Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um frv. það sem hér er til umr., um breyt. á lögum nr. 5 7. mars 1962, um sveitarstjórnarkosningar, sbr. lög nr. 5 6. apríl 1966 og lög nr. 7 2. maí 1978. Nefndin er sammála um að mæla með samþykkt frv. óbreytts. Í örfáum orðum er efni og andi þess frv., sem hér er til umr., á þann veg að tryggja að 15. gr. sveitarstjórnarlaga, sem fjallar um kosningu sveitarstjórna, sé í reynd virt hvað það ákvæði snertir að sveitarstjórnarmenn skuli kosnir í leynilegum almennum kosningum. Það er ekkert ákvæði í lögunum sem kveður á um hvað eigi að gera við notaða kjörseðla að talningu lokinni. En eðlilegt hlýtur að teljast að ganga svo frá þessum málum að þeim sé eytt, þegar þeirra er ekki lengur þörf, og þannig komið í veg fyrir að rithandarsýnishorn þessara kjörseðla séu notuð hugsanlega til að menn liggi yfir því að átta sig á því, hver hafi kosið hvern í fámennum sveitarfélögum.

Frsm.1. minni hl. (Garðar Sigurðsson): Herra forseti. Það verður ekki mikið um ræðuhöld af minni hálfu vegna þessa gamla kunningja sem enn kemur á borð okkar alþm. Olíugjaldinu hefur verið breytt oft. Það hafa verið sett svo mörg lög um olíugjald að ég nenni varla að telja þau, en það eru líklega um 10 lög eða svo sem ég er með hérna í höndunum þó að olíugjaldinu hafi verið komið fyrst á 1979, þá að tilhlutan þáv. sjútvrh. Kjartans Jóhannssonar. Síðan hefur olíugjaldið verið hækkað og lækkað til skiptis, eftir því hvort mönnum leist vel á verð á Rotterdam-markaði þann og þann daginn eða hvort það þurfti eitthvað að fikta við það vegna samninga, efnahagsráðstafana eða annarra slíkra vanabundinna verkefna. Nál. meiri hl. n., sem er aðeins skipað þremur mönnum vegna þess að fáir virðast hafa áhuga á sjávarútvegsmálum í þinginu, er stutt. Það er á þskj. 312 og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin hefur rætt frv. á fundi sínum í dag og samþykkti að standa að afgreiðslu málsins. Megn óánægja kom fram í nefndinni þar sem nefndarmönnum sýnist þeir standa frammi fyrir orðnum hlut. Matthías Bjarnason mun skila séráliti til að koma sínum áherslum til skila. Karvel Pálmason, Halldór Blöndal og Sigurlaug Bjarnadóttir voru fjarstödd þegar frv. var afgreitt úr nefndinni.“ Herra forseti. Eins og kemur fram í þessu nál. er þar sagt að nefndin hafi samþykkt að standa að afgreiðslu málsins. Nú kemur það hins vegar á daginn, að nál. birtist hér á þskj. 319 frá 2. minni hl. sjútvn. þar sem segir undir lokin að hann muni ekki taka þátt í afgreiðslu málsins. Kann að vera rétt að þeir hafi ákveðið það þá, en öðruvísi skildi ég þetta og við aðrir nm. og þannig var þetta bókað í fundargerðarbók: láta koma fram hér sín sérálit þrátt fyrir það. Það er nokkuð ljóst að málið hefur verið afgreitt áður en það er sýnt í Alþingi. Þetta er eitt aðalskilyrðið fyrir því, að það náðist lausn á fiskverðsmálinu nú í janúar. Þetta mál er því í raun og veru frágengið og til þess ætlast að Alþingi afgreiði það eins og það lítur út. Ef við ætlum að breyta þessu er ein aðalforsendan fyrir fiskverðsákvörðun og þar með lausn verkfallsins brostin, og við treystum okkur ekki, áreiðanlega enginn í nefndinni, til að fara að hrófla við því. En það sér auðvitað hver maður á hinu háa Alþingi að þetta er röng aðferð, að mál af þessu tagi skuli vera afgreitt úti í bæ, jafnvel þótt um merka menn kunni að vera að ræða sem þar standa að, eins og þá sem það gerðu. Það þarf ekki að nefna nein sérstök nöfn. Þetta vita allir. Málið var leyst opinberlega í Dagblaðinu og jafnvel í sjónvarpinu og við hv. alþm. vorum ekki spurðir um eitt eða neitt. Ég veit ekki til þess, að þeir hinir háu ráðh. úr ríkisstj. eða þeir aðrir aðilar, sem fjölluðu um þetta mál og afgreiddu áður en til þingsins kom, hafi spurt okkur um nokkurn skapaðan hlut. Ég tel rétt að það komi hér fram og enga ástæðu til að liggja á því. Þetta álít ég rangt. Við eigum ekki að vera hér í hinu háa Alþingi nein afgreiðslustofnun fyrir einhverja aðila úti í bæ, jafnvel þótt merkir væru eða séu, eftir því hvort menn vilja velja. Sjávarútvegsnefndum á hinu háa Alþingi er auðvitað falið að afgreiða þessi mál og kanna, en við þá aðila var ekkert talað þegar þetta var til meðferðar, jafnvel þó að það sé ljóst að um margnefnt olíugjald til fiskiskipa eru mjög skiptar skoðanir og þessar skiptu skoðanir hafi komið hér fram margsinnis við allar þær umr. sem farið hafa fram vegna þessa máls æ ofan í æ og oft á ári. Síðast þegar þetta mál var hér til meðferðar talaði hæstv. sjútvrh. fyrir því. Ég á ekki við í þetta skiptið, þegar verið er að breyta úr 7.5% í 7, heldur þegar var verið að hækka olíugjaldið upp í 7.5%. Þá talaði hann fyrir því máli að sjálfsögðu sem ráðh. þessa málaflokks. Enginn held ég að hafi tekið eftir öðru en sjútvrh. hafi þá mælt mjög hart á móti málinu, sem hann var að flytja sjálfur. Þetta er auðvitað staðfest í þingtíðindum. Þetta gerðum við einnig, ekki endilega vegna þess að olíugjald kunni ekki að vera nauðsynlegt, en form þessarar gjaldtöku tel ég rangt og hef alltaf talið. Það kann að vera eðlilegt, að þegar olíuverð hækkar mjög skyndilega mjög mikið taki allir þátt í að greiða þetta gjald sem þennan atvinnuveg stunda, og það er meiningin með því að taka þetta gjald til skipta að létta undir með útgerðinni við kaup á ofsadýrri olíu. Þetta gátu allir skilið og flestir sættu sig við það í raun. En ég get ekki skilið að það hafi nokkurn tíma verið ætlunin að olíugjaldi yrði hagað þannig, að allmargir útgerðarmenn með viss veiðarfæri, t. d. net, gerðu út á frírri olíu. Fyrr má nú vera stuðningurinn en að menn geri út án þess að kosta nokkurri krónu til olíukaupa. Þetta er auðvitað öfugsnúið og þarf að laga. Menn hafa krafist þess hér í langan tíma að fá lagfæringu gerða í þessum efnum, forminu yrði breytt, því að það vita allir að aldrei er hægt í svo marglitum og margbreytilegum atvinnuvegi við hinar ýmsu aðstæður að beita sömu prósentureglunni á alla, hvar sem þeir fiska, á hvernig skip sem þeir fiska, með hvernig veiðarfæri sem þeir eru o. s. frv. Sumir eyða ekki nema 5% af aflaverðmæti í olíukostnað eða minna. Aðrir fara upp í 25%. Sama olíugjald er greitt til allra. Herra forseti. Eins og segir þarna í nál. meiri hl. n. teljum við í meiri hl. n. að við stöndum frammi fyrir orðnum hlut.  Ég vil vekja athygli á því, herra forseti, að nú þegar framsöguræðu er lokið, þá loksins kemur hæstv. sjútvrh. 



