Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Ég get ekki fallizt á, þrátt fyrir rök þau, sem færð hafa verið fram, að brtt. eigi rétt á sér, svo fremi gengið er inn á þá braut að láta nokkuð af þeim kröfum, er falla undir 83. gr. skiptal., víkja fyrir fiskveði. Ég kann að vísu illa við sem reglu að gera lausafé jafnhátt undir höfði og fasteignum, er um veð ræðir, en það, sem hér um ræðir, er alveg sérstakt. Fiskframleiðslan hér á landi byggist að allmiklu leyti á því, að lán fáist í bönkum gegn fiskveði og þess vegna er það sameiginlegt nauðsynjamál, bæði fiskframleiðenda og bankanna, að fiskveð njóti frekari tryggingar en annað lausafjárveð.

Héðinn Valdimarsson Ekki hefi ég mikla trú á því, að bankarnir veiti meiri lán út á fiskinn eftir samþykkt þessa frv. en áður, enda held ég, að þeir æski heldur meiri trygginga fyrir þegar veittum lánum. Það hefir verið fyrirskipað með lögum, að verkakaup skuli útborgað vikulega. En víða hafa verklýðsfélög gert verkföll til mótmæla gegn slælegu eftirliti ríkisstj. í þessum sökum. Og nú vil ég skora á hana að sjá um, að lögreglustjórar framfylgi lögum þessum betur en gert hefir verið. Það er algerlega rangt, að útgerðarmenn liggi sjaldan með mjög miklar fiskbirgðir lengi. Ef til vill er þetta svo fyrir norðan, en hér sunnanlands, t. d. í Keflavík, Grindavík, Akranesi, Vestmannaeyjum og víðar, hefir orðið önnur reyndin á. Vertíðin byrjar í janúar, en aðalútflutningur hefst oft ekki fyrr en með haustinu. Og oft er ekki verkafólkinu borgað út fyrr, þótt sumir dragi það ekki lengur en fram í vertíðarlok. Hætta verkalýðsins liggur í augum uppi, og áður voru reistar skorður við því af löggjöfum, sem höfðu skilning á þessu, þótt eftirlit með þeim skorðum hafi ekki verið gott. Það er náttúrlega gott fyrir útgerðarmenn að komast að betri lánskjörum hjá bönkunum, en þótt vont sé fyrir bankana að tapa fé, er það helmingi verra fyrir verkafólk, sem ekki aflar sér þess, nema með sínum tveim höndum.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Þetta frv. er komið frá Nd. og var þar flutt, að ég ætla, af hv.þm. Ak. Efni þess er að undanþiggja stimpilgjaldi útdrætti úr skiptabók og önnur skjöl, er sýna eignayfirfærslu fasteigna, er lagðar hafa verið út erfingjum sem arfur, eða maka upp í búshelming hans (lóðseðlar), enda sé eigi samhliða um sölu eða um söluafsal að ræða. Fjhn. hefir haft þetta frv. til meðferðar og athugunar og fallizt á, að rétt sé að láta það ganga fram. Þetta veldur ríkissjóði tiltölulega lítillar tekjurýrnunar, og virðist sanngjarnt, að ekki sé verið að taka stimpilgjald af þessum skjölum. Vænti ég, að hv.þd. lofi þessu litla frv. að ganga fram.

1) SvbH: Þótt ég telji upphaflega till.mþn. í þessu máli í betra samræmi við það, sem bændum var skýlaust lofað í upphafi, nefnil. að þeir mættu greiða með landi, ef þeir óskuðu, þá mun ég samt fylgja þessu frv. eins og það nú er orðið, að þessu sinni, en vona, að hv.Ed. geri breyt. á því, svo að það komi aftur til athugunar hér.

