Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Hv. frsm. fjhn. og form. er ekki staddur hér í hv. d. Vil ég því segja nokkur orð um þetta mál, svo að það geti haldið áfram göngu sinni gegnum þingið. - Það er nú svo, að fjhn. þessarar hv. d. hefur ekki orðið alls kostar sammála um, að frv. þetta gangi fram óbreytt, eins og það er, en er þó sammála um framgang þess í meginatriðum. Fjhn. leggur til, að frv. verði samþ., að svo miklu leyti sem það framlengir fyrri lagaákvæði í þessum efnum. En í frv. þessu, eins og það liggur fyrir, er tekinn til viðbótar því einn kafli l. um aukatekjur ríkisins frá 1921, sem ekki hefur verið áður í l. tilsvarandi þessum, en gert er nú ráð fyrir í þessu frv., að honum sé bætt inn í þessi l. En við athugun þessa máls í n. sýndist nm., að ástæðulaust væri að taka þennan kafla hér inn í þessi l. Þetta er VII. kafli l., um það, að hækka megi með 50% viðauka ýmis gjöld, sem nm. sýndist ekki þess eðlis, að ástæða væri til að breyta ákvæðum um frá því, sem áður hefur verið. Þessi gjöld eru ýmis skipagjöld, skipstjóraskírteini og fleiri gjöld, svo sem gjöld í sambandi við sjóferðapróf og slíkt. N. áleit ekki ástæðu til að gera breyt. á þessu frekar nú en áður og leggur því til, að frv. verði samþ. með þeim. breyt., að tekið verði út úr því, að hækkuð verði gjöld samkv. þessum VII. kafla l. nr. 27 frá 1921, um aukatekjur, en að öðru leyti verði frv. samþ. óbreytt.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt, er útséð um það, að fjárl. fyrir árið 1947 verði afgr. fyrir áramót. Þetta stafar ekki af því, að hv. fjvn. hafi ekki unnið að afgreiðslu málsins, og hygg ég, að hún hafi varið miklum tíma til þess að athuga fjárlagafrv., heldur stafar þetta einungis af því ástandi, sem nú ríkir í stjórnmálum landsins. - Það má teljast nokkuð víst, að fjárl. verða ekki afgr., fyrr en ný ríkisstj. hefur verið mynduð, en hins vegar er sjálfsagt og nauðsynlegt, að ríkisstj. fái heimild til þess að halda áfram greiðslum á nauðsynlegum útgjöldum ríkisins fram yfir áramót, meðan fjárl. hafa ekki verið afgr. Slíkt sem þetta hefur átt sér stað fyrr. Ég ætla, að það hafi verið haustið 1942, sem fjárl. voru ekki afgr. fyrir áramót - má vera, að það hafi verið oftar -, en þá var sú leið valin, að fjvn. í samráði við ríkisstj. beitti sér fyrir því, að sérstök l. voru sett, sem heimiluðu ríkisstj. að greiða úr ríkissjóði til bráðabirgða venjuleg rekstrargjöld ríkisins. Þessi leið hefur nú einnig verið valin. Ég sneri mér til hv. fjvn. og óskaði eftir, að hún beitti sér fyrir því, að löggjöf yrði sett í þessa átt. Varð n. við þessum tilmælum og er frv. á þskj. 226 flutt af 4 fjvnm. í hv. Ed. Ég skal aðeins benda á það, að þessi heimild er bundin við 1. marz 1947, og er sú takmörkun að sjálfsögðu við það bundin, að menn gera sér vonir um, að fyrir þann tíma geti afgreiðsla fjárl. farið fram. Ef sú yrði hins vegar ekki raunin á, yrði að framlengja þessi l. aftur. Vil ég svo vænta þess, að hv. d. geti fallizt á, að þetta frv. nái fram að ganga, án þess að því verði vísað til n., og leyfi mér að beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, ef frv. verður samþ. við þessa umr., að hann setji fund á ný, að afloknum þessum fundi, og stuðli að því, að málið nái fram að ganga í dag eða á morgun.

Frsm. (Jóhann Hafstein) : Herra forseti. Frv. þetta, sem hér liggur fyrir á þskj. 229, er flutt hér af fjhn. og var henni sent af hæstv. fjmrh., og hafa nm. óbundnar hendur um það. En ég held, að n. öll sé sammála um að mæla með meginefni þessa máls. - Þetta frv. er flutt af nokkuð brýnni nauðsyn, sem fram hefur komið við breyttar aðstæður hér á landi varðandi möguleika til að innheimta skatta og útsvör af útlendingum, og er framhald af fyrri l. um sama efni frá því í haust, en þetta frv. er á ýmsan hátt ýtarlegra vegna þess, að fram hefur komið, að ákvæði þeirrar löggjafar, sem nú er í gildi um þetta efni, náðu ekki nógu langt, til þess að þau næðu tilgangi sínum. Það er aðalatriði breyt. þessara á l. frá því í haust um sama efni, að stytt er það tímabil, sem dvalartími útlendinga þarf að ná hér á landi til þess að þeir verði skattskyldir, úr þremur mánuðum niður í einn mánuð, og styðst þetta við þá reynslu, að þess hefur orðið vart, að útlendingar dveldu hér upp undir þrjá mánuði og hyrfu síðan af landi burt, og slyppu þannig undan skattgreiðslu, en kæmu að vörmu spori og byrjuðu vinnu aftur. Í öðru lagi er lagt hér til, að útlendingar verði hér skattskyldir, þó að þeir dvelji hér skemmri tíma en einn mánuð, ef þeir hafa haft í hreinar tekjur hér á landi 10 þús. kr. eða þar yfir. Hér er einkum stefnt að því, að skattskyldir verði hér menn, sem koma hingað sem listamenn, og aðrir slíkir, sem grípa hér upp allmiklar fjárhæðir á skömmum tíma. Önnur ákvæði frv. miða að því, að þessi ákvæði frv. verði framkvæmanleg. Það er gert að skyldu þeim, sem greiða þessum mönnum kaup hér á landi, að halda eftir af kaupi þeirra skatti og útsvari af tekjum þeirra, sem er gert til þess, að þessir útlendingar komist ekki af landi brott þannig, að þeir komist undan skattinnheimtunni. Þá er einnig að því vikið í frv., að innlendir menn kunni undir vissum kringumstæðum að sæta þeirri sömu meðferð um að verða að greiða skatta af tekjum sínum eins og ég hef greint, að í þessu frv. er ákveðið gagnvart útlendingum, ef vitað er, að þeir muni fara af landi burt, en hafa haft dvöl hér hluta af skattárinu. Og er þannig heimilt að ákveða þessum innlendu mönnum skattgreiðslu vegna hluta úr ári eftir sömu hlutfallsreglum og gilda um útlendinga eftir ákvæðum frv. Annars er um álagningu skattsins farið, eins og þegar um innlenda menn er að ræða, eftir almennum l. um þessi atriði. En efni þessara l., ef frv. verður samþ., er til þess að gera innheimtu skattsins effektíva í framkvæmd. Ég geri ráð fyrir, að frv. þetta fari aftur til fjhn. og sæti þar nánari athugun í samráði við hæstv. fjmrh. og aðra. sem málið hafa undirbúið. Það kann að koma til, að athuga þurfi sérstaklega einstakar gr. frv., og ég hef átt tal við skrifstofu fjmrn. um það atriði, að þegar um er að ræða ýmsa menn útlenda, sem skamman tíma dvelja hér og hafa hér atvinnu, þá leggst á tekjur þeirra meiri kostnaður en almennt gerist, og þá er eðlilegt, að þeir hafi vissan hluta af tekjum þessum skattfrjálsan. Það eru ýmsar reglur um þetta gildandi hjá nágrannaþjóðum okkar. Sumar þeirra taka nokkurn skatt af slíkum mönnum, en sumar engan. Ég geri ráð fyrir, að fjhn. taki á milli umr. frv. þetta til athugunar, ef þess gerist sérstaklega þörf.

