Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Erlingur Friðjónsson Hv. frsm. hefir beðið mig að mæla hjer fáein orð með brtt.n., þar eð hann hefir ekki getað mætt hjer í dag. N. hefir farið ítarlega yfir frv. og hefir ekki annað að athuga við það en það, að í 4. gr. er ekki nægilega skýrt tekið fram um það, hverjum beri að annast uppsetningu leiðarmerkja, þar sem svo hagar til, að landeigandi tekur uppsátursgjald af bátum. Er það till.n., að skýrt og ótvírætt verði tekið fram, að hver sá, er uppsátursgjald tekur af bátum, eigi að annast uppsetningu leiðarmerkja, er fallið hafa, eða ef setja þarf ný leiðarmerki, en að öðrum kosti hreppsnefnd. Jeg geri ráð fyrir, að hv. d. samþ.till.n., sem frekar má heita leiðrjetting en breyt. Það er í samræmi við önnur ákvæði laganna, að þetta er sett inn í þau.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Jeg hefi í raun og veru ekki mikið að segja fyrir hönd n., því að eins og sjá má á nál. á þskj. 370, hefir n. fallist á að fylgja fram frv., enda þótt nokkur ágreiningur sje um ýms smærri atriði. Aðalágreiningurinn er um það, hvort ríkissjóður skuli leggja fram 2/5 kostnaðar eða Meiri hl. n. vill láta þetta atriði haldast eins og hv.Ed. skildi við það, einkum þar sem upprunalega er í frv. stj. gert ráð fyrir, að ríkissjóður borgi helming kostnaðarins. Hv. Ed. hefir fært þetta niður í 2/5, og meiri hl. n. sjer ekki ástæðu til að breyta því. Brtt. eru á þskj. 382 og 383. Jeg skal gera nokkra grein fyrir brtt. okkar hv. 2. þm. G.-K. á þskj. 382. Fyrri brtt. okkar er þess efnis, að annar málsl. 2. gr. frv. falli niður, en hann hljóðar svo: „Skal ábyrgð sýslunnar vera samþykt á tveim aðalfundum í röð, með minst 2/3 atkvæða allra sýslunefndarmanna, enda sje slík samþykt eigi eldri en tveggja ára, þá er ríkissjóðsábyrgðin er veitt“. Þetta ákvæði finst okkur þrengja um of aðgang að því, að byrjað sje á þessum mannvirkjum, auk þess sem það er alveg óvanalegt, þegar líkt stendur á, að setja slík ákvæði. Okkur virðist það vera til ónauðsynlegs trafala og tilgangslaust að krefjast samþykkis tveggja sýslufunda í röð, nema því aðeins, að skift sje um menn í sýslunefnd með nýjum kosningum. Ef ábyrgðin er samþ. af sýslunefnd, er þess varla að vænta, að sú sama n. hafi skift um skap til næsta árs. Það gæti verið öðru máli að gegna, ef kosið væri í sýslunefnd á milli aðalfundanna. En það er ekki gert ráð fyrir því. Nú er það vitanlegt, að frá þeim sýslunefndum, sem hjer eiga hlut að máli, hefir borist eindregin áskorun til Alþingis um að sinna þessu máli. Og þar sem viðurkend er nauðsyn málsins, virðist einkennilegt að vera að leggja þann þröskuld á veg þess, sem þessi annar málsliður 2. gr. er. Seinni till. okkar er um það, að heimilt skuli vera að innheimta hafnargjöld jafnskjótt og byrjað er á hafnarmannvirkjunum. Þetta virðist vera nauðsynlegt, til þess að höfninni aflist tekjur, því að vel getur farið svo, að þó að byrjað sje á hafnarmannvirkjum, eigi fullkomnun fyrirtækisins langt í land. Að lokum vil jeg lýsa yfir því, að þrátt fyrir þann ágreining, sem orðið hefir í n., leggur hún ríka áherslu á, að málið verði afgr. frá þinginu, og telur þær framkvæmdir, sem frv. fjallar um, nauðsynlegar.

Sigurjón Á. Ólafsson Jeg ætla að gera grein fyrir brtt. mínum á þskj. 383. Jeg gat ekki fylgt meiri hl. n. að málum að því er snertir tillag ríkissjóðs til hafnargerðarinnar. Mín skoðun er í fyrsta lagi bygð á því, að slíkt framlag hefir allajafnan verið en þó eru dæmi til þess, að ríkissjóður hafi lagt fram 1/3, en það er líka það hæsta. Það vill svo til, að nú liggja hvorki meira nje minna en 4 hafnarfrv. fyrir þinginu. Í tveimur þeirra er farið fram á 2/5 kostnaðar, einu 1/3 og einu helming. Jeg held því, að ef sú stefna er tekin hjá Alþingi, að hafa framlagið svona hátt, verði óvandari eftirleikurinn, því að þá er skapað fordæmi, sem mun verða fylgt í framtíðinni. Það virðist engin þörf vera á að ganga svo langt að taka þetta mikla stökk frá 1/4 upp í 2/5. Seinni brtt. mín er um ábyrgð ríkissjóðs á því fje, sem á vantar, þegar búið er að veita 1/3. Jeg þarf ekki að fjölyrða um hana, en vona, að hv. dm. geti fallist á hana.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg leyfi mjer að þakka hv. sjútvn. fyrir afgreiðslu þessa máls. Þó að ágreiningur sje meðal nm. um ýms smærri atriði, eru þeir sammála um, að frv. eigi að ná fram að ganga. Tveir nm., þar á meðal hv.frsm., flytja brtt. á þskj. 382. Mjer finst þær till. svo þýðingarlitlar, að ástæðulaust væri þeirra vegna að tefja fyrir gangi málsins. Það, sem hv.frsm. kallar ónauðsynlegan þröskuld, er meira öryggi. Það á að koma fram, að það sje virkilegt alvörumál hjá hjeraðsbúum að hrinda þessu í framkvæmd. Það er full ástæða til að setja slík ákvæði sem þetta, þegar um svona mikil fjárframlög er að ræða. Aftur á móti má segja um brtt.hv. 4. þm. Reykv., að þær skifta miklu máli. Þar er um gerbreyt. að ræða. En jeg ætla ekki að ræða þær till. frekar. Hv. 6. landsk. hefir gert svo góða grein fyrir því atriði í hv.Ed., að jeg leyfi mjer að vísa til hans ummæla. Það er ósk mín, að frv. nái fram að ganga óbreytt.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Hv. 4. þm. Reykv. taldi, að myndað væri fast fordæmi um framlag úr ríkissjóði til slíkra framkvæmda, sem hjer er um að ræða, ef látið væri standa óbreytt það atriði eins og hv.Ed. gekk frá því. En þegar þess er gætt, að í sjálfu stjfrv. er gert ráð fyrir helmingi, virðist vera sanngjarnt að fara þennan meðalveg á milli stjfrv. og till.hv.þm. Út af ummælum hæstv. ráðh. vil jeg leggja áherslu á, að þó að brtt. okkar sjeu ekki stórvægilegar, gera þær þó málið mun auðveldara fyrir þá sýslu, sem á hlut að máli. Jeg vil benda á, að jeg hygg, að ekki sje í neinum hafnarlögum gefið það fordæmi, að þessarar aðferðar sje hægt að krefjast. Og í frv. stj. hefi jeg ekki getað komið auga á neitt slíkt ákvæði. Jeg veit ekki, hvort jeg á að skoða það sem vantrúarvott á nytsemi fyrirtækisins, að hæstv. ráðh. er svo umhugað um að láta þetta ákvæði standa, sem smeygt var inn í hv.Ed. Við flm. höfum samt sannfærst af rökum stj.frv. og viljum fylgja því fram án þessa bagga, sem vitanlega gerir það miklu erfiðara fyrir sýsluna að hrinda þessu nauðsynjamáli í framkvæmd. Eins og jeg benti á í fyrri ræðu minni, er alveg þýðingarlaust að ætla tveim sýslufundum í röð að gera bindandi samþykt um þetta efni, nema sú sýslunefnd, sem einu sinni hefir fjallað um það, verði uppleyst og önnur komi í staðinn. Að öðrum kosti sje jeg ekki annað en að þessi tvöfalda samþykt sje humbug. Það, að slík samþykt sje ekki eldri en tveggja ára, þegar ábyrgðin er veitt. gæti líka orðið til þess, að ríkisstj. gæti dregið verkið úr hömlu, með því að veita ekki ábyrgðina. Jeg skil ekki, í hvaða skyni þessir fleygar eru settir inn. Það er ekki venja að setja slík skilyrði, og ef maður lítur á málið eins og við sjútvn.menn, sem mikið nauðsynjamál, eru slík ákvæði til óþarfa trafala. Enda er það sæmileg trygging, að hafa fengið áskorun frá sýslunni. Einnig er þess að gæta, að hæstv. stj. flytur þetta sem stjfrv. Þetta hvorttveggja eru sterk rök fyrir því, að hjer sje um mikið þjóðþrifafyrirtæki að ræða, því að frv. til hafnarlaga eru oftast flutt af einstökum mönnum.

