Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Nú verður minnst látins alþingismanns, Finnboga Rúts Valdimarssonar. Finnbogi Rútur Valdimarsson fyrrverandi alþingismaður andaðist á sjúkrahúsi hér í Reykjavík í gærmorgun, sunnudaginn 19. mars, á átttugasta og þriðja aldursári. Finnbogi Rútur Valdimarsson var fæddur 24. sept. 1906 í Fremri-Arnardal í Eyrarhreppi í Norður-Ísafjarðarsýslu. Foreldrar hans voru hjónin Valdimar bóndi þar Jónsson bónda og hákarlaformanns á Melum í Árneshreppi Jónssonar og Elín Hannibalsdóttir bónda í Tungu í Nauteyrarhreppi Jóhannessonar. Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík 1927, las lög við Háskóla Íslands veturinn 1927--1928 og var jafnframt þingskrifari, en fór síðan utan og nam alþjóðarétt í París, Genf, Berlín og Róm á árunum 1928--1933. Þegar heim kom frá námi varð hann ritstjóri Alþýðublaðsins 1933--1938, var síðan framkvæmdastjóri bókaútgáfu Menningar- og fræðslusambands alþýðu 1938--1944. Hann gaf út ásamt öðrum vikublaðið Útsýn 1945--1946 og var ritstjóri þess. Árið 1940 fluttist hann úr Reykjavík að Marbakka við Fossvog og átti þar heimili síðan. Hann átti sæti í hreppsnefnd Seltjarnarneshrepps 1946--1947, í hreppsnefnd hins nýja Kópavogshrepps, og var jafnframt oddviti hennar, 1948--1955 og loks í bæjarstjórn Kópavogskaupstaðar 1955--1962. Bæjarstjóri var hann 1955--1957. Hann var landskjörinn alþingismaður 1949--1959 og alþingismaður Reykjaneskjördæmis 1959--1963, sat á 15 þingum alls. Bankastjóri Útvegsbanka Íslands var hann 1957--1972. Finnbogi Rútur Valdimarsson átti sæti í skipulagsnefnd atvinnumála 1934, í útvarpsráði 1939--1945, í stjórn Byggingarsjóðs kaupstaða og kauptúna, síðar Byggingarsjóðs verkamanna, 1957--1970 og í landhelgisnefnd 1957--1974. Hann sat á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 1956 og 1967 og á hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna 1974. Finnbogi Rútur Valdimarsson varð ritstjóri Alþýðublaðsins þegar hann kom heim frá námi. Hann kom með nýjar hugmyndir um ritstjórn blaða, blaðið breytti um svip, stækkaði og varð brautryðjandi nýrra hátta í blaðaútgáfu. Hann hvarf frá ritstjórn blaðsins á umbrotatímum í stjórnmálum og stóð næstu árin með öðrum fyrir bókaútgáfu með nýju sniði, útgáfu ódýrra en vandaðra félagsbóka. Finnbogi Rútur nam þjóðarétt og alþjóðastjórnmál, fyrst í París en lengst í Genf. Hann bjó alla ævi yfir miklum fróðleik og góðri yfirsýn um þessi mál. Þau voru meginviðfangsefni hans á Alþingi. Hann var allan þann tíma í utanríkismálanefnd og málflutningur hans á Alþingi var að stærstum hluta um utanríkismál Íslands og samskipti þess við önnur lönd. Hann var í landhelgisnefnd og fjallaði þar um landhelgis- og fiskveiðilögsögumál á tímum stórra ákvarðana. Finnbogi Rútur stofnaði nýbýlið Marbakka við Fossvog, skammt utan Reykjavíkur, árið 1940. Byggð á þeim slóðum jókst ört og breyttist í þéttbýli á fáum árum, varð sérstakt sveitarfélag og síðar kaupstaður. Stofnað var Framfarafélag Kópavogs og unnið að hagsmunum byggðarinnar undir merkjum þess. Finnbogi Rútur stóð þar lengi fremstur í flokki, átti sem slíkur og sem oddviti og bæjarstjóri frumkvæði að skipulagi byggðarinnar þar og nauðsynlegum framkvæmdum. Hann stóð fyrir því á Alþingi að Kópavogur hlyti kaupstaðarréttindi. Í þakkarskyni fyrir mikil og árangursrík störf voru þau hjónin Finnbogi Rútur Valdimarsson og Hulda Jakbosdóttir, sem tók við bæjarstjórastarfi af honum 1957 fram til 1962, kjörin fyrstu heiðursborgarar Kópavogskaupstaðar 8. október 1976. Þar unnu þau brautryðjandastarf sem lengi mun minnst. Ég vil biðja háttvirta alþingismenn að minnast Finnboga Rúts Valdimarssonar með því að rísa úr sætum.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til fjáraukalaga á þskj. 523 og er það flutt í tengslum við frv. til staðfestingar á ríkisreikningi fyrir sama ár. Eins og fram hefur komið í hv. Nd. hefur fjh.- og viðskn. Nd. skilað nál. um ríkisreikninginn og virðuleg fjvn. hefur að undanförnu unnið mjög ötult starf við að fara yfir það frv. til fjáraukalaga sem ég mæli hér fyrir. Það er þess vegna ekki seinna vænna að mæla formlega fyrir frv. hér í Sþ. svo að a.m.k. því verki verði lokið þegar nál. fjvn. verður lagt fram. Í bréfi sínu til fjmrh., dags. 1. des. 1988, lögðu yfirskoðunarmenn ríkisreiknings til að auk ríkisreiknings fyrir árið 1987 samþykkti Alþingi fjáraukalög vegna gjaldfærslu umfram fjárlög ársins 1987. Verulegar breytingar eru nú gerðar á frv. til fjáraukalaga frá því sem verið hefur. Meginbreytingin felst í því að frv. er sett fram með sama hætti og fjárlög. Sú framsetning á að gefa hv. alþm. og sérstaklega fjvn. tækifæri til þess að bera rækilega saman tölur fjárlaganna fyrir viðkomandi ár og síðan útkomu ársins. Þar með á að skapast miklu skýrari grundvöllur til þess að hafa eftirlit með útgjöldum ríkisins, kanna það hvers vegna farið hafi verið fram úr þeim tölum sem ákveðnar voru í fjárlögum og á annan hátt tryggja það eftirlit og aðhald sem nauðsynlegt er í rekstri ríkisins. Áður var það venjan að einungis var leitað eftir samþykki á breytingum á 2. gr. fjárlaga, en þar komu einungis fram heildartölur, skipt á einstök ráðuneyti. Nú liggja hins vegar fyrir tölur um hverja einustu ríkisstofnun og hvern einasta lið í fjárlögunum sjálfum, þannig að það aðhald og eftirlit sem ég gat um áðan á að vera miklu raunhæfara og auðveldara nú og í framtíðinni. Þá er einnig í frv. gerð grein fyrir breytingum á einstökum tekjuliðum skv. 3. gr. fjárlaga og birt er heildaryfirlit er sýnir breytinguna á rekstrarafkomu og fjármagnshreyfingum á efnahag A-hluta reikninga skv. 1. gr. fjárlaga. Það er von mín að þessi breyting sem nú er innleidd í meðferð fjáraukalaga verði til þess að alþingismönnum gefist kostur á að ræða og afgreiða fjáraukalög með fyllri hætti en áður. Með þessum breyttu vinnubrögðum um endurskoðun sem tekin hafa verið upp með lögum nr. 12/1986 standa vonir til þess að ríkisreikningurinn fyrir árið 1988 ásamt endurskoðunarskýrslu og frv. til fjáraukalaga fyrir það ár liggi fyrir eigi síðar en frv. til fjárlaga fyrir 1990, þ.e. í upphafi þings á hausti komanda. Ég vil, virðulegur forseti, síðan nota þetta tækifæri til þess að þakka hv. fjvn. sérstaklega fyrir það að hún hefur kosið að vanda mjög yfirferð sína yfir það frv. til fjáraukalaga sem hér er mælt fyrir. Það er mikilvægur þáttur í viðleitni okkar til þess að skapa traust tök á ríkisrekstrinum að fjvn. og Alþingi láti finna mjög rækilega fyrir því að Alþingi krefst þess að einstök ríkisfyrirtæki og ríkisstofnanir geri þinginu rækilega grein fyrir gjörðum sínum, ekki aðeins við fjárlagagerðina á hverju ári, heldur einnig þegar farið er yfir reynsluna að árinu loknu. Ég vænti þess að þessi nýju vinnubrögð, bæði af hálfu fjmrn., Ríkisendurskoðunar og fjvn., verði til þess að stjórnendur ríkiskerfisins, bæði ráðuneyta, ríkisfyrirtækja og ríkisstofnana, finni fyrir miklu meiri ábyrgð og miklu virkara aðhaldi en til þessa. Ég vil svo einnig, virðulegur forseti, nota þetta tækifæri til að greina frá því að ég hef til athugunar í fjmrn. með hvaða hætti eigi að fara með greiðslur umfram fjárlög á yfirstandandi ári. Það hafa verið margvíslegar umræður um það hvernig æskilegt sé að breyta þeirri skipan. Ég hef ákveðið að setja í gang athugun í ráðuneytinu þar sem m.a. verði tekið tillit til þeirra aðferða sem beitt er í ýmsum nágrannalöndum okkar og mun innan nokkurra vikna gera hæstv. ríkisstjórn og fjvn. grein fyrir hugmyndum um nýja skipan þeirra mála. Ég mælist svo til þess að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til hv. fjvn. þar sem vinna við það hefur, eins og ég hef hér greint frá, þegar hafist.

