Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 326 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv: forsrh. um áætlanagerð Framkvæmdastofnunar ríkisins um Dalabyggð. Spurt er: „Hvenær má vænta þess, að Framkvæmdastofnun ríkisins ljúki við hina svonefndu áætlun um Dalabyggð, sem kynnt var þm. Vesturlands og Vestfjarða í marsmánuði 1978?“ Að þessari áætlun hefur verið unnið nú að undanförnu. Heimamenn binda miklar vonir við þessa áætlun. Þar er vikið að ýmsum málum sem varða miklu fyrir heimabyggðina. Eins og segir í fsp. var þetta mál kynnt þm. Vesturlands og Vestfjarða í marsmánuði 1978. Þessari áætlun var ekki dreift. Menn sáu strax að þarna var samankominn ýmiss konar fróðleikur og margþættur sem þeir höfðu þó eitt og annað við að athuga. En það hefur verið haldið áfram að vinna að þessari áætlun á vegum Framkvæmdastofnunar ríkisins. Á aðalfundi Samtaka sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi, sem haldinn var í Munaðarnesi í nóv. s.l., kom fram mikill áhugi fundarmanna á því, að þessari áætlun yrði hraðað. Þeir, sem þar mættu á vegum Framkvæmdastofnunar ríkisins, lögðu enn fremur mikla áherslu á að ekki yrði látið sitja við orðin tóm eftir að áætlunin væri fullgerð. Ég hygg að í þessari áætlun séu ekki mjög háar tölur. En það er nú einu sinni svo, að menn verða þreyttir á að gera áætlun á áætlun ofan, ef engin áætlun kemst svo til framkvæmda. En þetta er mál seinni tíma. Aðalatriðið er að óska eftir því og spyrjast fyrir um það, hvort þessi framkvæmdaáætlun líti ekki bráðlega dagsins ljós, hvort ekki verði lögð lokahönd á hana af hálfu Framkvæmdastofnunarinnar og hún samþ., þannig að hún komi í sjónmál með þeim hætti, að við getum athugað hana og farið svo að hugleiða hvernig koma megi henni í framkvæmd.



Herra forseti. Þessa fsp. hef ég sent Framkvæmdastofnun ríkisins og óskað svars hennar. Svar Framkvæmdastofnunarinnar er svo hljóðandi: „Framkvæmdastofnun ríkisins hefur unnið að gerð Vesturlandsáætlunar frá því í ársbyrjun 1974. Fyrsta árið var einkum unnið að öflun gagna um hina ýmsu málaflokka sem áhrif höfðu á viðhald og vöxt tryggðar á svæðinu, enda er þekking í þeim efnum grundvöllur áætlunarstarfsins. Árangur af þessu starfi var að hluta til birtur á aðalfundi Samtaka sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi haustið 1976 þar sem nokkrum sjálfstæðum köflum var dreift. Á grundvelli þeirra gagna, sem þannig lágu fyrir um stöðu byggðamála á Vesturlandi, mátti greina mjög misjafna þróun á hinum einstöku byggðasvæðum. Ljóst var að grípa þurfti til aðgerða til lausnar aðsteðjandi vanda hinna einstöku byggða, og var sú ákvörðun því tekin að takmarka áætlunarstarfið á Vesturlandi við eitt byggðasvæði hverju sinni. Eftir því sem best varð séð þótti eðlilegt að hefja það starf með gerð byggðaþróunaráætlunar fyrir Dalabyggð. Í nóvembermánuði 1977 voru lögð fram drög að byggðaþróunaráætlun fyrir Dalabyggð. Eins og heiti skýrslunnar ber með sér var þar ekki um endanlega útgáfu að ræða, enda hafði hún ekki hlotið staðfestingu stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins. Með útgáfu skýrslunnar var ætlunin að fá fram aths. umsagnaraðila áður en til endanlegrar afgreiðslu kæmi af hálfu Framkvæmdastofnunar ríkisins. Í kjölfar útgáfunnar var efnt til funda með þm. Vesturlands- og Vestfjarðakjördæma, hreppsnefndarmönnum á áætlunarsvæðinu og fulltrúum þeirra opinberu stofnana sem efni áætlunarinnar var talið varða á því stigi. Fundir þessir skiluðu fyllilega þeim árangri sem til var ætlast, og lágu margvíslegar upplýsingar fyrir um efni skýrslunnar á s.l. hausti. Auk aðkallandi verkefna hafa tveir starfsmenn byggðadeildar unnið úr þessum gögnum í vetur. Þeirri úrvinnslu er nú lokið, en um þessar mundir stendur yfir frumlestur á handriti af endanlegri skýrslu. Er að því stefnt, að efni skýrslunnar verði lagt fyrir stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins í næsta mánuði, en þar mun tekin ákvörðun um, hvort hrinda beri í framkvæmd tillögum þeim sem fram koma í skýrslunni.“ Undir þetta skrifa Bjarni Einarsson og Sigurður Sigurðsson.



Herra forseti. Ég fagna því, eins og fram kom í svari hæstv. forsrh., að þetta mál er í fullri vinnslu. Það var eitt af fyrstu verkefnum, sem Samtök sveitarfélaga á Vesturlandi beittu sér fyrir eftir að þau voru stofnuð, að óska eftir því, að hafinn yrði vinna við Vesturlandsáætlun sem yrði á breiðum vettvangi. Þessi vinna var hafin í Framkvæmdastofnuninni, og eins og kom fram hjá hæstv. forsrh. hefur verið um þetta fjallað á þingum samtaka sveitarfélaga í Vesturlandi á undanförnum árum. Hafa verið gerðir frumdrættir að Vesturlandsáætlun, m.a. um samgöngumál, raforkumál, jarðhitaleit, heilbrigðismál, skólamál og lýsing á fiskimiðum og ýmsum öðrum möguleikum sem eru á Vesturlandi. Þetta hefur fengið mjög góðar undirtektir meðal íbúa Vesturlands og hefur verið rætt víðs vegar, ekki aðeins á þingum sveitarfélaga, heldur einnig í einstökum sveitarfélögum. Menn binda miklar vonir við að að lokum fáist vel unnin Vesturlandsáætlun, sem hægt verður að byggja á vissar framkvæmdir á Vesturlandi. Það var vel valið að byrja á Dalabyggðaráætlun, því að í Dölum er ástand þannig, miðað við bæði við Vesturlandsbyggðir og eins miðað við landið í heild, að þar eru meðaltekjur manna miklu lægri en víðast annars staðar. Þess vegna er mjög áríðandi að þessi áætlun nái fram að ganga og hægt verði að hefja ráðstafanir til eflingar byggðar í Dalasýslu á grundvelli hennar. Þess vegna vil ég fagna því, að málið er í fullri vinnslu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir mjög greinargóð svör við þessari fsp. Eins og kom fram í máli hans hefur verið unnið að Vesturlandsáætlun hjá Framkvæmdastofnun ríkisins allt frá ársbyrjun 1974. Auðvitað er frumskilyrði þess, að áætlun verði byggð upp, að gagna sé aflað og síðan byggt á þeim grunni. Það hefur komið í ljós m.a. eins og hv. síðasti ræðumaður vék að, að meðaltekjur manna á þessum slóðum eru mjög misjafnar og víða mjög lágar, þannig að segja má að þar sé um aðsteðjandi vanda að ræða. En ég fagna því, að nú er frumlestur handrits að endanlegri skýrslu hafinn, eins og hæstv. forsrh. tók til orða, og ætla að leyfa mér að vona, að þessi áætlun komi bráðlega fyrir almenningssjónir. Það má geta þess, að í morgun voru hér hjá okkur fulltrúar frá hreppsnefnd Laxárdalshrepps í Dalasýslu og sveitarstjórinn. Þeir voru einmitt að spyrja okkur þm. Vesturl. um þetta atriði sem þeir binda miklar vonir við. Ég hef þessi orð ekki fleiri, en fagna því, að verið er að vinna að lausn málsins, og ítreka þakkir mínar til forsrh. fyrir góð svör.



