Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sveinn Ólafsson Frá því að þetta frv. kom fram og lá fyrir til 2. umr., hefir það gerzt, að sjútvn. hefir borizt erindi frá utanríkisstj. dönsku um það, að kvartanir hafi borizt frá spönskum stjórnarvöldum um efni bráðabirgðalaganna. En þessar kvartanir eru byggðar á því, að hagsmunavonir ýmsra spánskra þegna, einkum hafnarstarfsmanna og smásala, spillist við framkvæmd laganna. Sú ráðstöfun, að fyrirskipa flutning fiskjar héðan í umbúðum, kom beinlínis fram fyrir beiðni neytenda og milliliða í Barcelona á sínum tíma, og kemur því þessi kvörtun spánskra stjórnarvalda mjög óvænt. Fulltrúi Íslands í utanríkisráðuneytinu, Jón Krabbe, hefir jafnhliða skýrslu um bréfaskipti við spönsk stjórnarvöld um málið lagt það til, að frv. verði breytt í þá átt, sem sjútvn. leggur til á þskj. 143, þ. e. a. s., að ráðuneytinu sé heimilað að skipa svo fyrir, að allur útfluttur fiskur sé bundinn í bagga og hafður í hæfilegum umbúðum. Og þessi ákvæði séu ekki eingöngu miðuð við Spán, heldur nái jafnt til allra Miðjarðarhafslandanna. Eins og kunnugt er, hefir í seinni tíð nær allur fiskur, sem fluttur hefir verið til Spánar, verið í þeim umbúðum, sem hér um ræðir, þótt engin fyrirmæli séu um það í fiskimatslögunum frá 1922. Með því nú að sjútvn. var ekki kunnugt um till. J. Krabbe fyrr en eftir 2. umr. málsins, þá gat þetta ekki komið fyrr fram hér í deildinni. Hæstv. atvmrh. fór þess á leit við n., að hún tæki þessar till. til greina og bæri fram brtt. við frv. í samræmi við framkomnar óskir spánskra stjórnarvalda um þetta efni. Ég ætla svo eigi að fara fleiri orðum um þetta nú, en vænti þess, að hv.þdm. hafi getað áttað sig á málinu og viðhorfi þess og geti fallizt á brtt.n. á þskj. 143.

Ólafur Thors mér skilst á ræðu hv.frsm., að brtt. sjútvn. sé fram komin fyrir ráðleggingu Jóns Krabbe. Ég hefi nú ekki mikið að segja um málið eins og það liggur fyrir frá hendi ríkisstj. samkv. bráðabirgðalögunum 21. sept. 1930. Ástæðan til þess, að lög þessi voru út gefin, er sú, að fiskkaupendur á Spáni sneru sér til íslenzka fiskifulltrúans á Spáni og fóru fram á, að slík fyrirmæli yrðu lögfest, en hann sneri sér til ísl. ríkisstj. Hafði hún málið til athugunar um hríð, en lagði það svo fyrir stjórn Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda og Fiskifélags Íslands, og báðar þessar stofnanir tóku afstöðu til málsins og létu álit sitt í ljós. Síðan hafa svo aftur komið umkvartanir frá Spáni vegna þessarar lagasetningar. Var það eitt af minnstu innflytjendafélögunum, sem hafið hafði undirróður og síðan leitað á náðir spánskra yfirvalda, sem af ókunnugleika tóku upp þykkjuna og fóru fram á, að þessi ákvæði í bráðabirgalögunum yrðu afnumin, en þau hnigu að því, að allur fiskur, er til Barcelona er fluttur frá Íslandi, skuli vera pakkaður. Ríkisstj. sneri sér aftur til áðurnefndra félaga, og sé ég ekki ástæðu til að hverfa frá því, er þau hafa lagt til malanna. En þau svöruðu líkt og áður. Ég álít, að það sé til hagsmuna fyrir Ísland, að þetta ákvæði í bráðabirgðalögunum haldist, meðfram með tilliti til þess, að það eru minni líkur til þess, að fiskurinn skemmist við útskipun eftir að hann er metinn. ef hann er pakkaður á þann hátt, sem ráð er fyrir gert í lögunum. En nú virðist mér meiningin með þessari brtt. sjútvn. vera sú, að fara í kringum þau ákvæði, er ríkisstj. hefir sett, og draga þannig úr áhrifum þess aðila, sem bezt vit hefir á þessum málum, nefnil. Fél. ísl. botnvörpuskipaeigenda og Fiskifélags Íslands. Ég fyrir mitt leyti sé alls enga ástæðu til þess að samþykkja þessa tillögu sjútvn. Það getur og ekki komið til mala, að spönsk stjórnarvöld taki upp nokkra þykkju gegn ísl. stjórnarvöldum út af þessum ákvæðum, vegna þess að krafan er frá Spánverjum sjálfum, og legg ég því til, að frv. verði samþ. óbr.

Sveinn Ólafsson Aðeins örfá orð út af ræðu hv. 2. þm. G -K. Hann lítur svo á, að með till. sjútvn. sé reynt að fara í kringum ákvæði frv., eða a. m. k. tilraun gerð til þess að draga úr þeim. Þess ber vandlega að gæta og minnast, að sú venja er löngu komin á, að flytja nærfellt allan fullverkaðan fisk til Spánar í umbúðum og hundinn í bagga og ég býst ekki við, að nein breyt yrði á þessu, þó öllum yrði heimilað að flytja út fisk umbúðalausan. Að það yrði óþægilegt fyrir stj. að grípa til fyrirmæla till., vegna þess að komin er á rótgróin venja um sendingar í umbúðum, get ég ekki fallizt á Það yrði blátt áfram hrein undantekning frá venjunni, ef farið væri að flytja út umbúðalausan fisk. Hinsvegar viðurkenni ég, að það er rétt hjá hv. 2. þm. G.-K., að þetta ákvæði var upphaflega sett í lögin eftir ósk fiskkaupmanna á Spáni. Þeir hafa sennilega ekki haft fyrir augum þann möguleika, að risið gæti ágreiningur út af þessum umbúðaflutningi. En það er nú fyllilega upplýst, að kvartað hefir verið undan því af hafnarvinnumönnum á Spáni, þeim, sem flytja fiskinn í land, að pakkaður fiskur veitti þeim minni atvinnumöguleika en laus fiskur. En eftir því, sem Jón Krabbe stjórnarfulltrúi skýrir frá, þá er þó aðalástæðan fyrir mótmælunum frá Spáni eða mótspyrnan komin frá smásölunum þar, sem dreifa fiskinum, og er það skiljanlegt. Þá mun það og hafa valdið nokkurri tortryggni hjá spönskum stjórnarvöldum, að bráðabirgðal. miða bannið eingöngu við Spán, en ekki hin miðjarðarhafslöndin, þegar fiskur er fluttur þangað beint. Ég sé ekki, að neinu sé í voða stefnt, þótt brtt.n. verði samþ. Hún ætti að fyrirbyggja alla tortryggni af hendi Spánverja og fyrirgirðir þó ekki útflutning á lausum fiski. - Finn ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta.

Ólafur Thors Það er rétt hjá hv.frsm., að það er ekki mikilsvert atriði, hvor leiðin er farin. Ég kann því þó verr, að ekki séu föst l., sem ákveða um þetta, nema þá á alveg sérstakar ástæður séu fyrir hendi. Það er misskilningur, að það skipti engu máli, hvort lagafyrirmæli eru um það, hvort fiskurinn skuli vera pakkaður, eða ekki. Ástæðan til þess, að ósk um að fiskurinn skyldi vera pakkaður kom fram, var sú, að fiskkaupmenn á Spáni vildu fyrirbyggja það, að smásalarnir gætu valið úr fiskinum, en það gátu þeir gert, ef hann var í stafla, ópakkaður. Þeir taka kannske 50, 100 eða 200 kg. í einu. Ef fiskurinn er pakkaður, verða þeir að taka 1, 2 til 4 pakka, eins og þeir koma frá ísl. matsmönnum, en geta ekki valið úr. Það er vitanlega enginn hagur að því, að smásalarnir geti þannig gengið á rétt heildsalanna; þeim mun kröfuharðari verða þeir. En við viljum vitanlega halda fast við ísl. matið, bæði til heildsalanna og smásalanna, og það næst með því að pakka fiskinn. Mér virðist nú við athugun l. frá 1922 og till. auðvelt að koma þessu fyrir á heppilegan hátt. Ég vildi því mælast til þess, að málið verði tekið af dagskrá að sinni og að mér verði gefinn kostur á að ræða þetta mál við hv. sjútvn. Ég held, að vandalítið sé að koma þessu svo fyrir, að báðir geti orðið ánægðir.

Sveinn Ólafsson Af því mér er það áhugamál, að frv. þetta verði athugað vel og að hvergi verði rasað fyrir ráð fram, vil ég fallast á það, að málið verði tekið út af dagskrá til fyllri athugunar. Ég vil gjarnan heyra till.hv. 2. þm. G.-K. Ég veit, að hann er kunnugri þessum málum en flestir aðrir, og vil ég því hlýða á till. hans um þau. Og ef hann hefir eitthvað nýtt um þetta að segja, sem reyndar hefir enn ekki komið í ljós, þá er rétt að taka það til athugunar. Legg ég því til, að umr. verði frestað.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Víðast hvar erlendis hafa verið tekin í lög ákvæði um vinnutíma og kaupgjald í opinberri vinnu. Þetta frv. gengur í sömu átt. Hér er farið fram á, að vinnudagur verði ákveðinn 9 stundir, en þó er leyft, að lengur sé unnið með vissum skilyrðum, enda teljist það eftirvinna, sem unnið er fram yfir þennan tíma. Erlendis er vinnudagur í opinberri vinnu víðast 8 stundir og sumsstaðar jafnvel styttri, ekki nema 5–6 stundir. Við flm. höfum þó ekki gengið lengra en þetta. Á Siglufirði er vinnutími ákveðinn 8 stundir í bæjarvinnu. Í öðrum kaupstöðum er vinnutíminn 9–10 stundir. Það liggur í augum uppi, að hið opinbera hefir í senn góða aðstöðu og ber skylda til að ganga á undan öðrum atvinnurekendum með góðu eftirdæmi í þessum efnum. Það skiptir miklu máli, að vinnutíminn sé ekki of langur, ekki aðeins fyrir verkamenn, heldur einnig atvinnurekendur. Reynslan hefir sannað, að jafnmiklu eða meiru er afkastað í 9 stunda vinnu og 10 stunda vinnu. Og á þennan hátt græða verkamenn eina dýrmæta klukkustund til hvíldar eða tómstundaiðkana. Annað höfuðatriði frv. er í því fólgið að ákveða nánar en verið hefir um kaupgjaldið í opinberri vinnu. Í sumum bæjum hafa risið upp deilur um þetta efni, og hefir þeim lyktað með því, að bæjarsjóðir hafa fallizt á að greiða það kaup, sem almennt gildir á staðnum. En í vegagerð, brúagerð og vitabyggingum hefir verið öðru máli að gegna. Þar hefir engin föst regla gilt um kaupgjald, heldur virðist vegamálastjóri hafa lagt alla áherzlu á að þrýsta kaupinu svo niður sem unnt er, og jafnvel gengið þar lengra en svíðingslegustu atvinnurekendur. Ég þarf ekki að fara neinum orðum um það, hve ósæmilegt er að nota opinbera vinnu til þess að halda kaupgjaldi í landinu niðri. Hið minnsta, sem hægt er að fara fram á, er, að hið opinbera láti kaupgjaldsmálin afskiptalaus og greiði það kaup, sem almennt gildir, taxta verklýðsfélaganna, og meira er ekki krafizt hér. Í símavinnu hefir aftur á móti verið haldið sama kaupi um land allt. Ég vil benda á, að á Hellisheiði hefir munað 20–30 aur. á tímakaupi manna í vegavinnu, eftir því, hvaðan þeir eru af landinu. Þetta nær vitanlega engri átt, og verður þegar að kippa því í lag. Vænti ég þess, að frv. verði að lokinni umr. vísað til allshn.

Bernharð Stefánsson [óyfirl.]: Ég er ekki vanur að amast við því, að mál gangi til n., en engin regla er an undantekningar. Hér er lagt til, að kaup við vinnu, sem sveitarfélög og ríkissjóður láta framkvæma, skuli greitt samkv. gildandi kaupgjaldstaxta eða kaupgjaldssamningi þess verkalýðsfélags, sem næst er. Í flestum sveitum landsins eru engin verkalýðsfélög til, og yrði því að gilda taxti verkalýðsfélags í næsta kauptúni. Nú er svo ástatt í sveitunum, að þar má heita, að víðast sé ekkert verkafólk til, og því verða bændur sjálfir að inna af höndum þá vinnu, sem sveitarfélagið lætur vinna. Þessir sömu bændur eru jafnframt gjaldendur til sveitarsjóðs, sem lætur framkvæma vinnuna. Hér er því farið fram á að banna bændum að taka það kaup hjá sjálfum sér, sem þeim finnst vera hæfilegt. Og ekki er nóg með það, heldur er þeim bannað að vinna meira en 9 stundir á dag. Ég get nú frætt hv.flm. á því, að bændur verða almennt að vinna miklu lengri tíma en þetta á heimilum sínum, og þegar liggur á vegarspotta í sveitina þeirra, hugsa þeir meira um að koma verkinu áfram en að vinna sem stytzt. Það gæti vel verið, að ég hefði ekki lagzt á móti frv., ef í því fælust eingöngu ákvæði um þá vinnu, er ríkissjóður lætur framkvæma. En þegar á að setja sveitarfélögunum stólinn fyrir dyrnar á þennan hátt, sé ég ekki ástæðu til, að svo mikið sé haft við frv. þetta að vísa því til nefndar, og vona ég, að fleiri hv.þdm. liti eins á þetta mál.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Ég þarf ekki að þakka hv. 2. þm. Eyf. fyrir undirtektir hans. Býst ég við, að sérstakar ástæður, aðrar en hann tók fram, ráði afstöðu hans í þessu máli, og skal ég ekki fara nánar út í þá sálma. Ræða hv.þm. var ekki sérlega sannfærandi. Hann sagði að lítið væri um verkafólk í sveitum. Þetta vissum við flm. áður, en verkamenn úr smákauptúnunum eru í vegavinnunni, og meðan bændur eru í vegagerð hjá því opinbera, eru þeir þó verkamenn þess. Hv. þm. sagði ennfremur, að bændur væru jafnframt gjaldendur. Þetta má segja um alla verkamenn líka. Þeir greiða einnig skatta og skyldur til hins opinbera og vinna jafnan að einhverju leyti fyrir sjálfa sig. En skyldi hv.þm. þó vilja fallast á, að vegavinnuflokkarnir ráði sjálfir kaupi sínu yfirleitt? Ég hygg, að bændum sé engin óþökk í því fremur en öðrum að fá vinnu sína sæmilega borgaða, og að þeir hafi ekki mikla freistingu til að fá útsvor lækkuð, með því að vinna sjálfir fyrir smánarlaun og sem allra lengst. Það er ennfremur fullkominn misskilningur hjá hv.þm., að það að vinna sem lengst sé sama og að vinna sem mest. Bændur hafa sjálfir komið auga á þetta. Áður fyrr var unnið í sveitum landsins á sumrum 14–15 stundir á dag. Nú mun vinnutíminn óvíða vera lengri en 10–12 stundir. Bændur hafa séð, að styttri vinnutíminn borgar sig betur. Sama lögmál gildir í vegavinnu. Hinu opinbera ber skylda til að fara vel með sína verkamenn. En enginn mun með nokkrum rökum geta haldið því fram, að lengri vinnutími en sá, sem lagður er til í frv., sé æskilegur, ef ætlazt er til, að menn hafi einhvern tíma afgangs frá striti og svefni. Eftir kenningu hv. 2. þm. Eyf. (svo að notuð séu orð „Tímans“, er hann talar um „kenningar“ flokksmanna sinna) ættu bændur helzt að vinna sem mest fyrir sem minnst kaupgjald, eða upp í 18 tíma á dag fyrir lítið sem ekki neitt. En mér er kunnugt um, að vegavinnumenn sjálfir, hvort sem þeir eru bændur eða ekki, líta öðrum augum á þetta en hv. 2. þm. Eyf. ég vil því skora á hv.þm., samkv. ummælum hans áðan, að koma fram með brtt. um það, að vegavinnumenn ráði kaupi sínu sjálfir. Þá get ég tekið frv. aftur, að því leyti, sem það snertir kaupgjaldið. En þingið getur ekki gengið framhjá því, að hið opinbera má ekki fara verr með verkamenn sína en einstakir atvinnurekendur.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Hv. 2. þbm. Eyf. hefir réttilega bent á, hve fjarstætt það er, að ákvæði frv. skuli ná yfir þá vinnu, sem sveitarfélög láta framkvæma. En frv. gengur lengra en þetta, því að það nær yfir vinnendur hjá næstum hverjum bónda á landinu, sem styrks nýtur samkv. jarðræktarlögunum. Í 1. gr. frv. er svo ákveðið, að undir ákvæði þess falli öll sú vinna, sem ríkissjóður veitir styrk til. Þetta verða hv.þdm. að athuga. Ég vildi spyrja hv.flm., hvað við sé átt með gildandi kauptaxta verkalýðsfélaganna. Er það sá taxti, sem atvinnurekendur hafa falizt á, eða er það sá taxti, sem verkalýðsfélögin hafa auglýst, þótt enginn láti sér detta í hug að láta vinna eftir honum? Um þetta væri gott að fá upplýsingar. Í grg. frv. er sagt, að ákvæðin um vinnutímann séu sniðin eftir vinnutíma verzlunarmanna. Hér er þá líklega miðað við Rvík eina, því að annarstaðar á landinu, t. d. kringum Húnaflóa, er mér kunnugt um, að verzlunarmenn vinna miklu lengur, oftast allt að 12 stundum á dag. Ef miða ætti vinnutímann við vinnutíma verzlunarmanna á þessum stöðum, ætti fremur að lengja hann en stytta frá því sem nú er.

