Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það,. sem liggur fyrir til sáttvarnarlaga, er stjfrv., en samið af landlækni. Það er fram komið til ess að samræma sóttvarnarlög vor við alþjóðlega sóttvarnarsamning, sem Ísland hefur gerzt aðili að á vegum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Við samningu frv. þessa hefur landlæknir stuðzt við dönsk lög og nýsamið frv. um þetta efni og haft samband við dönsku heilbrigðisstjórnina, þannig að löggjöfin verði sem líkust því, er gerist á Norðurlöndum, en vér höfum lengstum átt samleið með þeim í skipun þessara mála. - Frv. er mjög ýtarlegt, er í 10 köflum og 45 greinum. Heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. hefur haft frv. til athugunar og leggur til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hv. Nd. flutti þetta frv. að beiðni hæstv. félmrh. Með þessu frv., ef að lögum verður, eru framlengd þau ákvæði, er hér, giltu á stríðsárunum um hliðstæð efni. - Heilbr.- og félmn. þessarar hv. d, hefur athugað frv. og leggur:til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. tók frv. þetta til athugunar og umræðu sama daginn og því var vísað til hennar. Samþykkti n. einróma að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt. Ég er sem flm. málsins að sjálfsögðu samnefndarmönnum mínum þakklátur fyrir svo skjóta og góða afgreiðslu. Ég sé enga ástæðu til þess sem frsm. n. að tala langt mál. Ég gerði grein fyrir frv. við 1. umr. í öllum höfuðatriðum og sé ekki án tilefnis þörf á að endurtaka þá greinargerð. Í 1. gr. frv. er það ákveðið, að jörðin Kaldbakur, sem er eign Húsavíkurkaupstaðar, skuli lögð undir lögsagnarumdæmi Húsavíkur frá 1. maí þ. á. Um þetta er fullt samkomulag beggja sveitarfélaganna, sem hlut eiga að máli. Í 2. gr. er mælt fyrir um það, að framfærsla fólks, sem öðlazt hefur eða öðlast kann framfærslurétt vegna dvalar eða fæðingar að Kaldbak, hvíli á Húsavíkurbæ. Þetta er venjulegt ákvæði og nauðsynlegt í svona máll. Í 3. gr. er ákveðið,a að gerðardómur úrskurði bætur til þess sveitarfélagsins, sem missir spón úr aski við lögsagnarumdæmisbreytinguna, og jafnframt settar reglur um, hvernig menn skuli nefndir í dóminn. Þetta eru þó aðeins varaákvæði, ef - ekki skyldi takast samkomulag milli sveitarfélaganna um bæturnar. 4. gr. er um það, að lögin taki þegar gildi, enda eiga þau samkvæmt 1. gr. að koma til framkvæmda 1. maí n.k. Heilbr.- og félmn. sá ekki ástæðu til þess að gera neina aths. við frv., eins og ég hef áður sagt, og mælir með samþykkt þess eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Það er víst ekki ofmælt, að fáar þjóðir búi við hlutfallslega dýrara samgöngukerfi en Íslendingar. Því veldur fámenni, strjálbýli og landshættir. Vegakerfið hefur verið tengt um flest byggðarlög landsins. Það er að vísu ófullkomið, en hefur kostað mikið fé á okkar mælikvarða, ekki sízt brýrnar. Þegar fyrst var tekið í lög, að tiltekinn hluti af benzínskatti skyldi renna í sjóð, er varið yrði til byggingar hinna stærstu brúa, þá var mönnum ljóst, að eitthvað varð að gera til að örva framkvæmdir á þessu sviði. Síðan hafa tekjur brúasjóðs aðeins hækkað lítillega að krónutölu vegna aukinnar benzín notkunar í landinu, en kostnaður við brúargerðir vaxið mjög. Verkefnin fram undan eru nærri tröllaukin. Það nægir í því sambandi að minna á frv. það til brúalaga, sem nú er til meðferðar í hv. Nd., en þar eru taldar eigi færri en 135 brýr á þjóðvegum, er byggja þarf á næstunni á 10 metra hafi eða meira, og er kostnaður við þær áætlaður 50 millj. kr. En þá er ótalinn mikill fjöldi smærri brúa. Frv. því, er hér liggur fyrir, er ætlað að greiða nokkuð fyrir þessum lífsnauðsynlegu framkvæmdum. Ég vil leyfa mér að leggja til, að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. samgmn.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að vekja athygli hv. dm. á því, og sérstaklega flm., að með því samkomulagi, sem gert var milli verkalýðsfélaganna og atvinnurekenda í desember 1952, var samið um, að nokkur verðlækkun yrði á benzíni. Það var einn liður í því samkomulagi. Og ef ég man rétt, þá lá þar einnig fyrir yfirlýsing frá hæstv. ríkisstj. um, að hún hygði ekki á hækkanir á tollum eða sköttum til ríkissjóðs. Ég veit ekki betur en að þetta samkomulag sé enn í gildi. Að vísu hefur sú breyting á orðið að því er benzínverðið snertir, eftir að þetta samkomulag var gert, að samþ. var hér á Alþingi verðjöfnun á benzíni, sem leiddi til þess, að benzínverð á vissum stöðum á landinu, sérstaklega hér í Reykjavík og nágrenni, hækkaði nokkuð til þess að bæta upp lækkun annars staðar á landinu. Ég vil mega vænta þess, að sú n., sem þetta frv. fer til, leiti álits fyrst og fremst ríkisstj. og annarra aðila að þessu samkomulagi frá 1952, sem ég hef drepið á, um það, hvort þetta frv. geti samrýmzt efni þessa samkomulags. Ég mun greiða þessu frv. atkv. til 2. umr. í trausti þess, að þetta atriði verði sérstaklega athugað, og geymi mér þangað til síðar að ræða frekar um efni frv. að öðru leyti.



