Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Vera má, að það mál, sem síðast var hér til umr. í Sþ., um sölu á kartöflum. hefði getað komið inn í umr. um þessa þáltill., alla vega svar við þeirri fsp. samkv. fullyrðingu hæstv. núv. landbrh. um það, að hægt væri jafnvel að fá upp úr okkar ekrum franskar kartöflur, a.m.k. svar við því, hvað þyrfti að setja niður til þess að fá slíkan ávöxt upp. En til þess að ég snúi mér að því máli, sem er til umr., þá er ástæðan til þess, að ég tek nú til máls um þetta mál, þær umr., sem urðu hér í síðustu viku, og nokkrar fullyrðingar, sem þar komu fram hjá ræðumönnum. Þær fullyrðingar eru ekki nýjar á hv. Alþ., heldur hafa þær komið fram áður. Sérstaklega finnst mér það rétt vegna orða, sem komu fram hjá hv. 1. þm. Austf., Eysteini Jónssyni, sem annars flutti skelegga og greinargóða ræðu, eins og hans var von og vísa, en þessar fullyrðingar komu líka fram hjá öðrum ræðumönnum, þegar þetta mál var hér til umr. síðast, og eins og ég hef þegar tekið fram, hafa þær fullyrðingar komið hér fram áður. Um einstök atriði, sem komu fram í umr., skal ég geta um staðhæfingu hv. 1. þm. Sunnl., sem var á þá leið, að vegna þess að mikið hefði bætzt við ræktað land og enn mætti segja, að búfjáreign landsmanna stæði í stað, þá væri ekki um gróðureyðingu að ræða. Þessi fullyrðing er auðvitað út í hött, þegar þess er gætt, að ekkert liggur fyrir um það, hver gróðureyðingin var, þegar sú hin fyrri tala var tekin, þannig að þótt mikil viðbót hafi orðið á ræktuðu landi og þurrkuðu, eins og hann orðaði það, eða framræstu, þá segir það ekkert um það, að ekki eigi sér gróðureyðing stað enn þá, þegar jafnframt eru höfð í huga orð hv. 2. þm. Sunnl., Ágústs Þorvaldssonar, um það, að fyrir kannske rúmum tveimur tugum ára eða ríflega það, þegar hann var að byrja að búa, hafi ærin vigtað 40-45 kg, en hún vigtaði kannske 60–65 kg í dag. Hann benti auðvitað á það, sem öllum hlýtur að vera ljóst, að sú þyngri þarf á meira fóðri að halda en sú léttari, og þekkjum við það báðir, ég og hv. þm. Hitt var líka réttilega til getið eða á bent af honum, sem ég hef heyrt frá fróðum mönnum, að sú ræktun, sem hefur t.d. átt sér stað undir Eyjafjöllum, hefur ekki orðið að þeim notum, sem menn ætluðu í eina tíð, fyrir beit, og skal ég láta útrætt um það. Hv. 1. þm. Austf. minntist í sinni mjög fróðlegu ræðu á það, sem rétt er, og reyndar gerðu það, eins og ég hef tekið fram, fleiri þm., að um þjóðarvakningu hefði orðið að ræða á undanförnum árum í sambandi við landgræðslu og gróðurvernd, og má segja um leið, að þar inn í komi líka svo kölluð umhverfisvernd. En hann sagði m.a., að þetta væri að frumkvæði, eða eins og mátti skilja hans orð, að frumkvæði bæði búnaðar- og bændasamtaka, sem ég ætla sízt að draga úr, og benti líka á ungmennafélagshreyfinguna, sem allra sízt skal dregið úr. Hins vegar hefur mér virzt, að þess hafi nokkuð gætt í ræðum manna, þegar þessi mál hafa verið rædd, hvar þeir hinir sömu ættu atkvæða von, og þeir væru kannske að hrósa mönnum um of eða um efni fram fyrir þá hluti, sem þeir ekki eiga. En vegna þess að það er rétt, sem fram hefur komið, að um þjóðarvakningu er að ræða, og vegna þess líka, að hv. 1. þm. Austf. taldi sig skuldbundinn bæði þeirri ríkisstj., sem hann styður, og málefnasamningi ríkisstj. að geta þess, að eitt af þeim fjölmörgu atriðum. sem þar er á drepið, hefði nú verið efnt það vel, að skipuð hefði verið nefnd til þess að vinna að ákveðnu verkefni, þ.e. að vinna að frekari skipulagningu landgræðslu og gróðurverndar, og hann taldi, að rétt væri, að það kæmi fram í þingtíðindum. þá þykir mér líka rétt, að það komi fram í þingtíðindum. hverjir það voru, sem áttu og hófu það merki að vekja þessa þjóðarvakningu. Því miður hefur það ekki verið gert sem skyldi enn þá. Og mér er þetta mjög kært, vegna þess að ég var í þeim félagsskap, en þetta var fámennur félagsskapur Reykvíkinga. Það voru tæpir 50 menn, sem tilheyra svo kallaðri Lions-hreyfingu og voru í klúbb, sem Baldur heitir. Það var strax 1963-1964 eða þann starfsvetur, sem umræður hófust um þetta mál og 1965 var fyrsta gróðursetningarferð þessara aðila farin. Við höfðum náð sambandi við ekki aðeins bændur, sem áttu afréttarlönd í Biskupstungum, heldur og við landgræðslustjóra, Pál Sveinsson, sem við áttum strax mjög gott samstarf við, og ráðlagði hann þessum mönnum, hvað gera ætti og hvernig ætti að gera það. En inn í þetta kemur auðvitað ekki aðeins það sjónarmið, sem kom fram hjá hv. 1. þm. Austf. og hann lagði aðal áherzluna á, að afrétturinn yrði þannig úr garði gerður, að hann nýttist betur fyrir búfjáreign landsmanna, heldur var það hjá þessum aðilum sú hugsun jafnframt - og kannske fyrst og fremst - að afstýra frekari gróðureyðingu. Þó að unnið yrði að landgræðslu. þá var jafnframt og ekki sízt sú skoðun á lofti hjá þeim, að það ætti að bæta umgengni almennings við landið sjálft. Og annað aðalatriði var það, að það ætti að koma inn hjá börnum þeirra sjálfra og öðrum börnum og unglingum þessa lands þeirri skoðun, að þau og við, sem nú lifum, ættum að skila betra og fallegra landi til eftirkomenda okkar en við búum við í dag. Og ég tel, að þegar þetta er haft í huga og sú staðreynd, að þjóðarvakning hefur orðið út af þessu starfi, þá hafi vel unnizt. Við fórum þessa fyrstu gróðursetningarferð og hösluðum okkur völl við Hvítárvatn. Það er eftirtektarvert, að hv. 3. þm. Norðurl. v., Björn Pálsson, taldi réttilega, að ekki þýddi að ganga um afrétti og aðra staði og strá fræi og áburði, án þess að fyrst og fremst væri farið eftir tilsögn kunnugra, vegna þess að það mundi ekki hafa þá þýðingu, sem til væri ætlazt. En hann minntist einmitt á þennan haslaða völl þessara Reykvíkinga við Hvítárvatn sem gott dæmi um það, hvað væri hægt að vinna. Ég minnist þess, að tvö fyrstu sumrin var barizt þangað upp eftir með 3 tonn af áburði og fræi. Síðan var farið með 10 tonn, því næst 16 tonn. Þá var tæknin tekin í þjónustuna, og þá mátti segja, að það væri komin hreyfing af stað meðal almennings. En við girtum þarna 8 km langa girðingu, sem lokar af um 700 ha lands. Og frá þessum fámenna félagsskap komu í þetta um 150 þús. kr., bara girðinguna, en annað fé, sem undir þessu þurfti að standa, kom frá Landgræðslunni. Eins og ég tók fram, var Páll Sveinsson alltaf boðinn og búinn að hjálpa okkur og aðstoða okkur og var með okkur þarna sumar eftir sumar. Við áttum líka því láni að fagna, að í þessum hóp var Sturla Friðriksson, sem hefur látið sig miklu skipta gróðurtilraunir á hálendinu. Það er auðvitað bagalegt, að hv. 3. þm. Norðurl. v. skyldi ekki hafa skoðað þá reiti, ef hann hefði séð sér fært, þegar hann keyrði suður Kjöl í fyrsta skipti á ævinni, að manni skilst, á s.l. sumri, að hann skyldi ekki hafa skoðað þá gróðurreiti, sem má sjá á þessari leið á hálendinu og Kili. Við áttum líka í okkar hópi fyrsta flugmanninn, sem tók að sér áburðardreifingu hér á landi, þannig að margir góðir menn og kunnugir þessu vandamáli lögðu þarna hönd á plóginn. En starfið var ekki einhliða bundið við þetta, og þá kem ég að því, sem auðvitað kom fram hjá mörgum ræðumönnum í umr. í fyrri viku, og það er, að á margan hátt blandast þetta mál inn í umr. um umhverfisvernd. Ég minnist þess, að þetta sama sumar, sem þetta starf var hafið, voru útbúnir plast pokar, sem voru gefnir í allar bifreiðar hér á bifreiðastöðvum í Reykjavík og víðar, þar sem áskorun var á hverjum poka eða ávarp um það, að umgengni lýsti innra manni. Við vorum að reyna að vekja fólk til umhugsunar um það, að rusl ferðamanna væri blettur á landinu, og þetta var einn liðurinn í þeirri herferð, sem gerð var. Fram til þessa hefur þessi fámenni félagsskapur lagt nokkur hundruð þús. kr. í þetta starf sitt, og ég veit, að hann er ákveðinn í því að halda áfram þessu starfi á þessum stað, og ég held, að það sé athyglisvert fyrir hv. alþm. og aðra ferðamenn að skoða, hvað hefur áunnizt á þessu stóra landssvæði við Hvítárvatn. Það er rétt hjá hv. þm. Birni Pálssyni, að það var ekki allt uppblásið. Hins vegar átti sér þar stað mikill uppblástur. Hann hefur verið stöðvaður, og ég vil leyfa mér að halda því fram, að þar megi finna gróðurvin í þeirri eyðimörk, sem rétt sé að taka eftir. Eins og ég sagði, var ætlunin að efna til þjóðarvakningar. Þann 12.-13. apríl 1969 var efnt til ráðstefnu um gróðureyðingu og landgræðslu á vegum Hins íslenzka náttúrufræðifélags og Æskulýðssambands Íslands, og seinni dag þeirrar ráðstefnu flutti ég till. fyrir hönd þessa félagsskapar, sem ég hef hér getið um, sem var á þá leið, að stofnuð yrðu landssamtök áhugamanna til sameiginlegs átaks í þessum málum, þ.e. í landgræðslu og gróðureyðingarmálum og ættu bæði félagssamtök og einstaklingar aðild að samtökunum. Og síðar í till. tókum við það fram í þessum félagsskap, að við byðumst til þess, ef af slíkri stofnun landssamtaka yrði, að leggja fram sem fjárhagsgrundvöll það fé, sem við höfðum safnað fram að þessu, en það var m.a. fólgið í því að selja fötur, sem áburður var í og fræ, til ferðamanna og annarra. Þegar þessi till. var endanlega samþykkt, eftir að undirbúningsnefnd hafði unnið að stofnun þessara samtaka, sem svo hlutu nafnið Landvernd, þá fengu þau þennan tekjulið. Ég vildi í framhaldi af orðum hv. 1. þm. Austf., er hann gat um nauðsyn þess, að það yrði skráð í þingtíðindin, að sú nefnd hefði verið skipuð, sem valdið hafi tímamótum í þessum málum, þá vildi ég láta þetta koma fram, ekki sízt vegna þeirra orða hans sjálfs og margra annarra, að hér hefði orðið þjóðarvakning. Ég dreg þetta mál fram hér aðallega vegna þess, að ég viðurkenni það í ræðum þeirra, að það hafi orðið þjóðarvakning. En ég tel rétt, að þeir eigi, sem eiga, og þar á þessi félagsskapur Reykvíkinganna 50 ekki sízt þátt í og því ber að fagna og reyndar öllu, sem fram kemur frá þeim mönnum, hvort sem þeir eru í borg, bæ eða sveit, sem vilja leggja hönd á plóginn í þessu nauðsynlega og þýðingarmikla máli.