Frsm. (Sigurður Bjarnason) : Herra forseti. Þetta frv., sem menntmn, flytur, er flutt að beiðni háskólans, og sem grg. fyrir því, sem hér fylgir með, er bréf háskólarektors, dags. 13. nóv. 1946, þar sem gerð er grein fyrir þeim breyt., sem háskólinn óskar, að gerðar verði á þeirri löggjöf, sem Alþ. samþykkti þann 10. okt. s. l. um Rannsóknarstofnun háskólans í búfjármeinafræði. Einstakir nm. í menntmn, áskildu sér rétt til þess að flytja brtt. við frv. og eins að fylgja brtt., sem fram kynnu að koma. Ég vil með nokkrum orðum gera grein fyrir þeim höfuðbreyt. á nefndum l., sem í frv. felast. Með frv. þessu er lagt til, að breytt verði nafni þessarar stofnunar, þannig að hún nefnist Tilraunastöð háskólans í meinafræði, í stað þess, að nú heitir hún Rannsóknarstofnun háskólans í búfjármeinafræði. Háskólinn gerir þá grein fyrir þessari till. til breyt. á nafni stofnunarinnar, að það sé ekki óhugsandi, að þessi stofnun hafi með fleira að gera en rannsóknir búfjársjúkdóma eingöngu. Það er gert ráð fyrir, að verksvið þessarar stofnunar geti a. m. k. orðið meira en það. Háskólinn telur því eðlilegra, að þetta nafn sé á þessari stofnun, en það, sem henni var valið, þegar l. frá 10. okt. voru samþ. Þær breyt., sem hér er lagt til, að gerðar verði með 1. og 2. gr. frv., eru aðeins þær, sem leiðir af breyt. á heiti stofnunarinnar. Í 3. gr. frv. er ákveðin tala þeirra sérfræðinga, sem við stofnun þessa skulu vinna. Samkv. gildandi l. heimilast menntmrh., að fengnum till. læknadeildar, forstöðumanns stofnunarinnar og yfirdýralæknis, að ráða til stofnunarinnar dýralækna og sérfræðinga, „eftir því sem fé er veitt til í fjárlögum hverju sinni“. Sú breyt., sem í þessari 3. gr. frv. felst, er fyrst og fremst sú, að ákveðin er tala sérfræðinga, sem lagt er til, að þarna verði ráðnir, og þeir eru 3 auk forstöðumanns. Það er sama tala og upphaflega var gert ráð fyrir í þeirri áætlun, er ríkisstj. Íslands sendi stjórn Rockefellers sjóðsins í nóvember 1944 og sjóðurinn lagði til grundvallar ákvörðun sinni um gjöfina til stofnunarinnar. Háskólarektor bendir á, að óheppilegt sé og geti orðið til þess, að mjög erfitt verði að fá hæfa starfsmenn til þessarar stofnunar, ef fjárveiting til að greiða þessum starfsmönnum stofnunarinnar er háð veitingu fjár á fjárl. frá ári til árs. Og það mun mega til sanns vegar færa, að menn mundu verða tregir til að ráða sig í stöður, sem ekki væri betur að búið en svo, að laun fyrir störf í þeim væru háð afgreiðslu fjárlaga frá ári til árs. Ég hygg, að þegar þessi breyt. var sett í l. í hv. Ed., þá hafi það ekki verið hugsun þeirrar hv. d. að þeir menn, sem störfuðu við þessa stofnun, gætu átt það á hættu að verða vikið úr störfum sínum vegna þess, að fjárveiting væri ekki á fjárl. fyrir greiðslu á launum til þeirra. Hitt mun hafa vakað fyrir þeirri hv. þd. að hafa nokkurn hemil á því, hversu margir menn yrðu ráðnir við þessa stofnun, vegna þess að í l. var menntmrh. heimilað, að fengnum till., að ráða ótakmarkaða tölu sérfræðinga við þessa deild háskólans. Ég held, að fyrir hv. Ed. hafi frekar vakað að skapa þarna aðhald nokkurt heldur en hitt að hafa áhrif á það frá ári til árs, hversu margir menn störfuðu þarna. Í 4. gr. þessa frv. er lagt til, að sú breyt. verði gerð á gildandi l., að 1. aðstoðarmaður taki laun eftir 5. flokki launal., en ekki eftir 6. launaflokki. Þessi till. til breyt. er þannig til komin, að maður sá, sem ráðgert er, að taki við stöðu þessari, er búinn að vinna við slíkar rannsóknir og hefur nú laun af almannafé, sem samsvara launum í 5. flokki launalaga. Og það er í samræmi við till. væntanlegs forstöðumanns stofnunarinnar, að lagt er til, að þessi maður, 1. aðstoðarmaður, verði settur í sama launaflokk og sjálfur forstöðumaðurinn. Þetta virðist vera mjög sanngjörn breyt. á l. Þessi maður, sem gert er ráð fyrir að verði 1. aðstoðarmaður, er mjög hæfur og nýtur maður, sem um langt árabil er búinn að fást við þessi störf. 5. gr. þessa frv. er samhljóða að efni 5. gr. l. nr. 86 10. okt. 1946, sem hér er lagt til að breyta í öðrum atriðum. En í 6. gr. þessa frv. er tekið upp ákvæði um, að um lagningu vegar að tilraunastöðinni á Keldum frá þjóðveginum um Mosfellssveit gildi ákvæði IV. kafla vegalaga nr. 101 frá 1933. Þetta ákvæði var í bráðabirgðal., sem hæstv. ríkisstj. gaf út á síðasta sumri. En það var fellt niður í meðferð þingsins, er bráðabirgðal. voru samþ., af því að þingið taldi ekki æskilegt að blanda vegalagaákvæðum inn í löggjöf sem þessa. En þessi niðurfelling hefur valdið nokkru óhagræði, þannig að vegagerðin að þessum stað, sem talið er nauðsynlegt að framkvæma fljótt, mun hafa stöðvazt. Háskólinn leggur þess vegna til, að þetta ákvæði verði tekið á ný inn í l. þessi. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara öllu fleiri orðum um þetta frv. Ég endurtek það, að einstakir nm. áskilja sér rétt til þess að flytja við frv. brtt. eða fylgja brtt., sem fram við það kunna að koma. - Ég segi sem mína persónulegu skoðun, að ég hygg, að þær breyt., sem háskólinn leggur hér til, að gerðar verði á löggjöf þeirri, sem hér er um að ræða, horfi heldur til bóta. Í fyrsta lagi virðist mér nafn stofnunarinnar heppilegra eins og háskólinn leggur hér til, og að það nái betur að gefa til kynna meiningu eða efni þessarar löggjafar, ef frv. verður samþ. Í öðru lagi er viðkunnanlegra, að Alþ. viti, hversu margir starfsmenn koma til með að vinna við þessa stofnun og þar með nokkru nánar um þau útgjöld, sem ríkissjóður muni af henni hafa. Ég vil svo leyfa mér að óska þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr.

