Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Við upphaf atkvæðagreiðslu við 2. umr. fjárlaga vil ég fyrst taka fram að flokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs mun styðja þær einstöku brtt. frá meiri hlutanum sem okkur finnst ástæða til að styðja og sitja hjá við aðrar sem við höfum minni áhrif getað haft á og greiða atkvæði gegn þeim sem við erum ósáttir við. Við leggjum til, herra forseti, að tekjur ríkissjóðs verði auknar bæði með sérstökum tekjuskatti, með sérstökum fjármagnstekjuskatti og tekjuskatti af lögaðilum. Okkur sýnist vera rækilegt svigrúm til þessa til að koma til móts við önnur brýn og góð verkefni sem við leggjum til.

Herra forseti. Í upphafi atkvæðagreiðslu vil ég fyrir hönd þingflokks Samfylkingarinnar segja eftirfarandi: Hér hefur ríkisstjórnin lagt fram sína pólitísku stefnu í efnahagsmálum með því fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir. Það er því á ábyrgð ríkisstjórnarmeirihlutans sem afgreiðslan fer fram í dag. Eðlilega er sums staðar í tillögum stjórnarmeirihlutans að finna góðar tillögur. Hins vegar ber frv. og brtt. þess einkenni að um þenslufjárlög er að ræða. Með fjáraukalögum og fjárlögum eru lagðar til um 12 milljarða kr. aukafjárveitingar og þetta gerist á sama tíma og gríðarleg þensla er í þjóðfélaginu. Seðlabankinn og Þjóðhagsstofnun hafa lagt mikla áherslu á að fjárlögum verði beitt til þess að draga úr þeirri þenslu. Undir forustu Sjálfstfl. fer ríkisstjórnin þveröfuga leið. Herra forseti. Enn vantar tekjuhlið frv. Við þingmenn Samfylkingarinnar munum því sitja hjá við þær tillögur sem hér liggja fyrir.

Herra forseti. Nær daglega berast okkur fréttir sem vísa til þess að allt sem lýtur að mati á þjóðhagslegum forsendum þessa fjárlagafrv. er með miklum losarabrag. Útgjaldaþensla er mikil. Nýjar upplýsingar berast um áframhaldandi geigvænlegan viðskiptahalla og fleira mætti telja. Það er ljóst að ýmis mistök hafa verið gerð við efnahagsstjórn á undanförnum missirum og má þar sem dæmi taka flatar skattalækkanir sem nýst hafa best barnlausu hátekjufólki. Herra forseti. Við viljum ekki bera ábyrgð á þessari fjárlagastjórn og þaðan af síður þeim tekjum sem á grundvelli þessara losaralegu upplýsinga eru byggðar. Ég greiði ekki atkvæði.

Herra forseti. Við lifum á viðsjárverðum tímum og breyttum tímum að því er lýtur að umhverfismálum. Tæknivædd samfélög Vesturlanda ógna í æ auknari mæli umhverfi okkar og taka sinn toll af umhverfi og náttúru. Það ríður á að samfélag á borð við okkar taki ábyrgð á þeim umhverfisskaða sem tæknivædd samfélög valda. Þess vegna leggjum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs til að strax verði hafinn undirbúningur að grænum þjóðhagsreikningum og fyrsta skrefið í þá átt verði það að með næstu fjárlögum verði látin fylgja græn bók sem gerir grein fyrir þeim umhverfisskaða sem fjárlögin okkar valda og hvernig við ætlum að reyna að koma í veg fyrir þann skaða og lágmarka hann. Ég segi já.

Herra forseti. Þessi töluliður á breytingartillöguskjalinu tengist fyrirhuguðum flutningi Byggðastofnunar milli ráðuneyta sem er eins og kunnugt er afleiðing af sérstökum hrossakaupum hæstv. ríkisstjórnar um bitlinga. Við erum andvíg þessari tilfærslu og teljum hana mjög misráðna. Auk þess tel ég að almennt eigi að afgreiða fjárlögin miðað við gildandi landslög á hverjum tíma þannig að við getum ekki stutt þessa færslu nema síður sé og greiðum atkvæði gegn henni.

Herra forseti. Verið er að greiða atkvæði um tillögu sem tengist sölunni á Íslenska menntanetinu, einkavæðingu þess, og við í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs erum andvíg því.