Herra forseti. Á þskj. 330 hef ég leyft mér að flytja svo hljóðandi fsp. til hæstv. forsrh.: „Hvað líður framkvæmd á ályktun Alþingis frá 6. maí 1978 um könnun á atvinnu- og félagslegri aðstöðu íbúa byggðarlaganna í nágrenni Keflavíkurflugvallar?“ Vorið 1978 var samþ. sú þál. er ég gat um. Hún hljóðar svo: . „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að Framkvæmdastofnun ríkisins kanni atvinnustöðu svo og félagslega aðstöðu íbúa byggðarlaganna í nágrenni Keflavíkurflugvallar og geri næsta Alþingi grein fyrir niðurstöðum könnunarinnar.“ Ástæðan fyrir þessari fsp. er nú sú, að um langt árabil hefur verið öryggisleysi í atvinnumálum Suðurnesja, í raun og veru nýtt fyrirbrigði. Fyrr á árum var þetta eitt tryggasta svæði landsins hvað snerti atvinnu og byggði tilveru sína að mestu leyti á sjávarútvegi. Nú hefur það gerst á síðustu árum, að miklar breytingar hafa orðið á sjávarafla, bæði til minnkunar og einnig varðandi samsetningu aflans. Allt þetta hefur valdið því, að mikið öryggisleysi hefur skapast, eins og ég gat um, og þess vegna fannst mér að þörf væri á að rannsaka hve stóran þátt Keflavíkurflugvöllur ætti í atvinnulífi Suðurnesja og enn fremur hver félagsleg áhrif flugvallarins væru.



Herra forseti. Við þessari fsp. hefur mér borist svar Framkvæmdastofnunar ríkisins, svo hljóðandi: „Í júní 1978 barst Framkvæmdastofnun ríkisins bréf, dags. 12. júní, frá Geir Hallgrímssyni, þáv. forsrh. Með bréfinu var stofnuninni falið að athuga vinnuaðstöðu og félagslega aðstöðu íbúa byggðarlaganna í nágrenni Keflavíkurflugvallar. Tilefnið var þál. frá 6. maí 1978. Framkvæmdastjóri byggðadeildar, Bjarni Einarsson, ræddi þetta mál við formann Samstarfsnefndar sveitarfélaga á Suðurnesjum, Jósef Borgarsson. Bjarni lýsti byggðadeild reiðubúna til að takast á við ofangreint verkefni í samstarfi við heimamenn. Vegna endurskipulagningar á Samstarfsnefndinni var formlegt samstarf þó ekki hafið fyrr en í desember 1978. Þetta gerðist nánar tiltekið þegar nokkrir starfsmenn byggðadeildar sátu fund 11. desember í Njarðvík með Samstarfsnefndinni og formönnum atvinnumálanefnda viðkomandi kaupstaða og kauptúna. Rætt var um byggðamál Suðurnesja. Þar sem sjávarútvegsmál höfðu þegar fengið sérstaka meðhöndlun var talið rétt að beina athyglinni einkum að iðnaðar- og þjónustugreinum. Byggðadeild taldi eðlilegast að gerð yrðu drög að byggðaþróunaráætlun fyrir Suðurnes, sem fæli í sér þá athugun sem þáltill. frá 6. maí gerði ráð fyrir. Verkið verður unnið eftir því sem takmarkaðir starfskraftar byggðadeildar leyfa. Nú er ætlunin að hefja könnun á vaxtarmöguleikum í iðnaði og þjónustugreinum sem fyrir eru á umræddu svæði. Auk þess verður reynt að athuga mögulegar nýjungar í atvinnulífi þar. Í athugun er hvernig standa eigi að könnun á félagslegri aðstöðu íbúanna. Á því virðist þó vera við ýmis aðferðafræðileg vandamál að glíma. Eftirfarandi hugmynd af ástandi mála á Suðurnesjum má gefa út frá þeim lauslegu upplýsingum sem fyrir liggja: 1. Samkvæmt bráðabirgðatölum fjölgaði íbúum um rúmlega 2% milli áranna 1977 og 1978. Þetta er meira en landsmeðalfjölgun og hefur svo verið undanfarin ár. 2. Framtaldar tekjur einstaklinga hafa verið í kringum 10% yfir landsmeðaltali undanfarin ár. 3. Samgöngu-, vega- og hafnamál virðast í góðu lagi. 4. Fiskiðnaður á í erfiðleikum. Auka þarf verulega framleiðni þar, en þá minnkar mannaflanotkun, ef heildaraflamagn og verkunaraðferðir breytast ekki. 5. Samkvæmt lauslegri mannaflaspá bætast um 200 manns á vinnumarkað á ári að meðaltali næstu 5–10 árin. Verulegur vöxtur þarf því að verða í iðnaði og þjónustu ef fólki eiga að bjóðast störf í heimabyggð sinni. 6. Í lok desember voru milli 170 og 180 skráðir atvinnulausir á Suðurnesjum. Tölur fyrir janúar hafa ekki borist, en vísbending er um að talan hafi lækkað í Keflavík a.m.k.“ Undir þetta skrifar Bjarni Einarsson.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því, að tíminn hefur verið naumur til að starfa að þessari þál., einkum ef það er haft í huga, að fyrsti fundur til þess að rannsaka þessi mál mun hafa verið haldinn í desember. Það er öllum ljóst, að þó að sjávarútvegur á Suðurnesjum hafi verið í ólestri og ólagi nú síðustu árin hafa ýmsar aðrar greinar þar þrifist, eins og tekjur manna sýna. Hins vegar er ljóst, að við það að sjávarútvegur fór úr skorðum ruglaðist afkoma þjónustugreinanna mjög verulega, og þetta er eitt af því sem ég held að væri mikil þörf á að rannsaka. Með eðlilegum rekstri sjávarútvegs mundi starfsemi þjónustugreinanna sennilega aukast mjög mikið, og með tilliti til þess, sem gefið hefur verið út á vegum áætlanadeildar Framkvæmdastofnunar á undanförnum árum varðandi ýmsar áætlanir, þá á ég von á að hún sjái sér fært að koma með fyllri gögn um ástandið þarna suður frá að nokkrum tíma liðnum. Ég endurtek þakkir mínar fyrir svörin.



