Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pjetur Ottesen Það hefir farið svo, að þetta mál hefir tekið miklum breytingum í hv. sjútvn. frá því, sem upphaflega var til ætlast af flm. frv. Meiningin með flutningi þessa frv. var sú, að efla Fiskiveiðasjóðinn, svo að hann gæti betur int af hendi það hlutverk sitt, að veita mönnum lán til bátakaupa og að bæta aðstöðu manna í landi til þess að vinna úr fiski og fiskúrgangi og að koma upp íshúsum. Þetta átti að vera höfuðverkefni sjóðsins samkv. frv. eins og það var flutt upphaflega, og var það annar liðurinn í viðleitni Íhaldsflokksins til þess að bæta úr lánsþörf bátaútvegsmanna. Hinn liðurinn var sá, eins og hjer hefir verið minst á í öðru sambandi, að veita bátaútvegsmönnum rekstrarlán, sbr. rekstrarlánafrv. það, sem borið var fram að tilhlutun Íhaldsflokksins á síðasta þingi. En eins og hv.frsm. sjútvn. hefir skýrt frá, hefir frv. verið gerbreytt þannig, að nú er Fiskiveiðasjóðnum ætlað að vinna það tvöfalda hlutverk: í fyrsta lagi að lána til bátakaupa og til þess að koma upp verksmiðjum til að vinna úr fiskúrgangi og til þess að koma upp íshúsum. Í öðru lagi á sjóðurinn að taka að sjer rekstrarlánastarfsemina. Í þessu augnamiði er sjóðnum ætlað ákveðið fjármagn til þess að starfa með. Árlegt fjárframlag úr ríkissjóði er nú hækkað til fasteignaveðlánastarfseminnar úr 6 þús. kr. upp í 60 þús. kr. á ári í 10 ár, en 30 þús. kr. á ári úr því. En til rekstrarlánastarfseminnar á ríkissjóður að leggja fram ½ miljón króna. Þó að þessi aukning á sjóðnum nái harla skamt á leið til þess að mæta lánsþörf bátaútvegsmanna eins og nú er komið, og þó að þetta fjármagn, sem hjer er um að ræða, sje ekki nema lítill hluti þess fjármagns útvegsmönnum til handa, sem gert var ráð fyrir í tillögum þeim, sem bornar hafa verið fram í þessu skyni af hálfu Íhaldsmanna, þá ber þó að viðurkenna það, að þetta er þó nokkur bót frá því, sem nú er, fyrir þá, sem annars hafa aðstöðu til þess að nota sjer þessi lán, en sú tilhögun er á lánum þessum samkv. tillögum sjútvn. að þeir, sem eru á afskektum stöðum, hafa mjög erfiða aðstöðu til þess að notfæra sjer þessi lán, einkum rekstrarlánin, en þó mundi till. meiri hl. n. um það, að láta Landbúnaðarbankann, þegar hann er kominn á fót, eða rekstrarlánadeildir hans, hafa á hendi útlánin, bæta þar nokkuð úr, ef samþ. yrði. Eins og menn rekur minni til, urðu allsnörp átök um það hjer í deildinni fyrir skömmu, hvort veita skyldi bátaútvegsmönnum rekstrarlán úr Landbúnaðarbankanum í fjelagi með landbændum, en þeim viðskiftum lauk þannig, að þeir, sem andstæðir voru þeirri tvímælalaust heppilegu ráðstöfun, báru hærri hlut, svo að þær tillögur voru feldar. Það er þess vegna alveg sýnt, að þess verður ekki auðið á þessu þingi að komast lengra áleiðis til þess að bæta úr lánsþörf bátaútvegsmanna, og þó að hjer sje um tiltölulega litla úrlausn að ræða, þá er hjer þó lagður grundvöllur, sem hægt verður að byggja á framtíðarlánsstofnun fyrir bátaútveginn, og má um þetta segja, að mjór er mikils vísir og að hálfnað er verk þá hafið er. Með tilliti til þessa er það mín skoðun, að tvímælalaust beri að samþykkja þessar tillögur. Með þeim, eða samþykt þeirra, er málinu bæði beint og óbeint töluvert þokað áleiðis. Minni hl. sjútvn., hv. 1. þm. Reykv., hefir borið fram rökstudda dagskrá um að vísa málinu til stjórnarinnar til frekari undirbúnings. Þykir honum hjer um svo þýðingarlitlar umbætur að ræða, að hann vill ekki samþ. þær þess vegna. En öll framkoma þessa hv.þm. og hinna sósíalistanna hjer í deildinni, bendir ekki til þess, að þeim sje mjög umhugað um það, að greiða úr fyrir bátaútvegsmönnum á þessu sviði, þó að þeir tali fagurlega um þessi mál. Þegar um það var að ræða nú fyrir skömmu hjer í deildinni, hvort bátaútvegsmenn ættu að eiga þess kost að fá aðgang að rekstrarlánum úr Landbúnaðarbankanum í fjelagi við landbændur, þá voru þeir fremstir í flokki með að drepa þær tillögur, og lögðu þannig sitt lóð í skálina til að loka þeim möguleika fyrir bátaútvegsmönnum. Nú leggja þeir til, að koma þeirri úrbót, sem felst í þessu frv., einnig fyrir kattarnef. Og alt er þetta gert með því yfirskyni, að þeir vilji annað og meira. Vitna þeir nú óspart í orð, sem hæstv.atvmrh. ljet falla um það, þegar hann var að berjast á móti því, að bátaútvegsmenn fengju rekstrarlán úr Landbúnaðarbankanum, að hann mundi þess ekki ófús að undirbúa fyrir næsta þing frv. um lánsstofnun fyrir bátaútveginn. En jeg verð að segja það fyrir mitt leyti, að það bendir sannarlega ekki á mikinn áhuga eða einlægan vilja til að greiða úr lánsþörf bátaútvegsmanna, að vilja nú í skjóli þessara losaralegu ummæla hæstv.atvmrh. varpa fyrir borð öllum þeim tillögum, sem komið hafa fram á þessu þingi til þess að bæta úr þessari brýnu þörf, þó að með þeim sje sporið ekki stigið til fulls. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta að sinni, en treysti því, að Alþingi samþykki þó nú að þessu sinni þennan vísi til úrlausnar á lánsþörf bátaútvegsmanna í trausti þess, að upp af þessum stofni vaxi lánsstofnun, sem áður en langt um líður verði þess megnug, að fullnægja lánsþörf bátaútvegsins í landinu og stuðla að eðlilegri þróun hans.

Frsm. meiri hl. (Sveinn Ólafsson) Jeg ætla ekki að fjölyrða mikið um þetta mál nú. En þó get jeg ekki komist hjá að svara hv. 2. þm. Reykv. nokkrum orðum. Mjer voru sem sje mikil vonbrigði að ræðu hans. Jeg hafði búist við, að hann legði eitthvað uppbyggilegt til þessa máls, en mjer virtist honum fara líkt og Steinvöru kerlingu, er hún talaði við Þangbrand, að hann reyndi að snúa öllu í villu, en engu til rjetts vegar. Hann lagði aðaláhersluna á það, að sjómönnum væri gerður sá bjarnargreiði með frv. þessu, að sjóveðrjetturinn væri feldur niður. En þetta er gersamlega rangt hjá hv.þm. Sjóveðrjettinum er aðeins vikið aftur fyrir veðrjett sjóðsins, þegar skipið stendur í skuld við Fiskiveiðasjóðinn, og þetta gildir aðeins um skip þau, sem sigla hjer með ströndum fram, en alls ekki um þau, sem sigla til útlanda. Að segja að sjóveðrjetturinn sje feldur úr lögum með þessu, nær því engri átt. Sömuleiðis er það fjarstæða ein að halda því fram, að þessi færsla veðrjettarins geti orðið til þess, að mönnum verði síður bjargað úr sjávarháska. Hverjir leita öðrum lífsbjargar úr sjávarháska í launa skyni? Mun nokkur það lítilmenni að deila um kaup fyrir að bjarga nauðstöddum bróður úr lífsbættu áður björg er veitt? Slíkar röksemdir sem þessar hjá hv.þm. sæta því hinni mestu furðu. Þá taldi hv. þm„ að með þessu væri alið á sundurþykkjunni, sem væri á milli útgerðarmanna og sjómanna. Þessu er því til að svara, að jeg þekki ekki til neinnar sjerstakrar sundurþykkju milli þeirra manna, sem við bátaútveginn vinna og hlutum skifta. Er þetta því út í hött talað hjá hv.þm. Að hjer sje að ræða um svo lítilfjörlegan styrk fyrir útgerðina, að ekki taki að sinna honum, finst mjer hin mesta fjarstæða, og því til sönnunar vil jeg benda á það, að eftir frv. og brtt. meiri hl. verður til útlána úr sjóðnum árlega um 120 þús. kr.: 60 þús. kr., sem ríkið leggur fram, innborgaðir vextir af lánum gamla sjóðsins og afborganir þeirra lána um 60 þús. kr. Er þetta talsverð aukning frá því sem verið hefir, þar sem aðeins hefir verið um að ræða 20–30 þúsundir til útlána árlega. Þegar nú þess er gætt, sem frv. gerir ráð fyrir, að ekki verður lánað nema helmingur kaupverðs, þá ætti þessi upphæð að nægja til þess að kaupa árlega 30 opna vjelbáta af vanalegri stærð og 12 stærri vjelbáta þiljaða, t. d. 10 rúmlesta stóra. Og ef reynslan yrði sæmileg af þessari fyrstu tilraun, ætti að mega bæta ofan á þann grundvöll, sem lagður verður með lögum þessum. Jeg mun ekki lengja mál mitt að sinni meira en orðið er. Jeg vil geta þess, að meiri hl. nefndarinnar hefir komið sjer saman um að taka aftur brtt. á þskj. 317 til 3. umr. Henni verður ef til vill að einhverju breytt milli umr. Meiri hl. leggur því til, að frv. verði samþ. til 3. umr. með brtt. þeim, sem eru á þskj. 248. Mun jeg svo eigi tefja tímann lengur, enda þótt ástæða hefði verið að tína til fleira úr ræðum andstæðinganna en jeg hefi gert.

