Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta um eyðingu refa og minka var lagt fram í Ed., og voru gerðar á því þar smávægilegar breytingar. Landbn. þessarar hv. d. hefur haft frv. til athugunar og hefur orðið sammála um að mæla með samþykkt þess með nokkrum breytingum, sem ég mun nú gera grein fyrir. Breytingar þessar eru prentaðar með áliti nefndarinnar á þskj. 528. Einn nm., Gunnar Jóhannsson, var ekki viðstaddur, þegar málið var afgreitt í nefndinni. Nefndinni þótti rétt, að Búnaðarfélag Íslands hefði íhlutun um þessi mál, sem svo mjög snerta bændur landsins, en milli bændanna og Búnaðarfélags Íslands eru mjög náin tengsl og stjórn þess skipuð bændum og starfslið þess sífellt í lifandi sambandi við bændurna og landbúnaðinn. Þess vegna breytti n. upphafi 1. gr. þannig, að yfirstjórn þessara mála, sem frv. fjallar um, skuli vera í samráði við Búnaðarfélag Íslands. Þá þótti n. rétt, að í lögum um þetta efni væri ákvæði um, að viðkomandi ráðherra gæti, að fengnu áliti Búnaðarfélagsins, falið veiðistjóra eyðingu fleiri dýrategunda en refa og minka, svo sem svartbaks og fleiri dýra, sem kunna að valda tjóni í náttúruríki landsins, enn fremur verndun hreindýrastofnsins, ef þurfa þykir. Till. nefndarinnar um þetta eru byggðar á þeirri hugsun, að þar sem hér er verið að stofna nýtt embætti, þá sé einnig fyrir því séð, að embættismaður sá, sem fær þessi mál til meðferðar, hafi nóg að starfa, og þá einnig til að fyrirbyggja það, að fleiri embætti verði stofnuð til að sinna þessum eða skyldum málaflokkum en brýna nauðsyn ber til. Nefndin hefur hugsað sér og rætt um það, að þegar embætti þetta tekur til starfa, verði skrifstofuhald þess hjá Búnaðarfélagi Íslands, og telur n., að með því muni sparast fjármunir, svo að verulegu nemi, en sjálfsagt sé að halda skriffinnsku og skrifstofukostnaði í sambandi við þetta nýja embætti sem mest í skefjum. Þá gerir n. tillögur um, að verðlaunaákvæðum 9. gr. verði breytt og verðlaunin hækkuð nokkuð frá því, sem gr. gerir ráð fyrir. Er þetta gert í trausti þess, að allhá verðlaun fyrir að vinna hlaupadýr og drepa minkana, hvar sem til þeirra næst, freisti manna til þess að leggja sig alla fram í þessu starfi og fleiri sjálfboðaliðar komi til liðs við þá, sem ráðnir verða til þessara starfa. Refaskytturnar verða að leggja mjög hart að sér oft og tíðum, og starf þeirra er hin mesta þolraun. Þær verða að liggja úti á vetrum nætur og daga í misjöfnum veðrum uppi á heiðum og þola vosbúð og kulda. Hið sama er að segja um þá, sem taka að sér grenjaleit og grenjavinnslu á vorin. Mörg hin síðari ár hefur það komið í ljós, að þessi störf hafa ekki þótt eftirsóknarverð, og ungir menn hafa ekki komið í þetta starf til þess að fylla í skörðin fyrir hina eldri, sem helzt hafa úr lestinni. Er því svo komið nú mjög víða, að menn hafa ekki fengizt til að gerast refaskyttur, en það veldur aftur því, að refakynið eykst og margfaldast og gerist sífellt ágengara við sauðfjárstofn landsmanna. Um minkinn er það að segja, að honum virðist fara fjölgandi og nemur sífellt stærra svæði af landinu sér til bólfestu. Er sú þróun mjög ískyggileg, hvort sem litið er á þetta frá hagsmunalegu sjónarmiði, þar sem um er að ræða eyðingu af völdum minksins á nytjafiskum í ám og stöðuvötnum og útrýmingu æðarvarps, eða hins vegar litið er á þetta frá náttúruverndarsjónarmiði. Frv. skiptir kostnaði við refa- og minkaeyðingu á ríkið, sýslu- og bæjarfélög og hreppana í vissum hlutföllum. Við hækkunartillögur nefndarinnar á verðlaunum eykst kostnaðurinn talsvert. En það er álit okkar nefndarmanna, að sjálfsagt sé af þjóðfélagsins hálfu og þeirra, sem mest eiga í húfi, að hvetja einstaklinga til að leggja sig fram í baráttunni við þessa vágesti og það verði ekki með öðru fremur gert en með ríflegum verðlaunum, svo að til nokkurs sé að vinna. Ég vil í þessu sambandi minnast á eitt atriði, sem getur haft mikla þýðingu í sambandi við útrýmingu refa og minka, en það er, að séð verði um það af hálfu hins opinbera, að alltaf sé völ á í landinu hinum fullkomnustu skotvopnum, sem þekkt eru, til notkunar fyrir refaskyttur, og að önnur áhöld, sem annars staðar kunna að hafa verið reynd með árangri og notuð við útrýmingu refa og minka, verði ævinlega til. En ég hygg, að nokkur misbrestur hafi verið á því, að góðar byssur til slíkra nota hafi fengizt keyptar í landinu, vegna þess að treglega hafi gengið að fá leyfi fyrir slíkum innflutningi. Ef svo er, sem ég hygg að hafi við rök að styðjast, að góðar byssur séu litt fáanlegar til þessara nota, þá þarf hið skjótasta að ráða bót á því og viðkomandi yfirvöld að láta það mál til sín taka og það sem fyrst. Þá vil ég víkja með nokkrum orðum að 11. gr., sem hefur verið sú gr. frv., sem mest hefur verið deilt um, en hún hefur að geyma ákvæði um eitrun fyrir refi. Ég hef ekki kynnt mér, hve langt er síðan farið var að eitra fyrir refi, en það er álit mjög margra bænda, sem við eitrun hafa fengizt, að það sé hin áhrifamesta aðferð til útrýmingar refastofninum. Þessi útrýmingaraðferð er hins vegar vandasöm með tilliti til þess, að önnur dýr, sem ekki er ætlazt til að útrýma, geti náð í eitrið, ef ekki er því betur með þetta farið. Í sambandi við eitrunina er þess að geta, að landslag og staðhættir í hinum ýmsu héruðum landsins eru misjafnlega vel lagaðir til þess að búa svo um eitrun, að öðrum dýrum en refum stafi ekki hætta af. Þetta fer eftir því, hversu auðvelt er að koma eitrinu fyrir á stöðum, þar sem fuglar ná ekki til þess. Auðveldast er að eitra án slíkrar áhættu, þar sem hraunlendi er, því að þar er hægast að koma hinum eitruðu hræjum fyrir, svo að fuglar nái ekki í þau, en refurinn finnur þau eigi að síður. Að undanförnu hafa verið í landinu miklar deilur um það, hvort leyft skuli að eitra fyrir refi, og stendur þar maður á móti manni og vitna til reynslu sinnar og annarra með og móti eitrun. Þá hafa menn einnig höfðað í þeim umræðum til tilfinninga og mannúðar. Hafa sumir vorkennt refum að deyja af eitri, en hins vegar hafa aðrir talið ekki minni vorkunn sauðkindinni að deyja eða dragast upp af dýrbiti, og verð ég að segja, að ég er þeirra megin í málinu. Að öðru leyti ætla ég ekki að blanda mér í þær umræður. En þótt öllu slíku tilfinningatali í þessu efni sé sleppt, þá stendur það eftir, að fjölgun refastofnsins þýðir aukin vanhöld og tjón fyrir sauðfjárbúskap landsmanna, sem er ein höfuðstoðin í matvælaframleiðslu þjóðarinnar, og af þeirri framleiðslu hafa lífsframfæri sitt nokkrar þúsundir manna í landinu. Ég get nefnt dæmi af bónda á Suðurlandi, sem á s.l. ári missti í gin tófunnar fjórða part af lömbum sínum, og þetta var a. m. k. 15–16 þús. kr. skaði fyrir hann. Það er því engin furða, þó að bændur, sem búa við slíkan vágest, vilji neyta allra bragða til þess að útrýma honum. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er ákvæði um, að skylt skuli að eitra á hverju ári fyrir refi í afréttum og heimalöndum. Nú eru, eins og ég hef tekið fram, mismunandi skilyrði í hinum ýmsu landshlutum til þess að eitra þannig, að af því stafi lítil hætta fyrir önnur dýr en refi, og enn fremur er í hinum ýmsu landshlutum mismunandi mikil þörf fyrir eitrun, því að sums staðar er auðveldara en annars staðar að vinna dýrin með skotum og ef til vill ýmsum öðrum aðferðum. En svo eru til þau svæði, þar sem menn kunnugastir staðháttum telja, að eitrun sé einnig nauðsynlegur þáttur aðgerðanna og án hennar sé ekki hægt að halda tófunni niðri eða réttara sagt fjölgun hennar í skefjum. Með hliðsjón af þessum breytilegu aðstæðum og því, að nú skal setja mann með sérþekkingu í þessum málum yfir þetta starf að útrýma tófunni, þá þótti n. rétt að breyta ákvæðunum um eitrunina í 11. gr. þannig, að í stað þess, að skylt sé að eitra í afréttum og heimalöndum ár hvert, verði skylt að eltra á tilteknum svæðum, þegar veiðistjóri mælir fyrir um, að svo skuli gert, og að heimilt sé að eitra fugla. Þetta ætti að vera mikil öryggisráðstöfun til þess að fyrirbyggja þá miklu hættu, sem ýmsir álíta að sé eitruninni samfara. Veiðistjóri getur samkvæmt þessu fyrirskipað eitrun, þar sem hennar virðist vera brýn þörf. En á öðrum stöðum, þar sem menn geta ráðið niðurlögum refsins með öðrum aðferðum, losna menn við að eitra, því að auðvitað fyrirskipar veiðistjóri ekki eitrun nema þar, sem hennar er þörf. Þá ætti bann við því að eitra rjúpu og aðra fugla að stórminnka hættuna af því, að eitruð hræ verði haferninum að bana, en að allra dómi eru eitruð fuglahræ hættulegust, þar sem þau liggja úti á viðavangi og hundar og hræfuglar geta náð í þau og borið heim að bæjum eða þau fokið fyrir vindum. Þar sem gert er ráð fyrir í 1. gr., að sérfræðingur um lifnaðarhætti refa og minka verði valinn í starf veiðistjóra, en n. er ekki kunnugt, að maður með slíka þekkingu sé til í landinu, gerir n. till. um ákvæði til bráðabirgða, að á meðan ekki er völ manns með þessa menntun, sé heimilt að ráða mann í bili til starfsins, þótt hann skorti sérþekkingu. Þá leggur n. til, að lögin taki strax gildi. Ég þykist þá hafa gert nokkra grein fyrir þeim breytingum, sem n. hefur leyft sér að bera fram á þskj., og þeim rökum, sem til þeirra liggja. Vænti ég, að hv. þdm. geti fallizt á breytingar þessar og að málið megi nú sem skjótast ná fram að ganga.



Herra forseti. Ég var á siðasta Alþ. einn þeirra þm., sem þá fluttu till. til þál., sem samþ. var á þinginu og hefur leitt til þess, að lögin um eyðingu refa og minka hafa verið tekin til endurskoðunar milli þinga. En í þessari till. var ríkisstj. falið að láta slíka endurskoðun fara fram með það fyrir augum, að leitað væri úrræða í baráttunni gegn þeim skaðlegu vargdýrum, sem hér er um að ræða. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að málið hefur verið tekið til ýtarlegrar athugunar, bæði milli þinga og nú á þingi, og vildi mega vænta þess, að það bæri árangur í framtíðinni í baráttunni gegn þessum vargdýrum. Að öðru leyti vildi ég í örfáum orðum leyfa mér að gera grein fyrir því, að ég hef á þskj. 497 leyft mér að flytja brtt. við 9. gr. frv., þar sem eru ákvæði um verðlaun fyrir að vinna hlaupadýr og minka. Í frv., eins og það var lagt fyrir, var gert ráð fyrir, að þessi verðlaun væru 250 kr. fyrir tófu og 125 kr. fyrir mink, sem er nokkur hækkun frá því, sem nú er í lögum. Þegar frv. mþn. var tekið til meðferðar af búnaðarþingi, sem haldið var í vetur, gerði búnaðarþingið m.a. till. um það, að þessi verðlaun yrðu hækkuð nokkuð, bæði fyrir tófur og minka. Ég hef leyft mér að flytja brtt. um það, að þessi till. búnaðarþings verði tekin upp og 9. gr. frv. breytt í samræmi við það. Nú sé ég, að hv. landbn. hefur gert brtt. við þessa gr. og lagt til, að verðlaun verði hækkuð fyrir minka upp í sömu upphæð og ég lagði til í minni brtt. á þskj. 497 og fyrir tófur upp í 350 kr. Mun ég, á meðan á þessari umr. stendur, athuga nánar, hvort ég held fast við þá brtt., sem ég hef borið fram, eftir að þessi brtt. frá hv. landbn. hefur komið fram. En á því er enginn vafi, að það er mjög æskilegt, að þessi verðlaun fyrir að vinna hlaupadýr geti orðið svo há sem menn nú telja að eðlilega megi við koma. Þeim mönnum hefur nú farið fækkandi - því miður - í landinu, sem leggja það fyrir sig að liggja fyrir tófum eða elta uppi tófur á vetrum til þess að eyða þeim, og er það mikill skaði, ef slíkum mönnum fækkar. Það er, eins og hv. frsm. landbn. tók fram, mikið erfiði, sem menn leggja á sig við þessa veiði, og er þess ekki að vænta, að menn leggi slíkt erfiði á sig, án þess að þar sé nokkuð að hafa í aðra hönd. Fyrir nokkrum áratugum var þannig ástatt, að refaskinn voru í háu verði, og þá fengu menn allmikið fyrir erfiði sitt með því að selja skinnin, þó að ekki væru þá nein verðlaun greidd. En síðan hefur sú breyting orðið á, að skinnin mega heita verðlaus eða a.m.k. mjög verðlítil, þannig að þau gefa ekki neitt teljandi í aðra hönd þeim, sem við tófuveiðar fást á vetrum, og þess vegna hafa verðlaunin verið tekin upp í lög. En þær upphæðir, sem nú eru greiddar, eru sýnilega of lágar. Ég vil geta um það í þessu sambandi, að eftir því sem mér virðist og hef fengið upplýsingar um, þá hygg ég, að kostnaðurinn við það að skjóta refi 'á vetrum sé, jafnvel þótt verðlaunin yrðu hækkuð nokkuð, lægri miðað við árangur heldur en t.d. kostnaður við að vinna greni á vorin, sem viða verður mjög mikill. Ég vil endurtaka það, að það væri mjög óheppilegt, ef menn hættu að fást við þessar veiðar, og verður að koma í veg fyrir, að svo geti farið.



