Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál hefur fengið lagalega meðferð í Nd., en síðan hefur sú breyt. á orðið, að gengi íslenzkrar krónu hefur breytzt, þannig að nauðsynlegt er, að tillit verði tekið til þess við afgreiðslu málsins. Til þess að standa straum af mestum hluta andvirðis togaranna tók fyrrv. ríkisstj., með samþykki Alþingis, lán í Englandi, sem er borgað út eftir hendinni, eftir því sem smíði skipanna miðar áfram. Lánsupphæðin var 1.250 þúsund sterlingspund. Mun lánið láta nærri, miðað við það gengi, sem var á íslenzkri krónu, 26,22 kr. á móti sterlingspundi. En við gengisbreytinguna, sem ákveðin var, 45,70 kr. á móti sterlingspundi, breyttist þetta svo, að í stað þess að andvirði lánsins var talið 32.775 þús. kr. með gamla genginu, er það nú jafnvirði 57.125 þús. kr. Þetta þótti allri n. hlýða að koma með brtt. um, eins og sjá má á þskj. 593. Í n. var auk þess rætt um ýmiss konar breyt., sem til mála gætu komið, en ekki svo, að n. yrði ásátt um neinar sérstakar breyt. aðra en þá, er nú hefur verið greint. Hins vegar er rétt að geta þess, að allir nm. hafa áskilið sér frjálsræði til að koma með frekari brtt. við meðferð málsins í d. eða fylgja slíkum till., ef fram kæmu. Ég ætla, að það þurfi þá ekki fyrir hönd n. að hafa hér lengra mál. N. leggur til, að frv. verði samþ., og er öll sammála um þá breyt., sem áður lýsti ég, og það er fyrir hennar hönd, sem ég hef það fram að færa, auk þeirra aths., sem fylgja frá ýmsum nm. um hugsanlegar breyt. að öðru leyti og afstöðu til þeirra.



Herra forseti. Svo kann nú að fara og er raunar komið á daginn, að eftirsókn eftir þeim togurum, sem hér er um að ræða, verði ekki jafnmikil og ráð var fyrir gert. Það kann því að reynast óþarft að deila um það, hverjir eigi að hafa forkaupsrétt að þessum skipum, en þó vildi ég segja það, meira vegna meginstefnunnar og síðari tíma, heldur en að ég geri ráð fyrir, að það reyni svo mikið á það varðandi þessi skip, að ég tel, að ákvæði 2. gr. séu mjög til hins lakara að meginstefnunni til, að þau væru samþ., nánast fyrir tilviljun, í Nd. Það er vitað mál, að ef sú d. hefði þá verið fullskipuð, hefði ákvæðið, eins og það nú er, ekki náð samþykki, en ég tel það að vonum, að slíkt ákvæði gæti ekki komizt að nema fyrir tilviljun. Með þessari gr. er slegið föstu, að veita eigi sérstakan stuðning til þess, að bæjar- og sveitarfélög reki botnvörpuskipaútgerð, og það mun meiri stuðning en öllum öðrum. Ég skal ekki út af fyrir sig fara að deila um það, hvort betra sé, að togarar séu í eigu einstaklinga, en bæjarfélaga. Ég hef sjálfur átt verulegan þátt í, að Reykjavíkurbær hóf útgerð á botnvörpuskipum, og hef því að meginstefnunni til ekkert við það að athuga. En ég álít það alveg fráleitt, að það eigi af Alþingis hálfu að gera tilraun til að einoka þessi framleiðslufyrirtæki í höndum bæjarfélaga. Ég tel, að það sé eðlilegt, að reynslan skeri úr um það, hvor aðilinn sé þarna hæfari, og bæjarfélögum eru þegar með því, að þau eru skattfrjáls af þessum rekstri til ríkisins, gefin svo mikil forréttindi umfram einstaklinga eða félög þeirra, að þessir aðilar ættu ekki að þurfa að sækjast eftir frekari forréttindum, en þessi lagagrein veitir einmitt slík réttindi. En þó að mörg botnvörpuskip hafi reynzt illa stæð á allra seinustu árum, þá er vitað, að engir eiga frekar í vök að verjast eða gengur lakar en þeim, sem eru í eigu bæjarfélaga úti á landi. Og þess vegna, að fenginni reynslu á þessu tímabili, er sízt af öllu ástæða til að ýta frekar undir það en orðið er, að botnvörpuskipin lendi í höndum þessara aðila. Ég vil því beina því til hv. dm., að þótt það reyni ekki á það um þessi tilteknu skip og komi ekki verulega að skaða varðandi þá meginstefnu, að það er alveg rangt og óþolandi að hafa slíkt ákvæði sem er í 2. gr., enda er það sprottið af þeim aðilum þingsins, sem sízt er að vænta góðra tillagna frá.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs til þess að óska, að umr. yrði frestað og málið tekið af dagskrá nú, til þess að tóm gefist til að athuga ofurlítið betur efni frv., borið saman við ástæðurnar eins og þær eru nú orðið.

Forseti (BSt): Ég verð að sjálfsögðu við tilmælum hæstv. fjmrh. um þetta, jafnvel þó að 3. umr. málsins sé eftir.



