Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flutningsm. (Sig. Sigurðsson) Eg skal taka það fram, að þetta frv. stendur ekki í sambandi við fjárhag landsins. Þótt 1. gr. frv. fari fram á, að viðhald á stuttum brautarkafla sé létt af viðkomandi héruðum og flutt yfir á landssjóð, þá er þess að gæta, að öll sanngirni mælir með því, að landssjóður kosti viðhald þessara brauta, þegar af þeirri ástæðu, að þær sýslur, sem hér eiga hlut að máli, njóta einkis góðs af fé því, sem úr landssjóði er veitt til samgangna á sjó. En eg skal ekki fara lengra út í þessa sanngirniskröfu, heldur benda á, að þótt sýslurnar losni við viðhald þessarar brautar, þá hvílir samt á þeim mikið viðhald annara vega. Eg legg ekki svo mjög mikla áherzlu á 1. gr. frv. Aðalatriðið er 2. gr., ákvæðið um afhending og úttekt brautanna. Það ákvæði er framkomið af því, að meðal manna er megn óánægja út af því, að verkfræðingur landsins skuli vera algerlega einvaldur um úttekt brautanna, sem æði oft fer fram af handahófi. Brautirnar stundum afhentar án þess að þær séu í fullnægjandi standi. Það er því nauðsynlegt að skipa nefnd í málinu, og skal eg leyfa mér að stinga upp á 5 manna nefnd.

Jón Magnússon Eg vil leyfa mér að vekja máls á því, hvort ekki sé tiltækilegt að afnema með öllu skyldu aðkomuskipa til að hafa meðferðis sóttgæzluskírteini. Slíkt er að því er eg hygg gersamlega óþarft, síðan er símasamband er komið við útlönd. Hingað koma fjölda margir skipstjórar, sem hafa ekki hina minstu hugmynd um að skylt sé að hafa meðferðis sóttgæzluskírteini til þess að þeim sé leyft að koma hingað að ósekju. Þeir koma því stundum skírteinislausir og eru mjög hissa á að verða sektaðir fyrir það, þar sem slíkt er hvergi heimtað í nálægum löndum, nema í Færeyjum.

Flutningsm. (Björn Kristjánsson) Eins og hv. deild er kunnugt samþykti alþingi 1905 lög, sem nefnd voru: lög um varnarþing í skuldamálum. Þessi lög heimila þeim, sem reka verzlun, iðnað eða því líkt, að sækja skuldina á þeim stað, þar sem hún var stofnuð. Það var ætlast til, að lög þessi næðu til allra slíkra atvinnugreina, er viðskifti rækju, en af vangá voru bankar og sparisjóðir ekki nefndir á nafn í lögunum. Má þó telja áreiðanlegt, að þingið hefir ekki ætlað að gera einstaka mönnum hærra undir höfði í þessu tilliti en stofnunum þeim, sem eg nefndi. Afleiðingin af þessari gleymsku hefir orðið sú, að það er mjög óhægt, eða því nær allsendis ómögulegt að veita utanbæjarmönnum víxillán, því að það er mjög erfitt fyrir bankana að heimta inn víxilskuldir, ef skuldunautar eru fjarverandi, og hafa því víxillánin til utanbæjarmanna mikið verið heft. Eina leiðin til að veita þeim þess konar lán hefir verið sú, að skrifa sérstakt skjal, þar sem skuldunautur skuldbindur sig til að mæta fyrir rétti, þar sem víxillinn átti að greiðast. Þetta er óþarfa töf, því ekki er hægt að setja sérstaka skuldbindingu um varnarþing á víxilinn sjálfan. En ef þessi lög ná fram að ganga, má fara með víxillánin á sama hátt og farið er með sjálfskuldarábyrgðarlán. Eg vil svo ekki orðlengja þetta meir. Nefnd álít eg óþarfa, býst við, að allir séu mér sammála um, hve nauðsynlegt sé að taka þennan viðauka upp, sem fyrir vangá var ekki settur inn í lögin frá 10. nóv. 1905.

