Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Finnur Jónsson) : Sjútvn. hefur athugað þetta frv. og mælir með því, að það verði samþ. óbreytt. Svo sem sagt er í frv., er ætlazt til, að sett verði á stofn sérstök skrifstofa, sem útvegi upplýsingar um afkomu sjávarútvegsins á þann hátt að fá upplýsingar frá ýmsum útgerðarfyrirtækjum í landinu. Vel má vera, að þetta komi ekki að fullu gagni nema því aðeins, að útgerðin verði skylduð til þess að gefa reikningslegar upplýsingar varðandi afkomu sína. En mþn. í sjávarútvegsmálum taldi rétt að fá þessar upplýsingar fyrst um sinn með frjálsum vilja, en komi það í ljós, að ekki sé hægt að fá þær nema með lagaboði, verður sjálfsagt að fara þá leið. - Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar, en vil óska þess, að frv. verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Mig langar til að fá upplýsingar um visst atriði í sambandi við þetta mál, áður en það verður afgreitt. Um nokkurt skeið hefur verið starfrækt stofnun af hálfu Búnaðarfélags Íslands, er nefnist Búreikningaskrifstofa ríkisins. Hér á þessu þingi hafa komið fram raddir um, að það væri ekki að treysta þeim tölum, sem frá þessari stofnun kæmu, nema því aðeins, að það væri í sambandi víð hagstofuna. Nú er hér á ferðinni frv., sem er byggt upp á sama hátt fyrir sjávarútveginn sem frv. um Búreikningaskrifstofu ríkisins fyrir landbúnaðinn. Nú vil ég spyrja: Ef ekki er hægt að treysta tölum, sem koma frá búreikningaskrifstofunni, nema því aðeins, að hagstofan hafi umsjón þar með, hvernig er þá hægt að treysta tölum, sem koma frá Fiskifélaginu, ef þær eru ekki yfirfarnar af hagstofunni? Ég er annars alveg sammála þessu frv., en finnst undarlega misjöfn sjónarmið hafa komið fram og vildi óska eftir nánari upplýsingum, þar sem frá flm. þessa frv. hafa heyrzt raddir um, að sameina yrði Búreikningaskrifstofu ríkisins og hagstofuna.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) : Herra forseti. Nefndin hefur athugað frv. og orðið ásátt um, að það yrði samþykkt. En frv. er aðeins um að framlengja lögin eins og þau eru, en þau myndu annars falla úr gildi í árslok. Það hefur komið í ljós, að þau hafa gert allmikið gagn, og telja má víst, að svo verði, ef þau verða í gildi áfram.

Frsm. (Garðar Þorsteinsson) : Allshn. hefur haft þetta mál til athugunar og sent hæstarétti það til umsagnar, og mælir hann með, að það verði samþykkt. Nefndin er og öll sammála um, að breytingar þær, er frv. fer fram á, verði gerðar, og leggur til, að það verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Páll Þorsteinsson) Menntmn. hefur athugað frv. það, sem hér liggur fyrir, og kynnt sér þær ástæður, sem fram eru bornar fyrir flutningi þess. N. er öll sammála um það, að frv. eigi rétt á sér og sjálfsagt sé að reyna að ná því marki, sem frv. stefnir að. Hins vegar voru nm. ekki sammála um það, hvaða leið ætti að fara til að ná markinu. Meiri hl. n. vildi ekki fallast á að hækka álagið á skemmtanaskattinn, heldur leggja fram úr ríkissjóði nokkra upphæð í þessu skyni. Á hinn bóginn varð samkomulag um það að halda álaginu á skemmtanaskattinn eins og verið hefur undanfarin ár. Þetta var ákveðið með brtt. við 1. gr., þ. e. að ríkissjóður greiði viðbótarframlag, sem renni beint í styrktarsjóð lestrarfélaga. 2.–3. brtt. á þskj. 321 eru aðeins smávægilegar leiðréttingar, sem n. stendur öll að. Einn nm., hv. 8. þm. Reykv., áskildi sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., er fram kynnu að koma við frv., einkum við 1. gr. Skrifar hann því undir nál. með fyrirvara.



Það eru hér þrjár smábrtt., sem n. ber fram, og eru þær að nokkru leyti í sambandi við umr., sem fóru fram við 2. umr. Fyrsta brtt. er við 28. gr., og er það nokkru nánari ákvörðun um þau atriði, þegar kaup eiga sér stað, og þá sérstaklega viðvíkjandi því, sem hreyft var hér við fyrri umr., að það væri of langt gengið að ætla öllum ættmennum að geta fengið slíkar jarðir keyptar, ef nánari ættmenn gengju frá. Hér er þess vegna gengið á móts við þetta, því að hér er ætlazt til, að ekki komi aðrir ættmenn til greina en afkomendur í 1.–3. lið. Við þetta fækkar tölu þeirra manna, sem koma til greina, en þó má segja, að það séu allmargir, sem eiga kost á því að eignast jörðina með þessum kjörum. Ég hef átt tal við þá, sem hreyfðu þessu sérstaklega, og mér hefur skilizt, að þeir sættu sig við þessa brtt. Þá er 2. brtt., og er hún á þá leið, að það var fellt niður ákvæðið um, að jörðin skyldi verða að ættaróðali. Í staðinn fyrir þetta var sett ákvæði, sem tryggir, að ættmenn hafi forgangsrétt að ábúð eftir sömu reglum og um kaup væri að ræða, og eiga þeir við sömu leigukjör að búa og þeir, sem búa á ríkisjörðum, eftir þessu ákvæði. Loks er brtt. við 38. gr. Það er í rauninni aðeins orðabreyt. Það er aðeins skýrar kveðið á um það, að á meðan sama ætt heldur jörðinni, skuli afgjaldið ekki hækka. Þegar við jörð tekur ný ætt, skal afgjaldið miðast við þágildandi fasteignamat á landi, húsum og mannvirkjum, er landeigandi á. Þá getur hvor aðili krafizt millimats fasteignamatsnefndar, ef liðin eru 3 ár eða meira, frá því að síðasta fasteignamat fór fram. Með þessu ætti það að vera tryggt, að menn hafi aðstöðu til að neyta réttar síns, og mætti vænta þess, að þarna væri um fulla sanngirni að ræða. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en vil leyfa mér að vænta þess, að frv. verði samþ. með þessum smávægilegu breytingum.

