Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og nál. meiri hl. á þskj. 287 ber með sér, hefur n. ekki getað orðið sammála um afgreiðslu málsins, þannig að við þrír, sem að meirihlutanál. stöndum, mælum með því með einni litilfjörlegri breyt., sem er aðeins formsatriði. Við leggjum til, að smábreyting verði gerð á fyrirsögn frv. En tveir hv. nm., þeir hv. 1. og 5. þm. Norðurl. e., hafa haft sitthvað við þetta frv. að athuga og munu skila sérálitum. Að því er snertir aðdraganda og undirbúning þess frv., sem hér liggur fyrir, hefur hæstv. fjmrh. gert því máli svo glögg skil við 1. umr. málsins, að ég sé enga ástæðu til þess að bæta neinu þar við. Hins vegar er með þessu frv. og öðrum þeim frumvörpum um skattamál, sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fyrir Alþ. það, sem nú situr, gerð svo róttæk breyting á skattakerfinu í heild, að ég tel ástæðu til þess að fara um það nokkrum orðum, um leið og nál. þessu er fylgt úr hlaði. Meginbreyt. er í því fólgin, að beinir skattar einstaklinga til ríkisins eru stórlækkaðir, en í stað þeirra eru söluskattar hækkaðir, eins og kunnugt er. Er þetta í fullu samræmi við þær yfirlýsingar, sem gefnar voru af báðum stuðningsflokkum núv. hæstv. ríkisstj. fyrir síðustu kosningar. Hér á landi, eins og raunar einnig líka í nágrannalöndum okkar, hefur lengi verið deilt um það. eins og kunnugt er, hvort leggja skuli áherzlu á beina eða óbeina skatta. Hér skal ekki reynt að kryfja þetta mikilvæga mál, sem hefur svo margar hliðar, til mergjar. En þó vil ég leyfa mér að draga hér fram nokkur meginatriði, sem liggja til grundvallar þeim ákvörðunum í þessum efnum, sem teknar hafa verið. Áður en lengra er haldið, er rétt að taka það fram, að beinu skattarnir hafa marga kosti, sem engan veginn má loka augunum fyrir, ef ræða skal skattamálin sem heild. Er sá kosturinn mestur, að séu tekjuframtöl rétt, fullnægja engir skattar betur því sjónarmiði, að hver skuli greiða skatta í samræmi við efnahagslega getu sína, en einmitt beinu skattarnir, sem lagðir eru á nettótekjur eða nettóeignir. Á sínum tíma voru það því mjög mikilvægar félagslegar umbætur, þegar teknir voru upp skattar á nettótekjur og nettóeignir í stað hinna gömlu brúttóskatta og nefskatta, sem oft hvíldu á borgurunum í öfugu hlutfalli við efnahagslega getu þeirra. Hins vegar hafa beinu skattarnir einnig marga og stóra ágalla, sem hafa komið því betur í ljós sem þessir skattar hafa orðið stærri liður í skattakerfinu. Má þá í fyrsta lagi nefna það, að þegar skattstigarnir eru komnir yfir ákveðið mark, dregur slíkt mjög úr hvöt manna til þess að afla sér þeirra tekna, sem svo miklu þarf að skila af til hins opinbera. Skattaálögurnar draga þannig úr starfsvilja og framleiðsluafköstum. Þess má geta, að samkv. þeim skattstigum, sem til þessa hafa verið í gildi, ber einhleypum mönnum að greiða hér í Reykjavík samanlagt 65% í skatt til ríkis og bæjarfélags af tekjum, sem eru yfir 100 þús. kr. Og þetta fer upp í 70% samkv. núgildandi skattstigum, ef tekjurnar eru yfir 130 þús. kr. Nú er það, eins og kunnugt er, þannig, að útsvarsstigar eru yfirleitt lægri hér í Reykjavík en úti á landi, þannig að gera má ráð fyrir, að þessi skattaprósenta sé hærri þar og verði náð við lægri tekjur. En það er sýnt, að ef um fólk er að ræða, sem sæmilega er efnað, hefur það litla ástæðu til þess að afla tekna, sem um 70% af fara í skatt. Auðvitað verður ekkert almennt sagt um það, hve háir skattstigarnir megi vera til þess, að slíkra óhagstæðra áhrifa á starfslöngun og starfsvilja gæti. Slíkt er auðvitað mismunandi, hvað snertir mismunandi einstaklinga. En vekja má athygli á því, að sérstök hætta er einmitt á því, að hinir háu skattstigar muni valda því, að það verði einkum beztu starfskraftar þjóðfélagsins, sem vegna þeirra nýtast verr en ella mundi. Þetta er þó út af fyrir sig aðeins röksemd fyrir því, að skattstigarnir ættu að vera hóflegir, ekki fyrir niðurfellingu beinna skatta. En beinu skattarnir hafa fleiri ókostl. Eins og ég hef þegar tekið fram, er það skilyrði fyrir því, að beinu skattarnir þjóni þeim tilgangi sínum, sem til er ætlazt, að tekjurnar séu rétt fram taldar. Á því er hins vegar mikill misbrestur, svo sem kunnugt er. Það hefur stundum verið sagt sem svo, að úr þessu sé auðvelt að bæta með því að efla eftirlit með skattaframtölum, og m.a. kemur þetta sjónarmið fram í nál. hv. 5. þm. Norðurl. e. (BjörnJ), sem rétt núna var verið að útbýta hér í hv. d. En vandamálið er að mínu áliti djúptækara en svo, að það liggi í því, að þeir embættismenn, sem þetta eftirlit hafa með höndum, vanræki skyldu sína. Ég held, að það hafi yfirleitt ekki við rök að styðjast, að þessir embættismenn geri ekki það, sem með sanngirni verður af þeim heimtað. Það, sem er mergur málsins í þessu sambandi, er, að fjölmennar starfsstéttir í þessu þjóðfélagi hafa þá aðstöðu, að óframkvæmanlegt má telja að hafa með því virkt eftirlit, hverjar tekjur þær hafa. Má þar nefna sem dæmi öll smáfyrirtæki við iðnað, verzlun og þjónustustörf, sem eru ekki bókhaldsskyld, enn fremur bilstjóra, lækna, málflutningsmenn og ýmsa fleiri, sem svipaða atvinnu stunda. Þessum aðilum er í rauninni faliðsjálfdæmi um það, hvað þeir telja fram, og þá um leið, hvað þeir greiða í beina skatta. Það er rétt að taka það fram, að bókhaldsskylda er út af fyrir sig ekki heldur nein trygging fyrir því, að allar tekjur fyrirtækisins séu taldar fram, því að auðvitað er hægt að færa rangar tölur í bækurnar. Þeir einu, sem að jafnaði geta ekki komið því við að koma tekjum sínum undan skatti, eru launþegar, því að þar telur atvinnurekandinn tekjur þeirra fram. Þetta leiðir til þess, að það réttlæti í skiptingu skattabyrðarinnar milli þegnanna, sem gæti verið fyrir hendi, ef allar tekjur teldust rétt fram, verður það ekki lengur vegna þess, hve þessu hlýtur að verða ábótavant. Að vísu væri hægt að hugsa sér að koma upp mjög dýru og viðamiklu eftirliti til þess að komast eftir því á óbeinan hátt, hvaða tekjur þeir aðilar hafi, sem hægast eiga með að koma tekjum sinum undan skatti. Hjá milljónaþjóðum, eins og t.d. í Bandaríkjum Norður-Ameríku, er þetta framkvæmt á þann hátt, að komið er á fót á vegum skattayfirvaldanna sérstöku njósnakerfi til þess að komast á snoðir um heimilisútgjöld manna. Það eru teknir fyrir árlega t.d. allir læknar eða málflutningsmenn, sem eru fæddir í tilteknum mánuði eða viku ársins, og starfsmönnum skattaeftirlitsins falið að fylgjast með því, á hvaða veitingahús þeir fari, hvers konar bíl þeir keyra í, enn fremur gera sér erindi á heimili þeirra og komast þannig að því, hvað mikið sé borið í innbú þeirra o.s.frv. Þær skýrslur, sem þessir eftirlitsmenn svo gefa, eru síðan bornar saman við skattaframtöl hinna umsetnu og þeir kallaðir fyrir, ef misræmi kemur í ljós. Slíkar aðferðir er hægt að hugsa hér hjá stórþjóðum. En mundi nokkur í alvöru vilja leggja til, að slíkir starfshættir yrðu teknir upp hér í landi kunningsskaparins? Víst er um það, að yrði inn á slíka braut farið, mundi það ekki til þess fallið að bæta sambúð borgaranna innbyrðis né almennings og stjórnarvaldanna. Ég býst við, að það sé óþarfi að taka það fram, að þegar ég hef nefnt hér sérstakar starfsstéttir, sem hafa þannig aðstöðu, að þær geta sjálfar ráðið því, hvað talið er fram til skatts og hvað ekki, þá liggur vitanlega ekki í því nein aðdróttun til þeirra, sem í þessum stéttum starfa, um það, að þeir séu í sjálfu sér óheiðarlegri í þessu efni en aðrir þjóðfélagsþegnar. Því fer auðvitað mjög fjarri, og auðvitað eru í þessum stéttum einstaklingar, sem þrátt fyrir það, þó að ekkert eftirlit sé hægt að hafa með tekjum þeirra, telja rétt fram. En hitt stendur óhaggað, og það er aðalatriðið, að þessir aðilar geta sjálfir í rauninni ráðið því, hvað þeir koma til að greiða í skatt, og eins og menn nú einu sinni eru, má auðvitað búast við, að slíkt verði misnotað, sér í lagi ef skattstigar eru orðnir svo háir sem raun hefur verið hér á landi að undanförnu, þannig að það verður fjárhagslega þýðingarmikið atriði fyrir hvern einstakan, að hann geti komið einhverju af tekjum sínum undan skatti. En annað atriði má líka nefna í þessu sambandi, sem torveldar það, að tekjur séu rétt fram taldar. Það er sú staðreynd, að oft er ógerningur að draga markalínur á milli tilkostnaðar og persónulegrar neyzlu. Á þetta einkum við í smærri atvinnurekstri, sem einmitt setur svip sinn á lítið þjóðfélag eins og okkar. Maður notar t.d. sama húsnæðið til atvinnurekstrar og eigin íbúðar, bil sinn bæði í þágu fyrirtækisins og heimilisins o.s.frv. Koma í því sambandi fram margs konar vafaatriði, sem eðli málsins samkvæmt verða að jafnaði úrskurðuð skattgreiðandanum í vil. Þessir erfiðleikar á því að aðgreina tilkostnað og persónulega neyzlu hafa ekki eingöngu áhrif á skattgreiðslu atvinnurekendanna sjálfra, heldur einnig launþega í mismunandi starfsgreinum. Í sumum starfsgreinum, svo sem við iðnað, verzlun, þjónustustörf o.fl., er aðstaða til þess að greiða starfsfólki kaup sitt að meira eða minna leyti í ýmiss konar fríðindum, sem talin verða fyrirtækjunum til frádráttarbærs kostnaðar, svo sem bilastyrkjum, ferðakostnaði og ýmsu fleira. Í öðrum starfsgreinum er slík aðstaða ekki fyrir hendi, svo sem við sjómennsku, svo að dæmi sé nefnt, og t.d. hvað snertir flest störf; sem unnin eru hjá hinu opinbera. Nú er það auðvitað fjarri mér að halda því fram, að tilgreindu störfin séu ekki þjóðinni nauðsynleg eins og hin síðarnefndu. En hitt verður að teljast óeðlilegt, að skattaástæður einar verði til þess að skapa ákveðnum starfsgreinum miklu betri aðstöðu til samkeppni um vinnuaflið en öðrum. Niðurstaðan af því, sem nú hefur verið sagt, verður óhjákvæmilega sú, að hinir háu, beinu skattar, sem við nú búum við, draga óhjákvæmilega úr starfsvilja fólks og um leið úr framleiðsluafköstunum, auk þess sem óhjákvæmilega leiðir af þeim ranglæti í skattaálagningunni. Þá má einnig á það benda, að Ísland hefur og til þessa haft þá sérstöðu samanborið við nágrannaþjóðirnar, að beinir skattar hafa til þessa verið nær eini skattstofn bæjar- og sveitarfélaganna, sem gert hafa beinu skattana í heild þyngri en víðast hvar annars staðar. Á hinum Norðurlöndunum munu t.d. varla þekkjast hærri útsvarsstigar en 15–20%. Því fer auðvitað fjarri, að með þeirri skattalöggjöf, sem ætlunin er að samþykkt verði á þessu þingi, séu beinir skattar beinlínis afnumdir. Það eru aðeins sniðnir verstu agnúar af framkvæmd þeirra. Þrátt fyrir þá breyt., sem gerð er á skatt- og útsvarsstigum með frumvörpum þeim, sem nú liggja fyrir, getur hámark skattgreiðslu, þegar lagt er saman útsvar og tekjuskattur, orðið allt að 70% af tekjum. Munurinn frá því, sem nú er, er aðeins í því fólginn, að það yrði við miklu hærra tekjumark en áður var, þannig að á þetta má benda þeim til huggunar, sem eru forsvarsmenn beinu skattanna, og eins og ég hef enga fjöður dregið yfir í því, sem ég hef sagt, þá er margt, sem færa má fram til stuðnings því sjónarmiði. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða hér í einstökum atriðum þá gagnrýni á þessu frv., sem fram hefur komið af hálfu hv. stjórnarandstæðinga við 1. umr. málsins. En tvö atriði í málflutningi þeirra þar og á öðrum vettvangi vil ég þó leyfa mér að drepa lítils háttar á. Annað þessara atriða er það, og á það virðist mér einmitt lögð rík áherzla í nál. 1. minni hl. fjhn., hv. 5. þm. Norðurl. e., að sú lækkun tekjuskatts, sem hér er um að ræða, sé meiri að krónutali, þegar um háar tekjur er að ræða en lágar. Hvað þetta snertir má í fyrsta lagi benda á það, að ef tekjuskattar eru stighækkandi, svo sem hér er, á það auðvitað við um allar ívilnanir í skattgreiðslu, einnig þær, sem ekki er ágreiningur um að sjálfsagt og sanngjarnt sé að veita, að þær lækka meira að krónutali og jafnvel einnig hlutfallslega skatt af háum tekjum en af lágum tekjum. Það t.d., að leyfður er persónufrádráttur og frádráttur vegna ómagaframfæris, lækkar meira skatt hátekjumanna en lágtekjumanna, og er þó enginn ágreiningur um það, að þetta beri að gera. Og það sjónarmið hefur ekki komið fram í sambandi við persónu- og ómagafrádráttinn, að með því að leyfa slíkan frádrátt sé verið að færa tekjur frá þeim fátæku til hinna ríku. Fyrir slíku er auðvitað hægt að færa fram alveg jafngild rök og hv. stjórnarandstæðingar nú bera fram því til stuðnings, að slíkar tilfærslur sé verið að framkvæma með frv. því, er hér liggur fyrir. Annað dæmi má einnig nefna, sem ætti að bregða nokkru ljósi yfir þetta, en það er það, að ýmsir hv. stjórnarandstæðingar hafa gagnrýnt það, að hér er lagt til, að skattaundanþága sú vegna yfirvinnu í þágu útflutningsframleiðslunnar sem samþ. var á siðasta þingi, verði afnumin. Ég ætla nú út af fyrir sig ekki að gera þessa ráðstöfun að umtalsefni, en vísa hvað það snertir til greinargerðar frv. og grg. hæstv. fjmrh. fyrir þessu atriði við 1, umr. En hitt vildi ég aðeins benda á, að auðvelt er að reikna það út, að slík ráðstöfun, ef framkvæmd yrði, mundi létta í miklu ríkara mæli skatti af þeim, sem slíka yfirvinnu vinnur og hefur háar tekjur fyrir, heldur en hinum, sem hefur lágar tekjur. Enn mætti nefna eitt dæmi, en það er það ákvæði skattalaganna, að vinna, sem menn vinna til að koma upp eigin íbúðum, er undanþegin skatti. Það hefur enginn ágreiningur verið um það á sínum tíma hér á hv. Alþ., að sanngjarnt væri að veita slíka undanþágu, og ég tel víst, að þeir hv. þm. Alþb., sem þá áttu sæti á Alþingi, hafi einnig stutt þessa tillögu. Hitt er auðvelt að reikna út, að ef hátekjumaður vinnur að byggingu eigin íbúðar, - og slíks munu mörg dæmi, - þá muni hann miklu meira um þennan skattfrádrátt í krónutali en þann, sem hefur lágar tekjur, svo að það mætti alveg eins segja um þessa ráðstöfun, að með henni væri verið að færa peningana úr vösum hinna fátæku yfir í vasa hinna ríku, því að það er nú einu sinni svo, að með skattalækkunum er ekki hægt að bæta hag þeirra, sem hafa svo lágar tekjur, að þeir hafa engan skatt greitt fyrir. Það ætti að liggja í augum uppi. Því fólki verður auðvitað að hjálpa með einhverju öðru móti, og sú leið, sem farin hefur verið í því efni af hálfu hæstv. ríkisstj., er sú breyting á tryggingalöggjöfinni, sem nýverið hefur verið afgreidd frá hæstv. Alþingi. Hitt atriðið í málflutningi hæstv. stjórnarandstæðinga, sem ég sé ástæðu til að gera að umtalsefni, eru útreikningar þeir, sem þeir í sífellu hafa verið að gera, síðan skattafrumvörpin voru lögð fram, og ekki síður, þegar tryggingamálin voru hér til meðferðar, en þessir útreikningar hafa átt að sanna, að með þessum aðgerðum sé engan veginn bætt upp sú kjaraskerðing, sem leitt hafi af efnahagsmálalöggjöfinni og söluskattinum. Þessu liggja aftur til grundvallar beinar og óbeinar staðhæfingar um það, að því hafi verið lofað af hálfu þeirra flokka, er styðja hæstv. ríkisstj., að engar ráðstafanir skyldu gerðar, er skertu hár á höfði nokkurs manns. Þessu hafi fyrst og fremst verið lofað fyrir kosningarnar á s.l. hausti, en þegar efnahagsráðstafanirnar svo voru lagðar fram, hafi jafnhliða verið lofað að bæta upp þær verðhækkanir, sem af þeim leiddi, með einhverju öðru móti og þá fyrst og fremst auknum tryggingum og lækkun beinna skatta. Það hefur verið talað um það, sem einhver alveg ný viðhorf, sem enginn hafi boðað eða jafnvel látið sér detta í hug fyrir síðustu kosningar, að þjóðin þyrfti að taka á sig einhverjar byrðar vegna ástands efnahagsmálanna. Þetta hafi verið óvænt uppgötvun þeirra hagspekinga, sem ríkisstj. hafi kvatt sér til ráðuneytis, þegar hún tók við völdum, og síðan hafi ríkisstj. gert það glappaskot að gleypa við flugunni og framkvæma að óþörfu óþægilegar ráðstafanir í efnahagsmálum í samræmi við það. Það er vitanlega alveg úr lausu lofti gripið, að kenningin um nauðsyn kjaraskerðingar um stundarsakir sé eitthvað, sem hafi komið eins og þruma úr heiðskíru lofti yfir þjóðina að afloknum kosningum. Það eru ekki eingöngu núverandi stjórnarflokkar, heldur jafnvel ekki síður núverandi hv. stjórnarandstæðingar, sem búið höfðu þjóðina undir slíkt, jafnvel alllöngu fyrir síðustu kosningar. Ég ætla í þessu sambandi að leyfa mér að rifja upp, hvað sagt var um ástand efnahagsmálanna af hv. núv. stjórnarandstæðingum haustið 1958, skömmu áður en vinstri stjórnin lét af völdum. Á þingi Alþýðusambands Íslands í nóvember 1958 var útbýtt skýrslu um ástandið í efnahagsmálum þjóðarinnar, og var sú skýrsla samin af Torfa Ásgeirssyni, sem um langt skeið hefur starfað sem efnahagsmálaráðunautur Alþýðusambands Íslands, en var auk þess einn helzti efnahagsmálaráðunautur þáverandi ríkisstj. auk Jónasar Haralz. Engum manni dettur í hug, að slíkri skýrslu hefði verið útbýtt þar öðruvísi en beinlínis að undirlagi stjórnar Alþýðusambandsins og ríkisstj., þannig að þar var ekki sagt annað en það, sem báðar þessar stjórnir voru sammála um. Ég ætla nú, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp örfáar línur úr þessari skýrslu, þar sem að mínu áliti er brugðið upp einkar skýrri mynd af efnahagsmálaástandinu eins og það var þá að dómi stjórnar Alþýðusambandsins, ríkisstj. og efnahagsmálaráðunauta þessara aðila. Eftir að gerð hefur verið grein fyrir hinni miklu erlendu lánsfjárnotkun Íslendinga, frá því að seinni heimsstyrjöldinni lauk, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Sé horft fram á við, þá er það augljóst mál, að þetta lántökuskeið er senn runnið á enda og við blasir tímabil, þar sem þjóðin, í stað þess að hafa til ráðstöfunar allt verðmæti sinnar eigin framleiðslu og að auki 5–10% af erlendu fé, aðeins hefur til umráða eigin framleiðslu að frádregnum vöxtum og afborgunum hinna erlendu lána.“ Enn fremur segir svo: „Samkvæmt áætlun, sem gerð var í árslok 1957, nema vextir og afborganir erlendra lána, ef miðað er aðeins við þau lán, sem þá var að fullu gengið frá, um og yfir 160 millj. kr. á ári hverju næstu árin. Hér er miðað við núverandi gengi og yfirfærslugjöld. Séu meðtalin þau lán, sem síðar hafa verið tekin og eru í undirbúningi, eykst skuldagreiðslubyrðin að sjálfsögðu enn meir. Í stað þess“ - það er niðurstaðan af þessu - „að hafa til ráðstöfunar þjóðarframleiðsluna alla, hver sem hún verður, og að auki 5–10% , verðum við að leggja til hliðar vegna greiðslu á vöxtum og afborgunum erlendra lána 3–4% framleiðslunnar.“ Hér er það alveg umbúðalaust brýnt fyrir þjóðinni á grundvelli staðreynda, sem hingað til hafa ekki verið vefengdar af neinum, að þjóðin verði að draga úr fjármunanotkun sinni alveg á næstunni um 8–14%. Þetta þarf auðvitað ekki að þýða kjaraskerðingu sem þessu nemur, því að að einhverju leyti má mæta þessu með því að draga úr fjárfestingu og notkun erlendrar rekstrarvöru. En engin leið er að draga af þessu aðra ályktun en þá, að talsverð kjaraskerðing fyrir þjóðarheildina sé óhjákvæmileg í bili. Það er einnig tekið fram í sömu skýrslu, að þetta þýði ekki, að nauðsyn sé á því að skerða kjörin, sé litið yfir árabil, því að aukin framleiðsla geti þá vegið á móti, en það er önnur hlið á því máli. Nokkrum dögum síðar, eða rétt um það bil sem stjórnin var að fara frá völdum, var svo útbýtt hér á borð hv. þm. skýrslu Framkvæmdabanka Íslands um hina vaxandi skuldasöfnun síðustu ára og þar af leiðandi fyrirsjáanlega vaxandi greiðslubyrði. Voru niðurstöður þeirrar skýrslu í meginatriðum þær sömu og lýst hefur verið. Af þeim staðreyndum um ástand efnahagsmálanna, sem vinstri stjórnin lagði fyrir bæði Alþýðusambandsþing og Alþ. um það bil, sem hún fór frá völdum, varð því dregin ein og aðeins ein ályktun: sú, að óhjákvæmilegt væri fyrir þjóðina að sætta sig við nokkra kjaraskerðingu, a.m.k. um stundarsakir. Það er fullkomin blekking, ef því er haldið fram, að núverandi stjórnarflokkur hafi á nokkurn hátt á þeim tíma, sem síðan er liðinn, reynt að dylja þessar staðreyndir fyrir þjóðinni og lofa henni því, sem hlyti þá að vera gegn betri vitund, að ekki þyrfti til neinnar kjaraskerðingar að koma í bráð eða lengd. Og hvað okkur sjálfstæðismenn snertir, vil ég - með leyfi hæstv. forseta - leyfa mér að lesa hér upp nokkur orð úr flokksráðssamþykkt Sjálfstfl. um þetta efni eða efnahagsmálin, sem gerð var fyrir jólin 1958. Þar segir svo: „Það er ótvírætt, að þjóðin notar meiri fjármuni en hún aflar og verður að taka afleiðingunum af því til þess að tryggja efnahagslegt öryggi sitt í framtíðinni og koma í veg fyrir kjararýrnun, sem ella þyrfti að verða.“ Enn fremur segir svo í sömu ályktun: „Stefnt verði að því að afnema uppbótakerfið með því að skrá eitt gengi á erlendum gjaldeyri og gera útflutningsatvinnuvegunum kleift að standa á eigin fótum án styrkja. Verði þannig lagður grundvöllur að frelsi í atvinnurekstri og viðskiptum.“ Skýrar er að mínu áliti ekki hægt að segja það, að óhjákvæmilegt sé, að þjóðin verði að taka nokkrar fórnir á sig í bili, og það er enn fremur skýrt tekið fram í meginatriðum, hvaða leið eigi að fara í þessu efni. Og því fer fjarri, að frá þessari samþykkt, sem ég nú gerði grein fyrir, hafi á nokkurn hátt verið vikið fyrir þær tvennar kosningar, sem síðan fóru í hönd. Þvert á móti, þá var þetta einmitt kjarni þess, sem við þá boðuðum þjóðinni, og var þessi samþykkt í meginatriðum endurnýjuð bæði á landsfundi sjálfstæðismanna, sem haldinn var í marzmánuði 1959, og aftur í kosningastefnuskrá, sem gefin var út fyrir þær kosningar. Að efni til voru þessi atriði undir öllum kringumstæðum óbreytt, þó að einhver breyting kunni að hafa verið gerð á orðalagi. Því fer þannig fjarri, að það sé nokkuð, sem hafi komið þjóðinni alveg á óvart eftir kosningarnar, að hún þyrfti eitthvað að herða að sér ólina. Grundvöllur kjaraskerðingarinnar er sá, eins og fram hefur líka komið í umr. um efnahagsmálin, að gert er ráð fyrir því, að innflutningur minnki um 150–200 millj., eða 3–4% af ráðstöfunarfé þjóðarinnar, ef reiknað er á gamla genginu, en allt að 5–6%, ef reiknað er á því nýja. Það ber auðvitað engan veginn að dylja eða vanmeta þau óþægindi, sem af því leiðir fyrir þjóðina að verða að draga úr fjármunanotkun sinni sem þessu nemur. Á hitt má þó minna, að það er engan veginn óþekkt eða nýtt fyrirbrigði, að þjóðin hafi þurft að sætta sig við svipaða kjaraskerðingu. Það þarf meira að segja ekki að fara mjög langt aftur í tímann til þess að finna þess dæmi. Í fyrrnefndri skýrslu til þings Alþýðusambands Íslands er það upplýst, að neyzlan á einstakling hafi minnkað úr 16780 kr. árið 1956 í 15590 kr. árið 1957. Nú er verðmæti neyzlunnar á einstakling talið bezti mælikvarðinn á lífskjörin og þá breytingu þeirra, sem verður. Á fyrsta valdaári vinstri stjórnarinnar rýrnuðu þannig lífskjör þjóðarinnar um rúmlega 7% samkvæmt þessari skýrslu, eða um meira en nokkrar líkur eru til að kjaraskerðingin nemi fyrir þjóðina í heild vegna þeirra ráðstafana, sem nú hafa verið gerðar. Skal það fúslega viðurkennt, að umrædd 7% kjararýrnun orsakaðist ekki eingöngu af óskynsamlegum efnahagsmálaráðstöfunum þeirrar ríkisstj., þó að það muni að vísu hafa vegið þar þungt. En annað kom hér líka til, nefnilega aflabrestur á vetrarvertíðinni 1957, sem dró bæði úr innflutningi og neyzlu og átti þannig sinn þátt í kjaraskerðingunni. En það breytir engu um það, að ekki þarf að fara langt aftur í tímann til þess að finna dæmi kjaraskerðingar, sem sambærileg er við það, sem nú hefur átt sér stað. Og það er von okkar, sem að þessum ráðstöfunum höfum staðið, að komi ekki ófyrirsjáanleg óhöpp fyrir, muni það taka þjóðina skamman tíma að vinna þessa kjaraskerðingu upp vegna aukinnar framleiðslu. En hvað sem því líður, hefur engu verið lofað um það, að öllum yrði bætt upp kjaraskerðingin, sem leiða hlýtur af minni gjaldeyrisnotkun, enda auðvitað óhugsandi, að þær tekjutilfærslur, sem framkvæmdar eru með auknum bótagreiðslum á vegum trygginganna og breytingum á skattakerfinu„ geti bætt heildinni það upp, að minni verðmæti eru til ráðstöfunar. Því hefur aðeins verið lofað, að tilteknum aðilum, svo sem elli- og örorkustyrkþegum og ómagafólki, skuli að mestu eða öllu bætt upp kjaraskerðing af völdum efnahagsaðgerðanna, og það loforð álit ég að hafi verið efnt með tryggingalögunum, sem afgreidd voru hér í hv. d. fyrir nokkrum dögum. Jafnframt er það fyrirætlun hæstv. ríkisstj. að greiða sem unnt er fyrir því, að aukin framleiðsluafköst megi á sem skemmstum tíma létta af þjóðinni þeirri byrði, sem hún hefur tekið á sig í bili, og vinna að auknu félagslegu réttlæti. Skattafrv. það, sem hér liggur fyrir, ber að mínu áliti að skoða sem lið í þeirri viðleitni.



