Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Þetta frv. til l. um kaup og kjör yfirmanna á botnvörpuskipum, sem eru stærri en 500 rúmlestir brúttó, er, eins og hv. þdm. er kunnugt, komið frá hv. Nd., þar sem það hlaut afgreiðslu s. l. nótt mótatkvæðalaust. Frv. varðar lausn verkfalls yfirmanna á togurum. Meginefni þess er, að það skal taka til allra þeirra, sem eru aðilar að kjarasamningum dags. 1. marz 1971. Að þeim samningum eru þessir aðilar: Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda og aðrir eigendur slíkra skipa annars vegar og hins vegar Farmanna- og fiskimannasamband Íslands fyrir hönd Vélstjórafélag Íslands, Félags ísl. loftskeytamanna, Skipstjóra og stýrimannafélagsins öldunnar, Skipstjóra og stýrimannafélagsins Kára og Skipstjórafélags Norðlendinga. Þetta eru aðilarnir að þeim samningum, sem þetta frv. tekur til og gefur lagagildi. 2. gr. frv. segir að mestu til um efni Þess, en þar segir, að þeir samningar, sem um er rætt í l. gr., ásamt breytingum þeim, sem getið er í fskj. I-III, sem prentuð eru með frv., skuli gilda sem samningar á milli aðila frá gildístöku þessara laga og til 31. des. 1973. 3. gr., það var nokkurt álitamál, hvort nauðsynlegt væri að hafa hana, þar sem efni hennar er til í gildandi lögum þ. e. a. s. í l. um stéttarfélög og vinnudeilur, vinnulöggjöfinni. Gr. var þó sett inn í frv. og er um það, að verkbönn og verkföll, þ. á. m. samúðarverkföll, eða aðrar aðgerðir í því skyni að knýja fram aðra skipun kjaramála en þessi lög ákveða, séu óheimil. Hér með er rakið efni þessa frv. Meginefni þess er þó máske í fskj. I-III, en þar er nákvæmlega sagt til um það, hvaða breytingar verði á þeim samningum, sem vitnað er til í 1. gr. þess. Með frv. fylgir auk fskj. I-III yfirlýsing, svo hljóðandi, það er fskj. nr. IV: „Það staðfestist hér með, að ríkisstj. hefur samþ. að greiða útgerðarfélögum hinna stærri togara sérstakar aukagreiðslur á árinu 1973 vegna nýrra kjarasamninga við yfirmenn sem hér segir: 1. Ríkissjóður greiði sem nemur 0.10% af kauphækkun yfirmanna af aflahlut, enda verði sú kauphækkun alls 0.20% í aflahlut hvers manns. 2. Ríkissjóður greiði einnig þá kauphækkun, sem yrði vegna ákvæða um fækkun skipshafnar frá 24 á skuttogurum og 26 á síðutogurum og sem næmi 0.075% á mann. Þetta verði fyrir fram metið fyrir hvert skip á sanngjarnan hátt. Reykjavík, 16. marz 1973. Lúðvík Jósepsson, Halldór E. Sigurðsson:“ Með þeirri yfirlýsingu hæstv. fjmrh. og hæstv. sjútvrh., sem ég nú las, er sú deila, sem hér um ræðir, deilan milli togaraeigenda og yfirmanna á togurum, leyst án annarra fjárhagsbyrða á útgerðina en þeirra fjárhagsbyrða, sem útgerðarmenn höfðu áður gert tilboð um að taka á sig. Ríkissjóði er sem sé ætlað að brúa bilið á milli aðilanna með líkum hætti og gert var, þegar hásetaverkfallið leystist nú fyrr í mánuðinum og fékk farsællega lausn með samningum beggja aðila. Ég vil vænta þess, að svo verði á litið, að með þessari lausn sé á hvorugan aðilann hallað, heldur komi ríkissjóður með þessari lausn báðum aðilunum til hjálpar við lausn þessarar hvimleiðu og langdregnu vinnudeilu. Samningaumleitanir og tilraunir hafa staðið lengi yfir. Hefur sáttasemjari ríkisins haft milligöngu um þessar sáttatilraunir og ríkisstj. skipað honum til aðstoðar sáttanefnd, skipaða af þeim Ragnari Ólafssyni hrl. og Guðlaugi Þorvaldssyni prófessor. Þrátt fyrir allar þeirra tilraunir til að sætta aðila og finna lausn að venjulegum hætti við samningaborðið, hefur það allt verið unnið fyrir gýg að því er virðist, a. m. k. hefur ekki náðst lausn á verkfallinu, deilan heldur enn áfram. Það er skoðun mín, að þessu verði ekki unað lengur en orðið er og beri því brýna nauðsyn til að binda endi á þessa vinnudeilu. Hún er þegar orðin þjóðinni til vansa. Hana ber að á tímum, þegar þjóðin hefur orðið fyrir hverju efnahagsmálaáfallinu á fætur öðru, síðast nú með atburðunum í Vestmannaeyjum, sem hafa vakið slíka samúð með Íslandi út um allan heim, að okkur hefur borizt hjálp í stórgjöfum frá nálægum og fjarlægum þjóðum sem þjóð, sem sé í nauðum stödd. En þá segir sig sjálft, að það lítur ekkert fallega út, að sú þjóð sjálf haldi atvinnutækjum sínum bundnum í höfn og beiti þeim ekki til fjáröflunar fyrir þjóðarbúið. Ég hygg að það sé ekki deiluefni á hv. Alþ. að þessa deilu verður að leysa, og fyrst enginn möguleiki hefur fundizt til þess að leysa hana með eðlilegum hætti við frjálst samningaborð, þá verði löggjafinn að grípa þar inn í og leysa hana með lagaafskiptum. Það, sem mér virðist athyglisverðast í umr. í Nd. í gær og á liðinni nóttu, er einmitt það, að allir virtust vera sammála um, hversu alvarlegt mál hér væri á ferðinni, það væri orðið þjóðfélagslegt vandamál, sem yrði að grípa inn í og leysa með löggjafarafskiptum. Ég minnist þess t. d., að hv. 10. þm. Reykv., Pétur Sigurðsson, sagði í ræðu sinni, að það væri fyllilega orðið tímabært að gera allt, sem unnt væri, til þess að binda endi á deiluna. Þá sagði hv. 7. þm. Reykv. í umr. í gærkvöld fyrir sjálfan sig og sinn flokk, að hann væri reiðubúinn til að stuðla að samþykkt frv. að fengnum vissum upplýsingum, sem hann svo tilgreindi, því að það væri orðið þjóðarnauðsyn, að deilan yrði leyst. Og hv. 4. þm. Austf. kvað alla þrá þann dag, er skipin sigldu úr höfn. Loks sagði 5. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, í upphafi nál., sem hann og Ólafur G. Einarsson, hv. alþm., gáfu út: „Við undirritaðir nm. teljum það þjóðarnauðsyn, að togaraflotinn komist á veiðar. Virðist óhjákvæmilegt, að löggjafarvaldið taki í taumana og leysi þann vanda, sem allt of lengi hefur bakað þjóðinni geysilegt tjón:“ Þannig bar allt að sama brunni í umr. í hv. Nd. í gær og í nótt. Menn voru einhuga um nauðsyn þess að leysa málið með afskiptum löggjafans, úr því að ekki hefði tekizt lausn á því með öðrum hætti. Menn voru sammála um, að allar samningaleiðir hefðu verið þrautreyndar og annarra kosta væri ekki völ. En niðurstaða allra var þessi, deiluna verður að leysa. Samt voru deilur um málið, ekki er því að leyna. Það voru deilur um það, hverjar leiðir væru færastar til lausnar málinu. Það var aðallega tvennt nefnt, sem hefði að sumra áliti verið æskilegra. Hv. 5 þm. Reykv., og sjálfstæðismenn yfirleitt töldu, að gerðardómsleiðin hefði verið heppilegri og bæri að reyna hana. Ég get upplýst það, að meðan málið var á viðræðu- og samningastigi, reyndu sáttasemjari og sáttanefnd eindregið að fá aðilana til að tilnefna menn í gerð til að leysa deiluna, fá hana leysta með frjálsum gerðardómi. En báðir aðilar höfnuðu því. Einnig var því mjög haldið að aðilum á vissu stigi, að málið yrði leyst með lögþvinguðum gerðardómi, og er því ekki að leyna, að báðir aðilar snerust mjög fast gegn því. Fulltrúar yfirmanna, einkanlega vélstjórarnir, höfðu það við orð, og það var metið svo, að mjög mikil alvara væri á bak við, að þeir mundu, ef slíkum aðferðum væri beitt til lausnardeilunni, án þess að fenginn væri nokkurn veginn efnislegur málefnagrundvöllur til lausnar, þá neyta aðstöðu sinnar til að segja upp störfum og leita starfa annars staðar, sem ekki væri vandi að fá nú. Að þessu hvoru tveggja athuguðu sýndist mönnum, að gerðardómsleiðin væri ekki fær, enda ýmsir þeirrar skoðunar, að hún sé ekki fýsilegasta leiðin. Annar möguleiki, sem nefndur var, var sá, að sáttanefnd gerði miðlunartill. í málinu. Þessi spurning. var borin fram fyrir sáttasemjara ríkisins. og sáttanm., sem einnig voru staddir á fundi með félmn. beggja d. í gærkvöld. Svar sáttasemjara var það, að hann hefði svo sannarlega hugleitt þá um leið líka, en hann hefði talið, að það hefði verið gersamlega útilokað að finna miðlunartill., sem nokkrar minnstu líkur hefðu verið til, að báðir aðilar fengjust til að samþykkja, en án þess verður tilgangi ekki náð með miðlunartill. Hann sagði, að það hefði legið alveg ljóst fyrir, að togaraeigendur hefðu ekki getað fallizt á neitt það, sem hann og sáttanefnd hefði treyst sér til að bera fram í miðlunartillöguformi, og þannig hefði sú leið að sínu mati verið lokuð. Báðar þær leiðir, sem teknar voru í mál í hv. Nd. fremur en sú leið, sem hér er lagt til, að farin verði, höfðu þannig verið gaumgæfilega athugaðar og ekki taldar færar af þeim mönnum, sem um málin fjölluðu. Í umr. í Nd. var líka mjög um það rætt, að það vantaði upplýsingar. Það var hv. 7. þm. Reykv., sem einkanlega vék að því í sínum ræðum að það væru ekki tölulegar upplýsingar um það, hver yrðu kjör yfirmanna á togurunum, ef þetta frv. yrði samþ. Þetta mál var líka rætt á hinum sameiginlegu fundum félmn. í gær og spurningum um þetta beint að þeim, sem mættir voru á fundinum. Allir vita og sjá af fskj. frv., að verulegur hluti af kjörum yfirmanna á togurunum er bundinn við hundraðshluta af aflaverðmæti og sá hluti tekna þeirra er háður aflamagni. Er því ógerningur að segja neitt um eða gefa upplýsingar um, hvaða hlutur í krónutölu kemur í hlut yfirmannanna á togurunum, af því að það er háð hinni óþekktu stærð, aflamagninu. Enginn getur því heimtað, að menn geti sagt til um, hver kjörin verði í krónum talið. Enn annað atriði var það, sem lagt var mikið