Herra forseti. Ég held, að það sé skynsamlega ráðið bjá hv. landbn. að gera ráð fyrir því, að að þessum málum verði unnið í samráði við Búnaðarfélag Íslands. Þessi flokkur mála er þess eðlis, að það er mjög eðlilegt, að þau störf, sem þarna er um að ræða og okkur eru harla mikilsverð, sem við landbúnað fáumst, séu unnin í sem nánustu samstarfi við Búnaðarfélag Íslands, enda er gert ráð fyrir því hér, að það verði mjög náið samstarf á milli þessa veiðistjóra, sem hér á að skipa, og Búnaðarfélagsins. Teldi ég þá eðlilegt og einmitt betur lagðan grundvöll að slíku samstarfi með því, að Búnaðarfélag Íslands hefði um það tillögurétt við landbrh., hvaða maður yrði skipaður í þessa stöðu. Ég held, að það væri hyggilega ráðið, að svo væri, því að hér veltur náttúrlega á miklu um það, að þetta starf, sem hér er um að ræða, verði vel rækt. Þá held ég, að það sé einnig skynsamlegt í tillögum landbn. að hækka verðlaunin bæði fyrir tófur og minka frá því, sem er í frv., eins og hér er lagt til. Það voru að vísu áður komnar fram brtt. um þetta frá hv. þm. N-Þ., og hefur verið gengið inn á hans till. að því er minkana snertir, en ekki alveg jafnlangt og hann leggur til að því er snertir refina. Þar ber þó ekki orðið mikið á milli, enda var svo að skilja, að hv. þm. N-Þ. mundi sætta sig við till. landbn. í þessu efni. En að því er tekur til breyt. við 11. gr., þá álít ég, að landbn. hafi farið út á mjög hættulega braut, eða a.m.k. virðist mér, að það sé allmikil óvarkárni fólgin í þeirri breyt. Það er vitað af öllum, sem fást við refaveiðar, að það er talið vera langöflugasta ráðið til að balda bitvarginum niðri að eitra og gera það mjög rækilega. Það kunna að vera nokkuð mismunandi aðferðir aðrar til þess að eyða refnum í landinu, eins og með skotum og þess háttar. En ég held, að það séu hvergi þær aðstæður hér, að ekki sé alveg fyllsta þörf á því, að samhliða þessum ráðstöfunum sé viðhöfð eitrun. Það er vitað, að sums staðar hagar svo til, að það er alveg árangurslaust gersamlega með öðrum hætti að ætla sér nokkuð að ráða niðurlögum refsins eða halda honum í skefjum, - alveg gersamlega árangurslaust, - þar sem um er að ræða hraun og aðra felustaði fyrir refinn, sem hann getur dulizt í og ekki verður að honum komizt með neinu öðru móti en að eitra fyrir hann. Það er alveg rétt, að það eru uppi mjög deildar skoðanir um þetta mál. En ég held, að það blandist engum hugur um það, sem fulla þekkingu hefur á þessum málum, að eitrunin sé alveg nauðsynleg. Að hverfa frá henni er hrein og bein uppgjöf við þessi rándýr. Svo er annað komið hér til sögunnar, og það er það, að minknum hefur fjölgað mikið í landinu, mjög mikið. Það eru að vísu að sjálfsögðu gerðar ráðstafanir, eins og hægt er, til þess að ráða niðurlögum hans og annað þess háttar, en fyrstu afleiðingarnar af því, hvað minknum hefur fjölgað, eru þær, að fuglastofninn er í mikilli hættu vegna minksins, svo að víða hefur fuglum mjög fækkað af þessum sökum, og menn segja, að á sumum svæðum sé fuglalífið orðið svo fáskrúðugt, að þar, sem fullt var af fugli áður, sé viðburður að sjá fugl nú. En þetta hefur sín miklu áhrif gagnvart refnum, því að refurinn, þó að hann hafi aldrei reynzt fuglalífinu eins skæður og minkurinn, lifði alltaf mikið á fugli. Og eftir því sem fuglalífinu hrakar, fer refurinn að verða æ í meiri og meiri fæðuskorti, og til þess að bæta það má gera ráð fyrir, að hann verði enn nærgöngulli að því er snertir sauðfé, fyrst og fremst náttúrlega unglömbin að vorinu til, þegar refurinn getur sín afkvæmi og er að ala þau upp. Það ber upp á sama tíma sem sauðburðinn hjá okkur hér. Í fyrsta lagi það, og svo líka að því er snertir fullorðið fé, sem allvíða eru nokkur brögð að, að refurinn leggist á og leiki mjög grálega, eins og alkunnugt er. Þess vegna má fullkomlega taka tillit til þessara breytinga, sem hér eru að verða á um það, að það má gera ráð fyrir því, að ásækni refsins vegna fæðuskorts verði enn meiri og fari vaxandi, eftir því sem minknum tekst að höggva skörð í raðir fuglalífsins í landinu, og við þessu verður að sjálfsögðu að gjalda varhuga. Það er þess vegna síður en svo, að ástæða sé til að slaka á núgildandi ákvæðum um þetta efni, en það er fullkomlega gert með brtt. landbn., því að þar er það algerlega lagt í vald eins manns, hvort nokkuð skuli eitrað eða ekki. Hann hefur það alveg á sínu valdi, hvort nokkur eitrun skuli viðhöfð ellegar ekki. Mér finnst satt að segja samkv. frv., eins og það liggur hér fyrir, að þá sé veiðistjóra gefið nógu mikið vald, þó að það sé ekki aukið frá því, sem í frv. er, því að þar er gert ráð fyrir því, að hann geti ákveðið, að ekki skuli eitrað á vissum svæðum, eins og þar stendur, og þá með sérstöku tilliti til þeirrar hættu, sem fuglalífinu er talin geta stafað af þessu, þ.e. eingöngu þeim fáu ránfuglum, sem til eru í þessu landi. Það er eðlilegt, að það sé nokkur viðkvæmni fyrir því, að t.d. örninn verði ekki aldauða hér. En hins vegar nær það þó ekki nokkurri átt að leggja lífsafkomu manna þeirra, sem hana eiga undir sauðfjárræktinni í landinn, í stórkostlega hættu af þeim sökum einum. Það getur vitanlega ekki komið til mála, þó að til séu menn, sem máske líti á það þannig, að miklu beri að offra fyrir þær sakir. Ég las núna í blaði, ég held fyrir tveimur eða þremur dögum, frásögn um það, hvað refurinn er áleitinn hér austan fjalls, í kjördæmi hv. 1. þm. Árn. Þar var sagt frá því, að núna alveg nýlega hefðu fundizt við gren, ég held, að það hafi verið í Grafningi, 27 lambahræ, og nú er sauðburður aðeins að byrja, eins og menn vita. Í Grímsnesi fundust 20 lambahræ við annað gren. Við ýmis önnur greni fundust einnig lambahræ, og þetta er aðeins í byrjun sauðburðar. Nú er þetta á svæði, þar sem e.t.v. mætti nú ætla að hægt væri með skotvopnum að hafa nokkurn hemil á refnum. Ja, hvað skyldi þá vera á þeim svæðum, þar sem er þó enn erfiðara að ráða nokkuð niðurlögum refsins? Mér er það þess vegna undrunarefni, að hv. landbn. skuli voga sér að leggja til, að svo þýðingarmikið atriði eins og eitrunin er í því að halda þessum varg í skefjum skuli lagt í vald eins einasta manns hér. Það álít ég allt of djarft teflt í þessu efni. Ég held þess vegna, að það sé ekki fært og ekki óhætt að slaka neitt til frá því, sem er í þessu frv. um ákvæðin um eitrunina. Og ég tel, að það geti e.t.v. komið í ljós við framkvæmd þessa máls, að það sé nokkuð djarft teflt að veita einum manni eins mikið vald í þessu máli og þar er gert. Þetta er vitanlega tilfinningamál, það er alveg rétt. Og að svo miklu leyti sem úrskurður þessa manns mundi byggjast á tilfinningum, þá er ekki að vita, hvað mundi verða ofan á í því efni. Ég vildi þess vegna, ef hv. n. ekki vill, sem æskilegt væri, taka þessa till. aftur til athugunar fyrir 3. umr., að þá yrði þannig snúizt við þessu máli að hætta ekki á svo mikla óvissu, sem í því felst að láta það vera á valdi eins einasta manns, hvort þessu ráði eða þessari aðferð við refavinnsluna verði beitt ellegar ekki. Ég held, að málinu sé teflt í allt of mikla óvissu með því að gera það. Ég sem sagt vildi helzt óska þess, ef n. vildi taka þessa till. aftur til nánari athugunar fyrir 3. umr. málsins.



