Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vildi aðeins við þessa umr. málsins fá að standa við loforð, sem ég gaf í gær í sambandi við deilur okkar hv. þm. Siglf., þar sem hann var hér með nokkuð annarlegan söguburð um kaup skipsins Hærings og taldi þau öðruvísi til komin en ég hafði gefið upplýsingar um. Og ég sagðist þá mundu gefa nánari skýrslur um það mál frá fyrstu hendi. Ég vildi þá gera hv. þd. grein fyrir þessu með því að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta, skýrslu frá Ólafi Sigurðssyni, sem er svo hljóðandi: „Í umræðum á Alþ. um innflutningsleyfi fyrir ofannefnt skip (þ.e. s/s Hæring) hefur gætt nokkurrar vanþekkingar á ýmsum atriðum varðandi kaup skipsins, og þar eð ég, ásamt herra verkfræðingi Jóni Gunnarssyni, mun vera því máli einna kunnugastur, leyfi ég mér hér með að gefa eftirfarandi skýringar á þeim forsendum, er þetta skip var keypt, eftir: Í byrjun þessa árs var þess farið á leit við mig af stjórn h.f. Hærings að vera þeim til aðstoðar. við kaup á skipi fyrir væntanlega fljótandi síldarverksmiðju. Mætti ég þá á nokkrum fundum með stjórn fyrirtækisins hér í Reykjavík og ræddi um stærð, gerð og tilhögun vinnslu í væntanlegu skipi. Lágu þá fyrir fleiri tilboð í skip af ýmsum stærðum, bæði frá Ameríku og Evrópu. Varðandi stærð skipsins var álitið heppilegast, að það væri 5–7 þús. tdw., skyldu aðrar stærðir einnig athugaðar, ef ástæður þættu til. Það þótti strax sýnt, að frekast væri að leita fyrir sér í Ameríku, þar eð fjöldi skipa lá þar uppi, en eigi í Evrópu. Einnig var nauðsynlegt að láta fara fram strax nokkrar breytingar á skipinu, hverju sem keypt væri, og ómögulegt var um þær mundir að fá þær gerðar í Evrópu, en hins vegar voru skipasmíðastöðvar í Ameríku sólgnar í vinnu. Hinn 19. febrúar í ár fór ég síðan ásamt Jóni Gunnarssyni til New York þessara erinda. Bárust þá enn frekari upplýsingar um boðin skip, svo og tilboð í fleiri. Skip þau, er byggð voru í seinasta stríði og þá á boðstólum, skiptust í vissa stærðarflokka. Liberty-skipin voru of stór  Af eldri skipum virtist eitt hafa ýmsa kosti fram yfir önnur. Voru þeir aðallega þessir: 1. Skipið var ca. 6.900 tdw., með miklar lestir og grunnskreitt. 2. Gufuskip með olíukynta katla nægilega fyrir verksmiðjuna. 3. Skipið hafði 50x50 feta stóran og sterkan pall, 2 fet yfir þilfari,, tilvalinn fyrir stærstu og þyngstu vinnsluvélar verksmiðjunnar. 4. Allar yfirbyggingar skipsins voru byggðar nýjar 1943 og gerðar fyrir 70 manns. Einnig hafði skipið þá verið gert fullkomlega í stand af ameríska flotanum. 5. Skipið hafði fram til 1943 verið á stóru vötnunum, þannig eigi orðið fyrir eins mikilli áreynslu vegna ölduhreyfingar eins og skip á hafi, svo og eigi eins mikil hætta á ryðbruna. 6. Vegna ísa hafði skipið aðeins verið í gangi um 7 mánuði á ári hverju. 7. Verðið var mjög lágt, eða 170.000 dollarar (ca. 1.1 millj. ísl. kr.). Aðalgallar voru eftirfarandi: 1. Skipið var gamalt, byggt strax eftir aldamót. 2. Skipið var eigi í klassa. Nafn skipsins var „Duluth“ og það í eigri félagsins Overlake Freight Corporation. Að öllu athuguðu þótti rétt að skoða skipið, þar sem það lá í nánd við Portland Oregon. Þangað komið sýndi sig, að systurskip þess, „W, J. Conners,“ lá þar við bryggju á skipasmíðastöð og til sölu, þar eð kaupandi hafði ekki getað staðið í skilum við áðurnefnt félag. Skipið var alveg eins og „Duluth“, en nýklassað og tilbúið til siglinga. Var það í fullkomnu standi og í fjögurra ára hæsta klassa American Bureau of Shipping. Verðið var 192.500 dollarar (ca. 1,25 millj. ísl. kr.). Við skoðuðum bæði „Conners“ og „Duluth“ og álitum klössun „Duluth“ mundi kosta 30–40 þús. dollara. Af þeim tveimur var „Conners“ betri kaup, auk tímasparnaðar. - Við undruðumst hið lága verð. Önnur skip af svipaðri stærð og einnig aldurstigi voru að minnsta kosti 50% dýrari og yngri skip í tvöföldu þessu verði. Ástæður voru meðal annars þær, að skipið var mjög hæggengt, svo og að flotinn hafði látið gera áðurnefndan pall á dekki og minnka öll lestarop um helming. Hvort tveggja þetta var til mikils óhagræðis fyrir afmenna flutninga. Hins vegar var bæði pallur og minnkun lestaropa til mikils hagræðis fyrir