Frsm. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði ég nokkra grein fyrir því frv., sem hér liggur fyrir frá allshn. Allshn. hefur orðið sammála um að mæla með því, að frv. þetta nái fram að ganga. Ég mun ekki þreyta hv. þd. með því að endurtaka nein af þeim rökum eða ástæðum, sem ég færði fram við 1. umr. þessa máls, þegar frv. var fylgt úr hlaði. Vil ég þó aðeins segja það, að mér finnst það koma skýrar og skýrar í ljós við meðferð fsp. hér á hæstv. Alþ., að nauðsyn beri til að taka þar um breytta háttu. Ég vildi mega vænta þess, að hv. þd. gæti fallizt á þá hugmynd að breyta nú svo til, sem frv. gerir ráð fyrir, og að framkvæmd þeirra spurningatíma gæti orðið til þess að koma á betri afgreiðslu varðandi spurningar, sem einstakir þm. vilja bera fram við ráðh., sem oft vill verða og æskilegt er jafnvel, að geti orðið sem oftast, þegar þm. telja sig skorta upplýsingar um þau mál, sem þeim er skylt að fylgjast með og fjalla um. Ég vildi aðeins skjóta því fram í sambandi við þetta mál, að í raun og veru hefði verið mjög æskilegt, ef þess hefði verið kostur, eftir að þetta skipulag væri komið á, að reynt væri að taka upp prentun samstundis á þessum þætti þingtíðindanna. Ég ætla, að þetta yrði ekki neinn sérstaklega stór eða fyrirferðarmikill þáttur í þingtíðindunum. En ég ætla þó, að einmitt þessir spurningatímar væru um málefni, sem fólkið í landinu gjarnan vildi fá tækifæri til að fylgjast sem allra bezt með, um hvað ráðh. svara fsp. og hvað þm. hafa fram að bera í því sambandi og hvaða aths. að gera. En þetta eru allt atriði, sem mætti taka til athugunar síðar meir. En ég vildi skjóta þessari hugmynd fram fyrir hv. þd. til nánari umhugsunar. Að svo mæltu vil ég fyrir hönd allshn. mæla með því, að þetta frv. verði samþ.



Herra forseti. Með bréfi, dags. 29. okt. s.l., fór hæstv. menntmrh. þess á leit við menntmn., að hún flytti fyrir hans hönd þrjú frv. Menntmn. varð sammála um flutning tveggja þessara frv., en um það, sem . hér liggur fyrir, náðist ekki samkomulag, og varð niðurstaðan sú, að ég stend einn að flutningi þess. Í menntmn. hefur ekkert það komið fram, að nm. væru skilyrðislaust andvígir frv., þótt þeir hafi ekki talið sér fært að standa að flutningi þess. Um efni frv. leyfi ég mér að vísa til grg., sem því fylgir, og til þeirra skýringa, sem hæstv. ráðh. kynni að vilja gefa um það hér í hv.d: Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál, en óska, að því verði vísað til 2. umr. og menntmn., sem að sjálfsögðu mun taka það til athugunar milli umr.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég vildi láta falla um þetta mál við 1. umr. þess. Tilefnið er það, að það er nokkuð óvanalegt, hvernig n. stendur að flutningi þessa máls, en þegar á þessu stigi væri mjög æskilegt að fá að vita, hvort hinn nefndarhlutinn, þ.e. hv. meiri hl., hefði þegar tekið afstöðu til málsins og gegn því, því að það fer ekki leynt, að héruð landsins geta ekki undir neinum kringumstæðum risið undir þeim mannvirkjum, sem fyrirhuguð eru og hér er átt við, nema að litlu leyti og með stórlánum, sem, eins og nú horfir, eru ekki fáanleg nema með aðstoð löggjafans. Vil ég vænta þess, að frv. þetta fái verulega og alvarlega meðferð í n., þar sem hér er um nauðsynjamál að ræða.



Herra forseti. Þetta frv. barst n. á öndverðu þingi. Meiri hl. - þ.e. allir nm. nema hv. 6. þm. Reykv. (SigfS) - treysti sér ekki til þess að svo vöxnu máli að gerast meðflm. frv. Í þessu frv. er um tvö atriði að ræða. Annars vegar er, að ríkisstj. fái heimild til að ábyrgjast lán, sem bæjar- og sveitarfélög taka til þeirra. framkvæmda, sem í 1. gr. frv. greinir, og það er vafalaust rétt hjá hv. minni hl. og hv. þm. V-Sk., að að því getur rekið - og hafi jafnvel þegar rekið -, að það verður að veita slíka ríkisábyrgð, til þess að sveitarfélögin geti fengið lán til þessara hluta, og þekkjum við það allir. - En hér kemur svo annað atriði til greina, sem 3. gr. fjallar um, en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Að veittri slíkri ábyrgð ríkissjóðs er Landsbanka Íslands skylt að kaupa skuldabréf, sem bæjar- og sveitarfélög gefa út í þessu skyni.“ En hér er um atriði að ræða, sem ég fyrir mitt leyti taldi ekki rétt að taka út úr þeim miklu vandamálum, sem hafa verið rædd milli stjórnmálafl. í sambandi við stjórnarmyndun, því að þetta er atriði, sem verður að semja um í sambandi við önnur mál.



