Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég gerði hér í gær grein fyrir þessu frv. fyrir hönd sjútvn., sem hafði verið falinn flutningur þess. Sjútvn. mun ekki bera fram neina brtt. við þetta frv., en hins vegar hef ég leyft mér að bera hér fram brtt. við 1. gr. frv., sem þó er eingöngu breyting á fyrri málsgr. 1. gr. Og sú breyting er í því fólgin, að gjaldfrestur á afborgunum til stofnlánadeildar taki einnig til togaraeigenda, og hef ég breytt orðalagi till. í samræmi við það, að útvegsmönnum verði veittur þessi gjaldfrestur á afborgunum af stofnlánum til vélbáta- eða togarakaupa, sem féllu í gjalddaga o.s.frv. Ástæðan til þess, að ég ber fram þessa till., er sú, að eins og kunnugt er hefur rekstur togaraútgerðarinnar gengið heldur illa á s.l. ári, og af því hefur leitt, að allmargir, sem að togaraútgerð standa, hafa ekki getað staðið í skilum með greiðslur á lánum sínum og þar á meðal til stofnlánadeildarinnar. Það er kunnugt, að nokkur útgerðarfélög og þar á meðal bæjarfélög, sem að togaraútgerð standa, munu skulda allt að tveggja ára greiðslur af lánum sínum úr stofnlánadeildinni, auk þess sem sum þessara félaga eru einnig í nokkrum vanskilum með aðrar skuldir, sem á þeim hvíla. Til þess að koma í veg fyrir, að þetta yrði til þess að stöðva rekstur togaranna og að stofnlánadeildin gengi að og léti selja skipin á uppboði til lúkningar þessum greiðslum, þá hefur ríkisstj. skorizt í leikinn og fengið í nokkur skipti frest á þessum greiðslum, þannig að þrátt fyrir þessi vanskil, sem orðin eru allviðtæk, hefur stofnlánadeildin ekki enn gengið að neinu þessara togarafélaga. Þetta getur nú vitanlega ekki gengið svo til lengdar. Nú hafa hér á Alþingi í sambandi við afgreiðslu fjárlaga verið gerðar ráðstafanir gagnvart nokkrum bæjarfélögum, sem að togaraútgerð standa, og ríkisstj. hefur þar verið heimilað að ábyrgjast lán allt að 500 þús. kr. á hvern togara, og er það m.a. gert til þess, að það sé hægt að inna af hendi þessi gjöld til stofnlánadeildarinnar. Nú er mér kunnugt um það, að svo er ástatt fyrir sumum af þessum bæjarfélögum, að þessi hjálp, sem ber að þakka, hrekkur hvergi nærri til þess, að þau geti staðið í skilum með áfallnar greiðslur, svo að með þessu næst engan veginn það, sem stefnt er að, að koma í veg fyrir, að stöðvun verði á útgerð togara hjá þessum félögum vegna áfallinna greiðslna. Þess vegna er það, sem ég hef leyft mér hér að bera fram þessa brtt., sem nokkuð mundi verða til viðbótar þeim atbeina, sem Alþingi nú hefur samþykkt við afgreiðslu fjárlaganna til þess að greiða úr fyrir þessum bæjarfélögum. Það er sem sé, að gefinn yrði um eitt ár frestur á afborgunum af lánum í stofnlánadeildinni til togarakaupa, eins og hér á að gera gagnvart bátaútveginum, og að lánstíminn yrði lengdur sem því svarar. Þetta mundi hjálpa nokkuð til að greiða úr brýnustu þörfum. Þótt hins vegar sé ekkert hægt að segja um það, hvað þessi aðstoð til viðbótar því, sem þegar er búið að gera, kann að draga langt á götur fyrir þessi félög að geta haldið útgerðinni áfram, þá er þetta þó allmikils virði fyrir þessi félög og mundi skapa þeim bætta aðstöðu og nýja möguleika frá því, sem nú er. Eftir því sem mér er kunnugt um togaraútgerð á s.l. ári, þá mun það hafa verið svo, að afkoma þeirra útgerðarfélaga mun vera bezt, sem hafa haft þann hátt á að afla eingöngu eða að mestu leyti fisks í salt og hafa selt þennan fisk á markaði í Danmörku. Á Akranesi eða í mínu byggðarlagi hefur sá háttur verið hafður á í aðalatriðum að afla fisks til vinnslu í hraðfrystihúsunum þar heima. Þetta hefur verið ákaflega hagkvæmt að því leyti til, að þetta hefur veitt mjög mikla atvinnu á staðnum. Hins vegar hefur þetta gefið fyrir útgerðina allmiklu lakari raun, heldur