síldarvinnsluskip, og ganghraði hafði þar litla þýðingu. Einnig áttum við tal við yfirmann skrifstofu American Bureau of Shipping í Portland og spurðumst um skipið. Hann kvaðst sjálfur hafa skoðað skipið og gaf því beztu meðmæli þrátt fyrir aldur. Sértaklega hældi hann efninu í því, kvað það hreint og mun betra en t.d. í Liberty-skipunum. Við sannfærðumst einnig um það við botnskoðun skipsins. Að öllu ofannefndu athuguðu og samanborið við önnur fáanleg skip álitum við rétt að láta ekki þetta tækifæri fara, heldur mæltum með kaupunum á „W. J. Conners“. Stjórn h.f. Hærings féllst á sjónarmið vor, en þar til tekizt hefði að koma gjaldeyrismálunum í lag, var búið að selja skipið öðrum. Höfðu eigendur skipsins neitað að láta Hæring h.f. hafa skipið á hendinni nokkurn tíma, heldur kváðust selja þeim, er væri fyrstur. Hafði ítalskt skipafélag keypt annað systurskip áður og það reynzt það vel, að þeir vildu kaupa „Conners“ að auki. Hins vegar var svipað með þeirra gjaldeyrismál og vor, að þeir gátu eigi greitt á umsömdum tíma. Þannig tókst loksins að ganga endanlega frá kaupunum og á áðurnefndu verði, 192.500 dollarar. Að lokum vil ég segja, að þótt reynslan sé ekki löng á skipinu, eftir að það kom undir íslenzkt flagg, þá hefur engin veila fundizt í skrokk skipsins, og engin aðfinnsla hefur önnur verið við skipið en sú, að það er gamalt. Það vissum við, þegar við skoðuðum skipið, og þess vegna athuguðum við skrokkinn, eftir því sem föng voru á. Hvorki American Bureau Shipping í Portland, við né aðrir, eftir að heim er komið, hafa getað bent á sérstakar veilur í skrokk skipsins, sem hefðu áhrif á öryggi þess og endingu. Virðingarfyllst. Ólafur Sigurðsson.“ Ég vildi aðeins leyfa mér að gera hv. þd. grein fyrir þessari skýrslu í framhaldi af umr. hér í gær.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 7. þm. Reykv. fyrir þessa skýrslu. En hún bara staðfestir það, sem ég hef haldið fram hér. Það hefur komið hér fram í beinu framhaldi af því, sem ég sagði hér í gær, að það hefur verið um tvö skip að ræða þarna frá sama félagi. Sem sé, Jón Gunnarsson hafði þau bæði á hendinni, og það var horfið frá því fyrra, af því að það var ekki klassað, en tekið það síðara, af því að það var klassað. Hitt er annað mál, að búið var að ákveða, að ekki kæmi til mála nema 7.000 tonna skip. Og hvað því viðvíkur, þá var aðeins athugað þetta skip í New York, en engin alvara hefur verið með að kaupa það. En allar athuganir fara fram á skipum, sem Jón Gunnarsson hefur og stjórn Hærings hefur álitið beztu skip í heimi. Bréfið hefur því staðfest það, sem ég sagði í gær, að stjórn Hærings var búin að ákveða allt áður en hún sendi nefndinni skýrsluna. Það eina, sem mig vantaði var þetta eina skip, sem skoðað var í New York og engin alvara var með að kaupa, þar sem það var ekki frá Jóni Gunnarssyni. Ólafur Sigurðssón hefði því getað sparað sér þessa löngu skýrslu.



Herra forseti. Það er ekki mér að kenna, þótt frosið sé fyrir vitin á hv. þm. Siglf. Það hefur verið margendurtekið, að fleiri skip voru skoðuð, og er sannað með skýrslunni. Þá segir þessi hv. þm., að stjórn Hærings hafi verið búin að binda Ólaf Sigurðsson við 7.000 tonna skip, en í skýrslunni er talað um 5–7 þús. tonna skip. Þetta sýnir, að tilhæfulaust er, að umboðsmaðurinn hafi verið bundinn við 7 þús. tonna skip, heldur þvert á móti. Þá er það einnig staðfest, að tilboð lágu fyrir um mörg skip, bæði í Evrópu og Ameríku. En hv. þm. snýr þessu bara öllu við og segir svart hvítt og hvítt svart.



Herra forseti. Hv. þm. las eina setningu úr bréfinu. Hann hefði átt að lesa setninguna á undan: „Það þótti strax sýnt,“ o.s.frv. Það er rétt hjá Ólafi Sigurðssyni, að það lágu fyrir mörg tilboð um skip, bæði í Evrópu og Ameríku, en það var bara ekki litið á tilboðin frá Evrópu. En sum skipin í Evrópu voru bæði betri og ódýrari og þeim fylgdi einnig sá kostur, að greiða mátti þau í pundum, en það var ekki litið á tilboðin frá Evrópu. Það er staðfest í skýrslunni; að sum tilboðin frá Evrópu voru lægri og mátti auk þess greiða í pundum, en ekki dollurum. En á þeim var, ekki gerð nein athugun, en aðeins var skroppið til New York til að athuga landgöngupramma.