Herra forseti. Á þskj. 144 hef ég leyft mér að leggja fyrir hæstv. landbrh. eftirfarandi fsp.: „Hvernig hefur verið háttað framkvæmd laga um heftingu landbrots og varnir gegn ágangi vatns frá 14. maí 1975, og hvaða ráðstafanir eru fyrirhugaðar til þess að lög þessi nái tilgangi sínum?“ Árið 1969 eða fyrir réttum 10 árum flutti ég frv. um þetta efni. Voru þá skiptar skoðanir um sum ákvæði þess frv., og olli það því að það hlaut ekki afgreiðslu. Næstu ár endurflutti ég frv. án þess að það næði fram að ganga. Á þessum árum kom fram vaxandi áhugi á þessu máli víða á landsbyggðinni, sem varð til þess að við Ágúst Þorvaldsson, fyrrv. alþm., endurfluttum frv. árið 1973, eftir að gerðar höfðu verið nokkrar breytingar á því í samráði við Jón Birgi Jónsson verkfræðing. Var þessu máli vísað til þjóðhátíðarnefndar, þar sem þetta málefni var talið hliðstætt við það verkefni hennar að koma fram með tillögur um uppgræðslu á örfoka landi og koma í veg fyrir eyðileggingu gróðurlendis. Árið 1932 voru samþykkt lög um fyrirhleðslu á vatnasvæði Þverár og Markarfljóts. Þessi löggjöf mun hafa átt að þjóna tvennum tilgangi, bæta samgöngur og verja nytjalönd fyrir skemmdum af ágangi vatns á þessu svæði. Árið 1945 voru samþ. lög um fyrirhleðslu Héraðsvatna norður á Vindheimabrekkum. 1. gr. þeirra laga hefst þannig, með leyfi forseta: „Til þess að varna yfirvofandi stórfelldum skemmdum af ágangi vatns úr Héraðsvötnum vestan Vatna skulu gerðar fyrirhleðslur“ o.s.frv. Á þeim árum, sem liðin eru síðan þessi löggjöf var sett, hefur orðið mikil breyting í ræktun og tækni hér á landi. Ræktunin hefur margfaldast og færst meira en áður niður á láglendið, eftir því að hinar stórvirku skurðgröfur hófu þurrkun þess um allt land. Víða eru sléttir bakkar meðfram fallvötnum. Hafa þeir orðið mikils virði sem slægjulönd, fyrst sem áveitusvæði og síðari árin hefur verið borinn tilbúinn áburður á þá með góðum árangri, svo að uppskerumagnið hefur orðið lítið eða ekkert minna af þeim svæðum en það sem brotið hefur verið og sáð í. Í örum leysingum verða oft miklar skemmdir á þessum löndum sem hægt væri að koma í veg fyrir í flestum tilfellum með þeirri tækni sem við höfum nú yfir að ráða. Víða hafa átt sér stað stórkostleg landbrot á liðnum áratugum sem kunnáttumenn á þessu sviði telja að auðvelt hefði verið að koma í veg fyrir ef framkvæmdir hefðu verið gerðar í tæka tíð, t.d. með því að laga árfarvegi. Þó að engin löggjöf væri til þar til á árinu 1975 nema við þær takmörkuðu aðgerðir sem að framan greinir, þá var veitt fé á fjárl. til varnaraðgerða að þessu leyti á öðrum stöðum í landinu um árabil. Stuðningur ríkisins við þær framkvæmdir var miðaður við ákvæði áðurgreindra laga. En það, sem hindraði skynsamlega framkvæmd og samræmdar aðgerðir í þessu efni, voru ákvæði í vatnalögum, en sú löggjöf var frá árinu 1923 og var því að mörgu leyti úrelt miðað við nútímaaðstæður. Voru þar t.d. ákvæði sem ollu því, að einn landeigandi gat hindrað sjálfsagðar og eðlilegar framkvæmdir í langan tíma þó að það hefði mikla eyðileggingu í för með sér á nytjalöndum annarra. Það var því kominn tími til að setja löggjöf um þetta efni sem sniðin var eftir þörf og kröfu okkar tíma og hvetur til virkrar varðstöðu um verndun gróðurlendis í byggð ekki síður en á afréttarlöndum. Við viðurkennum það í verki hin síðari ár, að þjóðinni beri að koma í veg fyrir uppblástur gróðurlendis, en nú er mikil hreyfing í landinu til að vinna að því, ekki síst meðal ungmennafélaga, og þeirri hreyfingu ber vissulega að fagna. Þess vegna hef ég borið fram þessa fsp., þar sem mér hefur fundist að framkvæmd laganna hafi ekki verið á þann veg sem vonast var til.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. e. spyr hvernig háttað hafi verið framkvæmd laga um heftingu landbrots og varnir gegn ágangi vatns frá 14. maí 1975 og hvaða ráðstafanir séu fyrirhugaðar til þess að lög þessi nái tilgangi sínum. Lögin mæla svo fyrir, að unnið skuli að heftingu landbrots og hindra skuli önnur spjöll á nytjalandi af völdum vatna með fyrirhleðslum og lagfæringum á árfarvegum. Til að vinna að því verki og grundvalla það starf skal, segir í lögunum, starfa sérstök matsnefnd í hverri sýslu sem er skipuð fulltrúum Búnaðarfélags Íslands og Vegagerðar ríkisins, þegar matsnefndarmenn hafa starfað í öllum sýslum og hafa gert sér far um að fylgjast með landbroti og hættu á landspjöllum skila þeir árlega inn álitsgerð til Vegagerðar ríkisins um ástand í hverri sýslu. Þessi álitsgerð er kynnt fjvn. Alþingis á hverju ári. Úthlutun fjár og skipting þess til verkefna skv. nefndum lögum er að öllu leyti ákveðin af fjvn. Alþingis. Ég er jafnframt með yfirlit yfir skiptingu þess fjár eftir að lögin frá 1975 tóku gildi. Árið 1976 var samtals skipt 23 millj. 940 þús. kr. Það skiptist þannig: Suðurland fékk 9 millj. 490., Reykjanes 200 þús., Vesturland 880 þús., Vestfirðir 100 þús., Norðurland vestra 1 millj. 910 þús., Norðurland eystra 570 þús., Austurland 10 millj. 790 þús. Árið 1977 var skipt samtals 30 millj. kr., og skiptist það þá þannig: Suðurland 13 millj. 430 þús., Reykjanes 520 þús., Vesturland 2 millj., Vestfirðir 400 þús., Norðurland vestra 3 millj. 190 þús., Norðurland eystra 600 þús., Austurland 9 millj. 880 þús. Árið 1978 var skiptingin þessi, þá var skipt samtals 40 millj. 700 þús.: Suðurland hlaut 16 millj. 700 þús., Reykjanes 700 þús., Vesturland 2 millj. 770 þús., Vestfirðir 830 þús., Norðurland vestra 4 millj., Norðurland eystra 1 millj. og Austurland 14 millj. 700 þús.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. svörin. Eins og ég sagði áðan, virðast ekki hafa orðið þáttaskil í þessum málum í sambandi við lagasetninguna 1975. Ef litið er t.d. á framlög á undanförnum árum, þá var árið 1971 varið til þess arna 4 millj 625 þús. Niðurstöðutölur fjárlaga þá voru 11 milljarðar 534.7 millj. eða hafa átjánfaldast rúmlega síðan. Sambærileg tala nú hefði átt að vera um 83.8 millj., ef verið hefði sama hlutfall á fjárlögum. Árið 1974 voru ætlaðar til fyrirhleðslna 17.2 millj. Þá var niðurstöðutala fjárl. 29 milljarðar og 400 þús., hefur rúmlega sjöfaldast síðan. Ef hefði verið sama hlutfall á fjárl. til þessa verkefnis hefði það átt að vera í dag 122 millj. Árið 1976 var varið 23.9 millj. til þessa verkefnis. Fjárlög þá voru rétt rúmlega 60 milljarðar, hafa hækkað síðan 3.6 sinnum. Sambærileg tala nú hefði átt að vera 82.9 millj. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðh. er varið til fyrirhleðslna á þessu ári 53 millj. á fjárl. sem eru tæplega 209 milljarðar. Þessar tölur tala í raun og veru sínu máli. Nú standa þessi mál þannig, að ekkert er líklegra en verulegar skemmdir verði á túnum og öðru gróðurlendi á mörgum stöðum á landinu ef ekki verður brugðist við í tíma og gerðar viðeigandi ráðstafanir til að koma í veg fyrir það. Þá hlýtur sú spurning að koma upp í hugann, hvort ekki verði að gera einhverjar breytingar á þessum lögum. Jafnvel dettur mér í hug, hvort það væri ekki eðlilegra þá að landgræðslustjóri ætti að hafa eftirlit með þessu eða a.m.k. einhver slíkur aðili, þannig að sú hugsun, sem á bak við lá þegar þessi lög voru sett, komi að notum. Því miður virðast lögin eins og þau eru ekki hafa náð tilgangi sínum.



