Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Jónsson) Landbn. hefir athugað frv. og leggur eindregið til að samþ. það, með aðeins einni örlítilli breyt. N. fanst rjett, að þegar stofnað er til samtaka um fiskirækt, þá eigi eigendur allra þeirra jarða, sem liggja að fiskihverfinu, að vera boðaðir til fundar, án tillits til þess, hvort á jörðinni hafi áður verið stunduð veiði eða ekki. Það gæti svo farið, að við aukna fiskirækt færu þeir að veiða, sem hefðu látið það vera áður. Aðra breyt. sá n. ekki ástæðu til að gera við þetta frv. Um þörfina á sjálfu frv. má taka það fram, að mjög víða er vaknaður áhugi fyrir að auka fiskimagn vatna með fiskirækt, og sumstaðar er byrjað á því starfi. Er líklega lengst komið við Mývatn, og virðist hafa borið góðan árangur. En þó nokkrir annmarkar eru við fiskiræktina, nema því aðeins, að fjelagsskapur geti tekist um hana. Meðal annars er hún nokkuð kostnaðarsöm, og virðist þess vegna rjett að styðja að því, að hægt sje að láta alla, sem veiðirjett eiga, taka þátt í kostnaðinum. Það virðist best, eins og tíðkast í mörgum öðrum greinum. Með samtökum ætti líka að vera betur trygt, að fiskiræktin færi betur úr hendi en ella, og það er mikilsvert atriði. N. leggur því eindregið til, að frv. verði samþ.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Frv. þetta er að mestu samhljóða því, sem fram kom á síðasta þingi um sama efni. En þá fór svo, að eigi vanst tími til að afgreiða málið. Þess vegna höfum við flutningsmenn þess frv. leyft okkur að bera fram á ný í frumvarpsformi tillögur um endurbætur á Fiskiveiðasjóði Íslands. Þar sem svo stutt er síðan málið var hjer á ferðinni, þarf jeg ekki að fara langt út í það að skýra nauðsynina á því, að Fiskiveiðasjóðurinn sje efldur svo, að hann samsvari kröfum tímans. Get jeg látið mjer nægja að vísa til álits minni hl. sjútvn. í fyrra og grg. frv.; og raunar líka til þess, sem fram kom frá meiri hl. nefndarinnar, því að hann viðurkendi einnig nauðsyn umbóta í þessum efnum. Jeg býst við, að hv.þdm. sjeu okkur flm. sammála um það, að bátaútvegurinn sje, þegar hann er skynsamlega rekinn og gengur vel, ein aðallyftistöng þjóðarbúskaparins, og því beri að styðja hann og greiða fyrir honum eftir mætti. Vona jeg, að þetta þing finni til þess einhver þau ráð, sem viðunandi eru fyrir lausn þessa máls. Vænti jeg þess því fremur, sem mjer er kunnugt um, að sjútvn. þessarar hv. d. er skipuð mönnum, sem allir hafa áhuga fyrir velferð þessa máls. Jeg veit líka, að í hv.Ed. er komið fram annað frv. um þetta efni, sem raunar gengur nokkuð í aðra átt; en því treysti jeg, að úr þeim tillögum, sem hjer koma fram, megi finna sæmilega lausn málsins. Skal jeg svo eigi fjölyrða frekar að sinni, en legg til, að frv. verði að lokinni umr. vísað til sjútvn.

