Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég gerði við 2. umr. nokkrar fyrirspurnir til hv. frsm. menntmn. í sambandi við þær breyt., sem gerðar eru með þessu frv. frá eldri l. Ég hef síðan athugað málið nánar, og mér virðist, fyrst farið er að endurskoða gildandi l. um landsbókasafnið, þá hefði mátt taka fleira fram um hlutverk safnsins, en gert er í þessu frv. Í 1. gr. frv. er talað um hlutverk landsbókasafnsins, og er það í fjórum liðum: 1. Að annast söfnun og varðveizlu íslenzkra rita og rita, er varða Ísland eða íslenzk efni, fornra og nýrra, prentaðra og óprentaðra; 2. að halda uppi safni erlendra bókmennta í öllum greinum vísinda, lista, tækni og samtíðarmálefna; 3. að annast rannsóknir í íslenzkri bókfræði; 4. að vinna að kynningu íslenzkra bókmennta og íslenzkrar menningar á erlendum vettvangi. Hins vegar er ekki tekið fram, hvaða not eigi að hafa af safninu innanlands. Það á að safna öllum mögulegum bókum, og það á að vinna að kynningu íslenzkra bókmennta á erlendum vettvangi. En að það eigi að vinna að kynningu þessa stóra safns á innlendum vettvangi, um það er eigi talað. Nú hefur þetta verið gert, og það er einkennilegt, fyrst verið er að endurskoða l., að ekkert skuli vera sett um það í frv., hvað safnið eigi að gera hér heima, ekki sízt, ef með þessu frv. er fjölgað starfsmönnum við safnið úr 3, eins og það er í l. frá 22. nóv. 1907, og upp í 6 eða 7. Maður skyldi halda, þegar búið væri að fjölga starfsmönnum safnsins úr 3 upp í 7, þá ættu þeir að gera eitthvað sérstakt annað, en að safna bókum. Eitt af hlutverkum landsbókasafnsins á að vera að vinna að kynningu íslenzkra bóka erlendis, en ekki er sagt, hvort það skuli vera með ferðalögum til annarra landa með íslenzkar bækur til kynningarstarfsemi, og þá virðist ekki óþarft að ákveða, hvernig eigi að kynna þær hér á landi, til þess að safnið komi að gagni. Það má vel vera, að búið sé að fjölga landsbókavörðum frá því, sem er í l. frá 1907, en þá er það gert án þess, að til þess sé nein lagaheimild. Það kann að vera, að tala bókavarða hafi verið sett í launal., en breyt. á l. hafa ekki verið gerðar. Í tilefni af því, að eitthvað mætti standa í þessari endurskoðuðu löggjöf um hlutverk safnsins inn á við, vil ég leyfa mér að flytja svo: hljóðandi brtt.: „Við 2. gr. bætist nýr liður, er verði tölul. b., svo hljóðandi: að efla bókfræðiiðkanir, m.a. með því að gefa landsmönnum kost á að kynna sér innlendar og erlendar bækur, sem í safninu eru.“ Ég get ekki skilið, að n. hafi neitt á móti því, að ég beri fram till. um að setja inn í þessa endurskoðuðu löggjöf ákvæði um, að safnið verði landsmönnum að sem mestum notum, en ekki sé eingöngu hugsað um bókasöfnun.

Forseti (BG): Forseta hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. Ísaf., sem hann lýsti, svo að áþarfi er að lesa hana upp á ný. Þarf tvöföld afbrigði til þess, að hún megi komast hér að.



Herra forseti. Það eru örfá orð. - Ég vil beina þeirri fyrirspurn til n., hvað margir bókaverðir séu nú starfandi í safninu. Samkvæmt l. eru aðeins tveir aðstoðarbókaverðir, en samkvæmt þessu frv. er gert ráð fyrir, að þeir verði sex, og er því gert ráð fyrir, að fjölgað verði um fjóra. Mér er ekki kunnugt, hvað margir eru starfandi við safnið nú, en mér virðist, að áður en frv. fer héðan, væri rétt, að d. fengi nákvæmar upplýsingar um, ef á að fjölga bókavörðunum langt fram yfir það, sem nú er í safninu, hvort þörf sé á þeirri fjölgun. Það má vera, að n. geti strax svarað þessari fyrirspurn, því að ég geri ráð fyrir, að hún hafi kynnt sér það mál. En ég vil endurtaka það, að ef mönnunum er fjölgað með þessu frv. fram yfir það, sem talið hefur verið nauðsynlegt, þá þarf að athuga, hvort sú fjölgun er nauðsynleg.



Herra forseti. Við 2. umr. málsins benti ég á, að í þessu frv. væri ekkert, sem gæfi til kynna, að ætlað væri að gera skipulagsbreyt. á starfsháttum safnsins. Ég benti á, að í frv. væri gert ráð fyrir, að reglugerð yrði sett um stjórn og starfshætti safnsins og allt, sem lýtur að skipulagi safnsins sjálfs, en n. var ekki kunnugt um, að það væri nein fyrirætlun um að breyta starfsháttum þess, enda mun ekki vera heimilt að setja í reglugerð annað en það, sem l. taka fram í stórum dráttum. Til viðbótar þessu lýsti hæstv. menntmrh. yfir við 2. umr., að í þessu frv. felist ekki nein fyrirætlun um breyt. á starfsháttum safnsins. Þetta taldi hv. þm. Ísaf. þá raunar ófullnægjandi svör og jafnvel engin svör. Hitt tók ég fram að gefnu tilefni frá hv. þm. Ísaf. og bar landsbókavörð fyrir því, að undanfarin missiri og ár hefur nokkuð borið á því, að á safnið kæmi fólk utan úr bæ, sem kæmi ekki til að nota bókakost safnsins sjálfs, heldur eigin bækur, og vildu nota lestrarsalinn sem lesstofu, aðallega skólalesstofu. Ég vil taka það fram, að landsbókavörður hefur látið í ljós, að ef svo færi síðar meir, að safnið gæti ekki tekið á móti þeim, sem vildu nota bókasafnið sjálft í lestrarsal, vegna aðsóknar annarra manna, þá gæti komið til þess, að þyrfti að reisa skorður við því, að lestrarsalur safnsins væri, notaður sem lesstofa, því að fyrst og fremst er honum ætlað það hlutverk að vera til afnota þeim mönnum, sem vilja nota bókakost safnsins og afla sér fróðleiks á þann hátt. Mér skilst, að þetta, ef til þess þyrfti að koma síðar meir, að reisa skorður í þessu efni, þá snerti það ekki það frv., sem hér liggur fyrir, því að það liggur í augum uppi, að yfirstjórn safnsins á hverjum tíma hlyti að geta gert slíkar ráðstafanir sem þessar. Það er í raun og veru stjórnarráðstöfun, sem yfirstjórn safnsins hefur í hendi sinni hvenær sem er. Þegar þetta liggur fyrir, er ekki óeðlilegt, að kæmi sú spurning: Til hvers er verið að breyta löggjöfinni um landsbókasafn? Mér hefur skilizt, að tilgangurinn með þessari lagasetningu sé aðallega tvenns konar: Í fyrsta lagi á að færa löggjöfina til samræmis við þá starfshætti, sem nú þegar eru fyrir hendi í landsbókasafninu, en l. um landsbókasafn eru frá 1907, meira en 40 ára gömul, og segja í raun og veru afar lítið. Eins og að líkur lætur, hefur þessi stofnun eins og fjölmargar aðrar stofnanir þróazt og vaxið í síðustu 40 ár. Safnið er nú rekið í fullu samræmi við það, sem frv. tekur fram. Þetta er þá höfuðtilgangur frv., að færa löggjöfina til samræmis við þá starfsemi, sem þegar er fyrir hendi í landsbókasafninu. Að þessu lúta 1.–5. gr. frv., sem segja til um, að safnið sé Landsbókasafn Íslands, og svo tiltekið nánar um hlutverk þess, að safna og varðveita prentuð rit og handrit o.fl. þess háttar. Það má í raun og veru segja, að 8.