Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það voru nokkur orð út af því, sem hæstv. fjmrh. sagði við 2. umr. þessa máls. Ég hafði ásamt 1. þm. Norðurl. v. flutt brtt., við höfðum sameiginlega útbúið nál., hann hafði þá framsögu fyrir því, og ég hef þar engu við að bæta. En hæstv. fjmrh. vildi sérstaklega telja það óþarft, að við hefðum deilt á það sem óviðeigandi, hvernig þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefði verið útbúið. Og hann benti á fyrirmynd, sem hann hefði haft að þessu og ég hafði raunar í alllangri og ýtarlegri ræðu, sem hann því miður hlustaði ekki á, einmitt nefnt þessa fyrirmynd. Fyrirmyndin var sem sagt bandormurinn frá árinu 1939-1940, sem framlengdur var svo síðan. Og ég benti einmitt sérstaklega á, að það væri ills viti, þegar þessi hæstv. ríkisstj. byrjaði með því að taka upp slíka hætti, sem ég taldi að aðeins hefðu verið framdir tvisvar sinnum áður, 1939 með bandorminum og svo aftur 1948 með höggorminum, þannig að það væri ekki skemmtilegt að fara að taka upp aftur þessa ormasýki hér á Alþingi, enda hefði þetta alltaf verið sá ills viti, að það hefði verið inngangur að afturhaldstímabili, sem þá hefði verið að byrja. Ég held sem sé, að það sé ákaflega óheppilegt fyrir hæstv. fjmrh., nýjan í sinni stöðu, að vitna nú einmitt í það, sem verst var og afturhaldssamast í gömlu þjóðstjórninni, sér til fyrirmyndar. Það lofar engu góðu um, hvernig framhaldið verði, þegar svona er byrjað. Ill var þín fyrsta ganga, var einu sinni sagt, og hann má athuga það alvarlega. Það er ekki seinna vænna að gá nú að, fyrst honum varð á að fara sérstaklega að vitna í þetta. Svo var hann að tala um hitt, að það væri eiginlega ekki nema sjálfsagt að flækja þessu öllu saman. En mér finnst það ekki rétt af gömlum lagaprófessor að leggja sig sérstaklega fram um það að reyna að flækja lögin fyrir almenningi. Slíkir menn eiga heldur að hjálpa til að gera þau sem skýrust og aðgengilegust. Slæmar voru framlengingarnar, eins og þær voru, eins og ég benti sérstaklega á viðvíkjandi 4. gr. þessara laga, söluskattinum, þar sem var verið að framlengja III. kafla í lögum, sem annars hefðu fallið úr gildi, og raunar var verið að framlengja bara ákvæðið um tekjuöflun í þeim kafla, þannig að það hefði einmitt verið rétt að fara að gera þessi lög skýrari, en ekki að reyna að flækja þau meira fyrir almenningi en þegar er, því að full þörf er á, að lagasmiði Alþingis sé þannig, að alþýða manna eigi sem auðveldast með að skilja hana, en þurfi ekki sprenglærða og oft og tíðum dýra lögfræðinga til þess að klóra sig fram úr, hvað sé lög og réttur í landinu. Ég veit ekki, hvort hæstv. landbrh. hefur flutt hæstv. fjmrh. það, sem ég ætlaðist alveg sérstaklega til þess að hann fengi að vita úr ræðu minni kvöldið góða, þegar hann var fjarverandi, en það var nokkuð mikið um söluskattinn og sérstaklega um þann þátt, sem kom okkur báðum við, hæstv. fjmrh, og mér, sem stjórnendum í Sogsvirkjuninni. Ég held, að ég verði örstutt að minna hæstv. fjmrh. á, fyrst hann er nú kominn í nýja stöðu og er ekki bara formaður Sogsvirkjunarinnar lengur, að nú hefur hann aðstöðu til þess að laga þá hringavitleysu, sem verið hefur undanfarið með þessi mál. Eins og hann veit, hefur það opinbera fyrirtæki, Sogsvirkjunin, eins