Flm. (Jón Baldvinsson) Þetta mál var borið fram hjer á síðasta þingi, og lá hjá nefnd nokkra hríð til athugunar. En það var ekki tími til að ganga frá málinu þar, og því það ráð tekið, að vísa því til stjórnarinnar, í von um, að hún mundi taka málið til yfirvegunar til næsta þings og gera till. sínar um það. Nú er hvorugur hæstv. ráðherra viðstaddur og jeg hefi ekki talað við þá um málið, og veit því ekki, hvað stjórnin hefir gert í því. En svo mikið er víst, að engar till. eru enn komnar frá henni. Hins vegar er komið fram frv. í Nd., sem einnig ætlar að nota fiskiveiðasjóðinn sem stofn. Er það svipað frumvarpi, sem þar var á ferð í fyrra. Mjer er og sagt, að von sje á þriðja frv., sem fer fram á að nota fiskiveiðasjóðinn sem lánsstofnun með einhverri annari tilhögun. Það, sem felst í þessu frv., sem jeg ber fram, er eingöngu að lána mönnum út á veiddan afla. Jeg veit, að það mun líka þörf á að lána mönnum til útgerðarinnar, áður en byrjað er á verkinu; en þeir, sem þess þurfa, eiga aðgang að bönkunum, og munu þar fá nokkur lán, svo sem til veiðarfærakaupa og annars slíks. Það eru líka til lög, sem heimila bönkunum að lána út á fisk gegn veði í fiski, sem er í sjálfsvörslu útgerðarmanns. Lánastarfsemin samkv. þessu frv. er hugsuð á sama hátt en ætlast til, að það sjeu deildir víðsvegar um landið, sem starfa í fiskiverunum. Með því móti verður hægt að lána hinum smærri útgerðarmönnum og hlutatökumönnum út á fiskinn á hverjum stað, sem annars ekki ná til lánsstofnana, og eiga engan annan kost en að selja fiskinn kaupmönnum, sem vilja kaupa hann á hverjum stað, og með því verði, sem þeir vilja fyrir hann gefa. Þetta mál hefir vakið talsverða athygli kringum landið. Jeg hefi fengið fjölda brjefa um það frá sjómönnum og smærri útgerðamönnum, sem óska þess að málið komist áleiðis, af því að það er hjer um bil ómögulegt fyrir þessa menn að ná til nokkurra þeirra, sem vilja lána þeim út á fiskinn, þótt vitanlegt sje, að hann sje það eina verðmæti, sem þeir eiga yfir að ráða. Og fiskurinn er í sínu verði, ef ekki er lánað út á hann meira en gangverðið er, eða fyrirsjáanlegt að það verði. Þetta er hættulaust, en gerir verslun miklu hagkvæmari og auðveldara að skapa fiskimönnum atvinnu við að verka fiskinn. Og sennilega verður upp úr því stofnað til samvinnu milli manna um að selja fisk í stórum hlutum, svo að menn þurfi ekki að neyðast til þess - eins og nú - að selja í smápörtum til kaupmanna, sem selja svo til útlendra milliliða eða fiskkaupmanna í landinu. Mundu menn þá að öllum jafnaði fá talsvert hærra verð fyrir fiskinn. Það er talinn mikill hagnaður að því að verka fiskinn og selja fullverkaðan, þó að sá hagnaður sje að vísu breytilegur í einstökum árum. Um þetta mál var rætt alment og ítarlega á síðasta þingi, og jeg sje ekki ástæðu til að víkja frekar að því nú. Því var tekið vel þá. En jeg hefði æskt eftir, að hæstv.atvmrh. hefði verið hjer viðstaddur, til að segja frá aðgerðum stjórnarinnar í málinu síðan í fyrra. Það er svo mikið verk að samræma till. þær viðvíkjandi Fiskiveiðasjóði, sem fyrir þinginu liggja, og koma upp fiskiveiðabanka, að jeg býst varla við, að það verði gert í þingnefnd. Það yrði að vera verk stjórnarinnar, eða að minsta kosti nefndar, sem starfaði milli þinga. Hins vegar getur þingið afgr. eina grein af þessu máli, sem er alveg heilsteypt, svo sem þetta frv. Jeg legg til, að frv. verði vísað til sömu nefndar og fjallaði um það í fyrra, en það var hv.fjhn.

