjavík um að fram fari líffræðilegar rannsóknir á lífríki Tjarnarinnar áður en framkvæmdir hefjast við ráðhús höfuðborgarinnar. Hér er um það að ræða, samkvæmt lögum sem hið háa Alþingi hefur sett, að þegar náttúruminjum er að einhverju ógnað skuli leita umsagnar Náttúruverndarráðs. Tjörnin og Vatnsmýrin í Reykjavík eru á náttúruminjaskrá eins og þetta rit frá Náttúruverndarráði frá 1984 ber með sér. Í nýrri útgáfu sem er í handriti er enn frekar ítrekað að undirbúin verði friðlýsing á Tjörninni og Vatnsmýrarsvæðinu. Ég held að ég verði að útskýra fyrir hinu háa Alþingi hvað náttúruminjaskrá er. Í náttúruminjaskrá, sem innan skamms kemur út og er í handriti frá Náttúruverndarráði Íslands, segir á bls. 7, með leyfi forseta: "Náttúruminjaskrá. Það hefur lengi verið álit manna að gera þurfi heildaryfirlit yfir þau svæði eða staði sem ekki hafa verið friðlýst enn, en hafa eitthvað það til að bera sem þjóðinni er mikils virði að eiga og vart eða ekki verður bætt sé því raskað. Slíkri skrá er m.a. ætlað að marka stefnu í friðlýsingarmálum og undirbúa jarðveginn fyrir viðræður við rétthafa um þau efni. Það er og mikilvægt fyrir þá sem leggja á ráðin og taka ákvarðanir um ný mannvirki og hvers konar breytingar á landi að vita hvar síst má raska náttúrunni. Um leið er skránni ætlað að vera leiðarvísir varðandi skipulag og notkun lands. Hér er m.a. átt við þau svæði sem fólki þykja vistleg til dvalar í frístundum, tilkomumikil og fögur, t.d. vegna óvenjulegrar fjölbreytni í landslagi og litafari. Ekki er síður um að ræða þá staði sem geyma vitnisburð um myndun og mótun landsins og sjaldgæf tilbrigði um náttúrufar þess. Með því að tengja saman hugmyndir um landþörf til útilífs og náttúruskoðunar, vísindaiðkana og fræðslu um líf og land gera menn sér grein fyrir einni af auðlindum landsins sem gegnir miklu hlutverki í þjóðlífinu og þarfnast verndar og umhyggju ekki síður en þær sem standa undir tekjuöflun." Þá vita menn til hvers er verið að gera náttúruminjaskrá. Víst mætti ræða langt mál um það byggingarmagn sem til stendur að setja hér á svæðið, en sú umræða á heima annars staðar. Um það er ég sammála hæstv. forseta. En það er furðulegt að heyra hv. þm. halda því fram hér í þingsal að málefni sem varða náttúruminjar í Reykjavík komi ekki Alþingi við. Ég tek undir það sem hv. 2. þm. Austurl. sagði hér áðan. Vitaskuld látum við Reykvíkingar okkur varða umhverfi Gullfoss og Geysis eða Dimmuborga eða Hallormsstaðaskógar. Um hvað eru menn að tala hér? Hafa hv. þm. ekki uppgötvað það enn þá að Reykjavík er á Íslandi og að það eru líka náttúruminjar í Reykjavík sem við viljum fá aðstoð hins háa Alþingis við að vernda? Ég vonast til að heyra slíka röksemdafærslu aldrei aftur hér í þingsal. Ég vil minna hv. Alþingi á að á sjötta náttúruverndarþingi fyrir mánuði síðan var samþykkt ályktun sem hljóðar svo, með leyfi forseta: "Sjötta náttúruverndarþing 1987 vekur athygli á því að mjög litlar rannsóknir hafa verið gerðar á lífríki og næringarefna- og vatnsbúskap Reykjavíkurtjarnar. Telur þingið ástæðu til að vara við stórframkvæmdum í Tjörninni og á vatnasviði hennar áður en áhrif þeirra á lífríkið hafa verið metin." Náttúruverndarþing sá ástæðu til þess að vara við að hefja þarna framkvæmdir án þess að lífríki Tjarnarinnar væri rannsakað. Hv. 3. þm. Norðurl. v. skal sagt það að ástæða var fyrir þeim mun sem fram kom í máli mínu á 1% eða 2% skerðingu Tjarnarinnar. Ástæðan fyrir þeirri fullyrðingu minni er sú að húsbyggingin mun skerða Tjörnina um 2%. Hins vegar hafa borgaryfirvöld rætt um að búa til tjörn sem tekur yfir 1%, en það mundi verða gervitjörn að baki hússins með dauðum botni og lífríkislaus þar með. En með því væri hægt að halda því fram að Tjörnin hefði aðeins verið skert um 1% vegna þess að vatnspollur væri kominn í stað lifandi lífríkis. Ég vil hér með upplýsa þetta. Herra forseti. Ég skal ekki eyða miklu meiri tíma í að rökræða þetta mál. Það er alveg ljóst að hér er um mál að ræða sem snertir mjög tilfinningar Reykvíkinga og að ég hygg fjölmargra annarra landsmanna. Það hlýtur að vera krafa Reykvíkinga og landsmanna raunar allra, þar sem hér er um að ræða höfuðborg landsins, að svo afdrifaríkar framkvæmdir í hjarta höfuðborgarinnar fari þá fyrst af stað þegar lögum um náttúruvernd hefur verið framfylgt. Ef til röskunar kæmi á lífríki Tjarnarinnar verður slíkt ekki bætt. Ég vil engan dóm leggja á uppdráttinn að þeirri byggingu sem verðlaunin hlaut. Það kann að vera hin fegursta bygging. En við viljum einfaldlega með þessari till. vara við að hér sé farið af stað með svo miklu offorsi að hugsanlega komi til að lífríki Tjarnarinnar verði skaðað. Það er erfitt að sjá hvers vegna svo mikið liggur á að koma þessari byggingu af stað að borgaryfirvöld virðast forðast að leita til þeirra manna sem vísast hafa vit á þessum hlutum. Borgarverkfræðingurinn í Reykjavík og borgarstjórinn virðast einir og sjálfir geta ákveðið hvenær þessar framkvæmdir hefjast. Því hlýtur Alþingi að mótmæla og vitaskuld ber ríkisstjórninni að sjá um að farið sé að lögum hver sem í hlut á. Meginröksemdin fyrir þessari till. er sú að hér hefur ekki verið farið að lögum. Það bar að leita umsagnar Náttúruverndarráðs skv. lögum um náttúruvernd. Þess vegna held ég að það sé ástæðulaust að ræða hér mikið um framtíðarskipulag borgarinnar. Það væri efni í aðra langa og mikla umræðu. Ég get tekið undir með hv. 5. þm. Reykv. að vitaskuld verður miklu meira svæði tekið þarna vegna þess að umferðaræðar að þessari miklu byggingu eru allt of litlar og þær yrði að breikka. Þær ákvarðanir koma vitaskuld seinna. Við erum ekki að tala í neinni alvöru um 2% skerðingu heldur verður skerðingin miklu meiri. Það liggur í hlutarins eðli. Ég skal ljúka máli mínu, herra forseti, og ég þakka þeim sem hér hafa komið í ræðustól og tekið undir þessa till. Ég treysti því að hún fái skjóta afgreiðslu, vegna þess að ég hygg að fjölmargir Reykvíkingar bíði eftir afgreiðslu hennar og grannt verði fylgst með því hvernig henni reiðir af hér á hinu háa Alþingi, og vil að lokinni þessari umræðu, herra forseti, óska eftir að hv. allshn. Sþ. fái hana til umfjöllunar.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu. Ég heyri að mönnum er mikið í mun að þetta mál fái afgreiðslu hér. En orð mín hafa þó ekki verið til einskis sögð ef þau hafa orðið til að bæta andrúmsloftið í Alþb., en þau virðast hafa orðið til þess. Ég er ekki kominn hingað í ræðustól til að tala sem málsvari meiri hluta Sjálfstfl. í borgarstjórn Reykjavíkur. Ég vænti þess að enginn hafi skilið orð mín svo. En ég segi það enn að ég treysti réttkjörnum borgarfulltrúum hér í Reykjavík til að fara með þetta mál, réttkjörnum fulltrúum Reykjavíkur til að leysa þetta mál og önnur miklu stærri sem þeir þurfa að fást við. Ég efast ekkert um að öllum reglum verði framfylgt sem að þessu máli lúta. Það hefur heldur ekkert komið fram sem bendir til annars en að svo verði ekki gert. Það hefur ekkert komið fram sem bendir til þess að það eigi að troða á rétti einhvers. Það er þungamiðjan í þessu máli. Það er svo vandamál þeirra fulltrúa sem hér tala að hafa ekki komist inn í borgarstjórn Reykjavíkur til að geta haft áhrif þar á málefni borgarinnar. Það er þeirra vandamál en ekki mitt.



Herra forseti. Ég er meðflutningsmaður að þessari till. og því sammála erindi hennar. Vitanlega skipta málefni höfuðborgarinnar alla landsbúa máli og þau náttúruverðmæti sem tekin eru á náttúruminjaskrá skipta auðvitað einnig alla landsmenn máli. Hér er um að ræða mál sem í reynd er umhverfisverndarmál. Sú mikla umferð sem líklegt er að beinist að fyrirhuguðu ráðhúsi við horn Tjarnarinnar mun hafa áhrif á lífríki hennar. Fyrirhuguð þinghúsbygging mun einnig hafa mikil áhrif á umferðarþunga og auka hann. Þess vegna er eðlilegt að minnast á þá byggingu, eins og hv. 8. þm. Reykv. gerði, því hún er hluti af þeirri heild sem er ætlað að umlykja þá náttúruperlu sem Tjörnin er. Ég hef í höndum almenna starfsemislýsingu um fyrirhugaða þinghúsbyggingu og ég vek athygli hv. þm. á því sem hér segir - og ég bið hv. þm. að taka vel eftir. Þar er talað um aðkomu bifreiða og gönguleiðir. Og ég vitna, með leyfi forseta, blaðsíðunúmerið er S 2: "Aðkoma bifreiða að lóð Alþingis er frá aðliggjandi götum, þ.e. Kirkjustræti, Templarasundi, Vonarstræti og Tjarnargötu. Samkvæmt skipulagi Reykjavíkurborgar er gert ráð fyrir lítilli umferð en þó mögulegri aðkomu bifreiða við Kirkjustræti og þar geti verið nokkur skammtímabifreiðastæði. Gert er ráð fyrir að einstefnuakstur verði um Tjarnargötu en tvístefnuakstur með þrem akreinum við Vonarstræti." - Ég endurtek, "tvístefnuakstur með þrem akreinum við Vonarstræti." Hvar mun rými fyrir þetta verða tekið? Verður húsið Þórshamar rifið? Verður hús Oddfellow rifið eða verður tekið af Tjörninni til að koma fyrir tvístefnuakstri með þrem akreinum? Við skulum gæta að okkur því að eitt leiðir af öðru. Byggingar sem byggðar verða munu mynda nýjar þarfir og flestar stofnanir hafa tilhneigingu til að vaxa, sérstaklega opinberar stofnanir. Af því hafa margir reynslu hér inni. Ég bið menn að íhuga þetta og ég bið menn að vara sig. Þessar tillögur sem ég vitnaði til eru einmitt runnar frá borgarskipulaginu þannig að það hefur greinilega gert ráð fyrir ýmsu sem tengist þessum tveimur húsum. Það er ekki hægt annað en hafa áhyggjur af eða telja ástæðu til að gæta að þessu viðkvæma lífríki, sem marga hefur glatt. Það verður heldur ekki hægt að bæta, ef illa fer, því að enginn fer niður að Tjörn með börnin sín til að gefa gulum öndum úr plasti. Þær borða ekki brauð.