–10. gr. lúti að þessu líka, þar sem tiltekið er um starfsmenn safnsins og ráðunauta, sem landsbókavörður kveður til, þegar velja skal fyrir safnið bækur í vissum fræðigreinum. Þá kem ég að því, sem kom fram hjá hv. þm. Ísaf. og hv. 2. þm. Rang., hvort fyrirhugað sé með þessu frv. að stofna til starfsmannafjölgunar í safninu í samræmi við það, sem 8. gr. segir. Þeirri fyrirspurn get ég svarað á þann hátt, að menntmn. spurði landsbókavörð um þetta á fundi sínum, og gaf hann n. þau svör, að sá mannfjöldi, sem tiltekinn er í 8. gr. frv., sé starfandi við safnið nú, en þetta sé aðeins lögfesting á því, sem fyrir sé í safninu og hafi verið undanfarin ár. Þessi svör landsbókavarðar tók n. gild og hefur ekki látið fara fram aðra og frekari rannsókn í þessu efni, og ég hygg, að þetta sé sannleikanum samkvæmt. Hinu er ég ekki tilbúinn að svara, á hvaða tíma fjölgun starfsmanna hefur farið fram frá því, sem l. frá 1907 gerðu ráð fyrir, því að það er rétt, sem hv. þm. Ísaf. tók fram, að í l. frá 1907 er ekki gert ráð fyrir svona miklu starfsliði, en þetta hefur þróazt eins og annað og verið samþ. á vissan hátt, t.d. með samþ. fjárl., þar sem veitt hefur verið fé í samræmi við þetta starfsmannalið, sem þar er nú. Þá kem ég að hinum þætti þessa máls, en mér skilst, að annar þáttur þessarar lagasetningar sé að afmarka skýrar, en verið hefur, stöðu safnsins og afstöðu þess gagnvart öðrum söfnum landsins. Á þetta ekki sízt við um háskólabókasafnið. Ég get bent á, að í grg. frv., efst á bls. 3, segir svo: „Fram til síðustu áratuga hefur landsbókasafn verið hið eina vísindalega bókasafn þjóðarinnar. En nú hafa risið upp eða eru að rísa nokkur önnur vísindaleg bókasöfn. Stærst þeirra er háskólabókasafn. En auk þess hafa ýmsar stofnanir efnt til bókasafna vegna starfsemi sinnar eða rannsókna, svo sem atvinnudeild háskólans, rannsóknastofa háskólans, náttúrugripasafnið o.fl.“ En það er einmitt annar höfuðtilgangur þessa frv. að afmarka starfssvið landsbókasafnsins gagnvart öðrum söfnum. En það er ekki ætlunin, að landsbókasafnið hverfi frá því, sem það hefur verið, að vera vísindalegt bókasafn, og það, sem hv. þm. Ísaf. benti á við 2. umr., er aðeins í samræmi við þetta, að landsbókasafnið haldi áfram að vera vísindalegt bókasafn, þrátt fyrir það að önnur vísindaleg bókasöfn rísi upp. Á það má benda, að einmitt þetta kemur fram í því, að landsbókasafninu er lögð sú skylda á herðar að hafa á hendi gagngerðari söfnun og varðveizlu bóka en öðrum söfnum og landsbókasafnið hefur reist skorður við því að lána bækur út til manna almennt, heldur geymir það bækurnar og lánar til afnota í lestrarsal, en t.d. bæjarbókasafnið og söfn úti á landi eru frekar rekin til að annast útlánastarfsemi til almennings. Hv. þm. Ísaf. benti á í ræðu sinni áðan, að landsbókasafnið ætti skv. frv. að vinna að kynningu íslenzkra bókmennta og íslenzkrar menningar á erlendum vettvangi, en það væri ekki tekið fram skýrum orðum, að það skyldi gegna sama hlutverki um kynningu bókmennta innanlands, og lét hv. þm. einnig þau orð falla, að ekki yrði séð af frv., hvernig landsbókasafnið ætlaði sér að framkvæma þessa kynningu íslenzkra bókmennta á erlendum vettvangi. Út af þessu þykir mér ástæða til að segja það, að um kynninguna innanlands verður auðvitað haldið í svipuðu horfi og verið hefur hingað til. Það hefur einmitt verið höfuðstarfssvið landsbókasafnsins að safna bókum og varðveita þær og lána þær svo safngestum til afnota í lestrarsal. Á þennan hátt vinnur landsbókasafnið að kynningu íslenzkra bókmennta innanlands, og dregur það að sjálfsögðu ekkert úr því, þótt þetta frv. verði að lögum. En um það, hvernig koma á í framkvæmd kynningu íslenzkra bókmennta erlendis, þá bendi ég á, að í 6. gr. frv. er nýmæli, sem segir, að landsbókasafnið skuli reka miðstöð bókaskipta við erlend söfn og vísindastofnanir. Í öðru frv., sem er fylgifiskur þessa frv., frv. til l. um afhending skyldueintaka til bókasafna, er gert ráð fyrir, að allar prentsmiðjur og öll fyrirtæki, sem margfalda prentað mál, afhendi skyldueintök til landsbókasafnsins og landsbókasafnið á síðan að ráðstafa þeim og annast bókaskipti við erlendar stofnanir, og er þetta nýmæli í þessu máli. Út af brtt. hv. þm. Ísaf. þá tek ég fram, að menntmn. hefur nú á stundinni ekki aðstöðu til að íhuga hana, og get því ekki fyrir hönd n. sagt neitt um till., en mér finnst eðlilegt, að n. verði gefinn kostur á að athuga hana, og væri því ef til vill rétt, að hæstv. forseti frestaði afgreiðslu málsins, t.d. þangað til á næsta fundi d., þar sem þetta er 3. umr. málsins og ekki hægt að athuga till. milli umr.

Forseti (BG): Mér þykir rétt að verða við ósk hv. þm. A-Sk. um að fresta umr.

Herra forseti. Má ég fá orðið áður en umr. er frestað.

Það er leyft.



Herra forseti. Mér þykir vænt um að heyra, að till. mín verður tekin til athugunar í hv. menntmn., en út af nokkrum atriðum í ræðu hv. frsm. vil ég benda á, að þar sem hann talar um, að frv. sé flutt vegna þess, að starfshættir landsbókasafnsins séu ekki í samræmi við lögin frá 1907, þá stendur ekkert um starfshætti safnsins í þeim lögum. Þar er aðeins ákveðið, að stjórnarráðið skuli hafa með hendi yfirstjórn safnsins, og þar er ákveðið að skipa landsbókavörð og aðstoðarbókaverði, en um starfshætti safnsins er ekkert í lögunum, og þetta bendir til þess, að hv. frsm. hafi ekki kynnt sér núgildandi l. um landsbókasafn. Nú hafa starfshættir verið þeir, að landsbókasafnið safnar erlendum og innlendum ritum, svo sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Hins vegar hefur safnið rekið lestrarsal og haft með höndum einhverja útlánastarfsemi. Hv. frsm. sagði, að ekkert í frv. gæfi til kynna breytingar á starfsháttum safnsins. En með þá reynslu, sem fengizt hefur af starfsháttum safnsins, er þetta rangt, þar sem einu skyldurnar, sem safninu eru lagðar á herðar með þessu frv., eru að safna bókum og kynna íslenzkar bókmenntir á erlendum vettvangi. Ég efast ekki um, að sú yfirlýsing hæstv. menntmrh., sem hv. frsm. vitnaði til um, að engar breytingar á starfsháttum safnsins séu fyrirhugaðar, sé rétt, en sú yfirlýsing gildir aðeins meðan hann er menntmrh., en ég er því miður hræddur um, að hann verði ekki jafnlanglífur í sæti menntmrh. eins og landsbókasafnið, og þá er ég hræddur um, að eftirmaður hans muni frekar telja sig bundinn af gildandi lögum, en yfirlýsingu fyrirrennara síns. Hv. frsm. sagði, að færa ætti með l. starfshætti safnsins til samræmingar við það, sem nú væri, en það verður því aðeins gert, að í frv. verði tekin ákvæði um það, hvernig landsbókasafnið eigi að kynna Íslendingum bækur sínar. Ég lít svo á, að með því að samþ. brtt. mína, þá náist þetta, og eingöngu á þann hátt náist það, sem hv. frsm. sagði, að væri meiningin, sem sé það, að breyta ekki starfsháttum landsbókasafnsins frá því, sem nú er.