Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég sé. að næsta mál á dagskrá er frv. um dýrtíðarráðstafanir. Ég vil leyfa mér að mælast til þess við hæstv. forseta, að málið verði ekki tekið fyrir nú þegar, vegna þess að fjhn. hefur klofnað um málið, og er ég þar einn í minni hl. Ég hef ekki haft enn tíma til að útbúa mitt nál. Það eru 24 klukkustundir, síðan þessu máli var útbýtt í d., og 1. umr. stóð frá því, að því var útbýtt og þangað til snemma í morgun. Fundur var í fjhn. frá kl. 11 til 12.15 og þingfundur frá kl. 11/2. Ég hef því ekki haft nokkurn tíma til að semja nál. og brtt. Ég vil því mælast til þess við hæstv. forseta, að fundi verði ekki haldið áfram, fyrr en ég hef gengið frá þeim. Ég mundi, strax og fundi væri lokið nú, fara að vinna að því, það er fyrsta stundin, sem ég hef til þess.



Ég sé, að hæstv. forsrh. er ekki viðstaddur, en ég held, að ég megi fyrir hans hönd bera fram þá ósk, að málinu verði fram haldið nú. Það er liðið mjög að því, að þinghlé verði gert, því að það mun verða eftir nokkra daga. Töf á málinu gæti því orðið til að það yrði ekki afgr. nú. Ég vil því eindregið óska þess af hæstv. forseta, að málinu verði flýtt, eins og mögulegt er.



Ég vil út af þeirri ósk hæstv. stj., að málið verði afgr. sem allra fyrst, benda á, að með því þingfylgi, sem hæstv. stj. hefur, eru ekki líkur til, að sá frestur, sem ég fer fram á, geti orðið til þess, að málið fái ekki afgreiðslu fyrir jól. Það er mjög óviðkunnanlegt við þetta mál að beita aðferðum, sem aldrei hefur verið beitt áður. Eins og ég skýrði áðan fyrir hæstv. forseta, þá hefur mér ekki enn gefizt tími til að semja nál. Hér er um lagabálk að ræða upp á 12 síður, sem stjórnarandstaðan hafði ekki hugmynd um og verður því að fá aðstöðu til að setja sig inn í. Ég lýsti því yfir við hæstv. forseta, að ég mundi nú þegar, er fundi væri lokið, fara að vinna að því að skrifa nál. og semja brtt. Hæstv. forseti mætti mín vegna setja aftur fund kl. 9 í kvöld. Mundi ég reyna að sjá svo um, að nál. mitt og brtt. lægi þá prentað fyrir. Mundi sá tími þó alls ekki nægja til að senda frv. til umsagnar þeim aðilum, sem ég hefði viljað. Mér virðist, að hæstv. stj. með því fylgi, sem hún hefur, þurfi ekki að óttast, að þessi stutti frestur geti orðið til þess, að frv. nái ekki fram að ganga. Hæstv. stj. virðist ekki hafa haft svo mikinn áhuga fyrir þessu máli, að það sitji á henni að reka á eftir því með slíku ofurkappi, þegar það loks kemur fram. Ég vil því mælast til þess við hæstv. forseta, því að það er hans starf að vernda jafnt rétt minni hlutans og meiri hlutans, að sjá svo um, að minni hl. gefist tími til að skila nál., eins og alltaf er siður, þegar um svona mál er að ræða.



Ég vil út af ummælum hv. 2. þm. Reykv. geta þess, að ríkisstj. telur nauðsynlegt, að þetta mál verði afgr., áður en þinghlé hefst fyrir jól, og má vart búast við vegna utanbæjarþm., að starfstíminn verði lengri en þessi vika. Ég álít því, að engan tíma megi missa í þessu efni, og tel, að rétt sé að láta umr. fara fram í dag, og vil beina því til hæstv. forseta. Ég veit að vísu, að hér er um stórt mál að ræða, en það er þó mál, sem er þannig vaxið, að um það hefur mikið verið rætt og hugsað á þessu þingi, og sumt í þessu frv. er ekki sérstaklega nýtt fyrir hv. alþm. Og þar sem enn þá eru eftir fimm umr. þessa máls á Alþingi, þá ætla ég, að allir, sem vilja bera fram sínar till. og aths., eigi þess kost, þó að málinu sé nú nokkuð hraðað. Það er ekkert eins dæmi á Alþingi eða þjóðþingum yfirleitt, að stundum þurfi að hraða mikilsverðum málum, og það er engin misbeiting á þingstarfinu, þó að svo sé gert. Allir fá að láta í ljós sínar skoðanir og bera fram brtt., eftir því, sem þeir vilja, og þinginu er enginn greiði gerður eða álit þess aukið, að umr., hvort sem er um þetta mál eða annað, séu látnar dragast úr hófi fram, eins og það er orðað í sjálfum þingsköpunum, þó að eðlilegt sé, að menn geti látið í ljós skoðanir sínar og geti flutt þær brtt., sem þeir vilja, og gert grein fyrir þeim, og ég álít, að öllum hv. þm. gefist kostur á því, sem vilja, að bera fram brtt. og láta í ljós sínar skoðanir, þó að 2. umr. sé látin hefjast nú þegar.



Ég vil út af því, sem hæstv. forsrh. sagði, benda á, að ég minntist á það í minni ræðu, að þótt umr. hæfist ekki fyrr en í kvöld kl. hálf níu, þá mundi það þýða það, að búið væri að útbýta nál. frá mér og brtt. Ég held. að þótt hæstv. forsrh. segi, að mikið hafi verið rætt og hugsað um dýrtíðarmálið, þá hafi ekki mikið verið rætt og hugsað um þetta frv., sem hér liggur fyrir. Og þó að sumt sé dálítið kunnugt, þá eru ýmis ákvæði í því, sem óhjákvæmilega verður að athuga nánar og fá tíma til að bera fram brtt. við. En með því að halda umr. áfram nú, fæst enginn tími til að semja brtt. eða láta prenta þær. Það er tilgangurinn með þingsköpum, að mönnum verði við 2. umr., og þá fyrst og fremst minni hl., gefið tækifæri til að leggja fram sínar brtt. Það eru fyrirmæli í þingsköpum um það, að eigi að líða sérstakur tími, eins og hæstv. forseta er kunnugt, milli 1. og 2. umr., og þá fyrst er sá frestur er liðinn, er ákvæðum þingskapa fullnægt. Hvað viðvíkur áliti á þinginu og þingræðinu, þá vil ég halda fram, að álit þingsins er sízt aukið með því að ætla að breyta út af þingsköpum og brjóta rétt þm., sem þeim er ákveðinn í þingsköpum, með því að leggja ofurkapp á að flýta framgangi máls. Þessi aðferð gæti smám saman orðið til þess, að ríkisstj. færi að leggja stórmál fram rétt fyrir jól og þvinga þau á örskömmum tíma gegnum þingið.: Með þessu yrði þingræðið gert að hreinum skrípaleik. Ég vil því eindregið mælast til þess við hæstv. forseta, að hann sjái svo um, að réttur minni hl. sé verndaður og frv. ekki tekið til umr., fyrr en nál. og brtt. minni hl. liggja fyrir, en það gæti orðið, eins og ég sagði, fyrir kl. 81/2 í kvöld.

Forseti (BG): Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hv. 2. þm. Reykv., hvort hann mundi sætta sig við, að ákveðið yrði fundarhlé þar til kl. 5  Of skammt er liðið frá 1. umr. og útbýtingu nál., og verður nú leitað afbrigða.



Skildi ég það rétt, að það væri undir úrslitum við atkvgr. um afbrigði komið, hvort nokkur frestur yrði veittur eða ekki? Er það ekki ætlun hæstv. forseta, að atkvgr. sé aðeins um það, að málið megi taka fyrir? Ég skýt þessu fram, því að menn gætu viljað veita nokkurn frest, þó að þeir vildu veita afbrigði fyrir, að málið mætti komast að nú. En ef afbrigði væru felld, þá gæti málið ekki komizt að, a.m.k. ekki í dag.

Forseti (BG): Það er rétt, að verði afbrigði felld, er eigi unnt að taka málið fyrir í dag.



Ég veit ekki, hvort hæstv. forseti hefur alveg skilið mig, en mér skilst, að það megi ekki blanda þessu tvennu saman, afbrigðum annars vegar og hins vegar því, hvort skuli veita nokkurn frest. Ef d. vill veita leyfi til, að taka megi málið fyrir, þá samþykkir hún afbrigði. Á eftir getur svo komið til úrskurðar, hvort veita skuli nokkurn frest, og má gera það með sérstakri atkvgr., ef vill. Ég vil óska þess, að hæstv. forseti gefi skýringu á, hvernig hann hefur hugsað sér að haga þessu.

Forseti (BG): Ég vil upplýsa fyrir d., þó að það sé ekki nauðsynlegt, að þessu hefur ekki verið blandað saman, afbrigðum og möguleika fyrir, að fundi verði frestað til kl. 5, eða í nokkrar klst., heldur sagði ég, að við atkvgr. um afbrigði mundi koma fram, hvort d. vildi láta taka málið fyrir í dag. Sá þátturinn, ósk stjórnarandstöðunnar að vilja fá nokkurn frest til að undirbúa nál. sitt og brtt., er alveg á valdi forseta, hvort fundi er frestað til kl. 5 eða ekki.



Ég tek það þá svo, a) menn geti greitt atkv. með afbrigðum og að það sé þá á eftir á valdi hæstv. forseta, hvort hann veitir frest eða ekki, eða svo, að hann vilji skjóta því undir úrskurð d. síðar. Því greiða menn atkv. um afbrigðin út af fyrir sig, hvort frjálst sé að taka málið fyrir, og er sú atkvgr. þá aðeins um það. Þetta er nauðsynlegt að vita, því að það getur verið, að ýmsir vilji veita frest, þó að leyft sé, að málið verði tekið fyrir nú, og þeir greiða þá atkv. með afbrigðunum. Ég tek það þá svo, að menn greiði atkv. um afbrigðin út af fyrir sig, en hitt sé svo frjálst.



Herra forseti. - Fjhn. d. hefur rætt þetta mál á fundi, og urðu menn ekki á eitt sáttir um afgreiðslu málsins. Meiri hl. n. hefur skilað nál. á þskj. 198 og leggur til, eins og þar segir, að frv. verði samþ. Ég mun ræða hér lítils háttar um l.-III. kafla frv., en annar af nm. í meiri hl., hv. 7. þm. Reykv., hefur hins vegar tekið að sér að ræða um aðra kafla frv., þ.e.a.s. IV.-VIII. kafla. Það er í rauninni óþarfi að eyða löngum tíma í að skýra þetta frv. af n. hálfu, þar sem það var nokkuð ýtarlega rætt við 1. umr. hér í d. í gær og skýringar gefnar á málinu af hálfu ríkisstj., sem flytur frv. Eins og segir í I. kafla frv. er að því stefnt með flutningi þess að vinna gegn verðbólgu og dýrtíð, tryggja áframhaldandi rekstur sjávarútvegsins, stemma stigu fyrir atvinnuleysi og auka framleiðslu til gjaldeyrisöflunar. II. kafli frv. er svo ákvæði um eignaraukaskatt, en samkv. því á að leggja sérstakan skatt á eignarauka, sem orðið hefur hjá skattskyldum aðilum á tímabilinu frá 1. jan. 1940 til 31. des. 1947, og á skattur þessi að renna í framkvæmdasjóð ríkisins, sem stofnaður var með l. nr. 55 1942, en fé úr þessum framkvæmdasjóði er varið til nauðsynlegra framkvæmda, eftir nánari ákvörðun Alþingis. Þessi eignaraukaskattur leggst á alla skattþegna, sem um næstu áramót eiga skuldlausa eign, er nemur yfir 100000 kr. hjá hverjum skattþegni umfram skuldlausa eign þeirra 1. jan. 1940, og skatturinn er stighækkandi frá 5–30%. Ákvæði eru í 2. gr. frv. um nokkrar undanþágur frá þessum skatti, sem þegar hefur verið lýst. Það, sem þar kemur til greina, er Eimskipafélag Íslands og fyrirtæki, sem hafa sjávarútveg að aðalatvinnurekstri og fá að draga frá eignarauka það fé, sem lagt hefur verið í vara- og nýbyggingarsjóði og ekki hefur verið greiddur tekjuskattur af samkvæmt gildandi l. Á sama hátt dregst frá eignarauka samvinnufélaga það fé, sem þau hafa lagt í varasjóði samkv. ákvæðum l. um samvinnufélög, en eins og kunnugt er, er ekki leyft að skipta þeim sjóðum við félagsslit samkv. samvinnulögunum. Loks er í gr. ákvæði um það, að skattur af eignarauka samvinnufélaga svo og félaga, sem hafa sjávarútveg að aðalatvinnu, skuli ekki vera yfir 10% . Þetta eru aðalatriðin í ákvæðum frv. um eignaraukaskatt. Það má geta þess, að áður hafa komið fram till. hér á Alþ. um eignaraukaskatt. Á Alþ. 1943 í þingbyrjun var flutt hér frv. til l. um eignaraukaskatt af þm. úr þrem flokkum, þ.e.a.s. Alþfl., Framsfl. og Sameiningarflokki alþýðu sósfl. Samkv. því frv. var lagt til, að leggja skyldi skatt á eignarauka, sem orðið hefði á árunum 1940–1942, sem væri um fram 80000 kr. hjá hverjum skattþegni, enda næmi skuldlaus eign hans að skattinum frádregnum eigi lægri upphæð. Þegar skattur væri á lagður. Þá var gert ráð fyrir, að þessi skattur yrði 20–30 af hundraði af skattskyldum eignarauka, og hámark skattsins var það sama í því frv. eins og hér, 30%, ef eignaraukinn var yfir 1 millj. kr. Þetta frv., sem flutt var 1943, náði ekki fram að ganga og hefur því aldrei verið lagður eignaraukaskattur á þann gróða, sem safnazt hefur undanfarin ár, fyrr en ef það verður nú með samþykkt þessa frv. Eigi er því að leyna, að ég hefði kosið, að ýmis atriði þessa kafla frv. hefðu verið nokkuð á annan veg. T.d. hefði ég kosið, að ákvæðin um skattgreiðslur félaga væru á annan veg en hér er gert ráð fyrir. og fleira mætti nefna, en ég hirði ekki um það. Ég veit raunar, að það sama er að segja um aðra nm. í fjhn., sem skrifa undir þetta álit meiri hl., að ef þeir hefðu hver um sig mátt einir um málið fjalla, þá mundu till. þeirra vera nokkuð á annan veg en hér er lagt til. En svo sem kunnugt er, þá er þetta frv., jafnt þessi kafli eins og aðrir, árangur af samkomulagstilraunum, sem fram hafa farið um þetta mál innan ríkisstj. og stjórnarflokkanna, og ég geri því tæplega ráð fyrir því, að hægt væri að ná samkomulagi um aðra leið að þessu, sem fleiri gætu betur sætt sig við, heldur en þetta, sem hér liggur fyrir, og því leggur meiri hl. til, að þetta verði samþ. III. kafli frv. (12.–16. gr.) er um verðlagsuppbætur o.fl. Þar er svo fyrir mælt, að meðan l. eru í gildi, þá skuli ekki miða verðlagsupphætur við hærri vísitölu en 300. Þetta er ákveðið í 1. gr. þessa III. kafla. Í þessu sambandi má minna á, að fyrst þegar tekið var að reikna út vísitölu framfærslukostnaðar og miða kaupgjaldsuppbætur við hana, 1939, þá var svo ákveðið, að ekki skyldi greidd full vísitöluuppbót miðað við aukningu framfærslukostnaðarins. En frá þessu var horfið skömmu síðar og ákveðið að greiða fulla verðlagsuppbót samkvæmt vísitölu framfærslukostnaðar á hverjum tíma, og hefur það haldizt síðan. Sú regla, sem hér var upp tekin í þessu efni, er, eftir því sem fram hefur komið í þessum umr., önnur en gilt hefur viðast eða alls staðar annars staðar, þar sem þetta fyrirkomulag hefur verið við haft. Þar hafa menn ekki fengið verðlagsuppbætur á laun sín miðað við vísitölu framfærslukostnaðar, og sjálfsagt hefur það verið misráðið hér að hverfa frá því fyrirkomulagi, sem tekið var upp vorið 1939, að því er þetta snertir. Í þessum III. kafla eru enn fremur fleiri ákvæði, t. d. það, að undanþága frá greiðslu skatta og útsvara af áhættuþóknun, sem verið hefur í l. frá 1939, skuli niður falla. Þá er í 15. gr. ákvæði um það, að verðlagsyfirvöld skuli eftir gildistöku l. gera ráðstafanir til þess að færa niður verð á hvers konar vörum til samræmingar við niðurfærslu vísitölunnar. Einnig er í þessari gr. heimild fyrir ríkisstj. til að leggja fyrir húsaleigunefndir að færa niður um allt að 10% húsaleigu í húsum, sem reist hafa verið eftir árslok 1941, svo og húsaleigu í eldri húsum, þar sem nýr leigusamningur hefur verið gerður eftir árslok 1941. Þá er loks í þessum kafla frv. ákvæði um það, að eftir að l. hafa tekið gildi, skuli framleiðsluráð landbúnaðarins verðskrálandbúnaðarvörur af nýju og færa verð þeirra til samræmis við þá breyt., sem hér verður gerð á tekjum manna vegna þessarar breytingar á vísitölunni, þannig að sama hlutfali haldist milli tekna framleiðenda og launamanna eins og var. Hæstv. forsrh. gat þess í ræðu sinni, þegar hann lagði þetta frv. fyrir, að athugun hefði leitt í ljós, að sú festing vísitölunnar, sem hér er ákveðin í HI. kafla frv., mundi hafa í för með sér raunverulega tekjurýrnun hjá þeim, sem fá verðlagsuppbætur, um nálega 5% af heildartekjum þeirra. Út af þessu m.a. hefur frv. verið mjög illa tekið, það er í því sambandi talað um árás á einstakar stéttir þjóðfélagsins og jafnvel höfð svo stór orð, að hér sé stefnt að setningu þrælalaga, og þar fram eftir götunum. Ég verð að segja það, að það er ósköp að heyra slíkt orðbragð um þetta, þótt hér sé gert ráð fyrir því, að menn leggi örlítið fram af tekjum sínum til þess að reyna að tryggja áframhaldandi rekstur aðalatvinnuvega landsmanna. Ég held, að okkur væri hollt að athuga í þessu sambandi, hvernig ástatt er hjá sumum öðrum þjóðum og hvaða kjör þær eiga við að búa. Ég heyrði frásögn í ríkisútvarpinu í fyrra kvöld. Það var erindi, sem einn hérlendur maður flutti um það, sem fyrir augu hans hefur borið og hann hefur kynnzt á ferðalagi um Mið-Evrópu nú fyrir skömmu. Það var ófögur lýsing, sem hann gaf á kjörum fólksins þar. Það var saga um hungur og harðrétti, vonleysi almennings og eymd. Þeir, sem við slíkt eiga að búa, hafa vissulega ástæðu til að kvarta, en við Íslendingar höfum enga ástæðu til þess. Sem betur fer hafa menn hér nóg að bíta og brenna, ég held óhætt að segja undantekningarlaust. Og ef það skyldi nú einhverjum takast að æsa marga menn í landinu upp gegn þessum ráðstöfunum, sem hér er verið að gera, þó að í þeim felist það, að þeir verði að leggja lítið brot af tekjum sínum til þess að tryggja áframhaldandi atvinnu í landinu og rekstur aðalbjargræðisatvinnuvega okkar, þá verð ég að segja, að það ber vott um minni þroska og þjóðhollustu hér heldur en vera ætti. Það er búið mikið að ræða um þessi dýrtíðarmál, bæði fyrr og síðar, og það hafa vikulega komið uppástungur um nokkuð aðrar leiðir í þessu máli en hér eru till um. Eitt af því, sem talað hefur verið um í þessu sambandi, er breyt. á skráningu gjaldmiðilsins, þ.e.a.s. gengislækkun. Ýmsir hafa haldið því fram, að sú leið mundi vænlegust til þess að létta undir með útflutningsatvinnuvegunum. Aftur hefur það komið fram, að mjög margir hafa haft ótrú á þeirri leið og jafnvel enn síður viljað á hana fallast en aðrar ráðstafanir. Ég er einn af þeim, sem eru því andvígir að sú leið verði farin, ef annars er kostur. En ég vil benda á það, að þeir menn, sem beita sér gegn þessari tilraun, sem hér er verið að gera af hálfu ríkisstj., - þeir, sem beita áhrifum sínum til þess að reyna að koma í veg fyrir, að sá árangur náist, sem hér er stefnt að - þeir eru með því að grafa grunninn undan aðalatvinnuvegunum og þar með að kalla yfir sig og aðra landsmenn örðugleika, þrengingar í atvinnulífinu, gjaldeyrisskort og þar með óumflýjanlega vöntun á ýmsum nauðsynjum, sem m. a. er líklegt og sennilega óhjákvæmilegt, að mundi leiða af sér verðfall peninganna. Hversu margir þeir verða, sem vilja vinna að slíku, það er óupplýst mál enn sem komið er, en þess vildi ég vænta, að þeir yrðu sem fæstir. Ekki er því að leyna, að ég tel, að hér hefði þurft að gera meira - gera stærra átak til þess að koma okkar aðalatvinnuvegum á tryggan grundvöll til þess að sporna við hinni vaxandi verðbólgu og þeim margvíslegu örðugleikum, sem sigla í hennar kjölfar, og það vil ég benda á, að þótt þetta frv. verði að l., þá er þörf á því að koma fram fleiri ráðstöfunum í þessa átt en hér er um að ræða í þessu eina frv. En jafnvel þótt þetta sé ekki svo stórt spor sem æskilegt hefði verið og ekki svo fullkomið sem maður hefði kosið, og langt frá því, þá tel ég, að hér sé í höfuðatriðum stefnt í rétta átt. Þetta er í fyrsta sinn, sem gerð er alvarleg tilraun til þess að stöðva verðbólguna. Það er ekki auðvelt um það að spá, enda ætla ég ekki að gera það, hvort þetta kemur að tilætluðum notum eða hversu lengi þessar ráðstafanir, þegar ekki er lengra farið, nægja til þess að halda okkar aðalatvinnuvegum og útflutningsframleiðslunni gangandi. En aðalatriðið er þetta, að hér er stefnt að mínu áliti í höfuðatriðum í rétta átt, og þess vegna tel ég rétt og við í meiri hl. n., að frv. verði samþ., þó að við hefðum hver um sig, ef við hefðum mátt ráða, kosið að hafa ýmis einstök ákvæði frv. nokkuð á annan veg. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessa kafla frv., sem ég tók að mér að ræða um af hálfu n., og get látið máli mínu lokið.