Jón Auðunn Jónsson Það stendur nokkuð sérstaklega á um þetta. Ég veit þess nokkur dæmi af Vesturlandi, að bankarnir hafa orðið af veðum, sem þeir hafa haft í fiski við þrotabú. Í mörgum tilfellum hafa þeir tapað tugum þúsunda. Það verður ekki ætlazt til þess, að bankarnir láni gegn fiskveðum, ef svo skipast sem hér er farið fram á. Það hafa komið kröfuhafar og gengið fyrir þeirra veðrétti með kröfur, sem stofnaðar voru áður en byrjað var á útgerðinni. Hafa bankarnir þannig sannanlega lagt fram fé til þess að tryggja fyrri kröfuhafa, sem fyrirsjáanlega máttu einskis vænta áður en bankinn lagði útgerðinni til fé. Og ég sé ekki, hvernig þeir, sem standa á móti þessum breyt., geta búizt við, að bankarnir haldi áfram á þeirri braut að lána gegn fiskveðum, ef þeir fá ekki meiri rétt en áður. Auk þess hafa veðin verið „reviseruð“ og tugir og jafnvel hundruð þúsunda kr. lögð inn á reikning búanna og þau látin taka vexti í heilt ár eða upp undir tvö ár af fé, sem átti að vera veð bankanna og almennir kröfuhafar fengið vextina, en bankarnir setið með skuldirnar. Ég er sannfærður um, að það verður til að draga úr útgerðinni hjá smærri og miður megandi útgerðarmönnum, ef þessi breyt. fæst ekki, sem frv. fer fram á.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Út af orðum þeim, sem hv. 2. þm. Reykv. lét falla í minn garð, vil ég geta þess, að mér hefir enn ekki borizt nein kæra um, að lögreglustjórar fylgdu ekki fram þessum lögum um útborgun verkakaups. Og vitanlega getur hv.þm. ekki ætlazt til þess, að stj. viti um slíkt, ef henni er það ekki tilkynnt. En ég skal hinsvegar gjarnan brýna þetta fyrir lögreglustjórum, ef hv.þm. lætur mér í té þau skjöl, sem sýna vanrækslu þeirra í þessum efnum. Þá skal ég ekki telja eftir að birta skipun um það. Um brtt. er það að segja, að hana á að samþ. Fiskveð eru tekin út úr og gerð miklu rétthærri en þau eiga kröfu til. Þetta finnst mér rangt, sérstaklega með tilliti til krafna hins opinbera, og hart þykir mér, að það skuli ekki ganga fyrir. Ég hefi séð svo mörg þrotabú gerð upp um dagana, að ég get borið um, að hið opinbera hlýtur af þessu miklu meiri skaða en verkafólk, en hinsvegar er auðvitað alveg rétt að gæta hags verkafólks í hvívetna. Ég mun því greiða brtt.atkv. Það yrði hættulegt að jafna þann sanngjarna mun, sem er á veði í lausafé og fasteignum.

Frsm. (Einar Árnason) Eins og hv.þdm. muna, lagði samgmn. til við 2. umr., að frv. væri látið ganga fram að mestu leyti óbreytt, og þess vegna tóku nm. aftur þær till., sem þeir báru þá fram. En hv. d. vildi ekki fallast á þetta og samþ. þær brtt., sem lágu fyrir við 2. umr., að ýmsir vegakaflar skyldu teknir í þjóðvegatölu. Út af þessu vil ég taka það fram, að n. mun enga afstöðu taka til þeirra brtt., sem nú liggja fyrir, en telur sig hafa óbundin atkv. um þær. Ég flutti brtt. við 2. umr., en tók hana aftur þar til séð yrði, hvort nokkrar breyt. yrðu gerðar á frv. Þar sem brtt. hafa nú verið samþ., þá sé ég enga ástæðu til annars en að halda fram brtt. minni, sem er þess efnis, að tekinn verði í þjóðvegatölu vegur frá Hofsósi til Siglufjarðar, sem heiti þá Siglufjarðarvegur. Ég vil vænta þess eftir þeim undirtektum, sem aðrar till. fengu hér í d. við 2. umr., að henni verði vel tekið. Um Siglufjörð er það að segja, að þangað liggur enginn sæmilegur vegur. Þarna er að vísu erfitt um vegalagningar, en eigi að síður er Siglufjarðarbæ og sveitunum þar í kring mikil þörf á akvegasambandi. Fyrst og fremst er það Siglufirði til mikils gagns, því að þá er hægt að koma þangað landbúnaðarvörum úr nærsveitunum á ódýrari hátt, svo að kaupstaðarbúar geta þá fengið þær með lægra verði. Einnig yrði það þessum sveitum til mikils gagns að geta þannig komið vörum sínum á markað, því að þar er hafnleysisströnd og samgöngur erfiðar á sjó. Þessi vegur liggur að miklu leyti um Skagafjarðarsýslu, frá Hofsósi um Sléttuhlíð og Fljót og þaðan til Siglufjarðar. Ég tel svo ekki þörf á að fjölyrða frekar um þessa till. Ég þykist viss um, að hv.þdm. sjái, að það er engu minni þörf á að bæta samgöngur við Siglufjörð heldur en aðra staði á landinu.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Frv. þetta er komið frá Nd. og fjhn. hefir haft það til meðferðar. Efni frv. er að veita ríkisstj. heimild til að veita Háskóla Íslands einkaleyfi til stofnunar happdrættis hér á landi. N. sá ekki ástæðu til að leggjast á móti þessu frv., jafnvel þótt hún fyndi á því ýmsa smágalla, sérstaklega formgalla, þótt þeir séu í sjálfu sér ekki mikilvægir. Þeir eru sérstaklega fólgnir í orðalagi og smáatriðum, sem sennilega mætti þá lagfæra eftir því, sem reynslan og framkvæmd l. segði til um. Ég get getið þess, að ég er yfirleitt á móti því, að fjár sé aflað á þennan hátt, en þar sem þetta virðist hafa talsvert fylgi hér í þinginu og hér á í hlut stofnun, sem ég tel lífsnauðsyn að geti eignazt húsnæði, þá hefi ég þó gengið inn á að fara þessa leið. Ég tek þetta fram vegna þess, að þessi stefna mín kom hér fram í fyrra og er að vissu leyti óbreytt, og einnig vildi ég taka þetta fram, ef ég skyldi síðar eiga eftir að greiða atkv. um slíkt mál. - Fjhn. telur rétt, að frv. gangi fram í þeim búningi, sem það nú er, og er það aðallega byggt á þeirri nauðsyn, sem háskólanum er á fé til húsbyggingar. Ég geri ráð fyrir, að þar sem háskólaráðið hefir fengið allmikinn áhuga fyrir þessu máli, megi vænta þess, að sem mestur hluti fjárins komi háskólanum sjálfum til góða. Einn af þeim göllum, sem ég tel á þessu fyrirkomulagi, er, að töluverður hluti fjárins fer í rekstrarkostnað, og verður þá nokkurskonar atvinnubótavinna fyrir þá, sem að þessu vinna. Vona ég þó, að í þessu tilfelli megi treysta því, að unnið verði á svo ódýran hátt sem framast er unnt og að háskólinn njóti fjárins sjálfur. Vil ég svo mælast til, að frv. nái fram að ganga.

