Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár fer fram umræða utan dagskrár um Vatneyrardóminn og viðbrögð stjórnvalda. Málshefjandi er hv. 4. þm. Norðurl. e., Svanfríður Jónasdóttir, en til andsvara verður hæstv. sjútvrh., Árni M. Mathiesen. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Þegar Hæstiréttur felldi sinn dóm í svokölluðu kvótamáli í desember 1998 greindi menn sannarlega á um hvað út úr þeim dómi mætti lesa. Margir og m.a. sú sem hér stendur voru á þeirri skoðun að sú röksemdafærsla sem leiddi til þeirrar niðurstöðu að ef 5. gr. sem fjallar um veiðileyfin væri ósamrýmanleg jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar hlyti það sama að eiga við um 7. gr. sem fjallar um úthlutun varanlegra aflahlutdeilda, enda hvor tveggja rétturinn tengdur fyrra eignarhaldi á skipum. Í upphafi þessa árs var sú skoðun síðan staðfest í svokölluðum Vatneyrardómi. Viðbrögð ríkisstjórnarinnar við kvótadóminum fyrir um ári og þær lagabreytingar sem fylgdu í kjölfarið voru hreint ekki rökréttar og sannarlega var það upplifun fyrir þjóðina núna að fylgjast með viðbrögðum stjórnvalda, hvernig hæstv. forsrh. mætti niðurstöðum Vatneyrardómsins með heimsendaspám og birti þjóðinni þá sýn að hér yrði allt ein rjúkandi rúst ef Hæstiréttur staðfesti. Já, ef forréttindi þeirra sem einokað hafa aðgang að sameiginlegri auðlind þjóðarinnar yrðu í einhverju skert var greinilega mikil vá fyrir dyrum. Engar voru þó hugmyndirnar um það hvernig mætti bregðast við til að tryggja starfsgreininni traustara starfsumhverfi. Nei, öll viðbrögð tóku mið af þröngri hagsmunagæslu gagnvart þeim sem notið hafa góðs af óbreyttu kerfi. Ef ekkert er að gert getur auðvitað skapast hér óvissu\-ástand og öngþveiti ef niðurstaðan verður sú að allir megi róa og að þær reglur sem nú gilda séu ekki boðlegar. En einmitt þess vegna þarf að bregðast við með ábyrgum hætti. Við fulltrúar Samfylkingarinnar í sjútvn. lögðum til á fundi nefndarinnar þann 7. janúar sl. að nefndin legði í það vinnu að láta skoða þær aðferðir við úthlutun aflahlutdeilda sem samrýmst gætu jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, að Alþingi tækist þannig á við það verkefni að undirbúa breytingar á 7. gr. svo koma mætti í veg fyrir frekari óvissu og öngþveiti. Þessi tillaga var studd af öðrum fulltrúum stjórnarandstöðunnar í nefndinni en hlaut ekki náð fyrir augum stjórnarmeirihlutans. Það er miður en hvað sem nefndinni líður hlýtur hæstv. sjútvrh. að vera það ljóst að svigrúmið til að bregðast við ef Hæstiréttur staðfestir Vatneyrardóminn verður afar þröngt og hætt er við að fólkið í landinu hafi litla þolimæði gagnvart þeim sem til þessa hafa einokað auðlindina í skjóli laga ef Hæstiréttur staðfestir að í úthlutun varanlegrar aflahlutdeildar samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laga um stjórn fiskveiða felist sama mismunun tengd fyrra eignarhaldi á skipum og Hæstiréttur dæmdi ósamrýmanlega jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar í áður nefndum kvótadómi. Þrátt fyrir þann ríka og margítrekaða vilja hæstv. forsrh. að slá skjaldborg um þá sem hafa makað krókinn á óbreyttu kerfi, þrátt fyrir að stjórnvöld hafi ekki birt þjóðinni neinar hugmyndir um það hvernig takast mætti á við nýjar aðstæður og þrátt fyrir að hugmyndum sem aðrir hafa verið að setja fram um lausn mála hafi verið vísað á bug jafnvel með stóryrðum og hroka, þrátt fyrir allt þetta verður því ekki trúað að stjórnvöld og hæstv. sjútvrh. sem fer með framkvæmd laga sem dæmd hafa verið andstæð stjórnarskrá sýni það ábyrgðarleysi gagnvart atvinnugreininni að leita ekki leiða til að eyða þeirri réttaróvissu sem nú er og verður reyndar áfram hver sem niðurstaða Hæstaréttar verður og setur svip sinn á alla umfjöllun um sjávarútveg. Ég hef því óskað eftir því að hæstv. sjútvrh. geri okkur grein fyrir eftirfarandi: Munu stjórnvöld bregðast við með einhverjum hætti áður en dómur fellur í Hæstarétti um svokallaðan Vatneyrardóm og ef það verður gert, hver verða þá viðbrögð stjórnvalda? Ef ekki á að bregðast við áður en dómur fellur, hvaða leiðir sér þá hæstv. sjútvrh. ef Hæstiréttur staðfestir dóminn?

Herra forseti. Af hálfu stjórnvalda hefur þegar verið brugðist við hinum svokallaða Vatneyrardómi. Ríkissaksóknari sem fer með málið ákvað að áfrýja málinu til Hæstaréttar og þar með frestast áhrif dómsins og engin breyting hefur átt sér stað stjórnskipulega fyrr en málið hefur hlotið afgreiðslu Hæstaréttar. Ég er ósammála þessum dómi og hlýt því að gera ráð fyrir að líkur séu til þess að dómurinn verði ekki staðfestur í Hæstarétti. Það er hins vegar rétt hjá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur að ef dómurinn verður staðfestur óbreyttur, þá geti komið upp mjög erfið staða og jafnvel eins og hún orðar það sjálf öngþveiti og má þá jafnvel gera ráð fyrir að hv. þm. sé sammála þeim orðum sem hæstv. forsrh. hefur látið falla í fjölmiðlum um þær afleiðingar sem gætu hlotist af því ef þessi dómur yrði staðfestur. Það er líka rétt hjá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur að ef dómurinn verður staðfestur, þá verður mjög lítið svigrúm eða svigrúmið þröngt eins og hún orðaði það til að bregðast við. En það eru hins vegar ekki forsendur til þess að bregðast við fyrr en hæstaréttardómur í málinu liggur fyrir. Þar til það er ljóst þá vantar forsendurnar til að bregðast við málinu. Málið verður aftur á móti alvarlegt ef það gerist að dómurinn verði staðfestur. Ég hef hins vegar þá trú að það muni ekki gerast. Eins og aðrir á ég ekki möguleika á því að sjá inn í framtíðina svo öruggt sé. Ég get því ekki verið þess fullviss hvernig dómurinn verður, en ég vona að hann verði ekki staðfestur og þá verði það öngþveiti sem hv. þm. nefndi ekki uppi.

Herra forseti. Viðbrögð hæstv. ríkisstjórnar og stjórnarmeirihlutans á Alþingi við dómi Hæstaréttar í svonefndu Valdimarsmáli í desember 1998 eru nú að koma þessum aðilum í koll. Síðan þá hefur óvissa hangið yfir málefnum sjávarútvegsins og gerir enn. Vanstillingarleg viðbrögð einkum hæstv. forsrh. við dómi Héraðsdóms Vestfjarða benda eindregið til þess að ekki eigi að gera neitt og orð hæstv. sjútvrh. áðan staðfesta það. En þetta bendir einnig til þess að það hafi aldrei staðið til að gera neitt og að sáttahjalið fyrir síðustu kosningar hafi verið 100% marklaust og þær nefndir sem skipaðar hafi verið hafi eingöngu haft það hlutverk að drepa málinu á dreif. Þetta eru mjög óskynsamleg og mjög ógæfuleg málefnatök af hálfu hæstv. ríkisstjórnar hvað sem dómum líður. Við núverandi ástand í málefnum sjávarútvegsins verður ekki unað. Óbreytt kerfi með þeirri röskun, samþjöppun og gróðasöfnun einstaklinga sem því fylgir verður ekki varið til frambúðar. Það er að mínu mati aðeins tímaspursmál hvenær og hvernig það muni brotna upp. Eina ábyrga leiðin er að horfast í augu við þetta og nota tímann til þess að undirbúa breytingar sem skapað geti meiri sátt um þetta kerfi. Það að taka sénsinn eins og hæstv. sjútvrh. lýsir yfir að ríkisstjórnin velji að gera og veðja á það að dómur Hæstaréttar falli réttu megin, m.a. undir hótunum um heimsendaspár ef hann gerir það ekki, er ábyrgðarleysi, það er algert ábyrgðarleysi af hálfu stjórnvalda. Þess vegna gagnrýni ég það og átel að ríkisstjórnin og meiri hlutinn á Alþingi skuli ekki þegar í stað leggja grunninn að vinnu sem skapað geti farsælli lyktir þessa máls, herra forseti.

Hæstv. forseti. Núverandi fyrirkomulag á úthlutun aflaheimilda er þess eðlis að segja má að Alþingi Íslendinga hafi heimilað sjútvrh. að afhenda fáum útvöldum hluta af mannréttindum fólksins í sjávarþorpunum kringum Ísland. Alþingi hefur líka heimilað þessum fáu útvöldu að selja þau mannréttindi. Atvinnuréttindi fólksins í sjávarbyggðunum ganga nú kaupum og sölum. Verðlag á þessum mannréttindum, atvinnufrelsi fólksins í sjávarþorpunum, hefur tekið mið af spákaupmennsku og jaðarviðskiptum. Veiðiheimild á óveiddum þorski er seld á leigumarkaði á jafnvel hærra verði en fæst fyrir aflann eftir að hann hefur verið sóttur á haf út. Þetta brask með mannréttindin og atvinnufrelsið gengur oftast hjá aðdáendum kvótabrasksins undir nafninu ,,hagræðing``. Með hagræðingu er átt við að hagkvæmt sé fyrir útvalda að fá að selja mannréttindi annarra til að braska með að eigin geðþótta. Aldrei tala sægreifar um að fórnirnar með slíkri millifærslu mannréttinda voru að eigur almennings í sjávarþorpunum voru gerðar nánast verðlausar og atvinnan hvarf. Kíkirinn er settur fyrir blinda augað meðan eigur þúsunda fjölskyldna allt í kringum Ísland hafa verið gerðar verðminni og atvinnuleysi fólks tekið við. Hvers eiga sjómenn t.d. að gjalda sem fá ekki að stunda fiskveiðar þó að það hafi verið atvinna þeirra áratugum saman vegna þess að forgangshópar gjafakvótans eiga einir réttinn á óveiddum fiski? Stóra spurningin sem ekki virðist mega ræða er þessi: Er hægt að selja mannréttindi með þessum hætti? Er það löglegt? Má gera eigur almennings í dæmigerðu sjávarþorpi verðlitlar? Er ekki tímabært að sjútvn. Alþingis taki til hendinni og fari að vinna af meiri ábyrgð í þessum grundvallaratriðum og stjórnarflokkarnir hætti í sínum látbragðsleik með meiri hluta sjútvn. Alþingis? Á sú nefnd ekki einmitt nú að taka til hendinni þegar framkvæmdarvaldið er í annað sinn á rúmu ári með löggjöf um stjórn fiskveiða í uppnámi?

Hæstv. forseti. Dómurinn í Vatneyrarmálinu er eðlilegur í ljósi dóms Hæstaréttar í máli Valdimars Jóhannessonar frá því í fyrra. Því ættu menn að efast um visku stjórnvalda sem túlkuðu þann dóm og framfylgdu honum á þeim grundvelli að það hefði verið brot á stjórnarskránni, brot á jafnræðisákvæðum hennar og brot á atvinnufrelsisákvæðum hennar ef menn fengju ekki veiðileyfi á skipin sín. Og nú geta allir sem eiga bát fengið slík veiðileyfi til að hengja upp á vegginn hjá sér og stjórnarskráin því í fullum heiðri höfð, eða hvað? Þessir nýju sægreifar fá ekki einu sinni að veiða einn einasta fisk en búið er að fullnægja rétti þeirra gagnvart stjórnarskránni. En úr því að þetta var rétt niðurstaða hvað varðaði veiðileyfin og um það eru ekki deilur, hverjum dettur þá í hug að þegar kemur að hinum raunverulegu réttindum til að veiða fisk, þá þurfi ekki að hafa jafnræði og atvinnufrelsi í heiðri? Jú, stjórnvöldum á Íslandi dettur það greinilega í hug. Viðbrögð þeirra við dómnum í Vatneyrarmálinu hafa sýnt svo ekki verður um villst að ekkert er að marka loforðin í síðustu kosningabaráttu um að leitað yrði sátta í þessu mesta deilumáli margra síðustu ára. Hæstv. forsrh. mætti í sjónvarpið eftir fréttirnar á dómnum og vakti forundran og hneykslan í landinu með framferði sínu. Hann lét eins og dekraður strákur sem kastar sér í gólfið og lemur niður löppunum þegar hann fær ekki sínu framgengt. Hann spáði hruni efnahagslífsins og gerði kanarífuglinn að skjaldarmerki Sjálfstfl. Hæstv. sjútvrh. skilar sjálfur auðu í þessu máli en kallar fram komnar tillögur um leigukvóta skattheimtu á sjávarútveginn. Ég vil spyrja hann og ég fer fram á að hann svari: Ef tillögur um leigukvóta eru skattheimta á sjávarútveginn, er þá núgildandi fyrirkomulag framsal skattlagningarvalds til útgerðarinnar?

Virðulegi forseti. Fyrir um ári síðan ákvað Alþingi að fram skyldi fara gagnger endurskoðun á fiskveiðistjórnarlöggjöfinni. Hæstv. sjútvrh. skipaði sérstaka nefnd á liðnu hausti skipaða fulltrúum stjórnar og stjórnarandstöðu til þess að fara ofan í þessi mál. Svo kemur stjórnarandstaðan hingað og segir að nú eigi að hefja þessa endurskoðun á fiskveiðilöggjöfinni sem er í fullum gangi. Þessi vinna stendur yfir. Einn burðarmesti þáttur þess máls er 7. gr. fiskveiðistjórnarlaganna sem verið var að taka afstöðu til í þessum fræga Vatneyrardómi. Auðvitað er sú nefnd sem er að vinna að endurskoðun fiskveiðistjórnarlöggjafarinnar að fjalla um það mál eins og önnur mál. Eðlilegast er að halda þessu áfram í þessum farvegi alveg eins og ríkisstjórnin hefur lagt til og var niðurstaða sjútvn. á sínum tíma. 
             Nú skulum við aðeins fara yfir þetta mál. Um hvað erum við að fjalla? Um hvað snýst þessi deila sem við erum að ræða? 

Herra forseti. Þessi dómur Héraðsdóms Vestfjarða staðfesti í rauninni skoðun meginþorra þjóðarinnar að engin sátt er um framkvæmd fiskveiðistjórnarkerfisins eins og við upplifum það nú. Það er engin sátt um það að einstaklingar eða einstök fyrirtæki geti slegið eign sinni á auðlindir sjávarins. Það er engin sátt um að veiðirétturinn, sameign þjóðarinnar, sé tekin frá byggðunum í landinu, frá fólkinu meðfram ströndum landsins og færður í hendur einstaklinga sem versla síðan með hann. Það er engin sátt um að ganga þannig um þessi lög að þarna hafi verið um eignaúthlutun að ræða. Lög eru um úthlutun á veiðirétti. Lögin voru sett til fiskveiðistjórnar á sínum tíma við erfiðar aðstæður en fjölluðu alls ekki um eignaúthlutun. Herra forseti. Þessi lög sýna að þinginu ber að taka á þessu máli en ekki bara að skjóta sér undan því með orðhengilshætti. Þetta er eitt stærsta mál þingsins til að takast á við og það er eitt stærsta mál þjóðarinnar að færa þennan rétt aftur til fólksins í landinu. Og það, herra forseti, var einmitt Héraðsdómur Vestfjarða að leggja til með sínum dómi.

Herra forseti. Í hæstaréttardómnum sem kenndur hefur við Valdimar Jóhannesson komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að fiskveiðistjórnarkerfið eins og það er uppbyggt væri andstætt jafnréttisákvæðum stjórnarskrárinnar og ákvæðum um atvinnufrelsi. Það var ekki tilviljun að Hæstiréttur notaði í aðfararorðum sínum bæði orðin veiðileyfi og veiðiheimildir. Hann var að sjálfsögðu að vísa til þess að hann væri sömu skoðunar um úthlutun veiðiheimilda og veiðileyfa. Því er mjög eðlilegt að menn spyrji: Hvernig geta menn stýrt fiskveiðum þannig að stýrikerfið uppfylli jafnréttisákvæði stjórnarskrárinnar og ákvæðið um atvinnufrelsi? Ég er þeirrar skoðunar að það verði ekki gert nema með því að tryggja öllum Íslendingum jafnan aðgang. Ég er þeirrar skoðunar að það verði ekki gert öðruvísi en svo að afnema þann rétt einstaklinga sem nú telja sig eiga sameiginlegar auðlindir til þess að skattleggja þessa auðlind í eigin þágu eins og menn eru að gera núna. Hvernig stendur á því, virðulegi forseti, að sá stjórnmálaflokkur sem ber einna mesta ábyrgð á þessu kerfi á engan málsvara í þessum umræðum? Það hefur enginn framsóknarmaður skráð sig inn í þessar umræður.

Það er enginn í þingsalnum.

Formaður þingflokks Framsfl. lýsti því þó yfir eftir Vatneyrardóminn að hann væri sammála niðurstöðu dómsins. Hvar er hann? Hæstv. utanrrh. lýsti því yfir að lög um stjórnkerfi fiskveiða þyrftu að vera í stöðugri endurskoðun. Hvar er hann? Hverjar eru raddir Framsfl., höfuðkvótaflokksins á Íslandi að áliti margra, í þessari umræðu? Er það Sjálfstfl. einn sem nú stendur á verði um sérhagsmuni einstaklinganna?

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að mér finnst eins og þetta mál hafi verið rætt hér fyrr og sumt af því sem sagt hefur verið nú sé ekki nýtt. Þó verð ég að segja eins og er að mér finnst sérkennilegt að heyra nú af hálfu hv. þingmanna að héraðsdómur staðfesti úrskurði Hæstaréttar eins og sagt var hér áðan. Er farið að snúa við dómskerfinu í landinu? Það getur vel verið rétt af einhverjum þingmönnum að vera þeirrar skoðunar að þessi úrskurður héraðsdóms sé eðlilegur, eins og einn sagði. En við eigum eftir að fá úrskurð Hæstaréttar og þeim dómi verður ekki áfrýjað. Ég verð að segja þá skoðun mína --- ég hef sagt hana fyrr og það liggur bara fyrir af hátterni þingmanna í þingmálum að sumir sem nú tala fjálglega um að við ættum að bregðast við hafa í raun verið þeirrar skoðunar a.m.k. áður og eru það kannski í raun enn --- að það sé ekki réttmætt samkvæmt því stjórnkerfi sem við höfum og þrígreindu valdi að framkvæmdarvaldið bregðist við dómum lægra réttarstigsins án þess að áfrýjað sé og fjallað um á hærra dómsstigi. Á hinn bóginn verðum við að leggja mat á hina efnislega stöðu málsins. Þá verður að segjast eins og er að eftir fyrri dóm Hæstaréttar sem hér var nefndur áðan um 5. gr. laganna --- ekki þessa sem menn fjölluðu um í þessum dómi. Þessi umrædda grein var alls ekki nefnd í úrskurðarorði Hæstaréttar í Valdimarsmálinu --- en ef svo fer í Hæstarétti sem héraðsdómur segir þá er alveg ljóst af hljóðan 5. gr. að fiskiskipaflotinn í dag, sem hefur miklu meiri sóknargetu en aflaheimildir núna, mun stækka stórkostlega vegna þess að í raun er opið fyrir innflutning fiskiskipa sem fullnægja eðlilegum skilyrðum um öryggi og aðbúnað. Þá mun sóknargeta flotans margfaldast og hann verður ekkert allur íslenskur. Ég held að við verðum þá í raun að ræða allt önnur viðfangsefni í stjórn veiða en nú.

Herra forseti. Hvar eru framsóknarmennirnir sem eiga að vera talsmenn kvótakerfisins og hvar eru þeir núna við þessa umræðu? Þeir eru einhvers staðar í burtu. Þeir sem komust að niðurstöðu í Vatneyrardómsmálinu stóðu sig vel. Þeir sýndu kjark. Þeir sýndu áræði og réttsýni að mínu mati þvert á aðgerðarleysi og stefnuleysi hæstv. ríkisstjórnar. Það hefur ríkt allt frá því að svonefndur Valdimarsdómur var kveðinn upp. Þá gerði hæstv. ríkisstjórn þær minnstu breytingar sem komast mátti af með og með því var viðhaldið óvissu og óbreyttri framkvæmd fiskveiðistjórnarkerfisins og íslensk þjóð hefur fengið yfir sig nóg af þeirri framkvæmd. Menn heyrðu hvað hæstv. sjútvrh. sagði rétt áðan. Hann vill óbreytt kerfi. Hann vill kerfi þar sem einstaklingar geta gengið út með milljarða. Hann vill kerfi sem býður upp á að töskubankastjórar eru komnir á kreik í Reykjavík sem sýsla með fjármuni sem koma úr kvótakerfinu. Hvað vilja landsmenn? Framkvæmd fiskveiðistjórnarinnar brennur á landsmönnum og þeir gera kröfu um breytingu sem aflétti eignarhaldi og komi í veg fyrir brask og að séð verði til þess að brottkast verði takmarkað við ónýtar afurðir og verðlausar. Þetta þýðir að allan veiddan fisk skuli færa til hafnar og að öll raunveruleg verðmæti eiga að koma í land. Ég tel að hv. Alþingi verði að sýna röggsemi og taka á málinu áður en Vatneyrardómurinn kemur fyrir Hæstarétt. Það er rétt að benda á að sama er hver niðurstaðan verður, óeirðir munu brjótast út á Íslandi vegna þessa ósættis um framkvæmd fiskveiðistjórnarinnar.

Herra forseti. Í Vatneyrardómnum svokallaða kemst Héraðsdómur Vestfjarða að þeirri niðurstöðu að 7. gr. laga nr. 38/1990 stangist á við jafnræðis- og atvinnuréttarákvæði stjórnarskrárinnar, en ekki bara 5. gr. Þetta er sama niðurstaða og ég þóttist lesa út úr hæstaréttardómi 3. desember 1998 og kemur fram í till. til þál. sem ég flyt á þskj. 198 sem er fyrsta mál á dagskrá þessa fundar. Það er ekki nóg með að fólk megi kaupa sér skip og hafi heimild til að veiða ekki neitt á meðan tiltölulega fáir eiga rétt til frambúðar til að fá sérstakt veiðileyfi og mega veiða. Ef Hæstiréttur staðfestir Vatneyrardóminn þá sé ég tvær lausnir, annars vegar uppboð þar sem ríkið byði kvótann upp og hins vegar að dreifa kvótanum á alla þjóðina sem ég hef lagt til að verði skoðað. Uppboðið er ríkisvæðing, stóraukin ríkisvæðing. En það að dreifa kvótanum á þjóðina er einkavæðing, almenningsvæðing og á þessu er mikill munur. Í báðum tilfellum verður að gera þetta á löngum tíma, 20 árum eða svo til þess að valda ekki kollsteypum í efnahagslífinu. Ég tel brýnt að Alþingi hafi tilbúnar tillögur til samþykktar ef Hæstiréttur staðfestir Vatneyrardóminn sem að sjálfsögðu er ekkert sjálfgefið.

Herra forseti. Hv. þm. Árni Ragnar Árnason fór yfir það áðan hver staðan gæti orðið ef Hæstiréttur staðfestir Vatneyrardóminn. Eigi að síður er það mat hæstv. sjútvrh. að ekki séu forsendur til að bregðast við fyrr en dómur liggur fyrir. Herra forseti. Að bregðast við getur þýtt margt, m.a. það að menn sinni nauðsynlegum undirbúningi eins og þeim sem við fulltrúar Samfylkingarinnar í sjútvn. lögðum til. Því var ekki sinnt. Herra forseti. Það eru vissulega forsendur fyrir því að fara í þessa vinnu hvernig sem dómur Hæstaréttar verður. Það kemur nefnilega til með að ríkja réttaróvissa áfram. Það kemur til með að ríkja óvissa um stöðu sjávarútvegsins hvernig sem dómur fellur vegna þess að það er ljóst og viðurkennt af öllum að það ríkir slíkt ósætti um það fyrirkomulag sem nú er við lýði að á því verður að taka. Það er nefnd að vinna. Það er rétt. En hún verður ekki búin að skila áður en dómur fellur. Þess vegna er eðlilegt og sjálfsagt að Alþingi takist á við þetta mál. Nefnd sem kosin er af Alþingi er ekki afsökun fyrir Alþingi sjálft. Hún er ekki fjarvistarsönnun. Herra forseti. Það er merkilegt að Framsfl. skuli hins vegar vera með fjarvist í salnum í dag og manni dettur í hug að þessi staðreynd sýni e.t.v. það sem okkur hefur sýnst að gæti verið ósætti um það hvernig eigi að takast á við þetta mál, þ.e. að þar á bæ séu menn ekki á einu máli um hvernig beri að bregðast við. Herra forseti. Sjávarútvegurinn þarf miklu frekar en aðrar atvinnugreinar á traustu starfsumhverfi að halda. Það er þess vegna fullkomið ábyrgðarleysi af hæstv. sjútvrh. og stjórnvöldum að bregðast ekki við eins og hér hefur verið lýst að þyrfti að gera.

Herra forseti. Það hefur komið fram hjá nokkrum hv. ræðumönnum að sjútvrh. ætti að bregðast við dómi Héraðsdóms Vestfjarða áður en dómur gengur í Hæstarétti og eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon segir, ekki að taka sénsinn. En það sem ég vil vita er við hverju ég á að bregðast áður en ég geri eitthvað því það er Hæstiréttur sem er endanlegur dómari í þessu máli en ekki Héraðsdómur Vestfjarða. Málinu hefur verið áfrýjað og mun þar af leiðandi koma til kasta Hæstaréttar og eftir dómi Hæstaréttar mun ég bíða. Menn hafa þóst lesa heilmikið út úr 5. greinar dómi Hæstaréttar frá því í desember 1998 og það er út af fyrir sig gott að menn rýni í hann og skoði hann. En sá dómur fjallar bara ekki um 7. gr. eins og Vatneyrardómurinn svokallaði gerir. Í tvígang hefur fallið dómur í héraðsdómi, bæði Héraðsdómi Reykjavíkur og eins í Héraðsdómi Vestfjarða þess eðlis að Hæstiréttur hafi ekki verið að fjalla um 7. gr. í desember 1998. Það hefur einnig komið fram hér í umræðunum að ríkisstjórnin hafi ekki ætlað sér að leita víðtækari sátta varðandi fiskveiðistjórnina eins og fram hefur komið í yfirlýsingum forustumanna stjórnarinnar og í stjórnarsáttmálanum. Þetta er auðvitað kolrangt og úr lausu lofti gripið eins og nefndaskipan undanfarinna mánaða sýnir og það starf sem í gangi er. Það má raunar segja að starf hafi verið í gangi í nærri tvö ár við endurskoðun fiskveiðilöggjafarinnar en að dómstólar hafi að vissu leyti í tvígang gripið inn í það og orðið til þess að sú vinna frestaðist. Hv. þm. Gísli S. Einarsson vildi gera mér upp skoðanir í ræðu sinni. 

Herra forseti. Við höfum verið að ræða utan dagskrár eitt langvinnasta og mesta deilumál í íslenskum stjórnmálum um árabil og það stingur í augu að einn stjórnmálaflokkurinn á Alþingi hefur ekki tekið þátt í umræðunum. Hér hefur setið einn hv. þm. úr þeim flokki sem situr nú sinn þriðja dag á Alþingi þannig að það er að sjálfsögðu ekki eðlilegt að gerðar séu þær kröfur til þess hv. þm. að hún komi fram fyrir hönd flokksins. En formaður þingflokks þessa sama flokks hefur lýst því yfir að hann væri sammála niðurstöðu héraðsdóms. Hún er mjög í augu stingandi þessi allsherjarfjarvera Framsfl. úr þessum umræðum miðað við það sem á undan hefur gengið. Hæstv. forseti gerði grein fyrir því í upphafi umræðna áðan að fjarvistarskrá lægi frammi. Nú vildi ég biðja hæstv. forseta að upplýsa okkur úr ræðustól hvaða þingmenn hafa fjarvistarleyfi, hvort það sé svo að allir þingmenn Framsfl. utan sá eini hv. þm. sem hér hefur setið og hlustað á umræður, hafi fjarvistarleyfi. Ef svo er ekki þá er fjarvera Framsfl. í þessum umræðum enn meira áberandi.

Ég skal svara hv. þm. Þeir hv. þingmenn sem beðið hafa um fjarvistarleyfi í dag eru hv. 19. þm. Reykv., Ásta Möller, og hv. 3. þm. Vestf., Kristinn H. Gunnarsson. Óhjákvæmilegt er fyrir forseta að taka fram að gengið var inn á það að hér yrði umræða utan dagskrár í hálftíma. Forseti gætti þess ekki að umræðunni yrði stungið inn í dagskrá vegna þess að ef svo hefði verið þá hefði hv. þm. ekki getað haldið áfram umræðunni hér með því að kveðja sér hljóðs um störf þingsins. Efnislega er það sem hv. 2. þm. Vestf. sagði hér áður í takt við það sem hann sagði í ræðu sinni í umræðum utan dagskrár þar sem umræður eru takmarkaðar í tvær mínútur. Ég tel að með þessum hætti sé verið að teygja umræðu utan dagskrár á langinn. En um það var samið að umræðan stæði í hálftíma.

Herra forseti. Ástæða þess að ég kveð mér hljóðs um störf þingsins er önnur en hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því hvernig þingmenn stjórnarflokkanna bregðast við umræðu á Alþingi. Í gær var beðið um utandagskrárumræðu og þingmenn sem komu í umræðuna atyrtust út í þá beiðni og kvörtuðu undan því að vera kallaðir til utandagskrárumræðu um mál sem hefði verið rætt í haust. Þetta var stærsta mál haustþingsins og þingmaður var að bregðast við ummælum forsvarsmanns Norsk Hydro í fjölmiðlum og taldi þau varpa nýju ljósi á þetta stóra mál. Í dag ræðum við um eitt stærsta deilumál þjóðarinnar sem er stjórn fiskveiða og tilflutningur auðs og fjármagns vegna þess hvernig þeim málum er háttað. Hvað gerist þá hér? Það er komið og sagt: ,,Hvað eruð þið að ræða þetta? Málið er í nefnd. Hvað er Alþingi að taka þetta til umræðu?`` Ég verð að segja að þegar ráðherra sjávarútvegsmála fer síðan að telja hausa á Alþingi og bera saman við dómstóla, þá er mér allri lokið. Mér finnst það mikið umhugsunarefni hvernig á að bregðast við þessum yfirráðum stjórnarmeirihlutans. Það er eðlilegt að þingmenn séu ósammála í pólitískum málum. Það er fullkomlega óásættanlegt hvernig þeir bregðast við því að Alþingi er stofnun lýðræðis og málfrelsis. Ég óska eftir því, herra forseti, að forseti beiti sér fyrir umræðu um þessi mál hjá stjórnarflokkunum og þakka fyrir.

Að gefnu tilefni er nauðsynlegt að taka fram að forseti hefur brugðist mjög ljúfmannlega við beiðnum um utandagskrárumræðu um bæði þau mál sem hv. þm. minntist á og getur ekki fallist á að þingið hafi með einum eða neinum hætti vegið að málfrelsi þingmanna. Ég minni aftur á að umræður hér eru utan dagskrár og um það var samið og ákveðið að þær skyldu standa í hálftíma.

Herra forseti. Ég vil segja það um störf þingsins í fyrsta lagi að mér finnst menn ganga óþarflega langt í því að harma fjarveru Framsfl. Ég sýti það ekkert stórfellt þó að þeir séu ekki hér sem oftast í ræðustólnum. Í öðru lagi tek ég undir orð hv. síðasta ræðumanns. Ég tel ástæðu til að vekja á því athygli í umræðum um störf Alþingis að það hefur gerst ærið oft nú á síðustu dögum að amast er við því að umræður fari hér fram um mikilvæg þjóðmál. Höfð eru uppi þau ummæli sérstaklega af hálfu þingmanna stjórnarliðsins að umræður séu óþarfar, að menn séu orðnir hundleiðir á umræðum um þetta eða hitt málið og þar fram eftir götunum. Þetta er í rauninni í anda þess lýðræðisskilnings sem mjög er ástundaður um þessar mundir af t.d. ráðherrum í ríkisstjórn, þ.e. að taka illa allri gagnrýni á störf sín og verða það jafnan fyrst fyrir að velta því fyrir sér hvort ekki sé einhvern veginn hægt að þagga hana niður, t.d. með því að slá af þá stofnun sem uppi hefur eitthvert andóf eða múður. Herra forseti. Maður fer að velta því fyrir sér á hvaða braut lýðræðið á Íslandi er ef svo er komið að jafnvel þingmenn sjálfir amast við því að á Alþingi, einum meginvettvangi pólitískra skoðanaskipta í landinu, sé slíkum umræðum uppi haldið. Ég held að þeir hv. þm. ættu að fara á námskeið og reyna að læra þær staðreyndir að Alþingi er ekki bara löggjafarsamkoma. Það er líka mikilvægasti vettvangur pólitískra rökræðna og skoðanaskipta í landinu og hefur lengi verið. Það er innbyggt í þingsköpin og með margvíslegum hætti tryggt að slík skoðanaskipti eigi að geta farið hér fram. Ég tek það fram að lokum að ekki er við hæstv. forseta að sakast í þessum efnum því að forseti hefur einmitt gert rétt í því að bregðast lipurlega við þegar farið er fram á slíkar umræður.

Herra forseti. Út af ummælum hæstv. forseta áðan vil ég taka fram að utandagskrárumræðan var um Vatneyrardóminn og viðbrögð stjórnvalda. Það var efni hennar. Ég kvaddi mér hins vegar hljóðs um störf þingsins til að biðja hæstv. forseta að upplýsa úr forsetastóli hvaða þingmenn væru með fjarvistarleyfi til þess að fá skýringu á því, ef hennar væri þar að leita, hvers vegna fjarvera eins flokks er svo áberandi. Ég ræddi ekki um þau málefni sem voru til umræðu í utandagskrárumræðunni heldur um þessa beiðni til forseta sem hæstv. forseti hefur svarað og ég þakka honum fyrir. En það skýrir ekki fjarvistirnar.

Herra forseti. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir gerði það að umtalsefni að stjórnarþingmenn hefðu amast við því að mál væru tekin fyrir utan dagskrár. Ég vil eingöngu koma þeirri skoðun minni að að forseti Alþingis hefur brugðist jákvætt við öllum þeim beiðnum um utandagskrárumræður sem fram hafa komið eftir að þing hófst að nýju eftir áramót. Stjórnarandstaðan verður að sjálfsögðu að sætta sig við það að þingmenn stjórnarinnar, stjórnarliðarnir, geta auðvitað haft mismunandi skoðanir á því hvort þau mál sem beðið hefur verið um að ræða utan dagskrár séu utandagskrárumræðumál eða ekki. Að sjálfsögðu geta verið mjög skiptar skoðanir um það. Við höfum auðvitað öll okkar rétt til að hafa þá skoðun að í einhverjum tilfellum geti verið að þau mál hafi ekki verið af því tagi að endilega væri ástæða til að ræða þau utan dagskrár.

Ertu þá ósátt við forseta, að hann skuli leyfa þetta?

Nei.

Herra forseti. Ég kom með þá hógværu beiðni að forseti beitti sér fyrir því að umræða færi fram innan stjórnarflokkanna um þessa stofnun, lýðræði og málfrelsi sem hér á að vera og tek undir það að þetta er mikilvægur vettvangur skoðanaskipta. Ég kvaddi mér hljóðs á ný til að taka það sérstaklega fram hvað ég er ánægð með að forseti Alþingis verður ljúflega við beiðnum um þessar hálftímaumræður og fyrrv. forseti, enda beindist ábending mín ekki til hans. Ég heyri það að hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir er að mæla því bót að þingmenn stjórnarliðanna eru að gagnrýna væntanlega þá ákvörðun forseta að hann kveður upp úr með að umræðuefnið sé utandagskrárumræðuefni. Ég lít á þessar hálftímaumræður sem mjög mikilvægan þátt í skoðanaskipum hér og til halda uppi einmitt því sem hér hefur verið bent á. Ég óska eftir því að þær verði eins oft og þurfa þykir, að hér verði frjó umræða, ekki síst um þau mikilvægu mál sem brenna á fólki í þjóðfélaginu. Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs í annað sinn sérstaklega til að geta þess hve forseti hefur orðið vel við beiðnum um utandagskrárumræður og vona að svo verði áfram en tel mikilvægt að allir þingmenn geri sér grein fyrir til hvers við erum hér í þessu húsi að ræða þjóðmál og þingmál.

Mér er ljúft að verða við beiðni hv. þm. og hvet formenn þingflokka að brýna fyrir þingmönnum að ræða í þingflokkum hversu brýnt sé að menn standi sig vel í störfum sínum fyrir land og þjóð á Alþingi.

Herra forseti. Það er rangt að ég hafi með orðum mínum áðan gagnrýnt forseta fyrir að taka þau mál á dagskrá sem hér hafa verið til utandagskrárumræðu. Ég vakti hins vegar sérstaka athygli á því að auðvitað hljóta þingmenn stjórnarflokkanna sem einstaklingar að hafa rétt á að hafa skoðun á því hvort þau mál séu endilega þess efnis að þau beri að ræða utan dagskrár eða ekki.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um að skipta árlegum afnotarétti nytjastofna á Íslandsmiðum milli íbúa landsins. Tillagan hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að kanna kosti og galla þess að árlegum afnotarétti nytjastofna á Íslandsmiðum verði skipt jafnt milli allra íbúa landsins. Nefnd, sem sjávarútvegsráðherra skipaði í september 1999 og hefur það hlutverk að endurskoða og koma með tillögur til breytinga á lögum um stjórn fiskveiða, verði falið að hafa forgöngu um að gera þessa könnun og henni verði lokið 1. september 2000.`` Ég vil undirstrika, herra forseti, að hér er lagt til að kannaðir verði kostir og gallar þessarar tillögu. Herra forseti. Á 122. löggjafarþingi var flutt tillaga sama efnis en fékkst ekki útrædd. Ýmislegt hefur gerst síðan og ber þar hæst dóm Hæstaréttar frá 3. desember 1998 og einnig dóm Héraðsdóms Vestfjarða í hinu svonefnda Vatneyrarmáli. Úthlutun byggðakvóta hefur auk þess átt sér stað og aukin umræða er um fólksflótta af landsbyggðinni sem sumir kenna fiskveiðistjórnarkerfinu um. Nú síðast bárust tíðindi af gífurlegri sölu á hlut í sjávarútvegsfyrirtæki. Ný ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. hefur tekið við völdum og í stefnuyfirlýsingu hennar stendur m.a. að stjórnin ætli ,,að vinna að sem víðtækastri sátt um fiskveiðistjórnunarkerfið.`` Það er í anda þessarar stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar sem þáltill. er flutt. Með flutningsmanni vann Markús Möller hagfræðingur og skrifaði hann III. kafla greinargerðarinnar. Úr forsendum kvótadóms Hæstaréttar les ég þá niðurstöðu að allir eigi að hafa sama rétt til að stunda fiskveiðar þegar til langs tíma er litið. Þá dugir ekki að fólk megi fara á sjó heldur verður það að fá að veiða einhverja fiska. Ég sé aðeins tvær meginlausnir á þessum vanda. Annars vegar þá að ríkið bjóði upp aflaheimildir á einhvern hátt og allir séu jafnsettir að bjóða í, eins og áhugahópur um auðlindir í almannaþágu leggur til. Hins vegar er sú leið sem hér er lögð til, að einstaklingar í landinu fái aflaheimildirnar allir jafnt. Á þessum leiðum er nokkur munur. Sú fyrri felst í stóraukinni ríkisvæðingu sem flokkur minn er almennt á móti. Hin síðari byggist á almannavæðingu þar sem einstaklingurinn er í öndvegi. Sú fyrri, þ.e. uppboð á kvóta, þýðir að einn aðili býður upp og getur beitt afarkostum, þ.e. ríkisvaldið, t.d. sett lágmarksverð o.s.frv. Hann mun óhjákvæmilega bjóða upp í stórum einingum og einstaka sinnum yfir árið. Sú leið sem ég legg til í þáltill. minni þýðir að 100 þúsund bjóðendur eða fleiri séu að bjóða kvóta og það er meira jafnræði á milli seljenda og kaupenda sem gætu t.d. verið trillukarlar. Það yrði alvöru, óskekkt og samfelld markaðssetning allt árið eins og við þekkjum t.d. á húsbréfamarkaði. Fyrri leiðin, þ.e. uppboð, er eingöngu mál ríkis og útgerðar. Seinni leiðin snertir alla þjóðina, hvern einstakling. Herra forseti. Greinargerð tillögunnar er í níu köflum. Því miður vinnst ekki tími til að fara ítarlega yfir alla greinargerðina en hún er 19 síður. Það er útilokað að fara yfir hana alla á 15 mínútum og því mun ég stikla á meginatriðum en vísa að öðru leyti til grg. Um hvað snýst kvótaumræðan? Þegar rætt er um kvótamál er brýnt að halda vel aðskildum eftirfarandi þáttum: Fiskveiðistjórnarkerfinu, þ.e. hvort notað er aflamark eða sóknarmark. Framsali kvóta. Í hvoru tveggja kerfinu yrði að hafa framsal kvóta hvort sem það yrði aflamark eða sóknarmark. Eignarhaldið á kvótanum, sem myndast í báðum kerfunum og svo árlegum og varanlegum kvóta. Að síðustu vísindalegri stjórnun fiskveiða. Í umræðunni hefur þessum þáttum nokkuð mikið verið ruglað saman. Menn tala almennt um kvótakerfið en eiga þá við einstaka þætti sem hér eru nefndir. Umræðan meðal almennings snýst aðallega um eignarhald á veiðiheimildum út frá réttlætissjónarmiðum. Hvernig geta útgerðarmenn selt fiskinn í sjónum, sameign þjóðarinnar, fyrir hundruð millj. kr.? Önnur sjónarmið hafa komið upp að undanförnu þegar fólk sér varanlegar veiðiheimildir hverfa úr einstökum byggðarlögum. Íbúunum eru allar bjargir bannaðar þar sem nýir aðilar geta ekki hafið útgerð við núverandi kerfi. Það er útilokað að nýir aðilar geti hafið útgerð og keypt veiðiheimildirnar á yfir 100 kr. kílóið. Fyrra sjónarmiðið, þ.e. um eignarhaldið, snýr að sameign þjóðarinnar og það síðara að hegðun einstaklinga sem rædd verður hér á eftir þegar velt verður upp þeirri spurningu hvort auðlind þjóðar geti yfirleitt verið í eigu einstaklinga. Niðurstaða mín er sú að kvótaumræðan snýst fyrst og fremst um eignarhald á fiskveiðiheimildunum. Spurt er: Hvers vegna þarf að breyta? Það er mikil óánægja með núverandi fiskveiðistjórnarkerfi meðal almennings, þá sérstaklega með eignarhaldið. En það er líka hættulegt að hafa núverandi kerfi vegna þess að einstaklingar sem hafa tök á auðlindinni hegða sér alltaf miðað við eigin hagsmuni, sama hvort þeir eru Íslendingar eða útlendingar. Þannig munu Íslendingar hegða sér nákvæmlega eins og útlendingar, ef þeir hefðu fiskveiðiheimildirnar á sinni hendi. Þetta hefur komið í ljós þegar útgerðarmenn sem þrátt fyrir að þeim þyki vænt um átthaga sína selja kvótann úr byggðinni vegna þess að þeir hagnast á því og losna hugsanlega úr skuldum jafnframt. Herra forseti. Veltum upp þeirri spurningu hvort auðlind þjóðar geti verið í eigu eða forsjá einstaklinga. Í umræðu um eignarhald á fiskveiðiheimildum heyrist iðulega að fiskimiðin í kringum landið séu auðlind þjóðarinnar. Að því gefnu að sátt sé um hugtakið þjóð er rétt að skoða hugtakið auðlind þjóðar. Það er væntanlega eitthvað sem færir þjóðinni tekjur án þess að hún þurfi að vinna sérstaklega fyrir þeim. Getur auðlind þjóðar verið í eigu eða á forsjá einstaklinga? Ef hagur einstaklingsins af auðlindinni rekst á hagsmuni þjóðarinnar mun einstaklingurinn, sem ræður yfir eða tekur ákvörðum um auðlindina, að sjálfsögðu taka ákvörðun í samræmi við hagsmuni sína nema mjög litlu muni. Við höfum séð að fólk selur og flytur kvóta frá heimabyggð sinni, jafnvel þótt því þyki vænt um átthaga sína. Þannig má rökstyðja að ekki er hægt að líta á auðlind í eigu eða á forsjá einstaklinga sem auðlind þjóðar. Núverandi kerfi þar sem umráðaréttur yfir auðlindinni er í höndum tiltölulega fárra einstaklinga útilokar að hægt sé að líta á fiskimiðin sem auðlind íslensku þjóðarinnar. Þá mætti spyrja: Til hvers var þá landhelgisbaráttan? Verði ekki breyting á umráðarétti yfir fiskimiðunum er mikilvægt að hætt verði að vernda sjávarútveginn með þvílíkum lagabálkum og hann þarf að búa við í dag. Þá er líka eins gott að hætta að telja fólki trú um að auðlindin sé eign þjóðarinnar og snúa sér að öðru. Þeir sem ráða yfir auðlindinni munu ekki hegða sér einungis með hag átthaganna í huga. Þeir munu flytja kvótann frá heimabyggðinni ef á þarf að halda og þeir munu líka hætta að hugsa um hagsmuni Íslands sem ættjarðar sinnar. Þeir munu að sjálfsögðu hegða sér nákvæmlega eins og útlendingar þegar kemur að því að flytja afurðir út eða stýra veiðum. Í greinargerðinni er fjallað nokkuð um hugmyndir erlendra hagfræðinga. Ég ætla að fara þar mjög hratt yfir sögu. Þar eru þrír nefndir til sögunnar, Nóbelsverðlaunahafar sem allir eru baráttumenn fyrir frjálshyggju. Þeir segja að ábatinn af einkavæðingunni renni eingöngu til þeirra sem tekst að hrifsa til sín eignarréttinn eða tryggja sér hann með öðrum hætti, hann renni ekki til þjóðarinnar almennt. Ég ætla ekki að fara nákvæmlega yfir dóm Hæstaréttar en vil geta þess að þegar hann birtist las ég hann mjög ítarlega. Ég taldi mig komast að sömu niðurstöðu og Héraðsdómur Vestfjarða komst síðar að, að ekki sé nægjanlegt að veita öllum þeim sem eiga skip veiðiheimildir. Það þarf líka að leyfa þeim að veiða einhvern fisk. Í þáltill. er gert ráð fyrir að könnuð verði áhrif hugmyndarinnar á mismunandi hópa, sjómenn, fiskvinnslufólk, sveitarfélög o.s.frv., einnig á hagvöxt og samkeppnisstöðu. Einnig yrðu könnuð áhrifin á útgerðina og þjóðhagsleg áhrif en ég fer ekki nánar ofan í það. Sú tillaga sem hér er rædd er sú eina sem fram hefur komið sem er tæknilega fullkomlega útfærð. Fyrir tveimur dögum kom reyndar fram tillaga frá áhugahópi um fiskveiðikvóta þar sem þeir útfæra aðra hugmynd sem byggir á uppboði. Það er þá önnur tillagan sem hefur komið fram. Aðrar útfærðar tillögur hafa ekki komið fram. Kosturinn við þessa tillögu, herra forseti, er að hún eykur ekki ríkisumsvif. Hún bætir samkeppnisstöðu Íslands vegna þess að fyrirtæki á Íslandi búa við það að einstaklingar sem vinna hjá þeim fá kvóta við að búa á Íslandi, nokkuð sem fyrirtæki í útlöndum búa ekki við. Íslensk fyrirtæki öðlast því betri samkeppnisstöðu gagnvart erlendum fyrirtækjum. Þá væri einnig möguleiki þegar allir fá eingreiðslu á hverju ári sem er reyndar óviss, háða markaðslögmálum, að taka upp flatan tekjuskatt. Þetta kerfi yrði afskaplega félagslegt. Það er gert ráð fyrir að allir fái kvóta, öryrkjar, aldraðir, barnafólk og börn. Þetta er því mjög félagslegt kerfi. Þá er hugsanlegt að taka megi út úr skattkerfinu þann félagslega þátt, persónuafsláttinn, sem að mínu mati veldur því að fólk er ekki lengur eins viljugt til að vinna og setja á flatan tekjuskatt. Í grg. kemur fram að best reknu fiskveiðifyrirtækin í útgerð á Íslandi ná ekki nema 10--30 kr. á kg í hagnað af fiskveiðiheimildum. Þetta er mjög athyglisverð niðurstaða. Þau gætu ekki borgað meira en svona 10--15 kr. á kg ef þau ættu að kaupa allan kvóta. Það er að mínu mati verðið sem kvótinn mun nálgast þegar þetta kerfi verður komið í fullan gang. Ég geri ráð fyrir að það verði mikill hvati til aukinnar arðsemi þannig að verðið gæti hugsanlega farið upp í 20--30 kr. Herra forseti. Það merkilega er að það verða sennilega trillukarlar sem geta boðið best. Sennilega geta trillukarlar veitt fiskinn ódýrast vegna þess að fjárfestingin á bak við hvern sjómann á trillu er miklu minni en fjárfestingin á bak við hvern sjómann á skuttogara. Það er því hugsanlegt að mikil breyting verði á --- og hér gengur fulltrúi sjómanna inn í salinn --- að trillukarlar á Vestfjörðum munu sennilega geta boðið best í kvótann og fengið eins mikinn kvóta eins og þeir þurfa til að veiða alla þá daga ársins að þeir komast á sjó. Herra forseti. Hugmyndin hefur verið gagnrýnd, t.d. sagt að hún valdi byggðaröskun. Fullyrt er að slík dreifing skaði landsbyggðina vegna þess að íbúarnir fái miklu minni aflahlutdeild en fyrirtæki á staðnum þurfa að kaupa. Í grg. tek ég dæmi af Vestmannaeyjum þar sem íbúarnir fengju 1,7% af öllum aflaheimildum en fyrirtæki á staðnum þyrftu að kaupa 11--12% af öllum aflaheimildum til að veiða sama magn og hingað til. Þessi fullyrðing væri rétt ef Vestmannaeyjar væru lokað hagkerfi og ef íbúar Vestmannaeyja væru jafnframt allir í útgerð. En svo er ekki. Útgerðarfyrirtæki í Vestmannaeyjum eru í eigu stórra fjárfesta í Reykjavík. Fólk í Vestmannaeyjum stundar ekki útgerð almennt. Spurningin er því: Hvaða útgerðarfyrirtæki getur veitt ódýrast? Af hverju skyldi vera útgerð í Vestmannaeyjum og hafa verið um aldir? Vegna þess að fiskurinn er rétt við Eyjarnar og þar er ódýrast að róa til fiskjar frá Vestmannaeyjum og kannski Vestfjörðum. Þeir sem geta veitt fiskinn ódýrast geta að sjálfsögðu boðið mest í kvótann og fá hann. Þetta er einmitt kosturinn við þessa tillögu. Þessi mikla markaðsvæðing mun laga stöðu landsbyggðarinnar, t.d. Grímseyjar. Einnig er líka tekið á því hvort kvótinn safnast á fáar hendur. Því er svarað í grg., einnig hvort hugmyndin er framkvæmanleg og hvort slíkt kerfi sé til erlendis. Ég hef því miður ekki meiri tíma, herra forseti, en legg til að að lokinni þessari umræðu verði þáltill. vísað til hv. sjútvn.

