Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Skaftason) : Herra forseti. Heilbr.- og trn. þessarar d. hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á l. um almannatryggingar á þskj. 101. Leggur n. til í nál. á þskj. 719, að frv. verði vísað til ríkisstj. í trausti þess, að endurskoðunarnefnd almannatryggingalaga fái efni þess til athugunar.



Herra forseti. Frv. þetta var rætt á mörgum fundum allshn. allt frá því í nóv. s.l. Nefndin fékk á sinn fund ráðuneytisstjórann í dómsmrn. og forstjóra Landhelgisgæzlunnar. Óskaði n. eftir að fá upplýsingar um, hver smíðakostnaður hliðstæðs skips og Ægis sé nú, um lánskjör í því sambandi og líklega greiðslubyrði af slíku skipi, ef byggt yrði. Enn fremur var óskað eftir að fá kostnaðaráætlun um að byggja yfir landhelgisgæzluna í landi. Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir til þess að fá þessar upplýsingar hefur n. ekkert svar borizt um þessi atriði annað en það, að árið 1971 hafi verið talið, að skip af svipaðri gerð og Ægir mundi kosta um 22 millj. kr. danskar. Ekkert liggur því fyrir um fjárþörf í þessu sambandi á næstu árum og engin leið að meta, hver hún kann að verða. Hins vegar liggur það fyrir, að samkv. fjárlögum hefur verið varið til landhelgisgæzlunnar sem hér segir á undanförnum árum: 1971 111.5 millj. kr., 1972 147.1 millj. kr. og á fjárlögum í ár 276.6 millj. kr. Við þetta má bæta yfirteknum lánum ríkissjóðs vegna landhelgisgæzlunnar: vegna þyrlukaupa 50.9 millj. kr., vegna kaupa á Fokker–flugvél 32.9 millj. og vegna viðgerðar á Þór 52.3 millj., eða 136.1 millj. samtals. Greiðslubyrði á yfirstandandi ári vegna þessara yfirteknu skulda er 38.8 millj. kr., og er því varið til landhelgisgæzlunnar á þessu ári 315.4 millj., eða 203.9 millj. meira en árið 1971. Enn fremur hefur Alþ. heimilað ríkisstj. að taka lán, allt að 100 millj. kr., á þessu ári til byggingar eða kaupa á varðskipi. Eins og rakið hefur verið hér að framan, hefur ríkisstj. tekið mjög myndarlega á þessum málum. Er ekkert til sparað að búa landhelgisgæzluna sem bezt úr garði, og er ekki líklegt, að á því verði nein breyting. Hins vegar liggja engar kostnaðaráætlanir fyrir um þau verkefni, sem nauðsynlegt er að framkvæmd verði á vegum landhelgisgæzlunnar á næstu árum, og því allar fjárhæðir í því sambandi ágizkunartölur einar. Að þessu athuguðu og í fullu trausti þess, að landhelgisgæzlunni verði séð fyrir nægu fjármagni, eins og gert hefur verið á síðustu tveimur árum, svo að hún geti innt af hendi þau verkefni, sem henni eru ætluð, leggur meiri hl: n. til, að frv. verði vísað til ríkisstj.

Frsm. minni hl. (Ólafur G. Einarsson) : Herra forseti. Á síðasta degi þess Alþ., sem nú situr, er komið til 2. umr. í fyrri d. mál, sem mælt var fyrir á 6. starfsdegi þessa sama þings, frv. til l. um breyt. á l. um Landhelgisgæzlu Íslands. Það hefði einhvern tíma verið talið, að slælega væru rekin trippin, þegar svo hægt gengur að fá afgreitt mikilvægt mál, mál, sem fékk góðar undirtektir, þegar mælt var fyrir því 18. okt. s.l. En fyrir því hafa hv. stjórnarliðar sín rök: Í fyrsta lagi, að umsagnir hafi ekki borizt. Í öðru lagi heyrðum við það hér fyrir nokkru, að sjálfstæðismenn í hv. allshn. hafi ekkert rekið á eftir málinu. í þriðja lagi, að ríkisstj. hafi þegar séð að nokkru fyrir þeim þörfum, sem frv. er ætlað að fullnægja. Staðreyndirnar eru hins vegar þær, að hv. stjórnarliðar hafa beitt fyrirslætti einum til þess að koma í veg fyrir, að frv. þetta fengi afgreiðslu á þessu þingi. Frv. var tekið fyrir á þremur fundum n. í nóv. og des., síðan ekki fyrr en í marz og afgreitt úr n., eftir að umr. um þennan seinagang höfðu farið fram hér utan dagskrár. Minnihlutaáliti er skilað 30. marz, en áliti meiri hl. 5. apríl. Málið er svo fyrst á dagskrá í dag. Í þessu frv. eru tvö meginatriði: Í fyrsta lagi, að ríkissjóður leggi landhelgissjóði til árlegt framlag, að upphæð 75 millj. kr. Í öðru lagi, að heimilt verði að verja árlega allt að 26 millj. kr. af fé landhelgissjóðs til byggingar fyrir landhelgisgæzluna í landi og til þess að búa henni að öðru leyti framtíðaraðstöðu. Eins og fram kemur á þskj. 539 leggur meiri hl. allshn., stuðningsmenn hæstv. ríkisstj., til, að frv. verði vísað til ríkisstj. með þeim rökstuðningi, eins og fram hefur komið, að ekkert