Herra forseti. Þar eð þingheimur allur er einhuga um það að efla sem frekast má verða landgræðslu og gróðurvernd, og með því að ríkisstj. hefur þegar skipað nefnd til þess að taka þessi mál föstum tökum, þá er engin ástæða til þess að orðlengja öllu meira um þessa þáltill. Þó er eitt eða tvö atriði, sem ég vil þó sem flm. drepa á að lokum, og hið fyrra varðar afstöðu fyrrv. landbrh., sem kom nokkuð á óvart, og hitt atriðið er það, sem ég vil kalla samvinnu þm. við ráðh. Fyrra atriðið lýtur að því, að fyrrv. landbrh. dró mjög í efa gildi till., taldi fullyrðingar margar í grg. út í bláinn, taldi, að um enga ofbeit væri að ræða o.s.frv. og lét svo allra náðarsamlegast þau orð falla, að hin nýja nefndarskipan væri líklega ekki til skaða. Þessi afstaða ráðh. fyrrv. mótast ekki af því, að hann hafi ekki áhuga á landgræðslumálum. Um það efast ég ekki og vafalaust enginn þm. Hins vegar mun ástæðan líklega vera sú, að hann telji, að hér sé vegið að honum sem fyrrv. landbrh., að hann hafi ekki sinnt þessum málum sem skyldi. Ekki er það þannig frá mínum bæjardyrum séð. Í þessari þáltill. felst enginn áfellisdómur um vanrækslu fyrrv. landbrh. í þessum málum, alls ekki. Aðalástæðan er auðvitað sú, að viðhorf manna til þessara mála hafa tekið miklum stakkaskiptum á síðustu árum. Umhverfismál og ég tel að landgræðsla sé þáttur í þeim málaflokki, hafa nú komizt mjög á dagskrá hvarvetna um heim og er það meginmál, sem um er fjallað sem lið í því viðhorfi manna, að jarðarbúar megi ekki sjálfir éta sig út á gaddinn í margvíslegum skilningi. Þannig er ástæðan einmitt sú, að umhverfismálin hafa einmitt á þessum s.l. 3–4 árum komið mjög upp og það er alls ekki við ráðh. að sakast, þó að ný vakningaralda hafi komið í þessum málum. Hins vegar er alveg ástæðulaust fyrir fyrrv. landbrh. að haga sér eins og Don Quixote og ríða í turniment við myllur og telja, að þekking sé blekking o.s.frv. Varðandi umhverfismálin vil ég aðeins segja það, að það væri mjög athugandi fyrir ríkisstj. að koma upp einhverri stofnun eða fá aðila, t.d. þá í forsrn., til þess að takast á hendur umhverfismál almennt. Bæði er haldin ráðstefna nú í Stokkhólmi í sumar um umhverfismál, alþjóðleg ráðstefna, og til umhverfismála teljast fjölmargir málaþættir og ég hygg, að Íslendingar geti ekki sinnt þessum málum rækilega nema einhver ákveðinn aðili fáist við þessi mál. Gæti þá væntanlega sá aðili verið til liðsinnis við þá nefnd, sem er að athuga einmitt ofbeit og gróðureyðingu. Síðara atriðið, sem ég vil minnast á, er samvinna þm. og ráðh. Ég vil í allri vinsemd rekja það, að þessi till. okkar hv. 4. þm. Austf. kom fram hér töluvert fyrir jól og lá hér í þskj. um mánaðarskeið, áður en hún kom til umr., en svo brá við, þegar till. kom fram, að Tíminn fór mjög að ókyrrast, sá ég var og birti miklar greinar um landgræðslu, enda hvarflar nú að mér, að Framsfl. teldi sín mál, þegar sleppti malbikinu. En það, sem ég ætla nú einkum að tala um, er að ég tel ekki æskileg vinnubrögð, að ráðh. skipi nefndir án þess að ræða við þá menn, sem flytja sama mál í þinginu, og það skiptir engu máli, hvort það er stjórnarandstaða eða stjórnarþm. Það segir sig sjálft, að þegar landbrh. skipaði þessa nefnd, hefði hann auðvitað átt að tala við þá þm., sem höfðu flutt sams konar mál í þinginu, ekki aðeins til þess að skýra þeim frá því, að það væri verið að skipa nefnd í málinu, heldur líka til þess að kanna þeirra óskir þar að lútandi, hvort það væru ákveðin viðhorf, sem þm. hefðu. Mér er sagt af reyndari þm., að þetta hafi tíðkazt töluvert á dögum viðreisnarstjórnarinnar, að þm. kæmu með mál, sem svo ráðh. hefði tekið upp og gengið í að koma til framkvæmda, en ég kalla það að hunza sjálfa flm. Og ég tel, að þetta sé ekki heppilegt, og óska eftir því, að þau vinnubrögð séu almennt viðhöfð, að ráðh. ræði við flm. mála, þegar eitthvað er gert í þeim. En ekki skal ég nú fjölyrða um þetta. Málið er komið í góðan farveg, og sú nefnd, sem fjallar um það, virðist í alla staði hin ágætasta og allur þingheimur hlýtur að fagna því, að nú verði þessi mál tekin fastari tökum en áður var og við hljótum að vænta góðs árangurs.



Herra forseti. Á þskj. 126 hef ég leyft mér að leggja fram fsp. í nokkrum liðum til hæstv. sjútvrh. um endurbætur vegna hraðfrystiiðnaðarins. Ég vil í örfáum orðum gera nokkra grein fyrir aðdraganda þessa máls. Ég hygg, að þessar endurbætur, sem nú eru nauðsynlegar og að er unnið, megi rekja til þess frv., sem lagt var fram í Bandaríkjaþingi árið 1966, en það er einn liður í mjög vaxandi viðleitni þjóða til þess að gera strangari kröfur en gerðar hafa verið um alla meðferð matvæla, og má segja, að það sé eins konar mótbragð við þeirri mengun og spillingu umhverfis o.fl., sem átt hefur sér stað og mikið er um talað. Eftir að frv. þetta var lagt fram árið 1966, hafa að því er ég hygg verið lögð fram sex frv. í Bandaríkjaþingi, sem öll miða að þessu sama marki, og nú um síðustu áramót var eitt þessara frv. samþ. í öldungadeild Bandaríkjaþings og hefur verið sent fulltrúadeildinni til meðferðar, og er talið líklegt, að það fái samþykki þar á þessu ári. Með þessu frv. eða þessum aðgerðum er ljóst, að íslenzkur frystiiðnaður verður mjög að bæta sína framleiðsluhætti. Bandaríkjamarkaðurinn er okkar mikilvægasti markaður fyrir hraðfrystar sjávarafurðir, og má þar ekkert til spara. Því var í ágúst 1969 sett á laggirnar nefnd, sem kölluð hefur verið tillögunefnd um hollustuhætti í frystiiðnaði, og henni falið að fylgjast með framvindu þessa máls og gera þær till. til frystihúsa og til opinberra aðila, sem nauðsynlegar kunna að teljast til þess að búa frystihúsin okkar sem bezt úr garði. Nefnd þessi hefur, að því er ég bezt veit, unnið hið bezta starf og mikið, og gaf hún út í nóv. 1970 handbók til frystihúsanna, þar sem bent er á þær helztu lagfæringar, sem nefndin telur, að nauðsynlegar muni reynast. Ég ætla ekki að fara að telja þær hér í neinum smáatriðum, en þó vil ég aðeins til þess að gera mönnum ljóst, hvað hér er um stórt mál að ræða, nefna örfáar. Það verða gerðar strangar kröfur t.d. um vatn, sem notað er til að hreinsa báta og þess háttar. Einnig er allt umhverfi frystihúsanna tekið til meðferðar. Þess verður krafizt, að það verði lagfært, allur úrgangur og drasl fjarlægt, land sléttað eins og bezt má vera og rykbundið í töluverða fjarlægð frá húsunum. Allt innanhúss í frystihúsunum verður einnig að lagfærast, bæði aðstaða fólksins og þjónusta við það. Um það eru strangar kröfur taldar líklegar og sömuleiðis um frágang allan í vinnslusal og geymsluherbergjum og sölum fyrir fiskinn. Efni öll, sem geta valdið einhverju tjóni eða einhverri mengun í þessu sambandi, verða að fjarlægjast, og mun vera svo ástatt víða, að verulegra breytinga og lagfæringa sé af þeirri ástæðu þörf. Sem betur fer eru ýmis íslenzk hraðfrystihús allvel úr garði gerð, en þó kemur í ljós, að því er ég bezt veit, að mjög miklar endurbætur þarf viða að gera. Þetta hefur komið fram t.d. í viðtölum við forustumenn sveitarfélaga og frystihúsa og samtaka þeirra. M.a. var alveg nýlega í dagblaðinu Tímanum, þriðjudaginn 18. þ. m., ef ég man rétt, viðtal við forustumann sölu- eða útflutningsdeildar Sambands ísl. samvinnufélaga. Telur hann, að lágmarkskostnaður við endurbætur á frystihúsum á þeirra vegum verði um 11–12 millj. kr. á hvert hús, og sé þar eingöngu miðað við lágmarks endurbætur. Hins vegar vekur hann athygli á því, að í mjög mörgum tilfellum verður ekki unnt að gera eingöngu það, sem þessar reglur kunna að krefjast, heldur er víða þannig ástatt, að gera verður langtum meira, jafnvel að endurbyggja hús. Það borgar sig ekki að hrófla við þeim á annan máta. Og ef ég man rétt, þá taldi hann, að kostnaðurinn, ef það yrði gert, yrði í kringum 20 millj. á hvert hús eða yfir 600 millj. fyrir þau hús, sem Samband ísl. samvinnufélaga hefur með að gera. Svipaðar tölur hafa verið birtar af forustumönnum Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, og einnig þar kemur fram, að um mjög mikinn mismun getur verið að ræða eftir því, hvort ætlunin er að gera aðeins nauðsynlegustu endurbætur vegna þessarar lagasetningar eða lagfæra þar margt annað, sem úrskeiðis hefur farið. Mér skilst því á þessum tölum, sem fram hafa komið, að vegna frystihúsanna geti verið um að ræða frá 1000 millj. kr. upp í hátt í 2000 millj. og eru það gífurlegar fjárhæðir. Einnig birtist í Morgunblaðinu 20. jan. s.l. viðtal við forustumann Sambands ísl. sveitarfélaga, þar sem fram kom, að fjárhæðir sem nauðsynlegar verða á þeirra vegum, í þessu sambandi, geta orðið allt frá 500–750 millj. kr. Af því, sem ég hef nú rakið í mjög stuttu máli, má vera ljóst, að hér er um gífurlega stórt og mikið mál að ræða. Taldi ég því æskilegt að fá fram sem fyrst viðhorf stjórnvalda til þessa máls og hvaða ráðstafanir hæstv. ríkisstj. hefur í huga í þessu sambandi. Fyrstu fjórir liðir fsp. eru því allir um þetta. Í fyrsta liðnum er spurt um það, hvað talið er, að þær miklu endurbætur, sem nauðsynlegar verða í hraðfrystiiðnaði landsmanna á næstu árum vegna hinna ströngu ákvæða, sem verið er að lögbinda á erlendum mörkuðum um alla meðferð á fiski og fiskafurðum, muni kosta a) fyrir frystihúsin sjálf og b) sveitarfélögin. Annar liðurinn er þannig: Hvenær er gert ráð fyrir því, að ítarlegar áætlanir um endurbætur á vegum frystihúsanna og sveitarfélaganna muni liggja fyrir? Í þriðja lagi spyr ég: Hvenær er gert ráð fyrir því, að umræddum endurbótum verði að vera lokið? 4. Hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að útvega fjármagn til umræddra endurbóta, bæði á vegum frystihúsanna og sveitarfélaganna? Loks er 5. liðurinn, sem fjallar um skylt, en dálítið annað efni, og spurt: Er ráðgert að efla þá leiðbeiningarstarfsemi, sem tillögunefnd um hollustuhætti í fiskiðnaði hefur komið á fót? En nefndin hefur ráðið einn starfsmann, sem hefur nú starfað í u.þ.b. eitt ár, og hefur sú þjónusta reynzt mjög nauðsynleg, og tel ég eðlilegt að efla hana.