Herra forseti. Á þskj. 144 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. samgrh. um hvort ekki sé fyrirhugað að endurskoða reglur þær sem í gildi eru um snjómokstur á þjóðvegum landsins. Ástæðan fyrir þessari fsp. er sú, að reglur þær, sem í gildi eru um snjómokstur, eru þannig, að ekki er hægt við þær að una. Hér fyrir framan mig hef ég kort af landinu þar sem greinilega er merkt hvaða reglur gilda nú í þessu efni. Er bæði fróðlegt og lærdómsríkt að kynna sér þær. Alla daga vikunnar er mokað út frá Reykjavík í allar áttir þegar þess þarf með: 1) Suður til Keflavíkur og Keflavíkurflugvallar. 2) Suðurlandsvegur allt austur til Hellu og þaðan til Hvolsvallar. 3) Vesturlandsvegur um Hvalfjörð og sem leið liggur til Borgarness. Þá koma vegir sem eru mokaðir alla virka daga, sem mun þýða 5 daga vikunnar, þ.e.a.s. frá mánudegi til föstudags að báðum dögum meðtöldum: Af Keflavíkurvegi til Grindavíkur og frá Keflavík til Sandgerðis, báðar leiðir, þ.e.a.s. yfir heiðina og um Garðinn. 2) Af Suðurlandsvegi: Þrengslavegur til Þorlákshafnar, Eyrarbakka, Stokkseyrar og frá Hvolsvelli til Víkur. 3) Af Vesturlandsvegi til Akraness. 4) Milli Sauðárkróks og Varmahlíðar. 5) Frá Akureyri að Dalvíkurvegamótum, þ.e.a.s. 11 km vegarkafli. 6) Frá Egilsstöðum um Fagradal til Reyðarfjarðar. 7) Frá Húsavík, Ísafirði og Höfn til flugvalla þessara staða. Þá koma þeir staðir, sem eru mokaðir tvo daga í viku: 1) Frá Keflavíkurflugvelli suður í Hafnir. 2) Á Suðurlandsvegi austur um Grímsnes, Biskupstungur og hringinn um Skeiðaveg, og frá Vík til Hafnar í Hornafirði. 3) Af Vesturlandsvegi frá Borgarnesi til Ólafsvíkur og Hellissands, yfir Kerlingarskarð til Stykkishólms og þaðan til Búðardals og einnig um Heydal. Af Vesturlandsvegi um Reykholt á Norðurlandsveg hjá Munaðarnesi. 4) Um Norðurlandsveg allt til Akureyrar og þaðan um Dalsmynni til Húsavíkur. Af Norðurlandsvegi til Hvammstanga, Skagastrandar og Dalvíkur. 5) Frá Sauðárkróki til Siglufjarðar. 6) Frá Þórshöfn um Þistilfjörð. 7) Frá Egilsstöðum til Eiða. Frá Reyðarfirði til Eskifjarðar og Breiðdalsvíkur. Á þessari upptalningu sést að erfitt er að gera sér grein fyrir hvaða rök liggja til grundvallar þessum reglum. Hvernig stendur t.d. á því, að moka á 5 daga vikunnar á milli Varmahlíðar og Sauðárkróks, Egilsstaða og Reyðarfjarðar, en aðeins tvisvar í viku frá Akureyri til Dalvíkur, svo dæmi séu nefnd. Og hvers vegna að moka tvisvar í viku yfir Kerlingarskarð og einnig Heydal og frá Sauðárkróki til Siglufjarðar, en einu sinni í viku til Ólafsfjarðar. Þó tel ég þörfina fyrir samgöngur og allar aðstæður svipaðar t.d. við Siglufjörð og Ólafsfjörð, og ætti að vera nægilegt að moka annaðhvort Kerlingarskarð eða Heydal, miðað við þá þjónustu sem ýmsir aðrir búa við. Einnig er mokað einu sinni í viku norðanvert Snæfellsnes og tvisvar í mánuði er mokuð Brattabrekka. Á allri leiðinni frá Húsavík til Vopnafjarðar, nema smáspöl í Þistilfirði, er aðeins mokað tvisvar í mánuði. Þessi vegalengd mun vera a.m.k. 2/3 af þeim vegum sem á annað borð eru mokaðir á kostnað Vegagerðarinnar. Þó að enginn læknir sé staðsettur á Kópaskeri eða Raufarhöfn og alla mjólk þurfi að flytja frá Húsavík til Raufarhafnar og Kópaskers hefur ekki fengist enn breyting á þessum reglum. Skip Skipaútgerðar ríkisins hafa um árabil fellt Kópasker niður sem viðkomustað í strandferðum og fækkað um helming ferðum til Raufarhafnar og Þórshafnar og eru þær ekki nema tvær í mánuði nú. Er því enn brýnna nú en áður að vegirnir séu færir og þeir mokaðir ekki sjaldnar en aðalleiðir annars staðar á landinu. Og það mætti spyrja að fleiru í þessu sambandi. Hvers vegna eru hliðarvegir mokaðir t.d. á Suðurlandi og Vesturlandi, en ekki í sveitum Eyjafjarðar? Ekki er farið eftir framleiðslumagni eða þéttbýli a.m.k. í þessu tilliti. Í þessum tilvikum er því ekki úr vegi að spyrja, hvaða rök eða ástæður séu fyrir því að slík mismunun á sér stað í þessum efnum. Vegirnir eru slagæðar byggðanna og þeir eru ekki þýðingarminni fyrir þá, sem búa á Norðurlandi eystra, en annars staðar á landinu. Ég tel að eðlilegt sé að reglur um snjómokstur séu samræmdar og landshlutarnir búi við sem svipaðasta þjónustu hvað þetta snertir, eftir því sem við verður komið, og ekki sé hægt að sætta sig við neitt annað. Því hef ég leyft mér að bera fram eftirfarandi fsp. til hæstv. samgrh. Er hún á þskj. 144 og er þannig, með leyfi forseta. „Eru ekki fyrirhugaðar breytingar á gildandi reglum um snjómokstur á þjóðvegum til að minnka þann aðstöðumun, sem menn búa við í þessum efnum: a) Um skiptingu snjómoksturskostnaðar milli Vegagerðar ríkisins og sveitarfélaga í snjóþungum svæðum? b) Á leiðinni frá Akureyri til Dalvíkur og þaðan til Ólafsfjarðar? c) Á leiðinni frá Húsavík um Kópasker, Raufarhöfn, Þórshöfn og þaðan til Vopnafjarðar?“



Herra forseti. Hv. þm. spyr um snjómokstursreglur, hvort ekki séu fyrirhugaðar breytingar á gildandi reglum til að minnka þann aðstöðumun sem menn búi við í þessum efnum, spyr sérstaklega um skiptingu snjómoksturskostnaðar milli Vegagerðar ríkisins og sveitarfélaga á snjóþungum svæðum, um leiðina frá Akureyri til Ólafsfjarðar og frá Húsavík um Kópasker, Raufarhöfn og Þórshöfn til Vopnafjarðar. Reglur um snjómokstur á þjóðvegum, sem nú eru í gildi, eru frá árinu 1977, voru samþ. af samgrh. 9. febr. það ár. Meginreglur um snjómokstur segja að Vegagerðin greiði helming kostnaðar við snjómokstur á öllum þjóðvegum, þegar beðið hafi verið um hann og greiðsla hins helmings kostnaðarins verið tryggð, enda telji verkstjóri moksturinn koma fleiri vegfarendum til góða en þeim sem um moksturinn biður. Óskir sveitarfélaga um helmingamokstur gangi að jafnaði á undan óskum einstaklinga. Önnur meginreglan er sú, að Vegagerðin greiðir allan kostnað við mokstur nokkurra mikilvægra samgönguleiða, þó ekki nema ákveðinn fjölda daga í viku eða mánuði. Vegagerðin greiðir fyrsta mokstur á haustin, svo fyrstu snjóar stöðvi ekki umferð og ökumönnum gefist kostur á að ljúka ferð sinni, og hún greiðir einnig síðasta mokstur á vorin, nema um hann hafi verið beðið áður en verkstjóri telur tímabært. Hér kemur fram, að reglulegur mokstur á sér fyrst og fremst stað á meginleiðum sem liggja til þéttbýlisstaða, einnig á vegum sem liggja að skólum, flugvöllum, höfnum og fleiri opinberum mannvirkjum. Um fyrstu spurningu hv. þm.: skiptingu snjómoksturskostnaðar milli Vegagerðar ríkisins og sveitarfélaga á snjóþungum svæðum, er þetta að segja: Í reglum um snjómokstur, sem nú eru í gildi, segir: „Á mjög snjóþungum vetrum geta sveitarfélög, sem verða fyrir verulegum útgjöldum vegna snjómoksturs, sótt um endurgreiðslu til Vegagerðar ríkisins á hluta þess kostnaðar sem þeim ber að greiða. Endurgreiðsla skal þó aldrei nema hærri fjárhæð en helmingi af hluta sveitarfélaga.