Frsm. minni hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) Jeg gerði þegar í 1. ræðu minni grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Eins og nál. meiri og minni hl. bera með sjer, er mikið djúp staðfest á milli þeirra í málinu. Hv. frsm. meiri hl. (SvÓ) telur, að með þessu frv. sje fullnægt fjárþörf sjávarútvegsins um óákveðinn tíma. Jeg lít hinsvegar svo bjartsýnum augum á málið, að jeg tel betra að láta það bíða eitt ár, til þess að hægt sje að veita því góðan undirbúning, og stiga síðan talsvert stærra spor í þessum efnum heldur en til er ætlast í frv. því, sem fyrir liggur. Jeg hefi því meiri ástæðu til að vera bjartsýnn í þessu máli, þar sem hæstv.atvmrh. hefir látið það í ljós í umræðunum um Búnaðarbankann, að hann væri fús á að vinna að þessu máli með fylsta velvilja. Mjer finst því afstaða hv.frsm. meiri hl. bera vott um vantraust á hæstv. stjórn í þessu máli. Sjávarútvegurinn hefir orðið að bíða lengur en þetta eina ár eftir slíkri lánsstofnun, sem hjer um ræðir. Hv. frsm. meiri hl. vitnaði í það, að jeg hefði í fyrra skrifað undir nál. það, er meiri hl. skilaði, með fyrirvara. Þetta er rjett, en þá stóð málið þannig, að minni hl. gat alls ekki fallist á till.hv.frsm. (SvÓ), sem voru svipaðar og nú, en jeg gerði ekki meiri ágreining en þann, að skrifa undir nál. með fyrirvara, sem þýddi frá minni hálfu algerða andstöðu við málið, ef ákvæðin um sjóveðin yrðu ekki feld burtu. Ennfremur var augjóst, að málið myndi ekki ganga fram, en jeg gat þess jafnframt, að fyrirvari minn lyti að sjóveðunum og óánægju með þær tillögur, sem þá lágu fyrir. En sá minni hl., er þá var, vildi ekki fylgja till. meiri hl. þá, þótt hann geri það nú, og skil jeg ekki þá stefnubreytingu. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að jeg væri að skopast að samvinnu Framsóknar og Íhalds í þessu máli. Það er ekki rjett, en hitt er satt, að mjer finst dálítið hjákátleg samvinna þessara tveggja flokka þegar um er að ræða að rýra rjett fiskimannanna. Ein af meginástæðunum til þess, að jeg get ekki fylgt frv., er sú stefna, að láta sjóveðin niður falla fyrir lánum úr Fiskiveiðasjóðnum. Hv. frsm. meiri hl. vildi halda því fram, að ekki væri rjett, að þau væru feld niður með öllu. En sjóveðsrjetturinn er svo mjög skertur með ákvæðum frv., að hann verður næstum einskis virði, þar sem heimilt er að lána úr sjóðnum út á alt að helming virðingarverðs skips með 1. veðrjetti. Nú er reynsla fyrir því, að komið hefir fyrir, að helmingur skipsverðs hefir ekki nægt fyrir því, sem útgerðin hefir skuldað í kaupgjaldi. Fyrir nokkru síðan var togari kyrsettur fyrir kaupi skipshafnar, og var seldur á uppboði. Fór svo, að uppboðsandvirðið gerði eigi betur en að hrökkva fyrir því, er á skipinu hvíldi. Jeg á hjer við togarann „Clementinu“.

Er það virkilega rjett?