Herra forseti. Út af þeirri staðhæfingu hv. þm., að mörg tilboð hafi legið fyrir, sem ekki voru athuguð, þá er það ósatt, og hefur hv. þm. ekki þekkingu til að bera um það.



Herra forseti. Það er ekkert undarlegt, þótt hv. þm. sé reiður, en stjórn Hærings á eftir að gera grein fyrir því, hvers vegna skip Jóns Gunnarssonar voru aðeins athuguð, og vænti ég, að þeir flokksbræðurnir, Sveinn Benediktsson og Jóhann Hafstein, reyni að skýra þetta.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. frsm. sjútvn., að dráttur á þessum málum sé orðinn allt of mikill. Það er orðið mjög tilfinnanlegt, hve þessi dráttur er orðinn mikill, vegna þess að það virðast allir hafa verið á því, frá þeim tíma er séð var, hvernig síldarvertíðin fór, að ekki yrði komizt hjá að veita bátaflotanum einhverja aðstoð. Og vitanlega er tilgangslaust að veita skipum aðra aðstoð en þá, sem getur orðið til þess, að skipin komist af stað á veiðar. Það þarf ekki að veita þeim skipum svona aðstoð, sem hvort sem er komast ekki af stað til veiða. - En þegar allir eru sammála um að veita bátaflotanum aðstoð, þá er ákaflega misráðið að draga þetta svona lengi. Nú er þegar farið að ganga að bátum vegna skulda, en við það fellur aukakostnaður á þessar kröfur, sem á að borga, oft svo skiptir tugum þús. kr., sem hægt hefði verið að komast hjá, ef með festu hefði verið á málum tekið og ákveðið hefði verið strax að vertíðarlokum, hvernig taka skyldi á þessum erfiðleikum. Þótt ekki hefði verið búið að gera annað en að ákveða, á hvern hátt hægt væri að hjálpa bátunum, þá hefðu þeir getað fengið fyrst þá nauðsynlegu hjálp, sem nægt hefði til þess, að þeir gætu komizt hjá, að höfðuð væru á þá mál út af kröfum, sem auka geysimikið kostnað. Og illt er til þess að vita, að þegar þessi hjálp kemur frá því opinbera, þá skuli samt sem áður þúsundir króna fara í þessa milliliði, lögfræðinga og þess háttar, sem alls ekki hefði þurft að greiða, ef á þessum málum hefði verið tekið með meiri festu. - Og það er einn af þeim göllum, sem eru á þessu frv. eins og það liggur fyrir, sem vafalaust verður athugað í sjútvn. síðar, að þessi aðstoð er bundin við það, að fjárlög séu afgreidd. Þetta eru sem sagt till. um ráðstöfun á fé, sem veitt kann að verða á fjárl. Þetta gerir það að verkum, að menn vita ekkert ákveðið, hvað úr þessu verður, fyrr en búið er að afgr. fjárlög. Og þetta er eitt af þeim atriðum í frv., sem þarf að breyta. Þegar Alþ. samþ. nú þetta frv., þá þarf það að vera lög, sem eru ákvörðun um, hvað gera skal fyrir báta, sem eru illa komnir fjárhagslega vegna vertíðarinnar 1948 ofan á þau áföll, sem þeir eru búnir að fá áður. Svo eru nokkur atriði önnur, sem þarf að taka til athugunar í sambandi við afgreiðslu þessa máls, svo sem það, sem ekki er hægt annað en að hafa fyrir augum, að þegar þarf að veita nú í þriðja skipti á fjórum árum styrktarlán til útvegsins og bátaútvegurinn hafði engar tekjur af síldarvertíðinni í sumar yfirleitt þegar svona er komið, þá þýðir ekkert annað en að horfast í augu við þá staðreynd, að styrktarlánin frá 1945 og 1947 til bátanna eru tapað fé og við eigum ekki að leggja á útgerðina að standa undir þeim lánum. Við eigum að horfast í augu við staðreyndir og gefa þessar skuldir eftir, því að það er algerlega séð, að útgerðin getur ekkí staðið við að greiða þessi lán, nema eitthvert óskaplega mikið síldarmagn komi, sem útgerðin geti notað sér. En ríkisstj. hefur ekki séð sér fært að gera þetta, þó að fjöldi báta hafi ekki getað staðið við skuldbindingar sínar um greiðslu vaxta og afborgana af þessum styrktarlánum. Samt sem áður hefur ríkisstj. ekki gengið að bátunum vegna vanskila þessara styrktarlánþega. Og ég efast ekkert um, að það sé álit meiri hl. þm., að ekki sé forsvaranlegt að ganga að þeim, sem þessi styrktarlán hafa fengið, en ekki getað staðið í skilum vegna getuleysis, því að allir vita, að þessi styrktarlán voru ekki nema fyrir nokkrum hluta af þeim töpum, sem bátaútvegurinn varð raunverulega fyrir. Þá er enn eitt atriði, sem þarf að taka tillit til við svona hjálp, það eru ákvæðin um vexti af öllum skuldum útgerðarinnar. Í dýrtíðarlögunum frá síðasta þingi