Frsm. meiri hl. (Jörundur Brynjólfsson) Allshn. gat ekki orðið sammála um afgr. þessa máls. Eins og kunnugt er, eigum við enga löggjöf um rekstur kvikmyndahúsa. En það hefur verið venja, að ríkisstj. og bæjar- og sveitarfélög hafa veitt leyfi til opinberra sýninga, enda þótt óvíst sé, hvort þeir, er þá atvinnu stunda, hafi þurft slíkt leyfi. Myndasýningar eru og háðar eftirliti hins opinbera, og eru myndirnar skoðaðar á undan sýningu, og þarf sérstakt leyfi til að sýna þær. Gjöld, sem lögð eru á kvikmyndahús, eru miðuð við sæti, og þó að ekki sé formleg heimild fyrir þessari skattaálögu, hefur þetta verið greitt af eigendum kvikmyndahúsanna. Ekki er hægt að mæla á móti því, að starfsemi kvikmyndahúsanna hefur mikla þýðingu fyrir þjóðfélagið og þau eru mikil menningartæki, og þess vegna hefur hið opinbera eftirlit með myndasýningum. Hins vegar er ekkert ákveðið um rekstur og tilhögun þessara stofnana, og má segja, að það sé nokkuð laust í reipunum. Og þó að þetta frv. yrði samþykkt, yrði ekki ráðin bót á þessu að öðru leyti en því, að rekstur er aðeins heimilaður bæjar- og sveitarfélögum, sem geta þó veitt leyfið öðrum um ákveðinn tíma. Í frv. er gert ráð fyrir, að taka megi kvikmyndahúsin eignarnámi ásamt tækjum til sýninga. En það geta verið skiptar skoðanir eins og í allshn. um það, hvort það sé æskilegt eða heppilegt, að bæjar- eða sveitarstjórnir hafi einar leyfi til kvikmyndasýninga. En menn leggja mikla áherzlu á það, sem er auðvitað mjög þýðingarmikið, að þetta séu mikil menningartæki og um leið mikill tekjustofn, þó að búast megi við, að það fari ekki alltaf saman. Ég efast mikið um, að betur mundi séð fyrir menningarlegri hlið þessa máls, þó að bæjar- eða sveitarstjórnum yrði einum veitt leyfi til að sýna kvikmyndir. Og hvað síðara atriðinu viðvíkur, er bæjar- og sveitarfélögum samkv. brtt. meiri hl. n. opin leið að hafa tekjur af þessari starfsemi. Og það er ekki heldur séð verr fyrir menningarlegri hlið þessarar starfsemi af meiri hl. n., því að með frjálsu fyrirkomulagi er meiri trygging fyrir, að séð verði betur fyrir þessari hlið málsins en ef einn aðili hefði einkarétt á kvikmyndasýningum. Samkvæmt brtt. meiri hl. n. er gert ráð fyrir, að settur verði nokkur rammi um þessa starfsemi. Bæjar- eða sveitarfélög eiga að hafa rétt til að reka kvikmyndahús, en kennslumrh. getur þó veitt einstaklingum og félögum leyfi til kvikmyndasýninga, enda hafi hann áður leitað álits viðkomandi bæjar- eða sveitarfélaga. Með þessu er séð fyrir því, að leyfi verði ekki veitt til annarra en þeirra, er líklegir eru til að leysa þessi störf vel af hendi, því að bæjar- eða sveitarfélög segja sitt álit um umsækjandann, og má ekki veita öðrum leyfi en þeim, er fullnægja þeim kröfum, sem gerðar eru til myndasýninga. Annað atriði frv., að veita bæjar- eða sveitarfélögum eignarnámsheimild að taka kvikmyndahús eignarnámi, getur meiri hl. n. ekki fallizt á. Og ég held, að tilefnið til slíkrar heimildar sé ekki nægilegt samkvæmt stjórnarskránni. Aðaltilefnið mun vera þau tvö kvikmyndahús, sem eru hér í Rvík. En ef á að fara að lögleiða, að einn aðili hafi einkarétt á slíkri starfsemi sem þessari, tel ég Alþingi komið út á mjög hættulega braut. Og þetta frv., ef samþykkt yrði, gildir ekki aðeins um Rvík, heldur um allt landið. Og svo á þetta einnig að gilda um ókomna framtíð, og þá er alveg óvíst, hvernig yrði ástatt um afkomu þessarar starfsemi. Ákvæði sem þetta er alveg nýtt í okkar löggjöf, og ég held, að bezt væri, að það kæmist ekki lengra en til þessarar umræðu, og vænti ég, að hæstv. deild samþykki ekki slíkt ákvæði. Þá kem ég að því atriði, sem varð þess valdandi, að eignarnámsheimildin var sett inn í frv. Hér í Rvík eru nú starfandi þrjú kvikmyndahús, og í ráði mun vera, er Þjóðleikhúsið tekur til starfa, að það hafi kvikmyndasýningu á hendi jafnframt annarri starfsemi, því að halli mundi verða á rekstri hússins með þeim tekjum, er kæmu af leiksýningum. Nú býst ég við, þó að frv. yrði samþ., að bæjarstjórn Rvíkur stæði ekki í vegi fyrir því að veita leyfi til þessara sýninga. Háskólinn hefur hér sýningarleyfi, og ég fjölyrði ekki frekar um hann. Við skulum ætla, að þar sem sú stofnun á í hlut, muni hún rækja hlutverk sitt, hvað menningarlegu hliðina snertir, og að þar verði ekki síður hugsað um að manna og mennta þjóðina en græða fé. Þá eru aðeins tvö kvikmyndahús eftir, sem einkarekstur er á. Þau leyfi voru á sínum tíma veitt til þeirra manna, sem standa að rekstri þeirra, og giltu um óákveðinn tíma. Ég skal ekkert um það segja, hvernig dómstólarnir litu á þetta mál, ef það yrði samþykkt, og hvernig fara kynni, ef þessir menn vildu ekki fúslega hætta rekstrinum. Um það ætla ég ekki að segja, en ekki er hægt að segja, að virðulega sé farið að við þá, sem slík leyfi hafa fengið, hafa byggt starfsemi sína á þessum atvinnurekstri, byggt myndarleg hús og aflað sér góðra tækja í þeirri trú fyrst og fremst, að þeir gætu haft það sem atvinnurekstur. Við skulum telja það fyrst. En í öðru lagi er það áreiðanlegt og hefur oft sýnt sig, að þeir hafa hug á að afla góðra mynda, sem væri gott og gagnlegt fyrir sýningargesti að sjá. En þó að það sé þannig, að það geti ekki talizt viðfelldið að beita þessari aðferð gagnvart þessum mönnum, getur það þó orðið enn þá hvimleiðara gagnvart öðrum mönnum, sem hafa leyfi til kvikmyndasýninga. Ég veit til þess, að á nokkrum stöðum eru menn, sem nýlega hafa fengið leyfi bæjaryfirvaldanna til kvikmyndasýninga. Þeir hafa byggt hús, aflað góðra og dýrra sýningartækja og eru sumpart að komast af stað með þennan atvinnurekstur og sumpart nýlega komnir af stað. Svo á þetta að verða þannig, ef þetta verður samþykkt, að leyfið verði tekið af þeim, kannske strax, kannske seinna og kannske þegar verst gegnir fyrir þessa menn, og ef til vill verða þeir þá látnir sitji uppi með byggingar sínar og látið ráðast, að hvaða notum þær kæmu þeim. Nú staðhæfi ég ekki, að svona mundi fara, en ég staðhæfi, að svo stendur á um sum kvikmyndahús sem ég hef lýst, en reynslan ein getur skorið úr um, hvort svo færi. En úr því að möguleikar eru fyrir