Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég á hér aðeins fáar brtt. og skal því ekki verða langorður. Sú till., er ég mæli fyrst fyrir, er á þskj. 599, og er ég flm. að henni ásamt öðrum þm. Vestfirðinga og hv. 7. þm. Reykv. Till. gengur út á það, að sú breyt. verði gerði á 13. gr., þar sem ræðir um fjárframlag til Þorskafjarðarheiðarvegar, að framlagið til vegarins skuli einnig ná til bryggjugerðar á Langadalsströnd, að lokinni fullnaðarrannsókn á bryggjustæði. Nú ber til þess brýna nauðsyn, að lendingarbætur verði gerðar þarna við endastöð vegarins. Nú þegar eru orðnar töluverðar samgöngur um Þorskafjarðarheiði að Djúpi, og er farið með flóabátnum til Ísafjarðar eða annarra staða við Djúp. Það er m/s Fagranes, sem annast þessar ferðir, sem er 70 tonna bátur. Það er því alveg nauðsynlegt að gera lendingarbætur á endastöð bátsins. Þegar vegurinn yfir heiðina verður svo fullgerður, þá verður enn meiri þörf þessara lendingarbóta, og segja má þá með sanni, að bryggja verði þarna ekki síður í þágu umferðarinnar en hreppsins, því að yfir þessa heiði ferðast fólk milli fjarlægra landshluta, enda hefðu 20–30 búendur í hreppnum ekki bolmagn til að standa undir slíkri bryggjugerð. Það er álit mitt, að ríkið eigi yfirleitt að kosta lendingarbætur við enda þjóðvega, ef þeirra þarf með. Um þessa bryggjugerð, sem hér um ræðir, hef ég átt tal við vegamálastjóra, og hv. fjvn. hefur átt þess kost að tala við hann. Hann lét í ljós við mig, að sér fyndist ekki óhyggileg regla, að ríkið kostaði slíkar lendingarbætur eingöngu, þar sem allt öðru máli væri að gegna í fámennum byggðarlögum en kaupstöðum, sem hefðu sérstök hafnarlög. Mér er því óhætt að segja, að hann er því fylgjandi, að ríkið byggi bryggju á Langadalsströnd sem hluta af þjóðveginum, svo að vegurinn komi að fullu gagni. Þess vegna flytjum við þessa till. Það er að vísu svo, að enn hefur ekki verið framkvæmd endanleg rannsókn á því, hvar þessi bryggja skuli vera. Vitamálastjóri hefur látið fara fram nokkra rannsókn á bryggjustæði á Arngerðareyri. En frekari rannsókn þarf þó að fara fram. Ég tek það aftur fram, að till. þessi er flutt með samþykki og fullri vitund vegamálastjóra og vitamálastjóra, og ég vænti þess, að hið háa Alþ. sjái þá brýnu nauðsyn, er hér ber til. Því fremur vænti ég samþykkis á þessari till., sem hún fer ekki fram á aukna fjárveitingu. Fjárveitingin til Þorskafjarðarvegar er eftir sem áður 310 þús., einungis er bryggjugerðinni bætt við í þá fjárveitingu að lokinni fullnaðarrannsókn á bryggjustæði. Ég vænti þess því fastlega, að þessari brtt. verð vel tekið. Þá vildi ég mæla örfá orð með brtt., sem ég á á þskj. 517. Það er fyrst styrkur til starfrækslu talstöðva á afskekktum stöðum. Ég hef flutt þetta mál áður, og náði það þá samþykki, en hæstv. fjmrh. hafði ekki tekið þennan lið upp í fjárlfrv. sitt, og einnig hafði hann fallið niður af vangá hjá hv. fjvn. Ég hef því leyft mér að flytja þessa brtt. ásamt hv. 8. landsk. og hv. 11. landsk., og þar sem ég hef fyrir satt, að samkomulag sé um þetta í fjvn., þá væntum við góðra undirtekta í þessu máli. Það eru nú starfræktar 13 slíkar talstöðvar, víða með verulegri fyrirhöfn og kostnaði, en litlu endurgjaldi. Þetta er því aðeins lítilfjörlegur styrkur til staða, sem enn hafa ekki komizt í símasamband. Þá flyt ég brtt. um styrk til Bolvíkinga til að hafa lærða hjúkrunarkonu. Ég hafði tekið þessa brtt. mína aftur, en er fjvn. sá sér ekki fært að taka hana upp, þá leyfi ég mér að flytja hana aftur. Ég sé ekkert hættulegt við að taka þetta upp í fjárlög. Ég benti á það við 2. umr., hve oft er nauðsynlegt að hafa hjúkrunarkonu í sjávarþorpum, þar sem annríki er oft svo mikið, að erfitt er um að annast sjúkt og gamalt fólk. Allir, sem unnið geta, eru þá annaðhvort á sjó eða við vinnu í landi svo tímunum skiptir. Ég tel því ekki farið inn á hættulega braut með því að samþ. þessa litlu brtt. Þá hef ég talað fyrir mínum brtt., og þykist ég hafa farið hófsamlega í sakirnar. En því fremur vænti ég líka árangurs af þeim fjárbeiðnum, sem koma frá mínu héraði. En ég vildi aðeins minnast lítillega á það atriði úr ræðu hv. þm. Barð. í gær, er hann minntist á hina smávægilegu fjárveitingu til brimbrjótsins í Bolungavík. Í því sambandi talaði hann um, að verið væri að ausa út fé, að athuga þyrfti þetta mál allt frá rótum á ný o. s. frv. Ég verð að segja, að þessi ummæli hljóta að vera sprottin af misskilningi, af því að ég væni hv. þm. ekki um, að þau séu sprottin af verri hvötum. Þannig er mál með vexti, að nú er farið fram á fjárveitingu til brimbrjótsins, af því að skemmdir hafa orðið á honum, brimið hefur rofið skarð í hann, og slitlagið ofan á honum hefur skemmzt á kafla. Til þess að gera við þetta og framkvæma nauðsynlega dýpkun innan við brimbrjótinn, þá var farið fram á þessa fjárveitingu, sem fjvn. hefur tekið upp. Það er því fjarri því, að þarna sé verið að ausa út fé án markmiðs. Þetta mannvirki er grundvöllurinn undir sjósókn þessa þorps, og á sjósókninni byggist öll atvinna þorpsbúa. Það er ekki nein tilviljun, að þetta er elzta hafnarmannvirki landsins, því að frá Bolungavík hefur löngum verið róið á ein beztu fiskimið landsins. Ég flutti hér þáltill. í sumar, er var samþ., um að láta fara fram fullnaðarrannsókn til hafnargerðar þarna. Þessa rannsókn er nú verið að framkvæma, og að henni lokinni er ætlunin að leggja fram frv. til hafnarlaga fyrir þennan stað. Eru Bolvíkingar nú að hefjast handa um víðtækar ráðstafanir og undirbúning þar að lútandi. Oft hefur verið til þess vitnað, hve mikið fé hafi verið varið til þessa mannvirkis. En sannleikurinn er sá, að staðurinn hefur lagt fram helminginn af öllu því fé, sem til þessa verks hefur gengið, en það er nú orðið aðeins rúmlega ½ milljón. Ríkið hefur því lagt til ¼ milljón, og er það þá sú upphæð, sem fjargviðrazt er út af. En ég verð að telja það mjög ómaklegt, þegar svigurmælum er beint til smástaða, sem hafa staðið eins vel í stykkinu og Bolungavík hefur gert í þessu efni. Og þegar hv. frsm. fjvn. gerir þá aths., að enn sé veitt fé til brimbrjótsins í Bolungavík, þá tel ég engan réttlætisgrundvöll fyrir slíkum athugasemdum. Ég vildi aðeins rekja það, sem ég hef nú sagt, svo að þeir hv. þm., sem kynnu að hafa rangar eða litlar hugmyndir um þetta mál, mættu vita það sanna, er fram kemur frv. til hafnarlaga fyrir Bolungavík. Ég lýk svo máli mínu með því að láta í ljós þá von, að mínum fáu og hófsamlegu brtt. verði vel tekið.



Herra forseti. Ég skal ekki þreyta hæstv. forseta eða aðra hv. þm. með langri ræðu, en vil þó ekki láta undir höfuð leggjast að skýra með örfáum orðum þær brtt., sem ég flyt. Ég flyt fyrst á þskj. 517 brtt. við 15. gr. fjárl., sem er XXIX. brtt. á því þskj., um 1200 kr. styrk til sjómannalesstofu í Höfn í Hornafirði. Eins og kunnugt er, er Höfn í Hornafirði allmikil útgerðarstöð, og stunda þar fiskirí ekki aðeins Austur-Skaftfellingar, heldur einnig utanhéraðsbúar. En eins og gefur að skilja, er í litlu þorpi eins og Höfn í Hornafirði fátt til skemmtunar, þegar tíð fellur svo, að sjór verður ekki sóttur. Hins vegar er mjög vel til fallið og áríðandi, að sjómenn, sem þar dvelja langtímum saman, geti átt aðgang að bókasafni til þess að veita sér dægradvöl og þekkingu á þann hátt. Þessi till. er í samræmi við það, sem tíðkazt hefur að taka í fjárl. fyrir ýmsa aðra staði. Þá er á sama þskj. till. frá mér, XXXIV. liður, um að verja til fyrirhleðslu Virkisár í Öræfum, gegn 1/3 annars staðar að, 4000 kr. Þessu máli er þann veg farið, að í undanfarin tvö ár hefur verið veitt lítils háttar upphæð til þessa mannvirkis, sem er framkvæmt til varnar Svínafellsengjum, sem voru í bráðri hættu, þannig að það stefndi að því, að jörðin legðist í eyði, sem er gott býli og fornfrægt, eins og kunnugt er. Nú varð því ekki við komið vegna annríkis að vinna fyrir framlag það í fjárl., sem til þessa mannvirkis var veitt síðast, fyrr en í haust, og þess vegna gat ég ekki lagt fram fyrir hv. fjvn. skilríki um það, hvernig verkið stæði. En rétt eftir að hv. fjvn. hafði gengið frá till. sínum og raunverulega lokið störfum, barst mér skilagrein um það, hvernig þetta verk stendur, og einnig tilmæli um það að reyna að fá lítils háttar fjárveitingu í viðbót, sem þú væntanlega yrði lokafjárveiting, svo hægt yrði að ljúka verkinu á næsta ári, ef brtt. um þetta yrði samþ. við fjárl. Vænti ég þess því, að hv. þm. líti með velvilja á þetta mál. Þá hef ég í þriðja lagi flutt brtt. um eina brú til viðbótar því, sem komið er inn í fjárlagafrv. við 2. umr. Sú till. er á þskj. 605, og fer ég þar fram á, að veittar verði 40 þús. kr. til brúar á Holtakíl á Mýrum. Þessi brú er á þjóðvegi, sem er aðalflutningaleið Mýrahrepps, og hafa mér borizt tilmæli þaðan heiman að um að beita mér sérstaklega fyrir því, að brú geti komizt á þetta vatn á næsta ári. Ég flyt svo ásamt öðrum hv. þm. brtt., sem ég sé ekki ástæðu til að mæla sérstaklega fyrir, þar sem það verður gert af 1. flm. brtt. á sínum tíma, og læt ég því máli mínu lokið.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. flutti ég hér tvær brtt. um ofurlítið hækkað framlag til tveggja vegakafla, og voru þær brtt. undir IV. lið á þskj. 331. Og ég vil nú leyfa mér að taka nú þessar till. upp við 3. umr. og vænti þess, að hæstv. forseti taki það til greina, þegar til atkvgr. kemur. Ég hef til viðbótar leyft mér að flytja hér aðeins tvær brtt. við þessa 3. umr. fjárl., og eru þær á þskj. 517. Í fyrsta lagi um, að framlag ríkisins til viðbyggingar sjúkrahússins á Akureyri verði hækkað úr 200 þús. kr., sem samþ. var við 2. umr., upp í 300 þús. kr. Ég þarf ekki að eyða neinum tíma til þess að ræða um nauðsyn þeirrar byggingar, sem þarna er um að ræða. Það var gert við 2. umr. fjárl. Og ég býst við, að hv. þm. sé svo kunnugt um þá nauðsyn, sem þar er fyrir hendi, að ekki sé sérstök þörf á að fjölyrða um það. En við 2. umr. fjárl. voru greidd atkv. hér um 500 þús. kr. framlag til þessarar byggingar. Sú till. var felld með tiltölulega litlum atkvæðamun. Og mér sýndist því ástæða til við 3. umr. að fara nokkra millileið milli þess, sem þá var samþ., og þess, sem ég hafði óskað, að lagt væri fram í þessu skyni, og ber ég því nú fram brtt. um 300 þús. kr. framlag til þessa. Ég vænti þess, að þeir hv. þm., sem greiddu atkv. með hærra framlaginu við 2. umr., muni nú greiða atkv. með þessari till., og ég vona, að nógu margir hv. þm. í viðbót fáist til þess að vera með þessari málamiðlun, þannig að þessi brtt. mín fáist samþ. Þá hef ég enn fremur leyft mér að flytja á sama þskj., nr. 517, till. um það, að tekinn verði upp á heimildargrein fjárl., 22. gr., nýr liður um það „að greiða Eberharð Jónssyni, Laxagötu 3, Akureyri, dýrtíðaruppbót eftir vísitölu í maí 1943 á vangreidd vinnulaun hans úr ríkissjóði, kr. 886,20, samkvæmt dómi hæstaréttar, uppkveðnum 12. maí 1943.“ Eins og tekið er fram í till. hefur hann fengið kröfu um þetta viðurkennda með hæstaréttardómi. Þetta mál er þannig til komið, að Eberharð Jónsson var starfsmaður ríkisins sem bifreiðaeftirlitsmaður á Akureyri um nokkurt skeið, en lét af því starfi fyrir nokkrum árum. Það varð nokkurt ágreiningsmál milli hans og bæjarfógetans á Akureyri sem umboðsmanns ríkisvaldsins um lokalaunagreiðslu til hans fyrir þetta starf. Lenti svo í málaferlum út af því. Um áramótin 1936 og 1937 lét hann af þessu starfi sínu. En það var fyrst haustið 1940, þegar hann var orðinn vonlaus um að fá þetta greitt á annan veg, að hann fór í mál til þess að fá þessa kröfu viðurkennda. Þetta mál var rekið fyrir undirrétti 1940, en var þá vísað frá vegna þess, að talið var, að málið væri ekki rétt höfðað. Þeirri niðurstöðu bæjarþingsins var svo skotið til hæstaréttar. Hæstiréttur ómerkti svo þessa frávísun haustið 1941. Síðan er málið ítrekað flutt fyrir undirrétti á Akureyri á árinu 1942, og er þá krafa þessa manns um launagreiðsluna tekin að nokkru leyti til greina, en ekki að öllu leyti, þannig að hann áfrýjaði henni til hæstaréttar. Og með dómi hæstaréttar 12. maí s. l. er að fullu viðurkennd þessi krafa Eberharðs. Með því er því slegið föstu, að um öll þessi ár, sem eru liðin síðan þessi maður lét af störfum þessum, eða um 6 ára bil, þá hefur verið haldið ranglega fyrir þessum manni fé, sem hann átti að fá greitt úr ríkissjóði. Nú nær hæstaréttardómurinn aðeins til þess að viðurkenna aðeins þessa grunnkröfu mannsins um það, að hann fái þessar 886 kr. og 20 aura, sem hann átti vangreitt af vinnulaunum sínum hjá ríkinu. Og vegna alls þessa málarekstrar, sem hann hefur átt í út af þessu, er svo komið, þegar hann á kost á því að fá þessi vinnulaun greidd, að þá eru þau orðin mjög miklum mun verðminni heldur en þau hefðu verið á þeim tíma, sem hann átti að réttu lagi að fá þau. Hann fór þess vegna fram á það við fjármálaráðuneytið, að honum yrði greidd dýrtíðaruppbót á þessa dómkröfu sína. Ráðuneytið mun hafa svarað því, að það gæti ekki orðið við þessari beiðni hans vegna þess, að það skorti heimild til þess í fjárl. Þess vegna sneri Eberharð sér til fjvn., skrifaði henni bréf um málið og óskaði eftir því, að hún tæki í till. sínar við heimildagr. fjárl. till. um heimild til þess að greiða dýrtíðaruppbót á þessa dómkröfu hans. Meiri hl. hv. fjvn. hefur ekki séð sér fært að verða við þessari beiðni Eberharðs, og hefur þess vegna ekki gert till. um neina heimild til þessarar greiðslu á dýrtíðaruppbót. Þó virðist mér hér vera fyllsta réttlætismál á ferð, þannig að ástæða hefði verið fyrir fjvn. að leggja til, að þessi maður, þegar hann loksins fær viðurkennt, að hann hafi átt kröfu á þessu kaupi, þegar hann lét af störfum, fái greiðsluna nokkurn veginn í réttu hlutfalli við það, sem átti að vera, þegar hann lét af störfum og átti að fá laun sín greidd að fullu. Ég hef því leyft mér að leggja til, að tekin verði upp á 22. gr., heimildagr. fjárl., heimild til þess, að þessi dómkrafa verði greidd með dýrtíðaruppbót samkvæmt vísitölu í maí 1943, þegar dómurinn var kveðinn upp til staðfestingar á því, að krafan væri réttmæt. Mér finnst, sannast að segja, að þessi viðkomandi maður hafi orðið nægilega hart fyrir barðinu á ríkisvaldinu hvað þetta snertir, með því að þurfa að bíða allan þennan tíma eftir að fá greidda vinnulaunaupphæð sína, og að það sé, vægast sagt, mjög óviðeigandi, að ekki sé gert það, sem sanngjarnt megi teljast, til þess að bæta honum skaða þann, sem hann hefur orðið fyrir af þessum sökum. Og mér finnst sanngjarnasta leiðin til þess vera sú, sem hann hefur farið fram á, og þessa till. mína hef ég þess vegna miðað við það. Sú upphæð, sem hér er um að ræða, er svo lítil, að hún munar ríkissjóð svo sem engu til eða frá. Hins vegar munar þennan fátæka mann nokkuð um þessa upphæð. Vona ég þess vegna, að hv. þm. fallist á að samþ. þessa litlu brtt.



Herra forseti. Það eru hér fáeinar brtt. við fjárl., sem ég er riðinn við, og eru þær flestar fluttar af mér ásamt öðrum hv. þm., þó að undanskilinni einni. Ég geri nú ráð fyrir um þær brtt., þar sem aðrir eru meðflm., þá hafi sumra þeirra brtt. a. m. k. verið minnzt af öðrum, sem hér hafa tekið til máls, og þar á meðal af hv. 1. þm. Árn. (JörB), og get ég verið fáorður um þær brtt. Þá er fyrst að geta XIII. brtt. á þskj. 517, sem við þm. Árnessýslukjördæmis höfum flutt hér og lýtur að beiðni um 600 þús. kr. framlag til brúargerðar á Hvítá hjá Iðu í Biskupstungum. Þetta er gömul þörf og gamalt málefni, sem um er hér að ræða, en því miður er því skammt á veg komið, og svarar ekki framgangurinn á þessu til þeirrar nauðsynjar, sem þarna er fyrir hendi. Það þykir nú e. t. v. stórt spor, sem maður vill láta stíga, að fara hér fram á við 3. umr. fjárl. að fá 600 þús. kr. framlag til slíks. Og því er ekki að neita, að það er há upphæð. Og það, að upphæðin er þetta há, sem nefnd er til framkvæmda á þessu stórvirki, það kemur af því, að verkið er það mikilvægt og mikils varðandi, og nauðsynin er ekki hlutfallslega minni en fjárhæðin. Það eru nú háar fjárhæðir veittar í fjárl. til vegagerða og brúargerða einnig. En það er nú eins og hæstv. Alþ. falli í þann farveginn að sinna hinu marga smáa, gera sem flestum einhverja úrlausn samkvæmt meiri og minni þörf. En það verður þá hins vegar að taka tillit til þess, að þarna er höfuðþörf, sem kostar stórt átak, en hefur orðið út undan. Það hefur áður verið rætt hér á hæstv. Alþ. um brúna á Hvítá hjá Iðu í Biskupstungum. og þingheimur veit, hver nauðsyn er á þessari brú. Hún er miðuð við almennar samgöngur og flutninga. Og þá er hún höfuðnauðsyn, því að hún mundi verða tengiliður milli fjölda búenda í meginhéraði. Ferja er erfið yfir ána, og stundum verður hún ekki hagnýtt, og tekur þá fyrir allar milliferðir þar. Þetta út af fyrir sig er nóg til þess að réttlæta það, að þessi brú á að koma og þarf að koma, og það liggur á henni. En þó er annað, sem er verra vegna vöntunar á brú þarna yfir ána, og það er, hversu erfitt er oft þess vegna að vitja læknis. Gerir það nauðsynina á brúargerð þarna því enn meir aðkallandi. Það eru þrír hreppar, Hrunamannahreppur, Gnúpverjahreppur og Skeiðahreppur, sem eiga læknishérað þarna saman og þurfa að vitja læknis að Laugarási, sem er á Vesturbakka Hvítár. Og ekki sjaldan hefur það komið fyrir, að ekki hefur verið hægt að vitja læknis vegna þeirrar torfæru, sem Hvítá er. Þetta gerir málið að alveg sérstöku alvörumáli. Og hvað sem því líður, að hv. fjvn. - sem ég veit, að hefur góðan hug til hvers eins af nytsömum málum, - hefur ekki treystst til að mæla með þessu framlagi, þá veit ég þó, að bæði hv. fjvn-menn og aðrir hv. þm. gera greinarmun á því, sem er lífsnauðsyn, og því, sem er ekki lífsnauðsyn. Ég vona því, að hæstv. Alþ. sjái sér fært að samþ. þessa brtt. Á síðasta þingi lágu fyrir áskorunarskjöl til Alþ. frá um það bil öllum búendum í þessum þremur stóru sveitum, þar sem skorað er á Alþ. að verða við þessari beiðni. Og það mun vera á ferðinni ítrekun á því. Því að þetta er ekki duttlungamál þeirra, sem eiga hagsmuni sína undir þessu máli og stundum líf sitt og sinna. Þeir gleyma því ekki þessu máli, og það verður ekki látið staðar numið, fyrr en það vinnst að koma þessu máli fram, og því fyrr því betra. Þá hef ég gerzt flm. að brtt. hér ásamt fleiri hv. þm., sem er XXVI. brtt. á þskj. 517. Sú till. gildir einnig háa fjárhæð og er um að veita 200 þús. kr. sem byrjunarframlag til fyrirhugaðs Bændaskóla Suðurlands. Þetta var flutt sem brtt. í sambandi við síðustu fjárl., að vísu með lægri upphæð, - ég man ekki, hvort það var 100 þús. kr., sem þá var miðað við -, en þá náði till. um þetta ekki fram að ganga. Þótti því sjálfsagt að endurnýja þessa beiðni nú. Bændaskóli Suðurlands var ákveðinn með sérstökum l. á Alþ. Og ég man ekki betur en þau l. væru samþ. og játuð þannig nauðsyn þessa skóla, með svo að kalla einróma atkv. allra alþm. Nú er málinu lengra komið að því leyti, að þeir hafa nú þegar verið að verki, sem falið var, samkv. l. um Bændaskóla Suðurlands, að gera till. um skólastaðinn. Og ég veit ekki betur en að þeir þrír menn, sem hafa um þetta fjallað, hafi nú skilað áliti sínu. Svo að það, sem a. n. l. var fundið að því að veita þetta framlag á síðasta þingi, það kemur nú ekki til greina, sem sé, að ekki væri búið að ákveða, hvar skólinn ætti að vera á skólasvæðinu, þar sem ég tel, að sú ákvörðun sé nú um það bil komin. Ég hygg því, að af hendi hæstv. ríkisstj. muni nú vera auðvelt að gera sér grein fyrir réttu og röngu í þeim efnum. Ég vona því, að brtt. þessi fái nú góðar undirtektir á Alþ., vegna þess að þetta mál horfir til ótvíræðrar menningar í framtíðinni. Þá er hér smábrtt., sú XXXVI. á sama þskj., 517, sem ég hef flutt ásamt mörgum fleiri hv. þm., um smávægilega viðurkenningu, 1000 kr. í eitt skipti fyrir öll, til þjóðhagasmiðsins Jóns Gestssonar bónda í Villingaholti. Hann væri vel að þessu kominn. Hann er nú kominn yfir áttrætt og hefur staðið við sinn rennibekk til þessa. En kraftarnir fara nú að minnka. Hann hefur verið einstakur völundur við smíðar og gert mörgum gagn, en sérstaklega er hann þó þjóðkunnur fyrir spunavélar sínar. Hann er mikill iðnfrömuður og velgerðamaður þjóðarinnar með því að smíða þessar vélar, sem munu vera komnar í flest héruð landsins og meira að segja út fyrir landsteinana. Spunavélarnar frá honum munu nú vera komnar á annað hundrað. Og þar sem hann hættir smíði þeirra, taka synir hans við, því að þeir hafa erft það frá honum að vera smiðir, og hann hefur kennt þeim. - Jón er einstakur heiðursmaður, fátækur að fé, en ríkur að nytsömu ævistarfi. Ég vona því að þessi litla brtt. fái góðar undirtektir á Alþ. Þá er það enn þá einn liður hér á þessu sama þskj., sem er XIII. liður. Ég hef ásamt tveimur öðrum hv. þm. flutt þar brtt. um það, að styrktarfé til dr. Helga Péturss verði hækkað um 1000 kr. Það kunna kannske einhverjir að segja, að hann hafi notið og njóti sæmilegs styrks frá Alþ., þó að þessi hækkun eigi sér ekki stað. En þess er fyrst að geta, að hann hefur aldrei fjáður verið og aðstaða hans hefur verið fremur erfið. Og hann getur lítið veitt sér, þessi alkunni maður, af lífsins þægindum. Þar að auki er dr. Helgi Péturss mjög farinn að heilsu, og sjúkdómur hans er erfiður og hefur orðið þess valdandi nú, þegar sígur á seinni hluta ævinnar fyrir honum, að hann hefur miklu síður notið sín á borgaralegan hátt heldur en annars mundi verið hafa. Svo að frá sjónarmiði hvers góðs og greinds alþm. álít ég, að hann eigi ekki að gjalda þess, heldur njóta, að hann á ekki því láni að fagna að vera alls kostar heilbrigður. En um verðleika hans, hvað hann er, vil ég ekki fjölyrða. Hann var og er mjög viðurkenndur vísindamaður í sinni grein. Hann mun nú fyrir skömmu hafa verið gerður heiðursfélagi í náttúrufræðingafélaginu danska, og það er ekki ómerkilegt, því að það kemur ekki af því, að hann hafi haft tækifæri til að trana sér þar fram, heldur var rýnt eftir því, að hann var þess maklegur. Og það er viðurkennt meðal vísindamanna víðs vegar um heim, að hann hefur gert uppgötvanir, sem eiga að gera nafn hans svo, að það máist ekki, þó að aldir líði. - Þó ekki sé nefnt annað en þetta, þá virðist mér það eiga að verka til örvunar í fjárframlögum til hans. Þá er það enn, að ég veit, að ákaflega margir Íslendingar víða um land unna þessum manni, vegna þess að hvar sem hann stingur niður penna, þar kemur fram frábær fegurð í máli og stil og djörf hugsun, hvað sem segja má um kenningar hans. En þeim er þannig háttað, að þar er ekki verið að umskrifa orð, sem er margbúið að segja áður og eru ekkert nema umskriftin; hann er frumlegur. Ég skal svo láta þessu máli lokið, en ég treysti því, að hv. þm. líti með sanngirni og víðsýni einnig á þessa till. Þá flyt ég till. um 24 þús. kr. framlag til gistihúss á Stokkseyri. Þetta sýnist kannske skjóta skökku við, að fara fram á svo mikla upphæð til að reisa gistihús. Það er þegar komið upp, en stendur í mikilli óbættri skuld. Það er stórt, rúmar um 30 gesti, en kostnaðurinn hefur orðið þung byrði þeim áhugamönnum, sem komu því upp. Það, sem sérstaklega mælir með þessu gistihúsi, er aðstaða Stokkseyrar sem landtökustaðar fyrir Vestmannaeyjar, sem er svo að segja eini landtökustaðurinn að undantekinni Reykjavík. Það hefur verið svo, að þegar báturinn hefur lent þar með fjölda fólks, þá hefur það hvergi haft höfði sínu að að halla og orðið að hrekjast úti svo og svo lengi. Nú er gistihúsið komið til að bæta úr þessari brýnu nauðsyn. Vona ég, að hv. þm. skilji, að þetta er sanngjarnt og gott mál. Það hefur verið sett á stofn af mikilli framtakssemi með tilliti til brýnnar nauðsynjar, en nú hvílir á því of mikill stofnkostnaður til þess, að það geti borið sig, og m. a. þess vegna er till. flutt. Ég ætla að einskorða mál mitt við þær till., sem ég hef flutt, og læt því máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mikið þessar umr., en aðeins minnast á eina till., sem ég flyt á þskj. 599 við 15. gr. fjárl. Það stafar af nokkrum misskilningi, að ég hef ekki flutt þessa till. áður. Hún fer fram á, að Leikfélagi Hafnarfjarðar verði veittar 300 kr. Er það hliðstæður styrkur við það, sem önnur leikfélög fá. Í Hafnarfirði hefur verið starfandi leikfélag í fimm undanfarin ár við léleg skilyrði, en hefur aldrei verið styrkt af opinberu fé, enda hafa aldrei komið fram tilmæli um það. Nú hagar svo til, að þetta félag, sem hefur sýnt allmörg leikrit, fær á næsta ári góða aðstöðu í nýju húsi, sem er byggt að nokkru leyti með þörf félagsins fyrir augum. Í samræmi við það er þessi beiðni fram komin, því að það þarf að sjálfsögðu nokkurt fé til að geta undirbúið þar starf sitt svo vel sem kostur er á. Þá þurfa búningar, tjöld og ýmislegt þess háttar einnig að vera í góðu lagi, og til þess á að nota þetta fé. Brtt. gerir einnig ráð fyrir, að bæjarsjóður leggi fram jafnmikið fé og gert er ráð fyrir í öðrum kaupstöðum, sem slíkan styrk fá í 15. gr. Þar er gert ráð fyrir styrk til sjö félaga í sama eða svipuðu skyni og með svipaðri upphæð og ég hef látið mér detta í hug, að til mála gæti komið, að Leikfélag Hafnarfjarðar fengi. Ég tel fullkomna sanngirni, að félaginu verði veittur styrkur eins og hér er farið fram á, til jafns við önnur félög, sérstaklega þar sem það er að reyna að koma undir sig fótunum í nýju umhverfi við bætt skilyrði, sem því hafa verið sköpuð af hendi bæjarins í nýju húsi. Ég skal láta þetta nægja um þessa till. Um aðrar till., sem ég er meðflm. að, mun ég ekki ræða, því að fyrstu flm. munu skýra þær fyrir hv. þm.



