Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér við 3. umr. að flytja brtt. vegna fyrirsagnar þess frv. sem hér er verið að fjalla um. Ég tel að sú brtt. hafi við nokkuð að styðjast því að það hefur komið fram í máli þeirra manna sem hér hafa rætt af miklu viti um þetta frv. að nafnið gefur ekki lengur til kynna til hverra verka þetta frv. er ætlað. Lögin hafa breytt um hlutverk í raun og veru. Þau sinna ekki lengur því hlutverki sem þeim var upphaflega ætlað, heldur öðru hlutverki. Það hlýtur að vera krafa sem Alþingi gerir til sín að fyrirsagnir frumvarpa gefi raunverulega til kynna hvert hlutverk þeirra laga er sem þessum frumvörpum er ætlað að verða að. Því hef ég leyft mér að bera þessa brtt. fram, virðulegi forseti, sem að vísu verður að leita afbrigða fyrir til að koma megi til umræðu og atkvæðagreiðslu.



Virðulegi forseti. Ég tel að það nafn sem Aflatryggingasjóður ber sé fullkornlega viðeigandi og ég tel það afar slæmt að þm. skuli í fljótræði bera fram till. um að breyta nafni Aflatryggingasjóðs sjávarútvegsins og á honum að skilja að það sé e.t.v. gert í háðungarskyni. Það er mjög til siðs að tala um að það sé óeðlilegt að færa fé í milli og það er talað um millifærslur í háðungarskyni. Ég teldi það afar alvarlegt ef væri farið að breyta því virðulega nafni sem Aflatryggingasjóður ber. Það hefur verið verulegur aflabrestur í landinu. Það sem hefur hins vegar gerst er að hér er um almennar bætur að ræða en ekki sérstæðar og ættu því að vera meira í anda þess, sem flokkur hv. þm. Stefáns Benediktssonar hefur boðað, að það ættu ekki að vera sérstæðar millifærslur heldur almennar millifærslur. Ég teldi það mjög slæmt ef yrði farið að breyta þessu ágæta og virðulega nafni þessa sjóðs sem starfar í húsakynnum Fiskifélags Íslands.



Virðulegi forseti. Hér er komin fram brtt. um að breyta heiti frv. og kalla það millifærslusjóð sjávarútvegsins. Hér er raunverulega um rétt nafn að ræða á þessu og að mörgu leyti er háðungin frekar sú að frv. skuli heita frv. um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins. Eins og hæstv. sjútvrh. sagði áður í fyrri ræðu sinni er hlutverki þess sjóðs lokið, m.a. vegna þess að honum var stundum misbeitt, þannig að nafnið á frv. er rangt. Ég get svo aftur á móti tekið undir að mér finnst nafngiftin í sjálfu sér, millifærslusjóður sjávarútvegsins, dálítið sérstök, en í eðli sínu samt miklu nær og miklu réttara nafn en það nafn sem er á frv. Ég mun því styðja þá brtt. sem fram er komin um nafnbreytingu.



Virðulegi forseti. Ég hélt að hv. 4. þm. Vesturl. þætti vænna um nafn þessa sjóðs en svo að hann hlypi strax upp til að styðja vanhugsaða till. sem kemur inn í lokaumræðu um þetta frv. Það má deila um hvað verið sé að gera við þessa peninga. Við vitum að þetta er komið frá sjávarútveginum sjálfum. Þaðan eru peningarnir komnir. Það er ekki verið að fjalla um einhvern ríkisstyrk í þessum efnum. Þessi meðferð á peningunum er samkomulag aðilanna í útvegi og sjómanna. Og því má ekki nafnið halda sér? Ég bara spyr. Þetta er viss trygging fyrir menn. Þessi gagnmerka stofnun er búin að vinna um áraraðir á vegum Fiskifélagsins og jafnmikill vinur þess og hv. síðasti ræðumaður hefur verið á ég ákaflega bágt með að skilja að hann skuli hlaupa upp til að mæla með slíku. Ég mæli eindregið á móti því að nafninu verði breytt.