því, getur það líka orðið, og hví skyldi Alþingi leggja inn á þá braut að hætta á, að þannig sé farið að gagnvart þessum þegnum þjóðfélagsins? Þá vík ég að þessum tveim kvikmyndahúsum, sem hér eru í Reykjavíkurbæ. Ég held, að ég megi segja, að eitthvað um 1100 sæti séu í báðum kvikmyndahúsunum og aðaltilefnið til þess, að þetta frv. er borið fram í þessari mynd, mun vera það að láta bæinn fá umráðaréttinn yfir þessum sætum. Vilja menn nú halda því fram, að það hafi svo mikla þýðingu fyrir þessi 42–43 þús. manns í Reykjavík, hvort þessi 1100 sæti eru í höndum bæjarfélagsins eða einstakra manna, að almenningsheill velti á því? Er svo komið, að svo mikið velti á þessu, að bærinn þurfi endilega að taka þessi sæti? Vitanlega þarf hann ekki að taka kvikmyndahúsin af mönnunum til þess að mega sýna kvikmyndir. Það getur bæjarstjórn Reykjavíkur gert, hvenær sem hún vill og í hvað stórum stíl sem hún vill. Hún getur byggt stóra höll og sýnt þar allar kvikmyndir, sem hún vill, alla daga, ár og síð og alla tíð. Og ef menn telja þetta frv. svo mikils varðandi, er bænum þá virkilega fullnægt með því að fá að ráða yfir 1100 sætum? Stefnir hugur manna þá ekki hærra en svo í þessu máli, að þeir ætli að láta þessi 1100 sæti nægja? 43 þús. íbúar - 1100 sæti. Það finnst þeim svo mikils vert, að ákvæðum stjskr. um eignarnám sé fullkomlega fullnægt. Ekki dettur mér í hug, að þeir hafi flutt þetta á öðrum grundvelli. En ég vil, að þeir hugsi sig betur um, áður en þeir gera þá kröfu til Alþingis, að það verði við þessum óskum þeirra. Ég get varla búizt við, að þeir líti svo á, þegar þeir fara að hugsa sig um að með því, að bærinn fái þessi 1100 sæti í sínar hendur, sé fullnægt ákvæðum stjskr. um eignarnám, þar sem sagt er, að taka megi eignarnámi, þegar almenningsheill krefst þess, enda komi fullt verð fyrir. Ég held, að það verði ákaflega erfitt fyrir þá þm., sem að þessu frv. standa, að telja almenningi trú um, að almenningsheill krefjist þess, að bærinn taki eignarnámi þessi hús til þess að ráða yfir þessum sætum. Öðrum atriðum, sem máli skipta og talað er um, er fullnægt með till. allshn. Og þeim er meira en fullnægt, því að frv. er breytt þannig, að það getur talizt sæmandi fyrir Alþingi að afgreiða það. En ég held, að einhverjir kynnu að líta svo á, ef frv. yrði afgreitt í þeim búningi, sem það var, að ekki væri þinginu sæmandi að ganga þannig frá þessu máli, enda hef ég áður að því vikið, hve óheppilegt það væri, ef slík almenn heimild væri gefin til eignarnáms eins og flutt er í frv., hvernig hægt væri að beita henni. Nú er því haldið fram, að þetta mál sé beinlínis flutt vegna Reykjavíkur og að það sé aðkallandi. En nú er mikill dýrleiki á öllu, og þessar byggingar, þótt þær yrðu teknar eignarnámi, hlytu að verða ákaflega dýrar, og mundi því rekstur kvikmyndahúsanna, ef bærinn tæki þessar byggingar eignarnámi, verða ákaflega dýr. Og ég held, að hver maður, sem vildi sjá hag sínum borgið, mundi skoða huga sinn, áður en hann legði í slíkt fyrirtæki nú á þessum tímum, þegar allt er í toppverði og byggingar gífurlega dýrar. Ég er hræddur um, að þótt ekki sé um stærri byggingar en þessar að ræða, mundi sú starfsemi ekki svara kostnaði, nema bæjarstjórnin hirti ekki svo mjög um, hvað sýningar kostuðu, og hefði gjaldið í hlutfalli við stofnkostnaðinn, en það yrði erfitt, ef það kvikmyndahús, sem eftir er, og þjóðleikhúsið hefðu allt annan taxta fyrir sýningar sínar. Það kynni þó að verða úrræðið hjá bænum að setja upp gjaldið, og mætti þá segja, að séð væri fyrir hag bæjarsjóðs, en eftir er hin hliðin, sem sé sú, sem snýr að almenningi og fjármunum hans, og þá er ég hræddur um, að nokkuð djúpt mundi þurfa að fara í vasa sýningargestanna til þess að standa straum af þessari starfsemi. Það kann að vera, að ég eigi ekki að vera að gera þetta að umtalsefni. Ég sá það einhvers staðar eða heyrði, að það væri undarlegt, þegar menn utan Reykjavíkur færu að blanda sér inn í það, sem bæinn snerti. Ef það er ekki á óviðurkvæmilegan hátt og ég sem þm. er sannfærður um, að ég geri bænum heldur gagn en ógagn, læt ég ekki gefa mér nein fyrirmæli um, hvað ég eigi að segja um slík mál og hvernig ég eigi að haga atkvæði mínu. En það er eftir eitt atriði enn þá, sem ég tel verulegu máli skipta og ekki er fram tekið beinlínis, hvað snertir Reykjavíkurbæ, og það er, þegar eignarnámsheimild er ekki framkvæmd fyrr en síðar, þegar stjórnarvöldum bæjarins þætti standa vel á að komast yfir þessar eignir sem allra ódýrast. Og það skal ég játa, að vel gætu komið þeir tímar, að svona stofnanir gæfu ekki svo sérlega mikinn arð og því ekki ástæða til að selja þær svo gífurlega háu verði, og gæti þá farið svo, að eigandinn tæki miklu minna fé en annars. En er það þá virkilega svo, að stjórnarvöld bæjanna séu þannig skipuð, að þau sætti sig við slík vinnubrögð og telji sér það hæfa? Þar um verða menn náttúrlega að ráða, eftir því sem þeir hafa þykkju til, en fyrir fram hef ég ekki gert ráð fyrir slíku. Ég ætla svo ekki að fjölyrða frekar um þetta mál. Ég held, að bezt sé fyrir því séð á þann hátt, sem meiri hl. allshn. leggur til. Ég skal geta þess um till., sem allshn. flytur, að dómsmrh. hafði málið til undirbúnings og eru þessar brtt. í höfuðatriðum eins og frv., sem hann hafði undirbúið. Hann hafði að vísu gert ráð fyrir, að heimild væri til staðar um eignarnámsheimild. Á það atriði hefur meiri hl. n. ekki fallizt. Við teljum, að um þessar stofnanir eigi - eins og aðrar stofnanir - að fara eftir viðurkenndum leiðum, en ekki, að Alþingi fari að brjóta gersamlega í bága við ríkjandi venjur, sem hér hafa gilt frá fyrstu tíð, og það í ekki stærra máli. Hins vegar geri ég ráð fyrir því, að ef stjórnarvöldum Reykjavíkurbæjar er áhugamál að koma þessum stofnunum á fót, þá geri þau það í stærri stíl en hægt er með þessum tveim kvikmyndahúsum. Þá mætti segja, að þetta hefði þýðingu fyrir Reykjavíkurbæ, fyrir menningu hans og önnur atriði, sem lagt er upp úr í sambandi við þetta, en alls ekki eins og er. Ég veit svo ekki, hvort ég tek aftur til máls um þetta, nema af hálfu minni hl. gefist sérstakt tilefni.