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt athugasemd eða leiðrétting, sem ég vildi koma á framfæri, leiðrétting á slæmri missögn, sem hv. 1. þm. Rang. varð á að grípa til sem varnarraka fyrir frestun heilsugæzlulaganna. Í fyrri ræðu sinni sagði hv. þm. það, sem rétt var, að frv. væri flutt skv. ósk félmrn., en gaf ekki frekari skýringar á því, hvað þeirri ósk ylli. En í síðari ræðu hv. þm. kom það á daginn, að það var Tryggingastofnun ríkisins, sem þar stóð á bak við, og ástæðan til þess, að ekki væri hægt að hefja framkvæmd heilsugæzlulaganna, átti að vera sú, að ekki hefðu náðst samningar milli Tryggingastofnunarinnar annars vegar og mín og minna stéttarbræðra hins vegar. Hv. þm. hefur víst í svipinn gleymt, að hann var sjálfur meðlimur í þessum félagsskap. Hann hefur aðeins munað, að hann varð að finna einhverja frambærilega ástæðu til frestunar á framkvæmd þeirra l., sem hann að vísu sagði, að mundu koma ýmsu góðu til leiðar, þótt þau væru flausturslega samin og sett, og er ég honum sammála um það atriði. En það er ekki til fyrirmyndar að setja góð lög og fresta svo framkvæmd þeirra að ástæðulausu, því að ástæður hv. þm. eru ekki til. En þeir misstíga sig oft, sem aftur á bak ganga, og ef til vill er það ástæðan til skrökvarna hv. þm. Tryggingastofnunin hefur ekkert við okkur lækna talað, og það var hv. þm. fullkunnugt um, en þegar líða tók að því, að framkvæmdir skyldu hefjast skv. heilsugæzlulögunum, þá skrifuðu læknar tryggingaráði og sendu því uppkast að samningstilboði. Því bréfi hefur ekki verið svarað, og yfirleitt hefur tryggingaráð ekki viljað við lækna tala. Heimild í l. frá 1946 um, að heilbrmrh. geti sett læknum gjaldskrá, ef ekki næst samkomulag, hefur heldur ekki verið notuð, og það var að heyra á hv. þm., að það væri ekki heldur áformað að nota þá heimild, og skýringin á því var sú, að nú hefði Sigurður Sigurðsson verið skipaður heilsugæzlustjóri, svo að hann með vinsældum sínum gæti unnið bug á óbilgirni stéttarbræðra okkar. Mér er nú nær að halda, að Sigurður Sigurðsson hafi fremur verið skipaður í þetta embætti vegna áhuga síns og kunnáttu á þessum málum, og ég held enn fremur, að hann líti á heilsugæzluna sem sitt aðalviðfangsefni, og ég efast ekki um, að Sigurður Sigurðsson gangi með lipurð og kurteisi til samninga við hvern sem er, en það er meira en hægt er að segja um tryggingaráð. Ég áfellist ekki tryggingaráð sem heild, þótt einn meðlimur þess skýri rangt frá staðreyndum, en ég áfellist það fyrir að svara ekki skrifum, sem miða að því, að góð samvinna náist milli þess og lækna, þegar heiIsugæzlulögin taka gildi. Reyndar var á hv. 1. þm. Rang. að heyra, að engar líkur væru á því í bráð. Hann taldi upp fjölda atriða, sem skorti, til þess að svo mætti verða, svo sem skort á sjúkrahúsum, heilsugæzlustöðvum og hjúkrunarliði. Og það er rétt, að l. verða ekki framkvæmd, svo að í lagi sé, ef þetta vantar, en það er hægt að hefja framkvæmdirnar nú þegar, og það er spor áfram, en hitt er spor aftur á bak að hika og ganga á gefin loforð um framkvæmd laganna.



Herra forseti. Ég gat því miður ekki verið við byrjun þessarar umr. og gat því ekki hlustað á, hvað þá var fram flutt af hv. félmn., en hún er, eins og fram hefur komið, klofin um málið, þar sem meiri hl. vill samþ. frv., en minni hl., hv. 2. landsk. þm., vill fella það. Ég veit ekki gerla, hvað fram hefur komið í umr., en mér þykir rétt að gera grein fyrir aðdraganda málsins, þar sem það heyrir undir það ráðuneyti, sem ég veiti forstöðu. Eins og kunnugt er, var samþ. á síðasta þingi að fresta til ársloka þessa árs heilsugæzlukafla tryggingal., og voru hv. þm. almennt um það sammála. Það, sem meðal annars olli því, að frestað var framkvæmd l. siðast, var það, að örðugt reyndist þá að ná samkomulagi milli Tryggingastofnunar ríkisins og félagsskapar lækna um taxta, sem læknar færu eftir við framkvæmd l. Ég geri því ráð fyrir því, að það, sem hefur valdið því, að hv. 1. þm. Rang. taldi þetta ástæðu til frestunar á framkvæmd l., eigi að verulegu leyti rætur sínar að rekja til þeirrar reynslu, sem fékkst í fyrra. Hitt er rétt hjá hv. 2. landsk., að varla hefur verið leitað hófanna um þetta í ár. Þótt ástæða sé til að ætla, að örðugt muni reynast að ná samkomulagi milli þessara aðila, þá mátti hugsa sér að fara þá leið, að heilbrmrh. gæfi út taxta í stríði við læknana. En um það vil ég engu spá, hvort samkomulag næst eða hvort ráðh. mundi gefa út taxta í átökum við læknana. En vel minnug þess og með hliðsjón af því, sem gerðist í fyrra, þá óskaði ríkisstj. að fresta framkvæmd þessa kafla l. um eitt ár enn. Eftir að ég hafði rætt um málið við forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins og hann taldi örðugt að ná samkomulagi við lækna, þá var málið aftur rætt af mér, heilbrmrh. og fjmrh. við forstjóra Tryggingastofnunarinnar, Sigurð Sigurðsson tryggingayfirlækni og formann tryggingaráðs, Gunnar Möller. Niðurstaðan af þeim viðræðum varð sú, að við töldum rétt að fresta framkvæmd l. um eitt ár enn, og skrifaði félmrn. Tryggingastofnuninni bréf og óskaði þess, að tryggingaráð undirbyggi frv. til l. um þessa frestun. Tryggingaráð samþykkti einróma, að þótt það kysi helzt, að l. kæmu til framkvæmda um þessi áramót, þá vildi það starfa að undirbúningi þessa lagafrv., og samdi síðan frv., sem hér var svo flutt af heilbr.- og félmn. Þetta er forsaga málsins, sem ég taldi rétt að skýra hér frá og hefði gert það þegar í upphafi umr., ef ég hefði átt þess kost að vera viðstaddur þá. Um málið almennt vildi ég segja það, að æskilegast væri, að l. gætu sem fyrst komið til framkvæmda, en ég álít það rétt, sem fram hefur komið hjá hv. 1. þm. Rang., og raunar hv. 2. landsk. líka, að framkvæmd l. komi ekki að tilætluðum notum, fyrr en fleiri sjúkrahús og heilsugæzlustöðvar eru í landinu, heldur en nú er, því að eins og alkunnugt er, er á þessu mjög mikill hörgull, sérstaklega þó hér í höfuðborg landsins. Að þessu er stefnt og á að stefna að mínu viti, og vænti ég þess, að langur tími líði ekki, áður en hægt verði að byrja á framkvæmdum í þessum efnum. Þetta er sú framtíðarlausn, sem lá til grundvallar III. kafla alþýðutryggingalaganna, kannske að verulegu leyti, og höfuðeinkenni þess kafla er að hrinda í framkvæmd nýjum sjúkrahúsum og heilsugæzlustöðvum, svo að hægt verði að hafa heilsugæzluna í landinu miklu fullkomnari, en nú er. Á því er áreiðanlega mikil þörf. Hitt er aftur á móti spurning, þegar litið er á afstöðu einstaklinganna til gjalda þeirra fyrir tryggingarnar, eins og nú er, og það, sem einstaklingarnir fá í aðra hönd fyrir gjöldin, hvort affarasælla er, miðað við ástandið eins og það yrði framkvæmt samkvæmt III. kafla laganna eða ástandið, sem nú er í þessum efnum. Á það er að sjálfsögðu litið af hálfu ríkisstj., að með framkvæmd heilsugæzlukaflans hefði ríkið orðið að leggja af mörkum 31/2 millj. kr. í auknum fjárframlögum, sem á þeim tímum, sem nú eru, er talsvert örðugt viðfangsefni fyrir ríkissjóð. Hins vegar hefðu sparazt útgjöld af hálfu sveitarsjóðanna, sem hefðu numið rúmlega 2 millj. kr., við framkvæmd þessa kafla, en aukinn kostnaður á opinberu fé hefði alltaf orðið rúmlega 1 millj. kr. Þessi auknu útgjöld voru að sjálfsögðu mjög þung röksemd af hálfu ríkisstj. En þegar á það er litið, eins og ég drap á áðan, hvernig ástandið er með réttindi og skyldur einstaklinganna í landinu snertandi sjúkratryggingar og aðrar tryggingar