Það má vera, að eitthvað örlítið meira en kaup mannanna hafi hvílt á skipinu, en skipið seldist ekki nema fyrir sjóveðskröfununi er á því hvíldu. Þó man jeg ekki hvort þær náðust allar. Hefði hjer ekki verið sjóveðsrjettur, hefði skipshöfnin ekkert fengið af kaupi sínu. Ef nú á að fella niður þennan rjett gagnvart lánum úr Fiskiveiðasjóði, verður afleiðingin auðvitað sú, að aðrar lánsstofnanir, sem lána til skipakaupa, krefjast hins sama. Hjer er lævís tilraun á ferðinni til að kippa burtu þeim rjettindum fiskimanna, að sjóveðsrjettur þeirra sje fullkomin trygging eins og verið hefir. Þetta eitt út af fyrir sig væri næg ástæða til þess, að jeg væri á móti frv. Hvarvetna meðal útlendra þjóða hefir sjóveðsrjettur fiskimanna verið talinn nauðsynlegur til að tryggja þeim kaup sitt. Býst jeg við að geta lagt fram fullkomin skilríki um þetta við 3. umr. Nú á að kippa þessum rjetti burtu hjer hjá oss eftir frv. að dæma. Engir af hv. nefndarmönnum nema hv.frsm. meiri hl. hafa minst á þetta atriði, en jeg geri ráð fyrir, að þeir sjeu þar á sama bandi. Þetta er árás á verkalýðinn af hálfu meiri hl. sjútvn., sem virðist vera að reka erindi atvinnurekenda. Jeg hefi aflað mjer upplýsinga um það hjá lögfræðingum hjer í bænum, hve miklu sjóveð hafi numið undanfarið. Síðustu þrjú árin hefir ein lögfræðiskrifstofan haft til innheimtu sjóveðskröfur fyrir 180 þús. kr. Skip þau, sem gengið hefir verið að sjóveði í á þessum tíma fyrir áðurnefndri upphæð, eru tveir línuveiðarar, einn togari, og 18 skip yfir 18 smálestir. Mennirnir, sem kröfurnar áttu, voru 143 alls. Er það skoðun lögfræðinganna, að þeir hefðu lítið eða ekkert fengið af kaupi sínu ella. Þessi rjettur er feldur niður, eða sama sem feldur niður, með frv., eins og jeg hefi sýnt fram á, þar sem hann er settur aftur fyrir 1. veðrjett í helmingi skipsins. Til sjóveðs er venjulega ekki gripið fyr en að útgerðarmenn standa allslausir uppi, og eins og dæmin sýna er þá undir hælinn lagt, að skipið seljist fyrir kröfuupphæðinni, ef helmingur af andvirði skipsins er trygt með 1. veðrjetti. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að þetta gilti aðeins gagnvart Fiskiveiðasjóðnum. En þó sjóðurinn stækki og lánmöguleikar hans aukist, má telja víst, að þetta ákvæði fylgi með, svo að sjóveðsrjettur sjómanna verði niður feldur með öllu, eftir því sem þeim skipum fjölgar, er lánað er út á úr sjóðnum. Jeg get svarað þeim hv.þm. Borgf. (PO) og hv.frsm. meiri hl. samtímis. Jeg var, satt að segja, hissa á því, hve hv.þm. Borgf. var nægjusamur. Jeg hjelt, að hann væri kröfuharðari fyrir hönd sjávarútvegsins en þetta. Hann sagði að vísu, að þetta gæti orðið grundvöllur að öðru meira, er síðar kæmi. En jeg er hræddur um, að ef málið verður afgreitt í þessu formi, verði það til þess að spilla því, að róttækar breytingar nái fram að ganga á næstu þingum. Það má vel vera, að hv.frsm. meiri hl. hugsi sem svo, að þetta fyrirkomulag verði að duga hans daga. En jeg er kröfuharðari en svo. Þetta þing hefir samþykt lög um Búnaðarbanka með 60 miljóna fjármagni, og enginn mun efast um, að nokkur vandræði verði á að afla þess fjár, sem hann þarfnast. Fje það, sem lánað er til styrktar landbúnaðinum, verður að vera í löngum lánum og kemur seint inn aftur. Hinsvegar skilar sjávarútvegurinn sínum lánum fljótt aftur. Hann er miklu fjárfrekari en landbúnaðurinn, en gróðinn hinsvegar miklu fljótteknari. Held jeg, að eigi ætti að verða skotaskuld úr að afla sjávarútveginum lánsfjár, eins og landbúnaðinum. Hefir þegar verið bent á ýmsar leiðir til þess, t. d. vaxtabrjefasölu, eins og milliþinganefndin 1927 benti á. Þá vil jeg nokkuð minnast á vaxtakjörin, sem hv.frsm. meiri hl. og hv.þm. Borgf. töluðu um. Jeg verð að taka undir það með hv. 2. þm. Reykv., að jeg sje ekki ástæðu til þeirra ívilnana í vaxtakjörum, sem frv. ætlast til að sjeu veittar þar. Þetta yrði til þess að auka eftirsóknina eftir þessum lánum afskaplega. En þegar til á að taka er ekkert að lána. Jeg tel rjett, að þessi sjóður veiti lán með svipuðum kjörum og aðrar lánsstofnanir í landinu. Með því væri ekki misrjetti skapað milli manna um lánskjör. Þá fór hv.þm. Borgf. að hallmæla okkur, sem viljum fara aðra leið en hann í þessu máli, fyrir það, að við hefðum verið á móti því, að Búnaðarbankinn lánaði fje til smábátaútgerðar. Jeg álít, að lán til sjávarútvegs og landbúnaðar eigi að vera aðskilin. Jeg var og er sannfærður um það, að hægt er að koma upp svo stórri lánsstofnun fyrir sjávarútveginn sem með þarf. Og jeg hjelt, að hv.þm. Borgf. gæti fylgt okkur þar að málum. Við viljum á allan hátt stuðla að því, að svo geti orðið, en ekki svæfa málið með því að samþykkja það frv., sem fyrir liggur. Jeg veit, að engum er það ljósara en hv.þm. Borgf., hve útvegurinn er orðinn stór og þarf mikið í fje til umráða. Það lánsfje, sem sjóður eins og sá er frv. fjallar um, er eins og dropi í hafið, miðað við þá þörf, sem hann á að uppfylla. Þá vil jeg minnast lítið eitt á útreikninga hv.frsm. meiri hl., þegar hann var að tala um lán úr skipakaupadeild. Í því skyni ætlaðist hann til, að lánaðar væru 120 þús. kr. til kaupa á alt að 50 smávjelbátum. En hann gleymir öðru hlutverkinu, sem er að lána til iðjuvera á landi. Til þess verður ekkert fje eftir samkvæmt þessum útreikningi hans. Þetta sýnir hve mjög rök hans eru í lausu lofti. Jeg þykist vita, að vitnað verði í álit milliþinganefndarinnar frá 1927. Það er alveg rjett, að fiskveiðabanki Norðmanna varð fyrir talsverðum áföllum á stríðsárunum. En það var ekkert einsdæmi um hann, því að þar í landi rak hvert bankahrunið annað, og þau voru öll afleiðing fjárkreppunnar í landinu eftir stríðið. Þeir atburðir ættu ekki að hræða okkur Íslendinga frá því að stofna fiskiveiðabanka. Reynsla Norðmanna hefir ekki aðra þýðingu í þessu máli, en að vara okkur við því, sem áfátt var hjá þeim í skipulaginu. Jeg get nú að skaðlausu stytt mál mitt. 3. umr. þessa frv. er enn eftir. Vænti jeg þess, að fá enn tækifæri til að gefa hv.frsm. (SvÓ) ýmsar upplýsingar um þetta mál. Jeg þykist vita, að hann telji framgang þess öruggan og að svo muni vera, þar sem tveir stærstu flokkarnir hafa runnið saman því til stuðnings. Má telja víst, að það komist a. m. k. út úr þessari hv. deild, hvernig svo sem hv. efri deild kann að taka því. Má því með nokkrum rjetti segja, að þýðingarlítið sje fyrir mig að fara mörgum orðum um það. Jeg vildi þó eigi láta undir höfuð leggjast, að láta allan landslýð vita, hver undirstaða þessa frv. er í raun og veru, þ. e. að kippa burt sjóveðunum. Það skín í gegnum álit milli þinganefndarinnar frá 1927, hve henni er þetta atriði ákaflega viðkvæmt mál. Hún bendir þar á, að samningar geti komið í stað sjóveðs, en getur alls ekkert um, hvernig þeir samningar eigi að fara fram, og það hefir hv.frsm. meiri hl. eigi heldur gert, enda hygg jeg, að sú leið myndi oftast ókleif. Það er mitt síðasta orð í þessu máli að þessu sinni.

Ólafur Thors Jeg skal ekki lengja mikið umræður um þetta mál, enda eru öll höfuðatriði þess þegar fram komin. Jeg kveð mjer hljóðs eingöngu til þess að lýsa yfir því, að undirskrift mína undir nál. meiri hl. má eigi skilja svo, að jeg sje fullkomlega ánægður með till. hans. Frv. Íhaldsmanna á þskj. 43 þótti mjer síst ganga of langt, en þó hefir nú verið mjög úr því dregið. Jeg hefi skrifað undir nefndarálitið til að binda enda á þá togstreitu um Fiskiveiðasjóðinn, sem átt hefir sjer stað hjer í deildinni um langan tíma. Þing eftir þing hefir þessu máli verið hreyft, og þing eftir þing hefir það verið óútkljáð. Þó að jeg uni því illa, sem nú á að gera, uni jeg hinu þó ver, að ekkert sje gert. Jeg álít, að þær ráðstafanir, sem meiri hl. nefndarinnar vill gera, komi að nokkrum notum, og jeg vænti, að þess verði ekki langt að bíða, að þær komi að talsverðum notum sem grundvöllur undir lánsstofnun fyrir smábátaútveginn. Í stuttu máli: Jeg vil binda enda á þá tilgangslausu deilu, sem átt hefir sjer stað um þetta mál. Það verður gert með því að lögfesta það frv., sem nú liggur fyrir. Þeir, sem vilja efla sjávarútveginn, eiga þá opna leið til að stækka sjóðinn með tíð og tíma. Jeg gat þess, að jeg myndi eigi blanda mjer í almennar umr. um þetta mál. Þó geri jeg eina undantekningu. Það hefir verið látið í veðri vaka, að nefndin vildi afnema sjóveð skipshafna. Það hefir verið talað rjett eins og öll sjóveð sjómanna á íslenskum skipum væru afnumin.

Það sagði jeg aldrei

. Hv. 4. þm. Reykv. sagði það ekki, en það kom greinilega fram í ræðu hv. 2. þm. Reykv. En hjer er ekki um annað eða verra að ræða en það, að færa veðrjett skipshafnarinnar aftur fyrir veðrjett sjóðsins í þeim skipum, sem hann lánar til. Nú má ekki lána úr sjóðnum nema helming skipsverðs, og ætti því ekki að vera nein veruleg hætta á ferðum fyrir skipshöfnina. Á það hefir verið bent, að mótorbátar sjeu, eins og nú standa sakir, alveg óveðhæfir. Engin lánsstofnun vill nú veita lán gegn veði í slíkum skipum. Með því að gera þessa breytingu á sjóveðunum, fæst aukið fjármagn til smábátaútgerðarinnar. Aukið fjármagn skapar aukna atvinnu og hærra kaup, og það er sú bjarta hlið þessa máls, sem að sjómönnunum snýr. Jeg get hinsvegar sagt það, að jeg myndi vera því hliðhollur, að sett yrði einhverskonar löggjöf til frekari tryggingar á kaupi sjómanna. Nýlega setti Alþingi lög til tryggingar kaupi verkamanna í landi. Ef til vill er erfiðara að koma slíkum tryggingum við viðvíkjandi kaupi sjómanna, en þó hygg jeg, að finna megi ráð til þess, og beini þeirri ósk til hv. minni hl., að hann beri fram frv. um það.

