Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Í upphafi þessa þingfundar verður gengið til atkvæða um heimildir til að veita afbrigði. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs mun sitja hjá við þá atkvæðagreiðslu. Ástæðan er sú að undanfarna klukkutíma hafa staðið yfir viðræður hæstv. forseta þingsins við formenn þingflokka um þinghaldið og þinglokin. Það er ekki séð fyrir endann á þeim viðræðum og viljum við ekki bregða fæti fyrir framgang mála á nokkurn hátt. Þótt við sitjum hjá við atkvæðagreiðsluna er ekki í því fólginn nokkur stuðningur við þau frv. sem um er að tefla. Reyndar erum við andvíg sumum þessara frv., mjög svo, og gagnrýnum mjög harðlega vinnubrögð ríkisstjórnarinnar. Síðustu daga og síðustu klukkustundir hefur hver ráðherrann á fætur öðrum komið hlaðinn frv. og ætlast til þess að þau séu sett á dagskrá, fái umræðu í þinginu og verði síðan samþykkt nánast blindandi, ólesin. Þetta eru vinnubrögð sem Alþingi á ekki að láta bjóða sér.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um úrvinnslugjald frá meiri hluta umhvn. Nefndin fékk á sinn fund nokkra gesti og leitaði umsagna frá ýmsum aðilum. Frv. var samið af nefnd sem umhvrh. skipaði fyrr á þessu ári til að vinna að frv. um gjaldtöku vegna úrvinnslugjalds, spilliefnagjalds og skilagjalds og um skipulag og framkvæmd gjaldtökunnar. Gerir það ráð fyrir að við innflutning eða framleiðslu vöru sem fellur undir frv. verði lagt úrvinnslugjald á viðkomandi vöru áður en hún fer á markað. Er markmiðið að gjaldið standi undir kostnaði sem fellur til við úrvinnslu þess úrgangs sem af viðkomandi vöru leiðir, þ.e. vegna meðhöndlunar hans á söfnunarstöð, flutnings hans þaðan á móttökustöð eða til endurnýtingarstöðvar. Gjaldið skal einnig standa undir endurnýtingu úrgangsins, förgun eða greiðslu skilagjalds eftir því sem við á. Í frv. er sá háttur hafður á að einstakir vöruflokkar eru ekki skilgreindir sérstaklega, heldur er tollskrárnúmer viðkomandi vöru tiltekið í viðaukum með frv. Var rætt um hvort slíkt fyrirkomulag væri hentugt. Bent var á að það gæti reynst þungt og seinvirkt og aðrar leiðir hugsanlega einfaldari. Má nefna þá leið að leggja á úrvinnslugjald, sem væri tiltölulega lágt, á mjög breiðan gjaldstofn. Þar sem hér væri um skatt að ræða en ekki þjónustugjald væri ekki þörf á að tengja ráðstöfun skattsins eins nákvæmlega við þá vöru sem skatturinn væri greiddur af. Hins vegar var bent á að með því að aðgreina gjaldið eftir flokkum væri auðvelt að sjá kostnað af úrvinnslu hverrar vöru og hafa gjaldtökuna í samræmi við kostnað af henni og er meiri hluti nefndarinnar sammála því að fara þá leið. Þá var mikið rætt um hvaða vöruflokkar ættu að vera gjaldskyldir. Var m.a. bent á að ákveðnir vöruflokkar sem nú eru endurunnir eru ekki felldir undir frv., t.d. dagblaðapappír, kælitæki, fatnaður og ýmsar vörur sem notaðar eru í sjávarútvegi. Við umfjöllun málsins kom fram að einkum væri miðað við vörur sem tilskipanir Evrópusambandsins taka til. Meiri hlutinn leggur til að veiðarfæri úr gerviefnum verði einn af þeim vöruflokkum sem lagt verði úrvinnslugjald á og að sú gjaldtaka hefjist 1. janúar 2004. Telur meiri hlutinn eðlilegt að veiðarfæri verði einn af vöruflokkunum sem falli undir lögin. Úrvinnslusjóði er því falið að undirbúa tillögu þessa efnis og leggja fyrir umhvrh. svo að gjaldtakan geti verið tilbúin fyrir tilsett tímamörk. Meiri hlutinn gerir ekki aðrar tillögur að gjaldtöku að sinni en hann lítur svo á að með frv. sé verið að setja ákveðna umgjörð um þessi mál. Þau eigi eftir að þróast auk þess sem gert er ráð fyrir því í frv. að fleiri vöruflokkar bætist við með tíð og tíma. Frv. gerir ráð fyrir að ný stofnun, Úrvinnslusjóður, verði sett á fót. Jafnframt verður spilliefnanefnd lögð niður. Hlutverk Úrvinnslusjóðs verður að hafa umsýslu með úrvinnslugjaldi. Um framkvæmd úrvinnslu vörunnar verður hins vegar samið við aðra. Fulltrúar umhvrn. greindu frá því að skoðað hefði verið í hvaða formi starfsemi Úrvinnslusjóðs ætti að vera, hvort það ætti að vera ríkisstofnun, hlutafélag o.s.frv. Niðurstaðan var að setja á fót sérstaka ríkisstofnun. Það sem vó hvað þyngst var að hugsanlegt er að gjöld verði hærri en tekjur í rekstri stofnunarinnar. Í 2. mgr. 19. gr. er sú skylda lögð á ríkissjóð að gæta að því að sjóðurinn hafi nægilegt laust fé til ráðstöfunar til að standa við skuldbindingar sínar og því talið eðlilegt að Úrvinnslusjóður verði ríkisstofnun. Við umfjöllun nefndarinnar komu fram ýmis sjónarmið um hverjir ættu að skipa stjórn sjóðsins. Frv. gerir ráð fyrir að atvinnulífið tilnefni þrjá fulltrúa, einn fulltrúi verði tilnefndur af Sambandi íslenskra sveitarfélaga og að umhvrh. skipi formann stjórnar án tilnefningar. Í athugasemdum með frv. er tekið fram að þeir vöruflokkar sem frv. tekur til séu hugsaðir sem fyrsta skref til að draga úr magni úrgangs. Meiri hluti nefndarmanna tekur undir það og telur að hér sé um mikilvægt mál að ræða sem rétt sé að fái framgang enda hefur komið fram við umfjöllun um málið að viðhorf viðmælenda og umsagnaraðila til frv. er almennt jákvætt. Meiri hlutinn leggur til ýmsar breytingar á frv. og vil ég hér fara yfir þær helstu: Gert er ráð fyrir að vöruflokkum verði skipt í uppgjörsflokka með reglugerð þar sem tilgreint verður nákvæmlega hvaða vöruflokkar verða í viðkomandi uppgjörsflokki. Ætti það að sýna hvernig viðkomandi úrvinnslugjaldi er ráðstafað gagnvart uppgjöri. Lagðar eru til breytingar á 5. gr. til að taka af öll tvímæli um frá hvaða tíma gjaldskylda fellur niður af bifreiðum. Breyting á 9. gr. er lögð til svo að tryggt verði að allir þeir aðilar sem flytja til landsins vörur sem bera úrvinnslugjald samkvæmt frv., hvort sem þeir eru skráðir á vörugjaldsskrá eða ekki, séu gjaldskyldir aðilar. Við 11. gr. Í 5. mgr. 7. gr. laga um spilliefnagjald, nr. 56/1996, er innlendum framleiðendum sem keypt hafa aðföng til gjaldskyldrar framleiðslu sinnar og greitt af því úrvinnslugjald heimilað að draga það frá við endanleg skil gjaldsins. Nefndin leggur til að þessi regla gildi áfram og að samsvarandi grein verði bætt inn í frv. Nefndin leggur til að gjaldtöku á heyrúlluplast verði frestað um eitt ár frá því sem gert er ráð fyrir í frv. og hefjist 1. janúar 2004. Gjaldtakan mun þá hefjast um leið og gjaldtaka hefst á pappírs-, pappa- og plastumbúðum og veiðarfærum úr gerviefnum. Bent hefur verið á að ekki er til staðar neinn hvati fyrir notendur heyrúlluplasts, þ.e. bændur, til að skila því eftir notkun. Bændasamtök Íslands hafa hins vegar lýst sig reiðubúin til samstarfs um að byggja upp hagkvæmt kerfi til söfnunar og eyðingar eða endurvinnslu plastsins. Þau telja samt sem áður að það krefjist verulegs undirbúnings og tíminn sem frv. gerir ráð fyrir til þess sé of skammur. Nefndin telur eðlilegt að koma til móts við þessar óskir. Meiri hlutinn mælir með samþykkt frv. með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Að þessu nál. standa Magnús Stefánsson, Ásta Möller með fyrirvara, Ísólfur Gylfi Pálmason, Kolbrún Halldórsdóttir með fyrirvara og Kristján Pálsson.

Herra forseti. Í 1. gr. frv. til laga um úrvinnslugjald segir að markmið þeirra sé að skapa hagræn skilyrði fyrir endurnotkun og endurnýtingu úrgangs í þeim tilgangi að draga úr magni úrgangs sem fer til endanlegrar förgunar og tryggja viðeigandi förgun spilliefna. Minni hlutanum blandast ekki hugur um að þess sé þörf að setja slíkt ákvæði í lög og skapa hagræna hvata til þess að minnka magn úrgangs, auk þess að stórauka endurnýtingu þess úrgangs sem hægt er að endurvinna. Því styður minni hlutinn markmið þessarar lagasetningar og þá hugmyndafræði sem að baki henni liggur. Þá gerir hann heldur ekki athugasemdir við þá aðferðafræði sem lögð er til, þ.e. að flokka vörurnar sem úrvinnslugjald er lagt á eftir tollskrárnúmerum. Hins vegar gerum við veigamiklar athugasemdir við ýmsa efnisþætti frv. og auk þess er dregið í efa að það tryggi að umhverfisvernd og hagsmunir neytenda verði ávallt höfð í forgrunni í stjórn hinnar nýju ríkisstofnunar, Úrvinnslusjóðs, sem frv. þetta kveður á um að setja á fót. Fyrst skal nefna skipun stjórnar Úrvinnslusjóðs. Þar eiga samtök neytenda og áhugafólks um umhverfisvernd ekki að fá sæti. Stjórnin mun hins vegar skipuð fulltrúum samtaka atvinnurekenda, auk eins fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga. Með þessari skipan er verulega hallað á hagsmuni hins almenna borgara í landinu og ekki tekið mið af Árósasáttmálanum um mikilvægi samstarfs ríkisins og frjálsra félagasamtaka á þessu sviði. Minni hlutinn lýsir vonbrigðum sínum með að ekki var talin þörf á að tryggja fulltrúum náttúruverndar og neytendaréttar fulltrúa í stjórn Úrvinnslusjóðs. Þetta er ekki síst áhyggjuefni í ljósi þess veigamikla hlutverks sem stjórn sjóðsins er fengið samkvæmt frv. en í 17. gr. þess segir, með leyfi forseta: ,,Stjórnin skal eftir því sem við á leggja fram tillögu til umhverfisráðherra um breytingar á fjárhæð úrvinnslugjalds, nýjar gjaldskyldar vörur og fjárhæð úrvinnslugjalds á þær.`` Stjórnin mun því hafa stefnumótandi ákvörðunarvald um úrvinnslu úrgangs hér á landi. Að sjálfsögðu ber henni að taka mið af skuldbindingum og stefnumörkun stjórnvalda í úrgangsmálum en sú stefnumörkun liggur ekki fyrir og því er ljóst að stjórnin mun hafa mikil áhrif á val vöruflokka sem leggja á úrvinnslugjald á. Sú skipan sem stjórnvöld leggja því hér til ber ekki vott um frumkvæðisvilja frá þeirra hendi. Hér eru öllu frekar á ferð viðbrögð við kröfum Evrópusambandsins og þeim er svarað með því að vísa frumkvæðinu og stefnumörkuninni til fulltrúa atvinnulífsins. Ráðuneyti umhverfismála hefur annaðhvort ekki burði til að axla ábyrgð á stefnumörkuninni eða hefur ekki pólitískan vilja til þess. Hvorugt er gott. Þá skýtur skökku við, herra forseti, að veigamiklir vöruflokkar sem ætla má að leggja þyrfti úrvinnslugjald á, svo sem dagblaðapappír og kælitæki, eru ekki hafðir með. Meiri hlutinn leggur til að veiðarfæri úr gerviefnum verði gjaldskyld og styðjum við í minni hlutanum þá brtt. Niðurstaða minni hlutans er að með lögleiðingu úrvinnslugjalds sé stigið skref í rétta átt við beitingu hagrænna stjórntækja í umhverfisvernd hér á landi og því munum við ekki leggjast gegn afgreiðslu frv. Hins vegar mun minni hlutinn ekki greiða atkvæði með því í ljósi þeirra athugasemda sem ég hef rakið hér, herra forseti. Undir þetta minnihlutaálit skrifar sú sem hér stendur, Þórunn Sveinbjarnardóttir, og Jóhann Ársælsson, hv. þm. Samfylkingarinnar.

Herra forseti. Rétt í þessu var að ljúka fundi í heilbrn. þannig að ég gat ekki verið viðstödd þá umræðu sem var á undan en ég vildi í örfáum orðum gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hef á málinu. Hérna erum við með frv. til laga um úrvinnslugjald sem kom reyndar fyrir stuttu inn í þingið og fékk nokkuð góða umfjöllun í nefndinni. Mjög margir gestir komu á fund nefndarinnar en því miður gat ég ekki verið á öllum þeim fundum af ýmsum ástæðum. Fyrirvarar mínir varðandi þetta frv. felast fyrst og fremst í því að ég tel að það hefði átt að fá meiri samsvörun á þessu frv. og því sem liggur þegar fyrir umhvn., frv. um urðun sorps og urðun úrgangs. Ég hefði viljað fá að skoða það frv. í meira samhengi við það frv. sem hér er til umfjöllunar. Síðan komu ákveðnar athugasemdir, bæði frá Sorpu og Sambandi íslenskra sveitarfélaga um aðra skipan þessara mála, um að leggja úrvinnslugjald á mjög breiðan gjaldstofn. Ég hefði gjarnan viljað skoða það mál frekar og fá frekari upplýsingar um hvernig þeim málum er háttað erlendis. Hins vegar ákvað ég að þar sem mér gafst ekki kostur á að sitja alla fundina, reyndar ekki af öðrum ástæðum en mínum eigin, og fannst ég ekki fá þá nauðsynlegu yfirsýn sem ég taldi mig þurfa að hafa til að vera með fulla sannfæringu fyrir þessu máli ákvað ég að vera með fyrirvara á því. Sú niðurstaða sem er fengin er stutt skref í ákveðna átt og eins og kemur fram í nál. gefst í framtíðinni kostur á að skoða fleiri vöruflokka sem fara undir úrvinnslugjald og þá gefst jafnframt tækifæri til að endurmeta reynsluna af þessari skipan mála. Herra forseti. Ég vildi sem sagt í örfáum orðum gera grein fyrir fyrirvara mínum í þessu máli þar sem hann kom ekki fram í nál. sjálfu.