Herra forseti. Ég heyrði það af orðum hv. þm. Snæf., að n. á eftir að athuga málið til hlítar, og væntanlega lætur hún ekki sitt eftir liggja um að koma efni málsins áfram, eftir því sem um semst, en það mun sýna sig, að það er ekki aðeins það, sem 1. og 2. gr. frv. fjalla um, er fjalla um ábyrgð hins opinbera, heldur hitt, hvort lán fást. Það er það,sem nú er í sjálfu sér meira áríðandi og raunhæfara, hvort lán fást, heldur en hvort ábyrgð fáist. Það er rétt, að það, sem 3. gr. frv. fjallar um, er nokkuð nýmæli, en byggist áreiðanlega á reynslu síðustu tíma, því að lánsstofnanir hafa oft neitað sveitarfélögunum um lánveitingar, og því hefur ákvæði verið sett í 3. gr. frv. um, að Landsbanka Íslands skuli skylt að kaupa skuldabréf sveitar- og bæjarfélaganna, að veittri ábyrgð ríkissjóðs, ef svo kæmi til, að þau af nauðsyn leituðu þangað um lán til framkvæmda, sem hafa verið lögfestar og af ríkinu - þegar það veitti sína ábyrgð - viðurkenndar sem sjálfsagðar. Náttúrlega geta menn sagt, að það sé enn verra, þegar byrjað er á ýmsu, eins og nú er, að allt þurfi að stranda af þeirri ástæðu, að lánsstofnanir, sem hafa ærið fé og lána til hins og þessa eftir eigin geðþótta, yrðu skyldaðar til að kaupa þessi skuldabréf. Þetta sé ég ekki, að komi við hinu stjórnmálalega þjarki í sambandi við stjórnarmyndun, en þar virðist nú allt gert að bitbeini, heldur er hér um framkvæmdaratriði að ræða, þar sem tryggja verður, að einhverjum tilgangi verði náð. Mín orð eru rökstudd af því, að þessi mál verður að taka föstum tökum, til þess að ekki verði slegið slagbrandi fyrir þær framkvæmdir, sem héruðin eru að gera, eiga að gera og ætla sér að gera. Ég skil, hvað hv. þm. Snæf. átti við, en það er að sjálfsögðu annað atriði, sem er gersamlega óskylt því, sem hér er um að ræða, og það má ekki binda öll mál, sem hljóða upp á skyldu til lánveitinga, við það atriði, sem í rauninni er hreint pólitískt atriði.



Herra forseti. Hv. þm. V-Sk. furðar sig á því, að ég hef sett þetta ákvæði 3. gr. frv. í samband við umr. um stjórnamyndun. Hann veit það vel, að í þeim umr., sem farið hafa fram undanfarið, hefur eitt hinna stóru vandamála verið lánveitingar til margs konar framkvæmda og mannvirkja. Þess vegna hljóta þau miklu mannvirki, sem frv. fjallar um, og skylda landsbankans um lán til þeirra að heyra algerlega þar undir. Ég veit ekki, hvort hv. þm. hefur gert sér grein fyrir því, hvað frv. þetta felur í sér, og mér finnst það ekki í samræmi við fjármálavarfærni hans að vilja gleypa við þessu frv. og vilja slíta þetta mál út úr samhengi við önnur, sem það á saman við.



Herra forseti. Það er algerlega í samræmi við varfærni mína, sem ég tala, sem sé þá, að héruð landsins verða að sjá sér farborða, og við hér sem fulltrúar þeirra verðum að sjá um, að þar verði ekki hrun. Þess vegna er sjálfsagt að byrgja brunninn, áður en barnið er dottið ofan í, og er það því í samræmi við mína skoðun - fyrr og síðar -, að ég hef talað svo sem ég hef í þessu máli.



Herra forseti. Þetta frv. gerir ráð fyrir heimild, en ekki skyldu, og ég ætla, að ríkisstj. á hverjum tíma bindi ekki landsbankann þeirri byrði, sem hann geti ekki staðið undir, og hygg ég frv. á þeirri varfærni byggt, sem hv. þm. V-Sk. ræddi um.



Herra forseti. Það hefur ekki farið fram nein efnisleg atkvgr. um þetta mál í menntmn., en eins og tekið er fram í grg., þá hefur meiri hl. n. að svo stöddu ekki séð sér fært að taka þátt í flutningi frv. Það er að vísu alllangt síðan menntmn. barst bréf frá hæstv. menntmrh. með tilmælum um flutning þessa máls, en það kom til orða innan n. að doka við með flutninginn, þangað til búið væri að ræða það innan flokkanna og kynna sér nokkuð, hvernig viðhorfið mundi vera um aðalefni þess meðal hv. þm. almennt. Nú hefur því ekki orðið ágengt, a.m.k. milli stjórnmálafl., að þetta frv. væri rætt efnislega, svo að ég og fleiri meðnm. töldum rétt að doka nokkuð við með flutning þess, eins og tekið er fram í grg. og svo sem frsm. réttilega skýrði frá. Hins vegar mun nú þessi dráttur orðinn nægilega langur og vildi hv. frsm. því hrinda því af stað og koma því inn á hv. Alþ. Út af þessu vil ég bæta því við, að það er ekki ástæða til að ræða þetta mál nú efnislega, og finnst mér, að hv. þm. V-Sk. hefði getað sparað sér það, þar sem kunnugt er, að menntmn. mun að sjálfsögðu taka þetta mál til rækilegrar íhugunar í samráði við þá flokka, sem nm. skipa, og má þá vænta þess, að góð lausn fáist á þessu máli í heild. Á hinn bóginn er það rétt, að það atriði, sem var mér a.m.k. mestur þyrnir í augum, eða það, sem mestrar aðgæzlu þarf við, er það, sem fram kemur í 3. gr. frv., er mælir svo fyrir, að Landsbanka Íslands skuli skylt að kaupa öll skuldabréf, sem bæjar- eða sveitarfélög gefa út í því skyni, sem um ræðir í 1. og 2. gr., án þess að nokkuð sé til tekið um þá heildarupphæð, sem þar gæti verið um að ræða. Vitanlega er hér um framkvæmdir að ræða, sem kosta mikið fé, og getur því orðið um allháa upphæð að ræða, sem landsbankinn verður skyldaður til að veita lán til, jafnvel hvernig sem sakir stæðu að öðru leyti. Þessi orð vildi ég láta falla um málið, en mun ekki ræða um það efnislega, eins og það liggur fyrir nú, því að ég vænti, að tími og tækifæri gefist til að íhuga það nánar í n.



Herra forseti. Ég heyri nú af ræðu hv. þm. A-Sk., að það hefur ekki verið nein vanþörf á því, að ég tæki hér til máls til þess að glöggva hann og fleiri hv. þm. á þýðingu þessa máls, en mér virðist sem hann sé nú fyrst að vakna til vitundar um, að þetta mál hafi nokkra þýðingu. Það getur verið, að hann þurfi að bíða eftir, að hans flokkur láti í ljós skoðun sína um málið, en það hefur ekki áður komið fram í n., að nauðsynlegt væri að ræða þetta mál meðal stjórnmálaflokkanna. Þess vegna var það vel til fallið á þessu fyrsta stigi málsins, að fleiri tóku til máls en einn maður, en ekki þögðu allir hinir. En nú veit ég, að þetta mál verður tekið til rækilegrar meðferðar í hv. menntmn., og þá er tilganginum náð, svo langt sem það nær. En fleiri þm. en þeir, sem eru í menntmn., verða líka að athuga málið.