Bernharð Stefánsson [óyfirl.]: Hv. flm. segist vilja ganga að því, að ákveðið sé, að verkamenn ráði sjálfir kaupi sínu. En ég veit ekki betur en að svo sé nú. Ég þekki þess ekki dómi, að verkamenn séu teknir nauðugir í opinbera vinnu. Þegar ákveðin er vinna og kaup, er þeim í sjálfsvald sett, hvort þeir vilja vinna eða ekki. Ég vildi óska, að hv.flm. og flokksbræðrum hans væri alvara með þetta. En í fyrrahaust var dálítið annað uppi á teningnum, þegar flokksbræður hans komu inn í Eyjafjörð í bílum, til að reka menn úr vinnu, af því að kauptaxti þeirra var ekki viðurkenndur á Akureyri. Því er ekki nema gott til þess að vita, ef jafnaðarmenn ætla nú að fara að taka upp hina regluna. Hv. flm. sagði, að enginn hefði gott af að vinna meira en 9 stundir á dag. En í sveitum landsins verður þessu ekki við komið og einyrkja bændur framfleyta ekki lífinu, nema með langtum lengri vinnutíma. Þegar þannig stendur á, að hreppsbúum bráðliggur á að fá þann veg, sem verið er að leggja, þá hugsa sveitamennirnir, sem við hann vinna, mest um það að ljúka verkinu af, því að þeir finna það, að þeir eru að vinna fyrir sjálfa sig. Þeir eru líka allflestir einyrkjar, sem eiga óhægt með að vera lengi burtu frá heimilum sínum, og mundi því vera það mjög fjarri skapi að vinna aðeins 8 eða 9 tíma á dag. Annars nenni ég ekki að svara frekar öllum þeim fjarstæðum, sem komu fram í ræðu hv.flm.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Hv. 2. þm. Eyf. fór alveg í gegnum sjálfan sig í ræðu sinni, þegar hann fór að tala um vegavinnu bændanna. Hann byrjaði á því að andmæla frv. fyrir það, að þar er mælt svo fyrir, að við opinbera vinnu Skuli gilda samþykktur kauptaxti verkamanna, en svo þegar hann fór að tala um vegavinnu í sveitum, þá vildi hann ekki annað heyra en að verkamennirnir sjálfir réðu kaupinu, eins og þeir yrðu á móti kauptaxta verkalýðsfélaganna. Ef þm. kæmi fram með brtt. um það, að verkalnenn sjálfir ættu að ákveða sitt kaup t. d. í vegavinnu, sem sveitarstjórnin síðar greiddi, mundi ég óðara fallast á þá till., því að það væri allt annað fyrirkomulag heldur en ef sveitarstjórnirnar ákveða kaupið. Verkamenn við vegavinnu, bæði bændur og aðrir, vilja hafa sama kaup eins og við aðra vinnu. Þó að ef til vill megi finna dæmi einhverstaðar á landinu, þar sem einhverjir séu svo fórnfúsir og vel staddir efnalega, að þeir kæra sig ekki um að taka fullkomin laun fyrir vinnu sína, þá er vitanlega ekki hægt að nota slík dæmi sem form fyrir vegavinnu almennt. Það liggur í augum uppi, að allir þeir verkamenn, sem vinna að vegagerð, líklega hátt á annað þúsund síðastl, sumar, hafa ekki sótt þá vinnu af eintómri fornfýsi, enda sýnir kostnaður við vegagerðir 1930, að svo hefir ekki verið. Tilgangurinn með frv. þessu er sá, að koma í veg fyrir, að hið opinbera sé notað sem verkfæri í höndum atvinnurekenda til að halda niðri eða lækka kaup verkafólksins. Margir harðsvíraðir atvinnurekendur reyna af fremsta megni að hafa áhrif á stjórn atvinnumálanna til þess að halda niðri kaupi, ekki í þeim tilgangi að spara fé ríkissjóðs, heldur til þess, að þeir geti sjálfir grætt á því. Slíkt athæfi er svívirðilegt að mínum dómi. Viðvíkjandi því, sem hv. 2. þm. Eyf. talaði um vinnustöðvun norður í Eyjafirði, sem verkamannafélag Akureyrar stóð fyrir, þá verð ég að viðurkenna, að ég er því máli ekki nægilega kunnugur til þess að ræða um það her, en ég býst við, að hér syðra hefði verið farið öðruvísi að.

Hvernig var með garnaflækjuna?

Ég geri ráð fyrir að taka það mál rækilega til athugunar á eldhúsdegi og mun þá rekja svo garnirnar úr hv.þm., að þess verði lengi minnzt.

Ætli hv.þm. gangi það ekki illa?

. Hv. þm. V.-Húnv. var að spyrja um það, hvaða taxti það væri, sem ætti að gilda. Eins og tekið er fram í 3. og 4. gr. frv., þá á að gilda s5 taxti, sem unnið er samkv. á staðnum eða í næsta þorpi. Ef atvinnurekendur láta vinna eftir kauptaxta verkalýðsfélaganna, þá skoðast hann gildandi samkv. þessu frv., en annars ekki, ef verkamennirnir sjálfir vinna ekki eftir taxta sínum. Ég sé, að þetta frv. ætlar ekki að mæta neinum sérstökum vinsældum hjá Framsóknarflokknum hér á þingi, enda bjóst ég tæplega við því hjá hinum háttsettari innan flokksins. En ég efast stórlega um, að þessi framkoma þeirra sé eins vinsæl heima í sveitunum eins og hún virðist sjálfsögð hér meðal ofríkismanna flokksins.

Hákon Kristófersson Það sé fjarri mér að vilja gera lítið úr þeirri fyrirhöfn og því hugarþeli, sem þurft hefir til að semja og bera fram þetta frv. Ég veit, að verkið hefir verið unnið sem kærleiksverk af umhyggju fyrir verkalýðnum, en ég vænti þess, að vinur minn hv. 1. flm. afsaki það, þó að ég verði að segja, að mér finnst ákvæði frv. vera sum ónauðsynleg, og ég get ekki stillt mig um að benda honum á, að ef þau verða að lögum, þá banna þau alveg þau samkomulagsákvæði, sem víða gilda í sveitum um vegavinnukaup. Eftir þessu kærleiksfrv. er óheimilt að vinna samkv. slíkum sveitarsamþykktum. Við í Barðastrandarsýslu yrðum að haga okkur eftir kauptaxta á Patreksfirði, því að annað verkalýðsfélag er ekki nær, nema þá kannske nýstofnað félag í Flatey. Ég skil ekkert í því að slíkt frv. sem þetta skuli koma frá jafnagætum mönnum. Ég get verið sammála flm. þessa frv. um það, að 10 stunda vinna á dag sé hæfileg. Það er sem sé sagt í frv., að verkamenn megi vinna allt að 10 stundum 5 daga vikunnar, en með því móti að draga það frá sjötta deginum, en það var nú misskilningur, enda hefir flm. ekki reynt að færa rök að því, að 10 stunda vinna á dag væri skaðleg. Ég tók eftir því, að hv. flm, sagði, að vegamálastjóri gengi erinda verstu atvinnurekenda. Ég skil ekkert í því, hvað jafngætinn maður talar ógætilega, og um mann, sem hvergi er nærri. Án þess að ég telji þess þörf að taka svari vegamálastjóra hvað þetta snertir, vil ég þó taka það fram, að ég held, að það sé ekki rétt að ásaka hann um það, að hann vilji ekki borga nógu hátt kaup. Hér verður næst fyrir að minnast vegagerðarmanna, sem unnu vestur í Barðastrandarsýslu í sumar. Já, þar unnu menn fyrir 12 kr. á dag, alveg bráðónýtir, já, svo að ég held, að ég hefði ekki þorað að taka þá meðgjafarlaust, þótt ég hefði átt kost á þeim. Það má kannske segja, að þeir hafi ekki verið ónýtir til eins, og það var að fara svívirðilega illa með hestana, sem þeir unnu með. En þarna voru ekki brotin gildandi lög eða ákvæði, því að þarna var borgað samkv. kauptaxta verkamanna. Í vetur hafa mér borizt fjölda margar fyrirspurnir, bæði bréflega og símleiðis, um það, hvort hægt yrði að fá vinnu fyrir vestan í vor fyrir kr. 8,00–8,50 á dag með 10 tíma vinnu, en þessir menn fengju ekki að ráða sig fyrir þetta kaup, þó að þeir vildu. Það, sem mér þykir allra skaðlegast við þessi kauptaxtaákvæði, er það, að öllum skuli vera borgað jafnt kaup, bæði duglegum mönnum og lélegum.

Þetta er lagmarkskaup

. Var það lágmarkskaup, 12 kr.? Það er einkennilegt, að aðrir eins merkismenn og þessir skuli standa á bak við þetta frv., sem heimtar hærra kaup og minni vinnu. En þó að frv. sé nú ekki betra en þetta, þá vil ég nú, að hv.þd. sýni flm. þann sóma að vísa því til einhverrar nefndar, en jafnframt vildi ég láta leggja ríkt á við þá nefnd, að láta það aldrei koma frá sér aftur. Ég get tekið undir það með hv.þm. V.-Húnv. og hv. 2. þm. Eyf., að afleiðingarnar af þessu frv., ef það yrði að lögum, ná lengra en til opinberrar vinnu, því þó lögin næðu ekki bókstaflega yfir annað en opinbera vinnu, þá mundi sú venja skapast, að önnur vinna yrði að lúta sömu ákvæðum. Enda sagði minn ágæti vinur, 1. flm., það einu sinni við mig, að ef það væri satt, að við bændur létum vinna svona lengi eins og sagt væri, þá væri ekkert vit í því nema að setja lög til að banna það. Nú, næsta sporið er auðvitað að neita öllum undantekningum og heimta að láta þurrt hey liggja flatt o. s. frv.  Það má ekki gleymast, að með ákvæðum um stytting vinnutímans úr 10 tímum niður í 9 eða 8 vinnst þó eitt, og það er það, að það verður minnu afkastað. Í vissum tilfellum gæti þetta nú komið sér illa, ef t. d. verið væri að vinna eitthvert verk, sem þyrfti að vera lokið fyrir ákveðinn tíma, og svo er styttur vinnutíminn um tvo tíma á dag. Það er ekki lengi að draga sig saman, og svo er ekki hægt að ljúka verkinu fyrir vikið, en veturinn skellur á, og meira að segja, það sem búið er af verkinu, stórskemmist. Ég veit eitt áþreifanlegt dæmi frá síðasta hausti, er sannar þetta. Við nánari athugun hefir hv.flm. þótt viðeigandi að gera ráð fyrir því, að hægt væri að vinna 10 tíma vinnu. Með því er fengin viðurkenning fyrir því, að það sé ekkert skaðlegt að vinna 10 tíma á dag. Í sveitunum hafa menn nú einmitt komið auga á það, að ekki borgar sig að hafa langan vinnutíma. Þar er alveg hætt að vinna nema 10 tíma á dag, nema sérstaklega standi á. Bændur eru sem sagt komnir á þessa skoðun, og það er því alveg óþarft að vera að setja lög um þetta, því að hér er allt í lagi, og jafnvel þó að góður vilji sé á bak við frv., þá er það jafnóþarft fyrir því. Og svo er nú ekki um neitt smáræði að ræða, ef út af ber, 100–5000 kr. sektir. Raunar er það eitt, sem ekki hefir verið bent á, en leiða mundi af þessu frv., ef það yrði að lögum, að með stytting vinnutímans mundi skapast atvinna fyrir fleiri menn, en það getur nú verið spurning, hversu heilbrigt það er.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Úr því að farið er að ræða þetta mál við 1. umr., þá ætla ég að fara um það nokkrum orðum. Mér finnst fara vel á því, að hv.þm. Barð. er valinn til þess að andmæla þessu frv. fyrir hönd íhaldsflokksins. Hann mun vera tvennt í senn: spaugsamasti og hjartabezti maður í þeim flokki. En hvernig meðferðin málstaðnum er hjá honum, já, það verður nú hver að dæma frá sínum bæjardyrum. Mér finnst það annars næsta óviðeigandi, er hv.þm. hlæja og flissa undir umr. um svo alvarlegt mál sem þetta er.

Sá, sem flissaði mest, var hv.þm. Ísaf.

. Það má vera, að ég hafi brosað að framkomu hv. 2. þm. G.-K.