Herra forseti. - Við í meiri hl. skiptum með okkur verkum um það að gera grein fyrir afgreiðslu þessa máls í fjhn., m.a. vegna þess, að lítill tími hefur verið hjá n. til starfa. Eins og hv. þdm. er kunnugt, hefur þetta mál sætt löngum undirbúningi af hálfu ríkisstj., áður en það var lagt fyrir þingið. - Varðandi þá kafla frv., sem eftir er að gera grein fyrir, og og vildi gera lítillega grein fyrir viðhorfi meiri hl. til, vil ég segja það, um IV. kaflann, að það ber að líta á hann eins og aðra einstaka kafla frv. í þeirri heild, sem þeir eru fram settir. Ég skal ekki draga neina dul á það, að út af fyrir sig hef ég litið svo á, að ríkisábyrgð vegna bátaútvegsins, eins og hún hér liggur fyrir, væri í eðli sínu vandræðaráðstöfun og út af fyrir sig ekki vænlegt ráð í þjóðarbúskapnum, nema fram knúið á einhvern hátt til þess að vera liður í úrlausn dýrtíðarmálsins með öllu, sem þar þyrfti að gera. þá lít svo á, að hér sé í eðli sínu um nokkra vandræðaúrlausn að ræða, og ég veit, að öllum þm. er ljóst, að sjávarútvegurinn er undirstöðuatvinnuvegur okkar og ef hann verður ekki rekinn nema með ríkisábyrgð, er náttúrlega stefnt í fullkomið óefni, því ef ekki er hægt að reka hann á arðbærum grundvelli, þá er ekki í nein önnur hús að venda um stuðning við þennan atvinnuveg, þegar til lengdar lætur. Menn hafa að vísu talað um, að það mætti styðja einn eða suma þætti sjávarútvegsins með fjárframlögum frá ýmsum öðrum atvinnugreinum, svo sem verzlunargróða. En í sjálfu sér er það ekki annað en rökvilla, því að þeir sjóðir, sem þannig væru fengnir, yrðu fljótlega upp étnir. Það yrði því aðeins bráðabirgðaúrlausn, hrossalækning. En það, sem getur réttlætt slíka ráðstöfun sem þessa, er hér er um að ræða, er það, sem gert var á síðasta þingi, að einni grein sjávarútvegsins sé veitt ábyrgð og leitað með það til annarrar greinar. Menn ráku áður sjávarútveginn á eigin ábyrgð, græddu stundum og töpuðu stundum, töpuðu á vetrarvertíð, græddu á síldarvertíð aftur og öfugt. Þannig er eðlilegt að hugsa sér þetta, sem hér er lagt til í frv., sem bráðabirgðaástand, þó að ekki sé eðlilegt að vísa beinlínis einni grein sjávarútvegsins yfir á aðrar eða láta aðrar atvinnugreinar eða landsmenn í heild standa undir bagga til þess að létta undir í bili, eins og hér er gert. Hér eru nokkur önnur atriði viðkomandi ríkisábyrgð á fiskveiðunum en í fyrra. Hér er gert ráð fyrir sérstakri tekjuöflun á öðrum stað í frv., í VII. kaflanum, til þess að standa undir ábyrgðinni, fyrirmæli um söluskatt. Í 22. gr. segir svo: „Við samninga um sölu íslenzkra afurða erlendis skal þess gætt, að sem bezt heildarverð fáist fyrir þær, og er ríkisstj. heimilt að binda sölu einstakra vörutegunda nauðsynlegum skilyrðum til þess að því verði náð.“ Við höfum fallizt á þennan kafla eins og aðra kafla frv., einkum með tilliti til þess samhengis, sem hann er í, í tilraun til úrbótar á dýrtíðarvandamálinu, en þetta er ekki nema bráðabirgða- og neyðarráðstöfun. En það þarf að tryggja, að undirstöðuatvinnuvegur okkar verði rekinn án taps. Það hafa sumir sagt í gamni, að síldin væri að gera ríkisstj. töluverðar grillur og jafnvel svo, að hún kynni að verða völt í sessi vegna hennar. En ég segi fyrir mig, að fátt sýnir jafnáberandi og síldveiðin þá brýnu nauðsyn, sem er á baráttunni að stemma stigu fyrir dýrtíðinni í landinu. Enda þótt síldin sé komin hér í Faxaflóa og sjómenn geti gengið að ótakmörkuðum afla, þá er það staðreynd, að útkoma margra báta, sem reka þessar veiðar, er þannig, að lítið verður til skipta, þegar gert verður upp, vegna rekstrarkostnaðar bátanna sökum dýrtíðar innanlands. Það eru ákvæði í þessum kafla um aðstoð við bátaútveginn, sem nokkurs virði kynnu að verða fyrir hann, t.d. ákvæði 26. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að fulltrúar frá L.Í.Ú. og Fiskifélagi Íslands skuli eiga atkvæði um verðlagningu á veiðarfærum og viðgerðum skipa, þegar innflutnings- og gjaldeyrisdeild tekur ákvarðanir um þessi mál. En það er nú einmitt svo, að þessar greinar útgerðarkostnaðar hafa oft verið mjög tilfinnanlegar og því höfuðnauðsyn fyrir útveginn á hverjum tíma að fá þessa útgjaldaliði færða niður, eftir því sem kostur er á. Þá eru minni háttar ákvæði í 25. gr. um, að ríkisstj. sé heimilt að ákveða hámarksleigu fyrir verbúðir og einnig að ákveða verð á beitu, sem er töluverður liður í útgerðarkostnaði smærri í báta. Þetta stefnir að því að tryggja það, að smábátar verði gerðir út á vetrarvertíðinni. Ég vil segja vegna þess, sem ég hef sagt um eðli ríkisábyrgðar fyrir bátaútveginn, að það er höfuðnauðsyn að reka hann áfram, og það er ekkert nýtt, að ríkið gangi í slíka ábyrgð. Það var þannig á stríðsárunum, að þeir, sem stunduðu þessa atvinnugrein, gengu að því vísu í upphafi vertíðar, hvað þeir mundu fá fyrir vöru sína, því að þá var varan seld öll fyrir fram með heildarsamningum. Upp úr stríðinu var horfið frá þessu ráði og ákveðið lágmarksverð á vörunni. V. kafli þessa frv. fjallar um aðstoð til útvegsmanna, sem síldveiðar stunduðu 1947, vegna þess að síldveiðin í sumar brást gersamlega, eins og öllum er kunnugt. Ég geri ráð fyrir, að það sé ekki nokkur ágreiningur hjá hv. þm. um það, að margir hafi farið þannig út úr þeirri vertíð, að það þurfi að rétta þeim hjálparhönd, til þess að þeir geti haldið áfram atvinnurekstri sínum. Ég get búizt við því, að skoðanir verði skiptar um það. hvort þessar ráðstafanir, sem hér er lagt til, að gerðar verði, séu nægilegar, og margir munu telja, að dýpra þurfi að taka í árinni. En ríkisstj. hefur ekki talið sér fært að svo komnu að grípa til meiri aðgerða en þarna er gert ráð fyrir, og hefur hún sjálfsagt í mörg horn að líta, og takmarkast þessi kreppuhjálp af því. Hér er gert ráð fyrir, að ríkisstj. sé heimilt að taka lán allt að 3 millj. kr. eða ábyrgjast jafnháa fjárhæð, sem varið skuli til aðstoðar síldartútvegsmönnum 1947. Það má líka sjálfsagt um það deila, hvort þau lánskjör, sem hér um ræðir, séu miðuð við of stuttan tíma og vextir of háir, og einstaka nm. hefur greint nokkuð á um þessi atriði, en í heild hefur þó orðið samkomulag um að mæla með þessum ákvæðum frv. í þessu formi. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um VI. kafla þessa frv., sem er framlenging á lögum um tollana frá í vor, þ.e.a.s. um hækkun á aðflutningsgjöldum. Það mál var á sínum tíma mjög rætt í þessari hv. d., svo að ég sé ekki ástæðu til að rekja frekar efni þessa kafla, en n. er sammála um, að samþykkja beri þau ákvæði, sem hér er um að ræða. VII. kaflinn er um álagningu söluskatts vegna ábyrgðar á fiskafurðum og niðurgreiðslu á innlendum vörum. Það er rétt, sem kom fram hjá hæstv. forsrh., að það er gert ráð fyrir því, að þessir skattar leggist á allan almenning, og felur þetta þess vegna í sér kjararýrnun fyrir almenning í landinu samfara þeim byrðum, sem landsmenn almennt þurfa að taka á sig með þeirri vísitölufestingu, sem gert er ráð fyrir í III. kafla. Það verða menn að gera sér ljóst, að hér verður ekki ráðin bót á málum, án þess að allir leggi fram nokkrar fórnir, og frv. í heild hefur frá upphafi verið sniðið með það fyrir augum að dreifa þessu nokkuð, og önnur ákvæði eru í frv., sem leggja byrðar á þá aðila, sem hafa meira aflögu, sbr. ákvæði II. kafla um eignaraukaskatt. Söluskatturinn er í svipaðri mynd og veltuskatturinn gamli var, nema að því leyti sem það er heimilt samkv. 45. gr. að hækka verð vöru sem söluskatti nemur, en óheimilt er hins vegar að hækka álagningu verzlana og fyrirtækja vegna hans. Ég er ekki viss um, að ákvæði þessa kafla séu nógu skýr, miðað við þær breytingar, sem koma fram á söluskattinum frá gamla veltuskattinum. Um það atriði var nokkuð rætt í n., og ég hef athugað þetta nokkru nánar síðan. Þó að ég sé ekki við því búinn nú að gera grein fyrir þeirri athugun á þessu stigi málsins, þá get ég búizt við, að við 3. umr. þyrfti að flytja brtt. um þetta til þess að gera skýrari og ótvíræðari ýmis atriði, sem þarna er um að ræða. Það eru í 41. gr. ákvæði um hæð söluskattsins: Söluskattur skal nema því, sem hér segir: 1. Af heildsölu og umboðssölu 2%. 2. Af smásölu 11/2%. 3. Af sölu iðju- og iðnfyrirtækja sem og allra annarra fyrirtækja, sem gjaldskyld eru samkv. 40. gr., 11/2%. Mér skilst, að hugsanlegt sé, miðað við aðrar greinar kaflans, að söluskatturinn gæti orðið hærri en kom fram hjá hæstv. forsrh., sem sagði tvímælalaust, að hann mundi aldrei verða hærri en 31/2%. Það þyrfti ef til vill að kveða nánar á um þetta til þess að taka af skarið. Ég geri ráð fyrir, að þetta þyrfti að taka til nánari athugunar fyrir 3. umr. og jafnvel flytja brtt. um það. En fyrir hæstv. ríkisstj. og þeim, sem undirbúið hafa frv., hefur ekkert vakað annað en að hann yrði ekki hærri en 31/2 %. Því má slá föstu. Ég vil svo leyfa mér að taka undir það, sem hv. þm. V-Húnv. sagði, að hér er að áliti okkar í meiri hl. fjhn. um að ræða tilraun til stefnubreytingar í dýrtíðarmálinu. Hér hefur þurft að samræma sjónarmið fleiri flokka. Margir okkar hefðu viljað hafa ýmis atriði frv. öðruvísi, en ekki fékkst við það ráðið vegna þess, að samræma þurfti sjónarmið fleiri aðila og koma þessu saman í eina heild. Það er ekki vafi á, að ef þessi lög ná fram að ganga og fá tíma til að verka í framkvæmd, án þess að æst sé upp gegn þeim, eins og stundum hefur verið æst upp gegn lögum, sem sett hafa verið í þessu þjóðfélagi, án þess að gera sér grein fyrir efni þeirra, þá er hér um að ræða verulega tilraun til bóta á því öngþveiti, sem er í okkar verðlags- og dýrtíðarmálum, sem skrúfar upp verðlag og kaupgjald í landinu. Það verður ekki snúið við á þessari braut öðruvísi en þannig, að allir einstaklingar þjóðfélagsins verði fyrir einhverri kjararýrnun. En þetta er áreiðanlega og fyrst og fremst til að tryggja áframhaldandi blómlegan atvinnurekstur í landinu og koma í veg fyrir, að eyðilagðir verði ávextirnir af því nýsköpunarstarfi, sem unnið var í tíð fyrrv. ríkisstj. Það var af hv. síðasta ræðumanni minnzt á ráðstafanir, sem fælust í gengislækkun, sem bæði innan þings og meðal almennings virðist vera lítill áhugi fyrir. Og ef það kynni svo að fara, að ekki lánist að stinga við fótum eins og hér er lagt til, þá gæti verið, að menn ættu þess kost að velja um, hvort þeir vildu gengislækkun eða ekki, ef til þess kemur, að dýrtíðin heldur áfram að vara og sprengir að lokum gjaldþol atvinnuveganna. Með þessari grg. legg ég ásamt öðrum nm. í meiri hl. fjhn. til, að frv. verði samþ. og megi ganga áfram í þessari hv. deild. Fundarhlé.

Forseti (BG): Útbýtt hefur verið í deildinni brtt. á þskj. 204, 205 og 206 og enn fremur nál. frá minni hl. á þskj. 207. Um brtt. þarf afbrigði, og mun ég nú leita þeirra.



Herra forseti. - Eins og frá hefur verið skýrt, þá hefur fjhn. klofnað um þetta mál, eins og líka vænta mátti. Ég hef lagt fram brtt. mínar og nál. minni hl. n., og skal ég nú gera grein fyrir afstöðu minni. Hvað snertir I. kaflann og 1. gr. hans, þá er það að segja, að sú yfirlýsing um stefnu og tilgang frv., sem sú gr. fjallar eingöngu um, er í algeru ósamræmi við það, sem á eftir fer í hinum köflum frv., þannig að sú yfirlýsing verður yfirskin eitt, því að í frv. er beinlínis stefnt að því að auka dýrtíðina, en engar ráðstafanir til að hindra atvinnuleysi eða að tryggja sjávarútveginn. Þessi gr. er því alröng. Ég tók þá afstöðu að verða andvígur þessu frv., en fannst þó rétt að gera till. til breytinga á því, þótt mér hafi alls ekki unnizt tími til þess, því að þær breyt., sem gera þyrfti, eru mjög margar, þar hefði þurft að koma alger breyting. Ég hef nú athugað frv. nokkuð, en H. kafla hefur mér ekki unnizt tími til að athuga sem skyldi. Við sósíalistar lýstum yfir því, þegar við bárum fram dýrtíðarfrv. okkar, að ef það fengi góðar undirtektir, mundum við koma fram með till. um tekjuöflunarleiðir. Þannig mundum við nú, ef eitthvað af mínum brtt. við þetta frv. yrðu samþykktar, bera fram við 3. umr. till. um tekjuöflun, sem mundi verða jafnvel enn ríflegri en hér er gert ráð fyrir, en þá yrði tekið meira af þeim, sem breiðust hata bökin. Ég lagði á það áherzlu við 1. umr. þessa máls, að með II. kafla væri ekki verið að taka af auðmönnum, eins og bæri að gera, heldur væri hér um algert handahóf að ræða. Eins og ég tók fram áðan, hefur mér ekki gefizt tími til að kryfja þann kafla til mergjar og mun því ekki flytja brtt. við hann við þessa umr. Ég spurði um það við 1. umr., hvað ríkisstj. áætlaði, að á kvæði þessa kafla mundu gefa ríkissjóði í aðra bönd. Ég hef ekkert svar fengið við þeirri spurningu. Ég sagði í gær, og því er ómótmælt enn, að í Rvík væru 200 auðmenn, sem ættu um fimm hundruð millj., þannig að með 10% skatti á þessa menn væri hægt að ná í 50 millj., og er það meira en hæstv. ríkisstj. getur vænzt að fá með sínum till. Við sósíalistar munum því bera fram till. til tekjuöflunar seinna. Höfuðkafli frv. er III. kaflinn, og höfuðgrein hans er 12. gr. Ég hef áður bent á, hvílíkt óréttlæti slíkt ákvæði er. Nú eru sjómenn og verkamenn hér í næsta nágrenni okkar að ausa upp óhemju miklum auði, þeir ausa upp slíku ógrynni af síld, að bara ef ríkisstj. gæti veitt öllum aflanum viðtöku, þá vissi hún ekki, hvað hún ætti að gera við hann. Þessi vertíð er nú að verða svo gjöful, að slagar upp í sumarvertíðina, og sjómenn og verkamenn hér og á Siglufirði leggjzt mikið á sig, vaka dag og nótt til þess að veiða og vinna að aflanum, og þá er það hart, að Alþ. og ríkisstj. ætli nú að verðlauna þessa menn með því að rýra verulega laun þeirra. Það er hart, að ríkustu mönnum sé gert kleift að halda eftir auði sínum, en hinir, alþýða þessa lands, eigi að bera byrðarnar. Vegna þessa einheitum við sósíalistar till. okkar að því að fá þetta óréttlæti numið burt. Nú hafa ráðh. hæstv. ríkisstj. lagt áherzlu á það, að við sósíalistar höfum í frv. okkar og í grg. fyrir því lagt til, að vísitalan ætti að haldast í kringum 300 stig. Þetta er alveg rétt, en till. okkar í þessu efni miðast við það, að það sé gert með ráðum og að þjóðarbúskapurinn verði betur skipulagður og að svo miklu leyti sem einhverjar byrðar yrðu lagðar á fólkið, þá yrðu það þeir ríkustu, sem bæru þær, en ekki þeir fátækustu. Ég legg því til á þskj. 205, að III. kaflanum sé gersamlega breytt. Fyrirsögnin verði: „Um niðurfellingu tolla á ýmsum nauðsynjavörum.“ Og þetta mundi hafa þær afleiðingar á vísitöluna, að hún mundi lækka sem munar því fé, sem ríkisstj. ætlar að ræna af almenningi. Hins vegar ætti ríkisstj. að hætta að leggja tolla á þær nauðsynjavörur, sem koma inn í vísitöluna, og mundi ríkissjóður þá sleppa við að greiða launþegum uppbætur vegna þessara tolla. Það er hrein og bein Kleppsvinna að greiða slíkar uppbætur. Þessi brtt. okkar sósíalista er því aðalatriðið í brtt. okkar, og afstaða okkar til frv. mun fara eftir því, hvernig þessari brtt. verður tekið, og ef þessi brtt. mín nær samþykki, þá mun frv. þetta ná samþykki okkar sósíalista í gegnum þingið. Um IV. kafla frv. ræði ég ekki, og er 17.–20. gr. um sama efni sem fyrir er í 1. Um 21. gr. hefur n. ekki rætt ýtarlega. Í ágúst 1942 var samþ. þáltill. um útflutningsuppbætur á kjöt, og var þar með samþ. fordæmi til að ná fé úr ríkissjóði á þennan hátt, en það var gert gegn atkv. okkar sósíalista. Ég hef engar upplýsingar um þetta atriði nú, en mér er vel kunnugt um. hvernig það hefur komizt inn í frv., að greiddar skyldu uppbætur á útflutt kjöt. Framsfl. hefur sótt þetta fast að fá þessa breyt. fram og hefur hvergi sparað að hafa í frammi hótanir við samstarfsflokka sína í ríkisstj. til að fá þessa kröfu samþ. Síðan hefur Sjálfstfl. talið sig geta gengið að þessu skilyrði Framsóknar, ef auðmönnunum innan Sjálfstfl. yrði sleppt. Á þessum grundvelli hefur ef til vil] samkomulag náðst um frv. þetta, og Alþfl. hefur sett sitt skilyrði, að Stefán Jóhann sæti kyrr á sínum valdastól og sæi um, að alþýða landsins borgaði dýrtíðarráðstafanir ríkisstj. Ekki er ólíklegt, að kjötuppbæturnar hafi komið inn í frv. á slíkan hátt. 22. gr. frv. þarf að athuga nánar, og mun ég ekki ræða hana að svo stöddu. Á þskj. 205 er lagt til að lækka vexti af lánum til sjávarútvegsins í 21/2%, og mundi slíkt hafa geysilega þýðingu fyrir útveginn, en það er þegar sýnt, að Landsbankinn græðir nóg til að geta lánað til þessara framkvæmda með þessum vaxtakjörum. Þjóðbankinn getur fyllilega borið þetta. Enn fremur þurfa vátryggingargjöld að lækka, og er lagt til, að þau lækki í 4% - ættu jafnvel að geta lækkað í 3%. Slíkt er geysilegur sparnaður fyrir útgerðina. Nú sem stendur eru í l. ákvæði um, að bátar séu skyldaðir til að vátryggja á ákveðnum stað, enda þótt hægt sé að tryggja með lægri iðgjöldum annars staðar. Þá er enn fremur í brtt. mínum lagt til, að ríkissjóður endurgreiði kr. 4.00 pr. síldarmál. Ég fer ekki út í þá sálma hér. Hv. þm. er vel kunnugt um, hvað það þýðir. Sama er um d-lið þessarar brtt., að gefa útvegsmönnum kost að færa afborganir af lánum, sem greiða átti á þessu ári, yfir á næsta ár. Það er hart, ef á að ganga að útgerðarmönnum, þegar vitað er, að þeir hafa orðið að stríða við þrjú síldarleysisár. Er því ekki nema réttmætt að gefa bátaútveginum kost á því að velta einhverju af skuldabyrðinni af sér á komandi vertíð, og ætti því að skylda þjóðbankann til að veita útveginum áframhaldandi lán, svo að útvegsmenn geti gert út. Þá er einnig lagt til, að ríkisstj. geri ráðstafanir til, að hægt verði að útvega sem flestar nauðsynlegar útgerðarvörur ódýrari en nú á sér stað. Enn fremur er lagt til, að ríkið hafi með höndum einkasölu á olíu og lækki með því olíuverðið. Þá er 26. gr. orðuð upp úr fyrri l., en enn virðist allt vera óákveðið um, hvort bátarnir fari af stað eftir nýár eða ekki, og hæstv. ráðh. hefur ekki gefið hér neina yfirlýsingu um það. Um VI. og VII. kafla frv. er það að segja, að ég er á móti báðum þessum köflum. VI. kaflinn fjallar um framlengingu á þeim tollaálögum, sem ríkisstj. lagði á herðar almenningi í vor, er leið, og ég hélt nú satt að segja, að hæstv. stjórn yrði ekkert glöð yfir því að framlengja þessi ákvæði. VII. kafli er ekki annað en að bætt er alþingissamþykkt ofan á alþingissamþykkt. Þessi veituskattur er áframhaldandi Kleppsvinna. Það er verið að leggja tolla á brýnustu nauðsynjar manna, og tekjum ríkissjóðs er svo varið til að borga hallann. Þetta er óréttlát aðferð, eins og allir sjá, og þetta eru engin vinnubrögð. Með framlengingu fyrri tolla og með viðbót hinna nýju er aðeins verið að auka dýrtíðina í landinu. Það er verið að stuðla að því, að verðbólgan vaxi. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki mótmælt þessu. Þessir tollar munu valda 3.5% vísitöluhækkun. M.ö.o., bein kauplækkun launþeganna nemur þá yfir 10%. Ég mun því greiða atkv. gegn þessum köflum frv. Nú vil ég vekja athygli hv. þdm. á því, að hæstv. forsrh. gerði lítið úr þeirri launalækkun, sem ríkisstj. boðar, og talaði um 5% lækkun launa. En hæstv. ráðh. minntist ekki einu orði á það, að erlendu vörurnar hækki. Vísitalan er nú um 380 stig. en kaup hefur verið greitt með vísitölu 328. Hin 50 vísitölustigin hafa verið greidd niður úr ríkissjóði. Eftir að Alþ. hefur samþ. svona l., er 10% launalækkun ákveðin. M.ö.o., ríkisstj. ætlar að reyna að nota vald Alþ. til að lækka laun verkalýðsins, á sama tíma og hún sleppir að mestu stóreignamönnum landsins frá verulegum sköttum. Hæstv. dómsmrh. sagði í gær, að hér væri fastur grundvöllur fenginn, en það væri ekki hægt að taka stærri spor í einu, en mestu máli skipti þó, að vísitalan væri fest. Hæstv. ráðh. lýsir yfir því, að mestu máli skipti það, að hlutur auðmannanna sé tryggður, en um leið sé lagður grundvöllur til að höggva stærra skarð í rétt verkamanna og launþega á Íslandi. Hæstv. forsrh. talar um 5% launaskerðingu, en hæstv. dómsmrh. lýsir yfir því, að ekki sé hægt að taka stærri skref í einu. Þessi 5% er ekki mikið, en það er hægt að færa sig upp á skaftið síðar, og það er þetta vald, sem ríkisstj. vill fá í hendur og framkvæma án þess að spyrja nokkurn að. Það er þetta, sem mestu máli skiptir, sagði hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson. Hrunáætlunin er nú fullsamin, og það er unnið að skipulagningu atvinnuleysis. Hitt, að reyna að tryggja atvinnu í landinu, um það er ekki eitt atriði að finna í þessu frv. Nei, þessi ríkisstj. virðist nú hvergi smeyk, því að nú eru 3 ár til kosninga, ef allt fer eins og til er ætlazt. Nú situr að völdum ríkisstj., sem er í einu og öllu fyrir auðmennina á Íslandi. Ef Framsókn skyldi heimta kosningar í vor, þá er hún keypt og spurð: Hve margar milljónir viljið þið fá til ráðstöfunar? - Í kjölfar þessa skal kné fylgja kviði. Þess vegna er reynt að skapa atvinnuleysi strax í ár, og í kjölfar þess er skipuð launalækkun. Annars verð ég að segja það. að framkoma hæstv. forsrh. og hæstv. dómsmrh. hefur verið með endemum. Það er hart, þegar þm. verða að horfa upp á það, að maður úr annarri d., eins og hæstv. dómsmrh., eys út úr sér öðrum eins fúkyrðum og hann gerði hér. Hann kom með þá sögu í gær, að ég hefði beðið um að vera í fjárhagsráði, og talaði háðulega um, að ég hefði knékropið. Það er rétt, að ég segi frá því, hvernig. þessu máli var varið. Það hefur verið siður, þegar opinberar n. eru skipaðar, að taka tillit til styrkleika þingflokkanna. Þannig var það um nýbyggingarráð og viðskiptaráð á sínum tíma. Það þótti vera lýðræðislegt, að stjórnarandstaðan hefði sína fulltrúa í þessum n. Þegar núv. stjórn var mynduð, var gengið út frá því, að einhver fulltrúi frá sósíalistum yrði í fjárhagsráði, þótt ekki væri beðið um það af hálfu Sósfl. Þetta var svo kunnugt, að ég átti tal við hæstv. forsrh. og spurði hann, hvort þetta hefði komið til mála, og sagði hann það vera rétt. Ég sagði honum, að ég færi ekki fram á þetta, en þar sem ég var að fara til útlanda, bað ég hann að síma mér út, ef af þessu yrði. Sósfl. bar ekki fram neina ósk um það að fá fulltrúa í fjárhagsráði, en ég veit hins vegar, að stjórnarflokkarnir gengu út frá því, að svo yrði, þangað til í sömu viku og það var skipað, enda var mér sagt frá því í Stokkhólmi viku áður af einum af meðlimum ráðsins. Úr þessu varð þó ekki. Ég hef ekki kvartað, og ég hef ekki sótzt eftir embættum hjá ríkinu. Mér finnst því leiðinlegt, þegar hæstv. dómsmrh. skrökvar upp svona sögum til þess að gera minna úr andstæðingum sínum. Hitt er svo annað mál, að þetta geta ekki talizt lýðræðisleg vinnubrögð. Á norræna þingmannafundinum var talað um nauðsyn þess að vernda rétt minni hl., en hæstv. dómsmrh. vill innleiða aðrar venjur. Sósfl. er fulltrúi 20% þjóðarinnar, og þeir hlutir, sem fjárhagsráð hefur með höndum, varða atvinnulíf allra Íslendinga. En stjórninni er illa við, að fulltrúi frá Sósfl. eigi þar sæti og að það komist upp, að verið er að skipuleggja atvinnuleysi í stað framkvæmda. Öðrum ásökunum hans vísa ég til föðurhúsanna. Hann hefur orðið sannur að sök sem opinber ósannindamaður varðandi sölu á íslenzkum afurðum. Hann er eins konar persónugervingur 2. síðu í víðlesnasta blaði landsins, þar sem hann endurtekur ósannindi sín, blaði, sem gefið er út af ríkri auðmannastétt og lifir á auglýsingum heildsalanna, en blað alþýðunnar í landinu er lítið og hefur yfir litlu fé að ráða, þess vegna er hægt að halda uppi blekkingunum. Þessi rakalausi áróður minnir á auðmannastéttina þýsku, er hún bjó sig undir að koma Hitler til valda. Það er hart fyrir íslenzka alþm. að sjá mann, sem heita á ráðh., gjóta augunum upp í þingmannastúkuna til þess að sjá, hvernig fulltrúa þess erlenda stórveldis, er hann vinnur fyrir, líki við vikapilt ameríska auðvaldsins. Annað eins hefur aldrei komið fyrir ráðh. þau 10 ár, sem ég hef setið á þingi. Í umr. um framkvæmd Keflavíkursamningsins lýsti hann yfir því, að málið ætti að fara til n. En þegar málið hafði verið rætt og sýnt hafði verið fram á, að hæstv. dómsmrh. lætur viðgangast, að brotin séu 10–20 íslenzk lög, án þess að gera neitt, og beinlínis stuðlar að smygli hinna amerísku vina sinna, - þegar það er sannað, að illa var staðið á verði fyrir íslenzkum hagsmunum og rétti og lagabrot látin viðgangast, þá urðu stuðningsmenn hæstv. dómsmrh. að bjarga honum frá þeirri smán, sem rannsókn málsins hefði haft í för með sér fyrir hann, með því að vísa málinu frá. Það er hart, að þessi hæstv. ráðh. skuli dirfast að koma fram á þann hátt, sem hann gerir. Ég vil bara segja það, að ef hæstv. stjórn óskar eftir því að fara inn á umr. í þeim stíl, sem hæstv. dómsmrh. hefur talað, þá er það hægt, en ég mun svara litlu af því, sem hann sagði, þótt tilefni væri. En ef halda á áfram, þá mun sá herra fá að heyra jafnvel bitrari orð en hann fékk að heyra, er flugvallarsamningurinn var til umr. Ég bið hv. þm. að athuga þær brtt., sem ég hef flutt, og athuga, hvort ekki er vert að taka tillit til þeirra og hindra það óheillaverk, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. - Ég þarf ekki að minnast mikið á brtt. minni hl., hv. 2. þm. Reykv., þær eru allar úr frv. því, sem þessi þm. ásamt tveimur flokksbræðrum sínum hefur flutt, og eru þess eðlis, eins og áður hefur verið sagt, að þær eru fluttar eingöngu til þess að sýnast og ekki miðaðar við raunhæfa lausn. Það er lagt til, að dregið verði úr tekjum ríkissjóðs, samtímis því sem honum eru bundnir baggar. Ég get látið mér nægja að vísa til þeirra almennu ummæla, sem fallið hafa við 1. umr. um þetta frv. kommúnistanna, og einnig þess, sem vafizt hefur inn í umr. hér í sambandi við frv. stjórnarinnar. En það, sem kom mér til að segja nokkur orð, var, að hv. 2. þm. Reykv. ofan á hneyksli sitt og óþinglega framkomu í gær sleppti sér í annað sinn og réðst með ókvæðisorðum og stóryrðum á hæstv. dómsmrh. Ég veit, að þeim þingheimi, sem heyrði í hv. þm. í gær, er hann greip fram í á dólgslegan hátt eins og götustrákur, hefur ofboðið, enda er slíkt framferði fátítt eða óþekkt á Alþ. En í sambandi við það, sem gerði hv. 2. þm. Reykv. svo vondan, er eitt atriði, sem hann nefndi í ræðu sinni og nefndi mig í sambandi við, og það er um, hvort hann fengi sæti í fjárhagsráði. Eins og hv. þm. gat um, orðaði hann það við mig tvisvar um miðjan maí, hvort hann yrði skipaður í fjárhagsráð. Ég sagði, að ekkert væri ákveðið um þetta, en skildi á orðum hans, að ekki væri um það að villast, að hann vildi gjarnan taka við þessu sæti og fá að vita það út til Noregs, ef svo yrði. Ég sagði, að ekkert væri ákveðið, en ef til þess kæmi, mundi hann fá að vita það út til Noregs. Ég verð því að láta þá skoðun í ljós, að hv. 2. þm. Reykv. hafi mjög eindregið óskað eftir að fá þetta starf og að samtal hans við mig hafi undirstrikað þá ósk. Ekki fór hann þó fram á að verða skipaður formaður, en hann sótti það jafnfast við fyrrv. stjórn að verða formaður nýbyggingarráðs, og lá við vábrestum, er það var sjálfstæðismaður og ekki kommúnisti, sem skipaður var formaður. Svo rís hann upp og segir, að hann hafi ekki sælzt eftir stöðum hjá þjóðfélaginu! Ég man líka það, að á sínum tíma var sótt fast eftir, að maður yrði skipaður bankastjóri Landsbankans, og sá maður var hv. 2. þm. Reykv.