voru ákvæði um vexti þannig, að meðan þau lög væru í gildi, mætti ekki taka hærri vexti en 4% af þessum lánum. En bankarnir hafa gengið fram hjá þessu ákvæði. Þeir hafa lánað rekstrarlán til þriggja mánaða, og þegar þau hafa ekki verið borguð, þá hafa þau verið framlengd með venjulegum víxilvöxtum, 61/2%, þannig að þetta ákvæði um 4% vextina hefur ekki í reyndinni verið nema sáralítil ívilnun gagnvart útgerðinni, sem vitanlega hefur hverfandi áhrif á afkomu bátanna. Hinu ber ekki að neita, að útgerðin er ákaflega skuldug orðin og verður að borga 61/2% í vexti af mjög miklum hluta skulda sinna. Og hver maður sér, að slík vaxtabyrði er útgerðinni gersamlega ofviða. Og ég tel, að í þessu sambandi þurfi að ákveða ekki aðeins lækkun vaxtanna framvegis, heldur einnig þurfi að gera bönkunum það að skyldu að greiða útgerðinni nokkurn hluta þeirra vaxta, sem henni hafa verið reiknaðir, til þess að létta af henni skuldum, því að mikill hluti af öllum skuldum útgerðarinnar eru einmitt vaxtaskuldir. Það væri fróðlegt að fá að heyra, hvað líður þeirri samkomulagsviðleitni, sem hæstv. fjmrh. hefur verið að reyna að koma til leiðar við bankana báða um aðstoð við síldarútveginn. Og mér skilst, að það hafi verið ein af ástæðunum fyrir því, að þetta frv. hefur ekki komið fram fyrr, að hann hafi verið að leitast við að koma þessu samkomulagi á. Mér skilst, að það sé hans meining, að ríkissjóður leggi fram t.d. 6 millj. kr. og síðan legðu bankarnir fram þar eitthvað á móti til þess að greiða úr því, sem er mest aðkallandi fyrir útgerðina. Væri fróðlegt að vita, hvernig þau mál standa nú, því að það getur haft sitt að segja í sambandi við þann hraða, sem þarf að hafa á afgreiðslu þessa máls hér í þinginu, hvernig bankarnir taka á því að gera sitt til þess, að sú framkvæmd, sem kynni að verða samþ. af Alþ. og ríkisstj., komi að gagni, til þess að útvegurinn geti hafið sína starfrækslu á ný.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur athugað mál þetta á þrem fundum og athugað það eftir þeim gögnum, sem hún hefur fengið, og boðað á fundina menn þá, er að samningu frv. stóðu. Á tveim fundunum mættu þeir landlæknir og dr. Helgi Tómasson yfirlæknir. Að fengnum upplýsingum þeim og gögnum, sem þeir töldu liggja til grundvallar fyrir frv., var nefndin sammála um, að hér væri stefnt í rétta átt og mikilvæg atriði, er mæltu með frv. Hins vegar voru ekki allir á sama máli um staðsetninguna, t.d. hvort binda ætti stofnunina við Kleppsspítalann, og gæti ef til vill verið heppilegra að binda hana við annað sjúkrahús. Í öðru lagi er kostnaðarhliðin dálítið ótrygg, og hefur verið látið í veðri vaka, að Reykjavíkurbær mundi taka drjúgan þátt í kostnaðinum, og í 6. gr. er talað um almennan rekstrarkostnað. Slíkur kostnaður verður allmikill, þar sem gert er ráð fyrir 40 rúmum, en hvort það verður á Kleppi eða annars staðar, skiptir minna máli. Nefndarmenn áskilja sér rétt til að fylgja eða flytja brtt., en eru að öðru leyti með framgangi þessa frv.



Herra forseti. Frv. þetta, sem er á þskj. 132, er flutt af sjútvn. þessarar hv. d. samkv, beiðni hæstv. fjmrh. Ástæðan fyrir flutningi þessa frv. eru ráðstafanir, sem gerðar hafa verið með því að taka á fjárlagafrv. 6 millj. kr. fjárveitingu til aðstoðar bátaútvegi landsmanna. En ástæðurnar fyrir þeirri ráðstöfun aftur eru að sönnu kunnar. Þær eru það, að bátaútvegurinn hefur komið af fjórum síðustu síldarvertíðum með stórkostleg töp, og þó urðu rekstrartöpin á síldarvertíðinni á síðasta sumri langsamlega mest og komu þar að auki sérstaklega illa við, sökum þess að sú vertíð var framhald af mjög lélegri vetrarvertíð, þorskvertíðinni 1948. - Hæstv. fjmrh. taldi, að það mundi ekki vera hægt að komast hjá því að gera opinberar ráðstafanir út af þessu ástandi bátaútvegsins, því að menn bjuggust við, og eru kannske ekki vonlausir um það enn, að verða mundi síldveiðivetrarvertíð við Faxaflóa nú í vetur. En það þótti þjóðfélagsleg nauðsyn, að bátaútvegurinn væri þá ekki undir hamrinum í byrjun þeirrar vertíðar, þannig að hún hlyti að farast fyrir. Og í raun og veru, hvernig sem á hefði staðið hlaut ríkisstjórnin að taka þetta mál til