og raunar áburðarverksmiðjan áður og Sogsvirkjunin raunar einu sinni fyrr, orðið að greiða núna, einmitt sú Sogsvirkjun, sem nú er að klárast, upp undir 30 millj. kr. í söluskatt og aðra slíka skatta til ríkisins og orðið að fá lán hjá ríkisbankanum, hjá Seðlabankanum, til þess að geta greitt þetta. Og nú þessa dagana stöndum við einmitt í því, hann sem formaður Sogsvirkjunarinnar og ég sem einn af meðlimum þar, að undirskrifa skuldabréfin fyrir þetta, og víð höfum það þess vegna alveg svart á hvítu, hvað þetta kostar okkur. Við verðum sem sagt að undirskrifa skuldabréf upp á 36 millj. kr. Það þýðir, að við verðum að borga, Sogsvirkjunin, 6 millj. kr. fyrir að fá að láni 30 millj. kr. hjá ríkisbanka til að borga ríkissjóði söluskatt, sem enginn þessara aðila hefur neitt gagn af. Ríkið og Reykjavíkurbær borga, og ríkið fær það, og það eina, sem gerist svo, er, að við verðum að borga 6 millj. fyrir einn hluta ríkisins, borga öðrum hluta 6 millj. kr. fyrir að framkvæma þessa hringavitleysu. Og það, sem hefst svo upp úr því, er, að rafmagnið verður dýrara, að vísitölubréf eru gefin út, og á þennan hátt er svo verið að hlaða þarna ofan á e.t.v. Þegar á að fara að borga þessi bréf, þá eru það ekki 36 millj., þá eru það kannske 37, 38, - við vitum ekki hvað, - það fer eftir því, hve mikla gengislækkun m.a. hæstv, fjmrh. leggur í og hve mikla rafmagnshækkun bæjarstjórnin í Reykjavík samþykkir. En svona ráðstöfun, hvað er hún? Hún er ekkert annað en verðbólguráðstöfun, ekki nokkur skapaður hlutur annar. Ég hef gagnrýnt þetta, frá því að þetta var fyrst gert í sambandi við Sogsvirkjunina, þegar Sjálfstfl. og Framsfl. stóðu saman um það. Ég gagnrýndi þetta í sambandi við áburðarverksmiðjuna. Og ég vil alvarlega skjóta því til hæstv. fjmrh. að láta nú ekki þessa hluti endurtaka sig lengur, að það sé lagður söluskattur á fyrirtæki, sem ríkið er að koma upp, vélarnar til Sogsvirkjunarinnar og áburðarverksmiðjunnar. Það nær ekki nokkurri átt. Það er hægt að reyna að verja svona hluti, ef um er að ræða, að ríkið sé að koma upp fyrirtækjum, sem eru til þess að keppa víð einstaklinga, vilji maður segja: Við skulum ekki gera ríkisfyrirtækjunum hærra undir höfði en einstaklingum, ef verið er að reisa t.d. járnsmiðju eða eitthvað svoleiðis. En það er óverjandi, þegar verið er að koma upp fyrirtækjum, sem eru einsdæmi í sinni röð, þegar ríkið svo að segja hefur einokunina, sem ekkert annað fyrirtæki í landinu leggur út í, eins og áburðarverksmiðju eða Sogsvirkjun, fyrirtæki, sem eru þjónustufyrirtæki í landinu, fyrirtæki, sem mundu, ef svona skattur er lagður á þau, bara velta honum yfir á almenning lögum samkvæmt. Allt, sem heitir söluskattur á áburðarverksmiðjuna, þýðir dýrari áburð í landinu. Allt, sem heitir söluskattur á Sogsvirkjunina, þýðir bara dýrara rafmagn í landinu, dýrara rafmagn fyrir allan iðnaðinn, fyrir neytendurna. Þetta er ein hringavitleysa. Þó að Sjálfstfl. og Framsfl. hafi á sínum tíma þótt gott að taka þetta upp, þá er það hrein hringavitleysa, og því á að hætta. Það er kannske hægt að reyna að verja þetta með einu einasta atriði, þó að það hafi aldrei verið notað, sem sé því, að Reykjavíkurbær hefur átt helminginn af Sogsvirkjuninni. Þá gat kannske ríkið náð sér ofur lítið niðrí á Reykjavíkurbæ með þessu. Og mér hefði fundizt, að hæstv. fjmrh., sem þá var þm. Reykv., eins og hann er enn þá, eins og ég, meira að segja borgarstjóri í Reykjavík, hann hefði átt að standa með mér þá í slagnum á móti þessu, sem hann aldrei því miður hefur gert. Nú aftur á móti veit ég, þegar farið er að hugsa til næstu virkjunar í þessum efnum, - e.t.v. verður það ríkið eitt, sem framkvæmir hana, en jafnvel þó að Reykjavíkurbær taki þar þátt í því, sem ég álit að mörgu leyti heppilegt, - þá fær a.m.k. vitleysan að komast í algleyming, ef ríkið færi eitt að ráðast í stórvirkjun, kannske 100 þús. hestafla virkjun eða 100 þús. kw. virkjun, og það ætti að leggja skatt á allar vélarnar, sem ríkið þyrfti í þetta, og það ætti, ef það væri kannske 100 þús. kw. virkjun, að taka af ríkinu yfir 100 millj. kr. söluskatt af vélunum til slíkrar stórvirkjunar og gera erfiðara fyrir um að afla lánsfjár í sambandi við það og dýrara á eftir. Þá sér hver maður, hvílík hringavitleysa slíkt er orðið. Og ég vildi nú, af því að ég ætla ekki að fara að lengja neitt umræður um þessi mál hér, vonast til þess, að annaðhvort lesi hæstv. fjmrh. mína löngu og ýtarlegu ræðu frá því um nóttina, sem hann hefði gott af að stúdera dálítið, en hann missti af þá, eða þá hæstv. landbrh. segi honum gullkornin úr henni. Ætla ég ekki að fara að rekja þetta hér frekar, en aðeins að benda honum á þetta til þess að sýna fram á, hve nauðsynlegt það sé fyrir hæstv. ríkisstjórn að hlusta á þá gagnrýni, sem stjórnarandstaðan á hverjum tíma flytur, - þær ábendingar, sem til góðs mega verða. Það var hægt að spara þarna 6–7 millj., og jafnvei minna hefur þótt sparnaður, þannig að þessa hluti hefði sannarlega átt að athuga betur, áður en þetta var lagt fram. Ég ætla ekki að fara hér inn á að endurtaka það, sem ég sagði viðvíkjandi þeim hættum, sem yfir vofðu í sambandi við þær efnahagsráðstafanir, sem verið væri að undirbúa að gera, en vildi aðeins skjóta því enn einu sinni til hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj. að athuga sinn hlut alvarlega, ráðgast ekki aðeins við sitt lið, heldur einnig við stjórnarandstöðuna, áður en gripið yrði til þeirra óafturkallanlegu óyndisúrræða að fara að fella gengið, valda þar með stórkostlegri dýrtíð hjá almenningi, eyðileggja traust manna á efnahag ríkisins og landsins, lækka stórkostlega launin hjá almenningi í landinu, valda þannig harðvítugum átökum í þjóðfélaginu og með öllu þessu stofna í hættu því ástandi, sem skapað hefur verið, að menn hefðu sæmilega örugga atvinnu við að búa og gætu lifað við lífskjör, sem meira að segja ráðherrar þessarar ríkisstj. hafa verið stoltir af. Ég vil alvarlega skjóta því til hæstv. ríkisstj., áður en hún grípur til ráða, sem ekki er hægt að bæta úr síðar, að ræða við stjórnarandstöðuna ekki síður en sína eigin þingmenn og ræða við hana áður en hún er búin að taka sínar endanlegu ákvarðanir, því að það veit maður, að jafnvel þó að hún taki vitlausar ákvarðanir, ef hún einu sinni er búin að gera það, þá verður erfitt í þeim dellum, sem fram fara á Alþingi, að koma vitinu fyrir hana á eftir. Þá er það metnaðurinn, sem hindrar hana í því. En meðan hún er ekki búin að móta sína stefnu endanlega, hefur hún möguleika til að gera þarna gott verk í staðinn fyrir illt.