Flm. (Guðmundur H. Garðarsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um vinnuvernd í verslun. Flm. eru Guðmundur H. Garðarsson, Danfríður Skarphéðinsdóttir, Halldór Blöndal og Kristín Einarsdóttir. Tillagan hljóðar sem hér segir: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hefja undirbúning að setningu laga um vinnuvernd í verslunum.`` Ég vil, virðulegi forseti, gera nokkra grein fyrir þessu máli en þáltill. þessa efnis var lögð fram á síðasta þingi en náði ekki fram að ganga. Tillagan er því endurflutt í þeirri von að mál þetta fáist afgreitt á yfirstandandi þingi. Óþarfi er að flytja langt mál með þessari tillögu. Það er alkunna að vinnuálag á verslunarfólk hefur aukist gífurlega á síðustu árum. Aukin velmegun og breytt viðhorf í viðskiptum hafa leitt til þess að opnunartími verslana hefur lengst til muna og er nú svo komið að í ýmsum stórmörkuðum getur daglegur vinnutími fólks verið allt að 12--14 klukkustundir 5 daga vikunnar. Þar við bætast 7--8 klukkustundir á laugardögum. Þess eru dæmi að vinnuvikan komist í 70--80 klukkustundir. Þetta er auðvitað algjörlega óviðunandi og þrátt fyrir ítarlegar viðræður á milli fulltrúa launþega og vinnuveitenda í verslunum hefur enn ekki tekist að ná viðunandi samkomulagi um tilhögun vinnutíma í þesari grein. Það má því segja að það stefni í fullkomið óefni ef ekkert verður að gert til að tryggja hag fólksins í þessum efnum. Með þessari þáltill. er ekki stefnt að því að þrengja hag eða rekstrarstöðu verslunarfyrirtækja heldur lögð sú skylda á herðar Alþingi og ríkisstjórnar að tryggja að verslunarfólki verði ekki misboðið með of miklu vinnuálagi auk þess sem fjölskyldulífi þeirra er starfa við verslun verði ekki stefnt í voða vegna óeðlilega langs vínnutíma 6 daga vikunnar allt árið um kring. Víða erlendis hafa farið fram miklar umræður um hliðstæð vandamál og hér er við að stríða. Þar hefur verið unnið að því m.a. að setja lög og gefa út reglugerðir sem eiga að veita verslunarfólki ákveðna vinnuvernd og á það sérstaklega við hjá hinum stóru mörkuðum í stórborgum nágrannaríkjanna. Samkvæmt því verður að teljast eðlilegt að Alþingi Íslendinga og ríkisstjórn komi til skjalanna m.a. með setningu laga sem fela í sér ákveðna vinnuvernd fyrir verslunarfólk jafnframt því sem kröfum nútímans um aukna þjónustu verði mætt með viðunandi hætti. Og það eru fordæmi fyrir því úr þingsögunni að lög svipaðrar gerðar séu sett hér á hinu háa Alþingi og nægir að vísa þar til vökulaganna svonefndu sem sett voru árið 1924. Það kann e.t.v. að vekja nokkra furðu að lögð sé fram þáltill. um það að Alþingi komi við sögu í sambandi við þetta vandamál milli starfsfólks í verslunum og vinnuveitenda þess, sérstaklega á Stór-Reykjavíkursvæðinu, en því miður verður það að segjast eins og er að þrátt fyrir ítarlegar umræður, ekki aðeins nú heldur á síðustu árum og áratugum hefur ekki tekist að finna því viðunandi form hvernig vinnutíma fólks í verslunum skuli háttað. Þess vegna vil ég, virðulegi forseti, leggja til að að lokinni þessari umræðu verði þessari till. vísað til félmn. og skjótrar afgreiðslu.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Við fyrri umr. þessa máls í fyrra studdi ég þá hugmynd sem fram kemur í þeirri þáltill. sem hefur verið mælt fyrir núna fyrir hönd þingflokks Kvennalistans og ég vil enn og aftur lýsa stuðningi okkar við tillöguna, enda kemur hann fram á þingskjalinu þar sem tvær okkar eru meðflutningsmenn. Eins og fram kemur í grg. hefur vinnuálag á verslunarfólk aukist til muna á síðustu árum og það sýndi sig í þeirri kjaradeilu sem stóð í fyrra að hún snerist að miklu leyti um vinnutímann sem í mörgum tilfellum er orðinn óhóflega langur og reyndar kominn út fyrir öll skynsemismörk í sumum tilvikum. Ég vil við þessa umræðu málsins nú aðeins minna á tvær tillögur sem þingkonur Kvennalistans hafa flutt og tengjast þessu máli. Í fyrsta lagi fluttum við tillögu í fyrra um réttindi og skyldur fólks á vinnumarkaði en sú tillaga felst í því að lögð verði meiri áhersla en nú er á að fólk verði frætt um réttindi sín og skyldur. Þá lögðum við einnig fram tillögu í fyrra um eflingu kjararannsókna. Sú tillaga hefur nú verið lögð fram aftur af þingmönnum allra flokka og eftir því sem ég best veit hlotið mjög jákvæðar umsagnir, en hún felur í sér að kjararannsóknir verði gerðar áreiðanlegri en nú er, m.a. með því móti að á skattagögnum megi fá upplýsingar um vinnustundafjölda og starfsheiti starfsfólks. Það er reyndar mikið umhugsunar- og áhyggjuefni hversu stór hluti þjóðfélags okkar eiginlega gengur á yfirvinnunni. Ég vil aðeins víkja að þeim hópi sem þetta þingmál fjallar einkum um, en það eru fastráðnir starfsmenn í verslunum. Eins og fram kemur í grg. eru konur þar stór hluti. Konur hafa farið út á vinnumarkaðinn í æ ríkari mæli á undanförnum árum, hvort sem þær óskuðu þess eður ei og það segir sig sjálft að þessi langi vinnutími kemur niður á heimilis- og fjölskyldulífi fólks. Ég vildi með þessum örfáu orðum aðeins enn og aftur ítreka stuðning okkar kvennalistakvenna við þessa tillögu.

Flm. (Guðmundur H. Garðarsson) Virðulegi forseti. Þar sem mér virtist röddin ætla að bresta áðan þegar ég talaði hér fyrir tillögunni vil ég koma aftur í ræðustól og segja nokkur orð. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Danfríður Skarphéðinsdóttir sagði áðan um nauðsyn þess að aflað sé betri og nánari upplýsinga um vinnutíma starfsfólks almennt, ekki aðeins þeirra starfshópa sem hér um ræðir og þessi þáltill. nær til. Það er orðið brýnt að menn geri sér grein fyrir því að í þessum efnum er því miður um ákveðna misnotkun að ræða í ákveðnum starfsgreinum og er nauðsynlegt að það sé kannað til hlítar með hvaða hætti það gerist. Það er nefnilega mjög þýðingarmikið, sérstaklega þegar harðnar í ári, að gera sér grein fyrir því að þá getur gætt aukinnar tilhneigingar, ég vil segja hjá óprúttnum vinnuveitendum og þarf það ekki endilega að vera hjá einkafyrirtækjum heldur getur það einnig gerst hjá hinu opinbera, til að vilja nýta sér starfskrafta fólks óheyrilega umfram eðlilegan vinnutíma. Það er þess vegna fullkomlega tímabært eins og fram kom í ræðu hv. þm. Danfríðar Skarðhéðinsdóttur að gerð sé nánari úttekt á þessum málum og skýrslur lagðar fram. Það er hins vegar annað atriði, virðulegi forseti, sem ég vil vekja athygli á við þessa umræðu. Þetta er í annað skipti sem flutt er tillaga um það að gerðar séu ráðstafanir til að tryggja það að starfsfólk í verslunum á sviði viðskipta búi ekki við óheyrilegan vinnutíma með því að Alþingi og hæstv. ríkisstjórn komi til skjalanna að samþykktri þessari tillögu með þeim hætti að hér verði sett lög til að tryggja vinnuvernd á þessu sviði. Á síðasta þingi þegar þetta mál var til umræðu vakti það sérstaka athygli, ekki aðeins á hv. þingi heldur líka úti í þjóðlífinu, að það voru aðeins fulltrúar tveggja aðila hér á hv. þingi sem tóku til máls og afstöðu til þessa máls í ræðustóli og það voru þingmenn úr röðum Sjálfstfl. og þingmenn sem hér eru á vegum Kvennalistans. Sama sagan virðist ætla að endurtaka sig nú, að áhugi annarra hv. þm. fyrir þessum þúsundum starfsmanna, ég vil segja sem nálgast það að vera um 8--10 þúsund, ef ekki meira en það, þótt hv. þm. viti hversu langur vinnutími er hjá starfsmönnum í stórmörkuðunum hér á Reykjavíkursvæðinu og annars staðar á landinu --- áhuginn fyrir því að reyna að tryggja hag þessa fólks er ekki meiri en það að engir þingmenn úr öðrum flokkum hafa tekið til máls og lýst yfir stuðningi við þetta mjög þýðingarmikla mál fyrir þetta fólk. Annað atriði, virðulegi forseti, vil ég einnig koma inn á sem er að ég vona að það gerist ekki nú eins og á síðasta þingi að þessi tillaga verði drepin í nefnd og nái ekki fram að ganga með þeim hætti. Það væri Alþingi til skammar og vansæmdar ef þetta mál fær ekki þinglega meðferð þannig að það verði afgreitt út úr nefnd inn í þing, svo að þm. geti samþykkt þessa þáltill. og ríkisstjórn ,,félagshyggjuflokkanna`` fái tækifæri til að sýna það í verki hvaða hug þeir raunverulega bera til fólksins í landinu.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Sú till. til þál. sem hér liggur fyrir um vinnuvernd í verslunum hefur verið flutt hér áður eins og hv. 1. flm. till. kom inn á. Ég tel að hér sé á ferðinni góð tillaga og þarf ekki að bæta miklu við grg. sem fylgir með till. því að það er rétt, eins og hv. 1. flm. till., 14. þm. Reykv., kom inn á, að ein starfsstétt, verslunarmenn, skuli þurfa að búa við mjög óviðunandi aðstæður. Allir sem þekkja til verslunar og vinnutíma verslunarfólks vita að þar er býsna langur vinnutími og oft erfiður vinnutími. Ofan á það að hann sé langur er þetta erfið vinna og miklar stöður. Fólk þarf að búa yfir mikilli líkamlegri hreysti ofan á allt til að vinna þessa vinnu oft og tíðum. Ég vil því lýsa yfir því að ég mun styðja þessa tillögu og tel að það sé tímabært að þessi mál séu athuguð ofan í kjölinn og það sé tryggt að þessi launahópur sé ekki sá eini í landinu sem búi ekki við vinnuvernd og að það verði búið þannig um hnútana að fólk geti lifað af 40 stunda vinnuviku eins og margir aðrir hópar geta gert. Það er mjög mikilvægt að þessi eini hópur þurfi ekki að vinna allan þennan langa vinnudag og væri hæglega hægt að koma því þannig fyrir. Það er nokkuð ljóst að það þarf ekki endilega að hafa opið allan þann tíma sem verslanir eru opnar nú. Það er hægt að hagræða og koma því þannig við að fólk geti unnið reglulegan vinnutíma og þurfi ekki að vinna upp í 70--80 klukkustundir eins og oft eru dæmi um. Ég vil lýsa stuðningi mínum við þessa tillögu og vona að hún fái góða afgreiðslu hér.