alvarlegrar yfirvegunar. Nú hefur hæstv. ríkisstj. í heild haft margháttaðar viðræður um það, hvernig þessum málum skyldi bjargað við. Fyrsta fangaráðið var að fá nokkrar stofnanir til þess að leggja menn til ráðagerða og mynda þannig ráðgefandi nefnd fyrir ríkisstjórnina. Bankarnir, Landsbankinn og Útvegsbankinn, tilnefndu hvor sinn manninn í þessa nefnd, Landssamband ísl. útvegsmanna þriðja manninn og Fiskifélag Íslands þann fjórða og fjmrh. þann fimmta. Fyrir þessa nefnd var nú lagt það að rannsaka hag útvegsins og sérstaklega þó, hvernig bátaútvegurinn hefði komið frá síðustu síldarvertíð, og gera till. til viðréttingar. Og sérstaklega var lögð áherzla á það í þessum rannsóknum, að till. yrði flýtt vegna væntanlegrar síldarvertíðar í vetur. - Nefndin gat nú ekki starfað með þeim hraða sem æskilegt hefði verið. vegna þess að hún varð að fá skýrslur sínar frá útvegsmönnum sjálfum, en það tekur alltaf nokkurn tíma. Það voru gerðar margendurteknar tilraunir af ríkisstj. í heild til þess að bæta úr bráðustu þörf bátaútvegsins með aðstoð bankanna. En það tókst ekki, sumpart af því að það vantaði rannsókn á þessum málum. En þessi rannsókn, sem nefndin reyndi að flýta eins og unnt var, varð til þess, að skýrslur og reikningar bárust frá eigendum 156 skipa af að mig minnir 260–270 skipum, sem síldveiðarnar stunduðu. Af reikningum þessara fyrirtækja, sem sendu sínar skýrslur til nefndarinnar, kom í ljós, að töp þessara báta á síldarvertíðinni einni voru á fimmtándu millj. kr. og þar af forgangskröfur, lögveðs- og sjóveðskröfur 8 millj. og 600 þús. kr. Ég vil biðja hv. þm. að leiðrétta það um leið, að þessi tala hefur misprentazt í grg. frv., þar stendur: 860 þús. í staðinn fyrir 8.600.000.00. - Þar sem talið var, eins og ég sagði, mest áríðandi að gera bátaflotann færan um að leggja út í næstu vertíð, þá sendi nefndin af þeirri ástæðu ríkisstj. fyrst af öllu skýrslu um forgangskröfur, þar sem vitað var, að bæði vegna kröfuhafa, sem eru yfirleitt fátækt fólk, sem átti þarna sína sumaratvinnu, og líka vegna framhalds á rekstri bátaflotans, þá var þessari skýrslu flýtt, og aðgerðir til þess að bjarga þessum sérstaka þætti við voru látnar ganga fyrir öllu öðru í þessu sambandi. Það héldu svo áfram rannsóknir ríkisstj. og nefndarinnar einnig til þess að komast að raun um það, hvort viðskiptabankar bátaflotans mundu sjá sér fært að leysa þennan vanda. En það reyndist ekki hægt með svo litlum fyrirvara sem bankarnir fengu til þess, og sjálfsagt hafa legið fleiri ástæður til þess. Það varð því fangaráð hæstv. fjmrh., og mér er óhætt að segja í samráði við alla ríkisstj., að setja inn á fjárlagafrv. 6 millj. kr. fjárveitingu, sem sérstaklega var ætluð til þess að leysa forgangskröfur af bátunum. En vitað mál er það, að þessi upphæð er algerlega ófullnægjandi til þess að bátarnir geti búið sig á næstu vertíð, því að eftir fjögurra ára rekstrartöp á síldveiðum og mjög lélega síðustu þorskvertíð, þá er hagur bátanna þannig kominn, að þetta nægir engan veginn. Bæði eru lausaskuldirnar miklu, meiri en forgangsskuldirnar, en auk þess eru stofnlánin yfirleitt í vanskilum, bæði um greiðslur vaxta og afborgana. Og sökum þess er það, að bæði nefndin og ríkisstj. halda áfram að leita ráða til þess að leysa þennan vanda og reyna að skapa framtíðarrekstrargrundvöll fyrir bátaútveginn. Ég skal svo ekki fjölyrða um það, því að það er ekki beinlínis viðkomandi þessu frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 132. En ríkisstj. taldi - og það er sjálfsagt alveg rétt -, að ekki væri nóg að setja þessa fjárhæð, sem þó er ófullnægjandi, inn í fjárlagafrv. Það þarf bæði að sjá sjávarútveginum fyrir fé út á þessa fjárveitingu nú þegar og einnig setja reglur um það, hvernig þessi aðstoð verði látin í té. Og frv. þetta hefur að geyma höfuðreglurnar fyrir þessari aðstoð um úthlutun á þessari hjálp til bátanna. Menn taka sjálfsagt eftir því, að þetta frv., sem ríkisstj. hefur látið gera, er sniðið eftir V. kafla dýrtíðarlaganna frá síðasta þingi, og þar er gert ráð fyrir, að þetta verði í lánaformi, en ekki er þar talað um neinar tryggingar fyrir lánunum, sem stafar af því, að