upp úr að fá upplýst, og það var, hvaða hlutfall yrði á milli yfirmanna og undirmanna, ef frv. væri samþ. Þar vakti fyrir mönnum það, hvort þessi lausn, sem frv. felur í sér og fskj. þess, breikkaði bilið milli kjara undirmanna og yfirmanna. Einkanlega var þessum spurningum beint að sáttanefndinni, hvort hún hefði kannað þetta. Það var álit sáttasemjara ríkisins, Torfa Hjartarsonar, að eftir því sem hann gæti metið, það miðað við meðalaflamagn, þá teldi hann, að kjarabætur hásetanna og undirmannanna á togurunum væru samkv. þeirri lausn, sem þeir hefðu fengið í samningum, meiri en sú kjarabót, sem yfirmennirnir fengju samkv. frv., og bilið mjókkaði þannig heldur en breikkaði við þessa lagasetningu. Enda er mér kunnugt um það, að mjög var búið að reyna á það til þrautar að fá yfirmennina til að slaka svo mikið á kröfum sínum, að þetta bil breikkaði ekki, því að okkur þótti öllum, að það væri ranglátt að auka þetta bil. Einn af sáttanm. orðaði svarið við spurningunni um hlutfallið milli yfirmanna og undirmanna á þann, veg, að því aðeins að um mikinn afla væri að ræða og skipshöfn væri fámennari en hinar föstu tölur, 24 og 26, gæti í vissum kringumstæðum farið svo, að bilið breikkaði, en í venjulegum rekstri, miðað við fasta, umsamda tölu skipshafnar og miðað við aflabrögð, teldi hann, að bilið mjókkaði fremur en breikkaði. Ég minnist ekki, að í umr. í gær og nótt í Nd. væri annað, sem væri verulega umdeilt en þessi atriði, sem ég hef nú nefnt. Sýnir það, að ágreiningurinn var alls ekki um það, hvort rétt væri að leysa þetta verkfall með lagaboði, heldu um einstök atriði og leiðir til lausnar. Niðurstaðan, sem þetta frv. leiðir til, er þannig fengin, að á fundum með togaraútgerðarmönnum var byggt á því, að þeir tækju við lausn vinnudeilunnar á sig þær fjárhagslegu byrðar, sem þeir höfðu ítrast boðið við samningaborðið og frammi fyrir sáttasemjara og sáttanefnd. Það, sem umfram þyrfti að taka á sig af fjárhagslegum skuldbindingum til þess að mæta þeim lágmarkskröfum, sem yfirmenn á togurum vildu hins vegar sætta sig við, skyldi ríkissjóður taka á sig. Niðurstaða málsins er því sú, eins og það hér liggur fyrir hv. d., og það er efni frv. og fskj. þess að lögfesta lokatilboð yfirmanna á togurunum og gefa því tilboði þeirra samningsgildi. Ég tel, að málið liggi mjög einfalt fyrir hv. d., því að þetta er niðurstaða þess, og þurfi ekki að fjölyrða meira um það. Ég vænti þess svo, að hv. d. hraði afgreiðslu málsins eftir föngum. Það hefur fengið athugun sameiginlega í félmn. beggja d., og finnst mér því líklegt, að við ættum að geta, þrátt fyrir að við gæfum okkur fullnægjandi tóm til viðræðna um málið, lokið afgreiðslu þess nú í dag. Er það von mín, að svo verði. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði að umr. lokinni vísað til 2. umr.



Herra forseti. Ég skal strax upplýsa það, sem reyndar liggur fyrir af hálfu okkar Alþfl.- manna, að við munum ekki tefja afgreiðslu þessa máls eða með einum eða öðrum hætti reyna að bregða fæti fyrir framgang frv. Við getum í þessari hv. d., eins og fram kom hjá hæstv. ráðh., tekið undir það, að nauðsynlegt hafi verið, eins og á stóð, að ríkisstj. skipti sér af þessari kjaradeilu. En það verður ekki hjá því komizt að minnast með örfáum orðum afstöðu aðstandenda þessa frv. til hliðstæðra frv. á undanförnum árum. Mér kom í hug orð gömlu konunnar, þegar ég sá þetta frv. á borðunum hér í gær, að öðruvísi mér áður brá. Það hefur nefnilega komið fyrir áður, að ríkisstj. hafi þurft að skipta sér af vinnudeilum, og m. a. hefur það fallið í minn verkahring að flytja frv. hliðstæðs efnis og þetta frv., sem hér er um að ræða. Það er þess vegna ekki fundið núv. ríkisstj. til ávirðingar, að hún flytji hliðstætt frv. En öll þau orð og allar þær háværu yfirlýsingar aðstandenda þessa frv. um afskipti ríkisstj. yfirleitt af vinnudeilum eru geymd í þskj. og hægt er til þeirra að vitna, ef menn vildu hafa svo mikið við að lesa það upp. Það var nefnilega sagt af aðstandendum þessa frv. við slík tækifæri í tíð fyrrv. ríkisstj., að það skipti engu máli, hvað í sjálfum frv. fælist, það eitt að skipta sér af kjara- og vinnudeilum væri „prinsip“, sem verkalýðshreyfingin mundi aldrei láta ómótmælt. Það er nú hlutverk hæstv. núv. félmrh., fyrrv. forseta Alþýðusambandsins, að brjóta þetta einlæga „prinsip“ sitt frá undanförnum árum. Það er stór munur á því að heita bara Jón eða séra Jón. M. ö. o.: öll stóru orðin frá fyrri árum falla hér um sjálf sig, og kennir það mönnum enn einu sinni, að í stjórnmálum skyldu menn aldrei segja aldrei. Þetta grundvallar-„prinsip“ íslenzkrar verkalýðshreyfingar, sem ég hef oft efast um, er brotið af þessari ágætu stjórn, sem þó hefur haft það á oddinum, að hún sé fyrst og fremst stjórn íslenzks verkafólks og sjálfsagt þ. á m. sjómanna. Það er staðreynd, að sjómannasamtökin, þ. e. a. s. undirmenn, sömdu, án þess að nokkru væri fylgt þeirra fyllstu kröfum, með frjálsum samningum, þegar frá er tekið fastakaup, þar náðu þeir sínum fyllstu kröfum. Og það er staðreynd, að ríkisstj. hefur lýst því yfir, að hún vildi jafna á milli há- og láglaunafólks. Hún leggur hins vegar til með þessu frv. að lögfesta laun hærra launuðu mannanna um borð, rétt eftir að þeir, sem lægri launin hafa, hafa samið í frjálsum samningum. Annað nýmæli í þessum lögum er það, að fækkun háseta kemur yfirmönnum til góða. Nú sagði hæstv. félmrh. í sinni framsöguræðu áðan, að hafi verið staðfest á sameiginlegum fundum félmn. í gærkvöld, að þetta sé ekki rétt. Allir þeir forustumenn íslenzkra sjómannasamtaka, sem ég hef talað við, frá því að frv. kom á borð þm. í gær, fullyrða hið gagnstæða. Þeir fullyrða enn fremur, að þess muni einkum gæta nú, eftir að þessi lög hafa verið samþykkt, að skipin verði ekki fullmönnuð, og þá komi það kannske fyrst og fremst niður á undirmönnum skipanna, ef þar verða færri en tilskilið er, og þá kemur launahækkun til yfirmanna, en fækkun í liði yfirmanna á hins vegar ekki að koma undirmönnum til góða. Þetta er annað af höfuðrangindum þessa frv. Við getum spurt okkur þeirrar spurningar: Hefðu sjómannasamtökin samið nú eins og þau hafa gert eftir gildistöku þessara laga, ef þau hefði haft lausa samninga? Ég hef spurt forustumenn sjómannasamtakanna innan Sjómannasambands Íslands og annarra þeirra félaga, sem fara með samninga fyrir sjómenn, undirmenn á botnvörpuskipum, hvort þeir mundu eftir gildistöku þessara laga gera sömu samninga og þeir sömdu um í frjálsum samningum fyrir einni eða tveimur vikum, og þeir svöruðu hiklaust nei. Það er beitt slíkum rangindum með þessu frv., það er farið aftan að þeim samningum, sem þeir gerðu. Og þá er fyrst og fremst það, að þeir telja, að hér sé aukið á það launamisrétti, sem hefur verið milli yfir- og undirmanna. Þetta eru þeirra orð, sem gerzt til þekkja. Sjálfur skal ég ekki fara út í einstök atriði um þetta, en láta þeirra orð nægja. Ég teldi eðlilega afleiðingu af samþykkt þessa frv. vera þá, að kjarasamningar undirmanna á botnvörpuskipum yrðu losaðir. Allt annað væri óeðlilegt, ef þetta frv. kemst óbreytt fram. Undirmenn. ættu að eiga þess kost, ef þeir vilja, að gera tilraun til samninga um sín kjör, eftir að þetta frv. hefur verið samþykkt. Annað væri að níðast á þeim, sem minna mega sín. Ég skal svo ítreka það, að ég tel, að það sé þjóðarnauðsyn, að lausn fáist á þeirri löngu og langdregnu vinnudeilu, sem hér er um að ræða. En það, sem mér þykir eitt af þremur alvarlegustu atriðum þessa frv., er þó að staðfesta með lögum tilboð annars aðilans, síðasta tilboð annars aðilans. Ekki það að yfirmenn séu of sælir af sínum kjörum, sem frv. býður þeim, síður en svo. Mér verður litið til komandi ára, ef sú ríkisstj. sæti að völdum, sem sérstaklega bæri hagsmuni atvinnurekenda fyrir augum. Er hér ekki greidd leiðin til að samþykkja till. atvinnurekenda nákvæmlega með sama hætti og hér er gert? Til þess eru nefnilega engin dæmi áður í þingsögunni, að slíkt hafi verið gert. Frv. er að því leyti algjört einsdæmi í sinni röð. Hingað til hafa slík lög eða afskipti hins opinbera einkum verið með tvennum hætti, þ, e. a. s. að lögfesta málamiðlunartill. sáttanefndar eða sáttasemjara eða lögbinda gerðardóm, sem skera skyldi úr um deilumálið. Þetta eru þær tvær höfuðleiðir, sem farnar hafa verið á undanförnum árum og áratugum. En ég sé ekki annað, ef ríkisstj. sérstaklega vinveitt atvinnurekendum kæmist til valda hér á landi, en að þá væri búið að skapa henni fordæmi um að staðfesta síðasta tilboð atvinnurekenda með sama hætti. Ég óttast þess vegna þetta ákvæði laganna, ef samþykkt verður, sem allar líkur virðast á eftir afgreiðslu málsins í Nd. Ég vil svo, herra forseti, lýsa því yfir, að ég mun endurflytja till. hv. 7. þm. Reykv., sem hann flutti við 2. gr. frv. í hv. Nd., og ef til vill á lokastigi málsins, að þeirri till. fallinni, flytja viðbótartill. um það við 3. umr. málsins, að kjarasamningar undirmanna séu lausir, ef frv. á fram að ganga, eins og það horfir við nú og allar líkur virðast benda til. Ég tel allt annað ósanngjarnt, en að undirmönnum gefist a. m. k. kostur á því að leiðrétta sinn hlut.