en saltfisksveiðarnar. Auk þess varð bæjarútgerðin á Akranesi fyrir því mikla fjárhagstjóni og áfalli, að báðir togararnir þar voru látnir sigla tvisvar sinnum á Þýzkalandsmarkað, meðan það stóð opið, og voru alveg sérstaklega óheppnir í báðum þessum ferðum, svo að það út af fyrir sig hefur valdið bæjarútgerðinni á Akranesi á s.l. ári geysilegu tjóni, sem mun nema upp undir 1/2 millj. á hvorn togara, að ég ætla. En þetta er nú sérstök óheppni, sem þetta útgerðarfélag varð fyrir. Þó að hins vegar sé kunnugt, að mjög lélegar sölur á Þýzkalandsmarkaði ættu sér einnig stað hjá öðrum útgerðarfélögum, þá mun vart nokkurt togarafélag, sem seldi á s.l. ári fisk á Þýzkalandsmarkaði, hafa borið svo skarðan hlut frá borði sem togaraútgerð bæjarins á Akranesi. Ég hef þess vegna, með tilliti til þess ástands, sem ríkir hjá bæjarfélaginu þar í sambandi við togaraútgerðina, hversu afkoma þess hefur verið slæm á s.l. ári, leyft mér að bera fram þessa brtt. hér, auk þess sem mér er kunnugt um það, að svo er ástatt fyrir fleiri togaraútgerðarfélögum, að þeim væri hin brýnasta þörf á því að fá þann atbeina, sem í því felst að geta fengið frestun á afborgunum þeim, sem féllu í gjalddaga 1. nóv. 1952, og þar með lengdan lánstímann um eitt ár. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að segja meira um þessa till. núna, en vænti þess, að með tilliti til þeirrar brýnu þarfar, sem hér er fyrir hendi, verði vikizt vel við því, sem í þessari till. minni felst.



Herra forseti. Ég sé það af framsöguræðu hv. frsm. n., að nokkur nauðsyn er á að gefa fyllri upplýsingar um þetta mál, heldur en enn eru komnar fram. Svo er mál með vexti, að haustið 1950 féllst stjórn stofnlánadeildarinnar á till. núverandi ríkisstj. til úrbóta á aðsteðjandi vanda fyrir nokkurn hluta útgerðarinnar, en ríkisstj. hét því samtímis, að hún skyldi ekki eftir það eiga frumkvæði að breytingu á l. um stofnlánadeild nema með samþykki stofnlánadeildarinnar. Þegar af þessari ástæðu er ekki hægt fyrir ríkisstj. að bera hér fram frv. um annað eða meira en hægt er að ná samkomulagi um við stjórn stofnlánadeildarinnar. Það frv., sem hér liggur fyrir, er það samkomulag, sem náðst hefur. Og ég skal segja það þegar á þessu stigi málsins, að verði gerðar á því breytingar, þá mun ég óska eftir, að frv. verði stöðvað, og tel mig þar tala í nafni ríkisstj. Varðandi svo þörfina á að gefa togurunum sams konar ívilnun eins og hér er um að ræða til handa vélbátunum, þá má náttúrlega með sanni segja, að ýmsir togaranna hafa þörf fyrir þetta. Þó er nú myndin af ástandinu sú, að það eru ekki nema 9 bátar af 108, sem staðið hafa í skilum með afborgun 1. nóv. 1952. En af 33 togurum eru á sama tíma 18 búnir að greiða, en 15 í vanskilum, og af þessum 15 staðhæfi ég að 4 muni greiða tafalítið, ef að þeim er gengið eða á þá er sótt. Þetta er þess vegna mjög ólík mynd, sem þarna kemur fram af greiðslugetu eða greiðsluvilja - öðru hvoru eða hvoru tveggja - annars vegar togaraflotans og hins vegar bátaflotans. Það raskar svo ekki því, að einstök skip innan togaraflotans geti verið það illa stödd, að full þörf væri að bæta úr fyrir þeim. Það er bara ekki hægt í þessu sambandi. Ríkisstj. fékk líka til þess sérstaka heimild á fjárlögum. Það má náttúrlega alltaf segja, að sú heimild nægi ekki, og ég þarf ekki um það að efast, að hagur togaranna stendur höllum fæti, sumra mjög höllum, og almennt kannske hallari fæti, en menn gera sér almennt grein fyrir. En í stjórnarfrv. felast þær breytingar, sem samkomulag náðist um við stjórn stofnlánadeildarinnar, og lengra getur stjórnin ekki gengið í málinu. - Ég skora á hv. dm. og sérstaklega alla þá, sem hafa löngun til að styðja bátaflotann, að samþ. þessar till. eins og þær liggja fyrir.