Virðulegi forseti. Ég lagði þetta eingöngu til vegna þess, eins og ég lagði áherslu á í máli mínu, að þetta nafn á betur við hlutverk sjóðsins en það nafn sem hann ber núna. Ég hef ekki orð minni manns en hæstv. sjútvrh. fyrir því að þessi sjóður gegni ekki því hlutverki sem hann gegndi áður og hlutverki hans hafi verið breytt m.a. vegna þess að menn lögðu þetta virðulega nafn, sem hann enn þá hefur, við hégóma og svindluðu. Það var á orðum hæstv. sjútvrh. að skilja. Ég ber aftur á móti algerlega af mér að í orðinu "millifærslusjóður" felist einhver háðung. Menn eru að millifæra. Ef það er háðung er hún ekki fundin upp af mér heldur af þeim sem stunda hana. Ég minntist hvergi á það í mínu máli, og ég hef tekið þátt í umræðu um þetta mál frá 1. umr., að hér væri einhver ástæða til að vera að hæðast að hlutunum, heldur gagnrýndi ég þá. Hérna er ég að reyna að koma til skila skoðun minni á því í hvaða hlutverki þessi lög eru og þessi sjóður, en það er hlutverk sem allir menn sem hér hafa talað eru búnir að samþykkja að hann hafi vegna þess að hann hafi lokið því hlutverki sem honum var upphaflega ætlað.

Frsm. meiri hl. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Iðnn. hefur tekið frv., sem hér er til umræðu, til meðferðar og fékk á sinn fund Sigurgeir Jónsson aðstoðarbankastjóra Seðlabankans til skrafs og ráðagerða. Nefndin varð ekki sammála. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt. Stefán Benediktsson skilar séráliti, en Karl Steinar Guðnason var ekki viðstaddur afgreiðslu málsins. Með frv. þessu er lagt til að innheimta verðjöfnunargjalds af raforkusölu verði framlengd út árið 1986. Jafnframt er lagt til að gjaldið, sem var lækkað úr 19% í 16% með lögum nr. 120/1984, verði áfram 16% og verði tekjum af gjaldinu skipt á sama hátt og verið hefur milli Rafmagnsveitna ríkisins, sem fá 80%, og Orkubús Vestfjarða, sem fær 20%. Það er gert ráð fyrir að þessi tilhögun gildi óbreytt í eitt ár til viðbótar og lögin falli sjálfkrafa úr gildi 31. des. 1986. Ég ítreka, hæstv. forseti að meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. 31. okt. s.l. leyfði ég mér að leggja nokkur orð í belg á fundi í Sþ. um þingsköp. Þar kvartaði ég yfir því að fá mál væru fram komin af þeim sem ríkisstj. hefði tilkynnt að hún ætlaði að leggja fram og sum hver mjög stór og skoraði þar á ríkisstj. að taka sér tak og leggja þau mál fram strax sem henni væri alvara um að hlytu afgreiðslu á þessu þingi. Ég skoraði líka á samþm. mína að vera vel á verði og láta ekki knýja sig til að afgreiða mál með hraði sem vandlegrar skoðunar þyrftu við. Hæstv. forseti Sþ. tók til máls í þessari umræðu um þingsköp og sagði m.a., með leyfi hæstv. forseta: "Ég tel að það sé ekki ástæða til að gera þetta að sérstöku ádeiluefni nú í byrjun þings. Ég sé ekki ástæðu til að ætla annað heldur en vinnubrögð ríkisstj. verði með þeim hætti sem við kjósum þannig að það verði leitast við að dreifa þingmálum sem mest á allan þingtímann. Og ég hef ástæðu til að ætla það, og raunar tel mig geta sagt það, að það er vilji hæstv. forsrh. og þá geri ég ráð fyrir ríkisstj. í heild." Nú gerist það að frv., sem hér liggur frammi og er í sjálfu sér hvað greinafjölda snertir ekki stórt, liggur fyrir. Það var lagt fram fyrir þremur dögum. Það var mælt fyrir því degi eftir að það var lagt fram. Það var tekið til umfjöllunar á fundi iðnn. í morgun og nál. skilað. Með leyfi hæstv. forseta vildi ég fá að lesa úr athugasemdum við þetta lagafrv. "Í grg. með frv.", segir þar, "til laga um verðjöfnunargjald af raforkusölu, sem varð að lögum nr. 120/1984, var vísað til yfirlýsingar iðnrh., er hann gaf á Alþingi 14. des. 1983, þess efnis að hann mundi beita sér fyrir lækkun gjaldsins í áföngum eða niðurfellingu þess, enda yrði séð fyrir fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða með öðrum hætti." Síðan segir enn fremur: "Við afgreiðslu máls þessa í desember 1984 náðist ekki samstaða um þær leiðir sem nefndin þá lagði til. Þess í stað var ákveðið að lækka gjaldið úr 19% í 16% og að sú tilhögun héldist í eitt ár, þ.e. árið 1985. Í grg. með því frv. var tekið fram að það bæri að skoða sem fyrsta áfanga þess að verðjöfnunargjaldið yrði fellt niður." Menn gerðu ráð fyrir því, þegar þeir samþykktu þetta frv. síðast, að haldið yrði áfram að leita leiða til að fella þetta gjald niður. Þess vegna taldi ég ærna ástæðu til þess, þegar frv. kom nú fram, að skoða það mjög vandlega með tilliti til þess að þarna á að framlengja frv. án nokkurra annarra breytinga en þeirra að lengja lífdaga þess um eitt ár án nokkurra breytinga á gjaldinu. Þess vegna, hæstv. forseti, og vegna þess að ég mótmæli vinnubrögðum sem þessum, og þá er ég ekki að gagnrýna meðnm. mína heldur þá sem að þessu máli standa og þá sem fjölluðu um þetta mál í fyrra og sögðu mjög skýrt að þeir skoðuðu það sem áfanga til að fella þetta gjald niður, get ég ekki samþykkt svo hraða afgreiðslu á þessu mjög svo mikilvæga máli. Við erum að tala um mjög alvarlegt og umfangsmikið mál og mál sem snýr einkum og sér í lagi að spurningu um réttlæti og óréttlæti varðandi búsetu í landinu. Eins og aðstoðarbankastjóri Seðlabankans, Sigurgeir Jónsson, upplýsti á fundi okkar í morgun, svo að ég vitni að miklu leyti orðrétt í hans orð sem ég man, hefur snarast svo um á þessu hrossi að 1/3, notendanna, þ.e. kaupendanna, greiða 2/3 orkuverðsins á meðan 2/3 kaupendanna greiða einungis 1/3. Út af þessu hefur styrinn staðið undanfarin ár, hvernig mætti rata á einhvern veg réttlætis og jöfnunar þar sem öllum væri gefinn jafn réttur. Sú afgreiðsla sem við erum að framkvæma horfir gersamlega fram hjá þeim möguleika að skoða þetta til hlítar og reyna að komast að einhverri niðurstöðu sem ekki var komist að í fyrra en allir menn sem þá töluðu lögðu ríka áherslu á að yrði að ná sem allra fyrst. Ég tel að því markmiði sé ekki náð með því að framlengja líf þessara laga enn eitt árið.