“ Í síðari hluta júnímánaðar í ár gerði Vegagerð ríkisins tillögur um greiðslu á hluta af kostnaði sveitarfélaga, enda höfðu þá 7 sveitarfélög sótt um endurgreiðslu. Till. voru á þessa leið: „1) Ef kostnaður sveitarfélags við snjómokstur er undir 500 kr. á íbúa yfir árið verður ekki um endurgreiðslu að ræða. 2) Nemi hlutur sveitarfélags hærri upphæð en 500 kr. á íbúa yfir árið skal það, sem er umfram 500 kr., endurgreitt, en þó ekki meira en helmingur kostnaðar. Lágmarksupphæðin breytist í samræmi við verðlag.“ Rn. mun hafa samþ. að nota þessa viðmiðun við greiðslu til þessara 7 sveitarfélaga, en mun hafa frestað endanlegri ákvörðun um hvernig greiðslum þessum skyldi hagað. Í umsögn Vegagerðarinnar um þetta atriði segir, að þar sem ekki sé liðinn nema einn vetur síðan 10. gr. tók gildi og ekki vitað að öllum sveitarstjórnarmönnum sé kunnugt um hana sé varla ráðlegt eða tímabært að taka ákvörðun um hærri endurgreiðslur að sinni. Við þessi orð hef ég ekki neinu að bæta og tel rétt, að málið sé nánar skoðað, en legg áherslu á það sem hér kom fram, að sjálfsagt er að lágmarksupphæðin breytist í samræmi við verðlag. Um snjómokstur á leiðinni Akureyri - Ólafsfjörður skal þetta tekið fram: Snjómokstri á þessari leið er þannig háttað, að frá Akureyri er mokað alla virka daga, þegar veður leyfir, út á Moldhaugnaháls, en þar skiljast leiðir: Norðurlandsvegur um Hörgárdal vestur og suður, en Ólafsfjarðarvegur út með Eyjafirði til Dalvíkur og Ólafsfjarðar. Við Ólafsfjarðarveg norðan þessara vegamóta bjuggu 1. des. 1977 rúmlega 3500 manns að Hríseyingum meðtöldum. Í héruðum þeim, sem að veginum liggja, er mjög mikil mjólkurframleiðsla og er mjólkin flutt til Akureyrar. Ólafsfjarðarvegur frá Moldhaugnahálsi til Dalvíkur er ruddur tvisvar í viku, eins og margir af fjölfarnari vegum landsins. Af þeim 3500, sem við veginn búa, eru um 1150 norðan Dalvíkur, þ.e. íbúar Ólafsfjarðar. Af þeirri ástæðu hefur verið mokað sjaldnar þegar kemur norður fyrir Dalvík. En fleira kemur til. Ólafsfjarðarmúlinn er talinn mjög dýr í mokstri. Árið 1977 nam snjómoksturskostnaður við hann 16.9 millj. kr. eða tæpri 1 millj. kr. á hvern km og var hvergi á landinu meiri, nema á Oddsskarði áður en göngin voru tekin í notkun. Af þessari ástæðu hefur Vegagerð ríkisins talið eðlilegt að halda í við snjómokstur, eins og gert er á allra erfiðustu fjallvegum, og gildir það sama um Oddsskarð, Fjarðarheiði, Breiðadalsheiði og Botnsheiði. Meðan snjólétt er er heimilt að moka þessa vegi tvisvar í viku, en þegar snjóar eru miklir telur Vegagerðin illgerlegt að moka oftar, þar eð stundum taki tvo til þrjá daga að moka þessa vegi í slíkum tilvikum og m.a. af þeirri ástæðu hefur Vegagerðin ekki treyst sér til að mæla með meiri mokstri á þessum leiðum. Um snjómokstur á leiðinni Húsavík um Raufarhöfn og Þórshöfn til Vopnafjarðar er þetta að segja: Hafa verður í huga að hér er um mjög langa leið um strjálbýl héruð að ræða, eða rúmlega 250 km leið. Snjómokstri á þessari leið er núna hagað þannig, að mestöll leiðin er aðeins mokuð einu sinni í hálfum mánuði meðan fært þykir vegna veðráttu og snjóþyngsla, en heimilt er að opna vikulega haust og vor meðan snjólétt er. Þó eru gerðar undantekningar varðandi leiðina frá Þórshöfn til flugvallar og frá Raufarhöfn til flugvallar, og það sama gildir um Vopnafjörð. Aukinn snjómokstur á allri þessari leið mundi vafalaust kosta allmarga tugi millj. kr. árlega, auk þess sem vafalaust yrði að auka snjómokstur á ýmsum öðrum leiðum ef öll þessi langa leið yrði mokuð einu sinni í viku. Á fjárl. eru ætlaðar 1150 millj. kr. til snjómoksturs, þar af er reiknað með 120 millj. kr. vegna halla frá árinu 1978, en raunverulegur halli mun hafa numið 250 millj. kr. Af þessari ástæðu hefur nú af ríkisstj. hálfu verið gert ráð fyrir að í lánsfjáráætlun verði aflað 130 millj. kr. til viðbótar við það sem í fjárl. er, ef þessar áætlunartölur eru miðaðar við óbreyttar reglur. Breytingar á snjómokstursreglum munu hins vegar valda því, að annaðhvort verður um stóraukinn halla á vegáætlun að ræða ellegar þá að nýbygging vega hlýtur að verða talsvert miklu minni en áformað er. Ég tel, að það sé mjög eðlilegt að við tökum þessar snjómokstursreglur til endurskoðunar með jöfnu millibili, og legg á það áherslu, að þær séu rökfastar og sjálfum sér samkvæmar. Ég tek undir það með hv. þm., að ef hægt er að sýna fram á að um sé að ræða óeðlilega mismunun, án þess að hægt sé að rökstyðja hana með einum eða neinum hætti, þá er sjálfsagt að skoða það. Ég tel hins vegar að stóraukinn snjómokstur um allt land hljóti að verða erfiður fjárhagslega, einfaldlega vegna þess að nýbygging vega má ekki minni vera en hún er nú. Það er nú svo að enginn mokar snjó af þvílíkum krafti og vindur á vel uppbyggðum vegi. Og ég held að það sé skynsamlegra að við reynum að einbeita okkur sem allra mest að því að byggja vegina upp tír snjónum, þannig að verulega dragi úr snjómokstri. Ég verð hins vegar að segja, að mér virðist að leiðin milli Húsavíkur o Raufarhafnar hafi nokkra sérstöðu í þessum efnum. Á þessari leið er, eins og ég hef áður sagt, aðeins mokað tvisvar sinnum í mánuði. Síðan seinustu snjómokstursreglur voru settar hefur skipaferðum Skipaútgerðar ríkisins verið breytt á þann veg, að skipin hafa ekki lengur viðkomu á Kópaskeri. Það þýðir að í snjóþungu árferði e;r allur Axarfjörðurinn án samgangna á sjó eða landi og getur verið það í allt að hálfan mánuð í einu. Einnig verður að hafa það í huga, að mjólk er flutt til Húsavíkur. Þar að auki eru mikil náttúruumbrot á þessum slóðum og hafa verið undanfarin ár og allt útlit fyrir að þau haldi áfram enn um sinn. Ég tel því óhjákvæmilegt að gerð verði a.m.k. einhver breyting á snjómokstursreglum hvað snertir þessa leið milli Húsavíkur og Raufarhafnar. En það mun hafa kostnað í för með sér sem vafalaust verður ekki minni en 10–20 millj. kr. á ári, ef þarna yrði mokað einu sinni í viku. Ég verð hins vegar að segja það að endingu, að jafnvel þótt einhverju verði nú hnikað til í sambandi við snjómokstursreglur, þá tel ég afskaplega mikilvægt að slíkar breytingar kosti það ekki, að ein allsherjarskriða fari af stað um allt land með stórfelldum breytingum á snjómokstursreglum, sem mundu óhjákvæmilega rýra nýbyggingafé í vegamálum um mörg hundruð millj. kr. Ég held, því miður, að við megum ekki við því.