Herra forseti. Ég verð nú að segja það, að mér koma þessar upplýsingar nokkuð einkennilega fyrir sjónir, sem hæstv. atvmrh. var að gefa hér í sambandi við þetta frv. Það er að sönnu mikill vandi, sem þingmenn eru settir í, í sambandi við afgreiðslu þessa máls, ef það er Stofnlánadeild svo, að þeir mega í rauninni samþykkja málið eins og það er lagt fyrir, en ekki gera á því neinar breytingar. Ég tók nú ekki eftir því hjá honum, að hann segði, að þetta væri svo bundið samkomulag við stjórn stofnlánadeildarinnar, að það kæmi ekki til mála fyrir ríkisstj., ef henni þætti eftir athugun málsins þörf á því, að taka málið upp að nýju við stjórn stofnlánadeildarinnar og leita eftir samkomulagi við hana um að leysa einnig vandamál annarra, sem þetta frv. leysir ekki, en er þó brýn nauðsyn að leysa. Ég fyrir mitt leyti vildi mjög eindregið óska eftir því, að hæstv. ríkisstj. treysti sér til þess að athuga málið á þeim grundvelli við stjórn stofnlánadeildarinnar, sem ég er alveg viss um að gerir sér fyllilega ljóst, að það ástand, sem verulegur hluti togaraflotans á við að glíma í þessum efnum, er þannig, að stjórn stofnlánadeildarinnar fær ekki heldur vikizt undan því að þurfa nokkuð að taka á sig í þeim efnum. Því þykir mér það eiginlega ekki trúlegt, að hún sé ekki til viðtals um að ætla togurunum, sem eru í allverulega miklum vanskilum við stofnlánadeildina, nokkra fyrirgreiðslu í sambandi við afgreiðslu málsins. Um það atriði svo, hvaða almenn rök liggja að því, að togaraflotinn þurfi á þessari aðstoð að halda til jafns við bátaflotann, skal ég ekki fjölyrða, því að eins og kom fram hjá hæstv. ráðh., þá er honum það fyllilega kunnugt, og það þekkja flestir, að togaraflotinn mun almennt þurfa á því að halda - og ekki sízt nú - að fá nokkra fyrirgreiðslu í þessum efnum. En ég vildi aðeins minna á það atriði, að íslenzku togararnir hafa orðið fyrir því sérstaka áfalli nú, sem allir landsmenn tala um og viðurkenna og þá ekki sízt hæstv. atvmrh., sem manna mest hefur staðið í því máli, að hafa orðið fyrir því að missa einn verulegan þátt af sínum mörkuðum, þann markaðinn, sem hefur verið þeim á margan hátt hentugastur og hjálpað þeim tiltölulega mest í þeirra rekstri. Þessi markaður hefur horfið með öllu, og hvað hefur komið í staðinn? - Eigendur íslenzka togaraflotans hafa skilið það, að þetta var að nokkru leyti afleiðing af því, sem verið var að gera í landhelgismálum okkar. Eigendur togaranna hafa hiklaust staðið með ríkisstj. og Alþ. í öllu því, sem gert hefur verið í sambandi við landhelgismálin. Þeir hafa svo að segja elnir allra í landinu þurft að taka á sig þungann og erfiðleikana, sem af þeim hafa hlotizt. Þeir hafa ekki fengið neinn nýjan markað í staðinn, nema síður sé. Sá markaður, sem þeir verða þá helzt að leita til með sinn afla, er saltfisksmarkaðurinn. Það upplýsa allir, að sá markaður er yfirfullur, og þeir, sem helzt hafa með sölu á saltfiski að gera, benda beinlínis á það, að það sé mjög ógætilegt að ætla að fara að bæta við saltfisksframleiðslu landsmanna frá því, sem var á s.l. ári. Þeir, sem hafa með rekstur frystihúsanna að gera, halda þing eftir þing og fund eftir fund um það að banna með öllu að taka afla togaranna og frysta hann, og margir frystihúsaeigendur hafa þegar sett þetta bann á. Mér er líka kunnugt um það, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur gefið út umboðsbréf til sinna meðlima, til frystihúsanna í landinu almennt, að taka ekki togarafisk til frystingar vegna örðugleika með markað. Þetta er sem sagt það, sem blasir við togararekstrinum í landinu: Ekki hægt að leggja aflann upp til frystingar nema að litlu leyti. Mjög ískyggilegar horfur með að salta aflann. Hafa misst með öllu ísfisksmarkaðinn. Afleiðing af því, að ísfisksmarkaðurinn hefur tapazt, hefur m.a. komið fram í því, sem togaraeigendur hafa nú verið á fundum um, að það kallar á