Þetta er allt skrípaleikur

. Guðfræðiprófessorinn er vanur við skrípaleikinn líklega á fleiri en einum stað. Röksemdir hv.þm. Barð. voru lítilfjörlegar, eins og hans var von og vísa, og þarf því lítið að svara honum. Vegavinnuhorfurnar eru nú þannig, að þar sem árið 1929 voru unnin í vegavinnu 130 þús. dagsverk og árið 1930 sjálfsagt ekki innan við 150 þús. dagsverk, þá er nú í fjárlagafrv. stj. lagt til, að framlög til vega verði sem svarar fyrir 30–40 þús. dagsverkum. M. ö. o. á að skera niður sem svarar 100 dagsverkum fyrir 1000 manns. Umræðum um þetta alvarlega ástand vill hv.þm. Barð. snúa upp í glens. Mér finnst flest annað fremur broslegt. Það voru einu rök hv.þm. Barð., að einhverjir handónýtir strákar vestur í Barðastrandarsýslu hefðu unnið að vegagerð ríkissjóðs Afleiðingin af því að greiða miklu lægra kaup við vegagerð en aðra vinnu verður einmitt sit, að í þá vinnu veljast lélegustu mennirnir, er sízt fá vinnu annarsstaðar. Þetta hafa sagt mér fjölmargir vegagerðarverkstjórar, og jafnvel vegamálastjóri sjálfur. Enda er þetta mjög eðlilegt, þegar vegavinnukaupið er 30–40% lægra en annarsstaðar er borgað. Í frv. er með kauptaxta átt við lágmarkskaup fyrir fullvinnandi menn. Auðvitað er sanngjarnt og verkstjórum innan handar að borga duglegum mönnum meira en lágmarkskaup. Hv. þm. sagði, að nú væri sú öldin uppi, að menn heimtuðu minni vinnu og meira kaup. Þetta er alveg rétt athugað. Það er stefna allra manna að tryggja lífskjör sín sem bezt. Verkamenn vilja auðvitað láta sér líða sæmilega eins og aðrir, t. d. eins og við hv.þm. Barð. Nema þá hv.þm. telji, að verkamenn séu eitthvað allt annað en aðrir menn - þá er máske skiljanlegt, að hv.þm. finnist þetta broslegt, finnist það vera skringileg fjarstæða. Í lok ræðu sinnar óskaði hv.þm. þess, að málið væri látið ganga til nefndar, en hann lét þau orð fylgja með til nefndarinnar, að hún settist á frv. og léti það aldrei sjást framar, - svo að hv.þm. fái ekki tækifæri til þess að greiða atkv. um málið. Hv. þm. Barð. er auðvitað í þessu sem öðru í samræmi við Íhaldsflokkinn, og mun það ekki vera nein tilviljun, að hann rís upp til andmæla fyrir flokkinn. Aðalatriði þessa er þetta: Á hið opinbera að gera betur eða verr við starfsmenn sína, verkamennina, heldur en einstakir atvinnurekendur, sem reka atvinnu sína í gróðaskyni? Ef hið opinbera veitir verkamönnum sínum betri kjör en aðrir, hlýtur það að gera verkamönnum auðveldara að koma fram réttlátum hagsmunakröfum sínum á hendur einstökum vinnuveitendum. En ef hið opinbera veitir þeim verri kjör, þá hefir það öfug áhrif, þá spillir ríkið fyrir hagsbótum verkamannanna, verður ekki annað sagt en að það sé blóðug skömm, að hið opinbera gangi þannig á undan í því að spilla fyrir hagsbótakröfum hinnar vinnandi stéttar. Hefir þetta komið oft fyrir á síðari árum, og er það slíkur smánarblettur á tveim síðustu landsstj., að hann verður aldrei af þeim skafinn. Skal ég taka eitt dæmi, til þess að svona nánar fram á það, hversu hróplegt ranglæti þetta er. Í hitteðfyrra var byggð bryggja í Borgarnesi með styrk af ríkisfé. Útlent félag sá um verkið, og greiddi það verkamönnunum 1,20 kr. á klst., eins og þá var greitt hér í Rvík. í sambandi við bryggjuna lét ríkissjóður byggja brú út í Brákarey, og heyrði verkið undir stjórn vegamálanna. Við brúargerðina voru greiddir 90 au. á klst., en 1,20 kr. við bryggjugerðina, eins og ég gat um áðan. Mig furðar á því, að hv.þm. skuli ekki stökkva bros. Og þó ekki. Ástand eins og þetta er alvarlegra en svo, að að því sé hlæjandi. Þegar útlent félag, sem tekur hér að sér verk til þess að græða á því, greiðir 1,20 kr. á klst., þá greiðir ríkissjóður 0,90 kr., eða fjórðungi lægra kaup, - á sama vinnustaðnum. - 

Til þess, að einstaka þm. fái sem hæst kaup!

. Hv. 2. þm. G.-K. hefir nú sjálfur sett met hvað hátt kaupgjald snertir, að því er hann hefir sjálfur sagt. Ég man ekki, hvort hann sagðist hafa 400 kr. á klukkustund, eða hvort það var fyrir hverja hálfa klukkustund við gengisnefndarstörfin. En það, hvaða afstöðu hið opinbera vill taka til hagsmunabaráttu hinnar vinnandi stéttar, er ennþá þýðingarmeira nú en fyrr. Ástandið og útlitið er ískyggilegt: Margir atvinnurekendur hafa stöðvað fyrirtæki sin, og togararnir liggja ennþá bundnir við hafnargarðinn. Það er ekkert vafamál, að atvinnurekendur ætla sér með þessu að beita því vopninu, sem hvassast er og þeir treysta bezt, atvinnuskortinum, til þess að koma á almennri kauplækkun. Nú er spurningin þessi: Ætlar hið opinbera að ljá atvinnurekendunum lið til þess að lækka kaupið, eða ekki? Ef þetta frv. verður fellt, þá lýsir ríkið yfir því, að það ætli að halda áfram sömu stefnunni og áður - að gangast fyrir almennri kauplækkun. Verði fjárlögin afgreidd líkt og hæstv. stj. leggur til og búast má við að verði gert, þá verða framkvæmdir ríkisins felldar mjög niður, í viðbót við verkbann atvinnurekenda. Við það eykst atvinnuleysið enn að mun, og kemur vinnuveitendum þannig tvöföld hjálp til þess að lækka kaup verkafólksins, sem sé að ríkið greiðir lagt kaup og sker niður framkvæmdir. Hvort þetta verður gert eða ekki, kemur í ljós við atkvgr. um þetta frumvarp.

Það er ljótt að styðja stjórn, sem gerir slíkt

. Ég styð ekki hæstvirta stjórn og hefi aldrei gert það. En ég vil benda hv. 2. þm. G.-K. á það, að hann hefir aldrei flutt vantraust á hæstv. stj., þótt hann hafi belgt sig mikið út af verkum hæstv. stj., bæði utan þings og innan.

Hv. þm. ætti að flytja vantraust sjálfur

. Það er eins og hv.þm. þori ekki að flytja vantraustyfirlýsingu sjálfur, heldur vilji ota mér fram til þess. Það lítur ekki út fyrir, að hv.þm. hafi mikinn hug á að koma hæstv. stj. frá völdum.  Hvað viðvíkur ræðum þeirra hv.þm. V.-Húnv. og hv. 2. þm. Eyf., þá verð ég að segja það, að mér fundust mótbárur þeirra næsta broslegar. Þeir heldu því fram, að það væri verið að fjandskapast við bændur með frv. Einyrkjarnir þyrftu að vinna meira en í 9 klst. á dag, til þess að geta aflað sér lífsviðurværis. Auðvitað koma ákvæði frv. þeim ekkert við. En broslegast var það, að baðir þessir hv.þm. heldu því jafnframt fram, að meiri hluti vegavinnumanna í sveitum væri úr bændastétt. Það lítur því út fyrir, að þessum hv.þm. þyki það hinn mesti fjandskapur við bændur, að kaup þeirra sjálfra sé hækkað og vinnudagurinn styttur ! Slík „hundalogik“ sem þetta er alls ekki hv.þm. samboðin. Það er rétt, að sveitafólk stundar vegavinnu. Þar, sem ég þekkti til áður, voru það einkum ungir menn, sem unnu þessa vinnu, menn, sem voru að vinna sér inn skotsilfur, til þess að geta notið skólavistar, eða ungir bændur, sem voru að afla sér fjár, til þess að geta kostað ýmsar umbætur á jörðum sínum. Af þessum mönnum er nú dregið, er hið opinbera klípur af launum verkamanna sinna. Það er dregið af bændunum, sem vilja kaupa nýjar vélar, til þess að gera umbætur auðveldari á jörðum sínum. Ég get nú ekki skilið, hvaða mein bændum getum verið í því, að þeim og öðrum sé borgað sæmilegt kaup. Hv. þm. V.-Húnv. taldi það helzt bjargrað að lengja vinnutímann í 12 st., og bar það fyrir sig, að verzlunarmenn í Húnavatnssýslu yrðu að vinna tólf stundir á dag. Veit ég ekki, hve margir hv.þdm. eru honum samdóma um þetta atriði. En kannske það fari ekki svo illa á því, að vinnutíminn yrði lengdur og kaupið lækkað samhliða, svo að verkamenn fengju minna fyrir 12 st. vinnu heldur en 9 eða 10 st. vinnu áður! ! Ég skal svo ekki lengja umr. meira að sinni. En að lokum vil ég endurtaka það, sem ég álít, að sé aðalatriðið í þessu máli, en það er þetta: Líta hv.þm. svo á, að hinu opinbera eigi að farast betur eða verr við verkamenn sína en einstökum fyrirtækjum, sem rekin eru í gróðaskyni? Í frv. er ekki farið fram á það, að hið opinbera geri betur, heldur aðeins jafnvel við verkamenn sína og einkafyrirtæki Og ríkið getur ekki beðið neitt fjárhagslegt tjón af þessu frv. Það er margsannað, að afkast manna minnkar ekki hlutfallslega, þótt vinnutíminn sé styttur. Það er meira að segja líklegt, að meiru verði afkastað með 9 tíma vinnudegi. Og ef kaupið yrði hærra, þá mundu duglegri menn veljast í vinnu ríkissjóðs heldur en nú, þegar kaupið er svo lagt. Læt ég svo útrætt um frv. að sinni.

Jón Ólafsson Það er ekki vegna efnisins í ræðu hv.þm. Ísaf., að ég stend upp. Ræða hans var mest hljómur og innantóm stóryrði, eins og svo oft hjá þessum hv.þm., og er slíkt ekki svaravert. En hv.þm. Ísaf. var mjög hneykslaður á því, að menn skyldu brosa að ræðu hv.þm. Barð. um þetta frv. En í þessu frv. kemur fram svo meinlaus vitleysa og svo látlaust blygðunarleysi, að réttast væri að hlæja að því. Ég gat ekki betur séð en að hv.þm. Barð. tæki frv. þetta á réttan hátt. Því að það kemur mjög átakanlega í ljós, að hv.flm. skilja alls ekki undirstöðu þeirra mála, sem þeir eru að tala um. Það er á frv. að sjá, að hv.flm. þess haldi, að hér sé allt fullt af peningum og ekki þurfi annað en taka þá og ausa þeim út til beggja handa. Nei, það er féð, sem vantar hér á landi. Það væri ef til vill æskilegt, að ríki og bæjarfélög byggju betur um verkamenn sína, en ef hv.flm. vildu hugsa um það, hvaðan og hvernig tekjur þær eru teknar, sem varið er til opinberrar vinnu, þá mundu þeir ekki tala svo gálauslega um minna afkast og hærra kaup. Hver einasti maður hlýtur að sjá það, að hér á landi er flest það ógert, sem þyrfti að gera, til þess að nokkurt viðlit væri að fara fram á það, sem gert er í þessu frv. En hér er sú viðleitni á ferðinni, sem reyndar hefir þegar borið árangur: Að koma atvinnuvegunum sem lengst niður á við. Og nú er búið að eyðileggja annan aðalatvinnuveg landsins, sjávarútveginn, að svo miklu leyti, að ekki er hægt að halda honum uppi, nema peningastofnanirnar taki á sig mikla áhættu, og eru þær þó hálftæmdar fyrir. Fjöldi skipa liggur nú uppi (ég á þar ekki við togarana), vegna þess, að eigendur þeirra eru orðnir vanskilamenn og komnir á vonarvol. Og þegar svo búið er að koma atvinnuvegunum þannig á kné þá er ráðizt á hið opinbera, og fjárhag ríkis og bæjarfélaga komið í kalda kol. En hvað er hið opinbera? Afkoma atvinnuveganna og þeirra einstaklinga, sem reka þá. Um svo sjálfsagða hluti sem þessa er aldrei hugsað af þeim mönnum, sem hæst tala. Það er máske hægt að fyrirgefa þeim, sem tala svo vegna vanþekkingar, en það er ófyrirgefanlegt af hv.þm. Ísaf. að koma svo hugsunarlaust fram í þessum málum. Hlýtur hann að tala á móti betri vitund, því að hann þekkir of vel ástand atvinnuvega vorra og fjárhags til þess að hugsa eins og hann talar. Það eru því engin undur, þótt hv.þdm. hafi brosað að þessu frv. En mér fyrir mitt leyti þykir þetta alvarlegra en svo, að ég geti brosað, þótt réttast væri auðvitað að skopast að þessu máli. Það eru nú orðnar ærnar umr. um þetta mál, og sé ég ekki ástæðu til að fara um það fleiri orðum. En ég vildi ekki láta hjá líða að minnast á hina alvarlegu hlið þessa máls, þá hlið, sem að þjóðfélaginu snýr. Það er enginn leikur að hækka kaupið og stytta vinnutímann, meðan flest það er ógert í landinu, sem gera þarf. Því að hvað myndi það þýða annað en að landsmenn fengju því styttri vegi, því færri brýr. - Það mundi skapa enn meiri kyrrstöðu í atvinnulíinu en nú er, og mundum við þannig verða enn fjær því að ná því stigi, sem þarf að nást til þess að hægt sé að veita það, sem farið er fram á í frv. Hv. flm. þessa frv. ná aldrei því marki, sem þeir keppa að, með þeim aðferðum, sem þeir beita, heldur með því að gæta hófs og samræmis í öllu.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Mér finnst, að það sé ástæðulanst fyrir hv.þm. Ísaf. að vera að amast við því, þótt hv.þm. Barð. talaði svo skemmtilega um þetta mal. Hv. þm. Barð. er þekktur að því að vera hnyttnari en aðrir í ræðum sínum, og ætti hann því frekar að fá þökk en óþökk fyrir það að skemmta okkur í þessari leiðinlegu samkundu. Og sízt situr það á hv.þm. Ísaf. að vera að amast við þessu, þar sem hann hló svo dátt, að ég sá alla leið niður í kok á honum. Annars líkaði mér ræða hv.þm. Ísaf. vel. ég hefi oft heyrt jafnaðarmenn tala með miklum látburðum og af mikilli tilfinningu um mál sem þessi, og mála með sem svörtustum litum kjör þeirra, sem Iægra eru settir, en hugsa aldrei lengra. Svo er það t. d., er þeir tala um skattamálin. Um hina hliðina, sem er sú, hver gjaldgeta atvinnuveganna er á hverjum tíma, ræða jafnaðarmenn aldrei, og við, sem hofum tekizt það hlutverk á hendur að koma vitinu fyrir þá í þessu efni, eigum vanþakklátt starf að rækja, þvi að það er vitaskuld þakksælla að predika mönnum fagnaðarboðskap kauphækkunarinnar en að benda á þá meinlegu staðreynd, að ekki megi hafa kröfurnar meiri en gjaldgetan þolir. Þó að ég vænti ekki mikils af hv.þm. Ísaf. sem bankastjóra, er ég þess sannfærður, að hann muni ekki tala af sama gáleysinu og ábyrgðarleysinu um þessi mál eins og hann gerir hér nú, eftir að hann er búinn að vera bankastjóri í nokkur ár og hefir þannig kynnzt betur atvinnulífi þjóðarinnar. Ég efast ekki um það, að fyrir jafnaðarmönnum vaki eitthvað gott í garð hinnar vinnandi stéttar, en till. þeirra horfa ekki til mikilla heilla fyrir þá stétt, því að þær mundu leiða til alþjóðaratvinnuleysis, ef fram gengju. Ef boginn er spenntur of hátt og meiri kröfur gerðar en atvinnuvegirnir þola, hlýtur að leiða til þess, að strengurinn springi.  Hv. þm. Ísaf. heldur því fram, að kjarni þessa máls sé sá, hvort ríkið eigi að gera verr við verkamenn en einstakir atvinnurekendur eða ekki. Það má alveg eins vel snúa þessu við og segja, að kjarni málsins sé sá, hvort verkamenn eigi að gera betur við ríkissjóðs en einstaka atvinnurekendur eða ekki. Það er margt, sem mælir með því, að verkamenn eigi að gera lægri kröfur gagnvart ríkissjóði en einstökum atvinnurekendum. Eins og opinberri vinnu er háttað, vinna þeir verkamenn, sem hana stunda sér til framfærslu, jafnframt að nytjamálum sinnar sveitar, flestir hverjir að minnsta kosti, og er því ekki nema sanngjarnt, að þeir vinni fyrir lægri kjör en hjá einstökum atvinnurekendum. Ég þarf svo ekki að fara frekari orðum um efnishlið þessa máls, en vil nú, að gefnu tilefni, víkja að því tilboði um vantraust, sem hv.þm. Ísaf. gaf mér. Verð ég að segja, að það voru undarleg svör, sem hv.þm. Ísaf. gaf mér um það, hvort hann mundi styðja vantraustsyfirlýsingu á stj. eða ekki. Þegar hann hefir sjálfur ráðizt á stj. af mikilli grimmd og ég geri þá fyrirspurn til hans, hvort hann muni vilja styðja vantraust, fæ ég þau svör, að ég sé ragur, ég þori ekki að koma með vantraust á stj. Vita þó allir, að ég bæði þori og vil; ég hefi aldrei farið dult með það, að ég er andstæðingur núv. stj. Hv. þm. Ísaf. má því að vísu ganga um afstöðu mína til vantrausts, ef hann ber það fram. Um hann sjálfan vita hinsvegar allir, að hann er stuðningsmaður stj., og af þeim ástæðum þýðir mér ekki að bera fram vantraust, nema hann vilji fylgja því. Hv. þm. ætti að geta skilið þennan eðlismun á afstöðu minni og hans sjálfs til vantrausts. En þar sem ekki er meiri alvara að baki árásum hv.þm. á stj. en svo, að hann ber ekki sjálfur fram vantraust, hefi ég ekki ástæðu til að halda, að hann muni fylgja vantrausti, þó að ég bæri það fram. ég get ekki neitað því, að mér þykir það hálfbroslegt, þegar þessi hv.þm. er að reigja sig og hafa í frammi dólgslæti út af því, að stj. píni sjúklinga og bruggi áfengi, til þess að þeir, sem drykkfelldir eru, fari sem hraklegast fyrir þessu eitri. Ef fyrrverandi stj. hefðu látið þjóna sína brugga áfengi og hælzt um á eftir yfir því að hafa með því móti getað komið því út á meðal þjóðarinnar, er mér sem ég sjái hv.þm. Ísaf, fyrir mér. Þá hefði hann sagt, að fyrst væru þegnarnir skattpíndir og svo bruggað áfengi, til þess að leiða í freistni þá, sem veikir væru á svellinu, og taka síðasta eyrinn af vínhneigðum heimilisfeðrrum frá sveltandi konum og börnum, sem biðu þess í angist, að þeir kæmu heim úr vínholum stj. En nú er hv.þm. Ísaf. rólegur. Nú segir hann einungis, að stj. ætti skilið að vera vikið frá, og hann mundi tilleiðanlegur að fylgja vantrausti, ef ég bæri það fram. En hver getur trúað því, að hugur fylgi máli hjá hv.þm. Ísaf., þar sem hann situr auðum höndum samtímis því, sem hann ber þær sakir á stj., að hún gangi á þeim veika og minna máttar og píni verkalýðinn svo, að þjóðarskömm sé að? Hver getur tekið annað eins og þetta alvarlega? Það getur að vísu legið sú skýring á bak við þetta, að einstaka dyggir verkamenn fái sín góðu laun, en það eru þá verkamenn stj., og ekki aðrir. Hv. þm. Ísaf. gerði mér tilboð um það að vera með mér í því að fella stj., ef ég vildi tryggja honum, að þetta frv. næði fram að ganga, og stj. væri á móti því. Af undirtektum þeim, sem frv. hefir þegar fengið hér í deildinni, vissi hv.þm. ósköp vel, að Framsóknarflokkurinn stendur á móti því. Hv. þm. vissi ennfremur, að hv.þm. Barð. er andvígur frv. Engu að síður gerir hann mér þetta tilboð. Nú hefir Framsóknarflokkurinn 14 mönnum á að skipa hér í deildinni, og þar sem hv.þm. Barð. er einnig á móti frv., mátti hv.þm. Ísaf. fyrirfram vita, að ég gat ekki tryggt honum, að frv. næði fram að ganga, hve feginn sem ég hefði viljað. Þótt ég meira að segja hefði verið slíkur áhrifamaður í mínum flokki, að ég hefði getað fengið alla flokksbræður mína til að fylgja mér um að samþ. frv., hefði það ekki nægt að heldur. Framsóknarþingmennirnir hefðu staðið yfir moldum þess og það fallið með jöfnum atkv. Þó að hv.þm. Ísaf. geri mér því þetta tilboð, má ekki af því marka, hvort nokkur alvara er á bak við orð hans. Það má vera, að hv.þm. Ísaf. langi til að koma með vantraust á stj., en ég get búizt við, að hann sé orðinn stj. svo taglhnýttur með gullböndum, að hann geti ekki losað sig. Mér þykir að vísu gaman að því, að hv.þm. Ísaf. býður mér sig og flokksbræður sína til kaups við þessu verði. Og ég vildi líka gjarnan kaupa þá, því að þetta eru greindir og góðir menn, en mér er ekki grunlaust um, að eignin sé dyr. Ætli hún sé ekki veðsett öðrum og að þurfi því að kaupa hana út? Það er langt frá því, að ég vilji kaupa jafnaðarmenn gegn því að þurfa að greiða þeirra vegna 30–40 þús. kr. árlega. Ég get sagt hv.þm. Ísaf. það í einlægni, að ég er allt annað en fús til að eiga börn með honum. Svo óásjálegur sem flokkur hans var, áður en hann gekk í hjónasængina með Framsóknarflokknum, er hann þó sýnu verri nú, eftir að þeir atburðir hafa gerzt. Get ég og sagt hv.þm. Ísaf. það, að jafnan er illt að eiga þræl að einkavin.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Hv. þm. Ísaf. talaði um „hundalogik“. Fer vel á því, því að hann mun henni kunnugastur. Að minnsta kosti þurfti töluverða „hundalogik“ til þess að finna það rit úr því, sem ég sagði áðan, að ég teldi, að það bæri að lengja vinnutíma vegavinnumanna með 1. Það, sem ég sagði, var það, að eftir grg. frv. að dæma væri frv. með öllu óþarft. Þar segir svo m. a.: „Í frv. þessu er einungis farið fram á það, að í opinberri vinnu sé vinnutími verkafólks ekki að jafnaði lengri en hinn venjulegi vinnutími verzlunarfólks“. Nú er vinnutími verzlunarmanna yfirleitt 10–12 tímar, og þarf því ekki að setja nein lagaákvæði um þetta. Hv. flm. hafa ekki borið það við að skýra það ákvæði frv., sem ég spurðist fyrir um, og ég vil því endurtaka þá ósk mína að fá skýringu á því, hvers vegna sé nauðsynlegt að skylda bændur til að reikna 8–9 stunda vinnudag, t. d. við jarðabótarvinnu. Er það virkilega meining hv.flm., að vinnudagur í sveitum sé ekki lengri en þetta? 