Herra forseti. Ég á hér brtt. á þskj. 373, og er sú till. algerlega í samræmi við 1. gr. frv. míns á þskj: 86. Ástæðan til, að ég ber þennan hluta frv. míns hér sérstaklega fram, er ekki sú, að ég álíti málin svo skyld eða sé á móti frv., heldur sú, að hér er um að ræða breytingar við sömu grein skattalaganna, og væri það undarlegt af Alþ., ef það afgreiddi ekki í sama skipti breytingar við einu og sömu grein laganna. Frv. mitt er nú búið að vera mánuðum saman hjá fjhn. án þess að það komi fram, og vildi ég því freista, hverju ég gæti komið fram af því með brtt. við þetta frv. Ég get því ekki dregið aftur till. mínar, enda sé ég ekki, að það geti orðið frv. þessu fjötur um fót, eins og hv. frsm. vildi þó vera láta. Ég reifaði á sínum tíma ástæðuna fyrir mínu. frv., en ástæðan er sú, að það er geipikostnaður fyrir konur þær, sem vinna utan heimilis, að fá hjálp, en sá frádráttur, sem skattal. heimila, er 900 kr., en það er eins og dropi í hafinu af kostnaði þeim, sem af því leiðir að hafa konu til heimilisstarfa, og tel ég ekki of í lagt, þó að kostnaðurinn við að hafa ráðskonu sé vona 10 þús. kr. á ári. Þetta er alltilfinnanlegt fyrir heimili, þar sem konan vinnur úti og er kannske menntuð á þessu sviði og hefur eytt miklum hluta ævinnar til að fullnuma sig í, en kaup hennar verður með þessu móti að frádregnum kostnaði afar lítið, svo að þetta er nokkurs konar hegning fyrir að hafa reynt að ná menntun og þroska í starfi sínu. Ég vona því, að hv. d. sjái sér fært að samþ. brtt. mínar og eins frv. mitt í heild. Þá vil ég segja hinum hv. orðhaga frsm. til að fyrirbyggja vafninga í framtíðinni, að konur eru líka menn.



Herra forseti. Ég á hér brtt. við þetta frv. á þskj. 318, sem ég tók aftur til 3. umr. samkvæmt ósk hv. flm., og gerði ég þá ráð fyrir, að n. athugaði málið aftur og léti í ljós álit sitt á framkomnum brtt. Hv. 11. landsk. hefur að vísu sagt sitt álit á málinu, en ég veit ekki, hvort hann talaði þar fyrir hönd allrar n. eða lét aðeins í ljós sína persónulegu skoðun. Ég sé mér því ekki fært að taka aftur till. mínar. Hv. 11. landsk. lagði áherzlu á það, að þessar till. snertu ekki skógrækt og væri því rangt að koma fram með þær í sambandi við þetta mál. Ég vil benda á, að þetta er rökvilla hjá hv. þm. Framlög til vegagerða snerta ekki framlag til hafnargerða, en hvort tveggja snertir fjárhag ríkisins. Brtt. mínar snerta ekki skógrækt, en hvort tveggja snertir fjárhag ríkisins, till. eru bornar fram við skattalögin, og hefði ég ekki búizt við slíku af jafngreindum manni og lögfróðum. Hv. flm. veður inn á skattamálin í trausti þess, að þm. héldu, að hér væri um skógræktarmál að ræða, sem það er ekki, heldur hreint skattamál, og er hér farið inn á viðkvæma löggjöf. En að benda á, að þetta sé fjandsemi við skógrækt í landinu, er fjarstæða. Ég vil benda á það, að það er ekki meiri ástæða til að gefa skattfríðindi í sambandi við skógrækt, en í sambandi við sandgræðslu, túnrækt eða hvaða ræktun sem er, og ætti hv. þm., sem búinn er að sitja á búnaðarþingi, að sjá þetta manna bezt. Ég hefði ekki kært mig um að sýna fram á þetta, nema af því, að hv. 11. landsk. var að núa okkur því um nasir, að við værum á móti skógrækt. En mér finnst smásálarskapur að fara fram á að fá skattundanþágu fyrir að dunda við að rækta nokkrar trjáplöntur. Mín till. er aftur á móti miklu nauðsynlegri, og held ég fast við hana og vona, að hún verði samþ.