Herra forseti. Það er rétt, eins og kom fram hjá hv. þm. Borgf., að meginefni þessa frv. eða meginvandinn í sambandi við efni þessa frv. er það, hvort eitra eigi fyrir þann varg, sem hér um ræðir, eða ekki, og skoðanir manna í því efni eru ákaflega skiptar. Margir þessum málum mjög kunnugir telja, að eitrun fyrir refi hafi sáralitla þýðingu, alveg gagnstætt því, sem hv. þm. Borgf. heldur fram, en sé stórhættuleg fyrir sumar dýrategundir, sérstaklega erni, og horfi að því leyti til að gera dýralíf hér sýnu fáskrúðugra, þannig að mikil eftirsjá yrði að. Hv. þm. Borgf. sagði, að þetta væri tilfinningamál. Ég er ekki sammála því, að þetta eigi að vera tilfinningamál. Þetta hlýtur að vera mál, sem hægt er að kanna til hlítar og fá nokkurn veginn vissu sína um. Það er vitað mál, að undanfarið hefur verið heimílt að eitra fyrir refi og það sums staðar gert. Engu að síður hefur ágangur þeirra verið slíkur sem hv. þm. Borgf. gat um, og er því ljóst, að eitrun ein sé ekki fullnægjandi í þessu efni, enda halda ýmsir því fram, að það, sem gagni, og eina, sem gagni, sé að fá æfða og góða skotmenn til þess að reyna að leggja sig fram um eyðingu þessara dýra. Þarna stendur að vísu fullyrðing gegn fullyrðingu. En ég vil ekki við það kannast eða viðurkenna, að málið eigi að afgreiðast eftir tilfinningu eða óvissu mati, sem á tilfinningu hvílir, heldur hljóti að vera hægt að fá um þetta nokkuð örugga vissu frá sérfróðum mönnum, og mér skilst þetta frv. einmitt stefna í þá átt. Og það er rétt, sem hv. þm. Borgf. segir, að hv. landbn. leggur til, að á frv. sé gerð alger breyting í þessu meginatriði frá því, sem það var lagt fram, að í stað þess að Alþingi skv. frv., eins og nú liggur fyrir, er ætlað að lögskylda eitrun, þá á nú að leggja þetta algerlega í hönd einum manni, sem um þetta á að fá úrskurðarvald. Það, sem mér finnst þess vegna þurfa að athuga nánar, er, hvaða hæfileika þessi eini maður eigi að hafa, til þess að honum sé þetta mikla vald fáandi í hendur. Og ég verð að játa og það er aðalástæðan til þess, að ég stend hér upp, að mér finnst mjög á skorta í frv. og brtt. hv. n. grg. um það, hvaða þekkingu þessi maður þurfi að hafa og hvaða hæfileikum hann þurfi að vera búinn. Það segir að vísu, að maðurinn eigi að hafa sérþekkingu á lifnaðarháttum minka og refa og veiðiaðferðum þeim, sem unnt er að beita gegn vargdýrum þessum. Þetta er ákaflega óljóst og óákveðið orðalag. Eina upplýsingin, sem við fengum til viðbótar, var sú hjá hv. frsm., að hann taldi, að nú mundi enginn maður hér á landi vera búinn þessari sérþekkingu, og kemur það þó ekki glögglega fram í till. nefndarinnar, því að þar stendur í 5. lið: „Ef ekki fæst maður nú þegar með sérþekkingu í starf veiðistjóra“ o.s.frv., skal fara að eins og þar segir. Þá er í tillögu nefndarinnar, gagnstætt því, sem hv. frsm. sagði að væri ástæðan fyrir till., þó látið í það skina, að hér kunni einhver að hafa sérþekkinguna. Nú segja mætti einnig, að hægt ætti að vera að afla sér erlends manns til þess að taka að sér starfið, en ef um fast starf er að ræða, kemur þar í gegn, hvort hann þá fullnægi embættisskilyrðum að öðru leyti. En það, sem á vantar og við komumst ekki hjá að gera okkur grein fyrir, er, að það verður að segja nánar til um, hver sérþekkingin eigi að vera. Eftir upphaflegri grg. frv. er svo að sjá, að þar geti aðallega tvenns konar sérþekking komið til: annars vegar sú sérþekking, sem æfðir veiðimenn hafa og hafa aflað sér í löngu lífsstarfi, hins vegar sú fræðilega sérþekking, sem fæst við að lesa náttúrufræði. Og ég get ekki séð betur en að í grg. n. sé gert ráð fyrir því, með leyfi hæstv. forseta, að við slíka sérfræðikunnáttu sé átt. Þar segir: „Í öllum nágrannalöndum okkar eru hagnýtar dýrafræðirannsóknir í höndum sérstakra stofnana, þar sem vinna sérmenntaðir dýrafræðingar, og heyrir vinnsla vargdýra eða tilraunir, er að henni lúta, undir stofnanir þessar.“ Samkvæmt þessu virðist mér, að ætlunin sé að fá einhvers konar lærðan dýrafræðing, sem er ein tegund af náttúrufræðingum, til forstöðu þessarar stofnunar. Víst geri ég ekki lítið úr hæfileikum manna á borð við Bjarna heitinn Sæmundsson, sem var einn af okkar fyrstu náttúrufræðingum lærðum með prófi, en hvort hann hefði verið sérstaklega lagaður til þess eða hæfur að verða forstjóri fyrir eyðingu minka og refa, það þykir mér allsendis ósýnt og óvíst. Svipað er með hinn ágæta fuglafræðing dr. Finn Guðmundsson. Ég veit ekki, hvort hans sérþekking nægir í raun og veru frekar til þess að verða að gagni í þessum efnum en ef fyrir hendi væri þaulæfður veiðimaður, þótt aldrei hefði á háskólabekk komið. Það tjáir ekki að segja það eitt, að það eigi að hafa sérfróðan mann í þessum efnum, ef ekki er nánar greint, með hverjum hætti þeirrar sérfræði hafi verið aflað og hvers eðlis hún er, vegna þess að ég þori að fullyrða, að eins og orðalagið er í brtt. hv. nefndar nú, þá getur það tekið til æfðra veiðimanna, ekki síður en til lærðra dýrafræðinga. En nefndin virðist, eftir því sem hv. frsm. talaði, gera ráð fyrir, að hinir æfðu veiðimenn geti ekki komið til álita sem sérfræðingar í þessum efnum. Ég hygg, að ef ekki á að verða algert handahóf í þessum efnum um val mannsins og það sé komið eingöngu undir áliti og nánast tilfinningu þess, sem hann á að skipa, þá verði nú þegar í upphafi á Alþingi að gera sér grein fyrir því betur, hvers eigi að krefjast af manninum, hvaða skilyrðum hann eigi að fullnægja, og ég vil þá einnig í því sambandi víkja að því, sem hv. þm. Borgf. sagði alveg réttilega, að úr því að leita á samráðs við Búnaðarfélagið um starf þessa manns, þá er auðvitað alveg fráleitt að ætla Búnaðarfélaginn ekki tillögurétt um skipun hans. Ég tel ekki ástæðu til þess, að það hafi hið endanlega úrskurðarvald. En ef þessi afskipti eiga að vera eitthvað svipuð því, sem hv. frsm. gerði grein fyrir og talaði fagurlega fyrir, þá er það alveg sjálfsagt, að berum orðum sé tekið fram, að búnaðarfélagsstjórn hafi tillögurétt um skipun mannsins eða réttar sagt umsagnarrétt um þá umsækjendur, sem sækjast eftir þessu starfi. Með því er ráðherranum, sem úrskurðarvaldið endanlega hefur, ekki sýnt neitt vantraust. Þá vil ég einnig spyrja hv. frsm. að því, hvar það sé tekið fram í till. n., að skrifstofa þessa veiðistjóra eigi að vera hjá Búnaðarfélaginu, þannig að tryggt sé, að ekki myndist nýtt embættisbákn með skrifstofu og þar tilheyrandi skriffinnsku. Ég hef ekki komið auga á þetta í brtt. n. eða við lauslegan yfirlestur frv. Vera kann, að þetta sé þó í einhverju ákvæði. En ef svo er ekki, og það hefur nefndin auðvitað athugað betur en við, sem aðeins höfum lauslega litið á málið, þá er nauðsynlegt, að þessi vilji nefndarinnar verði lögfestur, að maðurinn hafi sína búsetu, ef svo má segja, embættissetu, á skrifstofu Búnaðarfélagsins, því að annars getur hann sjálfur a.m.k. með samþykki ráðherra sett upp það embættisbákn, sem hv. frsm. óttaðist að kynni að verða gert. Ég vildi benda á þessi atriði og skjóta því til hv. nefndar, að hún hugleiði þau betur, annaðhvort nú við þessa umræðu eða a. m. k. fyrir 3. umr. Við verðum að gera okkur ljóst, að hér er um ákaflega þýðingarmikið mál að ræða. Ég er hv. þm. Borgf. alveg sammála um það, að ef þar er um að ræða annars vegar eyðingu eða verulega skerðingu sauðfjárstofns landsmanna eða eyðingu arnarins, þá er ekki um það að ræða, að við verðum frekar að meta sauðfjárstofninn og eiga það á hættu, að örninn hverfi alveg úr landinu. Það er alveg rétt hjá honum. En það, sem við þurfum að rannsaka til hlítar, er, hvort þetta geti ekki farið saman að vernda örninn, þennan tígulega fugl -  Ég tel samt, að þetta þurfi að athuga til hlítar, hvort það geti ekki farið saman, vernd arnarins og eyðing þessara vargdýra, og út af fyrir sig get ég alveg fallizt á það, að einum manni sé fengið það úrskurðarvald í þessu efni, sem hv. þm. Borgf. var svo hræddur við. En þá verður að vera tryggt, að það sé maður, sem hafi raunverulega þekkingu á málinu og fari ekki eftir tilfinningu, eins og hv. þm. Borgf. vildi telja að hlyti að ráða í þessu máll, heldur eftir þeim vísindalegu staðreyndum og gögnum, sem hægt hlýtur að vera að afla.