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég skal vera bæði stuttorður og mjúkorður, svo að hægt sé að ljúka þessu máli, áður en venjulegur fundartími er riti. Hv. 3. þm. Reykv. hefi ég fáu einu að svara. Ræða hans var að mestu leyti almennar hugleiðingar um lífið og tilveruna, sem ég get með öllu leitt hjá mér. Eitt atriði í ræðu hv.þm. verð ég þó að drepa á. Hv. þm. var að tala um það, að tekizt hefði að koma aðalatvinnurekstri okkar svo mjög á kné, að við lægi, að hann mundi stöðvast. Skildist mér á hv.þm., sem orsökin væri sú, hve miklar kaupkröfur hefðu verið gerðar við þennan atvinnurekstur. Þetta er auðvitað með ollu rangt. Örðugleikar þeir, sem sjávarútvegurinn á nú við að stríða, standa í engu sambandi við kaupkröfur verkamanna. Hinar raunverulegu orsakir fyrir þessum örðugleikum eru þær, að fiskverðið hefir fallið um yfir 1/3. Það er þessi verðlækkun, sem hefir skapað örðugleikana. Hitt getur engum óbrjáluðum manni dottið í hug, að verkamenn geti nokkru um ráðið fiskverðið á Spáni. Og að fara að blanda hinu almenna kaupgjaldi nú í landinu inn í umr. um þetta frv., nær vitanlega engri átt, þar sem frv. fjallar eingöngu um opinbera vinnu, og get ég þó að vísu fallizt á, að samþykkt frv. geti síðar haft einhver áhrif á það almenna kaupgjald. Hv. 2. þm. G.-K. þarf ég sömuleiðis litlu að svara. Honum er ekki of gott að lita ofan í kokið á mér, ef hann hefir einhverja ánægju af því, og ég vona, að hv.þm. hafi ekki seð þar neitt Ijótt. Hvað ræðu hv.þm. snertir, verð ég að segja það, að mér þótti þar kenna ýmsra fáséðra grasa. Hv. þm. sagði, að kjarni þessa máls væri ekki sá, sem ég hefði sagt hann vera og var það, hvort ríkið ætti að gera verr eða betur við verkamenn sína heldur en einstakir atvinnurekendur, heldur væri kjarni málsins sá, hvort verkamenn ættu að vera liðugri við ríkið en einstaka atvinnurekendur eða ekki í kaupkröfum sínum. Og hv.þm. virtist vilja halda því fram, að verkamönnum ætti að vera ljúfara að vinna við lágu kaupi hjá ríkinu heldur en einstökum fyrirtækjum. Það virtist svo meira að segja, sem hv.þm. teldi þetta skyldu verkamanna. Minnir þessi hugsanagangur hv. 2. þm. G.-K. allmjög á hina alkunnu vísu: Ó, hve margur yrði sæll (ÓTh: Og elska mundi landið heitt, mætt' ann vera í mánuð þræll og moka skít fyrir ekki neitt). Þetta kann þá hv.þm. En hann virðist ekki hafa komið auga á það, að vísan er kveðin til þess að gera gys að samskonar kenningu og hv.þm. nú flytur hér. Höf. gerir gys að hv.þm. (ÓTh) og speki hans. Þær röksemdir hv.þm., að þeir verkamenn, sem opinbera vinnu stunda, séu jafnframt að skapa sjálfum sér verðmæti, eru alveg út í loftið, því að það eru yfirleitt eignalausir menn, sem þessa vinnu stunda, en ekki hinir, sem fasteignir eiga og njóta því verðhækkunarinnar af opinberum framkvæmdum. Þá vil ég víkja að vantraustinu. Alþýðuflokkurinn hefir aldrei stutt núverandi stj. og gerir það ekki heldur nú. Það er vitað, að flokkur hv. 2. þm. G.K. er ekki meiri á velli en svo, að stj. hefir aldrei þurft á neinum stuðning að halda. Þm. Framsóknarflokksins eru 19, auk þess sem einn þm. fylgir flokknum að málum. Hinsvegar eru sjálfstæðiskempurnar ekki nema 17, svo að stj. kemst vel af án nokkurs stuðnings, enda hefi ég aldrei stutt hana. Hitt er annað mál, að ég skal ekki verða meinsmaður vantrausts á stj., ef hv. 2. þm. G.-K. ber það fram. En ég býst ekki við því, að hv.þm. verði mikill hugarléttir við þessa yfirlýsingu mína, enda hefir hann heyrt hana oft áður. Það, sem hann hefir út á mig að setja, er það, að ég skuli ekki vilja byggja eina sæng með honum. Hvað mundi taka við, ef íhaldsmönnum lánaðist að koma fram vantrausti? Ætli þeir mundu þá ekki taka við stj. í staðinn sem annar stærsti flokkur þingsins? Og hvað væri unnið við það? Eftir undirtektunum við þetta frv. að dæma, lítur að minnsta kosti ekki út fyrir, að það yrði til mikilla bóta að fá þeim í hendur framkvæmd og yfirstjórn opinberrar vinnu. Hv. 2. þm. G.-K. var að hlakkast um yfir því, að ég væri til kaups. Ég neita því ekki, að ef hv.þm. vill ganga í endurnýjungu lífdaganna og koma fram áhugamálum verkalýðsins, getur komið til mála, að ég veiti honum og flokki hans lið í bili. En ef hann verður enn bölvaðri í þessum efnum en núv. stj., eins og búast má við, dettur mér það ekki í hug. En eins og ég hefi oft áður sagt hv. 2. þm. G.-K., þá eru það einmitt íhaldsmenn, sem eru stuðningsmenn núv. stj. Vegna þess, hve þeir gáfu illa raun á meðan þeim var trúað fyrir að fara með stj. í landinu, hryllir þjóðinni við þeirri hugsun að fela þeim stj. aftur, hún telur það að fara úr öskunni í eldinn. Hv. þm. var að tala um það, að núv. stj. píndi verkalýðinn með lágu kaupi og háum sköttum. Skal ég verða síðastur til að neita þessu, en ekki hefi ég heyrt það áður úr þeirri átt, þar sem er þessi hv.þm. og flokksbræður hans, enda geri ég mér ekki miklar vonir um umbætur í þessum efnum, þó að hv.þm. tækist að komast til valda. Ætli umbæturnar yrðu ekki svipaðar og hjá Róbóam sálaða forðum - svo að ég leyfi mér að vitna í biblíuna - því að það mun hafa verið hann, sem sagði: „Faðir minn gerði ok yðar þungt, en ég mun gera það enn þyngra; hann refsaði yður með svipum, en ég mun refsa yður með gaddasvipum“.

Hákon Kristófersson Það leit út fyrir, að þessi fáu orð, sem ég sagði áðan, hefðu komið eitthvað óþægilega við hv.þm. Ísaf. Svo mikill hiti hljóp í hann í svarræðu hans til mín. Annars þykir mér sem það sitji sízt á hv.þm. Ísaf. að tala um það, að aðrir séu kátbroslegir, því að hvað er kátbroslegra heldur en það, þegar þessi hv.þm. er að tala um, að hann sé ekki stuðningsmaður stj.? Um það má þó með sanni segja: Verkin tala. Er fjarri því, að ég sé með þessu að lá hv.þm., þó að hann sé stuðningsmaður stj., en hitt þykir mér kynlegt, að hann skuli ekki vilja játa þessa staðreynd, því að hv.þm. gerir sig einungis hlægilegan með því að vera að synja fyrir þetta. Hinsvegar vil ég ekki segja, að hv.þm. fái fé fyrir þennan stuðning sinn við stj. Læt ég það felsast undir þeim orðum, sem ég sagði áðan: Verkin tala. Hv. þm. sagði, að það væri mergur þessa máls, hvort ríkið ætti að gera betur eða verr við verkamenn sína heldur en einstakir atvinnurekendur. Út frá þessu vil ég leyfa mér að benda hv.þm. á það, að opinber vinna gefur yfirleitt sama sem ekkert af sér, samanborið við þá vinnu, sem unnin er á sjó og við sjó. Sjávarútvegurinn gefur svo mikið í aðra hönd, að landvinna yfirleitt þolir þar engan samanburð. Er af þeim ástæðum ókleift fyrir bændur og ríkissjóð að borga eins hátt kaup og atvinnurekendur yfirleitt. Það var ómaklegt mjög, þegar hv.þm. Ísaf. var að bera mér það á brýn, að ég hefði verið að niðra verkamönnum. Er mér ekkert fjær skapi en það, því að það er sú stétt, sem ég er runninn úr. Efast ég og um það, að hv.þm. Ísaf. sé velviljaðri verkamönnum en ég. Ég held, að fagurgali hans sé sprottinn af því, að hann sjái sér leik á borði til að nota verkamenn til þess að lyfta sér til valda og metorða. Að ég hafi mælt á móti því, að kjör verkamanna væru bætt, er með öllu ósatt, ég hefi aðeins bent á, hver væri stefna þessa frv. ég er þess fullviss, að þess verður ekki langt að bíða, að við bændur verðum sóttir heim með sömu löggjöf, ef flm. þessa frv. koma til með að mega sín nokkurs hér á Alþingi. Það situr illa á hv.þm. Ísaf. að bregða mér um flónshátt. Það ætti hv.þm. ekki að gera, því að flónshátturinn væri þá mestur í því, að ég hélt, að fyrir honum vekti gott eitt. ég skal svo lofa hv.þm. að búa við ánægjuna af vitsmunum sínum, bæði í þessu máli og öðrum. Skal ég svo ekki tala meira um þetta mál að sinni. Eins og ég hefi bent á, eru þau ákvæði í frv., að ég tel ekki rétt að samþ. það. Enda er óþarft að skipa með lagaákvæðum þeim hlutum, sem hér er um að ræða.