Herra forseti. Það kom fram í máli hv. 1. flm., 13. þm. Reykv., að þetta mál snertir mjög tilfinningar sumra og þegar það er komið á það stig að gular endur úr plasti er framtíðarsýn manna á því andalífi sem verður á Tjörninni, ef ekki er stöðvuð sú bygging sem ætlunin er að rísi þarna, þá vil ég taka undir með hv. flm. að þetta snertir svo sannarlega tilfinningar. Mér er ljóst að þeim hlýtur að líða illa sem hafa þá framtíðarsýn. Ég hefði ekki áhuga á því að sú breyting yrði að það yrðu allir fuglar drepnir á Tjörninni. En ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hljóðs var sú að hv. 2. þm. Austurl. hóf hér siðabótaræðu. Hann talaði um það sem fáheyrðan hlut að þm. utan af landi teldi eðlilegt að Reykvíkingar réðu þessu máli. Kannski er hægt að sættast á að þeir ráði meira um þetta mál en aðrir. En hvar er samræmið í málflutningi hv. 2. þm. Austurl. sem boðar að héruðin eigi að fá meira sjálfstjórnarvald en þau hafa í dag, en telur jafnframt að skipulagsréttindin, sem eru aðalatriði í réttindum sveitarfélaga, verði af sveitarstjórnunum tekin og færð til annarra? Hvar er samræmið í þessum málflutningi? Ég vænti þess ekki að hér hafi það gerst að menn líti svo á að ef sveitarstjórn er að taka ranga ákvörðun eigi Alþingi að vera eins og stóri pabbi og svipta hana réttinum til að taka ranga ákvörðun. Það er nefnilega grundvallaratriði að gera sér grein fyrir því að réttkjörin sveitarstjórn hefur rétt til að taka ranga ákvörðun. Þegar við erum komin á það stig að við viljum svipta réttkjörna sveitarstjórn þeim rétti að taka ranga ákvörðun erum við farin að vega að rótum lýðræðisins. Þá erum við að leggja til að lýðræðisleg réttindi séu fótum troðin. Ég met þau meir en svo að ég geti tekið þátt í slíku. Ég vænti þess að mönnum sé ljóst að auðvitað hljóta alltaf að vera átök um skipulagsmál. Það verður aldrei samstaða um slíka hluti. Þá ætla ég að víkja að hinni röksemdafærslunni, sem hefur komið fram hjá flm., að það sé verið að brjóta lög. Þetta er stór fullyrðing ef hún er rétt. Hvert á að fara með slík mál, hv. 13. þm. Reykv.? Er Alþingi orðið að dómstól eða á að virða þrískiptingu valdsins, þ.e. skiptinguna í framkvæmdarvald, í dómsvald og í löggjafarvald? Eru menn að leggja til að dómsvaldið verði afnumið og Alþingi taki að sér að dæma í málum sem þessum? Auðvitað ber hv. 13. þm. Reykv. siðferðileg skylda til að láta kæra borgarstjórnina í Reykjavík ef hún er að brjóta lög, vinna að því að hún verði kærð. Það hlýtur að vera hennar siðferðilega skylda. En að leggja til að dómsvaldið verði flutt til er alveg fráleitt. Ég tel að réttur sveitarstjórna til að ráða sínu skipulagi sé svo stór hluti af þeirra sjálfsákvörðunarrétti að allar hugmyndir um að hreyfa við því séu ákvarðanir um að auka miðstýringuna í þessu landi. Ég tek ekki þátt í því. Ég vænti þess einnig að menn gangi ekki svo langt í málflutningi að þeir álíti að þeir séu yfir höfuð til hér í Reykjavík sem ekki þykir vænt um Tjörnina. Ég held að það sé rétt metið hjá 1. flm., hv. 13. þm. Reykv., að það er almennt litið svo á að þetta sé hjartað úr borginni. Eru menn að halda því fram að menn hafi tekið ákvörðun um að leggja til að borgin verði hreinlega tekin af með því að ráðast á eigin hjarta eða eru menn komnir út á svo hálan ís í tilfinningalegum málflutningi að það stendur ekki steinn yfir steini af eðlilegri rökhyggju?



Herra forseti. Mér finnst hreint ekkert óeðlilegt að þetta mál sé rætt í þingsölum vegna þess að þetta varðar fleiri en Reykvíkinga og kannski varðar þetta Alþingi líka töluverðu, eins og hér hefur raunar komið fram, og ég tek undir þau tilmæli sem hér hafa komið fram um að forsetar þingsins fylgist með framvindu þessa máls vegna þess að hér er verið að byggja ofan í þingstaðinn og allt finnst mér þetta orka tvímælis svo að ég segi eins og er. Hins vegar furðar mig svolítið á allri þeirri umræðu sem hér er um lífríki Tjarnarinnar og heyrist nú helst að þeir þm. sem mest tala um það hafi kannski mest lítið komið nálægt Reykjavíkurtjörn. Ég held ekki að það stofni lífríki Tjarnarinnar í svo stórkostlega hættu þó að hún sé skert um 1, jafnvel 2 eða 3%. Það er allt annað sem stofnar lífríki þessarar tjarnar í hættu og nú skal ég segja hv. þm. svolitla sögu. Fyrir tveimur árum eða svo mætti ég æðarkollu á Skúlagötunni sem var að berjast undan norðanrokinu með sex unga. Með aðstoð lögreglunnar var henni og ungunum komið á þessa tjörn. Þá voru þeir sex. Morguninn eftir var einn eftir og daginn þar á eftir var enginn eftir. Við höfum nefnilega raskað jafnvægi lífríkisins með því að sjá veiðibjöllunni fyrir kræsingum með því að fjölga fýlnum t.d. en aðallega þó veiðibjöllunni sem lifir á ungunum á Tjörninni. Það eru ekki hin beinu mannanna verk eða umferðin í kringum Tjörnina sem andarungunum þar stafar háski af heldur af varginum sem étur áreiðanlega 8–90% af ungunum sem koma á Tjörnina. Þetta vita þeir sem fylgjast með. Satt best að segja furðar mig á því að það skuli heldur ekki hafa komið fram í þessari umræðu hvað Reykjavíkurborg hefur sýnt Tjörninni lítinn sóma. Hafa menn gengið hringinn í kringum Tjörnina t.d. sl. sumar? Hvernig er vesturbakkinn? Hann er ekkert nema illgresi. Hvernig var norðurbakkinn? Hann var hruninn ofan í Tjörnina. Hvernig var suðurbakkinn, þessi perla, þetta hjarta? Þessu var svona sinnt. Menn tala ekki um þetta hér. Gengu menn fram með suðurtjörninni, Litlu Tjörninni sem kölluð er, í sumar, á sumarkvöldi? Þaðan lagði rotnunarpest svo að það var nánast ekki hægt að ganga þar um bakkana. Ég held að þeir hafi ekki komið nálægt Reykjavíkurtjörn sem tala hér mest um lífríki Tjarnarinnar, ekki kynnt sér hvernig staðan er þar. Það hefði verið ástæða til þó fyrr hefði verið að hreyfa þessum málum vegna þess að það hefur verið til háborinnar skammar hvernig borgaryfirvöld í Reykjavík hafa hugsað um Reykjavíkurtjörn. Og það er ekki bara mál borgarbúa einna. Það er mál okkar allra eins og þessi höfuðborg er. Og ég læt það verða mín síðustu orð hér að taka undir tilmæli til forseta Alþingis um að fylgjast gjörla með framvindu þessa máls. Það er sjálfsagt að láta rannsaka lífríki Tjarnarinnar, en við þurfum að gera ýmislegt annað meira ef við ætlum að standa að þessu eins og Tjörnin verðskuldar og það líf sem þar er.



Herra forseti. Það voru ummæli hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar, sem féllu hér áðan, sem urðu til þess að ég bað aftur um orðið. Ég undrast ef hv. þm. skilur lög í landinu þannig að það séu aðeins ein lög sem gildi í sambandi við meðferð á landi, þ.e. skipulagslögin, og það beri ekki að taka tillit til almennra ákvæða í öðrum lögum, svo sem í náttúruverndarlögum. Ég er vissulega talsmaður valddreifingar og sjálfræðis landshluta og sveitarfélaga um eigin málefni, en þó ekki þannig að þau fái almennt alræðisvald um hvaðeina þó að eðlilegt sé að íbúar hafi öðrum fremur áhrif á sín heimamálefni. Til þess erum við að setja almenn lög í landi að tillit sé tekið til þeirra og þau gildi þrátt fyrir ákvæði ýmissa annarra laga, svo sem skipulagslaga, sem ég þó vitnaði til í mínu máli að hlytu að vera mjög ráðandi í sambandi við formlega meðferð þessa máls. Um það getur vart verið ágreiningur. Ég vil auk þess benda hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni á það að Reykjavík hefur nokkra sérstöku meðal sveitarfélaga á Íslandi og það hefur raunar komið fram hér í umræðunni. Reykjavík er höfuðstaður landsins og skiptir því fólk um allt land meira máli en t.d. okkar heimabyggðir. Ég er ekki að segja að það liggi fyrir sérlög um Reykjavík, ég þekki ekki til þess, í sambandi við skipulagsmál eða annað, en það er eðlilegt að gerðar séu aðrar kröfur til höfuðstaðar landsins í sambandi við skipulag og meðferð mála sem því tengjast en til annarra sveitarfélaga í landinu. Ég held það væri út af fyrir sig athugunarvert fyrir þingið að ræða í fullri alvöru hvort það þurfi ekki að marka ákveðnari farveg varðandi málefni höfuðstaðarins miðað við allt það sem hér er sett niður og sem Reykjavíkurborg nýtur sem höfuðstaður landsins því það er ekkert lítið. Hingað fara menn flestir viljugir til erinda en þó stundum nauðugir til þess að reka sín erindi, tengjast þessum stað þannig meira en öðrum sveitarfélögum á Íslandi. Það er eðlilegt að tekið sé tillit til þessa þegar verið er að ræða mál sem þessi, en við höfum sem betur fer almennar reglur sem vísað er til í þessari till. Síðan vil ég aðeins taka undir þau orð, sem hér hafa fallið frá hv. þm. Páli Péturssyni fyrst í þessari umræðu, að þetta mál snertir Alþingi. Raunar kom það fram að ég hygg í máli hv. 8. þm. Reykv. einnig að þetta mál snertir Alþingi vegna nálægðar við þinghelgina hér, vegna nálægðar við athafnasvæði Alþingis sjálfs. Því finnst mér mjög eðlilegt að forsetar þingsins taki sérstaklega þetta mál til umræðu og greiði fyrir því að þessi tillaga fái skjóta afgreiðslu í þinginu.