Nú ætti hæstv. forsrh. að athuga, hvað hann er að segja.

Það þýðir ekki að mæla gegn þessu. Þetta var sótt fast af hálfu flokks hans. Út af því, hvort það sé heppilegt yfirleitt, að allir flokkar þjóðfélagsins án tillits til þess, hvort þeir eru stjórnarflokkar eða ekki, eigi sæti í ráðum og nefndum, sem stjórnin skipar, má með nokkrum sanni segja, að í flestum tilfellum sé það eðlilegt. Þetta fer þó nokkuð eftir því, hvort búast má við því, að stjórnarandstaðan ætli aðeins að spilla vinnubrögðum og láta frá sér bera mál til eigin málgagna málunum til óþurftar. Ef stjórnarandstaðan er slík, þá er engri stjórn láandi, þótt hún skipi ekki fulltrúa frá henni í trúnaðarnefndir og ráð. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að hæstv. dómsmrh. hefði orðið uppvís að ósannindum í sambandi við afurðasölumálin. Mér er ókunnugt um þetta. Ég hef ekki orðið þess var, að hæstv. utanrrh. hafi skýrt þannig frá afurðasölumálunum, að ekki hafi verið nákvæmlega rétt. Ég staðhæfi, að svo sé. Hins vegar hafa kommúnistar verið með fullyrðingar og fleipur um afurðasölumálin, og hv. 2. þm. Reykv. hefur ekki verið þar eftirbátur annarra með slíkt fleipur. Mér þótti það einkennilegt, að maður úr hópi íslenzkra kommúnista skyldi tala um, að hæstv. utanrrh, væri svo undir pilsfaldi eins stórveldis, að hann hagaði orðum sínum á Alþ. eftir því, sem einhver fulltrúi þessa stórveldis vildi. Mig undraði það, að þetta skyldi koma úr þessari átt. Það er staðreynd, að kommúnistarnir á Íslandi og annars siðaðar halda ætíð hlífiskildi fyrir ákveðnu stórveldi og nefna það hina fullkomnustu fyrirmynd.  (Rödd frá pöllunum: Það er það líka.)  Já, mér datt það í hug. Þetta er ein sönnun þess, að til eru þessir ofsatrúarmenn, sem horfa í blindni á eitt ákveðið stórveldi og taka það til fyrirmyndar. Þessir menn ættu allra sízt að tala nm, að aðrir lyppuðust niður og þyrðu ekki að hafa skoðanir. Einmitt af því, að í augum íslenzkra kommúnista er eitt stórveldi sérstök fyrirmynd, og af því, að hv. 2. þm. Reykv. bar sig upp undan því, að stjórnin vildi ekki þiggja starfsorku hans, ætti hann að minnast þess, að í fyrirmyndarríkinu er gengið fram hjá mönnum, sem ekki eru trúir, og margir eru auk þess í hættu um öryggi sitt, ef þeir játa ekki hina einu sönnu trú. Mikið má hv. 2. þm. Reykv. fagna því, að stjórnin hefur ekki tekið þessa hætti til fyrirmyndar.



Herra forseti. - Öllum, sem hugsa af skynsemi og ábyrgðartilfinningu, er það ljóst, að lengi hefur verið þörf róttækra aðgerða, ef verðbólgan ætti ekki að valda frekara tjóni. Ef litið er yfir helztu svið fjárhagsmálanna, eru horfurnar dökkar. Um gjaldeyrismálin er það að segja, að í byrjun þessa mánaðar var inneign okkar rétt um 10 millj. kr. Þar af voru 4.6 millj. clearing-gjaldeyrir, 1.7 millj. pund og 3.7 millj. dollarar. Það hefur tekizt að koma í veg fyrir skuldasöfnun með því að gera mjög harðhentar aðgerðir til þess að stemma stigu við innflutningi. Það hefur verið neitað að yfirfæra gjaldeyri út á leyfi, og þannig hefur ástandið verið í næstum heilt ár. Þetta gjaldeyrisástand hlýtur að koma undarlega fyrir sjónir, þegar tekið er tillit til þess, að á árunum 1940–'44 varð að meðaltali 115 millj. kr. aukning árlega á gjaldeyriseign þjóðarinnar og náði hámarki í okt. 1944 og varð þá 586 millj. kr. Árið 1945 urðu hins vegar þáttaskipti í gjaldeyrismálunum. Á því ári lækkaði gjaldeyriseign þjóðarinnar um 100 millj. kr., og árið 1946 lækkaði gjaldeyrisinneignin um hvorki meira né minna en 272 millj. kr. Það má segja, að þessi mikla og skyndilega minnkun á gjaldeyri hefði ekki verið svo mikil í raun og veru, ef hún hefði fært okkur tilsvarandi verðmæti, ef þessum gjaldeyri hefði verið varið til kaupa á nýsköpunartækjum og vörum. En því var ekki að heilsa. Árin 1937–39, eða þrjú síðustu árin fyrir stríð, var varið 15% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar til kaupa á vörum, sem nú eru kallaðar nýsköpunarvörur, en árin 1940–'46 er einungis varið 19% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar til kaupa á slíkum vörum, að meðtöldum þeim vörum, sem búið var að kaupa og búið að greiða, en voru ókomnar. Af þessu verður greinilega ljóst, að hin geysimikla og öra rýrnun á gjaldeyriseign þjóðarinnar verður ekki skýrð með nýsköpuninni. Það hafa ekki komið inn í landið ný framleiðslutæki, sem svari til þessarar miklu rýrnunar á gjaldeyriseigninni. Þetta ber vissulega vott um það, að mjög fjarri sé því, að vel hafi verið haldið á gjaldeyrismálunum þessi ár. Um afurðasölumálin er það að segja, að það er enn stríðsverð á síld og síldarafurðum og ísfiski, og það er það, sem heldur uppi þessum atvinnuvegum nú. En um hinar tvær þýðingarmestu útflutningsvörur okkar, freðfiskinn og saltfiskinn, er það að segja, að þar er framleiðslukostnaðurinn kominn verulega upp fyrir það, sem svarar til útflutningsverðs þessara vara. eins og það var í fyrra og nú. Það má segja, að framleiðslukostnaður saltfisks sé 3 kr. kg, en útflutningsverð hans sé 1.70 kg. Framleiðslukostnaður freðfisks mun vera kringum 3 kr. kg. en útflutningsverð frá 1.70 og upp í 3 kr. kg. Á sviði fjármálanna er hin mesta ringulreið. Hagfræðingan., sem starfaði hér í fyrra, gerði áætlanir um væntanlega fjárfestingu árið 1947. þannig að ýmsir opinberir aðilar legðu í framkvæmdir fyrir um 101 millj. kr., byggingarframkvæmdir um 162 millj. kr. og einstaklingsfyrirtæki legðu í framkvæmdir fyrir um 11 millj. kr. og 60 millj. kr. yrði varið til nýsköpunarinnar. En ástandið í gjaldeyrismálunum kemur greinilegast í ljós í öllum þeim umsóknum um leyfi til bygginga, sem borizt hafa. Með tilliti til þessara staðreynda, sem ég mjög stuttlega hef drepið á, er hin mesta fjarstæða að álita, að hægt sé að láta reka á reiðanum fjárhagsmálefni þjóðarinnar. Það mátti öllum vera ljóst, að nauðsyn væri róttækra aðgerða í þessum málum. Hagfræðingan., sem starfaði fyrir rúmu ári, gerði athugun um ástand og horfur á þessu sviði atvinnulífsins. Sú athugun leiddi í 1jós, að horfurnar voru svo alvarlegar, að augljóst var, að gjaldeyririnn mundi verða þrotinn, þegar fáir mánuðir væru liðnir af árinu. Horfur í afurðasölumílunum voru mjög uggvænlegar, og í fjárfestingarmálunum var allt á ringulreið. Því er hins vegar ekki að leyna, að þessu áliti hagfræðinganna var ekki vel tekið, því var beinlínis illa tekið af mörgum mönnum og alveg sérstaklega af Sjálfstfl. og Sósfl., sem teygðu allt og toguðu. sem í álitinu fólst, en þó alveg sérstaklega skýrsluna um hið raunverulega ástand í fjárhagsmálunum, sem var mjög slæmt. Það eru ekki liðnir nema um 9 mánuðir, síðan fyrrv. forsrh., Ólafur Thors, sagði hér í frægri útvarpsræðu, að aldrei hefði verið eins bjart fram undan í íslenzkum fjárhagsmálum og á þeim tíma. Við erum nú að enda árið, sem fyrrv. hæstv. forsrh. sagði, að mundi verða eitthvert hið allra glæsilegasta í sögu fjárhagsmála Íslendinga. Nú geta allir metið fyrir sitt leyti, hversu mikil léttúð var í þessum ummælum fyrrv. hæstv. forsrh. En það var ekki einungis fyrrv. hæstv. forsrh., sem hélt þessu fram. Ég veit ekki, hvort hann vildi endurtaka þessi orð nú, hann lætur svo litið til sín heyra nú. En þá eru skoðanabræður hans, hv. þm. Sósfl., ennþá á þeirri skoðun og stagast ennþá á þeim setningum, sem fyrrv. hæstv. forsrh. varð sér til minnkunnar fyrir fyrir rúml. 9 mánuðum Við í hagfræðingan. komum okkur saman um, þó að við værum skipaðir af 4 stjórnmálafl., að leggja fram sameiginlega till. til úrlausnar þessara vandamála. Ég skal rekja þessar till. í örstuttu máli. 1. að almenn eignakönnun yrði látin fara fram og lagður á stórfelldur eignarskattur og í því sambandi gerðar alveg sérstakar ráðstafanir til þess að hagnýta það fé, sem skotið hefði verið undan skatti undangengin ár, og enn fremur lagður verðhækkunarskattur á fasteignir og sérstakar ráðstafanir gerðar gegn skattsvikum og afmáð þannig það átumein, sem grafið hefur um sig í íslenzkum fjármálum; 2. að gerðar verði ráðstafanir til þess að koma á allsherjar stjórn á allri fjárfestingu; 3. hækkun á aðflutningstollum á öðrum innfluttum vörum en nauðsynjavörum; 4. að leita samvinnu við launþegasamtök og samtök atvinnurekenda um festing verðlagsuppbótar í 300 stigum; 5. í síðasta lagi lögðum við til, að verzlunarálagning lækkaði mjög verulega og gerð veruleg og gagngerð breyting á skipulagi innflutningsverzlunarinnar, bæði til þess að minnka verzlunarkostnaðinn og til þess, að hægt væri frekar en áður að hafa eftirlit með gjaldeyrisnotkun, skattaframtölum og verðlagningu innflutnings. Um þessa till., sem ég hef lýst mjög stuttlega, vorum við allir sammála. Við vorum líka sammála um það, að leggja bæri sérstaka áherzlu á það, að þær byrðar, sem óhjákvæmilega þyrfti að leggja á þjóðina í þessu sambandi, yrðu lagðar á efnastéttir þjóðfélagsins. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að lesa upp tvær málsgr. úr nál. hagfræðingan., og ég vil endurtaka það, að um þetta vorum við allir sammála - með leyfi hæstv. forseta: „Öllum þeim, sem af skynsemi og ábyrgðartilfinningu hugsa um ástandið í fjárhagsmálefnum þjóðarinnar, hlýtur að vera ljóst, að lengi hefur verið þörf róttækra aðgerða til að stemma stigu við frekara tjóni af verðbólgu og dýrtíð. Því fer fjarri, að viðhorfið sé nú svo breytt, hvað þetta snertir. Enn er ríkjandi stórfellt og óréttlætanlegt misræmi í afkomu launþega og smáframleiðenda annars vegar og hátekjumanna hins vegar. Af þessum sökum og vegna þess, að skipting stríðsgróðurs hefur orðið eins ójöfn og raun ber vitni, verður að gera þá kröfu, að þungar byrðar verði lagðar á þá, sem breiðust hafa bökin fjárhagslega, í sambandi við þær heildaraðgerðir, sem væntanlega verður ráðizt í innan skamms. Á móti þeim byrðum, sem lagðar verða á launþegana og fleiri stéttir, ætti að ákveða mjög verulega álagningarlækkun á innfluttum nauðsynjavörum og innlendum iðnaðarvörum og þjónustu. Byrðarnar, sem hér er talið rétt að leggja á efnaminni stéttir þjóðfélagsins, eiga ekki rétt á sér, nema eftirtaldar ráðstafanir, sem allar eru ræddar á öðrum stöðum í álitinu, verði framkvæmdar út í yztu æsar: Allsherjar eignakönnun, eignarskattur í eitt skipti fyrir öll, skyldulán, stóraukið eftirlit með skattaframtölum, endurbætt skattalöggjöf, endurbætt tilhögun á innflutningsverzluninni og sérstakar ráðstafanir gegn fjárflótta.“ Þessar till. okkar fengu því miður ekki góðar undirtektir sem heild. Þótti í nokkuð mikið ráðizt að framkvæma þær eins og þær voru, en við höfðum einmitt lagt sérstaka áherzlu á það, að ef ætti að ná nokkuð verulegum árangri, þá yrði að framkvæma þær till. í heild. Nú ættu hins vegar fleiri að sjá, að það hefði vissulega verið betra að hefja þær framkvæmdir þá þegar og þá væri ekki við marga af þeim örðugleikum að stríða, sem við verðum nú að horfast í augu við. En þeir erfiðleikar, sem þjóðin átti þá við að stríða og framkvæmd þessara till. átti að leysa, eru óleystir enn. Í umr. um þetta mál innan Alþ. og utan er yfirleitt lögð megináherzla á afkomu sjávarútvegsins, og hún er talin eitt stærsta vandamálið, sem nú eigi að taka föstum tökum og glíma við. En ég er ekki viss um, að þetta sé alls kostar rétt. Ég held, að ástandið í gjaldeyrismálunum sé í sjálfu sér erfiðara viðfangsefni, torleystara og þýðingarmeira. Ég held, að með tilliti til stríðsverðsins, sem er á síldarafurðum og ísfiski, þá sé það vandamál tiltölulega auðleyst með ríkisábyrgð og takast muni að afla þess fjár, sem þarf til þess að standa straum af þeirri ábyrgð. En ástandið í gjaldeyrismálunum er hins vegar mjög alvarlegt og ekki sjáanlegt, hvernig fram úr þeim geysilega vanda verður ráðið. Þessum málum er allt of lítill gaumur gefinn og alveg furðulegt, að varla hefur verið vikið að því í þeim löngu umr., sem hér hafa farið fram, til þessa. En meginástæðan til gjaldeyrisvandræðanna er í stuttu máli sú, hversu geysimikill munur er á verðlagi hér og í viðskiptalöndunum og að peningatekjur hafa vaxið hér geysimikið, samtímis því að genginu er haldið óbreyttu. En hitt atriðið, sem oft er ekki nægilega gaumur gefinn, er hin geysilega gjaldeyrisþörf sem nú er og erfitt er að fullnægja. Hún á rót sína að rekja til þess, sem nú kemur í ljós, að þeirri þörf er fullnægt eða hún er framkvæmd án nokkurrar skynsamlegrar heildaráætlunar. Það hefur komið í ljós, að fé, sem lagt var til hliðar til greiðslu á nýbyggingarvörum, var aðeins ætlað til kaupa á sjálfum framleiðslutækjunum, en hins vegar hefur alveg gleymzt að ætla fé til þess að tryggja það, að hægt sé að láta framleiðslutækin taka til starfa, og einnig gleymzt þær framkvæmdir, sem óbeint verða nauðsynlegar í landinu kringum þessi tæki fyrstu árin, á meðan þau eru að komast í notkun. En til úrlausnar á þeim vanda, sem ég hef nú drepið á, koma fjárhagsmál þjóðarinnar fyrst og fremst til greina. Og nú liggja fyrir þinginu tvö frv., annars vegar frv. Sósfl. og hins vegar frv. ríkisstj., sem nú er til umr. og ætlað er að leysa þennan vanda. Ég ætla að leyfa mér að víkja nokkrum orðum að frv. Sósfl. og vona, að ég fari þó ekki með því út fyrir dagskrána. Í því frv. er till. til úrlausnar á þeim vandamálum. sem ríkisstj. ætlar að leysa. Í því frv. virðist mér vera fjögur meginatriði. Það er ríkisábyrgð á útfluttum fiski, í öðru lagi er gert ráð fyrir lækkun á útlánsvöxtum til sjávarútvegsins, í þriðja lagi endurskipulagning innflutningsverzlunarinnar og loks niðurfelling á tollum á þeim vörum. sem ganga inn í vísitöluna. Tvö atriðin eru ekki nýmæli, það er ríkisábyrgðin og endurskipulagning innflutningsverzlunarinnar. Um ríkisábyrgð er það að segja, að ákvæði þessa frv. eru sótt í ábyrgðarl. frá því í fyrra og sömu ákvæði og eru í frv. ríkisstj. Þá er ákvæðið um endurskipulagningu innflutningsverzlunarinnar í þessu frv. í meginatriðum sótt í frv., sem ég flutti á síðasta Alþ., og sízt sæti það á mér að vera á móti þeim lið. Ég tel slíkar ráðstafanir, sem þar er lagt til, að gerðar verði, ekki aðeins skynsamlegar, heldur bráðnauðsynlegar og einar af þeim ráðstöfunum, sem mest knýjandi nauðsyn sé til að grípa til í fjárhagsmálum okkar. Um þetta fjölyrði ég ekki frekar, en ætla að fara nokkrum orðum um hin atriðin tvö, vaxtalækkunina og niðurfellingu tolla af neyzluvörum, Í frv. Sósfl., held ég, að sé allt of mikið gert úr þýðingu vaxtalækkunar. Þar er sagt, að vaxtalækkunin mundi þýða 15 þús. kr. lækkun á rekstrarkostnaði á meðalfiskibát yfir árið. En flestar þessar tölur eru alger fjarstæða. Landssamband ísl. útvegsmanna hefur í áætlun sinni gert ráð fyrir, að vextir þessir mundu nema um 8–9 þús. kr., og sá maður í hópi Sósfl., sem ég tel, að hafi bezta þekkingu á þessum sviðum, Jónas Haralz, hefur ásamt mér, því að við höfum átt saman þátt í því að reikna út kostnað bátaútvegsins, ekki treyst sér til þess að vefengja þessar tölur L.Í.Ú. að neinu verulegu leyti. Og þegar þess er gætt, að verulegur hluti af þessum vaxtaútgjöldum er um 2% vextir, sem gert er ráð fyrir, að þau lækki í, þá er það auðsætt, hvílík reginfjarstæða það er að gera ráð fyrir, að þessi lækkun muni nema svona miklu. Það munu allir sammála um það að búa bátaútveginum betri vaxtakjör en nú á sér stað, þó að því megi ekki gleyma, að á undanförnum árum hefur verið gert mikið til þess að bæta vaxtakjör hans. Þá má ekki heldur gleyma því, að það hlýtur að koma að því á næstunni, að útlánsvextir banka verði hækkaðir. Það verður að koma að því, og sé tillit tekið til þessa, þá er augljóst, að skilyrði bankanna til þess að lækka vextina verulega eru um leið mun minni. Hinu vil ég ekki mótmæla, að æskilegt sé að búa sjávarútveginum að einhverju leyti hagkvæmari vaxtakjör en nú á sér stað, en ég tel þær tölur, sem hér eru nefndar um þýðingu þessarar ráðstafana, vera mestu fjarstæðu. Um þýðingu niðurfellingar tolla á vísitöluvörum hef ég rætt áður við flm. frv. og get látið nægja mjög fá orð. Ég sýndi fram á, að niðurfelling tolla á þessum vörum mundi væntanlega lækka vísitöluna um 15–17 stig, og miðað við innflutning ársins mundi tekjumismunurinn verða 20–25 millj. kr., en spara ríkissjóði um 10–11 millj. kr., svo að auðséð er, að það mundi frekar hafa í för með sér útgjöld fyrir ríkissjóð að framkvæma lækkun vísitölu á þennan hátt, og þá virðist niðurfelling tolla ekki vera það, sem fyrst og fremst eigi að keppa að. Með tilliti til þess, að augljóst er, að framkvæmd á þeim till., sem fólgnar eru í þessu dýrtíðarfrv. Sósfl., mun kosta ríkissjóð verulega fjárfúlgu, bæði hvað snertir útflutning á sjávarafurðum og niðurfelling á tollum á vísitöluvörum, þá er það alveg augljóst mál, að ekki er hægt að taka frv. Sósfl. alvarlega, þar sem engin till. er í því um tekjuöflun til þess að mæta þessum útgjöldum. Þess var að vísu getið af hálfu flm. frv., að ef frv. yrði tekið alvarlega, mundi hann sýna lit á því að bera fram tekjuöflunartill., en vissulega hefði verið eðlilegra og í alla staði meiri líkur fyrir, að frv. yrði tekið alvarlega, að till. þess efnis hefðu komið í frv. sjálfu. Það er talið, að á þessu ári muni útflutningsuppbætur á saltfisk vera um 12–14 millj. kr., uppbætur á freðfisk um 10–20 millj. kr. og kjötuppbætur um 20 millj. kr. En fram hjá öllu þessu er gengið, og hefur ekki þótt ástæða til þess að gera till. um tekjuöflun til þess að mæta öllum þessum útgjöldum, sem vissulega verða stórkostleg. Samning þessa frv. er vissulega ekkert afrek og Sósfl. hvorki til gagns né sóma. Þess er skylt að geta, að Sósfl. rökstuddi þetta með því, að ekki mundi þurfa að greiða neinar útflutningsuppbætur á fiskafurðir á næsta ári, því að lítill vandi væri að selja meginhluta af okkar fiskafurðum til viðskiptalanda, sem keyptu þær vörur hærra verði en fiskábyrgðarverðið væri. En í því sambandi er einmitt rétt að fara nokkrum orðum um stefnu sósíalista í þessum málum. Þeir leggja hina mestu áherzlu á, að okkar viðskipti verði sem allra mest við vöruskiptalöndin í Mið-Evrópu og Austur-Evrópu. Fjárhagslega séð er það hinn mesti barnaskapur að einblína á það, hvar við fáum mest að krónutali fyrir okkar vörur, og alveg sérstaklega þegar salan fer fram með þeim hætti, að hún er bundin skilyrði að kaupa ákveðna vöru í staðinn. Ef meta á gildi slíkra vöruskiptasamninga, þá er þar einn skynsamlegur grundvöllur, sem kemur til greina, en það er að bera saman magn og gæði þeirra vara, sem við getum fengið fyrir tiltekið magn af íslenzkum útflutningsafurðum. Krónutölur skipta hér engu máli. Því miður hefur verið lögð á það allt of lítil áherzla að gera skipulagða athugun á verðlagi vöru á vöruskiptalöndunum annars vegar og á tilsvarandi vöru, sem við getum fengið frá löndunum, sem eru með frjálsar vörur, hins vegar, því að án þess að hafa tölur til að gera slíkan samanburð er óhugsandi að gera sér í hugarlund, hvernig allar aðstæður eru. Það hefur skort allar upplýsingar um þetta, og það hefur orðið til þess, að blaðaskrif og umr. um þessi mál hafa orðið út í loftið meira en æskilegt hefði verið. En auk þess sem á að gera samanburð á slíkum grundvelli, held ég, að samanburðurinn sé að ýmsu leyti ekki hagstæður fyrir vöruskiptalöndin, og einnig þarf að taka tillit til þess, að ekki er hægt að fá allar vörur frá vöruskiptalöndunum, þó að við vildum beina viðskiptum okkar þangað, en þegar tekið er tillit til þess, hve mikið af okkar útflutningi fer til þess að kaupa fyrir aðrar vörur, verðum við að geta keypt okkar helztu nauðsynjavörur þar, sem útflutningurinn er seldur, ef ekki er um að ræða að selja á frjálsum markaði eða í gjaldeyrislöndum á þeim grundvelli, sem ég gat um áðan. En að sjálfsögðu má ekki miða við verðið í íslenzkum krónum eingöngu, og í sambandi við það held ég, að rétt sé að vekja athygli á einu atriði, sem ég held, að hafi verið allt of lítill gaumur gefinn. Hv. Sósfl. leggur til, að viðskipti okkar verði í svo ríkum mæli sem unnt er flutt yfir á vöruskiptalöndin, sem borga hærra, en selja líka með hærra verðlagi, og rökin fyrir þessu eru afar einföld. Sjávarútvegurinn fær það, sem hann þarf að fá, en vörurnar eru ekki óseljanlegar innanlands vegna þess, hve kaupmátturinn er mikill. En raunverulega er hér alveg um hliðstæða lausn að ræða og vera mundi, ef gengi krónunnar yrði lækkað. Það, sem hér er um að ræða, er að skaffa sjávarútveginum hærra verð á þann hátt að fá innflutning með hærra verðlagi. Hér er um að ræða ráðstöfun, sem verkar eins og gengislækkun, og hefur mig oft stórfurðað á því, að ekki skuli hafa verið á það bent, að þessi flokkur hugsar sér að leysa vandræði sjávarútvegsins nákvæmlega á sama hátt og gengislækkun mundi gera, svo að með stefnu Sósfl. er um dulbúna gengislækkun að ræða. Það er þannig hvatning til gengislækkunar að hvetja til að selja í svo ríkum mæli til þeirra landa, sem hafa hærra verðlag en við. Ég er ekki með þessu að segja, að það geti ekki verið skynsamlegt að auka viðskiptin við þessi lönd, en það fer eftir verðskráningunni, sem ég minntist á áðan, og fannst mér rétt að þetta kæmi fram. Skal ég svo ekki ræða þetta frv. hv. Sósfl. nánar, en sný mér að frv. stjórnarinnar. Það frv. má skoða frá tveim ólíkum sjónarmiðum: hvort það nái tilgangi sínum, og hvort ákvæði þess séu réttlát eða sanngjörn. Ef tilgangurinn er að koma sjávarútveginum af stað á vertíðinni - og það hygg ég, að telja megi höfuðtilgang frv. -, þá hygg ég, að það muni ná tilgangi sínum, eða ég vona, að svo sé. Í frv. er gert ráð fyrir tekjuöflun, sem hæfir þessum leiðum, og þess vegna álít ég, að það sé rökrétt heild og muni ná þeim tilgangi, sem því er ætlað að ná. Hitt er svo annað mál, hvort ákvæði frv. geta frá félagslegu sjónarmiði talizt réttlát. Ég er á þeirri skoðun, að þjóðinni sé svo mikill vandi á höndum, að allar stéttir verði að taka á sig nokkrar fórnir, en bök manna eru misjafnlega breið. Undanfarin ár hefur gróði safnazt á hendur margra manna, og tekju- og eignaskiptingin er ójöfn. Hún var ójöfn fyrir stríð, og það hefur aukizt. Fjöldi manna hefur aðstöðu til stórtekna og er milljónamæringar, sérstaklega stórútgerðarmenn, verzlunar- og iðnaðarmenn. Ég tel, að þótt nauðsynlegt sé, að allar stéttir þjóðfélagsins taki á sig nokkrar byrðar, sé það meginskilyrði, að þessir menn fórni - ekki aðeins fyrst - heldur færi þeir miklu þyngri fórnir en launþegar og verkalýður, og skal ég leyfa mér að nefna nokkrar ráðstafanir, sem ég tel nauðsynlegar og rétt að grípa til, til þess að þessar stéttir og þessir menn færi þær fórnir, sem þeim ber að færa. Ég vil þá fyrst nefna stórfelldan eignaraukaskatt og að hert verði á skattaeftirlitinu og gerðar alvarlegar tilraunir til þess að lækna það átumein, sem er í íslenzku þjóðfélagi, að launastéttirnar bera í raun og veru miklu þyngri skattabyrðar en þeim ber, og er það vegna þess, að þeir, sem stunda atvinnurekstur, hafa aðstöðu til þess að skjóta miklum hluta tekna sinna undan skatti. Þetta misrétti tel ég nauðsynlegt að afnema. Það er opinbert leyndarmál, að íslenzkir ríkisborgarar eiga verulegar fjárfúlgur í erlendum bönkum og erlendum fyrirtækjum, sem þeir hafa að miklu leyti aflað á síðustu stríðsárum. Ég tel nauðsynlegt, að gerð sé tilraun til þess að festa hendur á þessu fé, sem ekki er aðeins ólöglega geymt, heldur ólöglega komið þangað og af ólöglegum tekjum. Ég veit, að það er miklum örðugleikum bundið að ná slíku fé, og ef það er ekki hægt, er ekki hægt að krefjast þess með sanngirni, að það sé gert. Þá þarf að gerbreyta skipulagi innflutningsverzlunarinnar. Um það mál skal ég ekki ræða frekar. Ég flutti í fyrra frv. á Alþingi um, hvaða skipan ég teldi nauðsynlega á innflutningsmálunum og hvaða skipan ég teldi mögulegt að taka upp nú. Innflutningsverzlunin skiptir meira máli hér hjá okkur en hjá nokkru hinna Norðurlandanna sökum þess, hve mikið við flytjum inn erlendis frá, auk þess, hve miklum hluta af þjóðartekjunum við verjum til þess að kaupa erlendar vörur. Þess vegna er það, að stór hluti af þjóðartekjunum gengur í gegnum hendur innflytjendanna, meiri hluti en á hinum Norðurlöndunum, en þessi grein er sérstaklega óskynsamlega og óhaganlega rekin og hefur verið það um langan aldur. Gera þarf ráðstafanir gegn húsaleiguokri og ráðstafanir til þess að bæta úr húsnæðisskorti. Ég tel nauðsynlegt að leggja á stóríbúðaskatt. sem ætti að vera ein af þeim byrðum, sem efnastéttirnar taka á sig. Gera þarf ráðstafanir til þess að takmarka há laun og setja takmarkanir við greiðslu arðs úr hlutafélögum. Það er alkunna, að fjöldi manna hefur svo há laun, að engin ástæða er til, 80–100 þús. kr. og 100–200 þús. kr., bæði hjá einstaklingum og hinu opinbera. Þá þarf að gera ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir, að einstaklingar hafi stórgróða af einokun í þjóðfélaginu, svo sem af kvikmyndahúsum, smjörlíkisframleiðslu, öl- og sælgætisgerð o.s.frv. Slíkar aðgerðir hef ég talið nauðsynlegar, um leið og komið er til almennings og launastéttanna og ætlazt til fórna af þeim. Ég geri mér það ljóst, að margar af þessum ráðstöfunum hafa ekki beina þýðingu til þess að hjálpa til að koma sjávarútveginum af stað, en þær eru bara nauðsynlegar til þess, að þessar stéttir sætti sig við verulega kjaraskerðingu, og það er af því, sem ég álít nauðsynlegt að leggja áherzlu á slíkar ráðstafanir. Mér finnst fórnirnar, sem af almenningi er krafizt, vera svo miklu meiri hlutfallslega en af efnastéttunum. Og ef litið er á frv. stjórnarinnar í þessu ljósi, virðast mér fórnir launþeganna vera þrjár. 1. Verðlagsuppbótin er fest. Þ.e. að ekki má framvegis hækka kaup í sama mæli og verðlag hækkar í landinu, en það fyrirkomulag hefur verið síðan 1939, er Alþfl. fékk þessu komið á, og hefur það verið talin hin mesta kjarabót, sem fram hefur komið, en slíkt u að leggja niður. 2. Verðlagsuppbótin er lækkuð og laun lækkuð um 81/2%. Verð á landbúnaðarvörum lækkar, svo að lækkunin verður ca. 41/2%. 3. Söluskattur, svo að verð vöru, sem neytendur kaupa, mun hækka verulega. Forsrh. hefur áætlað, að raunveruleg kauplækkun muni vera 8-9% Ef notaður er sá mælikvarði, sem ég gat um áðan, er fórn efnastéttanna aðeins ein, eignaraukaskatturinn, og skal ég nú leyfa mér að líta á hann. Af fyrstu 100 þús. kr. er enginn skattur greiddur. Af 200 þús. kr. eru greiddar 5 þús. kr., af 300 þús. kr. 15 þús. kr., af 400 þús. kr. 25 þús. kr., af 500 þús. kr. 40 þús. kr., af 600 þús. kr. 55 þús. kr. og nær ekkert af þessu 10%. Loks er af 700 þús. kr. 75 þús. kr., og er þá komið aðeins yfir 10%. Auk þess er þess að geta, að verulegur stórgróði er undanskilinn, en það er stórgróði Eimskipafélagsins, nýbyggingarsjóðir allir og varasjóðir samvinnufélaganna. Ef við lítum á forstjóra stórútgerðarfyrirtækja, stórkaupmenn, iðnaðarmenn og aðra, sem hafa grætt vel á stríðinu, og berum fórnir þeirra saman við fórnir hinna, þá er ekki líklegt, að þessir menn hafi kaup, sem reiknað er með vísitölu. Ef slíkur maður hefur grætt upp í 600 þús., þá borgar hann 10% til baka, og þó að hann hafi grætt milljón, þá borgar hann 14% til baka, samtímis því sem víst er, að hann þarf ekki að lækka sinn lífs-standard. Mér þykir þetta frv. sýna, að fulltrúar efnastéttanna hafi viljað hlífa sínum skjólstæðingum of mikið og að þeir hafi komið sínum vilja fram. Alþfl. hefði viljað hafa þetta frv. á annan veg, og veit ég það, að ef flokksins hefði ekki notið við, hefði frv. orðið miklu óhagstæðara launastéttunum en það er, samkvæmt þeim ummælum, sem komu fram hjá Jóni Pálmasyni, sem lýsti andstöðu sinni við frv., af því að stórgróðamönnunum væri ekki hlíft nóg, en röksemdin var sú, að hann væri móti því, að eignaraukaskattur væri lagður á, svo að það er ekki að efa, hvernig frv. hefði orðið, ef þeir hefðu fengið að móta það. Ég tel frv. allt of mikið mótað af flokkunum til hægri við Alþfl. og fulltrúum eignastéttanna. Mér finnst eignaraukaskatturinn ekki nærri nógu hár. Engar ráðstafanir eru gerðar til þess að stöðva skattsvikin og til þess að koma innflutningnum á heilbrigðan grundvöll og til þess að stöðva há laun og arðsútborganir í hlutafélögum. Ég er ekki ánægður með frv., en skal þó játa, að hæstv. ríkisstj. hefur verið mikill vandi á höndum. Það er vissulega erfitt að samhæfa sjónarmið þriggja flokka. Þótt ég hafi frá upphafi haft mjög takmarkaða trú á, að hægt væri að leysa dýrtíðarmálin skynsamlega og réttlátlega í samvinnu við fulltrúa eignastéttanna, og mér finnist reynslan nú vera að sýna, að sú skoðun hefur átt við rök að styðjast, hef ég stutt núverandi ríkisstj., þar sem flokkur minn á fulltrúa í henni og stendur að henni. Ég mun gera það áfram, og mun ekki greiða atkvæði gegn henni í svo þýðingarmiklu máli og ekki bera fram við það brtt. Hins vegar sé ég mér ekki fært að fylgja frv. og læt þá skoðun mína, að ekki séu með því nægar byrðar lagðar á stóreigna- og hátekjustéttirnar miðað við byrðar almennings, koma þannig í ljós, að ég mun ekki greiða atkvæði um málið.



