Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta hefur tekið nokkrum breytingum frá því, sem það var þegar þessi hv. d. sendi það frá sér til Nd. Og er það þá helzt, að inn í 1. gr. hefur verið bætt nokkrum nöfnum.  Nú hefur komið hér fram frá hv. 4. þm. Reykv. brtt. við frv., við 2. gr., og er sú brtt. samhljóða till., sem var felld í Nd. Ég get sagt það hér, að ég er mjög hlynnt þessari till. hv. 4. þm. Reykv. að efni til og mundi undir öðrum kringumstæðum heldur en þeim, sem hér eru fyrir hendi, að líkindum fylgja henni. En þar sem hún hefur nú verið felld í Nd. og þar sem liður að lokum þingsins, þá tel ég mjög óvarlegt að samþ. hana, þ.e.a.s., ég tel mjög óvarlegt að breyta frv. Það er nú þannig, að þeir menn, sem hér er um að ræða, hafa sótt um ríkisborgararétt og Alþ. hefur lagt í það vinnu að gera þetta frv. þannig úr garði eins og það er í dag, og ég tel ekki ástæðu til þess, úr því að búið er að leggja þessa vinnu í frv., að það sé stefnt að því að koma hlutunum þannig fyrir, að það kunni að daga uppi eða falla. Af þessum ástæðum legg ég til og mæli þar fyrir meiri hl. allshn., að frv. verði samþ. óbreytt eins og það er á þskj. 748.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. tók fram, þá var brtt. sama efnis og till. mín á þskj. 751 flutt í hv. Nd. og náði þá ekki samþykki deildarinnar. Um efni till. þarf ég ekki að segja margt. Hv. dm. er það kunnugt. Því verður ekki neitað, og um það eru allir sammála, að það er nokkuð harðneskjulegt, þegar á annað borð. Alþ. metur ástæður til að veita útlendingum ríkisborgararétt hér, að binda það slíkum skilyrðum sem gert er með ákvæðum 2. gr. frv., að þeir leggi niður nöfn sín og taki þá þegar önnur ný. Hins vegar er ég sammála því, sem vakir fyrir hæstv. menntmrh., sem hefur komið þessum ákvæðum inn í frv. og fyrri lög, að rétt og eðlilegt sé, að þeir, sem verða íslenzkir ríkisborgarar, hafi, áður en langt um líður, nöfn, sem samrýmist íslenzku máli. Ég hygg, að því megi ná einmitt á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í þessari till. hér, þannig að strax og þeir fá ríkisborgararéttinn, þá taki þeir sér íslenzkt fornafn, og í flestum tilfellum er þar ekki um nema litla breytingu að ræða, börn þeirra haldi svo íslenzku nöfnunum og taki nafn föður síns og kenni sig við hann, þegar þau vaxa upp. Þetta er efni till., og ég veit, að hér í þessari hv. d., eins og líka kom fram hjá hv. frsm. í ræðu hans áðan, er vilji fyrir því, að þessi leið sé farin. Ég sé ekki, að málinu sé stefnt í neina hættu, þó að þessi brtt. sé samþ. hér og það gangi á ný til Nd., því að eftir því sem mér hefur heyrzt á ráðamönnum þingsins, þá er ekki gert ráð fyrir, að þingi verði slitið fyrr en á föstudag, og ætti því að vinnast nægur tími til þess að ljúka málinu. Ég get annars tekið það fram, að ég gæti í sjálfu sér vel á það fallizt og álít, að það sé réttara að taka það til athugunar síðar, að þessi ákvæði yrðu tekin inn í hin almennu lög um veitingu ríkisborgararéttar, þannig að ekki væri hætta á því, að verið væri að deila um þetta frá þingi til þings í sambandi við veitingu borgararéttar til einstakra manna. Ég hygg sem sagt, að ég viti það rétt, að verulegur hluti hv. dm. sé í raun og veru efnislega samþykkur þessari till., og vænti ég, að þeir sýni það við atkvgr., því að það er hugarburður einn hjá hv. frsm., að afgreiðslu málsins sé með því stefnt í nokkra verulega hættu.