Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð um þessa litlu till. Það er mín skoðun, að íslenzk æska þurfi að kynnast sem flestum þjóðnýtum störfum, sem unnin eru í þjóðfélagi hennar. Æskilegt er einnig, að hún taki þátt í þeim eftir því, sem aðstaða leyfir. Milli skólaæskunnar og athafnalífsins má aldrei myndast tómarúm vanþekkingar og áhugaleysis. Unga fólkið verður að skilja þýðingu hinna ýmsu starfsgreina, sem lífsafkoma landsmanna byggist á. Í till. þeirri, sem hér liggur fyrir til umr., er lagt til, að Alþ. skori á ríkisstj. að gefa allt að 30 unglingum á aldrinum 15–17 ára tækifæri til þess að vinna um borð í skipum Landhelgisgæzlunnar um þriggja mánaða skeið á hverju sumri. Skal tilgangurinn með þessari þjónustu vera sá að þjálfa unglingana í sjómennsku og kenna þeim jafnframt þau störf, sem unnin eru á vegum Landhelgisgæzlu og slysavarna við strendur landsins. Þess skal gætt við val umsækjenda um þessi störf, að þeir séu úr hinum ýmsu landshlutum. Með till. þessari er í stuttu máli lagt til, að nokkrum unglingum skuli árlega gefinn kostur á að vinna að sumarlagi um borð í skipum Landhelgisgæzlunnar í því skyni að þjálfa þá í sjómennsku. Jafnframt eiga þeir að læra þau störf, sem unnin eru á vegum Landhelgisgæzlu og slysavarna við strendur landsins. Um það ríkir ekki ágreiningur, að því er ég hygg, að gagnlegt er, að slík kennsla og þjálfun fari fram. Í öllum landshlutum er þörf á, að sem flestir kunni til björgunarstarfa. Það er einnig hollt ungum mönnum að kunna nokkur skil á hinum þýðingarmiklu störfum, sem unnin eru á skipum hinnar íslenzku Landhelgisgæzlu. Dvölin á sjónum og kynni af sjómennsku mundu einnig verða unglingunum heilsusamleg og herðandi. Eðlilegt væri að minni skoðun, að þeim yrðu greidd nokkur laun fyrir störf sín, t.d. allt að hálfum launum auk fæðis og einhverra vinnu– og hlífðarfata. Það er skoðun flm. þessarar till., að hér sé um tilraun að ræða, sem vel sé þess verð, að hún sé gerð. Íslendingar eru fiskveiða– og siglingaþjóð. Stefna ber að því, að siglingar verði í framtíðinni atvinnugrein, sem dregur drýgri gjaldeyristekjur í þjóðarbúið ,en okkar litli farskipafloti gerir nú. Þess vegna er nauðsynlegt að örva áhuga ungra Íslendinga á siglingum og farmennsku. Dvölin um borð í varðskipunum gæti einnig haft holl uppeldisáhrif á unglingana. Kynnin af löggæzlustörfum varðskipsáhafnanna gætu glætt þegnlegan þroska og ábyrgðartilfinningu hinna ungu pilta. Landhelgisgæzlan annast vörzlu sjálfstæðis íslenzku þjóðarinnar. Það er skoðun flm., að æskilegt sé, að þeir, sem til þessara starfa ráðast, séu úr hinum ýmsu landshlutum. Ég vil svo taka það fram, að ég hef haft samráð við forstjóra Landhelgisgæzlunnar, Pétur Sigurðsson, um flutning þessarar till., sem er því meðmæltur, að þessi tilraun verði gerð og hefur rætt hana við nokkra skipherra sína og mér er ekki kunnugt um annað en þeir telji þessa till. mjög vel framkvæmanlega og hyggilegt, að hún sé gerð. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að óska þess, að umr. um till. verði frestað og henni vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Hér er á ferðinni mjög athyglisverð till., sem ég vil á engan hátt draga úr, að nái fram að ganga, að uppfylltu því, að athuguð verði viss atriði, sem ég vil aðeins drepa á, til þess að hv. n., sem málið fær til meðferðar, taki þau til athugunar. Hv. flm. skýrði frá því, að rætt hefði verið við forstjóra Landhelgisgæzlunnar og nokkra skipherra gæzlunnar um þetta mál og þeir hefðu ekki talið vandkvæði á því, að úr þessu gæti orðið. Ég held, að það sé hins vegar engum launung á, að í sambandi við okkar árferði til sjávar og lands, eru viss vandkvæði á vinnumarkaðinum og þ.á.m. á atvinnusviðinu og mín fyrsta ósk til n. er að athuga um það, hvort slík þjónusta við ungmenni eða unglinga gæti á nokkurn hátt orðið til þess, að fastamönnum á skipum Landhelgisgæzlunnar yrði fækkað. Í öðru lagi er ljóst, að nær helmingur launatekna þeirra, sem búa við samninga farmanna, - en það gera þeir undirmenn, sem vinna á skipum Landhelgisgæzlunnar, - er fenginn fyrir yfirvinnu. Ef einhver hópur unglinga kæmi um borð í slík skip og ætti að vinna þar þá vinnu, sem mjög æskilegt er, að þeir venjist og læri, sem sagt viðhald skipsins, mundi það þá ekki þýða um leið, að draga mundi úr þessum mjög lágu tekjum þeirra manna, sem þarna eru fyrir? Með þessum aths. er ég alls ekki að leggjast á móti því, að í slíkt verði ráðizt. Ég tel einmitt og tek undir það með flm., að það eru líklega fáir aðilar hér á landi í dag, sem gætu betur þroskað okkar unglinga, sem vildu ganga þá braut að leggja fyrir sig sjómennsku, að ég tali ekki um yfirmennsku á okkar flota, bæði verzlunarflota og fiskiskipaflota, að þeir fengju að stíga sín fyrstu spor í sinni sjómennsku á varðskipum ríkisins. Ég þekki það af eigin raun, að þar er bæði góður agi og góðir menn, sem stjórna til lands og sjós og ég mundi mjög mæla með því, að af slíku gæti orðið. En ég vil aðeins biðja hv. n., sem fær málið til meðferðar, að hafa þessi tvö atriði, sem ég var hérna að drepa á, í huga, þegar málið kemur fyrir n. Þar fyrir utan hefði ég haft mikinn áhuga á því, ef hæstv. menntmrh. hefði verið til staðar í hv. Sþ., að spyrja hann um, hvað liði framkvæmd síðari hluta þeirrar þáltill., sem ég flutti fyrir einum 7 eða 8 árum síðan, um endurskoðun l. um Stýrimannaskólann. Meðflm. minn að þessari till. var núverandi hæstv. sjútvrh., Eggert G. Þorsteinsson. Þessi till. var samþ. Hún var ekki eingöngu um endurskoðun l. Stýrimannaskólans, - það atriði till. hefur þegar komið til framkvæmda, - heldur var hún einnig um stofnun sjóvinnuskóla, athugun og till. um, hvernig honum yrði bezt fyrir komið. Mér er ekki betur kunnugt en sú n., sem falið var að endurskoða l. Stýrimannaskólans, hafi skilað bæði áliti og till. að frv. til l. um væntanlegan sjóvinnuskóla. Um leið og við tölum um till. um skólaskip, sem alveg er hárrétt, eins og þegar hefur komið fram á þessu þingi hér í Sþ. og reyndar oft fyrr á Alþ., þá er ekki síður þörf fyrir okkur að koma upp sjóvinnuskóla. Ég ætla ekki að fara að rekja öll þau rök, sem fyrir eru um það, að slíkum skóla verði komið á stofn, en ætla mér þá kannske síðar rétt til þess að spyrjast fyrir um þetta atriði hjá hæstv. menntmrh.



Herra forseti. Ég tel, að þær hugmyndir séu mjög góðra gjalda verðar, sem fram koma í þessari þáltill. Hins vegar finnst mér orðalag hennar nokkuð fortakslaust og ég hygg, að eðlilegt væri, að það væri athugað nokkuð nánar í n. og þá beinlínis í framhaldi af þeim aths., sem fram komu hjá hv. síðasta ræðumanni. Hér er talað um, að Alþ. skori á ríkisstj. að gefa allt að 30 unglingum á aldrinum 15- 17 ára tækifæri til þess að vinna um borð í skipum Landhelgisgæzlunnar um þriggja mánaða skeið á hverju sumri. Ef þetta er samþ. svona, þá er það bein ályktun Alþ. að skora á stjórnina að gera þetta. Mér finnst, að það ætti að nota tækifærið undir meðferð málsins í þinginu til þess að athuga nokkuð nánar í þingnefnd, með hverjum hætti væri hægt að koma slíku við og áður en endanlega er gengið frá samþykkt till. Þarna kemur það til álita, sem hv. 10. þm. Reykv. benti á, hvaða áhrif slíkt kynni að hafa á kjör þeirra, sem fyrir eru á varðskipunum eða vakir það fyrir mönnum, að hreinlega yrði þarna um eins konar þátt af starfrækslu skólaskips að ræða, því að það gæti einnig komið til álita? Ef við treystum okkur til að reka einhvers konar skólaskip í þeirri veru, að unglingar væru á varðskipunum, sem óhjákvæmilega hefði beinan kostnað í för með sér, eru alveg á sama hátt uppi hugmyndir um sjóvinnuskóla. Gert er ráð fyrir, að þeir hafi einhver laun fyrir þetta. Það getur vel komið til álita, en það fer náttúrlega mjög mikið eftir því, hvernig fyrirkomulag starfsins er hugsað. Í fyrsta lagi mætti athuga þetta, eins og ég segi, undir meðferð málsins í n. hér í þinginu. En auk þess geri ég ráð fyrir, að fyrir hv. flm. hafi einnig vakað, að kæmi þessi hugmynd til afgreiðslu hjá þinginu eða áskorun til stjórnarinnar, - að hann hefði þá e.t.v. hugsað sér, að þegar hún lægi fyrir, þá yrði gengið í að athuga, með hverjum hætti slíkt yrði framkvæmt. En það er nú ráðlegra, að mínum dómi, að huga nokkuð að því, áður en endanlega er gengið frá samþykkt till. Eins og ég sagði í upphafi, þá er ég efnislega mjög meðmæltur till. og tel mikilvægar þær hugmyndir, sem hér er um að ræða, en þær eru sennilega nokkuð vandasamar í framkvæmd og þarf að huga vel að því.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja það, að ég þakka hæstv. dómsmrh. og hv. 10. þm. Reykv. fyrir góðar undirtektir við þá hugmynd, sem liggur til grundvallar þessari till. Ég vil taka fram, að fyrir mér hefur aldrei vakað, að vist þessara 30 pilta um borð í varðskipunum yrði til þess að draga í nokkru úr launum eða rýra kjör varðskipsáhafnanna. Því fer fjarri. Ég vil einnig í tilefni af því, sem hæstv. dómsmrh. sagði, taka það fram, að ég hef alveg fyllilega gert mér ljóst, að af samþykkt þessarar till. og framkvæmd hennar hlýtur að leiða nokkurn kostnað. Uppihald unglinganna um borð í skipinu og nokkur launagreiðsla til þeirra hefur í för með sér útgjöld. En ég tel það hins vegar nokkuð þýðingarmikið atriði, að þeim yrðu greidd nokkur laun, þó að einhver kunni að líta þannig á, að þarna sé um að ræða einhvers konar þegnskylduvinnu. Það er ekki fyrst og fremst það, sem fyrir mér vakir, heldur hitt, að unglingarnir kynnist hinum þýðingarmiklu störfum, sem Landhelgisgæzlan vinnur og hennar starfsmenn, að þeir kynnist sjónum og komist þar með í nánari snertingu við mjög mikilvægan þátt í íslenzku athafna- -og þjóðlífi. Ég hef ekkert á móti því að sjálfsögðu, að sem nákvæmust athugun og undirbúningur fari fram undir samþykkt till. og mér finnst sjálfsagt, að það sé leitað álits forstjóra Landhelgisgæzlunnar og fleiri aðila í því sambandi. T.d. fyndist mér eðlilegt, að haft yrði samband við Slysavarnafélag Íslands, sem þetta mál snertir og sjómannasamtökin, eins og hv. 10. þm. Reykv. minntist á. Að öðru leyti vil ég segja, að hér er um ósköp einfalt mál að ræða og ákaflega auðvelt að koma þessu í framkvæmd eftir því, sem forstjóri Landhelgisgæzlunnar hefur sagt mér. Og raunar hefur það verið þannig, að á undanförnum árum hafa fáeinir piltar verið um borð í stöku varðskipi. Hv. 10. þm. Reykv. minntist á skólaskip, sem er gömul og merkileg hugmynd, sem margsinnis hefur verið rædd hér á Alþ. En þessi hugmynd hefur aldrei verið framkvæmd í raun og veru. Reykjavíkurbær hefur að vísu haft merkilega forustu um sjóvinnunámskeið og útgerð á skipi í nokkrar vikur, sem unglingum hefur verið gefinn kostur á að vera um borð í og læra nokkuð til vinnubragða. Það er mjög virðingarverð tilraun og - ég játa - fyrsta stigið að stofnun og starfrækslu skólaskips, sem ég er sannfærður um, að í framtíðinni verður rekið í þessu landi, sem svo mikið á undir sjómennsku, farmennsku og útgerð komið. En aðalatriðið er, að þessi hugmynd fái byr undir vængi og sem fyrst verði hafizt handa um framkvæmd hennar og ég treysti bæði Landhelgisgæzlunni og hæstv. dómsmrh. sem yfirmanni hennar til þess að sjá um, að svo verði.



