Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Á dagskrá þessa fundar eru níu mál. Leita þarf afbrigða til þess að 1.--7. mál og 9. mál megi koma til umræðu og afgreiðslu og verður þeirra afbrigða nú leitað.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað. Mál þetta er flutt af formönnum eða varaformönnum allra þingflokka utan eins, þ.e. Þjóðvaka. Lögð er til með frv. þessu að gerð verði heildarbreyting á núgildandi lögum um þingfararkostnað. Á vegum þingflokkanna hafa núgildandi þingfararkaupslög verið endurskoðuð og sú endurskoðun hefur verið lengi í undirbúningi. Gildandi þingfararkaupslög eru rúmlega 30 ára gömul, en mörg ákvæði þeirra eru hins vegar eldri og úrelt orðin og ekki viðeigandi í nútímasamfélagi lengur. Á hinn bóginn taka lögin ekki til margra þátta sem breyst hafa með breyttum þjóðfélagsháttum, samgöngum og fleiru þess háttar. Endurskoðun þessara laga er þess vegna löngu tímabær og hefur orðið samkomulag á milli fimm af sex þingflokkum um að flytja þetta mál á þessu þingi. Í frv. þessu er að finna fimm efniskafla og hyggst ég gera nokkra grein fyrir hverjum þeirra um sig. I. kaflinn fjallar um þingfararkaup, um launakjör forseta Alþingis og varaforseta og um rétt alþingismanna til þess að fá leyfi til að sinna opinberum störfum ef svo ber undir og með hvaða skilmálum slík leyfi séu veitt. Auk þess er mælt fyrir, í samræmi við ákvæði 51. gr. stjórnarskrárinnar, um rétt ráðherra sem ekki er alþingismaður til þess að njóta þingfararkaups. Ég vek sérstaka athygli á því að það er ekki verið að gera tillögu um að breyta þingfararkaupinu sjálfu eða með hvaða hætti það er ákveðið. Sú ákvörðun er og verður samkvæmt frv. áfram í höndum Kjaradóms. Hins vegar eru nýmæli í 2. og 3. gr. frv. Í 2. gr. segir svo: ,,Forseti Alþingis nýtur sömu launa- og starfskjara og ráðherrar.`` Hér er um að ræða breytingu sem er að dómi flutningsmanna löngu tímabær og eðlilegt að æðsti yfirmaður löggjafarsamkomunnar njóti sömu starfskjara og æðstu menn framkvæmdarvaldsins. Í 3. gr. er gert ráð fyrir að aðrir forsetar, þ.e. varaforsetar þingsins, skuli fá greitt 15% umfram hið almenna þingfararkaup. Er það mat flutningsmanna að slíkt sé eðlilegt í ljósi þess að hér er um að ræða helstu stjórnendur löggjafarsamkomunnar. Ákvæðið um rétt alþingismanna til að fá leyfi frá opinberu starfi í allt að fimm ár til þess að gegna þingmennsku er nýtt. Það er hins vegar eðlilegt að dómi okkar flutningsmanna að afsali hann sér starfinu eftir fimm ára leyfi eigi hann að öðru jöfnu forgang í allt að fimm ár frá þeim tíma að sambærilegri stöðu hjá hinu opinbera. Hér er verið að tryggja opinberum starfsmönnum sem hljóta kosningu til Alþingis ákveðin lágmarksréttindi og er að okkar dómi eðlilegt að kveða á með skýrum hætti um slíkt í lögum, en á það hefur nokkuð skort að um þetta atriði væru skýr ákvæði. II. kafli frv. fjallar um svokallaðan þingfararkostnað. Þar er um að ræða þrenns konar kostnað. Í fyrsta lagi húsnæðis- og dvalarkostnað, í öðru lagi ferðakostnað og í þriðja lagi það sem kallað er almennur starfskostnaður. Það sem hér er á ferðinni, virðulegi forseti, er það að tekin eru til endurskoðunar ákvæði gildandi þingfararkaupslaga um þessa kostnaðarþætti. Þeir þykja úreltir og taka ekki til ýmissa atvika sem upp koma og hafa komið á undanförnum árum og er þess vegna þörf á að endurskoða. Í gildandi lögum eru ýmis ákvæði um endurgreiðslu húsnæðis- og dvalarkostnaðar og um ferðakostnaðargreiðslur. Skrifstofa Alþingis hefur hins vegar neyðst til þess að úrskurða um ýmis vafaatriði í þessum efnum, m.a. með tilliti til breyttra samgönguhátta í nágrenni þingstaðarins og fleiri atriða sem ekki var gert ráð fyrir þegar núgildandi lög voru sett. Það hefur skort skýra lagastoð til að kveða upp slíka úrskurði þó þeir hafi á hinn bóginn verið taldir efnislega sjálfsagðir. Úr þessu er bætt með þessum lögum. Það þykir líka úrelt að miða greiðslur til þingmanna fyrir húsnæðiskostnaði eða starfsaðstöðu í kjördæmum við lögheimili manna og þess vegna fellur sú viðmiðun niður úr þessum kafla og ekki gerður greinarmunur á því hvar þingmenn, til að mynda utan Reykjavíkur og Reykjaness, hafa sitt lögheimili þegar kemur til greiðslna fyrir húsnæðis- og dvalarkostnað. Hygg ég að flestir muni sammála um að núgildandi ákvæði sé úrelt og þjóni ekki nokkrum tilgangi. Hér er sem sé verið að jafna nokkuð milli manna óháð búsetu eða lögheimilisskilyrðum og tryggja að þingmenn sem gegna þingmennsku t.d. í sama kjördæmi hafi sömu fyrirgreiðslu af hálfu þingsins til þess að koma sér upp heimili eða starfsaðstöðu þar sem þeir kjósa sjálfir að vera. Enn fremur eru rýmkaðar í 7. gr. reglur um ferðakostnað, m.a. til að auðvelda þingmönnum að sækja fundi og komast greiðlega til fundahalda í kjördæmum sínum. Eins og kunnugt er er ekki gert ráð fyrir því í gildandi reglum að þingmenn, til að mynda úti á landi, fái greiddan ferðakostnað innan kjördæmis þeirra sem þó óhjákvæmilega fylgir því að stofna til fundahalda í víðáttumiklum kjördæmum. Hér eru óréttlát ákvæði á ferðinni og þessu viljum við breyta, enda er það ljóst að það eru gerðar mun ríkari kröfur til alþingismanna um að halda fundi í kjördæmum sínum en áður var og leiðir það m.a. af auðveldari samgöngum og greiðari möguleikum til þess að komast frá þingstað til fundahalda úti í kjördæmum. 