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. gat um, þá er þessi till. frá hv. 4. þm. Reykv. sú sama og hv. 3. landsk. bar fram í Nd. og náði ekki samþykki deildarinnar. Því hefur verið haldið mjög fram, að með þessum hætti væri beitt mikilli harðneskju við þá útlendinga, sem sæktu hér um borgararétt. Við, sem erum fylgjendur þessarar breytingar, erum ekki á sama máli um það, að hér sé um nokkra harðneskju að ræða gagnvart þessum mönnum. Þeir sækja hér um réttindi, sem eru mjög mikilsverð, og ég get ekki séð, að þeir séu beittir neinni harðneskju, þó að þeir verði að hlíta sömu l. og Íslendingar sjálfir með nöfn sin. Það er tekið fram í l. um mannanöfn, að menn megi ekki bera önnur nöfn en þau, sem lúti lögmálum íslenzkrar tungu, og það er vitanlegt, að fæst af þeim nöfnum, sem þeir útlendingar bera, sem um borgararétt sækja, lúta þessu lögmáli. Íslenzkar nafngiftir eru einn sterkasti þátturinn í okkar þjóðerni, sem við höfum haldið frá landnámstíð, og ef á hverju ári á í vaxandi mæli að hleypa inn í málið erlendum nöfnum, sem á engan hátt lúta lögmálum þess, þá verður ekki mikið úr þessum snara þætti þjóðernis okkar, þegar frá liður. Þetta viðurkenna allir. Þess vegna hefur líka þessi till. komið fram sem nokkurs konar millistig. En ég er gersamlega sammála hv. allshn. Nd., sem áleit, að um millistig í þessu máli gæti ekki verið að ræða. Eitt af því, sem mælt hefur verið fram með þessari till., er það, hvað þeir útlendingar, sem um ríkisborgararétt sækja, séu óviljugir að skipta um nafn, og þess vegna séu margir menn ekki enn þá búnir að breyta nöfnum sínum og þar af leiðandi ekki búnir að þiggja borgararéttinn. Það var á síðasta þingi veittur borgararéttur 37 útlendingum. Af þessum 37 hefur 31 tekið sér góð og gild íslenzk nöfn, og það einkennilega við það er það, að flestir af þessum útlendingum hafa tekið íslenzk nöfn, sem að meira eða minna leyti eru þeirra eigin nöfn, þ.e.a.s., þeirra útlenda ættarnafni er sleppt, en fjöldinn af þeim hefur haldið sínu fornafni með íslenzkum hætti og tekið upp sitt föðurnafn. Þetta sýnir, að það er engin fyrirstaða hjá þessum mönnum, sem hafa beðið um borgararéttinn, að taka upp íslenzk nöfn, og úr því að Alþ. einu sinni hefur farið inn á þá braut að heimta það, að menn geri þessa breytingu á nöfnum sínum, þá er óeðlilegt að fara að breyta um það nú, eftir að þeir menn, sem fengu borgararétt í fyrra t.d., eru búnir að hlíta lögunum og flestir taka sér góð og gild íslenzk nöfn. Ég vænti því, að hv. d. geti orðið samferða meiri hl. n. Eftir því sem mér skildist, þá viðhafði formaðurinn þau orð, að meiri hl. hennar væri því fylgjandi, að frv. gengi gegnum d. óbreytt.



Herra forseti. Þegar þetta frv. var til 2. umr. hér í hv. d., þá flutti ég brtt. á þskj. 458 um það að veita ríkisborgararétt 6 mönnum umfram það, sem meiri hl. n. mælti með að tekið yrði inn í frv. Þessar brtt. mínar voru allar felldar þá, að undantekinni einni, nr. 2, um Ingibjörgu Felzmann, sem var samþ. Og þetta var gert á þeirri forsendu, eða a.m.k. kom ekki fram neitt annað gegn því að samþ. till. mínar heldur en það, að þeir menn, sem hér er um að ræða, væru ekki búnir að vera búsettir hér á landi samfleytt í 10 ár. En það er sú regla, sem meiri hl. n. setti sér, og hann synjaði þeim, sem uppfylltu ekki það skilyrði, og það virtist svo sem meiri hl. d. féllist á það sjónarmið og miðaði ákvarðanir sínar við það. Nú hefur hins vegar farið svo, að í Nd. hafa verið samþ. og teknir inn á frv. 3 af þeim mönnum, sem ég flutti till. um, er felldar voru hér í d. En hins vegar eru eftir aðeins tveir af þeim mönnum, sem ég flutti till. um að teknir væru inn á frv., tveir Norðmenn, sem stendur á um nákvæmlega eins og um þá aðra Norðmenn, sem ég einnig flutti till. um, en nú hafa verið teknir inn í frv. af hv. Nd. Ég sé ekki, hvernig væri hægt að réttlæta það að veita sumum af þessum mönnum ríkisborgararétt án tillits til þessarar reglu, sem var látin gilda við afgreiðslu málsins hér í d. á fyrra stigi, en