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt þrem öðrum hv. þm. till. til þál. um ferðamál. Efni till. er, að skorað er á ríkisstj. að hlutast til um gerð þriggja ára áætlunar, sem miði að því að margfalda ferðamannastraum til landsins á áætlunartímabilinu og skapa sem traustastan grundvöll fyrir því, að Ísland geti orðið mikið ferðamannaland. Verði þetta gert með því að bæta á skipulegan hátt öll skilyrði til að veita auknum ferðamannastraumi alla nauðsynlega þjónustu með því að gera hvers konar hagkvæmar ráðstafanir til þess að opna leiðir að hinni ósnortnu náttúru landsins fyrir erlenda sem innlenda ferðamenn og með því að treysta fjárhagslega undirstöðu ferðamannaþjónustu. Í till. er gert ráð fyrir, að áætlunargerðin verði falin samtökum þeirra aðila í landinu, sem fremur öðrum eiga beinna hagsmuna að gæta, varðandi umrætt málefni eða eru öðrum líklegri til að leggja þar gott til mála og kæmu þá enn fleiri aðilar til greina um afskipti af slíkri áætlunargerð en í till. eru nefndir. Loks er svo gert ráð fyrir því í till., að gerð áætlunarinnar verði hraðað, svo að hún geti legið fyrir Alþ., sem nú situr og byrjunar framkvæmdir samkvæmt henni geti komið til þegar á næsta ári. Grg. sú, sem till. okkar fjórmenninganna fylgir, skýrir í öllum aðalatriðum, hvað fyrir þeim vakir með tillögugerðinni. Við erum þeirrar skoðunar, að hér sé um að ræða atvinnugrein, sem geti, ef rétt er á haldið, vaxið mjög hratt og orðið mikill styrkur efnahagslegri afkomu og efnahagslegu öryggi þjóðarinnar. Bent er á, að flestar þjóðir, jafnt hinar auðugri sem fátækar, hafa um langan aldur lagt mikla áherzlu á að laða til sín ferðamenn. Koma þar fyrst og fremst til fjárhagslegar og atvinnulegar ástæður. Einnig bendum við á, að í ýmsum löndum og ekki sízt í Vestur–Evrópu er ferðamannaþjónusta, „túrismi“, meðal mikilvægari atvinnugreina og sums staðar meðal hinna stærstu og ræður úrslitum um þjóðarafkomu, sérstaklega að því er gjaldeyrisbúskap snertir. Bent er á, að við Íslendingar höfum frá náttúrunnar hendi upp á að bjóða ýmislegt, sem stórir hópar þeirra, sem ferðast, hvort heldur er í sumarleyfum eða öðrum tilefnum, sækjast eftir. Við höfum óvenjulega heilnæmt loftslag, stórbrotna náttúrufegurð, hvert sem augum er litið, ósnortnar víðáttur öræfafjalla og jökla, náttúrlegar heilsulindir og ótölulegan fjölda fiskgengra stöðuvatna og fallvatna, þar sem þúsundir manna gætu unað sér við eina eftirsóttustu tómstundaiðju þeirra, sem þjakaðir eru af þröngbýli stórborganna og vilja og geta eytt nokkru af fjármunum sínum í að leita sér hvíldar og ánægju í stundarsambýli við þá ósnortnu náttúru, sem er óðum að glatast milljónaþjóðunum. Óbyggðir lands okkar má í raun og veru skoða sem einn risavaxinn þjóðgarð, sem býr yfir geysílegu aðdráttarafli vegna fjölbreytilegra náttúruundra, stórbrotinnar fegurðar og e.t.v. ekki sízt vegna þeirrar kyrrðar og friðsældar, sem verða flestum nútímamönnum hvort tveggja í senn framandi og eftirsóknarverð. Á þetta er bent því til augljósrar sönnunar, að land okkar hefur mikla möguleika sem ferðamannaland og að ýmsu leyti meiri en mörg önnur, sem eru stórveldi á þessu sviði. En þá vakna spurningarnar um það, að hve miklu leyti sé æskilegt að nýta þessa möguleika og hvernig þurfi að standa að verki, ef menn eru þeirrar skoðunar, að rétt sé og hagkvæmt að stuðla að eflingu ferðamannaþjónustu sem atvinnugreinar. Spurningunni um það, hvort æskilegt sé að nýta þá þjóðarauðlegð, sem hér er fyrir hendi, svara ég fyrir mitt leyti á þann veg, að ég tel á því engin vandkvæði, ef rétt er á málum haldið, hvorki frá félagslegu sjónarmiði né heldur frá sjónarmiði náttúruverndar. Því verða hin hagrænu sjónarmið þung á metum. Sem dæmi þess, hve ferðamannaþjónusta skipar stórt rúm í viðskiptum þjóðanna, má nefna, að árið 1965 nam heildarvelta hennar samkvæmt alþjóðlegum hagskýrslum 11.6 billj. Bandaríkjadala eða um 6.2% af allri heildarveltu heimsbyggðarinnar í vörum og þjónustu. Á árinu 1966 fóru 128 millj. manna í leyfum sínum til annarra landa, og hlutu Evrópulönd 95.5 millj. af þeim ferðamannafjölda, og óefað fara svo hliðstæðar tölur hækkandi ár frá ári. Enda þótt hlutur okkar hafi farið vaxandi í þessum viðskiptum, er hann enn furðulega lítill, þegar þess er gætt, hve stórfelld þau eru í heild sinni og möguleikar okkar miklir. Á árinu 1966 var tala erlendra ferðamanna, sem til landsins komu til einhverrar dvalar, meira en einnar nætur í sambandi við flug, tæp 35 þús. manns eða tæplega 40 af hverjum 100 þús., sem gistu Evrópulönd á því ári. Skráð gjaldeyriskaup þessa hóps var á sama ári aðeins um 94 millj. til eyðslu innanlands, en samt mun það vera svo, að heildartekjurnar munu hafa orðið um eða yfir 300 millj, kr., ef tekið er með í reikninginn, að flestir hinna erlendu ferðamanna nota íslenzka farkosti, fyrst og fremst flugvélar, svo og kaup þeirra í fríhöfn Keflavíkurflugvallar. Ef dæmið er þannig reiknað, verður útkoman sú, að ferðamannaþjónustan hafi gefið okkur í gjaldeyri sem svarar 5.4% af öllum útflutningi okkar. Það liggur því fyrir, að ferðamannaþjónustan er nú þegar orðin - þrátt fyrir að hún er örsmátt brot af heildarviðskiptum Evrópulanda - umtalsverð atvinnugrein og gjaldeyrisgjafi. Og rétt er að muna, að þeim fer nú hríðfjölgandi, sem leggja leið sína til landsins og um leið aukast þær tekjur, sem þjóðin nýtur af þjónustu við þá. En að áliti okkar flm. þessarar till., gæti þróun þessarar atvinnugreinar orðið stórfellt örari með viðeigandi ráðstöfunum, bæði þeirra, sem beinastra hagsmuna hafa að gæta og hins opinbera. Í þeim tilgangi er till. flutt, að grandskoðað verði af þeim, sem gerzt ættu til að þekkja, hvernig hagkvæmast sé að standa að þeim aðgerðum, sem líklegastar eru til þess að efla þessa atvinnugrein á næstu árum. Við flm. erum bjartsýnir á, að árangur geti orðið mikill, ef allir þessir aðilar leggjast á eitt. En þó að möguleikarnir séu vafalausir, er hitt líka auðsætt, að við ýmis vandamál er að stríða og á þeim þarf að sigrast. Í fyrsta lagi kemur það til, að landkynningar– og auglýsingastarfsemi er skipulagslítil og algerlega ónógu fjármagni er til hennar varið. Þessa starfsemi þarf að sameina sem allra mest og samræma og auka fjármagn til hennar. Þátt samgangna í ferðamálum þarf að gaumgæfa og taka til rækilegrar athugunar nauðsynlegar aðgerðir í þeim með tilliti til þróunar ferðamálanna. Þar á meðal þarf að opna sumarleiðir um óbyggðir landsins og notkun flugvéla til öræfaferða og o.fl. Hagkvæmni í byggingum gisti– og veitingastaða og ekki kannske sízt sumarhúsa á öræfum og við veiðivötn er örugglega mjög mikilvægt atriði og þá jafnframt nýting fjárfestingar í því sambandi, en það hefur lengi verið eitt helzta vandamál íslenzkrar ferðamannaþjónustu, hve annatími slíkrar starfsemi á ári hverju er skammur, en ýmsar athyglisverðar hugmyndir eru uppi meðal þeirra, sem við ferðamál fást, um úrbætur í þeim efnum. Framkvæmd þeirra kostar auðvitað nokkurt fé, en af þeim mætti líka vænta verulegs árangurs í því að nýta betur, en nú er gert, þá fjárfestingu, sem í þessum fyrirtækjum liggur. Aukin ræktun laxfiska í ám og vötnum er vafalaust mikilvægt atriði og eru þar vel samrýmanlegar hugmyndir manna um vaxandi framleiðslu og útflutning þessara fisktegunda og um aukna arðsemi af sportveiði. Í þessu sambandi má nefna, að verðlag á veiðileyfum er lágt hér á landi, sé miðað við það, sem tíðkast t.d. í Bretlandi og víða annars staðar. Munurinn er svo mikill, að svara mundi til þess, miðað við fárra daga veiðileyfi, að það mundi borga sig fyrir brezkan sportveiðimann að kaupa sér flugfar til Íslands og heim aftur, fremur en að sæta brezka verðlaginu miðað við það íslenzka. Þykir okkur Íslendingum þó, að veiðileyfi í laxveiðiám hér séu í ærið háu verði. Ef stefna á að því að efla ferðamannaþjónustu sem atvinnugrein á skömmu tímabili, verður að útvega verulegt fé til fjárfestingar í margvíslegum framkvæmdum. Virðist mér auðsætt, að leita beri eftir erlendu lánsfjármagni í því sambandi, enda eru miklar líkur taldar til, að slíkt fjármagn væri tiltölulega auðfengið, ef traustar áætlanir um framkvæmdir og arðsemi þeirra lægju fyrir og ekki sízt, ef þeir mörgu og a.m.k. að hluta nokkuð fjársterku aðilar, sem með ferðamál fara, stæðu saman að framkvæmd slíkrar áætlunar, sem hér er um rætt. Einhverjum mun kannske finnast; að við höfum um þessar mundir fremur öðrum hnöppum að hneppa ,en að sinna mikið þeim málefnum, sem hér er rætt um, þegar svo er ástatt, að atvinnuvegir okkar, þeir sem hafa verið okkar eina lífsbjörg, eru að hruni komnir og endurreisn þeirra þolir enga bið. En ég held þó, að ef betur er að gáð, sé hér um að ræða málefni, sem á engan hátt nema síður sé getur orðið andstætt endurreisn okkar hefðbundnu atvinnuvega, heldur