Herra forseti. Efling framhaldsnáms og fjarnáms á landsbyggðinni. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs vekur athygli á þeirri miklu mismunun sem á sér stað í aðgengi að framhaldsmenntun eftir búsetu hér á landi. Hér þarf að leita allra leiða til að efla og styrkja námsframboð heima í héruðunum til sjávar og sveita þannig að ungt fólk geti sem lengst búið heima hjá sér og sótt þar nám. Þetta er frumréttur fjölskyldulífs í dag. Það er ótæk sú skipan í menntamálum að sveitarfélög og byggðir með hundruð íbúa ungs fólks 16 ára og til tvítugs geti ekki boðið upp á neina framhaldsmenntun. Þessi tillaga gengur út á að efla og styrkja framhaldsnám á þeim stöðum þar sem framhaldsskólar eru ekki nú þegar fyrir hendi. Þetta er, herra forseti, eitt brýnasta byggðamálið í dag. Ég segi já.

Herra forseti. Þó að hér sé verið að leggja til nokkra hækkun á Endurbótasjóði menningarstofnana stendur áfram óbreytt sú mikla skerðing sem sjóðurinn verður að taka á sig. Þessa sjóður hefur líka ábyrgð gagnvart mörgum mjög merkilegum verkefnum. Við erum andvíg skerðingunni í heild, fögnum að vísu þessari viðbót en sitjum að öðru leyti hjá.

Herra forseti. Í tölulið 22, Listir, framlög, er lagt til að hækkað verði framlagið til Bandalags ísl. leikfélaga um 2,5 millj. Þetta er sannarlega af hinu góða en ég vil vekja athygli á því að hér er verið að tala um hækkun til skrifstofu bandalagsins sem er hjartað sem dælir vítamíninu til félaganna út um allt land. Félögin í bandalaginu eru 70--80 talsins. Félögin sjálf eiga skilið að fá hækkun því að þau reka starfið úti í bæjarfélögunum. Það eru þau sem eru að leggja sitt af mörkum til menningarstarfsemi hinna dreifðu byggða. Þau hafa ekki fengið nægar hækkanir síðustu ár þannig að þó að þetta sé spor í rétta átt vek ég athygli á því að enn á eftir að gera betur og hækka framlag til félaganna sjálfra. Ég segi já.

Herra forseti. Þessi brtt. snertir varnarmálaskrifstofu utanrrn. og hjá friðelskandi þjóð sem við Íslendingar erum teljum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs framlög til varnarmála utanrrn. allt of há. Okkur stendur nær að leggja meira fé til friðar- og mannúðarmála og því leggjum við til að framlög til varnarmálaskrifstofu verði lækkuð um 50 millj.

Herra forseti. Hér er lögð til lítils háttar hækkun til fastanefndar Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum. Það er ljóst að ef við viljum gera okkur meira gildandi hjá þeirri mikilvægu stofnun, þá þurfum við að koma betur að öllu undirbúningsstarfi, ekki eingöngu að vera með í afgreiðslu. Það er mjög þýðingarmikið fyrir okkur, sérstaklega í svo stórum málum eins og nú er verið að vinna, í hafréttarmálum, að geta lagt drjúga hönd á plóginn. Eftir þá reynslu sem við fulltrúar þingsins höfum upplifað við að kynnast starfsemi Sameinuðu þjóðanna, þá er ljóst að það er undirmannað miðað við vilja okkar um þátttöku í þessu starfi á því tímabili sem fastanefndin starfar.

Herra forseti. Þessi tillaga gengur út á að lækka fjárveitingu til fastanefndar Íslands hjá Norður-Atlants\-hafs\-banda\-laginu, þ.e. til rekstrar NATO-batterísins í Brussel, um 27 millj. kr. og sambærileg upphæð gangi til hækkunar á liðnum Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi, þ.e. til endurreisnarstarfs í Kosovo. Við teljum svigrúm til þessarar lækkunar NATO-megin, og þó meira væri, og svo sannarlega þörf fyrir fjármunina í endurreisnarstarfinu í Kosovo.