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. frsm. 1. minni hl. sjútvn., formanni n., að það voru ekki mættir nema fjórir nm. á þessum fundi, en rétt þegar fundinum lauk kom fimmti nm., sem málið var þá rifjað upp fyrir, og hann tók undir það að afgreiða málið með sérstöku nál., eins og ég tilkynnti stjórnarsinnum í nefndinni að ég mundi gera. Forföll Sigurlaugar Bjarnadóttur, sem sat á þingi í fjarveru Péturs Sigurðssonar, voru eðlileg. Það er auðvitað ekki rétt í nál. 1. minni hl. að hún hafi verið fjarverandi því að hún fór út af þingi þennan dag, en aðalmaður tók sæti og hann fékk þess vegna ekki fundarboðið. Um það er ekki hægt að sakast við neinn. Það getur alltaf komið fyrir og ekki við því að búast að menn viti um þegar aðalmaður tekur sæti á ný eða varamaður kemur í stað aðalmanns. En þessi var ástæðan fyrir fjarveru Péturs Sigurðssonar á þessum fundi sem tekur einnig þátt í að afgreiða málið með því nál. sem ég mæli fyrir og af sömu ástæðum. Aðeins einn nm. var ekki í bænum, hv. 6. landsk. þm., og gat þar af leiðandi ekki verið á fundi nefndarinnar. Hv. formaður sjútvn. hefur rakið afstöðu sína og ég hygg þá um leið annarra, sem standa að því nál., og sagt það sem satt er og rétt, að þeir standi frammi fyrir orðnum hlut og sjái sig tilneydda að leggja til að þetta frv. verði samþykkt óbreytt og af þeim ástæðum sem hann áðan nefndi. Við fulltrúar Sjálfstfl. í nefndinni teljum okkur ekki bundna af slíku samkomulagi sem gert er án þess að hafa hið minnsta samráð við okkur í sambandi við meðferð þessa máls. Það var mjög auðvelt að gera, en ekki gert. Því er þetta á ábyrgð stjórnarliðsins. En okkur er fullkomlega ljóst að ef þetta frv. næði ekki fram að ganga mundi það hafa í fór með sér stöðvun fiskveiðiflotans og því viljum við ekki vera valdir að. Saga þessa olíugjalds til fiskiskipa hefur verið rakin nokkuð af formanni sjútvn. og ég skal ekki fara að endurtaka það, en vil þó minna á að árið 1980 voru þrisvar sinnum sett lög um olíugjald: fyrst af starfsstjórn Alþfl., af þáv. sjútvrh. sem beitti sér fyrir að olíugjaldið var ákveðið 5% miðað við fiskverð eins og það er ákveðið af Verðlagsráði sjávarútvegsins. Þau lög voru sett 24. jan. Í tíð núv. sjútvrh. var þetta gjald tvívegis ákvarðað á árinu 1980. I fyrra var það gert með lögum 10. apríl og þá var gerð sú breytinga á þessum lögum, að gjaldið var lækkað í 2.5% og látið var í veðri vaka að ein af ástæðum þess að lækka þetta gjald um helming á miðri vetrarvertíð væri sú, að skráð gasolíuverð á Rotterdammarkaði hefði þá um nokkurt skeið farið lækkandi. Við sjálfstæðismenn í sjútvn., sem stóðum að nál. þá um þetta mál, vöruðum við að breyting á gjaldinu þann tíma sem eftir var af fiskverðstímabili, því að engin teikn voru á lofti sem bentu til að olíuverð færi lækkandi á því tímabili, enda kom á daginn að breyting varð ekki á olíuverði til lækkunar þetta fiskveiðitímabil. En um haustið, í sambandi við ákvörðun fiskverðs fyrir haustmánuðina, er lagt fram þriðja frv. um olíugjald hér á hv. Alþingi - og það er lögfest hinn 26. nóv. Þá er þetta gjald hvorki meira né minna en þrefaldað. Þar sýndi sig að aðvörun okkar átti fullan rétt á sér, að það var fljótfærni og algert ráðleysi að lækka gjaldið úr 5% í 2.5%, en þrefalda það svo aftur að hausti þess sama árs. síðan hefur þetta gjald verið 7.5%, miðað við fiskverð eins og það er ákveðið af Verðlagsráði sjávarútvegsins, allt árið 1981 og þangað til nú að samningar tókust, í fyrsta lagi kjarasamningar milli útgerðarmanna og sjómanna og í öðru lagi samningar um ákvörðun fiskverðs, en þá er þetta gjald lækkað um 0.5% eða úr 7.5%. Við höfum, fulltrúar Sjálfstfl. í sjútv.-nefndum, lýst því yfir oftar en einu sinni hér í umr. og meira að segja í nái., að við værum reiðubúnir til samstarfs við sjútvrh. og ríkisstj. um aðra tilhögun þessa gjalds en þá sem verið hefur, og við höfum líka látið að því liggja alveg ótvírætt, að við teldum ekki sanngjarnt að sjómenn og útvegsmenn einir ættu að standa undir þessu gjaldi með þessum hætti, og þó sérstaklega sjómenn í lækkandi tekjum sem þessu nemur, heldur væri hér um samfélagsvanda að ræða sem mætti leysa með öðrum hætti. Þrátt fyrir þessar yfirlýsingar okkar hefur hæstv. ráðh. aldrei svo mikið sem nefnt það einu orði að endurskoða álagningu þessa gjalds og athuga aðrar leiðir í sambandi við að standa undir þeim miklu verðhækkunum sem orðið hafa á þessum vörum. Í stað þess að hafa náið samstarf við Alþingi er alltaf í vaxandi mæli verið að fara fram hjá Alþingi í einu og öllu. Það er ráðsmennskast við að setja lög eins og frsm., sem var að ljúka máli sínu, sagði: Fyrst verða þau til í hagsmunasamtökum og í fjölmiðlum. Síðan neyðast stjórnvöld til að leggja málin fyrir til samþykktar á Alþingi og þá standa þm. oft frammi fyrir orðnum hlut og nauðugir viljugir greiða þeir þá atkv. með slíkum málum á meðan þeir drattast til þess að fylgja þeirri ríkisstj. sem situr að völdum. Þetta er talin heilög skylda. Þeir þm., sem enn þá halda af einhverri tryggð eða vana áfram að styðja þessa ríkisstj., þó að allir séu orðnir hundleiðir á henni og það þarf engan það að undra, koma þessu máli fram til að þjóna þeim aðgerðum sem eru gerðar fram hjá Alþingi um áramót. Það hefði þó verið létt verk fyrir hæstv. sjútvrh. og ríkisstj. að hafa samráð við sjútv. nefndir þingsins um þessi mál. Það stóð þó allt öðruvísi á. Þarna er um 14 þm. að ræða, sem eru fulltrúar allra þingflokka, í þessum nefndum, og ég hygg að það hefði ekki orðið til þess að tefja fyrir framgangi málsins ef samráð hefði verið haft. En það er orðið áberandi að vilja troða á rétti sjálfs löggjafans, og þá á ég ekki við þetta eina mál, þau eru mörg önnur, og líka má þar ásaka fleiri ráðh. en þennan eina. Sjá allir að virðingu Alþingis er misboðið með þessum vinnubrögðum. Hinu neita ég ekki, að ég vil ekki bera ábyrgð á því, að mál þetta falli hér í þingi vegna þess að ég veit hve geigvænlegar afleiðingar það hefði. Til þess að fyrirbyggja allan misskilning hjá fyrri ræðumanni sagði ég einmitt að ég vildi ekki taka ábyrgð á því að þetta mál félli, en hins vegar vildi ég sem stjórnarandstæðingur standa að sérstöku nál. og mundi ekki bregða fæti fyrir afgreiðslu málsins og því síður að tefja að málið næði fram að ganga. - Þetta er í stuttu máli það helsta sem hefur gerst í þessu máli og það sem við teljum vera ámælisvert. Það væri ekki úr vegi að spyrja að því í leiðinni, hvers sé að vænta um verð á olíu á næstu vikum og mánuðum. Nú fer olíuverð lækkandi í heiminum og bensínverð sömuleiðis. Að vísu minnkar gildi okkar krónu þannig að hluti af verðlækkuninni fer vegna verðrýrnunar krónunnar. Allir skilja að þessar lækkanir geta því ekki náð til þess. En ósköp þykir mönnum orðið leiðinlegt að horfa upp á og hlusta á að t. d. hækki bensínverð tvisvar sinnum á tveimur vikum og það verulega á sama tíma og þau gleðitíðindi heyrast að olíur og bensín séu að lækka á heimsmarkaðinum. Önnur hækkunin nú var vegna framlags til vegagerðar. Stendur Alþingi að þeirri ákvörðun og þar af leiðandi höfum við ekkert við það að athuga. En hitt er annað mál. Nú segir forstjóri eins olíufélagsins í samtali, ég held að það hafi verið við Morgunblaðið fyrir örfáum dögum, að hann telji að olíuverð fari lækkandi, en hins vegar séu olíubirgðir til þriggja mánaða. Hann gefur í skyn að það muni eitthvað hægja á olíuverðshækkunum þess vegna. Mér finnst þetta vera nokkurt áhyggjuefni - og þó að olíuverðið skipti ekki að öllu leyti olíugjaldið gerir það það óbeint því að olíugjaldið er til vegna olíuverðs. Allir þeir, sem olíu kaupa og þurfa að nota, sem eru margir, og ég tala nú ekki um alla þá sem bensínið kaupa, telja ástæðu til þess, að hæstv. ríkisstj. gefi einhverjar skýringar og segi frá því, hvers sé að vænta í þessum efnum. Nú er mér ljóst að þetta mál heyrir ekki undir hæstv. sjútvrh., en þar sem stutt er á milli þeirra sjútvrh. og viðskrh. kæmi mér það ekkert á óvart að þeir hefðu rætt um þessi mál sín á milli. Því væri fróðlegt að fá um þetta upplýsingar við afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Eins og kemur fram í nál. 1. minni hl. sjútvn. var fulltrúi Alþfl. í nefndinni, hv. 6. landsk. þm., ekki viðstaddur fundinn. Ég vil aðeins að fram komi að ástæðan til þess var að hv. þm. Karvel Pálmason hafði fjarvistarleyfi þennan dag og daginn áður vegna samningafunda vestur á fjörðum og var þangað kallaður af sáttasemjara ríkisins. Þessi ástæða kemur ekki fram í nál. 1. minni hl., sem ég tel þó nauðsynlegt að fram hefði komið. Enn fremur teldi ég mjög æskilegt, þegar þm. hafa fjarvistarleyfi og það er tilkynnt formlega úr forsetastóli og mál af þessu tagi eru til meðferðar í nefndum þingsins, að þingflokkunum verði gert viðvart um að fundur sé haldinn til þess að þingflokkum gefist þá kostur á að senda annan fulltrúa til nefndarfunda í stað þess þm. sem fjarvistarleyfi hefur. Þessari ósk vildi ég koma á framfæri bæði við hæstv. forseta og við formenn nefnda hér í þinginu. Um það mál, sem hér er til meðferðar, er það eitt að segja, að við ræddum það sérstaklega í þingflokki Alþfl. strax og frv. var lagt fram. Við skulum hafa það í huga, að hæstv. sjútvrh. gaf sjálfur á