Herra forseti. Við fjöllum um frv. til laga um úrvinnslugjald. Hér er komið mál sem Alþingi hefur vitað að von var á og umhvn. hefur fjallað um það og reyndar einu sinni áður, því þetta mál kom til umfjöllunar nefndarinnar á 126. löggjafaraþingi, það var því búið að kynna nefndinni það á þeim tíma og menn hafa haft ráðrúm til að aðlaga sig þeim hugsunarhætti sem hér er lagður til. Meginmarkmið frv. er samkvæmt 1. gr. þess það að skapa hagræn skilyrði fyrir endurnotkun og endurnýtingu úrgangs í þeim tilgangi að draga úr magni úrgangs sem fer til endanlegrar förgunar og tryggja viðeigandi förgun spilliefna. Hvers vegna skyldum við nú vera að setja lög af þessu tagi, herra forseti? Jú, megintilgangurinn sem undir liggur er af umhverfislegum toga. Þar sem ég skrifa undir nál. meiri hlutans með fyrirvara vil ég gera grein fyrir honum. Hann tengist einmitt því að mér finnst hinn umhverfislegi þáttur þessarar lagasetningar kannski ekki hafa verið nægilega skýr í allri umfjöllun og ég vil leggja á hann áherslu, sérstaka áherslu hér við þessa umræðu, því undir þeirri markmiðssetningu sem fram kemur í 1. gr., liggja auðvitað umhverfismarkmið. Viðurkennt hefur verið á seinni árum að það sé til hagsbóta fyrir umhverfið að reyna að greina hættulegan úrgang frá þeim úrgangi sem fer til urðunar. Sömuleiðis hefur það verið talið jákvætt fyrir umhverfið að taka lífrænan úrgang og flokka hann frá til að sorphaugarnir í fyrsta lagi entust lengur og minna landrými færi þá undir sorphauga og svo eru í hinum lífræna úrgangi auðvitað fólgin lífræn efni sem eru kjörin til áburðar. Og við Íslendingar sem búum í örfoka landi hljótum auðvitað að geta fundið okkur leiðir til að nýta þann áburð sem fólginn er í moltunni sem búin er til úr lífrænum úrgangi. Mín tilfinning er því sú að þetta mál komi okkur Íslendingum sérstaklega við, en við þurfum auðvitað að nálgast það á forsendum okkar, á forsendum lands okkar, en ekki á forsendum Evrópusambandsins. Í umfjöllun nefndarinnar hefur auðvitað komið upp umræða um þessi efni, þ.e. hvort Íslendingar og aðstæður okkar lúti sömu lögmálum og lönd sunnar í álfunni. Ég held að það sé mjög hollt fyrir okkur að slík umræða sé öflug og hvet þess vegna hæstv. umhvrh. sem situr hér og fylgist með umræðunni til þess að taka nú á í öllum fræðslumálum sem eru viðkomandi þessu frv. því það er mjög mikilvægt þegar verið er að gera eins róttækar breytingar og hér eru lagðar til að fram fari öflug fræðsla, ekki bara til almennings, heldur ekki síður til atvinnulífsins sem í þessu tilfelli kemur til með að þurfa að starfa eftir lögum um úrvinnslugjald. Það þarf því að taka mjög hraustlega á í þeim efnum að uppfræða fólk um leiðirnar og um markmiðin. Þá megum við ekki gleyma því að markmiðið er fyrst og fremst af umhverfislegum toga eins og t.d. má lesa í Ríó-yfirlýsingunni sem samþykkt var á heimsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun í Ríó árið 1992. Þar samþykktu ríki heims hina svokölluðu mengunarbótareglu sem gengur út á það að sá sem mengar skuli bæta fyrir það tjón sem umhverfinu gæti stafað af framleiðslu hans eða atferli. Það er því mengunarbótaregla Ríó-yfirlýsingarinnar sem liggur hér undir. Í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar sem finna má á þskj. 705 kemur fram að ég skrifa undir nál. með fyrirvara og fyrirvari minn er tíundaður með eftirfarandi orðum í nál., með leyfi forseta. ,,Fyrirvari Kolbrúnar Halldórsdóttur varðar það að hún styður markmið þessarar lagasetningar og þá hugmyndafræði sem að baki henni liggur en vill leggja áherslu á hinn umhverfislega ávinning. Þá telur hún aðkomu frjálsra félagasamtaka og neytenda við vinnslu málsins vera ónóga, auk þess sem hún hefði viljað vinna málið í nánara samkomulagi við sveitarfélögin. Þá mun hún flytja breytingartillögu við 16. gr. þess efnis að fulltrúum náttúruverndar og neytendaréttar verði tryggðir fulltrúar í stjórn Úrvinnslusjóðs.`` Sú var ástæðan, herra forseti, fyrir því að ég var sein í ræðustólinn áðan að brtt. sem ég hafði samið við 16. gr. hafði ekki skilað sér á borð þingmanna, þannig að ég var í bakherbergjum að reyna að ná henni út úr tölvum og nú er hún komin til mín og þó ég megi kannski ekki formlega tala fyrir henni núna, ég veit það ekki, þá vil ég engu að síður geta þess að hún gengur út á það að stjórn Úrvinnslusjóðsins verði öðruvísi skipuð en lagt er til í frv. Mér finnst afar mikilvægt þegar svona stór mál eru til meðferðar að neytendur séu spurðir formlega og að neytendur eigi formlegan aðgang að vinnu stjórnar Úrvinnslusjóðs. Mér þykir líka mikilvægt að þegar frjáls félagasamtök sem hafa undirritað samstarfsyfirlýsingu við umhvrn. og hafa viljað tjá sig um þessi mál eigi þau líka formlega aðkomu að stjórn Úrvinnslusjóðsins. Breytingartillaga mín gengur út á það að bæði neytendur og frjáls félagasamtök sem vinna á sviði náttúru- og umhverfisverndar eigi aðild að stjórninni þannig að stjórnin yrði ekki fimm manna eins og gert er ráð fyrir í frv. heldur sjö manna. Að öðru leyti vil ég segja um þetta mál, herra forseti, að ég tel alveg rétt eins og hæstv. ráðherra hefur gert með því hvernig hún leggur málið fram að það verði í raun og veru að byrja einhvers staðar, ég hef fulla samúð með því þó ég hefði gjarnan viljað sjá málið byrja á breiðari grunni en hér er gert. Mér finnst samt meginatriðið að tilgangur þessarar lagasetningar er þess eðlis að ég er sátt við hugmyndafræðina sem að baki liggur og ég held að með góðum vilja geti Alþingi haldið áfram að breikka þann stofn vöruflokka sem falla undir úrvinnslugjaldið til hagsbóta fyrir umhverfi okkar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna verkefna Umhverfisstofnunar frá meiri hluta umhvn. Í umfjöllun um málið fékk nefndin á sinn fund töluverðan hóp gesta og lauk síðan störfum með því að skila þessu nál. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ýmsum lögum vegna nýrrar stofnunar, Umhverfisstofnunar, sem hefur starfsemi 1. janúar nk., sbr. lög um Umhverfisstofnun, nr. 90/2002. Stjórnsýsla á sviði umhverfismála verður hjá Umhverfisstofnun og rannsóknarverkefni verða hjá Náttúrufræðistofnun Íslands. Talin hefur verið þörf á því að einfalda stjórnsýslu á þessu sviði. Í samræmi við það er lagt til í frumvarpinu að stjórnsýsluvald verði fært frá fjölskipuðum nefndum, þ.e. Breiðafjarðarnefnd og ráðgjafarnefnd um villt dýr, til Umhverfisstofnunar, auk þess sem lagt er til að sú síðarnefnda verði lögð niður. Hins vegar er lagt til að hreindýraráð, sem lagt var niður með lögum nr. 90/2002, starfi áfram að sömu verkefnum og áður að því undanskildu að stjórnsýsla málaflokksins færist til Umhverfisstofnunar. Telur meiri hlutinn það farsæla lausn enda æskilegt að málaflokkurinn njóti góðs af þeirri staðbundnu þekkingu sem til staðar er í hreindýraráði. Meiri hlutinn leggur til að hætt verði við að leggja niður dýraverndarráð eins og gert var ráð fyrir í frumvarpinu en það var lagt niður með lögum um Umhverfisstofnun. Leggur meiri hlutinn til að það starfi áfram en í breyttri mynd. Stjórnsýsla á sviðinu og framkvæmd laga um dýravernd verði hjá Umhverfisstofnun en ráðið sinni ráðgjafarhlutverki fyrir stofnunina og umhverfisráðherra. Leggur meiri hlutinn til að sömu aðilar tilnefni menn í ráðið en ráðsmönnum verði fækkað úr fimm í fjóra þannig að umhverfisráðherra skipi ekki lengur mann án tilnefningar í ráðið. Er það gert að tillögu fulltrúa umhverfisráðuneytisins sem telja ekki þörf á því. Meiri hlutinn leggur einnig til að Skotveiðifélag Íslands tilnefni ekki fulltrúa í hreindýraráð. Við umfjöllun málsins var bent á að verkefni hreindýraráðs væru þess eðlis að ekki væru efni til að félagið tæki þátt í eða hefði áhrif á umfjöllun um þau. Fellst meiri hlutinn á þau sjónarmið. Varðandi hreindýramál vil ég taka fram að samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að Náttúrustofa Austurlands annist vöktun og rannsóknir á hreindýrastofninum samkvæmt samningi við Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun Íslands. Samkvæmt breytingum á lögum um náttúrustofur er gert ráð fyrir að verkefni sem náttúrustofur annist séu gerð samkvæmt samningi við viðkomandi aðila og er gert ráð fyrir að svo verði með hreindýramálin en ekki er gert ráð fyrir að nein breyting verði á þeim verkefnum sem náttúrustofan hefur sinnt að þessu leyti, þannig að ég geri ráð fyrir því að að þau mál verði í sama horfi eftir sem áður. Aðrar breytingar sem lagðar eru til í brtt. nefndarinnar eru leiðréttingar. Meiri hlutinn leggur til og mælir með að frv. verði samþykkt með breytingum sem gert er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir álit meiri hlutans skrifa eftirtaldir hv. þingmenn: Magnús Stefánsson, Ásta Möller, Ísólfur Gylfi Pálmason og Kristján Pálsson. Jóhann Ársælsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir skrifa undir álitið með fyrirvara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 703 um frv. til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna verkefna Umhverfisstofnunar. Með frumvarpi þessu er gerð tillaga um að breytingar verði gerðar á 24 lögum til að fella gildandi löggjöf að lögum um Umhverfisstofnun sem samþykkt voru undir mikilli tímapressu á Alþingi í vor. Til marks um flumbruganginn í afgreiðslunni má nefna að einungis átta dagar liðu frá því að frumvarpið var tekið á dagskrá með afbrigðum þar til það var afgreitt úr umhverfisnefnd. 1. minni hluti gagnrýndi þau vinnubrögð harðlega og taldi málið alls ekki hafa fengið þá umfjöllun í nefndinni sem eðlileg hefði verið. Meðal gagnrýnisatriða þá var sú staðreynd að ekki fylgdi frumvarpi um Umhverfisstofnun bandormur sem ætlað væri það hlutverk að laga gildandi löggjöf að breytingunum. Nú er hann kominn fram og þá er tímapressan á afgreiðslu málsins nákvæmlega sú sama og í vor er leið. Mælt var fyrir málinu 3. desember og það var afgreitt frá nefndinni á aukafundi 11. desember eða átta dögum eftir að því var vísað til hennar. Þannig var þetta mál ekki sent út til umsagnar á eðlilegan hátt til þeirra aðila er málið varðar og einkenndist öll umfjöllun nefndarinnar af asa og stressi. Með afgreiðslu þessara tveggja mála, frumvarps um Umhverfisstofnun og frumvarpsins sem hér er til umfjöllunar hafa gífurlega umfangsmiklar breytingar á stofnanaflóru umhverfisráðuneytisins verið afgreiddar án þess að t.d. frjáls félagasamtök sem starfa að umhverfismálum hafi fengið tækifæri til að tjá sig um þær. Stofnanir þær sem komið hafa við sögu hafa fengið að gefa málamyndaumsagnir, sem þeim hefur verið ætlað að vinna á mettíma. Minni hlutinn ítrekar því alla gagnrýnina sem fram kom í nefndaráliti á þskj. 1355 í máli 711 á 127. löggjafarþingi, sem var frv. til laga um Umhverfisstofnun. Nokkrar breytingartillögur meiri hlutans í þessu máli eru þó til bóta, t.d. sú ákvörðun að leyfa dýraverndarráði að lifa áfram, en í ljósi þeirrar ákvörðunar hefði að mati minni hlutans einnig mátt skoða hvort villidýranefndin hefði ekki líka átt áframhaldandi tilverurétt með sömu rökum. Nefndin hefur mikilvægu hlutverki að gegna sem vettvangur fyrir hagsmunaaðila og er það mat minni hlutans að nauðsynlegt sé að skilgreina samráðsvettvang á þessu sviði með lögum og tryggja aðkomu frjálsra félagasamtaka á sviði náttúru- og dýraverndar. Áréttuð skal sú skoðun minni hlutans að með flausturslegum vinnubrögðum við stofnun Umhverfisstofnunar sé verið að setja í uppnám umsýslu alþjóðlegra samninga á borð við Bernarsamninginn, samninginn um líffræðilega fjölbreytni og OSPAR-samninginn. Það er ekki leiðrétt með þessu frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Þá telur minni hlutinn að taka hefði átt tillit til ábendingar Náttúrufræðistofnunar Íslands varðandi 34. og 42. gr., þ.e. að fella niður orðskýringuna ,,ágangssvæði``. Orðið er ógagnsætt enda þýðir ágengd eða ágengni samkvæmt orðabók það að vera ágengur eða ásókn búfjár. En í frv. er ágangssvæði skilgreint á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta, og það kemur fram í 34. gr.: ,,Ágangssvæði: nánar skilgreint svæði þar sem ágangur hreindýra er svipaður á öllu svæðinu.`` Hér er eins og um sé að ræða svæði þar sem hreindýr ganga, en ekki að þau þurfi endilega að sýna neinn ágang. Ég vil halda því fram, herra forseti, að það sé hálfgerð merkingarleysa í þessu orði. Ég hefði sannarlega viljað að hv. umhvn. hefði tekið leiðsögn Náttúrufræðistofnunar Íslands og fellt það út úr frv. Sömuleiðis gerði Náttúrufræðistofnun Íslands athugasemdir varðandi 38., 39. og 43. gr. frv. og geta þingmenn kynnt sér þær umsagnir Náttúrufræðistofnunar á minnisblaði sem stofnunin sendi nefndinni og er dagsett 9. desember 2002. Varðandi XX. kafla frumvarpsins, sem lýtur að lögum um vernd Breiðafjarðar, bendir minni hlutinn á þá staðreynd að með 33. gr. er verið að taka vald úr höndum Breiðafjarðarnefndar og færa það til Umhverfisstofnunar. Þannig gerir greinin ráð fyrir að ekki þurfi lengur samþykki Breiðafjarðarnefndar fyrir jarðraski á landsvæði sem ekki hefur verið formlega skipulagt, heldur nægi samþykki Umhverfisstofnunar. Og sömuleiðis nægi mat Umhverfisstofnunar varðandi spjöll á menningarsögulegum minjum, náttúruminjum eða lífríki sem hingað til hefur verið háð dómi Breiðafjarðarnefndar. og er það mat minni hluta að Breiðafjarðarnefnd og hlutverk hennar sé ansi mikið rýrt með þessu frv. Í ljósi ágreinings um grundvallaratriði við stofnun Umhverfisstofnunar getur minni hlutinn, sú sem hér stendur, ekki stutt frumvarpið þó að það sé viðurkennt að nokkrar breytingartillögur meiri hlutans séu til bóta.

Hæstv. forseti. Við skrifum undir þetta meirihlutaálit með fyrirvara, sá sem hér stendur og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir. Sá fyrirvari lýtur í ýmsu að svipuðum athugasemdum og komu fram í máli síðasta hv. ræðumanns. Það verður að segjast að það hefði mátt vinna að þessu máli faglegar. Þá á ég sérstaklega við fyrir ári síðan þegar málið var lagt fyrir þingið og það keyrt í gegn með þeim hraða sem þá var. Það var afsakað með því að nýtt mál yrði flutt á þessu hausti og þessum málefnum þá komið í þann farveg sem ætti að gera. En þá gerist alveg sama sagan. Málið kemur það seint inn að ekki er tími til að vinna það eðlilega. Það er náttúrlega ekki hægt annað en að gera athugasemdir við slíka hluti. Ég verð hins vegar að segja að mér finnst að mörgu leyti að tekist hafi ágætlega til við málið eins og það var lagt fyrir þó að að ósekju hefði mátt hafa betri tíma til þess að vinna það í nefndinni. Ýmsir hlutir hafa verið lagfærðir og flest af því sem kemur fram í frv. eru eðlilegar breytingar sem koma vegna þessarar stofnunar og vegna þess að verið er að færa saman starfsemi á vegum ráðuneytisins. Ég verð þó að segja að mér finnst svolítið undarlegt að á sama tíma og við fjöllum um þetta frv. um Umhverfisstofnun, þar sem verið er að færa sama starfsemi til hagræðis og til þess að hafa betri yfirsýn um þau málefni sem undir ráðuneytið heyra þá erum við jafnframt að fjalla --- á sama hraða reyndar líka --- um nýja ríkisstofnun sem hæstv. ráðherra beitir sér fyrir að stofna. Úrvinnslugjald sem hér var rætt á undan er auðvitað bara ný ríkisstofnun með sérstjórn. Ég tók ekki til máls í því máli en hefði kannski átt að gera það af því að ýmsilegt er athugavert við það. Mest finnst mér þó vera athugavert að ráðuneytið og hæstv. ráðherra skuli ekki ætla sér forustuna við stefnumótun hvað varðar þá hluti sem þarna eru á ferðinni. Ég verð að segja eins og er að mér finnst ekki vera mikil reisn yfir því. En þó að komið hafi verið til móts við margar af þeim athugasemdum sem komu við þetta frv. sem hér er verið að fjalla um þá var samt engan veginn brugðist við þeim öllum. Ég verð að segja það eins og er að ég gagnrýni það að ekki var brugðist við athugasemdum Náttúrufræðistofnunar um 40. gr. sem fjallaði um það hvernig fara ætti með þann sjóð sem kemur af veiðikortunum. Ég tel að þar hefðu menn átt að hlusta á rödd Náttúrufræðistofnunar þar sem bent var á að í Náttúrufræðistofnuninni er auðvitað þekkingin á þessum málum og þaðan er eðlilegt að tillögur um rannsóknarverkefni komi. Ekki er gert ráð fyrir því að það sé þekking hjá starfsmönnum Umhverfisstofnunarinnar sjálfrar á þeim rannsóknarverkefnum sem fram að þessu hafa verið í gangi vegna þessa sjóðs. Þess vegna er full ástæða til að gagnrýna það að ekki skuli hafa verið brugðist við þeim ábendingum, skilmerkilegum og sannfærandi ábendingum, sem komu frá Náttúrufræðistofnuninni hvað þetta varðar. Ég býst við því að menn geti skoðað málið betur og vonandi gera menn það. En ég vil árétta við þessa umræðu að málið verði íhugað nánar. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að flytja langa ræðu. Ég tel, eins og ég sagði áðan, að hér sé flest til bóta. En það verður líka að koma hverju er ábótavant.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um stofnun hlutafélags um Norðurorku. Frv. er flutt að beiðni bæjarstjórnar Akureyrarbæjar en á fundi bæjarstjórnar þann 3. des. sl. var samþykkt að stofna hlutafélag um rekstur Norðurorku. Á undanförnum árum hafa eigendur orkufyrirtækja verið að breyta rekstrarformi þeirra. Þannig voru fyrir nokkru stofnuð hlutafélög um rekstur Orkubús Vestfjarða og Hitaveitu Suðurnesja. Þá má geta stofnunar sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur. Þessar breytingar voru allar heimilaðar með lögum frá Alþingi. Frv. það sem hér er flutt er sambærilegt við frv. um stofnun hlutafélaga um önnur orkufyrirtæki. Ástæður þess að nauðsyn ber til þess að setja sérlög um stofnun hlutafélagsins eru einkum tvær. Í fyrsta lagi telst starfræksla vatnsveitu í þeim tilgangi að fullnægja vatnsþörf almennings, heimila og atvinnufyrirtækja meðal skylduverkefna bæjarstjórna í kaupstöðum og bæjum samkvæmt lögum um vatnsveitur sveitarfélaga. Í frv. er gert ráð fyrir að hlutafélagið yfirtaki skyldu Akureyrarbæjar til starfrækslu vatnsveitu en það verður ekki gert nema til þess sé heimild í sérlögum. Í öðru lagi er í orkulögum að finna heimild til að veita sveitarfélögum og samtökum þeirra einkaleyfi til þess að starfrækja hitaveitur og sveitarfélag getur með samþykki ráðherra framselt einstaklingum eða félögum að einhverju eða öllu leyti slíkt einkaleyfi um ákveðið tímabil í senn. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að hlutafélagið taki við einkarétti Akureyrarbæjar og Norðurorku til starfrækslu rafveitu og hitaveitu á þeim svæðum sem Norðurorka þjónar við stofnun hlutafélagsins. Í frv. er gert ráð fyrir að Norðurorka hf. taki til starfa 1. janúar 2003 og yfirtaki þá allar eignir, réttindi, skuldir og skuldbindingar Norðurorku. Frumvarpið gerir ráð fyrir að allir starfsmenn Norðurorku eigi rétt á störfum hjá hinu nýja fyrirtæki og verða þeim boðin störf hjá Norðurorku hf. sambærileg þeim er þeir áður gegndu. Í athugasemdum við 7. gr. frv. er gerð ítarleg grein fyrir réttarstöðu starfsmanna við breytingu á rekstrarformi Norðurorku. Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjalla nánar um einstakar greinar frv. og tel að frv. skýri sig sjálft. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra sagði að frv. skýrði sig sjálft. En að því leyti sem mig langar að vita meira um frv. þá skýrir það sig ekki sjálft því að ég veit ekki betur en hæstv. ráðherra hafi nokkuð oft látið það koma fram, að vísu ekki alveg upp á síðkastið, að hún stefndi að því að gera breytingar á skipulagi raforkumála með þeim hætti að Rarik eða stjórn þess og starfsemi yrði að einhverju leyti flutt til Akureyrar. Ég vil þess vegna spyrja: Gera menn ráð fyrir því að Norðurorka tengist þeim fyrirætlunum með einhverjum hætti eða hafa þær fyrirætlanir, sem ég skildi á sínum tíma þannig að tengdust líka Orkubúi Vestfjarða, allar verið lagðar á hilluna? Eru ekki lengur uppi fyrirætlanir um sameiningu Rariks og Orkubús Vestfjarða og fyrirætlanir um að flytja starfsemi Rariks norður í land?

Hæstv. forseti. Það hvort um sameiningu verður að ræða tengist ekki þessu máli. Þetta er flutt, eins og ég sagði í ræðu minni, að beiðni Akureyrarbæjar og hefur ekkert með það að gera hvort af sameiningu þessara fyrirtækja verði.

Hæstv. forseti. Ég spurði hæstv. ráðherra að því hvort þessar fyrirætlanir hefðu verið lagðar til hliðar. Ég hef sannarlega áhuga á að vita það og ég býst við að æðimargir hafi áhuga á að vita hvort fyrirætlanir um sameiningu Orkubús Vestfjarða og Rariks og þær hugmyndir að flytja starfsemi Rariks norður í land, sem voru viðraðar hvað eftir annað á sínum tíma, séu ekki lengur til staðar. Hafa menn horfið frá þeim?