Herra forseti. Það lítur nú út fyrir, að þetta litla mál ætli að taka nokkuð langar umr., ef dæma má eftir því, hvað frsm. meiri hl. hefur þótt mikils við þurfa um að rökstyðja álit sitt. Ég minnist þess ekki, að ég hafi heyrt hann halda jafnlanga ræðu nú um nokkuð langt skeið, jafnvel þótt það hafi verið um mál, sem hafa staðið hjarta hans nær en ætla mætti, að þeta mál standi, og á ég þar við mál, sem hann hefur sérstaklega beitt sér fyrir. En svo virðist sem honum þyki mikils við þurfa, því að ég hygg, að það hafi verið nær þrem stundarfjórðungum, sem hann varði til þess að verja till. þá, sem meiri hl. lagði fram. Það er fljótséð, hvað það er, sem skilur á milli meiri hl. og minni hl., og ég ætla ekki að bæta gráu ofan á svart og verja jafnlöngum tíma og frsm. meiri hl. í þetta, því að margt af því, sem hann taldi til rökstuðnings fyrir till. sinni, tel ég ekki máli skipta. Í meiri hl. eru tveir sjálfstæðismenn, sem mér kemur ekki á óvart, en mér kom nokkuð á óvart, að slíkt álit skyldi koma frá fulltrúa Framsfl., af því að í öll þau ár, sem við framsóknarmenn og ég höfum starfað á þingi, hef ég ekki orðið var við, að Framsfl. beitti sér á móti eignarnámsheimildum, ef annaðhvort meiri hl. bæjarstjórna eða annar aðili jafnsterkur óskaði þeirra. Hér er því um einhver stefnuhvörf að ræða. Hvað langt þetta nær út í flokkinn, verður reynslan að skera úr, og skal ég ekki dæma um það að óreyndu, en ef dæma má eftir fortíðinni, á frsm. fáa fylgjendur í þeim flokki. Það, sem um er deilt, er þetta: Á að leyfa í þessu tilfelli Reykjavíkurbæ - eignarnám á fyrirtækjum þeim, sem hér um ræðir, eða ekki? Vitanlega gildir frv. einnig alla aðra bæi og hreppa, þar sem bíórekstri er haldið uppi af einstaklingum, því að ég held, að það liggi í hlutarins eðli, að ekki sé hægt að semja l. fyrir Reykjavíkurbæ einan. Ég held, að það hafi komið í ljós, að meiri hl. í bæjarstjórn Reykjavíkur er fylgjandi þessari stefnu og að Alþingi verði við óskum um þessa heimild. Þetta mál er ekki nýtt. Alþfl. hefur frá sínum fyrsta tilverutíma yfirleitt haft það á stefnuskrá sinni, að fyrirtæki eins og þessi skuli nota til almenningsheilla, í því augnamiði, eins og bent hefur verið á, að þau væru bæði fjárhagslegur tekjugrundvöllur fyrir bæinn og til þess að skapa fullkomið og öruggt menningartæki fyrir fólkið. Eins og kunnugt er, hefur Sósfl. tekið þessa stefnu upp, eins og sjá má á því, að fyrsti flm., sem einnig er bæjarfulltrúi, er úr þeim flokki. Nú má um það deila, eins og kom fram i ræðu frsm., sem ætlar að fara að gerast nokkurs konar leiðbeinandi Reykjavíkur í fjármálum, hvort heppilegt sé, að þetta sé gert á tímum eins og þessum. En bæjarstjórnin lítur svo á, að sé hægt að fá réttlátt mat á þessar eignir, sé sjálfsagt að ráðast í það. En eins og kunnugt er, hefur bíóunum verið haldið í svo háu verði, að ekki hefur verið talið gerlegt að lúta því, og það er þessi leið, sem bæjarstjórnir, hreppsstjórnir og í mörgum tilfellum einstaklingar hafa orðið að fara, að láta meta í hvert skipti. Ég er á þeirri skoðun, að aldrei yrði hærra mat á þessum eignum en svo, að Reykjavíkurbær mætti vel við una með það fyrir augum að geta rekið þær með góðum árangri. Ég get skilið fulltrúa Sjálfstfl. í n., að þeir álíti, að arðurinn af þessum rekstri eigi fremur að lenda í vasa einstakra manna en í vasa bæjarbúa, og um það er stefnumunurinn, en eins og ég drap á, hélt ég ekki, að frsm. mundi fylgja þessari stefnu. Nú er það svo, að ef talað er um bíórekstur almennt hér í bænum, er ef til vill hægt að yfirfylla þann markað. Það mun vera rétt, sem frsm. meiri. hl. drap á, að hér muni vera hægt að reka fjögur bíó, en það eru ekki þessar 43 þúsundir, sem um er að ræða, heldur hefur bíóreksturinn á þrem síðast liðnum árum byggzt á hinum erlendu gestum, sem hér hafa verið, og þeim ferðamannastraum, sem hér er á öllum tímum árs. Þetta er það, sem stendur undir bíórekstrinum. Og eins og nú er háttað, veit ég, að bærinn mundi vel þola fjögur bíó, en við verðum að reikna með, að þeir tímar geti komið, að ekki verði alltaf sami gullstraumurinn á rekstri bíóanna og nú. Nú er ég að tala um þá tíma, þegar tekjur manna minnka og bænum veitir örðugt að afla tekna, en gjaldþegnum kemur illa að greiða þung gjöld. Það er almenn skoðun, að bíórekstur sé, ef ekki er offjölgað bíóum, einhver tryggasta tekjugrein bæjarfélaga, sem til er. Við, sem viljum, að svo verði hér í Rvík, erum ekki einir um það stefnumál. Í grannlöndunum var víða stefnt að því fyrir ófriðinn, að bíóin yrðu rekin með almenningshag fyrir augum og hvað helzt rekin af bæjarfélögum. Á Norðurlöndum voru Norðmenn þar einna lengst komnir. Ekki hefur tekizt að ná til löggjafar þeirra um þau efni, en bæirnir höfðu þetta mjög á sínu valdi. Um hin Norðurlöndin er ég ekki jafnfróður. Þess var óskað, að einn úr n. kynnti sér löggjöf Norðurlanda, en lítið hafðist upp úr því og engar tillögur. Ég get ekki um það dæmt, hve myndir kvikmyndahúsanna hérna eru nærri því marki að veita þann