Herra forseti. Á fundi í Sþ. 20. febr. s. l. kvaddi ég mér hljóðs utan dagskrár til þessa að spyrja hæstv. sjútvrh. um, hvað liði lausn togaraverkfallsins og afskiptum sjútvrh. og ríkisstj. af lausn verkfallsins. Hæstv. sjútvrh. svaraði þeirri fsp. minni og gat þess m. a., að ríkisstj. hefði skipað n. þriggja manna, sem þannig væri skipuð, að í henni ættu sæti fulltrúi frá sjútvrn., fulltrúi frá hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunar og fulltrúi frá Fiskifélagi Íslanda, til þess að kanna hag og stöðu togaraútgerðarinnar í landinu með tilliti til þess að auðvelda lausn þessa verkfalls. Hann komst svo að orði, með leyfi forseta: „Nú næstu daga, þegar fyrir liggur álitsgerð þeirrar þriggja manna n., sem ég hef skýrt hér frá, hlýtur að verða tekin afstaða til þess, hvort ríkisvaldið verður að skerast í að leysa þessa deilu eða samningsaðilar finna leið út úr vandanum á þeim grundvelli, sem þá liggur fyrir hjá þessari sérstöku athugananefnd.“ Hann sagði, hæstv. ráðherra: Nú næstu daga, þegar fyrir liggur álitsgerð þessara þriggja manna, hlýtur að vera tekin afstaða. - Ég hef hér gögn í höndum, sem greina frá því, að þessir menn skrifuðu þegar daginn eftir álitsgerð um málið, 21. febr., þar sem öll höfuðatriðin koma fram um rekstrargrundvöll togaraútgerðarinnar á landinu. Bæði er þar greint frá hag útgerðarinnar 1972 og spá um hag togaraútgerðarinnar 1973. Þótt verkfallið hefði staðið í 4 vikur 20. febr., þegar þetta mál var tekið til umr. utan dagskrár, hafa enn aðrar rúmar 4 - eða reyndar nær 5 vikur liðið, án þess að hæstv. ríkisstj., hæstv. sjútvrh., hæstv. félmrh. eða nokkur annar ráðherra hafi gert sitt til, að þessu verkfalli slotaði. Það er ekki fyrr en með flutningi þessa frv., að litur er sýndur til þessa. Ég skal játa, að í umr. á Alþ. fyrir mánuði kom fram ákveðinn málefnalegur ágreiningur milli hæstv. sjútvrh. og mín. Ráðherrann sagði: fyrst þarf að semja, svo er hægt að ákveða, hvaða rekstrargrundvöll er hægt að skapa togaraútgerðinni í landinu. - Ég sagði: Það verður fyrst og fremst að skapa rekstrargrundvöllinn og síðan að semja um kaup og kjör. Alla vega lagði ég áherzlu á, að allt þetta færi saman, það væri lágmarkskrafa. Vandamálið væri ekki leyst, nema um leið væri gengið frá samningum um kaup og kjör áhafna á togurum og rekstrargrundvöllur skapaður fyrir togaraútgerðina í landinu. Það er svo, að þessi deila og þetta vandamál, sem við erum hér um að ræða, er þríþætt: 1) Samningar við undirmenn á togurum. 2) Samningar við yfirmenn á togurum. 3) Vandamálið um rekstrargrundvöll togara. Samningar við undirmenn á togurunum, tókust fyrir u. þ. b. tveimur vikum. Undanfari þeirra samninga var yfirlýsing af hálfu hæstv. forsrh. og að því er mér skildist hæstv. sjútvrh. og jafnvel hæstv. félmrh., að ef frá samningum yrði gengið á tilteknum grundvelli, mundi annars vegar verða séð fyrir því, að togaraútgerðin gæti gengið og staðið við skuldbindingar sínar, og hins vegar yrði settur gerðardómur í deilur yfirmanna. Alla vega yrði séð fyrir hvoru tveggja. Í trausti þessa tókust samningar. Samt sem áður heldur verkfallið áfram í 2–3 vikur enn og samningar takast ekki við yfirmenn. Það er ekki sett löggjöf, fyrr en hún er sett á grundvelli till. annars deiluaðilans, sem er algerlega án fordæmis um lausn kjaradeilna, eins og hv. síðasti ræðumaður greindi frá. Það er athyglisvert, að hinir lægra launuðu í áhöfn togaranna eru látnir standa í verkfalli í 6 vikur til þess að ná fram kjarabótum sínum, án þess að hæstv. ríkisstj. geri tilraun til þess að koma til móts við togaraútgerðina í landinu til að skapa togurunum rekstrargrundvöll. Eftir að hinir lægra launuðu í áhöfnum togaranna hafa þannig staðið í fórnum og langvinnu verkfalli, er að vísu verkfalli haldið áfram af hálfu yfirmanna, en því lokið með því, að hæstv. ríkisstj. réttir hinum hærra launuðu löggildingu á þeirra síðustu kröfum. Hæstv. ráðherrar eru fremstir í flokki þeirra manna, sem segja, að keppa beri að launajöfnuði. Hæstv. ráðherrar, sem standa að þessum vinnubrögðum, eru fremstir í flokki þeirra manna, sem telja sig vernda hag hinna lægst launuðu. En vinnubrögðin eru allt önnur. Hinir lægst launuðu eru látnir standa í langvinnu verkfalli. Hinir hærra launuðu eru í þessu tilfelli verðlaunaðir með því, að síðustu kröfu þeirra er fengið lagagildi. Í þessum orðum mínum felst ekki dómur um það, hvort hér er um óeðlilegan launamun að ræða eða ekki. Hér er um flókið mál að ræða, og ég get ekki með tilliti til þeirra gagna, sem við höfum á borðunum, gert mér grein fyrir því, hvort um aukið launabil er að ræða eða ekki. Mér er nær að halda, að svo geti verið í ákveðnum tilvikum, eins og kom fram hjá hæstv. félmrh. En það er ekki aðalatriði málsins. Aðalatriði málsins er það, að þarna er verið að löggilda kauphækkun til hinna hærra launuðu, meðan hinir lægra launuðu hafa þurft að standa í langvinnu verkfalli til að fá kröfum sínum framfylgt. Það hefur verið staðið þannig að þessu vandamáli af hálfu hæstv. ríkisstj. að með eindæmum er. Við skulum láta það liggja milli hluta, hvor okkar hæstv. sjútvrh. hefur rétt fyrir sér, hvort ganga beri frá samningum við áhafnir skipanna fyrst og sjá síðan fyrir rekstrargrundvelli togaranna eða hvort nauðsynleg forsenda fyrir samningum við áhafnir sé rekstrargrundvöllur togaranna. Skoðun hæstv. sjútvrh. minnir óneitanlega á það, sem haft er eftir hæstv. forsrh. við kjarasamningana 1971, þegar atvinnuveitendur og fulltrúar atvinnuveganna í landinu komu til hans og sögðu, að atvinnuvegirnir gætu ekki borið þá kjarasamninga, sem í boði var að undirrita. Þá sagði hæstv. forsrh., eftir því sem hermt er: „Þið verðið að kasta ykkur til sunds, þótt þið sjáið ekki til lands.“ Þessi vinnubrögð, hæstv. ráðherra, að það verði að semja um kaup og kjör, án þess að séð sé fyrir endann á því, að atvinnuvegirnir geti borið það kaup og þau kjör, hafa leitt til þess, sem við öll þekkjum, verðbólguþróunarinnar, gengisfellinga og þess úrræðaleysis í efnahagsmálum landsmanna, sem við blasir. En eins og ég sagði, látum vera, hvor okkar hefur rétt fyrir sér að þessu leyti, hvort nauðsynlegt er, áður en gengið er frá kjarasamningum, að rekstrargrundvöllur atvinnuveganna sé fyrir hendi eða ekki. Það ættum við þó að geta verið sammála um, að nauðsynlegt er að ganga frá kjarasamningum bæði við undirmenn og yfirmenn um leið og svíkjast ekki að vissu leyti, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, aftan að undirmönnum með því að veita yfirmönnum samningskjör, þannig að undirmenn telja ástæðu til fyrir sig að fara fram á meira, a. m. k. næst þegar þeir ganga til samninga. Hér er nefnilega stofnað til þess, að undirmenn muni væntanlega, þegar þeirra samningar losna, gera kröfur um jöfnuð á við þau kjör, sem fyrirliggjandi lagafrv. færir yfirmönnum. Þetta getur orðið til þess, að togaraútgerð í landinu. hafi ekki rekstrargrundvöll til frambúðar. Með þessum vinnubrögðum er hæstv. ríkisstj. að stefna framtíð togaraútgerðar á Íslandi í voða, jafnvel þótt hagur hennar vænkist með batnandi aflabrögðum, sem við skulum öll vona. Hæstv. sjútvrh. sagði að vísu í umr. 20. febr. s. l., þrátt fyrir það, sem ég hef hér greint frá, að hafi verið meginmálsvörn hans og málflutningur, með leyfi hæstv. forseta, orðrétt: „Það má vel segja, að það sé rétt að reyna að leysa þessi atriði nokkuð jafnhliða, að útgerðarmenn fái vitneskju um, hvað á að styrkja rekstur þeirra mikið umfram annan skiparekstur í landinu, og samið sé um launakjörin. Ég hef ekkert á móti því fyrir mitt leyti, að það sé reynt að hnýta þetta saman og reyna að standa þannig að lausn málsins. En þá er það vitanlega aðilanna, sem hér deila, að segja til um það, hvort þeir óska eftir, að þannig sé að málunum staðið.