Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með kjarasamningunum í júní 1964 má segja, að brotið hafi verið í blað í samskiptum launtaka og vinnuveitenda fyrir ýmiss konar milligöngu ríkisstj. Nú er það út af fyrir sig ekki nýtt atriði, að til afskipta ríkisvaldsins komi í slíkum kjaradeilum. Þvílík afskipti hafa átt sér stað að meira eða minna leyti hjá alla vega samsettum ríkisstj. á undanförnum árum. Það, sem var fyrst og fremst sérstakt við fyrrgreinda samningagerð og endurtók sig aftur á s.l. sumri, var milliganga ríkisins um félagslegar umbætur til lausnar þessum kjaradeilum. Hægt er að vísu að benda á hliðstæða hluti fyrr við svipaðar aðstæður, eins og með tilkomu atvinnuleysistryggingasjóðs til lausnar á langvinnri vinnudeilu árið 1955. Þrátt fyrir að finna megi einstöku atriði hliðstæð til lausnar kjaradeilum áður, munu þeir, sem bezt til þekkja, á einu máli um, að við lausn deilunnar s.l. sumar og árið 1964, hið svonefnda júnísamkomulag, þá hafi hin félagslega hlið samkomulagsins aldrei verið víðtækari og um leið áhrifameiri um niðurstöður samningsaðila. Með þeirri lagabreytingu, sem átti sér stað á síðasta þingi og í meginatriðum var staðfesting á því, sem gerðist í júnísamkomulaginu 1964, ásamt því, sem enn bættist við í samningunum í júlí s.l., má segja, að umbæturnar felist fyrst og fremst í eftirfarandi atriðum varðandi húsnæðismál : 1) Hámarkslán voru hækkuð úr 150 þús. kr. í 200 þús. kr. og 280 þús. kr. fyrir þá, sem hófu byggingu á þessu ári. Á vegum byggingarsjóðs verkamanna voru hámarkslánin hækkuð úr 300 þús. kr. í 450 þús. kr., og hefur nú nýlega þar verið lokið við stærstu lánveitingu í allri starfssögu þeirrar lagasetningar. 2) Lánstíminn var lengdur um eitt ár, þannig að fyrsta árið er nú afborgunarlaust, aðeins eru þá greiddir vextir. 3) Heimilað er nú að lána bæjar- og sveitarfélögum, sbr. 1. gr. frv., til bygginga lítilla, en hagkvæmra leiguíbúða. 4) Sett er á stofn sérstök framkvæmdanefnd til fjöldaframleiðslu íbúða, sem einkum eru ætlaðar láglaunafólki í verkalýðsfélögum, og verður tilraun þessi hafin hér í mesta þéttbýlinu í Reykjavík, en fyrirhugað er að útbreiða þessa starfsemi, þegar reynsla og árangur liggja fyrir. Lán til þessara íbúða verða til 33 ára, 3 fyrstu árin afborgunarlaus, en greiðist síðan á 30 árum. Lán má nema allt að 80% af byggingarkostnaði. 5) Lofað er í samráði við verkalýðssamtökin allsherjar endurskoðun á allri lagasetningu um húsnæðismál til samræmingar og athugunar á því að setja upp nýtt heildarkerfi, er hafi með höndum alla stjórn og forustu þessara mála fyrir ríkisins hönd. 6) Vextir voru lækkaðir um nær helming, úr 8¼% í 4¼, en vísitöluákvæði eða verðtrygging sett inn, er reiknist á hverju ári. Höfuðrökin fyrir þessu ákvæði voru einkum tvenn: 1) Vísitöluútreikningur var á ný upp tekinn á launagreiðslur, og þótti þá samræmi í að gera það einnig á útlán. 2) Hlutur skyldusparnaðarins í árlegum tekjum byggingarsjóðs var hækkaður um rúmlega helming, úr 6% í 15%, en það fé er allt verðtryggt. Þannig hefði með áframhaldandi verðbólgu sífellt gengið á ráðstöfunarfé byggingarsjóðsins, ef ekkert hefði verið að gert honum til tryggingar. 7) Sérstök heimild var sett inn í lögin um viðbótarlán til efnalítilla meðlima verkalýðsfélaga, og skal í því skyni heimilt að verja allt að 15–20 millj. kr. árlega. Enn þá hefur ekki verið minnzt á eitt aðalatriði húsnæðismálavandans, en það eru þau kjör, sem leigjendur íbúðarhúsnæðis búa við, en þeir eru alls ekki fáir, einmitt meðal lægra launaða verkafólksins. Við búum í dag við algerlega úrelt lagaákvæði um hámark húsaleigu. Í lögum þessum er jafnvel talað um 9 og 11 krónu hámarksgjald á hvern fermetra á mánuði, og er jafnvel fyrirboðið að reikna húsaleiguvísitölu á þessar tölur. Þessi ákvæði eru svo fjarri raunveruleikanum, að vafalítið má telja, að ekki sé eftir þeim farið og beinlínis torveldi aukningu á þessari tegund húsnæðis, þ. e. leiguhúsnæði. Afleiðingarnar verða svo óhjákvæmilega þær, að framboð og eftirspurn ræður verðlaginu, en lagaákvæðin eru óvirk. Í framkvæmd verður því að greiða undir borði einhver afarkjör, sem enginn má vita, hver eru, ef nokkurt húsnæði á annað borð fæst. Fullvíst er á sama hátt, að engin leið er til þess að láta nýtt húsnæði standa undir sannanlegum kostnaði með fyrrgreindri leigu, svo fjarri öllum sanni eru þær tölur, miðað við nútíðarverðlag, ef leigja á íbúðir þannig, að leiga þeirra standi undir sannanlegu kostnaðarverði og rekstri. Þau sveitarfélög, sem kynnu að vilja notfæra sér fyrrgreinda lánsheimild, sbr. 1. gr. frv., til byggingar leiguíbúða, verða því knúin til lögbrota að óbreyttum lögum. Þá hafa mér verið nefnd nokkur dæmi um, að aðilar, sem gætu leigt frá sér húsnæði, geri það ekki, þar sem þeir vilja ekki gerast lögbrjótar, og líti þar af leiðandi íbúðirnar heldur standa auðar. Það ber því brýna nauðsyn til að endurskoða húsaleigul. og afnema núverandi löggjöf, sem vart nokkur maður mun fara eftir, og ef þörf er á talin, að undirbúa setningu nýrrar löggjafar um húsaleigu. Erindisbréf til húsnæðismálastjórnar, dags. 15. okt. 1965, um þessi efni er orðrétt svo hljóðandi. og tel ég rétt, að það sé lesið upp til þess að geta skýringar á því, að sú endurskoðun, sem ég áðan ræddi um, er þegar hafin, en erindisbréfið hljóðar svo orðrétt: „Í samræmi við yfirlýsingu ríkisstj. um húsnæðismál, sem gefin var í júlímánuði s.l. í sambandi við samninga verkalýðsfélaganna um kjaramál hefur ríkisstj. ákveðið að láta fram fara endurskoðun l. um verkamannabústaði og gildandi lagaákvæða um opinbera aðstoð vegna útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis með það fyrir augum að sameina til frambúðar í einum lagabálki opinbera aðstoð við húsnæðisöflun láglaunafólks, þ. á m. um þær íbúðabyggingar, sem um ræðir í 3. lið yfirlýsingarinnar. Ríkisstj. hefur ákveðið að fela yður að framkvæma endurskoðun þessa, semja síðan frv. til l. um húsnæðismálin samkv. yfirlýsingunni. Jafnframt er þess óskað, að athugað verði í sambandi við endurskoðun þessa, hvort nauðsyn sé á lagaákvæðum um húsaleigu. Eins og yður er kunnugt, liggur nú fyrir Alþ. stjfrv., sem gerir ráð fyrir afnámi l. frá 1952, um hámark húsaleigu. Ef þér teljið, að nauðsyn sé á lagaákvæðum um þetta efni, er þess óskað, að þér látið gera frv. til l. um það eða fella ákvæði þar að lútandi inn í frv. það um húsnæðismálin, sem hér um ræðir, ef það þætti betur við eiga. Rn. heimilar yður að ráða yður aðstoðarmenn við þetta verkefni og vill jafnframt tjá yður, að það mun vera yður til aðstoðar, eftir því sem þér kunnið að óska eftir.“ - Síðan eru undirskriftir. Ákvörðun um að fela húsnæðismálastjórn framangreint verkefni var tekin í samráði við forustumenn A.S.Í., sbr. lokaorð margnefndrar yfirlýsingar ríkisstj. um húsnæðismál og um, að samráð yrði haft við verkalýðssamtökin um heildarendurskoðun þessa. Um efni einstakra gr. frv., sem hér er til umr., get ég verið fáorður. Frv. er, svo sem fyrr er sagt, flutt til staðfestingar á þeirri yfirlýsingu, sem prentuð er með því. 1. og 5. gr. frv. eru nánast leiðréttingar vegna nafnabreytinga, sem átt hafa sér stað í öðrum l. Að auki er í 1. gr. frv. heimilað, að ríkisstj. gangist í samvinnu við sveitarfélög fyrir byggingu ódýrra íbúða í fjölbýlishúsum, svo sem nánar verður að vikið. Í júnísamkomulaginu 1964 var ákveðið, að ríkissjóður skyldi árlega leggja byggingarsjóði ríkisins eða húsnæðismálastjórn 40 millj. kr., sem aflað yrði með skatti á fasteignir eða á annan hátt, eins og sagt var í yfirlýsingu um húsnæðismál þá. Í framhaldi þessarar ákvörðunar var þá ákveðið að afla fjárins með þreföldun á fasteignamati til eignarskatts. Þessi tekjuöflun hefur nú í reynd sýnt sig að duga aðeins fyrir tæpum helmingi eða 50% af því, sem fyrirhugað var, og er því með 2. gr. frv. lagt til, að skattlagning þessi verði hækkuð um helming, úr þreföldun í sexföldun, í von um, að þá aflist ríkissjóði fé langdrægt fyrir umræddu framlagi. Mönnum kann að finnast, að ákvæði um þetta ætti fremur heima í l. um tekju- og eignarskatt. Á síðasta þingi var hins vegar talið rétt að hafa ákvæði þetta í l. um húsnæðismálástofnunina, þar sem um tekjuöflun til húsnæðismála væri að ræða. 3. og 4. gr. frv. eru meginefni þess. Þar eru ákvæði um hækkun hámarkslána, sem fyrr er á minnzt. Sérstök ástæða er til að skýra nánar ákvæði 4. gr., en þar er fjallað um hið nýja átak, sem fyrirhugað er að gera um byggingu hagkvæmra, en ódýrra íbúða, svo og lánakjör þeirra. Um það var samið á árinu 1964 að heimila sérstök viðbótarlán til efnalítilla meðlima verkalýðsfélaga fyrir allt að 15–20 millj. kr. árlega. Með samkomulaginu frá því í júní s.l. var hins vegar einnig samið um tilraun til byggingar hagkvæmra íbúða fyrir láglaunafólk í verkalýðsfélögum, sbr. 3. tölulið í yfirlýsingu ríkisstj., stafl. a-d. Það er um lánakjör á þessum íbúðum, sem 3. og 4. gr. frv. fjalla. Eins og þar greinir, eru lánakjörin ákveðin þannig, að lána má allt að 80% eða 4/5 hluta af verðmæti íbúðar til 33 ára, afborgunarlaust fyrstu 3 árin, en endurgreiðist síðan á 30 árum. Til þess að létta hinum væntanlegu eigendum íbúðanna erfiðasta hjallann í greiðslum fyrstu 3 árin er gert ráð fyrir, að aðeins verði greiddir vextir, en ekki afborganir. Þá er einnig í senn hugsað til tryggingar og að létta útborgunarerfiðleika væntanlegra íbúðaeigenda með því að dreifa útborguninni á því, sem mismuni láns- og kostnaðarverðs nemur, þannig, að a. m. k. 5% af verðmæti íbúðarinnar verði greidd einu ári áður en hlutaðeiganda er afhent íbúðin fullgerð. Í margnefndu samkomulagi var ákveðið að hefja þessa tilraun hér í Reykjavík af eftirfarandi ástæðum: 1) Hér er byggingarkostnaður talinn hæstur á landinu og því mest að vinna til lækkunar á honum. 2) Hér eru nú mestir möguleikar til hagnýtingar á nýjustu tækni til sparnaðar og lækkunar á byggingarkostnaði, en 250 íbúðir á ári eru taldar nauðsynlegt lágmark til að gera slíkar tilraunir með fyrir fram tryggðu fjármagni. 