Herra forseti. - Þegar sett voru l. um almannatryggingar árið 1945, var að því vænlega marki stefnt að velta öllum íslenzkum ríkisborgurum rétt til sæmilegs framfærslulífeyris, og það enda þótt þeir sökum elli og vanheilsu megnuðu ekki að vinna fyrir sér. Það væri þó að vísu ofrausn að segja, að þetta mark hefði náðst með setningu laganna. En víst er um það, að það þokaðist mikið í áttina og að eftir þá löggjöf stóðum við miklu nær því en nokkurn tíma áður að geta sagt, að gamalmennum og öryrkjum væru veitt verðug laun af almannafé, laun, sem voru þó eitthvað í áttina til þess, að hægt væri að draga fram á þeim lífið - eitthvað í áttina. Það er alkunna, að á fyrsta verðlagssvæði var gengið út frá því, að árleg ellilaun og örorkulaun þeirra manna, sem njóta fulls örorkulífeyris, skyldu vera 1200 kr. á ári, eða 100 kr. á mánuði, miðað við grunnlaun. Og svo var ákveðið í l. um almannatryggingar, að á þessi grunnlaun skyldi bætast uppbót samkvæmt verðlagsvísitölu hagstofunnar, eins og hún væri á hverju ári. Samkvæmt þessu hafa laun gamalmenna og öryrkja á fyrsta verðlagssvæði verið þetta ár, sem er að liða, að meðaltali 315 kr. á mánuði. Meðalvísitala yfirstandandi árs hefur reynzt vera 315 stig, og þar af leiðandi hafa meðallaun þessara manna verið 315 kr. á mánuði. Ef við hins vegar lítum á þessi laun eins og þau eru nú í desembermánuði samkvæmt desembervísitölunni, þá mundu þau vera 328 kr. - Með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er stefnt að því að skerða þessi laun allverulega. Gamalmenni eða öryrki, sem samkv. desembervísitölunni ætti að fá í laun 328 kr., á nú samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, eftir áramótin eða í janúar 1948 að fá aðeins 300 kr. Lækkunin nemur því 28 kr. á mánuði eða 81/2%, sé miðað við desembervísitöluna. En sé miðað við meðalvísitöluna á liðandi ári, nemur lækkunin 15 kr. á mánuði. - Mér virðist nú, að þarna sé verið lítið að skerða og að litið muni hagur þjóðarinnar batna og litið muni greiðast fyrir um útgerð fiskibáta, þó að þannig sé klipið utan af hinu nauma framfærslufé gamalmenna og öryrkja. Og það er ákaflega hart aðgöngu fyrir þetta fólk, sem hefur treyst á þau lög, sem Alþ. rétti að þeim fyrir tveimur árum, að verða nú að horfast í augu við það, að lagt er til á Alþ. að draga stórkostlega úr gildi þessara laga. Ég veit ekki, hvort þetta hefur verið gert að þaulhugsuðu og vel yfirlögðu ráði. En mér þykir rétt og æskilegt, að úr því verði skorið, hvort svo er. Mér þykir rétt og æskilegt, að úr því verði skorið, hvort hæstv. ríkisstj. og þeir flokkar, sem hana styðja, telja það nú nauðsynlegt til bjargráða þjóðinni að klípa 28 kr. af 328 kr. mánaðarlaunum gamalmenna og öryrkja í landinu. Ég held, að öllum hljóti að vera ljóst, að þessi laun óskert eru þó engin þurftarlaun. Ég held, að öllum hljóti að vera það ljóst, að þótt ekki sé verið að skerða í þessu efni gildi l. um almannatryggingar, þá er fjarri því, að þau nái því marki, sem á að ná með þeim, því, að þetta fólk fái sæmileg laun. Og mér lízt sannarlega illa á, að af þessum tryggingum fái þetta fólk sæmileg laun, að því fjarlæga marki verði náð, sem stefna ber þó að, ef nú á strax að fara að vinna í öfuga átt við það. Gamalmennum og öryrkjum, sem engan eiga að, er með öllu ókleift að komast af án þess að fá sérstakan framfærslustyrk, þó að þetta fólk fái þessi laun. Ég hef því ásamt hv. 2. þm. Reykv. leyft mér að bera fram brtt. við 12. gr. þessa lagafrv., og sú brtt. er skráð á þskj. nr. 204. 12. gr. frv. er um, að miða skuli launagreiðslur við 300 vísitölustig. En brtt. þessi er á þá leið, að ákvæði þessarar gr. taki ekki til fastra lífeyrisgreiðslna samkv. l. um almannatryggingar. En það eru fyrst og fremst ellilaun og örorkubætur, svo og aðrar varanlegar bætur, sem bótaþegar taka. Ég skal ekki fjölyrða meir um þessa brtt. Ég vil vænta þess, að hv. þm. taki henni með fullri sanngirni og minnist þeirra fyrirheita, sem Alþ. gaf gömlu fólki og öryrkjum fyrir tveimur árum, og að þeim finnist ekki tímabært og ekki vansalaust að taka nú til baka það, sem þá var heimilað. Það er ef til vill að bera í bakkafullan lækinn að fara að ræða um þetta frv. almennt, sem fyrir liggur. En vissulega er það þó svo, að þrátt fyrir langar ræður, þá er þó margt í þessu frv. enn óskýrt. Og það er alveg sérstaklega eftirtektarvert, að hæstv. ríkisstj. og hennar formælendur, þeir hafa svo að segja enga tilraun gert til þess að skýra frv. Þeir hafa kosið að ræða málið á allt öðrum grundvelli. - Ég vil nú leyfa mér enn að biðja um skýringar. Það hefur verið beðið um þær áður, og svör hafa ekki komið. Og ég vil enn bera fram óskir um skýringar, og má vel vera, að fleiri verði til þess að gera slíkt hið sama, ef svör fást ekki, svo að fullreynt verði, hvort hæstv. ríkisstj. vill ekki eða getur ekki nema hvort tveggja væri - svarað þeim spurningum, sem koma upp í hvers manns huga við að lesa frv. Ég staðnæmist fyrst við 12. gr., þá gr., sem ég leyfi mér að flytja brtt. við. Þar er þetta margumtalaða ákvæði, að ekki skuli greiða verðlagsuppbætur á starfslaun eftir hærri vísitölu en 300 stigum. Það er staðreynd, að í dag er vísitalan skráð 328 stig. Og það er einnig staðreynd, að raunveruleg vísitala er eitthvað nálægt því að vera 380 stig. Og það er einnig staðreynd, að það, að vísitalan er skráð í dag aðeins 328 stig, stafar af því, að ríkissjóður leggur fram verulegar fjárfúlgur til þess að greiða vísitöluna niður, sem talið er. Nú er enginn stafur eða stafkrókur, það ég fæ séð, í þessu frv., sem segi til um það, hvort eigi að halda niðurgreiðslunum áfram eða þá í hve ríkum mæli. ef haldið verður áfram með þær. Það verður ekki annað séð en að það sé alveg á valdi ríkisstj., sem er á hverjum tíma, hvort hún heldur niðurgreiðslum þessum áfram, og þá í hvaða mæli þeim verður haldið áfram. Nú vil ég spyrja hæstv. ríkisstj.: Hver er meiningin? Hvað hyggst hæstv. ríkisstj. fyrir? Vill hún gefa skýlausa yfirlýsingu um það, hvort hún ætlar að halda niðurgreiðslunum áfram og þá í hve ríkum mæli? Og vill hún ekki, til þess að taka af öll tvímæli, setja inn í lögin einhver ákvæði um niðurgreiðslurnar? Þetta er sem sé meginatriði fyrir hvern launþega, og það skal ég reyna að rekja með einföldum dæmum. Það lætur ekki fjarri, að verkamaður í Reykjavík geti með því að vinna hvern einasta virkan dag fengið í árslaun allt að 20 þús. kr. með núverandi vísitölu, og ég vil leggja þá tölu til grundvallar. Það skiptir ekki svo miklu máli í þessu sambandi, þótt launin kunni að vera eitthvað eilítið lægri, en um það er fremur að ræða en hið gagnstæða. Ef hér er um að ræða niðurfærslu á vísitölunni úr 328 stigum í 300 stig, þá kemur fram við það launalækkun, sem nemur 81/2%, eða á 20 þús. kr. 1700 kr. Skatturinn, sem verkamaður hér í Reykjavík á þá að greiða vegna þessarar vísitölulækkunar, er 1700 kr. Ég verð nú að segja það, að ég hygg, að þetta mundi þykja allhressileg álagning, ef lagt væri á sem útsvar í einu lagi. Já, það segir mér nú einn stjórnarstuðningsmaður, að nú lækki vöruverðið í landinu við þessa lækkun á vísitölunni. Vöruverðið í landinu lækkar þannig, að við vöruverð í landinu bætist 31/2% söluskattur, ofan á aðrar álagningar á vörur. Ég veit ekki, hve mikið verkamannsfjölskylda kaupir af slíkum vörum á ári, sem þessi skattur er lagður á. En ég hygg þó, að það sé ekki fjarstæða, að hún kaupi þær vörur, sem hækkunin kemur fram á, fyrir 6 þús. kr. og sé ekki ofhaldin af. Og 31/2 % af því skilst mér vera 210 kr. - Svo eru í 15. gr. frv. þessa almenn ákvæði um, að það megi færa niður verð á ýmsum vörutegundum. En aðspurð hefur hæstv. ríkisstj. ekki treyst sér til að gefa neinar skýringar á því, hverju þessar niðurfærslur muni nema eða hvort þær muni nokkru nema. Og ég staðhæfi, að þessar niðurfærslur verða ýmist engar á vöruverði eða svo óverulegar, að engu máli skipta. Úr þessu mun reynslan skera. – En ef ríkisstj. fyndi upp á því að hætta öllum niðurgreiðslum alveg - og það er enginn stafur eða stafkrókur í þessu frv., sem segir neitt um það, hvort verður haldið áfram niðurgreiðslunum -, þá lækkar vísitalan úr 380 stigum í 300 stig. Það er nálægt því að vera 21% lækkun á launum. Og miðað við 20 þús. kr. laun. Þá er skatturinn, sem verkamaðurinn í þessu falli þarf að borga, 4200 kr. Ég segi: Þetta mundi þykja allríflegur skattur og umtalsverður, ef. t.d. bæjarstjórnin í Reykjavík hækkaði nú Útsvörin á einu bretti á verkamönnum fyrst og fremst um 1700 kr. á hvern verkamann og gæti svo við nánari athugun kannske komizt að þeirri niðurstöðu, að þetta væri ekki alveg nóg hækkun. og gæti þá brugðið sér upp í 4200 kr. skatt með útsvarsálagningunni. - En svo lækkar vöruverðið, sagði hv. þm. Já, við skulum líta nánar á það spursmál Alls staðar í heiminum er verðlag að hækka, bæði í Ameríku, Bretlandi, Frakklandi og yfirleitt hvar sem er, a.m.k. í löndum auðvaldsskipulagsins er verðlag að hækka. Og þetta þýðir alveg óhjákvæmilega vaxandi dýrtíð hér heima á Íslandi, hækkun hinnar raunverulegu vísitölu. En samt á að halda sig við það hér að greiða launþegum kaup, sem miðað sé við 300 vísitölustig og ekki meira undir neinum kringumstæðum. Það er því engin fjarstæða að hugsa sér, að það verði ekki 1700 kr. skattur, sem verkamaður hér í Reykjavík þarf að borga vegna þessarar ákvörðunar um að binda kaupgjaldið við 300 vísitölustig, og ekki 4200 kr., heldur eitthvað miklu meira, því að dýrtíðin hækkar, það er víst. Ríkisstj. getur hætt að greiða vísitöluna niður. Um það er allt óvíst. Og niðurstaðan verður: Meiri og þyngri byrðar yfir á herðar launþeganna. - Ég fjölyrði ekki meira um þetta. En það er ástæða til að spyrja um fleira. II. kafli frv. er um eignaraukaskatt. Hv. 4. þm. Reykv. hefur nú lýst því yfir fyrir sína hönd, að honum finnist skattur sá harla lítilfjörlegur sem eignaraukaskattur, og hefur hann þar satt að mæla. En það finnst mér ekki heppilegt, að engin tilraun hefur verið gerð til þess að sýna fram á, hve miklar tekjur ríkið muni fá af þessum skatti. Það er óforsvaranlegt af hæstv. ríkisstj. að leggja fram frv. sem þetta, till. sem þessar og gera enga tilrann til að gera grein fyrir því, hvað till. þýða. Ég vil spyrja enn: Hvað hefur ríkisstj. áætlað um það, hvað mundi fást inn af þessum skatti? Ég sé raunar, að stólar ráðh. eru auðir, en ég sá í gærkvöld, að þegar þm. voru að tala, þá kaus einn ráðh. þann kost að standa á hleri við lokaða hurð, en annar var í hliðarherbergi og lét skína framan í sig annað slagið, en hinir kusu þann kost að vera á gangi á við og dreif. Það er því vel hugsanlegt, að þeir haldi gömlum sið nú og sitji sinn til hvorrar handar og hleri svoleiðis, að það, sem ég segi, nái til eyrna þeirra, þótt þeir séu ósýnilegir. Þess vegna endurtek ég spurninguna: Hvað hefur ríkisstj. áætlað, að ríkið mundi fá miklar tekjur vegna hins svo kallaða eignaraukaskatts? Og ég endurtek líka spurninguna: Hvað hyggst hæstv. ríkisstj. fyrir um niðurgreiðslur á vísitölunni? Hvaða yfirlýsingar vill hún gefa í því sambandi, og vill hún ekki setja ákvæði í l., sem segja svart á hvítu um það, hvað hér sé í ráði og hvað eigi að greiða mikið niður? Ég skal svo ekki fara út í marga aðra kafla frv. Ég get þó ekki látið vera að minnast með örfáum orðum á þann kafla frv., sem fjallar um hinu svo kallaða veltuskatt eða söluskatt eins og framsóknarmenn hafa kosið að skíra veltuskattinn að þessu sinni, en almenningur skírir hann sveltiskatt. Það þarf ekki að fjölyrða um þennan skatt, það er ljóst, í hverju hann er fólginn, hann er 31/2% álagning á ýmsar helztu nauðsynjavörur almennings. En eitt langar mig til að vita: Hve miklar tekjur hyggst ríkisstj. fá af þessum skatti? Um það liggja engar upplýsingar fyrir, ekki um það fremur en annað í þessu frv., og ég endurtek enn, að slíkt er ósæmilegt af hæstv. ríkisstj., að leggja fyrir Alþ. sitt aðalmál án þess að leitast við að gera nokkra grein fyrir, hvað það muni þýða í framkvæmd. Ég skal svo ekki fara fleiri almennum orðum um frv., en mér þykir rétt að segja nokkur orð í tilefni af því, sem svo greinilega kom fram hjá hv. 4. þm. Reykv., að þetta frv. æri mótað fyrst og fremst af sjónarmiðum gróða- og eignarstéttarinnar í þjóðfélaginu, og þetta er réttur dómur, það er fyrst og fremst mótað af sjónarmiðum þessarar stéttar, og það er í sjálfu sér ekki óeðlilegt, að svo sé. Þessar stéttir hafa vissulega mikið að verja, og þær hafa mikil tæki til þess að verja sinn mikla auð. Ég hef áður hér á Alþ. bent á, hvernig eigna- og tekjuskiptingin er hér í Reykjavík samkvæmt síðasta skattaframtali, og þykir mér rétt að rifja nokkuð upp þær tölur, ef af því mætti verða ljósara, hvernig stendur á því, að frv., sem við höfum hér, er eins og það er. Það eru 8321 einstaklingur í Reykjavík, sem eiga svo mikið af þessarar veraldar auði, að þeir borga eignarskatt, það er ekki svo ýkja stór hluti borgaranna, en eignirnar, sem þeir telja fram, eru talsvert verulegar. Þeir telja sem sé fram 407 millj. kr., og að sjálfsögðu eru hér fasteignir taldar á fasteignamatsverði, verðbréf á nafnverði o.s.frv., svo að söluverð þessara eigna er fimm- til sexfalt meira. Nú förum við að athuga skiptinguna og tökum til athugunar 200 hæstu framteljendurna. Þeir telja fram til eignar 103 millj. kr., eða rösklega fjórða hlutann af öllum eignum, sem fram eru taldar til skatts í Rvík. Skiptingin er þá þannig, að hinir 200 auðugustu eiga um það bil 1/4 allra skattskyldra eigna í Rvík, en 3/4 skiptast niður á 8121. Þetta er eignaskiptingin hér í Rvík á milli eignastéttarinnar annars vegar og launastéttanna hins vegar, fyrst og fremst. Ákaflega líkt kemur í ljós, þegar farið er að athuga tekjuskiptinguna. Það eru að sjálfsögðu miklu fleiri einstaklingar, sem telja fram tekjur í Rvík, heldur en hinir, sem telja fram eignir. Þeir, sem telja fram tekjur, eru 22820. Heildartekjur þeirra eru 504 millj. kr., þ.e.a.s. nettótekjur, eins og þeir töldu fram til skatts. Heildartekjur hinna 200 auðugustu eru hins vegar 36 millj. kr. Hver þeirra hefur þá að meðaltali í árstekjur 180 þús. kr. nettótekjur eftir eigin framtali, enn hinir 22620 hafa í heildartekjur 468 millj. kr., eða ca. 20 þús. kr. í meðaltekjur. Þannig er tekjuskiptingin í Rvík. Það er alveg rétt, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði, að þetta frv., sem við ræðum um í dag, það er mótað af sjónarmiðum hinna 200 ríku. Hér á að leysa vandamálin á kostnað hins mikla fjölda, sem hefur litlar tekjur, án þess að koma, svo að heitið geti, við hjá þeim, sem hæstar hafa tekjurnar og mestar eignir eiga. En þá kemur sú mjög athyglisverða spurning, hvernig á þessu stendur, og einnig verð ég að segja það, að rétt er að virða það dálítið fyrir sér, áður en við svörum því, hvernig á þessu stendur, hverjir muni vera tekjumestir af núverandi valdhöfum. Ég vil þá minna á það, að tveir af formælendum frv., hæstv. dómsmrh., sem hér hélt í gær þá furðulegustu ræðu, sem nokkurn tíma hefur verið haldin á Alþ., og hins vegar hv. þm. A-Húnv., sem flutti hér hóflega ræðu um málið, sem fyrir lá, - að báðir þessir menn sögðu eitt og hið sama, að hér væri aðeins um byrjunarspor að ræða og áfram verði haldið á sömu brautinni. Það var mjög athyglisvert, að báðir höfðu í frammi sömu hótunina, báðir sögðu: Ef þessu frv. verður illa tekið, ef barizt verður gegn því, ef það nær ekki tilgangi sínum, þá skuluð þið fá annað verra að þeirra dómi, nefnilega gengislækkun, og þeir undirstrikuðu það rækilega, að það væri búið að stiga það stóra spor að binda vísitöluna, en það er ekki nóg, við verðum að halda áfram á sömu braut. Það þýðir að halda áfram að leggja meiri byrðar á launastéttirnar, en slá skjaldborg um stóreigna- og stórtekjustéttirnar. Ég verð að segja, að þessi hótun beggja þessara þm. um gengislækkun virðist mér út af fyrir sig ekki vera neitt geigvænlegri en þau ráð, sem hér er til gripið. Ég fæ ekki séð, að gengislækkun mundi á nokkurn hátt koma verr við launastéttirnar eða verða verri þjóðinni í heild en þær ráðstafanir, sem hér eru gerðar, og ráðstafanir, sem meira er hótað af. Ég fæ ekki séð, að verkamaður í Rvík mundi vera nokkuð vansælli, þó að laun hans vætu skert um 81/2% með gengislækkun en með bindingu vísitölunnar eða hvort laun hans væru skert enn þá meir með þessari aðferð eða hinni. Annars skal ég ekki fara langt út í það. Ég vil þá aftur koma að því, hvernig á því stendur, að þetta frv. er svo mótað sem viðurkennt er, og vitna ég þar enn alveg sérstaklega í ræðu hv. 4. þm. Reykv., sem með löngum skýrslum leiddi að því rök, að frv. væri mótað af stefnu hinna auðugu. Það er eftirtektarvert, að allir stjórnmálaflokkar hafa sagt: Þetta er ekki mín stefna, þetta væri allt öðruvísi, ef ég hefði mátt ráða. - Nú er það ljóst, og leiddi hv. 1. þm. Reykv. einnig að því rök, að einn flokkurinn í stjórnarsamstarfinu, Sjálfstfl,, hefur opinberlega og undanbragðalaust komið fram sem málsvari hinna auðugu, og ég held, að einn af þeim auðugu hafi verið að leggja fram brtt. áðan til þess að verja sjóði sína, það var hv. 3. þm. Reykv. (HB). Hann vildi sem sé fá skattfrelsi fyrir varasjóði alls konar hlutafélaga. Það vita sem sé allir, að þessi flokkur er málsvari hinna auðugu. Það vita allir, að þessi hv. þm., sem flytur hér till. um að verja sjóði sína, er að verja sitt eigið hlutafélag og félög stéttarbræðra sinna, félög kaupsýslustéttarinnar og braskarastéttarinnar. Þetta er ljóst. Og hann var ekki einn á báti. - Ég sé, að hv. þm. Ak. brosir, og það er kannske eðlilegt að hann brosi, því að það er nú svo með þann ágæta mann, að sjálfsagt mundi hann heldur kjósa sér stöðu annars staðar en þar sem hann er. Nú er því yfirlýst af tveimur öðrum stjórnmálaflokkum, að þeir séu algerlega andvígir þessari stefnu, þeir hafi ekki viljað búa til frv., sem væri þannig