Mig langar til þess að segja aðeins örfá orð um þetta atriði, sem sérstaklega hefur verið rætt hér af síðustu hv. ræðumönnum, eitrunina. Það fer ekkert á milli mála hjá þeim, sem eru kunnugir í sveitum landsins, að refurinn er þar stórkostlegur vágestur og sums staðar hrein plága. Það er sannast að segja þannig, að þótt sums staðar séu stundaðar grenjaleitir og grenjavinnsla af miklu kappi og menn eyði í þetta miklum tíma á hverju einasta vori og þótt þreyttar séu líka viðureignir við hlaupatófur, þá sýnir það sig, að ekki er hægt að ráða við þennan varg. Sumir halda, að þetta sé handvömm ein, að svo mikið er um tófur, að það sé fyrir það, að menn séu hættir að fara í grenjaleitir og hættir að liggja á grenjum. Þetta er, a.m.k. það sem ég þekki til, hinn mesti misskilningur. Menn stunda þetta af kappi, en þó að menn stundi af kappi, þá hrekkur það ekki til. Á hinn bóginn hefur það víða verið svo, að menn hafa verið daufir við að eitra, jafnvel þó að það sé skylt eftir lögum. Það er nefnilega skylt eftir gildandi lögum að eitra fyrir tófur. Þetta er illa farið, því að það sýnir sig, að það er ekki nóg að þreyta grenjaleitirnar og það er ekki nóg að fást við hlaupatófurnar, það verður að koma fleira til. Ég hef gert mér mikið far um að spyrjast fyrir um þetta mál hjá þeim, sem ég tel þekkja vel til, vegna þess, hvernig ástatt er sums staðar í þessu efni. Og ég er fyrir mitt leyti alveg sannfærður um, að það á að herða verulega á eitruninni. Það þarf á öllu þessu að halda, eitrun, grenjaleit og grenjavinnslu og eltingaleik við hlaupadýr. Það þarf á öllu þessu að halda til þess að hægt sé að gera sér von um að halda tófunni sæmilega niðri. Mér finnst þess vegna rangt að gera nokkuð, sem dregur úr þeirri skyldu, sem nú er á því að eitra fyrir tófur, og ég hafði satt að segja gert mér vonir um, þegar þetta frv. kom fram, að nú væri ætlunin að fá duglegan mann til þess að ganga eftir því, að menn eitruðu fyrir tófur, þar sem sérstök þörf væri á, og færu eftir lögunum að því leyti. Þó að ég sé þessarar skoðunar um nauðsyn eitrunar, þá get ég fallizt á, að sú breyting standi, sem hv. Ed. hefur gert á málinu, að veiðistjóri geti ákveðið, að ekki skuli eitrað á vissum svæðum, ef ekki telst þörf á eða hætta er á, að eitrið geti útrýmt sjaldgæfum fuglategundum. Ég get alveg fallizt á, að þetta standi. En hitt finnst mér of langt gengið, að ekki skuli skylt að eitra nema veiðistjórinn fyrirskipi. Það finnst mér allt of langt gengið, og sannast að segja hafði ég gert ráð fyrir því, að eitt aðalverkefni þessa manns ætti að vera að ganga eftir því, að allar hugsanlegar og verjandi aðferðir væru jafnan notaðar til þess að útrýma vargnum. Ég vildi því fyrir mitt leyti taka undir með þeim, sem stinga upp á, að þessi brtt. landbn. verði tekin til athugunar á nýjan leik, og ég mun greiða atkvæði á móti henni, ef hún kemur til atkvæða. Það er ekki nokkur minnsti vafi í mínum huga um það, að eitrun hefur stórfellda þýðingu til þess að útrýma tófu. Mér dettur ekki í hug að efast um vitnisburði þeirra manna, sem ég hef leitað til um þetta og eru þaulreyndir og þrautreyndir um þessi efni. Þegar um það tvennt er að velja að búa undir þeim ósköpum, sem sumir búa að þessu leyti við og ég veit að margir gera sér ekki grein fyrir, hve hræðileg eru, eða hitt að ganga í að eitra fyrir tófuna, þá er ég ekki í minnsta vafa um, að þá á að nota eitrunina til viðbótar öðrum úrræðum.



Herra forseti. Þessar umr. hafa á ýmsan hátt verið gagnlegar, og það var við því að búast, að hér kæmi fram einhvers konar gagnrýni á störf nefndarinnar, vegna þess að málið hefur verið deilumál og er enn og verður, og þetta nál. eru náttúrlega þeir ekki ánægðir með, sem vilja alveg skilyrðislausa eitrun. Ég geri ekki ráð fyrir, að hinir séu ánægðir heldur, sem enga eitrun vilja. Hugsun nefndarinnar var sú, að sá maður, sem fengi þetta mál til meðferðar, svokallaður veiðistjóri, hlyti að vinna með hvaða tiltækilegum ráðum sem væru að útrýmingu tófunnar og hlyti þá að fara eftir að einhverju leyti óskum þeirra manna, sem mest eiga undir því á hverjum stað, að eyðingin gangi vel. Það má vel vera, að hér sé um að ræða nokkra áhættu, ef sérstaklega er gert ráð fyrir því, að maðurinn vinni þetta verk eftir tilfinningum sínum. En ég segi fyrir mig: ég vil ekki gera ráð fyrir því, að embættismaður, sem fær þetta verkefni til meðferðar, láti það hafa áhrif á störf sín, heldur vinni hann það fyrst og fremst út frá þeim staðreyndum, sem fyrir liggja, og þeirri reynslu, sem fyrir er um þessi mál, bæði hér og annars staðar. Hv. 1. þm. Reykv. talaði um það, að honum þætti ekki nógu skýrt tekið fram um, hvers konar sérþekkingu þessi maður ætti að hafa. Það gat nefndin ekki gert, hún fór eftir því sem fyrir var þarna í frv. Hann talaði um sérþekkingu. Ég hef fengið um það upplýsingar, að t.d. í Bandaríkjum Norður-Ameríku er það orðið sérstök fræðigrein og kennsla í því að útrýma meindýrum slíkum sem þessum, og heyrt hef ég, að a.m.k. tveir Íslendingar séu við nám í þessum fræðum. Ekki veit ég um sönnur á því að vísu. En gera má ráð fyrir, að innan skamms verði hér tiltækir Íslendingar, sem hafa þekkingu á þessum hlutum. Ég verð að segja það, að ég get tekið undir með hv. 1. þm. Reykv., að ég teldi, að t.d. háskólanám í slíkum fræðum væri ekki fyrst og fremst það, sem við þyrftum með, heldur viðtæk og löng reynsla, samfara náttúrlega ýmsum fræðum, sem orðin eru til um þetta og maðurinn hefði numið. Þá taldi hv. 1. þm. Reykv., að æskilegra hefði verið, skildist mér, að það hefði verið tekið fram í frv. eða brtt. n., að Búnaðarfélag Íslands hefði tillögurétt um ráðningu þessa manns eða skipun hans í embættið. Þetta var nú eiginlega ekki rætt í n., en hún gekk út frá því, að landbrh., sem gert er ráð fyrir að skipi þennan mann, muni gera það í samráði við Búnaðarfélagið, og þótti ekki þurfa að taka þetta sérstaklega fram. Þá vildi ég geta þess, að ég tel ekkert því til fyrirstöðu, að nefndin taki sína tillögu til nánari yfirvegunar fyrir 3. umr. þessa máls. Ég tel ekki nema sjálfsagt að verða við þeirri ósk fyrir mitt leyti.