veita hann ekki öðrum, sem eins stendur á um, án þess að færa fram nokkrar ástæður fyrir því eða nokkuð það, sem gæti verið í vegi fyrir því að veita mönnunum þessi umbeðnu réttindi. Ég vil þess vegna leyfa mér að flytja hér enn till. um það, að nr. 5 og 6 á þskj. 458 verði bætt inn á frv. Ég hef þegar sent um þetta till. í prentun, og mér er sagt, að það sé verið að sækja hana í prentsmiðjuna, en henni hefur ekki enn verið útbýtt hérna. Ég dró það að senda hana í prentun í gærkvöld, vegna þess að mér skildist, að ætti að ræða þetta frekar í allshn., en vannst nú ekki tími til þess í gærkvöld meðan fundur stóð hér, og þess vegna sendi ég hana ekki í prentun fyrr en í morgun. En hún er sem sagt alveg á leiðinni og verður væntanlega útbýtt hér alveg á næstu mínútum. Vil ég vonast til þess, að forseti vilji annaðhvort fresta um stund afgreiðslu málsins eða þá taka gildar þær till., sem liggja hér fyrir á þskj. 458, taka það sem skriflega till., ef hinar koma ekki í tæka tíð. Ég tel mig ekki þurfa að færa nein sérstök rök eða gefa neinar frekari upplýsingar um þá menn, sem hér er um að ræða, heldur en ég gerði við 2. umr. Ég lýsti því þá, hvernig ástæður þeirra væru, og vil aðeins endurtaka það, sem ég sagði áðan, að það stendur alveg nákvæmlega eins á um þá eins og þá tvo Norðmenn, sem teknir hafa verið inn í frv. í hv. Nd., þá Arne Jakobssen og Hákon Dyrö. Það eru líka Norðmenn, sem komu hingað á stríðsárunum og settust síðan hér að alveg á sama hátt og þessir tveir, sem hér er um að ræða. Það kann að vera, að menn vilji halda því fram, að ekki sé hægt að taka hér upp till., sem búið sé áður að fella í d. En ég vil í sambandi við það benda á, að það stendur alveg nákvæmlega eins á um þá menn, sem Nd. hefur bætt inn í frv. af þeim, sem felldir voru hér áður. Það eru í raun og veru nýjar till., sem liggja hér fyrir d. aftur, og þeir geta ekki öðlazt þessi réttindi, nema því aðeins að Ed. samþykki aftur till. um þá, sem hún er búin áður að fella, svo að það breytir engu að mínu áliti hvað það snertir, þó að þessum tveimur mönnum sé líka bætt við, þótt áður hafi verið felld till. um að taka þá inn á frv.



Herra forseti. Mér þykir nú ástæða til að biðja afsökunar á því, að ég hef ekki fyrr gefið þessu máli nægilegan gaum. Mér finnst það ekki nægileg ástæða hjá hv. frsm. allshn. þessarar hv. d., sem lýsti sig yfirleitt samþykka brtt. á þskj. 571, að vilja ekki samþ. hana vegna þess, að hún teldi það ekki varlegt vegna hv. Nd. Það hafa ekki verið boðuð þingslit enn, og ég álít enga ástæðu til þess enn sem komið er að vera að beygja sig í þessu efni, heldur sé það eitt rétt, að hv. d. geri það, sem hún telur rétt. Málið getur að vísu farið í Sþ., en ég veit ekki, að þingslít séu svo ákveðin, að það geti ekki verið tækifæri til þess að afgr. málið í Sþ. Út af þessu máli annars, um þessi nöfn, vil ég taka þetta fram í örstuttu máli: Hæstv. menntmrh. heldur því fram, að það sé engin harðneskja við útlendinga, þó að þeir séu beittir sömu reglum og Íslendingar. Ég játa það alveg, að það er engin harðneskja við útlendinga, þó að þeir séu beittir sömu reglum og Íslendingar. En er það gert í þeim l., sem samþ. voru síðast um ríkisborgararétt, og er það gert í þessu frv.? Ég neita því, að það sé gert. Ég veit ekki annað en Íslendingar megi halda sínum ættarnöfnum. Ég veit ekki annað, en að það standi menn að þessari lagasetningu, sem bera ættarnöfn, alþingismenn. Það er alveg áreiðanlegt og hafa verið færð mörg rök fyrir því, að þetta er í raun og veru ákaflega harðleikið gagnvart mönnum, sem kannske eru komnir á miðjan aldur eða meira, að heimta, að þeir séu að breyta nöfnum sínum. Það má segja, að þeir geti látið þá vera að sækja um