Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Lánasjóður sveitarfélaga var stofnaður með l. frá 1966. Hann hafði verið undirbúinn af sérstakri n. sem skilaði mjög ítarlegu áliti og till. um það efni og hafði m.a. kynnt sér bæði þarfir sveitarfélaganna fyrir lánastofnun eða lánasjóð og fyrirkomulag slíkra mála í nágrannalöndum. Í frv. var gert ráð fyrir því að stofna Lánasjóð sveitarfélaga og að árlegt stofnfjárframlag skyldi vera 15 millj. kr. frá Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og sama upphæð frá ríkissjóði. Þetta frv. var lagt fram á Alþ. 1964–1965, en náði ekki fram að ganga. Það var borið fram aftur ári seinna og þá lögfest, en með þeirri breytingu að ákvæðið um framlag ríkissjóðs var tekið út úr frv., en hins vegar ákveðið að úr ríkissjóði skyldi veitt fé árlega eftir því sem ákveðið yrði í fjárl. Lengst af hafa framlögin verið þessar lögboðnu 15 millj. úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og síðan 4.5 millj. úr ríkissjóði, en síðustu 3 ár hefur það verið nokkru hærra og á árinu 1974 er framlagið 8 millj. Samtals er því nú í ár óafturkræft framlag Jöfnunarsjóðs og ríkissjóðs til Lánasjóðsins 23 millj. Þessi sjóður hefur lánað í margvíslegar framkvæmdir sveitarfélaganna og er gerð grein fyrir því á bls. 3 í frv. eða grg. þess. Það eru vatnsveitur, hitaveitur, skóla- og íþróttamannvirki, gatnagerð og holræsi, sjúkrahús, læknisbústaðir o.fl. Á því er enginn vafi að sjóðurinn hefur þegar komið að góðu gagni, en hins vegar mikill annmarki þar á, hversu févana hann hefur verið. Samband ísl. sveitarfélaga hefur beitt sér fyrir því að sjóðurinn yrði efldur, og hefur það samþykkt ákveðnar till. í því efni sem eru nú fluttar með þessu frv. Þær eru í stuttu máli á þá leið að í staðinn fyrir fast 15 millj. kr. framlag frá Jöfnunarsjóði sveitarfélaga verði hið árlega framlag 5% af vergum tekjum sjóðsins, og að því er ríkissjóð snerti, þá skuli framlag hans vera ákveðið eigi minna en helmingur af þessu framlagi Jöfnunarsjóðs eða eigi lægri upphæð en 2.5% af tekjum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Í grg. frv. er skýrt frá því, hverjar tekjur sjóðsins hefðu af þessum ástæðum orðið ef þetta frv. hefði verið í gildi árið 1974. Þá var miðað við áætlaðar tekjur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og gert ráð fyrir að þessi framlög samtals yrðu 71 millj. kr. Ef hins vegar er miðað við raunverulegar tekjur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga á þessu ári, þá má gera sér nú, þó að árinu sé ekki lokið, grein fyrir því hverjar tekjur hans mundu verða. Samkv. því mundi þetta 5% framlag á árinu í ár hafa numið 68.8 millj. og helmingsframlag frá ríkissjóði 34.4 millj., eða samtals um 103 millj. kr., þar sem tekjur Jöfnunarsjóðs reynast á þessu ári allmiklu hærri en þessar tölur í grg. frv. gerðu ráð fyrir. Varðandi tekjur Lánasjóðsins á næsta ári, ef frv. verður samþ., er gerð grein fyrir því í áliti félmn. Nd. á þskj. 107. Þar er spáin sú, og er þá byggt á tölum fjárl. um tekjur Jöfnunarsjóðs og gert ráð fyrir því samkv. þeim, að frá Jöfnunarsjóði mundi Lánasjóðurinn fá 89 millj. 150 þús. og þá frá ríkissjóði 44 millj. 675 þús. kr. Samtals ættu því tekjur Lánasjóðsins á næsta ári samkv. þessum áætlunartölum að verða 133 millj. 725 þús. kr. Hér er að sjálfsögðu um verulega upphæð að ræða, þar sem slík framlög kæmu í stað þeirra 23 millj. kr. sem Lánasjóðurinn fær nú í ár frá þessum tveim aðilum. Þetta frv. er flutt eftir einróma ósk og tilmælum Sambands ísl. sveitarfélaga og stjórnar Lánasjóðs sveitarfélaganna. Í hv. Nd. fékk málið ágætar undirtektir og félmn. mælti einróma með því óbreyttu. Ég vænti þess að málið fái góðar undirtektir í þessari hv. d., vil mælast til þess vinsamlegast við hv. félmn. þessarar d. sem væntanlega fær málið til meðferðar, að hún reyni að hraða afgreiðslu málsins þannig að henni geti lokið áður en þingi verður frestað fyrir jól. Ég legg svo til að frv. verði vísað til 2. umr. og félmn.