getur átt með henni fullkomna samleið og raunar stutt mjög að því að efla og styrkja aðrar atvinnugreinar með beinum og óbeinum hætti. Ferðamannaþjónusta skapar vafalaust víkkaðan markað fyrir framleiðslu landbúnaðar og iðnaðar. Hún eflir verzlun og viðskipti og kynnir framleiðslu okkar meðal erlendra manna og greiðir þannig götu þeirra á erlendum mörkuðum. Og síðast en ekki sízt þurfum við að auka fjölbreytni í atvinnuvegum okkar og skapa hverjum manni ört vaxandi þjóðarverkefni við þjóðhagslega hagkvæm störf. Ekkert úrræði má liggja ónotað, sem hér má að gagni verða. Og sannist það hvort tveggja við þá athugun, sem hér er lagt til, að verði gerð, að aukin ferðamannaþjónusta sé ein ódýrasta leið okkar til þess að auka gjaldeyristekjur og stofnfjárframlag til framkvæmda sé auðfengið, er ekki um að villast, að okkur ber að snúa okkur af alefli að skjótum aðgerðum í þessu máli. Ég legg svo til, herra forseti, að till. verði vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Það er vissulega ánægjulegt að heyra, hversu áhugi manna hefur vaxið á síðustu tímum, fyrir ferðamálum. Sú aukning ferðamannastraums, sem orðið hefur til landsins síðustu árin, hefur opnað augu manna fyrir því að þetta getur orðið þýðingarmikil atvinnugrein í landinu. Og vissulega þarf meira hér til að koma en gert hefur verið hin síðari ár, enda þótt því verði ekki neitað, að ferðamannastraumurinn til landsins hefur aukizt mjög mikið síðustu 5-10 árin frá því, sem áður var. Til þess að hægt sé að taka á móti ferðamönnum til landsins, þarf vitanlega ýmislegt að gera. Það þarf að vera aðstaða, nægilegur hótelkostur, ekki aðeins í höfuðborginni, heldur einnig víðs vegar um landið. Þegar lög voru sett um ferðamál og ferðamálaráð var sett á laggirnar og ferðamálasjóður stofnaður, var hv. Alþ. og ríkisstj. þetta jóst. Nú hefur ferðamálaráð og ferðamálasjóður starfað á 5. ár og árangurinn er talsverður. Ég má jafnvel segja mjög mikill. Ferðamálasjóður hefði auðvitað þurft að hafa meira fjármagn til útlána, heldur en hann hefur haft. Eigi að síður hefur mikið um þetta munað og mikil breyting á orðið í aðstöðunni til að taka á móti ferðamönnum frá því, sem áður var. Þarf ekki að lýsa því fyrir hv. alþm., svo kunnugt sem það er. Ferðamálaráð hefur unnið að skipulagningu ferðamála, hefur mælt með þeim lánum, sem veitt hafa verið úr ferðamálasjóði, hefur aflað sér yfirlits yfir húsakost og möguleika til þess að hýsa ferðamenn og gert ýmsar ráðstafanir til þess að greiða fyrir þessu máli. Ferðamálaráð vinnur nú að því, að gerð verði allsherjaráætlun í ferðamálum á Íslandi, ekki til þriggja ára, heldur til 10 ára, tveimur 5 ára tímabilum. Að þessu hefur verið unnið, en þessari áætlun er ekki lokið og ferðamálaráð hyggst nota aðstoð þeirra manna, sem færir eru á þessum sviðum. Nú nýverið barst bréf frá Sameinuðu þjóðunum, þar sem boðizt er til að leggja fram starfskrafta okkur til aðstoðar í þessu skyni. Og ég geri ráð fyrir, að ef slík aðstoð er ekki neinum sérstökum skilyrðum háð, sem ekki er ástæða til þess að ætla, verði hún þegin með þökkum. Við vitum allir, að Ísland er að mörgu leyti vel fallið sem ferðamannaland. Það þarf ekki að lýsa náttúrufegurðinni, og við vitum, að hér eiga erlendir ferðamenn þess kost að sjá það, sem þeir hafa ekki séð áður, ósnortna og stórbrotna náttúru og umhverfi, sem er alls ólíkt því, sem þeir hafa áður séð. Þess vegna er vissulega ástæða til þess að ætla að Ísland geti orðið ferðamannaland, ef nauðsynlegum skilyrðum er fullnægt, þ.e. að geta veitt þá þjónustu, sem ferðamenn vilja fá. Hún þarf að vera góð og hún má ekki heldur vera allt of dýr. Ferðamálaráð hefur, eins og ég sagði, gert ýmsar ráðstafanir til þess að greiða fyrir ferðamönnum. Á landsbyggðinni utan Reykjavíkur og Akureyrar eru nú 900 gistirúm, sem eru starfrækt allt árið. Þetta hefur aukizt sennilega um 100% síðustu fáu árin. Á sumrum eru tiltæk gistirúm í 36 heimavistarskólum, að vísu misjafnlega góðum, en þar eru ca. 1.700 gistirúm. Ferðaskrifstofa ríkisins og ferðamálaráð hafa átt þátt í að skipuleggja þetta og þetta hefur gefizt ágætlega. Þjónustan í sumar gistihúsunum hefur reynzt með ágætum og verðinu stillt í hóf. Í Reykjavík eru nú starfandi sumarmánuðina 10 gistihús með 484 herbergjum og 849 rúmum, en eins og kunnugt er, eru ekki nema fá ár síðan 3 hótel tóku til starfa hér í Reykjavík, Saga, Loftleiðir og Holt og nú skilja fáir, hvernig var hægt að komast af áður, en þessi hótel komu hér til starfa. Það hefur vissulega einhvern tíma verið þröngt með gistirúm hér í Reykjavík áður. Á Akureyri eru starfrækt sumarmánuðina 156 herbergi með 325 rúmum. Auk þess eru leigð út herbergi á einkaheimilum bæði í Reykjavík og á Akureyri og kauptúnum úti á landsbyggðinni. Þetta út af fyrir sig er allt í áttina, en ef við ætlum að auka ferðamannastrauminn, þarf vitanlega að halda áfram á þeirri braut, sem mörkuð hefur verið seinni árin og ekki aðeins að tvöfalda möguleikana til gistingar, heldur margfalda í samræmi við aukningu ferðamannastraumsins. Fyrir 10 árum munu hafa komið hingað til lands eitthvað um 9 þús. ferðamenn en 1967 37 þús. og ef taldir eru með farþegar Loftleiða, sem gistu hér aðeins eina nótt eða tvær, munu þetta hafa verið um 44 þús. ferðamenn. En vitanlega væri æskilegt, að þessir ferðamenn skildu eftir meiri gjaldeyri en raun ber vitni og þeir hefðu tækifæri til þess að eyða meira fé, heldur en þeir hafa gert til þessa. En til þess þarf vitanlega að gera ýmsar ráðstafanir, þannig að þeir hafi áhuga fyrir því að dvelja hér lengri tíma eftir að þeir hafa komið hingað. Og það er vitanlega mikið atriði fyrir flugfélögin, að ferðamannastraumurinn geti aukizt, því að það tryggir góða sætanýtingu hjá þeim og skapar möguleika til þess, að rekstursgrundvöllur þeirra verði mun betri. Það er ekkert nema gott um þann áhuga að segja, sem lýsir sér hjá flm. þessarar till. og enginn vafi á því, að það er aðeins gott eitt meint með því, að flytja þetta mál hér inn á Alþ., en ég kemst ekki hjá því að nefna ferðamálaráð í þessu sambandi og starfsemi þess á undanförnum árum, en það starfar algerlega í þeim anda, sem þeirri n., sem lagt er til, að skipuð verði samkvæmt þessari till., er ætlað að gera. Og þess vegna er það, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, hlýtur að athuga og kynna sér nákvæmlega hvers konar verkefni ferðamálaráð hefur með höndum og hvort óhætt er að treysta ferðamálaráði til þess að vinna eftir þeirri stefnu, sem flm. þessarar till. vilja marka. Það er lagt til að skipa hér n. manna samkv. tilnefningu ferðamálaráðs og í sumum tilfellum eru það sömu aðilarnir, sem eiga að tilnefna menn í þessa n. og þeir, sem tilnefna fulltrúa í ferðamálaráð. Í ferðamálaráði eru 9 menn tilnefndir af ýmsum aðilum, sem gleggst þekkja til ferðamála. Þetta er matsatriði, en ég leyfi mér að efast um, að þótt skipuð verði ný n., hafi hún meiri eða betri möguleika til þess að vinna heldur en ferðamálaráð gerir nú í samráði við ferðaskrifstofuna. Ég segi þetta ekki vegna þess, að ég sé að vanmeta þessa viðleitni hv. flm. till. En ég kemst ekki hjá að vekja athygli á því og mælist til þess, að hv. n., sem þetta mál fær til meðferðar, athugi þetta rækilega og geri sér fulla grein fyrir því, hvað hér er um að ræða. Eins og ég benti á áðan, er það álit þeirra, sem við ferðamál hafa fengizt, að 3 ár séu alltof stuttur tími í áætlunargerð í þessu sambandi. Það sé sjálfsagt að gera áætlun til 10 ára, sem væri þá skipt í tvö 5 ára tímabil og reyna að skapa sér þannig trausta yfirsýn yfir þessi mál til nokkurrar frambúðar. Það er rétt, sem hv. flm. sagði hér áðan, að vitanlega er nauðsynlegt að auka landkynninguna, því að hún hlýtur að vera að nokkru leyti a.m.k. undirstaðan undir því, að útlendir ferðamenn sæki okkur heim. En við skulum ekki gera allt of lítið úr þeirri starfsemi, sem farið hefur fram undanfarið, þótt fjármagnið hafi vitanlega verið takmarkað. Landkynning hefur átt sér stað allmikil og allvíðtæk. Loftleiðir hafa kostað á okkar mælikvarða miklum fjárhæðum til landkynningar og árangurinn er mikill af því. Flugfélag Íslands hefur einnig gefið út bækling í þessu skyni, landkynningarbækling, sem hefur verið útbýtt og upplagið af þessum bæklingum er allstórt miðað við það, sem við eigum að venjast. Eimskipafélag Íslands hefur einnig átt nokkurn þátt í landkynningunni. Ferðaskrifstofa ríkisins hefur árlega gefið út bæklinga og ferðamálaráð stendur nú að útgáfu slíks bæklings. Enda þótt æskilegt væri að nota meira fjármagn til þessarar starfsemi og verður ugglaust gert í framtíðinni, þá skulum við ekki vanmeta það, sem gert hefur verið áður, enda er það alveg vitað mál, að ferðamannastraumurinn á síðustu 5-10 árum hefði ekki aukizt hingað til lands um 400%, ef ekkert hefði verið gert til þess að auka ferðamannastrauminn hingað til landsins. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri. Það er hér gert ráð fyrir því, að félag áhugamanna um fiskirækt eigi fulltrúa í þessari n., ef hún kæmist á laggirnar, því að fiskirækt í sambandi við ferðamálin væri þýðingarmikið atriði. Þetta er allt saman rétt, að fiskiræktin er vitanlega mikið atriði. Ferðamenn, sem hingað koma, vilja sumir dvelja við laxveiðar eða láta sér nægja að stunda aðeins silungsveiði. Fulltrúar í ferðamálaráði gera sér alveg grein fyrir þessu og síðan laxeldisstöðin í Kollafirði tók til starfa, hefur áhugi um fiskirækt einnig farið mjög vaxandi og unnið er nú að því. Það má alltaf segja, að það mætti gera meira til þess að efla þessa atvinnugrein og ég skal taka undir það. Það má gera meira og er þörf á að gera meira. Þá vil ég segja það, að nú a.m.k. skortir engan skilning á þessu. Og ég efast um, að þótt fulltrúi frá félagi áhugamanna um fiskirækt ætti aðild að þessari n., ýtti það nokkuð sérstaklega undir fiskirækt. Ég er þó hins vegar ekkert að mæla gegn því. Það gæti vel komið til greina, að maður frá þeim samtökum fengi sæti í ferðamálaráði, ef svo vildi við horfa. Það eru tekin fram í grg. nokkur atriði, sem gætu komið til greina, að þessi n. ætti að vinna eftir. Það hefur verið skipulögð landkynningarauglýsing í landinu á vegum ríkisins, en að því er unnið og það má auka, enda þótt engin ný n. kæmi til. Miklar samgöngubætur um óbyggðir landsins, sem auðveldi aðgang að náttúruundrum landsins og veiðisvæðum öræfanna. Þetta er alveg sjálfsagt, að unnið verði að og ferðamálaráð hefur áreiðanlega mikinn skilning á. Það verður vitanlega unnið að þessu eftir því, sem fjármagn verður til hverju sinni. Hagkvæmar framkvæmdir í byggingu gistihúsa og veitingastaða og sumarhúsa í óbyggðum og við veiðivötn. Þetta er einnig vettvangur ferðamálaráðs eins og reynslan hefur sýnt. Stóraukin laxfiskirækt í ám og vötnum ásamt vernd þeirra fiskistofna, sem fyrir hendi eru. Þetta er líka nokkuð, sem er fyrir hendi. Fjármagnsþörf í samræmi við markmið áætlunarinnar verði gaumgæfð og þá um leið möguleikar á erlendu lánsfjármagni til að hrinda henni í framkvæmd. Einnig þarf þetta að fylgja með og er vitanlega með í útreikningunum. Aukin samvinna þeirra, sem að atvinnugreininni starfa m.a. með tilliti til öflunar fjárfestingarfjármagns og nýtingar þess. Allir þessir punktar eru nauðsynlegir og nauðsynlegt að hafa með, þegar hugsað er um þessi mál og framkvæmd þeirra og ákveðið er að efla þau, þannig að mér dettur ekki í hug að mótmæla því á neinn hátt, en vil eigi að síður vekja athygli á því, að öll þessi atriði hefur ferðamálaráð á sinni stefnuskrá og hefur unnið eftir meira og minna. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð öllu fleiri, en vil aðeins óska þess, að sú n., sem þetta mál fær til meðferðar, sem ugglaust hefur sama áhuga og hv. flm. fyrir eflingu ferðamála í landinu, kynni sér rækilega starfsemi ferðamálaráðs og þá stefnu, sem það hefur unnið eftir síðan það var sett á laggirnar



Herra forseti. Sem einn af flm. þessarar till. vildi ég mega segja örfá orð. Okkur var það auðvitað ljóst, að með lögum um ferðamálaráð nr. 29 frá 30. apríl 1964 var stigið mjög jákvætt spor fram á við til eflingar ferðamálum í landinu. Eins og hæstv. ráðh. kom inn á, er ekkert nema gott um það að segja og ferðamálaráð hefur sannarlega ýtt mörgu fram á við. Engu að síður viðurkennir ferðamálaráð eða a.m.k. hafa einstakir nm. gert það í samtölum við mig, að það þarf að ýta við sumum þáttum hérna, til þess að þeir eða aðrir nái þeim árangri, sem æskilegt væri. Vil ég í því sambandi nefna, að ferðamálaráð hefur beðið hótelin um ákveðnar upplýsingar, sem nauðsynlegar eru fyrir alla áætlunargerð, en því miður er það staðreynd, að hótelin eru mjög treg að láta svona í té. Virðist það næsta undarlegt, að ekki skuli vera hægt að fá nauðsynlegar upplýsingar fyrir stofnun eins og ferðamálaráð, sem er að vinna að því að hótelin geti fengið sem beztan rekstur. Fyrst ég er að tala um hótelin,vil ég aðeins upplýsa það hér, sem vakti furðu mína og áreiðanlega margra annarra, að þegar gengisfellingin varð, rigndi yfir ferðaskrifstofuna fsp. um nýtt verð í erlendum gjaldeyri til útlanda eða fyrir útlendinga. Mér skilst, að hótelin hafi tilkynnt mjög einfaldlega óbreytt verð í dollurum. Og ég verð að spyrja hæstv. samgrh., hvort það þýði það, að Íslendingar séu á lægra verði eða útlendingar á hærra verði? Ég veit um það, átti um það langt samtal við forstöðumann einnar ferðaskrifstofu hér, að hann varð að senda skeyti út og tilkynna bæði til Þýzkalands og Ameríku og Englands óbreytt verð í dollurum, pundum og mörkum og þeir trúðu honum ekki. Þetta sagði hann við mig persónulega, og gæti ég nefnt manninn, ef nauðsyn krefði. Það er ýmislegt svona. Svo sagði hann mér frá öðru og það er nauðsynlegt að ýta við slíku, að það er ómögulegt að fá fast verð á ákveðnar ferðir núna. Þeir vilja bíða einhvern tíma fram á vorið. Þetta er mjög erfitt, því að það er nú einu sinni svo, að fólk frá Bandaríkjunum eða Suður–Evrópu vill ákveða sín ferðalög með sæmilegum fyrirvara. Við getum fengið upplýsingar frá erlendum ferðaskrifstofum um fast verð og það er alveg tilviljun, ef það breytist. En við á Íslandi getum með engu móti tilkynnt fast verð. Þessu verður að kippa í lag. Það er mjög margt, sem mætti ýta við og það er ekkert vanmat á starfsemi ferðamálaráðs, síður en svo, alls ekki frá minni hálfu og ég held annarra flm. till., að við viljum gera aukið átak í þessu efni. Okkur er ljóst, að svo mikilvægur þáttur, sem ferðamálin eru orðin hjá öðrum þjóðum, kemur að því, að þau geta orðið snar þáttur hjá okkur, einmitt af því að við höfum óspillta og góða náttúru og fólkið kemur hingað til að sjá náttúru, fallega náttúru og vera hér í kyrrð og friði, en ekki til að búa á Hótel Sögu eða Hótel Loftleiðum. Við þurfum að greiða fyrir ferðamönnunum á margvíslegan hátt með skipulagðri upplýsingastarfsemi og laða fólkið til landsins. Eitt dæmi má nefna, sem er mjög þýðingarmikið. Það er menntun á túlkum. Það er í verkahring ferðamálaráðs að stuðla að slíku. Mér er ekki kunnugt um, að þeir hafi beitt sér fyrir námskeiðum fyrir túlka. Hér er ákveðinn hópur manna, sumir eru kennarar, aðrir með mismunandi menntun, sem taka að sér að vera túlkar. Stundum vantar 50 túlka, stundum 100 allt eftir því, hvað skipin eru mörg, sem koma sama dag og margir fara í land. Þetta fólk túlkar auðvitað mjög misjafnlega sjónarmið hér á Íslandi, náttúrufegurð, sögu landsins og þar fram eftir götunum. Það er enginn skipulagður bæklingur fyrir utan þessa ensku bók, „Iceland in a nutshell“, gott rit um þessi mál. Einnig vantar gífurlega á, að vegir, vötn og brýr og sögustaðir séu merktir. Það vantar gífurlega mikið á það. Allt þetta má gera til þess að sýna, að við höfum áhuga á, að ferðamenn geti ferðazt hér um. Það eru ekki allir, sem vilja ferðast í lúxus og fínheitum og margt fólk fer hér um gangandi eða í smáhópum á eigin spýtur og verður að fá aðstoð hins opinbera. Sem dæmi um, hve ferðamálin eru orðinn stór þáttur hjá sumum þjóðum, má nefna, að á Írlandi reikna þeir núna með um 100 millj. punda í ferðamannatekjur og er ferðamannastraumurinn og ferðamannastarfsemin að komast í annað sæti hjá þeim í þjóðartekjum. Þeir eru mjög bjartsýnir og það er vitað mál, að með aukinni hagsæld um allan heim leggur fólk meira í ferðalög, því að það er orðið þægilegt að ferðast og þoturnar stytta allar vegalengdir niður í klukkutíma eða þar um bil, kannske aðeins meira á milli heimsálfa. Við verðum því að fylgjast vel með þeirri þróun, sem er að ske alls staðar hér í kringum okkur í ferðamálum. Við eigum að geta tekið hér inn fast að 100 þús. ferðamönnum mjög fljótlega, ef átak er gert í þá átt. En eins og hæstv. ráðh. upplýsti, komu s.l. ár tæplega 38 þús. ferðamenn eða 37.700. Við missum líka marga Íslendinga út úr landinu. Samt sem áður höfum við svolítið nettó af ferðamönnum og gjaldeyrisskil 1967 voru rúmlega 97 millj. og á Keflavíkurflugvelli voru seldar tollfrjálsar vörur fyrir rúmlega 27.8 millj., þannig að þetta er mikilvægt atriði. Flugfélögin höfðu mjög miklar tekjur af ferðamannaþjónustu og svona mætti lengi halda áfram. Eitt er mjög mikilvægt í aukinni ferðamannaþjónustu hér við land. Það er að selja íslenzkan heimilisiðnað. Við höfum þar mjög gott dæmi frá Noregi. Þar eru prjónaðar peysur úti um allt land og seldar í tugþúsundavís og þetta gæti orðið mjög góður iðnaður hér úr íslenzkri ull og mikilvæg starfsemi úti um alla landsbyggðina. Ég vil ekki tefja umr. lengi um þessi mál, en ég vænti þess, að þessi till. geti orðið til þess að ýta áfram ferðamálunum hérna og þau verði sem snarast góður þáttur í okkar starfsemi.



