Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Áður en gengið er til dagskrár þykir mér rétt að tilkynna það, að þegar fundur var haldinn hér á Alþ. í fyrradag, þriðjudaginn 23. þ. m., var hæstv. iðnrh. Gunnar Thoroddsen erlendis á fundi iðnrh. Norðurlanda í Svíþjóð og hafði hann því lögmæt forföll. en rn. hans hafði láðst að tilkynna Alþ. fjarveru ráðh. Þá vil ég líka leiðrétta þá fregn, sem komið hefur fram í fjölmiðlum, að aðeins einn ráðh. hafi beðið um fjarvistarleyfi. Þegar hv. 3. þm. Reykv. kvaddi sér hljóðs hér utan dagskrár vegna fjarveru samgrh., þá tók ég það fram í svari mínu að hæstv. samgrh. Halldór E. Sigurðsson hefði beðið nm fjarvistarleyfi, þannig að hann hafði fjarvistarleyfi enda þótt hann væri ekki skrifaður á þann lista sem ég las í upphafi fundar og fréttastofan mun hafa eingöngu farið eftir. Þetta vildi ég að kæmi hér fram.



Herra forseti. Það eru fáein atriði sem fram komu í umr. hér s.l. fimmtudag sem ég þarf að fara um nokkrum orðum. Í ræðu hv. 6. þm. Norðurl. e., Inga Tryggvasonar, kom fram grundvallarmisskilningur að því er mér sýnist, en kannske ekki honum. Það er að þær tvær till., sem hér liggja fyrir um vegamál, gangi hvor gegn annarri, eins og ég held að hann hafi orðað það, þ.e.a.s. till. sú, sem ég mælti hér fyrir, og till. sú, sem hann er 1. flm. að um að flýta uppbyggingu þjóðvega í snjóahéruðum landsins. Það er að mínu viti rangt að þessar till. gangi hvor gegn annarri. Till. okkar um lagningu bundins slitlags á þjóðvegi er um framkvæmdir, en hin till. er um gerð áætlunar, kostnaðaráætlunar, miðað við 4–6 ára framkvæmdatíma. Ég get því ekki séð að þessar till. gangi hvor gegn annarri, og ég get lýst því strax yfir að ég styð þá till., sem hv. þm. Ingi Tryggvason er 1. flm. að, og ég vona jafnframt að í kjölfar þeirrar áætlunar, sem þar er gert ráð fyrir að verði gerð, fylgi framkvæmdir. Mönnum hlýtur að vera ljóst að forsenda fyrir því, að lagt sé bundið slitlag á þjóðvegina, er að þeir verði byggðir upp. Við erum ekki aðeins að biðja um að lagt verði slitlag á þá ca. 830 km, sem Vegagerðin telur að þurfi ekki sérstaka undirbyggingu. Við gerum ráð fyrir að það verði lagt á alla þá vegi sem þessi till. okkar nær til, þ.e.a.s. um 2300 km. En forsenda þess er, eins og ég sagði, að áfram verði unnið að uppbyggingu þjóðvegakerfisins. Ef hins vegar er um það að ræða í hugum þessara manna, sem hér töluðu um daginn, og kannske einhverra fleiri að leggja ekki slitlag á vegi fyrr en lokið er við að koma vegunum upp úr snjónum, eins og það er orðað og eins og mér fannst koma fram í umr. um daginn, þá erum við ekki lengur á sama máli. Þá er komin upp spurningin um forgang og röðun verkefna ef ekki á að vinna að nema einu verkefni í einu. En það er hins vegar ekki ætlun okkar flm. till., eins og ég vona að mönnum hafi skilist, að samþykkt hennar verði á kostnað annarra framkvæmda í vegagerð í landinn. Það er ekki ætlunin með flutningi þessarar till. að stöðva aðrar framkvæmdir. Ætlunin með henni er að auka framkvæmdir við lagningu slitlags, fá meira fé til vegagerðar vegna þess, og umfram allt breytta stefnu sem hefur í för með sér betri nýtingu þess takmarkaða fjármagns sem er til ráðstöfunar. Lagning bundins slitlags er því ekki framtíðarverkefni sem verður að þoka fyrir öðru sem er brýnna, eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. orðaði það. Þetta er verkefni sem þarf að snúa sér að strax. Hv. 3. þm. Norðurl. v., Páll Pétursson, sagðist ekki heldur vera því sammála að leggja slitlag á alla kafla hringvegarins vegna ísingarhættu. Ég hélt nú að skoðanir sem þessar væru ekki lengur bornar á borð fyrir menn. Við munum vel eftir þessu þegar var verið að leggja Keflavíkurveginn. Þegar var verið að steypa hann, þá átti það að hafa í för með sér gífurlega mikla slysahættu eða aukningu slysatíðni. Sama var þegar lagt var slitlag á Hellisheiðarveginn, þá var illa spáð, slys mundu stóraukast einmitt vegna ísingarhættunnar. Ég þekki þetta líka af því sem ég hef lesíð af umr. í Noregi þegar þar var tekin ákvörðun um að leggja slitlag á næstum allt vegakerfið. Þar er víða svipað veðurfar og hér og mikil ísing á þjóðvegum, og þá var jafnilla spáð í sambandi við þetta. En raunin hefur orðið allt önnur og mönnum hefur orðið það ljósara að mesta slysahættan er einmitt á malarvegunum. Það hefur sýnt sig að slysatíðni minnkar einmitt við lagningu slitlagsins. Hv. þm. Páll Pétursson sagði svo reyndar alveg skýrt og skorinort að hann væri ekki samþykkur þeirri stefnumörkun sem fram kæmi í till. en benti hins vegar á sína till. Ég hlýt að skilja þessi orð svo, að ekki eigi að hugsa frekar um lagningu slitlags fyrr en þeir vegir, sem nú hafa ekki verið upp byggðir og teppast í snjóum, hafi verið byggðir upp. Og þar gildir þá jafnvel einu hvort um er að ræða mikilvæga tengivegi milli byggðarlaga, eins og t.d. yfir Öxnadalsheiði og Holtavörðuheiði, sem voru nefndar í ræðu þm., eða þá afdala- og útnesjavegi. Þetta er vissulega hreinskilnislega mælt. En mér finnst leitt til þess að vita að slík þröngsýni skuli ráðandi í hugum einstakra þm. Ég tek þó fram að ég skil vanda þeirra sem búa í snjóahéruðunum, en ég get hins vegar ekki viðurkennt að vegir í þeim héruðum eigi að hafa slíkan forgang um framkvæmdir sem mér sýnist þessi hv. þm. vilja. Auðvitað eiga þeir vegir að hafa forgang þar sem umferð er mest. Hv. 9. landsk. þm., Sigurlaug Bjarnadóttir, sagðist reyndar ekki viðurkenna að umferðin væri meiri um hringveginn en ýmsa aðra vegi. Þetta má rétt vera. En um þetta held ég að við þurfum ekkert að deila, það eru til umferðartalningar víðast hvar að af landinu og á flestum vegum. En hringvegurinn er hins vegar tengivegur milli hinna ýmsu byggðarlaga og hann eða vissir hlutar hans kunna vel að vera dæmi um það, að það er ekki eingöngu umferðarþunginn sem ræður framkvæmdaröð. Ég gæti nefnt ýmis dæmi nm það, að ef við miðuðum eingöngu við umferðarþunga, þá hefði ekki átt að leggja í stórkostlegan kostnað við ýmsar framkvæmdir í vegagerð. Ég nefni sem dæmi veginn um Strákagöng á Siglufjarðarvegi. Ég nefni sem dæmi veginn um Ólafsvíkurenni og um Búlandshöfða. Allir þessir vegir eru með tiltölulega litla umferð. En ég býst ekki við að nokkrum blandist hugur um það í dag, að það var nauðsyn að ráðast í þær fjármagnsfreku framkvæmdir sem þar áttu sér stað. Þarna er verið að tengja byggðarlög, t.d. Siglufjörð við þjóðvegakerfi landsins, og á norðanverðu Snæfellsnesi er verið að tengja saman þéttbýlisstaðina. Ég held að allir hljóti að vera sammála um nauðsyn slíkrar vegagerðar þótt umferðarþunginn sem slíkur kalli ekki á þessar framkvæmdir. En meginmálið í ræðu hv. 9. landsk. fannst mér vera sá skelfilegi ótti sem fram kom við lántökur ef lagt yrði í slíkar framkvæmdir sem við erum að tala hér um, og þá einkum ef um er að ræða erlendar lántökur, og þm. lét í ljós sérstök vonbrigði með að heyra slíkt frá stuðningsmönnum ríkisstj. Það hljóta þá náttúrlega að vakna spurningar um það, til hvaða framkvæmda við eigum að leyfa okkur að taka erlend lán. Það voru nefndar orkuframkvæmdir, og ég býst við að allir séu sammála um það, að til slíkra framkvæmda þurfum við að taka erlend lán. En þegar kemur til annarra framkvæmda, þá eru menn sjálfsagt ekki lengur sammála. Eigum við að taka lán til þess að byggja skóla? Ég býst ekki við því að menn væru sammála um það. Eða til að byggja sjúkrahús? E.t.v. mundu einhverjir vilja það, aðrir ekki. En mér sýnist engin goðgá að taka lán til vegaframkvæmda ef þær ern svo mikilvægar sem við teljum, flm. þessarar till., að þær framkvæmdir séu sem við leggjum til að ráðist verði í. Það er vegna eðlis þessara framkvæmda og vegna þess að þær eru óumdeilanlega arðbærar framkvæmdir. Eins og ég minntist á í framsöguræðu minni, þá hafa aðrar þjóðir gert þetta og talið sér það nauðsynlegt, og ég nefndi þar sérstaklega norðmenn. En ég tek það jafnframt fram, að við leggjum ekki áherslu á þessa lántöku. Það er ekki megininntakið í okkar tillöguflutningi. Megininntakið í okkar tillöguflutningi er það, að fjármagnið, sem Vegasjóður hefur yfir að ráða, verði nýtt með öðrum og betri hætti heldur en hefur verið gert, en jafnframt að skattlagningin af umferðinni gangi meira til vegagerðar heldur en hún gerir nú. Hv. 9. landsk, sagði einnig að það væri ódýrara verkefni að taka fyrir þeirra áhugamál, eins og ég held að það hafi verið orðað, þ.e.a.s. að flýta uppbyggingu þjóðvega í snjóahéruðum landsins. Það má vel vera að það sé kostnaðarminna verkefni, ég veit það ekki. Þess vegna finnst mér sjálfsagt að sú áætlun verði gerð sem sú till. gerir ráð fyrir. Þá sagði þm. líka að samþykkt till. okkar þýddi að það yrði dregið úr öðrum framkvæmdum í vegagerð, þ. á m. að koma vegunum upp úr snjónum, og í því sambandi sagði þm., ef ég les það hér upp, með leyfi forseta: „Það var talað um af hálfu flm. að að því er varðaði fjármögnun þessarar till. væri um þrjár leiðir að ræða: 1) að draga úr öðrum framkvæmdum, 2) meira lánsfé, 3) auknar fjárveitingar.