Herra forseti. Sú tillaga sem hér liggur fyrir er ekki ný af nálinni og hefur svo sem hvorki versnað né batnað síðan hún var fyrst lögð fram. Ég sé að henni fylgja mjög nákvæmir útreikningar þannig að vel er fyrir öllu séð og öllu hugsað. Svona til gamans, með leyfi hæstv. forseta, stendur í inngangi greinargerðar: ,,Til þess að koma í veg fyrir óeðlilegan hvata til að flytjast til landsins fái fólk ekki hlutdeild í aflaheimildum fyrr en það hefur búið hér á landi í t.d. þrjú eða fimm ár. Börn öðlist hlut í árlegum veiðirétti við fæðingu, enda eigi foreldrar þeirra hlut. Ýmis tilvik þarf að kanna sérstaklega. Til að mynda að þeir sem flytjast til útlanda fái ekki aflahlutdeild á meðan þeir búa erlendis nema þeir séu í viðurkenndu námi. Þeir fái t.d. aflahlutdeild að láni og þurfi ekki að endurgreiða hana ef þeir búa hér á landi í tíu ár að námi loknu.`` Það er ýmislegt sem er ófyrirséð þegar svo hátt er reitt til höggs og ánægjulegt að sjá að hv. þm. leggur sig mjög fram um að skýra kerfið sem allra nákvæmast og best. Þannig stendur á öðrum stað, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ef kerfið hefði verið komið í fullan gang um síðustu áramót (1998/1999) hefði hver sá sem var á þjóðskrá 1. desember 1998, alls 275.264 einstaklingar, fengið ávísun um að hann ætti rétt á að veiða 1 / 275.264 = 0,00036328761% af öllum þeim veiðiheimildum sem heimilt verður að veiða frá 1. september 2002 til 31. ágúst 2003. Búið væri að úthluta veiðiheimildum fiskveiðiáranna fram til 2001/2002. Miðað við reynslu undanfarinna ára má reikna með að heildarveiðiheimildir séu um 550.000 þorskígildistonn og fengi hver einstaklingur að veiða árlega u.þ.b. 2 þorskígildistonn. Miðað við markaðsverð núna, um 100 kr. á kg, gæfi þetta 200 þús. kr. á ári. Verðið mun hins vegar lækka mikið þegar allar veiðiheimildir verða seldar á markaði, jafnvel niður í 20 kr./kg. Því er líklegt að salan muni skila hverjum einstaklingi um 40--80 þús. kr. eða 160--320 þús. kr. til hverrar fjögurra manna fjölskyldu.`` Síðar í grg. talar hv. þm. um að fjölskyldurnar geti veitt sér utanlandsferðir eða nýjan bíl fyrir afrakstur þess að fiskveiðiheimildirnar skyldu boðnar upp. Þetta kerfi á með öðrum orðum að búa til ný verðmæti. Til að fylgja þessu öllu eftir talar hv. þm. um að verulegar aflatilfærslur verði á milli byggðarlaga og tekur sérstaklega fram að nauðsynlegt sé að styrkja sum byggðarlög með opinberu fé, a.m.k. til að byrja með. Jafnframt er þess einhvers staðar getið að menn megi geyma sér að bjóða upp aflaheimildir þannig að algerlega óvíst er að þær komi allar til skila svo að hægt sé að veiða þann afla sem þó fiskveiðifræðingar gera ráð fyrir til að afraksturinn af veiðunum fyrir þjóðarbúið verði mikill. Svo er eftirtekarvert að hv. þm. sér það fyrir sér að við Íslendingar hverfum til þess að leggja niður togaraútgerð og menn fari allir á trillur. Nú veit ég ekki hvernig hv. þm. sér fyrir sér stöðugleika í landvinnslu með því háttarlagi eða hvort hann býst við því að menn muni fá mikið af grálúðu á trillu. Fróðlegt væri að fá um það upplýsingar hjá hv. þm. hvernig hann sér fyrir sér grálúðuveiðarnar. Ekki hefur heldur komið fram hjá hv. þm. hvort eigi að skipta fiskinum nákvæmlega niður á íbúa, ákveðið magn af þorski, ákveðið magn af grálúðu og þar fram eftir götunum. A.m.k. kemur það fram að hann gerir ráð fyrir því að sjútvrn. hafi um það einhverja milligöngu að útgerðarfyrirtæki geti skipt með sér einstökum fisktegundum. Ofan á allt þetta setur hv. þm. óskaplega mikið eftirlitskerfi sem var svo flókið að ég skildi það ekki til fullnustu en hinu tók ég sérstaklega eftir að hann hrærir mjög mikið í skattalögum. Þannig sér hann t.d. fyrir sér að nú á að leyfa á nýjan leik afskriftir af kvótakaupum. Á hinn bóginn er mér óljóst hvort hv. þm. sér það fyrir sér að fjölskyldurnar séu búnar að borga tekjuskattinn þegar kemur að því að þær kaupi nýja bílinn því að auðvitað er það þannig um allar tekjur, líka þessar að ef menn fá gefins verða menn auðvitað að greiða tekjuskatt af því sem viðkomandi er gefið. Er þá reiknað með því, hv. þm., að sá kostnaður sem fer í það að greiða uppboðshöldurum fyrir það að bjóða upp aflaheimildirnar verði frádráttarbær áður en til skatts kemur? Hvað hugsar hv. þm. sér að það séu mörg ársverk að henda reiður á öllum þessum ávísunum? Hvað munu t.d. allar þessar fasteignasölur og verðbréfasölur þurfa að fjölga mikið fólki til þess að hægt sé að halda öllum þessum ávísunum rækilega til skila og ganga lögformlega frá hverjum pappír? Fróðlegt væri að fá nákvæma útlistun á því. Þetta er kannski atvinnuskapandi en í augnablikinu er ekki atvinnuleysi hér á landi, til allrar hamingju, þannig að þess vegna þurfum við ekki að búa til kerfi af þessu tagi. Ég held með öðrum orðum, herra forseti, að þessi tillaga sé dæmigerð um ýmsar þær hugmyndir sem fram hafa komið upp á síðkastið um það hvernig rétt sé að við Íslendingar nýtum fiskstofna okkar þegar málin eru ekki hugsuð í botn. Það sem mestu máli skiptir fyrir okkur er að við nýtum fiskstofnana vel, að útgerðin sé rekin með það fyrir augum að hún skili þjóðarbúinu miklu og hafi bolmagn til þess að sækja á mið utan 200 mílnanna. Ætlast hv. þm. t.d. til þess að þær aflaheimildir séu líka boðnar upp? Auðvitað hljótum við að hugsa til þess að sjávarútvegur geti áfram haldið uppi sómasamlegum lífskjörum hér á landi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Halldóri Blöndal fyrir athugasemdir hans. Hann tekur á nokkrum atriðum sem eru útfærsluatriði og að sjálfsögðu nákvæmlega útfærð af því að ekki vildi ég láta fólk gagnrýna tillöguna fyrir að vera illa útfærð. Það er ósköp eðlilegt að reynt sé að sjá fyrir alla enda og anga sem koma til, t.d. hverjir teljist til þjóðar og líka t.d. hvernig eigi að skipta upp kvótanum. Ég tók það nákvæmlega fram til að það fari ekki á milli mála svo að allir geti skilið um hvað er að ræða. Þetta er fyrsta og eina tillagan sem hefur verið útfærð á þennan hátt, herra forseti. Um það hvort búin eru til ný verðmæti, þá eru búin til ný verðmæti í dag. Það vill svo til að fyrir tveim dögum eða einum degi var einhver að selja kvóta á 3.100 millj. Það eru ný verðmæti sem sá einstaklingur fær út úr kerfinu. Það er ekki endilega að hann fjárfesti aftur í sjávarútvegi, hann þarf þess ekki og margir hafa ekki gert það. Þeir hafa fjárfest í Kringlum og slíku eða í útlöndum. Þetta eru þau nýju verðmæti sem ég tel að hafi skapast og sé sjálfsagt að þjóðin njóti. Það var ýmislegt sem hv. þm. sagði, t.d. að leggja niður togaraútgerð. Ég sé ekki hvernig í ósköpunum hann les það út úr tillögunni. Það eina sem ég sagði var það að trillukarlar gætu hugsanlega boðið meira í þorsk sem þeir veiða, en að þeir veiði grálúðu datt mér aldrei í hug og mér dettur ekki annað í hug en frystitogararnir geti boðið í kvóta líka. Varðandi skattskyldu er að sjálfsögðu lagt til að þetta verði skattskylt eins og aðrar tekjur. Það verði hugsanlega tekin af því staðgreiðsla. Framkvæmdin er ákaflega einföld nú á dögum, sérstaklega eftir að komin verður rafræn skráning verðbréfa. Þá er þetta afskaplega einfalt og verðbréfamarkaðurinn ræður við þetta með mjög litlum kostnaði.

Herra forseti. Ég varð fyrir vonbrigðum að hv. þm. skyldi ekki koma að því að hann hefur gerst talsmaður þess að við færum að styrkja sjávarútveginn með opinberum framlögum eins og stendur á bls. 2 í grg. hans. Mér þótti hitt undarlegt að hann skyldi halda því fram að Þorsteinn Vilhelmsson, sá mikli aflamaður, hafi tekið nýjar fúlgur út úr kerfinu. Ég veit ekki hvort þessum hv. þm. er kunnugt um að Þorsteinn Vilhelmsson átti engar eignir og hann átti engan kvóta þegar kvótakerfinu var komið á. Það er algerlega rangt ef hv. þm. er að gefa það í skyn. Þvert á móti keyptu þeir frændur fyrirtæki syðra sem hét Samherji, átti pólskan togara, Guðstein, sem hafði ryðgað og legið við bryggju svo mánuðum skipti, ég hygg í eina 8--9 mánuði, þegar þeir keyptu þann togara, hófu síðan útgerð á honum ásamt með Skagstrendingi og lögðu grunninn að því að kaflaskipti urðu í íslenskum sjávarútvegi með því að við Íslendingar náðum tökum á sjófrystingu og þeim möguleikum sem því fylgdi. Jafnframt hefur fyrirtækið Samherji markað kaflaskil með því að það hefur lagt mikið af mörkum til að afla heimilda utan 200 mílnanna og haslað sér völl í ýmsum löndum við Atlantshafið til að breikka grundvöll íslensks sjávarútvegs og sýna fram á þann möguleika sem okkar mikla þekking á því sviði gefur okkur ef rétt er á haldið. Því er algerlega ómaklegt af hv. þm. að vera hér með skæting í garð þess merka og mikla athafnamanns Þorsteins Vilhelmssonar.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða einstök fyrirtæki hérna. En ég var ekki með neinn skæting. Ég var bara að geta þess sem er staðreynd að þarna voru seld mikil verðmæti og ég var ekkert að segja að það væri ómaklegt, ég sagði það aldrei þannig að það getur mjög vel verið og ég tel það meira að segja að Samherji sé mjög vel að þeim hagnaði kominn sem þeir hafa því þeir hafa rekið fyrirtækið afskaplega vel. Varðandi það að þetta væru styrkir til sjávarútvegsins, þá skil ég það nú ekki. Hvergi kemur fram að það eigi að styrkja sjávarútveginn á nokkurn hátt. Þetta eru meira að segja, eins og hv. þm. sagði, kvaðir á sjávarútveginn frekar en hitt en ekki styrkir. Það sem hann gat um áðan að sjútvrn. ætti að sjá um hlutina. Það sér aldeilis um hlutina í dag. Sennilega er engin atvinnugrein í heiminum eins mikið undir reglum og lögum og sjávarútvegur á Íslandi. Það er meira að segja þannig að útgerð fjallar meira um lögfræði en veiðarfæri og fisk. Það er yfirleitt lagt til í þeim tillögum, sem hv. þm. gat ekki um, að létt yrði af útgerðinni öllum þeim kvöðum sem er búið að leggja á hana í áranna rás vegna þess að menn hafa með krampakenndum hætti reynt að halda auðlindinni hjá þjóðinni, þ.e. ríkinu. Menn hafa sett samasemmerki milli þjóðar og ríkis. Til að halda auðlindinni hjá þjóðinni er bannað fyrir útlendinga að fjárfesta, það eru þessar reglur og hinar reglurnar, framsalskvaðir o.s.frv. Allt þetta yrði óþarft ef þjóðin fengi kvótann fyrir fram og mundi selja hann á uppboði.

Er sama hver veiðir?

Herra forseti. Mér þykir vænt um að fram hafi komið að það sem hv. þm. sagði um Þorstein Vilhelmsson í fyrri ræðu sinni hafi verið sagt honum sérstaklega til hróss. Ég er ánægður yfir því. Hv. þm. segir hér á einum stað, með leyfi hæstv. forseta: ,,Viðkvæmustu byggðirnar verði í upphafi styrktar sérstaklega með fjárframlögum eða sérstakri kvótaúthlutun.`` Ef þetta er ekki styrkur til sjávarútvegs, þá veit ég ekki hvað þetta er. Hv. þm. hefur sennilega ekki verið með sjálfum sér þegar hann skrifaði þetta. Hér stendur á öðrum stað, með leyfi hæstv. forseta: ,,Augljóst virðist að smábátaútgerðin í landinu yrði meira en samkeppnisfær á þessu verði. Því væri skynsamlegast fyrir stóru útgerðirnar að selja frá sér eitthvað af árlegum veiðiheimildum, leigja skipin og hætta veiðum og sýna margfaldan hagnað!`` Með þessu er hv. þm. að segja berum orðum að þetta kerfi eins og það er hugsað af hans hálfu muni torvelda togaraútgerð við Ísland. Hið sama sagði hann raunar í ræðu sinni áðan þegar hann talaði um að allir þeir sem vildu eignast smábáta gætu fengið svo mikinn þorskafla sem þeir vildu því að þeir væru samkeppnishæfari en togararnir. Fyrir honum vakir með öðrum orðum að ná fram einhverju því kerfi sem leggur togaraútgerð okkar Íslendinga í rúst. Ummæli hans verða ekki skilin öðruvísi og þýðir ekki fyrir hann nú að hrista höfuðið. Ef ummæli hans hafa ekki þýtt þetta þá er mér ekki ljóst við hvað hann átti. Hugmyndir af þessu tagi er auðvitað hægt að setja fram af léttúð. Að mínu viti er hins vegar fullkomlega óábyrgt að hræra í þessari umræðu á þann hátt að enginn skilur upp né niður í því sem maður er að segja.

Herra forseti. Við fyrstu sýn virðist þessi tillaga vera býsna snjöll lausn á því vandamáli að útdeila veiðiréttindunum og arðinum af þeim til allrar þjóðarinnar. Hún virðist í 100% samræmi við þá meginreglu laganna um stjórn fiskveiða, 1. gr. þeirra laga, að um sé að ræða sameiginlega auðlind þjóðarinnar. Tæpast verður á móti því mælt að hér væri fundin lausn á öllum hugsanlegum vandamálum sem tengdust jafnræði og atvinnufrelsi. En þegar betur er að gáð þá eru kannski ýmsir vankantar og álitamál einnig uppi í tengslum við þetta fyrirkomulag. Í raun er á ferðinni þekkt aðferð. Þetta er sú aðferð sem Rússar ætluðu að nota að hluta til við að útdeila til rússnesks almennings eignum rússnesku þjóðarinnar í sameignarfyrirtækjum sem þar höfðu verið við lýði í öðru kerfi. Alla vega voru einhverjar tilraunir gerðar í þá átt og sumar nokkuð frægar að endemum, þessi rússneska aðferð var að senda öllum almenningi hlutabréf í ríkisfyrirtækjum. Staðreyndin er hins vegar sú, virðulegi forseti, að ég held að fáir vilji upplifa afleiðingarnar af fyrirkomulaginu þar eystra. Af einhverjum undarlegum ástæðum söfnuðust þessi stórfyrirtæki með undraskjótum hraða á hendur helstu valdamanna og auðmanna Rússlands þannig að þeir sem voru í aðstöðu til sópuðu þeim til sín. Eftir fáein missiri áttu einstakir valdamenn heilu stórfyrirtækin og fyrst skal þar frægan telja Chernomyrdin sem mun vera aðaleigandi að einu stærsta ef ekki stærsta olíu- og gasfyrirtæki heimsins, GasProm. Menn vissu þó ekki til þess að hann væri sérstakur auðmaður þegar þær breytingar hófust. Í öðru lagi, herra forseti, er rétt að horfa á það að þetta fyrirkomulag er einhvers konar tilraun til allsherjareinkavæðingar í þeim skilningi að gera alla landsmenn að litlum kapítalistum sem eigi hlutabréf í fiskimiðunum. Í raun og veru er þetta tilraun til þess að búa til 275 þúsund litla sægreifa sem geti síðan höndlað með þennan rétt. Ég verð að segja, herra forseti, að ég hef talsverðar efasemdir um að þetta byggi á réttum skilningi á því fyrirbæri sem við erum með í höndunum, þ.e. sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar. Ég tel að fiskimiðin við Íslandsstrendur og fiskstofnarnir á miðunum séu ekki hlutafélag sem íslenska þjóðin á, að þar eigi hver sinn hlut í. Ég tel að leggja beri þann skilning í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða að um sé að ræða skilgreiningu á félagslegri sameign þjóðarinnar. Ég tel að 1. greinin sé fyrst og fremst til að undirstrika að um slíka félagslega sameign þjóðarinnar sé að ræða, sem löggjafinn og ríkisvaldið fyrir hönd almennings hafi ráðstöfunarréttinn á og setji leikreglurnar um hvernig skuli notað. Þetta var sérstaklega undirstrikað með breytingunum á 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða árið 1990 þegar sett voru inn viðbótarákvæði til að tryggja þennan óskoraða rétt löggjafans til að setja leikreglurnar. Ég tel að 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða hafi ekki átt að upphefja þá staðreynd að á Íslandi er verkaskipt þjóðfélag. Það hefur lengi verið svo að hluti þjóðarinnar vinnur við sjósókn og fiskvinnslu en aðrir gera eitthvað annað. Ég tel að það beri ekki að leggja þann skilning í dóma Hæstaréttar eða héraðsdóma að menn afneiti þar möguleikum og rétti stjórnvalda til þess að setja leikreglur sem taki mið af því að á Íslandi sé verkaskipt þjóðfélag. Hins vegar þarf að vera innbyrðis jafnræði og eftir atvikum mögulegt að komast inn í þessa atvinnugrein eins og aðrar. Ég spyr á móti tillögu af þessu tagi: Er þá réttarstaða þeirra sem hafa sjávarútveg að aðalatvinnu nákvæmlega söm réttarstöðu hinna sem aldrei hafa nálægt sjávarútvegi komið? Er það skilningur hv. þm. að ekki sé hægt að segja að neins konar atvinnuréttindi af einum eða neinum toga fái staðist í sjávarútvegi? Ef þau fá ekki staðist þar, t.d. leikreglur sem tryggja stöðu íbúa sjávarútvegsbyggðanna, fiskverkafólks í landi og að sjálfsögðu þá einnig stöðu sjómanna, erum við þá ekki komin að þeirri niðurstöðu að hið sama hljóti að gilda alls staðar annars staðar? Getum við hv. þm. þá ekki farið nk. föstudagskvöld á einkabílum okkar, hafið leigubílaakstur í Reykjavík og farið í mál ef okkur verður meinað það vegna þess að það sé brot á jafnræðis- og atvinnufrelsisákvæðum stjórnarskrárinnar? Stenst þá sú stýring eða takmörkun sem stjórnvöld lögvernda t.d. í því tilviki o.s.frv.? Ég held, herra forseti, að menn verði að fara mjög varlega bæði í að vantúlka en líka oftúlka þá hluti sem við höfum í höndunum. Ég les út úr þessari hugmynd, herra forseti, ákveðna útfærslu á mjög gamalkunnri hugmynd um meðferð þessara réttinda, þ.e. að bjóða þau upp en að uppboðsaðilinn í þessu tilviki séu einstaklingarnir, allir landsmenn, í stað ríkisins fyrir hönd landsmanna. Það er sú útgáfa af uppboðshugmyndum sem venjulegastar eru. Á þessu er fyrst og fremst sá munur að í staðinn fyrir að ríkið, sem yfirleitt hefur verið miðað við að mundi bjóða veiðiheimildirnar upp og taka arðinn í hinn sameiginlega sjóð allra landsmanna geri það, þá geri einstaklingarnir það sjálfir hver fyrir sig. Það er náttúrlega býsna viðamikið og flókið kerfi. Mér finnst spurning hvort þar sé rétt nálgun lögð til grundvallar. Væri til að mynda ekki alveg eins eðlilegt að réttinum yrði skipt milli þess hluta landsmanna og þeirra byggðarlaga í landinu sem hafa gert sjávarútveg að undirstöðu sinni og atvinnu, að þeir tækju afraksturinn ef við viðurkennum að verkaskipt þjóðfélag á lögmætum grunni sé í landinu. Að lokum vil ég, herra forseti, hrósa hv. þm. fyrir tillöguna og þá vinnu sem að baki liggur. Það er aðdáunarvert í hvert skipti sem það birtist okkur að menn, hvað sem innihaldinu og hinum pólitísku skoðunum líður, ráðast í fyrirtæki af því tagi sem hér gefur að líta, mjög ítarlega unna tillögu með greinargóðum röksemdafærslum og skýringum þar sem meira að segja er svo langt gengið að fara út í orðskýringar á fyrirbærinu þjóð.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir málefnalega ræðu. Hann segir að Rússar hafi notað þessa aðferð hjá sér. Það er rétt og þó ekki rétt. Þeir seldu stofninn. Þeir seldu stofninn en ekki afraksturinn. Þegar maður selur stofninn þá geta einstakir aðilar eignast stofninn með því að kaupa hann. Þegar maður selur afraksturinn eins og hér er lagt til þá getur hins vegar enginn einn aðili keypt hann. Sá hinn sami yrði á hverju einasta ári að kaupa allar fiskveiðiheimildir á Íslandi og bjóða það mikið að kvótinn mundi hækka í verði, upp í himininn. Hann yrði að geta veitt fiskinn ódýrar en aðrir, sem hann ekki getur því það er alltaf einhver sem getur boðið betur. Það er rétt að hér er um algera einkavæðingu að ræða. Þetta eru 270 þúsund sægreifar, það er rétt. Ég skil vel að hv. þm. hafi athugasemdir við það enda hefur hann aðra heimssýn en ég. Ég virði það og skil mjög vel að hann líti á þetta sem félagslega sameign og líti á framkvæmdarvaldið og ríkislöggjafarvaldið sem handhafa þess og sama sem þjóðina. Ég geri það ekki. Ég geri mikinn mun á þjóð og ríki. Það sem gert hefur verið með útgerðina ber einmitt keim af því að löggjafarvaldið er að vernda þetta fyrir hönd þjóðarinnar, hefur sett óskaplegar kvaðir á útgerðina þannig að ég er viss um að hún geti grætt miklu meira. Sjómenn mundu einnig hagnast ef öllum þessum kvöðum yrði aflétt. Það er meira að segja þannig að ef ég veiði fisk og ætla að selja hv. þm. þá má hann ekki borga mér beint. Það er fleira sem ég ætlaði að koma inn á en ég geri það í seinna andsvari.

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Rússneska aðferðin er að því leyti öðruvísi að þar voru fyrirtækin seld í eitt skipti fyrir öll og hlutabréf í þeim. Hér er hins vegar um að ræða eins konar leiguuppboð ef svo mætti segja, þ.e. leiguuppboð til eins eða nokkurra ára, án þess að grundvallarrétturinn sé seldur eða liggi áfram hjá eigandanum. Í báðum tilvikum er þó að mér sýnist gert ráð fyrir fullkomlega frjálsum eftirmarkaði. Í tillögunni sé ég ekki neinar hugmyndir, takmarkanir eða kvaðir á því hvað gerst geti með veiðiheimildirnar á eftirmarkaði. Það er sammerkt með þessum uppboðsaðferðum yfirleitt að því er mér sýnist. Ég hygg t.d. að hugmyndir Morgunblaðsins gangi út á að í kjölfar uppboðs á veiðiheimildunum sé um algerlega frjálsan eftirmarkað að ræða. Það er ekki síst sá hildarleikur sem ég mundi horfa til með nokkrum kvíða ef þessar leiðir yrðu valdar og svo auðvitað hitt að í frumútboðinu mundi afl fjármagnsins að sjálfsögðu ráða. Það væri fróðlegt, herra forseti, að fara í frekari umræður um grundvallarskilgreiningar hugtaka sem ég tel að allan tímann hafi skort á í þessum efnum. Hvers eðlis er rétturinn sem fiskveiðistjórnarlöggjöfin fjallar um? Er það eignarréttur? Er það afnotaréttur eða hvað? Hvaða skilning ber að leggja í sameignarákvæði 1. gr. laga um stjórn fiskveiða? Ég hef sagt að ég lít á þetta sem félagslega sameign þjóðarinnar. Með því er ég ekkert að leggja ríkið og fólkið að jöfnu, það er hártogun. En slíkar félagslegar sameignir höfum við út um allt. Þær eru kannski enn þá algengari á hinu stjórnsýslustiginu, þ.e. hjá sveitarfélögunum. Sveitarstjórnir landsins fara með forræði fyrir gríðarlegum félagslegum sameignum íbúanna í sveitarfélögunum. Í sjálfu sér er ekki deilt um það fyrirkomulag, að þannig hljóti það að vera.

Herra forseti. Það er rétt skilið hjá hv. þm. að fullkomlega frjáls eftirmarkaður eigi að vera á þessum veiðiheimildum þannig að hver og einn geti keypt, jafnvel útlendingar. Þá er það bara spurningin hver geti veitt ódýrast. Ég treysti nefnilega Íslendingum, íslenskum sjómönnum og íslenskum útgerðarmönnum, betur en útlendingum til að veiða miklu ódýrar við Íslandsstrendur. Það er traust sem ég ber til íslenskrar útgerðar og íslenskra sjómanna. Varðandi eignarréttinn og afnotaréttinn, þá yrði það mjög þörf umræða. Því miður gefst ekki möguleiki á að fara í gegnum hana í stuttu andsvari. Hvort við séum með verkaskipt þjóðfélag? Við erum vissulega með það. Hvort réttarstaða þeirra sem stundað hafa útgerð eigi að vera engin umfram hina? Hvað með t.d. kaupmanninn á horninu í Reykjavík? Hvar er atvinnuréttur hans? Af hverju verður hann að hætta jafnvel með gjaldþroti? Hvar er atvinnuréttur hans til að fá að stunda starf sitt sem kaupmaður á horninu? Ef við tökum sem dæmi leigubíla, lækna og því um líkt þá erum við líka með andstæð sjónarmið sem er neytendavernd. Við viljum t.d. takmarka aðgang manna að læknastéttinni af því að við viljum ekki láta hvern sem er skera okkur upp. Þarna stangast því á andstæð sjónarmið og ég geri ráð fyrir að leigubílatakmörkunin sem er þó ekki alls staðar til, ekki í öllum löndum, sé af sama toga, þ.e. neytendaverndin vegur þyngra. Það að skipta kvótanum á íbúa sveitarfélaga kæmi vel til greina. Ég fór einmitt í gegnum það í grg. að það leiðir til svindls vegna þess að fólk getur skráð sig í sveitarfélög og ekki búið þar og menn hafa leikið þann leik. En það er svo erfitt að henda reiður á því hverjir búa í sveitarfélaginu og hvort þeir hafi skráð sig í sveitarfélögin til að fá kvótann eða hvort þeir raunverulega búa á staðnum. Þetta þekkjum við og hefur komið upp aftur og aftur og þess vegna er það rökstutt í grg. að ef á að styrkja byggðirnar, þá eru það sveitarfélögin sem verða að fá styrkinn.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. svari því að nokkru leyti sjálfur í tillögu sinni með hugmyndum um að styrkja byggðarlög sem yrðu undir í samkeppninni hvaða afleiðingar slíkur fullkomlega frjáls markaður geti haft og reyndar stöndum við frammi fyrir því nú þegar í því markaðskerfi sem að hluta til er í dag með frjálsu framsali veiðiréttindanna þrátt fyrir þá úthlutun sem byggt er á í grunninn, að menn eru komnir með byggðakvóta og menn eru komnir með ýmsar aðgerðir vegna þess að hliðarverkanir eða aukaverkanir af kerfinu eru slíkar gagnvart ýmsum byggðarlögum að menn treysta sér ekki til að horfast í augu við þær án þess að grípa til aðgerða.

Vegna fortíðar?

Ég talaði ekki um réttarstöðu útgerðarinnar eingöngu. Þvert á móti minnti ég á hina meginaðilana í sjávarútveginum sem allt of lítið hafa fengið að koma inn í þessa umræðu og spurninguna um réttarstöðu og atvinnuréttindi þeirra, fiskverkafólks, fólksins í sjávarútvegsbyggðunum og auðvitað sjómannanna sjálfra sem ekki hafa þarna neinn skilgreindan lögvarinn rétt. Við erum í verkaskiptu þjóðfélagi. Það erum við hv. þm. sammála um, en það ríkir alls ekki frelsi gagnvart öllum atvinnugreinum með sama hætti og kannski gerir í smásöluverslun á höfuðborgarsvæðinu. Komið er við ýmsum takmörkunum og þær eru kannski aðallega af tvennum toga. Annars vegar felast takmarkanir í kröfum sem gerðar eru til ýmissa starfsgreina. Það er talið óhjákvæmilegt að gera kröfur um menntun og hæfni og ýmsa slíka hluti sem sjálfkrafa leiða af sér takmarkanir, að ekki geti allir labbað inn af götunni og hafið lækningar eða annað því um líkt. Hins vegar höfum við orðið sammála um að nauðsynlegt sé að innleiða takmarkanir í þágu almannaheilla, t.d. vegna þess að annars yrðu fiskstofnarnir ofnýttir eða vegna þess að ef ekki væru takmarkanir á einhverjum sviðum samgangna eða öðru slíku, þá yrði af því ringulreið og vitleysa og dæmi um það gæti þá verið leigubílaaksturinn í Reykavík. Þess vegna erum við með ákveðna sambúð frelsisákvæða og takmarkana sem af mismunandi ástæðum hefur þótt nauðsynlegt að innleiða.

Hæstv. forseti. Það voru orð hv. þm. um atvinnuréttindi sem fengu mig til að koma hér upp í andsvari. Mig langar til að fá að vita nákvæmlega hvað hv. þm. á við með tali um atvinnuréttindi í sjávarútvegi. Eru þessi atvinnuréttindi réttindi sem eru seljanleg eða eiga að vera seljanleg? Eru þetta atvinnuréttindi sem hafa orðið til vegna þess að menn hafa verið í einhverri tiltekinni starfsemi og hafi rétt til að vera í henni áfram eða eru þetta réttindi sem menn geta selt? Eru þetta þess vegna hlunnindi, sérréttindi eða eignarréttindi? Ég kann ekki annað dæmi um það en úr sjávarútveginum ef þetta ætti að kallast atvinnuréttindi, að menn geti selt atvinnuréttindi sín. Og það eru eingöngu þeir sem hafa verið eigendur útgerða sem hafa þessi réttindi, ekki sjómennirnir, ekki fólkið á ströndinni heldur eingöngu þessi útvaldi hópur. Og ef á að skilgreina þetta sem atvinnuréttindi, þá þurfa menn að koma með skýrari skilgreiningu en ég hef heyrt fyrr vegna þess að nú er verið að kaupa og selja það sem ég vil kalla hlunnindi, sérréttindi eða eignarréttindi. Önnur orð hef ég ekki fundið sem geta passað við þau réttindi sem núna tíðkast í sjávarútvegi.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. hafi annaðhvort misskilið mig algerlega eða þá að hann er að reyna að leiða mig í einhverja gildru sem ég ætla ekki að ganga í. Ég var ekki að tala um kvótakerfið og úthlutun þess til útgerðarinnar sem nú er við lýði. Þvert á móti var ég að varpa fram spurningum sem lúta að stöðu annarra aðila í þessari grein og ég hélt að það hefði komið skýrt fram. Ég nefndi sjómenn, fiskverkafólk og ég nefndi sjávarútvegsbyggðarlögin. Það sem auðvitað gerist þegar kvótakerfinu er komið á og sú takmörkun verið við lýði, þá eru réttindin færð einum aðila, þ.e. útgerðinni sem getur höndlað með þau eins og við þekkjum báðir mætavel, en það er ekkert litið til stöðu annarra sem eru komnir í annað samhengi með hagsmuni sína en þeir voru áður á meðan kerfið var opið og frjálst. Það er auðvitað augljóst mál. Staða fiskverkafólks í byggðarlögunum er önnur núna og lakari en hún var á meðan kvótakerfið var ekki komið og takmarkanir af því tagi því að þröskuldurinn til að hefja útgerð og ná sér í hráefni til vinnslu var lægri. Það var spurningin um þá réttarstöðu og atvinnuréttindi sem eru vernduð víða í þjóðfélaginu. Það eru löggiltar faggreinar og alls konar atvinnuréttindi í gangi, ekki satt? Við getum ekki farið og keyrt leigubíl á föstudaginn kemur, ég og hv. þm. Pétur Blöndal. Ég get ekki farið að kalla mig landslagsarkitekt á morgun og opnað arkitektastofu o.s.frv. Spurningin er þar af leiðandi sú hvort starfsfólkið sem byggt hefur upp þessa grein, fiskverkafólk, sjávarútvegsbyggðirnar, sjómennirnir og út af fyrir sig aðrir sem að henni koma vegna þjónustu við hana, sölu afurðanna o.s.frv., hafi að öllu leyti 100% sambærilega stöðu við þann hluta landsmanna eða afgang landsmanna sem aldrei hafa nálægt sjávarútvegi komið. Erum við komin út á þá braut að túlka jafnræðis- og frelsisákvæði stjórnarskrárinnar þannig að engum slíkum atvinnubundnum réttindum verði við komið og þá er ég ekki, og ég endurtek það aftur, ég er ekki að tala um kvótann hjá útgerðinni í því samhengi.

Hæstv. forseti. Ég hef oft áður heyrt hv. þm. útskýra að skilgreina þurfi afnotaréttinn af fiskstofnunum. Ég taldi í einfeldni minni að hann væri líka að láta að því liggja að þar þyrfti að taka til hendinni og finna niðurstöðu, en þegar hann nefndi leigubílana, líklega til að benda á eitthvert dæmi, þá kom mér auðvitað í hug eins og kannski flestum öðrum að ekki hefur verið lýst yfir þjóðareign á leigubílaakstri á Íslandi. Ég vil líka taka fram annað, ég tel alls ekki einsýnt að einkaréttur eigi að vera á því að keyra leigubíl á Íslandi. Ég tel það reyndar brjóta í bága við eðlilegar reglur um að allir eigi að hafa rétt til að stunda atvinnustarfsemi í frjálsu samfélagi á Íslandi. Og reglur aðrar en fjöldatakmarkanir eða eitthvað slíkt sem taka tillit til menntunar eða annarra krafna sem eiga eðlilega að liggja að baki slíkum réttindum eða leigu, eigi síðan að sjá til þess að þjónustan sé í lagi. Ég tel að ekki sé undan því vikist í þeirri umræðu sem nú fer fram um sjávarútvegsmál að menn segi nákvæmlega hvað þeir eigi við. Ég er þess vegna að biðja hv. þm. að útskýra núna fyrir okkur því að nú er kannski meiri ástæða til að spyrja um þessi mál en oft áður: Hvernig skilgreinir hann afnotarétt útgerðarinnar að fiskimiðunum, aðganginum að fiskimiðunum? Hvað telur hann að eigi að liggja að baki því að menn fái úthlutað veiðiheimildum?

Herra forseti. Ég er albúinn í umræður um þessi mál við hv. þm. en þarf helst meira en tvær mínútur í andsvari við ræðu sem ég flutti um tillögu hv. þm. Péturs Blöndals til að útskýra grundvallarviðhorf mín í þeim efnum og tala fyrir stefnu þeirrar stjórnmálahreyfingar sem ég er í forsvari fyrir. Mér er alveg mætavel ljóst að kúnnarnir hjá leigubílstjórum í Reykjavík eru ekki þjóðareign, enda var ég ekki að leggja þá hluti að jöfnu og ég bið hv. þm. að varast að oftúlka orð eða leggja mönnum orð í munn eða lesa annað út úr orðum þeirra en hér er mælt. Ég var ekki að leggja kvótakerfið í sjávarútvegi að jöfnu við leigubílatakmarkanir í Reykjavík, en ég var að benda á og nefna nokkur dæmi um margs konar takmarkanir og/eða atvinnuréttindi og atvinnuvernd sem er við lýði í þjóðfélaginu af ýmsum toga. Ég var að reyna að draga inn í umræðuna spurninguna um stöðu annarra aðila í sjávarútvegi en þeirra sem fengu öll réttindin. Ég hef í 16 ár einmitt gagnrýnt það að þegar þetta kerfi var sett á var ekkert jafnvægi innleitt í það milli þeirra helstu hagsmunaaðila sem hafa byggt greinina upp og gera að nokkru leyti enn. Það þarf enginn að fara í grafgötur um afleiðingarnar af því. Völdin hafa öll legið hjá útgerðinni síðan þetta gerðist vegna þess að þar liggur rétturinn. En réttur annarra sem auðvitað voru og eru eða þyrftu að vera alveg jafngildir aðilar í þessu máli var fyrir borð borinn. Þess vegna eru deilur sjómanna og útgerðarmanna um samskipti sín af því að réttarstaða sjómannanna er öll önnur og lakari í kerfinu heldur en útgerðarinnar sem hefur réttinn. Þess vegna gengur jafnmikið á hlut landvinnslunnar og raun ber vitni vegna þess að hún er réttlaus gagnvart útgerðinni sem hefur kvótann. Þess vegna er óöryggi sjávarútvegsbyggðanna eins og það er og þá er náttúrlega sú spurning uppi: Er þar þá enginn réttur sem við þurfum að líta til? Eru þar ekki hagsmunir sem þjóðfélagið þarf líka að líta til og verja?

Hæstv. forseti. Ég tæki ofan fyrir hv. þm. Pétri Blöndal ef ég hefði eitthvað á höfðinu fyrir að leggja fram þessa tillögu á hv. Alþingi því að töluvert þarf til að undirbúa svona mál og líka þarf töluvert til að taka á móti þeim köldu kveðjum sem menn fá ef þeir voga sér að koma fram með hugmyndir um breytingar á því kerfi um stjórn fiskveiða sem hefur verið við lýði í mörg ár. Ég lagði fram tillögu einu sinni í hv. Alþingi um breytingu á þessu kerfi og man vel eftir umræðunni um hana. Hún fékk frekar kaldar kveðjur, ég á því von á að slíkt muni halda áfram á meðan menn eru að verja eignarhaldið á veiðiheimildunum á miðunum við Ísland. Þetta segir ekki að ég sé sammála hv. þm. um þá aðferð sem hann er að leggja til að verði viðhöfð. Ég er þó sammála honum um grundvallaratriðið á bak við tillögu hans en það felst í því að eignarhaldið á veiðiheimildunum eða veiðiréttinum við Ísland sé sameiginleg eign okkar og við eigum að hafa við lýði kerfi sem tryggir það að allir Íslendingar eigi þennan rétt saman og að atvinnugreinin útgerð sé opin þeim sem vilja vera útgerðarmenn á Íslandi og vilja reyna sig í samkeppninni í þeirri atvinnugrein. Þetta eru þau grundvallaratriði sem ég tel að við séum algerlega sammála um. Síðan er ástæða til að velta fyrir sér hvernig eigi að leysa það vandamál sem er uppi um eignarhaldið á auðlindinni eins og það liggur núna fyrir. Það hefur verið skoðun mín að til þess þurfi ákveðinn aðlögunartíma. Ég hef talið að mjög erfitt væri að láta nýja tilhögun taka gildi á einum degi. Þess vegna finnst mér afar óábyrgt hjá stjórnvöldum núna þegar yfir vofir að dómur komi í Hæstarétti að bíða þess dags sem dómurinn fellur og ætla þá að bregðast við því að ég efast ekki um að þann dag sem Hæstiréttur mundi staðfesta dóm af því tagi sem var kveðinn upp í Vatneyrarmálinu muni verða kaflaskipti í afstöðu almennings til þessa máls. Menn munu ekki vera afskaplega hrifnir af því að réttindi sem Hæstiréttur hefur dæmt af þeim sem stunda nú útgerð á Íslandi yrði rétt þeim til baka sisvona og sagt: Nú skulið þið bara hafa 10, 15, 20 ár í aðlögun að nýrri og breyttri skipan. Ekki má taka orð mín svo að ég sé að halda því fram að ekki væri hægt að finna einhverja leið sem réttarkerfið mundi skrifa upp á. Ég er að tala um hina pólitísku niðurstöðu og þá samúð sem þjóðin hefði þá með þeirri niðurstöðu sem fengist. Ég er sannfærður um að eftir slíkan dóm yrði samúð almennings miklu minni með því að gefa nægilega langan aðlögunartíma að breyttu kerfi. Þess vegna tel ég að það sé afar mikið áhyggjuefni að stjórnvöld skuli tala með þeim hætti sem nú er gert, það skuli bíða dóms Hæstaréttar og síðan skuli bara sjá til hvað gerist. Óhjákvæmilegt er að nefna þessa hluti vegna þess að allt sem nú gerist hvað varðar stjórn fiskveiða hlýtur að verða að hugsa út frá því að þessi dagur geti runnið upp innan skamms. Ég tel að tillaga hv. þm. Péturs Blöndals dugi ekki til að koma í staðinn fyrir það kerfi sem nú gildir falli dómurinn í þessa átt. Þar er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að kanna kosti og galla á þeirri tillögu sem hér er lögð til. Hún er öll saman vel útfærð og allt það, en ég býst við að til þess þurfi býsna langan tíma. Síðan þyrftu menn auðvitað að gera upp við sig hvenær og hvernig menn settu þetta á því að aðlögunin sem þyrfti að vera að kerfinu verður að vera öllum ljós og það þarf að vera hægt að sjá til þess, hvort sem þessi breyting yrði á lögunum um stjórn fiskveiða eða einhver önnur, að atvinnurekstrinum sem slíkum verði ekki stefnt í voða. En það sem ég sakna í allri umræðunni er að menn þori að koma með ábyrgum hætti fram og ræða um aðalatriði málsins. Aðalatriði málsins er eignarrétturinn. Um það eru átökin. Þeir sem vilja breyta stjórnkerfi fiskveiða í raun og veru, vera á móti sjálfu kvótakerfinu og líka á móti eignarréttinum, vilja gera tvær byltingar í einu. Ef kollvarpa á bæði kvótakerfinu sem slíku og líka að taka á eignarréttarvandamálinu þýðir það að við erum að gera tvær byltingar í einu. Ég held að það sé ekki skynsamlegt. Ég hef komist að þeirri niðurstöðu eftir að hafa tekið þátt í umræðum um þessi mál býsna lengi að ekki sé skynsamlegt að gera báðar byltingarnar í sama skiptið. Ég held að við eigum að nýta kvótakerfið áfram og gera breytingar sem nægja til þess að það uppfylli jafnræðis- og atvinnuréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Auðvitað er þetta hægt. Hægt er að benda á ýmsar leiðir til að gera það með markaði þar sem allir útgerðaraðilar hafa jafnan aðgang að og á nægilega löngum aðlögunartíma til að kollvarpa ekki þeim fyrirtækjum sem nú eru í sjávarútvegi. Ég hef þá skoðun að affarasælast væri fyrir alla sem eru að berjast gegn eignarhaldsfyrirkomulaginu í kvótakerfinu að sameinast um slíka leið því að um leið og við erum búin að vinna þann slag um eignarréttinn opnast allt aðrir og betri möguleikar til að ræða um sjálft stjórnkerfi fiskveiðanna og þá galla og þær breytingar sem þyrfti að gera á því.

Herra forseti. Tillaga hv. þm. Péturs Blöndals um breytingar á stjórnun sjávarútvegsmála kemur fram í annað eða þriðja sinn, endurbætt í hvert sinn, en hugmyndirnar alltaf þær sömu, að öllum aflaheimildum þjóðarinnar verði úthlutað á hvert mannsbarn. Menn hafa rekið upp stór augu þegar þeir hafa reynt að rýna í þessar tillögur og átta sig á því hvað er í rauninni verið að meina. Margir hafa líkt þessu við mestu sósíalíseringu sem uppi hefur verið höfð hér á landi fyrr og síðar en aðrir vilja segja að þetta sé kapítalisminn í sinni verstu mynd ef það mætti orða það þannig. Allt eru þetta þá öfgar sem lýsa því kannski hver niðurstaðan getur orðið að hér er einfaldlega verið að bjóða upp á stjórnleysi miðað við þá reynslu sem menn hafa af þessum kerfum óheftum að þau munu ekki nýtast almenningi eins og hv. flm. er örugglega að reyna. Það er kannski hluti af þessu dæmi öllu hvað ríkt er í fólki að vera á móti núverandi stjórn á fiskveiðimálum þjóðarinnar og reyna að finna leiðir til þess endalaust sem eigi að bæta úr og gera þetta betra og ég er svo sem ekkert á móti því. En sú tillaga sem hér er fram borin er í mínum huga afskaplega vanhugsuð ef ég mætti orða það svo, herra forseti, en ég vil samt reyna að gera mitt besta til þess að komast ofan í hvað er verið að meina hérna. Hv. þm. segist ætla að úthluta þessu jafnt á alla þjóðina. Eftir því sem mér skilst er um að ræða tvö þorskígildistonn á hvern einasta íbúa landsins. Burt séð frá því hver talan er, þá er verið að gera ráð fyrir því að allir fái jafna aflaheimild úr öllum fiskstofnum landsins. Það er sem sagt þorskur, ufsi, karfi, ýsa, grálúða, keila, lúða, rækja, síld, loðna, hörpudiskur og allt þetta á að úthlutast í réttum hlutföllum á hvern einasta einstakling í landinu. Menn eiga ekki að fá hreinan þorsk, hreinan ufsa eða hreina ýsu. Menn eiga að fá þetta allt saman úthlutað til hvers og eins einasta manns í landinu. Það gefur auga leið að þetta verða afskaplega fá kíló á hvern einstakling, sumt af þessu, því að þetta eru litlar tegundir sem verið er að úthluta til tiltölulega fárra sérleyfa eins og hörpudiskveiðarnar t.d. eru. Margar fisktegundir eru afskaplega veikar og þola litla veiði þannig að það er lítil úthlutun og jafnvel svo að það tekur því varla að veiða þær en þarna er samt verið að gera ráð fyrir því að þessu sé úthlutað með þessum hætti á hvern einasta mann. Ég átta mig ekki almennilega á því hvernig á að selja þetta svo til baka, hvernig á að koma þessu aftur í veiði. Eflaust er hægt að setja upp eitthvert kerfi sem tekur við þessu og passar upp á að öll þau kíló sem menn setja inn verði veidd en þetta verður samt sem áður mjög flókið því að menn hafa sérhæft sig mikið í veiðum í dag. Ákveðinn flokkur skipa er nánast eingöngu á loðnu- og síldveiðum, aðrir eru á botnfiskveiðum, enn aðrir eru á rækjuveiðum innfjarðar og annað slíkt. Þetta er því fyrirbæri sem hefur þróast á mjög löngum tíma og ég get ekki séð annað en að með þessari hugmynd sé verið að koma þessu nákvæmlega öllu í uppnám því það er engin trygging fyrir því að þeir fái þau kíló sem úthlutað verður á þessa 274 þúsund íbúa landsins. Ég sé ekkert sem tryggir það að Hólmarar fái hörpudiskinn sem er úthlutað 70% til Reykjavíkur. Ekki er einu sinni trygging fyrir því að þeir sem fá þennan hörpudisk úthlutaðan átti sig á því að þeir eigi að selja hann. Hann gæti þess vegna verið óveiddur. Ég held að vitund fólks fyrir svona fyrirkomulagi sé engin. Síðan segir á bls. 15 í tillögunni að með því að kaupa aflaheimildir beint séu sjómenn alveg jafnsettir þó svo arðurinn af fjármagninu í kvótanum yrði tekinn með veiðunum. Með öðrum orðum, það skipti í rauninni ekki neinu máli fyrir sjómanninn hvor leiðin verði farin. Það getur vel verið að sjómennirnir gætu fengið sambærilegan hlut út úr veiðinni hvort sem þessi leið yrði farin eða einhver önnur. Ég velti því samt sem áður fyrir mér að ef arðurinn af veiðinni á allur að fara í það að kaupa veiðiheimildina eins og við vitum að uppboðskerfið mun þýða munu hundruð milljóna fara frá ákveðnum svæðum inn í ríkiskassann við uppboð. Við sjáum að t.d. á Vestfjörðum munu fara 400 millj. í uppboði ef kílóið kostar 10 kr. af þeim fiski sem á að bjóða upp gagnvart Vestfirðingum eða á þeim kvóta sem þar er sem er 41 þúsund tonn þannig að 10 kr. eru 410 millj. sem mundu fara beinlínis út af svæðinu. Þarna er því verið að tala um að arðurinn af sjávarútveginum í dag fari til þeirra sem eiga kvótann, þ.e. þeirra sem fá hann úthlutaðan og þar með eigi sjómenn að vera jafnsettir. Ég velti því fyrir mér hvort nokkur vilji fara á sjó undir svona kringumstæðum. Það er engan arð að hafa, ekki er hægt að taka þá áhættu að leggja út í mikla fjárfestingu ef ljóst er að arðurinn af öllu dæminu fer til þess að kaupa kvótann hverju sinni til að hægt sé að stunda sjó. Mér finnst í rauninni dálítið slæmt að það skuli koma fram svona tillögur sem ég hef heyrt að sumu fólki finnst spennandi, mönnum finnst þetta nýtt innlegg en mér finnst þetta dálítið hættulegt innlegg. Það sé ekki til þess að koma okkur á rétt spor ef það mætti orða það þannig. Það er reyndar ýmislegt sem mætti laga í kvótakerfinu. Við erum allir sammála því en mér finnst þetta ekki vera það vel rökstutt að við getum sagt að við séum að fara í þá átt að gera þessa þjóðareign, við skulum hafa það þannig, enn verðmætari í höndum okkar.

Herra forseti. Hv. þm. Kristján Pálsson kom inn á ýmis atriði. Hann talaði um að sumir litu á þetta sem sósíalseringu, aðrir litu á þetta sem argasta kapítalisma. Ég er mjög ánægður með að skoðanir skuli vera svona skiptar. Þetta er kannski eitthvað þar á milli. Ég tel að þetta sé fyrst og fremst markaðsvæðing og einstaklingsvæðing, ekki kapítalismi, ekki sósíalsering. Þetta er alls ekki sósíalsering vegna þess að sósíalsering felst í því að eignir eru fluttar til ríkisins en ekki til einstaklinga, þetta er því verulega frábrugðið sósíalseringu. Hann talaði líka um stjórnleysi. Það má vel vera að allur markaður sé stjórnleysi. Það getur verið að það sé stjórnleysi að menn geti keypt epli á hvaða verði sem er hvaðan sem er. Það lítur hugsanlega út sem stjórnleysi í hugum þeirra sem þekkja ekki markaðinn. En markaðurinn lýtur ákveðnum lögmálum og hann er alls ekki stjórnlaus. Síðan sagði hv. þm. að þetta væri vanhugsað. Þetta er örugglega ekki vanhugsað. Það er búið að hugsa mikið um þetta en það getur verið að þetta sé illa hugsað og kannski er ég ekki nógu greindur til að gera þetta en þetta er ekki vanhugsað, ég mótmæli því. Hv. þm. talaði um margar tegundir og að menn gætu ekki ráðið við það. Því er lýst nákvæmlega á síðu 12 hvað gerist. Útgerðir geta keypt hlutdeild í kvóta og síðan skipt á aflaheimildum í einstökum tegundum eða kvótasjóðir munu kaupa kvótann, árlega veiðiheimild, og síðan selja úr honum hörpudisk eða rækju o.s.frv. Það mun myndast markaður með hörpudiskinn og þeir sem geta veitt hann ódýrast, þ.e. Snæfellingar, munu geta boðið best og þeir munu fá eins mikinn kvóta og kerfið leyfir og þeir geta veitt. Þeir sem veiða ódýrast munu því fá mesta kvótann. Ég held nefnilega að Vestfirðingar og Vestmannaeyingar og fleiri sem hafa farið halloka í núverandi kerfi muni hagnast mest á þessu. Arðurinn fer ekki til ríkisins eins og hv. þm. sagði heldur til einstaklinga.