Herra forseti. Ég vil ekki tefja fyrir málinu með löngu ræðuhaldi, en fyrst aðrir töluðu en 1. flm., þá langar mig til þess að segja hér nokkrar setningar. Ég álít, að óðfluga stefni í þá átt að hreint loft, ómengað vatn og fjölbreytilegt og fagurt landslag verði einn sterkasti þáttur í þjóðarauði Íslendinga. Það þykir e.t.v. einkennilegt að taka svona til orða, en þetta er mín sannfæring. Það fækkar alltaf þeim löndum á jörðinni, sem geta boðið upp á þetta. Loftið á þeim þéttbýlu, stóru svæðum er að verða meira og minna mengað. Við sjáum dálítið sýnishorn af því, hvernig þetta er, þegar hann gerir sunnanátt og kolareykurinn frá Evrópu berst jafnvel alla leið hingað og þeir, sem hafa dálitla ferðareynslu, finna, hvernig það er að koma úr svækjunni og mengaða loftinu, sem víða er að verða í þéttbýlinu erlendis. Hvernig menn draga andann léttara, þegar hingað kemur, vegna þess að hér höfum við, sem betur fer hreint loft. Og það sama er að segja um vatnið og önnur atriði, sem þarna koma til greina. Við höfum tæplega enn gert okkur ljóst, hve gífurlegt verðmæti við eigum í þessu og ég held, að Ísland, sem liggur einmitt á milli Evrópu og Ameríku, hafi þarna alveg sérstöku hlutverki að gegna, ef við förum skynsamlega að og skemmum ekki né mengum loftið og vatnið né náttúruna yfirleitt. Við það eigum við að geta ráðið og ekki sízt af því, að við höfum hér orkulindir eins og heita vatnið, sem gerir okkur mögulegt að koma þessum málum betur fyrir en nokkur önnur þjóð. Ég vil taka undir það, sem ræðumaður hér á undan sagði, að ekki sé gerandi ráð fyrir, að við getum komizt ákaflega langt í því að heilla til okkar það ferðafólk, sem leggur mest upp úr lúxushóteldvöl og öðru slíku, en við eigum að geta fengið hingað mikinn fjölda fólks, sem vill fyrst og fremst sjá eitthvað sérkennilegt og jafnvel komast í ævintýri. Upp á þau ættum við að geta boðið, ævintýri af þeirri gerð, sem verða, þegar menn ferðast í alveg óvenjulegu og heillandi umhverfi. Ég hef oft vitnað til Kjalvegar í þessu sambandi t.d. og þess, sem þar er að finna. Hvað haldið þið, að margir staðir á jörðinni geti boðið upp á það, sem hægt er að fá á Kjalvegssvæðinu einu? Þar getur hvert barn gengið á jöklana svo að segja beint úr bifreiðunum. Þar er eitt mesta jarðhitasvæði landsins utan í jöklunum og má jafnvel finna dæmi þess, að jarðhitinn bræði jökulinn. Þá eru á þeim slóðum mikil stöðuvötn, þar sem jakar fljóta á sumrin og þar eru ákjósanlegir reiðvegir. Þar er aðstaða til þess að hafa skíðaiðkanir allt sumarið og fjallgöngur og sennilega allan veturinn líka, ef skynsamlega væri að farið og hafðar samgöngur loftleiðis t.d. í þyrlum. Þetta er aðeins eitt lítið dæmi um þá óhemju möguleika, sem er að finna hér á landi. Ef það væru lagðar t.d. 80-100 millj. í Kjalvegssvæðið með því að byggja þar ákjósanlega aðstöðu fyrir fólk, sem vildi dvelja í svo óvenjulegu umhverfi og komast í ævintýri af þessu tagi, þá mætti gera stórvirki. Það mætti svo í áföngum byggja hótel, sundlaugar og sundhallir úr gleri og hafa nægilegan hita allan ársins hring, því að segja má, að heita vatnið sé þarna alveg ótakmarkað fast við jöklana og snjóinn. Hér er um náttúruauðæfi að ræða, sem eiga sér engan líka að ég hygg og með skynsamlegri notkun eiga þau að geta orðið ein hin traustasta stoð undir þjóðarbúskap okkar framvegis. Það mætti endalaust tilgreina dæmi af þessu tagi. Það vakir ekki fyrir okkur flm. að flytja vantraust á ferðamálaráð eða nokkra aðra stofnun. Ég held, að okkur hafi alls ekki dottið ferðamálaráð í hug eða tæpast, nema þá sem einn aðila í þessu og þetta byggist ekki á vantrausti, heldur á því að koma ofurlítið meiri hreyfingu á þessi mál án þess að vanmeta nokkuð, sem í þeim hefur verið gert. Við teljum, að öll hreyfing og allar umr. um þetta séu til góðs. Það sé gott að opna gluggana í þessu tilliti og það geti verið ágætt fyrir ferðamálaráð eða fulltrúa frá því að setjast niður með fulltrúum frá öðrum samtökum. Það er ekki leiðin til stórkostlegra átaka í þessu að vera sífellt að telja það fram, sem búið er að gera. Það kann að vera, að vel hafi verið gert og ástæða sé til þess að þakka það. Ég held, að það skipti þó mestu máli í þessu að horfa fram og það sé ekkert vanþakklæti í því fólgið með það, sem gert hefur verið. Og það er gott að leiða marga aðila saman, gott að hræra ofurlítið upp í þessu af og til og það er það, sem fyrir okkur vakir. Ég vona, að við nána athugun verði því vel tekið af öllum. Síðast vil ég segja, að það er skylt að geta þess, að hingað hefur borizt til Alþ. meðmælabréf frá Sambandi matreiðslu- og framreiðslumanna, þar sem mælt er með því, að þessi athugun fari fram og samtökin láta í ljósi mikinn áhuga um þetta mál og vilja gjarnan fá að vera með í þeirri endurskoðun, sem þarna kemur til greina. Það finnst okkur flm. vel geta komið til, að þeir væru þarna með, því að þeir eiga þarna stóran hlut að og e.t.v. fleiri aðilar, sem ástæða væri til að taka með. Okkur er auðvitað alls ekki fast í hendi, að n. sé skipuð nákvæmlega eins og þarna er gert ráð fyrir, en hins vegar, að í þetta mál verði gengið og allir beztu kraftar virkjaðir til þess að gera yfirlit um, hvað skuli gera á næstunni til þess að notfæra sér þessa stórfelldu möguleika.



Herra forseti. Ég skal ekki verða margorður um þá till., sem hér liggur fyrir, en ég tel, að hér sé enn á ný hreyft mjög merku máli. Það er áreiðanlega rétt, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að Ísland á ýmis verðmæti, sem hingað til hefur ekki verið veitt mikil athygli, en munu reynast dýrmæt, þegar stundir líða, dýrmæt fyrir þá þjóð, sem landið byggir og einnig mikilsverð öðrum. Ég hygg, að ferðamannastraumur sunnan að til hinna norðlægu landa muni fara vaxandi á komandi tímum. Það sem því veldur, er fyrst og fremst hið hreina og tæra loft þessa lands. Ég veit, að eitt af því, sem mesta athygli vekur hjá útlendum, sem slíku gefa gaum, þegar þeir koma hingað, er hið mikla útsýni yfir landið, vegna þess að loftið er tært. Við sjáum hér af íslenzkum fjöllum miklu lengra, miklu meiri víðáttu en við sjáum af t.d. fjöllum sunnar í álfunni, a.m.k. um sumartímann, vegna þeirrar móðu, sem þar er alltaf í lofti, en hér er loftið tært. Og það er líka þessi tærleiki loftsins, sem listamenn gefa gaum að og skapar hina sérkennilegu íslenzku náttúruliti. Það hefur verið margt rætt um það á undanförnum áratugum, hvort stefna ætti að því, að Ísland yrði ferðamannaland eða ekki og ég ætla ekki að fara að rifja það upp. Fyrr eða síðar mun landið verða miklu meira ferðamannaland, en það er nú. Hvort sem hægt er að koma því í kring, eins og hér er orðað í till., að ferðamannastraumurinn margfaldist á komandi árum eða ekki, þá hlýtur Ísland að verða í framtíðinni miklu meira ferðamannaland en það er nú. Og þá þurfum við að sjálfsögðu, eins og tillögumenn segja, að gera mönnum kleift, sem hér vilja ferðast um, að kynnast því t.d., sem óbyggðir og öræfi landsins búa yfir, en við eigum þó fyrst og fremst að gera þeim kleift að kynnast því, sem hægast er að kynnast, þ.e.a.s. hinum byggða hluta landsins. Þó að ekki sé farið inn í óbyggðirnar, þá býr hinn byggði hluti Íslands yfir mikilli fegurð. Það, sem ég vildi koma að í þessu sambandi, við verðum að hafa í huga í þessum efnum kannske fyrst og fremst, er, að Ísland er vanþróað land í vegamálum. Ferðamönnum, sem koma frá þeim löndum, þar sem samgöngur á landi eru komnar á venjulegt stig, hvort sem það er vestan eða austan Atlantshafsins, bregður mörgum hverjum í brún, þegar þeir sjá vegina hér á Íslandi, eins og þeir eru úti um byggðirnar og í ýmsum þeim héruðum, sem fegurst eru á landinu, - hvernig þeir geta orðið i misjafnri tíð, þótt um sumar sé. Og við getum ekki gert ráð fyrir því, að Ísland verði mikið ferðamannaland, fyrr, en bót er ráðin á þessari vanþróun í vegamálum. Það er þess vegna í raun og veru mjög vel til fallið, að ferðamálin skuli heyra undir sama ráðh. og samgöngumálin. Samgöngurnar á landi eru einmitt undirstaða þess, að Ísland geti orðið mikið ferðamannaland. Þessu megum við ekki gleyma. Það þarf að vera hægt að komast um landið, til þess að hægt sé að skoða það. Þó að við Íslendingar teljum okkur geta farið þessa vegi á bifreiðum, sem í raun og veru þola alls ekki slíka vegi, sem hér eru á landi, þá þykir annarra þjóða mönnum, sem öðru og betra eru vanir, þetta mörgum hverjum ekki fært. Ef Ísland á að verða mikið ferðamannaland, verðum við að hefja okkur upp úr þeirri vanþróun í vegamálum, sem enn er hér í landi.



Herra forseti. Það er aðeins leiðrétting. Mér þykir það mjög leitt, að ég hafði misskilið það, að það er Farmanna- og fiskimannasambandið, sem hefur sent inn meðmæli með þáltill. og óskað eftir þátttöku í n., en ekki Samband matreiðslu- og framreiðslumanna. Þetta vil ég, að komi fram strax, að ég hafði misskilið þetta. Það er frá Farmanna- og fiskimannasambandinu. Og það er ekki hægt að segja annað, en því sambandi komi það mjög mikið við, hvernig á þessum málum verður haldið.