liggi fyrir um kostnað við framkvæmdir landhelgisgæzlunnar á næstu árum og því allar fjárhæðir í sambandi við það ágizkunartölur einar, auk þess hafi ríkisstj. tekið svo myndarlega á þessum málum með því að greiða rekstrarkostnað landhelgisgæzlunnar, og meira að segja fengið heimild Alþ. til að taka allt að 100 millj. kr. lán á þessu ári til smíði eða kaupa á varðskipi, að meira þurfi varla að gera. Ekki verður annað sagt en að talsverðan kjark þurfi til að bera á borð fyrir hv. þm. rökstuðning fyrir frávísun þessa máls á borð við þann, sem hv. meiri hl. hefur gert. Ég sleppi þá alveg aðdáun og trausti meiri hl. á ríkisstj. Það er vafalaust sett fram af einlægni, en þó kannske misjafnlega mikilli einlægni. Er a.m.k. ástæða til að ætla það eftir umr. hér síðustu daga. Það er auðvitað ekkert annað en fyrirsláttur einn hjá meiri hl. hv. allshn., að ekki sé hægt að samþykkja árlega fjárveitingu til landhelgissjóðs, vegna þess að ekki liggi fyrir, hvað nýtt varðskip muni kosta eða hver kostnaður yrði við það að byggja yfir landhelgisgæzluna í landi. Öllum er ljós þörfin fyrir hvort tveggja, og víst er, að í þessar framkvæmdir verður að ráðast og það fyrr en seinna. Jafnljóst er, að fjárveiting til þessa verður að eiga sér stað á mörgum árum og lán verður að taka. Þess vegna er það ekki höfuðatriði nú, hver upphæðin verður, heldur hitt, að þegar verði byrjað að safna í sjóð. Þetta var hæstv. forsrh. og dómsmrh. alveg ljóst í okt. s.l., þegar þetta mál var hér til 1. umr. Og ég trúi ekki öðru en honum sé þetta jafnljóst nú. Hins vegar þvælist þetta eitthvað fyrir meiri hl. allshn. Með leyfi hæstv. forseta rifja ég upp örfá atriði úr ræðu hæstv. forsrh. og dómsmrh. Í upphafi ræðu sinnar í okt. lét hann í ljós ánægju sína yfir þeim áhuga og skilningi, sem birtist í þessu frv., á þörfinni fyrir því að efla landhelgisgæzluna. Síðar í ræðunni segir hann orðrétt: „Vissulega er það rétt, sem fram kemur í þessu frv. eða grg. með því, að tekjustofnar þeir, sem landhelgissjóður hefur átt við að búa, hafa verið óvissir og eru í eðli sínu óvissir. Það er auðvitað aldrei gott að þurfa að byggja á slíkum óvissum og breytilegum tekjustofnum, sem geta gefið góða upphæð þetta árið, en e.t.v. litla upphæð annað árið. Þess vegna er það, að ég fagna þeirri hugsun, sem fram kemur í þessu frv., að það skuli bundið í l., að landhelgissjóði skuli alltaf tryggð tiltekin lágmarksfjárhæð“ Síðar segir hann: „Það er kannske ekkert aðalatriði, svo að maður taki nú nokkuð stórt til orða, hvort það eru nefadar 60 millj. eða 70 millj. aðalatriðið er að festa ákveðinn tekjustofn.“ Þetta voru orð hæstv. forsrh. og dómsmrh. Vart verða þau túlkuð á annan hátt en þann, að um jákvæðar undirtektir hafi verið að ræða. Nú vitum við, að stuðningsmenn hæstv. ríkisstj.eru ekki bundnir við að fara eftir því, sem hæstv. forsrh. segir. Það hefur komið fyrir áður á þessu þingi, að tilmæli hans hafa verið hunzuð, jafnvel af flokksbræðrum hans. En satt að segja átti ég ekki von á því, að þetta yrði tekið upp sem einhver regla. En nóg um það. Við fulltrúar Sjálfstfl. og Alþfl. í hv. allshn. leggjum til, að frv. verði samþ., eins og fram kemur á þskj. 473, nál. okkar. Það er skoðun okkar, að það sé ekki ástæða til að bíða eftir sundurliðuðum áætlunum um þann kostnað, sem við blasir, bæði vegna byggingar varðskips og byggingar yfir landhelgisgæzluna í landi, heldur beri þegar að fara að safna í sjóð. Við leggjum þó til, að samþ. verði brtt. okkar, sem við flytjum á þskj. 474. Hún er þess efnis, að niður falli orðin í 2. málsgr. 2. gr.: „á lóð hennar við Selsvör í Reykjavík“. Við sjáum ekki ástæðu til að vera að binda það í lögum, hvar byggja skuli yfir landhelgisgæzluna. Hún þarf aðstöðu í raun og veru víða um land, ekki sízt aðstöðu fyrir flugvélarnar. Þess vegna erum við einnig andvígir till. hv. þm. Stefáns Gunnlaugssonar, sú till. er á þskj. 30, en hann lagði til, að í stað orðanna „á lóð hennar við Selsvör í Reykjavík“ komi: í Hafnarfirði. Mér er að sjálfsögðu ljóst, að þetta frv. verður ekki samþ. á þessu þingi. Til þess hefur skort allan vilja hjá hæstv. ríkisstj. Ef viljinn hefði verið fyrir hendi, hefði að sjálfsögðu verið unnt að afgreiða þetta frv. á fundum þd. í gær og í dag. En á það mun ekki reyna, eins og haldið hefur verið á málum.