Fjmrh. (Einar Árnason) Hv. frsm. flytur brtt. á þskj. 382 um að fella úr frv. öryggisákvæði, sem sett voru inn í hv.Ed. Jeg skal strax taka það fram, að það var jeg, sem setti þessi ákvæði inn í frv., með fullu samþ. þeirra hv.þm. í Ed., sem heima eiga í Húnavatnssýslu, hv.þm. A.-Húnv. og hv. 6. landsk. Jeg hefði ekki borið þetta fram, ef þeir hefðu verið því mótfallnir. Skoðun mín á þessu atriði breyttist ekkert við ræðu hv.frsm. Jeg skal engan dóm leggja á það, og það getur víst enginn hjer í hv. deild, hvernig hafnargerð á Skagaströnd muni bera sig fjárhagslega. Um það er enga áætlun hægt að gera. En hitt vil jeg fullyrða, að þegar eitt sýslufjelag ræðst í jafnstórfelt fyrirtæki og hjer er um að ræða, þá er aldrei of varlega farið. Nú vil jeg geta þess í þessu sambandi, að á þeim stöðum sumum, sem hafnarmannvirki hafa verið gerð, og miklu meiri líkur voru fyrir en á þessum stað, að þau gætu borið sig, þá hafa þau ekki gert það. Með það fyrir augum virðist mjer það sjálfsögð skylda þingsins að setja svo tryggar varúðarráðstafanir sem hægt er fyrir því, að sýslufjelagið fari ekki að binda sjer stærri bagga með ábyrgð sinni en það að vel athuguðu máli telur fært. Hv. frsm. virtist vilja telja þessi ákvæði frv. hálfgildings hjegóma. Taldi hann, að ef meiningin með þeim væri sú, að leita eftir nokkurskonar þjóðarvilja í sýslunni í þessu máli, þá þyrfti að leysa upp sýslunefndina og kjósa nýja með þetta mál fyrir augum. Þetta er nú rjett að því leyti, að þessi ákvæði miða að því að fá fram athugun og vilja sýslubúa um þetta mál. En að leysa upp sýslunefndina gat ekki komið til mála, vegna þess, að það er gagnstætt lögum og því engin heimild til þess, þótt svona mál liggi fyrir. Var því ekki um aðra leið að ræða en þessa, að leggja málið undir álit og samþykki tveggja sýslufunda. Og þegar málið hefir fengið athugun og samþykki eins sýslufundar, mun það verða tekið til nánari athugunar heima í hreppum sýslunnar og þar tekin afstaða til þess. Sýni það sig þá, að almennur áhugi er fyrir þessu máli, þá verður það enn hiklausara samþ. á næsta sýslufundi. Með þessu fæst meiri trygging fyrir því, að málið verði vel hugsað, heldur en ef t. d. einn sýslufundur samþ. það með t. d. 1 atkv. meiri hl. Hygg jeg, að þegar um það er að ræða, að sýslan stofni sjer í mörg hundruð þús. kr. ábyrgð, þá sje vel forsvaranlegt, þótt varlega sje farið. Og sje hjer um almennan vilja hjeraðsbúa að ræða, þá sje jeg ekki, að málinu sje teflt í neinn voða með þessu, eða að neinn þröskuldur sje lagður í veg fyrir málið. Sje svo um sjeð, að almennur vilji fái að koma fram í málinu, og hallist hann að því, að rjett sje að framkvæma verkið, þá mun heldur ekki skorta nægilegt magn atkv. í sýslunefndinni. Og þá eru heldur engar líkur til, að gott málefni komist ekki í framkvæmd, þótt set sjeu skilyrði í frv. um að gætt sje fylstu varúðar.

Sveinn Ólafsson Jeg hefi ritað undir nál. á þskj. 370 með fyrirvara. Þykir mjer rjett að gera grein fyrir honum. Jeg get kannast við það, að ef þetta frv. ætti að skoðast eins og slæmt fordæmi fyrir tillögum ríkissjóðs til hafnarbóta alment, þá stend jeg að því leyti með hv. 4. þm. Reykv. um það atriði. En að jeg þó get fylgt þessu frv., þrátt fyrir það, þótt vikið sje frá þeirri venju, sem ríkt hefir um styrk til hafnarmannvirkja, er af því, að jeg tel þetta ekki hafnarbót eða byggingu í venjulegum skilningi þess orðs, heldur miklu fremur lendingarbót, en sú venja hefir gilt, að þær hafa verið styrktar meira úr ríkissjóði en hafnargerðir, sem sje með alt að helmings framlagi. Það er rjett, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði, að venja hefir verið að greiða hluta af kostnaðarupphæð hafnarbóta úr ríkissjóði. En til lendingarbóta hefir verið greiddur helmingur kostnaðar úr ríkissjóði. Þetta hefir verið aðalreglan. Nú hefir hv. 4. þm. Reykv. komið fram með einskonar miðlunartill. á þskj. 383. Vill hann, að ríkissjóður leggi fram kostnaðar. En þar sem mjer skilst, að hjer sje aðeins um lendingarbót að ræða, a. m. k. fyrst um sinn, og lítil efni fyrir hendi hjá hreppsfjelagi því, sem hlut á að máli, til að standast kostnað fyrirtækisins, þá þykir mjer tillag ríkissjóðs ekki óhóflegt eins og það er ákveðið í frv., enda lít jeg svo á, að ekki sje um neitt fordæmi um almennar hafnargerðir að ræða í þessu sambandi. Um brtt. þær, sem fyrir liggja, hefi jeg lítið að segja. Um brtt. á þskj. 383 hefi jeg þegar sagt álit mitt. En um brtt. á þskj. 382 get jeg vísað til þess, sem hæstv. fjmrh. sagði um hana. Er jeg honum sammála um það, að þau skilyrði, sem þar eru sett um samþykki sýslufunda, eiga að standa. Um síðari brtt. á því þskj. get jeg sagt, að mjer þykir hún svo smávægileg, að jeg sje ekki ástæðu, hennar vegna, að hrekja frv. milli deilda, þegar þess er gætt, að eftir mínu áliti er hjer aðeins um lendingarbót að ræða.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Það eru aðeins örfá orð, sem jeg vil segja út af ræðu hæstv. fjmrh. Mjer þótti satt að segja nokkuð einkennileg aðstaða hans til þessa máls, þegar þess er gætt, að hjer er um stjfrv. að ræða. En máske má skýra það með því, að hæstv. fjmrh. átti ekki sæti í stj. þegar frv. þetta var samið. Mjer virtust koma sterk rök fram hjá hæstv. stj. fyrir nauðsyn þessa frv., þegar það var lagt fyrir Alþ. Get jeg því ekki skilið, hvers vegna hæstv. stj. vill nú leggja hömlur á málið. En það virðist mjer vera gert svo sem auðið er í 2. gr. frv., að því einu máske undanskildu, að ætlast væri til, að framkvæmd verksins komi ekki til greina fyr en í óvissri framtíð. Samkv. 2. gr. þarf ekki nema litla andstöðu til að skjóta framkvæmd verksins á frest, hver veit hve lengi. Hæstv. fjmrh. sagði, að þessi till. væri komin frá sjer og borin fram með samþykki þeirra tveggja hv.þm., er heimili eiga í A.-Húnavatnssýslu. Vitaskuld er það ekki mitt áform að vera á móti því, að hæstv. stj. sje varkár í þessu máli sem öðrum málum. En þegar maður lítur á það, að hæstv. stj. er svo sannfærð um nytsemi þessarar framkvæmdar, að hún flytur frv. sjálf, þá er einkennilegt, að hún vill nú leggja þær hömlur á framkvæmd fyrirtækisins, eða a. m. k. líður þær, sem nú eru í 2. gr. frv. Það mun nú ekki rjett að eyða tímanum í langar deilur um þetta. Verður best að láta atkv. skera úr. - Mjer finst, þar sem hæstv. fjmrh. kannaðist við það, að ekki væri hægt að leysa upp sýslunefndina og láta fara fram kosningar að nýju á milli þessara tveggja funda, sem eiga að útkljá þetta mál, þá játaði hæstv. ráðh. þar með, að þetta ákvæði væri þýðingarlaust. Ef sýslunefndarmennirnir samþ. þessa ábyrgð í eitt skifti, munu þeir, þ. e. hinir sömu menn, vafalaust samþ. hana í annað sinn. Verður því þessi tveggja ára hemill þýðingarlaus fyrir öryggi samþyktarinnar, en aðeins trafali fyrir málið. Mál þetta verður vafalaust athugað án þess. Og verði það af hjeraðsbúum álitið nauðsynja og nytjamál, verður það samþ. Vil jeg því ekki, að tafið sje fyrir framkvæmd þess að óþörfu.

Hannes Jónsson Ef hv.frsm. hefir skilið orð hæstv. fjmrh. á þá leið að jeg hafi sem þm. V.-Húnv. eitthvað lagt til þessa máls, sem mjer þó helst virtist, þá vil jeg láta hv.þm. vita, að það er alger misskilningur. Jeg geri ráð fyrir því, að hæstv. fjmrh. hafi átt við hv.þm. A.-Húnv. og hv. 6. landsk., sem báðir eiga heimili í þeirri sýslu, sem hjer um ræðir. En fyrst jeg stóð upp, þá get jeg lýst yfir því áliti mínu, að jeg tel fylstu ástæðu til þess, að samþ. sjeu ákvæði frv. um það, að mál þetta skuli samþ. á tveimur sýslufundum og með þeim atkv.fjölda, sem þar greinir. Jeg hygg, að þetta mál hafi enn verið lítið athugað á fundum í sýslunni, og því fylsta ástæða til að það sje gert áður en endanlega verður gengið frá málinu. Samþykt þessa máls á sýslufundi mun vekja menn til nýrrar umhugsunar um málið, sem þá ætti að geta legið svo skýrt fyrir, að menn gætu tekið aðstöðu með því eða móti. Og kæmi það þá í ljós, að sumir hreppar sýslunnar yrðu algerlega andvígir því að ráðast í þessa framkvæmd, þá hygg jeg, enda þótt sýslunefndarmenn yrðu hinir sömu, að þeir treystu sjer naumast til að samþ. það á ný, gegn eindregnum vilja hreppsbúa sinna. Framkvæmd verksins mundi þá dragast þar til almennur áhugi væri fenginn fyrir málinu. Með þessum orðum mínum er jeg ekki að spá neinu um það, að svona muni fara. Og þau ber heldur ekki að skoða sem neina andúð frá minni hálfu til þessa máls. En hitt vil jeg undirstrika, að jeg tel ekki leggjandi út í framkvæmd sem þessa, nema málið sje vel undirbúið í hjeraðinu og almennur áhugi fyrir því. Og hjer er um svo stóra upphæð að ræða, 700–800 þús. kr., að jeg tel sjálfsagt að fara varlega og gera lögin sem tryggilegast úr garði, án þess jeg vilji þó gera neitt, sem aftrað geti framkvæmd þessa máls, þegar hjeraðið sjálft er einhuga um að hefjast handa. Jeg er ekki nægilega kunnugur því, hver áhugi muni vera fyrir þessu máli í Austur-Húnavatnssýslu. En það má þó byggja á því, að hann sje nokkuð almennur, þar sem frv. þetta er fram komið. En þó verð jeg að segja það, að þær framkvæmdir sumar, sem gerðar hafa verið í A.-Húnavatnssýslu á undanförnum árum, beinlínis draga úr því, að höfn verði bygð á Skagaströnd. Eins og kunnugt er, var fyrir nokkrum árum bygð bryggja á Blönduósi, sem kostaði 60–70 þús. kr. Var sú bryggja að öllu leyti mislukkað fyrirtæki og er nú að verða ónýt. Nú hefir verið bygt stórt frystihús á Blönduósi. Ef almennur áhugi hefði verið fyrir hafnargerð á Skagaströnd, virðist mjer ekkert vit í því að byggja það þarna. Og mjer virðist bygging þess bera vott um það, að menn hafi ekki alment gert sjer vonir um þá höfn á næstu árum. Því hefði svo verið, þá var fásinna að byggja frystihúsið á Blönduósi með jafnerfiðri framskipun og þar er. En 18 km. norðar og eftir góðum vegi að fara væri svo höfn, þar sem ágætt væri um framskipun og aðstaða öll góð. Að flytja frosna kjötið í bílum frá Blönduósi til Skagastrandar kemur vitanlega ekki til mála. Mjer virðist að þessu athuguðu fylsta ástæða til þess að afgreiða þetta mál svo frá þinginu, að einstakir menn, sem góða trú hafa á málinu og áhuga fyrir því, fái eigi hrundið málinu til framkvæmda og bundið sýslufjelaginu þunga bagga án vilja alls almennings. Og mjer virðast ákvæði þau, sem hv.Ed. setti inn í frv., virkilega tryggja það, að ekki verði handa hafist fyr en meiri hl. sýslubúa er í raun og veru málinu fylgjandi. Hv. frsm. vildi að vísu halda því fram, að atkvgr. í sýslunefndinn hlyti að verða óbreytt með sömu mönnum. En jeg hefi fulla trú á því, að ef það kæmi í ljós, að þeir hefðu greitt atkv. með málinu í fullri andstöðu við sveitunga sína, þá mundu þeir naumast samþ. það aftur. Til þess er hjer um of gætna menn að ræða. Ef þetta mál þar á móti liggur fyrir aðeins einum sýslufundi og nær þar samþykki með aðeins litlum meiri hl. atkv., þá er þetta mál enn svo lítið rætt í sveitum sýslunnar, að þótt síðar verði hreyft andmælum, þá geta sýslunefndarmennirnir þvegið hendur sínar og sagt, að þeir hefðu ekkert vitað um þessa andstöðu sveitunga sinna gegn málinu. Hingað til hefir mál þetta verið lítið rætt og engin andstaða komið fram gegn því, af þeirri ástæðu, að jeg hygg, að lítil trú hefir á því verið, að til framkvæmda mundi draga á næstu árum. Jeg er þó ekki með þessu að segja, að andstaða gegn málinu sje til. Jeg vil aðeins sýna það, að ekki er hægt að byggja á því, að hún sje ekki til, vegna þess hve mönnum hefir virst framkvæmd verksins standa fjarri og því lítið verið um það talað. Jeg mun svo greiða atkv. móti brtt. við 2. gr., en með frv. í heild, þar sem mjer virðist svo frá málinu gengið, að trygt sje, að ekki dragi til framkvæmda nema fullur vilji sje fyrir því í hjeraðinu. Og sje svo, þá tel jeg ekki rjett að neita um þá hjálp, þótt takmörkuð sje, sem í þessu frv. felst. Hitt dreg jeg þó í efa, að hjer sje um mjög mikla samgöngubót fyrir hjeraðið sjálft að ræða. Jeg hygg, að hagur ríkisins af henni muni verða meiri en hjeraðsins og því ekki ástæðulaust, að ríkið legði ríflega fram, ef í þessa hafnargerð verður ráðist.

Ólafur Thors Hv. frsm. hefir gert grein fyrir afstöðu okkar nm. til frv. En jeg verð að segja það, að ef jeg hefði eigi aðrar og meiri ástæður fyrir þörf þessa verks en þær, sem komið hafa frá hv.þm. V.-Húnv., þá mundi jeg naumast geta fylgt frv. Hv. þm. sýndi fulla hreinskilni í þessu máli, eins og honum er lagið að gera. Verð jeg að hæla honum fyrir það. En því verður ekki neitað, að hann færði mörg rök á móti frv. Hann taldi, að það hefði verið fásinna að reisa frystihús á Blönduósi, ef leggja ætti í kostnað við hafnargerð á Skagaströnd. Hann vildi vjefengja, að almennur áhugi væri fyrir þessu máli í hjeraðinu og hæpið um álit hjeraðsbúa á því. Og hann dró í efa, að ávinningur væri að því fyrir hjeraðið, eða mikinn hluta þess. Jeg veit, að Vestur-Húnvetningar hafa þarna engra hagsmuna að gæta. En hv.þm. V.-Húnv. er nú fæddur og uppalinn í A.-Húnavatnssýslu og lítur án efa eins á þeirra hag. Verð jeg því að álíta umsögn hans veigamestu rökin, sem flutt verða hjer gegn málinu. En merkir Austur-Húnvetningar, sem jeg hefi átt tal við um þetta mál, hafa sagt mjer, að þetta væri þeirra áhugamál, og rök þeirra hafa sannfært mig um, að rjett væri að fylgja frv. En jeg er þó ekki viss um, að jeg hefði fylgt málinu eins fast, ef jeg hefði verið búinn að heyra rök hv.þm. V.-Húnv. gegn því.  Hvað brtt. okkar hv.frsm. snertir, þá er hún borin fram af þeirri skoðun, að ekki þurfi aðra hvöt til þess að málið verði rætt og athugað í sýslunni en þá, að framkvæmd verksins eftir þessu frv. standi fyrir dyrum. Ef hjeraðsbúar vita, að sýslunefndin á að fara með umboð þeirra í þessu máli, þá er fullkomin ástæða til þess fyrir þá að láta sýslun. vita, hvern hug þeir bera til málsins, og það hljóta þeir að gera. Þess vegna er jeg mótfallinn þeim skilyrðum, sem sett eru í 2. málsgr. 2. gr., um að sýslun. þurfi tvisvar að samþ. ábyrgðarheimildina fyrir láninu. Jeg tel það óþarft og óeðlilega tilhögun, einkum af því að það veitir ekkert frekara öryggi og vissu um vilja hjeraðsbúa, nema sýslunefndarkosning hafi farið fram á milli þeirra funda, sem ákvörðun taka í málinu, eins og hv.þm. Vestm. hefir bent á. Jeg hefi þá líka svarað því, sem kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. Út af því, sem hann vísaði til ummæla hv.þm. A.-Húnv. og hv. 6. landsk., sem báðir eru búsettir og kunnugir í Austur-Húnavatnssýslu, vil jeg segja það, að jeg tel þá ekki meiri spegilmynd af vilja hjeraðsbúa en aðra kunnuga menn, sem þar eru búsettir. Jeg hefi kynst mörgum hjeraðsbúum og talað við þá um þetta mál, og þeir telja það eitt mesta velferðarmál hjeraðsins. Af þeim ástæðum fylgi jeg þessu máli, enda þótt mjer þyki framlag ríkissjóðs fullhátt.