Herra forseti. Þar sem ég er einn af flm. þessarar till. til þál. um þriggja ára áætlun um ferðamál, vildi ég gera grein fyrir minni skoðun með nokkrum orðum og stikla á stóru. Á því leikur enginn vafi, að ef við ætlum að gera Ísland að ferðamannalandi og margfalda hingað erlendan ferðamannastraum, verðum við að skipuleggja þessi mál mjög ýtarlega allt frá grunni, leita álits færustu manna og gera raunhæfa áætlun um ferðamál. Við verðum nauðsynlega að byggja fjárhagslega trausta undirstöðu að ferðamannaþjónustunni og beita hugkvæmni í því að laða erlenda ferðamenn til landsins og sjá til þess, að þeir fái alla hugsanlega fyrirgreiðslu og þjónustu, og við ættum að geta byggt upp á skömmum tíma arðbæra atvinnugrein, sem mundi afla þjóðinni erlends gjaldeyris og þar að auki skapa fjölda Íslendinga atvinnu í sambandi við vaxandi ferðamannastraum til landsins. Þessi þriggja ára ferðamálaáætlun er þó ekki eingöngu ætluð útlendingum. Hún yrði auðvitað um leið ferðamálaáætlun fyrir Íslendinga. Ég held, að það sé rétt, að stór hluti Íslendinga hefur ekki enn þá séð nema hluta af okkar landi. Tvennt getur komið til. Það er, að fólk hafi ekki haft fjárhagslega getu til þess, því að vissulega geta slíkar ferðir verið dýrar eða hitt, að það hefur ekki vaknað hjá því sérstakur áhugi fyrir þessu. Við vitum, að allar þjóðir gera nú allt til að laða ferðamenn til landa sinna til þess að skapa aukinn gjaldeyri og til þess að auka þekkingu á landi og þjóð. Þetta verðum við að gera líka. Við vitum, að Ísland getur haft upp á margt að bjóða sem ferðamannaland, sem aðrar þjóðir hafa ekki eða takmarkað. Það mætti til nefna hið mikla víðsýni, sem hér er, vegna hins tæra lofts. Við höfum hér jökla, eldfjöll, hveri, jarðhita, vatnsföll, veiðiár, veiðivötn og þannig má lengi telja. Við eigum að geta boðið erlendum ferðamönnum upp á margvíslega þjónustu. Fyrir utan hina almennu náttúruskoðun er hægt að minnast á laxveiðar, silungsveiðar, sjóstangaveiði, hestaferðir, skíðaferðir, ökuferðir og flugferðir upp í óbyggðir landsins. Þá mætti koma hér upp heilsulindum, ölkeldum, gufuböðum og leirböðum. Þannig mætti telja áfram óendanlega. En við megum ekki gleyma því, að erlendir ferðamenn leggja áherzlu á eitt nú til dags og það er fámennið hér. Það er orðin hrein plága hjá erlendum ferðamönnum í öðrum löndum að geta eiginlega hvergi notið einverunnar eða fámennis, því að alls staðar er orðið svo mikið af fólki. Þá megum við ekki gleyma því, að hér mundu skapast margvíslegir möguleikar í sambandi við að auglýsa afurðir okkar, bæði kjöt- og fiskafurðir. Þannig mætti hafa víðtæka kynningu í sambandi við þetta. Ég hef verið svo heppinn að hafa fengið tækifæri til að ferðast um mest allt landið og hér áður fyrr þurfti ég að vinna eitt ár á Vestfjörðum, eitt ár á Norðurlandi og eitt ár á Austfjörðum. Þá notaði ég hverja frístund til þess að ferðast. En á þeim tímum var samgöngukerfi okkar mjög lélegt og þá var venjulega farið fótgangandi upp á fjöll og yfir fjöll til að sjá meira. En á undanförnum árum hef ég lagt meiri áherzlu á að kynnast hinum víðáttumiklu óbyggðum landsins og þeir, sem hafa komið upp í óbyggðir landsins, þekkja aðdráttarafl þess. Ég hef sannfærzt um það á mínum ferðalögum, að með góðu skipulagi og hóflegum fjárveitingum mætti gera margar leiðir mun greiðfærari upp í óbyggðir landsins en nú er. Ef við tökum sem lítið dæmi hinn svokallaða Kjalveg, þá vitum við, að í dag leggur fjöldi fólks leið sína yfir hálendið á venjulegum fólksbifreiðum, en segja má, að þessi leið sé ótrygg vegna ýmissa farartálma, eins og nokkurra óbrúaðra áa. En það liggur í augum uppi, að með litlum tilkostnaði mætti brúa þessar ár á sumrin með hreyfanlegum trébrúm, sem setja mætti upp á vorin og taka niður á haustin og með því að lagfæra örlítið ákveðna vegarkafla á Kjalvegi gætu allir, sem hafa bifreiðar til umráða, farið þessa leið áhyggjulausir og notið hinnar ósnortnu og stórbrotnu náttúrufegurðar, sem þar er að sjá. Við vitum, að allir landshlutar geta bent á sínar fögru sveitir og sínar fögru óbyggðir. Síðan samgöngukerfi okkar batnaði hefur ferðamannastraumurinn legið að mestu leyti eftir vegakerfi okkar og auðvitað er sjálfsagt, að fólk sjái allt, sem sést frá okkar þjóðvegum. En hinu ber ekki að neita, að strax og vikið er út frá hinu venjulega þjóðvegakerfi, opnast nýr heimur. Og með því að auka og bæta allverulega svokallaða fjallvegi, má opna óteljandi svæði, sem fáir Íslendingar hafa augum litið og margvíslegir möguleikar mundu skapast. Á Vestfjörðum eru víða sérstaklega fallegir staðir. Þar er hrikaleg og stórbrotin náttúrufegurð, en ef við lítum aðeins á svæðið frá Ísafjarðardjúpi og norður á Strandir, þá er þarna stórt landssvæði, sem nú er að mestu komið í eyði. Þetta svæði ætti og mætti vissulega friða og gera síðar meir að þjóðgarði. Ég veit, að sumir, sem þekkja óbyggðir okkar, eru ekki hrifnir af því, að útlendingar ferðist um þessi svæði. En við megum ekki gleyma því, að ótrúlega stór hópur útlendinga hefur einmitt ferðazt um óbyggðir landsins, jafnvel mun meira, en Íslendingar sjálfir. Þetta eru oft hópar af erlendu skólafólki, sem hafa fengið styrki til að ferðast til Íslands og þetta fólk hefur unnið að margvíslegum rannsóknarstörfum. En það er einmitt þetta fólk, sem hefur dásamað okkar náttúrufegurð. Vegna okkar stutta sumars verðum við að reyna að byggja okkar ferðamannaþjónustu allt árið, en til þess þurfum við að hafa fjallahótel, þar sem unnt er að stunda vetraríþróttir og jafnframt að hafa þar heilsulindir eða fara líkt að og t.d. Svisslendingar, en þangað hópast tugþúsundir ferðamanna að vetrinum. Fullvíst má telja, að Ísland geti orðið eftirsótt ferðamannaland í framtíðinni. Það getur haft upp á margt að bjóða. Þess vegna er sjálfsagt að gera allt, sem hægt er, til að skipuleggja þetta mál vandlega. Og það þolir ekki bið, því að okkur veitir sannarlega ekki af því að afla gjaldeyristekna fyrir þjóðina. Þessi möguleiki liggur nú opinn fyrir, en við skulum gera okkur grein fyrir því, að í mörg horn er að líta og þetta hefst ekki nema með sameiginlegu átaki allra góðra manna. Ég vænti þess, að hv. þm. styðji þetta mál og lausn þess landi okkar til heilla.



Herra forseti. Á næsta ári eru liðnir tveir áratugir síðan stofnað var til Atlantshafsbandalagsins, en í sáttmálanum um það bandalag var ákveðið, að aðildarríki skyldu bundin um 20 ára skeið. Þegar því tímabili væri lokið, gæti hvert ríki, sem þess óskaði, sagt sig úr bandalaginu með eins árs fyrirvara. Þessi frestur er liðinn 24. ágúst á næsta ári og þá liggur fyrir Íslendingum að ákveða, hvort þeir ætla að halda áfram aðild að bandalaginu eða ekki. Ég hef ekki séð neinn viðbúnað til þess af hálfu hæstv. ríkisstj., að þetta mál verði lagt fyrir Alþ. á málefnalegan hátt. Ég hef að vísu séð yfirlýsingar frá hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., þar sem þeir lýsa þeirri skoðun sinni, að þeir telji, að Ísland eigi að halda áfram aðild að bandalaginu, en sú ákvörðun hefur ekki verið borin undir Alþ. Að vísu mun aðild okkar halda áfram, ef við segjum henni ekki upp, en engu að síður tel ég, að hér sé um þau tímamót að ræða, að gera eigi ráðstafanir til þess, að Alþ. fjalli um þennan vanda á málefnalegan og raunsæjan hátt og taki síðan ákvarðanir um framtíðarstefnuna. Till. sú, sem ég flyt hér ásamt hv. 5. þm. Reykn., fjallar einvörðungu um vinnubrögð í þessu sambandi. Þar er lagt til, að utanrmn. verði falið að semja rækilega grg. um afstöðu Íslands til Atlantshafsbandalagsins í tilefni af þessum tímamótum, sem ég var að greina frá áðan. Í þeirri grg., sem n. semji, skuli fjallað um þau vandamál, sem tengd eru aðild Íslands að bandalaginu og um breytingar á alþjóðamálum á þeim 20 árum, sem liðin eru síðan bandalagið var stofnað og um viðhorfin, eins og þau eru nú. Enn fremur er lagt til, að þar verði raktar þær hugmyndir, sem uppi eru í Evrópu og rætt hefur verið um í vaxandi mæli á undanförnum árum, að stofnað verði öryggisbandalag Evrópuríkja, sem leysi af hólmi bæði Atlantshafsbandalagið og Varsjárbandalagið. Í till. er lagt til, að utanrmn. vinni að þessu verkefni þannig, að hún geti lagt þessa grg. fyrir Alþ., þegar það kemur saman að loknu jólaleyfi, en síðan verði almennar umr. í sambandi við þessa grg. og endanlegar ákvarðanir teknar. Hér er sem sé einvörðungu flutt till. um vinnubrögð. Í till. felst ekkert annað, og mér virðist, að alþm. ættu að geta fallizt á þessi vinnubrögð hvaða skoðanir, sem þeir kunna að hafa á því málefni, sem þarna er rætt um. Það hafa verið allt of mikil brögð að því á Alþ. Íslendinga um langt skeið, að ekki hefur verið fjallað um utanríkismál á jafngaumgæfilegan hátt og siður er að fjalla um önnur vandamál, sem lögð eru fyrir Alþ. Umr. um utanríkismál hafa oftsinnis snúizt upp í skammarræður og aðdróttanir og gagnkvæmar hreytingar í stað þess, að reynt sé að fara ofan í vandamálin á raunsæjan hátt og fjalla um þau gaumgæfilega. Mér hefur virzt vera vilji fyrir því á seinustu árum að breyta þessum vinnubrögðum. Það gerðist t.d. í fyrra, að hæstv. utanrrh. flutti í fyrsta sinn skýrslu um utanríkismál. Hún var að vísu flutt í lok þings, þannig að lítið ráðrúm var til þess að ræða hana, sama og ekkert raunar, en engu að síður var þarna um ótvíræða framför í vinnubrögðum að ræða. Ég vænti þess, að það sé vilji hæstv. ráðh. og annarra, að haldið verði áfram á þessari braut. Utanrmn. höfum við einmitt til þess að vinna verk eins og þessi og ég teldi mjög eðlilegt, að n. tæki að sér þetta verkefni og ynni að því að safna þeim margvíslegu gögnum, sem nauðsynleg eru, til þess að þm. geti áttað sig á vandamálinu á málefnalegri hátt en oft tíðkast í umr. um það. Það er sérstaklega eitt atriði í sambandi við þetta, sem ástæða er til að hugleiða mjög vandlega. Því var lýst yfir, þegar Ísland gerðist aðili að Atlantshafsbandalaginu, að það væri alger fyrirvari af okkar hálfu, að ekki yrði hér erlendur her eða erlendar herstöðvar á friðartímum. Þessi yfirlýsing var studd hliðstæðri yfirlýsingu frá þáverandi utanrrh. Bandaríkjanna. Engu að síður gerðust þau tíðindi tveimur árum síðar, að hingað kom erlendur her, sem enn situr í landinu. Ráðamenn hafa margsinnis lýst yfir því að undanförnu, að þeir líti á þetta sem tvö óskyld mál. Það sé ekki neitt órofa samhengi þarna á milli. Engu að síður óttast ég, að svo sé. Ég óttast mjög, að okkur muni ekki takast að losna við hinn erlenda her úr landinu, meðan við erum aðilar að Atlantshafsbandalaginu. Ég vil minna á, að í samningnum um hernámið er vísað sérstaklega til Atlantshafsbandalagssamningsins og sagt, að önnur aðildarríki bandalagsins telji það hættulegt öryggi sínu, að eitthvert landssvæði innan bandalagsins sé óvarið. Mig grunar mjög, að jafnvel þótt ríkisstj. Íslands og Alþ. kynnu að hafa hug á því að losna við hinn bandaríska her úr landi, en vera áfram í Atlantshafsbandalaginu, þá mundi bandalagið þrýsta á eftir þeim leiðum, sem það hefur og leggja áherzlu á, að við yrðum að heimila Bandaríkjaher áfram vist í landinu. Og ég tel, að utanrmn. ætti að skoða þetta vandamál