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. gerði söluskattinn mjög að umtalsefni og minnti þar á söluskattinn af Sogsvirkjuninni, sem við þekkjum báðir mjög vel til. Ég vil taka það fyrst fram, að ég minntist einmitt á það fyrr í þessum umræðum, við 2. umr. um þetta mál, að ég teldi, að söluskatturinn væri gallaður á marga lund og að hann yrði nú frá grunni endurskoðaður og yrði að sjálfsögðu unnið að því í þinghléinu. Ég nefndi þar dæmi, eins og raunar fleiri gerðu í þeim umr., að söluskatturinn þyrfti vissulega endurskoðunar við. En ef söluskatturinn er svona óskaplega ranglátur - og ekki aðeins ranglátur, heldur vitlaus, ein hringavitleysa, eins og hv. þm. orðaði það, þá kemur mér eitt dálítið undarlega fyrir sjónir. Mig minnir nefnilega, að hér hafi verið ríkisstj. að völdum í tæp þrjú ár, svokölluð vinstri stjórn, og þar hafi stærsti stjórnarflokkurinn verið flokkur, sem þessi hv. þm. er formaður fyrir, og að mesta bjargráð í tíð þeirrar stjórnar hafi verið gert vorið 1958 og þá hafi eitt atriði í þessum bjargráðum ekki verið það að lækka, hvað þá afnema söluskattinn, heldur stórhækka hann. Þess vegna get ég ekki varizt þeirri hugsun, að eitthvað sé einkennilegt við hugsanagang þessa hv. þm., þegar hann annars vegar lýsir söluskattinum sem tómri hringavitleysu, en hins vegar á sinn þátt í því sem formaður stærsta stjórnarflokksins á sínum tíma að stórhækka söluskattinn. Að öðru leyti skal ég segja hv. þm. það, að vitanlega verður ekkert bundið eða ákveðið um aðgerðir í efnahagsmálum, þegar þingið kemur aftur saman. Það, sem hér er um að ræða, er eingöngu það, að ríkisstj. mun í samráði við ráðunauta sína undirbúa málin. Vitanlega er það svo undir ákvörðun Alþingis komið, hvað gert verður. Ég skal líka taka það fram, að ég er á gagnstæðri skoðun við hann um það, að hagfræðingar hafi alltaf rangt fyrir sér. Það er meginskoðun hv. 3. þm. Reykv. Ég er á hinn bóginn á þeirri skoðun, að það sé sjálfsagt fyrir okkur að nota sérþekkinguna, hvort sem það eru hagfræðingar, verkfræðingar eða aðrir, sem í hlut eiga, að nota sér sérfræðina og sérþekkinguna út í yztu æsar. Þar með er auðvitað ekki sagt, að við alþm. eigum að samþykkja allt saman óathugað og ómelt, sem frá sérfræðingunum kemur. Vitanlega verðum við, og það á að vera að sjálfsögðu okkar regla, að þegar leitað hefur verið álits sérfræðinga og ráðunauta, þá taka alþm. þessi mál til athugunar og verða auðvitað að beita sinni almennu dómgreind, eftir því sem hún er hverjum einum af guði gefin, til þess að endurskoða þessar tillögur. Að lokum vil ég aðeins segja það, að því fer fjarri, að slegið hafi verið föstum nokkrum ákveðnum, endanlegum leiðum í efnahagsmálunum. Þessi mál eru, eins og hefur verið margtekið fram, öll í rannsókn og undirbúningi, og það er Alþingis sjálfs og þess eins að lokum að taka endanlegar ákvarðanir í þeim.