Jón Magnússon Eg er samdóma háttv. flutningsmanni um það, að ákvæði þau, sem í frumvarpinu standa geti verið þarfleg og því í sjálfu sér frumv. ekki mótfallinn, en eg álít það dálítið fljótfærnislega samið. Frumvarpið er nefnt »frumvarp til laga um viðauka við lög um varnarþing í skuldamálum«. En nú er svo, að við höfum sérstök víxilmálalög. Hví ekki að breyta þeim lögum, er gera á breyting á meðferð víxilmála ? Ef lagafrumv. þetta, er hér er fyrir, verður samþykt, getur farið svo, að dómarar verði dálítið í efa um, hvernig fara eigi með víxilmál eftir frumv., t. a. m. hvort þau eigi að koma fyrir hinn almenna héraðsrétt eða gestarétt, eins og háttv. flutningsm. víst ætlast til, þó að það komi hvergi skýrt fram í frv. Eg skal ekki fara fleirum orðum um þetta, að eins benda á það, að það er því síður ástæða til að tengja þetta frv. við lögin um varnarþing í skuldamálum, með því að það er í aðalatriðunum frábrugðið þeirri meðferð, er þar er leyfð á nokkrum skuldamálum.

Hannes Hafstein Hér er að eins að ræða um mál út af víxlum með sérstaklega tilteknum greiðslustað (domicilieruðum víxlum) og finst mér engin ástæða til, að þetta frumv., þótt að lögum yrði, gæti vakið neinar efasemdir um meðferð annara víxilmála. Þau breyta ekki víxilmálalögunum að öðru en því, sem hér er beint fram tekið. Það er ómögulegt að neita því, að frv. þetta á skylt við lögin um sérstakt varnarþing í skuldamálum, og eg sé ekki, að þau geti komið fram sem eiginleg breyting á víxilmálalögunum. En hitt væri vegur, ef menn kunna ekki við fyrirsögnina, eins og hún er, að nefna frumvarpið: frumvarp til laga um sérstakt varnarþing í víxilmálum, eða eitthvað því um líkt.

Jón Ólafsson Herra forseti. Eg er samdóma háttv.þm. Vestm. (J. M.) í því, að lög þessi eiga miklu meir skylt við víxillögin en lögin frá 10. nóv. 1905 um varnarþing í skuldamálum. Í sjálfu sér eru ákvæði þessara laga nauðsynleg, en fyrirsögninni þarf að breyta, áður en þau eru afgreidd.

Hannes Hafstein Eftir þingsköpunum er ekkert því til fyrirstöðu, að nefnd sé sett í málið nú. Það má gera það á hvaða stigi sem er.

Forseti: Deildin hefir áður felt, að setja nefnd í þetta mál, og væri því dálítið hjákátlegt, ef hún vísaði máli til nefndar, sem hún hefir felt að setja nefnd í daginn áður. En vitanlega hefir deildin fulla heimild til að sjá sig um hönd í þessu, með því að vísa málinu til einhverrar nefndar eða samþykkja að setja sérstaka nefnd í það nú, ef henni sýnist svo.