Herra forseti. Ef við erum að leita að kerfi sem finnur ódýrustu leiðina til að ná aflanum, þá erum við með þá aðferð nú þegar í gangi, þ.e. kvótakerfið. Það hefur leitt til þess að menn hafa sífellt verið að reyna að bæta veiðiaðferðirnar, minnka sóknargetuna til að ná meiri arði og hagkvæmni út úr veiðinni. Þetta þekkjum við sem höfum getað borið þetta saman við sóknarstýrikerfið þar sem allir hópuðust á sjó í kapp hver við annan til að ná sem mestu á sem skemmstum tíma. Kvótakerfið er alveg þveröfugt við þetta og þess vegna hefur það reynst eins hagkvæmt og raun ber vitni fyrir þjóðina að stýra veiðunum í aflaheimildirnar á þann hátt. Þess vegna er alveg ástæðulaust að fara út í aðrar tilraunir með einhverja öfgafulla hugmynd sem enginn getur í sjálfu sér áttað sig á hvernig mundi enda. Ég tel að við séum að taka ótrúlega áhættu á því hvernig þjóðin mundi fara út úr slíku dæmi fjárhagslega og sem sjálfstæð þjóð værum við að fara út í algera ófæru. Ég held að við eigum að sameinast um að reyna að finna leiðir til að gera kvótakerfið ásættanlegra fyrir þjóðina en það er í dag. Eflaust má reyna að finna einhverjar leiðir sem ég vona að þær nefndir sem núna eru í gangi reyni að finna eða þær voru alla vega settar upp til þess. Ég hef kallað eftir því að þessi blessaða nefnd sem sett var upp til að finna leiðir til að verðleggja mætti auðlindir okkar fari að láta eitthvað frá sér heyra.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. um að það er mjög mikilvægt og bráðnauðsynlegt að finna ódýrustu leiðina og ódýrasta kerfið. Hann fullyrðir að núverandi kerfi sé ódýrast. Það er það ekki vegna þess að fjöldi útgerða hafa fengið kvótann gefins, aldrei borgað fyrir neitt og þær eru í samkeppni við aðrar útgerðir sem hafa borgað allt upp í 800 kr. fyrir kílóið af varanlegum kvóta. Á meðan sú staða varir, og hún varir í 20--30 ár, er hægt að reka fyrirtæki illa sem fékk kvótann gefins. Ár eftir ár eftir ár er hægt að reka það illa. Núverandi kerfi er því ekki eins hagstætt og það gæti orðið. Það er reyndar hagstætt og miklu hagstæðara en sóknarmarkskerfi, ég er sammála því. Ég er alveg sammála því að frekar eigi að taka aflamarkskerfi en sóknarmarkskerfi. En það er ekki eins hagstætt og það gæti verið, sérstaklega vegna þess að menn eru búnir að setja óskaplegar hömlur á framsal og alls konar kvaðir á útgerðina, t.d. eignarhald útlendinga o.s.frv. Allt eru þetta hömlur sem hljóta að minnka arðsemi útgerðarinnar. Ég er sannfærður um að ef útgerðin fengi algerlega frjálst spil eins og annar atvinnuvegur gæti hún skilað enn meiri hagnaði og miklu meiri hagnaði en í dag. Hv. þm. sagði að ekki væri ástæða til að gera aðrar tilraunir. Það er ekki lagt annað til í þessari tillögu en að skoða kosti og galla, ekki er annað lagt til. Það er ekki lagt til að þetta skuli tekið upp á morgun. Það á að skoða kosti og galla og ég ætla þessari nefnd að fara í gegnum það. Síðan sagði hv. þm. að enginn arður yrði í útgerðinni. Að sjálfsögðu bjóða menn ekki meira í kvótann en svo að fyrirtækin skili hagnaði. Þeir væru vitlausir annars. Útgerðin mun að sjálfsögðu bjóða það verð í kvótann sem miðast við gefinn hagnað. Það er þekkt um allan heim.

Herra forseti. Hv. þm. segir að fjöldi útgerða hafi fengið kvótann gefins. Það er náttúrlega lengi hægt að tuða um að einhverjir hafi fengið kvótann gefins. Samherji sem hefur verið dálítið til umræðu byrjaði starfsemi sína akkúrat um það leyti sem kvótakerfið varð til og þeir hafa safnað aflaheimildum löglega, bæði með samruna, kaupum og öðrum þeim hætti sem notaður er í dag og eru núna með eitt öflugasta fyrirtæki sem komið hefur verið upp á Íslandi síðustu áratugi. Þeir eru að selja hlut sinn eins og komið hefur fram, einn einstaklingur fyrir um 3 milljarða. Þetta er náttúrlega sönnun þess hversu gríðarlegur kraftur er í þessu kerfi. Ekkert annað kerfi hefur getað keppt í dag t.d. við hugbúnaðarfyrirtæki eða líftæknifyrirtæki. Hverjum hefði getað dottið það í hug að útgerð gæti orðið það spennandi að hún keppti við þessa aðila um hluthafa? Mér finnst þetta einmitt sönnun þess hversu kvótakerfið er eftirsóknarvert í hugum fjárfesta. Aftur á móti stöndum við frammi fyrir því vandamáli að fólkið í landinu sættir sig ekki við að þetta safnist með þessu móti á fárra hendur eða nýir aðilar komist ekki inn í kerfið ellegar þeir sem eru í fiskvinnslu og vilja byrja fiskvinnslu geti ekki keypt sér neinn fisk vegna þess að hann er ekki til á markaði. Það er staðreynd að fiskurinn er ekki lengur til staðar. Þótt einhverjir vilji vinna fisk í dag fá þeir engan fisk vegna þess að hann er ekki á markaði. Nýja kerfið mun ekki tryggja neitt slíkt því að það er í valdi þeirra sem kaupa væntanlega hvað þeir gera. Aftur á móti höfum við breytt fiskveiðistjórnarkerfinu á ýmsan hátt á undanförnum 3--4 árum sem ég er alveg sammála hv. þm. um að voru slæmar breytingar, t.d. línutvöföldunin, ýmsar hömlur og fleira í kringum kerfið sem hafa orðið til skaða frekar en hitt og hlýtur að verða að breyta aftur.

Herra forseti. Það sem fyrst og fremst er að er framkvæmd fiskveiðistjórnarinnar og það sem fyrst og fremst er að framkvæmdinni er ósveigjanleikinn. Enginn möguleiki er til að bregðast við breytingum og uppákomum svo sem aflabresti í ákveðnum tegundum svo eitthvað sé nefnt. Framkvæmdin býður upp á að einstaklingar geta farið með gífurlega fjármuni frá sameign þjóðarinnar, langtum meiri fjármuni en nokkurn mann grunaði að gætu hlaðist á einn einstakling. Einmitt þess vegna eru menn að setja fram tillögur til breytinga. Ég fagna hverri einustu tillögu og nánast hver einasta tillaga sem sett hefur verið fram upplýsir um galla á stjórnarkerfinu eða a.m.k. á framkvæmd kerfisins. Þetta á við um fjölmargar tillögur stjórnarliða sem sjá galla kerfisins, sem sjá misréttið, sem sjá ósómann. Þess vegna fagna ég tillögu hv. þm. Péturs Blöndals. Í hana hefur verið lögð mikil vinna og mikil hugsun. Hún er í samræmi við það sem fjöldi manna og kvenna í landinu hugsar. Það stendur nefnilega í lögunum að nytjastofnarnir séu í sameign þjóðarinnar og tillagan sem hér er til umræðu lýtur að því í framkvæmd og þess vegna get ég sagt af heilindum, ég fagna tillögunni. Stjórnarandstaðan hefur eins og ég sagði flutt aragrúa af tillögum. Þær fást varla ræddar. Stjórnarliðar, m.a. hv. þm. Guðjón Guðmundsson og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, hafa lagt fram tillögur sem enga náð hafa hlotið fyrir augum þingsins eða ráðamannanna í ríkisstjórninni. Þessar tillögur svo ég nefni þær lúta að því að koma í veg fyrir brask og koma í veg fyrir brottkast. Ekki er hlustað á þær tillögur. Ég vil meina að þetta sé dæmigert fyrir stjórnunarstílinn hjá Davíðsstjórninni. Fótgönguliðarnir mega gjamma en á þá er ekki hlustað. Því miður hygg ég að svo verði með ágæta vinnu og þá hugmyndafræði sem er á bak við tillögu hv. þm. Péturs Blöndals að á hana verði ekki hlustað. Það er því miður spádómur minn. En ég tel að hún sé samt einn liður inn í það fjölþætta kerfi tillagna sem menn hafa lagt fram gegn framkvæmd þess kerfis sem við búum við. Það er, herra forseti, ástæða til að fara nokkrum orðum um verstu galla kerfisins en þeir eru m.a. eftirfarandi. Það eru braskmöguleikarnir, það er brottkastsneyðin eins og ég vil kalla hana, brottkastsneyðin vegna þess að menn eru neyddir til að henda á brott verðlausum eða verðminni afla. Það er milljarðaflutningur úr atvinnugreininni og hömlur eru á atvinnufrelsi. Ég tel að til viðbótar sé rétt að geta þess svona í framhjáhlaupi að grálúðan, sem er einhver verðmætasti fiskurinn í dag, er nánast upp veidd. Það tekur að mati fiskifræðinga 15--18 ár, jafnvel meira, að byggja hann upp. Ég veit að stofninn er á uppleið en kannski hafa fiskifræðingar ekki rétt fyrir sér í þessu. Ufsastofninn er í mikilli lægð en hann er að koma. Það vantar mikið á að hann geti skilað sömu veiðigetu og á milli áranna 1960 og 1980. Lúðu hefur verið eytt í Faxaflóa, bókstaflega gersamlega eytt en hún var algeng tegund í afla línubáta og í dragnót. Lúðan í Faxaflóa er horfin. Um ástandið á karfastofninum veit hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson manna best af þekkingu sem skipstjóri. Karfastofninn er mjög illa kominn. Menn eru að drepa þar fisk sem tekur meira en áratug að verða kynþroska. Þessi stofn hefur verið ofveiddur á því sem ég vil kalla got- og getnaðartíma um árabil meðan þorskstofninn naut verndar. Þetta eru alvarlegir hlutir sem þarf að taka á. Ýsustofninn er í lægð og leyfð veiði hefur ekki náðst. Ég vil segja það, herra forseti, að ástæða er til að koma með tillögur eins og hv. þm. Pétur Blöndal hefur lagt hér fram og fjölmargir hv. þm. Ég minni á að undirritaður flutti tillögu með fyrrv. þm. Ágústi Einarssyni um að auka veiðiskyldu skipa í 80%. Sú hugmynd var í þá átt að koma í veg fyrir brask eða minnka brask, sú tillaga hlaut enga náð fyrir augum stjórnarherranna frekar en aðrar tillögur sem fluttar hafa verið. Ég býst því við, herra forseti, að á hvorn veginn sem Vatneyrarmálið fer, hvort sem dómur héraðsdóms verður staðfestur í Hæstarétti eða jafnvel þó að honum verði hafnað, að allt verði vitlaust og ekki síst vegna þess að fólk hefur verið að átta sig á því að á undanförnum dögum eða a.m.k. á undanförnu ári er komin sérstök stétt sem kalla mætti í daglegu tali töskubankastjóra. Hvernig þrífast þeir? Jú, þeir hafa af einhverjum ástæðum jafnvel komist yfir kvótagróða, leggja hann fram sem 30% veð á móti erlendum fjármunum, koma inn í íslenska hagkerfið með þessa peninga, nota þá m.a. til hlutabréfakaupa og hafa skapað þann þrýsting á krónuna að búast má við gengisfellingu mjög fljótlega, bara út af því fyrir utan svo allt annað. Herra forseti. Ég hef margt fleira um þetta mál að segja og kem kannski inn á það síðar en ég læt staðar numið í bili.

Hæstv. forseti. Sú þáltill. sem við ræðum er um breytta aðferð við úthlutun aflakvótans þar sem byggt er á því að þjóðin öll fái til sín ákveðna hlutdeild af heildarkvóta sem ákveðið er að leyfa að veiða á Íslandsmiðum á hverju ári. Þar til viðbótar eru engar hömlur settar við framsali milli manna í þessari tillögu. Ég óttast að væri hún upp tekin óstýrð og algerlega óstýrt uppboð eða útboð eða sala á aflaheimildum þá mundi ástandið ekki lagast sérlega mikið. Ég virði hins vegar algerlega þær skoðanir sem settar eru fram í þessu plaggi og tel mjög eðlilegt að málið fái athugun. Það mundi vafalaust leiða ýmislegt í ljós sem ég held að okkur sé hollt að dregið sé fram og skoðað gaumgæfilega. Út af fyrir sig get ég deilt skoðunum með hv. þm. Pétri Blöndal um að væri aflaheimildum hleypt óstýrt út í þjóðfélagið mundu smæstu bátarnir, þ.e. einyrkinn í útgerð, geta náð til sín aflaheimildum. Ég óttast hins vegar að hinir stóru muni bindast einhvers konar samtökum um að nálgast aflaheimildirnar eftir þessari aðferð með öllum tiltækum ráðum í skjóli þess forgangs sem er búið að gefa þeim núna í 17 ár í kvótakerfinu. Búið er að færa mönnum óhemjufé með aðferðinni sem við höfum notað til að útdeila aflakvótanum, ekki með því að ákveða heildaraflann heldur með því að útdeila aflakvótanum og fá mönnum þar óskoraðan sölu- og braskrétt. Ég er andvígur því að slíku kerfi verði viðhaldið hér, að þessi sölu- og braskréttur manna haldi áfram. Ég held að aldrei verði friður um svoleiðis útfærslu. Hitt má vera alveg ljóst að ef menn væru að keppa um aflaheimildir, þá býst ég við því að hraðskreiðir fiskibátar, sem eru ekki tiltölulega dýrir, þar sem eru kannski bara tveir menn á bát og tveir menn í landi að beita á línu, mundu ná upp meiri afköstum en frystitogarararnir. Spurningin er hins vegar: Er æskilegt að allur okkar floti færist yfir í svoleiðis báta? Það er ég ekki viss um og dreg það reyndar mjög í efa jafnvel þó menn geti fært fyrir því rök að þar sé um vistvænar veiðar að ræða. En ég held að það sé sama hvort við tölum um þá aðferð sem hv. þm. Pétur Blöndal leggur til eða einhverjar aðrar aðferðir við stýringu fiskveiðanna og útdeilingu aflaheimildanna, fyrsta skilyrðið sem við verðum að gefa okkur er að hugsa fyrir því að skipta flotanum upp í einhvers konar aðgreinda útgerðarflokka til að stýra byggð og atvinnumöguleikum einstakra útgerða svo þær haldi velli í þessu landi. Annað verður of tilviljunarkennt. Við höfum í raun búið við þessar tilviljanir í núverandi kvótakerfi sem hafa þó verið í þá áttina að frystitogaraútgerðin hefur safnað til sín aflaheimildum. Þannig hefur það gengið hingað til. Úreldingarreglur og ýmsar aðrar reglur urðu þess valdandi að hinum hagkvæma vertíðarflota var eytt. Ég hygg að hinn almenni vertíðarbátur af stærðinni kannski 10 upp í 150 rúmlestir sem gerður er út frá ströndinni með tiltölulega litlum útgerðarkostnaði sé ein hagkvæmasta veiðiaðferð hér við land með hliðsjón af nýtingu á a.m.k. mörgum fiskstofnum. Þar fyrir utan er mjög mismunandi hvaða fiskstofna við erum að nýta og hvaða hluti flotans nýtir hvaða fiskstofn. Ég held því að þetta atriði þurfi menn að gaumgæfa mjög. Skoðun mín er sú að við hvers konar endurskoðun, sem ég tel mjög æskilega á stjórn fiskveiða, þurfum við að líta til mismunandi útgerðarflota. Við þurfum að hafa mismunandi útgerð í landinu til að nýta hina einstöku fiskstofna. Þess vegna þarf að búa til einhvers konar stýringu í útgerðarmynstrið. Það held ég að sé forsenda þess að fólk skilji hvað við ætlum að fást við. Ég heyrði orð hv. þm. Kristjáns Pálssonar úr þessum ræðustól áðan þar sem hann lýsti áhyggjum sínum af því að ekkert væri að frétta af störfum svokallaðrar sáttanefndar, menn væru ekkert að vinna í málunum. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson lýsti því hins vegar fyrr að menn væru að vinna störf sín. Það er hins vegar ekki verið að vinna þau í sjútvn. þingsins. Ég hefði talið fulla þörf á því fyrir sjútvn. þingsins að fá að vita m.a. hvað svokölluð sáttanefnd hefur verið að aðhafast. Við óskuðum reyndar eftir því strax í kjölfar Vatneyrardómsins, stjórnarandstaðan í sjútvn., en því var ekki sinnt. Betur færi að tekið yrði til við að fá yfirlit yfir það hvað er þá verið að aðhafast. Það hlýtur að vera á ábyrgð þingsins.

Herra forseti. Hv. þm. talaði um frjálst framsal og hann hefði ekki trú á því að það bætti neitt. Ég gat reyndar ekki komið inn í frjálst framsal í framsöguræðu minni, en það er ákveðinn kafli um það í greinargerðinni. Ljóst er að ef útgerðarmaður á tvö skip og gæti veitt aflann með öðru skipinu þá borgar sig að gera út eitt skip en ekki tvö. Það er jafnaugljóst að ef tveir útgerðarmenn eiga tvö skip og annar gæti veitt en hinn lagt skipi sínu, þá er hagkvæmara ef eitt skip gæti veitt allan aflann. Framsal er því nauðsynlegt til að arðsemi sé í kerfinu og þá er alveg sama hvort um er að ræða aflamark eða sóknarmark. Eftir því sem framsalið er frjálsara, því meiri hagnaður. Það skyldi ekki vera að minnkandi hagnaður útgerðarfyrirtækja undanfarið sé vegna þess að búið er að setja upp kvótaþing og búið að skerða mjög verulega framsalsheimildir fyrirtækjanna. Þegar fyrirtækin græða geta þau að sjálfsögðu borgað sjómönnum hærri laun. Hv. þm. óttast að stóru útgerðirnar bindist samtökum um kaup í kvóta á hærra verði en aðrir. Það þýðir að þau verða að veiða enn þá hagkvæmar, sem þau geta ekki samanber niðurstöður sem sýna að stóru fyrirtækin hafa 20--30 kr. hagnað af hverju þorskígildistonni sem þau veiða. Þau mundu tapa og þá kæmu minni spámenn og trillusjómenn og slíkir sem mundu bjóða betur næst og fara upp fyrir þá. Þessi röksemd gengur því ekki. Síðan ræddi hv. þm. um hraðskreiða báta. Þar kemur hann inn á öryggismál sem þarf að taka sérstaklega fyrir. En það er önnur umræða hvaða skip eru örugg og hvaða skip eigi að gera út á vissa veiði. Það er fráleitt að trillur veiði karfa. Það held ég að allir átti sig á. Það þarf togara til að veiða karfa og þeir mundu þá veiða karfa og kaupa kvóta.

Hæstv. forseti. Ég var reyndar ekki að tala um hraðskreiða fiskibáta út frá öryggissjónarmiði. Ég var að tala um þá út frá hagkvæmnissjónarmiði, hve auðvelt þeir eiga með að fara til sjávar á örskömmum tíma þegar þannig viðrar, hvað þeir eru fljótir í förum og geta afkastað miklu. Ég hygg að flest þau óhöpp sem hafa orðið hjá smábátaflotanum á undanförnum árum tengist ekki endilega því að þau hafi orðið fyrir miklum óhöppum vegna veðurs eða hraða. Ég held miklu frekar að þau hafi orðið fyrir óhöppum vegna hleðslu, vegna mikils afla, mikilla afkasta. Ég hef ekkert sértakar áhyggjur af hraðanum. Í reynd er það þannig og hefur vissulega komið mér sjálfum á óvart, eftir að ég hef prófað að vera á þessum hraðfrystibátum, hvað þetta eru í raun miklu meiri sjóskip en sambærilegir bátar af trillustærðinni áður. Það er einmitt á því sem ég byggi það að ef þessu væri nú öllu hleypt óstýrt af stað þá gæti farið svo að trilluútgerðin mundi safna til sín aflaheimildum. Ég held að það sé ekki síður hagur togaraútgerðanna eða hins almenna útgerðarmanns á stærri skipum að sett verði stýring á flotann og menn takist á við þetta sem atvinnugrein sem þarf að hafa svolitla flóru fiskiskipa en ekki að æða tilviljunarkennt yfir í fjölda frystitogara annan áratuginn og síðan í smábáta hinn áratuginn. Slík stýring held ég að sé ekki af hinu góða.

Herra forseti. Ég virði mikils reynslu hv. þm. af útgerð og sjómennsku og það kemur fram að hann áttar sig á því að hraðskreiðir bátar eru mjög afkastamiklir og hagkvæmir. Hann gat þess áður í ræðu sinni að frystitogaraútgerðin hefði safnað til sín heimildum á kostnað skipa sem væru í rauninni miklu hagkvæmari, þ.e. skipa á bilinu frá 10--150 tonn. Hvað er hann að segja með þessu? Hann er að segja að núverandi kerfi og núverandi eignarhald og kannski sérstaklega reglur um brottkast hjá frystitogurum leiði til óhagkvæmni. Ég tel að það kerfi sem hér er lagt til muni leiða til þess að hagkvæmustu skipin verði gerð út hvort sem það eru hraðskreiðir bátar eða 10--150 tonna skip. Það mun ekki verða kollsteypa vegna þess að gert er ráð fyrir 20 ára aðlögun í kerfinu. Útgerðirnar hafa því 20 ár til þess að aðlaga sig nýjum aðstæðum til þess að fara yfir í hagkvæmustu skipin hægt og rólega. Þær gera það á þessum 20 árum. Því verður engin kollsteypa hvorki gagnvart lánastofnunum sem hafa lánað í þessi skip, gagnvart eigendum fyrirtækjanna, gagnvart verðbréfamarkaðinum né því að skipta yfir í afkastameiri skip og hagkvæmari. Ég er sammála hv. þm. um að það er afskaplega slæmt ef það verða miklar kollsteypur í breytingum á atvinnugreininni.

Virðulegi forseti. Sú tillaga sem hér er til umfjöllunar, till. til þál. um að skipta árlegum afnotarétti nytjastofna á Íslandsmiðum milli íbúa landsins, er athyglisverð og ég vil eins og margir aðrir hv. þingmenn hafa gert þakka hv. 10. þm. Reykv., Pétri Blöndal, fyrir að leggja mikla vinnu í nýjar hugmyndir um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það þýðir ekki að ég sé sammála hugmyndum hv. þm. Péturs Blöndals um þessa leið en ég tel að allar hugmyndir útfærðar inn í þá umræðu sem nú fer fram um nýtt fyrirkomulag á fiskveiðistjórnarkerfinu séu góðra gjalda verðar. Eins og fram hefur komið í máli margra þingmanna, hefur hér verið lögð vinna í útfærslu sem er vert að lofa og ég tek því undir málflutning þeirra manna. Markaðsvæðing eða útboð af þeim toga sem hv. þm. Pétur Blöndal leggur til er ekki að mínu skapi. Það er ekki sú leið sem fara ber. Ég vil bara nefna sem dæmi að úti í samfélaginu hafa gríðarleg vandamál verið að skapast vegna stjórnar fiskveiðikerfisins. Miðað við markaðsvæðingu af því tagi sem hv. þm. talar um þá gætum við t.d. markaðsvætt andrúmsloftið. Ef við hefðum kost á því og ef það gengi kaupum og sölum hefði það í sjálfu sér svipuð áhrif og framsal kvóta og það kerfi sem kippir raunar tilverurétti undan mörgum byggðarlögum. Þetta eru hlutir sem ég fyrir mína parta get ekki skrifað undir. Við eigum að stjórna eins og við teljum best. Við búum við markaðssamfélag en landið og þjóðin eru ekki markaðstorg og hv. Alþingi á ekki að einbeita sér að málum eins og gert er í allt of ríkum mæli hér, þ.e. að tala um markaðinn og peningahyggjuna. Við erum að stjórna samfélagi. Við erum að búa til ramma um það hvernig samfélaginu er best stjórnað og það er mergurinn málsins. Þetta er innlegg í umræðu um nýtt fyrirkomulag fyrir stjórn fiskveiða og ég tel að allt of fáir hafi þorað eða viljað koma fram með tillögur til þessarar umræðu. Nefndin um breytingar á fyrirkomulagi um stjórn fiskveiða sem nú er að störfum þarf á slíkri vinnu að halda og hún þarf á svona vinnu frá fleiri aðilum að halda, ekki bara frá hv. 10. þm. Reykv., Pétri Blöndal, sem þekktur er fyrir sínar skoðanir um stjórnunarhæfileika markaðarins, heldur frá mörgum fleiri þannig að hægt verði að setjast niður og vinna þá vinnu sem vinna þarf. Hrikalegar afleiðingar fiskveiðistjórnarkerfisins blasa við. Við vitum að fjölmörg byggðarlög úti um allt land eru í stökustu vandræðum. Þar hefur svo að segja við malbikað yfir afkomumöguleika fólksins, malbikað yfir kartöflugarða fólksins eins og ég hef orðað það stundum. Það er kerfi sem er ranglátt og það verður að finna leiðir til þess að breyta og færa til betri vegar. Innlegg þetta er innlegg í þá umræðu og eins og ég segi, það er vel. Fiskveiðistjórnarkerfið verður að byggja á því að við finnum leið til þess að allir sem landið byggja, hvar sem þeir búa, hafi jafna möguleika á því að nýta auðlindir náttúrunnar. Auðlindir náttúrunnar eru forsenda þess sem menn hafa byggt og búið sér í haginn úti um allar jarðir. En kerfið sem við höfum byggt á síðasta áratug hefur leitt af sér að byggð hefur á mörgum stöðum landsins gjörsamlega farið í súginn og hefur eyðilagt fyrir fjölda fólks, fjölskyldum og byggðarlögum. Þetta eru þær staðreyndir sem við verðum að horfast í augu við. Hæstv. forsrh. lét taka við sig viðtal upp úr áramótunum og lýsti hrikalegum afleiðingum þess ef menn gætu sótt frjálst í auðlindir hafsins og lýsti yfir efnahagslegu hruni fyrir Ísland. En ég er ansi hræddur um að það sem hæstv. forsrh. fyrir hönd sinnar ríkisstjórnar var að lýsa gildi í raun og veru nú þegar um stóran hluta landsins. Sú lýsing að efnahagskerfið hrynji á í raun við um stóran hluta landsins, mjög mörg byggðarlög, þó með undantekningum. En það er staðreynd málsins. Einkavæðingarstefna, hagræðingarstefna, að setja auðlindir í fárra manna hendur, afraksturshugunin ein er að leiða okkur í ógöngur í þessu samfélagi. Það er morgunljóst. Og sú lýsing sem hæstv. forsrh. gaf í umræddu sjónvarpsviðtali, sem öll þjóðin kann og hefur fjallað um, er kannski ekki svo fráleit þegar við horfum 10--15 ár fram í tímann. Hvar stansar stjórnunarform auðhyggjunnar? Stansar það í Reykjavík? Stansar það bara á fimm póstum á landinu þar sem verða blómlegar útgerðir eða, eins og hæstv. forsrh. var kannski að ýja að, er Reykjavík eða höfuðborgarsvæði og kannski fjórir aðrir staðir þegar litið er á hagræðingu í útgerðarmálum, bara áfangi á leið t.d. til eignarhaldsfélags í Lúxemborg eða annars staðar í heiminum þar sem fjármagnið ræður? Gæti þá farið svo að formúlan sem gildir um hinar dreifðu byggðir sem hafa misst allt sitt nú þegar, eigi að gilda líka fyrir þá staði sem blómlegir eru nú um stundir en gætu átt sömu örlög fyrir höndum og þeir staðir sem við erum gjarnan að vitna til þegar við tölum um vanda landsbyggðarinnar og möguleika hinna dreifðu byggða til þess að afla sér viðurværis? Þetta eru grafalvarleg mál sem verður að taka á. Þetta er ekki mál þeirra sem standa í atvinnurekstri. Þetta er mál samfélagsins um að gera ramma sem við viljum sjá fyrir heildina. Það er mergurinn málsins. Okkur á hinu háa Alþingi er allt of tamt að tala bara út frá hagsmunum þeirra sem standa í rekstrinum, uppgjörum þeirra og hvernig starfsemi þeirra stendur. En við hv. þingmenn gleymum því oft og tíðum --- ég tala af reynslu minni hér sem nýr þingmaður um þriggja mánaða skeið --- við gleymum því allt of oft að Ísland er ekki fyrirtæki. Ísland er samfélag og það á að reka samfélag á samfélagsnótum.

Herra forseti. Það er rétt að þessi þáltill. er lögð fram og túlkar mínar skoðanir, þ.e. sú lausn sem lögð er fram. En samt sem áður er einungis í því fólgið að það eigi að kanna kosti og galla þessarar tillögu. Því er ekki haldið fram að hér sé á ferðinni einhver heilagur sannleikur sem leysi allan vanda heldur á að kanna kosti og galla. Ég hef reyndar ekki enn þá fundið neinn agnúa á þessu en það kann að vera einhver agnúi sem mér hefur yfirsést og einhver annar gæti bent mér á. Varðandi það sem hv. þm. sagði um að kvótinn stöðvaðist kannski ekki endilega í Reykjavík, þá er það einmitt atriði sem ég kem inn á í greinargerðinni, í lið 2 á bls. 18. Þar segi ég, með leyfi herra forseta: ,,2. Í auknum mæli hafa íslensk útgerðarfélög keypt útgerðir í mörgum löndum, orðið alþjóðleg. Þessi þróun er í fullum gangi. Þegar slíkt alþjóðafyrirtæki stundar útgerð í mörgum löndum heims, þar á meðal á Íslandi, er nokkuð víst að arðsmiðja þess mun ekki vera á Íslandi heldur yrði Ísland verstöð jafnsett hinum verstöðvum fyrirtækisins. Verksmiðjuskip fyrirtækisins kæmu jafnvel aldrei til hafnar á Íslandi. Auðlindin væri orðin alþjóðleg. Staðsetning höfuðstöðva fyrirtækisins skiptir hér engu eða ríkisfang eigenda.`` Þeir munu hegða sér eins og allir einstaklingar. Ef hagsmunir þeirra rekast á hagsmuni þjóðarinnar þá munu þeirra hagsmunir ríkja en hagsmunir þjóðarinnar víkja nema litlu muni. Þetta urðum við vör við þegar skip voru seld frá Vestfjörðum til Akureyrar, að þrátt fyrir mikla átthagaást eigandans þá seldi hann af því að hann var bæði skorinn niður úr snörunni sem hann var kominn í og fékk auk þess mjög myndarlegan lífeyri.

Virðulegi forseti. Það er einmitt þetta sem ég tel nauðsynlegt að komi fram í umræðunni. Ég held eins og hv. þm. Pétur Blöndal bendir á að kapítalið, fjármagnið eiri engu og þess vegna er ég honum sammála um þær bollaleggingar og þá sýn sem hann setur fram í tillögu sinni. Ég tel að við þurfum að hafa svona hluti að leiðarljósi þegar við fjöllum um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Hvaða sýn sem maður hefur eða lífsstíl eða lífsmáta þá er það nefnilega ekkert sjálfgefið, eins og hv. 10. þm. Reykv., Pétur Blöndal, kemur inn á, að útgerðin stöðvist við á þessum fimm eða sjö stöðum með því fyrirkomulagi sem við höfum keyrt eftir nú um nokkurra ára skeið, eins og ég nefndi. Það er áhyggjuefni Íslendinga að horfa fram á að eignarhald á grunnatvinnuþáttunum, grunnatvinnunni í landinu færist til útlanda á eignarhaldsfélög eins og ég tel að við höfum þegar fengið forsmekkinn af. Þjóðin klappar fyrir mönnum sem eiga peninga og hafa kannski að mestu leyti dregið þá út úr sjávarútveginum, mönnum sem eiga peninga og eru að þreifa fyrir sér í hinu alþjóðlega viðskiptaumhverfi eins og það er kallað, þreifa fyrir sér. Það er atrenna, er það ekki, að því að stunda og rækta auðlindina kannski frá ströndum meginlands Evrópu en ekki héðan eins og ég tel að þorri þjóðarinnar sé sammála um að við eigum að gera. En í blindni erum við með allt aðra stefnu í gangi sem mun að óbreyttu leiða til þess að sú sýn sem sett er fram í greinargerðinni hjá hv. þm. mun rætast og við viljum hana ekki.

Herra forseti. Ég gat um það sérstaklega að auðlind þjóðar gæti ekki verið í einkaeign. Þá er hún ekki lengur auðlind þjóðar. Við höfum háð landhelgisstríð til þess að ná yfirráðum yfir þessari auðlind og þessi sýn sem ég nefndi áðan, þ.e. að arðsmiðja auðlindarinnar fari til útlanda þó að staðsetningin og skrifstofan sé hér á landi, er aðalhvatinn þess að ég flutti þáltill. upphaflega og er aðalhvatinn fyrir því að ég flyt hana enn. Það eru ekki endilega réttlætisrök hjá almenningi sem þó vega þungt sem hafa hvatt mig til þess að koma með þessa lausn vegna þess að það er svo erfitt að meta hvað er réttlátt og sýnist sitt hverjum. En sú sýn að arðsmiðjan fari úr landi og Ísland verði aðeins verstöð, er aðalástæðan fyrir því að ég flutti þessa tillögu. Það að kapítalið eiri engu er ekki rétt. Kapítalið leitar bara hagstæðustu leiða fyrir sig og það er í sjálfu sér hvorki siðlaust né siðsamt. En þessi auðlind sem við búum við og þau auðæfi sem hafa orðið til úr engu, vegna þess að útgerðin var rekin með miklum halla áður en fiskveiðistjórnarkerfið var tekið upp, er búin til af ríkisvaldinu með þeim takmörkunum sem settar voru á aðgang að auðlindinni. Þar með urðu þessi verðmæti til. Ríkisvaldið bjó til þessi verðmæti og þess vegna finnst mér mjög eðlilegt að dreifa þessum verðmætum til þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég vil enn og aftur þakka hv. 10. þm. Reykv. fyrir heiðarlega nálgun mála út frá sinni lífssýn. Það er meira en sagt verður um þorra þeirra þingmanna sem styðja hæstv. ríkisstjórn og segja eitt en eru í raun með grunn sem stefnir að allt öðru. Þess vegna finnst mér gott að fá innlegg af þessu tagi í púkkið til þess að vinna vinnuna, innlegg sem byggir á því sem menn hjartanlega meina. Ég hef séð fyrir mér nákvæmlega sömu hættumerki og sett eru fram í greinargerð hv. 10. þm. Reykv. Þess vegna vil ég beygja af leið og byrgja brunninn áður en barnið dettur ofan í hann. Það er svo himinklárt í mínum huga að það verður að leggjast í þá vinnu að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu, vinda ofan af því, færa það í þá átt sem við viljum sjá um framtíðarþróun íslensks samfélags, þ.e. að byggja á auðlindinni fyrir okkur og okkar fólk þannig að við missum það ekki út úr höndunum á okkur eins og er að gerast í núverandi stjórnarstefnu á mörgum póstum í einkavæðingarstefnunni þó svo að hv. þingmenn sem styðja stefnuna segi eitt og meini kannski í hjarta sínu allt annað. Það er mergurinn málsins.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir þá tillögu sem hann leggur fram og þá augljóslega miklu vinnu sem hann hefur lagt í þessa tillögugerð. Ég held að það sé til mikillar fyrirmyndar að menn reyni að nálgast þetta verkefni eins og hv. þm. gerir og það er alveg augljóst þegar menn fara yfir þá greinargerð sem þessari tillögu fylgir að í hana hefur verið lögð mikil vinna. Hins vegar má benda á, og það jaðrar kannski við útúrsnúning, að tillagan gerir ráð fyrir að hlutir verði skoðaðir og ætlast til að hún verði samþykkt, en síðan er greinargerðin meiri útfærsla á hugmyndum hv. þm. Kannski hefði hann mátt gera ítarlegri grein fyrir þessari tæknilegu útfærslu í tillögunni en gera það ekki einungis í greinargerðinni. En þetta er í sjálfu sér ekki aðalatriði málsins. Grundvallarhugsun hv. þm. í þessu máli virðist mér vera að sækja til baka þau verðmæti sem takmarkaður aðgangur að auðlindinni augljóslega er. Það er hárrétt hjá hv. þm. að ríkisvaldið hefur búið til þessi verðmæti með því að takmarka aðganginn að henni, hefur úthlutað þeim verðmætum, og hv. þm. er að setja fram hugmyndir um það hvernig megi sækja þessi verðmæti til baka. Það er því alveg augljóst að hv. þm. er að reyna að vinna til baka hugsanlega þann skaða sem stjórnmálamenn fyrri áratuga hafa nú þegar unnið. Hv. þm. er að reyna að vinda ofan af því. Í tillögum hv. þm. kemur fram að hann ætlar að gera þetta á 20 árum. Hv. þm. ætlar að reyna að sækja þessi réttindi til baka og skila þeim til þjóðarinnar á 20 árum, þ.e. afskrifa á hverju ári 5% af þeim heimildum sem nú er úthlutað og gera það þannig að á öðru ári verði það 10%, þriðja árið 15% og svo koll af kolli þar til allar þessar heimildir hafa verið sóttar til baka með þeim afskriftafræðum sem hv. þm. setur fram. Hann rökstyður mál sitt með því að segja að þetta sé ekki hægt að gera í einu vetfangi vegna þess að í fyrsta lagi lendi ákveðinn stöðugleiki í samfélaginu og efnahagskerfinu í hættu ef farið verður í þetta verk í einu lagi og í öðru lagi er það einfaldlega þannig að okkar helstu lögspekingar hafa á það bent að þetta verði ekki gert í einu vetfangi nema til komi þá hugsanlega bætur til þeirra sem nú hafa öðlast þessi réttindi. Ég held að þessi aðferðafræði standist bæði umræðuna um stöðugleikann og eins þá almennu umræðu sem fram hefur farið um lagaleg áhrif þessa. Hins vegar má segja sem svo að þegar menn eru að leita leiða í jafnstóru máli og þessu, þá sé alveg ljóst að þeir komist ekki fyrir allar víkur og í þessari umræðu er ekki mikið farið út í þau áhrif sem þetta kann að hafa á byggðarlögin, enda kannski gersamlega vonlaust að reyna að gera sér grein fyrir hvaða áhrif þetta kann að hafa. Í fyrsta lagi er það markmið að reyna að vinna til baka til þjóðarinnar þau réttindi sem ríkisvaldið hefur afhent og í öðru lagi að úthluta þeim á nýjan leik og það er í grunninn sú hugsun sem hér býr að baki. Ég velti því hins vegar fyrir mér, og það er kannski meginástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hljóðs í þessari umræðu, hvernig hv. þm. sér þessa þróun, þ.e. alla vega fyrstu árin, að 5--15% útboð á aflaheimildum muni í raun hafa nokkur áhrif á verðið, þ.e. að þetta sé svo lítið að það muni ekki hafa áhrif á verðmyndun frá því sem nú er. Og það er eitt sem ég held að við þurfum að hugleiða mjög alvarlega, þ.e. hvort sú prósentutala sem hv. þm. leggur hér af stað með sé í raun til þess fallin að lækka það verð sem nú er bæði á leigukvóta innan árs og eins á varanlegum aflaheimildum, því a.m.k. hvað varðar varanlegar aflaheimildir þá er þetta svo lítið að það er kannski bara rétt til þess að koma inn í þann jaðarkvóta sem nú er seldur á markaði á mjög háu verði. Það er kannski sú spurning sem ég vil fyrst og fremst beina til hv. þm. Hins vegar vekur það vissulega eftirtekt að hv. þm. sem að öllu jöfnu hefur talað fyrir einstaklingsfrelsi og gert það af einurð og hugrekki og verið mjög heiðarlegur í þeim málflutningi sínum, er að mörgu leyti núna að leggja fram tillögu sem er kannski meiri sósíalismi, ef nota má það orð, en lagður hefur verið fram á þingi í háa herrans tíð, þ.e. að þau réttindi sem ríkisvaldið hefur úthlutað með þeim hætti sem það hefur gert til einstaklinga og félaga eru innkölluð til þess að afhenda þau allri þjóðinni og það er kannski meira í ætt við aðra hugmyndafræði en þá sem hv. þm. er hvað þekktastur fyrir og vekur eftirtekt þegar yfir þessa greinargerð er farið. Hins vegar er það svo að þegar við ræðum þessi mál þá ræðum við þau náttúrlega út frá þeim forsendum sem við búum við í dag, út frá þeirri stöðu sem við búum við í dag, og það takmarkar kannski umræðuna að miklu leyti. Ég vil ítreka það sem ég sagði í upphafi að ég vil þakka hv. þm. fyrir tillögurnar. Ég held satt best að segja að þetta jaðri við að vera fjarvistarsönnun Sjálfstfl. frá því að hann hafi áhuga á þessum málum að öðru leyti en því að viðhalda óbreyttu kerfi. Ég vil þakka hv. þm. fyrir þá vinnu sem hann hefur lagt hér í en augljóslega er lítill stuðningur úr hans flokki við hugmyndir af þessum toga, enda er hann einn á þeirri vegferð sem hann leggur upp í. Eins og ég sagði áðan, virðulegi forseti, þá vil ég beina þeirri spurningu til hv. þm. hvernig hann sjái verðmyndun á aflaheimildum a.m.k. fyrstu árin, þ.e. hvenær sú lækkun sem a.m.k. er reynt að gera grein fyrir í þessari greinargerð komi hugsanlega til framkvæmda því að ég er smeykur um að þessi prósentutala sé í reynd allt of lág ef slá á á það verðlag sem nú ríkir í þessum markaði.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að hér er verið að breyta eignarhaldinu á kvótanum. En það er ekki verið að vinna aftur til baka þau auðæfi sem menn hafa fengið. Menn eru búnir að nýta hlunnindin því að útgerðin hefur breyst úr því að vera í bullandi halla yfir í það að vera í góðri afkomu og flest útgerðarfyrirtæki í dag skila góðum hagnaði. Það er ekki meiningin að taka þetta til baka, heldur á að taka hægt og rólega þennan ókeypis kvóta sem menn hafa fengið varanlega sem var þó í raun og veru aldrei úthlutað varanlega því að það hefur alltaf verið fyrirvari á því. Það sem útgerðin fær í staðinn er að hún hefur þennan kvóta algerlega frjálsan og það svarar kannski spurningu hv. þm. um verðið. Verðið í dag á kvótanum er svona hátt vegna allra þeirra takmarkana sem búið er að setja á kvótann. Framsal, erfðir, veðsetning, eignarhald útlendinga o.s.frv., allt er þetta íþyngjandi fyrir útgerðina, mjög íþyngjandi, þannig að það er með ólíkindum að hún skuli skila hagnaði þrátt fyrir allar þessar kvaðir. En hún gerir það að sjálfsögðu vegna þess hve arðsemin af auðlindinni er mikil. Ég reikna því með að þessi kvóti útgerðarinnar muni fara mikið á markað, þessi kvóti sem hún heldur í 20 ár. Það verður algerlega frjálst og óbundið skipum. Síðan er reiknað með því að árlegar veiðiheimildir verði seldar fram í tímann þannig að fyrsta árið koma fimm plús tíu plús fimmtán prósent, þ.e. 30% á markað til næstu þriggja ára og síðan 20% árið þar á eftir þannig að það kemur umtalsvert til sölu strax við gildistöku laganna.

Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að þó að ég taki kannski ekki undir þessar hugmyndir þá hafi ég sagt að ég sé mjög hugsi og mjög jákvæður gagnvart ákveðnum grundvallarviðhorfum sem hér birtast. Ég sagði einnig að ég skildi þessar hugmyndir þannig að verið væri að kalla til baka þau verðmæti sem nú hefði verið úthlutað og dreifa þeim til þjóðarinnar. Í sjálfu sér taldi ég ekki að hugarórar mínir einir byggju þar að baki heldur fyrst og fremst sú greinargerð sem hv. þm. hefur lagt fram. Þar segir m.a. í fyrsta lagi þar sem dregnar eru saman niðurstöður þeirra hugmynda sem hann ber fram: ,,Mikilvægt er að breyta eignarhaldinu þannig að sátt náist um það meðal þjóðarinnar.`` Í öðru lagi segir hv. þm., og það er niðurstaða hv. þm. hvað varðar 1. gr. laga um stjórn fiskveiða: ,,Með núverandi fyrirkomulagi eru nytjastofnarnir augljóslega ekki sameign þjóðarinnar.`` Niðurstaðan er síðan sú að auðlindin geti ekki verið í eigu einstaklinga eða fyrirtækja þeirra. Virðulegi forseti. Þetta verður ekki lesið öðruvísi en svo að auðlindin sé núna í eigu einstaklinga og fyrirtækja þeirra og að hér sé verið að leggja til að þessu eignarhaldi verði breytt á þann hátt sem hér er lagt til, þ.e. að það verði kallað til baka frá einstaklingum og fyrirtækjum og því síðan dreift aftur út á meðal þjóðarinnar. Ég sé því ekki annað en að svo sé, virðulegi forseti, og bið þá um betri rök ef það er ekki réttur skilningur hjá mér að hér sé verið að kalla til baka þau réttindi sem úthlutað var eins og nú hefur verið gert og dreifa þeim og skipta þeim upp að nýju. Virðulegi forseti. Ég kalla eftir röksemdum ef þetta er rangur skilningur.

Herra forseti. Sú arðsemi sem menn hafa haft af kvótanum hingað til er ekki kölluð til baka. Hún er komin í hús. Það sem kallað er til baka er stofninn sem menn höfðu hvort sem er aldrei varanlega. Það var ætíð hafður fyrirvari á því að þessi kvóti væri ekki eign útgerðarfyrirtækjanna. Þar sem það stendur að auðlindin sé sameign þjóðarinnar þá er a.m.k. ekki verið að taka þetta til baka lögfræðilega. Hv. þm. sagði að ég hefði ekki rætt um áhrifin á byggðarlögin. Það er alveg sérstakur kafli í grg. um áhrifin á byggðarlögin. Ég tel nefnilega að þetta muni ekki hafa skaðleg áhrif á byggðarlögin út um allt land heldur geti jafnvel orðið til góðs vegna þess að verðið á veiðiheimildunum muni lækka mjög verulega eins og sýnt er með því að hagnaður stærstu útgerðarfyrirtækjanna sem eru best rekin er 10--30 kr. á hvert kg sem þau mega veiða. Þau geta sem sagt ekki borgað mikið meira. Varðandi spurninguna hvort þetta sé sósíalismi eða ekki þá hefur það verið margsagt af mörgum að þetta sé sósíalismi. Í mínum huga þýðir orðið sósíalismi að eignir eru teknar af einstaklingum og fluttar til ríkisins. Það er minn skilningur á orðinu sósíalismi. Það að taka eignir sem eru núna í eigu ríkisins og flytja til einstaklinga er þá antisósíalismi. Ég kalla það almenningsvæðingu og jafnvel einkavæðingu.

Virðulegi forseti. Þá er alla vega þessi misskilningur um eignarhaldið og arðsemina leiðréttur. Hv. þm. notaði orðið ,,eignarhald`` áðan en ég heyri það núna að hann hefur leiðrétt það og talar um arðsemi. Varðandi byggðarlögin þá sagði ég ekki að ekkert væri fjallað um áhrifin á þau en hins vegar voðalega erfitt að spá hvaða afleiðingar þetta gæti haft í för með sér. Það er eins og með alla spádóma að þeir byggja aðeins á þeim forsendum sem við höfum í dag. Við getum ekki sagt til um hvernig fólk bregst við. Virðulegi forseti. Ég skal ekki vera að æsa hv. þm. upp á því að hann sé hér að leggja fram tillögur sem byggi á grunni einhvers konar sósíalisma. Hann hefur verið á ákveðnum flótta frá því í þessari umræður. Ég heyri að hann kann því ekki vel. Það breytir hins vegar ekki hinu, að grundvallarhugmyndafræði hans er sú að breyta eignarhaldinu frá því sem það er í raun í dag, kalla það inn með ákveðnum afskriftarreglum og dreifa því að nýju til þjóðarinnar. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að það getur ekki til lengdar orðið sátt um þau réttindi sem ríkisvaldið bjó til og dreifir síðan eins og gert er. Ég er því sammála þessum grundvallarviðhorfum þó ég hafi ákveðnar efasemdir um þá aðferðafræði sem hér er beitt.