Virðulegi forseti. Það er full ástæða til að ítreka það sem hv. 8. þm. Reykv. sagði um vinnubrögð á þinginu. Ég nefndi reyndar á þingfundi í gær að nú hrúgast upp mál ríkisstj. á síðustu dögum þingsins fyrir jólaleyfi og ætlast er til þess að þau séu afgreidd á skömmum tíma. Það mál sem við vorum að afgreiða fyrir stundu, þ.e. frv. um Aflatryggingasjóðinn, á fyrri fundi, hefði verið mjög auðvelt að fjalla um mun fyrr á þinginu. Alveg sömu sögu er að segja um það mál sem við erum að fjalla um nú. Ég sé enga haldbæra ástæðu til þess að það hefur dregist svo lengi að leggja þessi mál fyrir Ed. Það er ámælisvert að það skuli ekki hafa verið gert fyrr. Hvað snertir það frv. sem við erum að fjalla um held ég að við stöndum frammi fyrir því að ekki sé um annað að gera en að afgreiða það á þeim fundi sem við erum nú á. Þetta er frv. sem byggir á verðjöfnun á orku. Það má lengi deila um hvort sú leið sé rétt eða röng, en ef annað hefur ekki verið gert, annað undirbúið, er ekki um að ræða að fella niður þetta gjald. Hitt er rétt að fyrir ári lýsti hæstv. fyrrv. iðnrh. því yfir að það sem við vorum að samþykkja þá, sú lækkun sem þá var samþykkt á verðjöfnunargjaldinu, væri áfangi að því að fella þetta gjald niður. Við það hefur ekki verið staðið. Frammi fyrir því stöndum við nú að ríkisstj. hefur í engu undirbúið verðjöfnun á orku á einhvern annan máta með tilfærslu skulda eða yfirtöku skulda orkufyrirtækjanna þannig að um jöfnun geti orðið að ræða. Á fund iðnn. kom, eins og hv. 8. þm. Reykv. nefndi, Sigurgeir Jónsson aðstoðarbankastjóri Seðlabankans, ekki fyrst og fremst til að fjalla um þetta frv. í sjálfu sér, heldur fyrst og fremst til að ræða um vandamál Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Hann gaf okkur þar ýmsar upplýsingar um það mál og reyndar tengdust því þær upplýsingar sem hv. 8. þm. Reykv. var að gefa um útreikning hans á verðmismun, hverjir væru að borga undir verði og hverjir væru að borga yfir verði. Ég held að sú umræða tengist ekki þeirri vinnu sem við erum að vinna núna. Það gæti tengst aðgerðum til að fella þetta gjald niður eða breyta um orkujöfnunarkerfið, en alls ekki væri hægt með því að taka afstöðu til þess hvort við ættum að samþykkja þetta frv. nú, standandi frammi fyrir því að ríkisstj. hefur ekki gert eitt eða neitt af því sem hún ætlaði sér að gera og lofaði að gera. Ég sé ekki annað og legg því eindregið til að við göngum í að samþykkja þetta frv. þannig að hv. Nd. hafi möguleika til að afgreiða frv. á tilskildum tíma.