Hæstv. forseti. Hv. þm. talaði um að flytja starfsemi Rariks norður í land. Allir vita að starfsemi Rariks er dreifð um landið þannig að það er ekki um það að ræða að flytja hana á einn stað. Hins vegar reikna ég með að hv. þm. sé að tala um höfuðstöðvar Rariks. Um það er að segja að miðað við það frv. sem nú hefur verið lagt fram á hv. Alþingi en ekki tekið til umræðu er samkomulag um að III. kafla frv. verður frestað þannig að gildistaka eigi sér ekki stað fyrr en 1. janúar 2004, verði frv. að lögum sem þýðir að raforkulagaumhverfið sem tengist tilskipun Evrópusambandsins mun ekki í raun taka gildi fyrr en 1. janúar 2004. Það þýðir að hugsanleg sameining þessara fyrirtækja getur ekki gengið í gegn fyrr en þá. Þarna eru því nokkur tíðindi vil ég meina. Við getum a.m.k. ekki látið þessa breytingu eða sameiningu eiga sér stað fyrr en sú breyting hefur orðið sem kveðið er á um í III. kafla frv.

Herra forseti. Það er rétt að fagna framlagningu þessa frv. þótt það hafi seint komið hér í sali, og verður að fagna því hversu vel er brugðist við óskum bæjarstjórnar Akureyrar um að flytja frv. þannig að hún geti framfylgt þeim óskum sínum að láta þetta fyrirtæki taka til starfa 1. janúar 2003. Frumvarp þetta byggir á öðrum frv. sem áður hafa verið lögð hér fram og samþykkt, þ.e. í fyrsta lagi varðandi hlutafélagið um Orkubú Vestfjarða og um Hitaveitu Suðurnesja og í raun sambærilegt og lög um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur. Að því leytinu til er ekki um flókið mál að ræða og þar af leiðandi ætti það að geta farið nokkuð hratt í gegnum nefnd því þar á það að vera nokkuð kunnugt. Aðalatriði í mínum huga í þessu máli er að verið er að bregðast við beiðni sveitarfélags og það er að mínu mati eðlilegt að sveitarfélag sem stendur að fyrirtæki eins og Norðurorku, eigi að ráða því í hvaða formi það vill veita slíka þjónustu. Hér er það bæjarstjórn Akureyrar sem óskar eftir því að þessu sé breytt í hlutafélag, m.a. til þess að efla fyrirtækið og skapa aukið svigrúm til þess að efla það. Þess vegna er lykilatriði að við á Alþingi komum ekki í veg fyrir vilja bæjarstjórnar, virðum í raun sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélagsins og þess vegna, herra forseti, hvet ég hv. iðnn. til þess að hraða störfum sínum og koma frv. hér í gegnum sali sem allra fyrst. Það mun ekki skorta, herra forseti, stuðning þingmanna Samfylkingarinnar til þess að flýta meðferð málsins.

Virðulegi forseti. Við höfum til umfjöllunar frv. til laga um stofnun hlutafélags um Norðurorku þar sem heimla á Akureyrarbæ að stofna hlutafélag um rekstur Norðurorku er nefnist Norðurorka hf. Áður en ég hef mál mitt efnislega, virðulegi forseti, vil ég minna á að á sama tíma í fyrra komu fulltrúar borgarstjórnar Reykjavíkur inn í þingið með breytingar á formi Orkuveitu Reykjavíkur þar sem fyrirtækið var gert að sameignarfélagi sveitarfélaganna hér á svæðinu, en eins og kunnugt er afhenti Orkuveita Reykjavíkur orku til margra aðila. Ég vil líka koma inn á að það var hárréttur undirtónn í andsvari hv. þm. Jóhanns Ársælssonar að auðvitað hangir þetta mál allt saman við önnur hugsanleg áform þó að þau séu ekki komin upp á borðið. Það vita allir sem fjalla um þessi mál að það eru þreyfingar um hugsanlegar breytingar t.d. á Rarik og hugsanlega samvinnu við Norðurorku og Orkubú Vestfjarða. Það er öllum ljóst. Þetta er náttúrlega sú gulrót sem bæjarstjórn Akureyrar sér í málinu og vill þar með vera undirbúin undir einhvers konar samningamöguleika á grunni þess að Norðurorku sé breytt í hlutafélag. Ég held að best sé að ræða þessi mál algjörlega hreint út. Ég vil líka átelja hæstv. ráðherra, virðulegi forseti, fyrir hve illa er staðið að þessu máli. Þetta er svo stórt mál að það er vanvirða við þingið og nefndina, hæstv. iðnn., að þurfa að taka á þessu máli í svo miklu írafári sem raun ber vitni vegna þess að hér er mjög margt sem þarf athugunar við. Ég hefði haldið að það hefðu verið hæg heimatökin fyrir hæstv. ráðherra til að vinna tíma að kalla t.d. forsvarsmenn Norðurorku á fund iðnn. og gera henni grein fyrir hugmyndum þeirra þó svo að málið hafi ekki verið komið til nefndar. Það hefði alveg verið fær leið, eða jafnvel að iðnn. hefði farið norður og skoðað málið í því samhengi. En það hefur ekki verið gert. Hér er gríðarlega mikið mál á ferðinni. Þarna hanga saman í raun og veru þrjú fyrirtæki. Það er rafveita bæjarsins, hitaveita bæjarsins og vatnsveita bæjarins. Þetta eru því ekki einföld mál. Norðurorka er samsett af þeim þremur fyrirtækjum. Það er alveg augljóst eins og fram kemur í 3. gr. að tilgangur Norðurorku hf. á að vera vinnsla og framleiðsla á raforku, varma, vatns og hvers konar annarra auðlinda. Samkvæmt 3. gr. er verið að skapa grunn, gríðarlega sterkan efnahagslegan grunn til þess að sækja fram á hinum ýmsu sviðum. Ég hefði viljað vita hvaða önnur áform menn hafa, t.d. hvað varðar vinnslu, heldur en bara þessa þrjá þætti sem núna eru inni í fyrirtækinu. Fyrirtækin voru stofnuð til að skaffa kalt vatn, heitt vatn og rafmagn og lýsa upp bæinn. Hér er því verið að leggja upp með mjög miklar breytingar og víðar heimildir fyrir þetta fyrirtæki. Það er hollt í þessu sambandi að rifja upp sögu Hitaveitu Akureyrar sem á fyrstu árum átti í mjög miklum erfiðleikum vegna þess að orkuöflun í Eyjafirði var dýr, hún var erfið. Miklar boranir þurftu að eiga sér stað og Hitaveita Akureyrar var mjög dýr til notenda um langt árabil. Það er fyrst núna á síðustu árum að bæjarbúar eru farnir að eygja þann möguleika að orkuverð geti lækkað verulega vegna þess að rekstur veitunnar hefur um allnokkur ár gengið skaplega og í raun og veru hefur orkuverð lækkað. Breytingar af þeim toga að gera fyrirtækið að hlutafélagi án kannski sögulegs samhengis af þessu tagi, þar sem bæjarbúar sættu sig við hátt orkuverð um tíma í voninni um að fá lækkun orkuverðs í framtíðinni, hefðu að mínu mati þurft að ræðast miklu betur. Síðan kemur atriði í 5. gr. sem svo sannarlega er tilefni til að staldra við og það er að ,,Norðurorka hf. tekur við einkarétti Akureyrarbæjar og Norðurorku til starfrækslu hita- og rafveitu og yfirtekur skyldu Akureyrarbæjar til starfrækslu vatnsveitu á Akureyri. Norðurorka yfirtekur þá samninga sem gerðir hafa verið um vatnssölu eða rekstur vatnsveitu í öðrum sveitarfélögum.`` Samkvæmt frv. á að afhenda Norðurorku vatnsveituna. Ég efast um að það sé löglegt og ég vil fá betri skýringar á því. Ég get vel ímyndað mér að bæjarstjórn Akureyrar gæti gert samning við eitthvert fyrirtæki úti í bæ, ekki endilega Norðurorku um rekstur vatnsveitunnar, en bæjarsjóður verður samkvæmt lögunum að vera eignaraðili og sjá um afhendingu á köldu vatni til allra. Mér finnst því þetta ákvæði í frv. mjög óskýrt og mundi vilja fá miklu nánari og betri skýringu á því hvað menn eru að hugsa þarna. Í 6. gr. kemur síðan fram að: ,,Stjórn Norðurorku hf. setur gjaldskrár um verð á seldri orku og vatni til notenda. Gjaldskrár fyrir sölu á rafmagni og heitu vatni öðlast eigi gildi fyrr en þær hafa verið staðfestar af iðnaðarráðherra og birtar í Stjórnartíðindum.`` Síðan kemur rúsínan í pylsuendanum og það lýtur að því sem ég var að tala um áðan um von bæjarbúa á Akureyri að sjá fram á lækkandi orkuverð. Hér er ekkert tekið mið af sögu Hitaveitu Akureyrar þar sem Akureyringar um langt árabil, eins og ég sagði áðan, borguðu mjög hátt orkuverð fyrir hita og gerðu sér vonir um að sjá fram á lækkun á hitaveitunni og hafa reyndar notið þess núna allnokkur síðustu missiri. En í 6. gr. segir: ,,Gætt skal almennra arðsemissjónarmiða við setningu gjaldskrár. Gjaldskrá vatnsveitu skal byggð á lögum um vatnsveitur sveitarfélaga, nr. 81/1991.`` Ég tel þarna mjög stórt mál á ferðinni. Ég held að í sögulegu samhengi sé almenningur á Akureyri ekki spenntur fyrir því að gætt sé almennra arðsemissjónarmiða eins og gerast á markaði, vegna þeirrar háu gjaldskrár sem almenningur bjó við um langt árabil. Það er ástæða til að láta menn njóta lægri gjaldskrár og fara ekki endilega í hámarksarðsemissjónarmið eins og veitan hefur hingað til ekki gert. Það liggur alveg á borðinu. Mér finnst því, virðulegur forseti, mjög margt í frv. sem þarf að skoða. Mér finnst algjörlega óásættanlegt að nefndarmenn fái ekki mjög góða yfirferð frá þeim sem standa að máli, málsaðilum heima fyrir og þá líka starfsmönnum. Enda þótt langur kafli sé í frv. þar sem fjallað er um hver réttindi og hverjar skyldur starfsmanna eru þá þarfnast þetta mál sannarlega yfirferðar. Virðulegi forseti. Ef þessi formbreyting er undanfari þess að búa til stórfyrirtæki úr Rafmagnsveitum ríkisins, Orkubúi Vestfjarða og Norðurorku, þá er það stórmál sem nefndin þarf að ræða líka. Það er ekki hægt að fara í svona mál, fet fyrir fet, þegar menn eru með uppi á borðum hugmyndir um, og það er ekkert launungarmál, að gera allt, allt annað í framhaldinu. Þess vegna er hjá okkur í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði hörð andstaða við þessa formbreytingu núna, vegna þess að við erum ekki að því er ég fæ best séð bara að tala um formbreytingu. Það er ekki það sem hangir á spýtunni. Bæjarstjórn Akureyrar er augljóslega að skapa sér verkfæri eða tæki með því að fara með þetta frv. hér í gegnum hæstv. iðnrh. Þetta er greinilega undirbúningur undir eitthvað annað. Það liggur augljóslega fyrir. Við erum búin að fara í gegnum þessi mál öll sömul hér í þinginu, sérstaklega af hendi framsóknarmanna þegar talað var um hlutafélagavæðingu ríkisfyrirtækja svo sem eins og banka, að þetta væri bara spurning um formbreytingu, síðan mundi vera staldrað og við og það ætti ekkert annað að breytast. Það er svo augljóst að von manna stendur til þess að í framhaldinu verði hægt að ganga lengra og þá er það spurningin um Rarik og Orkubú Vestfjarða. Það er kaldhæðnislegt að þessi nýja orkutilskipun sem við erum að dansa í kringum á hinu háa Alþingi fer í þveröfuga átt við þá hugsun sem er hér í gangi, þ.e. þessa framhaldshugsun. Ég veit ekki betur en að það sé meginstefið að það eigi að stuðla að samkeppni á orkumarkaði þannig að hlutir verði sýnilegir, að það sé markmiðið. Hér er verið að fara í þveröfuga átt ef við ætlum að fara inn í eitthvert stórt púkk með Norðurorku, Orkubúi Vestfjarða og Rarik í framhaldi af þessari lagasetningu. Sá grunur læðist að manni að vegna stóriðjuframkvæmda og stóriðjuuppbyggingaráforma hæstv. ríkisstjórnar sé kannski heppilegt að ekki séu mjög mörg sjálfstæð fyrirtæki sem eitthvað kveður að í orkugeira í landinu að þvælast fyrir. Ef illa fer, ef stórframkvæmdir borga sig ekki og landsnetið og almenningur og fyrirtækin hér í landinu þurfa á einhvern hátt að draga hlassið, er það augljóst að allur samanburður er mjög óheppilegur, hvort sem samanburðurinn kemur frá Orkubúi Vestfjarða, Rarik eða Norðurorku. Menn vilja hafa þetta allt á einni hendi svo hægt sé að vera með samræmdar áætlanir um það hvernig hlutum er stillt saman. Það er þetta, virðulegi forseti, sem ég vil einkum draga fram hér í byrjun þessarar umræðu um frv. til laga um stofnun hlutafélags um Norðurorku. Ég held að ekki hefði komið fram ósk um þetta frv. frá bæjarstjórn Akureyrar ef menn gerðu sér ekki vonir um að eitthvert slíkt framhald yrði og að væntanlegt hlutafélag yrði nýtt til þes að fara í einhvers konar sameiningu. Alltént vafðist það ekki fyrir borgarstjórn Reykjavíkur í fyrra að fara í sameignarform á Orkuveitu Reykjavíkur og taka þar inn í öll nágrannasveitarfélögin sem eðlilega meðeigendur og meðstjórnendur í því fyrirtæki. Það hefur heyrst hér að ein af ástæðunum fyrir því að menn vilji búa til hlutafélag úr Norðurorku sé sú að það sé ákjósanlegt og að menn vilji fara í samstarf, þ.e. nágrannasveitarfélögin, Eyjafjarðarsveit, Svalbarðsströnd, Arnarneshreppur. Að vera með sameignarform hentar ágætlega við slíkt fyrirkomulag. Og það er ekkert því til fyrirstöðu að nota sömu formúlu og á höfuðborgarsvæðinu hvað varðar þá hugsun og væri eflaust mjög heppilegt. Eins og kunnugt er hefur Norðurorka fundið gríðarlega mikið af heitu vatni á Hjalteyri sem er í Arnarneshreppi. Samtenging þessara veitna væri e.t.v. mjög fýsileg og sjálfsögð. Það er bara spurning um hvaða form menn velja á það. Ég held að ekki sé heppilegt að nota fyrirtækið svona sem bakhjarl fyrir aðra bisnessmöguleika, sérstaklega vegna þess að ég held að það sé ekki sanngjarnt í ljósi sögu veitunnar að setja upp form sem krefst hámarksávöxtunar á kapítalið. Ég held að eins og gert hefur verið undanfarið eigi Akureyrarbær að sætta sig við lága ávöxtunarkröfu og láta neytendur veitunnar njóta lágs verðs en ekki taka út mikinn arð, a.m.k. ekki í nánustu framtíð. Þetta voru hræðilegir tímar fyrir hitaveituna á sínum tíma, bæði var það efnahagsástandið í landinu sem gerði henni mjög erfitt fyrir en líka mjög mikill kostnaður vegna rannsókna og borana sem þarna kom við sögu. Virðulegi forseti. Þrátt fyrir beiðni bæjarstjórnar Akureyrar um að þetta frv. fari í gegnum þingið lýsi ég mikilli andstöðu við það. Ég lýsi andstöðu við þetta form. Ég tel að samvinnuformið, samvinnufélagsleiðin, hefði verið betri, svipuð leið og Orkuveita Reykjavíkur fór, ef menn hefðu viljað breyta formi, t.d. til að taka inn í fyrirtækið nágrannasveitarfélög eins og óskir hafa verið settar fram um. Virðulegi forseti. Ég sé að tími minn er nú að verða búinn þannig að ég læt máli mínu lokið að sinni og freista þess kannski að koma aftur upp og ræða um þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvað hv. þm. hefur á móti þessu frv. þrátt fyrir ræðu hans áðan. Hann efast um að bara sé verið að tala um formbreytingu en raunin er samt sú. Ég flyt þetta mál að beiðni bæjarstjórnar Akureyrar og þar þekkir hv. þm. jafnvel betur til en ég. Ég undrast þessa ræðu og ég átta mig ekki á hvaða draug hv. þm. sér í þessu máli. Þetta er ekkert annað en það að breyta þessu fyrirtæki í hlutafélag og hlutafélagaformið er mjög þekkt form á Íslandi. Flestir hafa sætt sig mjög vel við það rekstrarform. Þegar Akureyrarbær biður um að þetta frv. sé flutt og gert að lögum fyrir áramót undrast ég að hv. þingmaður skuli ætla að beita sér gegn því eins og ég skildi hann. Hann talar um að samanburður sé óheppilegur og blandaði reyndar nýju frv. sem nú liggur á borðum þingmanna en hefur ekki komið til umræðu, raforkulagafrv., inn í mál sitt. Málið er að hugmyndirnar með því að sameina ákveðin orkufyrirtæki, sem ég hef nú greint frá að verður einhver frestur á, eru þær að þar með gæti náðst samkeppni í sambandi við vinnslu raforku og það tel ég mikið grundvallaratriði. Hv. þm. virðist ekki vera sammála mér um það. Ég endurtek að ég átta mig ekki alveg nógu vel á því hvað hv. þm. er að fara.

Virðulegi forseti. Ef hæstv. iðnrh. áttar sig ekki á því hver þessi breyting er erum við í verri málum en ég hélt. Þótt ég grípi ekki nema bara til 6. gr., sem ég gerði töluvert mál úr, kemur þar berlega fram að það skal gæta almennra arðsemissjónarmiða. Og hver eru almenn arðsemissjónarmið? Þau geta rokkað á stóru bili. Menn hafa verið í þessum sveitarfélagareknu fyrirtækjum kannski að taka 7% en ef almenn arðsemissjónarmið eru látin gilda, hvað vilja menn þá fá í þessu fyrirtæki? Vilja menn ekki fá kannski 12%? Eða kannski upp undir 20%? Það er spurningin. Hér er um mjög mikla breytingu að ræða, auðvitað. Og það er líka um mjög mikla breytingu að ræða ef menn eru á framtíðarvegferð þar sem þeir slá sér saman við önnur fyrirtæki. Fyrirtækið eitt og sér mun á allra næstu árum vera í þeirri stöðu að orkuverð mun stórlega lækka. Ef menn ætla að fara út í stækkun og nota fyrirtæki sem efnahagslegan bakhjarl til þess, hvort sem það er að slá sér saman við önnur fyrirtæki eins og ég rakti áðan eða annað, er náttúrlega vonin um að orkuverðið verði lægra fokið út í vindinn. Almennra arðsemissjónarmiða verður bara gætt.