Flm. (Jón Helgason) Hæstvirtur forseti. Á þskj. 525 flyt ég ásamt hv. þm. Hreggviði Jónssyni, Skúla Alexanderssyni, Birnu K. Lárusdóttur, Karvel Pálmasyni, Margréti Frímannsdóttur, Óla Þ. Guðbjartssyni, Auði Eiríksdóttur, Sigríði Hjartar og Aðalheiði Bjarnfreðsdóttur till. til þál. um að Alþingi samþykki að dregið verði úr vínveitingum á vegum ríkisins og annarra stofnana þess hérlendis með það að markmiði að þær verði afnumdar að liðnum þremur árum. Um áfengismál hafa oft orðið langar umræður og um þau hægt að ræða frá mörgum hliðum, svo margþætt eru áhrif áfengisneyslunnar á þjóðfélagið. En í framsögu minni fyrir þessari þáltill. mun ég fyrst og fremst fjalla um þau með tilliti til þeirrar ábyrgðar sem alþingismenn bera á ástandi þeirra mála í þjóðfélaginu. Áfengisneysla er eitt alvarlegasta heilbrigðisvandamál allra þjóða. Af þeim sökum hefur Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin samþykkt að þjóðirnar setji sér það markmið að draga úr áfengisneyslu um 25% á næsta áratug eða til ársins 2000. Slíkt markmið næst ekki með því einu að gefa þannig yfirlýsingu. Til þess þarf öflugt átak og mikið starf. Ekki er þess síst þörf hér á landi þegar nú hefur verið hafin sala á nýrri áfengistegund með meiri áróðri fyrir áfengi en óhætt er að fullyrða að nokkru sinni hafi verið hafður uppi hér fyrr og gífurlegri fjölgun vínsölustaða. Sérstaklega verður að óttast að aldur áfengisneytenda lækki enn þegar bjórdósirnar standa orðið við hlið ávaxtasafans og mjólkurinnar í kæliskápnum. Þá stoðar lítt að segja börnunum að þetta eigi þau ekki að drekka þegar foreldrarnir sýna í verki að bjór og annað áfengi sé svo eftirsóknarvert að án þess sé alls ekki hægt að vera. Sama viðhorf ríkir alls staðar í þjóðfélaginu þar sem ríkisvaldið gengur m.a. hart fram í því að hvergi sé helst hægt að koma saman án þess að áfengi sé fram boðið og helst allir neyti þess. Það er furðulegt að við svo gífurlegan þrýsting, bæði á heimilum og annars staðar í samfélaginu, skuli síðan sumir tala um að einstaklingunumr eigi að vera frjálst hvort þeir neyti þess eða ekki. Allra síst er þó hægt að segja það um börn og unglinga sem engu ráða um það umhverfi sem þau fæðast og alast upp í. Neysla vímuefnanna hefur síðan þau áhrif að dómgreindin fýkur út í veður og vind. Afleiðingarnar láta heldur ekki á sér standa. Samkvæmt þróun síðustu ára á meðferðarstofnunum telja þeir sem þær reka að allt bendi til að næstum þriðji hver fermingardrengur ársins 1988 muni leggjast inn á þær til afvötnunar og áfengis- og vímuefnameðferðar áður en hann nær sjötugu. Sumir verða þó fyrir fjörtjóni vegna ölvunaraksturs, ofbeldisverka eða annarra slysfara af völdum áfengisneyslu áður en menn ná að leita þar hjálpar. En það er samdóma álit allra að þeir sem eru orðnir svo háðir áfengi að þeir þurfi að leita til meðferðarstofnana megi aldrei neyta þess aftur ef þeir eiga ekki að missa fótanna á ný. Hér á hv. Alþingi fer mestur tími okkar í umræðu um efnahagsvandamál og skal síst úr því dregið að þar bíða okkar erfið verkefni. En þessi eina tala um þörf fyrir sjúkrarými sem ég nefndi um afleiðingar áfengisneyslu ætti að nægja til að sannfæra alla um hversu gífurlegar efnahagslegar afleiðingar áfengisneyslan hefur fyrir þjóðfélagið. Í mínum huga er þó hinn mannlegi harmleikur margfalt meira mál. En hvort tveggja er það svo miklu alvarlegra en að meiri hluti hv. alþm. geti haldið áfram að kynda undir þá elda sem þar brenna með því að viðhalda óbreyttu ástandi. Ég vil ekki trúa því að hv. alþm. hafi látið áfengi svo svæfa samvisku sína að þeir vilji ekki rétta æskunni hjálparhönd til að sleppa frá þeim örlögum, að þeim finnist það ekki meira virði en það, sem þeir hingað til hafa talið mikið hnoss, að fá vínveitingar fyrir ekki neitt á opinberum fundum og mannfagnaði þegar kostur gefst á. Vaflaust hafa margir talið tillögu þessa fjarstæðu þegar hún kom fram og brosað að henni, enda aðhlátur sterkasta vopn þeirra sem að aukinni áfengisneyslu vinna. Það finna ekki síst unglingarnir sem verið er að ögra til að byrja á þeirri neyslu. En í mínum huga er heill og hamingja æskumannsins ekki aðhlátursefni. Öll höfum við lært að við berum okkar ábyrgð á náunganum. En margfalt meiri hlýtur þó að vera ábyrgð alþingismanna sem hafa tekið að sér að móta stefnu þjóðmála. Ég vil því vona að aðgerðir og aðgerðarleysi alþingismanna í áfengismálum á undanförnum árum, sem hefur leitt til þess ástands sem nú er í þjóðfélaginu, stafi af hugsunarleysi og skammsýni. Því muni þeir nú, þegar hinar hrikalegu staðreyndir blasa við, gera sér grein fyrir því að þannig verður ekki lengur haldið áfram. Því er óhjákvæmilegt að Alþingi sýni í verki að neysla áfengis sé óæskileg og ónauðsynleg, en hún er nær undantekningarlaust undanfari áður en byrjað er á annarri vímuefnaneyslu sem allir segjast vilja gera það sem hægt er til að koma í veg fyrir. Í ljósi þessara skýru og einföldu staðreynda sem ég hef nú rakið er þessi tillaga flutt. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umr. og hv. allshn. sem ég vænti að taki afstöðu til hennar sem fyrst.