stóraukið rekstrarfé í togararekstrinum. Á meðan skipin gátu nokkuð reglubundið siglt á erlendan markað með afla sinn, þá gátu þau keypt útgerðarnauðsynjar sínar svo að segja frá túr til túrs og látið sér nægja að hafa tiltölulega lítið fé í rekstri. En nú hefur þetta breytzt þannig, að það er alveg útilokað annað en að togararnir verði að leggja verulegar fjárfúlgur að nýju inn í sinn rekstur vegna þessara breyttu aðstæðna, að þeir þurfa nú að binda sig eingöngu við heimarekstur og sigla ekki lengur á erlendan markað með afla sinn og geta þar keypt útgerðarnauðsynjar sínar svo að segja frá túr til túrs, eins og áður var. Eftir því sem togaraeigendur hafa nýlega tekið saman, þá er það áætlun þeirra, að þurfa muni a.m.k. 500–600 þús. kr. nýtt fjármagn á hvert skip inn í reksturinn til þess að liggja með óhjákvæmilegustu útgerðarvörur, sem enginn aðili á Íslandi verzlar með og þeir verða sjálfir að liggja með í sínum skemmum, ef þeir ætla að geta haldið rekstri skipanna sæmilega skammlaust úti og vandræðalaust. Þetta fé verða þeir á einn eða annan hátt að drífa inn í sinn rekstur til þess að afla sér þessara útgerðarnauðsynja og hafa þær liggjandi hér í landinu. Þeir verða eðlilega að panta til nokkuð margra mánaða í einu, því að samgöngur og annað eru nú þess eðlis, að það er ekki hægt að fá þetta alveg eftir hendinni. Þessu hafa togaraeigendur m. a. mætt í sambandi við hina breyttu aðstöðu með lokun hins erlenda ísfisksmarkaðar. Ég efast ekkert um það, að hæstv. atvmrh. og ríkisstj. öll gerir sér það ljóst að nokkru leyti, að erfiðleikar togaraflotans eru miklir og alveg sérstakir, eins og málin standa nú. Þegar svo opinberar skýrslur liggja fyrir um það og sanna það, að rekstur togaraflotans er almennt að verða þannig, að hann er sízt orðinn hagstæðari en afkoma bátaútvegsins, þá er ekki nema von, að þegar verið er að ræða um að veita frest á afborgunum um eitt ár, þá sé lagt a.m.k. nokkuð mikið að sér til þess að koma því fram við þá aðila, sem þarna ráða mestu um. Nú vil ég líka benda á það, að frestur á afborgun togaranna í þessu efni er alveg sérstæður að því leyti til, að lán þau, sem hvíla á skipunum hjá stofnlánadeildinni, eru orðin lág. Yfirleitt hvílir hjá stofnlánadeildinni á þessum skipum 1.7 millj. og niður í 1.4 millj. kr. á 1. veðrétti bjá stofnlánadeildinni á skipum, sem nú kosta 5–6 millj. alveg óumdeilt. Það er verið að tala um að fresta afborgun í eitt ár, þar sem veð er svona gott, svona hagstætt. Um bátana er óneitanlega öðru máli að gegna. Þörf þeirra er mikil, og við erum allir með því að veita þeim þennan frest, en frá venjulegu lánasjónarmiði gildir allt annað um að veita þeim frest í þessu efni. Ég skal ekki hafa mín orð fleiri um þetta. En það er hægt að segja auðvitað ótalmargt annað til stuðnings því, að hér sé verið að fara fram á réttmætt málefni, sem farið er fram á í till. þm. Borgf., um að láta þennan frest einnig ganga yfir togarana. Til viðbótar vildi ég aðeins bæta því við, að hér er líka aðeins um heimildarlög að ræða. Það er svo sem ekki verið að skylda hvorki stofnlánadeildina né ríkisstj. til þess að gera þetta, en aðeins um það að ræða að veita ríkisstj. þessa heimild að mega, eftir því sem ástæður þykja vera til, veita togurunum þetta einnig. Ég skal svo enda mitt mál með því að óska þess alveg sérstaklega við hæstv. atvmrh., að hann vilji beita sér fyrir því við stjórn stofnlánadeildarinnar, að hún leyfi fyrir sitt leyti, að þessi frestur nái einnig yfir togarana til viðbótar við bátana, þar sem svona sérstaklega stendur á. Ég hygg fyrir mitt leyti, að það muni ekki standa á hv. alþm. að vera með þessu. Þeir þekkja orðið það mikið til þessara mála. Og ég vil ekki trúa því fyrr en í harðbakkann slær, að stjórn stofnlánadeildarinnar, sem hefur af þessu allmikinn vanda sjálf, neiti beiðni ríkisstj. í þessu efni, ef hún virkilega leitar eftir því.