Mér þykir gott að sjá, að tveir úr hv. fjvn. eru hér viðstaddir, því að við þá vildi ég tala, og vænti ég þess, að þeir skili því, sem ég hef fram að flytja, til annarra nm. Ég flyt á þskj. 599 brtt. um styrk til menningarsjóðs Flateyrar, 5000 kr. og til vara 3500 kr. Þessi sjóður er stofnaður til að styrkja sjúklinga og til almennrar heilbrigðisstarfsemi í Flateyrarþorpi. Þessi sjóður er styrkhæfur á sama hátt og sams konar sjóðir, sem nú eru í fjárl. Hann hefur tvisvar áður notið nokkurs styrks, samtals 1600 kr., og er hann nú þó nokkuð hár, eða um 22 þús. kr.,en hefur nú vitanlega lækkað að verðgildi. Ég vænti því, að Alþingi sýni honum þá velvild að veita honum þá upphæð, sem ég fer fram á. Þá flyt ég brtt. á þskj. 605 um að veita stj. heimild til að greiða Þingeyrarhrepppi allt að 150000 kr. aukastyrk til að efla útgerð í hreppnum, og hafi hreppsnefnd ráðstöfunarrétt fjárins í samráði við ríkisstj. Hér er átt við, að greiddur sé aukastyrkur, þ. e. a. s. að útgerðin þar á staðnum missi þar fyrir ekki aðra tekjumöguleika samkv. sérstökum l. Það stendur sérstaklega á um þennan hrepp, og getur enginn hreppur jafnazt á við hann, sem betur fer, vegna þess hve mikil óhöpp hafa komið þar fyrir. Í upphafi stríðsins voru þar fjögur allsæmileg skip, þrír línuveiðarar og einn stór vélbátur. Snemma á stríðstímanum var einn línuveiðarinn seldur og sökk nokkru síðar. Annar línuveiðarinn fluttist að vísu burt úr hreppnum og varð fyrir árás sem kunnugt er, og féllu þar nokkrir af beztu sjómönnum Dýrafjarðar, og nokkru síðar sökk skipið, og mun því hvorugt koma framar til síns gamla staðar. Nokkru síðar fékk þorpið nýjan bát, sem nokkrir menn í hreppnum höfðu tekið sig saman um að útvega með ærnu verði. Fór hann nokkrum sinnum á sjó, og úr síðasta róðrinum kom hann aldrei. Fannst aðeins nokkurt brak úr bátnum. Hafði hann sennilega orðið fyrir skothríð. Allir menn fórust. Þegar þannig fór, að skip það fórst, sem hafði kveikt vonir í brjóstum manna á þessum stað, og það var eign einu mannanna, sem gátu lagt fram fé í þessu skyni, þá er nú svo komið, að í þessu gamla fiskiþorpi, sem verður að sækja alla sína björg í sjó, er enginn maður, sem getur lagt fram fé til að kaupa ný skip, og aðeins tvö skip eru þar eftir. Sem betur fer hefur enginn annar hreppur á landinu slíka sögu að segja um skipatjón og mannfall. Nú er vitað, að hreppsbúar þurfa á einhvern hátt að bæta þetta skarð. Mér er ekki kunnugt um, að neinn stríðsgróði sé þar eftir. Hitt veit ég, að hreppsbúar munu reyna það ýtrasta, ekki sízt ef ríkið vill nú gera hvort tveggja í senn, sýna samúð sína og rétta hjálpandi hönd. Hreppsfélagið hefur áður af veikum mætti reynt að styðja að því, að bátar kæmust upp, en er nú þess ekki megnugt að neinu verulegu leyti, nema hjálp komi til, en hennar er ekki að vænta nema frá ríkissjóði. Mönnum finnst kannske fram á mikið farið í þessari till., en ég vil benda á, að hún fer þó ekki fram á meira en andvirði eins vélbáts, og er þó ekki ætlazt til, að þessu fé verði varið til að kaupa eitt skip, heldur styðji að því að koma upp fleiri og stærri skipum. Einhverjir segja kannske sem svo, að þetta sé nokkuð einstök till., en hún er það ekki, því að á síðasta þingi var samþ. 150000 kr. styrkur til þeirra manna, sem höfðu misst báta sína. Þessi upphæð skiptist vitanlega á marga báta, þar á meðal vitanlega nokkur upphæð, ekki stór, á einn bát, sem ég hef nú nefnt, Hólmstein frá Þingeyri. Þetta er ekki heldur óskylt því, þegar í fyrra var veitt fé til styrktar bændum norður á Snæfjallaströnd, sem höfðu misst fé sitt, eða þegar styrkur var veittur fólki á Dalvík vegna jarðskjálfta, eða þegar þeir voru styrktir, sem höfðu orðið fyrir barðinu á Kötlugosinu á sinni tíð. Þessi óhöpp á Þingeyri eru á allan hátt sambærileg við þau slys, þar sem ríkið hefur talið, að sér bæri að veita fjárhagslega aðstoð. Ég ber því hiklaust fram þessa till. viðvíkjandi þessum hreppi, sem er einstakur nú, sem betur fer, að þessu leyti, og einnig þar sem hliðstæður styrkur hefur áður verið veittur í fjárl.



Herra forseti. Ég hef ekki komið með brtt. til hækkunar við þetta frv., svo að neinu nemi, en ég á einar þrjár till. um formsbreyt. á frv., og skal ég koma að þeim bráðlega. Ég vil byrja á að minnast á brtt. fjvn. Það er 8. till. á þskj. 474, viðvíkjandi launum biskups. Í fjárlfrv. eru biskupi nú eins og áður ætlaðar til risnu 2000 kr. Ég held, að það sé flestra álit, að það sé eðlilegt, að hann fái nokkra fjárhæð til risnu, þar sem hann er yfirmaður kirkjumála í landinu, því að það er alkunnugt, að hann hefur raunverulega geysimikla risnu og miklu meiri en þessari fjárhæð nemur. Hv. fjvn. kom með till. um það við 2. umr. að fella risnuféð niður. Var það ekki, svo að ég tæki eftir, rökstutt neitt, og féllst n. á að taka þessa till. aftur til 3. umr., en hefur hins vegar ekki viljað láta hana niður falla. Kemur hún því nú með þá till., að þetta skuli heita launaviðbót, en ekki risna. Það má í fljótu bragði líta svo á, að það komi í einum stað niður, hvort það heitir launaviðbót eða risnufé, en svo er þó ekki í raun og veru, því að ef laun manna komast þótt ekki sé nema lítið eitt upp, þá fer viðbótin að verulegu leyti í skatt, einkum ef ekki er persónufrádráttur, og þannig mun það vera um biskup nú, að hann hefur ekki persónufrádrátt nema fyrir sig og, sína konu, því að þótt börn hans séu raunverulega á framfæri foreldra sinna, þá er ekki persónufrádráttur fyrir þau. Ég vil því mælast til þess við hv. þm., að þeir létu þetta litla risnufé biskups í friði, eins og til var ætlazt af hæstv. ríkisstj. Þá hef ég ásamt hv. þm. V.-Ísf. og hv. þm.. Siglf. flutt tvær brtt. á þskj. 546, en það er aðeins formsbreyt. á frv. Í frv. stj. stendur í 2. gr. 16: Útflutningsgjald 1500000 kr. Þetta eru ekki lengur tekjur ríkissjóðs, heldur rennur það samkvæmt sérstökum l. til Fiskveiðasjóðs Íslands. En að það stendur þarna, geri ég ráð fyrir, að sé vegna þess, að áður voru þetta tekjur ríkissjóðs og þess vegna tekið upp eftir fyrri fjárl. Þetta viljum við láta taka burt og einnig 8. lið á sama þskj., sem er sama upphæð til fiskveiðasjóðs. Þessar till. eiga saman, - ef önnur er tekin burt, á hin að fara líka. Þetta er aðeins formsbreyt., og er rétt að taka báða liðina burt. Að sönnu annast ríkissjóður innheimtu þessa gjalds, en það stendur eins á með fleiri gjöld, t. d. til fiskimálasjóðs, sem eru innheimt af embættismönnum ríkisins, þó að þau fari til sérstakra sjóða, en koma þó ekki í fjárl. Ég skal þá nefna eina till., sem ég hef nú flutt, sem horfir til útgjalda. Ég flyt hana ásamt hv. 9. landsk., hv. 2. þm. Reykv., hv. 4. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Skagf. Hún er um það að veita Árna Thorsteinsson tónskáldi 3000 kr. viðurkenningu í 18. gr. fjárl. Þessi maður er fyrir löngu þjóðkunnur og er einn af þremur tónskáldum landsins, sem hér héldu uppi tónlistarmennt, hinir voru þeir Sveinbjörn Sveinbjörnsson og Sigfús Einarsson. Nú er hann kominn nálægt áttræðu, og menntamálaráð hefur ekki getað tekið hann með í fjárveitingar hjá sér, svo að þessi aldraði listamaður hefur ekki fengið neina viðurkenningu frá ríkinu. Okkur þótti rétt að minna Alþingi á verðleika þessa manns og væntum þess, að allir þm. séu okkur sammála um, að hann sé verður þessarar viðurkenningar. Loks skal ég koma að brtt., sem ég á við 22. gr., sem er brtt. í aðra átt en flestar aðrar till. við frv. Hún er um það að heimila stj. að lækka útgjöld ríkissjóðs, sem eru ekki bundin í öðrum l. en fjárl., um allt að 30%, ef stj. telur, að verulega skorti á, að tekjur hrökkvi fyrir útgjöldum. Þessi varnagli var sleginn 1941, og þótti þetta þá nauðsynleg varúðarregla. Nú, þegar vænta má, að fari að halla undan fæti og hinar miklu tekjur ríkissjóðs fari að rýrna af þeim ástæðum, að verðlag í heiminum kunni að fara að komast eitthvað nær því eðlilega, þá er alveg nauðsynlegt að hafa þessa heimild fyrir ríkisstjórnina. Og einkum hefur mér sýnzt réttmætt að koma með þessa till. vegna þess, að mér virðast margir hv. þm. telja, að fjárl. séu mjög ógætilega úr garði gerð frá hv. fjvn. Þegar fjárlagafrv. kom frá hæstv. ríkisstjórn, voru gjöldin áætluð, að mig minnir, 68 millj. kr., en nú eru þau við 2. umr. komin, að ég held, úr 68 millj. og í 88 millj. kr., m. ö. o. hafa hækkað um 20 millj. kr. Og eftir þeim till., sem fjvn. er nú búin að gera, þá mundu þau við það eitt hækka í a. m. k. 100 millj. kr. eða heldur yfir það. Og þá eru eftir ótaldar allar hækkunartill. einstakra hv. þm., sem vænta má, að sumar verði samþ. Og enn telja menn, að ýmsar samþykktir þingsins, sem eru ekki í fjárl., muni krefjast kannske allt að 20 millj. kr. útgjalda. Og þá skilst mér, að hæstv. Alþ. sé búið næstum að tvöfalda útgjöldin frá því, sem hæstv. ríkisstjórn gerði ráð fyrir í sínu frv. Ég sé ekki, að þetta megi fara alveg aðgerðalaust. Meðan ekki er séð, að séð verði fyrir tekjum með öðru móti en að breyta tölum á fjárlagafrv., en ekki með tekjuaukal., þá sýnist mér með þessu stefnt út í fullkomið óefni, sem ég tel, að verði, ef ríkisstjórnin verður annaðhvort að hætta greiðslum eða setja ríkið í tugmilljóna skuldir. Og ég geri þessa till. með enn meira öryggi um, að hún sé rétt, þar sem ég hef heyrt því hreyft af nokkrum hv. þm., að hv. fjvn. hafi leiðzt út í ógætilega miklar hækkanir á fjárlagafrv.

Forseti (GSv): Þessi umr. fjárl., 3. umr., heldur nú áfram í dag, og þó getur það orðið slitrótt um of, ef hv. þm. standa ekki að fundum og einkanlega athuga ekki að kveðja sér hljóðs í tæka tíð. Það fer nú að verða svo, að þó að margir ætli sér að taka til máls, þá hafa þeir ekki hirt um það af ýmsum ástæðum að kveðja sér hljóðs, og ekki hefur heldur verið hert á eftir þeim með það. En þeir, sem vilja taka til máls nú í dag og einnig í kvöld, eru hvattir til að láta skrá sig á mælendaskrá, og er talið, að ekki muni veita af tímanum kannske til miðnættis til þess að ljúka umr. En hv. þm. geta átt á hættu að verða út undan með að tala fyrir sínum málum, ef þeir láta ekki skrá sig í tæka tíð. Þeir geta þá átt á hættu, að umr. verði lokið, og er þá það mál úti. Þó að nægur tími hafi að vísu verið til að koma fram með brtt. við fjárl., þá eru þær nú að berast, og er það ekki góð hentisemi, því að ég fullyrði, að hv. þm. hafa haft nógan tíma til þess að koma með brtt. Nú hefur verið tekið við brtt. frá hv. þm., og er nokkur syrpa óprentuð af þeim, og þó að erfitt sé að prenta þær að degi til, þá er það þó erfiðara að nóttu. Það verður leitast við að prenta það af brtt., sem eftir er nú í skrifstofunni, en ekki heldur meira. Þær brtt. sem koma hér eftir, verða að vera sem skrifl. brtt. Og sem sagt, þeir, sem ætla að taka til máls við þessa umr., er óskað að láti skrá sig. Ef þess verður ekki gætt, þá getur svo farið, að þessi umr. endi fyrr en varir, - og harma ég það ekki.



Herra forseti. Ég skal vera fáorður. Ég átti við 2. umr. aðeins tvær brtt. við fjárl., sem báðar voru felldar. En nú sé ég, að hv. fjvn. hefur tekið upp aðra till. í dálítið öðru formi, farið þó rífar í sakir en ég fór fram á, þar sem hún leggur til, að tillag til póst- og símahúss Akureyrar verði hækkað úr 200 þús. kr. upp í 350 þús. kr. Ég vil þakka hv. fjvn. fyrir að hafa litið þannig á þetta mál. Því að hv. fjvn. hefur sannfærzt um, að það ætti að hækka þessa upphæð. Ég vildi leyfa mér að benda á tvær brtt., sem ég ber hér fram. Önnur er á þskj. 517, og stend ég einn að þeirri brtt. Það er XXI. brtt. á því þskj., við 14. gr., til Akureyrarkirkju 5 þús. kr. Þetta er í raun og veru ekki nýtt mál, því að ég hef borið fram slíkar brtt. hér á undanförnum þingum. En ég hef orðið var við það, að það gætir dálítils misskilnings hjá hv. þm. um það, að hér sé verið að sníkja styrk til Akureyrarkirkju. En það er misskilningur. Þetta er ekki annað en réttlát krafa um endurgreiðslu á fé til kirkjunnar, fé sem ríkissjóður hefur fengið frá kirkjunni í upphafi. Akureyrarkirkja eða Hrafnagilskirkja var lénskirkja með töluverðum eignum, sem ríkið tók til sín. En þegar kirkjan var afhent söfnuðinum, var eignum hennar ekki skilað. Söfnuður Akureyrar fór þá fram á, að þessar eignir yrðu metnar til verðs og gerði kröfu um 50 þús. kr. úr ríkissjóði um leið og kirkjan væri afhent. Þáverandi kirkju- og kennslumálarh., Hermann Jónasson, lét lögfræðinga rannsaka þetta mál, og þeir komust að þeirri niðurstöðu, að það væri ekki hægt að ganga fram hjá því, að Akureyrarkirkju bæri að fá endurgreitt eitthvert fé fyrir þessar jarðeignir. Og það varð svo niðurstaðan í kirkju- og kennslumálaráðuneytinu að leggja til, að greiddar yrðu 30 þús. kr. fyrir þessar eignir til kirkjunnar. Þetta gerði söfnuðurinn sig ekki ánægðan með. Ég sem þingmaður kjördæmisins tók við þessum 30 þús. kr., að vísu með ummælum um, að ég mundi gera kröfu um, að afgangurinn yrði einnig greiddur, þessar 20 þús. kr., svo að alls yrðu greiddar 50 þús. kr. Og í kreppunni á árunum 1938 og 1939 þá voru greiddar 10 þús. kr. alls í viðbót við þær 30 þús. kr., sem áður höfðu verið greiddar. Nú fer ég fram á, að greiddar verði til Akureyrarkirkju 5 þús. kr. í viðbót. Ef sanngjarnt hefur verið að greiða 50 þús. kr. fyrir stríð fyrir þessar eignir, þá er ekki óeðlilegt, að söfnuðurinn fái þessa upphæð nú, þar sem ekki er farið fram á neina hækkun úr 50 þús. kr. fullnaðargreiðslu þrátt fyrir verðhækkun, sem hefur átt sér stað. Ég er ekki að fara fram á neina slíka hækkun. Þá á ég hér aðra brtt. ásamt ýmsum hv. þm. á þskj. 599, nr. XI. Það er brtt. við 17. gr. XXI, um það, að styrkur til Dýraverndunarfélags Íslands, sem hefur um langt skeið staðið á fjárl. og verið 1000 kr., verði hækkaður í 5 þús. kr. Við sjáum, að í þessum fjárl. er verið að hækka ýmsa styrki til einstakra manna og félaga. En það hefur alveg verið hlaupið yfir þetta félag, Dýraverndunarfélag Íslands, sem á ekki síður skilið en önnur félagsstarfsemi, að litið sé á það með velþóknun. Þetta félag er gömul og æruverð stofnun, sem ég álít, að beri að virða og styðja. Þetta er mannúðarstofnun, sem er ekki að vinna fyrir peninga. En það kostar nokkurt fé að halda starfsemi þessarar stofnunar áfram með alvöru. Blaðaútgáfa Dýraverndarans hefur verið tiltöluleg ódýr í resktri; þó hefur hún ekki alveg staðið undir sér sjálf. En nú síðasta árið hefur orðið veruleg hækkun á pappír og prentunarkostnaði, og hefur tekjuhalli á útgáfunni orðið 4700 kr. Ég geri ráð fyrir, að allir, sem dýraverndun unna hér í þessu landi, - og þeir eru margir hér á landi, sem hlynntir eru þessari starfsemi, - muni sakna þess sérstaklega, ef blaðaútgáfa þessa félagsskapar fellur niður. En það er ekki annað sýnna en úr þeirri blaðaútgáfu verði að draga, í stað þess að átt hefði fremur að auka hana og efla, svo sem með því að gefa út aukablað fyrir börn um það efni, sem Dýraverndarinn ræðir um. Þess vegna ætti að hækka þennan styrk. - Það var einn hv. þm., sem ég benti á þessa till., sem vísaði mér á bug með þeim rökum, að hefði félagið haldið Tungu, þá væri öðru máli að gegna. Hvort sem þetta er bara afsökun eða ekki, þá er það á misskilningi byggt, ef slíkt ætti að nota sem rök á móti þessari brtt. Því að hafi það verið réttmætt af félaginu að eiga Tungueignina, þá er bærinn búinn að kaupa þá eign og er búinn að leigja hesthúsið, og kemur það því í sama stað niður. En Dýraverndunarfélagið hafði ekki keypt þessa eign til þess að hafa hesthúsið til afnota fyrir eigendur lúksushesta bæjarins til þess að hafa hestana þar. Upphaflega var þetta gert til þess að hýsa utanbæjarhesta, sem oft sáust áður hálfa til heila daga hér í höfuðstaðnum í kafaldi og kulda undir beru lofti. En nú eru bílarnir komnir og fáir utanhéraðsmenn koma nú ríðandi hingað til bæjarins. Á Akureyri lét amerískur milljónaeigandi reisa byggingu með það fyrir augum að hafa þar gistihús og einnig griðastað fyrir hesta ferðamanna. Eftir því sem tímar liðu og samgöngur breyttust og menn fóru að ferðast í kaupstað á bílum og flytja vörur heim á bílum, hættu þeir að nota þetta hesthús. Hesthúsið stóð tómt, nema aðeins í aftökum, þegar bílferðir stöðvuðust og menn hafa orðið að fara með sleða, og þurfa menn þá að fá afdrep fyrir hesta sína. Þannig er þetta einnig hér í Reykjavík. Það er ekki lengur þörf á að reka Tungu eins og hún hefur verið rekin vegna ferðamannahesta. En þó kemur hún til nota fyrir hesta bæjarins. En tilgangur Dýraverndunarfélagsins var ekki að líkna þeim hestum, þar sem þeim var í öllu falli séð fyrir húsaskjóli. Ég vil sérstaklega mæla með þessari brtt. Auk mín eru 8 þm. aðrir, sem að henni standa, og vona ég, að hún fái góðan hljómgrunn á hæstv. Alþ.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. flutti ég brtt. um vegabætur milli Ólafsvíkur og Hellissands og tók hana aftur. Ég vil þakka hv. fjvn., að hún hefur tekið hana upp og flytur hana sem heimildartill. Ég á hér nokkrar brtt., sem ég vil gera stuttlega grein fyrir. Á þskj. 517 flyt ég till. um hækkun á framlagi til hafnargerðar í Stykkishólmi úr 25 þús. kr. í 50 þús. kr. Í fyrra var sótt um 80 þús. kr. fjárveitingu í þessu skyni. En hv. fjvn. féllst þá á að veita aðeins 40 þús. kr. til þessa í fjárl. fyrir yfirstandandi ár. Og ég skildi hv. fjvn. svo þá, að hún ætlaðist til þess, að þetta yrði veitt í tvennu lagi, 40 þús. kr. þá og 40 þús. kr. í næsta árs fjárl. En n. hefur ekki séð sér fært að veita nema 25 þús. kr. til þessa mannvirkis, og geri ég því þessa brtt. Bryggjan, sem staðið hefur þarna um langan aldur, er mjög fúin, og er viðbúið, að hún kunni að hrynja. Hún var byggð 1908 eða 1909, og sérstaklega er fremsti partur bryggjunnar úr sér genginn. Aðallega hefur trjámaðkur unnið á henni, og mun ekki veita af þessari fjárveitingu í þessu skyni. Önnur brtt. mín er á sama þskj., 517, XXIV, um styrk til kirkjubygginga, 15 þús. kr. til Hellnakirkju á Snæfellsnesi og 5 þús. kr. til Ingjaldshólskirkju á Snæfellsnesi. Um Hellnakirkju er það að segja, að sú kirkja, sem þar hefur staðið undanfarin 60 ár, var orðin gersamlega ónóg, og þótti óhjákvæmilegt að ráðast í nýja kirkjubyggingu. Á þessu var svo byrjað á síðasta vori, og um miðjan júní var grind kirkjunnar fullreist. En þá stóð á efni til þess að gera hana fokhelda. Þá var hættulegast á þeim tíma árs að láta hana standa þannig. En aðfaranótt 26. júlí gerði aftaka norðanveður, er lagði að velli það, sem búið var að byggja af kirkjunni. Söfnuðurinn réðst í að byggja kirkjuna að nýju. En þetta er fátækur söfnuður, og er honum því ókleift að rísa undir kostnaðinum, sem af þessu leiðir. Þess vegna fer ég fram á, að veittar verði 15 þús. kr. til þessarar kirkju. Að því er snertir 5 þús. kr. framlagið til Ingjaldshólskirkju, sem ég hef gert till. um, þá er það viðgerðarstyrkur. Það var gert við þessa kirkju fyrir skömmu, og mun það hafa kostað um 20 þús. kr. Þessi kirkja stendur á hinum fegursta og glæsilegasta stað á Ingjaldshóli á Snæfellsnesi. Og auk þess að þjóna sínum höfuðtilgangi hefur hún það líka til síns ágætis, að hún sést á haf út af öllum Breiðafirði og er hið ágætasta mið fyrir sjómenn. Þá eru tvær brtt., sem ekki hefur verið útbýtt enn þá, en ég stend að. Önnur er um að veita „Vatnsveitufélagi Grafarness“ í Grundarfirði ábyrgð fyrir 30 þús. kr. láni til vatnsveitu. Grafarnesi hefur verið veitt fé til endurbóta á hafnarskilyrðum í sumar. Hreppurinn hefur ráðizt í að leggja vatnsveitu fyrir staðinn, hefur fengið efni til hennar, svo sem pípur, hingað til landsins. En þá skortir fé til þess að leysa það út, og þurfa þeir þess vegna þessarar ábyrgðar við, sem hér er farið fram á. Ef hv. þm. telja fordæmalaust að veita ríkisábyrgðir til vatnsveitna, þá er því til að svara, að árið 1934 var vegna eins kauptúns veitt slík ábyrgðarheimild til vatnsveitu. Loks er brtt., sem flutt er af níu hv. þm., sem sæti eiga í hv. Nd. og í menntmn. og heilbr.- og félmn. þeirrar d. (brtt. 609, XV). Á öndverðu þingi kom erindi frá Ágúst Sigurðssyni magister, þar sem hann sendi menntmn. ýtarlega rökst. till. um ráðstafanir til umbóta á skemmtanalífi og félagslífi landsmanna. Skemmtanalífi landsmanna er mjög ábótavant og fer fram mjög með öðrum hætti en æskilegt væri. Þetta er ekki sérmál kaups,taðanna, heldur á það einnig við um sveitir sumar. Ágúst hefur um tillögur sínar leitað umsagnar allmargra stofnana. Hefur fjvn. átt kost á að kynna sér till. þessar og umsagnir. Þessar stofnanir hafa eindregið mælt með þessum till. hans og hafa orðið sammála um, að hér væri brýn þörf umbóta. Þessar stofnanir eru Stórstúka Íslands, Íþróttasamband Íslands, Sambandsstjórn Ungmennafélaga Íslands, Prestafélag Íslands, námsstjórnin á Vesturlandi, biskupinn yfir Íslandi, íþróttafulltrúinn og fræðslumálastjórinn, sem mæla eindregið með þessu. Till. Ágústs Sigurðssonar voru í aðalatriðum þær, að sett yrði löggjöf um þetta efni og ráðinn sérstakur fulltrúi, sem starfaði í samráði við fræðslumálastjóra, sem næði svo sambandi við unga og efnilega menn í sem flestum hreppum, kauptúnum og kaupstöðum til þess að fá þá til þess að bindast samtökum um umbætur í skemmtanalífi landsmanna og koma á skemmtanirnar öðrum blæ en verið hefur. Menntmn. Nd. og heilbr.- og félmn. hafa nú haft þetta mál lengi til meðferðar og rætt það á fundum, m. a. á sameiginlegum fundum. Ýmsum hv. nefndarmönnum þótti ekki tímabært að svo stöddu að setja löggjöf um þetta efni, en hins vegar nauðsynlegt að gera eitthvað. Þess vegna varð það að ráði hjá þessum n. sameiginlega að flytja till. um að veita ríkisstjórninni í 22. gr. heimild til þess að verja fé í samráði við fræðslumálastjóra til þess að hefja þetta viðreisnarstarf. Og ætlun n. er, að þetta verði gert í tilraunaskyni um eitt ár, en ekki að þetta sé bundið til frambúðar. Ég geri ráð fyrir, að menntamrh. og fræðslumálastjóri mundu þá velja til þess starfs einhvern mann, sem starfaði í samráði við þá að þessu máli á næsta ári, til þess svo að sjá, hver árangur af því verður. Og þá mætti ákveða, hvort rétt þætti að setja l. um þetta efni eða ekki. - Það er ósk þeirra n., sem ég hef nefnt, sem standa að þessari brtt., að hún verði samþ. til tilrauna í þessu efni. Ég geri ekki ráð fyrir, að mikinn kostnað mundi leiða af þessu. Ég geri ráð fyrir, að það verði starfslaun eins manns, en þó ekki full starfslaun, því að ég geri ráð fyrir, að þessu starfi gæti maður gegnt, þótt hann hefði öðrum störfum að gegna, en það yrði á valdi fræðslumálastjóra og menntamrh. Þetta svífur nú ekki alveg í lausu lofti, því að Ágúst Sigurðsson hefur um nokkurra ára skeið stjórnað námsflokkum. Og þær samkomur, sem þeir hafa haldið, eru með sérstökum fyrirmyndarblæ. Og þegar maður ber þær samkomur saman við ýmsar aðrar samkomur, þá gefur það von um, að hægt sé með einhverjum ráðum að fá hér umbætur á. Fleiri brtt. ætla ég ekki að gera að umtalsefni, a. m. k. ekki að sinni.