Herra forseti. Ég hef ekki gert mér neina grein fyrir afstöðu minni til þessa frv. og vil því hvorki mæla með því né móti á þessu stigi málsins. Hins vegar tel ég, að það sé ekki hægt að færa á móti því þau rök, sem hv. 4. þm. Reykv. (HG) flutti hér. Það samkomulag, sem gert var haustið 1952, miðaðist auðvitað við tilteknar ráðstafanir, sem þá voru gerðar til lækkunar, og í því samkomulagi felst ekki meira en að staðið sé við og ekki haggað þeim ráðstöfunum, sem í þessu skyni voru gerðar. Þó að hins vegar af allt öðrum ástæðum þyki ástæða til þess að breyta sköttum og tollum, sem kunni svo að hafa einhver verðhækkunaráhrif í för með sér, þá nemur það samkomulaginu frá 1952 að mínu viti ekkert við. Það getur auðvitað ekki hafa átt sér stað, að ríkisstj. hafi getað né viljað binda sig með slíku móti. Ég er síður en svo á móti því, að það sé athugað frekar, eins og hv. 4. þm. Reykv. sagði, því sé vísað til umsagnar ríkisstj. og annarra aðila, sem hér áttu hlut að máli, en ég vildi ekki láta bíða að koma þessari athugasemd að um minn skilning og því fremur. sem nokkur deila hefur orðið út af hækkunum á kaffiverði, sem sumir hafa talið að bryti í bága við þetta samkomulag. Þá vil ég skýra frá því, og það var aðalástæðan til þess, að ég stóð hér upp, að ég vildi nota þetta tækifæri til þess að skýra frá því, að þegar fulltrúar Alþýðusambandsins komu til ríkisstj. til að ræða um það mál ekki alls fyrir löngu, þá lét ríkisstj. uppi þá skoðun, að ríkissjóður væri ekki bundinn af þessu samkomulagi til þess að halda kaffiverðinu niðri. Það var einungis skoðun okkar, sem við létum uppi, en við bættum því við, að við værum mjög fúsir til þess að leggja það mál í gerð einhverra hlutlausra aðila, til þess að úr því væri skorið, hvað fælist í þessu samkomulagi. Orðalagið er ekki svo ljóst sem skyldi, það skal játað, og þess vegna er tvenns konar skilningur kominn upp, og þá er langeðlilegast, að tækifærið verði notað til þess að fá hlutlausa aðila, gerðardóm, félagsdóm eða einhvern annan aðila, sem menn koma sér saman um, til þess að skera úr þessu í eitt skipti fyrir öll, til þess að það hafi ekki áhrif á úrlausn annarra gersamlega óskyldra mála.