Það kom mjög skýrt fram hjá hæstv. atvmrh., að aðalorsökin til þess, að hann mælti gegn þessari brtt. minni, væri sú, að það væri ekki fyrir hendi samkomulag við stjórn Landsbankans um að ganga lengra í að gefa frest á afborgunum, heldur en í þessu frv. felst. Hæstv. ráðh. viðurkenndi hins vegar fullkomlega þörfina á því, að hægt væri að koma þessu í kring. En þá er náttúrlega fyrir hendi, eins og raunar hefur verið bent á, sá möguleiki, að ríkisstj. tækist, ef hún vildi beita sér fyrir því, að fá um það samkomulag við stjórn Landsbankans, að þessi gjaldfrestur yrði aukinn, þannig að þetta tæki einnig til togaranna, eins og ég hef hér lagt fram. Mér skildist á hæstv. atvmrh., að samþykkt minnar till. gæti orðið málinu til falls, þannig að þau hlunnindi, sem í frv. felast til handa bátaútvegsmönnum, mundu þá glatast. Ég hygg, að þetta þurfi nú ekki að vera, því þó að svo færi, að ríkisstj. tækist ekki að fá samkomulag við stjórn Landsbankans um að láta þetta að neinu leyti taka til togaranna, þá hefur þó ríkisstj. alltaf í sinni hendi að bjarga málinu að því er tekur til bátaútvegsmannanna, af því að þetta frv. er í rauninni ekki annað, en heimild handa ríkisstj. Ríkisstj. gæti þá fallið frá þessum þætti frv., en það þyrfti ekki að hafa nein áhrif á það, að lögin kæmu til framkvæmda að því er tekur til bátaflotans, því að þar stendur svo, að stofnlánadeildin skal, „ef nauðsyn krefur og ríkisstj. óskar þess“ o.s.frv. En þetta felur það fullkomlega í sér, að ríkisstj. hefur alveg á sínu valdi að bjarga framkvæmd þessa frv. eða þessara laga hvað bátana snertir, þó að samþykkt væri mín till. um togarana, ef ríkisstj. tækist ekki að fá samkomulag um togaralánin við stjórn Landsbankans. Þess vegna held ég, að það sé alveg ástæðulaust að óttast það, að af samþykkt minnar till. þyrfti í framkvæmd málsins að leiða það, að óvirk yrðu ákvæðin að því er snertir bátana. - Ég vildi aðeins benda á þetta hér, að af samþykkt minnar till. þyrfti ekki að leiða það, að ákvæði þessa frv. að því er snertir bátaflotann gætu ekki haldið gildi sínu. Ég vildi aðeins benda á þetta, en skal svo ekki ræða frekar um málið.



Herra forseti. Ég heyrði það á ræðu hæstv. atvmrh., að hann telur hæstv. ríkisstj. vera það bundna í þessu máli við stjórn stofnlánadeildarinnar, að ef breyt. yrðu á frv., þá sæi ríkisstj. sér ekki annað fært en að kippa málinu til baka. Þetta teldi ég mjög miður faríð, því að eins og frv. er, þá mundi það þó leysa mikinn vanda þess hluta vélbátaflotaus, sem stendur í óbættum sökum við stofnlánadeildina að því er snertir árið 1952. Það var að vísu skoðun mín og er enn, að æskilegast hefði verið að leysa um leið vanda þeirra báta, hvort sem þeir eru nú 7 eða 8 eða 8 eða 9, sem einnig standa í vanskilum við þessa sömu lánsstofnun að því er snertir árið 1951. Það var ekki mjög yfirgripsmikið mál fyrir stofnlánadeildina að leysa, og þá var þó málið í heild tekið viðunandi tökum að því er snertir vélbátaflotann, sem hefur lán sín þarna. En nú verður, ef frv. verður samþ. óbreytt, málið að nokkru leyti óleyst. Ég sé í raun og veru ekki nokkurn tilgang með því að leysa vanskil vélbátanna, sem skulda fyrir bæði árin, aðeins fyrir annað árið, og verð því að lita svo á, að hæstv. ríkisstj., ef hún getur ekki leyst málíð í einu að því er bæði árin snertir með samþykkt þessa frv., hljóti að hafa í hyggju að leysa vanskil bátaútvegsmannanna fyrir árið 1951 með einhverjum öðrum hætti. Ég vil því ekki halda fast við þá brtt., sem ég bar hér fram og fór í þá átt, að einnig yrði leystur vandi þeirra, sem skulda stofnlánadeildinni fyrir árið 1951, í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. leysi einnig þann vanda, sem að þeim útgerðarmönnum steðjar með allmiklum þunga eins og að hinum, sem skulda aðeins fyrir árið 1952. Þó að málið sé minna umfangs að því er þá snertir, þá vil ég taka till. mína aftur.