Herra forseti. Ég á hér eina brtt., sem ég þarf að mæla fyrir nokkur orð. Hún er viðvíkjandi kynbótabúi því, sem stofnað hefur verið á Hólum. Til þessa fyrirtækis er þannig stofnað, að þátttakendur eru fyrst og fremst búnaðarskólinn á Hólum og Búnaðarfél. Íslands, sem veitt hefur nokkurn styrk til þessa fyrirtækis, og svo nokkrir einstakir menn. Í þessu skyni hafa þegar verið lagðar fram 20–30 þús. kr. til þessa fyrirtækis og sú upphæð algerlega afhent ríkinu að gjöf. En búnaðarskólinn annast rekstur búsins og stendur straum af því. Nú finnst þeim, sem að þessum málum standa, og okkur flm. ekki vansalaust, að ríkið skjóti sér undan því að veita búinu styrk, þar sem um er að ræða svo merkilegt fyrirtæki, - fyrsta hrossakynbótabú hér á landi, þar sem tiltækilegt er að safna saman úrvalshrossum af öllu landinu og bændum þar með veitt tækifæri að fá keypt úrvalshrossefni til undaneldis. Ég vil fullyrða, að þetta bú er sérstaklega vel sett að mörgu leyti að Hólum, en það, sem sérstaklega vanhagar um, er fé til að koma upp girðingu fyrir kynbótagripina og í öðru lagi nokkurt fé til kaupa á úrvalshrossum, sem ekki hefur verið hægt til þessa. Vænti ég því, að hv. Alþ. líti á þetta mál velvildaraugum og láti það ekki kafna héðan af, úr því það er komið á svona góðan rekspöl. Það verður að telja, að hóflega sé af stað farið með þessari till. um 20 þús. kr. framlag, því að sannleikurinn er sá, að við þyrftum 50–60 þús. kr. En fyrst í stað er hægt að komast af með þetta. Við hugsum okkur að þoka þessu áleiðis smám saman. Ég sé ekki ástæðu til að gera grein fyrir afstöðu minni til annarra mála að þessu sinni, enda er ég ekki meðflm. að neinum öðrum málum.



Herra forseti. Ég á ekki margar brtt. hér og sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þær, sem fyrir liggja. Í rauninni er hér aðeins ein brtt., sem ég flyt, á þskj. 517, XV, og vil fara nokkrum orðum um. Hún er um 75 þús. kr. framlag til að gera brú á Stjórn á Síðu. Hv. fjvn. hefur lagt til, að á næsta ári verði gerð brú á Hörgsá, sem er skammt þaðan, og til þess, að torfærulaust sé mikið til austur á Síðu, þarf að brúa þessa á. Það er ekki mikið mannvirki að brúa hana, en það væri mikið hagkvæmi, að þessar tvær brýr yrðu gerðar samtímis, bæði vegna vinnuafls og flutnings á efni og öðru. Öll líkindi eru til, ef allt verður með felldu, að þessi brúarfjárveiting verði sett í fjárl. á næsta ári, verði það ekki gert nú, og gefur að skilja, að mikið fé mundi sparazt með því að gera báðar brýrnar samtímis. Ég sé, að hv. 10. landsk. hefur flutt brtt., sem fer í sömu átt og mín, um að þessar tvær brýr verði undir sama lið. Mér finnst engu máli skipta, hvor till. verður samþ., því að þær stefna báðar að sama marki, og munurinn á þeim er aðeins orðalagsmunur. En ég vildi mega vona, að hv. þm. vildu líta á nauðsynina á því, að þessi torfæra verði brúuð sem fyrst og ríkið spari sér fé með því að láta gera báðar brýrnar samtímis. Enn fremur er ég meðflm. að till. á sama þskj.; XXVI, um framlag til Bændaskóla Suðurlands. Það er þegar búið að setja l. um þennan skóla, og nú í haust hefur verið unnið að því að velja honum stað. Er það þegar ákveðið eða um það bil og ekkert því til fyrirstöðu, að byrja mætti á verkinu á næsta vori, nema skortur á fé. Höfum við nokkrir þm. lagt til, að veittar verði 200 þús. kr. til þessara framkvæmda. Ég tel víst, að hv. þm. líti á þetta mál með sama skilningi og þegar l. voru sett. Það er leikur einn að setja l. um stofnanir, ef síðar á að neita um framlög til framkvæmdanna. Það er því eðlilegt framhald lagasamþykktarinnar, er hér er farið fram á fjárveitingu til að hefjast handa um að reisa skólann. Tel ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. Ég er ekki meðflm. að fleiri till. en þessum tveimur, og vænti ég, að hér sé svo hóflega í málin farið af minni hálfu, að þess megi vænta, að Alþ. líti með skilningi á þær.



Ég leyfi mér að gera stutta grein fyrir brtt. á þskj. 599, sem ég er 1. flm. að. Hún er um að veita 250 þús. kr. til hvíldarheimilis sjómanna. Eins og hv. þm. er kunnugt, hefur verið hafizt handa um söfnun fjár í þessu skyni. Hefur sú söfnun gengið vel, og er álitleg upphæð komin, en eins og högum er háttað, þarf mikið fé til þessa, jafnvel þótt frestað verði að hefjast handa til betri tíma. Ég sé bæði þörf og ástæðu til að hugsa til þeirrar stéttar í landinu, sem á mestan og drýgstan þáttinn í því, hve þjóðarauðurinn hefur aukizt að undanförnu, en það er sjómannastéttin. Það er vitað mál, að aðbúnaður sjómanna er á þann veg, að þeir endast oft ekki lengi, og bíða þeirra þá stundum ömurleg elliár, er þeir þurfa að hírast hjá vandalausu fólki. Ég álít, að skylda ríkisins sé nú meiri en nokkru sinni fyrr að virða og viðurkenna ómetanlegt framtak, sem íslenzka sjómannastéttin hefur sýnt á þessum tímum, og þegar litið er á það, að þessi stétt hefur orðið harðar úti en nokkur önnur stétt í landinu, þykist ég mega vænta þess, að hið háa Alþ. líti með sanngirni á þær óskir, sem hér eru fram bornar. Ég hef síðar veitt því athygli, að á þskj. 317 er brtt. frá hv. 8. þm. um 200 þús. kr. framlag í sama skyni, og getur þá sú till. orðið varatill. við till. okkar hv. 9. landsk., sem ég vildi þó mælast til, að yrði samþ. Þá flyt ég litla brtt. á þskj. 605 ásamt fleiri þm. um hækkun á styrk til Soffíu Guðlaugsdóttur úr 1200 kr. upp í 2500 kr. Eins og þeir vita, sem kynnt hafa sér íslenzk leikhúsmál, hefur hún unnið að þeim málum af atorku og mikilli hæfni, en gengið illa að rækja listina eins og hugur stendur til, svo sem oft er um slíkt fólk. Okkur flm. er fullkunnugt, að hún hefur hlotið mikla viðurkenningu fyrir leikstarfsemi sína, og teljum við, að íslenzkri leiklist væri góður greiði gerður með því að samþ. þessa till. Að öðrum brtt., sem ég er meðflm. að, mun ég ekki víkja, enda hefur þegar verið gerð grein fyrir sumum þeirra, og fyrir hinum munu aðrir hv. þm., sem eiga eftir að tala, eflaust gera grein síðar meir.



Herra forseti. Ég flyt hér tvær brtt. við fjárlfrv., á þskj. 546, III. og V. Sú fyrri er um hækkun á framlagi til Miðeyjarvegs úr 25 þús. í 35 þús. kr. Um þennan veg skal ég sérstaklega taka fram, að hann er með lengstu þjóðvegum í Rangárvallasýslu, þeirra sem ekki liggja beint gegnum sýsluna. Af þessum vegi eiga 30–40 bændur að hafa gagn, en hann liggur nú undir skemmdum, vegna þess að ekki hefur verið borið ofan í hann á 5–7 km kafla. Hreppsn. hefur snúið sér til okkar þm. Rang. til að fá framlagið hækkað, eins og farið er fram á í þessari till. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekar út í þetta, en þetta er sem sagt einn af þýðingarmestu vegunum hér, og vænti ég þess, að till. verði samþ. Hin till. er varðandi veg í Rangárvallasýslu, að veita 4 þús. kr. til Innhlíðarvegar í Fljótshlíð. Þetta er ekki þjóðvegur, en á undanförnum árum hefur verið gerð tilraun að koma honum í þjóðvegatölu. Hann liggur frá Múlakoti inn að Bleiksá og er mikið notaður af ferðafólki á sumrin og svo Fljótshlíðarbændum sjálfum. Árið 1937 voru veittar aukalega til þessa sama sýsluvegar 2 þús. kr. En nú stendur sérstaklega á, því að þessi vegur varð fyrir skakkafalli af völdum skriðufalls, og er erfitt fyrir sýslubúa að standa undir lagfæringu vegarins. Ég vænti því, að hið háa Alþ. sjái sér fært að samþ. þessa 4 þús. kr. aukatill. Aðrar till. flyt ég ekki nema ásamt öðrum, sem munu gera grein fyrir þeim.

Forseti (GSv) : Með tilliti til þess, að hv. fjvn. hugsar til að koma saman milli funda til athugunar á nýframkomnum till., mun ég fresta fundi til kl. 6. Fundarhlé.



Ég flyt ásamt tveimur öðrum hv. þm. lítils háttar brtt. við brtt. XVIII. á þskj. 599, og vildi ég með fáum orðum mæla með henni. Hún telst fremur til viðauka en breytingar, og er á þann hátt, að við brtt. á þskj. 599 komi nýr málsliður, sem hljóðar þannig: „Enn fremur verði á sama hátt gert upp leiði Bólu-Hjálmars í Miklabæjarkirkjugarði í Akrahreppi.“ Þessir menn voru báðir stórskáld, en Bjarni Thorarensen var viðurkenndur af alþjóð, á meðan hann lifði, hafinn „hefðar upp á jökultind“ eins og hann sjálfur orðaði það. En Bólu-Hjálmar var alþýðumaður, sem bjó við þröng kjör og var „hjábarn veraldar“ og af sinni samtíð troðinn ofan í skarnið. Leiði Bjarna amtmanns hefur verið hirt vel, eftir því sem um er að gera, og er sjálfsagt að halda því við og endurbæta. Eins er sjálfsagt að gera að leiði Bólu-Hjálmars, og var það á seinni árum gleymt af flestum. Þó er nú vitað, hvar það er í Miklabæjarkirkjugarði, og í sumar var merkt við það, svo að það týndist ekki aftur. Það er aðallega fyrir atbeina eins manns, Stefáns Jónssonar fræðimanns á Höskuldsstöðum, að leiði Bólu-Hjálmars fannst. Hann aflaði sér óyggjandi vissu um legu þess. Það hafði ekki verið svo mikið sem hlaðið upp, - það er sem næst hola ofan í jörðina. Ég efast ekki um, að þeir, sem vilja láta halda við leiði Bjarna, vilja ekki láta leiði Bólu-Hjálmars glatast. Vitaskuld kostar þetta nokkurt fé, en ekki svo mikið, að nokkur geti séð eftir því að þannig verði varðveitt leiði þessara tveggja stórskálda. Ég veit ég þarf ekki að hafa um þetta langt mál. Ég lýsi yfir fylgi mínu við aðaltill., en ég hygg, að enginn geti haft á móti því, að þessari till. sé bætt við. Það varð nokkur árekstur milli þessara tveggja manna í lifanda lífi. „Klögumálin gengu á víxl,“ eins og það var orðað. Nú vona ég, að klögumálin gangi ekki á víxl, þegar um er að ræða að heiðra minningu þeirra beggja.



Ef á að gera brtt. við fjárlfrv. með syndum þm. - þ. e. a. s. brtt., sem eru of seint fram komnar, þá má segja, að þeir hafi nú fengið aflát fyrir syndir sínar, bæði drýgðar og ódrýgðar, - en mínar eru allar ódrýgðar, þ. e. allar óframkomnar. Þá er fyrst brtt. við 11. gr. um hækkun á liðnum „millimat“. Það eru áætlaðar 10 þús. kr. Þetta mun hvergi nærri hrökkva, samkv. fenginni reynslu. Það minnsta, sem hægt er að leggja upp með, er 50 þús. kr., eins og ég hef áætlað. Þá leyfi ég mér að bera fram till. um 100 þús. kr. framlag til brúa á sýsluvegum gegn tilskildu framlagi annars staðar að og eftir ákvörðun ríkisstjórnar. Þá flyt ég ásamt 3 öðrum hv. þm. brtt. við 14. gr. um að veita nokkra fjárhæð til Hallgríms Helgasonar tónskálds, til þess að vinna að endurbótum á söngkennslu í skólum í samráði við fræðslumálastjóra. Söngkennsla í skólum hér á landi er mjög ófullkomin, og það jafnvel þar, sem aðstaðan er bezt. Það má segja, að henni hafi hrakað mjög nú um langa hríð, eða síðan Jónas Helgason tónskáld var hér söngkennari í skólum Rvíkur. En við flm. álítum þennan þátt í kennslustarfi skólanna svo mikils virði, að það sé óviðunandi að hann sé ekki tekinn föstum tökum frá grunni, og þá fyrst í barnaskólum landsins. Því þó að ýmislegt sé gert af góðum mönnum til að halda uppi söngmennt í þessu landi, þá er það sá útlendi „jazz“söngur, sem virðist vera að leiða æskuna á villigötur og útrýma öðrum söng og skáldskap um leið, með því hnoði, sem tengt er við erlendan „jazz“ og er tími til kominn að rísa á móti þessum ófögnuði. Spor í þessa átt er því það heillaríkasta spor, sem stigið verður um söngmennt landsins, því að börnunum verður að byrja að kenna og þá í sambandi við skóla landsins. Þá óskum við, að hv. Alþ. vilji veita þessari till. brautargengi. Þá flyt ég aðra brtt., og er hún einnig við 14. gr., þess efnis, að veitt verði lítils háttar fjárhæð til Skallagrímsgarðs í Borgarnesi. Þetta er skrautgarður, sem kvenfél.- í Borgarnesi er að fegra og prýða, og er hann til fegurðarauka fyrir staðinn og til minningar um landnámsmann þann, er byggði Borgarnes. Nokkur undanfarin ár hefur Alþ. styrkt þessa starfsemi kvenfélagsins með 1000 kr. styrk í fjárl. Þessi styrkur er nú ekki tekinn upp í fjárl., en ég ber fram till. um, að hann verði tekinn upp eins og undanfarin ár. Ég vænti þess, að hv. þm. sjái sér fært að veita liðsinni sitt til þessa litla styrks. Þá á ég brtt. um lítinn fjárstyrk til ljóslækninga í Borgarnesi. Það hefur verið haldið uppi ljóslækningastofu í Borgarnesi af nokkrum borgurum þar, og hefur hún notið stuðnings bæði borgaranna í Borgarnesi og annarra héraðsbúa í Borgarfirði. En þessi félagssamtök hafa litlum fjármunum úr að spila, og hefur Alþ. veitt lítils háttar stuðning til þessarar starfsemi, en hún féll þó niður s. l. ár, en ég legg nú til, að þessi starfsemi verði upptekin að nýju og Alþ. veiti til þess 1000 kr. styrk. Þá ber ég fram brtt. við 18. gr. um eftirlaun til Þorleifs Erlendssonar kennara. Hann er einn af elztu kennurum landsins og hefur síðan um aldamót verið kennari og lagt mjög mikið á sig og unnið þarft verk og víða hlaupið í skörðin, þar sem illa hefur gengið að fá kennara. Nú er hann orðinn gamall maður og lasburða, eins ag eðlilegt er um aldraða menn, en félítill, og legg ég því til, að honum verði veittur ofurlítill styrkur sem eftirlaun í 18. gr. Þá eru að lokum tvær till., sem ég flyt ásamt hv. þm. V.-Húnv. Önnur er um 50 þús. kr. styrk til nýbýla, til þess að bæta úr brýnustu nauðsyninni til aðstoðar þeim mönnum, sem byggt hafa nýbýli á undanförnum árum, þegar dýrtíðin var sem mest, og lent hafa í fjárhagsörðugleikum vegna hins gífurlega kostnaðar, sem hlaðizt hefur á þessa menn vegna þessarar starfsemi þeirra á undanförnum árum. Styrkveitingar samkvæmt nýbýlalögunum og fjárl. eru mjög takmarkaðar, svo að ekki er hægt samkvæmt þeim að veita þessum mönnum þann stuðning, sem nauðsynlegur er til þess, að þeir komist út úr þeim erfiðleikum, sem þeir hafa komizt í vegna dýrtíðarinnar við þessi brautryðjendastörf sín um nýbýlamyndun. Við leggjum til, að veittur verði 50 þús. kr. styrkur, sem nýbýlastjórn geti varið til þess að létta mestu erfiðleikunum af þeim mönnum, sem erfiðast eiga með að komast út úr þessum vanda. Þá leggjum við til að heimila 100 þús. kr., eins og gert er í yfirstandandi fjárl., til uppbótar á þann byggingarstyrk, sem veittur er samkvæmt l. Það hefur sýnt sig á undanförnum árum, að það fé, sem veitt er til þeirra hluta, hrekkur hvergi nærri til vegna dýrtíðarinnar. Við höfum ekki séð, að unnt væri að greiða fyrir eða veita stuðning öllum þeim, sem hafa orðið að leggja út í kostnað í þessum efnum, og höfum því ekki séð annað fært en fara fram á, að þessi upphæð, 100 þús. kr., verði heimiluð til þessara uppbóta. - Ég skal svo ekki þreyta menn með langri ræðu, en vil vænta þess, að menn veiti þessum till. þann stuðning, sem er nauðsynlegur til þess, að þær nái fram að ganga.



Herra forseti. Ég á hér nokkrar brtt., sem ég vildi mæla fyrir. Það er þá fyrst brtt. 517, 27 um handíðaskólann. Till. þessi, sem ég flyt ásamt þrem öðrum hv. þm., er um það, að handíðaskólanum verði á næsta ári greidd full verðlagsuppbót á grunnstyrk til skólans. Um þessa till. er það að segja, að það var samþ. við afgreiðslu síðustu fjárl., að grunnstyrkurinn til skólans skyldi vera 2600 kr., og ríkisstj. hefur framkvæmt þetta svo, að hún hefur greitt fulla verðlagsuppbót á þennan styrk, og skólanefnd skólans gengur út frá því, að hún fái jafnháan styrk á næsta ári og hefur miðað skólareksturinn við það. Það kæmi vitanlega skólanum illa, ef hann yrði sviptur meiri hl. af þeim styrk, sem hann hefur fengið, með því að fella niður verðlagsuppbótina á grunnstyrkinn. Það fór svo, að meiri hl. fjvn. vildi ekki taka þetta upp sem sína till., þrátt fyrir það, þó að það kæmi fram í n., að meiri hl. mundi geta fallizt á efni till. út af fyrir sig. Handíðaskólinn er ungur skóli, en vinnur þýðingarmikið verk. Nú eru í skólanum 330 nemendur, og styrkurinn, sem skólanum er ætlaður, er ekki svo hár, að ástæða sé til þess að fara að lækka hann, á sama tíma og styrkir til annarra skóla eru látnir halda sér, frá því, sem var í fyrra. Ég vil því vænta þess, að hv. alþm. sjái sér fært að verða með þessari till. og slái því föstu, að þessi skóli skuli fá samsvarandi fjárstyrk til rekstrar á næsta ári og hann hefur fengið á þessu ári. Þá á ég brtt. á þskj. 546,4. Sú till. er um, að veittar verði til brúargerðar á Jökulsá á Fjöllum hjá Grímsstöðum 250 þús. kr. Þessi brú mundi verða mikið mannvirki, og reiknað með núverandi verðlagi er áætlað, að hún mundi kosta um l millj. kr. En þessi brú mundi vera mjög þýðingarmikil, hún mundi stytta samgönguleiðina milli Austur- og Norðurlands um 90 km., og mundi því gerbreyta samgöngum til Austurlands við aðra landshluta. Það er gert ráð fyrir því, að þessi brú verði byggð fyrir fé það, sem safnazt hefur í brúarsjóð samkvæmt sérstökum 1. En það gengur hægt að safna í þann sjóð; nú um áramótin munu verða í honum um 700 þús. kr., og vantar því enn þá um 300 þús. kr. til þess, að nægilegt fé sé fyrir hendi til þess að leggja í þessa brúarbyggingu. Ég álít, að hér sé um svo þýðingarmikið atriði að ræða, að það sé ekki nema rétt og sjálfsagt að leggja fram aukafé til viðbótar því, sem er í brúasjóði, til þess að hægt sé að hefjast handa um byggingu á þessari brú sem allra fyrst. Það er vitað, að aðrar stórbrýr bíða eftir því, að lagt sé fram fé til þeirra. Hér eru komnar fram till. um fjárframlög til þeirra brúa, en þeim yrði um leið þokað áfram með því að samþ. fjárframlag til þessarar brúar, vegna þess, að þá kæmu þær brýr fyrr til með að fá fjárframlög úr brúasjóði, í stað þess, að annars mundi Jökulsárbrúin halda áfram að ganga fyrir um það fé, sem annars rynni í brúasjóð. Ég vil vænta þess, að hv. þm. samþ. þessa till., þegar þeir athuga nánar, hvað hér er um mikilvæga framkvæmd að ræða: Þá á ég brtt. á þskj. 599,4, sem er um það, að veittar verði 100 þús. kr. til brúargerðar á Hofsá í Álftafirði, en hún sker í sundur þann veg, sem tekizt hefur að leggja á milli Hornafjarðar og Djúpavogs. Brú á Hofsá yrði nokkuð dýr, um 200 þús. kr., en ég hef í minni till. lagt til, að til þessarar brúargerðar yrðu lagðar fram 100 þús. kr., og er það í samræmi við það, sem tekið er til annarra brúargerða, því að einhvern tíma verður að byrja á því að leggja fram fé til þess að brúa þær ár, sem beinlínis klippa í sundur samgönguæðar, eins og þessi. Ef þessi brú kæmist upp, væri bílfært frá Djúpavogi til Hornafjarðar. Þá á ég brtt. á þskj. 605,. 8, till., sem ég flyt ásamt hv. þm. Ísaf., um það að heimila ríkisstj. að selja varðskipið „Þór“, en þó því aðeins, að annað hentugra skip til landhelgisgæzlu verði keypt í staðinn. Það er kunnugt, að varðskipið „Þór“ er óhentugt í rekstri, og hefur verið mikið tap á rekstri skipsins. Það hefur komið til tals að selja skipið, og fjvn. hefur nokkrum sinnum rætt um það mál, en hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Við, sem stöndum að þessari till., álítum, að þó að „Þór“ sé ófullkomið skip, þá sé ekki á nokkurn hátt verjandi að selja þetta skip, meðan ekki hefur fengizt annað hentugra í staðinn. Það er kunnugt, að ríkið verður nú að leigja, með óhagstæðum kjörum, skip til flutninga innanlands, og gæzlu jafnvel líka. Það er því alls ekki verjandi, að á sama tíma og ríkið verður að leigja skip með óhagstæðum kjörum, fari það að selja eitt af sínum skipum, þó að það sé ekki hagstætt í rekstri. Hins vegar er vert að athuga að selja skipið, ef hægt er að fá annað hentugra í staðinn. Þá á ég einnig brtt. á þskj. 599,6. Hún miðar að því að auka stórum fjárframlag til byggingar húsmæðraskóla í sveitum, og þá alveg sérstaklega með tilliti til Hallormsstaðarskólans og skóla Árnýjar Filippusdóttur í Hveragerði. Það hagar þannig til með Hallormsstaðarskólann, að það er brýn þörf á því að koma upp viðbótarbyggingu við hann. Skólastjórinn hefur barizt fyrir því undanfarin ár að reyna að koma byggingu þessari af stað, en það hefur staðið á því að fá fjárframlag frá ríkinu til byggingarinnar. Skólann vantar alveg tilfinnanlega leikfimissal og aðstöðu til þess að geta kennt matreiðslu og hannyrðir, auk þess má benda á það, að á Hallormsstað er einhver vinsælasti sumardvalarstaður almennings, a. m. k. á Austurlandi, og þangað koma á hverju ári mjög margir menn, en húsakostur skólans er ófullnægjandi til þess að mæta þeim fólksstraum, sem þangað streymir nú, því að þátttaka manna í sumarferðalögum eykst sífellt, og af þeim ástæðum er einnig nauðsynlegt að geta aukið við húsnæðið. En til þess að skólinn geti hafizt handa um þá byggingu, sem gert hefur verið ráð fyrir, þarf að hækka mjög mikið frá því, sem gert hefur verið ráð fyrir, framlag ríkisins til byggingar húsmæðraskóla í sveitum. Ég hef því lagt til, að þessi fjárveiting yrði hækkuð um 120 þús. kr., og mundi hækkunin koma niður á alla þá skóla, sem til mála geta komið, en mest á Hallormsstaðarskóla. Auk þessarar brtt., sem ég hef nú lýst, er ég meðflm. að þrem öðrum till., sem eru í prentun, en með leyfi hæstv. forseta vildi ég mega skýra nokkuð frá þeim. Ein þeirra till. er um það að bæta nýjum lið við 22. gr., þar sem ríkisstj. væri heimilað að verja allt að 10 þús. kr. til þess að styrkja útgáfu kennslubókar í raffræði. Ástæðan til þessarar till. er sú, að félag íslenzkra rafvirkja hefur snúið sér til ríkisstj. og óskað eftir framlagi frá ríkinu til þess að hægt væri að koma út þessari kennslubók. Stj. tók vel í málið, en hefur ekki heimild til þess að verja fé í þessu skyni, og var því erindi rafvirkjafélagsins sent til fjvn. Fjvn. aflaði sér upplýsinga hjá rafmagnseftirliti ríkisins um þörf slíkrar kennslubókar og kostnað við útgáfu á henni, og samkvæmt áliti rafmagnseftirlitsins er mikil þörf á að fá slíka kennslubók, en heildarkostnaður við útgáfuna mun nema 50 þús. kr., og er þá gert ráð fyrir sæmilegri sölu á bókinni, en að áliti eftirlitsins mundi alltaf verða um 10 þús. kr. halli við útgáfu þessarar bókar. Það fékkst ekki meiri hl. fyrir því í fjvn. að taka upp neina fjárveitingu í þessu skyni, en ég er á þeirri skoðun, að hér sé um mikla nauðsyn að ræða, sem sjálfsagt sé að styðja, að nái fram að ganga. En í till. minni er heimild stj. bundin við það, að samning og útgáfa bókarinnar yrði háð eftirliti og stjórn rafmagnseftirlits ríkisins. Þá er önnur af þeim brtt., sem ég er meðflm. að og er ekki komin úr prentun, en brtt. er við brtt., sem er á þskj. 604, 4, en það er till. meiri hl. fjvn. um dýrtíðarráðstafanir eða öllu heldur 10 millj. kr. framlag til verðuppbóta til bænda. Sú brtt., sem ég flyt, ásamt meðflm. mínum, er um það, að þessar uppbætur verði lækkaðar úr 10 millj. í 6 millj., og svo eru skilyrðin um greiðslu á þessu fé nokkuð önnur en í ákvæðinu, sem fylgir till. meiri hl. fjvn. Við leggjum til, að þessi verðuppbót verði greidd á útfluttar landbúnaðarafurðir, og þá fyrst og fremst til þeirra aðila, sem hafa framleiðslu undir því, sem meðalbú hafa, en að ekki verði farið inn á þá braut að greiða millj. kr. úr ríkissjóði í uppbætur til bænda, sem hafa tekjur yfir meðalbú. Auk þess gerum við ráð fyrir því, að sett verði sérstök l. um það, hvernig úthluta skuli þessum verðuppbótum. Ef reglur þær, sem við höfum sett í okkar till., yrðu viðhafðar við úthlutun þessa fjár, þá er það öllum ljóst, að upphæðin mundi lækka allverulega, því að það er ekki svo lítill hluti framleiðslunnar, sem kemur niður á þá bændur, sem hafa yfir meðalbúsframleiðslu, og það er af þeim ástæðum, að við höfum lækkað upphæðina úr 10 millj. niður í 6 millj. kr. Þá er þriðja till., sem ég flyt ásamt samflokksmanni mínum og ekki er heldur komin úr prentun. Sú till. er um það að verja allt að 4 millj. kr. til launauppbótar handa smáútvegsmönnum og hlutarsjómönnum eftir nánari reglum, sem Alþ. setti um greiðslu þess fjár til þeirra smáútvegsmanna og hlutarsjómanna, sem sérstaklega hafa orðið illa úti og segja má, að standi mjög svipað á fyrir og þeim bændum, sem nauðsyn þykir að styrkja úr ríkissjóði. Samkvæmt þessum tveim till. leggjum við því til, að varið verði úr ríkissjóði sömu upphæð eins og meiri hl. fjvn. leggur til í sinni till., eða 10 millj. kr. En í staðinn fyrir það, að meiri hl. leggur til að verja um 4 millj. til handa bænda, sem hafa yfir meðalbú, leggjum við til, að þessar 4 millj. gangi til þeirra fiskimanna, sem hafa verið óeðlilega lágt launaðir, miðað við aðrar vinnandi stéttir og því fé verði úthlutað, eftir nánar settum reglum, af Alþ. Jafnframt þessari till. mun ég ásamt einum samflokksmanni mínum leggja fram þáltill. um, að skipuð verði þriggja manna n., sem athugaði nánar hag og afkomu smáútvegsmanna og hlutarráðinna fiskimanna og gerði till. um það, hvernig bezt yrði fyrir komið stuðningi ríkisins við þá, og eins, hvernig megi tryggja þeim sanngjörn lágmarkslaun til frambúðar. Það er vitanlegt, að hlutarsjómenn hafa þegar gert samninga um það að beita sér fyrir því að fá lágmarkskauptryggingu fyrir sinn hlut. Fyrir skömmu var haldin ráðstefna sjómanna í Reykjavík, og gerði hún samþykkt í þá átt. Allmikill hluti af útgerðinni í landinu getur af eigin rammleik staðið undir lágmarkskauptryggingu til sinna hlutarmanna, en hins vegar er það vitað, að nokkur hluti útgerðarinnar, sérstaklega smærri útgerð, er ófær um í ýmsum tilfellum að mæta þessari lágmarkskauptryggingu, sem þó er sanngjörn frá hlutarmanna hálfu. Við höfum hins vegar bent á þá möguleika, að komið yrði upp sérstakri tryggingarstofnun, þar sem reynt yrði að mæta þeim skakkaföllum, sem kæmu fram hjá þeim smáútvegsmönnum, sem þyrftu að grípa til þess að greiða aukalaun, til þess að fylla upp í lágmarkskauptrygginguna. Það væri því eðlilegt, að þessi tryggingarstarfsemi væri fyrst og fremst kostuð af útgerðinni og ríkinu. Það er nauðsynlegt og sjálfsagt að tryggja þeim, sem vinna við smábátaútgerðina, lágmarkslaun. En ég mun gera nánari grein fyrir þeirri till., er hún verður flutt sem þáltill. Ég vona, að hv. þingmenn sjái, að um leið og þeir greiða bændum verðlagsuppbætur, sé og sanngjarnt að greiða hlutarsjómönnum, sem búa við enn lélegri kjör en bændur, nokkrar uppbætur, og vænti ég, að þm. sjái sér fært að samþykkja till. um þetta atriði.