8. gr. er einföld og í samræmi við það sem tíðkast hefur, þ.e. að Alþingi greiði kostnað við ferðalög manna á vegum þingsins, og auðvitað sjálfsögð. Fyrri hluti 9. gr. er sömuleiðis eðlilegur og sjálfsagður og í beinu framhaldi af núgildandi ákvæðum um endurgreiðslu starfskostnaðar, þ.e. skrifstofuaðstöðu, símakostnað og þess háttar. Í 9. gr., 2. mgr., er hins vegar nýmæli um að heimilt sé að endurgreiða alþingismönnum annan starfskostnað samkvæmt reglum sem forsætisnefnd þingsins setji. Ákvæðið kveður á um að heimilt sé að endurgreiða slíkan kostnað annaðhvort samkvæmt reikningum eða sem fasta mánaðarlega fjárhæð í stað endurgreiðslu samkvæmt reikningi. Hér er um það að ræða að slegið er saman í eina málsgrein heimild til ýmissa endurgreiðslna sem að hluta til hafa tíðkast í þinginu en jafnframt gefið færi á að greiða slíka upphæð mánaðarlega sem eina fasta greiðslu og ég geri ráð fyrir að þingmenn muni geta valið um það hvort þeir þiggi slíka greiðslu sem fasta mánaðarlega upphæð eða hvort þeir kjósa að framvísa reikningum og fá endurgreiðslu fyrir því sem hér er um að ræða og nánar er útskýrt í greinargerð frv. Ég legg þó áherslu á að forsætisnefnd gæti þess í ákvörðunum sínum um þetta að taka sanngjarnar ákvarðanir um hóflegar greiðslur til þingmanna í þessu skyni. Í III. kafla frv. er fjallað um forföll þingmanna og greiðslu til varaþingmanna. Hér er um að ræða ákvæði sem eru í samræmi við það sem tíðkast hefur, þó með þeirri breytingu að til þess að eiga rétt á því að halda launum á meðan kallaður er inn varaþingmaður þarf aðalmaður á þingi að vera fjarverandi í opinberum erindum í það minnsta fimm daga eða lengur. Í núgildandi reglum er það svo að það nægir mönnum að vera einn dag fjarverandi í opinberum erindum til þess að geta kallað inn varamann sem þá þarf að sitja á þinginu í hálfan mánuð og báðir njóta launa á meðan. Þetta teljum við að sé óeðlilegt og viljum þrengja þennan möguleika og jafnframt minnka kostnað við setu varamanna á Alþingi með því að væntanlega fækkar þeim eitthvað með þeirri kröfu sem hér er gerð um lágmarksfjarveru aðalmanns. Hins vegar vil ég vekja athygli á því að ákvæðið um að varamenn verði að sitja á Alþingi í það minnsta hálfan mánuð er að finna í þingskapalögum og það er ákveðin skörun á milli ákvæða þessara laga og þingskapalaganna, en þau hafa hins vegar ekki komið til endurskoðunar að þessu leyti nú. En ég vek athygli á því að ef menn kjósa að breyta ákvæðunum um lágmarksviðveru varamanna gerist það ekki með breytingu á lögum um þingfararkaup heldur með breytingum á lögum um þingsköp. Ég vek athygli á því að í þessum kafla, um önnur starfskjör, eru m.a. ákvæði um fæðingarorlof og tryggingar en það er einmitt einkenni á núgildandi lögum að um slíka sjálfsagða hluti er ekki fjallað. Það eru engin ákvæði um fæðingarorlof þegar svo stendur á að kona sem kjörin er á Alþingi eignast barn. Hún á samkvæmt núgildandi lögum í raun og veru engan slíkan lögvarinn rétt. Þó að tíðkast hafi að greiða slíkt fæðingarorlof hefur það ekki verið gert með sérstakri stoð í lögum eins og ég reyndar gat um. Þetta er eitt dæmi um slíkt ákvæði sem þarf að sjálfsögðu að breyta þannig að allar slíkar greiðslur styðjist við lagaheimildir. Einnig er hér um að ræða ákvæði um slysa- og ferðatryggingar sem ekki hefur heldur verið séð fyrir í lögum gagnvart þingmönnum. Ákvæðið um biðlaun er með svipuðum hætti og verið hefur í gildandi lögum. Í IV. kafla frv. eru ákvæði um það hverjir skuli taka ákvarðanir um þingfararkaup og þingfararkostnað. Þar segir, eins og ég hef áður getið um, að Kjaradómur samkvæmt lögum, nr. 120/1992 ákveður þingfararkaupið. Það er engin breyting í því efni og það verður engin breyting af völdum þessarar lagasetningar, ef frv. nær fram að ganga, á starfsreglum Kjaradóms að því er varðar ákvörðun þingfararkaups. Síðan segir að forsætisnefnd skuli ákveða aðrar greiðslur samkvæmt lögum þessum og setja nánari reglur um þær. Það er kannski ein meginbreytingin í þessu frv. að til forsætisnefndar Alþingis er fært ákvörðunarvald um ýmsan kostnað sem í dag er ákvarðaður af Kjaradómi. Það er þannig hugsað að hluta af þeim greiðslum sem hér er um að ræða er forsætisnefnd skylt að ákvarða, húsnæðis- og ferðakostnað t.d. Hluta af þessum greiðslum er henni heimilt að ákvarða og kemur það þá í hlut nefndarinnar að sjálfsögðu að ákveða að hve miklu leyti hún kýs að taka slíkar ákvarðanir og þá nákvæmlega með hvaða hætti. Skýrist þetta nánar af ákvæðunum sem ég hef nú þegar rakið um starfskostnað í II. kafla frv. Það kann að vera umdeilanlegt hvort flytja eigi ákvörðunarvald, t.d. um húsnæðiskostnað, dvalarkostnað og ferðakostnað, frá Kjaradómi til forsætisnefndar þingsins. Þó hygg ég að það sé ekkert vafamál að forsætisnefndin hefur mun betri yfirsýn yfir hin raunverulegu efnisatriði í þessum efnum og á hægara um vik að bregðast við breyttum aðstæðum og taka skynsamlegar ákvarðanir í þessu efni en Kjaradómur og er eflaust í betri færum að meta þessa hluti og þá í samráði við skrifstofu þingsins. Skrifstofan mun eins og áður úrskurða um reikninga sem þingmenn eiga að fá endurgreidda og er ekki breyting á því frá því sem nú er. Í 16. gr. frv. er ákvæði um framtals- og skattskyldu þeirra greiðslna sem hér er um að ræða. Ég legg áherslu á það fyrir hönd flutningsmanna að hér er ekki um að ræða efnisbreytingu frá því sem nú tíðkast og við teljum að sú tillaga sem hér er gerð sé í fullu samræmi við þá úrskurði sem ríkisskattstjóri hefur þegar útgefið um þingfararkostnað eins og hann er nú skilgreindur í lögum, svo sem húsnæðis- og dvalarkostnað og ferðakostnað. V. kafli frv. er gildistökuákvæðið. Þar er ákvæði um að lögin skuli taka gildi 1. júlí nk. og falli þá úr gildi núgildandi lög um þingfararkaup sem eru nr. 75/1980. Hins vegar skulu úrskurðir sem eru byggðir á þeim lögum halda gildi sínu, úrskurðir um húsnæðis- og dvalarkostnað o.fl., þangað til forsætisnefndin hefur sett nýjar reglur á grundvelli þessara laga. Auðvitað er ómögulegt að segja til um það hvað forsætisnefnd getur þurft langan tíma til að setja þessar reglur því að það þarf að vanda það verk mjög vel þannig að á meðan þær reglur hafa ekki verið gefnar út gilda fyrri úrskurðir Kjaradóms um þessi atriði. Það er mikilvægt að þetta liggi fyrir. Ég