Herra forseti. Það er nú farið að styttast þetta þing, og skal ég þá einnig vera stuttorður. Ég býst ekki við, að það verði langur tími til fundarhalda úr þessu í hv. deild. Ef þetta frv. á fram að ganga á þessu þingi, verður því að hafa hraðann á, og vil ég taka það fram, að þeir alþingismenn og konur, sem með þessu frv. eru, verða að sjá, að það þýðir ekki að senda frv. með þessum aukabútum áfram, því að þá dagar það uppi. Því heiti ég á þá menn og konur, sem áhuga hafa á skógrækt, að þau dragi til baka smábrtt:, því að annars er málinu dauðinn vís. Ég vil taka það fram, að ég hef engan sérstakan áhuga á þessu, en þetta er gott mál, og vil ég gefa þeim mönnum, sem áhuga hafa á að klæða landið skógi, kost á að verja fé sínu í það og að þeir fái viðurkenningu fyrir það með afslætti á skatti: í 6 ár, en þó aldrei meira en 3.600 kr. frádrátt, og það kostar það, að þeir verða að taka 6 ha. lands til skógræktar. Till. hv. þm. Barð. er ákaflega áferðarfalleg, þ. e. að menn geti gert sig skattfrjálsa með því að gefa til SÍBS, og þá var hæstv. 1. varaforseti einnig með brtt., sem ég sé ekki að þurfi að koma þessu máli við, og eftir þeim áhuga, sem hún hefur á skógrækt, veit ég, að hún muni draga till. sína til baka heldur en að verða skógræktarmálunum til trafala. Þá eru till. frá hv. 4. landsk., en þær eru utan við þetta mál, og allar þessar till. eiga sammerkt í því að snerta ekki skógræktarmálið, og ætti því að vera hægt að halda þeim til hliðar. Fyrri flm. þessa frv., hæstv., landbrh., er því miður ekki hér til varnar eða sóknar í málinu, og syrgi ég það mjög, þar sem hann er mér miklu orðfærari, en það verður að skeika að sköpuðu og atkv. að ráða, hvort frv. lifir eða deyr, en ég hygg, að það komi fram, hverjir hafa verulegan hug á skógrækt í landinu og hverjir hafi hann minni.



Herra forseti. Ég lofa að teygja ekki lopann að óþörfu um þetta mál. Aðallega hef ég verið að kanna hugi manna varðandi frv. þetta, ég segi hugi manna, því að ég þarf ekki að segja kvenna eftir það, sem fram hefur komið hjá hv. 8. þm. Reykv. Það virðist vera orðin árátta á mönnum hér, þótt hjartahreinir séu, að hlaða svo miklum og mörgum pinklum á frv. þetta. að það hverfi raunverulega, eins og það var upprunalega. Þetta frv. var aðallega undirbúið af Skógræktarfélagi Íslands, og því ætti að vera kunnugt. hvað skógræktinni er bezt til framgangs. Skógræktarfélagið vill auðvitað fara þær leiðir sem beztar eru til að klæða landið skógi. Nú segja hv. þm. Barð. og hv. 4. þm. Reykv., að þetta horfi öðruvísi við það megi alveg eins koma með svipaðar till. varðandi t. d. súrheysgryfjur, tóftir eða kornakra. Ég held, að hv. 4. þm. Reykv. ætti að muna, að í gær samþykkti hann með sinni hægri hendi að hækka styrkinn til súrheysgryfja. Ekki er nema gott eitt um það að segja. En ég sé ekki, hvaða munur er á því, þótt inn í ríkissjóð séu greiddar 100 kr. og síðan teknar þaðan út, eða að inn í ríkissjóð séu greiddar 1.000 kr. og síðan teknar út 1.000 kr. Auðvitað kemur þetta í sama stað niður, og ætti hver maður að skilja það. Það er rökvilla, er þessir hv. þm. bregða mér um, að súrheysgryfjustyrkurinn komi ekki þeim til góða, er þær byggja, og á sama hátt kemur skattaívilnun þeim til góða, er skógklæða jörð sína. Hv. þm. Barð. sagði, að það væri smásálarskapur að biðja um aura til að gróðursetja nokkrar hríslur. Þetta er nú sá góði hugur, sem þessi hv. þm. ber til skógræktarmálanna. Ég held, að það kosti ekki svo lítið að gróðursetja hríslur í 6 hektara lands, en það má vera, að þessa hv. þm., eða a. m. k. hv. 4. þm. Reykv., muni ekki mikið um þessa aura, en aðra getur munað um það. Og svo er einnig að líta á hitt, að jafnvel þótt hér sé ekki um mikið fé að ræða, þá er sú hlið ekki veigaminni, er mætti verða til þess að örva menn til að fást við skógrækt. Þetta er ekki lítilvægt. Nú hafa alls komið 4 brtt. fram við þetta frv., og ég held, að heppilegra muni vera að fresta umræðum, svo að menn geti áttað sig á þessu, og taka málið svo fyrir síðar. Þar sem fyrri flm. frv. er ekki við, en væntanlega getur hann verið viðstaddur, ef frv. verður rætt síðar, þá er enn meiri ástæða til að fresta því, enda veitir mér ekki að hafa mitt lið búið til vopna, einkum eftir að skjaldmærin þeysti fram á völlinn.

Forseti (BSt) : Ég hef skilið ummæli hv. 11. landsk. svo, að hann óski eftir, að umræður. verði frestað, en áður, en svo verður, þykir mér rétt að gefa hv. 4. landsk. orðið, þar sem hann er og var á mælendaskrá, þegar þessi ósk kom fram.



Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. hefur flutt brtt., þar sem farið er fram á að rýmka ákvæði skattalaganna um frádrátt á tekjum, þegar konan vinnur utan heimilisins, vegna þess kostnaðar, sem verður meiri víð húsmæðrastörfin, er konan vinnur úti. Tel ég þetta fyllilega sanngjarnt, en finnst, að till. þessi gangi of skammt, því að í framkvæmdinni mundi ekki verða nein breyting á þessu, þótt þessi till. yrði að lögum. Ég held, að það sé eðlilegra að breyta þessu á þann veg sem segir í brtt. minni á þskj. 402. En þar er sagt, að þegar bæði hjónin stunda sjálfstæða atvinnu, telji þau fram hvort í sínu lagi, og síðan verði skattaálagningin skv. því. Hv. alþingismönnum er þetta mál vel kunnugt. Frk. Katrín Thoroddsen flutti um þetta frv. 1946, og var það rætt hér. En þá var litið svo á, að ekki væri heppilegt að vera að breyta skattalögunum, þar sem fyrir dyrum stæði endurskoðun á þeim. Nú hefur þessi endurskoðun farið fram, en ríkisstjórnin virðist ekki ætla að breyta skattalögunum að heldur. Þess vegna tel ég ástæðu að taka þessa till. upp. - Ég held, að menn geti fallizt á það, að kona og karl, sem stunda sjálfstæða atvinnu, teljist sjálfstæðir skattþegnar. En hitt er ósanngjarnt, þegar hjónin stunda bæði sjálfstæða atvinnu, að slengja atvinnutekjum þeirra saman, og komast þau í hærri skattstiga, en ef þau hefðu verið ógift. Þetta hlýtur alltaf að verða mjög ósanngjarnt, þegar skattstiginn er mjög hár. Þar sem einungis er um launatekjur að ræða, verður skattaálagningin mjög tilfinnanleg. Í þessari till. er gert ráð fyrir, að hjón geti því aðeins talizt sjálfstæðir skattþegnar, að viðkomandi persónur vinni ekki við sama fyrirtækið. Með þessu er komið í veg fyrir, að atvinnurekendur geti með þessum hætti skipt niður tekjum sínum. Ég tel ekki þörf að fjölyrða um þetta sérstaklega. Mönnum mun vera þetta vel kunnugt, og ekki vandkvæði að skilja, hvað hér er á ferðinni. Ég vænti því, að hv. þingmenn geti fallizt á þessa sanngjörnu till., fyrst frv. liggur hér fyrir um breyt. á skattalöggjöfinni. Þá vænti ég þess og, að till. þessari verði vel tekið í fjhn., þar sem hún á að fá frv. til meðferðar aftur, og geri ég mér vonir um, að hv. n. geti sérstaklega mælt með þessari brtt.



Herra forseti. Ég verð að taka undir með hv. þm. Barð., að ég furða mig á, að þetta frv. skuli vera borið fram og lögð svo mikil áherzla á að fá það samþ. Ég benti á það við 2. umr., að væri farið inn á þá braut að undanþiggja hluta teknanna skatti, þá væri erfitt að stöðva sig aftur á þeirri braut. Ef fé, sem er varið til skógræktar, er undanþegið skatti, hví á þá ekki alveg eins að undanþiggja það fé, sem varið er til kornræktar eða byggingar votheysturna, skatti? Það má lengi halda áfram á þessari braut, og svo bætast við till. eins og till. hv. þm. Barð. um það, sem varið er til mannúðarmála. Í sambandi við till. tel ég hyggilegra að hækka heldur framlag ríkisins til bygginga í Reykjalundi,en að svipta ríkið sköttum þessum og nota heldur af sköttum þessum til að styrkja SÍBS. Ég er því andvígur þessu frv., en þar sem útlit er fyrir, að það verði samþ., þá vil ég bera fram brtt. við persónufrádrátt skattalaganna. Hann er nú 900 kr. fyrir einstakling, 1.00 kr. fyrir hjón og 700 fyrir barn. Það ber öllum saman um, að þessar upphæðir séu allt of lágar og í engu samræmi við framfærslukostnaðinn. Ég ber því fram till. um, að í frv. komi ný gr. á eftir 1. gr., þar sem ákveðið er, að persónufrádrátturinn verði sá sami um allt land, 1.00 kr. fyrir einstakling, 3.00 kr. fyrir hjón og 1.00 kr. fyrir barn. Þetta er 600 kr. hækkun á einstakling og 500 kr. hækkun á barn. Bætur einstaklinga á 1. verðlagssvæði nema nú 1.60 kr. í grunn, auk sjúkrasamlagsbóta. Nú hefur verið samþ. hér að auka við þetta 10%, þannig að þetta nemur um 1.450 kr., eða nær sömu upphæð og gert er ráð fyrir, að persónufrádrátturinn nemi. Og ég sé ekki annað, sem heppilegra er að miða við, og vona, að hv. d. þyki þetta sanngjarnt. Þá þykir mér rétt að geta þess, að ef annað sjónarmið yrði tekið upp í tekjuskattsstiganum og hann yrði gerður rífari, þá verði byrjað hærra, en nú er, enda hlægilegt að leggja 1–2% á litlar upphæðir. og væri þá hægt að byrja hærra, ef persónufrádrátturinn er hækkaður. Um aðrar brtt. segi ég ekki margt, en út af brtt hv. 8. þm. Reykv. og hv. 4. landsk. vil ég taka það fram, að það sjónarmið er nokkuð einhliða. Talsverð sanngirni mælir með því ef hjón vinna bæði úti, að tekjur konunnar séu skattlagðar sérstaklega eða dregið frá þeim ráðskonukaup, en þetta er þáttur af stærra máli, og mér finnst rangt að draga þetta atriði út úr stærri löggjöf. Ég get ekki séð, hvers vegna maður, sem vinnur fyrir 50 þús. kr. á ári og á börn og konu, sem vinnur á heimilinu, ætti að borga hærri skatt en hjón, sem bæði vinna úti og hafa hvort um sig 25 þús. kr. tekjur. Ef hverfa á frá því, að hjón telji fram saman, þá væri eðlilegast, að konu, sem vinnur heima, væri reiknaður hluti af tekjum mannsins og það skattlagt sérstaklega. Ég endurtek dæmið um mann þann, sem hefði t. d. 50 þús. kr. í árstekjur og sér síðan auðvitað um heimilið, og svo hins vegar hjón, sem bæði vinna úti og hafa hvort um sig 25 þús. kr. í árstekjur, og get ég ekki séð, að það sé eðlilegt, að hér verði mismunandi tekjuskattur hjá þessum hjónum, þó að árstekjur beggja um sig séu þær sömu. Þetta er ekki réttlætanlegt. - Skal ég ekki tefja umræður um þetta lengur, en afhendi forseta hér skriflega brtt.