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. minntist á efnahagsráðstafanir, sem gerðar hafi verið vorið 1958. Hann fylgdist áreiðanlega svo vel með í þinginu þá, held ég, að hann hafi mætt það sæmilega á fundum, að hann hafi nokkurn veginn vitað, að ég var á móti þeim efnahagsráðstöfunum. En það, sem var einkennilegra, það var, að Sjálfstfl. var á móti þeim líka og sagði, að það væri eiginlega allt of mikið að ætla að fara að leggja slíkt álag á fólkið, þetta væri jafnvel hálfgerð gengislækkun, sem verið væri að gera. Má ég spyrja: Hvað meinti Sjálfstfl. með því að vera á móti þessum efnahagsráðstöfunum? Meinti hann ekki neitt? Hann er nú að undirbúa sjálfur að gera einmitt þær ráðstafanir, sem víð þóttumst, þó að okkur þætti ýmislegt í efnahagsráðstöfununum þá slæmt, hafa afstýrt þá, þeirri gífurlegu gengislækkun, sem Sjálfstfl. er nú að undirbúa. Hvers konar frammistaða er það hjá Sjálfstfl. að vera vorið 1958 á móti þeim aðgerðum, sem þá var verið að gera, en fara nú að undirbúa að gera margfalt, margfalt verri og vitlausari aðgerðir? Er lýðskrumið svona takmarkalaust, ábyrgðartilfinningin svona hverfandi hjá Sjálfstfl., að hann leikur sér að því að vera á móti ráðstöfunum opinberlega, sem hann í hjarta sínu er með, en vildi hafa helmingi verri, þegar hann er kominn í ríkisstj., og sendir Alþingi heim? Hvers konar loddaraleikur er þetta? Ég er hræddur um, að Sjálfstfl. eigi eftir að sjá, að svona loddaraleikur er nokkuð dýr. Ég gæti jafnvel trúað, að hann hefði kennt mörgum verkamönnum, sem fylgt hafa honum, að það beri á móti öllum þess háttar efnahagsráðstöfunum að beita valdi verkalýðssamtakanna, og má vera, að sumir af þeim, sem Sjálfstfl. var að hvetja til baráttu þá, yrðu í baráttu núna á móti þeim ráðstöfunum, sem Sjálfstfl. kann að gera. Þess vegna held ég, að enginn ráðh. Sjálfstfl. og enginn þm. hans ætti nokkurn tíma að minnast á efnahagsráðstafanir, sem þá voru gerðar. Hæstv. fjmrh. sagði, að það mundi ekki verða gengið fram hjá Alþingi við þær ráðstafanir, sem gerðar yrðu. Það er hægt að skilja þetta á tvennan hátt. Má ég í fyrsta lagi skilja þetta þannig, að Alþingi hafi hér með fengið yfirlýsingu um, að það yrðu ekki gefin út nein brbl. á þessu tímabili, sem snerta efnahagsmálin í landinu? Við höfum enn ekki fengið neina yfirlýsingu um slíkt. En í því, sem hæstv. fjmrh. sagði núna, lá óbeint, að það yrði ekkert gert, án þess að Alþingi hefði aðstöðu til þess fyrst að dæma um það, m.ö.o. engin brbl. gefin út, þannig að búið væri að skapa staðreyndirnar, áður en Alþingi kemur saman. Í öðru lagi: má ég skilja þetta þannig, og það felist raunverulega í yfirlýsingu hæstv. fjmrh., að það verði rætt við Alþingi, ekki aðeins þinglið stjórnarinnar, heldur líka stjórnarandstöðuna, áður en þetta verður endanlega ákveðið, að ríkisstj. mundi vera reiðubúin til þess að taka til greina ábendingar frá stjórnarandstöðunni, að hún mundi ekki móta svo fast sínar till., að hún væri ekki reiðubúin til að endurskoða þær. Reynslan, sem maður hefur venjulega haft, þegar svona till. hafa verið undirbúnar, hefur nefnilega verið sú, að ríkisstjórnin bindi sig svo fast við sínar eigin ákvarðanir í þessu efni, að engin rök, hvað sterk sem þau eru, geti haggað henni neitt. En einmitt niðurlag ræðu hæstv. fjmrh. benti til þess, að hæstv. ríkisstj. mundi vilja fara að athuga sinn gang og jafnvel ekki ákveða sig endanlega, fyrr en hún væri búin að ráðgast við Alþingi, eftir að það væri komið saman. Þá sagði hæstv, fjmrh., að ég virtist álíta, að allir hagfræðingar hefðu alltaf vitlausar skoðanir. Nei, það er alls ekki mín meining, - það eru bara sumir hagfræðingar, - en slysið er, að venjulega kýs ríkisstj. einmitt