3) Þau verkalýðsfélög, sem samningssvæði eiga í Reykjavik og nágrenni, lögðu að þessu sinni mesta áherzlu á úrlausn þessara mála. Sú ákvörðun um að hefja þessa tilraun hér í Reykjavík var, að ég tel, í huga allra, er að samningagerðinni stóðu, fyrst og fremst mótuð af framangreindum ástæðum. Á sama hátt tel ég, að í huga allra hafi verið að færa þessa auknu aðstoð út um land, strax og nægjanleg reynsla væri fengin af umræddum nýjungum í þessum afskiptum hins opinbera af húsnæðismálum. Þegar nauðsynleg reynsla í þessum efnum liggur fyrir, er því bæði eðlilegt og þjóðhagslega nauðsynlegt að snúa sér að þeim öðrum byggðarlögum, sem við mesta erfiðleika eiga að etja í þessum málum, með þær byggingaraðferðir, sem beztar hafa þá reynzt. Í sambandi við þær nýju leiðir, sem hér er lagt inn á, tel ég ástæðu til að vara við allt of mikilli bjartsýni um skjótan og auðfenginn árangur, sem allan vanda okkar í þessum efnum leysi á skömmum tíma. Í þessu sambandi leyfi ég mér að vitna til Danmerkur, sem svipað átak gerði fyrir nokkrum árum, en þar var skýrt fram tekið, að fyrstu 5 árin í hinum nýju byggingarháttum mundu ekki sýna neina verulega lækkun byggingarkostnaðar. Að þeim tíma liðnum mundi hann árlega koma í ljós. Þetta stóðst hjá þeim hvað hin verksmiðjuframleiddu hús snerti. Það er öllum augljóst, að verði með umræddu átaki okkar lagt inn á verulega breyttar byggingaraðferðir, þurfa þær nýjungar ákveðinn aðlögunartíma fyrir iðnaðar- og verkamenn í byggingariðnaði og verulega breyttar kröfur væntanlegra íbúðareigenda til íbúðanna sjálfra, sem þó á ekki að þurfa að ganga út yfir sjálf gæði þeirra til íbúðar. Þessir erfiðleikar, sem þegar eru fyrirsjáanlegir, ásamt ýmsum minni háttar atriðum, sem í dag eru e. t. v. ekki sjáanleg, eiga ekki og mega aldrei víkja okkur af vegi þeirrar nauðsynlegu og sífelldu leitar eftir lækkun byggingar- og húsnæðiskostnaðarins. Hvert skref í þá átt er áreiðanlega sú haldbezta kjarabót, sem völ er á í dag öllum almenningi til handa. Það hefur stundum örlað á því, að of löngum tíma hafi verið í það eytt að þrátta um, hvaða ár byggingarkostnaður hafi aukizt mest og hverjir hafi þá setið í ríkisstj. Það er e. t. v. nauðsynleg og lýðræðisleg þjónusta við kjósendur að gera slíkan samjöfnuð, en lítið hefur það bætt byggingar- og húsnæðiskostnaðinn í landinu. Sú staðreynd blasir við, að þessi kostnaður hefur vaxið allt of hratt, hverjir sem í ríkisstj. hafa setið. Um það efni þurfa kjósendur engar upplýsingar eða flóknar samanburðartölur héðan frá hv. Alþ. Í því efni óska hlutaðeigendur eftir sem raunhæfustum tilraunum til úrbóta í þessu máli. Ákvæði frv. til bráðabirgða er staðfesting á mjög mikilsverðum atriðum, sem um var samið s.l. sumar. En þau eru í fyrsta lagi, að á næstu 5 árum skuli hin almennu hámarkslán hækka um 15 þús. kr. á ári, jafnvel þótt vísitala byggingarkostnaðar hækki ekki um það, sem þeirri fjárhæð nemur. Í öðru lagi, þeir lánsumsækjendur, sem sannanlega hófu byggingarframkvæmdir á tímabilinu 1. apríl til 31. des. 1964, skulu eiga kost á viðbótarláni hjá Húsnæðismálastofnun ríkisins, allt að 50 þús. kr. á íbúð. Fyrra atriðið á að tryggja það, að eftir 5 ár verði almennu hámarkslánin orðin 355 þús. kr. á íbúð, jafnvel þótt byggingarvísitala hafi þá ekki hækkað að sama skapi. Á undanförnum árum hafa hámarkslánin tekið sífelldum breytingum til hækkunar og þá ávallt verið nauðsynlegt að breyta l., þar sem nauðsynlegt hefur verið talið að hafa tölulegt hámark í sjálfum l. Síðara atriðið, um 50 þús. kr. lánahækkunina á tilteknum byggingartíma, er fram komið I því skyni að koma til móts við þá umsækjendur, sem hófu byggingarframkvæmdir um og eftir að samningaviðræðurnar hófust og þangað til hið nýja lánahámark um hækkun úr 150 þús. í 280 þús. kr. tók gildi. Ríkisstj. hét því í margnefndri yfirlýsingu sinni að tryggja í þessu skyni viðbótarfjáröflun, er nemi því viðbótarfjármagni, sem lánahækkun þessi krefst, og mun það gert með lánsútvegun til byggingarsjóðs eða húsnæðismálastjórnar. Samkv. nýgerðri athugun á fjárþörf í þessu skyni, þ. e. til að mæta þessari 50 þús. kr. hækkun, er talið, að um 600–650 umsækjendur geti átt umræddan rétt og fjárþörfin í þetta atriði eitt yrði því á milli 30 og 35 millj. kr. Til enn frekari fróðleiks fyrir hv. þdm. vil ég skýra frá því, að um þessar mundir hefur húsnæðismálastofnunin starfað í 10 ár, en hún hóf starf sitt í nóvemberbyrjun árið 1955 samkv. l., sem sett voru á Alþ. fyrr á því ári. Á þessum 10 árum virðist við lauslega athugun, sem gerð hefur verið um starf stofnunarinnar, svo sem lánað hafi verið til rúmlega 8600 íbúða fyrir samtals 834.5 millj. kr., eða að meðaltali rúml. 96 þús. kr. á íbúð. Í fyrstu voru almennt lánaðar 70 þús. kr. á íbúð, síðan hækkuð í 100 þús., og eftir 1. ágúst 1961 voru lánin aftur hækkuð í 150 þús. kr. á íbúð til 1. apríl 1964, þá voru hámarkslánin aftur, eins og fyrr er sagt, hækkuð í 200 þús. kr. út það ár eða til síðustu áramóta, en frá þeim tíma tóku núgildandi hámarkslán gildi með 280 þús. kr. hámarksláni, auk þess með ráðgerðri árlegri 15 þús. kr. hækkun næstu 5 árin, svo sem fyrr er greint. Hæst hafa árlegar fjárveitingar komizt í 160.5 millj. kr. á s.l. ári, en það sem af er þessu ári hafa verið veittar 146 millj. kr. Húsnæðismálastjórn undirbýr nú síðari lánveitingu þessa árs, og standa vonir til að hægt verði að fullnægja eldri lánsumsóknum og ganga nokkuð til móts við þessa árs umsóknir. Í hinu margnefnda júnísamkomulagi frá 1964 var gert ráð fyrir möguleika á millifærslu fjár til eldri og nýrri lána fyrst í stað, meðan unnið væri að fullnægingu fyrirliggjandi lánsumsókna frá fyrri tímum. Það er skoðun mín, að sá augljósi árangur, sem þegar hefur náðst til fjárhagslegrar undirstöðu að stórlega auknum lánveitingum og þar með öðrum möguleikum húsnæðismálastjórnar til aukinna áhrifa á húsnæðisvandamál landsbyggðarinnar allrar, sé öllum þeim, sem þar hafa að komið, til sóma og virðingar. Um það munu e. t. v. komandi kynslóðir bezt geta vitnað. Herra forseti. Það er ósk mín, að frv. þetta fái sem allra skjótastan framgang hér í hv. þd., m.a. vegna þess, að ýmis framkvæmdaatriði, sem ákveða verður í reglugerð, er ekki unnt að koma á fyrr en að lokinni afgreiðslu málsins, og ekki virðist heldur ástæða til þess að ætla, að stórfelldur ágreiningur þurfi að verða um frv. í heild, þar sem það er að meginefni staðfesting á samkomulagi, sem allir aðilar fögnuðu á sínum tíma. Það er till. mín, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Það er ástæða til að þakka hæstv. félmrh. glögga framsögu og góðar upplýsingar, sem hann gaf um ýmis atriði varðandi framkvæmd húsnæðismálalöggjafarinnar. Í því frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir nokkuð aukinni aðstoð við efnalitla húsbyggjendur, ákveðið, að hækkuð skuli lán til þeirra, sem framkvæmdir hófu á árinu 1964, og ríkisstj. veitt heimild til að hefja byggingu hagkvæmra og ódýrra íbúða í fjölbýlishúsum í samstarfi við viðkomandi sveitarfélög. Ég álít þessi ákvæði öll til bóta og tel þau raunar vera nauðsynlegar endurbætur á húsnæðismálalöggjöfinni og get þess vegna mælt með því, að þær breytingar nái fram að ganga. Ég tel vissulega enga vanþörf á þeim, og reyndar hafa menn séð um nokkurn tíma, að það var ekki vanþörf á þessum breytingum á húsnæðismálalöggjöfinni, sem ég áðan nefndi og í frv. þessu felast. Ef ég man rétt, bar þær á góma í sambandi við afgreiðslu húsnæðismálalöggjafarinnar á síðasta þingi, og þá komu fram ábendingar um og jafnvel brtt. um, að nauðsynlegt væri að gera þær breytingar á húsnæðismálalöggjöfinni þá, sem nú eru hér ráðgerðar. En þá náðu þær ábendingar ekki eyrum hv. stjórnarstuðningsmanna og fengu engan hljómgrunn hjá þeim. Þá var sagt, að húsnæðismálalöggjöfin, eins og þá var fyrirhugað að ganga frá henni, væri í himnalagi og það þyrfti ekki að gera á henni frekari endurbætur. Nú leggur stjórnin hins vegar fram þetta frv., sem í felast þessar breytingar. Það er alltaf ánægjulegt, þegar menn sjá mistök sín og viðurkenna þau. Að vísu er það alltaf ánægjulegt, ef það gerist af sjálfsdáðum og menn gera yfirbót, án þess að til komi nokkur utanaðkomandi áhrif. Því miður er því ekki að heilsa í þessu falli, því að eins og kunnugt er og glöggt sést reyndar af því fskj., sem fylgir með þessu frv. og hæstv. félmrh, dró heldur enga dul á, eru þessar breytingar þannig til komnar, að þær voru knúðar fram í kjarasamningum á s.l. sumri. Og reyndar held ég, að segja megi, að þær endurbætur, sem gerðar hafa verið á húsnæðislöggjöfinni nú í tvö síðustu skiptin, hafi aðallega orðið til vegna þess, að á þær var knúið og um þær var samið í sambandi við lausn kjaradeilna. Og ég held, að það hafi reyndar komið fram og verið viðurkennt af hæstv. félmrh., að svona væri það. En samt er það nú svo, að þegar mál þessi koma til kasta Alþ., virðast allir hv. alþm. á einu máli um, að nauðsynlegt sé að gera þessar breytingar. En ósköp hefði það verið miklu skemmtilegra, ef Alþ. hefði sjálft fundið hjá sér hvöt til að gera þessar breytingar, án þess að það hefði þurft að knýja þær fram með þessum hætti. En það má einu gilda, hvernig forsaga þessa máls er, að því leyti til, að þessar breytingar, sem nú liggja fyrir og ég nefndi í upphafi máls míns, eru nauðsynlegar endurbætur að mínum dómi, og er út af fyrir sig sjálfsagt að veita þeim allan þann stuðning og greiða fyrirgreiðslu, sem hæstv. félmrh. fór fram á. Ég er hins vegar alveg andvígur þeirri margföldun eignarskatts eða hækkun fasteignaskatts, ef menn vilja heldur orða það svo, sem í þessu frv. felst. Ég álít hana í stuttu máli sagt óhæfilega handahófskennda. Ég tel, að hún ýti undir dýrtíðina, muni valda hækkun húsaleigu, áður en varir, og bitni þannig á þeim, sem sízt skyldi. Og ég tel, að með því að fara inn á þessa braut, sem hér er gert ráð fyrir, sé ríkið að draga undir sig tekjustofn, sem það þó var áður í raun og veru búið að láta af hendi til sveitarfélaganna. Að lokum verð ég að segja það, að á frv. þessu er ákaflega leiðinlegur lagatæknilegur ágalli. Ég skal nú í stuttu máli reyna að finna orðum mínum nokkurn stað. Í frv. þessu er gert ráð fyrir því, að eignarskattur verði miðaður við sexfalt fasteignamat, í stað þess sem hann eftir gildandi húsnæðismálastofnunarlögum er miðaður við þrefalt fasteignamat. Þarna er um að ræða gífurlega hækkun á eignarskatti. Hæstv. félmrh. sagði, að þarna væri um tvöföldun eignarskattsins að ræða, ef ég tók rétt eftir. Má þó vera, að ég hafi misskilið hann. En það er vitaskuld ekki rétt, að þarna sé um tvöföldun eignarskattsins að ræða, heldur getur þarna verið um miklu meiri hækkun að tefla, og það er vegna þess, að það er þarna um að ræða sexföldun á fasteignamati í stað þreföldunar, en vegna stighækkunar eignarskattsins og af öðrum ástæðum getur hækkunin á honum vitaskuld orðið mun meiri en þessi hækkun á fasteignamatinu. Þarna er sem sagt lagt til að sexfalda fasteignamat allra fasteigna án tillits til þess, hvar þær eru, með þeirri undantekningu þó, sem nú greinir í lögunum, að bújarðir í sveit, eins og það er nú orðað, skuli verða undanþegnar. Ég lít svo á, að þessi hækkun sé allt of handahófskennd, að ætla að margfalda fasteignamatið eins og þarna er ráð fyrir gert, alveg án tillits til þess, hvernig á stendur í hverju falli. Ég álít, að það, sem gera hefði átt, ef taka ætti upp fasteignaskatt