Fjmrh. (Einar Árnason) Hv. frsm. meiri hl. vitnaði oft til þess, að þetta væri stjfrv., og sagði, að stj. mundi ekki hafa flutt það nema hún hefði haft trú á, að þetta væri gott mál. Þetta er auðvitað rjett. En það voru fyrstu tildrög þessa máls, að hv.þm. A.-Húnv. flutti á síðasta þingi frv. í Ed. um hafnargerð á Skagaströnd; og þau urðu afdrif þess, að því var vísað til stj. með þeim fyrirmælum, að hún ljeti fram fara rannsókn á staðháttum. Þær rannsóknir voru gerðar síðastl. aumar, og ávöxturinn af því er þetta stjfrv., sem lagt var fram í Ed. í þingbyrjun. Þegar um þessa hafnargerð er að ræða, þá lít jeg svo á, að hún sje ekki hliðstæð við aðrar hafnarbætur, sen gerðar hafa verið. Hjer liggur als önnur og djarfari hugsun á bak við heldur en við aðrar hafnargerðir. Hjer eru sem sje aðeins nokkrar landbúnaðarsveitir, sem að þessari hafnargerð standa og eiga að taka á sitt bak mikinn ábyrgðarbagga til þess skapa nýja höfn og nýjan bæ. Enginn gerir sjer vonir um, að höfnin muni geta borið sig, nema þar komi upp allfjölmennur bær eða sjávarútvegsstöð. Af því að þarna hefir ekki verið um að ræða nema landbúnað og sjósókn í smáum stíl, þá er því meiri ástæða til að fara hægt á stað og varlega og búa sem tryggilegast um fjárhagshlið málsins. Því að það er vitanlegt, að ef sýslufjelagið getur ekki fullnægt þeim skuldbindingum, sem það tekur á sig, þá kemur til kasta ríkissjóðs að greiða þann hluta kostnaðarins líka. Þess vegna verður þingið að setja skynsamlegar öryggisráðstafanir um undirbúning þessa máls, til þess að verja ríkissjóð gegn tapi af því, ef illa færi. Jeg segi þetta ekki af því að jeg vilji setja fót fyrir þetta stjfrv., þó að jeg vilji koma þessum ákvæðum inn í það til þess að tryggja sem best undirbúning málsins. Jeg hefi trú á, að hjer sje um gott mál að ræða, en vil, að unnið sje að því á þeim grundvelli, að engin mistök þurfi á því að verða. Hjer er um stórvirki að tefla, þar sem á að reisa nýja höfn, nýjan bæ og nýja útgerðarstöð.

Magnús Guðmundsson Það eru aðeins örfá orð. Jeg vildi geta þess, að eftir því, sem sagt er af kunnugum mönnum, þá mun vera hægt að gera góða mótorbátahöfn á Skagaströnd fyrir rúm 100 þús. kr. Og jeg get hugsað mjer, að þó að reynt sje að taka munninn nokkuð fullan með þessu frv., þá muni þetta verða látið nægja fyrst um sinn. Jeg get ekki sjeð, að það sje neitt hættulegt að veita þá heimild, sem í þessu frv. felst, því að ekkert verður gert að framkvæmdum fyrri en þingið hefir veitt til þess fje í fjárlögum. Hvort síðari hluti 2. gr. er feldur burt úr frv., skiftir ekki miklu máli; þó getur það komið sjer vel. En eftir þekkingu minni á þeim mönnum, sem hjer eiga hlut að í hjeraði, þá held jeg, að þeir flani ekki að órannsökuðu máli. Jeg er sannfærður um, að það verður farið hægt á stað í þessu máli, og jeg segi þessi fáu orð til þess að sýna fram á, að það verður ekkert gert í því nema sýn þyki, að það komi að góðum notum. Jeg vildi ennfremur benda á, að hjer er aðeins um framtíðarloforð að ræða frá Alþingi, en ákvörðun verður tekin um það síðar með fjárveitingu í fjárl. Jeg vildi með þessu slá niður þann ótta, sem vera kynni meðal hv.þdm. um það, að hjer muni verða rasað fyrir ráð fram; jeg er fullviss um, að svo verður ekki. Jeg þekki svo vel til þeirra manna í Húnavatnssýslu, sem um þetta mál munu fjalla. Mjer fanst á ræðu hæstv. fjmrh., að á bak við feldist hjá honum ótti um, að hjer mundi verða farið lengra en sýslufjelagið þyldi. Þó að einn hreppur komi til með að njóta hjer aðallega góðs af, þá eru fleiri blómleg sveitarfjelög í sýslunni, sem hafa hag af fyrirtækinu. Og jeg er viss um, að þau leggja sig ekki í hættu af þessu máli án þess þau sjái, að þau fái uppborið það fje, sem lagt yrði í fyrirtækið.

Haraldur Guðmundsson Jeg vildi aðeins gera fyrirspurn til hv. sjútvn. Jeg sje, að í 11. gr. frv. er ákveðið, hvaða tekjur hafnarsjóður skuli hafa, og að helmingur af hækkun lóðarleigu í Höfðahólalandi eigi að renna í hafnarsjóð. Nú eru Höfðahólar landssjóðsjörð, eftir því sem jeg best veit; en jeg hygg, að jeg muni það rjett, að Spákonufell, sem er einstaks manns eign, eigi að nokkru leyti land að höfninni. Nú vil jeg beina þeirri fyrirspurn til sjútvn., hvort hún hefir athugað þetta, og þá um leið, hvort til þess sje ætlast, að eigandi þeirrar jarðar fái í sinn vasa þá verðhækkun á landi hans, sem leiðir af hafnarmannvirkjum á þessum stað. Jeg tel sjálfsagt að veita hreppnum eða hafnarsjóði nú þegar eignarnámsheimild til þessa lands, er að höfninni liggur. Gera má ráð fyrir, að þarna rísi upp bær, og hækka þá lóðir ört í verði. Þá verðhækkun á auðvitað sveitarsjóður eða hafnarsjóður að fá.

Hannes Jónsson Það var rjett hjá hv. 2. þm. G.-K., að jeg segi í þessu máli það, sem jeg veit sannast og rjettast, eins og jeg geri yfirleitt í hvaða máli sem er. Hitt er ekki þar með sagt, að það sje altaf það sanna og rjetta; þetta vænti jeg, að hv.þm. taki til greina, og að hann vildi nú sjálfur taka upp þá reglu, ef hann hefir ekki haft hana áður.