hef þá í stuttu máli, virðulegi forseti, reifað helstu ákvæði þessa frv. Ég legg áherslu á að hér er að hluta til um að ræða lagahreinsun. Hér er verið að fjarlægja úr lögum ýmis ákvæði sem sætt hafa mikilli gagnrýni og verið í raun og veru illframkvæmanleg og sett Kjaradóm, sem hefur þurft að úrskurða um þau atriði, í mikinn vanda. Hér er verið að útrýma ýmsum úreltum ákvæðum, en þess í stað að taka tillit til þess að þjóðfélagið hefur breyst á undanförnum 30 árum, ég tala nú ekki um á undanförnum 50 árum, en sum þessara ákvæða sem í gildi eru eru jafnvel enn eldri, og það er löngu orðið tímabært að þingið taki sjálft á mörgum þessara atriða. Það hefur verið litið til þess við þessa endurskoðun hvaða reglur gilda í öðrum þjóðþingum um mörg þessi atriði og höfð af því hliðsjón og það er ljóst að hér er í mörgum efnum verið að fara inn á svipaðar brautir og gilda í okkar nágrannalöndum um þessi efni. Meginmarkmið þessarar endurskoðunar má segja að hafi verið að draga skýr mörk annars vegar milli kostnaðar sem eðlilegt er að Alþingi greiði á hverjum tíma og telja verður kostnað við störf þingsins og starfsemi og hins vegar launa þingmanna, að þingmenn séu ekki að borga af tekjum sínum fyrir það sem eðlilegt er að kalla kostnað við störf þingsins eða þinghald þess. Og jafnframt má segja að annað meginmarkmiðið hafi verið að sníða þessi lög að nútímaaðstæðum og skapa forsætisnefndinni aðstöðu til þess að bregðast við nýjum verkefnum jafnóðum og þau falla til. Virðulegi forseti. Í sjálfu sér er ekki ástæða til að lengja þessa framsögu fyrir frv. Ég tel að það sé skynsamlegt mál sem hér er farið af stað með. Ég fagna því að það hefur náðst tiltölulega breið samstaða í þinginu um efni þess. Það er hins vegar mikilvægt að forsætisnefndin vandi sitt verk þegar hún vinnur úr þeim heimildum sem henni eru fengnar og að niðurstaðan úr því verði kerfi greiðslna sem er öllum skiljanlegt, öllum aðgengilegt, jafnt þingmönnum sem almenningi, kerfi sem er gegnsætt, kerfi þar sem mönnum er ekki mismunað á grundvelli einhverra óskilgreindra atriða eða atvika, kerfi sem er sanngjarnt, byggt upp á sanngjörnum og hóflegum greiðslum sem getur náðst sátt um, ekki bara hér í þinginu heldur í þjóðfélaginu. Ég legg svo til að máli þessu verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Eftir að farið var að undirbúa þingstörfin í vor eftir kosningar á vettvangi formanna þingflokkanna var fljótlega reifuð sú hugmynd að áfram yrði haldið þeirri vinnu sem áður var farin af stað varðandi endurskoðun á lögunum um þingfararkaup. Þau drög sem fyrir lágu voru þá kynnt og niðurstaða okkar í þingflokki Þjóðvaka varð að í ljósi þess að hér átti að vera um stutt sumarþing að ræða, menn töluðu um 10 daga, gætum við ekki litið svo á að breyting á lögunum um þingfararkaup yrði forgangsmál. Það var ljóst þá að á því stutta sumarþingi sem boðað var átti að fást við stór mál varðandi sjávarútveg, varðandi GATT o.fl. Auk þess voru ákveðin efnisatriði sem ekki samrýmdust þeirri launastefnu sem við vildum sjá þróast. Vissulega voru síðan enn önnur atriði sem við töldum að væru til bóta. Virðulegi forseti. Niðurstaðan varð sú að við gætum ekki litið á þetta mál sem forgangsmál og mundum þar af leiðandi ekki taka þátt í vinnslu þess. Þessi niðurstaða var kynnt öðrum formönnum þingflokkanna og síðan ítrekuð á fundi formanna þingflokka með forseta. Við höfum því ekki komið að vinnu við samningu þessa frv. né frágang en kynnt okkur það eftir föngum nú eftir að það er komið fram í þinginu. Áfram eru vissulega í frv. ákvæði til bóta, svo sem í þá veru að reyna að jafna kjör þingmanna án tillits til búsetu þannig að hin hvimleiðu lögheimililismál verði nú úr sögunni, að þingmenn eigi rétt á barnsburðarleyfi o.fl. En það eru einnig áfram inni ákvæði um álagsgreiðslur, um að forsætisnefnd ákvarði tiltekin starfskjör eða starfskostnað sem áður var í höndum Kjaradóms og að skattaleg meðferð starfskostnaðar verði ákvörðuð í lögum þessum. Allt hlýtur þetta að orka tvímælis og getur aukið á tortryggni fólksins í landinu varðandi tilgang þessarar lagasetningar. Þingflokkur Þjóðvaka styður ekki þetta frv., en mun ekki tefja fyrir afgreiðslu þess.

Hæstv. forseti. Það frv. sem hér er til umræðu hefur verið nokkuð lengi í undirbúningi og í rauninni hef ég ekki margt um efni þess að segja. Hér er fyrst og fremst verið, eins og kom fram í ræðu hv. 1. flm., að árétta og lögfesta sitthvað sem lýtur að starfsaðstæðum og starfskjörum þingmanna og það er mín skoðun að í því efni sé ekki um neitt óhóf að ræða og á heldur ekki að vera það. Alþingi verður eins og aðrir að sníða sér stakk eftir vexti og getur ekki leyft sér að sækja fyrirmyndir til fyrirtækja eða jafnvel ríkisstofnana sem hvað ríkmannlegast búa að starfsfólki sínu. Það er svo aftur annað mál hvort ekki væri heppilegra, eins og reyndar hv. 1. flm. kom einnig að hér áðan, að hlutlaus aðili hefði það hlutverk að setja reglur um starfsaðstæður og starfskjör alþingismanna rétt eins og Kjaradómi er falið að taka ákvörðun um launakjör þeirra. En það er ekki beinlínis á dagskrá núna og reyndar mér vitanlega ekki væntanlegt á dagskrá. Frv. sem hér er til umræðu hefur þegar verið kynnt þingflokkunum og þar með þingflokki Kvennalistans. Ég hef þó ekki beinlínis legið yfir texta þess, en tel þó ekki ástæðu til að gera við það miklar athugasemdir, en þó eina og þeirri athugasemd hefur verið komið á framfæri við þá nefnd þingflokksformanna sem hefur samið það og flytur það hérna. Þessi grein, sem ég vil gera athugasemd við, hefur raunar tekið nokkrum breytingum í meðförum. Þessi athugasemd lýtur að efni 9. gr. frv. eða nánar tiltekið efni 2. mgr. þeirrar greinar og enn nánar tiltekið 2. málsl. 