Herra forseti. Samgöngumál þjóðarinnar eru áhugaefni allra landsmanna og þess vegna vil ég nota tækifærið að lýsa yfir ánægju með ýmsar breytingar sem koma fram í þessu frv. Í fyrsta lagi kemur í ljós við lestur þessa frv., að það er áætlað og reiknað með að áætlunargerð Vegagerðarinnar verði bætt að nokkru leyti. Það má segja að Vegagerð ríkisins hafi riðið á vaðið með allgóða áætlunargerð ríkisstofnana hér á landi og hefur orðið allmikið ágengt í þeim efnum, en þetta frv. ber það með sér samkv. 2. gr. að meiri sveigjanleiki verður í áætlunargerð, þannig að ekki er eins rígbundið við þá upphaflegu áætlun sem gerð er. Eins vil ég fagna því að sýslusjóðir verða undanþegnir verulegum kostnaði í sambandi við gerð vega, og eins er ákvæði í 11. gr. um varanlega gatnagerð í þéttbýli verulega til bóta. Ég vil því koma því á framfæri við þá n. sem fær þetta frv. til athugunar, að það verði tekið til athugunar að lækka enn 200 íbúa markið, t.d. niður í 100, vegna þess að ég tel mjög erfitt að binda markið við 200 íbúa. Það gætu komið þarna inn örfá þorp sem ekki eru mjög fjölmenn, en ættu að mínum dómi verulegan rétt á að koma inn. Vandamál sveitarfélaga við lagningu varanlegra gatna í þéttbýli eru mjög mikil. Þetta frv. mun að sjálfsögðu, ef það verður að 1., bæta þar allmikið úr. Ég tel þó nauðsynlegt að til viðbótar þessu komi til breyting á skiptingu þéttbýlisvegafjár, og í öðru lagi tel ég eðlilegt að Byggðasjóði verði heimilað að lána til sveitarfélaga vegna varanlegra gatna í þéttbýli. Ég tel að hlutverk Byggðasjóðs eigi að vera fyrst og fremst að efla atvinnulíf úti á landsbyggðinni. Ég tel þó að það komi mjög til álita að hann láni til þessara framkvæmda, þ.e.a.s. varanlegrar gatnagerðar í þéttbýli sem ekki kemur undir þessi lög. Það var allmikið rætt um það við þá umr., sem fór fram á síðasta fundi d., að það væri mjög nauðsynlegt að leggja varanlegt slitlag á vegi landsins og það mundi spara þjóðinni stórkostlega fjármuni. Ég vil að sjálfsögðu taka undir það. En ég vil einnig geta þess, að það mun einnig spara þjóðinni stórkostlegt fé ef lagðir verða vegir um þau höft og þær eyður sem eru í vegakerfinu. Það er viða búið að gera góða vegi úti um land, en það er hörmulegt að sjá þær eyður sem víða eru í vegakerfinu og verða þess valdandi að sú fjárfesting, sem búið er að leggja í, nýtist alls ekki sem skyldi. Þess vegna mun það verða til þess, ef fyllt verður í þessar eyður, að spara