Herra forseti. Fyrir síðustu kosningar lýstu báðir núverandi stjórnarflokkar því yfir, að það væri eindregin stefna þeirra að afnema að mestu eða jafnvel öllu leyti beina skatta til ríkisþarfa, og létu jafnvel liggja að því, að stefna bæri að hinu sama varðandi gjöld til sveitarfélaganna. M. a. lýsti núverandi hæstv. viðskmrh. því yfir sem sinni skoðun, að afnema bæri útsvör með öllu. Í öllum þeim áróðri, sem þessir flokkar hafa haft uppi um þetta, hefur öll áherzlan verið lögð á þá hlið málsins, sem að því snýr, hvað burt skuli numið, en minna verið á það minnzt, hvað við verði látið taka í staðinn, nema þá helzt, að það hafi verið talað um á lágum nótum, óljóst og loðið, að álögur yrðu settar á eyðslu, skattlagning yrði framkvæmd meiri en áður á lúxusvörur og hvers konar óhóf þeirra sem hefðu fjárráð meiri en allur almenningur. Helzt hefur mátt skilja, að fyrir allan almenning væri hér um að ræða einhliða afnám óréttlátrar skattpíningar og hina mestu hagsbót, sérstaklega til handa láglaunamönnum, enda hefur sá hluti stjórnarliðsins, sem kennir sig við alþýðuna, gengið öllu harðar fram í áróðrinum en hinn hlutinn. Á þeim tíma, sem liðinn er af valdaferli núverandi stjórnarflokka, hefur það verið að smáskýrast, hvað við á að taka í skattamálunum og í efnahagsmálunum yfirleitt, og með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er myndin af því, sem koma skal, orðin svo skýr, að hverjum manni ættu meginþættirnir að geta verið ljósir á örskömmum tíma hafa stjórnarflokkarnir hækkað tolla og skatta til ríkissjóðs um meira en hálfan milljarð króna. Gengið hefur verið fellt og með því hrundið af stað óstöðvandi skriðu almennra verðhækkana. Vextir hafa verið hækkaðir meira en nokkur fordæmi eru til um. Og jafnhliða þessum aðgerðum hefur svo verið lögþannað að greiða launamönnum verðlagsuppbætur á laun. Allur meginþungi þeirrar gífurlegu álagaaukningar, sem þessar aðgerðir fela í sér, leggst á almenna neyzlu landsmanna og kemur því að sjálfsögðu af mestu afli niður á hinum almennu launamönnum, ,sem áður börðust í bökkum með launatekjur frá 50 þús. til 70 þús. kr. á ári almennt. Meginhluta af hinum auknu sköttum í ríkissjóð er aflað með almennum söluskatti á því nær allar nauðþurftavörur almennings jafnt sem lúxusvarning og enginn munur þar á gerður og með hækkun söluskatts í tolli, sem kemur jafnt á erlendar nauðsynjar sem óþarfari varning. Gengisfellingin hækkar ýmsar brýnustu nauðsynjar vinnandi manns meira en flestar eða allar aðrar innfluttar vörur. Má þar t.d. tilgreina hlífðarföt verkafólks, skófatnað verkamanna og sjómanna o.fl. o.fl., sem nær tvöfaldast í verði, meðan lúxusvarningur hækkar jafnvel allt að því þrisvar sinnum minna. Vaxtahækkunin kemur að verulegu leyti beint niður almenning,. en verður að hinu leytinu velt yfir á hann smám saman með hækkuðu verðlagi. Hvergi örlar á því, að þeir, sem breiðust hafa bökin, séu látnir axla byrðar umfram aðra. Sérstök skattlagning lúxusvara og óhófseyðslu, sem koma átti í stað hinna beinu skatta, hefur gleymzt með öllu. Þegar hér er komið sögunni um baráttu. núverandi ríkisstj. gegn skattafarganinu, sem hæstv. fjmrh. talaði um við 1. umr. málsins að hefði ríkt hér fyrir valdatöku stjórnarinnar, að lögfestir hafa verið nýir skattar og tollar, sem nema tvöföldum til þreföldum öllum áður gildandi beinum sköttum til ríkissjóðs, og að auki hefur verið efnt til verðhækkana, sem jafngilda enn stórfelldari óbeinum álögum, þá þykir hæstv. ríkisstj. loks kominn tími til að sýna lit á efndum þeirra fyrirheita sinna að draga úr skattafarganinu og afnema að nokkru tekjuskatt á einstaklinga, sýna þjóðinni þær miklu hagsbætur, sem almenningi hlotnast af hinni nýju stefnu í skattamálum, sem henni hafi verið heitíð, og nú er það frv. fullbúið hér til samþykktar, sem boðað hefur verið sem róttæk ráðstöfun til þess að jafna kjaraskerðingar þær, sem hafa verið lögfestar, og dreifa byrðunum sem réttlátast á þegna þjóðfélagsins, eins og það hefur verið orðað af stjórnarliðinu. Eins og þetta frv. er úr garði gert, felur það í sér nýjar skattbyrðar tekjuskatts og nýjar reglur um persónufrádrátt. Það tryggir afnám tekjuskatts á 50 þús. kr. tekjur einstaklings, hjóna með 70 þús. kr. tekjur og síðan hækkandi um 10 þús. kr. fyrir hvert barn. Síðan er skattstiginn fyrir þá, sem eru það tekjuháir, að þeir verða ekki skattfrjálsir samkv, þessum frádráttarreglum, lækkaður stórlega og skattgreiðendum tryggð þeim mun meiri lækkun sem þeir hafa hærri tekjur. Þetta er sú meginregla, sem lögleiða á með þessu frv. Hinir tekjulægstu í þjóðfélaginu fá enga eftirgjöf beinna skatta, þar sem þeir hafa ekki borið tekjuskatt, en verða hins vegar að greiða alla nefskatta eins og áður eða jafnvel hærri en áður, svo sem iðgjöld til trygginga, og svo að sjálfsögðu óbeinu álögurnar allar að sínum hluta. Þeir, sem hafa borið tekjuskatt af lágum tekjum, t.d. verkamannalaunum, fá eftirgjöf, sem nemur þá örfáum krónum og upp í nokkur hundruð króna. Skattgreiðendur með lífvænlegar miðlungstekjur fá almennt eftirgjöf, sem numið getur 1–2 og jafnvel 3 þús. kr., og síðan hækkandi upp í 20–30 þús. kr. og jafnvel 40 þús. kr. fyrir tekjuhæstu skattþegna. Flokkun skattgreiðenda eftir tekjuhæð hreinna tekna, sem birt er sem fskj, með nál. mínu, varpar skýru ljósi á það, hvernig skatteftirgjöfin skiptist á skattgreiðendur. Í þessa flokkun vantar þó alveg fjölda þeirra, sem skipta mörgum þúsundum, sem engan skatt hafa borið og fá því enga eftirgjöf í neinu formi. Samkv. þessari flokkun hljóta 2596 skattgreiðendur í lægstu tekjuflokkum, en það er um tíundi hluti þeirra, sem skatt greiða í Reykjavík, eftirgjöf, sem nemur 76 kr. á mann að meðaltali. 15890 gjaldendur, eða um það bil 60% allra gjaldenda, hljóta meðaltalseftírgjöf, sem nemur 1280 kr. á mann. Á hinn bóginn fá 1924 hæstu gjaldendur eftirgjöf upp á 18.5 millj. kr., eða að meðaltali tæpar 10 þús. kr. á mann. En 229 hæstu gjaldendur fá eftir gefnar 3.7 millj. kr., eða rúmlega 16 þús. kr. á mann að meðaltali. Þessar tölur tala skýrara máli um hina nýju stefnu í skattamálum en miklar orðræður. Þær sanna óvefengjanlega, að höfuðtilgangur hinnar nýju stefnu er sá einn að bæta hag þeirra, sem mest bera úr býtum, bæta þeim að fullu þær álögur, sem lagðar hafa verið á almenna neyzlu, og í ýmsum tilfellum stórhækka raunverulegar launatekjur þeirra frá því, sem þær hafa verið. Með hinum nýju útsvarslögum, sem lögð hafa verið hér fram á hv. Alþ., eru svo þessar hagsbætur til handa hinum ríku um það bil tvöfaldaðar eða jafnvel meira. Samhliða þessum stórfelldu hagsbótum til hátekjumanna eru svo hinum tekjulægri, sem aðeins höfðu til hnífs og skeiðar, áður en ósköpum hinna nýju óbeinu skatta og tolla var dembt yfir almenning, réttar nokkrar krónur til baka, hent í þá hundsbótum, mætti segja, - örlitlum hluta þess, sem þeir hafa áður verið rændir, skila þeir til baka. Þetta er megininntak hinnar nýju stefnu. Hún er vissulega ekki róttæk breyting til þess að jafna byrðar þjóðfélagsþegnanna, eins og boðað hefur verið, heldur felur hún í sér markvíssar aðgerðir til þess að breyta tekjuskiptingunni í þjóðfélaginu þannig, að hinir ríku verði ríkari, en hinir fátæku fátækari. Með þessu frv. er komið langleiðina að því yfirlýsta marki stjórnarflokkanna að afnema stighækkandi tekjuskatta á einstaklinga, þar sem allur tekjuskattur þeirra, sem enn er eftir skilinn, nemur aðeins 22.4 millj. kr., sem jafnast á 15 þúsund gjaldendur og nemur því 1500 kr. á einstakling til jafnaðar. Það verður vissulega ekki undan því kvartað, að þar sé um þungar álögur að ræða, þar sem þessi gjaldheimta lendir nú á þeim einum, sem hafa mjög lífvænlegar tekjur eða meira. Það, sem eftir er skilið, er því hrein óvera, og þykir mér næsta líklegt, að næsta skrefið verði það að afnema tekjuskatt einstaklinga með öllu, með þeim rökstuðningi, að ekki svari kostnaði að leggja hann á og innheimta. Jafnvel kynni tækifærið þá að verða notað til þess að afnema einnig tekjuskatt félaga, og væri þá það verk fullkomnað, sem nú er hafið, að ríkisvaldið hætti með beinni gjaldheimtu að hafa nokkurn hemil á auðsöfnun í þjóðfélaginu. Í landinu eru nú starfandi samkv. Hagtíðindum 1287 félög, sem tekjuskatt greiða, og greiddu þau á s.l. ári 29.3 millj. kr. af uppgefnum tekjum, sem námu 115 millj. Nú er það öllum ljóst, að mjög mikill hluti, ef ekki meginhluti allrar auðsöfnunar í landinu, fer fram á vegum hlutafélaganna, og hefur því verið ljóst mjög lengi, að framtöl, sem gefa upp gróða upp á aðeins 115 millj, kr., eiga sér enga stoð í raunveruleikanum. Skattsvikin, sem þar eru framin, eru svo augljós, þegar litið er á hinar hlægilega lágu heildartölur framtala, að engum blandast hugur um, að þar er meginhlutanum skotið undan. Ætla ég, að þetta sé naumast umdeilt meðal þeirra, sem skyn bera á. Skattsvikin hafa dafnað og þrifizt í skjóli þess ástands, að ekkert virkt skattaeftirlit hefur verið til í landinu og þeir aðilar þannig sloppið undan lögmætum greiðslum til ríkisþarfa, sem að réttu lagi ættu að bera þyngstar byrðar vegna ríkisútgjalda. Nú hefði mátt ætla, að ríkisstj., sem hefur talið óhjákvæmilegt að leggja þyngri byrðar á allan almenning en áður fara nokkrar sögur af, hefði litið í þessa áttina, er hún skyggndist um til úrræða vegna þarfa ríkissjóðs, t.d. á þann hátt að stemma að einhverju leyti stigu við augljósum og stórfelldum svikum, sem hafa af hinu opinbera ótalda milljónatugi. En ekkert slíkt hefur gerzt. Stefnan er sú að létta skatta hátekjumannanna sjálfra, en láta félög þeirra halda allri aðstöðu sinni til áframhaldandi undanbragða um lögmætar greiðslur. Og ekki nóg með það, heldur eru skattsvikin notuð sem höfuðröksemd stjórnarflokkanna fyrir því að stefna markvisst að afnámi beinna skatta. Önnur höfuðröksemdin er og hefur verið sú, að álagning og innheimta beinna skatta væri óhæfilega kostnaðarsöm fyrir hið opinbera. Það er vissulega nokkuð fróðlegt að skoða þessar röksemdir fyrir stefnu stjórnarflokkanna í skattamálum í ljósi framkvæmdarinnar, eins og hún birtist í þessu frv. og í söluskattslögunum, og spyrja í því sambandi tveggja rökréttra spurninga: Í fyrsta lagi: Hver verður sparnaður hins opinbera af þeirri breytingu, sem nú er gerð? - Og í öðru lagi: Eru skattsvik hindruð eða úr þeim dregið með hinni nýju skipan? Ég ætla, að svörin liggi nokkuð ljós fyrir. Sparnaður við hina breyttu skipan verður enginn, en kostnaður hins vegar mjög vaxandi. Þrátt fyrir það að tekjuskattur einstaklinga lækkar í 22.4 millj. kr., helzt allt álagningarog innheimtukerfið óbreytt með öllu. Skattstofur, undirskattanefndir, yfirskattanefndir og ríkiskattanefnd starfa áfram, eins og verið hefur, og störf þeirra við álagningu hins nú lítilfjörlega skatts verða nákvæmlega jafnumfangsmikil og áður. Hvert einasta framtal, jafnt þeirra sem skattfrjálsir verða sem hinna, sem skatt eiga að greiða, verður að endurskoðast og yfirfarast eins og áður, fyrst af þeirri ástæðu, að útsvarsálagning er byggð á skattaframtölum, og sömuleiðis vegna ýmissa ákvæða bæði í skattalögunum, sem óbreytt standa, mörg í algeru tilgangsleysi, og svo einnig vegna ákvæða tryggingalaga, t.d. vegna ákvæðanna um skerðingu lífeyris vegna tekna, sem stjórnarliðið hefur reynzt ófáanlegt til að breyta, vegna greiðslu sveitarfélaga á tryggingagjöldum o.s.frv. Áfram verður fjölmennu starfsliði, svo að hundruðum skiptir, haldið að tilgangslausri iðju við innfærslu smávægilegra frádráttarliða samkv. skattalögum, sem eftir heildarbreytinguna hafa þó nánast enga hagnýta þýðingu nema til örlítillar frekari lækkunar á tekjuskatti þeirra, sem bezt mega sin. Við hin venjulegu störf skattayfirvalda bætast svo hin víðtækustu umsvif vegna söluskattsins nýja, sem vafalaust eykur allan kostnað um milljónir króna. Og þá eru það skattsvikin. Orðum þarf ekki að því að eyða, að skattsvik í tekjuskattskerfinu verða ekki minni en áður, þar sem engin minnsta tilraun er gerð til þess að stemma stigu við þeim. Hins vegar er þeim, sem liggja undir þyngstum grun um undanbrögð þar, nú trúað fyrir innheimtu almenna söluskattsins að verulegu leyti og þeim opnað nýtt athafnasvið til iðju sinnar í þeim efnum. Misréttið og ranglætið, sem af þessu leiðir, heldur áfram að vaxa og dafna við meiri skilyrði en áður. Ég ætla því, að ljóst sé, að með þessu frv. sé á engan hátt ráðizt að þeim tvíþætta vanda, sem vissulega hefur verið við að glíma í skattamálunum, annars vegar skattsvikin, hins vegar skriffinnskuna og kostnaðinn, sem af henni leiðir, heldur er vandinn í báðum tilfellum aukinn frá því, sem nú er. Hið eina, sem kann að vinnast að þessu leyti, eru nýjar átyllur til handa stjórnarflokkunum til þess að afnema slitrurnar af þeim eina skatti til ríkisþarfa, sem algerlega er á lagður eftir tekjum og efnahag. Fullvíst er, að auðveldlega mætti gera hvort tveggja í senn, að gera allt skattakerfið einfaldara í sniðum en það nú er, tryggja samræmda framkvæmd skattalaga um allt land, en á því hefur verið mikill misbrestur, og stemma jafnframt að miklu leyti stigu fyrir skattsvikum og tryggja þannig stórfellt fjármagn til ríkisþarfa, án þess að skattstigar væru hækkaðir. Það er einnig vel rökstudd skoðun margra, sem skyn bera á skattamál, að lækka mætti nokkuð skattstiga, jafnvel alla leið að efstu þrepum, en ná samt í ríkissjóð meiri tekjum en áður. En slíkt getur aðeins gerzt með því að koma upp virku eftirliti, sem aldrei hefur verið til hér á landi, þrátt fyrir óhemju skriffinnsku. Slíkt kerfi þyrfti ekki að hafa neinn aukinn kostnað í för með sér, þar sem jafnframt mætti draga stórlega úr skriffinnskunni, sem að miklu leyti verður nú látin fara fram án alls skynsamlegs tilgangs. Í þessum efnum er einnig unnt að byggja á langri reynslu annarra þjóða, sem að verulegu leyti hefur tekizt að leysa þessi vandamál, t.d. Bandaríkjanna, sem hv. frsm. meiri hl. minntist hér á, ekki kannske að því leyti að koma hér upp því, sem hann áleit verst við eftirlitskerfl þeirra, njósnakerfi með einstaklingum, heldur með því að koma upp skipulögðu kerfi til endurskoðunar á bókhaldi fyrirtækja, sem er aðalatriði í eftirlitskerfl þeirra og er alls ekki tiltölulega umsvifamikið, þar sem fylgt er þeirri höfuðreglu að endurskoða, að ég held, 5% af öllum framtölum, en gera það svo rækilega, að enginn, sem gengur í gegnum þann hreinsunareld, sleppi undan réttmætri fjárhagslegri refsingu, ef hann verður staðinn að svikum. Og þetta kerfi hefur í Bandaríkjunum reynzt þannig, að mönnum dettur ekki frekar í hug að svíkja undan skatti við framtal en þeim dytti í hug að brjótast inn til náungans og stela. En ekkert slíkt vill hæstv. núv. ríkisstj. gera, heldur er það stefna hennar að gefast upp fyrir þessum tveimur vandamálum, enda þótt önnur verri skapist í staðinn. Hið eina, sem hún hefur í huga, er að þjóna hagsmunum þeirra, sem aðstöðuna hafa til mestrar auðsöfnunar í þjóðfélaginu, og tryggja hömlulausan vöxt hennar. Það er sá eini vandi, sem hún hefur áhuga á að leysa í skattamálum og stefnir að með heildaraðgerðum sínum. Ef svo hefði verið, að ríkisstj. hefði verið efst í huga að létta álagabyrðar sínar á almenningi sem jafnast með afnámi beinna skatta, hefði vitanlega verið hendi næst að hefjast handa með því að afnema þá nefskatta, sem enn eru við lýði, og þá sérstaklega gjöldin bæði til Tryggingastofnunar ríkisins og sjúkrasamlaganna. Þar var vissulega hægt að afnema beina skatta þannig, að allir, jafnt ríkir sem fátækir, fengju sömu upphæðir eftir gefnar. Látum það vera, þó að hinir efnameiri hefðu fengið sömu eftirgjöf og hinir tekjulágu. En þetta mátti auðvitað ekki gera, vegna þess að það þjónaði ekki höfuðmarkmiðinu, að bæta hag hinna efnameiri sérstaklega. Og nefskattarnir eiga ekki að lækka, heldur að hækka stórlega. Ekki verður fyrir það synjað, að ein ljósglæta er í þessu frv. Um leið og hinum tekjuhæstu eru samkv. frv. tryggðar ríflegar bætur, hefur ekki verið hjá því komizt að afnema tekjuskatt af þurftarlaunum og, eins og ég hef áður lýst, skila þannig til baka örlitlum hluta hinna óbeinu álaga, sem á slík laun hafa nú verið lögð. Að þessu leyti og þessu eina leyti erum við Alþýðubandalagsmenn samþykkir þessu frv., eins og það er að heiman búið, enda hefur algert skattfrelsi þurftarlauna ætíð verið eindregin stefna Alþb. í skattamálum. Að sjálfsögðu hefði átt að framkvæma þessa sjálfsögðu breytingu án þess að hrifsa aftur það, sem af hendi er látið, margfalt í formi annarra álaga, verðhækkana og skatta. En hér hefur málatilbúnaður af hendi stjórnarflokkanna verið slíkur, að sú afgerandi hlið málsins hefur verið ráðin, áður en þetta frv. er sýnt hér á hv. Alþingi. Alþingi er að þessu leyti stillt upp gagnvart ráðnum og orðnum hlut, og ber að sjálfsögðu að víta slíka málsmeðferð alla. Þetta frv. hefði auðvitað að réttu lagi átt að afgreiðast jafnhliða söluskattsfrv. og bæði frv. að sjálfsögðu áður en afgreiðsla fjárlaga fór fram þar sem upphæðir þeirra eru við þau miðuð. Að sjálfsögðu eru nú enn ríkari ástæður en nokkru sinni áður fyrir því, að þurftarlaun verði undanþegin tekjuskatti. En ég mótmæli því, að nokkur rök hnígi til þess eða nokkur nauðsyn krefji, að sú sjálfsagða leiðrétting sé fastbundin tugmilljóna króna eftirgjöfum til hátekjumanna, eins og ætlazt er til og ráðgert er í 1. gr. þessa frv. Svo sem ég hef vikið að, tel ég víðtækar breyt. á framkvæmdarköflum skattalaganna brýna nauðsyn, og hefði það sannarlega ekki verið ofætlun þeirrar n., sem stjórnarflokkarnir hafa nú haft á rökstólum, svo að mánuðum skiptir, og kostað af ríkisfé til þess að semja þetta frv., að sýna einhvern lít á að bæta þar um. Eina ástæðan, sem hún getur haft til þess að láta slíkt með öllu hjá líða, er sú, að stjórnarflokkarnir vilja geta notað áframhaldandi skattsvik og skriffinnsku í hinu allt of flókna skattakerfi sem tylliástæðu fyrir enn frekari breytingum í hag auðfélögum og hátekjumönnum eða jafnvel fyrir algeru afnámi hinna beinu skatta. Við þm. Alþb. hér í hv. d. höfum þá daga, sem þetta frv. hefur legið hér fyrir, unnið að því að búa til flutnings víðtækar brtt. í samræmi við þær almennu skoðanir, sem ég hef hér lýst nokkuð, á skattakerfinu og framkvæmd skattalaganna. Okkur hefur ekki unnizt tími til að ljúka þessu starfi á þeim stutta tíma, sem til stefnu hefur verið, og flytjum því ekki brtt. í þessa átt nú, en munum hins vegar hafa til athugunar að gera það síðar.