“ Ég held að það fari ekki á milli mála, að það hafi komið fram, að það hafi verið ósk aðilanna, að þannig væri að málunum staðið, að það væri af hálfu hæstv. ríkisstj. gerð grein fyrir því, hvað hún treysti sér til að gera til að tryggja rekstrargrundvöll togaranna í landinu. Það hefur líka verið óbein viðurkenning á þessu sjónarmiði af hálfu hæstv. sjútvrh. og hæstv. ríkisstj. að hafa ekki eina, heldur tvær n. á rökstólum til þess að kanna, með hvaða hætti væri unnt að skapa togurunum rekstrargrundvöll. Hin fyrri n. var sú, er ég greindi frá fyrr í ræðu minni og hefur skilað áliti og sagt þar að nauðsynlegt væri að styrkja togaraútgerðina í landinu umfram aðra útgerð. Hin síðari n. mun hafa verið nefnd a. m. k. tveggja manna, ráðuneytisstjórans í sjútvrn. og Jóhannesar Elíassonar bankastjóra, ef ég fer rétt með, sem ég vona, og var fengið það verkefni að kanna, hvaða till. væri hægt að gera af hálfu ríkisstj. til þess, að rekstrargrundvöllur fengist fyrir togarana í landinu. Það kemur að vísu fram í plöggum frá Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda, að þessir menn hafi lítil svör getað gefið og jafnvel sagt, að ekki yrði litið á 100 millj. kr. tap. togaranna á síðasta ári, ekki yrði litið á styrk til eða stuðning við hina nýju skuttogara á þessu ári. Þessu hvoru tveggja mótmælti hæstv. sjútvrh., hygg ég, í umr. í Nd. í gær, þótt ég hefði ekki aðstöðu til þess að fylgjast með þeim umr. nákvæmlega, og hann leiðréttir mig þá, ef ég fer með rangt mál. En um leið og hann leiðréttir það, sem hann aftók alls ekki í þeim orðum, sem ég heyrði hann flytja í Nd. í gær, að til mála gæti komið, að ríkið veitti einhvern stuðning til togaranna vegna taprekstrar þeirra á síðasta ári og vel gæti komið til greina að styðja einnig togarana á þessu ári, þá er það ekki nóg á þessu stigi. Það þarf meira en orðin tóm af hálfu hæstv. sjútvrh. og hæstv. ríkisstj. Það þarf að leggja til ákveðið framlag fyrir þeim stuðningi, sem ríkisstj. og ríkissjóður treystir sér til að veita togaraútgerðinni í landinu. Með flutningi og samþykkt þessa frv. er vandamál það, sem við stöndum frammi fyrir, alls ekki leyst. Vandamálið er þríþætt. Við skulum segja, að lausn á tveim fyrstu vandamálunum, í fyrsta lagi samningum við undirmenn og í öðru lagi samningum við yfirmenn, sé fundin. Það kann vel að vera, en það er illa leyst, eins og ég hef tekið fram. Þá er enn eftir að leysa þriðja vandamálið, sem hefur í raun og veru ávallt legið til grundvallar hinum tveimur, og það er, að ríkisvaldið með einum eða öðrum hætti eigi þátt í því að skapa rekstrargrundvöll fyrir togaraútgerð í landinu. Það er gagnvart þessu vandamáli, sem hæstv. ráðherrar hafa lokað augunum. Þess vegna er ekki að ófyrirsynju, að nú séu ítrekaðar spurningar, sem reyndar hafa komið fram hér áður í umr. um málið: Hvað ætlast ríkisstj. fyrir í þeim efnum? Ætlar ríkisstj. að styðja togaraútgerðina í landinu umfram það, sem gert hefur verið hingað til? Þá á ég við: umfram þær 45 millj., sem togararnir fengu í fyrra, því að taprekstur togaranna var 100 millj. að þeim 45 millj. frádregnum og raunar 37.5 millj. kr. til viðbótar úr aflatryggingasjóði. Vandamálið er þetta 100 millj. kr. tap í fyrra og spá um annað eins tap á þessu ári. Ég hygg, að það þurfi ekki loforð ríkisstj. um að greiða alla þessa upphæð og ég er ekki að gera það að till. minni. En ég tel það skyldu ríkisstj. og ráðherra að horfast í augu við þetta vandamál og gera ásamt útgerðarmönnum sundurliðaðar till. um lausn ákveðinna vandamála í rekstri togaranna, sem útgerðarmenn hafa bent á og gætu stuðlað að því, að togararnir yrðu gerðir út af fullum krafti. Þetta hefur ríkisstj. ekki gert. Þetta hafa hæstv. ráðherrar látið undir höfuð leggjast. Í tvo mánuði hafa togararnir verið bundnir við bryggju, vegna athafnaleysis og úrræðaleysis ráðherranna fyrst og fremst. Það hefur verið á það bent áður í umr. á Alþ. um togaraverkfallið, að þegar þessir hæstv. ráðh. eru í stjórnarandstöðu, telja þeir skyldu ríkisstj. og sérstaklega hæstv. sjútvrh. að leysa togaraverkfall. Ég er ekki sömu skoðunar og þeir að öllu leyti að verkföllin séu endilega alltaf ráðherrum eða ríkisstj. að kenna. Við verðum að treysta á frjálsa samninga aðila vinnumarkaðarins í lengstu lög. Ég er þess vegna ekki eins fljótur til og þessir menn hafa verið í stjórnarandstöðu að kenna þeim eða ríkisstj. um allt, sem miður fer, eða öll verkföll, sem gerð eru. Ég bendi aðeins á, að þetta er þeirra dómur, þegar þeir eru í stjórnarandstöðu. Slíkur dómur í stjórnarandstöðu skapar skyldur, þegar sömu menn eru sestir í stjórnarstólana. Undan þeirri skyldu hafa þeir vikizt, þeirri ábyrgð hafa þeir brugðizt. Það er svo athyglisvert, að hæstv. sjútvrh. sagði í umr. um þetta mál á Alþ. fyrir mánuði, með leyfi forseta: „Það er vitanlega alveg út í loftið að segja, að í sambandi við þetta verkfall hafi verið um einhvern seinagang að ræða hjá sjútvrh. Sjútvrh. ræður ekki gangi þessa verkfalls.“ En þessi hæstv. ráðherra og flokksmenn hans fáruðust yfir því fyrir tveimur árum, eftir tveggja vikna verkfall á togaraflotanum, að þáv. sjútvrh. gripi ekki í taumana. Þá sögðu bandamenn þessa hæstv. ráðherra, að það væri refsivert af hálfu stjórnarinnar að leysa ekki verkfallið. Og þá þótti þessum hæstv. ráðherra ekki gott að vera hrósað fyrir það, að á fyrri vinstristjórnarárunum hefði ekkert verkfall verið á fiskiflotanum. Og blaðið sagði, að það hefði ekki verið vegna þess, að ekki hefði verið við vandamál að glíma. Nei, vandamálin voru nóg, en þau voru bara leyst. Og sá hinn reyndi og úrræðagóði lausnari var núv. hæstv. sjútvrh. En nú, eftir tveggja mánaða verkfall á togaraflota landsmanna, kemur hann hvergi nærri, þá er ekkert honum að kenna. Honum þykir lofið gott. En hann vill ekki taka þeirri gagnrýni, sem slíkt lof býður heim. Ég hygg að það liggi ljóst fyrir, að meðferð þessa máls hafi verið með eindæmum. Það er líka einsdæmi, að löggilt er tilboð annars aðilans í vinnudeilu. Það út af fyrir sig er ámælisvert. Þau fordæmi, sem um er að ræða varðandi afskipti löggjafarvaldsins af vinnudeilum, sem ég játa, að eru yfirleitt neyðarúrræði, en geta engu að síður verið nauðsynleg og ég gagnrýni ekki út af fyrir sig nú eftir tveggja mánaða verkfall, - þau úrræði hafa byggzt annars vegar á því, að lausnin fengist með úrskurði sérstaks gerðardóms eða löggilt væri miðlunartill. sáttasemjara. Hæstv. félmrh. sagði, að hið síðara væri útilokað í þessu tilviki, vegna þess að sáttasemjari hefði ekki treyst sér til að koma fram með miðlunartill., sem báðir aðilar samþykktu. Það kann vel að vera. Ef báðir aðilar hefðu samþ. miðlunartill., hefði ekki verið þörf á lögbindingu hennar. Það hafa hins vegar verið fordæmi fyrir því, að miðlunartill. hafi verið lögfest, ef annar aðilinn hefur hafnað eða jafnvel báðir. Ég kann ekki nákvæm söguleg skil á því. Miðlunartill. sáttasemjara er ákveðin trygging fyrir því, að þeir, sem hafa fylgzt með vinnudeilu í einstökum atriðum, koma fram með samræmda, samhæfða lausn á kaup- og kjaradeilu. Ég tel alveg útilokað fyrir 60 menn á Alþ. að gera sér á einum og hálfum sólarhring, grein fyrir afleiðingum kjarasamninga eins og þeirra, sem nú er verið að löggilda og miða við tilboð annars aðilans. Hins vegar er verjandi að treysta á annars vegar úrskurð gerðardóms, hlutlauss gerðardóms eða miðlunartill. sáttasemjara, sem á að gæta hlutleysis. Þess vegna er reginmunur á þessum vinnuaðferðum og fyrri vinnubrögðum í sambandi við lagasetningu um lausn kjaradeilna. Ég skal ekki, herra forseti, lengja þessar umr. hér við þessa 1. umr. málsins. Ég geri ráð fyrir því, að við sjálfstæðismenn flytjum sömu till. og flokksbræður okkar í Nd. að lokinni meðferð málsins í n. En mig langar að lokum að spyrja hæstv. ráðh. eftirfarandi spurninga: Í fyrsta lagi: Eins og kunnugt er, var gengið frá fiskverði um áramótin og rekstrargrundvelli bátaflotans með ákveðnum ráðstöfunum, sem munu hafa a. m. k. 160 millj. kr. útgjöld í för með sér á ársgrundvelli fyrir ríkissjóð eða samsvarandi fjárskuldbindingar. Hvernig ætlar hæstv. ríkisstj. að standa undir fjáröflun til þess að standa við þær skuldbindingar? Í öðru lagi spyr ég: Að atbeina hæstv. ríkisstj. í sambandi við frágang samninga við undirmenn mun hafa verið lofað fjárstuðningi úr ríkissjóði að upphæð, að því er mér hefur verið tjáð, um 17–18 millj. kr. á ársgrundvelli. Upplýst hefur og verið, að í sambandi við þetta lagafrv., sem hér er um að ræða, og yfirlýsingu hæstv. sjútvrh. og hæstv. fjmrh., sem er fskj. með þessu frv., sé stofnað til um 7–8 millj kr. útgjalda fyrir ríkissjóð, eða samtals um 25 millj. kr. útgjalda fyrir ríkissjóð. Hvernig hugsar ríkisstj. að afla þess fjár, og með hvaða hætti verður það borið undir Alþ? Í þriðja lagi spyr ég, og það er e. t. v. meginatriði málsins: Með hvaða hætti ætlar hæstv. ríkisstj. að ganga til móts við þær óskir, sem fram hafa komið af hálfu togaraútgerðarinnar í landinu um, að ríkissjóður taki þátt í taprekstri hennar á síðasta ári að upphæð 100 millj. kr. og tryggi togaraútgerðinni með einhverjum hætti fjármagn til að standa undir hluta af því tapi, sem spáð er sömu upphæð, öðrum 100 millj. kr. á þessu ári? Varðandi síðustu spurninguna ítreka ég og endurtek, að þrátt fyrir það, að togaraútgerðin hafi ekki verið rekin með hagnaði og ekki safnað sjóðum á undanförnum árum eða áratug og sé þess vegna allsendis ómegnug að standa undir þessu tapi síðasta árs og því tapi, sem spáð er á þessu ári, hygg ég, að unnt sé að koma togurunum á flot með lægri fjárhæð en þessum 200 millj., sem vandamálið í rauninni er. Hvað ætlar ríkisstj. að gera í þessu efni? Fyrr en það svar liggur fyrir, er það vandamál, sem við er að etja, að togararnir séu bundnir við bryggju, ekki leyst.