Herra forseti. Það sem hér er lagt til er að efla ýmis almenn löggæslumál og síðan verði fjárframlagið til Schengen-samstarfsins skorið niður. Þetta svokallaða Schengen-samstarf felur í sér að landamæravarsla Íslendinga verður sameiginleg nokkrum öðrum Evrópuríkjum. Við komu til þeirra landa þurfum við ekki að ganga inn í landið um sama hlið og Ameríkubúar, Asíubúar og Afríkubúar og hér á Íslandi munum við draga fólkið í dilka við komuna til landsins. Íbúar nokkurra Evrópuríkja ganga inn um eitt hlið, Asíu-, Afríku- og Ameríkubúar inn um annað. Meira að segja frændur okkar í Kanada, sem við viljum fá í heimsókn í stórum stíl, verða litnir tortryggnari augum en Evrópubúar. Auk þess höfum við þungar áhyggjur af auknu fíkniefnastreymi til landsins. Schengen-samstarfið og fjármagn til þess skaðar hagsmuni Íslendinga.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um verulega fjárhagslega viðbót til heilbrigðis- og sjúkrahúsmála sem við í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fögnum í sjálfu sér. Hins vegar vekjum við athygli á því að það er ekki nærri því allt komið fram varðandi kostnaðarliði á þessum málaflokki. Ég vil þar benda á verðbætur, ég vil þar benda á að kjarasamningar stórs hluta starfsfólks á þessum stofnunum eru lausir þannig að við óttumst, herra forseti, að meira eigi eftir að koma fram. Við fögnum því sem vel er gert en sitjum hjá.

Herra forseti. Samkvæmt fjárlagafrv. átti að verja 16 millj. kr. til liðarins 09-995 Skýrsluvélakostnaður, tölvukerfi, óskipt. Nú er lagt til að þetta hækki um litlar 70 millj. kr. og fari í 86 millj. Hér mun aðallega vera um að ræða kostnað sem gengur til að greiða verktakasamninga eða greiðslur til hins einkavædda fyrirtækis Skýrr sem áður hét Skýrsluvélar ríkisins. Ég vek athygli á því, herra forseti, að það er ekki að sjá af þessu að breyttu breytanda og með fyrirvara um að einkavæðingin hafi skilað sérstakri hagræðingu í þessu tilviki úr því að hér þarf að hækka fjárlagalið sem í frv. stendur upp á 16 millj. um litlar 70 millj. kr. Það er dálagleg prósentuhækkun það, herra forseti. Ég segi nei.

Herra forseti. Þessi liður fjallar um verðbætur á gjaldahlið vegáætlunar og þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fagnar því að meiri hlutinn hefur orðið við þeirri kröfu sem sett var fram með fyrirspurn til hæstv. fjmrh. um að gjaldahlið vegáætlunar verði verðbætt í samræmi við almennar verðlagshækkanir fjárlaga hliðstætt og gert er við tekjuhliðina í frv. og þar með fallið frá hluta þeirrar skerðingar sem þar átti að beita vegamálin. Hins vegar er það harmað, herra forseti, að framlög til vegamála skulu ekki verðbætt að fullu á næsta ári eins og tekjurnar.

Herra forseti. Til þess að forða öllum misskilningi þá er hér verið að tala um að breikka einbreiðar brýr en ekki að tvöfalda fjölda þeirra. Ég vildi láta þetta koma fram í þessum hópi til að tryggja örugglega að þarna verði ekki um misskilning að ræða. Öll vitum við um þá gífurlegu hættu sem er víða á þjóðvegum landsins á einbreiðum brúm, þau hörmulegu slys og áhættu sem er í umferð. Þetta er aðeins lítil viðbót, lítið átak og ég vil skora á hv. þm. að samþykkja þetta.

Herra forseti. Varðandi fjármagn til undirbúnings jarðgangagerðar samkvæmt fjármunum vegáætlunar er kveðið á um að fjármagn til jarðganga sé sérmerkt á fjárlögum. Þær tillögur um vegabætur með jarðgöngum sem lengst eru unnar eru um göng milli Fáskrúðsfjarðar, Reyðarfjarðar, Eskifjarðar og Norðfjarðar, jarðgöng til Siglufjarðar og síðan er áfram haldið á Vestfjörðum. Til þess að slík jarðgangagerð geti komið til framkvæmda þarf að vinna heilmikla rannsóknar-, undirbúnings- og hönnunarvinnu. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef er hægt að hefja framkvæmdir á fullu við áðurnefnd jarðgöng á Austurlandi eftir eitt til tvö ár og á Siglufirði eftir tvö til þrjú ár, en til þess þarf að veita fé til undirbúnings og rannsókna. Annars er þetta verkefni stopp og það tel ég mjög alvarlegt, herra forseti, í þeim samgöngubótum sem við erum að vinna að.