slíka hagfræðinga til þess að ráðleggja sér. Það eru vandræðin í þessu öllu saman. Hæstv. fjmrh. sagði, að það væri engin hætta á, að ríkisstj. gleypti það ómelt, sem hagfræðingarnir kæmu með. Ég sé, að hann hefur kannske fengið eitthvað að vita af því, sem ég sagði hér um kvöldið, þegar hann var ekki við. Það var einmitt það, sem ég var að vara við, að gleypa slíkt ómelt, vegna þess að 1950, þegar sami hæstv. forsrh. var og núna, þegar verið var að undirbúa gengislækkun eins og núna, þegar sérfræðingur var settur af stað eins og núna, það var Ameríkulærður sérfræðingur frá Alþjóðabankanum eins og núna, þá kom gengislækkunarfrv. með langri og ýtarlegri og lærðri grg. fyrir Alþingi og hæstv. forsrh. sagði: Hvað, var það svona mikið? - Og stjórnin gleypti allt saman hrátt. Það gæti verið, að hæstv. ríkisstj, væri að byrja að læra, að hún ætti ekki að gleypa þetta ómelt. En þá væri betra að byrja með því núna undireins að gefa skýrsluna um þessa hluti, segja alþm. frá þessu, láta þá vita, hvað þarna sé verið að hugsa, til þess að það væri ekki hætta á, að ríkisstj. gleypti þetta ómelt. Hæstv. fjmrh. sagði, að ráðh. mundu nú reyna að fara að átta sig á þessu og þeir mundu jafnvel beita dómgreind sinni. Það var ákaflega gott að heyra það, að þeir mundu beita henni og ekki gleypa þetta allt saman ómelt. En ég er hræddur um, að til þess að þeir gætu beitt henni að öllu leyti, þyrfti að vera aðstaða til þess að kenna þeim ofur lítið út frá reynslunni um þessa hluti, þannig að það færi nú ekki svo, að á því herrans ári 1960 yrðu endurteknar allar sömu vitleysurnar og gerðar voru 1950. Það er ósköp leiðinlegt að byrja þannig hvern nýjan áratug í sögu þjóðarinnar. Og þó að það sé komið margt af ungum mönnum á Alþingi, síðan þetta var gert, þá ætti nú sérstaklega að forða þeim frá því að endurtaka slíkar vitleysur og gefa þeim tækifæri til þess að læra af því, sem áður hefur gerzt. Ég held þess vegna, ef ég ber saman það, sem hæstv. fjmrh. lýsti yfir fyrst, að ríkisstj. væri búin að ákveða að taka upp nýtt efnahagskerfi og þetta væri sem sé allt í þessu fína lagi og það þyrfti bara að fá vinnufrið með því að losna við þingið, - ég held, að hæstv. fjmrh. sé farinn að læra, að það sé nauðsynlegt fyrir hæstv. ríkisstj. að gleypa ekki allt ómelt, sem sumir hagfræðingar koma með, að hún þurfi að reyna að fara að átta sig á hlutunum og þurfi að beita dómgreind sinni, áður en hún fer að gleypa það, sem sérfræðingar hennar, útlendir og inniendir, komandi frá París, London, New York og Washington, hafa verið að reyna að troða í hana undanfarið. Og þó að okkur hafi ekki gefizt nema þessi litli tími hér á Alþingi til þess að ræða við ríkisstj., þá held ég jafnvei, að það sé farið að bera árangur nú þegar og mundi bera meiri árangur, ef hún ekki með sínu offorsi knýr það í gegn, eins og hún nú er að gera, að senda þingið svona fljótt heim.