Herra forseti. Ég tel réttast að lesa hér svarbréf frá nefnd þeirri, sem hv. þm. hefur hér minnzt á í sambandi við þetta mál og hefur starfað nú um skeið, nefnd til þess að gera till. um umbætur í hraðfrystihúsum landsmanna með tilliti til hollustuhátta sérstaklega. En bréf þessarar nefndar varðandi þessar fsp. hv. þm. er á þessa leið: „Vér höfum móttekið bréf rn. dags. 30. nóv., þar sem óskað er eftir álitsgerð frá oss um fsp. frá Steingrími Hermannssyni í Sþ., 105. mál, um endurbætur á hraðfrystiiðnaði landsmanna vegna hinna ströngu ákvæða, sem verið er að lögbinda á erlendum mörkuðum um alla meðferð á fiski og fiskafurðum. Fer álitsgerð vor hér á eftir lið fyrir lið, en texti fsp. verður ekki endurtekinn. 1. Áætlanir liggja ekki enn þá fyrir um kostnaðinn af þeim endurbótum, sem nauðsynlegar eru í hraðfrystiiðnaði landsmanna, til þess að hann uppfylli þær kröfur, sem verið er að lögbinda í markaðslöndum okkar. Það er þó ljóst, að hér verður um mjög háar upphæðir að ræða, bæði fyrir sveitarfélögin og hraðfrystihúsin sjálf. Þess ber líka að gæta, að flest eru hraðfrystihúsin gömul og mörg byggð af vanefnum. Hjá flestum þeirra standa því fyrir dyrum einhverjar breytingar aðrar en þær, sem snerta kröfur viðskiptalanda okkar, og hjá sumum verða þær mjög róttækar. Þessar tvenns konar framkvæmdir eru náskyldar og óhjákvæmilegt, að unnið sé að þeim samtímis. Mun það eðlilega auka mjög á kostnaðinn. 2. Að undirlagi tillögunefndarinnar hafa sölusamtök hraðfrystihúsanna beitt sér fyrir því, að gerðar væru áætlanir um kostnaðinn af þeim endurbótum, sem gera þarf á hraðfrystihúsunum, til þess að þau uppfylli væntanlegar kröfur viðskiptalanda okkar. Gert er ráð fyrir, að þessari áætlanagerð verði lokið upp úr áramótum. (Ég get bætt því hér við, að henni er ekki lokið enn.) Samband ísl. sveitarfélaga hefur einnig beitt sér fyrir því, að hliðstæðar áætlanir yrðu gerðar fyrir sveitarfélögin, og eru horfur á, að þær verði flestar tilbúnar um næstu áramót. Allar þessar áætlanir þarf síðan að yfirfara og samræma, og verður það allmikið verk, einkum að því er snertir áætlanir sveitarfélaganna. Fer það eftir því, hve ríka áherslu hið opinbera leggur á, að verkinu verði hraðað, hvenær lokið verður við það. 3. Nefndin telur, að þessum endurbótum þurfi að vera lokið að mestu, þegar löggjöfin um heilnæman fisk og fiskafurðir kemur til framkvæmda í Bandaríkjunum. Hvenær þetta verður er í fyrsta lagi undir því komið, hvenær Bandaríkjaþing afgreiðir lögin, og í öðru lagi, hvenær veitt verður fé vegna eftirlitsins, sem lögin væntanlega munu gera ráð fyrir. Um bæði þessi atriði ríkir mikil óvissa, en hér fer á eftir það, sem nefndin veit sannast um málið: Frv., sem mestar líkur eru taldar til, að nái fram að ganga, er kennt við viðskiptanefnd öldungadeildarinnar og hefur enn sem komið er ekki neitt skrásetningarnúmer. Þetta frv. verður væntanlega afgreitt í öldungadeildinni fyrir áramót og síðan lagt fyrir fulltrúadeildina snemma á næsta ári. (Við það má bæta því, sem hér hafði reyndar komið fram hjá fyrirspyrjanda, að þetta frv. hefur nú þegar verið afgreitt í öldungadeildinni.) Það eru því nokkrar líkur fyrir því, að frv. verði að lögum á árinu 1972 og það verði efnislega lítið breytt frá því, sem nú er. Í frv. er mælt svo fyrir, að fyrstu reglugerðir um hreinlætis- og gæðastaðla fyrir fiskvinnslustöðvar skuli vera tilbúnar innan eins árs frá því, að fé er veitt til þess að framfylgja þessum þætti laganna. Síðan er gert ráð fyrir, að enn eitt ár líði, þar til reglugerðirnar koma til framkvæmda. Í frv. er líka heimild fyrir ráðh. til þess að fresta framkvæmd reglugerðanna um enn þá eitt ár, ef hann telur það nauðsynlegt. Fjárlagaár Bandaríkjanna hefst þann 1. júli ár hvert, eins og kunnugt er. Verði frv. samþ. á fyrra parti næsta árs, er ósennilegt, að fé verði veitt á fjárlögum vegna hinna nýju laga, fyrr en í fyrsta lagi á fjárlagaárinu 1972–1973. Nefndin telur þó líklegra, að þetta verði ekki fyrr en í fyrsta lagi á fjárlagaárinu 1973–1974. Lögin geta því í fyrsta lagi komið til framkvæmda á miðju árí 1974, en líklegra er, að það verði ekki fyrr en á miðju ári 1975. Dragist það enn, að frv. verði samþ., lengist fresturinn, sem við höfum, að sama skapi.“ 4. tölul., þar sem um var spurt, hvaða ráðstafanir hefðu verið gerðar til þess að útvega fjármagn til umræddra endurbóta, bæði á vegum frystihúsanna og sveitarfélaganna, svaraði þessi nefnd þannig: „Þessum lið getur nefndin ekki svarað.“ 5. Hvað varðar þennan lið vísast til grg. nefndarinnar til sjútvrn. dags. 10. nóv. s.l., en þar er fjallað um það, að rétt væri að styrkja þessa starfsemi nefndarinnar m.a. Afrit af grg. fylgir hér með.“ Þetta eru í aðalatriðum þær upplýsingar, sem þessi nefnd hefur sent frá sér. Til viðbótar get ég svo skýrt frá því, að ég hef nokkrum sinnum átt viðtöl við þá aðila, sem fjalla um þessi mál, og þá m.a. við helztu forustumenn þeirra landssamtaka, sem fara með málefni hraðfrystihúsanna, þ.e. Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og Sambands ísl. samvinnufélaga, og fengið nokkuð af þeim áætlunum, sem gerðar hafa verið, þó allar á frumstigi, hjá þeim hvorum um sig um það, hvað gera þurfi að þeirra áliti í þeirra frystihúsum. En lokaniðurstöður þessara aðila liggja enn ekki fyrir varðandi þessi mál. Þá hef ég einnig rætt málið nokkrum sinnum við starfsmenn þessarar nefndar, sem hér er um rætt, og fengið hjá þeim nokkrar viðbótarupplýsingar varðandi þær áætlanir, sem gerðar hafa verið um kostnað í þessu sambandi, m.a. í sambandi við þær áætlanir, sem gerðar hafa verið á vegum sveitarfélaganna. Það er alveg ljóst af þessum áætlunum, sem eru flestar á frumstigi enn þá, að þær eru þannig, að í þessum efnum er blandað saman í áætlanagerðinni mjög óskyldum kostnaðarliðum í sjálfu sér, og því hafa nú verið gerðar ráðstafanir til þess af hálfu sjútvrn. í samstarfi við þessa tillögunefnd um hollustuhætti að vinna byrjunarálit upp úr þessum frumdrögum um áætlunargerð, sem liggja fyrir, þar sem reynt verði að upplýsa það nokkru nánar, hvað af þeim kostnaði, sem hér er rætt um, verði að teljast til eðlilegra endurbóta og aukningar í frystihúsunum og sé þar af leiðandi af sama tagi í meginatriðum, eins og hliðstæðar framkvæmdir hér á undanförnum árum og tilheyrir í rauninni eigendum frystihúsanna og miðar að mjög verulegu leyti að endurbótum, almennum endurbótum í frystihúsakerfinu, og í öðru lagi komi fram, hver ætti að teljast eðlilegur kostnaður, sem tilheyrir sveitarfélögunum að því leyti til, sem um er að ræða áætlanir um framkvæmdir, sem beinlínis snerta málefni sveitarfélaga, þ.e. það, sem snertir rykbindingu á götum eða jafnvel gatnagerð og stórfelldar breytingar á vatnsveitukerfi eða frárennsliskerfi, þar sem farið er greinilega út fyrir það svið, sem tilheyrir beinlínis frystihúsarekstrinum. Og svo í þriðja lagi þann kostnaðarliðinn, sem flokkast beinlínis undir það að gera frystihúsin þannig úr garði, að þau standist þær kröfur, sem gerðar eru til slíkra matvælastöðva eins og frystihúsin eru, af kaupendum okkar, t.d. þeim, sem eru okkar aðalkaupendur á Bandaríkjamarkaði. Nú er sem sagt unnið að því að fá yfirlit um þessi mál eins og mögulegt er, en hér er um mikið verk að ræða, og þar sem þetta hefur allt saman blandazt saman, þá gefur auga leið, að það hefur tekið alllangan tíma að gera í rauninni nýjar stofnkostnaðaráætlanir, eins og um er að ræða í mörgum tilvikum. Það hefur nokkuð verið hugað að því að útvega fjármagn til þessara umbóta á þessu ári. Hér er komið að sjálfsögðu inn á verksvið Fiskveiðasjóðs, og einnig er augljóst, að útvega þarf talsvert viðbótarfjármagn við það, sem Fiskveiðasjóður getur lagt fram í þessum efnum, og fylgir það þeirri athugun, sem fram fer í sambandi við nýja framkvæmdaáætlun á vegum ríkisins og fjáröflun til annarra aðkallandi verkefna. Ég held, að á þessu stigi málsins geti ég ekki gefið frekari upplýsingar, en vil þó aðeins taka það fram að lokum, að það er enginn vafi á því, að þær tölur, sem hafa verið nefndar í þessu sambandi, gefa engan veginn rétta hugmynd um þann kostnað, sem hér er um að ræða, nema þá að öll þessi svið, sem ég hef minnzt á, þ.e. stórfelld aukning í frystihúsakerfi landsmanna og endurbætur á húsunum, þar með talin mikil ný vélakaup, séu talin þar með. En sá þátturinn, sem beinlínis snýr að framkvæmdum varðandi hollustuhætti í þrengstu merkingu, er auðvitað miklum mun kostnaðarminni en margar þær tölur benda til, sem hafa verið nefndar í þessum efnum.