2. mgr. 9. gr. svo að þetta sé nú alveg ljóst. Þar er fjallað um endurgreiðslu starfskostnaðar samkvæmt reglum sem forsætisnefnd setur og eins og hv. 1. flm. lýsti áðan er hér um nýmæli að ræða. Þessi grein hljóðar svo, þ.e. 2. mgr.: ,,Endurgreiða skal alþingismönnum annan starfskostnað samkvæmt reglum sem forsætisnefnd setur. Heimilt er að greiða starfskostnað samkvæmt þessari málsgrein sem fasta fjárhæð í stað endurgreiðslu samkvæmt reikningum.`` Með þessu ákvæði er verið að heimila greiðslu fastrar mánaðarlegrar upphæðar til að mæta kostnaði sem er nánar skýrður og skilgreindur í skýringum og er þar m.a. talað um ýmsan kostnað. Segir þar, með leyfi hæstv. forseta: ,,Nægir þar að nefna kostnað við kaup á tímaritum, bókum og blöðum, þátttöku í ráðstefnum og námskeiðum og ýmiss konar risnu, t.d. á fundum sem þeir þurfa að standa fyrir sem þingmenn svo að eitthvað sé nefnt.`` Og það er rétt að þarna er um kostnað að ræða sem verður tæpast umflúinn. Það þekkja flestir hv. þingmenn. Kröfur um slíkt fara sífellt vaxandi og þróunin hefur orðið sú að það hefur orðið æ kostnaðarsamara t.d. að taka þátt í fundum og ráðstefnum af ýmsu tagi. Ég get nefnt sem dæmi að nýlega var haldin ráðstefna hér á landi um mjög áhugavert efni sem sannarlega hefði verið gagnlegt að sækja og var raunar sérstaklega eftir því leitað að alþingismenn sæktu þessa ráðstefnu, en þátttaka í henni kostaði heilar 25 þús. kr. og flestir hugsa sig nú um áður en þeir greiða slíkt úr eigin vasa. Og raunin er sú að flestir eða a.m.k. mjög margir sem sækja fundi og ráðstefnur af ýmsu tagi eru sendir þangað af fyrirtækjum, félögum eða stofnunum sem greiða kostnað af þátttöku viðkomandi, en þannig er því ekki varið með alþingismenn sem greiða slíkt úr eigin vasa eða ekki veit ég betur. Þannig var það a.m.k. Mér finnst eðlilegt að það sé tekið á þessu máli. En ég er ekki sammála því hvernig ætlunin er að taka á því, þ.e. með greiðslu fastrar upphæðar á mánuði án tillits til þess hvort til kostnaðarins hefur verið stofnað eða ekki. Mér finnst eðlilegt að slíkur kostnaður sé greiddur samkvæmt reikningi þannig að um sannanlegan kostnað sé að ræða og að forsætisnefnd setji reglur um það. Ég tek það fram að mér finnst ekki eðlilegt að leysa þetta með því að bjóða alþingismönnum upp á val í þessu efni. Mér finnst að það eigi að gilda hið sama um alla og tel eðlilegt að þessi síðasta setning verði felld niður. Ég vísa því til nefndar sem mun fjalla um málið.

Virðulegi forseti. Það þarf í raun og veru ekki að gera miklar athugasemdir við það sem kom fram í máli hv. síðasta ræðumanns þar sem málið er alveg skýrt eins og fram kom hjá henni, en ég vil bara ítreka að hér er um það að ræða að forsætisnefndin annaðhvort endurgreiði þessa hluti samkvæmt reikningi ellegar gefi mönnum kost á því að fá í staðinn fasta mánaðarlega fjárhæð. Auðvitað ræður forsætisnefndin því samkvæmt frv. hvort hún gefur mönnum kost á þessu vali í fyrsta lagi. Í öðru lagi geta þingmenn væntanlega valið, ef sú er niðurstaðan, hvora leiðina þeir fara, en þeir geta að sjálfsögðu líka valið að þiggja hvorugt. Ég vek athygli á því.

Hæstv. forseti. Ég tek undir ýmsar ábendingar sem hv. þm. Kristín Halldórsdóttir vék að áðan, en mig langar í örstuttu máli að fara almennt orðum um þær lagabreytingar sem hér eru lagðar til. Árið 1992, í árslok það ár, var samþykkt lagabreyting í þá veru að launakjör alþingismanna voru felld undir Kjaradóm. Þessu var ég mjög andvígur á sínum tíma og er enn. Reyndar var ég ekki einn um þá skoðun því að þessu var andmælt af samtökum launafólks almennt, Alþýðusambandi Íslands, BSRB, BHMR, en ásamt formanni BHMR undirritaði ég fyrir hönd BSRB bréf til Alþingis í októbermánuði 1992 þar sem að gefnu tilefni var áréttuð sú skoðun, með leyfi forseta, svo að ég vitni orðrétt í bréfið: ,,Að Alþingi beri að taka beina ábyrgð á kjörum þingmanna, ráðherra, æðstu dómenda og þjóðhöfðingja.`` Kjaramál eru pólitísk í eðli sínu. Þar er enginn endanlegur sannleikur til. Í þeim undantekningartilvikum þar sem því verður ekki við komið að stéttarfélög semji um kjörin er nauðsynlegt að pólitískt ábyrgur aðili standi að baki ákvörðunum og sé þá reiðubúinn að standa og falla með gerðum sínum og ákvörðunum í þessu efni sem öðrum. Hugmyndin um Kjaradóm og kjaranefnd er að mínu mati röng og má nefna margar röksemdir sem ég ætla ekki að tíunda hér nú, en nefna má t.d. að óeðlilegt er að Hæstiréttur skipi aðila í Kjaradóm sem ákveður sjálfur starfsreglur og tekur síðan ákvörðun m.a. um eigin launakjör, þ.e. um launakjör dómara. Þetta varð frægt að endemum eins og við munum þegar laun hæstaréttadómara voru leiðrétt á sínum tíma svo að nam háum fjárhæðum, en hæstv. forsrh. viðhafði þá hin fleygu ummæli: Ég deili ekki við dómarann. Ég er þeirrar skoðunar að laun flestra þeirra sem Kjaradómur tekur nú til eigi að ákvarðast með lögum samkvæmt tillögu launanefndar sem þannig starfaði á ábyrgð þingsins. Með þessu móti yrði séð fyrir því að pólitísk ábyrgð væri til staðar. Þannig er málum háttað annars staðar á Norðurlöndum. Almennt ráðast launakjör opinberra starfsmanna þar í kjarasamningum, en laun ráðherra, þingmanna og hæstaréttardómara með lögum. Grundvallarhugsunin í þeim breytingum sem hér er verið að leggja til er að aðskilja kaup þingmanna og tilkostnað við starfið. Mín gagnrýni er fyrst og fremst sú að ég vil taka kjaramál alþingismanna úr höndum Kjaradóms og færa þau algerlega inn í þingið. Þegar síðan komið er að því að taka ákvörðun á að skoða kjörin að mínu mati með tilliti til almennrar launaþróunar í landinu og kjara almenns launafólks. Ég legg áherslu á að þetta á að vera viðmiðið og er mjög mikilvægt að menn haldi sig við það. Með frv. er viðhaldið kerfi sem ég er andvígur. Þess vegna mun ég ekki styðja frv. Ég mun greiða atkvæði gegn þeirri grein þar sem vísað er sérstaklega í Kjaradóm. Um annað mun ég sitja hjá.