Herra forseti. Hv. þm. lét þess getið að það hefði ekki vafist fyrir borgarstjórn Reykjavíkur að fara út í að mynda sameignarfyrirtæki um Orkuveitu Reykjavíkur. Þetta er rangt. Það vafðist mjög fyrir borgarstjórn Reykjavíkur að fara út í að mynda sameignarfyrirtæki. Það voru aðeins fulltrúar Vinstri grænna í borgarstjórninni sem komu í veg fyrir að stofnað yrði hlutafélag. Hugur allra annarra stóð til þess, bæði þeirra sem eiga fyrirtækið með Reykjavíkurborg og annarra, og þeir töldu að það væri skynsamlegasta leiðin til þess að Orkuveita Reykjavíkur nyti sín sem best, að því yrði breytt í hlutafélag í eigu sveitarfélaganna. Það vafðist því verulega fyrir borgarstjórn. Innan R-listans var að lokum látið undan kröfu Vinstri grænna um að þetta yrði sameignarfyrirtæki. Ef hv. þm. telur að arðsemiskrafan í 6. gr. sem hann nefnir sé eitthvað einkennandi fyrir þetta fyrirtæki vegna þess að það er hlutafélag ætti hann að kynna sér lögin um Orkuveitu Reykjavíkur, sameignarfyrirtækið, þar sem sams konar ákvæði eru.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að það kom fram hjá hv. þm. Birni Bjarnasyni að sú staðreynd að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð eigi aðkomu að borgarstjórn Reykjavíkur hafi orðið til þess að sameignarfélag var stofnað. Það er alveg rétt að við urðum til þess. Ég tel að í framhaldi af þeim umræðum sem þar urðu og átökum um form hafi ekki vafist fyrir mönnum að fara yfir í þetta rekstrarform. Eftir því sem ég veit best hefur það gefist ágætlega, það sem af er. Aðrar upplýsingar hefur maður ekki. Það er því mjög gott að það komi skýrt fram að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð varð þess valdandi að fyrirtækið varð ekki hlutafélagavætt og þarf þá ekki að hafa áhyggjur í allra nánustu framtíð af því að það verði sett á markað og selt eins og aðrar félagslegar eignir á síðustu missirum.

Herra forseti. Ég vildi leiðrétta þann misskilning að ekki sé hægt að selja sameignarfyrirtæki. Auðvitað er það hægt, það er ekkert sem bannar að selja Orkuveitu Reykjavíkur þótt hún sé sameignarfyrirtæki. Það versta fyrir Orkuveitu Reykjavíkur er að hún skuli ekki vera hlutafélag sem er öflugasta rekstrarformið þegar menn stunda rekstur eins og þann sem orkufyrirtækin stunda. Það er veika hliðin á starfsemi Orkuveitu Reykjavíkur. Nú kemur þetta fyrirtæki og verður hlutafélag. Orkuveitan er að keppa við Hitaveitu Suðurnesja sem er hlutafélag þannig að Orkuveitan er í umhverfi sem er þannig að keppinautarnir starfa við hinar bestu aðstæður og rekstrarfyrirkomulag. En vegna þess að vinstri grænir komu með skammsýni sinni í veg fyrir að unnt væri að breyta Orkuveitunni í hlutafélag stendur hún höllum fæti. Þetta eru staðreyndir sem menn eiga að horfast í augu við og vinstri grænir bera ábyrgð á.

Virðulegi forseti. Það er skoðun okkar hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að rekstur hitaveitna og náttúrlega vatnsveitna eins og er samkvæmt lögunum eigi að vera í opinberri eigu. Við viljum félagslegt rekstrarform og teljum að það tryggi best, þrátt fyrir allt, að áfram verði sú staða uppi að almenningur eigi þessar veitur. Það er út frá þeirri hugsun sem við vinnum í sambandi við form á fyrirtækjunum. Eins og dæmin sanna opnar hlutafélagaformið mönnum möguleika á örskömmum tíma til þess að selja aðilum úti í bæ, einkavæða. Það er meginhugsun okkar að stoðkerfi landsins sé í félagslegri eign, opinberri eign ríkis og sveitarfélaga, og við teljum öruggara að vera með þetta rekstrarform, sameignarfélag, heldur en hlutafélagsformið í ljósi sögunnar hvað þetta varðar.

Herra forseti. Ég vil byrja á að taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Björn Bjarnason sleppti honum. Hann vék að deilum í Reykjavík um rekstrarform á orkuveitunum. Hann staðhæfði að það væri mál manna í Reykjavík, annarra en vinstri grænna, og mál manna víðs vegar um heiminn að hlutafélagsformið væri heppilegast. Ég er ósammála þessari staðhæfingu og ætla að nefna tvö atriði því til stuðnings. Í fyrsta lagi er að koma á daginn, ég mun gera nánar grein fyrir því við 2. umr. málsins, að orkufyrirtæki sem hafa verið markaðsvædd en hafa skapað sér einokunarstöðu, sem gerist víðast hvar, hafa sprengt upp orkuverðið. Núna eru t.d. fréttir um það í norskum fjölmiðlum hvernig sprenging hefur orðið í orkugeiranum þar í kjölfar svipaðra breytinga og íslensk stjórnvöld gangast fyrir hér. Frá sjónarhóli notandans, orkukaupandans, er þetta því málum blandið. Hitt atriðið lýtur að stöðugleikanum. Ef við lítum á hvað hefur verið að gerast í orkugeiranum víðs vegar um heim þá hefur mikill óstöðugleiki einkennt hann. Það þarf ekki að alhæfa út frá Enron- fyrirtækinu í Kaliforníu. Þar var glæpsamlegt athæfi á ferðinni. Engu að síður sýnir það okkur fram á hvað getur gerst þegar óprúttnir aðilar komast í valdastöður hjá þessum fyrirtækjum. Nú fréttist af mjög miklum erfiðleikum hjá stærsta breska orkufyrirtækinu og okkur berast víða að fréttir af óstöðugleika. Það er þetta sem veldur því að í Bandaríkjunum, kannski síður í Evrópu, hafa vaknað efasemdir um hlutafélagsformið í almannaþjónustu. Hlutafélagsformið byggir að sjálfsögðu á því að þar komi hluthafar að. Við höfum orðið vitni að almennu millibilsástandi hér á landi, þar sem einn hluthafi situr á einu hlutabréfi eins og gerðist með Póst og síma um skeið. Þróunin er sú að farið er með hlutina út á markað og fyrirtækið markaðsvætt. En hlutabréfamarkaðinn einkennist af óstöðugleika. Eigendurnir leita eftir hámarksarði og eru reiðubúnir að yfirgefa fyrirtækið, stofnunina, starfsemina, ef meiri arðsemi er að vænta annars staðar. Hlutafélagsformið býður þannig í sjálfu sér upp á óstöðugleika. Mér finnst það alla vega kalla á málefnaleg andsvör ef menn telja þetta rangt vegna þess að staðreyndirnar tala þessu máli, þ.e. gagnvart notandanum, orkukaupandanum. Þetta hefur leitt til hærra orkuverðs og óstöðugleiki fyrirtækjanna eykst. Þetta eru staðreyndir. Það er vegna þessa sem menn hafa vaxandi efasemdir um að hlutafélagsformið eigi rétt á sér í almannaþjónustu, þ.e. fyrirtækjum eða starfsemi sem þarf alltaf að vera til staðar og þarf að vera traust. Menn hafa efasemdir um að rétt sé að fara í breytingar að þessu leyti. Ég leyfi mér að spyrja: Er ekki hæstv. iðnrh. við þessa umræðu?

Forseti sér í tölvu sinni að hæstv. iðn.- og viðskrh. er skammt undan.

Ég vildi gjarnan að hæstv. ráðherra hlýddi á mál mitt. Hér vorum við að ræða hvort hlutafélagsformið væri heppilegasta formið í almannaþjónustu, þar með talið í stoðfyrirtækjum í samfélaginu á borð við orkufyrirtæki. Ég hef miklar efasemdir um það, tel að þetta geti komið orkukaupandanum í koll og kalli á óstöðugleika í þessari grein vegna þess að hluthafar, eðli máls samkvæmt, leita eftir arðsvon þar sem hún er mest og eru tilbúnir að yfirgefa fyrirtækin eða stofnanirnar þegar þær þurfa mest á þeim að halda. Síðan verður ákveðin breyting á þankagangi við þessar kerfisbreytingar. Hlutafélagi er fyrst og fremst ætlað að sækja arð. Það er grundvallarmunur á því annars vegar og hinu að veita þjónustu. Ég tek eftir því að í 3. gr. þessa frv. er einmitt vísað til þess að fyrirtækið eigi hægara um vik með að hella sér út í aðra viðskipta- og fjármálastarfsemi samkvæmt ákvörðun stjórnar hverju sinni. Með öðrum orðum á að gera þessi grundvallarþjónustufyrirtæki í landinu að almennum viðskipta- og fjármálastofnunum. Við höfum séð þetta gerast hér í Reykjavík hjá Orkuveitunni. Ég hef haft miklar efasemdir um ýmislegt sem þar hefur verið gert í þá veru, sannast sagna. Ég tel að þessar grundvallarstofnanir eigi fyrst og fremst að sinna tiltölulega þröngt afmörkuðu þjónustuhlutverki. Síðan er ekkert óeðlilegt að leitað sé út á markað um einstaka þætti starfseminnar. Hæstv. ráðherra kom upp í andsvari áðan og vildi gera lítið úr andstöðu okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði gegn þessari krefisbreytingu. Í grundvallaratriðum sagði hæstv. ráðherra að þetta væri ósk heimamanna og þarna væri fyrst og fremst um formbreytingu að ræða, ef ég skildi það rétt. Hvers vegna ættum við að standa gegn því að lýðræðislegar óskir úr héraði næðu fram að ganga? Það er alveg eðlilegt að menn spyrji á þennan hátt. Ég tel hins vegar að málið sé miklu flóknara en þetta. Við þurfum að horfa, ekki bara á nærumhverfið heldur þurfum við að hafa hliðsjón af skuldbindingum og samningum sem við erum að gera á alþjóðavísu. Þar vísa ég sérstaklega til GATS-samninganna, General Agreement on Trade in Services eins og þeir heita á ensku, sem eru á vegum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar WTO. Þar er unnið að því að markaðsvæða þjónustustarfsemi. Menn takast á um hve langt skuli gengið í að skilgreina þjónustu. Á að einskorða það við banka og tryggingar eða á einnig að fara inn í samfélagsþjónustu, m.a. af þessu tagi? Evrópusambandið, sem gerir flest sitt í leyni bak við tjöldin, hefur farið þess á leit við viðskiptaaðila sína, t.d. Kanada, að þeir einkavæði vatnsveitur sínar. Þetta var upplýst í Guardian 17. apríl sl. og var mikið uppistand í Brussel þegar upplýst var hvað menn voru að makka þar á bak við tjöldin. Við erum núna stödd þar í ferlinu hjá Alþjóðaviðskiptastofnuninni að einstök ríki eiga að nálgast viðskiptaaðila, önnur viðskiptalönd, og setja fram óskir um hvað þau vilji markaðsvæða, færa yfir á markað. Óskað hefur verið eftir því við utanrrn. hér að fá upplýsingar um hvaða kröfur hafa verið reistar á hendur Íslendingum. Bandaríkjamenn og Japanir hafa sett fram köfur en það fæst ekki upplýst hverjar þær eru. Þetta er alla vega að gerast. Á grundvelli Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar eru menn síðan að koma á samkomulagsneti um hvað eigi að vera á markaði. Grunnurinn sem menn hafa sett hjá Alþjóðaviðskiptastofnuninni og unnið hefur verið að allar götur frá 1994 er að skapa almennan ramma um markaðsvæðingu. Síðan ákveða ríkisstjórnir hver fyrir sig hvað þær eru tilbúnar að færa inn í þennan ramma. Því miður held ég að Íslendingar hafi þarna sofið á verðinum. Ég óttast það, t.d. með vatnið. Mér sýnist, af þeim athugunum sem ég hef gert á málinu, að við höfum ekki verið nægilega vakandi. En þegar við höfum undirgengist markaðsvæðingu á tilteknum sviðum þá skiptir öllu máli hvaða form er á starfseminni. Um leið og hún er markaðsvædd, gerð að markaðsfyrirtæki, hlutafélagi, þurfa menn að undirgangast þessar reglur. Þess vegna er þetta ekki einkamál heimamanna og snýst ekki bara um formbreytingu vegna þess að um leið og við erum búin að setja starfsemina á markað þá lýtur hún þessum reglum. Menn hafa óttast, fari þeir með skólakerfið inn á þessa braut og undanþiggi skóla undanþáguákvæðum í GATS-samningunum, að hugsanlega yrði bannað að mismuna skólum eftir því hvort þeir eru reknir á vegum sveitarfélaga og ríkis annars vegar eða einkaskólar hins vegar. Ein af kröfunum sem Bandaríkjamenn hafa verið að reisa núna í ferlinu sem ég vék að áðan er einmitt einkavæðing á skólakerfinu. Þeir segja að vísu að þeirra kröfur séu einskorðaðar við háskólastig og það stig þar sem einkarekstur í skólum sé við lýði. Það sem ég er að reyna að sýna fram á er að þessi formbreyting skiptir máli þegar við erum komin inn í þetta alþjóðlega samningaumhverfi. Ég hef mikla sannfæringu fyrir því að það sé mjög vafasamt að gera þetta. Síðan eru ýmsir kostir í stöðunni. Auðvitað þarf að búa svo um hnútana að fyrirtæki eða stofnanir í þessum geira geti sameinast eða efnt til samstarfs eins og gerst hefur hér á suðvesturhorninu, Orkuveitan í Reykjavík hefur efnt til samstarfs við orkuveituna á Vesturlandi og víðar sem er hið besta mál. Sá kostur sem ég tel að ætti að fara, það skipulagsform sem ég tel að væri heppilegast, er að stofna byggðasamlag um þjónustustarfsemi af þessu tagi. Það er alveg rétt sem fram kom hér áðan að í Reykjavík varð ofan á að stofna sameignarfélag um orkuveiturnar. Ég tel að það hafi verið lakari kostur. Ég held að menn hafi flýtt sér einum of þegar frv. þar að lútandi var keyrt hér í gegnum þingið rétt fyrir síðustu áramót. Ef ég man rétt var það gert rétt fyrir síðustu áramót. Þá var sá háttur hafður á sem nú er einnig hafður á. Á síðustu dögum eða klukkustundum þingsins var frv. lagt fram og sagt: Þetta er frumvarp sem byggir á samkomulagi heimamanna. Í því tilviki ætla ég ekki að álasa þinginu vegna þess að menn höfðu trú á að svo væri. Ég tel hins vegar að samkomulagið hafi ekki verið frágengið þegar það var sett í gegnum þingið og harma að þetta skuli hafa verið gert með þessum hætti. Hins vegar er sameignarfélag ekki slæmur kostur og ekki saman að jafna sameignarfélagi og hlutafélagi ef út í þá sálma er farið. En þetta er sem sagt ástæðan fyrir því að ég tel rök hæstv. viðskrh. ekki ganga upp. Ég tel þau ekki ganga upp í fyrsta lagi varðandi hlutafélagsformið. Það hefur sýnt sig að vera verri kostur fyrir kaupanda orkunnar. Hún er á uppleið. Það hefur orðið verðsprenging í Noregi. Það er verri kostur fyrir starfsemina að hafa óstöðuga hlutafjáreigendur sem hlaupa alltaf eftir arðsvon þar sem hún gerist hæst. Síðan ætla ég að leyfa mér að nefna annað, þ.e. tilkostnaðinn við samkeppni eða ímyndaða samkeppni, vegna þess að í þessum geira er hún yfirleitt ekki til staðar. Við þurfum ekki að fara annað en til Bandaríkjanna til að sjá hver einokun er í raforkugeiranum þar sem þó víða er mikið frelsi í þessum efnum. Þetta eru fyrirtæki sem hasla sér völl á tilteknu landsvæði og hafa þar nánast einokunarstöðu. Þar sem einhver samkeppni er fyrir hendi jú, þar verða til fleiri fyrirtæki. En hver er tilkostnaðurinn við það að efna til þessarar samkeppni? Hver var tilkostnaðurinn við það að efna til samkeppni á símamarkaði í Bretlandi, svo dæmi sé tekið? Hafa menn komið á Piccadilly Circus nýlega og farið þar í síma? Það er lærdómsríkt vegna þess að það eru tvö sett af símkerfum hvort fyrir sitt fyrirtækið og það eru mismunandi kort. Það eru mismunandi yfirbyggingar á þessum fyrirtækjum. Halda menn að þetta kosti ekki neitt? Halda menn að samkeppnin kosti ekki neitt, að hún sé bara ókeypis? Halda menn að það kosti ekki neitt að reisa endalausar eftirlitsstofnanir til að hafa síðan eftirlit með því hvort samkeppnin virki og sé sem skyldi? Þetta er þáttur sem menn horfa iðulega fram hjá. Alla þessa þætti á ég eftir að athuga betur þegar frv. kemur til 2. og 3. umr. í þinginu. En staðreyndin er sú að menn eru enn að lesa texta frv. og greinagerðina með því vegna þess að því var dreift hér í gær. Þetta frv. um að gera grundvallarbreytingu á orkuveitunni norðan lands var kynnt hér í gær og menn ætlast til að það sé samþykkt hér á fáeinum klukkustundum, lagafrv. nánast ólesið. Eina ferðina enn á að afgreiða hér lög með bundið fyrir augun. Ég virði það hins vegar að sjálfsögðu þegar efnt er til samstarfs við heimamenn. Að sjálfsögðu geri ég það. En það er ekki þar með sagt að menn leggi blessun sína yfir alla hluti. Ég verð að segja það að í fyrra þegar til kasta Alþingis kom frv. um að einkavæða eða gefa heimild til að hlutafélagavæða vatnsveitur var leitað eftir umsögnum sveitarstjórna víðs vegar um landið og andvaraleysið var fullkomið. Það var fullkomið. Það komu ekki athugasemdir. Það er fyrst núna þegar menn eru farnir að kynna sér afleiðingar einkavæðingar á vatninu að mótmæli eru að vakna. Það skiptir máli að samfélagið gefi sér góðan tíma áður en ráðist er í grundvallarbreytingar á grunnþjónustu, breytingar sem geta haft afdrifaríkar afleiðingar. Sá þáttur sem maður hlýtur að staldra við og verja verulegum tíma í að skoða er náttúrlega tengingin við vatnsveituna. Enda þótt um sé að ræða framsal á rekstri, ekki eignarhaldi yfir vatnsveitunum eins og ég skil það, þá er þarna komin æðisterk tenging við einkafyrirtæki sem ég hef miklar efasemdir um og á eftir að gera að umtalsefni, annaðhvort hér í annarri ræðu á eftir og svo sannarlega við 2. og 3. umr. málsins, nema hvort tveggja væri.