Herra forseti. Ég hef sjaldan eða aldrei vitað stjórnarliða verða sér til jafnmikillar háðungar á Alþ. eins og við meðferð þessa máls og afgreiðslu. Við sjálfstæðismenn fluttum í fyrra frv. til l. um eflingu landhelgissjóðs. Það var látið daga uppi. Við fluttum einnig till: um byggingu nýs varðskips og áætlunargerð um eflingu landhelgisgæzlunnar. Það var einnig látið daga uppi. Ríkisstj. aflaði sér svo heimildar rétt fyrir jólin til þess að mega kaupa varðskip. En það gat hún gert í fyrra, ef þessi till. okkar hefði verið samþ. Það, sem fram kemur í nál. meiri hl. allshn. um greiðslur til landhelgisgæzlunnar og landhelgissjóðs, er ekkert sem hægt var að komast hjá, eins og á stóð, og vitaskuld hæstv. ríkisstj. á engan hátt þakkarvert, nema síður sé. Og það þarf lítil geð guma til þess að láta það sjást á prenti eftir sig, að samkvæmt þessu hafi ríkisstj. tekið mjög myndarlega á þessum málum og ekkert til sparað að búa landhelgisgæzluna sem bezt úr garði. Er þá ekki líklegt, að á því verði nein breyting. Hún hefur nú búið hana svo vel úr garði, að hún tók af henni það húsnæði, sem henni var fyrirhugað, og annað er eftir þessu. Þetta eru mér sár vonbrigði og okkur sjálfstæðismönnum, sem stöndum að flutningi þessa frv., alveg sérstaklega vegna þess, hversu málið hlaut góðar og jákvæðar undirtektir hjá hæstv. forsrh., sem ég hef áður þakkað fyrir hér í þingsölunum og er reyndar gerð grein fyrir í minnihlutaáliti allshn. á þskj. 473. Auðvitað getur ríkisstj. ekki fyrt sig ábyrgð á meðferð málsins, máls eins og hér er um að ræða, eftir svo litlar upplýsingar fyrir nm., sem að þessu standa, og stjórnarpeðin að öðru leyti, sem hafa látið hafa sig í að leggja til það, sem hér er lagt til. Þá er rétt, að ég minni á það, að sjálfur hefur hæstv. forsrh. í bók sinni um stjórnskipun Íslands, gert grein fyrir því, hver geti orðið afdrif máls, ef það er ekki samþykkt. Þar segir hann m.a., að mál geti verið beinlínis fellt, í öðru lagi geti mál dagað uppi, sem svo er kallað, og í þriðja lagi eftir 56. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 41. gr. þingskapalaga, geti þingnefnd vísað máli til ráðh., ef henni þyki ekki ástæða til að gera aðra ályktun um það. Þetta þykir vægari aðferð til að koma málum fyrir kattarnef en að fella það, segir hæstv. forsrh. Og taki þeir nú það til sín og hirði sneiðina, sem eiga. Það hefur verið nokkur ágreiningur um það, hvað gera bæri á 11 hundruð ára landnámshátíð okkar Íslendinga, og ein till., sem nýlega hefur komið fram, er að efla landgræðsluna. Landgræðslunni hefur stundum verið líkt við okkar landhelgismál. Henni er ætlað að græða landið inn á við, eins og við verðum að vernda fiskimiðin. Ég held, að það væri rétt að athuga það, þegar höfð er í huga fyrirhuguð meðferð þessa máls, að taka nú upp þá till., að landhelgissjóður verði alvarlega efldur af einhug og djörfung á 11 hundruð ára afmælishátíð landnáms á Íslandi, og við skiljum ekki við málin með þeim lúsablesahætti, sem nú á að gera í þessari hv. deild.



Herra forseti. Ég vil ekki skilja till. meiri hl.. á þá lund, að með því sé verið að koma þessu máli fyrir kattarnef. Hvað sem ég kann að hafa skrifað áður um þann afgreiðslumáta, er alveg öruggt, að sá afgreiðslumáti að vísa máli til ríkisstj. hefur farið sérlega mikið í vöxt, eftir að ég skrifaði þessa bók, sem til var vitnað, og virðist það bera vott um, að Alþ. telji þeim málum að nokkru borgið, sem fara til ríkisstj. Þannig er líklegt, að það sé að breytast eitthvað skoðun í þessu efni, þó að ég telji, að þetta hafi verið rétt, miðað við þá hætti, sem þá tíðkuðust. Ég skil þessa till. meiri hl. og vil skilja hana á þann veg, að meiri hl. vilji og það sé vilji Alþ. einnig þar með, að vísa þessu til ríkisstj. með því hugarfari, að það verði ekkert til sparað að gera landhelgisgæzluna þannig úr garði, að hún geti sinnt sínu hlutverki, og geti í því sambandi komið til greina miklu, miklu hærri upphæðir og með miklu skjótari hætti en gert er ráð fyrir í þessu frv. Það þýðir ekkert að vera með neina smámunasemi í þessu sambandi eða nefna einhverjar tölur, sem varið hefur verið í landhelgisgæzluna. Við það ástand, sem við erum í nú varðandi landhelgisgæzlu, þá er það sambærilegt á vissan hátt við það að vera í stríði. Ef við getum ekki leyst þessa deilu með bráðabirgðasamkomulagi og áfram halda árekstrar, getum við verið vissir um, að við verðum að kosta meiru til. Við, sem förum með þessi mál, höfum orðið að þola ásakanir og ögranir um það að hafa ekki farið fram með nægri hörku í þeim. Það er ekki hægt og mögulegt að verja þetta stóra svæði með þeim skipakosti, sem við höfum yfir að ráða nú. Þetta verður hv. Alþ. að horfasti í augu við. Þess vegna mun ég gera, ef ég fer með þessi mál, kröfu til þess, að það verði ekkert sparað til að kaupa skip. Og það er ekki satt, að það dugi eitt skip í því sambandi, heldur getur þurft mörg og það getur þurft að leigja mörg skip. Þetta vil ég gera hv. Alþ. alveg