Flm. (Valgerður Sverrisdóttir) Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þáltill. á þskj. 536 um dagvistarmál fatlaðra barna. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir, Kristín Einarsdóttir, Ólafur Þ. Þórðarson, Karl Steinar Guðnason, Guðmundur Ágústsson, Auður Eiríksdóttir og Margrét Frímannsdóttir. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera könnun á þörfum fatlaðra barna fyrir dagvistun og hvaða úrræða og úrbóta er þörf í þeim málaflokki. Sérstaklega skal að því hugað hver eigi að bera ábyrgð á og kosta uppbyggingu þjónustunnar og rekstur hennar. Jafnframt skal leita leiða til að tengja sérdeildir dagvistarstofnana svo sem framast er unnt við almennar deildir þeirra sem og stuðla að því að fötluð börn geti flust af sérdeildum yfir á almennar deildir.`` Lög um aðstoð við þroskahefta 1979 og lög um málefni fatlaðra 1983 ollu straumhvörfum í lífi fatlaðra á Íslandi. Horfið var frá einangrunarstefnu sem ríkt hafði í málefnum fatlaðra og tekin upp ný stefna, aðlögunarstefna, sem hafði að markmiði að gera fötluðum kleift að taka þátt í þjóðlífinu á öllum sviðum þess. Það skyldi m.a. gert með skipulagðri og markvissri uppbyggingu á þjónustu miðað við fötlun. Börn skyldu ekki lengur vistuð á sólarhringsstofnunum heldur njóta þeirra sjálfsögðu mannréttinda að alast upp hjá foreldrum og systkinum en jafnframt séð fyrir nægilegri þjónustu af hálfu hins opinbera og þeim tryggður með lögum aðgangur að dagvistarheimilum barna. Foreldrar hafa tekið fullan þátt í þessum breytingum og nú heyrir undantekningum til að fötluð börn séu vistuð á sólarhringsstofnunum. Verr hefur gengið hvað þjónustuna af hálfu hins opinbera varðar. Þegar leita skal úrlausna vísar hver á annan. Skv. 7. gr. um málefni fatlaðra er fötluðum börnum tryggður lagalegur réttur til að njóta dagvistar á almennum dagvistarheimilum barna á deildum tengdum þeim. Þessi réttur er fötluðum börnum afar mikilvægur aðallega vegna þess að á dagvistarheimilum fá fötluð og ófötluð börn að kynnast og blandast í leik og starfi í viðurkenndu barnaumhverfi, jafnframt er fötluðum börnum veitt sérhæfð meðferð sem þau þarfnast vegna fötlunar. Með skilvirkri tilkynningarskyldu ungbarnaeftirlits heilsugæslulækna og með tilkomu Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins hefur þeim börnum fjölgað sem beðið er um meðferðarþjónustu fyrir á dagvistarstofnunum. Jafnframt færast aldursmörkin æ neðar, enda er talið mikilvægt að hefja meðferðarvinnu með fötluð börn sem allra fyrst, helst frá eins árs aldri. Áætlað er að rúmlega 10% barna úr hverjum aldurshópi þurfi á aðstoð að halda einhvern tímann á uppvaxtarárunum vegna einhvers konar hömlunar. Þar af er áætlað að rúmlega þriðjungur þess hóps þurfi á greiningarvinnu að halda í greiningarstöð vegna fötlunar sinnar eða u.þ.b. 140 börn í hverjum árgangi. Verulegur biðlisti hefur myndast á undanförnum árum eftir þjónustu greiningarstöðvarinnar. Einnig er stór hópur sem bíður eftir að komast að vegna endurmats, þ.e. þegar taka þarf afstöðu til skólagöngu og námsgetu þeirra barna sem áður hafa verið greind. Þessi biðlisti kemur fram í löngum biðtíma, allt frá nokkrum mánuðum fyrir forgangshópa upp í meira en ár fyrir þau sem ekki njóta forgangs. Það hefur gengið illa að fá viðkomandi aðila til að viðurkenna lagalegan rétt til dagvistarþjónustu fyrir fötluð börn og er hann í raun óvirkur ef ekki er tekið mið af þörfum fatlaðra barna. Taka þarf tillit til: 1. Aðgengis fatlaðra við hönnun húsnæðis og lóða dagvistarheimila. 2. Rýmis sem býður upp á aðstöðu til einstaklingsþjálfunar og hópþjálfunar. 3. Þarfar fyrir þjálfunargögn og hjálpargögn. 4. Sérhæfðrar þekkingar, svo sem þroskaþjálfunar, talkennslu og sjúkraþjálfunar. Dagvist fyrir fötluð börn verður að vera til reiðu fyrr en nú er. Síðast en ekki síst verður þjónustan að vera til reiðu þegar þörfin krefur þannig að einstaklingurinn og fjölskylda hans þurfi ekki að búa við óvissu og eyða dýrmætum kröftum sínum í að leita eftir þjónustu sem ætti að vera sjálfsögð í velferðarþjóðfélagi okkar. Það að eiga fatlað barn leiðir óhjákvæmilega til aukinna umönnunarþarfa umfram það sem gerist og gengur með hin svokölluðu eðlilegu börn. Það er ekki ósanngjarnt að reikna með að umönnun sé tvöföld á við það sem eðlilegt má teljast. Álagið á fjölskylduna og fjölskyldulífið er mikið þó ekki bætist við óvissa og langur biðtími eftir sjálfsagðri þjónustu sem mælt er með eftir greiningu. Eins og kunnugt er búa fjölskyldur fatlaðra barna við mikið misrétti eftir búsetu. Sum sveitarfélög veita góða þjónustu þegar önnur láta þessi mál afskiptalítil. Það kostar mikil átök og sálarstríð fyrir fólk að taka sig upp og flytja milli staða af þessum ástæðum einum saman. Í þessu sambandi er einnig rétt að benda á að það kostar ríkið miklar fjárhæðir að veita ekki fullnægjandi þjónustu á þessu sviði. Hæstv. forseti. Ég vil geta þess að till. er endurflutt. Hún var flutt á síðasta þingi og náði þá ekki fram að ganga. Ég vil að síðustu segja það um tillgr. að að hluta til kemur hún inn á það frumvarp til laga sem nú er til umfjöllunar í þinginu um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. En 1. gr. þess frv. fjallar um breytingar á lögum nr. 41/1983, um málefni fatlaðra, eins og áður kemur fram, en málefnum fatlaðra er nú sinnt af ríki, sveitarfélögum og ýmsum félagasamtökum. Samkvæmt lögunum eiga sveitarfélögin að taka þátt í stofnkostnaði og rekstri sumra stofnana fyrir fatlaða. Ákvæði laganna um þetta efni þykja ekki nægilega skýr og hafa reynst mjög örðug í framkvæmd. Frumvarpið sem tekur á þessu máli er eins og áður kemur fram til meðferðar í þinginu þannig að sá hluti tillgr. er kannski ekki alveg í takt við tímann, en að öðru leyti tel ég tillgr. eiga fullan rétt á sér. Ég óska þess, hæstv. forseti, að till. verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umr. og hv. félmn.

Flm. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Á þskj. 548 flyt ég ásamt þingmönnunum Agli Jónssyni, Hjörleifi Guttormssyni, Birnu K. Lárusdóttur, Óla Þ. Guðbjartssyni, Auði Eiríkisdóttur og Alexander Stefánssyni till. til þál. um að fela ríkisstjórninni að vinna að sameiningu Landsvirkjunar og Rafmagnsveitna ríkisins og undirbúa nauðsynlegar lagabreytingar í samræmi við það. Enn fremur verði með þeirri lagasetningu kveðið á um jöfnun smásöluverðs á raforku þannig að verðlagning hjá hinu nýja fyrirtæki verði sambærileg við vegið meðaltal hjá öðrum rafveitum. Alþingi hefur með lagasetningu á undanförnum áratugum markað stefnuna í uppbyggingu raforkuvera og dreifiveitna og í skjóli þessara lagasetninga hefur raforkukerfið síðan þróast. Ein af afleiðingum þess er mismunandi smásöluverð á raforku milli landsvæða þannig að mikill meiri hluti þjóðarinnar nýtur lægra verðlags en þeir sem búa í héruðunum þar sem raforkuöflunin fyrst og fremst fer fram þrátt fyrir ýmsar lagabreytingar sem gerðar hafa verið til þess að jafna þann mismun. Slíkt ástand er að sjálfsögðu algjörlega óviðunandi og minnir á það þegar nýlenduþjóðir fyrri tíma sóttu ódýr hráefni til nýlendna sinna til að standa undir eigin velmegun. Það er því Alþingi til vansa að láta slíkt viðgangast lengur. En að fenginni reynslu virðist erfitt að ná því fram nema það gerist innan raforkukerfisins sjálfs, enda rökrétt að sá aðili sem nýtur þeirra forréttinda að fá að nýta orkuna og virkja taki á sig þær skyldur í staðinn. Að sjálfsögðu er hægt að fara fleiri en eina leið til að ná því markmiði, en í þessari þáltill. er lagt til að fara þá einföldustu, þ.e. að sameina rekstur Landsvirkjunar og Rafmagnsveitna ríkisins og annarra þeirra dreifiveitna sem þess kynnu að óska og smásöluverð þessa nýja fyrirtækis verði síðan miðað við vegið meðaltal annarra dreifiveitna. Heildsöluverðið yrði síðan sú afgangsstærð sem verður að miðast við að ná viðunandi afkomu fyrir fyrirtækið eins og hingað til hefur verið gert þannig að því fer víðs fjarri að afkoma þess yrði síður tryggð en hjá Landsvirkjun núna, enda má segja að hliðstæður þess séu hjá Rafmagnsveitum ríkisins þar sem þær selja í heildsölu til annarra dreifiveitna jafnframt sinni smásölu. Auk þess að vera einföld leið til verðjöfnunar ætti með sameiningu þessara fyrirtækja að vera hægt að ná fram margvíslegri hagræðingu í rekstri þeirra þar sem m.a. fellur niður annað heildsölustig. Á núverandi skipulagi verðlagningarkerfis hafa komið fram ýmsir annmarkar sem m.a. birtast í því að fyrir sum fyrirtæki er það sparnaður að leggja í fjárfestingu til að framleiða raforku með olíu í stað þess að kaupa hana af umframorku hins innlenda orkukerfis. Augljóst er hvað það er miklu dýrara fyrir þjóðarbúið í heild að fara inn á slíka braut. Þá hefur einnig komið í ljós að fjármagninu hefur ekki alltaf verið beint til þeirra framkvæmda sem brýnastar eru í raforkukerfinu. Á sama tíma og ekki hefur verið unnt að vinna að bráðnauðsynlegu viðhaldi og endurnýjun línukerfisins hefur verið flýtt sér um of við sumar framkvæmdir í raforkuöflun svo að við umframkostnaðinn einan af þeim sökum hefði mátt gera þar miklar umbætur á línukerfinu. Eiginfjárstaða beggja þessara fyrirtækja er sterk þar sem eigið fé Landsvirkjunar var í árslok 1987 13,6 milljarðar kr. og Rafmagnsveitna ríkisins um 5,5 milljarðar. Af þessum tölum er ljóst að hlutur ríkisins mun verða miklu stærri í hinu sameinaða fyrirtæki en hann er í Landsvirkjun nú, að minnsta kosti ef ekki koma inn fleiri sveitarfélög eða samtök þeirra, en sjálfasagt virðist að taka það til athugunar. Eins og áður er sagt er tilgangurinn með flutningi þessarar þáltill. fyrst og fremst að leiðrétta ójöfnuð á smásöluverði á raforku sem allt of lengi hefur dregist að gera. Ég vil því beina því til nefndar þeirrar sem fær þetta mál til meðferðar, að hún taki það sem fyrst til afgreiðslu á þann hátt að þessu markmiði verði náð, hvort sem það verður gert með þeirri leið sem hér hefur verið bent á eða annarri ef nefndinni sýnist að auðveldara sé að komast hana. Ég legg til að tillögunni verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umr. og hv. atvmn.