í jafnríkum mæli og hér virðist gert ráð fyrir, þá hefði átt að ljúka fasteignamati því, sem stendur yfir, og miða fasteignaskattinn við það fasteignamat. Ég skal viðurkenna, að fasteignamatið sé of lágt og það sé ekki sanngjarn mælikvarði til þess að miða við. En ég tel réttu leiðina til að leiðrétta það vera þá að láta fara fram nýtt fasteignamat, en ekki þá að margfalda fasteignamatið svona af algerðu handahófi, alveg án tillits til þess, hvernig stendur á í hverju tilfelli. Ég vil alls ekki segja, að það geti ekki komið til mála að nota fasteignir sem grundvöll fyrir tekjuöflun og að það megi ekki nota fasteignaskatt. Það getur að mínu áliti vel komið til greina. En það á að miða hann við rétt mat á fasteignunum, en ekki fara að svo sem hér er gert. Ég nefni það bara t.d., hvort það sé sama að eiga fasteignir hér í Reykjavík eða t.d. á Siglufirði nú í dag. Ætli fasteignir á Siglufirði séu seljanlegar nú í dag með svipuðum hætti og með svipuðu verði og í Reykjavík eða í Hafnarfirði? Ég held ekki. Ég held, að það sé ákaflega ólíku saman að jafna. Ég held, að það sé ákaflega ósanngjarnt að leggja svo handahófskenndan mælikvarða á þetta sem hér er gert, að ætla að margfalda þetta með sex. Ég skil það, að fasteignamat þarf vel að vanda, og það getur tekið nokkurn tíma, en ég álit þó, að það ætti að vera auðvelt að hraða því svo, að það þyrfti ekki að grípa til þessarar handahófsaðgerðar, sem hér er ráðgerð. Þá vil ég enn fremur minna á það, að fasteignaskattur til ríkisins var lengi í lögum. Ef ég man rétt, voru það lög frá 1921, sem heimiluðu fasteignaskatt til ríkisins, að vísu ekki háan, en þó nokkurn. En þeim lögum var breytt, ef ég man rétt, eitthvað um 1954 á þá lund, að sá fasteignaskattur skyldi framvegis renna til sveitarsjóðanna, og síðan hafa sveitarsjóðirnir notið þessa fasteignaskatts, og meira að segja verið veitt heimild til þess að hækka þessi fasteignagjöld til sveitarsjóðanna, og sú heimild hefur verið notuð víða, að ég hygg, og nú eru ákvæði um þessi fasteignagjöld til sveitarfélaganna einmitt í aðallögunum um tekjustofna sveitarfélaga. Ég álít, að með því að ætla nú að hækka fasteignaskattinn í raun og veru með þeirri hækkun eignarskattsins, sem hér er ráðgerð, svo gífurlega mikið til ríkisins eins og hér er gert ráð fyrir, sé mjög þrengt að kosti sveitarfélaganna, en sveitarfélögunum veitir sannarlega ekki af tekjustofnum. Og eins og ég sagði áðan, álít ég, að út af fyrir sig geti verið eðlilegt að nota fasteignaskatt, en ég álít það þá eðlilegast að vera ekki að kljúfa hann niður og deila honum á milli ríkis og sveitarfélags. Ég held, að ef á að nota fasteignaskatt og að svo miklu leyti sem á að nota hann, þá væri eðlilegt að láta sveitarfélögin sitja fyrir þeim skattstofni. Hitt er í raun og veru óhæfa, að ríki og sveitarfélög séu alltaf sí og æ að róa á sama miðið og taka sömu skattana og miða við sömu skattstofnana og skipta þannig á milli sín. Ég álít, að með þessu sé eiginlega verið að taka það aftur, sem þó var búið í framkvæmd a. m. k. að veita sveitarfélögunum fullkominn ádrátt um, að þau mættu hafa þennan tekjustofn fyrir sig. Þá vil ég loks taka það fram, að ég hef það á móti þessari tekjuöflun, að ég er ekki í nokkrum vafa um það, að sú hækkun, sem hér kemur til með að eiga sér stað á fasteignaskatti eða á eignarskatti, verður mjög fljótlega lögð á húsaleiguna, þannig að það verða leigutakar, sem innan skamms verða að standa undir þessum skatti í raun og veru, því að vissulega var það alveg hárrétt lýsing, sem hæstv. félmrh. gaf hér áðan af ástandinu í þessum húsaleigumálum. Við vitum það, að ákvæðin um hámarkshúsaleigu eru ekki nema dauður bókstafur nú, það var auðvitað laukrétt hjá honum, og við vitum, að það eru greiddar stórar upphæðir í húsaleigu fram yfir það, sem leyfilegt er, og ekki einu sinni það, að það sé greitt þannig, heldur er það greitt, alveg eins og hann réttilega orðaði það, undir borði og með þeim hætti, að það sést aldrei og kemur aldrei til skatts. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að þessi skattauki, sem hér er um að tefla, verður fljótur að rata þá leið. Og þá verð ég að segja, að hann fer að bitna á þeim, sem sízt skyldi, vegna þess að þrátt fyrir allar virðingarverðar tilraunir, sem ég vil ekki á nokkurn hátt gera lítið úr, til þess að stuðla að því, að sem allra flestir geti eignazt eigið húsnæði, eru þó því miður ákaflega margir enn þá, sem verða að leigja, og verður svo sjálfsagt enn um nokkra hríð. Og ég held, að þetta bitni á þeim ákaflega ósanngjarnlega, og auk þess náttúrlega kemur þetta til með að bitna á þeim líka, sem hafa á allra síðustu árunum verið að reyna að eignast þak yfir höfuðið. Það er að vísu kannske sagt, að þeir skuldi svo mikið, að þetta komi ekki mikið við þá. Það má vel vera, að það verði þeim eitthvað léttbærara vegna þeirrar miklu skuldabyrði, sem þeir flestir hafa að bera. En ég hygg nú samt, að sú muni verða raunin á, að þetta muni einnig hitta þá marga og koma óþægilega við þá. Það var sagt í fyrra og sett fram í lagagrein, að þessi skattur, þreföldun á fasteignamatinu og eignarskattur útreiknaður skv. því, ætti að standa undir 40 millj. kr. framlagi úr ríkissjóði til húsnæðismálastjórnar, og þeim, sem mæltu fyrir frv. þá, var á það bent, að þeir mundu lítið geta sagt um það á því stigi málsins, hvort þessi skattauki mundi nema 40 millj. eða hverju hann mundi nema, því að það liggur nokkuð í augum uppi, að það er ekki hægt að reikna það svo út fyrir fram. En á það var ekki hlustað fremur en annað í sambandi við þetta mál, og reyndin hefur orðið sú, að það er sagt nú hér á prenti, að þessi auki eignarskattsins muni hafa numið 16–19 millj., ekki er nú farið nákvæmar í það, enda er sennilega vissara að taka það til með dálitlu svigrúmi, því að ég verð að segja, að ég held, að það sé ákaflega erfitt fyrir hvern og einn að fullyrða um það, jafnvel eftir á, hverju þessi skattur hafi numið af eignarskattinum. Hvernig ætti að vera hægt að reikna það út nema fara yfir framtal og eignarskatt hvers einasta manns? Það er ekki hægt öðruvísi. Og hvernig ætli það sé þá hægt að segja um það fyrir fram, hverju þessi skattur muni nema? Nú er samt látið í veðri vaka, að tvöföldun á þessari þreföldun fasteignamatsins mun nú gefa 40 millj. Ég vil segja þar um: Það getur vel verið, en það getur enginn sagt um það, hvorki ég né neinn annar getur nokkru um það spáð. Það er alveg siglt út í bláinn um þetta. Það er dálítið óviðkunnanlegt að vera að leggja á skatta með þeim hætti, að það sé ekki fyrir fram hægt að hafa neina hugmynd um, hverju þeir nemi eða hvernig þeir komi niður. Hér er sem sagt á ferðinni nýr skattur eða skattauki. Það er að mínum dómi ákaflega illa farið. Ég tel, að núv. hæstv. ríkisstj. sé búin að fá ærið margar nýjar skattheimildir og það sé ekki á þær bætandi. Það má telja upp þá mörgu nýju skatta, sem hún hefur beitt sér fyrir, eins og t.d. launaskatt, skatt á veitingahúsum, þegar maður fer þangað, skatt á sement og skatt á timbur o. fl., o. fl., sem of langt mál yrði hér upp að telja, og enn á að halda áfram á þessari sömu braut. Hér er boðaður þessi skattur, svo á að leggja skatt á þá, sem fara til útlanda. Hvar á að nema staðar? Ef mark má taka á aðalmálgagni hæstv. fjmrh., mætti búast við því, að innan skamms fengjum við að sjá framan í einn nýjan skatt, þar sem það var birt í forsíðufrétt Morgunblaðsins í gær, að Svíar væru nú í þann veginn að koma auga á og innleiða hjá sér nýja fjáröflunarleið, svokallaðan bingóskatt. Þetta þótti Morgunblaðinu svo merkileg frétt, að það setti hana á forsíðu. Það má því líklega búast við því, að við fáum hér innan skamms slíkan skatt. Ég efast ekki um það, að ef vel er á haldið og vel tekst til um mann til að standa fyrir slíku bingói, þá muni þetta geta gefið góðan pening í ríkissjóð. En hvað sem um það er, hvort sem þessi bingóskattur verður tekinn upp eða ekki og hvort sem það verður bætt við fleiri eða færri sköttum eða ekki, þá er það mín skoðun, að það sé meira en nóg komið af sköttum. Og satt að segja er það nú svo, að heiðarlegir menn, sem telja réttilega fram og borga skatta í samræmi við það, geta ekki þverfótað fyrir sköttum. Ég þori að fullyrða það, að maður, sem hefur háar tekjur, lifir ekki hér neinu lúxuslífi, ef hann borgar réttilega skatta af sínum tekjum, það þori ég að fullyrða. En það eru hins vegar margir hér í borg, sem lifa lúxuslífi. Við sjáum þá og við þekkjum þá. Þeir borga ekki allir háa skatta, enda mundu þeir þá ekki hafa ráð á því að fara kannske til útlanda oft á ári, kaupa sér nýjan bíl annað hvert ár, kaupa sér hesta, leigja sér laxár og vera í veitingahúsum dag eftir dag. Þeir menn, sem hafa ráð á því, borga ekki skatta eins og þeir eiga að gera. Þetta veit hver maður, og þetta veit hæstv. fjmrh., og þetta eiga skattayfirvöldin að vita og eiga að þekkja þessa menn. Ef þau gera það ekki, þá er áreiðanlega hægt að fá aðstoð margra góðra manna hér í Reykjavík til þess að fara með þeim yfir skattskrána og benda þeim á þá menn og þau nöfn, sem sleppa við greiðslu skatta. Ég álít, að það sé ekki þörf á nýjum sköttum. Ef skattaframkvæmdin væri í lagi og ef fullrar ráðdeildar væri gætt í sambandi við allan opinberan rekstur, þá þyrfti ekki á nýjum sköttum að halda, og vil ég þó á engan hátt gera lítið úr þeim vandræðum ríkissjóðs, sem nú er við að etja. En hvað er gert til þess að laga framkvæmdina í þessum málum? Það er ekki nóg að tala fallega um það, að það þurfi eitthvað að gera í þeim og að það eigi að gera eitthvað. Það er rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði í fjárlagaræðu sinni, ef ég man rétt, að skattsvik væru í raun og veru engu betri en fjársvik borgaranna í millum. Það er mikið til í þessu, a. m. k. um vissar tegundir skattsvika og skattskilasvika. En hver kannast við það, að fjársvikurum manna í milli hafi verið veitt almenn uppgjöf saka eða gefinn kostur á almennri uppgjöf saka, ef þeir gerðu skil á því fé, sem þeir hafa ólöglega dregið sér? Ég kannast ekki við það. Ég held og ég hef alltaf haldið því fram, að sú leið, sem hæstv. fjmrh. beitti sér fyrir á síðasta þingi um þá eftirgjöf til skattsvikara, hafi ekki verið heppileg til þess að byggja upp rétta siðaskoðun í þessu efni. Ég held, að það þurfi að taka þessi mál allt öðrum tökum en þau hafa verið tekin hingað til, miklu sterkari og harðari tökum. Ég veit, að það hefur valizt ágætur maður til forustu skattrannsóknardeildarinnar. En ég dreg hins vegar í efa, að honum og þeirri deild hafi verið séð fyrir þeirri aðstöðu og þeim starfskröftum, sem þyrftu að vera fyrir hendi, ef hún ætti að geta unnið sitt verk nægilega. En