Ólafur Thors [óyfirl.j: Ég ætla raunar ekki að gera aths. við ræðu hv.þdm. Ísaf., ég kann þann kafla, að það er ekki Alþýðuflokkurinn, heldur sjálfstæðismenn, sem styðja stj. Þetta er vitanlega svo mikil bábilja, að sæmilega vitiborinn maður ætti ekki að láta slíkt út úr sér. Ef þessi hv.þm. álítur stj. svo slæma að hún píni almenning, því er hann þá að styðja hana? ég efast ekki um, að hann skilur, að honum og hans flokki er fyrir beztu, að sjálfstæðismenn sitji að völdum. En hinu vil ég bæta við, að ég tel, að aðstaða þessa hv.þm. markist af persónulegum ástæðum. Hv. þm. sagði, að Alþýðuflokkurinn hefði aldrei stutt stj. ég man ekki, hvernig orðalag var á yfirlýsingunni, sem sambandsþing Alþýðuflokksins samdi um það, að ástæður, sem áður voru fyrir hlutleysi gagnvart stj., væru ekki lengur fyrir hendi. En hvað felst í þessari yfirlýsingu? Ekki annað en það, að flokkurinn sé kominn í beina andstöðu við stjórnina.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég ætla mér ekki að fara að segja hv. 2. þm. G.-K. neitt frá samþykktum Alþýðuflokksins; þær koma honum ekkert við. Ályktun sú, sem gerð var á sambandsþinginu, var, að þær ástæður, sem voru fyrir hlutleysi, séu ekki lengur fyrir hendi. Það er Alþýðuflokkurinn sjálfur, sem ákveður, hvenær hann snýst til andstöðu, en hann lætur ekki hv. 2. þm. G.-K. segja sér neitt fyrir um það.

Sigurður Eggerz Ég vildi aðeins gera stutta aths., sem ekki snertir frv. beinlínis, heldur stórpólitíska „situation“. Ég vildi aðeins geta þess, að ef einhver flokkur einhversstaðar annarsstaðar í heiminum gæfi þá yfirlýsingu, að ástæður fyrir hlutleysi gagnvart stjórninni væru ekki lengur fyrir hendi, gæti það ekki þýtt annað en að þessi flokkur væri kominn í ákveðna andstöðu við stjórnina. Ef það þýðir eitthvað annað, þá er það ekkert annað en skrípaleikur. En allir vita, að þessa yfirlýsingu er ekkert að marka, því að allir þekkja ástina með jafnaðarmönnum og framsóknarmönnum. Þetta er það, sem Englendingar mundu kalla „bluff“. ég sá þá ganga saman, hæstv.dómsmrh. og form. Alþýðuflokksins, rétt eftir að yfirlýsingin var gefin. mér sýndist allt vera óbreytt á milli þeirra og hlýjan aldrei meiri en þá. Yfirlýsingin var gefin í því skyni að láta líta svo út, að framsóknarmenn væru í andstöðu við jafnaðarmenn, svo að bændur yfirgæfu þá ekki, og til þess að jafnaðarmenn heldu fylgi verkalýðsins hér í bænum. þetta skilja allir. Þessi framkoma er lítt sæmileg og hvorugum flokknum til heiðurs.

Forseti (JörB): Þessi ræða er nokkuð langt frá umræðuefninu.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ef ég má ekki tala um málið eins og síðasti ræðumaður, þá sezt ég niður.

Ágætt!

. Ágætt, segir hv.þm. Mýr. og hv.þm. Ísaf. vill slíta fundi. Sök bítur sekan! Eitthvað þýðir þessi yfirlýsing, svo loðin sem hún er. Svo loðin er hún, að enginn getur hafa orðað hana nema hv. 2. landsk. (JBald), svo að þeir eru sjálfráðir, hvort þeir styðja stjórnina eða ekki. Ef nokkur meining er með þessu, hlýtur af því að leiða, að þeir beri vantraust á stj. Ég veit, að ástæður fyrir hlutleysi flokksins eru ekki lengur fyrir hendi. Leiðir hér af því, að ástæður fyrir hlutleysi þingflokksins eru enn. Þetta er undarlegur skrípaleikur, eins og hv.þm. Dal. komst að orði.

Sigurður Eggerz ég verð að byrja á því að taka fram, að ég tek mjög óstinnt upp fyrir forseta, að hann áminnir mig einan fyrir að tala um efni, sem allir bæði á undan mér og eftir hafa mátt tala um. Ég álít ekki hægt að komast hjá því að tala um stórpólitík og tek því ekki á móti þessum ákúrum frá forseta. Ég sé ekki sérstaka ástæðu til að svara fyrirspurn sessunautar míns (HV). Ég lít svo á, að við sjálfstæðismenn mættum óska, að kosningar færu fram sem fyrst, því að svo framarlega, sem þjóðin hefir ekki augun lokuð, þá hljóta þær að færa sjálfstæðismönnum heim stórfelldan sigur.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vildi segja örfá orð út af því, sem fram kom við fyrri umr. þessa máls, þó að það standi ekki í sambandi við sjálfa till. Ég heyrði það ekki sjálfur, en ég hefi sannfrétt, að hv. 1. landsk. hafi látið þau orð falla við fyrri umr. - og býst ég við, að flokksblöð hans hafi það ekki rangt eftir -, að hann hafi kennt mér um og sagt, að ég hafi ráðið þeirri kauphækkun, sem orðið hefir nú að undanförnu. Það var út af þessu, sem ég vildi segja nokkur orð. Að vísu hafa slík orð komið fram áður, en ég geri mikinn mun á því, hvort slík ummæli koma frá blöðum stjórnarandstæðinga eða þau koma fram í þingræðu hjá formanni andstöðuflokks stj., sem ég veit ekki betur en hv. 1. landsk. sé. Það verður ekki um það villzt, við hvað hv.þm. átti, þegar hann sagði, að kauphækkunin væri mér að kenna. Hann átti við það, þegar ég gerðist milligöngumaður til að reyna að koma sættum á í mjög harðsnúinni kaupdeilu milli togaraeigenda og sjómanna fyrir nokkrum árum. Um þetta vil ég þá segja það fyrst: Hvers vegna gekk ég í þetta mál? Hver atvik lágu til þess? Ég þarf ekki að rifja það upp, hve alvarlegt þetta mál var fyrir okkur, heldur aðeins tilefnið til þess, að ég fór að skipta mér af því. Og ástæðurnar voru þá þessar: Eftir að sáttasemjari var genginn frá að koma á sættum, var það fyrir tilmæli frá nánustu samverkamönnum hv. 1. landsk., að ég gekk í málið, eftir að hafa ráðgazt við þá og eftir að hafa ráðgazt við menn úr hinum herbúðunum, sem ég gat líka talað við í trúnaði. Og hvað var það þá sem ég gerði? Ekki ákvað ég kaupið; það gerðu þeir. Ég kom ekki heldur inn á eðli málsins, hvort kaupið væri rétt ákveðið eða hver sú endanlega niðurstaða varð. Ég var milligöngumaður, sem eftir ósk frá beggja hálfu skapaði þeim aðstöðu til að geta talazt við og komið fram með kröfur sínar, þann vettvang, sem þeir gátu hitzt á og ráðið þessum málum til lykta. Það var þó ekki aðallega til að koma að þessu, sem ég nú hefi sagt, að ég stóð upp. Í okkar þjóðfélagi eru miklar pólitískar deilur. Hjá þeim er ekki hægt að komast. Og það er alltaf hætt við, að þær verði meiri í svona fámennu þjóðfélagi, þar sem hver þekkir annan. En þó að deilurnar séu harðvítugar, þá kemur það þó fyrir, að nauðsynlegt er, að allir taki höndum saman til að leysa einhver vandamál svo vel, sem unnt er. Þannig var það í þessu deilumáli. Mér bar skylda til að koma þar fram sem fulltrúi þjóðfélagsins, til að binda enda á deiluna. En hitt álít ég óheppilegt, að þegar fulltrúar þeirra stóru framleiðenda og fulltrúar verkamanna og fulltrúi þjóðfélagsins gera skyldu sína í því að vinna saman tortryggnislaust, þá sé verið að reyna að gera tortryggilega framkomu þessara manna, sem vinna að því, að hægt sé að sættast á málið á friðsamlegan hátt. Það er ekkert við því að segja, þó að blöðin geri það, en þegar formaður stjórnmálaflokks gerir það, er það ekki heppilegt.

Jón Þorláksson Það er sjaldan, sem maður nýtur þeirrar ánægja að sjá hæstv.forsrh. hér í þessari deild. En það hefir verið svo fyrir mér, að þá sjaldan, að mér hefir hlotnazt sá heiður, þá hefi ég orðið hissa. Og ég verð að segja það, að ég varð hissa nú. Hæstv. forsrh. kemur hingað og hellir yfir mig úr skálum reiði sinnar fyrir eitthvað, sem hann hefir frétt, að ég hafi sagt, en ég hefi alls ekki minnzt á. Ég minntist ekki við fyrri hl. umr. um þetta mál á afskipti hans af kaupdeilu þeirri, sem stóð milli togaraeigenda og verkamanna árið 1929. Öll þessi roka hans er því ekkert nema vindhögg, sem ég skil ekkert í, hvers vegna koma hér fram. Aftur á móti get ég vel ímyndað mér, af hverju þetta er sprottið. Einn af flokksmönnum hæstv.forsrh. lýsti því yfir skýrt og skorinort hér í þessari hv. d. við fyrri hl. umr. þessarar till., að hann áliti það nauðsynlegt fyrir þjóðfélagið nú, að kaupgjald lækkaði. Þá minnti ég hann á, hvernig sú kauphækkun, sem orðið hefði síðan 1928, byrjaði. Í því sambandi skýrði ég frá því, sem að vísu allir vita, að kaupdeilan 1929 hefði byrjað á milli stj. Eimskipafélagsins og skipverja á skipum félagsins. Þá réð hæstv.forsrh. málinu til lykta með því að greiða úr ríkissjóði þá kauphækkun, sem Eimskipafélagið vildi ekki greiða, en skipverjar fóru fram á. Frá þessu skýrði ég. Ef hæstv.forsrh. finnur ástæðu til að ónotast út af þessu, þá er það ekki viðkomandi minni frásögn, heldur hlýtur það að stafa af vondri samvizku hans og óánægju yfir þessum athöfnum hans. Hina kaupdeiluna nefndi ég ekki á nafn; ég vissi ekki svo mikið um hana, að ég gæti farið að draga hana inn í umr. hér. Sé eitthvað haft eftir mér í blöðum um það, þá er það ekki rétt hermt. Hæstv. ráðh. ætti að vera svo kunnugur allri blaðamennsku, að hann hlypi ekki með það inn í þingsalinn, þó að hann sæi eitthvað það í blaði, sem honum þætti sérstök þörf á að svara. Hann ætti að eiga hægt með að afla sér á annan hátt óyggjandi vissu um, hvað satt væri í málinu. Ég vísa því frá mér öllum svigurmælum um það, að ég hafi hér framið neina óhæfu. Ég get einnig tekið það fram, að þegar þessi flokksbróðir hæstv. ráðh., hv. 3. landsk., gerði þessa kauphækkun að umtalsefni sínu, þá spurði hann mig, hvort ég væri því ekki sammála, að kaupgjald þyrfti að lækka. Ég sagði, að ég vissi ekkert um það, hvort það væri nauðsynlegt eða ekki. Heldur ekki hefi ég lagt neinn dóm á það, hvort það var rétt eða rangt, sem hæstv. ráðh. gerði, þegar hann ruddi brautina fyrir kauphækkuninni með því að skerast í deiluna 1929. Ég skýrði þar aðeins frá staðreyndum. En á hitt benti ég hv. 3. landsk., að ef hans flokki hætti það sérstök þjóðarnauðsyn að fá kaupið lækkað, þá væri rétt fyrir þá að leita til hæstv.forsrh. og vita, hvort hann hefði ekki eitthvert eins handhægt ráð til að lækka kaupið nú eins og hann hafði til að hækka það 1929.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég þarf ekki að segja nema örfá orð út af því, sem hv. 1. landsk. sagði. það, sem hv.þm. tók fram nú, er alveg í samræmi við það, sem ég hafði eftir honum um það, að ég hefði hækkað kaupið. Hv. þm. sagði, að ég hefði rutt brautina fyrir kauphækkuninni þá. Ef við skoðum það niður í kjölinn, þá er ómögulegt að nefna í því sambandi þessa lítilfjörlegu deilu við Eimskipafélagið við hliðina á hinni deilunni, þar sem hlut áttu að máli mörgum sinnum fleiri menn. Nei, ástæðan til kauphækkunarinnar, sem hv.þm. segir, að ég hafi gerzt brautryðjandi að, er auðvitað þessi stóra deila, deilan milli togaraeigenda og sjómanna. Hv. þm. veit, hvað lá á bak við afskipti mín af kaupdeilunni á milli stj. Eimskipafélagsins og skipverja á skipum félagsins. Það var umhyggja fyrir þjóðinni, því að matarskortur vofði yfir, ef skipin hefðu lengi verið stöðvuð. Og til að leysa þau vandræði, hefði ríkissjóður orðið að gera ráðstafanir, sem hefðu orðið miklu kostnaðarmeiri en numið hefði þeirri upphæð, sem greidd var til samkomulagsins. En það, sem kauphækkuninni olli, voru samningarnir við togarana. Þess vegna geta orð hv. 1. landsk. frá fyrri hl. umr. þessa máls ekki átt við annað en togaradeiluna og afskipti mín af henni. En eins og ég hefi áður tekið fram, var það fyrir eindregna áskorun hans nánustu samverkamanna, að ég gerðist þar milligöngumaður.