Herra forseti. Ég vil þakka þá ítarlegu og málefnalegu umræðu sem hér hefur átt sér stað. Hér hefur margs verið spurt og margar skoðanir komið fram og það ber að þakka. Það er innlegg í málið. Varðandi það að þessi hugmynd kunni hugsanlega að styrkja byggðirnar þá vil ég nefna að á bls. 7 í greinargerð með frv. kemur fram að nú eru menn að úthluta heimildum til byggða. Það er ákaflega vandasamt og veldur deilum. Erfitt er að hanna kerfi sem dreifir kvóta á byggðarlögin. Hverjum á að bæta tjónið? Þá erum við að tala um tjónið sem núverandi fiskveiðistjórnarkerfi og eignarhald hafa valdið. Við erum ekki að ræða um tjón eftir breytinguna heldur því sem valdið hefur verið hingað til. Á að bæta sjómönnum það eða útgerðarmönnum, frystihúsum, sveitarfélaginu, verslunareigendum eða húseigendum? Fyrirtæki hafa fara á hausinn, verið sameinuð öðrum fyrirtækjum á öðrum stöðum og jafnvel flutt starfsemi sína annað. Einstaklingar hafa látist eða flutt burt. Ný fyrirtæki hafa verið stofnuð og nýtt fólk flutt til staðarins og börn fæðst. Hver á að fá kvótann, ef á að bæta fyrir þann skaða sem orðið hefur? Ég sé ekki nema einn aðila sem hægt er að bæta kvótamissinn eða tapið, ætli menn að gera það yfirleitt, og það er sveitarfélagið. Það er eini aðilinn sem stendur eftir. Hvort sveitarfélagið fær peninga eða kvóta, þegar hann er orðinn seljanlegur, er í raun nokkurn veginn hið sama. Sveitarfélagið gæti þá lækkað skatta á borgara sína og fyrirtæki í staðinn. Það er ómögulegt að skilyrða slíkar heimildir þannig að aflanum verði landað á staðnum. Þetta hafa menn reynt en það gengur ekki. Menn geta landað honum á staðnum og flutt hann burt. Fyrirtæki á staðnum geta keypt þennan kvóta og selt þann kvóta sem þau eiga fyrir eitthvað annað. Það er því ekki hægt að skilyrða veiðiheimildir þannig að aflanum verði landað á staðnum. Niðurstaðan eftir þessar röksemdafærslur er að ef taka á upp byggðakvóta, sem ég er ekkert endilega viss um, þá skuli hann renna til sveitarfélaganna og þau geti svo selt hann. Ég ætla að fjalla um nokkrar spurningar sem ég sleppti í fyrri ræðu minni á bls. 4 í greinargerðinni. Þar eru nokkrar spurningar um núverandi kerfi. Hvernig varð það til? Hvers vegna fengu útgerðarmenn verðmæti en ekki skipstjórar og sjómenn sem þó sóttu aflann? Voru útgerðarmennirnir ekki búnir að fá þann arð af rekstrinum sem fyrir lá að þeir gætu vænst? Af hverju áttu þeir löngu seinna að fá einhverja uppbót? Voru þeir ekki búnir að fá sína umbun fyrir þá áhættu sem þeir tóku? Voru ekki sjómennirnir búnir að hætta lífinu og fá laun sem skipstjórar? Þessi úthlutun til útgerðarmanna er miklu líkari happdrætti sem sumir fengu að taka þátt í en ekki allir. Svo má benda á, eins og hefur komið fram í umræðunni, að ef ríkisvaldið hefði ekki takmarkað aðganginn að auðlindinni þá væri hún sennilega bara búin. Þá ætti útgerðin ekki neitt og sjómenn ekki heldur. Einnig mætti spyrja: Af hverju er þetta tímabil, nóvember 1982 til október 1983, valið? Margir útgerðarmenn höfðu veiðireynslu bæði fyrir og eftir þetta tímabil. Sumir voru með skipin sín í viðgerð á þessum tíma, bara ósköp venjulegri klössun. Þeim er refsað illilega fyrir það eftir á. Hvers lags kerfi er þetta eiginlega? Þeir hefðu aldrei sett skipin sín í klössun á þessum tíma ef þeir hefðu vitað að það yrði miði í lottói. Hvers vegna fengu fiskverkunarhús og starfsmenn þeirra engan hlut í verðmætunum þó að þau séu mjög háð veiðunum? Hvers vegna fengu sveitarfélögin engan hlut þó að þau hafi skapað aðstöðu og þjónustu fyrir útgerðina og það fólk sem vann við veiðar og vinnslu og eru mörg hver mjög háð aflanum? Hvers vegna fékk ríkið engan hlut þó að það hafi lagt til ríkisábyrgð á láni til skipa, kostað rannsóknir, byggt hafnir og hafði meira að segja búið til auðlindina? Hvers vegna fékk fólkið í landinu ekkert? Þetta eru spurningar sem vakna þegar menn líta á núverandi kerfi. Í fyrri ræðu minni náði ég ekki að fjalla um áhrif þessa frv. á útgerðir og sjómenn. Það er sérstaklega áhugavert að ég held að hægt væri að lofa útgerðinni, í staðinn fyrir missi kvótans, að aflétta af henni öllum kvöðum sem settar hafa verið á útgerð umfram aðrar atvinnugreinar. Það eru óskaplegar kvaðir á útgerð og sumir hafa sagt við mig að útgerð snúist meira um lögfræði en veiðar. Með því að aflétta þessum kvöðum af útgerðinni, t.d. framsalinu, þá getur verið að þessi eign sem afskrifast á 20 árum og er bara svífandi --- hún þarf ekki að vera bundin við skip, ekki að vera bundin við persónur eða nokkurn skapaðan hlut, það má framselja hana eins og mönnum dettur í hug --- yrði miklu verðmeiri en núverandi eign. Hún mundi skapa meiri arð í greininni en núverandi eign sem er pikkföst við skip og alls konar óhagræði sem fylgir því að flytja hana á milli. Þetta mundi hugsanlega sætta útgerðina við þessa breytingu. Sá langi aðlögunartími sem reiknað er með, 20 ár, og það að heimila skattalega afskrift þessarar eignar um leið og hún er afskrifuð hjá fyrirtækjunum gæti einnig stuðlað að sátt um breytinguna hjá útgerðarmönnum. Svo má ekki gleyma því að útgerðarmennirnir hafa mjög neikvæða ímynd vegna kvótasölunnar sem þeir eiga ekki sök á. Útgerðarmenn sem eru í útgerð í dag hafa ekki selt kvóta heldur hafa þeir margir hverjir keypt hann háu verði. Það á ekki að skamma þá, þeir hafa rekið sín fyrirtæki vel, hafa verið í útgerð og eru enn. Útgerðin gæti því hagnast á þessari breytingu. En ef, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson kom inn á, Vatneyrardómurinn verður staðfestur og ekkert hefur verið gert þá verður það mjög skaðlegt fyrir útgerðina. Ef Vatneyrardómurinn verður felldur og ekkert verður gert þá yrði það líka mjög skaðlegt fyrir útgerðina. Það er nokkuð sama hvað gerist, ég tel að það muni skaða útgerðina. Þess vegna er brýnt að svona tillögur og aðrar verði skoðaðar og það liggi fyrir eitthvað sem menn geti gripið til þegar dómurinn fellur, á hvorn veginn sem hann fer. Síðan vil ég ræða um áhrif þessa á sjómenn. Sjómenn hafa tekið þátt í kvótakaupunum. Sá væri blindur sem héldi öðru fram. Tonn á móti tonni er ekkert annað en það að sjómenn borga fyrir kvótann. Hvað á sjómaður að gera þegar hann stendur frammi fyrir því að kvótinn er búinn? Nú leggjum við skipinu og þú tekur bara pokann þinn eða við getum keypt þennan kvóta en við getum ekki gert út á hann, hann er svo dýr. Þú verður að taka þátt í kaupunum. Hvað halda hv. þm. að sjómenn geri í slíkri stöðu? Þeir taka að sjálfsögðu þátt í að greiða kvótann. Sjómenn hafa greitt fyrir kvóta og meira að segja mjög hátt verð, miklu hærra en hér er verið að tala um. Ég hugsa að þessi breyting muni frekar verða jákvæð fyrir sjómenn heldur en hitt. Herra forseti. Ég ræddi um það í fyrri ræðu minni að ýmiss konar gagnrýni hefði komið fram á hugmyndina. Ég náði ekki að klára það allt. Ég ræddi um það hvort tillagan ylli byggðaröskun og komst að þeirri niðurstöðu að hún gerði það ekki vegna þess að málið snerist aðeins um hvaða útgerðarfyrirtæki gætu veitt ódýrast. Það eru útgerðirnar á stöðum nálægt miðunum. Þannig kynni þetta jafnvel að valda því að heimildir færu út á land en ekki öfugt. Síðan er það spurningin um hvort kvótinn muni safnast á fáar hendur. Menn hafa haldið því fram að útlendingar muni kaupa þetta allt. Það er reiknað með því að útlendingar megi eiga þetta. Því er til að svara að ef einhver ætlaði sér að kaupa allan kvótann þá yrði hann að gera það ár eftir ár eftir ár. Á hverju einasta ári yrði hann að bjóða meira en nokkurn önnur útgerð í landinu sem mundi um leið þýða að hann yrði að veiða ódýrar en allir aðrir. Hafa menn virkilega trú á því að einhver einn aðili geti veitt ódýrar en allir aðrir? Ég hef ekki þá trú. Ég hef heldur ekki þá trú að útlendingar geti veitt ódýrar hér við land en Íslendingar. Hér við strendur landsins. Þá er það spurningin: Er hugmyndin framkvæmanleg? Fyrir einum eða tveimur áratugum hefði hún ekki verið framkvæmanleg. En eftir að verðbréfamarkaðurinn þróaðist eins og hann hefur gert, reynsla er komin t.d. af sölu húsbréfa sem er mjög lipur og eftir að tekin verður upp rafræn skráning verðbréfa, sem verður innan nokkurra mánaða, þá er leikur einn að selja verðbréf sem þessi úthlutun eða ávísun yrði. Ég bendi á að þegar Búnaðarbankinn var seldur þá bauð þriðjungur þjóðarinnar með viku fyrirvara. Fólkið er nefnilega aldeilis tilbúið að taka þátt í slíkri markaðsvæðingu. Þetta frv. er nefnilega markaðsvæðing fyrst og fremst. Síðan kemur að spurningu sem ég hef oft verið spurður. Er einhvers staðar slíkt kerfi til erlendis? Ég verð því miður að segja nei. Ég hef ekki getað fundið slíkt kerfi neins staðar erlendis. Það er til svipað kerfi í Alaska en ekki á sama hátt og hér er ráð fyrir gert: Að arðinum sé dreift út til þjóðarinnar, enda held ég að það séu ekki voðalega margar þjóðir sem búa við sömu aðstæður og við, með fiskimið í kringum landið sem vegna aðgerða ríkisvaldsins hafa öðlast mikil verðmæti. Auk þess eru þau meginuppspretta lífskjara þjóðarinnar. Það eru ekki mörg lönd sem búa við slíkar aðstæður. Herra forseti. Í greinargerðinni eru samandregin nokkur rök fyrir þessari breytingu. Þar eru nokkur rök sem enn hafa ekki komið fram, t.d. það sem iðnaðurinn hefur margoft bent á, þ.e. að hér á landi verða reglulega sveiflur þegar útgerðin gengur vel, hún borgar hærri laun og hefur rústað iðnaðinum reglulega. Þeir segja á sjö ára fresti. Það hefur vantað sveiflujöfnun á útgerðina. Hér verður til sveiflujöfnun. Þegar mjög vel gengur í útgerðinni, þá hækkar verðið á kvótanum. Þegar erlent verð hækkar, þá hækkar verðið á kvótanum því að margir vilja gera út og eru tilbúnir til að borga mikið fyrir það. Þegar verðið hækkar þá flyst arðurinn yfir til heimilanna og þau geta þá annaðhvort lagt fyrir, gert sér dagamun eins og nefnt hefur verið eða farið í fjárfestingar. Þegar illa gengur hjá útgerðinni þá mun verðið á kvótanum lækka. Það getur jafnvel lækkað mjög mikið í vissum fisktegundum. Hver verður þá að blæða fyrir það? Það eru heimilin í landinu. Ég hugsa að heimilin í landinu séu sá aðili sem best er fær um að sveiflujafna. Það er sá aðili sem er miklu betur fær um að sveiflujafna en nokkurn tíma ríkið. Ef ríkið fær miklar tekjur eitt árið þá reisir það spítala, skóla og annað slíkt og ræður fólk. Það situr uppi með kostnaðinn og losnar ekki við hann þegar illa gengur.

Þarna er kominn Kanaríeyjaferðin.

Þarna er komin Kanaríeyjaferðin, já eða nýr bíll, ný húsgögn eða eitthvað slíkt. Fólk þarf að kaupa slíkt en ekki endilega akkúrat núna. Einnig hef ég bent á að þetta muni bæta samkeppnisstöðu Íslands gagnvart útlöndum. Það fer í auknum mæli að reyna á hvernig lönd standa sig í samkeppni um peninga, fyrirtæki og fólk. Þegar fólk fær fyrir fram, segjum 50 þús. kr. á hvern fjölskyldumeðlim fyrir það að búa á Íslandi umfram það sem fyrirtæki þurfa að búa við annars staðar í öðrum löndum, þá verður auðveldara að reka atvinnustarfsemi hér en erlendis. Það verður auðveldara og það þarf ekki að borga eins há laun á Íslandi vegna fyrirframgreiðslunnar sem fólk fær fyrir það að búa hér á landi. Þetta mun líka halda fólki á Íslandi, að eiga von á slíkri árlegri greiðslu. Þetta mundi bæta samkeppnisstöðu Íslands gagnvart útlöndum, hvað varðar fyrirtæki, fólk og jafnframt varðandi fé. Menn hafa sagt að þetta væri mikil blóðtaka fyrir útgerðina sem muni jafnvel verða arðlaus og tapa. Því er til að svara að ekkert fyrirtæki í venjulegum rekstri greiðir meira fyrir aðföng en það gefur í arð. Útgerðin mun greiða akkúrat það verð fyrir kvótann sem mun að meðaltali gefa henni arð. Hún mun kaupa kvóta á sama hátt og olíu og önnur aðföng.

Virðulegi forseti. Það er kærkomið að ræða örlítið um markaðinn og markaðsáhrif í framhaldi af ræðu hv. 10. þm. Reykv., Péturs H. Blöndals. Það er nefnilega farið með þvílíku offorsi í þær breytingar sem hv. þm. boðar í samfélaginu í heild sinni að þjóðin fylgir í raun og veru ekki með. Í ræðum margra þingmanna er verið að dást að því að stór hluti þjóðarinnar, 90--120 þúsund manns, hafi t.d. hlaupið til og keypt hlutabréf í einum banka. Ég fullyrði að stærstur hluti þessa fólks er ekki að fjárfesta í viðkomandi banka á þeim forsendum eða með þeim huga sem hlutafjárkaup eiga og eru í eðli sínu nauðsynleg. Þegar fólk er að kaupa vegna markaðsvæðingar í írafári eins og framkvæmt hefur verið af núverandi ríkisstjórn og hefur verið gert núna um nokkurra ára skeið, þá er fólk ekki að kaupa hlutabréf, það er að spila í lottói. Það er óheilbrigt að stilla hlutum upp á þennan hátt, í hæsta máta óheilbrigt. Og það er vegna þessa ástands og þess hraða sem er á málunum og hvernig þingið og ríkisstjórnin stillir málunum upp sem við erum komin í mjög óheilbrigt efnahagsástand. Það er lottóspil sem hefur ekkert að gera með þennan fjárfestingaranda eða innstillingu sem hv. þm. Pétur H. Blöndal boðar, því miður. Þannig gerast kaupin á eyrinni. Og eftir nokkra mánuði, talandi um Búnaðarbankann, eru að mér skilst ekki nema 40 þúsund hluthafar eftir úr öllu írafárinu. Hraðinn, óhemjugangurinn í sölu ríkiseigna hefur leitt til þess að hér er mórall gullgrafaranna svífandi yfir vötnunum og það er það sem við erum að bíta úr nálinni með á hinum ýmsu sviðum samfélagsrekstursins.

Herra forseti. Það er greinilegt að hv. þm. hefur ekki mikla trú á markaði og það er honum alveg í sjálfsvald sett að hafa ekki mikla trú á markaði. Þeir höfðu það heldur ekki austur í Sovét og það gekk nú eins og menn vita með antimarkaðsvæðinguna þar að stýra öllu að ofan frá grænum skrifborðum. Ég hef aftur á móti þá trú að markaðurinn geti leyst mikið af þeim vandamálum sem við erum að glíma við vegna þess að hann finnur alltaf rétta verðið á vöru og þjónustu. Varðandi það að menn hafi fjárfest í Búnaðarbankanum og þar eigi ,,aðeins`` 40 þúsund manns hlutabréf enn, þá er það aldeilis hellingur og hefði einhver átt að segja fyrir svo sem eins og þrem, fjórum árum að eitt hlutafélag á Íslandi hefði selt 40 þúsund manns varanlega hlutabréf. Sá fjöldi hefur því væntanlega keypt vegna þess að fólk hefur mikla trú á fyrirtækinu og arðsemi þess. Ég held því að Íslendingar séu mjög móttækilegir fyrir einmitt markaði og séu tilbúnir til þess að láta markaðinn ráða verðlagningu á vöru og þjónustu. Þar á meðal t.d. í því kerfi sem hér er lagt til, allsherjarmarkaðsvæðing á kvótanum, sem muni lækka verðið og flytja veiðiheimildir til þeirra sem geta veitt fiskinn ódýrast. Það er engin önnur leið en markaðurinn, hvorki á grænum skrifborðum sovétherranna á sínum tíma né annars staðar, sem hefur sýnt sig að finna rétta verðið á slíkum vörum.

Virðulegi forseti. Ég geri mér fulla grein fyrir því að við lifum í markaðssamfélagi. Það er ekki það sem málið snýst um. Málið snýst um breytingar á kerfum, málið snýst um það ef við förum ofan í fjölskyldubúskap að taka ákvörðun um að selja fjölskyldusilfrið. Það er þar sem þetta óheilbrigða ástand verður til, þegar menn fara að rífast um fjölskyldusilfrið á algerlega óeðlilegum forsendum. Vandamálin í íslensku efnahagskerfi í dag eru út af ákvarðanatöku um sölu á fjölskyldusilfrinu og æðibunugangurinn í kringum það mál allt, hraðinn, óvönduð vinnubrögð, markaðshugsunin hér í þinginu allsráðandi, viðskiptaleg hugsun en ekki hugsunin um það hvernig á að búa til ramma sem gagnast öllum þannig að allir eigi jafnan rétt. Hér hefur verið opnaður veðhlaupabás á nokkurra mánaða fresti um nokkurra ára skeið, veðhlaupabás þannig að markaðsvæðingin verður tryllt, ekki gróðahyggja því að fyrirtækin verða að græða, hér erum við komin yfir mörkin í að græða og yfir í græðgi. Það er mergurinn málsins. Og það er það fyrst og fremst sem þjóðin er ósátt við. Ég er að mæla þessi orð vegna þess að hér verður að vanda til verka. Ísland er samfélag, Ísland er ekki fyrirtæki og við þurfum að einbeita okkur að því á hinu háa Alþingi að hugsa um Ísland sem samfélag og hugsa minna um það sem fyrirtæki eins og brennur við í ræðu allflestra, a.m.k. stjórnarliða, og það er það sem ég er ósáttur við og vara við.

Herra forseti. Við Íslendingar erum núna að hverfa frá mjög miðstýrðu sovétkerfi og það er viðbúið að upp komi ýmiss konar barnasjúkdómar við þá breytingu, ýmislegt sem þurfi að skoða og breyta, t.d. viðhorfum, lögum og reglum. Og nýjasta dæmið er þetta upphlaup varðandi innherjaviðskipti þar sem reglurnar eru ekki nægilega útfærðar og viðbúið er að menn lendi í slíkum vandræðum þegar verið er að gera svona mikla breytingu frá miðstýringu yfir í markað. En það er ekki þar með sagt að markaðurinn sé slæmur þó að upp komi einhverjir barnasjúkdómar eða að markaðsvæðingin sé tryllt. Hún er það alls ekki. Ég hugsa að almenningur sé miklu meira meðvitaður núna um atvinnulífið, um gildi atvinnulífsins fyrir þjóðina en áður. Nú þykir engin skömm að því að fyrirtæki séu vel rekin og bjóði ódýra þjónustu og skili hagnaði samt. Menn eru búnir að átta sig á því að hagnaður fyrirtækja verður oft til úr engu. Fyrirtæki getur skilað miklu tapi með nákvæmlega sama mannskap og aðföngum og það getur líka skilað hagnaði bara með því að skipuleggja reksturinn betur og hafa betri stjórnun. Á þessu eru menn farnir að átta sig og ég held að sú sýn sem hv. þm. hefur á hinum íslenska borgara sé röng, hinn almenni borgari er ekki svona vitlaus. Hann hefur miklu meiri athyglisgáfu og hann er að læra á kerfið og mér finnst að almenningur á Íslandi hafi núna miklu meiri skilning á atvinnulífinu en hann hafði fyrir um fimm eða tíu árum.

Herra forseti. Þessi þáltill. er nú endurflutt. Ég og hv. þm., flutningsmaður hennar, höfum rætt þessi mál nokkuð oft áður. Það er því kannski ekki neitt nýtt í þeim en þó held ég að rétt sé að fara yfir þessa hluti nokkrum orðum. Það er athyglisvert við þennan tillöguflutning hv. þm. að hann er samstofna mjög mörgum vitringakórum sem heyrast núna þessa daga í þjóðfélaginu um það hvernig stýra eigi fiskveiðimálum og allir þessir kórar eru sammála um eitt og ganga út frá einum grundvallarhlut. Þeir eru að tala um hvernig úthluta eigi aflakvótum, allir. Í þáltill. sem hér liggur fyrir kemur það líka mjög skýrt fram strax í I. kaflanum hjá flutningsmanni því að hann segir þar: ,,Ekki verði hróflað við aflamarkskerfinu.`` Þetta er meginmálið, herra forseti. Þessar tillögur hv. þm. ganga út frá því að hrófla ekki við aflamarkskerfinu eins og mjög margar aðrar sem láta á sér kræla í þjóðfélaginu. Við getum náttúrlega deilt um það endalaust, þetta er svona eilífðardeila, hvernig eigi að úthluta aflamarkskerfi og við höfum gert það áður og ég ætla ekki að eyða þeim fáu mínútum sem fást til að ræða það hér. Ég ætla hins vegar, herra forseti, að rifja það upp að deilurnar um fiskveiðistjórnarkerfið eins og það birtist okkur sem vorum þá útgerðarmenn 1983 og 1984, deilurnar milli útgerðarmanna og milli fólks þá í upphafi voru ekki svona. Deilurnar voru um það hvort það stýra ætti með aflamarkskerfi eða á einhvern annan hátt. Um það snerust deilurnar. Við sem vorum á móti aflamarkskerfi héldum því þá fram að aflamarkskerfi væri vond aðferð til að stýra fiskveiðimálum. Við vorum sannfærðir um það þá og öll þau ár sem liðin eru síðan hafa sannfært mig enn frekar um að aflamarkskerfið er nánast vonlaus aðferð til að stýra fiskveiðum til að ná því markmiði að þurfa að hámarka þessa auðlind þjóðinni til blessunar. Það er allt sem mælir gegn því, öll reynsla okkar mælir gegn því. Þetta kerfi er stórhættulegt fyrst og fremst gagnvart líffræðinni í hafinu. Þegar við erum að veiða botnlægu tegundirnar, þá liggur það fyrir að við erum að veiða ofan af stofninum því að auðvitað sækja allir í verðmætasta fiskinn. Við erum að veiða þorsk á Íslandsmiðum sem er af stærðargráðunni frá 1,5 kg til 15 kg og verðmunurinn er gríðarlegur. Þegar menn fá úthlutað í kílóum, þ.e. þyngdareiningum, hverju sækjast þeir eftir? Því verðmætasta. Þetta eru nú einu sinni mannheimar og þeim verður seint breytt. Við erum að gera mjög rangt gagnvart hafinu. Þetta kerfi býður upp á það. Og allir vita að sérhver maður sem er neyddur til að vinna í slíku kerfi reynir að lifa af. Það þýðir ekkert fyrir fólk að neita þeirri staðreynd að sóunin á Íslandsmiðum og brottkastið er svo skelfilegt að við megum ekki lifa við það. Við megum ekki láta það viðgangast. Við horfum líka upp á það að í þessu kerfi erum við að reyna að vera með fullvinnsluskip þar sem bakreikna á kvótann. Allir vita það, hver einasti maður að með þeirri aðferð erum við að skekkja samkeppnisstöðu fiskvinnslunnar svo hroðalega að við erum að eyða tilverurétti sjávarbyggðanna kringum ströndina. Það að mismuna í samkeppnisstöðu er mjög alvarlegur hlutur í því markaðssamfélagi sem við viljum lifa í og við lifum í. Það er nákvæmlega það sama að mismuna í samkeppni eins og að skekkja kompás. Ef einhver skekkir einn kompás, þá siglir viðkomandi bara vitlaust. Þetta látum við viðgangast þó að allir viti að þetta sé svona. Svo ég tali nú ekki um hið alvarlegasta í þessu öllu saman, það er hvernig skýrslurnar í aflamarkskerfi afvegaleiða hina ágætu vísindamenn sem eru hér og við viljum hafa og viljum treysta og vonum að hafi þau gögn að þeir geti unnið eins vel og þekking þeirra nær. Það er verið að afvegaleiða hafrannsóknir stórkostlega með skýrslugjöf á undanförnum árum, enda eru þeir mjög langt frá því að hafa sömu meiningar um stöðu helstu nytjastofna og þeir sem stunda sjóinn, eins og sjómenn á Íslandsmiðum. Hafrannsóknastofnun heldur að við séum að byggja upp þorskveiðar og hér sé þorskveiðistofn í vexti þegar allir sjómenn vita betur. Hafrannsóknastofnun sem hefur heilmarga eftirlitsmenn virðist alls ekki vita það að firðir og flóar eru yfirfullir af grindhoruðum þorski, og á sama tíma erum við að banna mönnum að bjarga sér. Ég er, herra forseti, t.d. sannfærður um að röng fiskveiðiráðgjöf er búin að skaða þjóðfélagið á þessum áratug langt á annað hundrað millj. í útflutningstekjum.  ,,Niðurstaða: Kvótaumræðan snýst fyrst og fremst um eignarhald á fiskveiðiheimildum.`` Þetta er rétt hjá flutningsmanni. Umræðan snýst um þetta. Menn geta svo sem eytt tíma í það. Ég ætla ekki að gera það núna. En það sem umræðan þyrfti að snúast um er fiskveiðistjórnin sjálf og það er þeim mun alvarlegra þar sem fullt af fólki virðist vera vel meðvitað um það að þessi náttúra landsins er fengin að láni og að við eigum að skila henni. Fólk kemur fram, bæði hér á þingi og í fjölmiðlum og vitnar um það hversu mjög það tekur nærri sér ýmsar mosaþembur hingað og þangað um hálendið en engin umræða eða a.m.k. sáralítil er um það hvernig við förum með þá náttúru sem er fyrir neðan sjávarmálið og er þó þúsund sinnum verðmætari en allar mosaþembur hálendisins. Því miður snýst umræðan um þetta en ekki um það sem hún ætti að snúast.

Herra forseti. Í grg. með tillögunni kemur fram, ég tók það sérstaklega fyrir í fyrri ræðu minni, að þegar rætt er um kvótamál er brýnt að halda eftirfarandi þáttum vel aðskildum: Fiskveiðistjórnarkerfinu, þ.e. hvort notað er aflamark eða sóknarmark, framsali á kvóta, eignarhaldi á kvóta, árlegum og varanlegum kvóta og vísindalegri stjórnun fiskveiða. Hv. þm. ræddi um aflamarkskerfið eða sóknarmarkskerfið. Það er engin afstaða tekin til þess í tillögunni, sama hvort kerfið yrði notað. Þó að það væri sóknarmark myndast líka kvóti. Togtímum eða dögum yrði úthlutað eða það einhvern veginn mælt hvað menn mættu veiða mikið og lengi, aðallega lengi og á þá úthlutun kæmi verð. Ef menn ætla ekki að hafa þann kvóta framseljanlegan mundi kerfið vera óhagkvæmt. Ef þeir hafa hann framseljanlegan myndast verð og þá þarf líka að taka afstöðu til eignarhalds á þeim kvóta. Hvað við seljum t.d. daginn á fyrir einn togara. Það sem hér er rætt um er eingöngu eignarhaldið vegna þess að það er mest í umræðunni og mest óánægja með það. En ég tek alveg undir með hv. þm. að ræða þarf hitt líka, kosti og galla sóknarmarkskerfis og aflamarkskerfis því bæði hafa kosti og galla. En það er ekki það sem við ræðum hér. Það þarf líka að ræða um vísindalega stjórnun sem hv. þm. kom inn á. Er verið að veiða rétt? Eru mælingarnar réttar? Eru vísindin yfirleitt rétt? En þetta er bara ekki sá þáttur þessa dæmis sem við ræðum hér. Við erum að ræða um eignarhaldið á þeim verðmætum sem myndast þegar aðgangur að auðlindinni er takmarkaður, hvort sem það er gert með aflamarki, sóknarmarki eða öðrum vísindalegum aðferðum.

Herra forseti. Ég tók þetta bara eins og segir í grg., að flutningsmaður væri að segja eins og hér stendur: ,,Ekki verði hróflað við aflamarkskerfinu.``  Hins vegar er ég alveg sammála honum í því að það er alveg sama hvernig við takmörkum aðhaldið og hvernig við takmörkum aðganginn að fiskimiðunum að við það verður til verðmæti að sjálfsögðu. Ég hef líka heilmiklar meiningar um það hvernig á að fara með slíkt verðmæti. Ég er hræddur um að ég og hv. flutningsmaður séum kannski ekki alveg sammála um það en það skiptir þá ekki meginmáli. Ég vildi bara nota þetta tækifæri til að vekja athygli á því að ég hef verið sannfærður um að þessi umræða væri á villigötum í þjóðfélaginu vegna þess að það skiptir miklu meira máli að ræða það á hvaða villigötum við erum að leiðast með þessu aflamarkskerfi heldur en hitt hvernig við förum með einhvern hugsanlegan arð sem kann að myndast. Það getur verið eilífðarvandamál. Aðalmálið er það að við séum ekki að vinna gegn hagsmunum okkar og framtíðarinnar með þeirri skipan sem við höfum.

Herra forseti. Neðst á síðu 2 í grg. með þáltill. stendur: ,,Í þingsályktunartillögunni er ekki tekin afstaða til þess hvort stjórnunarkerfið eigi að nota heldur er einungis tekið á eignarhaldi á þeim verðmætum sem verða til þegar aðgangur að fiskstofnum er takmarkaður og skilyrði til hagkvæmrar nýtingar sköpuð.`` Sérstaklega er tekið fram að ekki er verið að fjalla um fiskveiðistjórnarkerfið sem slíkt, heldur eingöngu eignarhaldið. En ég vil spyrja: Hvað sér hv. þm. fyrir sér sem lausn ef Hæstiréttur samþykkir dóm undirréttar í Vatneyrarmálinu?

Herra forseti. Ég vil byrja á að biðja hv. þm. afsökunar ef ég hef misskilið þetta eða lesið rangt. Mér fannst þetta bara augljóst í því sem ég las en ég hef þá hlaupið yfir hina setninguna. Það skiptir samt ekki máli. Ég er búinn að koma sjónarmiðum mínum á framfæri og þetta misskilst ekki. Frá því að við hófum umræðunar fyrst um stjórn fiskveiða kom til mikilla átaka innan LÍÚ meðal útvegsmanna um hvernig við skyldum gera þetta. Ég var þá eins og ég gat um í fyrri ræðu minni sannfærður um að við værum að gera rangt með því að úthluta þyngdareiningum. Við ættum að úthluta sókn. Það væri hægt að skilgreina sóknarmátt og það er hægt að skilgreina sóknarmátt. Það hefur verið sýnt fram á það. Við ættum að gera það vegna þess að landsbyggðin ætti að njóta landkosta sinna. Það væri verðmæti í sjálfu sér að byggja þetta land. Ég er alls ekki sammála því að allir eigi að hafa sama rétt til sjávarútvegs. Ég held því fram að þeir sjómenn sem hafa stundað sjóinn, það fólk sem byggir sjávarbyggðirnar og það fólk sem á verðmæti kringum ströndina og á allt sitt undir því að þar sé byggð hljóti að hafa rétt umfram aðra. Ég veit ekki betur en að í stjórnarskránni sé fullt af atriðum þar sem fólki er mismunað og ég vil ekki trúa því að það verði þannig og ég treysti því að þessi löggjöf beri gæfu til að hafa það svo. Hvernig sem þessi dómur fer, sem ég ætla ekkert að ræða um og er í engum færum til þess, þá treysti ég því að menn taki þetta upp frá grunni, reyni að skoða galla þess og kosti og reyni að horfa á það opnum augum hvaða tjón við erum búin að gera með því kerfi sem við höfum haft núna. Opnum það þannig að við förum að nýta hafið eins og við gerðum og nýtum þá einstaklinga sem hafa í gegnum alla tíðina sýnt forustu umfram aðra, gerhygli, dugnað og þrautseigju, þá einstaklinga sem hafa borið uppi sjávarútveginn og þessa þjóð.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson fór mikinn í umfjöllun sinni um auðlindir sjávar. Hann fór þar bæði frá hinum dýpstu miðum og inn til heiða í tali sínu um náttúruauðlindirnar. Ég vil leggja áherslu á að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur áherslu á vistvænar veiðar, það er ein af grundvallartillögum okkar. Við höfum þungar áhyggjur af meðferð fiskimiðanna. Við höfum þungar áhyggjur af því hvernig farið er með karfamiðin þar sem kórallinn er skrapaður upp til að ná þeim karfatittum sem þar eru eftir. Við höfum af þessu verulega þungar áhyggjur. Við höfum líka þungar áhyggjur af slæmri umgengni á heiðalöndum eða hvar sem er, hvort sem það er inn til dala eða út til strandar. Það ber að umgangast náttúruauðlindirnar, sem við höfum aðeins af láni og afnotarétt af en ekki eignarhald á, með næstu kynslóðir í huga. Ég vil minna á, herra forseti, að einmitt í skjóli framkvæmdar laga um stjórn fiskveiða fer þessi ósvinna fram. Hún fer fram, eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson minntist á, með miklu brottkasti af afla á skipum. Það er fjarri því að komið sé að landi með allt slóg. Stór hluti þess sem veiddur er kemur aldrei til lands til nýtingar. Herra forseti. Það er afar brýnt að taka upp framkvæmd þessara laga um stjórn fiskveiða þannig að bæði nýting auðlindanna verði með þeim hætti að sómasamlegt sé og til heiðurs fyrir okkur gagnvart næstu kynslóðum og fyrir íbúa alls landsins, íbúana sem eiga rétt til þessara auðlinda meðfram ströndum landsins.

Hæstv. forseti. Frv. það sem ég mæli fyrir er ekki mjög stórt í sniðum að texta til né fyrirferðarmikið á blaði. Það tekur hins vegar á mjög einkennilegu fyrirbæri í núverandi lögum um stjórn fiskveiða sem er hin svokallaða tegundatilfærsla. Í 10. gr. laganna um stjórn fiskveiða er heimilað að breyta botnfisktegundum í aðrar botnfisktegundir í hlutfalli við verðmæti að ákveðnu marki, þó ekki í þorsk. Í 10. gr. er einnig talað um hvað megi veiða umfram á hverju ári og frv. gengur í raun og veru út á það í fyrsta lagi að fella niður tegundatilfærsluna alfarið og í öðru lagi að taka þá 5% reglu sem er í frv. um að veiða megi fram fyrir sig á hverju fiskveiðiári og setja hana niður í 2% og það sé þá jafnt í öllum tegundum. Þetta er meginefni frv. Þessi stutta lagagrein hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Eftirfarandi breytingar verða á 10. gr. laganna: a. 1. mgr. orðast svo: Heimilt er að veiða 2% umfram aflamark hverrar botnfisktegundar, síldar, úthafsrækju, innfjarðarrækju og hörpudisks, enda dregst sá umframafli frá við úthlutun næsta árs til viðkomandi fiskiskips í sömu fisktegund. b. 2., 4. og 5. mgr. falla brott.`` Í grg. með frv. segir, með leyfi forseta: ,,Með því að fella áðurnefndar málsgreinar út úr lögunum er tekið á því vandamáli sem fylgt hefur tegundatilfærslum á undanförnum árum þar sem útgerðin hefur í reynd búið sér til sjálftökukvóta langt umfram leyfilegan úthlutaðan fiskikvóta af viðkomandi fisktegund. Svo rammt hefur kveðið að þessu að haldið hefur verið uppi miklu meira veiðiálagi á karfastofna, svo dæmi sé tekið, en úthlutað var árum saman af þessari fisktegund. Þessi ofveiði sem stórútgerðin hefur haldið uppi á karfa með þessu tegundaflakki sést best í meðfylgjandi töflu`` --- sem er prentuð aftan á blaðið og ég skal fara yfir á eftir --- ,,frá Fiskistofu sem sýnir að fisktegundir bátaflotans næst ströndinni hafa verið notaðar til framleiðslu á karfakvóta. Þetta kvótahopp hefur í mörg ár, eins og sést í töflunni, orðið til þess að hér við land hefur verið haldið uppi ofveiði á karfastofninum. Mjög margir skipstjórnarmenn hafa einmitt varað við þessu á undanförnum árum, svo og samtök þeirra eins og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands.`` Aftan á frumvarpstextann er prentuð tafla, sem tekin er saman af Fiskistofu og er fylgiskjal með þessu máli, fyrir fiskveiðiárin 1992--1993, 1993--1994, 1994--1995, 1995--1996, 1996--1997, 1997--1998 og 1999. Ég held að afar fróðlegt væri að fara dálítið í gegnum þessa töflu vegna þess að hún sýnir okkur í reynd hvað hér hefur verið að eiga sér stað og hvaða tegundir hafa þá verið notaðar til að framleiða þá kvóta sem ég áður nefndi en tegundatilfærslan í heild sinni hefur almennt verið sú að framleiða karfakvóta annars vegar og grálúðukvóta hins vegar í langflestum tilvikum. Ef farið er yfir þá liði sést að á fyrsta árinu sem í töflunni birtist hafa verið búin til með þessari tegundatilfærslu 6.756 tonn af karfa umfram leyfðar aflaheimildir og 5.750 tonn af grálúðu. Til að framleiða slíka tegundatilfærslu voru notaðar hinar virðulegu tegundir ýsa og ufsi. Þetta eru reyndar hvort tveggja tegundir, bæði ýsan og ufsinn, sem hafa ekki veiðst flestöll ár kvótakerfisins eins og gert hefur verið ráð fyrir og leyfilegt hefur verið að mati fiskifræðinga og hefur í rauninni verið tillaga þeirra ár eftir ár um hvað heimilt væri að veiða af þessum fisktegundum. Þegar skýrsla Hafrannsóknastofnunar kom út síðasta vor lagði ég vinnu í að taka saman hvernig ýsuráðgjöfin hjá Hafrannsóknastofnun hefði verið í gegnum árin og hvernig aflinn hefði síðan verið af viðkomandi fisktegund og hvort við hefðum keyrt þar mikið fram úr og hvaða skýring hefði þá verið á því að leyfður heildarafli ýsunnar, byggður á tillögum Hafrannsóknastofnunar, hefur verið keyrður niður síðustu árin. Í ljós kemur að veitt var 61 þús. tonn eða 4 þús. tonnum minna en Hafrannsóknastofnun lagði til fiskveiðiárið 1994--1995. 1995--1996 var lagt til að veiða 55 þús. tonn en veidd voru 54 þús. tonn. 1996--1997 var lagt til að veiða 40 þús. tonn en veidd 51 þús. tonn eða 11 þús. tonn umfram ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar og 1997--1998 var lagt til að veiða 30 þús. tonn en veidd 38 þús. tonn eða 2 þús. tonn umfram það sem leyft hafði verið. Samanlögð framúrkeyrsla á þessum árum er þá aðeins 4 þús. tonn þannig að varla verður nú nær farið ráðgjöf stofnunarinnar í öðrum fisktegundum en gert var í ýsunni. Þetta segir okkur auðvitað að ekki var umframkeyrsla á veiðinni, miðað við þær tillögur sem gerðar höfðu verið, sem olli því að ýsukvótinn var skorinn niður. Og það sést líka í töflunni frá Fiskistofu að ýsan hefur einmitt verið notuð til að framleiða þessa kvóta eins og ég hef áður vikið að, karfann og grálúðuna, í gegnum tegundatilfærsluna. Það eru fleiri tegundir sem hafa verið notaðar í þessu sambandi eins og t.d. ufsinn sem flest árin hefur verið notaður í tegundatilfærslu og mest bar á því fiskveiðiárið 1996--1997 þegar tæp 16 þús. tonn af ufsa voru notuð í tegundatilfærslur og framleitt með þeim þá 9 þús. tonn af karfa og 630 tonn af grálúðu. Það vita allir sem vilja vita að ufsinn er flökkutegund. Og þegar fiskimenn hér við land, skipstjórnarmenn, vöruðu við því fyrir nokkrum árum að ufsakvótinn væri nú sennilega of rýmilegur miðað við ástand stofnsins þá tók það Hafrannsóknastofnun samt tvö ár að skera hann niður. Nú vill hins vegar svo til að ufsi er farinn að veiðast mjög víða í kringum landið. Og skyldi það þá ekki vera eins og venjulega að það taki Hafrannsóknastofnun tvö ár að átta sig á því ástandi. Það er auðvitað mjög sérstakt með fisktegund eins og ufsann, sem er viðurkennd flökkutegund innan og utan lögsögu, og kemur hér án þess að menn verði hans beint varir sem uppvaxandi fisks og fer allt í einu að veiðast sem mjög stór og góður ufsi. Við stöndum sennilega mjög bráðlega frammi fyrir því ef heldur fram sem horfir með aflabrögðin að menn verða búnir með ufsakvótann og þá kemur upp sú merkilega staðreynd sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson vék að áðan að á skýrslum Hafró hættir að skrást ufsi. Og hvað þýðir það hjá Hafrannsóknastofnun? Það þýðir að mjög léleg aflabrögð eru á ufsa. Menn halda sem sagt áfram að standa við þá fullyrðingu að þetta ufsaskot hafi bara verið mjög tímabundið og engin framtíð sé í því og ekki þurfi að taka neitt tillit til þess. Sama á í raun og veru við varðandi skarkolann sem var nú skorinn niður í 3 þús. tonn á síðasta ári og ráðherrann er nýbúinn að hækka upp í 4 þús. tonn. Með svona hressilegum niðurskurði getur það orðið til þess að öll skýrslugjöfin verði mjög röng. Menn sækja sem sagt ekki inn á skarkolableyðurnar, þar af leiðandi kemur minni afli í togveiðarfærin af skarkola. Þegar Hafrannsóknastofnun tekur saman niðurstöður skýrslna sinna kemur í ljós að skarkolaaflinn er minnkandi. Og hvernig reikna menn það til framtíðar? Lélegur stofn sem vex lítið upp en vísindin eru rétt þó að undirbyggingin og ályktanirnar séu rangar. Svona getur þetta farið. Ég held að nauðsynlegt sé að ráðherrann endurskoði úthlutað aflamark á ufsa miðað við það hvernig málin hafa verið að þróast. Ég tel að sú tegundatilfærsla sem hér hefur verið í lögunum á undanförnum árum eigi ekki rétt á sér. Hún hefur kannski að sumu leyti gert það að verkum að menn hafa haldið að allar fisktegundir sem úthlutað hafi verið hafi veiðst eins og ráðgjöfin hefur gefið tilefni til. Svo er auðvitað alls ekki. Síðan steinbíturinn var tekinn inn í kvóta, sem var fiskveiðiárið 1996--1997, þá hefur steinbíturinn verið notaður til að framleiða karfa og grálúðu að þó nokkrum hluta. Tæp 500 tonn af honum voru notuð á fyrsta fiskveiðiárinu, tæp 1.700 tonn af steinbítskvótanum voru notuð á öðru fiskveiðiárinu 1997--1998 til að framleiða karfa upp á 700 þús. tonn og grálúðu upp á tæp 900 þús. tonn. og reyndar var þá einnig farið að nota aðrar virðulegar fisktegundir eins og skarkola og skrápflúru til að framleiða þessar tegundir sem veiðast lengst frá landinu sem eru karfinn í útköntunum og grálúða niður að 600--700 föðmum. Sem sagt mestu grunnslóðarfiskarnir urðu allt í einu að tegundum sem veiddar voru á mesta djúpsævinu við Ísland og skiptu algjörlega um nafn. En í staðinn kom fram í skýrslum að þessir kvótar hefðu eyðst. Tegundatilfærslan gerði það að verkum. Ég held að það sé mjög af hinu góða að afnema tegundatilfærslu þannig að þessum blekkingaleik ljúki og að sú krafa beinist þá mjög skýrt bæði að sjútvrn. og Hafrannsóknastofnun að vera með viðmiðanir fyrir kvótasetningu sem mér finnst að væri þá einhver stafur fyrir, því að ég lít svo á að ef fisktegund veiðist ekki árum saman upp í ráðgjöfina sem lögð er til eða heimilaðan afla og ekkert sem bendir til að tegundin sé á neinu hættusviði, og bendi ég þar á steinbítsaflann t.d. Það er ekkert sem bendir til þess að stunduð sé ofveiði á steinbít og í nýjustu skýrslu Hafrannsóknastofnunar frá því í vor kemur beinlínis fram að steinbítsstofninn sé bara í mjög þokkalegu lagi. Samt er verið að taka steinbítinn inn í kvótakerfið og nota af honum á síðasta fiskveiðiári 2.998 tonn í tegundatilfærslu. Til hvers? Hvers konar fíflaleikur er þetta? Hvaða blekkingastarfsemi er hér á ferðinni? Í tifandi tímasprengju smábátakerfisins segir að kvótasetja skuli ýsu, ufsa og steinbít, þær tegundir sem hafa hér í mörg, mörg ár verið notaðar í tegundatilfærsluna. Til hvers? Hvaða rök eru fyrir því að kvótasetja þær? Engin. Þetta er algjörlega út í bláinn og verið er að halda hér uppi blekkingaleik sem á ekki við nein rök að styðjast, hvorki fiskifræðileg né nýtingarleg. Menn eru hreinlega með innbyggt í kerfið eitthvert rugl sem ætti löngu að vera farið þaðan. Ég hygg að nú um stundir sé mikil ástæða til að hafa áhyggjur af karfastofninum við Ísland. Langmestar áhyggjur mínar eru þær og reyndar margra skipstjórnarmanna að á karfastofninn hafi verið gengið á undanförnum árum enda hefur tegundatilfærslan verið langmest í þá áttina að framleiða karfakvóta. Og gæti ég trúað, þó að ég hafi ekki lagt það saman, að bara á þessum sjö fiskveiðiárum sé þetta kannski upp undir 40--50 þús. tonn sem hér er framleitt af karfakvóta. Það hefur einnig verið framleitt nokkuð af grálúðukvóta með þessari tilfærslu. Nú hagar hins vegar þannig til í grálúðunni að afli er mjög vaxandi og hefur verið mjög vaxandi síðustu tvö fiskveiðiárin á togstund. Þrátt fyrir að skipstjórnarmenn hafi bent á þá staðreynd og þrátt fyrir að uppistaðan í þeim afla séu árgangar sem alla vega í skýrslunni frá Hafrannsóknastofnun í vor voru enn þá í ágiskaðri stærð, voru sem sagt ekki skilgreindir öðruvísi en að það væri ágiskuð stærð, þá hafa ekki fengist nein viðbrögð við því frá Hafrannsóknastofnun að hægt væri að auka þar kvótann, heldur halda menn áfram tegundatilfærslum og framleiða kvóta í gegnum þann blekkingaleik sem hefur fylgt þessari lagagrein, 10. gr. laganna. Það er auðvitað mjög fróðlegt að fara skipulega yfir skýrslu Hafrannsóknastofnunar og velta því fyrir sér hvernig þeim hefur til tekist á undanförnum árum í ráðgjöf sinni og hvað hefur svo komið út úr henni. Ég minnist þess að fyrir jólin var fullyrt úr þessum ræðustól að nánast allt í þessari framsetningu Hafrannsóknastofnunar væri rétt og hefði staðist og menn væru í mjög góðu uppbyggingarstarfi gagnvart fiskstofnunum. Ég fullyrði hér og nú að það er rangt. Það er fátt sem hægt er að færa fram sem rök fyrir því að við höfum verið í miklu uppbyggingarstarfi undir stjórn kvótakerfisins. Ef tekið er saman hvað gerst hefur frá því að kvótakerfið var tekið upp og það borið saman við fiskveiðiárið núna, þ.e. árið 1999--2000, og leyfður heildarafli af hinum ýmsu fisktegundum borinn við það sem við gerðum í 50 ár þar á undan þá kemur merkileg staðreynd í ljós. Því hefur verið haldið fram að við værum í góðu uppbyggingarstarfi á öllum fiskstofnum. Ráðherrar hafa meira að segja hælst af því erlendis hversu gífurlegum árangri við hefðum náð í þessu uppbyggingarstarfi. Við samanburðinn kemur hins vegar í ljós að meðalaflinn af þorski er 371 þús. tonn sl. 50 ár. Núna erum við að leyfa veiði upp á 250 þús. tonn. Menn geta auðvitað haldið því fram að þetta sé mikið uppbyggingarstarf frá því að við skárum kvótann niður í 155 þús. tonn, menn hafi bætt við sig 90--100 þús. tonnum síðan þorskkvótinn var skorinn mest niður. Það breytir hins vegar ekki þeirri staðreynd að þegar við berum saman ársaflann af leyfðum þorskafla í ár og það sem veitt var í hálfa öld þar á undan, bæði innan og utan stjórnkerfa, þá vantar 121 þús. tonn á hverju einasta ári upp á meðalaflann í þroski, sé það borið saman á þessum forsendum. Því verður ekkert á móti mælt. Þetta eru bara hinar köldu tölur. Það kann vel að vera að á þessu séu einhverjar skýringar, líffræðilegar eða aðrar, en því verður ekki haldið fram að kvótakerfið hafi byggt þetta upp. Því verður bara ekki haldið fram með neinum rökum. Þá getum við nefnt ýsuna. Heildarafli af ýsu var árlega í 50 ár að meðaltali 60 þús. tonn. Hvað er hann núna? Hann er 35 þús. tonn, 25 þús. tonnum minni en við höfum veitt undanfarin 50 ár að meðaltali. Ætla menn svo að halda því fram að við höfum náð sérstökum árangri í uppbyggingu á ýsustofninum? Eru menn að halda því fram? Ég fór yfir það áðan að a.m.k. síðustu fjögur, fimm fiskveiðiárin höfum við aðeins keyrt 400 þús. tonnum fram úr ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar, þ.e. samanlagt á síðustu fjórum til fimm árum. Það að menn hafi farið á skakk og skjön við ráðgjöfina hefur varla valdið þessum niðurskurði. Við þetta er mjög margt að athuga. En ef við förum í ufsann þá hefur meðalaflinn af ufsa verið 70 þús. tonn á hverju einasta ári síðustu 50 ár að meðaltali. Hver er hann núna? Hann er 30 þús. tonn. Það vantar 40 þús. tonn upp á að við náum meðalafla af því sem við höfum veitt í hálfa öld. Svo geta menn haldið því fram að við séum í rosalega miklu uppbyggingarstarfi á ufsanum inni í kvótakerfinu. Okkur hefur ekki tekist það. Þar er langur vegur frá og mér finnst virkilega kominn tími á að Hafrannsóknastofnun fari í naflaskoðun á allri sinni ráðgjöf. Á meðan ættum við náttúrlega að fara í naflaskoðun á stjórnkerfi okkar, m.a. af þessum orsökum en ekki bara vegna kvótadóms í desember 1998, Valdimarsmálinu, ekki bara vegna Vatneyrardóms í Héraðsdómi Vestfjarða, ekki bara vegna þess að menn hafa eignast 500 þús. kr. á dag í 17 ár inni í kvótakerfinu. Það áttu allir að vita a.m.k. síðustu tíu árin. Þannig er kerfið og þurfti ekkert að fara neitt dult með það. Hins vegar vil ég segja, úr því að ég vék að þessu atriði, að auðvitað hefðu klárir fiskimenn eins og Þorsteinn Víglundsson plumað sig í sóknarkerfi eða öðru kerfi. Auðvitað hefðu þeir gert það. Hins vegar er hægt að færa rök fyrir því að helmingurinn af þeim fjármunum þeir fá út úr kerfinu eða út úr eignamyndun sinni sé tengdur úthlutun veiðiheimildanna, gjöf Alþingis til útgerðarmanna. Um það verður auðvitað aldrei sátt, aldrei nokkurn tíma, að þessu sé þannig varið. Ef við víkjum að karfanum þá hefur meðalafli af karfa verið 92 þús. tonn í 50 ár. Við leyfum núna veiðar á 60 þús. tonnum af því sem við köllum gullkarfa og djúpkarfa innan lögsögunnar. Þar til viðbótar höfum við á undanförnum árum veitt 45 þús. tonn af úthafskarfa utan lögsögunnar en innan hennar líka vegna þess að við höfum skilgreint úthafskarfasvæði inn á 150 mílur. Það vantar sem sagt 32 þús. tonn á þessu ári og því síðasta upp á að veiðarnar hafi farið nálægt meðaltalinu. Í sjálfu sér er ekkert óeðlilegt að karfastofnar láti undan togveiði. Það hlýtur einfaldlega að gerast. Karfastofnar láta undan togveiði því að karfinn er hægvaxta fiskur en veiðarfærið afkastamikið. Þar fyrir utan verður því aldrei á móti mælt að botnvarpa hefur áhrif á vaxtarskilyrði karfans sem lifir í útköntunum víðast hvar hér við landið og lifði áður á kóralsvæðum. Á sumum þeirra svæða höfum við togaraskipstjórarnir, m.a. sá sem hér stendur, breytt botnlaginu. Það fer ekkert á milli mála. Það kunna að vera deilur um hversu mikið það er og hversu óæskilegt það er, en það hefur sums staðar breyst. Sem betur fer er botnlag við Ísland víða þannig að ekki er fært um það með botnvörpu, a.m.k. ekki enn þá. Kóral hefur því ekki verið eytt við Íslandsstrendur eins og margir vilja vera láta. Að auki vil ég taka fram, úr því að ég nefndi þetta, að ég álít að botnvarpan breyti ekki öllu botnlagi og hafi ekki afgerandi áhrif til ills á sumt botnlag, m.a. þéttan malarbotn eða skeljasandsbotn. Þá komum við að steinbítnum, þeirri virðulegu tegund Vestfirðinga. Af honum höfum við veitt 15 þús. tonn að meðaltali sl. 50 ár. Núna er leyft að veiða 13 þús. tonn eða 2 þús. tonn undir meðaltalinu. Þegar maður skoðar steinbítsaflann og sögu steinbítsveiða yfir þetta tímabil þá er ekkert í sögunni sem segir að setja þurfi kvóta á steinbítsveiðar. Það eru ekki ein einustu rök fyrir því. Hvergi er hægt að finna þau. En af þessari tegund voru notuð tæp 3 þús. tonn til að framleiða karfa og grálúðu á síðasta fiskveiðiári. Þá komum við að blessaðri grálúðunni. Við höfum stundað kraftveiðar á henni í 30 ár en ekki í 50 ár, að meðaltali um 30 þús. tonn á ári, 29 þús. tonn rúm. Kvótinn er núna 10 þús. tonn. Ég tel að hann hefði átt að aukast í fyrra og líka átt að aukast á þessu fiskveiðári. Ég hygg að það sé skoðun fjölmargra fiskimanna. En því miður komum við aftur að því að Hafrannsóknastofnun er alltaf tvö ár að hugsa, hvort sem það er í niðursveiflu eða uppsveiflu. Það er bara þannig og það er afar slæmt hve seinir þeir eru að taka við sér, hvort sem er í niðursveiflu eða uppsveiflu fiskstofna. Ég álít að grálúðustofninn sé núna á verulegri uppleið og það má kannski þakka það ýmsum aðgerðum. Við höfum tekið það upp að hafa t.d. seiðaskiljur á öllum rækjuvörpum þannig að grálúðuafli í rækjuvörpum er horfin. Smálúðan sem eyddist kannski líka við rækjuveiðarnar, eyðist ekki lengur. Þetta kann að eiga þátt í því hversu hratt stofninn virðist hafa byggst upp á undanförnum tveimur til þremur árum. Ég hygg þó frekar að mjög breytilegar göngur grálúðunnar inn fyrir lögsögu okkar valdi þeim snöggu umskiptum í aflabrögðum sem átt hafa sér stað. Ég hygg að menn muni segja: Ja, er þetta ekki ómöguleg viðmiðun að miða við hálfa öld, fiskveiðisögu í hálfa öld, og bera saman við síðustu þrjú ár? Eru það rétt vinnubrögð? Ég held að reynslan verði ólygnust um hvernig okkur hefur tekist til á undanförnum árum og hvernig fiskveiðar hér við land hafa þróast. Ég er hér eingöngu að leggja til breytingu á 10. gr. laganna um tegundatilfærslu sem er auðvitað bara smáangi af hinu hörmulega kvótakerfi sem við notum hér við land við stjórn fiskveiða eins og það er útfært. Ég hygg þó að allir geti verið sammála um að ákveða skuli heildarafla. Við í Frjálslynda flokknum höfum marglýst því yfir að við vildum reyna að ná einhverri annarri lendingu og meiri sátt um stjórn fiskveiðanna en nú er og breyta aðferðunum sem við notum. Þó að ég hafi gagnrýnt ráðgjöfina sem Hafrannsóknastofnun hefur sett fram þá verðum við auðvitað að ákveða heildarafla. Mér finnst hins vegar að Hafrannsóknastofnun hafi verið í ofvernduðu glerbúri við ráðgjöf sína og ekki þolað t.d. að skipstjórnarmenn, sem ég álít að öðrum ólöstuðum að hafi einna mesta þekkingu á lífríkinu við Ísland og veiðistofnunum, fengju tækifæri til að koma að ráðgjöfinni áður en hún er gefin út. Þeir þyrftu að fá tækifæri til að rökræða við fiskifræðingana um ráðgjöf þeirra og framsetningu áður en tölurnar eru ákveðnar. Þess í stað sitja þeir í heilögu búri og leggja fram tölur og venjulega eru þær stimplaðar af ráðherranum athugasemdalaust. Ef einhver vandræði eru í því þá er frekar reynt að lagfæra það aftur síðar, samanber það sem núna gerðist með kolaúthlutunina. Ég ætla að endurtaka tilmæli mín til sjútvrh. við þessa umræðu að afar brýnt sé fyrir ráðherrann að endurskoða úthlutunina þegar á þessu fiskveiðiári, bæði á grálúðu og ufsa. Mér sýnist allt í aflabrögðum benda til þess að það sé nauðsynlegt ef ráðherrann ætlar ekki viljandi að standa fyrir því að menn hendi fiski í sjóinn. Það þýðir ekkert að vera með ráðgjöf sem ekki samræmist raunveruleikanum. Svo eiga bara skýrslurnar að passa þegar menn eru búnir með kvótann, þá hætta þeir að skrá aflann. Menn fá auðvitað réttar skýrslur í kerfinu. En eiga menn bara að passa upp á þær þegar þeir eru búnir með aflaheimildirnar vegna þess að þær passa ekki við raunveruleikann? Eiga þeir bara að passa upp á skýrslurnar, að það sé aðalmálið? Ég segi nei. Ábyrgðin á að vera hjá ráðherranum. Hann á að endurskoða aflaheimildirnar og tölurnar hjá Hafrannsóknastofnun. Það á ekki að vera falin í hvorki kvótakerfinu né öðru fiskveiðistjórnarkerfi sérstök heimild til tegundatilfærslu til að fela það að eitthvað sé veitt. Það tekur náttúrlega út yfir allt ef það á svo að fara að kvótasetja ýsu, ufsa og steinbít í smábátakerfinu þegar það er notað til breytinga í tegundatilfærslu.