Það er alls ekki ætlun mín að taka upp neinar deilur um þetta atriði hér. Það er rétt að fá umsögn um þetta frá þeim aðilum, sem málið beinlínis snertir, og ég þakka hæstv. ráðh. fyrir undirtektir hans um það atriði, að leitað sé álits þeirra um efni frv. En mér þykir rétt að taka það fram, að ég get ekki fallizt á skilning hæstv. ráðh. á því, að það komi ekki í bága við samkomulagið í desember 1952, þó að verðlag á þeim vörum, sem þar hefur verið samið um, sé síðar hækkað í öðrum tilgangi og með sérstökum ráðstöfunum, eins og með tollahækkunum. Það liggur í augum uppi, að ef slíkum skilningi væri slegið föstum, þá væri þess háttar samkomulag sem gert var 1952 einskis virði. Þetta er á engan veg sambærilegt við það, hvort ríkissjóði beri skylda til að halda niðri verði á kaffi, sem hefur hækkað mjög verulega í innkaupi síðan samkomulagið var gert. Hér er um að ræða. ef þetta frv. verður samþ., einhliða ráðstöfun Alþ. til þess að hækka verð á benzíni frá því, sem nú er, með sérstöku gjaldi í ríkissjóð.

Forseti (GíslJ): Ég vil benda hv. 1. flm. á, að hér er um raunverulega nýja skatta að ræða og málið ætti þar af leiðandi miklu frekar að fara í fjhn. en í samgmn., alveg sérstaklega með tilliti til þeirra upplýsinga, sem fram hafa komið hér, að það gæti verið, að það þyrfti að athuga það í samræmi við önnur mál, sem einnig hefur verið fjallað um í fjhn. Ég vil því spyrja, hvort hv. flm. vildi ekki falla frá því að láta málið fara í samgmn. 



Herra forseti. Landlæknir sendi heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. þetta frv. og óskaði flutnings. N. sá ekki ástæðu til að synja um flutning á málinu og hefur lagt það hér fram, en annars hafa nm. algerlega óbundnar hendur um einstök atriði, og n. flytur frv. án þess að hafa lesið það sérstaklega yfir. Markmið þessa frv. er fyrst og fremst að færa saman heildarlög um læknaskipan frá 1932 og þær breyt., sem síðan hafa verið gerðar á þessum l., en þær eru allmargar, ekki færri en átta. Þó felast einnig í frv. nokkrar breytingar á skipun læknishéraða í landinu. Flestar eru þær settar í samræmi við óskir íbúanna eða a. m. k. að undangengnum viðræðum við forsvarsmenn héraðanna. Þá eru í frv. tilfærslur nokkrar milli læknishéraða vegna þeirrar þjóðarspjaldskrár, er hagstofan hefur með höndum. Hagstofan telur það verulegu máli skipta, að takmörk læknishéraða séu hin sömu og hreppa, og eru nokkrar tilfærslur í frv., sem eiga að stuðla að þessu. En samhliða eru tekin upp ákvæði um það, að íbúar þeirra hreppshluta, sem þannig eru færðir milli læknishéraða, eigi eftir sem áður fullan rétt til læknisvitjunar í því héraði, sem þeir áður höfðu tilheyrt. Í frv. er ákvæði um það, að allt að 6 tiltölulega fjölmenn, afskekkt byggðarlög eigi rétt á verulegum styrk úr ríkissjóði til að launa sérstaka hjúkrunarkonu, eða allt að 2/3 af launum hjúkrunarkonunnar. Þetta mun áður hafa verið tíðkað á einum eða tveim stöðum með sérstakri fjárveitingu á fjárlögum, en ekki gert ráð fyrir þó þetta víðtækri heimild fyrr. Nokkur fleiri atriði eru að vísu í frv., en ég vil leyfa mér að vísa til þeirrar mjög svo ýtarlegu grg., sem frv. fylgir, og mun ekki hafa þessi orð fleiri. Ég vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til heilbr.- og félmn. að umr. lokinni.