s. l. ári - og ekki einu sinni, heldur margoft - bæði yfirlýsingar og loforð um að þetta gjald yrði afnumið. Í desembermánuði, í sambandi við umræður um ákvörðun fiskverðs sem þá fóru fram, tóku bæði hann og þó sérstaklega hæstv. viðskrh. og formaður Alþb. það sérstaklega fram, að þeir vildu að þetta gjald yrði afnumið. Hins vegar virðist það vera svo með yfirlýsingar Framsfl., sem sérstaklega formaður flokksins er óspar á að gefa og raunar margir aðrir flokksbræður hans, að þær lýsa engu öðru en góðum vilja, það að þeir eru allra manna fyrstir til að sporðrenna öllum sínum yfirlýsingum og markmiðum ef Alþb. segir þeim að gera það. Hvort Alþb. hefur í þessu tilviki gefið Framsfl. tilskipun skal ég ekkert um segja, en ráðherrar og einstakir þm. Framsfl. - og þá nokkrir úr þeim hópi öðrum fremur - hafa undanfarin tvö ár ýmist úr þessum ræðustól, á fundum í flokki sínum eða í blaðagreinum, bæði í eftirmiðdagsblöðum og Tímanum, verið að gefa alls konar yfirlýsingar um hvað þeir hygðust gera, hvernig þeir hygðust framkvæma kosningaloforð sín, standa við orð sín við kjósendur og hvernig þeir ætla að framkvæma margumrædda niðurtalningarstefnu sina. En það hefur verið alveg föst regla, að þeir hafa aldrei reynst menn til að standa við þessar yfirlýsingar sínar og þessi loforð sín þegar á hefur reynt að ríkisstj. léti til sín taka. Í þessi tvö ár, hvern einasta mánuð í tvö ár hafa framsóknarmenn ekkert gert annað en að sporðrenna eigin yfirlýsingum. Þetta er farið að nálgast gamanleik, að ávallt þegar kemur upp einhver vandi í þjóðfélaginu geysast nokkrir Framsóknarþm. fram á völlinn með alls konar yfirlýsingar um að nú þurfi endilega að fara að taka á málunum eins og þeir hefðu lagt til fyrir kosningarnar 1979, nú þurfi endilega að fara að hefja niðurtalninguna, það eigi að gera það svona og svona og svona, og Framsfl. hafi lagt þessa tillöguna og hina tillöguna fram fyrir ríkisstj. En síðan ekki söguna meir, síðan gerist ekki neitt. Ýmsir þeirra framsóknarmanna, sem mest tala um þessi mál og þá sérstaklega hæstv. viðskrh. og hv. þm. Halldór Ásgrímsson ásamt hv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni, halda að það sé alveg nóg að það komi fram einhvers staðar á prenti, annaðhvort í þingtíðindum eða þá í Tímanum eða í grein í Dagblaðinu, hvað þeir mundu hafa viljað gera ef þeir hefðu fengið að ráða. M. ö. o.: þeir láta sér nægja yfirlýsingar, annaðhvort héðan af Alþingi, í Tímanum eða í Dagblaðinu og Vísi, um hvað Framsfl. hefði viljað ef einhver í ríkisstj. hefði tekið mark á vilja flokksins. Síðan gera þessir menn ekki nokkurn skapaðan hlut til þess að fylgja því eftir, að tillögum þeirra sé sinnt. Staðreyndin er nefnilega sú, herra forseti, að þegar Framsfl. þarf að velja annars vegar á milli eigin tillagna og hins vegar þjónkunarinnar við Alþb., þá kastar hann jafnvel eigin tillögum og vilja alltaf fyrir björg. Þeir framsóknarmenn eru svo sannfærðir um að þeirra verkefni í pólitíkinni sé að vera nokkurs konar gólftuska handa Alþb. til að þurrka af sínum óhreinu fótum á, að þegar að því kemur að framsóknarmenn þurfi að velja á milli eigin stefnu, milli eigin yfirlýsinga annars vegar og vilja Alþb. hins vegar, þá skal vilji Alþb. ávallt fá að ráða. Núverandi foringjar Framsfl. hafa staðið í því svona fjórum sinnum á ári að meðaltali, ávallt þegar kemur að vísitöluútreikningum, sem eru gerðir þriðja hvern mánuð, að skiptast á um það að mæta til leiks í fjölmiðlunum með allar yfirlýsingarnar, með öll loforðin, með öll hástemmdu lýsingarorðin um hvað felist í niðurtalningunni. En þar við er látið sitja. Síðan gerist ekki neitt, ekki nokkur skapaður hrærandi hlutur. Það má því eiginlega ganga út frá því sem gefnu að það sé nokkurn veginn vitað fyrir fram, um leið og framsóknarmenn kveðja sér hljóðs um vanda í efnahagsmálum, að það, sem þeir leggja til, verði ekki gert. Menn geta eiginlega bókað jafnsnemma og framsóknarmenn taka til máls í Tímanum, hér á Alþingi eða í Dagblaðinu og Vísi um einhver efnahagsúrræði, að það, sem þar kemur fram, er það sem ekki verður gert. Nú er verið að ræða um að átakspunktur hafi verið fluttur til um nokkra mánuði. Nú er verið að tala um ýmis vandamál í okkar þjóðarbúskap, samning um álver og fleira slíkt. Og nú ræða framsóknarmenn um það sin á milli að þeir þurfi endilega að fara að skrifa greinar í Dagblaðið og Tímann, nú þurfi þeir endilega að fara að koma með yfirlýsingar, nú þurfi þeir endilega að fara að baktryggja sig, svo að hægt sé að segja eftir á þegar kemur að því að framsóknarmenn ganga á vit kjósenda sinna: Það lá þó alltaf ljóst fyrir hvað við vildum gera. Það var bara ekkert farið eftir því. Það er nákvæmlega sama með það gjald sem hér er verið að ræða um að framlengja. Það liggur fyrir margítrekað af hæstv. sjútvrh. að hann vill fella þetta gjald niður. Það er hans vilji. En hann framkvæmir ekki vilja sinn. Það er reglan. Um leið og yfirlýsingarnar komu frá ráðh. um að hann væri á móti olíugjaldinu og vildi fella það niður, þá var auðvitað alveg ljóst að olíugjaldið yrði framlengt, vegna þess að þetta er það lögmál sem framsóknarmennirnir starfa eftir í núv. ríkisstj. Síðan ætlar hæstv. sjútvrh. að koma á vit kjósenda sinna vestur á fjörðum, þegar næst verður gengið til kosninga, og segja: Olíugjaldið, ég hef alltaf verið á móti því. Menn þurfa ekkert að fara í grafgötur um mína skoðun á málinu. Hún liggur fyrir í margítrekuðum yfirlýsingum frá sjálfum mér í Tímanum og í ræðum á Alþingi frá árinu 1981. Það fer þess vegna enginn í grafgöturnar um hvað ég vildi í málinu, segir sjútvrh. Hins vegar gerði ég þveröfugt, það er allt önnur saga. Það er allt öðrum að kenna. Það er ekki mér að kenna, það er einhverjum allt öðrum að kenna. Þetta, herra forseti, er sem sé orðin regla, að ef framsóknarmenn opna munninn um einhver efnahagsúrræði og koma fram með einhverja hugmynd, þá geta menn bókað að það verður ekki gert. Það er með þetta eins og annað af því tagi. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Matthías Bjarnason sagði áðan, að það var ekkert samráð haft við Alþini um framlengingu þessa olíugjalds. Það var ekkert samráð heldur haft við sjútvn. Alþingis allan þann tíma, sem deilan út af fiskverðsákvörðuninni stóð, og hefur þó áður verið haft samráð við þær nefndir af minna tilefni. Af orðum hv. þm. Garðars Sigurðssonar mætti ætla að hæstv. ríkisstj., þ. á m. hæstv. sjútvrh., hefði ekki einu sinni haft neitt samráð við eigið þinglið um þau loforð sem ríkisstj. gaf um lagasetningu frá Alþingi í tengslum við afgreiðslu fiskverðsákvörðunar á sínum tíma. Er það út af fyrir sig alveg fráleitt, ef hæstv. ráðh. lofar einhverri tiltekinni lagasetningu án þess að hafa borið það loforð áður undir þá þm. á Alþingi sem eiga að tryggja að hann hafi þingmeirihluta fyrir slíkum loforðum. Af ræðu hv. þm. Garðars Sigurðssonar áðan mátti ekki marka annað en að slíkt hefði ekki veríð gert. Það verður þá væntanlega leiðrétt, ef það er rangt. Aðstaða okkar Alþfl.-manna er sú sama og annarra hér. Okkur er með sama hætti og hv. þm. Garðari Sigurðssyni stillt upp frammi fyrir hlut sem þegar hefur verið ákveðinn og er liður í víðtæku samkomulagi um ákvörðun fiskverðs. Hver sem afstaða manna kann ella að vera til olíugjaldsins geta menn ekki annað en horft á málið frá þeim sjónarhóli, að verði málið ekki samþykkt á Alþingi og við loforð hæstv. sjútvrh. staðið eru allar forsendur fiskverðsákvörðunar, sem kom flotanum á ný af stað, brostnar. Við þm. Alþfl. höfum þess vegna tekið þá ákvörðun, eins og mér heyrðist hv. þm. Matthías Bjarnason vera að lýsa fyrir hönd síns flokks, að við munum ekki beita okkur gegn því, að þetta frv. nái samþykki. Ég vil aðeins að lokum spyrja hæstv. sjútvrh. einnar spurningar í tilefni af þeirri bensinhækkun sem hv. þm. Matthías Bjarnason gerði grein fyrir í máli sínu áðan. Eins og allir vita var um að ræða tvær hækkanir á bensínverði með nokkurra daga millibili. Síðari hækkunin kom til framkvæmda s. l. laugardag. Okkur var sagt í fjh.- og viðskn., þegar við ræddum annað mál að viðstöddum hagstofustjóra, að verðhækkanir, sem kæmu fram í síðasta lagi á föstudaginn, yrðu teknar með í útreikning framfærsluvísitölu 1. febr. og í útreikning verðbótavísitölu 1. mars til hækkunar á kaupgjaldinu. Til þeirra verðhækkana, sem kæmu ekki fram fyrr en eftir föstudaginn, væri hins vegar ekki hægt að taka tillit við útreikning framfærsluvísitölunnar. Það var strax eftir að þessi föstudagur var liðinn sem bensínhækkunin kom til framkvæmda. Nú vildi ég gjarnan fá að vita hjá hæstv. sjútvrh. - hann hlýtur að hafa verið viðstaddur þann fund í ríkisstj. sem tók þessa ákvörðun - hvenær þessi fundur ríkisstj. var haldinn sem tók þá ákvörðun að heimila bensínverðshækkun á laugardegi. Vart hefur hann verið haldinn þann hinn sama dag. Væntanlega hefur hann verið haldinn einum eða tveimur sólarhringum fyrr. Hafi svo verið, hvernig stóð þá á því, að því var frestað fram til laugardags að hækkunin kæmi til framkvæmda? Var það aðeins til þess að útilokað væri að launþegar gætu fengið bensínhækkunina bætta í launum 1. mars n. k., eins og verið hefði ef bensínverðshækkunin hefði komið til framkvæmda 5–6 klukkutímum fyrr?