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. sjútvrh. svör hans. Ég geri mér grein fyrir því, að hér er um afar viðamikið mál að ræða og kannske varla til þess að ætlast, að áætlanir liggi fyrir, þó að það séu mér nokkur vonbrigði, að málið skuli ekki vera komið lengra áleiðis en fram kom. Tel ég, að hraða verði áætlanagerðinni sem allra mest, því að eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra, getur svo farið, að við höfum aðeins 2–3 ár til stefnu og því ljóst, að stórmikið átak þarf að gera þegar á þessu ári. En sérstaklega vil ég leyfa mér að vara við því að skera um of við nögl, þegar reynt er að skilja frá það, sem hæstv. ráðh. nefndi óskylda kostnaðarliði. Ég þekki dálítið til í nokkrum frystihúsum, og mig grunar, að viða hafi komið í ljós, að ekki var unnt með góðu móti að lagfæra það, sem þessar nýju kröfur einar gera ráð fyrir, án þess að hrófla við fjölmörgu öðru. Reynist beinlínis óhagkvæmt í mörgum gömlum og lélegum húsum að framkvæma þær lagfæringar, sem nauðsynlegar eru, án þess að gera annað og stærra átak um leið. Jafnframt er vitanlega ljóst, að á einhvern máta verða opinberir aðilar að hafa forgöngu um að útvega fjármagn til framkvæmdanna, hvort sem nákvæmlega er um að ræða lagfæringar vegna kröfu erlendis frá eða aðrar skyldulagfæringar. Svo vil ég aðeins að lokum upplýsa það, að mér tókst að ná í eintök af því frv., sem fór í gegnum öldungadeild Bandaríkjaþings, og umr., sem þar urðu um það. Til upplýsinga fyrir hv. þm. vil ég leyfa mér að geta þess, að í því frv. er gert ráð fyrir að auka framlag til fiskveiðasjóðs þeirra Bandaríkjamanna upp í 35 millj. dollara eða upp í 3300 millj. ísl. kr., og skilst mér, að þar muni vera um nálægt því tvöföldun að ræða, og er það gert í þeim tilgangi að skapa fiskvinnslustöðvum þar fjármagnsmöguleika til þess að framkvæma þær lagfæringar, sem nauðsynlegar verða. Mér sýnist, að hér sé raunar um langtum stærra mál fyrir okkur Íslendinga að ræða en fyrir bandarískan fiskiðnað séð frá sjónarmiði þjóðarbúsins í heild, og við megum áreiðanlega ekki spara neitt til þess, að sem bezt megi verða úr þessum framkvæmdum gert.



Herra forseti. Ég held, að allir hljóti að vera sammála um, að hér er um mjög stórt mál að ræða, sem hér er til umr. Hvenær þessi löggjöf kemur til framkvæmda í Bandaríkjunum um aukið hreinlæti og hollustuhætti, verður að sjálfsögðu ekkert sagt um í dag, eins og hæstv. ráðh. greindi frá. En hitt er augljóst mál, að það líður senn að því, að þetta komi til framkvæmda. Það er líka augljóst mál af þeim upplýsingum, sem þegar liggja fyrir í sambandi við þær athuganir, sem gerðar hafa verið af sérstöku verkfræðifélagi, sem tók þetta að sér, t.d. fyrir Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eða þau frystihús, sem eru innan hennar vébanda, að þar er um geysilega fjárhagslega stórt mál að ræða, hvort sem á það er litið, sem veit að endurbótum húsanna, venjulegum endurbótum, ellegar það, sem tengt er þeim umbótum og endurbótum, sem gera þarf í sambandi við þessa væntanlegu löggjöf. Á aukafundi Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, sem var haldinn nú í síðasta mánuði, voru þessar athuganir, sem fyrir liggja, lagðar fram og ræddar allítarlega af eigendum hraðfrystihúsanna. Kom þar skýrt fram, að það var álit hraðfrystihúsmannanna, að nauðsynlegt væri að geta hafið sem allra fyrst þessar endurbætur, sem væntanlega verður að ráðast í á næstu árum. Eftir því sem málið er umfangsmeira og stærra, þá má það vera öllum ljóst, að nauðsynlegt er að geta dreift framkvæmdunum á lengra tímabil. Og við megum ekki bíða eftir því, að lögin taki gildi. Við verðum að hefjast handa sem fyrst í að koma á þessum nauðsynlegu umbótum, sem okkur öllum hlýtur að vera ljóst, að eru algerlega undirstöðuatriði eða grundvöllur fyrir því, að við getum haldið áfram viðskiptum við þessa viðskiptaþjóð, sem við eigum svo mikið undir í sambandi við þennan þátt sjávarútvegsframleiðslunnar. Hæstv. ráðh. sagði réttilega, að þessi athugun, sem fram hefur farið, tæki til hvors tveggja, verulegra endurbóta og viðauka við frystihúsin og svo einnig þess, sem gera verður í sambandi við þessa löggjöf um hollustuhættina, þessa væntanlegu löggjöf, sem gert er ráð fyrir, að taki gildi nú á næstu árum í Bandaríkjunum. En það er einmitt með tilliti til þess, að við erum háðir viðskiptunum í dag við Bandaríkin, að við verðum nú sem allra fyrst að hefja þessar framkvæmdir og aðgerðir með endurbótum á hraðfrystihúsunum. Og það er einnig með tilliti til þess, sem okkur hlýtur að vera ljóst í sambandi við þær yfirlýsingar, sem gefnar hafa verið af forráðamönnum EBE-landanna, að það horfir ekki byrlega fyrir Íslendingum í sambandi við þá samninga, sem þeir eiga fram undan við þessi lönd varðandi viðskiptin á fiskmarkaðinum. Og það getur fyrr heldur en síðar komið til þess, að við verðum í enn ríkari mæli að snúa okkar viðskiptum til Bandaríkjanna en við gerum í dag. Við horfumst í augu við það, að við erum að stórauka okkar skipastól. Tugir togara, væntanlega stórra togara og afkastamikilla fiskiskipa, eru væntanlegir til landsins nú alveg á næstu árum, og með tilkomu þeirra eykst verulega það fiskmagn, sem verður til ráðstöfunar til viðskiptalandanna. Það er ekkert óeðlilegt, að við gerum ráð fyrir því, að sagan geti endurtekið sig, sem átti sér stað, þegar landhelgin var síðast færð út, og sett verði á okkar skip eins konar viðskiptabann í Bretlandi og kannske Vestur-Þýzkalandi líka. En þótt það verði ekki gert, þá getur líka komið annað til, sem hamlar okkar viðskiptum við þessar þjóðir, og það er, að settir verði innflutningstollar svo háir, að við sjáum okkur ekki fært að landa fiskinum, þó að við hefðum frelsi til þess að öðru leyti, og þá leiðir það af því, að við verðum að huga alvarlega að því að byggja upp aðstöðuna við fiskvinnslustöðvarnar, svo að þær séu í því ástandi, að framleiðslan frá þeim verði boðleg í hvaða markaðslöndum sem um er að ræða í heiminum.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. við það, sem ég las út úr svari hæstv. sjútvrh. hér áðan. Hann taldi, og ég vona, að ég fari þar rétt með, að þær tölur, sem nefndar hefðu verið á opinberum vettvangi í sambandi við endurbætur frystihúsanna, væru allt of háar, enda væri þar mörgu ólíku og óskyldu saman blandað, svo sem eins og umbúnaði frystihúsanna, þ.e. hinni ytri aðkomu að þeim á hinum ýmsu stöðum. Skipun þeirrar nefndar, sem nú fjallar um þessi mál, um hollustuhætti í fiskiðnaði, er ég dálítið kunnugur, og á það var lögð áherzla við þá nefnd, þegar hún hóf þessi störf, að hún reyndi einmitt að skoða málið í heild og gera sér ljósa heildarmynd þess vanda, sem um var að ræða, til að mæta þeim hugsanlegu kröfum, sem kynnu að koma frá markaðslöndum okkar. Og eftir stutta kynnisferð tveggja eða þriggja nm. til nokkurra þessara markaðslanda var það þeirra álit, sem þeir létu rn. þá í té, að vísu munnlega, að þetta mál yrði að skoða í einni heild, því að það væri alveg ljóst, að það mundi færast í vöxt, að markaðslöndin sendu hingað fulltrúa til að skoða framleiðslustöðvarnar, og jafnframt ljóst, að þau mundu ekki gera frekari skoðun á þeim framleiðslustöðvum, svo sem frystihúsunum, ef ytri búnaður þeirra væri með þeim hætti, sem þeir ekki viðurkenndu. M.ö.o. þó að frystihúsið fullnægi kröfum innan dyra, svo sem bezt yrði á kosið, þá yrði ekki um frekari skoðun á viðkomandi frystihúsi að ræða, ef ytra útlit þess og aðstaða öll til aðflutnings hráefnisins væri ekki með þeim hætti, sem talið væri viðunanlegt. Ég legg því mikla áherzlu á það, að í hvaða áföngum sem við fáumst við þennan vanda, þá verði málið skoðað í heild, þ.e. ekki einungis frá sjónarmiðum hraðfrystihúseigendanna, sem þó eru mikilvæg og kannske mikilvægust í þessu efni, heldur verði vandi sveitarfélaganna jafnframt skoðaður. Og ég vona, að hæstv. ráðh. sé mér sammála um það, að þó að færa megi niður eitthvað þær tölur, sem nefndar hafa verið, þá verði að vandanum staðið með þessum hætti.