Jón Þorláksson Það hjálpar hæstv.forsrh. ekkert, þó að hann rökræði við sjálfan sig og komist að þeirri niðurstöðu í þeim hugsanagangi sínum, að ég hafi ekki getað átt við annað en togaradeiluna. Sannleikurinn er sá, að ég hefi ekkert minnzt á hana. Hæstv. ráðh. þykir kaupdeilan við Eimskipafélagið lítilfjörleg. En fyrst honum þykir það, hvers vegna er hann þá að stökkva hér upp á nef sér og koma með þennan reiðilestur að ástæðulausu? Ég hefi mína skoðun á því, hvernig kauphækkunin komst af stað. Ég lít svo á, að í þessum samningum við Eimskipafélagsstjórnina og togaraeigendur hafi verið mismunandi aðiljar öðrum megin, en sami aðilinn hinum megin, nefnilega Sjómannafélag Reykjavíkur. Og það kann að halda á sínum málum. Það tók fyrst upp deiluna við Eimskipafélagið og fékk þar máli sínu framgengt með því, að ríkissjóður borgaði þá upphæð, sem Eimskipafélagið vildi ekki borga. Ég veit ekki, hvaða áhrif þessi sigur hefir haft á þá stærri deilu, deiluna við útgerðarmenn, en eftir öllum líkum má gera ráð fyrir, að í síðari deilunni hafi Sjómannafélaginu þótt stuðningur í því, að hafa unnið sigur í fyrri deilunni. Í báðum deilunum var farið fram á hlutfallslega sömu hækkun, og í togaradeilunni fékkst hún með nálega sömu hlutfallstölu og í deilunni við Eimskipafélagið. Ég veit ekki, hvernig það gekk til, en fyrsta kauphækkunin var svona. Ég vil taka það fram, að ég hefi hvorki nú né í fyrri ummælum mínum um þetta mál kveðið upp neinn dóm um það, hvort kauphækkun þessi hafi verið réttmæt eða ekki. Ég hefi aðeins tekið fram þær staðreyndir, sem voru þess valdandi, að þessi kauphækkun komst á. Það var búið að koma fram í hv. d., sem ég hélt að hæstv.forsrh. mundi vilja bera fram sem ástæðu fyrir því, að hann skarst í Eimskipafélagsdeiluna. Hann hafði því ekki ástæðu til þess út frá því sjónarmiði, að það vantaði upplýsingar í málinu, að koma með þessa ádeilu hér. Ég læt nú fyrir mitt leyti útrætt um þetta mál. En ég vildi óska, að næst, þegar hæstv.forsrh. kemur að tala við okkur í þessari hv. d., þá hefði hann áreiðanlegri grundvöll fyrir framkomu sinni en það, að segjast hafa heyrt, að þetta og þetta hafi komið fram í umr., sem aldrei hefir verið minnzt á.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Það er einkennilegt, þegar hv. 1. landsk. er í öðru orðinu að áfellast kauphækkunina 1929, en í hinu að sýna fram á, að hann hafi ekkert minnsta vit á því, hvort kaupgjald eigi að hækka eða lækka. Þetta ber ekki vott um glöggva hugsun. Annaðhvort hlýtur kauphækkunin að hafa verið réttmæt eða röng, og um það ætti hv.þm. að hafa ákveðna skoðun, ef hann á annað borð hugsar nokkurn skapaðan hlut um málið. Í fyrravor varð hér kauphækkun á þann hátt, að verkamannafélögin auglýstu hærri taxta, og atvinnurekendurnir, sem flestir eru flokksbræður hv. 1. landsk., samþykktu hann umræðulaust. Hv. 1. landsk. samþykkti sjálfur kauphækkunina umtalslaust í stjórn Eimskipafélagsins, velti bara hinum aukna kostnaði við afgreiðslu skipanna umsvifalaust yfir á neytendurna. Hefði hv. 1. landsk. þótt kaupið orðið of hátt áður, hefði hann sennilega spyrnt fótum við í fyrravor. En hann gerði alls ekkert í þá átt. Ég held því, að honum sé ekki svo leitt sem hann lætur, þó að kaupið hækki. Hann ætti að geta verið rólegur yfir því, sem gerðist í Eimskipafélaginu árið 1929, úr því að hann hreyfði ekki andmælum í fyrravor, þegar um miklu meiri kauphækkun var að ræða. Hv. 1. landsk. var þá í stjórn Eimskipafélagsins, þó að honum muni síðar hafa fundizt, að hann ekki eiga þar neitt erindi. Og honum ætti ekki að vaxa í augum þær 10 þús., sem kauphækkunin 1929 munaði Eimskipafélagið, þar sem glögg skilríki eru fyrir því, að hann hefir sjálfur skaðað félagið um 400 þús. kr. með þeirri bjánalegu kosningabeitu, sem hann framkvæmdi með breyttri áætlun félagsins 1930. Jafnvel flokksmenn og nánustu samstarfsmenn hv.þm. litu á það sem pólitíska veiðibrellu, er hann lét breyta áætlun félagsins á þann hátt, er skaðaði það um 400 þús. kr. Þetta varð svo til þess, að hv. 1. landsk. dró sig til baka úr Eimskipafélagsstjórninni, og var það raunar heiðarlega gert, þegar hann sá, hvað vel hann hafði unnið að hag félagsins, eða hitt þó heldur.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vil benda hv. 1. landsk. á það, að ég mun sjálfur ákveða, hvenær ég kem í þessa hv. d. og hvenær ekki.  Hv. 1. landsk. segist ekkert hafa minnzt á togaradeiluna. Það hefi ég ekki heldur sagt. Ég sagði, að hv.þm. hefði talið kauphækkunina 1929 mitt verk. Og ef sú hækkun hefði verið mitt verk, gat það ekki stafað af neinu öðru en milligöngu minni í togaradeilunni. Deilan við Eimskipafélagið er í þessu sambandi svo smátt atriði, að ómögulegt er að segja, að ég hafi gegnum afskipti mín af henni valdið almennri kauphækkun í landinu. Og þar sem blöð hv. 1. landsk. taka upp ummæli hans og nota það sem „agitation“ gegn mér, að ég hafi staðið að kauphækkuninni 1929, þá var aths. mín í upphafi þessarar umr. fyllilega réttmæt. Ég vil minna á það, að nú hafa samherjar hv. 1. landsk. tvisvar framlengt kaupsamninginn frá 1929 óbreyttan. Sama hefir stj. Eimskipafélagsins gert, sem hv.þm. sjálfur átti sæti í. Og eins og hæstv.dómsmrh. benti á, hafa sömu aðilar síðan gengið inn á miklu stórfelldari kauphækkun, er stofnað var til með togarakaupsamningnum. Ég held fast við það, að ég hafi haft fyllstu ástæðu til að benda hv. 1. landsk. á, að það er mjög óviðeigandi af honum að draga á þann hátt inn í pólitískar deilur, að ég, samkv. óskum samherja hans, gerðist milligöngumaður atvinnurekenda og verkamanna í kaupdeilunni 1929.

Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinsson) Það virðast vera tvö mál til umr. samtímis hér í hv. d.: kaupdeilur undanfarandi ára og þáltill. um dýrtíðaruppbót á laun embættismanna. Ég vildi fyrir hönd meiri hl. fjhn. mega mæla með því, að till., sem samkv. dagskránni er til umr., verði nú samþykkt. Það var hv. 3. landsk., sem innleiddi hér þær deilur, sem risið hafa í sambandi við þetta mál. Kom hann hér við fyrri umr. fram með ýms „ómótiveruð“ slagorð í þá átt, að kaupgjald þyrfti að lækka. Hv. 3. landsk. ræður nú vitanlega litlu um það, hvort kaupgjald hækkar eða lækkar, en hann sýndi greinilega vilja sinn í því efni. Þetta leiddi til þess, að farið var að tala um fleira, m. a. Eimskipafélagsdeiluna 1929. Ég álít, að hæstv. stj. hafi gert alveg rétt í því máli, úr því að stj. Eimskipafélagsins var svo heimsk að ganga ekki að samningum. Það voru ekki nema 11 þús. kr., sem á milli bar, og það varð úr, að ríkisstj. hækkaði styrkinn til félagsins sem því svaraði, upp á væntanlegt samþykki þingsins. Seinna gekk stj. Eimskipafélagsins að samningnum ívilnunarlaust, og var það lofsvert, að hún hélt ekki lengur við sína fyrri heimsku. Það er ekki oft, sem ég ber blak af hv. 1. landsk., en mér finnst óþarfar þær árásir, sem hann hefir orðið fyrir nú ú af því, að hann vill engan dóm leggja á það, hvort kaupgjald ætti að hækka eða lækka. Það er einkum tónninn í ræðu hæstv.dómsmrh., sem mér finnst ástæða til að minnast a. Í honum fólst hörð ásökun í garð hv. 1. landsk. fyrir það, að hann barðist ekki gegn þeim sanngjörnu kaupkröfum, sem verkalýðurinn hér í Rvík kom fram á síðastl. vori. Til þess er engin ástæða. Það er hægt að sýna fram á og sanna, að kjör verkamanna hér í Rvík eru ekki svo góð, að hægt sé að ásaka nokkurn mann fyrir það, að hafa ekki barizt á móti kauphækkuninni í fyrra.

Jón Þorláksson Ég held líka, að það hafi verið vindhögg hjá hæstv.dómsmrh., er hann réðst á mig út af kaupgjaldshækkuninni við landvinnu vorið 1930. Hann segir, að ef ég hafi álitið kaupgjald orðið of hátt áður, þá hefði ég átt að berjast gegn þeirri hækkun. Ég hefi nú ekki búið mig undir að tala um þetta efni nú, svo að ég þori ekki að fullyrða, að ég muni rétt, en mig minnir, að kauphækkunin í fyrravor felli aðeins þeim í skaut, sem enga kauphækkun höfðu fengið síðan 1928. Er það ekki rétt?

Það mun láta nærri

. Það var engin ástæða til að standa á móti kauphækkun við landvinnu, þegar áður var búið að hækka kaup sjómannanna. Þar verður alltaf að vera sanngjarnt hlutfall á milli. Mér fannst það ósanngjarnt af hv. 3. landsk. að kasta hér fram fyrirspurn um það, hvort nauðsynlegt sé að kaupgjald lækki, og ætlast til, að henni sé svarað samstundis. Atvinnurekendur og verkamenn verða sjálfir að ákveða, hvaða kaup skuli greitt á hverjum tíma. Báðir þessir aðilar hafa á hendi gæzlu mikilsverðra hagsmuna þjóðfélagsins; báðir verða að standa á verði um, að kaupgjaldið haldist í eðlilegum skorðum. Fari svo, að þessir aðiljar geti ekki komið sér saman um kaupgjaldið, hlýzt af því þjóðartjón. Við sjálfstæðismenn höfum komið fram með till. um, að undir slíkum kringumstæðum skeri úr óhlutdrægur dómur, að undangenginni ítarlegri rannsókn, hvort kaupgjald eigi að hækka eða lækka. Með því höfum við sýnt, að við álítum hér um svo mikið vandamál að ræða, að ekki er hægt að ætlast til af neinum, að hann óviðbúinn kveði upp úrskurð um það. Hv. 3. landsk. verður að láta sér það lynda, að ég vil ekki vera svo léttúðugur, meðan ég fæst við opinber mál, að láta hafa eftir mér ákveðin ummæli um það, hvort kaup á að lækka nú, án þess að hafa haft tækifæri til að rannsaka það mál sérstaklega. Ég get vitanlega eins og aðrir látið mér það í léttu rúmi liggja, þó að hæstv.dómsmrh., sem þykist hafa vit á öllum málum, en sýnir þó í ræðu og riti, að hann er manna grunnfærnastur í hverju máli, komi með köpuryrði til mín fyrir það, að ég svara ekki fyrirspurn hv. 3. landsk. Ég get sagt hæstv. ráðh. það, að ég vil a. m. k. vera of samvizkusamur til þess að skella fram órökstuddum dagdómum úr þingmannssæti. Ég hefi áður látið í ljós, að ég álít þjóðfélaginu hollast, að kaupið sé á hverjum tíma svo hátt, sem atvinnuvegirnir eru framast færir um að greiða, en hærra ekki. Og ég álít það mjög óeðlilega og óheppilega úrlausn að taka af ríkisfé til að greiða mismuninn, þegar atvinnurekendum og verkamönnum kemur eigi saman. Ég skal geta þess, að það var ekki samkv. ósk minni, og ekki, mér vitanlega, samkv. ósk minna samherja, að hæstv.forsrh. skarst í kaupdeiluna 1929.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Mér fannst hv. 1. landsk. ekki þakka hv. form. Alþýðuflokksins nægilega stuðninginn. Það virðist nýlega hafa batnað samkomulagið milli flokka þeirra, því að stundum hefir sambúðin verið allerfið þar á milli. Það er misskilningur hjá hv. 2. landsk., að ég hafi verið að tala um, hvort kaup sé orðið of hátt eða ekki. Það var hv. 1. landsk., sem byrjaði að tala um það sem eitthvert ólán, að hæstv.forsrh. tókst að koma friði á í Eimskipafélagskaupdeilunni. Með því sló hann eiginlega föstu, að kaupið hafi þá orðið of hátt. En svo vill hann annað veifið ganga frá þeirri skoðun og segist þá ekkert vit hafa á því, hvort kaupgjald eigi að hækka eða lækka, að hann hafi ekki haft tækifæri til að mynda sér neina skoðun um það efni. Hv. þm. hlýtur að skilja það, að um miklu meira var að tefla í kaupgjaldsmálinu í fyrravor en þegar sáttagerðin við Eimskipafélagið fór fram. Ástæðurnar og útlitið í atvinnuheiminum hafði þá mikið breytzt frá því 1929 í þá átt, að kauphækkun var vafasamari. Hv. 1. landsk. segist ekki geta sagt um, hvort kaupgjald þurfi að hækka eða lækka. En nú er hér einmitt til umr., hvort á að hækka kaup þeirra manna, sem Bjarni heitinn frá Vogi nefndi verkamenn ríkisins. Og hv.þm. er þegar búinn að slá því föstu með atkv. sínu. Um það krefst hann ekki neinnar rannsóknar né dómsúrskurðar. Hann telur sig ekki dómbæran um, hvort kaup verkamanna við einstaklingsfyrirtæki á að hækka eða lækka, en hann vill hækka kaup „verkamanna ríkisins“, þó að hann geti engar sönnur fært á, að það sé réttmætt, eins og verðlag er nú á framleiðslu landsins. Svo greinilega uppgjöf á röksemdafærslu man ég sjaldan eftir að hafa heyrt.

Jón Jónsson Ég ætlaði að sitja hjá umr. í þetta skipti, en hv. 1. og 2. landsk. hafa minnzt mín svo rækilega í ræðum sínum, að ég þykist verða að kvitta eitthvað fyrir það. Ég get ekki fundið, að ásakanir hv. 1. landsk. út af fyrirspurn minni um það, hvort hann álíti ekki, að almennt kaupgjald þurfi að lækka, séu réttmætar. Ég veit ekki, hvaða kröfur maður á að gera til flokksleiðtoga, ef ekki þá, að þeir reyni að gera sér ljóst, hvernig heppilegast sé að leysa helztu vandamálin, sem fyrir koma í þjóðfélaginu. Og ég veit ekki, hvað er vandamál, ef ekki það, þegar ekki virðist hægt að reka atvinnuvegi þjóðarinnar á heilbrigðan hátt. Mér finnst það skylda hvers stjórnmálamanns að athuga og mynda sér ákveðna skoðun um hverja hugsanlega leið til að ráða fram úr slíku vandamáli. Og ég sé ekki betur en að það sé full ástæða til að minnast á kaupgjald yfirleitt, þegar ákveða á laun eins hluta þjóðarinnar, eins og hér er um að ræða. Hv. 2. landsk. rann blóðið til skyldunnar og fór að bera blak af hv. 1. landsk. Hann hélt fram, að ég hefði borið fram órökstudda kröfu um almenna kauplækkun. Ég veit nú eiginlega ekki, hvað eru rök í þessu máli, ef ekki það, að atvinnuvegirnir bera sig ekki. Ég þori að fullyrða, að atvinnuvegurinn, sem ég starfa við, borgar sig ekki sem stendur. Kaupgjaldið, sem hann verður að greiða, er of hátt til þess, þótt ekki sé það of hátt fyrir verkafólkið. Annars huggaði hv.þm. sig við það, að sama væri, hvað ég segði, því að ég fengi ekki miklu um þetta ráðið. Þá finnst mér, að hann geti tekið sér létt, hvað ég segi. Það er satt, að ég ræð hér litlu um. En það er annað, sem er mér sterkara, og það er sá kaldi raunveruleiki, getuleysi atvinnuveganna til að greiða hið háa kaupgjald.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það eru aðeins tvo atriði, sem ég vildi láta koma fram út af síðustu ræðu hv. 1. landsk. Hann benti á það, sem ég er honum sammála um, að reglan á að vera sú, að hlutaðeigendur, vinnuveitendur og verkamenn, eigist einir við. En einmitt í þessari togaradeilu var það svo. Ég var á engan hátt að trana mér fram, heldur var það í samráði við báða aðila og að ósk, að ég fór að skipta mér af deilunni. Hitt vil ég og taka fram, að þó að það væri óviðeigandi af hv. 1. landsk. að láta ummæli sín falla eins og þau féllu, og gátu ekki skilizt að ættu við annað en togaradeiluna, þá er enn meira óviðeigandi að draga Eimskipafélagið hér inn í. En annars er ástæðulaust að þegja yfir því, að seinasti þátturinn í þessari deilu var sá, að hv. 1. landsk. kom heim til mín ásamt einum samherja sínum, til þess að biðja mig að liðka deiluna.