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. út af þessari fsp. og svörum hæstv. ráðh. um snjómokstur. Ég vil fagna því, að hæstv. ráðh. hefur tekið vel í að breyta þessum reglum, og ég er honum sammála um að það er æskilegra fyrir okkur að stefna að því að byggja vegina betur upp, þannig að þeir teppist síður af snjó, heldur en að eyða mjög miklu fé í snjómokstur. Hins vegar verður ekki hjá því komist, að á ýmsum stöðum á landinu verða vegir aldrei þannig uppbyggðir að ekki þurfi að halda þeim opnum með snjómokstri. T.d. er það svo um Múlaveg, að ég held að hann verði seint þannig uppbyggður að þar falli ekki snjór á veginn. Þarna er um að ræða mjög erfiða aðstöðu fyrir fólkið sem við þetta býr, og ég vil taka undir það með hv. þm. Stefáni Valgeirssyni, að þarna er um lífæð fólksins að ræða. Það er ekkert um það að gera, ef á að bæta samgöngur á t.d. þessum stað, þá verður að standa betur að snjómokstri en gert hefur verið. Það mun hafa verið í kjölfar þáltill., sem samþ. var hér á hv. Alþ. og ég flutti ásamt fleirum, sem reglur um snjómokstur voru síðast endurskoðaðar. Ég lýsti sérstakri óánægju minni yfir ýmsu að því er varðaði mitt kjördæmi í þessu efni og minnti þá bæði á Múlaveg og veginn frá Húsavík og austur á Þórshöfn. Ég vil nú segja í sambandi við það, að hv. þm. Stefán Valgeirsson hefði kannske getað beitt áhrifum sínum betur 1977, þegar ráðh. úr hans eigin flokki fór með þessi mál og breytti reglunum, en um það er nú ekki beint að sakast hér. Ég vil samt taka undir það sem kom fram í hans málflutningi. Hér er um óviðunandi ástand að ræða að því er varðar núgildandi reglur um snjómokstur, og ég vil fagna því, að hæstv. ráðh. hefur tekið vel í þessi mál almennt. En ég vil vekja athygli á því, að þó að meginstefnan hljóti að vera þessi sem kom fram í máli hæstv. ráðh., þá verður að taka snjómokstursreglur til athugunar á ýmsum stöðum þar sem uppbyggðum vegum verður ekki komið við til þess að samgöngur séu í eðlilegu horfi.



Herra forseti. Ég er að sumu leyti nokkuð óánægður með viðhorf ráðh., hæstv. samgrh., til þessara snjómokstursreglna. Mér finnst snjómokstur ríkisins vera ónógur og á ég þá sérstaklega við vegi sem hér hafa ekki mikið verið ræddir nú, þ.e.a.s. þjóðbrautirnar. Það fellur geysilegur kostnaður á sum sveitarfélög og jafnvel þó að endurgreiddur sé helmingurinn af þeim kostnaði, sem er fram yfir 500 kr. á íbúa, þá er þarna um mjög miklar byrðar að ræða. Og það er illt við það að búa að hafa fannfergi, því það skapar ekki einungis geysilega erfiðleika og kostnað, heldur einnig öryggisleysi og orsakar óviðunandi aðstöðumun. Þetta er öðrum þræði jöfnun á aðstöðu manna til þess að lifa í landinu og þar með félagslegs eðlis, og þá er ekki óeðlilegt að sameiginlegur sjóður beri þessar byrðar að talsverðu leyti. Auðvitað notast ekki peningar, sem eytt er í snjómokstur á veturna, til að byggja upp vegina á sumrin. Það er okkur öllum ljóst og þess vegna verður að gæta hófs í þessu efni. En aðalvegir ganga að öðru jöfnu á undan í uppbyggingu og þar með eykst aðstöðumunurinn enn vegna þess að þeir vegir, sem þó eru alloft mokaðir á ríkisins kostnað, taka líka til sín fjármagnið, sem til vegakerfisins fer, og aðrir eru látnir sitja á hakanum. Það er eðlilegt að taka aukið tillit til aðstæðna, og ég hefði viljað leggja til að það væri greiddur kostnaður oftar en haust og vor við að opna vegi, gegn e.t.v. einhverju mótframlagi heimamanna þannig að þeir yrðu ekki til þess að misnota þetta. Mér fyndist engin ofrausn að verja til þess peningum að opnað væri einu sinni í mánuði eða jafnvel tvisvar til fólksins í dreifbýlinu sem býr ekki við hringveginn.



Herra forseti. Það er sennilega erfitt að setja reglur um snjómokstur sem allir geta við unað. Þó verður því ekki neitað, að þegar lítið er á Íslandskortíð, sem snjómokstursreglur frá því í jan. 1977 hafa verið markaðar á, búa landsmenn við mjög ójafna aðstöðu í þessu efni. Og það verður vitanlega erfitt að jafna þessa aðstöðu öðruvísi en byggja upp vegina, eins og hér hefur verið tekið fram. Þó verð ég að segja það, að vitanlega veltur afskaplega mikið á að halda þeim leiðum vel við þar sem t.d. fara fram daglegir mjólkurflutningar. Einnig finnst mér ekki koma til mála áð taka snjómoksturstæki, t.d. veghefla, úr sveitum þar sem þeir hafa verið um áraraðir, og vil ég þá tilnefna Snæfellsnes sunnanvert, en heyrst hefur að þaðan eigi að taka veghefil sem hefur þjónað þeim byggðum undanfarin ár mjög lengi. Auk þess verð ég að segja það, að ég tel að það mætti marka eða líta, skulum við segja, fleiri leiðir á þessu korti. Við sjáum þarna vegaleiðir þar sem aldrei fer hefill um, og vil ég þar nefna leið sem við Breiðfirðingar köllum „i kringum Strandir“, þ.e.a.s. Klofninginn út með Hvammsfirði norðanverðum og inn með Gilsfirði sunnanverðum, svo og leiðina um Breiðavík „framan undir“ Jökli, sem kallað er. Þarna mætti að mínum dómi a.m.k. - svo gætt sé ýtrustu hófsemi - fara hefill eða eitthvert annað tæki einu sinni í hálfum mánuði meðan fært þykir vegna veðráttu og snjóþyngsla og heimilt ætti að vera að opna vikulega haust og vor meðan snjólétt er. Þetta held ég að væri allra hófsamlegasta krafa eða ósk sem hægt væri að bera fram í þessu efni.