Ólafur G. Einarsson Hæstv. forseti. Ég ætla ekki við fyrri umræðu að fara mörgum orðum um þessa tillögu. Það gefst betra tækifæri til þess þegar og ef málið kemur úr nefnd á þessu þingi. En ég lýsi andstöðu minni við tillöguna. Ég hef veitt því athygli að í fréttum hefur þess verið sérstaklega getið að þingmenn úr öllum flokkum á Alþingi séu flm. tillögunnar. Það er rétt, en það þýðir hins vegar ekki að allir þingmenn allra flokka séu sammála efni tillögunnar. Ég legg áherslu á að hér er ekki flutt tillaga sem er t.d. í samræmi við stefnumál Sjálfstfl. Á landsfundum flokksins hefur verið ályktað þvert gegn svona fyrirætlunum. Í grg. með tillögunni segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Nú stendur yfir og er fram undan mikið átak í mörgum atvinnugreinum til hagræðingar í rekstri á þann hátt að sameina fyrirtæki og stækka rekstrareiningar. Viðurkennt er að með því móti megi ná fram miklum sparnaði án þess að draga úr rekstri eða þjónustu. Með tilliti til þessarar staðreyndar er ekki síður þörf á að gera slíkt á sviði orkudreifingar og því fráleitt að ríkið standi að rekstri tveggja fyrirtækja með svo skylda starfsemi sem Rafmagnsveitur ríkisins og Landsvirkjun halda uppi.`` Það er hægt að taka undir sumt af því sem þarna er sagt. Það er vafalaust í mörgum tilvikum rétt að sameina fyrirtæki og ná þannig betri og hagkvæmari rekstrareiningum. En það er mín skoðun að það eigi ekki við í þessu tilviki. Ýmsir hafa haldið því fram, og að mínu viti með réttu, að Landsvirkjun sem slík sé þegar orðin nægilega stórt fyrirtæki og ekki sé ástæða til þess að stækka það. Það má taka undir að það sé ekki endilega rétt að ríkið reki svo skylda starfsemi í tveimur fyrirtækjum, en það eru aðrar leiðir til en að sameina þessi fyrirtæki, þar á meðal að leysa Rafmagnsveitur ríkisins upp og selja það fyrirtæki. Ég bendi á í því samhengi að verulegar eignir Rafmagnsveitna ríkisins á Suðurnesjum voru seldar fyrir nokkrum árum Hitaveitu Suðurnesja sem tók við allri raforkudreifingu á Suðurnesjasvæðinu. Þar þótti mönnum ástæða til að jafna orkuverð. Það var mjög misjafnt á því svæði. Ég tek undir þann tilgang sem flm. þessarar þáltill. leggja áherslu á, þ.e. að jafna orkuverð í landinu, en ég er ekki sammála því að þetta sé leiðin til þess. Ég ætla ekki að fara frekar út í efnisatriði þessa máls. Eins og ég sagði áðan gefst betra tækifæri til þess þegar og ef þetta kemur úr nefnd. Þar verður málið ítarlega athugað. En ég ítreka andstöðu mína við þessa tillögu.

Birgir Ísl. Gunnarsson Hæstv. forseti. Ég hef mál mitt með því að lýsa andstöðu minni við efni þessarar tillögu. Ég tel að það sé rangt að sameina Landsvirkjum og Rafmagnsveitur ríkisins og að aðgerð af því tagi mundi ekki stuðla að því, sem greinilega er til stofnað með þessari tillögu, að jafna og lækka raforkuverð í landinu. Í rauninni er þáltill. tvíþætt. Annars vegar er sameining Landsvirkjunar og Rafmagnsveitna ríkisins og hins vegar fjallar hún um jöfnun smásöluverðs á raforku. Ég ætla aðeins að ræða fyrri hlutann fyrst, sameiningu Landsvirkjunar og RARIK. Nú er það svo að bæði þessi fyrirtæki eru mjög stór á íslenskan mælikvarða og ég tel að það sé órökstutt með öllu að það verði sparnaður við sameiningu þessara fyrirtækja. Við skulum átta okkur á því að þó að þau fáist bæði við rafmagn er það svo og reynsla alls staðar annars staðar er sú að raforkuvinnsla annars vegar og raforkudreifing hins vegar eru talin svo óskyld starfsemi að í flestum eða öllum löndum þar sem ég þekki til er þetta sitt á hvorri hendinni, á hendi mismunandi fyrirtækja. Það eru önnur fyrirtæki sem eiga virkjanirnar og framleiða, en dreifingin er svo á hendi oft margra aðila. Nú er það reyndar svo að á milli Landsvirkjunar og RARIK er mikil samvinna um dreifingu raforkunnar þannig að rekstur og viðhald stofnlínukerfisins, sem Landsvirkjun tók yfir á sínum tíma, er í höndum RARIK sem eins konar verktaka. Ég tel þess vegna að það sé miklu skynsamlegri leið, sem ýmsar nefndir sem fjallað hafa um skipulag raforkumála hafa bent á, að skipta Rafmagnsveitum ríkisins upp í dreifiveitur sem ég átta mig ekki á hversu margar eigi að vera, það hafa komið fram tillögur um t.d. átta dreifiveitur, sumir nefna 10--15, þar sem dreift sé á landfræðilegum grundvelli eins og t.d. gerist hjá orkubúi Suðurnesja og reyndar hjá Orkubúi Vestfjarða. Af því að ég sá að hæstv. iðnrh. kvaddi sér hljóðs hér áðan vildi ég af þessu tilefni leyfa mér að spyrja hann: Hvað líður vinnu við skipulag á raforkudreifingunni? Mér er kunnugt um að í tíð fyrirrennara hans, hæstv. þáv. iðnrh. Friðriks Sophussonar, og jafnvel fleiri iðnrh. á undan honum, var allmikið unnið í þessu máli og miðaði nokkuð áleiðis. Það væri mjög æskilegt ef hann vildi upplýsa Alþingi um það nú hver staðan í því máli væri. Menn ræða oft um og slá því föstu að Landsvirkjun hafi framkvæmt of mikið og benda þá til þess að það sé umframorka í kerfinu. Nú er það svo að þegar um starfsemi er að ræða eins og virkjanir leiðir það af eðli máls að fyrst eftir að virkjun er tekin í gagnið er umframorka í kerfinu vegna þess að virkjanirnar eru yfirleitt í það stórum stökkum. Ég minnist þess t.d. að veturinn áður en Hrauneyjafossvirkjun lauk, sem var síðasta stórvirkjunin sem tók til starfa, var rafmagnsskortur á Íslandi og þurfti að skammta rafmagn t.d. til stóriðjufyrirtækja. Járnblendiverksmiðjan beið mikið tjón og fékk ákveðnar bætur vegna þess. Síðan kom Hrauneyjafossvirkjun inn og þá myndaðist umframgeta í kerfinu. Sú umframgeta er langt komin með að eyðast nú og talið að jafnvel á næsta vetri muni örla á rafmagnsskorti eða alla vega þar næsta vetri þannig að nú er kominn tími til þess að ný virkjun komi inn, Blönduvirkjun, sem hefur verið í byggingu mjög lengi og reyndar framkvæmdir þar, vil ég leyfa mér að fullyrða, gengið eins hægt og mögulega hefur verið unnt að gera án þess að það verk yrði óhagkvæmara en efni stóðu til. Varðandi hinn þáttinn í tillögunni, þ.e. jöfnun raforkuverðs, er það svo að ýmsar aðgerðir hafa verið uppi til jöfnunar á raforkuverði í landinu. Ég nefni t.d. í fyrsta lagi að Landsvirkjun selur raforku með sömu gjaldskrá á öllum sölustöðum allt í kringum landið, þ.e. á 21 sölustað víðs vegar um land. Í þessu felst auðvitað mikil verðjöfnun. Í umræðu um raforkuverðið virðist mér að menn gleymi oft að heildsöluverðið er það sama hvar sem er á landinu. Það kom t.d. fram á ársfundi Landsvirkjunar 1988 að flutningskostnaður raforku væri svo misjafn eftir landshlutum að munaði 88 aurum á kwst. miðað við Austurland og 72 aurum á kwst. á Vestfjörðum og þá er miðað við Suðvesturland. Þetta er mikil munur þegar miðað er við meðalflutningskostnað sem þá var, árið 1987, um 24 aurar á kwst., en meðalverð Landsvirkjunar á því ári var 148 aurar á kwst. Í öðru lagi hefur Landsvirkjun á löngu árabili leyft sammælingu á afltoppum RARIK með sérstöku samkomulagi þrátt fyrir ákvæði í gjaldskrá og þetta hefur lækkað heildsöluverð til RARIK í samanburði við aðra t.d. Reykjavík. Í þriðja lagi framkvæmir RARIK einnig vissa verðjöfnun á heildsölu með því að leggja sama prósentálag á verð Landsvirkjunar óháð vegalengd og þar með raunverulegum flutningskostnaði. Í fjórða lagi hefur ríkið með framlögum úr Orkusjóði veitt RARIK beina styrki til rafvæðingar í strjálbýli og þeir námu árið 1988 80 millj. kr. Í fimmta lagi hefur ríkið með framlögum úr ríkissjóði innt af hendi verulega niðurgreiðslu á rafhitun