Forseti (SÓÓ): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá meiri hl. fjhn. Brtt. er við 1. gr. frv., að fyrir orðin „90 þús. til 110 þús.“ komi: 90 þús. og þar yfir. - Brtt. er skrifleg og of seint fram komin, og þarf tvennra afbrigða, sem ég mun nú leita.



Herra forseti. Því miður liggur ekki nál. frá mér fyrir. Ég skilaði því fyrir um það bil 5 tímum, og þess vegna þykir mér undarlegt, að það skuli ekki vera komið, af því að það var ekki sérstaklega langt, þó að það að vísu væri dálítið lengra en nál. hv. meiri hl., sem mér virðist að meginmáli vera hálf þriðja lína. En þegar um svona stórt mál er að ræða eins og hér liggur fyrir, þá má nú segja, að slíkt nál., hálf þriðja lína, sé lúxus valdsins. Að vísu bætti hv. frsm. meiri hl. allmikið úr með ræðu sinni, en það undarlega skeði þó, að í ræðunni kom það í ljós, að hann telur beina skatta sanngjarnasta skatta í sjálfu sér. En frv. ræðst að þeirri stefnu og skerðir hana, enda mun svo vera, að í þeim flokkum, sem að því standa, sé það sívaxandi skoðun, að afnám beinna skatta sé sjálfsagt markmið. Og þess vegna má segja, að skoðun hv. frsm. meiri hl. sé álíka sett og fluglaus önd í vök, sem alltaf er að þrengjast. Frv. er lagt fram sem þáttur í efnahagsaðgerðum hæstv. ríkisstj. Það á að reiknast á móti kjaraskerðingaraðgerðunum. Stundum er það, sem frv. þessara aðgerða felur í sér til útgjaldalækkunar fyrir fólk, reiknað upp í afleiðingar gengisfellingarinnar og stundum upp í söluskattana nýju. Þetta fer eftir því, hvað er til umræðu á Alþingi. Hv. stjórnarflokkar haga sér nefnilega eins og spilamaður, ef hann, þrátt fyrir allar reglur, sem banna, tæki spil, sem hann væri búinn að slá út og komið væri í samantekna slagi, - tæki það aftur og aftur úr slögunum til þess að slá því út á ný. Þetta gera stjórnarflokkarnir vegna þess, hve slæm spil þeir hafa á hendinni, en ekki af því, að þetta séu góð tromp. Frv., sem hér liggur nú fyrir, þjónar tvennum tilgangi. Aðaltilgangurinn er sá, sem líka hefur sérstaklega verið básúnaður af þeim, sem að frv. standa, létting tekjuskatta, og eiga það að vera nokkrar sárabætur vegna lífskjaraskerðingar þeirrar, er aðrar aðgerðir hæstv. ríkisstj. valda fólkinu. Það má líka orða þetta þannig, að skattalækkunin eigi að vera eins konar móteitur gegn því, sem hæstv. ríkisstj. hefur með hjálparkokkum sínum bruggað efnahagslífinu í landi okkar. Hinn tilgangurinn með frv. er að stíga spor í þá átt, eins og ég sagði áðan, að afnema algerlega beina skatta til ríkisins. Ég lít svo á, eins og hv. frsm. meiri hl., að beinir skattar, tekjuskattur, sem lagður er á eðlilega eftir efnum og ástæðum og forsvaranleg framkvæmd fylgir eftir, sé sanngjarnastur skatta, og sú stefna að afnema hann er mér ákaflega ógeðfelld. Ég viðurkenni hins vegar, að tollar þurfa ekki að vera eins óréttlátir og í fljótu bragði getur virzt, ef þeir eru lagðir á með tilliti til þess, hversu nauðsynlegur varningurinn er fyrir almenning, sem skattlagður er, og þeir, sem veita sér dýrara líf, eru látnir greiða hærri tolla af þeim vörum, sem til þess þarf. Og á því er heldur enginn vafl, að ríkið kemst ekki af án slíkrar tekjuöflunar. Enn fremur getur söluskattur við hæfi komið til greina. En að afnema hinn beina skatt, tekjuskattinn, og hækka þá skatta, sem eru með eðli nefskatta, það tel ég vera að hverfa frá bræðralagshugsjón og í raun og veru ekki hæfa öðrum en þeim, sem eru hreinir og beinir auðvaldssinnar, Ég er þess vegna á móti stefnu þessa frv. að því er snertir þennan þátt. En hinn þátturinn, að veita sárabætur fyrir þær efnahagsaðgerðir, sem skert hafa lífskjör manna í landinu og ríkisstj. hefur komið á, hann hefur verið látinn hljóma sem aðalatriði í sambandi við þetta mál. Það hefur verið túlkað svo, að það væri ákaflega mikil tillitssemi í því fólgin að fella niður skatt af lágum tekjum og almennum launatekjum. Og það hefur verið talað um í því sambandi, að með því ætti að jafna byrðar þjóðfélagsins, sem auknar hafa verið nú á þegnana, jafna álögurnar milli þegnanna og láta þá, - menn hafa skilið það svo og það hefur verið látið hljóma þannig, - sem sterkari eru, taka á sig meiri þunga en hinn veikburða af efnahagsaðgerðunum. En hvernig kemur svo þessi góðgerðastarfsemi hæstv. ríkisstj. niður, þegar frumvarpið sýnir sig? Jú, tekjuskattur hefur verið numinn af almennum launatekjum og lægri tekjum. Hæstv. ríkisstj. hefur staðið við það fyrirheit, eftir orðanna hljóðan. Hún hefur gert það með því að hækka persónufrádrátt einhleypra manna upp í 50 þús. kr., hjóna upp í 70 þús. kr. og barnafrádrátt í 10 þús. kr. Niður falla þess vegna skattar af tekjum, sem stíga ekki hærra en þetta. En með því er ekki eins mikið gert fyrir hvern og einn, sem í hlut á, og látíð er í veðri vaka. Með því er ekki tekið tillit til burðarþolsins, kraftanna til þess að bera. Tekjuskattur hefur yfirleitt verið á s.l. árum lágur á þessum stigum. Það er því ekki hægt að veita miklar sárabætur með afnámi skattsins af almennum launatekjum og þaðan af minni tekjum. Sumir fá alls engar sárabætur með þeim hætti og sumir ekki teljandi. En annað kemur í ljós: hátekjumennirnir fá aftur á móti háar upphæðir niður felldar samkv. frv. Hæstv. ríkisstj. og flokkar hennar, sem talað hafa um sárabætur og gert hafa ráð fyrir því í háværum tilkynningum sínum, hafa hins vegar haft hljótt um það, að með frv. er gaukað að hátekjumönnum miklum bótum, margföldum við það, sem þeir fá, sem látíð er klingja, að frv. sé í raun og veru gert fyrir. Dæmi þessu til sönnunar hef ég birt í nál. mínu, og af því að nál. liggur ekki fyrir, ætla ég að leyfa mér að lesa þessi dæmi upp. Þau eru samanburður á sköttum samkv. skattstigum 1959 og skattstiga þeim, sem frv. flytur. Fyrst er þá einhleypur maður, sem hefur 50 þús. kr. nettótekjur. Hann greiddi 2131 kr., en verður skattfrjáls, vegna þess að persónufrádrátturinn mætir þessum tekjum. Lækkunin á honum verður því 2131 kr., eða allt, sem hann bar áður. Einhleypur maður, sem hefur 75 þús. kr. nettótekjur, greiddi í skatt 6049 kr. Skattur á honum verður 2000 kr. og lækkun því 4049 kr. Einhleypur maður með 100 þús. kr. nettótekjur greiddi 12645 kr., nú á hann að greiða 5500 kr., og lækkunin verður þar 7145 kr. Einhleypur maður með 150 þús. kr. nettótekjur greiddi 28971 kr., á nú að greiða 17500 kr., hjá honum á að lækka um 11471 kr. Einhleypur maður, sem hafði 200 þús. kr. nettótekjur, greiddi 48530 kr., en á nú að greiða 32500, hjá honum lækkar um 16030 kr. Þá eru það hjón með 2 börn. Hafi þau 50 þús. kr. í nettótekjur, var skatturinn af þeim tekjum 343 kr., en verður enginn, og þeirra sárabót verður því 343 kr. Hafi þau 75 þús. kr. nettótekjur, greiddu þau skatt, sem var 2484 kr., en verður nú enginn, og þess vegna fá þau lækkun, sem nemur 2484 kr. Hafi þessi hjón 100 þús. kr. nettótekjur, greiddu þau 6928 kr. í tekjuskatt, en eiga nú að greiða 500 kr., og lækkunin verður því 6428 kr. Hafi þau 150 þús. kr. nettótekjur, greiddu þau 21876 kr. í skatt af þeim, eiga nú að greiða 7500, lækkun hjá þeim verður 14376. kr. Og ef þau hafa haft 200 þús. kr. nettótekjur, hafa þau greitt af þeim 40511 kr., en eiga nú að greiða bara 20500, og þess vegna verður lækkunin hjá þeim nær helmingslækkun, eða 20011 kr. Og taki maður nú hjón með þrjú börn líka til samanburðar og hafi þau 50 þús. kr. nettótekjur, áttu þau að greiða í skatt 236 kr., en nú engan skatt, og lækkunin verður 236 kr. Hafi þau haft 75 þús. í nettótekjur, hafa þau greitt 1949 kr., greiða nú eftirleiðis samkv. frv. ekkert, og lækkunin verður því allur skatturinn, sem þau höfðu, 1949 kr. Hafi þau haft 100 þús. kr. í nettótekjur, hafa þau greitt áður 5706 kr., greiða nú ekkert, og lækkunin hjá þeim verður því 5706 kr. En hafi þau haft 150 þús., hafa þau greitt 20018 kr. í tekjuskatt, eiga nú að greiða 5500. Ávinningur þeirra við breytta löggjöf verður því 14518 kr. Og ef þau hafa haft 200 þús. kr. í nettótekjur, hafa þau greitt 38369 kr., en eiga samkv. frv. að greiða 17600 kr. og lækkunin verður 20769 kr. Beri menn nú saman t.d. hjónin með 3 börnin, sem hafa 50 þús. kr. í nettótekjur og fá 236 kr. skattalækkun í sárabætur, og hjónin með sömu ómegð, sem hafa 150 þús. kr. nettótekjur og fá 14518 kr. bætur, eða meira en 60 sinnum hærri bætur. Þetta er, eins og hver maður getur skilið, í öfugu hlutfalli við þörfina fyrir sárabætur. Ef maður tæki þessi hjón, sem hafa 3 börn, hafa lægstar tekjur eða greiða 236 kr., og bæri það saman við skattalækkunina hjá þeim hjónum í þessu dæmi, sem hafa hæstar tekjur, fá afslátt, sem nemur 20769 kr., þá verða bæturnar til tekjuhærri hjónanna rúmlega 90 sinnum meiri en til hinna hjónanna. Hv. frsm. meiri hl. gat þess, að það væri örðugt að koma því við að láta eftir þessum leiðum alla njóta hins sama. En fyrr má nú rota en dauðrota. Og úr því að frv. er flutt til þess að mæta sérstaklega þeim erfiðleikum dýrtíðar, sem leiddir eru yfir þessi hjón, bæði þau, sem fá 236 kr. bætur, og hin, sem fá 90 sinnum meiri bætur, þá sér hver maður, að þarna er fjarstæða á ferðinni. Þessar aðgerðir eru ekki aðgerðir jafnaðarmennskunnar eða tillitsseminnar eða þess hugsunarháttar, sem vill, að allir beri sem líkastar byrðar af efnahagsaðgerðunum. En þó nú að frv. sé með þessum göllum, er ég fyrir mitt leyti þannig settur gagnvart því, af því að það felur í sér nokkra leiðréttingu til sumra og af því að ranglætinu og réttlætinu er grautað saman þarna, að ég get ekki greitt atkvæði á móti frv. En þá er spurningin þessi: Ætti ekki að breyta frv.? Nú er það staðreynd, að hv. stjórnarflokkar vilja enga samvinnu hafa við stjórnarandstöðuna um efnahagsaðgerðir sínar og fella allar brtt., þó að þær séu ekki nema innskot í mál. En ef ætti að breyta þessu frv., svo að gagni kæmi, þyrfti að umsteypa það, og því sýnist mér vera vonlaust mál að gera við það nokkrar brtt., enda varð reynslan sú í hv. fjhn., að meiri hl. n. taldi sig alls ekki vilja taka brtt. til greina. Samt er í frv. á einum stað gengið svo langt í fjarstæðum, að ég í nál. mínu legg til, að þar verði breyting á gerð. Það er nefnilega, að samkv. 1. gr. í frv. er skattstiginn lokaður að ofan, svo að segja má, að frádráttur sé einnig að ofan. Síðasta lína hans lokar honum, elns og hver lína lokar fyrir sig að því er þær upphæðir snertir, sem samkv, henni eru greindar. Eftir skattstiganum í frv. eru tekjur umfram skattgjaldsteknaupphæðina 110 þús. kr. skattfrjálsar. Sá gróðapeningur er hafinn yfir skattlagningar eftir þessu að dæma. Þetta virðist eiga að vera aukafrádráttur vegna persónu hátekjumannsins og því meiri sem hann er tekjuhærri. Ég sá ekki betur en að þarna kæmust stjórnarflokkarnir á strikið. Og af því að þetta er svo fjarstæðukennt, fannst mér rétt að gera tilraun til þess að fá þessu breytt og flyt þess vegna í nál., sem ég skilaði fyrir 5 klst., till. um breytingu. Nú sé ég, að hv. stjórnarflokkar hafa vaknað við vondan draum. Sennilegast finnst mér, að þeir hafi frétt um þessa till. mína og ekki viljað eða þorað að standa við það, sem lagt hefur verið til í þessu frv., og því hafa þeir flutt núna, rétt áður en ég tók til máls, skriflega brtt., sem er efnislega sú sama og mín till., er ég afhenti skrifstofunni fyrir 5 klst. Jæja, mér þykir gott, að hv. stjórnarflokkar hafa flutt þessa brtt., hverjar sem ástæðurnar eru. Tilganginum er náð. En af því að till. mín er sennilega prentuð, virðist mér vera sjálfsagt fyrir stjórnarflokkana að taka sína skriflegu brtt. aftur og samþykkja mína. Mér virðist þetta, að nú er komin fram hin skriflega brtt., vera sönnun fyrir því, að þó geti þannig faríð, að stjórnarflokkarnir finni, að þeir gangi of langt. Og mér finnst það vera góðs viti og vænti þess, að líka megi sýna sig eitthvað slíkt í sambandi við útsvarsmál, sem nú eru á ferðinni, að vísu ekki hér til umr., en snerta þó töluvert skattaálagningu, þannig að rétt er að hafa hvort tveggja fyrir augum saman. - Já, skriflega till. er óþörf.