Virðulegi forseti. Hér er að mínu mati hreyft mjög athyglisverðu máli sem ég lýsi yfir að ég tel að eigi að fá mjög jákvæðar viðtökur. Menn ættu að fara mjög vel í þetta í meðförum hv. sjútvn. þegar það kemur til hennar. Ég held að málið sé þess eðlis að menn ættu að skoða það mjög jákvætt hvort hægt sé að afgreiða það einhvern veginn. Það flögraði að mér þegar ég hlýddi á hv. 4. þm. Vestf. fara yfir þetta mál að fyrir 2000 árum var það kallað kraftaverk þegar fáeinir fiskar dugðu til þess að metta fimm þúsund manns. Ég veit ekki hvað menn mundu kalla það á þessum tíma þegar karfi breytist skyndilega í ufsa og grálúða í þorsk eða þorskur í grálúðu, a.m.k. held ég að hugtakið kraftaverk hefði nú einhvern tíma komið upp í huga manna. Í huga mínum er dálítið farið að snjóa yfir aðdraganda þessa máls, þ.e. hvernig það bar að á sínum tíma þegar menn voru að móta kvótakerfið upp úr miðjum níunda áratugnum. Mér er það ekki í fersku minni en þó held ég að ég muni það rétt að á þeim tíma hafi átt að reyna að setja inn í löggjöfina nokkuð sem menn kölluðu sveigjanleika, sem gerði það að verkum að hægt væri að vinna með kerfi sem úthlutaði bátum heimildum til veiða upp á tonn og kíló, kannski með einum og tveimur aukastöfum. Auðvitað sáu það allir að kerfi af því tagi gat aldrei gengið upp nema menn byggðu í það einhverja sveigju. Á þeim tíma, ef ég man þetta rétt, reyndu menn að búa til eitthvað sem gerði það að verkum að hægt væri að vinna í þessu kerfi, gerði það að verkum að sjómenn og útvegsmenn gætu fengið skammtað á hvern bát tilteknu veiðimagni í hverri tegund. Þá varð til þetta fyrirbrigði sem við höfum kallað tegundatilfærslu og hv. 4. þm. Vestf. hefur lýst mjög vel. Ég ætla alls ekki að endurtaka það hér enda verður ekki miklu við það bætt. Í öðru lagi var sett inn ákvæði um að menn gætu veitt umfram sinn eiginn kvóta á einu ári og sem dregið var af kvóta næsta árs. Út af fyrir sig hefur mér alltaf fundist það skynsamlegt. Þær aðstæður geta einfaldlega skapast meðan við búum við þetta kvótakerfi eins og hv. þm. nefndi áðan. Þegar þannig árar blossar stundum upp veiði á tegund sem ekki hafði verið gert ráð fyrir, jafnvel í lok fiskveiðiárs eða lok almanaksárs eins og þá gilti. Þá voru menn við það að ná kvóta sínum og auðvitað þurfti að hafa einhverja sveigju þarna til eða frá. Þess vegna hefur mér alltaf fundist ósköp eðlilegt að menn hefðu einhverja möguleika á að rétta af kúrsinn hjá sér í þeirri stöðu. Sama gildir um hugmyndina um að geyma hluta af aflaheimildum sínum. Það var á vissan hátt stutt með fiskifræðilegum rökum, þeirri hugsun að hægt væri að geyma kvóta og síðan ávaxtaði hann sig. Að vísu hef ég miklar efasemdir um það. Ég held reyndar að reynslan hafi sýnt, svo maður taki ekki mjög djúpt í árinni, að setja megi stórt spurningarmerki við þá hugsun að hægt sé að geyma kvóta og hann ávaxti sig um einhver prósent á ári líkt og peningar á bók og síðan geti menn tekið út aðeins meira eftir einhvern tíma. Sú hugsun út af fyrir sig er skökk en að mínu mati eru einu rökin fyrir þeirri sveigju, að geyma hluta af aflaheimildum sínum, byggð á því að reyna að gera það liðlegra að vinna með þessu kerfi sem annars skammtar mönnum reglurnar. Sama má segja um framsalið sem var í upphafi hugsað út frá því að útbúa einhverja sveigju og auðvelda mönnum að vinna með í kerfinu. Ég held að það sé hárrétt hjá hv. þm. þegar hann benti á varðandi tegundatilfræslurnar að þetta er kerfi sem greinilega hefur gengið sér til húðar. Á því eru einfaldlega svo miklir annmarkar að allir sjái að við verðum að skoða breytingar á því máli. Greinilegt er að sumar tegundir hafa þarna skipt meira máli. Ef við tökum t.d. ufsann þá hafa tilfærslur á honum verið um eitthvað 12--15 þús. tonn, eins og fram kom í máli hv. þm. Með karfann er þessu hins vegar alveg öfugt farið upp á 11--13 þús. tonn. Af grálúðu hafa veiðst, eins og kemur hér fram í töflunum um 2--5 þús. tonn vegna tegundatifærslu á henni. Ef ég man rétt þá held ég að á árunum fyrir tímabililið sem hv. þm. er með upplýsingar um í töflum sínum hafi tegundatilfærslurnar frá þorski, ef ég man það rétt, yfir í grálúðu verið enn þá meiri en er á þessum árum. Ég a.m.k. man þá tíð að menn gerðu þetta á sínum tíma, spiluðu bókstaflega á kerfið og það var bara eðlilegt. Lögin bjuggu mönnum þennan ramma og þeir spiluðu á að nýta þorskinn til að auka grálúðuheimildirnar sínar. Ég veit að hv. þm. man þetta örugglega ekki síður en ég. Við sjáum einnig að eftir að steinbíturinn var kvótasettur fyrir nokkrum árum að þá hefur hann líka orðið --- hvað á að segja --- tæki til að búa til aðrar aflaheimildir fyrir menn. Að vísu er heildarkvótinn í steinbíti ekki mjög mikill. Leyfður heildarafli var á síðasta fiskveiðiári sem hérna er undir, þ.e. 1998--1999, 13 þús. tonn og tegundatilfærsla neikvæð um 3 þús. tonn í steinbíti. Við sjáum að hér er um að ræða einn fjórða eða hér um bil 20--25% af leyfilegum steinbítsafla. Við sjáum að það sem upphaflega hefur verið hugsað sem sveigja í kerfinu hefur orðið til þess að skapa mikla skekkju. Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins segja að ég tel að í þessu frv. sé hreyft mjög þarfri hugmynd. Ég held að eins og með önnur mál þurfi að skoða nákvæmlega hvaða áhrif afnám tegundatilfærslunnar hefði. Því þurfum við að velta fyrir okkur betur. Ég er ekki búinn að skoða það alveg í botn. Við munum í sjútvn. kalla fyrir okkur þá aðila sem málið snertir, bæði sjómenn og útvegsmenn. Þeir hafa þá tækifæri til að segja sína skoðun á þessu. Ég hygg hins vegar að svo miklir annmarkar séu á þessu kerfi að við eigum að skoða þetta mjög jákvætt. Ég vil lýsa því yfir fyrir mína parta að þetta mál eigi að fá jákvæða framgöngu í sjútvn.

Herra forseti. Ég tel að hér sé til umræðu afar mikilvægt mál. Eins og hv. flm. Guðjón Arnar Kristjánsson sagði þá lætur þessi breyting kannski lítið yfir sér en er angi af miklu stærra máli. Það sem ég vil gera að umtalsefni er úthlutun á aflaheimildum og tilfærslur á þeim út frá ýmsum forsendum. Ég vil þó í upphafi leggja áherslu á mikilvægi rannsókna og ráðgjafar í þessu. Ég tel að við Íslendingar höfum þar náð langt þó þar megi mjög úr bæta og kannski gera markvissari rannsóknir þannig að þær beinist að þessum þáttum sem hér er verið að fjalla um. Mig langar til að fjalla um þá skoðun sem er ekki aðeins vísindamanna heldur og fólks sem uppalið er meðfram ströndum landsins og hefur sótt miðin, sótt veiðar um áratugabil. Það er á þeirri skoðun að ákveðinn hluti af fiskstofnunum okkar sé meira eða minna staðbundinn. Við vitum klárlega að ákveðnir stofnar eru staðbundnir, t.d. skelfiskur og aðrar meira og minna botnfastar tegundir. Því er erfitt að úthluta aflakvótum í slíkar tegundir á milli landshluta. Mér kemur í hug t.d. í sambandi við þorskinn að ég minnist þess að faðir minn sem stundaði sjó við Húnaflóann um áratugaskeið talaði um Húnaflóaþorsk og síðan aðkominn þorsk. Hann þóttist geta þekkt þetta í sundur ýmist á bragðinu eða útlitinu, að þar væri þorkstofn sem héldi sig innan Húnaflóans að meira eða minna leyti og síðan kæmi annar fiskur þar inn. Ég hef heyrt einnig heyrt það hjá vísindamönnum að þeir telja að ákveðinn hluti fiskstofna innan hverrar tegundar geti verið meira eða minna staðbundinn á þessum flóum. Herra forseti. Þetta er allt of lítið rannsakað. Það þýðir lítið að gefa út aflaheimildir á fisk á allt öðrum stað en hann svo er, eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson kom rækilega líka inn á. Í þessu sambandi vil ég líka benda á kolann. Úthlutun á aflaheimildum í kola hef ég ekki heldur skilið. Mér skilst að kolinn sé tiltölulega staðbundinn fiskur. Ég hef ekki mikla trú á því --- samt ætti kannski ekki blanda trú inn í þetta þó hv. þm. Einar K. Guðfinnsson talaði einmitt um trú og vitnaði til fiskanna sem mettuðu þúsundir --- að kolinn í Húnaflóa, kolinn í Skagafirði eða Skjálfandaflóa flakki suður á Faxaflóa. Mér skilst þó að úthlutun aflaheimilda úr kolanum sé á landsvísu. Það höfðar bara ekki til skynsemi manna með nokkrum hætti að hafa tilhögunina þannig. Það yrði þá a.m.k. að vera rækilega rökstutt. Ég tel t.d. að úthlutanir á aflaheimildum í kola séu reistar á afar veikum grunni. Þó talað sé um ofveiði á kola hér við suðvesturstöndina og vesturstöndina þá ætti það ekki að hafa þau áhrif að dregið sé úr aflaheimildum á kola á Skagafirði eða fyrir Norðurlandi. Herra forseti. Ég tel að það þurfi að eiginlega gjörbreyta hugsunarhættinum gagnvart þessum auðlindum. Má ég benda á hvað hefur verið verið gert varðandi beitarstjórn og nýtingu á landi. Þar hefur síðustu ár verið lögð áhersla á að koma upp staðbundnum rannsókna- og eftirlitsstöðvum, mönnum sem hafa bæði faglega og vísindalega þekkingu á því sem um er að ræða. Þeir starfa þá á meðal fólksins, meðal neytendanna og þeirra sem nýta þessar auðlindir, fylgjast með stöðu þeirra, með því hvernig gróðurinn vex, hversu mikið beitarálag hann þolir og gefa ráð þar um. Þetta er gert í nábýli við það fólk sem er einmitt að nýta þessar auðlindir. Þannig kemst á trúverðugleiki og líka rétt og góð vinnubrögð. Mér finnst því athugandi, herra forseti, að komið verði upp, eða a.m.k. skoðað mjög vandlega að koma upp staðbundnum rannsókna-, ráðgjafar- og eftirlitsstöðvum sem hafi það hlutverk að fylgjast með stöðu þessara náttúruauðlinda í sjónum, bæði fisks og annarra þeirra auðlinda sem þar eru nýtanlegar. Þær mundu einnig hafa eftirlit með almennri stöðu lífríkis á grunnslóðinni. Þá væri hægt að veita staðbundna ráðgjöf og leiðsögn um nýtingu þessara auðlinda. Sem stendur er ekki hægt að veita ráðgjöf og leiðsögn á landsvísu varðandi þessar auðlindir meðfram ströndunum. Ef við tökum Húnaflóann t.d. þá væri alveg sanngjarnt að hann væri eitt rannsókna-, ráðgjafar- og eftirlitssvæði. Þar væri slík stöð og slíkt starf. Vinnan væri á ábyrgð og í forsjá heimafólks, fyrirtækja, einstaklinga og félaga sem eiga allt sitt undir bæði meðferð og nýtingu þessara auðlinda sinna. Þar af leiðandi mundu heimamenn virða staðbundna ráðgjöf varðandi umgengni við lífríkið. Þetta er lykilatriði bæði í dag og ekki síður til framtíðar, hvernig við umgöngumst og virðum náttúruauðlindirnar. Ein slík stöð gæti verið á Vestfjörðum. Herra forseti. Það er engin ástæða til þess að miðstýra þessu frá einni miðstöð þó að þangað mætti sækja faglegan styrk, kraft og ráðgjöf og þátttöku í ákveðnum þáttum rannsóknarinnar og ráðgjafarinnar. Ég vil draga þetta afar sterkt fram. Þetta væri liður í að efla og styrkja vistvænar strandveiðar sem ætíð eru stundaðar í öruggri sátt við lífríkið af því fólki sem býr með þessum auðlindum og á afkomu sína undir þeim. Að úthluta aflaheimildum þvers og kruss, milli fisktegunda, milli landshluta, inni á strandgrunnunum, er hvorki vísindalegt né gáfulegt á neinn hátt. Það er engin leið að sannfæra nokkurn um að það séu gáfuleg vinnubrögð. Herra forseti. Þess vegna tel ég að þó að málið sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hreyfir hér láti lítið yfir sér þá sé það samt stórmál í meðferð, nýtingu og verndun auðlinda meðfram ströndum landsins. Þær á að nýta af því fólki sem býr sem næst þeim. Það verður best gert þannig að þeir sömu beri ábyrgð á eftirliti og sókn í þessar auðlindir.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að taka undir með hv. flm. þessa máls. Ég tel að hann sé með skynsamlega tillögu um hvernig eigi að breyta þeim reglum sem þarna hafa gilt. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið. Ég held að búið sé að útskýra þetta mjög vel í þeim ræðum sem hafa verið haldnar hér. En ég minni á að ýmsir hlutar þessa kvótakerfis, sem hefur verið lýst þannig að þeir væru til að auka sveigjanleikann, liðka fyrir útgerðinni og gera henni kleift að búa við þetta kerfi, virðast í grundvallaratriðum hugsaðir út frá rekstri útgerðarinnar. Lífríkinu virðast menn hins vegar alveg gleyma. Menn mega t.d. framselja veiðiheimildir. Ef þeir ekki geta fiskað á sinn bát það sem þeir mega fiska þá geta þeir komið því á einhvern annan. Ef ekki er hægt að ná því á einni verstöðinni þá er hægt að komast með þessar veiðiheimildir á aðra verstöð og veiða upp í þær þar. Gott dæmi er að þegar menn náðu engan veginn þeirri úthlutuðu þorskveiði sem leyfð var á árunum 1992 og 1993 voru veiðiheimildir sendar allt í kringum landið til að hægt væri að elta uppi þá þorska sem veiða mátti. Með svona kerfi er ekki tekið mark á lífríkinu. Harðast er gengið fram þegar stofnarnir eru verst settir. Einn af þeim göllum sem kvótakerfi í samanburði við sóknarstýringar, sem ævinlega eru miðaðar við að hamla sókn í lífríkið og draga þannig úr því sem veitt er, er að kvótakerfið virkar þegar verst gegnir með þessum hætti. Þá standa öll spjót á viðkomandi tegund. Síðan virðist ráða sú hugsun að veiða eigi nákvæmlega jafnmikið öll ár, að til sé einhvers konar jafnstöðuafli sem alltaf eigi að reyna að ná. Gagnvart lífríkinu er það náttúrlega afskaplega heimskuleg aðferð. Ég get nú ekki haft önnur orð um það. Vitanlega vita það allir að fiskur gengur í mismiklum mæli á miðin. Auðvitað væri eðlilegast að veiðin væri dálítið misjöfn því að annars vill fara þannig að æti á miðunum gengur til þurrðar. Miðunum er hreinlega ekki sinnt eins og skyldi því að mátuleg veiði er ábyggilega það sem gefur mestan afrakstur af lífríkinu. Gallarnir á fiskveiðistjórnarkerfinu sem við höfum núna eru örugglega þeir að afköst lífríkisins eru miklu minni en ef menn stjórnuðu veiðunum fyrst og fremst með það í huga að ná sem mestum afrakstri úr lífríkinu. Mér finnst einnig eiga við að minna á þessa umræðu líka í þessu sambandi. Mér fannst afar mikilvægt það sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson taldi hér upp með samanburði aftur í tímann, þ.e. hvað við höfum leyft veiðar á núna í miklu magni og hvernig þetta var áður. Það ætti nú kannski að verða einhverjum til umhugsunar sem hafa breitt út þann boðskap um allan heim að við höfum náð svo óskaplega miklum árangri í stjórn fiskveiða. Þannig lítur það út í yfirlýsingunum a.m.k., að sá árangur sé ekki bara efnahagslegur heldur og aðdáunarverður fyrir stjórnina á nýtingu lífríkisins. Þessar tölur segja aldeilis aðra sögu. Það er engin spurning um að við veiðum miklum mun minna af þeim tegundum núorðið sem hér voru nefndar en áður. Þó að tæknin til að veiða hafi kannski breyst mikið, menn geti veitt og ekki standi á þeim afköstum sem til þarf þá hefur það allt saman tekist með þeim vopnum sem menn höfðu áður. Það virðist ekki hafa haft eins slæm áhrif á náttúruna þá og það virðist hafa núna, ef við eigum að taka mark á þeirri ráðgjöf sem stuðst hefur verið við. Þá kem ég að því sem ég ætlaði að minnast á að lokum. Þar þurfa menn að fara nákvæmlega yfir hlutina og velta fyrir sér hvort við séum á réttri braut og hvort ýmislegt í þeirri ráðgjöf og framkvæmd á fiskveiðistefnunnar geti verið betra en nú er. Ég set a.m.k. æði mörg spurningarmerki við að þær aðferðir og veiðistjórnin sem viðhöfð hefur verið undanfarin ár sé sú eina rétta. Ég tel t.d. orka mjög tvímælis að við eigum alltaf að veiða jafnmikið á miðunum og fara bara eftir tölum og línuriti frá Hafrannsóknastofnun, nokkurn veginn jafnt á hverju ári, stígandi eða lækkandi eins og okkur hefur verið ráðlagt á undanförnum árum. Ég tel að á undanförnum árum hafi komið fram vísbendingar og upplýsingar sem taka ætti mark á, t.d. um að sennilega hefði mátt veiða verulega miklu meira af þorski undanfarin ár. Margir sjómenn sem þekkja miðin vel halda því fram að það þarna höfum við sleppt fram hjá okkur toppi í lífríkinu, séum að sleppa honum fram hjá og munum ekki geta nýtt okkur í sama mæli og ef við hefðum sveigjanlegri fiskveiðistjórn. Þá er ég ekki að tala um að menn eigi að taka glannalegar ákvarðanir í þessu efni heldur fyrst og fremst að menn horfi yfir þessi mál í heildina og gleymi því ekki að þetta er allt lifandi, lífríkið í hafinu, og að mestu máli skipti að afköst þess njóti sín í þeim tegundum sem skipta okkur mestu. Það gengur ekki að búa bara til svona hæfilegan skammt handa útgerðarmönnum í landinu til að skipta á milli sín, meira máli skiptir hvað hægt er að veiða í heildina til lengri tíma litið.

Herra forseti. Ég hyggst nú ekki lengja mjög umræður um þetta mál. Hér hafa að vísu verið áhugaverð skoðanaskipti um ýmislegt sem varðar sjálfan grundvöll fiskveiðistjórnar og nýtingar fiskstofnanna. Auðvitað mætti margt um það segja. Ég ætla hér að halda mig við örfá atriði sem tengjast efni þessa frv. sem gengur út á að setja undir þann leka að tilfærsla milli tegunda og réttur til framúrtöku í einstökum tegundum og samspil þess í núverandi kerfi sem geti orðið til að menn fara langt fram úr settum mörkum með kvótatilfærslu eða tilfærslu milli tegunda, þeirri tegund kvótahopps eins og það er kallað í greinargerð með frv. Í reynd er þarna búinn til pappírsfiskur ef svo má að orði komast. Það er búinn til reikningslegur grunnur til að taka meira en ráðgjöfin gengur út á og kerfið hefur gefið út að æskilegt sé. Til viðbótar því má hafa í huga að grunnurinn sjálfur er ekki endilega vísindalega reiknaður að öllu leyti. Þar með hafa menn t.d. bent á að ekki sé endilega víst að skráning aflans á gengnum árum hafi verið nákvæmlega rétt í tegundum talið, stundum hafi verið landað meiru af einni tegund en minna af annarri en hinar opinberu skýrslur kveða á um. Sá orðrómur var til að mynda þrálátur þegar mest var siglt með ísfisk hér á árunum að ekki væri endilega alltaf sama tegundin á botni karanna og efst í þeim. Herra forseti. Jafnframt held ég að þetta dragi athyglina að öðru vandamáli sem framsögumaður kom reyndar lítillega inn á og ég hef smátt og smátt hneigst til að telja einn af mörgum veikleikum í þessari löggjöf okkar, burt séð frá öllum deilum um hana. Það er ósköp einfaldlega að grundvöllurinn fyrir þeirri stóru ákvörðun að kvótasetja tegund er kannski veikari oft og tíðum en menn hafa viljað vera láta. Það vald sem í því er fólgið að geta tekið þá ákvörðun er náttúrlega mjög afgerandi. Þegar t.d. forsendurnar eru ekki sterkari en raun ber vitni þegar kvótasetja á tegundir eins og steinbít þá er auðvitað ekkert smávald í því er fólgið að ákveða að setja hann í kvóta, færa hann inn í kerfið og gera að hluta þessa skiptimarkaðar sem þarna getur þrifist. Þarna hefði að mínu mati þurft að vinna miklu betri grundvallarvinnu, setja ákveðin viðmiðunarmörk eða viðmiðunarreglur sem stuðst væri við þegar þetta væri metið, þ.e. hvenær nauðsyn bæri til að takmarka það magn sem koma mætti með að landi úr einstökum tegundum. Þá mætti kannski líka skilgreina hvenær fella ætti kvótasetningu niður þegar þannig háttar kannski árum saman að forsendur fyrir því eru brostnar að viðkomandi tegund sé inni í kvótakerfinu. Þar situr hún samt þar sem engin dæmi eru um að menn hafi farið með nokkurt einasta kvikindi í hina áttina. Það rígbinst þarna inni hvað sem öllum aðstæðum líður. Það má alveg örugglega finna dæmi um tegundir þar sem bæði fiskifræðileg rök og aðstæður í flotanum og veiðunum gerðu að það mundi litlu og jafnvel engu breyta hvort viðkomandi tegund hefði verið í kvóta árum saman eða ekki. Það er engin ástæða til að ætla að sóknin hefði orðið meiri í hana þó þar hefði enginn kvóti verið. Þegar litið er á t.d. hvernig þetta hefur komið út fyrir karfann þá eru það afar athyglisverðar upplýsingar sem hér eru í fskj. með þessu frv. Út frá þeim er ekki annað hægt en að viðurkenna að þarna hefur átt sér stað stórfelldur framúrakstur, ef svo má að orði komast, hlutfallslega. T.d. er áberandi hve miklu meira er tekið af karfa á árunum 1994--1995, 1995--1996 og áfram reyndar, þó þau tvö ár standi nú upp úr, en hin fiskifræðilega ráðgjöf gekk út á. Ég held að það sé ómögulegt annað en að horfast í augu við og viðurkenna að þarna er brotalöm í kerfinu hvað sem öðru líður. Þarna er stórfelld brotalöm í kerfinu hvað sem öðru líður. Við getum svo sett þetta í örlítið samhengi við hörkuna sem beitt er gagnvart því þegar einhverjir lenda eitt einasta kíló fram yfir í veiðum sínum. Þá er það stórmál. Út af fyrir sig er ekki um annað að ræða en að framfylgja lögunum ef menn eru að veiða þetta án heimildar, svo lengi sem kerfið stenst. Á sama tíma fara menn tugi þúsunda tonna fram úr í tegund eins og karfa. Það er framúrkeyrsla upp á ein 15--17% sem mér sýnist þarna á ferðinni þegar mest lætur. Hvert kíló hins vegar sem hver einstakur aðili kynni að lenda fram úr því sem hann hefur fengið úthlutað eða keypt til sín varðar þungu straffi. Í þessu tvennu er því auðvitað mikið ósamræmi. Ég held líka, herra forseti, að kerfið hafi verið svifaseint að bregðast við aðstæðum sem menn hafa talið vera uppi. Reyndir skipstjórnarmenn og sjómenn hafa jafnvel árum saman, fyrir daufum eyrum, varað við því að í óefni stefndi með ákveðnar tegundir og er grálúðan kannski nærtækt dæmi þar sem búið var að vara við því lengi að þar væri að síga mjög á ógæfuhliðina. En af einhverjum ástæðum var kerfið svifaseint og viðbragðssljótt. Herra forseti. Þetta tel ég vera hluta af þessu kerfi sem full ástæða væri til að taka mjög rækilega til skoðunar. Ég vænti þess að það verði gert samanber orð formanns sjútvn., hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, áðan. Ég fagna því að þetta verði skoðað því að hvað sem líður framtíð kerfisins og þeim stóru spurningarmerkjum sem þar eru þá verða menn að búa við það á meðan það er í gildi. Þá er náttúrlega ástæða til að reyna að lagfæra augljósar brotalamir sem blasa eins við öllum og þarna eru á ferð. Það hefur verið, herra forseti, dálítið einkenni eiginlega á allri umræðunni um sjávarútvegsmál --- kannski er það í og með vegna þess að um sjálfan grundvöll kerfisins hafa staðið hatrammar deilur --- að furðu erfitt hefur verið að fá til skoðunar, ég tala nú ekki um tillögur til lagfæringa af þessu tagi og ýmsar aðrar sem hafa í raun verið næsta augljósar. Það er eins og sú tilhneiging að ýta öllu slíku frá sér og standa með hausinn undir sér í vörn fyrir kerfið óbreytt hafi orðið öllu öðru yfirsterkari. Það hefur verið afar lítill vilji til þess, til hliðar við deilur um grundvallaratriðin, að hafa þessa löggjöf jafnframt til meðferðar til að reyna að lagfæra hana hvað sem öðru líður og sníða af henni augljósa ágalla. Mér sýnist hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hafa dregið fram brotalamir í þessari framkvæmd sem eru eiginlega svo augljósar að ég skil ekki hvernig menn ætla að daufheyrast við því að taka það til alvarlegrar athugunar. Ég verð að viðurkenna að þrátt fyrir að ég hafi talið mig fylgjast sæmilega með þessum hlutum á undanförnum árum og vera sæmilega umræðuhæfan um þau mál þá koma þessar upplýsingar mér allverulega á óvart. Ég hafði t.d. ekki áttað mig á því að um svo stórfellda farmúrkeyrslu hafi verið að ræða í gegnum þetta skiptikerfi eins og þessar tölur frá Fiskistofu, sem væntanlega verða ekki vefengdar, bera vitni um, sérstaklega hvað karfann varðar.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka jákvæðar undirtektir og ábendingar þeirra hv. þm. sem hafa komið hér í ræðustól. Auðvitað er það rétt ábending hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni um 20%, ekki er lagt til að breyta þeim í þessu frv., þ.e. því að menn megi geyma aflaheimildir á milli ára. Þeirri lagagrein er ekki breytt með þessari tillögu. Hins vegar er lagt til að 2% komi í staðinn fyrir 5% sem nú eru inni í lögunum. Það er nú kannski ekki meginmálið hvort menn eru að tala um 2, 3, 4 eða 5% í þessa veru. Meginmálið er auðvitað þessi tegundatilfærsla sem ég hef gert að umtalsefni og frv. fjallar um. Það er alveg rétt sem hv. þm. Jón Bjarnason kom inn á að það skiptir byggðirnar höfuðmáli hvernig gengið er um fiskimiðin sem næst þeim liggja, þar sem fólk á þeim svæðum byggir nánast alfarið afkomu sína á. Við getum tekið Húnflóa sem dæmi. Margir staðir við Húnaflóa frá Drangsnesi í vestri til Skagastrandar í austri hafa byggt á nýtingu flóans að langmestu leyti á undanförnum áratugum með veiðum á rækju sem hefur verið það sjávardýr sem haldið hefur uppi veiðum og vinnslu í byggðunum við flóann að stórum hluta að vetrinum. Nú hagar svo til að þar er ekki leyfð nein veiði á innfjarðarrækju. Auðvitað kemur það ekki harðar niður á neinum öðrum en fólkinu sem þar býr. Það að rækjustofninn hefur látið svo mikið á sjá er að stórum hluta vegna þess að sjór hefur verið hlýr á undanförnum árum og þorskur hefur sótt inn í flóann undanfarin tvö ár í meiri mæli en verið hefur árin þar á undan, ég tala nú ekki um ef menn fara nokkur ár aftur í tímann þegar oft á tíðum var ekki ugga að hafa af botnfiski í Húnaflóa. En þá missa byggðirnar veiðiheimildir sínar. Bátarnir við flóann sem hafa nýtt innfjarðarrækjuna eru yfirleitt ekki mjög stór skip, á bilinu um 20 og upp í 100 brúttórúmlestir, og liggja mjög vel við nýtingu flóans. En ekki virðist mega grípa til þess ráðs að leyfa þeim að auka veiði sína í flóanum og taka af þorskstofninum sem sótt hefur í flóann og étið niður lífsafkomu þeirra. Þetta er alveg dæmigert fyrir það hvernig fólk í hinum ýmsu sjávarbyggðum við landið ætti að hafa miklu meira um það að segja hvernig háttað skuli nýtingu á viðkomandi miðum og hvernig réttur fólksins skuli tryggður. Hv. þm. Jóhann Ársælsson vék hér að atriði sem ég ætla að ræða aðeins meira um og snýr að því að kvótakerfi verður harðasta sóknarkerfi sem finnanlegt er í veröldinni þegar ráðgjöfin er ekki rétt. Það getur ekkert annað gerst. Ef aflaúthlutunin er röng og of mikil af einhverjum ástæðum vegna þess að rangt hafi verið ályktað um það hversu mikið væri til af fiski á miðunum við landið, þá er ekki til harðara sóknarkerfi en kvótakerfið og ekki til harðara veiðikerfi yfirleitt en kvótakerfi með framseljanlegum kvóta. Þá fyrst verður það hart þegar menn geta framselt kvótann til þeirra sem hafa öflugustu sóknina og bestu möguleikana til að veiða og menn halda þá uppi sókn sem aldrei fyrr þrátt fyrir að aflabrögðin séu léleg. Um þetta eru dæmi hjá okkur, ekki mjög gömul, frá því að þorskstofninn var frekar á niðurleið hér við land á fiskveiðiárunum 1992--1993. Þrátt fyrir að keyrt væri allt í kringum landið af fullum krafti í veiðum á þorski þá tókst ekki að veiða þorskaflann. Þarna var haldið uppi mjög hörðu sóknarkerfi og kom í ljós að ekki tókst að veiða aflann. Það endurspeglaði það að stíft sóknarkerfi er auðvitað það sem segir mest um hvaða ályktanir megi draga af því hvaða ástand er í náttúrufarinu og á miðunum. Það sýnir hvort mikill fiskur eða lítill fiskur er ef menn hafa sóknarkerfi í gangi sem sýnir aflabrögð. Það mælir þau með breytileika á milli ára því að úthlutun kvóta getur skekkt þá mynd sem menn þurfa að hafa af því hvernig fiskigengdin er. Þetta vildi ég draga fram og ég vona, eins og undirtektirnar hafa verið, að málið fái jákvæða afgreiðslu og þær upplýsingar sem dregnar verða fram í sjútvn., m.a. með þessu máli, sýni það sem ég hef haldið fram í þessum ræðustól, að nýting okkar á fiskstofnunum við landið hafi verið betri sl. hálfa öld og við náð mun meiri afla sl. hálfa öld en undir stýringu hins umdeilanlega, framseljanlega kvótakerfis sem nú er við lýði. Ég legg svo til að málinu verði vísað til sjútvn.