Virðulegi forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram tillögur um styrkingu á almenningssamgöngukerfi í landinu. Við teljum mjög mikilvægt til þess að þjóna nútímasamfélagi að styrkja og bæta almenningssamgöngur. Sum svæði eru tilbúin að fara í ítarlegar, róttækar breytingar og þess vegna vona ég að hv. þm. geti séð sér fært að styðja þessa tillögu um að hefja framkvæmdir við slíkt upp á 50 millj. kr.

Herra forseti. Samkvæmt skýringum á a-lið, 8 millj. kr., er nefnd álversbryggja á Reyðarfirði. Okkur finnst þetta vera ansi snemmt og við erum andvíg þessu. Það má bæta bryggjur og hafnaraðstöðu en ekki endilega til álvera að svo komnu máli.

Herra forseti. Þó að hér sé lögð til nokkur hækkun vegna hafnarmannvirkja, þá er samt verið að staðfesta þann niðurskurð sem er almennt á hafnarmannvirkjum og hafnarbótum í landinu. Þessar framkvæmdir bitna sérstaklega á höfnum úti á landi þar sem ekki er þensla, þar sem miklu frekar er nauðsyn að bæta úr. Þess vegna finnst okkur þetta afar röng stefna. Hins vegar höfum við ekki sérstakar athugasemdir við skiptingu og annað á því fé sem fyrir hendi er.

Herra forseti. Ég tel eðlilegt að fá nokkra skýringu á þessari tillögu. Hvernig getur Hestamiðstöð Íslands fallið undir liðinn Iðja og iðnaður, nema menn eigi hér annaðhvort við söðlasmíð eða pylsugerð? Hver er skýringin á þessari tillögu, virðulegi forseti?

Það mun koma fram í atkvæðagreiðslunni, hv. þm., hvort þingheimur skilur tillöguna eða ekki.

Herra forseti. Ég vil sérstaklega gera að umtalsefni hækkun til niðurgreiðslna á rafhitun og hitun. Við þingmenn Vinstri hreyfingar -- græns framboðs lögðum þunga áherslu á að þessi upphæð yrði hækkuð frá því að fjárlagafrv. var lagt fram og við fögnum því að meiri hlutinn skuli hafa orðið við þeim þrýstingi þó svo það mætti hækka hana enn meir.

Herra forseti. Í tveimur töluliðum er gert ráð fyrir því að aðalskrifstofa viðskrn. fái fjárveitingar til þess að sinna sérstöku gæluverkefni hæstv. ráðherra sem er að reka áróður og trúboð fyrir svonefndum alþjóðlegum viðskiptafélögum. Þetta eru annars vegar 6 millj. kr. undir liðnum Aðalskrifstofa, yfirstjórn og hins vegar 15 millj. kr. undir liðnum Ýmis verkefni. Við teljum óþarfa að ráðuneytið sé að standa í þessu trúboði og leggjum því til að þessar fjárveitingar falli niður.

Herra forseti. Við höfum tvær samþykktar þáltill. frá fyrra þingi sem snerta þennan lið. Það er annars vegar þál. þar sem stjórnvöldum var falið að kanna möguleika á stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs og sömuleiðis þál. þar sem stjórnvöldum var gert að hefja kortlagningu ósnortinna víðerna. Við teljum bæði verkefnin vera afskaplega mikilvæg og þurfa á stuðningi stjórnvalda að halda og leggjum þess vegna til að hér verði settar 3 millj. til Vatnajökulsþjóðgarðs, til undirbúnings og kortlagningar ósnortinna víðerna 2 millj. Sömuleiðis leggjum við til að yfirstjórn Náttúruverndar ríkisins fái 65 millj. til viðbótar í ýmis sérverkefni sem eru á dagskrá hjá henni og sérstaklega hefur verið gerð grein fyrir. Ég segi já.