íslenzkan ríkisborgararétt. En ég sé ekki, að sum útlend nöfn láti nokkuð verr í íslenzkum eyrum heldur en sum þau ættarnöfn, sem Íslendingar bera. Ég segi það frá mínu sjónarmiði, að ég vildi helzt fella 2. gr. frv., en hér liggja ekki einstakar greinar frv. undir atkvæði, og ég hef nú ekki borið fram brtt. um að fella hana niður. En brtt. hv. 4. þm. Reykv. á þskj. 751 finnst mér þó nokkur bót í máli í þessu efni. Ég hefði helzt viljað hafa það þannig, að útlendingar, sem er veittur íslenzkur ríkisborgararéttur, gætu haldið sínu nafni óbreyttu, en að börn þeirra og afkomendur, sem fæðast eftir að ríkisborgararétturinn er veittur, yrðu að taka upp íslenzk nöfn. Hæstv. menntmrh. lét nú vel yfir framkvæmd þeirra laga, sem um þetta giltu síðast, og sagði, að flestir þeir útlendingar, sem fengið hefðu ríkisborgararétt, hefðu tekið upp íslenzk nöfn, sem væru að mestu leyti þeirra nöfn. Þetta getur nú verið. Ég veit, að það er ekki mikill munur nema aðeins á föðurnafninu, sem líklega er rétt, þó að Róbert Abraham heiti núna Róbert Abraham Ottósson. En ég veit líka dæmi til þess, að maður, sem hefur heitið hingað til Harry Rosenthal, heitir núna Höskuldur, - ja, ég man nú ekki hvers son, eitthvað álíka. Mér finnst ekki, að hann haldi að mestu leyti sínu nafni. Ég er að vísu ekki sá málfræðingur, að ég viti það, hvort Harry þýðir sama og Höskuldur, það kann að vera, - en mér finnst ákaflega óviðkunnanlegt um eldri menn að setja þeim þessa kosti og næstum því hreinlegra að neita þeim þá um íslenzkan ríkisborgararétt. Ég mun því hiklaust, hvað sem hv. Nd. liður, greiða atkv. með brtt. hv. 4. þm. Reykv.



Ég skal nú ekki tefja þessar umr. mikið, en mig langaði til að segja nokkur orð út af ræðu hv. 1. þm. Eyf. Hann talaði um, að það væri mikil harðneskja að fyrirskipa þessum mönnum að breyta um nöfn. En ég hef nú haldið því fram, að það væru svo dýrmæt réttindi, sem þessir menn fengju, að það væri ekki til of mikils mælzt, þó að þeir tækju upp íslenzk nöfn og fylgdu þeirri reglu, sem gildir í þessu landi. Ef þeir vilja ekki vinna það til, þá er það þeirra mál, þeir ráða því sjálfir, hvort þeir vilja færa þá fórn, et fórn skyldi kalla, að hafa sama hátt á sínum nöfnum eins og hafður er í því landi, sem þeir gerast nýir borgarar í. Þessir menn eru í raun og veru að biðja um að fá að skipta um þjóðerni. En er þá til of mikils mælzt, að þeir verði Íslendingar líka að nafninu til og taki upp sömu nafngift og Íslendingar sjálfir? Ég skal ekki segja, hvort menn breyta mikið hugsunarhætti við breytingu á nafni, en ég hygg nú, að það bæti ekkert, þó að þeir haldi sínum gömlu nöfnum eftir að þeir eru orðnir íslenzkir ríkisborgarar. Ég vil enn fremur benda á það, sem ég tók fram áðan, að það er tekið fram í nafnalögunum, að nöfn manna skuli lúta lögum tungunnar. Það er langt frá því, að þessi nöfn, sem hér er um að ræða, geri það. Þau eru svo fjarskyld íslenzkri tungu sem nokkuð má vera. Ég vil benda hv. þm. á það, vegna þess að hann var að tala um það, að Íslendingar hefðu talsvert af ættarnöfnum og þeim erlendum, að Íslendingum er bannað að taka upp ættarnöfn.

Þeir mega halda þeim.

Þeir mega halda þeim. En Íslendingar geta ekki bætt við sig nýjum ættarnöfnum. Ef ætti að fylgja þeirri reglu, að útlendingar mættu halda sínum nöfnum, þá mættu útlendingar demba inn í landið erlendum ættarnöfnum án nokkurrar takmörkunar. Ég geri ekki ráð fyrir, að hv. þm. finnist það eðlilegt, að okkur sé bannað að taka okkur ættarnöfn, en hvaða erlendur maður sem óskar eftir að fá borgararétt og fær hann geti komið með útlent ættarnafn inn í landið og þannig geti erlendu ættarnöfnunum fjölgað í það óendanlega, án þess að nokkurt íslenzkt ættarnafn bætist við.