Herra forseti. Hæstv. iðn.- og viðskrh. hafði um það þau orð áðan í andsvari eða orðaskiptum að hér væri eingöngu um formbreytingu á fyrirtæki að ræða og í raun lá í orðunum, ef ég má leyfa mér að túlka þau svo, að þetta væri hreint smámál því þetta væri bara svona um að rétt setja stafina hf. aftan við þetta orkufyrirtæki. Mér sýnist nú ekki svo vera, herra forseti. Ég held að hæstv. ráðherra hafi nú ekki alveg farið nákvæmlega með að hér sé verið að breyta einfaldlega formi á fyrirtæki sem stundar öflun og dreifingu vatns, raforku og hitaorku í formi heits vatns. Staðreyndin er sú að samkvæmt frv. er verið að gefa fyrirtæki, hlutafélagi, í raun heimildir til að reka alla starfsemi milli himins og jarðar. Þetta nýja hlutafélag, ef stofnað verður með þessum hætti, Norðurorka hf., getur gert það sem því sýnist algerlega samkvæmt eigin ákvörðunum og það getur blandað allri þessari starfsemi saman eins og því sýnist. Ég verð að segja, herra forseti, að það undrar mig nokkuð að þetta mál skuli koma hér fram á allra síðustu klukkustundum þinghaldsins fyrir jól og að því skuli dreift um svipað leyti, eða kannski einhverjum klukkutímum á eftir, og nýju frv. til raforkulaga sem ekki hefur enn verið rætt og verður væntanlega ekki afgreitt, alla vegana ekki fyrir jól. Það dettur væntanlega engum í hug. Þetta er eiginlega neyðarleg tilviljun, herra forseti, því ég sé ekki betur en að það sé í hrópandi mótsögn við þá framtíð sem þrátt fyrir allt má reikna með að sé að teiknast upp með þessari nýju skipan raforkumála ef marka má ákvæðin sem koma fyrir í frv. og kemur það ekki á óvart vegna þess í að orkutilskipun Evrópusambandsins sem við erum bundin af þó íslensk stjórnvöld hafi að vísu ekki fullgilt hana enn þá, er kveðið á um algeran aðskilnað einkaleyfisbundinnar starfsemi og meira að segja aðskilnað hinna einstöku þátta innan orkusviðsins, þ.e. orkuöflun eða virkjun orkunnar og síðan dreifingar, flutninga og dreifingar og smásölu. Þá má líka spyrja: Er ekki verið að fara í hlutina í algjörlega öfugri röð með að rjúka til og breyta nú þessu fyrirtæki nyrðra á þessum grunni áður en raforkulögin hin nýju líta dagsins ljós og framtíðarstarfsumhverfi orkufyrirtækjanna liggur fyrir? Ég held það. Ég verð að segja að það eru nokkur vonbrigði að sjá að meiri hluti bæjarstjórnar á Akureyri, sem að vísu er hinn sami og er í ríkisstjórninni og kemur þar af leiðandi kannski ekki á óvart að spili hér saman, skuli ekki telja skynsamlegra að bíða átekta og láta hið nýja lagaumhverfi, bæði orkufyrirtækjanna og einnig þess vegna vatnsveitnanna sem sömuleiðis eru á borðum þingmanna, ganga fram fyrst og taka svo ákvarðanir um framtíðarfyrirkomulag sinna fyrirtækja eða síns fyrirtækis á þessu sviði. Eins og hér hefur þegar komið fram hjá fyrri ræðumönnum úr þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs þá hefðum við talið æskilegri leið í þessum efnum til að búa um og varðveita hið félagslega rekstrarform veitustarfsemi af þessu tagi, að ekki sé nú talað um auðvitað vatnsveiturnar sérstaklega, að um þær væri þá búið ef ekki í hreinum sveitarfélagafyrirtækjum þá í sameignarfyrirtækjum. Þau hafa í raun alla sömu kosti. Í öllum aðalatriðum er ekkert sem það rekstrarform býður ekki upp á eins og hlutafélögin svo ágæt sem þau eru til síns brúks. En hér er bara ósköp einfaldlega, herra forseti, ekki um venjulega viðskiptastarfsemi, venjulegan rekstur í samkeppni að ræða. Hér er um einkaleyfabundna starfsemi og hér er um að ræða starfsemi sem lýtur lögmálum eðlislægrar einokunar, fýsískrar einokunar, vegna þess að menn dreymir nú yfirleitt ekki um að lögð séu mörg dreifikerfi raforku eða margar vatnslagnir inn í hús í hverju og einu sveitarfélagi. Fyrir það fyrsta verða menn því að horfast í augu við þetta, að hér er um mjög sérstaka starfsemi, mjög sérstök viðskipti að ræða, af því þau eru dæmd til að lúta lögmálum þessarar eðlislegu eða eðlisfræðilegu, efnislegu einokunar sem fólgin er því að það getur varla verið mikil skynsemi í að reka margföld dreifikerfi af þessu tagi. Auðvitað er hægt að hugsa sér að fara einhverja fjarskiptalagaleið um það að skylda menn til að hafa samkeppni um aðgang að slíkum veitum. En þá byrja að myndast miklar flækjur sem menn hafa nú verið að glíma við að leysa úr víða í heimimum með vægast sagt misjöfnum árangri, þar sem menn hafa lent út í þessar ógöngur einkavæðingar og einkarekstrar á veitustarfsemi af þessu tagi. Það sýnir sagan. Reynslan frá Bretlandi, Nýja-Sjálandi og Bandaríkjunum er vægast sagt slæm. Blendin, væri vægt til orða tekið. Það hafa meira að segja hörðustu íhaldsmenn í Bretlandi viðurkennt, gallharðir thatcheristar viðurkenna að í ofstækinu á sínum tíma þá bar menn náttúrlega stórlega af leið og alveg sérstaklega þegar kom að því að menn ruku til og fóru að rembast við að reyna að einkavæða rekstur veitufyrirtækja og jafnvel járnbrauta og annað í þeim dúr með mjög misjöfnum árangri eins og kunnugt er. Herra forseti. Nú er mér að vísu ljóst að hér er á ferðinni væntanlega skv. 3. gr. um samþykktir eða tilgang fyrirtækisins svipuð ákvæði og hafa áður litið dagsins ljós. En þau eru þó þannig að þetta fyrirtæki hefur ekki bara það verkefni skv. 3. gr. og heimildir til þess þá samkvæmt lögum ef stofnað verður, að sinna orkurannsóknum, vinnslu og framleiðslu raforku, varma og vatns og hvers konar annarra auðlinda --- þetta er nú nokkuð --- nei, dreifingu og sölu afurða fyrirtækisins einnig, ásamt hverri þeirri starfsemi annarri sem nýtt getur rannsóknir, þekkingu eða búnað fyrirtækisins --- þetta er nú orðið þó nokkuð vítt --- sem og iðnþróun og nýsköpun af hverju tagi --- eins og það sé nú ekki nóg að fyrirtækið hafi algjörlega opnar heimildir og frjálsar hendur til þess að taka þátt í hvers kyns starfsemi af þessum toga, er hnýtt aftan í --- ásamt annarri viðskipta- og fjármálastarfsemi samkvæmt ákvörðun stjórnar hverju sinni. Fyrirtæki getur blandað saman rekstri vatnsveitunnar á grundvelli einkaréttar sveitarfélagsins, rekstri rafveitunnar á grundvelli einkaréttar sveitarfélagsins og hitaveitunnar og hvers kyns annarri starsemi, þar með talinni viðskipta- og fjármálastarfsemi. Það getur væntanlega þess vegna rekið banka, sameinast á morgun stóru sjávarútvegsfyrirtæki, keypt banka daginn þar á eftir og grautað þessu öllu saman í rekstri sínum. En í vændum er löggjöf ef marka má, raforkulöggjöf, þar sem á að kljúfa upp, ekki bara svona óskylda starfsemi heldur sjálfa orkustarfsemina niður í einstaka þætti, framleiðslu sér, flutningakerfi sér og dreifiveitur sér. Það er beinlínis óheimilt að færa fjármuni á milli þátta í þessum rekstri. Það er tekið fram í hverju tilviki fyrir sig. Það er hér alveg uppálagt og skýrt í sambandi við raforkuvinnsluna í frv. um raforkulög sem hér liggur á borðunum að vinnslufyrirtækjunum er heimilt að stunda sérleyfisstarfsemi en óheimilt er því að niðurgreiða vinnsluna með sérleyfastarfseminni eða starfsemi sem hefur sambærilega stöðu. Sama gildir um flutningafyrirtækin. Þeim er óheimilt að blanda þessu saman og flytja fjármuni þarna á milli. Það er hluti af starfsskyldum þeirra að sjá til þess að þarna sé fullkominn aðskilnaður. Dreifing, dreifiveitur. Þær skulu vera sjálfstæður skatta- og lögaðili. Þær mega ekki blandast saman við aðra þætti raforkumálanna, og óheimilt er dreifiveitu að niðurgreiða samkeppnisrekstur sem hún stundar af starfsemi vegna dreifingar eða annarri sérleyfisstarfsemi eða starfsemi sem hefur sambærilega stöðu. Það verður því ekki annað séð en að þetta fyrirtæki, ef stofnað verður, verði í alveg fullkomnu ósamræmi við það sem í vændum er samkvæmt a.m.k. raforkulagaþætti þessa máls og reyndar í vandræðum gagnvart gildandi lögum, orkulögum og lögum um vatnsveitur sveitarfélaga. En eins og kunnugt er eru vatnsveitur samkvæmt gildandi lögum skylduverkefni sveitarfélaga og sveitarfélögin eiga að sjá um þann rekstur sjálf, og fyrir liggur lagaálit um að þannig eigi það að vera. Það er t.d. alveg ljóst að ef vatnsveita er inni í stærra fyrirtæki sem annast raforkudreifingu eða hvaða aðra starfsemi sem er og það fyrirtæki er gert að hlutafélagi þá er það í reynd brot á gildandi lögum um vatnsveitur sveitarfélaga. Daginn sem einhver annar en sveitarfélag eignast eitt einasta prósent í því fyrirtæki er það alveg kolólöglegt, er skýrt lögbrot á skyldum sveitarfélaganna til að eiga og reka vatnsveiturnar og þar er um engar framsalsheimildir af einu eða neinu tagi að ræða. Ég hefði haldið, herra forseti, að miklum mun farsælla væri að bíða átekta með breytingar af þessu tagi, láta þetta lagaumhverfi, bæði í raforkugeiranum og varðandi vatnsveiturnar og í sjálfu sér orkuþáttinn í hitaveiturekstrinum eða nýtingu jarðhitans einnig, skýrast og á grundvelli þess gætu menn svo tekið ákvarðanir sínar um fyrirkomulag fyrirtækja sinna. Nema mönnum liggi þessi lifandis ósköp á vegna þess að það sé auðvitað eitthvað meira í vændum en bara þetta sem hæstv. iðnrh. kallar formbreytingu. Og það er svo sem ekkert fjarlægt að láta sér detta það í hug því að hæstv. ráðherra hefur auðvitað kynnt hugmyndir sínar um stórfellda breytingu í þessum efnum og hefur ekki alls staðar vakið hrifningu, eins og t.d. það að taka Orkubú Vestfjarða og sameina það inn í nýtt félag með Rafmagnsveitum ríkisins og Norðurorku, og þótti þá Vestfirðingum fara lítið fyrir svardögum og loforðum um að ekki yrði hróflað við Orkubúi Vestfjarða þó að það yrði selt ríkinu. Ég veit að ég þarf ekki að rifja upp þá umræðu, það nægir að vitna til hennar. Um þá hluti er auðvitað erfitt að ræða í tilgátustíl. En ég leyfi mér að hafa miklar efasemdir um að það sé endilega sérstaklega spennandi fyrir íbúa Akureyrar að lenda inni í þeim sviptingum. Ég vísa þar m.a. til þess sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson sagði áðan að það eru auðvitað Akureyringar sem hafa borið hitann og þungann af því að afskrifa hinar miklu fjárfestingar, einkum í hitaveitunni, og sjá nú loks fyrir endann á þeim hlutum og betri tíð í vændum þar sem þetta fyrirtæki, ef það heldur áfram að greiða niður skuldir sínar, er að komast í aðstöðu til að lækka verulega orkukostnaðinn á svæðinu, og íbúarnir fara þá að njóta góðs af þeirri fjárfestingu sem þeir hafa verið að afskrifa á undanförnum 20 árum eða svo í gegnum tiltölulega hátt verð hjá þjónustufyrirtæki eins og einkum hitaveitunni. Er þá endilega víst að hagsmunum notenda á því svæði sé betur borgið inni í nýju fyrirtæki, ég tala nú ekki um ef það færi að fara út í samkvæmt heimildunum alls konar aðra starfsemi? Það hefði verið gaman að heyra hv. þm. Björn Bjarnason, sem aðeins blandaði sér hér inn í umræðurnar, tjá sig um það mál. Ber þá nýrra við ef sjálfstæðismenn eru orðnir sérstaklega hrifnir af því að óskyldum þáttum sé blandað saman í fyrirtækjum af þessu tagi. Mér hefur heyrst eitthvað annað á þeim að undanförnu, og ætla svo sem ekki að fara í þá umræðu frekar en ég hygg að hv. þm. viti til hvers ég er að vísa. Ég held að orkufyrirtæki, að vatnsveitur eða hitaveitur eigi að vera vatnsveitur eða hitaveitur og reyna að sinna þeim verkefnum vel og reyna að bjóða upp á eins góða og ódýra þjónustu og kostur er og það sé síðan annarra að standa í annars konar viðskiptum og annars konar starfsemi í grunninn. Það er mitt álit í þessum efnum. Ég sé það ekki endilega sem framför í þessum efnum að þarna sé öllum hlutum grautað saman með þeim hætti sem þetta frv. á að bjóða upp á og það er vegna þess hversu viðkvæm þessi þjónusta í raun og veru er í eðli sínu. Það er vegna þess að á endanum er notandi sem á engan annan kost en að kaupa þjónustuna af þeim sem hana er að bjóða, því að það er bara ein vatnsleiðsla inn í húsið hjá viðkomandi og hann verður að fá sitt vatn. Það er þess vegna sem þannig hefur verið búið um þetta í lögum að það sé lögbundin skylda viðkomandi sveitarfélags að tryggja þessa þjónustu rétt eins og margt annað sem við leggjum sveitarfélögunum á herðar að sjá um, að standa fyrir grunnskóla eins og nú er komið þannig að börnin í viðkomandi sveitarfélagi eigi kost á undirstöðumenntun, og að standa fyrir öðrum slíkum undirstöðuþörfum íbúanna sem er lögbundið hlutverk sveitarfélaganna. Ég held að greina eigi þarna á milli með mjög skýrum hætti. Auðvitað vitum við vel að einkakapítalið mænir á hina opinberu þjónustu og vill komast inn í hana í gegnum einkavæðingu til þess að færa út kvíarnar og ná undir sig starfsemi af þessu tagi þannig að einnig þar sé hægt að fara að draga arð til að ávaxta fjármagnið. Þetta er ósköp einfaldlega svona og þess vegna er rekin sú stífa lína af forsvarsmönnum fjármagnsins, bæði hér á landi sem alþjóðlega, að færa út þessi landamæri þannig að einkafjármagnið komist inn á fleiri svið og geti farið að ávaxta sig einnig í gegnum samfélagsþjónustuna og velferðarkerfið. Þetta er ósköp einfaldlega spurningin um grundvallarpólitík og grundvallarhugmyndafræðiátök í stjórnmálum sem hér láta á sér kræla og ekkert óskaplega flókið mál ef út í það er farið. Það er nú bara þannig. En þá er líka komið að þeirri spurningu hvort við teljum að engan greinarmun eigi að gera á starfsemi í samfélaginu yfirleitt, hvers eðlis hún er, hvaða tilgangi hún þjónar, hvaða þörfum hún á að mæta, að það sé alls staðar réttmætt að koma inn með kröfurnar um að fjármagnið fari þar inn og dragi sér síðan arð út úr viðkomandi hlutum, hvort sem það er umönnun á sjúku fólki, það að tryggja að menn fái vatn inn í húsin sín eða annað í þeim efnum. Vonandi er nú langt í það, herra forseti, að vatnsmál beri á góma á Íslandi með sama hætti og þau ber á góma víða í þróunarríkjunum og á þeim svæðum þar sem vatnsskortur er viðvarandi og átök um vatn kynda jafnvel undir ófriði og allt það. Þar standa menn auðvitað frammi fyrir mikilli orrustu um á hvaða hátt þær grunnþarfir manna verða uppfylltar og hvort einnig þær verða vígvöllur hins alþjóðlega fjármagns til þess að ávaxta sig, en það eru hugmyndir manna að leggja þriðja heiminn undir sig, að fótum sér m.a. í þessum viðskiptum og hefur verið tekist á um það á alþjóðaráðstefnum að undanförnu. Við ættum að hafa þannig framtíð landi okkar að það væri nú ekki alveg handan við hornið. En hver veit hvar vegferð af þessu tagi endar ef menn hefja hana með fyrstu skrefum sem eru að breyta þeim þjónustufyrirtækjum sem hafa verið í eigu íbúanna í viðkomandi sveitarfélögum í hlutafélög? Það verða alveg örugglega einhverjir til þess sem að því koma á næstu árum og áratugum þar sem slík formbreyting hefur átt sér stað, að hefja þá einkakvæðingu þeirra. Auðvitað er sú þróun kannski þegar hafin með vissum hætti vegna þess að fyrirtæki og illa stödd sveitarfélög hafa orðið að selja slík fyrirtæki frá sér, ekki að gamni sínu og ekki vegna þess að sveitarstjórnarmenn, held ég, almennt vilji það hvaða flokki sem þeir tilheyra, heldur vegna þess að neyðin hefur rekið menn til þess. Reynslan hefur kennt okkur það, herra forseti, að trúa varlega öllum yfirlýsingum og svardögum um hluti af því tagi að ekkert nema saklaus formbreyting sé á ferðinni þegar verið er að breyta undirstöðuþjónustufyrirtækjum í hlutafélög.

Hæstv. forseti. Ég tel að hv. þm. geri óþarflega mikið úr þeim breytingum sem hér er gerð tillaga um. Og að hér sé öllu grautað saman, það er ekki rétt að gera svo mikið úr því eins og hv. þm. gerir vegna þess að miðað við það frv. til nýrra raforkulaga sem hér liggur fyrir, án þess að það sé nú komið til umræðu, þá byggir það á gegnsæi og það er ekkert hægt að grauta öllu saman eins og hv. þm. vildi vera láta. Þetta frv. sem hér er flutt er fyrst og fremst til þess að breyta rekstrarformi fyrirtækisins Norðurorku á Akureyri. Hv. þm. ýjaði að því að frv. væri flutt vegna þess að það væri eitthvað meira í vændum. Ég undrast það nú dálítið ef hv. þm. er að tala gegn þeim hugmyndum sem eru uppi og hafa verið uppi í sambandi við sameiningu orkufyrirtækja með það í huga að höfuðstöðvar yrðu á Akureyri. En hef ég þegar greint frá því að miðað við það frv. sem nú liggur fyrir og er málamiðlun er ekki um það að ræða að af þeirri sameiningu geti orðið a.m.k. um sinn. En hugmyndirnar byggja að sjálfsögðu á því að þarna gæti orðið til sterkt orkufyrirtæki með höfuðstöðvar á landsbyggðinni. Og ég er hissa á því ef hv. þm. er hreint og beint á móti því, eins og ég skildi orð hans áðan. Hann fór líka með ýmsa hluti sem ekki eiga við rök að styðjast og varða Orkubú Vestfjarða en ég hef ekki tíma til að koma inn á það núna.

Herra forseti. Ég bakka að sjálfsögðu ekki fet með það að í 3. gr. frv. er skilgreindur tilgangur fyrirtækisins Norðurorku hf. og þar eru algerlega galopnar heimildir til þess að stunda hvaða starfsemi sem er. Það er ekki einu sinni áskilnaður um að starfsemi óskyld orkuvinnslunni og vatnsdreifingunni sé þá a.m.k. höfð í sjálfstæðum dótturfyrirtækjum. Nei, nei, þetta má bara allt saman vera í nafni þessa fyrirtækis, Norðurorku hf., þess vegna fjármálastarfsemi, verðbréfasala eða hvað það nú er. Varðandi síðan spurningar um sameiningu fyrirtækja og endurskipulagningu í raforkugeiranum þá bið ég hæstv. ráðherra að vera ekkert að reyna að leggja mér orð í munn eða gera mér upp skoðanir. Ég tjáði mig ekkert um hvort það væri slæmur kostur eða æskilegur, t.d. að höfuðstöðvar orkufyrirtækis sem væri með Norðurland undir eða þess vegna landsbyggðina, eins og Rariks væru á Akureyri. Það situr síst á mér að vera ekki opinn fyrir hugmyndum af slíku tagi en ég skrifa heldur ekki upp á neitt í þeim efnum fyrr en ég sé hvernig það er útfært. Og ég skrifa ekki upp á það ef það gæti á endanum orðið þannig að þau verðmæti, eignarhlutur Akureyringa í þessum orkufyrirtækjum endaði sem mikill minni hluti inni í fyrirtæki sem yrði svo kannski að lokum með höfuðstöðvar í Reykjavík. Ef hæstv. ráðherra vill flytja Rarik norður á Akureyri, þá á hæstv. ráðherra bara að flytja Rarik norður á Akureyri en ekki hengja það endilega við það að færa þurfi bæjarveiturnar í því sveitarfélagi inn í það fyrirtæki. Mér finnst það eiga að vera sjálfstætt mál. Ég held að það sé margt sem kalli á og hafi gert um árabil að endurskipuleggja orkumarkaðinn á Íslandi. Ég hef oft nefnt það að í raun og veru er þetta vandræðafyrirkomulag að reka annars vegar Landsvirkjun og hins vegar Rarik og að mörgu leyti hefði verið miklu betra að sameina framleiðsluþáttinn í einu fyrirtæki og kannski dreifinguna í öðru fyrir löngu og hafa ekki þetta óhagstæða fyrirkomulag í raun og veru sem Rarik er með fyrir landsbyggðina og hefur farið versnandi.