vörn fyrir hina auðugu, en árás á hina smærri. En hvernig stendur þá á því, að þetta hlaut að vera svona? Hæstv. forsrh. hældi sér í gær fyrir margt og einkum og sér í lagi fyrir eitt, fyrir staðfestu, hann sagðist vera geysilega staðfastur maður og svo væri um flokk hans. Það mætti kannske með ofurlitlum rökum leiða annað í ljós hvað flokk hans snertir, en þá sögu ætla ég ekki að rekja, en ég viðurkenni, að hæstv. forsrh. sjálfur er geysilega staðfastur maður, hann hefur alla tíð haft eina ákveðna og óbilandi stefnu, og það er að vera vikapiltur og varapeð hjá íslenzkri auðmannastétt. Þessi þráláta stefna hans hefur einnig birzt í öðru. Hún hefur einnig birzt í því, að hann hefur ætíð notað samstarfið við alla róttæka sósíalista bæði í hans flokki og annarra til þess að sigla til hægri og tryggja, að ekki komi til samstarfs til vinstri. Einu sinni komst hann svo langt að vera samningsbundinn um samstarf til vinstri. Flokkur hans samdi við þáverandi Kommúnistaflokk Íslands um sameiginlega uppstillingu við kosningar í bæjarstjórn Rvíkur og um ákveðið samstarf að bæjarstjórnarkosningum loknum. Þessir samningar voru formlega og löglega gerðir og undirritaðir af stjórn beggja flokkanna. En þá var hinum staðfasta nóg boðið, því að 2 eða 3 dögum fyrir þær kosningar lýsti hann yfir því í blaði sínu, að samninga þessa mundi hann að engu hafa eftir kosningar. Síðan hefur verið haldið áfram á sömu braut. Það er alveg víst, að þetta frv., sem við höfum hér í dag og hv. 4. þm. Reykv. segir, að sé ekki stefna Alþfl., heldur stefna, sem sé mótuð af hagsmunum hinna auðugustu, það er svona af því, að við höfum óvenjulega stefnufastan forsrh., sem skilyrðislaust hafnar öllu samstarfi til vinstri og undir öllum kringumstæðum sækist eftir að vinna fyrir auðvaldið og afturhaldið í landinu. Ég get svo ekki látið hjá líða að víkja örfáum orðum að hv. 4. þm. Reykv. Hann mætti vissulega af þeim dæmum, sem hann sjálfur hefur rakið, hafa numið þann sannleika, sem ég hef sagt, að hæstv. forsrh. er í því einu staðfastur, að vinna aldrei með róttækum sósíalistum, hvorki í haus flokki né utan hans. Nú hefur þessi hv. þm. komið fram æði oft n hinum opinbera vettvangi. Hann hefur komið fram við alþingiskosningar sem eldheitur baráttumaður gegn herstöðvasamningnum, og að ég ætla af einlægni. Ég ætla, að hann hafi í fullri einlægni barizt fyrir því að safna fylgi að sínum flokki við síðustu kosningar í þeirri góðu trú, að hann væri, eins og það var orðað, að berjast gegn hvers konar landsafsali, og það er vafalaust, að hv. 4. þm. Reykv. varð afar mikið ágengt í að styrkja flokk sinn. Hann dró til flokksins allmörg atkv., mörg hundruð eða þúsund, af því að fólkið trúði því, að það væri stefna flokksins, sem þessi róttæki sósíalisti og einlægi ættjarðarvinur væri að boða. En hvert var svo gagnið af baráttunni? Sterkari aðstaða fyrir hæstv. forsrh. til að vinna með landsafsalinu. Þetta var gagnið. Svo hafa stundir liðið fram, og hv. þm. hefur haldið áfram að berjast fyrir skoðunum sínum, hann hefur unnið af dugnaði við að semja þetta frv., afla til þess gagna o.s.frv., og þetta er svo gagnið af starfinu: Hæstv. forsrh. hefur fengið sterkari aðstöðu til að leggja fram frv. til verndar eignarstéttinni og frv., sem er um of mótað af hennar fingraförum, og fyrir hv. þm. sjálfan er gagnið þetta: Hann fær að sitja hjá. Það er rétt, að hann geri sér þá staðreynd ljósa, að hæstv. forsrh. vill ekkert samstarf við þennan mann, hann vill atkvæðin, sem hann dregur að flokknum, hann vill fá styrkleika fyrir sína óbreytanlegu þjónustu við íhaldið, og það er þáttur hv. 4. þm. Reykv. að láta honum það í té í nokkrum mæli, og það er allt og sumt. Svo fær hann þetta, sem börnin fá, þegar þau fara fyrst að leika sér með eldri börnum. Hann fær að vera „stikkfrí“, það er það eina, sem hann hefur fengið. Það er ástæða til að gera sér það ljóst, að það er algerlega rangt, sem hv. 4 þm. Reykv. sagði áðan, að þetta frv. væri á engan hátt mótað af Alþfl. og hann hafi ekki haft aðstöðu til þess. Það er léleg aðstaða að vera forsrh. og hafa þingrofsréttinn í sinni hendi. Nú er mér nær að halda, að sannleikurinn í þessu máli sé sá, að þegar búið var að þæfa dögum og vikum saman milli stjórnarflokkanna um það að koma saman einhverju frv. og þegar svo stóð, að allt sýndist komið í óefni, þá hafi verið sagt við forsrh. það, sem eðlilegt var: Nú er það þitt verk að semja frv., sem hinir geta sætt sig við. - Þetta hygg ég, að hafi verið gert. Það var óhætt að trúa Stefáni Jóhanni til að semja frv. fyrir auðvaldið í Rvík. Sjálfstfl. gein við þessu. Framsfl. er bersýnilega ánægður líka. En ef einhver dugur hefði verið í Alþfl., - hvað var þá sjálfsagðara fyrir hann en að leggja fram þá stefnu, sem hann taldi sanngjarna og rétta og líklegan grundvöll fyrir alla þjóðina, og hvað var þá sjálfsagðara fyrir hæstv. forsrh. en að segja: Við höfum ekki fengið samkomulag, hér er mín stefna, og ég geng óhræddur til kosninga frammi fyrir þjóðinni upp á þá stefnu. Þetta vald er í hendi Alþfl. -Hví ekki að beita því? En svo kemur hv. 4. þm. Reykv. og segir: Þetta er vont frv., þetta er ekki stefna Alþfl., ég ætla að sitja hjá. Hvers vegna þessa lúpulegu stefnu - hví ekki að reka einhverja pólitík? Er ekki hv. 4. þm. Reykv. mér sammála um það, að alveg ugglaust sé grundvöllur meðal þjóðarinnar fyrir því að reka róttæka og meira og minna sósíalistíska pólitík, og ég er viss um, að þjóðin munds stórlega fagna því, ef hún fengi einhvern tíma að ganga til kosninga um slíkt „prógram“, ef heilyndi væru þá fyrir hendi meðal allra þeirra. sem kenna sig við sósíaldemókrata, sem vildu vinna með róttækari öflunum í landinu og útiloka fulltrúa auðmannastéttarinnar, og ég vil gera það skýrt, að það tækifæri er nú í höndum Alþfl., en ég veit, að Stefán Jóhann Stefánsson notar það ekki. Ég veit, að Gylfi Þ. Gíslason á að tala um svona pólitík, sem ekki sé hægt að reka, hann á að styrkja aðstöðu forsrh., og svo fær hann að sitja hjá og halda ræður, sem ekki mega koma í Alþýðublaðinu. Ég skal svo ekki fjölyrða öllu meira um þetta. Ég er þeirrar skoðunar, að innan þingveggjanna sé til þingvilji fyrir allt annarri pólitík en þetta frv. boðar. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé til þingvilji fyrir því að snúast gegn þeim vandamálum, sem nú ber að höndum þjóðarinnar, með þeim hætti að leysa þau á kostnað auðstéttanna, en ekki launastéttanna. En það er bara svo dásamlega séð fyrir því, að þau öfl skuli ekki vinna saman, og það er fyrst og fremst hæstv. forsrh., sem hefur tekið sér rétt til að bíða og sjá, hvað setur. Ég held, að málið skýrist, eftir því sem stundir líða fram. Ég held, að að því hljóti að reka fyrr en seinna, að þeir, sem eru í stjórnmálaflokkunum og utan þeirra, á þingi og utan þings, og eru andvígir þeirri varnarstefnu, sem hér birtist, fyrir auðstéttir Íslands, fari að vinna saman fyrir þá menn. sem þeir eiga að vera umboðsmenn fyrir. Það hefur verið venja, þegar lagafrv. er borið undir atkv., að lýsa yfir því, að fyrirsögn teljist samþ. án atkvgr. Mér dettur í hug, hvort enda muni á líkan hátt með þetta frv. og að rétt hefði verið, að frv. hefði getað heitið eitthvað annað en það heitir. Kannske fyrirsögnin sé prentvilla, eins og sú, sem Alþýðublaðið gerði í leiðara sínum? Þegar við fengum þskj. í hendur í gær, tjáði hæstv. ríkisstj., að hún mundi hlutast til um að létta gróðanum af þeim, sem mest hefðu grætt, og að þeir bæru mestu byrðarnar En Adam var ekki lengi í paradís, því að svo var frv. prentað upp. Svo flettum við upp á sömu siðu og sáum, að það var bara prentvilla. Mér dettur í hug, að fyrirsögn þessa frv. hefði átt að vera: Frv. til l. um ráðstafanir til að auka dýrtíðina og skerða lífsafkomu almennings. - Og þá væntanlega samþ. án atkvgr. Það mundi koma sér betur fyrir þm., að fyrirsögnin yrði samþ. án atkvgr., svo að þeir þyrftu ekki að greiða atkv. á móti sannfæringu sinni. Þessi fyrirsögn held ég, að sé sú rétta og henti hér, því að hér eru ráðstafanir til að auka dýrtíðina, en ekki til að draga úr, og til að skerða lífskjör almennings, en ekki til að bæta. Áki Jakobsson: Herra forseti. - Það hafa verið miklar umr. um þetta mál og það ekki að ástæðulausu. Ég hef hvorki við 1. umr. né þessa tekið til máls áður. - Margt af því, sem ég hefði viljað segja, er nú fram komið, en ég vil sérstaklega taka það fyrir að gera ýmsar aths., sem mér finnst ekki fram hafa komið. Það er nú búið að lýsa því nokkuð hér, hver sé tilgangur þessa frv. Það er eins og ríkisstj. hafi gert ráð fyrir því, að það hlyti að verða mjög óljóst fyrir almenningi, hver sé tilgangur frv., vegna þess, að hún tekur upp það óvenjulega fyrirkomulag að setja sérstakan kafla við frv., sem er aðeins ein gr., þar sem tekið er fram, hver sé tilgangur frv. Í honum er talið upp: „Til þess að vinna gegn verðbólgu og dýrtíð, tryggja áframhaldandi rekstur sjávarútvegsins, stemma stigu fyrir atvinnuleysi og auka framleiðslu til gjaldeyrisöflunar er sett löggjöf sú, sem hér fer á eftir.“ Það er vel til fallið að taka þetta fram vegna þess, að þótt leitað væri með logandi ljósi um frv. og allir hagfræðingar landsins væru kallaðir til rannsóknar, þá er ekki hægt að finna þetta út úr frv. Maður skyldi nú ætla, að það væri þetta, sem ríkisstj. legði áherzlu á að sanna og léti sér ekki nægja það, sem látið er standa framan við frv. Það er aðeins ein framsöguræða, sem haldin hefur verið af hálfu ríkisstj., og þar er ekki komið greinilega inn á eitt einasta atriði frv. Það var ræða forsrh. Ræðan var frá upphafi til enda ekki annað en óundirbúið skvaldur. Þær fáu tölur, sem hann nefndi, voru rangar og ekki nema þrjár, að ég held. Hann sagði t.d., að fiskábyrgðin mundi kosta 20 millj. kr., án þess að færa nokkur rök fyrir því. Sú tala mun vera röng. Hún mun vera 6–7 millj. kr. of há. Hann segir enn fremur, að kauplækkun nemi um 8%. Hvert barn skólagengið getur séð, að það er 8.5%. Hann segir raunverulega lækkun launa ekki nema 5%. Hv. 4. þm. Reykv. tekur það óvarlegar til orða, að hann telur það ekki munu vera nema 4–5%. Þessar tölur eru allar rangar. Eftir að þessar ræður hafa verið haldnar, hafa bæði forsrh., menntmrh. og utanrrh. talað í þessu máli, en enginn þeirra hefur skýrt nein atriði frv. Þeir hafa svo að segja ekkert, sérstaklega forsrh. og utanrrh., komið nærri því að ræða frv. Ég býst við, að ræðan, sem hæstv. utanrrh. hélt hér í gær, sé einsdæmi. Svo taumlaust er ábyrgðarleysi ráðh., að á sama tíma sem ríkisstj. ber fram við þjóðina, að allir launþegar eigi að færa fórnir til að forða þjóðinni frá voða, þá hafa þeir ekki neitt um þetta mál að segja, en velja sér annað umræðuefni til þess að reyna að drepa tímann fyrir þingi og áheyrendum. En það sýnir ekkert betur en einmitt þessi fram koma ríkisstj., hversu slæmur málstaður hér er á ferðinni. Það var gert mikið úr því atriði í ræðu hæstv. forsrh., að með frv. væru lagðar byrðar á alla þegna þjóðfélagsins. Allir, sem tala ð hafa hér af hálfu ríkisstj., hafa viðurkennt það, að í frv. væri um launalækkun að ræða. Dagblaðið Tíminn, sem kom út í dag, heldur því fram, að hér sé ekki um launalækkun að ræða. Þetta er dálitið sýnishorn af því, hvernig verið er að reyna að blekkja almenning. En það bragð getur ekki tekizt, því að hér er um of greinilega árás að ræða. Það er vert að athuga þetta höfuðákvæði frv., sem er í III. kafla, sem sé lækkun á vísitölunni. Í sjálfu sér er frv. lítið annað en framlenging á fiskábyrgðarlögunum frá því í fyrra, sem við sósíalistar knúðum í gegn á þingi í fyrra og einir höfum haldið fram, að óhjákvæmilegt væri af mörgum ástæðum að láta koma fram aftur. Allir flokkar, sem standa að núv. ríkisstj., hafa keppzt um í blöðum sínum að fullyrða, að það væri vitfirring að framlengja ríkisábyrgð á sjávarútveginum. Og hæstv. ráðh. hafa við öll möguleg tækifæri, sérstaklega utanrrh. og fjmrh. margtekið það fram, að þetta væri glæpsamlegt athæfi, sem ekki kæmi til mála að framlengja. Nú eru þeir með þetta ráð okkar og sjá ekki annað ráð til þess, að framleiðslan geti haldið áfram. Þetta er líka gott sýnishorn af starfsaðferðum þessarar stjórnar, enda býst ég við, að leit væri á ríkisstj., sem kastað hefur höndunum til undirbúnings slíkra mála eins og þessi ríkisstj. Hæstv. forsrh. viðurkenndi það, að launalækkunin væri meginatriði frv. Og það er sérstaklega undirstrikað í grg., að til þess að ná þessu markmiði frv. sé óhjákvæmilegt að ráðast beint gegn verðbólgunni með því að festa vísitöluna. Við sósíalistar höfum oft haldið því fram, að í munni ríkisstj. og stuðningsmanna hennar væri verðbólgan ekki annað en kauphækkun. Þegar talað er um, að verðbólgan eigi að minnka, þá er talað um, að kaupið eigi að lækka. En það er ekki áhugi fyrir vöruverðinu. Nú er þessi kauplækkun, sem felst í frv., um 8.5%, og síðan kemur veltuskattur eða söluskattur. Það má vafalaust slá því föstu, að hann sé ekki minni en 2–3%, þannig að kauplækkunin nú þegar er ekki minni en 10%. Enn fremur felst í frv. heimild til þess að lækka niðurgreiðslur. Ríkisstj. hefur ekki skuldbundið sig til að halda áfram niðurgreiðslum. Hún getur ákveðið að minnka þetta um 10 stig eða jafnvel alveg. Þá er lækkunin ekki 28 stig, heldur 84 stig. Þá er verðlækkunin orðin 22%. Ef menn vilja halda því fram, að það sé ekki annað en illkvittni að bera það á ráðh., og ríkisstj., að þeir hafi hug á þessu, þá þarf ekki annað en að rifja það upp, sem kom upp úr þeim hér í gær í umr. Hæstv. utanrrh. orðaði það svo í sambandi við fiskábyrgðina, sem hann taldi vera heldur slæmt ráð að grípa til, en lofaði, að ekki skyldi vera gert lengur en nauðsynlegt væri. Þannig komst hann að orði: „Ef dýrtíðin ekki lækkar stórkostlega, þá þarf fiskábyrgð áfram.“ Ætli það séu miklar líkur til þess, að hæstv. utanrrh. mundi sætta sig við það, ef sú stjórn, sem hann situr í, hefði heimild til þess að lækka vísitöluna svo stórkostlega. Nei, ekki aldeilis. Það, að hann treystir sér ekki til þess, er það, að þeir óttast, að almenningur mundi ekki þýðast það. Síðar í umr. kom hann aftur inn á þetta mál og sagði berum orðum ég skrifaði upp eftir honum: „Þá voru mjög miklir annmarkar á að taka stærri skref í einu heldur en ráð er fyrir gert í frv.“ Maður sér. hvert á að halda og hvað hér er um að ræða. Hér er ekki verið að stiga verulega stórt skref að áliti ríkisstj., en verið að prófa, hvernig undirtektirnar verða, og ef það gefst vel og samtök launþeganna svara þessu ekki með einhuga baráttu, þá á að færa sig upp á skaftið. Hæstv. menntmrh. kom líka inn á þetta og sagði, að vísitölufyrirkomulagið hefði verið aðalundirrót verðbólgunnar. Ég man nú ekki betur en bæði hæstv. menntmrh. og formaður Framsfl. hafi haldið langar ræður í útvarpið um brask og heildsalagróða og ásakað fyrrv. ríkisstj. fyrir að hefta þetta ekki og gera ekki ráðstafanir til að hefta þennan gróða, svo að gagni mætti koma. Og þá töldu þeir þetta vera að verulegu leyti undirrót verðbólgunnar. Nú er snúið við blaðinu, og nú er það vísitölufyrirkomulagið. En hvað er vísitala? Hún er ekki annað en mælikvarði á vöru, sem fólkið þarf til að lifa. Þessi mælikvarði, álíta þeir, að sé aðalundirrót verðbólgunnar, því að hann er ástæðan fyrir því, að kaupið hækkar. þegar verðið á nauðsynjavöru hækkar. Er hægt að segja með berari orðum, að vandamálið sé eingöngu það í augum ríkisstj. að lækka kaup og laun? Nei, það er ekki hægt að fá gleggri játningu frá ríkisstj. en kom fram í umr. í gær. Einmitt þessar játningar ættu að vera aðvörun til allra launamanna og verkafólks, sem lifa á kaupgjaldi, um, hvaða breytingar hér er verið að fara fram á. Þessir borgaralegu flokkar hafa ætlað sér með auðmannastéttina að baki að leysa vandamálið á kostnað almennings. Nú þegar er byrjað að stíga fyrsta skrefið. Ef það tekst, þá á að halda áfram. Nú er það einkennilega við þetta, að jafnhliða því, sem vísitalan lækkar, þá er grunnkaupið ekki að lækka. Hvað þýðir þetta? Það þýðir, að verkamenn, sem hafa sterk samtök, hafa möguleika, ef þeir telja sér fært, að fá leiðréttingu á þessari skerðingu á kjörum sínum með því að hækka grunnkaupið. Lögin banna það ekki, og þeir hafa verkfallsrétt og geta beitt honum. En hjá launamönnum almennt, sérstaklega hjá hinu opinbera - hver er þeirra réttur? Hann er enginn. Þeir mega ekki gera verkföll til að rétta kjör sín. Hér er um að ræða fyrst og fremst árás á þessa stétt, sérstaklega starfsmenn hins opinbera. Hins vegar hafa samtök verkamanna mikla möguleika, ef þau vilja beita þeim. Hvernig stendur á því, að í frv. er ekki bönnuð grunnkaupshækkun? Það hefur ekki enn komið nein skýring frá ríkisstj. um þetta atriði. Skyldi ástæðan vera sú, að ríkisstj. hlýtur að sjá, þótt hún lækki vísitöluna og bjargi þannig þjóðinni eins og hún vill vera láta, að það þyki lagabrot, ef grunnkaup hækkar að sama skapi? Hvernig stendur á þessu? Það stendur þannig á því, að hæstv. forsrh. hefur einu sinni farið út úr ríkisstj. vegna þess, að með gerðardómsl. var bönnuð grunnkaupshækkun á Íslandi. Þetta er ástæðan, sem flokksmenn úr öllum flokkum hafa viðurkennt. Alþfl. neyddist til að draga hana úr stjórn árið 1913, eins og þeir orðuðu það. Þetta er ástæðan fyrir því, að grunnkaupið er ekki bundið. Því er haldið fram af þeim, sem talað hafa af hálfu ríkisstj., að það eigi að gera ýmsar ráðstafanir til þess að lækka dýrtíðina, þetta sé hin svo kallaða verðhjöðnunarleið, sem hagfræðingarnir hafa fundið út, að sé góð, ef vel sé á haldið. Ef menn rísa gegn þessu, þá skulu þeir fá það í annarri mynd, sem sé gengislækkun. Þessi aths. kom hér fyrst fram hjá hæstv. utanrrh. Menntmrh. kom líka með þessa aths. Þeir sögðu fullum fetum, að ef þessi leið yrði ekki farin, þá væri ekki um annað að ræða en gengislækkun. Við skulum nú segja, að ríkisstj. hefði ákveðið að fara þessa leið, að færa niður kaupgjald og vöruverð samtímis. En það gerði hún ekki. Það eina, sem ákveðið er í frv., er að lækka skuli launin. Svo er ákvæði um það, að framleiðsluráð landbúnaðarins skuli verðskrá landbúnaðarvörur að nýju og við það miða, að laun þeirra, er að framleiðslunni vinna, bænda og annarra, haldist í sama hlutfalli við laun þeirra stétta, sem við var miðað við verðákvörðun varanna árið 1947, þangað til ný landbúnaðarvísitala hefur verið ákveðin samkv. l. nr. 94 1947, um framleiðsluráð landbúnaðarins o.fl. Nú er vitað, að ágreiningurinn um að verðskrá landbúnaðarvörur er mikill. Ég býst við, að bændaleiðtogar muni geta fundið rök fyrir því, að verðlag á landbúnaðarvörum megi ekki lækka, heldur þyrfti að hækka, þrátt fyrir þessa lækkun á launum. Nú skulum við segja, að af pólitískum sniðugheitum lækki það eitthvað, en þá er fyrir því séð í frv., að á móti þeirri lækkun komi það, sem tekið er upp í 21. gr., að ríkisstj. ábyrgist kjötframleiðendum verðlagsárið frá 31. ágúst 1947 til 1. sept. 1948 það, sem á kann að vanta, að þeir fái fyrir útflutt kjöt, sem til hefur fallið á því tímabili, það verð, sem lagt er til grundvallar í verðlagningu landbúnaðarvara það verðlagsár, sbr. l. nr. 94 1947. Hvað þýðir þetta? Það, að kjöt, sem ekki selst á innlendum markaði, á að seljast út úr landi, og ríkissjóður á að greiða það, sem á vantar. Nú segir kunningi minn, að það þurfi að senda út allt að 200 þús. tonn. Það, sem þarf að borga niður af þessu kjöti, er 6 kr. á kg, eða allt að 12 millj. kr., sem þannig fæst útbýtt til bænda á móti þeirri verðlækkun, sem kynni að verða ákveðin samkv. 