Forseti (BSt): Vegna fram kominnar kröfu um úrskurð á 1. dagskrármáli verður fundi ekki slitið nú, heldur frestað til kl. 5.30, hálf sex.

Forseti (BSt): Óskað hefur verið úrskurðar um, hvort brtt. á þskj. 757 megi koma undir atkvæði, þar sem við 3. umr. málsins var borin fram og felld till. um að veita þeim mönnum ríkisborgararétt, er till. á þskj. 757 fjallar um. Í 32. gr. þingskapa segir, að brtt. um atriði, sem búið er að fella í deild, megi ekki bera upp aftur í sömu deild og á sama þingi. Við 3. umr. málsins var till. á þskj. 458 um þá tvo menn, sem hér um ræðir, borin upp og felld ásamt till. um að veita tveim öðrum mönnum ríkisborgararétt, m.ö.o. till. um fjóra menn borin upp í einu lagi. Í fyrstunni var sú till. um 6 menn, en þar sem var óskað sérstakrar atkvgr. um nr. 2 á þeirri till., var fyrst borinn upp 1. liður till. og síðan 2. liður og síðan í einu lagi 3.–6. liður. Þar sem telja verður, að það geti haft áhrif á atkvgr., hvort tveim mönnum er veittur ríkisborgararéttur eða fjórum, verður að álíta, að till. á þskj. 757 sé ekki - eins og hér stendur á sama atriði og áður er búið að fella í d. Úrskurða ég því, að hún skuli koma til atkvæða.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er búið að vera í Nd. og hefur verið samþ. þar óbreytt og er nú komið hingað til d. Fjhn. d. hefur á fundi sínum athugað þetta mál og var sammála um að leggja til, að það væri samþ. óbreytt. Það hafa orðið örlög mín, sem var einna harðastur gegn stofnun iðnaðarbanka, - en hann var stofnaður hér á síðasta þingi, - að vera frsm. fyrir n. hönd. Og get ég lýst því yfir, að ég var knúinn til þess með samhljóða atkv. nm. En ég verð að játa það, að ég tel það frá mínu sjónarmiði ekki svo mjög þungan kross, úr því að komið var svo, að banki þessi var samþ. á Alþ. og gerður að l. og stofnað til hans og þar eð fyrirsjáanlegt var, að stofnað var til hans með ekki nægri fyrirhyggju. Fjármagn var lítið, sem hann hafði, eftir því sem l. segja, aðeins allt að hálfri sjöundu millj. kr., sem stofnféð átti að vera. En þar sem nú er þannig ástatt, að það er auðsjáanlegt, að það rekstrarfé nægir hvergi eins og komið er málum, og þar sem þessi stofnun er nú sama sem komin á laggirnar, þá þýðir ekki annað en taka málunum eins og þau liggja fyrir og gera það bezta úr hlutunum og styðja bankann, svo að honum geti vegnað sem skást að mögulegt er. Og ég segi það frá mínum bæjardyrum, að þar sem þetta eru heimildarlög og við treystum því, að sæmileg bankastjórn veljist nú fyrir bankann, þá verður eftir öllum atvíkum og við athugun á því, hve mikil fjárþörf bankans er, að teljast rétt og nauðsynlegt að fylgja þessu frv. N. er sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt, þannig að heimild væri fyrir ríkisstj. að taka allt að 15 millj. kr. að láni eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt og endurlána fé þetta Iðnaðarbanka Íslands h/f með sömu kjörum og það er tekið.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs í sambandi við þetta mál aðeins til þess að benda á eftirfarandi nú við afgreiðslu þess, þar sem ég geri ráð fyrir, að frv. þetta verði nú að l., eftir því fylgi, sem fram hefur komið um málið í hv. fjhn. Ríkisstj. á eftir að útvega 70–80 milljónir kr., til þess að hægt sé að ljúka virkjun Sogsins, virkjun Laxár og áburðarverksmiðjunni, og getur vel svo farið, að taka verði þetta fé að láni að einhverju eða öllu leyti. Þá hefur verið samþ. á þessu þingi heimild til þess að taka að láni 16 millj. vegna smáíbúða og 22 millj. vegna Búnaðarbankans. Enn fremur er gert ráð fyrir, að sementsverksmiðjan muni kosta um 85 millj. kr., og mun verða að taka það fé að láni mestallt, sennilega um 45 millj. erlendis og allt að 40 millj. innanlands. Eru þá taldar þær lántökur, sem núverandi ríkisstj. hefur ákveðið að sitji fyrir öðrum lánsútvegunum í framkvæmd. Enn fremur eru í lögum heimildir til þess að ábyrgjast fyrir Framkvæmdabankann allt að 80 millj. í lántökum og í l. eru einnig á ýmsum stöðum heimildir til þess að taka lán til raforkuframkvæmda, a.m.k. um 80 millj. samtals. En framkvæmdaröð þessara lántaka hefur ekki verið ákveðin af núverandi ríkisstjórn. Af þessu stutta yfirliti, sem þó er ekki á nokkurn hátt tæmandi, því að vafalaust eru fleiri lántökuheimildir í gildi, sést greinilega, að hv. Alþ. er búið að samþ. meiri lántökur, en horfur eru á að hægt sé að koma í framkvæmd á næstunni. Reynslan ein fær hins vegar úr því skorið, hversu til tekst um útvegun lánsfjárins. - Þessa vildi ég aðeins láta getið í sambandi við afgreiðslu málsins til þess að bregða upp heildarmynd af þessum lántökum öllum saman.