Herra forseti. Við hv. þm. Mýr. (HS) höfum leyft okkur að flytja brtt. á þskj. 535. Þessi brtt. miðar að því að auka friðun fyrir veiði með stöng. Hún þýðir það, að árnar verða friðhelgar fyrir allri veiði á mánudögum. Það eru margir, sem álíta, að stangarveiði sé ekki síður hættuleg fiskstofninum en veiði í net. Hv. 2. þm. Reykv. (BÓ) lýsti því hér við 1. umr. þessa máls, að mjög mikið af þeim fiski, sem veiðist á stöng, sé merktur af netum, sem hann hafi komið í, en sloppið úr. Augljóst er, ef þetta er rétt, sem ég vil ekki vefengja, að þá er stöngin hættulegra veiðitæki í höndum góðra veiðimanna heldur en netin. Úr þeim sleppur talsvert mikið af fiski, en þegar hann kemur á þau svæði, þar sem hin lokkandi veiðitæki stangarveiðimannanna eru að verki, þá er fiskurinn, sem gat bjargað sér úr netunum, dreginn á land og drepinn, auk þess sem mikið magn af fiski, sem ekki kemur nærri netum á göngu sinni, sætir sömu örlögum. Það er því áriðandi upp á vernd fiskstofnsins að gera að gæta hófs um stangarveiðarnar. Ég hygg, að í ýmsu stefni frv. þetta til hóta frá því, sem verið hefur, en hitt skyldi enginn gera sér í hugarlund, að hér þurfi ekki síðar og það bráðlega bót á að ráða, þegar reynslan segir til um, að breytingar sé þörf. Hv. þm. A-Húnv. (JPálm) hreyfði hér þeirri hugmynd, að eðlilegast hefði verið, að rúm heildarlöggjöf um þetta mál hefði verið gerð, en síðan hefðu verið settar sérstakar samþykktir fyrir hin ýmsu vatnasvæði, eftir því sem breytilegar aðstæður gæfu tilefni til. Ég gæti trúað, að reynslan leiddi þróun löggjafar um þetta efni í þá átt. En þótt ég sé þessarar skoðunar og þótt ég telji, að sumt í frv. hefði átt að vera með öðrum hætti, og þess vegna skrifað undir álit landbn. með fyrirvara, þá tel ég ekki rétt að fresta lengur afgreiðslu málsins. Reynslan verður svo að skera úr um það, hverra breytinga kann að verða þörf í framtíðinni.



Herra forseti. Ég mun ekki lengja umr. mikið frá því, sem orðið er, en á fundi í landbn., sem haldinn var í dag, voru teknar fyrir þær brtt., sem þegar eru komnar fram við frv., m.a. frá minni hl. landbn., og fleiri till. Varð það að samkomulagi í n. að óska eftir því í fyrsta lagi við hæstv. forseta, að nefndin fái málið til nánari athugunar, og líkur eru á því, að n. muni flytja brtt. við 16. gr. með svipuðu orðalagi og er í 15. gr. núgildandi laga. Þetta gerir n., ef af verður, m.a. til þess, ef hægt væri að fá meiri frið um málið og ef hægt væri að fá frekari tryggingu fyrir því, að málið færi í gegn. Okkur virðist í meiri hl., að það geti verið mikill vafi á því, hvort málið fari í gegn, eins og það er nú, en við teljum, að það sé æskilegt að fá það afgr. á þessu þingi. Og út frá þessum forsendum er það, sem við munum taka málið aftur til athugunar og þá fyrst og fremst 16. gr. í frv., sem er sama og 15. gr. í núgildandi lögum. Ég vildi skýra frá þessu, svo að hv. alþm. gætu þá athugað það á milli 2. og 3. umr.



Herra forseti. Það kom nú í ljós við fyrri hl. þessarar umr., að það voru ekki næsta margir hv. þm., sem virtust hafa áhuga fyrir þessu máli, og er það kannske nokkuð eðlilegt, meðfram fyrir það, að það eru tiltölulega fáir, sem hafa sett sig inn í þetta flókna mál eða hafa á því þekkingu vegna reynslunnar, og eins hitt, að menn vilja þá e.t.v. treysta á þá afgreiðslu, sem þetta vandasama frv. hefur fengið annars staðar frá. Einu mótmælin, sem komu gegn mínum brtt. á þskj. 525, voru frá hv. 2. þm. Reykv. (BÓ), sem er einn af höfundum þessa frv. og var í mþn., en þau mótmæli snertu aðeins eina af mínum brtt., sem er brtt. við 19. gr. frv. og auðvitað er mikið deiluatriði. Samkvæmt frv. er til þess ætlazt, að það sé bannað að leggja net nema helminginn af hverri viku, því að 84 stundir eru auðvitað nákvæmlega helmingur af hverri viku, - það sé alls staðar bannað að leggja netin á þeim tíma, en samtímis megi leyfa stangarveiði alla daga og það m.a. fram í alla árósa. Nú eru það mörg smærri atriði, sem felast í mínum brtt., og vildi ég mega vænta, að hv. þdm. athuguðu, hvað þeir eru að gera, þegar þeir greiða atkvæði um það, því að sumt af því hefur talsverða þýðingu, þó að smátt virðist í sjálfu sér, bæði um orðskýringar og annað. En með tilliti til þess, að nú er komin fram ein till. frá hv. 1. þm. Árn. (ÁÞ) og þm. Mýr. (HS) um að gera hér millistig með því að friða vötnin fyrir stangarveiði einn dag í viku, þ.e. mánudaginn, til viðbótar við það, sem í frv. er, þá vil ég segja það, að ég er sannfærður um, að það yrði meiri friður um þetta mál, ef það verður hafður sameiginlegur tími og jafnlangur tími, sem árnar eru friðaðar fyrir netum og stangarveiði. Það er náttúrlega töluvert álitamál um, hvað sá tími eigi að vera langur, en að hann sé jafnlangur fyrir hvort tveggja, það allt ég að sé heppilegt og að það sé sami tíminn. Eins og ég vék að hér við fyrri hluta þessarar umr., gæti ég vel trúað því, þó að ég hafi ekki lagt það til í þessari till., að bezt væri, að friðunartíminn væri færður alveg til og hann væri settur á miðja vikuna, vegna þess að bæði stangveiðimönnum og bændum er það hentugra að hafa leyfi til veiða um helgar. Eins og hv. þm. Árn. vék að, voru þær upplýsingar, sem 2. þm. Reykv. gaf við 1. umr. þessa máls, að laxarnir hefðu smogið gegnum net og verið svo veiddir á stöng, sönnun þess, að stangveiðin er ekki siður hættuleg og kannske hættulegri fyrir fiskstofninn en netin. Og ég verð að segja það, að það skiptir miklu meira máli, hvernig netin eru lögð og hvað leyft er í því efni, heldur en hvort netaveiði er leyfð einni nóttinni skemur eða lengur. Hins vegar vil ég taka það fram, að í þessu frv. og í þessum deilum, sem hér eru í þingi um þetta frv., er lítið vikið að því, sem ég tel miklu meira virði í þessu máli en þær deilur, sem eru um netaveiði og stangarveiði, og það er það, sem allir ættu að geta verið sammála um, að auka klak til aukningar fiskstofninum, því að það ætti að geta komið öllum jafnt að gagni. Enn fremur er annað atriði í þessu, sem sumir hafa gert sér grein fyrir, en sannarlega ekki allir, og það er það, hvílíkur reginháski fiskstofninum stafar af svartbaknum. Það er áreiðanlegt, að hann tínir upp í þúsundatali fiskaseiðin á leirum og hingað og þangað við árnar og vötnin, fyrir utan þann háska, sem nú stafar af minkunum. Eftir samkomulagi við meiri hl. hv. landbn. ætla ég að taka aftur til 3. umr. eina brtt., þ.e. b-lið 7. brtt., sem er brtt. við 16. gr., og eru líkur til þess, að það verði reynt samkomulag um það atriði í n. fyrir 3. umr. Að öðru leyti held ég mér við þær brtt., sem hér liggja fyrir, og það verða þá atkvæði að skera úr um það, eins og gefur að skilja, hvort þær ná samþykki eða ekki. En eins og fram er tekið í mínu nál., varðar það því, hvort ég sé mér fært að fylgja þessu frv. út úr deildinni ellegar ekki.