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vildi taka af allan vafa um það, að menn hefðu skilið mál mitt rétt. Ég vil ekki á neinn hátt draga úr því, að þær háu tölur, sem nefndar hafa verið, þó að fullnaðaráætlanir liggi nú ekki fyrir um þennan kostnað, eigi rétt á sér, þegar rætt er um allan þann kostnað, sem hér hefur verið fjallað um og ég minntist á í mínu svari. Ég lagði aðeins áherzlu á það, að þær tölur, sem nefndar hefðu verið, býsna háar, gæfu ekki rétta hugmynd um þann kostnað, sem því væri samfara að uppfylla þær sérstöku kröfur, sem gerðar yrðu um hreinlæti og aðbúnað í frystihúsunum. Ég vildi aðeins draga þarna skil á milli. Mér er það ljóst, að þær áætlanir, sem gerðar hafa verið, fjalla um stórkostlegar endurbætur í okkar frystiiðnaði og í sumum tilvikum hreinlega um endurbyggingu frystihúsa að hálfu eða öllu leyti og auðvitað um stórkostlega aukningu. Vissulega er það stórt verkefni, sem þarf að leysa, og það þarf að afla fjár til þess líka. En ég taldi hins vegar rétt, að menn reyndu að skilja þarna á milli. Það verður að sjálfsögðu litið á þetta mál sem heild, m.a. á þann þáttinn, sem snýr beinlínis að sveitarfélögunum, því að það eru ekki miklar líkur til þess, að þau geti lagt fram mikið fjármagn til endurhóta í þessum efnum, nema þeim verði rétt hjálparhönd í sambandi við slíkt átak. Ég dreg sem sagt ekki úr því á neinn hátt, að hér er um gífurlega stórt verkefni að ræða, og þarf mikið fjármagn til þess. En hér er um margþætt vandamál að ræða. Hér er ekki aðeins um að ræða sérstakar kröfur erlendis frá varðandi hreinlætismál. Hér er um enn þá stærra vandamál að ræða, þegar litið er á það sem heild.



Herra forseti. Á Alþ. 5. apríl 1971 var samþ. þáltill. um skipulag vöruflutninga og jöfnun flutningskostnaðar. Ég tel, að hér sé um svo mikilvægt mál að ræða fyrir dreifbýli þessa lands, að ég leyfi mér að leggja fram á þskj. 38 fsp. til hæstv. samgrh. um framkvæmd á þessari þáltill., og er fsp. í tveimur liðum: 1. Hvað líður athugun á vöruflutningum landsmanna? 2. Hvenær má vænta tillagna um leiðir til jöfnunar á flutningskostnaði, svo að allir landsmenn sitji við sama borð í þeim efnum, eftir því sem við verður komið? Ég hygg, að það leyni sér ekki, að ójöfnuður á milli landsmanna hefur aukizt að ýmsu leyti upp á siðkastið. Áður fyrr, þegar þarfirnar voru litlar, má vel vera, að menn úti í dreifbýlinu hafi jafnvel staðið betur að vígi. En á síðustu árum og áratugum hafa nauðsynjar í vaxandi mæli verið aðfluttar, og á flestum þeim sviðum hefur skapazt meiri eða minni ójöfnuður. Svo er á sviði menntunar, svo er einnig á sviði félagsmála, heilbrigðismála, og fjölmargt fleira mætti nefna í þessu sambandi. Einn af þessum þáttum er flutningskostnaður á fjölmörgum nauðsynjum, sem hvert einasta heimili og fyrirtæki þarfnast í dag, og þarf ég ekki að lengja mál mitt með því að telja það upp. Ég tel því fyrir mitt leyti mjög nauðsynlegt að finna leiðir til þess, að landsmenn sitji við sem líkast borð að þessu leyti og verði þetta einhvern veginn jafnað. Þetta er gert á einstökum sviðum, eins og t.d. með olíu, en mér sýnist nauðsynlegt að athuga það einnig á mörgum öðrum. Í þessu sambandi er flutningskostnaður vitanlega mikill liður, og það þarf bæði að kanna flutnings-, kostnað á landi og sjó og þá staðreynd, að skipafélögin flytja yfirleitt til Reykjavíkur eða örfárra hafna, þó að Eimskipafélag Íslands hafi að vísu gengið til móts við landsmenn að því leyti, að þeir bjóða framhaldsflutning án kostnaðar. En það er ekki á nálægt því öllum vörum, enda mikið, sem ekki er þannig pantað eða keypt beint til landsins. Ég hygg, að ég þurfi ekki að hafa um þetta fleiri orð, en endurtek það, sem ég sagði áðan, að ég tel hér um afar mikilvægt málefni fyrir dreifbýlið að ræða.



Herra forseti. Spurzt er fyrir um það með vísun til þál., sem samþ. var á Alþ. 5. apríl 1971, í fyrsta lagi: „Hvað líður athugun á vöruflutningum landsmanna? 2. Hvenær má vænta tillagna um leiðir til jöfnunar á flutningskostnaði, svo að allir landsmenn sitji við sama borð í þeim efnum, eftir því sem við verður komið?“ Þáltill. sú, sem spurzt er fyrir um, var flutt af þm. Vilhjálmi Hjálmarssyni, Gísla Guðmundssyni, Magnúsi H. Gíslasyni, Bjarna Guðbjörnssyni, Ásgeiri Bjarnasyni, Páli Þorsteinssyni, Stefáni Valgeirssyni, Sigurvin Einarssyni og Eysteini Jónssyni, sbr. þskj. 60 á síðasta þingi. Í till. var lagt til, að Alþ. kysi fimm manna mþn. til þess að athuga vöruflutninga landsmanna og gera till. um bætta skipan þeirra mála. Skyldi að því stefnt að gera flutningakerfið sem hagkvæmast og hraðvirkast án óhæfilegs tilkostnaðar og leita úrræða til jöfnunar á flutningskostnaði, svo að allir landsmenn sætu við sama borð í þeim efnum, eftir því sem við yrði komið. Þannig var þáltill. Allshn. Sþ. fékk svo málið til athugunar, gerði þá brtt., að í staðinn fyrir fimm manna mþn. skyldi ríkisstj. falið að láta fara fram hina umbeðnu athugun. Till. var samþ. þannig á Alþ. 5. apríl 1971 og send samgrn. 21. apríl 1971. Hér er, eins og öllum má vera ljóst, um mikið grundvallarmál að ræða. Erfiðleikar og mismunandi kostnaður landsmanna um aðdrætti nauðsynja sprettur ekki fyrst og fremst af ástandi samgöngukerfisins, heldur af því innflutnings- og verzlunarfyrirkomulagi, sem við búum við. Nægir í því sambandi að benda á, að samkv. hagskýrslum mun a.m.k. 3/4 hlutum alls innflutnings landsmanna miðað við verðmæti vera landað í Reykjavík, en vörunum síðan dreift þaðan út um landsbyggðina. Eins og réttilega er rakið í grg. með þáltill. á þskj. 60 á síðasta þingi, hefur verið komið á jöfnunarverði, og á það minntist líka hv. fyrirspyrjandi áðan, á einstöku vörutegundum, svo sem olíu, benzíni, tóbaki, áfengi, sementi og tilbúnum áburði. Og einnig er flutningskostnaður innlendra landbúnaðarafurða jafnaður að mestu. í öllum þessum tilfellum er um að ræða einkasöluvörur að meira eða minna leyti. Um almennar vörur gegnir allt öðru máli, þar sem þá er oftast um að ræða fjölmarga framleiðendur, innflytjendur eða seljendur sömu vörutegundar. Verðjöfnun verður þar tæpast komið við á sama hátt nema með óæskilega ströngum ríkisafskiptum, sem jafnvel gætu orðið til þess að draga úr nauðsynlegri samkeppni framleiðenda og seljenda, bæði um verð og vörugæði. Af ríkisins hálfu hefur verið reynt að jafna þennan aðstöðumun, sem er á milli fólks eftir fjarlægð frá aðalinnflutningshöfn landsins, með því að stuðla að ódýrum vöruflutningum á sjó, og hefur Skipaútgerð ríkisins haft það hlutverk um áratugi, og einnig hefur Alþ. í vaxandi mæli styrkt rekstur flóabáta og styrkt nokkuð vöruflutninga með bifreiðum, einkum til þeirra byggðarlaga, sem ekki verður þjónað sjóleiðis. Þannig hefur ríkið haft afskipti af því að reyna að jafna þennan aðstöðumun íbúa landsins með verulegum fjárframlögum. En það, sem þarf að breytast, er vafalaust innflutningsfyrirkomulagið til landsins. Til slíkra mála voru veittar á liðnu ári 19 millj. 255 þús. til flóabáta og 39 millj. kr. til greiðslu á rekstrarhalla strandferðaskipa ríkisins. Þetta er það framlag, sem Alþ. og ríkisstj. hafa ákveðið til jöfnunar á flutningskostnaði, og út yfir það hefur ekki verið mörkuð nein ákveðin stefna af hálfu Alþingis né neinnar ríkisstj. í því máli, sem þáltill. annars fjallar um. Ég játa fúslega, að þetta mál er sannarlega tímabært viðfangsefni, sem þarfnast mjög rækilegrar athugunar, og hefur ekki enn unnizt tími til þess að framkvæma þá athugun eða gera viðhlítandi ráðstafanir til úrbóta frekar en orðið er. Málið mun því ekki vera skrínlagt, heldur fljótlega verða fengið sérfræðingum til athugunar, e.t.v. Framkvæmdastofnun ríkisins, og síðan mun þá ríkisstj. leggja málið fyrir Alþ„ þegar niðurstöður athugunarinnar liggja fyrir. Mér virðist a.m.k. eðlilegast, eins og nú standa sakir, að þetta mál yrði fengið Framkvæmdastofnun ríkisins til úrlausnar.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. greinargóð svör hans. Ég geri mér grein fyrir því, að málið er nokkuð viðamikið og að ýmsu leyti flókið, sérstaklega hvað viðvíkur hinum almenna innflutningi til landsins. Vitanlega er það töluvert annað, þegar um einkaframleiðslu er að ræða annars vegar eða hins vegar framleiðslu, sem ríkið hefur meira eða minna hönd í bagga með. En ég er þó þeirrar skoðunar, að það, sem hið opinbera hefur gert með Skipaútgerð ríkisins og styrkjum til flutninga á vegum hinna ýmsu aðila, fullnægi hvergi nærri þeirri þörf, sem er fyrir leiðréttingu á þessu sviði með tilliti til aðstöðu íbúa landsins. Ég er sannfærður um, að finna verður einhverjar leiðir til þess að brúa það bil einnig á sviði hins frjálsa innflutnings. Um það er ég hins vegar sammála hæstv. ráðh., að það má ekki gerast á þann veg, að ríkisvaldið hafi um of hönd í bagga með þessum innflutningi. Það gæti leitt til alls konar erfiðleika og óhagræðis fyrir innflytjendur og jafnvel dregið úr nauðsynlegri samkeppni, eins og kom fram í svari hans. Hins vegar sýnist mér, að málið megi ekki bíða og sé sjálfsagt að taka það til athugunar. Ég er dálítið efins um það, að Framkvæmdastofnun ríkisins sé rétti aðilinn. Flestöllu virðist nú vísað til hennar, bæði frá hæstv. ráðh. og bönkum og fleirum. Er ekki eðlilegra, vil ég leyfa mér að spyrja, að hæstv. samgrh. kalli sjálfur til sérfræðinga, sem fjalli um þetta mál, m.