Herra forseti. Það var á sínum tíma hér í hv. d. mikið rætt um togarakaupin og fengum við þáv. stjórnarsinnar orð í eyra fyrir slappleika og margt í kringum það, hvernig á slíkum málum hefur verið haldið undanfarin ár. Það kom fram þá, að til þess að menn hefðu áhuga á að kaupa togara, þyrfti að vera einhver vottur af möguleika til þess að reka skipin. Ég held, að það megi segja almennt, að þótt oft sé deilt á útgerðarmenn fyrir ýmislegt í rekstri, þá séu þeir almennt þannig, að þeir vilji standa við þær skuldbindingar, sem þeir skrifa undir, og reyna að leggja sig fram um það, eins og hægt er, að standa í skilum, hvort sem þeir eru með stór eða lítil tæki undir höndum. Það var hamrað á þessu í kosningabaráttunni ásamt ýmsu fleiru, og það bar þann árangur, að styrkleikahlutföllin á hv. Alþ. breyttust og nýir menn komu inn og tóku við stjórnartaumunum. Maður skyldi nú halda, að allt ætti að vera í blóma miðað við fyrri umsagnir, og þarf ég reyndar ekki að minna á það hér. Það var drepið á það af fyrri ræðumönnum, að af nógu væri að taka, ef við færum að fletta blöðum, svo að ég skal ekki orðlengja það meira. Ég sagði það í sambandi við umr. um togarakaup á sínum tíma hér að við ættum að fara varlegar en margir vildu, við ættum að taka 3–4 af hverri stærð. 3 gerðir, og reyna þetta eins og tvö ár, 15–16 stykki, og sjá, hvernig fram yndi. Við erum margir minnugir þess, að 1961 hélt ný tækni innreið sína í bátaflotann með stálskipum og nýrri veiðitækni, og það urðu mjög hörð átök um skiptakjör og hvernig ætti að standa að því, hvað tæknin ætti að fá til sín og hvað áhöfnin. Það endaði eftir langt verkfall og hörku með gerðardómi, sem frægt er orðið. Þá fengum við í Alþfl. mjög hvassa ádeilu frá núv. hæstv. félmrh. og flokksmönnum hans, og vantaði ekki, að stóru byssurnar voru hlaðnar og látnar dúndra. Nú stendur hann í þeim sporum að verða að höggva á mikið þjóðfélagslegt vandamál, eins og hann tók fram, sem við erum allir sammála um, að þurfi að höggva á. En það er ekki gert fyrr en undirmenn hafa staðið í verkfalli langan tíma og yfirmenn verið þá á fullu kaupi í heilan mánuð, ef ég veit rétt varðandi þeirra kjarasamninga. Þá fyrst, eftir að verkfallið er búið að standa nærri 6 vikur samtals, fara þeir að ókyrrast yfir þessu vandamáli. Þó sagði hæstv. ráðh., þegar Vestmannaeyjagosið hófst, að nú væri ekki tími til verkfalla. Samt líður vika eftir viku. Hann mælir rétt á þeirri stundu út af fyrir sig. En verkföll eru vandamál, sem allir hafa hliðrað sér við að grípa inn í af hálfu ríkisvaldsins fyrr en tilneyddir. Það kom fram hjá síðasta ræðumanni mjög rækilega, að ríkisstj. vildi eftir orðum hæstv. sjútvrh., að fyrst yrði samið og svo skyldu þeir sjá um, að rekstur yrði mögulegur. Og ég skildi hæstv. forsrh. þannig, þegar ég hlustaði á hann í Nd. í gær, að velvilji væri meiri hjá hæstv. ríkisstj., ef samningar tækjust fyrr. Þessi afstaða er að vísu ósköp mannleg. En því miður hafa forsvarsmenn útgerðarmanna ekki viljað taka þetta of hátíðlega. Ég segi því miður, miðað við þróun og framgang mála. Dæmið er þannig, að eftir tveggja mánaða hörkuverkfall neyðist ríkisstj. til þess að gefa út lög, sem ganga að kröfu yfirmanna, að því er manni virðist, að mestu eða öllu leyti. En þetta hefur verið rækilega rakið hér, og skal ég ekki orðlengja það sérstaklega út af fyrir sig. En það sem mér finnst verst í þessu sambandi, er, að það hefur verið gömul venja, a. m. k. á skipum undir 500 tonnum, að þegar fækkun á sér stað á dekki eða í vél, skiptist upp á milli áhafna eftir skiptakjörum. Hér er brugðið út af þeirri venju og þetta ekki gert. Þó að hásetum fækki í veiðiferð, sem oft á sér stað vegna ýmissa orsaka, gera allir kröfu til, að aflahlutur skiptist upp, en komi einnig til hækkun við vél eða hjá yfirmönnum, skulu hásetar engan veginn njóta þess. Eins og ég skil frv., á þetta að vera þannig. Hér munu raskast hlutföll, og mér segir svo hugur um, að margir hásetar muni vera óánægðir með þetta og fara sér hægt um borð til að byrja með a. m. k. Vissulega munu beztu skipin fá mannafla eins og ævinlega, en það mun áreiðanlega ganga seint hjá sumum, einmitt vegna þessarar afstöðu. Þetta er gömul venja. Meira að segja kemur sú venja fram í lögum sem hæstv. félmrh. stóð að í tíð vinstri stjórnarinnar, ef ég man rétt, l. nr. 16 frá 1958, en þar segir, að ekki skuli neitt missa í kjörum, þó að maður falli frá úr hópi manna, sem vinna að sama verkefni. Þetta hefur verið gildandi venja í samningum á bátaflotanum undir 500 tonnum í fjöldamörg ár. Það er einmitt þessi agnúi, sem ég rek augun í og margir fleiri, og mun áreiðanlega verða hart á honum hamrað, þegar samningar verða lausir hjá undirmönnum, hásetum, um n. k. áramót. Ég er alveg viss um, að þetta fordæmi, sem á að lögleiða núna, mun leiða það af sér, að þeir munu ekkert gefa eftir á sínum tíma, þegar kemur að næstu verkfallsátökum, alls ekki neitt. Hví skyldu þeir gefa eftir? Það er ekkert nema bara að sýna nógu mikla þrjósku, þá neyðist viðkomandi ríkisstj., hver sem hún verður, til að láta undan kröfunum, eins og hann undirstrikaði hér áðan um lægsta hugsanlega tilboð, af hálfu þeirra, sem gera kröfur. Það hefur komið fram, að yfirmenn kölluðu sitt lægsta hugsanlega tilboð, og hæstv. ríkisstj. sér sig neydda til að standa að því. Gott og vel, það varð að skera á hnútinn, og það varð að gera með einhverju móti. En þetta leiðir af sér, að aðrir taka upp sömu vinnubrögð síðar, því miður. Virðist vera aukaatriði að tala hér um rekstrargrundvöll, þrátt fyrir það að þessi skip fái betri lánskjör en önnur útgerð í landinu og beina styrki. Og það er næstum því hlálegt, að það skuli vera vonlaust að reka skipin, áður en þau koma til landsins. Ég man eftir því, að í marz 1963 var útseld vinnustund á þjónustu á vélaverkstæðum og netaverkstæðum gagnvart þessari útgerð 53.60 kr. Það var tilkynnt verð nú fyrir nokkrum dögum, lágmark 330 kr. í dagvinnu. Þarna sjá menn þróun verðlagsmála í landinu. Einnig liggur fyrir hv. Alþ. frv. samið af rn., hæstv. samgrh., varðandi kostnað við hafnirnar í landinu, þar sem stóraukin gjöld eru lögð á þessa útgerð, svo að nemur tugum millj. Ríkissjóður verður að borga brúsann í einu eða öðru formi. Það er ekkert öfundsvert fyrir þá menn, sem bera ábyrgð á þessari útgerð, ef þeir eiga að hafa tékkheftið í vasanum. Ég er hræddur um, að eitthvað geti hoppað af gúmmítékkum gegnum reksturinn undir þessum kringumstæðum. Þeir yrðu ekki öfundsverðir og kynnu að verða magasárir, áður en langt um líður. Þetta er mjög slæm þróun, því miður, og jafnvel þó að lögbinding á þessum samningi leiði ekki til kollsteypingar á útgerðinni út af fyrir sig, þá er hún því miður einn þáttur í því að gera þessa útgerð næstum vonlausa í heilbrigðum rekstri. Það safnast margt saman, og það hefur ekki allt komið fram. Hvort launin eru 55–60% af brúttótekjum, miðað við sölu innanlands, skal ég ekki segja, en fróðlegt hefði verið að sjá það og gefa ákveðnar forsendur, t. d. veiðitúr í 10 daga, löndun hér heima á 2 millj kr. og reikna hlutaskiptin út. Því mátti ekki slíkt fskj. fylgja? Það er ekki lengi gert með allri þeirri tækni sem til er í dag, kortérsvinna, að gera upp slíkan túr, og þá sjáum við það svart á hvítu, hvernig slíkt kæmi út. Síðan mátti gera sér upp túr, sem var 4 millj. í sölu í Þýzkalandi og sá túr tæki 3 vikur. Það mátti líka leggja hann á borðið og gera samanburð til og frá, fyrir og eftir gildistöku þessa frv., með ákveðinn fjölda af mannskap. Þá þyrfti ekki að vera að eyða hér klukkutíma eftir klukkutíma í rifrildi. Þetta lá á borðinu. En það þarf eitthvað að fela, það þarf eitthvað að fara varlega, og síðan á hin góða ríkisstj. að brúa bilið, þrátt fyrir það að framkvæmd laga sé svo erfið og það hafi gengið úr herbúðum þeirra, sem stjórna við ríkiskassann, að allir skuli skera niður um 15%. Samt er verið að auka hér útgjöld ríkissjóðs sem nemur tugum millj. Hann er bæði búinn að taka á sig kvöðina varðandi bátaflotann og nú varðandi togaraflotann. Það væri fróðlegt að heyra hér, því að hér í hv. d. sitja tveir af aðalkommisserum í Framkvæmdastofnuninni, hvað ríkisstj. hefur lagt fram þegar í beinum styrkjum, - ég á ekki við lánin, - til kaupa á 39 togurum, sem eru að koma til landsins, í sambandi við þetta dæmi. Það gæfi okkur ekki litla innsýn í það, hvað þetta er erfið útgerð og hvernig þarf að taka á þeim málum, svo að hún hafi nokkurn minnsta möguleika á að snúast. Síðan er deilan um það, sem á eftir að verða hér viðkvæmt mál fyrir alla, hvort þessir nýju togarar eiga síðan að fara inn fyrir 12 mílurnar. Ef þeir verða settir út fyrir, sem mjög margir vilja og allir fiskifræðingarnir undantekningalaust hafa lýst yfir, munu forsvarsmenn þessarar útgerðar segja: Reksturinn er enn þrengdur. Hér er því um alvarlegt vandamál að ræða. Ég tek undir orð hæstv. ráðh.: Þetta er vissulega mikið vandamál. En þetta eru svo afkastamikil skip, að þau verða að vera í gangi, og þess vegna ber að leysa verkfallið. Það eru enn að störfum ein eða tvær nefndir, sem eiga að rannsaka rekstrargrundvöllinn og koma með till. Þetta er ekki nýtt fyrirbrigði. Ég man fyrst eftir því, að það var sett n. á fót um áramótin 1954–1955, held ég. Þar voru margir þekktir menn. Hugmyndir þeirra voru þá næsta undarlegar að mati okkar margra. Þeir lögðu 5 þús. kr. skatt á hvern bíl í landinu og færðu þannig til fé handa útveginum, en ekkert róttækt var þá gert til þess að skapa eðlilegan grundvöll. Það er engin lausn að taka féð úr einum vasa og færa það í annan og hafa svo allt meira og minna knúsað, það er engin lausn í sjálfu sér. En það er hægt að halda hlutunum þannig gangandi við illan leik. En þá fer maður að spyrja sig: Er ekki betra að hafa þetta þá bara á einni hendi, af hálfu bæjarfélaga eða ríkissjóðs, og vera ekki að burðast með þetta margbundna rekstrarform? Enginn einstaklingur í dag hefur slíkt fjármagn, hvort sem hann á stóra vinnslustöð eða ekki, að hann geti fært það á milli frá vinnslustöð, að öflunin sem slík standist. Stærsti útgerðarmaður einstaklinga í dag er að gefast upp, og síðustu fréttir eru, að hann hafi selt frystihús sitt. Ég veit ekki, hvort það er rétt, en ég heyrði það þó í gær, að það væri að komast sölusamningur á í því sambandi, þannig að ekki er nú bjart í álinn þeim megin. Nei, það er margslungið mál því miður að reka togara, og það þekkir hæstv. sjútvrh., sem hafði togara á sínum snærum í sínu bæjarfélagi og var þar mikill hvatamaður. Hann gafst upp á sínum tíma, og fór yfir í síldarútgerðina og hefur nú aftur stuðlað að kaupi á stóru skipi í loðnuútgerðinni, - vonandi vegnar því vel, - og er þar gúanóframleiðsla höfð í hávegum. En lögbinding með þessu móti dregur dilk á eftir sér. Hún dregur þann dilk á eftir sér, að undirmenn verða kröfuharðari þegar að því kemur, að samningar þeirra verði lausir. Þá mun verða vitnað til þess, að af kröfum þeirra manna, sem hafa fjórðung til 50% hærri laun, var gengið næstum alveg með stuðningi þeirrar hæstv. ríkisstj., er þá sat.