16. gr. frv., sem óvíst er um, hver verður. Hver á svo að borga þessar 12 millj. kr.? Þessar 12 millj. kr. eiga að borgast með söluskatti af því, sem inn kemur fyrir það, að hver heildverzlun á að leggja 2% á þá vöru, sem hún selur, og smásöluverzlun 11/2%. Þannig á a.m.k. að borga 31/2% af hverri vöru annarri en landbúnaðarvöru, sem nokkru máli skipti. Þannig er búið um hag bænda, samtímis því sem verið er að lækka laun hjá launþegum og verkamönnum, gamalmennum og þeim, sem þiggja örorkubætur og ellistyrk. Ef við athugum það, hvernig núv. ríkisstj. er samansett, þá er það Sjálfstfl., sem telur sig ekki hvað sízt berjast fyrir umbótum fyrir launamenn. Þó hefur sá flokkur haldið svona vel á hagsmunum launa- og verkamanna, að þegar þeir lækka laun þessara manna, þá hækka þeir verðið til bænda, og að þessu stendur Alþfl., sem hefur unnið það, að frv. er ekki eins afleitt og verið hefði án hans þátttöku, eftir því sem hv. 4. þm. Reykv. segir. Sá hv. þm. veittist að frv. okkar sósíalista gegn dýrtíðinni og taldi, að í því fælist brenglun á vísitölu, sem næmi 3/4 úr stigi. En hann lét þess ekki getið, hvernig á því stendur, að Alþfl. hefur haldið þannig á málum launamanna gagnvart bændum. Sannleikurinn er sá, að við samningu þessa frv. hafa bændafulltrúarnir algerlega snúið á hina. Samkv. frv. eiga bændurnir alls ekki að taka neinn þátt í þeirri kjaraskerðingu, sem ríkisstj. er nú að framkvæma gagnvart þjóðinni. Það eru aðeins launþegar bæjanna, sem byrðarnar eiga að bera, og það verða þeir að gera sér ljóst. Slíkt er ömurlegt, og eina skýringin á því er sú, að þau öfl í þjóðfélaginu, sem sterkust eru að baki ríkisstj., eru frá auðmönnum Rvíkur, en lækkun vísitölunnar þýðir gróðaaukningu hjá þeim, og kem ég nánar að því síðar. Það er langt frá því, að ríkisstj. hafi frá upphafi rætt um að lækka vísitöluna í 300 stig. Fyrsta till. var frá Alþfl. og var á þá leið að lækka vísitöluna niður í 225 stig, og það var vegna samtaka launamanna og óttans við þau, að ríkisstj. hrökklaðist frá því áformi og sá sér ekki fært að lækka vísitöluna meira en niður í 300 stig, en það undanhald kostaði líka ríkisstj. 21/2 mánuð. Einu rökin fyrir þessari kauplækkun eru þau, að með þessu sé verið að gera sjávarútveginum kleift að starfa. Það er fásinna, sem þriggja manna n., skipuð af ríkisstj., hefur afsannað, og í þessari n. átti m. a. sæti hv. 4. þm. Reykv. Það er ekki hægt að bæta hag sjávarútvegsins með því að lækka vísitöluna, vegna þess að launin, sem sjávarútvegurinn greiðir, eru ekki bundin við vísitöluna. Braskararnir fá að græða, og ríkisstj. gerir ráð fyrir því og hefur því numið úr upphaflega frv. ákvæði, sem leggja nokkrar hömlur á útborgun arðs í hlutafélögum. Stjórnin kom óvart upp um sig um þetta atriði vegna prentvillu í grg. frv. Þeir, sem græða, ef frv. þetta verður samþ., eru auðmenn Rvíkur. Það má ómögulega skerða hag þeirra, sem taka laun sín í gróða. Þeir mega eftir sem áður taka 1/5 teknanna í varasjóði hlutafélaga sinna, hversu fánýt störf sem hlutafélögin hafa með höndum. Móti þessu munu talsmenn ríkisstj. segja: Þeir borga eignaraukaskatt. En það er mikill munur að greiða skatt af miklum auði eða verða að taka af þurftarlaunum, og með þessu frv. er auðmönnunum ekki gert að færa neinar fórnir, því að á móti eignaraukaskattinum í'á þeir aukna möguleika til að græða. Þá er það verzlunargróðinn. Það er engin skerðing gerð á honum. Söluskatturinn lendir allur á neytendum, og með þessu frv. er stefnt beint að því að gefa „premíu“ fyrir að svíkja undan skatti, því að svo vel er um búið af hálfu ríkisstj., að kaupmenn eignast allan skattinn af því, sem þeir stela undan. Þetta er í fyrsta skipti, sem það er lögfest á Íslandi, að þeir, sem stela undan skatti, skuli fá tækifæri til þess að seilast ofan í vasa almennings eftir meiri gróða. Ég býst við, að umboðsmenn auðmannanna hafi vegna þessa tækifæris talið söluskattinn viðunandi. Um álögur á útveginn þarf ekki að ræða. Það er enginn skattur lagður á hann, en það eina, sem gert er til að hlúa að honum, er að lækka beituna, En það er með því snilldarbragði, að þar er tekið frá útveginum sjálfum. Engar þjóðfélagsstéttir nema launþegar og verkamenn eiga að fórna. Þetta er það, sem hæstv. forsrh. kallar að jafna byrðunum niður á þjóðina. Hv. 4. þm. Reykv. kvartaði undan því, að í frv. væru ekki nægilegar byrðar lagðar á efnamenn. Það hefði verið ástæða fyrir þennan hv. þm. að fara nánar út í það, hvaða byrðar væru lagðar á þá samkv. frv., en þær eru engar. Þeir þurfa ekkert að leggja fram. Hv. 4. þm. Reykv. virðist vera á góðri leið með að verða aðaltalsmaður ríkisstj. hér, og það var engin tilviljun, að hann hóf ræðu sína með því að gagnrýna frv. okkar sósíalista, því að það er einn liðurinn í „plani“ ríkisstj. um að reyna að sýna þjóðinni, að engar aðrar leiðir en þær, sem hún leggur til, séu fyrir hendi, og því óhjákvæmilegt að lækka launin. Með því að ráðast á okkar frv. var hv. 4. þm. Reykv. að reyna að gera ríkisstj. kleift að standa á því frv., sem hún nú hefur lagt fram. Ef sýndar eru leiðir til þess að ráða bót á dýrtíðarvandamálunum án þess að lækka kaupið, þá er ekki hægt að bera fram svona frv. Þess vegna reynir hv. 4. þm. Reykv. að telja mönnum trú um, að okkar frv. sé ekki til þess að vera tekið alvarlega. Þetta gerði hann líka í umr. um okkar frv. um daginn, þegar hann reyndi að bjarga hæstv. forsrh., er hann hafði lesið upp falsaðar tölur fyrir þingheim. Og þá var útreið hv. 4. þm. Reykv. slík, að hann kaus ekki að fara út í það sama atriði nú. En hverjar eru till. okkar sósíalista? Það er í fyrsta lagi till. um að lækka tolla á þeim vörum, sem ganga inn í vísitöluna, og er gert ráð fyrir, að við það lækki vísitalan um 21 stig, enda er það ómótmælanlegt, og það hefur hv. 4. þm. Reykv. orðið að viðurkenna. Þessi lækkun mundi valda 7 stiga lækkun á vísitölunni vegna lækkaðra launa, og væri þá vísitalan komin niður um 28 stig, jafnmikið og nú á að lækka hana, án þess að vöruverðið lækki. Á móti þessari till. reis hæstv. forsrh. og sagði, að tollalækkunin mundi kosta ríkissjóð 25 millj. kr., en vísitalan aðeins lækka um 15 stig. Var hann þar staðinn að vísvitandi ósannindum, því að hann hafði í höndum plagg frá hagstofunni, sem sýndi allt annað en hann las upp. Ósannindin fólust í því, hvað niðurfelling tolla af vörum, sem ganga inn í vísitöluna, mundi kosta ríkissjóð 9 mánuði ársins, en það reiknaðist 18 millj. kr., eða 24–25 millj. kr. allt árið. En þá var miðað við innflutning þessa árs. Í till. okkar sósíalista er hins vegar reiknað með innflutningi ársins 1948, en samkv. áætlun ríkisstj., sem hv hefur opinberlega lagt fram, á innflutningurinn 1948 að veru helmingi minni en á þessu ári, og yrði þá tap ríkissjóðs vegna tollaniðurfellingarinnar aðeins 12 millj. kr. Þá þagði hæstv. forsrh. og um það, að lækkun vísitölunnar um 21 stig mundi spara ríkissjóði útgjöld, 640 þús. kr. fyrir hvert vísitölustig, eða 13 millj. kr. Ef till. okkar sósíalista yrðu samþ., mundi þess vegna sparnaður ríkissjóðs verða meiri en kostnaðurinn, sé miðað við áætlaðan innflutning á næsta ári. Ef maður gerir hins vegar ráð fyrir eitthvað meiri innflutningi á næsta ári, vegna þess að bjartari horfur eru nú í gjaldeyrismálunum, þá mundi það alveg standa í járnum, hvort ríkissjóður hefði útgjöld eða ágóða af framkvæmd till. okkar sósíalista. Þetta var hv. 4. þm. Reykv. bent á, og lyppaðist hann þá niður og treysti sér ekki til að verja ósannindi hæstv. forsrh. Það er því eðlilegt, að hann segi, að till. okkar séu ábyrgðarlausar og ekki til að vera teknar alvarlega og noti það svo sem átyllu til þess að ræða þær ekki nánar. Það er hægt að lækka vísitöluna með því að lækka vöruverðið, en án þess að rýra kjör almennings, og það leggjum við sósíalistar til. Fyrir ríkisstj. vakir hins vegar að auka enn vald auðmannanna í landinu. Aðrar till. okkar sósíalista, sem við höfum áður borið fram og nú lagt fram á ný sem brtt. við þetta frv., sem hér liggur fyrir, eru í fyrsta lagi vaxtalækkun, sem er eitt af allra þýðingarmestu málum sjávarútvegsins, og þarf engan hagfræðing til að sjá það. Í grg. okkar er því haldið fram, að vaxtabyrðin sé 15 þús. kr. á bát að meðaltali. Hv. 4. þm. Reykv. hefur tekið sér það hlutverk að halda því fram, að þetta sé rangt, án þess þó að álita það sjálfur. Og hvað er sönnunargagn hans. Það er áætlun hagfræðinganefndarinnar, en ekki reynsla útgerðarmanna, sem hann byggir málflutning sinn á. Sá sannleiksneisti er þó í þessu, að þeir bátar, sem keyptir voru frá útlöndum í tíð fyrrv. stjórnar og fengu A-lán í stofnlánadeildinni, þurfa ekki að borga svona mikla vexti. En ákaflega er hv. 4. þm. Reykv. ókunnugur íslenzkum sjávarútvegi, ef hann heldur, að þeir bátar séu meiri hluti flotans. Sannleikurinn er sá, að meginhluti flotans eru gamlir, inniendir bátar, sem á hvíla alls konar vandræðalán, og meiri hlutinn eða að minnsta kosti helmingurinn á við að búa 5%–6% vaxtakjör, og það er ekki óvenjulegt, að 60 tonna bátur skuldi 600 þús. kr., og svo vil ég biðja hagfræðinginn, hv. 4. þm. Reykv., að reikna og vita, hvort hann fær ekki eitthvað um 36 þús. kr., og reikna svo með lækkuninni úr 6% niður í 21/2% og vita, hvort honum reiknast þá ekki lækkunin 15 þús. kr. eða meira. Og hvers vegna koma útvegsmenn aldrei svo saman, að þeir ekki krefjist vaxtalækkunar, ef ástandið væri ekki svona alvarlegt? Og vegna þessarar skattpíningar græddi Landsbankinn 14.2 millj. kr. s.l. ár, og ætti hann því að þola, að vextirnir væru lækkaðir. Og vaxtalækkun hefur miklu meiri þýðingu fyrir sjávarútveginn en lækkun vísitölunnar. En það er eðlilegt, að ríkisstj. vilji gera þessar till. okkar tortryggilegar, en það er ekki hægt gagnvart útvegsmönnum, því að þeir finna vaxtabyrðina á bökum sínum og vita, hvernig þessum málum er háttað. En við gerðum fleiri till. til þess að létta skuldabyrðinni af útvegsmönnum, þótt hagfræðingurinn minntist ekki á þær. Í fyrsta lagi lögðum við til að lækka vátryggingargjöldin á bátunum, en nú þurfa bátarnir að borga allt upp í 7% í iðgjöld, og ef 60 tonna bátur er vátryggður á 600 þús. kr., þá getur hagfræðingurinn, hv. 4. þm. Reykv., reiknað út vátryggingargjaldið, og eins ef það er lækkað ofan í 4%. Og það er hægt, því að vátryggingarfélögin hafa grætt á tryggingunum, t. d. græddi eitt félag 1/4 milljón kr. á einum bát yfir árið. Að það skiptir miklu fyrir útveginn, að hér verði lækkað ofan í 4%, sér hver maður. Þetta er að dómi hv. 4. þm. Reykv. ábyrgðarleysi og alvöruleysi okkar sósíalista. Þá lögðum við og til að endurgreiða til sjávarútvegsins af síldarkúfnum svo kallaða um 4 kr. á mál. Hv. 4. þm. Reykv. minntist ekki á það. Þegar stjórn síldarverksmiðja ríkisins ákvað verðið á síldinni á síðustu síldarvertíð, þá lagði hún 4 kr. við kostnaðinn á hverju máli, og átti það að vera til þess að mæta ábyrgðarverði á fiski. En hvað skeður nú? Jú, stjórn síldarverksmiðjanna segir, að það hafi verið svo lítil síld í sumar, að verksmiðjurnar hafi tapað á rekstrinum. Það er allt í lagi, segir ríkisstj. Þið skuluð bara hafa þessar 4 kr. á hvert mál. Það er ekki verið að spyrja útvegsmenn, hvort þeir hafi tapað, hvað þá bjóða þeim uppbót, þó að verksmiðjunum sé með þessu gefið frá 1/2 – 31/2 millj. Það mætti nú segja, að það væri fyrir sig, þó að ríkisverksmiðjurnar hirtu þetta fé, enda þótt það sé á engan hátt rétt, en það fylgir bara böggull skammrifi, því að með þessu er einkaverksmiðjunum gefin þessi upphæð, sem er hvorki meiri né minni en 1/2 milljón til Kveldúlfs-verksmiðjunnar á Hjalteyri og 400 þúsund til verksmiðjunnar á Djúpavík. Svona er farið með það fé, sem útvegsmönnum og sjómönnum raunverulega ber, en hagfræðingurinn sá ekki ástæðu til að minnast á þetta. Það er öllum kunnugt, að útvegsmenn hafa orðið að framlengja lán og láta afborganir falla niður vegna þess, að síldin hefur brugðizt undanfarin sumur. Þetta hefur leitt til þess, að ýmsum bátaeigendum hefur verið tilkynnt, að nú verði gengið að bátunum, og þegar útvegsmenn hafa spurt, hverju þetta sætti, þá fékk einn þá skýringu, að bankinn gæti nú sennilega selt bátinn án þess að verða fyrir verulegu tjóni, en hins vegar væri það mjög óvíst, ef ekki yrði gengið að honum nú. Það er ekkert verið að hugsa um, þó að útvegsmaðurinn sé búinn að leggja alla sína fjármuni í bátinn. Nei, það er alveg nóg ef bankinn fær sitt. Allar till. okkar sósíalista varðandi útveginn miða að því, að til þessa þurfi ekki að koma, heldur, séu útvegsmönnum gefin ný tækifæri til þess að borga skuldir sínar, því að það er ekki ástæða til þess að ætla, að síldin bregðist alltaf, þó að hún hafi gert það undanfarið. Þessar ráðstafanir er líka hægt að gera án þess að borga eyri úr ríkissjóði, enda þótt 4. þm. Reykv. hafi verið pantaður af ríkisstj. til þess að gera till. okkar tortryggilegar og gefa upp alls konar falskar tölur í sambandi við vísitölu og tolla. Og svo langt hefur þetta gengið, að stjórnin notar nafn hans, af því að hann er prófessor í hagfræði, til þess að sanna þessar rangfærslur. Ég vil nú ræða nánar till. okkar og benda á, hvernig þær gætu bætt aðstöðu útvegsins. Meðal annars er lagt til, að útvegsmenn fái sjálfir rétt til þess að verzla með veiðarfæri og allir milliliðir verði bannaðir í sambandi við þá verzlun. Það má geta þess, að útvegsmenn áttu einu sinni kost á slíkri verzlun, en svo illa tókst til, að þeir fengu enga tauma. Þetta leiddi til þess að veiðarfæraverzlanir, sem áttu tauma, settu þau skilyrði, að til þess að útvegsmenn gætu fengið tauma, yrðu þeir að kaupa línuna líka. Af þessum orsökum kom þessi heimild útvegsmanna að engum notum, en hitt er engu að síður víst, að þetta gæti sparað útveginum allverulegt fé. Þá höfum við lagt til, að ríkið taki að sér einkasölu á olíu, og eru miklar líkur til, að hægt væri að lækka olíuverðið um 1/3 frá því, sem það nú er. Olíuverðið hér er nú nál. 50% hærra en í Noregi, þó að Norðmenn kaupi olíuna á sama stað og við og flutningskostnaður þar af leiðandi sá sami. Þetta stafar mest af því, að dreifingarkostnaðurinn er hér alveg óhóflegur, því að olíufélögin, sem annast dreifinguna, hafa það eina markmið að græða. Ég hef áður minnzt á till. okkar varðandi vaxtakjör útvegsins, en þar er lögð mest áherzla ,í ódýr rekstrarlán. Eins og vitað er, hefur bátaútvegurinn verið rekinn með allmiklu tapi, einkum þó á síldveiðunum undangengin sumur. Þessi aflabrestur hefur gengið nærri mörgum útvegsmönnum, og það ekki sízt vegna þess, að þeir hafa orðið að taka rekstrarlán með mjög óhagstæðum kjörum. Nú er ekki ástæða til að ætla, að síldin bregðist alltaf, en til þess að unnt verði að halda þessum atvinnuvegi áfram, sem er okkur tvímælalaust alveg nauðsynlegur, þarf að veita þeim útvegsmönnum, sem illa hafa orðið úti, allveruleg rekstrarlán, en ekki með 5% vöxtum, heldur vaxtalaus. Ég er sannfærður um, að þessi leið kæmi útvegsmönnum að miklu meira liði en þó að rýrð væru kjör sjómanna og verkamanna. Þessar till., sem ég hef nú minnzt á, telur 4. þm. Reykv. ekki ástæðu til að ræða öðruvísi en með útúrsnúningum og rangfærslum. Þó að þessi þm. sé mikill hagfræðingur, þá virðist hann þurfa að athuga betur vandamál útvegsins. Ég held jafnvel, að hann ætti að loka hinum þykku doðröntum hagfræðinnar dálítinn tíma, en tala heldur við útvegsmenn og sjómenn. Það gæti verið fróðlegt fyrir þennan unga mann, sem aldrei hefur komið nálægt neinu starfi í atvinnulífinu, að kynnast þessum atvinnuháttum af eigin reynd. Ég hef gert mér far um að kynnast útveginum eftir beztu getu, og þýðingarmestu kynninguna tel ég þá, sem ég hof fengið með því að tala við þá, sem við atvinnuveginn fást, bæði útgerðarmenn og sjómenn. Og ég er sannfærður um, að það er heillavænlegri leið til þess að skilja og bæta úr því ástandi, sem nú er, heldur en að loka að sér uppi í háskóla og semja álit. sem að meira eða minna leyti er samið eftir erlendum fræðibókum, sem ekki gera ráð fyrir þeim staðháttum, sem hér eru fyrir hendi. Forsrh. talaði af miklum belgingi um frv. kommúnista, eins og hann kallaði það, og það er rétt, að sumir í okkar flokki eru kommúnistar. en ekki allir.