Haraldur Guðmundsson Hv. ræðumaður, sá, er síðast talaði, lauk máli sínu með því, að hann væri óánægður með frv. Mig furðar ekki á þessum ummælum, því að frv. þetta bætir á engan hátt úr lánsþörf bátaútvegsins. Hv. þm. (ÓTh) sagði, að það væri spor í áttina til umbóta. En það er rangt. Frv. breytir engu til batnaðar frá því, sem nú er. En það er spor í áttina til bölvunar. Það rýrir eða gerir að engu þá tryggingu, sem sjómenn nú hafa fyrir því að fá kaup sitt skilvíslega greitt. Það er tekið fram í till. meiri hl., að sjóveðrjettur skuli færast aftur fyrir veðrjett Fiskiveiðasjóðs. Jeg ætla, að ekki þurfi langar útskýringar á því, hvað þetta atriði þýðir. Lánin geta hrúgað á sig vöxtum og innheimtukostnaði, svo að veðrjettur sjómannanna verði blátt áfram einskis virði. Jeg hafði í fyrstu álitið, að þessi frumvarpsómynd væri fram borin til að friða samvisku þeirra manna, sem að því standa. En við nánari íhugun get jeg varla ímyndað mjer, að samviska þeirra sje þannig innrjettuð, að þetta geti verið henni fróun. Jeg hallast því fremur að því, að tilgangurinn sje fyrst og fremst sá, að rýra tryggingar sjómanna fyrir kaupgreiðslum. Og þess þarf enginn að ganga dulinn, að verði gerð undantekning viðvíkjandi Fiskiveiðasjóði, þá koma aðrar lánsstofnanir á eftir og heimta, að sjóveðin verði einnig færð aftur fyrir þau stofnlán, sem þær veita. Hv. 2. þm. G.-K. sagðist vilja gera einhverjar ráðstafanir til að bæta sjómönnum það tjón, sem þeir kynnu að bíða af þessum ráðstöfunum. Þetta hafa fleiri flokksmenn hans sagt, en þeir hafa bara ekki látið svo lítið, að benda á neinar slíkar ráðstafanir. Þeim hefði a. m. k. verið skylt að leggja fram greinargerð fyrir úrræðum sínum, og helst að koma fram með frumvarp um aðra tryggingu um leið og þeir stinga upp á því að rýra sjóveðin. Jeg sagði áðan, að með þessu frv. væri á engan hátt bætt úr þörf bátaútvegsins til lánsfjár. Það er síst ofmælt. Skal jeg nú gera nánar grein fyrir þessu. Eftir frv. myndast stofnlánadeildin fyrst og fremst af því fje, sem nú er í Fiskiveiðasjóði, en það mun vera um 700 þús. kr. Ennfremur á ríkissjóður að leggja henni 60. þús. kr. árlega fyrstu 10 árin og 30 þús. kr. á ári eftir það. Nú er fje Fiskiveiðasjóðs mestmegnis bundið í lánum og kemur ekki inn nema lítið af því árlega. Lánin úr þessari deild geta því ekki numið nema 60 þús. kr. árlega auk þess, sem innheimtist af vöxtum og afborgunum. Þetta er jafnt hámarkslánveitingu til eins manns, 25 þús. + 35 þús., samkv. frv., og sjá allir, hvað bátaútveginn dregur um annað eins. Þá á rekstrarlánadeildin að fá til umráða ½ milj. kr. Þetta er að gera gys að bátaútvegsmönnum, hæðast að fjárþörf þeirra. Sje sú upphæð borin saman við starfsfje togarafélaganna, sem nú eru í landinu, eða þær 50–60 milj., sem Búnaðarbankinn getur fengið til umráða, þá er beinlínis hlægilegt að halda því fram, að deildin geti bætt að nokkru úr starfsfjárþörf bátaútvegsins. Önnur eins káklöggjöf getur ekki orðið til neins annars en að tefja þarflegar umbætur á þessu sviði. Jeg hefi hjer fyrir framan mig fiski- og hlunnindaskýrslur landsins fyrir árið 1927. Í þeim skýrslum eru taldir alls á landinu: 650 árabátar með 2697 mönnum, 491 vjelbátar með 2363 mönnum. Alls 1141 bátur með 5060 mönnum. - Í sömu skýrslum eru talin á landinu 185 mótorskip með 1906 mönnum alls. Flest þeirra munu vera undir 30 smál. - Hafa þá verið á landinu alls 1326 bátar og mótorskip með 6966 mönnum. Úr lánsþörf þessara 6966 manna á svo að bæta með hálfri miljón króna. Og til aukningar og viðhalds á skipastól, sem telur á þriðja þúsund, á að verja 60–100 þús. kr. árlega! Svo fráleit tillaga getur ekki einu sinni fróað hina allra lítilþægustu samvisku. Hún sýnir greinilega, að hugur fylgir ekki máli hjá hv. stuðningsmönnum þessa frv. Nú er rjett að athuga það verðmæti, sem þessi skipastóll færir í land. Árið 1927 nam hluti smábátaútvegsins af sjávarafla landsmanna því, sem hjer segir: Afli árabáta 6,8%, afli mótorbáta 22,4% og afli mótorskipa ca. 10,8%. Þannig hefir bátaútvegurinn lagt til um 40% af fiskafla landsmanna árið 1927. Fyrir þessum atvinnurekstri á, hvað starfsfje snertir, að sjá með sjóðkríli því, sem hjer er til umræðu. Jeg get ekki sjeð, að hv. nefnd hefði á ömurlegra hátt getað skopast að sjálfri sjer en með því að bera þetta úrræði sitt á borð fyrir Alþingi.

En hinar lánsstofnanirnar?

Þær eru til, og draga heldur úr þessum lánveitingum og vísa á Fiskiveiðasjóðinn. Reynslan mun sýna það. Þetta sama ár, 1927, var andvirði sjávarafla hjer á landi upp úr skipum 30 milj. kr. 40% af þeirri upphæð eru 12 milj. Atvinnuvegi, sem framleiðir verðmæti fyrir 12 milj. kr. árlega, á nú að vísa á ½ milj. kr. rekstrarlán. Jeg hygg það síst ofmælt, að hjer sje ekki um bót að ræða, heldur afturför, því að eins og jeg tók fram, er nokkurnveginn víst, að bankarnir, sem hingað til hafa liðsint bátaútveginum að nokkru leyti, muni hliðra sjer hjá að veita lán til þess atvinnurekstrar, en vísa á Fiskiveiðasjóð. Jeg verð því að hallast eindregið að till.hv. minni hl. um, að málinu verði vísað til stjórnarinnar, og henni falið að undirbúa það fyrir næsta þing. Og eftir undirtektum hæstv.forsrh. hygg jeg, að meira skilnings sje að vænta hjá honum í þessu máli en hv. sjútvn. Eftir ummælum þeim, sem hæstv. ráðh. hefir látið falla, tel jeg óhugsandi annað, en að stjórnin myndi flytja frv., sem gengi miklu lengra en þetta. Jeg skal eigi teygja þessar umræður lengur. Aðeins vil jeg taka það fram út af því, sem sagt hefir verið um sjóveð og áhættu lánsstofnana, að mjer virðist mönnum hætta til að gleyma því, hverjir það eru, sem mesta áhættuna bera af þessum atvinnuvegi. En það eru vitanlega sjómennirnir. Þeir hætta fyrst og fremst lífi og limum og því næst daglegu brauði sínu. Jeg sje ekki nokkra sanngirni í því að rýra það litla öryggi fyrir kaupgreiðslum, sem þessum mönnum er veitt í núgildandi löggjöf. En verði á annað borð stigið eitt spor í þá átt, er áreiðanlega skamt að bíða þess næsta. Allar lánsstofnanir, sem fje lána til skipa, myndu fljótlega heimta sjóveðin niður feld, ef Fiskiveiðasjóði væri veitt þessi sjerstaða.