ljóst og endurtek, að það þýðir ekki nokkurn skapaðan hlut að vera að telja eftir 10-20-30-40 millj. eða eitthvað slíkt í þessu sambandi. Spurningin er bara: Ætlum við að standa við það, sem við höfum sagt, ætlum við að standa við að verja þessi fiskimið eða ekki? Ég mun ekki sætta mig við að vera sakaður um að gera ekki hið ýtrasta til þess að verja miðin og fá ekki í hendur nægilega fjármuni til þess að standa undir kostnaði við það. Það hafa komið fram ýmsar ábendingar í þessu sambandi, t.d. frá skipstjórum. Allar þær ábendingar hafa verið fyrir hendi og verið athugaðar hjá landhelgisgæzlunni. Okkur er auðvitað ljóst, að það er mjög þýðingarmikið að hafa varaáhafnir, en það þarf til þess fjárveitingar. Ég hef lagt áherzlu á það í sambandi við meðferð landhelgismálanna, að það yrði tekinn upp sá háttur að hafa a.m.k. eina varaáhöfn, sem væri í landi, og væri þá líka hægt að nota þann tíma, sem hún er í landi, til þess að æfa hana með ýmsum hætti, sem ekki er alltaf gott að koma við um borð í skipunum. Það er fullur áhugi hjá mér til þess að efla landhelgisgæzluna, og ég tek ekkert aftur af því, sem ég sagði, þegar þetta frv., sem hér er til umr., var flutt. Ég tel það út af fyrir sig skynsamlegt að ætla landhelgissjóði ákveðna tekjustofna. En hitt skulum við ekki láta okkur detta í hug, ef svo fer fram, sem nú horfir, að það sé endilega hægt að binda sig við einhvern sjóð í þessu sambandi. Það getur þurft margfaldar fjárveitingar fram yfir það og af mikilli skyndingu. Hitt er jafnrétt að mínum dómi, að honum séu tryggðir vissir fastir lágmarkstekjustofnar. Ég gerði mitt til þess á sínum tíma ég vil segja við hátíðlegt tækifæri, þegar landhelgin var færð út, að hrinda af stað almennri frjálsri fjársöfnun meðal landsmanna allra, landssöfnun til landhelgissjóðs. Ég var svo barnalegur að halda, að hver og einn einasti Íslendingur mundi finna til og telja sér skylt að taka þátt í henni og leggja sitt lóð þar af mörkum, stórt eða smátt eftir atvikum. Það var reynt að skapa samstöðu um þessa söfnun, og voru fengnir menn úr öllum flokkum til þess að taka sæti í þeirri n., sem átti að standa fyrir henni. Þessi n. hefur nú starfað og raunar skilað af sér, og það starf, sem hún hefur unnið, vil ég ekki á nokkurn hátt vanþakka, heldur þakka. Það hafa safnazt líklega um svona 27 millj. kr., það er ekki alveg að fullu uppgert, vegna þess að enn er nokkuð útistandandi, auk þess sem ekki eru komin full skil af sölu peninga, sem gerðir voru í þessu skyni. Þetta er engan veginn litil fjársöfnun. Þetta er stór fjársöfnun miðað við íslenzkar aðstæður, enda lögðu margir aðilar af mörkum mjög myndarlegar fjárhæðir í þessu sambandi. En því miður varð samt þátttakan í þessari fjársöfnun ekki eins almenn og ég hefði vonazt til og hefði kosið. Það, sem valdið hefur mér mestum vonbrigðum í sambandi við þessa fjársöfnun, er það, að mér hefur fundizt sorglega skorta á framlög af hálfu þeirrar stéttar, sem ég hélt að teldi þetta málefni allra brýnast, þó að það sé málefni allra landsmanna, þ.e.a.s. sjómannastéttarinnar. Að vísu eru margar heiðarlegar undantekningar þar frá, og áhafnir sumra skipa hafa skilað framlagi, en þátttakan hefði samt mátt vera meiri og almennari af þeirra hálfu, og áreiðanlega hefðu menn fundið miklu meiri þunga liggja á bak við bréfið, sem talið er vera frá 18 skipstjórum á togurum, ef kunnugt hefði verið um, hvað þeir og þeirra áhafnir hefðu lagt af mörkum til þess að efla landssöfnun til landhelgissjóðs. Það vil ég segja, og það er gott að það berist til þeirra. En 27 millj. kr. eru þó nokkur fjárhæð, og hún er í sjóði, og enn fremur höfum við 100 millj. kr. lántökuheimild, þannig að það er í rauninni ekkert því til fyrirstöðu, að hægt sé að hefjast handa nú þegar um kaup eða byggingu á skipi. En ef á að láta smíða skip, sem að sumu leyti er auðvitað æskilegast, því að þá er hægt að fá skip, sem örugglega hentar, þá tekur það nokkuð langan tíma. Ég hef skipað n., eins og ég hef áður sagt, til þess að athuga þessi málefni, nefnd manna, sem ég hef áður nefnt, forstjóra landhelgisgæzlunnar, skipaverkfræðing, hæstaréttarlögmann og svo elzta skipstjórann í landhelgisgæzlunni, Guðmund Kjærnested, þannig að ég hygg, að vel verði að þessu hugað. Það hefur verið og er verið að reyna að vinna að því að athuga, hvort ekki er hægt til bráðabirgða að fá leigð skip til að sinna landhelgisgæzlu, og allt verður gert, sem hægt er, til þess að fá slík skip. Við höfum gert ráð fyrir að sleppa því leiguskipi, sem við höfum haft, ef mögulegt er, en það hefur reynzt á allan hátt vel. En við viljum þó reyna að koma því að hvalveiðum og ekki taka það frá þeim veiðiskap, ef hægt er. Ég held, að það sé ekkert ofsagt, þótt sagt sé, að leigunámið á því skipi hafa af sumum aðilum á sínum tíma verið nokkuð talið eftir. Ég vil svo aðeins endurtaka það, að erindi mitt hingað var að lýsa því yfir, með hvaða skilningi ég tek á móti samþykkt Alþ. um að vísa málinu til