Hverjir eru ekki kommúnistar?

T.d. Sigfús Sigurhjartarson. Hann hefur aldrei verið kommúnisti.

En hvernig er það með þm. sjálfan?

Ég hef verið kommúnisti og er kommúnisti. Annars vil ég biðja 4. þm. Reykv. að geyma sínar athugasemdir, þar til hann fær orðið. Meðal annars bar forsrh. okkur það á brýn, að við héldum því fram, að það þyrfti ekkert að gera í dýrtíðarmálunum. Hvers lags fjarstæður eru þetta hjá ráðh.? Veit forsrh. ekki, að það vorum við sósíalistar, sem fyrstir bárum fram till. um raunhæfar aðgerðir í dýrtíðarmálunum, og það alllangt á undan þeirri ríkisstj., sem þó þykist vera mynduð til þess að vinna gegn dýrtíðinni? Mér finnst sómatilfinning hæstv. ríkisstj. ekki mikil, að hún skuli leyfa ráðh. slíkan málaflutning. Ef okkar till. í sjávarútvegsmálunum hefði verið fylgt, þá væri ekki komið sem komið er fyrir útveginum. Þá hefði útvegurinn ekki þurft að safna skuldum vegna svikulla starfa utanrrh. í afurðasölumálunum. Þá hefði útvegurinn ekki verið látinn stöðvast vegna þess, að afturhaldið við Landsbankann neitaði um rekstrarlán. Nei, ef okkar ráðum hefði verið fylgt, þá hefði framleiðslan verið aukin og fiskiðjuverunum fjölgað. Forsrh. sagði, að við héldum því fram, að það ætti að halda vísitölunni við 300 stig. Það er rétt, að við viljum lækka vöruverðið, m.a. með afnámi tolla og lækkun á milliliðagróða, svo að vísitalan verði við 300 stig, en við viljum ekki láta skera niður laun verkamanna og annarra launþega og segja svo, að vísitalan sé 300 stig. Ég er þeirrar skoðunar, að fyrst beri okkur að sjá, hve fiskábyrgðin nemur miklu, og síðan eigum við að leggja skatt á hennar vegna eftir þörfum. En hæstv. ríkisstj. vill leggja nú þegar skatta á vegna fiskiábyrgðarinnar. En heldur nokkur maður, að hæstv. ríkisstj. mundi endurborga skatta vegna þessa, ef ekki þarf að grípa til þess, sem inn kemur af þeim, vegna fiskábyrgðar? Nei, aldrei. En það væri hægt að leggja skatt á hvenær á árinu sem væri í þessu augnamiði, ei það kæmi í ljós, að á því þyrfti að halda. Ég er sannfærður um, að á síðasta ári hefði ekki þurft að borga nema mjög óverulega upphæð, kannske ekki nema nokkrar milljónir, til þess að standast þessa ábyrgð ef rétt hefði verið á fisksölumálunum haldið, en hæstv. ríkisstj. gerði það ekki, vegna þess að hún af pólitískum ástæðum forðaðist í því efni Sovétríkin og löndin í Austur-Evrópu, en vildi halda viðskiptum við Vestur-Evrópulöndin, svo sem England, og svo Ameríku. Og hún hefur selt fyrir mjög miklu óhagstæðara verð í Englandi og Ameríku en hún hefði getað selt fyrir annars staðar, til þess að geta fengið pund og dollara til að geta úthlutað þessum gjaldeyri til heildsalanna. Svo geta heildsalarnir grætt á því að selja pundin fyrir tvöfalt og dollarana fyrir þrefalt og fjórfalt verð. En útgerðarmenn fá ekki nema einfalt verð fyrir gjaldeyrinn. Heildsalar þurfa ekki að taka á sig áhættu eða skakkaföll, sem við höfum orðið fyrir. - En hins vegar er það svo, að ríkisstj. ber alls ekki saman um það, hve fiskábyrgðin sé mikil. Ég minnist þess, að Vísir sagði einu sinni, að fiskábyrgðin hefði numið 70 millj. kr. Allyðub7aðið hefur hvað eftir annað fullyrt, að þetta næmi tugum millj. kr. Hæstv. forsrh. sagði nú, að þetta væru 20 millj., og það mun vera sama tala, sem hæstv. fjmrh. færði fram um þetta í ræðu sinni. En ekki bendir til þess, að þetta verði 13–14 millj. kr. Og hæstv. ríkisstj. hefur ekki enn viljað birta sundurliðað, hvað þetta nemur miklu á yfirstandandi ári. Þó er hægt að vita þetta, þar sem búið er að selja allan fiskinn, sem ábyrgð var tekin á. Það er því hægt að reikna út svo að segja upp á krónu, hvað þetta verður. Samt sem áður, þegar hæstv. ríkisstj. kemur með till. í frv. um framlengingu á þessum skatti vegna fiskábyrgðarinnar, kemur hún ekki með skilríki um, hvað þetta hefur verið á þessu yfirstandandi ári, til þess að geta dulið, hvað þarf að gera í þessu ofni, og til þess að geta lagt stórfellda skatta á almenning. En útlitið er miklu betra nú en áður með fisksöluna, vegna þess að ein þjóð, sem ekki vildi kaupa freðfisk í fyrra, Englendingar, er nú mjög áhugasöm um þau kaup. Enn fremur eru Tékkóslóvakía og Holland, sem áttu erfitt í fyrra um vörukaup vegna vöruskorts, en geta nú þegar keypt 7 þús. tonn strax af næstu framleiðslu og það allt fyrir ábyrgðarverð. Hæstv. forsrh. sagðist telja, að þær fórnir, sem launamenn væru nú að leggja á sig, þær væru vátryggingarpremía, sem launamenn greiddu til þess að tryggja sér atvinnu. Þetta er óheppilegt orðalag. Vátryggingarpremía er það, sem tryggjanda er borgað, en ekki það, sem hann greiðir. En hæstv. ráðh. hefur meint iðgjald, er hann sagði premía. En ég verð að telja það ótryggt vátryggingarfélag, sem launþegar hafa, ef þeir ættu að leggja inn vátryggingariðgjöld sín í þessu efni hjá hæstv. forsrh. (StJSt). Það verð ég að segja. Þeir hafa prófað það að hafa hann að forstöðumanni sinna samtaka. Þeir söfnuðu eignum og keyptu álitleg hús hér í Reykjavík og áttu t.d. volduga brauðgerð hér í Reykjavík, Alþýðubrauðgerðina, höfðu byggt Alþýðuhús við Hverfisgötu og eignazt Iðnó. En þeir bara uppgötvuðu það, að þegar Stefán Jóh. Stefánsson, núverandi hæstv. forsrh., var hættur að vera forseti þeirra þá hættu þeir að eiga þetta. Hann hafði tekið þetta með sér. - Þannig fór með iðgjöld þeirra í því tilfelli. Ætli það færi ekki svipað með iðgjöld þeirra nú, ef þeir ætluðu að leggja þau inn hjá ríkisstj.? Orðbragð það, sem hæstv. ríkisstj. hefur haft hér, ber ekki vott um, að þeir séu svo ráðvandir, sem hana skipa, að almenningur geti trúað þeim fyrir slíkum iðgjöldum. Hæstv. ríkisstj. lagði áherzlu á, og þar á meðal hæstv. forsrh., að vöruverð ætti að lækka sem mest. Ég býst við, að hæstv. forsrh. hafi átt við: Vöruverð skal lækka svo sem frekast er unnt, eftir því sem kostur er frekast á. Þetta var orðalag stjórnarsamningsins. Og þetta er orðalag Keflavíkursamningsins. Allt, sem til góðs á að miða, skal gert svo sem frekast er unnt, svo sem ástæður frekast leyfa o.s.frv. En ég held, að almenningur í landinu hafi haft svo mikla ástæðu til þess að tortryggja núverandi hæstv. ríkisstj., að það hefði verið réttast fyrir hana að lækka fyrst vöruverðið og koma svo og lækka launin. En ég verð að segja, að það er ekki ástæða til að taka svona orðalag alvarlega, enda er orðalagið á þessu frv. nákvæmlega það sama og á stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstj. og á Keflavíkursamningnum, þar sem um ákvarðanir um atriði er að ræða, sem eiga að verða eitthvað til góðs fyrir almenning í landinu. Þá sagði hæstv. forsrh., að það mætti að vísu losa ríkissjóð undan töluverðri áhættu með því að selja saman hinar eftirsóttustu vörur og hinar minna eftirsóttu vörur, sem er síldarkúfurinn. Og í þessu frv. er eitt skaðlegasta ákvæðið í sambandi við þetta, sem gengur jafnvel lengra en ákvæðið, sem samþ. var í fyrra viðkomandi síldarverðinu. Þetta ákvæði er í 22. gr. frv. og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við samninga um sölu íslenzkra afurða erlendis skal þess gætt, að sem bezt heildarverð fáist fyrir þær, og er ríkisstj. heimilt að binda sölu einstakra vörutegunda nauðsynlegum skilyrðum, til þess að því verði náð.“ Hvað þýðir þetta? Þetta er almenn heimild. Sem sagt, ríkisstj. getur komið og sagt við Englendinga: Ef þið viljið kaupa kjöt okkar fyrir það verð, sem við þurfum að borga bændum á Íslandi, (sem er sex krónum hærra en við getum fengið fyrir það í Englandi) skulum við lækka lýsið að sama skapi. M.ö.o., það má verðjafna saman sjávarútvegs- og landbúnaðarvörur. Heimildin er svona víðtæk, og ég býst við, að það séu einsdæmi, að nokkur ríkisstj. fari fram á annað eins. Hæstv. ráðh. segja kannske: Það hvarflar ekki að okkur að gera þetta. - En almenningur getur búizt við, að þeir gerðu slíka hluti, ef þeir þyrðu að gera þetta. Annað er það, hvort þeir þora að gera það, því þótt þeir hafi kokhreysti hér í þingsalnum allgóða, þá renna þeir á rassinn, þegar til framkvæmdanna kemur, þeir eru því vanir. - Annað er það, ef ríkisstj. selur vörur, sem ábyrgðarverð er á, þá ætli hún sér að hafa það þannig, að sá hluti verðs útflutningsvara, sem ábyrgðarverð er á, sem er fram yfir ábyrgðarverð, sé tekinn í sérstakan sjóð, sem notist til þess að bæta upp verð á vörum, sem ábyrgðarverð er á, en sem seljast ekki fyrir það verð. Þetta er ekki óeðlilegt. – En svo kemur rúsínan í pylsuendanum. Hún er sú, að ef eitthvað verður þarna afgangs, þá skuli líka borgað það, sem ríkissjóður hefur þurft að borga vegna fiskábyrgðar á þessu ári, sem sagt, tuttugu milljónirnar, sem hæstv. ráðh. var að tala um. Nú bendir allt til þess, að allar vörur sjávarútvegsins seljist yfir ábyrgðarverði. Þá á að taka þann hluta af söluverði þessara ábyrgðarvara, sem er fram yfir ábyrgðarverð, til þess að borga halla frá fyrra ári, vegna ábyrgða. Sem sagt, þarna á að skattleggja sjávarútveginn. Það hefur ekki verið allt of ofarlega hjá hæstv. ríkisstj. að bjarga sjávarútveginum. En ætli það væri ekki eins gott fyrir þjóðina, ef við gætum selt okkar vörur fyrir ofan ábyrgðarverð, að láta sjávarútveginn hafa það, sem þar fengist fram yfir, og þarf þá síður að hjálpa honum á næsta ári? Með því væri hægt að láta sjávarútveginn grynnka þannig á skuldum, sem bezt væri fyrir þjóðina. Það væri sannarlega engin óhæfa, að sjávarútvegurinn færi að borga slíkar gamlar skuldir. Vegna þessa ástands hef ég ásamt hv. 2. þm. S.-M. flutt brtt. á þskj. nr. 210 við 22. gr. frv., sem ég ætla að leyfa mér að lesa. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „1. Við fyrri mgr. Í lok fyrri mgr. fyrir orðin „og er ríkisstjórninni“ og út mgr. komi: og skal ríkisstjórnin í því skyni láta þeim, sem kaupa vilja þær fiskafurðir, sem minni eftirspurn er eftir, á góðu verði tilsvarandi hluta af þeim vörum, sem mest er sótzt eftir, án þess að verðjafnað verði milli vöruflokka. 2. Orðin „svo og lögum nr. 97/1946“ í niðurlagi síðari mgr. falli niður.“ - Staðreyndin er, að á síðasta ári, þegar samið var við Englendinga, þá var, vegna þess að Englendingar höfðu ekki áhuga á að kaupa okkar freðfisk, freðfisknum samt sem áður pínt upp á þá með því að lækka óhæfilega verð á lýsi, í 95 pund tonnið. En lýsisverðið var þá 130–140 pund tonnið. Og þetta verð á lýsinu var miðað við það, að verðið á freðfiskinum væri 6 pence hvert enskt pund af hraðfrystum fiski. Þetta varð til þess, að samningar í Sovétríkjunum voru gerðir með sama sniði. Það var vitað fyrir fram, að Sovétríkin mundu vera fús til að kaupa allan fiskinn fyrir sama verð og í fyrra, þó að þau gerðu tilboð um lægra verð, því að það voru engin rök, sem mæltu með því, að í Sovétríkjunum eða á Íslandi eða nokkurs staðar annars staðar mundi verða nokkur verðlækkun á nokkurri matvöru. En salan til Englands fyrir það verð, sem þar fékkst fyrir fiskinn, varð til þess, að í staðinn fyrir, að hægt væri að selja þeim í Sovétríkjunum fiskinn fyrir sama verð og þeir keyptu hann fyrir í fyrra, þá vildu þeir ekki gefa fyrir fiskinn nema miklu lægra verð. Og ástæðan til þess var sú, að ríkisstj. var búin að binda sig í Englandi og gat því ekki selt fiskinn fyrir hærra verð annars staðar. En ríkisstj. notaði síldarkúfinn til þess að þvinga fiskinum inn á þjóð, sem ekki hafði áhuga á að kaupa freðfisk, og það hefur orðið til þess að skaða þjóðina um 30 millj. kr. Með þeirri brtt., sem við flytjum, hv. 2. þm. S.- M. og ég, er útilokað, að þetta geti komið fyrir. Ég býst við, að hv. stjórnarstuðningsmenn sjái ekki ástæðu til að greiða atkv. með þessari brtt., en við sjáum samt til. Hæstv. utanrrh. gaf hér ýmsar mikils verðar upplýsingar. Ein þeirra er, að vísitölufyrirkomulagið sé aðalundirrót verðbólgunnar. En hann gaf líka aðrar upplýsingar. Hann sagði, að það reyndist ekki fært að skapa samtök um að afnema fiskábyrgðina. Ríkisstj. eða ýmsir í henni höfðu fullan vilja á að afnema hana og þannig kannske að stöðva okkar gjaldeyrisframleiðslu. En af því að það reyndist ekki mögulegt að fá samtök um það, þá var því sleppt í bili. Og það var lán þjóðarinnar, að það tókst ekki. - Hæstv. utanrrh. kom hér, eins og ég hef tekið fram áður, svo að segja ekkert inn á frv. En í þeim fáu setningum hjá honum, sem að því hnigu, kom hann með ákaflega skrítilegar fullyrðingar, efnislega þess eðlis, að hann kemur til með tiltölulega fljótt að sjá eftir að hafa sleppt þeim út úr sér. Ein þeirra var, að hann taldi, að þetta frv. bæri vott um. að ríkisstj. hefði tekizt að rata hinn gullna meðalveg. Ja, það var nú meiri meðalvegurinn! Ég veit ekki milli hvers þessi meðalvegur er hér í þessu frv., því að hér er ráðizt á annan endann, en hinn endinn látinn gersamlega afskiptalaus. Hæstv. ráðh. reyndi heldur ekki að skýra þessi orð sín nánar um meðalveginn, enda hefði honum reynzt það erfitt. Hann valdi sér líka annað umræðuefni hér en þetta frv. Hann á kannske eftir að gera grein fyrir þessu síðar. En ég er hræddur um, að hann hafi tilhneigingu til að ræða annað fremur en það aðalefni þessa frv., hver árás það er á allan almenning í landinu, sem hann stendur að að skipuleggja með þessu frv. - Það var líka eftirtektarvert, þegar hæstv. forsrh. svaraði hér löngum og ýtarlegum ræðum, sem hér höfðu verið haldnar um málið og þar sem farið hafði verið inn á hvert atriði frv. og bent á, að frv. gerði hvorugt að leggja byrðarnar jafnt, eins og það er kallað, á alla þjóðina, né heldur hitt að vera dýrtíðarráðstafanir, þá var það eina setningin, sem hæstv. forsrh. hafði um þetta mál að segja, að það hefði eiginlega ekkert nýtt fram komið og að hann hefði engu sérstöku að svara - þ.e. bæta við það skvaldur, sem hann flutti hér í sinni ræðu. Og svo sneri hann máli sínu út í aðra sálina og aðalefnið í ræðu hans var það, hvað Einar Olgeirsson hefði haft mikinn áhuga fyrir því að fá að vera í fjárhagsráði. Ég býst við, að það sé ekkert launungarmál, hvorki í sambandi við fjárhagsráð né annað, að við sósíalistar höfum aldrei skorast undan því að vera með í neinu því starfi, sem til heilla getur horft. Og ég undirstrika, að þegar mynduð var ríkisstj. 1942 - sem núverandi stjórnarflokkar þóttust hafa gert af voðalegri karlmennsku -, þá höfðum við aldrei sagt skilið við þá til framkvæmda á neinu máli, sem til heilla horfði fyrir þjóðina. Þvert á móti höfðum við verið tilbúnir til að starfa með að slíkum málum. Og við gerðum okkar til þess, að samningar tókust um sölu á okkar afurðum. Og um afurðasölumálin er það að segja, að það var ekki vegna afskiptaleysis Sósfl., að svo illa tókst um þau mál, heldur vegna þess, að ráðum Sósfl. var í þeim efnum ekki hlýtt. En hvað segir hæstv. ríkisstj. nú og hæstv. utanrrh. Þeir hæla sér af því aðallega, að þeirra afrek sé að ýta sósíalistum út úr öllum störfum í þjóðfélaginu. Og því var lýst sérstaklega í grein, sem hæstv. utanrrh. skrifaði í aðalsíðu morgunblaðsins, að stefna ríkisstj. væri að kveðja ekki Sósfl. til neinna þjóðnýtra starfa. Og þetta er þó flokkur, sem vitað er, að er fyrst og fremst flokkur verkalýðsins í landinu, og vitað er, að formenn verkalýðshreyfingarinnar í landinu eru flestir eða mjög margir flokksmenn þessa flokks, og þar á meðal eru forustumenn Alþýðusambands Íslands og forseti þess. Og hæstv. ríkisstj. hælir sér af því, að hún hafi unnið það afrek að hrinda þessum flokki frá því að starfa með að lausn þjóðfélagsvandamála. Svo kemur hæstv. forsrh. í sinni skvaldurslegu framsöguræðu fyrir þessu frv. og mælist til þess, að stjórnarandstaðan taki á þessu máli með skilningi og styðji nú þessa viðleitni ríkisstj. og bregðist ekki á móti, heldur sjái til, hvað gangi. Svona er á málunum haldið. Þessa menn vantar ekki illkvittnina til þess að reyna að hrinda sósíalistum út úr störfum fyrir þjóðfélagið. - En það væri réttast fyrir þessa menn að vera ekki með neitt svona. Sósíalistar hafa ekki sagt sig úr lögum við ríkisstj. Við höfum ekki að fyrra bragði ráðizt á þessa ríkisstj. Við höfum frá upphafi stutt alla viðleitni hjá ríkisstj., sem til góðs hefur horft. En hún hefur því miður verið ákaflega lítil. Og okkar barátta gegn ríkisstj. hófst ekki fyrr en hún réðst á launþegana með sinni alræmdu tollahækkun á síðasta vori. Það skal tekið fram, þessum mönnum til fróðleiks, að Sósfl. er alls óhræddur við þeirra svigurmæli. Sósfl. hefur áður heyrt slíkar fullyrðingar eins og þær, að það skyldi drepa hann. Einu sinni sat þingið á lokuðum fundi nærri þrjá sólarhringa og ræddi um að banna Sósfl. Það var þá stríð milli Sovét-Rússlands og Finnlands. En þá var komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri ekki álitlegt að banna flokkinn. En ég efast ekkert um, að núverandi hæstv. ríkisstj. mundi banna Sósfl., strax og hún þyrði það, ef hún teldi það öruggustu leiðina til þess að lækka vísitöluna. Ef sósíalistum væri bannað að tala og hægt væri að framfylgja slíku banni, þá mundi vísitalan verða lækkuð strax á ettir um 100 stig a.m.k. En það verður eitthvað talað og skrifað, áður en það verður gert. Hæstv. utanrrh. hefur ekki séð sér fært að svara aftur eftir þá ósvífnu ræðu, sem hann hélt hér, sem sennilega er einsdæmi um ræðu úr ráðherrastóli. Sjaldan þurfum við hér í hv. Nd. að hlusta á annað eins, þó að þeir í Ed. séu orðnir flestu vanir úr hans munni. En eftir að búið var að taka hann í gegn eftir þessa ræðu hans hér, og það maklega, treysti hann sér ekki til að svara og ekki heldur treysti hann sér til að vera viðstaddur, en sendi hæstv. forsrh. upp í ræðustólinn til þess að gefa sér heiðarleikavottorð. Nei, hann hefur aldrei sagt ósatt, hæstv. utanrrn„ sagði hæstv. forsrh., um afurðasölumálið hér á Alþ. Hæstv. forsrh. tók þetta fram um afurðasölumálið, hann þorði ekki að fullyrða meira. Þetta er varlega talað og ég hugsa hyggilega talað. En þetta er nógu ósatt samt. Þá skal ég fara að stytta ræðu mína, því nú er áliðið nætur. Ég vil aðeins hér að lokum undirstrika það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði hér um málaflutning hv. 4. þm. Reykv., að aumt er hans hlutskipti að hafa verið einn aðalráðunautur Alþfl., einn aðalfræðimaður Alþfl. við að semja þessar till., en fá svo bara leyfi til að sitja hjá. Í eignakönnunarmálinn fékk hann leyfi til að greiða atkv. á móti. Hann hélt kotroskna ræðu um eignakönnunina og fann henni allt til foráttu. Hæstv. forsrh. rak þetta ofan í hann, og hann talaði ekki aftur. Þá fékk hann leyfi til að halda eina ræðu og að vera á móti málinu, af því að það var ekki svo þýðingarmikið mál, að slíkt gæti verið hætta fyrir ríkisstj. En ef hér í þessu máli kæmi eitt atkv. á móti frv. frá Alþfl., þó hefði það getað verið hættulegt, sérstaklega ef það væri frá þm. úr Reykjavík, manni, sem stillt var efstum á lista Alþfl. við kosningarnar síðustu sem aðalnúmeri. Þess vegna hefur hæstv. forsrh. ekki leyft hv. 4. þm. Reykv. að gera meira en að halda ræðu á móti. Svo verður hann á eftir að lýsa yfir, að hann ætli sér að sitja hjá. Á þennan hátt ætlar hann að rækja starf sitt sem þm. fyrir þá menn, sem komu honum á þing honum sjálfum að fyrirhafnarlausu. Hann kom fljúgandi utan úr heimi, eftir að búið var að stilla honum á listann, það voru aðrir menn, sem unnu að því. Ef hann vildi vera trúr þeim, sem hann þykist hafa umboð fyrir, þá mundi hann stöðva þetta frv. og stjórnin mundi ekki áræða að gera það að l. En hann hefur fengið fyrirskipun frá flokknum um að sitja hjá, af því að frv. á með hans aðstoð að verða að l. Það er þetta, sem verður að undirstrika, og það er þetta, sem menn verða að gera sér ljóst, að hann hefur fyrirmæli frá flokknum um að sitja hjá, svo að róttækni flokksins verði minni.

Forseti (SB): Mér hafa borizt svo hljóðandi tilmæli frá 7 hv. þm.: Vér undirritaðir skorum hér með á forseta, að ræðutími þm. við þessa umr. verði ákveðinn 10 mínútur. Ingólfur Jónsson, Helgi Jónasson, Steingrímur Steinþórsson, Halldór Ásgrímsson, Sigurður E Hlíðar, Jörundur Brynjólfsson, Gylfi Þ. Gíslason.



Herra forseti. - Þetta er í annað skiptið á tveimur dögum, sem það kemur fyrir, að stjórnarliðið ætlar að skera niður umr. Hæstv. stjórn hefur ekki gefið neinar upplýsingar um, hvers gagns megi vænta af þessu frv. Hún hefur brugðizt öllum skyldum gagnvart Alþingi að gefa mönnum upplýsingar um það, sem þeir hafa spurt um. Í stað þess hefur hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. látið hafa sig til þess að koma með stórlygar á einstaka menn í sínum ræðum, til þess að hægt sé að gera slíkar lygar að stórfyrirsögnum í Morgunblaðinu daginn eftir. Svo þegar þm. hafa rétt til að halda tvær ræður með fullum ræðutíma og frsm. þrjár, þá skera þeir niður umr., eftir að viðkomandi ráðh. hafa talað og borið sínar lygar fram. Þetta er hreint ofbeldi og ekkert annað. Þingsköp ætlast til þess, að tvær nætur líði frá því, að frv. kemur fram, þar til má taka það til umr., og tvær nætur milli umr., enn fremur, að Frsm. hafi rétt til að halda þrjár ræður og aðrir þm. tvær. Þetta er gert til að tryggja, að tími vinnist til að athuga frv., og tryggja málfrelsi þm. Með þessari aðferð, sem hér er verið að beita, er verið að brjóta anda þingskapa. Það er verið að hagnýta sérstakt tilefni, sem hægt er að nota, kannske með teygjanlegu móti, ef umr. hafa dregizt úr hófi fram, og það verður ekki sagt, að hér hafi verið, annað eins stórmál og þetta er. Þess vegna vil ég algerlega mótmæla þessari aðferð. Ég vil vekja athygli þeirra hv. þm., sem greiða atkv. með þessari aðferð, á því, að hér er verið að innleiða nýjan praxís, sem ekki hefur tíðkazt fram að þessu. Hér er verið að riða niður þann rétt, sem þm. er veittur samkvæmt stjórnarskrá og l. Þess vegna vil ég alveg mótmæla þessari till., sem hér er komin fram.

Forseti (SB): Þm. þeir, sem að þessari till standa, eiga rétt á því, að hún sé borin undir atkv.

Forseti (SB): Samkvæmt þessari atkvgr. verður framvegis ræðutími þm. 10 mínútur við þessa umr. málsins.