Herra forseti. Hv. þm. A-Húnv. (JPálm) vísaði í umsögn, er ég hafði við 1. umr. málsins, að laxar veiddust oft með netamerkjum, og vildi hann telja það sönnun þess, að ef laxinn slyppi úr netunum, þá hlyti hann að veiðast á stöng, svo að stöngin væri engu minna ránstæki en netin. Ég sagði, að fjöldi laxa veiddist í uppám Borgarfjarðar nú síðustu tvö árin með netaförum og afskorna bakugga eftir nælonnetin. Þetta eru aðallega fiskar, sem eru frá 4 og upp í 6 pund að stærð og geta með því að skera af sér uggana sloppið úr möskvunum. En menn geta náttúrlega ekki búizt við því, að ekkert veiðist á stöng, og finnst mér þess vegna ekki sanngirni að ætlast til þess, að hægt sé að leigja bergvatnsárnar fyrir stórfé og að engin veiði komi þar fyrir, heldur ætlast til þess, að öll veiðin verði í netin, sem laxinn getur nú aðeins forðazt með því að fara miklar krókaleiðir. Hv. þm. taldi einnig sjálfsagt, að sami tími yrði fyrir stangveiði og netaveiði, þ.e.a.s., að árnar væru friðaðar fyrir stangveiði sömu daga og þær eru friðaðar fyrir netaveiði. Þetta er nokkuð svipuð tillaga og brtt. á þskj. 535, að öðru leyti en því, að hún gengur miklu lengra. Ég vil benda á, að væri eftir þessari till. farið, mundi það rýra tekjur allra bænda, sem bergvatnsár eiga og stofnað hafa með sér veiðifélög. Þetta mundi rýra tekjur þeirra um allt að helmingi, því að ekki mundi nokkrum manni koma þá til hugar að greiða það gjald, sem nú er greitt fyrir árnar, ef svona till. væri tekin í lög. Það þýddi, að samningar yrðu endurskoðaðir, og þeir, sem hafa nú samning um árnar, mundu heimta lækkun á því umsamda gjaldi, sem þeir verða nú að greiða, fái þeir ekki að veiða í ánum nema helming vikunnar. En ég vil benda enn á ný á það, sem hefur þó verið margoft fram tekið við þessar umr., að friðun laxins fyrir stangveiði er nákvæmlega hin sama og friðun hans fyrir netaveiði. Samkvæmt frv. má ekki veiða laxinn á stöng nema hálfan sólarhring. Hins vegar má veiða laxinn í net allan sólarhringinn þann tíma, sem netin eru í ánni. Hér hallast því ekki á, ef menn vilja með sanngirni líta á þann tíma, sem bæði veiðitækin eru notuð. Í Borgarfirði eru nú tvær stórár, sem leiga er greidd fyrir, er nemur yfir fjórðung milljónar króna á ári fyrir stangveiði. Ef þetta ákvæði yrði samþ., sem er í brtt. á þskj. 535, mundu þessar tekjur bændanna stórrýrna. Á því er ekki nokkur vafi. Ég býst við, að hv. flm. hafi ekki gert sér grein fyrir því, hvaða afleiðingar þetta mundi hafa. Það er hægt að segja sem svo, að menn muni halda áfram að semja um sama verð, þó að veiðitíminn sé styttur. Ég get fullvissað hv. flm. um það, að verð veiðileyfa í stóránum í Borgarfirði er nú orðið svo hátt, að menn mundu ekki taka í mál að borga sama verð og áður, ef tíminn yrði styttur. Um þá brtt., sem hv. frsm. n. gat um að n. hygðist gera í samræmi við þá till., sem hv. þm. Borgf. (PO) bar hér fram í gær, um ós straumvatns, sem rennur í aðalá, og breyta því í samræmi við það, sem nú er í lögum, þá er ég fylgjandi þessari till. Ég tel ekki, að hún varði verndun fiskstofnsins út af fyrir sig, en hún verndar mjög mikið hagsmuni þeirra manna, sem eiga árnar, er falla í aðalána. Hins vegar vil ég taka mjög ákveðið fram, að ekki er hægt að komast hjá því að nota það undanþáguákvæði, sem þessari till. verður að fylgja, í sambandi við smáárnar, sem falla í bergvatnsárnar, því að þar eru allt önnur skilyrði fyrir hendi. Þess vegna verður að framkvæma lögin á skynsamlegan hátt, svo að verndaður sé réttur þeirra, sem eiga árnar, er renna í aðalána, og að tekið sé fullt tillit til allra aðstæðna, þar sem smáá rennur í bergvatnsá.



Herra forseti. Eins og hv. 1. þm. Árn. (ÁÞ) tók hér fram áðan, höfum við leyft okkur að flytja brtt. á þskj. 535. Mér fannst gæta nokkurs misskilnings hjá hv. 2. þm. Reykv. (BÓ) í sambandi við þessa till. Það er mikill munur á þessari till. okkar eða þeirri till., sem fram hefur komið hér hjá hv. þm. A-Húnv. (JPálm) um að friða hálfa vikuna fyrir stangarveiði, eins og gert er ráð fyrir með netaveiðina. Það er mín skoðun, að höfuðsjónarmið löggjafans í sambandi við setningu laga um lax og silungsveiði eigi að veita fiskstofninum næga vernd, og það verður að vera það vel gert, að þó að farið sé fram á fremstu nöf laganna, þá sé samt að finna nógu mikla vernd fyrir fiskstofninn. Það hefur komið fram bæði í ræðum hv. 2. þm. Reykv. og hv. þm. Borgf. og fleiri, að höfuðatriðið er að vernda þau auðæfi, sem bændur eiga þarna. Það er enginn vafi á því, að þegar netaveiði er orðin svo takmörkuð, sem nú er gert, þá verður ásóknin í stangarveiðina miklu meiri og hættan fyrir stangarveiðinni fer vaxandi. Áður fyrr voru það yfirleitt Englendingar, sem stunduðu hér stangarveiði, og það er almennt talið, að þeir hafi farið vei með árnar. Íslendingar sækja þessi mál aftur af meira kappi en þeir, og kemur þar fram þeirra veiðimennska. Það er því nauðsynlegt, að það sé ekki hætta á því, að sú verndun, sem gerð er í sambandi við netaveiði, verði upp tekin með aukinni stangarveiði. Nú er langt frá því, að ég vilji gera lítið úr þeim takmörkunum, sem þetta frv. gerir ráð fyrir í sambandi við stangarveiðina, þó að ég telji ekki nóg að gert. Vil ég drepa á eitt atriði, sem ekki hefur komið fram hér í umr., en ég tel mjög þýðingarmikið, og það er það atriði, að veiðimálastjóri hefur rétt til þess að takmarka stangafjöldann í hverri á. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að eftir því sem árnar verða í meira verði, eins og þær eru að verða, þá verður sótt á um það að hafa fleiri stangir í ánum. Þess vegna er þetta atriði mjög mikils virði. Ég lít á veiðimálastjóra sem embættismann, sem fyrst og fremst eigi að vera trúnaðarmaður ríkisins og sjá um fiskræktina. Hins vegar eru það sumir, sem halda því fram, að takmörkunin á hverjum sólarhring hafi litla þýðingu, vegna þess að það sé sá tími sólarhringsins, sem yfirleitt sé ekki notaður til veiða. Nú vil ég líka taka það fram, að það er mín skoðun, að veiðimenn eru oft búnir að veiða allmikið klukkan sjö að morgni, Hinu er ekki að neita, að nokkuð af þessum tíma mundi falla alveg dauður og vera þýðingarlaus, og með tilliti til þess er þessi till. okkar hv. 1. þm. Árn. fram komin. Svo er hitt, að það er enginn vafi á því, að það er mikils virði fyrir laxinn að fá algeran frið í ánum, eins og hann fengi þarna í 36 klukkustundir. Hv. 2. þm. Reykv. vildi halda því fram, að ef þessi till yrði samþ., yrði skertur svo mikið réttur þeirra manna, er tekið hafa árnar á leigu, að það yrði að semja upp, og þetta yrði þess vegna tekjurýrnum fyrir bændur í framsveitum. Það er ekki