Herra forseti. Ef það er rétt, sem fram kom í ræðu hv. þm. Mýr., að brtt. við fjárlögin teljist synd, þá er mín synd lítil, því að það er aðeins ein lítil till., sem ég flyt, og er hana að finna á þskj. 517 og fjallar um hvíldarheimili fyrir sjómenn í Reykjavík. Ég hef leyft mér að leggja til, að varið yrði í þessu skyni 200 þús. kr. Ég sé, að síðar er fram komin till. um sama mál frá hv. 4. þm. Reykv. og hv. 6. landsk. Sá einn munur er á þessum tveimur till., að á þskj. 599 er lagt til, að upphæðin verði 250 þús. kr. Ég vil taka það fram, að ég skoða það ekki sem ofrausn og mun greiða atkv. með þeirri till. og skoða mína sem varatillögu við hana. Rök þessa máls eru alkunn. Það er öllum kunnugt, hvern hlut sjómennirnir eiga í því að afla þjóðarbúinu tekna. Verðmæti sjávarafurða nemur um 90% af tekjum ríkissjóðs. Sjómenn okkar leggja margir hverjir svo hart að sér, að þeir eru orðnir slitnir menn fyrir aldur fram, og er það algengt, að þeir séu orðnir lítt færir til erfiðisvinnu, þegar þeir eru komnir á fimmtugsaldur. Ég tel sjálfsagt, að ríkið stuðli að því að koma upp hvíldarheimili fyrir sjómenn, og þarf ekki að efa, að stór framlög koma annars staðar að. - Læt ég þetta nægja. Ég flyt ekki aðra brtt. við fjárlögin og vænti því þess, að þingmenn geti orðið sammála um að ljá henni fylgi sitt.



Herra forseti. Ég er hér meðflm. að nokkrum brtt., og mun ég ekki ræða um þær, af því að aðalflm. gera það væntanlega. En ég er aðalflm. að tveimur brtt., og um þær ætla ég að fara nokkrum orðum. Sú fyrri er á þskj. 517, XXXII, við 15. gr. B. IV. 6., að þar komi nýr liður um framlag til úrkomumælinga á hálendi Íslands og áhaldakaup í því skyni, 25 þús. kr. Og varatill. er þar um 15 þús. kr. framlag til þessa. Það hafa orðið mistök með orðalagið á þessari till. á þskj. 517, en það er leiðrétt á þskj. 605, V. Og enn fremur er á þskj. 517, XXXII brtt. við sömu gr. B. VII, um að þar komi nýr liður um framlag til vatnsmælinga á fallvötnum, 60 þús. kr., en til vara 30 þús. kr. Þegar okkar verkfræðingum er falið að gera áætlanir um virkjanir, þá er það segin saga, að undirbúningurinn, sem þyrfti að gera í því efni, er sjaldnast nægur og einkum í því efni, að ekki er vitað um vatnsmagn fallvatnanna, sem virkja á. Þetta er ekki vansalaust fyrir okkur. Allar nágrannaþjóðir vorar hafa fyrir löngu tekið þann hátt upp að mæla fallvötn sín. T. d. í Noregi hafa reglulegar vatnsmælingar verið hafðar í flestum ám, sem til mála kemur að virkja, um 50 til 60 ára bil og í sumum um enn lengri tíma. Og svo er víðast annars staðar, jafnvel í Danmörku, þar sem lítið vatnsafl er, þar hafa þó þessar mælingar verið gerðar. Því verður ekki neitað, að mikillar raforku er þörf hér eins og annars staðar, og háværar kröfur um virkjanir eru nú á döfinni. Það segir sig því sjálft, að það er okkur nauðsyn að taka upp þennan mjög svo nauðsynlega undirbúning undir virkjanir. Því að það er ekki lengi að borga sig, ef hægt er að segja um það fyrirfram, hve mikið er hægt að virkja í hverri á fyrir sig, en þurfa ekki, eins og nú er, að byggja það á tómum ágizkunum. Við höfum oftast ekki á öðru að byggja um þetta en úrkomumælingum herforingjaráðsins og svo ágizkunum út frá því um það vatnsmagn, sem í á hverri rennur til sjávar. Ég hef hér í fyrri liðnum farið fram á, að teknar verði upp úrkomumælingar á hálendi Íslands, sem yrðu væntanlega gerðar undir umsjón forstjóra rafmagnseftirlits ríkisins í samráði við veðurstofuna. Við 2. umr. hugkvæmdist mér að flytja þessa brtt. og fór þess á leit við meðflm. mína að brtt., sem eru meðnefndarmenn mínir í milliþingan. í raforkumálum, að flytja þessa till., en þótti þá réttara að láta hana bíða til 3. umr. og láta athuga hana í fjvn. á milli umr. En það fórst fyrir, að fundur væri haldinn í fjvn. Kom því till. ekki þar til umr. Hún var því ekki rædd í hv. fjvn., en kemur nú hingað án þess. En ég átti tal við forstjóra rafmagnseftirlits ríkisins og forstjóra veðurstofunnar, og upphæðirnar eru ákveðnar í samráði við þá. Hv. meðflm. mínum þóttu þó þessar upphæðir of háar og þótti líklegra til frángangs brtt. að setja varatill., og féllst ég á það, til þess þó að fá eitthvað fram í þessu efni. - Ég skal geta þess, að liðinn 60 þús. kr. til vatnsmælinga í fallvötnum áætlaði ég í samráði við forstjóra rafmagnseftirlits ríkisins, sem gert er ráð fyrir, að sé kaup handa einum manni til þess að setja mælingaútbúnað í ár, sem eru á annað hundrað. Ég vænti, að þetta nægi til þess að sýna hæstv. Alþ., að nauðsynlegt sé að samþ. þessar brtt. Á þskj. 605 flyt ég ásamt hv. 3. þm. Reykv. og hv. þm. A.-Sk. brtt. undir lið nr. I, um framlag til rekstrar fávitahælis, 100 þús. kr. og til vara 70 þús. kr. Ég flutti á síðasta þingi till., sem fóru í sömu átt, en voru miklu hærri, því að þá þurfti að gera ráð fyrir, að byggja þyrfti þetta hæli. Nú er fram komið nokkuð annað viðhorf, með því að það mun ráðið, eftir því sem mér er tjáð, að Kleppjárnsreykjahúsið, sem hefur verið notað fyrir hæli fyrir ungmenni á glapstigum, - en það hæli hefur verið lagt niður, - muni eiga að taka fyrir fávitahæli. Þarf því ekki að leggja fram annað nú til fávitahælis en rekstrarkostnað. Lög um fávitahæli voru sett hér á Alþ. árið 1936 fyrir forgöngu Guðrúnar Lárusdóttur alþm. En þar er svo ákveðið, að þegar fé verði veitt til þess í fjárl., þá sjái ríkisstjórnin um, að þetta hæli fyrir fávita og vanvita verði sett á stofn. Þegar þessi 1. eru sett, þá telur flm. frv. til þeirra l., að þá séu um 200 fávitar á landinu, en þá var hæli fyrir 25 þeirra, og þetta hæli var einkaeign. Nú er talið, eftir þessi ár, að fávitar utan Reykjavíkur séu hátt á annað hundrað, sem þarfnist hælisvistar, en í Reykjavík a. m. k. 100. En aðstæður eru enn óbreyttar um hælisvist handa þessu fólki, hæli er til fyrir 25 til 30 fávita, sem er rekið í einkaeign. Það ætti því sízt að vera þörf á að brýna það fyrir hv. alþm., hve þarft þetta mál er. En þó hefur þessi seinagangur verið hafður á þessu máli, að ekkert hefur verið gert í því. Enn eru fávitarnir svo hundruðum skiptir hælislausir, illa hirtir margir hverjir, sjálfum sér og öðrum til leiðinda, ættingjum sínum til armæðu og þjóðfélaginu til skammar. Ég vænti því, að þessi brtt. verði samþ.



Herra forseti. Ég er meðflm. hér að nokkrum brtt. En ég er 1. flm. að brtt. á þskj. 546, VII, um að bæta á 13. gr. nýjum lið, til skipasmíðastöðvar í Reykjavík, gegn 3/5 úr hafnarsjóði Reykjavíkur, l millj. kr. Það er nú hér á leiðinni gegnum þingið lagafrv., sem vonandi kemst í gegn, sem nú er gengið í gegnum hv. Ed. og mun nú vera í sjútvn. hv. Nd., sem er frv. til l. um breyt. á hafnari. fyrir Reykjavíkurkaupstað. Það frv. er fram borið samkv. till. milliþn., sem sett var til þess að athuga um byggingu skipasmíðastöðvar. Og í því lagafrv. er svo fyrir mælt, eins og það nú liggur fyrir, eftir að því var breytt í hv. Ed., með leyfi hæstv. forseta: „Til hafnargerða, skipakvía, dráttarbrauta og annarra mannvirkja í sambandi við skipasmíðastöð við Elliðaárvog veitist úr ríkissjóði 2/5 kostnaðar eftir áætlun, sem ríkisstjórnin hefur samþykkt, þegar fé er til þess veitt í fjárlögum, allt að 2 millj. króna, gegn 3/5 frá hafnarsjóði Reykjavíkur.“ Hér er sem sé um það að ræða að hefjast handa um mannvirki, sem allir þingflokkar, ef ég man rétt, hafa verið sammála um, að væru meðal þeirra, sem brýnust nauðsyn væri að ráðast í hér á landi. Ég þarf þess vegna ekki að ræða neitt sérstaklega um nauðsyn þessa verks út af fyrir sig. Það er þá aðeins hitt, sem um er að ræða: Er það rétt fyrir okkur nú þegar að hefjast handa með þetta á næsta ári, eða væri skynsamlegra af okkur að láta þetta bíða hvað snertir sjálfa bygginguna á skipasmíða- og skipaviðgerðastöð. Ef gengið er út frá því, að lok styrjaldarinnar muni verða á næsta ári, a. m. k. í Evrópu, þá munu á því ári verða hvað mestir markaðsmöguleikar fyrir okkur Íslendinga, og þess vegna mun vera brýn nauðsyn fyrir okkur að eiga þá sem allra stærstan skipaflota. Og til þess þurfum við að geta byggt og gert við sem mest af skipum fyrir okkur sem hægt er. Það er því litlum efa bundið, að ef hægt er sem fljótast að ráðast í þetta, þá er það heppilegast. En það er ekki aðeins sá hluti verksins, sem gera þarf að koma upp þessum stöðvum. Því að það mun vera hægt að koma með þau gagnrök, að ekki muni vera hægt á skömmum tíma að koma dráttarbraut svo vel upp, að notazt gæti á næstu síldarvertíð. En þá er þó hitt, sem okkur ber alveg sérstaklega að athuga, og um það munu allir flokkar vera sammála, að það séu horfur á því, að þegar fer að líða á næst komandi ár, þá muni fara að verða vart atvinnuleysis, ekki aðeins úti á landi, eins og verið hefur, heldur líka hér í Reykjavík. Og þá leggst undireins sú spurning fyrir okkur, hvort þá eigi að fara í gamla horfið um að ráðast í hinar og þessar aðgerðir, sem meira og minna eru ónauðsynlegar, eða a. m. k. óarðberandi til þess að ráða bót á atvinnuleysinu. Nú þykist ég vita, að flestir muni hugsa sem svo, að það gangi alls ekki, að það verði atvinnuleysi eftir stríðið, það verði að sjá fólkinu fyrir vinnu. Og ef ekki hafa verið gerðar neinar ráðstafanir til þess að fyrirbyggja atvinnuleysi eftir stríðið, þá má búast við, að þotið verði í að láta vinna að vegagerðum og brúagerðum o. þ. h. á vetrum. En þá virðist mér, að rétt væri að undirbúa þannig skipasmíðastöðvarbyggingu, að farið væri að ryðja og laga til við Elliðaárvog. Það heppilegasta, sem hægt væri að gera til þess að sá vinnukraftur, sem fer að losna úr þeirri vinnu, sem menn hafa verið í undanfarið, yrði vel notaður, hygg ég, að væri þessi undirbúningur. Og þess vegna gæti verið sérstaklega heppilegt, þegar fjárl. fyrir næsta ár eru afgreidd, að ætluð væri upphæð í þessu skyni. Það eru nú ekki áætlaðar neinar verulegar fjárhæðir til þess, sem áður var kallað atvinnubætur. Og það væri að vissu leyti vel farið, ef því meira fé væri ætlað til verklegra framkvæmda. Þessi till., sem við höfum leyft okkur að bera hér fram, miðar að því, að nú þegar séu af hálfu þingsins gerðar ráðstafanir til þess að undirbúa og hrinda í framkvæmd þessu nauðsynjamáli, sem allir þingflokkar hafa verið sammála um, að sé eitt af því fyrsta og bezta, sem við getum ráðizt í að stríðslokum. Enn fremur hefur þetta framlag þann kost í för með sér, frá sjónarmiði atvinnumálanna og ríkisins, að hafnarsjóður Reykjavíkur á að leggja fram 50% hærri upphæð en það, sem ríkið leggur fram. Og hafnarsjóður er ekki of góður til þess að gera slíkt. Ef þetta væri samþ., mundi það þýða, að ef ríkið legði fram 1 millj. kr. á næsta ári til þessara framkvæmda, þá mundi hafnarsjóður Reykjavíkur leggja fram 1½ millj. kr. til þeirra á móti, svo að þar mundu koma 2½ millj. kr., sem mundi þýða það, að mjög mikið mundi þá þegar verða að þessu verki unnið. Er kannske of mikið að segja, að helmingur verksins kláraðist á næsta ári, en þetta framlag mundi a. m. k. nægja til þess, að hægt væri að koma upp á næsta ári þurrkví og dráttarbraut, sem væri hægt að nota til að byrja smíði skipa í og gera við skip af fullum krafti. Ég býst nú ekki við, eftir þeim góðu undirtektum, sem frv. um þetta mál hefur fengið í þinginu, að það muni mæta neinni verulegri mótspyrnu, að þingið sýndi nú þegar hug á því að vilja nú ekki láta sitja aðeins við lögin tóm, heldur hrinda verkinu í framkvæmd. Ég man nú ekki eftir í svipinn, að af þeim 19 millj. kr., sem veittar eru á 13. gr., sé ein einasta milljón ætluð til Reykjavíkurkaupstaðar. Ég held, að það sé svo sem ekki neitt, sem veitt er þangað af framlögum til vegasamgangna, vita og annars slíks. Og þar sem Reykjavík leggur nú til um 2/3 hluta af tekjum ríkissjóðs, þá er það náttúrlega ekki til mikils mælzt, þó að þessi eina milljón væri nú lögð þar fram, gegn því, að hafnarsjóður Reykjavíkur leggi á móti 1½ millj. kr., og með þessu væri ráðizt í fyrirtæki, sem mundi koma sjávarútvegi allra landsmanna að mjög góðu haldi og hjálpa verulega til þess að hindra það, að atvinnuleysi komi aftur yfir þjóðina, og það á þann skynsamlegasta og eðlilegasta hátt, sem ég býst við, að allir þingflokkar séu sammála um. - Ég vonast þess vegna til þess, að allir hv. þm. geti orðið sammála um þessa brtt. og samþ. hana.



Herra forseti. Þetta eru aðeins örfá orð. Ég vildi fyrst og fremst þakka hv. fjvn. fyrir það, að hún hefur að langmestu leyti tekið upp till. þær, sem ég og hv. 1. þm. Eyf. höfðum lagt fyrir hana. Það eru þó hérna á þskj. 517 tvær till., þar sem við förum fram á hækkun. Í fjárlfrv. eru ætlaðar 10 þús. kr. til Hrísavegar, en við förum fram á, að það verði 15 þús. kr. Þessi vegur hefur orðið út undan, þannig að hann er raunverulega ónothæfur, og ég hygg, að vegamálastjóri muni hyggja gott til þess, að lagt sé á fjárl. til þessa vegar það, sem hér er farið fram á, svo að ég vona, að þessi hækkunartill. verði samþykkt. Þá höfum við, hv. 1. þm. Eyf. og ég, farið fram á 25000 kr. til bryggjugerðar í Rauðuvík við Eyjafjörð. Það hefur verið veitt, bæði í fyrra og nú í ár, fé til bryggjugerðar á Litla Árskógssandi: í fyrra 15 þús. kr. og nú 25 þús. kr. og á öðrum stað 25 þús. kr. Það er að vísu svo, að það er fjölmennara á þessum stöðum en við Rauðuvík, en við Rauðuvík er ákaflega gott bryggjustæði, alveg í skjóli, og mundi bryggja þar auka útgerð ákaflega mikið, svo ég vænti að þingið geti fallist á þessa fjárveitingu. Á þskj. 605, 5. till., er b-liðurinn til samræmis við það, sem farið hefur verið fram á, en a-liðurinn er um að heimila allt að 10000 kr. til þess að athuga, hvernig hægt er að bæta úr vatnsskorti í Grímsey og til dælukaupa í þeim tilgangi. Það liggur fyrir hjá fjvn. álit Pálma Einarssonar um það, að það muni kosta a. m. k. 30–35 þús. kr. að koma þessari vatnsveitu á, setja upp dælurnar og leiða það niður í þorpið. Þarna hagar þannig, að þegar þurrkar ganga, geta Grímseyingar ekki fengið vatn, nema að sækja það sjóleiðina alllangan veg, 15 mínútna ferð á mótorbát eða fara 20 mín. gang. Síðan er farið upp í bergið tugi metra til þess að ná í vatnið, því að eftir því, sem upplýst er, er það aðeins á þessum eina stað, sem Grímseyingar geta fengið vatn, þegar þurrkar ganga. Aðrir staðir, sem vatnið er tekið úr, tjarnir, eru óhreinir og geta valdið smitun og sjúkdómum, og vitanlega er ekki um aðra leið að ræða fyrir Grímseyinga en að sækja vatnið niður í bjargið. Nú er það hins vegar, að þegar brim er, er ekki hægt að komast að vatninu, og verður því að síga niður. Ég vildi nú óska þess, að form. fjvn. vildi gefa loforð um það eða yfirlýsingu, að sama upphæð, sem hér er lagt til að verði veitt, verði veitt á næstu 2–3–4 árum, eftir því, sem þyrfti, því að væri slík yfirlýsing fyrir hendi, væri hægt að útvega Grímseyingum það lán, sem þeir þyrftu til þess að geta byrjað á þessu og komið vatnsveitunni á. Menn úr Grímsey hafa staðið í bréfaviðskiptum við mig um, hvort ég gæti útvegað fjármagn til þess að koma þessu á stað, og að sjálfsögðu geri ég það, ef þessi yfirlýsing kemur frá fjvn. Það má segja, að það sé einsdæmi, að fé sé veitt til vatnsveitu, en samt hefur verið veittur styrkur til þess að leita eftir vatni eins og í Vestmannaeyjum. Það er ekki fullreynt, hvort vatn er víðar í björgunum í Grímsey, sem hægt er að ná með góðu móti, en víst er, að þarna er drykkjarvatn, sem er svo og svo marga metra fyrir neðan bjargbrún og ekki er hægt að ná, nema að klífa eða síga. Grímsey er svo afskekkt, að hún hefur engan lækni, enga yfirsetukonu og engan prest, og mætti ekki minna vera en að eyjarskeggjum væri hjálpað til þess að fá ferskt vatn til drykkjar, svo að þeir þyrftu síður á lækni að halda. Það hefur verið ætlazt til þess, að presturinn í Grímsey hefði nokkra lækniskunnáttu, og var eyjan veitt manni, sem hafði lært eitthvað til læknisstarfa, en hann hefur aldrei komið þangað. Í Grímsey er læknislaust, prestslaust og yfirsetukonulaust, og það er ekki langt síðan kona fórst þar úr barnsnauð, svo það er vitanlegt, að þegar svona stendur á, er það skylda Alþingis að veita þessa hjálp. Það vildi svo til fyrir skömmu, að það þurfti að sækja lækni, sem ekki fékkst frá Húsavík, svo það varð að sækja hann til Siglufjarðar, og tók það 7 tíma hvora leið í vonzkuveðri, þannig að ferðin tók 14 tíma þangað til komið var með lækninn, svo að það er ekki ástæðulaust, að Alþingi veiti þessum hreppi, sem telur 140 manns, það fé, sem hann þarf til þess að koma á hjá sér vatnsveitu. Það er annað, sem ég vildi benda á og ætti að vekja menn til umhugsunar um, hve Grímseyingar eru afskiptir. Útgerðarmenn landsins - og Grímseyingar lifa á útgerð að öllu leyti - hafa möguleika á að koma afurðum sínum í frystihús. Í Grímsey er það þannig, að þar er ekkert frystihús, og þeir geta ekki geymt beitu sína á vetrum, en verða að beita fugli. Þeir hafa hug á að koma upp frystihúsi. og er í undirbúningi að hjálpa þeim með það. Ég bendi bara á þetta, en það, sem ég fer sérstaklega fram á við form. fjvn., er það, hvort hann muni ekki treysta sér til að gefa yfirlýsingu um, að Alþingi muni hlaupa undir bagga næstu 2–3 árin, eftir því sem með þyrfti til þess að gera það mögulegt að koma vatnsveitunni á nú eða á næsta ári.



Ég ætla fyrst að minnast á till., sem flutt er hér af einum þm. Reykv. Það væri líklegt, að ég sem Þingvallanefndarmaður væri með því, að í staðinn fyrir brúargerð á Þingvöllum yrðu framkvæmdar stærri aðgerðir, nefnilega tekinn vegurinn úr Almannagjá og hann lagður utan við Valhöll. Við í Þingvallarn. höfum við hlið okkar tvo ráðunauta, vegamálastjóra og húsameistara ríkisins. Húsameistari hefur verið á móti þessari ráðabreytni, en hinn ráðunauturinn hefur verið með henni. Þetta hefur orðið til þess, að við höfum ekki treyst okkur til að fara fram á fjárframlag til þessa, en það er freisting fyrir okkur að vera með öllu, sem prýðir Þingvelli. En það er svo, að ef það dregst að gera við veginn, getur það orðið hættulegt, því að það hefur hvað eftir annað legið við borð, að stórkostleg slys yrðu við ána, einkum á vetrum, svo að við sáum okkur ekki annað fært en reyna að fyrirbyggja, að slys verði þarna. Það er ekkert um það að segja, þótt Alþingi kunni að snúa sér að því að leggja veginn, það er ekki svo mikill skaði skeður, þótt brúin sé þrátt fyrir það yfir ána, en það kann að verða hættulegt að hafa þetta svona um langan tíma. Ég hef flutt hér tvær till. varðandi Björn Guðfinnsson lektor, en tek aðra aftur. Ég fór fyrst fram á ákveðna fjárhæð til þess að hann gæti leitað sér lækninga í Ameríku, en komst svo að þeirri niðurstöðu, að það væri of lítið fyrir fátækan mann, ef hann ætti að leggja í þetta á annað borð, og hef breytt þessu þannig, að háskólastjórnin hafi leyfi til að borga honum allt að fullum árslaunum háskólakennara til þessarar ferðar. Það gæti farið svo, að ferðin kostaði um 40 þús. kr., svo að ef það á að fara inn á að veita honum styrk, þarf hann að vera mikill eða þá ekki neitt. Ég vil taka það fram um veikindi þessa manns, að hann hefur verið skorinn upp 5 sinnum hér og erlendis, en þetta er þýðingarmikill maður, með því að hann virðist vera allra duglegasti og bezti íslenzkukennari, sem fram hefur komið hér, og þó að hann sé ungur, er farið að bera á áhrifum hans í Menntaskólanum og einnig í Háskólanum, þar sem hann hefur aðeins kennt stutta stund. Annars held ég, að þm. sé kunnugt um störf þessa manns, og ætla ekki að fjölyrða um það. Þá hef ég flutt till. um n. til þess að skipta styrkjum milli skálda og listamanna, aðaltill. og varatill. Það er öllum kunnugt, að Alþingi hafði fyrst sjálft skipti á þessu fé, en fól það svo Menntamálaráði. Þar var það um stund, en svo urðu samtök milli margra af þessum mönnum um að hafa styrkveitingarnar ekki þar, og voru þær afhentar bandalagi þessara manna, en þá tók ekki betra við, því að það tókst ekki að fá styrkveitinguna framkvæmda fyrr en komið var langt fram á árið, og eins og menn vita, var mikil óánægja með þessi skipti, og jafnvel einn mesti maður þessa bandalags gekk úr því. Þar að auki voru þeir annmarkar á þessu, að sumir þeirra manna, sem mests trausts njóta hjá þjóðinni í þessu efni, lækka, og vil ég í því efni nefna menn eins og Ásgrím Jónsson, Jón Stefánsson, Jóhannes Kjarval, Ríkarð Jónsson og Sigurð Jónsson, skáld á Arnarvatni. Ég hef flutt till. um, að þessum mönnum verði bætt upp það tap, sem þeir urðu fyrir, borið saman við það, sem þeir hefðu annars haft. Ég býst ekki við, að Alþingi æski þess, að menn, sem hafa notið mesta trausts bæði hjá því og öðrum mönnum í landinu, lækki, til þess að aðrir óþekktari menn, sem þjóðin hefur minni mætur á, taki þeirra peninga. Ég flutti við 2. umr. fjárl. till. um, að Alþingi tæki aftur við útbýtingu fjárins til skálda og listamanna, en þingið vildi það ekki. Meðan svo stendur, að Alþingi hefur lýst yfir, að það vilji ekki hafa með þessi skipti að gera, bandalagið lýst yfir, að það vilji ekki hafa þau hjá Menntamálaráði og það kom í ljós árið sem leið, að aldrei hefur verið meira ranglæti en þá, er ekki sýnilegt annað en að þeir flokkar, sem telja sína menn afskipta, verði að fá sérstaka fjárveitingu, ef þetta á ekki að líta út sem flokkssjóður. Mér þótti þess vegna rétt, ef Alþingi vildi ekki láta þetta líta út sem flokkssjóð eins flokks, að setja n., og get ég búizt við, að ég taki aðaltill. til baka, því að á þessu stigi er líklegt, að Alþingi vilji heldur kjósa mennina en hafa þá stjórnskipaða. Það kemur í ljós á sínum tíma, en á hinn bóginn er ljóst, að einhverja breyt. þarf að gera, og að því miða till. mínar, sem nú liggja fyrir Sþ. Þá hef ég flutt till. um það, að ríkisstj. fái heimild til að greiða allt að 75 þús. kr. á árinu 1944 til þess að létta undir með þeim sveitar- og bæjarfélögum, sem greiða vilja upp lán sín við kreppulánasjóð. Það munu vera um 70 sveitar- og bæjarfélög, sem eru að leitast við að borga þetta. Sum eru búin að fullu, en önnur eru eftir. Bankastjórnin hefur ekki séð sér fært að gera þetta, nema ríkissjóður legði féð fram. Það hefur verið tekin til lág fjárupphæð, sem nægir þó til þess, að allmörg sveitarfélög og kauptún mundu geta rutt af sér þessum skuldum og búið sig undir örugga framtíð. Ég vonast til, að þessi till. þyki sanngjörn. Þá er ein till., sem ég stend að, varðandi íþróttaskólann í Haukadal. Eins og menn vita, stjórnar Sigurður Greipsson þeim skóla. Hann hefur á síðustu árum haft um 20 nemendur, en hefur haft lágan styrk og enga dýrtíðaruppbót fengið. Þetta mun vera fyrir eins konar gleymsku hjá þinginu, og legg ég til, að hann fái greidda dýrtíðaruppbót fyrir þetta ár og árið 1944, eins og aðrir skólar. Að síðustu hef ég flutt till. ásamt hv. 1. þm. Eyf. viðvíkjandi leiðum tveggja skálda. Till. mín gengur út á það, að stj. hafi leyfi til að láta veita sama umbúnað leiði Bjarna Thorarensens á Möðruvöllum eins og veittur hefur verið leiði Einars Benediktssonar á Þingvöllum. Þ. e. a. s., að á leiði Bjarna Thorarensens verði sett málmtafla og nafn hans grafið á. Leiði hans er ekki alveg gleymt, en það er hálfgleymt í Möðruvallakirkjugarði, og hygg ég, að ef því væri veittur svona umbúnaður, mundi það vekja miklu meiri eftirtekt og minna menn á, hvar skáldið starfaði og dó, og er varla minna sæmandi minningu þessa fyrsta stórskálds 19. aldarinnar en þetta. Ég hygg, að þessari venju ætti að halda áfram. Á ríkisstjórasetrinu, Bessastöðum, er annað stórskáld, Grímur Thomsen, með fátæklegan umbúnað í gröfinni, og ég efa ekki, að menn vilji innan tíðar bæta um umbúnað fleiri skálda og varðveita leiði þeirra frá því að falla í gleymsku.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. voru nú samþykktar það miklar fjárveitingar til verklegra framkvæmda og ýmislegs annars, að ég og fleiri munu hafa gert ráð fyrir, að ekki mundi bætast mikið við það við 3. umr., en hér liggur fyrir sandur af till. til verklegra framkvæmda, og má segja, að það sé talsverð freisting fyrir þm. að þoka áfram umbótamálum í sínu héraði, sem alls staðar blasa við augum og þörf er á. En ef meiri hl. af þessum till. verða samþ., er auðsætt, að við, sem höfum staðizt þessa freistingu, verðum afskiptir, að því er snertir okkar héruð, borið saman við ýmsa aðra. Ég hef þess vegna leyft mér að flytja till. til samræmis við aðra í þessu efni og geri ráð fyrir, að menn sjái, að svo langt er komið í þessum hlutum, að ekki er gerandi að fara mikið lengra, en út í það skal ég ekki fara nánar, en vík að þessum tveim till., sem ég hef flutt ásamt hv. þm. Mýr. (BÁ), samstjórnarmanni mínum í nýbýlastjórn ríkisins. Þessar till. eru á þskj. 609, og er sú till., sem ég er aðalflm. að, um að láta standa áfram sams konar heimild og er í fjárl. þessa árs um 100 þús. kr. til verðlagsuppbótar á endurbyggingarstyrki til sveitabýla, ef framlagið í 16. gr. 9. b. hrekkur ekki til. Þessu er þannig háttað, að nýbýlastjórn hefur ekki heimild til að veita til neinna húsbygginga á einstökum jörðum hærri upphæð en 1500 kr., en vegna þess hvað byggingarkostnaður hefur aukizt stórkostlega, hefur komið í ljós, að nýbýlastjórn á mjög erfitt með að framkvæma l. með þeim fjárframlögum, sem hún hefur fengið, því að nú er svo komið með byggingarkostnað, að það, sem kostaði 1500 kr. fyrir stríð, kostar nálega 5000 kr. nú, þ. e. a. s., nýbýlastjórn hefur heimild til að auka styrk til hvers sveitabýlis úr 1500 kr. upp í 5000 kr. Af þessu er auðsætt, að ef samræmið átti að haldast, hefði þurft að vera margfalt meira fjárframlag til þessara hluta en það, sem er, og við, sem störfum í þessari n., höfum ekki farið fram á fjárframlög neitt svipuð því, sem annars hefði þurft, vegna þess að miklu minna er um byggingar í sveitum á þessu ári en áður hefur verið og heldur en hefði verið, ef hægara hefði verið að fá byggingarefni og koma upp húsum. En ég þykist vita, að þm. geti séð, að það er engin hætta fyrir þá að samþykkja þessa heimild, vegna þess að hún verður því aðeins notuð, að hæstv. stj. verði unnt að framkvæma l. án þess að fá viðbótarfjárveitingu við það, sem er á 16. gr. Ég vænti þess, að þm. verði nú sammála um það eins og á síðasta þingi að láta þessa heimild standa í fjárl. óbreytta frá því, sem hún er í ár. Þá flyt ég hér aðra brtt. með hv. þm. Mýr. um að hækka framlag til nýbýla um 50 þús. Eins og lögin eru nú, er ekki leyfi til að veita hærri styrk en 6 þús. kr. á býli og 6 þús. kr. lán. Þótt þetta væri nokkurn veginn nóg fyrir stríð, hrekkur það skammt fyrir þá, sem hafa lent í því að reisa nýbýli þessi verðhækkunarár, þegar hús, sem kostaði áður 8 þús. kr., er nú komið upp í 30 þús. Þá er vitanlega ókleift fyrir fátæka menn að standa undir þeim kostnaði, og liggur við, að þeir verði að ganga slyppir frá öllu, af því að þeir geta ekki klárað byggingarnar né gert býlin ábúðarhæf á svo skömmum tíma, sem þeim er nauðsynlegt. Í sjálfu sér er þessi upphæð ákaflega lítil borin saman við þörfina, en með henni mundi þó hægt að greiða nokkuð fyrir þeim mönnum, sem lakast eru staddir. Í nýbýlastofnun ráðast ekki aðrir á slíkum tímum en þeir, sem hafa sterka sjálfstæðisþrá og löngun til að bjarga sér, menn, sem ætla ekki að verða upp á aðra komnir né bætast í þann atvinnuleysingjahóp í kaupstöðunum, sem áður en varir kann að verða fullstór. Það þarf að styðja þá menn, sem sá dugur er í, svo að þeir þurfi ekki að hrökklast öreigar þaðan, sem þeir hafa kosið að reisa byggð og bú. Þessar tillögur eru báðar þannig vaxnar, að þær eru landsmál, en hvorki mál einnar stéttar né kjördæmis.