ríkisstj., og vil undirstrika það, að Alþ. getur ekki gert kröfu til þess samtímis, að það sé að öllu leyti skilvirk varzla á þessu stóra hafsvæði, og talið eftir peninga, sem þarf að veita til þess að gera landhelgisgæzluna þannig úr garði, að hún geti annazt hana á þann hátt, sem þarf. Ég vona og við vonum það sjálfsagt öll, að hægt sé fljótlega að finna einhverja bráðabirgðalausn á deilumálum okkar við Breta og Vestur–Þjóðverja. Mér er það mikið áhugamál, að það takizt. Þá eins og alltaf, þegar á að semja um mál, verða báðir aðilar að vera við því búnir að slaka eitthvað á. Það er mín skoðun, að það sé giftusamlegra að leysa málið til bráðabirgða með þeim hætti heldur en að þurfa að standa í hálfgerðri styrjöld a.m.k. á miðunum. En ef það á að gerast og ef ekki tekst að ná samkomulagi, veit ég, að vilji allra landsmanna er, að landhelgi. sé varin og landhelgisgæzlan geri það af fullum þunga. Og meðan ég fer með stjórn þeirra mála, mun ég gefa landhelgisgæzlunni þau fyrirmæli. En þá vil ég líka heimta, að það sé sýndur skilningur á því, að landhelgisgæzlan fái þau skip og tæki í hendur, sem hún þarf til þess að geta varizt.

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Ég harma það, að ég gat ekki verið viðstaddur við 2. umr. málsins, þegar hún hófst, og veit ekki gjörla, hvort ágreiningur hefur risið um málið. En þetta frv. fór í gegnum hv. Ed. með algeru samkomulagi og án nokkurra breytinga. Frv. er þannig til komið, að á síðasta þingi voru afgreidd lög um Stýrimannaskólann í Reykjavík, og varð ljóst, að eftir afgreiðslu þeirra laga var nokkurt ósamræmi milli þessarar nýsettu löggjafar og laganna um skipstjórnarréttindi á íslenzkum skipum. Það þótti því sjálfsagt að láta skoða það af færustu mönnum og koma fullu samræmi á þessa löggjöf, og til þess var valinn skólastjóri stýrimannaskólans, Jónas Sigurðsson; og með honum Kristinn Gunnarsson lögfræðingur, deildarstjóri í samgrn. Þeirra umboð var það eitt að endurskoða l. um skipstjórnarréttindin með það fyrir augum, að þau yrðu samræmd stýrimannaskólalögunum. Þessa samræmingarendurskoðun framkvæmdu þeir, og er meginbreytingin frá eldri l. sú, að þar sem samræmt hefur verið námsefni 2. bekkjar farmannadeildar og 2. bekkjar fiskimannadeildar, hljóti þeir, sem ljúka prófi úr 2. bekk stýrimannaskólans, sömu réttindi, en svo hafði ekki verið .áður. Þetta er meginefni frv. Síðan gera þeir margar orðalagsbreytingar, sem ganga allmargar aftur, hvað eftir annað og er þannig um .margar orðalagsbreytingar að ræða. En allt á þetta að stefna að því, að samræmi sé milli þessara tveggja laga. Frv. var sent til umsagnar Siglingamálastofnunar ríkisins, L.Í.Ú. og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Varasiglingamálastjóri, Páll Ragnarsson, nefnir eitt atriði um skipstjórnarréttindi; sem hann taldi að æskilegt væri að væri strangara, en segir þó í næstu mgr. á eftir: „Vera má þó, að slíkt tilfelli kæmi ekki til greina í praksís.“ Þýðingarmikil athugasemd er þetta nú ekki. L.Í.Ú. samþ. að mæla með, að frv. verði lagt fram og gerir enga efnislega athugasemd. Þá bendir Farmanna- og fiskimannasamband Íslands á, að lögin um skipstjórnarréttindi og kennsluna í sjómannafræðum séu mjög nátengd atriði, gerir enga brtt. eða aths. við efni þessa frv., en víkur að því, að það þurfi að skerpa og ákveða lögin um kennsluskylduna og taka fyrir nýja þætti í kennslu, miðað við nútímahætti. Það tel ég vafalaust vera á rökum reist. En þetta rekst ekkert á lögin um kennsluna og stýrimannaskólann, eins og þau lög eru nú. Ég held því, að það hljóti allir að fallast á, að það sé heppilegt að afgreiða þetta frv., til þess að samræmi sé milli löggjafar um skipstjórnarréttindi á íslenzkum skipum og laga um stýrimannaskólann. Hitt er mér alveg ljóst, að þessu frv. var aldrei ætlað að leysa þann mikla vanda og þann margvíslega ágreining, sem er um gildandi lagaákvæði um skipstjórnarréttindi og allt það undanþágufargan, sem leita verður vegna þessa. En það mál skal tekið upp í samráði við Farmanna- og fiskimannasamband Íslands og sjómannasamtökin. Er það ósk mín og bón til þm. að blanda þessu tvennu ekki saman nú, því að ég veit, að þessu frv. er ekki ætlað að leysa þann margvíslega og margþætta vanda. Það mál verður tekið upp í samvinnu og samráði við sjómannasamtök og Farmanna og fiskimannasamband Íslands. Þar er ærinn vandi á ferðum, og sýnist sitt hverjum um skipstjórnarréttindi og hvernig eigi að komast fram hjá undanþáguveitingum og tryggja skipstjórnarlærða menn, jafnt á okkar smærri fiskiskip sem hin stærri. Það eru því tilmæli mín, að inn í þetta frv. verði ekki blandað öðrum málum, sem eru utan við verksvið þeirra manna, sem framkvæmdu þessa endurskoðun, og þetta frv. verði samþ., til þess að samræmi sé á milli laga um Stýrimannaskólann í Reykjavík annars vegar og um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenzkum skipum hins vegar. Aðrir þættir þessa vandamáls verða teknir fyrir milli þinga.