Já, ef

. Hitt er fullkominn misskilningur, að jeg sje að mæla á móti þessu frv. En það er aftur á móti rjett, að eftir ýmsum framkvæmdum í hjeraðinu nú á síðustu missirum, þá efast jeg um, að þar sje ríkjandi almenn trú á þessu máli. Þess vegna tel jeg nauðsynlegt, að málið geti fengið þá athugun heima í hjeraði, sem framkvæmanleg væri. Hv. 1. þm. Skagf. vildi ekki trúa öðru en að málinu væri borgið í höndum hjeraðsbúa, og sæti síst á mjer að efast um það eða tortryggja samsýslunga mína. En jeg verð nú samt að segja það, að í hafnarbótamálum hafa þeir sýnt svo óvenjumikið dómgreindarleysi, og á jeg þar sjerstaklega við bryggjubyggingu á Blönduósi, fyrir innan ána. Kirk hafnarverkfræðingur lagði á móti því fyrirtæki, en samt var það barið fram í sýslun. með örlitlum meiri hl. Þar eru margar þúsundir kr. farnar til einskis. Jeg get því ekki sjeð annað en að fylsta ástæða sje til þess að vera varkár í þessu máli; og þetta segi jeg ekkert síður fyrir það, þó að samsýslungar mínir eigi hlut að máli, sem jeg vil fúslega gera eitt og annað fyrir. Það verður að gera alt til þess að tryggja það sem best, að almenningsvilji í hjeraðinu verði óskiftur á bak við þetta mál; því hann ræður úrslitum um, hvort hjeraðið bindur sjer þann skuldabagga á herðar, sem ábyrgðinni fylgir. Þar er í mikið ráðist fyrir sýslufjelagið; og þó að málið sje í sjálfu sjer gott, þá eiga hjeraðsbúar að fara varlega í að ofþyngja einstaklingum með skuldaböggum. Þegar almennur vilji hjeraðsbúa er fenginn til þess að hrinda þessu máli í framkvæmd, þá geri jeg ráð fyrir, að þeir klífi þrítugan hamarinn til þess að afla því nauðsynlegra tekna. En á hinn bóginn ætla jeg, að ef fylgi við málið verður skift í sýslunni og raunveruleg andstaða brýtst fram, þá mun sannast, að það verður mjög erfitt um skuldagreiðslur, sumpart af rjettlátum ástæðum, þ. e. getuleysi einstaklinga, og sumpart vegna þrjósku. Þess vegna er hætt við, undir þessum kringumstæðum, að skuldbindingar hjeraðsbúa færist á ríkissjóð til greiðslu. Það, sem eitt hjerað tekur að láni, til hvaða fyrirtækis, sem um er að ræða, verður hjeraðið að borga aftur. Það má ekki bindast lántökum nje ábyrgðum með þeirri hugsun að ætla síðar að smeygja sjer undan rjettmætum greiðslum, er af þeim stafa, þegar kemur að skuldadögunum. Sú stefna á að dæmast til dauða. En því miður hefir talsvert bólað á henni hjer á Alþingi. Og þó jeg geti viðurkent, að ákvæðin, sem eru í 2. gr. frv., hafi ekki mikil áhrif, þá vil jeg, að þau fái að standa óbreytt; það veitir þó meiri trygging fyrir góðum undirbúningi þessa máls í hjeraðinu. Jeg hefi ekki mælt á móti þessu frv. á nokkurn hátt; síður en svo. Jeg hefi aðeins viljað tryggja sem best, að það kæmi að haldi, og mun greiða atkv. með því.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Það er náttúrlega hreint ekki góð aðstaða fyrir þm. úr fjarlægum hjeruðum að mæla fram með þessu máli, með það fyrir augum, að menn úr hjeraðinu sjálfu andmæla því og telja á því öll tormerki. Þrátt fyrir yfirlýsingu hv.þm. V.-Húnv. um, að hann vilji ekkert hafa á móti þessu máli, þá skín í gegnum orð hans fullkomin vantrú á fyrirtækinu og framkvæmdamöguleikum hjeraðsins, sökum misbresta á samvinnu hjeraðsbúa um þetta mál, og efi um staðinn, hversu heppilegur sje. Þetta álit hv.þm. vona jeg, að sje bygt á misskilningi. En, sem sagt, þar sem þetta kemur frá glöggum og gætnum manni með staðarlegri þekkingu á málavöxtum í hjeraðinu, þá verður ekki hjá því komist að kannast við, að slík skoðun slái óhug á þá, sem ekki eru kunnugir staðháttum. En það vill nú svo vel til, að fleiri menn úr Húnavatnssýslu hafa lýst skoðun sinni á þessu máli, svo að hv.þm. V.-Húnv. hefir ekki tekist að hrekja mig frá þeim grundvallarskoðunum, sem jeg hefi myndað mjer um það. Stj. hefir líka látið sitt álit í ljós í grg. frv., og vil jeg, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mjer að lesa þetta upp: „Stjórnin er á þeirri skoðun, að það sje þýðingarmikið mál fyrir aðliggjandi hjeruð og landið í heild sinni, að góð höfn væri á hentugum stað við Húnaflóa austanverðan, sem nú er hafnlaus. Frá höfn á Skagaströnd mundi verða gott samband við hjeruðin í Húnavatnssýslu, þar sem nú er orðið mikið af bílfærum vegum. Og sem síldveiðahöfn mundi Skagaströnd sjálfsagt geta haft mikla þýðingu. Útflutningur á kjöti er einnig mikill úr Húnavatnssýslu, og yrði það til mikillar tryggingar fyrir kjötútflutninginn, einkum á frystu kjöti, að fá góða höfn á Skagaströnd“. Jeg geri ráð fyrir, að það hafi enginn þau gögn í höndum, að hann geti lagt út í deilu til þess að sanna það reikningslega, að þetta fyrirtæki sje örugt með að bera sig. Það er að heyra á mótmælum hæstv. fjmrh. og vantrú hv.þm. V.-Húnv., að þeir skoði þetta fyrirtæki þess eðlis, að það eigi að sýna fram á það í upphafi, að það geti borið sig fjárhagslega. Af því munu vera sprottnar dylgjur hv.þm. V.-Húnv. um, að hjeruð hafi ráðist í mannvirki og fyrirtæki, sem ekki stóðust áætlun, og sem þau gátu ekki staðið straum af. En í ýmsum tilfellum getur það hafa stafað af náttúrunnar völdum. Jeg lít á þessi mannvirki frá öðru sjónarmiði og legg mest upp úr þeim áhrifum, sem þau hafa á atvinnulífið í hlutaðeigandi hjeraði og landinu yfirleitt. Hafi menn góða trú á þessu máli, eins og hæstv. stj., þá á ekki að vera að gera leik til þess að setja í það fleyga eins og þá, sem skotið hefir verið inn í 2. gr. frv. og sem auðsjáanlega hljóta að draga úr framgangi málsins. En við hv. 2. þm. G.-K. álítum, að þeir eigi ekki að vera þar til að spilla fyrir málinu.

Hannes Jónsson Mjer finst háttv.frsm. leggja meiri alúð við að telja hv.þd. trú um, að jeg sje að mæla á móti frv., heldur en að flytja sjálfur meðmæli með því. Jeg hefi ekki sagt annað en það, að jeg vildi gera ráðstafanir til að tryggja sem best fylgi við málið í hjeraðinu. Þá hefi jeg tekið það fram, að margt hefir verið gert á Blönduósi, sem heimskulegt var að ráðast í þar, ef höfn á að koma á Skagaströnd. Þessum mannvirkjum á Blönduósi hefði átt að fresta, ef það var ætlun hjeraðsbúa að byggja höfn á Skagaströnd. Þetta hlýtur hv.frsm. að hafa heyrt. Og þó að hv.þm. tali mikið um, að stj. sje þessu máli fylgjandi, þá breytir það ekki minni afstöðu. Það virðist hneyksla hv.þm., að jeg skuli ekki hafa alveg sömu skoðun á málinu og stj. Jeg veit ekki, hvort hann hefir talið sjer það skylt að vera sammála sinni íhaldsstj. í öllum efnum. En að því leyti er fullkomið samræmi milli mín og stj. í þessu máli, að þegar vaknaður er almennur áhugi fyrir því í hjeraðinu, þá á ekki að hindra framkvæmd þess. En jeg vil benda á, að málið hefir nú fremur lítið fylgi í sýslunni; þess vegna hefir miklu fje verið varið til að bæta höfnina á Blönduósi, af trúleysi á það, að höfn yrði bygð á Skagaströnd; að öðrum kosti væri bryggjubygging á Blönduósi hrein vitleysa. Það virðist ástæðulaust að ræða þetta mál öllu lengur; jeg geri ráð fyrir, að hv.þdm. ljái því fylgi sitt vegna þess, að þeir hafi trú á, að það sje rjettmætt framfaramál, en láti það ekki til sin taka aðeins af pólitískum ástæðum. Mjer virtist það koma óþarflega bert fram hjá hv. 2. þm. G.-K., að afstaðan til málsins væri pólitískt lituð. Út af því varð mjer ósjálfrátt að hvarfla huganum til landsfundar íhaldsmanna, sem haldinn var hjer í bænum fyrir skömmu. Þar voru mættir fulltrúar úr Húnavatnssýslu, sem eru stuðningsmenn þessa fyrirtækis, eins og margir aðrir í hjeraðinu, og ekki er ósennilegt, að hv. 2. þm. G.-K. hafi orðið fyrir áhrifum frá þeim í þessu máli. En það eru ekki fulltrúarnir á íhaldsfundinum, er áttu að hafa þau áhrif á háttv.þm., heldur skynsamleg íhugun málsins. Þá sagðist hv.þm. vera hálfhikandi síðan hann fjekk þessar upplýsingar hjá mjer. Jeg verð að segja, að það er nokkuð lausleg athugun, ef hann hefir ekki aflað sjer annara upplýsinga en hjá þessum mönnum, þegar um jafnstórt mál er að ræða. - Jeg hefði getað fylgt þessu máli, ef Austur-Húnvetningar hefðu farið skynsamlega að og ekki lagt í stórkostnað á Blönduósi, heldur horfið frá viðskiftunum þar og flutt þau út á Skagaströnd. Mjer finst fyllileg ástæða til þess að efast um, að Austur-Húnvetningar hafi mikinn áhuga fyrir þessari hafnarbót, þar sem þetta stóra frystihús hefir verið bygt á Blönduósi. Jeg sje ekki, að það greiði fyrir útflutningi á frystu kjöti, þótt gerð verði höfn að Skagaströnd, nema þá úr Vindhælishreppi, en þar er kjötmagn lítið. Það verður ekki fyr en frystihúsið á Blönduósi verður lagt niður. Jeg hefi svo ekki fleira að segja, og nú get jeg ekki borið það oftar af mjer, þótt hv.frsm. kunni ennþá að segja, að jeg sje á móti þessu máli.

Jeg er dauður

. Þá tekur hv. 2. þm. G.-K. ómakið af hv.frsm. En það er undarlegt, að það er eins og það sje eitthvert stórpólitískt atriði fyrir þessum hv.þm., að fá það staðfest, að jeg sje á móti málinu. Jeg endurtek þá yfirlýsingu mína, að jeg mun greiða atkvæði með því.