mín skoðun, að svo sé. Ég vil benda á það, að með þeirri takmörkun, sem gerð er á leirusvæðunum, þar sem netaveiði leggst að mestu eða öllu leyti niður, þá hlýtur laxagengdin, sem fer fram í árnar, að aukast mjög mikið, og það verður ábyggilega miklu meira virði en sú takmörkun, sem þarna er gerð. Ég er líka sannfærður um það, að þegar menn fara að veiða til frambúðar, þá verða þeir þakklátir fyrir þær takmarkanir, sem gerðar eru í þessu frv., því að þá sækja þeir veiðina sér til skemmtunar meira en af kappi, eins og nú er gert. Ég er sannfærður um, að það missir enginn í við þessa till., heldur er hún aukin vernd fyrir fiskstofninn, sem á að vera höfuðsjónarmiðið. Framárnar fá það mikla aukningu við þær breytingar, sem eru í frv., að það gerir miklu meira en að bæta þær takmarkanir, sem hér er gert ráð fyrir. Ég vil taka undir það með hv. 2. þm. Reykv., sem hann tók hér fram í ræðu sinni í fyrradag, þegar þetta mál var þá hér til umr., að þetta er mikið hagsmunamál fyrir þá menn, sem eiga bergvatnsárnar, og það er einmitt með tilliti til þess, að hagsmunir þeirra verði ekki rýrðir, sem þessi till. er flutt. Ég vil að lokum taka það fram, að ég er þakklátur hv. landbn. eða meiri hl. hennar fyrir þær brtt., sem hún gerir, því að það er mín skoðun, að einu mennirnir, sem ekki hafa hagnað af frv. eða þeim lögum, sem gert er ráð fyrir að setja hér, eru mennirnir, sem eru á leirusvæðunum. Þeir geta ekki veitt, en hinir munu fá þær takmarkanir, sem hér eru gerðar, greiddar aftur í aukinni fiskgengd. Þess vegna er ég þakklátur n. fyrir ákvæði um bætur til þessara manna, svo sem hún leggur til að gert verði. Það er líka mín skoðun, að það sé alveg sama, hvað þetta mál yrði lengi í meðförum hv. Alþingis, það sé aldrei hægt að samræma sjónarmið þeirra manna, sem þarna eigast við, af eðlilegum ástæðum. Hins vegar tel ég, að með brtt. meiri hl. hv. landbn. sé gengið mjög til móts við réttmæt og sjálfsögð sjónarmið þeirra manna, er í missa við setningu þessara laga, og ef gengið er tryggilega frá því, að laxastofninn hafi nægilega vernd, þá sé þetta mál vel farið, og ég hef ekki trú á því, að það batni við biðina, og þess vegna fari bezt á afgreiðslu þess nú.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, þm. Mýr., sagði það hér í ræðu sinni, að ég flytti till. um að friða árnar hálfa vikuna fyrir stangveiði. Hér kemur þetta undarlega fyrir og skil ekki í, að þessi hv. þm. skuli ekki hafa lesið réttara en þetta, því að ég flyt till. um að hafa friðunartímann eins og hann er nú í l., sem er 60 stundir á viku, en að það sé jafnt fyrir stangveiði og netaveiði. Hv. 2. þm. Reykv. hélt því fram, að það væri sönnun fyrir því, hvað netaveiðin væri hættuleg, hvað margir laxar kæmu með netamerkjum upp í bergvatnsár Borgarfjarðar. Það er nú sönnun fyrir því, eins og ég tók fram áðan, að þeir eru veiddir þar á stöngina, að það, sem sleppur þó gegnum netin, er tekið með stönginni. Annars gat hann þess, sem er vafalaust rétt, að þarna væri aðallega um að ræða smálaxinn, 4–6 punda laxa. En það er einmitt sú tegund laxanna, sem ég vil friða fyrir netaveiðinni með því að ákveða. að það sé haft bil á milli í netriðlinum, þar sem einmitt er hættulegast fyrir þessa fiska. En eins og l. eru núna og eins og frv. er núna, þá er ekkert bil þar á milli silunganeta og laxaneta, því að hinn venjulegi silunganetariðill, sem er 4.5 cm milli hnúta, má ekki vera meiri, ef eingöngu er hugsað um silunganetaveiði, eins og sums staðar er, þar sem laxveiði er bönnuð í net, eins og t.d. í veiðifélagi okkar Vatnsdælinga og Þingbúa. En þar sem eingöngu er hugsað um laxinn, á það að vera ákveðið, eins og ég legg til hér í minni brtt. á þskj. 525, að það sé bannað að hafa netariðil á því bili, frá 4.5 upp í 5.8 em á milli hnúta. Þess vegna er það þýðingarmikið atriði til verndar smálaxinum a.m.k. fyrir veiðinni, að þessi till. verði samþ. Annars verð ég nú að segja það, að það ættu allir hv. þm. að vita, a.m.k. þeir, sem hafa kynnt sér nokkra veiði, að mismunurinn á því, hvað netaveiði er varasöm, fer ákaflega eftir aðstæðum. Það er hægt náttúrlega í mjóum ám og ýmsum stöðum að gera ráð fyrir því, að netaveiðin, þó að farið sé eftir frv., sé mjög hættuleg, en í stórvötnum, eins og við skulum segja Ölfusá, Hvítá í Borgarfirði, Húnavatni, Bjargaósi o.s.frv., þá vita menn, að það er svo stórt svæði milli neta skv. ákvæðum l., að það er mikið frjálsræði fyrir laxinn, þó að net þar séu lögð út frá löndum og megi í hæsta lagi ná út í þriðjung vatns. Þess vegna er það ekki það, sem er hættulegast fyrir lax- og silungastofninn, þó að það sé leyft áfram. Hitt er vitað, að með ótakmarkaðri stangarveiði er hægt að ná í bergvatnsánum og smærri ánum hverjum fiski svo að segja. Annars er það hlutur, sem er hið eðlilega og sjálfsagða atriði í þessu máli, að það sé unnið að því meira en gert hefur verið sums staðar um land, að það séu stofnuð veiðifélög samkv. lögunum og að þau setji sér sínar samþykktir og ákveði það sjálf og hafi heimild til þess að ákveða það sjálf, hvernig hagað er veiðinni á þessu og þessu svæði, því að aðstaðan er svo breytileg, að það verður aldrei hægt í allsherjarlögum að ákveða það svo sem nauðsynlegt væri.



Herra forseti. Með tilvísun til þess, að hér áðan var samþ. brtt. við 35. gr. þessa frv., sem gerir ráð fyrir bótum til þeirra manna, sem í missa við þetta frv., þá lít ég svo á, að það sé búið að rétta hlut þeirra manna, sem hafa þörf fyrir það, og segi því nei. Brtt. 525,22.b tekin aftur. 108. gr. samþ. með 17:1 atkv. 109. gr. samþ. með 18 shlj. atkv. 110.–116. gr. samþ. með 18 shlj. atkv. 117.–118. gr. samþ. með 18 shlj. atkv. Fyrirsögn frv. og kaflafyrirsagnir samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 18 shlj. atkv.



Þau eru tildrög þessa máls, að fyrir nokkru var sett n. til þess að íhuga, hvað skynsamlegt væri að gera til að gera gleggri ákvæði varðandi innheimtu á gjaldi af innlendum tollvörutegundum, sérstaklega hvort nauðsyn væri á nokkrum ákvæðum til að styrkja innheimtu og eftirlit með því, að þetta gjald væri réttilega af höndum innt. Þetta frv. er byggt á niðurstöðum n. að verulegu leyti, en þó gerðar nokkrar breyt. eða viðaukar í samráði við tollstjórann í Reykjavík. Þó var minni hl. í þessari n., sem hafði nokkra sérstöðu um sum atriðin. Nú hefur þetta mál gengið í gegnum hv. Ed., og varð þar algert samkomulag um málið, bæði í n., sem fjallaði um það, hv. fjhn., og eins d. sjálfri. Því var lítillega breytt, þannig að um það varð fullkomið samkomulag. Nú vil ég leyfa mér að óska eftir því, að málinu verði vísað til hv. fjhn. að lokinni þessari umr.