Herra forseti. Í tilefni af því, sem hv. síðasti ræðumaður talaði um fjarstæður af hálfu stjórnarliðsins, sem hann ætlar sér að leiðrétta með brtt., þá er þar, eins og öllum er ljóst, ekki um neitt slíkt að ræða. Það hefur aðeins af vangá við prentun frv. fallið niður lína og skattstiganum óvart verið lokað. Það var vitanlega aldrei meiningin og vitanlega sjálfsagt að leiðrétta þetta, svo að öll orð hans um fjarstæður falla raunverulega dauð og ómerk, enda leit nú hv. þm. yfir þetta frv. í n., og ég held við höfum farið tvisvar á nefndarfund, og hann tók ekki eftir þessu þá frekar en við hinir. Þarna var aðeins um misgáning að ræða, en ekkert annað, enda held ég, að öllum hljóti að vera það ljóst. Þetta frv. um niðurfellingu tekjuskatts á almennar launatekjur og verulega lækkun tekjuskatts á hærri tekjum er áfangi að því marki að draga úr beinum sköttum eða fella þá niður og taka upp óbeina skatta í staðinn. Álagning söluskattsins og ákvörðun um að greiða hluta af honum til bæjar- og sveitarfélaga og létta þannig útsvarsbyrðina, eru einnig áfangar á þessari sömu braut. Afstaða manna og flokka til þessa frv. á að mínum dómi fyrst og fremst að fara eftir því, hvaða stefnu menn aðhyllast í skattamálum yfirleitt, en ekki eftir því, hvaða skoðanir menn hafa á gengisbreytingunni og afleiðingum hennar út af fyrir sig. Að vísu er afnám og lækkun tekjuskattsins liður í heildaraðgerðum núverandi ríkisstj. í efnahagsmálum, en samt virðast mér hv. stjórnarandstæðingar tengja þetta of mikið saman. Þeir vilja sífellt vega hvert atriði efnahagsaðgerðanna á einhverja kjaravog til þess að komast að raun um, hvort þar sé um kjaraskerðingu eða kjarabætur að ræða. Er aflestur þeirra af voginni alltaf á einn veg: kjaraskerðingarnar eru þungbærar, en kjarabæturnar eru léttvægar. Þannig vilja þeir einnig meðhöndla þetta tekjuskattsfrv., sem hér er til umræðu. Við Alþýðuflokksmenn lítum svo á, að þetta frv. hefði átt að koma fram, þótt hér hefði ekki verið ríkjandi alvarlegur gjaldeyrishalli og við ekki átt við að búa rotið styrkja- og uppbótakerfi, sem nauðsynlegt væri að afnema, m.ö.o.: tekjuskattslækkunin á fyllsta rétt á sér, þó að ekki hefði þurft að gera hér neinar sérstakar efnahagsráðstafanir. Tekjuskattslækkunin rýrir tekjur ríkissjóðs um hér um bil 120 millj. kr. Þann tekjumissi þarf ríkið vitanlega að bæta sér upp með nýjum óbeinum sköttum eða á annan hátt. Það er fremur á þessa hlið málsins, sem efnahagsráðstafanirnar hafa áhrif að minni hyggju. Án þeirra ráðstafana kynni að hafa verið réttmætt að bæta tekjumissinn upp á annan hátt en gert hefur verið, t.d. með stighækkandi söluskatti eftir því, hvort um nauðsynjavörur eða óhófsvörur væri að ræða. Ástæðurnar fyrir því, að Alþfl. hefur á síðari árum barizt fyrir niðurfellingu tekjuskattsins, eru margvíslegar: 1) Tekjuskatturinn var upphaflega auðjöfnunarskattur, til þess gerður að leggja þyngstu byrðarnar á hina efnameiri þegna þjóðfélagsins og stuðla að jafnari tekjuskiptingu. Þessi þýðing tekjuskattsins hefur gerbreytzt frá því, sem var fyrir 30–40 árum. Þjóðfélagið hefur nú yfir að ráða öðrum tækjum, sem betur duga í þessu skyni. Þar má til nefna umfangsmiklar almannatryggingar, tryggingar gegn atvinnuleysi, lífeyrissjóði, öfluga verkalýðshreyfingu og volduga samvinnuhreyfingu. 2) Tekjuskatturinn er orðinn tiltölulega lítill hluti af heildartekjum ríkisins. Afnám hans sem tekjustofns og álagning óbeinna skatta til að bæta upp þennan missi veldur því ekki mikilli röskun. 3) Tekjuskatturinn hefur í reynd hvílt með mestum þunga á launþegum, hvort sem það hafa verið hátekjumenn eða lágtekjumenn. Þeir, sem hafa einhvers konar rekstur undir höndum, - en þeir eru fjöldamargir í okkar þjóðfélagi og yfirleitt tekjuhærri en launþegarnir, - hafa hins vegar komizt létt út úr skattinum, af því að þeir hafa haft aðstöðu til að draga meira og minna af tekjum sínum undan. Launþegar hafa því í skattamálum búið við óþolandi ranglæti um langan tíma. Þeir hafa í raun og veru gert meira en greiða eigin skatta og útsvör, þeir hafa einnig greitt að nokkru leyti fyrir alla hina, þ.e.a.s. atvinnurekendurna, sem að jafnaði hafa breiðust bökin. Stórfelld lækkun tekjuskattsins eða afnám hans er því knýjandi réttlætismál. 4) Það hefur aldrei tekizt hér á landi að hafa strangt og áhrifaríkt eftirlít með því, að skattaframtöl væru rétt. Með eignakönnunarlögunum 1947 átti að gefa mönnum, sem höfðu dregið undan skatti, upp sakir og fá þá til þess að taka upp nýtt og betra líf á þessu sviði. Þetta mistókst. Skattsvikin hafa haldið áfram og fremur vaxið en minnkað. Hin langa og bitra reynsla sýnir, hve erfitt er að bæta hér úr, og þótt eftirlit með skattframtölum verði hert um stundarsakir, er líklegt, að fljótlega mundi sækja í fyrra horf. Það er á almannavitorði, að næstum því hver maður, sem getur því við komið, dregur tekjur undan skatti. Þessi almenni undandráttur sýnir, að allur almenningur telur beina skatta of háa, auk þess sem undandrátturinn er hverjum einstaklingi nauðvörn til þess að þurfa ekki að borga skatta fyrir nágranna sína. Eina áhrifaríka ráðið til að draga úr þessari spillingu og fá menn til þess að telja heiðarlega fram er að lækka beina skatta að verulegu marki. Aðgerðir, sem miða að því að uppræta spillingu í þjóðfélaginu, verða aldrei ofmetnar. 5) Þá tekjustofna, sem ríkið verður að skapa sér í stað þess, sem það missir í vegna lækkunar beinna skatta, svo sem nýja tolla, aðflutningsgjöld, söluskatt eða því um líkt, er vandalaust að hafa með þeim hætti að þeir bitni með mun meiri þunga á hátekjumönnum en lágtekjumönnum. Niðurfall tekjuskattsins þarf því síður en svo að vera meiri hagsbót fyrir menn með háar tekjur en lágar tekjur. 6) Álagning og innheimta óbeinna skatta er miklu einfaldari og kostnaðarminni en álagning og innheimta beinna skatta. Óbeini skatturinn er lagður á og greiddur um leið og menn kaupa vöruna. Álagning beinna skatta útheimtir hins vegar heilt kerfl skattstjóra og skattanefnda, og innheimtan krefst fjölda innheimtumanna og lögtaksfulltrúa og leggur þær kvaðir á atvinnurekendur að halda eftir af kaupi starfsmanna sinna upp í skatta. Beinir skattar koma því oft mjög illa við launþega, þar sem þeir geta oft átt það á hættu, að aðeins lítill hluti af launum þeirra komi upp úr umslaginu á útborgunardegi. Álagning beinna skatta kemur líka mjög illa niður á mönnum, sem hafa misjafnar tekjur frá ári til árs. Á tekjurýrum árum þurfa þeir oft að borga háa skatta vegna þess, að árið á undan höfðu þeir góðar tekjur. Höfuðröksemdir stjórnarandstæðinga gegn þessu frv. eru þær, að í því felist miklu meiri hagsbætur til handa hátekjumönnum en láglaunafólki. Þótt lágtekjumaðurinn með t.d. 2000 kr. tekjuskatt fái skattinn alveg felldan niður, lækki skatturinn hjá hátekjumanni t.d. úr 20 þús. niður í 10 þús., og það sé því hálaunamaðurinn, sem græði miklu meira á skattbreytingunni. Þessi rök eru þó ekki sterk, þegar málið er athugað betur. Í fyrsta lagi verðum við að athuga, að hugtakið hátekjumaður í munni stjórnarandstæðinga nær hér aðeins yfir þá menn, sem telja fram háar tekjur. Fyrir hvern einn slíkan eru áreiðanlega tveir aðrir, sem eru raunverulegir hátekjumenn, en hafa aðeins miðlungstekjur samkvæmt skattframtölum sínum. Kemur hér enn fram, að mismunandi aðstaða manna til að draga undan skatti skapar óhæfllegt ranglæti. Að mínum dómi eru margir þeirra manna, sem telja fram háar tekjur, skipstjórar á bátum og togurum, ellegar það eru kvæntir menn, þar sem eiginkonurnar vinna utan heimilis fyrir verulegum tekjum. Sé ég ekkert ranglæti fólgið í því að lækka tekjuskatt þessa fólks að miklum mun. Við þekkjum þess mörg dæmi með okkar aflasælustu skipstjóra, að þeir taka sér frí margar veiðiferðir eða jafnvel heilar vertíðir, vegna þess að þeir eru orðnir svo tekjuháir, að yfirgnæfandi meiri hluti tekna þeirra, sem þeir gætu unnið sér inn til viðbótar, fer í skatta og útsvör. Þetta er öfugþróun, og í þessu er fólgið mikið tjón fyrir þjóðfélagið. Þó að t.d. aðeins einn góður síldveiðiskipstjóri sitji heima eina vertíð, getur það eitt þýtt milljónatap í erlendum gjaldeyri fyrir þjóðina. Fyrir skipshöfnina og fyrir verkafólk í landi getur það einnig þýtt tekjumissi, sem nemur hundruðum þúsunda og jafnvel milljónum. Það eru fjölmargir hátekjumenn, sem hagnast lítið á verulegri lækkun tekjuskattsins vegna þess, hvernig þeir geta hagrætt sínum framtölum. Flestir þessara manna eru úr hópi atvinnurekenda, en þekkjast einnig nokkur dæmi meðal launþega. Það er t.d. alkunnugt, að einn allra tekjuhæsti launþegi landsins, sem er aðalbankastjóri Seðlabankans og miðstjórnarmaður í Framsfl., borgar engan tekjuskatt. Hann og aðrir slíkir hagnast því ekkert á lækkun tekjuskatts af háum tekjum. Það er því aðeins mjög takmarkaður hópur hátekjumanna, sem hlunnindanna verður aðnjótandi, en hins vegar eru það allir láglaunamenn. Þegar stjórnarandstæðingar eru að gagnrýna lækkun tekjuskatts hjá hátekjumönnum, líta þeir aðeins á aðra hlið málsins. Á hinn bóginn ganga þeir alveg fram hjá því, hvað þessir menn þurfa að borga í staðinn. Þær verðbreytingar, sem leiðir af efnahagsráðstöfunum, bitna með mun meiri þunga á hátekjumönnum en láglaunamönnum, eins og líka réttmætt er. Þær vörur, sem mest hafa að segja í vísitölunni, hækka minnst, en það eru þær vörur, sem lágtekjumenn nota mest. Hækkanir á vörum og þjónustu, sem lítil eða engin áhrif hafa á vísitöluna, eru hins vegar mun meiri, en það eru einmitt þessar vörur og þessi þjónusta, sem hátekjumaðurinn notar í miklu ríkara mæli en lágtekjumaðurinn. Það er aðeins í því tilfelli, að tekjuhái maðurinn eyði ekki meira sér til lífsframfæris en láglaunamaðurinn, sem hann gæti hagnazt. En slíku er að jafnaði ekki til að dreifa í raunveruleikanum, og væri þá ekki heldur úr vegi að verðlauna slíkan sparnað, ef hann ætti sér stað. Ég tel því í raun og veru æskilegt, að efnahagssérfræðingar ríkisstj. létu ekki við það sitja að reikna út kjaraskerðingu vísitölufjölskyldunnar, heldur reiknuðu einnig út kjaraskerðingu hátekjumannafjölskyldu, og er ég þess fullviss, að þá kæmi í ljós, að kjaraskerðing hinnar síðarnefndu væri til muna meiri. Markmiðið með því að draga úr beinum sköttum, en auka hina óbeinu, er einmitt að skapa jafnrétti milli gjaldþegnanna. Menn geta ekki svikizt undan því að greiða óbeina skatta, og með því er hægt að ná til allra hátekjumanna, hvort sem þeir eru launþegar eða ekki og hvort sem þeir geta falið tekjur sínar eða ekki. Þegar litið er á hátekjumannastéttina sem heild, hefur hún því ekki hag af skattbreytingunni, heldur alveg þvert á móti. Með þessu frv. er verið að hrinda í framkvæmd einu af helztu baráttumálum Alþfl. og efna eitt af kosningaloforðum hans. Með frv. er stigið stórt skref í áttina að nýju, heilbrigðu og réttlátu skattakerfl. Alþfl. veitir því frv. þessu allt það brautargengi, sem í hans valdi stendur.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. fjhn. lýsti því mjög nákvæmlega, hversu þetta frv. um nýjan tekjuskatt er í samræmi við kosningaloforð beggja stjórnarflokkanna fyrir síðustu alþingiskosningar, og síðasti ræðumaður, hv. 9 landsk. þm. (JÞ), gerði hér virðingarverða tilraun til þess að láta ekki Sjálfstfl. hnupla frá Alþfl. heiðrinum af þessu máli. Hann sýndi rækilega fram á, að það var Alþfl., sem bar þetta mál fram í byrjun og mun berjast fyrir því til síðustu stundar. Sjálfstfl. aftur á móti hefur gengið í liðvið Alþfl. í þessu máli, en Alþfl. á upphafið og þar með aðalheiðurinn af málinu. Ég er ekkert að lá hv. 9. landsk., þó að hann reyni að passa upp á þennan sóma flokksins, eins og nú er komið. Eitt af því merkilegasta, sem hv. frsm. meiri hl. fjhn. sagði í ræðu sinni, var það, að engir skattar á þjóðina séu réttlátari en beinir skattar. Þetta kalla ég vel mælt af honum, um leið og hann er að mæla fyrir því að leggja niður beina skatta. Hann hafði aðeins þann varnagla, að rétt sé talið fram til skatts. M.ö.o.: ef skattgreiðendur telja samvizkusamlega fram, eru að dómi þessa hv. þm. ekki til réttlátari skattar á Íslandi en beinu skattarnir. Ég vil taka undir þessi ummæli hans. Þá er komið að höfuðröksemdafærslu stjórnarflokkanna fyrir því, að þetta mál er flutt, þ.e., að ekki sé talið rétt fram. Það eru skattsvik, sem eru höfuðástæðan fyrir því, að flokkarnir bera málið fram. Ef þau væru ekki, flyttu þeir ekki þetta mál. Ef ekki væru skattsvikin í landinu, flyttu þeir ekki þetta frv. Nú er á hitt að líta, að það er ekki svo, að skattgreiðendur í landinu eigi ekkert að greiða í staðinn fyrir þá lækkun, sem nú verður á tekjuskatti. Jú, ríkisstj. hefur séð fyrir því. Það á annar skattur að koma í staðinn, og hv. 9. landsk. hefur lagt á það mikla áherzlu, hversu sá skattur er réttlátari í alla staði en beini skatturinn, sem hv. frsm. meiri hl. n. taldi réttlátastan allra skatta. Söluskattur kemur í staðinn fyrir tekjuskatt. Þetta er eitt meginatriðið í málinu. Og þá kemur maður að því atriði, sem er ástæða stjórnarflokkanna, a.m.k. Sjálfstfl., fyrir þessu máli, það eru skattsvikin. Ef nokkur heil brú er í þessum málflutningi stjórnarsinna, hlýtur hún að liggja í því, að stórkostleg skattsvik eigi sér stað um tekjuskatt, en engin skattsvik um söluskatt. Ef þeir geta mótmælt þessu með rökum, þessari staðhæfingu minni, þá er mér óskiljanlegur þeirra málflutningur. Ef sama meinsemdin kynni að vera við lýði hvað snertir söluskattinn og þeir segja að sé um tekjuskattinn, til hvers er þá verið að skipta um skatta? Það fékkst á þessu nokkur skýring hjá hv. 9. landsk. Hann sagði, að óbeina skatta væri ekki hægt að svíkja, m.ö.o.: söluskatt er ekki hægt að svíkja. Það er nokkuð rétt í þessu hjá honum. Þeir, sem kaupa vörur, geta ekki svikizt um að borga þennan skatt, það er alveg rétt, því að hann er innifalinn í verðinu. Getur þá enginn svikizt um að borga skattinn? Þarná kemur höfuðmeinsemdin í þessu máli. Það er lagður á söluskattur í staðinn fyrir tekjuskatt. Söluskattinn er ekki hægt að svíkja, þ.e. þeir, sem eiga að greiða hann, verða að greiða hann. En þeir, sem innheimta hann og eiga að skila honum í ríkissjóð, geta svikið og þeir geta svikið alveg eins mikið og hinir, sem telja fram til tekjuskatts. Þetta er það viðfangsefni, sem Alþfl. hefur nú tekið sér sem hugsjónamál. Ég held, að það sé eina hugsjónamálið, sem sá flokkur á núna til, þ.e. að lögfesta söluskatt í staðinn fyrir tekjuskatt, - söluskatt, sem gjaldendur geta ekki svikið, en innheimtumennirnir geta svikið. Þetta er hugsjónamál Alþfl. Nú er það ekki einu sinni svo, að skattsvikin, sem Sjálfstfl. heldur svo drjúgt fram, réttlæti þetta mál að öllu leyti, því að tekjuskattur er ekki úr sögunni, og ef hægt er að svíkja tekjuskatt á annað borð, er alveg eins hægt að svíkja þann skatt, sem eftir er, eins og hægt var að svíkja hinn, sem nú á að afnema. Þá hlýtur ástæðan að liggja í því, að þeir, sem nú eiga að greiða tekjuskatt hér eftir, hafi aldrei verið grunaðir um skattsvik, en þeir, sem eiga nú ekki að greiða hann lengur, hafi framið þessi skattsvik, m.ö.o.: hátekjumennirnir hafa aldrei svikið tekjuskattinn, þess vegna má vera tekjuskattur á þeim áfram, en lágtekjumennirnir hafa svikið hann, svo að það verður að afnema skattinn. Það eru dáfalleg rök þetta. Svo sagði hv. frsm. n., að þetta væri engin aðdróttun um óheiðarleika manna umfram aðra menn yfirleitt. Nú, hvað er það þá? Hvað er það þá, fyrst á að afnema tekjuskatt vegna skattsvika? Er það þá ekki aðdróttun um óheiðarleik.? Jú, hann sagði „umfram aðra menn“. M.ö.o.: það eru þá allir landsmenn svona, eftir því sem orð hans sjálfs féllu. Þá lagði hv. frsm. meiri hl. mikla áherzlu á það, að annað höfuðmarkmið þessa máls væri að bæta upp gengislækkunina og álögur ríkisstj. með því að fella niður tekjuskattinn. Það fer víst ekki milli mála, að til þess átti leikurinn að vera gerður, að sögn hæstv. ríkisstj. Þannig hafa stjórnarflokkarnir auglýst þetta mál í allan vetur og reiknað með í öllum dæmunum sínum um það, hvernig fólk fengi upp bættar álögurnar. Auglýst hefur verið, hvað menn mundu græða mikið á því að sleppa við tekjuskattinn. En það verður lítið úr þessum útreikningi stjórnarsinnanna, þegar nú eru fluttar skýrslur hver af annarri um það, að allur gróðinn nemur ekki nema nokkrum hundruðum króna hjá lágtekjumönnum eða kannske 1–2 þús. á fjölskyldu við að sleppa við skattinn, en lágtekjumenn fá á sig þúsundir og aftur þúsundir af álögum í gengislækkun og söluskatti. Það er ómögulegt, að það fari fram hjá almenningi, hvert hlýtur að vera aðalmarkmið stjórnarflokkanna og þá fyrst og fremst aðalflokksins í þessu máli, Alþfl., sem á þetta hugsjónamál. Með því að bera málið fram, á að lækka beina skatta á hátekjumönnum, þó að hinir fljóti með, sem eru lágtekjumenn. Það er aðaltilgangurinn, því að aðalhagnaðurinn er hjá hátekjumönnunum, en ekki hinum. Þetta hlýtur að vera aðalmarkmiðið með málinu. Það er ekki vegna neinna skattsvika, því að tekjuskattur á að vera áfram. En söluskattur er tekinn upp í staðinn, þó að hægt sé að svíkja hann, alveg eins og tekjuskattinn. Höfuðmarkmiðið er því tvímælalaust fyrst og fremst það að lækka skatta á hátekjumönnum og lækka þá svo, að nemur þúsundum og tugum þúsunda á mann. Með þessum hætti fá hátekjumennirnir bætta að fullu og kannske mun meira en að fullu þá kjaraskerðingu, sem ríkisstj. er nú að leiða yfir þjóðina, þegar hinir fá ekki bætta þá kjaraskerðingu sem neinu nemur. Eitt af því, sem hv. 9. landsk. sagði, var það, að fallið hefði niður lína í prentun í þessu frv. En það vantar enga línu í þetta frv. Þar stendur skýrum stöfum, hvað tekjuskattur skuli vera af 90–110 þús., svo að það er enginn vafi á því, að hæstv. stjórnarflokkar hafa ætlað að hafa skattfrjálst allt, sem væri yfir 110 þús. Ég vil ekki fara að bera þeim á brýn, að þeir viti ekki, hvað þeir settu í frv., sem tveir flokkar með öllum sínum sérfræðingum eru búnir að vera að undirbúa nú lengi og það jafnvel allan veturinn.

Eru rökin svona fátækleg, að það þurfi að nota prentvillur?

Það er engin prentvilla í frv., ekki nokkur. Það stendur skýrum stöfum þarna það, sem þeir hafa viljað láta standa þarna. En hitt er lofsvert, og hæstv. ráðherra ætti að taka því með ánægju, að stjórnarflokkarnir hafa fallið frá ívilnun á hátekjumönnum, svo að nemur tugum þúsunda á þeim, sem hefðu nú komizt í skatt yfir þetta mark, sem fræga línan greinir frá. En það verður sannarlega að segja það, að það var á síðustu stundu, sem þeir gerðu það, en betra seint en aldrei. Þá drap hv. 9. landsk. á nauðsyn þess að fella niður með öllu beina skatta, og þar með hefur maður staðfestingu á því, hver næsti áfangi muni verða. Skattarnir eiga að falla niður alveg. Það er hugsjón Alþfl. En hann bætti því við, að lækkun útsvara kæmi í staðinn fyrir álögurnar, sem fylgja „bjargráðunum“ svokölluðu. Það er nú komið fram stjórnarfrv. um lækkun útsvara, og það er svo dásamlega úr garði gert, að ég tel rétt að drepa á það líka. Skattstiginn fyrir útsvörin er óbreyttur, t.d. hér í Reykjavík, alveg óbreyttur, en hver er breytingin? Breytingin er sú, að það á að draga frá skattskyldum tekjum útsvar fyrra árs, og af því leiðir, að þeir, sem höfðu nokkurt verulegt útsvar, lækka í útsvari, en hinir, sem höfðu ekkert útsvar eða sama sem ekkert útsvar, lækka ekki neitt. Allt er þetta í sömu áttina, alveg bein lína, hrein stefna hjá Alþfl. í þessu hugsjónamáli hans. Enn eiga að bætast við kjarabætur hjá hátekjumönnum í landinu, þegar útsvarslagafrv. er orðið að lögum. 

Má ég spyrja hv. þm., hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni?

Nei, ég á ekki mikið eftir, enda vil ég gjarnan styðja hæstv. ríkisstj. í því, að hún geti komið þessu máli gegnum hv. Ed. í dag, svo að ég skal vera stuttorður.

Það var hugmyndin að fresta fundi núna laust fyrir kl. 4.