“ Þarna er nú einhver misskilningur á ferðinni. Við höfum - og ég ítreka það enn - við höfum aldrei talað um að draga úr öðrum framkvæmdum í vegagerð. Við bentum á þrjár leiðir til þess að fjármagna þetta. Það voru framlög úr Vegasjóði og innlend eða erlend lántaka ef þörf krefur og eftir nánari ákvörðun Alþ. síðar. Ég ítreka það því enn, að það er ekki tilgangurinn með flutningi till. að draga úr öðrum framkvæmdum, og ég vona að ég þurfi ekki að hafa um það fleiri orð. Hv. 6. þm. Norðurl. e., Ingi Tryggvason, kom með dálítið einkennilega röksemdafærslu, ef ég hef skilið hann rétt. Hann nefndi það að helmingur landsmanna æki á bundnu slitlagi daglega og þessir landsmenn búi í Reykjavík, Reykjanesi og á Suðurlandi. Þm. upplýsti líka að af tæplega 3000 km vegakerfisins, sem teldust ófullnægjandi eða slæmir, væru ekki nema rúmlega 200 í Reykjaneskjördæmi og Suðurlandskjördæmi, og ég skildi þetta svo, að við ættum því ekki að snúa okkur að því að leggja slitlag á vegina. Ég skil satt að segja ekki svona röksemdafærslu. Mér finnst að þessar tölur, sem þm. nefndi, bendi einmitt til þess að nú eigum við fyrir alvöru að fara að snúa okkur að öðrum landshlutum heldur en þessum sem hafa fengið þó þessa 160 km, sem er nú allt og sumt sem búið er að leggja af slitlagi á allt okkar vegakerfi. Mér sýnist að þessar upplýsingar þm. renni einmitt stoðum undir þá nauðsyn sem er að bæta hér úr, og út á það gengur till. okkar. Ég á kannske ekki að segja það, en það læðist einhvern veginn að manni líka sá grunur að þeir hv. þm. að vestan, norðan og austan, sem töluðu í þessu máli s.l. fimmtudag, séu svona góðlátlega að benda okkur flm. till. á að vera ekkert að skipta okkur af vegamálum í öðrum kjördæmum, okkur komi þau ekkert við, það sé nóg búið að dekra við Reykjanes og Suðurland og nú ætli þeir að ráða í sínum heimahögum. Ég vona nú samt að þeir meini þetta ekki svona. Ég vænti þess heldur að þeir þegi stuðning okkar við það, sem ég held að hljóti að vera þeirra áhugamál líka, að byggja upp vegakerfið úti um landið, í þeirra kjördæmum líka, því þetta er óumdeilanlega mál allrar þjóðarinnar. Hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, býsnaðist hér yfir því að tveir stjórnarþm. kæmu hér með till. um milliarðaútgjöld, og hann spyr hvert við séum eiginlega að fara, Jú, hann sagði að ég mundi náttúrlega fá mynd af mér í Morgunblaðinu - og hún er þegar komin - og Jón Helgason kannske í Tímanum - ég hef ekki fylgst með því, kannske er hún komin þar líka - og við fengjum hól fyrir flutning á góðu máli, en hinir fengju bágt fyrir að taka ekki undir svona gott mál, svona mætti ekki að þessu standa og þetta væri nánast sýndarmennskan einber. Mér verður nú á að spyrja, þegar stjórnarandstæðingar flytja mál hér á þingi, hvort það sé bara til að sýnast. Ég geri ekki ráð fyrir að þeir gangi út frá því sem gefnu að þeir fái allar sínar till. samþ., hversu góðar sem þær nú kunna að vera. En ég vænti þess að menn skilji það, að við flm. þessarar till. meinum það sem við erum að segja og við væntum stuðnings við þetta mál, Ég skildi hv. þm. Lúðvík Jósepsson svo, að hann væri til viðtals um að styðja þetta mál ef það ætti að taka féð sem þarf úr ríkissjóði. Eigum við þá ekki að standa saman um að reyna að fá meira fé af því sem umferðin er skattlögð í dag, fá meira fé til Vegagerðarinnar. Þannig hafa menn talað hér ár eftir ár, en því miður hefur allt of lítið miðað. Þessi till. okkar þýðir vissulega útgjöld upp á nokkra milljarða kr. á framkvæmdatímabilinu. Það er alveg ljóst og við erum ekki á nokkurn hátt að reyna að leyna því. Ég tók það skýrt fram í framsöguræðu minni hvað þetta verkefni hugsanlega kynni að kosta. En till. þýðir fyrst og fremst mörkun stefnu, hvernig fjármagnið, sem umferðin gefur af sér, verði nýtt. Hún hefur það einnig í för með sér, ef samþ. verður, að Alþ. setji sér það mark að koma vegakerfi okkar í það horf sem þekkist hjá siðuðum þjóðum. En til þess verða menn að hafa dug í sér til að viðurkenna það hörmungarástand sem ríkir og umfram allt að ákveða röðun framkvæmda. Vegur með meiri umferð þjónar hagsmunum fleiri aðila og hann hlýtur því að ganga fyrir þeim vegi sem hefur litla umferð. Menn þurfa einnig að átta sig á því, að vöruflutningar til hinna ýmsu staða á landinu fara að langmestu leyti fram með bifreiðum og bætt vegakerfi hefur þess vegna afgerandi áhrif á kostnað við vörudreifinguna í landinu. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð, held ég, um það sem fram kom í ræðum manna hér á fimmtudaginn var. Ég hlýt að lýsa nokkrum vonbrigðum yfir því hve hv. þm., sem þá töluðu, voru neikvæðir gagnvart till. Það kom mér á óvart, vegna þess að hið bætta vegakerfi, sem við leggjum áherslu á, hlýtur að þjóna hagsmunum landsbyggðarinnar sérstaklega um leið og það bætir hag allra bifreiðaeigenda í landinu, eins og ég benti á, og það er þjóðhagslega mikilvægt hvernig sem á það er litið. Ég legg að lokum áherslu á þetta: Við verðum að viðurkenna nauðsyn þess að leggja slitlag á vegina. Við höfum ekki efni á að framkvæma það á hinn fullkomnasta hátt, Þess vegna förum við fram á það að Alþ. lýsi yfir þeim vilja sínum að í verkefnið verði ráðist með þeim hætti sem við leggjum til, gerðir verði nothæfir vegir - ég segi: nothæfir vegir, með því að leggja slitlagið á þá eins og þeir eru þar sem uppbyggingu þeirra er lokið. Það er ekki farið fram á að þetta verði gert á kostnað annarra framkvæmda í vegagerð. Það er hins vegar farið fram á að verkefnið bíði ekki þar til öðru er lokið. En síðar, þegar efnahagur batnar, getum við ráðist í að gera þetta allt með sem fullkomnustum hætti.



Herra forseti. Ég vil byrja mál mitt á því, þó að það komi ekki þessu máli við, að þakka hæstv. forseta þær skýringar sem hann gaf hér á fjarveru minni s.l. þriðjudag. Jafnframt vona ég að frá því verði skýrt eins og hinu, að ég var þá að gegna skyldustörfum, en ekki fjarverandi að ástæðulausu. Ég vil líka segja það, að það gleður mig stórum að það skuli vekja athygli að ég skuli hafa eytt 5 dögum á þessu ári í utanlandsferðir í embættiserindagjörðum, það sé með mér fylgst og mín saknað ef ég er ekki við. Út af till. þeirri á þskj. 40, sem hér er til umr., vil ég að sjálfsögðu koma að nokkrum skýringum og umr. í sambandi við þetta mál. Í þessu sambandi vil ég minna á það, að stuttu eftir að ég tók við starfi samgrh., eða í sept. 1974, lagði ég fyrir vegamálastjóra að gera athugun á því hvaða vegir eða vegkaflar væru um landið almennt sem hægt væri að leggja á varanlegt slitlag án þess að þeim væri breytt frá því sem nú er. Það sem ég lagði áherslu á í þeirri athugun var vegurinn frá Hvolsvelli vestur um land til Akureyrar. Þetta kemur fram í ræðu sem ég hélt 11. des. 1974 og er í 6. hefti þingtíðinda frá því ári, nánar tiltekið í 664. dálki og þar áfram til 671. Í þessari ræðu minni kemur fram að það séu þá þegar þó nokkrir vegakaflar sem sé hægt að leggja varanlegt slitlag á án þess að gera nokkuð frekar til undirbúnings þeim vegum sem þar er um að ræða. Ég get jafnframt getið þess, að í þessari till. minni til vegamálastjóra um beiðni um athugun á vegum var einnig tekið fram að athuga um gerð góðra vega á leiðinni frá Hvolsvelli austur um land, og þar var nefnt Mýrdalssandur, Eldhraun, Breiðamerkursandur, Hvalnes og Þvottárskriður. Skýrsla kom frá vegamálastjóra um það, hvað mikið væri af vegum og vegaspottum sem mætti leggja á varanlegt slitlag eins og þeir þá voru, og enn fremur kostnaður við að gera þessa vegi með varanlegu slitlagi frá Hvolsvelli vestur um land alla leið til Akureyrar og enn fremur við vegagerðina austur með þeim hætti sem þar var talað um. Hér er því ekki á ferðinni nýtt mál, heldur áframhald af þessu, og satt að segja er það mín skoðun að það sé rétt að farið að leita eftir vilja Alþ. um ákvörðun í þessu máli. Ég vil líka taka það fram - og skal þó koma betur að því síðar - að frá mínum bæjardyrum séð er ekki um það að ræða að þessi till. stangist á við till. á þskj. 62, nema síður sé. Skal ég víkja nokkru nánar að þessu. En það sem mér finnst mestu máli skipta og mestu máli skiptir er hinn almenni áhugi hv. þm. á vegagerð í landinu. Það er mín skoðun, eins og ég hef oft lýst yfir áður, að við séum lengra á eftir í vegaframkvæmdum, samanborið við aðrar þjóðir, heldur en við erum í öðrum almennum framkvæmdum, og við þurfum að gera þar stærra átak en gert hefur verið, þó að því megi ekki gleyma að mikið hefur verið gert, því að við búum í strjálbýlu landi og okkur hefur tekist að vega það með nokkuð verulegum hætti, þó betur megi ef duga skal. Í sambandi við varanlegt slitlag á vegum vil ég geta þess, að enda þótt