Flutningsm. (Björn Þorláksson) Eg vil geta þess strax, að inn í frumv. þetta hefir slæðst ein prentvilla, sem þó ekki getur valdið misskilningi, nfl.: búðum, fyrir: báðum. Eg ætla þá að leyfa mér að skýra frá þeim ástæðum, sem eg hafði til að bera þetta frumvarp fram. Það er öllum kunnugt, hvílíkum skemdum rottur geta valdið, svo að jafnvel stórfé getur tapast við. Rottan ræðst bæði á matvæli og íverufatnað, veldur skemdum á ýmsum búshlutum og gerir mikið tjón bæði í timbur- og torfhúsum. Einkanlega er það þó í torfhúsunum. Rottan rífur þökin smátt og smátt í sundur og veldur gusti og súg. Ef veggirnir eru úr torfi og grjóti eða mold og grjóti, grefur hún göng um þá þvera og endilanga, svo að þeir hrynja smátt og smátt. Þá er ekki sú ástæðan sízt, að rottan kann að flytja með sér skæðar drepsóttir, og hafa mikil brögð verið að því í öðrum löndum. Hvort það hafi komið fyrir á Íslandi, að rottur hafi flutt með sér sóttnæmi, vita menn ekki, en vel getur það komið fyrir. Líka er þess að gæta, að hún breiðist ávalt meir og meir út. Hún er nú komin víða um sveitir, og í kaupstöðunum eykst hún sífelt. Hún mun vera mikið útbreidd bæði í Reykjavík, Ísafirði, Akureyri og Seyðisfirði, og frá kaupstöðunum breiðist hún út til sveitanna í kring. Viðkoman er líka meiri en á flestum öðrum skepnum. Mér er sagt, að út af einum rottuhjónum geti, ef alt lifir, komið 800 á ári. Hér er því augsýnilegur voði á ferðum, ef engar ráðstafanir verða gerðar. Eg býst við, að mörgum muni þykja lög þessi lítilfjörleg, en hér er þó um sanna fjárhagshlið að ræða. Þetta er raunar nýmæli hér á Íslandi, en í öðrum löndum er það ekkert óvanalegt, að samtök séu gerð til að útrýma rottum. Og eg vil einnig geta þess, að ríkisþingið danska hefir fyrir skömmu, eða 16. apr. f. á., samþykt lög, sem eru svipuð þessum lögum, sem hér eru borin fram. Sumir kunna nú ef til vill að vera hræddir við að meðalið, sem aðallega er ætlað til að útrýma rottunum, nfl. eitur, geti verið hættulegt mönnum, en svo er ekki. Rottueitrið, sem er nýfundið upp og kallað er »Ratin«, er algerlega skaðlaust mönnum og dýrum. Það er aðallega tvent, er frv. kveður á um. Annað ákvæðið er það, að rottum skuli útrýmt með eitri. Hitt ákvæðið er almenn samtök hjá mönnum til þess að fult gagn verði að eiturútburðinum. Með því að þetta er mál, er vel þarf að athuga, leyfi eg mér að stinga upp á, að kosin verði 3 manna nefnd í það.

Bjarni Jónsson Við höfum gert dálitla breytingartillögu við frumv., og mig langaði til að gera grein fyrir, hvers vegna hún er komin fram, og sömuleiðis segja álit mitt um eftirlaun alment. Eftirlaunin eru styrkur, sem þjóðin veitir hjúum sínum; svo er það alment talið, að skylda þjóðarinnar sé að sjá um, að þeir, sem lengi hafa verið í hennar þjónustu og eytt kröftum sínum í hennar þarfir þurfi ekki að komast á vonarvöl á elliárunum. En þá er hitt ránglátt, að margir eru þeir, sem ekki hafa eftirlaun, t. d. bankastjórar, landsverkfræðingar og ýmsir sýslunarmenn En hvað sem um þetta er, þá á ráðherrann enga kröfu til eftirlauna af því, að hann þjónar landinu svo skamma stund. Háttv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) og eg bárum fram á síðasta þingi frumv. um ráðherraeftirlaun. Var þar ákveðið, að hann skyldi hafa eftirlaun í jafnmörg ár og hann hefði þjónað embættinu. En þá var það sagt af lögfróðum mönnum, að stjórnarskrárbreytingu þyrfti til þess þau gætu náð fram að ganga. En nú höfum við gert breytingartillögu til þess að færa frumv. til samræmis við stjórnarskrána. Önnur lækkar eftirlaunin um 200 kr. á ári, svo að þau eru ákveðin 1000 kr. árlega. Hin breytingartillagan nemur burt ákvæðið um, að hann skuli hafa eftirlaun að eins í jafnmörg ár og hann hefir þjónað embættinu. 1. gr. hljóðar þá þannig: »Ráðherra Íslands skal hafa í eftirlaun 1000 kr. á ári«. Raunar eru þau þó of há, en þó vonum við, að við þetta megi una, því ekki mun líða á löngu, þangað til eftirlaunin verða afnumin með öllu. Að svo mæltu vona eg, að háttv. deild samþykki frumv.

Pétur Jónsson Það hefir verið sagt, að þetta væri ofureinfalt mál, en eg er ekki á þeirri skoðun. Mér finst það ekki vera svo einfalt, hvort heppilegra sé að hafa ráðherra með lögákveðnum eftirlaunum eða ekki. Nú eru flutningsmenn þessa máls í stjórnarskrárnefndinni, og málið snertir mjög stjórnarskipun landsins. Þessvegna sting eg upp á, að því sé skotið til stjórnarskrárnefndarinnar.