væntanlega verður úr því bætt. En auk þess vil ég bæta því við, að það er náttúrlega ekki ástæða til að vera að setja allt sitt traust á skattarannsóknardeild í þessu efni. Við höfum okkar skattayfirvöld, og þau eiga fyrst og fremst að fara yfir framtöl manna, og þau geta gert sínar aths. við þau, og þau geta áætlað skatta, ef þeim finnast framtölin tortryggileg. Hvers vegna er ekki gengið fram í þessu? Hvers vegna er það látið viðgangast að almenningur hér í borg t.d. viti það og geti horft á fjölda manna, sem hann veit að borga ekki skatta eins og þeir eiga að gera, án þess að nokkuð sé aðhafzt í þessu efni, heldur alltaf verið að fara fram á nýjar heimildir til skattálagningar, sem bitnar svo á þeim, sem eru heiðarlegir og borga sína skatta, en hinir sleppa áfram? Herra forseti. Ég hef kannske gerzt fullfjölorður um þetta. En sannleikurinn er sá, að þegar maður fer að hugsa um þessi mál og tala um þau, þá getur maður ekki varizt því að verða gramur, því að þau eru í því öngþveiti, að það mætti hafa um það miklu fleiri og miklu stærri orð en ég hef hér haft, og meðan svo er um framkvæmdina, er ekki réttlætanlegt að vera að koma fram á hv. Alþingi og vera alltaf að fara fram á nýjar og nýjar skattaálögur. Hæstv. fjmrh. hefur talað fagurlega og réttilega til almennings um það, að þjóðin verði að gá að sér og það megi ekki gera allt of miklar kröfur. Það er rétt. En ég skýt því nú inn, að það má sjálfsagt lengi búast við því, að þjóðin geri kröfur. En hlutverk stjórnar er að standa gegn þeim kröfum, ef þær eru ekki rökstuddar, og stjórna, en ég held, að það væri heppilegri byrjun á öllum þessum málum að byrja á því að gera kröfur til sjálfs sín, að þeir, sem stjórna, ættu að gera kröfur til sín og gera kröfur til ríkisins um, að það gengi á undan með góðu eftirdæmi og færi eitthvað að draga saman seglin, því að um það getum við sjálfsagt öll verið sammála, að það er nauðsynlegt að fara að spyrna við fótum nú og reyna að stöðva sig í því verðbólguflóði, sem er sífellt að verða ægilegra og ægilegra og enginn sér í raun og veru fyrir endann á og engum ætti að vera ljósara en hæstv. ráðherrum, hve alvarlegt er. Ef snúizt væri af alvöru við þeim málum, mundi ekki standa á okkur framsóknarmönnum að taka þátt í því. En það er ekki hægt að segja, að það sé gert af neinni alvöru, þegar alltaf er snúizt við á þann hátt, sem manni helzt virðist vera gert, að það eru lagðir á nýir og nýir skattar og tekið inn meira og meira fé, og svo er það réttlætt með því, að það sé ráðið til þess að standa á móti verðbólgunni. Eins og það sjái ekki hvert mannsbarn, að það hefur ekki nokkur áhrif, þó að teknir séu svo og svo miklir skattar, ef þeir eru jafnóðum látnir út, eins og nú er gert. Þar sem sagt er, að hagur ríkisins sé nú svo, að það muni koma út með halla, þá sjá það náttúrlega allir, að skattarnir geta ekki haft nein áhrif til stöðvunar verðbólgu. Hitt er svo annað mál, hvort það, burt séð frá því, sé heppileg leið til þess að hafa hemil á verðbólgu. Ég held, að skattaleiðin sé ekki heppileg í því efni, enda þótt ýmsir hagfræðingar hafi viljað hampa þeirri leið, og ég held, að reynslan hér hjá okkur tali nú einmitt sínu máli í því efni. Ég ætla svo bara að lokum að benda á það, eins og ég raunar benti á í sambandi við þetta mál í fyrra, að ég álít þá skattheimtu, sem er í þessu frv., alls ekki eiga heima í því. Hér er um skattlagningu að ræða, hækkun á eignarskatti að formi til. Þessi hluti eignarskattsins, sem stafar af þessu hækkaða fasteignamati, rennur beint í ríkissjóð, alveg eins og hver annar hluti eignarskattsins. Þess vegna á þetta ekki heima í þessum lögum. Öðru máli gegndi, ef það hefði verið ákveðið, að þessi skattur væri þannig afmarkaður, að hann skyldi renna í sérstakan sjóð, byggingarsjóð. Þá hefði hann mátt vera í þessum lögum. En eins og er á hann auðvitað heima í lögum um breytingu á tekju- og eignarskatti. Það segir sig sjálft. Í 22. gr. laganna um tekju- og eignarskatt er það beinlínis berum orðum tekið fram, að eignarskattur skuli miðaður við virðingu fasteigna að fasteignamati, og með þessu ákvæði er verið að breyta því fyrirmæli, og þess vegna eiga lög, sem breyta því, að vera lög um breytingu á tekju- og eignarskattslögum, en ekki lögum um húsnæðismálastjórn ríkisins. Þetta er lagatæknilegur ágalli. Það má kannske segja, að það sé ekki svo mikið leggjandi upp úr því, en ég er þó á nokkuð annarri skoðun um það. Ef haldið verður áfram á slíkri braut, veldur það náttúrlega alveg óviðeigandi ruglingi. Næst mætti þá fara svo að t.d., ef ætti að styrkja sjávarútveginn, að það mætti setja í lögin um aðstoð við útveginn ákvæði um það, að skip skyldu t.d. talin að kostnaðarverði að frádregnum fyrningum margfölduð til eignarskatts. Það mætti alveg eins fara að ákveða það þá í hinum og þessum lögum. Og þá er alveg auðsætt, að það tæki engan enda, og væri á allan hátt óviðeigandi, ef þannig ætti að fara að. Auk þess og að allra síðustu vil ég svo benda á, að það er svona rétt á mörkunum, að það sé sýnandi svona lagagrein eins og er þarna, 2. gr., þar sem segir, að í stað orðsins „þrefaldað“ í 2. málsl. b-liðar 4. gr. komi orðið „sexfaldað“. Það veit ekki nokkur lifandi maður, hvað á að sexfalda. Það hefði verið útlátalítið að taka upp meginmál þessarar gr. í þessa brtt., svo að það sæi þó sá, sem les þetta, venjulegur maður, hvað það er, sem á þarna að vera að sexfalda. Ég skal svo ekki, herra forseti, fara fleiri orðum um þetta, en endurtek það, sem ég í upphafi sagði, að ég er út af fyrir sig með þeim breytingum á húsnæðismálalögunum, sem í frv. þessu felast og til bóta horfa, en er algerlega andvígur þeirri skattlagningu, sem í þessu frv. felst.



Herra forseti. Það hafði nú ekki verið ætlun mín að fara að ræða hér sérstaklega um húsnæðismálin. Hæstv. félmrh. hefur gert mjög glögga grein fyrir þessu frv., og hef ég engu við það að bæta. Það, sem kom mér til þess að standa hér upp, voru þær hugleiðingar um fjármál og skattamál. sem hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ) flutti hér áðan. Það kom að vísu ekkert sérstaklega á óvart neitt af því, sem hann sagði, því að það er í mjög nákvæmu samræmi við skoðanir Framsfl. og kenningar, að það sé sjálfsagt og gott að vera með öllu, sem horfir til útgjalda, en á móti allri tekjuöflun til þess að standa undir útgjöldunum. Þetta er það eina, sem er skiljanlegt af „hinni leiðinni“, og er víst úrræði, sem á að leiða til farsældar, að taka upp slíka afstöðu. Ég hirði ekki út af fyrir sig um að svara þeirri stefnu, hún dæmir sig sjálf. Og sannast sagna finnst mér það gegna nokkurri furðu, að þessi hv. þm., sem venjulega er rökfastur og málefnalegur í sínum málflutningi, skuli taka undir jafnfáránlega kenningu og hér er um að ræða. Það er aðeins það eitt nýtt í þeim boðskap, sem hann flutti hér, að þegar það liggur nú fyrir, að halli er á ríkissjóði, og ekki er lengur hægt að halda því fram, eins og hv. framsóknarmenn gerðu á síðasta þingi og hafa gert undanfarin ár, að það væri hægt að taka öll hugsanleg útgjöld á ríkið, vegna þess að tekjur þess væru svo miklar, að það munaði ekkert um, þó að allt það væri lagt á ríkið, sem hann raunar taldi hér upp að nokkru leyti, að hefði verið gerð sú óhæfa að afla fjár til, en ekki tekið beint úr ríkissjóði. Það er horfið inn á nýjar brautir, vegna þess að að sjálfsögðu tjóar ekki lengur að halda þessu fram, þessi falskenning er horfin. Og þá er fundið upp það þjóðráð, sem hljómar fljótt á litið ósköp fallega, að það sé sjálfsagt að halda áfram þeirri sömu aðferð að leggja allt á ríkið og krefjast meiri og meiri framkvæmda og útgjalda af því, vegna þess að vandinn sé ekki annar en sá að uppræta skattsvik og koma við sparnaði. Þetta getur út af fyrir sig hljómað ákaflega fallega. Á pappír lítur þetta vel út og efnislega kannske ekki heldur mikið við því að segja, ef þeir menn, sem hér koma sem boðberar þessarar nýju kenningar, ættu enga fortíð í íslenzkum fjármálum og hefðu ekki haft tækifæri til þess að koma þessum þjóðráðum sínum við, og ef skattsvik væru nýtt fyrirbrigði á Íslandi, sem aðeins hefðu gerzt nú síðustu árin og væru einhver dæmalaus hneisa, sem menn blygðuðust sín fyrir í rauninni að tala um. Hv. þm. átti ekki nógu sterk orð til að fordæma þau. Ég skal fúslega undir það taka. En málið er bara ekki svona einfalt. Skattsvik á Íslandi eru ekkert síðustu ára fyrirbæri. Þau eru kannske krónulega í stærri stíl, vegna þess að allar upphæðir hafa vaxið, en það er algerlega órannsakað mál og í rauninni verður aldrei hægt að rannsaka það, hvort þau eru í stærri stíl nú en þau hafa áður hlutfallslega verið, það vitum við ekkert um. Og varðandi það atriði t.d. út af fyrir sig, að það hefði verið sérstök óhæfa af mér að beita mér fyrir þeirri heimild í skattalögum, að menn fengju fyrir vissan tíma að koma sínum framtölum í lag, borga eðlilega skatta, - það átti ekki að sleppa þeim þó öðruvísi en svo, en ekki fá sektir og refsingar, þetta væri svo einstæð óhæfa, að með þessu væri í rauninni verið að grafa undan öllu skattaeftirlitskerfi, þá væri ákaflega fróðlegt að vita, hvað margir hefðu verið beittir sektum af þeim, sem hafa orðið uppvísir um skattsvik á undanförnum áratugum og það meðan hv. framsóknarmenn fóru með yfirstjórn skattamálanna. Eftir því sem mér hefur verið tjáð af fróðum mönnum, munu þess engin dæmi, að slíkum refsingum hafi verið beitt, og voru þær þó í lögum, og kom iðulega fyrir, að það komst upp um, að menn hefðu dregið undan skatti, og var þeim einfaldlega leyft að leiðrétta sín framtöl og engar athugasemdir við það gerðar, þannig að hér er algerlega um nýjung að ræða. Og ástæðan til þess, að ég beitti mér formlega fyrir þessu, var sú, eins og ég lýsti á þingi í fyrra, að ég vildi, að það væri mönnum ljóst, að slík framkvæmd yrði ekki lengur á þessu höfð. Menn höfðu áratugum saman, þrátt fyrir þetta refsiákvæði í lögum, getað einfaldlega komizt út úr vandanum á þennan hátt. Það, að halda því fram, að með þessu hafi ég verið að grafa undan árangri af skatteftirliti og í rauninni hleypa af stað einhverri skriðu skattsvika, sem ómögulegt væri að „kontrolera“, er svo gersamlega út í hött, að það er furðulegt, að greindir menn skuli halda fram svona kenningum. Því miður er þetta áratuga vandamál, sem ekkert hefur verið gert í. Það var að vísu settur hér á sínum tíma skattrannsóknardómari, og það vita allir hv. þm., hvernig það fór. Ég man ekki, hvort eitt mál var tekið til rannsóknar í hans tíð, en meira var ekki gert, og voru þó á þeim tíma menn með yfirstjórn fjármálanna, sem ég býst ekki við að hv. þm. telji að hafi verið sérlega líklegir til þess að hlynna að