Herra forseti. Ekki man ég, hvaða ár það var, en það var líklega 1937 eða 1939, á þeim árum, sem það var geysilega mikið talað um þessi læknamál hér á Alþ. Þá skiptust menn í tvær mjög ólíkar fylkingar um þessi mál. Sumir litu þannig á, að stefnan í læknamálum ætti að verða sú, að það kæmu upp spítalar á ýmsum stöðum um landið, við hvern þeirra yrðu tveir læknar, og um leið yrðu læknishéruðin stækkuð, - með tilliti til þess, að vegir hefðu batnað, brýr hefðu komið o. s. frv., þá yrði læknunum fækkað, og þessir tveir menn, sem yrðu læknar við spítala í stærri héruðunum, fullnægðu þá læknisvitjanabeiðnunum saman. Aðrir héldu því fram, að þetta væri alröng stefna, landsspítalinn ætti að vera hér í Reykjavík. Hann ætti að taka á móti sjúklingunum. Svo ættu læknarnir að vera margir, helzt eins margir og prestarnir. Um þetta var hnakkrifizt lengi, endaði með því, að enginn sigraði. Það var gengið inn á aðra stefnuna á einum stað og hina á hinum, sitt á hvað, eftir því sem hrossakaup og annað lá fyrir, og svo síðast sett n. í málið, sem í var landlæknir, borgarstjórinn í Reykjavík, núverandi, Gunnar Thoroddsen, og bæjarlæknirinn, er þá var í Reykjavík, Magnús Pétursson. Þeir hafa aldrei skilað áliti. Þeir hafa fengið greiddar 2000 kr. fyrir sitt starf fyrsta árið, en aldrei skilað áliti, og enginn veit enn þá, hvað út úr þeirra áliti kemur eða að hvaða niðurstöðu þeir hafa komizt, hafi þeir nokkuð gert. Nú kemur hér nýtt frv., sem gengur enn á snið við þetta. Það setur ekki tvo lækna neins staðar, þar sem spítalar eru. Áfram einn læknir. Þeim dettur ekki í hug að setja tvo lækna á Blönduós, þó að það sé verið að reisa spítala þar, eða tvo lækna á Akureyri, þó að það sé kominn spítali þar, o. s. frv. Nei, einn læknir skal það vera áfram. Þó vita allir, að þeir, sem nýuppskornir eru, geta dáið drottni sínum, á meðan læknirinn er sóttur út í héraðið, sé hann aðeins einn. Aftur eru búin til ný læknishéruð alveg við hliðina á stöðum, þar sem tveir ættu að vera, eins og úti á Skagaströnd, 23 km frá Blönduósi, þar sem þurfa að koma tveir læknar eftir eitt eða tvö ár. Þar á að fá nýjan lækni. Hér er því enn þá sami grauturinn, nákvæmlega sami grauturinn og við deildum um hérna á Alþ., þegar þessi n. var sett til að reyna að finna lausn á málinu, og frv. er samið af form þeirrar n., landlækninum sjálfum. Ég veit ekki, hvað landlæknir segir um þennan gamla ágreining, en hann virðist ekki kominn að neinni niðurstöðu enn um, hvort réttari sé þessi stefnan eða hin. Mér finnst þessi vinnubrögð neðan við allar hellur Alþ. setur nefnd, ráðh. skipar hana, hún á að starfa, hún skilar engu áliti - gerir ekkert. Hún á að fjalla um mikið deilumál á Alþingi, sem Alþ. gat ekki orðið ásátt um. Og svo nú eftir öll þessi ár kemur frv., byggt eins og það hafi ekkert verið um málið deilt áður og enginn skoðanamunur um það komið fram. Þetta er ekki rétt afgreiðsla á málinu. Það verður að reyna að finna út úr því, hvor stefnan eigi að ríkja, og svo fylgja þeirri stefnu. Og þegar n. nú hefur fjallað um þetta mál, og ég er með því, að því sé vísað til hennar aftur, þá vona ég, að hún taki þetta til athugunar. Það er óforsvaranlegt að hafa ekki nema einn lækni, þar sem eru stór sjúkrahús, og það er engin ástæða til að setja nýjan lækni 10–20 km frá stað, þar sem tveir læknar eru og á milli bílfærir, upphleyptir akvegir.



Herra forseti. Þar sem farið er að ræða hér um það, hvernig þetta frv. sé til orðið, vil ég leyfa mér að spyrja hv. n., sem flytur frv., hvort það sé rétt, að það sé eingöngu flutt að beiðni landlæknis, eins og stendur hér. Alveg eins og hv. 1. þm. N-M. gat hér um, þá er þetta mjög mikilsvert mál, sem hefur verið til meðhöndlunar lengi áður, ráðh. hefur haft afskipti af og er vissulega þess eðlis, að heilbrigðisstjórnin sjálf, þ. e. a. s. fyrst og fremst heilbrmrh. og heilbrmrn., hlýtur að bera ábyrgð á því gagnvart Alþ., en ekki landlæknir einn. Ég tel það mjög varhugaverða reglu, ef það á að takast upp, að einstakir embættismenn fram hjá þeim pólitíska valdhafa, ráðherranum og ráðuneytinu, eigi að fara að senda stóra lagabálka til Alþ. Það verður vitanlega að vera með þeim hætti undirbúningur laga, að það sé ráðuneytið, sem tekur ábyrgð á lögunum, en ekki einstakir embættismenn, svo að ég vil láta þá skoðun mína uppi, að ef hæstv. heilbrmrh. hefur ekki tekið ábyrgð á þessari lagasetningu og þetta sé hans frv., þá sé þetta mál mjög að ófyrirsynju komið inn í Alþ., og ég vil skora á n. að láta frv. kyrrt liggja, ef það hefur ekki fengið frekari undirbúning en þann, sem ætla má af grg.