Ég hef farið fram á það við hv. frsm. fjvn., að hann leitaði þess við n., að loforð yrði gefið um hækkun eða framhald fjárveitingar til vatnsleitar í Grímsey. En hann treystist ekki til þess að lofa neinu, þótt hann játaði, að hann væri málinu hlynntur. Þess vegna vil ég leyfa mér að bera fram brtt. við brtt. fjvn. á þskj. 604, 5, a, þess efnis, að þær 10 þús. kr., sem veittar verði til að athuga, hvernig bæta megi úr vatnsskorti í Grímsey og til dælukaupa, verði fyrsta greiðsla af fjórum, - en það svarar til þess kostnaðar, sem Pálmi Einarsson ráðunautur telur, að af þessu hljóti að verða. Ef þetta loforð fæst, munum við þm. Eyf. sjá um, að fé fáist þegar til framkvæmdanna, þótt ríkissjóður greiði á 4 árum. Þetta er verk, sem má ekki dragast af heilbrigðisástæðum á læknislausum stað.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hv. 7. þm. Reykv. (SK) fyrir till., sem hann hefur borið fram á þskj. 599 í þá átt, að heimilað sé að lækka greiðslur ríkissjóðs um 30% að undanskildum þeim, sem lögboðnar eru annars staðar en á fjárl., ef sýnilegt sé, að ríkisstj. skorti fé til útgjalda. Ég er þakklátur fyrir þessa till., þótt hún væri felld á síðasta þingi, og vænti þess, að þm. sé nú að verða nauðsyn þessa nógu ljós og ljái till. atkv. Samt sem áður vil ég taka fram, að ég tel hverri ríkisstjórn bera skylda og réttur til að skera niður greiðslur, sem ekki eru lögboðnar utan fjárl., ef tekjur hrökkva ekki til greiðslna. Sami hv. þm. hefur á fundi utan þings gert samanburð á kostnaði við verðlagseftirlit og kostnaði við stjórnarráðið og talið til hins fyrrnefnda kostnaðar yfir 1,3 millj. kr. samanborið við 1,1 millj. til stjórnarráðsins. En þessi 1,3 millj. kostnaður er sameiginlega við verðlagseftirlitið, viðskiptaráð, skömmtunarskrifstofu, innkaupaskrifstofu hér í Rvík og innkaupastofnun í New York. Talsverður hluti af kostnaðinum er fyrir innkaup og aðra fyrirgreiðslu fyrir vörum frá Ameríku og greiðist af innflytjendum. Það, sem þá er eftir, skiptist nokkurn veginn í jafna hluta milli viðskiptaráðs, verðlagseftirlits og skömmtunarskrifstofu. Þetta vildi ég, að kæmi fram, því að orð þm. um þetta hafa leitt til villandi og rangra ummæla hjá öðrum. Ég hef borið fram á þskj. 517, 44 brtt. við 22. gr. fjárl., um að láta ráðherra þeim, er fer með utanríkismál, í té leigulausa íbúð eða ella 3 þús. kr. húsaleigu á árinu, svo sem í fjárl. hefur verið undanfarin ár. Liðurinn hefur fallið niður af vangá, og tel ég rétt og sjálfsagt að leiðrétta það, meðan ríkið launar svo ráðherrum sínum, að þeim er ekki fært að gegna embættinu nema komast í skuldir eða lifa af fyrri eignum, ef þeir eiga. Ætla ég, að þm. samþ. till. Ég gat þess við 2. umr., að ég teldi áætlun fjvn. á verðtollinum of háa, hún áætlar 30 milljónir kr. Ég hélt því fram, að ekki væri hægt að leggja verðtoll 1942 til grundvallar né verðtolli þessa árs, sem n. áætlaði, að verða mundi 40 millj. Ég hygg, að nú sé það að koma í ljós, því að verðtollur þ. á. jan.-nóv. er 29078 þús. kr., og þó að desember ætti eftir að verða jafnhár hæsta mánuði ársins, verður tollurinn ekki meira en 32–33 millj. kr. Innflutningurinn hagar sér nú allt öðruvísi en áður. Ástæðan til þess, hve desember varð hár í fyrra, var, að þá lágu hér á hafnarbakkanum kynstrin öll af vörum, sem komu þá fyrst til tolls. Mikið af þeim kom frá Englandi og hár tollur af þeim. Þetta er gerbreytt. Verðtollsvörur fara minnkandi og munu fara hraðminnkandi næsta ár. Þess vegna verð ég að láta í ljós mjög ákveðið, að ég tel, að þessi næststærsti liður fjárl. hvíli nú á mjög veikum grundvelli. Ég skal engu ákveðnu spá um það, hver tollurinn reynist, en ég er hér um bil viss um, að hann verður langt undir 30 millj. kr. Ég tel, að fyrst og fremst af þessari ástæðu sé veikur grundvöllur undir fjárl., með þeirri afgreiðslu, sem nú eru horfur á. Tekjur umfram gjöld eru áætlaðar 2212 þús. kr. Nú hefur bætzt víð tekjumegin 8,2 millj., áætlaðar auknar tekjur af tóbaki og áfengi. Það verða 10,4 millj. í áætlaðan tekjuafgang. En samkv. till. fjvn. á þskj. 474 hefur mér talizt til, auk brtt. við 18. gr., sem ég sleppi úr, að n. leggi til að auka útgjöld um 390 þús., enn fremur eru á 22. gr. um 3 millj. kr. viðbætur frá n. og á þskj. 604 brtt. um 10 millj. kr. verðuppbætur. Ef þessar brtt. verða samþ., og ástæða er til að búast við því, hækka till. fjvn. gjöldin um 13390 þús. eða 1,4 millj. kr. móti þeim 10,4 millj., sem áðan var getið. Það þýðir allt að 3 millj. kr. greiðsluhalla á fjárl. Þær 3 millj., sem á 22. gr. á að heimila, eru til framkvæmda, sem ætlazt er til, að ekki séu stöðvaðar, svo að þær verður að telja til gjalda eigi síður en annað. Þá eru brtt., sem nema 15 millj. hækkunum frá einstökum þm., og ef að vanda lætur, verður nokkuð af þeim samþ., þó að sérhver samþ. brtt. verði til að auka greiðsluhalla frv. Jafnvel án brtt. við 22. gr. skilur fjvn. við frv. með greiðsluhalla. Þá er ótalið framlag til hafnarbótasjóðs, en það verða 2,3 millj. á árinu. Til hjálpar- og viðreisnarstofnunarinnar verður að leggja nokkrar milljónir. Af því, sem þegar hefur verið samþ. á 22. gr. og kemur þegar til framkvæmda, mætti benda á nokkrar allstórar upphæðir. Afgreiðsla fjárl. sýnist því komin í fullkomið öngþveiti, nema þm. stingi við fótum og forði því, að fjárl. verði afgreidd með stórfelldum tekjuhalla. Margt hefur verið um það rætt hér á þingi og annars staðar, hvernig farið hefur um dýrtíðarráðstafanir og uppbótargreiðsur, og lengra umtal væri að bera í bakkafullan lækinn. En brtt. fjvn. um 10 millj. til verðlagsuppbóta gefur mér tilefni til að minnast á þetta. Eins og þm. er kunnugt, hefur ríkisstj. leitazt við að halda dýrtíðinni í skefjum, að vísu með fjárframlögum. Hún þóttist hafa fundið leið til fjáröflunar í því skyni með verðhækkun á tóbaki og áfengi. Áætlanir hennar um það virðast munu standast. En þá kom fjvn. og óskaði að ráðstafa þessum tekjum á annan veg. Mér skilst nú líklegt, að þessi till. verði samþ. En þá er þinginu nokkur vandi á höndum að sjá fyrir fé til þess að standast þær greiðslur og til þess að halda dýrtíðinni í skefjum. Það væri napurt, ef tekjustofnum ríkisins yrði öllum ráðstafað án þess, að stjórnin fengi fé til brýnna dýrtíðarráðstafana. Ég get ekki búizt við, að stjórnin verði ginnkeypt fyrir að framkvæma fjárlögin, ef henni er ekki séð fyrir neinum möguleikum til þess að verjast verðbólgunni. Ýmsir þm. hafa gert sér tíðrætt um það, að stjórnin hafi ekki leyst dýrtíðarmálin. Mér finnst sú ásökun koma úr hörðustu átt frá málsvörum og blöðum þeirra flokka, sem engu samkomulagi geta náð um lausn þeirra mála. Hvernig á ríkisstj. að geta þetta án fulltingis þingsins? Þingið hefur valdið, hún getur ekkert framkvæmt í trássi við það. Sumum þm. og síðast hv. þm. Barð. (GJ) virðist ekki óljúft að minnast á meðferð þingsins á dýrtíðarfrv. ríkisstj. s.l. vor, hvernig því hafi verið sundrað og umbylt, en stjórnin hafi sætt sig við það og stritazt við að sitja. Honum ætti að vera kunnugt um, hvers vegna hún sat, - ekki sat hún vegna sín né vegna þingsins, heldur til þess að þjóðinni yrði ekki bakað meira öngþveiti en orðið var. Ég geri ráð fyrir, að allir viðurkenni, að svo var. Aðra stjórn var ekki unnt að mynda, eins og á stóð. Sundurlyndið er nóg á sviði stjórnmálanna, þótt það yrði ekki þess valdandi, að fjárl. yrðu þannig afgreidd, að stefnt væri beint í óefni. Það mundi koma harðar niður á þjóðinni en nokkuð annað, ef áfram á að haldast jafnmikið los og verið hefur á afgreiðslu fjárl. Það hlýtur að enda með greiðsluþroti ríkissjóðs og það áður en langt um líður. Þess vegna vil ég beina því til þm., að þessi fjárlög verði ekki afgreidd með tekjuhalla. Hjá því er enn hægt að sneiða og hjá þeim vansa að komast.



Ég ætla að segja fáein orð út af ummælum hæstv. fjmrh. um kostnaðinn við eftirlitið með verðlagi. Hann sagði, að í blaðaummælum hefði verið hermt eftir mér um kostnað við viðskiptaráð, en það, sem ég sagði, var orðrétt tekið upp úr fjárlfrv. eftir 2. umr., að kostnaður við eftirlitið væri áætlaður 1364284 kr., og til samanburðar sagði ég, að áætlaður kostnaður við stjórnarráðið væri 1,1 millj. kr., en tók sérstaklega fram, að þar fyrir utan væri ríkisfjárhirzlan og bókhaldið.