Benedikt Sveinsson Það hafa komið fram mjög mikilvægar skýringar um mál þetta í dag, er hv. dm. hafa eigi átt kost á að heyra fyrr. Vil jeg einkanlega þakka hv.þm. V.-Húnv. fyrir þá hreinskilni, er hann hefir sýnt, og upplýst málið frá sínu sjónarmiði og annara manna í Húnavatnsþingi, sem hann þekkir. Oft hafa verið borin fram mál af framfarahug hjeruðunum til þrifa, en þau hafa löngum of lítið rædd verið og hafa ekki náð að verða samgróin hug hjeraðsbúa, áður en þau væru borin fram á Alþingi. Svo hefir verið um framfaramál hjeraðanna austanfjalls, sem hæstv. forseti Sþ. hefir haft þau orð um hjer á Alþingi, að hjeruð þessi hafi verið gerð að „tilraunadýrum“ með því að demba á þau nýmælum og framfaramálum. Þetta mál er nýmæli og framkvæmd þess kostar órafje; er því sjálfsagt að athuga það vel áður til lykta sje ráðið, einkum þar sem fátækt sýslufjelag á að taka á sig svo mikla ábyrgð, sem hjer er um að ræða. Víst mun mikil þörf á, að gerðar verði hafnarbætur á þessum stað, þegar hjeraðsbúar telja tímabært. Liggur vel við til sjávarútvegs, en engin örugg höfn í nánd. Væri auðvitað ákjósanlegt fyrir hjeraðsmenn að fá slíkt mannvirki, ef aðrir greiddu kostnaðinn við það; en hitt er annað mál, hvort þeir hafa svo mikinn hag af hafnargerðinni, að þeir vilji leggja fram sjálfir alt að 320 þús. kr. til hennar, eins og hjer er gert ráð fyrir. Þetta þarf að athuga vandlega. En svo heyrist frá einum mikilsmetnum þm. og hinum ráðsvinnasta í n., að hjer sje ekki um hafnargerð að ræða, heldur lendingarbót. - Þetta eru mikilsverðar skýringar, því að það skiftir ekki svo litlu máli, hvort ríkissjóður leggur styrk til hafnargerðar eða lendingarbóta. Og meðan málið er ekki betur rannsakað en svo, að vjer vitum ekki til hlítar, hvort hjer er um hafnargerð eða lendingarbót að ræða, virðist undirbúningur þess furðuskamt á veg kominn, því að lendingarbót getur ekki kallast hafnargerð. Málið virðist svo vaxið, að best mundi það afgr. hjeðan með rökst. dagskrá að þessu sinni. Jeg skal ekki verða meinsmaður lendingarbóta eða hafnargerðar við Spákonufellshöfða, þegar málið er að fullu undirbúið í hjeraði, þótt jeg taki undir með þeim, sem mæla nokkrum varnaðarorðum um þetta mál. Þar sem þetta er stjfrv. og stj. mælir eindregið með því, að 2. málsgr. 2. gr. standi kyrr, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Skal ábyrgð sýslunnar vera samþykt á tveim aðalfundum í röð með minst atkv. allra sýslunefndarmanna, enda sje slík samþykt eigi eldri en tveggja ára, þá er ríkissjóðsábyrgðin er veitt“ -, þá finst mjer óráð að fella slíka tryggingu niður. Finst mjer þetta ákvæði vera viturlega sett inn, því að sýslunefndin og sýslan sjálf skoðar sig með rjettu siðferðislega bundna, ef samþ. er á tveim sýslufundum ábyrgð sýslunnar, en miklu síður, ef ábyrgðarsamþykki er flaustrað af á einum sýslufundi. Vil jeg því leggja ríka áherslu á, að brtt. um að fella þetta ákvæði niður gengur í þveröfuga átt við það, sem rjett virðist vera.

Óafur Thors Jeg ætla ekki að deila við hv.þm.N.-Þ. um ágæti till. okkar hv.þm. Vestm., enda get jeg ekki fært fram ný rök henni til stuðnings. Það, sem kom mjer til þess að taka til máls, voru orð hv.þm. V.-Húnv. Hann taldi, að þetta mál, sem hjer er til umr., væri stórpólitískt mál, og undraðist hann, hve ljelegar upplýsingar jeg hefði fengið um málið. Þær upplýsingar, er jeg meðal annars fer eftir, eru þær, að hæstv. stj. leggur til, að ríkissjóður leggi helming framlags til þessa fyrirtækis, og jeg vænti þess, að hv.þm. V.-Húnv. álíti, að stj. beri ekki fram slíka till. nema til þess sjeu nokkur rök. Auk þess hefi jeg kynt mjer rök þeirra hv. 6. landsk. og hv.þm. A.-Húnv., sem báðir eru Húnvetningar, og ætla jeg einnig, að þau vegi nokkuð í augum hv.þm. Við þessar upplýsingar hafa svo bætst allmargar umsagnir ýmsra manna úr hjeraði, og án tillits til stjórnmálaskoðana þeirra. Það er því engin ástæða til þess fyrir hv.þm. að fjargviðrast út af því, hve heimildir mínar sjeu ljelegar. Og það er einmitt óvenjulegur styrkleiki þessara heimilda, sem veldur því, að jeg læt ekki á mig fá umsögn jafnkunnugs manns og hv.þm. V.-Húnv. óneitanlega er, því að mínar heimildir hníga allar á einn veg, - hve nauðsynin sje rík fyrir Húnvetninga. Ummæli hv.þm. öll sýna, að hann er í raun og veru á móti málinu, en er að reyna að breiða yfir þá skoðun sína, vegna þess að hann ber hlýjan hug til hjeraðs síns og vill ekki snúast öndverður gegn málinu, ef það gæti orðið hjeraðsbúum til góðs. Innst inni í hugskotsfylgsnum hans ríkja þó mótmælin og leita út í orðum hans. Hinsvegar met jeg hreinskilni hv.þm. að verðleikum, en því eru ummæli hans tilfærð, að við nefnum þau sem andstæður við bjartsýni þeirra manna, sem mælt hafa á annan veg, en eru þó honum jafnkunnugir á þessum slóðum. Og við höfum ekki þorað að láta ummæli svo kunnugs manns liggja á milli hluta, því að þau gætu orðið þung á metunum hjá þeim, er ekki hefðu kynt sjer ummæli annara. Síðustu orð mín í þessu máli skulu vera þau, að jeg vænti þess fastlega, að ummæli hinna bjartsýnu megi sín eins mikils og ummæli hinna svartsýnu.