Herra forseti. Þetta kemur ekki glöggt fram í grg., en í bréfi landlæknis til n. er þess getið, að hann óski flutnings á málinu eftir að hafa rætt það atriði við hæstv. heilbrmrh, Ég hygg, að ég þurfi ekki að gefa á þessu frekari skýringu. Frv. er á þennan hátt til þingsins komið. Hitt gefur svo auga leið, að þegar svo mjög er liðið á þingtímann sem nú er, þá má heita alveg útilokað, að svo stór lagabálkur sem hér um ræðir nái efnislegri afgreiðslu á þinginu. Mér skilst eigi að síður, að það gæti greitt fyrir meðferð málsins á næsta þ., að það hefur verið lagt fram nú.



Herra forseti. Ég vil ítreka það, að ég tel hér mjög farið aftan að réttum siðum um meðferð mála, vegna þess að þetta er slíkur lagabálkur, að vitanlega átti heilbrmrn. og heilbrmrh. að segja til um, hvort þeir aðilar vildu taka málið að sér, og þá fyrst og fremst ráðh., nema því aðeins að þn. vilji gera málið að sínu máli, sem mér virðist fjarri vera. En að sjálfsögðu verður að ætlast til þess, að einstakir embættismenn, sem að verulegu leyti starfa á ábyrgð hlutaðeigandi ráðh., láti sinn boðskap slíkan sem þennan koma til Alþ. fyrir milligöngu hans og að ráðh. gefist færi á því, áður en embættismennirnir taka að sér uppástunguréttinn um löggjöf, að kynna sér málið til hlítar og setja á frv. sitt mark, ef hann telur ástæðu til. Og eins og hv. 1. þm. N-M. réttilega gat um, þá er þetta mál einmitt sérstaklega slíks eðlis, að það er fullkomin ástæða til þess, að ráðh. hafi af því afskipti og að ekki sé tekið fram fyrir hendurnar á þeirri n., sem hv. þm. sagði að starfaði að þessu máli. Ég tel því, að n., án þess að kynna sér óskir ráðherrans í þessu, hafi ekki farið rétt að.



Herra forseti. Ég verð nú að segja það, að mér finnst þessi siðferðisprédikun hæstv. dómsmrh. mjög að ófyrirsynju flutt hér í d. og alveg fullkomlega að tilefnislausu. Samkv. grg. þeirri, sem frv. fylgir, og eins og frsm. tók skýrt fram hér í byrjun, þá er þetta frv. flutt samkvæmt beiðni landlæknis og þess getið jafnframt, að um það mál hafi verið rætt við hæstv. heilbrmrh.

Ekki er þess getið í grg.

Þess er getið í bréfi landlæknis, og það hefur ekki verið vefengt af neinum. Ef hæstv. heilbrmrh. hefði talið eitthvað því til fyrirstöðu, að frv. væri flutt hér í d. af n., hefði hann án efa haft uppburði til þess að láta n. um það vita, því að honum var fullkunnugt um, að málíð yrði tekið til flutnings. Hugleiðingum hæstv. ráðh. um það, hvernig embættismönnum beri að haga sér í sínum störfum, get ég raunar látið ósvarað. En ég hygg, að það geti enginn meinað landlækni, ef hann telur það rétt, að senda sín erindi beint til ákveðinnar þn. Að sjálfsögðu mun svo sú þn. bera sig saman við þann ráðherra, sem málið heyrir undir, ef hún telur ástæðu til þess, en annars hefur ráðh. allra manna bezt aðstöðu að sjálfsögðu til þess að fylgjast með gangi mála á þingi. Ég vil alveg taka undir það, sem hv. frsm. sagði hér, að einmitt með tilliti til þess, að á næsta þingi má þess vænta. að frv. um þetta efni verði lagt fyrir Alþ., þá er beinlínis flýtisauki að því, að málið komi fram nú, þannig að hv. þm. geti kynnt sér það þegar á þessu þingi, ekki sízt þegar litið er til þess, að hér liggja nú fyrir þessu þingi og hafa legið undanfarið ýmsar tillögur um breytingar á læknaskipunarlögunum í einstökum atriðum og því einmitt mikilsvert að fá til hliðsjónar hugmyndir landlæknis um heildarskipun þessara mála.