Halldór Steinsson Því verður ekki neitað, að þessar greinar sjávarútvegsins, minni mótorbátar og róðrarbátar, eiga erfitt uppdráttar, og að fylsta þörf er, ef hægt væri, að bæta kjör þeirra, til dæmis með lánsstofnun eins og hjer er farið fram á. Því verður heldur ekki neitað, að tilgangurinn með þessu frv. er góður, a. m. k. eftir því sem marka má á 1. gr., þar sem stendur: „Tilgangur sjóðsins er að gera mönnum, sem fiskiveiðar stunda á vjelbátum og árabátum, sem arðsamastan afla sinn, með því að gera þeim mögulegt að verka hann sjálfir.“ Ef frv. alt í heild sinni væri bygt á þessum góða tilgangi, þá væri vel farið. En það er öðru nær en að svo sje. Mjer getur ekki betur skilist, en hjer komi fram í frv. í heild sinni mjög mikið skilningsleysi á þessum hlutum. Ef ekki skilningsleysi, þá að minsta kosti of mikið áhugaleysi og viljaleysi hv.flm. (JBald) gagnvart þessari grein sjávarútvegsins. Þó að ekki sje venja við 1. umr. að fara út í sjerstakar greinar, þá verð jeg samt að drepa á 2–3 greinar, til þess að sýna hvað frv. er illa útbúið, svo að það alls ekki getur náð tilgangi sínum. Þá er fyrst, að eftir 3. gr. frv. er ætlast til, að aðaldeild þessa veðlánasjóðs sje í Reykjavík, en svo sjeu settar á stofn deildir út um landið, en megi þó ekki vera fleiri í byrjun en 25. Það er nú ljóst, að 25 deildir fyrir jafn útbreiddan atvinnuveg sem smábátaútvegurinn er, geta ekki komið að notum nema tiltölulega mjög litlum hluta þeirra manna, sem þessa atvinnu stunda, eða stunda í framtíðinni. Þá kem jeg að aðalgrein frv., 6. gr. Sú grein gerir frv. alveg óhæft og gerir 1. gr. að engu. Þar stendur: „Lán veitist aðeins út á afla, sem ætlaður er til verkunar sem þurkaður saltfiskur til útflutnings.“ Jeg skil þessa grein svo, að það megi ekki lána úr þessum sjóði út á annað veð en afla. En slíkt er að mínu áliti alveg ótækt. Það getur staðið svo á, að sjómaður þurfi nauðsynlega lán til sinna lífsnauðsynja, en hafi ekki nægilegan afla fyrir hendi, en annað veð. Er þá nokkur meining í því, spyr jeg, að neita manninum um lán, ef hann getur boðið annað fullgilt veð? Það finst mjer ekki. Með öðrum orðum: greinin gerir það að verkum, að sjóðurinn, þótt stofnaður verði, kemur alls ekki að verulegum notum, ef ekki má lána út á nema verkaðan afla. Þá er ekki hægt að veita lán fyr en í lok vertíðar. En nú stendur einmitt svo á, að flestir þessara manna, sem um er að ræða, þurfa að fá lán í byrjun vertíðar, - þurfa að fá lán til þess yfir höfuð að geta lifað meðan á vertíð stendur. Efnahagur þeirra er að jafnaði ekki svo góður, að þeir þurfi ekki að vera upp á lán komnir, meðan vertíð stendur yfir. Slík lán eru það eina, sem getur bjargað þessum útvegi, til þess að sjómaðurinn geti staðist þann kostnað, sem hann þarf að hafa yfir vertíðina, bæði kaup á veiðarfærum og ýmsu, sem að útgerð lýtur, og eins sínar eigin lífsnauðsynjar. En í sjálfu sjer er það ekkert þakkarvert, þótt sjómönnuni sje boðið lán út á verkaðan fisk. Það geta þeir fengið víðar enn í þessari lánsstofnun, sem hjer um ræðir. Og það er heldur ekki aðalatriðið, heldur hitt, að sjómenn geti fengið lán í byrjun vertíðar, til þess að geta eignast verkaðan fisk. Það eru náttúrlega ýmsir fleiri smærri gallar á þessu frv., þótt þetta sje aðalgallinn, sem að minni meiningu gerir frv. ótækt. Það er t. d. það, að sje fiskur fluttur burt af staðnum og seldur, þá sje skuldin kræf og gengið verði að manninum um borgun. Jeg geti búist við, að í mörgum tilfellum mundi sjóðnum blæða fyrir þetta. Það er svo um allan þorra þessara manna, að þeir eru eignalitlir, og ef sjóðurinn hefir við ekkert annað að styðjast en þennan afla, þá er hætt við, að stundum kæmu skellir. Yfirleitt er afli ótryggasta veð, sem hægt er að fá í þessu tilfelli. Hv. flm. var að segja, að fleiri frv. hefðu komið fram í þessa átt. E. t. v. á hann við Fiskiveiðasjóðinn í Nd. En því frv. er ætlað nokkuð annað verksvið. Og þó að það sje fram komið, er engu minni ástæða til að tryggja þessari grein sjávarútvegsins rekstrarlán.