menningarauka, sem unnt væri að fá með góðu myndavali. Að sjálfsögðu eru kvikmyndahúsin háð því, hve mikill meiri hluti mynda framleiddra í heiminum eru menningarlitlar, ef ekki beint spillandi fyrir hugsunarháttinn, og kitla bara einhverjar tilfinningar fólks. Í n. hélt ég því fram, að hún ætti að segja já eða nei við þessu frv. En það þorði meiri hl. ekki, heldur var þetta þvælt og dregið á langinn, þangað til nýtt frv. barst eins og sending af himnum til meiri hl., það kvað vera samið af hæstv. dómsmrh., og meiri hl. ákvað að flytja það, ekki sem nýtt frv., heldur sem brtt. um að þurrka út frv., sem fyrir liggur, og setja efni hins inn í staðinn. Mér finnst aðferðin óhæf. Hv. frsm. lagði meginþunga á það í ræðu sinni, að d. ætti að gjalda varhug við „þessari hættulega stefnu“ að taka fyrirtæki eins og kvikmyndahúsin eignarnámi. Ég held, að hér sé verið að gera úlfalda úr mýflugunni. Þó að Alþingi leyfði eignarnám á bíóunum, sé ég engar líkur til, að eigendur þeirra mundu falla í duftið né verða öreigar. Þeir yrðu vel efnum búnir og ekkert níðingsverk á þeim framið, þótt bærinn tæki þennan rekstur að sér, nóg önnur verkefni fyrir framtak þeirra og þeir eflaust færir um önnur störf. Samkv. brtt. á dómsmrh. að hafa æðsta ráð um það, hvort mönnum sé leyfður kvikmyndahúsrekstur eða ekki, því að bæirnir gætu skapað sér einkarétt, ef þeir hefðu það vald og vildu beita því svo. En ekki er ástæða til að óttast það ofríki bæjanna í bráð. Í brtt. eru bæjunum ætlaðar lítilfjörlegar tekjur fyrir leyfisveitingu, og binda má leyfi því skilyrði, að greitt verði sætagjald í bæjar- eða sveitarsjóð. Þetta er engin ný réttarbót. Bæir hafa lagt á slíkt gjald, og ég ætla eigendum kvikmyndahúsanna það lögfræðivit, að þeir hefðu hrundið af sér gjaldinu, hefðu þeir getað. Við fórum ekkert út í það í n. að gagnrýna þetta himinsenda frv., núv. brtt. á þskj. 286. En sum ákvæði þess eru sýnilega of þröng. Samkv. því mega t. d. íþróttamenn ekki sýna íþróttamyndir án leyfis lögreglustjóra á staðnum, þar sem sýna skal.

Ekki heldur nú.

Ekki hef ég orðið var við þau höft né gjöld lögð á slíkar sýningar, eins og gera má ráð fyrir eftir frv. Það kemur oft fyrir, að eignir eru teknar eignarnámi í þágu hins opinbera, og varla hægt að tala hér um neina nýja stefnu. Um það, sem hv. frsm. tæpti á, hvort Reykjavíkurbær mundi ekki ætla sér að nota eignarnámsheimildina í bráð, get ég enga nýja vitneskju veitt. Meiri hl. sá, sem þess óskaði í bæjarstjórn Reykjavíkur, er tæpur, en standi hann óbreyttur, er það fullkomin meining hans að gera alvöru úr. Hv. frsm. minntist á þjóðleikhúsið og kvikmyndahús háskólans. Ég efast ekki um það, að þegar þjóðleikhúsið er komið upp, verður það að fá leyfi til þeirrar starfrækslu, sem getur staðið undir rekstrarkostnaði þess. Háskólinn aflar sér tekna með sínu kvikmyndahúsi. Þetta styður þá meginhugsun minni hl. n., að kvikmyndahús eigi að vera opinber fyrirtæki og hagur af þeim að standa undir bæjarútgjöldum og kostnaði menningarstofnana, en einstaklingar eigi ekki að reka kvikmyndahúsin í Rvík né þar, sem bæirnir vilja hafa þetta fyrir sinn rekstur. Mér var það dálítið undrunarefni, að hv. frsm., sem er í fl., sem vill að bæirnir reki kvikmyndahús, skyldi fara að berjast fyrir þessum brtt. Sem fulltrúa bænda má honum vera alveg sama um. þótt frv. gengi fram óbreytt, stefnan er ekki hættuleg. Mig uggir, að hann kunni að iðrast þess. Menningarþjóðir í kringum okkur eru að sveigjast óðum inn á þessa braut, sem minni hl. vill fara. Hugsunarhátturinn getur breytzt hér á fáum árum á þessu sviði og fleirum og stórbreytingar komið fyrr en nokkurn varir.



Ég ætla ekki að blanda mér í deilurnar um eignarnámsheimildina né frv., eins og það var borið fram. Atkvgr. sker bráðum úr þeim. En verði till. meiri hl. samþ., er þar atriði, sem ég get ekki sætt mig við og mun þá leitast við að fá breytt við 3. umr. Gert er ráð fyrir, að leyfi til kvikmyndahúsa sé veitt af ráðherra einum, raunar að fenginni umsögn bæjareða sveitarfélags. En í frv. er lagt til, að þetta sé algerlega á valdi sveitar- eða bæjarfélags. Mér finnst alveg nauðsynlegt að tryggja, að ný kvikmyndahús í einkaeign séu ekki sett á stofn án samþykkis bæjar- eða sveitarfélags. Það er hægt að hugsa sér, að ella yrðu reistar stofnanir, sem væru í mikilli óþökk þeirra bæja eða kauptúna, sem við þær ættu að búa, og slík leyfi á ekki að veita, en kynni að verða gert þrátt fyrir umsögn bæjanna. Í öðru lagi vil ég, að bæjum sé leyft að taka upp þá stefnu að hafa þennan rekstur í sínum höndum, en það er ekki unnt samkv. till. meiri hl. Með einu ráðherraleyfi mætti hindra það og eyðileggja viðleitni bæjarins. Ég vildi benda á þetta atriði strax og hef samið skrifl. brtt. um það, sem mér finnst helzt þurfa að leiðrétta í brtt. meiri hl. Býst ég þó við, að ástæðulaust sé að láta brtt. ganga til atkvæða í yrr en við 3. umr., eftir að atkvgr. hefur skorið úr milli meiri og minni hl. n., en að því búnu mætti reyna að ná samkomulagi um þetta efni.