Herra forseti. Mér þykir ákaflega leitt að ég missti af eflaust mjög merkri ræðu hv. frsm. 1. minni hl. Ég vil taka fram að ég hafði mikinn áhuga á að heyra hans ræðu og spurði reyndar forseta að því, um leið og ég kom inn, hvort málið yrði ekki tekið strax fyrir. Hann kvað á því mundu verða nokkra töf því að hv. frsm. 1. minni hl. væri ekki tilbúinn með sína merku ræðu. Það beið mín jafnframt mál í Ed. svo að ég leyfði mér að skjótast þangað. Ég bið hann velvirðingar á þessu. Ég heyrði hins vegar niðurlagsorð hans og vil fullvissa hann um það, að ég hef mikinn áhuga á að þetta mál nái fram að ganga, og þakka ég honum og nefndinni fyrir sæmilega skjóta afgreiðslu málsins. Ég get jafnframt upplýst að hv. formaður nefndarinnar hafði samband við mig meðan á þessu stóð, og ég get upplýst það fyrir hv. 3. þm. Vestf., að þessi mál voru ítarlega rædd í þingflokkum sem að ríkisstj. standa, og efast ég ekki um að hv. formaður sjútvn. tók þátt í þeirri umr. Ég get jafnframt upplýst að hugmynd, sem hann var með og er góðra gjalda verð, bar ég undir hagsmunaaðila. Hún fékk þar ekki hljómgrunn. Út af því, sem hv. 1. þm. Vestf. sagði, þakka ég honum fyrir að ætla ekki að setja fótinn fyrir þetta mál. Af því að hann spurði sérstaklega hverju væri spáð um þróun olíuverðs á næstunni get ég sagt honum það, að aðþjóðlegar spár eru þær, að olíuverð muni fara lækkandi. T. d. er í mjög athyglisverðri grein, sem birtist nýlega í erlendu tímariti, eftir fremstu menn á þessu sviði vakin athygli á því, að miðað við fast verðlag hefur olíuverð lækkað á árinu 1981, og því er spáð, að það fari lækkandi miðað við fast verðlag fram til ársins 1985, sem er eins langt og þessi athugun nær, og færð eru rök að þessu. Ég get því út af fyrir sig tekið undir þá undrun sem mér þótti liggja í orðum hv. þm.: Hvers vegna hefur olíuverð ekki lækkað hér? Svarið er náttúrlega þetta, sem einnig kom fram í hans ræðu, að krónan okkar hefur fallið, verðbólgan er meiri og olíuverð hefur ekki lækkað svo mikið að það hafi upphafið þá lækkun sem hefur orðið á krónunni. Þess vegna hefur olíuverð hækkað í íslenskum krónum miðað við okkar gengisbreytingar. Ég vil hins vegar upplýsa að ég hef óskað eftir því, að viðskrh. láti kanna þetta mál og gefa okkur ítarlegt yfirlit yfir þróun olíuverðs upp á síðkastið og hverju spáð er á næstu mánuðum. Það hef ég ekki fengið, en sjálfsagt er að láta mönnum það í té þegar það liggur fyrir. Þetta er að sjálfsögðu ákaflega mikilvægt atriði í þessum málum öllum. Hins vegar get ég upplýst að olíukostnaður fiskiskipa hefur lækkað um 1% - stig frá því í lok ársins 1980 til loka ársins 1981, og kemur þar eflaust fram einhver lækkun olíu að raungildi. Vitanlega kann einnig að koma til sparnaður á olíu. En sem sagt, olíukostnaðurinn hefur lækkað um 1% - stig á þessu ári. Hv. þm. kvartaði undan því, að ég hefði ekki talað við hann og fleiri sjútvn.-menn. Ég hef talað við ýmsa sjútvn.-menn á meðan á þessu stóð. Hins vegar vil ég minna á að olíugjaldið var mjög stór liður, a. m. k. á bak við tjöldin, í samningum útgerðarmanna og sjómanna. Það er ekki fyrr en 14. jan., minnir mig, að niðurstaða af kjarasamningunum fæst og þá með þessum fyrirvara frá útgerðarmönnum og samþykkt athugasemdalaust af sjómönnum, að kjarasamningarnir byggðust á því, að olíugjaldið verði óbreytt út árið. Fiskverðið er síðan ákveðið á næstu tveimur dögum, 15. og 16. jan., og í þeim sviptingum, sem þá voru, lækkaði olíugjaldið um 1/2%. Ég held því satt að segja að ákaflega litið svigrúm hafi verið til að hafa sjútvrn.-fundi á þeim tíma. Hins vegar tek ég undir að það er aldrei ánægjulegt þegar Alþingi stendur frammi fyrir gerðum hlut, og væri æskilegt, að öðruvísi mætti vera, og ber vitanlega að stuðla að því. Dæmin um slíkt eru þó ákaflega mörg, ekki síst þegar um hefur verið að ræða kjarasamninga, og veit ég að ég þarf ekki að telja það upp fyrir hv. þm. Ég vil taka það fram, að ég man vel og mér hefur oft orðið hugsað til þess boðs sem liggur fyrir frá hv. 1. þm. Vestf., að hann og stjórnarandstöðuþm. í sjútvn. séu reiðubúnir til viðræðna um breytingu á olíugjaldinu. Ég vil fullvissa hv. þm. um að ég mun nota mér það. Málið hefur hins vegar ekki komist á það stig einfaldlega af þeirri ástæðu, að áður þarf að tryggja a. m. k. vilja sjómanna og útgerðarmanna til þess að taka olíugjaldið til endurskoðunar. Sá vilji liggur ekki fyrir. Ég vona að á því geti orðið einhver breyting. Ég ætlaði mér að segja fáein orð við hv. 3. þm. Vestf., en kann ekki við það þegar hann er ekki hér inni, og ætla að biðja forseta að láta sækja hann. Mun ég gera hlé á máli mínu á meðan.

Það þarf ekki, hann er hér.

Hann er kominn, jæja, gott. Ég kann ekki við að segja hér að hv. þm. fjarverandi það sem ég vil segja. Hins vegar hefði mér ekki komið á óvart þó að hann hefði hlaupið á brott eftir slíka ræðu sem hann flutti hér áðan. Ég vil segja það hér, að því miður virðist það vera orðin regla frekar en undantekning að litið er sátt af því sem hv. þm. fullyrðir úr þessum ræðustól. Að vísu kemur það mér ekki á óvart eða öðrum sem starfa á Vestfjörðum - og kannske ekki nú orðið öðrum hv. þm. En ég vil skora á hv. þm. að draga fram loforð mitt um að olíugjaldið skuli fellt niður. Ég hef hvað eftir annað sagt og endurtek það hér, að ég tel að breyta eigi olíugjaldinu í annað form en nú er, og það er mín meining áfram. Ég get einnig upplýst hv. þm. um það, að í þeirri nefnd, sem hefur að þeim málum starfað, liggja nú fyrir tillögur um breytingar á olíugjaldi og stofnfjársjóðsgjaldi frá því sem nú er, þannig að þessi gjöld verði felld niður og tekinn af óskiptu olíukostnaður sem komi á móti þessu tvennu. Ég tel þetta skynsamlega tillögu og hef rætt hana sjálfur við hagsmunaaðila í sjávarútvegi, bæði sjómenn og útgerðarmenn, og mun halda því áfram. Eins og ég sagði áðan, ef einhver hljómgrunnur fæst fyrir slíkum till. tel ég ástæðu til að sjútv.-nefndir þingsins athugi þær. Þó að ég vilji nú helst ekki eyða orðum á hv. þm. meira en ég nauðsynlega þarf vil ég upplýsa að í sambandi við bensíngjaldið ríkir alls ekki það hugarfar hjá hæstv. ríkisstj. eins og hjá hv. þm. sem gerir því skóna að bensínið hafi verið hækkað eftir að vísitalan var ákveðin. Þetta er rangt. Bensíngjaldið lagðist til hliðar af - við skulum segja: mistökum þegar bensínið var hækkað viku áður. Þetta gjald var ákveðið fimmtudaginn áður en vísitalan var ákveðin. Allar fullyrðingar hv. þm. um annað hér áðan eru úr lausu lofti gripnar og eiga enga aðra rót en í hans eigin innræti.



Herra forseti. Ég ætla ekki að taka þátt í umr. um innréttingu þeirra hv. þm. sem taka sæti á Alþingi fyrir Vestfjarðakjördæmi, enda mæla þeir sjálfir best með sér þegar þeir tala úr ræðustól. En ég tek eftir því, að það hefur verið leiðrétt og prentað upp nál. 1. minni hl. Það er líklega fólgið í því, að þetta er nál. frá fyrrv. meiri hl., en er orðinn 1. minni hl. Ég vil mjög óska eftir því við formann sjútvrn. deildarinnar að hann láti prenta það upp enn einu sinni og leiðrétta frekar þskj. svo að það komi ekki til með að standa í þingtíðindum á þann veg sem hér er. Það er ótækt að láta koma fram í þingtíðindum að persóna, sem ekki á sæti á Alþingi, hafi ekki mætt á nefndarfundi. Reyndar hefði alveg eins mátt standa á þskj. 312, í lok nál., að Karvel Pálmason, Halldór Blöndal og Jóhannes Nordal hafi verið fjarstaddir þegar fundurinn var haldinn, eins og að minnast þarna á Sigurlaugu Bjarnadóttur því að ég tók þingsæti mitt að nýju þennan dag eins og reglur segja til um. Auk þess hefur komið fram, að hv. þm. Karvel Pálmason hafði fjarvistarleyfi. Ég vil biðja form. nefndarinnar um þetta vegna þess að hann hefur ekki þurft að kvarta yfir því, að við þm., a. m. k. ég og hv. 1. þm. Vestf. sem erum stjórnarandstöðuþm., höfum ekki mætt á fundum þegar hann hefur boðað til funda í sjútvn., því að iðulega hefði ekki verið hægt að halda fundi þar ef við hefðum ekki mætt. Í flestum tilfellum er hann einn mættur af þeim þm. sem styðja hæstv. ríkisstj. þegar á þarf að halda og fylgja frv. ríkisstj. fram. Í sjálfu sér hefur hv. 1. þm. Vestf. talað svo rækilega um málið að ekki er ástæða fyrir mig til að fara efnislega út í nál. okkar frekar en hér hefur verið gert. Ég vil þó til viðbótar því, sem ég sagði um mætingar í sjútvn., benda hv. formanni nefndarinnar á það, að í sjálfu sér er óþarft fyrir óbreytta þm. að vera að mæta á slíkum fundum í þessari nefnd í framhaldi af því sem hann sjálfur lýsir hér yfir á hv. Alþingi, að þegar er búið að ráða þessu máli til lykta utan þings. Til hvers er þá verið að fylgja þessum formum, sem eru engin form orðin og í beinni andstöðu við það sem þingsköp segja, vegna þess að þeir hæstv. ráðherrar, sem hv. þm. styður til valda hér á Íslandi, haga sér á þann veg að slík vinna er með öllu óþörf? Það má alveg eins gera þetta heima í eldhúsi hjá sér eins og vera að koma saman á formlegan fund hjá hv. formanni. Við höfum verið sjálfum okkur samkvæmir í því að benda á það enn einu sinni, að við teljum ekki rétt að það séu sjómenn sem borgi þennan skatt, einfaldlega vegna þess að Alþingi Íslendinga hefur viðurkennt að sú óárán, sem reið yfir þjóðina þegar olían hækkaði svo sem raun bar vitni um á sínum tíma, það vissu allir, hún var sameiginlegt vandamál þjóðarinnar í heild. Við höfum viðurkennt það m. a. með því að rétta upp höndina til að samþykkja greiðslu á styrkjum til þeirra sem þurfa að nota olíu til húshitunar úti um land, þrátt fyrir að margir staðir, reyndar fleiri en Reykjavík, þurfa ekki á neinu slíku að halda. Þetta er sameiginlegt vandamál þjóðarinnar að okkar mati, og það er nákvæmlega eins á komið með þennan stóra grundvallaratvinnuveg þjóðarinnar, með fiskiskipaflotann. Auðvitað átti að greiða olíustyrkinn úr ríkissjóði. Það væri auðveldara fyrir ríkisstj. að beita sér svo fyrir réttlátri skiptingu á olíustyrk til flotans, þegar það kemur nú líka í ljós frá talsmanni ríkisstj. í þessu máli, hv. þm. Garðari Sigurðssyni, formanni sjútvn., að nauðsyn þessa styrks getur verið allt frá bilinu frá 5% og upp í 25% af rekstrarútgjöldum skipsins. Þetta lýsir náttúrlega enn betur því, hvers konar gegndarlaust kæruleysi og viljaleysi það er hjá hæstv. ríkisstj. að taka ekki þetta stóra vandamál fyrir. Ég minnist þess á s. l. ári, að þá var það sjálfur formaður þingflokks Framsfl. sem benti á þetta óréttlæti og taldi að við svo búið mætti ekki standa. Það er svona enn þá. Það er því ekki illt innræti hv. þm. Sighvats Björgvinssonar sem ræður því, þegar hann bendir á það sem staðreynd, að eftir því sem meira er lofað af þessum flokki, Framsfl., við því minna er staðið og oftast nær farið þveröfuga leið. Ég hef þó ekki heyrt hæstv. sjútvrh. gefa það loforð sjálfan. Hins vegar minnist ég þess að hafa haft það beint frá sjómönnum af Vestfjörðum, framámönnum þar í stéttarfélögum sjómanna, sem hafa hermt loforð þessa efnis upp á hæstv. ráðh. og þingmann sinn. En ég leyfi mér að fullyrða það, vegna þess að það hefur komið inn í þessar umr., að ef þessi vilji Framsfl. og reyndar fleiri í ríkisstj. og meðal stuðningsmanna þeirra, eins og fram hefur komið í ræðu formanns sjútvn., hefði verið orðinn að veruleika og létt af olíugjaldinu, þá hefði orðið léttara um alla samninga við fiskimenn í byrjun þessa árs. Bendi ég þar sérstaklega á vilja og ætlun hæstv. ráðh. í sambandi við þetta mál, þótt ég vilji ekki herma upp á hann loforð um að fella olíugjaldið niður, heldur það sem ég hef hins vegar margoft heyrt hann segja, að hann vildi mjög gjarnan breytingu á fyrirkomulagi olíustyrks til skipanna. Ég leyfi mér að fullyrða að það hefði gengið betur með samningana í byrjun þessa árs ef svo hefði verið. En það er að sjálfsögðu tómt mál að tala um og var tómt mál að tala um þegar það er haft í huga, að samtök sjómanna áttu í baráttu við ekki aðeins mjög harða andstöðu útgerðarmanna, heldur við óvinsamlegt ríkisstjórnarvald í þessu landi.