Herra forseti. Mér þykir rétt að leiðrétta það hjá hv. 1. þm. Eyf. (BSt), þar sem hann fullyrti, að ég gæti ekki fylgt neinu máli á hv. Alþingi nema í pólitísku skyni og skoðaði mál einungis út frá hinni pólitísku hlið. Ég tel, að hv. þm. hafi enga ástæðu til að bera þetta fram, og væri gaman að vita, hvaða ástæðu hann hefur til þess, og vona ég, að hann endurtaki þessi ummæli sín. Raunar veit ég, að þetta hefur ekki verið hans meining, þótt orðin hafi komið svona frá hv. þm. Þessi hv. 1. þm. Eyf. sagði, að ekki yrði allt í óvissu um lagningu síma í sveitum, ef þetta frv. yrði að lögum. Ég verð að segja það, að ég veit ekki, hvernig hv. þm. ætlar sér að tryggja þetta, nema hann fengi þessi lög um sveitasíma sett inn í stjskr. Eða hvernig ætlar hv. þm. að tryggja það, að þessi lög verði ekki svikin, þ. e. a. s., það þyki ekki mögulegt að framkvæma þau? Hafa ekki stundum verið sett lög, sem ekki hafa verið framkvæmd, af því að fé hefur ekki verið til? Þetta frv., þótt að lögum yrði, er einnig hægt að svíkja. Og hvaða trygging er þá fyrir því, að sveitasími verði lagður um allt? Ég tel vafasamt, að hlutfallstala eigi að ráða, hvert sími er fyrst lagður. Það er einmitt mjög athugavert, hvort ekki eigi fyrst að leggja síma á afskekktustu staðina, ef þar á að hafa byggð á annað borð. Fátt er meira öryggi en hafa síma á afskekktum bæjum. Þá væri eðlilegt að leggja þangað síma fyrst, en illu heilli hefur þessi stefna ekki verið tekin upp. Auðvitað yrðu þá þéttbyggðar sveitir, eins og Eyjafjörðurinn, að bíða. En það er ekki víst, að símamálunum þoki nokkuð betur áleiðis, þótt þetta frv. verði samþ. - Það er langeðlilegast, að símamálin hvíli í höndum landssímastjóra og ráðherra, nema Alþingi vilji hafa á sinni hendi sjálft úthlutunarvaldið, enda getur Alþingi í hvert skipti gert samþykktir þar aðlútandi. - Hv. 1. þm. N-M. tók í sama streng, að fyrir sér vekti ekki annað, en það að koma síma út um héruðin. Hann hefði engu lofað í kosningunum í haust og þyrfti því ekkert að svíkja og því vekti ekki fyrir sér nein pólitísk hlutdrægni. Ég, er nú hræddur um, að þetta sé ekki alveg rétt hjá hv. þm. Gaman væri að geta sýnt ljósmynd af bréfi, sem hv. þm: skrifaði kjósendum sínum á s. l. hausti, og virðist það ekki vera nákvæm staðfesting á því, sem hv. þm. hélt hér fram í d. En ekki fer ég frekar út í þetta. Hv. 1. þm. Eyf. hefur jafnan blandað því saman, að ég hafi gagnrýnt afstöðu hans að taka málið á dagskrá, en það hef ég alls ekki gert, heldur tel að forseti hafi haft fulla heimild til þess, og svo hins vegar, að hv. þm. sem form. fjhn. hefur ekki uppfyllt það loforð, sem hann gaf í ræðu og er hans skylda, að ræða málið við ráðherra, og þess vegna hefur hv. þm. ekki gefið upplýsingar um, hvaða álit ráðherra hefur á þessu frv. En það hefur komið fram í ræðu hv. frsm. minni hl., að hann hefur persónulega rætt við ráðh., en alls ekki skýrt n. frá, hver afstaða ráðherrans er gagnvart 2½ millj. kr. útgjöldum ríkisins árlega á næstu 10 árum til símamála: Við eigum kröfu á því að fá að vita, hvert er álit ráðherrans á þessu máli, og ég vil ekki, að hv. þm. blandi þessu saman; heimild hans til áð taka málið á dagskrá, sem ég hef ekki gagnrýnt, og hins vegar vanefndum hv., þm. á að gefa upplýsingar um álit ráðherra, sem ég hef mjög gagnrýnt. Forseti hefur haft fullan rétt til að taka málið á dagskrá, en jafnframt ber honum sem formanni fjhn. að ræða við hæstv. ráðh. og gefa d. skýrslu um álit ráðh. En mér er kunnugt um álit ráðherrans, og er hann andvígur því að taka þessa fjárhæð inn á fjárlög, og hvaða þýðingu hefur það þá að samþykkja þetta frv.? - Hv. 1. þm. Eyf. sagði, að ráðherra ætti ekki að ráða lögum eða segja d. fyrir verkum, heldur ætti hann að hlýða því, er hv. Alþingi samþykkti eða færi fram á. En veit ekki þessi hv. þm., að það er alltaf samvinna á milli meiri hluta Alþingis og ríkisstj:, þegar hún er studd af meiri hluta Alþingis? Og minnist ég hér nokkuð oft samþykktar á l., þar sem hv. 1. þm. Eyf. hefur lýst yfir í atkvgr., að hann væri andvígur bæði að innihaldi og stefnu, en segði já við þeim, því að hans flokkur eða stjórn vildi hafa það svo. Er þar skemmst að minnast afgreiðslu l. um dýrtíðarráðstafanir, er þau voru afgreidd, ekki síðast, heldur þar áður: En þetta vill hann nú ekki afgreiða í samræmi við fyrri gerðir, heldur stritast hann við að koma því hér í gegn. Að vísu er þetta gott agitationsmál í sveitum, en hv. flm. vita bara, að það er ekki hægt að gera það að veruleika. Hér