ö.o. að hann setji á fót nefnd sérfræðinga, sem athugi málið og skili um það áliti? Ég fyrir mitt leyti vil leggja áherzlu á, að afgreiðslu málsins, hvort sem hún verður á þann veg, sem ég hef nú lagt til, eða að Framkvæmdastofnuninni verði falið að annast hana, verði hraðað.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hér hljóðs vegna þess, að mér fannst ekki koma hér fram eitt sjónarmið, sem margir sérfræðingar hafa bent á í sambandi við jöfnun flutningskostnaðar og ætti rétt á sér, að kæmi hér fram. Og það er, að ýmsir sérfræðingar í byggðamálum hafa litið svo á, að jöfnun flutningskostnaðar hafi líka í för með sér vandamál fyrir strjálbýlið á þann veg, að ef jafnaður sé á öllum sviðum flutningskostnaður, dragi það úr atvinnuuppbyggingu í strjálbýlinu einmitt í þeim atvinnugreinum, sem mest vaxa, þ.e. í þjónustugreinunum. Það kom hér fram í máli hæstv. ráðh., að innflutningsverzlunin hefur dregizt mjög til Reykjavíkur, og það er að minni hyggju líka vegna þess, að við höfum greitt mjög niður flutningskostnað út á land, þannig að innflutningsverzlun hér í Reykjavík getur keppt algerlega við innflutningsverzlun, hvar sem hún er staðsett í landinu, a.m.k. í sumum vörutegundum. Með þessu er ég ekki að mæla gegn jöfnun á flutningskostnaði, heldur aðeins að benda á, að á þessu máli eru tvær hliðar, ef ekki miklu fleiri. Og þess vegna styð ég mjög þá skoðun hæstv. ráðh., að mál þetta þurfi að skoðast rækilega.



Herra forseti. Þegar hæstv. ríkisstj. tók við völdum s.l. sumar, var það eitt af fyrstu verkum hennar að hagræða vísitölunni með því að fella niður söluskatt á orku til húsahitunar. Ekki tókst þó betur til en svo, að söluskattur af raforku í framangreindu skyni var ekki felldur niður þrátt fyrir þá eindregnu yfirlýsingu í stjórnarsamningnum, að nú skyldi reisa stórvirkjanir, m.a. til þess að afla orku til húsahitunar. Ég vil vekja athygli hins háa Alþingis og þjóðarinnar allrar á því mikla misrétti, sem þessi stjórnarathöfn hefur haft í för með sér. Í því sambandi vil ég taka dæmi um, hvernig Akureyringar verða misrétti beittir, vegna þess að söluskattur á raforku til húsahitunar var ekki felldur niður samtímis því, að felldur var niður söluskattur á olíu og jarðvarma til upphitunar húsa. Á Akureyri fara 60% af seldri orku Rafveitu Akureyrar til húsahitunar. Þessi orka er seld samkv. núgildandi gjaldskrá á 21 millj. kr. yfir allt s.l. ár. Söluskattur, sem þessum húseigendum er gert að greiða, er því um 2 millj. kr. yfir árið, þ.e. sé miðað við það, hvenær söluskattur var felldur niður á hliðstæðum orkugjöfum á s.l. ári, hefur nálega 1 millj. kr. nú þegar verið tekin ranglega af þeim heimilum á Akureyri, sem hita hús sín upp með raforku. Hér er auðvitað um dæmi að ræða, en öll heimili í landinu, sem hituð eru með raforku, verða fyrir barðinu á þessari fráleitu ráðstöfun. Með þessu er þó ekki sagan öll sögð. Það er alkunna, að jarðvarmi er langódýrasta orka, sem völ er á til húsahitunar. Víða hagar þó svo til, að sú orka er ekki fáanleg. Það fólk, sem byggir þá staði og sveitir, hefur því einungis um að velja olíu eða rafmagn til upphitunar. Það verður að teljast furðuleg ráðstöfun að greiða niður hinn erlenda orkugjafa, þannig að samkeppnishæfni raforkunnar rýrist til mikilla muna. Ég hef oftsinnis spurzt fyrir um það í fjmrn., hverju þetta sæti og hvort ekki sé von á leiðréttingu. Mér hefur verið svarað því til, að það sé svo með taxta rafmagnsveitnanna, að ekki sé alls staðar unnt að greina milli seldrar orku til húsahitunar og annarrar heimilisnotkunar, málið sé í athugun. Ég lét því málið kyrrt liggja í þeirri von, að úr rættist, þótt henda hefði mátt á, að hæstv. ríkisstj. hefði getað tekið sig til og fellt niður allan söluskatt á raforku til heimilisnotkunar til þess að ná fullu samræmi í aðgerðir sínar. Annað eins hefur hún brallað í fjármálum, og einhver ráð hefur hún haft til að ná því fé, sem þannig tapaðist af tekjum ríkissjóðs, með skaplegri hætti en verið hefur. Nú eru hins vegar liðnir um sex mánuðir síðan hæstv. ríkisstj. valdi þá leið að hagræða vísitölunni, sem m.a. hefur haft það í för með sér, að hún hefur í rauninni lagt alveg sérstakan skatt á launþega, t.d. á Akureyri, sem nemur 1 millj. kr., og hliðstæðan skatt á aðra launþega í landinu, sem hita hús sín upp með raforku. Ríkisstj. hefur fengið nægan tíma til að leiðrétta þetta óréttlæti og hefði raunar aldrei þurft að fremja það, þótt þessi leið hefði verið farin til þess að hagræða vísitölunni. Því spyr ég hæstv. fjmrh. í skrifl. fsp. á þskj. 253: Hvenær hyggst ríkisstj. afnema það misrétti að leggja söluskatt á raforku til húsahitunar, en ekki á hitaveitu eða olíu í sama skyni? Ég spyr einnig hæstv. ráðh.: Hyggst hann beita sér fyrir því að skila með einhverjum hætti því fjármagni, sem hann hefur þannig ranglega tekið af launþegum með framangreindum hætti? Hyggst hann t.d. skila heimilum á Akureyri 1 millj. kr. aukaskatti, sem hann hefur gert þeim að greiða í ríkissjóð?



Herra forseti. Það er nú venja í sambandi við fsp. að byrja ekki með stóru hnútukasti, þó að þær hafi stundum leitt til þess, að hnútur hafi flogið á milli manna. Ég mun því ekki láta sið þann, sem hv. fyrirspyrjandi, 5. þm. Norðurl. e., tók upp, þegar hann gerði grein fyrir fsp. sinni, setja mig út af lagi í sambandi við ræðu hans og hnútuköst, heldur gefst nú tækifæri til þess að ræða þau seinna, en vildi aðeins minna þennan hv. þm. á það, fyrst hann vissi það ekki, að ég hef engan nýjan skatt lagt á þá Akureyringa sérstaklega. Það er þá við annan að sakast, ef á þá hefur verið lagður sérstakur skattur. En út af fsp. á þskj. 253 um sölu á raforku til húsahitunar vil ég gefa eftirfarandi svar: Ástæðan fyrir fsp. er sú ákvörðun ríkisstj. að fella niður söluskatt af hitaveitugjöldum og olíu til húsakyndingar frá 1. sept. s.l. Það var hugsunin, þegar sú ákvörðun var upphaflega tekin, að fella einnig niður söluskatt af raforku til húsahitunar. En í ljós kom við nánari athugun, að ýmsir vankantar voru á framkvæmd þessa, vegna þess að það var ekki um að ræða nema að litlu leyti, að sú raforka væri sérstaklega mæld. Vandkvæðin, sem gerðu það að verkum, að þessi liður lá eftir, eru í fyrsta lagi þau að engin leið var að fella niður söluskatt á raforku til húsahitunar nema að því marki, sem hún var sérstaklega mæld og þannig aðgreind frá sölu á annarri raforku, sem er söluskattsskyld. Mátti draga í efa, hvort ráðh. væri samkv. gildandi lögum heimilt að fella niður söluskatt á tiltekna þjónustu til þessara tilteknu þarfa og þá eftir því, hvort hún var sérmæld eða ekki. Jafnvel þó að niðurfelling söluskatts á raforku í samræmi við það, sem að framan segir, teldist framkvæmanleg, er vert að hafa auga á því, að sú aðferð felur einnig í sér misrétti milli þeirra, sem kaupa raforku til húsahitunar sérmælda, og hinna, sem nota raforku til húsahitunar jöfnum höndum með öðrum notum, án þess að sú orka sé sérmæld. Dæmi um þetta eru mjög algeng í sveitum, þar sem bóndi kaupir ákveðinn fjölda kw á ári og tengir rafhitunartæki á þeim tíma sólarhringsins, þegar hann notar ekki raforkuna til annarra þarfa. Með niðurfellingu söluskatts á sérmældri raforku til húsahitunar mundi slíkur notandi greiða söluskatt af sinni húsahitun, en ekki sá notandi, sem fær raforkuna til húsahitunar sérmælda, svo að það leysti þess vegna ekki málið, þó að stefnt væri að því að reyna að leysa það með þeim hætti. Mál þetta hefur og verið til sérstakrar athugunar í fjmrn., og hefur niðurstaða ekki enn verið fundin eða ákvörðun tekin um, hvernig skuli leysa það, en það er unnið að því að reyna að finna lausnina, svo að allir aðilar sitji við sama borð í þessu máli.