Frsm. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Ég vil byrja á að minnast á brtt. fjvn., sem fyrir liggja, en ekki var búið að prenta, þegar ég áður gerði grein fyrir till. n. Á þskj. 604 eru 5 brtt. Sú fyrsta er um nýjan útgjaldalið á 14. gr., 50 kr. til Guðmundar Kristjánssonar. Þessi maður er úrsmiður hér í bænum, sem hefur ákveðið að láta Háskóla Íslands hafa allmerkilegt bókasafn, sem hann á, og telur n. rétt að veita honum þessa viðurkenningu. Næsta till. er um að verja fé til dyravörzlu við menntaskólann á Akureyri, en þennan lið vantar í frv. Þriðja brtt. er um atvinnud. háskólans. Það hafði fallið niður að telja til frádráttar gjöldum tekjur af happdrætti háskólans, sem eru áætlaðar 25 þús. kr., og er þessi till. til leiðréttingar. Þá er till. flutt af meiri hl. fjvn., sem ágreiningur var um í n., um að setja nýjan lið í 16. gr., verðuppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir 1943, eftir því sem þörf krefur til þess að framleiðendur fái það verð fyrir þær, sem samkomulag varð um í landbúnaðarvísitölun. síðastl. sumar. Það er ekki hægt að segja með vissu, hve háa upphæð þarf, en n. áætlar 10 millj. kr. Er þetta áætlunarupphæð, og er til ætlazt af flm., að greiddar verði þær uppbætur, sem þörf er á, til þess að framleiðendur fái þetta verð. Það hafa þegar orðið nokkrar umr. um þetta, og þarf ég ekki að vera margorður. Ég held tæplega, að hægt sé að mæla því í gegn, að þessar uppbætur séu hliðstæðar þeim verðlagsuppbótum, sem aðrar stéttir hafa fengið á þessum árum. Verði þær ekki greiddar, verður afleiðingin sú, að þeir, sem vinna að framleiðslu í landbúnaðinum, hafa lakari kjör en aðrar vinnandi stéttir. Verðið á landbúnaðarvörum á innlendum markaði var síðastl. haust ákveðið beint með tilliti til þess, að verðuppbætur yrðu greiddar á útflutningsvörurnar. Það verð, sem samkomulag varð um í 6 manna n., var miðað við alla framleiðsluna, og var farið eftir þessu samkomulagi við verðákvörðun á innlendum markaði. Þá er fimmta till., í nokkrum liðum, um að bæta við nýrri heimild á 22. gr. Fyrst er heimild til ríkisstj. til að verja 10 þús. kr. vegna vatnsveitu í Grímsey og til dælukaupa. Hv. 2. þm. Eyf. gerði þetta mál að umtalsefni áðan og óskaði yfirlýsingar frá mér um, að fjvn. mundi mæla með því, að sama fjárhæð yrði veitt næstu 3–4 ár. Slíka yfirlýsingu get ég ekki gefið, og mér er óhætt að fullyrða, að það er ekki vilji fjvn., að lengra sé gengið en þetta. Það hefur ekki verið venja að styrkja einstaklinga né sveitarfélög til að koma upp vatnsveitum, og ef farið yrði út í slíkt, gæti það orðið ærið útgjaldasamt fyrir ríkið, en vegna þess að þarna í Grímsey eru að ýmsu leyti óvenjulegir erfiðleikar, vill fjvn. leggja til, að þessi heimild verði samþ., 10 þús. kr. Virðist mér, að Grímseyingar ættu að vera ánægðir með þetta, þar sem það nemur allt að 1/3 væntanlegs kostnaðar, og virðist það töluverður styrkur, þegar tekið er tillit til þess, að annars er ekki veitt fé til slíks. Þá kemur ábyrgð fyrir Ólafsfjarðarhrepp á 215 þús. kr. láni til að kaupa 2 jarðir þar. Enn fremur till. um ½ laun til frk. Kristjönu Jónsdóttur skrifstofumanns hjá fræðslumálastjóra, á meðan hún er sjúklingur. Slíkar greiðslur hafa áður átt sér stað. Loks er till. um að heimila ríkisstj. að selja varðskipið Þór, enda verði andvirðinu varið til skipakaupa. Till. er frá meiri hl. n., en minni hl. hefur þegar flutt brtt. um að orða till. á annan veg. Útgerð Þórs hefur reynzt mjög kostnaðarsöm, og telur raunar öll n., að það muni rétt að selja þetta skip og fá annað í staðinn. Á þskj. 610 flytur fjvn. tvær till. til breyt. á 14. og 15. gr. Önnur er um framlag til ferðakennslu í íþróttum, 6000 kr., en slíkt framlag er í fjárl. yfirstandandi árs. Hin er um 10 þús. kr. til rannsókna á síldarlýsi, og er flutt eftir tilmælum rannsóknaráðs ríkisins. Þá vil ég næst víkja að nokkrum till. einstakra þm. og því, sem fram hefur komið um þær. Hv. þm. Ísaf. talaði um, að stórum upphæðum væri varið í uppbótargreiðslur handa landbúnaðinum, án þess að nokkur trygging væri fyrir því, að þetta fé kæmi honum að notum í framtíðinni. Hann virtist hafa miklar áhyggjur af því, að þessu fé væri illa varið. Aftur á móti kom ekkert fram um, að hann hefði áhyggjur út af fjármunameðferð annarra stétta, ekki heldur þeirra, sem hafa grætt jafnvel milljónir síðustu árin. Hann telur e. t. v. enga hættu á, að neinu af þeim fjármunum sé illa varið. Ég vil halda því fram, að þó að bændur séu eins og aðrir menn, misjafnlega hagsýnir, muni ekki hætt við, að það fé, sem þeir fá, muni eyðast frekar til óþarfa en fé annarra manna. Og það er vitað, að þrátt fyrir uppbótargreiðslur, hafa bændur ekki hærri tekjur en aðrar vinnandi stéttir. Hv. 6. þm. Reykv. talaði um nokkrar till., sem hann hefur flutt. Sú fyrsta er till. um 200 þús. kr. framlag til vegagerðar á Þingvöllum. Fjvn. leggur ákveðið á móti henni. Þrátt fyrir það, að allmikið fé er nú ætlað í fjárlfrv. til vegagerða, er áreiðanlegt, að víða er stórum meiri þörf á auknu framlagi en á Þingvöllum. Ég held, að þetta geti að skaðlausu beðið. Þá talaði sami hv. þm. um till., sem hann flytur ásamt fleiri þm., um 70 þús. kr. til barnavinafélagsins Sumargjafar hér í bæ. Þm. talaði um mikla erfiðleika húsmæðra hér, hversu erfitt væri að fá stúlkur og hve margar húsmæður væru í vinnu utan heimilis, og því væri brýn þörf á dagheimili fyrir börn. Hann gat þess, að bæjarsjóður Rvíkur hefði styrkt þetta að undanförnu, og taldi rétt, að ríkið léti einnig nokkuð af mörkum. Það er langt frá því, að ég vilji gera lítið úr þýðingu þessa félagsskapar, en ég vil benda á, að það er nú þegar í frv. allstór fjárhæð til hliðstæðrar starfsemi einmitt í kaupstöðum. Í 17. gr. eru nú ætlaðar til kostnaðar við sumardvöl barna í sveit 150 þús. kr., og í sömu gr. til barnaheimila og barnaverndar 30 þús. kr. Þetta fé mun allt fara til kaupstaðanna og mest hingað til Rvíkur. Það er vitanlegt, að þó að margt sé um manninn hér, eru víðar börn að alast upp, og þó að ég dragi ekki í efa, að það sé erfitt fyrir húsmæður hér að fá aðstoðarstúlkur, er það ekki erfiðara en fyrir húsmæður víða annars staðar, t. d. í sveit. Ég get því ekki fallizt á, að það sé ástæða til að veita þessa fjárhæð til viðbótar. Hv. þm. Barð. talaði bæði um till., sem hann flytur, og um fjárlfrv. yfirleitt. Einnig um skattamál og að það vanti tekjur til að mæta ýmsum gjöldum, sem fyrirsjáanleg séu. Þetta mun vera rétt, en ekki mundi batna útkoman, ef samþ. væru till. hans, því að þær eru ekki um tekjuöflun, heldur útgjaldatill., sem nema 280 þús. kr. Hv. þm. talaði um verðlækkunarskattinn sál. og eignaraukaskattinn, og sé ég ekki ástæðu til að gera þann kafla ræðu hans að umtalsefni. Hann vakti raunar athygli á því, í sambandi við tal um fé til dýrtíðarráðstafana, að hann hefði flutt till. í Ed. um að verja eignaraukaskattinum til þeirra, en sagði jafnframt, að Sjálfstfl. gæti ekki tekið þátt í fjáröflun til dýrtíðarráðstafana, ef Framsfl. ætlaði að samþ. þennan eignaraukaskatt. Þm. kvaðst hafa dregið til baka till. um framlag til að gera við prestsseturshúsin á Brjánslæk í von um, að hækkunartill. fjvn. væri borin fram í því skyni, að féð gengi þangað. Ég vil endurtaka um þá till. fjvn., að fjvn. vill hafa það alveg í hendi ríkisstj., hvernig því fé verði varið, og gerir því engar till. um það. Hv. þm. Barð. sagði, að fjvn. hefði ekki séð ástæðu til að ræða við sig um till., sem hann flutti við 2. umr., um framlög til Barðastrandarsýslu til viðbótar. Það kom fram við 2. umr., að hv. þm. hafði lýst yfir því við tvo flokksbræður sína í fjvn., að hann væri ánægður með till. fjvn. um framlög til verklegra framkvæmda í þessu kjördæmi. Ég efa ekki, að það sé rétt eftir haft, og vil benda á, að verði þessar hækkunartill. hans samþ., þá verða ýmis önnur héruð afskipt að þessu sinni í samanburði við hans kjördæmi. Ég vænti því, að hann standi við fyrri yfirlýsingu sína um, að hann sé ánægður, og taki till. aftur. Um till. sína um framlög til símalínu í sýslunni sagði hann, að þetta væri sennilega eina símalínan, sem ekki væri búið að leggja af þeim, sem samþ. hefðu verið 1935. Ég er ekki kunnugur víða, en ég veit, að það er a. m. k. ein lína í mínu kjördæmi, sem sett var í l. 1935, en er ekki enn farið að veita fé til. Hv. þm. talaði að síðustu um einn veg í Barðastrandarsýslu, sem heitir Rauðasandsvegur, og sagði, að hann væri ónothæfur, því að hann væri lagður í of mikinn bratta. Hv. þm. sagði, að á undanförnum árum hefði verið veitt svo lítið fé til vega þar í sýslunni, að það hefði ekki verið hægt að senda þangað verkfróðan mann til leiðbeininga, því að hann hefði þá étið upp allt vegaféð. Mér þykir þetta nokkuð þung ásökun í garð vegamálastjóra, og kveður hér nokkuð við annan tón í hans garð frá þessum hv. þm. en nú fyrir nokkrum dögum. Nú lætur hann skína í það, að vegagerð þarna sé í miklu ólagi og jafnvel sé hætta á því, að starfsmenn vegamálaskrifstofunnar éti upp féð, sem veitt er til veganna. Það er ekki að undra, ef þannig fer um framlagið, þótt vegagerðinni miði hægt áleiðis. Hv. 1. þm. Árn. talaði hér fyrir nokkrum till., sem hann er við riðinn. Það var sérstaklega till. hans og hv. 2. þm. Árn. um framlag til brúargerðar á Hvítá hjá Iðu. Þeir ræddu báðir um þessa till., og hv. 1. þm. Árn. beindi þeirri fyrirspurn til mín, hvort fjvn. hefði ekki eitthvað sérstakt í huga viðvíkjandi þessari brúargerð og hvort n. teldi ekki líklegt, að hægt yrði að smíða þessa brú, áður en langt um liði. Viðvíkjandi þessu vil ég segja það, að fjvn. hefur engar sérstakar till. í sambandi við þessa brú, en ég held, að ég megi segja, að hún líti svo á, að það sé nauðsynlegt að koma þessari brú upp eins fljótt og hægt er, en jafnframt ber þess að gæta, að það er víðar þörf fyrir framkvæmdir og þessi brú kostar mikið fé, og fjvn. telur því ekki fært að samþ. þessa till., eins og nú er ástatt. Sami hv. þm. gerði að umtalsefni till. um heimild til ríkisstj. til að greiða nokkra upphæð upp í stofnkostnað gistihúss á Stokkseyri. Fjvn. leggur á móti þessari till. Það er að vísu viðurkennt, að það sé mikil þörf fyrir gistihús á Stokkseyri, einkum í sambandi við ferðir milli Vestmannaeyja og Stokkseyrar, en n. telur, að ef farið verði út á þá braut að styrkja gistihús á þennan hátt, þá verði ekki hjá því komizt að veita slíkan styrk til fleiri staða, og það gæti haft í för með sér ófyrirsjáanleg útgjöld. Ég skal ekki nefna marga slíka staði, en ég get t. d. tekið Grímsstaði á Fjöllum, þar sem, eins og öllum er kunnugt, er mjög mikil umferð þann tíma, sem Möðrudalsöræfi eru fær bílum. Fleiri staði mætti nefna, sem líkt stendur á um, og fjvn. telur ekki fært að mæla með að byrja nú að borga þannig til stofnkostnaðar gistihúsa. Hv. þm. Vestm. talaði um þessa till. og sömuleiðis um aðra till., sem þessir hv. þm. flytja um það að heimila ríkisstj. að gera ráðstafanir til styrktar fólksflutningum milli Vestmannaeyja og Stokkseyrar með því að styrkja félag, sem annaðist ferðirnar, til þess að kaupa bát, á svipaðan hátt og gert var til styrktar ferðum um Ísafjarðardjúp. Fjvn. telur málið vert athugunar, en það þarf betri undirbúning, áður en samþ. verður till. um það. Ég vil benda á í þessu sambandi, að í till. samvn. samgm. er ætlazt til, að allmikill hluti af styrk til flóabáta, eða um 60 þús. kr., fari til þess að styrkja, þessar ferðir. Mér þykir ekki ólíklegt, að n. geti fallizt á, að einhver styrkur verði veittur til þess að kaupa skip eða bát til þessara ferða, en eins og ég gat um áðan, þá telur hún, að málið þurfi betri undirbúning og helzt að eitthvað ákveðið liggi fyrir um skip og stofnkostnað. Þannig mun það líka hafa verið, er veittur var styrkur til ferða um Ísafjarðardjúp. Hv. þm. N.-Ísf. talaði hér í dag fyrir þeim brtt., er hann flytur. Hann er fyrsti flm. að till. á þskj. 599, sem fer fram á það, að hluti af fjárveitingu til Vestfjarðavegar um Þorskafjarðarheiði verði látinn ganga til bryggjugerðar á Langadalsströnd að lokinni rannsókn á bryggjustæði. Þetta virðist alveg nýtt, að ætlast til þess, að af fjárframlagi til þjóðvega, sem eru í vegalögunum, sé tekið til bryggjugerða, jafnvel þótt bryggjustæðið væri ákveðið. Sami þm. flytur till. um styrk til starfrækslu talstöðva á afskekktum stöðum. N. getur fallizt á þetta. Þessi liður var í fjárlögum yfirstandandi árs, en hefur nú fallið niður úr frv. af vangá. Öðru máli er að gegna með styrk til Bolvíkinga til að hafa lærða hjúkrunarkonu. N. er á móti þeirri till., enda þótt ekki sé um háa upphæð að ræða. Það virðist engin ástæða mæla með þessu, þar sem læknar eru búsettir. Öðru máli er að gegna t. d. á Flatey og Súgandafirði. Þar eru engir læknar. En ef farið væri inn á þá braut að greiða laun hjúkrunarkvenna úr ríkissjóði á stöðum, sem hafa lækna, þá mætti búast við kröfum úr öllum héruðum landsins í þessa átt, því að þörfin er ekkert meiri í Bolungavík en víða annars staðar. Þess vegna er n. á móti þessari till. Hv. þm. Hafnf. flytur hér till. um nokkra fjárveitingu til Leikfélags Hafnafjarðar. Við hv. þm. Dal. flytjum brtt. við hana þess efnis, að þessi styrkur verði 1500 kr., og er það í samræmi við það, sem veitt er til leikstarfsemi í Vestmannaeyjum, Ísafirði og Siglufirði. Hv. þm. V.-Ísaf. flytur till. um styrk til eflingar útgerð á Þingeyri við Dýrafjörð. Það mun vera rétt, er hann sagði, að tjón af skipatöpum muni hafa orðið þar óvenjulega mikið að undanförnu. Það hefur líka áður verið veitt fé í þessu skyni á yfirstandandi ári, og í fyrra var veitt heimild til að styrkja þá, er misst höfðu skip sín frá ófriðarbyrjun, og virðist ekki óeðlilegt, að nokkuð sé veitt nú til Þingeyrar vegna þess mikla tjóns, er þar hefur orðið. Ég tel það þó ekki hliðstætt við tjónið af jarðskjálftunum á Dalvík um árið, að því leyti, að menn höfðu ekki eignir sínar tryggðar gegn því tjóni, en skip eru venjulega í tryggingu og bætur koma fyrir þau. Hins vegar má gera ráð fyrir, að þær verði ekki nógu háar til að mæta núverandi byggingarkostnaði. Við hv. þm. Dal. flytjum brtt. um, að þessi upphæð verði ákveðin 100 þús. kr. og orðalagi till. verði breytt, m. a. er tekið fram, að þessi aukastyrkur fari aldrei yfir 25% af kostnaðarverði skipanna. Teljum við þetta eðlilegt. Þá flytur hv. 7, þm. Reykv. ásamt fleirum till. um það að fella niður útflutningsgjaldið úr tekjubálkinum og framlagið til Fiskveiðasjóðs Íslands úr útgjaldahliðinni. N. getur ekki fallizt á þetta. Telur hún rétt, að þessar tölur standi og sjáist í fjárlögunum. Má þar benda á stríðsgróðaskattinn til samanburðar. Hann er allur talinn til tekna í fjárlögunum, eins sá hluti hans, sem gengur til bæja og sveita. Þá flytur hv. 7. þm. Reykv. enn fremur till. um það á þskj. 599, að ríkisstj. sé heimilað að lækka útgjöld ríkissjóðs, sem ekki eru bundin í öðrum l. en fjárlögum, eftir jöfnum hlutföllum um allt að 30%, ef hún telur sýnilegt, að tekjur ríkisins muni annars ekki hrökkva fyrir gjöldum. N. getur ekki á þetta fallizt. Vil ég benda á það, að greiðslur þær, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., eru ólíkar, og má telja þær misjafnlega réttháar. Því væri e. t. v. frekar ástæða til að fella niður með öllu einstaka liði úr útgjaldahliðinni heldur en taka 30% af öðrum liðum, þótt þeir séu ekki ákveðnir í öðrum l. en fjárlögum. Slík heimild hefur að vísu verið veitt áður, en ekki komið til framkvæmda, og virðist það vafasöm aðferð að gefa fyrirheit um háar greiðslur til ýmissa framkvæmda og klípa svo af þeim á eftir. Eðlilegra væri að stilla útgjaldaliðunum í hóf í upphafi. Hv. 7. þm. Reykv. hefur haldið því fram, að fjvn. hafi hækkað ógætilega gjaldahlið fjárlaganna. Má e. t. v. færa nokkur rök fyrir því, að n. hafi í sumum tilfellum gert till. um fullhá útgjöld. En það er eitthvað nýtt, ef hv. 7. þm. Reykv. verður til þess að prédika hér sérstaka varfærni í þessum sökum. Vil ég minna á, að við atkvgr. eftir 2. umr. fjárl. núna, þá greiddi þessi hv. þm. atkv. með till. um útgjöld, sem námu yfir 10 millj., en náðu þó ekki samþykki í þinginu, af því að aðrir þm. höfðu meiri ábyrgðartilfinningu en hann. Hv. þm. Snæf. flytur hér m. a. till. um aukið framlag til hafnargerðar í Stykkishólmi. Auk þess flytur hann tvær aðrar till. um hækkun á framlagi til hafnargerða. N. er á móti þessum till. Hún hefur farið að ráði vitamálastjóra í till. sínum um greiðslur til slíkra framkvæmda, og lítur hún svo á, að hann sé öðrum færari til að gera till. um þessi efni, og verða þm. yfirleitt að sætta sig við það. Sami hv. þm. vill láta styrkja tvær kirkjur. Segir hann aðra í smíðum, en flytur till. um styrk til viðgerðar á hinni. Það lítur út fyrir, að athuga þurfi sérstaklega þessi kirkjubyggingamál, því að annars er hætt við, að handahóf eitt ríki í þeim efnum. Ef meiri hluti þings er með því að styrkja kirkjubyggingar, þá þyrfti lög um þau efni, þar sem settar væru reglur um þessi mál og síðan veitt fé til þeirra eftir því. Um 5000 króna framlag til viðgerðar á Ingjaldshólskirkju er annars það að segja, að það virðist tæplega koma til greina, - jafnvel þótt hún sé gott mið fyrir sjómenn, eins og hv. flm. komst að orði. Hv. 1. þm. Rang. flytur till. um sérstakt framlag til Inn-Hlíðarvegar í Fljótshlíð. Hér er ekki um þjóðveg að ræða, en flm. kveður hann mikið notaðan af skemmtiferðafólki, og liggi hann oft undir skriðuföllum. N. er á móti að leggja þannig fram fé til sýsluvegar. Sýslurnar fá sitt framlag úr ríkissjóði á móti framlagi úr sýsluvegasjóði. Um till. hv. þm. Mýr. um hækkun á kostnaði við millimat (fasteignamat) get ég getið þess, að þessi matskostnaður var settur í frv. eftir till. ráðuneytisins 10000 kr. Sami hv. þm. flytur till. um eftirlaun til kennara nokkurs. En fræðslumálastjóri hefur gefið n. þær upplýsingar, að hann hafi heitið þessum kennara fé af styrk til barnakennara, sem hættir eru störfum. Hv. þm. getur því tekið þessa till. aftur. Hv. 6. landsk. flytur till. um framlag til brúar á Jökulsá á Fjöllum. Öllum þm. er kunnugt um það, að þessi brú verður sú fyrsta, sem byggð verður fyrir fé úr brúasjóði, og fer að líða að því, að nóg fé verði fyrir hendi til þessa. N. sér sér því ekki fært að mæla með þessari till. Sami hv. þm. gerði að umtalsefni till., er hann flytur ásamt tveimur öðrum þm. á þskj. 609, um uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir. Samkvæmt þeirri till. má aðeins greiða þessar uppbætur eftir fyrirmælum laga, er sett verði um það, að uppbæturnar takmarkist við vörumagn, er samsvari afrakstri af „meðalbúi“ bænda, miðað við niðurstöður landbúnaðarvísitölunefndar. Ég hef áður rætt um þessa till. og sýnt fram á, hver áhrif það hefði, ef hún væri samþ. Ég þarf því ekki að fara um hana mörgum orðum til viðbótar, þar sem flestum mun og ljóst, hve fráleitt þetta er. Ég bendi á það til viðbótar, að samkvæmt þessu mundu bændur í sumum héruðum fá fullt verð fyrir alla sína kjötframleiðslu, án tillits til þess, hvort þeir hefðu stór eða lítil bú. Í öðrum héruðum mundi þetta aftur verða til lækkunar á kjötverðinu. Því er nefnilega þannig varið, að úr ýmsum héruðum er allt kjötið selt á innlendum markaði, svo að þeir bændur, sem þar búa, fá það verð fyrir alla vöru sína, sem samkomulag náðist um í 6 manna nefndinni. Önnur héruð flytja meira eða minna út. Afleiðingin verður sú, ef till. verður samþ., að bændur í útflutningshéruðunum fá minna fyrir afurðir sínar en bændur með jafnstór bú í þeim héruðum, sem framleiða eingöngu fyrir innlendan markað. Það mætti benda á margt fleira, sem sýnir, hve vitlaus þessi till. er. Þegar dönsku selstöðuverzlanirnar voru hér í blóma, var það tízka að borga bændum mishátt verð fyrir afurðir sínar eftir því, hvort þeir höfðu mikið eða lítið að bjóða, en ekki eftir gæðum vörunnar. Það ranglæti, að skammta þeim, sem lítið innlegg hafði, lægra verð fyrir jafngóða eða betri vöru en hinum, sem hafði meiri viðskipti, er nú úr sögunni, samvinnufélögin hafa kveðið það niður. Nú vilja flm. till., hv. þm. Sósfl., vekja upp aftur ómenningu gömlu, útlendu verzlananna, aðeins snúa því við, svo að nú fái sá minna, sem meira vörumagn hefur. Vitanlega yrði hér ekki farið eftir efnahag, þannig að órétturinn bitni eingöngu á þeim ríku, því að sá er ekki alltaf efnaðri, sem meira hefur í veltunni, er e. t. v. með stórbú í skuld. Það er margt, sem hefur áhrif á framleiðsluna. Dugnaður og atorkusemi manna er misjöfn, og ég get ekki séð nokkurt réttlæti í því að greiða þeim manni minna fyrir hvert kjötkíló, sem leggur sig allan fram við vinnuna, en hinum, sem er framtaksminni. Ef ætti að yfirfæra þessa reglu á verkamenn og skipta þeim í stórverkamenn og smáverkamenn eftir efnahag, þá ættu stórverkamennirnir að fá minni verðlagsuppbætur á laun sín en hinir, því að verðlagsuppbæturnar til launastéttanna eru sambærilegar verðuppbótum til bændanna. Og ef skipta ætti þingmönnum í stórþingmenn og smáþingmenn, þá yrðu þeir sósíalistar og sjálfstæðismenn, sem hafa svo miklar tekjur, að þeir borga stríðsgróðaskatt, í hópi stórþingmannanna, og ættu þeir því að fá minni verðlagsuppbót á þingfararkaup sitt. Ég er hræddur um, að það gangi í mörgum tilfellum illa með framkvæmdina á þessari reglu og markalínurnar yrðu vandfundnar sums staðar í þessu efni. Hæstv. fjmrh. gerði m. a. að umræðuefni útkomuna á fjárlagafrv., eins og honum virtist hún verða eftir till. fjvn. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að ef allar brtt. fjvn. yrðu samþ., þá mun láta nærri, að innborganir og útborganir á sjóðsyfirliti standist á. Og eru þá ekki taldar með neinar heimildartill. á 22. gr. Hæstv. fjmrh. minntist á þá framkvæmd ríkisstj. að hækka verð á áfengi og tóbaki og það, að ríkisstjórnin hefði ætlað þann tekjuauka, sem þar fengist, til dýrtíðarráðstafana, en þá hefði fjvn. komið til sögunnar og vildi hún nú taka að sér ráðstöfun fjárins. Fjvn. er það ljóst, eða a. m. k. meiri hluti hennar, að það er þörf tekjuöflunar til dýrtíðarráðstafana, og ég held, að óhætt sé að fullyrða það, að meiri hl. fjvn. hafi verið fylgjandi frv. um verðlækkunarskatt, sem nýlega var til meðferðar hér á þinginu, og því sé minni ástæða til að saka fjvn. í því efni heldur en e. t. v. ýmsa aðra hv. þm. Fyrir hönd fjvn. vil ég mótmæla þeim brtt., sem fram eru bornar við 18. gr. frv. Hv. Barð. flytur þar brtt. um nokkra hækkun, og sömuleiðis hv. þm. Vestm. En eftir þeim upplýsingum, sem fjvn. hefur fengið, þá hefur sá maður, sem þar er um að ræða, það miklar tekjur og eignir, að ekki virðist ástæða til þess að hækka hans eftirlaun, samanborið við aðrar greiðslur á þeirri fjárlagagr. Sömuleiðis telur fjvn. enga ástæðu til að samþ. brtt. við 18. gr. frá hv. 7. landsk. þm. (KA), um eftirlaun til manns í Þingeyjarsýslu, sem um nokkur ár mun hafa verið póstur þar. Mér er tjáð, að laun hans fyrir það póststarf hafi verið eitthvað nálægt 200 kr. á ári. Og hv. 7. landsk. þm. vill nú veita þessum manni 200 kr. eftirlaun. En maður þessi er á bezta aldri, og virðist ekki ástæða til þess að taka upp eftirlaunagreiðslur til hans að svo komnu. Loks er ein brtt., sem ég vil gera að umtalsefni, þó að sérstaklega hafi ekki verið um hana talað af hv. flm. Það er till. á þskj. 605, sem flutt er af 4 hv. þm., og eru þeir úr 4 flokkum. Þessi brtt. er um að hækka enn verulega framlagið til skálda, listamanna og fræðimanna, en þær styrkveitingar eru á 15. gr. frv. Það munu hafa verið þessir sömu hv. þm., sem fluttu brtt. við 2. umr. um hækkun á þessum framlögum og fengu þá till. samþ. í fjárlagafrv., eins og það er nú, er gert ráð fyrir því, að skáld og listamenn fái í grunnstyrk 150 þús. kr. og fræðimenn í grunnstyrk 30 þús. kr., eða samtals 180 þús. kr., og full verðlagsuppbót komi svo á þetta. í fjárl. fyrir 1943 var þetta samtals 120 þús. kr., þannig að nú er komin 50% eða þriðjungshækkun á þennan grunnstyrk. En á fjárl. fyrir 1942 var þessi fjárveiting 90 þús. kr., þannig að ef miðað er við það ár, þá er hækkunin á grunnstyrknum orðinn 100%, eða grunnstyrkurinn til þeirra, sem nú er á fjárl., er helmingi hærri heldur en hann var 1942, og ætla ég, að þar sé komin meiri grunnlaunahækkun heldur en yfirleitt hefur átt sér stað. Virðist því síður en svo ástæða til, eins og þessir hv. þm. leggja til, að bæta hér enn ofan á aukauppbót og verðlagsuppbót þar ofan á. En samkv. till. fjórmenninganna mundi upphæðin í heild hækka um nokkuð yfir 100 þús. kr., og tel ég ekki rétt að bæta slíkri upphæð ofan á, svo sem horfir um útkomu á fjárlagafrv. Ég get varla búizt við, að hv. flm. þessarar brtt. hafi gert sér grein fyrir því, hve mikil hækkun er þegar orðin á þessum lið, þegar þeir báru fram sína brtt. Eins og ég þegar hef vikið að, munu hér um bil standast á innborganir og útborganir á fjárl., ef allar brtt. fjvn. verða samþ. En nú hafa aðrir hv. þm. borið fram brtt., sem, ef samþ. yrðu, mundu hækka útgjöld fjárl. um h. u. b. 16 millj. króna. Ég hef reiknað þetta saman. Frá einstökum þm. er einnig till. um að hækka tvo áætlunarliði tekjumegin á frv., samtals um 1½ millj. kr., þannig að ef allar þessar till. einstakra þm. væru samþ. í viðbót við brtt. fjvn., þá mundi greiðsluhalli á frv. nema 14 til 15 millj. kr., eða um 14½ millj. kr., þó að ekki sé tekið tillit til þeirra upphæða, sem ríkisstj. er heimilað að greiða samkv. 22. gr. frv. Mér sýnist því full ástæða til þess fyrir hv. þm. að fara varlega við atkvgr., þegar að henni kemur, og ljá ekki fylgi of mörgum af þeim brtt., sem nú liggja fyrir.



Herra forseti. Þótt ég sé ekki að öllu leyti samþykkur ummælum hæstv. fjmrh., eins og þau féllu hér í síðustu ræðu hans, m. a. ekki þeim að þakka hv. 7. þm. Reykv. fyrir till. hans um niðurskurð á fé til verklegra framkvæmda, þá sé ég samt sem áður ástæðu til að þakka hæstv. ráðh. fyrir sumt af því, sem hann mælti hér þá, og einkum ef það er gert í nafni allrar hæstv. ríkisstjórnarinnar. Það kann að bregða ofurlitlu ljósi yfir það ástand, sem afgreiðsla fjárl. er að komast í, og væri vert að taka það til íhugunar, og ekki síður af. hæstv. ríkisstjórn heldur en hv. þm. Hæstv. fjmrh. mælti svo um, að ríkisstjórnin mundi ekki verða neitt ginnkeypt til að taka við fjárl. til að framkvæma þau, ef þau yrðu framkvæmd á þann hátt, sem horfur eru nú á. Spurði hann, hvernig stjórnin ætti að laga dýrtíðina nema þingið gerði henni það mögulegt. En ríkisstjórnin leit svo á fyrir tæpu ári síðan, að þetta væri henni mögulegt. Það er bezt, að þetta komi fram, að hún finnur til þess, að það þarf fullt samkomulag og fulla samvinnu við Alþ. til þess að málin fari ekki í það ófremdarástand, sem þau nú eru komin í undir þessari stjórn og í þeim skorti á samvinnu við þingið, sem verið hefur. Hæstv. ráðh. sagði, að ríkisstjórnin sæti ekki sín vegna og ekki vegna þingmanna, heldur til þess að forða þjóðinni frá enn meira öngþveiti. Þessi siðaskipti, sem urðu við það, að ríkisstjórnin gerði innrás í Alþ. á þann hátt, sem gert var fyrir ári síðan, þau minna mig á önnur siðaskipti, sem urðu í landinu í mínu ungdæmi. Það þótti þá sjálfsagt að lesa sjóferðabæn, þegar róið var á haf út. En undireins og mótorbátarnir komu til skjalanna, þá þóttust þessir karlar nógu öruggir og lásu ekki bænina, eftir að vélin var komin í bátinn. - Sama hefur skeð hér. Það hefur hingað til þótt nauðsynlegt til öryggis, að sú stjórn, sem sæti að völdum, hefði meiri hl. Alþ. að baki sér. En þessi ríkisstjórn hefur ekki talið sig þurfa að lesa sjóferðabænina. Hún geti gert þetta allt upp á eigin spýtur. En mér virðist hæstv. fjmrh. nú vera að komast á aðra skoðun. Annaðhvort hefur mótorinn bilað eða það þarf að lesa sjóferðabænina nú, eins og áður hefur þurft á Alþ. Og ég óska, að það verði svo, að aldrei verði hægt að mynda neina ríkisstjórn hér á landi, sem ekki hafi meiri hluta Alþ. að baki sér, til þess að hægt sé að forða þjóðinni frá því öngþveiti, sem hún nú er komin í. Og þá gerði hæstv. ríkisstjórn afglöp, þegar hún kom fyrst í þingsalinn, að leita ekki strax trausts hjá þinginu. Hún hefði fengið það traust þann dag. Og ég er viss um, að það hefði styrkt ríkisstj. mikið, ef hún hefði aldrei tekið við völdum nema með því sjálfsagða skilyrði að krefjast trausts af þinginu. Hún notaði ekki annað tækifæri til þess að fá traust þingsins, nefnilega þegar hún lýsti því yfir fyrir nokkrum dögum, að hún mundi tvímælalaust framkvæma vilja Alþ. fyrir þjóðfélagið. Mér hefði þótt gaman að sjá þá menn, sem ekki hefðu viljað styðja þá stjórn, aðra en Alþfl.menn. Og þá hefði margt farið öðruvísi um afgreiðslu fjárl., ef ríkisstj. hefði notað þetta tækifæri. Ég er sammála, því, að þessi fjárl. séu engan veginn heppileg, eins og þau eru nú. En helzta ástæðan til þess, að þau eru orðin eins og þau eru nú, er það, að ekki hefur verið nauðsynlegt samstarf á milli hæstv. ríkisstj. og Alþ. Og þetta verður aldrei lagað fyrr en það samstarf tekst. Ég mæli þetta ekki persónulega til neins þeirra hæstv. ráðh., sem í ríkisstjórn sitja. Það er annað atriði. En samvinna milli þessara tveggja stofnana er nauðsynleg til þess að ekki fari allt í það öngþveiti eins og þjóðmálin nú eru komin í. Ég skal ekki deila við hæstv. ráðh. um það, fyrir hvað hæstv. ríkisstj. situr. En þegar hún kemst að þeirri niðurstöðu, að hún geti ekki af eigin rammleik komið málunum út úr öngþveitinu, þá er betra fyrir hana að vita, hvort ekki geta aðrir gert það, heldur en sitja í því botnlausa feni, sem hæstv. ráðh. lýsti hér, að væri mjög skammt fram undan, ef þessari stefnu væri haldið áfram. Ég vil, út af þakklæti hæstv. fjmrh. til hv. 7. þm. Reykv., minna á það, að ég teldi það bein svík við þá aðila, sem lofað hefur verið hér fé til verklegra framkvæmda, ef aftan við þær till. væri bundinn sá baggi, að hæstv. ríkisstjórn, sem ekki hefur þingfylgi á bak við sig, hefði leyfi til að skera þær niður um 25 eða 30%. Og meðan ástæða þykir til þess að afla allt að 20 millj. kr. til þess að halda uppi verðlagsgreiðslum til einnar ákveðinnar stéttar í landinu, sem ég mæli ekki á móti, síður en svo, þá hefur engin ríkisstjórn siðferðilegan rétt til þess að skera niður verklégar framkvæmdir. Ég mótmæli þeirri skoðun hæstv. fjmrh., að hann telur, að hver ríkisstjórn hafi heimild til þess að gera þetta, þó að það sé ekki heimilað í fjárl. Með því væri alvarlega misboðið virðingu og valdi þingsins, ef nokkur ráðh. gerði slíkt. Ef hæstv. fjmrh. kemst ekki að samkomulagi við þingið um að fá þá peninga, sem honum er gert að borga út eftir fjárl., þá á hann fyrst og fremst að segja af sér. Og ég er ekki að meina það, að þessi hæstv. ríkisstjórn geri það. En það er bara venjuleg og sjálfsögð þingræðisregla. Og það hafa gert menn, sem hafa verið lengur ráðh. en þessi hæstv. ríkisstjórn hefur setið, ef þeir hafa ekki getað leyst hnútana í stjórnmálunum. Þá vil ég lítils háttar mæla til hv. frsm. fjvn. Hann kom ekki mikið inn á mína ræðu, og tek ég það svo, að hann hafi ekki treyst sér til að færa fram mikil rök gegn því, sem ég hélt hér fram um framlögin til Barðastrandarsýslu. Hann talaði eins og ég hefði lýst því yfir, að það vantaði 30 millj. kr. til þess, að tekjur fjárl. vægju upp á móti útgjöldunum. En hann sleit allt úr samhengi, sem ég sagði, og er það ekki sæmilegt fyrir frsm. fjvn., til þess að inn í það komi allt önnur meining. Hann spurði, hvort þessi tekjuhalli mundi batna við það, þó að mínar brtt. yrðu samþ. En ég sagði, að sjálfstæðismenn í Ed. væru tilbúnir til að skaffa þessar tekjur til þess að afgreiða hallalaus fjárl., með sérstökum skilyrðum, sem ég þá tók fram. En því gekk hv. frsm. alveg fram hjá. Hitt er allt annað atriði, að fjárl. hækki um nokkuð mikið, ef mínar brtt. væru teknar til greina og samþ. En ætlast hv. frsm. fjvn. til þess, að ég taki þessar till. mínar til baka, meðan allar hinar brtt. einstakra hv. þm. leika lausum hala? Og aðeins ein brtt. t. d., sem hv. 1. þm. Árn. er með, er um tvöfalt hærra framlag en þær brtt. allar, sem ég er með. Og sannarlega vildi ég fylgja þessari brtt. hv. 1. þm. Árn. Og ef það væri ekki þannig, að hv. fjvn. sér sér ekki fært að taka þetta inn á fjárl. - ekki aðeins nú, heldur aldrei -, þá mundi ég fylgja henni. En ég skal draga allar mínar brtt. til baka, ef allar aðrar brtt. eru dregnar til baka einnig, þar með taldar brtt. frá hv. fjvn. En meðan aðrir hv. þm. þykjast hafa rétt til þess að setja fram hlutfallslega miklu hærri brtt. en mínar, þá sé ég ekki, með hvaða rétti hv. frsm. fjvn. leyfir sér að fara fram á, að ég taki mínar brtt. til baka fyrir það kjördæmi, sem ég er fyrir. Hv. frsm. talaði um það, að það ætti ekki að veita neitt fé til vega í Barðastrandarsýslu, af því að ég hefði lýst þeirri sök á hendur vegamálastjóra, að hann hefði ekki látið leggja Rauðasandsveg rétt. Og ég gaf ástæðu fyrir því, hvers vegna það var. Þegar vegarriálastjóri kom þarna vestur - og það var í fyrsta skiptið og eina skiptið, sem hann hefur komið í Barðastrandarsýslu alla hans tíð - , þá sá hann, að þar sem svo lítið fé var lagt fram til vega þar, - því að til Rauðasandsvegar voru árið 1938 lagðar fram aðeins 2700 kr. -, þá væri mjög erfitt að senda þangað dýran verkfræðing, sem mundi afkasta miklu meira verki á öðrum stað. Og það var alveg rétt athugað hjá vegamálastjóra. Þetta er ástæðan til þess, að hann hefur ekki látið undirbyggja vegina í Barðastrandarsýslu eins og í öðrum sýslum landsins, að aldrei hefur verið lagt neitt að ráði fram til vega þar vestra. Þetta vildi ég, að hv. frsm. fjvn. skildi, en væri ekki með útúrsnúninga um þetta mál. Ég vil, í sambandi við aðeins eina brtt., sem hv. frsm. minntist hér á áðan og hv. fjvn. hefur á aukafundi samþ. að fella a. n. l., sem er till. um styrkveitingu til að byggja báta fyrir Dýrafjörð, spyrja, hvort þeir fjvn-menn hafi munað eftir breyt. á l. um fiskimálasjóð frá síðasta þingi? Þar er ákveðið, að lána megi með mjög vægum kjörum 60% kostnaðarverðs til þess að byggja báta fyrir, og þar að auki megi lána 25% af andvirði skipsins sem áhættufé til 10 ára, í 5 ár afborgunarlaust og í 10 ár alveg vaxtalaust. Það stóð um þetta mjög mikill styrr í fyrra, hvort yfirleitt ætti að veita þetta sem styrk eða sem lán. Og m. a. ég, einn af þeim fáu sjálfstæðismönnum, var samþykkur Framsfl. í því, að þetta ætti ekki að veita sem styrki, heldur sem lán. Og þá vildi ég vita, hvort í þessu efni, um að veita styrki til báta, hafi átt sér stað einhver stefnubreyt. hjá Framsfl. Ég mæli ekki á móti því, að þessi staður verði aðstoðaður til þess að eignast bát, en vildi vita, hvort hér er um stefnubreyt. að ræða. Því að þegar búið er að gefa fordæmi á Alþ. fyrir því að veita þessa aðstoð sem styrki, þá má búast við, að kröfur komi um það, að fleiri staðir njótí þess. En það varð annar hreppur fyrir mjög miklu slysi í fyrra, sem var Bíldudalur. Og þá létu sumir hv. þm. sér sæma að gera nokkuð þungar árásir á þá, sem voru töluvert riðnir við þau mál, og það áður en nokkuð af því var gróið, sem særði menn út af því slysi, m. a. með mjög illkvittnislegri opinberri rannsókn, sem haldið hefur verið áfram af ríkisstj. í nærri heilt ár, og hefur enn ekki verið birt niðurstaðan af til þess að binda enda á það, hver væri sökudólgurinn. Væri æskilegt, að hæstv. ráðh. léti það koma fram, hver á sök á Þormóðsslysinu eftir niðurstöðu þeirrar rannsóknar. Það er búið að hafa það mál gangandi utan þings og innan. Og ég vil persónulega óska þess, að því verði ekki haldið lengur í þeirri óvissu, sem það er og er búið að vera. - Ég er ekki á móti þessari brtt. undir neinum kringumstæðum, og getur verið, að ég greiði henni atkv. En ég vildi vita, hvort farið hefur verið inn á þetta af því, að hv. fjvn.-menn hafi ekki vitað um l., sem ég gat um, eins og þeim var breytt í fyrra, eða hvort hér er farið inn á nýja stefnu, sem vænta má, að aðrir aðilar geti fengið styrk eftir síðar meir. Og ég vil leyfa mér að benda á, að ég tel breyt. hv. fjvn. á brtt. til mjög mikilla skemmda, og mundi ég eiga miklu erfiðara með að fylgja henni eins og hún er orðuð hjá hv. fjvn. heldur en eins og hún var upphaflega orðuð. Og það er ekki bent á í till., hvernig á að verja þessu fé, heldur á að láta það vera í höndum hæstv. ríkisstj., hvort hún vill veita það einstaklingum eða hreppnum eða á hvern annan hátt, sem henni sýnist. Það væri annað mál, ef eitthvert ákvæði væri um þetta eins og t. d., að hreppurinn yrði aðnjótandi þessa fjár.