bisast því hv. 1. þm. Eyf. að koma máli í gegn, sem er í andstöðu við vilja þeirrar hæstv. ríkisstj. sem hann þó styður. Þetta er svo ólíkt öllum fyrri störfum og athöfnum hv. 1. þm. Eyf., að ég undrast þetta mjög. Hv. 1. þm. Eyf. sagðist mundu hafa gaman að því að sjá till. fjvn. um skiptingu. fjár til ýmissa verklegra framkvæmda í landinu, og mér skildist, að hann byggist ekki við meira réttlæti þar, en hann hefur lýst að hafi verið haft í frammi gagnvart Eyjafjarðarsýslu í þessum símamálum, undanfarin ár. Nú vil ég segja honum það, að það að skipta þessu fé er of mikið vandaverk til þess að það sé á mínu færi eða annarra hv. fjvn.manna að gera það svo, að það sé hafið yfir alla gagnrýni og að öllum geti líkað. En það vil ég segja í sambandi við þessa gagnrýni hv. þm. á fjvn., að þar koma til greina tvö sjónarmið. Það fyrra, hvort eigi að láta þau héruð, sem setið hafa að feitu undanfarin ár, hafa sín framlög áfram, eða hvort eigi nú að veita fé til þeirra, sem haft hafa miður. En Eyjafjarðarsýsla er einmitt eitt af þeim héruðum, sem setið hafa við, háborðið hvað þetta snertir. Þetta veit hv. þm., og það snertir hann kannske vegna þess, að ekki hefur verið látið eins mikið fé ganga til framkvæmda í Eyjafjarðarsýslu á undanförnum árum einmitt vegna þess, að búið var að veita svo miklu þangað áður. En hv. þm. virðist hafa augun meira á því, sem vantar, en því, sem látið hefur verið þangað áður. Þetta svar vildi ég gefa hv. þm. varðandi fjvn. - Hv. 4. þm. Reykv. (HG) spurði, hvers mætti vænta um framlög til annarra verklegra framkvæmda og hvort þau yrðu aukin í sömu hlutföllum og til þess, sem hér um ræðir til annarra framkvæmda í dreifbýlinu. Ég get nú ekki svarað þessu fullkomlega á þessu stigi málsins, því að það er ekki alveg búið að ganga frá þessu. En ég get þó upplýst, að það er samkomulag um, að til vega og brúa verði veitt upphæð að krónutölu til nokkurn veginn sama og verið hefur undanfarin ár, svo að til þessara mála er ekki veitt hlutfallslega eins mikið og til sveitasímanna. Þetta er ekki gert vegna þess að þörfin sé þar mikil, heldur vegna þess, að það þarf svo stórar fjárfúlgur til þess að bæta þar eins vel úr og hægt er að gera með framlaginu til sveitasímanna, þó að auðvitað sé ekki nauðsynlegt að leggja sveitasíma inn á hvert býli. Hins vegar er það mín skoðun, að nauðsynlegt sé að leggja síma þar, sem strjálbýlt er, og þeim mun nauðsynlegra, því afskekktari sem bærinn er og því meiri sem vegalengdir eru á milli bæja. Þetta sýnist mér nauðsynlegt vegna öryggis þess fólks, sem þarna býr. En þessi stefna hefur ekki ráðið í þessum málum, og hefur þess kannske ekki verið að vænta, því að það kostar auðvitað tiltölulega meira fé, þegar það er fátt fólk, sem nýtur símans, og svo hefur þar, sem meira er þéttbýli, verið sátt fast og meira á um, að þau héruð dragist ekki aftur úr hlutfallslega. En það segir sig sjálft, að fyrir fólk, sem þannig er sett, að það er kannske allt í senn, brúa-, vega- og hafnalaust, er meiri nauðsyn á að leggja síma heldur en þar, sem þéttbýlt er og þessar aðstæður eru fyrir hendi. Í sambandi við önnur mál hef ég ekki orðið var við, að ætlazt, væri til aukinna fjárframlaga nema sem nauðsynleg eru vegna gengisbreytingarinnar og svo til þess að uppfylla ýmis lagafyrirmæli frá undanförnum árum, svo sem styrkur til sjávarútvegsins vegna síldveiðanna, en ekki almenn hækkun á framlögum umfram það, sem verið hefur undanfarin ár. - Þetta hefur mér þótt rétt að láta koma fram. Hins vegar getur auðvitað verið, að fjárl. verði breytt bæði við 2. og 3. umr., og þætti mér ekki ólíklegt, ef þetta mál nær það langt, að telja mætti víst, að taka yrði 2½ millj. kr. í stað einnar millj. upp á fjárlögin, að þá kæmu hækkunarkröfur annars staðar frá. Yrði það þá einungis til að spilla málinu að þvinga svo mjög fram framlög til þess, að annað þyrfti þess vegna að sitja á hakanum og yrði af þeim sökum vanrækt. Af þessum ástæðum mun ég ekki hika við að vera í andstöðu við þetta mál, en hins vegar mun ég stuðla að því, að tekið verði á fjárlög eins mikið og hægt er til sveitasímans á hverjum tíma. Ég tel nú rétt, af því að hv. 1. þm. N-M. er kominn í d., að endurtaka þau orð, sem ég lét falla áðan í sambandi við það, sem hann sagði, að hann væri ekki einn af þeim, sem alltaf væru að lofa, en svíkja svo sín loforð. Í sambandi við þetta hefði ég gaman af að birta ljósmynd, sem ég sá af bréfi, sem hann skrifaði og sendi einum kjósanda sínum fyrir síðustu kosningar.