Frsm. meiri hl. (Ólafur Thors) Jeg hefi lofað hæstv. forseta því að vera stuttorður um þetta stóra mál, enda get jeg játað, að jeg legg meira upp úr því, að málið dagi ekki uppi, en að fari fram um það langar umr. Jeg hefi skrifað allítarlegt nál. um málið, og ef hv.þm. hafa sýnt málinu þann sóma að lesa það, hafa þeir sjeð þar þau rök, er jeg hefði annars óskað að bera fram. Fyrir Alþingi liggja nú mörg frv. um fjárframlög úr ríkissjóði til hafnarbóta, og er öllum ljóst, að þau geta ekki öll náð fram að ganga, því að óhugsandi er, að ríkissjóður geti lagt fram alt það fje á næsta ári eða næstu árum. Jeg tel, að það varði því mestu fyrir hv.þdm. að gera sjer grein fyrir því, hvort hægt er að segja, að eitt af þessum frv. eigi meiri rjett á sjer en hin, og jeg efa ekki, að ef þeir kynna sjer þessi mál, sjá þeir, að svo er, - sjá, að það er Hafnarfjörður, sem á ríkari og meiri kröfurjett en aðrar þær hafnargerðir, sem eru á döfinni. Að þessu hefir meiri hl. n. fært allsterk rök í því nál., sem hann hefir látið frá sjer fara og er á þskj. 298. En höfuðrök meiri hl. eru þau, að nú þegar er í Hafnarfirði mjög mikil útgerð; þaðan ganga nú 12 togarar og 10 línuveiðaskip, og öll þessi mikla útgerð Hafnarfjarðár er beinlínis í voða, ef ekki eru gerðar þær umbætur, sem hjer er farið fram á. Svo sem kunnugt er, þá er Hafnarfjarðarhöfn góð í öllum áttum nema vestanátt; þá er hún opin fyrir óbrotnum sjóum utan af flóanum, og það er hending ein, að ekki hefir stafað af því miklu meira tjón en verið hefir á undanförnum árum. - Það vita allir, að það er langviðrasamt hjer á landi, og það hefir gengið svo síðustu árin, að Hafnarfjörður hefir losnað við höfuðóvin sinn, vestanstaðviðrin, en fyr en varir má gera ráð fyrir, að Hafnfirðingar verði fyrir vestanáttinni, og þá er beinlínis ómögulegt að afgreiða allan þann mikla skipaflota, sem hefst við í Hafnarfirði. Það verður ekki gert öðruvísi en með hafnarbótum. Hitt er og sannanlegt, að það er ómögulegt að afgreiða þennan skipaflota við þá einu bryggju, sem nú er í Hafnarfirði, en það er að kasta peningum á glæ, að fara að gera þar aðra bryggju áður en höfnin er komin, því að varanleg hafnarbót verður að koma fyr en bryggjugerð er hafin. Auk þess eru allri þróun útgerðar í Hafnarfirði skorður settar svo lengi sem hún er í slíkum voða sem nú er. Af þeim útvegi landsmanna, sem á síðari árum hefir leitað til Faxaflóa á fiskveiðitímanum, stafar nú svo mikil þröng í Reykjavíkurhöfn, að þar er síst á bætandi, og þarf miklar hafnarbætur hjer, ef á að fullnægja þeirri þörf, sem nú þegar er á orðin. Það er og vaxandi straumur af skipum þeirra manna, sem búsettir eru úti á landi, hingað til Faxaflóa, og það verður að skapa þeim vexti eðlilega þróun. Það verður ekki gert á betri, hentari nje rjettmætari hátt en að bæta höfnina í Hafnarfirði. Hjer koma því saman öll rök til staðfestingar þeim dómi meiri hl. sjútvn., að það beri að láta Hafnarfjörð ganga fyrir. Þörfin er svo brýn, að það má ekki dragast. Þetta er svo mikið hagsmunamál alþjóðar, að af getur hlotist mikill skaði fyrir alla landsmenn, ef þar verður nokkur töf á. Jeg vil aðeins, í tilefni af áliti minni hl. sjútvn., geta þess, að það er ekki að öllu leyti rjett með farið í því nál.Hv. minni hl. skýrir frá því, að Hafnarfjarðarhöfn eigi óeyddan sjóð, er nemi 800000 kr. Það er rjett, að hafnarsjóður Hafnarfjarðar er að nafninu til 800000 kr., en af því er handbært fje liðugar 200000 kr., og er ætlun Hafnfirðinga sú, að nota það fje til annara hafnarbóta, í sambandi við hafnargarðinn, sem ætlast er til, að bygður verði samkv. þessu frv. Það er því ekki rjett að tefla þessu fram til andmæla gegn því, að ríkissjóður styrki þessa hafnargerð, vegna þess að sjóðurinn verður ekki handbært fje í stærra mæli en það, að það mætti kannske vænta þess, að með þeim afborgunum, sem greiddar verða af útistandandi lánum hafnarsjóðs, mætti greiða afborganir af þeim lánum, sem ríkissjóður gengi í ábyrgð fyrir vegna Hafnarfjarðar samkv. frv. Það er heldur ekki alveg rjett með farið hjá hv. minni hl. n., þegar hann skýrir frá því, að það sje venja hjá ríkissjóði að leggja aðeins einn fjórða hluta til hafnargerða, því að hv. minni hl. veit vel, að t. d. Vestmannaeyingar hafa fengið a. m. k. þriðjung greiddan, og hæstv.ríkisstj. ber sjálf fram frv. um að leggja til hafnargerðar á Skagaströnd alt að helmingi kostnaðar, og það er næstum broslegt hjá hv. 1. þm. S.-M. - sem mælir með framlagi til Skagastrandarhafnar alt að 2/5 hlutum kostnaðar -, þegar hann er að reyna að byggja brú á milli aðstöðu sinnar í þessum tveimur málum með því að telja það, sem á að gera á Skagaströnd, lendingarbót, því það hefir við engin rök að styðjast. Jeg þarf ekki að svara þeim vjefengingum, sem hv. minni hl. hefir haft um nauðsyn á hafnarbótum í Hafnarfirði, með öðru en jeg hefi þegar gert, og það komu raunar ekki fram nein þau rök í áliti hv. minni hl., sem jeg ekki þegar hefi andmælt í fyrri hluta þessarar stuttu ræðu, þar sem jeg færði rök fyrir forgangskröfurjetti Hafnarfjarðarkaupstaðar til hafnarbóta. Mjer til mikillar undrunar hefi jeg sjeð á nál.hv. minni hl., að hann lætur sjer ekki aðeins nægja að færa framlagið niður í einn fjórða, heldur leggur hann líka til, að ríkissjóður ábyrgist ekki nema helming kostnaðar, en í n. hafði þó talast svo til, að þeir lofuðu að leggja til, að ríkissjóður ábyrgðist 3/4 kostnaðar, en legði til 1/4. Jeg mun nú ljúka máli mínu - til þess að efna það, sem jeg lofaði hæstv. forseta, en ekki af því, að jeg hafi ekki næg rök fram að færa máli mínu til stuðnings - með þeirri bendingu til hv.þdm., að það sýnist liggja nær að bæta þá höfn, sem hjer er um að ræða, þegar alþjóðarnauðsyn krefur, heldur en að leggja fram 300000 kr. úr ríkissjóði og ganga í ábyrgð fyrir ennþá stærri upphæð til að byggja nýja höfn við Húnaflóa, þar sem árangurinn þó hvergi nærri er jafnauðsær.

Frsm. minni hl. (Sveinn Ólafsson) Hv. frsm. meiri hl. er í rauninni búinn að svara því, sem hann ætlar að jeg muni segja.

Jeg sje það af nál.hv. minni hl.

. Nál. á þskj. 371 er að vísu stutt, en fljótlegt að átta sig á því, og jeg hygg, að hv.þdm. hafi þegar gert sjer ljósa grein fyrir því, hvað á milli ber meiri og minni hl., og jeg held, að þeim sje það líka vel ljóst, að það er ekki líku saman að jafna um hafnargerð í Hafnarfirði og hafnargerð norður á Skagaströnd, að ástæðurnar og aðstæðurnar eru svo gagnólíkar, að svipuð regla á alls ekki við á báðum stöðum. Hafnarfj. á, eins og þegar hefir verið frá skýrt, geysilega stóran hafnarsjóð, og er sá sjóður alt að því einfær um að byggja höfnina. Þessi mikli aðstöðumunur rjettlætir að minni hyggju það að færa tillagið niður í það venjulega framlag, sem verið hefir einn fjórði hluti af kostnaði við hafnargerðina. Að vitna í Vestmannaeyjar er heldur ekki einhlítt í þessu efni, eins og hv.frsm. meiri hl. gerði. Það var upphaflega sem var lagður til hafnargerðar í Vestmannaeyjum, en síðar, eftir að það kom í ljós, að hafnarsjóður Vestmannaeyja ekki með nokkru móti gat risið undir kostnaðinum við að endurbæta höfnina, var tillagið fært upp í 1/3. Jeg vil ekki mæla því í móti, sem hv.frsm. meiri hl. sagði, að það sje mjög æskilegt, gott og nauðsynlegt að geta hið fyrsta fengið höfnina í Hafnarfirði endurbætta, en það er þó ekki jafnaðkallandi þar eins og á þeim stöðum, þar sem hafnirnar verða alls ekki notaðar fyrir því hve opnar þær eru og skjóllausar. Hafnarfjarðarhöfn er, eins og hv.þm. kannaðist við, tiltölulega góð og örugg; það er þá þessi aukna útgerð, sem gerir það svo aðkallandi að bæta hana. Bæði hv.þm. og jeg vildum gjarnan, að það gæti farið svo, að ríkissjóður sem allra fyrst gæti sint, erindi Hafnfirðinga, en hinsvegar virðast okkar minnihl.mönnum ekki rjett að láta þessa fjárveitingu vera fortakslaust á undan öllum öðrum og hærri en t. d. í Rvík og Vestmannaeyjum. Margt kallar að, og óvíst hvort ríkissjóður má við því þegar í stað að leggja fram fjeð, og þess vegna viljum við binda við heimild stj. til að leggja fram fjeð, en skuldbinda ekki. Við viljum hinsvegar gera ráð fyrir, að því verði sint eins fljótt og hægt er. Það er, eins og hv.frsm. meiri hl. tók fram, upplýst, að hafnarsjóður Hafnarfjarðar á óeyddar meira en 800000 kr., og jeg leyfi mjer að segja óeyddar eins fyrir því, þó að um 500000 kr. af þessu fje sje lánað bæjarsjóði, en með tilliti til þess, að svona mikil upphæð, sem sje 500000 kr., eins og lánað er bæjarsjóði, er ekki handbært fje, vill minni hl. leggja til, að ríkissjóðsábyrgðin sje í lögunum ákveðin álíka mikil og nemur þessu fje, með því að framlag þeirrar ábyrgðar og tillag ríkissjóðs er nægilegt fje til byggingarinnar, og mundi það að öllum líkindum ekki stranda á því, að verkið gengi fram. Samkv. þessu hefir minni hl. lagt til, að 1. og 2. gr. frv. væri breytt á þann veg, sem þegar er nefnt, fyrst og fremst að veitt væri heimild til að leggja fram þann 1/4. hluta, sem til þarf, og í öðru lagi, að ábyrgð ríkissjóðs verði takmörkuð við 500000 kr., í staðinn fyrir 667000 kr., sem í frv. stendur. Jeg finn svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, það mun vera nokkurn veginn ljóst og athugað mál fyrir flestum. jafnvel öllum hv.þdm.; tel jeg því tilgangslaust að deila um þetta, og sjálfsagt að láta atkvæðin skera úr, en ekki að vera að lengja umr.