Herra forseti. Samkvæmt fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 15 millj. kr. sértekjum vegna aðgangseyris að friðlýstum svæðum, en eins og fram hefur komið er verkefnið ekki komið nægilega langt til þess að við þingmenn Vinstri hreyfingarinar -- græns framboðs sjáum að því verði lokið og hægt verði að innheimta þessar 15 millj. Við leggjum því til að hætt verði við það en hækkaður í staðinn liðurinn Þjóðgarður og friðlýst svæði um 12 millj. Ég segi já.

Herra forseti. Það hefur verið staðið vel við bakið á Skipulagsstofnun á þessu ári. Það er vel en hins vegar vantar stofnunina enn þá fé til ákveðinna hluta, útgáfu leiðbeiningarrita, rannsókna og áætlun um landnotkun á landsvísu. Það er mikilvægt að þessi verkefni komist á laggirnar og við óskum eftir 10 millj. kr. fjárveitingu til þeirra. Ég segi já.

Herra forseti. Það er gerð tillaga um að skerða tekjustofna Brunamálastofnunar Íslands. Allt umfram 87 millj. renni til ríkissjóðs. Brunamálastofnun Íslands vantar þessa fjármuni eins og kannski margar aðrar ríkisstofnanir en það standa fyrir dyrum breytingar varðandi ábyrgð slökkviliðsstjóra út um allt land um að þeir beri ábyrgð á förgun og meðferð eiturefna. Brunamálaskóli Íslands er rekinn af Brunamálastofnun og starfsemi hans er að aukast. Því leggjum við til að þessu skerðingarákvæði verði sleppt, fellt niður. Ég segi já.

Herra forseti. Hér er verið að skerða lögbundin framlög til mikilvægra verkefna sem taka til margra sjóða. Það er t.d. ekki ljóst hverjar eru skuldbindingar Framkvæmdasjóðs aldraðra sem á að fara að skerða hér og fleiri slíkra sjóða sem standa að menningar- og velferðarmálum. Því segjum við nei.

Virðulegi forseti. Samfylkingin hefur setið hjá í þessari atkvæðagreiðslu um þenslufjárlög ríkisstjórnarinnar. Herra forseti. Þau eru glannaleg. Það dylst engum að með þessum fjárlögum er verið að varpa olíu á eld í efnahagslífinu. Hér er eytt út og suður en það alvarlega í málinu er að á meðan er endurskoðun á grundvallarþáttum látin bíða. Tillögur Samfylkingarinnar byggja á grundvallarafstöðu. Þær munu koma til atkvæða við 3. umr. fjárlaganna. Samfylkingin mun þá taka afstöðu til tillagna sem liggja fyrir, enda mun þá liggja fyrir tekjuáætlun ríkisstjórnarinnar. Við styðjum að sjálfsögðu að vísa málinu til 3. umr.

Herra forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingar -- græns framboðs styðjum að sjálfsögðu að vísa málinu milli umræðna en ég vil leggja á það áherslu áður en vinna hv. fjárln. fyrir 3. umr. hefst að farið verði vandlega yfir einkum þjóðhagslegar forsendur þessa frv. Það er alveg ljóst að það er losarabragur á þeim hlutum, herra forseti og upplýsingar að koma fram nú á síðustu sólarhringum um verulegt frávik frá þeim þjóðhagslegu forsendum sem lagt var upp með í haust og menn hafa jafnvel gengið út frá fram á síðustu daga. Það er því nauðsynlegt að hv. fjárln. gefi sér góðan tíma til að vinna þessi mál og óumflýjanlegt að einhverjir sólarhringar gefist á milli 2. og 3. umr. Það er því miður, herra forseti, margt sem bendir til þess að erfiðari tímar séu fram undan hvað ríkisfjármálin snertir og það verði mun erfiðari staða til að koma saman fjárlögum að ári heldur en menn telji að sé uppi nú.

Herra forseti. Frv. til fjárlaga fyrir árið 2000 er nú í þeirri stöðu að vera vísað til 3. umr. Eins og mál standa nú er ljóst að útkoman gefur færi á því að greiða niður skuldir ríkissjóðs sem er aðalatriðið en endanleg niðurstaða á eftir að koma fram. Ég segi vissulega já við að vísa málinu til 3. umr.