Já, herra forseti. Ég skal leitast við að vera stuttorður. Hv. 9. landsk. hefur gefið tilefni til að minna á það, að með útsvarslagafrv. á enn að hraða ferðinni í þá sömu átt, sem gert er með þessu tekjuskattsfrv., þ.e. með skattalækkun hvað snertir hátekjumennina, en einskisverðum lækkunum fyrir lágtekjumennina. Hann sagði, að upphaflega hefði verið sú hugmyndin með beinum sköttum að koma á meiri auðjöfnun í landinu. Nú þyrfti þess ekki með, því að nú væru til miklu betri tæki til að koma auðjöfnuninni á, miklu meiri tækni, miklu betri tækni. Hann nefndi eitt af þessum tækjum, það er svokölluð gildra, sem Alþýðublaðið var að skrifa um fyrir nokkrum dögum. Þeir eru nefnilega komnir í gildru, hátekjumennirnir núna, og hún er óþokkaleg. Hún er nefnilega þannig, að þótt þeir græði 10–20 þús. á tekjuskattsfrv. þessu, þá freistast þeir til þess að kaupa fyrir þær þúsundir einhverja lúxusvöru, sem er hátolluð. Þetta er auma gildran! Þetta er gildra, sem Alþfl. sér um að verkalýðurinn almennt lendi ekki í. Hann á ekki að lenda í þeirri gildru að freistast til að fara að kaupa lúxusvöru, eftir að bjargráð Alþfl. eru komin til framkvæmda. Mikil hamingja er það að vera fátækur, eins og Davíð sagði einu sinni. Það er svo mikil hamingja, að menn lenda alls ekki í neinni gildru. Þjóðin má vera þakklát Alþfl. fyrir það að bjarga öllum almenningi írá þeirri gildru að kaupa dýrar vörur fyrir það, sem þeir græða á tekjuskattslækkun Alþfl.? Ég vil verða við þeim tilmælum hæstv. forseta að ljúka máli mínu, en ég vil að lokum segja það. að s.l. föstudag, - ég held, að það hafi verið 1. apríl, - voru þessi frv. tekin á dagskrá, tekjuskattsfrv. í þessari hv. d. og útsvarslagafrv. í hv. Nd. Þennan sama dag sögðu dagblöðin frá ferlegum atburðum, sem gerzt höfðu hér í bæ. Mig minnir, að Alþýðublaðið segði frá einhverjum manni, sem kastaði sér niður úr kolakrananum, niður í poll, og birti blaðið mynd af öllu saman. En þessar frásagnir dagblaðanna voru allar leiðréttar daginn eftir og eru í daglegu tali kallaðar 1. apríl-fréttir, og hafa menn gaman af. - Mér sýnist, að hér á hæstv. Alþingi hafi líka gerzt 1. apríl-atburður, þ.e. þegar Alþfl. leggur fram hugsjónamálið sitt um tekjuskattslækkun handa þeim ríku og útsvarslækkun handa þeim sömu. Ég er hræddur um, að það geti farið svo fyrir þessum flokki, að afleiðingarnar verði litlu betri fyrir hann en fyrir mann, sem kastar sér niður úr kolakrananum niður í poll. - Fundarhlé.



Herra forseti. Mér finnst satt að segja þau rök, sem færð eru fram fyrir því frv., sem hér er til umræðu, vera harla einkennileg. Hér hafa tveir hv. þm. talað af liði ríkisstj. Hv. 9. landsk. (JÞ) sagði, að styrkja- og uppbótakerfið væri orðið það rotið, að þörf væri á því að endurskoða það og afnema með öllu, að mér skildist, og ég held helzt, að honum finnist, að það sé þegar búið að komast fyrir rotnunina í styrkja- og uppbótakerfinu. En ég held, ef hv. 9. landsk. blaðar í fjárl., þá sjái hann, að hæstv. ríkisstj, er ekki búin að afnema styrkja- og uppbótakerfið, því að enn þá er lagður 5% skattur á allan útflutning landsmanna til þess að rísa undir þeim gjöldum, sem á hefur vantað, að útflutningssjóður, sem stóð sig með ágætum að hans dómi og annarra Alþýðuflokksmanna á s.l. hausti, geti staðið við sínar skuldbindingar. Og tæplega trúi ég því, að hæstv. ríkisstj. afnemi þennan skatt, heldur hygg ég, að hún muni halda honum áfram til þess að taka á sig þann halla, sem kann að steðja að atvinnulífinu vegna þeirra aðgerða, sem hæstv. ríkisstj. er nú og hefur verið að beita sér fyrir, frá því að hún tók völdin í landinu. Þessi sami hv. þm., 9. landsk., sagði, að beinu skattarnir, sem hefðu áður fyrr verið notaðir til þess að koma á nokkurs konar auðjöfnun í landinu, væru í raun og veru óþarfir nú, því að það væri á allt annan hátt séð fyrir þörfum þeirra, sem minna mega sín í landinu, en áður var, og benti á tryggingalöggjöfina og atvinnuleysistryggingasjóðinn í því sambandi. En ég vil spyrja hv. 9. landsk. að því, hver er munur á gerður hjá láglaunamanni með þrjú börn og hálaunamanni með þrjú börn að því er varðar fjölskyldubætur og að því er varðar það, sem að Tryggingastofnun ríkisins snýr. Ég hygg, að hann geti tæplega sagt með sanni, að þar sé nokkur munur á gerður. Það er nokkurn veginn sama, hvar maður blaðar í þeim frv. og þeim lögum, sem samþykkt hafa verið á þessu þingi, að þau miða í raun og veru öll í hina einu og sömu átt, þ.e. að auðga þá, sem auðugir eru. Ein rökin fyrir því, að afnema beri beina skatta eða lækka þá verulega, eru þau, að framtöl séu svo misjöfn og óábyggileg. Ég hef verið að leita í þessu frv., af því að nú eru skattar ekki afnumdir algerlega, þar sem enn þá er látinn halda sér tekjuskattur og eignarskattur, hvort hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir því, að hjá þeim, sem eiga eftirleiðis að greiða þessa skatta, væri hægt að tryggja þann grundvöll, sem þessi framtöl byggjast á. En það er öðru nær, þar fyrirfinnst ekkert, þannig að hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar eru ekki neitt að gera til þess að tryggja hann, nema síður sé, og telja það þó eina af ástæðunum fyrir því, að þeir eru nú að beita sér fyrir breytingu á skattalögunum. Og þá minntist hv. 9. landsk. á það, að fólkið greiddi söluskattinn. Það er alveg rétt. Fólkið greiðir söluskattinn. En er þá jafnmikil trygging fyrir því, að sá skattur, sem fólkið greiðir í gegnum söluskattinn, komi ríkinu til góða eins og áður var með tekju- og eignarskatt? Ég spyr hv. 9. landsk., því að mér finnst, að það sé glapræði næst af ríkisstj. að vera að beita sér fyrir því skattakerfi, sem á að þjóna almenningi í landinu, ef engar líkur eru fyrir því, að það kerfi, sem upp er tekið, sé á nokkurn hátt betra en það skattakerfl, sem ríkt hefur til þessa. Og ég er sannfærður um það, að um leið og verið er að stórlækka skatta á hátekjumönnum, hina beinu skatta, fá hinir sömu í enn þá ríkara mæli margir hverjir möguleika á því að stela undan söluskatti í stórum stíl. Þetta er hugsjón Alþfl. Ég lái sjálfstæðismönnum ekki þetta, vegna þess að þeir hafa aldrei viljað hafa neina heilbrigða brú í skattamálum landsins, þeir hafa ávallt viljað hafa skattana þannig, að flokksmenn þeirra gætu stungið þeim sem mest í eigin vasa og notað í eigin þjónustu í kosningabaráttu. Þá minntist hv. 11. þm. Reykv. (ÓB), frsm. meiri hl. fjhn., á ýmislegt, sem hann taldi að gæfi þessu frv. ríkisstj, gildi, og talaði um ástæðurnar fyrir því, hvers vegna stjórnin hefði beitt sér fyrir þessari breytingu á tekjuskattslögunum, og hann taldi, að ein aðalástæðan væri sú, að launþegar yrðu jafnan að gera nauðugir, viljugir fulla grein fyrir þeim tekjum, sem þeir hefðu, á meðan ýmsir aðrir slyppu við það, eins og t.d. þeir, sem hafa á hendi ýmiss konar rekstur, sem væri ekki ávallt svo létt verk að fylgjast með, hvern hagnað gæfi, - að þessir menn hefðu möguleika á að taka út af framtali nokkurn hluta af þeim tekjum, sem í raun og veru væru skattskyldar, svo að hann komst að þeirri sömu niðurstöðu og hv. 9. landsk., að af þeim sökum væri nauðsynlegt að breyta þessu skattalagakerfi. En ég vil vekja athygli á því nú við þetta tækifæri, að sjálfstæðismenn hafa á undanförnum árum barizt fyrir því að koma inn ákvæðum í skattalögin, sem hafa gert það að verkum, að starf skattanefnda hefur verið miklu erfiðara en það var áður fyrr, og þessir erfiðleikar eru í því fólgnir og hafa verið nú síðustu árin, síðan spariféð var gefið skattfrjálst, að þá er útilokað að fylgjast með eignahreyfingum hjá mönnum, og jafnvel þó að aðili teldi sig hafa lið á ekki neinu eða ekki haft neinar tekjur eitt árið, gæti hann sagt sem svo, að hann hefði lifað á sínum innstæðum. Á þennan hátt hefur verið kippt því þýðingarmikla atriði út úr skattalögunum, að starfssvið skattanefnda hefur verið miklu minna virði en það var áður fyrr, og mér finnst því, að þegar sjálfstæðismenn eru að tala um, að framtölin séu svo misjöfn og óábyggileg, þá geti þeir fyrst og fremst nagað sjálfa sig í handarbökin fyrir það að hafa beitt sér fyrir ákvæðum sem þessum, að sparifé skuli ekki vera framtalsskylt. Látum vera, þó að það sé skattfrjálst, en það gat eigi að síður verið framtalsskylt fyrir því. En þetta frv. gerir ráð fyrir því, að það verði safnað skattaskýrslum eftirleiðis eins og verið hefur. Og ég sé ekki betur en þau framtöl, sem verða í framtíðinni, verði jafnóréttlát og þau hafa verið og frsm. þessa máls virðast vilja vera láta að hafi átt sér stað á undanförnum árum. En hingað til hefur á skattaskýrslunum ekki einungis verið byggður tekju- og eignarskattur til ríkisins, heldur einnig í ríkum mæli víða á landinu útsvarsálagning til bæjar- og sveitarfélaga, og þess vegna eru framtölin náttúrlega ekki eða hafa ekki verið þýðingarlaus. Og ég vil benda á það, og ég held, að það sé enn þá prentað á skattaskýrslur, að framteljandi skrifi undir framtal sitt að viðlögðum drengskap, og hæstv. ríkisstj. og hennar frsm. hér leggja sannarlega ekki mikið upp úr þeim drengskap, og vera má, að þeir þekki sjálfa sig það vel, að ekki sé mikið upp úr honum leggjandi. Í öðru lagi hafa fjallað um framtölin þrjár nefndir, öll framtöl á landinu. Það eru í fyrsta lagi undirskattanefndir í hreppunum og yfirskattanefndir og í síðasta lagi ríkisskattanefndin. Og ég verð að segja það, að mér finnst, með þeim málflutningi, sem hér hefur verið, hafa verið kastað nokkuð þungum steini að öllum þeim mönnum, sem innt hafa hlutverk sitt þar af hendi. En þó verð ég að segja það, að hæstv. ríkisstj. kórónar í raun og veru alla þessa hluti með því, sem hún lætur í ljós koma í því frv., sem þegar hefur verið lagt fram á Alþ. um breytingar á útsvarslögunum, þar sem eitt ákvæði í þeim lögum er á þann veg, að niðurjöfnunarnefndir bæjar- og sveitarfélaga séu alls ekki skuldbundnar til að taka tillit til framtalanna. Sem sagt, að að því leyti til er því lýst yfir af hæstv. ríkisstj., að framtölin séu algerlega óþörf og að niðurjöfnunarnefndir geti skapað hverjum og einum þegn í þjóðfélaginu þann grundvöll að útsvarsútreikningi, sem þeim sjálfum sýnist, sem með völdin fara. Og það er sama, þó að hvorki undirskattanefnd, yfirskattanefnd né ríkisskattanefnd hafi haft neitt við hin sömu framtöl að athuga, að þá getur niðurjöfnunarnefnd samt sem áður breytt því öllu saman. Hún getur kollvarpað sem sagt öllum grundvellinum, sem í raun og veru einstaklingarnir sjálfir leggja og skattanefndirnar og útsvörin hafa byggzt á til þessa. Og ég verð að segja það, að ákvæði sem þetta í lögum er nokkuð hættulegt, ef þannig menn fara með þessi völd, að þeir hafi hug á að misbeita valdi sínu. Þetta er kórónan á öllu því, sem hæstv. ríkisstj. hefur látið frá sér fara í þessum málum. Og vafalaust á margt eftir að koma upp í meðferð þessara mála hér á hv. Alþ., sem ég ætla ekki að ræða nú, fyrr en frv. um útsvör kemur til umræðu hér í hv. deild. Það er ákaflega einkennandi fyrir það frv., sem hér liggur fyrir, hvert atgeirnum er beint, að honum er fyrst og fremst beint til þeirra, sem minna mega sín í landinu. Ég vil nefna hér þrjú dæmi, og í öllum tilfellunum eru hjón með 3 börn, sem í hlut eiga. Í fyrsta tilfellinu eru hjón, sem höfðu í skattgjaldstekjur árið 1959 30 þús. og greiddu í skatt 989 kr. Í öðru lagi eru hjón, sem höfðu í skattgjaldstekjur 60 þús. kr. og greiddu í skatt 3949 kr. Og í þriðja lagi eru hjón, sem höfðu í skattgjaldstekjur 90 þús. kr. og greiddu í skatt 11322 kr., en nú greiða hin sömu hjón í skatt samkvæmt því frv., sem hér liggur fyrir, 1670 kr. Þau græða því á þessari skattalagabreytingu 9652 kr., á meðan hvor tveggja hin hjónin, sem höfðu 30 þús. eða 60 þús. í skattgjaldstekjur, þurfa nú ekki að greiða skatt, en spara aðeins 989 kr. í öðru tilfellinu og 3949 kr. í hinu. Þetta talar sínu máli og sýnir, hversu misjafnlega hinir ýmsu aðilar í þjóðfélaginu spara við þá skattalagabreytingu, sem hér er lögð til. Í þessum dæmum, sem ég nefndi, hafa þessar fjölskyldur allar jafnt í fjölskyldubætur, þær hafa 3 börn og fá jafnt, hver fjölskylda fær 7800 kr. í fjölskyldubætur. Það er ekki nokkur greinarmunur á því gerður, hvort fjölskyldan hefur 30 þús. í skattgjaldstekjur, 60 þús. eða 90 þús. Og ég ætla, að til allra nauðsynja greiði þessar fjölskyldur álíka mikið í söluskatt til allra brýnustu nauðsynja. Það eru líka mjög sterkar líkur til þess, að fjölskylda, sem hafði 90 þús. kr. í skattgjaldstekjur, hafi á undanförnum árum haft miklu meiri möguleika á að útvega sér sæmilegt húsnæði og þægindi og búa í haginn fyrir framtíðina en hinar fjölskyldurnar höfðu, sem höfðu miklu lægri tekjur. En þessar láglaunafjölskyldur eru nú miklu verr settar eftir þessa breytingu og þær breytingar, sem gerðar hafa verið í efnahagsmálum í vetur, - miklu verr á vegi staddar með að bjarga sér en áður var þrátt fyrir tekjuskattslækkunina, og það stafar af því, að verðhækkanir hafa orðið svo geysimiklar, að þessar fjölskyldur, láglaunafjölskyldurnar, geta bókstaflega ekkert veitt sér nema allra brýnustu lífsnauðsynjar, því að gengisbreytingin upp á 132.5%, söluskatturinn 8.8% plús 3% söluskattur og vaxtahækkunin allt upp í 12% og stórhækkun á öllum verðtollum, þetta gleypir allt svo mikið af tekjum fólks, að það er sannarlega hvergi, þar sem þörf er á, komið á móti til stuðnings, og sama þó að maður taki með í reikninginn fjölskyldubætur, skattalækkun og annað, vegna þess að láglaunafólkið hafði ekki skatta og sparar því ekkert í sköttum, og það fær jafnt í fjölskyldubætur og aðrir aðilar í landinu. Það verður því, hvernig sem þessu máli er velt fyrir sér, miklu verr á vegi statt en allir, sem hafa haft meiri tekjur í landinu. Þarna er því verulega gert upp á milli, þó að ekki séu teknar nema allra brýnustu lífsnauðsynjar í landinu. Alls staðar blasir við sama sagan, að lamb fátæka mannsins er lagt á borð ríka mannsins, og hann virðist gleypa það af mikilli áfergju og af samvizkuleysi. Það er líka eftirtektarvert í sambandi við þetta mál og raunar fleiri, sem hér hafa verið lögð fram á þingi af hæstv. ríkisstj., að bændastétt landsins, sem hefur ekki haft á undanförnum árum betri kjör en það, að hún hefur ekki getað greitt nema sáralítið í beinum sköttum, fær nú í staðinn stóraukna skatta, þar sem er söluskatturinn og aðrir óbeinir skattar, sem á hafa verið lagðir eða auknir. Meira að segja verða bændur að borga söluskatt af eigin framleiðslu, eins og kjöti og alls konar kjötvörum, sem þeir kaupa í verzlunum, og hafa gert upp á síðkastið, síðan niðurgreiðslur urðu það miklar, að þær námu meira en dreifingarkostnaði á sömu vöru. Það er því ekki hægt að segja, að því er varðar bændastétt landsins, að þessi skipti á skattafyrirkomulagi séu henni hagstæð. Þessi skipti á skattafyrirkomulagi eða tilfærsla á gjöldum, eins og hæstv. fjmrh. hefur oft talað hér um í vetur, eru mjög óhagstæð fyrir alla framleiðsluaukningu í landinu og þá ekki sízt á sviði landbúnaðarframleiðslu, sem hlýtur nú að dragast mjög saman sakir þess, hversu stjórnarsinnar hækka allt mikið í verði, sem til þarf til framleiðslunnar, ef hún ætti fyrir sér að vaxa, því að öll tæki varðandi landbúnaðinn nú hækka svo mikið í verði, að það er útilokað fyrir bændur að veita sér neitt að ráði af þeim tæknilegu áhöldum, sem landbúnaðurinn nauðsynlega þarf, svo að séð frá því sjónarmiði getur tæplega nokkur framleiðsluaukning átt sér stað, en miklar líkur fyrir samdrætti, þegar þessi mál eru athuguð niður í kjölinn, enda að því stefnt að stórhækka vexti og skapa verulega lánsfjárkreppu í landinu, sem fyrst og fremst kemur niður á þeim, sem sinna einhverjum framleiðslustörfum. Og það er synd að segja, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, auki eða bæti aðstöðu þessara aðila frekar en annarra. Það eru fyrst og fremst þeir, sem betur mega sín, sem á þessu græða á kostnað hinna, og það er hér sem viðar, það er ráðizt á garðinn þar, sem hann er lægstur. Það er ráðizt á þá aðila í landinu, sem til þessa hafa átt afkomu sína undir sól og regni og getað bjargazt án þess, að til kæmi stór styrkur þess opinbera. En nú er fótum brugðið fyrir þessa aðila í landinu, þannig að þeir eiga sannarlega ekki bjarta daga fram undan. En ég vildi að lokum leyfa mér að varpa einni spurningu fram fyrir hæstv. ríkisstj. og þá fyrst og fremst hæstv. fjmrh., sem virðir þó þessa deild það, að hann er hér viðstaddur nú, og spurningin er þessi: Á ekki eftir að koma neitt frv. frá hæstv. ríkisstj. fyrir Alþ., sem bætir um fyrir þeim aðilum í landinu, sem verst eru á vegi staddir eftir allar þær löggjafir, sem ríkisstj. hefur lagt fyrir þingið og beitt sér fyrir til þessa á því þingi, sem starfað hefur? Er ekki neitt í uppsiglingu, sem hugsanlegt er að geti bætt um fyrir þessum aðilum í landinu? Ef svo er ekki, þá sé ég ekki fram á annað en voðinn sé vís hjá fjölda af hinu lægst launaða fólki í landinu.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Sú hæstv. ríkisstj., sem nú situr að völdum, reynist hafa valið sér það einkennilega hlutverk að færa sem flest í þjóðfélaginu aftur á bak í tímann. Hún keppist við að rifa niður það, sem byggt hefur verið upp síðustu áratugina, og hún er furðu afkastamikil, þegar þess er gætt, hve skamman tíma hún hefur setið. Öll verk hennar til þessa tíma bera ótviræð merki afturhvarfsins til þessara löngu liðnu tíma. Nærtækt dæmi þessarar tilhneigingar hæstv. ríkisstj. er stefna hennar og aðgerðir í skattamálunum. Fyrir 40 árum stundi almenningur í þessu landi undir óbeinu sköttunum, sem lagðir voru jafnt á allar nauðsynjar og gerðu engan greinarmun á fátækum og ríkum. Þá komu fram ákveðnar óskir um allt land og urðu æ háværari um, að skattakerfinu yrði breytt, dregið yrði úr óbeinu sköttunum og upp tekinn beinn skattur, tekjuskatturinn, sem lagður yrði á eftir gjaldþoli hvers eins. Við þessum kröfum varð Alþ. fyrir tæpum 40 árum. Nú sýnist hæstv. ríkisstj. ætla að breyta um aftur og hverfa til gamla tímans. Hefur hún nýlega fengið lögfestingu á söluskatti, sem leggst jafnt á allt, varning og þjónustu og þarft sem óþarft, og gerir engan mun ríkra og fátækra. Þetta er þegar orðið að lögum, og er þá röðin komin að skerðingu eða afnámi tekjuskattsins, sem lagður er á eftir efnum og ástæðum skattþegnanna. Um það efni fjallar stjórnarfrv., sem hér liggur nú fyrir til umr. Það er í rauninni ekki nema framhald eða rökrétt afleiðing söluskattsfrv., sem var hér nýlega á ferðinni og þá samþykkt illu heilli, vildi ég segja. Að efni til er þetta frv. um tekjuskatt ekki margbrotíð og aðallega felur það í sér tvö athyglisverð atriði. Hið fyrra er það, að þessi tekjustofn ríkissjóðs skuli nú skertur svo mjög, að hann verði litið meira en nafnið tómt. En hitt atriðið er, að hátekjumenn þjóðfélagsins eru látnir hagnast mest allra á skerðingu skattsins. Þessi stefna, að draga úr beinum skatti til hagsbóta efnamönnum, kemur engum á óvart, sem þekkir til Sjálfstfl. Sá flokkur vinnur fyrir sína menn, og er það ekki nema eðlilegt. Stighækkandi tekjuskattur hefur alltaf verið eitur í beinum þeirra, sem háar hafa tekjurnar, þótt þeir hafi ekki fengið rönd við reist fyrr en nú, er þeim hefur borizt hjálp úr óvæntri átt. Það er einkenni tekjuskatts, að hann er lagður á þegnana í samræmi við gjaldþol þeirra, þannig að skattbyrðarnar eru lagaðar eftir bökunum, sem bera þær. Með honum er þeim snauðu hlíft á kostnað hinna efnuðu, og það er þess vegna, sem tekjuskatturinn er í eðli sínu einhver réttlátasta skatttegund, sem til er. Hitt er annað mál, að í framkvæmdinni má spilla honum á ýmsa vegu og jafnvel gera hann með því almennt óvinsælan. Árið 1921 voru skattamál til meðferðar á Alþingi. Þáv. fjmrh., Magnús Guðmundsson, taldi við það tækifæri það viðurkennt af flestum, að tekju- og eignarskattur væri einhver sanngjarnasti skatturinn að öllu samanlögðu, sem unnt væri að finna. Mönnum var ljóst þegar á þeim tímum, að miklu varðaði, hvernig til tækist um alla framkvæmd í sambandi við skattheimtuna. Stighækkandi tekjuskattur er óneitanlega mikilsvert spor í þá átt að jafna lífskjör þjóðfélagsþegnanna, og að því leyti er hann mótsetning neyzluskattanna, sem engan mun gera á aðstöðu eftir efnum og ástæðum. Þessi er og verður alltaf eðlismunurinn á beinum sköttum og óbeinum. Ég sagði áðan, að ekki væri nema eðlilegt, að Sjálfstfl. hefði horn í síðu tekjuskattsins og teldi hann höggva of nærri efnamönnunum, enda hans að gæta þeirra hagsmuna. Öðru máli gegnir um þá stjórnmálaflokka, sem bera hag alls almennings fyrir brjósti. Þeir vilja ekki afnám þess skattforms, sem bezt tryggir jöfnun lífskjaranna í landinu, og þeir telja allsherjar söluskatt hæstv. ríkisstj. í eðli sínu ranglátari en tekjuskattinn. Alþfl. var stofnaður af jafnaðarmönnum, og árum saman vann hann ósleitilega að hagsmunamálum láglaunafólksins í landinu. Þá beitti hann sér gegn álagningu þungra skatta á lífsnauðsynjar hins fátæka manns, og þá taldi hann stighækkandi tekjuskatt til sanngirnismála. En flokkurinn breyttist, eins og kunnugt er. Í skattamálum hefur Alþfl. tekið heljarstökk. Það gerðist á einum flokksstjórnarfundi fyrir þrem árum. Sú skattstefna, sem flokkurinn hafði beitt sér fyrir um áratugi og talið alþýðu þessa lands horfa til heilla og hagsbóta, varð á einni kvöldstund alröng og með öllu óhæf í augum forkólfanna. Minna þessi snöggu sinnaskipti einna helzt á forkláraða opinberun heilagra manna og eru ámóta yfirskilvitleg. Síðan hafa leiðtogar flokksins ekki linnt látum í flutningi hins nýja boðskapar, þar sem hvítt er orðið svart og öfugt. Ákafastur allra í þessu nýja hlutverki hefur hæstv. viðskmrh. verið, og er enn í minnum höfð ákefð hans, er hann fyrir kosningar í haust þeysti fram á völlinn í ríkisútvarpinu með boðskap sinn: Engin skattsvik framar, tekjuskattar verða afnumdir með öllu og hundruðum manna í skattþjónustunni fengin önnur og þarfari verkefni. Var helzt svo á þessum hæstv. ráðh. þá að skilja, sem bæði skyldi afnuminn tekjuskattur og útsvar og allt skattstofufólk helzt sent til sjós. Þetta nýja fagnaðarerindi Alþfl. vakti víðast hvar furðu og jafnvel í Sjálfstfl. Andstæðingar stighækkandi tekjuskatts vissu tæpast, hvaðan á sig stóð veðrið, enda var þetta eins og að rétta hundi heila köku. En smám saman sjatnaði undrunin, og í hennar stað kom ánægjan með nýjan samherja. Í ársbyrjun 1958 var rædd á Alþ. ályktunartill. Alþýðuflokksmanna um afnám tekjuskatts. Þá lögðu Sjálfstfl.-menn fátt til mála, þótt auðheyrð væri vinsamleg viðurkenning á stefnubreytingunni. Þó gat einn þeirra, hv. 11. þm. Reykv. (ÓB), ekki látið hjá líða að veita Alþýðuflokksmönnum væga áminningu og benda þeim á veilur í hinum nýja boðskap. Þetta gerði hann m.a. með þessum orðum: „Það mun varla vera ágreiningur um það, að á tekjuskattinum eru margir og stórir ágallar. Þó er það þannig að mínu áliti, að þessir ágallar eru í ríkara mæli framkvæmdalegs eðlis en það, að slíkir skattar séu í sjálfu sér óréttlátir. Tilfellið er, að séu menn sammála um það, að skattana beri að verulegu leyti að leggja á eftir efnum og ástæðum, þá er erfitt að finna annan betri mælikvarða á efnahag manna en tekjurnar.“ Þessa ádrepu fengu Alþfl.-menn hjá hv. 11. þm. Reykv. En auðvitað var það eins og að stökkva vatni á gæs. Áminningarnar hljóðnuðu líka skjótt, enda sú skoðun ríkjandi í Sjálfstfl., að ekki beri að miða skattana að verulegu leyti við efnahag manna. Það hefur alltaf verið stefna Alþb., að ekki ætti að leggja tekjuskatt á þurftartekjur. Í stjórnarfrv. er gert ráð fyrir afnámi skattsins á þær tekjur, og eru Alþb.-menn fyllilega samþykkir þeirri ráðstöfun út af fyrir sig. Hinu hafa þeir eindregið mótmælt, að í stað þessarar ívilnunar skuli hafa komið stórauknar álögur á láglaunafólk í formi neyzluskatta eins og söluskattsins. Það er ekki annað í rauninni en ósvífin blekking að gylla fyrir lágtekjumönnum afnám tekjuskatts, þegar jafnstór upphæð og raunar miklu stærri er tekin af þeim í formi nýrra skatta. „Tekjuskattur afnuminn á almennum launatekjum.“ Þessi orð eru prentuð með feitu letri í áróðursriti því, sem hæstv. ríkisstj. gaf út sér til varnar og sendi öllum landsmönnum á þeirra kostnað. En í þeirri bók er öðru sleppt, sem þó hefði verið ástæða til að prenta með enn stærra letri, og það er, hverjir mest hagnast á tekjuskattsbreytingunni. Því er sem sagt algerlega stungið undir stól þar. Á s.l. ári nam tekjuskattur á einstaklinga 139.7 millj. kr., en nú er hann áætlaður 22.5 millj. kr. Hér er því um mikla lækkun að ræða. En það fé, sem henni nemur, skiptist mjög misjafnt á einstaklingana, og gildir þar sú regla„ að því tekjuhærri, sem maðurinn er, því meiri skattlækkun fær hann. Þannig fær meðalstór fjölskylda með lágar tekjur 500 –1500 kr. eftir gefnar, en hátekjumaður með jafnstóra fjölskyldu fær tekjuskattslækkun, sem nemur 20–40 þús. kr. Í þessum mismun kemur fram það, sem athyglisverðast er í þessu frv., enda alveg einkennandi fyrir alla stefnu hæstv. ríkisstj. í skattamálunum. Með tekjuskattsbreytingunni eru láglaunamönnum fengnar nokkur hundruð krónur til að mæta nýjum álögum og ört vaxandi dýrtíð, en um leið og svo sem af tilviljun eru hátekjufólki réttir tugir þúsunda í sama skyni. Í þessu meginmáli frv. birtist stefna hæstv. ríkisstj., og á því sést, hverra hagur borinn er fyrir brjósti af Sjálfstfl. og af Alþfl., síðan hann tók sinnaskiptunum. Ég skal ekki fjölyrða um hinn almenna söluskatt hæstv. ríkisstj., enda var hann mikið ræddur hér nýlega. Aðeins vil ég minna á, að hann er af flestum talinn í eðli sínu ósanngjarnastur allra skatta og í framkvæmd fyrir margra hluta sakir varhugaverður. En þetta er uppáhaldsskattur hæstv. stjórnar, og á honum héfur hún jafnmikið dálæti sem hún hefur andúð á hinum, er við efnahag manna miðar. Lýsir þetta hæstv. ríkisstj. vel, stefnu hennar og markmiði. Það er verið að hverfa frá tekjuskattinum, sem kröfur gerir til hins ríka, og taka upp þann neyzluskattinn, sem ranglátastur er og harðast bitnar á efnalitlu fólki. Þessarar staðreyndar er hvergi getið í áróðursritlingi hæstv. stjórnar, hvorki með smáu né stóru letri. Meginröksemdin, sú raunverulega röksemd fyrir þeirri stefnu að afnema tekjuskatt er einfaldlega sú í hugum hv. stjórnarliða, að slíkt afnám er tekjuháu fólki hagstætt. En slík rök eru ekki frambærileg á opinberum vettvangi, og það vita þeir vel, málsvarar efnamanna í Sjálfstfl. og Alþfl. Þess vegna verða þeir að bera tylliástæður á borð fyrir almenning, og þeim hefur ekki orðið skotaskuld úr því. Stjórnarliðið hefur ekki reynt að færa sönnur á, að tekjuskattur sé í eðli sínu ranglátur, til þess hefur það ekki treyst sér. Hins vegar gat það bent á ágalla á lögum um tekjuskatt og sérstaklega þó á veilur í framkvæmd þeirra. Eftirlit með skattframtölum er svo að segja ekkert í þessu landi, og hefur sá ágalli leitt til hins mesta misréttis. Í sumum starfsstéttum, svo sem launastéttunum, eru litlir sem engir möguleikar til skattsvika þrátt fyrir þetta slælega eftirlit, en í öðrum starfsgreinum og þá ekki sízt þar, sem miklu fé er velt, eru þessir möguleikar nær ótæmandi. Þetta hefur leitt til þess, að tekjuskatturinn hefur lagzt mjög misþungt á borgarana og jafnvel að þeir hafi sloppið ódýrast, sem mesta fjárhagsgetuna hafa. Þetta hefur öðru fremur gert tekjuskattinn almennt óvinsælan, og þær óvinsældir notfærir hæstv. ríkisstj. sér nú, er hún stefnir að afnámi hans. Virðist kenning hennar vera sú, að séu lög brotin, skuli þau afnumin. Það sýnist ekki flökra að hæstv. ríkisstj., að taka megi upp eftirlit með skattframtölum og gera það t.d. viðlíka öflugt og það er nú í Danmörku og í Bandaríkjunum. Á því sýnist hún engan áhuga hafa. Hún vill umfram allt og aðeins stýfa og síðan afnema tekjuskattinn. Eftirlitsleysið kærir hún sig kollótta um, en skattinn vill hún feigan. Þá hampa stjórnarliðar því, að stighækkandi tekjuskattur, svo hár sem hann er hér, dragi úr framtaki og vinnusemi hinna tekjuháu. Í þessu kann að vera sannleikskorn, og skal ég ekki bera á móti því. En er þá ekki ráðið að lagfæra þetta í lögum, draga ögn úr stighækkuninni? Það eitt er víst, að ef virkt eftirlit með framtölum yrði upp tekið, mundi ríkissjóður einskis missa í af tekjum, þótt skattstigi yrði eitthvað lækkaður. En slíku ráði til úrbóta lítur hæstv. ríkisstj. ekki við. Hún hefur ekki hug á öðru en skerðingu og afnámi þessa skatts. Því er einnig flíkað sem tylliástæðu af hæstv. ráðherrum, að innheimta tekjuskatts sé kostnaðarsamari en innheimta annarra skatta. En engar tölur munu þó til, er sanna þetta, og er því hér aðeins um órökstudda fullyrðingu að ræða. Hvað sem annars má segja um þessa gagnrýni alla, snertir hún ekki tekjuskattinn sem slíkan, heldur aðeins einstök lagaákvæði og þá sérstaklega viss framkvæmdaratriði í sambandi við hann. Að þeim átti lagfæringin því að beinast að réttu lagi, en ekki sjálfum skattinum. Um lagfæringu í þá átt er ekki hirt, og sannar það bezt, að gagnrýnin, eins og hún leggur sig, þjónar annarlegum sjónarmiðum. Ég minnist þess ekki að hafa heyrt nema aðeins einn hv. alþm. tala fyrir afnámi tekjuskatts með þeirri röksemd, að hann væri nú orðinn úreltur. Þessi hv. alþm. talaði að vísu óljóst um breytta tíma, meiri fjárráð almennings nú en áður, aukna vörufjölbreytni o.s.frv., og virtist hann af þessu öllu draga þá ályktun, að nú væri tímabært að afnema alla beina skatta og styðjast eingöngu við neyzluskatta. Ekki verkaði þessi ræða sannfærandi á mig, og mundi ég frekar ætla, að í nútíma þjóðfélagi færi einmitt bezt á tilvist beggja tegunda, beinna skatta og óbeinna, að það hæfði fjölbreytninni betur. Að þessu sinni hyggst hæstv. ríkisstj. stýfa tekjuskattinn. Síðar mun hún hugsa sér að afnema hann með öllu, enda er það margyfirlýst stefna annars stjórnarflokksins. Þetta árið a.m.k. verður farið yfir öll skattframtöl og skattur ákveðinn í samræmi við þau. Eftirlitsleysið verður hið sama og áður. Menn telja fram sem fyrr, sumir rétt og aðrir rangt, eftir innræti og aðstöðu. Það láta hv. stjórnarliðar sig engu skipta. Fastlaunamaður í þjónustu hins opinbera verður að telja hvern eyri fram, og sé hann sæmilega launaður, kemst hann ekki undan tekjuskatti nú. Nágranni hans, sem rekur atvinnu sjálfstætt og hefur hærri árstekjur, felur hluta af tekjum sínum og sleppur þess vegna með öllu við tekjuskattinn að þessu sinni. Misréttið ríkir þannig áfram, vegna þess að hæstv. ríkisstj. kærir sig ekki um að leiðrétta þá ágalla, sem hún þó sjálf gagnrýnir. Slík eru öll heilindin í þessum málum. Það er líka hláleg staðreynd, að einmitt þeim aðilum, sem bezta aðstöðu hafa haft til að draga undan tekjuskatti, er nú trúað fyrir hinum nýja 300 millj. kr. skatti hæstv. ríkisstj. Hinn allmenni söluskattur verður innheimtur 100% hjá neytendum vöru og þjónustu, en þeir eru greiðendur þessa skatts. Innheimtumennirnir skipta hundruðum, ef ekki þúsundum, og þeir eiga að gera ríkissjóði skil samkvæmt sama bókhaldi og þeir nota við framtal til tekjuskatts. Þessir innheimtumenn söluskattsins eru sjálfstæðir atvinnurekendur og hafa flestir öðrum betri aðstöðu til skattsvika, hvort sem þeir nota sér hana eða ekki. Hafi vanhöld orðið við framtöl tekjuskatts, má búast við sömu vanhöldum hvað söluskattinn snertir. En hvað varðar hæstv. ríkisstj. um það? Þannig virðist mér allt á sömu bókina lært hjá henni. Ég skal nú láta máli mínu lokið. Um einstök atriði þessa frv, er fátt að segja. Hér er ekki um neina heildarendurskoðun skattalaganna að ræða, heldur fáeinar breytingar, sem hæstv. ríkisstj. þótti henta að tina til nú til samræmis og fullkomnunar öðrum efnahagsráðstöfunum sínum. Aðalbreytingarnar eru tvær og báðar í 1. gr. frv. Er hin fyrri um, að enginn skattur skuli greiddur af lægstu tekjum. Hefur sú breyting lengi verið æskileg, en er nú orðin óhjákvæmileg nauðsyn vegna margháttaðra ráðstafana hæstv. ríkisstj. til dýrtíðaraukningar. Þessi breyting er því sjálfsögð. En jafnfráleit er síðari breytingin í sömu grein. Í henni er fólgin stórfelld lækkun á skatti hátekjumanna, og nemur hún svo miklu, að þeir einir munu skaðlítið komast gegnum allt dýrtíðarflóðið. Virðist mjög langt gengið í þessari ívilnun hinum tekjuhæstu til handa, eins og ég fyrr gat um, og einmitt vegna þess, hve langt er gengið í þessu efni á kostnað láglaunamannanna, er ógerlegt að samþykkja þessa grein í heild. Samþykkt síðari breytingarinnar í þessari gr. er jafnfráleit og samþykkt þeirrar fyrri er sjálfsögð.