skattsvikurum, enda dettur mér ekki í hug að halda það. Nei, svona lagað er að sjálfsögðu hægt að bera á borð í glamurkenndur ræðum, en slíkt er ekki hægt að leyfa sér fyrir ráðsetta og reynda þm., að reyna að halda fram hér í þingsölum, að hér sé við vandamál að glíma, sem sé ekkert annað en ósköp einfalt mál, ef maður með einhverjum manndómi væri í sæti fjmrh., þá sé hérna um svo geysilegt fjármagn að ræða, sem hefur verið svikið undan skatti, að það þurfi í rauninni ekkert annað en bara benda á borgarana, - hann kannske þekkir einhverja sjálfur, sem borga ekki háa skatta, og það sé svo einfalt mál eins og hugsazt getur. Við vitum öll, að það er svikið undan skatti. En að það sé svo einfalt mál, að það sé ekkert annað fyrir skattstofuna en að finna það með einhverjum, - ja, ég veit ekki, hvort það á að hafa einhvern geigerteljara eða hvernig á að fara að því að finna þetta jafneinfaldlega og hv. þm. vill vera láta, það er auðvitað söguburður, sem er gersamlega óframbærilegt að koma með á hinu háa Alþingi. Og það innlegg, sem hv. Framsfl. gerir með skrifum og tali um þetta mál og rannsóknardómarinn í skattamálum eða skattrannsóknarstjórinn hefur sérstaklega aðvarað gegn, er auðvitað alveg fráleitt, að vera að reyna að gera tortryggilegt starf rannsóknardeildarinnar, fara um það hálfgerðu háði og spéi, eins og gert er í Tímanum, með alls konar furðulegum útreikningum, til þess að reyna að skapa tortryggni til þessarar starfsemi, sem þarna er verið að reyna að koma í gang og við öll vonum að beri gæfu til þess, að þeim mönnum, sem þar starfa og ég hef margoft lýst yfir að ég ber hið fyllsta traust til og vil standa við bakið á, takist að vinna mikið verk í þá átt að uppræta þessa þjóðarmeinsemd. En enginn skyldi halda, að það sé einfalt mál, að það sé ekkert annað en bara gera þetta ósköp pent, skattstofurnar leiðrétti ekki framtöl og þar fram eftir götunum. Af hverju hefur þetta ekki gerzt á liðnum áratugum? Af hverju er þessi meinsemd til í dag, ef þetta allt er svona einfalt? Málið er því miður ekki einfalt. En ég býst við, að þetta verði kenning framsóknarmanna í vetur, þegar þeir koma með allar sínar yfirboðstillögur um útgjöld: Það er ekkert annað en bara ganga að skattsvikurunum og láta þá borga þetta, það er enginn vandi að halda jöfnuði í fjárhag ríkisins, bara með þeim einfalda hætti. - Þetta er vafalaust boðskapurinn, sem við eigum eftir að heyra hér. En ég verð að segja það, að ég harma að heyra það úr þeirri átt, þ.e.a.s. frá þeim hv. þm., sem hér talaði áðan, því að það er honum ekki sæmandi og það er hægt að gera meiri kröfur til hans en margra annarra um raunsæi í málflutningi. Varðandi svo sparnaðinn, sem er hinn þátturinn, að þetta allt megi leysa með sparnaði, þá er það auðvitað allt góðra gjalda vert, og við erum auðvitað öll sammála um, að það sé sjálfsagt að reyna að koma við sparnaði. En við vitum það ósköp vel hér á Alþ., hversu þægilegt er við það að eiga. Við vitum, hvernig fjárlög og útgjöld ríkisins eru upp byggð, og við, sem höfum unnið að þessum málum meira og minna áratugum saman með mismunandi fjmrh., verið í fjvn., sparnaðarnefndum og öllu slíku, vitum ósköp vel, að það þýðir ekkert að vera að blekkja almenning á því, það þjónar engu að halda, að það sé hægt að leysa stórkostlegar fjárhæðir með því einu að spara á einhverjum óljósum liðum, sem ekki komi við nokkurn mann. Það er auðvitað hægt að spara, ég skal koma strax með sparnað, ef hv. þm. vill, hundruð milljóna, ef ég má frjáls leggja niður ótalmarga þjónustu, sem ríkið veitir borgurunum. En ég er ekki kominn til með að segja það, að hv. þm. vildi taka undir það. En það er út í bláinn að koma með óljósar hugleiðingar um sukk og annað þess konar í ríkisbúskapnum, án þess að koma með nokkurt einasta dæmi eða þora að nefna nokkurn hlut, eins og oftast nær er gert, þegar menn eru að tala um þessa hluti, því að ef þeir nefna eitthvað, eru þeir hræddir um, að það komi illa við einhvern, en slíkt þjónar engu góðu, og á Alþ. er ekki hægt að hafa uppi slíkan málflutning. Bæði ég og fyrrv. fjmrh., hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, sem hefur verið lengur í því starfi en aðrir og ég hef jafnframt unnið með í þeim málum, við höfum margoft bent á ýmis atriði, sem væri hugsanlegt að spara. Í mörgum tilfellum hefur það alls ekki einu sinni tekizt af margvíslegum ástæðum, sem ég býst við að hv. formaður Framsfl. gæti í rólegheitum upplýst hv. 3. þm. Norðurl. v. um, ef hann hefur áhuga á að fylgjast með því, sem er raunhæft í þeim efnum, því að það er auðvitað heldur ekkert nýtt mál, að það hafi verið talað um sparnað í ríkisrekstri, og ef hv. 3. þm. Norðurl. v. les fjárlagaræður undanfarin ár og allar fjárlagaræður, sem formaður núv. flokks hans hefur haldið, gæti hann kannske lært ýmislegt af því, sem forðaði honum frá að halda fram svipuðum kenningum og hann gerir hér. Ég vil hins vegar taka því mjög vel, þrátt fyrir allt, sem á undan er gengið og þótt ég hafi ekki ýkjamikla trú á raunsæi þeirra kenninga, þá vil ég fúslega taka því vel fyrir mitt leyti, ef hv. framsóknarmenn hafa fram að bera einhverjar ákveðnar till. til sparnaðar. Það hefur aldrei staðið á því. Mér er hins vegar ekki kunnugt um, að í tíð þessarar ríkisstj. hafi af hálfu þess flokks í fjvn., í till. fjvn.-manna þeirra, nokkurn tíma komið fram neinar kenningar í þá átt. Þeir hafa stutt fúslega allan útgjaldaauka og bætt stundum 10 millj. eða ríflega það ofan á. En að það hafi komið fram raunhæfar till. um sparnað úr þeirri átt, það er mér ekki kunnugt um. Ef á að verða breyting á því, er það mjög gleðilegt og ber að fagna því. En við getum ekki leyft okkur, hvað sem öllum flokkum líður, að bera á borð í rökstuðningi um mikilvæg mál staðhæfingar algerlega út í loftið, sem eiga sér engan raunhæfan grundvöll. Við erum sammála um vissar staðreyndir, við skulum segja, eins og ég áðan sagði, í skattamálunum, um skattsvik og annað þess konar, en við megum í fyrsta lagi ómögulega gera þann óvinafögnuð að reyna að grafa undan því starfi, sem verið er að reyna að byggja upp í þessu efni, eða koma með kenningar um þessi mál, sem eiga sér enga stoð og eru til þess eins fallnar, að fólk megi álykta sem svo, að þeir, sem hafa að skattamálum unnið undanfarin ár, hafi yfirleitt ekki gert nokkurt nýtilegt starf, það hafi verið ósköp einfalt að uppræta þetta allt saman. Það væri sannarlega alvörumál, ef það hefði verið svo einfalt fyrir skattyfirvöldin og þau hefðu samt ekki gert það. Þetta held ég, að þjóni engum, að halda fram svona kenningum. Ég skal svo aðeins víkja lítið eitt að ummælum hv. þm. um eignarskattinn. Það má auðvitað deila um það, hvort rétt er, að þessi eignarskattsauki sé í þessum l. eða tekju- og eignarskattsl. Formlega séð væri vafalaust rétt, að hann væri þar. En ástæðurnar til, að svo er ekki, eru ýmsar, kannske fyrst og fremst það, að gert var ráð fyrir því í því samkomulagi, sem gert var í fyrra um öflun fjár til húsnæðismála, að það yrði að afla þess fjár með tilteknum hætti, það gerðu sér allir aðilar grein fyrir því fullkomlega og var ekki á bak við neinn farið um það, og var þá fyrst og fremst talað um fasteignaskatta eða fasteignagjöld. Og sannast sagna held ég, að það geti ekki verið neitt hneykslanlegt að tala um það í sambandi við öflun fjár til húsnæðismála, að þeir menn, sem hafa komið sér upp fasteignum á miklu betri tímum og eiga þær skuldlitlar eða skuldlausar, leggi eitthvað af mörkum til þess að byggja upp fyrir þá, sem nú eru að byggja yfir sig. Og varðandi þá kenningu, að þetta geti valdið hækkaðri húsaleigu, þá held ég sannast sagna, að það séu ákaflega fáir skattar, sem hafa ekki einhver áhrif, en að það geti haft nokkur úrslitaáhrif í þessa átt, er auðvitað algerlega út í hött. Hv. þm. nefndi það líka hér áðan, að það væri auðvitað sjálfsagt og eðlilegt að koma á raunhæfu fasteignamati. Það mun auðvitað alveg á sama hátt hækka húsaleigu, vegna þess að það vita allir, að ef ætti að meta fasteignir hér í Reykjavik á söluverði þeirra, er það svo, að það yrði að margfalda fasteignamat tugum sinnum, og mér er sagt, að jafnvel séu dæmi þess, að það þyrfti að margfalda það hundrað sinnum, miðað við vissar eignir, sem hér hafa verið seldar, þannig að það er alveg hárrétt hjá hv. þm., að það þarf að stefna að því að koma sem allra fyrst á raunhæfu fasteignamati, því að það er hlægilegt, eins og það er í dag, og að því er nú unnið. Það hefur tekið nokkuð langan tíma, ég vil segja því miður of langan tíma. En það er alveg ljóst, að því starfi verður ekki lokið fyrr en í fyrsta lagi á árinu 1967, hvað mikinn hraða sem reynt verður að hafa á því nú. Og af því leiðir, að tekjuöflun í þessu sambandi er auðvitað ekki hægt að miða við raunverulegt fasteignamat. Það er ekki hægt að svara því til núna og segja: Af hverju breytið þið ekki bara fasteignamatinu, eins og það sé auðvelt mál. Það er miklu auðveldara mál raunar heldur en að uppræta öll skattsvik, en það veit hv. þm., að fasteignamatinu verður ekki breytt með einu pennastriki, ef svo má segja. Í kringum það er stórkostleg vinna, sem nú er einmitt verið að framkvæma. Og ég geri alveg ráð fyrir því, að þegar fyrir liggur endanlegt fasteignamat, þarf auðvitað að taka til athugunar öll þau gjöld, sem við fasteignamatið eru miðuð, bæði eignarskatt og fasteignagjöld, og einnig þá að sjálfsögðu það, sem hér er um að ræða. Þetta er því nánast bráðabirgðatilhögun að hafa þetta með þessum hætti. Í rauninni hélt ég ekki, að það mundi valda neinum úlfaþyt hér á Alþ., að það væri gert ráð fyrir þeirri breytingu, sem hér er, um öflun þessa fjár. Það vissu allir hv. þm. í fyrra, að það var reiknað með að afla 40 millj. í þessu skyni, og ég man ekki til, að það hafi nein háreysti orðið út af því. Nú kemur það á daginn, því miður, að sú reikningsaðferð, sem við það var notuð, reyndist ekki rétt, vegna þess að í eignarskattinum er auðvitað margt annað en fasteignir, þannig að þetta varð að áætla, og skattayfirvöld tóku það fram, að það væri mjög erfitt að áætla þetta. Það kemur hins vegar á daginn, að fasteignaskatturinn hefur hækkað. Það má nokkuð álykta út frá því, hvaða áhrif þetta hefur haft. En það er rétt hjá hv. þm., að það verður ekki upp á millj. kr. samt, og er nú kannske um fleiri skatta svo, að það er erfitt að áætla þá nákvæmlega upp á millj. kr., þannig að það geti ekki skeikað 2–3–4 millj. Og ég skal taka það fram hér, að skattayfirvöld þora ekki að fullyrða nákvæmlega, hvað kemur út úr þessum skatti. En þessa margföldun matsins hefur verið reynt að miða við það, að þessa fjár yrði aflað, og ekki ætlunin með þessu að hafa þetta sem neinn viðbótartekjustofn. Hvort