Herra forseti. Hvaða skoðun sem fólk kann að hafa á því hvort beri að byggja ráðhús eða hvort beri að byggja það á þessum stað eða öðrum ætla ég ekki að gera að umræðuefni hérna heldur að fá svar við því hvort það er minn misskilningur eða einhverra annarra hvernig þetta mál er að snúast hérna. Ég sé ekki betur en að þáltill. gangi út á að farið sé að 29. gr. náttúruverndarlaganna. Það er Alþingi Íslendinga sem setur þessi lög og þess vegna getur það ekki staðið neinum nær en Alþingi Íslendinga að sjá til þess að að þeim lögum sé farið. Í náttúruverndarlögum er ekki bara talað um lífríki. Það er líka talað um að landið breyti varanlega um svip, að náttúruminjum verði spillt eða hættu á mengun lofts og lagar. Stór mannvirki falla líka undir þessa grein. Ég get því ekki áttað mig á því af hverju þetta er ekki mál sem Alþingi, burtséð frá því hvar einstakir þm. Alþingis eiga búsetu, á að taka á og finnst undarlegt ef umræða um landslög þarf að snúast upp í umræður um dreifbýli og þéttbýli. Ég hélt ekki að til væru nokkur lög sem takmörkuðu réttindi eða skyldur þm. eftir landshlutum til að hafa áhuga á að landslögum sé fylgt og bregðast við ef grunur leikur á að svo sé ekki. Snúist málið hins vegar um það hvort bygging ráðhúss falli undir 29. gr., hverjum ber þá að úrskurða hvort svo sé? Brjóti svo bygging ráðhúss á einhvern hátt í bága við landslög eða hvernig að þeim málum er staðið ber borgarstjórn að fara að landslögum, en komi í ljós að svo sé ekki er það mál borgarstjórnar að ákveða hvort þessi bygging skuli rísa eða ekki þó um það megi svo deila hvort ekki færi betur á því fyrir borgarstjóra og borgarstjórn, eins og aðra kjörna fulltrúa, að hlusta eftir röddum þjóðarinnar.



Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess að sinni að gera efnislegar athugasemdir við þáltill. þessa. Í sjálfu sér er nauðsynlegt að huga að öllum umhverfisþáttum áður en bygging sem þessi er reist og hygg ég að um það ríki enginn ágreiningur. Þó hafa þau orð fallið sem ástæða er til að gera athugasemdir við. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir tók svo efnislega til orða að það væri fjöldi formgalla á þessu máli í borgarstjórn. Ég get ekki séð að hún hafi fært sönnur á það og raunar er furðulegt að hugsa sér að bera á bæði borgarstjórn og embættismenn borgarinnar slík embættisafglöp. Hv. þm. Kristín Einarsdóttir sagði í sinni ræðu áðan að svo virtist sem sumir Reykvíkingar teldu sig geta breytt því sem þeir vildu innan borgarmarkanna. Ég hlýt að skilja orð hennar á þann hátt að hér sé átt við virðulegan borgarstjóra og borgarfulltrúa. Nú er það svo að þetta eru löglega kjörnir fulltrúar Reykvíkinga sem starfa samkvæmt lögmætu umboði þeirra. Það eru einmitt borgaryfirvöld í Reykjavík sem hafa ræktað hér græn svæði og gróðursett og skapað þannig aðstöðu fyrir borgarbúa til að njóta útivistar. Tjörnin og umhverfi hennar hafa fallið þar undir og það er sjálfsagt að gæta þess. En hvers vegna falla svo þung orð í garð borgaryfirvalda? Er það vegna þess að sjálfstæðismenn eru þar í meiri hluta eða eru þetta eingöngu ásakanir um röng vinnubrögð? Svari hver sem vill. Herra forseti. Hv. flm. þessarar till. telja að hér sé um háalvarlegt mál að ræða og er það vafalaust í augum margra. Þess vegna er það því brýnna að á þessari till. verði tekið málefnalega en ekki tilfinningalega eða af flokkspólitískum hvötum.



Herra forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem hafa lýst þeirri skoðun sinni í dag að þessar umræður hafi verið býsna sérkennilegar. Menn tala hér andaktugir um endurnar á Tjörninni og lýsa ástandinu þar, þó af mismikilli andagift sé eða andríki. Ég verð að segja, þó að það sé kannski óvenjulegt að maður sé í félagsskap með hv. 2. þm. Vestf. í ýmsum málum eða hv. 3. þm. Norðurl. v., að ég tek undir það sem þeir hafa sagt. Hér er á ferðinni mál sem á fyrst og fremst heima í réttkjörinni borgarstjórn Reykjavíkur. Ég treysti réttkjörnum borgarfulltrúum mætavel til að fara í einu og öllu eftir ákvæðum laga og reglna sem snúa að þessum málum og ekkert síður þeim þáttum þessa máls sem snerta lífríki Tjarnarinnar. Nú er búið að eyða u.þ.b. einum og hálfum tíma, dýrmætum tíma þingsins, í umræður um mál sem ætti réttilega heima í borgarstjórn Reykjavíkur. Ég legg til að menn reyni að stytta þessar umræður sem þar að auki bera það með sér eins og till. sjálf að vera ætlað að koma höggi á meiri hlutann í borgarstjórn Reykjavíkur.



Herra forseti. Ég harma að athugasemdin skuli þurfa að vera stutt, en skal að sjálfsögðu verða við tilmælum um það. Tillöguflutningur sem þessi á sér gjörsamlega eðlilegar forsendur. Hæstv. félmrh. fer með skipulagsmál og hæstv. menntmrh. fer með náttúruverndarmál. Við afgreiðslu þessa máls í borgarstjórn Reykjavíkur hefur ekki verið farið að lögum sem skyldi, mér gefst því miður ekki tími til að skýra það nánar, hef gert það að nokkru leyti hvað varðar náttúruverndarhliðina, og þess vegna er ekkert óeðlilegt við það að ríkisstjórninni sé falið að taka upp viðræður við borgarstjórn Reykjavíkur. Ég tel það ærið miklu skemmtilegri máta en að rjúka í að kæra Reykjavíkurborg. Það er strax dálítið annað. Ég get hins vegar tilkynnt.hv. þm. að ég yrði ekkert hissa þó að þetta endaði með kæru ef þetta mál nær ekki fram að ganga hér. Það hefur ýmislegt komið fram sem ástæða væri til að svara, svo sem þessi fáránlega umræða um sjálfstæði sveitarfélaga sem virðast eiga að vera svo sjálfstæð að þau þurfi ekki að lúta landslögum. Mér þætti gaman að spyrja hv. 2. þm. Vestf. hvort það væri goðgá að Reykvíkingar kynnu að skipta sér af því ef sveitarstjórn á staðnum ákvæði að eyðileggja Snorralaug í Reykholti eða eitthvað álíka. Þessi rök eru út í hött og ætti ekki að fara með þau á hinu háa Alþingi. Ég held að hér sé ekki tími til að gera annað en að biðja hv. þm. að hugsa ráð sitt vel og ekki síst hv. þm. Reykvíkinga. Ég held að sú fullyrðing ýmissa þeirra sem hér hafa talað að við tölum hæst um Tjörnina sem ekkert vitum um hana sé ekki rétt. Töluvert tel ég mig nú hafa komið nálægt þeim stað. Hér hafa í dag talað tveir hv. þm. sem eru líffræðingar að menntun, hv. 2. þm. Austurl. og hv. 12. þm. Reykv. Ég hygg að þessu máli hafi því verið betur borgið faglega en ýmsum öðrum sem hér hafa verið rædd. En ég bið að lokum menn að veita þessu máli brautargengi. Ég lagði til, herra forseti, áðan að málið yrði falið hv. allshn. til fyrirgreiðslu. Ég held að það sé ekki eðlilegt eftir nánari athugun og vil leyfa mér að leggja til að málið verði sent til hv. félmn. sem fer með, ef ég man rétt, bæði mál er varða félmrn. og menntmrn. Þess vegna hygg ég að eðlilegra sé að málið verði þar. Ég tel að menn þurfi einfaldlega að gera upp við sig hvort þeir vilja eiga það á hættu, dýpra vil ég ekki taka í árinni, að lífríki Tjarnarinnar verði raskað. Ég veit ekki hvort það gerist við byggingu þessa ráðhúss, en ég legg til að það verði kannað áður svo að ekki þurfi að enda byggingarframkvæmdina með minnismerki um öll litlu börnin sem stóðu þarna og horfðu hugfangin á fuglana á Tjörninni sem í mörgum tilvikum voru fyrstu dýrin sem þau sáu í lifanda lífi.



Herra forseti. Þessi umræða hefur þróast á allsérstæðan hátt. Hv. 2. þm. Austurl. telur að það sé athugunarefni hvort Reykvíkingar eigi að hafa sama rétt í skipulagslögum og önnur sveitarfélög hafi því hér sé um höfuðborg landsins að tefla og því eigi þjóðin öll að hafa þar umsagnarrétt og þetta sé mikið athugunarefni. Ég verð að segja að ég vildi gjarnan að hv. 2, þm. Austurl. formaði þessa hugsun sína og flytti þetta í lagafrv. þannig að það lægi þá einu sinni ljóst fyrir en ekki í neinni Austfjarðaþoku hvað hann meinar í málinu. Og ég skora á hann að gera það.

Kannski leita ég meðflm.

Það liggur alveg ljóst fyrir að ég yrði ekki stuðningsmaður till., en eftir þeirri umræðu sem hér hefur farið fram sýnist mér að það sé útlit fyrir að hann fái mikið af stuðningsmönnum. Hv. 18. þm. Reykv. kom með þau rök að þar sem Alþingi setti þessi lög, þ. e. lögin um skipulagsmál.