Herra forseti. - Ég hef borið fram brtt. á þskj. 209, við 2. gr. Aftan við 1. málsgr. e-liðar bætist: Sama gildir um fé það, er lagt hefur verið í varasjóði hlutafélaga, annarra en þeirra, er að framan getur, og ekki hefur verið greiddur tekjuskattur af. Í frv. því, sem hér um ræðir, er gert ráð fyrir, að undanþegið eignaraukaskatti verði fé, sem ekki betur verið greiddur tekjuskattur af. Þó á þetta ekki að gilda hjá hlutafélögum, sem reka aðra atvinnu en sjávarútveg. Ég er þeirrar skoðunar, að hér sé um ósamræmi og óréttlæti að ræða, þar sem löggjafinn hefur undanþegið ákveðinn hluta af tekjum allra hlutafélaga tekjuskatti á þeim grundvelli, að féð sé tryggingarsjóður, sem ríkið hefur undanþegið skatti, á meðan féð er geymt til tryggingar rekstri félagsins og þar með atvinnu landsmanna. Sé fé það, sem hér um ræðir, seinna útborgað til hluthafa, t.d. við félagsslit, skal félagið greiða af því tekjuskatt, og má því líta svo á, að félagið eigi ekki, nema þá að litlu leyti, það fé, sem á þennan hátt kemur til skipta og ekki hefur farið til að mæta tapi á rekstrinum, á sama hátt og á sér stað hjá samvinnufélögum, sem ekki mega úthluta varasjóði. Hv. 6. þm. Reykv. minntist eitthvað á, að hluthafarnir mundu þó alltaf fá eitthvað, en það verður ekki mikið, þegar félagið á fyrst að greiða mjög háa skatta af því, sem útborgað er á þennan hátt, og svo eiga hluthafarnir að telja það fram sem tekjur og greiða svo aftur af því mjög háan skatt. Má því ábyggilega fullyrða, að það verður lítið, sem ekki lendir hjá ríkissjóði, þegar það litla, sem kemur í hlut hluthafanna, hefur verið tvískattað á þennan hátt. Mundi víst mörgum iðnaðarfyrirtækjum í landinu. sem flest eru rekin sem hlutafélög, finnast, að sér væri ekki sýnt réttlæti, ef þessi brtt. mín nær ekki fram að ganga. Ég ætla ekki, af því að tíminn er naumur, að bera saman gr. frv. Þó get ég ekki stillt mig um á þeim nauma tíma, sem ég hef, að koma nokkuð að þeim ummælum, sem þrír hv. síðustu ræðumenn hafa látið hér falla. Er það þá fyrst hv. 4. þm. Reykv., sem mér fannst vera nokkuð hvatskeytlegur, og bjóst ég ekki við því, því að ég hef þekkt hann að því að vera prúðan og orðvaran. Hann fullyrðir, að innflutningsverzlunin sé rekin í versta lagi hér á Íslandi og eigi verulegar fjárhæðir erlendis. Þetta eru kommúnistískar getsakir. Þetta kom fram í sambandi við þennan bálk, sem hv. þm. harmar, að kommúnistar hafi gripið frá sér í annað sinn. Ég harma, að svo góður maður sem hann hafi ætlað að vera svo nærri greni kommúnista og rétt kominn inn í það, en sem betur fór, bjargaðist hann frá því aftur. Þá vil ég aðeins minnast á ræðu hv. þm. Siglf. og hv. 6. þm. Reykv. Ég minnist þess ekki að hafa í annan tíma heyrt meira vein og harmatölur. Þeir hafa eflaust búizt við því, að þetta mundi verða viðkvæmt mál. Ég hef ekki heldur heyrt öðru sinni aðrar eins fullyrðingar, en af því að tíminn er naumur, verð ég að láta niður falla að mestu leyfi að svara þeim. Hv. 6. þm. Reykv. skaut því fram í sambandi við brtt. mína, að ég væri þar fyrst og fremst að reyna að vernda minn eiginn sjóð, H. Benediktsson & Co. Þetta er alls ekki í fyrsta skiptið, sem við mætumst á þessum vettvangi. Við vitum það báðir vel, að við höfum mismunandi viðhorf til þjóðfélagsmálanna. Ég hika ekki við að viðurkenna, að ég fylgi séreignarstefnunni, því að ég veit það, að þjóðin er komin fram á þennan dag fyrir framtak einstaklinganna og marga menn höfum við fengið úr hópi verkamanna, sem höfðu kjark til að leggja út í áhættusaman atvinnurekstur. En við vitum það, að þessi hv. þm. er ekki fæddur undir þeirri stjörnu að hafa trú á séreignarstefnunni, því að hann hefur ætlað sér að komast á ríkissjóðsjötuna eða hjá því opinbera á einn eða annan hátt. Hann hefur ekki viljað hafa fyrir hinu, þó að hann sé mætur maður og glöggur á marga lund, sérstaklega í stærðfræði, að því er menn segja. Hitt er enginn vafi, að þessi hv. þm. hefur þó komizt þetta langt fyrir það, að framtakssamir einstaklingar í hans ætt hafa komið honum á framfæri. Alveg þetta sama kom fram hjá hv. þm. Siglf. Hann vildi halda fram, að hann væri sérstaklega glöggur maður á það, hvernig menn gæfu fram til skatts. Það má vel vera, að hann stundi það. Hann hefur þó gert tilraun til að vera með framleiðslustarfsemi sjálfur með áhuga og dugnaði. Ég get því eigi skilið, að þessi hv. þm. fordæmi allar kenningar, sem benda í þá átt, að menn eigi eitthvað og geti séð fyrir sér án þess að fá til þess hjálp frá ríki og bæ. Tími minn er búinn, og ég vil ekki brjóta þau fyrirmæli, sem mér eru sett, en mun gefa mér tækifæri til að ræða málin síðar, ef svo ber undir.

Frsm. minni hl. (Einar Olgeirsson) Hæstv. forsrh. er ekki kominn úr felum enn. Hann lét sér sæma eins og hæstv. dómsmrh. í gær í staðinn fyrir að ræða málið að bera fram eina lygina í viðbót til að fá hana næsta dag á forsíðu í Morgunblaðinu. Hæstv. ráðh. hélt því fram, að ég hefði viljað komast að sem bankastjóri í Landsbankanum. Þetta veit hæstv. forsrh., að er ósannindi, alger ósannindi. Það verður gaman að vita, hvort ekki koma þrennar lygarnar þessi þrjú kvöld frá hæstv. ríkisstj. Þriðja lygin mundi sennilega verða sú, að ég hafi viljað verða sendiherra í Moskvu. Ef hæstv. ráðh. hafa ekki önnur rök en þau að vera með persónulegt níð á mig fyrir, að ég hafi sótzt eftir embættum, sem mér hafa kannske staðið til boða, en ég neitað, þá er eins gott, að það komi allt fram á sama kvöldi. En ég skil hugsanagang þessa manns. Hann hefur útvegað sjálfum sér eitt bezt launaða embætti landsins. Við sjáum hæstv. samgmrh., hv. þm. V.-Ísf., hv. 4. þm. Reykv., sem allir eru búnir að koma sér á lífstíðarframfæri hjá ríkinu, í hæst launuðu embætti, sem ríkið hefur. Þeir geta ekki skilið, að nokkur maður eigi í baráttu fyrir aðra. Þeir geta ekki skilið, að nokkur maður sé svo, að bann reyni ekki allt, hvað hann getur, til að koma sér í góð embætti. Þeir geta ekki skilið, að sósíalistar hafi svo farið úr ríkisstj., að þeir hafi ekki tryggt sér eitthvað til að lifa af. En við sósíalistar höfum ekki hugsað um slíka ævitryggingu, af því að við erum að heyja baráttu fyrir alþýðu þessa lands, en ekki að ganga á mála hjá því landi, sem hæstv. ráðh. þjóna fyrst og fremst með þessu frv. Hæstv. ráðh. talaði um sölu afurða, en hann þorði ekki að gefa upplýsingar um það, að nú er hæstv. stjórn með áætlun um söluhorfur og reynir þar með að skapa grundvöll fyrir launalækkun. Við sósíalistar höfum í meira en hálft ár reynt að sýna fram á, að verðið sé að hækka. Hæstv. stjórn hefur borið á móti þessu, en hefur nú verið neydd til að viðurkenna það, en þorir ekki að láta það koma í ljós, áður en þetta mál er afgr., hversu mikil hækkunin er. Hún þorir ekki að framkvæma samningana, svo að hægt sé að sannprófa, hvaða verð hægt er að fá. Þetta frv. er eitthvert það fyrirlitlegasta gróðabrall, sem auðmannastétt hefur notað sína ríkisstj. til. Hún lætur stjórnina bera fram visvítandi ósannindi til að koma fram launalækkunum. Ég skoraði á hæstv. forsrh. að gefa yfirlýsingu um það, að hæstv. stjórn muni ekki misbeita því valdi, sem hún fær með þessu frv., til þess að hætta niðurgreiðslum á vísitölunni. Engin slík yfirlýsing hefur komið fram. Svo er hv. 4. þm. Reykv. sendur út af örkinni eins og áður, þegar hæstv. stjórn er í vandræðum. Hann er látinn lýsa því yfir með sínum óskeikulleik og leggja þar við sínu vísindaheiður og prófessorsheiður, að vísitalan muni lækka niður í 315 stig. Vill hæstv. stjórn þá setja ný l., sem tryggja, að vísitalan verði ekki yfir 315 stig? Það er gaman að heyra, hverju hún svarar því. Hv. 4. þm. Reykv. ætti að athuga vel, hvað hann er að gera í þessu máli. Það er verið að láta hann nota heiður sinn sem vísindamanns og prófessors til að gefa yfirlýsingu fyrir pólitísku glæframenn til að hjálpa þeim að koma á l., sem verða til þess að stela 50 millj. af alþýðu þessa lands. Af því að þessi þm. er ungur hér á þingi og hefur skamman tíma haft afskipti af hæstv. forsrh., þá vil ég ráðleggja honum að vara sig á því. sem hér er verið að láta hann gera. Það verður vitnað í þessi ummæli, þegar stjórnin er búin að svíkja, þegar vísitalan er komin langt yfir 315 stig. Nú á að reyna að nota hans prófessorstitil, og þegar búið er að jaska honum nót; út, þá fær hann sín laun. Stefán Jóh. Stefánsson vill hann pólitískt feigan, vegna þess að hann varð til að reka hæstv. núverandi forsrh. úr efsta sæti alþýðuflokkslistans með 24 stunda úrslitakostum. Þess vegna á nú að nota þennan hv. 4. þm. Reykv. og jaska honum svo út, að hann verði ekki nýttur lengur, þegar til næstu kosninga kemur. Þetta er það, sem ég bið hv. þm. að athuga. Hann hefur í einu máli staðið sig vel, Keflavíkurmálinu, og mér þykir vænt um, að hann stóð sig svo vel í því máli. Þess vegna þykir mér leitt að vita til þess, að hann skuli nú láta fara með sig á þennan hátt. Hann er að eyðileggja sig á því. Hann kemur hér og segist viðurkenna, að málið sé rangt, en gefur þá yfirlýsingu, að hans stjórn hafi flutt málið og hann ætti að una við það. Ef hann les „Transvaal“ eftir Stephan G. Stephansson, þá finnur hann þar þessi orð: Menn sneiða hjá þér, beggja bil, sem bannfærir, en styrkir til. Það er ekki lítið að gefa yfirlýsingu í andstöðu við það, sem rétt er. Ég hugsa til þess, hve vel hann stóð sig í Keflavíkurmálinu, en ef hann lætur misnota sig svona, þá er hann að skrifa söguna af manninum, sem minnkaði. Ríkisstj. tekur upp þá aðferð í þessum umr., sem ekki hefur áður tíðkazt hér, að þora ekki að standa fyrir sínum málstað og gripa til ósanninda, lyga, vísvitandi ósanninda. Einstakir menn ætla síðan að lesa þessi ósannindi upp sem fullyrðingar, af því að þau koma úr munni hátt settra manna eins og dómsmrh. og fjmrh., og breiða þau út í fjöllesnasta blaði landsins. Þetta er aðferð, sem þessir ráðh. láta sér sæma að nota. Með þessari aðferð er verið að innleiða nýja baráttu í stjórnmálunum hér á Íslandi. Það er verið að flýja burt frá öllu, sem heitir rök. persónuleg sannfæring og slíkt í umr. á Alþ. Það er verið að treysta á mátt peninganna utan við þingsalina og það áróðursvald, sem peningarnir skapa. Það hefur verið búin til svikamylla, sem er á þann hátt, að hér innan þings á að knýja í gegn með ofbeldi lög, sem stela 50 millj. kr. af alþýðustétt þessa lands, en tryggja aukinn gróða auðmannanna. Með sínum aukna gróða ætla svo auðmennirnir að margfalda fyrirtæki sin, til þess að geta logið, til þess að reyna að blekkja í krafti slíks áróðurs, meðan þeir smeygja á fólkið fjötrum. það er þessi aðferð, sem mun, ef henni verður haldið áfram á Íslandi, brjóta þingræðið niður og skapa það einræði auðmannastéttarinnar, sem dómsmrh. sérstaklega þráir, að komist hér á. Ég skal verða við beiðni hæstv. forseta og hætta, fyrst tími minn er liðinn, þótt ég geri það með mótmælum gegn þeim aðferðum, sem hér eru viðhafðar.



Herra forseti. - Hv. 6. þm. Reykv. var að reyna að gera sér mat úr því, að alþýðuflokksmenn væru nú ekki sammála um alla hluti, og taldi þetta flokknum til ávirðingar. En hann var svo óheppinn, að hv. þm. Siglf. talaði rétt á eftir honum og gaf lýsingu á þeirra flokki. Sú lýsing var þannig, að í honum væru fyrst og fremst kommúnistar, t.d. hann og hv. 2. þm. Reykv. (EOI) og fyrrv. menntmrh. (BrB). En svo væru líka öðruvísi menn í flokknum, sem ekki væru kommúnistar, t.d. eins og hv. 6. þm. Reykv. (SigfS). Með öðrum orðum: Í flokknum væru tvenns konar menn, sumir kommúnistar, en aðrir ekki. Ég veit ekki, hverjar stjórnmálaskoðanir þessi eða hinn krafa, en svo virðist sem skoðanamunur geti verið í fleiri flokkum en Alþfl. Og að því er snertir hv. 6. þm. Reykv., þá er mér kunnugt um það, að hann hefur ekki alltaf verið ánægður með þær ráðstafanir, sem flokkur hans hefur gert. T.d. er mér óhætt að segja, að hann var ekki ánægður, þegar flokkur hans tók þátt í ríkisstj. með Ólafi Thors. En hann reis aldrei upp til gagnrýni á þá stjórn. þó að hann væri ekki ánægður með hana eins og hún var. Af hverju ekki? Fékk hann það ekki? Ég get nefnt annað dæmi af handahófi, frv., sem mikið var deilt um, veltuskattinn. Hv. 6. þm. Reykv. talaði á móti frv. sem kaupfélagsmaður og taldi það vera ranglátt að lögleiða slíkt. En hvernig greiddi hann atkvæði? Með skattinum. Hann fékk ekki að greiða atkv. á móti honum. Og þessi þm. telur sig þess um kominn að tala eins og hann talaði áðan. Ég held, að bezt hefði verið fyrir hann, að sá kafli ræðu hans, sem fjallaði um þetta, hefði ekki verið fluttur. Ég sé ekki, hvers vegna hann talaði eins og hann talaði. Ég tel sjálfsagt, að menn greiði aldrei atkv. gegn sannfæringu sinni, og flokkur minn ætlast ekki til þess. Þessi hv. þm. aftur á móti hefur greitt atkv. gegn sannfæringu sinni, líklega vegna þess, að flokkur hans ætlaðist til þess, og ætla ég, að það sé honum ekki til góðs.



Herra forseti. - Frv. þetta er alveg nógu slæmt, þótt það byrji ekki með beinum ósannindum. Ég hefði því álitið heppilegast fyrir hæstv. ríkisstj. að fella 1. gr. niður, þar eð ofbeldið og réttarskerðingin, sem í frv. felst. væri samt nógu greinileg fyrir því, þótt ekki væri breitt yfir það á þennan hátt. Þess vegna segi ég nei. Brtt. 205 felld með 26:4 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HB, IngJ, JóhH, SB. nei: GÞG, HÁ. HelgJ, HermG, JG, .IS, JörB, KTh, LJós. PÞ, PO, SigfS, SG, SEH, SkG, StJSt, StSt, StgrSt, ÁkJ, ÁÁ, BÁ, EOl, EmJ, EystJ, FJ, BG. 5 þm. (JPálm, JJ. ÓTh, SK, GTh) fjarstaddir. 2.–11. gr. samþ. með 20 shlj. atkv. Brtt. 205,1 felld með 23:7 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HermG, KTh, LJós, SigfS, SG, ÁkJ, EOl. nei: IngJ, JóhH, JG, JS, JörB, PÞ, PO, SB, SEH, SkG, StJSt, StSt, StgrSt, ÁÁ, BÁ, EmJ, EystJ, FJ, GÞG, HÁ, HB, HelgJ, BG. 5 þm. (JPálm, JJ, ÓTh, SK, GTh) fjarstaddir. 1 þm. gerði grein fyrir atkv.:



Herra forseti. - Þótt ég teldi mjög æskilegt að innheimta ekki tolla af nauðsynjavörum, þá tel ég þessa till. að því leyti út í bláinn, að hér er gert ráð fyrir niðurfellingu á tollum á nokkrum vörutegundum, án þess að gerðar séu till. um öflun tekna í staðinn, og segi ég því nei. Brtt. 204 tekin aftur til 3. umr. 12. gr. samþ. með 22:7 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JörB, PÞ, PO, SB, SEH, SkG, StJSt, StSt, StgrSt, ÁÁ, BÁ, EmJ, EystJ, FJ, HÁ, HB, HelgJ, IngJ, JóhH, JG, JS, BG. nei: KTh, LJós, SigfS, SG, ÁkJ, EOl, HermG. GÞG greiddi ekki atkv. 5 þm. (ÓTh, SK, GTh, JPálm, JJ) fjarstaddir. 13.–16. gr. samþ. með 22:7 atkv. 17.–20. gr. samþ. með 28 shlj. atkv. Brtt. 206 felld með 19:7 atkv. 21. gr. samþ. með 22:6 atkv. Brtt. 210,1 felld með 22:7 atkv. Brtt. 210.2 tekin aftur til 3. umr. 22. gr. samþ. með 21:7 atkv. 23–24. gr. samþ. með 23 shlj. atkv. Brtt. 205,2.A.a felld með 22:7 atkv. - 205,2.A.b felld með 23:7 atkv. - 205,2.A.e felld með 23:7 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EOl, HermG, KTh, LJós, SigfS, SG, ÁkJ. nei: BÁ, EmJ, EystJ, FJ, GÞG, HÁ, HB, Helg.l, IngJ, JóhH, JG, JS, JörB, PÞ, PO, SB, SEH, SkG, StJSt, StSt, StgrSt, ÁÁ, BG. 5 þm. (GTh, JPálm, JJ, ÓTh, SK) fjarstaddir. Brtt. 205,2.A.d felld með 22:7 atkv. - 205,2.A.e felld með 21:8 atkv. - 205,2.A.f felld með 21:8 atkv. 25. gr. samþ. með 22 shlj. atkv. Brtt. 20.5,2.B felld með 22:7 atkv. 26. gr. samþ. með 23 shlj. atkv. Brtt. 205,3 felld með 21:7 atkv. 27.–34. gr. samþ. með 22 shlj. atkv. 35.–38. gr. samþ. með 21:6 atkv. 39.– 47. gr. samþ. með 20:7 atkv. 48. gr. samþ. með 25 shlj. atkv. 49. gr. samþ. með 23:7 atkv. Fyrirsögn frv. og fyrirsagnir kafla þess samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 22:7 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JörB, PÞ, PO, SB, SEH, SkG, StJSt, StSt, StgrSt, ÁÁ, BÁ, EmJ, EystJ, FJ, HÁ, HB. HelgJ, IngJ, JóhH, JG, JS, BG. nei: KTh, LJós, SigfS, SG, ÁkJ, EOI, HermG. GÞG greiddi ekki atkv. 5 þm. (ÓTh, SK, GTh, JPálm, JJ) fjarstaddir. 1 þm. gerði grein fyrir atkv.:



Herra forseti. - Ég tel og hef lengi talið, að brýna nauðsyn beri til gagngerðra og róttækra ráðstafana til þess að stemma stigu fyrir frekara tjóni af völdum verðbólgu og dýrtíðar. Ég tel, að ekki verði hjá því komizt, að allar stéttir þjóðfélagsins taki á sig nokkrar byrðar í sambandi við lausn þessa vanda, sem þjóðinni er nú á höndum. En ég hef jafnan álitið, að byrðar á launþega og verkalýð væru því aðeins réttlætanlegar, að þeir, sem breiðust hafa bökin í fjárhagsefnum, þ.e.a.s. stóreigna- og hátekjustéttirnar, tækju ekki aðeins byrðar á sig fyrst, heldur að þær byrðar væru einnig miklu þyngri en byrðar almennings. Ég tel, að í frv. þessu séu ekki lagðar nægilega þungar byrðar á stóreignir og hátekjur til þess að réttlæta þá fórn, sem gert er ráð fyrir af hálfu alþýðu og launastétta, þótt Alþfl. hafi að sjálfsögðu kappkostað, að byrðar almennings yrðu sem léttastar, og orðið mikið ágengt í því efni við undirbúning málsins. En þótt ég sé óánægður með frv., mun ég samt ekki greiða atkv. gegn því, þar eð það er flutt af ríkisstj., sem flokkur minn á sæti í og ég því styð. Ég greiði því ekki atkv. um frv.



Herra forseti. Eins og ég sagði við 1. umr. þessa máls, finnst mér rétt að takmarka þessa heimild. Ég vil vekja athygli á því, hvernig 1. gr. frv. er orðuð, en hún kveður svo á, að ríkisstj. skuli heimilt að greiða úr ríkissjóði til bráðabirgða í samræmi við ákvæði fjárl. fyrir 1947 öll venjuleg rekstrarútgjöld ríkisins og önnur gjöld, sem talizt geta til venjulegra fastra greiðslna. þótt þau séu aðeins ákveðin eða heimiluð til eins árs í senn. Þetta þýðir, að fjárl. eru framlengd í heild. Þessi ótakmarkaða heimild getur því þýtt, að verið sé að afgreiða fjárl. fyrir allt næsta ár. Mér finnst óviðfelldið að afgreiða þetta mál á þann hátt og tel þess ekki þörf. Ég hef því flutt skrifl. brtt. þess efnis, að aftan við 1. gr. bætist: „Heimild þessi gildir þó eigi lengur en til 1. marz 1948.“ Ég vil mælast til þess, að d. fallist á þessa till. mína, og bið hæstv. forseta að leita afbrigða.

Forseti (BG): Eins og d. hefur heyrt, hefur hv. 2. þm. Reykv. lagt fram skrifl. brtt., sem hann gerði nú grein fyrir. Ég vil leita afbrigða.



Ég skal ekki gera það að neinu kappsmáli, hvort brtt. sú, sem hv. 2. þm. Reykv. lýsti hér, verður samþ. eða ekki. Stjórnin hefur ekki hugsað sér að taka alræðisvald í fjármálunum þennan tíma. Greinin er stíluð þannig af þeirri ástæðu, að sérstaklega síðast þegar fjárl. töfðust, þótti hvimleitt að leita hvað eftir annað til Alþ. Það verður aldrei séð fyrir, hve fljótt það gengur að koma saman fjárl., enda kemur þar margt til greina. Þetta þótti geta endurtekið sig nú, og yrði því um sama kvabb að ræða, ef sami tími yrði til tekinn. Að öðru leyti læt ég ekki meira um þetta sagt, það er á valdi d. og Alþ., og atkvgr. getur úr því skorið. Hér er ekki um höfuðatriði að ræða, síður en svo.



Sjútvn. flytur þetta frv. að beiðni hæstv. samgmrh., og er það um að veita tilteknum manni stýrimannsréttindi á íslenzkum skipum. Þessi maður hefur tekið sjóliðsforingjapróf í Danmörku og hefur því hlotið þá menntun, sem íslenzk l. krefjast. Við umr. um þetta mál í n. kom fram, að ýmsir menn hefðu álitið heppilegra, að inn í l. um atvinnu við siglingar væri sett heimild handa ríkisstj. til að veita íslenzkum ríkisborgurum, sem líkt stendur á um, slíkan rétt, án þess að um það þurfi að setja sérstök l. En þar sem upplýst var frá kennslumrh., að hann hefði þegar skipað menn til að endurskoða l. um atvinnu við siglingar, taldi n. eftir atvikum rétt að láta það bíða, þangað til sú endurskoðun lægi fyrir, í trausti þess, að þetta mál yrði þá tekið til athugunar. Ég hef leitað umsagnar skólastjóra stýrimannaskólans um málið, og mælir hann eindregið með, að þessum manni verði veitt þessi réttindi. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um málið, því að það liggur ljóst fyrir, að sú menntun, sem þessi íslenzki ríkisborgari hefur hlotið, er langtum meiri en sú, sem krafizt er í stýrimannaskólanum fyrir sams konar réttindi.



Herra forseti. Ég vil þakka sjútvn. fyrir, að hún hefur tekið að sér að flytja þetta mál. Ég er sammála hv. frsm., að þetta form er óviðkunnanlegt, en þannig stendur á, að viðkomandi maður getur ekki öðlazt stýrimannsrétt nema með lagasetningu, eins og nú standa sakir. Hann talaði um það í fyrra, að hann vildi bíða eftir því, að l. um atvinnu við siglingar yrði breytt, og frestaði þá að halda máli sínu til streitu, en taldi sig þó eiga erfitt með að biða eftir endurskoðuninni. Og þar sem enn liggur ekkert fyrir um þessa endurskoðun, sá hann sér ekki fært að bíða lengur með að reyna að fá sér atvinnuréttindi, þar sem upplýst er, að hann hefur öll skilyrði, sem þarf til þess að geta fengið þessi réttindi, og meira en það. Það eru fordæmi fyrir því, að þannig hafi verið farið að áður, þegar eins hefur staðið á. Ég vona því, þó að þetta sé óvenjulegt og kannske óheppilegt að afgreiða málið svona, þá verði frv. látið ná fram að ganga, en l. um atvinnu við siglingar lagfærð svo, að ekki þurfi oftar að grípa til þessa ráðs.