þetta reynist svo í reynd eða hvort það kemur einhver önnur tala út, það þori ég ekki nákvæmlega að fullyrða, ég skal fúslega játa það. En þessi tala er sett eftir þeirri athugun, sem menn telja sér fært að komast næst í málinu, til þess að afla þessara 40 millj., þ.e.a.s. 20 millj. til viðbótar því, sem talið er að hafi aflazt með þessu á þessu ári, því að grunneignarskatturinn, eins og hann var, er að sjálfsögðu gert ráð fyrir að renni í ríkissjóð, hann er einn af tekjustofnum ríkissjóðs. Þá var fundið að því, að hér væri verið að svíkja eitthvert loforð, sem gefið hafi verið sveitarfélögunum. Það er ekki heldur rétt. Það hefur aldrei verið talað um það að afhenda sveitarfélögunum eignarskattinn. Það, sem var afhent sveitarfélögunum, var fasteignaskatturinn og fasteignagjöldin, sem lögð eru á. Ég tel að það hefði verið miklu ósanngjarnara að fara inn á þá braut að leggja á fasteignagjöld, þar sem ekkert tillit er tekið til þess, hvort menn eiga skuldlausar eignir eða skulda mestallt húsverðið. Það hefði sannarlega ekki komið vel við þá, sem hafa verið að byggja og búa við miklar byggingarskuldir, að fara þá leiðina. Með eignarskattsaðferðinni eru þó ekki tekin gjöld nema af því, sem menn eiga sem hreina eign, og með þessari margföldun, sem ég vil fullyrða að í langflestum tilfellum er undir verðgildi eignanna, þannig að hér er sannarlega ekki um neina óhæfilega skattlagningu að ræða og sízt af öllu skattlagningu, hélt ég, sem væri hægt að blása sig ákaflega mikið út af, ekki sízt, þegar það liggur ljóst fyrir, að þetta fé á einmitt að renna til nákvæmlega þessara þarfa, sem eru jafn náskyldar fasteignum og hér ber raun vitni um. Og mér finnst sannast sagna alls ekki hægt að segja, að ósanngirni sé að ætlast til, að þeir menn, sem hafa komið yfir sig fasteignum, margir hverjir með þjóðfélagslegri aðstoð á undanförnum árum, hafa borgað þær niður að fullu, þeir leggi einhvern skerf til þess að hjálpa til að koma upp húsnæði yfir þá þjóðfélagsborgara, sem eru að berjast við það á miklu erfiðari tímum. Það er alveg rétt hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. og ég skal taka undir þá kenningu hans, að það er auðvitað ekki til þess að bæta úr verðbólgunni að taka skatta af fólki og láta þá stöðugt út aftur. Það er rétt kenning. En hins vegar virðist hv. framsóknarmönnum ganga illa að lifa eftir þeirri kenningu, þegar jafnvel er haldið áfram að boða, að það sé hægt að leggja á ríkið stórkostleg útgjöld án þess að afla nokkurra tekna, enda þótt sjáanlegt sé, að kominn sé stórkostlegur halli á ríkisbúskapinn. Ég vil aðeins að lokum segja það, að ég harma, að flokkur, sem vill telja sig ábyrgan flokk, skuli, eftir að það liggur ljóst fyrir, hvernig ríkisbúskapurinn er, halda áfram á nákvæmlega sömu brautinni með þær kenningar sínar, að það megi auka útgjöld á öllum sviðum og án þess að afla nokkurra tekna nema þá eftir einhverjum furðulegum, óraunhæfum leiðum, og það er vissulega atriði, sem er ástæða til þess að harma. Okkur getur greint á um það, hvort á að afla teknanna með þessum eða öðrum hættinum. Ég er ekki að segja, að þær till., sem fram hafa komið um það, og hugleiðingar séu endilega það eina rétta, það er langt í frá. Hitt vitum við öll, að það er ákaflega auðvelt að reyna að efna til óánægju út af sköttum. Ég hugsa, að það séu varla finnanlegir skattar, sem ekki sé hægt að efna til slíkrar óánægju út af, og það sýnir sannarlega enga sérstaka þjóðhollustu að reyna að ala á þeim óánægjuröddum, þegar hins vegar er við þann vanda að glíma, sem ég held að innst inni séu allir stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar sammála um, að það beri brýna nauðsyn til þess, að ríkisbúskapurinn sé rekinn hallalaus.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta mál að sinni. „Frv. þetta er flutt í samræmi við yfirlýsingu þá um húsnæðismál, sem ríkisstj. gaf í sumar í sambandi við samninga verkalýðsfélaganna um kjaramálin.“ Þannig segir í aths. við lagafrv. Þetta er ekki að öllu leyti rétt, og á það vildi ég sérstaklega benda nú. Það eru a. m. k. 3 atriði, sem ég hef rekizt á í þessu frv., sem ekki er hægt að segja, að séu beinlínis í samræmi við þá yfirlýsingu, sem ríkisstj. gaf í sumar í sambandi við samninga verkalýðsfélaganna. Það er þá í fyrsta lagi atriði, sem hefur verið gert að umtalsefni hér við þessa umr., og það er sexföldun fasteignamatsins. Um það ákvæði í þessu frv. hefur ekkert verið fjallað af hálfu verkalýðsfélaganna, að því er ég bezt veit. Hæstv. ríkisstj. skuldbatt sig til þess í samkomulagi við verkalýðsfélögin í fyrra að leggja fram árlega 40 millj. kr. Í því samkomulagi var heldur ekki neitt ákveðið til fulls um, á hvern hátt þessara 40 millj. skyldi aflað, - þessara 40 millj., sem átti að greiða úr ríkissjóði. Það var talað um það, að þess fjár skyldi aflað með hækkun eignarskatts eða með öðrum hætti. Það var gengið inn á það á s.l. vori á síðasta þingi, að afla þessa fjár með þreföldun fasteignamatsins við ákvörðun eignarskatts. Þessi hækkun var ekki talin það veruleg, að gengið yrði þar í móti. Nú kemur í ljós, að til þess að afla þessara 40 millj., sem ríkissjóður á að greiða, nægir þetta engan veginn, þessi þreföldun fasteignamatsins, heldur verður nú að sexfalda fasteignamatið. Með þessu tel ég, að þetta mál horfi allt öðruvísi við en áður. Það getur verið vit í að hækka einhvern skatt í hófi, en jafnfráleitt að hækka hann fram úr öllum skorðum. Á þetta vildi ég benda. Ég tel það vera mjög mikið vafamál, að hér sé rétt að farið. Og ég tel það engan veginn liggja beint við að ná þessum 40 millj. með þessum hætti. Það geta verið margar aðrar leiðir til þess að ná 40 millj. í ríkissjóð, enda upprunalega gert ráð fyrir því, að því yrði allt eins vel náð með öðrum hætti. Þá er í þessu lagafrv. ákvæði um afnám laga um hámark húsaleigu o. fl. Ég veit ekki til, að þetta atriði komi fram í yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. frá í sumar. Ég get vel fallizt á það, að 1. um hámark húsaleigu o. fl. séu orðin úrelt og það sé mjög mikil þörf á breytingu á þeim. En ég vil leggja áherzlu á, að ég tel þörf á breytingu á ákvæðum húsaleigul., miklu meiri áherzlu á það heldur en afnám húsaleigul. Og það, sem hér er skakkt gert að mínum dómi af hálfu hæstv. ríkisstj. í þessu frv., það er að afnema l. án þess að láta ný lög koma í staðinn í þessu efni. Það eina rétta að mínum dómi var, að hæstv. ríkisstj. hefði hlutazt til um, að lagt yrði fram frv. til nýrra húsaleigul. og í lok þeirra l. hefði verið ákvæði um afnám gildandi l. um þetta efni. Þetta vil ég leggja mikla áherzlu á líka, að þetta verði athugað gaumgæfilega nú í sambandi við athugun þessa frv. Loks er eitt atriði enn í þessu frv., sem ég vil vekja athygli á. Í yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. um húsnæðismál segir, að þeir meðlimir verkalýðsfélaga, sem kost eiga á að kaupa þær 200 íbúðir á ári, sem um ræðir, skuli eiga kost á allt að 80% láni út á verðmæti íbúðanna að meðtöldu gatnagerðargjaldi. Hér er fastákveðið, að þessir meðlimir verkalýðsfélaganna, sem hér um ræðir, skuli eiga kost á allt að 80% láni, þ.e.a.s. þeir eiga rétt á þessu. En í frv. er alls ekki gert ráð fyrir því. Það er alls ekki gert ráð fyrir því, eins og frv. er orðað, og það er í 3. gr., 2. mgr., þar er ekki gert ráð fyrir því, að viðkomandi meðlimir verkalýðsfélaganna eigi kröfu, eigi rétt á þessu, heldur er það svo orðað, að húsnæðismálastjórn sé heimilt að veita þessum mönnum 80% lán. Ég vil vekja athygli á þessu. Ég vona, að þetta sé aðeins athugunarleysi, og að þessu fáist breytt í það horf, sem um getur í yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. um þetta mál. Ég ætla svo ekki að fara fleiri orðum um þetta frv. að sinni, en vildi aðeins vekja athygli á þessum þrem mikilsverðu atriðum, sem ég nú hef greint frá.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. að neinu marki. En það var aðeins eitt atriði í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v., sem ég sá ástæðu til að fara örfáum orðum um. Hann hélt því fram, að skattur þessi, ef á yrði lagður, mundi koma fram í hækkaðri húsaleigu og aukinni dýrtíð eins og hann orðaði það. Nú hlýtur það að skipta miklu máli fyrir afstöðu manna til þess, hvort þeir telja réttmætt að leggja bann skatt á, sem frv. gerir ráð fyrir, og afla fjár til þeirra skuldbindinga, sem hér er um að ræða, með þeim hætti eða á einhvern annan hátt, hvort þeir álita, að skattur þessi verði raunverulega borinn af leigjendunum, eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. hélt fram, eða hvort hann verði greiddur af þeim, sem fasteignirnar eiga og skatturinn er lagður á. Nú skal ég strax taka það fram, að að mínu áliti er ekki hægt að fullyrða neitt um þetta, sem almennt gildi hafi undir öllum kringumstæðum. Það verður komið undir þeim forsendum, sem gengið væri út frá að ríki á húsaleigumarkaðinum, og það, sem máli skiptir í því efni að mínu áliti, er þetta, hvort gengið er út frá því, að þeir, sem eiga og leigja húsnæði, líti á slíkt sem eins konar góðgerða- eða þjónustustarfsemi eða sem almenn viðskipti. Ef þessir aðilar líta á þetta sem góðgerða- og þjónustustarfsemi við leigjendurna, má ætla, að sú húsaleiga, sem þeir krefjist, miðist aðeins við kostnað við að eiga og reka húseignirnar. Og þar sem ekki mundi fara milli mála, að slíkur skattur yki þann kostnað, þá væri, miðað við þær forsendur, eðlilegt, að þessir aðilar hækkuðu þá húsaleiguna sem þeim skatti svaraði. Miðað við þær forsendur væri því niðurstaða hv. 3. þm. Norðurl. v. réttmæt. En ég efast mjög um, að þessi skoðun sé réttmæt, og hallast miklu frekar að því, að á húsaleigumarkaðinum sé það þannig, að húseigendurnir leitist við að leigja húsnæðið með þeim kjörum, sem eru hagkvæmust fyrir þá, m.ö.o., að tekin sé sú húsaleiga, sem leigjendurnir á hverjum tíma geta greitt. Ef á þeirri forsendu er byggt, - og finnst mér, að það gefi auga leið, að hækkun á fasteignamati til eignarskatts getur auðvitað ekki aukið kaupgetu leigjendanna, - þá hlyti niðurstaðan að verða sú, að eigendur fasteigna hljóti að bera þennan skatt sjálfir, að hann veltist ekki yfir. Það er mitt mat, án þess að ég sé að segja, að ég sé sérstaklega kunnugur á húsaleigumarkaðinum. Ég skal játa það, að ég er það ekki. En ég lít svo á, að eðlilegra sé að byggja á þeirri forsendu, að sítrónan sé pressuð fyrir, eins og hægt sé, þannig að hægt sé að vera nokkurn veginn óhræddur um það, að þessi skattur, hvað sem liður réttmæti hans að öðru leyti, hljóti að verða borinn af húseigendunum og að það sé ekki hætta á því, að hann komi fram í hækkaðri húsaleigu eða aukinni dýrtíð.