Jón Ólafsson Herra forseti! Eg veit ekki, hvort það er nokkur »dragsúgur« í deildinni í dag, eða ráðherrahitasótt, svo að háttv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) skilji ekki mælt mál. Það sem hv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) ber mér á brýn, að eg hafi sagt, hefi eg aldrei sagt.  (Jón Þorkelsson: Hefir margsagt það)  . Hann hefir eitthvað blandað hér saman málum.

Jón Þorkelsson Það er alveg rétt, sem háttv. 1. þm. Eyf. (H. H.) tók fram, að það er meining okkar, að hafi ráðherrann verið embættismaður áður, þá heldur hann þeim eftirlaunum, sem hann hafði rétt til fyrir það embætti, ef þau eru hærri en ráðherraeftirlaunin. Aftur á móti er skilningur háttv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ó.) alveg rangur. Það situr ekki á honum, að vera að gera okkur flutningsmönnunum upp þann tilgang og tilætlun, eftir að við höfum lýst yfir því, hver tilgangur okkar sé. Við 3. umr. skal eg koma með breytingartillögu, sem mun útiloka allan misskilning hjá háttv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ó.) og finn því ekki hvöt hjá mér að svo vöxnu máli, að vera að gegna þrefi hans. Það er ekki hættulaust fyrir fjárhag landsins, að ráðherrar hafi há eftirlaun og þarf það engrar útmálunar. Eg vona, að mál þetta gangi greiðlega gegnum deildina. Flestir menn í landinu munu vera á okkar máli um þetta efni, og ætlast til, að þingið fari því fram í þessu máli, sem hollast er, og nú höldum við fram, er flytjum málið.

Jón Ólafsson Herra forseti! Eg get ekki skilið, að þetta geti verið tilgangur flutningsmanna, að sá maður, sem verður ráðherra, skuli afsala sér þeim eftirlaunarétti, sem hann annars kynni að hafa haft, áður en hann varð ráðherra. Eg skil það svo, að hvað sem ráðherraeftirlaunum hans líður, þá haldi hann þeim eftirlaunarétti, sem hann kynni að hafa haft áður. Menn þurfa ekki að búast við, að hér verði mannsæfisráðherrar. Eg held, að við gætum unað við reglu þá, sem Norðmenn hafa, að þegar embættismaður verður ráðherra, er embætti hans haldið óveittu, þangað til hann segir af sér, þá tekur hann við því aftur, en hann hefir engan rétt til eftirlauna sem ráðherra.

Hannes Hafstein Eg vil að eins gera fyrirspurn til flutningsmanna, um skilning á ákvæðinu um eftirlaun ráðherra Íslands. Það er ákveðið í frumv., að ráðherra skuli hafa 1000 kr. í eftirlaun. Er það meiningin, að hann skuli hafa þessi eftirlaun, hvernig sem á stendur, sem viðbót við laun, verði hann embættismaður síðar, eða viðbót við önnur eftirlaun, hafi hann eftirlaunarétt áður? Eða er það meiningin, að þó að hann hafi áður en hann verður ráðherra, rétt til hærri eftirlauna, en ráðherraeftirlaun þau, sem hér eru tiltekin, þá skuli hann missa þann rétt og að eins fá 1000 kr., hvorki meira né minna? Í þessu frv. er sem sé engin skírskotun til ákvæða almennra eftirlaunalaga um þetta efni, heldur blábert skipað, að ráðherrar skuli hafa þessa eftirlaunafúlgu, sem frumv. greinir. Það virðist því ekki vanþörf á frekari skýringu á því, hvað flutningsmenn hugsa sér með þessu.  (Björn Jónsson og Jón Þorkelsson: Hann hefir rétt til embættiseftirlaunanna)  .

Jón Þorkelsson Það getur ekki verið umtalsmál, að setja nefnd í þetta mál nú, þar sem deildin hefir áður felt, að það væri sett í nefnd.

Sigurður Gunnarsson Eg sting upp á 3 manna nefnd.