Herra forseti. Ég skal ekki eyða miklum tíma. Hæstv. ráðh. tók líka fram, nokkuð af því, sem ég hafði ætlað mér að segja, og þarf ekki að endurtaka það. Það komu hér mótmæli fram í gær frá Pétri Sigurðssyni, hv. 10. þm. Reykv., en hv. þm. benti ekki á nein sérstök atriði, sem hann teldi að þyrfti að breyta. Sannleikurinn er sá, að við höfðum ákaflega nauman tíma, ég held, að þessu hafi verið vísað til n. á föstudag, og svo var fundur allan laugardaginn. Hins vegar virðist mér hv. 10. þm. Reykv. hafa verið dálítið fullyrðingagjarn, þegar hann fullyrti, að hvorki við í samgn. Nd. né nm. í samgn. Ed. hefðum, lesið frv. Eðlilega vissi hv. þm. ekkert um þetta, og menn, sem eru svona hátt settir, mega ekki vera að fullyrða það, sem þeir vita ekki. Ég fór með frv. heim og held, að ég sé búinn að lesa það þrem sinnum, en ég get ekkert ábyrgzt um hina mennina: Það er alveg rétt, sem var tekið fram af Sverri Hermannssyni, að hann var ekki á nefndarfundinum. Ég skal ekkert fullyrða um það, hvort nm. hafa lesið það eða ekki. En það er staðreynd, að ef menn ætla að lesa frv. eins og þetta, verða þeir að hafa það heim með sér og lesa það í næði. Á nefndarfundunum vill tíminn oft fara í mas, þannig að það er ekkert næði til að lesa frv. ítarlega. Eins og ykkur er öllum kunnugt, er ég enginn fagmaður í siglingafræðum. En þetta frv. er samið af Jónasi Sigurðssyni, sem er skólastjóri stýrimannaskólans og kenndi hv. 10. þm. Reykv. hans fræði, svo að eðlilega ætti hv. þm. að bera virðingu fyrir læriföður sínum og alls ekki að þykjast honum snjallari að óreyndu. Ég skal ekkert fullyrða um það, en ég get vel gengið inn á það, að það þyrfti að gera meiri kröfur til náms bæði fyrir stýrimenn og skipstjóra og jafnvel vélamenn líka, ekki sízt þegar við erum að fá stærri skip með miklu flóknari og meiri tækjum en við höfum. En þó að við samþ. ekki þetta frv., breytir það engu. Það verða ekkert meiri kröfur gerðar til skipstjórnarmanna, þó að við samþ. ekki frv., og ekkert kennt meira í stýrimannaskólanum fyrir það. Og frv. er, eins og hæstv. ráðh. tók fram, til að samræma frv., sem við erum búnir að samþ. um kennslu í stýrimannaskólanum, og unnið af skólastjóranum með aðstoð annarra manna.  Svo er talað um það af Ingólfi Stefánssyni, að það þyrfti að endurskoða þessi lög. Hann segir t. d.: „Þar sem ný lög um stýrimannaskólana koma til framkvæmda á þessu ári, ásamt breyttri námsskrá, þar sem krafizt er ákveðins lágmarksnáms til inntöku í skólana, ætti að veita svigrúm til aukins sérnáms skipstjórnarmanna. Leggjum við til, að lög um stýrimannaskóla og atvinnuréttindi skipstjórnarmanna verði endurskoðuð í heild, þegar betur eru í ljós komin áhrif nýgerðra skólalaga“. Ingólfur Stefánsson leggur sem sagt til, að þetta sé endurskoðað allt sameiginlega, og ég efast ekkert um, að það sé réttmætt og viturlega mælt. Þá er ekkert óeðlilegt, að gerðar yrðu meiri kröfur og m.a. til ákveðins náms hjá mönnum, sem eru að taka skipstjórapróf á litlu bátana, því að það getur verið vandasamt að stjórna litlum bát engu síður en stórum bát. Ég hef oft talað um þetta við fiskiskipstjóra, síðast í dag, og þeir játuðu, að það gæti verið engu minni vandi að stjórna litlum bát. En það er ætlazt til, að þeir geti lært utanskóla. Ég get vel fallizt á að gera meiri kröfur til náms vélstjóra og stýrimanna og skipstjóra, en það verður ekkert frekar gert, þótt þetta frv. verði ekki samþ. Það er gert til að samræma námið og réttindin, eins og þau eru nú. Eins og hæstv. ráðh. kom inn á áðan, lét hann að því liggja, að þetta mundi verða framkvæmt. Það kom líka frv. um ferðamál til okkar. Við höfum nauman tíma þar, og ráðh. bað okkur um að skila áliti inn í þingið. Við gerðum það. Svo varð samkomulag um það milli stjórnarandstöðunnar og ríkisstj., að það bíði, og auðvitað hef ég ekkert um það að segja. En þegar frv. koma svona seint, er ekkert þægilegt að koma með miklar brtt. eða vinna þetta ítarlega. Einn af hv. þm. lét orð falla um það, - það er bezt, að ég svari fyrir hönd n., úr því að ég er kominn hér upp í pontu, - að við hefðum þrefaldað framlög til flóabátanna. Þetta er ekki rétt. Það var 20 millj. fyrir 2 árum, en nú er það 33 millj. Svo á að lækka það um 3 millj. kr., þannig að það verður um 90 millj. Ég náttúrlega ræð ekkert meiru í n. en hver annar nm., þannig að mér verður hvorki eignaður heiður né vanheiður af því, sem n. gerir. En þetta verða um 30 millj. kr. og af því fer helmingur til báta á Faxaflóa og Breiðafirði. Reikningslega séð munar það miklu, hvort það eru 20 millj. eða 30 millj. eða hvort þær eru þrefaldaðar, því að ef 20 millj. þrefaldast verða þær 60 millj. Sennilega kemur þetta af misminni, en ekki af því, að það skorti reikningshæfni, en ég vildi leiðrétta þetta samt. Þessi hækkun er tæpast fyrir því, sem verðlag hefur hækkað. Þó höfum við bætt inn ýmsum fjárveitingum, einkum til snjóbíla. Það skal ég játa, að ég hef fyrir mitt leyti ekki viljað vera á móti því. Þegar ekki er hægt að hafa viðunandi læknisþjónustu í héruðunum, er ekki þægilegt að neita fólki um að styrkja það til þess að hafa snjóbila, þannig að það geti komizt leiðar sinnar, þótt ófærð sé. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta meira og vona, að þm. afsaki það, þó að við höfum ekki getað unnið betur þessi frv., sem komu svona seint til okkar.



Herra forseti. Ekki alls fyrir löngu kom í einu helgarblaði dagblaðs hér í Reykjavík mikill þáttur, sem skýrði frá því, undir hvaða stjörnumerki hv. þm. væru fæddir. Þar mátti sjá m.a. myndir af mörgum hv. þm., og fyrir neðan myndir þeirra stóðu nöfn þeirra. Ég minnist t.d. tveggja mynda, þar sem annars vegar var talað um Pétur Sigurðsson, og stóð innan sviga krabbi, og svo hins vegar Björn Pálsson, fiskur. Nú minnist ég þess ekki, undir hvaða merki hæstv. samgrh. er fæddur, en eftir að hann flutti sína ræðu hér áðan, geri ég ráð fyrir, að hann sé fæddur undir voginni, - nú það er rangt. En helzt datt mér það í hug, þegar hann leggur það ofurkapp á að láta þetta mál ná fram. Var engu líkara en hann væri að ná þarna einhverju jafnvægi við aðra ráðherra um það að ná málum fram og það algerlega þýðingarlausum málum eins og þessu, eins og hann sjálfur hefur bezt lýst. Það, sem verið er að gera með þessu máli, er að samræma við lögin um Stýrimannaskólann í Reykjavík og við lögin um Stýrimannaskólann sem var í Vestmannaeyjum og er nú hér í Reykjavík . En það eina, sem verið er að gera, er; að þeir. sem ljúka prófi nú úr 2. bekk stýrimannaskólans, þ.e. 2. bekk farmannadeildar, fái sömu réttindi og þeir, sem ljúka meira fiskimannaprófi frá fiskimannadeild. Þetta er svo hlálegt, að hafa þetta í huga, þegar obbinn af öllum þeim réttindum, sem við sjáum í þessu frv., er algerlega marklaus og þýðingarlaus. Það má ganga niður í hæstv. rn. til hæstv. ráðh. og kaupa sér réttindi fyrir 200 kr. Og það er ekki nóg með það, heldur er hér farið inn á að þessir menn, sem fara í þennan skóla, fara í langt nám og ná þessum réttindum, verði að skila ákveðnum kröfum, ekki aðeins námskröfum, heldur verði þeir bæði að hafa sjón og heyrn, en það er ekki eitt einasta ákvæði um það í nýju lögunum um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna, hvers sé krafizt af þeim mönnum, sem geta farið upp í rn. til hæstv. samgrh. og keypt sér undanþágu fyrir 200 kr. Svo fáum við lýsinguna frá hv. nm., og ég bið afsökunar þá nm., sem ég hef kannske ráðizt heldur óviðurkvæmilega að í gær, sérstaklega þó eftir að heyra hv. síðasta ræðumann tala hér, þegar hann biður sjálfur afsökunar á þessari einstæðu málsmeðferð og afgreiðslu á þessu máli. En það er ekkert annað verið að gera en að þóknast ráðh. í því, að hann nái jafnvægi í málaafgreiðslu á Alþ. gagnvart öðrum ráðh. í nauðaþýðingarlausu máli á þessu stigi, sem hefur ekkert að segja út af fyrir sig. En vissulega þyrfti að fá ákvæði um það efni, sem ég hef margoft minnzt á hér á Alþingi í vetur. Og það er einmitt það, sem hann sjálfur kom inn á og viðurkennir að þurfi að gera. En það er enginn vandi fyrir þá menn, sem hljóta þessi nýju réttindi í vor frá Stýrimannaskólnaum í Reykjavík og væntanlega Stýrimannaskólanum í Vestmannaeyjum, sem starfar hér í Reykjavík nú, að hafa þessi réttindi í sínu starfi, sem þetta frv. ætlast til að þeir hafi. Það eru fjölmörg atriði, sem má tala hér um og ræða nánar. Ýmiss konar ósamræmi er í frv. Það má vel vera að hæstv. samgrh. þekki nokkuð til verðbólguþróunarinnar á Íslandi, en að það skuli allt í einu vera farið úr 20 þús. kr. sekt upp í 100 þús. kr. sekt fyrir brot á þessum lögum, mér þykir þetta nokkuð stórt stökk, ég verð að segja það. Ég skal ekki, herra forseti, ræða efnislega um einstök atriði í frv., en mun auðvitað ætla mér rétt til þess, ef þetta mál verður ekki dregið til baka núna. Ég álit, að það eigi að senda það heim til föðurhúsanna og láta endurskoða það. Ég ber mikla virðingu fyrir öðrum höfundi þessa frv., sem er Jónas Sigurðsson, skólastjóri stýrimannaskólans. Hann hefur unnið sitt verk, eins og honum hefur verið falið og segir í grg, samræmt það, sem samræma átti.