Virðulegi forseti. Mér var ekki mögulegt að mæta á nefndarfundi í morgun til að afgreiða þetta mál þaðan. Sá fundur var reyndar stuttur og ekki færi á því þar að skoða málið eins og þurft hefði. Ég tek undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram á meðferð mála nú á síðustu dögum þingsins fyrir jólaleyfi. Það hefði verið ástæða til að fara yfir þetta mál og skoða hvernig það er saman sett, taka fyrir að ríkisstj. hefur hvað eftir annað heitið því að fella niður þetta gjald og taka upp aðra hætti. Fyrrv. iðnrh. byrjaði á því að lækka gjaldið. Það gaf góðar vonir um að áfram yrði haldið. Einhvern veginn hefur það brugðist. Þessi háttur á verðjöfnun kemur mjög undarlega út. Við sjáum hér á fskj. IX að raforkuverð, meðalverð 1984 með sköttum, er afskaplega mismunandi. Rafveita Húsavíkur er með 3,98 á kwst., Suðurnesin með 3,40, en Orkubú Vestfjarða með 2,23. Einmitt þetta orkubú fær 20% af öllu þessu gjaldi. Það er mjög merkilegt hvernig veita sem er mjög illa stödd getur selt rafmagn svo miklu ódýrara en aðrir. Svo er það líka rétt að þeir sem þurfa að greiða hæsta orkuverðið verða að greiða hæstu skattana. Þetta nær náttúrlega ekki nokkurri átt og þessu verður að breyta. Það kemur fram í athugasemdum við frv. að Kjartan Jóhannsson og Sigurður Þórðarson, skrifstofustjóri í fjmrn., skiluðu báðir séráliti. Síðan er sérálit Sigurðar Þórðarsonar skrifstofustjóra tilgreint, en hvergi kemur álit Kjartans Jóhannssonar. Ég skil ekki þessi vinnubrögð. Kannske er skýring á því. En hún hefði mátt vera hér. Ég finn hana samt ekki. Ég tel rétt að ríkisstj. beri alfarið ábyrgð á þessu máli og mun ekki greiða því atkvæði. Þarna hafa loforð verið svikin, fyrirheit brostið, og því er rétt að þeir sem að því standa beri ábyrgð á því.