yfirleitt, þá er vafasamur hagnaður einstaklingsins, þó að um yrði breytt. Eins og það er nú, miðað við Reykjavík, greiðir ógiftur maður í tryggingagjöld 350 krónur á ári og í sjúkrasamlagsgjald eftir taxta sjúkrasamlagsins í Reykjavík 15 krónur á mánuði, eða á ári 180 krónur, og nemur því upphæðin, sem hann greiðir, alls 530 krónum. En ef heilsugæzlukaflinn kæmi til framkvæmda, mun hver einstaklingur þurfa að borga til trygginga 445 krónur á ári. Sparaðist þá, hvað gjöld snertir, fyrir hvern einhleypan mann, miðað við Reykjavík, 85 krónur á mánuði. Þessi yrði sparnaðurinn í beinum útgjöldum eða fjárframlögum til trygginganna sjálfra. Svo er önnur hlið á þessu máli, sem breytist nokkuð, þegar heilsugæzlukaflinn kemur til framkvæmda. Áður en ég vík að því, skal ég geta þess, að þar sem sjúkrasamlagsgjöldin eru ekki meira en 8–9 krónur á mánuði, þá yrði sparnaðurinn fyrir hvern einstakan enginn, miðað við það, þó að heilsugæzlukaflinn kæmi til framkvæmda. Það, sem má líta á líka í sambandi við aðra hlið málsins, er þetta, að eftir reglum sjúkrasamlagsins í Reykjavík er venjuleg læknishjálp, og á ég þá við læknishjálp, sem ekki er sérfræðileg, greidd að fullu nú af sjúkrasamlaginu, en yrði ekki greidd nema að 3/4 hlutum, þegar heilsugæzlukaflinn kæmi til framkvæmda. Maður, sem verulega yrði að leita til venjulegra lækna, yrði ef til vill að greiða hærra, en áður hefur verið, þegar heilsugæzlukaflinn kæmi til framkvæmda. Þá má líta á það líka, að eftir reglum sjúkrasamlagsins í Reykjavík fær hver meðlimur greidda frá sjúkrasamlaginu 3/4 hluta af venjulegum meðulum, en eftir að heilsugæzlukaflinn kæmi til framkvæmda, ekki nema helming. Miðað við nokkuð verulega meðalanotkun, yrðu því útgjöld einstaklingsins út af þessum málum talsvert hærri, ef þessi heilsugæzlukafli kæmi til framkvæmda, en nú er, miðað við starfsemi sjúkrasamlagsins í Reykjavík. Ég vildi benda á það, þegar umræður eru um þetta mál, að það er ekki víst, að þeir, sem verulega þurfa að leita lækna hér í Reykjavík, hafi aukin útgjöld, þó að þessar tryggingar starfi í tvennu lagi, annars vegar Tryggingastofnun ríkisins og hins vegar sjúkrasamlagið. Það er mikið vafamál og fer eftir heilsufari manna og því, hvort þeir þurfa mikið að leita læknis og kaupa meðul, hvort nokkur peningalegur ávinningur er að því, að heilsugæzlukaflinn komi til framkvæmda. Hitt er höfuðatriðið frá mínu sjónarmiði og hinn mikli tilgangur III. kafla tryggingalaganna, að hrinda í framkvæmd öflugri heilsugæzlu í landinu með byggingu heilsugæzlustöðva og sjúkrahúsa, sem yrði til þess að bæta heilbrigðisástand þjóðarinnar. Þetta er að sjálfsögðu höfuðatriðið, og þetta er tilgangurinn með III. kafla þessarar löggjafar. Ég mun því sannarlega ekki, þegar til þess kemur og að svo miklu leyti, sem ég eigi um það að fjalla, draga úr því, að svo fljótt sem nokkur kostur yrði á yrði framkvæmdur III. kafli tryggingalaganna yfirleitt. En ég held, að það sé ekki ástæða til þess á þessu stigi málsins, eins og högum er háttað, að telja það, þó að þessu sé frestað á árinu 1949, að tekin séu lögleg réttindi af fólkinu í landinu. Þegar öllu er á botninn hvolft, er óvíst, hvað þau bráðabirgðaréttindi, sem fengjust með heilsugæzlulöggjöfinni, yrðu meiri í framkvæmdinni en réttindin eru, miðað við núverandi ástand. Það mun einnig hafa verið litið svo á, að þörf væri fyrir það, áður en til þessara framkvæmda kæmi, að fá meiri skilning læknastéttarinnar á Íslandi fyrir því, að þennan kafla þyrfti að framkvæma á þann veg, að honum yrði ekki ofþyngt með óeðlilega háum kröfum þessarar stéttar. Ég vildi mega vænta þess, að hv. 2. landsk., sem telur sig hafa mikla félagshyggju, vildi að því vinna, að kollegar hennar í læknastéttinni vildu reyna að líta á málið með sem mestri sanngirni, og að sá tími, sem kynni að líða þangað til komið yrði í framkvæmd heilsugæzlukaflanum, yrði notaður vel til þess að ná viðunandi samningum út af taxta þeirra í sambandi við hina nýju skipan málanna. Ég hef heyrt það, að hv. 2. Iandsk. hafi í upphafi, þegar málið kom fyrir í félmn., ekki verið sérstaklega andvíg því, að þessi frestur yrði með framkvæmd laganna á árinu 1949, en þá hafi önnur öfl, sterkari en hv. 2. landsk., beitt þar áhrifum sínum. Ég sé aðeins ástæðu til þess að skýra þetta með þessum almennu orðum og afstöðu ríkisstj. og þeirra ráðuneyta, sem standa sérstaklega að þessum málum, skýra ástæðuna til þess, að stj. taldi rétt, eins og málið lægi fyrir, að fresta framkvæmd þessa kafla löggjafarinnar um eins árs skeið. Hitt vil ég svo benda á, að eins og tekið er fram í nál. minni hl. félmn. eru í 1. gr. frv. að finna aukin réttindi, sem áður voru ekki í tryggingalöggjöfinni. Ætti þetta þá að vera í augum þeirra manna, sem bæta vilja tryggingalöggjöfina og önnur ákvæði hennar en þau, er snerta heilsugæzlukaflann, nokkru ráðandi um afstöðu þeirra til þessara mála. Það er líka í frv., í niðurlagi 1. gr., ákvæði um, að reglulegri endurskoðun á allri löggjöfinni skuli vera lokið fyrir 1. okt. 1949, og tel ég það ekki óeðlilega ástæðu að fresta framkvæmd III. kafla laganna, þangað til fullnaðarendurskoðun hefur farið fram á allri löggjöfinni, endurskoðun, sem þá mundi einnig beinast að þessum kafla löggjafarinnar eins og öðrum köflum hennar, og mætti þá svo verða, að þessi kafli yrði eitthvað betur umbættur, áður en hann í fyrsta sinn kæmi til framkvæmda. Ég vil eindregið mæla með því, að frv, verði samþ. eins og það liggur fyrir, þar sem þetta mál þarf að vera afgr. fyrir 1. janúar. Ég vænti þess, að það þurfi ekki að vera mjög lengi í d., og það ætti að flýta fyrir því, að félmn. beggja d. hafa rætt málið, áður en það var lagt fram hér í d.



Herra forseti. Í upphafi þessarar umr. bar ég fram fyrirspurn um það, hvort búið væri að ákveða lækkun áhættuiðgjalda til Tryggingastofnunarinnar samkvæmt 113. gr. l., samkvæmt því, er fyrir var lagt í ályktun síðasta Alþ., 23. marz s.l. Frsm. meiri hl. félmn. svaraði þessari fyrirspurn á þá leið, að enn væri ekki búið að setja nýja reglugerð um þessi áhættuiðgjöld. Hins vegar gat hann þess, að það mætti gera ráð fyrir, að lækkunin næmi, að því er mér skildist, 25% að meðaltali. Nú var mér það ekki alveg ljóst af orðum hans, hvort búið væri að slá þessu föstu, að lækkunin næmi nákvæmlega þessu að meðaltali, en ekki meiru. Vildi ég því óska eftir því, ef þetta er ákveðið, að það komi fram nú þegar við 1. umr. málsins. Hins vegar, ef þetta er ekki alveg ákveðið enn þá, vildi ég eindregið óska eftir því, að upplýsingar um þetta liggi fyrir við 2. umr., og ef unnt væri, að hægt væri þá að fá vitneskju um, hvað liði sjómannatryggingunum sérstaklega og hvort gera mætti ráð fyrir, að lækkun áhættuiðgjaldanna næmi þessum 25%, eða hvort lækkunin yrði meiri eða minni. Ég get búizt við því, að það fari eftir því, hvaða svör verða gefin við þessu, hvort hér verða bornar fram brtt. við þetta frv. um að ákveða einhverja lækkun í lögum.