Herra forseti. Hv. þm. Björn Pálsson hélt því fram, að hann hefði lesið frv. þrem sinnum. Og þá hefur haninn galað þrisvar og hann brotið af sér gagnvart hæstv. forsrh. og lagt Ólafskver á hilluna, sem hann hafði þó lofað og undirgengizt að lesa á hverju kvöldi. Það hefur hann ekki gert, þessi hv. þm., og orðið uppvís að svikum við sjálfan hæstv. forsrh. Að vísu hefur hann sagt, og ég kann að meta það, að hann vildi gera þetta fyrir hann Bala gamla, eins og hann talar um hæstv. samgrh. Mitt álit er, að það þurfi ekki að draga allt óþvegið upp úr þeim bala, sem hér þarf að fara í gegn. En hér eru allt saman hálfkveðnar vísur í sambandi við umsagnir þeirra aðila, sem eiga um þetta mál að fjalla. Það er látið í veðri vaka, að það sé mælt með þessu. Að vísu er því ekki andmælt ströngum orðum, að frv. gangi óbreytt fram, í umsögnum þeirra aðila, sem leitað er til. L.Í.Ú. hefur greinilega ekki lesið þetta fremur en hæstv. samgrh. og hefur þess vegna ekkert um þetta að segja. En hvað segir, ef lesið er gaumgæfilega það, sem stendur í umsögn Siglingamálastofnunar ríkisins? Þar segir siglingamálastjóri eða fulltrúi hans: „Ég tel, að lögin gangi of skammt í kröfum sínum til þeirra, sem öðlazt mega skipstjóraréttindi á fiskiskipum, af hvaða stærð sem er.“ Af hverju var þetta ekki lagfært í hv. Ed.? Af því að þetta var aldrei lesið þar né heldur hér í hv. Nd. Það var boðaður fundur í samgn., meðan við 2 nm. vorum á mælendaskrá sem fyrirspyrjendur, og fundurinn stóð í 5 mín. Ég var á leiðinni út, þegar ég mætti hv. nm. Stefáni Valgeirssyni í stiganum í Þórshamri, þar sem hann tilkynnti mér, að búið væri að afgreiða málið. Síðan segir hér áfram í umsögn Siglingamálastofnunar: „Einnig tel ég lögin of væg í kröfunum til skipstjórnarréttinda á verzlunarskipum af öllum stærðum.“ Hann telur þau of væg. Vita menn, um hvað þeir eru að fjalla? Einhverja þýðingarmestu atvinnugrein landsmanna, og enginn hreyfir hönd né fót til þess að taka þetta upp til umr. né rannsóknar. Þetta segir Siglingamálastofnunin. Undir þetta tekur Ingólfur Stefánsson hjá Farmanna- og fiskimannasambandinu, þar sem hann segir: „Skoðun okkar er sú, að þau réttindi, sem veitt eru samkv. 4. gr., þurfi athugunar við, ef ekki eigi að leggja þau alveg niður.“ Hvað segir svo í 4. gr.,ef hv. þm. vilja gera svo vel að fletta þar upp? Þar eru hvorki meira né minna en talin upp öll þau skilyrði, sem þarf til þess að öðlast réttindin. Þetta sýnir, svo að ekki er um að villast, að hér er kastað til höndunum. Enda þótt einhverjir embættismenn segi, að þetta þurfi að ná fram að ganga, erum við þó löggjafinn, og það getur ekki gengið svo í framtíðinni, að það sé hlaðið á sjálfan löggjafann einhverju, sem embættismenn fullyrða, að sé sjálfsagt, og við gefum okkur ekki tíma til að rannsaka. Ég er ekkert að fullyrða um, að þetta frv. sé í sjálfu sér óhæft. En ég segi, að hér hefur enginn kostur gefizt á því að athuga neitt af því, sem þarna kemur fram, og er ósæmilegt að taka það til afgreiðslu nú.