Jóhann Jósefsson Það er rjett, að við, sem stöndum að áliti meiri hl., höfum ekki fullyrt, að frv. bætti úr allri vöntun lánsfjár til bátakaupa, enda fær tilraun okkar til framhalds á stækkun Fiskiveiðasjóðs heldur harðan dóm hjá ýmsum hv.þm. Jeg skal ekki lasta þann stórhug, sem kemur fram í ræðum hv.frsm. minni hl. (SÁÓ) og hv.þm. Ísaf. (HG), þegar þeir ætla að gera alt til fullnustu í einu hendingskasti. En þó að jeg beri tilhlýðilega virðingu fyrir þessum afkastamönnum, vil jeg andmæla þeim digurbarkalegu ummælum hv.þm. Ísaf. (HG), að engin umbót felist í till. nefndarinnar. Þessi hv.þm. endurtók sömu vitleysuna sem hv. 4. þm. Reykv. hjelt fram, að stofnlánadeildin hefði ekki nema 60 þús. kr. árlega í handbæru fje. Hv. 4. þm. Reykv. sagði fyrst, að þessi upphæði væri hæfilegt lán handa tveim mönnum. En nú bætir hv.þm. Ísaf. gráu ofan á svart, og segir, að hún sje ekki nema handa einum lánbeiðanda. Þessir hv.þm. hafa enga þekkingu á Fiskiveiðasjóðnum, og þessar fullyrðingar þeirra grundvallast einungis á þekkingarleysi þeirra. Þeir láta sig heldur ekki muna um það, að segja umráðafje sjóðsins helmingi minna en það yrði eftir till. meiri hl. Fjeð er nú 60–80 þús. kr. eftir því sem dregst inn af skuldabrjefum Hafnarsjóðs Reykjavíkur, og ef 60 þús. kr. er bætt við þá upphæð, ætti jafn þjálfaður bankamaður og hv.þm. Ísaf. að geta komið því saman, hve umráðafje sjóðsins yrði mikið eftir till. meiri hl. Undanfarið hefir sjóðurinn lánað meðal annars út á 20–30 smál. mótorbáta, og hafa lánsupphæðir sjóðsins numið 10–12 þús. kr. til hvers einstaks lántakanda. Þótt lánað yrði 15 þús. kr. út á hvern bát, mundi það fje, er meiri hl. ætlast til að sjóðurinn hafi til lána, endast til fleiri lánveitinga en þessir þm. vilja vera láta. Það sem þessum tveim hv.þm. og fleirum úr þeirra hópi virðist vera kappsmál er það, að gera sem minst úr till. nefndarinnar. Þó hefir n. lýst yfir því, að sjóðurinn yrði miklu smáskornari en nefndin hefði óskað, en hv. andmælendur vilja gera úr sjóðnum enn smáskornari stofnun en hann yrði eftir till. meiri hl. Þá kom hv.þm. Ísaf. með þá einkennilegu kenningu, að ef þetta frv. yrði samþ., mundu lánsstofnanir þær, sem nú lána til bátaútvegsins, kippa að sjer hendinni og vísa til Fiskiveiðasjóðs. - Fiskiveiðasjóður var í upphafi stofnaður sem dálítil hjálparstoð fyrir bátaútveginn, en ekki sem útvegsbanki, og geta þeir sannfærst um þetta, sem vilja lesa stofnskrá sjóðsins. Hjer er ekki verið að gera neina tilraun til annars. Við, sem heldur viljum efla sjóðinn, höfum sagt, að við værum að reyna að bæta hann dálítið, en við höfum hvergi sagt, að verið væri að gera úr honum fullnægjandi stofnun fyrir bátaútveginn. Sem betur fer á bátaútvegurinn aðstoð víðar en hjá Fiskiveiðasjóði. Ýmist hafa bankarnir lánað beint, eða fyrir milligöngu kaupmanna og kaupfjelaga, fje til rekstrar á bátunum, en þeir lána nú yfirleitt ekki fje til þess að kaupa mótorbáta. Þetta mundi að sjálfsögðu haldast óbreytt, þótt Fiskiveiðasjóður yrði efldur, en sjóðnum væri þá ljettara um að fullnægja að einhverju leyti höfuðmarkmiði sínu, að styðja menn til þess að eignast báta og þau áhöld, er þeir þurfa. Jeg varð var við þá skoðun hjá hv.þm. Ísaf. (HG) og hv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ), að þeir voru svo ósanngjarnir, að bera meiri hl. n. það á brýn, að hann væri að gera sjer leik að því, að hafa af sjómönnum þann rjett, er sjóveðslögin veita þeim. Slíkur hugsunarháttur er engum sæmandi öðrum en þeim tveim hv.þm.Hv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ) lýsti yfir því, að hann hefði skrifað undir nál. meiri hl. í fyrra, vegna þess að hann þóttist viss um, að þetta næði ekki fram að ganga. - Slíkir menn hafa eðlilega tilhneigingu til þess að sjá lævísi í annara gerðum. N. þorði ekki að hafa kröfur sínar til þingsins frekari að svo komnu máli. En ef hv.þm. Ísaf. (HG) vill koma með brtt. um að efla sjóðinn meira, þá hefi jeg að minsta kosti ekki svo bundnar hendur, að jeg gæti ekki greitt atkv. með þeim kröfum. - Þessir tveir hv.þm., sem hafa kastað hnútum til þeirra, sem eitthvað vilja reyna að gera, hafa vissulega ekki rjett til þess að fyrirdæma alt hjá öðrum, nema þeir kæmu með einhverjar þær till., er betri væru og þingið fengist til að ganga að. Meiri hl. hefir margsinnis lýst yfir því, að við flytjum ekki þessar till. til þess að koma í veg fyrir það, að okkur hugmeiri og vitrari menn geti gert betri till. um breytingu á Fiskiveiðasjóðnum. Við höfum heldur ekki lagt þetta til, til þess að hindra, að stj. gæti komið. fram fullkomnari lánsstofnun handa sjávarútveginum, eins og hún hefir látið í veðri vaka. - Það er ekkert því til fyrirstöðu, þó að þetta frv. verði samþykt, að stj. beri fram frv. á næsta þingi um fullkominn sjávarútvegsbanka, þrátt fyrir þetta. En ef það skyldi nú dragast úr hömlu, sem mjer finst nú ekki óhugsandi, að þessi stofnun kæmi á næsta þingi, sje jeg ekki að neinn skaði sje gerður með því að efla Fiskiveiðasjóðinn. Það sjer víst enginn nema hv.þm. Ísaf., að það sje til tjóns, að sjóðnum er gert helmingi hægara fyrir að veita stofnlán og að honum er veitt milj. kr. til rekstrarlána. Jeg fyrir mitt leyti get ekki litið þeim augum á hlutina, að jeg geti fallist á það, að hjer sje um enga bót að ræða, en það leyfði hv.þm. Ísaf. sjer að segja. Hann álítur kannske, að milj. í einu lagi og 60 þús. kr. í tíu ár geri engan mun. Hv. 4. þm. Reykv. sagðist vera svo bjartsýnn, að hann tryði hæstv.atvmrh. til þess að koma á fullkominni lánsstofnun fyrir sjávarútveginn. - Jeg hefi enga tilhneigingu til þess að rengja yfirlýsingu hæstv. ráðh., en jeg er ekki eins svartsýnn og hv.þm. á það, að ekki megi efla Fiskiveiðasjóð, af ótta við, að það verði til tjóns, því að það kalla jeg svartsýni. Hv. þm. lýsti einnig yfir því í fyrri ræðu sinni, að hann vildi heldur bíða í von um þetta stærra skref. - Við meiri hl. menn vonumst líka eftir stærra skrefi, og við þurfum engan kinnroða að bera, þótt við leikum okkur ekki að því að bera fram till., sem við vitum, að þingið muni ekki samþykkja. Og hjer kemur skoðanamunurinn í ljós. Minni hl. er ánægður með að gera háar kröfur, hvernig sem undirtektirnar verða, en meiri hl. hefir valið þá leið, að feta sig áfram smátt og smátt, en halda um leið öllum leiðum opnum til frekari bóta. Það er ekki meining meiri hl., að hjer sje um fullkomna lánsstofnun að ræða fyrir bátaútveginn. Það er óþarft að leggja okkur þau orð í munn, því að við höfum marglýst yfir þessu, bæði munnlega og skriflega, að hjer er aðeins um það að ræða, að efla sjóðinn og byrja á vísi til rekstrarlána úr sama sjóði. Það er því alveg ósæmandi hv.þm. Ísaf. að halda því fram fyrir okkar hönd, að hjer sje um fullkomna lánsstofnun að ræða, og aðrar lánsstofnanir muni þá draga að sjer höndina. Jeg veit ekki hvaða hugsanagang hv.þm. ætlar bankastjórunum að hafa, en mín reynsla af kynningu við þá er sú, að þeir mundu ekki nota fyrsta tækifæri, sem byðist, til þess að reka af höndum sjer viðskiftamenn bankanna, þá sem bátaútveg stunda. Það umstrídda í þessu máli er sjóveðsákvæðið. Þessir hv.þm. þykjast hafa einkarjett á því, að bera hag sjómannanna fyrir brjósti, en það er óþarft að gera till. meiri hl. n. lítil fjörlegri en þær eru fyrir því. Það er vitanlegt af því sem hv. 4. þm. Reykv. sagði, að það sem aðallega er haft á móti eru sjóveðsákvæðin. Þær eignir, sem hjer um ræðir, eru ekki veðhæfar eins og er, og þarf ekki annað en benda á skýrslu Fiskifjelagsins og tillögur milliþingan. þessu til sönnunar. Lánsstofnanirnar komust að raun um þetta og kiptu að sjer hendinni með| lán út á skipin eingöngu. Jeg vil enn leggja áherslu á það, að hjer er aðeins um Fiskiveiðasjóðslán að ræða, og vísa algerlega þeim blekkingum jafnaðarmanna á bug, að hjer sje farið fram á, að sjóveðsákvæðin alment verði lögð niður. Það er mikil trygging í því fyrir sjómenn, að sjóveðsákvæðin sjeu í gildi, en það er ekki nema ein hliðin. - Það hefir komið fyrir, að þetta ákvæði hittir aðra fyrir en það átti að hitta. - Sumir „spekúlantar“ hafa tekið bát á leigu og safnað að sjer sjómönnum, sem aldrei hefðu farið til þeirra, ef ekki fyrir sjóveðsákvæðin. - Hefir þá stundum farið svo, að bátseigandinn hefir orðið að kaupa sitt eigið skip laust aftur, vegna sjóveðsákvæðisins. En eins og menn vita, eru það ekki altaf auðugir menn, sem eiga þessa vjelbáta, og mega því illa við slíku höggi. Þessi ákvæði gera það að verkum, að sjómenn þurfa ekki að vera krítískir á það, hjá hverjum þeir ráða sig, og ráða sig jafnvel til óreiðumanna, sem þeir hafa enga trú á. Þetta er skuggahliðin á sjóveðsákvæðinu. Hinsvegar vil jeg taka það fram, að það er þörf á slíkri tryggingu á ýmsum sviðum, og jeg er reiðubúinn að taka höndum saman við hvern sem er, til þess að tryggja mönnum á sjó og landi, að þeir geti átt kaup sitt víst undir öllum venjulegum kringum- stæðum. - En þegar um er að ræða menn, sem ekkert hafa að byggja á annað en dugnað sinn, og fá því enga áheyrn hjá Fiskiveiðasjóði um lán vegna ákvæðanna um sjóveðin, virðist mjer rjett að fella niður sjóveðsákvæðin til þess að gera þeim kleift að koma þessum fyrirtækjum af stað. Á hinn bóginn verður það ekki álitið annað en holt, að verkamenn hafi það yfirleitt fyrir augum, er þeir ráða sig, hvernig horfur fyrirtækisins eru og hvaða líkur atvinnurekandi hefir til þess að standa straum af kostnaðinum. Jeg held því, að hv. 4. þm. Reykv. ætti að ráðfæra sig betur við þann vitra mann, sem hann kvaðst hafa átt tal við, og sem áleit hægt að finna aðra leið en þessa, til að fá góða úrlausn þessa máls. Það þarf að finna ráð er tryggi skilvísa greiðslu verkalaunanna á annan hátt en þann, að gera skipin óveðhæf. Það þarf að leysa þetta tvent: að gera skipin veðhæf og tryggja sjómönnum kaup sitt. - En þegar síðara atriðinu á að ná á kostnað hins fyrra, þá tel jeg að meira beri að meta, að gera skipin veðhæf í Fiskiveiðasjóðnum, sem annars yrði lokaður fyrir öllum efnaminni mönnum, sem ekki hafa annað veð að láta en skipin. Jeg vil heldur, að framþróun þessa atvinnuvegar og framtaki einstaklinganna sje gefið svigrúm til hæfilegra framkvæmda, heldur en að þetta sjóveðsákvæði standi óbreytt. Hv. andmælendur þessa frv. og brtt. meiri hl. sjútvn., eru allir jafnaðarmenn. - Fyrir utan þennan höfuðagnúa, er þeir telja á málinu og jeg hefi nú um rætt, þá hafa þeir og gert alt of lítið úr umbótaákvæðum frv. Og jeg verð að segja það, að mjer virðist aðstaða hv. jafnaðarmanna alleinkennileg í þessu máli. Þeir neituðu um daginn smábændum þeim, sem útgerð stunda samhliða sveitabúskap, um það, að verða aðnjótandi þeirra lána, sem tengd eru við Búnaðarbankafrv. Þessum umbótum, sem hjer er rætt um, eru þeir líka mótfallnir. - Þeir vilja slá öllum umbótum á frest. Þeir vilja ekkert hjálpa smærri útgerðarmönnum. Jeg öfunda þá sannarlega ekki af þessari afstöðu sinni. Þá var enn eitt atriði í ræðu hv. 4. þm. Reykv., sem rjett er að minnast á. Hv. þm. þóttist hafa átt tal við einhvern málsmetandi mann, sem hefði sagt, að ekkert vit væri í því að miða lánin við ákveðna stærð skipa. - En það sem rjeði því, að þessi stærð var ákveðin var það, að ekki var hægt, með ekki stærri lánsstofnun, að hjálpa öllum. Takmarkalínu varð því að draga, og þótti rjett að miða við 50 smál. Fordæmi var og fyrir þessu. Í Noregi er fiskiveiðabanki (Den norske Stats Fiskeribank), sem lánar eigi út á stærri skip en 50 smál. Sá banki byrjaði starf sitt með 5 milj. kr. höfuðstól, og þó þótti þar rjett að lána eigi út á stærri skip en þetta, enda eru lánin ætluð mótorskipum, sem sjaldan fara yfir þessa stærð. - í ákvæðum laganna um norska bankann er tekinn vari á því, að ekki hlaðist önnur sjóveð á bátana en þau, sem vátryggingarfjelögum er skylt að greiða. Hlaðist slík veð á skipin, sjóveð eða annað, eru lánin þegar fallin í gjalddaga. Hv. 4. þm. Reykv. sagði, að sjóveðin rýrðu ekki öryggi lánanna út á skipin. Hv. þm. getur nú rætt það atriði við bankastjórana, sem lánin eiga að veita. Þeir munu segja annað. Og í fiskibankalögunum norsku, 44. gr., er bankanum áskilinn rjettur til að segja upp skipaláni, ef sjóveð, sem ábyrgðarfjelögum er ekki skylt að greiða, fellur á skipið. Ólíklegt er, að það ákvæði sje þar sett alveg út í bláinn. Jeg get sagt það sama og aðrir hv.þm. hafa sagt, að jeg get verið þakklátur ríkisstjórninni, ef hún vill undirbúa fyrir næsta þing lánsstofnun, sem fullkomnari er en þetta. Þetta frv., þó samþ. verði, þarf á engan hátt að standa fyrir því máli. Og jeg get fullyrt það fyrir hönd meiri hl. sjútvn., að hún með þessari úrlausn hefir á engan hátt tekið endanlega afstöðu gagnvart fiskibankafyrirkomulaginu í framtíðinni. En á meðan sú niðurstaða er ekki fengin, er miklu betra en ekki neitt að efla fiskiveiðasjóðinn nú svo sem hægt er og hjer er bent til. Ætti það, eins og jeg hefi áður sagt, aldrei að skaða endanlega úrlausn þessa máls.