Herra forseti. Þegar rætt var um breyt. á lögum um almannatryggingar hér á Alþ. í fyrra, var því lofað, að endurskoðun laganna skyldi verða lokið áður en þetta Alþ. kæmi saman, sem nú situr. Þetta hefur ekki orðið eins og lofað var, enda er sagt hér í þessu frv., að heildarendurskoðun skuli hraða svo, að niðurstöður hennar verði afgreiddar til ríkisstj. fyrir 1. okt. 1949. Þetta þykir mér nokkuð langur dráttur og sérstaklega vegna þess, að það er vitað, að ýmsir vankantar eru á löggjöfinni, sem þarf að sníða af. Það hefur verið rætt um það á öllum fundum og mannamótum, þar sem þetta mál hefur verið til umræðu, hvað miklir vankantar séu á tryggingalöggjöfinni, og þess vegna er það alveg dæmalaust, hvað þessi dráttur er langur á því, að heildarendurskoðun fari fram á þessari löggjöf. Það er vitanlegt, að fyrst þetta ákvæði er sett hér inn í frv., að endurskoðun skuli ekki verða lokið fyrr en 1. okt. 1949, að litið hefur verið að henni unnið fram að þessum tíma. Um þetta þýðir ekki að sakast. Ég tók eftir því við umr. hér um daginn, að það var talað um, að ársreikningar Tryggingastofnunar ríkisins fyrir árið 1947 væru ekki enn komnir út, en þó að reikningarnir séu ekki til enn þá, þá hlýtur stjórn Tryggingastofnunarinnar að vita nokkurn veginn, hvaða útkomu árið 1947 gefur. Og mér þætti vænt um að fá svör við því, helzt við þessa umr., hvort ekki væru möguleikar á því að lækka iðgjöld atvinnurekenda samkv. 112. gr. um meira en 25% á árinu 1949. Ég man það, að útkoman hvað þetta snerti fyrir árið 1946 var sérstaklega góð og mikill afgangur, og væri útkoman fyrir árið 1947 ekki lakari, þá ætti að vera fært að lækka þessi iðgjöld um allt að 40%, að mér skilst. Ég geri ráð fyrir því, að frsm. meiri hl. félmn. geti gefið upplýsingar um það, hvernig útkoman hefur verið á árinu 1947.

Ég gerði það á föstudaginn.

Þá er hér í 8. lið 1. gr. frv. lagt til, að iðgjöld samkv. 107. gr. og 112. gr. skuli á árinu 1949 innheimt með vísitöluálagi, er miðist við 310 vísitölustig. Mér finnst þetta einkennilegt, þar sem alltaf er miðað við 300 vísitölustig í öllum kaupgreiðslum. Mundi það ekki nægja í þessu tilfelli einnig að miða við 300 stig, og mundi þá ekki einnig möguleiki til þess að lækka grunnupphæð heildarframlags sveitarfélaganna, sem er tilfinnanlegt, eins og allir vita. Þetta þætti mér gott að yrði tekið til athugunar, og helzt vildi ég fá einhverjar upplýsingar um þetta atriði við þessa umr. málsins, ef þess væri kostur. Það er vitanlegt, að margir hafa í hyggju að flytja brtt. við frv., en hætta við það, ef sannanir fást fyrir því, að raunverulega sé ekki hægt að ganga lengra en gert er í frv. að öðrum ástæðum óbreyttum. Eins finnst mér það einkennilegt, að löngum tíma skuli vera eytt til þess hér, að svo komnu máli, að ræða um, hvort fresta skuli framkvæmd III. kafla laganna eða ekki. Ég hélt, að öllum væri það ljóst, að eins og nú standa sakir, er enginn möguleiki á því að láta þann kafla koma til framkvæmda. Þetta vildi ég taka fram um þessi efni og eins og áður er tekið fram helzt fá upplýsingar nú þegar.



Herra forseti. Ég skal að þessu sinni ekki tefja umræðurnar mikið frá því, sem orðið er, því að ekki hefur neitt nýtt komið fram undir umræðunum, auk þess hefur hæstv. forsrh. tekið margt fram af því, sem ég vildi sagt hafa. Ég skal þá fyrst svara þeim, er síðast talaði, hv. samþingmanni mínum. Hann var með ýmsar fyrirspurnir til mín, en hann hefði að raunalausu getað sparað sér þær að mestu leyti, því að um flest það, sem hann spurði um, gaf ég upplýsingar um fyrr við umr. þessa máls, fyrir 2 dögum. Hv. þm. spurði um það og fannst það mjög óeðlilegt, að innheimta iðgjalds samkvæmt 107. gr. skuli vera með 310 vísitölustigum, en ekki með 300 stigum, eins og lögbundið er. Þá er því til að svara, eins og ég gat um í síðustu ræðu minni, að í dýrtíðarl. frá 1947 er Tryggingastofnuninni gert að skyldu að greiða elli- og örorkulífeyri með vísitöluálagi 315 og auk þess heimilað að innheimta gjöldin með sama vísitöluálagi, en Tryggingastofnunin taldi sér fært nú á næsta ári að lækka vísitöluálag gjaldanna um 5 stig, og skil ég varla, að hv. þm. lasti það. Hitt má öllum hv. þm. vera ljóst, að hjá Tryggingastofnuninni, ekki síður, en öðrum fyrirtækjum, þá verða tekjurnar, ef vel á að fara, að hrökkva fyrir útgjöldunum. En Tryggingastofnunin vildi lækka innheimtukostnaðinn um þessi 5 stig og gerir sér vonir um, að það muni vera fært. Þá virðist hv. þm. vera undrandi yfir því, að reikningar Tryggingastofnunarinnar fyrir 1947 skuli ekki liggja fyrir enn þá. Það er nú svo, að alla, sem eitthvað skynbragð bera á slíkan rekstur, undrar slíkt ekki, því að þessu er þannig varið, að enn þá eru að berast svo að segja daglega til Tryggingastofnunarinnar ýmsir stórir útgjaldaliðir víðs vegar að af landinu og munu halda áfram að berast eitthvað fram á næsta ár. Tryggingarnar eru svo nýjar hjá okkur, að fjöldi fólks er ekki farinn að átta sig á því til fulls, og það dregst svo ótrúlega lengi, að fólk sendi nauðsynleg skilríki viðvíkjandi ýmiss konar bótum, sem það á rétt á samkvæmt l. En Tryggingastofnunin áleit ekki fært að vera mjög ströng í þessum efnum í byrjun og hefur því tekið til greina umsóknir, þótt þær kæmu miklu seinna, en æskilegt er og l. gera ráð fyrir. Og hv. þm., sem vita, hvernig það gengur með ríkisreikningana, ætti ekki að undra, þótt reikningar Tryggingastofnunarinnar fyrir s.l. ár liggi ekki fyrir enn þá. - Sami hv. þm. var eitthvað að tala um svik í sambandi við endurskoðun tryggingalöggjafarinnar. Hann hélt því fram, að lofað hefði verið að ljúka endurskoðun l. fyrir það þing, er nú situr: Þetta er alrangt. Í viðaukal., sem samþ. voru á Alþ. fyrir ári síðan, var tekið fram í 1. gr., 12. tölul., að heildarendurskoðun l. skuli hafin á síðari hluta ársins 1948. Þetta hefur verið gert. Endurskoðun l. er hafin, en vitanlega ekki líkt því lokið enn þá, en í frv. því, sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að endurskoðuninni verði lokið fyrir 1. okt. 1949. - Viðvíkjandi líkum á því að lækka áhættuiðgjöldin á næsta ári, þá er því að svara, að ég lýsti útkomunni á árinu 1947, eins og unnt er að áætla hana, eftir þeim gögnum, sem fyrir liggja, fyrr við umr. málsins, og vísa ég til þess, og hv. þm, hefði getað sparað sér þessa fyrirspurn eins og hinar, hefði hann haft tíma til þess að hlusta á umr. þær, er þó fóru, fram hér í þessari hv. d. Viðvíkjandi fyrirspurn hv. þm. V-Húnv. skal ég taka það fram, að Tryggingastofnunin hefur fullan hug á því að lækka áhættuiðgjöldin í iðntryggingunni. Hefur verið rætt um það í iðntryggingaráði að lækka iðgjöldin að jafnaði um 25%. Þetta er ekki afgert enn þá. Það er til umræðu, og vænti ég þess, að áður en frv. verður afgr. úr þessari hv. d., þá liggi það endanlega fyrir, hvað iðgjöld