Herra forseti. Út af orðum hv. síðasta ræðumanns vil ég segja það, að ég er honum sammála um, að húsaleiga er náttúrlega ákaflega há, eins og hún er, og húseigendur ganga ákaflega langt í því efni. En ég er hins vegar ekki eins sannfærður um það og hann, að sítrónan sé algerlega þurrpressuð, þannig að það sé ekki einhver möguleiki á því að bæta einhverju við það, sem húseigendur gætu tekið af leigutökum. En mér virtist hans röksemdir byggjast á því, að þessu væri ekki hægt að velta yfir á leigutaka, af því að húseigendur hefðu þegar tekið allt, sem leigutakar væru færir um að greiða. En hins vegar sagði hann réttilega, að um það, hvort þetta færi út í húsaleiguna eða ekki, væri ekki hægt að fullyrða á þessu stigi, og þar af leiðir, að menn geta haft á því mismunandi skoðanir. Hann hefur sína skoðun á því, að þetta muni ekki fara út í húsaleiguna, ég hef mína skoðun á því, að þetta muni fara þá leiðina. Reynslan, ef til kemur, verður þá að skera úr því, hvor hefur réttara fyrir sér að þessu leyti. Hæstv. fjmrh. gat þess, að hann hefði eiginlega ekki ætlað að tala í þessu máli. Mín ræða varð þó til þess, að hann hélt hér tölu. Það verð ég að telja vel farið, því að ég álít raunar, að honum hafi borið skylda til þess að tala í þessu máli. Þetta mál, sem hér liggur fyrir til umr., er nefnilega tvíþætt. Annars vegar að efni til breytingar á húsnæðismálastofnunarlögum, hins vegar um tekjuöflun fyrir ríkissjóð, og er reglan sú, að fjmrh. mæli fyrir tekjuöflunarfrv., og ég verð að álíta, að hæstv. fjmrh. hefði getað varið sínum ræðutíma betur með því að reyna að rökstyðja þessa fjáröflunarleið, sem þarna er um að tefla, heldur en að eyða jafnmörgum orðum og hann gerði í það að tala almennt um skattsvik eða afsaka það, að ekki hefði tekizt að uppræta þau betur en raun er á. Ég skal ekki fara langt út í ræðu hæstv. fjmrh. Ég get eiginlega sagt um hann alveg sömu hrósyrðin og hann var að reyna að segja um mig. Sá málflutningur, sem hann hafði hér, hefði sómt sér vel á síðum Morgunblaðsins, en hins vegar fór hann ekki jafnvel í munni jafnábyrgs og rökviss manns og hæstv. fjmrh. er að öllum jafnaði. Hæstv. fjmrh. lét sér sæma að fara að halda því fram, að það væri stefna okkar framsóknarmanna, að við værum alltaf með öllum útgjöldum, en á móti allri tekjuöflun. Þetta veit hæstv. fjmrh. að er gersamlega rangt, og mætti sanna það með mörgum dæmum, og er óviðeigandi, að því sé haldið fram í sölum þessarar hv. deildar. Við framsóknarmenn höfum fylgt að undanförnu ýmsum tekjuöflunum fyrir ríkissjóð, ég get nefnt mýmörg dæmi þess, þannig að það er óþarfi af hæstv. fjmrh. að fara að taka upp þann söng, sem sunginn er í málgögnum stjórnarinnar um þetta atriði. Hæstv. fjmrh. sagði, að það hefði aldrei komið fyrir áður, að skattsektum hefði verið beitt. Og mér virtist hann eiginlega vilja afsaka, að ekki væri meira gert nú eða hefði ekki tekizt betur nú en raun er á, með því, að þetta hefði alltaf verið í ólestri áður. Það er auðvitað engin afsökun, þó að svo hefði verið, og það veit hæstv. fjmrh. bezt, að það er engin afsökun að bera það fram, að eitthvað hafi áður verið í ólagi. Það, sem máli skiptir, og það eitt, sem máli skiptir, er, hvort þetta er í ólagi nú eða ekki. Ég fullyrti alls ekkert um það, hvort skattsvik hefðu verið meiri eða minni áður en nú, alls ekki nokkurn hlut. Ég hef ekki rannsakað það, hvort skattsektum hafi verið beitt áður eða ekki. Ég skal þess vegna heldur ekkert fullyrða um það. En ég verð að segja, að mér þykir það heldur ótrúlegt. Og þá minnist ég þess, að skattsvikaviðurlögin í eldri lögum voru með tvennum hætti. Annars vegar skattsekt, sem var í því fólgin, að það mátti reikna allt að tífaldri skattupphæð þeirri, sem undan var dregin, og svo hins vegar lítilfjörleg refsisekt. Það kann að vera, að þeirri refsisekt, sem var eftir einhverri gr. í l., sem ég man ekki, hver var, hafi aldrei verið beitt. En hins vegar leyfi ég mér að óreyndu að draga það ákaflega mikið í efa, að aldrei hafi verið beitt hinum skattsektunum. Ég held þvert á móti og vil hafa það fyrir satt, þangað til annað er sannað, að það hafi oft komið til þess, að vanreiknaður skattur hafi verið tvöfaldaður eða þrefaldaður eða eitthvað því um líkt, og það var vitaskuld skattsekt sú, sem þá tíðkaðist. Hæstv. fjmrh. var með mikla vandlætingu út af því, að ég hefði talað hér almennt um sparnað án þess að benda á nokkra sérstaka sparnaðarliði. Ég sagði ekkert mjög mikið um sparnað, lýsti aðeins þeirri skoðun minni, að það mætti spara eitthvað í rekstri ríkisins, ef gætt væri fullrar ráðdeildar. Ég held, að hæstv. fjmrh. hafi látið svipaða skoðun uppi í sinni fjárlagaræðu. En hann ásakaði mig fyrir að hafa ekki bent á neina sérstaka liði. Það er rétt, ég benti ekki á neina sérstaka liði. Ég gæti kannske gert það, ef það færu fram sérstakar umr. um sparnað í ríkisrekstri, en annars álit ég það ekki hlutverk stjórnarandstöðunnar að benda á þá liði, sem spara á, heldur álit ég það vera verkefni stjórnarinnar að koma með till. í því efni og sjá svo til, hvernig stjórnarandstaðan tekur undir þær. Það er hlutverk stjórnarinnar í þessu landi, eins og stjórnar í hvaða landi sem er, að hafa forustuna, að stjórna, en ekki láta stjórna sér. Hann sagði, að það hefði verið margsýnt fram á það, m.a. nefndi hann eitthvað fyrrv. fjmrh. í því sambandi, að það væri ekki hægt að spara stórar upphæðir í útgjöldum ríkisins. Ég hef ekki haldið því fram, að það væri hægt að spara stórar upphæðir, - það getur vel verið, að það sé ekki hægt að spara neinar óskaplega stórar upphæðir, - en ég held hinu fram, að það sé hægt að spara á ýmsum liðum. Og þó að um smáar upphæðir sé að ræða, sem sparaðar eru, þá hefur það sín áhrif, hefur sín sálfræðilegu áhrif, að þegnarnir sjái, að ríkið gengur þar á undan með góðu eftirdæmi. Bruðl á litlum liðum, þó að það séu ekki stórar upphæðir, sem um er að ræða í hvert skipti, hefur sína miklu þýðingu. Hæstv. fjmrh. gerði í raun og veru litla tilraun til að rökstyðja þessa fjáröflun, sem hér er um að ræða. Hann sagði réttilega, að fasteignamatinu væri ekki lokið, og sagði: „Hvaða vit er í því að fara að breyta fasteignamatinu með einu pennastriki?“ Ég segi það líka: Hvaða vit er í því? En hvað er gert með þessu? Er ekki fasteignamati breytt með einu pennastriki með þessu frv.? Það hefði ég nú haldið. En það er bara sá munur á, að því er breytt almennt, í öllum tilfellum, hvernig sem á stendur. Ég hef ekki haldið því fram, að fasteignamati ætti að breyta með einu pennastriki, heldur hef ég haldið því fram, að fasteignamatinu ætti að ljúka sem allra fyrst og svo fljótt sem tök eru á, og þá ætti að miða fasteignaskatta, ef þá á að nota, við það fasteignamat, vegna þess að það er í raun og veru alveg villandi, sem hæstv. fjmrh. var að tala um verðlag hér í Reykjavík, að fasteignir væru seldar á margföldu fasteignamatsverði. Það er alveg rétt. En það er óskaplega mismunandi eftir því, um hvaða fasteignir er að tefla. Þess vegna er ekkert vit að leggja sama mælikvarða á fasteignir, hvort sem það er t.d. einhver íbúð hér í úthverfi borgarinnar eða verzlunarlóð á bezta stað í bænum. Þetta veit hver maður. Það er allt annað verðlag á þessu. Og auðvitað á að taka tillit til þessara mismunandi kringumstæðna, þegar fasteignamat fer fram, en ekki hækka það með einu pennastriki, eins og hér á sér stað. Þá vil ég benda á það, að hann var að tala um nauðsyn á fjáröflun og framsóknarmenn vildu sem sagt alltaf samþ. útgjöldin, en þeir vildu ekki afla fjár á móti. Nú vil ég benda á það, að í þessu frv., sem hér er um að tefla, er ekki um nein sérstök útgjöld að ræða, að ég hygg. Það er ekki gert ráð fyrir í þessu frv., sem hér liggur fyrir, að framlag ríkisins hækki um eina krónu. Það er alveg það sama og það var ákveðið í lögunum í fyrra, 40 millj. kr. Það eina, sem er að þessu leyti nýtt í þessu frv., er þetta, að það er hækkuð tekjuöflun í ríkissjóð. Framlag ríkissjóðs er alveg nákvæmlega það sama og það var. Þess vegna þarf ekki að vera að ræða um nein útgjöld í þessu sambandi. Það er ekki um það að ræða, að það sé verið að hækka þetta framlag núna úr 40 millj. í 60 millj., ekki aldeilis. Það á að vera 40 millj. áfram. Og það var samþ. í fyrra, að til að mæta því skyldi eignarskatturinn miðaður við þrefalt fasteignamat. Þegar svo einhverjir reikningsspekingar finna það upp, sem þó ómögulegt er auðvitað að reikna út, að þetta hafi ekki numið nema 16 eða 19 millj., þá á bara allt í einu að hækka svo sem hér er gert. Hæstv. fjmrh. sagði, að sveitarfélögunum hefði aldrei verið lofað hluta af eignarskatti. Ég sagði það áreiðanlega ekki í minni ræðu, að sveitarfélögunum hefði nokkru sinni verið lofað hluta af eignarskatti. En ég sagði það, sem rétt var, að þróunin í þessum málum varðandi fasteignagjöldin hefði verið þessi, að upphaflega runnu þessi gjöld í ríkissjóð, en síðan var því breytt og það ákveðið, að þau skyldu renna til sveitarfélaga. Ég held því ekki einu sinni fram, að sveitarfélögunum hafi verið gefin berum orðum bein loforð um það, að þau skildu sitja að þessum tekjustofni ein, fasteignagjöldum. En ég lít hins vegar svo á, að af þessari framkvæmd megi draga þá ályktun, að það hafi verið gert ráð fyrir því, að þau ættu að sitja að þessum tekjustofni. En það er náttúrlega orðaleikur eða verra en það, þegar hæstv. fjmrh. er að segja, að sveitarfélögum hafi ekki verið lofað hluta af eignarskatti, vegna þess að það, sem hér er um að ræða, er í raun og veru fasteignaskattur, þó að hann sé á lagður með þessum undarlega hætti. Auðvitað ræður nafnið hér ekki eitt úrslitum. Það er lagður á fasteignaskattur, og sá fasteignaskattur er lagður á allar fasteignir með þessum sérstaka hætti, að fasteignamatið er sexfaldað og þannig reiknað inn í eignarskattinn. Það breytir náttúrlega engu um það, þó að allur skatturinn sé á eftir kallaður eignarskattur í stað þess að vera kallaður eignar- og fasteignaskattur, þannig að það er alveg ljóst, að það er verið að fara í kringum hið raunverulega, þegar hæstv. fjmrh. ætlar að verja sig á þeim grundvelli, að hér sé ekki um fasteignaskatt að ræða, heldur eignarskatt. Ég skal svo láta þetta nægja, vil aðeins endurtaka það þó, sem ég var raunar búinn að segja, að ég álit ákaflega óeðlilegt, að þetta sé lagt á allar fasteignir án tillits til þess, hvar þær eru og hvernig á stendur hverju sinni, t.d. jafnt á íbúðir og húsnæði, sem notað er til annarrar starfsemi, jafnt á þurftaríbúðir og á stærri íbúðir og sem sagt ekki tekið tillit til neinna atvika í þessu sambandi. Ég held, að það sé ákaflega óeðlilegt og það eigi eftir að sýna sig, að þetta verði til þess að ýta undir dýrtíð og leggjast á þá, sem sízt skyldi. Hæstv. fjmrh. vildi láta það í veðri vaka í öðru orðinu, að hér væri um bráðabirgðafjáröflun að tefla. En það er ekkert í þessu frv., sem bendir til þess. Þegar nýtt fasteignamat er komið. 1967 eða hvenær sem það verður, sem væntanlega verður þá mun hærra en það, sem nú er, þá mundi það vera margfaldað sex sinnum, ef þessi lög stæðu þá óbreytt. Ef hæstv. fjmrh. meinti eitthvað með þessu, sem hann var að segja um þetta atriði, finnst mér, að hann ætti að setja það í lögin, að þau skyldu falla úr gildi að þessu leyti til, um leið og nýtt fasteignamat kæmi í gildi. En annars gæti það verið, ef krónurnar yrðu eitthvað færri næsta ár, sem reikningsmenn teldu að kæmu af þessum sökum, þá kæmu fram tilmæli um að 12-falda fasteignamatið. Hver veit? Það er ómögulegt að segja um það.