Nei, lögin um náttúruvernd.

Lögin um náttúruvernd. Það setur líka hin lögin.

Ég var ekki að tala um þau.

Þessi lög, var orðalagið. Það var óljóst að átta sig á því. En hvort heldur sem er. Alþingi setur þessi lög. Það stendur því engum nær en Alþingi að sjá til þess að þessum lögum sé framfylgt.

Að hvetja ríkisstjórnina til þess.

Er hv. 18. þm. Reykv. með þessum orðum að halda því fram að það eigi framvegis að vera verkefni Alþingis að sjá til þess að öllum lögum í landinu sé framfylgt?

Þetta er rangfærsla.

Hv. 13. þm. Reykv. hefur fullkomlega tækifæri til að flytja hér mál sitt og er meira að segja búin að koma með örstuttar athugasemdir. Ég verð að segja eins og er að mér þykir það hart, forseti, ef hv. þm. fær fyrst sérstakan bjölluhljóm til að fá hljóð í þingsölum og getur svo ekki sjálfur þagað þegar aðrir tala. Ég undirstrika að það fær alls ekki staðist að Alþingi taki að sér hlutverk framkvæmdarvaldsins. Þá eru menn að leggja til allt aðra uppbyggingu en þá sem við búum við, þ.e. þrískiptingu valdsins. Auðvitað væri hugsanlegt að hafa þetta þannig, hafa ekkert framkvæmdarvald og láta Alþingi sjá um að öllum lögum væri framfylgt. Nei, svona rökleysa byggist á því að menn hafa verið að ræða um þessa hluti af tilfinningahita en ekki hitt að þeir vilji að lögum sé framfylgt. Hver vill ekki að lögum sé framfylgt? En hv. 13. þm. Reykv. vill ekki kæra. Það skyldi þó ekki vera að ástæðan væri sú að hún vildi ekki að það kæmist í almæli að hún tapaði slíku máli.

Nei, það er ekki ástæðan. Þetta er vingjarnleg sáttfýsi við borgaryfirvöld.

Ekki efa ég að kærleikur er ærinn á milli hv. 13. þm. Reykv. og þeirra sem fara með æðstu stjórn þessarar borgar. En það er aftur á móti spurning hvort sú framsetning á þeim tilfinningum er rétt eins og hér er lagt til. Ég ætla aðeins í lokin að víkja að því atriði að skipulagsmál þessa svæðis eru að sjálfsögðu stórmál. Á því höfum við mjög misjafnar skoðanir. Ég játa fúslega að eitt og annað sýnist mér stefna í óefni varðandi umferðarþunga í þessari borg. Það breytir engu um að ég tel að það sé mjög varhugavert ef menn snúast þannig við slíkum málum að þeir telji að það eigi að fara að færa vald frá sveitarstjórnum yfir til Alþingis af þeirri ástæðu. Þeir sem héldu sinn útifund óskuðu eftir því að það yrði kannað hver væri hugur Reykvíkinga til þessa máls. Félagsvísindastofnun Háskólans gæti auðveldlega unnið það verk. Það teldi ég í anda lýðræðisins.



Herra forseti. Ég efast ekki um að það hafi hugur fylgt máli hjá 1. flm., hv. 13. þm. Reykv. Guðrúnu Helgadóttur, þegar hún sagði að sér gengi einungis vingjarnleg sáttfýsi til með þessari tillögugerð, enda sjáum við á meðflm. að hún hefur valið þá í samræmi við þá sem hún veit að liggur best orð til hins virðulega borgarstjóra og eru kannski í nánustum tengslum við hann. Er ég þá að tala um innfædda Reykvíkinga einvörðungu. Það er margt athyglisvert í umræðum um þessa till. Í fyrsta lagi er af ýmsum þm. verið að ýja að því að með ákvörðun sinni um byggingu ráðhúss við Tjörnina séu borgaryfirvöld vísvitandi og vitandi vits að brjóta gegn lögum um náttúruvernd, 29. gr., og í áróðursskyni er því mjög á loft haldið að nauðsynlegt sé að Alþingi grípi inn í með almennri þáltill. til að koma í veg fyrir lögbrot af því tagi sem þar er lýst. Nú er það svo í lögum um náttúruvernd að gert er ráð fyrir að Náttúruverndarráð geti krafist atbeina lögreglustjóra til að varna því að verk verði hafið eða því fram haldið. Það er sú aðferð sem löggjafinn hefur farið til að tryggja að haldið verði við ákvarðanir Náttúruverndarráðs samkvæmt þessum lögum. Ef einstakir þm. eru nú þeirrar skoðunar að aðferð löggjafans til að tryggja að við þessi lög verði staðið sé ekki fullnægjandi, að Náttúruverndarráð sé annaðhvort þannig valið eða frá því gengið í lögunum að því sé ekki treystandi til að fylgja sínum málum eftir með þeim hætti sem segir í lögunum, þá er hin þinglega aðferð sú að flytja brtt. við náttúruverndarlögin og kveða þá nánar á um hver skuli vera eftirlitsaðilinn. Eins og þessi till. liggur fyrir er engin vísbending um það en á hinn bóginn ljóst að einstakir þm. leggja á sig sérstakan krók og taka sér í munn orð eins og lagabrot til þess með þeim hætti að hafa, að þeir halda, meiri áhrif í fjölmiðlaumræðunni en ef þeir tækju efnislega á málinu. Ég vil í annan stað segja að umræðan eins og við heyrðum hana hér í dag minnti að sumu leyti á gamlar umræður í borgarstjórn Reykjavíkur. Það voru tveir fyrrverandi borgarfulltrúar sem greinilega höfðu mest til málanna að leggja og kannski ekki að ástæðulausu. En maður getur kannski velt því fyrir sér hvort t.d. hv. 5. þm. Reykv., Albert Guðmundsson, hefði verið flm. að till. eins og þessari á þeim tíma sem hann stóð að meiri hlutanum í borgarstjórninni og væri kannski vegur að rifja upp ýmis ummæli sem hv. þm. hafði á þeim tíma þegar honum þótti hallað á meiri hluta borgarstjórnar eða hallað á þann sjálfsákvörðunarrétt sem hann taldi að borgin ætti að hafa, taldi að afskiptasemi einstakra alþm. gagnvart borginni væri kannski fullmikil. Með sama hætti gæti maður velt því fyrir sér hvort sennilegt væri að formaður Alþb. væri á þáltill. sem fjallaði um að binda með einhverjum hætti hendur bæjarstjórnarmeirihlutans á Neskaupstað. Vangaveltur af þessu tagi segja okkur auðvitað undir eins að við mundum hafa um það okkar efasemdir sem hefðum fylgst með stjórnmálaumræðu og fjölmiðlum svo áratugum skiptir. Auðvitað er umræðan á þinginu öðrum þræði til þess fallin að reyna að gera tortryggilegt það sem pólitískir andstæðingar okkar hafast að og auðvitað kemur það engum á óvart, á svipuðum tíma og hv. 5. þm. Reykv. lýsir því yfir að hann muni verða í fararbroddi síns flokks í nýjum borgarstjórnarkosningum, að hann skuli þá nota fyrsta tækifæri á hinu háa Alþingi til að veitast að þeim manni sem stendur í fyrirsvari fyrir borgarstjórnarmeirihlutann þó svo að ég muni eftir því að úr þessum ræðustól hafi einmitt þessi sami þm. áfellst þm. vinstri flokkanna fyrir að veitast að borgarstjóranum án þess að hann hafi tækifæri til að svara fyrir sig úr þessum sama stóli. Þetta er bara leikur stjórnmálanna og ég er síður en svo að hafa neitt að því þótt menn með þessum hætti reyni taktískar brellur og tali eins og hagkvæmast er hverju sinni. Þetta verður mörgum á og þetta er hluti af þeim leik sem við erum að leika í þessum sal. Hitt vitum við líka að um leið og við erum að tala um sjálfstæði sveitarfélaga og aukin áhrif þeirra gerum við það vegna þess að þar erum við að tala um annað almannavald en Alþingi sem sækir traust sitt til fólksins sem byggir það sveitarfélag sem borgin markar hér, sem borgarstjórnin starfar á, og auðvitað ber borgarstjórnin að síðustu ábyrgð gagnvart Reykvíkingum. Að því leyti er það léttvægt sem menn segja um innri mál Reykjavíkur úr öðrum kjördæmum að þeir þurfa ekki að standa ábyrgir fyrir þeim sem þar búa sérstaklega, þó þeir með fylgi sínu og atfylgi á Alþingi reyni að setja stein í götu borgarstjórnarmeirihlutans, og ætla ég ekki að gera skipulagsmál Reykvíkinga að jafnmiklu umræðuefni og fyrrverandi borgarfulltrúar hafa hér gert og hafa kunnáttu til að gera. Það ætla ég mér alls ekki. En eitt vakti líka athygli mína og verður skemmtilegt að fletta því upp í gömlum Alþingistíðindum, hvort allir þeir sem mest hafa talað um umferðaröngþveitið vegna ráðhússins við Tjörnina hafi þá greitt atkvæði gegn hönnun Alþingishússins fyrir einu ári. Miklu stærri og meiri bygging er það en ráðhúsið og auðvitað holur hljómur í þeirri rödd að vilja annars vegar byggja mikið og voldugt alþingishús niðri í Kvosinni, eins og nú heitir niðri í miðbænum, magna með þeim hætti umsvifin hér, en finna svo að hinu leytinu að því að borgarstjórinn vilji beita sér fyrir ráðhúsi, og má þá raunar líka spyrja hvort þeir menn, sem nú tala um að þeir vilji ráðgast sem mest við borgarstjórann um ráðhúsið, hafi viljað beita sér fyrir því fyrir einu ári að rætt yrði við borgina um hvernig hagað yrði uppbyggingu nýs alþingishúss. Ef þetta fer svo mjög saman sem mér er sagt er auðvitað eðlilegt að skyldurnar séu á báða bóga. Ef við óttumst að of mikil umferð og umsvif fylgi nýju ráðhúsi hljótum við um leið að óttast þá umferð sem fylgir uppbyggingu nýja og stóra alþingishússins. Þannig verðum við að tala um öll þessi mál í heild og skjóta engu undan. Umræðu frestað.