Herra forseti. Að venju vil ég þakka ráðh. fyrir svörin, þó að ég hafi raunar verið búinn að segja hér í minni ræðu, að mér hefði verið sagt þetta hjá fjmrn., að svo væri. Ég benti hins vegar á það í minni frumræðu, hvernig komast mætti fram hjá þessu, auk þess sem sérfróðir menn segja mér, að það sé vandalaust að mæla orku sérstaklega, sem er ætluð til húsahitunar, og þess vegna þurfi það ekki að vera til fyrirstöðu um, að þetta misrétti sé afnumið. Ég skil ekki þá stefnu, sem hæstv. ríkisstj. hefur í þessu máli. Mér sýnist, að það sé auðvelt að komast fram hjá henni, en það er eins og fyrri daginn, að allt virðist stangast á í yfirlýsingum hennar. Hún hyggst stórauka orkusölu til húsahitunar í landinu á sama tíma sem hún mismunar þeim aðilum freklega, sem kaupa þessa orku, og leggur á þá sérstakan skatt í samanburði við aðra, sem nota erlenda orku eða hitaveituorku til upphitunar. Eins og ég sagði í minni frumræðu, þá er þetta þannig, að hér á Reykjavíkursvæðinu býr fólk við miklu ódýrari orku til húsahitunar. Samt sem áður er felldur niður söluskattur hjá því, en öðru fólki, sem notar innlenda orku, sem er dýrari og sem verður erfiðara að fá fólk til að nota af þeim sökum, því er gert að greiða sérstakan söluskatt. Ég held því, að það sé algerlega óréttlætanlegt, ef ríkisstj. ætlar að halda þessu áfram, og ég segi fyrir mig, að ég lít svo á, að hv. alþm., sem þetta mál varðar, ættu að taka afstöðu til þess og reyna með einhverjum hætti að fá ríkisstj. ofan af þessari ranglátu skattheimtu.



Herra forseti. Að sjálfsögðu gat ég ekki farið að breyta frásögn minni. Það stóð ekki til, þó að hv. 5. þm. Norðurl. e. væri áður búinn að fá svör úr sömu átt og ég gaf hér. Það staðfestir bara, að þau svör, sem ég gaf, eru rétt, og gleður það mig að fá staðfestingu á því. Hv. 5. þm. Norðurl. e. taldi sig hafa ráð til þess að komast fram hjá þessu atriði. Ég vil hins vegar benda honum á, að m.a. hafði ég samband við Gisla Jónsson, sem er starfsmaður hjá rafveitunum, og hann tjáði mér það, að einmitt væri þróunin fremur í þá átt, að hiti væri ekki sérmældur. Það hefði verið svo áður fyrr, og ég hélt, að það væri yfirleitt, en þróunin væri í öfuga átt. Það, sem um er að ræða, er ekki eins og hann talar um, að það hafi verið lagður á söluskattur, heldur hitt, að það er ekki komið lengra í að fella niður söluskatt, sem er nokkuð annað. Hins vegar skal ég endurtaka það, að að þessu máli er unnið hjá ríkisstj. og ég vonast til, að viðunandi lausn fáist á því.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til landbrh. um sölu á kartöflum. Fsp. hljóðar svo: Hvaða ráðstafanir hefur ríkisstj. gert til þess að koma í verð allri kartöfluuppskerunni frá s.l. ári? Það er talið, að uppskeran frá s.l. ári nemi 150-155 þús. tunnum. Áætlað er að selja til neyzlu innanlands 110–115 þús. tunnur. Það er reiknað með, að í útsæði fari ca. 15 þús. tunnur. Það, sem af gengur þá af framleiðslunni og ekki virðist vera markaður fyrir, eru 20–25 þús. tunnur. Verð á kartöflum til bænda er nú 15.73 kr. I. flokkur og 13.11 kr. II. flokkur. Niðurgreiðsla á hvert kg af kartöflum er 7 kr. Augljóst er, að það er mikið verðmæti, sem hér er um að ræða, hvort sem það eru 20 eða 25 þús. tunnur, sem ekki er markaður fyrir innanlands. Og í tilefni af því leyfi ég mér að spyrja: Hvaða ráðstafanir hefur ríkisstj. gert til þess að koma allri uppskerunni í verð frá s.l. ári? Miðað við það, að hvert kg sé reiknað á 15 kr., er hér um að ræða verðmæti upp á 30 millj., séu það 20 þús. tunnur, en 37.5 millj., ef um er að ræða 25 þús. tunnur. Ég vænti þess, að hæstv. landbrh. geti gefið upplýsingar um, hvað ríkisstj. hyggst fyrir til þess að bjarga þessum verðmætum.



Herra forseti. Á þskj. 285 hefur hv. 1. þm. Sunnl. flutt fsp. um sölu á kartöflum. Spurt er, hvaða ráðstafanir ríkisstj. hafi gert til að koma í verð allri kartöfluuppskeru á s.l. ári. Í sambandi við þessa fsp. vil ég leyfa mér að skýra þetta mál með nokkrum orðum og segja frá því, sem gert hefur verið og hugsað er að gera. Eins og landsmenn vita, var s.l. sumar óvenjuhagstætt landbúnaðinum í beztu héruðum landsins. Ekki sízt átti þetta við um kartöfluframleiðsluna. Talið er, að heildarframleiðsla landsmanna á kartöflum s.l. sumar hafi verið um 150 þús. tunnur. Eftir því sem næst verður komizt, er ársneyzla landsmanna á kartöflum 100–110 þús. tunnur eða 40–50 þús. tunnum minni en framleiðslan var s.l. sumar. Af framleiðslu sumarsins er talið, að 25–30 þús. tunnur hafi verið ræktaðar af framleiðendum, sem nota sjálfir sina eigin framleiðslu. Sölumagnið ætti því að vera 120–125 þús. tunnur. Skiptingin á framleiðslu kartaflna í sumar eftir landshlutum er í aðalatriðum þannig, að á Norður- og Austurlandi er talið, að hafi verið framleiddar um 22 þús. tunnur, en 82 þús. á svæðinu frá Austur-Skaftafellssýslu til Reykjavíkur. Fyrrnefnda svæðið er talið geta selt alla uppskeru sína án nokkurra sérstakra ráðstafana. Hins vegar er talið, að framleiðsla sú, sem bændur á Suðvesturlandi eiga, muni ekki seljast öll og eftir kunni að verða 10–20 þús. tunnur. Landbrn. hefur rætt við ýmsa aðila um þetta vandamál og þar á meðal forstöðumann Grænmetisverzlunarinnar, formann Stéttarsambands bænda, framkvæmdastjóra framleiðsluráðs og nokkra bændur. Sannast sagna virðast ekki tiltækileg mörg ráð til lausnar þessu vandamáli með þeim fyrirvara, sem hér er til umráða, enda er þetta óvenjulegt fyrirbrigði, sem ekki hefur gert vart við sig s.l. 17 ár. Þegar ákveðið var að lækka niðurgreiðslur á búvörum nú fyrir áramótin um 1/4, var það ekki gert hvað kartöflur áhrærir. Niðurgreiðslan er látin halda sér óbreytt, til þess að lækkun niðurgreiðslna gerði ekki vandann meiri en hann annars yrði eða til þess að varna því, að sala kartaflna drægist saman af þeim sökum. Um tíma var um það rætt að taka verðjöfnunargjald af kartöflum til að jafna á milli framleiðenda, þannig að hægt væri að nota nokkurn hluta umframframleiðslunnar til fóðurs. Sú till. var rædd á fundi með Grænmetisverzluninni, er Grænmetisverzlunin boðaði til með fulltrúum framleiðenda á Suðvesturlandi. Fann sú till. ekki náð hjá framleiðendum, og verður því sennilega ekkert úr framkvæmd hennar. Á þessum fundi kom fram till. um að gera ráðstafanir til að útvega fleiri og betri kartöflugeymslur, þá helzt í kjötfrystihúsum, sem væru orðin tóm. Er þetta hugsað í þeim tilgangi, að lengja megi sölutímabilið. Er nú verið að athuga þessa leið, og mun landbrn. fylgjast með því og reyna að aðstoða framleiðendur í þeim efnum eftir beztu getu. Til tals kom í haust að flytja til Færeyja lítið magn af kartöflum eða 4000 tunnur. Við athugun kom í ljós, að lítið sem ekkert magn var til af þeirri tegund, sem Færeyingar vildu helzt kaupa. En jafnvel þó að hægt væri að selja þeim þær tegundir, sem við höfðum mest af hér, er verðið svo lágt, að ég hef ekki fram að þessu talið það forsvaranlega ráðstöfun á ríkisfé að greiða þann mismun. Einn er sá vandi, sem hætt er við, að komi upp í sambandi við offramleiðslu kartaflna, og hann er sá, að salan dreifist nokkurn veginn jafnt milli framleiðenda. Á þetta atriði hefur verið lögð rík áherzla við Grænmetisverzlunina, og treysti ég því, að þetta muni takast. Hins vegar ber þess að geta, að viss eftirspurn er eftir ákveðinni kartöflutegund, sem hentar betur en aðrar tegundir við tilbúning svokallaðra franskra kartaflna. Af þessari tegund er lítið ræktað, og því hafa þeir framleiðendur, sem rækta þessar kartöflur, yfirleitt gengið fyrir um sölu á þeim. Enda þótt svo kunni að fara, að eitthvað af kartöfluframleiðslu sumarsins seljist ekki, þarf það ekki að tákna, að tekjur framleiðenda rýrni af þeim sökum miðað við uppskerumagn og tekjur undanfarandi ára. Hér er um að ræða umframframleiðslu, sem stafar af hinu góða sumri. Hins vegar þarf að vinna að því öllum árum að hafa tiltæk úrræði til að koma slíkri umframframleiðslu í verð í framtíðinni, svo að sagan endurtaki sig ekki. Fleira hef ég ekki að segja við þessari fsp. Vona ég, að þetta skýri það, sem um er að ræða.