Það er ekki till. um þetta frá fjvn.

. Hún er frá meiri hl. fjvn. Ég sé ekki ástæðu til að ræða við hv. 1. þm. Árn. um þetta. En ég vil benda honum á það, í sambandi við hans sterku rök um brúargerð á Iðu, að það er þó hægt að aka þessa 150 km., sem hann taldi, að þyrfti að fara til þess að ná í lækni, ef ekki væri hægt að komast yfir ána á ferju. Hann ætti að hugsa um þá sterku þörf, sem er á að leggja veginn yfir Kleifarheiði og brúa þær ár, sem eru á þeirri leið. Það hefur oft komið fyrir, að Barðstrendingar, sem hafa verið að sækja lækni yfir þessa heiði, hafa annaðhvort orðið að snúa við eða jafnvel að grafa sig í fönn, svo að ég vil segja, að það sé enn meiri þörf á að gera þessa samgöngubót heldur en hjá Iðu, en vil annars ekki fara í neinn samanburð á samgönguþörf í þessum tveim sýslum. Ég vil segja, að það er mjög varhugaverð stefna, sem mörkuð er, ef samþ. á brtt. frá hv. þm. N.-Ísf. (SB) um að taka fé til bryggjugerðar af fjárveitingu, sem ætluð er til vega. Ég held, að þetta eigi ekki að setja inn í vegal. og að ekki sé rétt að smeygja þannig inn till. á allt öðrum grundvelli en henni er ætlað að vera. Ég vil aðeins benda á þetta og mun, ef till. verður samþ., ekki sjá mér annað fært en bera fram brtt. við vegal., þar sem aðrir staðir mundu njóta sömu kjarabóta.

Forseti (GSv): Ég skal taka það fram, í sambandi við það, sem ég hef áður um mælt, að þessari umr. verður að ljúka í kvöld. Það er ekki tilgangurinn að hindra menn í að mæla það, sem þeir vilja, en hins vegar eru það tilmæli mín til þeirra, sem eru að tala í annað og þriðja skipti í þessari umr., að þeir stytti mál sitt eftir því, sem unnt er, og láti leiðréttingar nægja, en forðist sem mest að fitja upp á nýju.



Það kann að vera, að það sé dálítið erfitt fyrir þann, sem ekki er vanur á stjórnmálasviðinu, að taka til máls eftir ræðu hv. þm. Barð. (GJ) með allri þeirri stjórnkænsku, sem hann lét í ljós. Ég vil þó leyfa mér að minnast á tvær till., sem hann gerði að umtalsefni. Önnur er till. hv. þm. N.-Ísf. um að taka af vegafé til bryggjugerðar á Arngerðareyri. Þetta mál var til umr. í fjvn., og var leitað um það álits vegamálastjóra, og er hann á sama máli og fjvn. um það, að á vissum stöðum á landinu yrði að gera brýr í sambandi við vegi á þeim stöðum, sem vegasambandið þarf að liggja yfir firði og ekki eru nein not fyrir bryggjurnar önnur en taka á móti flutningi og farþegum. Þessi till. hv. þm. N.-Ísf. er í samræmi við þá skoðun, en þó er það þannig, að fjvn. taldi, að ekki lægju nægilegar upplýsingar fyrir um, hvað þessi bryggja mundi kosta. Annað atriði gerði hv. þm. Barð. sérstaklega að umtalsefni, og það var till. hv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ) um sérstakan styrk til Þingeyrarhrepps í tilefni af því, að Þingeyrarhreppur hefur orðið verr úti en nokkur annar hreppur á landinu bæði með mannskaða og skipatöp. Nokkrir þm. flytja brtt., og vil ég segja það, að ég felli mig betur við aðaltill. eins og hún er hjá þm. V.-Ísf. og mun greiða henni atkv. Ég held, að þingið eigi að sjá sóma sinn í því að veita þennan styrk á þann hátt, sem hv. þm. V.-Ísf. fer fram á. Hv. þm. V.-Húnv. (SkG) gerði að umtalsefni till., sem hann hefur geymt annaðhvort í vasa sínum eða í maganum síðan í þingbyrjun og hann nú slengir út við síðustu umr. fjárl. og það mjög seint í þeirri umr. Fjvn. gekk frá þeim till., sem hún ætlaði að leggja fram, þann 19. nóv., eða fyrir 3 vikum, en þessi 10 millj. kr. till. er fyrst nefnd í fjvn. þann 7. des., eða rúmlega hálfum mánuði eftir að fjvn. hafði gengið frá aðaltill. sínum til 3. umr. Slík aðferð mun vera algerlega eins dæmi, að kasta inn svona stórri útgjaldatill. sem allra síðast við síðustu umr. fjárl., og þessi till. virðist muni verða til þess m. a., að Alþingi afgreiði fjárl. á þann hátt, að þau verði þinginu ekki til sóma. Það má vel vera, að af stj. hálfu hafi lítið verið talað við þingflokkana um afgreiðslu fjárl., en þó má engu síður segja, að milli flokkanna hafi verið enn minni umr. en milli flokkanna og stj. Það var öllum kunnugt, að í þingbyrjun fóru hér fram undirskriftir milli þm. um það, að þeir bindust samtökum um að afla bændum sama verðs fyrir útfluttar afurðir eins og yrði fyrir þær afurðir, sem seldust á innlenda markaðinum með því verði, sem hin svokallaða 6 manna n. ákvað. Ég ítreka það, að þessar undirskriftir fóru fram í þingbyrjun, en það hefur gleymzt að koma fram með till. um, að fjárveiting í þessu skyni væri sett inn í fjárl., þangað til síðast við síðustu umr. fjárl. Ég hefði talið, að þingflokkunum hefði verið nokkru nær að athuga um það í stórum dráttum, hvernig skipta skuli því fé, sem kemur í ríkissjóðinn og ríkissjóður þarf ekki til daglegra framkvæmda, hvernig skipta skuli því milli einstakra stétta og einstakra atvinnuvega þjóðfélagsins. En það er ekki þessi aðferð, sem meiri hl. fjvn., fulltrúar Sjálfstfl. og Framsfl., hefur kosið að hafa. Allt útlit er fyrir, að í þessar uppbætur verði á 3 árum varið einhvers staðar milli 30–45 millj. kr. Þetta er miklu meira fé til einstakra atvinnuvega en við höfum nokkurn tíma átt að venjast áður, að reiknað væri með, og eins og ég hef bent á áður við þessa umr., er ekki verið með þessu fé að gera neinar ráðstafanir til þess að leggja framtíðargrundvöll undir heilbrigðan atvinnurekstur, hvorki landbúnaðarins né sjávarútvegsins. Hv. þm. V.-Húnv. var að kvarta undan því, að ég teldi, að því fé, sem veitt væri til bænda, væri illa varið. Ég hef aldrei látið í ljós, að ég teldi, að bændur notuðu þetta sem eyðslueyri, en ég segi, að frá ríkisins hálfu nái þetta betur tilgangi sínum, ef féð er notað til þess að leggja einhvern heilbrigðan grundvöll undir landbúnaðinn. Það er vitað, að margir menn, sem þetta fá, freistast til þess að hætta að búa og flytjast á mölina ofan á þá, sem fyrir eru. Það er engin trygging fyrir því, að féð sé lagt í ræktun eða á annan hátt notað svo sem þjóðinni má verða fyrir beztu, og er að því leyti ástæða til að hafa áhyggjur út af þessu fé. Hér er ekki heldur um neinar smáupphæðir að ræða. Hv. þm. V.-Húnv. segir það, að ekki sé trygging fyrir því, að því fé, sem er í höndum manna í öðrum stéttum þjóðfélagsins sé betur varið. Það má vel vera. En hv. þm. V.-Húnv. ruglar hér saman fé, sem komið er í ríkissjóðinn og fé einstakra manna. Meðan ekki er búið að taka alla peninga af öllum í landinu, þurfum við ekki að hafa neinar áhyggjur af því, sem menn hafa, en því, sem kemur í ríkissjóðinn, ber okkur skylda til að ráðstafa á sem beztan og réttlátastan hátt. Ég tel ekki, að þessar uppbætur, eins og fjárhag ríkissjóðs er komið, séu réttlætanlegar, og ég tel, að sá dráttur, sem hefur orðið á því að leggja fram þá till. í málinu, sem menn vissu að vísu, að einhvern tíma mundi koma, valdi því, að við sendum frá okkur fjárl., sem ekki eru þannig, að neinn okkar mundi vilja bera ábyrgð á þeim. Til þess að undirstrika það, hve sjávarútvegurinn er hafður útundan af Alþingi, höfum við Alþflm. lagt fram till. um 9½ millj. til skipabygginga og skipakaupa. Ég hef áður gert grein fyrir þessari till. og lagt fram rök fyrir því, að hún sé á fullum rétti byggð og að það sé þinginu til mikils vansa að gera upp á milli sjávarútvegs og landbúnaðar, eins og hér virðist ætla að verða ofan á. Mér þykir líklegt, að það hefði mátt komast að samkomulagi um, að slegið hefði verið af af hendi beggja, en þegar meiri hl. Alþingis ætlast til, að ekkert sé hugsað um sjávarútveginn á sama tíma og verið er að leggja tugi millj. til einstakra manna, hljóta fulltrúar sjávarútvegsins að mótmæla. Það er enginn vafi á því, að það hallar undan fæti fyrir sjávarútveginum. Síðan fisksölusamningurinn var gerður, hafa útgerðarvörur hækkað um 45 af hundraði, án þess að fiskverðið hafi hækkað um einn einasta eyri. Verði ekki veruleg hækkun á fiskinum um áramót, hvernig fást þá þessir peningar? Hvernig getur sjávarútvegurinn staðið undir því að halda áfram að borga tugi millj. til landbúnaðarins? Af þessu, hve hallar undan fæti með sjávarútveginn, er auðséð, að hlýtur að leiða allmikið atvinnuleysi þegar á næsta ári. Það er auðséð, að hlutartekjur bátaútvegsmanna lækka mjög mikið. Það er auðséð, að þær tekjur, sem gert er ráð fyrir af 6 manna n., að þeir fái, fá þeir alls ekki á næsta ári. Og hvar er þá réttlætið, ef ætlunin er að tryggja einni stétt full hámarkslaun, en aðrar stéttir fái ekkert? Þó við Alþfl.menn séum á móti þessum uppbótatill., mundum við, ef felld verður skipabyggingartill. okkar, gera tilraun til að koma með brtt. til réttlætingar á till. meiri hl. fjvn., sem ég skal, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mér að lýsa, en hún hljóðar svo og er brtt. við brtt. fjvn. á þskj. 604: „Til uppbótargreiðslna til bænda, sjómanna og verkamanna, sem vegna verðlags á afurðum á erlendum mörkuðum, aflabrests eða atvinnuleysis ná ekki þeim tekjum á árinu, sem taldar eru meðaltekjur þessara stétta samkvæmt niðurstöðum landbúnaðarvísitölun., í áliti, dags. 18. ágúst 1943, kr. 10000.00. Upphæðin skiptist til þriðjunga milli þessara stétta, og fer um úthlutun uppbótanna samkvæmt reglum, er Alþingi setur.“ Eins og ég tók fram, er þetta tilraun til þess að reyna að koma nokkru réttlæti á till., sem við Alþflmenn erum á móti. Við teljum miklu betra fyrir atvinnuvegina í landinu að verja þessu fé til styrktar þeim en til einstakra stétta, en hins vegar, ef Alþingi ætlar að taka upp þá reglu, sem meiri hl. fjvn. leggur til, teljum við, að tillit eigi að taka til fleiri en bændanna í landinu. Ég hef hálfgert verið að gera ráð fyrir, að till. okkar Alþflmanna um fé til skipakaupa nái samþykki, því að ég geri ráð fyrir, að sósíalistar greiði henni atkv., og þá þarf Sjálfstfl. ekki að leggja til nema 9 þm. til þess að koma þessari sjálfsögðu till. í gegn, en Sjálfstfl. hefur meiri hluta sinna kjósenda í kaupstöðum, og er undarlegt, ef hann hefur engar skyldur við þessa kjósendur og engan ótta af þeim, en hræðslan við bændakjósendur þeirra sé svo mikil, að þeir vilji þeirra vegna ganga á rétt annarra stétta í landinu. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en leyfi mér að afhenda hæstv. forseta brtt.



Herra forseti. Ég er í talsverðum vafa um, hvort ég á að taka hv. þm. Barð. (GJ) sem málsvara Alþingis, þó að ég telji engan vafa á því, að hann telji sig sjálfur til þess kjörinn. Já, hér situr stj. og kúgar þingið og treður á rétti þess. Það er heldur ófögur lýsing, sem þm. Barð. gefur um ástandið hér á þinginu. Hann segir, að stj. hafi gert innrás í þingið. Það er engu líkara en stj. hafi gert vopnaða árás á þingið, eins og t. d. Cromwell ruddist inn í enska þingið. En þessi stj. hefur gleymt að taka sér í munn orð Cromwells og segja: „Þið hafið setið hér nógu lengi.“ Ef stj. hefði virkilega gert innrás á Alþingi, er ekki ólíklegt, að hv. þm. Barð. hefði fengið ástæðu til að lesa sjóferðabænina sína. Hann segir, að ég, eða stj., verði að hlíta sjálfsögðum þingræðisreglum: Ef okkur líki ekki eitthvað, ættum við að segja af okkur. Ég er honum algerlega sammála. Það hljóta að vera til einhverjar reglur um það, að hv. Alþingi og ekki sízt málsvari þess, hv. þm. Barð., taki að sér að leysa þau vandræði, sem þá kynnu að skapast. Ég efast ekki um, að hv. málsvari þingsins mundi vera fljótur að kippa ýmsu í lag, sem bæði hann og aðrir teldu, að færi aflaga hjá stj. Hann sagði, að núverandi stj. vildi ekki hafa samvinnu við þingið og af því stafaði allt það öngþveiti, sem þingið væri í. En hvað er Alþingi? Alþingi er flokkarnir. Í hverju er fólgin samvinna á Alþingi? Í samvinnu flokkanna. Þegar sú samvinna er til staðar, skal ekki skorta samvinnuvilja stj.



Herra forseti. Á þskj. 609, XII er till. frá utanríkisráðh. um nýjan lið, nr. 27 við 22. gr., svohljóðandi: „Að greiða úr ríkissjóði til hjálpar- og endurreisnarstofnunar hinna sameinuðu þjóða þátttökugjald Íslands í rekstrar- og stjórnarkostnaði í samræmi við aðra þáttakendur.“ Í sambandi við þessa till. vil ég leyfa mér að vísa til þeirrar skýrslu, sem ég gaf þm. fyrir nokkrum dögum um, að þá var fram komin á stjórnarfundi hjálparstofnunarinnar um að allir þátttakendur greiddu sem svarar 1% af þjóðartekjum sínum, miðað við seinna missiri ársins 1942 og fyrra missiri 1943, - greiddu 1% af þjóðartekjum hvers þátttakanda til reksturskostnaðar og stjórnarkostnaðar. Síðan ég gaf þm. þessa skýrslu, hefur stjórnarfundur samþ. þessa till., og verður því væntanlega innan skamms gengið eftir því að fá a. m. k. nokkurn hluta þessa fjár greiddan frá þátttakendum. Ég gerði grein fyrir því þá, að óhjákvæmilegt yrði að veita stj. í sambandi við þátttökuna í þessari hjálparstofnun heimild til þess að greiða það, sem farið væri fram á. Þessi till., sem ég ber hér fram, er gerð í samráði við forustu allra fjögurra stjórnmálaflokkanna hér í þinginu, og vænti ég þess, að fullur einhugur geti orðið um afgreiðslu hennar, en verði till. samþ., leggur stj. þann skilning í samþykkt hennar, að hún hafi heimild til að greiða, eins og ég hef lýst, þátttökugjald reiknað út eftir þjóðartekjum fyrir tiltekinn tíma, og verði þá um þann útreikning höfð sama regla og þær þjóðir hafa, sem þegar hafa gefið ákveðið upp um sín framlög. En eftir því hefur verið leitað, hvaða reglur þær hafa haft við sína útreikninga, og eru væntanleg svör um það nú innan skamms. Ég vona, að ekki þurfi hér á hinu háa Alþ. að verða neinar verulegar umr. um þetta atriði, með því að búið er að ræða málið svo ýtarlega hér áður. En áður en ég sezt niður, tel ég ástæðu til þess, að gefnu tilefni í ræðu hv. þm. Barð., út af fyrirspurn hans eða aths. út af rannsókn á Þormóðsslysinu á síðast liðnum vetri, að geta þess hér, að þeirri rannsókn hefur verið haldið áfram og hraðað svo sem kostur var á, og að rannsókninni er nú lokið og, eins og venja er til, þá hefur atvinnumálaráðuneytið sent rannsóknina til dómsmálaráðuneytisins, til þess að það gæti athugað það, hvort ástæða sé til að höfða mál út af því, sem rannsóknin hefur leitt í ljós, og ef svo væri, þá gegn hverjum. Mér er kunnugt um, að þessi athugun dómsmálaráðuneytisins fer nú fram, og þykir mér líklegt, að ekki verði langt að bíða, þangað til hægt verður að gefa almenningi og Alþ. upplýsingar um málið. En ég hef litið svo á, að það væri æskilegast, að þetta færi ekki í pörtum út úr ráðu neytinu, heldur verði skýrt frá niðurstöðum í málinu á þann hátt, sem venjulegur er, þegar gengið er frá málum.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi út af brtt., sem hv. þm. Ísaf. hefur borið fram ásamt fleiri hv. þm. við þá brtt., sem hv. 6. landsk. þm. og tveir aðrir hv. þm. með honum hafa flutt á þskj. 609, leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. Ég vil gera þá aths. við þessa brtt. hv. þm. Ísaf. og þeirra, sem með honum flytja hana, að bæði sé hún mjög óákveðin og þar að auki ekki formleg, þar sem hún er borin fram við einn rómv. lið, en undir honum eru tveir liðir, 1. og 2., og liður 1. er brtt. við brtt., sem er komin fram áður, en liður 2. sjálfstæð brtt. Ég skil, hvað fyrir hv. þm. Ísaf. og þeim, sem með honum flytja brtt., vakir, og álít þess vegna heppilegra, að það komi fram á þann hátt, að till. væri um, að bætt væri við þá liði, sem fyrir eru á brtt. 609, VIII, einum sérstökum lið, þar sem tillit væri tekið til verkamanna og þá á þann hátt, að þeim væru veittar til tryggingar gegn atvinnuleysi samkvæmt l., sem Alþ. setur, 4 millj. kr. Brtt. á þskj. 609, VIII, 1 frá hv. 6. landsk. þm. (LJós) fer fram á, að breytt sé brtt. meiri hl. fjvn. á þann hátt, að í stað þeirrar brtt. hv. meiri hl. fjvn. komi ákvæði um, að 6 millj. kr. verði greiddar út samkv. l., sem Alþ. setur, til verðuppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir. Og í brtt. hv. 6. landsk. er til tekið, að þessar uppbætur takmarkist við það, að bændur, sem ekki hafa hærri árstekjur en sem svarar til meðalbúa, fái verð fyrir allar söluafurðir sínar samkv. niðurstöðu landbúnaðarvísitölunefndar. Þarna er því lagt til, að örugglegar sé frá þessu gengið en í till. hv. meiri hl. fjvn., þannig að ekki sé hrist af á einu einasta kvöldi, eftir svo að segja engar umr. í fjvn., 10 millj. kr. framlag til þessara uppbóta, án þess að það eigi einu sinni að taka kvittanir frá þeim, sem taka eiga á móti því fé, eins og praktiserað hefur verið, að slíkar kvittanir hafa ekki verið teknar. Í brtt. 609, VIII, 2 er lagt til, að veittar verði til tryggingar á lágmarkslaunum fiskimanna, líka samkv. l., er Alþ. setur um það efni, 4 millj. kr. Og þá hef ég lagt til í brtt. á þskj. 623, að brtt. hv. þm. Ísaf. og þeirra, sem með honum flytja þá brtt. (á þskj. 622), skuli orða svo: „Við 16. gr. C. Nýr stafliður: Til tryggingar gegn atvinnuleysi, samkvæmt lögum, er Alþingi setur, 4000000 kr.“ Með þessu móti væri þegar skipt upp allríflegri upphæð á milli vinnandi stéttanna, og Alþ. mundi setja sérstök l. um hverja þessa greiðslu fyrir sig, þannig að það væri tryggt, að Alþ. meðhöndlaði þessi mál á þann hátt, sem virðingu þess er samboðin. Vil ég mælast til þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir þessari brtt. Hv. þm. V.-Húnv. talaði hér áðan, og honum virðist ganga erfiðlega að skilja fyrri brtt. á þskj. 609 undir rómv. VIII, og er það undarlegt með svo greindan mann. Þar í þeirri till. er það alveg sérstaklega tekið fram, að þessar uppbætur eigi að takmarkast við það, að bændur, sem hafa árstekjur sem svarar til meðalbús, fái verð fyrir allar söluafurðir sínar samkv. niðurstöðu landbúnaðarvísitölunefndar. Þar er átt við tekjur handa bóndanum, sem hann hefur eftir, þegar búið er að borga öllum mönnum kaup, sem vinna við bú hans. Hv. þm. V.-Húnv. fór að tala um, að þetta mundi koma misjafnlega niður á sýslur og sveitir, þar sem ein sveit, sem seldi sitt kjöt innanlands, mundi verða betur úti en þær sveitir, þar sem svo væri háttað, að mikið af kjötframleiðslunni væri flutt út. En hefur þetta verið praktiserað þannig undanfarið? Ég veit ekki betur en kjötið sé verðjafnað þannig, að það sé borgað út ekki eftir því, hvaða kjöt það er, sem er selt á innlenda markaðinum, og hvaða kjöt það er, sem selt er úr landi. Ég held, að engum detti í hug að framkvæma þessar uppbætur og niðurborganir og annað slíkt á þann hátt, að bændum sé mismunað í verðinu eftir því, hvert kjötið er selt. Það næði ekki nokkurri átt, og ég held, að engum hafi dottið í hug að gera það. Svo var hv. þm. V.-Húnv. allmikið að ræða um það, að þarna væri verið að mismuna mönnum eftir efnahag og aðstöðu. En tilgangurinn með þeim l., sem sett voru um uppbótargreiðslur á landbúnaðarafurðum, var að tryggja bændum sambærileg kjör við aðrar vinnandi stéttir. Og nú er vitanlegt, að þar, sem mikið er framleitt og framleitt er í stórum stíl, þar er framleiðsla hvers kjötkg ódýrari en þar, sem framleitt er í smáum stíl. Og þegar verið er að tala um að tryggja mönnum sambærileg kjör við aðrar vinnandi stéttir, þá væri réttlátt að hugsa sér að borga þeim manni, sem hefur tiltölulega minni framleiðslukostnað, heldur minna verð fyrir afurðir sínar, og þeim, sem hefur meiri framleiðslukostnað, heldur meira verð, þ. e. ef við hugsum okkur að tryggja mönnum jafnt andvirði fyrir sitt vinnuafl, sem hver maður leggur fram til starfa fyrir þjóðfélagið. Það er þetta, sem er eftir dýrtíðarl., enda þótt það sé öfugt við allt annað, sem markast eftir framboði og eftirspurn. Hv. þm. V.-Húnv. minntist á það, að dönsku selstöðuverzlanirnar hefðu hér áður borgað þeim ríku bændum, sem við þær skiptu, hærra verð fyrir þeirra innlegg heldur en þeim fátækari. Og þetta er einmitt reglan, sem hv. meiri hl. fjvn. vill hafa við úthlutun á verðuppbótum til bænda, því að eftir því, sem hv. meiri hl. fjvn. leggur til, þá á að borga mestar uppbætur til þeirra bænda, sem mestar hafa árstekjurnar, og þess vegna hlutfallslega hæst verð til þeirra, sem minnstan hafa framleiðslukostnaðinn á hvert kg af framleiðsluvörunni. En aftur á móti hinum, sem minna framleiða og því hafa meiri framleiðslukostnað á hvert kg framleiðsluvörunnar, vill hv. meiri hl. fjvn. borga minni uppbætur tiltölulega. Það á sem sé eftir till. meiri hl. fjvn. að bæta þeim tekjumestu í þessu sambandi mest tiltölulega, en þeim fátækustu, sem minnst framleiða, tiltölulega minnst. Hv. þm. V.-Húnv. talaði um, að það væri aldeilis rétt þokkaleg skipting á þessu fé, sem ætti að framkvæma, ef Alþ. dytti önnur eins ósköp í hug eins og það, að það ætti að borga þeim mönnum minnstar uppbætur, sem hefðu mjög háar tekjur, - það væri svo hróplegt óréttlæti, sem ekki hefði þekkzt, - og ef farið væri að gera greinarmun á stórverkamönnum og smáverkamönnum og stórþingmönnum og smáþingmönnum -, og því sagði hann ekki stórembættismönnum og smáembættismönnum? Það eru nefnilega til l., sem Alþ. hefur samþ., sem eru um verðlagsuppbót á laun embættismanna og starfsmanna ríkis og ríkisstofnana. Og eftir orðum hv. þm. V.-Húnv. gæti maður þá haldið, að Framsfl. geti ekki dottið í hug annað eins óréttlæti eins og það, að það ætti að veita einum embættismanni, sem hefur 15 þús. kr. laun, minni uppbætur á laun sín en þeim vesalingi í sömu stétt, sem hefði aðeins 4 þús. kr. í laun. En 3. gr. laga um það efni hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Verðlagsuppbótin skal nema fullri hækkun vísitölunnar, miðað við grundvöllinn janúar–marz 1939 (=100). Uppbót greiðist þó ekki af þeim hluta launa, sem er fram yfir 650 kr. á mánuði.“ M. ö. o., stórembættismenn með yfir 650 kr. laun á mánuði, þeir eiga bara enga verðlagsuppbót að fá á þann hluta launa sinna, sem fram yfir er 650 kr. á mánuði. Hvers konar réttlæti er þetta, eftir þeirri kenningu, sem hv. þm. V.-Húnv. er með? Ég veit ekki betur en hæstv. Alþ., þegar það hefur úthlutað fé til manna, hafi alltaf viljað taka tillit til þarfa þeirra fyrir fjárgreiðslur til uppbótar á þeirra kjör, þegar Alþ. hefur talið nauðsynlegt fyrir þjóðfélagið að taka í sínar hendur að ráðstafa svo og svo miklu af því fé, sem er á gangi manna á milli. Og Alþ. og þjóðarheildin gerir þetta út frá því sjónarmiði, sem réttlætir þetta, og það er sem sé þörf manna. Þegar á að veita verðlagsuppbót af því að dýrtíð er í landi, þá segir Alþ.: Ef menn hafa haft 650 kr. í grunnlaun á mánuði eða meira, þá verða þeir að sætta sig við það, þó að þeirra laun og aðstaða fari hlutfallslega versnandi miðað við aðra, sem minna hafa borið en þeir úr býtum áður. Hæstv. Alþ. hefur ákvarðað þessa reglu. Og ég man ekki betur en að hver einasti af þm. Framsfl. væri með þessu, þegar þessi ákvæði voru sett í l. á Alþ., og samt var þó nokkur togstreita um það á Alþ., hvort ætti að setja þarna nokkurt réttlætisprinsip inn í eða hvort ætti bara að bæta verðlagsuppbót við öll laun embættismanna, hvort sem það var mikið eða lítið, sem þeir menn höfðu áður í laun. Sú regla sigraði, að tekið skyldi nokkurt tillit til þarfa manna, þannig að þeir menn, sem hefðu haft minnstar tekjur áður, þyrftu að fá fulla verðlagsuppbót á sín laun samkv. vísitölu, en hinir, sem höfðu haft laun yfir ákveðnu marki, skyldu fá minni uppbót, - þar skyldi sagt stopp, því að það mundi duga þeim til sæmilegrar afkomu, þó að þeir fengju ekki uppbætur á laun yfir því marki. - Þetta hefur nú hæstv. Alþ. látið gilda um alla sína embættismenn og starfsmenn ríkis og ríkisstofnana. Og Framsfl. hefur staðið sig vel í þeirri baráttu að koma þessu í gegn. En nú er spursmálið, hvort menn, sem fá í árstekjur yfir 14500 kr., eiga að fá uppbætur á þær framleiðsluvörur sínar, sem eru fram yfir framleiðslu meðalbús, eða hvort á að gilda um þá sama reglan og um starfsmenn og embættismenn ríkisins. Spursmálið er, hvort nú á að búa til nýja reglu á þessa leið: Sá, sem hefur mjög háar árstekjur, hann skal fá laun, sem gera miklu meira en að tryggja honum góða afkomu, þannig að það fari hlutfallslega batnandi hans afkoma móts við það, sem hann hefur áður haft. Það, sem við sósíalistar leggjum til í þessu sambandi, er, að Alþ. hafi sömu reglu, þegar það úthlutar milljónum króna til uppbótargreiðslna til bændanna í landinu, eins og það hefur, þegar það greiðir verðlagsuppbætur til sinna embættismanna, og taki þar tillit til þarfa manna í því sambandi, en ekki, að það fari bara í blindni eftir þeim hlutföllum á lífskjörum manna, sem fyrir voru, og segi: Sá, sem hefur haft litlar tekjur, skal fá litlar uppbætur, en sá, sem hefur fengið mikið, skal fá mjög mikið. Það er þetta, sem á að greiða atkv. um, hvort það eigi að gilda svipuð lög um þá menn í bændastétt, sem hafa yfir 14500 kr. í árstekjur, og um þá embættismenn og starfsmenn ríkisins, sem mest hafa úr býtum borið í þessu landi.