Hæstv. forseti. Það frv. sem ég mæli fyrir er einnig um stjórn fiskveiða eins og hið fyrra sem var hér til umræðu en snýr að allt öðrum þætti málsins. Það snýr að því að breyta 11. gr. laga um stjórn fiskveiða. Í frv. segir svo, með leyfi forseta: ,,Við 6. mgr. 11. gr. laganna bætast tveir nýir málsliðir er verða 2. og 3. málsl. og orðast svo: Þó er óheimilt að flytja aflamark eða framselja aflahlutdeild til frystiskipa umfram þá aflahlutdeild sem þau höfðu 1. september 1999. Heimilt er að flytja aflaheimild og aflahlutdeild milli frystiskipa sé um sambærileg skip að ræða, sbr. 1. mgr.`` Um margra ára skeið hefur sú þróun átt sér stað í kvótakerfinu að botnfiskaflakvótinn hefur safnast til frystiskipa fiskveiðiflotans og jafnframt hefur hefðbundnum fiskibátum fækkað mikið. Aflakvóti bátaflotans hefur einnig minnkað mikið sem hlutfall af úthlutuðum kvóta til fiskiskipa stærri en 6 tonn, krókabáta, þó svo að það hafi í raun verið falið með því að taka fleiri strandveiðifisktegundir, eins og sandkola, skrápflúru og steinbít, inn í kvóta og fjölga þannig þorskígildum bátaflotans. Það er svo saga út af fyrir sig hvernig áðurnefndar viðbótartegundir í kvótakerfinu hafa verið notaðar í svokallaða tegundatilfærslu og þannig búið til sjálftökukvóta í karfa og grálúðu, sem var það mál sem við ræddum hér áðan. Hér er lagt til að sett verði í lög ákvæði sem kemur í veg fyrir að frystiskipin geti haldið áfram að safna til sín veiðiheimildum bátaflotans, með öðrum orðum að sá floti verði þá að ,,hagræða`` aflaheimildum innbyrðis milli frystiskipa ef á að færa á þau meiri afla í almennum botnfisktegundum. Við umfjöllun um frumvarpið er rétt að skoða hvort slík takmörkun eigi ekki að ná til t.d. karfa og grálúðu sem eru tvímælalaust þær fisktegundir sem best nýtast frystiskipum til verðmætasköpunar, enda er líklegt að einmitt frystiskipin nýti 80--90% af öllum grálúðuheimildum hér við land og sennilega um 80% af öllum karfaheimildum sem veiddar eru hér við land. Þetta eru því vissulega mikilvægar fisktegundir fyrir frystiskipaútgerðina og væru ekki betur nýttar held ég með öðrum hætti. Fjöldamörg rök má færa fyrir því að setja slíkt ákvæði í lög. Ekki verður á móti mælt að á bak við útgerð frystiskipa eru öll fjárhagslega sterkustu fyrirtækin í sjávarútvegi. Því liggur í augum uppi að ef þennan öfluga flota vantaði kvóta gætu svo fjársterkir aðilar keypt upp veiðirétt eins eða tveggja lítilla útgerðarstaða án þess að þurfa lántöku eða sérstaka fjármögnun til kaupanna. Í þessu liggur viss hætta sem fylgir þeirri einstæðu útfærslu sem við höfum komið okkur upp í kvótaverslunarkerfinu þar sem í því eru engar girðingar svo að koma megi í veg fyrir slys eins og þau að niðurskurður á úthafskarfakvóta verði ekki sjálfkrafa til þess að byggð leggist af t.d. á Hólmavík eða Þórshöfn, svo að dæmi séu tekin, vegna þess að þaðan fór kvótinn sem vantaði í úthaldseyðuna sem myndaðist hjá frystiskipunum. Þótt hér sé aðeins lagt til að setja slíka takmörkun á framsal til frystiskipa má vafalaust benda á rök í þá átt að almennt sé rétt að setja nokkrar girðingar í núverandi kvótakerfi og skipta þannig flotanum upp í útgerðarflokka. Það mundi örugglega auðvelda meðferð og lagfæringar á miklum göllum kvótabrasksins í kerfinu. Í upphaflegri stefnu Fjálslynda flokksins fyrir síðustu kosningar og síðan hefur Frjálslyndi flokkurinn viljað hverfa frá núgildandi úthlutun kvóta í einni svipan með því að hverfa til þess tíma sem ríkti fyrir upphaf núgildandi fiskveiðistjórnar árið 1984, þ.e. með því að gefa allar veiðar frjálsar eins og kostur væri um tveggja eða þriggja ára skeið með sóknarstýringu og árlegu hámarksaflamagni í mikilvægustu tegundum. Að vísu hefur flokkurinn lagt til sem aðferð til að milda slíka ráðstöfun, þorskafla verulega ofan við núgildandi mörk, m.a. með tilliti til mikils brottkasts af fiski í hafi innan núgildandi kerfis sem hvergi sér stað í aflaskýrslum. Frjálslynda flokknum hefur frá upphafi verið ljóst að afleiðingar slíkrar stefnubreytingar og svo bratt fráhvarf frá gildandi brakskkerfi kynni að koma illa við ýmsa útgerðaraðila. Í því sambandi höfum við haft mestar áhyggjur af minni útgerðum sem hafa freistað þess að kaupa sér aflaheimildir á háu verði sem eru stórt hlutfall af því sem þær hafa fengið úthlutað gefins. Flokkurinn hefur haft minni áhyggjur af hinum stóru sem hafa keypt til sín aflaheimildir á háu verði sem ræðst af því að þetta eru jaðarviðskipti, eða búið sér til stórfelldar pappírseignauppfærslur á kvótum með sameiningu fyrirtækja og öðrum slíkum ráðum. Ljóst er að hvers konar skerðing, svo ekki sé talað um afnám núgildandi kvótaúthlutunar, hefur áhrif til lækkunar á skráðri eign útgerða og þeim mun meiri sem þær hafa gengið harðar fram í kaupum á kvóta og eignauppfærslum í tengslum við sameiningar fyrirtækja. Sú breyting kann að leiða af sér lækkun markaðsverðs hlutabréfa í einstökum fyrirtækjum að því leyti sem það hefur endurspeglað hið óraunhæfa verðlag sem útgerðirnar hafa búið til í samkeppni þeirra í milli. Breytingin ætti hins vegar ekki að hafa áhrif á rekstur og rekstrarafkomu fyrirtækja nema helst þeirra sem hafa byggt afkomu sína á leigutekjum fyrir kvóta. Skerðing á afkomu þeirra fyrirtækja og tilflutningur hennar til annarra verður að teljast sanngjörn leiðrétting á misnotkun á gildandi kerfi. Nú væri þörf að bregðast við þeirri réttaróvissu sem hæstaréttardómur í árslok 1998 svo og nýgenginn héraðsdómur í svonefndu Vatneyrarmáli hafa skapað. Telja verður algjört ábyrgðarleysi af hálfu Alþingis og raunar brot á þeim eiðstaf og drengskaparheiti um verndun stjórnarskrárinnar sem hver þingmaður hefur undirritað að láta eins og ekkert sé þegar veigamiklar efasemdir rísa um að lög sem þingið hefur sett fái staðist mikilvæg ákvæði stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi og jafnræði þegna lýðveldisins. Nú er nauðsyn til sátta um hvernig mætti feta sig út úr þeim ógöngum sem núgildandi fiskveiðistjórnarkerfi með óheftum heimildum til framsals og leigu veiðiheimilda hefur leitt yfir þjóðina. Við teljum að kvótabraskið verði að hverfa. Nauðsynlegt er að greina sundur meginþætti gildandi kerfis. Það er grundvallaratriði til skilnings á þeim vanda sem fást þarf við að menn hætti að tala um kvótakerfi sem sé svo stórkostlegt að því er haldið fram að það veki heimsathygli. Þetta kerfi er samansett úr tvennu sem skoða verður hvort í sínu lagi ef menn eiga að geta rætt fyrirbærið með þeim skilningi á eðli þess sem nauðsynlegur er. Annars vegar er kvótasetning, þ.e. ákvörðun um hversu mikið eigi veiða af hverri fisktegund til að nýting stofnsins og viðgangur þyki innan öryggismarka og sé líkleg til að gefa af honum hámarksafrakstur. Þessi hluti íslenska kvótakerfisins er umdeildur þó illdeilur séu ekki eins miklar og um kvótabraskið og um önnur atriði sem má deila um í því efni. Hins vegar er um að ræða úthlutun hins leyfða kvóta sem er allt annað mál og höfuðatriði hins pólitíska ágreinings í þessu mikla deilumáli meðal þjóðarinnar. Fyrirsvarsmenn núgildandi úthlutunar, þ.e. gjafaveiðiréttarins til þeirra sem skip áttu á tilteknu tímabili endur fyrir löngu og afkomenda þeirra, telja þetta hina einu leið til hagfelldrar útgerðar á Íslandsmiðum. Er þá með öllu litið fram hjá ágöllum úthlutunarinnar svo sem hróplegu samkeppnisforskoti stóru útgerðanna gagnvart hinum smærri, lokun kerfisins á nýliðun í útgerð, óörygginu sem aðferðin býr sjávarbyggðunum, flæði fjármagns út úr greininni þegar útgerðarmenn eða erfingjar þeirra selja hlut sinn í sameign þjóðarinnar, skefjalausu brottkasti fisks sem kerfið leiðir af sér og síðast en ekki síst þeirri taumlausu skuldsetningu sem útgerðin tekur á sig þegar sægreifarnir eru keyptir út úr greininni. Eru þá ótalin stjórnarskrárákvæðin sem fyrr var vitnað til. Gríðarlegum fjármunum hefur verið varið til áróðurs í hinni pólitísku varðstöðu um kerfið undir stjórn öflugustu auglýsingamanna landsins. Sérhagsmunirnir sem verið er að verja eru líka gríðarlegir. Þjóðin hefur þó ekki látið blekkjast en of stór hluti hennar hefur látið stjórnarflokkana komast upp með þeirra grímulausu varðstöðu um þá sérhagsmuni sem Alþingi hefur búið til með óskynsamlegri löggjöf sem ekki fær staðist neinar réttlætiskröfur og eykur stórlega á vanda sjávarbyggðanna. Þeir sem best þekkja til erlendis vilja ekki svona kerfi. Íbúum Nýfundnalands, Færeyingum eða Norðmönnum sem allir þekkja til þess hvernig Íslendingar fóru að í þessu efni, kemur ekki til hugar að innleiða sömu aðferð. Þeir sjá hvernig hún drepur niður smærri rekstur og eyðir byggðum. Verið getur að einhverjar þjóðir sem eru nógu langt í burtu og hafa fengið til sín trúboða íslenska sjútvrn. láti sér koma til hugar að apa þetta eftir enda eiga í hlut þjóðir sem hafa langa hefð fyrir að hygla vel metnum einstaklingum. Það kunna Íslendingar hins vegar ekki að meta. Misræmið milli núgildandi kvótaúthlutunar og reglna stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi og jafnræði er grunnvandinn sem við er að fást. Hann snýst þess vegna ekki um kvótakerfið í heild sinni heldur einungis um úthlutun kvótans að því leyti sem til kvótasetningar þarf að koma. Spurninging er: Hvenær þarf kvótasetningu? Það er að sjálfsögðu grundvallaratriði hvenær og hvort nauðsynlegt er að setja fisktegund undir afltakmarkanir. Þegar sagan er skoðuð kemur í ljós að það er regla fremur en undantekning að útgerðin nær ekki að veiða að fullu þann afla sem sjútvrn. hefur leyft, sem oftast er í námunda við þá ramma sem Hafrannsóknastofnun hefur lagt til. Hin eðlilegu viðbrögð í þessari stöðu ættu að vera að taka þá tegund sem ekki tekst að veiða út úr kvótasetningu þar til ætla mætti að henni sé ofboðið. Svo mikil hefur verið þjónkun sjútvrh. við hagsmuni einstakra útgerðarmanna að þetta hefur ekki verið gert. Þess í stað hefur verið leidd í lög röklaus og fáránleg heimild fyrir útgerðarmenn að breyta tegund sem ekki veiðist í aðra sem veiðist, þó ekki þorsk. Það er tegundatilfærslan sem við ræddum hér áður. Undir þessum formerkjum hafa stofnar karfa og grálúðu verið stórlega veiddir umfram tillögur Hafrannsóknastofnunar svo nemur þúsundum tonna um ótalin ár. Umhyggja LÍÚ og stjórnvalda fyrir fiskstofnunum nær ekki lengra en þetta þegar hún telst rekast á hagsmuni stórútgerðarmanna. Sé vilji til þess að nálgast það verkefni að skipuleggja það að ná sátt um nýja útfærslu stjórnkerfis fiskveiða á að byrja á því að skipta fiskiskipaflotanum upp í þrjá aðgreinda útgerðarflokka. Nauðsyn ber til að skilgreina skipin í aðgreinda útgerðarflokka fiskiskipa með sambærilegan möguleika til fiskveiða og nálgast þannig jafnræði milli þeirra sem starfa og gera út álíka kraftmikil veiðiskip sem hafa mismunandi áhrif á náttúrulega viðkomu í lífríki sjávar. Þar ber fyrst að nefna flokk frystitogara og nóta- og togveiðiskipa sem veiða nú þegar innan og utan 200 sjómílna fiskveiðilögsögunnar, bæði botnfisktegundir og uppsjávarfisk eins og loðnu, síld, kolmunna og makríl. Þessi fiskiskipafloti frysti- og nótaskipa verði sérgreindur frá og mörkuð afla- og veiðistýring sem hentar honum í því alþjóðlega uppboðs- og samkeppniskerfi kvótaveiði, sóknar og alþjóða- eða milliríkjasamninga sem stórútgerðin starfar í. Annar sérgreindur útgerðarflokkur væri stærri togveiðiskip sem landa ísvörðum fiski til landvinnslu. Þar þarf að taka tillit til eðlilegrar nýtingar á veiðislóð og fiskstofnum samfara takmörkuðum möguleikum til sóknar út fyrir lögsögu og eðlilegs aðgangs að öllum fisktegundum þar sem í togveiðarfæri kemur afli af mörgum fisktegundum. Tæknivædd línuveiðiskip með beitningarvélar veiða einnig fjölmargar fisktegundir, oftast innan 200 sjómílna fiskveiðislögsögunnar og stórir netabátar geta einnig átt heima í þessum útgerðarflokki. Fyrir fram, að lítið skoðuðu máli, er næsta víst að útfærslan hjá þessum þremur gerðum, ísfisktogurunum, beitningarvélabátunum og stóru netabátunum, þarf ekki að vera eins þrátt fyrir að vegna stærðar og afkasta og útiverutíma og veiðisvæða falli þessi fiskiskip saman í útgerðarflokk. Þriðji flokkurinn við uppskiptingu flotans yrði síðan strandveiðiflotinn. Skipt yrði upp í fyrstu í báta undir sex tonnum, smábáta, og önnur dagróðraskip undir t.d. 120--140 brúttótonnum. Minnstu bátum strandveiðiflotans yrði gefið eins mikið frelsi til fiskveiða og frekast er kostur. Eins og málum er nú komið víða í kvótalausum sjávarbyggðum verður að opna möguleika strandveiðanna til aukins frjálsræðis. Afgjald af veiðifrelsi strandveiðiflotans rynni til útgerðarstaðanna til eflingar landsbyggð á nýjan leik. Sú viðleitni Frjálslynda flokksins til sátta um nýja fiskveiðistjórn við Ísland sem ég hér ræði um felur í sér fáein meginmarkmið og leiðir auk hinnar almennu viðleitni til að láta löggjöf landsins ríma við stjórnarskrá lýðveldisins. Í fyrsta lagi ætti að gera umhverfismat fyrir hvern útgerðarflokk og veiðarfæra. Tilgangurinn væri að meta faglega helstu áhættuþætti sem fylgja veiðum með tilteknum veiðarfærum við fiskveiðar. Strandveiðiflotanum sem enn er til í sjávarbyggðunum umhverfis landið verði gert mögulegt að sækja sjóinn með lágmarkshömlum og afla þannig bæði sjómönnum og landverkafólki sjávarbyggðanna lífsviðurværis. Kvótasetning verði afnumin á þeim tegundum nytjafiska sem ekki hefur tekist að veiða upp tvö fiskveiðiár í röð. Af slíkum afla verði greitt gjald sem Alþingi ákveður með lögum af hverju kílói eftir landaðri vigt. Framsal og framleiga á veiðiheimildum verði þegar í stað bönnuð. Hinum smærri sem tilheyra munu strandveiðiflotanum og hafa taka tekið þátt í því fjárhættuspili sem framsalsheimildirnar frá 1990 hafa búið til verði forðað frá stóráföllum með skattalegri afskrift kvótaandvirðis. Úthlutun kvóta eftir núgildandi reglum á þeim fisktegundum sem eftir væru undir kvótasetningu verði fryst að því er tekur til magns en jafnframt afnumin í fimm jafnstórum skrefum á næstu fimm árum þannig að fyrsti fimmtungurinn verði felldur niður við upphaf næsta fiskveiðiárs og síðan árlega koll af kolli. Veiðiheimildum sem losna undan kvótaúthlutun samkvæmt því sem áður er sagt, aukningu á leyfilegu veiðimagni samkvæmt nýrri kvótasetningu og nýjum tegundum sem teknar yrðu undir kvótasetningu yrði annars vegar úthlutað með því að bjóða veiðiheimildirnar upp á opnum tilboðsmarkaði á ríkisins vegum og þá hæstu boð látin ráða, og hins vegar með greiðslu aflagjalds hjá strandveiðiflotanum. Fyrstu tvö ár hins nýja kerfis skal leyfilegt heildarmagn þorsks aukið um 100.000 tonn hvort ár umfram venjubundna kvótasetningu. Öll framkvæmd umskiptanna frá gömlu kerfi yfir í hið nýja væri í höndum sjálfstæðrar þriggja manna stjórnarnefndar óvilhallra manna sem Hæstiréttur tilnefnir en sækir umboð sitt beint til Alþingis. Stjórnarnefndin hefði bæði víðtækt úrskurðarvald um ágreiningsefni og lagaskyldu til að ráðleggja sjávarútvegsráðherra og eftir atvikum Alþingi um vandamál sem ráðherra eða Alþingi þyrfti að taka á í framkvæmd hinnar nýju stefnu. Stjórnarnefndin hefði enn fremur víðtækt ákvörðunarvald um ýmis atriði hinnar nýju stefnu, samanber það sem hér fer á eftir. Þá skal nefndin gera tillögu um hvernig þeim útgerðum sem mestu hafa varið hlutfallslega til kaupa veiðiheimilda á undanförnum árum verði forðað frá áföllum þegar kerfið er afnumið. Tillaga okkar um uppboð á veiðiheimildum fer ekki einungis fram undir stjórn stjórnarnefndar hinnar nýju fiskveiðistjórnarstefnu heldur hefði hún heimild til að koma í veg fyrir að hóflausum yfirboðum stórútgerða yrði tekið sem og heimildir til að koma í veg fyrir að einstakar sjávarbyggðir verði út undan í slíkum útboðum þótt raunverulegt markaðsverð yrði að ráða í slíkum viðskiptum. Komi til þess, í uppboðum á veiðiheimildum og í hinum frjálsu veiðum strandveiðiflotans, að ójafnvægi myndist milli hinna þriggja hluta flotans yrði heimild til að skipta aflamagninu milli strandveiðiflotans og hinna tveggja hluta flotans. Æskileg skipting aflamagns verði í samræmi við þá fisktegund sem mest er veidd hverju sinni af viðkomandi útgerðarflokki, eftir veiðarfærum, t.d. karfi og grálúða í troll. Í mótun hins nýja fiskveiðistjórnkerfis verði hverjum þessara útgerðaflokka afmörkuð veiðislóð í sem bestu samræmi við það hvaða hluta flotans hentar best að nýta veiðislóðina með hagkvæmum og vistvænum hætti. Við endanlega röðun í strandveiðiflota dagróðrarbáta með kyrrstæð veiðarfæri, línu, handfæri og net, þarf að skilgreina hvar sá floti hefur forgang. Strandveiðiflotanum sem stundar veiðar með togveiðarfærum á grunnslóð, dragnót og botnvörpu, þ.e. rækjuvörpu, þarf einnig að marka ramma líkt og gert er í dag með veiðisvæðaskiptingu. Til að tryggja hagsmuni strandveiðiflotans og hinna dreifðu sjávarbyggða, sem og til að gera útboð veiðiheimilda viðráðanlegri með fækkun bjóðenda, er lagt til að strandveiðiflotinn taki ekki þátt í uppboðum veiðiheimilda heldur hafi frjálsa sókn á þeim svæðum sem honum eru mörkuð en greiði við löndun hverju sinni fjárhæð á hvert kíló kvótasetts fisks, að hámarki 15% af mánaðarlegu meðalverði á fiskmörkuðum. Stjórnarnefndinni væri þó heimilt að lækka þessa prósentu með hliðsjón af markaðsverði í útboði aflaheimilda. Æskilegt væri að aflagjald strandveiðiflotans rynni til uppbyggingar í viðkomandi byggðarlögum. Landað magn strandveiðiflotans með þessum hætti drægist jafnharðan frá hinu leyfða aflamagni eins og það hafi verið selt á markaðnum. Útboð fari fram á opnum tilboðsmarkaði allt árið og heimildir leigðar til eins árs í senn. Ef heimildir fiskveiðiárs samkvæmt kvótasetningu þess þrýtur geta fiskiskip einungis einbeitt sér að veiðum tegunda sem eru utan kvótasetningar. Kvótasettur afli sem skip hefur ekki leigt rétt fyrir skal fluttur að landi, seldur fyrir hæsta fáanlegt verð og aflaverðmætinu skipt eftir reglum um lágverðsafla. Við gerum ráð fyrir skyldu til að allur afli sem á skip kemur verði fluttur í land. Til að tryggja þetta og búa til hvata fyrir sjómenn og útgerðir til að sinna þessari lagaskyldu, þvert ofan í það sem núgildandi kerfi gerir, er gert ráð fyrir að slíkur lágverðsafli verði seldur á hæsta fáanlegu verði og andvirðinu skipt til helminga milli sérstaks brottkastssjóðs annars vegar en skips og áhafnar hins vegar. Reglunni er ætlað að ná því jafnvægi í þessum skiptum að hvatningin sé næg til að komið sé með fiskinn í land en ekki svo mikil að slíkur veiðiskapur verði stundaður sem viðvarandi útgerð. Verði Vatneyrardómurinn hins vegar staðfestur af Hæstarétti óbreyttur er slík aðferð sem hér hefur verið rædd útilokuð og því nauðsynlegt að finna aðferð sem fullnægir jafnræðisreglu stjórnarskrár strax eftir þannig dóm Hæstaréttar. Þá væri nærtækast að byggja á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands nr. 79/1997. Þar eru nægar heimildir í 6.--8. gr. til þess að stjórna fiskveiðum og engin ástæða til að ætla að hér fari allt í forarpytt og vandræði ef ráðherra á annað borð vill stjórna samkvæmt áðurnefndum lögum. Ég hef nú farið yfir það hvernig við í Frjálslynda flokknum teljum að vænlegt sé að nálgast það vandasama verk að búa hér til nýtt og betra fiskveiðistjórnarkerfi sem uppfylli jafnræðisákvæði stjórnarskrár og tryggi jafnan atvinnurétt fólksins í þessu landi. Það skal líka tekið fram að okkur er það kappsmál að vinna málið með öðrum stjórnmála- og hagsmunaaðilum hafi þeir vilja til verksins. Við álítum sem sagt ekki að það sem við setjum fram sé heilagt og fáist ekki breytt í samstarfi við aðra. Öllum hlýtur hins vegar að vera ljóst að núverandi braskkerfi sem grefur undan byggð í landinu og flýtir fyrir flótta fólks af landsbyggðinni er ekki leið sem við viljum byggja á, enda brýtur kvótabraskkerfið öll gildi sem Frjálslyndi flokkurinn vill standa fyrir. Við viljum að sátt ríki í landinu og að réttur fólksins sé í öndvegi. Frv. sem ég hef hér mælt fyrir og kveður á um það að frystiskipaflotinn verði færður í sérkerfi innan núverandi kerfis þar sem hann geti ekki lengur flutt til sín meiri aflaheimildir er í raun fyrsti vísirinn að því að skipta íslenska veiðiflotanum upp í aðgreinda útgerðarflokka þannig að tala megi um þetta vandasama og mikla mál og nálgast vandann við stjórn fiskveiðanna hér við land með uppskiptingu flotans. Við í Frjálslynda flokknum teljum það grundvallaratriði til að ná eðlilegri fiskveiðistýringu og sátt um það að hér megi stunda fiskveiðar í friði við þjóðina að virtum öllum réttindum hennar. Ég geri mér fyllilega ljóst að þeir sem nú gera út frystiskip hér á landi munu finna þessari tillögu ýmislegt til foráttu. Ég vil hins vegar benda á að t.d. í ályktunum Farmanna- og fiskimannasambandsins, bæði á sl. hausti og fyrir rúmum tveimur árum síðan, var samþykkt tillaga um að frystitogaraflotanum væri ekki heimilt að úrelda frekar bátaflotann til að færa til sín aflaheimildir af bátaflotanum. Menn sáu sem sagt vandann sem í þessu felst. Á fiskveiðiárinu sem nú er að líða var rúmum 92 þús. tonnum úthlutað til togaraflotans og 72 þús. til bátaflotans. Hér er ég að tala um slægðan fisk og þyrfti að bæta 16% við til að færa þetta yfir í óslægt. Þetta þýðir í reynd að togarafloti landsmanna er að veiða u.þ.b. 60% af þorskaflanum og bátaflotinn um 40%. Ég held að á árum áður, þegar menn voru að skipta upp aflanum milli þessara skipagerða, hafi skiptingin oftast verið 48--50% á togaraflotann og 50--52% á bátaflotann. Ég held að allir sem hafa kynnt sér veiðar og fylgst með áhrifum veiðarfæra á fiskstofna hafi séð að það eru takmörk fyrir því hve mikið hlutfall af fiskstofninum má taka með togveiðarfærum svo að ekki láti á sjá. Hitt er jafnframt ljóst að togveiðarfærin eru bráðnauðsynleg til að nýta fiskislóðina og sumar fisktegundir. Í því sambandi get ég nefnt þær tegundir sem eru úthafsflotanum mest virði, frystitogaraflotanum, úthafskarfann og grálúðuna. Við skulum líka gera okkur grein fyrir því að á undanförnum árum hefur einmitt þessi floti, hinn öflugi úthafstogarafloti okkar fengið til sín auknar heimildir. Hann hefur fengið úthlutað karfa á Reykjaneshrygg og þær útgerðir hafa langmestan hluta þess sem úthlutað var í norsku lögsögunni með samningum við Norðmenn. Við erum einnig að nota stór og öflug frystiskip til veiða niðri á Flæmingjagrunni. Á sama tíma og við vorum með niðurskurð í veiðum innan lögsögunnar, eins og ég vék hér að í framsögu fyrir fyrra frv. um tegundatilfærsluna, á þeim tegundum sem hinn hefðbundni floti innan lögsögunnar hefur sótt í þá var þessi floti að bæta við sig veiðiheimildum. Nótaflotinn hefur einnig bætt við sig veiðiheimildum á undanförnum árum og hefur nú orðið full verkefni við að veiða ýmsar uppsjávarfisktegundir, síld innan lögsögunnar úr norsk-íslenska síldarstofninum, úr loðnustofninum, úr kolmunnastofninum og jafnvel heimildir til þess að veiða makríl. Þessi tveir flotar, hinn afkastamikli og öflugi úthafsfrystiskipafloti og nótaflotinn, hafa full verkefni haft á undanförnum árum þegar aðrir hafa tekið á sig niðurskurð. Þeir hafa jafnframt getað leigt frá sér heimildir til bátaflotans meðan þeir hafa unnið sér veiðirétt annars staðar eins og þekkt var meðan menn voru að vinna sér veiðirétt í úthafskarfanum og eins í Smugunni. Þrátt fyrir lögin um veiðar utan lögsögu, þar sem ákveðið er að skila eigi ákveðnum afla inn í lögsöguna þegar úthlutað er til einhvers hluta flotans utan lögsögunnar, þá hefur það skilað ákaflega litlu. Aðferðin sem notuð var, t.d. varðandi karfann á Reykjaneshrygg, var að heimildunum mátti skila inn og menn máttu velja sér fisktegundina. Þá völdu menn ufsann sem ekki veiddist það ár og skiluðu inn pappírsfiski þannig að bátaflotinn innan lögsögunnar sem átti að fá smáviðbót fyrir það að hinir fengu mikla viðbót fékk í raun og veru bara pappírsfisk. Þetta vita allir sem hafa fylgst með.

Herra forseti. Ég ætla að fjalla aðeins um þetta frv. sem hv. flm. Guðjón A. Kristjánsson hefur fylgt úr hlaði. Hins vegar ætla ég ekki að blanda mér í efnislega umfjöllun um stefnuskrá Frjálslynda flokksins sem hann las hér líka upp. Hvað þetta frv. áhrærir get ég tekið undir með honum að það er full ástæða til að skoða þessar girðingar sem hann telur að reisa eigi á milli tegunda veiðiskipa. Það er með ólíkindum að þrátt fyrir að mikið hafi verið talað um að smábátaútgerðin, trillurnar gæfu hinum smærri plássum líf, þá eru ekki mörg ár síðan samþykkt var á Alþingi fall næstsíðasta vígis í þessu kvótakerfi eða kvótabraski, eins og menn hafa kallað, þegar 62 þingmenn ýmist sátu hjá eða samþykktu að færa braskið yfir á trillurnar. Þeir sömu og sögðu að trillurnar væru það sem gæfi lífinu lit og héldi smærri byggðum í byggð töldu að rétt væri að flytja fleiri aflaheimildir á trillurnar. Síðan fara frystitogararnir að kaupa þessar trillur upp og aflaheimildirnar með. Þannig má segja að ekki hafi nú allir verið sjálfum sér samkvæmir í þessu máli frá upphafi og til þessa dags, frá árinu 1984 þegar þetta dundi yfir. Þetta hefur nánast verið sjálftökukvóti síðan. Hann hefur aðallega vaxið þannig að ekki hefur verið um varanlegar úthlutanir á kvóta að ræða í þeim skilningi hjá sjútvrn. heldur hefur þetta gerst af sjálfu sér frá 1984. Ég tel einnig mikið áhyggjuefni þegar útgerð með frystitogara, þeim hefur gengið best og eru í bestri stöðu til að kaupa kvóta, skuli ganga svo langt sem raun ber vitni, að víða horfir til stórra vandræða í hinum smærri fiskiplássum. Það er hins vegar eitt sem mig langar til að spyrja síðasta ræðumann, hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson: Hvað telur hann liggja til grundvallar þeim stóra vanda sem blasir við á Vestfjörðum öðrum byggðarlögum fremur? Hvað veldur þessum vanda þar en virðist ekki jafnafgerandi í öðrum landshlutum? Er það eitthvað sem menn geta rakið til fortíðar, að einhverjir hafi talað öðruvísi en staðreyndir lágu fyrir um? Eða voru menn bara villir síns vegar og trúðu því að einhvern tíma yrði yrði kvótakerfið aflagt? Unnu þeir ekki heimavinnuna sína? Þetta er mikið umhugsunarefni. Menn heyra það hér í þéttbýlinu að þaðan kemur kallið en ekki jafnáberandi t.d. frá Austfjörðum, svo nefndur sé einhver landsfjórðungur. Annað kom þingmaðurinn inn á, brottkastið sem lítið hefur verið rætt. Náttúrlega er full ástæða til að það mál sé skoðað alvarlega. Hvað er þar raunverulega að gerast? Menn koma og segja að málið sé svona. Aðrir mótmæla. Flestir hafa þó það í undirmeðvitundinni að nokkuð sé til í því að talsverðum afla sé hent fyrir borð. Enginn hefur þó komið fram með hreinar sannanir fyrir því. Það vantar í þessa umræðu að menn geti talað um það tæpitungulaust og fullyrt hvernig þessum málum sé háttað. Ég vildi rétt aðeins hreyfa þessum málum og þegar hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson flutti ræðu sína þá vaknaði þessi hugsun hjá mér um ástandið hjá Vestfirðingum, þ.e. hverjar væru meginskýringarnar þar á bak við. Ég verð nú að segja það líka að þegar þetta gerðist, þ.e. þegar framsalsheimildin var færð yfir á trillurnar þá held ég að mönnum hafi mjög brugðið, mörgum hverjum sem áður höfðu talað um að þetta væri lyftistöng hinna smærri byggða. Ég get alveg heils hugar tekið undir það. Hins vegar er hálf óhugnanlegt að horfa á þá þróun sem er að verða aftur til fortíðar. Það kann vel að vera að þessar trillur séu miklu meiri sjóskip en áður var en á þeim sækja menn sjó allan ársins hring eins og raun ber vitni á Vestfjörðum. Þar er nánast enginn eiginlegur vertíðarbátur til heldur er sjórinn sóttur af kappi og vonandi forsjá á 6--8 tonna trillum allan ársins hring. Þetta er náttúrlega mjög alvarleg þróun sem vissulega þarf að hugleiða. Að lokum, herra forseti, vil ég segja að mér finnst frv. sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hefur lagt hér fram allrar athygli vert. Ég tek fram að þetta er ekki langt frá mínum hugmyndum eins og málin hafa þróast, þ.e. að settar séu upp girðingar á milli skipastærða, skipaflokka og bátategunda og komið í veg fyrir að menn geti flutt aflaheimildirnar á milli. Þó verð ég líka að taka það fram, sérstaklega vegna síðasta máls sem hér er á dagskrá um afnám framsals aflaheimilda að ég vík hvergi frá skoðun minni, sem komið hefur fram á nokkrum undanförnum þingum. En það er mál sem verður tekið fyrir síðar á fundinum.

Herra forseti. Þetta frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, sem flutt er af hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni felur í sér tillögur um að flotinn verði lagskiptur og færsla á aflaheimildum á milli einstkra flokka flotans verði takmörkuð. Jafnframt er hér lögð áhersla á sérgreiningu strandveiðanna. Áherslurnar í þessu frv. eru í mörgu samhljóða því sem við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði leggjum varðandi nýtingu auðlinda fiskimiðanna. Hér er ekki aðeins tekið tillit til réttarstöðu byggðanna og þess fólks sem þar er og auðlindanna meðfram grunnslóðinni heldur er þetta einnig gæðanýting þessara auðlinda og vistvæn nýting þeirra, ekki aðeins fisksins sjálfs heldur er einnig inn í meðferð á miðunum og umgengni þar. Það stríðir eiginlega gegn skynsemi okkar eða þeirri tilfinningu sem við höfum fyrir því hvernig stjórna skuli sókn í þessar auðlindir að stór frystiskip, búin til þess að vera úti dögum, vikum og jafnvel mánuðum saman, með veiðarfæri sem eru svo stórvirk að þau taka yfir stór hafflæmi þegar þau eru að veiðum, hafi sama möguleika til að fá afnotarétt af fiskimiðunum á grunnslóðinni. Það er því mikið hagsmunamál, bæði fyrir nýtinguna á auðlindunum og öryggi hinna dreifðu byggða að flotinn sé lagskiptur, honum skipt í úthafsflota og grunnslóðarflota eða dagróðraflota, þ.e. trillur og stærri dagróðrabáta. Herra forseti. Ég var í Skotlandi fyrir nokkrum árum og fór um vesturströnd Skotlands og út til eyjanna fyrir ströndum Norður-Skotlands. Þar var versnandi ástand í afkomu fólks og búsetu. Þegar við fórum að spyrja þetta fólk hvað hefði þar ráðið mestu um þá sagði það að rétturinn til að veiða fiskinn sem það hafði byggt afkomu sína á hefði verið seldur langt í burt þannig að fólkið átti þar ekki nokkurn forgangsrétt. Menn héldu að þeir mundu kannski græða á olíunni þegar hún fannst úti fyrir ströndum þeirra en hún var líka í eigu annarra en þeirra sem bjuggu á þessu svæði. Allt sem virtist vera hægt að flytja burt, allur afnotaréttur, allur réttur að auðlindum sem virtist hægt að flytja burt úr héruðunum á þessum svæðum var flutt burt. Ekki var hægt að reiða sig á þennan afnotarétt varðandi atvinnu og byggð á þessu svæði. Íbúar þessa svæðis gripu þá til þess ráðs að reyna að finna upp einhverja atvinnu sem ekki væri hægt að flytja burt. Þar voru m.a. mjög athyglisverðar tilraunir gerðar til að laða fram sögu bygginga og búsetu í eyjunum, gera upp gömul hús og laða fram sögu þeirra. Það er þó ekki hægt að flytja þessi gömlu hús burt, sögðu menn. En engan veginn var þetta samt nóg. Fólkið sem við hittum var sammála um að byggðunum kæmi best að færa þennan afnotarétt, forgangsréttinn til þess að nýta auðlindirnar meðfram ströndum landsins, aftur til þeirra. Það væri öruggast fyrir byggðina þar. Nú á síðustu árum hefur það einmitt verið að gerast smátt og smátt aftur á þessu svæði. Augu stjórnvalda sem ráðstöfuðu áður þessum rétti hafa opnast. Rétturinn til þess að nýta þessar auðlindir hefur smám saman færst til baka, þ.e. forgangsréttur þeirra. Herra forseti. Þetta er því ekkert alíslenskt fyrirbrigði. Við ættum þess vegna að geta leitað að fyrirmyndum annars staðar vegna þeirrar ráðstöfunar sem við búum við núna og höfum gert síðustu ár varðandi aðgengi að þessum náttúruauðlindum okkar. Við mundum sjá að í öðrum löndum leiðir þessi tilhögun ekki til annars en misskiptingar valds og auðs og byggðaröskunar. Einnig er þekkt að hægt er að snúa þessu við ef vilji er til. Herra forseti. Hlutverk Alþingis er að gera svo og hafa frumkvæði um það með lagasetningu. Hafi lagasetning eða framkvæmd laga mistekist þá ber okkur líka að taka þau lög upp og breyta þannig að vilji laganna nái fram að ganga. Með fiskveiðistjórninni eigum við að skila náttúruauðlindum til hinna dreifðu byggða kringum allt land, réttinum til að stunda fiskveiðar, forgangsréttinum. Þennan rétt eigum við á Alþingi að tryggja. Frv. sem hér er lagt fram af hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni leggur þessu einmitt lið. Það er einn þáttur til þess að skoða í þá veruna. Ég tel því mikilvægt að þetta frv. fái mjög vandlega skoðun í sjútvn. þó að einhver skoðanamunur geti kannski verið um útfærsluatriði. Ég tel að meining þessa frv. sé mjög í anda þess sem við viljum sjá.

Hæstv. forseti. Ég tel að frv. sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson flytur hér sé góðra gjalda vert. Ég held reyndar að átt hefði að taka á þessum málum fyrir löngu síðan. Sannleikurinn er sá að kerfið sem við búum við er þannig að á einni nóttu væri hægt að flytja allan veiðirétt af grunnslóðinni og út á stóru skipin nema 13,75% afla í þorskaflahámarki sem festur er á trillurnar í dag. Tæknilega væri þetta því hægt. Auðvitað hefur ýmislegt gerst í þessu á undanförnum árum. Það er búið að flytja mikinn aflarétt af grunnslóðinni og leggja af veiðar með stórum hluta grunnslóðarflotans árin hér á undan. Ég tel að þetta frv. geti út af fyrir sig staðist þó að við gerðum breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég er raunar svolítið upptekinn af því að sú breyting verði á fiskveiðistjórnarkerfinu að kerfið rími við stjórnarskrána. Þær tillögur sem við höfum verið að fást við í Samfylkingunni og munum kynna innan fárra daga eru allar hugsaðar út frá því að þær geti staðist jafnræðisákvæði stjórnarskrárinnar og ákvæðið um atvinnufrelsi. Ég tel einfaldlega að jafnvel þó að hæstaréttardómurinn kæmi ekki til þá þurfum við að hafa þá kröfu sem leiðarvísi við tillögur sem lagðar eru fram í þessu stóra máli. Ég tel jafnframt að þetta þurfi að gerast á vissum aðlögunartíma. Ég ætla ekki að að endurtaka það sem ég sagði við umræðuna hér á undan um þá hluti en þó vil ég endurtaka að ekki er skynsamlegt að leggja í margar byltingar í einu. Það að ná saman góðri samstöðu um að taka á eignarhaldinu í kvótakerfinu held ég að sé skref sem menn verði kannski að sætta sig við að taka áður en aðrar byltingar verða gerðar. Í sambandi við það sem hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði áðan um að í Skotlandi væru menn að gera veiðar við strendurnar aftur að forgangsrétti íbúanna við ströndina, þá vil ég nefna að veiðar við Ísland hafa aldrei verið forgangsréttur strandbyggðanna. Menn hafa hins vegar haft betri aðgang að nálægum fiskimiðum en þeir sem hafa búið annars staðar á landinu --- þangað til menn fundu upp eignarhaldið á kvótanum. Ég er því á þeirri skoðun að breyting á fiskveiðistjórnarkerfinu sem gengi út á að aðgangurinn að veiðiheimildunum yrði gerður jafn fyrir alla gæti fært þessum byggðarlögum svipaða stöðu og þau höfðu áður en kerfið kom til. Ekki er ég að halda því fram að það sé nóg. Ég held því hins vegar fram að það muni bæta stöðu þeirra byggðarlaga verulega hafi þau sama aðgang að veiðiheimildum, þ.e. þeir sem búa á þessum stöðum, og þeir sem fyrir eru í útgerðinni. Nýir útgerðaraðilar ættu ævinlega að geta mætt að borðinu þar sem menn skipta veiðiheimildunum á jafnréttisgrundvelli við hina sem fyrir eru. Vegna þess sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson sagði áðan þegar hann talaði um að Vestfirðingar hefðu kannski, eins og hann orðaði það --- farið villir síns vegar og ekki unnið heimavinnu sína í sambandi við kvótann, þá verður nú að minna á það í þessari umræðu að mönnum var haldið uppi á blekkingum, hvort sem það var vísvitandi eða ekki, í fjöldamörg ár frá upphafi þessa kerfis. Það var framlengt um eitt ár í einu oftast nær, síðan um tvö ár í einu og alltaf var talað um að þetta væri ekki frambúðarkerfi. Fyrir þeim sem voru að vinna í útgerð á þessum árum var þetta allt saman bráðabirgðaástand, ef þeir tóku mark á því sem sagt var. Það er því ekki hægt að sakast við menn sem á þeim árum trúðu ekki á framtíð kvótakerfisins. Síðan er spurningin hvað segja á um tímabilið frá 1990 því um það leyti og eftir það fóru menn almennt, sem stutt hafa þetta kerfi, að tala um það sem framtíðarfyrirbrigði eða framtíðarkerfi við stjórn fiskveiðanna. Eftir það held ég að menn hafi þurft að horfast í augu við að þetta væri stefnan. En fjöldamargir hafa þó aldrei viljað gefast upp fyrir þessari stefnu og baráttan gegn henni hefur auðvitað skilað því að enn þá eru möguleikar til að hrinda henni af. Kannski eru þeir möguleikar meiri nú en í mörg ár til að menn fari út í það að koma til móts við kröfurnar um að gerðar verði þannig breytingar á þessu kerfi að hægt sé að búa við það til frambúðar, og a.m.k. að réttlætissjónarmiðum verði þar fullnægt. En ég endurtek að ég tel að í raun og veru eigi þessi tillaga sem hér er til umræðu fullt erindi hingað þó að sú breyting yrði á lögunum um stjórn fiskveiða sem þyrfti að verða og mæli þess vegna með henni. Ég þakka hv. flm. fyrir að koma með hana til umræðu á hv. Alþingi.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson kom inn á jafnan rétt allra. Ég get svo sem tekið undir það, að hann sé jafn, en hann er líka félagslegur réttur og það er svolítill greinarmunur á því hvort þetta sé bara eins og hlutafélag þar sem allir eiga sína jöfnu hluta eða hvort þetta er félagslegur réttur og félagsleg sameign sem er ráðstafað af félagslegri ábyrgð til einstaklinga eða félaga. Við verðum að hafa hugfast þegar við ætlum að tryggja að íbúar alls landsins eigi öruggan og jafnan aðgang, að þá getur þurft að beita einhverjum stýringarákvæðum og ráðstöfunum til þess að svo verði en mismunun getur líka komið til. Við vitum það nú þegar allir eiga að vera jafnir gagnvart ákveðinni þjónustu í landinu óháð búsetu en við vitum að svo er alls ekki. Í I. kafla laganna um um stjórn fiskveiða segir: ,,Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.``

Hæstv. forseti. Ég er á þeirri skoðun að mismunun í aðgangi að fiskimiðunum geti ekki samræmst stjórnarskránni. Vilji menn styðja byggðarlög með einhverjum hætti á það að felast í því að menn geti notið þeirrar aðstöðu sem byggðarlögin byggðust reyndar á í upphafi, þ.e. nálægð við fiskimiðin, að þeir fái aftur möguleikana sem sú nálægð gaf þeim. Ef menn þurfa síðan að styðja við bakið á byggðarlögum vegna byggðasjónarmiða þá verða menn að gera það á þeim forsendum. Ég tel að það sé mjög erfitt að finna einhverja aðferð sem getur gengið upp við jafnræði og jafnan aðgang manna að atvinnu sem gerði jafnframt upp á milli þeirra sem fá að stunda sjó á Íslandsmiðum.

Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þm. að nálægð fiskimiðanna ætti að koma byggðunum til góða en þá má lagaleg umgjörð eða framkvæmd laganna ekki vera þannig að það hindri byggðirnar í að njóta þess. Aflakvóti í dagróðrarfæri frá byggðinni ætti því ekki að vera seldur eða afhentur útgerð eða skipi sem ekki er hæft til að veiða á þessum slóðum, er annars staðar en hefur einungis þennan rétt til að selja og braska með hann. Þetta kerfi mismunar einmitt hvað þetta varðar nú. Því meiri almennri kerfislegri mismunun sem við getum kippt burt því eðlilegra getur þetta ástand orðið einmitt gagnvart möguleika byggðanna til að njóta nálægðarinnar við fiskimiðin.

Hæstv. forseti. Kerfið sem nú er í gangi mismunar á mjög margan hátt og við þurfum auðvitað að losna út úr því kerfi. Ég tel hins vegar að við verðum að passa okkur á að fara ekki úr öskunni í eldinn. Við verðum að hafa reglur sem taka við þannig að rétturinn sé sem almennastur og við getum fært okkur til baka í tímanum þannig að byggðarlögin fái að njóta sín að nýju. En handstýrðar úthlutanir á einhvers konar réttindum og sérréttindum munu einungis leiða til ófarnaðar. Menn þurfa að geta stýrt þessum fiskveiðum fyrst og fremst með almennum hætti og við það eiga reglurnar að miðast. Ég tel að hægt sé að ná þeim árangri til að byrja með með því að koma á leigu aflaheimilda á markaði þar sem allir hafa jafnan aðgang og það sé sú sáttaleið sem menn þurfi að sætta sig við að fara til að komast út úr eignarhaldskerfinu sem við erum í og ná eignarhaldinu til baka. Eftir að það hefur verið gert þá held ég að umræðan um stjórn fiskveiða geti loksins farið að snúast um raunverulega stjórn fiskveiða og hvernig við getum nýtt okkur lífríkið sem allra best allt í kringum landið. En við skulum taka eina byltingu í einu.

Herra forseti. Ég þakka undirtektir hv. þm. sem komið hafa í ræðustól og tekið undir það meginsjónarmið að rétt sé að takast á við að skilgreina flotann einhvern veginn. Frv. gerir auðvitað ráð fyrir því að sá hluti flotans sem hefur í raun haft mesta möguleika á undanförnum árum verði skorinn frá öðrum hlutum flotans að því er varðar uppkaup á aflaheimildum og að frystitogaraflotinn og nótaflotinn, a.m.k. frystitogaraflotinn og æskilegt væri að nótaflotinn verði tekinn þarna líka út fyrir sviga af því að þetta eru hvort tveggja flotar veiðiskipa og útgerðarmynstur sem á undaförnum árum hafa haft yfirdrifin verkefni við veiðar innan og utan lögsögunnar. Mér finnst ekki ástæða til að ganga frekar á kvótarétt annarra í flotanum með því að hafa þetta óbreytt og hefði verið betra að það hefði verið gert fyrr. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson spurði mig hvað ég teldi að hefði sérstaklega valdið vanda Vestfirðinga umfram aðra. Ég er alls ekki viss um að reyna eigi að svara þeirri spurningu á þessum nótum. Það kann að vera að vandi okkar fyrir vestan hafi birst fyrr en annars staðar á landinu. Ég hygg að hann hafi birst fyrr vegna þess að við höfðum svo fátt annað að fara í. Þegar grálúðukvótinn, sem var stór hluti í afla togara á Vestfjörðum, var færður til með millifærslum í gegnum meðalkvóta og annað slíkt, og þegar þorskurinn var skorinn niður sem var 60--70% af tekjum vestfirskrar útgerðar þá var ekkert annað sem tók við. Menn reyndu í staðinn að gera t.d. út rækjuskip sem menn tóku þá á leigu. Hvað gerðist þegar kvótinn var settur á rækjuna? Þá fengu útgerðirnar sem skipin áttu rækjukvótann en ekki þeir sem til höfðu kostað með því að setja veiðarfæri á skipin og jafnvel breyta þeim til viðkomandi veiða. Því tók þetta talsverðan kraft úr útgerð á Vestfjörðum. Ég býst náttúrlega við að allir þeir sem setið hafa hér á þingi og fylgst með þjóðmálum undanfarin ár viti um þann mikla vanda sem fylgdi rangt skráðu gengi á árunum fyrir 1990. Það hafði veruleg áhrif á tekjur á Vestfjörðum eins og reyndar á öðrum landshlutum. En við höfðum hins vegar ekkert annað, síld eða loðnu til að bjarga okkur. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson bar ástandið saman við Austfirði. Þá ber að hafa í huga að Austfirðir hafa af miklum krafti farið út í uppsjávarveiðar sem var mikið atvinnuátak þó að það hafi hins vegar orðið til þess að vinna á Austfjörðum hefur á undanförnum árum orðin árstíðabundin. Vinna á Austfjörðum er orðin allt öðruvísi en hún var fyrir nokkrum árum. Hún er miklu meiri skorpuvinna meðan síldveiðar standa yfir eða meðan loðnuveiðar standa yfir. Á öðrum tíma ársins er ekkert sérstaklega gott atvinnuástand á Austfjörðum. Það veit ég að þingmaðurinn veit eftir sameiginlega ferð okkar um Austfirði fyrr í haust þar sem greinilega kom fram að atvinnuástandið á Austfjörðum er gott meðan mikið veiðist af loðnu og síld en ekkert sérstakt þegar svo er ekki. Austfirðingar hafa vissulega misst aflahlutdeildir í botnfiski almennt eins og Vestfirðingar. Það kann hins vegar vel að vera að Vestfirðingar hafi ekki verið nógu fljótir til á sínum tíma að fara yfir í frystitogaraútgerðina. Reksturinn þar var að mestu í landvinnslu og útgerð togara sem öfluðu hráefnis fyrir landvinnsluna. Við fórum tiltölulega seint yfir í frystiskipin. Það kann að vera einhver skýring. En við skulum heldur ekki gleyma því að við vorum með fiskveiðistjórnarkerfi frá árinu 1984 og fram undir 1990 sem samsett var af tveimur kerfum, sóknarkerfi og aflamarkskerfi. Hvað sem hver segir þá væri hægt að fletta upp tölum sem sýna að útgerðarmennirnir, margir hverjir, völdu sér frekar sóknarmarkskerfi en aflamarkskerfi. Fleiri og fleiri fóru inni í sóknarmarkskerfi. Þeim fjölgaði á árunum 1986--1989 sem völdu sér sóknarkerfi öndvert við þá sem völdu sér aflamarkskerfi. En það voru hins vegar hinir hörðu hagsmunir samtaka útgerðarmanna sem börðu það fram að hér var eingöngu tekið upp aflakvótakerfi. Guðmundur vék hér að brottkastinu, sagðist hafa af því áhyggjur og velti fyrir sér hve mikið það væri, það kæmi oft upp í umræðunni og það er auðvitað alveg rétt. Þetta er ein af þeim huldustærðum sem ákaflega erfitt er að festa hendur á. Á meðan ég gegndi starfi forseta Farmanna- og fiskimannasambandsins fékk ég mörg símtöl þar sem menn sögðu mér frá því að þeir hefðu lent í að hafa ekki heimildir fyrir aflanum sem þeir veiddu og þeir hafi þurft að velja úr. Annað og verra gerði það líka að verkum að menn fóru að velja úr aflanum í miklum mæli, það voru leiguviðskipti á aflaheimildum. Þegar leiguverð fer upp í jafnmiklum mæli og þá, eins og menn hér í salnum muna, er auðvitað komin upp erfið staða hjá hinum kvótalitla hluta flotans sem eru nú ekkert mjög fá skip, líklega hafa á milli 100 og 120 skip í bátaflotanum litlar aflaheimildir eða jafnvel engar og eru í þessum leiguviðskiptum, ýmist hjá fiskvinnslufyrirtækjum sem eiga útgerð nú eða leigja hann frá stórútgerðinni. Þá standa menn uppi með það að leiguverð á þorski er yfir 100 kr., 115--116 kr., og verð fyrir landaðan þorsk getur á markaðnum verið 150 og upp í 200 kr. fyrir stærsta fiskinn. Það er auðvitað mjög mikil pressa á menn að reyna að hafa eitthvað út úr þessari okurleigu þrátt fyrir allt ef þeir þurfa að gera út á leigðan afla. Ég hygg einmitt að í dag sé það frekar á bátaflotanum sem menn lenda í þessu brottkasti gegn vilja sínum, þeir eiga kannski fárra kosta völ. Ég veit að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson þekkir glögglega til að jafnvel verðsamningar kveði á um að menn fá í viðskiptasamning og að landa skuli fiski af ákveðinni stærð til viðkomandi manns. Ég veit að Guðmundur Hallvarðsson veit þetta fullvel og hefur séð svona samninga. Hvað gera menn þá við hitt? Það er mjög margt að athuga í þessu máli. Þegar menn eru spurðir hvort þeir hafi tekið þátt í að kasta fiski fyrir borð þá segja þeir: ,,Já já, en það er ekki á skipinu sem ég er á í dag.`` Það var alltaf á skipunum sem þeir voru á áður. Þetta eru bara eðlileg viðbrögð. Menn geta ekkert sagt: Ég er á skipinu Jóni Jónssyni og ég þarf að henda fiski. Menn geta ekkert sagt það. Það þýðir ekkert að tala neina tæpitungu um það. Jafnvel þó menn séu í svona ömurlegri stöðu þurfa þeir að halda atvinnu sinni. Þeir kjósa fremur að lenda í svona leiðinlegum og erfiðum kringumstæðum heldur en missa lífsafkomuna. Þetta er einn af göllunum við leiguframsal aflaheimildanna og hið mikla vald sem þeir sem eiga aflaheimildirnar, hafa til að setja mönnum alls konar skilyrði. Auðvitað er alveg rétt hjá hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni að menn ættu að hafa áhyggjur af harðnandi sókn smábáta. Sem betur fer held ég þó að þessi skip, smábátarnir, plastbátarnir nýjustu séu ákaflega góð sjóskip. Á undanförnum árum hafa menn öðlast mikla reynslu við að stjórna þessum skipum. Við skulum ekkert gleyma því að það eru engir viðvaningar sem stjórna þessum smábátum í dag. Þar eru jafnvel okkar reyndustu togaramenn í gegnum árin, menn sem byrjuðu ungir, ólust upp á smábátum með feðrum sínum eða frændum og fóru síðan á vertíðarbátana og þaðan á togara. Þeir eru búnir að veiða um öll heimsins höf og eru nú aftur komnir á þessa litlu báta. Og ég hygg að ef menn fara með gætni á þessum bátum og nota ekki vélarnar úr hófi fram við erfiðar aðstæður þá megi lengi ferðast svo framarlega sem bátarnir eru rétt hlaðnir. Það er alveg rétt sem hv. þm. Jóhann Ársælsson vék að. Menn veltu því oft fyrir sér þegar verið var að setja þetta kerfi á til bráðabirgða, fyrst í eitt ár, aftur í eitt ár og síðan í tvö ár með tvenns konar stýrikerfi, hvort þetta væri frambúðarkerfi eða kerfið sem fleiri og fleiri útgerðaraðilar völdu sér, sem var sóknarkerfi, yrði ofan á. Staðreyndin er hins vegar sú að hið framseljanlega kvótakerfi var tekið upp með lögum nr. 38/1990 og sóknarkerfið lagt til hliðar. Við þá framkvæmd tel ég að menn hafi ekki gætt þess hvaða afleiðingar það gæti haft. Ég minnist þess að Farmanna- og fiskimannasambandið, sem ég veitti forstöðu árið 1990, sendi frá sér alveg sérstaka ályktun um hvaða afleiðingar gætu fylgt þessari breytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu, að hér yrði tekið upp frjálst framsal og færa mætti aflaheimildir af skipum án þess að skipið fylgdi með. Það þýddi auðvitað að menn gerðu skip kvótalaus. Ljóst þótti að vandamál mundu koma upp í misjafnri tekjuskiptingu milli sjómanna innbyrðis, milli hinna dreifðu byggða úti um landið. Þetta var allt tekið saman í þessari ályktun og við sendum þetta frá okkur árið 1990. Því miður var of lítið hlustað á orð okkar þó að ég viti að þingmaður eins og Guðmundur Hallvarðsson, sem þekkti til málsins, hafi hlustað á, fylgst með þessum málum og séð að það sem menn vöruðu við er því miður vandi dagsins í dag. Það hefði verið betra ef menn hefðu fengist til þess á skynsemisnótum að setjast niður eins og boðið var upp á, m.a. af Farmanna- og fiskimannasambandinu, og reyna að finna þessa ágalla sem menn töldu að væru á kerfinu og reyna að ýta þeim til hliðar þannig að sátt mætti nást um þetta fyrir framtíðina. Það var ekki gert og menn sitja uppi með þær stórkostlegu deilur sem í þjóðfélaginu eru. Mönnum finnst óréttlátt að einstakir aðilar í útgerð, þó þeir hafi staðið sig mjög vel, geti labbað út úr þessu með milljarða á milljarða ofan. Það er óréttlæti og þýðir ekkert að mæla því mót. Ég skal fyllilega viðurkenna að margir af þeim sem hafa verið að gera út skip á undanförnum árum eru útsjónarsamir dugnaðarforkar sem hefðu spjarað sig í hvaða fiskveiðistjórnarkerfi sem er. Það breytir þó ekki þeirri staðreynd að löggjöf frá Alþingi færði mönnum gjafakvóta. Það er stór hluti af þeim verðmætum sem menn eru að selja í dag og það særir réttlætiskennd fólks að sumir geti labbað út úr þessu kerfi moldríkir, ef hægt er að orða það svo. Ég hef ekki nokkra öfundartilfinningu til þeirra sem verða moldríkir. Ég hygg að við verðum allir jafnríkir þegar við förum undir græna torfu, hvort sem við vorum ríkir í þessu lífi eða öðru. Ríkidæmi er ekki bara peningar. Ríkidæmi er líka hamingja fólks og annað sem fólk hefur út úr lífinu þannig að menn ættu ekkert að öfundast sérstaklega út af því. Málið snýst heldur ekkert um það. Málið snýst um að þetta er óeðlilegt. Það er hreinlega óeðlilegt að menn hafi þessar heimildir og geti selt þær svona. Þetta átti aldrei að vera annað en nýtingar- og veiðiréttur eins og ég veit að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson er algjörlega sammála mér um.

Herra forseti. Ég vil þakka Guðjóni A. Kristjánssyni fyrir það sem hér kom fram og ágæta ræðu hans. Ég spurðist fyrir um sérstöðu Vestfirðinga. Ég bið menn um að skilja mig ekki svo að það hafi verið í einhverri niðrandi merkingu um þá ágætu íbúa fyrir vestan. Einhverra hluta vegna hefur hins vegar borið meira á því í umræðunni frá Vestfjörðum hver staðan þar er. Það var dálítið merkilegt að fara þangað vestur með hv. sjútvn., heimsækja fólkið á þessum stöðum og ræða við það. Þar var t.d. ungur maður sem nýbúinn var að kaupa sér húsnæði en allir í viðkomandi plássi töldu að hann væri ekki með réttu ráði, að fjárfesta í húsnæði í þessu óvissuástandi væri hrein firra. En hann sagðist samt hafa trú á framtíðinni. Hann trúði því að fiskveiðar yrðu áfram um ókomna tíð stundaðar á Vestfjörðum og einhvern tíma kæmi að því að hagurinn mundi nú vænkast. Það var kjarkur í þessum unga manni og betur að ekki væri fullt af úrtölufólki til að draga úr mönnum áræði, kjark og þor. Mér fannst gott að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson skyldi koma hér fram og skýra það sem mikil þörf hefur verið á að skoða gegnum árin, þ.e. stöðu Vestfjarða. Menn spyrja hvers vegna. Menn hafa sagt: Vestfirðingar. Ef eitthvað kemur upp á þá eru þeir fyrstir til að koma fram með athugasemdir eða heimta eitthvað annað og meira. Staðan er bara ekki þannig. Þetta er dugnaðarfólk sem vant er að vinna myrkranna á milli og lætur þess vegna í sér heyra ef illa stefnir sem því miður hefur gert um of langan tíma í þessu byggðarlagi. Það er líka svolítið merkilegt þegar menn tala um framlegð í sjávarútvegi og þá miklu aukningu í verðmætasköpun sem orðið hefur í sjávarútveginum. Menn telja jafnvel að kvótinn eigi hlut að því máli vegna hagræðingar í veiðum. En hvað var þá með vinnsluna? Hvað með kröfur sjómanna á sínum tíma um markað? Þegar það loksins náðist fram þá spretta upp fullt af góðum, litlum fiskverkendum sem taka til sín meðafla sem stóru útgerðirnar hafa ekki hug á að vinna og kæra sig ekkert um. Einungis molarnir af borði stóra bróður duttu til þessara aðila. Þar birtist framlegðin, aukningin og verðmætasköpunin sem var miklu meiri þegar á allt var litið vegna þess að markaðirnir hjálpuðu þeim. Nú höfum við því miður tekið það óheillaspor að ekki er lengur skerðing á sölu fisks í gámum til útlanda. Og það er eins og við manninn mælt þegar talað er við þá litlu aðila, einyrkjana, sem eru í fiskverkun með fáeina með sér að það er strax orðið vandamál. Nú eru menn farnir að flytja meira í gámum en þeir gerðu áður vegna þess að engin skerðingarákvæði eru á því að fiskur sé fluttur út í gámum. Ég spyr sjálfan mig að því hvort þetta hafi verið rétt og svara því neitandi. Þó að menn tali um frjálsræðið og það eigi að vera allsráðandi, markaðslögmálið eitt eigi að gilda þá eru þó takmörk fyrir öllu. Og eftir að hafa hitt ungt fólk sem stýrði fiskvinnslu hér við Faxaflóasvæðið en flutti vestur til Bolungarvíkur af því að þar var meiri möguleiki á að afla hráefnis, fullt bjartsýni og vonglatt um að þarna gæti það staðið sig vel í stykkinu, betur en á Faxaflóasvæðinu, þá óttast ég að þessi breyting á útflutningi og afnám skerðingarinnar geti komið alvarlega niður á fiskvinnslunni og jafnvel dregið úr þeirri arðsemi sem við höfum séð þar á umliðnum árum. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson kom inn á brottkast við veiðar og sagði eins og svör hafa verið frá sjómönnum í gegnum árin: Það er ekki kastað neinu frá mínu skipi en það er hins vegar hent af skipinu sem ég var á áður. Þetta er mjög alvarlegt mál. Við erum búin að standa frammi fyrir þessu ár eftir ár. Það er rætt um þetta, hafðar uppi getgátur í tonnum talið hve miklu er hent en við höfum ekki lagt í það að gera eina allsherjarkönnun. Og af því að hæstv. sjútvrh. er hér meðal okkar beini ég orðum mínum til hans: Er ekki grundvöllur fyrir því að fá óvilhallan aðila sem mundi í fullum trúnaði og trausti við sjómenn leita glöggra og skilmerkilegra upplýsinga um hvað er raunverulega að gerast á miðunum, hverju væri hent. Því að það væri slíkt vægi fyrir hæstv. sjútvrh., sjútvn. og fyrir Alþingi allt að taka á og skoða. Ef við fengjum slíkar upplýsingar sem við gætum stólað 100% á, þá hlyti að vera hægt að horfa til þessara átta enn frekar en við höfum gert og fiskveiðistjórnin tæki mið af því og málum yrði stýrt í samræmi við það. Er það kannski rétta sporið sem við ættum að stíga, ef þetta næst ekki í gegn, að segja að koma skuli með allan afla að landi og það sem er undirmáls seljist á lægra verði en verði ekki dregið frá kvóta? Þetta er slíkt stórmál að við getum ekki lengur látið þessa eyðu við okkur blasa án þess að gera eitthvað í málunum. Það er rétt sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson kom inn á varðandi hina fræknu sjómenn á litlu bátunum. Þetta eru, eins og sagt er, hundvanir sjómenn, búnir að vera áratugi til sjós, hafa eflaust byrjað á litlum hornum, á fjörðum, vogum og víkum og farið síðan á stór fiskiskip og eru nú komnir aftur nærri til uppruna síns ef svo má segja. En hverjir eru það sem munu taka við? Hvert horfa menn til framtíðar? Horfum á Sjómannaskólann. Horfum á meðalaldur þeirra sem eru á togurunum. Greinilegt er að í ófremdarástand stefnir ef ekki verður eitthvað gert enn frekar og meira varðandi það að yngja upp og bæta í svo sjósókn, sjómennska og fiskimennskan verði eftirsóknarverð. Við sjáum hvernig kaupskipaflotinn hefur farið. Ég spáði því, þá formaður Sjómannafélags Reykjavíkur fyrir 20 árum, að stefna mundi í það sama með fiskiskipaflotann eins og þá stefndi í með kaupskipaflotann. Áður en við vissum af væri meginhluti íslenska fiskiskipaflotans aflagður en kominn undir hentifána. Það er í umræðunni núna að vera með einhverja tvíflöggun og guð má vita hvað. Þetta er það sem blasir við okkur. Eins og ásóknin sýnir í Stýrimannaskólann eða farmannastéttina, er það þá álitlegt fyrir unga menn að leggja út í að læra til stýrimennsku eða vélstjórnar á skipum með það yfir höfði sér að ekki sé mikil framtíð í þeirri atvinnugrein? Ja, guð hjálpi þjóðinni þá. Ég heiti á hæstv. sjútvrh. að beita sér fyrir því að efla gildi sjómannamenntunar svo að við stefnum ekki í þá glötun að þurfa jafnvel að fá erlenda aðila til að stunda sjósókn við Ísland.