gaumgæfilega og leggja fyrir Alþ., hvernig þessum málum kann að vera háttað. Annað atriði, sem vert er að gefa sérstakan gaum, eru þær breytingar, sem orðið hafa á alþjóðamálum á undanförnum 20 árum. Þær breytingar eru ákaflega veigamiklar. Ég held, að það dyljist engum manni, að hernaðarbandalögin tvö, Atlantshafsbandalagið og Varsjárbandalagið, hafa allt aðra afstöðu hvort til annars en þau höfðu í öndverðu. Þessi bandalög eru greinilega orðin tæki risaveldanna, annars vegar Bandaríkjanna og hins vegar Sovétríkjanna, til þess að þau geti haft þau áhrif, sem þeim duga á áhrifasvæðum sínum. Á sama tíma hefur það gerzt, að á milli þessara risavelda hefur tekizt ýmiss konar samkomulag, bæði leynt og ljóst. Þær forsendur, sem menn ímynduðu sér, að þeir væru að fallast á, þegar við gengum í Atlantshafsbandalagið á sínum tíma, eru allt aðrar núna. Og þess vegna tel ég, að það sé óhjákvæmilegt að kanna, hvort þær nýju aðstæður, sem nú blasa við, eru sömu röksemdirnar fyrir því, að við eigum að halda áfram aðild okkar að þessu bandalagi. Í Evrópu eru sterkir straumar, sem ganga í gagnstæða átt, og þar eru um að ræða strauma, sem ekki eru endilega bundnir við aðgreiningu manna eftir hinum klassísku pólitísku línum, hægri og vinstri. Gegn þess ofurvaldi tveggja stórvelda rísa aðilar eins og De Gaulle Frakklandsforseti. Hugmyndin um sérstakan öryggissáttmála Evrópu, sem leysi af hólmi Atlantshafsbandalag og Varsjárbandalag, var upphaflega komin frá Eden, sem þá var forystumaður Bretaveldis. Ég hygg, að þessum hugmyndum um vaxandi sjálfstæði Evrópuríkja gegn stórveldunum og bandalögum þeirra muni vaxa mjög fiskur um hrygg á næstunni. Þess vegna tel ég, að það sé skylda okkar að glöggva okkur sem bezt á þessum aðstæðum einnig. Störfum er þannig háttað í Sþ., að mál tefjast mjög frá því, að þau eru lögð fram og þar til þau eru tekin til umr. Ég gerði mér vonir um, að þessi till. til þál. gæti fengið formlega og endanlega afgreiðslu fyrir jólaleyfið. En nú er ljóst , að það getur ekki orðið. Samkvæmt þingsköpum mun eiga að fresta þessari umr. og vísa till. til n. Hins vegar vil ég beina því til utanrmn. og til hv. utanrrh., hvort ekki er hægt að fallast á þessi vinnubrögð, sem gerð er till. um af okkur flm., þótt ekki liggi fyrir nein formleg ákvörðun Alþ. um það. Hér er einvörðungu um að ræða vinnubrögð, eins og ég sagði áðan. Í því sambandi vil ég minna á, að á síðasta þingi fluttum við nokkrir þm. þál. till., þar sem þess var farið á leit við hæstv. utanrrh., að hann flytti Alþ. skýrslu um utanríkismál. Sú till. kom aldrei til afgreiðslu, en engu að síður flutti hæstv. ráðh. þessa skýrslu. Ef hæstv. ríkisstj. og utanrmn. sýnist, að það væru rétt vinnubrögð að hefja málatilbúnað, til þess að unnt væri að fjalla um þetta mál á málefnalegan hátt, þá teldi ég, að n. gæti sem hæglegast hafið þau störf nú. Ég vil sem sagt beina þeirri ósk mjög eindregið til n. og ráðh. að á slík vinnubrögð verði fallizt. En samkvæmt þingsköpum legg ég til, að þessari umr. verði frestað og málinu vísað til hv. utanrmn.



Herra forseti. Efni þessarar þál. till. er, að þar er lagt til, að umr. og ákvarðanir um uppsögn Atlantshafssamningsins af okkar hálfu verði undirbúnar með því, að utanrmn. verði falið að safna gögnum og gera grein fyrir meginröksemdum í þessu máli, svo að umr. geti orðið sem raunsæjastar og málefnalegastar, eins og segir í grg. fyrir till. Vænta flm. þess, að um þá málsmeðferð þurfi ekki að verða ágreiningur, eins og kom fram í ræðu hv. fyrri flm. Út af fyrir sig er það sjálfsagt góðra gjalda vert, að till. eins og þessi sé flutt og málið rætt. En afstaða Íslands til Atlantshafsbandalagsins hefur verið og er lýðum ljós. Yfirgnæfandi meiri hl. þjóðarinnar styður aðild Íslands að bandalaginu. Hafi nokkur breyting orðið þar á að undanförnu, þá er hún helzt sú, að nokkrir, sem áður voru á móti, hafa látið sannfærast og eru nú með aðild okkar að NATO. Öll utanríkispólitík okkar Íslendinga byggist á fjórum hornsteinum. Í fyrsta lagi viljum við fara með friði og eiga vinsamleg samskipti við allar þjóðir heims, enda virði þær sjálfstæði okkar og fullveldi. Af þessum ástæðum tökum við virkan þátt í Sameinuðu þjóðunum. Í annan stað viljum við hafa sem nánast samstarf við frændþjóðir okkar á Norðurlöndum og þess vegna treystum við böndin við þær þjóðir, m.a. með þátttöku í Norðurlandaráði og norrænni samvinnu á fjölmörgum sviðum, ekki hvað sízt í menningar– og félagsmálum. Í þriðja lagi lærðist okkur það í síðari heimsstyrjöldinni, að okkur var ekki stoð í hlutleysi og það kom fljótlega í ljós eftir styrjöldina, að Sameinuðu þjóðirnar voru engan veginn færar um að tryggja frið og öryggi í heiminum. Vegna þess gengum við í varnarbandalag vestrænna þjóða og gerðumst stofnaðilar að NATO vorið 1949. Síðan hefur öryggis– og varnarmálum okkar verið borgið. Fjórði meginþátturinn í utanríkisstefnu okkar lýtur loks að efnahagsmálum. Við tökum þátt í margvíslegu alþjóðasamstarfi til þess að tryggja rétt okkar á ýmsum sviðum og til þess að afla útflutningsvörum okkar markaðs erlendis. Innganga okkar í Atlantshafsbandalagið var þýðingarmikil ákvörðun í hæsta máta á sínum tíma, enda umdeild. En sú ákvörðun var tekin að vandlega athuguðu máli og eftir miklar umr., bæði hér á Alþ. og öðrum opinberum vettvangi. Einn liðurinn í þessari athugun voru viðræður við bandaríska ráðamenn, sem við áttum í Washington. Þrír ráðh. úr ríkisstj. Stefáns Jóh. Stefánssonar, hæstv. núv. forsrh., Bjarni Benediktsson, hv. þm. Eysteinn Jónsson og ég tókum þátt í þessum viðræðum. Að lokinni þeirri ferð vestur gáfum við Alþ. skýrslu, sem er að finna í þingtíðindum. Umr. urðu einnig allmiklar hér á Alþ. á árinu 1951, þegar varnarsamningurinn var gerður við Bandaríkin og eins á árinu 1956, þegar samþykkt var að athuga um endurskoðun þess samnings. Þessa umr. snerust þó fyrst og fremst um dvöl bandarísks herliðs hér á landi, en ekki um aðild okkar að NATO og skal þess vegna ekki farið frekar út í þá sálma nú og hér. Í ályktun Alþ. um stefnu Íslands í utanríkismálum og meðferð varnarsamningsins frá 28. marz 1956 er beinlínis gengið út frá því, að öryggismál okkar séu tryggð með aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu, þó að í þeirri till. hafi einnig verið lagt til, að herlið Bandaríkjanna yrði látið fara úr landi. Allt liggur þetta ljóst fyrir og er skjalfest opinberlega. Við þremenningarnir, sem fórum til Washington 1949 til þess að afla upplýsinga um Atlantshafssamninginn og möguleika Íslands til að taka þátt í honum, sitjum enn allir hér á þingi, sem og allmargir aðrir þm., sem stóðu að aðild Íslands að NATO. Þessi mál öll eru okkur í fersku minni, en yngri þm. er í lófa lagið að kynna sér alla málavexti í opinberum skjölum. Andstæðingunum, sem alltaf horfa á þessi mál úr austurátt og virðist vera sama, á hverju gengur í heiminum, hafa iðulega flutt till. á undanförnum árum um úrsögn Íslendinga úr varnarsamstarfi Vesturlanda og hafa þá spunnizt umr. um þessi mál hér á Alþ., en stefnan hefur eigi að síður verið óbreytt. Í þessari till., sem nú liggur fyrir, er talað um breytingar á alþjóðamálum á undanförnum 20 árum og ennfremur um eitthvað, sem leysa eigi af hólmi bæði Atlantshafsbandalagið og Varsjárbandalagið, þótt þar sé raunar ólíku saman að jafna. Rétt er það, að breytingar hafa orðið á undanförnum tveimur áratugum. En mikilvægasta breytingin er sú, að á þessu tímabili hefur friður haldizt í Evrópu og til engra átaka komið, sem er mjög mikil breyting frá því, sem áður var. Og öryggi Vesturlanda hefur verið tryggt frá stofnun NATO 1949. Þetta er aðalbreytingin frá því, sem áður var. Fáum dettur í hug að leysa upp bandalag, sem gegnt hefur hlutverki sínu eins vel og raun ber vitni. NATO heldur því áfram, enda er gildistími þess ótakmarkaður, eða gildistíma samningsins eru ekki takmörk sett. Aftur á móti get ég skilið, að flm. till. vilji fá eitthvað til þess að leysa Varsjárbandalagið af hólmi. Það bandalag hefur ekki reynzt aðildarríkjum sinum eins vel og Norður-Atlantshafsbandalagið. Þar hafa nú fimm aðildarríki bandalagsins farið með ófriði og herafla gegn einu af aðildarríkjum þess og kúgað það til þess að breyta um stefnu í innanlandsmálum, þvert ofan í vilja svo að segja allrar þjóðarinnar, sem á var ráðizt. Það er því ólíku saman að jafna um Atlantshafsbandalagið og Varsjárbandalagið og ekki að furða, þó að lagt sé til, að það verði lagt niður, en um það höfum við Íslendingar sjálfsagt ekki mikið að segja. Stefnan í þessum málum hér á landi hefur verið óbreytt, enda hefur aðild að Atlantshafsbandalaginu reynzt okkur Íslendingum heillarík. Stuðningur þjóðarinnar við þessa stefnu hefur líka ótvírætt komið í ljós í hvert sinn, sem gengið hefur verið til alþingiskosninga á þessum 20 árum, því að þeir þrír flokkar, sem stóðu að aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu í upphafi, hafa jafnan fengið yfir 80% atkvæða í 7 alþingiskosningum frá árinu 1949. Þetta vita flm. þessarar till. mætavel, því að það verður að teljast fullkomin tjáning og fullkomið leiðarljós um vilja þjóðarinnar í þessu efni, að aðildarflokkarnir að þátttöku Íslands að Atlantshafsbandalaginu hafa fengið svo yfirgnæfandi meiri hl. atkvæða allra kjósenda á landinu á þessu tímabili. En andstæðingar aðildar okkar hafa aldrei náð 20% af atkv. landsmanna, jafnvel ekki, þó að allt sé til tínt, eins og Þjóðvörn og I–listi og allt, sem þar hefur fylgt með. Raunar eru enn á ný kannske áhöld um það, hvar á að telja I–listafólkið eftir nýlega gefna yfirlýsingu hv. 9. þm. Reykv. En yfir 80% atkvæða virðast örugglega með aðild að Atlantshafsbandalaginu allt frá upphafi og þegar litið er á tímabilið í heild, hefur hlutfallstala þeirra, sem eru mótfallnir aðild að NATO, farið lækkandi. Enda er engin furða, þó að þróunin hafi verið þessi, þar sem atburðirnir út í Evrópu síðustu mánuðina sanna, svo að ekki verður um villzt, að Atlantshafsbandalagið er engu síður mikilvægt nú, en fyrir 20 árum og er þó bandalagið einkum og sér í lagi nauðsynlegt smáþjóðum, sem hafa alls ekki bolmagn til að verjast upp á eigin spýtur vopnaðri innrás. Ríkisstj. Íslands hefur þess vegna ekki uppi nein áform um að breyta til í þessu máli og sama gegnir um aðrar NATO–þjóðir, eins og skýrt kom fram á nýafstöðnum ráðherrafundi bandalagsins fyrir tveimur mánuðum í Brüssel. Allt ber þetta því að sama brunni. Ég tel ástæðulaust að samþykkja till. þá til þál., sem hér liggur fyrir á þskj. 94. Allar heimildir um þróun þessara mála á undanförnum tveim áratugum eru öllum hv. alþm. nærtækar. Engar breytingar eru fyrirhugaðar á afstöðu okkar til Atlantshafssamningsins. Ég skal þó fyrir mitt leyti ekki hafa á móti því, ef hv. alþm. sýnist svo, að till. verði vísað til n. En á hinn bóginn skal ég taka fram, út af orðum hv. flm., að hér verður gefið yfirlit um utanríkismál, áður en langt um líður, eins og ég hef áður lýst yfir. Ég vænti þess, að það geti orðið fljótlega eftir, að þingið kemur aftur saman og getum við þá fengið tækifæri til að ræða þetta mál, eins og önnur utanríkismál, sem nærri liggur að tala um.