Herra forseti. Mér skildist á yfirlýsingu frá hæstv. fjmrh., að það væri ætlazt til þess, að þeir milljónatugir, sem hann taldi upp að þyrfti í ýmis fyrirtæki, svo sem áburðarverksmiðjuna, sementsverksmiðjuna og til þess að ljúka ýmsum öðrum mannvirkjum, yrðu að sitja fyrir. Er það ekki rétt skilið?

Jú.

En hins vegar væri enn óákveðið, hvort þær 80 millj. til Framkvæmdabankans og þær 80 millj. til raforkuframkvæmda mundu verða látnar sitja fyrir þessu láni, sem hér um ræðir fyrir Iðnaðarbankann. Er það ekki líka rétt skilið, að það sé enn óákveðið? - Nú, hæstv. ráðh. vill ekki svara því. En ég vildi þá gjarnan spyrja um, ef bankaráð eða bankastjóri Iðnaðarbankans skyldu geta útvegað lán erlendis eða innanlands, hvort þá mundi ekki verða notuð þessi heimild hér um að ábyrgjast það lán, þó að ekki væri búið að fá þau lán, sem hæstv. ráðh. talaði um. Mér þykir nokkurs virði að fá yfirlýsingu um það. Eða á yfirlýsing hæstv. ráðh. að skiljast þannig, að það sé óheimilt að leita fyrir sér um lán, utanlands eða innan, fyrr en þau lán hafa fengizt, sem hæstv. ráðh. talaði hér um? Um það vildi ég gjarnan fá að heyra frá hæstv. ráðh.



Ég vil aðeins taka það fram út af því, sem hv. þm. Barð. sagði, að hér er ekki um það að ræða að ábyrgjast fyrir Iðnaðarbankann lán, heldur heimild til þess, að ríkisstj. taki handa bankanum lán og láni aftur bankanum. Það leiðir af sjálfu sér, að allar framkvæmdir um slíka lántöku verða að gerast af ríkisstj. og hennar umboðsmönnum. Verður því að sjálfsögðu ekkert í slíku gert, fyrr en stjórnin tekur málið til framkvæmda. Að öðru leyti vísa ég til þess, sem ég sagði áðan um fyrirætlanir núverandi ríkisstj.



Herra forseti. Mér finnst alveg sérstök ástæða til þess að óska hæstv. fjmrh. mjög til hamingju með það, hversu fjárhagur íslenzka ríkisins hlýtur að hafa stórkostlega breytzt núna síðustu mánuðina. Ég man það, að þegar hæstv. ráðh. lagði fjárlagafrv. sitt fyrir þingið í okt. s.l., þá taldi hann, að þar væri teflt á tæpasta vað, svo mikil óvissa væri með horfurnar, að ekki væri gerlegt að ætla tekjur ríkissjóðs meiri, en þar var gert ráð fyrir. Gjöldin taldi hann þá að ekki væri hægt að minnka, og virðist það einnig hafa orðið ofan á hjá því Alþingi, sem nú situr, því að það hefur verið við þau bætt. Hæstv. ráðh. varaði einnig mjög við því að takast á hendur nýjar ábyrgðir og benti á, að það gæti haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir ríkissjóð að taka slíkar skuldbindingar á sig. Nú líður að þinglokum og styttist til kosninga. Í gærkvöld voru bornar hér fram í einu lagi till. um það að veita sem óendurkræf framlög að mestu til Búnaðarbankans og nokkuð til byggingarsjóðs verkamanna um 44 millj. kr. af lánum, sem ríkissjóður hefur veitt á seinustu tveimur árum, og enn