Hæstvirtur forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. á þskj. 97 sem ég flyt ásamt hv. þm. Guðna Ágústssyni, Óla Þ. Guðbjartssyni, Margréti Frímannsdóttur og Egggert Haukdal. Till. er um sjávarútvegsskóla í Vestmannaeyjum og hljóðar svo, með leyfi herra forseta: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að kanna möguleika á stofnun sjávarútvegsskóla í Vestmannaeyjum." Stofnun sjávarútvegsskóla hefur alllengi verið til umræðu. Þann 1. jan. 1986 skipuðu sjútvrh. og menntmrh. starfshóp sem var ætlað það verkefni að gera tillögu um stofnun sjávarútvegsskóla sem starfi á framhaldsskólastigi og heyri undir menntmrn. Í áliti starfshópsins, sem lauk störfum nýlega, kemur fram að æskilegt sé að sameina að einhverju leyti þá þrjá skóla sem nú eru starfandi á þessu sviði, þ.e. Vélskóla Íslands, Stýrimannaskólann í Reykjavík og Fiskvinnsluskólann í Hafnarfirði. Jafnframt kemur fram að bæta þurfi við nýjum námsbrautum, svo sem fiskeldisbraut og endurmenntunardeild. Hlutverk sjávarútvegsskólans yrði fyrst og fremst að fullnægja þörf sjávarútvegsgreina fyrir sérhæft starfsfólk og gæti einnig orðið leið nemenda til háskólanáms ef þeir vilja fara út í framhaldsnám. Starfshópurinn telur að sjávarútvegsskóli sem ein stofnun verði sterkari eining en þrír minni skólar og þar af leiðandi betur búinn til þess að takast á við verkefni sín. Þá megi ætla að betur verði séð fyrir fjárfestingum til skólans njóti hann óskipts stuðnings allra hagsmunaaðila. Eðlilegt væri að sjávarútvegsskólinn félli undir ákvæði væntanlegra framhaldsskólalaga. Þar til slík löggjöf tekur gildi getur hins vegar reynst nauðsynlegt að setja sérstök lög um skólann svo að framgangur málsins tefjist ekki um of. Fyrir sjávarútveginn er afar brýnt að betri skipan komist á menntunarmál atvinnuvegarins þannig að alltaf sé kennt það sem nýjast er og hagkvæmast á sviði sjávarútvegs. Í nýjum sjávarútvegsskóla þyrfti auk náms í skipstjórnarfræðum og fiskvinnslu að koma til fiskeldisbraut, námskeið fyrir matsveina, endurmenntunardeild í öllum greinum er tengjast sjávarútvegi og annað er tengist útgerð og stjórnun. Tryggja þarf tengsl væntanlegs sjávarútvegsskóla við hið almenna skólakerfi svo og við hinar ýmsu greinar sjávarútvegsins. Í tillögum starfshópsins, sem áður er vitnað til, er gert ráð fyrir að starfandi verði fræðsluráð sjávarútvegsins. Það verði faglegur tengiliður milli skólans og atvinnuvegarins. Hlutverk fræðsluráðs yrði að vera menntmrn. til ráðuneytis um mótun heildarstefnu og skipulags í sjávarútvegsfræðslu. Þetta tel ég að gæti orðið góð leið til að tryggja hagkvæmt skipulag skólans, samþættingu námsins og náin tengsl hans við atvinnugreinina. Ljóst er að staðsetning sjávarútvegsskólans skiptir mjög miklu máli. Hann þarf að vera í nánum tengslum við atvinnugreinina sjálfa. Einnig þurfa nemendur og kennarar skólans að eiga greiðan aðgang að öllum greinum sjávarútvegsins. Í Vestmannaeyjum er stærsta verstöð landsins eins og öllum er kunnugt. Þar starfa fyrirtæki í flestum greinum útgerðar, svo sem í fiskiðnaði, útflutningi, skipasmíðum, skipaviðgerðum og fyrirtæki sem framleiða og versla með útgerðarvörur. Nemendur skólans ættu því greiða leið að flestum þáttum hins lifandi starfs í sjávarútvegi. Vart er því völ á ákjósanlegri jarðvegi fyrir væntanlegan sjávarútvegsskóla. Í Vestmannaeyjum er þegar nokkur grunnur á að byggja í þessu efni, en þar starfa nú stýrimannaskóli og vélskólabraut við framhaldsskólann þar. Horfur eru á því að skólahúsnæði losni á næstunni þegar viðbótarhúsnæði grunnskólans verður tekið í notkun. Herra forseti. Ég hef rakið nokkra þætti sem nauðsynlegt er að hafa í huga við val á staðsetningu sjávarútvegsskóla Íslands. Þess má geta að atvinnumálanefnd Vestmannaeyja ályktaði á fundi sínum 9. júlí sl. að mæla með því við bæjarstjórn að hún beiti sér fyrir stofnun sjávarútvegsskóla í Vestmannaeyjum. Því virðist ljóst að hinum nýja sjávarútvegsskóla yrði tekið tveimur höndum í Vestmannaeyjum, enda er þar margt fyrir hendi nú þegar sem auðveldar slíkt skólahald. Ég vænti þess að hæstv. ríkisstjórn láti hið fyrsta kanna möguleika á stofnun sjávarútvegsskóla í Vestmannaeyjum. Með því að ákveða staðsetningu skólans þar væri einnig stigið mikilvægt skref til jafnvægis í byggðamálum eins og fyrirheit er gefið um í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Að lokum legg ég til, herra forseti, að till. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. félmn.



Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. á þskj. 112 sem ég flyt ásamt hv. þm. Jóni Kristjánssyni, Guðna Ágústssyni, Kristínu Halldórsdóttur, Inga Birni Albertssyni, Salome Þorkelsdóttur og Steingrími J. Sigfússyni. Tillagan er um mótun opinberrar ferðamálastefnu og hljóðar svo, með leyfi herra forseta: "Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að vinna að mótun opinberrar ferðamálastefnu. Í því skyni verði hraðað störfum nefndar sem skipuð var í júní 1987 til þess að undirbúa slíka stefnumörkun." Ferðaþjónusta er mjög vaxandi atvinnugrein hér á landi. Á síðasta ári komu rúmlega 113 þúsund erlendir ferðamenn til landsins og hefur aukningin verið um 15% milli ára síðan 1980. Miðað við að þróunin verði svipuð fram til næstu aldamóta er gert ráð fyrir að erlendir ferðamenn verði þá orðnir um 400 þúsund á ári. Þá hafa ferðalög Íslendinga innanlands aukist á síðustu árum, svo og ferðir Íslendinga til útlanda. Ljóst er að til þess að geta tekið við þessari gífurlegu aukningu ferðamanna þarf að verða mikil uppbygging á öllum sviðum ferðaþjónustunnar á allra næstu árum. Það er því orðið mjög brýnt að við Íslendingar mótum okkar ferðamálastefnu og lítum á ferðaiðnað sem raunverulega atvinnugrein. Þess má geta að á þessu ári er gert ráð fyrir að 5% af vinnuafli í landinu séu bundin við ferðaþjónustu og að laun og tengd gjöld við ferðaþjónustu nemi 7–8% af heildarlaunagreiðslum í landinu. Gjaldeyristekjur Íslendinga af ferðamönnum hafa farið hraðvaxandi á undanförnum árum og námu á síðasta ári 4,6 milljörðum kr. Að frumkvæði Ferðamálaráðs og með fjárstyrk frá Þróunarsjóði Sameinuðu þjóðanna var bandarískt fyrirtæki fengið til þess að vinna tillögur að ferðamálastefnu á árunum 1972–1975. Tillögur þessar hlutu ekki náð fyrir augum stjórnvalda. Í framhaldi af því starfi voru samþykkt lög um skipan ferðamála, nr. 68/1976. Þessi lög voru síðan endurskoðuð árið 1985. Árið 1981 skipaði þáv. samgrh. nefnd til að gera úttekt á þjóðfélagslegu gildi íslenskrar ferðamannaþjónustu og spá um þróun hennar á næstu árum. Í nefndinni áttu sæti fulltrúar Ferðamálaráðs, Framkvæmdastofnunar ríkisins og samgrn. Nefndin skilaði ítarlegri skýrslu í apríl 1983 þar sem m.a. eru gerðar tillögur um ákveðna ferðamálastefnu. Í grg. þessarar nefndar kom fram að hún leit á skýrsluna sem áfanga í starfi sínu. Ljóst væri að einstakar tillögur hennar þyrfti að vinna í smáatriðum. Það verk taldi nefndin þó ekki ástæðu til að vinna fyrr en fyrir lægi "ákveðin viljayfirlýsing stjórnvalda um þá ferðamálastefnu, sem nefndin gerir tillögu um", eins og segir í inngangsorðum skýrslunnar. Vorið 1986 var síðan samþykkt á Alþingi ályktun þar sem samgrh. er falið að láta gera úttekt á aðstöðu til ferðaþjónustu á helstu ferðamannastöðum í einstökum landshlutum og gera áætlun um úrbætur á grundvelli þeirrar úttektar. Verk þetta skyldi unnið í samráði við ferðamálasamtök í landinu. Skýrsla ráðuneytisins var gefin út í mars sl. Þessi skýrsla er mjög gagnleg heimild um stöðu ferðamála í landinu, en áætlun um úrbætur hefur ekki enn verið gerð. Í skýrslunni er m.a. birtur úrdráttur úr skýrslum ferðamálasamtaka í einstökum landshlutum um stöðu ferðamála og möguleika til frekari uppbyggingar. Segja má að áherslan á nauðsyn þess að móta opinbera ferðamálastefnu sé eins og rauður þráður í skýrslunum frá ferðamálasamtökunum. Það ber að hafa í huga að þar tala þeir sem eru í nánustum tengslum við hið lifandi starf og gleggst skil kunna á því hvar skórinn kreppir. Hin mikla aukning, sem orðið hefur á ferðalögum í heiminum eftir síðari heimsstyrjöldina, hefur gert það að verkum að stjórnvöld hinna ýmsu landa hafa ekki komist hjá því að móta stefnu í ferðamálum, ekki síst hjá þeim þjóðum sem hafa verulega atvinnu og gjaldeyristekjur af útlendum ferðamönnum. Ef gera á alvöru úr því að nýta í miklum mæli möguleika Íslands sem ferðamannalands og aðseturs fyrir alþjóðlegt ráðstefnuhald verður vart lengur undan því vikist að Alþingi móti skýrari stefnu í þessum málaflokki. Í skýrslu samgönguráðuneytisins frá því í mars og í skýrslu nefndarinnar frá 1983 eru fyrir hendi upplýsingar sem byggja má slíka stefnumörkun á. Í ferðamálum þarf m.a. að marka stefnu varðandi stuðning hins opinbera við fjárfestingar á sviði ferðamála og skipulag slíkra fjárfestinga, fræðslumál atvinnugreinarinnar og kynningarmál. Einnig þarf að taka afstöðu til verndunar viðkvæmra landsvæða og annarra þátta er snerta umgengni um landið. Þá þarf að stuðla að æskilegri dreifingu ferðamanna um landið með því að opna nýjar ferðaleiðir og nýta ýmislegt sem ferðamenn hafa yfirleitt ekki aðgang að nú. Áherslu þarf að leggja á að lengja ferðamannatímann og auka ráðstefnuhald og afmarka þarf starfssvið Ferðaþjónustu bænda. Eins og áður er að vikið er reiknað með mikilli fjölgun erlendra ferðamanna hér á landi næstu árin. Til þess að hægt sé að taka við þessum aukna fjölda ferðamanna þarf að verða mikil uppbygging í ferðaþjónustu á öllum sviðum. Mikil breyting hefur orðið til batnaðar í þessum efnum undanfarin ár, einkum á höfuðborgarsvæðinu. Langflestir ferðamenn eiga fyrstu og síðustu viðdvöl í Reykjavík og nágrenni og er þessi mikla uppbygging þar því lykill að uppbyggingu sem verða þarf annars staðar á landinu. Til þess að koma í veg fyrir örtröð á fjölsóttustu ferðastöðunum, svo sem í uppsveitum Árnessýslu og á Mývatnssvæðinu, þarf í auknum mæli að beina ferðamönnum til annarra landsvæða, sem sum hver hafa ekki síður aðdráttarafl en þau svæði sem nú eru fjölsóttust. Má þar nefna Borgarfjörð og Snæfellsnes, Breiðafjarðarsvæðið, Skaftafellssýslur, Vestmannaeyjar og Fljótsdalshérað. Stuðla þarf að uppbyggingu ferðaþjónustunnar á þessum svæðum og skapa með því skilyrði til bættrar nýtingar og lengingar á ferðamannatímanum. Einn af kostum ferðaþjónustu er hversu atvinnuskapandi hún er. Mikilvægt er að hugað sé að menntunarmálum þess fólks sem vinnur við ferðaþjónustu. Þar má nefna nám í hótel- og veitingagreinum og menntun fólks sem annast móttöku, leiðsögn og skipulag ferðamála. Kanna þarf möguleika á því að fjölbrautaskólar landsins bjóði nemendum sínum nám í þessum greinum. Næsta haust mun Menntaskólinn í Kópavogi bjóða nemendum sínum nám í ýmsum greinum ferðaiðnaðar og á Kirkjubæjarklaustri er ráðgert að námsbraut í ferðaiðnaði verði tekin upp við framhaldsskóla þar næsta haust. Það hlýtur að vera mikilvægt fyrir atvinnugreinina að námsframboð og námsskipulag á þessu sviði verði samræmt fyrir landið allt sem fyrst. Þá þarf við mótun ferðamálastefnu að taka afstöðu til verndunar viðkvæmra landsvæða og annarra þátta er snerta umgengni um landið. Í gildandi lögum um skipan ferðamála er gert ráð fyrir að 10%-gjald af vörusölu Fríhafnarinnar í Keflavík verði ráðstafað óskertu til ferðamála. Við þetta ákvæði laganna hefur ekki verið staðið. Ljóst er að gífurlegt fjármagn þarf til uppbyggingar ferðaþjónustu á næstu árum. Því þarf að leita nýrra leiða til þess að tryggja fjármagn, leiða sem full samstaða getur orðið um og tryggt er að verði staðið við. Herra forseti. Ég hef í máli mínu leitast við að rökstyðja það hversu þýðingarmikið er að marka stefnu fyrir þessa ungu atvinnugrein og koma með því í veg fyrir mistök í skipulagi og fjárfestingum sem reynst gætu dýrkeypt. Að lokum legg ég til, herra forseti, að þessari till. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. atvmn. Umræðu frestað.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. á þskj. 107 um samgöngur á Austurlandi og hljóðar tillagan svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta fara fram rannsóknir á möguleikum til að koma á vegasambandi milli byggða á Austurlandi, sem samræmist þörfum og kröfum nútíðar og framtíðar, og gera áætlun um framkvæmdir, einkum við þá fjallvegi um miðbik Austurlands, sem erfiðastir eru yfirferðar á vetrum, m.a. með því að beita nútímatækni í jarðgangagerð. Byggðastofnun verði falið að hafa forgöngu um þessar rannsóknir og áætlanagerð í samráði við samtök sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi, Vegagerð ríkisins og aðra þá sem hafa þekkingu á þessum málum. Við mat framkvæmda verði tekið fullt tillit til ávinnings atvinnulífs og félagslegrar þjónustu af bættum samgöngum." Herra forseti. Eins og fram kemur í tillögunni er hér á ferð gífurlega mikið hagsmunamál fyrir austfirskar byggðir. Það er okkur, sem sl. 10–15 ár höfum haldið fram fastmótuðum skoðunum um lausn tiltekinna örðugleika í samgöngum, mikil og óblandin ánægja að verða þess varir að merkja megi á allra síðustu árum nokkra hugarfarsbreytingu meðal þeirra sem um þessi mál fjalla innan stjórnsýslugeirans. Þessi breytta og batnandi afstaða lýsir sér m.a. í því að umræðan hefur tekið á sig meiri alvörublæ og að menn vilja taka valkosti eins og jarðgöng, vegsvalir og yfirbyggingu tiltekinna erfiðra vegkafla til skoðunar og samanburðar við hefðbundnar lausnir. Þessu ber vissulega að fagna. Þá er vert að geta í þessu sambandi hinnar jákvæðu afstöðu sem lýsti sér í skipan svokallaðrar nefndar um jarðgangaáætlun sem fyrrv. samgrh. beitti sér fyrir, en skýrsla þeirrar nefndar kom út í mars á þessu ári og er að flestu leyti til fyrirmyndar. Einnig er rétt að benda á ágæta og greinargóða skýrslu um jarðgöng á Vestfjörðum sem út kom á vegum Byggðastofnunar í júní á þessu ári, en höfundur hennar er Björn Jóhann Björnsson jarðfræðingur sem einnig er verkfræðingur að mennt. Þessa skýrslu Byggðastofnunar og samráðsaðila tel ég vera til hinnar mestu fyrirmyndar og að þær rannsóknir og lausnir sem þar koma fram séu það ítarlega og vel unnar að samgönguyfirvöld og fjárveitingavaldið megi treysta og geti farið eftir í meginatriðum. Frá eldri tíma liggja fyrir ýmsar aðrar skýrslur og gögn í aðgengilegu formi sem varða þetta mál og of langt yrði upp að telja hér. Það er á sama hátt eindregin skoðun mín að vandamál byggðaþróunar á miðausturlandi og tenging þess við Vopnafjarðarsvæðið verði ekki leyst til frambúðar með öðru móti en gert er ráð fyrir á Vestfjörðum, þ.e. með gerð jarðganga. Þrátt fyrir sáralitlar staðbundnar jarðfræðirannsóknir má þó hiklaust gefa sér þær forsendur að jarðgangagerð sé vel framkvæmanleg á Austurlandi og að kostnaður þurfi ekki að fara úr hófi fram. Menn greinir að vísu á um kostnaðarþáttinn. Svokallaðir sérfræðingar hafa til skamms tíma haldið því fram að óheppileg gerð berglaga, og þar af leiðandi meiri kostnaður, allt að því útilokaði þennan möguleika. Þessum rökum hefur að mestu verið hnekkt upp á síðkastið og úrtölu- og efasemdarmönnum vil ég benda á að skoða reynslu Færeyinga í þessu efni. Af löngum kynnum mínum af aðstæðum í vegagerð þar í landi hef ég fyrir margt löngu sannfærst um að þeirra leiðir til lausnar þessara vandamála gætu í flestum tilfellum líka verið okkar lausnir eða hvers vegna í ósköpunum ættu aðstæður að vera með svo ólíku sniði hér þegar einungis u.þ.b. 300 sjómílur skilja þessi tvö lönd að? Það þykir vitaskuld ekki við hæfi á hinu háa Alþingi að væna eina stétt manna eða starfsgrein um sofandahátt í starfi eða að embættismenn leyni eða neiti augljósum staðreyndum. Á hitt vil ég benda, og það með nokkrum rétti, að vissulega er svokölluðum sérfræðingum, og þar með taldir vegagerðarmenn, nokkur vorkunn þar sem þeir kunna að hafa haft af því áhyggjur að ef verulegum fjármunum yrði ráðstafað til jarðgangagerðar kæmi það niður á uppbyggingarhraða varanlegrar vegagerðar eða lagningar bundins slitlags umhverfis landið. En auðvitað er slíkur þankagangur allsendis út í hött. Hér þarf að sjálfsögðu að afmarka hæfilega tekjustofna til hvors verkefnis um sig. Því miður er ég þess sannfærður að neikvæð umræða og afstaða ráðandi manna í þessu efni fyrr hefur valdið miklum skaða á undanförnum árum, jafnvel svo að ýtt hefur undir að fólk flytjist burt af svæðinu. Það að sjá ekki fram á að komast frá heimkynnum sínum, t.d. frá Seyðisfirði eða Neskaupstað, á næsta flugvöll í annars vegar 26 km fjarlægð og hins vegar 70 km fjarlægð svo jafnvel dögum skiptir er að sjálfsögðu óverjandi nú á dögum. Við fáum aldrei ungt fólk í nokkrum mæli til að sætta sig við þetta ástand og því síður að úrbætur komi e.t.v. eftir 20–25 ár eins og gengið er út frá í upphafi texta skýrslu nefndar um jarðgöng frá í mars 1987. Ósjálfrátt verður manni á að hugsa til lausnarinnar, sem svo oft er bent á af þeim sem ekki vita hvaðan verðmætin koma eða á hverju Íslendingar lifa almennt, að flytja þetta "afdalafólk" eða "vesalinga" utan af landi bara í eina stóra blokk á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Þar með væri vandamálið úr sögunni. Og hér er vissulega komið að kjarna málsins. Hvað mundi slík byggðaröskun, ef af yrði, í rauninni þýða og hver ætti að fjármagna atvinnuuppbyggingu og afkomu þessa fólks í hinum nýju heimkynnum að ógleymdum yfirgefnum verðlausum eignum í heimabyggðinni? Ég vek athygli á því að slíkir óheillahlutir hafa gerst á Íslandi og þeir geta endurtekið sig fyrr en varir sé ekki full aðgát höfð. Það að tryggja góðar samgöngur innan þessa svæðis yrði mesta bylting til bóta í aðstöðu almennings og atvinnulífs sem hægt væri að hugsa sér. Ég legg þunga áherslu á að hér er ekki um kjördæmapot að ræða heldur réttláta kröfu um nútímaleg vinnubrögð. Arðsemi þessara framkvæmda má undir engum kringumstæðum mæla í sparnaði umferðar, heldur ekki síður í hagkvæmum áhrifum á byggðaþróun, aukinni hagkvæmni atvinnufyrirtækja, dreifingu og notkun á vöru og þjónustu, sparnaði sem leiddi af sameiginlegri félagslegri þjónustu og þá ekki síst heilbrigðisþjónustu. Enginn vafi er á að þessi breyting mundi hafa í för með sér stórbætta aðstöðu til fjölþættrar menntunar og menn fengju notið sameiginlegra menningarviðburða án þess að þurfa að vera svo mjög háðir duttlungum náttúruafla á fjöllum uppi eins og nú er raunin. Það er út af fyrir sig ekki óeðlilegt að lögð sé mikil áhersla á arðsemi framkvæmda í ákveðinni forgangsröð. Þetta á ekki síður við um vegaframkvæmdir en aðrar framkvæmdir. En við mat á arðsemi vegaframkvæmda er mér tjáð að notað sé afar einfalt kerfi. Reiknaður er sparnaður umferðar af vegabótum annars vegar og sparnaður Vegagerðar ríkisins hins vegar. Með þessu móti tel ég að ekki mælist nema hluti arðseminnar og e.t.v. minni hlutinn. Tilgangur vegagerðar er í mínum huga að þjóna atvinnulífi og félagslegum þörfum fólks. Meginhluti arðseminnar ætti því að skila sér í sparnaði til handa atvinnulífi og félagslegri þjónustu. Það eru til mýmörg dæmi um mikla arðsemi á þessum sviðum sem komið hefur í ljós þegar samgöngur hafa verið stórbættar milli staða. Því er lögð áhersla á að þessi atriði verði skoðuð vel þegar framkvæmdir þær sem hér er um fjallað verða metnar til arðsemi. Hvers vegna skyldu menn ekki taka inn í arðsemisþáttinn beinan sparnað við endurbyggingu og viðhald dreifikerfis rafmagns og síma og hugsanlega samnýtingu annarra veitukerfa, sparnað við styttri og auðveldari lagnir rafmagns, fyrirsjáanlega lögn ljósleiðara með gífurlegum kostnaði ef fara á yfir fjöll og firnindi, dreifingu hljóðvarps og sjónvarps o.s.frv.? Jafnframt þurfa menn að hafa í huga að það sem var talið fjarstæðukennt og útilokað í gær gæti verið orðinn fýsilegur kostur í dag, svo örar eru tækniframfarir nútímans og þar er jarðgangagerð ekki undanskilin. Eins og till. ber með sér er lagt til að Byggðastofnun verði falið að hafa forgöngu um rannsóknir þessar og gerð framkvæmdaáætlunar. Má í því sambandi vísa til sambærilegra vinnubragða sem viðhöfð voru og útfærð sameiginlega af þeirri stofnun og Fjórðungssambandi Vestfirðinga við gerð skýrslunnar um jarðgöng á Vestfjörðum á sl. vetri, svo sem fyrr er fram komið. Byggðastofnun er sem kunnugt er ekki tæknileg sérfræðistofnun á sviði vegamála. Byggðamál og byggðaþróun verða þó ekki slitin frá efnahags- og félagsmálaþætti og má því ætla að þessi stofnun hafi meiri skilning og yfirsýn en e.t.v. aðrar sérhæfðar ríkisstofnanir, enda ætti Byggðastofnun að búa yfir meiri þekkingu og færni til að meta aðstæður og möguleika á að ráða fram úr vandamálum þessa landsvæðis, enda sérfræðistofnun á því sviði. Þá ætti ekki að spilla reynsla ýmissa starfsmanna í hvers konar áætlunargerð. Ég tel því að með því að hafa samráð við aðrar opinberar stofnanir og þá aðra sem veitt geta þekkingu, ráðgjafa og sérfræðinga, innlenda og erlenda, á þessu sviði sé Byggðastofnun best til þess fallin að meta raunverulega arðsemi og gagnsemi þessara nauðsynlegu umbóta í samgöngum á Austurlandi sem segja má að snerti flesta þætti mannlegs samfélags. Hæstv. forseti. Ég legg til að þessu máli verði vísað til atvmn.