það lægi fyrir árið 1974 hvaða vegakaflar það væru sem væri hægt að leggja á varanlegt slitlag, þá hafa þeir aukist og lengst síðan þá. Þess vegna eru möguleikar til að leggja það nú á fleiri staði en þá var fyrir hendi. Í þeirri athugun, sem gerð var 1974 og miðaðist fyrst og fremst við hringveginn, kemur í ljós að það var þá hægt að leggja varanlegt slitlag á 640 km, en þá var eingöngu miðað við vegakafla sem voru 5 km eða lengri, þeir einstakir vegakaflar, sem voru styttri en það, voru ekki taldir með. En ef þeir hefðu verið taldir með, þá hefði verið um 750 km að ræða. Þessum tölum til hækkunar eru svo hliðarvegir sem teknir eru með. Má nefna dæmi að á Vestfjörðum eru kaflar um 100 km samanlagt sem hægt væri að leggja slitlag á án endurbyggingar frekar en orðið er. Þó skal það tekið fram, að því lengur sem dregst að leggja slíkt slitlag á vegina verður undirbúningurinn hlutfallslega meiri þar sem árlega eyðist mölin á yfirborði þeirra. Þess vegna held ég að hv. þm. verði að hafa það í huga, að það er ekki beinn hagnaður að því að draga það að leggja varanlegt slitlag á vegi sem búið er að undirbyggja með þeim hætti að það væri hægt að gera. Með hverju ári sem líður og umferðin er jafnmikil og nú er orðið, þá hlýtur að fara svo að það verður ekki hægt að hagnýta sér þessa möguleika, heldur verður að betrumbæta vegina áður en slitlagið er lagt. Ég vil líka segja það sem mína skoðun, að ég lit svo á að það sé ekki hægt að hugsa sér að fjölförnustu vegunum sé hægt að halda við án þess að leggja þá varanlegu slitlagi. Það var orðið svo hér í kringum Reykjavík, áður en það var gert, að þeir vegir voru að mátti heita ókeyrandi. Það var ekki hægt að halda veginum í Mosfellssveit við sem malarvegi eða veginum austur fyrir fjall vegna þess hvað umferðin var orðin mikil, og hefur þó umferðin aukist geysilega mikið síðan og sérstaklega það, að bílarnir hafa stækkað mjög verulega. Það er því skoðun mín að nauðsyn beri til að koma þessu máli í framkvæmd sem hér er verið að ræða um. Það er ekki mitt mat að það eigi að þýða það að draga þurfi úr öðrum vegaframkvæmdum heldur þýðir það aukið fjármagn, því eins og nú er um fjármagn til vegaframkvæmda verður ekki mikið slitlag lagt á vegi, það er ljóst. En það er líka ljóst að ef ekkert er frekar fyrir þessa miklu umferðarvegi gert, þá hlýtur það að leiða til þess að viðhald á þeim vegum verður gífurlega mikið. Og okkur er það ljóst, hv. þm., að við getum ekki haldið vegaviðhaldinu í jafnlágri tölu fjárhagslega og við höfum gert undanfarandi ár, vegna þess að vegirnir þola ekki svo lítið viðhald. Ég vil þá víkja að því, eins og ég gat um áðan, að ég lit ekki svo á að till. á þskj. 62 sé andstæða þessarar till. Hún gengur síður en svo í berhögg við hana, að mínu mati, heldur er hér um tvo hætti að ræða í vegagerð landsmanna. Annars vegar er varanlegt slitlag á þá vegi sem mest umferð er á og ekki verður hægt að halda við með venjulegum malarvegum. Hins vegar er um það að ræða að endurbyggja þá vegi þar sem um mikinn snjóþunga er að ræða og ekki er hægt að halda opnum leiðum nema byggja vegina upp þannig að þeir séu ekki eins snjósæknir og þeir eru nú. Ég álít að með þeim framkvæmdum, sem gerðar hafa verið á s.l. sumri á Holtavörðuheiði og Öxnadalsheiði að einhverju leyti, hafi einmitt þessari stefnu verið fylgt. Þar er verið að vinna að því að ná upp þeim köflum sem liggja undir mestum snjó á veturna og það er mat okkar þm. og þeirrar n., sem vinnur að framkvæmd þess máls, að það séu ákveðnir kaflar sem þar séu verstir, og það hefur verulega áunnist í því að hækka þá á yfirstandandi sumri. Og ég vonast til þess að það muni sýna sig á þessum vetri. Að vísu vil ég vonast til þess að hann verði snjóléttur, það væri nú það besta, almennt um landið séð. En að hann verði svo snjóléttur að það reyni ekkert á Holtavörðuheiði, því hef ég ekki mikla trú á. En þá held ég að þegar á fyrsta ári muni sýna sig árangur af þessari viðleitni. Hins vegar er það ljóst að áfram verður að halda á þeim stað og viðar til þess að ná þeim árangri sem þarna er stefnt að, eins og ég tel að till. á þskj. 62 stefni að, og hún þurfi því ekki að vera í andstöðu við þá till. sem hér er um að ræða. Það, sem um er að ræða í þessu sambandi, er að fjármagn þarf til að leysa hvora tveggja þættina í vegamálum sem hér um ræðir. Ég vil líka segja það í sambandi við slitlagið á fjölförnustu vegina, að það er mjög erfitt að halda þeim við sem malarvegum svo viðunandi sé og það mundi spara stórfé á rekstri bifreiða að leggja þá slitlagi. Auðvitað gildir það sama hvar sem er á landinu, að sparnaður er fyrir bifreiðaeigendur að aka á bundnu slitlagi. En eflir því sem umferðin eykst verður þessi sparnaður þýðingarmeiri. Reynslan hefur sýnt að sparnaður við að aka á varanlegu slitlagi er um 20% miðað við malarslitlag. Samsvarar það kr. 6.40 á ekinn km fyrir venjulega fólksbifreið sé miðað við kostnað sem bíla- og vélanefnd reiknar út og er ekki ofreiknað. Þetta samsvarar því að á vegi, sem um 1000 bílar fara um á dag, mundu bifreiðaeigendur samtals spara á einu ári 2.4 millj. kr. á hvern km þessa vegar ef á hann væri lagt slitlag. Hér er því um svo mikið hagsmunamál að ræða að ekki verður hjá því komist að gefa því gaum. Ég vil því segja það, að ég tel að nokkuð þurfi á sig að leggja til þess að leysa úr vegamálunum í þessum þáttum báðum og sé réttlætanlegt að gera það með lántöku og erlendu fé, þar sem um beinan gjaldeyrissparnað er að ræða í sambandi við eyðslu á bílunum. Það orkar ekki tvímælis að það má alveg eins réttlæta það eins og að taka lán til gatnagerðar í þéttbýlisstöðum, svo sem gert hefur verið. Hvort tveggja þjónar sama tilgangi, að bæta aðstöðuna og spara gjaldeyri í sambandi við umferðina. Það er því ekkert álitamál af minni hendi að framkvæmdir í vegagerð á þann veg, sem till, á þskj. 40 gerir ráð fyrir, eru nauðsynjamál sem ber að styðja að. Nú skal ég ekki í þessari ræðu minni fara út í það hversu öruggar þær tölur eru sem hv. fyrri flm. nefndi hér, því ég hef ekki átt þess kost að fá þær athugaðar á stofnunum sem ég hef leitað til. En ég er ekki alveg öruggur með útreikninga hjá Félagi íslenskra bifreiðaeigenda, þó að vel megi vera að þær tölur séu nokkuð nálægt lagi. En það er líka matsatriði hvernig með slíkt skal farið. Út af þátttöku ríkissjóðs í vegagerðinni er það að segja, að lengi vel vann ríkissjóður einn að því að leggja fé til vegagerðar vegna þess að þá voru ekki komnar til tekjur af umferðinni sem nokkru nam, fyrr en nú á síðustu árum og áratugum. Hins vegar finnst mér að það sé alltaf álitamál þegar talað er um tekjur af umferðinni. Ég tel að ég hafi þegar ég var í stjórnarandstöðu, haldið mig við að það, sem miða ætti við, væru þær tekjur sem væru sérstaklega teknar af bifreiðaumferð, ekki almennir skattar eða tollar, heldur sértekjurnar. Það er bensíngjaldið, sem er sérgjald, þungaskatturinn, og það má einnig segja að það sé leyfisgjald af bifreiðum, að þar sé um sérskatta að ræða. Hins vegar skal á það bent, að þegar leyfisgjaldið var upp tekið aftur, þá var tekin upp sú stefna að láta ríkissjóð greiða almennt afborganir og vexti af lánum sem tilheyrðu vegamálunum, en Vegasjóður hafði áður greitt. Þessi fjárhæð mun verða á árinu 1977, að því ég best velt, um 1100 millj, kr. Á þetta ber að sjálfsögðu að líta þegar út í þennan samanburð er farið. Ég vil hins vegar taka það fram, að mér er alveg fullkomlega ljóst að brýna nauðsyn ber til að útvega aukið fé til vegagerðar frá því sem nú er ætlast til og raunverulega ekki nokkur leið að komast af með þá fjárhæð sem er inn í fjárlagafrv. Það er alveg vonlaust að minni hyggju. Það mun því verða athugað nú, áður en gengið verður frá þessum málum, hvernig hægt er að mæta þeim þörfum sem þarna eru á ferðinni. Mér finnst að það sé eðlilegt að tekin verði inn í vegáætlunina sjálfa áætlun um þá sérstöku þætti vegamálanna sem hér hafa verið sérstakar till. bornar fram. Hitt er svo alveg ljóst, að það verður ekki hjá því komist að auka verulega framlag til viðhalds á þjóðvegum frá því sem verið hefur. Það verður ekki hægt að ganga á liðinn til nýbygginga eða til að betrumbæta þjóðvegina frá því sem þeir eru nú. Þess vegna verður nýtt fé þar til að koma. Ég vil líka taka undir það sem fram kom í ræðu hv. fyrri flm. áðan, að það er ekki hyggileg stefna að ganga að þessum tveim verkefnum hvoru í sínu lagi, þannig að ljúka öðrum þættinum alveg fyrr og skilja hinn eftir. Ég held að það væri vafasöm ráðstöfun atvinnulega séð að leggja allt í vegi á snjóasvæðum, þangað til það verkefni væri á enda og söðla þá yfir í varanlegt slitlag. Ég held að þetta mundi koma illa út frá sjónarmiði þeirra sem eiga tæki til vegagerðar, bæði vélar og bila, og þess vegna sé nauðsynlegt að vinna strax að þessum verkefnum báðum. Það er langbesta nýtingin á