Forseti (BG): Ég geri það að till minni, að þessu frv. verði vísað til fjhn., því að þar á það heima, af því að það er ómótmælanlega fyrst og fremst fjárhagsmál.



Herra forseti. Ég vildi aðeins leyfa mér að benda á það, að hjá hv. menntmn. liggur nú m.a. frv. um breyt. á l. um skemmtanaskatt. Það er eingöngu skattamál. Ég vildi enn fremur benda á, að hjá sömu n. er einnig til athugunar frv. um kirkjubyggingar. Það er um það að efni til, að ríkið skuli kosta kirkjubyggingar að 3/4 og ekkert annað. Ég vil einnig benda á, að hjá menntmn. liggur frv. um hýsingu prestssetra. - Og hvers vegna á þetta mál, sem hér liggur nú fyrir, að fara til fjhn., ef þessi önnur mál, sem ég taldi, eiga að vera til meðferðar í menntmn.? Það hefur verið sagt, að kirkjumálin hafi verið látin vera til athugunar í menntmn. Það er rétt. Og skólamál eru að sjálfsögðu sett í menntmn. En skólamál og kirkjumál hafa oft mikinn kostnað í för með sér. Hér er um skólabyggingar að ræða, og hvers vegna má þá ekki þetta mál vera í menntmn.? Annars eru dálítið einkennilegar till. hæstv. forseta um það, hvernig mál skuli fara í n., og mætti ýmislegt nefna í því sambandi.

Forseti (BG): Ég get þess, að það breytir engu um það, hvert eðlilegast er að vísa svona frv. sem þessu, sem hér er verið að afgreiða, þó að sams konar frv. kunni að hafa verið sent í menntmn. hv. þd., því að hér er um hreinan ósið að ræða. Það liggur fyrir, að þetta mál, sem hér liggur fyrir, er hreint fjárhagsmál. Og þó að hér væri eingöngu um skólamál að ræða - sem er ekki -, sem ætti að njóta þessara lána, þá ætti það að fara til fjhn. En svo er þetta frv. um heimild fyrir ríkisstj. til að ábyrgjast enn fremur lán fyrir sjúkrahús, sjúkraskýli, læknabústaði, elliheimili o. s. frv. En annars er það hlutverk hv. þd. að skera úr um það, í hvaða n. málinu verði vísað. Ég mun sem forseti beita mér fyrir, að skynsemdar sé gætt, þegar málum er skipt milli n. hv. þd.



Það er aðeins út af ummælum hæstv. forseta þessarar hv. d., reyndar kannske stundum fyrr, en ekki sízt nú, sem ég verð að láta þess getið, að þrátt fyrir góðan tilgang einstakra forseta til þess - eins og þessi hæstv. forseti sagði nú - að afnema ósiði í þinginu, þá er það staðreynd, að hér hafa myndazt venjur, sem ekki hefur verið talið svo auðvelt fyrir einn og einn forseta að vera að skaka með til og frá né hrófla mjög við upp á eindæmi. T.d. hafa skólamál - og hér er að verulegu leyti um að ræða mál, sem snertir mjög skóla - verið látin lenda í menntmn. ásamt ýmsum fleiri málum, sem sú venja hefur myndazt um. Nú má um það deila, hvað er skynsemd, svo að maður noti orðalag hæstv. forseta. Hæstv. forseti sagði hér áðan, að hann ætlaði að beita sér fyrir því, að skynsemd væri höfð um skiptingu mála á milli n. hv. þd. En það er matsatriði um skynsemdina, og er betra að halda sér við einhverjar reglur, sem ekki ófyrirsynju hafa komizt á. En hvers skynsemd er hér um að ræða? Það er skynsemd hæstv. forseta. En hann er mannlegur maður, þó að hann sé í þessum stóli. - Öruggast er að halda sér við venjur, sem í þessum efnum hafa myndazt, og ef ætti að skipta um n. í þessu tilfelli, þá er ekki alveg á vísan að róa um það, í hvaða n. ætti að vísa ýmsum málum, því að hér kemur fram eitt atriði í frv., sem er veigamikill þáttur frv., sem sú regla hefur myndazt um á seinni árum, að heyra skyldi undir menntmn. að athuga. Þess vegna tel ég þegar af þeirri ástæðu eðlilegast að halda sér við það, að þetta frv. sé í menntmn. Þessi n., menntmn., hefur haft málið til athugunar. Og einn hluti hennar, að vísu minni hl., hefur borið fram þetta frv. í málinu. Hv. nm. hafa enn fremur lýst yfir, að þeir ætluðu sér að taka málið til meðferðar. - Og svo ætlar hæstv. forseti að rífa það af þeim. - Þeir eru að undirbúa málið, skilst mér. Mér virðist því till. hæstv. forseta koma úr hörðustu átt, a.m.k. að vilja láta málið þannig í miðjum klíðum hoppa á milli n. - Bezt er þá líka fyrir hvern forseta, að mínu áliti - og mæli ég það . að góðri tilætlan við hæstv. forseta nú, að það er rétt fyrir forseta, hverjir sem forsetar eru, að hafa samráð um það, ef breyta skyldi ýmsum reglum, sem komizt hafa upp í fulla venju, eins og viðkomandi því að vísa málum til n., en ekki láta skeika að því, hvort einum forseta þykir þetta hlýða á þessum fundi og annað á öðrum fundi, eftir því sem honum finnst málin liggja fyrir. Forseti á eftir þingsköpum að athuga þetta, og ef þarf að breyta þingsköpum, heyrir það undir lagasetningu. En þetta heyrir undir reglur, sem hlýtur að vera, að hafðar séu eitthvað á föstu. Ég mælist þess vegna til þess við hæstv. forseta, að hann leyfi þessu máli að vera áfram í umsjá menntmn., svo að nm. gefist kostur á að gefa út rökst. álit um þetta mál, sem þeir hafa lýst hér, að þeir ætli að gera.

Forseti (BG): Ég vil benda hv. þm. V-Sk. á það, að það er ekki á valdi forseta, til hvaða n. máli er vísað. Nú sagði þessi hv. þm., að forseti ætti að leyfa - leyfa - að þetta mál, sem hér er til umr., færi til tiltekinnar n. Það er hlutverk hv. þd. að ákveða um þetta.

Málið er hjá menntmn., svo að það er að taka málið frá þeirri n., ef á nú að vísa því til annarrar n.

. En í tilefni af þeirri löngu aths. hv. þm. V-S.k., þá er það að athuga, hver er meginkjarni þessa frv., sem hér liggur fyrir. Frv. þetta er um ríkisábyrgðir á lánum, sem bæjar- eða sveitarfélög taka. Það er kjarni málsins. Og við kjarna málsins verður að miða, þegar metið er, til hvaða n. á að vísa frv. Þess vegna segi ég það, að það er í samræmi við beztu skynsemd - hvort sem hv. þm. V-Sk. líkar vel eða illa, að talað er um skynsemd hér - það er í samræmi við beztu skynsemd, að þessu máli sé vísað til hv. fjhn. þessarar hv. d. - En það er hv. þd., sem sker úr um það, hvort sú till. verður samþ. eða ekki.