Héðinn Valdimarsson Ég talaði við 2. umr. um brtt. þá, sem hér er fram komin, þess efnis, að undanskilið þessari breyt. sé verkakaup og opinber gjöld. Vona ég, að n. taki þetta til greina og sjái sér fært að fallast á, að verkakaup fái að ganga fyrir, og sömuleiðis opinber gjöld, því að engin ástæða er til þess að teygja rétt bankanna yfir á þau svæði.

Héðinn Valdimarsson Ég þakka hæstv.dómsmrh. vingjarnlegar undirtektir og mun afhenda honum von bráðar kærumál út af þessu, en þau munu koma mörg fram.

Frsm. (Jónas Jónsson) N. hefir orðið sammála um að mæla með þessu frv. með örlitlum orðabreyt., til þess að gera frv. gleggra. Ástæðan til þess, að frv. er komið fram, er sú, að orðið hefir meiningarmunur um, hvernig bæri að skilja þetta atriði í útsvarslögunum, og hefir því orðið til þess að koma af stað óþörfum kærum, sem ekki hafa orðið til nokkurs gagns.

Frsm. (Halldór Steinsson) N. hefir því miður ekki átt kost á að ræða um brtt. þá, sem hv. 3. landsk. hefir borið fram við þetta frv., þar sem einn nm. hefir verið veikur og er fyrst á fundi nú í dag. Við hinir nm. höfum átt tal um till., og get ég lýst því yfir fyrir okkar hönd, að við leggjum ekki mikla áherzlu á, hvort hún verður samþ. eða felld. Hér er aðeins um það að velja, hvort vextir af þessum lánum skuli ákveðnir 5½% eða 1% hærri en innlánsvextir á hverjum tíma. N. gerir því enga till. um þetta, heldur vill hún láta d. skera úr málinu.

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Þegar n. tók afstöðu til þessa máls, þá athugaði hún, hvað um er að ræða í 83. gr. skiptalaganna, meðal annars, að þessi aukna trygging fiskveðs gengi einnig út yfir verkakaup, og þótt n. hafi ekki öll verið viðstödd afgreiðslu frv. og ég geti því ekki sagt, að allir nm. séu því samþykkir, þá held ég fast við mína skoðun í málinu. Ég sé ekki neina ástæðu til að taka undan verkakaup. Með því að skapa fiskveðum aukna tryggingu á þann hátt, sem farið er fram á, er mikið unnið, því útgerðarmaður getur fengið meira lán og á þá hægara með að greiða verkakaup en ella. Ég gat um það við aðra umr., að sjómenn hefðu almennt ekki skaða af þessu, því þeir hafa jafnaðarlega tryggingu í skipinu, og er þá hér aðallega um verkafólk í landi að ræða. En ég get ekki fallizt á, að það eigi mikið á hættu, jafnvel þótt um gjaldþrot væri að ræða. Því varla mundi útgerðarmaður, sem á annað borð fær lán til atvinnurekstrar, vera látinn gefa sig upp fyrr en í vertíðarlok, en þá er verkafólk jafnaðarlega búið að fá allt sitt, þar sem það fær greitt kaup sitt vikulega. F. h. þess hluta allshn., sem stendur að nál., legg ég á móti því, að brtt.hv. 2. þm. Reykv. verði samþ.

Forseti (JörB): Þetta verður vafalaust fyrirgefið, því að ég gleðst yfir því, að hv.þm. hefir aftur fengið málið.

Frsm. (Lárus Helgason) Þetta frv. hefir tekið þó nokkrum breyt. frá því það fór úr þessari hv. d., og þess vegna vil ég f. h. landbn. óska þess, að það verði tekið af dagskrá, svo að henni gefizt færi á að athuga það nánar.

2) HJ: Af því að ég get ekki fylgt þeim hundavaðshætti, sem viðhafður var við afgreiðslu þessa máls, og tel enda, að það sé gert á mjög óheppilegum grundvelli, þá get ég ekki fylgt þessu frv. eins og það liggur fyrir, en vonast eftir að fá tækifæri til að leiðrétta það, þegar það kemur aftur frá Ed., og segi því nei. Á 55. fundi í Ed., 25. apríl, var frv. útbýtt eins og það var samþ. við 3. umr. í Nd. (A. 436).