Herra forseti. Út af síðustu ummælum hv. þm. Ísaf. sé ég mig til neyddan að lýsa því yfir, að ég get ekki tekið á mig né stj. siðferðislegar skuldbindingar um að leysa vanda þeirra báta, sem eru í vanskilum fyrir árið 1951. Þessi megintill. stj. er borin fram til að leysa vanda bátaflotans í heild og þá auðvitað þessara báta líka, að svo miklu leyti sem þeir eiga samstöðu með hinum bátunum. Út af því, sem hv. 2. landsk. þm. sagði, þá þóttist ég hafa kveðið alveg skýrt á um það, að ég hefði ekki eða ríkisstj. komizt lengra í okkar samningum við stjórn stofnlánadeildarinnar heldur en þetta frv. ber vott um, og hins vegar, að vegna fortíðarinnar hefði ríkisstj. ekki aðstöðu til að eiga frumkvæði að breyt. á lögunum um stofnlánadeildina nema með samþykki stjórnar stofnlánadeildarinnar og ég teldi mig þess vegna og við, sem í ríkisstj. eigum sæti, bundna af málinu í því formi, sem það liggur fyrir. Hitt fór ég svo ekki dult með og sé ekki heldur ástæðu til að gera það, að ég tel, að vandræði togaraflotans hafi farið vaxandi og það sé mál, sem þarfnist alveg sérstakrar athugunar. Það er svo hins vegar nokkur misskilningur, að þau vandræði, sem hafa steðjað að Íslendingum vegna þeirrar réttlátu og þjóðarnauðsynlegu ráðstöfunar, sem gerð var með útvíkkun landhelgislínunnar, bitni eingöngu á togurunum. Að svo miklu leyti sem um vandræði verður að ræða í þessum efnum, - en úr því sker nú framtíðin ein, - þá má kannske álykta á þá leið, að nokkur hluti þeirra geti lent sérstaklega á togurunum, þ.e.a.s. þau óþægindi að geta ekki hagað sínum veiðum eftir því, sem hagkvæmast er fyrir þá á hverjum tíma. Hins vegar er í mínum huga sá aðalhængur á ráði okkar í þessum efnum, að ef togararnir, vegna þess að þeir eiga ekki aðgang að ísfisksmarkaðinum, neyðast til þess að stunda saltfisksveiðar, þá geti af því leitt þá hættu, að saltfisksframleiðsla landsmanna yrði of mikil. En það er hætta, sem allir sjá að er alveg jafnslæm fyrir bátaútveginn eins og togaraútveginn. Ef verðfall verður á saltfiski, verður það verðfall ekki síður á þeim saltfiski, sem framleiddur er af bátaflotanum, heldur en togaraflotanum. Og þó að ég meti í hvívetna skilning, undirtektir og framkomu íslenzkra togaraútvegsmanna strax og við þá var rætt um víkkun landhelginnar, þá vil ég, að mönnum sé ljóst og ekki sízt þeim sjálfum, hvað þeir hafa lagt á sig og hvað svo aftur á móti lendir eða getur lent á landsmönnum öllum. Ég tel ekki líklegt, þó að ég færi nú að ræða að nýju við stjórn stofnlánadeildarinnar um frekari útvíkkun á heimildum þessa frv., að það mundi leiða til annars eða meira, en þær umræður, sem ríkisstj. hefur átt við stjórn stofnlánadeildarinnar að undanförnu. Ég veit líka, að hv. þm. skilja, að ríkisstj. er nokkur vandi á höndum um það að ætla um of að seilast til valda um stjórn bankanna. Það er hæpinn ávinningur fyrir ríkisstj., að það sé litið svo á, að hún stjórni bönkunum. Ofstjórn ríkisvaldsins mundi og bönkunum skaðleg, en hættulegust þó fyrir fjármálalífið í landinu. Ég hef hvað eftir annað átt samtal við bankana - og ekki sízt Landsbankann - hlaðinn rökum og sannfæringu um, að útgerðarmenn hafi verið beittir harðræði, en stundum fengið gagnrök frá stjórn bankans, sem hafa valdið því, að ég hefði heldur viljað láta niður falla þá göngu, heldur en að hafa farið hana. Það er kannske ekki nema eðlilegt, að menn, sem ýmist eru í