vélakosti og mannafla að gera þetta jöfnum höndum. Það er líka svo, að það er misjafnt hvað hentar hinum einstöku héruðum. Mér fannst t.d. skynsamleg stefna, sem mörkuð var á Fjórðungsþingi Vestfirðinga á s.l. sumri, þar sem þeir töldu að brýnasta þörf þeirra í vegamálum væri að bæta samgöngukerfið innbyrðis á milli staðanna innan Vestfjarða og þeir yrðu að láta það ganga fyrir vegagerð út úr héraðinu. Ég álit að þessi stefna sé skynsamleg og þess vegna eigi þetta við á einum stað þótt það eigi ekki við á öðrum. Ég vil líka benda á það í sambandi við malarvegina, að það er viða að verða nokkuð alvarlegt áhyggjuefni hvað malartekja eða malaröflun er að verða dýr og erfið, ekki síst á þeim stöðum þar sem umferðin er mest. Það er farið að leggja geysilega mikla fjármuni í að vinna mölina áður en hún er orðin nothæf í vegi, og það mun vera víða svo, að það verður að keyra alllangt til þess að ná í mölina til að bera megi í vegina. Þetta þarf að hafa í huga. T.d. þarf að aka möl austan frá Eyjafjöllum vestur undir Hvolsvöll, og á Mýrum sunnanverðum er enga nothæfa möl hægt að finna lengur. Þessu held ég að hv. þm. verði að gera sér grein fyrir. Og eftir því sem við höldum lengra á þeirri braut að nota malarvegina eingöngu þar sem umferðin er mest, eftir því lendum við í meiri hættu á að malartekja þrjóti, og þá verður of dýrt fyrir okkur viðhald á þeim vegum sem eðlilegt er að séu malarvegir þegar þannig er komið. Þess vegna er það von mín að hv, þm. líti á þessi mál í heild, og það er alveg augljóst að við getum ekki gert það átak, sem hér er ætlast til, með þeim peningum sem við höfum nú til vegagerðar. Að því þarf ekki að eyða neinum orðum, það er óframkvæmanlegt. Það sem við verðum því að gera okkur grein fyrir, er hvernig við getum leyst fjárhagsþátt málsins. Það er það sem skiptir meginmáli, því að verkið er nauðsynlegt að vinna og því fyrr því betra. Ég treysti því að hv. nm., sem fá þessa till. til umfjöllunar og þá till. aðra sem hér er vitnað til, muni líta á þetta með fullum rólegheitum og fari ekki í meting á milli héraða, því að það hentar ekki, eitt getur hentað þessum og annað hinum. Hinu má þó ekki gleyma, að hringvegurinn er fyrir okkur alla, og breytir þar afskaplega litlu hvar við erum búsettir, nema þeir sem eru hér á Reykjanessvæðinu, því að vöruflutningarnir fara svo mikið fram með þeim hætti að vegirnir verða að þola þá. Þess vegna er það, sem verður vandamálið í sambandi við þetta mál, með hvaða hætti við getum náð í fjármagn til þess að leysa úr vegamálum okkar almennt, því að til þess ber brýna nauðsyn og það er það sem við þurfum að gera. Ég vil svo segja það að lokum, að ég hefði talið eðlilegt að árafjöldinn í þessu sambandi væri 1216 ár, miðað við að vegáætlanir giltu í 4 ár, það fylgdi því, enda mun þessi þáttur ganga inn í vegáætlunina ef samþykktur verður, sem ég vona. En ég endurtek það, að ég tel að brýna nauðsyn beri til að leggja varanlegt slitlag á þá vegi og vegarkafla þar sem hægt er að koma því við. Og við eigum að hagnýta okkur það sem orðið er af slíku, sem er viða um landið, - við eigum að hagnýta okkur það að leggja einmitt varanlega slitlagið meðan vegirnir eru í því ástandi að það sé hægt, en ekki að biða eftir að við verðum að fara að byggja þá upp á nýjan leik áður en það verður gert. En jafnhliða þessu vil ég leggja áherslu á það, að brýna nauðsyn ber til að vinna með auknu fjármagni að vegamálum í landinu því að þar eigum við svo mikið ógert að það verður að koma í forgangsröð og hefur eins og raforkan og hitaveitan veruleg áhrif í okkar gjaldeyrismálum.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykn., sem er fyrri flm. þessarar þáltill., rakti nokkuð þær umr. sem fram fóru s.l. fimmtudag um þessa till., og þau andmæli, sem þar komu fram. Í þeim umr. kom fram sú skoðun að þessi till. væri í sjálfu sér góð, en hins vegar mætti ekki samþykkja hana þar sem annaðhvort væri hún marklaus eða gengi í öfuga átt við hina einu réttu stefnu í vegamálum. Jafnframt var því haldið fram að við samþykkt þessarar till. hlyti að verða samdráttur í öðrum vegaframkvæmdum, enda þótt við flm. legðum áherslu á það í ræðum okkar að slíka samdráttarleið mætti ekki fara. Til þess að forðast misskilning vil ég taka það fram, að ég minntist aðeins á að það væri hugsanlegt að fara þá leið, en sagði að hún kæmi alls ekki til greina. Og ég vil taka undir það sem sagt var hér áðan, að ég held að andmælendur þessarar till. hafi ekki lesið hana nægilega vel, þegar þeir telja að hún gangi á móti uppbyggingu vega, þar sem forsendan fyrir þeim framkvæmdum, sem þarna er gert ráð fyrir, er vitanlega að byggja upp meiri hlutann af þjóðvegunum. En þar sem þessar fullyrðingar, sem fram komu í andmælum við till., stangast algerlega á við þau rök sem ég færði fyrir afstöðu minni til þessarar till., þá vil ég aðeins ítreka þau. Versnandi viðskiptakjörum okkar árið 1974 var í fyrstu að miklu leyti mætt með mikilli skuldasöfnun erlendis, og virðast allir orðnir sammála um það nú að slíku er ekki hægt að halda áfram í svo ríkum mæli, enda er nú komið að skuldadögunum, að byrja á að endurgreiða skuldirnar. Þá hafa margir hallast að því að til þess að geta það þurfi að draga úr fjármagni til fjárfestingar. En með því að standa að flutningi þessarar till. vil ég m.a. leggja áherslu á að slíkur samdráttur sé neyðarúrræði um stundarsakir, en má alls ekki verða framtíðarstefnan. Ef þjóðin ætlar að halda áfram að lifa í landinu, þá hlýtur hún að verða að byggja upp og búa í haginn fyrir framtíðina. Ég hélt því fram að með of miklum samdrætti í framkvæmdum værum við að varpa þyngri byrðum yfir á framtíðina en með lántökum til þess að hrinda þeim í framkvæmd. A.m.k. verður að miða við að nýta starfsorku þjóðarinnar með hóflegu vinnuálagi, því að það er tvímælalaust verst af öllu ef vinnuaflið er ekki nýtt til þarfra verkefna. Í umr. um þáltill. um frjálsan innflutning á litasjónvörpum, sem einnig fóru fram hér s.l. fimmtudag, komst einn ræðumaður svo að orði að eign á slíku tæki væri orðið stöðutákn. Ég ætla ekki að ræða það frekar. En ég minnist á þetta vegna þess að slík tæki eru aðeins eitt dæmi um fjölmarga hluti sem nú eru á boðstólum og við höfum af einhverjum ástæðum gaman og e.t.v. eitthvert gagn af að kaupa, en getum þó lifað góðu lífi án. Þetta á vafalaust mikinn þátt í því að hinir betur launuðu í þjóðfélaginu telja nú kauphækkun sér til handa a.m.k. ekki þýðingarminni en kjarabætur handa hinum lægst launuðu, og vafalaust halda slíkar kröfur áfram að koma fram því að sífellt fjölgar tækifærunum til þess að eyða fjármagninu. Við vitum einnig að sífellt eru að koma fram óskir og kröfur um alls konar þjónustu frá nýjum sérfræðingum og fullkomnari stofnunum, oft til að ráða bót á okkar sjálfskaparvítum, enda þótt þessi staðreynd gleymist þegar farið er að býsnast yfir rekstrarútgjöldum fjárlaga hverju sinni. Ég tel því ákaflega þýðingarmikið að við reynum að gera okkur grein fyrir því, að hvaða verklegum framkvæmdum við viljum vinna næsta áratuginn, hvaða verkefni það eru sem ekki mega bíða nema þá eitt og eitt ár ef þjóðin verður fyrir einhverjum sérstökum áföllum, og stefnuna í efnahagsmálum verði að miða við að þetta sé kleift, en einkaeyðslan fari þá fremur eftir efnum og ástæðum enda þótt ávallt þurfi að reyna að tryggja viðunandi lágmarkslaun. Mér er því full alvara með flutningi þessarar þáltill. Hún er ekki flutt til less að fá glansmynd í blaði, eins og hv. 2. þm. Austurl. gaf í skyn í ræðu sinni að væri tilgangur ræðuhalda hér á Alþ., enda hef ég enga mynd fengið af mér enn þá, held ég, eða ég hef ekki séð hana í sambandi við þessa till. En í mínum huga eru góðir vegir hvorki glansmynd né stöðutákn, heldur nauðsynlegur og hagnýtur hlutur sem við getum ekki verið án. Ég nota vegina af því að ég þarfnast þeirra, og ég held að ég geti fullyrt að ég hef ekki eytt minni tíma í það að baslast áfram í ófærð heldur en ýmsir aðrir hv. þm. og það sé þess vegna ekki af ókunnugleika sem ég flyt þessa till. Vitanlega eru brýnu verkefnin, sem við þurfum að vinna að, fleiri en vegagerðin ein, þó hér sé minnst á hana eina. Það er því rétt að þessi till. er stefnumarkandi. En hún markar ekki þá stefnu að draga úr nauðsynlegum framkvæmdum, eins og að byggja vegina upp, heldur er hún einn líður í að marka þá stefnu að áfram verði haldið að beina nægilegum hluta af fjármagni þjóðarinnar til uppbyggingar í stað þess að eyða því í of ríkum mæli til kaupa á hlutum sem við getum lifað án.