Herra forseti. Ég er út af fyrir sig engu bættari þó að ég fylli fleiri dálka í þingtíðindum. Ég ætlaði aðeins að koma með örfáar aths. Vegna þess að það er rétt að gera aths. við ræður manna eftir „rang“, eins og þeir segja á útlensku, ætla ég að byrja á hæstv. sjútvrh. þar sem hann afsakar fjarveru sína frá minni göfugu ræðu með því að ég hafi tilkynnt forseta að ég væri ekki tilbúinn með mína ræðu. Ég undirbjó enga ræðu. Ég þarf þess alls ekki. Menn kunna þetta mál aftur á bak og áfram, enda er búið að tala um þetta hér oft á ári og lög sett ýmist á þingtíma eða utan þingtíma, brbl., aðallega þó af hæstv. fyrrv. ráðh. Kjartani Jóhannssyni. Þá var samráðið ekki mikið. Það er ekki furða þó að kratarnir býsnist yfir því, að samráðið sé lítið nú. Allt er það eins. Það er ákaflega gott fyrir slaka ræðumenn eins og mig að koma upp á eftir slíkri bullræðu sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson flutti. En ég var hins vegar tilbúinn með mína ræðu. Ég þurfti bara að fara í símann nauðsynlega og var kominn hér 2–3 mínútur yfir tvö. Hæstv. ráðh. segist hafa rætt við mig á tímabilinu meðan þetta var í bígerð. Það er alveg rétt. Ég hringdi auðvitað í manninn. Ég tel það skyldu mína að reyna að fylgjast með þessum málum eftir mætti og gróf hæstv. ráðh. upp úti á Arnarnesi til að hafa samband við hann. Það var auðvitað vegna þess að ég þurfti að hafa samband við hann, en hann telur sig ekki þurfa að hafa samband við mig. Þannig liggur í málinu. Um það, að þessi mál hafi verið ítarlega rædd í þingflokkunum, þá getur vel verið að þingflokkur framsóknarmanna ræði þetta svona ítarlega undir stjórn hæstv. ráðh. Það er ekki óeðlilegt að hann tali um það í sínum þingflokki. En ég minnist þess ekki að alvarleg umr. hafi farið fram um þetta í mínum þingflokki, enda varla efni til. Það eru aðrir menn sem gera þetta, eins og hefur komið hér fram. Það, sem við finnum að í þessu títt nefnda nál., sem er auðvitað ekki hárrétt vegna þess að þarna er talað um meiri hl., en þrír af sjö er auðvitað minni hl. ef þannig er á litið, var að það hefði ekki verið haft samráð við sjávarútvegsnefndirnar. Það var alls ekki gert. Það er auðvitað mál hæstv. ráðh., en við í nefndinni, og þar á meðal flokksbræður hans, gerðum aths. við þetta í prentuðu þskj. svo að það fer ekkert á milli mála að við fundum allir að því. Herra forseti. Það er kannske óþarfi að tala um það sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson segir hérna. Hann er í stjórnarandstöðustuði, svo að maður tali góða íslensku, og telur sér skylt og nauðsynlegt að koma hér ævinlega upp og finna að því sem vitlaust er gert af ríkisstj. og hér á hinu háa Alþingi. Hann um það. En það er svolítið skrýtið, að allt frá því að þessir hv. þm. fóru úr ríkisstj., og það skiptir um ríkisstj. hér auðvitað eins og gengur og gerist, skuli allir þessir menn skipta um skoðun um leið og þeir ganga út úr rn. Ég sé að þetta olíugjald hefur verið til meðferðar eftir að aðrar ríkisstjórnir tóku við, en þá hafa hv. Alþfl.-menn staðið hér upp og hamast sem allra mest gegn olíugjaldinu, þarna sé verið að hafa fé af sjómönnum. Hvað varðar þá um kostnaðinn af olíunni og hvort togskipin stöðvast eða ekki. Það síðasta, sem menn þurfa að gæta í Alþfl., er að vera samkvæmur sjálfum sér. „Lógik“ eða eitthvað af því tagi skiptir auðvitað engu máli og á þeim grundvelli þarf alls ekkert að ræða við þessa menn. Það er þeim framandi, gersamlega framandi. Þeir hamast á móti olíugjaldi, frv. upp á 2.5% á sínum tíma, á móti 5% á öðrum tíma, á móti 7.5% á þeim þriðja. En sjálfir stóðu þeir að því að koma þessu olíugjaldi á og sjálfir stóðu þeir að því að setja lög um 12% olíugjald. Um leið og þeir svo fara úr ríkisstj. grenja þeir hér í hverju horni hver um annan þveran á móti olíugjaldinu. Auðvitað er ekkert samræmi á þessu, og auðvitað á ekkert að ansa þessu. Þetta er bara það sem má eiga von á, eftir þeim persónum sem þannig tala. Ég nenni satt að segja ekki að elta ólar við það. Og svo segir þessi hv. þm. í lokin: „Það verður sjálfsagt leiðrétt hér á eftir ef ég hef farið rangt með.“ - Menn mega svo sannarlega hafa sig alla við. Sjómenn hafa verið á móti því að hafa þetta olíugjald svona og segja að það sé tekið af þeim og þeir beri olíukostnaðinn einir. Þrátt fyrir að þessi samtök og sjómenn hafi sagt þetta hef ég ekki treyst mér til þess að berjast á móti þessu formi á meðan annað betra finnst ekki. Ég hef ekki gert það. Menn mega ekki og eiga ekki að segja sífellt það sem fellur best í eyru kjósenda. Menn verða að standa fyrir því að hafa sínar skoðanir og taka ábyrgð á málum, jafnvel þótt þeir kunni að verða óvinsælir. Hins vegar hef ég alla tíð fundið að þessu formi, ósköp einfaldlega vegna þess að þörf útgerðarinnar fyrir olíustyrk er ákaflega misjöfn svo sem eðlilegt er. Togskipin þurfa mest og netabátarnir minnst, svo ég tali ekki um síldveiðibátana sem keyrðu stundum ekki nema í 5 mínútur og fylltu sig á fjörðunum fyrir austan og fengu svo 7.5% af aflanum til að borga olíuna með. Þeir eyddu kannske nokkrum lítrum og háfuðu við bryggjuna, en stungu svo milljónum í vasann. Það er ekkert vit í þessu. Það sjá allir menn. Hæstv. ráðh. hefur einnig komið auga á þetta, ég hef tekið eftir því.

Er ekki þm. að mæla með samþykkt þessa alls?

-  En þá kemur að þeim kafla að fundið hefur verið að því sem segir í nál., hverjir hafi verið fjarverandi. Á því eru ýmsar skýringar, trúi ég. Það er fundið að því, að það stendur þarna að hv. þm. Karvel Pálmason hafi verið fjarverandi. En hann var fjarverandi. Ég er ekki hissa þó að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson finni að því að maður segi satt. Það er sagt að hann hafi fengið fjarvistarleyfi þennan dag. Jú, jú, kannske. Þingfundurinn, sem hann fékk fjarvistarleyfi fyrir, hófst kl. 14 eftir hádegi, en þessi fundur í nefndinni byrjaði kl. 9 um morguninn. Ég vissi þá ekkert um þetta fjarvistarleyfi. Jóhannes Nordal og Sigurlaug Bjarnadóttir virðast vera bæði varaþm. fyrir hv. þm. Pétur Sigurðsson. Hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir var á þingfundi á þriðjudaginn, daginn áður en þessi morgunfundur hófst. Það vill nú svo til að ég bý ekki með Sigurlaugu Bjarnadóttur þannig að ég vissi ekki um að hún hætti að vera þm. þá um nóttina. Það er líka spurning: Hvenær tekur þm. aftur sæti? Tekur hann sæti um miðnættið? Hann var ekki kominn a. m. k. kl. 9. Það er kannske rétt að segja frá því, herra forseti, af því að hæstv. forseti hefur fundið að óstundvísi þm. hér í deildinni, það er kannske rétt að ég laumi því að hæstv. forseta, hvernig menn mæta á nefndarfundum. Sjútvn. þessarar hv. deildar hefur fastan fundartíma, eins og nefndir hafa, og ég hef haldið mig við það að hafa fundi á þessum tíma, ef það er mögulegt, með samráði við alla aðila, og það vita þeir. Samstarf við þessa menn er mjög gott, ekki síst þá sjálfstæðismenn. Þeir koma á fundi meir og betur en aðrir í nefndinni. Hv. þm. Karvel Pálmason mætir einnig ákaflega vel. En það var sem sagt boðaður fundur vikuna áður kl. 1 og við komum tveir á þann fund, ég og hv. þm. Karvel Pálmason. Ég verð að geta þess, að hv. þm. Matthías Bjarnason hafði tilkynnt mér forföll, og það voru auðvitað eðlileg og lögleg forföll, með nægum fyrirvara. Aðrir komu ekki Við biðum þarna, við Karvel á fundarstað í 15 mínútur eða svo, gáfum þeim þetta akademíska korter, - sem verður til þess að mér verður litið á okkar ágæta akademíker, Vilmund Gylfason, - en það birtist engin sála og ekki heldur hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir og þaðan af síður Jóhannes Nordal sem von er. Það, sem segir um fjarvistirnar þarna, er auðvitáð allt rétt og satt. Kannske verður að taka sérblað í það, þegar einhverja menn vantar á fund, af hverju þeir eru fjarverandi, en það hefur ekki verið siður. Ég leyfi mér því að þvo alveg hendur mínar af þeirri ákúru sem ég hef fengið fyrir þetta í þessum efnum. Efnislega tel ég kannske ekki rétt að vera að segja miklu meira um þetta mál. Ég er alveg tilbúinn, ef menn ætla að fara eitthvað að rífast um það hér, að endurtaka það sem ég hef sagt og talað kannske marga klukkutíma um hér áður. En ef ekki gefast tilefni til þess hef ég hugsað mér að láta þessu lokið, herra forseti.