hvers einstaks áhættuflokks verða lækkuð. Ég skil ekkert í því, að kollega minn, hv. 2. landsk. þm., skuli vera að gera tilraun til að færa mál mitt til verri vegar. Ég bjóst hreint ekki við, að hún færi að snúa út úr orðum mínum. Maður er nú samt farinn að þekkja hana dálítið að því, að hún er ekki svo ákaflega nákvæm í málfærslu sinni. Henni hættir til að láta menn segja það, sem hún vildi sjálf, að þeir hefðu sagt, til þess að geta ausið úr skálum reiði sinnar yfir þá. Það er óþarfi fyrir þennan hv. þm. að bera mér á brýn eða tryggingaráði, að við séum sérstaklega vondir við læknana. Ég vildi biðja hv. þm. að kynna sér gang þeirra mála og athuga, hvað læknarnir bera úr býtum, til þess að sjá það sjálf, hvort við höfum verið vondir við þá. Læknar þurfa að sýna þessari löggjöf fulla sanngirni, því að hún getur verið góð, bæði fyrir okkur og þjóðina. Við ættum heldur að taka höndum saman til þess að hafa áhrif á okkar stéttarbræður, svo að þeir sýni þessari stofnun fulla sanngirni. Ég er alveg ófeiminn við að taka það fram hér, að mér hafa oft þótt læknar of ósanngjarnir í viðskiptum sínum við þessa stofnun. Hv. þm. hættir við rangfærslum og þarf hún eigi að bregða mér um hið sama. Og ég held, að henni væri hollt að kynna sér allan gang málanna. Við vitum bæði, að reynt var að komast að samningum milli heilbrigðisstj. og lækna á síðastliðnu hausti. Hv. þm. veit vel, hvernig fór: að svo mikið bar á milli, að engin von var til þess, að samningar tækjust. En hv. 2. landsk. hlýtur að vita, að til þess að hægt sé að framkvæma III. kafla l., þarf fyrst og fremst að ná samkomulagi við læknastéttina. Frá læknunum hefur engin ósk komið til Tryggingastofnunarinnar um áframhaldandi samninga á þessu ári. En vel má vera, að nú megi komast að samningum við læknana. Ég sagðist vona, að þar eð Sigurður Sigurðsson væri nýr starfsmaður hjá Tryggingastofnuninni, þá mundi hann hafa bætandi áhrif á læknana. Og við skulum báðir vona, að III. kafli l. geti orðið til gagns með nýjum heilsuverndarstöðvum, sjúkrahúsum og lækningastöðvum. En við vitum líka, að þá er rætt var um annað mál, sem sé fæðingardeildina, hér á hæstv. Alþ. fyrir fáum dögum, þá var því lýst yfir, að hún gæti m.a. ekki tekið til starfa nú vegna skorts á hjúkrunarfólki. - Þarfnast mál þetta undirbúnings, og er tekið fé frá til þess á hverju, ári, svo að milljónum króna nemur. Verður að framkvæma kaflann smám saman, eftir því sem fært þykir. Skulum við vona bæði, að hann nái fram að ganga. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., sem hann tók fram hér áðan, að einstaklingar á 1. verðlagssvæði bera síður en svo skarðan hlut frá borði, þó að iðgjöld þeirra séu hærri, því að þeir fá önnur fríðindi í staðinn, því að þeir verða að borga fjórðungsgjöld til lækna, þegar III. kaflinn kemur til framkvæmda, og fá lyfin ekki greidd nema að hálfu leyti. Hér er því eigi um það að tala, að þeir séu persónulega beittir óréttlæti.



Herra forseti. Mér þykir ástæða til að taka til máls, þar eð ég er fulltrúi hv. þm. í tryggingaráði og hef fjallað um þetta mál. Ég vil í fyrsta lagi geta þess, að málið var fyrst rætt á 278. fundi tryggingaráðs, sem haldinn var þ. 13. okt. 1948. Vil ég með leyfi hæstv. forseta leyfa mér að lesa upp bókunina: „Forstjóri skýrði frá því, að hann ásamt formanni tryggingaráðs og Sigurði Sigurðssyni hefði þ. 8. okt. 1948 átt viðræður við ríkisstjórnina um framkvæmd heilsugæzlukafla laganna og ríkisstjórnin hefði tjáð þeim, að hún mundi leggja til við Alþingi, að viðaukalögin frá 1947 yrðu framkvæmd í aðalatriðum, og hún óskaði þess, að tryggingaráð tæki til athugunar, hverjar breytingar það telur að þurfi að gera á þeim lögum. Af því tilefni samþykkti tryggingaráð eftirfarandi: „Enda þótt tryggingaráð hefði talið æskilegt, að unnt hefði verið að láta Ill. kafla almannatryggingalaganna koma til framkvæmda um næstu áramót, fellst ráðið á að framkvæma athugun þá á viðaukalögunum, sem um var rætt.“ Tryggingaráð samþykkti að skýra stjórnum sjúkrasamlaga frá þessari ákvörðun ríkisstjórnarinnar.“ Þetta var nú þ. 13. okt., og eins og samþykktin ber með sér, hefur hæstv. ríkisstj. tjáð forstjóranum, formanni tryggingaráðs og Sigurði Sigurðssyni, að hún mundi leggja til við hið virðulega Alþ., að viðaukalögin yrðu, framlengd í aðalatriðum. En tryggingaráð telur æskilegt, að III. kaflinn verði látinn koma til framkvæmda. Um það var enginn ágreiningur fyrir hendi. Hér er því um það eitt að ræða, hvort hið æskilega sé framkvæmanlegt. En sú staðreynd lá fyrir tryggingaráði, að hæstv. ríkisstj. hefði tekið ákvörðun um að leggja til, að III. kafli l. yrði ekki framkvæmdur. Næsti fundur ráðsins, þar sem þetta var tekið fyrir, er svo haldinn þ. 3. nóv. 1948. Er þá gerð svohljóðandi bókun: „Forstjóri lagði fram uppkast að frumvarpi til viðaukalaga við almannatryggingalögin, og er fyrsta grein frumvarpsins í 15 liðum. Liðirnir samþykktir með samhljóða atkvæðum, nema 2. liður var samþykktur með 2 atkvæðum gegn 1. (Sigf. Sigurhjartarson.)“ Ég vil taka það fram til skýringar, að þessi liður liggur nú eigi fyrir Alþ. Taldi hæstv. ríkisstjórn, að ekki væri rétt að leggja hann fyrir það. Síðan heldur áfram: „Helgi Jónasson skýrði frá því í síma, að hann einnig væri samþykkur liðunum. Frumvarpið í heild samþykkt með 3 samhljóða atkvæðum. Helgi Jónasson lýsti sig samþykkan frumvarpinu í heild. Sigfús Sigurhjartarson ítrekaði þá fyrri afstöðu sína, að ástæðulaust sé að fresta framkvæmd á III. kafla laga um almannatryggingar, þó að hann efnislega geti fallizt á frumvarpið, ef um frestun verður að ræða.“ Er ég nú hef haft þennan formála og skýrt frá þessu, þykir mér rétt að meta það og vega, hvort auðið megi telja að láta III. kafia l. koma nú þegar til framkvæmda eða nauðsyn knýi hið virðulega Alþ. til að slá framkvæmd hans á frest um sinn. Hver eru þá helztu rökin, sem færð eru fyrir frestinum? Í fyrsta lagi er haldið fram. að þunglega hafi sótzt að semja við læknana á grundvelli III. kaflans. Furðar mig stórlega á því að heyra þetta hér á Alþ. Fyrir ári, þ.e. 1947, var leitað samninga við lækna á grundvelli þessa kafla l., en í ljós kom, að þeir stóðu fast við kröfur sínar. Kom þetta engan veginn á óvart, enda hef ég ekki vitað til annars, en bæði launþegar og vinnuveitendur reyndu, að standa sem fastast við sitt mál. En það, sem ágreiningnum olli, var furðulegt atriði. Eins og kunnugt er, er það ákvæði tekið upp í III. kafla l., að sjúklingar skuli greiða læknishjálp, er þeir fá utan sjúkrahúss við læknisvitjanir, eftir gjaldskrá heilbrigðisstjórnarinnar, er miðuð sé við það, að hún svari til að meðaltali 1/4 af hæfilegri greiðslu. Komst þetta inn sökum óskar læknanna. Töldu þeir, að þetta mundi leiða til verulegs sparnaðar. Enn fremur litu þeir svo á, að það hefði töluverð áhrif á