Herra forseti. Á þskj. 100 hef ég ásamt hv. þm. Stefáni Valgeirssyni og hv. þm. Vilhjálmi Hjálmarssyni leyft mér að flytja svohljóðandi fsp. til hæstv. iðnrh. um Sementsverksmiðju ríkisins: „l. Hverjar voru skuldir Sementsverksmiðju ríkisins í árslok 1958 og hverjar eru þær nú? 2. Hvað hefur verið varið hárri fjárhæð í stofnkostnað við verksmiðjuna síðan árið 1958? 3. Hvað hefur tekjuafgangur verksmiðjunnar numið hárri fjárhæð samtals?“



Herra forseti. Svör mín við þessum fsp. verða eftirfarandi: Við 1. lið. Fyrirspyrjandi mun eiga við stofnlán verksmiðjunnar, en ekki venjulegar viðskiptaskuldir, sem alltaf eru einhverjar á hverjum tíma og mjög breytilegar. Stofnlán til langs tíma eru í dollurum, þýzkum mörkum, svissneskum frönkum, dönskum krónum og íslenzkum krónum. Í árslok 1958 eru þessi lán 588 millj. kr. og eru þá erlendu lánin reiknuð á gengi dagsins í dag. Í árslok 1968 eru lán til langs tíma alls 277 millj. kr., einnig reiknað á gengi í dag. Nettólækkun lánanna er því 311 millj. kr. á þessum 10 árum, miðað við núverandi gengi íslenzku krónunnar. Þess ber þó að geta, að ógreiddar gjaldfallnar afborganir nema um 22 millj. kr. 2. liður. Til ársloka 1967 og frá ársbyrjun 1959 hafa fjárfestingar numið alls 133 millj. kr., ef það er reiknað, eins og bókfært er á hverjum tíma. Aðalliðir þessarar fjárfestingar eru kaup á m.s. Freyfaxa, bygging pökkunarstöðvar á Ártúnshöfða og kaup á nýjum sementsflutningabílum. Stofnkostnaður verksmiðjunnar hefur síðan verið hækkaður um gengistap á föstum, erlendum lánum, þegar gengislækkanir hafa orðið á undanförnum árum. Þannig mun stofnkostnaður verksmiðjunnar í árslok 1968 hækka af þessum ástæðum um rúmlega 100 millj. kr. 3. liður. Á árunum 1958 til ársloka 1967 námu hreinar tekjur samt. 12.6 millj. kr. samkvæmt rekstrarreikningum. Á sama tíma nema afskriftir af fastafjármunum alls 183 millj. kr. Þetta eru þær upplýsingar, sem mér hafa verið látnar í té af fyrirsvarsmönnum verksmiðjunnar til þess að svara þeim fsp., sem hér liggja fyrir.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans, en vil um þau segja, að ég held, að það sé alveg nýr háttur á hv. Alþingi, að skuldir fyrirtækja séu gefnar upp í erlendri mynt, en ekki í íslenzkum kr. Og ég skil það svo, að þegar hæstv. ráðh. gefur upp skuldir Sementsverksmiðjunnar 1958, sé búið að margfalda þær með ca. 414, sem er hækkun á erlendum gjaldeyri.  Út af öðru, sem fram kom í svörum hæstv. ráðh., hef ég ekki aths. að gera.



Herra forseti. Sementsverksmiðja ríkisins hefur starfað í liðlega 12 ár og reynzt hið mesta þjóðþrifafyrirtæki. Hún hefur framleitt mikið af góðri nauðsynjavöru, sparað þjóðinni mikinn gjaldeyri og veitt mikla atvinnu. Þegar verksmiðjunni var ákveðinn staður á Akranesi mun varla nokkrum manni hafa komið annað til hugar en skrifstofur og stjórn verksmiðjunnar ættu einnig að vera þar. Nú hefur farið svo, að Sementsverksmiðjan hefur ekki eina skrifstofu, heldur tvær, skrifstofu á Akranesi og aðra skrifstofu í Reykjavík. Skrifstofan í Reykjavík, sem er í dýru leiguhúsnæði skammt frá höfninni, mun vera stærri, en skrifstofan á Akranesi og mun æðsta stjórn verksmiðjunnar að jafnaði hafa setið í höfuðhorginni. Augljóst er, að þetta er bæði dýrt og óhentugt fyrir verksmiðjuna. Sementsverksmiðjan hefur byggt ágætt skrifstofuhús á Akranesi og getur þar leigt út skrifstofuhúsnæði, en fyrir það fær hún aðeins brot af því, sem hún borgar sjálf fyrir leiguhúsnæði í höfuðborginni. Auk þess hlýtur þetta að leiða til óhagræðis og kostnaðar, m.a. ferðakostnaðar. Mér er tjáð, að stjórn Sementsverksmiðju ríkisins hafi samþykkt a.m.k. einu sinni að leggja skrifstofuna í Reykjavík niður og hafa skrifstofuhald og stjórn á Akranesi. En þessi skipting helzt enn þann dag í dag að því er ég bezt veit. Ég vil taka fram, að eðlilegt er, að Sementsverksmiðjan hafi sölu– og dreifingarskrifstofu hér í Reykjavík og það hefur verksmiðjan haft óháð þeirri aðalskrifstofu, sem hér um ræðir. Í tilefni af þessu ástandi hef ég leyft mér að beina þeirri fsp. til hæstv. iðnrh., hvað líði flutningi skrifstofu Sementsverksmiðju ríkisins frá Reykjavík til Akraness? 2. liður fsp. er á þá leið, að spurt er, hvort hið nýja gengi krónunnar skapi möguleika á því að flytja út sement. Sementsverksmiðjan mun hafa flutt lítið magn af sementi út á undanförnum árum og er af þeirri reynslu augljóst, að sementið er samkeppnisfært hvað gæði snertir. En um verð hefur verið önnur saga og flutningskostnaður erfiður. 3. liður fsp. er í beinu framhaldi af 2. lið. Ef það reynist hugsanlegt að flytja út sement, þá er spurt, hve mikill sá útflutningur þyrfti að vera til þess að mynda grundvöll að stækkun Sementsverksmiðjunnar?



Herra forseti. „Hvað líður flutningi á skrifstofu Sementsverksmiðju ríkisins frá Reykjavík til Akraness?“ Um það er þetta að segja: Stjórn verksmiðjunnar hefur ákveðið að láta í byrjun næsta árs koma til framkvæmda fyrri ákvörðun um að flytja aðalskrifstofu verksmiðjunnar upp á Akranes. Settur framkvæmdastjóri sagði upp leiguhúsnæði í Hafnarhvoli fyrst munnlega, en nokkrum dögum síðar var það staðfest með bréfi, 22. nóv. s.l., og kvittaði leigusali fyrir móttöku. Húsnæðinu er sagt upp frá 1. maí 1969. Varðandi hina tvo liðina, um útflutning á sementi, er þetta að segja: Það hefur aldrei verið ætlunin, að útflutningur á sementi yrði þáttur í venjulegri starfsemi verksmiðjunnar. Hins vegar hefur verið flutt út sement, þegar afköst verksmiðjunnar voru meiri en notkunin innanlands. Hugsanlegt er, að svo geti orðið á næsta ári, og er það mál í athugun. Á árunum 1961, 1962 og 1963 voru alls flutt út rúmlega 50 þús. tonn og var andvirði þessa útflutnings alls 282 þús. sterlingspund. Hið nýja gengi veldur stórhækkuðum rekstrargjöldum verksmiðjunnar, sérstaklega á innfluttum rekstrarvörum, svo sem gipsi, brennsluolíu, pokum, varahlutum, stálkúlum o.fl. og ennfremur á vöxtum af erlendum lánum og afborgunum af þeim. Hið nýja gengi gerir því útflutning lítt eða ekki hagkvæmari en ella, nema að svo miklu leyti, sem það yrði selt til útlanda, sem ekki er hægt að selja innanlands fyrir hærra verð, en nemur breytilegum kostnaði. Við þetta vil ég svo aðeins bæta því, að þeir hafa verið erlendis til að athuga þetta mál nánar, formaður verksmiðjustjórnarinnar og settur framkvæmdastjóri, en eru nýlega komnir heim. Er of snemmt að gera grein fyrir, hvaða horfur séu nú á því, að hægt sé að flytja út sement, svo að hagkvæmt sé fyrir verksmiðjuna, en eins og áður segir, er það mál í athugun.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir skýr og greinargóð svör og lýsi ánægju minni yfir því, að nú skuli loksins eiga að framkvæma þá ákvörðun verksmiðjustjórnar að flytja skrifstofurnar á einn stað á Akranesi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram þessa fsp. út af perlusteinsvinnslu í Loðmundarfirði. Það hefur um allmörg ár staðið yfir athugun á þessum perlusteini eða biksteini og það hefur ekki enn þá komið í ljós hvort hér geti verið um framtíðarmál að ræða, að það sé hægt að skapa af þessu útflutning. En alveg nýlega veit ég, að það hefur verið unnið að því að taka sýnishorn til rannsóknar og þau munu hafa verið rannsökuð bæði í Ameríku og Evrópu og ég tel þetta mál það mikilvægt, að æskilegt sé að fá fram þær upplýsingar, sem nú liggja beztar fyrir í þessu efni og þess vegna hef ég leyft mér að bera fram þessa fsp.



Herra forseti. Það urðu nokkur mistök af minni hálfu. Ég hafði hugsað mér að biðja forseta um að fresta þessum lið og haft um það samráð við fyrirspyrjanda, en það kemur að vísu ekki að sök. Ég mundi hins vegar vilja mælast til þess, að svari mínu verði frestað. Það er vegna þess, að við bíðum eftir niðurstöðum eða árangri rannsókna, sem verið er að framkvæma í tveimur rannsóknarstöðvum í Evrópu á gæðum perlusteinsins í Loðmundarfirði og einnig eftir niðurstöðum rannsókna, sem framkvæmdar voru í Bandaríkjunum af firmanu Johns Manville á sýnishornum, sem þeir fengu leyfi til að taka á s.l. sumri. Þess vegna vildi ég óska eftir því, að svarið mætti bíða, þar til þessar niðurstöður liggja fyrir.