Haraldur Guðmundsson Eftir ræðu hv.þm. Vestm. hefði jeg nokkra tilhneigingu til að tala við hann um sjóveð. Þessi hv.þm. mælti nú fagurt, og ljest vilja vera með því, að tryggja sjómönnum kaup sitt. - En till. hans benda í aðra átt. Með þeim vill hann draga úr tryggingu þeirri, sem sjómenn hafa nú fyrir skilvísri greiðslu á kaupi sínu. Hann þykist vilja tryggja hvorttveggja: kaupið og veðgildi skipanna fyrir Fiskiveiðasjóðinn, en telur þó, að sjóveðrjettur sjómanna verði að víkja fyrir þörf lánsstofnunarinnar. Vill hann því vinna það til, að skerða þá tryggingu sem í sjóveðinu felst fyrir sjómennina. Og hjer mun meira á eftir fara, því að rök hans öll með því að færa veðrjett Fiskiveiðasjóðsins fram fyrir sjóveðið, hníga og að því, að hið sama verði gert gagnvart öðrum lánsstofnunum, sem lána út á skip. Jeg vil nú benda hv.þm. á það, hve ólíka aðstöðu lánsstofnun hefir til þess að fá sitt uppborið, eða sjómennirnir, sem á skipunum vinna til að ná kaupi sínu. Þegar Fiskiveiðasjóður hefir lánað út á 50% af verðmæti skips gegn 1. veðrjetti og sjómennirnir verða að láta selja skipið, til þess að fá kaup sitt, þá er erfitt fyrir þá að tryggja sinn hag, því þótt þeir vildu bjóða í skipið, til þess að fá sitt uppborið, þá hafa þeir oft og einatt engin efni á því að kaupa skipið, og gætu ekki sett nauðsynlegar tryggingar fyrir greiðslu kaupverðsins. Gætu þeir því venjulega engin not haft af sjóveðrjettinum, þegar svo mikið væri komið á undan honum. Hann yrði þeim oft einskis virði með öllu. Sjóðurinn aftur á móti gæti hæglega keypt skipið og þyrfti engu að tapa, þótt sjóveð gengi fyrir, því að engar líkur eru til að sjóveðin nemi 50% af verði skipsins. Það er að vísu rjett, að sjóveðið leggur nokkrar kvaðir á veðhæfi skipsins. En með gætnum eiganda og lánveitanda má mjög draga úr þeirri hættu. Það getur vel verið, að það dæmi, sem hv.þm. tók um bátinn, sem eigandinn leigði og þurfti að kaupa út, sje rjett. En það sýnir aðeins, að óvarlegt hefir verið af eiganda bátsins að lána slíkum óreiðumanni hann. Var og eðlilegra og rjettmætara að eigandinn yrði þar fyrir skakkaföllum en sjómenn þeir, er á honum höfðu unnið. Og hvernig eiga sjómenn, sem ráða sig á skip, að vita, hvort þau eru veðsett Fiskiveiðasjóði eða annari lánsstofnun, hvort þeir hafa sjóveð fyrir kaupi sínu eða ekki? Eiga þeir að heimta að sjá veðbókarvottorð áður en þeir ráða sig? Læt jeg svo útrætt um þetta atriði. Hv. þm. tók það oft fram, 10–20 sinnum að minsta kosti, að hann væri ekki ánægður með frv. og þætti það ganga skemra en hann hefði óskað. En hvernig stendur þá á því, að ef 4 af 5 hv. sjútvn. mönnum vildu meira, að þeir bera fram þetta smásmíði, en ekki frv. um lánsstofnun eins og þeir telja að þörf krefjist og geta leyfi? Er það af því, að þeir sjeu hræddir um að þessi hv.þd. muni ekki vilja fallast á að gera meira? Jeg get varla hugsað mjer það. Jeg held, að þó till.hv.n. væru nokkru rífari, þá yrðu ekki neitt verri undirtektir, heldur þvert á móti. Lögin um Fiskiveiðasjóðinn eru að því er jeg hygg sett 1905, áður en mótorvjelar og togarar voru komnir í notkun hjer. Þau þóttu smásmíði þá. Og nú, 24 árum síðar, á að gera á þeim breytingar, sem að sínu leyti eru langtum smávægilegri en lögin voru í upphafi. Hjer er ekki um kyrstöðu að ræða, heldur beina afturför. Samtímis því, sem veita á 50–60 miljónir; til landbúnaðarins, á að bæta úr rekstrarfjárþörf bátaútvegsins með ½ - hálfri - miljón króna, og til endurnýjunar og viðbótar þessa skipastóls og til iðjuvera í landi 60 þús. kr. á ári í nokkur ár. Smátt er skamtað og ójafnt mjög. - Það eru bein ósannindi, að jeg hafi sagt rangt frá um þetta mál í fyrri ræðu minni. Jeg sagði áður og segi enn nákvæmlega rjett um það, hvað sjóðurinn á að aukast samkv. till.hv. sjútvn. Að jeg nefndi eigi tekjur sjóðsins af núverandi eignum sínum, stafar af því, að þær eru á engan hátt till.hv. nefndar að þakka, heldur eldri lögum. Með því getur hún ekki puntað upp á sig, nema ef ætti að þakka henni það, að hún hefir ekki gert till. um að svifta Fiskiveiðasjóðinn þeim eignum, sem honum hafa áskotnast á þessum 25 árum, sem hann hefir starfað.