Jón Þorláksson Þessi för heim til hæstv.forsrh. var farin til þess að fá hann til að taka aftur bréf, sem hann hafði skrifað sama morguninn, og láta það sem óskrifað; og það gerði hann.

Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinsson) Að því leyti, sem vikið hefir verið að till., sem fyrir liggur, í þessum umr., skal ég svara því strax, og þá fyrst hæstv.dómsmrh. Mér fannst koma úr hörðustu átt, að einn úr stj. skuli ráðast á samverkamann sinn, en það var hæstv.dómsmrh. að gera, því að till. er flutt af hæstv. fjmrh. Þess. vegna ber mér í raun og veru ekki mest skylda til þess að svara, þótt ég geti gert það fyrir n. hönd. Hæstv. ráðh. sagði, að nú væri verið að hækka kaup verkamanna ríkissjóðs. Þetta er ekki rétt hjá honum. Sá embættismaður, sem nú hefir 3000 kr. laun á ári með dýrtíðaruppbót, heldur þessum 3000 kr. Þess vegna er ekki um neina hækkun að ræða. Það, sem ég veit, að hann og hv. 3. landsk. meina, er, að dýrtíðin hafi minnkað; en þeir hafa ekki fært neinar sönnur á það heldur, því að grundvöllurinn, sem byggt er á, er 11 til 12 ára gamall. Till. fer því aðeins fram á að halda því, sem er, en hér er ekki um neina kauphækkun að ræða. Hinsvegar voru þær hugleiðingar hv. 1. landsk. eintóm firra, að hans flokkur hefði ákveðna lausn í huga í þessum kaupgjaldsmálum. Vinnudómurinn er aðeins vitleysa. Það er búið að reyna hann víða og hann er orðinn forngripur. Hjá menningarþjóðunum eru kaupgjaldsmálin leyst með samkomulagi beggja aðilja. Stundum verða harðvítugar deilur, en þetta er samt sú lausn, sem þykir bezt gefast, að aðiljar sjálfir fallist á vinnukjörin. Þetta hefir líka verið hér á landi til þessa, og til að létta undir með samningaumleitanir, hefir verið tekin upp sama aðferð og í nágrannalöndunum, um sáttasemjara. Þessi leið virðist vera sú bezta, en ekki hin, að settir séu á rökstóla einhverjir óviðkomandi menn, sem ekkert botna í þessum málum, og eru svo e. t. v. hlutdrægir þar að auki, og þeir látnir dæma um, að svona og svona skuli vinnukjörin vera. Hæstv. dómsmrh. sagðist ekki hafa ásakað hv. 1. landsk., en ég sagði, að tónninn í ræðu hans hefði verið ásökun til hv.þm. fyrir að ganga inn á kauphækkun. Ég nenni ekki að tína upp aftur þær viðræður, sem við hv. 3. landsk. höfum átt um kaupgjaldsmálin, en ég vil benda honum á, að meginþorrinn af verkafólki er launaður með föstu tímakaupi, þótt allmargir sjómenn séu ráðnir upp á hlut. Og ég vil líka benda á það, að þegar vel gengur, dettur atvinnurekendunum ekki í hug að koma til verkamanna og hækka kaupið. En þegar kreppir að, eru þeir ekki seinir á sér að krefjast kauplækkunar þegar í stað. Verkamenn geta þá með góðri samvizku svarað: Þú lézt mig ekki taka þátt í gróðanum, þegar vel gekk, og nú er engin ástæða fyrir okkur til að taka á okkur byrðarnar, þegar harðnar í ári? - Þetta á að vera svarið, sem þeir gefa gegn kauplækkunarkröfum atvinnurekendanna.

Halldór Steinsson Mér virðist málið komið inn á öfugar brautir. Hér liggur fyrir þáltill. um dýrtíðaruppbót embættismanna, en umr. snúast um almennt verkakaup í landinu. Þessari till. var vísað til n. Meiri hl. hennar leggur til, að hún verði samþ. En aftur á móti liggur ekkert mál fyrir n. um almennt kaupgjald í landinu, og þess vegna hefir hún enga ástæðu til þess að láta í ljós álit sitt um það. Sannleikurinn er sá, að ekki hefir verið rannsakað til hlítar, hvort almennt kaupgjald er of hátt eða ekki, og er því ótímabært að leggja dóm á það. En þegar ríkisstj., sem hefir á bak við sig meiri hl. þings, flytur þessa till., þá rísa flokksmenn hennar upp á móti till., sem þeirra eigin stj. flytur. Þetta er eitt af óvenjulegustu tilfellum á öllum þingum síðaðra þjóða. Ég hefi ekki átt sæti á Alþingi nema 18 ár, en það hefir aldrei komið fyrir, að allir stuðningsmenn stj. hafi lagzt á móti henni.

Það á að kjósa í vor!

. Hv. þm. þurfti ekki að minna mig á það; ég hafði það í huganum. Ástæðurnar fyrir þessu undarlega framferði eru fljótfundnar: Það eru komandi kosningar, sem gera það að verkum, að allir þessir fylgismenn stj. eru alveg á nálum. Mér finnst nú, að þeir þurfi ekki að vera svo ákaflega hræddir við kjósendur sína, því að yfirleitt munu kjósendur landsins vilja launa sínum starfsmönnum sæmilega. Þess vegna held ég, að það sé gagnslítið tromp hjá stjórnarflokknum að vilja lækka kaupið. Það mun ekki ráða úrslitum kosninganna. En satt að segja finnst mér hæstv. fjmrh. vera heldur hart leikinn af flokksmönnum sínum, þar sem hann stendur einn uppi og enginn þeirra leggur honum liðsyrði, heldur þvert á móti.

Frsm. minni hl. (Ingvar Pálmason) Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls við síðari umr. þessarar till., en það gerði trompið, sem hv.þm. Snæf. þóttist finna og spilaði út, að ég vil segja nokkur orð. Ég sé ekki annað en eftir að fyrri umr. hefir farið fram með ró og spekt, og hvorirtveggja hlutaðeigendur hafa átt þess kost að færa rök fyrir máli sínu, þá sé óþarfi að finna það upp, að þegar ég átti upptökin að því, að koma fram mótmælum gegn þessari till., þá hafi það verið gert af þeirri ástæðu, að það eigi að notast sem meðmæli við kosningarnar, sem í hönd fara. Mér hefir aldrei dottið í hug að nota þetta sem kosningabeitu, enda er óvíst, hvort ég eða hv.þm. Snæf. stöndum hollum fæti við næstu kosningar. Ég færði full rök fyrir afstöðu minni, og slíkar getsakir eru með öllu ástæðulausar og benda í þá átt, að reynt sé að finna upp ný og ný meðul til þess - ef ekki að sverta andstæðingana - þá að gera lítið úr þeim. Slíkt tel ég algerlega óviðeigandi.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég heyrði, að hv.þm. Snæf. var að furða sig á því, að við framsóknarmenn gerðum það ekki að flokksmáli að vera með þessari tillögu. Við eigum ekki sammerkt við aðra flokka um að gera allt að flokksmáli. Auðvitað var óhjákvæmilegt fyrir hæstv. fjmrh. að fá skorið úr því sem fyrst, hvernig þingið liti á þetta. Hins vegar hefir ekki verið gerð minnsta tilraun af okkar hálfu til að gera þetta flokksmál, og ég man ekki betur en að í stærra máli en þessu hafi komið fyrir samkomulagsleysi í flokki þessa hv.þm., þegar meiri hl. flokks Jóns Magnússonar drap stjórnarskrárbreytingu, sem hann hafði borið fram. En ég vil segja hv. 2. landsk. og hv.þm. Snæf. það, að kaup bæði frá ríkissjóði og einstaklingum verður ekki aðeins að miðast við þörfina, heldur og getuna. Nú er vitanlegt, að afurðir hafa fallið um þriðjung, frá því sem var árið áður. Þetta hefir vitanlega haft áhrif á afkomu ríkissjóðs. Nú heldur hv. 2. landsk. því líklega fram, að kaup verkamanna eigi að vera jafnhátt, hvernig sem er í ári. Þarna er ég honum alveg ósamdóma. Réttlátasta launalöggjöfin væri sú, sem færi eftir verðlagsskrá, þannig að kaupið lækki, þegar harðnar í ári, og hækkaði með góðæri fyrir atvinnulífið. Þessu hélt Bjarni frá Vogi fram. Það gat þess vegna verið fullkomin ástæða til þess að hafa kaup embættismanna hátt 1924 og 1928, því að þá voru góðæri. En það eru alls ekki sömu ástæður nú. Og einmitt í þeim löndum, þar sem flokksbræður hv. 2. landsk. eru við stj., svo sem í Danmörku og Englandi, er kaup embættismanna oft lækkað á vissum sviðum, þegar hart er í búi, og stjórnirnar eru svo skynsamar að taka þátt í þessu. Þessir hv.þm. hljóta að sjá, að ef því heldur áfram til lengdar, að framleiðsluvörurnar falla mjög frá því, sem var 1928–1929, þá er óhugsandi annað en að kaupið lækki eitthvað, a. m. k. við óviðgeranlegt atvinnuleysi. Ég er alls ekki eins hræddur við að segja þetta eins og hv. 1. landsk., að kaupið á að lækka, ef afurðir landsmanna stórfalla í verði. Og ég vildi spyrja hv. 2. landsk.: þegar banki hans væri sprunginn á því að lána í útgerð eins og gert var 1928–29, en fiskurinn væri fallinn um helming, hvar ætti þá að taka kaup verkamannanna, ef það á að haldast að öllu leyti óbreytt við það, sem var í góðærinu?

Fjmrh. (Einar Árnason) Ég hafði ekki búizt við, að umr. yrðu miklar við síðari umr.till. Það er þó ekki svo að skilja, að ég telji nokkurn skaða, að þessar umr. hafa farið fram, ég tel þvert á móti, að það hafi verið gott, þótt ég hinsvegar sé hv. 2. landsk. sammála um, að tilgangslaust sé að hefja verulega sókn á hv. 1. landsk. út af hinu sífellda nuddi hans um afskipti hæstv.forsrh. af kaupdeilum áður fyrr. Hann hefir verið með þetta við ýms tækifæri hér í d., en hann vill ganga að mestu frá því nú, að hann hafi nokkuð um það sagt, og meira að segja sagði hann nú, að sér bæri ekki skylda til þess að svara neinu um það, hvort hann teldi, að kaupið ætti að lækka eða hækka. En út af ummælum hv.þm. Snæf. um, að mínir flokksmenn stæðu á móti mér um þessa till., vil ég taka það fram, að eftir því, sem á undan hafði farið á tveim seinustu þingum, hafði ég fullkomna ástæðu til að halda, að þingið vildi enn á ný samþ. slíka till. sem þessa. Mér þótti sjálfsagt að gefa þinginu tækifæri til að segja sitt álit um það. Ég hefi ekki reynt að hafa áhrif á nokkurn mann í þessu máli, og það er svo langt frá því, að ég taki það illa upp fyrir nokkrum manni, þótt hann greiði atkv. á móti málinu. Ég álít sem sagt gott, að þessar umr. hafa farið fram. Mönnum hefir orðið ljósara ýmislegt í þessum efnum en áður, og ég get vel sætt mig við hver þau úrslit, sem till. fær að lokum.

Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinsson) Til viðbótar við þau rök, sem flutt hafa verið fyrir þessari till., vil ég bæta því við, að þingið í fyrra hefir eiginlega samþ. þessa till. í fjárlögum ársins 1931 er gert ráð fyrir, að dýrtíðaruppbótin sé 40% og fjárlögin reiknuð út með því. Mér finnst því skylda hæstv. fjmrh. að bera þessa till. fram fyrir þingið, og að því leyti tek ég ekki undir með hv.þm. Snæf., er hann áfellist flokksmenn hans; en hitt finnst mér koma úr hörðustu átt, að samverkamaður hans úr stj., hæstv.dómsmrh., skuli leggjast á móti till., því að ég hefði búizt við, að ráðherrarnir bæru ekki annað fram en þeir gætu verið sammála um. Hann sagði t. d., að kaupgjald embættismanna 1924 og 1928 hefði átt að vera háatt, af því að þá var hátt verð á afurðum. Hæstv. dómsmrh. er svo illa að sér í þessu, að hann athugar ekki, að launin eru alltaf ákveðin árið áður en þau eiga að greiðast út. Þess vegna eru t. d. launin fyrir 1932 ákveðin í því frv., sem hér liggur fyrir nú. Það væri erfitt fyrir okkur að segja um það nú, hvernig verð á afurðum verður þá. Ef slík óvissa væri með launagreiðslur, mundi það enda með því, að ríkið fengi engan almennilegan mann í sína þjónustu. Hæstv. dómsmrh. blandaði hér inn í Útvegsbankanum, sem hann kallaði bankann minn. Hann er nú sennilega að mestu leyti eign ríkisins. En frekar mætti bankinn kallast banki stjórnarinnar, og þá einnig dómsmálaráðherrans, því að hún hefir gert tillögur um fyrirkomulag þessa banka. Ég ætla engu um það að spá, hvernig afkoma hans verður, afkoma hans er að miklu leyti undir því komin, hvernig afkoma þjóðarinnar í heild sinni er. En ég held, að það sé ekki bezta ráðið til að bjarga bönkunum að lækka kaupið. Kaupgjaldið hefir m. a. sína stóru þýðingu fyrir bankana. Setjum svo, að kaupið lækkaði um 50%, eins og hæstv.dómsmrh. gerði ráð fyrir að gæti orðið með afurðirnar. Hvernig færi þá fyrir þeim, sem byggja allar greiðslur sínar á núverandi kaupgjaldi, svo sem er um húseigendur, um ýmsa kaupmenn og síðast en ekki síst ríkissjóðinn? Þetta er því ekki eins gott ráð hjá hæstv.dómsmrh. og hann vill vera láta.

Jón Jónsson Ég vil aðeins mótmæla heim orðum hv. 2. landsk., að í fyrra hafi Alþingi slegið því föstu, hve há laun embættismanna ættu að vera. Það hefir alltaf tíðkazt, síðan dýrtíðaruppbótarlögin voru sett, að þingið hefir ætlað eitthvað til hennar, eftir því sem hún hafði verið að undanförnu. Þingið hefir alltaf talið sjálfsagt, að farið væri eftir vísitölu hagstofunnar. Þessu var alltaf framfylgt, þangað til hv. 2. landsk. kom með þennan fleyg, illu heilli, að þingið skyldi ekki lengur ákveða dýrtíðaruppbótina eftir vísitölunni. Þingið hefir því alls ekki fastákveðið laun þessa árs á þinginu í fyrra. Ekki skildi ég það nú vel hjá hv. 2. landsk., að bönkunum væri lítil hjálp, þó að kaupið lækkaði. Ég hélt þó, að bönkunum væri það lífsnauðsyn, að atvinnuvegirnir gætu borið sig.

Alveg rétt

. En það, að kaupið sé ekki of hátt, er eitt aðalskilyrðið til þess, að atvinnuvegirnir beri sig. Þess vegna er bönkunum það ekki hentugt, að hækkun eigi sér stað.

Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinsson) Ég hefi bent hv. 3. landsk. á það, að ég tel aðferðina til að bæta afkomu atvinnuveganna m. a. vera þá að vinna að því, að við getum selt afurðir okkar nýjar, því að það er leiðin til að halda þeim í sæmilegu verði. Þetta hafa kaupfélögin gert að því er kjötið snertir, þau hafa flutt það út nýtt, og með því haldið uppi verði á saltkjöti. Samskonar breyt. álít ég að sé nauðsynleg hjá sjávarútveginum. Auk þess þarf að gera ýmsar aðrar ráðstafanir viðvíkjandi útveginum til að hann beri sig. Það verður ekki bezta ráðið fyrir útveginn að lækka kaupið, heldur verður að bæta þær aðferðir, sem nú eru við útgerðina, svo að þær séu ekki eins óhagkvæmar og verið hefir að undanförnu. Það verður að „organisera“ sölu afurðanna og selja fyrr en gert hefir verið. Á þessu hefir gerzt stórbreyting í haust og vetur. Mikið af þeim nýja afla, sem veiðzt hefir, hefir verið selt undir eins fyrir peninga út í hönd. Þetta er léttir á bönkunum, ef ekki þarf að liggja með fiskinn allt sumarið og fram á haust, eða jafnvel fram að nýári, og hafa þar stórfé bundið. Ég gleymdi áðan að svara hæstv.dómsmrh. og því, sem hann hélt fram um niðurfærslu á kaupi í Danmörku og Englandi. Hann sagði, að ríkisstj. í þessum löndum hefðu unnið að því, að lækka kaupið. Þetta er ekki rétt. Í Danmörku hefir það alls ekki átt sér stað. En í Englandi hefir komið fram sú tilkynning, að kaup ráðherranna væri fært niður eftir frjálsum vilja þeirra, en það er allt annað en að færa niður það almenna kaupgjald, en það var það, sem við vorum að tala um.

Halldór Steinsson Hæstv. dómsmrh. sagði, að þetta mál væri ekki flokksmál. Ég hélt því ekki heldur fram, að svo væri eða ætti að vera. Ég álít þvert á móti sjálfsagt, að slík mál séu ekki flokksmál. Hæstv. ráðh, sagði, að það hefði komið fyrir, að Sjálfstæðisflokkurinn hefði snúizt gegn frv. um stjórnarskrárbreytingu og felt það. Þetta mál var í ráðherratíð Jóns heitins Magnússonar. En það voru ekki allir flokksmenn hans á móti honum í því máli, það þori ég að fullyrða. Ég hefi ekki hér við hendina Alþt. frá þessu ári, en í þessari d. var það meiri hl. hans flokksmanna, sem fylgdi honum í þessu máli. En mér þykir undarlegur gangur þessa máls hér, að enginn af flokksmönnum hæstv. stj. skuli vera till. fylgjandi. Hæstv. fjmrh. sagði, að hann hefði engin áhrif reynt að hafa á flokksmenn sína í þessu máli. Ég get nú trúað því, en hinsvegar finnst mér, að ráðherra eigi ekki að bera þau mál fram í þingi, sem hafa ekkert fylgi hjá hans eigin flokksmönnum og það sé því skylda hans að leita fyrirfram upplýsinga um fylgi málsins innan síns flokks, og ef hann ekki gerir það, ber það vott um, að honum sé málið ekkert áhugamál. En óneitanlega er það hart fyrir ráðherra að sjá alla flokksmenn sína greiða atkv. móti honum í máli, er hann ber fram á þingi. Það var ekki fleira en þetta, sem ég þurfti að svara þessum hæstv. ráðh., en ég kunni illa við, þegar hæstv. ráðh. var að koma með rangfærslur á orðum hv. 1. landsk., þar sem hann er dauður. Hæstv. ráðh. hafði það eftir honum, að hann hefði sagt, að hann hefði enga skoðun á þessu máli. Þetta er ekki rétt. Hann sagðist álíta, að ekki væri rétt að láta uppi skoðun sína í þessu máli, meðan hann hefði ekki rannsakað það betur en hann hefði gert.

Jón Jónsson Ég kann ekki við annað en að leiðrétta það, sem hv.þm. Snæf. sagði. Hann gerði mikinn vind út af því, hvað afkáralegt það væri, að allir flokksmenn hæstv. fjmrh. væru á móti honum í þessu máli, og sagði, að þetta væri algerlega einsdæmi. En ég vil biðja hv.þm. að fletta upp Alþt. frá stjórnartíð Jóns Magnússonar og athuga stjskrbreyt. þá, sem stj. bar þá fram. Þá mun hann verða að sannfærast um það, að allir flokksmenn stj. voru á móti frv. - nema einn, hv.þm. Snæf.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Ég skal ekki vera langorður, enda er frv. þetta hvorki stórt né margbrotið. Það orkar ekki tvímælis, að hin mesta þörf sé á því fyrir ísl. fiskveiðar, að gerðar séu fyllri og viðtækari tilraunir með veiðarfæri og veiðiaðferðir en hingað til hafa verið gerðar. - Ákvæði 1. gr. lýtur að því að tryggja, að þetta verði gert. Í ýmsum nágrannalöndunum og viðar eru notuð veiðarfæri, sem munu falla undir ákvæði ísl. laga um botnvörpu- og dragnótaveiðar. Er því nauðsynlegt að undanþiggja þessar tilraunir ákvæðum þeirra laga. En þar sem hér yrði aðeins um tilraunir að ræða undir opinberu eftirliti, þá ætti að vera alveg hættulaust að veita þá undanþágu, sem gert er ráð fyrir í 2. gr. frv. - Ég vil að svo mæltu leyfa mér að leggja til, að frv. verði að umr. lokinni vísað til sjútvn.

Ólafur Thors Það er satt, að þetta er ekkert stórmál. Það má víst um það segja, að það sé bæði meinlaust og gagnslaust. Mér þykir líklegt, að slíkar tilraunir, sem hér er gert ráð fyrir, megi láta varðskipin - eða eitthvert þeirra - framkvæma án allrar lagasetningar. Slík rannsókn hefir einmitt verið gerð að umtalsefni í sjútvn. Frv. gerir ráð fyrir 50 þús. kr. til þessarar rannsóknar. Ég verð nú að segja, að það er ekki mikil upphæð, og þykir mér ekki taka að koma með lagafrv. um það. Frv. er að vísu ekki skaðlegt. En það er hlægilegt að bera fram í frv.formi svona smámál.

Sveinn Ólafsson Ég vil aðeins benda á, að þetta er í eðli sínu miklu frekar fjárhagsmál heldur en sjávarútvegsmál. Hér er lagt til, að ákveðinni fjárhæð verði varið til óákveðinna hluta, sem óvíst er hvernig gefast, eða hvernig kunna að verða framkvæmdir. Í frv. eru hvorki nefndar tegundir veiðarfæra né fiskjar, sem rannsókn þessari skuli beitt að. - Vil ég því gera þá till., að frv. verði vísað til fjhn.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Það má vera, að hv. 2. þm. G.-K. finnist 50 þús. krónur smápeningar. Það er alkunnugt, að sá hv.þm. lítur ærið stórt á sjálfan sig og sínar framkvæmdir, en finnst flest annað smátt. En þótt fiskveiðafélag það, sem hv.þm. veitir forstöðu, sé stórt, þá veit ég samt ekki til, að það hafi gert neinar tilraunir með veiðarfæri, annað en botnvörpuna. íhaldssemin hjá togarafélögunum er einmitt slík. Eða ef til vill finnst honum ekki taka því að gera neinar tilraunir, sem ekki kosti a. m. k. um 50 millj., eins og hann sagði í ræðu sinni. Frv. þetta er borið fram með það fyrir augum, að rannsóknir þær, sem þar er gert ráð fyrir, geti komið smærri bátum að notum. En slíkar rannsóknir er naumast hægt að framkvæma, nema undanþága sé veitt frá ákvæðum laga um botnvörpu- og þó einkum um dragnótaveiðar, sem banna notkun ýmsra skyldra veiðarfæra kringum landið. Um mörg slík veiðarfæri getur verið að ræða, sem eru lítt eða ekki þekkt hér. Á Ísafirði hefir t. d. verið reynd varpa til að veiða „rejer“. Sú veiði hefir gefið þá raun, að fengizt hafa upp 20 kg. í einu. Er það dýr vara, ef hægt er að koma henni óskemmdri á markaðinn. Gæti því verið um mikla hagsmuni að ræða, ef sú veiðiaðferð væri upp tekin. - Þessi veiðiaðferð heyrir undir botnvörpulögin og er bönnuð þar, þótt þær litlu tilraunir, sem með þetta hafa verið gerðar á Ísafirði, hafi verið látnar afskiptalausar. í nágrannalöndunum hafa margar veiðiaðferðir, með ýmsum tegundum neta og nóta, verið tíðkaðar og margar hverjar gefizt vel og reynzt hentugar fyrir smábáta. Ég veit aðeins nöfn á nokkrum þessara veiðarfæra, en lítið um gerð þeirra eða hvernig þau eru notuð. Eins og er, þá brestur alla þekkingu á því, hvort þessi veiðarfæri mundu koma að notum hér. Með fyrirkomulagi því, sem nú er á veiðiskap okkar, fiskverkun og sölu, þá er öllu teflt í ægilegan voða, þegar Spánarmarkaðurinn bregzt, vegna þeirrar einhæfni í verkun og veiði, sem er ríkjandi. Það ríður því á, að geta aflað fjölbreyttari fiskjar og þarf að sníða veiðiaðferðirnar eftir því. Frv. þetta kemur firma hv.þm. (ÓTh) ekkert við. Það er flutt með það fyrir augum að létta undir með bátaútveginum og reyna að skapa honum betri afkomuskilyrði. Í því er alls ekki átt við venjulegar botnvörpuveiðar. 2. gr. er sett fyrir þá sök eina, að ýmsar tegundir veiðarfæra þeirra, sem ég ætlast til, að reyndar verði, falla undir bannið um landhelgisveiðar í botnvörpulögunum og um dragnótaveiðar í landhelgi. Hv. þm. þótti 50 þús. kr. lítil upphæð. En ef vel og skipulega er á þeirri upphæð haldið, þá má vænta talsverðs árangurs. - Annars stendur hv.þm. það vitanlega opið að hækka þá fjárhæð. Hann getur t. d. gert brtt. um, að til þessa verði veittar 100 þús. kr. Ég skal vera með þeirri tillögu. En 50 millj. hefi ég ekki trú á, að þingið geti veitt til þess að svo stöddu. Viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. S.-M. sagði, þá tel ég, enda þótt hér sé farið fram á fjárveitingu, þá beri þó frekar að láta þetta frv. ganga til sjútvn. en fjhn. Sú n. ætti að hafa betri skilyrði til að dæma um nauðsyn þessa máls. Þangað koma líka form. Fiskifél. Íslands og fiskifræðingurinn, og þeir ættu að vera líklegastir til að gefa n. góðar upplýsingar.

Jón Ólafsson Enda þótt óþarfi sé að hafa langar umr. um þetta litla frv., þá er samt ekki rétt að þegja við því með öllu, þó það sé, eins og ég sagði, lítið og í alla staði ómerkilegt. En úr því getur orðið talsverð fjáreyðsla, því aldrei vantar krákur og hrafna til að fljúga þangað, sem ætisvon er. Eflaust þurfa einhverjir að sigla, og þá væri tækifæri fyrir þá að fá þarna aura til þess o. s. frv. Mér finnst, að þar sem stofnun er til, svo sem Fiskifélag Íslands, þá sé einsýnt að vísa málum sem þessu til aðgerða þess. Enda hefir oft um slíkt verið talað á fiskiþinginu og því verið vísað til aðgerða stjórnar félagsins að athuga, hver veiðarfæri gætu að haldi komið hér. Hún hefir svo aflað sér upplýsinga um þetta, og afleiðingin er sú, að öll þau veiðarfæri hafa verið upp tekin, sem álitið er, að geti komið hér að gagni. - Á næstsíðasta fiskiþingi lá meira að segja fyrir till. um það, að styrkt væri tilraun með þorsknetaveiðar. Svo langt getur framkvæmdarleysið og ómennskuhátturinn gengið, að menn vilja ekki leggja þorskanet án þess að fá styrk til þess. Það eru svo sem nógu mörg fordæmin fyrir því, að menn hafi viljað fá styrk til að gera tilraunir með eitt og annað. En slíkt hefir sjaldnast komið að nokkru liði. Það er oftast, að þeir, sem beðið hafa um og fengið slíka styrki, hafa ekkert gert og ekki ætlað sér neitt að gera. Mér finnst nú óþarfi að vera að hafa svo mikið við þetta frv., að því sé vísað til n. En sé það gert, þá er sjálfsagt, að það fari til fjhn.

Ólafur Thors Ég hlýt að hafa hitt á fremur auman blett á hv.flm. Ég sagði ekkert móðgandi, annað en bað, sem satt var, að frv. þetta væri í alla staði lítilfjörlegt eða lítilmótlegt. Það var ekki tilgangur minn að móðga hv.flm. með því, en hann hefir fundið, að ég sagði satt, og tekið sér það nærri. Hv. flm. má ekki í frv. sínu rugla saman óskyldum málum. Ef hann ætlast til, að þessar tilraunir séu eingöngu gerðar vegna smábátanna, eins og kom fram í ræðu hans, þá ætti fjöru-Þór að geta gert slíkar tilraunir. Honum ætti að vera óhætt við slíkar tilraunir á grunnsævi og í lygnum sjó, þótt aumur sé. Hv. flm. sagði, að ekki væri ætlazt til, að þessar tilraunir væru gerðar vegna togaranna. Sú útgerð hefir heldur engan styrk fengið til þessa. En ég get sagt það, án alls reigings, að togarafélögin hafa gert slíkar tilraunir um á eigin spýtur. Allar umbætur, sem hafa verið gerðar á botnvörpunni, hafa verið reyndar. Og sum útgerðarfélögin hafa kostað miklu fé til þess að reyna ný veiðarfæri, og það án alls styrks. Ég get tekið undir það með hv. 3. þm. Reykv., að það sé Fiskifélagið, sem á að gangast fyrir því, að slíkar tilraunir, sem frv. gerir ráð fyrir, séu gerðar, ef það er talið þess vert. Og ef einhver alvara vakir fyrir hv.flm. með flutningi þessa frv., þá hefði hann heldur átt að snúa sér beint til Fiskifélagsins með þetta. Þetta frv. er eitt af mörgum, sem hv.þm. Ísaf. hefir lagt fyrir þetta þing. Ég spurði hv.þm. nýlega, hvað fyrir honum vekti með flutningi allra þessara frv. Hvort það væri til þess að koma af sér letiorði, svona fyrir kosningarnar. Þá sæju þó allir, hvað eftir þennan hv.þm. lægi. Hv. þm. svaraði mér þá engu. Hann hefir að vissu leyti gert það nú með því að taka aðfinnslum mínum með slíkum ofsa og ólund. Ég gerði þó ekki annað en skopast að þessu frv.kríli.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Ég skal víkja nokkrum orðum að hv. 3. þm. Reykv. Mér skildist á honum, að hann væri hræddur við, ef frv. verður að l. og farið verður að beita þeim, að þá gangi féð til ónýtra en auragráðugra manna og beri því engan árangur. Vildi hann sanna það með því að segja frá einhverri umsókn, sem komið hefði fyrir fiskiþingið, um styrk til þorskanetaveiða. En ég held, að ástæðulaust sé að bera kvíðboga fyrir slíku. Ríkisstj. myndi veita þennan styrk í samráði við forseta Fiskifélagsins. Ég get verið sammála hv. 2. þm. G.-K. um það, að rétt sé að nota Þór að nokkru leyti til að framkvæma þessar rannsóknir. En frv. er ekki óþarft fyrir því, vegna þess, að mér finnst orka nokkuð tvímælis um það, hvort rétt sé að gera slíkar rannsóknir fyrir fé landhelgissjóðs.

Það er ekki verra en að nota hann í kosningaleiðangur þinn og hæstv.dómsmrh.!

. Jú, jú! Hv. 2. þm. G.-K. langaði nú líka til að vera með í þeirri ferð. Hv. þm. stóð á hafnarbakkanum og mændi á eftir varðskipinu, eins og Ísraelsmenn forðum til fyrirheitna landsins, og bar sig illa.  Ég sé enga ástæðu til þess að afsaka, þótt ég beri frv. fram. Ég sé margt, sem aflaga fer. Og ég er kosinn á þing til þess að gera mitt til, að ráðin verði bót á því. En það er vitanlega á valdi þingsins, hvernig fer um þessa till. mína, eins og önnur mál, sem það fær til meðferðar.