ár hvert. Þessi niðurgreiðsla hefur að mestu gengið til RARIK og Orkubús Vestfjarða en einnig þriggja annarra veitna. Árið 1988 nam þessi niðurgreiðsla 200 millj. kr. Í sjötta lagi hefur ríkið beitt áhrifum sínum til þess að Landsvirkjun veiti sérstakan afslátt af heildsöluverði vegna rafhitunar RARIK og Orkubús Vestfjarða svo og hinna þriggja veitna. Árið 1988 nam þessi afsláttur 58 millj. kr. Í sjöunda lagi má einnig nefna verðjöfnunargjaldið sem var við lýði á sínum tíma en var afnumið fyrir nokkrum árum. Í því fólust að sjálfsögðu á þeim tíma verulegir styrkir til þessara orkuveitna. En í áttunda lagi hefur ríkissjóður yfirtekið lán af RARIK, ekki síst eftir að verðjöfnunargjaldið var lagt niður. Sumir telja reyndar að það hafi ekki verið gengið nægilega langt í því efni og það verður auðvitað að kanna það, en beint framlag ríkissjóðs til RARIK á árinu 1986 nam um 2 milljörðum kr. Þessa vildi ég geta til þess að menn áttuðu sig á að því fer fjarri að það séu ekki hafðar uppi vissar aðgerðir til að jafna orkuverð á landinu. Mér finnst það óskýrt í tillögunni þegar verið er að tala um jöfnun og miða við jöfnun smásöluverðs á raforku þannig að verðlagning hjá hinu nýja fyrirtæki verði sambærileg við vegið meðaltal hjá öðrum veitum. Hvað er átt við með ,,vegið meðaltal``? Er átt við t.d. meðalverð RARIK, en meðalverð RARIK er lægra en hjá flestum eða öllum rafveitum á landinu? Ástæðan er sú að RARIK er með verulega stóran hluta af sinni notkun á niðurgreiddum töxtum, þ.e. töxtum sem notaðir eru við búrekstur og til rafhitunar. Aðeins að lokum, virðulegi forseti, ég skal ekki reyna á þolinmæði forseta, bendi ég á að tillöguflutningur af þessu tagi og síendurtekin umræða um að breyta eigi Landsvirkjun jafnvel einhliða eins og oft heyrist held ég að sé afar slæm miðað við það góða samstarf sem hefur verið milli ríkisins, sem er einungis helmingseignaraðili að Landsvirkjun, og sveitarfélaganna, þ.e. Reykjavíkur og Akureyrar, sem eiga hinn helminginn. Það getur komið að því að þessi sveitarfélög sjái hag sínum betur borgið með því að óska eftir því að fara út úr Landsvirkjun og sjá sjálf um sína raforkuöflun og dreifingu. Sú umræða fer t.d. fram á Akureyri nú að það sé skynsamlegt að Akureyrarbær fari út úr Landsvirkjun og fari aftur til fyrra horfs og eignist sinn hlut í Laxárvirkjun og stofni sérstakt orkubú þar sem bæði Hitaveita og Rafmagnsveita Akureyrar séu innanborðs. Reykjavíkurborg er í hugleiðingum um stórkostlega orkuöflun á Hengilssvæðinu, á Nesjavöllum, Nesjavallavirkjun, og það er enginn vafi á að það kann vel að vera, ekki síst þegar umræður af þessu tagi koma upp hvað eftir annað, að Reykjavík telji hag sínum betur borgið og sinni framtíð betur borgið með því að sjá sér sjálf fyrir raforku bæði með raforkuöflun og dreifingu. Mér þótti rétt, frú forseti, að þessar athugasemdir kæmu fram nú þegar við fyrri umr. um þessa þáltill.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Efni þessarar þáltill. er tvíþætt eins og fram hefur komið í máli fyrri ræðumanna. Annars vegar felur hún í sér tillögu um sameiningu RARIK og Landsvirkjunar og hins vegar tillögu um aukna verðjöfnun á raforku. Ég ætla að fara nokkrum orðum um hvorn þessara þátta og sný mér að þeim fyrri. Ég vil benda þingheimi á að með þeim samningum sem gerðir voru um skipun orkumála á árunum 1980--1983 má segja að á hafi verið komið allgóðu skipulagi hvað varðar raforkuvinnslu og megindreifingu raforkunnar. Þessu skeiði endurskoðunar lauk með samþykkt nýrra laga um Landsvirkjun í mars 1983. Frá þeim tíma hefur það gerst að Landsvirkjun hefur tekið við rekstri Kröfluvirkjunar frá RARIK og Hitaveita Suðurnesja hefur tekið við rafveiturekstri á Suðurnesjum af sveitarfélögum og Rafmagnsveitum ríkisins jafnframt því sem hún hefur hafið eigin raforkuframleiðslu. Ég tel að sú þróun sem þarna hefur orðið sjálfkrafa að segja má í samningum milli eigenda og hagsmunaaðila stefni í rétta átt. Ég bendi svo hins vegar á að smásöludreifing raforku er nú í aðalatriðum í höndum nokkurra dreififyrirtækja sem flest eru algerlega í eigu sveitarfélaga. Síðan eru tvö fyrirtæki sem eru í sameign ríkis og sveitarfélaga og loks RARIK sem er í eigu ríkisins. Mín skoðun er sú að sameining, samsteypa Landsvirkjunar og Rafmagnsveitna ríkisins mundi hafa í för með sér ýmiss konar vandamál, t.d. í verðlagningu á raforku til sveitarfélagaveitnanna. Þá vil ég líka taka undir þá skoðun, sem hér hefur komið fram, að Landsvirkjun sé e.t.v. nægilega stórt fyrirtæki á íslenskan mælikvarða. Það er dregið í efa að stækkun þess með óskyldri starfsemi sé hyggileg því smásöludreifing á orku er alls ekki sama verkefni og orkuvinnsla og stofnlínudreifing. Ég óttast að flækjur mundu koma upp varðandi eignarhald að hinu sameiginlega fyrirtæki Landsvirkjun/Rafmagnsveitur ríkisins. Í þessu felst þó ekki að menn eigi ekki að líta á skipulagsmál raforkumálanna með opnum huga. Það þarf sannarlega að gera alla tíð og í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar er einmitt hugað að endurskoðun á skipulagi orkuvinnslu og dreifingar með sameiningu orkufyrirtækja að markmiði og jafnframt að orkulindirnar verði nýttar til atvinnuuppbyggingar. Ég legg ekki síst þá merkingu í þessi orð að hér sé m.a. vikið að því að reka saman dreifiveitur fyrir raforku og jarðvarma eins og tíðkast t.d. hjá Hitaveitu Suðurnesja og hjá nokkrum sveitarfélagaveitum. Í sumum héruðum háttar svo til eins og mönnum er kunnugt að þar er hitaveita rekin með góðum rekstrarhagnaði en hins vegar rafveita með tapi. Í öðrum héruðum er þetta öfugt, og þarf ég ekki að taka dæmi um þetta, þar sem tap er á hitaveiturekstrinum en góður hagur á orkuvinnslu og dreifingu. Þarna virðist mér augljóst að sameining í héruðum sé skynsamlegur kostur. Það er margvíslegt hagræði sem fylgir því að samnýta vatnsafl og jarðvarma og það eru ekki eingöngu landshagir og hagkvæmni í efnahagslegum skilningi heldur liggur þetta bókstaflega líka í eiginleikum jarðvarmans og varmafræðinnar. Ég tel að áherslu eigi að leggja á þessi mál sem lúta að sameiningu orkudreifingarfyrirtækja í héruðum. Ég bendi á að Rafmagnsveitur ríkisins urðu á sínum tíma til vegna brýnnar þarfar fyrir rafvæðingu í strjálbýli. Þá voru sveitarfélögin miður burðug en þau eru í dag. Nú segir mér hugur um að ef menn stæðu frammi fyrir líkum vanda á okkar dögum mundu menn snúa sér að því að leysa hann --- eða freista þess að leysa hann --- með stofnun héraðsbundinna byggðasamlaga í anda þeirra sveitarstjórnarlaga sem nú gilda. Ég bendi líka á það að Rafmagnsveitur ríkisins hafa á undanförnum árum starfað að því allskipulega að draga úr miðstýringu í fyrirtækinu með því að flytja ýmsa þætti starfseminnar út á land og koma þannig til móts við óskir viðskiptavinanna. Ég hugleiði --- og það hafa ýmsir gert á undan mér --- hvort ekki sé rétt að stefna að því í framtíðinni að breyta Rafmagnsveitum ríkisins að rekstrarformi í einhvers konar hlutafélag þar sem hlutaféð gæti í fyrstu verið algerlega í eigu ríkisins en fyrirtækið gæti síðan í einhverjum mæli fjármagnað nýjar framkvæmdir með útgáfu bréfa sem seld yrðu á frjálsum markaði. Þetta er fjármögnunarleið sem víða er notuð í öðrum löndum í raforkubúskapnum með góðum árangri. Þannig mætti með tíð og tíma dreifa eignaraðild og e.t.v. stjórnaraðild að fyrirtækinu. Til dæmis þannig að sveitarfélög sem njóta þjónustu þess kæmu þannig inn sem hluthafar. Ég er hins vegar ekki