Ég vildi aðeins láta það álit mitt í ljós, að ég tel rétt og mæli eindregið með till. hæstv. forseta í þessu efni, því að þetta málefni, sem hér liggur fyrir, er ótvírætt þannig, að samkv. eðli sínu og fyrirmælum þingskapa á það að vera í fjhn. Það er um mjög mikla heimild til handa ríkisstj. að ábyrgjast lán fyrir öll bæjar-og sveitarfélög landsins. Og við, sem höfum setið hér svolítið á þingi, vitum það, að slík mál fá svo að segja alltaf athugun og afgreiðslu í fjhn. Þegar um er að ræða ábyrgðir ríkisins til handa einstökum bæjarfélögum, svo sem til bygginga rafstöðva og þess háttar, þá er alltaf venja að láta slík mál fara til athugunar í fjhn. Mál þetta, sem hér liggur fyrir, á samkv. eðli sínu og þingsköpum að vera í fjhn. og hvergi annars staðar. Þó að mönnum hafi skeikað, sem hafa sett þetta mál til flutnings í hv. menntmn., þá hygg ég sjálfsagt fyrir hv. þd. að leiðrétta það og láta málið koma til þeirrar n., sem samkv. eðli málsins og þingsköpum á um það að fjalla.



Ég vildi fyrst og fremst vekja athygli á því, að hér er ekki að ræða um að vísa máli til n., heldur um það að taka mál af n., sem stundum er gert, ef hv. þm. þykir líta út fyrir, að viðkomandi n. beri sig ekki að því að afgreiða það á réttan hátt og sómasamlegan. En þetta mál er menntmn. búin að hafa í sínum vörzlum síðan 1. eða 2. nóvember. Þá var þetta mál lagt fyrir n. fyrst, og á tveimur til þremur fundum n. hefur málið verið rætt. Þá vildi ég segja það viðvíkjandi ræðu hv. 5. landsk., sem síðast talaði - því að hann sagði, að þetta mál ætti öllum venjum og reglum samkv. að vera í fjhn., af því að það fjallar um ríkisábyrgðir - ég vil benda þessum hv. þm. og öðrum á það, að samkv. öllum venjum fjallar heilbr.- og félmn. um byggingarmál í þessu landi. Eigi að síður þykir rétt, að menntmn. hv. Ed. fjalli um byggingarmál prestssetra, af því að það er venja, að sú hv. n. fjalli um kirkjumál. Alveg eins er talið rétt og sjálfsagt, að menntmn. þessarar hv. d. fjalli um frv. um byggingu kirkna, af því að sú n. er vön að fjalla um kirkjumál. Varðandi það, að hér sé um að ræða lagafyrirmæli um stórkostlega fjárhagslega aðstoð af hendi ríkisins, þá er það rétt. En ég bendi á, að frv. að gífurlega stórum lagabálki hefur menntmn. verið falið að athuga og afgreiða frá sér, sem er skólalöggjöfin. Sú löggjöf er í mörgum liðum, sem allir hafa í sér fólgnar heimildir fyrir útgjöld af hálfu ríkisins. Það liggur þess vegna fyrir, hvort hv. þd. vill sýna menntmn. vantraust viðkomandi þessu máli, sem hér liggur fyrir, með því að taka það úr höndum n. Ég álít, að menntmn. verðskuldi ekki það vantraust, þó að nokkur dráttur hafi orðið á því, að málið hafi komið frá n. og verið lagt fyrir hv. þd.



Það er óþarft að hafa þau orð, að menn ræði lengi um mál, þó að menn ræði nokkuð um þingsköp. Það eru ekki takmarkanir fyrir umr. um þingsköp, heldur aðeins um meginmálin. Og ég þóttist þurfa þennan tíma, sem ég tók, til þess að skýra það, sem fyrir mér vakti. Hins vegar benti ég hæstv. forseta á það, að það getur verið dálítið reikult, þegar hann talaði um, að það ætti að ráða þessum málum eftir beztu skynsemd En þó að maður geri ráð fyrir, að bezta skynsemdin sé hjá hæstv. forseta, þá er það svo, að ef aðrir brúklega skynsamir menn eru ekki sammála honum, þá verður það endirinn, að hæstv. forseti sjálfur dæmir um skynsemina. - Nei, betra er að fylgja einhverjum reglum í þessu efni. Og það er til viss háttur, sem hafður hefur verið um afgreiðslu slíkra mála sem þessa. Nú hefur einn hv. þm., sem tekið hefur til máls um þetta, talað til styrktar stefnu hæstv. forseta í þessu atriði og talið, að þar sem hér væri um svo mikið fjárhagsatriði að ræða, þá hlyti málið eftir eðli sínu og reglum þingskapa að eiga að fara til fjhn. En þetta hefur ekki verið svo, heldur hefur myndazt venja í samræmi við þingsköp um, að hliðstæð mál þessu fari til annarra n. Og skal ég benda hv. þd á það í þessu sambandi, að ég veit ekki betur en að sá stærsti lagabálkur, sem komið hefur í seinni tíð fyrir hæstv. Alþ., sem hljóðar um hin mestu fjárútlát ríkis, héraða og einstaklinga, sem getur í sögunni, að ákveðin hafi verið með einum lagabálki hér á landi, almannatryggingarnar - hvert fór frv. um þær? Fór það til fjhn. hv. d.? Nei. Það fór til þeirrar n., sem eftir eðli og efni málsins þótti hlýða, en ekki eingöngu eftir fjárhagshlið málsins. Það fór þess vegna ekki til fjhn., heldur heilbr.- og félmn., einmitt eftir till. flokksbróður þessa hv. þm. Nú er það álitamál, hvort á að taka þetta mál, sem hér liggur fyrir, fyrir af menntmn. eða ekki. Ég tel það ekki réttmætt eftir öllum atvikum. En að sjálfsögðu læt ég mér það í léttu rúmi liggja, því að þetta er ekkert persónulegt atriði fyrir mig. En ég tel það óreglulegt og óréttmætt að taka þetta mál úr höndum menntmn.

Forseti (BG): Hv. þm. V-Sk. og hv. 6. þm. Reykv. vilja halda því fram, að þetta frv., sem nú hefur verið til umr. hér, sé sambærilegt við skólalöggjöfina og löggjöfina um almannatryggingar, og þarna kemur einmitt í ljós sá mikli misskilningur, sem verður vart hjá þeim, þegar þeir vilja, að þetta mál sé í menntmn. Ég benti á það áðan, að það, sem mér virðist a.m.k., að eigi að ráða um það, til hvaða n. þessu máli sé vísað, sé það, hvert sé höfuðefni frv., hver sé þungamiðja þess. Og er hér að mínu áliti ekki um neitt að villast í því sambandi. Í þessu frv. er þungamiðjan, að ríkisstj. sé heimilað að ábyrgjast lán. Aftur á móti var þungamiðjan í frv. um almannatryggingar að tryggja almenning í landinu gegn ýmsu, sem ég ætla ekki að telja upp nú, en mönnum er kunnugt um. Og þungamiðjan í skólalöggjöfinni er stofnun skóla og fyrirkomulag þeirra.