peningavandræðum eða eiga þá hættu yfir sér að verða það, - því að sú hætta grúfir auðvitað ætíð yfir í þessum áhættusama atvinnuvegi, - reyni að færast undan jafnvel tilskildum og lögbundnum afborgunum, ef þeir telja sér undankomu auðið í þeim efnum. Afleiðingin af því er sú, að ef þessir menn fyrir milligöngu ríkisvaldsins og Alþ. geta losað sig undan kvöðunum, þá standa þeir ekki í fyllstu skilum. Ég hef um þetta reynslu í viðskiptum mínum við Landsbankann, þar sem ég sem málsvari útvegsins æ ofan í æ hef fengið skýrslur og rök frá bankanum, sem hafa ekki verið í samræmi við það, sem ég hef álitið, þegar ég hef komið þangað niður eftir til að verja mál útgerðarmanna. Og ég minni enn á þann aðstöðumun, sem er á milli vélbátanna annars vegar og togaranna hins vegar, ef dæma má eftir reynslunni, að af 108 vélbátum eru 9 - held ég í skilum, allir hinir í vanskilum fyrir árið 1952; en af 33 togurum eru 18 í skilum og a.m.k. 4 í viðbót, sem án efa geta staðið í skilum, þ.e.a.s. 22 af 33; 2/3 í skilum annars vegar eða 66%, en kannske 8 eða 9% í skilum hins vegar. Og það er ekki nema eðlilegt, að bankarnir segi: Við viljum sjálfir og einir án afskipta ríkisvaldsins glíma þessa glímu. Við höfum ekki verið þekktir að því að gera leik að því að setja útgerðarfélögin á hausinn. Ég vil, að menn skilji það, að enginn ætti betur en ég að skilja örðugleika þá, sem togaraútgerðin á við að glíma. Ég vil einnig, að menn geri sér ljóst, að engum ber fremur skylda en mér til þess að reyna að halda hlífiskildi yfir þessari útgerð af einni orsök og annarri. Við útgerð hef ég lengi unnið og lengst af haft þaðan til daglegra þarfa minna. Ég hef mikinn kunnugleika í þeim efnum. Ég sé mér samt sem áður ekki fært að leggja þetta til gegn tillögum þeirra, sem stjórna bönkunum, af þeim rökum, sem ég þegar hef tilgreint. Og ég vil segja það hér, að mér finnst oft og einatt nokkuð mikil brögð að því, að framleiðendur í landinu snúi sér til ríkisstj. og ætli henni að vera yfirbankastjórn landsins eða a.m.k. umboðsmaður atvinnurekstrarins gagnvart bönkunum í stað þess að leita sjálfir til bankanna. Ég veit auðvitað ekkert, hvort stjórn togaraútgerðarmannafélagsins hefur sérstaklega reynt að semja um þetta við bankana, en a.m.k. yrðu slíkir samningar að vera á undan gengnir, áður en til kasta hins opinbera kæmi. Ég treysti því, að útgerðarmenn taki ekki þessa afstöðu mína sem vott um kaldan hug eða skilningsleysi í garð togaraútgerðarmanna, því að ég held, að engum bæri fremur en mér að bera þá fyrir brjósti, þó að málin liggi nú þannig fyrir, að ég sjái mér það ekki fært eins og sakir standa að bera óskir þeirra fram við bankana. Varðandi það, sem hv. þm. Borgf. gat um, þá er það að sönnu alveg rétt, sem hann sagði, að hér er um heimild fyrir ríkisstj. að ræða, en þó er nú heimildin orðuð þannig, að ef nauðsyn krefur og ríkisstj. óskar þess, þá skuli þetta gert. Mig langar ekki að lenda í því að fá slíka heimild frá Alþ., úr því að ég þykist vita það fyrir vist, að ég geti ekki fengið samþykkt stofnlánadeildarstjórnarinnar til þess, þar sem það eru samningsrof frá minni hendi að knýja þá til þess með valdi þessara laga. Ég get þess vegna ekki, þrátt fyrir þessi rök eða þessar skýringar, mælt með þeim till. og verð að halda fast við það, sem ég áður sagði, að ég óska þess, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir og án allra breyt. Ég býst svo við, hver sem endir málsins verður. að það liggi fyrir ríkisstj. frekari athugun á vandkvæðum togaraflotans.