þjóðfélaginu verulegar upphæðir. Ég vil aðeins geta þessa vegna þess að mér finnst rétt að líta ekki siður á þessa hlið málsins heldur en að leggja áherslu á lagningu varanlegs slitlags á helstu vegi landsins. Það hefur verið rætt allmikið um happdrættisskuldabréf ríkissjóðs. Hefur verið rætt um að hér sé um stefnu að ræða sem sé hættuleg þjóðfélaginu vegna þess að fjármagn sé dregið út úr bankakerfinu. Ég vil mótmæla þessum fullyrðingum, vegna þess að ég tel að þessi happdrættisskuldabréf stuðli verulega að sparnaði í þjóðfélaginu. Sparnaður í þjóðfélaginu kemur ekki eingöngu þannig fram að menn leggi peninga í banka. Það eru ýmsir sem spara sitt fé á þann hátt að leggja t.d. í íbúðarhúsnæði, og að mínum dómi er það alger hártogun að halda því fram að allir þeir peningar, sem fara í happdrættisskuldabréf, færu endilega inn í bankastofnanir. Einstaklingar verða að fá að ráða því á hvern hátt þeir spara sitt fjármagn. Ég er þess fullviss að mikið af því fjármagni, sem fer í happdrættisskuldabréf, færi annars í ýmiss konar fjárfestingu, íbúðabyggingar og jafnvel hreina eyðslu, þannig að ég tel þarna um algera rangtúlkun að ræða. Það er orðið mjög algengt meðal annarra þjóða að einstaklingar í þjóðfélaginu eigi þess kost að kaupa hluti í fyrirtækjum í atvinnulífi þjóðarinnar. Slíkir kostir eru ekki hér á landi. Að mínum dómi er mjög eðlilegt að almenningi í landinu sé gefinn kostur á því að fjárfesta í því mikilvæga fyrirtæki sem samgöngunet þjóðarinnar er, þannig að ég tel það alls ekki vera rétt að hér sé um hættulega stefnu að ræða. Ég tel hér um rétta stefnu að ræða sem stuðli að auknum sparnaði í þjóðfélaginu. Það hefur komið fram frv. í Nd, um útgáfu happdrættisskuldabréfa fyrir hönd Vegasjóðs vegna framkvæmda við Norðurveg. Í sjálfu sér taldi ég þetta frv. vera óþarft, en þó hefur orðið allmikil bót á því í n., þ.e.a.s. þær brtt. sem fjh.- og viðskn. hefur lagt til, að hluti af þessu renni einnig í Suðurlands- og Austurlandsveg. Ég tel þó vera aðalatriði að þetta fjármagn á að fara í allan hringveginn, Hringvegurinn er allur jafn nauðsynlegur og á í sjálfu sér ekki að þurfa að afmarka það. Ég vil leggja áherslu á það, að ég tel ekki rétt að varanleg gatnagerð miðist eingöngu út frá Reykjavíkursvæðinu þó að það sé vissulega nauðsynlegt líka. Ég tel eðlilegast að í þetta sé farið á þann hátt að byrjað verði á varanlegri gatnagerð út frá allflestum fjölmennustu þéttbýliskjörnum í landinu.