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin, þó að ég verði að játa að ég var að gera mér vonir um fyrir fram að þau yrðu nú jákvæðari, þó að hins vegar fælist í svari hans úrbót á leiðinni frá Húsavík til Raufarhafnar. Ráðh. komst þannig að orði, að ef hægt væri að benda á mismunun væri sjálfsagt að athuga það. Ég reyndi í máli mínu áðan að koma fram með mynd af þessu, hvernig það væri, og ég held að það hafi komið glöggt fram að um mismunun er að ræða og ekki svo litla í þessu efni. Ég er alveg sammála hæstv. ráðh. um að það verður að stilla þessum kostnaði í hóf eins og öðrum. En þegar farið er að athuga þetta kort og sést hvernig þessar reglur eru, þá kemur í ljós að það ætti a.m.k. að vera hægt að draga úr sums staðar miðað við það sem er gert víða annars staðar, þó ég sé ekki beint að koma með till, um að minnka snjómokstur annars staðar. En það væri nær að gera það miðað við þetta kort til þess að jafna þann mikla mun sem íbúarnir á ýmsum stöðum verða við að búa. Í sambandi við Ólafsfjarðarmúla, þá hafa heimamenn óskað eftir því að fá að reyna að verktaki á Ólafsfirði taki að sér að hreinsa veginn fyrir Múlann og reikna með því, að hægt væri að gera það og halda honum opnum miklu fleiri daga fyrir svipað fjármagn og varið hefur verið til þess á undanförnu ári. Ég vil nú mælast til þess við hæstv. samgrh., að hann athugi með mér hvort ekki sé rétt a.m.k. að reyna þetta og sjá hvað út úr því kemur. Það hlýtur að vera markmið okkar allra að fá sem besta þjónustu fyrir þá svipað verð. Hæstv. ráðh. sagði að það væri löng leið frá Húsavík og austur í Vopnafjörð. Hún er enn þá lengri, held ég, en þetta, um 250 km, ég man það nú ekki, en það hlýtur að vera lengra. En það verður að athuga í þessu sambandi, að Raufarhafnarbúar t.d. hafa engan lækni og sæk ja sína læknisþjónustu til Þórshafnar, þannig að ég held að það verði að líta nánar á þetta mál. Og ég ítreka það líka, að það verði athugað um snjómokstur alla leið til Vopnafjarðar, hvort það sé ekki hægt, þó að farið sé út úr mínu kjördæmi. Hv. þm. Lárus Jónsson sagði að ég hefði átt að geta haft áhrif á þessar reglur þegar þær voru settar, af því að það var ráðh. míns flokks sem setti þær. Ég held að þær séu yfirleitt ekki samdar af ráðh., heldur Vegagerðinni. Ég hef bréf fyrir framan mig um það, að oddvitarnir í Norður-Þingeyjarsýslu og sveitarstjórarnir voru á fundi einmitt um þetta bil hjá vegamálastjóra til þess að koma fram með sínar óskir og ég var á einum þessum fundi með þeim. En ég hygg, að vegamálastjóri eða vegamálaskrifstofan hafi lagt þetta til, það sé sannleikurinn í málinu.  Hæstv. ráðh. sagði að sjö hreppar hefðu fengið endurgreiðslu. Mér telst nú til að það séu níu, en það skiptir ekki öllu máli. En af 3.5 millj. endurgreiðslu hafa 2.2 mill j. farið í Norðurland eystra og það út af fyrir sig sýnir þörfina. Og t.d. í Svarfaðardal, eftir að búið er að borga þetta til baka, koma rúmar 1700 kr. á hvern íbúa í þeim hreppi. Ég tek þetta sem dæmi til að sýna fram á hvernig menn búa við misjafna aðstöðu að þessu leyti. T.d. í Eyjafirði eru vegir í gegnum suma hreppana sem alltaf eru mokaðir, en á öðrum stöðum verða menn að moka á sinn kostnað að hálfu leyti, eins og kom fram í svari hæstv. ráðh. Ég sé engin rök fyrir því, að t.d. á leiðinni til Dalvíkur sé mokað tvisvar í viku, en á milli Varmahlíðar og Sauðárkróks fimm daga vikunnar. Ég sé ekki neitt samræmi í þessu - eða eins og moksturinn er víða á Suðurlandi. Þó að væri mokað tvisvar í viku til Ólafsfjarðar, þá væri bara verið að rétta hlut hans og þyrfti ekki að koma aukinn mokstur annars staðar. Og ég sé það ekki eftir þessu korti, að þó að væri mokað einu sinni í viku um Norður-Þingeyjarsýslu til Vopnafjarðar, að það þyrfti að koma aukinn snjómokstur annars staðar þess vegna. Ég endurtek áskorun mína til hæstv. samgrh. að lita líka til íbúanna þarna fyrir norðan.



Herra forseti. Ég tel að forseti sýni nokkurt langlundargeð að hringja ekki oftar bjöllunni í þessari umr. Ég er ekki viss um að þingsalurinn sé rétti vettvangurinn til þess að fara svona ítarlega út í þessi mál. Ég er reyndar þeirrar skoðunar um vegamál, eins og hefur verið ráðstafað fjármagni til vegagerðar, að þeirri ráðstöfun sé ekki háttað eins og ætti að vera. Ég er á móti því að þm. séu að mylgra þessum peningum út um kjördæmin. Eftir að búið er að ætla hverju kjördæmi tiltekinn kvóta setjumst við þm. niður og ákveðum hvað eigi að fara í hvern vegarspotta. Ég tel að Vegagerðin sjálf eigi að ráða þessu. Hins vegar eigum við þm. að hafa valdið til þess að gagnrýna verk hennar og þá héðan úr þessum ræðustól. En ríkjandi fyrirkomulag ýtir undir heldur óviðurkvæmilega hreppapólitík og alls konar tækifærismennsku og lágkúru. Þegar búið er að ráðstafa peningum í tiltekinn kafla, þá eru menn býsna fljótir að senda skeyti til viðkomandi oddvita eða hringja í hann í síma: peningarnir séu til reiðu. En það er yfirleitt alltaf fullkomið samkomulag milli þm. um að þessir tilteknu peningar fari í þennan tiltekna kafla. Sá, sem fær heiðurinn, er hins vegar sá sem er fljótastur að hlaupa, fljótastur að koma skeytinu á framfæri. Snjómokstur á vegum er að sjálfsögðu mjög þýðingarmikið mál fyrir kjördæmin víða, og þó ég taki undir það sem vinur minn, hv. þm. Friðjón Þórðarson, sagði áðan varðandi Vesturlandið, þá verðum við þó að viðurkenna að það eru önnur kjördæmi sem eiga við meiri erfiðleika að búa í þessum efnum heldur en Vesturland. Erfiðastir þar eru fjallvegirnir á Snæfellsnesi. Og ég tek fram, að ég er sammála þessum hv. þm. um að það ætti endilega áfram að vera veghefill á Vegamótum eins og verið hefur. Það væri best. En hinu getum við ekki neitað, að sunnanvert Snæfellsnesið er yfirleitt snjólétt og verulegir erfiðleikar verða þar að jafnaði ekki fyrr en vestur undir Jökli, hjá vinum okkar þar. Og það er hverju orði sannara, sem hv. þm. sagði hér áðan, að þar er mikil þörf fyrir aukinn mokstur. Mönnum er kannske ekki öllum kunnugt um það, að börn á þessu svæði sækja skóla alla leið í Laugagerði, æðilangan veg, og komast iðulega ekki í skólann vegna snjóa.  Ég vil í lokin ítreka þá skoðun mína, að umr. af þessu tagi eiga ekki heima í þessum sal. Þetta á allt saman að ræða á öðrum vettvangi. Og eins er það með vegaféð. Vegagerðin á að ráðstafa því sjálf, og það á að vera réttur okkar að gagnrýna hvort það hefur verið skynsamlega gert eða ekki. En þetta skipulag, sem ýtir undir alls konar lágkúru í viðskiptum við kjósendur, er alls kostar ótækt að mínum dómi. Þrátt fyrir mikla þýðingu snjóruðnings á vegum og þrátt fyrir samgönguerfiðleika ýmsa hygg ég að þjóðin bíði með meiri eftirvæntingu eftir því, hvernig gangi að komast yfir það skarð, sem mætti kannske nefna Ólafsskarð, eða eigum við að segja: hvað sé að frétta af þeim ýtustjóra sem á að ryðja brautina yfir það skarð og heitir Ólafur.