Herra forseti. Ég skal ekki gefa tilefni til frekari umr. með þeim orðum, sem ég læt hér falla á eftir. Ég vildi aðeins minnast hér á örfá atriði í ræðum hv. stjórnarandstæðinga um þetta frv., en jafnframt færa þeim þakkir fyrir þær yfirlýsingar þeirra, að þeir væru meginefni þessa frv. samþykkir og teldu það mjög til bóta, og vænti ég, að það komi fram í skjótri afgreiðslu málsins hér í hv. þingdeild. Hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði, að það hefði verið ánægjulegra, ef þetta frv. eða þær breytingar. sem þetta frv. fæli í sér, hefðu komið fram frá stjórninni ótilneyddri, eins og hann komst að orði. Ég vil aðeins í sambandi við þetta skýra frá því, að ástæðan til þess, að hægt er að fara inn á þær nýju leiðir, sem óhjákvæmilega þýðir stóraukin útgjöld, er það, að jafnframt því að semja um þessar nýju leiðir við verkalýðshreyfinguna, eins og fram hefur komið áður. að er meginástæðan til flutnings þessa frv., þá var jafnframt samið um nýjar tekjuöflunarleiðir. Það var á sínum tíma samið um 1% launaskatt, skyldusparnaður var hækkaður úr 6% í 15% og það var ákveðið og lögbundið ákveðið framlag ríkisins til þess að komast yfir byrjunarörðugleikana í þessum efnum. Það er ekki heldur alls kostar rétt, að þetta frv. feli ekki í sér aukin útgjöld, eins og kom fram í síðari ræðu hans. Það er óhjákvæmilegt, að þeir möguleikar, sem opnaðir eru fyrir sveitarfélögin, sbr. 1. gr. frv., hljóta að þýða aukin útgjöld varðandi byggingu leiguíbúðanna. Það sama gildir um þá íbúðaáætlun, fjöldaframleiðslu íbúða, sem fyrirhuguð er. Hún hlýtur einnig óhjákvæmilega að þýða aukin útgjöld. Í sambandi við ræðu hv. 9. þm. Reykv. um það, sem hann taldi vera í þessu frv. umfram það, sem samið hefði verið um við verkalýðshreyfinguna. þá var það að ýmsu leyti á nokkrum misskilningi byggt. Hann sagði, að ákvæðið um skattinn hefði ekki verið umsamið. Það má sjálfsagt um það deila, hvað sú setning þýðir, að þessi skattur skyldi tekinn með fasteignagjöldum eða á annan hátt. Það var staðfest hér í fyrra, að sú leið skyldi farin, og hún er endurtekin hér aftur nú. Afnám húsaleigulaganna sagði hann einnig að ekki hefði verið um samið. Það má segja, að orðrétt hafi það ekki verið gert. En það er til þess ætlazt, að þær íbúðir, sem byggðar verða á vegum sveitarfélaganna, verði leigðar á sannvirði. Til þess að það sé hægt að leigja þessar íbúðir á sannvirði, þarf að breyta núverandi húsaleigulöggjöf. Sé þessi gamla löggjöf því ekki afnumin, má búast við því, að sveitarfélögin leggi ekki út á þá braut að byggja sem nokkru nemur af þessum leiguíbúðum, sem allir eru þó sammála um að mjög vanti á íbúðamarkaðinn í dag. Þetta er því bein afleiðing af samkomulaginu, að afnema verður þessi lög, ef menn vilja ekki eftir sem áður láta gamla og úrelta löggjöf beinlínis standa í vegi fyrir því, að nýjar leiguíbúðir komi á húsnæðismarkaðinn. Þriðja atriðið, sem hv. 9. þm. Reykv. fann að, var, að orðrétt skyldi ekki vera talað um skilyrðislausan rétt til íbúðalánanna, þ.e.a.s. til þeirra íbúða, sem byggja á skv. íbúðaáætluninni, það væri skilyrðislaust í samkomulaginu, en aðeins heimild í þessu frv. Ég tel, að hvort tveggja sé í heimildarformi: „skulu eiga rétt á allt að“ o.s.frv. og „heimild sé til allt að“. Þetta er aðeins orðamunur, en ekki meiningar, og ég vænti þess, að sú nefnd, sem málið fær til umr., athugi þetta atriði nánar. Það er áreiðanlega ekki hugmynd ríkisstj. að víkja í nokkru frá því, sem þetta margnefnda samkomulag, sem er undirstaða þessa frv., gerði ráð fyrir.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er samið af mþn., sem hæstv. menntmrh. skipaði í febrúarmánuði 1964 og nú hefur lokið störfum. Í n. áttu sæti Jón Þorsteinsson alþm., Gunnar Bjarnason skólastjóri, tilnefndur af Vélskólanum í Reykjavík, Guðmundur Pétursson vélstjóri, tilnefndur af Vélstjórafélagi Íslands, Jón S. Pétursson, tilnefndur af Mótorvélstjórafélagi Íslands, og Magnús J. Magnússon forstöðumaður mótornámskeiðanna, tilnefndur af Fiskifélagi Íslands. Í stað Jóns S. Péturssonar tók varamaður hans, Halldór Guðbjartsson vélstjóri, sæti í n. og starfaði í henni, þar til hún lauk störfum. Í tímabundinni fjarveru Guðmundar Péturssonar tvisvar sinnum starfaði í hans stað Örn Steinsson vélstjóri. N. vann mjög ötullega og vandlega starf sitt, og er sérstök ástæða til að færa henni þakkir fyrir störfin, og er það gert hér með. Þetta frv. er eins konar afleiðing af aðalstarfi n., sem var að semja frv. til l. um vélstjóranám, sem hæstv. menntmrh. hefur einnig lagt hér fram á Alþingi. Í samráði við siglingamrn. samdi n. einnig það frv., sem hér er til umr. nú, og leitaði að lokinni fyrstu samningu frv. álits ýmissa þeirra samtaka, sem málið er skyldast, s.s. A.S.Í., skipaskoðunarstjóra, Landssambands ísl. útvegsmanna, Fiskifélags Íslands, Vélstjórafélags Íslands, Mótorvélstjórafélags Íslands og loks skráningarfulltrúans í Rvk. Enn fremur til Vinnuveitendafélags Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaga. Frá nokkrum þessara aðila bárust svör og ábendingar um breytingar. Nokkrar af þessum aths. þessara aðila kveðst n. hafa tekið til greina, en aðrar taldi n. sér ekki fært að taka undir. Eðlilegt verður því að telja, að þingnefnd sú, sem frv. þetta fær nú til meðferðar, kynni sér hjá undirbúningsnefnd málsins, í hverju þær ábendingar, sem n. treysti sér ekki að taka inn í frv., eru sérstaklega fólgnar. Enn fremur leyfi ég mér að benda hv. þingnefnd á, að nauðsynlegur kynni að vera samanburður á þessu frv. og þeirri heimild, sem samþ. var hér s.l. vetur, um að veita mætti við styttri farþega- og vöruflutningasiglingar undanþágur um fjölda yfirmanna þar á meðal vélstjóra, og þannig að tryggja sem bezt samræmi í lagasetningunni um réttindi og skyldur í þessum efnum. Höfuðbreytingu á þessu frv. frá gildandi I. verður að telja þá stigbreytingu réttinda, sem fást eftir próf í hverju hinna fjögurra námskeiða Vélskólans, eins og þegar er kunnugt af skýringum með því frv. Hin tvenns konar réttindi mótorvélstjóranámskeiðs á vegum Fiskifélags Íslands verða samkv. frv. lögð niður, og reynslutími er styttur. Þess í stað verða gefin réttindi eftir próf í hverju hinna 4 námskeiða, sem frv. þetta og frv. um Vélskólann gera ráð fyrir, eða eftir hvern vetur. Það skilyrði við upptöku í Vélskólann að hlutaðeigandi hafi lokið iðnnámi í járnsmíði er og einnig fellt niður með ákvæðum frv. Þó verður sá vélstjóri, sem fær hæstu réttindi, áður að hafa lokið sveinsprófi í vélvirkjun, og þó má hann einnig ljúka því prófi eftir að hafa lokið vélskólanáminu. Um þegar áunnin réttindi vísast til 16. gr. frv., en hún staðfestir hugmyndir undirbúningsnefndarinnar um, að enginn einstaklingur, sem samkv. gildandi l. hefur tiltekin réttindi, lækki í sessi. Lægstu og hæstu réttindi hækka að mun, og viðmiðun í þeim efnum er ekki lengur vélategund - það er, hvort vélin er gufuvél eða mótorvél eða tonnafjöldi skips, eins og áður var - heldur hestaflafjöldi eða orka vélarinnar í hvaða skipi, sem vélin annars er, og hvert sem verkefni skipsins er. Skylt er þó að taka fram, að allur samanburður á ákvæðum þessa frv. og allur samanburður á ákvæðum þessa frv. og gildandi l. er mjög erfiður, því að með frv. þessu er aðgreining gerð skýr á milli þriggja skipategunda eftir verkefni þeirra, þ.e. fiskiskip, flutningaskip og farþegaskip. Núgildandi l. frá 1946 með breytingum síðar eru hins vegar grundvölluð eftir vélategund í tvo flokka, mótorskip og gufuskip. Þar eru þó ótal undantekningar og frávik, sem of langt mál og flókið yrði upp að telja. Eimskipum og gufuskipum er nú sem óðast að fækka, án þess að sjálf skipin fari úr umferð. Í fjölmörgum eldri gufuskipanna hefur verið skipt um vélar og mótor- eða dísilvélar settar í stað hinna eldri, auk þess sem öll endurnýjun flotans er með mótorvélum. Með þessar staðreyndir í huga væri fjarstæða að viðhalda hinni eldri viðmiðun um sjálfa vélategundina, þegar um er að ræða flokkun á atvinnuréttindum. Við þessa ákvörðun sína hafði n. hliðsjón af reglum um atvinnuréttindi vélstjóra hjá Dönum og Norðmönnum. Reglur þessa frv. um lágmarksfjölda vélstjóra eru ekki mikið breyttar frá núgildandi l., þó er yfirleitt um lækkun að ræða á skipum með undir 4000 hestafla vélar. Umtalsverðar breytingar eru hins vegar gerðar á ákvæðum um starfstíma og siglingatíma, og er meginstefnan í þá átt að veita réttindi eftir skemmri starfstíma en áður við allar aflminni vélar. Því hærra námsstigi sem vélstjóri hefur lokið, þeim mun fljótari er hann að vinna sér inn réttindi til yfirvélstjórnar við sömu vélastærð. Ég sé ekki ástæðu til að ræða frekara um einstök ákvæði frv., þar sem mjög greinargóðar skýringar fylgja því ásamt aths. um einstakar gr. þess. Herra forseti. Ég geri það að till. minni, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.