Herra forseti. Ég þarf nú ekki að gerast langorður um þetta frv., sem hér er til umr., við 1. umr. málsins þar sem ég á þess kost að koma fram mínum sjónarmiðum í þeirri n. sem mun fá það til meðferðar. En ég vil aðeins vekja athygli á einu eða tveimur atriðum sem mér sýnist að væri vert að hugleiða um leið og þetta mál er krufið. Í aths. með frv. er sagt að það sé flutt til þess að efla sýsluvegasjóðina, m.a. vegna breyttrar tækni við mjólkurflutninga, styrkja gerð þjóðvega í þéttbýli og ná betra samhengi í samgöngukerfið. Að sjálfsögðu eru allir sammála um að það beri að keppa að slíku markmiði eins og hér er lagt til. En þetta má gera að sjálfsögðu með ýmsum hætti. Á skipulagningu samgöngukerfisins, samhengið í samgöngukerfinu, finnst mér nokkuð skorta og hef verið að hugleiða það á hvern hátt mætti fullkomna það betur en hér er lagt til. Það er gert ráð fyrir því að gera þá breytingu á sýsluvegum í landinu frá því sem er í gildandi vegal., að sýsluvegir megi ekki ná nær hverju býli en að 50 metrar séu til vegarenda. Þó er um leið sagt að breytingar séu gerðar á l. til þess að styrkja vegakerfið vegna breyttrar tækni í mjólkurflutningum. Þessir 50 metrar sem eru síðastir og næstir mjólkurtankinum sem mjólkin er flutt úr, um þá er ekkert ákvæði, hver eigi að sjá um að þeir séu í lagi. Það má segja að það sé kannske ekki langur spotti að halda við, 50 metra vegur, en þó er hann æðikostnaðarsamur víða um land þar sem langt er að sækja ofaníburð. Um það er ekki rætt í þéttbýli að hinn almenni borgari kosti neinu til um vegagerð og mætti því ætla að í öllu strjálbýli væri þetta á vegum sveitarstjórnanna, og svo ætti það að sjálfsögðu að vera. En það er hvergi lagastafur um að svo skuli gert. Ég held að það sé þetta, sem vantar, að taka upp hið forna ákvæði um hreppavegi sem sveitarstjórnunum sé skylt að halda við. Ég minnist þess frá því að tankvæðingin svokallaða reið yfir, t.d. í minn sveitarfélagi, þá gerðist það á sama tíma að farið var að flytja fóðurvörur í tankbílum sem eru mjög þungar bifreiðar og olíu til húsahitunar, sem er líka flutt á þungum tankbílum, heim á bæina. Það, sem var langerfiðasta viðfangsefnið í sambandi við að taka við þessum bifreiðum, var að styrkja heim við bæjarvegginn svo vel, að þegar verið var að snúa þessum þungu bílum við, þá færi ekki allt niður. Þess vegna tel ég að það sé mjög mikið atriði að frá þessu sé gengið, ef við á annað borð ætlum okkur að stuðla að því að samgöngukerfið verði í lagi við þá breyttu tækni sem er í flutningunum. Þetta var höfuðatriðið af því sem ég hafði áhuga á að minnast á hér í sambandi við vegina. Það eru að vísu fleiri atriði sem mér virðist að þyrfti að taka til athugunar, m.a. sýnist mér að það kæmi til greina að setja inn í 12. gr. l., 3. gr. frv., ákvæði um að heimilt væri að taka í tölu landsbrauta ákveðna vegi sem liggja t.d. að björgunarskýlum Slysavarnafélagsins, því sums staðar stendur svo á að það er æðilangt frá opinberum vegi að þessum slysavarnaskýlum, en geysilega mikilvægt að þeir séu færir fyrir björgunarsveitirnar ef eitthvað verður að. Þetta vildi ég líka láta koma fram við þessa umr. Þriðja atriðið, sem mér finnst vert að hugleiða, er í sambandi við hraðbrautagerðina sem að vísu er ekki komið inn á í þessu frv. En eins og við þekkjum til eru hraðbrautirnar með varanlegu slitlagt að sjálfsögðu fyrst lagðar út frá þéttbýliskjörnunum þar sem umferðin er mest. Þegar slík framkvæmd hefur verið gerð, þá leiðir það til þess að umferðin verður hraðari á þessum vegum heldur en áður var og orsakar um leið að t.d. öll hestaumferð hlýtur að hrökklast út af þessum vegum. Nú er hestasportið langmest einmitt í mestu þéttbýliskjörnunum og ég álít að það sé illa fyrir hlutunum séð ef ekki verður séð fyrir hæfilegum reiðbrautum meðfram hraðbrautunum. Það hlýtur að verða að telja það til hraðbrautaframkvæmda að leggja reiðbrautir, því að ég á ekki von á því að einn einasti maður telji að það sé meiningin með bættu samgöngukerfi, bættum vegum að útiloka einhvern aðila frá því að ferðast um landið. Ég veit að það er öllum ljóst að hestamennskan er orðin það stór liður í tómstundaiðju landsmanna að fram hjá því verður ekki gengið að greiða fyrir því að hana sé hægt að stunda, án þess að stórhættulegt sé fyrir þá sem hana stunda. Herra forseti. Ég held að það sé ástæðulaust að ég fari fleiri orðum um þetta frv. Þetta eru þeir efnisþættir sem ég sérstaklega vildi benda á á þessu stigi málsins, en mun væntanlega koma með til athugunar fleiri atriði í nefnd.