Herra forseti. Ég veit nú, að hæstv. landbrh. fyrirgefur mér, þó að ég segi, að ég sé ekki ánægður með þessi svör. Ég viðurkenni það, að hér er um dálítið erfitt mál að ræða og það er ekki auðvelt að finna markað fyrir íslenzkar kartöflur erlendis, sízt þegar góðæri hefur verið í Vestur- Evrópu, eins og það var á s.l. sumri. Mér þykir það hins vegar leitt, að þeim skuli ekki bera saman, hæstv. ráðh og forstjóra Grænmetisverzlunarinnar. Ég, talaði við hann í morgun, og þá taldi hann, að um væri að ræða 20–25 þús. tunnur, sem ekki mundu seljast af framleiðslunni frá fyrra ári. Hæstv. ráðh. talar um 10–20 þús. tunnur. Það ber ekki mikið á milli, en jafnvel þó að það væru ekki nema 15 þús. tunnur, þá er hér um mikið fjármagn að ræða. Og þess ber að geta, að það er í mesta lagi 10. eða jafnvel ekki nema 15. hvert ár, sem offramleiðsla á kartöflum á sér stað í þessu landi. Það er oftast, að uppskeran er fyrir neðan meðallag, og flest árin verður að flytja inn mikið af kartöflum. Það var árið 1962, sem flutt var út talsvert af kartöflum, og þá voru útflutningsbætur greiddar á kartöflur eins og á aðrar búsafurðir. Nú er það svo, að áætlað er, að framleiðsluverðmæti landbúnaðarins á verðlagsárinu 1971 og 1972 nemi 4500 millj. kr. Af því leiðir lögum samkv., að skylt er að greiða í útflutningsbætur, ef með þarf, 450 millj. kr. Nú eru í fjárlögum áætlaðar til útflutningsuppbóta 323 millj. kr. Ég hef aldrei haldið því fram, að það væri meira en 100 millj., sem þar væri vanreiknað. Af því leiðir, að það mun verða talsverður afgangur af útflutningsuppbótum, ef þær fara ekki yfir 420–430 millj. kr., og væri nægjanlegt sennilega til þess að taka sárasta broddinn af því tjóni, sem af því kynni að leiða, ef það þyrfti að fleygja kartöflunum. Ég vil vekja athygli á því, að ef þessar kartöflur væru fluttar út, þótt það væri fyrir lágt verð, þá eiga bændur kröfu á útflutningsuppbótum. Það er það, sem ég vil biðja hæstv. ráðh. um að skrifa hjá sér. Ef kartöflurnar væru fluttar út, þótt það væri fyrir lágt verð, þá eiga bændur lögum samkv. rétt á útflutningsuppbótum. Og þess vegna er það, að svar hæstv. ráðh. er ekki fullnægjandi. Ég get sætt mig við það að fá ekki fullnægjandi svar hjá hæstv. ráðh. í dag, ef hann vill lýsa því yfir, að hann sé reiðubúinn að ræða við mig nánar um þessi mál utan þingfundar, ef vera mætti, að við sameiginlega gætum fundið einhverja leið út úr þessu. Fyrir mitt leyti dettur mér ekki í hug að halda því fram, að hæstv. ráðh. sé ekki allur af vilja gerður í þessu máli. Ég efast ekkert um það. En ég vil benda honum á rétt bænda, þegar um framleiðslu er að ræða, og að hér er ekki um offramleiðslu að ræða á kartöflum nema svo örsjaldan. Það er eðlilegt, að menn spyrji: Eiga Íslendingar að vera að rækta kartöflur? Ég fyrir mitt leyti er ekki í nokkrum vafa um, hvernig á að svara því. Það eigum við að gera, vegna þess að það ber að stefna að því á öllum sviðum að verða sem mest sjálfum sér nógur. Og ef við erum sammála um það, að við eigum að rækta kartöflur, þá er eðlilegt, að þegar bændurnir hafa búið við það að ná ekki meðaluppskeru í 10 ár, verði komið til móts við þá, þegar offramleiðsla verður 11. árið. Það hefur verið sagt, að nota mætti kartöflurnar í fóður, þess vegna þyrfti ekki að fleygja þeim. Ég vil vekja athygli á því, að innflutt fóðurmjöl kostar um 11 kr. kg, og það er ein fóðureining í fóðurmjöli. En kartöflurnar kosta 15 kr., og það þarf 6 kg í hverja fóðureiningu. Fóðureiningin í kartöflum kostar 90 kr. Það er þess vegna dýrt að fóðra á kartöflum, og það veit ég, að hæstv. landbrh. hefur gert sér fyllilega ljóst. Norðmenn hafa það þannig, þar sem kartöfluuppskeran er árviss og oft er framleitt meira en til neyzlu, að þeir greiða ákveðinn krónufjölda á hvert kg af kartöflum, sem notað er til fóðurs. Og með tilliti til þess, að bændur eiga rétt á útflutningsuppbótum á kartöflur eins og aðra framleiðslu, ef þær væru fluttar út, þá er það ljóst, að það er ekki hægt að afgreiða þetta mál aðeins með því að benda á erfiðleikana, sem því eru samfara, heldur verður að leysa það þannig, að komið sé til móts við framleiðendur, ekki kannske að fullu, en að einhverju leyti. Ég heyrði það áðan á svari hæstv. ráðh., að hann var ekki tilbúinn að gefa viðhlítandi svar við þessu. Ég er tilbúinn að una því, ef hann vill segja það, að þetta mál verði athugað betur, annaðhvort með því að ræða það sérstaklega við forustumenn bændanna eða þá einnig með því að hann lofi mér að fylgjast með málinu.



Herra forseti. Út af því, sem hv. 1. þm. Sunnl. sagði hér síðast, vil ég nú segja það, að ég hef alltaf ánægju af að ræða við hann, hvort sem það er um kartöflur eða annað, og mun geta gert það og látið hann fylgjast með því, sem þar kann að verða gert. Og svo er um aðra þm. Sunnl., sem ég veit að hafa áhuga á þessu máli, vegna þess að það mál er meira brennandi spursmál á Suðurlandi en annars staðar. Hitt er svo annað mál, að það er rétt, að lausnin hefur ekki verið fundin, eins og ég skýrði frá áðan, og var ég ekki að gefa neinar falskar vonir þar um. Eins og þessi hv. þm. veit, er ekki um það að ræða, að skylt sé að greiða 10% af heildarframleiðslu landbúnaðar í útflutningsbætur, heldur er það heimilt, og lengra má ekki fara í því. Og áætlun sú, sem nú er í fjárlögum, er byggð á áætlun frá framleiðsluráði landbúnaðarins um horfur þar um, og sama er að segja um tölur þær, sem ég gaf hér upp um hugsanlegt magn kartaflna, sem ekki yrði selt. Út af því, sem hv. 1. þm. Sunnl. sagði um útflutninginn, þá er þar til að svara, að ástæðan til þess, að ekki var út í það farið, var verðið. Það verð, sem hefði fengizt fyrir þessar kartöflur í Færeyjum, sem var þó bundið við sérstaka tegund, sem var hér mjög litið af, var ekki nema 3.80 kr. á kg. Þess vegna hefðu útflutningsuppbæturnar orðið að vera 13.50 kr. á hvert kg, ef það hefði átt að ná fullu verði, og söluverðið hefði því aðeins verið 21% af innanlandsverðinu. Það má hver lá mér sem vill, en ég held, að ég hafi ekki verið einn um að álíta, því að forustumenn bændasamtakanna horfðu einnig á þetta, að hér væri um mjög óhagstæð viðskipti að ræða, og þess vegna var nú horfið frá þessu ráði, af því að það gaf svo litið. Allir vita það, að miklum fjármunum er varið úr ríkissjóði til niðurgreiðslna og útflutningsuppbóta, svo að það þarf engan að undra, þó að menn reyni að nýta þessa hluti sem allra bezt. Eins og áðan sagði, hélt ég fund í haust með formanni Stéttarsambands bænda og framkvæmdastjóra framleiðsluráðs og Grænmetisverzlunarinnar, og átti einnig um þetta mál viðræður við nokkra bændur, og í framhaldi af þessum fundi var svo fundur með framleiðendum, sem Grænmetisverzlunin hélt. Þetta mál er enn þá til athugunar, og engum væri það meira virði en mér, nema þó reyndar framleiðendunum sjálfum, ef hv. 1. þm. Sunnl. hefði þar „patent“, sem hann gæti kennt okkur til þess að koma þessu í gott verð. Og skal ég með gleði taka á móti þeirri lausn, sem hann hefði þar á að benda. Hitt er annað mál, að ég lít á þetta eins og vandamál. sem skapaðist við það, að framleiðslan fór mikið fram úr því, sem reiknað var með. En ég tek undir það með honum, að auðvitað höldum við áfram að rækta kartöflur og reynum allir að búa okkur undir það, að eitt og eitt ár eða kannske fleiri geti orðið um offramleiðslu að ræða, og auðvitað er það miklu hagkvæmara en þegar framleiðslan gengur illa, því að það gefur að sjálfsögðu miklu meiri tekjur, jafnvel þó að ekki sé hægt að koma öllu í verð. Og ráðstafanir, sem þegar hafa verið gerðar til þess að koma kartöflunum í góða geymslu nú, eiga að gera það að verkum, að innanlandssalan verður meiri en venja hefur verið, og mætti það verða til þess að bæta úr þessu. En ég endurtek það, að landbrn. er í samstarfi við Stéttarsamband bænda og framleiðsluráð um að reyna að leita að hagkvæmustu lausn þessa máls.



Herra forseti. Ég vil nú lýsa ánægju minni yfir því, að málið verður áfram athugað, að við þurfum ekki að sætta okkur við það, sem kom fram í fyrri ræðu hæstv. ráðh. Málið verður athugað nánar. Það er rétt, að það er þannig orðað í lögunum, að heimilt sé að greiða 10% útflutningsuppbætur af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar, en í framkvæmd hefur þetta alltaf verið þannig, að útflutningsuppbæturnar hafa verið notaðar að fullu. Og ég geri ráð fyrir því, að það verði að mestu leyti þannig nú, og ég vil einnig vekja athygli á því, að það var á tímabili þannig, að fyrir mjólkurduftið, sem flutt var út, fékkst aðeins um 20% af heildarverðinu. En það datt engum í hug að fleygja duftinu eða segja bændum að nota það til fóðurs, vegna þess hversu mikið þurfti að gefa með því. Og það er eins með kartöflurnar. Það kom vitanlega til álita að selja þær á þessu lága verði. Ég ætla ekki að gera neina árás á hæstv. landbrh., þótt það hafi ekki verið gert, en ég ætlast til þess, að hann sé þess minnugur, að ef kartöflurnar hefðu verið fluttar út, þótt á lágu verði hefði verið, þá áttu bændur siðferðilega kröfu samkv. lögum til þess að fá útflutningsuppbætur á kartöflur eins og á mjólkurduft og aðrar vörur. Og með tilliti til þessa held ég, að niðurstaðan verði nú þannig í landb.- og fjmrn., að komið verði til móts við bændur í þessu máli.