Hæstv. forseti. Það sem ég var að reyna að segja áðan er að þó að fyrirtækið Norðurorka hf., miðað við að þetta frv. verði að lögum, stundi aðra starfsemi munu önnur lög koma í veg fyrir að öllu verði grautað saman eins og hv. þm. hélt fram að gæti orðið. Frv. til nýrra raforkulaga kveður á um gegnsæi eins og ég hef margsinnis látið koma fram og kveður einnig á um aðskilnað milli rekstrarþátta. Þetta ætti því ekki að vera áhyggjuefni að mínu mati. Hv. þm. efast um réttmæti þess að sameina fyrirtæki og þar fram eftir götunum. Það er bara mannlegt og eðlilegt að efast en samt er ekki gott að nálgast hluti almennt á neikvæðan hátt, eins og mér finnst hv. þm. gera. Það sem var efst í huga okkar sem höfðum áhuga á því að sameina fyrirtæki --- ég vil nú ekki útiloka að það geti orðið þótt síðar verði --- er einmitt að á þann hátt væri hægt að búa til öflugt orkufyrirtæki sem fyrst og fremst starfaði á landsbyggðinni. Það var meginhugsunin og er enn. Mér finnst að hv. þm. ætti alla vega að geta komið upp og sagt að hann sé hlynntur þeirri hugsun þó hann geti haft efasemdir um útfærsluna.

Herra forseti. Ef svo fer sem allt lítur út fyrir, að ný lög komi til með að þýða að það verði að hafa algjöran aðskilnað á þessum óskyldu þáttum í rekstri fyrirtækisins og jafnvel innan sjálfs orkusviðsins, þá er verið að heimila að stofna fyrirtæki sem getur ekki starfað samkvæmt þessum lögum nema í einhverja mánuði. Það var m.a. það sem ég var að spyrja um. Er hér ekki farið í hlutina í rangri röð? Væri ekki eðlilegra að setja grundvallarlöggjöfina fyrst og svo gætu sveitarfélög og aðrir aðilar skoðað hið nýja lagaumhverfi og endurskipulagt hjá sér fyrirtækin samkvæmt því? Orkuþátturinn, heitt vatn og raforka, væri settur undir fyrirtæki en vatnsveiturnar yrðu hafðar sér. Ég held að það væri að mörgu leyti eðlilegast í þessu. Hæstv. ráðherra ætti nú ekki að fara hörðum orðum um efann. Efinn er undirstaða og hvati að gagnrýnni hugsun. Menn væru illa á vegi staddir ef þeir tapa henni.  Ég hef oft velt fyrir mér möguleikum á endurskipulagningu orkuframleiðslunnar í landinu, ekki síst vegna þess að ég hef séð, eins og allir hugsandi menn, að núverandi fyrirkomulag er ekki skynsamlegt og ekki hagstætt. Rafmagnsveitur ríkisins hafa setið eftir með sífellt erfiðara hlutskipti og óhagkvæmara eftir því sem markaðssvæði þeirra hefur orðið erfiðara viðureignar. Undan því hafa gengið stór svæði eins og Suðurnesin. Eftir situr að dreifa rafmagni í strjálbýlustu og fámennustu héruð landsins sem er auðvitað erfitt verkefni. Ég held að tveir kostir komi aðallega til greina, annars vegar að endurskipuleggja þetta í formi stórra landshlutabundinna eða svæðisbundinna orkufyrirtækja, eða skipuleggja þetta á landsvísu þannig að annars vegar séu öflug framleiðslufyrirtæki og stórt sameiginlegt dreifikerfi hins vegar. Það er hægt að ná utan um slíka hlut. Ég sé ekki þetta hér sem slíkt endilega sem jákvætt innlegg í slíka endurskipulagningu.

Herra forseti. Hér handan við götuna, handan við Vonarstrætið, eru flokksbræður hv. ræðumanns þeirrar skoðunar að eðlilegt sé að orkufyrirtæki reki ljósleiðara og stundi fjarskiptastarfsemi. Þar er fyrirtæki sem gefið hefur slíkt fordæmi og þess vegna er undarlegt að heyra hv. þm. tala um að í þessu frv. séu gefnar of víðtækar heimildir. Ég tel að farin hafi verið rétt leið þegar lögunum um Landsvirkjun var breytt. Þegar Landsvirkjun fór út í það að reka fjarskiptafyrirtæki var fjallað um það hér á Alþingi og sett um það ákvæði í lögin að Landsvirkjun væri heimilað að stunda slíka starfsemi. Ég er andvígur því að menn fari undir hatti fyrirtækja sem stofnuð eru til að veita þjónustu við raforku, hitaveitu og vatnsveitu, út í fjarskiptastarfsemi nema það sé alveg tilgreint og skýrt í lögum sem um þessi fyrirtæki gilda. Þegar hv. þm. nálgast vandann um einkaleyfið og einokunina á fyrirtækjum í opinberri eign þannig að telja að þetta rekstrarform, hlutafélagsformið, sé einhver hættuvaldur þá nálgast hann viðfangsefnið á rangan hátt. Hann hefði átt að taka þátt í umræðum fyrir nokkrum vikum í tilefni af skýrslu umboðsmanns Alþingis. Umboðsmaður Alþingis var einmitt að fjalla um þennan þátt, þegar rekstrarformi fyrirtækja í opinberri eigu væri breytt og þau gerð að sameignarfyrirtækjum eða hlutafélögum, að þá væri nauðsynlegt að huga að því hvernig einokuninni væri háttað og hvaða rétt neytendur þessara fyrirtækja hefðu. Formið sjálft skiptir í raun engu máli heldur staða fyrirtækjanna og staða neytandans gagnvart fyrirtækjunum. Hann mælti með því að sett yrðu sérstök lög um þetta og það var samstaða um það hér í þessum sal þá að þingmenn ættu að beita sérstakri löggjöf til að tryggja stöðu neytendanna gagnvart þessum fyrirtækjum.

Herra forseti. Varðandi hið síðastnefnda tel ég að þær ábendingar og sú umræða sé fyrst og fremst sprottin af þeirri trú manna að af slíkum formbreytingum verði. Ég er út af fyrir sig alveg sammála því að ef menn fara út á þessa braut, að slík þjónustufyrirtæki og einokunarfyrirtæki með einkaleyfisbundna starfsemi séu einkavædd og rekin eins og hver önnur fyrirtæki, þurfi að huga sem aldrei fyrr að stöðu neytendanna eða notendanna. En þar með er ekki sagt að menn þurfi að fara út í formbreytinguna, séu fyrirtækin rekin sem hrein þjónustufyrirtæki á vegum opinberra aðila á félagslegum grunni er staðan allt önnur. Þá eru það hinir kjörnu fulltrúar íbúanna sem fara með umboðin og eiga að sjá til að þessi þjónusta sé skilvirk og vel af hendi leyst eins og annað sem það sveitarfélag eða ríki eða félagslegi aðili stendur fyrir. Við eigum að mínu mati að taka grundvallarumræðuna fyrst. Varðandi það að grauta hlutum saman og blanda saman þessari orku- eða veitustarfsemi annars vegar og öðrum þáttum er það þó þannig --- það eru kannski rökin fyrir því að orkufyrirtæki eins og Landsvirkjun eða Orkuveita Reykjavíkur séu með fjarskiptastarfsemi eða leggi ljósleiðara --- að þar er skyld starfsemi í þeim skilningi að það eru lagnir sem fara um viðkomandi sveitarfélag. Af starfinu eru ákveðin samlegðaráhrif og annað í þeim dúr. Það eru væntanlega rökin og ég er alveg móttækilegur fyrir þeim. En ég tel auðvitað að menn verði að draga þar einhvers staðar mörk. Ég er ekkert endilega sérstakur stuðningsmaður slíkrar blöndunar. Ég sæi gjarnan fyrir mér að menn hefðu þar mjög kláran aðskilnað á milli. Það byrja strax að myndast grá svæði og rísa deilur þegar einkaleyfisbundinni starfsemi og öðrum slíkum óskildum þáttum í samkeppni við aðila úti á markaði er blandað saman. Það segir sagan.

Herra forseti. Við heyrðum það að hv. þm. telur að það geti fallið undir starfsemi orkufyrirtækja að reka fjarskipti og ljósleiðara og stunda slíka starfsemi. Hann er þá væntanlega sjálfur búinn að skilgreina 3. gr. í þessu frv. með þeim hætti og gott að það liggur fyrir. Varðandi þetta með gjaldtökuna og annað slíkt er ástæða til að vekja athygli á 6. gr. frv. þar sem segir: ,,Gjaldskrár fyrir sölu á rafmagni og heitu vatni öðlast eigi gildi fyrr en þær hafa verið staðfestar af iðnaðarráðherra og birtar í Stjórnartíðindum.`` Síðan segir að gæta skuli almennra arðsemissjónarmiða við setningu gjaldskrár en gjaldskráin þurfi opinbera staðfestingu iðnrh. Síðan segir: ,,Gjaldskrá vatnsveitu skal byggð á lögum um vatnsveitur sveitarfélaga.`` Þannig er nú háttað um starfsemi þessara fyrirtækja. Þau geta ekki ákveðið gjaldskrár sínar, hvorki fyrir rafmagn né heitt vatn og ekki heldur fyrir vatnsveitustarfsemina nema það byggi á lagasjónarmiðum og fái staðfestingu iðnrh. í fyrra tilvikinu. Það á hins vegar ekki við um ljósleiðarann og þá starfsemi. Ef hún er talin falla undir þessi lög, sem mér heyrðist hv. þm. telja, voru engin slík ákvæði um það í þessum lögum. Ég tel að réttarstaða manna þurfi að vera skýr og ljóst hvernig ákvarðanir um þann þátt í starfsemi slíkra fyrirtækja eru teknar og taka þurfi af skarið varðandi það. Menn standa frammi fyrir því að hvað sem rekstrarforminu líður eru þessi fyrirtæki einokunarfyrirtæki hvert á sínu sviði eins og málum er háttað. Við eigum að huga að þeim ramma en að sjálfsögðu eigum við jafnframt að skapa þessum fyrirtækjum skilyrði til að starfa með því sterkasta formi sem unnt er að skapa þeim. Það er hlutafélagsformið.

Herra forseti. Það er í sjálfu sér erfitt að rökræða þegar maður er kominn á næsta bæ við trúarbrögð. Það er auðvitað þannig þegar ákveðnir menn tala hér um hlutafélög. Manni dettur fyrst í hug orðið trúarbrögð. Það er trú manna að það sé ævinlega og alltaf betra að hafa hlutina í hlutafélagi, eiginlega alveg sama hvað það er. Við því á maður svo sem lítil rök. Þegar maður biður hins vegar um hin efnislegu rök lið fyrir lið verður oft fátt um svör. Hvað er svona stórkostlega miklu betra við hlutafélag en sameignarfélag? Hvað er það? Ég verð að segja eins og er, að ég hef sárafá rök heyrt sem ég tel haldbær í þeim efnum. Menn hafa ekki sýnt fram á að það séu nein vandkvæði við að reka fyrirtæki eða stofnun sem hreint félagslegt fyrirtæki í eigu sveitarfélags eða annarra slíkra. Varðandi fjarskipta- eða ljósleiðararekstur er ég fyrst og fremst að vísa til þess, án þess að tjá mig og afstöðu mína mikið til þess, að maður skilur þær röksemdir að fyrir fyrirtæki sem leggur lagnir um hverfi og sveitarfélag og sinnir viðhaldi þeirra, eru ákveðin samlegðaráhrif af því að hafa þetta á einni hendi, rafleiðslurnar, vatnsleiðslurnar, hitaveitupípur og þess vegna fjarskiptastrengi. Það þarf ekki langt nám í verkfræði til að átta sig á þessu. Það er afar heppilegt ef þetta getur allt farið ofan í sama skurðinn. Það var nú stundum sagt um þessi fyrirtæki í gamla daga að þau kæmu alltaf hvert á fætur öðru, fyrst græfi vatnsveitan, svo rafveitan, þá hitaveitan og svo kæmi síminn viku síðar og græfi fjórða skurðinn fyrir símalínur. Væntanlega er hægt að hafa þetta eitthvað skipulagðara og það voru þessi samlegðarrök sem ég var að vísa til. Ég man eftir að hafa heyrt um þau í sambandi við Orkuveitu Reykjavíkur. Varðandi gjaldskrárnar er það ósköp einfaldlega þannig að ég held að hvergi í lögum sé öðruvísi gengið frá því en þannig að ef um einokun eða einkaleyfisbundna starfsemi er að ræða þá sé eitthvert verðlagseftirlit líka til staðar.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um stofnun hlutafélags um Norðurorku. Hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, Ögmundur Jónasson, Árni Steinar Jóhannsson og Steingrímur J. Sigfússon, hafa farið mjög svo ítarlega í gegnum þetta mál og rakið rækilega hversu fáránlegur málatilbúnaðurinn er sem hér er til umræðu. Skilgreiningin á hlutafélagi var kannski einkennandi fyrir umræðuna hér í lokin, í orðaskiptum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og hv. þm. Björns Bjarnasonar. Hjá hv. þm. Birni Bjarnasyni kom fram að fyrir honum er hlutafélag trú en ekki umgjörð fyrirtækis. Menn stofna hlutafélag og það er ekki bara formbreyting heldur í raun eðlisbreyting. Í máli hv. iðnrh. er sami misskilningur á ferð. Maður stofnar hlutafélög til að geta selt hluti, ekki endilega í heilu lagi. Menn stofna hlutafélag til að geta selt, til að gera verðmetið hlutinn, selt hann og reiknað arð út á hann. Ef maður hefur þessi markmið ekki að leiðarljósi þarf maður ekki að stofna hlutafélag. Þá eru önnur rekstrar- og eignarform miklu nærtækari og eðlilegri. Þegar maður stofnar hlutafélag hefur maður þetta markmið að leiðarljósi. Það getur átt við í mörgum tilvikum að þetta sé gert. En það sem er gagnrýnisvert er að hér á í hlut almannaþjónustufyrirtæki, hér á að hlutafélagavæða almannaþjónustuverkefni til að hugsanlega sé hægt að selja það, í áföngum ef svo býður við að horfa, eða fá aðra aðila inn sem hluthafa, sem er þó óbein eða bein sala, eða geta verðmetið hlutinn og reiknað sér formlega arð út á hann. Annars hefur þetta ekki tilgang. Það er því alger misskilningur hjá hæstv. ráðherra, eða hæstv. ráðherra skilur ekki umgjörð innan hlutafélaga ef hún heldur að hér sé aðeins um lítils háttar formbreytingu að ræða. Þá skilur hún bara ekki hvað um er að ræða. Því miður. Við skulum þá aðeins víkja að öðrum þáttum í þessu frv. Í 3. gr. stendur: ,,Norðurorku hf. er heimilt að standa að stofnun og gerast eignaraðili að öðrum félögum og fyrirtækjum.`` Það er engin afmörkun þar á. Engin. Þetta fyrirtæki getur því daginn eftir að búið er að heimila þessa breytingu verið komið út í útgerð, farið út í rekstur á kjúklingabúi, rekstur á kjúklingasláturhúsi, rekstur á fóðurblöndufyrirtæki, getur sem sagt verið komið inn í þann rekstur sem bankarnir eru núna komnir inn í. Það er engin afmörkun þarna á. Og svo þegar illa gengur í rekstri á þessu fyrirtæki getur fyrirtækið og eignarleg staða þess allt í einu farið að mótast af því hvernig rekstur á óskyldri starfsemi gengur. Lítum aðeins í þessu samhengi á 10. gr. en þar stendur, með leyfi forseta: ,,Um skyldu Norðurorku hf. til greiðslu opinberra gjalda til ríkis og sveitarsjóða fer á sama hátt sem um skyldu fyrirtækja og stofnana sem sýslu- og sveitarfélög reka og bera ótakmarkaða ábyrgð á og hafa slíkan rekstur með höndum. Norðurorka hf. skal undanþegin stimpilgjöldum.`` Hvað eru menn að segja þarna? Jú, að þjónustufyrirtækið Norðurorka getur orðið eignaraðili að hinni ýmsu atvinnustarfsemi, óskyldum rekstri, en samt verið undanþegið stimpilgjöldum. Ég er hissa á því að hv. þm. Pétur H. Blöndal skuli ekki blanda sér í umræðuna og skýra fyrir okkur hvers konar fríðindi þetta fyrirtæki væri að fá gagnvart almennum fjárfestingum og almennum rekstri. Ég bið hæstv. iðnrh. að skýra þetta, hvernig maður les saman 10. gr. og 3. gr., annars vegar heimild til Norðurorku um að gerast með ótakmörkuðum hætti aðili að stofnun og gerast eignaraðili að öðrum félögum og fyrirtækjum og hins vegar að fá allar þessar undanþágur á greiðslu á sköttum og gjöldum til hins opinbera. Ég sé ekki að þetta samræmist á nokkurn hátt og vildi fá á því skýringar. Lítum líka á hlutafélagsformið. Áður hefur verið sagt eins og hæstv. iðnrh. sagði áðan: ,,Þetta er bara formbreyting og á ekki að breyta neinu.`` Var ekki nákvæmlega það sama sagt þegar ríkisbönkunum var breytt í hlutafélög? Að þetta ætti bara að vera formbreyting, það stæði ekki til að breyta neinu öðru, það þætti rekstrarlega réttara og hagkvæmara að hafa þetta í hlutafélagsformi. Hvað var sagt um Landssímann á sínum tíma? Meira að segja hæstv. þáv. samgrh., Halldór Blöndal, sagði að þetta væri bara svona smáformbreyting á Landssímanum, það stæði alls ekki til að reyna að selja hann, það kæmi þessu máli bara ekkert við. Hve oft höfum við ekki heyrt nákvæmlega þetta? Það liðu kannski ekki nema tvö, þrjú ár og þá var viðkomandi fyrirtæki komið á sölulista. Slíkar yfirlýsingar sem hæstv. ráðherrar gáfu af því tilefni voru gjörsamlega á fölskum nótum slegnar. Það er því sáralítið hægt að gefa fyrir þau orð hæstv. iðnrh. að þetta sé bara lítils háttar formbreyting. Þegar maður breytir stofnun í hlutafélag er verið að breyta til að geta selt síðar og selt í hlutum ef út í það er farið. Það er stefna okkar, þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, að rafveitur og vatnsveitur séu grunnþjónustufyrirtæki fyrir íbúana. Þess vegna skýtur það alveg skökku við sem stendur í 6. gr.: ,,Gætt skal almennra arðsemissjónarmiða við setningu gjaldskrár.`` Það er hvergi minnst á þjónustu, að þess skuli gætt að þjónustan sé í boði á sem öruggastan og ódýrastan hátt. Hvergi í einni setningu er minnst á þjónustu í þessu frv. Hvergi, hvergi nokkurs staðar. Er hægt að ganga freklegar fram hjá þessari hugsjón og þeirri staðreynd að allt fólk er háð því að fá í hús sín raforku og kalt og heitt vatn? Það er hvergi minnst á þjónustu eða öryggi þjónustunnar. Hvergi. En það skal gæta almennra arðsemissjónarmiða. Og hver eru þessi almennu arðsemissjónarmið? Það væri gott ef hæstv. iðn.- og viðskrh. gæti skilgreint það. Hver eru hin almennu arðsemissjónarmið? Sumir segja 10%, aðrir segja 15% eða 25% og þaðan af hærra. En það er ljóst að þegar verið var að ræða um stöðu Landssímans fyrir ári var talin of lítil arðsemiskrafa að gera ráð fyrir 12% arðsemi eigin fjár. Það var á aðalfundi Landssímans talin of lág arðsemiskrafa. Menn þyrftu að fara í 15--25% arðsemiskröfur til þess að það væri viðunandi, til þess að hægt væri að selja fyrirtækið og til þess að hægt væri að segja að það gæti skilað eðlilegum arði til eigenda sinna. Er það þessi arðsemiskrafa sem á að leggja hér upp með? 15--25%? Það væri fróðlegt að vita hvernig hæstv. iðn.- og viðskrh. skilgreinir ,,almenna arðsemiskröfu``. Ég hefði gjarnan viljað heyra hæstv. ráðherra skilgreina það og vita hvort hæstv. ráðherra getur ekki í einu orði í andsvari sagt að þetta fyrirtæki ætti jú að inna af hendi þjónustu og hefði einhverjar þjónustuskyldur því að hvergi er minnst á það í þessu frv. að neinar slíkar kvaðir séu til varðandi rekstur á þessu fyrirtæki. Svona nálgun á málum sem þessum er algerlega á svig við og andstæð stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs varðandi almannaþjónustu í landinu. Það hefur áður verið bent á að hér er verið að samþykkja sérlög um orkuveitu sem taka m.a. til raforku. Raforkulög sem taka á öllum þessum þáttum eru ekki enn komin hér til umræðu. Þeim hefur að vísu verið dreift. Hefði ekki verið eðlilegra að afgreiða þau fyrst og taka svo þessi mál þar á eftir? Menn eru hér stöðugt að bíta í skottið á sér í meðferð á málum. Þær voru líka fróðlegar, þessar yfirlýsingar hæstv. iðnrh. sem er ráðherra alls landsins, allra landshluta, allra íbúa landsins, er a.m.k. kjörin til þess. Er það eitthvert markmið í sjálfu sér að koma öllum orkufyrirtækjum til Akureyrar, hvort sem það er Orkubú Vestfjarða eða Rarik eða hvaða önnur orkuveita? Að heyra þetta frá hæstv. ráðherra sem er ráðherra alls landsins, hún er ekki bara ráðherra yfir einhverri götu á Akureyri.