Virðulegi forseti. Það er misminni hjá hv. 17. þm. Reykv. að Kjaradómur hafi fyrst byrjað að hafa afskipti af launum þingmanna árið 1992. Það gerðist miklu fyrr. 1980 var þingfararkaupsnefndin sem hér starfaði lögð niður með lögum og ákvörðun þingfararkaupsins flutt til Kjaradóms. Hins vegar voru ný lög um Kjaradóm samþykkt þarna 1992. Það mun vera það sem hv. þm. hefur eflaust átt við.

Þar sem þessi ákvörðun var tekin algerlega úr höndum þingsins.

Það var gert löngu fyrr reyndar. Það var búið að því. Þingfararkaupsnefndin var lögð niður og Kjaradómur tók þessi mál í sínar hendur 1980. En það er ekki aðalatriðið. Hins vegar vil ég segja það að sú skoðun sem hv. þm. lýsti um hver eigi að taka þessar ákvarðanir er fullkomlega lögmætt sjónarmið og það tíðkast hvort tveggja í löndunum í kringum okkar, ýmist að þingið ákveði sjálft þessar greiðslur allar saman og þar með talin laun þingmanna, eða þá að það sé óháður aðili utan þings sem það gerir. Ég vil vekja athygli á að með frv. er verið að flytja hluta af þessu máli til baka inn í þingið þannig að í raun og veru er verið að fara í nokkrum mæli inn á þá braut sem hv. 17. þm. Reykv., Ögmundur Jónasson, mælir með. Ef menn vilja ganga lengra verður það að gerast við annað tækifæri, en ég hins vegar tel að sjónarmið hv. þm. sé fullkomlega málefnalegt og fullkomlega eðlilegt að menn skoði það og ræði í tengslum við umræður um þessi mál.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara út í málalengingar um þetta annað en að ég held að það komi kannski ekki efni málsins við að fara út í málalengingar um hvenær þessi breyting tók gildi. Ég er með gögn undir höndum þar sem BSRB var að skiptast á skoðunum við talsmenn þingsins um þessar breytingar haustið 1992, en það snertir í rauninni ekki efni málsins. Mitt viðhorf stendur eftir sem áður.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau sjónarmið að það er margt í frv. sem er til bóta og ég geri ekki athugasemdir við. Hér er verið að lögleiða ýmislegt sem tíðkast hefur og er það vel. Það er fyrst og fremst ein grein frv. sem ég geri athugasemd við eins og reyndar hv. þm. Kristín Halldórsdóttir, en það er 9. gr. frv. sem kveður á um að endurgreiða skuli alþingismönnum annan starfskostnað sem ég reyndar tel ekkert óeðlilegt að gera, eins og t.d. ráðstefnukostnað. En með því að það sé heimilað að þessar greiðslur komi sem föst upphæð mánaðarlega, þó að það sé gert að því er virðist til þess að það sé auðveldara í framkvæmd, má auðveldlega túlka þetta sem óskattskylda launagreiðslu sem hún yrði t.d. í reynd fyrir þá sem hafa lítinn sem engan ráðstefnukostnað eða minni kostnað en aðrir. Ég tel mjög vafasamt að Alþingi gefi höggstað á sér með þessum hætti og ekki til þess fallið að auka traust fólks á Alþingi. Ef ætlunin væri að nota þessa grein til að hækka laun alþingismanna ættu slíkar tekjur að vera skattskyldar. Það er því mat mitt að hér sé farin sú hefðbundna sporsluleið að hækka launin með óbeinum óskattskyldum greiðslum. Ég er þeirrar skoðunar að það beri að endurgreiða kostnað, t.d. við ráðstefnur. En ég tel að vænlegra sé að gera það samkvæmt reikningum og ég er einnig þeirrar skoðunar að það beri að hækka laun alþingismanna, ekki síst til að koma í veg fyrir að alþingismenn séu að snapa upp vinnu hér og þar til þess að hafa sómasamleg kjör. En þessu tvennu á ekki að blanda saman eins og 9. gr. þessa frv. býður upp á. Við kvennalistakonur höfum lagt áherslu á að í þeim tilgangi að koma á launajöfnun kynjanna sé æskilegt að endurskoða launakerfi ríkisins og gera það sýnilegt þannig að öll laun séu uppi á borðinu. 9. gr. þessa frv. er því spor í gagnstæða átt og því mun ég ekki greiða henni atkvæði mitt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 87. Flm. ásamt mér er hv. þm. Ögmundur Jónasson. Tillagan gengur út á að frv. verði fellt og í staðinn fyrir 1.--6. gr. frv. komi nýtt ákvæði sem gangi inn í lögin um verslun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf og er það svohljóðandi: ,,Við 2. gr. laganna bætist ný málsgrein er orðast svo: Komi fram ósk um að tiltekin tegund áfengis eða tóbaks verði flutt til landsins má eigi synja þeim tilmælum nema með vísun til annarra laga en þessara, enda hafi sá er tilmælin bar fram tryggt að Áfengis- og tóbaksverslunin fái andvirði vörunnar greitt.`` Þetta á sér stoð í því að eitt af þeim atriðum sem menn hafa rætt um að kynni að orka tvímælis gagnvart skuldbindingum okkar á grundvelli EES-samninganna og þessu máli tengjast væri að ekki væri óyggjandi að lög og starfsreglur eða viðskiptahættir Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins uppfylltu í öllum tilvikum skilyrði viðskiptahluta samningsins um Evrópskt efnahagssvæði. Það mætti hugsanlega finna því stoð að ekki væri nægilega vel tryggt með núverandi tilhögun að fullkomið og ótvírætt jafnræði væri að ræða milli aðila sem vilja bjóða sína vöru fram hér á markaði. Nú er það svo að Áfengis- og tóbaksverslunin hefur breytt tilteknum atriðum í starfi sínu og sett sér nýjar innkaupa- og starfsreglur sem m.a. hafa verið samþykktar af fjmrn. og bornar undir eftirlitsstofnun EFTA án athugasemda, en eftir sem áður mætti hugsa sér að ganga enn tryggilegar frá þessu með ótvíræðu, ,,pósitífu`` lagaákvæði sem hægt væri þá að vitna til ef menn héldu uppteknum hætti og væru með klögumál út af þessum þáttum. Það mætti líta til þess að menn hefðu sérstaklega með ,,pósitífu`` lagaákvæði gengið þannig frá því að það væri ótvírætt lögbrot ef um mismunun væri að ræða. Þetta hefur verið má segja annar aðalþáttur gagnrýninnar sem fram hefur komið eða þeirra sjónarmiða sem sett hafa verið fram um að ríkiseinkasala samrýmdist ekki ákvæðum hinna frjálsu markaðsviðskipta eða hvað það nú er sem EES-samningurinn þarna byggir á. Hitt hefur verið einhver óljós röksemdafærsla um það að ekki væru fyrir hendi forsendur til þess að það mynduðust sömu viðskiptasamböndin eða samtengslin milli framleiðenda eða söluaðila erlendis og þeirra umboðsmanna hér innan lands í núverandi fyrirkomulagi. Því atriði teljum við að menn eigi einfaldlega að hafna og verja