fjárhag bátanna er þannig komið, að hjá þeim er sjálfsagt engar tryggingar að fá, sem nokkurs virði mega teljast. Ég vil taka það fram, að sá dráttur, sem hefur orðið á þessum aðgerðum, hefur orðið allt of mikill, en mundi ekki hafa orðið til mikils baga, ef annað ólán hefði ekki komið stærra, sem er, að vetrarsíldin hefur ekki látið á sér bæra enn þá. En ýmsir kröfuhafar hafa ekki getað beðið lengur og eru þess vegna þegar byrjaðir að ganga að skipunum með lögveðskröfur. Ég vil taka fram, að sjútvn., sem flytur þetta frv. fyrir hæstv. fjmrh., hefur ekki gengið frá málinu til fullnustu. Það er áreiðanlegt, að annaðhvort sjútvn. í heild eða einstakir nefndarmenn munu bera fram brtt. við frv. við 2. umr. Þannig standa sakir, að það er mjög óvíst, að eigendur bátanna geti yfirleitt notað sér lántökur. Það er ekki þægilegt fyrir menn eða fyrirtæki, sem eru í miklum skuldum, að skuldbinda sig við ný lán. Og ríkisvaldið getur ekki gengið á undan öðrum í því að láta brjóta þau lög, sem gilda um lántöku. Og þess vegna mun koma fljótt brtt. við þetta frv. um það, að aðstoð þessi við bátaútveginn verði styrkur, en ekki lán. Ég vil svo loks bæta því við, að það verður að sjálfsögðu farið fram á, að máli þessu verði hraðað mjög mikið í gegnum þingið, og jafnvel þó að það þurfi afbrigði frá þingsköpum til þess. Ég hef ekki orðið var við, að ágreiningur hafi orðið um meginefni frv., þó að svo sé kannske um einstök atriði þess. Og þess vegna getur ekki talizt óeðlilegt, að málið verði afgreitt með meiri hraða en þingsköp gera ráð fyrir. En ef svo skyldi vera, að einhverjir teldu það nokkuð frekt í farið að gera þetta að beinu skilyrði, þá vil ég samt minna á það, að sjávarútvegurinn hefur unnið mikið afrek á undanförnum árum í þágu þjófélagsins. Það er vitað mál, að almenningur í þessu landi lifir yfirleitt við góð kjör og miklu betri en þekkzt hefur áður í þessu landi. Það er einnig vitað, að ýmsar stéttir þjóðfélagsins hafa bætt efnahag sinn stórkostlega, og þó að það megi sjálfsagt ekki teljast ríkidæmi, þá er þar mikil breyt. á frá því, sem áður var. Loks má taka það fram, að ríkið sjálft hefur margfaldað fjárhagsgetu sína á síðustu árum, sem hefur að langmestu leyti getað orðið fyrir þau verðmæti, sem fengizt hafa frá sjónum, og þar í á bátaflotinn sinn mikla þátt. En þrátt fyrir þetta allt, sem orðið hefur til umbóta og hagsældar fyrir land og þjóð, þá stendur nú bátaflotinn alveg snauður og er kominn að langmestu leyti í greiðsluþrot. Það er því ekki aðeins þjóðfélagsleg nauðsyn að gera bátaflotann aftur starfhæfan með einhverjum opinberum aðgerðum, heldur er það að sjálfsögðu verðugt vegna þeirra afreka, sem hann á að baki sér. Ég vil svo óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. Til n. þarf það ekki að fara, því að n. flytur það.



Herra forseti. Ég ákvað að biðja hv. sjútvn. þessarar d. að taka á móti þessu frv., sem um tíma hefur legið í ráðuneytinu og hefur verið dregið að leggja fram af því, að ekki var vitað um afstöðu bankanna um viss atriði. - Ég heyri, að hv. frsm. sjútvn. boðar brtt. við málið, að því er mér skilst í þá átt, að hér sé breytt til þannig, að þar sem í frv. er talað um, að þessi aðstoð sé skoðuð sem lán, þá verði þessi aðstoð veitt sem styrkur, en ekki lán. Ég skal ekkert leggjast á móti því, að hæstv. Alþ. breyti þessu þannig. Hins vegar þótti mér réttara, að frá ráðuneytisins hálfu væri frv. fram borið í því formi, sem það er, þannig að gert væri ráð fyrir, að þessi hjálp væri afturkræf, ef ástæður leyfa. En það er vitaskuld að öllu leyti í höndum Alþ. að hafa annan hátt þar á. Og skal ég ekki leggjast þar á móti, ef þingvilji er fyrir því. Hv. frsm. sjútvn. og hv. þm. Ísaf. lögðu áherzlu á það, að þessu máli væri hraðað í gegnum þingið. Ég tel líka, að það sé nauðsynlegt að gera það. Og sá dráttur, sem orðið hefur á að leggja þetta frv. fram á Alþ., stafar einungis af því, að verið var að biða eftir að sjá, hvort ekki mætti tryggja fleiri atriði varðandi þennan atvinnuveg í leiðinni, og þá einkum tryggja það, að þeir, sem þarfnast hjálpar vegna lögveðs og sjóveðs, yrðu hjálparinnar aðnjótandi, en yrðu ekki látnir standa