Herra forseti. Það er aðeins til að fyrirbyggja misskilning, sem ég vil láta nokkrar aths. koma fram. Ég hef ekki sagt eitt orð um það, hvort stjórnin muni gefa út brbl. eða ekki. Ég hef sagt, að efnahagsráðstafanirnar komi til aðgerða Alþingis eftir þinghléið, og það er Alþingis sem löggjafarsamkomu þjóðarinnar að ákveða, hvað verður gert. Hvort í þessu þinghléi nú þarf eins og stundum áður, þegar svo hefur staðið á, að gefa út brbl., ef brýna nauðsyn ber til, eins og í stjórnarskránni segir, það er ómögulegt að segja um á þessari stundu. Hv. 3. þm. Reykv. segist ekki telja það tóma vitleysu, sem allir hagfræðingar segja, heldur bara sumir. Nú er það svo einkennilegt með þessa hagfræðinga, að þegar svo hefur viljað til, að ungir hagfræðingar hafa stundum fylgt hv. 3. þm. Reykv. og flokki hans að málum, fylgt þeim í skoðunum, þá hefur jafnan farið svo eftir nokkur ár, þegar þeir hafa þroskazt og öðlazt nokkra reynslu til viðbótar, að þá hafa þeir alveg snúizt gegn hv. þm. og öllum hans kenningum, þannig að ég held, að það sé leitun að hagfræðingi á Íslandi, sem aðhyllist skoðanir hv. 3. þm. Reykv. í efnahagseða hagfræðimálum. Ég held, að það sé leitun á þeim. Þeir fáu, sem hann hafði sér við hlið áður, eru orðnir honum mótsnúnir og sumir hverjir orðnir nánustu ráðunautar núv. ríkisstjórnar. Hvernig stendur á þessu, að allir hagfræðingarnir yfirgefa hv. þm. og hans kenningar? Það er bara af þeirri einföldu ástæðu, að hans þjóðfélagskenningar eru úreltar og hann er einn af þeim tiltölulega fáu hér, sem enn halda dauðahaldi í úrelt skipulag. Þetta skipulag, sem hv. 3. þm. Reykv. heldur í, er auðvitað orðið langt á eftir tímanum, ekki í nokkru samræmi við þarfir og þróun tímans. Reynslan hefur í fjölda landa afsannað flest af því, sem hann byggir sínar skoðanir á, enda er þetta ósköp eðlilegt, því að hann notar sem trúarjátningu það, sem gamall síðskeggjaður sérvitringur skrifaði fyrir 100 árum úti í British Museum í London.

Einar Olgeirsson Hæstv. fjmrh. heldur, að þeir hagfræðingar, sem ríkisstj. undanfarið hafa haft í sinni þjónustu, hafi orðið þjóðinni sérstaklega til góðs og þeirra kenningar hafi reynzt að einhverju leyti nýtar. Það er alveg rétt hjá honum, að tveir af þeim hagfræðingum, sem nú er mest deilt um í þessu efni, voru fylgjandi okkur. Þeir hafa báðir farið til Ameríku. Þeir hafa báðir komizt þar hátt í virðingastiganum, sem kallað er. Þeir hafa báðir komizt í tæri við Alþjóðabankann og það volduga auðvald þar. Og þeir hafa báðir snúizt. Hvað hafa þeir svo ráðlagt þjóðinni, þegar heim kom? Þeir hafa ráðlagt þjóðinni, að hún mætti ekki búa við þau lífskjör, sem við stjórnmálamennirnir og alþýðuhreyfingin á Íslandi höfum skapað henni. Þeir hafa ráðlagt mönnum, að ríkið ætti ekki að gera ráðstafanir til þess að skapa atvinnutæki í landinu, heldur vera ekki að hugsa um slíkt. Þeir hafa ráðlagt verkamönnunum, að þeir ættu að lækka launin sín og þeir ættu ekki að gera eins miklar kröfur til lífsins og þeir hafa gert. Hvaðan heldur hæstv. fjmrh., að þeir hafi svona kenningar? Skyldu það ekki vera kenningar, sem væru í nánasta samræmi við hagsmuni þeirrar auðmannastéttar, sem þeir álíta sig nú eiga að þjóna. Það er ekki snefill af vísindum í sambandi víð þetta. Og hvernig hefur svo farið fyrir þessum hagfræðingum? Jú, einn þeirra, dr. Benjamín Eiríksson, sem reynsla hefur verið af s.l. tíu ár, sem gaf ráðleggingarnar um gengislækkunina 1950, hann hefur verið múraður inni í Framkvæmdabankanum sem bankastjóri þar, sýnt þar sina frámunalegu vizku, þar sem hann hefur þroskazt í Ameríku, eins og hæstv. fjmrh. var svo montinn af, með því að búa til glerfjallið hér