trúaður á það að unnt sé að skipta Rafmagnsveitum ríkisins upp eftir landafræðinni þannig að ákveða frá miðjunni að í héruðum skuli vera héraðsveitur eins og menn hafa nú um sinn verið að hreyfa. Eins og hv. 2. þm. Reykv. vék að hafa verið gerðar nokkrar athuganir sem hníga í þá átt í tíð forvera míns í iðnrn. Þær athuganir og önnur mál sem lúta að fjárhagslegri stöðu og skipulagi raforkuvinnslu og dreifingar eru nú til athugunar í ráðuneytinu. Þetta tengist ekki síst viðræðum sem nú fara fram á milli iðnrn., fjmrn. og fjvn. við Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða um endurskipulagningu á fjárhagsgrundvelli þessara fyrirtækja með yfirtöku ríkisins á skuldum þeirra að einhverju leyti þannig að rekstrarhæfni þeirra verði aukin. Þar með er ég kominn að síðari þætti tillögunnar, verðjöfnun á raforku. Ég er stuðningsmaður þess að dregið sé úr verðmun á raforku í landinu og hef á starfstíma mínum sem iðnrh. verið að vinna að því eftir því sem fjárhagsramminn leyfir. Ég hef þegar nefnt eitt mál sem stuðla mun að meira jafnræði í orkuverði, þ.e. endurskipulagningu á fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða. Þá vil ég minna á að nú eru veittar um 200 millj. kr. úr ríkissjóði til verðjöfnunar á raforku og Landsvirkjun veitir afslátt af raforku til húsahitunar á móti sem nemur um 100 millj. kr. Ég vil vinna að því að fá þessar fjárhæðir nokkuð auknar, sem nemur verðbreytingum á orkunni, en jafnframt vil ég minna á að það er þörf fyrir að endurskoða sölustaðakerfi Landsvirkjunar, afhendingarstaði hennar, og vinna þannig að aukinni verðjöfnun á heildsöluverði raforkunnar því að það er ekki alveg rétt, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Reykv. sem reyndar er einnig stjórnarmaður í Landsvirkjun, að heildsöluverð á raforku sé jafnt um allt land. Það er það ekki. Það er rétt að það er jafnt hjá Landsvirkjun, en hins vegar háttar sums staðar svo til að sveitarfélagarafveitur taka við raforku fyrir milligöngu Rafmagnsveitna ríkisins um tiltölulega stuttar háspennulínur sem þeir telja að þeir borgi of mikið fyrir. Þetta er vel kunnugt mál. Ég vil freista þess að vinna að jöfnun í þessu efni og að verðið verði hið sama til allra dreifiaðila sem kaupa raforku með sambærilegu móti, þ.e. varðandi afhendingarspennu o.fl. Ég held að það sé hyggilegast að stefna að þessu í nokkrum áföngum. Í þessu felst að það þarf að skilgreina að nýju afhendingarstaðina, mörkin milli Landsvirkjunar, Rafmagnsveitna ríkisins og bæjarveitnanna. Ég hef einmitt nú þessa daga verið að undirbúa með aðilum sem málið varðar áætlun um það hvernig hægt sé í nokkrum áföngum á nokkrum næstu árum að ná þarna meiri jöfnuði í orkuverðinu. Með þessum orðum, virðulegi forseti, lýk ég máli mínu um þessa þáltill. sem hreyfir þörfu máli þótt ég telji orka tvímælis að tillagan um sameiningu Landsvirkjunar og Rafmagnsveitna ríkisins sé ótvírætt til þess fallin að stuðla á farsælan hátt að jöfnun orkuverðs í landinu.

Friðjón Þórðarson Virðulegi forseti. Hér er verið að ræða um sameiningu Landsvirkjunar og Rafmagnsveitna ríkisins eða tillögu sem gengur í þá átt. Ég efast um að þetta sé rétta leiðin í þessum málum. Það er margt óunnið í skipulagi og dreifingu raforkunnar, en hér er málinu hreyft og það er ekki nærri því útrætt. Að því er síðara atriði tillögunnar varðar, verðjöfnun á raforku, vil ég sérstaklega taka fram í tilefni af þeim orðum sem hér hafa fallið að það er mál sem við verðum að taka á. Við verðum að jafna orkuverðið meira en gert hefur verið hingað til. Ég held meira að segja að það sé eitthvað vikið að því í hinum græna pésa sem hæstv. ráðherra hafði með sér í pontuna áðan.

Ég skal lána þér hann.

Nei, takk fyrir, ekki núna. --- Þetta hefur verið að ég ætla endurtekið í ýmsum bæklingum af þessu tagi á undanförnum árum og það hafa margir hv. þm. haft þetta á orði, en það hefur bara ekki verið gengið nógu langt í þessum efnum. Þetta eru svo mikil grundvallarmannréttindi, að eiga aðgang að orku hvar sem menn búa í landinu á hæfilegu verði þannig að ekki sé hróplegur munur á, að við verðum að taka það til athugunar. Þó að hér sé rætt um að það sé ekki víst að allir landsmenn séu sammála um þessa jöfnun og hafi ýmis önnur úrræði, einkum í þéttbýlinu, held ég að þetta sé svo mikið sanngirnismál að það séu m.a. miklu fleiri þéttbýlisbúar sem viðurkenni þetta í meginatriðum en sumir ætla.

Flm. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram um þessa tillögu þó að þar hafi komið fram skiptar skoðanir. Það er rétt að það hefur ekki farið fram nein rannsókn á því hvaða hagkvæmni muni leiða af því að sameina þessi tvö fyrirtæki sem að meiri hluta eða öllu leyti eru í eigu ríkisins. Hins vegar, eins og hér kom reyndar fram í umræðunum, eru bæði með blandaða starfsemi, þ.e. Landsvirkjun bæði framleiðir orku og dreifir henni víða um landið þó að það sé á heildsölustigi og síðan selja Rafmagnsveitur ríkisins raforku bæði í heildsölu og smásölu. En mér finnst engan veginn víst, þó að skipulag hjá miklu fjölmennari og stærri þjóðum þar sem þetta er algerlega aðgreint sé talið heppilegra þar, að það eigi við hjá okkur. Ég reyndi í minni framsögu að gera grein fyrir aðaltilgangi þessarar þáltill., þ.e. orkujöfnun. Menn hafa gjarnan tekið undir það, eins og hér gerðu allir ræðumenn, að það sé sanngirnismál að jafna raforkuverðið. Þó hefur það ekki náðst. Kannski hefur það verið vegna þess, sem einnig kom fram í máli hv. 2. þm. Reykn., að menn hafa sagt: Það á að gera það einhvern veginn öðruvísi, en síðan hafa þessar ,,öðruvísileiðir`` ekki reynst fullnægjandi og ekki náð þessu markmiði. Það er rétt að 1983 var gerð nokkur skipulagsbreyting á þessum málum og þar töldu menn að væri verið að breyta til þannig að líklegt væri að þetta markmið næðist. Reynslan síðan hefur því miður sýnt að þetta er hvergi nærri fullnægjandi. Það sem ég vildi líka leggja áherslu á með þessari tillögu og mínu máli áðan er að mér finnst að hér þurfi að breyta hreinlega hugsunarhættinum, þannig að jöfnun orkuverðs sé ekki einhver ölmusa til þeirra sem nú búa við dýrara orkuverð. Mér finnst það eins og ég sagði 19. aldar nýlenduhugsunarháttur að telja að það sé við það búandi að íbúar annarra héraða en þar sem orkulindirnar eru eigi að hafa miklu lægra orkuverð. Leiðina til þess að ná þessu tel ég vera einfalda með þessari sameiningu. Hins vegar sé hægt að finna fleiri leiðir. En aðalatriðið er að mönnum finnist þetta svo sjálfsagt mál að þarna verði að gera breytingar á eins og kom fram í máli hv. 2. þm. Vesturl. Hv. 2. þm. Reykv. varaði við því að Alþingi yrði --- að mér skildist --- of vont við Landsvirkjun og þá sem þar eru minnihlutaaðilar. Þá mundu þeir óska þess að fyrirtækinu yrði skipt upp og taka sinn hlut út úr. En þá hlýtur að verða að gera upp dæmið hvað héruðin, þar sem orkunnar er aflað, eiga þá að fá mikið til sín. Það eru þessi miklu réttindi sem Landsvirkjun hefur, þ.e. orkuöflunarrétturinn. Ég skal ekkert segja um hvernig það dæmi yrði reiknað, en það hlýtur að verða að taka það til athugunar. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta. Umræða um þetta hefur sem sagt þegar hafist og ég vonast til þess að hún haldi áfram og henni verði ekki lokið fyrr en að markmiði þessarar tillögu um orkujöfnun verður náð. Það vil ég endurtaka að er aðalatriði tillögunnar. Ég vænti þess að menn sjái að ástandið eins og það er getur ekki gengið áfram. Það er okkur til vansa.