Ég hef aldrei lofað neinu

.

Frsm. 1. minni hl. (Bernharð Stefánsson) : Virðulegi forseti. Ég fer nú að þreytast á því að eiga orðastað um þetta mál við hv. þm. Barð., því að það fer nú að verða klippt og skorið, og ég held, að hvorugur sannfæri hinn. Það er leiðinlegt, hvað þessi hv. þm. tekur oft rangt eftir því, sem sagt er. A. m: k. hafði hann rangt eftir það, sem hann taldi nú í síðustu ræðu sinni, að ég hefði sagt um hann. Hv. þm. sagði m. a., að ég hefði borið á sig, að hann úthlutaði fé og hagaði yfirleitt störfum sínum eftir pólitískum ástæðum. Þetta sagði ég ekki, heldur, að bæði hann og hv. 11. landsk. gætu ekki hugsað sér, að þeir menn, sem nefndir eru í frv., gætu starfað á öðrum en pólitískum grundvelli. Ég held nú, að það mundi reynast erfitt að finna þann stað á landinu, sem síma væri úthlutað á, að ekki mætti telja það af pólitískum ástæðum. Náttúrlega mundu þessir hv. þm. ekki telja það pólitískt, ef þeirra flokksbróðir ætti í hlut, heldur sérstaklega ef það væri framsóknarmaður. Ég vil nú segja það að, að óreyndu treysti ég núverandi símamálarh. eins vel og þeim, sem undanfarið hafa fjallað um þessi mál, þótt hann sé sjálfstæðismaður, en efast satt að segja um, að hann ákveði um þessi mál í einstökum atriðum. Um meðferð mína á málinu, þar sem hv. þm. Barð. var að gefa skýringu á því, að mér skildist, að hann deildi ekki á mig sem forseta, heldur sem nefndarformann, þá verð ég að segja það, hvort heldur sem um er að ræða aðstöðu mína sem forseta eða sem nefndarformanns, að þá er mér alveg óskiljanlegt, hvernig ég hefði átt að fara öðruvísi að. Ég hef margsinnis gefið hæstv. fjmrh. kost á að hafa afskipti af málinu. Ég get ekki kúgað einstaka ráðh. til þess að taka þátt í meðferð mála. Hv. þm. veit, að ráðh. hafa málfrelsi og tillögurétt í báðum d., svo að hæstv. fjmrh. hefur haft kappnóg tækifæri til þess að lofa hv. d. að heyra sína skoðun á málinu, og því ekki um neitt að sakast við mig í því efni. Og að öðru leyti út af því, sem fram hefur komið hjá hv. þm. Barð. og fleirum, að þeir virðast telja, að ráðh. eigi að segja þinginu fyrir verkum, þá vil ég algerlega mótmæla því og tel, að það sé þingsins að segja þeim fyrir verkum. Hér er nú hæstv. fjmrh. staddur nú, og hér með skora ég á hann að láta í ljós álit sitt á málinu. Ég skal svo ekki þreyta umr. um þetta lengur.