heima. Heldur hæstv. fjmrh., að það verði betri minnisvarði fyrir Benjamín Eiríksson og þessa lærðu hagfræðinga, glerfjallið í glerverksmiðjunni, heldur en nýsköpunartogararnir verða um mig og mína ólærðu hagfræði? Ég held, að það sé bezt fyrir hæstv. fjmrh. og aðra menn, sem glæpast á því öðru hvoru að trúa þessum hagfræðingum, að þegja um það. Svo kom hæstv. fjmrh. inn á marxisma. Ég veit, að hæstv. fjmrh. er prófessor í lögfræði. En ég er hræddur um, að hann sé furðuilla að sér í hagfræði og þjóðfélagsvísindum yfirleitt. Hann heldur, að marxisminn sé einhver úrelt kenning. Er hæstv. fjmrh. svona gersamlega utan við sig? Þessi kenning hefur verið og er að umskapa þriðja hluta jarðarinnar og koma þjóðum, sem voru á frumstæðu nýlendustigi fyrir nokkrum árum og áratugum, í tölu mestu framfaraþjóða veraldarinnar, vegna þess að þær hafa starfað á grundveili marxismans, á þeim grundvelli, sem Karl Marx, sá síðskeggjaði Gyðingur, sem hann var að tala um áðan, lagði fyrir 100 árum og hefur verið styrktur af mörgum ágætum mönnum síðar. Kenning þessi er að fara sigurför um heiminn, sterkasta kenning, sem nokkurn tíma hefur verið til í veröldinni, kenning, sem allur auðvaldsheimurinn óttast, þannig að menn halda meira að segja, að það þýði eitthvað fyrir þá að reyna með vopnavaldi að bæla það niður, og eru þó að gefast upp við það núna. Ég held, að það sé betra fyrir hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstjórn að loka ekki augunum fyrir mætti slíkra kenninga. Það væri furðulegt óraunsæi. Og eitt ætla ég að segja honum að lokum. Það, sem breytt hefur Íslandi frá því 1942 og gert íslenzku þjóðina að einni af þeim þjáðum, sem einna bezt lífskjör hafa í heimi, sérstaklega með þeim langa vinnutíma, sem hún leggur á sig, og með þeirri tækni, sem hún hefur skapað sér, og með því skipulagi, þótt ófullkomið sé, sem hún hefur hjá sér - það, sem gert hefur þetta að verkum, er kraftur marxismans á Íslandi, eru áhrif marxismans í íslenzkri verkalýðshreyfingu, þau áhrif, sem verkalýðshreyfingin hefur getað haft á þjóðfélagið, þó að auðvaldsþjóðfélag sé, og áhrif, sem hafa verið hvað blessunarríkust, þegar meira að segja meiri hluti Sjálfstfl. hefur orðið að fara inn á það að búa til meira eða minna áætlanir í anda sósíalismans til þess að láta Ísland að einhverju leyti verða slíks aðnjótandi. Og nú sem stendur býr Ísland eitt allra auðvaldsríkja við það ástand, að ekkert atvinnuleysi er þar til vegna þess m.a., að fyrir okkar tilstilli er nú Ísland þannig tengt þeim sósíalíska heimi viðskiptalega, að við þurfum ekki að hafa af neinum kreppum að segja né neinum markaðsvandræðum. M.ö.o.: það, að við búum við betri lífskjör en aðrar auðvaldsþjóðir, er vegna þess, að áhrif marxismans hafa verið svo mikil hér innanlands og tengslin við hin sósíalísku ríki, við þann erlenda hluta, að Ísland hefur getað notið þess til þess að skapa sér betri lífskjör. Ég ætla ekki hér í athugasemdartíma að fara annars að ræða um marxismann við hæstv. fjmrh., en ég er reiðubúinn til þess, hvenær sem er hér á Alþingi, og satt að segja, ef hæstv. fjmrh. hefði verið hér í fyrrakvöld og hlustað á minn hagfræðifyrirlestur út af því, sem hans lærði hagfræðingur var að segja, þá held ég, að jafnvel hæstv. fjmrh. hefði getað lært eitthvað.