Herra forseti. Ég hygg að hv. 6. þm. Sunnl. hafi ekki vegna sinna anna í fjvn. verið hér þegar ég mælti fyrir frv. Það er ekkert bann frá minni hendi nema síður sé að einhverjar breytingar verði gerðar á málinu þar sem betur má horfa. Ég hef einmitt verið að velta þessu fyrsta atriði fyrir mér sem hann vék að og tel að það væri kannske betra a.m.k. að hafa þetta ekki alveg að bæjarvegg, nema þá væri veittur styrkur til þeirrar vegagerðar að öllu leyti svo að menn þyrftu eitthvert tillit að taka til þess að ekki væri meiri óhagræðing við staðsetningu íbúðarhúsa eða fjósa heldur þyrfti að vera. Þetta með björgunarskýli er alveg rétt, þangað þurfa að vera góðir vegir. Hins vegar getur þetta verið nokkuð langt, og öll slík tilfelli finnst mér að væri þá betra að styrkja að einhverju leyti heldur en að taka þau beinlínís upp í vegalögin. Viðvíkjandi síðasta atriðinu sem hv. 6. þm. Sunnl. ræddi um, vil ég segja það að mér hefur borist bréf frá formanni Landssambands hestamanna einmitt um þetta atriði. Það er nú heimild í l. um slíka vegi, reiðvegi, og ég hef rætt það við vegamálastjóra að þegar vegáætlunin yrði til meðferðar, þá yrðu lagðir einhverjir fjármunir í slíka vegi sem hv. 6. þm. Sunnl. ræddi um, því að mér er ljóst að um venjulegar hraðbrautir fara menn ekki á hestum, og það er mjög fjarri mér að vilja koma í veg fyrir að menn stundi þessa skemmtilegu og mjög svo ánægjulegu íþrótt, ef maður má orða það svo, sem hestamennskan er. Mun verða reynt að líta til þess þegar vegáætlun verður lögð fram.



Herra forseti. Þetta frv. er um breyt. á l. frá 27. des. 1973, um löndun á loðnu til bræðslu. 1. jan. 1974 tóku gildi lög um löndun á loðnu til bræðslu. Þessi lög voru sett í framhaldi af lögum um skipulag á löndun á loðnu til bræðslu frá áramótum 1972 og var við undirbúning þeirrar lagasetningar tekið tillit til þeirrar reynslu sem fékkst af eldri lögum um skipulag loðnulöndunar á vertíðinni 1973. Á síðustu loðnuvertíð stunduðu 135 skip veiðar á móti 90 skipum árið áður. Af því leiddi að mun meiri erfiðleikar urðu í sambandi við loðnulöndun og einstakir aðilar reyndu að fara í kringum lögin eins og mögulegt var, sérstaklega þar sem þau náðu aðeins yfir löndun á loðnu til bræðslu en ekki til frystingar. Til þess að reyna að ráða bót á þessu er lagt til að 2. og 5. gr. gildandi l. verði gerðar nokkru fyllri en þær eru. Jafnframt er lagt til að heimild verði veitt til að greiða kostnað af framkvæmd l. úr loðnuflutningasjóði, en innheimta sérstaks gjalds af hverri smálest hefur þann ókost í för með sér að hún veldur verksmiðjum sérstaklega aukinni bókhaldsvinnu, þar sem þær eiga að standa loðnunefnd skil á gjaldinu. Hins vegar er ekki lagt til að heimild til að innheimta gjaldið verði felld niður úr gildandi l., þar sem grípa yrði til þeirrar heimildar, ef Verðlagsráð sjávarútvegsins kynni að ákveða við verðlagningu einhverju sinni að loðnuflutningasjóður yrði ekki starfræktur. Samkv. 