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég kveð mér á ný hljóðs um þá þáltill. sem hér er til umr. í hv. Sþ., er fyrst og fremst sú, að í upphafi ræðu sinnar komst Ólafur G. Einarsson, hv. 5. þm. Reykn., að orði eitthvað á þá lund, að misskilnings hefði gætt í máli mínu hér í hv. Sþ. fyrir nokkrum dögum, þar sem ég hefði rætt um þá till., sem hér er til meðferðar, og aðra till., sem raunar hefur ekki ennþá verið talað fyrir, og ég talið að þær gengju hvor gegn annarri. Þetta sagði ég ekki og er svo heppinn að það er búið að prenta það sem var talað á þessum fundi, en orðrétt sagði ég - með leyfi hæstv. forseta - þessi orð: „Það hlýtur að vera vottur um mikinn áhuga á vegamálum að á dagskrá þessa fundar eru tvær þáltill. um vegamál sem raunar eru báðar á sinn hátt stefnumarkandi, en ganga nokkuð hvor í sína áttina.“ Ég tel mjög mikinn mun á því, hvort tvær till. ganga hvor í sína áttina eða ganga hvor gegn annarri. Það er alger grundvallarmunur á þessu. Ég sé ekki að það þjóni neinum tilgangi í sjálfu sér að fara að reyna að vekja hér upp þá skoðun í sölum Alþingis, að það sé einhver geysilegur ágreiningur um hvort það sé heppilegt að leggja bundið slitlag á vegi eða ekki. Vegna þess sem fram kom í ræðu sama hv. ræðumanns, Ólafs G. Einarssonar, - ég gat ekki betur skilið hann en að ég væri að mæla á móti því að lagt væri bundið slitlag á vegi, - vil ég - með leyfi hæstv. forseta - endurtaka annan smákafla úr ræðu minni sem var á þessa lund: „Meðan svo er ástatt í hinum almennu samgöngumálum okkar á landi, í vegamálunum, þá finnst mér ekki aðeins eðlilegt, heldur sjálfsagt að höfuðáhersla sé lögð á að bæta ástandið þar sem það er lakast.“ Þetta þýðir ekki að við eigum að hætta að leggja bundið slitlag á vegi, og ég vil taka undir það sem hér hefur verið sagt, að það er stórkostlegt framtíðarmál að svo sé gert. Enn fremur lét ég þess getið að það, sem þarna væri um að ræða, væri að mínum dómi fyrst og fremst á hvað bæri að leggja aðaláherslu eins og nú standa sakir. Og ég er óbreytt þeirrar skoðunar, að meðan jafnmargir búa við jafnófullkomið vegasamband og raun ber vitni, þá beri okkur fyrst og fremst skylda til þess að leysa vanda þeirra manna, - fyrst og fremst skylda til þess, svo fremi sem við höfum hug á því að halda áfram að byggja landið allt. Hv. 5. þm. Reykn. sagði líka eitthvað á þá leið, að hann hefði skilið mál mitt þannig og kannske fleiri hv. alþm., að hann ætti ekki að vera að skipta sér af vegamálum í þeirra heimahéruðum, heldur væru þeir menn til þess að gera það sjálfir. Ég vil ekki meina að ég hafi gefið tilefni til þessara orða. Og í öðru lagi vil ég gjarnan taka það fram, að í þeim tölum, sem ég nefndi hér í sambandi við það hvar væru lökustu vegirnir á landinu, nefndi ég enga röksemdafærslu. Ég sagði aðeins frá ákveðnum staðreyndum og dró ekki ályktanir þar af. Þess vegna eru það hugmyndir hv. þm. sjálfs sem ráða því, hvað hann álítur að hafi búið að baki þessara orða. Þau voru raunar aðeins sögð eða hugsuð til sönnunar því, - vegna þess að till., sem hér hefur verið vitnað til og ekki hefur enn þá verið talað fyrir, fjallar um uppbyggingu vega í snjóþyngri héruðum landsins, - að það er ekki að ástæðulausu að miðað er við þau héruð, því að það er ekki einungis að þar valdi snjór mestum erfiðleikum, heldur eru þar langlengstir vegarkaflar sem eru þannig úr garði gerðir að þeir verða illfærir hvort heldur sem er í snjóum eða aurbleytu. Þess vegna, í samræmi við það sem ég sagði áðan, finnst mér eðlilegt að það sé tekið með mestum myndarskap á verkefnunum þar sem þau eru stærst og að vísu kannske stundum erfiðast að leysa þau. Þá kom það einnig fram hjá hv. þm. Ólafi G. Einarssyni, að hann sagði að ég hygg orðrétt: „Vegur með meiri umferð hlýtur því að ganga fyrir þeim vegi sem hefur litla umferð“. Það er auðvitað auðvelt að finna viss rök sem mæla með því að menn taki sér svona orð í munn. Og ég get fullkomlega fallist á það, að ef við erum að byggja tvo 10 km kafla af allgóðum vegi, þá sé eðlilegt að sá vegarhlutinn sitji fyrir sem hefur meiri umferð. Það er skiljanlegt. En það þarf ekki að vera að sama skapi eðlilegt, að það skuli byggja veg af bestu gerð fyrir þann, sem hefur meiri umferðina, og láta veginn ógerðan hjá hinum, sem hefur minni umferð, eða næstum ógerðan, eins og mikill hluti af íslensku vegakerfi er í dag ef miðað er við vetrarumferð. Í þessu finnst mér vera raunar grundvallarskoðanamunur á milli okkar Ólafs G. Einarssonar. Ég er þeirrar skoðunar að við séum komnir nógu langt í vegagerð til þess að við hljótum að leggja aðaláherslu á það nú um sinn að bæta úr undirstöðuþörfunum, koma til móts við það fólk í landinu sem gerir einfaldlega þá kröfu til þjóðfélagsins að það séu lagðir vegir sem séu nokkurn veginn færir ökutækjum allan ársins hring. Það, sem við erum að reyna að segja, er aðeins það, að meðan svo mikið er ógert til þess að leysa þennan þátt verkefnisins, þá þurfi að leggja höfuðáherslu á þann þáttinn. En mér dettur ekki í hug að halda því fram að það eigi að leggja hinn þáttinn niður. Og áreiðanlegt er að við, sem búum í stórum, mjög viðáttumiklum kjördæmum með geysilöngu vegakerfi, hlökkum sannarlega ekki síður til þess að fá malbik eða steinsteypu undir hjólin á bílunum okkar heldur en þeir sem flesta daga þurfa ekki að fara nema tiltölulega mjög skamman veg um þjóðvegi. Það er síður en svo. Og ég vil ekki gera lítið úr því að þetta er nauðsynlegt framtíðarverkefni. Hér er þess vegna í reynd þegar við ræðum um þessi mál, þó að till. gefi ekki sams konar tilefni til þess báðar, þá er hér í reynd verið að tala um mismunandi röðun verkefna. Mig langar til að endurtaka það sem ég sagði hér áðan, af því að hæstv. samgrh. er nú staddur hér, - ég held að hann hafi ekki heyrt mál mitt áðan. Ég gat þess að ég teldi ekki rétt með mín orð farið áðan í ræðu hv. 1. flm. þáltill., þar sem hann sagði að till. okkar gengju hvor gegn annarri að mínum dómi. Ég sagði það alls ekki, heldur að þær gengju nokkuð hvor í sina áttina, og þetta er hægt að lesa í síðasta hefti þingtíðinda. Og það vil ég fyllilega standa við, þær ganga nokkuð hvor í sina áttina. Þær ganga alls ekki, eins og líka samgrh. tók fram, hvor gegn annarri. Þá langar mig að lokum til þess að taka undir það sem kom fram hjá hæstv. samgrh., að við þurfum meira fjármagn í vegina. Það er okkur ákaflega brýn nauðsyn. Og ég efast um að önnur fjárfesting sé nú hagkvæmari í landinu heldur en skynsamleg fjárfesting í vegagerð. Ég get fullkomlega efast um það. Ég vil raunar taka fram, af því að það kom fram í umr. um daginn og raunar nú líka að hæpið væri að taka erlend lán til vegagerðar, að ég hygg að einmitt vegagerð sé meðal þeirra framkvæmda sem verjandi sé að taka erlend lán til, m.a. vegna þess að vegagerð, sé rétt á haldið, er mjög gjaldeyrissparandi. Og eftir þeim upplýsingum, sem komu fram hjá hæstv. samgrh. um að það væri 20% ódýrara að aka á malbikuðum vegi heldur en malarvegi, þá segir þetta í sjálfu sér allmikla sögu. Þetta er þó ekki miðað við það að vegirnir séu með 30 eða 50 eða 70 cm þykku snjólagi ofan á sér eða þeir séu svo sundurgrafnir af malarleysi að venjulegar jeppabifreiðar dragi kúluna sem kallað er, heldur að þetta séu sómasamlega sléttir malarvegir. Ég hef ekki reiknað þetta dæmi út. En ef þetta munar rúmum 6 kr. á km, 6.40, þá sjáum við að það munar um 64 þús. kr. á ári hjá manni sem ekur bílnum sínum 10 þús. km og það þykir ekki sérstaklega mikill akstur. Við erum stundum að tala um aðstöðumun í þessu þjóðfélagi, og hann er margvíslegur. Það er mikill aðstöðumunur þeirra, sem hafa lágar tekjur, og þeirra, sem hafa háar, og aðstöðumunur er margvíslegur. En einn stærsti aðstöðumunurinn kemur einmitt fram í sambandi við aðganginn að þjóðvegakerfi landsins, hvernig menn geta notað sér það til almennra samgangna. Og ég held, að það sé ákaflega vandalítið fyrir hvern mann að reikna það út hversu gífurlega miklu það munar mennina tvo, annan, sem hefur slétt malbikið undir hjólunum, og hinn, sem hefur mölina, ef það munar milli 60 og 70 þús. kr. að lágmarki, miðað við litla keyrslu á ári. En þó er það ekki þetta sem þeir, sem í dreifbýlinu búa, biðja fyrst um. Þeir biðja um að vera losaðir við þá erfiðleika og öryggisleysi og þann gífurlega kostnað sem stafar af því að vegirnir eru hálfófærir eða alófærir tímunum saman. Þetta vil ég að endingu leggja áherslu á. En jafnframt finnst mér rétt að geta þess, að það miðar mjög verulega áfram í þá átt að byggja vegina upp svo að þeir verði sæmilega vetrarfærir. Það munar mjög verulega áfram í þá átt og hefur gert það á undanförnum árum. Og eitt af því, sem veldur því að menn tala um nauðsynina á að byggja vegina upp og láta það verkefni sitja í fyrirrúmi fyrir því að leggja malbik á vegina, það er einfaldlega að það er hægt að komast svo miklu lengra fyrir sömu 100 millj. Í venjulegum uppbyggðum malarvegi heldur en í vandlega undirbyggðri hraðbraut með slitlagi. Og það er þetta sem við þurfum á að halda úti um hinar dreifðu byggðir, að vetrarfæru vegirnir verði lengdir og þeir nái til þess fólks sem þarf að nota þá á hverjum stað og hverjum tíma.