Það var samt rangt hjá hv.þm., að einn maður gæti fengið 60 þús. að láni úr sjóðnum!

Nei, það er ekki rangt. Hv. þm. (JJós) ætti að vita, hvað í frv. stendur. Hámark á lánum til bátakaupa er 25 þús. kr. og til iðnreksturs í sambandi við útgerð 35 þús. kr. Það verður samtals 60 þús. kr. hámark til eins manns. Það er ekkert nema blekking að vera að tala um núverandi tekjur sjóðsins í þessu sambandi, því að þær eru ekki nefndinni að þakka. - Þegar þessi sjóður var stofnaður, var hann eingöngu ætlaður til skipakaupa. Hafa menn þá verið miklu stórhugaðri og sjeð betur þörf þessarar stofnunar en hv. sjútvn. gerir nú. Ef hlutföllin ættu að vera hin sömu nú, þá ættu tillögin að vera margfalt hærri. Hv. frsm. sagði að vísu, að þetta mundi ekki fullnægja þörfinni fyrir lán til bátaútgerðarinnar. Er það mála sannast. - En hvernig á svo að skifta þessu milli manna? - Nú lána bankarnir gegn 7½% vöxtum, en Fiskiveiðasjóðurinn á að lána gegn 6% vöxtum. Hvernig á svo að gera upp á milli lánbeiðenda? - Á eitt hjerað að verða lánanna aðnjótandi, en hin fái svo ekkert? - Þessi upphæð, sem hægt er að lána, er svo hverfandi lítil, að það er í raun og veru ekki nema handa einum eða svo. Hinir verða þá að sætta sig við þau ókjör, sem bankarnir veita. Jeg öfunda sannarlega ekki stjórn sjóðsins, að eiga að skifta þessu. Þótt það sýnist lítið koma þessu máli við, þá vil jeg þó minna í þessu sambandi á lög um almennan ellistyrk. Takmark þeirra laga var að tryggja gamalmennum áhyggjulausa afkomu á elliárunum. En svo var frá þeim lögum gengið, að enginn hefir orðið að neinu bættari. Þetta dæmi sýnir glögglega þann megingalla, sem er um marga löggjöf hjer. Þótt meiningin virðist góð, þá eru lögin svo úr garði gerð, að um kák eitt verður að ræða. - Hjer er einmitt verið með sama skammar kákið.

Er ekki þessi lánsstofnun til áður? Er verið að skapa hana nú?

- Jú, að vísu, en nú á að umbæta hana, og sú umbót er sem dropi í hafið, hún svarar ekkert til hinnar raunverulegu þarfar, en tefur fyrir fullkomnum umbótum.

Þetta verða þá tveir dropar til samans, sá er munurinn!

Já, þetta eru sannkallaðar dropalækningar, einskisvert kák, til að fróa móðursjúka þingmenn. Alt miklu smátækara en efni standa til. - Þessar kák-lagasetningar tefja aðeins fyrir fyllri framkvæmd málanna, eins og verið hefir með ellistyrkinn. - Þetta er það hættulega í þessu frv., auk niðurfellingar sjóveðsins. Hv. flm. talaði um, að það sæti lítt á mjer og hv. 4. þm. Reykv., að vera að finna að þessu frv. og gera svo sjálfir engar tillögur um að bæta úr þessari þörf. Þetta er alveg rangt, og hv.þm. veit það ofurvel sjálfur, þótt hann kjósi heldur að segja ósatt. - Hv. 4. landsk. (JBald), samflokksmaður minn og hv. 4. þm. Reykv., hefir í Ed. í samráði við okkur komið fram með frv. um að auka Fiskiveiðasjóðinn um 2 milj. kr. og leggja þær í rekstrarlán til fiskimanna. í því frv. er sú hlið málsins tekin, sem mest kallar að, rekstrarlánahliðin. Smábátaútveginn stunda nú um 7000 menn, og magn aflans nemur 40% af öllum afla landsmanna. Er því hin brýnasta þörf að tryggja þessum mönnum með hagkvæmum lánum að geta fengið fullvirði fyrir afla sinn, í stað þess að selja hann blautan fyrir það, sem kaupmaðurinn skamtar. Hv. frsm. vill að vísu segja, að þessi útgerð sje ekki rekstrarfjárlaus. Mennirnir geti fengið lán, ýmist beint frá bönkunum, eða þá frá verslunum þeim, er þeir skifta við, samvinnufjelögum eða kaupmönnum. Er það ekki þarna, sem hundurinn er grafinn, sem fiskur liggur undir steini, vildi jeg sagt hafa. Nú er fjöldinn af bátaútgerðarmönnum upp á náð og miskunn kaupmanna kominn. Bankarnir eru þeim yfirleitt lokaðir, en standa kaupmönnum opnir. Kaupmenn lána þeim útgerðarvörur og vörur til heimilisþarfa, en taka svo aflann upp í skuldina. Á því leikur ekki vafi, að þorri |bátaútgerðarmanna er bundinn á skuldaklafa kaupmanna. Það er fyrst og fremst aðkallandi að losa þá af honum. Að því miðar frv. um veðlánasjóð fiskimanna. En jeg get vel hugsað mjer, að þeir menn, er hugsa svo, að forsjá þessara mála sje best komin hjá kaupmönnum, telji litla þörf á slíkri stofnun, og þess vegna vilji þeir gera Fiskiveiðasjóðinn gagnslausan með öllu, eins og frv. meiri hl. sjútvn. ber með sjer. Þeir vilja halda sjómönnum á skuldaklafanum.