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að munnhöggvast við hæstv. sjútvrh., en það liggur alveg ljóst fyrir að þeir, sem hann ræddi við í sjómannadeilunni á Vestfjörðum á sínum tíma, fullyrða að hafa gert þráfaldlega á opinberum vettvangi að hann hafi gefið þeim loforð um afnám olíugjaldsins. Það, herra forseti, er reikningur sem við hæstv. sjútvrh. skulum gera upp í okkar kjördæmi þegar þar að kemur. Þá skulum við sjá til hvort hæstv. sjútvrh. verður reiðubúinn til að fullyrða það upp í opið geðið á þessum aðilum að hafa aldrei gefið það loforð sem þeir telja að hafi verið forsenda fyrir því að samkomulag var gert á sínum tíma. Það var einnig forsenda fyrir tillöguflutningi hv. þm. Karvels Pálmasonar fyrir nokkrum mánuðum, þegar hann lagði til að olíugjaldið yrði lagt niður. Forsenda fyrir þeim tillöguflutningi var sú, eins og menn muna af umr. um það mál, að m. a. væri verið að reka á eftir því að hæstv. sjútvrh. stæði við yfirlýsingar og gefin loforð við vestfirska sjómenn.  Það er líka algerlega rangt með farið að það hafi verið Alþfl. sem oftast hafi staðið að því að leiða í lög olíugjald. Olíugjald hefur verið lögleitt sjö sinnum. Af þeim sjö hefur það verið þrisvar áður gert í tíð núv. hæstv. sjútvrh. og þetta er í fjórða skiptið. Hann hefur sem sé átt hlut að því sjálfur fjórum sinnum að leiða þetta gjald í lög. Ég vil einnig taka fram til þess að leiðrétta allan misskilning, að við Alþfl.-menn höfum hingað til - að einum undanteknum - ávallt greitt atkv. með því að olíugjaldið yrði lögbundið. Ég man a. m. k. ekki eitt einasta skipti sem við höfum ekki gert það. Málið snýst nú hins vegar um það, að tveir af ráðherrum ríkisstj. höfðu, áður en fiskverðið var ákveðið, þráfaldlega lýst yfir - sumir segja að annar þeirra hafi lofað því, eins og ég sagði áðan, - þráfaldlega lýst yfir að þeir vildu að olíugjaldið yrði afnumið. En það er þveröfugt sem verið er að gera núna. Ég er sannfærður um að þessar þráfaldlegu yfirlýsingar þessara tilteknu tveggja ráðh. settu fiskverðsákvörðunina á sínum tíma í mikinn hnút. Það, sem hæstv. ráðh. er því að gera hér eina ferðina enn, eins og Framsfl. hefur þurft að gera hvað eftir annað undanfarin tvö ár, er að lögfesta það sem hann hefur lýst yfir að hann sé á móti. Varla mótmælir hæstv. sjútvrh. því, að hann hefur þráfaldlega, um þetta mál eins og fjölmörg önnur sem hann hefur þurft að hafa afskipti af, lýst sinni skoðun sem er þveröfug við það sem hann hefur síðan framkvæmt. Sú framkvæmd, sem hann er nú að biðja Alþingi um að gera með lögfestingu olíugjaldsins, er þveröfug við ítrekaðar yfirlýsingar hans sjálfs um eigin vilja og eigin stefnu. Á þessu leyfði ég mér að vekja athygli í ræðu minni hér á undan, og ég býst við að þessar staðreyndir hafi orðið til þess, að hæstv. ráðh. skipti skapi í ræðu sinni áðan. Þetta svíður honum miklu meira að verða að horfast í augu við heldur en sú einfalda ákvörðun sem hér á sér stað. Það er ósköp skiljanlegt, vegna þess að þeir framsóknarmenn hafa síður en svo verið sparir á að gefa yfirlýsingar um hvað þeir hefðu viljað að til bragðs yrði tekið í þessum málum og öðrum. Menn eru farnir að hafa slíkar yfirlýsingar að gamanmálum vegna þess að það eina, sem framsóknarmenn hafa notað slíkar yfirlýsingar til, er til þess að geta einhvern tíma síðar sagt: Þó svo að við gerðum allt þveröfugt við það sem við ætluðum okkar, þá lá alla vega ljóst fyrir annaðhvort í ræðum á Alþingi eða í blaðaskrifum hvað við vildum. M. ö. o.: þeir taka sér í munn orð Páls postula: Það góða sem ég vil, það geri ég ekki, en það illa sem ég ekki vil, það geri ég. Eftir þessum orðum Biblíunnar hafa framsóknarmenn starfað í þessari ríkisstj. í heil tvö ár. Á þriggja mánaða fresti koma þeir með yfirlýsingarnar um hvað þeir vildu gjarnan gera, og ganga þar fremst í flokki hæstv. sjútvrh., hæstv. viðskrh. og tveir af þm. Framsfl. En það verður bara aldrei neitt úr þessu. Þessar tillögur ná aldrei lengra en inn á síður Tímans. Síðan er ekki staðið við einn einasta stafkrók af því sem þar er fram sett. Ég vísa hæstv. sjútvrh. t. d. á viðtal sem hann átti við dagblaðið Tímann um áramótin. Það væri fróðlegt fyrir hæstv. sjútvrh. að lesa það viðtal núna, lesa það fyrir þingheim og gera mönnum grein fyrir því, hvað stendur eftir af þeim orðum sem hann viðhafði þar. Þar stendur ekki lengur steinn yfir steini. Ekkert af því, sem þar kom fram, hefur gerst. Framsfl. getur aldrei staðið í ístaðinu og hefur aldrei getað gert undanfarin ár þegar hann hefur þurft að eiga við Alþb. Þetta var segin saga í þeirri ríkisstj. sem við Alþfl.-menn áttum sæti í með Framsfl. Ef til ágreinings kom í þeirri ríkisstj., þá bognaði Framsfl. alltaf frammi fyrir Alþb. þó svo að hann léti í veðri vaka að ýmislegt af því, sem við héldum fram, væri þrátt fyrir allt rétt. Gott og vel. Síðan gekk hann til kosninga með stefnuskrá sem var á margan hátt mjög lík þeim tillögum, sem við höfðum gert, og kallaði niðurtalningu. Hann hefur fengið færi á að framkvæma þá stefnu sína undanfarin tvö ár, en hann hefur alltaf látið í minni pokann. Hann hefur aldrei getað staðið á einu einasta átriði í eigin tillöguflutningi - aldrei. Hann hefur alltaf látið undan, alltaf látið í minni pokann og alltaf breytt þvert gegn eigin yfirlýsingum og tillögum sem flokkurinn hefur þó ekki verið spar á. Formaður Framsfl. veit manna best að það hefur ekki vantað að hugmyndirnar hafi heyrst frá honum og hans mönnum, en þeir hafa alltaf guggnað á framkvæmdum. Þeir hafa aldrei getað staðið á sínum eigin tillögum. Það er ósköp skiljanlegt að þeir gætu á sínum tíma e. t. v. ekki fundið möguleika á því að standa með okkur Alþfl.-mönnum að þeim tillögum sem við gerðum, þó svo að þeim fyndist þær tillögur á margan hátt vera skynsamlegar. Það er ósköp skiljanlegt. Hitt er öllu verra, að þeir geta ekki einu sinni staðið á eigin tillögum. Þeir geta ekki einu sinni staðið á eigin málstað gagnvart Alþb. Og þetta veit fólk. Þetta vita menn. Herra forseti. Að lokum örfá orð um bensínhækkunina sem ég spurðist fyrir um. Það var laugardaginn 6. febr. 1982 sem hækkun þessi kom til framkvæmda. Frá því er sagt í Morgunblaðinu þennan dag, að bensínið hafi hækkað um 5.6% frá og með deginum í dag, þ. e. frá og með laugardegi 6. febr. Fyrr var ekki um þessa bensínhækkun tilkynnt. Eins og ég sagði áðan upplýsti hagstofustjóri í fjh.- og viðskn. út af öðru máli, að þær hækkanir, sem kæmu fram í síðasta lagi á föstudaginn 5. febr., urðu teknar með í útreikningi framfærsluvísitölunnar, en hækkanir, sem kæmu fram eftir þann tíma, yrðu ekki reiknaðar inn í vísitöluna. Þess vegna leyfði ég mér að spyrja hæstv. ráðh. að því, hvenær ákvörðun ríkisstj. um þessa hækkun hefði verið tekin og hver væri ástæðan fyrir því, að framkvæmdinni hefði verið frestað þangað til laugardaginn 6. febr., þangað til daginn eftir að hagstofustjóri lokaði fyrir allar upplýsingar um verðhækkanir í vísitölureikningum sínum. Hæstv. sjútvrh. upplýsti að þessi ákvörðun hefði verið tekin af ríkisstj. á fimmtudegi. Þá var ákvörðunin tekin og það virðist hafa gert mögulegt eða virðist hafa tryggt það a. m. k. eftir hans orðum að dæma, að tillit yrði tekið til þessarar hækkunar í sambandi við útreikning framfærsluvísitölunnar. Það er auðvitað meginatriði málsins. M. ö. o.: það dugði ekki að fresta framkvæmd hækkunarinnar til laugardagsins 6. febr. vegna þess að hagstofustjóri tekur mið af ákvörðuninni um hækkunina sem tekin var á fimmtudegi, þó svo að hún kæmi ekki til framkvæmda fyrr en á laugardegi, nokkrum klukkutímum eftir að Hagstofan hafði lokað fyrir verðhækkanatilefni sín inn í vísitöluna. Er það gleðilegt út af fyrir sig, ef marka má orð hæstv. ráðh., að hagstofustjóri hefur þá tekið mið af því, hvenær ákvörðunin var tekin, en ekki því, hvenær af framkvæmdinni varð. Ég ætla nú ekki að geta mér til um tilætlanir ríkisstj. í þessu sambandi, en þetta liggur þó alla vega fyrir eftir yfirlýsingu hæstv. sjútvrh. og er það vel.