Herra forseti. Enda þótt ég vilji taka undir ýmislegt af því sem hv. þm. Stefán Valgeirsson sagði um nauðsyn á snjóruðningum, þá hlýt ég nú að gera þá aths., að miklu meiri má snjókoma þessa vetrar hafa verið en ég gerði mér grein fyrir ef hæstv. núv. samgrh. á að hafa tekist á þessum fáu mánuðum að fremja meira óréttlæti í snjóruðningsmálum heldur en hæstv. samgrh. Halldóri E. Sigurðssyni tókst á fjórum árum. Sannleikurinn er náttúrlega sá, að þau mál, sem að snjóruðningi lúta, heyra til yfirstjórnar vegamála fyrst og fremst, þó það sé rétt sem hv. þm. Stefán Valgeirsson sagði, að hið æðsta vald er hjá ráðh. Það er rétt. Ég er ekki algerlega sammála hv. þm. Jónasi Árnasyni um það, að þessi mál eigi ekki að koma til kasta þm. Ég hef orðið þess var, að það er mjög mikil þörf fyrir að þm. norðan úr landi fylgist talsvert með þessum málum. Ég geri aftur á móti ekki kröfu til þess, að sett verði upp töluleg dæmi um hvernig hlutföll eigi að vera í snjóruðningi. Þar kemur til að þörfin fyrir snjóruðning er í fyrsta lagi talsvert undir veðri komin, undir snjókomu, og síðan kemur til aðkallandi þörf. Ég vildi gjarnan sjá meira fé ætlað til snjóruðnings á þessum slóðum þarna fyrir norðan, þannig að fremur sé hægt að ryðja eftir þörfum á þessum svæðum. Snjóalög eru ákaflega misjöfn. Við lifum núna þann vetur þar sem snjór hefur verið öllu meiri um tíma á Suðurlandi en fyrir norðan. Og svo er þetta sem haft var eftir tveimur ungum Alþfl.-mönnum hér á alþingishúströppunum: Það er undarlegt þetta með snjóinn, hann kemur, og svo má ekki hlýna í veðri, þá er hann farinn. Þörfin fyrir snjóruðning er síður en svo árviss á hinum ýmsu stöðum, a.m.k. á því horni Norðausturlands sem nafni minn Valgeirsson gerði ágæta grein fyrir áðan. Við vitum ósköp vel hve þörfin er misjöfn, og það kemur ekki bara til úrkoman eða snjóþyngslin, heldur hin aðkallandi þörf fyrir færa vegi á þessu svæði. Ég vildi því gjarnan sjá að meira fé væri ætlað til snjóruðninga, þannig að það væri tiltækt þegar á því þyrfti að halda.



Herra forseti. Ég vil í þessu sambandi aðeins láta það koma fram, að mér finnst rétt að það verði reglulega endurskoðað með hvaða hætti snjó er rutt af helstu byggðavegum á láglendi, m.a. með tilliti til þess, hvernig þeir vegir eru uppbyggðir, og þeirra breytinga, sem á þeim vegaköflum verða. Það er ekki langt síðan gerðir voru á vegum menntmrn. útreikningar á því, hvað leið mætti vera löng milli byggðarlaga til þess að borgaði sig af ríkisvaldinu að kosta akstur skólabarna daglega milli byggðarlaganna fremur en að reisa skóla í byggðarlögunum báðum. Þetta var reiknað út, og ég man eftir því, að menn komu vestur á firði til þess að skýra Vestfirðingum frá því, að skv. þessum „normum“ ætti ekki að kenna á Súgandafirði eldri börnum en 11 ára gömlum, öllum eldri börnum ætti að aka daglega milli Ísafjarðar og Súgandafjarðar vegna þess að vegaleiðin væri svo stutt. Hins vegar höfðu menn alveg gleymt að gera ráð fyrir vegarhæðinni, en því miður er vegurinn það hátt yfir sjó, að þarna er ekki fært um 6 mánuði á ári, og það var heldur verra að fella það undir „normin“. Menn hafa verið að spyrja um afdrif veghefilsstjóra. Ekki get ég neinu svarað um það. En ætli það fari nú ekki talsvert eftir því hversu lengi honum dvelst, hvort kafald það, sem Alþýðubandalag heitir, er blindbylur, gerningaveður eða bara venjuleg hundslappadrífa. En saga er sögð um gáfaða menn, sem eitt sinn fóru til sjós og skildu fleytu sína eftir í vörinni þegar þeir komu að landi, gengu þar frá bæði fleytu og afla. Þegar þeir komu nokkru síðar hafði flætt, aflinn var horfinn, báturinn skemmdur og vélin ónýt. Þá spurðu menn, þegar þeir hittu næsta mann á förnum vegi úr þessum landshluta, hvernig það væri eiginlega vestur á fjörðum, hvort sjórinn væri misjafnlega djúpur. Og ég er ansi hræddur um að sumir menn verði að átta sig á staðreyndum lífsins, m.a. þeim staðreyndum, að sjórinn getur verið misjafnlega djúpur.



Herra forseti. Á þskj. 167 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. fjmrh. um endurskoðun á launakjörum hreppstjóra. Hún er að efni til þannig, að spurt er um hvernig líði athugun og framkvæmd þál. frá 3. maí 1977 um endurskoðun á launakjörum hreppstjóra. Till. til þál. um þetta efni var á sínum tíma flutt af hv. 2. þm. Vestf., núv. hæstv. dómsmrh. Í umr., sem um þá till. urðu, kom fram að hreppstjórar taka nú laun skv. lögum nr. 32 frá 26. apríl 1965. Þótti þá og nú, að ég held, ástæða til að athuga ýmislegt í þessum lögum. Það kom fram í umr. um fyrrnefnda till., að hreppstjórar eru umboðsmenn sýslumanna hver í sínum hreppi og vinna hin margþættustu störf. En störfin eru á hinn bóginn mjög breytileg eftir því hvar þeir eru staðsettir á landinu, en yfirleitt ákaflega mikilvæg, ekki síst þar sem löggæsla hvílir á þeirra herðum að verulegu leyti. Fsp. um þetta sama efni var gerð á s.l. vori, en ekki gafst þá tími til að svara henni. Þar sem þessi þál. frá 3. maí 1977 er nú komin hátt á annað ár, finnst mér ekki úr vegi að bera þessa fsp. fram aftur nú.



Herra forseti. Launakjör hreppstjóra eru ákvörðuð í lögum nr. 32 frá 1965, en framkvæmd þeirra laga heyrir undir dómsmrn. Launakjör eru ákvörðuð með tilliti til fjölda íbúa í hverjum hreppi. Með vísan til 8. gr. þessara laga hefur fjmrh. breytt launum hreppstjóra miðað við þær breytingar sem orðið hafa á launum starfsmanna ríkisins frá því að lögin voru sett. Laun þessi hafa nú á síðustu árum fylgt þeim breytingum sem orðið hafa á launakjörum lögreglumanna, en hækkanir þar hafa verið meiri en margra annarra starfshópa í ríkiskerfinu. Í þál. frá 3. maí 1977 er eigi að því vikið, á hvern veg Alþ. vill breyta launum hreppstjóra. Þó segir í grg. með þáltill., að lagt sé til með þessari till. að þóknunin verði endurskoðuð og m.a. metin eftir umfangi starfsins á hverjum stað. Samkv. 10. gr. fyrrnefndra laga setur dómsmrh. í reglugerð frekari ákvæði um hreppstjóra, störf þeirra og kjör. Ég tel eðlilegt að dómsmrn. hafi frumkvæði að þeim breytingum á lögum eða reglugerð, sem nauðsynlegar eru til að mál þetta fái þann framgang sem æskilegur er, en kemur ekki beint fram í þáltill. Ég hef kynnt mér hvernig þessi mál standa, og hæstv. dómsmrh. hefur sagt mér að verið væri að vinna að undirbúningi málsins í dómsmrn.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. fjmrh. fyrir þetta svar. Ég tel að málið ætti nú að vera í nokkuð góðum höndum, ef þeir ráðh. báðir fjalla um það, hæstv. dómsmrh. og hæstv. fjmrh., ekki síst þar sem það var flutt á sínum tíma inn í þingsalina af hæstv. núv. dómsmrh. eins og ég sagði áðan. Þessa tvo miklu valdamenn vil ég samt minna á að horfa á hag þeirra sem aldrei bera fram kröfur út af kjörum sínum á þessum miklu kröfugerðartímum, því að það er víst sjaldan eða aldrei að þessi stétt manna í íslensku þjóðfélagi geri kröfur um bætt kjör. Þetta bið ég hæstv. ráðh. að hafa í huga. Aðeins einn maður var tilnefndur. Samkv, því lýsti forseti yfir að kjörinn væri án atkvgr.: Jón M. Guðmundsson, oddviti.