Herra forseti. Þetta eru nú orðnar nokkuð langar umr. um þetta mál, og þeir geta ekki kvartað undan því, hv. flm. þessarar till., að þeir fái ekki umr. um hana hér í hv. Sþ. Ég held að tímanum hefði þó verið enn þá betur varið til þess að setja ný vegalög og í framhaldi af því að afgreiða vegáætlun, sem mér sýnist nú að sé nokkuð brýnt. En vegna tiltekinna ummæla í ræðu hv. 1. flm. till., Ólafs G. Einarssonar, 5. þm. Reykn., sé ég mér ekki fært annað en að segja hér örfá orð. Hann sagðist - það voru hans sjónarmið - ekki óttast ísingarhættu á fjallvegum þó að á þeim væri bundið slitlag. Vitnað er til vegarins suður í Keflavík og vitnað er til vegarins austur yfir Hellisheiði. Það vill nú svo til með veginn austur yfir Hellisheiði, að snjómoksturskostnaður á þessum vegi var samkv. skýrslu samgrh. fyrir árið 1975 hvorki meira né minna en 12 millj. kr. Þeir urðu stöðugt að vera að skafa þetta og gerðu það til þess að það kæmi ekki ísing. Þessi upphæð er nákvæmlega jafnhá og fór í að moka Holtavörðuheiðina og leiðina til Siglufjarðar, tvær leiðir sem mér eru sérstaklega minnisstæðar. Og með fullri virðingu fyrir Hellisheiði, þá vil ég ekki láta gera lítið úr Holtavörðuheiði, leiðinni til Siglufjarðar eða Öxnadalsheiði. Og ég held að það væri býsna vel farið með peningana að nota þá til þess að byggja upp vegi yfir þessar tilteknu heiðar. Það er verið að spyrja um brýnustu verkefnin í vegagerð. Hv. flm. mega ekki líta svo á að við, sem teljum að það sé brýnt að byggja vegina upp úr snjónum, séum að leggjast gegn lagningu olíumalar alfarið. Það er a.m.k. ekki mín hugmynd. Hún á fullan rétt á sér. En að láta allt ganga út á olíumölina, það er aftur á móti óskynsamlegt, finnst mér, og við verðum að raða þessum verkefnum með skynsamlegum hætti. Mér leiddist að heyra í hv. 5. þm. Reykn., Ólafi G. Einarssyni, tal hans um afdala- og útnesjavegi. Mér fannst kenna nokkurrar lítilsvirðingar á því fólki, sem notar þessa vegi, og því starfi, sem þar er unnið. Ég lít svo á að okkur beri skylda og réttur til þess að byggja land okkar og hafa það byggilegt, og það er illt að þurfa að eyða dýrmætum fundartíma í að jagast við gamlan Siglfirðing um svona hluti. Siglufjörður er einn af þessum stöðum, einn af þessum útvörðum í landi okkar, einn sá staður þar sem ég tel að byggð eigi að haldast og byggð eigi að haldast með blóma. Við ættum heldur að sameinast um það að lagfæra veginn til Siglufjarðar. Ég er alls ekki að frábiðja mér tilstyrk og atbeina þm. Reykn. til þess að sprengja veg inn í klettana þarna neðan við Mánárskriður, en það er, eins og hv. þm. veit, þröskuldur sem endilega þarf að lagfæra. Hann ræddi réttilega um merkilega framkvæmd, göngin í gegnum Stráka, en þau koma því aðeins að fullum notum að það sé fært á þjóðvegakerfið í gegnum þessi göng, en það verður ekki fyrr en ef tekst að búa til góðan veg til Siglufjarðar. Það er alveg sýnt að það er ekki hægt að gera allt í einu, og satt að segja þótti mér formaður fjh.- og viðskn. Nd. vera býsna lántökuglaður í sínum tillöguflutningi. Hann segist nefnilega ekki vilja draga úr framkvæmdahraða við aðrar framkvæmdir. Ég skil það ekki öðruvísi en svo, að það þurfi miklu meiri peninga til þess að gera allt þetta í einu, og þá peninga verður að taka einhvers staðar. Hann benti á þrjár leiðir og tvær af þeim voru lántökuleiðir. Hann talaði enn fremur um ríkistekjur, að ná nú tekjunum af umferðinni til vegakerfisins. Þetta er gamalt mál og nýtt, og mönnum hefur sýnst álitlegt í mörg skipti að halda þessu fram. En þá náttúrlega rýrnaði ríkissjóðurinn hjá hv. formanni fjh.- og viðskn. Nd., ef tollurinn af bílunum yrði t.d. settur alfarið í umferðina. Síðan talaði hv. þm. um hvað þetta yrði nú allt gott og blessað og mikið hægt að gera þegar efnahagurinn batnaði. Ég verð nú bara að lýsa nokkrum efa um, ef þeir eru svona stórhuga allir í fjh.- og viðskn. eins og hv. flm. þessarar till., formaður fjh.- og viðskn. Ed., að efnahagurinn batni nokkurn skapaðan hlut. Ég er hræddur um að þeir setji okkur á hausinn með þessari miklu framkvæmdagleði sinni. Það hefur komið rækilega fram, að vöruflutningar eru miklir á þessu vegakerfi, og hv. þm. Ólafur G. Einarsson lýsti því yfir að það væri vöruflutningum til Norður- og Austurlands og Vestfjarða mikilvægt að komast eftir holulausum olíumalarvegi. En ég held að þeim sé enn mikilvægara, jafnvel miklu mikilvægara, að þurfa ekki að brjótast áfram í verulegum snjó og aur, heldur að komast eftir nothæfum vegum. Og ég varð að vissu leyti fyrir nokkrum vonbrigðum með afstöðu hæstv. samgrh., þar sem mér skildist á honum að hann teldi nú enn þá brýnna að leggja bundið slitlag fremur en að undirbyggja vegina. Menn eru að gera því skóna að við séum nokkuð heimaríkir, við sem stöndum að till. þeirri sem Ingi Tryggvason, hv. þm., er 1. flm. að, og viljum nú ráðskast með þessa hluti í okkar kjördæmum. En ég get sagt hæstv. samgrh. það alveg skýrum stöfum, að mér er það miklu meira áhugamál að fá veg, færan veg yfir Hrútafjarðarháls, færan veg yfir Holtavörðuheiði heldur en olíumalarkafla á góða veginn í Hrútafirðinum og fresta hinu, svo að við tökum dæmi sem ýmsir þekkja. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson gerði því skóna að þessi till. væri flutt af sýndarmennsku. Það vil ég ekki taka undir með honum. Ég held að mönnum sé alvara með þetta mál og þeir hafi hugsað þetta vel og rækilega og þetta sé þeirra hjartans mál, þó að ekki sýnist öllum þm. ástæða til þess að leggja jafnmikla áherslu á það. Ég tek ekki undir það með hv. þm. Lúðvík Jósepssyni að þetta sé sýndarmennska. Alþfl: menn fluttu hér margar þáltill. í byrjun þings, og formaður flokksins fór svo í sjónvarpið og tók það fram í sjónvarpsþætti að þáltill.- flutningur í Sþ. væri sýndarmennska. En ég er sem sagt bæði um þessa till. og raunar flestar sem fram hafa komið á þessu þingi, raunar ekki allar, ég tek það skýrt fram, - þeirrar skoðunar að þær séu fluttar í alvöru, en ekki bara upp á myndina.



Herra forseti. Ég get tekið undir það með þeim hv. þm. sem hér hafa talað og talið að hér væri hreyft merku máli. En mér datt í hug þegar ég sá þessa till. og sá hverjir að henni standa og ekki síður undir ræðum þeirra hv. flm., þá datt mér í hug heiti á leikriti sem ég sá ekki alls fyrir löngu og bar nafnið „Glataðir snillingar“. Mér datt það í hug vegna þess, að þessir hv, tveir þm. eru báðir stjórnarþm. og hafa staðið að því hér sem slíkir að skerða framkvæmdir í vegamálum um milli 40 og 50% á tiltölulega skömmum tíma, en geysast nú fram með þáltill.-flutningi, eins og hér ber raun vitni, um framkvæmdir í þessum málaflokki upp á marga milljarða nú á næstu árum, á sama tíma og þeir haga sér með þeim hætti sem þeir hafa gert á undanförnum tveimur árum. Ég er viss um að þessum hv. þm. tekst ekki, þó að leikurinn sé til þess gerður, að sannfæra almenning í landinu um að þeir séu hér miklir áhugamenn og raunsæismenn um framkvæmdir af þessu tagi, ef almenningur færi að skoða það sem gerst hefur í tíð þessara hv. þm. sem stjórnarliða í sambandi við vegaframkvæmdir, þannig að snilldin glatast hjá þeim í þessu tilfelli. Ég vil ekki segja að þetta mál sé nein sýndarmennska. En mér þykir gæta allmikillar sýndarmennsku hjá þessum tveimur hv. þm, sem flytja málið, með tilliti til þeirrar reynslu, sem þeir hafa sýnt, og þeirra verka, sem þeir hafa að staðið í sambandi við vegaframkvæmdir sem ráðandi þm. innan stjórnarliðsins, að hafa hér lagt blessun sína yfir stórkostlegan niðurskurð í vegaframkvæmdum á stjórnartímabilinu. Það er sýndarmennska, nema þá því aðeins - og það er rétt að bæta því við strax - nema þá því aðeins að þeir ætli sér nú að söðla um, ef til þess vinnst tími að við þm. fáum að sjá væntanlega vegáætlun næstu fjögurra ára sem boðuð var hér í vor og átti að afgreiða nú fyrir n.k. áramót, en hefur ekki séð dagsins ljós enn, nema þeir ætli við afgreiðslu þeirrar vegáætlunar að bæta fyrir syndirnar með því að bæta um í sambandi við fjárútvegun og fjárveitingar til vegaframkvæmda í landinn. Ef þeir gera það, þá er rétt að hafa þann fyrirvara á um sýndarmennskuna, að þá má vera að það verði hægt að sannfæra einhverja um að þeir meini heilt í þessum efnum.

Hvað með stuðning þm.?

Við till.?

Já.