Flm. (Valgerður Sverrisdóttir) Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. á þskj. 556 um menningarráðgjafa í landshlutum. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Óli Þ. Guðbjartsson, Jóhanna Þorsteinsdóttir, Matthías Bjarnason, Jón Sæmundur Sigurjónsson og Margrét Frímannsdóttir. Tillögugreinin orðast svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að kjósa nefnd fulltrúa allra þingflokka til að undirbúa og koma á fót starfi menningarráðgjafa í öllum landshlutum. Nefndin ljúki störfum eigi síðar en 1. sept. 1989.`` Það er margkveðin vísa að íslensk menning sé í hættu vegna sívaxandi og æ áleitnari áhrifa erlendra menningarstrauma. Þeir berast þjóðinni í bókum og á hljóðupptökum með útvarpi og sjónvarpi, í kvikmyndum og á myndböndum. Þeir sem best til þekkja telja sig þegar sjá veruleg merki þess að hnignun sé hafin. Vísað er til málfars ungmenna, orðfæðar þeirra og slæms framburðar. Rætt er um lítil kynni yngri kynslóða af bókmenntum þjóðarinnar, þeim sem héldu í henni lífi og nærðu hug hennar og lífsbjargarvilja í erfiðleikum fyrri alda. Minnst er á dvínandi áhuga á þeim menningararfi sem felst í sögu og minjum og var helsta stoð þjóðarinnar í baráttu hennar fyrir sjálfstæði. Bent er á minnkandi þjóðarstolt og tilfinningu fyrir því sem það felur í sér að vera þegn sjálfstæðrar þjóðar og sem gefur þjóð samheldni og einn hug, jafnt í blíðu sem stríðu. Ugglaust er oftlega of djúpt í árinni tekið hjá þeim sem af mestri svartsýni tala. Vafalaust er þó hitt að þeir hafa nokkuð til síns máls. Það er óverjandi andvaraleysi að telja sér trú um að íslenskt menningarsamfélag sé svo öflugt og íslensk menning og tunga svo styrk og óbugandi að ekkert geti orðið henni að falli. Eftir að fjölmiðlar hafa orðið öflugri hefur æ meira borið á þeirri skoðun að það eitt sé menning sem flutt sé af þar til lærðu fólki á hverju sviði. Menntun er að sjálfsögðu aðferðin til að þroska og efla hæfileikana og próf að loknu námi er oft lykill að starfi listamannsins. En hitt er engu að síður nauðsynlegt þjóðlegu og góðu mannlífi að allur almenningur taki þátt í menningarstarfi. Flest bendir til þess að þegar í grunnskólum mótist viðhorfið til lífsins. Því er mikilvægt að börnin séu þá þegar þjálfuð í því að skapa eitthvað sjálf og koma fram fyrir hóp og flytja mál sitt. Samkvæmt grunnskólalögum er ekki kveðið sérstaklega á um þess háttar uppfræðslu. Þó munu margir skólar hafa tekið upp þann sið að halda skemmtun einu sinni á ári þar sem nemendur semja eða velja efni til flutnings. Í minni skólum er jafnvel hægt að koma því svo fyrir að allir nemendur skólans fái eitthvert hlutverk við þetta tækifæri. Sums staðar hafa verið fengnir listamenn til að vinna með börnum í vikutíma, sem lokið hefur með sýningu í skólanum, sannkallaðri listahátíð. Enginn vafi er á að tiltæki sem þetta opnar hug barnanna í menningarlegu tilliti auk þess sem það sannfærir mörg þeirra um að þau geti eitthvað. Í öllum sveitarfélögum á Íslandi á sér stað menningarstarfsemi á einhverju sviði. Virkust er þátttaka almennings í kórum og leikfélögum. Á allra síðustu árum hefur þó þróunin verið í þá átt að æ fleiri gerast sinnulausir og viðhorf til lista og menningar hefur verið að breytast með auknum áhuga á veraldlegum gæðum. Sveitarstjórnarmenn viðurkenna að þegar gengið sé frá fjárhags- og framkvæmdaáætlunum lendi menning og listir oft á tíðum aftast á listanum og sama hefur oft gilt um afgreiðslu fjárlaga á Alþingi. ,,Eftir höfðinu dansa limirnir``, segir í gömlu og drjúgsönnu orðtaki. Forráðamenn byggðarlaga og forustumenn þjóðarinnar verða að gera sér grein fyrir mikilvægi félagslegra þátta í mannlífi byggða sinna. Tómlæti og aðstöðuleysi hefur kæft margan þann gróður sem með aðhlynningu og við réttar aðstæður hefði getað sprottið og náð góðum þroska. Það starf sem hér er lagt til að hafið verði gæti orðið mikilvægur þáttur í því að virkja einstaklinga á sviði menningar og lista, miðla efni á milli héraða, skipuleggja menningarstarfsemi í samráði við heimamenn á hverjum stað og vera skólastjórum til aðstoðar við listviðburði í skólum. Þá er einnig hugsanleg aðstoð við örnefnasöfnun og starfsemi safna við að leita uppi fróðleik af menningarstarfi fyrri tíma og fleira mætti upp telja. Það er tímabært að við spyrjum í alvöru: Viljum við byggja þetta land? Viljum við gera búsetu í því hvarvetna eftirsóknarverða? Viljum við hlúa að fjölbreytni í menningu þjóðarinnar? Viljum við varðveita arf okkar og tungu? Vafalítið verður svar okkar allflestra við þessum spurningum játandi. En þá er eftir höfuðspurningin: Hvað viljum við gera til þess að ná því marki sem jáyrði okkar fela í sér? Flm. þessarar tillögu vilja að komið verði á fót starfi menningarfulltrúa í öllum landshlutum. Við viljum til þess að sýna ábyrgð í málatilbúnaði benda á leið sem komið gæti til greina sem fjármögnunarleið. En eins og fram kemur í grg. er gert ráð fyrir með breyttri verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga að Menningarsjóður félagsheimila fái 10% tekna af skemmtanaskatti og Sinfóníuhljómsveit Íslands sama hluta. Eftirstöðvum skal í samráði við fjmrh. m.a. varið til menningarstarfsemi. Vel mætti hugsa sér að eyrnamerkja hluta skemmtanaskattsins til þeirrar starfsemi sem hér er fjallað um. Fjármálahlið málsins yrði að sjálfsögðu til umfjöllunar hjá þeirri nefnd sem kosin yrði á Alþingi til þess að annast skipulagningu starfs þessa ef tillagan nær fram að ganga. Það er margsannað mál að til þess að koma í kring félags-, menningar- og listalífi þarf drifkraft. Þessi drifkraftur liggur oftast nær í einstaklingum og furðu oft vaknar hann eða verður til fyrir hvatningu aðkomumanns eða utanaðkomandi aðila. Það er hafið yfir allan vafa að eitt það árangursríkasta til eflingar íslenskrar menningar, þjóðlegra lista og félagslífs væri það að fá hinum dreifðari byggðum þann hvata sem þarf til að koma af stað og halda gangandi víðtæku starfi á þessu sviði. Vel má hugsa sér að starf það sem hér um ræðir tengist fjórðungssamtökunum og þeirri aðstöðu sem þau hafa í fjórðungunum. Eins og hv. þm. er eflaust kunnugt um, þá er fyrirkomulag hjá nágrannaþjóðum okkar, a.m.k. sumum hverjum á hinum Norðurlöndunum, á þann hátt að svonefndir ,,kúltúrséffar`` starfa í fylkjunum og vinna mjög mikilvægt starf fyrir menninguna. Ég veit að þar er stjórnsýslan önnur en hér er, en engu að síður er þetta sambærilegt að nokkru leyti. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki hafa miklu fleiri orð um þessa till. við fyrri umræðu nema að ég vil gera grein fyrir því hvers vegna við höfum látið hér sem fylgiskjal fylgja lög Menningarsamtaka Norðlendinga. Ástæðan er sú að við teljum að leiðin að þessu markmiði sé sú að stofnuð verði menningarsamtök landsfjórðunganna sem síðan ráði til sín starfskraft og það verði menningarráðgjafar landshlutanna. Í 4. grein laga Menningarsamtaka Norðlendinga stendur, með leyfi forseta, um markmið samtakanna: ,,a. safna og miðla upplýsingum um listastarfsemi og menningarlíf í Norðlendingafjórðungi svo og annars staðar, b. liðsinna við ráðningu leiðbeinenda til námskeiða- og fyrirlestrahalds svo og sérstakra verkefna í hinum ýmsu listgreinum, c. stuðla að bættri umfjöllun um listir í fjölmiðlum, d. efla samstarf áhugafólks um listir og menningarlíf í fjórðungnum og við hliðstæð félög og samtök annars staðar, e. beita sér fyrir bættri aðstöðu og skipulagi listkynningar, f. halda árlega ráðstefnu um lista- og menningarlíf í fjórðungnum í tengslum við aðalfund samtakanna.`` Hæstv. forseti. Ég óska eftir því að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umr. og hv. félmn.