uppi hjálparlausir með sína útgerð á næstu vertíð. Við höfum í félagi, kreppunefndin, sem skipuð var, og ég, lagt þessa spurningu fyrir bankana, fyrir báðar bankastjórnirnar, sem sé þetta: Viljið þið gefa okkur skýrslu um það, hversu mörgum eða hverjum af þessum ca. 160 bátum þið viljið hjálpa til útgerðar, ef af hálfu ríkisvaldsins verður séð fyrir því að leysa af þeim sjóveð og lögveð? Þessari spurningu er því miður enn ósvarað. En ég álít samt sem áður, þó að henni sé ósvarað af bankanna hálfu, að þetta mál verði nú að koma fram í dagsins ljós og fá staðfestingu Alþ., ef Alþ. er samþykkt þeirri stefnu, sem ég tók upp við samningu fjárlagafrv., að taka hreinlega fjárveitingu inn á frv. í þessu skyni, sem hér er um að ræða. Ég greindi frá því þá, af hvaða ástæðum ég teldi réttara að hafa þennan hátt á heldur en að fá heimild til þess að taka enn á ný lán í þessu skyni, og tel mig ekki þurfa að rekja það öllu meir en þá var gert. Ég sýndi fram á það, að það væri ekki hægt og væri ekki fjármálalega rétt að viðhalda þessari hjálp ávallt með lánum, heldur, þegar maður hefði nú tvö slík kreppulán af því tagi á sér, þá yrði sennilega að taka þetta fé núna af þjóðarbúrekstrinum. Og ég álít þá rétt að skera einhver önnur útgjöld niður, sem minni þörf er á. Hv. þm. Siglf. kvartaði mikið yfir drætti á þessu máli. Taldi hann þetta misráðið, að hjálp þessi kæmi of seint, o.s. frv. Það er nú svo. En hv. þm. hlýtur að gera sér það ljóst hann er það greindur maður -, að þó að á árinu 1945 væri ákaflega létt verk að grípa upp 5 milljónir króna, til þess þá að aðstoða þessa sömu síldarútvegsmenn, er það dálitíð annað í dag. Hann bar það fram á þingi, að kreppuhjálpin væri styrkur. En það eru margir, sem draga í efa, að rétt hafi verið á því tímabili að fara að stað með kreppuhjálp til síldveiðibátanna. En það var gert. Svo kom árið 1947, og þá þurftu útvegsmenn aðrar 5 milljónir. Fjárhagsástæður í landinu hafa mjög breytzt til hins verra á þessu tímabili síðan. Til þess hefur ýmislegt hjálpað. Alþ. hefur séð svo fyrir með margháttaðri löggjöf, að útgjöld ríkisins hafa mjög vaxið. Hins vegar hefur gjaldgeta sjávarútvegsins minnkað. Allt þetta hefur skapað vandræði fyrir þá, sem hafa á höndum að útvega peninga fyrir land og þjóð, líka fyrir ríkisstj., þó að hún gjarnan vilji fá lánsfé, eins og í þessu tilfelli, þegar nauðsyn er á að hlaupa undir bagga með síldarútvegsmönnum. Þess vegna má ekki einblína á það, að dráttur hefur orðið hér á hjálpseminni, ef menn vilja sanngirni viðhafa, heldur líka á, hvaða ástæður fyrir hendi eru. Væri það ekki annað fyrir ríkisstj. og þyrfti hún ekki annað að gera eða beita sér öðruvísi en að rétta upp hendina til þess að geta fengið fé til þess að deila út til bátanna til þess að losa af þeim lögveð og sjóveð, þá væri vandinn lítill. Svo kom hv. þm. Siglf. að því, sem við, kreppunefndin og ráðuneytið, fyrir löngu komum auga á, sem hann sagði, að nauðsynlegt væri að athuga, sem ég og hef talað um, að þeim, sem ríkið vill veita hjálp og aðstoð, verði einnig hjálpað af bankanna hálfu, a.m.k. á næstu vertíð. Og þessi hv. þm. tók fram, að þýðingarlaust væri að hjálpa þeim bátum, sem hvort sem er gætu ekki gert út á næstu vertíð. Ég er mikið til á sama máli í þessu efni og hef lengi haft þá skoðun, að þetta tvennt yrði að tryggja undir eins. En við erum ekki búnir að fá nein svör hjá bönkunum einmitt um þetta atriði. - Ég get af þeim ástæðum heldur ekki orðið við þeim tilmælum að gefa upplýsingar um afstöðu bankanna, en á það minntist hv. þm. Siglf. í sinni ræðu, að æskilegt væri, að ég gerði, því að ráðuneytið hefur ekki fengið þær upplýsingar enn frá bönkunum. Að því er snertir greiðslufrest á öllum skuldum útgerðarinnar, þá væri mjög æskilegt, að hægt væri að koma því við, að útgerðin fengi þau fríðindi. En það er ekki alveg vandalaust mál að fást við. Ég geri ráð fyrir, að margir, sem eiga hjá útgerðinni, hafi líka sínar skuldbindingar, sem þeir verða að standa við gagnvart sínum lánardrottnum. Og eins og skuldir útgerðarinnar eru nú vaxnar, þá er ekki eins auðvelt að koma því fram með skaplegu móti að veita útgerðinni slíkan greiðslufrest