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Hér hafa nú verið haldnar nokkuð langar ræður, en ekki hafa þær að öllu leyti verið að öllu leyti um það frv., sem hér er til umr. Það vill stundum verða svo, að „umbúðirnar eru vætt, en innihaldið lóð“. Ég get ekki að því gert, að það hefur hvarflað að mér undir þessum umr. Og ekki er undan því að kvarta, ef innihaldið er ekki nema lóð og umbúðirnar margfaldar á við það. Hv. 1. landsk. þm. varði nokkrum hluta af ræðutíma sínum til þess að stríða okkur með því, að einhvern tíma hefðu heyrzt áður köpuryrði um það, að ríkisstj. ættu sem minnst að grípa inn í samningaviðskipti aðilanna á vinnumarkaðinum. Þetta er alveg rétt. Stundum hefur þetta verið kannske að ósegju, stundum hefur þetta verið á rökum reist, af því að gripið hefur verið inn í með hrammi ríkisvaldsins, áður en fullkomlega var úr því skorið, hvort var hægt að leysa deilurnar við samningaborðið. Ég held, að í þessu tilfelli verði ekki um það deilt, að hér var búið að þrautreyna allar samningaleiðir. Ég hef sagt það áður, og get játað það hér líka, að það má miklu fremur deila á ríkisstj. núna fyrir, hve seint hún grípi inn í, en að hún hafi ekki beðið eftir þeirri stund, að samningar hafi verið þrautreyndir til fyllstu hlítar. Það voru aðeins tvö atriði, sem ég festi hendur á í ræðu hv. 1. landsk. þm., Eggerts G. Þorsteinssonar, varðandi efni málsins. Það var í fyrsta lagi, að hann hélt - og hafði engar staðreyndir fyrir sér, að hlutfallið milli yfirmanna og undirmanna á togurum mundi víkka við þetta, þ. e. a. s. það mundi felast í þessu frv. meiri kjarabætur hlutfallslega til yfirmanna en samningarnir hefðu skilað undirmönnunum á togurunum fyrir nokkru. En þetta er staðhæfing út í loftið, og hún stríðir gegn áliti þeirra manna, sem bezt hafa kafað ofan í þessi mál sem hlutlaus aðili, en það eru sáttanefndin og sáttasemjari ríkisins. Þeir fullyrða, að í venjulegum rekstri séu allar líkur til þess, að kjarabæturnar séu meiri, sem undirmennirnir hafi fengið með sínum samningum, en þær kjarabætur, sem felast í þessu frv. gagnvart yfirmönnum á togurunum. Og aðrir eru ekki dómbærari á þetta. Hins vegar stendur hér staðhæfing á móti staðhæfingu. Þá eigum við einskis annars kost í því efni en að láta reynsluna tala, og það verður að gerast. Þetta var varðandi fyrra atriðið. Ég get líka skýrt frá því, að þegar við vorum að komast til botns í þessu máli og höfðum rætt bæði við togaraútgerðarmenn og hins vegar fulltrúa yfirmanna á togurunum, þá kom þessi spurning upp. Okkur stóð alls ekki á sama um það, hvort við værum að stuðla að lausn deilunnar á þann hátt, að það hallaði á þá menn, sem voru búnir að standa í langvarandi deilu og gera síðan samninga með réttum og eðlilegum hætti. Einn af ráðh. fór því í símann og náði tali af formanni Sjómannafélags Reykjavíkur, Hilmari Jónssyni, og lagði þá spurningu fyrir hann, hvort hann teldi, að með þeirri lausn, sem þá lá fyrir nákvæmlega eins og hún varð endanlega, væri vakinn styrr að því er snerti undirmennina og hallað á þá. Og þessi ráðh. kom úr símanum og tjáði okkur, að Hilmar Jónsson hefði ekki talið neina hættu á því. Á þetta atriði var því litið, á meðan málin voru í deiglunni, og við fengum þetta álit frá formanni Sjómannafélags Reykjavíkur. Ég hygg, að skoðun hans á þessu reynist hin sanna og rétta, að ekki sé hallað á undirmennina með þessari lagasetningu, en þeir fái meiri kjarabætur en yfirmennirnir á togurunum í gegnum sína samningagerð. Því vil ég trúa, þangað til reynslan sýnir mér annað. Þá hefur verið sagt hér af hv. 1. landsk. þm., að það sé varhugavert að lögfesta tilboð annars aðilans, og þar á hv. þm. við yfirmennina á togurunum. Það var alls ekki gert á fyrsta stigi máls. Fyrst og fremst var sáttanefndin búin að þrýsta yfirmönnum á togurum eins langt niður og henni var auðið. Síðan ræddi ríkisstj. við þá, og þeir slökuðu til í tveim eða þrem þýðingarmiklum atriðum, þangað til menn voru sannfærðir um, að lengra yrði ekki með þá komizt niður á við. Að sumu leyti töldum við ekki sanngjarnt að þröngva þeirra kosti meira, ég vil a. m. k. segja það fyrir mig. Ég taldi, að þeir ættu að fá nokkrar kjarabætur. Þeir höfðu orðið við óskum ríkisstj. um að slaka á sínum kröfum umfram það, sem þeir höfðu gert við sáttanefndina meira að segja. Þegar málin stóðu þannig, og við vorum sannfærðir um, að þetta væri þeirra lokaboð, hvað gerðum við þá? Við hölluðum ekki á hinn aðilann. Við tókum boð, sem þeir höfðu gert hins vegar frá og lögðum alls ekki byrðina af því að ganga að lægsta tilboði yfirmannanna á herðar togaraútgerðarmannanna. Við sögðum: Við skulum taka það á ríkissjóð. Og beggja boð standa til úrlausnar deilunni. Og þá vil ég spyrja? Á hvern er þá hallað? Það eru boð beggja aðilanna, sem liggja til grundvallar frv. Ég efast um, að það sé hægt að finna sanngjarnari lausn en þetta, ef lagaboði verður á annað borð að beita. Þarna er farin miðlunarleið, sem hvorugur aðilinn hefur nokkra ástæðu til að kvarta undan, af því að það eru boð beggja, sem eru tekin, og ríkissjóður borgar það sem kostar að ná endunum saman. Hv. 2. þm. Reykv. deildi aðallega á ríkisstj. fyrir það, hversu seint hún brygðist við í þessu máli, og hafði uppi ásakanir á okkur út af því, að hinir lægst launuðu hefðu verið látnir standa í langvinnu verkfalli. Það var vissulega alls ekki ríkisstj., sem lét háseta og undirmenn á togurum standa í verkfalli. Þeir höfðu sinn samningsrétt og höfðu fylgt honum eftir að eigin vild, og það leiddi til vinnudeilu, svo að þetta er af lítilli sanngirni mælt hjá hv. þm. Það var ekki ríkisstj., sem lét þá standa í verkfalli. En þegar þeir höfðu staðið nokkra hríð í verkfalli, hafði ríkisstj. afskipti af því að ræða einmitt við þá, undirmennina á togurunum og kanna, hvaða hugsanlegar kjarabætur þeir héldu, að þeir og þeirra skjólstæðingar mundu sætta sig við. Við fórum nokkuð nálægt því, sem þeir þá mátu að staðan væri, og í samráði við sáttanefnd og sáttasemjara ríkisins var borin fram miðlunartill. Þar var sú leið reynd. Það er öllum kunnugt hvernig það fór. Það tekur sinn tíma að koma fram miðlunartill. og framkvæma atkvgr. í félögunum á bak við aðilana. Þetta var gert. En till. var kolfelld og leiddi ekki til lausnar á deilunni. M. ö. o.: samningamennirnir fyrir hönd undirmenna á togurum höfðu verið bjartsýnni en raun varð á, að væri framkvæmanlegt. Félögin felldu það, sem þeir höfðu lagt til í raun og veru og talið, að myndi leysa deiluna. Við því var svo ekkert að gera annað en að reyna lausn á ný, og það tókst með þeim giftusamlega hætti, að gengið var úr skugga um, hvað þeir nú teldu, að lágmarkið, sem sjómenn á togurunum mundu sætta sig við. Á sama hátt var rætt við togaraeigendur, togaraútgerðarmenn og komizt að niðurstöðu um það, hvað þeir teldu viðunandi lausn fyrir sitt leyti, og ákveðið, að ríkissjóður borgaði millibilið. Báðir aðilar tóku svo að sér að mæla með þessum úrlausnum í sínum herbúðum, og það gerðu þeir báðir drengilega. Og nú var sú lausn samþykkt. Það er nákvæmlega sama leið, sem við vildum fara nú til lausnar síðara verkfallinu, yfirmannaverkfallinu. En þar fór þannig, að annar aðilinn tók að sér að mæla með því, þ. e. a. s. yfirmennirnir á togurunum, en togaraútgerðarmenn neituðu þessari lausn. Þeir gerðu það strax á viðræðufundum við ríkisstj., svo að það var ekki um nein brigðmæli að ræða af þeirra hendi. Þeir tóku það ekki að sér að mæla með þessu, en voru þá komnir mjög inn á það, að þeirra aðalmál væri að fá vissu fyrir rekstrargrundvellinum, áður en deilan yrði leyst. En það er auðvitað allt annað mál heldur en hvað þurfi til þess að leysa sjálfa vinnudeiluna. Það held ég, að sé eitt ærið verkefni í einu að hafa sig fram úr því að leysa vinnudeiluna fyrst og fremst. Ég get sagt frá því, að þegar við vorum að gera samkomulagið við aðilana í hásetaverkfallinu, höfðu togaraútgerðarmenn orð á því, að þeir vildu fá setta á fót viðræðunefnd frá ríkisstj., sem ræddi um rekstrargrundvöllinn við togaraeigendur. Þessu var lofað, og engu öðru var þar lofað. Þessi n. var tilnefnd daginn eftir, svo að ekkert stóð á því. Og þeir eru byrjaðir