Herra forseti. Um þetta mál hafa nú þegar orðið alllangar umr. hér í d., og í þeim ræðum og nál., sem fyrir liggja, hafa komið fram mjög skýr rök í þessu máli, sem sýna, hvers eðlis þetta frv. er, og í nál. og ræðu 2. minni hl. fjhn. eru nefnd dæmi um áhrif þessa frv., miðað við tekjuhæð á ýmsum bilum, dæmi, sem eru óvefengjanleg. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. með því að fara að endurtaka þessi rök eða ræða meginefni þessa frv. að verulegu leyti. En ástæða þess, að ég kvaddi mér hljóðs, eru ummæli, sem fram hafa komið af hálfu þeirra, sem eru forsvarsmenn þessa frv., og eru þess eðlis, að ég tel rétt að láta koma í Alþingistíðindin nokkra leiðréttingu á þeim. Hv. 9. landsk. þm. (JÞ) komst þannig að orði, að vandalaust væri að hafa óbeina skatta þannig, að þeir kæmu þyngst niður á þeim, sem hafa miklar tekjur. Það má segja, að fræðilega skoðað megi þetta til sanns vegar færa. En hitt er jafnaugljóst, að ráðstafanir hæstv. ríkisstj. og núv. þingmeirihluta í efnahagsmálum fylgja ekki þessari stefnu. Áhrifaríkustu ráðstafanirnar, sem gerðar eru að tilhlutun núverandi ríkisstj. í efnahagsmálum, eru gengisbreyting, en hún er þess eðlis, að við gengisbreytingu hækkar jafnt eða breytist jafnt erlendur gjaldeyrir, til hvers sem hann er notaður, hvort sem það er til kaupa á nauðsynjavörum eða annars, sem er miður þarfur varningur. Og hin ráðstöfunin, sem er mjög áhrifarík, er söluskattur, en hann er einnig þess eðlis, að hann leggst með jöfnum þunga á allar vörur, hvort sem þær eru nauðsynlegafi eða ónauðsynlegar. Svipað má segja um vaxtahækkunina. Þannig eru þær ráðstafanir, sem gerðar eru af núv. ríkisstj., ekki í samræmi við þessi orð eða þessa kenningu hv. 9. landsk. þm. Hv. frsm. meiri hl. fjhn. gerði í ræðu sinni nokkurn samanburð á beinum sköttum og óbeinum, eðli þeirra og áhrifum. Mér virtist sumt af því, sem fram kom í ræðu hans, ekki vera rök fyrir því frv., sem hér er til meðferðar. Skal ég ekki rekja það nánar. Hv. frsm. meiri hl. viðurkenndi, að af ráðstöfunum hæstv. ríkisstj. leiddi kjaraskerðingu. Þetta voru drengileg ummæli og réttilega sögð af hans hálfu. En hann tók jafnframt fram, að þjóðinni og þm. ætti ekki að koma þetta á óvart, að nú kæmi til framkvæmda kjaraskerðing, vegna þess að það hefði ekki verið dregin dul á það í sambandi við kosningabaráttu á s.l. ári, að svo hlyti að verða. Það er sérstaklega þetta, sem ég vil gera aths. við og láta koma fram leiðréttingu á. Meðan Sjálfstfl. var í stjórnarandstöðu á árunum 1956–58, taldi flokkurinn fært að hækka kaup í landinu. Það kom greinilega fram í aðalmálgagni flokksins á þessu tímabili. Og þær kauphækkanir, sem þá urðu, munu ekki hafa verið Sjálfstfl. ógeðþekkar. En þegar vinstri stjórnin sagði af sér haustið 1958 og Sjálfstfl. fékk tækifæri til þess að mynda stjórn eða beita sér fyrir stjórnarmyndun, komst hann að þeirri niðurstöðu, eftir að hafa athugað efnahagsmálin, að það þyrfti að koma á grunnkaupslækkun, sem næmi um 6%, að mig minnir, til þess að auðið væri að halda í horfinu. Þessi niðurstaða flokksins jafngilti í raun og veru yfirlýsingu um það að hann segði við fólkið: Ef ekki hefði verið viðhöfð kaupgjaldsbarátta á tímabilinu 1956–58 og farið eftir því, sem málgagn flokks okkar taldi fært, væri nú auðvelt að ráða fram úr efnahagsmálum þjóðarinnar. Það, sem er þá fyrsta verkefnið, er, að þið - almenningur - skilið aftur því, sem þið fenguð í ykkar hendur m. a. fyrir áhrif frá okkur. Það mun hafa verið um svipað leyti og þessi skoðun flokksins kom opinberlega fram, að flokksráðssamþykktin, sem hv. frsm. meiri hl. fjhn. vitnaði til, var gerð. Og kosningastefnuskrá Sjálfstfl., myndskreyttur bæklingur, sem dreift var út fyrir kosningarnar í haust, ber fyrirsögnina: Leiðin til bættra lífskjara. Það mun nú hver maður sjá, að sá kjósandi, sem fékk þann bækling í hendur, þar sem lofað var leið til bættra lífskjara, hafi ekki getað skilið afstöðu flokksins þannig, að í þessu loforði fælist raunverulega yfirlýsing um kjaraskerðingu, svo sem nú er fram komið. Allt þetta jafnast þó engan veginn á við það, sem fram kom af hálfu Alþfl., og hefur margt af því verið rakið hér áður í d., og ætla ég ekki nú að þessu sinni að tefja tímann með því að endurtaka það. Við þekkjum yfirlýsingarnar um að heimta óbreytt ástand, að ef kæmi til verðhækkana í landinu, þá skyldu aðrir flokkar standa fyrir því en Alþfl. Við þekkjum þetta allt saman. Við þekkjum það líka, að meira að segja einn af þm. Alþfl. leyfði sér fyrir kosningarnar í haust að kalla alla þrjá keppinautana verðbólguflokka, en Alþfl. væri sá eini, sem stæði trúlega vörð gegn vexti verðbólgunnar og ætlaði sér að fylgja stöðvunarstefnunni. En einna skýrast kom þetta þó fram í ummælum fyrrv. forsrh., sem fór með valdið í umboði Alþfl. og með stuðningi Sjálfstfl. Það var sama valdasamsteypan, sem fór með stjórn landsins raunverulega á árinu 1959 eins og nú, og forsrh., sem talar til þjóðarinnar, það er ekki hægt að komast hjá því að taka ummæli hans alvarlega. En 21. sept. hafði Alþýðublaðið þessi um mæli eftir þáv. forsrh., þegar það endursagði að nokkru leyti ræðu, sem hann hafði flutt: „Emil sagði, að Alþfl. vildi halda niðri verðlagi og kaupgjaldi til að hindra dýrtíðarskrúfu, halda atvinnuvegunum gangandi, afgreiða greiðsluhallalaus fjárl. án nýrra skatta og afla útflutningssjóði nægra tekna án nýrra byrða á almenning.“ Frá þessum ummælum verður ekki hlaupið, þau eru opinberlega sögð, og þau eru skjalfest. Og í útvarpsumræðu 20. okt., rétt þegar kosningabaráttan var að ná hámarki, segir fyrrv. forsrh. þetta til allrar þjóðarinnar: „Kosningarnar, sem nú fara í hönd, eru örlagaríkar. Þær eru það vegna þess, að þær skera úr um það, hvort freistað verður að leysa vandamál framtíðarinnar með svipuóu hugarfari og á sama hátt og gert hefur verið á þessu ári eða hvort látið verður undan hverjum goluþyt sérhagsmunahópanna og hann látinn feykja okkur fram af hengiflugsbrúninni.“ Þetta eru skýr ummæli, sem ekki er auðið að vefengja eða hlaupa frá, þau eru sögð í útvarp til allrar þjóðarinnar rétt fyrir síðustu kosningar af þáv. forsrh. landsins, að stefnan væri þessi: að leysa vandamál framtíðarinnar með svipuðu hugarfari og á sama hátt og gert hefur verið. En það er jafnvel í sambandi við þetta frv., sem hér er til umr., að efndirnar reynast ekki í samræmi við loforð og yfirlýsingar Alþýðuflokksmanna, og get ég ekki látið hjá líða að benda á dæmi þess, fyrst forsvarsmenn þessa máls töldu ástæðu til að fara að beina umræðum inn á þessa braut. Í útvarpsumræðum fyrir kosningar, þ.e.a.s. 21. okt., gefur hæstv. viðskmrh. þjóðinni þetta fyrirheit: „Og nú spyr ég ykkur, hlustendur góðir: Finnst ykkur ekki skynsamlegra að losna við tekjuskattsfarganið, framtölin, álagninguna, sem kostar vinnu 200 manna, innheimtuna, áþægindin, sem fylgja því að verða að greiða skattinn af tekjum, sem ef til vill er búið að eyða, og þá síðast, en ekki sízt, óánægjuna út af misréttinu og ranglætinu, sem hlýtur að fylgja þessari skattheimtuaðferð, þegar í staðinn þyrfti ekki að koma annað en 9% hækkun á óbeinum sköttum, sem við greiðum hvort eð er af öðrum vörum en brýnustu nauðsynjavörum?“ Nú virðist mér, að jafnvel þetta frv., sem hér er til umr., sé enn einn vottur þess, að efndir séu ekki í samræmi við loforð. Er horfið frá tekjuskattsfarganinu? Ég held ekki. Á að hætta að gera framtöl? Ég held ekki. Þvert á móti bendir ýmislegt til þess í frumvörpum hæstv. ríkisstj., að það þurfi jafnvel að leggja meiri alúð við það hér eftir en hingað til að gera framtölin vel úr garði, þar sem nú á að lögleiða útsvarsstiga og binda útsvarsálagninguna við framtölin, jafnvel meira en gert hefur verið. Og það er einnig í sambandi við tryggingalöggjöfina, sem óhjákvæmilegt er að gera framtöl úr garði í sambandi við skerðingarmarkið o.fl., eins og bent hefur verið á í nál., sem liggur fyrir í þessu máli. Ég held, að farganinu, óánægjunni, jafnvel misréttinu, sem talað er um, og ranglætinu, því verði ekki útrýmt með þessu frv. En að síðustu tók frsm. meiri hl. fjhn. það fram, að ætla mætti, að í kjölfar ráðstafana ríkisstj. mundu koma aukin framleiðsluafköst, sem bættu þjóðinni upp tekjurýrnunina og kjaraskerðinguna, sem ég og aðrir hafa gert hér að umræðuefni. Ég held, að þetta sé því miður of mikil bjartsýni. Lánasamdrátturinn, vaxtahækkunin, væntanlega minnkandi innflutningur samkv. áætlunum um þau efni, það verður ekki til þess að auka framleiðslustarfsemina í landinu. Og þær gífurlegu verðhækkanir, sem þegar hafa komið fram og fyrirsjáanlegar eru, m.a. á tækjum til atvinnurekstrarins, þær örva ekki til aukinnar framleiðslu, heldur þvert á móti vinna að því markvisst og á áhrifarfkan hátt að draga úr tækniþróun atvinnuveganna og draga úr einstaklingum kjark við það að bæta aðstöðu sína í því efni. Þeir, sem þekkja til, m.a. úti á landsbyggðinni og hafa sambönd við fólkið þar, sem stendur í atvinnurekstri bæði til lands og sjávar, hafa þegar orðið þess varir, hver áhrif þessar ráðstafanir hafa í þessa stefnu.