Herra forseti. Oft hefur verið rætt um með hvaða aðferðum menn gætu áttað sig á þessu brottkasti. Ég held í raun og veru að það sé hægt en það þarf þá kannski svolítið snögg viðbrögð og áræði til. Ég held að það væri ákaflega fróðlegt ef hæstv. sjútvrh. gæfi út þá heimild að menn mættu landa afla utan aflamarks í t.d. einn og hálfan mánuð yfir vertíðina. Menn yrðu þá bara að gera grein fyrir því hvaða afli væri utan aflamarks og hann yrði seldur á fiskmörkuðum. Þá sæist vafalaust hvað kæmi að landi, hvort það væri í algjöru ósamræmi við það sem verið hefur í veiðum á undanförnum árum. Hvort allt í einu færi að koma mikið af dauðum fiski að landi, dauðblóðguðum fiski eða smáum fiski. Þetta væri hægt að gera. Það er vissulega umdeilanlegt og menn mundu deila um hvort þetta væri eðlileg aðferð til að kanna þetta mál. En það er líka hægt, eins og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson nefndi, að fá einhvern óvilhallan utanaðkomandi aðila til að gera könnun á því leynilega hvort afla er hent og þá hversu miklum. Þetta eru nú þær tvær aðferðir sem ég held að væru fljótlegastar til að átta sig á því hvernig þetta er gert. Þetta verður ekki gert af Fiskistofu eða sjútvrn. Menn munu ekki segja rétt til um það, það er alveg borin von. Ef sjómannasamtökin gera könnun þá verður sagt: Ja, þeir segja ykkur eitthvað allt annað. Ef LÍÚ gerir könnun þá verður sagt að það væri ótrúverðugt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 92/1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, með síðari breytingum, á þskj. 278. Flm. ásamt mér er hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Í 16. grein núverandi laga um Þróunarsjóð sjávarútvegsins segir að sjóðurinn skuli vera undanþeginn fasteignagjöldum af fasteignum sem hann eignast og að öll skjöl viðvíkjandi lánum sem sjóðurinn taki skuli undanþegin stimpilgjöldum. Í frv. sem nú er til umræðu er lagt til að fyrri málsliður greinarinnar sem ég nefndi áðan falli brott þannig að undanþága sjóðsins frá greiðslu fasteignagjalda verði afnumin. Hér er með öðrum orðum eingöngu verið að leggja til að þessi undanþága varðandi fasteignagjöldin verði afnumin en að öðru leyti standi ákvæðið óbreytt. Þegar lögin um Þróunarsjóðinn voru sett á sínum tíma, árið 1994, var ákveðið að sjóðurinn fengi heimild til að leysa til sín og eignast fiskvinnsluhúsnæði. Hugsunin var sú sama og þegar ákveðið var að Þróunarsjóðurinn keypti upp gömul skip. Þarna var fyrst og fremst verið að reyna að stuðla að hagræðingu í greininni. Menn bentu á að með sama hætti og offjárfesting væri í fiskiskipaflotanum væri offjárfesting í fiskvinnsluhúsunum og með þessu vildu menn reyna að leysa greinina úr þeim kröggum og þess vegna var þetta ákvæði sett inn eins og menn muna. Reynslan varð sú að sjóðurinn eignaðist ekki mjög mörg hús og var sett vinnuregla um að almennt skyldi sjóðurinn ekki kaupa hús nema ljóst væri að hann gæti selt þau aftur til annarra nota en fiskvinnslu. Gert var ráð fyrir því að slík sala færi fram með tapi alla jafna en hugsunin með þessu var að sjóðurinn eignaðist húsin, seldi þau síðan á lægra verði í samræmi við markaðsverð á hverjum tíma. Mér er ekki kunnugt um nákvæmlega hver reynslan varð eða hverjar tölurnar þarna voru en þetta gerðu menn og var að mínu mati á þessum tíma skynsamleg ráðstöfun sem ég studdi heils hugar. Þá var þetta ákvæði sett inn sem hér er verið að fjalla um, þessi undanþága frá því að greiða fasteignagjöld, og tilgangurinn var sá að þar sem engin starfsemi færi fram í fasteignunum á meðan þær væru í eigu sjóðsins væri eðlilegt að þær nytu undanþágu frá fasteignagjöldum og að um leið og þeim væri ráðstafað af sjóðnum til annarra nota yrðu fasteignagjöld lögð á að nýju. Þess vegna má segja sem svo að menn hafi gengið út frá því í lagasetningunni á sínum tíma að eignarhald sjóðsins á húsunum yrði ævinlega til skamms tíma og þannig var það reyndar í langflestum þeirra tilvika sem til komu hjá sjóðnum að sjóðurinn átti sín hús í frekar skamman tíma og seldi þau síðan aftur. Um nokkurra ára skeið, sennilega alveg frá 1994, 1995 hefur Þróunarsjóður sjávarútvegsins átt húsnæði á tveimur stöðum á landinu, á Patreksfirði og Ísafirði, án þess að komið hafi til sölu. Og vegna undanþágunnar sem frá greinir í 16. gr. laganna hefur sjóðurinn ekki þurft að borga fasteignagjöld til viðkomandi sveitarfélaga frá því að hann eignaðist húsin. Ég tel óeðlilegt, miðað við þann upphaflega tilgang sem var til staðar og fram kemur í athugasemdum við frv. þegar það var samið á sínum tíma, að þetta sé svona til frambúðar og augljóst að það er líka fullkomlega óeðlilegt frá samkeppnislegu sjónarmiði. Við getum séð það í hendi okkar að stór húseigandi eins og Þróunarsjóðurinn getur skapað sér allt aðra aðstöðu, t.d. við að leigja út frá sér í samkeppni við þá sem greiða fasteignagjöld. Og af því að í tísku er að tala um jafnræðið, jafnræðisregluna og jafna samkeppnisstöðu þá held ég að þetta væri nú einn af þeim þáttum sem ég geri ráð fyrir að sú merka stofnun Samkeppnisstofnun gæti farið að reka hornin í ef þetta héldi áfram óbreytt. Að mínu mati hníga öll rök að því að eðlilegt sé að Þróunarsjóðurinn greiði fasteignagjöld eins og aðrir húseigendur í þeim sveitarfélögum þar sem þeir eiga húsnæði. Í þeim tveim tilvikum sem ég fjalla hér um er um að ræða stór og myndarleg fiskvinnsluhús, annað er reyndar talsvert gamalt, og samkvæmt upplýsingum sem ég fékk frá Þróunarsjóðnum þegar ég var að undirbúa þetta frv. kom fram að fasteignamat húsanna á Patreksfirði er um 40 millj. kr. og á Ísafirði um 140 millj. kr. Þó skal haft í huga að fasteignamatið eins og menn þekkja myndar hins vegar ekki gjaldstofninn sem fasteignaskatturinn er reiknaður af, heldur er það útreiknaður gjaldstofn sem m.a. tekur mið af því hvert sé verð húsnæðis á höfuðborgarsvæðinu, og það hefur eins og allir vita hækkað gríðarlega mikið. Fasteignagjöldin hafa því almennt verið að hækka hjá húseigendum í landinu og m.a. úti á landi þrátt fyrir að þar hafi húsnæðisverð líka verið lækkandi. Samkvæmt upplýsingum sem ég aflaði mér frá Ísafjarðarbæ við undirbúning þessa máls voru álagðir fasteignaskattar af húseignum Þróunarsjóðs sjávarútvegsins á Ísafirði um 2,8 millj. kr. á árinu 1999. Samkvæmt ákvæðum laganna, sem bæjaryfirvöld standa einfaldlega frammi fyrir og hafa fengið úrskurð um og álit síns lögmanns, er ekki heimilt að innheimta þessa skatta. Bæjaryfirvöld og bæjarlögmaður telja þess vegna að þeir verði að fella niður álagninguna á fasteignasköttunum, þ.e. að Þróunarsjóðurinn þarf ekki að borga fasteignaskattshlutann af fasteignagjöldunum heldur eingöngu það sem kallað hefur verið þjónustugjöld en þá er átt við lóðarleigu, holræsa-, vatns- og sorphirðugjald. Þetta eru sem sagt 2,8 millj. kr. á árinu 1999 og mér sýnist miðað við það að ekki sé fjarri lagi að tekjutap Vesturbyggðar gæti af sömu ástæðum verið nálægt 1 millj. kr. á ári. Það er með öðrum orðum alveg ljóst mál að þó þettu séu kannski ekki mjög stórar tölur í hlutfalli við ýmislegt annað þá eru þetta tölur sem munar um fyrir þessi sveitarfélög. Öll rök, jafnræðisrök ekki síst, hníga að því að á meðan Þróunarsjóðurinn á þessi hús sé hann látinn borga fasteignagjöld enda sjá menn í hendi sér að það væri mjög óeðlilegt ef Þróunarsjóðurinn mundi síðan selja þessar eignir á morgun þá væri kaupandinn strax farinn að borga 2,8 milljónir af þessu húsnæði sem Þróunarsjóðurinn þurfti ekki að gera. Við sjáum því í hendi okkar að þetta er mjög afkáralegt þegar það er sett í þetta samhengi. Og þó svo kunni að hafa verið á þeim tíma, á árinu 1994, að menn hafi ekki gert ráð fyrir því að Þróunarsjóðurinn ætti húsin mjög lengi þá er þetta hins vegar reynslan og menn standa frammi fyrir henni. Því er skynsamlegt að reyna að vera vitur og bregðast við og breyta lögunum.

Herra forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur nokkuð til síns máls. En mér þykir þó rétt að leiða hugann að því sem hér er sett á blað og hefur verið rætt. Ég hef alltaf litið svo á að Þróunarsjóðnum væri raunverulega ætlað að koma til hjálpar þegar fiskvinnslufyrirtæki væru komin í vandræði. Í ljósi þess sem við okkur hefur blasað í gegnum árin, minnkandi fiskvinnslu í landi og þar af leiðandi færri hús nauðsynleg til fiskverkunar, hafa málin þróast þannig að mörg fiskvinnsluhús stóðu auð í fjölmörgum byggðarlögum og voru til vandræða. Þau fóru jafnvel á uppboð og lítil voru afskipti af viðkomandi húsnæði. Þess vegna má segja varðandi Þróunarsjóðinn sem kemur til hjálpar og leitar leiða til að leysa þann vanda sem við blasir ef húsin eru ekki lengur nýtanleg vegna breyttra ytri aðstæðna í sjávarútveginum, leitar leiða til þess að selja húsnæðið aftur --- honum er skylt að gera það --- að það er umhugsunarefni hvort ekki sé eðlilegt að fasteignagjöldin séu látin niður falla á meðan þetta ástand varir. Hins vegar get ég alveg tekið heils hugar undir það með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að fari Þróunarsjóðurinn hins vegar að reka viðkomandi hús, leigi það t.d. út eða sé í beinni samkeppni við aðra fasteignaeigendur á viðkomandi stöðum þá er í hæsta máta óeðlilegt að hann greiði ekki fasteignagjöld. Þetta er mín meginskoðun á þessu máli án þess að ég ætli að teygja lopann lengi í þessu. Ég skil það mæta vel að sveitarfélögin eru ekkert allt of vel sett og ekkert allt of sæl af sínu miðað við það sem hefur verið að gerast á höfuðborgarsvæðinu. Ég tel þó að ekki sé hægt að leggja það að líku að segja beint að jafnræðisreglan sé hér brotin með það í huga að þarna er Þróunarsjóðurinn í björgunaraðgerðum og á meðan það varir a.m.k. er ekki eðlilegt að rukka hann um fasteignagjöld.

Herra forseti. Ég held að þetta sé nú bara réttlætismál sem hér er hreyft og eðlilegt að það fái framgang. Það getur ekki gengið, þó að um Þróunarsjóð sjávarútvegsins sé að ræða, að hann eigi stórar fasteignir í einhverjum sveitarfélögum og greiði ekki af þeim gjöld árum saman. Þetta er talsvert mál fyrir viðkomandi sveitarfélög og það er einfaldlega svo að það hefur orðið talsvert tekjufall í báðum þeim sveitarfélögum sem hér um ræðir og þeim veitir ekki af sínum tekjum, samanber það að hér fyrir jól voru afgreidd sérstök lög, m.a. um að bæta sveitarfélögum sem orðið hefðu fyrir miklum tekjusamdrætti og þar sem íbúum hefur fækkað, upp þann tekjumissi. Ég veit ekki hvort hægt er að orða það eins og hv. þm. Guðmundur Hallvarðasson, að Þróunarsjóður hefði komið þarna inn til að bjarga einhverjum málum. Ég held að það eigi ákaflega illa við í þessu tilfelli. Þróunarsjóður keypti þessi hús en ég held að þeim kaupum hafi nú fylgt lítil björgunaraðgerð, a.m.k. fyrir Ísafjörð og þau hafa ekki orðið til þess að þau fyrirtæki sem runnu saman þegar þessi kaup fóru fram hafi náð að halda velli fyrir vestan og halda þar uppi öflugu atvinnulífi. Það horfir alla vega ekki svo nú um stundir þó að það hafi verið um tíma. Ég held að enginn sjái sérstök not fyrir þessi hús núna. Það er mikið af húsnæði á Ísafirði á lausu og það getur alveg farið svo að Þróunarsjóðurinn muni eiga þessar húseignir áfram um nokkurt árabil. Ég tel eðlilegt að við breytum lögunum í þessa veru. Það var ekki tilgangurinn með lögunum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins að hann ætti þessar eignir um langan tíma. Þetta átti að verða til hagræðingar og síðan gæti sjóðurinn selt þetta frá sér aftur til annarra nota reyndar en fiskvinnslu. Það er vonandi að svo fari sem allra fyrst að inn í þessi miklu húsakynni komi einhver atvinnustarfsemi og að einhver sé tilbúinn að kaupa þau. En ég held að við höfum það ekki í hendi fyrir vestan eins og er. Mér finnst eðlilegt að þetta ástand geti ekki varað um ókomna tíð meðan ástandið er eins og það er og ekki horfur á að það breytist.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þær umræður sem fram fóru um þetta frv. Ég vil aðeins gera athugasemdir við það sem hv. 8. þm. Reykv. sagði um þessi mál. Í fyrsta lagi er ekki rétt lýsing hjá honum á því sem gerðist þegar Þróunarsjóðurinn var að kaupa þau tilteknu hús sem hér er um að ræða. Það var ekki þannig að menn hefðu ekki hirt um húsin, öðru nær. Það var ágætlega um þessi hús hirt. Við skulum bara ekki gleyma því til hvers Þróunarsjóðurinn var settur á laggirnar. Hann var settur á laggirnar til þess að reyna að hjálpa til í sjávarútveginum á þeim tíma til að þar gæti farið fram ákveðin skipulagsbreyting, hjálpað mönnum við það t.d. að sameina aflaheimildir á skipum og þess vegna keypti hann upp skip og síðan gátu menn þá sameinað aflaheimildir og hann greiddi úr þessu o.s.frv. Og svo voru menn að selja skipin úr landi eins og við þekkjum. Allt var þetta hugsað til þess að reyna að styrkja og efla sjávarútveginn og hann stóð síðan undir þessu með tilteknu þróunarsjóðsgjaldi eins og við munum. Nákvæmlega sama var gert varðandi fiskvinnsluna. Fiskvinnslan var í þessari stöðu eins og menn sögðu. Húsin voru of mörg miðað við þann samdrátt sem hafði orðið og þess vegna var farið í þetta mál. Nú getum við auðvitað deilt um þetta. Þetta varð niðurstaðan á sínum tíma. En ég held að hugsunin hafi aldrei verið sú að þetta yrði gert þannig að það ylli tekjutapi sveitarfélaga í þeirri stöðu að þar væru hús sem keypt yrðu upp. Ég get ekki ímyndað mér það og ég þóttist nú fylgjast nokkuð vel með þegar þessi umræða fór fram á sínum tíma í þinginu. En ég held að það hafi aldrei nokkurn tíma verið í umræðunni að þetta ætti að valda því að tekjurnar minnkuðu. Það var ekki sérstakur greiði fyrir þessi sveitarfélög að sjóðurinn fór að kaupa upp fiskvinnsluhús heldur var þetta hluti af ákveðinni uppstokkun sem menn vildu að ætti sér stað í sjávarútveginum. Þegar uppstokkunin átti sér stað átti ekki að senda sveitarfélögunum reikninginn í formi þess að þau innheimtu lægri fasteignagjöld. Á þetta, hv. þm., erum við flutningsmenn í raun og veru að leggja áherslu og alveg sérstaklega í ljósi þess að sú staða er uppi að nú hefur það bara æxlast þannig að tvö hús hafa orðið eign sjóðsins í öll þessi ár, í kannski fimm ár eða svo. Þess vegna er þetta mjög óeðlilegt til frambúðar a.m.k. Ég tel það reyndar í alla staði óeðlilegt til lengri eða skemmri tíma. En a.m.k. er það mjög óeðlilegt til frambúðar að sjóður eins og Þróunarsjóðurinn, húseigandi í tveimur sveitarfélögum, sé undanþeginn fasteignagjöldum. Það er bara ekki í samræmi við þá hugsun sem fasteignagjöldin byggjast á og þess vegna er langsamlega eðlilegast eins og hér er verið að leggja til að þessi heimild sé afnumin og Þróunarsjóurinn, meðan hann eigi þessi hús, borgi sína skatta og skyldur eins og hver annar húseigandi.

Herra forseti. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem þetta frv. um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, er lagt fram á Alþingi. Meðflutningsmaður minn að þessu frv. er hv. þm. Guðjón Guðmundsson. 1. gr. frv. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Við 7. gr. laganna bætast tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi: Telji útgerð skips að ekki náist að veiða upp í úthlutað aflamark skips af einhverri tegund skal útgerðin tilkynna Fiskistofu um hve mikið af aflamarki tegundarinnar hún hyggst ekki nýta á fiskveiðiárinu. Aflamarki hverrar tegundar sem þannig er skilað til Fiskistofu skal úthlutað á fiskveiðiárinu, gegn umsýslugjaldi er renni í ríkissjóð, til skipa í eigu útgerða sem óska eftir viðbótarveiðiheimildum í viðkomandi tegundum. Aflamarki tegunda, sem ekki nýtast á fiskveiðiárinu og ekki er heimilt að flytja milli ára skv. 12. gr., skal í byrjun næsta fiskveiðiárs úthlutað gegn umsýslugjaldi til skipa í eigu útgerða sem óska eftir viðbótarveiðiheimildum í viðkomandi tegundum. Umsýslugjald skal miðast við 5% af meðalverði viðkomandi tegundar á fiskmörkuðum innan lands á síðastliðnu fiskveiðiári.`` 2. gr. frv. er um breytingar á 11. gr. laganna og 3. gr. þess fjallar um 12. gr. laganna. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,12. gr. laganna orðast svo: Heimilt er að skipta á aflamarki milli skipa, enda sé um jöfn skipti á tegundum að ræða að mati Fiskistofu. Þó er óheimilt að skipta aflamarki þeirra tegunda sem skipið fær til sín samkvæmt ákvæði 5. mgr. 7. gr. í lögum þessum. Tilkynna skal Fiskistofu fyrir fram um skipti á aflamarki tegunda milli skipa og eru skiptin ekki heimil fyrr en Fiskistofa hefur staðfest móttöku tilkynningar um þau frá þeim sem hlut eiga að máli. Annar flutningur á aflamarki milli skipa er óheimill.`` Frumvarp þetta var flutt á 122. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga. Það hefur þann tilgang að afnema að mestu leyti heimildir til framsals veiðiheimilda samkvæmt lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að veiðiheimildum sem ekki veiðast á fiskveiðiárinu verði skilað til Fiskistofu og þeim síðan úthlutað til annarra skipa gegn umsýslugjaldi. Jafnframt er gert ráð fyrir að veiðiheimildum sem eru ónýttar í lok fiskveiðiársins verði úthlutað á næsta fiskveiðiári gegn umsýslugjaldi. Markmið frumvarpsins er að einfalda og auka skilvirkni gildandi kerfis um stjórn fiskveiða og renna þannig stoðum undir almennari þjóðarsátt þar um. Framsal veiðiheimilda á grundvelli heimilda í lögum um stjórn fiskveiða hefur verið gagnrýnt látlaust á undanförnum árum. Ég vek athygli á því að það eru líklega ein þrjú ár síðan þetta frv. var flutt fyrst og við stöndum nú frammi fyrir því að ef nokkurn tíma hafi verið háværar gagnrýnisraddir í þessu þjóðfélagi um þetta framsal og sölu þegar menn yfirgefa þessa grein þá er það líklega nú um þessar mundir. Gagnrýnin hefur verið færð fram af mörgum samtökum, félögum og einstaklingum úr öllum þjóðfélagshópum. Vafasamt er að þjóðarsátt sé um gildandi kerfi um stjórn fiskveiða, hvað þá heldur almenn sátt um framsal veiðiheimilda. Yfirlýstur tilgangur með setningu laga um stjórn fiskveiða var af tvennum toga. Í fyrsta lagi átti kerfið að tryggja að heildarafli tegunda í kvóta skyldi vera innan þeirra marka sem stjórnvöld ákvæðu hverju sinni. Í öðru lagi var reiknað með að kerfið leiddi til aukinnar hagkvæmni í sjávarútvegi þar sem það mundi með sjálfvirkum hætti leiða til að afkastageta fiskiskipaflotans aðlagaðist afrakstursgetu fiskstofnanna við landið. Það sem átti að koma í kring þessari aðlögun var fyrst og fremst frjálst framsal veiðiheimilda og þröngar takmarkanir á aukinni veiðigetu fiskiskipaflotans, samanber ákvæði þar um. Afar erfitt er að mæla hreinan ávinning í sjávarútvegi, ef einhver er, af framsali veiðiheimilda þar sem taka verður tillit til ýmiss konar kostnaðar sem framsalið leiðir af sér. Í þessu sambandi ber að nefna beinan viðskiptakostnað samhliða samningum og umsjón með tilfærslum veiðiheimilda milli aðila, en fjöldi tilfærslna á hverju fiskveiðiári er mjög mikill. Þessi miklu umsvif með framsali veiðiheimilda hafa kallað á síaukið opinbert eftirlit til að sjá um að farið sé að lögum. Þá ber að nefna að framsal veiðiheimilda hefur í för með sér óbeinan kostnað sem stafar af miklu óöryggi í rekstri fyrirtækja og framfærslu heimila í þéttbýli á landsbyggðinni sem byggir afkomu sína fyrst og fremst á sjávarútvegi. Einnig ber að tilgreina tvö allsherjarverkföll sjómanna á fiskiskipum á undanförnum árum. Verkföllin má að stærstum hluta rekja til óánægju sjómanna með versnandi hlutskipti sitt þar sem þeir hafa nauðugir viljugir verið látnir taka þátt í kostnaði við kaup á veiðiheimildum. Þessi nauðung virðist enn eiga sér víða stað þrátt fyrir setningu nýrra ákvæða í ýmsum lögum til að sporna við þessum gjörningum. Eins og áður segir er vafasamt að framsal veiðiheimilda hafi skilað sjávarútveginum þeim ávinningi sem upphaflega var reiknað með. Hins vegar bendir ýmislegt til þess að framsalið leiði til aukins kostnaðar fyrir greinina og þjóðarbúið í heild. Ef fram heldur sem horfir með óbreytt kerfi um stjórn fiskveiða má búast við vaxandi ósætti meðal þjóðarinnar í afstöðu hennar til kvótakerfisins. Við slíkar aðstæður verður ekki unað til langframa og er því nauðsynlegt að lögum um stjórn fiskveiða verði breytt þannig að sem flestir geti sætt sig við þau. Það er meginmarkmið frv. Herra forseti. Það eru nokkur ár síðan þetta frv. var flutt fyrst og það er athyglisvert, eins og ég gat um áðan, að lifa við vaxandi óánægju manna í þjóðfélaginu vegna framsals heimildanna. Og það er líka athyglisvert að hafa upplifað viðtal við formann LÍÚ um þær mundir sem einn ágætur útgerðarmaður hætti rekstri útgerðar sinnar og seldi hana alla og hafði upp úr því nokkur hundruð milljónir, þá hafði formaður LÍÚ það á orði að það væri nú ekki ósanngjarnt að útgerðarmaðurinn fengi þessar fjárhæðir í sinn vasa eftir langt og erfitt starf. Á sama tíma og við stöndum frammi fyrir þessum málum háttar þannig til í starfi sjómanna að þar er slysatíðni mjög mikil. Hún er þar hvað mest meðal starfsgreina á Íslandi og jafnvel á Norðurlöndum og þótt víðar væri leitað. Og þegar svo ber við að sjómaður er dæmdur öryrki þá skal hann leita til síns eigin sjóðs. Þá er það Lífeyrissjóður sjómanna eða lífeyrissjóðir sjómanna sem skulu taka við. Það er kaldhæðnislegt að þetta skuli gerast með þessum hætti. Jafnframt höfum við líka staðið frammi fyrir því að horfa á tryggingamál sjómanna sem eru nú einstök að því leyti til að ef þeir lenda í slysi um borð þá er það þeirra að sanna sök. Það er ekki langt síðan að ég flutti þáltill. um endurskoðun slysabóta sjómanna. Mér varð það á í messunni að taka fram í þeirri þáltill. að eðlilegt væri að fulltrúar sjómanna, útgerðarmanna og tryggingarfélaga tækju sæti í tiltekinni nefnd til að endurskoða bótafjárhæðirnar. Eftir líklega þriggja ára starf skilaði nefndin af sér og niðurstaða hennar varð sú að hún var sammála um að vera ósammála, en var þó sammála um að hækka lítillega fébætur vegna fatnaðar og eigna sjómanna þegar skip færust. Þó að þetta sé kannski ekki málið þá tengist það samt sem áður þeirri stöðu og umræðu sem er í þjóðfélaginu í dag um framsalið eins og það er og þegar menn selja skip og kvóta þegar þeir láta af starfi sínu sem útgerðarmenn. Það er ekki nema von þótt margir sjómenn hafi spurt hvort þeir ættu ekkert tilkall til kvótans eftir að hafa verið 30 eða 40 ár til sjós og aflað viðkomandi útgerðarmanni þess kvóta sem hann selur við starfslok og formaður LÍU telur hæfilegan lífeyri. Það er von að menn spyrji. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Herra forseti. Ég hygg að hæstv. sjútvrh. sé í húsinu, ég vil óska eftir að hann verði viðstaddur ræðu mína.

Hæstv. ráðherra er í húsinu og forseti skal senda honum skilaboð.

Herra forseti. Við ræðum nú síðasta mál á dagskrá í kippu fimm mála sem öll lúta að málefnum sjávarútvegsins. Mörg þeirra fjalla í raun og sanni um grundvallaratriði í þeim efnum, þ.e. um það fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum búið við á umliðnum áratug og rúmlega það, hátt á annan áratug. Það hefur vakið athygli mína að hér hafa ræðumenn annað slagið þakkað hæstv. sjútvrh. viðveru við þessa umræðu og ég tek undir þær þakkir. En það sem vekur sérstaka athygli mína er hins vegar þögn hans þegar kemur að þeirri umræðu sem hér á sér stað. Ekki að það komi mér sérstaklega á óvart að hæstv. ráðherra hafi lítið til málanna að leggja þegar sjávarútvegsmál eru annars vegar, því hann hóf feril sinn í ráðherraembætti með þeirri yfirlýsingu að hann vildi ekki hafa skoðanir á grundvallaratriðum í fiskveiðistjórnarmálum eða öðrum þáttum sjávarútvegsmála því þau væru á svo viðkvæmu stigi. Þau væru í tveimur nefndum sem framkvæmdarvaldið hefði skipað, raunar sjútvrh., annars vegar í auðlindanefndinni og hins vegar kvótanefndinni, og á meðan vildi hann ekki hafa skoðanir á málinu. Þetta var ákaflega sérkennileg byrjun hjá nýjum ráðherra, en þetta var tillegg hans til umræðunnar um sjávarútvegsmál. Og hann bregður ekki út af þeim vana sínum við þessa umræðu um þau atriði sem rædd hafa verið í dag og ekki síst í því frv. sem hér er til umræðu. Það sem vekur sérstaka athygli er að það eru flokksmenn hans sem bera þessi mál hér upp. Fyrst ber að telja hv. þm. Pétur H. Blöndal sem lagði fram tillögu til þál. um ekkert minna en þjóðnýtingu auðlindarinnar og síðan endurúthlutun hennar til allra íbúa landsins. Síðan bætist við hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, raunar þingmaður Frjálslynda flokksins en fyrrum varaþingmaður Sjálfstfl., og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson með mál sem einnig fjallar um ákveðin grundvallaratriði og tæknileg útfærsluatriði í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Í þriðja lagi er hér á ferðinni athyglisvert frv. frá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni og Einari Oddi Kristjánssyni um skyldur Þróunarsjóðs sjávarútvegsins og nú síðast eru það flokksbræður hæstv. ráðherra, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson og Guðjón Guðmundsson, sem fara hér fram með mál sem er eins og fram kom í framsögu hv. frsm. Guðmundar Hallvarðssonar ekki nýtt af nálinni. Það er tvennt sérstaklega athyglisvert í þessu sambandi. Annars vegar æpandi þögn hæstv. ráðherra sem hefur greinilega engar skoðanir á þessum málum, því það er alkunna að hér við þingstörfin koma ráðherrar gjarnan inn í umræðu með almennar ábendingar, athugasemdir og sitthvað sem að gagni mætti koma þegar sjútvn. eða aðrar nefndir þingsins fara yfir málin. Nei, ekki aukatekið orð. Ekki andvarp. Og það vekur athygli. Hitt er líka athyglisvert í þessu sambandi að þeir flokksbræður hæstv. ráðherra sem fara hér fram með þessi mál með góðum huga og af fullum þunga að ég hygg, og ég trúi því, skuli láta sér þetta lynda. Að þeir skuli sitja undir þessari afskiptasemi og þessari æpandi þögn hæstv. ráðherra. Hin hlið málsins er líka sú að þeir sömu flokksmenn, þeir sömu aðilar hafa þrátt fyrir allt tekið því fjarri þegar til kastanna hafa komið hugmyndir og tillögur um að gjörbreyta fiskveiðistjórnarkerfinu. Það væri fróðlegt í því samhengi, af því ég er nú að reyna að færa þessi mál út á hið almenna pólitíska landakort, hvort svo sé komið að baklandið í Sjálfstfl., hinir almennu þingmenn hans átti sig á því þvert á það sem forusta flokksins talar fyrir, nú síðast í utandagskrárumræðu í upphafi þessa fundar, að ekki sé allt í lagi með þetta fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við. Og það þurfi meira en hefðbundnar plástranir á það heldur þurfi í raun grundvallarbreytingar á því. Það er að vísu alveg rétt að hæstv. ráðherra lagði til málanna í upphafi þingfundar í utandagskrárumræðu, þar sem hann spilaði sína gömlu plötu og sagðist ekki ætla að gera neitt, a.m.k. ekki þar til að hæstaréttardómur félli, og væntanlega þá um leið samkvæmt gömlu plötunni þar til að nefndirnar hefðu skilað af sér. Herra forseti. Mér finnst ekki hægt að ljúka þessum fundi öðruvísi en að draga þennan kalda pólitíska veruleika hér fram. Hann er auðvitað himinhrópandi og kemur svo sem ekkert á óvart, en það er óhjákvæmilegt að draga þetta fram. Mér dettur ekki í hug, herra forseti, að þessi orðræða mín verði til þess að hæstv. ráðherra láti svo lítið að koma í þennan ræðustól og ræða efnislega það mál t.d. sem hér er til umræðu. Mér kemur það ekki í hug því það væri algjörlega úr fasa og engan veginn í stíl við framgöngu hans á þeim mánuðum sem hann hefur setið í stóli sjútvrh. Hann hefur ekki með öðrum orðum skilað neinum efnislegum atriðum inn í þá almennu sjávarútvegsumræðu sem alls staðar er á ferðinni í samfélaginu. Maður kemur ekki svo saman í hópi fleiri eða færri manna að þau mál séu ekki rædd. Sá einasti sem er stikkfrí frá því er hæstv. sjútvrh. Þrátt fyrir að þessir hv. þingmenn, flokksbræður hans, segi ekki margt um framgöngu ráðherrans, þá trúi ég því að þeim sé þungt fyrir og heitt í hamsi þegar kemur að þessari æpandi þögn. En svona er veruleikinn í dag, svona er Ísland í dag, svona er pólitíkin í dag, svona er ríkisstjórnin í dag, svona er hæstv. sjútvrh. í dag.

Herra forseti. Það var athyglisvert að hlusta á hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson ræða um þessi þingmál og þáltill. og lagabreytingar sem sjálfstæðismenn hafa verið að tala fyrir í dag. Þetta sýnir kannski best breidd Sjálfstfl., hve hún er mikil og skoðanaskiptin mörg. Skoðanaskiptin eru góð. Það var eitt sem ég hjó þó sérstaklega eftir í ræðu hv. þm. og það var hversu undrandi hann var á því að þeir sjálfstæðismenn sem hafa talað í dag séu að tala að hluta til gegn forustunni eins og hann komst að orði. Ég þykist alveg finna það að Samfylkingin er í miklum vanda, hún vill líklega tala eins og forusta þess hóps vill en hún er bara ekki til og þess vegna líður þeim illa yfir því að geta ekki einhent sér í að tala um stefnu forustunnar sem ekki er til.

Herra forseti. Samfylkingin og þeir flokkar sem að henni standa hafa lýst einum rómi stefnu sinni í sjávarútvegsmálum. Þeir hafa haft hið pólitíska markmið að gjörbreyta þessu fiskveiðistjórnarkerfi, eðli þess og þeim grunni sem það byggir á. Sú afstaða sem birtist í hæstaréttardómi frá fyrra ári og héraðsdómi á þessu ári, eru niðurstöður sem við spáðum fyrir löngu. Þar tölum við fullkomlega einum rómi. Þar þurfum við ekki að bera það sérstaklega á borð að það sýni aukna breidd er menn fara með mismunandi skoðanir upp í þennan ræðustól. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson undirstrikaði og staðfesti það sem ég sagði áðan, að ég hefði rétt fyrir mér. Það er augljóst að utan ráðherraliðsins í stjórnarflokkunum eru þingmenn sem átta sig á því og skynja af samtölum við landsmenn að svona getur þetta ekki gengið lengur. Þess vegna koma þeir upp hver á fætur öðrum í dag og raunar áður og lýsa yfir efasemdum sínum með ákveðna grundvallarþætti. En þeir eru þar með að slá ryki í augu kjósenda. Þegar til kastanna kemur standa þeir því miður bakvið þá ríkisstjórnarstefnu sem ráðherrar þeirra hafa fylgt og munu fylgja. Með öðrum orðum, þeir vilja ekki gera neinar grundvallarbreytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það er bara veruleiki þessa máls. Það getur vel verið að erfitt sé að una við hann en svona er það nú samt. Samfylkingin mun á næstu dögum leggja fram tillögur og frv. sem gjörbylta munu þessu kerfi og taka á öllum þáttum þess. Hins vegar hafa þingmenn Samfylkingarinnar á yfirstandandi þingi flutt fjölmörg mál sem til bóta horfa og taka á ýmsum þáttum þessa máls. Þeir hafa langt í frá skilað auðu í þessari umræðu, ekki frekar en þeir gerðu í dag. Talsmenn hennar hafa ítrekað komið með efnislegar athugasemdir og yfirleitt tekið vel undir þau stefnumið sem fram hafa komið.

Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson kom ekki inn á það sem ég gat um áðan. Munurinn á Sjálfstæðisflokknum og hans ágæta flokki eða flokksbrotum er sá að við erum óhræddir við að koma fram með skoðanir okkar. Þannig hefur það verið lengi vel. Mér kom til hugar að mikill væri máttur þessarar Samfylkingar ef hún er að undirbúa hið fullkomna frv. um stjórn fiskveiða. Það verður mjög áhugavert að skoða það. En mikill er máttur þessarar fylkingar ef hún hefur á skömmum tíma farið í gegnum sjálfa sig og fundið lausn við öllum þeim vanda sem við blasir í sjávarútveginum. Það verður mikil tilhlökkunarefni að sjá þetta frv. Við höfum flutt þetta frv. hér í nokkur skipti, ég og hv. þm. Guðjón Guðmundsson, þannig það kemur þingmanninum væntanlega ekkert á óvart þó hann sjái að við höfum ákveðnar skoðanir. Ég held að flestir sjálfstæðismenn að ég tali nú ekki um þingflokkinn sjálfan hafi mjög ákveðnar skoðanir. Auðvitað höfum við skiptar skoðanir á þessum málum en við leitum þó leiða til að finna sameiginlegan flöt nema, þar er undantekning á, eins og hv. þm. hefur orðið vitni að í dag.

Herra forseti. Við skulum ræða þessi mál eins og þau eru. Það er auðvitað lenska í þessum flokki sem kallar sig Sjálfstfl. að menn tala tungum tveimur. Það er yfirlýst í gegnum tvennar kosningar hið minnsta og væntanlega fleiri að þingmenn flokksins á Vestfjörðum hafa lýst sig andsnúna grundvallarþáttum kvótakerfisins. Í dag hafa verið fluttar ræður og tillögur í þá veru. Þær ganga einnig í berhögg við þann grundvöll sem kvótakerfið byggir á. Herra forseti. Hér kemur hv. þm. og lýsir því sem sérstökum styrk Sjálfstfl. að hann geti haft margar skoðanir. Það getur vel verið. En ég vakti hins vegar athygli á því að lítið fer fyrir þeim köppum þegar til kastanna kemur. Hinar stóru ákvarðanir eru teknar samkvæmt forskrift hæstv. ráðherra, forvera hans og ríkisstjórnarinnar í heild. Það er kjarni málsins. En það er alveg hárrétt hjá hv. þm. að Sjálfstfl. hefur komist upp með þetta árum og áratugum saman að tala fleiri tungum en einni eða tveimur og orðað eins og hver vill heyra, andað upp í eyrun á fólki eftir því sem hentar. Það er auðvitað kominn tími til að afhjúpa það og kannski við okkur að sakast, andstæðinga flokksins, að hann skuli komast upp með þetta ár eftir ár, kosningar eftir kosningar. Ekki síst þess vegna er ég hér kominn og vek athygli á því að hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni þykir ekkert athugavert að hæstv. ráðherra hans sitji hér þegjandi undir mikilvægri umræðu um sjávarútvegsmál daglangt án þess að leggja neitt til málanna. Mér finnst máttur manna ekki mikill þegar þeir meira að segja þola ráðherrum sínum það. Ég er hins vegar hér sem almennur þingmaður eins og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, og kalla eftir að sá sem fer með málefni sjávarútvegsmála í þessari ríkisstjórn leggi í umræðuna efnisleg atriði. Ég árétta ósk mína um það.

Herra forseti. Hér er til umræðu mál sem flutt hefur verið á nokkrum þingum og hefði nú farið betur að menn tækju þetta mál alvarlega þegar það var flutt fyrst, fyrir einum fjórum árum. Það sem kemur fram í greinargerðinni hefur nefnilega allt gengið eftir. Í niðurlagi almennra athugasemda segir: ,,Ef heldur áfram sem horfir með óbreytt kerfi um stjórn fiskveiða má búast við vaxandi ósætti meðal þjóðarinnar í afstöðu hennar til kvótakerfisins. Við slíkar aðstæður verður ekki unað til langframa og er því nauðsynlegt að lögum um stjórn fiskveiða verði breytt þannig að sem flestir geti sætt sig við þau.`` Ef menn hefðu nú borið gæfu til þess að taka m.a. þessum ábendingum jákvætt á sínum tíma þegar þær komu fram þá væru menn kannski ekki í eins ömurlegri stöðu og þeir eru núna, með stjórnkerfi fiskveiðanna nánast allt upp í loft. Ég kalla það að málin séu upp í loft þegar fallnir eru tveir dómar. Annars vegar féll hæstaréttardómur í máli Valdimars Jóhannessonar í desember 1998 um að eigi megi mismuna mönnum með veiðileyfi, að öll skip með haffæri eigi að hafa veiðileyfi. Núna er síðan fallinn héraðsdómur um að eigi megi mismuna mönnum viðvarandi með þeirri aflakvótaúthlutun sem verið hefur í gangi undanfarin ár og ósætti verið um. Ég ítreka það við þessa umræðu að kannski hefði farið betur á því ef menn hefðu hlustað á aðvaranir Farmanna- og fiskimannasambandsins fyrir tíu árum og reynt að ná skynsamlegri lendingu um hvernig mætti stjórna fiskveiðum hér við land án þess að allt væri upp í loft í ósætti og braski. Þetta frv., þegar það kom fram á sínum tíma, átti fyllilega rétt á sér og á enn þá fyllilega rétt á sér. Það er bara að verða ansi seint í rassinn gripið þegar málið er komið í þann hnút sem það er í í dag. Mín spá er sú að það sé nánast sama á hvorn veg hæstaréttardómur í Vatneyrarmálinu fer, það verður bullandi ósætti á hvorn veginn sem fer. Þetta er afleiðingin af varðstöðu þeirra sem mestan hag hafa af kerfinu, stórútgerðarmanna og kvótaeignarmanna. Þeir hafa aldrei fengist til að hlusta á neina málefnalega gagnrýni. Aldrei nokkurn tímann. Ekki verður horft fram hjá því að margir flokkar hafa staðið saman í undanförnum ríkisstjórnum að því verja þetta kerfið óbreytt. Sjálfstfl., Framsfl. og Alþfl., alla vegana þessir. Sama hvar menn hafa verið í flokki, hvort menn hafa verið í Sjálfstfl. eða í öðrum flokkum, menn hafa komið með athugasemdir og ábendingar en það hefur aldrei verið hlustað á neitt. Kannski er það þess vegna sem sjútvrh. situr steinþegjandi hér í allan dag. Honum er eðlilega þungt í huga að vita hvers konar staða er uppi í þessu máli. Ég veit að hann gerir sér grein fyrir því að það er nánast sama hvernig þessi Vatneyrardómur fer, málið er bara ekki leyst. Málið verður ekki leyst fyrr en menn endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið, afnema eignarhaldið og braskið og reyna að ná einhverri skynsamlegri lausn við að stjórna fiskveiðum hér við land án þess að örfáir einstaklingar geti ráðið því hvort atvinna helst í ákveðnum byggðarlögum eða ekki, hvort aflakvótinn er til staðar eða ekki. Í núverandi kerfi geta menn ákveðið að taka fé sitt út úr sjávarútveginum, gjafafé að stórum hluta, án þess að nokkurs staðar sé nein ábending um það frá stjórnarflokkunum og ríkisstjórninni að þeir ætli sér að taka á verstu göllum þessa kerfis. Í kosningabaráttunni var talað um að búa til sátt. Það kann að vera að hún komi einhvern tímann í ljós. Það hafa engin merki þess sést í málflutningi stjórnarherranna, hvorki hæstv. sjútvrh. né hæstv. forsrh., að koma eigi á sátt í þessu máli. Ég held það að allri þjóðinni hafi virkilega brugðið við ummæli forsrh. í kjölfar Vatneyrardómsins. Hann lýsti því yfir að hér færi allt í kalda kol, hér yrði ekkert framhald ef Vatneyrardómurinn væri staðfestur. Auðvitað veit sjútvrh., ef forsrh. veit það ekki, að það eru til fleiri lög í landinu heldur en lögin um stjórn fiskveiða. Það eru m.a. til lög um veiðar innan fiskveiðilandhelgi Íslands. Í þeim eru nægar heimildir fyrir hæstv. sjútvrh. til þess að hafa alls konar áhrif til stýringar á fiskveiðum hér við land, jafnvel þó að Vatneyrardómurinn yrði staðfestur. Það kæmi alls ekki upp algjört stjórnleysi. Veiðarnar mundu halda áfram. Auðvitað þyrfti að stýra þeim með einhverjum hætti en hinar raunverulegu tekjur sem útgerðin á að hafa af veiðum þær héldu áfram að koma inn. Salan, leigan og braskið færi burtu. Hefur einhverjum dottið í hug að til standi að taka þær útgerðir sem gert hafa út á Íslandsmið, hengja þær upp á snaga og þurrka þær? Halda menn að önnur veiðikerfi sem hér yrðu tekin upp gerðu það að verkum að útgerðirnar fengju ekki að halda áfram veiðum? Auðvitað er það ekki svo. Auðvitað munu útgerðir halda áfram veiðum þó breytingar verði gerðar á kerfinu. Spurningin er hins vegar um hvernig eigi að uppfylla þau ákvæði sem verið hafa til meðferðar hjá dómstólunum, t.d. jafnréttisákvæðið. Að mínu viti þarf að afnema braskið sem þetta frv. m.a. gerir atlögu að.