Forseti (GSv): Nú verður þess freistað að fá afbrigði fyrir fram komnum skrifl. brtt., sem lýst hefur verið, í því trausti, að nú megi ekki vænta fleiri slíkra brtt. Það er nú, eins og komið hefur fyrir allajafna, þegar um skrifl. brtt. hefur verið að ræða, að heimfærslan er nokkuð af fljótaskrift gjörð, þegar till. ganga ekki í gegnum hendur skrifstofumanna Alþ. En það mun verða reynt að heimfæra það á rétta staði, sem miður er heimfært en skyldi í þessum skrifl. brtt., þegar til þess kemur að raða brtt. upp til atkvgr. - Afbrigða verður þá leitað fyrir tveimur brtt., sú fyrri er frá Finni Jónssyni og fleirum, og hin brtt. er við þá brtt., frá Einari Olgeirssyni. Verður nú leitað tvöfaldra afbrigða fyrir þessum brtt.



Herra forseti. Tveir hv. fjvn-menn hafa borið fram brtt. við brtt. mína á þskj. 605 um styrk til Þingeyrarhrepps. Ég get út af fyrir sig verið þakklátur þessum mönnum fyrir það, að þeir fallast á það, að hér sé tilefni til styrkveitingar. Og eins fyrir hitt, að þeir hika ekki við í sinni till. að nefna þann ákveðna hrepp til, án þess að gera till. almenna. En um fjárhæðina verð ég að segja það, að ef þetta tilefni er svo sérstakt, sem þarf til þess að bera fram slíka till., þá finnst mér varla vera hægt að telja eftir 50 þús. kr. í þessu sambandi. Annars verður þetta að ganga eftir atkvæðum, hvaða fjárhæð er samþ. í þessu efni. - Að öðru leyti er ég ekki ánægður með orðalag brtt. þessara hv. þm. Samkvæmt minni till. á þessi styrkur að ganga til Þingeyrarhrepps, það á að greiða Þingeyrarhreppi þennan styrk. En samkv. þeirra till. á þskj. 622, IV á „að verja úr ríkissjóði allt að 100 þús. kr. sem aukastyrk til eflingar útgerð í Þingeyrarhreppi, að fengnum tillögum hreppsnefndarinnar, þó ekki yfir 25% af kostnaðarverði skipa.“ Ég sé ekki annað en eftir þessari till. þeirra eigi styrkurinn að ganga til einstakra manna. Það var af ásettu ráði, að ég orðaði till. svo, að styrkurinn ætti að ganga til hreppsins og verða hans eign, því að með því móti finnst mér minnst mismunað mönnum. En með því móti að fara að veita þennan styrk sem aukastyrk ofan á aðra styrki til einstaklinga þá álít ég, að það mundi valda misrétti milli einstaklinga í landinu. Að þeir hugsa sér, að þessi styrkur verði veittur til einstaklinga, kemur líka fram í því, að þeir setja ákvæði í sína brtt. um það, að ekki megi veita meira en sem svarar 25% af kostnaðarverði skipa. Nú á ég ekki við það, að þessi styrkur verði helmingur af kostnaðarverði skips eða 2/3 eða þess háttar. En eftir minni till. á þessi styrkur að ganga til hreppsfélagsins, og þá er ekki eins mikil nauðsyn á að hafa slíkt ákvæði í till., sem þeir tveir hv. þm. hafa í sinni till. viðkomandi hlutfalli styrks við kostnaðarverð. Ég hafði hugsað mér, að ráðh. gæti veitt 1/3 hluta af kostnaðarverði báts. En við það er ráðh. vitanlega ekki bundinn í till., en honum er ætlað að dæma og úrskurða um það, hversu skynsamlegar ráðstafanir hreppsins eru í þessu sambandi, og leiðrétta, ef farið er út í einhverjar öfgar í því efni. - Þá skal ég geta þess, að samkv. till. þessara tveggja hv. fjvn-manna, þá er það ríkisstjórnin, sem á að hafa frumkvæðið um þetta mál, en hreppsnefndin hefur leyfi til að gera sínar till. Ég legg á hitt ríka áherzlu, að hreppsnefndin hafi frumkvæðið. Hún er sínum hnútum kunnugust. Og ef styrkurinn á að greiðast til hennar, eins og lagt er til í minni till., þá er það sjálfsagður hlutur, að hreppsnefndin hefur hér frumkvæðið, og þarf svo ekki annað en bera sínar till. eða það, sem hún hefur í hyggju í þessu efni, undir ríkisstj. til samþykktar. - Ég segi þetta ekki af vantrausti á hæstv. ríkisstjórn í þessu sambandi, heldur hygg ég, að hún muni varla fyrir sitt leyti óska þess að þurfa að bæta einni stofnuninni enn, útgerðarfélögum, ofan á öll sín störf. Hæstv. ríkisstjórn hefur fleiri hnöppum að hneppa, og það er nóg á hana lagt í þessu sambandi, þó að hún eigi ekki að gera meira en að ákveða í samráði við hreppinn um ráðstöfun á þessu fé, sem til Þingeyrarhrepps á að veita eftir minni till. Annað hygg ég ekki, að þurfi að taka fram í þessu sambandi. En af þessu, sem ég hef tekið fram, sést, að það er allmikill munur á brtt. þeirra tveggja hv. fjvn-manna um þetta efni annars vegar og þeirrar till. hins vegar, sem ég ber fram.



Ég var ekki viðstaddur, þegar hv. frsm. fjvn. hóf mál sitt, hafði ekki búizt við, að sérstök ástæða væri til fyrir mig að hlusta á hann, en nú hefur mér verið sagt, að þessi hv. þm. hafi sem frsm. n. andmælt till. minni og hv. þm. V.-Ísf. um brottfellingu útflutningsgjaldsins og einnig brottfellingu framlagsins til fiskveiðasjóðs, sem er ekki annað en mistök hjá hæstv. ríkisstj. að hafa sett í fjárlagafrv. og er viðurkennt af skrifstofustjóra fjmrn., að tekið hafi verið í frv. af misgáningi, af því að það var á fjárl. árið áður. Við hv. þm. V.-Ísf. vildum láta taka þetta burt, af því að þetta eru l., sem samþ. voru á síðasta þ., þar sem þessar tekjur voru teknar af ríkissjóði og fengnar öðrum sjóði. Nú hefur hv. frsm. fjvn. rökstutt þetta með því einu, að eins væri farið með stríðsgróðaskattinn, hann væri talinn til ríkistekna, þó að 45% af honum rynni til sveitarfélaga. En þar er ekki líku saman að jafna. Yfirleitt er það ekki venja að taka slík gjöld eins og útflutningsgjaldið og framlagið til fiskveiðasjóðs í fjárlög. Hér voru eitt sinn sett l. um happdrætti fyrir ríkissjóð, en það var síðan tekið af og ánafnað háskólanum, og hefur hann það enn, og þetta hefur aldrei verið talið ríkissjóði til tekna, enda væri það ekki rétt. Það, sem hv. þm. heldur fram, er því helber hugsunarvilla og ekki annað en ein sleif af þeim vatnsgraut, sem hann hefur hellt yfir okkur hér. Þá hefur hv. þm. mótmælt till. minni um heimild fyrir ríkisstj. á 22. gr. fjárl. til að fella niður 30% af gjöldum ríkissjóðs, sem ekki eru ákveðin í öðrum gr. fjárl., ef ríkisstj. þykir sýnt, að tekjur ríkissjóðs muni ekki hrökkva fyrir þeim útgjöldum, sem til er ætlazt. Hv. þm. hafði, - og ég tel, að hann geri það sem einstakur þingfulltrúi, en ekki frsm. n. -, rökstutt þetta með því, að ég hafi við 2. umr. fjárl. greitt atkv. með 10 millj. kr. útgjöldum. Þetta eru svipuð rök og í sambandi við fyrri till. mína. Það er vitað, að hv. fjvn. hefur tekið sér eins konar fjármálaeimræði hér, og það er hún, sem gerir fjárl. úr garði. Þegar svo ber undir, að nm. eru ekki sammála, þá greiðum við aðrir þm. atkv. til að sýna, hvaða prinsipi við viljum fylgja, og verð ég að segja, að þegar hugleitt er, að sjávarútvegurinn er undirstaða allra þessara tekna og eins hitt, að í 16. gr. fjárlagafrv. um framlag til atvinnumála eru ætlaðar rúmlega 7¼ millj. kr. til landbúnaðarmála, en ekki nema 540 þús. kr. til sjávarútvegsins, þá er sannarlega ekki vanþörf á því, að menn láti það í ljós með atkv. sínu, að þeir telji ekki skynsamlega að farið með því að ætla sjávarútveginum ekki meiri stuðning en þetta, enda kemur það í ljós, að hv. sjútvn. er á sama máli og ég um þetta, því að hún kemur með till. um það, að sjávarútvegurinn fái 5 millj. kr. úr framkvæmdasjóði ríkisins. Ég vil þess vegna segja, að það er seilzt um hurð til lokunnar, þegar hv. þm. áfellist mig fyrir að hafa greitt atkv. með þessari till., og kemur mér þetta raunar ekki á óvart, því að bersýnilegt er, að hér er á ferðum nýgræðingur í fjvn., sem er ekki um það fær að vera formælandi n., og þó að mér hafi sýnzt margt mistakast hjá n., held ég, að val frsm. hafa mistekizt einna mest.



Herra forseti. Ég get verið hv. frsm. fjvn. þakklátur fyrir undirtektir hans undir eina af þrem till., sem ég er flm. að, sem sé till. um styrk til talstöðva á afskekktum stöðum. En því miður er ekki hið sama að segja um hinar tvær till., þó að hann hafi raunar ekki talað fyrir hönd fjvn., að því er aðra þeirra snertir, till. um framlag til bryggju á Langadalsströnd. Nú er mér kunnugt, að hv. þm. Ísaf. gerði grein fyrir því, hvernig á því stæði, að þessi till. er flutt, og hverja afstöðu vegamála- og vitamálastjóri hafa til hennar tekið, og er því minni ástæða til þess fyrir mig að ræða þá till. frekar, en ég er þakklátur hv. þm. Ísaf. fyrir hans grg. Ég vil þó taka það fram, að því fer fjarri, að hér sé að ræða um hlut, sem ekki sé á vitund vegamálastjóra eða í samræmi við vilja hans. Það er þess vegna ekki réttmætt, sem ýmsir hv. þm. hafa farið fram á og talið nauðsyn á, að þetta sé tekið inn á vegal. Hér er að ræða um efni, sem ekki heyra þjóðvegunum til, og mér finnst fjarstæða að taka slíkar lendingarbætur inn á vegal. Ég skal ekki ræða þetta frekar, en lýsi yfir því, að ég vænti þess, að þetta muni ekki kosta ríkissjóð mikið fé, og enn fremur skírskota ég til þess, að bæði vitamálastjóri og vegamálastjóri hafa rætt þetta við hv. fjvn., og hafa báðir mælt með þessari till., sem hv. frsm. fjvn. mælir gegn. Önnur sú till., sem hv. frsm. fjvn. hefur andmælt, er um styrk til að fá lærða hjúkrunarkonu til Bolungavíkur. Hann taldi, að með þessu mundi farið inn á hættulega braut, því að mörg önnur sjávarþorp mundu koma á eftir. Það kemur úr hörðustu átt, þegar hv. þm. V.-Húnv. talar um hættulega braut í þessu sambandi, því að ég man ekki betur en einmitt hann legði fyrir nokkru út á braut, sem ýmsum þótti hættuleg, og hefur það leitt til þess, að fram hafa komið á Alþ. allmargar brtt., sem munu kosta ríkissjóð mjög veruleg útgjöld, að ríkissjóður leggi fé til nýbyggingar kirkna. Ég verð að segja, þó að ég sé ekki að mæla gegn kirkjunni, að það sé ekki hættulegri braut að veita fé til þess að veita sjúkum hjúkrun en til að hressa upp á öldruð guðshús í landinu. Ég endurtek, að ég er ekki að mæla gegn því, að sómasamlega sé séð fyrir kirkjustarfseminni í landinu, en hv. þm. V.-Húnv. ferst sízt að vera með svigurmæli um, að verið sé að leggja inn á hættulegar brautir, þó að einstökum kauptúnum sé séð fyrir nauðsynlegri sjúkrahjálp. Ég get ekki stillt mig um að segja það að lokum, að mér fannst lítið til um ýmsar hinna persónulegu athugasemda hv. frsm. fjvn., sem hann lét sér um munn fara, bæði til mín og annarra. Ég hef ekki oft hlýtt á frsm. fjvn., en ég hef ekki áður orðið var við jafnpersónulegar athugasemdir og sérstaka andstöðu og fram kom hjá þessum hv. frsm. n. Ég vil þó ekki leggja honum það til lasts, en hér var vissulega öllu lengra gengið en hugmyndir minar stóðu til, að þörf væri á í þessu efni. Ég vænti þess svo að lokum, að misskilningi hv. frsm. í sambandi við þessar tvær till. mínar sé að verulegu leyti eytt af þeim ummælum, sem við hv. þm. Ísaf. höfum látið falla um þetta mál.

Haraldur Guðmundsson Hv. 2. þm. Reykv. taldi vafa leika á um það, hvort unnt væri að bera fram þá skrifl. brtt., sem lýst var hér á undan, sem brtt. við þá till., er hún var stíluð við. En ég tel ástæðulaust að vera í vafa um þetta og hygg, að það samræmist fullkomlega þingsköpum. Hv. þm. viðurkenndi með ræðu sinni, að þörf væri að ætla einhverja upphæð til að tryggja verkamönnum þær meðaltekjur, sem sex manna n. gerði ráð fyrir, og hann fann úrræðið, að bæta við nýjum milljónalið, og er það raunar í samræmi við annað, sem er að gerast hér á þ. þessa síðustu daga. Annars vil ég taka undir við hann um það, sem hann sagði um verðlagsuppbætur. Ég tók svo eftir, að þessar 10 millj. væru verðlagsuppbætur til bænda hliðstætt við verðlagsuppbætur til annarra stétta, og ætti þá að binda þær sömu takmörkunum og verðlagsuppbætur til annarra stétta. Ég vil aðeins vekja athygli á þessu. Ég á enn eina brtt. á þskj. 517, IV, um að veittar séu til vinnuhælis berklasjúklinga 600 þús. kr., þó ekki yfir 2/3 kostnaðar. Eins og hv. þm. er kunnugt, hefur S.Í.B. haft fjársöfnun undanfarin ár, og mun fjárhæðin, sem safnazt hefur, vera komin upp í 300 þús. kr. Sérstök n. hefur til athugunar allan undirbúning að stofnun slíks hælis. Er að því stefnt, að það taki 40–50 sjúklinga, og gert ráð fyrir, að þeir gætu unnið þar ýmislegt sér og öðrum til gagns. En telja má víst, að helmingur þessara manna mundi vera krónískir berklasjúklingar, sem mundu að öðrum kosti verða að dveljast á hælum ríkisins með greiðslu úr ríkissjóði. En um hinn helminginn má gera ráð fyrir því, að þar séu menn, sem þurfi að búa sig undir það að geta tekið upp almenn störf að nýju. Þessir 2/3 hlutar, sem gert er ráð fyrir, að ríkissjóður greiði, svara til 600 þús. kr. á móti þeim 300 þús., sem til eru í sjóðnum nú þegar. Ég skal geta þess, að fyrir Ed. liggur nú frv. um það, að gjafir til vinnuheimilisins frá einstökum mönnum skuli undanþegnar skatti. Ég vildi afstýra því, að þetta frv. næði fram að ganga, með því að fá þessa fjárveitingu samþ. Ég álít, að farið sé út á háskalega braut með því að veita slíkt skattfrelsi mönnum með háar tekjur, sem ráðstafa mundu á þennan hátt verulegum hluta af tekjum sínum, sem annars mundu renna til ríkis og bæja og ganga þannig til þess að greiða hæliskostnaðinn, yrði þessi till. mín samþ. En þörfin á að koma upp þessu hæli er brýn, eins og hv. þm. er kunnugt, þar sem lögð hafa verið niður tvö berklasjúklingahæli, en það eru hælin í Ölfusi og Kópavogi. Ástæða er til að minna á það í þessu sambandi, að sú lækkun á manndauðatölunni, að því er berklasjúklinga snertir, sem átti sér stað allt fram til ársins 1940, virðist nú stöðvuð, og ég tel, að það eitt ætti að vera mönnum umhugsunarefni, áður en þeir greiða atkv. í máli þessu. Ég hef ekki lagt orð í belg í fjárlumr. fyrr en nú á síðustu stundu, þegar flestir hv. þm. eru farnir af fundi og hæstv. ríkisstj. vikin af hólmi. En ég get ekki stillt mig um að fara nokkrum orðum um fjárlfrv. og þær till. í heild, sem hér liggja fyrir. Samkv. frv., eins og það kom frá 2. umr., er gert ráð fyrir, að útgjöldin nemi 86 millj. kr., og eru þar af 80 millj. kr. rekstrarútgjöld ríkissjóðs. Eftir að hv. fjvn. afgr. frv. til 3. umr. og eldhússumr. hafa farið fram, kemur meiri hl. n. og bætir við 10 millj. kr. auk annarra till. frá einstökum þm. og n. Mér virðist því bersýnilegt, að fjárl. verði afgr. þannig, að útgjöldin muni nema rúml. 100 millj. kr. og það þó að allar till., sem ég er með, verði kolfelldar. Auk þess er heimild í 22. gr. um rúml. 6 millj.kr. greiðslur, og ennfremur liggur fyrir till. frá hæstv. ríkisstj. um 10 millj. kr. tekjuöflun til að borga niður dýrtíðina. Það er fundið upp það snjallræði að lækka dýrtíðina með því að leggja á innflutningstoll. Það er því sýnilegt, að útgjöld þau, sem gert er ráð fyrir, verða ekki minni en 120 millj. kr., og ætlazt er til, að af þessu verði 20–25 millj.kr. greiddar til uppbótar á landbúnaðarafurðum. Það hlýtur því að vera bert ölum þm. og líka þeim, sem að þessum till. standa, að því er ég geri ráð fyrir, að áframhald þessara hluta er gersamlega óhugsandi. Ég tel mig ekki svartsýnni en aðra menn, en þetta tel ég meiri bjartsýni en hægt er að réttlæta, að hægt sé að greiða 120 millj. kr. á næsta ári með hallalausum ríkisbúskap. Ég held ég muni rétt, að allur ísfiskútflutningur okkar, fram í nóvember, muni losa um 100 millj. króna. Þetta er í raun og veru það, sem okkar búskapur byggist á, en útgjöld fjárlaganna verða bersýnilega hærri en þessi upphæð. Bændum eru tvímælalaust tryggðar kr. 6.80 fyrir hvert kg kjöts. Það, sem selt var út í fyrra, seldist fyrir kr. 5.20 kg. Ég veit ekki, hvaða verð fæst nú, en það mun vera líkt og í fyrra. Geri maður ráð fyrir, að hlutföllin verði 1:l, svarar það því, að meðalverðið verði kr. 6.00 hvert kíló. Árið fyrir stríð mun það hafa verið 90 aurar. Þetta 6 króna verð er því næstum sjöfalt á við það, sem bændur fengu 1939. En það er ekki nóg. Það á að verja 7 milljónum til að borga uppbætur ofan á allt saman. Ég skal ekki mála fleiri myndir af ástandinu, en ég gat ekki látið hjá líða að benda á þessa mynd. En ég vil skjóta því fram, hvort fjvn. teldi ekki ástæðu til að fresta þessari umr. og reyna að fá skaplegri afgreiðslu á fjárl. en hér er stefnt til, - en ég álít að samkomulag um afgreiðslu fjárl. sé ekki hægt að fá með því að taka svo geipilega úr ríkissjóði til landbúnaðarins, án þess að taka tillit til nauðsynja annarra stétta.

Frsm. (Skúli Guðmundson.): Ég skal ekki eyða löngum tíma að þessu sinni. Hv. þm. Barð. lýsti því yfir, að hann væri fús til að taka aftur allar brtt. sínar við fjárlfrv., ef allir aðrir gerðu slíkt hið sama. Nú hefur mér skilizt, að hann teldi nauðsyn að greiða uppbætur á landbúnaðarvörur, og þykir mér einkennilegt, ef hann vill láta niður falla þær brtt. fjvn., sem um það mál fjalla. Hv. þm. Ísaf. talaði nokkuð um verðuppbætur á landbúnaðarafurðir og hneykslaðist á því, að till. um þær skyldi hafa verið lögð fram 7. des., þegar n. hafði gengið frá flestum öðrum till. sínum. Hv. þm. veit þó, að fyrir löngu var búið að skýra frá því í fjvn., að sú till. yrði lögð fram.

Ekki svona till.

. Hann heldur áfram að tala um, að það sé engin trygging fyrir því, að féð verði lagt í ræktun og annað þess háttar. Það er ástæðulaust að endurtaka það, sem ég áður hef um þetta sagt. Ég held ekki, að því fé, sem fer til bænda, sé verr varið en því, sem fer til annarra stétta. Hv. þm. spyr, hvaða réttlæti sé í því að tryggja einni stétt manna full laun, hvernig sem fer um aðrar. Nú veit hann, að till. 6 manna n. eru byggðar á þeim launum, sem aðrar stéttir hafa á þessu ári. Það er ekki vitað um neitt atvinnuleysi á þessu ári. Hér er ekki verið að tryggja bændum neitt fremur öðrum stéttum fyrir komandi ár. Hv. þm. Ísaf. og flokksbræður hans hafa hér lagt fram brtt. við brtt. fjvn. Ég hef áður bent á, hve fáráðleg till. Sósfl. er, en ég tel ekki stefnt til betra, þó að þessi væri samþ. Það er ekki gott að átta sig á, hvor till. er vitlausari. Samkv. till. hv. þm. Ísaf. á að taka af bændum þessa upphæð, sem þeim ber, og skipta henni í þrennt, 1/3 til verkamanna, 1/3 til sjómanna og svo 1/3 til bænda. M. ö. o., eftir að búið er að finna út, hvað bændur þurfa að fá á þessu ári, svo að tekjur þeirra séu sambærilegar við tekjur annarra vinnandi stétta, þá á að taka af þeim allstóran hluta þeirra handa öðrum. Og þannig er gengið frá till., að þetta á að gera 1944, eða svo að þeir, sem minnst gera á því ári, geta átt von á mestu af þessum uppbótum. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Hv. 2. þm. Reykv. heldur því fram, að við í meiri hl. fjvn. viljum taka upp reglu gömlu selstöðuverzlananna og borga mönnum misjafnlega hátt verð fyrir vöruna. En það er öfugt. Við viljum borga öllum jafnt fyrir hvert kíló af kjöti og ull, - ef varan er jöfn að gæðum. Það er það, sem hann má ekki heyra nefnt. Ég sýndi honum fram á, hvernig þetta mundi verða, ef það væri fært yfir á verkamenn. Ég minntist ekki á embættismenn vegna þess, að í dýrtíðarl. er ákveðið, að afurðaverð til bænda skuli miðast við það, að þeir hafi sambærilegar tekjur við aðrar „vinnandi“ stéttir. Þar er alls ekki minnzt á embættismenn. Allt tal hv. þm. um þá er því út í hött. Hann átti þátt í að samþ. l. um, að bændur skyldu njóta sambærilegra kjara við aðrar vinnandi stéttir. Sex manna n. tók til samanburðar, eins og lögin mæla fyrir, tekjur verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna (ekki embættismanna). Annars veit ég ekki betur en að ýmsir embættismenn fái fulla uppbót á sín laun án tillits til árstekna þeirra í heild. Þannig er það einnig undantekningarlaust um sjómenn og verkamenn. Uppbótargreiðslur eru ekki miðaðar við það, að árstekjur þeirra fari ekki fram úr vissu hámarki. Það eru þessar stéttir, sem á að bera saman, þegar verið er að gera ráðstafanir til að framfylgja dýrtíðarl. Bændum eru ekki ætluð sömu laun og embættismönnum. Þá er það annað, sem ber að taka tillit til, en það er, að bændur, sem hafa stór bú, verða að borga svo og svo mikið í vinnulaun, en aðrir hafa ekki tekjur nema af eigin vinnu, þótt hjá sumum verði þær e. t. v. hærri en það, sem miðað er við í till. 6 manna n. Hv. 7. þm. Reykv. segir, að það sé öðru máli að gegna með útflutningsgjaldið en stríðsgróðaskatt, því að það sé ekki ákveðið að skipta því í tvennt. Þetta er vitanlega rökvilla, því að það er eins vel hægt að telja fram hálfan stríðsgróðask. eins og að færa inn alla upphæðina. Hv. þm. N.-Ísf. taldi, að ég hefði átt frumkvæðið að því, að kirkjubyggingastyrkur var settur inn í fjárl. í fyrra. Eins og vitað er, voru sérstakar ástæður fyrir hendi þá. Kirkjan, sem þar var um að ræða, hafði fokið. En ef hann telur, að þar hafi verið farið inn á hættulega braut, þá er ástæða til að forðast að halda áfram að skapa fordæmi með því að samþ. ýmsa nýja fjárveitingaliði, t. d. launagreiðslur handa hjúkrunarkonum úti um land allt. Hv. 3. landsk. var að tala um verðlagsuppbætur. Ég sé ekki, að ástæða sé til að segja meira um það en ég hef gert. Ég hef bent á það áður, að hér á ekki að bera saman laun bænda og embættismanna. Laun embættismanna eru yfirleitt miklu hærri en þær tekjur, sem ætlaðar eru bændum. En t. d. má nefna það, að verðlagsuppbót á þingmannakaup er ekki takmörkuð, þó að laun þeirra frá öðrum ríkisstofnunum séu hærri en 650 kr. grunnlaun. En þetta kemur málinu ekki við, vegna þess að samkv. l. frá í fyrra eiga tekjur bænda að vera sambærilegar við tekjur annarra vinnandi stétta, en ekki embættismanna. Það er vitanlega rétt hjá hv. 3. landsk., að það er mikil þörf fyrir að reisa hæli fyrir berklasjúklinga sem fyrst, en eins og nú horfir með útkomu á fjárl., telur fjvn. ekki hægt að mæla með fjárveitingu til þess. Það er villandi hjá hv. 3. landsk., að milli 20 –25 millj. kr. verði greiddar í uppbætur á landbúnaðarvörur á næsta ári. Við vonum, að það verði ekki nálægt því svo mikið. Það kemur ekki því máli við, þó að varið verði fé til að borga niður dýrtíðina. Það er ekki eingöngu gert fyrir bændur. Síður en svo. Það er ráðstöfun, sem hægt er að segja, að komi ekki síður, heldur jafnvel fremur, öðrum til hagsbóta. Út af því, sem hann segir, að afgreiðslu fjárl. sé frestað, þá er ég ekki með því. Eftir því, sem lengur er frestað að afgreiða þau, er hættara við, að bætt verði við útgjaldatill. Ég tel nóg komið, og ég heyrði ekki betur en hv. 3. landsk. væri á sama máli.



Ég ætla ekki að hafa þetta langt mál. - Ég á brtt., þar sem ég fer fram á, að tillagið til Fjarðarheiðarvegar verði hækkað upp í 250 þús. kr. Til þessa er hin mesta nauðsyn, eins og atvinnumöguleikum er nú háttað á Seyðisfirði. Þar sem ég hef átt tal um þetta mál við allflesta hv. þm. og fátt er nú orðið þm. á fundi, skal ég ekki fjölyrða um brtt. þessa, en vona, að hv. þm. greiði henni atkvæði. En úr því að ég stóð upp, get ég ekki stillt mig um að minnast á, að fjárlögin og brtt. við þau sýna augljóslega, hversu forustu vantar nú hér á Alþingi. En hitt er þó verra, að ekki er ætlazt til, að fram komi í fjárlögum stórar upphæðir, sem vitað er, að gjalda þarf, og eru það uppbæturnar á landbúnaðarafurðir. Skilst mér, að á vanti um 20 milljónir króna til þess að jöfnuður náist á fjárlögum. Með slíkum niðurgreiðslum er farið út á mjög varhugaverða braut, og má með þeim að vísu fela dýrtíðina og draga lítils háttar úr henni í svip, en ráð til úrbótar eru þær ekki. Ef rétt er, að 10–20 milljónir þurfi til að greiða með útfluttum afurðum landbúnaðarins, sýnir það, að framleiðsla á því sviði er of dýr og of mikil og að hjá oss eru 1000–2000 bændur, sem betur væru komnir að annarri arðbærari vinnu fyrir þjóðfélagið.