Þú mátt nú þakka fyrir á meðan hún er ekki ráðherra Evrópusambandsins.

Hugur hæstv. ráðherra stendur ábyggilega til þess. Hugur hæstv. ráðherra stendur til þess að vera ráðherra Evrópusambandsins og fá þar að trítla eftir tröppum og á eftir öðrum dökkklæddum körlum og konum.  Virðulegi forseti. Ég ætla bara að ítreka það að þetta mál hér er mjög alvarlegt. Þetta er mál sem varðar almannaþjónustu, orku- og vatnsveitur. Hérna er líka dregið inn í þetta frv. viðskiptamál, möguleiki á að þetta fyrirtæki geti stundað fjármálastarfsemi, þannig að mér sýnist alveg augljóst að þetta frv. þurfi að fá mjög vandaða meðferð á Alþingi, fá umsögn aðila sem lúta bæði að almennu atvinnulífi, að fjármálarekstri, og að almannaþjónustu. Þetta mál mun þurfa að fara bæði fyrir iðnn. og efh.- og viðskn., kannski fyrst og fremst fyrir efh.- og viðskn. því það er fyrst og fremst viðskiptalegs eðlis sem hér er verið að fjalla um, og reyndar líka varðandi þjónustuna fyrir iðnn. Það er ekki minnst orði á þjónustu í þessu frv., hvergi, eins og hún komi þessu máli ekkert við. Það er bara minnst á arðsemi og rekstrarform og möguleika á annarri almennri atvinnustarfsemi. Virðulegi forseti. Ég tel mjög mikilvægt að þetta mál fái mjög vandaða meðferð, bæði hjá hv. iðnn. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Eitt atriði sem ég vildi víkja sérstaklega að við 1. umr. málsins lýtur að starfsmönnum fyrirtækisins og réttindum þeirra. Að sjálfsögðu vonast ég til að þetta frv. nái ekki fram að ganga en ef dæma skal af undirtektunum hér á Alþingi er nú ekki mikil innstæða fyrir slíkri von. Það eru eingöngu þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem hafa andæft þessum lagabreytingum, eins vitlausar og þær nú eru, og eins fyrirsjáanlegt er að þær muni hafa slæmar afleiðingar. En fari svo að frv. verði samþykkt liggur mikið við að réttindi starfsmanna verði fyllilega tryggð. Það er vísað til réttinda starfsmanna í 7. gr. frv. Þar segir að allir núverandi starfsmenn Norðurorku skuli eiga rétt á störfum hjá hinu nýja fyrirtæki og skuli þeim boðin störf hjá Norðurorku hf., sambærileg þeim er þeir áður gegndu. Í greinargerð með þessari grein frv. er ítarlegt mál sem ég ætla ekki að fara í en vitna í fyrstu setningarnar sem eru svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Í þessari grein er gert ráð fyrir að allir fastráðnir starfsmenn Norðurorku eigi rétt á starfi hjá hinu nýja fyrirtæki. Ákvæði þessu er ætlað að tryggja starfsmönnum Norðurorku sömu eða sambærileg störf hjá félaginu eftir formlega stofnun þess þannig að formbreytingin hafi ekki áhrif á stöðu þeirra, enda ekki um neina eðlisbreytingu á störfum eða starfsaðstöðu að ræða.`` Það er mjög mikilvægt að við afgreiðslu málsins og við umfjöllun í iðnn. um málið verði farið mjög rækilega í réttindi starfsmanna, þau verði grandskoðuð og tryggt að þau verði í engu skert nái frv. á annað borð fram að ganga sem talsverðar líkur eru til. Þetta hefur því miður ekki alltaf tekist, einfaldlega vegna þess að menn hafa ekki búið nægilega vel um hnútana í lagasmíð þegar stofnunum hefur verið breytt í hlutafélög. Og ég beini því til hv. iðnn. að fara rækilega í saumana á þessu og er æskilegast að samráð verði haft við samtök starfsmanna sem greinilega hefur þó verið gert ef marka má greinargerð með frv. Ég legg áherslu á að það er mjög mikilvægt að þetta verði tryggt. Einn þátt langaði mig til að koma inn á í þessari seinni ræðu minni og hann lýtur að staðhæfingum hv. þm. Björns Bjarnasonar sem eina ferðina enn kom í pontu áðan og staðhæfði að hlutafélagsformið væri heppilegasta form raforkufyrirtækja. Ef ég heyrði rétt hvað hann sagði þá var það á þá leið að það yrði að búa fyrirtæki sem væri á samkeppnismarkaði, hvort sem mönnum líkaði betur eða verr, eins góðan ramma til að rækja sitt hlutverk og kostur væri, og það væri hlutafélagsformið. Ég hef efasemdir um þetta. Í fyrsta lagið tel ég að sameignarfyrirtæki og byggðasamlag geti náð árangri í markaðsumhverfi ekki síður en hlutafélagsformið. Ég íteka það sem ég sagði í fyrri ræðu að hlutafélagsformið hefur mjög alvarlega veikleika. Án þess að ég fari yfir það aftur í ítarlegu máli þá eru þeir fyrst og fremst tvenns konar. Það hefur iðulega bitnað á notendum þegar arðsemissjónarmið ráða ferðinni. Þegar það sjónarmið ræður ferð að skapa eigendum fyrirtækisins arð þá er sú hætta fyrir hendi að raforkuverðið í þessu tilviki verði keyrt upp á kostnað notenda. Hitt er svo að eigandinn er ekki traustur. Eigandi hlutafjár sækir eftir arðinum þar sem hann er mestur hverju sinni og einmitt þegar á reynir hlaupa hlutafjáreigendur frá fyrirtækjum sínum. Ég er hérna með nýlegar fréttir sem sýna fram á að nokkur rök eru fyrir því sem ég er að segja. Annað dæmið er af bresku fyrirtæki og hitt af frönsku. Á fréttavef BSRB sem hefur lagt sig eftir að kynna sér rekstrarform og fylgjast með breytingum sem eru að verða í opinberri þjónustustarfsemi og stoðþjónustu er frétt þar sem segir að British Energy sé nærfellt gjaldþrota. Ég ætla að vitna í þessa frétt, með leyfi forseta: ,,Eitt stærsta orkufyrirtæki Bretlands, British Energy, sem framleiðir og selur 25% rafmagns í Bretlandi, hefur ítrekað sent út viðvörun um að án frekari aðstoðar frá hendi hins opinbera stefni í gjaldþrot fyrirtækisins. Hlutabréf í fyrirtækinu kolféllu í september sl., þrátt fyrir neyðaraðstoð bresku ríkisstjórnarinnar að upphæð 410 milljón breskra punda, sem veitt var til þess að tími fengist til að endurskipuleggja fjármál fyrirtækisins. Markaðsvirði hlutafjárins er komið niður í 173,8 milljónir breskra punda, samanborið við rúmar 2.000 milljónir breskra punda fyrir ári síðan. Þannig hefur verðgildi hlutabréfa fallið um 65% á einu ári og náð lægstu stöðu í sögu fyrirtækisins til þessa.`` Síðan heldur fréttin áfram. Hin fréttin er um hlutabréf í Vivendi og hér segir, með leyfi forseta: ,,Hlutabréf í franska fjölþjóðafélaginu Vivendi, sem er eitt af stærstu vatnsveitufyrirtækjum heimsins, hafa á einu ári fallið um 80%. Fyrirtækið hefur verið mjög umsvifamikið í að ná yfirráðum yfir vatnsveitum í þriðja heiminum. Ástæðuna má ekki hvað síst rekja til mjög glannalegra fjárfestinga sem fyrirtækið réðist í undir stjórn forstjóra þess til sex ára Jean-Marie Messier. Undir hans stjórn varð Vivendi Universal að öðru stærsta fjölmiðlunarfyrirtæki heims með aðalstöðvar í New York. Jean-Marie Messier var neyddur til að segja af sér í júlí sl. Franskar fjármálastofnanir gripu til sérstakra aðgerða á sama tíma til að draga úr söluæði sem greip um sig á hlutabréfum í stórfyrirtækjum, skráðum í kauphöllinni í París, sem afleiðing skuldakreppu Vivendi Universal.`` Þetta er stöðugleikinn. Svo munum við náttúrlega eftir Enron og við getum vísað í önnur fyrirtæki líka. Þetta er um stöðugleikann. Þetta lýtur að stöðugleikanum sem er ekki meiri en þessu nemur.

Hvernig var stöðugleikinn í Sovétríkjunum?

Hvernig var stöðugleikinn í Sovétríkjunum, spyr hv. þm. Kristján Pálsson. Hann var geysilega mikill. Þar var fylgt stefnu sem er mjög í tísku núna hjá Framsfl. Ég held að Jósef Stalín hefði gefið Framsfl. mjög háa einkunn fyrir ,,ökónómíska fornuft`` vegna þess að hann vildi leysa efnahagsvandann í Sovétríkjunum á nákvæmlega sömu nótum og Framsfl. vill hér á landi, þ.e. með því að setja alla íbúa á stóru landsvæði inn í eina stóra verksmjðju og telur sig þannig vera að leysa atvinnuvanda en er þvert á móti að stefna í aðra átt.

Sovét fór á hausinn í einu lagi?

Svo er það alveg rétt að Sovétríkin voru náttúrlega kerfi sem byggði á einræðisfyrirkomulagi og ofbeldi og lokaði þegna inni sem höfðu uppi andóf, vildu andæfa stefna stjórnvalda, hvort sem það var í orkumálum eða öðrum málum. Menn voru skilgreindir sem óvinir ríkisins og gerðir útlægir.  
             Hitt sem ég ætlaði að nefna --- svo ég bara nái að koma efnisatriðum að áður en tíminn er útrunninn --- er verðsprenging sem er að verða bæði í Noregi og annars staðar þar sem raforkugeirinn hefur verið einkavæddur. Norsk raforkufyrirtæki raka saman milljörðum, segir í frétt sem birtist í Dagbladet, norska Dagbladet, 22. sept. 2002. Með leyfi forseta, segir hér enn fremur: ,,Nú hækkar verðið á ný. Þeir hafa komist upp meða kjafta verðið upp hvert haust, segir framkvæmdastjóri neytendaráðsins, Per Anders Stalheim.`` Herra forseti. Tími minn er búinn en sem betur fer á eftir að taka þetta mál til 2. og 3. umr. Þá gefst nægur tími til að fara rækilega í saumana á þessum málum og einnig í hugðarefni hv. þm. Kristjáns Pálssonar.

Herra forseti. Mér finnst hv. þingmenn Vinstri grænna sjá rautt í hvert skipti sem orðið hlutafélag kemur hér fram. Það er Akureyrarbær sem biður um þetta og það er ekki þörf á þessu nema af því að það er einkaréttur Akureyrar varðandi þetta mál. Fyrir liggur að kjör starfsmanna eru tryggð í þessu, þar á meðal lífeyrisréttindi. Þeir geta valið að vera áfram í lífeyrissjóðum sem fyrir eru. Rekstrarformið, þ.e. hlutafélagsformið er jákvætt í atvinnuumhverfi. Síðan er allt annað mál hvort Akureyrarbær kýs að selja þessi hlutabréf. Það kemur ekkert fram í þessu frv. um það. Það er hins vegar mjög góð leið þegar menn eru í samkeppnisumhverfi. Við í Samfylkingunni lítum svo á að rekstrarform atvinnulífsins sé hlutafélagsformið. Önnur form eins og sjálfeignarform, bæjarfélög, byggðasamlög eða önnur slík gefast verr. Það er hins vegar allt annað mál hver á hlutabréfin og með hvaða hætti menn vilja varða því. Arðsemissjónarmið eru neytendum hagkvæm í lágu verði. Þó að ég leggi nú ekki í vana minn að bregðast til varnar eða skjóta skildi fyrir Framsfl. þá finnst mér, herra forseti, það að líkja Framsfl. við stefnu Jósefs Stalíns vera vægast sagt mjög ósmekklegt á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Mér finnst það ekki ósmekklegt að líkja þeirri efnahagsstefnu sem rekin var í Sovétríkjunum á stalínstímanum og byggðist á stóriðju, þar sem það eitt sjónarmið var haft í forrúmi að skapa útflutningstekjur og gjaldeyri án þess nokkurn tíma að spyrja um tilkostnaðinn við að skapa gjaldeyrinn og útflutningstekjurnar og íhuga aðra valkosti í stöðunni --- það er ekkert óeðlilegt við að slíkur samanburður sé gerður þegar málið er einangrað við efnahagsstefnuna. Það er ekkert ómálefnalegt að gera það. Hv. þm. Ágúst Einarsson hefur komið hingað inn á Alþingi og verið mjög málefnalegur. Ég hef ekki verið sammála honum í afstöðu hans, enda erum við í mismunandi stjórnmálaflokkum. En hins vegar harma ég að hv. þm. skuli ekki hafa fylgst með umræðunni hér í kvöld vegna þess að hér hefur verið rætt um kosti og galla hlutafélagsformsins. Hin pólitísku sjónarmið eru mismunandi og menn leggja mismunandi mat á það og það er ekkert við það að athuga. Ég hef reynt að færa rök fyrir því að þetta sé ekki heppilegt form í grundvallarþjónustu samfélagsins og ekki saman að jafna þessari starfsemi og allri annarri markaðsstarfsemi. Vissulega á hlutafélagsform víða við. Það er útúrsnúningur og rangtúlkun að halda því fram að við séum andvíg hlutafélögum eða fyrirtækjum. Það er af og frá. En þegar um er að ræða grundvallarþjónustu samfélagsins, stoðþjónustu og velferðarþjónustu, þá teljum við einfaldlega að hlutafélagsformið eigi ekki við.

Herra forseti. Hv. þm. verður vitaskuld að ákveða sjálfur hvernig hann hagar sínu máli og það breytir engu í því sem ég sagði áðan að mér finnst ósmekklegt að hafa líkt Framsfl. við stefnu Jósefs Stalíns og það sem hann notaði hér til skýringar á því breytir í engu skoðun minni á því. Hann verður að eiga það við sjálfan sig hvernig hann vill haga sínum rökum. Hv. þm. nefndi það að ég hefði misst af miklu við að heyra ekki umræðuna hér um kosti og galla hlutafjárvæðingar. Hins vegar hefur þetta nú heyrst áður þegar Vinstri grænir fara hamförum gegn þessu rekstrarformi og því sem við köllum hlutafjárvæðingu. Mér kæmi satt að segja mjög á óvart ef eitthvað sérstaklega nýtt hefur komið fram í þeirri umræðu af hálfu þess ágæta flokks. Hlutafélag er heppilegt rekstrarform í þessu umhverfi sem við erum hér að ræða um. Hér er hvergi verið að ræða um það hvernig eignarhaldinu verður háttað, sem er framhaldsumræða um einkavæðingu. Þetta form er hin eðlilega lagalega umgjörð um þetta. Eigandi hlutafjárins verður í þessu tilfelli Akureyrarbær og hagar sínum eignarhlut með hagsmuni Akureyringa í huga. Ég treysti Akureyringum ágætlega til að fara með þann hlut.

Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Ágústi Einarssyni um að við eigum ekki að skattyrðast hér lengur um það hvort Framsfl. reki stalíníska stefnu í efnahagsmálum, en báðir stöðvuðumst við við það. Ágúst telur það afskaplega ósmekklegt að líkja stóriðjustefnunni sem hér er rekin við þær áherslur sem uppi voru í Sovétríkjunum á stalínstímanum. Mér finnst þetta vera fullkomlega málefnalegt. Hann segir að ekkert nýtt hafi komið fram í málflutningi Vinstri grænna hér í þessu máli. Mér fannst hv. þm. ekkert sérstaklega ferskur heldur. Hann heldur uppi málsvörn fyrir kratismann hér á landi og í Bretlandi þar sem menn hafa gengið jafnvel enn lengra en hægri menn í að markaðsvæða grunnþjónustu samfélagsins, velferðarþjónustuna og stoðkerfi samfélagsins, með hörmulegum afleiðingum. Ég varði ræðutíma mínum í kvöld til þess að færa rök fyrir mínu máli og tefla fram dæmum. Það var það sem ég átti við þegar ég sagði að hv. þm. hefði misst af umræðunni.