sig fyrir dómi ef til umfjöllunar um það kæmi. En aðgerð af þessu tagi er í sjálfu sér auðvelt að gera gagnvart okkar lögum, að breyta ákvæðum um þetta atriði í lögunum um verslun ríkisins með áfengi og tóbak, og það teljum við sjálfsagt að gera ef það megi verða til þess að mönnum vaxi þá kjarkur og menn leggi í það að standa á þeirri afstöðu sem stjórnvöld hér mótuðu og rökstuddu í tengslum við gerð samningsins um Evrópskt efnahagssvæði og hafa rökstutt síðan í samskiptum við hina erlendu aðila. Herra forseti. Að öðru leyti sé ég ekki eins og nú er komið málum ástæðu til að hafa um þetta mörg orð. Hér hefur farið fram mikil umræða um þessi mál og við höfum, andstæðingar þess, gagnrýnt það mjög harðlega hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur hér staðið að málum. Við sjáum enga ástæðu til þess að knýja fram afgreiðslu á þessum miklu ágreiningsmálum við þær aðstæður sem hér eru í þinghaldinu og með öllu óskiljanlegt að ríkisstjórnin skuli leggja jafnmikið ofurkapp og raun ber vitni á að fá þessi mál afgreidd á meðan fjölmörg önnur brýn þjóðþrifamál fá enga meðhöndlun á vorþinginu. Við óttumst það fordæmi sem með þessu er verið að gefa gagnvart hinu erlenda valdi, að það verði svo í framtíðinni og þá í fleiri tilvikum en þessum að í hvert skipti sem aðfinnslur eru gerðar af hálfu erlendra aðila, erlendra eftirlitsstofnana eða dómstóla sem starfa á grundvelli hins evrópska réttar, þá ætli menn að leggja niður skottið og standa ekki á rétti sínum heldur gefast upp fyrir fram og gera þær breytingar sem beðið er um hvort sem þær eru okkur geðfelldar eða hagfelldar eða ekki. Og auðvitað endurspeglar þetta mál í hnotskurn, eins og margir hafa bent á með mjög skýrum hætti, þau tíðindi sem orðin eru í okkar stjórnmálum með aðild okkar að Evrópuréttinum í gegnum samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Þetta mál lýsir því í hnotskurn hvert valdið hefur verið flutt ef svo er komið að við Íslendingar getum ekki lengur haft þá tilhögun á dreifingu þessarar vöru innan lands sem við kjósum. Hér er ekki um það að ræða að við ætlum að byggja á einhverri verndarstefnu, neita mönnum um að þessar vörur séu fluttar inn og að allir njóti þar jafnræðis. Ekki er um það að ræða að hér eigi að mismuna mönnum á grundvelli þjóðernis né neitt slíkt, heldur eingöngu um það að ræða hvort við Íslendingar megum ráða því sjálfir hvernig varan er meðhöndluð innan landsteinanna. Hér er verið að segja að svo sé ekki lengur. Við verðum að gefast upp fyrir klögumálum utan úr heimi, sem að vísu hafa verið framkölluð með kærum af okkar eigin ríkisborgurum, og breyta þessu án þess að svo mikið sem reyna að standa á rétti okkar og verja okkur í málinu. Þetta er dapurlegt, herra forseti. Þetta er ákaflega ömurlegt satt best að segja, en um leið lýsandi fyrir þau kaflaskipti sem orðin eru í íslenskum stjórnmálum. Það er afar hörmulegt hlutskipti manna sem stóðu að því að gagnrýna þennan samning á sínum tíma, draga fram í dagsljósið hvaða breytingar mundu fylgja honum, að þurfa nú að bera ábyrgð á afgreiðslu mála af þessu tagi og bera þar ekki einu sinni hönd fyrir höfuð sér, hvað þá annað. Ég vísa til þess sem áður hefur komið fram af okkar hálfu, herra forseti. Við erum algerlega andvíg afgreiðslu þessara mála. Við leggjum því til í þessari breytingartillögu að í stað 1.--6. gr. frv., þ.e. í staðinn fyrir öll efnisákvæði frv. að gildistökugreininni einni undanskilinni, komi sú brtt. sem ég hef hér gert grein fyrir. Þar með væri málið út úr heiminum með mjög farsælum hætti og við gætum vísað til þess að við hefðum tryggt enn frekar en orðið var í okkar löggjöf að við stæðum við okkar samningsskuldbindingar að þessu leyti. Málið væri svo síðan ekki í okkar höndum hvað það snertir hvort slík niðurstaða hér á Alþingi mundi leiða til dómstólameðferðar af hálfu dómstóls Evrópska efnahagssvæðisins í kjölfar þess þá að eftirlitsstofnun EFTA vísaði málinu þangað. Það mundi þá koma í ljós í framhaldinu og við þyrftum ekki að byggja á getgátum eða hótunum í því sambandi heldur mundi einfaldlega á það reyna og við fáum ekki séð að Ísland hafi ekki í þessu tilviki fullan rétt til þess að reyna að verja sinn málstað ef eða þegar til slíks kæmi.

Virðulegi forseti. Í þeirri brtt. sem ég mæli fyrir við frv. til laga um breyting á áfengislögum er lagt til að gildistöku laganna verði frestað til 1. des. nk. Er það gert til samræmis við þær breytingar sem gerðar eru á frv. til breytinga á lögum um verslun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf og frv. til laga um gjald af áfengi. Þó er lagt til að 3. gr. frv. taki gildi 1. ágúst nk. eins og frv. gerir ráð fyrir. Það ákvæði kveður á um heimild til upptöku sérhæfðra áhalda sem nota á við framleiðslu á ólöglegu áfengi óháð því hvort slík framleiðsla sé þegar hafin eða ekki. Brýnt er að sem víðtækastar heimildir séu til staðar til að sporna við framleiðslu á ólöglegu áfengi, enda virðist sala heimatilbúins vínanda fyrst og fremst beinast að ungu fólki undir lögaldri.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 120 um frv. til laga um úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna frá sjútvn. Nefndin fjallaði um frv. á fundi í dag og fékk til fundar við sig fulltrúa fyrrverandi deiluaðila sem nú eru orðnir sáttir, þ.e. á fundinn komu Sævar Gunnarsson frá Sjómannasambandi Íslands, Benedikt Valsson frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Kristján Ragnarsson frá Landssamandi ísl. útvegsmanna og Þórarinn Viðar Þórarinsson frá Vinnuveitendasambandi Íslands. Einnig kom á fundinn Árni Kolbeinsson frá sjútvrn. Það var farið yfir efni frv. og ræddar brtt. sem nauðsynlegt væri að gera í kjölfar breytinga sem samningsaðilar urðu ásáttir um að gera frá fyrri tilhögun sem fram hafði komið í svonefndri sáttatillögu og eru fluttar á þskj. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum að í 2. mgr. 3. gr. komi fimm dagar þar sem nú stendur vika. Þetta styttir þann frest sem þar er á ferðinni úr viku í fimm daga. Við 2. málsl. 