Frsm. (Hjeðinn Valdimarsson) Eins og nál. ber með sjer, voru allir nm., er á fundi voru er málið var tekið fyrir, sammála um að leggja til, að það væri samþ. eins og það kom frá hv.Ed. Er hin mesta nauðsyn að fá land undir nýjan kirkjugarð hjer, því þessi, sem fyrir er, er að verða of lítill og algerlega ómögulegt að stækka hann, en þess væri þörf á næsta ári eða svo, ef ekki yrði hætt við jarðarfarir með öllu og bálfarir upp teknar í þeirra stað. Einnig er gott, að þetta frv. verði samþ., ef bærinn skyldi vilja breyta fyrirkomulagi þessara mála.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Eins og nál.fjhn. ber með sjer, leggur n. til, að þetta frv. verði samþ. með nokkrum orðabreytingum. Eru þær í því fólgnar, að talað er í frv. um undirskattanefndir í mótsetningu við yfirskattanefndir. En í skattalögunum er orðið „undirskatta- nefnd“ ekki til, heldur aðeins skattanefndir og yfirskattanefndir. Þá þótti n. og rjett, að það kæmi skýrt fram, að ráðuneytið legði því aðeins úrskurð á ágreining, ef viðkomandi óskaði þess. En eins og það er í frv., mætti skilja það svo, að jafnan skyldi leggja ágreining undir úrskurð. Einn nefndarmanna hefir skrifað undir nál. með fyrirvara, og mun hann gera grein fyrir afstöðu sinni.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg er sammála hv. meðnefndarmönnum mínum um það, að rjett sje að hafa einn yfirdómstól í skattamálum, og þess vegna hefi jeg getað fylgt frv. En fyrirvari minn er í því fólginn, að jeg álít, að það væri unt nú þegar, að ráðast í það, að setja á stofn landsyfirskattanefnd. Því að jeg tel það ekki heppilegt, að úrskurðir um þessi efni byggist á svo pólitískum grundvelli og hlýtur að verða meðan ráðuneytið fer með þessi mál. Hygg jeg betra, að þau væru lögð undir úrskurð þar til kjörinnar nefndar. Annars býst jeg við að komi uppástunga um þetta frá milliþinganefnd þeirri í skattamálum, er nú situr á rökstólum. Jeg vildi því ekki leggja fram sjerstaka till. þess efnis, en get sætt mig við þetta fyrirkomulag fyrst um sinn.

Gunnar Sigurðsson Jeg er þakklátur hv.n. fyrir það, hvað hún hefir afgreitt þetta mál fljótt og vel. Hefi jeg enga ástæðu til þess að hafa á móti þeim breytingum, er hún leggur til, því þær eru ekki efnisbreytingar, heldur aðeins orðabreytingar. En að orðið „undirskattanefnd“ er í frv. mínu, kemur til af því, að jeg hafði ekki skattalögin við hendina, er jeg samdi frv., en skattanefndir eru hinsvegar í daglegu tali kallaðar undirskattanefndir. Hitt leiðir auðvitað af sjálfu sjer, að stjórnarráðið fer ekki að úrskurða um ágreining, nema til þess sje leitað. Jeg get því, eins og jeg hefi áður sagt, að öllu leyti fallist á breytingu n., því að þær kveða aðeins skýrar á um það, er jeg vildi sagt hafa.

Frsm. (Erlingur Friðjónsson) Sjútvn., er hefir haft frv. þetta til meðferðar, hefir orðið ásátt um að leggja til, að frv. verði samþ. með litlum breytingum. Meiri hl. n. hefir ekki viljað ganga inn á, að þeir menn, er ekki hafa meira skólanámi en gert er ráð fyrir í frv., fái að vinna sjer rjett til að stjórna stærri vjel en 100 hestafla. Jeg hefi gengið inn á þetta til samkomulags, enda vil jeg ógjarnan fara lengra en fært er í alla staði. Till. n. er því miðuð við þetta, að sá maður, er sýnt hefir með 12 mán. starfi, að hann er fær um að stjórna 35–50 hestafla vjel, öðlist rjett til að stjórna 50–100 hestafla vjel, en síðari mgr. 1. gr. falli því niður. Með þessum orðum vildi jeg leggja með frv. og tel ekki ástæðu til að ræða það frekar, ef ekki koma fram andmæli. Jeg skal þó geta þess, að vjelskip þau, er á veiðar ganga, munu að jafnaði ekki vera stærri en það, að í þeim sje 100 hestafla vjel eða minni. Afleiðingin af þessari breytingu verður því sú, að ekki þarf meiri lærdóm en frv. gerir ráð fyrir, til að taka að sjer vjelstjórn á veiðiskipum. Þar sem mótorskóli sá, sem ráðgerður var í lögum frá 1924, er ekki enn stofnaður, þá er nauðsyn að rýmka nokkuð til í þessu efni, til þess að ekki verði hörgull á mönnum, er farið geta með þessar vjelar.

Jón Baldvinsson Vegna fjarveru hv.frsm. (IP) vildi jeg fylgja frv. úr hlaði með fáum orðum. N. hefir lagt til, að frv. yrði samþ. Mál þetta var talsvert rætt hjer í deildinni, í sambandi við sölu á landsspildum til Neskaupstaðar, og þarf því ekki að bæta miklu þar við. Þó er rjett að geta þess, að brtt. sú, er hv.flm. flutti við það frv., er ekki að öllu samhljóða frv. nú. Þar var heimilað að selja jörðina skilmálalaust, nema að undan var skilið lóðarspildur undir opinberar byggingar. En nú á salan ekki að koma til framkvæmda, fyr en jörðin losnar næst úr ábúð. Jeg get endurtekið það, er jeg sagði er þetta mál var rætt hjer áður, að jeg tel ástæður nú svo breyttar á Siglufirði frá 1921, að jeg tel óhætt að selja bænum þetta. Hugur manna til sölu lóða er nú annar þar í bæ en þá var. Þá mátti búist við, að lóðirnar yrðu jafnóðum seldar. Nú er svo komið, að meiri hluti bæjarstjórnar mun tryggja það, að landið verði ekki látið úr eign kaupstaðarins, hvorki selt eða leigt með þeim kjörum að sölu gengur næst. Sala Hvanneyrar mun heyra undir dómsmrh. Nú vil jeg spyrja hann, hvort hann vilji ekki setja Siglufirði svipuð skilyrði, er salan fer fram, og Akranesi voru sett í fyrra, er það keypti Garða, þau skilyrði, að landið verði ekki látið aftur úr eign kaupstaðarins. Þegar landið lætur af hendi sínar dýrmætustu eignir, þá ríður á að tryggja það, að þær falli ekki í hendur bröskurum. Nú er það svo, að sögn, að menn fá útmældar lóðir hjá prestinum á Siglufirði, fyrir hlægilegt árgjald, og selja svo aftur afnotarjettinn fyrir tugi þúsunda. Nýlega var mjer sögð sú saga, að maður nokkur hefði fengið sjer spildu útmælda, fyrir 50 kr. árgjald, en afnotarjettinn seldi hann síðan fyrir 14 þús. kr. Er hann hafði það gert, gekk hann til prests og fjekk sjer aðra spildu útmælda og leigða til 50 ára, fyrir lágt árgjald.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Út af fyrirspurn hv. 4. landsk. skal jeg segja það eitt, að jeg er algerlega á móti því að selja landið. Ef frv. verður samþ., þá getur annað komið til greina. Salan getur dregist um stund, þar sem ætlast er til að hún fari ekki fram fyr en ábúendaskifti verða. Það er því engin trygging fyrir hv.þm. hvaða svör jeg veiti fyrirspurn hans, því það geta alt eins orðið aðrir, er um söluna fjalla. En verði frv. samþ. og fari salan fram í minni tíð, þá mun jeg ekki setja kaupstaðnum minni skilyrði en Akranesi voru sett, er það keypti Garða. En frv. er ekki vel undirbúið. Það er ekki flutt að beiðni kaupstaðarins. Og þar sem hjer er um mikilsverða sölu að ræða, þá þyrfti að ganga betur frá. T. d. er ekkert tekið fram um það í frv., hvort ríkið beri ábyrgð á sjóvarnargarði þeim, er það hefir reist þar, eða hvort viðhaldið fellur á kaupstaðinn.

Jón Þorláksson Jeg get þakkað hv.n. fyrir undirtektir hennar, en síður hæstv.dómsmrh., er vill láta fella frv. án þess að færa aðrar ástæður fyrir því en þær, að það gæti verið ýmislegt, er þörf væri að taka fram um söluna, og ekki stæði í frv. Jeg hefi fylgt þeirri venju í frv., er ríkt hefir hjer um þessi mál. Jeg vil sjerstaklega taka það fram, viðvíkjandi sjóvarnargarði á Siglufirði, að það hefir jafnan verið fært fram sem höfuð rök fyrir framlagi ríkissjóðs, að hann ætti landið, en það fellur auðvitað burt, þegar landið er selt. Þá verður bærinn auðvitað að eiga það undir fjárveitingarvaldinu, hvort nokkuð skuli til þessa verks lagt eða ekki. Þessi mótbára hæstv.dómsmrh. er því ekki á rökum bygð. Hv. frsm. tók það rjettilega fram, að jeg breytti ofurlítið ákvæðum í frv., frá því, sem brtt. mín var við frv. um sölu á Neslandi. Sú brtt. var sniðin eftir því frv., en við nánari athugun fanst mjer rjett að hafa þetta með ofurlítið öðru móti, sjerstaklega að undanskilja lönd til opinberra bygginga, þar sem skipulagsnefnd er að undirbúa uppdrættina. Jeg álít ennfremur, að salan geti orðið vafningssöm, ef þess er gætt, að prestssetrið er í ábúð, og þegar menn taka tillit til þess, að núv. ábúandi er 67 ára gamall, þá ætti salan að geta miðast við ábúandaskifti.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Af því að komið er fram yfir þann tíma, sem venjulegt er að fresta fundi eða slíta, leyfi jeg mjer að gera það að till. minni, að málinu verði vísað nú þegar til hv.fjhn. og umr. frestað.