Ég er ekki alveg búinn enn, ég kannske kem að því síðar. Það er nægur tími til þess. En ég heyri að hv. þm. ólafi G. Einarssyni er farið að leiðast þetta umtal. Væntanlega verður það ekki til þess að ég fái glansmynd af mér í Mogganum fyrir þetta tal. þó að hann hafi fengið slíka mynd vegna tillöguflutningsins. En ég skal koma að því síðar, hvað er með stuðninginn við till.  Ég skal segja hv. þm. Ólafi G. Einarssyni það strax, og ég sagði það raunar í byrjun, að hér væri gott mál á ferðinni, og ég hef alla tíð staðið að góðum málum, hver sem þau hefur flutt, og ég hygg að svo muni verða enn. En það þarf ýmislegt að upplýsast til þess að sá stuðningur sé falur, því að ég er ekki þeirrar skoðunar að það sé frambærilegt að leggja framslíka þáltill. eins og þessa, þó um gott mál sé, nema því aðeins að það fylgi eitthvað raunhæft á eftir og það sé sýnt fram á að það sé vilji fyrir því og verði hægt að framkvæma það. Bæði hv. þm. Ólafur G. Einarsson og hv. þm. Jón Helgason hafa lagt mikla áherslu á að það sé síður en svo þeirra meining með flutningi þessarar þáltill. að draga á nokkurn hátt úr öðrum framkvæmdum við vegi á tímabilinu. Þetta hafa þeir undirstrikað margoft. En burt séð frá því, þó að þessi till. hefði ekki komið fram og þó að ekkert fjármagn hefði farið til þessara hluta, þá er það eigi að síður staðreynd að samdráttur upp á milli 40 og 50% í vegaframkvæmdum hefur átt sér stað. Til þess að standa sig og halda áfram framkvæmdum í vegamálum í hinni gömlu mynd þarf að koma til aukið fjármagn til þeirra hluta, auk þess sem þarf þá að koma fé til þess að framkvæma það sem er áformað í þessari þáltill. Ég var satt að segja að vona að hæstv. samgrh. legði nú eitthvað til mála í sambandi við það, að hv. þm. gætu gert sér grein fyrir því hvað yrði um framkvæmdir í vegamálum í framtíðinni. Og ég var satt að segja að vona að hann kæmi eitthvað inn á vegáætlunina, af því að hún á að afgreiðast fyrir jólaleyfi. En hann er einn af þeim sem eru sniðugir í því að komast fram hjá hlutunum í orðum - ég má kannske bæta við í gjörðum líka, og honum tókst í þessari ræðu sinni að víkja varla einu orði að vegáætlun, þó að það hefði í raun og veru verið það mál sem við hefðum átt að vera að ræða hér, en ekki þessi þáltill. eða einhver önnur í sambandi við vegamálin. Það mun nú liggja fyrir að hæstv. ríkisstj. með hæstv. samgrh. í broddi fylkingar mun ekki ætla sér að afgreiða vegáætlun fyrir áramót, það mun vera ljóst, þannig að það verður vegáætlunarlaust frá og með áramótum ef fram heldur sem horfir, en þó er skylda að hafa í gildi fjögurra ára vegáætlun, eins og verið hefur á undanförnum árum, að undanskildu því sem gerðist í ár. Ég vil segja það, eins og ég gat raunar um í upphafi, að þetta er gott málefni. En það er í mínum huga eins og líklega fleiri hv. þm. að hér er spurning um röðun framkvæmda, og ég er þeirrar skoðunar að ef ekki er hægt að afla fjármagns til þessa hvors tveggja í senn, þá eigi skilyrðislaust að láta ganga fyrir að koma upp vegakerfinu úti um landið þannig að það sé fært lengur en verið hefur og er, þ.e.a.s. með uppbyggðum vegum, þannig að það sé losnað við að þeir lokist lengri eða skemmri tíma yfir veturinn. Það eru til landshlutar sem eru lokaðir frá aðalþjóðvegakerfinu 7–8 mánuði á ári, eins og t.d. Vestfirðir. Og ég tel að það eigi fremur að leggja áherslu á að flýta framkvæmdum við þessa vegi, án þess að ég vilji hafa á móti því ef hæstv. ríkisstj. og hv. flm. þessarar þáltill. hafa á hendi og geta bent á leið til fjármögnunar til þess að framkvæma þetta sem hér er lagt til. Ég er alveg sömu skoðunar og hv. þm. Páll Pétursson, ég tel meira liggja við að koma vegamálunum úti um landið í það horf, að malarvegir séu þó færir lengri tíma úr árinu heldur en nú er, heldur en koma á þá bundnu slitlagi hvort sem það er olíumöl eða eitthvað annað. Við stjórnarandstæðingar höfum verið gagnrýndir fyrir að flytja hér bæði þáltill. og frv. um útgjöld úr ríkissjóði, en benda ekki jafnframt á eða sjá fyrir tekjustofni til þess að mæta þessum útgjöldum. Hv. 9. landsk. þm., Sigurlaug Bjarnadóttir, veitti þeim tiltal, hv. flm. þessarar þáltill. þegar hún var hér síðast til umr., og sagðist ekki fella sig við að stjórnarþm. væru að flytja till. um auknar lántökur eða útgjöld án þess að séð væri fyrir tekjustofnum. Í grg. með þessari till. er bent á að vísu að lántökur, innlendar eða erlendar, yrði hugsanlega hér um að ræða til fjármögnunar. Það kemur jafnframt fram í grg. að ekki er vitað hversu miklar fjárhæðir hér er um að ræða í raun og veru, hvað þetta mundi í heild kosta. En er það meining hv. flm, þessarar till. að það beri skilyrðislaust að auka svo lántökur á vegum ríkisins að þessu eigi að hrinda í framkvæmd þó að ekki verði hægt að fjármagna það með öðrum hætti en lántökum, auk þess að fjármagna svo Vegasjóð til annarra framkvæmda sem þeir undirstrika sjálfir að alls ekki sé meiningin að draga úr? Er það meiningin? Eða hvaða raunhæf leið er það sem hv. flm. þessarar þáltill. vilja fara í sambandi við fjármögnunina? Það er full ástæða til þess að gera aths. við þau orð hv. þm. Ólafs G. Einarssonar sem hann sagði hér áðan. Við meinum það sem við erum að segja, sagði hann. En vinnubrögð þeirra og ákvarðanir að undanförnu hafa svo sannarlega ekki borið vitni um að þeir hafi meint það sem þeir eru hér að flytja inn í þáltill.-formi, eins og ég hef áður vikið að. Og hæstv. samgrh. dró ekki úr lofinu á þessa till., og ekkert er við það að athuga. En það er eins með hann, og kannske ber hann nú miklu meiri ábyrgð á því heldur en hv. flm. þessarar till. hversu illa og hörmulega hefur verið staðið að í sambandi við vegaframkvæmdir í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Hann sem samgrh. hefði auðvitað átt að standa upp úr og bera höfuð og herðar yfir hina liðsmennina. En mér er nær að halda að hann hafi fallið í sömu gryfjuna. Þó er ég ekki að eigna honum það að hann hafi ekki viljað gera betur. Máske er það vegna þess að samstarfsmennirnir hafa borið hann ofurliði? En um það er hann sjálfur fær að greina frá ef svo er. En það er eins með hæstv. samgrh. og flm. með dásömun á þessari þáltill. Hvar ætlar hann að taka fjármagnið til þess? Ef það á ekki að vera á kostnað annarrar vegagerðar, hvar á þá að fá fjármagnið, þegar hæstv. samgrh. hefur ekki eimt sinni treyst sér til þess að halda í horfinu í sambandi við vegaframkvæmdir að raungildi þá tíð sem hann hefur gegnt ráðherraembætti samgrh.? Þetta eru allt spurningar sem æskilegt væri að fá svör við hvernig eigi að leysa. Mér þykir ánægjulegt að sjá það í grg. með þessari þáltill., ekki síst þar sem ég þykist vita að hann á a.m.k. helminginn í þessari grg. hv. þm. Ólafur G. Einarsson, aðalsveitarforingi þess að vera í andstöðu við að taka upp veggjald á vegum með bundið slitlag, en það segir í þessari grg.: „Í þriðja lagi eru vegaframkvæmdir sem þessar hinar arðbærustu. Þar vegur mest að ending bifreiðanna, sem um vegina fara, margfaldast og hefur þannig í för með sér beinan peningalegan sparnað fyrir eigendur þeirra og fyrir þjóðfélagið. Það er þetta sem við höfum verið að halda fram að réttlætti að þeir, sem búa við það að geta ekið á vegum með bundnu slitlagi, þeir séu ekkert of góðir til þess að borga eitthvað fyrir það, vegna þess að það sparast það mikið við það að þjóðfélagið hefur lagt í það fjármuni að koma þessu bætta vegakerfi á. En hv. þm. Ólafur G. Einarsson hefur verið í forsvari fyrir því að berjast með öllum tiltækum ráðum gegn því að þetta sjálfsagða réttlætismál næði fram að ganga. En hér undirstrikar hann að það er rétt, sem við höfum haldið fram, að framkvæmdir í vegamálum af þessu tagi eru til þess fallnar að spara svo mikið fyrir þá bifreiðaeigendur, sem um vegina fara, að það er réttlætanlegt að þeir greiði einhvern lítinn hluta til baka til þess að hægt sé að halda áfram fyrir aðra landsmenn framkvæmdum við bundið slitlag á vegi. Ég vil sem sagt að lokum láta það koma fram aftur að hér er um gott og mikið nauðsynjamál að ræða. En það er um tómt mál að tala að ætla að fara út í slíkar framkvæmdir sem þessar ef það á að vera á kostnað annarrar vegagerðar. það verður að vera tryggt að svo verði ekki. Og ef hv. flm. geta sannfært mig um að slíku verði ekki til að dreifa, þá skal ekki standa á stuðningi mínum við þetta mál. Ég vil aðeins, áður en ég lýk máli mínu, taka undir með hv. þm. Páli Péturssyni þegar hann var að tala um þau ummæli hv. þm. Ólafs G. Einarssonar að það væri úr sögunni það vandamál að það væri ekki óhætt að leggja bundið slitlag, olíumöl eða malbik, á alla vegi, hvaða fjallvegi sem í raun og veru væri. Ég held að langvarandi dvöl hv. þm. Ólafs G. Einarssonar á þessu svæði hafi orðið til þess að hann þefur gleymt þeim staðreyndum að það er ótrúlega mikið til af fjallvegum hér á landi sem a.m.k. ég held að sé alveg tómt mál að tala um öryggisins vegna að hafa með bundnu slitlagi. Ég held að flestir dreifbýlisþm. kannist við vegi á sínum svæðum sem þannig eru, þannig að það er ekki út í hött að vara við því að leggja bundið slitlag á hvaða fjallveg sem er. Ég veit ekki hvort hæstv. samgrh. ætlar að tala hér frekar í þessu máli, en ég vil nú beina þeirri spurningu til hæstv. ráðh., hvort þess sé að vænta að við þm. fáum að sjá vegáætlun nú áður en þinghlé verður gert, og í áframhaldi af því, hvort meiningin sé að afgreiða vegáætlun áður en jólaleyfi þm. hefst. Eins og ég sagði áðan, þá efast ég mjög um að það sé meiningin. En þá er það ljóst, að ef það verður ekki, þá er engin vegáætlun í gildi og við það geta auðvitað skapast ýmiss konar vandamál. Hv. þm. Jón Helgason sagði áðan að að sínu mati væri með of miklum samdrætti í framkvæmdum verið að varpa byrðinni n framtíðina. og hetta er auðvitað alveg rétt. Og það er mikil sú byrði sem núv. hæstv. ríkisstj. og stuðningslið hennar hefur varpað á framtíðina með því hvernig þeir hafa staðið að afgreiðslu í sambandi við framkvæmdir í vegamálum á sinni valdatíð. Þó að það hafi ekki hitnað á næsta nágrenni þess staðar sem við nú erum á. þá er alveg öruggt að íbúar víða úti um landið hafa orðið þess varir hversu mikill samdráttur hefur orðið í sambandi við vegaframkvæmdir á undanförnum 2–3 árum Og það er ærin ábyrgð fyrir hendi hjá hv. stjórnarsinnum á því sem gert hefur verið þó að þeir taki ekki á sig enn aukna ábyrgð með því að slá enn á frest og draga úr þeim framkvæmdum sem nauðsynlega þarf að vinna að. Ég skal ekki, herra forseti, hafa þessi orð fleiri. Ég bið með að tjá mig frekar um þetta mál þangað til ég hef heyrt bæði hv. fim. og samgrh., sem hefur lýst eindregnum stuðningi við málið, gera frekari grein fyrir því, með hvaða hætti þeir ætla sér að fjármagna þessar sérframkvæmdir, sem hér er verið að tala um, umfram hinar venjulegu framkvæmdir í vegamálum sem hafa verið með hinum hefðbundna hætti á undanförnum árum.