Herra forseti. Frv. sem við ræðum nú er flutt í annað sinn. Í fyrri skiptin fór það til sjútvn. þingsins en var ekki afgreitt þaðan, því miður. Hér er gerð þriðja tilraun. Markmið frv. sem við ræðum hér er að framsal veiðiheimilda verði að mestu bannað nema þegar um er að ræða skipti á jöfnum heimildum og á þeim tegundum sem sæta aflamarki. Þar með teljum við að komið verði í veg fyrir þá takmarkalausu verslun sem verið hefur með aflaheimildir um langt árabil. Það er enginn vafi á því að þessi verslun er höfuðástæða þeirrar miklu óánægju sem kraumar víða í þjóðfélaginu vegna fiskveiðistjórnarkerfisins. Óánægja þessi hefur ekki síst verið hjá sjómönnum sem hafa talið kjör sín skerðast vegna þátttöku í kvótaleigu og sú óánægja hefur ítrekað leitt til allsherjarverkfalla sjómanna, líklega í þrígang. Það er fróðlegt að fletta upp í þeim umsögnum sem sjútvn. bárust um þetta frv. þegar það var fyrst lagt fram. Í umsögn LÍÚ segir að stjórn LÍÚ hafi samþykkt að mæla gegn samþykkt frv. og kom engum á óvart. Síðan er lögð áhersla á ágæti framsalsveiðiheimilda. Í niðurlagi umsagnar LÍÚ segir, með leyfi forseta: ,,Það er sama hvar borið er niður um efni þessa frumvarps. Með samþykkt þess yrði sjávarútveginum valdið ómældum skaða um alla framtíð.`` Þessi umsögn kemur svo sem ekkert á óvart. Hér er verið að fjalla um gríðarlaga hagsmuni, hagsmuni sem nema milljörðum og jafnvel tugum milljarða og það er út af fyrir sig skiljanlegt að handhafar kvótans verji þá hagsmuni af öllu afli. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að skynsamlegra væri hjá LÍÚ að ljá máls á því að sníða af kerfinu verstu vankantana, þ.e. að hætt verði þessari ótakmörkuðu verslun með óveiddan fisk í sjónum sem er sameign þjóðarinnar skv. 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Ég tel að það hefði verið skynsamlegt hjá þeim að gera það vegna þess að það verður aldrei sátt um þetta verslunarkerfi og óánægjan með það hefur vaxið ár frá ári og kraumar um allt þjóðfélagið. Ég hefði haldið að það væri útvegsmönnum í hag að ná sem víðtækastri sátt um stjórn fiskveiðanna. Það gera menn ekki meðan þeir lemja hausnum við steininn og vilja engar breytingar á þessu sviði. Í umsögn Farmanna- og fiskimannasambandsins segir, með leyfi forseta: ,,Farmanna- og fiskimannasamband Íslands lýsir yfir stuðningi við lagafrumvarpið og hvetur alþingismenn til þess að afgreiða málið eins og það liggur fyrir. Með slíkri afgreiðslu er hægt að vona að meiri sátt gæti skapast um gildandi fiskveiðikerfi sem virðist eiga þverrandi stuðning hjá almenningi í landinu.`` Sjómannasamband Íslands sendi mjög ítarlega umsögn og þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Allt frá því að byrjað var að stjórna fiskveiðum með þeim hætti sem nú er gert hefur Sjómannasamband Íslands haft fyrirvara varðandi þann þátt fiskveiðistjórnarinnar er snýr að frelsi útgerðarmanna til að versla með veiðiheimildir. Sérstaklega hafa hin svokölluðu leiguviðskipti með veiðiheimildir, þ.e. framsal veiðiheimilda innan fiskveiðiársins, verið þyrnir í augum Sjómannasambandsins. Á undanförnum árum hefur það sýnt sig að viðskipti með veiðiheimildir eru nánast eingöngu notuð til að lækka uppgjörsverð til sjómanna, þar sem aðeins er gert upp við sjómenn miðað við peningagreiðslu fyrir aflann, en verðmæti veiðiheimildanna, sem einnig er hluti af greiðslu fyrir aflann, er sleppt við uppgjör. Framangreind viðskipti hafa átt sér stað í skjóli ímyndaðrar hagræðingar, en þegar grannt er skoðað á þessi viðskiptamáti ekkert skylt við hagræðingu. Ekki er eingöngu verið að hlunnfara sjómenn með slíkum viðskiptaháttum heldur þýðir þetta að hafnir landsins eru hlunnfarnar um hafnargjöld og sama er að segja um sjóðagjöld til Fiskveiðasjóðs. Það sem alvarlegast er í þessum viðskiptum er að ríki og sveitarfélög eru einnig hlunnfarin um opinber gjöld af þeim tekjum sjómanna sem þeir ættu að fá ef rétt væri gert upp samkvæmt kjarasamningi.`` Síðar í þessari sömu umsögn segir, með leyfi forseta: ,,Sú skoðun hefur verið ríkjandi innan Sjómannasambands Íslands að afnema þyrfti sem fyrst frelsi einstakra útgerðarmanna til að versla með veiðiheimildir. Sjómannasamband Íslands hefur margsinnis lagt til þá reglu sem fram kemur í 1. gr. frumvarpsins, þ.e. að geti skip ekki veitt það magn sem því er heimilt samkvæmt úthlutun veiðiheimildanna ætti að skila því sem eftir er til baka, þannig að hægt væri að endurúthluta því til annarra skipa. Sjómannasamband Íslands fagnar því 1. og 3. gr. frumvarpsins þar sem gert er ráð fyrir að útgerðir skili til baka þeim veiðiheimildum sem þær ekki geta nýtt sjálfar auk þess sem leiguviðskipti með veiðiheimildir verða afnumin. Þrátt fyrir breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða skv. 3. gr. frumvarpsins um afnám leiguviðskipta verður áfram hægt fyrir útgerðir að skipta innbyrðis á jöfnum verðmætum heimildanna. Sjómannasamband Íslands fellst á að þannig viðskipti leiði til hagræðingar og samþykkir því að slík viðskipti verði ekki afnumin. Að öðru leyti felur frumvarpið í sér afnám leiguviðskipta með veiðiheimildir og er sú aðgerð löngu orðin tímabær. Sjómannasamband Íslands styður því 1. og 3. gr. frumvarpsins og leggur til að Alþingi samþykki þær óbreyttar.`` Í umsögn Vélstjórafélags Íslands segir, með leyfi forseta: ,,Vélstjórafélag Íslands hefur frá upphafi stutt hið svokallaða ,,kvótakerfi`` og talið að þrátt fyrir fjölmarga galla sé það engu að síður skásta kerfið sem völ er á í dag. Félagið hefur einnig talið að frjálst framsal veiðiheimilda sé ein af forsendum þess og studdi það á sínum tíma með því skilyrði að kaup einstakra útgerða á veiðiheimildum hefði ekki áhrif á kjör sjómanna, þ.e. rýrði þau ekki. Um þetta skilyrði taldi félagið á sínum tíma að ríkti fullt samkomulag við forustu útvegsmanna en það er í andstöðu bæði við landslög og gerða kjarasamninga að láta sjómenn taka þátt í kaupum á veiðirétti. Því miður hefur forusta útgerðarmanna ekki staðið við sitt nema síður sé sem hefur leitt til þess að brask með veiðiheimildir er komið út fyrir öll velsæmismörk og bara það eitt, ef látið verður afskiptalaust, mun ganga af þessu stjórnkerfi dauðu innan skamms. Að öllu þessu skoðuðu er það mat félagsins að þær breytingar sem hér eru lagðar til séu nauðsynlegar. Þær ættu að geta tekið fyrir braskið en viðhalda engu að síður allnokkrum sveigjanleika varðandi millifærslur aflaheimilda.`` Ég ætla að lokum að vitna í umsögn Alþýðusambands Vestfjarða þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Stjórnarfundur Alþýðusambands Vestfjarða mælir eindregið með samþykkt frv. til laga með breytingu á lögum nr. 38, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum.`` --- Þ.e. þetta mál sem hér er til umræðu. Síðan segir í umsögninni: ,,Með samþykkt þessa frumvarps væri að miklum hluta komið í veg fyrir það gengdarlausa brask með veiðiheimildir sem átt hefur sér stað undanfarin ár og skert hefur lífskjör sjómanna og fiskverkafólks í ríkum mæli. Atvinnuöryggi og afkoma þessa fólks er komið undir því hvernig hinir svokölluðu umráðamenn veiðiheimildanna, útgerðaraðilar, ráðstafa og selja þessa þjóðareign. Öll framkvæmd þeirra viðskipta hefur verið svo siðlaus að við svo búið er ekki hægt að una. Með samþykkt þessa frumvarps væri hægt að ná einhverjum áttum í þeim frumskógi sem kvótakerfið er.`` Þessar umsagnir helstu samtaka sjómanna eru mjög skýrar. Öll þessi samtök mæltu eindregið með því að óheft framsal veiðiheimilda verði afnumið. Farmanna- og fiskimannasambandið, Sjómannasambandið, Vélstjórafélag Íslands og Alþýðusamband Vestfjarða tala fyrir munn nánast allra þeirra sjómanna sem vinna eftir gildandi kerfi. Og þegar þessi heildarsamtök sjómanna tala með svo skýrum hætti gegn ákveðnum þætti í lögum um stjórn fiskveiða, þá held ég að flestir hljóti að sjá að taka verður tillit til slíkra sjónarmiða. Það gengur einfaldlega ekki að skella skollaeyrum við þeim, enda mun þetta kerfi auðvitað ekki halda velli óbreytt þegar svo eindregin andstaða er gegn því meðal sjómanna. Óánægja þessara aðila með óbreytt kerfi hefur, eins og ég nefndi fyrr í ræðu minni, leitt til ítrekaðra allsherjarverkfalla sjómanna. Ég held að það bendi ekkert til annars en óánægja með þetta óhefta framsal veiðiheimildanna muni halda áfram og muni halda áfram að vaxa ef ekkert verður að gert. Framsalið hefur þróast á allt annan hátt en gert var ráð fyrir þegar lögin um stjórn fiskveiða voru upphaflega sett. Framsalið var fyrst og fremst hugsað til hagræðingar, t.d. til að skipta á veiðiheimildum, karfa fyrir þorsk eða ýsu fyrir ufsa o.s.frv. eða færslu heimilda milli skipa í eigu sömu útgerðar eða óvæntra atvika eins og skipsskaða eða bilana. En allar þær fjölbreyttu aðferðir sem þróast hafa til að versla með heimildirnar, óveiddan fiskinn í sjónum, sá enginn fyrir. Um þetta geta menn sannfærst með því að lesa ræður þingmanna frá þeim tíma sem lögin voru upphaflega sett. Þegar slík verslun með veiðiheimildir er gagnrýnd, þá er svar þeirra sem vilja óbreytt kerfi eiginlega staðlað: ,,Frjálsa framsalið er undirstaða kerfisins, án þess er kvótakerfið einskis virði.`` Þetta höfum við heyrt aftur og aftur síðasta áratuginn og er má segja staðlað svar. Meiningin með frjálsa framsalinu þegar lögin um stjórn fiskveiða voru sett var út af fyrir sig ágæt, en það sem ég tel að hafi brugðist er að undirbúningur hefur ekki verið sem skyldi þegar lögin voru sett og lögin urðu einfaldlega of götótt þannig að kvótaeigendum tókst að finna hinar fjölbreyttustu leiðir til að gera veiðiheimildirnar að verslunarvöru. Það er um gífurlegar fjárhæðir að ræða í þessum kvótaviðskiptum. Tilfærslur aflaheimilda milli aðila hafa verið á þriðja hundrað þúsund tonn reiknað í þorskígildum. Stærsti hluti þessara tilfærslna er talinn vera skipti á tegundum og færsla milli skipa í eigu sömu útgerðar og þær tilfærslur eru eðlilegar og sjálfsagðar og til mikils hagræðis. Menn hefur greint nokkuð á um það hve hátt hlutfall framsalsins eru slíkar tilfærslur en talið er að varlega megi áætla að 20--30% framsalsins séu bein viðskipti, þ.e. leiga og sala á kvóta eða 40--60 þúsund þorskígildistonn og þá er það náttúrlega reikningsdæmi hversu gífurlegar fjárhæðir eru á ferðinni í slíkri verslun. Hörð viðbrögð þeirra sem hafa aðstöðu til að fénýta kvótann skýrast náttúrlega af þessum gríðarlegu hagsmunum. Þeir vilja ekki breyta þessu, vilja geta verslað áfram með veiðiheimildirnar og út af fyrir sig er ekkert við þá aðila að sakast. Þeir eru ekki að gera neitt rangt. Þeir eru einfaldlega að vinna eftir gildandi lögum, en það er skoðun okkar flutningsmanna þessa frv. að þeim lögum þurfi einfaldlega að breyta og út á það gengur frv. Bent hefur verið á að skuldir sjávarútvegsins hafi vaxið mikið á undanförnum árum en fjárfestingar í greininni hafi hvergi nærri aukist að sama skapi. Skýringin er auðvitað sú að menn hafa verið að fara út úr greininni með mikinn söluhagnað af kvótanum en þeir sem eftir sitja hafa skuldsett sig stórlega til að kaupa af þeim kvóta. Því hefur oft verið haldið fram í þessari umræðu að vertíðarbátum muni fækka mjög ef leiga á kvóta verði bönnuð því að kvótaleigan sé forsenda fyrir rekstri þessara báta í dag. Ég er algerlega ósammála þessu. Staðreyndin er sú að þeim bátum hefur fækkað mjög ört á undanförnum árum. Vertíðarbátarnir svokölluðu eru flestir horfnir úr flotanum. Nýlega var sagt í útvarpi frá fundi sjómanna á Ísafirði þar sem fram kom að eftir væru orðnir þrír vertíðarbátar á öllum Vestfjarðakjálkanum. Hver hefði trúað því fyrir tíu árum að það væru þrír vertíðarbátar á Vestfjörðum því að óvíða eiga vertíðarbátarnir betur við en á því svæði. Þróunin hefur orðið þessi og mun halda áfram að öllu óbreyttu. Ástæðan er náttúrlega sú að menn halda það ekki út ár eftir ár að gera út báta á leigukvóta, kvóta sem þeir þurfa að leigja til sín á svipuðu verði og þeir fá fyrir fiskinn upp úr bát. En yrði þetta frv. að lögum mundu þessir bátar fá aukinn kvóta þegar farið verður að endurúthluta þeim kvóta sem ekki veiðist og ekki verður þá hægt að versla með eins og tíðkast hefur á undanförnum árum. Herra forseti. Sá þáttur fiskveiðistjórnarinnar sem lýtur að óheftu framsali aflaheimilda hlýtur að láta undan. Það verður enginn starfsfriður í þessum undirstöðuatvinnuvegi okkar, sjávarútveginum, ef við búum við það kerfi sem sjómannastéttin og reyndar stærsti hluti þjóðarinnar er jafnósátt við og raun ber vitni. Það verður aldrei sátt um óbreytt ástand með öllum þeim aðferðum sem menn hafa þróað til að versla með fiskveiðiheimildirnar sem kórónast í því að kvótinn gengur í arf og er bitbein í skilnaðarmálum hjóna. Það verður að stöðva kvótaverslunina. Því fyrr, því betra. Þetta frv. gerir ráð fyrir að það sé gert með því að bannað verði að fénýta kvótann en skipti á veiðiheimildum leyfð, enda er stórkostlegt og ótvírætt hagræði af þeim. Þetta frv. gengur út á að framsal aflaheimilda verði með þeim hætti sem þingmenn ætluðust til þegar lögin um stjórn fiskveiða voru sett og allir þeir braskmöguleikar sem menn hafa þróað í kerfinu eftir að hið frjálsa framsal var samþykkt á Alþingi 1990 verði afnumdir. Það er von mín að þingmenn geti sameinast um það þjóðþrifaverk. Þá fyrst verður sátt um stjórn fiskveiðanna og er nú tími til kominn. Ég vil aðeins, herra forseti, áður en ég lýk máli mínu víkja að makalausri ræðu hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar. Hann kom hér í ræðustól, hélt langa og ítarlega ræðu og komst hjá því að segja eitt einasta orð um málið sem er á dagskrá. Ég var nákvæmlega jafnnær á eftir hvort hv. þm. var sammála einhverju í frv. eða ekki því hann minntist ekki á það. Öll hans ræða var eitthvert kersknishjal í garð hæstv. sjútvrh., einhverjir Hafnarfjarðarbrandarar, þeir eru jú báðir úr Hafnarfirði, en ég held að það sem við þurfum á að halda í umræðunni um þennan mikilvæga málaflokk, sjávarútvegsmálin, sé eitthvað annað en Hafnarfjarðarbrandarar. Hv. þm. sagði eitthvað á þá leið að við sem stæðum að þessu frv. hefðum jafnan setið hjá þegar hér hefðu komið fram merkar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Þetta er bara einfaldlega rangt. Við höfum hins vegar ekki verið tilbúnir að samþykkja tillögur Samfylkingarinnar sem allar ganga út á skattheimtu, aukna skattheimtu á undirstöðuatvinnuveg okkar. Við erum einfaldlega ósammála því. Við teljum okkur hins vegar benda á raunhæfa leið með frv. til að eyða ósættinu um fiskveiðistjórnina og þó að við gerum það, þá erum við ekki endilega sammála öllu ruglinu sem kemur frá Samfylkingunni, síður en svo. Hv. þm. nefndi líka að lítið hefði farið fyrir þeim köppum þegar ráðherrar sjávarútvegsmála og flokksbræður okkar hefðu verið að berja í gegn ýmis mál, og ég skildi hv. þm. þannig að við hefðum alltaf látið það yfir okkur ganga og verið sammála. Það er einfaldlega rangt líka. Ég minni á að ég hef í öllum tilfellum greitt atkvæði gegn því þegar verið var að festa í sessi eitthvað sem varðaði framsalið. Ég greiddi atkvæði gegn afnámi línutvöföldunarinnar og fleiru og fleiru, en ég minnist þess hins vegar að þegar hv. þm. og ég studdum sömu ríkisstjórnina og ég var að brölta þetta og greiða atkvæði gegn einstökum málum, þá greiddi hann alltaf atkvæði með þeim. Þá var hann ráðherravænni en allir aðrir menn í þeim ríkisstjórnarflokkum.

Hæstv. forseti. Í þessu máli sem hér er til umræðu er lögð til sú aðferð að banna framsalið. Út af fyrir sig er rétt að um það hefur staðið mikill styr gegnum tíðina. Það er hins vegar rétt að minna á að menn voru farnir að selja þessi réttindi áður en framsalið var leyft. Mig langar til þess að spyrja hv. þm. Guðjón Guðmundsson að því hvort hann telji að mikið muni skila sér til endurúthlutunar þegar menn geta fært aflaheimildir á milli skipa innan sömu útgerðar. Það er hægt að hafa býsna stóran hatt yfir einni útgerð og mörg skip geta verið undir þeim hatti. Mun það ekki einfaldlega verða þannig að menn munu stækka þessa hatta þannig að þeir geti fært á milli sín veiðiheimildir eins og þeim sýnist undir þeim?  Eins og ég sagði áðan, þá minni ég á að áður en farið var að leyfa að selja aflaheimildirnar þá fundu menn upp skúffusamningana þar sem þeir seldu hver öðrum varanlegar heimildir og þeir munu finna ráð við þessu. Síðan er annað sem varð aðallega til þess að ég kom hér upp og það er þetta: Trúir hv. þm. því að þetta kerfi muni standa áfram, að það verði ekki fellt úr gildi, því að menn hafa náttúrlega bent með þungum rökum á að eignarhaldið á þessum veiðiheimildum sem á þá að haldast áfram miðað við þetta frv. sem hér liggur fyrir, standist ekki stjórnarskrárákvæðin um þátttöku í atvinnulífinu og jafnræði?

Herra forseti. Já, ég trúi því að þetta kerfi standi áfram að verulegu leyti og ég tel reyndar að það sé mjög margt ágætt við þetta fiskveiðistjórnarkerfi. Auðvitað verðum við að hafa stjórn á fiskveiðunum. Það er ekkert sem heitir. Höfuðágreiningurinn er ekki um það hvort við eigum að stjórna veiðunum eða ekki. Hann er hins vegar um eignarhaldið og hvernig með það er farið. Ég er ekki hræddur um að allar útgerðir í landinu fari undir einn allsherjarhatt þó að þetta frv. næði fram að ganga og treysti sjútvn. þingsins vel til að ganga þannig frá málum að menn geti ekki svindlað neitt á þessu. Ég minni á að allir þessir ágætu umsagnaraðilar, Sjómannasambandið, Farmanna- og fiskimannasambandið, Vélstjórafélag Íslands og Alþýðusambands Vestfjarða mæltu mjög eindregið með þessu frv. og enginn þeirra sá ástæðu til að óttast þetta.

Hæstv. forseti. Ég átti ekki við það að allar útgerðir færu undir einn hatt. Hins vegar gætu ýmsir bátar og nokkuð margir farið undir sama hattinn, við skulum segja á einni verstöð eða veiðistöð eða svæði og þannig gætu menn fært á milli veiðiheimildir til þess að lenda ekki í því að þurfa að skila þeim inn og viðskiptin gætu blómstrað með ýmsu móti undir slíkum höttum. Ég hef aftur á móti óbilandi trú á því að eignarhaldið á þessum veiðiheimildum geti ekki staðist stjórnarskrána nokkurn tíma og að menn muni að lokum þurfa að hrekjast undan því að sú mismunun sem gerð er með þessu kerfi sem hér er við lýði, þ.e. að ekki skuli vera jafn réttur til þess að taka þátt í þessum hluta atvinnulífsins eins og í öðrum greinum atvinnulífsins á Íslandi, muni að lokum falla á menn, að það muni enda með því að dómur falli í Hæstarétti um að þarna skuli líka ríkja jafnræði. Ég er farinn að vona að sá tími sé kannski ekkert mjög langt undan. Þó að þetta mál sem núna bíður eftir Hæstarétti nái kannski ekki til enda, þá kemur bara annað mál og menn muna ekkert komast upp með að tefja þetta mál eða nota einhvers konar undanbrögð til þess að komast undan því að svara þessu. Það er búið að svara þessu máli að mínu viti einu sinni mjög skýrt. Þá var ekki hlustað. En það mun koma að því að menn verða að taka á þessu máli fyrr en seinna.

Herra forseti. Það fór eins og mig grunaði. Ég kom við auman blett hjá hv. þm. Sjálfstfl. þar sem ég vakti sérstaka athygli á því að þeir tala tungum tveim og stefna flokksins og störf eru allt önnur en ummæli fjölmargra þingmanna hans á hinu háa Alþingi svo að ég tali nú ekki um þegar þeir koma heim í hérað. Hv. þm. Guðjón Guðmundsson kvartaði yfir því að ég hefði látið hjá líða að fara orðum um efnisleg atriði þessa frv. Kjarni málsins er sá --- og stefna Alþfl. og síðar Samfylkingarinnar í þessum efnum hefur verið ákaflega skýr --- að það að taka út einstaka þætti í fiskveiðistjórnarkerfinu en láta grundvöll kerfisins kyrran liggja, nefnilega það að menn séu að versla með meintar eignir sem þeir eiga ekki, er ekki nógu gott. Á því þarf að taka og í því samhengi hefur okkar málflutningur bæði innan ríkisstjórnar og utan verið sá að hóflegt afnotagjald væri lágmarkskrafa í þessum efnum. Það er alveg hárrétt sem hér kemur fram að ég hef af því áhyggjur að taka framsalið eitt og sér út en skilja grundvöll og eðli kerfisins eftir óbreyttan að öðru leyti. Og ég sé ekki í fljótu bragði ekki til hvers slíkt mundi leiða. Á það var bent réttilega að nú er svo komið að það er ekki verið að versla með aflamarkið eða aflahlutdeildina eina og sér. Það er verið að versla með hlutabréf fyrirtækja sem eru kannski í fjórum landshornum. Ég spyr hv. þm. hvernig með það eigi að fara að öðru óbreyttu. Herra forseti. Allt leiðir þetta til þeirrar niðurstöðu að það er gjörsamlega ómögulegt að horfa framan í Sjálfstfl. og stefnu hans í sjávarútvegsmálum. Maður fær engan botn í það. Þegar tveir hv. þm. koma hér fram og eru samkvæmt bestu vitund að reyna að lappa upp á og laga kerfið, ber þá að skilja það þannig að þeir séu tveir í 26 manna þingmannahópi sem hafa þessa stefnu? Það væri fróðlegt að heyra það.

Herra forseti. Hv. þm. taldi sig hafa komið við auman blett á mér. Ég kannast ekkert við það. Ég er algerlega óaumur eftir þessa ræðu hans. Hins vegar átti hann alla samúð mína fyrir að halda hér langa ræðu án þess að koma einu einasta orði að málinu sem var á dagskrá og ef það er hans háttur þá verður hann að hafa sína aðferð við það. Hann talar um að við tölum tungum tveim. Ég mótmæli því algjörlega. Ég vil bara biðja hv. þm., af því að ég veit að hann er sannleiksunnandi maður og vill hafa það sem sannara reynist, að fletta upp og lesa ræður mínar um sjávarútvegsmál síðan ég kom á þing. Í þeim er ekki talað tungum tveim. Ég hef haft mjög skýrar skoðanir á þessum málum sem ég hef sett fram aftur og aftur á hverju einasta ári á Alþingi. Því er auðvitað ekki þannig farið því miður að allir þingmenn flokksins hafi verið mér sammála. Ég held að við værum í betri málum í dag ef svo væri. Hv. þm. talaði um að stefna Samfylkingarinnar væri ákaflega skýr. Það er þá eina málið sem þessi ágæta Samfylking er með skýra stefnu í. Ég hef reyndar ekki séð skýrleikann í henni að öðru leyti en því, eins og hann nefndi, að setja afnotagjald á útveginn, setja afnotagjald, nýjan skatt á undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar. Halda menn virkilega að það sé það sem við þurfum? Halda menn virkilega að allar þær útgerðir vítt og breitt um landið sem vinna eftir þessu kerfi --- við skulum ekki gleyma því að stærstur hluti útvegsmanna á Íslandi og útgerða vinnur eftir þessu kerfi án þess að vera að braska og bulla --- að slík fyrirtæki hefðu gott af því að fá á sig allt í einu nýjan skatt? Þetta er bara eins og hvert annað rugl. Af því að mér er hlýtt til hv. þm. og veit að hann er á leið í formannskjör í Samfylkingunni þá ætla ég rétt að vona að hann taki sér nú tak og tali aðeins skýrar en hann hefur gert í þessu máli og af meira viti.

Herra forseti. Ég þakka hlý orð í minn garð. En hvað efnisatriði málsins varðar, ber að skilja það svo að hv. þm. og flutningsmenn þessa máls líti ekki á þau verðmæti sem skipta um hendur í viðskiptum með aflaheimildir á ári hverju séu ekki ígildi skatts fyrir greinina og fyrir þá sem í henni vinna? Hv. þm. sagði sjálfur að þeir peningar sem skiptu um hendur þegar verið væri að versla með aflaheimildir skiptu milljörðum. Áttar hv. þm. sig ekki á því að þar er um ígildi skattþyngingar að ræða fyrir greinina sjálfa? Eða er það kannski bara bannað að þjóðin, eigandi auðlindarinnar, fái þetta í sínar hendur? Er það sem er kjarni málsins? Nei, ég hafði einmitt skilið það í málflutningi hv. þm. og þeirra tveggja sem hér fara fram með málið að þeir vildu breyta þessu. En við viljum ganga skrefinu lengra og teljum eðlilegt að eigandi auðlindarinnar fái eitthvað í sinn hlut sem og mætir þeirri kröfu Hæstaréttar og dómsvaldsins í þessu landi að þetta varanlega framsal auðlinda í eigu þjóðarinnar gangi ekki. Það er kjarni málsins. Og billegir útúrsnúningar eins og að afnotagjald og leigugjald fyrir aflahlutdeild sé skattur á landsbyggðina er eins og hvert annað kjaftæði og hreinn útúrsnúningur. Það veit hv. þm. Sannleikurinn er auðvitað sá að Samfylkingin og forverar hennar, Alþb. og Alþfl., hafa farið fram með rauðan þráð í þessum málum. Ég kem frá Alþfl. Kollegi minn í Samfylkingunni, Jóhann Ársælsson, var á hinu háa Alþingi sem þingmaður Alþb. Við höfum talað mjög í sömu veru í þessum málum þannig að það eru bara billegir útúrsnúningar og ekki samboðnir jafnágætum þingmanni og hv. þm. Guðjón Guðmundsson er að vera með málflutning af þessum toga því ég vil taka hann alvarlega og ætla að gera það áfram þrátt fyrir allt.

Herra forseti. Hv. þm. spyr hvort ég líti ekki á kvótabraskið sem ígildi skatts eins og það er framkvæmt í dag. Auðvitað er það skattur en það er bara skattur á þá sem vilja taka þátt í því. Ég var að reyna að segja það í mínu fyrra andsvari  Ég er einfaldlega 

Koma þeir peningar af himnum ofan?

Hv. þm. sagði að það væri bara bull og útúrsnúningar sem ég hefði sagt, þ.e. að þetta væri skattur á landsbyggðina. Ég nefndi það ekki einu orði. En fyrst hann nefnir það þá skal ég taka undir það. Auðvitað er þetta skattur á landsbyggðina. Hvar haldið þið að þær lendi þyngst þessar skattatillögur Samfylkingarinnar ef þær verða að veruleika einhvern tíma, sem þær verða vonandi aldrei? Auðvitað á landsbyggðinni sem síst af öllu má við því. Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka það að þessi hv. þm. sem er á leið í formannsslaginn í Samfylkingunni verður að tala öðruvísi en svona. Menn verða ekki formenn í stjórnmálaflokki með einhverju kersknishjali og Hafnarfjarðarbröndurum. Það er alveg sama þó að við séum fáir hér í dag. Þetta spyrst út. Ég vil hv. þm. það vel að ég vona að hann hagi málflutningi sínum með öðrum hætti fram að formannskjörinu í apríl.

Að hann sigri í formannskjörinu.

Herra forseti. Ég er aldeilis óvanur því að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson kalli sérstaklega eftir því að ég taki til máls eða lýsi mínum skoðunum eða að hann hafi neina tilhneigingu til þess að hlusta á það sem ég hef að segja. En það er kannski Hafnarfjarðarbrandarinn í þessari umræðu að hann skuli gera það einmitt í kvöld. Hins vegar er vandratað meðalhófið. Annars vegar er mér legið á hálsi fyrir að skipa formenn í nefndum með fyrir fram pantaðar niðurstöður og hins vegar, þegar ég reyni að sýna nefndum þá tillitssemi að vera ekki mikið að lýsa mínum skoðunum á málefnum sem þær hafa til úrlausnar, þá er mér legið á hálsi fyrir að vera skoðanalaus og koma ekki fram með mínar eigin skoðanir. Ég veit því eiginlega ekki alveg hvernig best er að snúa sér í þessu þegar viðkvæm mál eru í nefndarstarfi, þ.e. hvort ráðherrarnir eigi að tjá sig samkvæmt því sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson vill eða hvort ráðherrarnir eigi helst ekki einu sinni að hafa afskipti af því hvernig nefndir eru skipaðar sem þeir þó að nafninu til eiga að skipa. Ég er þeirrar skoðunar að fiskveiðistjórnarkerfi okkar sé í grundvallaratriðum gott kerfi og engum hefur tekist að benda mér á annað kerfi sem er betra. Ég tel tvö atriði sérstaklega mikilvæg. Annars vegar að veiðiheimildunum sé úthlutað á varanlegan hátt. Þegar ég segi varanlegan, þá segi ég ekki endilega til eilífðar, heldur að í rekstrarlegu samhengi séu heimildirnar varanlegar. Það er til þess að þeir sem stunda útgerð umgangist auðlindina, fiskstofnana, af fullri ábyrgð og nýti hana með langtímahagsmuni í huga. Hitt atriðið sem ég tel að skipti mestu máli er frjálst framsal. Því að einungis í gegnum frjálst framsal er atvinnugreininni kleift að mæta nýjum aðstæðum og þróast fram á veginn til að hagræða og skapa okkur sem í þjóðfélaginu lifum meiri verðmæti því að við búum að miklu leyti að því sem þessi atvinnugrein gefur okkur. Almennt þarf atvinnugreinin á stöðugu umhverfi að halda en líka á umhverfi sem gefur færi á sveigjanleika. Ég tel að fiskveiðistjórnarkerfi okkar uppfylli í megindráttum þessi skilyrði. Illa ígrundaðar hugmyndir um uppboð á veiðiheimildum og himinháar skattprósentur gera það ekki. Allar hugmyndir um mikla skattheimtu og mikla töku fjármuna út úr atvinnugreininni í sköttum eru til þess fallnar að setja óeðlilegan þrýsting á breytingar í greininni, sem mun koma verst niður á landsbyggðinni. Það er því rétt sem kom fram fyrr í umræðunni að auðlindaskattur, veiðigjald, eða hvað menn vilja kalla það, er fyrst og fremst skattur á landsbyggðina sem mun leiða til mikilla breytinga og fólksflutninga. Það mun ekki bara koma niður á landsbyggðinni heldur líka á suðvesturhorninu sem mun taka á móti þeim íbúum sem af landsbyggðinni munu flytja. Í umræðunni í dag hefur verið efast um vilja forustumanna ríkisstjórnarinnar til að gera breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég á afar erfitt með að skilja þær fullyrðingar, því að í bráðum tvö ár hafa verið að störfum fyrst ein og síðan tvær nefndir sem hafa verið að vinna einmitt að þessu markmiði. Í báðum þessum nefndum hafa ekki bara verið fulltrúar stjórnarflokkanna, heldur bæði fulltrúar annarra flokka hér á Alþingi og eins fulltrúar sem ekki eiga sæti á Alþingi. Það að bera brigður á vilja stjórnarinnar til að leita víðtækari sátta um stjórnkerfi fiskveiða á þennan hátt, er að bera brigður á störf þeirra sem í þessum nefndum starfa. Ég hef hins vegar líka nefnt að það sem hefur haft áhrif á þessi störf eru tveir dómar sem hafa fallið að undanförnu er varðar fiskveiðistjórnina, annars vegar í Hæstarétti og hins vegar í héraði. Það hefur haft og mun hafa þau áhrif að því starfi mun eitthvað seinka. En ég vonast hins vegar til þess að það markmið takist sem ríkisstjórnin hefur sett sér um að ná víðtækari sátt á grundvelli þess að taka tillit til þarfa atvinnugreinarinnar, þarfa byggðanna og þarfa alls almennings í landinu og við munum eftir þá vinnu standa með fiskveiðistjórnarkerfi sem veitir okkur bæði stöðugleika og sveigjanleika til að bregðast við nýjum viðhorfum og nýjum ögrunum í framtíðinni þjóðinni allri til heilla.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir að leggja hér orð í belg. Það var eitt rétt í ræðu hans; ég held að það hafi ekki gerst áður að ég hafi sérstaklega kallað eftir viðhorfum hans. En það kom að því, því ég tel það mikilvægt eins og sakir standa að landi og þjóð sé ljóst á hvaða ferðalagi hann er og þar með ríkisstjórnin. Það var ákaflega skýrt, hvað sem öllum ,,svonefndum`` sáttanefndum líður. Honum finnst núverandi fiskveiðistjórnarkerfi það besta sem völ er á og hefur í engu áform um að breyta því í grundvallaratriðum. Þá liggur það fyrir. Og það eru sérstaklega tvö atriði í hans huga sem standa þar upp úr. Annars vegar frjálsa framsalið þar sem flokksbræður hans, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson og Guðjón Guðmundsson, eru algerlega á öndverðum meiði. Þeir hljóta þá að hafa sérstaklega fagnað þeirri yfirlýsingu ráðherrans, hygg ég. Í öðru lagi telur hann annan af tveimur höfuðkostum kerfisins vera hið ,,varanlega`` framsal. Að vísu hafði hann fyrirvara á því að ekki væri um eilífðarframsal að ræða, enda hygg ég að tæpast sé á færi neins að úthluta einhverju til eilífðar. Það er einmitt það sem dómstólar eru í dag að gera athugasemdir við og telja að það vegi að grundvallaratriðum stjórnarskrárinnar, nefnilega atvinnufrelsinu annars vegar, og jafnræðisreglunni hins vegar. Og það er einkar athygli vert að hæstv. ráðherra, þingmaður og ráðherra Sjálfstfl., sem hefur gjarnan á hátíðarstundum talið sig fara fyrir atvinnufrelsinu, skuli telja það einn af höfuðkostum þessa kerfis að koma í veg fyrir það. Herra forseti. Það eru því einkar skýrar og afdráttarlausar yfirlýsingar sem hæstv. ráðherra hefur gefið hér og ljóst að hið svokallaða sáttastarf í nefndum muni í engu breyta, því að ríkisstjórnin mun auðvitað taka sína endanlegu ákvörðun með liðstyrk þingmeirihlutans á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Það er nú kannski kominn tími til að ég kalli eftir sjónarmiðum hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar því honum tókst ágætlega að endursegja ræðu mína í aðeins styttra máli, en á sama hátt og fyrr í umræðunni kom ekkert fram um afstöðu hans, flokks hans, flokksbrots eða fylkingar, til málsins. Hver er afstaða hv. þm. og Samfylkingarinnar til framsalsins? Eru þeir fylgjandi framsali, eru þeir bara fylgjandi framsali undir einhverjum tilteknum kringumstæðum eða eru þeir aldrei fylgjandi framsali? Það væri mjög athyglisvert fyrir þingheim að heyra afstöðu þeirra til þessa þáttar fiskveiðistjórnarinnar.

Herra forseti. Fyrst verð ég að þakka hæstv. ráðherra á nýjan leik að honum skuli hafa þótt ástæða til að gera athugasemdir við endursögn mína á ræðu hans. Það ber þá að festa hér í þingbækur að þetta er afstaða hans til þeirra verkefna sem fram undan eru. Hæstv. ráðherra kallar hér eftir afstöðu minni og Samfylkingarinnar til grundvallaratriða í fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég vísaði til þess að hér hafa komið fram frv. hjá aðildarflokkum Samfylkingarinnar um þau efni, fleiri en eitt, fleiri en tvö og fleiri en þrjú og ég vísa til þeirra. Að öðru leyti vil ég segja um það atriði af því hann spyr sérstaklega um framsalið og framleiguna að ég tel ekki unnt að taka á því máli einu, algjörlega óháð öðrum. Ég sagði frá því áðan að þingflokkur Samfylkingarinnar er að undirbúa heildstæða löggjöf í þeim efnum sem tekur á þessum þáttum heildstætt. Það er á dagskrá að staða greinarinnar er sérstaklega skoðuð, það að eigandi auðlindarinnar fái afraksturinn í auknum mæli til sín en í minna mæli þeir sem eru að gera viðskipti sín á milli og í minnstum mæli þeir sem eru að fara út úr greininni með stórkostlegum gróða og greinin sjálf þarf að setja sig í miklar skuldir til þess að greiða fyrir þær heimildir. Við erum líka með sérstaka athygli og sýn á hinar dreifðari byggðir og sjávarbyggðirnar hringinn í kringum landið. Ef einhverjir aurar fást inn með þeim hætti þá verður þeim auðvitað beint heim í hérað aftur. Við ætlum að taka á þeim málum heildstætt og erum á lokasprettinum. Og ég bið hæstv. ráðherra að leggja eyrum við og athyglina þegar að því kemur, það verður engin hefðbundin plástrun sem þar verður á ferðinni. Og þar verður engu skotið undir teppið í einhverjar nefndir hér eða þar eða alls staðar.

Herra forseti. Þinheimur bíður auðvitað spenntur eftir að sjá frv. Samfylkingarinnar og hvers konar málamiðlunum hún hefur komist að í þessu máli að þessu sinni. Það verður mjög athyglisvert að sjá hvort Samfylkingunni hefur tekist betur upp að stilla strengi í þessu máli heldur en þeim tókst að stilla strengi í því stóra máli sem fyrr var til umræðu á þessu þingi, um Eyjabakkana og Fljótsdalsvirkjun, þar sem ég vil gjarnan minna á að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson var í andstöðu við flesta sína félaga og meira í takt við ríkisstjórnarmeirihlutann en Samfylkinguna.

Herra forseti. Okkur hæstv. sjútvrh. greinir á um að framþróun í fiskveiðum byggist á framsalsheimildum, þar ber verulega í milli, þ.e. að tilfærsla innan útgerðarinnar muni leiða til góðs. Við getum litið til skuldaaukningar í útgerðinni, eins og hv. þm. Guðjón Guðmundsson kom inn á áðan í ræðu sinni, að ekki hafi verið gerð grein fyrir hvar um 30 milljarða skuldir útgerðarinnar af um 60 milljörðum hafi lent. Og það er álit manna að það sé m.a. hluti málsins, eins og við urðum vitni að fyrir nokkrum dögum þegar einstaklingur hættir í útgerð og fær í sinn hlut hundruð milljóna. Að lokum langar mig til að vitna til hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, fyrrv. formanns Alþfl., sem segir svo, með leyfi forseta: ,,Framsal aflaheimilda er óaðskiljanlegur hluti aflamarkskerfisins. Sé framsal aflaheimilda bannað er eins gott að leggja aflamarkskerfið [þ.e. kvótakerfið] niður og taka upp annað stýrikerfi, því aflamarkskerfið þjónar þá ekki lengur neinum tilgangi.`` Þetta er ein skoðun úr þeirri ágætu fylkingu, Samfylkingunni.

Hæstv. forseti. Ég tel ástæðu til að taka hér til máls sérstaklega vegna þess sem hv. þm. Guðjón Guðmundsson sagði áðan um meinta skattheimtu sem fælist í tillögum Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum. Nú eru þessar tillögur sem Samfylkingin er að vinna að ekki komnar fram enn þá. Í þeim er gert ráð fyrir að jafnræði verði með útgerðum í landinu til að nálgast veiðiheimildir á markaði. Sú skattheimta sem gæti falist í því er þá einfaldlega það afgjald sem útgerðarmenn komast að niðurstöðu um að þeir vilji greiða fyrir aðganginn að auðlindinni. Til að halda í aflamarkskerfið og gera þessum grundvallarþáttum samt skil þannig að aðgangurinn að þessum atvinnuvegi standist stjórnarskrárákvæðin, þá þarf að gera þetta á þennan hátt. Það er held ég engin deila um að slíkt geti gengið og það kerfi er í rauninni fyrir hendi hér, nema í þeim skilningi að þeir sem selja aðganginn eru ekki eigendur auðlindarinnar heldur útgerðarmenn á Íslandi. Hæstv. ráðherra hefur leyft sér að kalla hugmyndir okkar skattheimtuhugmyndir. Ég spurði hér í dag --- mér þykir vont að hæstv. ráðherra skuli hafa þurft að víkja af fundi en ég ætla ekki að gera athugasemdir við það --- þegar ráðherra talaði um að hugmyndir okkar væru skattheimtuhugmyndir: Ef hugmyndir okkar fela í sér skattheimtu er það þá framsal á skattheimtu til útgerðarmanna að leyfa þeim að versla með veiðiheimildir? Það hlýtur þá að mega líta þannig á málið. En þá er það gjörsamlega ólöglegt. Ég er á þeirri skoðun að eignarhald á veiðiheimildum geti ekki gengið. Menn verða einfaldlega að fara út úr þeirri aðferð. Að það yrði skattur á landsbyggðina að menn gætu keypt veiðiheimildir á markaði og verðlagt þær sjálfir, ég neita því. Það er ekki skattur á landsbyggðina. Það er bara sameiginleg tekjuöflun sem menn verða þá líka að taka afstöðu til hvernig eigi að deila út, verði það miklir peningar. Það vita menn heldur ekki fyrr en á reynir. Hæstv. ráðherra sagði áðan að núverandi kerfi væri gott og nefndi tvö atriði sem gerðu kerfið gott. Annað var varanleg úthlutun. Hann taldi að rökin fyrir því að varanleg úthlutun væri svona mikilvægt væru þau að þá mundu menn umgangast auðlindina af ábyrgð. Hvað fær hæstv. ráðherra til að tala svo? Hvers vegna ættu menn yfirleitt að umgangast auðlindina eitthvað betur þó þeir hafi veiðiheimildina til lengri tíma? Ekki eru þeir einir að nýta þær. Þeir nýta auðlindina í samkeppni hver við annan. Sá sem nær sem mestu til sín úr þessari auðlind með minnstum tilkostnaði græðir mest. Það verða að vera aðrir hvatar til þess að menn gangi vel um auðlindina en að þeir hafi veiðiheimildir til lengri tíma. Enda, eins og hæstv. ráðherra sagði, vill hann hafa þetta framseljanlegar heimildir. Þar með er enginn varanleiki til í því. Menn geta selt þessar heimildir þegar þeim sýnist og þá eru þeir ekki lengur að horfa langt fram í tímann í útgerð sinni því að þeir geta selt þessar veiðiheimildir þegar þeim þóknast. Hitt atriðið var einmitt frjálsa framsalið, að það væri það mikilvægasta. Í því telur ráðherra að felist möguleiki til þróunar og sveigjanleiki sem nauðsynlegur sé fyrir kerfið. Í okkar tillögum er gert ráð fyrir því að á aðlögunartímanum, þ.e. á meðan verið er að losa sig út úr eignarhaldi á auðlindinni, verði framsal svipað og það hefur verið. Það er niðurstaðan sem við munum kynna, að við viljum ekki rugga þessum báti meira en nauðsynlegt er. Við þurfum að taka á eignarhaldsmálinu þannig að engin stórvandræði verði í þessum atvinnuvegi. Það er hægt. Við köllum á samstöðu um að vinna þannig að þessu máli að útgerðin í landinu verði ekki fyrir stóráföllum og hún geti aðlagað sig að breyttum tíma. Hæstv. ráðherra var að kvarta undan því að menn efuðust um vilja til breytinga vegna þess að menn hafa hér kallað eftir svörum. Það hefur nú aldeilis nokkuð gerst síðan þessar nefndir voru settar á fót. Nú er kominn annar dómur. Margt bendir til þess og full ástæða er til að gera ráð fyrir því að Hæstiréttur geti komið með niðurstöðu í Vatneyrarmálinu sem verði samhljóma dómi Héraðsdóms Vestfjarða og dómi Hæstaréttar í fyrra. Þeir sem ekki ætla sér að horfa fram hjá því að þetta geti gerst eru að stinga höfðinu í sandinn. Ég tel að það sé ástæða til að efast um vilja manna í þessu máli ef þeir eru ekki í fullri alvöru að leita leiða til að bregðast við slíkri niðurstöðu. Það er óábyrgt vegna þess að daginn sem slíkur dómur fellur verða hér veðrabrigði. Það mun ekki þýða að koma með sömu lausnina eftir að sá dómur yrði felldur og hægt væri að koma með áður en hann væri felldur. Almenningur í landinu mundi segja að Hæstiréttur væri búinn að dæma þessi réttindi af útgerðarmönnum. Stjórnmálamennirnir ætla kannski að koma á eftir og segja nei, að nú vilji þeir afhenda útgerðarmönnunum aftur þessi réttindi og láta þá hafa einhver 10--15 ár til að trappa þessi réttindi aftur til baka. En samúð með slíku mundi minnka æðimikið þann dag sem Hæstiréttur kvæði upp slíkan dóm. Því spái ég. Hæstv. ráðherra talaði um áhrif dómanna, þau væru m.a. seinkun á niðurstöðum úr nefndunum. Þetta veldur mér vonbrigðum einfaldlega vegna þess að áhrif þessa síðasta dóms áttu auðvitað að vera þau að menn sneru sér að því af fullum krafti að leysa þetta mál þannig að hægt yrði að fá niðurstöður sem gætu tekið við, reglur sem gætu tekið við eftir að dómur félli eða öllu heldur áður en hann félli. Hér var spurt um framsalið og Samfylkinguna. Ég ætla að skýra það bara aðeins nánar. Við höfum komist að þessari niðurstöðu. Framsalið sem nú er leyft er hluti af kerfi sem verið hefur til staðar um þó nokkuð langan tíma. Við teljum að á meðan verið er að trappa niður eignarhaldið á veiðiheimildunum þá sé ekki rétt að breyta reglunum sem menn hafa unnið eftir. Þess vegna viljum við að á aðlögunartímanum verði þessum reglum ekki breytt. Og að lokum, hæstv. forseti, um Eyjabakkana og Fljótsdalsvirkjun. Það var verið að minna á að við í Samfylkingunni hefðum ekki öll verið sammála í Eyjabakkamálinu. Og hver var að minna á það? Það var hæstv. sjútvrh. sem hélt ræðu yfir þingsal eftir að flokksmenn hans báru fram alls konar mál sem hann er á móti. Það eru ekki aldeilis sömu reglur sem gilda um Sjálfstæðisflokkinn og Samfylkinguna í þessari umræðu. Hæstv. ráðherra situr hér allan daginn yfir málum frá sínum eigin flokksmönnum sem fara í allt aðrar áttir en hann vill fara. Hann er bara hreinlega á móti þeim. Það þarf nú ekki langa yfirlegu til þess að skilja það. Flokksbræður hans leggja hér fram frv. sem hæstv. ráðherra er alfarið á móti en hann kemur hér upp í ræðustól til að skamma Samfylkinguna fyrir að ekki hafi allir verið sammála í máli sem afgreitt var hér fyrr í vetur. Ja, sér er nú hvað.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson var hissa á því að ég skyldi tala um að tillögur Samfylkingarinnar varðandi skatt á sjávarútveginn vegna þess að þær væru ekki komnar fram enn þá. Ég var í fyrsta lagi að vitna til ræðu hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar þar sem hann talaði um afnotagjald á útgerðina. Það skildi ég þannig að þar væri nýr skattur á útgerðina. Ég held að það hafi ekki farið á milli mála enda neitaði hv. þm. því ekki þegar við fórum í andsvör. Í öðru lagi vitnaði ég í tillögu Samfylkingarinnar frá því fyrir kosningar, þeir hljóta nú að móta sína stefnu þar og þar kom skýrt fram að Samfylkingin vildi leggja mjög miklar byrgðar á sjávarútveginn. Þær voru að vísu mismiklar eftir því hvort maður hlustaði á Ágúst Einarsson, Sighvat Björgvinsson, Margréti Frímannsdóttur eða einhverja aðra, það lék svona á bilinu 5, 10, 20 og 30 milljörðum og gott ef ekki enn meira. Þar var náttúrlega boðuð skattheimta á sjávarútveginn skýrum orðum. Ég vil svo bara endurtaka, svo það sé nú alveg á hreinu, að ég lít á það sem tvennt ólíkt, skattheimtu á útgerðina eða kvótabraskið í dag, þ.e. framsal aflaheimilda. Þar velja menn sjálfir sinn skatt. Þeir greiða þann skatt sem treysta sér til þess en ef einhvers konar flatur skattur verður settur á sjávarútveginn þá lendir hann á öllum. Staðreyndin er sú, eins og ég gat um áðan, að langminnstur hluti útgerðarinnar í landinu tekur þátt í þessum braskleik. Langstærsti hlutinn vinnur eftir kerfinu eins og á að vinna eftir því og fyrir þau fyrirtæki mundi þetta þýða nýja skattheimtu, á því er ekki nokkur vafi. Af því hv. þm. Jóhann Ársælsson sagðist ekki vilja rugga bátnum og ég veit hann meinar það þá held ég að nýr skattur á útgerðina, ekki síst á landsbyggðinni, muni rugga bátnum svo rosalega að sumir bátar verði ekki á réttum kili á eftir.

Hæstv. forseti. Það sem hv. þm. kallar skatt er í raun aðferð við að útdeila veiðiheimildum þannig að hægt sé að uppfylla þau ákvæði sem stjórnarskráin felur í sér varðandi aðgang að þessum atvinnuvegi. Mér finnst alls ekki vera hægt að kalla slíkt skatt. Ég held því fram að úr þessu verði ekki flatur skattur. Það verður úr þessu einhvers konar gjald sem útgerðarmenn ákveða sjálfir út frá rekstri sínum. Menn eru ekkert sjálfráðir með það hvað þeir borga í þessari útgerð í dag. Þar er allur kvóti á markaði hvort sem hann er til skamms tíma eða langs og hann er seldur á hæsta verði. Það kunna útgerðarmenn að notfæra sér og gerðu strax og þeir fengu heimildir til. Menn sem ætla að vera í þessum atvinnurekstri og þurfa að fá til sín veiðiheimildir hafa ekki um neitt að velja. Það að við séum að tala um að leggja miklar byrðar á sjávarútveginn með tillögu okkar kallar á eina spurningu: Hvernig vill hv. þm. Guðjón Guðmundsson þá leysa þann vanda að allir hafi jafnan aðgang að þessari atvinnugrein? Telur hann að það sé hægt með einhverjum öðrum hætti en þessum, ef hann vill þá ekki setja á sóknarstýringarkerfi, ef Hæstiréttur kveður upp þann dóm sem við höfum verið að ræða hér í dag? Hefur hann einhverja aðra lausn á því máli en að menn geti nálgast veiðiheimildir á markaði? Eða vill hann að hin leiðin verði valin, að setja á sóknarstýringarkerfi í sjávarútveginum?

Herra forseti. Hv. þm. sagði að þetta væri nú eiginlega ekki skattur heldur aðferð til að útdeila aflaheimildum. Það er kannski kurteislegra og fínna orðalag en auðvitað er það nýr skattur á útgerðina. Menn eiga ekki að þræta fyrir það. Hann segir að menn hafi ekki um neitt að velja. Ég veit að hv. þm. þekkir marga góða útgerðarmenn og fyrirtæki í okkar kjördæmi sem taka ekki þátt í þessum darraðardansi í kringum kvótabraskið. Á þessa aðila er auðvitað um nýjan skatt að ræða þó menn kalli það aðferð til að útdeila aflaheimildum. Þetta er nýr skattur á útgerðina og mun koma mjög þungt niður, ekki síst á landsbyggðinni. Ég hef mjög miklar áhyggjur af því ef þetta nær fram að ganga. Varðandi það hvernig ég ætli að bregðast við dómi Hæstaréttar þá ætla ég nú fyrst að sjá dóm Hæstaréttar áður en ég fer að tjá mig um hann.

Hæstv. forseti. Það er nákvæmlega af þessu sem ég hef áhyggjur. Menn ætla að bíða dóms Hæstaréttar. Menn virðst farnir að treysta á það að heimsendaspár hæstv. forsrh. og spár um það hvernig fari ef eignarhaldinu verði hnekkt á veiðiheimildunum á Íslandsmiðum verði til þess að Hæstiréttur hrekist frá því að komast að sömu niðurstöðu og komist var að í Héraðsdómi Vestfjarða og Hæstiréttur komst að í dómi sínum um 5. gr. laganna um stjórn fiskveiða fyrir ári. Ég verð að segja að mér finnst dapurlegt að menn ætli sér að bíða þess dags að þessi dómur verði felldur. Þann dag munu menn ekki hafa sömu möguleika til að fá aðlögunartíma handa útgerðinni á Íslandi að nýju kerfi eða breyttu stjórnkerfi fiskveiðanna.

Herra forseti. Það er mjög liðið á fundartímann og ég ætla ekki að halda langa tölu. En aðeins út af síðustu orðum hv. þm. Jóhanns Ársælssonar. Hann gat um heimsendaspá hæstv. forsrh. en ég held að honum og flokksmönnum hans og öllum alþingismönnum hafi brugðið við því fljótlega eftir Vatneyrardóminn mátti heyra af því og sjá í fréttum að a.m.k. 30 skip voru komin á sjó sem höfðu ekki kvóta eða heimildir til veiðanna. Okkur er öllum ljóst að eins og menn hafa lýst áhyggjum sínum yfir niðurstöðu Hæstaréttar þá hafa menn áhyggjur af þessu og hv. síðasti ræðumaður gat um áhyggjur sínar af þessu. Hin svonefnda heimsendaspá sem hv. þm. nefndi áðan er náttúrlega engin heimsendaspá. Þetta er spá um alvarleika málsins við Íslandsstrendur ef dómur fellur í þá átt að allir megi fara á sjó. Það er því ákveðið vandamál sem fylgir þessu og hæstv. forsrh. gerði sér fulla grein fyrir og gerði þjóðinni eftirminnanlega grein fyrir því. Hitt er svo annað mál að tungutak hans í útlistuninni á því hvernig málin muni þróast virðist hafa farið fyrir brjóstið á samfylkingarmönnum ef svo fer sem menn eru ýmist að vona að fari eða fari ekki.

Hæstv. forseti. Ef þessi dómur fellur með þeim hætti sem við erum að ræða hér, við erum a.m.k. að ræða þann möguleika að slíkt geti gerst, og ef menn ætla ekki að gera neitt, getur niðurstaðan auðvitað orðið sú sem hæstv. forsrh. spáði. Þess vegna er afar óábyrgt að ætla ekki að gera ráð fyrir því að þetta geti gerst. Hins vegar er alveg ljóst að það er hægt að halda áfram að stjórna fiskveiðum á Íslandi þó að eignarhaldið á veiðiheimildunum verði ekki haft til staðar áfram eins og það er. En menn virðast ætla sér að bíða eftir dómi Hæstaréttar í þeim tilgangi einum að það verði þvílíkt öngþveiti að menn geti þá líklega gert það sem mönnum sýnist því ekki má taka á málinu áður. Það hefur komið fram, fyrst hjá hæstv. forsrh. og nú í dag hjá hæstv. sjútvrh., að hvað sem á dynur muni menn ekkert gera fyrr en eftir að dómurinn er fallinn. Þá geta allir róið ef menn hafa ekki brugðið á einhver ráð til að breyta reglunum sem eru til staðar núna. Það er aftur á móti vel hægt og við erum með í smíðum tillögur sem við munum kynna innan skamms um það hvernig við viljum standa að málinu. Ég geri kröfu um það, ég segi það alveg eins og er, ég geri bara kröfu um það til allra þingmanna að þeir hljóti að velta því alvarlega fyrir sér hvort menn þurfi ekki að vera viðbúnir því að þetta geti gerst.