1. mgr. 7. gr. verði sömuleiðis breyting þar sem fjallað er um frest sem úrskurðarnefndin hefur til að fella sína úrskurði. Og orðist 2. málsl. 1. mgr. svo: ,,Nái þeir ekki samkomulagi um ákvörðun fiskverðs innan 14 daga ef málið varðar fiskverð í viðskiptum skyldra aðila en innan sjö daga varði málið viðskipti óskyldra skal málið tekið fyrir í fullskipaðri nefnd og skal hún kveða upp úrskurð innan sjö daga ef málið varðar fiskverð í viðskiptum skyldra en innan fjögurra daga varði málið viðskipti óskyldra.`` Efnislega, herra forseti, styttir þetta frestinn sem um er að ræða í viðskiptum óskyldra aðila úr 14 dögum í sjö og úr sjö dögum í fjóra í viðeigandi tilvikum. Og um þessa breytingu, að stytta þessa fresti, urðu samningsaðilarnir sammála og við leggjum til að svofelldar breytingar komi inn í frv., en að öðru leyti, verði það afgreitt óbreytt. Undir nefndarálitið rita allir nefndarmenn sjútvn. og Svanfríður Jónasdóttir, fulltrúi Þjóðvaka, með fyrirvara. Það sjónarmið kom fram í nefndinni að rétt væri að athuga hvort möguleiki væri á því að frv. gæti rekist á við ákvæði samkeppnislaga og höfðu menn þá væntanlega einkum í huga hvort úrskurðir nefndarinnar eða ákvarðanir, sem hefðu bein áhrif á fiskverð í viðskiptum óskyldra aðila, gætu með einhverjum hætti flokkast undir samkeppnishindrandi aðgerðir eða með öðrum hætti rekist á ákvæði samkeppnislaga. Í framhaldi af fundinum var haft samband við Samkeppnisstofnun og stofnunin beðin að athuga eins og kostur væri á skömmum tíma sem til stefnu var í dag hvort ástæða væri til að hafa áhyggjur af þessum þætti sérstaklega. Eftir lauslega athugun, eða athugun eins góða og kostur var við þessar aðstæður, þá er það niðurstaða Samkeppnisstofnunar, eða þeirra sérfræðinga þar á bæ sem þetta skoðuðu í dag, að í fljótu bragði sjái þeir ekki ástæðu til að óttast að þarna verði um árekstra að ræða. Í fyrsta lagi megi reyndar velta því fyrir sér hvort málið sem slíkt geti komið til kasta Samkeppnisstofnunar eða Samkeppnisstofnun sé til þess bær að fjalla um það þar sem um kjarasamningaatriði er að ræða og það er eðli málsins samkvæmt þannig að eins og menn þekkja, þá gera samkeppnislögin ekki ráð fyrir því að Samkeppnisstofnun blandi sér í þætti sem samkvæmt vinnulöggjöf eða venju á vinnumarkaði falla undir efni kjarasamninga eða eru leyst í kjarasamningum. Strax með þessum fyrirvara er ekki víst að það kæmi yfirleitt til kasta Samkeppnisstofnunar að taka fyrir mál sem af þessu kynni að rísa. Í öðru lagi: Þó svo væri er það niðurstaða Samkeppnisstofnunar, eins og ég segi, í fljótu bragði að þeir sjá ekki að ástæða sé til að óttast að þarna verði um árekstra að ræða. Í þriðja lagi kæmi til slíks að til stofnunarinnar væri beint umkvörtun út af árekstrum við samkeppnislög mundi umfjöllun um slíkt falla undir ákvæði 19. gr. samkeppnislaga og eru þá fyrst og fremst í því formi að Samkeppnisstofnun lætur í ljós álit sitt og beinir tilmælum til stjórnvalda en ekki í því formi að þau ákvæði laganna sem fjalla um úrskurðarvald Samkeppnisstofnunar eða aðra slíka þætti verði virk. Jafnvel þó svo færi og það yrði metið svo að Samkeppnisstofnun bæri að fjalla um mál sem þangað væri vísað, þá mundi hennar umfjöllun væntanlega verða á grundvelli 19. gr. og í þessu formi þannig að þá gæfist stjórnvöldum í staðinn kostur á að bregðast við og taka slík tilmæli til meðferðar og slíkar ábendingar þannig að úr því mætti þá vinna. Í þessu ljósi sýnist mér mega gefa mönnum nokkuð góða vissu um það, herra forseti, að ekki sé ástæða til að hafa miklar áhyggjur af þessum þætti málsins. Eins og kunnugt er, herra forseti, standa yfir atkvæðagreiðslur í dag um téðan samning sem undirritaður var í nótt og það er líklegt að þeim atkvæðagreiðslum og talningu ljúki núna undir miðnættið. Þess vegna var spurning hvort ástæða væri til að bíða með gildistöku laga þessara eða endanlega afgreiðslu þeirra þangað til ljóst væri hver niðurstaðan er því að augljóslega er efni frv. órjúfanlega tengt þessum samningum og á ekki erindi inn í landslög nema svo fari að þessir samningar náist og þeir verði samþykktir, en í því sambandi höfum við rætt og það hefur verið athugað í dag hvort ekki megi leysa úr því atriði með því að flytja brtt. við gildistökuákvæði frv. ef til kemur, þ.e. ljúki Alþingi störfum áður en ljós er niðurstaðan úr atkvæðagreiðslunni, og þá yrði þannig frá því gengið í því gildistökuákvæði að gildistaka laganna yrði tengd þeirri forsendu að samningarnir yrðu samþykktir. Ég tel þá eðlilegt að bíða með flutning slíkrar brtt. þangað til við 3. umr. málsins ef á það reynir, þ.e. í ljósi þess að Alþingi er þá að ljúka störfum áður en niðurstaða liggur fyrir úr talningu. Að þessu sögðu, herra forseti, mælum við með því eins og áður segir að frv. verði samþykkt með brtt. sem flutt er í nefndaráliti á þskj. 120.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli frsm. nefndarálits skrifa ég undir álitið með fyrirvara. Menn geta leikið sér að því að kalla það varkárni viðvaningsins, ekki síst í ljósi þeirra umræðna sem hér hafa farið fram í þingsölum um fyrirvara og síðan önnur þau orð eða þær hugmyndir sem menn kunna að hafa um þau lög sem fjallað er um. En allt um það. Minn fyrirvari tengist fyrst og fremst hugleiðingum og spurningum sem munu vaka áfram vegna þess að ég geri mér fullvel grein fyrir því, virðulegi forseti, að svör við þessum spurningum fást einungis við framkvæmd, við reynslu af því frv. sem hér liggur fyrir sem hefur þá sérstöðu að vera hluti samnings á milli sjómanna og útgerðarmanna og verður ekki breytt efnislega á hinu háa Alþingi. Eigi að síður ber Alþingi ábyrgð á þessum lögum líkt og öðrum landslögum. Þess vegna, virðulegi forseti, tel ég að það sé mikilvægt að við reynum að gera okkur grein fyrir inntaki laganna þrátt fyrir að þeim megi ekki breyta. Mér er ljóst að tilgangur þessara laga er fyrst og fremst sá að hér skapist vettvangur þar sem sjómenn og útgerðarmenn geta í fullu trausti hver til annars úrskurðað um fiskverð sem sjómenn geta verið sáttir við. Sú niðurstaða að fara í þessa úrskurðarnefnd er í rauninni afleiðing af tortryggni sem hefur verið ríkjandi á milli þessara aðila vegna