Forseti (SÓÓ): Á þskj. 299, sem er nál. frá 2. minni hl. fjhn. og útbýtt hefur verið hér í d., er brtt., sem er of seint fram komin og þarf því. að leita afbrigða fyrir.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. síðasta ræðumanni fyrir lesturinn upp úr Alþýðublaðinu. Þessi hv. þm. hefur valið Alþýðublaðið sér að nokkurs konar stafrófskveri, og ég álít, að það sé mjög vel valið. Hitt þykir mér öllu leiðinlegra, að hann skuli alltaf lesa það sama. Þegar hann les upp úr Alþýðublaðinu næst, vildi ég mælast til, að hann læsi eitthvað nýtt. Þetta er sennilega í fjórða eða fimmta skiptið, sem hann les þessar sömu greinar, t.d. eins og hann gerði nú í sinni ræðu. Það er alveg rétt, að forustumenn Alþfl. töluðu um að halda óbreyttu ástandi. En það kemur nú úr hörðustu átt frá framsóknarmönnum að vera að gagnrýna þetta, því að þeim fannst ástandið mjög slæmt, þegar stjórn Emils Jónssonar sat að völdum, og vildu breytt ástand. En nú virðast framsóknarmenn komnir á aðra skoðun, þeir virðast vilja halda því ástandi, sem þá var. Það, sem er mergurinn málsins, er vitanlega það, ef við berum saman, hvað var gert í fyrra og hvað verið er að gera núna, að það er verið að leysa tvö mismunandi vandamál. Í fyrra var brýnasta vandamálið verðbólgan, og þá varð að halda uppi stöðvunarstefnunni. Það, sem er brýnasta vandamálið núna, er að fást við gjaldeyrishallann, og til þess eru ekki önnur ráð heppilegri en gengisbreyting. Hún hefur náttúrlega óhjákvæmilega í för með sér verðhækkanir. En þegar þessar verðhækkanir eru komnar fram, verður auðvitað að taka upp stöðvunarstefnuna á ný, það er ósköp augljós hlutur. Svo að dæmi sé tekið, ætti hv. þm. að skilja það, að ef sjúklingur kemur til læknis og er með tvo sjúkdóma og svo er reynt að lækna fyrri sjúkdóminn, þá þarf sama meðal alls ekki að eiga við seinni sjúkdóminn. Ég get alveg fullvissað hv. þm. um, að Alþfl. gengur nú til verka með svipuðu hugarfari og í fyrra, þ.e.a.s. að leysa þau vandamál, sem fyrir liggja, og hvika þar hvergi. Þessi hv. þm. sagði, að það hækkaði allt jafnt við gengisbreytinguna. Ég er alveg hissa á því, að jafngreindur maður skuli láta sér aðra eins fjarstæðu um munn fara. Þetta hefði verið rétt, ef það hefði verið hér sama gengi fyrir. Það var breytilegt gengi, það voru mismunandi yfirfærslugjöld, eins og öllum er kunnugt, enda vita það allir menn, að vörur hafa hækkað misjafnt í verði. Þá sleppti líka hv. þm. alveg því, að nokkrar brýnustu lífsnauðsynjar, sem fluttar eru inn erlendis frá, eru greiddar niður. Þá hækka þær auðvitað ekki eins mikið og annað.  Þá vildi þessi hv. þm. halda því fram, að það væru svík hjá Alþfl. að afnema ekki tekjuskattinn alveg. Aftur á móti vildi flokksbróðir hans, sem á sæti í fjhn. og talaði við 1. umr. þessa máls, eiginlega halda því alveg gagnstæða fram. Orð hans lágu þannig, að þau var ekki hægt að skilja á neinn annan veg en það væri Sjálfstfl. að kenna, að það hefði verið lækkað svona mikið á hátekjumönnum, og Alþfl. hefði þar látið undan. Þannig prédika þeir sitt hvað, þessir flokksbræður, eftir því, hvaða umr. er um málið. Þessi hv. þm. á að vita það, eins og svo margsinnis hefur verið sagt, að það verður haldið áfram að endurskoða þessa löggjöf, þetta er engin endanleg lausn á því máli, sem hér á að afgreiða. En það hlýtur þó öllum mönnum að vera ljóst, að þegar skattgreiðendunum fækkar úr 63 þús. niður í 15 þús., hlýtur eitthvað að sparast viðvíkjandi álagningu skattsins, það er óhjákvæmilegt. Þá ætla ég að koma nokkuð að nál. hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK), það er í niðurlagi nál., það hefur reyndar borið hér á góma áður í umr., en ég vil lesa það hér, með leyfi hæstv. forseta, þar stendur svo: „Enn er eitt, sem tekur þó fram úr öllu öðru í frv. þessu. 1. gr. frv. gerir ráð fyrir, að skattgjaldstekjur, sem eru fram yfir 110 þús. kr., séu algerlega skattfrjálsar. Skattlagningin á ekki að ná hærra en í 110 þús. kr. skattgjaldstekjur, þ.e.a.s. 110 þús. kr., þegar búið er að draga frá persónufrádráttinn. Sá gróðapeningur, sem er þar fyrir ofan, á að vera yfir skattlagningu hafinn. Hér má segja, að stjórnarflokkarnir nái sér fullkomlega á strik. Þarna er svo langt gengið, að ég á þrátt fyrir allt bágt með að trúa, að leiðrétting fáist ekki á því, og geri þess vegna tilraun til að flytja svofellda brtt.“ - sem er sem sagt á þá leið, að þar komi: 90 þús. og þar yfir. Ég get varla ímyndað mér, að þetta nál. og sérstaklega þó þessi þáttur þess sé fluttur hér fram fyrir hv. d. til þess að vera tekinn alvarlega af alþm. Ég hugsa, að þetta sé fremur sniðið við það, að hv. þm. vænti þess, að þetta nál. hans verði lesið í þingfréttum útvarpsins, og þetta á þess vegna að koma fyrir landslýðinn. En ég hefði nú varla trúað því að óreyndu um hv. þm., að hann leyfði sér svona loddarabrögð. Hann veit það ósköp vel og hefur auðvitað vitað það frá því fyrsta, að hann rak augun í þessa vangá, að það hefur aldrei komið til orða, að hæstu tekjurnar væru skattfrjálsar, fjarri því. Fjhn. lét skattstofuna í Reykjavík reikna út fyrir sig, hverju skatthæðir næmu á ýmsum tekjubilum, og það var gert nú eftir að frv. kom fram með þessum agnúa, og skattstofan hefur hér reiknað langt yfir það tekjumark, langt yfir 90 þús. kr. Þetta plagg hafði þessi hv. þm. undir höndum. Í ýmsum útreikningum, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. (BjörnJ), er með, hefur hann ekki gert ráð fyrir því, að hætt væri að leggja á við 90 þús. kr. Hann hefur vitað alveg, hvað hér var verið að fara, þetta var augljóslega villa í frv., sem sjálfsagt var að leiðrétta. En þá kemur þessi hv. þm., 1. þm. Norðurl. e., og segir, að hér megi segja, að stjórnarflokkarnir nái sér fullkomlega á strikið. Ég vil þó samt sem áður óska þessum hv. þm. til hamingju með það, að hann skyldi sleppa niður úr þessu nál. því dæmi, sem hann tók hér í ræðu sinni um spilamennsku, því að hann sagði í sinni ræðu, að þeir, sem spiluðu með léleg spil eða hefðu hrök á hendinni, þar átti hann við hæstv. ríkisstj., - væru alltaf að reyna að ná hrökunum aftur úr stokknum. Hvaða spilamaður hagar sér svona? Það var svei mér heppilegt, að hann upplýsti ekki fyrir útvarpshlustendum þessa fávizku sína í spilamennsku. Það væri kannske í eina tilfellinu, sem hægt væri að hafa eitthvert gagn af því, ef maður væri að spila framsóknarnóló. Hv. 4. þm. Vestf. (SE) og reyndar fleiri af þm. Framsfl. hafa gert hér allmikið að umræðuefni þau ummæli mín, að ekki væri hægt að svíkja undan óbeina skatta. Þeir hafa þar helzt vitnað í söluskattinn. Nú geta óbeinir skattar verið margt annað en söluskattur. Ég vil í fyrsta lagi spyrja: Hvernig er hægt að svíkja undan söluskatti í tolli? Ég sé ekki, að það sé hægt. Í öðru lagi: toll- og aðflutningsgjöld yfirleitt, sem eru að vissu leyti ekkert annað en óbeinir skattar, ég sé ekki nein sérstök ráð, - það getur vel verið, að þeir hv. Framsóknarþm. þekki þau, - mér er það alveg ókunnugt, að það séu yfirleitt nokkur tök á að svíkja þau undan. Einn framsóknarmaður hélt því fram hér í d. fyrir nokkru, að hækkun á tóbaki og svo brennivíni líka væri skattar eða óbeinir skattar. Hvernig er hægt að svíkja það undan? Hvernig kemst maður hjá því, sem ætlar að kaupa sér eina flösku af brennivíni, að borga þessa hækkun, eða pakka af sígarettum? Hann kemst ekki hjá því. Það, sem þeir hafa helzt verið að tala um, er, að þeir, sem ættu að standa skil á söluskattinum, - það eru þá helzt kaupmenn og atvinnurekendur, - gætu svikizt um að skila. Nú hlýtur það að vera augljóst mál, að þessir aðilar í landinu eru svo fáir, - þeir eru mjög fáir samanborið við alla tekjuskattsgreiðendurna, sem voru yfir 60 þúsund, - það væru kannske til einhver örfá tilfelli, þar sem hægt væri að svíkja undan skatti, en það er svo lítilfjörlegt samanborið við heildina, og ég álít, að það sé vandalaust að koma því svo fyrir, að ekki sé svikið undan og að staðin séu skil á söluskatti. Það er a.m.k. ekki á nokkurn hátt sambærilegt við þau skattsvik, sem eiga sér stað með beina skatta. Þá var þessi hv. þm. að skamma Alþfl. fyrir það, að nú yrðu útsvör frádráttarbær og þetta væri fyrst og fremst hátekjumönnum í hag. Ég get skýrt frá því hér, að einu sinni í vetur kom ég á fund þessarar n., sem útbjó útsvarslöggjöfina. Formaður þeirrar n. var framsóknarmaður, og á þessum nefndarfundi hélt hann langa ræðu um það, hvað þetta væri sanngjörn og eðlileg regla. Við Alþfl.-menn höfðum satt að segja engan sérstakan áhuga á þessu, en gátum fallizt á það. Svo kemur þessi hv. þm. hér upp og er að skamma Alþfl. fyrir að standa að þessu. Þá var þessi sami hv. þm. enn fremur að tala um það, að Alþfl. hefði lagt einhverja gildru fyrir fólkið með því að hækka hátollavarninginn, því að það kæmi þannig út, að fólk hefði engin ráð á því að kaupa hátollavarning. Ef það er einhver gildra fyrir láglaunafólk að hækka hátollavarning, verð ég að segja, að það er ekki Alþfl., sem hefur lagt þá gildru fyrstur. Ég vildi álíta, að það væri Eysteinn Jónsson. Var það ekki einmitt eitt af helztu úrræðum vinstri stjórnarinnar að hækka hátollavarning? En svo miklu áherzlu leggur þessi hv. þm. á það að skamma Alþfl., að hann afneitar sínum flokksmönnum miskunnarlaust bara til þess eins. Ég skil þetta reyndar ekki almennilega. Ég veit ekki, hvort það á að vera þakklæti til Alþfl. fyrir það, að í eina skiptið, sem þessi hv. þm. náði kosningu í Barðastrandarsýslu, þá var það með aðstoð Alþfl., og að þetta þakklæti komi bara fram á svona einkennilegan hátt. Einn þm. framsóknarmanna, það var hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB), var að tala um, að hátekjumenn hefðu sömu fjölskyldubætur og láglaunamenn. Það er rétt. Þetta kemur líka fram, að mig minnir, í nál. hv. 5. þm. Norðurl. e. Ég get vel fallizt á, að það er álitamál, hvort hátekjumenn ættu að hafa fjölskyldubætur. En ég minnist þess ekki, að framsóknarmaður né Alþýðubandalagsmaður bæri fram till. um það, þegar tryggingafrv. var hér til afgreiðslu í þinginu, að afnema fjölskyldubætur hjá hálaunafólki, og þó var sannarlega ekki sparað tillöguflóðið í því máli. Þessir flokkar hafa líka barizt fyrir því, að skerðingarákvæði almannatryggingalaganna varðandi ellilífeyri væru felld niður. Hvað mundi það þýða, ef þau væru felld niður, sem í sjálfu sér getur verið sanngirnismál? Það þýddi náttúrlega, að hátekjumenn fengju eftirlaun eins og aðrir. Þessir flokkar hafa barizt fyrir því. Það er ekki samræmi í þeirra málflutningi. Framsóknarmenn hafa ekki treyst sér til að neita því, að það sé ábótavant eftirliti með framtölum og öðru slíku. En hvorki þeir né Alþýðubandalagsmenn koma fram með till. um það, hvernig eigi að bæta úr þessu: Í sjálfu sér hef ég sáralitla trú á því, að það sé hægt á raunhæfan hátt. En mér fyndist þetta einmitt ætti að standa framsóknarmönnum næst, því að það mun nú vera svo, að næstum því hver einasti skattstjóri á landinu er framsóknarmaður. Það ættu því að vera hæg heimátökin að fá tillögur, að þessi flokkur gæti komið með till. um það, hvernig ætti að bæta úr þessu. Nei, það er eins og vant er, það er rifizt og skammazt og snúið út úr, en það er ekki komið með neinar till., hvorki í þessu máli né öðru. Það er stefnan að vera alltaf á móti stjórninni, en geta ekki bent á neinar aðrar leiðir sjálfir. Hv. 9. þm. Reykv. (AGI) talaði um það, að tekjurnar væru grundvöllur við álagningu tekjuskatts. Þetta er að mínum dómi ekki alveg rétt. Það eru ekki hinar raunverulegu tekjur, heldur eru það tekjurnar, sem taldar eru fram, og á þessu er allmikill munur, þannig að þessi grundvöllur er mjög vafasamur, elns og margoft hefur komið fram í þessum umr. Hitt kemur manni svo reyndar spánskt fyrir sjónir, þegar Alþýðubandalagsmenn eru að fordæma, að það eigi að fara að fella niður beina skatta, og óttast, að tekjuskatturinn allur verði felldur niður og jafnvel útsvör. Ég verð að játa, að ég tek þetta ekki mjög hátíðlega. Það, sem við erum að stefna að, er í raun og veru sovétskipulag í skattamálum. Þar eru yfirleitt engir tekjuskattar og ekki stighækkandi. Þar eru hins vegar háir söluskattar. Og þó er það svo, að þarna fyrir austan í sælunni er margfalt meiri tekjumunur hjá mönnum en hér á Íslandi, margfalt meiri. Manni kemur það þess vegna dálítið spánskt fyrir sjónir, þegar þessir menn eru alltaf að tala um hátekjumenn. Hvað mættu þeir þá segja þarna fyrir austan? Ég verð því að játa, að ég tek þetta skraf þeirra ekki mjög alvarlega. Þessi hv. þm., 9. þm. Reykv., talaði um, að almenningur fengi felldan niður skatt, sem næmi yfirleitt nokkrum hundruðum, en hátekjumennirnir skatt, sem næmi tugum þúsunda. Hér er auðvitað farið með hinar mestu ýkjur. T.d. vísitölufjölskyldan hefur 68 þús. kr. í tekjur, og breytingin hjá henni yrði niðurfall á tekjuskatti um tæplega 2000 kr. Ég vil líka nefna sem dæmi, af því að þessir menn gera raunverulega alltaf of lítið úr tekjum verkamanna og almennra launþega, að á árinu 1958 voru meðaltekjur gjaldenda á Akranesi 88 þús. kr. Engum manni dettur í hug að halda, að þetta sé einhver sérstakur hátekjumannabær. Nei, fólkið, sem byggir Akranes, er fyrst og fremst verkamenn og sjómenn. Þar voru meðaltekjurnar 88 þús. kr. Og það er í raun og veru bara til útvarpslestrar eins og annað, þegar hv. 5 þm. Norðurl. e. segir í sínu nál., - hann er þar eitthvað að fara með tölur, - að það séu 2596 menn á skattskrá, sem fái samtals gefnar eftir 76 kr. á mann. Þetta er sjálfsagt tölulega rétt. En um hvers konar fólk ætli sé þarna að ræða? Það er um að ræða unglinga, nemendur, t.d. iðnnema, og fólk, sem einhverra hluta vegna, veikinda eða annarra hluta, hefur ekki unnið nema einhvern hluta úr árinu. Svo er þetta tekið sem dæmi um það, hvaða hagur mönnum yfirleitt sé að fá felldan niður tekjuskatt. Þetta er auðvitað algerlega fjarstætt dæmi. því að hér er um fólk að ræða, sem hefur ekki haft nema lítinn hluta að eðlilegum tekjum af einhverjum ástæðum.