Pjetur Ottesen Það hefir verið skýrt tekið fram af meiri hl. sjútvn., að hann liti á það sem höfuðatriði þessa máls, að með þeirri breytingu, sem hjer er lagt til að gerð verði á Fiskiveiðasjóðnum, sje lagður grundvöllur að frekari eflingu sjóðsins. Hjer sje aðeins um byrjun að ræða. Það er því ástæðulaus fyrirsláttur hjá sósíalistum þessarar deildar, að á þetta frv. beri að líta sem nokkra frambúðarskipun þessa máls. Þessu hefir hv. 4. þm. Reykv. og fjelagar hans dróttað að frsm meiri hl. Þeir hafa gert það þrátt fyrir það, þó að hv.frsm. hafi skýrt og skorinort lýst yfir því, að hann áliti þetta aðeins sem byrjunarstig. Það kalla þeir einungis fals og blekkingu. Jeg tel það frámunalegt, að menn með slíkum hugsunarhætti skuli hafa flotið inn á Alþingi. Hv. þm. Ísaf. hefir slegið því föstu, að hjer sje ekki um neina úrlausn að ræða fyrir bátaútveginn. Þetta gerir hann, þó að það standi skýrum stöfum, að auka eigi sjóðinn að verulegum mun, og hann freistar að rökstyðja þessi ummæli sín með því, að það muni ekki koma að liði, því að bankarnir muni þá fremur vísa útgerðarmönnum á bug og benda á þessa stofnun. Þessi tilgáta hv.þm. er fjarstæða einber, og er aðeins getgáta út í loftið og gerð í blekkingarskyni. Hv. þm. sagði, að nú væri verið að setja á stofn lánsstofnun með 50 milj. kr. fyrir landbúnaðinn. En hvernig var þar af stað farið? Fyrsti grundvöllur þeirrar stofnunar má telja að hafi verið lagður 1924, ef frá er talinn ræktunarsjóðurinn gamli. Það fjármagn, sem gert var ráð fyrir að sú stofnun hefði til umráða, var allmiklu minna en það fje, sem Fiskiveiðasjóðnum samkv. þeim tillögum, sem fyrir liggja, er ætlað að vinna með. Á þessum grundvelli er nú verið að byggja 50 milj. kr. lánsstofnun fyrir landbúnaðinn, og sú þróun hefir orðið á 5 árum. Má þá ekki einnig gera ráð fyrir, að veruleg þróun eigi sjer stað í þeirri stofnun, sem nú er verið að ræða um að leggja grundvöll að? Jeg fyrir mitt leyti geri fullkomlega ráð fyrir því. Jeg verð að segja það, að mjer virðist fulltrúar sósíalistanna hjer í deildinni hafa dálítið einkennilegar aðferðir til að sýna áhuga sinn á að bæta úr lánsþörf bátaútvegsmanna. Þeir leggjast á móti öllum tillögum, er fram hafa komið í þá átt. Þar speglast best áhugi þeirra. Og þetta gera þeir undir yfirskyni stórhuga og brennandi áhuga! Hv. þm. Ísaf. og hv. 4. þm. Reykv. hafa margoft haft þau orð um grundvöll þann, er hjer er verið að leggja, að hann væri hlægilegur. En hvað er það nú, sem er eiginlega hlægilegt í þessu máli? Að mínu viti er það eitt hlægilegt, af því, sem fram hefir komið, að þeir menn, er berjast með hnúum og hnefum gegn öllum þeim tilraunum, sem gerðar hafa verið hjer í deildinni til að bæta úr lánsþörf smábátaútvegsins, að þeir menn skuli tala um brennandi áhuga á að bæta úr þeirri þörf!

Frsm. minni hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) Jeg tel rjett að svara strax þeim ræðumanni, er nú settist niður, með fáum orðum. Hann sagði, að við jafnaðarmenn hefðum barist á móti allri viðleitni í þessa átt hjer í þessari hv. deild. Jeg veit ekki, hvernig hv.þm. fer að finna þeim orðum sínum stað. Jeg veit ekki betur en við sjeum að berjast fyrir fullkomnara skipulagi og virkilegum framförum í þessu máli, en móti öllu káki. Mig undrar, að hv.þm., sem er fulltrúi fyrir sjávarútvegskjördæmi, skuli geta verið því fylgjandi, að svo sje frá gengið, að ekki komi að gagni. Því hv.þm. sjer, og enda viðurkennir, að þessar till. eru gagnslausar með öllu. Mig undrar, að hv.þm. skuli ekki vera stórlátari fyrir hönd kjördæmis síns en svo, að hann skuli ljá því eyra. Og mig undrar, að þessi sami hv.þm. skuli vera á þing kominn fyrir atbeina fiskimanna á Akranesi. - Hv. flm. sjálfum er það ljóst, að það verða ekki stigin stór skref á næstu þingum, ef þessar till. ná fram að ganga nú. En við jafnaðarmenn munum hvorki blikna nje blána fyrir framkomu okkar í þessu máli. Við höfum sýnt, að; við erum ekki síður hollir stjett þeirri, er á sjávarútvegi lifir, en hv.þm. Borgf. - Frekar skal jeg ekki svara honum. Þá kem jeg að hv.frsm. meiri hl. Þykir mjer ilt, að hann skuli ekki vera viðstaddur, en svo mörgu fáránlegu hjelt hann fram, að ekki verður fram hjá gengið.

Magnús Guðmundsson Jeg skal viðurkenna, að jeg hefi ekki athugað þetta mál mikið, en jeg hefi ekki getað sjeð, hvort það er tilætlunin, að þeir menn, sem nú hafa sýningarleyfi, þurfi að fá það að nýju, eða að gamla leyfið eigi að standa óbreytt. Jeg óska eftir að fá skýringu á þessu hjá hæstv.dómsmrh.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Þetta spursmál hefir ekki komið til greina við umr. í hv.Ed., en það er rjett hjá hv. 1. þm. Skagf., að nokkur vafi getur verið á þessu. Frv. gerir ekki ráð fyrir, að gömlu leyfishafarnir þurfi að sækja um nýtt leyfi, en það gæti vel komið til mála, ef hv. d. finnur ástæðu til þess, að orða þetta skýrara. Þá væri rjett að taka upp svipað orðalag og gert var, þegar lögin um aðflutningsbann á áfengi gengu í gildi og vafi ljek á því, hvort taka ætti söluleyfi af þeim búðum, sem þá höfðu það.

Magnús Guðmundsson Jeg vil þakka hæstv.dómsmrh. fyrir svarið, því að sjálfsögðu skil jeg það svo, að þeir menn, sem nú hafa leyfi til þess að reka kvikmyndahús, geti notað sitt gamla leyfi áfram, þrátt fyrir orðalag 1. gr. frv. Hvað snertir ummæli hæstv.dómsmrh. um áfengisbannið, í sambandi við þetta, þá álít jeg, að þetta sje alls ekki svipað spursmál. Þá var um það að ræða að banna aðflutning og sölu á áfengi, og hlaut þá svo að fara, að áfengisbúðirnar mistu sín rjettindi og enginn fengi þau aftur. Hjer er aftur á móti um það að ræða, að halda þessari starfsemi áfram, en á áfengið var lagt algert bann, svo að ekki gat komið til mála að láta gömlu söluleyfin halda sjer áfram. Jeg tek þetta fram, þó að það skifti ekki máli, en get að öðru leyti látið mjer nægja að vísa til svars hæstv.dómsmrh. um það, að hann telur, að að óbreyttu orðalagi frv. þurfi núverandi leyfishafar ekki nýtt leyfi.