Herra forseti. Það hefur ekki reynt á hvort langan tíma tæki að ljúka hér umræðu um 4. dagskrármálið og mér finnst eðlilegt að freista þess að málinu megi ljúka þannig að þeir þm. sem eru á mælendaskrá geti talað í beinu samhengi en komi ekki eins og álfur út úr hól einhvern tímann síðar.



Herra forseti. Umræðan hefur nokkuð kólnað, þessi umræða um 4. málið, enda margir farnir úr salnum sem tóku þátt í henni áðan. En þegar hún stóð sem hæst datt mér í hug að menn gerðu mikið úr því að tilfinningar kynnu að liggja að baki málflutningi þeirra sem hafa áhyggjur af lífríki Tjarnarinnar. Þó fannst mér heitastar tilfinningar ólga í máli þeirra sem mest lögðu áherslu á málefnalegan málflutning. Og síðan hvenær gera hv. þm. það hér á Alþingi að rjúfa tengsl heila og hjarta í málflutningi sínum? Ég minni hv. þm. á að það voru heitar tilfinningar sem lágu að baki þeim þáltill. sem vörðuðu sjálfstæðisbaráttu Íslendinga, án þess að ég ætli að jafna því máli og þessu. Þá þótti engum vansi að því að hafa heitar tilfinningar með í spilinu. Nei, við skulum ekki vanmeta hlutverk eða sess tilfinninga í máli okkar og baráttu fyrir þeim málum sem við teljum réttlætismál. Hins vegar hafa tilfinningarnar ekki borið ofurliði stuðningsmenn þessa máls né haft slæm áhrif á málefnalega umræðu þeirra að mínu mati. Ýmsir hv. þm. hafa dregið í efa að væntanleg bygging ráðhúss við Tjörnina muni hafa áhrif á lífríki hennar. Má ég þá vitna efnislega til orða hv. borgarstjóra sjálfs í útvarpsþætti fyrir skemmstu. Þar lýsti hann yfir því að hann hefði áhyggjur af því hve lítið væri vitað um aðdraganda þeirra vatna sem renna í Tjörnina og það þyrfti sannarlega að rannsaka. Vitanlega er þetta vatn hluti að og reyndar undirstaða fyrir lífríki Tjarnarinnar. Hann fullyrti sem sagt sjálfur að ekki væri vitað um grundvallaratriði í sambandi við þessa tjörn og það sem heldur uppi lífríki hennar. Síðan var vikið að öðru máli og það var fylling Tjarnarinnar, en fnykurinn af þeirri fyllingu fór fyrir brjóstið á hv. 3. þm. Vesturl. og væntanlega fleirum. Hvort sem það var í þágu hans eða annarra vildi hv. borgarstjóri grafa ofan í Tjörnina til þess hún fylltist ekki upp og þornaði. Náttúrufræðingar höfðu áhyggjur af því og ráðlögðu frá því vegna þess að þeir sögðu að það mundi líklega taka þrjú ár fyrir Tjörnina að fyllast á ný. Borgarstjóri vissi það ekki heldur í raun hve lengi Tjörnin yrði að jafna sig en hann tók áhættuna af því að hann er djarfur maður. Hann tók áhættuna á því að grafa ofan í Tjörnina og dýpka hana. Og viti menn: Sérfræðingarnir sem héldu að það tæki þrjú ár fyrir hana að fylla sig hljóta að hafa verið undrandi. Borgarstjóri vissi ekki heldur hvað það tæki langan tíma, en Tjörnin fylltist á þrem dögum. Þetta sýnir hve lítið er vitað um lífríki Tjarnarinnar. Bara þetta, sem kom fram í málflutningi borgarstjóra sjálfs, eru nægilegar ástæður fyrir því að rannsaka lífríki Tjarnarinnar. Hann kemur með sterkustu rökin fyrir því sjálfur.



Hæstv. forseti. Ég kem aðallega upp þar sem ég er einn af flm. þáltill. og til að svara því sem hér hefur komið fram varðandi stjórnskipun og annað er varðar þetta mál. Hér hefur verið mikið rætt um hverjir eigi að taka á þessu máli, hvort það eigi að vera sveitarstjórnir og Reykjavíkurborg þá eða hvort þetta á að vera í höndum ríkisvaldsins eða ríkisstjórnarinnar. Þegar ég skrifaði undir að vera meðflm. að þessari þáltill. leit ég þannig á að hér væri verið að athuga hvort sveitarfélagið, Reykjavíkurborg, væri að fara rétt að málum með tilliti til 29. gr. laga um náttúruvernd. Og það er einmitt kjarni þessa máls. Hann er sá stjórnskipunarlega hvort Reykjavíkurborg hafi farið eftir þeim lögum sem Alþingi hefur sett sveitarstjórnum sem öðrum að fara eftir. Það er ein af grundvallarreglum Alþingis að sjá til þess að framkvæmdarvaldið fari ekki út fyrir það starfssvið sem það hefur og það bitni á borgurum þessa lands, Reykvíkingum sem öðrum landsmönnum. Það er Tjörnin sem hér er aðallega til umræðu, en því miður hefur umræðan farið langt út fyrir það og kannski langt út fyrir velsæmismörk oft og tíðum. Í 29. gr. laga um náttúruvernd ákvað Alþingi að setja þeim sem spilla vildi ákveðnum náttúruminjum ákveðin mörk að leita álits Náttúruverndarráðs um breytingar ef þær náttúruminjar mundu skipta um svip. Þetta er í mínum huga aðalatriði þessa máls en ekki hvort einstakir fuglar þrífist þarna eða ekki og lífríkið í Tjörninni. Ég held að þetta sé kjarninn í till., að Alþingi feli ríkisstjórninni og þá félmrh. sem æðra stjórnvaldi yfir sveitarstjórnum að komast að samkomulagi um þessi atriði. Ég vil sem sagt taka undir það sem hér hefur komið fram í þá veru.