Herra forseti. Aðalefni þessa frv., sem ég flyt hér um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt, er að 53. gr. núverandi laga falli niður og orðatagi 14. gr. laganna verði breytt nokkuð og sömuleiðis 44. gr. laganna. Ákvæði til bráðabirgða er sömuleiðis í frv. mínu. Þegar lög voru sett á árinu 1978 um tekju- og eignarskatt var mjög vandað til undirbúnings þeirrar lagasetningar. Bæði var löng og mikil vinna á bak við þá lagasetningu og henni var yfirleitt vel tekið þó að menn drægju í efa réttmæti einstakra breytinga sem þar var gert ráð fyrir. En þeim lögum var fljótlega breytt og þær breytingar komu margar hverjar illa við og menn töldu nauðsyn að endurskoða sérstaklega þær breytingar og ýmislegt annað í skattalögunum sem sett voru 1978. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar og fjh.- og viðskn. Ed. lögðu mikla vinnu í undirbúning að breytingum á lögunum um tekju- og eignarskatt á síðasta þingi og þar varð mjög víðtækt samstarf þannig að öll nefndin stóð að viðamiklum tillögum til breytinga á löggjöfinni, þó að einstakir nm. væru ekki ánægðir með allar breytingarnar eða réttara sagt ekki ánægðir með að hafa ekki komið fleiri breytingum inn í það nál. og tillögur. Það var skoðun fulltrúa Sjálfstfl. í þessari nefnd, að þó að við hefðum viljað fara lengra og inn á nokkuð aðrar leiðir í einstökum tilfellum vildum við reyna eins og hægt væri að halda samstarfi og ná samstöðu innan nefndarinnar. Því varð niðurstaða af starfi nefndarinnar sú, að við stóðum að tilteknum brtt., sem náðist samkomulag um í nefndinni og meira að segja breytingum sem voru gerðar á frv. því sem hæstv. fjmrh. lagði fram. Meðal þeirra greina, sem gerðar voru breytingar á, var 59. gr. laganna, sem var af fjölmörgum skattþegnum þessa lands illræmd. Orðalag þeirrar greinar var mjög bætt þannig að hún er skaplegri núna en hún var, enda er ekki eins mikill styrr um hana og áður var. Höfuðatriði þessa frv. er að 53. gr. laga um tekju- og eignarskatt verði með öllu afnumin. Þessi grein er um tekjur og gjöld vegna verðbreytinga og samkvæmt henni segir að hjá lögaðilum skuli árlega tekið tillit til þeirra áhrifa sem almennar verðbreytingar hafa á eignir þeirra og skuldir, eftir því sem nánar er ákveðið í þeirri grein. Það sama á við hjá þeim mönnum sem hafa með höndum atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi varðandi þær eignir þeirra og skuldir sem rekstrinum eru tengdar. Það eru ákvæði um að árlega skuli reikna tiltekinn hundraðshluta af mismun eigna, þeirra sem um ræðir í 3. málsgr., og skulda þeirra sem um ræðir í 4. málsgr., og færa þá fjárhæð, er þannig reiknast, til gjalda samkvæmt 1. málsgr. 1. tölul. 31. gr., séu eignirnar hærri, en til tekna samkv. b-lið 7. gr., séu skuldirnar hærri. Síðan eru nánari ákvæði um hvað telja skuli til eigna og skulda. Skal ég ekki lengja mál mitt með því að lesa upp alla þessa grein, heldur vil ég reyna í sem stystu máli að gera grein fyrir því, hvernig þessi grein skattalaganna hefur verið í framkvæmd. Víða hef ég heyrt hjá mönnum, sem ég hef rætt við um þessi mál, að tekjubreytingafærsla, sbr. þessa grein, komi ekki illa við menn sökum þess að eignir séu hækkaðar upp árlega og afskriftir hækki þar með. Þetta er vart hægt að skilja sem sterk rök því að eignir hækka jafnt hjá öllum sem atvinnurekstur stunda, sama hvort viðkomandi skattþegn er skuldum vafinn eða ekki, þannig að þungi skattaálagningarinnar lendir þyngst á ungu fólki, sem er að hefja atvinnurekstur og fá fé lánað til þess, og á þeim aðilum sem orðið hafa fyrir áföllum og tekið lán til að bjarga sér og eignum sínum. Í frv. til laga um tekju- og eignarskatt, sem lagt var fyrir Alþingi 1977 - 1978, var tekið upp það nýmæli að leggja skatta á skuldir aðila og manna sem höfðu með höndum atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi og nutu frádráttar vegna fyrninga. Áður en þessi lög tóku gildi var þeim breytt með lögum nr. 7 1980. Í 27. gr. þeirra laga segir svo, að inn í lögin bætist ný grein sem verði 53. gr. Þessi 53. gr. kemur að hluta til efnislega í stað 44. gr. laganna, en að nokkru breytt. Í grg. með frv. frá 1978 kemur fram hjá höfundum þess, að ekki hafi þótt rétt að heimila fulla fyrningu af endurmetnu stofnverði í þeim tilvikum sem fyrnanlegar eignir eru fjármagnaðar að einhverju eða öllu leyti með lánsfé, þar sem frv. gerir ráð fyrir að fjármagnskostnaður, þar með taldar verðbætur eða gengistöp af lánum, sé gjaldfærður óháð fyrningum. Einnig segir þar að ótakmarkaður fjármagnskostnaður muni í reynd auka mismun milli þess atvinnurekstrar, sem fjármagnar fyrnanlegar eignir með eigin fé, og hins, sem fjármagnar þær með lánsfé. Það er ljóst að lögin heimila öllum, sem í atvinnurekstri eru, að endurmeta eignir og fyrna þær, óháð því hvort þeir skulda af eignum þessum eða ekki. Þessi regla gengur því jafnt yfir alla þá skattþegna sem eins er ástatt um. Ákvæði 53. gr. laganna gefa skattþegnum rétt til að færa til gjalda eða tekna á rekstrarreikningi, þannig að þeir, sem skulda umfram ákveðnar eignir í atvinnurekstri, skuli færa tiltekinn hundraðshluta teknanna, en þeir, sem aftur á móti eiga meira af ákveðnum eignum umfram skuldir, geta fært til gjalda á rekstrarreikningi ákveðinn hundraðshluta eignanna. Þetta skulda- og eignauppgjör miðast við stöðuna um áramót eða 1. janúar. Því skal ekki mótmælt, að höfundar þessa frv. færðu fram ákveðin rök fyrir þeirri breytingu sem gerð var á skattalögunum þá, en hins vegar verður þeirri staðreynd ekki breytt, að sá, sem skuldar mikið og þarf að greiða í fjármagnskostnað, á miklu erfiðara uppdráttar en sá sem kominn er yfir mesta skuldabaslið. Ákvæði sem þessi kalla á það, að sá, sem hyggst fara í atvinnurekstur, reyni að afla sér fjár áður, t. d. með því að koma sér upp eignum sem hann getur síðar selt án þess að greiða skatt af hugsanlegum söluhagnaði eða verðhækkunum á eignunum. Þetta þýðir það, að ungt fólk sem áhuga hefur á atvinnurekstri, þyrfti að fara fyrst í vinnu til annarra, t. d. ríkisins, þar er helst auðgunar von, og ef því tekst að eiga eftir eitthvað af tekjunum leggja það í framangreindar eignir þar til það er búið að ná sér í einhvern höfuðstól. Hitt er miklu almennara, að fæstir fara út í eigin atvinnurekstur eftir að vera búnir að eyða e. t. v. bestu árum ævinnar við störf hjá öðrum. Þetta eykur m. a. hættuna á því, að eðlileg endurnýjun verði á fólki í atvinnurekstri. Er hægt að búast við að ungt fólk, sem af bjartsýni hefur stofnað til skulda vegna kaupa á eignum til atvinnurekstrar, geti auk annarra byrjunarörðugleika greitt af skuldum þess opinber gjöld sem geta numið verulegum fjárhæðum? Á s. l. ári nam tekjufærsla þessi 54.1% af skuldunum. Sá, sem er að byrja atvinnurekstur eða sá, sem er að endurnýja atvinnutæki sín, verður til viðbótar því að greiða fjármagnskostnað, vexti og verðbætur, að greiða skatt af þessari skuld. Fé til að greiða þessa skatta fær hann ekki á annan hátt en að selja eignirnar. Ber að líta á það, að öllum atvinnurekstri fylgir ákveðin áhætta, að vísu mismunandi eftir atvinnugreinum og af ýmsum öðrum ástæðum, þannig að ekki liggur fyrir hvort þessi sjálfstæði atvinnurekandi fær nokkurn tíma til baka það fjármagn sem hann hefur lagt fram. Það sést ekki fyrr en sala hefur farið fram á eigninni, en þá er búið að skattleggja hann. Ég held að það sé rétt að gera sér nokkra grein fyrir hvernig framkvæmdin hefur verið á 53. gr. skattalaganna. Skattþegn, sem verður fyrir því óláni að hann fær ekki tekjur sínar af eigin atvinnurekstri, t. d. vegna slæms veðurfars, grasleysis, aflaleysis eða vegna verkefnaskorts, tæki hafa bilað o. fl., hann verður af þeim sökum að taka lán til að missa ekki allt út úr höndunum á sér. Hann fær á sig opinber gjöld vegna meintra tekna af þessum skuldum. Maður, sem fær lán hjá kunningjum eða ættmennum til að kaupa tæki sem hann vonast til að greiða næstu mánuði, fær á sig skatt vegna þessa. Skattþegn gerir kaupsamning um eignir í lok árs. Hann fær lánað, eins og vanalegt er, hluta af andvirðinu, t. d. fram á næsta ár vegna þess að skuldin stendur yfir áramót. Þá ber honum að reikna sér tekjur af þessu. En ef þessi sami aðill hefur gert kaupsamning í byrjun árs og greitt kaupverðið fyrir áramót lendir hann ekki í tekjufærslu og skattgreiðslum af þessum viðskiptum. Af þessari framkvæmd, sem fyrir liggur, fæ ég ekki annað séð en skattbyrði lendi mest á þeim sem eru að byrja atvinnurekstur, eru í framkvæmdum eða hafa orðið fyrir áföllum og lent í greiðsluþroti og skuldasöfnun af þeim sökum. Skattbyrðin lendir með of miklum þunga á þeim sem síst skyldi. Þetta ákvæði verkar því sem hemill á að ungt fólk hefji atvinnurekstur og eðlileg endurnýjun eigi sér stað. Þetta getur leitt til þess, að fólk fer í ríkara mæli að leita starfs hjá öðrum og þá sennilega ekki síst að leita á náðir hins opinbera um atvinnu. Allt til þessa hafa aðstæður hér á landi boðið upp á það, að menn stunduðu sjálfstæðan atvinnurekstur. Þeir urðu að gera það. Það var í fáum tilfellum hægt að leita á náðir annarra um vinnu. Þetta er algilt úti um hinar dreifðu byggðir landsins. Menn eiga atvinnutæki sín og ekki hægt að koma öðru við. Ég hef víða orðið var við það hjá skattþegnum, að þeir trúðu því ekki, að skatta ætti að leggja á skuldir, því að þeim fannst, sem eðlilegt er, alveg nóg að standa við greiðslur afborgana og vaxta. Í allt of mörgum tilfellum gátu menn ekki einu sinni staðið við það. Þegar svo er komið eru gerðar almennar ráðstafanir til að útvega lán úr opinberum sjóðum til að greiða fyrir því að breyta lausaskuldum heilla atvinnugreina í föst lán til langs tíma. Það er því ekki óeðlilegt að margur furði sig á að hið opinbera