Herra forseti. Ég vil í upphafi taka undir þá einkunnagjöf sem hv. þm. Ágúst Einarsson gaf líkingamáli hv. þm. Ögmundar Jónassonar. En það er nú einu sinni svo að þegar minnst er á stóriðju þá verður ákafi hv. þm. stundum svo mikill að honum blindast sýn og hann lokast í orðinu stóriðja. Ég get sagt honum til hugarhægðar að ég mun með glöðu geði færa honum gögn til að hann geti séð allan fjölbreytileikann sem finna má í stefnu Framsfl. um atvinnumálin og vona ég að það rói hv. þm. En ég kom nú ekki upp fyrst og fremst vegna þessa heldur af því að hv. þm. beindi þeim orðum til iðnn. að fara vel yfir stöðu starfsmanna Norðurorku komi til þess að þeirri stofnun verði breytt í hlutafélag. Það kemur fram, eins og hv. þm. minntist á, í greinargerðinni að við undirbúning málsins hafa núverandi eigendur Norðurorku, þ.e. Akureyrarbær, og veitustjórn haft mjög náið samráð við starfsmenn og það er yfirlýstur vilji þeirra að kjör og réttindi starfsmanna haldist. Að sjálfsögðu mun iðnn. fara ofan í þessi mál enda er rétt að minna á að markmiðið er, eins og fram hefur komið, á engan hátt að hrófla við kjörum starfsmanna heldur að breyta um form og gera það meira aðlaðandi fyrir vinnuumhverfið, eins og Akureyrarbær og bæjarstjórn Akureyrar hefur óskað eftir.

Herra forseti. Í fyrsta lagi tel ég að það sé nú ekkert sérlega aðlaðandi eða eftirsóknarvert fyrir Akureyringa að gera orkuveituna að hlutafélagi. En út í þá sálma ætla ég ekki að fara nánar. Ég lagði við hlustir þegar hv. formaður iðnn. vék að réttindum starfsmanna. Hann sagði að þegar hefði verið farið rækilega á saumana á þeim málum og enn yrðu þau mál skoðuð í iðnn. á milli umræðna. Ég þakka fyrir þá yfirlýsingu og vænti þess að við fáum nánari fréttir af því við 2. og 3. umr. En þetta voru mikilvægar upplýsingar og yfirlýsingar sem hv. þm. gaf.

Herra forseti. Það er einkennilegt að heyra þingmann bera blak af stalínismanum með því að líkja honum við rekstur álvera og stóriðjunnar og telja að stalínisminn hafi falist í því að menn rækju álver eða stóriðjuver. Voru þess vegna drepin 20 milljón manns í Úkraínu? Var þess vegna hungursneyð í Sovétríkjunum, af því menn ráku þar álver eða stóriðjuver? Að koma hér upp og tala þannig um stalínismann nú á tímum er alveg dæmalaust að heyra hér í þingsölum og það er jafndæmalaust að heyra það er menn líkja því saman að Norðurorka skuli verða hlutafélag að fara þá að tala um Vivendi og Enron í sömu andránni. Það eru fyrirtæki sem voru einkarekin hlutafélög með hlutabréf á markaði og fóru eins og þau hafa farið af allt öðrum ástæðum en þeim sem liggja hér að baki þegar menn eru að tala um að breyta Norðurorku í hlutafélag. Það félag verður ekki selt nema þessum lögum verði breytt og Alþingi komi að því með ákvörðunum sínum. Einnig tengist það sem hv. þm. segir um orkuverð í Noregi ekkert rekstrarfyrirkomulagi fyrirtækjanna heldur því hvernig Noregur er tengdur inn á evrópska raforkumarkaðinn. Þar eru stunduð viðskipti með raforku sem er framleidd af kjarnorkuverum. Hún er keypt á nóttunni en síðan er en seld raforka sem framleidd er með vatni á daginn og þar er verið að taka þátt í viðskiptum á evrópska raforkumarkaðnum. Það ræður verðlaginu í Noregi en ekki hvort þar séu hlutafélög sem starfa eða ekki. Allur þessi málflutningur er gjörsamlega út í hött þegar við erum að ræða frv. sem hér liggur fyrir.

Herra forseti. Nú könnumst við við hv. þm. Björn Bjarnason. Þegar farið er að ræða um stalínismann og Sovétríkin þá er hv. þm. kominn með fast land undir fætur og þá er hann í essinu sínu. En varðandi þau dæmi sem ég nefndi um Vivendi annars vegar og British Energy hins vegar þá er ég að taka dæmi af hlutafélagsforminu, þ.e. hvaða afleiðingu markaðsvæðing þessara fyrirtækja hefur haft, annars vegar um Vivendi þar sem hluthafarnir reynast ótraustir eigendur og hins vegar varðandi British Energy um hið sama reyndar, um ótraustan grunn. Varðandi Noreg þá skal ég fara betur yfir það á morgun við 2. og 3. umr. málsins að í þeim greinum sem birtust í norska Dagbladet á sínum tíma eru menn einmitt að tengja þessa sprengingu í raforkuverði við markaðsvæðingu þessa geira. En ég skal fara nánar yfir það á morgun og upplýsa hv. þm. Björn Bjarnason betur um þessi efni.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið. Mig langar þó til þess að drepa á örfá atriði. Hæstv. iðnrh. gerði grein fyrir bollaleggingum og hugmyndum um að flytja annaðhvort Rarik eða sameina það Norðurorku og Orkubúi Vestfjarða. Það hefur verið á umræðustigi og auðvitað eru það hlutir sem allir vilja skoða. En ég finn það einhvern veginn á öllum mínum beinum að þessi beiðni um að breyta Norðurorku í Norðurorku hf. sem hlutafélag hefði að öllum líkindum ekki komið fram ef hæstv. iðnrh. hefði verið búin að flytja höfuðstöðvar Rariks norður á Akureyri. Það er ég næstum viss um. Ég hef miklar áhyggjur af þessum málatilbúnaði vegna þess að ég held að menn séu búnir að sjá fyrir sér einhvers konar eftirleik og ef ég tala út frá hagsmunum Akureyrarbæjar og bæjarbúa á Akureyri þá er manni sagt að verið sé að meta Norðurorku inn í t.d. Rarikpúkkið, Rarik/Norðurorku eftir því hver lítur á málin, frá 20 og upp í 40%. Það væri til lengri tíma litið ákaflega vondur kostur fyrir Akureyrarbæ. Eðli málsins samkvæmt mundi það fyrirtæki lenda á höfuðborgarsvæðinu fyrr eða síðar. Ég held að það sé alveg borðleggjandi. Við höfum reynslu af því og Akureyrarbær og Akureyringar hafa reynslu af slíkum ,,manúeringum`` ef ég má sletta aðeins. Ég held því að þarna verði að fara mjög varlega og það verði að ræða þessi mál í víðu samhengi því það væri mjög slæmt fyrir allt það svæði að missa forræðið þó svo að viðkomandi fyrirtæki yrði um stund rekið á því svæði. Af þessu hef ég miklar áhyggjur og líka af þjónustuþættinum við bæjarbúa og verðmyndun. Ég nefndi það í fyrri ræðu minni að ég tel ákaflega mikilvægt að ekki sé verið að krefjast hámarksarðs af þessu fyrirtæki í ljósi sögunnar. Hitaveitan var mjög dýr, sérstaklega hitaveitan. Við höfum ódýra raforku. Hún var mjög dýr framan af og bæjarbúar ætlast til þess og eiga að njóta þess að arðsemiskrafan sé lág þegar fyrirtækið hefur burði til þess og það er þegar farið að gefa möguleika á lækkun. Um nokkurra missira skeið hefur það verið allverulegt og ég held að bæjarbúar muni líta til þess. Ég vil fara varfærnislega í þetta mál og vil að það fái mjög nána umfjöllun í nefndum. Við norðanmenn höfum reynslu af þessu á fleiri sviðum. Rafveita Akureyrar gekk nú inn í Landsvirkjunarpúkkið og eftir á að hyggja er ég sannfærður um að betra hefði verið fyrir byggðir Eyjafjarðar og Akureyri ef Rafveita Akureyrar hefði haldið Laxárvirkjunum og staðið eðlilega að uppbyggingu á sínum eigin forsendum á Akureyrarsvæðinu og Laxárvirkjanasvæðinu. Það hefði leitt til öðruvísi uppbyggingar. Ég tel að það hafi verið mistök allan tímann að fara í Landsvirkjunarpúkkið sem var jú sett upp til þes að þjóna stóriðju og hefur að langmestu leyti staðið að uppbyggingu á suðvesturhorninu. Þetta er mín trú. Við höfum líka reynslu af því að fara inn í púkk með öðrum fyrirtækjum. Akureyringar muna vel þau fögru fyrirheit sem gefin voru varðandi Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og flutning á störfum og starfsemi norður. Það entist um mjög skamman tíma og er nú með öllu aflagt. Hér er því um stórhagsmunamál fyrir Akureyrarbæ og bæjarbúa að ræða og ég tel að áhuginn á formbreytingu sé fyrst og fremst kominn fram vegna vonarinnar um að eitthvað meira hangi á spýtunni í framhaldi af þessari kerfisbreytingu. Svo finnst mér kollegar okkar í stjórnarandstöðunni ansi léttúðugir, t.d. hv. þm. Ágúst Einarsson þegar hann segir fullum fetum að við sjáum draug í hverju horni við hlutafélagavæðingu.  Menn hafa ekki bitið úr nálinni með það sem verið var að samþykkja á hinu háa Alþingi í dag í sambandi við breytingar á póstkerfinu. Það er eins og við gerum okkur ekki grein fyrir því á hinu háa Alþingi --- við erum kannski orðin svo föst við þessa þúfu hér --- að við erum í 103 þúsund ferkílómetra landi, strjálbýlasta landi í Evrópu, og póstþjónusta er einn af þeim grunnþjónustuþáttum sem er algjörlega nauðsynlegt að sé í lagi og á félagslegum grunni. En svo er nú aldeilis ekki.

Herra forseti. Það er aðallega tvennt sem mig langar að víkja að og ætla ég að reyna að fá það mál afgreitt með því að beina spurningum til hæstv. iðnrh. Í 6. gr. frv. segir, með leyfi forseta: ,,Stjórn Norðurorku hf. setur gjaldskrár um verð á seldri orku og vatni til notenda. Gjaldskrár fyrir sölu á rafmagni og heitu vatni öðlast eigi gildi fyrr en þær hafa verið staðfestar af iðnaðarráðherra og birtar í Stjórnartíðindum. Gætt skal almennra arðsemissjónarmiða við setningu gjaldskrár.`` Spurningin er: Telur hæstv. ráðherra að þessi formbreyting eins og hún hefur nefnt þetta frv., þ.e. að það væri aðeins formbreyting, muni leiða til kostnaðarauka fyrir íbúa á þjónustusvæði Norðurorku hf. með tilliti til efnis 6. gr. sem getur ekki um hagsmuni neytendanna? Í öðru lagi spyr ég í tilefni af orðum hæstv. iðnrh. í tvígang í kvöld um sameiningarferli Orkubús Vestfjarða og Rariks. Hún hefur sagt í tvígang að því verði frestað um sinn eins og málin hafi nú skipast. Ég vil spyrja hæstv. iðnrh.: Er það stefna hæstv. ráðherra að sameina fyrirtækin þó nú sé frestur á illu bestur? Er það stefnan sem hún ætlar að vinna að í framtíðinni?

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst svara síðari spurningunni um hugsanlega sameiningu þessara fyrirtækja. Það er svo, miðað við það frv. sem nú liggur frammi til nýrra raforkulaga, að kveðið er á um frestun III. kafla frv. sem gerir það að verkum að nýtt raforkulagaumhverfi tekur í raun ekki gildi fyrr en síðar, fyrr en 1. janúar 2004, sem þýðir að áform um sameiningu þessara fyrirtækja geta ekki átt sér stað fyrr en a.m.k. þá. Þetta vildi ég láta koma hér fram til þess að það liggi ljóst fyrir þó að við séum ekki að fjalla um frv. til raforkulaga. Eins og ég hef oft sagt og ekki síst við Vestfirðinga --- af því hv. þm. er nú þingmaður Vestfirðinga --- þá geri ég mér alveg fulla grein fyrir því að það verður ekkert af sameiningu þessara fyrirtækja, þessara félaga, í óþökk landsmanna. Þessi hugmynd hefur því miður ekki fengið sérstaklega góðar viðtökur, hvorki fyrir vestan né almennt á landsbyggðinni. Það þykir mér miður. Ég veit ekki hvort það hefur eitthvað með það að gera að umræðan hefur í rauninni ekki farið fram á hv. Alþingi heldur hefur hún verið á öðrum vettvangi og þess vegna hefur kannski ekki verið auðvelt að koma að ýmsum rökum og ýmsum skýringum sem virkilega hefðu þurft að komast inn í umræðuna. En pólitískur stuðningur við þessa hugmynd hefur ekki verið mjög almennur. Það er óhætt að segja það. Ég get því ekkert svarað um hvað verður. En ég hef enn þá trú og þá skoðun að skynsamlegt hefði verið að gera þetta m.a. vegna þess að við erum að fara inn í samkeppni á sviði orkumála og sviði vinnslu raforku. Um hitt atriðið, um kostnaðarauka fyrir Akureyringa með þessari formbreytingu, þá get ég ekki séð að af því verði með formbreytingunni einni og sér. Hins vegar erum við, eins og margoft hefur komið fram, að fara inn í breytt umhverfi þar sem verða gjaldskrársvæði. Ég get ekkert fullyrt um það á þessari stundu hvernig gjaldskrá verður nákvæmlega háttað á þessum gjaldskrársvæðum sem er óljóst í dag hvernig verður skipað og hvar mörk liggja. Því er ekki hægt að svara nákvæmlega um það hvernig gjaldskrá hins nýja raforkulagaumhverfis verður.

Herra forseti. Ég held ég verði að skilja svar hæstv. iðnrh. þannig að það sé enn þá skoðun hennar og stefna, fái hún sínu framgengt, að sameina Rarik, Orkubú Vestfjarða og Norðurorku. Þá spyr ég í framhaldi af því: Sér ráðherrann það sem sérstakt markmið að stíga þetta skref núna á þeirri braut sem að því er mér virðist á svari hennar vera stefna hennar, og hún hyggist geta skýrt það hér út fyrir Alþingi í framtíðinni betur og þá muni málið fá meiri eða annan hljómgrunn en nú virðist vera uppi? Ég marka það þá þannig að í ríkisstjórninni sé ekki beinn vilji til að fara þá leið sem ráðherrann lét í ljós fyrir nokkrum missirum. Ég verð að skilja svar hennar þannig að til þess muni hún stofna, að láta skoðanir sínar eftir ganga, fái hún til þess framgang og vald.

Hæstv. forseti. Mér finnst hv. þm. ekki hafa skilið orð mín rétt, a.m.k. miðað við síðari ræðu hans. Ég sagði að ég sæi ekki að af þessari sameiningu gæti orðið ef það væri í óþökk landsmanna. Það þarf pólitískan stuðning við hugmyndir sem þessar. Eins og umræðan hefur verið í landinu á síðustu mánuðum og missirum er ekki hægt að skilja hana þannig að fyrir þessu sé almennt mikill vilji. Ég vil líka taka fram að um það var rætt þegar ríkið keypti Orkubú Vestfjarða að miðað við að ríkið ætti 100% í báðum fyrirtækjunum yrðu þau sameinuð. Þetta undirgengust sveitarstjórnarmenn á Vestfjörðum í þeirri umræðu. Það hlaut að verða mitt hlutskipti sem iðnrh. að vinna að þeirri sameiningu. Hins vegar kom í ljós að margir vildu ekki alveg kannast við að þessi umræða hefði farið fram í tengslum við sameininguna og þá verður bara svo að vera. Ég ætla ekki að fara út í slíka sameiningu í óþökk landsmanna, svo mikið er víst.

Herra forseti. Það var út af fyrir sig fróðlegt að fá það upplýst að ráðherrann teldi að það hefði verið 100% samþykkt af sveitarstjórnarmönnum á Vestfjörðum að ganga til sameiningar Orkubús Vestfjarða og Rariks undir þeim formerkjum sem ráðherrann hafði vilja til en síðar hefði verið frá því horfið. Mér finnst það nokkuð merkileg yfirlýsing að fá það hér alveg skýrt og skorinort.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 54/1990, um innflutning dýra, með síðari breytingum. Sú breyting sem lögð er til á lögunum snýr að innflutningi á svínum og erfðaefni þeirra. Með breytingunni er verið að stytta einangrunarferli og flýta því að hægt sé að hagnýta hér á landi erfðaframfarir í svínarækt. Eftir sem áður er innflutningur háður meðmælum yfirdýralæknis og flutningur út úr einangrunarstöð er einnig háður leyfi yfirdýralæknis.

Herra forseti. Þetta mál var til umræðu fyrr í dag. Umræðu var þá ekki lokið. Frumvarpið felur í sér að Ferðamálasjóður verði lagður af og verkefni hans færð undir Byggðastofnun. Það sem ég vildi vekja athygli á er hversu gríðarleg vöntun er á fjármagni í ferðageirann, bæði í afþreyingariðnað og hvers konar uppbyggingu ferðaþjónustunnar um land allt. Þessi unga atvinnugrein hefur ekki byggt sér upp höfuðstól eins og hinar eldri atvinnugreinar. Hún hefur ekki byggt sér upp höfuðstól og megnið af verðmætum hennar er fólgið í hugviti og atorku einstaklinga og félaga. Slíkar eignir eru ekki veðhæfar. Þegar taka á lán er krafist veðs í fasteignum en í ferðaþjónustunni er eignin fólgin í frumkvæði, hugviti, viðskiptavild og markaðssókn eða markaðssamböndum. Þetta er ekki talið veðhæft. Þetta er hinn stóri vandi greinarinnar. Hana sárvantar þolinmótt fé sem ekki krefst veðsetninga á steinsteypu. Komumst við ekki út úr þeim vítahring verður mjög erfitt að byggja upp ferðaþjónustu í landinu. Ég vil árétta að þessi verkefni eru nú falin Byggðastofnun án þess að þar sé nokkurt nýtt fjármagn sett inn. Ferðamálasjóður hefur verið sveltur fjárhagslega árum saman og það eru ein rökin fyrir því að hann er lagður niður, að hann hafi alls ekki ráðið við verkefni sín vegna þess að honum voru ekki einu sinni gefin tækifæri til þess. Hann er þess vegna lagður niður. Fróðlegt væri að fá upp á borðið hversu háar skuldir Ferðamálasjóðs eru. Hið alvarlega er að hann er nú fluttur undir Byggðastofnun án þess að þar komi til nokkurt nýtt fjármagn. Meira að segja við afgreiðslu fjárlaga nú hér á Alþingi, þar sem það hlaut að liggja fyrir að færa ætti Ferðamálasjóð undir Byggðastofnun, er ekkert nýtt fjármagn sett í Byggðastofnun eða byggðaáætlun. Hið eina sem gert er er að fjármagn er fært til, frá eignarhaldsfélögunum inn í byggðaáætlunina, en atvinnuþróunarfélögin sem líka eru aðalstuðningsaðili í þessum aðgerðum eru áfram fjársvelt. Ég vil benda á, virðulegi forseti, að þessi mikilvæga atvinnugrein er í miklu fjársvelti og það leysir ekkert vanda hennar þó að Ferðamálasjóður sé færður undir aðra fjársvelta stofnun sem er Byggðastofnun. Hér þarf að koma inn nýtt fjármagn til að standa að baki þessari öflugu atvinnugrein eða til að gera hana öfluga eins og við berum væntingar til.