4. gr. þessa frv. er lagt til að veitt verði heimild fyrir setningu reglna um löndun á loðnu til frystingar, ef samstaða er fengin um þær milli hagsmunaaðila, og er þetta gert í samráði við fulltrúa þeirra. Það má segja að 4. gr. sé ekki mjög ákveðin, þar sem hér er um að ræða að setja reglur um löndun á loðnu til frystingar, „enda ríki um þær samstaða milli sölusamtaka hraðfrystihúsanna og samtaka útvegsmanna og sjómanna.“ Það var haldinn fundur í sjútvrn. með fulltrúum Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, fulltrúum Landssambands ísl. útvegsmanna, fulltrúum skipstjórafélaga og fulltrúum Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og þar náðist samkomulag um þetta orðalag á 4. gr. Hins vegar ef n., sem fær frv. til meðferðar, þykir þetta ekki nógu ákveðið, þá auðvitað er hennar að taka ákvörðun um það, hvort hún vilji breyta þessu ákvæði á þann veg að reglur verði settar að fengnum till. sölusamtaka frystihúsanna og samtaka útvegsmanna og sjómanna. Það gæti því kannske orðið fyllra og ákveðnara, en á þessu stigi náðist ekki samkomulag sérstaklega við frystihúsaeigendur um annað orðalag. Ég held að ég geti sagt það með góðri samvisku að sú reynsla, sem fékkst af þessum lögum á s.l. vertíð, hafi sannað að skipstjórnarmenn og sjómenn hafi sýnt afar mikinn og góðan samstarfsvilja. Hins vegar var um að ræða að það var farið fram hjá lögunum, sérstaklega hvað snerti frystihúsin og hagsmuni þeirra við loðnuverksmiðjurnar. Þess vegna er nú verið að leitast við að gera hér breytingu á til þess að koma á fastara og traustara skipulagi, og eftir því er mjög ríkt leitað, sérstaklega af fulltrúum sjómanna og útvegsmanna almennt. Herra forseti. Ég legg til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og sjútvn.



Herra forseti. Fjh,- og viðskn. hefur tekið frv. þetta til athugunar og mælir með því að það verði samþ. óbreytt. Hér er um það að ræða, að með l. nr. 10 22. mars 1974 var ákveðið að frá 1. apríl 1974 til loka þessa árs skyldi almennur launaskattur vera 31/2%, og lagt er til að svo verði einnig á árinu 1975, en það er lagt til að gildistími l. verði aðeins eitt ár. Það eru ýmsar ástæður fyrir því, og eins og er tekið fram hér í aths. við þetta lagafrv. er það sérstaklega vegna þess að það eru fyrirhugaðar breytingar á gjöldum sem launagreiðendum er gert að greiða ríkissjóði og Tryggingastofnun vegna starfsmanna sinna. Það mundi verða mjög mikið hagræði að því að sameina þessi gjöld. Þess vegna þykir ekki rétt að gildistími l. sé meira en eitt ár. Að mínum dómi ber að hafa í huga, að ef af því verður að virðisaukaskattur yrði tekinn upp hér á landi, þá kæmi mjög til athugunar að hækka launaskattinn jafnhliða vegna þess að virðisaukaskattur er þannig gerður að hann færir skattbyrðina frá fyrirtækjunum yfir á heimilin, og til þess að sporna við slíku kæmi mjög til álita að hækka launaskattinn jafnhliða. Að svo mæltu vil ég fyrir hönd n. leggja til að frv. þetta verði samþ., og þar sem hér er um allbrýnt mál að ræða vil ég fara þess á leit, herra forseti, að 3. umr. fari fram þegar að lokinni þessari umr.