Forseti. Á þskj. 92 er till. til þál. um 18 ára kosningaaldur, sem ég flyt ásamt öðrum þm. Alþfl., Benedikt Gröndal, Pétri Péturssyni, Braga Sigurjónssyni. og Jóni Árm. Héðinssyni, svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að gerð sé athugun á því hvort ekki sé tímabært og æskilegt að taka upp 18 ára kosningaaldur á Íslandi og að jafnframt verði endurskoðaðar til samræmis við það aðrar aldurstakmarkanir laga á réttindum ungs fólks. Athuganir þessar skal gera 9 manna n., kosin af Alþingi. N. kýs sér sjálf formann.“ Í grg. segir m.a.: „Allt frá því að Alþfl.-menn voru fyrst kosnir til Alþ. fyrir tæpum sex tugum ára hafa þm. Alþfl. haft forustu um breytingar í lýðræðis- og jafnréttisátt á lögum um kosningarrétt og kjördæmaskipan. Á fyrstu árum Alþfl. sem stjórnmálaflokks með fulltrúa á Alþ. höfðu þannig þeir einir atkvæðisrétt við kjördæmakosningar sem voru orðnir 25 ára að aldri og stóðu ekki í skuld fyrir þeginn sveitarstyrk. Við landskjör giltu sömu skilyrði varðandi þá sem þegið höfðu af sveit, en kosningarréttur í þeim kosningum var miðaður við 35 ár. Rýmkun kosningarréttarins var frá öndverðu eitt af mestu áhugamálum Alþfl. Alþfl. barðist fyrir því að numið yrði úr lögum það ákvæði að f6lk, sem vegna fátæktar og/eða sjúkdóma hafði neyðst til þess að þiggja sveitarstyrk og ekki getað endurgreitt hann, yrði svipt kosningarrétti, og flokkurinn barðist fyrir því að kosningarréttur yrði miðaður við 21 árs aldur. Framan af mætti þessi barátta Alþfl. mikilli andstöðu, en þó tókst að lokum að fá stuðning viðsýnni manna úr öllum flokkum við þessi baráttumál Alþfl. Árið 1929 var svo 21 árs kosningaaldur lögfestur og sveitarstyrksákvæðið afnumið hvað varðar kosningar til sveitarstjórna. Með stjórnarskrárbreytingunni 1934 voru sömu ákvæði tekin upp við þingkosningar. Næsti áfangi í baráttu Alþfl. fyrir rýmkun ákvæða laga um kosningarrétt og kjörgengi hófst árið 1963, en snemma á því ári hélt Alþfl. aukaþing þar sem afgreidd var ný og endurskoðuð stefnuskrá flokksins. Eitt þeirra nýmæla, sem í stefnuskránni fólust, var að Alþfl. tók upp baráttu fyrir 18 ára kosningaaldri. Í framhaldi af stefnuskrársamþykktinni um 18 ára kosningaaldur á þingi Alþfl. hafa þm. flokksins tvívegis flutt till. til þál. um 18 ára kosningaaldur, fyrst árið 1965 og síðan árið 1974. Framangreind þáltill. þm. Alþfl. frá 1965 var tekin til umr. og afgreiðslu á því þingi. Var henni vísað til athugunar hjá allshn. Sþ. og leitaði nefndin m.a. álits eftirtalinna aðila: Sambands ungra sjálfstæðismanna, Sambands ungra framsóknarmanna, Sambands ungra jafnaðarmanna, æskulýðsfylkingarinnar, Íslenskra ungtemplara og Sambands bindindisfélaga í skólum. Tveir þeir síðast töldu voru till. andvígir, en hinir umsagnaraðilarnir - öll stjórnmálasamtök ungs fólks í landinu - lýstu sig fylgjandi henni.“ Allshn. Sþ. var ekki sammála um það að tímabært væri að lækka kosningaaldur í 18 ár. N. komst engu að síður að þeirri niðurstöðu að rétt væri að endurskoða aðrar aldurstakmarkanir laga á réttindum unga fólksins, svo sem fjárræðisaldur og hjúskaparaldur. Gerði n. nokkrar breytingar á till. þm. Alþfl. og lagði til að hún yrði samþ. með svo hljóðandi breytingum: „Alþingi ályktar, að gerð skuli athugun á því, hvort ekki sé tímabært og æskilegt að lækka kosningaaldur, og að jafnframt verði endurskoðaðar aðrar aldurstakmarkanir laga á réttindum ungs fólks. Athugun þessa skal gera 7 manna nefnd kosin af Alþ. Nefndin kýs sér sjálf formann. Nefndin skal skila áliti svo snemma að unnt verði að leggja niðurstöður hennar fyrir reglulegt Alþ. 1966.“ Þannig breytt var till. svo samþ. á fundi Sþ. 22. apríl árið 1965. Framhald málsins var svo það, að á næsta reglulegu Alþ., 87. löggjafarþingi, sem var síðasta þing á kjörtímabili, var samþ. sú breyting á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, að kosningarrétt skyldi miða við 20 ár í stað 21 árs. Þessi stjórnarskrárbreyting var tekin aftur fyrir á Alþ. á 88. löggjafarþinginu, strax á fyrsta þingi að þingkosningum loknum, og samþ. þar endanlega 29. mars 1968. Jafnframt voru á því þingi samþykkt lög um breyt. á sveitarstjórnarlögum, nr. 58 1961, þar sem kosningarréttur til sveitarstjórna var færður úr 21 ári í 20 ár, og lög um breyt. á l. um kosningar til Alþ.. nr. 62 1959, til samræmis við stjórnarskrárbreytinguna. Virðist full samstaða hafa ríkt meðal allra þingflokka um þessar breytingar.“ Það er óhætt að segja, að lækkun kosningaaldurs úr 21 í 20 ár var hálfur sigur. Engu að síður speglaðist í þessari ákvörðun hræðsla við það að stíga skrefið til fulls, þ.e.a.s. að lækka kosningaaldurinn í 18 ár. Sem betur fer hefur áratuga barátta Alþfl. fyrir mannréttindum, m.a. almennum kosningarrétti, orðið til þess að kosningarréttur er ekki og hefur ekki verið um áratugaskeið forréttindi einstakra hópa, - hópa sem tryggðu sér þau réttindi í skjóli peningavalds. Andstaða eið það að veita ungu fólki á Íslandi kosningarrétt við 18 ára aldurstakmarkið byggist á íhaldssemi og vantrú. Almennar umr. fara nú fram meðal manna um kosningarrétt. Er þar einkum fjallað um tvennt: Í fyrsta lagi um valfrelsi kjósenda í kosningum til Alþ. og kosningum í bæjar- og sveitarstjórnir, þ.e.a.s. um rétt kjósenda til að velja einstaklinga á listum, breyta röð frambjóðenda, jafnframt því að kjósandi greiði ákveðnum flokki atkv. sitt. Í öðru lagi um mismun sem er milli landshluta um atkvæðamagn á bak við hvern einstakan þm. Í þessum umr., einkum um valfrelsi, hafa æskulýðssamtök þriggja stjórnmálaflokka þegar átt viðræður um hugsanlegar breytingar á kosningarrétti. Samtökin eru Samband ungra jafnaðarmanna, Samband ungra framsóknarmanna og Samband ungra sjálfstæðismanna. Niðurstöður þessara viðræðna hafa þegar verið birtar og eru þessi samtök sammála um að rétt sé að taka upp áðurnefnt valfrelsi. Einnig hafa þessi samtök lagt fram hugmyndir um framkvæmd valfrelsis. Ætla ég ekki að leggja hér dóm á hvort sú framkvæmdatilhögun, sem fram kemur hjá þeim, sé sú heppilegasta. Engu að síður get ég tekið undir þá skoðun að aukið valfrelsi um einstaka frambjóðendur á framboðslistum sé nauðsynlegt. Það er hins vegar athyglisvert að frumkvæðið að umr. um þessi mál kemur frá unga fólkinu. Það er staðfesting á því að ungt fólk er virkt og áhugasamt um íslensk stjórnmál og það gerir kröfu til þess að vera þátttakendur í vali þeirra er völdin fá. Meiri hluti þess fólks, sem er á aldrinum 18–20 ára, hefur þegar hafið störf á hinum almenna vinnumarkaði og er því þátttakendur í verðmætasköpun fyrir þjóðarbúið. Það er því ekki óraunhæf krafa að þetta fólk fái að hafa áhrif á hvernig atvinnulífið er byggt upp og hvernig því er stjórnað. Þetta fólk greiðir frá 16 ára aldri gjöld af sínum tekjum til bæjar- og sveitarfélaga í formi útsvars og til ríkissjóðs í formi skatta. Það er því ekki óraunhæf krafa að það fái rétt til að hafa áhrif á það, hverjir fari með þessa fjármuni og hvernig þeim er ráðstafað. Ýmislegt fleira mætti telja af þeim skyldum sem á þetta fólk eru lagðar af hálfu hins opinbera, án þess að það hafi nokkurn rétt til þess að velja þá sem leggja þessar skyldur á herðar þess. Á nýafstöðnu flokksþingi Alþfl. var mikið rætt um kosningarrétt og þá einnig um prófkjör, þ.e.a.s. að veita þeim kjósendum, sem ekki eru flokksbundnir í öðrum stjórnmálaflokkum, möguleika á því að hafa áhrif á val frambjóðenda flokksins. Samþ. var og sett í lög flokksins að framvegis skyldi hafa opið prófkjör við val frambjóðenda. Jafnframt var sett í lög flokksins að allir þeir, er náð hafa 18 ára aldri. skyldu hafa rétt til þátttöku í prófkjöri flokksins. Í þessari lagasetningu fór tvennt saman: Í fyrsta lagi viðurkenning á hví, að nauðsynlegt sé að hinn almenni kjósandi hafi meiri áhrif á val frambjóðenda, og í öðru lagi staðfesting á hví trausti er við berum til unga fólksins, að við viljum veita því hann rétt að taka þátt í vali frambjóðenda flokksins, brátt fyrir það að almennur kosningarréttur sé ekki enn þá kominn í hendur þess. Í þeirri umr., sem nú fer almennt fram um nýja tilhögun á kosningarrétti almennt. er nauðsynlegt að jafnframt fari fram athugun á því. hvort ekki sé tímabært og æskilegt að taka upp 18 ára kosningaaldur á Íslandi. Eins og fram kemur í grg. með þessari þáltill., hefur Alþfl. ætíð stigið fyrstu skrefin í þá átt að útvíkka kosningarréttinn. Svo er einnig nú. En engu að síður hefur yfirleitt fyrr eða seinna verið tekið undir þetta baráttumál af hálfu annarra flokka. Það er von okkar flm. þessarar þáltill. að svo verði einnig í þetta sinn. Ágæti forseti. Ég vona svo að að lokinni fyrri umr. verði þessu máli vísað til allshn.



Herra forseti. Ég vildi við fyrri umr. um þessa till. strax lýsa afstöðu minni til till. Ég er samþykkur efni þessarar tillögu. Ég álit að það sé kominn tími til þess að við leiðum í lög hér 18 ára kosningaaldur. Þessi skoðun mín er í fullu samræmi við afstöðu míns flokks. Hann hefur barist fyrir því að lækka kosningaaldurinn og fylgt till. sem fram hafa komið um það. Sem sagt, ég vildi við þessa umr. láta koma skýrt fram að það er afstaða okkar alþb: manna að við viljum greiða fyrir því að lækka hinn lögbundna kosningaaldur. Til mála gæti komið að mínum dómi að að breyta till. nokkuð, þannig að tryggt væri að hún fengi afgreiðslu á tilteknum tíma, en lægi ekki um óákveðinn tíma til athugunar. Um önnur atriði, sem snerta almennan kosningarrétt og hv. frsm. minntist hér á, ræði ég ekki. Þau koma ekki þessari till. við. Þar falla hins vegar skoðanir okkar greinilega ekki saman. Ég mæli ekki á neinn hátt með því að auka grautargerð eða glundroða í almennum atkvæðisrétti. Ég tel að þær till., sem þar hafa komið fram og hér var aðeins minnst á, séu síður en svo til þess að auka við hinn almenna kosningarrétt. En þessari till. er ég sem sagt fylgjandi. Ég tel að það eigi að vinna að því að koma efni hennar fram.