Flm. (Jón Baldvinsson) Hv. þm. Snæf. (HSteins) tók sæmilega á móti þessu frv., er það var á ferðinni hjer í fyrra, og virtist vera ánægður með það þá. En nú kveður við annan tón. Nú telur hann frv. óalandi og óferjandi með öllu. Það, sem okkur greinir á, er það, að hann vill hjálpa kaupmönnum og bátaeigendum, en jeg ber hina fyrir brjósti, sem taka kaup sitt í aflahlutum og eiga ekki aðra úrkosti en að selja aflann við því verði, sem kaupmennirnir ákveða. En jeg er hræddur um, að hv.þm. Snæf. hafi talað of mikið við kaupmenn í kjördæmi sínu um málið milli þinga, en of lítið við fiskimennina, og að það valdi þeirri breytingu, sem orðið hefir á hugarfari hans til frv. Að minsta kosti get jeg ekki skilið ummæli hans á aðra leið en að þau stefni til fulls fjandskapar við málið. Hv. þm. fór út í einstakar gr. frv. í ræðu sinni. Jeg er hræddur um, að hann hefði orðið þungur á brúnina, ef þm. hefðu leyft sjer slíkt við 1. umr., þegar hann sat í forsetastól, sællar minningar. Hv. þm. segir, að hinn góði tilgangur frv. sje eyðilagður með hinum seinni gr. þess. Hann mun víst aðallega eiga við 6. gr., en hún fer fram á að lána út á afla, svo að fiskimenn sjeu ekki tilneyddir að selja kaupmönnunum fiskinn við því verði, sem þeir setja á hann. Hann hefir það út á þetta að setja, að mest þörf sje lána áður en útgerðin byrjar; með öðrum orðum, að fyrst og fremst þurfi að sjá útgerðarmönnum fyrir lánum. En það er ekki tilgangur þessa sjóðs að lána út á fasteignir. Þeir, sem þær eiga, geta snúið sjer til bankanna og veðdeilda. En jeg vil ekki fara frekar út í þetta atriði. Það lýsir því fádæma skilningsleysi á eðli þessa máls og kjörum fiskimannanna. Hv. þm. álítur, að fyrirkomulag sjóðsins sje hættulegt, og muni leiða til tapa á honum, þar eð ekki sje um neina tryggingu að ræða. En hvað segir þessi sami hv.þm. um þá starfsemi bankanna, að lána stórútgerðarmönnum, útgerðarfjelögum og fiskikaupmönnum út á fisk í sjálfsvörslu, svo sem nú er gert? Þessi lán eru alment talin trygg í alla staði. Hv. þm. Snæf. hlýtur því að álíta, að fiskimennirnir sjeu óáreiðanlegri og verri menn yfirleitt en stórútgerðarmennirnir og fiskikaupmennirnir, því að hann hlýtur að vita, að bankarnir lána þeim út á fiskinn. En það er mótsögn, að trygt sje að lána stórútgerðarmönnum út á væntanlegan afla, en ekki að lána fiskimönnum út á það sama. Það, að hv.þm. Snæf. álítur hættulaust að lána kaupmönnum með þessu fyrirkomulagi, sýnir það eitt, að það eru þeir, sem hann ber fyrst og fremst fyrir brjósti. Jeg gat þess áðan, að jeg hefði fengið tilmæli víðsvegar að, um að taka þetta mál upp að nýju. Þau tilmæli komu frá hlutamönnunum, fiskimönnunum sjálfum, en ekki frá kaupmönnum, sem hafa aðgang að bönkunum og hafa svo mikinn fisk undir hendi, að það borgar sig fyrir þá að fara í lánsstofnanirnar; en það gerir það ekki fyrir hina fátæku fiskimenn, sem hafa aðeins umráð yfir nokkrum hundruðum punda af fiski. Eina leiðin til að hjálpa þeim, er sú leið, sem farin er í þessu frv. Hv. þm. Snæf. sagði, að það væru of fáir staðir, sem nytu góðs af þessum sjóði, ef stofnaður væri. í frv. er gert ráð fyrir vissum deildafjölda innan sjóðsins, og ef hv. deild vill koma með breytingar í þá átt, að fjölga þeim, þá skal ekki standa á mjer. Það er fjarri því, að jeg sje á móti því, að sjóðsdeildirnar verði fleiri. Og að þeirri breytingu er jeg fús að vinna í samvinnu við hv.þm. Snæf. En hitt get jeg ekki tekið vel upp hjá honum, þegar hann gerir fiskimönnunum svo rangt til, að telja þá verri skuldunauta en kaupmenn.

Halldór Steinsson Það bryddir nú sem fyr á gömlum galla hjá hv. 4. landsk. (JBald). Hann hleypur nú sem fyr með rangfærslur og útúrsnúninga. Hann segir, að jeg sje snúinn í þessu máli. Það er mesti misskilningur. Jeg er því hlyntur sem fyr. Hv. þm. segir, að jeg sje að bregða sjer um skilningsleysi. Jeg hefi alls ekki gert það alment. En þegar hann kemur nú í annað sinn með sama vanhugsaða frv., verður ekki hjá því komist að vekja athygli á því, að skilningurinn á þessu máli er ekki sem bestur hjá þessum hv.þm. Hv. þm. fór að minnast á kaupmennina, án þess að jeg gæfi hið minsta tilefni til slíks, svo að jeg hefi ástæðu til að halda, að það sjeu einmitt kaupmennirnir, sem hafa hleypt þessum geðofsa í þingmanninn, svo að hann ætlar alveg að springa. Hv. þm. heldur, að jeg sje svo velviljaður kaupmönnum, að jeg líti með þeirra hagsmuni fyrir augum á þetta mál. Jeg veit ekki á hverju hann byggir þetta. Jeg hefi ekkert tal átt við þá um málið, og jeg fæ ekki sjeð, hvað þeim kemur þetta við. Jeg fullyrði það, að jeg er eins hlyntur fiskimönnunum og hv. 4. landsk., og jeg vil styðja að því, að einhver lánsstofnun, sem þeim kemur að notum, komist á fót. Hv. 4. landsk. er mjög ánægður með 6. gr. frv., og telur hana ákjósanlega í alla staði. Þar er jeg honum ekki sammála. Hann segir, að bankarnir láni útgerðarmönnum út á fiskinn, og það sje alveg hliðstætt því fyrirkomulagi, sem gert sje ráð fyrir í þessu frv. En hjer er alt öðru máli að gegna. Stærri útgerðarmenn eiga miklar eignir, sem þeir hafa að veði á bak við lánin. Þetta kemur ekki til greina í þessu tilfelli. Mjer er það fullkomlega ljóst, að sjómenn eiga ekki greiðan aðgang að bönkunum, og jeg veit, að þeir mundu deyja drotni sínumn bankanna vegna. Þess vegna verður ekki hjá því komist, að þingið hlutist til um að sett verði á stofn sjerstök rekstrarlánadeild fyrir smábátaútveginn, en með alt öðru sniði en hjer er farið fram á. Jeg ætla svo ekki að fjölyrða meira um þetta. Jeg tel rjett, að málið verði athugað í nefnd, og er ekki vonlaus um, að frv. mætti laga svo, að það gæti komið að einhverjum notum.