eins og það hins vegar er auðvelt að kasta því fram, að æskilegt væri að geta gert það. Hitt má vel vera, að hér þurfi einhverra miklu stærri átaka við en ákvæði um felast í þessu frv. Og ég hef heldur aldrei haldið því fram, að hér væri í þessu frv. fram kominn einhver allsherjarlæknisdómur til lækningar á því neyðarástandi, sem þjáir nú bátaútveginn, heldur hef ég takmarkað þetta frv. við það, sem ég taldi, að ugglaust væri, að ríkisvaldið gæti ráðið við í bili, sem sé að forða útgerðarmönnum frá upptöku eigna sinna með því að leysa lögveð og sjóveð af bátunum. Svo skal ég aðeins minnast á eitt atriði, sem kom fram hjá hv. þm. Siglf. Hann sagði, að menn yrðu að horfast í augu við þá staðreynd, að það, sem lánað hefur verið af hálfu ríkisins til þess að hjálpa útveginum vegna aflaleysis 1945 og 1947, væri tapað fé og væri bezt að gefa það eftir. Má vel vera, að það sé tapað fé. Þó vildi ég óska þess, að það þyrfti ekki endilega að líta þeim augum á það. Ég vildi óska þess, að útgerðin ætti ekki svo dökka framtíð fyrir höndum, að svo yrði endilega að líta á lánin frá 1945 og 1947 þegar á þessari stundu, að þau væru töpuð, og það jafnvel þá að ég fallist á, að þriðja lánið nú, 1948, sem hér eru till. um í frv. þessu, verði þá frekar litið á þannig, að breyta beri til og veita þessa hjálp nú sem styrk, eins og fram hefur komið nú hjá hv. frsm. sjútvn. En sú tilhugsun er ákaflega ömurleg fyrir ríkisvaldið, að þurfa að horfast í augu við það eiginlega fyrir fram, að slíka hjálp til útgerðarinnar megi raunverulega fyrir fram afskrifa. - Hitt tók hv. þm. Siglf. líka fram, sem rétt var, og taldi að mér skildist það ríkisstj. til gildis, að við hefðum ekki beitt okkur fyrir því að koma mönnum í vandræði núna eða ganga að veðum fyrir þessum skuldum, þó að það hefði mátt eftir laganna hætti. Nei, það höfum við ekki gert. Við höfum ekki viljað auka á vandræði skuldugra útgerðarmanna á þann veg. En það þarf ekki með því að slá því föstu, að þetta fé sé algerlega tapað, því að ef síldarútvegsmenn, sem hér eru verst staddir, fá einu sinni verulega góða síldarvertíð, þá mætti með miklum rétti vonast til þess, að þeir veltu af sér þessu fargi og mörgum öðrum, sem á þeim hvíla. Skal ég svo ekki fjölyrða um þetta mál. Ég vonast til þess, að það verði látíð ganga fljótlega til 2. umr., og ég tek undir þau ummæli, sem fram hafa komið um að afgr. það fljótt í gegnum þessa hv. þd.



Herra forseti. Þetta frv. er ekki nýtt, það var flutt hér einnig í fyrra og var þá vísað til nefndar, en kom ekki þaðan aftur. Er því ástæða til að flytja það á ný, þar sem engin breyting hefur orðið í þessum efnum síðan í fyrra. Frv. er flutt vegna ófremdarástands þess, sem ríkir í verstöðvum í þessum efnum, bæði fyrir aðkomusjómenn og aðra, sem þar vinna. Mér þykir ekki ástæða til að ræða mál þetta nánar,þar eð það er hv. þm. að nokkru kunnugt. Ég vildi leggja til, að því yrði vísað til sjútvn. að umræðu lokinni.



Herra forseti. Mál þetta er flutt eftir ósk dómsmrh., og er ástæðan sú, að í lögum um varðskip er gert ráð fyrir því, að skipshafnir þeirra eigi heima í Rvík. Nú hefur verið gerður samningur við slysavarnadeildirnar á Vestfjörðum, að byggt skuli skip, sem hafi með höndum slysavarnir og landhelgisgæzlu við Vestfirði, en óþægilegt fyrir skipshöfnina að eiga heima í öðrum landshluta, og er því farið fram á þessa breyt. á lögunum. Sjútvn. mælir með frv.



Herra forseti. Ég vildi taka mjög undir ræðu hv. 5. þm. Reykv. um það, að afgreiðslu þessa máls verði hraðað sem allra mest. Ég tel, að hv. 5. þm. Reykv. hafi talað þar fyrir munn allrar sjútvn., er hann mæltist til þess, og skal ég ekki tefja þetta mál að neinu leyti. En ég vil aðeins lýsa því yfir, að ég geri ráð fyrir, að fundur verði haldinn í sjútvn. nú þegar að loknum þessum fundi eða a.m.k. það snemma fyrir mánudagsfundinn, sem væntanlega verður haldinn hér í þessari hv. d., að sú brtt. gæti þá legið fyrir, sem hv. 5. þm. Reykv. hefur hér boðað. Og í sambandi við þetta vil ég óska þess, að hæstv. forseti taki þetta mál fyrir á næsta fundi, sem haldinn verður í þessari hv. d., sem væntanlega verður þá haldinn á mánudag.