Frsm. meiri hl. (Jörundur Brynjólfsson) : Ég skal heita hv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ) því að vera nú stuttorður í svörum við hann, en hitt verður hann að fyrirgefa mér, þótt ég þurfi að drepa á ýmsar hliðar máls, þegar ég er frsm. þess og legg það fyrir hv. d. með eins gagngerum breytingum n. og hér er um að ræða. Atriðið, sem hv. 2. þm. S.-M. drap á, er vert að athuga, en vel ber þess að gæta, að ef bæir eiga ætíð að ráða, hvort synja skuli um leyfi, gæti það þýtt sama sem einkaleyfi fyrir bæina, og það er dálítið annað og meira en það stefnumál Framsfl. að stuðla að því, að bæir geti rekið kvikmyndahús. En málið verður athugað. Mér virtist hv. 4. þm. Reykv. ekki hnekkja þeim höfuðröksemdum, sem ég bar fram af hálfu meiri hl. Að undanskildum tveim atriðum í frv., einræði bæjanna um leyfisveitingar og eignarnámsheimildinni, er hægt að ná öllum tilgangi frv. á annan veg en minni hl. hugsar sér. Þetta hef ég sýnt fram á. Tekjum geta bæirnir náð af kvikmyndasýningunum. Eftirlit með myndum er hægt að hafa eins strangt og þurfa þykir, ekki er heimilt að sýna neina mynd án skoðunar fyrir fram. Frsm. minni hl. drap á, að eigendur kvikmyndahúsanna héldu þeim svo dýrum, að bærinn gæti ekki keypt án eignarnámsheimildar. Mér þætti óskynsamlegt, ef þeir hafa sett hærra verð á húsin en ætla má, að þau kostuðu nú, en ekki yrði hjá því komizt með eignarnámi að borga þau eins og nú mundi kosta að reisa þau, eða mjög nærri því. Ekki mundu matsmenn eiga að verða vilhallir. Hann lét í ljós ánægju yfir, að ekki færu eigendur kvikmyndahúsanna á vonarvöl, þótt þau yrðu af þeim tekin. Þeir mundu, hygg ég, engu eiga að tapa fjárhagslega. Annars er það aukaatriði, hvernig á hittist með einstaka eigendur, en hitt aðalatriði, hvort taka á upp þá stefnu, að enginn atvinnurekandi geti verið viss um, nema hið opinbera vilji taka eignarnámi fyrirtæki hans. Það atriði er ekki lítilvægt, hvað sem hv. frsm. minni hl. segir. Þær menntaþjóðir, sem okkur eru skyldastar og næstar og líkastar á marga lund, hafa ekki farið leið minni hl., til dæmis Svíar, sem honum hefur stundum þótt gott að líkja eftir. Óhætt er að telja, að þeir muni kunna með þessi mál að fara eins og farsælast er og bezt hentar þeim. Ég ætla, að Danir hafi eitthvað svipað hjá sér, og ég ætla, að hv. 4. þm. Reykv. minnist líka frændseminnar við þá þjóð. En um Norðmenn segir hv. 4 þm. Reykv., - ég hef ekki séð þá löggjöf -, að bæir þar í landi hafi einkarétt á bíórekstri. Þó að svo kunni að vera, veit ég ekki, hvort þeim ferst reksturinn betur en frændum þeirra í Svíþjóð og Danmörku. Hv. 4. þm. Reykv. sagði að lokum, að það væri meining meiri hl. bæjarstj. að taka bíóin strax. En þá er ég viss um, að hún kemst ekki hjá að borga bíóin það dýru verði, að sá atvinnurekstur sé dauðadæmdur, nema bærinn borgi með honum. Ég bjóst líka við, að hv. 4. þm. Reykv. hefði í huga, að sá meiri hl., sem kynni að knýja þetta fram, er ekki ráðandi í bænum. Það yrðu andstæðingar málsins, sem fengju það í sínar hendur. Það út af fyrir sig er ekki hyggilegt, en það er mál þeirra, en ekki mitt. Hv. þm. lézt vera undrandi yfir því, að ég sem framsóknarmaður skyldi andmæla þessu máli. En Framsfl. hefur aldrei haldið því fram, að engum nema bæjunum væri frjálst að hafa kvikmyndasýningar. Það er misskilningur hjá hv. þm., en alveg í samræmi við stefnu flokksins það, sem ég held fram.



Ég skal vera fáorður. Í seinni ræðu hv. frsm. meiri hl. kom ekkert nýtt fram. Það er kunnugt, að bæjarráð hefur gert till. um sætagjaldið, en þó að það sé hækkað, er það svo, að þeir, sem reka bíóin, vilja tryggja sér ákveðinn hagnað. Hv. þm. talaði um opinbert eftirlit, en margir, sem um þessi mál tala, hafa ekki orðið varir við þetta, svo að það er ekki mikið leggjandi upp úr því. Þá er vert að athuga það, að bæði bíóhúsin eru gömul og í öðru tilfellinu hafa núverandi eigendur ekki byggt húsið, heldur keypt það fyrir verð, sem full ástæða er til að ætla, að búið sé að vinna upp með hagnaði. Hér er um gömul hús að ræða, og ég óttast ekki, að þau verði svo fjarska dýr af hálfu óhlutdrægrar matsnefndar. Um það, að verið sé að fremja eitthvert ódæði og jafnvel brot á stjórnarskránni, svo að enginn sé óhultur í landinu, er ákaflega veigalítið að halda fram, a. m. k. á meðan Alþ. er ekki skipað verri mönnum en nú er. Hv. þm. kom svo að tilhögun þessara mála á Norðurlöndum og fór alveg rétt með, að svo miklu leyti sem við höfum upplýsingar um það. Ég veit, að nokkrir bæir í Noregi og eins Oslo ráku bíóin fyrir stríð, en við höfum ekki löggjöfina um það. Það er rétt, að þeirri stefnu hefur ekki verið fylgt fram í Svíþjóð og Danmörku, enda höfum við Íslendingar í mörgum tilfellum gengið lengra í því að takmarka athafnafrelsi manna en Norðurlönd hafa talið sér nauðsynlegt. Og flokkur hv. frsm. meiri hl. hefur verið með í því, og það hefur verið ein höfuðádeila Sjálfstfl. á Alþfl. og Framsfl., hve þeir hafa viljað ganga langt. Að síðustu nefndi hv. þm., að það væri hæpið fyrir meiri hl. að þvinga þetta fram, því að framkvæmdarvaldið væri ekki í hans höndum. Ég er á öðru máli. Mér dettur ekki í hug að væna framkvæmdarvald bæjarins um, að það geri ekki skyldu sína.