tekjur sínar. Við samningaborðið vildu þeir ekki taka tillit til fjórðungsgjaldanna. Þetta var ágreiningsefnið, og var aldrei reynt til þrautar að ná samkomulagi, heldur voru samningarnir látnir renna út í sandinn, án þess að fullreynt væri, hvort unnt væri að ná þeim eður eigi. Það er líka ástæða til þess að minna á, að svo er ráð fyrir gert í l., að verða megi, að samningar takist ekki. En þá mælir löggjafinn fyrir um, hvernig á skuli haldið. Nú, þess ber að gæta, að þetta var árið 1947. En samningar hafa alls eigi verið reyndir á árinu 1948. Því er það helber bábilja, að af þessari ástæðu þurfi að slá framkvæmd HI. kaflans á frest. Þá er það 2. atriðið. Sagt er og með réttu, að enn sé ekki búið að reisa heilsuverndarstöðvar þær, sjúkrahús og lækningastöðvar, er ráðgerðar eru í III. kaflanum, og er langt frá, að svo sé. En staðreyndin er sú, að aldrei var gert ráð fyrir að stöðvarnar stæðu þegar tilbúnar, er til lagaframkvæmda drægi, heldur var algerlega gagnstætt ætlað, að þær yrðu reistar eftir efnum og ástæðum. Hér er því síður en svo neitt nýtt á ferðinni. Munu stöðvarnar reistar síðar smám saman. Ég er sannfærður um, að við færðumst ekki hóti nær markinu, þó að frestað væri framkvæmd III. kaflans um 1 ár, og mun svo ganga koll af kolli. Er átaksins fyrst að vænta, þegar komið er að því að framkvæma gildandi lög. Og þetta eru reyndar ekki raunverulegar ástæður. Finnst mér kynlegt, að eigi skuli hreinlega vera spurzt fyrir um ástæður fyrir frestuninni. Þær eru fjárhagslegs eðlis, og þá staðreynd verður að viðurkenna og meta, hvort hún sé réttmæt. Tryggingaráði var falið að gera tvenns konar fjárhagsáætlun: a. á grundvelli laganna í heild og b. á þeim grundvelli, að frestað yrði framkvæmd III. kaflans, heilsugæzlunnar. Innti ráðið af hendi þessa skyldu sína, og eru, niðurstöður þess raktar í höfuðdráttum í þessum skjölum, er ég hef með höndum. Þykir mér ástæða til að gera þessa frásögn enn fyllri með því að lesa upp úr grg. tryggingaráðs fyrir ályktunum sínum til ríkisstjórnarinnar með leyfi hæstv. forseta: „Framlög ríkissjóðs vegna almannatryggingalaganna eru samkvæmt fyrri áætluninni samtals áætluð kr. 30.5 millj., en samkvæmt hinni síðari kr. 17.3 míllj. til tryggingasjóðs og kr. 3.4 millj. til sjúkrasamlaga, samtals 20.7 millj. eða kr. 9.8 millj. lægri. Frá þeirri upphæð má draga kr. 6.3 millj., sem er áætlaður kostnaður ríkissjóðs á árinu 1949 vegna hælisvistar berklasjúklinga og annarra sjúkra manna og örkumla samkvæmt áætlun ríkisframfærslunnar 11. þ. m. Mismunurinn er því kr. 3.5 millj.“ Þetta er mergurinn málsins. Fleira þarf þó að athuga. Þessi 31/2 milljón er ekki ný útgjöld, heldur tilfærsla á gjöldum, því að síðar segir: „Stafar hann (þ.e. mismunurinn) fyrst og fremst af því, að framlög sveitarfélaganna í heild lækka mjög verulega frá því, sem þau eru nú,  (Ég bið hv. þm. að taka eftir þessu: lækka mjög verulega. Því næst sjáum við, hverju miklu lækkunin nemur.)  ef heilsugæzlan kemur til framkvæmda, þar sem áætluð framlög þeirra til sjúkrasamlaga, kr. 3.4 millj., og til ríkisframfærslu, ca. kr. 1.6 millj., falla þá niður, en framlag þeirra til tryggingasjóðs hækkar aðeins um kr. 2.7 millj. Nemur því þessi lækkun um kr. 2.3 millj.“ M.ö.o. lækka framlög sveitarfélaganna sem þessu nemur, þegar ríkissjóður tekur á sig hækkun útgjaldanna, um kr. 1.2 millj. Eru þetta þá ný útgjöld? Nei, fjarri fer því, því að útgjöld hinna tryggðu, lækka. Það er vissulega rétt, sem fram kom hjá hæstv. forsrh., að þessar lækkanir eru eigi bundið fé. Réttindi þeirra verða að vissu leyti minni, en vera ættu samkvæmt l. Hins vegar er ég sannfærður um, að hin sérstöku réttindi manna samkvæmt heilsugæzlukaflanum koma ekki til með að svara til þess, sem lagt er á einstaklinginn. Ég hef og ástæðu til að ætla, að lækkunin á einstaklingunum muni nema meira fé en hækkunin á ríkinu. Hér er því um það að ræða, að ríkið taki á sig hallann, þessa 31/2 milljón. En þessi útgjöld vill það ekki taka á sig. Og svo er borið í vænginn, að eigi sé unnt að komast að samkomulagi við læknana og stöðvarnar og sjúkrahúsin séu eigi komin upp enn og erfitt sé að reisa þau! Við skulum athuga þetta ofurlitið nánar. Allir vita, að þegar alþýðutrygginga- og sjúkratryggingalögin féllu úr gildi við samþykkt og gildistöku núgildandi l. um almannatryggingar, þá átti Tryggingastofnunin kr. 50 millj. í sjóði, og við þessu fé tóku almannatryggingarnar. Er ætlazt til, að sjóði þessum verði varið til að greiða fyrir byggingu þeirra stofnana, er getið er í kaflanum um heilsugæzlu. Tryggingastofnunin veltir árlega um 70 millj. króna, en hefur auk þess um 30 millj. króna í reiðufé. Nú hefur hæstv. ríkisstjórn komið auga á þessa sjóði - auk lausafjárins, og er bezt að segja hverja sögu eins og hún gengur, að aldrei er svo fundur haldinn í tryggingaráði, að eigi berist bænakvak frá ríkisstjórninni um fé til láns. Hefur hæstv. fjmrh. upplýst það, að Tryggingastofnunin hefur lánað ríkinu um 9 milljónir króna, - og ævinlega er beðið um meira. Það fylgir einnig með, að ríkisstjórnin segir sem svo, þegar stofnunin kveðst fjárþurfi til þeirra framkvæmda, sem getur í III. kaflanum: Það verður ekki gert á þessu ári. Þetta er dálagleg svikamylla. Stj. heimtar frestun á löggjöf, sem er til hagsbóta öllum almenningi. Hún færir það sér til afsökunar, að fé vanti til framkvæmdanna. Hins vegar fer hún fram á fé til láns æ ofan í æ og segir, að eigi verði byggt á þessu ári hvort eð er. Leiðinlegt er, að mál skuli ekki vera hægt að ræða á réttum forsendum. Stj. þarf að halda á bæði sjóðum og reiðufé. En þannig er því einnig farið um heilsugæzluframkvæmdirnar. Að endingu vil ég svo benda hinu virðulega Alþ. á alvarlega staðreynd. Í ársbyrjun 1946 eru sett l. um almannatryggingar (l. nr. 50 7. maí 1946). Því er eigi að leyna, að löggjafinn hefur státað af þessari löggjöf, og að vísu er hún merk. Kerfið er mjög skynsamlegt, svo að telja má það á meðal hins bezta í heimi sinnar tegundar. Vel má vera, að ýmsa agnúa megi finna á l., en jafnljóst er hitt, að árið 1946 var sett geysimerk löggjöf, sem lofaði miklu og var enda mikils af vænzt. Er vonandi, að agnúana megi sniða af, eftir því sem reynslan segir til um. En hæstv. Alþ. ber að vita, hvað það er að gera. Í þessu máli virðist alvöruna hafa skort. Sömu mennirnir, sem samþykktu þennan mikla lagabálk, vilja nú fresta mesta og merkasta nýmælinu. Því var frestað í fyrra. Var ég á meðal þeirra, sem álitu, að eðlilegt væri, að tvö ár þyrfti til undirbúningsins. Nú á enn að auka frestinn. Er það bundið við, að endurskoðun l. skuli lokið á næsta hausti. Það er ekki meiningin að skera alla smáagnúa af löggjöfinni, heldur er það meining mjög margra hv. þm. að gerbreyta lögunum á þann veg að létta þessum þremur og hálfri millj. kr. af herðum ríkisins, sem