að starfa að því að kanna með fulltrúum togaraeigenda rekstrargrundvöllinn og það vandamál, sem þar blasir við. Það hefur enginn neitað því, að það sé vandamál. Það verk er í gangi. Nokkru síðar var svo haldinn fundur með togaraútgerðarmönnum og þessum fulltrúum ríkisstj., og þar var því lýst yfir, að ef við hygðum á skjóta lausn vinnudeilunnar, þá væri ekki ráðlegt að blanda þessum tveimur málum saman, því að þeir væru á byrjunarstigi þessarar könnunar og það hlyti að taka fremur vikur en daga að komast að niðurstöðu um það mál. Og það var að fenginni þessari vitneskju sannfæring mín, að það væri ekki skynsamlegt að binda þessi mál saman, lausn vinnudeilunnar og rekstrargrundvallarmálin, því að annað hlyti að taka langan tíma. En það var búið að verða við þeirri ósk, sem útgerðarmenn togaranna báru fram einmitt í lok hásetaverkfallsins. Þá var þessi könnun sett í gang, og hún er í gangi. Hér er um tvö stór, aðgreind vandamál að ræða. Það er engin ástæða til þess að draga neina fjöður yfir það, að kröfur togaraeigenda eru um það, að í viðbót við 80–90 millj. kr., sem þeim voru greiddar fyrir töp s. l. árs, vilja þeir fá stórfé í viðbót og það strax. Þar á meðal vilja þeir, að því sé slegið föstu í byrjun þessa árs, að ríkið fari að borga styrki til þeirrar nýju tegundar af skipum, stórra skuttogara, sem eru að byrja rekstur. Ég held, að reynslan verði þarna að skera eitthvað úr, það verði að sjá til, hvort þarna er ekki að einhverju leyti um byrjunarörðugleika að ræða, því að þetta eru ný, stór skip og að vissu leyti á margan hátt ný tækni. Ég tel það ekki skyldu ríkissjóðs að hlaupa undir bagga og borga einkarekstri fyrir fram ákveðnar upphæðir meðan ekkert er vitað um aflabrögð þessa árs né hvernig útgerðaraðstaða þessara nýju skipa verður. Þar verður reynslan að skera úr. Og ef einhverjum stæði nærri að jafna halla síðasta árs og borga stórfé, tugi millj., kannske hundruð millj., út á óvissa afkomu ársins 1973, þá eru þar til aðilar, sem ættu að koma eitthvað við sögu. Bæjarútgerð Reykjavíkur ætti kannske að banka upp hjá Reykjavíkurborg ekkert síður en hjá ríkissjóði.  Sannleikurinn er sá, að hér er af nokkurri óbilgirni talað af þeim mönnum, sem kalla sig einkaútgerðarmenn, og það gengur ekki að segja bara: Þetta vantar okkur, ríkið verður að koma með það, annars verða skipin bundin, - sízt af öllu þegar um nýja tækni og ný skip er að ræða, sem ekki er komin nein reynsla á. En það hefur verið tekið af fullri sanngirni í þessi mál, og það hefur verið orðið við þeirri ósk að setja könnun færra manna í gang með fulltrúum togaraeigenda. Ég held, að í því efni standi ekkert upp á núv. ríkisstj. Nú spyr hv. 2. þm. Reykv.: Hvernig ætlar ríkisstj. að standa undir þessari skuldbindingu og hinni skuldbindingunni, samtals upp í 10 millj.? Þessari spurningu er nú að vísu frekar beint til fjmrh., hygg ég, og sjútvrh. að einhverju leyti heldur en til mín. En mér heyrðist á tóninum í þessum spurningum, að hv. 2. þm. Reykv. efaðist um, að ríkissjóður risi undir þessu öllu saman. En samt var seinasta spurning hans: Hvernig ætlar ríkissjóður að fullnægja kröfum togaraútgerðarmanna vegna um 100 millj. kr. halla á árinu sem leið og ámóta halla eða meiri á yfirstandandi ári samkv. spá? Ætli það sé bætandi á meiri loforðum, fyrr en niðurstaðan af könnuninni liggur fyrir. Við eigum ekki að vera svo bráðlátir, og það er ekki þeirra gleðitíðinda að vænta af þeim endalokum, að við þurfum að framkalla þau, fyrr en sú vitneskja getur með eðlilegum hætti legið fyrir. En þá er að horfast í augu við þann vanda. Ég efast ekkert um, að það er stórum erfiðleikum bundið fyrir ýmsa togarana að komast af stað, en þeir verða samt að reyna það, og það er verið að kanna þetta mál í samráði við þá að þeirra eigin beiðni. Hv. 5. þm. Reykn. talaði af þekkingu og kunnáttu um erfiðleika útgerðar og margt í sambandi við það, en hans afstaða gagnvart þessu máli var sú, að það væri sízt of snemma gripið hér inn í og vinnudeilan væri þjóðfélagsvandamál og yrði því að koma til kasta þingsins. Hann minnti mig á það, að ég hefði sagt, þegar verkföllin voru að hefjast, að nú væri ekki tími til verkfalla, og var mér sammála um það. Þá var einn aðili í landinu að hefja verkfall og hætti við það. En hásetadeilan var þá hafin, og hásetar héldu því fram, að þeir hefðu dregizt svo aftur úr með sín launakjör, að þeir gætu ekki slíðrað sverðin, þeir yrðu að reyna að freista þess að fá bætur á sínum kjörum, og lentu í þessu langa, erfiða verkfalli. En sem betur fer, er sú vinnudeila farsællega til lykta leidd með frjálsu samkomulagi. Hv. 5. þm. Reykn. bar kvíðboga fyrir því, að þetta verkfall leysti málin á þann hátt, að yfirmenn kynnu að fá meiri kjarabætur en hinir lægra launuðu á togurunum. Ég hef ekki annað en staðhæfingu á móti hans staðhæfingu fram að bera í því efni. Ég trúi því, að það sé rétt mat hjá sáttasemjara ríkisins og sáttanefnd, að undirmenn á togurunum fái meiri kjarnbætur og betri út úr sínum samningum heldur en yfirmennirnir með þessari löggjöf. Það er ekki oft, sem það getur komið fyrir, að það séu á skipi færri yfirmenn en lög leyfa. Þar eru tölurnar ekki aðeins samningsbundnar, heldur lögbundnar. Enginn þarf að bera kvíðboga fyrir því eða gera sér rellu út af því, að 2. stýrimaður fái ofborgað fyrir sitt erfiði. Hann vinnur á þilfari eins og hásetarnir og á þannig siðferðilegan rétt, - um það verður ekki deilt, - til þess að fá auknar greiðslur, ef vinnuþunginn eykst á mann á skipi, vegna þess að færri vinna á þilfari en um var samið. Það væru þá vélstjórarnir og loftskeytamennirnir. En vélstjórar og loftskeytamenn segja: Ein ástæðan fyrir því, að hægt er yfirleitt að tala um fækkun á mönnum, og það hefur nú orðið að samningsatriði, er sú, að vélabúnaður skipanna hefur verið aukinn og margfaldaður, og þessi tæknibúnaður eykur starf bæði vélstjóra og loftskeytamanns, og þannig er ekki óeðlilegt, að þeir fái einhverja umbun fyrir það. Þeirra störf aukast og eru jafnvel ekki bundin við vaktir. En það er eitt, sem ég hef nokkrar áhyggjur af og skal játa, og það er, að í sjómannasamningunum við undirmenn hefur láðst að taka matsvein og hjálparmann í vél undir það ákvæði, að þeir skuli fá nokkra umbun, ef menn eru færri á skipi en umsamið er. Ég er viss um það, að þó hægt sé að rökstyðja það, að matsveinninn fái létti í sínu starfi, því að hann þurfi að matreiða fyrir færri menn, þá verða matsveinar ekki ánægðir með að vera þarna einir allra á skipi settir hjá. Alveg sama má segja um aðstoðarmenn í vél. En þetta eru menn, sem Sjómannasambandið ætti helzt að semja fyrir, en falla sennilega ekki undir yfirmenn. Þeirra kjör hafa meira fylgt hásetakjörunum. Þetta hygg ég, að sé yfirsjón, og ég held, að það sé eina lausnin, sem héðan af er fær, að ríkisstj. greiði þann mismun, sem þeim ber í hlutfalli við undirmenn á togurunum, þó að það sé utan við undirmannasamningana, og taka þá þannig með og gera þeirra hlut upp af sanngirni, þannig að þessir 2 menn eða 3, sem um gæti verið að ræða, ef aðstoðarmenn yrðu 2 í vél, bæru ekki skarðan hlut frá borði vegna þessara mistaka. Að öðru leyti vona ég, að þessi löggjöf leiði til þess að útgerðarmenn fái nokkra kjarabót, en þó hlutfallslega minni en undirmenn á togurunum, og að reynslan skeri úr því á þann veg. Annað og fleira held ég, að ég sjái ekki ástæðu til á þessu stigi máls að ræða um. Ég held, að þær ásakanir, sem bornar hafa verið fram um það, að ekkert sé sinnt vandamálinu um rekstrargrundvöll togaranna, séu ekki á rökum reistar. Það var beðið um, að settir væru menn í þetta. Það var gert strax, og þeir menn hafa ekki legið á liði sínu. Þeir hafa haldið fundi fram að þessu, og málið er í miðjum klíðum, í höndum hinna réttu manna, hinna beztu manna.