Herra forseti. Hér hefur nokkuð borið á góma misritun eða prentvillu, - ég skal ekki skera úr því, hvort heldur er um að ræða, - sem slæðzt hefur inn í frv. Hv. 6. þm. Norðurl. e. (MJ) vakti athygli mína á þessu, eftir að ég hafði lokið framsöguræðu minni, og kom okkur saman um það í samráði við hv. 9. landsk. (JÞ), til þess að tryggja, að breyting á þessu kæmist inn við 2. umr. málsins, að meiri hl. birti um þetta brtt. Hefði ég verið búinn að taka eftír þessu, áður en umr. var hafin, hefði ég kallað saman fund í fjhn. og óskað eftir því, að hún flytti um það sameiginlega brtt. Það er auðvitað alltaf leitt, þegar svona kemur fyrir, og þegar fjhn. hélt fund sinn um þetta ásamt einum færasta skattamálasérfræðingi landsins, sást okkur yfir þetta atriði, enda vill það gjarnan ganga svo, þegar mál eru til meðferðar í þingnefndum, að því er treyst, að hinn tæknilegi grundvöllur lagafrv, sé eins og vera á, en þn. skoða það gjarnan sem fyrst og fremst hlutverk sitt að taka afstöðu til málanna efnislega, svo að það verður alltaf tilviljun, að slíkir tæknilegir agnúar uppgötvist þar. En auðvitað er engum sérfræðingum fyllilega að treysta, það leiðir af hinum mannlega ófullkomleika, og þess vegna hefur þetta komið fyrir. Hitt er svo vitanlega algerlega úr lausu lofti gripið, þegar sumir hv. stjórnarandstæðingar hafa gefið það í skyn, að það hafi verið af ásettu ráði gert af hæstv. ríkisstj. að lauma þannig orðalagi inn í frv., að af því gæti leitt, að tekjur yfir 110 þús. kr. yrðu skattfrjálsar. Sönnun þess, að svo er, er sú, að vitanlega hafa allar fjárhagsáætlanir, sem gerðar hafa verið í sambandi við þetta frv., verið á því byggðar, að það yrði 30% skattur af tekjum yfir 110 þús. kr. Sú firra hefur auðvitað ekki komið upp í höfði neins manns, að það kæmi til mála að gera skattinn stiglækkandi aftur, svo að hér er annaðhvort um ritvillu að ræða hjá þeim, sem hafa undirbúið frv., eða prentvillu. Hitt er annað mál, að ýmis dæmi munu vera þess, að slíkt hafi komið fyrir. Ég man t.d. eftir því á s.l. vori, að það féll af vangá niður, þegar hv. Alþ. samþykkti skattafrv, þar, að setja þar nokkur ákvæði um skattskyldu samlaga og sameignarfélaga. Auðvitað hefur engum manni dottið í hug að túlka það þannig, að þetta þýddi það, að þessi fyrirtæki væru skattfrjáls, enda hafa þau verið skattlögð eftir sem áður samkvæmt gildandi reglum. Og ég býst nú við, að jafnvel þd að það hefði skeð, að þessi villa hefði verið áfram í frv., hefði það í framkvæmdinni auðvitað eftir sem áður orðið þannig, að tekjur yfir 110 þús. kr. hefðu borið 30% skatt. Hins vegar er auðvitað sjálfsagt að leiðrétta þetta, úr því að sú uppgötvun hefur verið gerð. Sú till., sem meiri hl. hefur lagt fram, og till. hv. 1. þm. Norðurl. e. eru samhljóða, þar eð við höfum uppgötvað þetta hvor í sínu lagi. Ég mundi nú vilja stinga upp á því, svo að við förum ekki sem stór börn að hnotabítast um það, hvora till. eigi að bera upp fyrr, - en ef út í það færi, þá býst ég við, að við værum í réttinum, þar sem okkar till. kom fyrr fram hér í d., - en til þess að við förum ekki að hnotabítast um það, þá mundi ég vilja stinga upp á því, að báðir brytu odd af oflæti sínu og drægju till. til baka, en flutt yrði sama efnis till. frá fjhn. í heild, ef hv. 1. þm. Norðurl. e. og hv. 5. þm. Norðurl. e. mundu vilja á það fallast. En verði slíkt samkomulag ekki, kemur slíkt auðvitað til úrskurðar hæstv. forseta, þótt efnislega sé þetta auðvitað hégómamál. Ég vil að gefnu tilefni leiðrétta þann misskilning, sem fram kom hjá hv. 1. þm. Norðurl. e., að meiri hl. í fjhn. hefði tekið þá afstöðu eða jafnvel lýst því yfir, að engar brtt. frá minni hl. yrðu teknar til greina. Ég mun að vísu hafa sagt, að ég byggist við því, að erfitt yrði fyrir okkur stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. að ganga inn á brtt., sem hefðu í för með sér verulega röskun á þeim fjárhagsáætlunum, sem gerðar hefðu verið. En hefði t.d. ábending komið fram um þetta atriði í n., hefði að sjálfsögðu ekkert verið því til fyrirstöðu, að öll n. stæði að brtt. um þetta. Ég fjölyrði svo ekki meira um það. En ýmsir hv. stjórnarandstæðingar, sem hér hafa talað, hafa vitnað mjög í þau ummæli mín, að beinir skattar gætu frá réttlætissjónarmiði jafnvel verið beztu skattarnir. Ég mun hafa sagt nokkuð í þá átt, og við það stend ég. En fyrir þessu voru tveir mikilvægir fyrirvarar, eða í fyrsta lagi sá, að skattstigarnir væru hóflegir, og í öðru lagi sá, að tekjurnar teldust rétt fram til skatts. En ég tók það einmitt fram, að hvorugu þessu skilyrði væri fullnægt, eins og skattalöggjöfin væri nú. Hvað fyrra atriðið snertir, hina óhóflega háu skattstiga, þá er það einmitt tilgangur þess frv., sem hér liggur fyrir, að bæta úr því. Hvað seinna atriðið snertir eru framkvæmdarörðugleikarnir á slíku öllu meiri og þess eðlis að mínu áliti, svo sem ég gerði grein fyrir í framsöguræðu minni, að úr því verður ekki bætt hvað einstaklingana snertir, af því að það leiðir af eðli málsins, að fjölmargir einstaklingar í þjóðfélaginu eru í þeirri aðstöðu, að það er ekki hægt, nema þá með aðferðum, sem enginn af þeim hv. þm., sem hér hafa tekið til máls, hefur viljað mæla með að teknar yrðu upp, að fyrirbyggja það, að verulegur hluti af slíkum tekjum komi ekki fram til skatts. Og einn þeirra hv. þm., sem hér töluðu, virtist nánast á þeirri skoðun, að það væri goðgá að halda því fram, að menn misnotuðu þá aðstöðu, sem þeir hafa til þess að koma tekjum sínum undan skatti. Það er nú bara það leiðinlega við þetta, að staðreyndirnar skera úr því, að þetta er svona. Fyrir um það bil tíu árum var gerð á því athugun á vegum fjárhagsráðs, sem þá starfaði, hve miklu þjóðartekjurnar mundu nema, þegar þær væru gerðar upp eftir mismunandi aðferðum. Það kom þá í ljós, að ef sú aðferð var höfð til þess að gera upp þjóðartekjurnar að gera þær upp samkv. skýrslum um verðmæti framleiðslunnar, varð sú niðurstaða, sem þannig fékkst, 20% hærri en þegar skattaframtöl voru lögð til grundvallar. En hitt leiðir af sjálfu sér, að ef öll kurl kæmu til grafar, ættu þjóðartekjurnar auðvitað alltaf að vera þær sömu, hvernig sem þær eru gerðar upp. Þetta finnst mér ótviræð sönnun þess, að verulegur hluti af tekjunum komi ekki fram til skatts. Þetta er ekki annað en staðreynd sem verður að játa. Það er svo hægt að koma með siðferðisprédikanir um það, að menn skuli virða þann eiðstaf, sem er í skattaframtölunum, en svona er þetta nú einu sinni. Tölulegar upplýsingar sýna, að svo er. Ég gerði grein fyrir því í framsöguræðunni, hvers eðlis örðugleikarnir væru á því að hafa eftirlit með tekjum þeirra aðila, sem þannig eru settir, og ég held, að það sé á misskilningi byggt, þegar hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB) hélt því fram, að ákvæði það, sem sett var inn í skattalögin fyrir nokkrum árum um það, að sparifé væri undanþegið framtalsskyldu, hafi orðið til þess að kippa grundvellinum undan réttum skattaframtölum. Í því sambandi má í fyrsta lagi benda á það, að sú áætlun, sem ég nefndi og sannaði það, að þá var verulegur hluti teknanna dreginn undan skatti, var gerð löngu áður en þetta ákvæði kom til framkvæmda. Þegar það var ákveðið með gengislækkunarlögunum frá 1950, að sparifjáreigendur skyldu fá ákveðna uppbót á sparifé, var gerð sú áætlun á grundvelli upplýsinga um sparifjárinnstæður, að það fé, sem til ráðstöfunar var, mundi þýða það, að sparifjáruppbæturnar yrðu um 10%. En það var gert að skilyrði fyrir því að njóta þessara uppbóta, að spariféð hefði verið talið fram til skatts. Niðurstaðan varð hins vegar sú, að uppbæturnar urðu ekki 10%, heldur 70%, þannig að þetta bendir til þess, að það hafi aðeins verið 1/7 hluti af sparifénu, sem fullnægði því skilyrði, að það hefði verið talið fram á sínum tíma. Að öðru leyti vil ég gera mjög lítið úr því, að framtalsskylda sparifjár auðveldi eftirlitið með skattframtölum. Það er að vísu lokað þeirri leið fyrir mönnum til þess að fela eignaaukningu að leggja sparifé inn á sitt eigið nafn í banka.. En sá möguleiki er fyrir hendi að leggja sparifé inn á dulnefni eða á nöfn barna, kaupa handhafaskuldabréf o.s.frv., fyrir utan þá ótakmörkuðu möguleika, sem eru á því að ráðstafa eignum, sem faldar eru, í eitthvað annað, svo sem í innbú, skartgripi og annað slíkt. Ég hef enga trú á því, hvað sem um það má segja að öðru leyti, hvort sparifé elgi að vera framtalsskylt, að með því væri komið á betra eftirliti með skattframtölum en áður. Ég held, að það sé lítilvægt atriði í því sambandi. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að fara hér út í almennar umr. um efnahagsmálin, en vil þó aðeins í tilefni af því, sem hv. 5. þm. Austf. (PÞ) sagði um þessi mál, þegar hann hélt því fram, að það, sem gert hefði verið af hálfu hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálunum, bryti mjög í bága við loforð og yfirlýsingar Sjálfstfl. fyrir kosningar, - þá vil ég leyfa mér aftur að víkja til flokksráðssamþykktarinnar, sem ég nefndi í framsöguræðu minni, þar sem einmitt segir, með leyfi hæstv. forseta: „Það er ótvírætt, að þjóðin notar meiri fjármuni en hún aflar og verður að taka afleiðingunum af því.“ Hér er fyllilega gefið í skyn, svo ótvírætt sem verða má, að þjóðin verði að vera búin við óþægilegum ráðstöfunum, sem óhjákvæmilegar séu vegna þess, hvernig fjárhag hennar sé komið. Síðan segir svo: „Til þess að tryggja efnahagsöryggi sitt í framtiðinni og koma í veg fyrir kjararýrnun, sem ella hlyti að verða“ o.s.frv. Með öðrum orðum, hér er það sagt, að þjóðin verði að taka á sig nokkra kjaraskerðingu í bili til þess að tryggja hag sinn í framtíðinni og geta horft fram á veginn til bættra lífskjara, svo að þetta er ekki í neinu ósamræmi við það, þó að talað hafi verið um leiðina til bættra lífskjara í kosningastefnuskránni. Hv. 5. þm. Austf. kom líka með það, sem hv. framsóknarmenn hafa raunar mikið haldið fram, að Sjálfstfl, og ábyrgðarleysi hans í kaupgjaldsmálum hefði valdið því, að verðbólgan fékk lausan tauminn haustið 1958. Í þessu sambandi má í fyrsta lagi minna á það, að nokkurt ósamræmi var milli þess á sínum tíma, þegar hv. framsóknarmenn héldu því fram, að Sjálfstfl. væri ósamstarfshæfur vegna þess, hve veikur hann væri innan verkalýðssamtakanna, en síðar var blaðinu snúið við, þannig að sjálfstæðismenn áttu að vera orðnir svo sterkir í launþegasamtökunum, að allar kröfur þeirra um kauphækkanir hlytu að vera runnar undan rifjum sjálfstæðismanna. En þar að auki er það nú alveg úr lausu lofti gripið að Sjálfstfl, hafi boðað allt aðra stefnu í launamálum, meðan hann var í stjórnarandstöðu, en síðar var. Til sönnunar þessu vil ég leyfa mér að lesa hér upp nokkur orð úr leiðara Morgunblaðsins frá 18. september 1958, en þá stóð þannig á, að Dagsbrúnarverkfall var yfirvofandi, þar sem farið var fram á miklar kauphækkanir, sem síðan náðu að vísu að verulegu leyti fram að ganga. En í leiðaranum segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta, eftir að aðdragandi þess ástands á vinnumarkaðinum; sem skapazt hafði, hefur verið rakinn með nokkrum orðum, undir undirfyrirsögn, sem ber nafnið „Tekst að bæta lífskjörin?“ Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „En er líklegt, að kauphækkanir, sem að vörmu spori leiða af sér nýjar verðhækkanir nauðsynja, feli í sér raunverulega kjarabót? Það er vægast sagt mjög hæpið. Þjóðin man reynslu sína af hinum pólitísku verkföllum; sem kommúnistar efndu til á árinu 1955 til þess að troða sér í ríkisstj. Á árinu 1955 hækkaði kaupgjaldið á Íslandi að meðaltali um 22%. En með þeirri kauphækkun var jafnvægisstefnan brotin niður og verðbólgunni hleypt af stað. Allt þetta verður hugsandi fólk að athuga.“ Þetta stóð í leiðara Morgunblaðsins 18. sept. 1958. Er hér verið að hvetja til verkfalla? Nei, þvert á móti er varað við þeim og afleiðingum þeirra alveg á sama hátt og flokkurinn hafði gert einnig á meðan hann var í ríkisstj. Það er því algerlega úr lausu lofti gripið og hefur ávallt verið, að Sjálfstfl. sem slíkur hafi hvatt til kaupkrafna og verkfalla. Hitt er svo annað mál, að einstakir sjálfstæðismenn í einstökum stéttarfélögum kunna að hafa staðið að slíkum kröfum, en á því ber Sjálfstfl. auðvitað sem slíkur enga ábyrgð frekar en aðrir flokkar mundu vilja bera ábyrgð á einstaklingum innan sinna vébanda í þeim efnum.



Herra forseti. Tíminn er naumur, og skal ég taka tillit til þess. - Ég hef oftast gaman af því, þegar hv. 9. landsk. (JÞ) tekur til máls. Það fljóta nefnilega úr munni hans oft og einatt ýmsar skrýtnar skoðanir, sem eru ekki alltaf innbyrðis samhljóða, og svo hefur orðið í þessu máli. En þetta gerir það að verkum, að maður fyrirgefur honum frekar en öðrum mönnum, þó að hann fari með ýmislegt, sem stenzt ekki. Maður gerir ráð fyrir því, að hann sé að nokkru leyti stikkfrí í þeim efnum. Hann gerði þá aths. við það, sem hv. 5. þm. Austf. (PÞ) sagði, að Framsfl. hefði verið óánægður og talið ástandið slæmt á tíma stjórnar Emils Jónssonar, en nú teldi hann það verra, og í þessu væri ekki samræmi. Í þessu er auðvitað fullt samræmi, því að lengi getur vont versnað. Það veit hv. þm. Þá sagði hann, að við hv. 5. þm. Austf. hefðum ekki verið sammála um það, hvor stjórnarflokkurinn bæri meiri ábyrgð á þeim göllum, sem eru á stefnu þeirri, sem kemur fram í því frv., sem hér er til umr. Hann taldi, að ég hefði kennt Sjálfstfl. um höfuðgallana, en hv. 5. þm. Austf. hefði kennt Alþfl. Það er alveg rétt, að það mátti lesa þetta út úr orðum mínum, að ég kenndi Sjálfstfl. meira um, vegna þess að ég tel, að sú stefna, sem gerir sig gildandi í frv., sé miklu samboðnari flokki, sem hefur fengið orð fyrir það að vera auðvaldsflokkur. En eftir ræðu hv. 9. landsk., sem hann hélt hér áðan, skal ég lofa honum því að gera þetta ekki oftar. Ég skal kenna Alþfl. um þetta. Þá furðaði hv. 9. landsk. sig á því, að ég skyldi hafa þau orð í niðurlagi nál. míns, sem hann las upp í sambandi við þá brtt., sem ég flutti, að ég skyldi gera ráð fyrir því, að það væri af ásetningi gert að loka skattstiganum að ofan. Það er rétt, að þetta kom ekki til athugunar í fjhn. N. hélt tvo fundi og sleit svo fundarstörfum sínum. Satt að segja hafði mig ekki grunað, að þessi galli gæti verið á frv., fyrr en eftir að n. hafði lokið fundum og ég fór í einrúmi að athuga frv. Hvernig átti mér svo að detta í hug, að meiri hl., sem stóð að þessu frv., víssi þetta ekki? Eru það ekki tveir lögfræðingar og einn prófessor í hagfræði? Var sennilegt, að þeir hefðu gert þá skyssu að gera stigann þannig úr garði, að hann væri öðruvísi en þeir hefðu ætlazt til og öðruvísi en allar fyrirmyndir að slíkum stigum eru, sem í Stjórnartíðindum eru, en nákvæmlega eins og skattstigi t.d. um stórgróðaskatt var byggður, nákvæmlega eins? Ég hélt, að þarna væri á ferðinni sú stefna að hlífa hátekjumönnunum sérstaklega, eins og gert var í raun og veru af sérstökum ástæðum, þegar stríðsgróðaskatturinn var lagður á og sá stigi saminn. Ég taldi þetta sjálfsagt og í fyllsta samræmi við frv. að öðru leyti, þar sem fjölskyldur með sömu ómegð, sömu fjölskyldubætur þar af leiðandi, eru þannig leiknar, að önnur þeirra fær 90 sinnum meiri bætur með frv. en hin. Er það í ósamræmi, þó að skattstiginn væri svona af ásetningi eins og ég áleit að hann væri? Ég spyr. Þá benti hv. þm. á það, að skattstofan hefði reiknað út eftir honum þannig, að hann væri ekki lokaður, þrátt fyrir það, þó að hann væri það, lokaður að ofan, og hv. frsm. n. sagði, að fjárhagsreikningar í sambandi við þetta frv. hefðu verið miðaðir við það. Nú hefur það komið fyrir, að skakkt hefur verið reiknað, það kom fyrir að sögn í söluskattsmálinu. Gat maður ekki hugsað sér, að slíkt hefði komið fyrir hér, að misreikningar hjá þeim, sem stóðu ekki að sjálfum stiganum beinlínis, hefðu átt sér stað, að skattstofunni hefði sézt yfir það, áð þessi skattstefna var svona sterk í formi eins og stiginn hljóðaði um? Ég held að öllu athuguðu, að það hafi verið full ástæða til þess áð taka frv. að þessu leyti eins og það var orðað. Og að því er snertir fram komnar till., þá vil ég segja það, að það er rétt, sem hv. frsm. meiri hl. fjhn. sagði, að þær væru efnislega alveg samhljóða. Ég lagði brtt. mína inn til skjalavarðar um það bil 5 tímum áður en skriflega brtt. var afhent forsetanum hér í þessari hv. d., og mín till. hafði verið skráð hjá skjalaverði Alþingis 5 tímum áður. Satt að segja finnst mér það nú hégómamál, hvor till. útaf fyrir sig verður samþ. Ég veit ekki, hvernig hæstv. forseti úrskurðar um það, hvor þeirra komi fyrr til atkvæða. Ég tel sjálfsagt, að hvor þeirra sem kemur fyrr til atkvæða verði samþ. Ég veit og hef kynnzt því, að hv. meiri hl. og stjórnarstuðningsmenn eru mjög viðkvæmir fyrir því, að brtt. frá stjórnarandstöðunni nál fram að ganga. Og það var alveg rétt, sem ég sagði, og hv. frsm. var þó að gera athugasemdir við lítils háttar og ekki frekar en hans er venja, að í n. var vikizt undan að ræða brtt. nokkuð verulega eða taka þær til afgreiðslu, með skírskotun til þess, að hér væri um bráðabirgðalöggjöf að ræða og skattamálanefnd væri starfandi, sem ætti að skila áliti fyrir næsta Alþ., heildartill. um skattamálalöggjöfina. Ég ofmælti ekkert í þeim efnum. En till., sem liggja fyrir, eru svo líkar, í raun og veru samhljóða, að hvor þeirra, sem verður þorin fram á undan, hlýtur að verða samþ., því að stjórnarandstæðingar munu a.m.k. ekki vilja láta loka skattstiganum að ofan, og stjórnarstuðningsmennirnir hafa sýnt það, að það fer fyrir hjartað á þeim, eins og nú er komið, að ætla þeim að hafa vitandi vits gert það, þó að þeir kenni ritvillu eða prentvillu um frekar en hugsunarvillu. Ég tel, að till. mín, sem lögð var fram eins snemma og ég lýsti, sé, hvor till. sem verður samþ., faðir og móðir brtt. frá meiri hl. fjhn., og sé enga ástæðu til þess að taka mína till. aftur og stofna til þeirrar hégómlegu breytingar, að við förum að halda fund í fjhn. nú og taka upp sömu till. saman; því að það skiptir mig engu máli, hvort mín till. er samþ. eða till. meiri hl., úr því að hann hefur séð sig um hönd.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja tímann lengi. en ég ætla mér að svara hv. 9. landsk. (JÞ) því, sem hann vék að mér persónulega, því að hann sá sér einhverja nauðsyn á því að fara út í persónulegar ádeilur, þegar annað dugði honum ekki. Í fyrsta lagi nefndi hann kosningar í Barðastrandarsýslu, og það er það eina, sem ég ætla að svara honum. Hann taldi, að ég væri svo harður í garð Alþfl. vegna þess, að Alþfl. hefði ekki stutt mig í framboði í Barðastrandarsýslu í fyrra, eins og hann hefði gert 1956. Ef framámenn Alþfl. þurfa að fara að rökstyðja stefnu sína í skattamálum með þessum rökum, er nú orðið illa ástátt hjá flokknum. En þó vil ég gleðja hv. þm. með því, að í fyrra í kosningunum í Barðastrandarsýslu fékk ég meira fylgi en þegar allur Alþfl. studdi mig 1956, en Alþfl. lækkaði þar úr 190 atkv. niður í 66 við það að bjóða fram eigin mann, eftir að hann var kominn í bandalag við Sjálfstfl., m.a. um hugsjónamál Alþfl, að leggja niður beina skatta.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Í þessari frumvarpsgrein felst, að tryggður verður það hár persónufrádráttur, að þurftarlaun verða undanþegin tekjuskatti. Þessu ákvæði er ég eindregið fylgjandi. Að öðru leyti felur greinin í sér óhæfilegar eftirgjafir á tekjuskatti hátekjumanna, og er ég með öllu andvígur því. Þar sem þessi tvö óskyldu ákvæði eru fastbundin hvort öðru í gr. og borin undir atkv. í einu lagi, er mér fyrirmunað að fylgja fram skoðun minni á ákvæðum gr. með atkvgr. með eða móti, og því greiði ég ekki atkv.



Ég leyfi mér að vísa til grg. hv. 9. þm. Reykv. (AGI) og greiði ekki atkv. 2.–5. gr. samþ. með 11 shlj, atkv. Brtt. 287 (ný fyrirsögn) samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 11 shlj. atkv., með fyrirsögninni: Frv. til l. um breyt. á l. nr. 46 14. apríl 1954, um tekjuskatt og eignarskatt, l. nr. 36 1958 og l. nr. 40 1959, um breyt. 8 þeim lögum.