Flm. (Jón Baldvinsson) Það gleður mig, að það kveður við annan tón nú en áðan hjá þm. Snæf., því að mjer fanst hann æstur á móti frv. í fyrstu ræðu sinni, og vissi ekki hvaðan á mig stóð veðrið, þegar hann var að romsa upp hálfgerðum skömmum um mig og frv. Jeg er hræddur um, að hv.þm. Snæf. hafi eiginlega aldrei skilið tilgang þessa frv., eða svo virðist, nema svo sje, sem til hefir verið getið, að hann sje aðallega að hugsa um kaupmennina, en þetta frv. er aðallega fyrir sjómennina. Og þegar hann er að tala um, að lán verði illa trygð eftir frv., getur það ekki verið af öðru, en að hann álíti þá verri skuldunauta en kaupmennina, og jafnvel að hann tortryggi sjómennina um að taka veðið og selja það, í stað þess að borga skuldina.

Kaupmennirnir setja meiri tryggingu

. Því þá það? Það er sama, hvort lántakandinn heitir Copland, býr í Reykjavík og setur 2000 skippund að veði, eða þá að hann heitir Jón Jónsson, býr á Snæfellsnesi og setur ekki nema 2 skippund að veði. Tryggingin er sú sama í báðum tilfellum, þegar jafnhá fjárhæð er lánuð út á hvert skippund af fiski hjá báðum. Hv. þm. finst bara, að þeir menn, sem lifa af vinnu sinni, sjeu svo miklu óráðvandari en hinir. Annað er ekki hægt að fá út úr orðum hans. Jeg ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni, en aðeins að bæta því við, að mjer finst hv.þm. Snæf. sýna þessu frv. talsverðan óvilja, og mjer kom það á óvart, bæði vegna afstöðu hans til málsins í fyrra, og svo vegna þess, að slík lánsstofnun sem þessi gæti komið að miklu gagni fyrir sjómennina í kjördæmi hv.þm.

Halldór Steinsson Jeg vil vísa á bug þeim órökstuddu staðhæfingum hv. 4. landsk., að jeg telji sjómenn óráðvandari en fólk alment.

Þetta er rökrjett, eftir ummælum þm.

. Nei, Þetta er útúrsnúningur og eitt dæmi af mörgum um óheiðarlega meðferð þessa hv.þm. á þingræðum. Það, sem okkur ber á milli, mjer og hv. 4. landsk., er það, að hann vill veita lánin í lok vertíðar, en jeg í byrjun hennar. Það er þetta, sem hv.þm. getur með engu móti skilið. Ef lánin eru veitt fyrirfram, geta þau komið að verulegum notum fyrir allan þorra fátækra sjómanna, sem þurfa á lánum að halda, til þess að geta lifað. Hitt dugar þeim ekki, að fá lánin í lok vertíðar. Og það er þetta, sem er aðalgalli frv.

Flm. (Jón Baldvinsson) Jeg vildi mælast til þess við hæstv. forseta, að hann gæfi fundarhlje, til þess að hv.þm. Snæf. gæti kynt sjer frv. betur. Það stendur ekkert í frv. um það, að ekki megi veita lán úr sjóðnum fyr en í vertíðarlok. Það er t. d. hægt að hugsa sjer, að lán verði veitt eftir fyrstu viku vertíðarinnar.

En ef ekkert aflast fyr en í síðustu viku vertíðarinnar?

. Þetta sýnir vel á hvaða hundavaði hv.þm. Snæf. fer í þessu máli.

Nú skyldi jeg tala, væri jeg ekki dauður

. Það er gott fyrir þm., að svo er.