En hvað um byggingu kirkna?

Ég hef eindregið lagt á móti því, að það mál færi í menntmn. - Annars skal ég ekki tala meira um þetta, því að það mundi leiða til þess, að forseti yrði að fara úr forsetastóli og tala frá þingbekkjum. En ég sé ekki ástæðu til og vil ekki tefja málið á því.



Mér þykir ákaflega undarleg þessi togstreita hæstv. forseta til að vantreysta n., sem hann hefur verið í vel og lengi og er að vísu búinn að rækja svo vel störf í, að hann mætir aldrei á fundum n. Það þýðir ekkert að lýsa vantrausti á menntmn. Það vita allir hv. þm., að þetta mál er hjá menntmn. Það hefur verið athugað þar, það hefur verið rætt þar og greidd um það atkv. í n., hvort það skyldi flutt í frv.formi. - Annað mál er það, að ég skal lýsa því yfir, að ef aðrir í menntmn. ræktu svo sín störf í n. eins og hæstv. forseti hefur gert, ætti n. skilið vantraust. Og skal ég fúslega lesa upp úr gerðabók n. og sýna, hversu oft þessi virðulegi forseti hefur mætt á fundum n.

Forseti (BG): Út af þessum orðum hv. 6. þm. Reykv. skal það tekið fram, að það er fjarri því, að ég leggi til, að þetta mál fari til fjhn., af því að ég vantreysti menntmn. Þetta veit hv. 6. þm. Reykv., að lá ekki á bak við till. mína um n. í þessu máli, því að við höfum oft rætt það í menntmn., hvaða mál ættu að vera í þeirri n., og ég hef haldið því fram, að slík mál sem þetta ættu þar ekki heima. Til vitnis um þetta eru aðrir hv. menntmnm. þessarar hv. þd. - Og lýsi ég hér úr forsetastóli jafnframt hv. 6. þm. Reykv. ósannindamann, þar sem hann sagði, að ég hefði aldrei mætt á fundum í menntmn. - En viðvíkjandi því, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði, að þetta mál sé hjá n., þá er það ekki meiri hl. n., sem hefur tekið þetta mál að sér til flutnings, heldur aðeins einn maður í n. - Annars er mér ókunnugt um, vegna hvers hv. 6. þm. Reykv. vænir mig um, að mér gangi nokkuð annað til í þessu efni en það, að ég álít rétt, að þetta mál sé hjá þeirri n., sem ég hef lagt til, að það færi til, og er að reyna það, sem ég kalla að koma einhverri skynsamlegri venju á það, hvernig málum sé skipt á milli n. í hv. þd.



Hæstv: forseti hefur lýst úr forsetastóli, að ég sé ósannindamaður að því, er ég hefði sagt, að hann mætti aldrei á fundum menntmn. Ég sagði, að hann hefði nær aldrei mætt á fundum n. Mundi ég vera fús til að gefa skýrslu um það, hversu oft þessi hv. þm. hefur mætt á fundum menntmn. á síðasta þingi. En það er gott, að þessi hæstv. forseti mæli fátt, sem ýmist kann illa að haga orðum sínum vegna geðsmuna sinna eða getur varla valdið tungu sinni vegna ölvunar.

Forseti (BG): Fyrir þessi orð hv. 6. þm. Reykv. er hann víttur. Hefur þessi hv.- þm. farið með ósannindi, þar sem hann lýsti yfir, að ég hefði aldrei mætt á fundum í menntmn. - Og þar sem þessi sami hv. þm. enn fremur segir, að ég geti ekki hreyft tungu mína vegna ölvunar, skora ég á hann að nefna stað þess og stund hér í heyranda hljóði.

Forsetastóll er staðurinn.

Hv. 6. þm. Reykv. er víttur að nýju.



Ég tel mér skylt sem nm. í menntmn. að mótmæla þeim alröngu ásökunum, sem form. menntmn. hefur haft um fundarstörf hæstv. forseta d., þar sem hv. 6. þm. Reykv., form. menntmn., sagði í fyrri ræðu sinni, að hann (hæstv. forseti) mætti aldrei á fundum n., en dró að vísu úr því í síðari ræðu sinni. - Fyrsti fundur í menntmn. þessarar hv. d. á þessu þingi er samkv. gerðabók menntmn., sem ég hef hér hjá mér, haldinn 5. nóvember. Þar er bókað: Allir nefndarmenn sóttu fundinn. Undirskrifað: Sigfús Sigurhjartarson. 2. fundur n. er haldinn 9. nóvember. Í fundargerð þess fundar er bókað: Allir nefndarmenn sóttu fundinn. Undirskrifað: Sigfús Sigurhjartarson. 3. fundur n. á þessu þingi er haldinn 11. nóvember. Bókað í fundargerð: Allir nefndarmenn mættir. Undirskrifað: Sigfús Sigurhjartarson. 4. fundur n. er haldinn 12. nóv. Þar er bókað í fundargerð: Allir nefndarmenn sóttu fund. Undirskrifað: Sigfús Sigurhjartarson. Ég ætla ekki að fara lengra í þetta til sönnunar því, að hv. 6. þm. Reykv. hefur hér í ádeilum sínum viðkomandi þessu efni farið með staðlausa stafi.

Forseti (BG): Svo er annað, sem ég gjarnan vil fá nánari skýringu á, þar sem hv. 6. þm. Reykv. sagði áðan, að ég hefði verið svo drukkinn í forsetastóli, að ég hefði ekki getað hrært tungu mína. Hér er mannorð mitt, sem liggur við, sem forseta. Og ég óska eftir, að einhver hv. þm. standi upp nú á eftir og nefni votta að þessu, ef einhver treystir sér til, því að annars mun enginn trúa hv. 6. þm. Reykv. eftir það, sem nú hefur skeð.

Þeir, sem hafa séð og heyrt, trúa.

Ég leyfi mér - þó að fyrir tilstilli 6. þm. Reykv. ætli að nálgast hneyksli - samt sem áður að beina þeirri ósk til hv. þdm., að ef einhver þeirra hefur merkt vín á mér í forsetastóli - hvað þá, að ég hafi ekki getað talað sökum ölvunar í forsetastóli - þá standi hann nú upp og geti þess. - - - - - - - Vill enginn hv. þm. bjarga 6. þm. Reykv, frá því að vera opinber lygari hér innan hv. d.? 