Hæstv. forseti. Það eru ummæli hv. 2. þm. Norðurl. e. sem komu mér upp í ræðustól aftur. Hann gaf í skyn að vegna þess að ég fæ ekki lengur að vera í Sjálfstfl. sé auðséð og auðheyrt að ég hafi skipt um skoðun á því máli sem hér er til umræðu, þ.e. staðsetningu ráðhúss á svæði sem er lögverndað að mati margra sem hér hafa talað. Ég vil upplýsa hv. Alþingi og þá sérstaklega hv. 2. þm. Norðurl. e. um að það bar enginn annar borgarfulltrúi Sjálfstfl. í Reykjavík fram tillögu um ráðhúsbyggingu eftir að ráðhús hafði verið samþykkt á sínum tíma samkvæmt tillögu fyrrverandi borgarstjóra, Gunnars Thoroddsens, og staðsett í tjarnarendanum þar sem nú er talað um að setja nýtt ráðhús. Það ráðhús sem fyrrverandi borgarstjóri fékk samþykkt var samþykkt með 15 samhljóða atkvæðum í borgarstjórn, en borgarbúar komu í veg fyrir staðsetninguna. Eftir það bjóst ég ekki við að ágreiningur yrði aftur meðal borgarbúa um staðsetningu á ráðhúsi á sama stað og borgarbúar höfðu þegar hafnað þrátt fyrir einróma afstöðu borgarstjórnar á sínum tíma. Ég kom með tillögu um ráðhúsbyggingu í Reykjavík og ég vissi ekki til þess að það væri neitt við það að athuga af hendi Sjálfstfl. á sínum tíma. Við höfum verið sammála um að það þyrfti að reisa ráðhús í Reykjavík. Það datt engum í hug að staðsetja ráðhúsið á þeim stað sem Reykvíkingar höfðu þegar hafnað. Ég get þess líka að það var enginn annar borgarfulltrúi en ég sem kom með tillögu, sem var samþykkt bæði í Sjálfstfl. og í borgarstjórn, um að laga í kringum Tjörnina. Það gekk svo langt að þegar vinstri meiri hlutinn náði völdum í borgarstjórn ætlaði hann að byrja framkvæmdir í Tjörninni, ekki við Tjörnina sjálfa, að laga kantana og umhverfið eins og ég hafði gert ráð fyrir, heldur að fylla hana af alls konar skrauti, tréplönkum og dóti sem ég vissi aldrei hvernig átti að vera, en alla vega stóð til að fylla Tjörnina slíku tréverki. Sem betur fer varð aldrei úr því. En ég vil upplýsa hv. 2. þm. Norðurl. e. um að tillögur um ráðhúsbyggingu og tillögur um lagfæringu Tjarnarinnar komu frá mér hvað eftir annað í borgarstjórn og það var enginn ágreiningur í Sjálfstfl. þegar ég var þar. Ég vísa því heim til föðurhúsanna að gripið sé til þannig málflutnings vegna þeirra umræðna sem hér hafa farið fram sé verið að veitast að borgarstjórn eða forustu borgarstjórnarmeirihlutans án þess að hann sé viðstaddur til að taka upp hanskann eða verja sig. Þetta er svo lágkúrulegt að það er varla svaravert. En úr því að það er komið fram er best að taka upp málið og spyrja: Hvers vegna hagar borgarstjóri málflutningi sínum eins og hann gerði í lokuðum útvarpsþætti fyrir nokkrum dögum um þetta mál? Ég hef ekki gert mér far um að kynna mér hvað hann hefur sagt í borgarstjórn, við höfum ekki sem þingmenn aðgang að þeim vettvangi til að verja okkur, en í útvarpsþættinum sagði hann: Hvað eru þingmenn Reykvíkinga að skipta sér af þessu máli? Þeir hafa aldrei komið nálægt málum Reykvíkinga og þeim kemur þetta ekkert við. Ég verð að segja alveg eins og er að alþm. Reykvíkinga kemur við allt sem snertir Reykjavík og ekki bara Reykjavík heldur langt út fyrir það. Ég mótmæli því að það sé hægt að kalla það, eins og hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði, að setja stein í götu borgarstjórnarmeirihlutans að vera ósammála honum. Skárra væri það nú ef ætti að lögbinda það að menn mættu ekki vera ósammála borgarstjórnarmeirihlutanum. Það á kannski að lögsetja það að menn megi alls ekki vera ósammála þessum nokkru hræðum sem enn þá eru eftir í Sjálfstfl. á Alþingi! Nei, ég fagna því og mun styðja borgarstjóra í þeim verkum sem við vorum sammála um og snerta ráðhús í Reykjavík. Ég veit að hann sem djarfur ungur maður á eftir að byggja ráðhús í Reykjavík þó svo að Reykvíkingar mótmæli þessari staðsetningu. Það ráðhús sem hann á eftir að byggja verður áreiðanlega glæsilegt ráðhús sem setur svip sinn á höfuðborgina. Ég treysti fáum betur en honum í það. Þetta er röskur maður, skemmtilegur og mjög gaman að starfa með honum. Ég lít á hann sem félaga minn í pólitík þó við séum í mismunandi sjálfstæðisflokkum, skulum við segja, í dag. En hv. þm. talaði líka um alþingishús. Ég var með tillögu í borgarstjórn sem snertir alþingishúsið. Hún var svo kolfelld af þáverandi hæstvirtum forseta sameinaðs Alþingis sem var Eysteinn Jónsson. Hann sá ástæðu til að hlaupa til og samþykkja einmitt að alþingishús skyldi byggt hér á þessum stað strax og sú tillaga kom fram. Tillaga mín var fólgin í því að alþingishúsið yrði byggt annars staðar í Reykjavík en hér í Kvosinni. Ég var helst með í huga fallegt svæði fyrir alþingishús, ósnortið svæði sem væri hægt að byggja upp á mjög fallegan og nýtískulegan hátt. Það var Rauðavatnssvæðið. Og einmitt í framhaldi af því var ég með þá hugmynd að Alþingishúsið gæti orðið ráðhús, Reykjavíkurborg keypti Alþingishúsið og Alþingishúsið gæti orðið ráðhús Reykvíkinga. Ef ekki, þá a.m.k. safnahús. Þá yrði Reykjavík að byggja sitt ráðhús og Alþingi að byggja sitt alþingishús annars staðar þar sem pláss er fyrir starfsemina. Sem sagt, það er ekki ágreiningur um að byggja ráðhús, ég styð borgarstjóra í því, en það er ágreiningur um staðsetninguna. Ég vil endurtaka það að tillaga um ráðhús og Tjörnina var flutt af mér hvað eftir annað í borgarstjórn og þá samþykkt án ágreinings í Sjálfstfl. og ég veit ekki til þess að við séum ósammála um það. Þegar ég segi að ég hafi flutt hvað eftir annað tillögu um ráðhús er það ekki rétt, það var einu sinni gert, en hvað eftir annað tillaga um lagfæringu á Tjörninni og Tjarnarumhverfinu.



Herra forseti. Ég hefði mjög gjarnan viljað láta það afskiptalaust og geta látið það afskiptalaust með öllu og leyfa mér að hafa á því nákvæmlega enga skoðun hvar Reykvíkingar byggja hús yfir sína starfsemi. Tvennt gerir það að verkum að mér finnst fyllilega eðlilegt og réttmætt að taka þetta mál upp hér á Alþingi. Hið fyrra er að fyrirhuguð staðsetning ráðhússins snertir umhverfisvernd. Það að vernda náttúru og lífríki er sameiginlegt hagsmunamál allra landsmanna, ekki einstakra sveitarfélaga. Tjörnin og næsta nágrenni hennar hér í Reykjavík er sennilega annað af tveimur mestu sérkennum dýralífs og náttúru innan marka höfuðborgarinnar en hitt væru þá Elliðaárnar, laxgengar ár inni í miðri höfuðborginni. Ég held að náttúruverðmæti sem eru á náttúruminjaskrá og setja jafnsterkan svip á sitt umhverfi eins og Tjörnin gerir heyri til sameiginlegra verðmæta allrar þjóðarinnar og það er að sjálfsögðu fyllilega eðlilegt að hv. þm., úr hvaða kjördæmum sem þeir annars eru, hafi á því skoðun. Hið síðara sem gerir það að verkum að það er bæði tímabært og eðlilegt að ræða svolítið þessa fyrirhuguðu ráðhúsbyggingu hér í Kvosinni er auðvitað hin mikla opinbera starfsemi sem er á svæðinu til viðbótar þessu. Það stendur nú einmitt þannig á, virðulegur forseti, eins og ég veit að virðulegum forseta er manna best kunnugt, að þar hafa menn verið að taka ákvarðanir eða eru að undirbúa ákvarðanir sem hafa mikil áhrif á þetta svæði, Kvosina. Stjórnarráð Íslands og ýmis ráðuneyti hafa verið að festa kaup á húsnæði hér í nágrenninu sem auðvitað þýðir að verið er að búa þeirri starfsemi framtíðarstað hér á svæðinu. Nýlega er búið að byggja yfir Seðlabanka þjóðarinnar, ekkert smáhýsi, og þar verða fleiri opinber embætti eða opinberir aðilar með sína starfsemi. Svo er að síðustu en ekki síst áform Alþingis um byggingu hér á þessari lóð. Ég held að það sé misskilningur hjá Halldóri Blöndal, hv. 2. þm. Norðurl. e., að stilla málunum upp eins og hann gerði í sinni ræðu. Það stendur ekki til að fara að flytja Alþingi og starfsemi þess hingað í Kvosina. Hér hefur Alþingi verið og starfað í talsvert á annað hundrað ár eins og hv. þm. væntanlega veit. Hann talaði eins og Alþingi hefði verið á Þingvöllum og það stæði til með nýrri byggingu að fara að flytja starfsemi þess í Kvosina. Hún er hér fyrir. Með ráðhúsið gegnir hins vegar öðru máli vegna þess að ég hef skilið það svo, þó ég sé ekki vel að mér um innri málefni Reykjavíkurborgar, að talsverð starfsemi sem fer fram annars staðar eigi að flytjast hingað í hið nýja ráðhús. Þar af leiðandi myndi þessi uppbygging þýða að umferð sem áður hefur beinst að öðrum stöðum í borginni dregst hingað niður í Kvosina. T.d. á öll sú starfsemi sem er inni við Höfða eða inni í Borgartúni væntanlega að koma hingað í hið nýja ráðhús. Það er nákvæmlega þetta sem ég held að Alþingi og forsetar Alþingis, fyrir hönd Alþingis, eigi að ræða við borgarstjórn Reykjavíkur. Er það ekki meiningin að Alþingi verði til húsa og starfi hér á þessi svæði? Og er ekki líklegt að ef ein stórbygging, eins og ráðhús hér við Tjörnina, mætir svona mikilli andstöðu verði andstaðan tvöfalt meiri ef hér eiga að fara að rísa tvær stórbyggingar svo að segja samtímis á þessu viðkvæma svæði? Ég legg því til, virðulegur forseti, að hugað verði að því, á meðan tími vinnst til, að ræða þessi mál í samhengi og við borgarstjórn og borgarstjóra Reykjavíkur. Ef ekki sýnist mér miðað við áætlaðan framkvæmdahraða hjá borginni og þann mikla kraft sem virðist nú allt í einu eiga að setja í þessa ráðhúsbyggingu, á sama tíma og hv. Alþingi fer sér rólega, sem eðlilegt er, og vill vanda til við úrlausn á sínum húsnæðismálum, að við hv. alþm. stöndum frammi fyrir gerðum hlut, þetta ráðhús verði þegar komið af stað þegar til þess kemur að taka ákvörðun um frekari uppbyggingu hér á Alþingi. Og þá fer kannski svo að það kemur í hlut Kópavogs eða annarra nágrannasveitarfélaga að leggja fleirum til land undir höfuðstöðvar sínar en Sambandinu einu.