Flm. (Gunnar Sigurðsson) Jeg get búist við, að til sjeu þeir menn, sem þyki þessi nýjung eins og allar aðrar nýjungar að einhverju leyti ískyggileg. En landbúnaðinum íslenska er það nauðsynjamál að fylgjast vel með öllum nýjungum, sem gerast með erlendum þjóðum. Í till. er meðal annars farið fram á að færa sjer í nyt reynslu Norðmanna í refarækt. Norðmenn hafa undanfarin ár flutt inn mikið af refum frá Norður- Ameríku, og hefir það gefist vel og orðið til mikilla hagsbóta fyrir landbúnaðinn. Nú munu vera þar um 300 refabú og gefa flest þeirra mikinn arð. Jeg hefi staðið í brjefaskiftum við tvo merka Norðmenn, sem kunnugir eru refarækt og skinnasölu. Hefir annar þeirra það eftir ensku firma, Lampson & Co., sem mikið selur af skinnum, að horfur með verð á þeirri vöru sjeu mjög álitlegar. Norðmenn gæta þess stranglega, að eigi sjeu sett á nema fyrsta flokks dýr til undaneldis, og sama ættum við að gera. Jeg geri ekki mikinn mun á því, hvort dýrin verða flutt inn frá Noregi eða beint frá Canada, og getur það verið opin leið fyrir menn, frá hvoru landinu þeir flytja. Jeg veit, að refarækt Norðmanna er í miklu áliti. Er þar varla um að ræða svo ljelegt silfurrefaskinn, að ekki fáist fyrir það að minsta kosti 200 krónur, og alt upp í 2000 kr.; jafnvel dæmi þess, að þau hafa selst á 4000 kr. Hjer eru að ýmsu leyti betri skilyrði til refaræktar en í Noregi. Má sjerstaklega minna á það, að hjer er hægt að fá nóg af ódýrum fiski og sömuleiðis hrossaketi, sem hvorttveggja er ágætt til refaeldis. Jeg hefi tekið með tvær aðrar dýrategundir, sem jeg hygg að mundu verða til mikillar nytsemdar hjer á landi. Í fyrsta lagi eru það kanínur. Skal jeg nefna tvær tegundir, sem algengar eru í Danmörku og fleiri nálægum löndum, svonefnda Pels-kanínu, sem er ræktuð vegna skinnsins, sem hefir gefið góðan arð undanfarin ár, og Angóra-kanínuna, sem ræktuð er vegna ullarinnar. Loks vil jeg svo minnast á Moskusnautin, eða sauðnautin, eins og þau eru stundum kölluð á íslensku. Það eru norðurheimskautsdýr, ákaflega harðgerð og mundu þrífast vel í loftslagi hjer á landi. Hefir einn mjög merkur maður, Vilhjálmur Stefánsson landkönnuður, skrifað um sauðnautarækt hjer á landi og spáð góðu um hana. Þessi dýr eru nú mjög að ganga til þurðar í sínum upphaflegu heimkynnum, Norður-Ameríku og Grænlandi. Jeg þykist vita, að það, sem mönnum muni vera mestur þyrnir í augum í sambandi við innflutning dýra, sje smithættan. Skal jeg því taka það fram, að jeg hefi átt tal um þetta mál við Hannes Jónsson dýralækni, og telur hann eigi hættu á ferðum, þó að leyfður sje innflutningur þessara dýra, allra síst sauðnauta frá Norður-Grænlandi. Jeg skal vekja athygli á því, að einangrun og eftirlit með refum og kanínum yrði tiltölulega mjög auðvelt, af því að þau dýr eru ávalt geymd í vönduðum girðingum. En dýralæknir telur, að af dýrum stafi engu meiri smithætta, ef eftirlit er haft með þeim, en af mönnum og ýmsum varningi, sem hingað flytst. Hæstv. forsrh. vildi halda því fram við mig áðan, að ekki hefðu verið flutt inn dýr í sinni stjórnartíð. Jeg get að vísu ekki sannað neitt um þetta, en held þó hinsvegar, að svo hafi verið um alifugla og hunda. Sökum þess að jeg vil gæta allrar varúðar í þessu efni, hefi jeg ekkert á móti því, að till. verði vísað til hv. landbn. og umr. frestað um hana. Gefst þá n. tækifæri til að athuga, að gætt sje nægilegrar varfærni. Vildi jeg síst verða til þess að greiða veg hingað til lands munn- og klaufaveiki, en jeg sje enga sjerstaka hættu á því, þótt till. verði samþ.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Fyrst hv.flm. lagði ekki beinlínis til, að þessari till. yrði vísað til landbn., þá vil jeg hjer með. gera það að till. minni. Jeg skal geta þess, að ríkisstj. hefir lögum samkv. heimild til að leyfa innflutning lifandi dýra. En ástæðan til þess að þessi till. er komin fram, mun vera sú, að jeg hefi ávalt í minni stjórnartíð synjað um slík leyfi, ef um spendýr hefir verið að ræða, og jeg mun heldur eigi framvegis taka á mig þá ábyrgð, að leyfa innflutning á lifandi spendýri. Jeg tel brýna nauðsyn bera til þess, að hv. d. athugi nú vel í sambandi við þá löggjöf, sem hjer var gerð í fyrra, hve langt megi ganga í þessum efnum án þess að stofna landinu í voða. Það mun ávalt verða svo, að mest hættan stafar af lifandi dýrum, þó að jeg hinsvegar viðurkenni, að minni hætta stafi af þessum dýrum, sem hjer er um að ræða, en ýmsum öðrum. Jafnvel þó að þessi till. yrði samþ., er nauðsyn til að taka fram, frá hvaða löndum þau dýr megi vera, sem leyfður yrði innflutningur á; en um það er ekkert tekið fram í till. Hv. flm. taldi það draga úr smitunarhættunni, að þessi dýr yrðu geymd í girðingum; en í því er engin trygging, því að girðingarnar geta ávalt bilað. Það verður að vera trygt, að ekki stafi smitunarhætta af dýrunum, þegar þau koma hjer í land, því að þaðan í frá er engu eftirliti að treysta; verður því að leggja megináherslu á það, að dýrin sjeu eigi flutt inn frá þeim löndum, þar sem veikindahætta er.