fremur að taka lán handa Iðnaðarbankanum, 15 millj. kr. Við lokaafgreiðslu fjárlaganna voru útgjöldin þar, án þess að tekjurnar væru hækkaðar öðruvísi en á pappírnum, hækkuð um milli 20 og 30 millj. kr. Það er því augljóst, að álit hæstv. ráðh. á fjárhagsástæðum landsins og horfum, hlýtur nú að vera allt annað, en var í þingbyrjun. Finnst mér ástæða til þess að óska honum til hamingju með þær breytingar, sem á hafa orðið, þótt ég vilji ekki leyna því, að ég teldi æskilegt, að hann upplýsti þingið að nokkru um það, í hverju þessi breyting liggur, því að varla getur hún legið í því eingöngu, að kosningar eru nú svo mjög nálægt fram undan. Hæstv. ráðh. gerði grein fyrir því, sem nú væri búið - áður en þetta seinasta kemur nú til, sem hæstv. ráðh. veik að hér í gærkvöld - að ákveða af ábyrgðum ríkissjóðs núna á næstunni og lántökum. Þær lántökur, sem gert er ráð fyrir, upplýsti hæstv. ráðh., væru 70–80 millj. kr. í virkjanirnar, 16 millj. í smáíbúðir og 22 millj. í Búnaðarbankann í viðbót við þau framlög, sem honum eru ætluð núna samkv. frv., sem hér liggur fyrir næst á dagskránni. Þetta eru samtals 108–118 millj. kr. Þá ræddi hæstv. ráðh. um framkvæmd, sem þegar sé byrjað á, að afla 80–85 millj. kr. til sementsverksmiðju og ýmsar ótilgreindar raforkumálaframkvæmdir upp á nálægt 80 millj. kr. Við síðustu umr. um fjárlagafrv. var samþykkt að veita einkafyrirtækjum ábyrgðir, þrem fyrirtækjum samtals 30 millj. kr., allt saman nauðsynlegum fyrirtækjum, en það er ný braut, sem Alþingi gekk hér inn á, að veita einkafyrirtækjum ríkisábyrgð í svo ríkum mæli sem þar um ræðir. Í lögum um Framkvæmdabanka er, eins og hæstv. ráðh. benti á, gert ráð fyrir ríkisábyrgð upp á 80 millj. kr. Og svo kemur nú það, sem hér er um að ræða, 15 millj. kr. lántaka til Iðnaðarbankans, - auk þess sem 44 millj. kr. af fyrri lánum eiga að gefast eftir með öllu. Mér þótti rétt, af því að svo lítið hefur verið um þessi lán rætt hér, - enda komið nú að þinglokum, þegar þau koma til afgreiðslu, - að rifja þetta upp og draga þetta saman. Mér virðist allt benda til þess, að annaðhvort hafi, eins og ég áður sagði, stórkostlega batnað fjárhagur og horfur hjá íslenzka ríkinu á seinustu mánuðum eða þá að hugarfarsbreyting hafi orðið hjá hæstv. ráðh. og væntanlega þá einnig þeim flokkum, sem standa að ríkisstj. Ég þarf ekki að taka það fram, að eins og málum er komið, þá mun ég greiða atkvæði með þessu frv. um Iðnaðarbankann. Ég sé ekki, að það muni um það í þessum mikla mat, þótt hann sé látinn fljóta með. Ég verð að segja það alveg eins og er, því að það er engin ástæða til þess, ef svo rúmt er um hendur hjá hæstv. ríkisstj., að láta hann verða alveg útundan og láta hann ekki einhvers njóta af þeirri almennu hagsæld, sem bersýnilegt er að hér er nú til staðar.