Herra forseti. Ég get verið stuttorður um þetta mál, þar sem þessari fyrirspurn hefur nú þegar verið svarað í verki með því, að viðskmrn. hefur gefið út reglugerð, er fullnægir þeim tilmælum og skoðunum, sem ég lét í ljós í grg. fyrir þessari fyrirspurn, að nauðsyn bæri til þess að gera ráðstafanir til þess að stemma stigu við því, að vörur, sem skortur væri á í landinu, væru fluttar út úr landinu í formi gjafaböggla. Í sambandi við tölur í grg. fyrirspurnarinnar, sem hér er um að ræða, vil ég taka fram, að ég hef fengið nokkrar upplýsingar frá póst- og símamálastjóra um póstbögglasendingar, sem tilfærðar eru í grg. Við tölurnar í grg. hefur póst- og símamálastjóri þetta að athuga: „1) Tölurnar fyrir 1939 og 1944 ná yfir alla póstböggla frá Íslandi til umræddra landa þessi ár. 2) Tölurnar fyrir 1945 og 1946 ná aðeins yfir póstböggla senda frá Reykjavík til umræddra landa. Auk þess hafa pósthúsin á Akureyri, Siglufirði, Ísafirði og í Vestmannaeyjum afgreitt bögglapóst beint til Danmerkur, og má áætla hann ca. 20J0 böggla á árinu 1945 og ca. 3000 á árinu 1946.“ - Vil ég láta þetta koma hér fram. Að öðru leyti langar mig til að segja örfá orð viðkomandi framkvæmd ákvæða reglugerðarinnar, sem viðskmrh. setti um útflutning gjafaböggla, þ.e.a.s. um skylduna til að sækja um útflutningsleyfi fyrir þeim. Ég tók fram í grg. minni, að ég teldi þörf á þessari reglugerð, fyrst og fremst vegna þess, að erlendir menn, sem stundað hafa hér vinnu, virtust hafa misnotað heimild um útflutning á varningi án leyfis og að með því móti kæmi fram nokkurt gjaldeyristap fyrir þjóðina. Hins vegar virðist ekki ástæða til að koma í veg fyrir það, þó að Íslendingar sendi Íslendingum, nánum ættingjum og vinum, sem erlendis dveljast, smágjafir, sem hafa ekki verulega þýðingu fyrir vöruforða landsmanna og erlendan gjaldeyri: Nú er sett um þetta reglugerð, eins og kunnugt er. En þessi reglugerð kom á þeim tíma, þegar nauðsyn virðist til bera að sýna nokkurt frjálslyndi í framkvæmd hennar. Og því er ekki að leyna, að þessi reglugerð mun hafa komið illa við ýmsa, sem höfðu áður haft þann sið að senda Íslendingum, sem dveljast erlendis, eða erlendum kunningjum og vinum vingjafir, en gátu það ekki að þessu sinni, vegna þessarar reglugerðar. Og vegna þess að ég vakti máls á þessu á sínum tíma, að þessi reglugerð yrði sett, vil ég láta í ljós þá skoðun, að óska þess, að þessi reglugerð verði framkvæmd með nokkru frjálslyndi, ef unnt er, án þess að vöruforða landsins sé stefnt í nokkra hættu, og ef það væri mögulegt án þess að það kæmi um of við gjaldeyrissjóðinn. - Hitt er auðvitað sjálfsagt, að hafa reglugerð um þetta efni, eins og sett var, og lýsi ég ánægju minni yfir því, að til þessarar ráðstöfunar skuli hafa verið gripið, og þakka ég hæstv. viðskmrh. fyrir afskipti hans af málinu.



Herra forseti. Frá árinu 1937 hefur verið höfð sú tilhögun á um póstflutning, að heimilt hefur verið að senda til útlanda gjafaböggla, allt að 50 kr. virði, án útflutningsleyfis og þá án tollskoðunar, en svo seinna, vegna breyt. á gildi peninga, sem miðað var við í þessu efni, hækkuð upp í 300 kr. Það má segja, að fram til yfirstandandi árs hafi þess ekki orðið vart, að þetta hafi verið misnotað á nokkurn hátt, og hefur þess vegna ekki gefizt tilefni til þess að setja skorður við misnotkun á þessum ákvæðum. En þegar kom fram á síðari hluta a l. sumars, varð þess vart, að póstsendingar til útlanda voru orðnar óeðlilega miklar, einkum til Danmerkur. Þetta leiddi til þess, að tollstjóra var falið að athuga þetta mál, ég held, að það hafi verið í síðari hluta október s.l. Kom þá í ljós við þá athugun, að þessar sendingar fóru sívaxandi, og þar að auki var að sjálfsögðu nokkuð varhugavert að treysta því, að bögglarnir geymdu ekki meira verðmæti raunverulega en upp var gefið. Það er vafalaust alveg rétt, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði, að ástæður til þessa liggja fyrst og fremst í því, að erlendir menn, sem hér dveljast og leita sér atvinnu hér, hafa ekki fengið yfirfærsluleyfi fyrir svo miklu fé, sem þeir háfa getað lagt fyrir og viljað koma heim til ættingja sinna eða þeirra, sem þeir eiga fyrir að sjá erlendis, og hafa þess vegna gripið til þess ráðs að kaupa í búðum ýmiss konar varning, aðallega tóbak og ýmiss konar álnavöru, til þess að senda heim í land sitt til þess að yfirfæra á þann hátt fé, sem þeir hafa ekki fengið yfirfærsluleyfi fyrir. Ég vil ekki telja, að hér sé um gjaldeyristap fyrir þjóðina að ræða, því að þess verða menn að gæta, að ef við á annað borð leitum eftir erlendum mönnum til að vinna hér, verðum við einhvern tíma að yfirfæra kaup þeirra endanlega. Og því verður ekki neitað, að frá gjaldeyrissjónarmiði komumst við frekar létt frá þessum yfirfærslum með því að leyfa þeim að kaupa vörur, sem eru jafnhátt tollaðar eins og t.d. tóbak. Og raunar gildir það um flestar þær vörur, sem sendar hafa verið á þennan hátt, sem hér hefur verið um rætt, að tiltölulega lítinn gjaldeyri þarf til þess að kaupa þær frá útlöndum, því að það eru tollháar vörur, í samanburði við verð það, sem þær eru seldar á hér. Hins vegar er skortur hér t.d. á vefnaðarvörum, og af þeim ástæðum áleit ríkisstj. óhjákvæmilegt að grípa hér í tauma, og leiddi það til þess, að reglugerð var sett um þetta í þessum mánuði, sem bannar útflutning á öllum vörum, nema leyfi ráðuneytisins komi til. Hv. 4. þm. Reykv. gat þess, að þær útflutningsreglur, sem settar hafa verið í þessum efnum, mundu vera nokkuð strangar, og skal ég játa, að ég býst við, að helzt til langt hafi þarna verið gengið, og hef ég tekið málið til athugunar, hvort ekki sé hægt að rýmka reglurnar að einhverju leyti. Einnig mun það verða tekið til athugunar, sérstaklega hvað tóbak snertir, hvort ekki verði hægt að auka skammtinn frá því, sem hann er nú. Að öðru leyti er málið komið í höfn, og hef ég því ekkert frekar um það að segja.