Flm. (Gunnar Sigurðsson) Jeg hefi í raun og veru litlu að svara hæstv.forsrh., en það er aðeins eitt, sem jeg legg aðaláhersluna á, að orðum sjerfræðinganna verður að treysta best í þessu máli. Hæstv. forsrh. taldi girðingar eigi tryggar. En jeg vil benda á, að í norður-Noregi eru refir geymdir í girðingum, sem taldar eru alveg öruggar; og yrðu refirnir fluttir þaðan, mundu þessar girðingar verða teknar með. Svo mundi og vera um kanínur; girðingar yrðu fluttar samhliða, en þær eru altryggar þar sem jeg hefi sjeð þær. Sem sagt, jeg vona, að hv.n. athugi þetta mál með skilningi og velvild. Það er alls ekki mín meining, að jeg vilji ganga lengra heldur en trygt er, en hinsvegar álít jeg ekki neina ástæðu til að forðast þennan innflutning; ef hægt er að flytja refina inn án hættu, þá á að gera það, og það er mitt álit að hægt sje.

Pjetur Ottesen Það er, býst jeg við, ekki að ástæðulausu, þó að menn tali um varfærni í sambandi við þetta frv., sem hjer er um að ræða. Það er þó ein undantekning, skilst mjer, frá þessu, og það er um sauðnautin, og það þó því aðeins, að þau sjeu flutt frá Grænlandi eða svæðinu norðan við Scoresbysund, eða við Franz-Joseps-fjörðinn. Jeg hygg, að um sauðnaut, sem flutt yrðu þaðan, sje það örugt, að frá þeim stafaði engin sjúkdómshætta. En hvað hin dýrin snertir, þá býst jeg við, að þar geti verið töluvert öðru máli að gegna, og sjerstaklega þar sem jeg býst við, að innflutningur verði frá löndum, þar sem gin- og klaufaveiki hefir verið, og er þá sennilega enn, þó hún kunni að liggja niðri í bili. Eins og menn sjálfsagt muna, hafa hjer tvívegis komið fram till. um það, að veita nokkurt fje til þess að flytja inn sauðnaut. Það var myndað fjelag hjer af nokkrum áhugasömum mönnum, sem vildu fara til Grænlands og afla þar sauðnauta. Þeir leituðu styrks hjá þinginu, og var samþ. hjer í Nd. á þinginu 1927 að veita 20 þús. kr. í þessu augnamiði. Málið fór svo til hv.Ed., sem feldi styrkveitinguna alveg niður, og var þess ekki kostur að taka hana upp aftur, því að það hefir verið svo tvö síðustu. þing, að Nd. hefir fengið Ed. fult alræðisvald í hendur til þess að afgreiða fjárlögin. Það hefir nú komið til tals í fjvn.Nd. að taka upp slíka fjárveitingu, og ef svo verður, þá er vitanlega alveg sjálfsagt að leyfa innflutning á þessum dýrum, enda ekkert að óttast, ef þau eru flutt inn frá Grænlandi. Jeg vil þess vegna taka undir með þeim deildarmönnum, sem jeg býst við, að verði nokkuð margir, að gagnvart hinum dýrunum verður allan vara að hafa, og ekki get jeg tekið undir ummæli hv.flm., að örugt sje að byggja á umsögn fagmanna, ef dæma skal eftir framkomu þess manns, sem nú er dýralæknir hjer í Reykjavík, í gin- og klaufaveikismálinu á síðasta þingi. Eins og menn rekur sjálfsagt minni til, reit hann bækling í fyrravetur um það mál, og gat þar um nokkrar vörutegundir, sem hætta væri á að flytja til landsins. Hitt er deildarmönnum jafnkunnugt, að afgreiðsla frv. um varnir gegn því, að gin- og klaufaveikin bærist til landsins, var þannig, að feldar voru úr frv. nokkrar af þeim vörutegundum, sem dýralæknirinn fullyrti um í þessari ritgerð sinni, að væru hættulegar. Þetta var þó ekki af því, að sú skoðun væri ekki ríkjandi hjá meiri hl. þm., að banna ætti innflutning á þessum vörum, heldur af hinu, að það var orðið svo naumt fyrir með afgreiðslu málsins, að ekki þótti fært að taka ákvæði um þetta upp í frv. aftur í Nd. og láta það fara þannig til Ed. aftur. En til þess að láta vilja Nd. og meiri hl. þingsins koma skýrt og skorinort fram, var samþ. hjer þáltill. um það, að láta haldast áfram innflutningsbann á þessum vörutegundum, þ. e. smjöri, eggjum og osti. Var þetta, eins og jeg nú hefi lýst, bygt á rökstuddum ummælum dýralæknis, sem lágu hjer fyrir deildinni. En hvað skeður svo? Stj. nemur strax að þingi loknu þessi ákvæði úr gildi, og jeg hefi heyrt fullyrt, að það hafi verið gert með samþykki dýralæknis, og fyrst svo er, þá lít jeg svo á, að ekki sje eins mikið öryggi fólgið í ummælum þess manns eins og fram kom hjá hv.flm. Jeg held því, að fullkomin ástæða sje til að vísa þessu máli til nefndar, og á sú nefnd og þingið alt að hafa fullkomna varfærni í þessu efni, því að þótt það geti orðið til einhverra hagsbóta að ala hjer upp þessa silfurrefi eða blárefi, og svo þessar kanínur, sem hv.flm. hafði svo mörg sjerfræðinöfn um, sem jeg ekki kann eftir að hafa, þá held jeg, að slík rækt verði aldrei neinn höfuðatvinnuvegur. En hinsvegar getur öðrum aðalatvinnuvegi landsmanna stafað mikil hætta af þessum innflutningi, ef illa tekst til.