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð í tilefni af því, sem kom fram í ræðu hæstv. ráðh. - Ég skal segja það fyrir mitt leyti, að það er síður en svo, að ég mælist til þess á nokkurn hátt, að hæstv. ríkisstj. taki fram fyrir hendur Landsbankans og taki að sér að stjórna fjármálum hans. Hér er ekki um það að ræða á neinn hátt. Ég hef sagt það áður, að ég ber mig ekkert sérstaklega undan viðskiptum mínum sem útvegsmanns við bankastjóra Landsbankans, nema síður sé. En hins vegar skal ég líka segja það, að það hefur komið fram og það ekki sjaldan hjá bankastjórum Landsbankans, að það sé ekki við þá að semja um Stofnlánadeild sjávarútvegsins, það sé ríkisstj., sem hafi með hana að gera, og það sé við hana algerlega að semja í sambandi við Stofnlánadeild sjávarútvegsins. Allar tilraunir mínar og annarra útvegsmanna við bankastjóra Landsbankans í sambandi við frest og annað þess háttar um gjöld til Stofnlánadeildar sjávarútvegsins hafa ævinlega mætt þeim svörum frá bankastjórum Landsbankans, að þetta sé ekki á þeirra valdi, þeir hafi fyrst og fremst aðeins með framkvæmdina að gera, hér verði að koma til bein fyrirmæli frá hálfu ríkisstj., því að alveg sérstök ákvæði gildi um stofnlánadeildina. Og þar sem ég hef nú ekki enn þá heyrt hjá hæstv. atvmrh., að það hafi komið a.m.k. skýrt fram, að hann eða ríkisstj. hafi beinlínis leitað eftir slíku samkomulagi við stjórn stofnlánadeildarinnar, að þetta næði einnig yfir togarana, þá held ég mér enn við þá ósk, að ríkisstj., sem fyllilega gerir sér ljósa grein fyrir þörfum togaraútvegsins, geri þessa tilraun eða taki við heimild sér til handa til þess að halda þessum samningum áfram við stjórn stofnlánadeildarinnar síðar. Ég vildi fyrir mitt leyti mælast til þess við hv. þm. Borgf., að hann tæki sína till. aftur til 3. umr., þannig að málið gæti nú fengið að halda áfram og við tefjum ekki fyrir því á neinn hátt, en fyrir 3. umr. yrði þá reynt að athuga nokkru nánar, hvort ekki eru tök á því með fullu samkomulagi við stjórn Stofnlánadeildarinnar að veita ríkisstj. þessa viðbótarheimild, til þess að hún hafi þá þann möguleika, þótt síðar verði, til þess að greiða fram úr þeim vandamálum, sem allir sjá að muni á hana skella í þessum efnum á næstunni.



Það er aðeins örstutt athugasemd, herra forseti. - Ég hygg, að það sé um nokkurn misskilning að ræða hjá hv. 2. landsk. þm., þegar hann skýrir frá umsögnum stjórnar stofnlánadeildarinnar varðandi afskipti ríkisins og vald ríkisins yfir Stofnlánadeildinni. Það er að sönnu rétt, að stjórn Stofnlánadeildarinnar getur út af fyrir sig ekkert haft við það að athuga, þó að einstakir skuldunautar greiði ekki, ef ríkissjóður greiðir í þeirra stað. En það eru skýr og tvímælalaus fyrirmæli 6. gr. þessara laga, að ríkinu ber að greiða, ef hlutaðeigandi greiðir ekki. Þetta er aðalatriðið. - Hitt skal ég svo með ánægju endurtaka, svo að maður segi eins og á góðu uppboði: Fyrsta, annað og þriðja sinn - að vitaskuld hefur stj. leitað hófanna um, hvort stjórn stofnlánadeildarinnar vildi láta þetta ná til togaranna. Ef stjórn togarafélagsins vildi fara á fjörurnar líka, þá er það siður en svo í móti mínum vilja, að það sé gert. En það ætti þá að gerast fyrr en seinna, því að þetta mál getur ekki beðið lengi.