Iðnrh. (Albert Guðmundsson) Hæstv. forseti. Ég get tekið undir margt af því sem kom fram hjá hv. 8. þm. Reykv. og þá athugasemd og ádeilu að frv. það sem hér er til umræðu er það seint fram komið sem raun ber vitni. Ég tek einnig undir það sem hann hafði eftir hæstv. forseta Sþ. En ég get ekki tekið undir það að málið sem slíkt hafi ekki verið skoðað, enda kemur það fram á bls. 3, sem er fskj., að nefnd til endurskoðunar á verðjöfnunargjaldi af raforku, sem skipuð var með bréfi iðnrh. þann 18. apríl í ár, skilar áliti, dagsetur þetta álit 2. desember, eins og kemur fram á bls. 6. Það var ekki mikill tími í iðnrn. til að skoða þær hugmyndir sem komu fram í þessu nál., en eins og kemur fram á bls. 4 um niðurstöður nefndarinnar segir, með leyfi forseta: "Niðurstaða nefndarinnar er sú að verðjöfnunargjaldið skuli afnumið að fullu frá og með 1. janúar 1986. Til að mæta þeim tekjumissi Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða sem í niðurfellingu verðjöfnunargjaldsins felst er nú gerð tillaga um aðra lausn en áður. Felst hún í því að ríkissjóður yfirtaki öll áhvílandi lán fyrirtækjanna frá og með 1. janúar 1986. Nægir það til að koma fyrirtækjunum á réttan kjöl þannig að nýjar lántökur verða óþarfar. Hér er um að ræða yfirtökur á lánum Rafmagnsveitna ríkisins að fjárhæð 2975 millj. kr. og Orkubús Vestfjarða að fjárhæð 816 millj. kr. Lagt er til að tryggilega verði frá því gengið að fyrirtækin stofni ekki til nýrra lána, þegar ráðstafanir þessar hafa verið gerðar, nema því aðeins að fé úr rekstri nægi til endurgreiðslu þeirra." Þetta er aðaltillaga nefndarinnar og ég held að það sé öllum ljóst að ríkissjóður þolir ekki að taka á sig á fjórða þús. millj. kr. til viðbótar þeim vanda sem hann er í nema þá að aðrir skattar verði lagðir á til að mæta auknum þunga á ríkissjóði. Þess vegna og þess vegna aðallega er lagt til að framlengja verðjöfnunargjaldið óbreytt frá því sem það hefur verið á þessu ári. En skoðun hefur farið fram, eins og kemur fram í fskj. með frv. Ég skal ekki segja, ég man ekki orðrétt fyrirheit forvera míns í embætti, en ég leyfi mér að giska á að hann hafi frekar lofað að kanna aðrar leiðir en þá að koma kostnaðinum að fullu og öllu yfir á ríkissjóð eins og hér er lagt til. En þær leiðir hafa ekki fundist. Það er rétt að hv. þm. Kjartan Jóhannsson er alveg nýbúinn að skila sínu séráliti. Það var í gær. Ég vona að ég fari rétt með. Það getur verið að það hafi verið í fyrrakvöld, en a.m.k. seinni partinn í fyrradag. En það er verið að reikna út. Hugmynd hans er að Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða þurfi ekki meira en 14% verðjöfnunargjald til að standa undir rekstri og kostnaði starfseminnar. Þetta er í útreikningi og veit ég að ráðuneytisstjóri iðnrn. hefur gert ítrekaðar tilraunir, frá því að ég fékk sérálit hv. þm. Kjartans Jóhannssonar, til að ná í hann og yfirfara það með honum. Að sjálfsögðu mun það koma fram þegar það hefur verið skoðað nánar. En það var svo seint fram komið að ekki vannst tími til þess að láta það fylgja frv. Meira hef ég ekki um þetta að segja. Ég vona að menn geti sætt sig við og sjái þörfina á því að þetta mál fái fullnaðarafgreiðslu á Alþingi fyrir jólafrí.

Frsm. meiri hl. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Ég stend upp í tilefni af því að hv. 8. þm. Reykv. vitnaði til orða sem ég sagði sem forseti Sþ. fyrr á þessu þingi varðandi vinnubrögð ríkisstj. við framlagningu stjfrv. og dreifingu þeirra á þingtíma. Mér þykir af þessu tilefni rétt að skýra frá því hér að á þessu þingi hafa komið fram 32 stjfrv. og af þessum 32 stjfrv. hafa 10 verið lögð fram í desembermánuði. Ég hygg, þó ég hafi ekki tölur á reiðum höndum, að þetta sýni að okkur miðar nokkuð í framfaraátt í þessu efni. Hins vegar er ekki nóg að gert, vinnubrögðin eru enn ekki orðin nógu góð í þessu efni. Með tilliti til þess átti ég sérstakar viðræður við forsrh. einmitt í dag um þetta efni og lagði áherslu á að ríkisstj. þyrfti að gera betur í þessu efni en gert hefur verið. Hæstv. forsrh. tjáði mér að hann mundi beita sér fyrir því að svo yrði gert. Við skulum þess vegna vænta að allt horfi til hins betra í þessum efnum.

- Afbrigði samþ. með 14 shlj. atkv.

Frsm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Iðnn. hefur tekið frv. það sem hér er til umræðu til meðferðar og mælir með því að frv. verði samþykkt. Með lögum nr. 36 31. des. 1981 voru sett sérstök lög um iðnráðgjafa. Samkvæmt lögunum er heimilt að greiða úr ríkissjóði framlög vegna launakostnaðar iðnráðgjafa er samtök sveitarfélaga eða iðnþróunarfélög ráða til starfa. Framlagið miðist við launakostnað vegna starfa eins manns á starfssvæði samtaka sveitarfélaga eða miðað við kjördæmi. Skv. 5. gr. laganna er gildistími laganna til 31. des. 1985. Frv. það sem hér liggur fyrir til umræðu er um það að framlengja þennan gildistíma til 31. des. 1986. Ég ítreka það, sem ég áður sagði, að hv. iðnn. mælir með samþykkt frv.