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Það hafa verið rækilega dregin fram þau atriði, sem máli skipta. Það er enginn ágreiningur um það hér í hv. d. og hefur ekki verið hér í þinginu, að nauðsyn beri til að stöðva þessa kjaradeilu, sem hefur þegar valdið stórkostlegu tjóni fyrir þjóðina, og koma í veg fyrir það ömurlega ástand, að samtímis því, að hinir nýju togarar koma til landsins, þá verði það hlutskipti þeirra að vera bundnir við hafnargarða. Það er auðvitað ljóst, að ástand sem þetta er gersamlega óþolandi, og um það er akki deilt, heldur hitt, hvernig að hafi verið farið við lausn vandans. Það hefur einnig verið rakið af ýmsum þeim ræðumönnum, sem hér hafa talað, ekki hvað sízt af hv. 2. þm. Reykv., og skal ég ekki endurtaka neitt að því, sem hann sagði. En mér fannst ýmislegt einkennilegt í ræðu hæstv. félmrh., sem og í ræðum þeim, sem fluttar hafa verið um þetta mál hér í þinginu, ekki hvað sízt ræðum hæstv. sjútvrh., þegar þetta mál var rætt hér fyrr í tilefni af fsp. frá hv. 2. þm. Reykv. fyrir alllöngu, en þá hafði verkfallið staðið ískyggilega lengi, enda þótt nú keyri um þverbak, hvernig þetta hefur allt saman gengið til, að það er ekki tekið til við að reyna að gera samninga við yfirmenn, fyrr en í rauninni, er búið að semja við undirmenn, og þá skella þessi ósköp yfir, enda þótt vakin væri þá athygli á því af hálfu útvegsmanna, að það hefði sáralitla þýðingu að semja við undirmenn, ef yfirmannadeilan yrði eftir sem áður óleyst. Það er fullyrt, að þá hafi hæstv. ráðh. lýst því yfir, að það væri engin hætta á slíku, vegna þess að það yrði ekki látið dragast að stöðva þá deilu þegar í fæðingunni, - ef ekki tækist að gera það með samningum, þá með öðrum hætti. Nú hefur þetta dregizt úr hófi fram, en látum það vera. Það rifjast aðeins upp fyrir manni ýmis ummæli, sem verka kynduglega, þegar á málið er litið í heild. Hæstv. sjútvrh., lýsti því yfir, þegar fsp. var rædd hér á dögunum, að hann hefði verið búinn í rauninni að leysa þetta mál, þegar kjaradeila togarasjómanna skall á, og það hefðu aðeins verið smáatriði óleyst. Vöktum við, bæði ég og aðrir, þegar athygli á, að það hlyti að vekja hina mestu undrun, að síðan væri látinn líða mánuður, án þess að sættir tækjust, úr því að lítið bæri á milli, þegar kjaradeilan hefði hafizt. Nú segir hæstv. félmrh., að það hafi verið þrautreyndar allar leiðir, áður en þessi löggjöf er hér borin fram. Þetta finnst mér einnig stangast á við staðreyndir málsins og það, sem áður er búið að segja, vegna þess að það er þegar frá upphafi vitað, hver var aðalástæðan til þess, að ekki tókst að semja. Það var út af fyrir sig ekki viljaskortur togaraútgerðarinnar, hvorki gagnvart yfirmönnum né undirmönnum, heldur hitt atriðið, að það var enginn grundvöllur undir rekstri fyrirtækjanna. Og ég get ekki ímyndað mér, að nokkur telji það ábyrgðarleysi hjá einum né neinum atvinnurekanda að þrjóskast við að semja um kjör, sem hann sér, að er ekki nokkur möguleiki til þess að rísa undir, nema þá að til komi aðstoð ríkisvaldsins. Og því var lýst yfir í umr. um áður greinda fsp. af hálfu sjútvrh. og að því er ég hygg aldrei dregið í efa af neinum í viðræðum hæstv. ráðh. við samtök útvegsmanna, að útgerðin þyrfti á aukinni aðstoð að halda. En hví í ósköpunum mátti ekki tengja þessi mál saman og gera sér grein fyrir því, hvað væri talið fært að bjóða útgerðinni af hálfu ríkisins, úr því að í meginefnum var viðurkennt, að útgerðin þyrfti að fá aðstoð? Ég hygg, að ef þetta hefði verið tengt saman, þá hefði þessi deila verið leyst fyrir löngu og við stæðum ekki andspænis þeim vanda, sem við stöndum andspænis í dag. En af einhverjum undarlegum ástæðum hefur verið þrjóskazt við að horfast í augu við þessa hlið málsins og sagt: Hvaða vit er í því að gera tilboð af hálfu ríkisins, áður en samið er. Það verður að athuga málið á eftir. Hvernig stóð á því, að það var samið við bátasjómenn á milli jóla og nýárs með aðild ríkisins og undir forustu hæstv. sjútvrh. og þá þegar í þeim samningum boðin ríkisaðstoð til þess að ná endum saman? Af hverju mátti ekki eins gera það nú? Það er sagt, að menn hafi ekki vitað um afkomu togaraflotans og séu sérfróðir menn núna að rannsaka þetta. Mér ofbýður að heyra slíkt borið á borð, hvort sem það er hæstv. félmrh. eða sjútvrh. eða hver sem það gerir. Það vita allir um afkomu togaraútgerðarinnar. Togaraútgerðin er búin að njóta styrks árum saman, og hann hefur verið byggður á rannsóknum, sem gerðar hafa verið á hverju einasta ári. Allar grunntölur eru til.  Ég held nefnilega, að það sé staðreynd málsins, og ég veit, að hæstv. félmrh. veit það ósköp vel, - hann hefur ekki verið á oddinum í þessu máli, þó að það hafi lent á hans herðar að flytja þetta frv. hér, þá hafa aðrir staðið þar að með eðlilegum hætti, hæstv. sjútvrh. fyrst og fremst, - að hefði verið tekið á þessu með sama hætti og hæstv. sjútvrh. gerði við bátaflotann milli jóla og nýárs, þá hefði togaraflotinn aldrei stöðvazt. Af hverju mátti ekki gera það eins? Fráleitt er að halda fram, að það sé vegna þess, að ekki hafi legið fyrir tölur, þær tölur eru til og hafa verið lengi til hér uppi í hinni frægu stofnun.  Sannleikurinn er sá, að þetta er atriðið, sem mér finnst vera meginefni þessa máls og vera ásökunarverðast gagnvart hæstv. ríkisstj., ekki það, að hún beiti sér nú fyrir lögfestingu, þótt hún geri það með óskynsamlegum hætti, það er allt önnur saga, heldur hitt, að staðreynd málsins er, að ríkisstj. hefur unnið á alrangan hátt í þessu máli. Það er viðurkennt frá upphafi af henni sjálfri, að togaraflotinn verði að fá styrk, og hann hefur þegar fengið styrk miðað við þann kostnað, sem hann hefur búið við til þessa. Nú á að stórauka kostnað hans, og dettur engum í hug, að hann þurfi þá ekki styrk til þess að mæta þeim vanda. Þegar hæstv. ráðh. halda því svo fram, að menn þurfi enn í dag eftir margar, margar vikur að bíða eftir niðurstöðum könnunarnefndar um hag togaraútgerðarinnar, þá leyfi ég mér að mótmæla, að það hafi verið nokkur þörf á því. Þetta er vitað fyrir löngu, ef menn hafa kært sig um. Hitt er annað mál, að það einkennilega var, eftir því sem orð sjútvrh. urðu skilin í Sþ. fyrir 2–3 vikum, að þá hafði nýlega verið skipuð n. til þess að kanna þetta. 



Herra forseti. Það eru nokkur orð, þar sem vitnað var í af hæstv. félmrh., að einn ráðh. hefði haft samband við Hilmar Jónsson, formann Sjómannafélags Reykjavíkur. Ég kynnti mér málið, og það er rétt, hann hefur haft samband við hann, en Hilmar segir afdráttarlaust, að hæstv. ráðh., sem var sjútvrh., hafi sagt við sig í símanum: Ef við settum lög og ef við gerðum þetta og ef við hækkuðum hlutfallið, hvernig væri hans afstaða? Og Hilmar sagðist hafa svarað: Það verður þá að hafa það, við erum með bundna samninga og sækjum þetta strax og við getum. - Það var rétt, sem hæstv. ráðh, tók eftir í ræðu minni, að hér tel ég hættuna fólgna einmitt, að þetta leiði það af sér, dragi þann dilk á eftir sér, að undirmenn eða forsvaramenn undirmanna muni verða harðir næst, og er þeim það varla láandi, til að tryggja það, að ekki verði hallað á þá af hálfu hins opinbera, ef til vinnudeilna kemur. Hæstv. ráðh. hefur veitt því athygli, að í samningunum, sem ég hef liggjandi hér á borðinu, er ekki komið til móts við hluta af skipshöfninni. Hins vegar tek ég orð hans þannig, og ég vildi, að það bærist til þeirra stéttarfélaga, að hann hefur haft um það góð orð hér í umr., að það er óréttmætt annað en þeir fái hliðstæða hækkun. Þetta er það, sem við erum að gagnrýna í stjórnarandstöðunni. Þeir hljóta að fá hliðstæða hækkun, annað væri ósæmandi. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir að sýna þann skilning, og ég treysti því, að þeir fái það, þeir undirmenn, sem þetta nær ekki til. Ég vil ekki lengja meira þessar umr. Það er fyrst og fremst deilt um þetta atriði, og það er þegar komin ákveðin lausn á þessu atriði varðandi þessa menn. En ég fæ samt ekki varist því að gagnrýna það, þegar færri hásetar eru á dekkinu - þrátt fyrir aukna tækni og annað - og þeir þurfa að leggja meira að sér, að ef hásetinn fær þannig 1000 kr., þá skuli 1. vélstjóri fá 1500. En ef fækkað er um 4. manninn, sem ég tel, að muni verða í raunveruleikanum, þá fær enginn háseti hærra þess vegna, heldur taka hinir vélstjórarnir á sig þann hlut. Það getur vel verið, að um aukna vinnu sé að ræða, en það er líka um verulega aukna sjálfvirkni að ræða, og finnst mér einhvern veginn að öll skipshöfnin ætti að fá einhvern hlut í þeirri þróun.