Jón Ólafsson Hæstv. forsrh. gat þess áðan, að ekki hefði verið leyft að flytja inn spendýr, og það af þeim ástæðum, að hætta gæti stafað af þeim um smitun á gin- og klaufaveiki. Jeg hefi orðið þess var víða um land, að með þessari ítrekuðu varfærni þykir of langt gengið. Hafa fleirum sinnum komið fram raddir um það, að gott væri að fá ýmsar skepnur til kynbóta utanlands frá, t. d. sauðfje, en það er eins og allur fjöldinn hjer líti svo á, að það sje ekkert annað að gera en að stympast gegn öllu, sem á að gera í þessum efnum, án þess að hafa nokkrar tryggingar í framkvæmdum. Mjer finst, þegar um það er að ræða að skapa landsmönnum nýja tekjulind, þá verður fyrst í stað að athuga það með tilliti til þess, hvort ekki sje hgt að gera það án þess að öðru sje stofnað í voða; t. d. það, sem hjer er um að ræða í þáltill., þar er þess að gæta, að við eigum nógar eyjar og annes, þar sem hægt er að einangra þessar skepnur um lengri tíma, því að það hljóta að vera einhver tímatakmörk fyrir því, hve lengi þarf að einangra til þess að fyrirbyggja smitun. Þetta verður að athuga grandgæfilega, og jeg skil ekki annað en að hægt sje að finna einhverja heppilega úrlausn, aðra en þá að gera sig tryggan með því að gera ekki neitt. Það er auk þess ómótmælanlegt, að það er of mikil varfærni, sem drepur fjölda af framkvæmdum landsmanna, þannig að hitt og þetta má ekki gera, af því að það þykir, einhverra hluta vegna, ekki, trygt, en hitt er ekki athugað, hve mikið gott landsmenn geta haft af því, ef alt er tekið með, til þess að tryggja atvinnulífið. Jeg hefi ofurlítið kynt mjer um silfurrefarækt; mjer finst, að það atriði geti verið svo mikils varðandi um framtíð landsmanna, ekki síst landbúnaðarins, að hjer verði umfram alt að athuga allar leiðir til að koma slíkri atvinnugrein á. Jeg vildi því vænta þess, að hv.n. athugaði þetta sjerstaklega vandlega og ljeti ekki varfærnina eina og hræðsluna ráða fyrir þessu máli, eða ráða fyrir góðri athugun á því.

Flm. (Gunnar Sigurðsson) Hv. 3. þm. Reykv. tók að mestu af mjer ómakið, og þakka jeg hv.þm. fyrir hans góðu undirtektir og skilning á þessu máli. En jeg hafði hugsað mjer að benda á þá leið, að það mætti einangra dýrin í eyjum. Að því er snertir dýralæknana, þá vil jeg geta þess, að það voru fleiri en einn dýralæknir, sem jeg átti tal við um þetta, og sögðu þeir mjög vel hægt að búa svo um, að ekki stafaði hætta af. Og jeg vona, þó að þessu máli verði vísað til n., að það nái samt fram að ganga.