Herra forseti. Ég vil út af yfirlýsingu hæstv. ráðh. mega leyfa mér að benda á, að það getur vel komið til mála, að það þurfi að athuga nokkru nánar það frv., sem hér um ræðir, áður en það gengur hér út úr deildinni. Ef það á að skiljast svo, að hæstv. ráðh. eða hæstv. ríkisstj. ætli ekki að beita sér fyrir því að fá lán til Iðnaðarbankans, fyrr en búið sé að fá lán fyrir allt að 200 millj. kr., eins og hann las hér upp áðan, og jafnvel kannske ekki fyrr en búið sé að fá lán fyrir allt að 400 millj. kr., eins og raunverulega mátti skilja á orðum hæstv. ráðh., þá sé ég ekki, að það sé nein ástæða til þess að afgr. málið eins og það er hér á þskj., og þá sé alveg nauðsynlegt að breyta 1. gr. frv. Hæstv. ráðh. sagði alveg réttilega, að það væri ekki um, að ríkisstj. ábyrgðist fyrir bankann, heldur um það, að ríkisstj. væri heimilt að taka lánið. En ég vil spyrja alveg ákveðið um það, hvort hæstv. ríkisstj. mundi taka slíkt lán, ef aðrir aðilar gætu útvegað það. Það er mergurinn málsins. Hér hefur verið gerður samningur um það, að þessi mál skyldu bæði verða afgreidd, ekki til málamynda, heldur raunverulega afgr. til þess að verða þeim aðilum, sem eiga við þau að búa, til einhvers gagns. Annars vegar eru gefnir eftir tugir millj. króna af eigum ríkissjóðs til ákveðinna stofnana, sem ég hef ekkert á móti, nema síður sé, en ef ætti að leggja þá skyldu áfram á Búnaðarbankann að endurgreiða þessi lán, þá gæti það fé a.m.k. gengið til þess að styrkja Iðnaðarbankann. Hins vegar vildi ég gjarnan, að kæmi hér fram, hvort það er hugsunin að gefa eftir þetta fé til Búnaðarbankans, sem honum er alveg nauðsynlegt að fá til þess að vinna að þeim verkefnum, sem honum eru ætluð, en á sama tíma sé afgr. frv. á þskj. 180 aðeins til málamynda, þannig að ekki eigi að vinna að þeim málum, fyrr en búið sé að útvega lán upp á 200 millj. kr., eins og hæstv. ráðh. sagði - og kannske upp á 400 milljónir - og aðrir megi ekki heldur vinna að því að útvega það lán, þannig, að ríkisstj. tæki það lán, ef aðrir gætu útvegað það, annaðhvort allt lánið eða einhvern hluta þess. Það er allt önnur aðstaða fyrir bankann að leita fyrir sér hér innanlands t.d. um einhvern hluta af láninu eða allt lánið og skapa áhuga hinna ýmsu manna, sem hafa hagsmuna að gæta af starfsemi bankans, fyrir því að bjóða fram fé, sem ríkisstj. tæki til þess að láta bankann hafa sem rekstrarfé. Og það er vel hugsanlegt, að það ástand gæti skapazt hér, að þeir menn vildu vinna til þess, á meðan ekki er hægt að fá allt það fé erlendis, sem þarf til annarra fyrirtækja. En þá er alveg nauðsynlegt, að það liggi fyrir hér annaðhvort yfirlýsing frá hæstv. ríkisstj. um, að tekið verði á móti slíkri aðstoð, en ekki farið með málið eins og mér skildist áðan á hæstv. ráðh., að það yrði eingöngu fyrir milligöngu hæstv. ríkisstj., að lánið yrði tekið, og að það, að mér skildist, yrði ekki tekið fyrr en búið væri að fá þau önnur lán, sem hann ræddi hér um. Sé það alveg ákveðið, þá er nauðsynlegt undir öllum kringumstæðum að breyta 1. gr. frv., til þess að þetta verði annað en pappírsgagn. Og ég tel, að ef málið er afgr. þannig út úr d., þá sé fullkomlega rofið samkomulag, sem gert var og lýst var í fjhn. í sambandi við afgreiðslu þessara mála.



Ég sé enga ástæðu til þess að svara hv. 4. landsk. þm., sem talaði hér áðan. - Út af því, sem hv. þm. Barð. sagði, vil ég aðeins benda á það, að í framsöguræðu þeirri, sem ég flutti fyrir fjárlagafrv., þá lýsti ég því yfir f.h. ríkisstj., að þær lántökur, sem stjórnin yrði að láta sitja fyrir öllu öðru, væru nákvæmlega þessar sömu sem ég lýsti yfir hér áðan, þannig að hv. þm. hefur verið þetta ljóst allan þingtímann, auk þess sem þetta hefur verið margendurtekið í sambandi við umr. um önnur mál. Stjórnin er sem sé sammála um það, að fyrir öllu öðru verði að sitja að útvega fé til þess að ljúka virkjununum og áburðarverksmiðjunni og að útvega smáíbúðalánið, sem samþykkt hefur verið, og lánið til Búnaðarbankans og til sementsverksmiðjunnar. Þessu var lýst yfir af hendi stjórnarinnar í sambandi við framsögu fjárlaganna þegar í byrjun þingsins. Um aðrar lántökur, eins og ég sagði áðan, þá er óákveðið af þessari ríkisstj. um framkvæmdaröð þeirra. Það hafa ekki verið teknar aðrar ákvarðanir af ríkisstj. heldur en þessar varðandi lántökur. Það er sem sagt mál, sem stjórnin á eftir að gera upp við sig. Það eina, sem fyrir liggur, er það, að ég endurtek hér það, sem yfir var lýst í byrjun þingsins.