Herra forseti. Ég get ekki verið alveg sammála síðustu ummælum hv. 4. þm. Reykv. Ég ber ekki svona geysimikið traust til núverandi bæjarstjórnar og borgarstjóra, að mér finnist ekki, að það gæti komið fyrir, að rekstur kvikmyndahúsanna færi ekki sem bezt úr hendi. En það er aukaatriði. Kvikmyndareksturinn verður ekki tekinn í hendur bæjarins, nema fyrir því sé meiri hl. bæjarstjórnar. Ef skapast meiri hl. í stærri málum í bæjarstjórn, hefur sá meiri hl. aðstöðu til að hafa áhrif á reksturinn. Það hefur komið fram, að engin löggjöf er til hér um bíórekstur, og því hefur verið haldið fram, að það sé vafasamt, hvort hver og einn geti ekki tekið að reka kvikmyndahús. En það er alkunn staðreynd, að sú venja hefur skapazt, að sveitarstjórnirnar hafa veitt leyfi til kvikmyndahúsrekstrar, og nokkra viðurkenningu hefur þessi regla fengið í því, að Rvík hefur tekið inn í lögreglusamþykkt bæjarins, að bæjarstjórnin veitti þetta leyfi. Með frv., sem ég flutti ásamt hv. 4. þm. Reykv. er lagt til, að þessi venja verði gerð að l. Þetta var annað af tveim meginatriðum frv. Hitt var það, að sveitarfélögum verði sköpuð aðstaða til þess að taka kvikmyndareksturinn í eigin hendur, einnig þar, sem þegar er búið að reisa kvikmyndahús, með því að sveitarstj. sé veitt heimild til að taka þau eignarnámi. Nú hefur meiri hl. allshn. komið fram með till. á þskj. 286, sem hann telur vera brtt. við frv. Þar er þó um nýtt frv. að ræða, og ég vil beina því til hæstv. forseta, hvort hann telji sér fært að líta á þetta sem brtt., en að ekki sé um nýtt mál að ræða. Undarlegast þykir mér það, að meiri hl. vill ekki fallast á að löggilda þá venju, að sveitarstj. veiti slíkt leyfi, heldur vill hann gera þá venju að engu og fela þetta vald ríkisstj. Ég hef ekki heyrt hjá hv. frsm. nein frambærileg rök fyrir þessu. Það er þó öllum ljóst, að sveitarstj. á hverjum stað eru sínum málum kunnugastar. Mér er óskiljanlegt, að nokkur maður, sem í alvöru vill hugsa þetta mál, geti komizt að þeirri niðurstöðu, að réttmætt sé að gera sveitarstj. nær áhrifalausar um þetta. Um hitt meginatriðið, að skapa sveitarfélögum möguleika til að yfirtaka kvikmyndahúsin, sem nú eru starfandi, og reisa ný, var fyrir fram ljóst, að mikill ágreiningur mundi verða, a. m. k. við hv. 2. þm. Eyf., form. allshn. og einn af þeim, sem mynda meiri hl. að brtt. á þskj. 286. Meginstefna flm. frv. er, að rétt sé, að sveitarfélögin reki kvikmyndahúsin, bæði sem tekjustofn og til þess að tryggja, að sýningarnar séu með þeim myndar- og menningarbrag, sem bezt má verða á hverjum tíma. Um þetta mál má óendanlega deila, og hygg ég, að þm. hafi fyrir fram ákveðna sannfæringu í málinu, svo að ég skal ekki eyða miklum tíma í að ræða um það. Út af ræðu hv. 1. þm. Árn. vil ég segja það, að ég er sammála hv. 4. þm. Reykv. um, að hann talaði of lengi. Það er að vísu alltaf ánægjulegt að hlusta á hann og oft fróðlegt að sjá, þegar menn með aldrinum hafa hamskipti. Hv. þm. er gamall fulltrúi Alþfl. í Rvík. Nú er hann myndarbóndi í sveit, og er fróðlegt að heyra hann tala þannig, að maður heyrir rödd hv. 2. þm. Eyf. á bak við hvert orð. Ég skil það, að hv. 2. þm. Reykv. hefur af vissum ástæðum ekki kunnað við að ganga fram fyrir skjöldu í málinu, þó að hann hafi ekki álitið ástæðu til að víkja sæti í þeirri n., sem um málið fjallaði. Hv. 1. þm. Árn. bar mikla og lofsverða umhyggju fyrir fjárhagsafkomu Rvíkur og annarra bæjar- og sveitarfél., sem í þetta kynnu að ráðast. Honum er það líka rétt og skylt sem þm. En ég vil benda honum á, að í okkar frv. felst ekkert nema heimild fyrir bæjar- og sveitarfélögin til eignarnáms, og við verðum að bera það traust til þeirra, að þau noti ekki heimildina, nema þau telji það hagkvæmt. Hv. 4. þm. Reykv. minntist á, að Framsfl. hefði talið sig hlynntan bæjarrekstri á kvikmyndahúsum. Þetta kom hv. 1. þm. Árn. eitthvað illa, því að hann sagði, að enda þótt Framsfl. væri hlynntur því, að bæirnir rækju kvikmyndahús, þá hefði hann aldrei verið fylgjandi neinni einokun í þá átt. Slíkt liggur alls ekki fyrir í frv. Þar er um ekkert einkaleyfi að ræða. Bæjarfélögin eiga að fá vald til að veita leyfin eða reka húsin sjálf. Bæjarstjórnirnar geta útilokað alla aðra, en það er ekki hægt að tala um fullkominn einkarétt, enda hefur það komið greinilega fram í bæjarstjórn Rvíkur, að menn vilja gera mun á því, hvort um einstaklingsrekstur er að ræða eða stofnana, sem starfa að menningarmálum, og ég hygg, að flestar bæjarstjórnir mundu hallast að því að veita t. d. háskólanum eða þjóðleikhúsinu slíkt leyfi. Að lokum vil ég aðeins ítreka fyrirspurn mína til hæstv. forseta um það, hvort hann sjái sér fært að telja till. á þskj. 286 brtt. við frv. á þskj. 88. Það sýnist fremur vera um nýtt frv. að ræða, að vísu um rekstur kvikmyndahúsa, en að öðru leyti óskylt frv., sem fyrir liggur.