Herra forseti. Þetta litla frv., sem ég hef lagt fram um loðdýrarækt, er lagt fram vegna þess, að það er ákaflega mikið ríkjandi hjá mönnum ótti um, að minkar sleppi úr haldi. Það eru nokkur minkabú í landinu enn þá, þó að þeim af ýmsum ástæðum hafi fækkað, en sem stendur er minkaeldi eitt af því, sem gert er með mestum hagnaði. Skinnin eru í háu verði, seljast yfirleitt á 12–25 dollara skinnið af minkum þeim, sem við höfum nú í okkar búrum, og dæmi eru til, að eitt skinn hafi selzt á 54 dollara fyrir skömmu síðan. Fyrirtæki í bæjum, sem sauma tízkuföt utan á hefðarfrúr, hafa séð sér hag í að kaupa þau og kaupa mikið af þeim. Þess vegna koma skinnin ekki öll - og jafnvel fæst - fram á verzlunarskýrslum. Þetta frv. er flutt til að tryggja, að minkar sleppi ekki úr haldi. Það má segja, að talsvert tryggilega sé búið um þetta eftir núgildandi lögum. Í fyrsta lagi má enginn stunda loðdýrarækt nema með leyfi viðkomandi hreppsnefndar eða bæjarstjórnar. Með l., sem sett voru í fyrra um eyðingu minka, var því bætt við, að sýslunefnd geti tekið fram fyrir hendurnar á öllum íbúum síns umdæmis og bannað allt minkaeldi í sýslunni. Þegar eitthvert slíkt leyfi er fengið hjá sýslunefnd, þar sem minkaeldi er ekki bannað, þá má ekki flytja minka í þau hús eða girðingar, fyrr en farið hefur fram úttekt af þar til kvöddum mönnum. Fyrst þegar hún hefur farið fram og það er löglega viðurkennt, að húsin séu hæf til að geyma minka, er leyfilegt að flytja dýrin þangað. Árlega á að hafa eftirlit með því, hversu margt fæðist í búunum, hvað margir drepast og hvort nokkuð sleppur. Það kann að hafa verið einhver vanræksla á þessu einhvers staðar, - ég skal ekki segja um það. Það er alveg víst, að ákaflega víða um landið heyrir maður getsakir um það, að úr þessum búrum sleppi skepnur og ber ekki að neita, að það var til að byrja með, enda voru þau búr á annan veg, en nú er farið að tíðkast hér á landi. Nú eru þau af ýmsum gerðum, en yfirleitt eru þau öll vönduð og ekki líkur fyrir, að dýr sleppi þaðan, þó skal ég ekki fullyrða um eitt, sem ég hef ekki haft glöggar fregnir af: Það, sem fyrir mér vakir með þessu frv., er að slá föstu, að húsin skuli vera þannig, að fyrirbyggt sé með öllu, að dýr sleppi úr þeim, og gefa þeim, sem hafa minkarækt, tíma, til að breyta sínum búrum á þann veg, sem krafizt er. Það getur verið, að það þurfi að breyta þessu eitthvað svolítið í meðferð. Ég geri ráð fyrir, að húsin þurfi ekki að vera alsteypt upp úr, eða ekki fyrir ofan það, sem þessi dýr komast, - ég skal ekki segja um það. Það mun líka þurfa að setja ákvæði um það, að minkar séu réttdræpir hjá þeim, sem hafa ekki breytt búrum sínum lögum samkvæmt, þá er liðinn er frestur sá, sem mönnum er veittur til að koma búrunum í það horf; sem lög segja um. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara nánar út í þetta mál að þessu sinni. Það fer til n., sem hefur mál um sama efni til meðferðar, og koma væntanlega frá henni bæði málin í einhverju formi, hvernig sem það kann að verða. Ég skal láta þess getið, að ég sé ekkert athugavert við það, að einhverjum manni hér á landi sé leyft að hafa minkabú í fullkomlega öruggum og tryggum húsum og skapa sér þannig atvinnu, því að með því getur duglegur maður skapað sér betri atvinnu, en við flest annað. Það er talið, að það sé hægt fyrir einn mann að hirða 200–250 minka. Það er talið. að það sé upplagt að gera það, nema kannske svolítinn tíma að vetrinum, og fyrir það mundi hann fá 800–1000 skinn, sem með meðalverði, sem nú er, eða ef miðað er við það, sem er heldur lélegt, verður um 15 dollarar fyrir skinnið. Það fær hann fyrir vinnu sína og úrgangsfisk, sem notaður er aðallega til að fóðra þessi dýr. Þetta er atvinna, sem verður að teljast glæsileg, eins og nú standa sakir. Þessum möguleika vil ég ekki loka fyrir mönnum, og þess vegna er frv. fram komið, og verður það sjálfsagt athugað nánar í landbn., og legg ég til, að því verði vísað til hennar.

Forseti (BSt) : Ég vil minna á það, að hv. n. hefur svipað frv. til athugunar, og mun það verða tekið fyrir aftur til athugunar af n. vegna þessa frv.