ríkið á lögum samkv. að greiða vegna III. kafla laganna, og sennilega létta meiru, af ríkinu í sambandi við þessa löggjöf. Það mun vera meiningin að hefja árás á þessi merku lög, sem hæstv. Alþ. setti árið 1946, nefnilega að ganga aftur á bak. Þess vegna segi ég það, að það er meir en hæpið fyrir hv. þm. að samþ. fyrst stórmerka löggjöf og samþ. síðan ár eftir ár frestun á framkvæmd hennar að verulegu leyti og ætla sér að endurskoða hana með gerbreytingar í huga, áður en framkvæmd eru merkustu ákvæði laganna. Mér er ekki launung á því, að sú hugsun er mjög hátt á lofti hjá ýmsum, sem fjalla um endurskoðun þessara laga, að gerbreyta III. kafla þeirra um heilsugæzlu og leggja til, að sjúkrasamlögin verði látin starfa áfram. Nú má segja, að þetta væri kannske ekki svo alvarlegt fyrir Alþ., ef þetta væri eins dæmi - enda þótt einsdæmin séu stundum verst en þetta er, því miður, ekki einsdæmi. Á sama þingi sem lögin um almannatryggingar voru sett, voru sett önnur mjög merk lög, um opinbera aðstoð til byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum. Þar var safnað saman í einn lagabálk öllum ákvæðum, sem áður giltu um verkamannabústaði,og samvinnubyggingar, og þau voru að mörgu leyti endurskoðuð og endurbætt. En það var þá líka III. kafli í þeim lögum, eins og þessum, sem hér er frv. um að fresta framkvæmd á, og var merkasti kafli laganna um þessa opinberu aðstoð við byggingar íbúðarhúsa. Þar var um nýmæli að ræða, og það var kaflinn um það að ganga að því á skipulagsbundinn hátt að útrýma heilsuspillandi íbúðum í kaupstöðum og kauptúnum, og þar hét ríkið ákveðinni aðstoð til handa kaupstöðum og kauptúnum til þess að framkvæma þennan vilja löggjafans að útrýma þessu heilsuspillandi húsnæði á fjórum árum. Þetta er hið glæsilegasta loforð,, sem gefið hefur verið í húsnæðismálum Íslendinga og af ekki ómerkari aðila en löggjafanum á Íslandi. Þetta hátíðlega loforð er svo tekið aftur á síðasta þingi. III. kafla þeirra laga er frestað, eins og III. kafla laganna um almannatryggingar, kaflanum um heilsugæzlu. - Ég vildi biðja hv. þingmenn að hugsa um þetta mál fyrir alvöru, hugsa um það, hvort þeir vilja höggva þannig nokkuð nærri gerðum hæstv. Alþ. með því að samþ. hvern geysimerka lagabálkinn eftir öðrum, sem lofa þegnunum miklu, og rjúka svo til að ári liðnu og segja: Þetta var til að sýnast, bara til að glamra um það í þingsölunum, en nú ætlum við að sjá um, að ekkert verði framkvæmt af því. Nú vil ég taka það fram, út af því frv., sem fyrir liggur, að í tryggingaráði var ég samþykkur öðrum liðum í 1. gr. en fyrsta liðnum, ef um frestun væri að ræða og fyrsti liðurinn samþ. Og einn liðurinn, sem fjallar um sjúkrapeningagreiðslur til húsmæðra, er til verulegra bóta. En hins vegar greiði ég hér eins og í tryggingaráði atkv. gegn 1. lið, gegn frestuninni. Og ég vil benda á það að gefnu tilefni í blaðaskrifum, að það er hægt að rétta hlut húsmæðranna án þess að fresta framkvæmd III. kafla laganna. Til þess þarf aðeins einnar línu breytingu á einni gr. laganna, og því er auðvelt að koma í gegn, þó að ekki sé farið að fresta III. kafla laganna. Ég vil vænta þess, þegar til atkvgr. kemur, að borinn verði upp 1. liður 1. gr. sérstaklega, þannig að það komi greinilega fram, hverjir það eru, sem vilja fresta framkvæmd þessa kafla laganna, og hverjir vilja, að staðið sé við gefin loforð Alþ. í þessu efni og öðrum frá árunum 1945 og 1946.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. hefur nú tekið alveg af mér ómakið með sinni ýtarlegu ræðu og tilvitnunum í gerðir tryggingaráðs, bæði viljayfirlýsingu þess, að tryggingaráð hefði helzt kosið, að III. kafli laganna yrði framkvæmdur, og að það er fyrir tilmæli ríkisstj., að svo er ekki gert, og hann hefur einnig skýrt það mjög glöggt með tilvitnunum, að það, sem ég hélt áðan fram um samningagerðir milli lækna og tryggingaráðs, var rétt. Samningar þessir voru ekki reyndir til hlítar árið 1947 og alls ekki 1948. Það kemur því dálítið undarlega fyrir að heyra bæði hæstv. forsrh. og hv. frsm. vera að biðja mig um að hafa áhrif á stéttarbræður mína, þannig að þeir séu ekki óbilgjarnir í samningum. Þeir, sem fram á þetta hafa farið, ætlast líklega til þess, að læknar selji tryggingunum sjálfdæmi. Það ætti að vera óþarfi, þar sem lögin eru þannig, að þær geta haft það, ef samningar takast ekki. Hv. 1. þm. Rang. sagði, að það væri rangt, að hann væri vondur við stéttarbræður sína. - Ég veit ekki til, að það séu sérstaklega merki um gæði að bera á menn ósannar sakir og halda þeim til streitu. - Þá fóru þeir báðir fram á, þessi hv. þm. og hæstv. ráðh., að ég beitti mér fyrir því, að læknar sýndu kurteisi. Þeir hafa sýnt kurteisi, en það er tryggingaráð, sem sýndi ókurteisi með því að svara ekki. - Hæstv. forsrh. er ekki viðstaddur, og var það ekki heldur við fyrri hluta þessarar umr. Hann vissi því ekki, að ég hafði lýst yfir, að ég væri fylgjandi öllum liðum 1. gr. nema 1. tölul. og svo 8. liðnum, sem felur í sér ákvæði um, að iðgjöld skuli greidd með 310 stiga vísitöluálagi. Það fannst mér óeðlilegt og get ekki fallizt á það. Hæstv. ráðh. heyrði þess vegna ekki, því að hann var ekki viðstaddur, að ég gerði grein fyrir því, að ég var ekki andvíg sams konar ákvæðum í fyrra, og það var af því, að ég bjóst við, að endurskoðun sú, sem ákvæði um felst í 12. lið bráðabirgðaákvæða laganna, mundi leiða til bóta á III. kafla laganna. Hins vegar veit ég ekki, hvaðan hann hefur það, að ég hafi verið hlynnt þessu frv. fyrst í haust. Þetta frv. kom í haust til nefndarinnar. Ég fékk þá varla að sjá það, en lýsti yfir, að ég væri algerlega á móti frestuninni á heilsugæzlukafla laganna. En af því að ég hafði ekki séð frv., orðaði ég það svo, að ég væri á móti frv. í heild. Ég sé ekki ástæðu til að ræða meira um þetta, og sérstaklega sé ég ekki ástæðu til þess, par sem hæstv. forsrh. er hér ekki viðstaddur. En það var á honum að heyra, að það væru mikil hlunnindi fyrir fólkið, að þessi heilsugæzlukafli kæmi ekki til framkvæmda, sem hann þó sagði í öðru orðinu, að hefði verið settur sem stórt spor fram á við, ef hrundið hefði verið í framkvæmd. Átti hann þar víst við fjórðungsgjaldið vegna sérfræðinga, næturlækna og helgidagalækna. Það munar lítið um, þótt fjórðungsgjaldið sé innheimt, og hv. 1. þm. Rang. veit, að það er ekki gengið eftir því, en tekið, þegar það er boðið fram. En þeir segja það, hv. þm., að það sé nauðsynlegur hemill, til þess að fólk sé ekki með of mikla rellu við læknana. En fólkið á að rella við læknana, vegna þess að það eru læknarnir, sem eiga að skera úr um það, hvort eitthvað sé að heilsu manna, sem óttast beri. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta lengur. Hv. 6. þm. Reykv. hefur hrakið allar þær óhróðurslegu staðhæfingar, sem hv. þm. hafa hér haft um læknastéttina.