Ég hef veitt því athygli, að í 5. gr. frv., 1. kafla, er ákvæði um, hvernig stofnkostnaður iðnskóla skuli greiddur, og er þar gert ráð fyrir því, að stofnkostnaður viðurkenndra iðnskóla skuli greiddur að 2/5 hlutum af ríkinu, en að öðru leyti af öðrum aðilum. - Nú minnist ég þess, að t. d. í l. um héraðsskóla eru ákvæði um greiðslu ríkisins til stofnkostnaðar, og þar er tekið fram, að stofnkostnaður greiðist eftir því, sem fé er veitt til í fjárl. En í þessari gr. frv. er ekki neitt tekið fram um þetta. Nú vildi ég beina þeirri fyrirspurn til hv. iðnn., hvort hún gæti ekki á það fallizt að setja inn í þessa gr., að stofnkostnaður greiðist þannig eftir því, sem fé er veitt til í fjárl., og virðist það vera í samræmi við það, sem er í öðrum l. um framlag til stofnkostnaðar skóla. Tel ég, að það eigi betur við og sé viðeigandi að hafa þetta einnig í þessum l. Ef n. vildi taka þetta til athugunar og flytja um það brtt., tel ég það gott, en annars mun ég leyfa mér að leggja fram skriflega brtt. um þetta atriði.

Frsm. (Emil Jónsson) : Ég get aðeins sagt álit mitt um þetta mál, hvað mig snertir persónulega, því að ég hef ekki haft tækifæri til þess að ræða um það við meðnm. mína, en ég fyrir mitt leyti get sagt það, að það, sem vakti fyrir mér, var, að þetta fé yrði ekki veitt fyrr en eftir því, sem það yrði veitt í fjárl. Ég fyrir mitt leyti get sætt mig við það, að um þetta komi fram skrifleg brtt., hvort sem hún kemur frá n. eða öðrum, þar sem þessu sé slegið föstu. Annars minnti mig, að þetta stæði einhvers staðar í frv., en það má vel vera, að það sé nauðsynlegt að setja það þar til þess að gera ákvæðin um þetta ótvíræð.

Frsm. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. - Breyt., sem farið er fram á með þessu frv., eru þrjár: Í fyrsta lagi að starfstími iðnnema megi ekki fara fram úr 48 klst. á viku í stað 60 í t., í samræmi við vinnutíma sveinanna, sem þeir vinna með. Kaffitími breytist úr ½ klst. í ¼ klst. Í öðru lagi er breytt ákvæði l. um, að ekki megi taka nemanda til iðnkennslu yngri en 16 ára. Það er lagt til, að heimilt sé að veita undanþágu í 15 ára, ef um er að ræða iðn, sem krefst ekki verulegs líkamlegs erfiðis. Þá er loks síðasta breyt., en hún er um það, að meistari megi aldrei ráða til sín fleiri nemendur en hann hefur fullgilda iðnaðarmenn í vinnu, en ákvæðið er á þá leið í l., að meistari megi aldrei ráða til sín fleiri nemendur en hann hefur fulllærða iðnaðarmenn í vinnu. Þetta hefur gefið tilefni til erfiðleika, sem nú á að afnema með þessari breytingu. Till. þessar eru fluttar samkvæmt tilmælum iðnaðarfulltrúa, þ. e. a. s. tvær þær fyrstu, en sú þriðja er sjálfsögð afleiðing af styttingu vinnutíma hjá iðnsveinum, því að það er í alla staði eðlilegt, að vinnutími nemenda verði styttur í samræmi við það. Frv. þetta er flutt af n., og sé ég því ekki ástæðu til þess að gera till. um, að því verði vísað til n.



Herra forseti. Ég skal reyna að hafa þessa framsöguræðu mína stutta. Þessar breyt., sem hér er lagt til, að gerðar verði á siglingal., miða að tvennu og í fyrsta lagi að því, hvernig skipta beri björgunarlaunum milli skipverja innbyrðis. Eins og nú er, fá skipverjar 1/3 hluta björgunarlaunanna í sinn hlut, en af því á skipstjóri að fá helming. En hér er lagt til, að björgunarlaununum skuli skipt í réttu hlutfalli við tekjur skipverja og að svo skuli skipstjóri fá til viðbótar frá útgerðarmanni það, sem á vantar, til þess að hann fái samtals 1/3 hluta þess, sem skipt var milli skipshafnarinnar. Þá er það önnur breyt. Eins og nú er, þá gera l. mun á björgunarlaunum fyrir seglskip og gufuskip, þannig að skipshöfn fái hærri björgunarlaun, ef það er seglskip, sem bjargar. Hér er enginn greinarmunur gerður á því, hvers konar skip það er, sem bjargar, því að seglskip eru nú að heita má úr sögunni, þannig að það hefur enga „praktiska“ þýðingu að hafa þarna sérstakt ákvæði um þau, þar sem við höfum nú bara gufuskip og mótorskip. Síðasta breytingin er svo sú, að undanskilja frá þessu skip, sem þegar hafa ákveðnar reglur um skiptingu björgunarlauna, en ákvæði um það er nú ekki til í lögum. En eins og kunnugt er, þá eru til l. um varðskip ríkisins, frá 1935, þar sem eru sérstök ákvæði um björgunarlaun, sem eru þó í flestum tilfellum eins nema að því, er snertir skipstjóra. Svo er það loks, ef um björgunarskip er að ræða, þar sem skipshöfnin er beint ráðin til þess starfa með ákveðnum launum. Slík skip höfum við nú að vísu ekki, en það er altítt erlendis, að til séu heil félög, sem gera út slík björgunarskip. Þetta eru aðalbreyt., sem lagt er til með þessu frv., að gerðar verði. Ég taldi rétt, að þetta frv. kæmi fram nú á þessu þingi, og ég tel mjög æskilegt, að það gæti fengið afgreiðslu nú, vegna þess að það hafa risið deilur um það, hvernig skipta beri björgunarlaunum, og þá einkum, þegar um fiskiskip er að ræða. Í gömlu l. er skiptingin miðuð við kaupgjald, en á fiskiskipum eru sumpart hlutaskipti, en sumpart fast kaup. Þetta frv. er því flutt til þess að varna ágreiningi, enda er full þörf á að samræma þetta, og mér þætti því mjög æskilegt, að Alþ. gæti afgreitt þetta mál nú á þessu þingi. Þótt siglingal. sjálf séu alþjóðleg, þá raskar þetta þeim á engan hátt, því að hver þjóð getur vitanlega haft sín eigin ákvæði um það, hvernig hún skiptir björgunarlaunum milli þegna sinna. Að lokum vil ég leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til sjútvn. að þessari umr. lokinni.