sé að skattleggja þessa menn umfram aðra og e. t. v. af skuldum sem þeir stofnuðu til að tilhlutan hins opinbera til að losna við aðrar skuldir. Hjá sumum atvinnurekendum er dæmið orðið það dökkt og skattar orðnir það miklir af skuldum þessum að menn sjá sér ekki annað fært en að selja þessar eignir og hætta. Og þá kemur upp vandamálið: Eru til aðrir sem vilja kaupa þessi atvinnutæki og lenda fyrr en varir í sama forarpyttinum? Mér sýnist að ríkisfyrirtæki standi ekki undir sínum rekstri. Þó þurfa þau ekki að greiða skatta og allra síst af því fjármagni sem þau hafa í rekstrinum. Fækkun manna í eigin atvinnurekstri kallar því á aukna skatta á hinn almanna borgara til að standa undir ríkisreknu fyrirtækjunum. Gallar á ákvæðum 53. gr. skattalaganna eru miklir, og það sem verra er: Þeir skapa mikinn ójöfnuð og leiða til verulegrar þyngingar á skattbyrði þeirra, er atvinnurekstur stunda, og þá sér í lagi ungu fólki, sem er að byggja upp eigin atvinnurekstur, og sömuleiðis hjá þeim sem koma hart niður og verða fyrir þungum áföllum. Þó að það komi þessu máli ekki við langar mig til fróðleiks að rifja upp úr skýrslu Framkvæmdastofnunar ríkisins hlutfallslega skiptingu mannaflans á atvinnugreinar eftir kjördæmum, en þetta er reiknað samkvæmt slysatryggðum vinnuvikum árið 1979. Í þessari skýrslu kemur fram gífurlegur munur á atvinnugreinum fólks í hinum ýmsu kjördæmum landsins. Sem dæmi skal nefna að aðeins 3.1% mannaflans stunda fiskveiðar og fiskvinnslu í Reykjavík. Þetta hlutfall er hæst á Vestfjörðum, en þar stunda 43.1% þessa atvinnugrein. Meðaltal yfir landið er 14.3% í fiskveiðum og fiskvinnslu. Þegar komið er að mannafla við þjónustu er hún, þegar litið er á meðaltal yfir landið, 49% af mannaflanum. Reykjavík er með 67.2% í þjónustugreinum og þar næst kemur Reykjaneskjördæmi og þar með álverið með 44.4%. Lægstir eru Vestfirðir í þjónustugreinum með 27.7% og næst neðstir í þjónustugreinum eru Austfirðir með 29.9%. Flest önnur kjördæmi utan Reykjavíkur og Reykjaness eru með frá 30 og upp í 36.8%. Á þessu sést að þjónustugreinarnar eru fyrst og fremst á þessu svæði, suðvesturhorninu, en flestir landsmenn sem búa utan stór-Reykjavíkursvæðisins, eru fyrst og fremst háðir fiskveiðum, fiskiðnaði og landbúnaði. Þetta sýnir í sjálfu sér hvað hér er um einhæft atvinnulíf víðast hvar að ræða úti um byggðir landsins. Því hygg ég að það sé full ástæða til að fara varlega í þessar skattlagningar á atvinnureksturinn. Þær mega ekki ýta undir að menn hætti í stórum stíl og vilji komast í þjónustugreinarnar og vinna hjá öðrum. Ég ætla að taka hér nokkur dæmi, sem ég hef viðað að mér í því sambandi, að færa rök fyrir því að 53. gr. skattalaganna verði felld niður. Þessi dæmi, sem ég nefni, eru úr nokkrum skattumdæmum landsins. Fyrsta dæmið: Bóndi með frekar lítið bú og hefur aukatekjur utan búsins byggði fjárhús árið 1975 og stofnaði til skulda í því sambandi. Hann hefur auk þess lent í grasleysi vegna kals. Hluti skulda hans er við Bjargráðasjóð. Greiðslubyrði hans er það mikil að hann á varla annarra kosta völ en selja jörðina. Leigur voru kannaðar við væntanlegan kaupanda, jarðeignadeild ríkisins. Tekjufærsla inn á rekstrarreikning þessa manns var við álagningu 1981 í gkr. 2 millj. 988 þús. 44. gr. skattalaga, sem gilti vegna framtala árið 1980 vegna rekstrar 1979, heimilar að fyrna eignir framteljanda um 50%. Í þessu tilfelli er það helmingur upphæðarinnar. Ef maður þessi hefði ekkert skuldað snerist dæmið við. Þá yrði gjaldfærsla 45.51% af 2 millj. 533 þús. eða helmingur af matsverði bústofns. En í því tilfelli mætti hann færa 1 millj. 53 þús. inn á gjaldahlið rekstrarreiknings. Hvort sem við tölum um skuldugan mann eða skuldlausan fara allir eftir sömu reglunni í sambandið við endurmat eigna og fyrningar. Ég vil þó benda á að sá sem skuldar gengur fyrr á eignir sínar með fyrningu vegna heimildar í 44. gr. skattalaganna. Fyrningarheimild þeirrar greinar var skert, en þó var henni breytt með þeirri breytingu sem gerð var við meðferð laganna á s. l. ári. Næsta dæmi: Hér er um að ræða vörubifreiðarstjóra. Hann hefur unnið um nokkurra ára skeið með bifreið sína, aðallega hjá Vegagerðinni. Árið 1976 kaupir hann bifreið á 9.9 millj. og síðan aðra bifreið 1978, notaða, á 10.1 millj. í þeim tilgangi að fullnægja eftirspurn varðandi flutninga á því svæði sem hann býr á. Hluti af andvirði þeirrar bifreiðar var í erlendum lánum. Hann verður fyrir því óláni 1978 að bifreiðin veltur og skemmist mikið, og hann varð að bera sjálfur viðgerðarkostnaðinn, sem var verulegur. Auk þess varð hann fyrir töluverðu vinnutapi. Skuldir hans í árslok námu 15.3 millj. og þessar skuldir voru ýmist háðar verði á erlendum gjaldmiðli, víxilskuldir, viðskiptaskuldir vegna viðgerðarinnar og nokkrar skuldir í vanskilum og dráttarvöxtum. Vegna þessara skulda varð tekjufærsla þessa manns 6 millj. 969 þús. Hann notaði sér fyrningarheimildina vegna þessa, sem þá var 50%, en hækkun á skattskyldum tekjum vegna þessara skulda nam næstum því 3.5 millj. kr. Þegar litið er á að þessar ætluðu tekjur koma á toppinn á öðrum tekjum getur tekjuskatturinn orðið 50% og útsvarið tæp 12% og tekjuskattur og úrsvar því 2 millj. 160 þús. af þessari fjárhæð einni. Ef annar maður hefði farið út í sams konar fjárfestingu og ekki þurft að taka lán í því sambandi - þeir eru með jafnmiklar tekjur - verður niðurstaðan sú, að sá skuldugi verður að greiða rúmum 2 millj. meira í gjöld. Árangurinn af þessu er sá, að maðurinn, sem varð fyrir áfallinu, varð að selja annan vörubílinn til að reyna að bjarga sér til lands. Þannig gengur ríkið á menn, sem verða fyrir áföllum, með því að skattleggja áföllin í raun og veru. Menn, sem verða að taka lán, eru ekki farnir að sjá neinn árangur. Þeir hafa engar tekjur af því sem þeir hafa verið að taka lán fyrir. Við skulum taka sem dæmi: Er réttlætanlegt að bóndi, sem verður fyrir grasleysi og tekur lán úr Bjargráðasjóði eða annars staðar, eigi að greiða skatt af þessum lánum umfram tekjutapið sem verður? Er réttlæti í því t. d. hvað varðar grásleppukarla í landinu, sem eiga nú verulegan hluta af starfi sínu liggjandi í skúrnum víðs vegar um landið, að ríkið ásælist taprekstur þeirra af því þeir hafa orðið að taka lán til að halda sér uppi, að það eigi að halda áfram á þessari braut með framkvæmd 53. gr.? Eins og ég sagði í upphafi er aðalefni þessa frv. að leggja 53. gr. niður með öllu, og ákvæði er tekið inn til bráðabirgða: Hafi verið lagður tekjuskattur eða önnur opinber gjöld á skattþegn vegna tekjufærslu samkv. 53. gr. á skattaframtölum 1980 og 1981 skal skattstjóri endurreikna gjöld hans miðað við það að tekjufærsla þessi sé felld niður. Fyrsta spurningin, þegar frv. sem þetta er flutt, er: Hvað tapar ríkissjóður í sköttum, hvað lækka tekjur ríkissjóðs? Það er alltaf sama spurningin, sérstaklega hjá embættismönnum. En það er aldrei spurt: Er verið að leiðrétta það sem er rangt? Er verið að bæta fyrir það sem hefur verið ranglega tekið af fólki? Það er einmitt það sem við eigum að leggja til grundvallar þegar við metum störf okkar þm. Þegar við metum það, sem við höfum áður staðið að, og komumst að þeirri niðurstöðu, að þar hafi verið gengið of langt, þar hafi rangsleitni verið viðhöfð, þá eigum við auðvitað að viðurkenna það með því að breyta slíkum ákvæðum laga í réttlætisátt.  Ég reyndi mikið til að fá þessu ákvæði breytt í fyrra. Það þótti þá vera gerðar það miklar breytingar að menn fengust ekki inn á þetta. En þó að ég vitni hér í Stéttarsamband bænda nær þetta óréttlæti til allra annarra höfuðatvinnugreina okkar. Það er verið fyrst og fremst að ráðast á þá sem minna mega sín, en hinir njóta góðs af sem standa betur að vígi. Ég hygg að álagning skatta sé komin eitthvað yfir 40 millj. nýkr. eða 4000 millj. gkr. Þar er aldrei talað um að breyta um vinnubrögð gera vinnubrögð skattstofanna einfaldari, hætta þeim sparðatíningi sem kemur við hinn almenna framteljanda. Mér er alltaf í fersku minni, og skal ég enda þessi orð mín á því, saga, sem ég heyrði fyrir allmörgum árum, af ekkju í kauptúni úti á landi. Þetta var um það bil sem reykskynjarar voru að koma til sögunnar. Ekkjan bjó í köldu húsi og hafði engar tekjur aðrar en lítil eftirlaun manns síns og eigin eftirlaun og hún lét gera við þetta hús. Það kostaði nokkuð. Hún taldi þetta viðhald til frádráttar á skattskýrslu sinni. Meðal þess, sem hún taldi til frádráttar, var reykskynjari. Þeir voru þá komnir fyrir nokkru. Hin haukfránu augu skattendurskoðandans störðu mjög á þetta orð: „reykskynjari“, í framtali ekkjunnar, svo að það var skrifað bréf til gömlu konunnar og spurt: Hvað er reykskynjari? Gamla konan þurfti að fara til kunningja síns til að svara þessum virðulegu embættismönnum og hrökk við að fá þetta bréf, því að hún hafði alltaf talið heiðarlega fram til skatts. Hún fær þennan kunningja sinn til að svara bréfinu. Og enn líður nokkur stund. Þá kemur annað bréf frá yfirvöldunum til ekkjunnar. Var reykskynjari fyrir í húsinu? Aftur verður gamla konan að fara til vinarins og svara því, að enginn reykskynjari hafi verið fyrir í húsinu, þetta hafi verið fyrsti reykskynjarinn sem inn í sitt hús hafi komið. Það líður enn og bíður og enn þá fær ekkjan bréf frá skattyfirvöldunum og þar stóð stutt og laggott: Reykskynjari telst ekki til viðhalds. Þetta er nýtt áhald og er því ekki leyfilegt að draga það frá til skatts. - Það þarf auðvitað ekki að taka það fram, að tekjur ekkjunnar voru svo lágar að hún þurfti ekki að borga neinn tekjuskatt. En má ekki spara í starfi skattstofa í þessu landi? Ég legg til, herra forseti, að lokinni þessari umr. verði þessu frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.