þess að ýmsir útgerðaraðilar hafa notfært sér þann sveigjanleika sem er í lögunum um stjórn fiskveiða varðandi framsal á kvóta með þeim hætti að sjómenn hafa verið hlunnfarnir. Áður hefur verið gerð tilraun með nefnd, það var í kjölfar síðustu samninga sjómanna, og á fundi hv. sjútvn. í dag spurði hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir hvort þessi nefnd yrði betri, hvort menn reiknuðu með að hún skilaði meiri árangri en sú nefnd sem áður hafði verið að störfum. Svör sjómanna voru þau að menn færu með jákvæðum hug inn í þetta starf engu síður en hitt. Menn væru staðráðnir í að traust skapaðist á milli aðila og munurinn væri sá að nefndin sú hin fyrri sem hefði flosnað upp hefði einungis átt að skila áliti, en þessi nefnd eigi hins vegar að veita úrlausnir. Hún á að skera úr um mál svo að óyggjandi sé. En þar komum við kannski að því nákvæmlega sem gerir það að verkum að við hljótum að íhuga örlítið hvaða afleiðingar þau lög sem frv. stefnir til gætu haft á ýmsa þá þætti hér í þjóðlífinu varðandi verðlagningu á fiskafurðum og annað það í okkar efnahagslega umhverfi sem því tengist. Ef við lítum á 1. gr. þá er þar kveðið á um að nefndin hafi það hlutverk að ákveða fiskverð sem nota skuli við uppgjör á aflahlut. Virðulegi forseti. Hér má álykta sem svo að um gæti orðið að ræða nokkurs konar pappírsverð, þ.e. verð sem samið yrði um án tillits til þess hvað útgerðin raunverulega fær greitt fyrir afla, þ.e. að gerðir verði fastir samningar um verð. Í tengslum við það getum við velt því fyrir okkur hvort hér sé verið að stíga skref eða opna fyrir það að stigin verði skref frá hlutaskiptum. Og við getum líka velt því fyrir okkur, og það tengist þá beint, hvernig það síðan samræmist ákvæðum um hæsta gangverð fyrir fisk. Ef við lítum til 2. gr. þar sem kveðið er á um að nefndin skuli reglulega birta upplýsingar um fiskverð þannig að þær gagnist útvegsmönnum og sjómönnum sem best, og þar er talað um yfirlit um fiskverð á einstökum landsvæðum, þá gætum við einnig velt því fyrir okkur hvort þessi ákvæði gætu leitt til þess --- og nú er þetta allt í viðtengingarhætti, virðulegi forseti, því að eins og ég sagði áðan er minn fyrirvari fyrst og fremst tengdur hugleiðingum vegna spurninga sem munu vaka áfram --- en gæti með þessum hætti þróast fast fiskverð sem yrði þá mismunandi eftir landshlutum? Ef tekið er tillit til bæði þess sem gerist í beinum viðskiptum á milli aðila og þeim viðskiptum sem fara á markaði, þá gætum við ályktað sem svo út frá þeirri reynslu sem við höfum að fiskverð gæti orðið mismunandi eftir landshlutum og við gætum þá velt því fyrir okkur í framhaldi þess hver afleiðing þess yrði fyrir þróun vinnslunnar, hver afleiðingin yrði varðandi þá sérhæfingu sem ég hygg að við séum öll sammála um að þurfi áfram að eiga sér stað í vinnslunni, sem þurfi að þróast áfram vegna þess að á því ríður um lífskjör, ekki bara þess fólks sem í fiski vinnur heldur okkar allra. Við veltum því þá í framhaldi fyrir okkur hvort sala á óveiddum fiski muni áfram á ákveðnum landsvæðum sjá um að sú sérhæfing í vinnslunni sem við viljum sjá haldi áfram því að það er ljóst að viðskipti sem kölluð hafa verið ,,tonn á móti tonni`` eru ekki búin með þessum lögum eða með þessari úrskurðarnefnd. Í 5. gr. er talað um verð í nærliggjandi byggðarlögum fyrir sambærilegan fisk að stærð og gæðum og það leiðir okkur aftur, virðulegi forseti, inn í vangaveltur um möguleika fiskvinnslunnar til sérhæfingar og þess fjölbreytileika sem þar er að verða. Við hljótum líka að velta því fyrir okkur hvernig verði í framtíðinni tekið á því þegar mismunandi er hver leggur til kvótann. Verður sama verð greitt án tillits til þess hver leggur kvótann til? Verður sama verð greitt án tillits til þess hvort vinnslan leggur til kvótann, hvort hann er úthlutaður skipinu eða hvort landað er tonn á móti tonni? Þannig, virðulegi forseti, eru ýmsar spurningar sem vakna við lestur frv. og það eru spurningar sem varða ýmis grundvallaratriði sem mörgum hverjum verður ekki svarað fyrr en reynslan er búin að skera úr um hvernig þessi úrskurðarnefnd muni reynast. Það er eitt atriði í viðbót sem ég vil gera að umræðuefni vegna þess að með því að Alþingi setur hér lög um þessa úrskurðarnefnd tekur það að sjálfsögðu ábyrgð á þessum lögum og í lögunum er ákvæði um oddamann, oddamann sem sjútvrh. er ætlað að skipa og mundi þannig starfa á ábyrgð ríkisvaldsins. Í fyrsta lagi hljótum við að velta því fyrir okkur hversu langt frá eða nálægt við erum þá komin því fyrirkomulagi sem áður ríkti þegar oddamaður gjarnan skar úr um fiskverð og síðan gátu aðilar, útgerð eða fiskvinnsla eftir atvikum, varpað ábyrgð af afkomu sinni yfir á ríkisvaldið. Ég held að við hljótum að velta þessari spurningu fyrir okkur og við hljótum að fylgjast með framgangi þessa máls og gaumgæfa hvernig því vindur fram. Þetta eru þær spurningar sem vöknuðu í mínum huga við að lesa frv. sem hér liggur fyrir. Spurningunni um samkeppnislögin svaraði formaður hv. sjútvn. áðan eins vel og henni er hægt að svara núna, en eins og ég gat um í upphafi setti ég minn fyrirvara vegna spurninga sem ég veit að mörgum hverjum verður ekki svarað í bráð. En hér liggur fyrir frv. sem varðar samkomulag sjómanna og útvegsmanna. Hér liggur fyrir texti sem þeir hafa orðið sammála um. Og ég mun styðja þetta mál þegar það kemur til afgreiðslu.

Hæstv. forseti. Að mínum dómi hafa menn stutt áfengisfrv. á þrenns konar forsendum. Í fyrsta lagi eru það hagsmunir. Þeir eru til sem telja að gróðasjónarmið eigi að ráða ferðinni í áfengissölu. Í öðru lagi eru það hugsjónamennirnir, pólitísku frjálshyggjumennirnir, þeir sem eiga sér þann draum æðstan að koma öllu lifandi og dauðu á markað, líka brennivíni. Í þriðja lagi eru það þeir sem gjarnan vildu hlusta á sjónarmið og varnaðarorð heilbrigðisyfirvalda og almannasamtaka sem starfa á sviði áfengisvarna, en telja að fyrirkomulag eins og er nú við lýði stríði gegn skuldbindingum okkar gagnvart EES. Hér er tækifæri fyrir þessa aðila að styðja tillögu um lagabreytingu sem ætla má að taki af öll tvímæli í þessu efni. Ég segi já.