Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég hef lagt mig fram við það í gegnum tíðina að safna saman þeim fræðigreinum sem skrifaðar hafa verið um hugtakið þjóðareign á náttúruauðlindum eða sameign þjóðarinnar. Þetta eru þær fræðigreinar sem skrifaðar hafa verið um það álitaefni. Þess vegna er dálítið merkilegt að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra og hv. þm. Atla Gíslason, sem einnig er hæstaréttarlögmaður, lýsa því yfir að ákvæði um þjóðareign á náttúruauðlindum eða sameign þjóðarinnar sé skýrt og efnisinntak þessa frumvarps óumdeilt. Ég hygg að ef við skoðum réttarsöguna sé augljóst að miklar deilur séu um inntak þjóðareignarhugtaksins. Þetta hugtak á sér töluverða sögu. Minn gamli kennari í lagadeild Háskóla Íslands, Sigurður Líndal, sem er einn harðasti andstæðingur þessa frumvarps ef marka má þær umsagnir sem liggja fyrir í málinu, upplýsti mig um það einu sinni á fundi að þetta hugtak um sameign þjóðarinnar hefði fyrst verið lögfest í stjórnarskrá Sovétríkjanna. Í þeirri ágætu stjórnarskrá voru reyndar réttindi einstaklinganna tryggð í bak og fyrir en síðar gerðist það að eignarrétturinn var afnuminn og menn lögðu dálítið annan skilning í sameign þjóðarinnar samkvæmt þeirri stjórnarskrá en ég hygg að flutningsmenn þessa frumvarps geri núna. Ýmsar þjóðir hafa fjallað um og lögfest í stjórnarskrár sínar hugtakið þjóðareign á náttúruauðlindum. Eins og ég sagði í síðustu ræðu minni er það bara staðreynd, og ég hef lesið stjórnarskrár afskaplega margra Evrópuríkja, að eftir því sem maður fer austar í álfunni, þeim mun algengara er að rekast á þetta hugtak. Ef við skoðum þá tillögu sem liggur fyrir þinginu má segja að sú tillaga eigi sér helst fyrirmyndir í stjórnarskrám Slóvakíu og Rúmeníu, ef ég man rétt. Ég hygg að stjórnarskrá Rúmeníu sé sú sem fer næst því sem hér er lagt til. Menn verða að velta því fyrir sér hvort við viljum fara sömu leið og Rúmenar varðandi þessar hugmyndir. Af því að ég sé að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hnyklar brýnnar er kannski rétt að taka það fram að í stjórnarskrá Portúgals er einmitt sambærilegt ákvæði einnig. En að meginstefnu eru það Austur-Evrópuþjóðirnar, gömlu kommúnistaríkin, sem hafa tekið upp slík ákvæði, bara svo því sé haldið til haga. Af þeim fræðiskrifum sem liggja fyrir um hugtakið þjóðareign og sameign þjóðarinnar er ljóst að um það eru mjög deildar meiningar meðal fræðimanna, eins og ég sagði áðan. Þetta eru þau skrif sem liggja fyrir um það, og mjög deildar meiningar eru um inntak hugtaksins. Það höfum við séð í þeim deilum sem hafa átt sér stað á Íslandi um túlkun á 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna, um að nytjastofnar sjávar við Íslandsstrendur séu sameign þjóðarinnar. Deilurnar um það ákvæði og túlkun þess bera þess glöggt merki. Segja má að ákveðið fjör hafi færst í umræðuna þegar Sigurður Líndal skrifaði grein, Nytjastofnar á Íslandsmiðum – Sameign þjóðarinnar, sem út kom árið 1998. Þá færði hann rök fyrir því í ágætri fræðigrein sinni að þjóð í eignarréttarlegum skilningi gæti ekki átt neitt, að þjóð getur ekki verið eigandi neins í eignarréttarlegum skilningi. Ríkið getur verið það en þjóð getur ekki verið það. Sigurður kemst að þeirri niðurstöðu í grein sinni að þjóð geti hvorki haft umráðarétt, hagnýtingarrétt, ráðstöfunarrétt, skuldfestingarrétt, rétt til að láta eign ganga að erfðum eða rétt til þess að leita fulltingis almannavalds til verndar eigninni, sem eru mikilvægustu heimildirnar sem felast í eignarréttinum samkvæmt þeim skilningi sem í hann hefur verið lagður, ekki bara á síðustu árum heldur áratugum og jafnvel öldum. Ef menn vildu skýra þetta hugtak í því frumvarpi sem er til umfjöllunar væri miklu nær að menn segðu sinn hug og segðu að auðlindir þjóðarinnar eða auðlindirnar, náttúruauðlindir á Íslandi, ættu að vera í ríkiseign, enda eins og ég sagði áðan getur ríkið átt eignir, ráðstafað þeim o.s.frv. Þetta er einmitt það atriði sem Eiríkur Tómasson, prófessor við Háskóla Íslands, benti á þegar við fjölluðum í sérnefnd um stjórnarskrármál um frumvarp sem hér var til umfjöllunar árið 2007. Hann benti á að þegar menn tala um þjóðareign á náttúruauðlindum eru menn í raun að tala um ríkiseign. Ef menn vilja skýra málin nánar, skýra þá meiningu sem þeir vilja leggja í lagatextann, ættu þeir að nefna ríkiseign en einhverra hluta vegna hefur það ekki verið gert. Hv. þm. Atli Gíslason hefur lýst því yfir að ákvæðið eins og það er í frumvarpinu sé skýrt og undir það tók hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon. En ef við skoðum þær umsagnir sem fram hafa komið við málið gera Davíð Þorvaldsson lögfræðingur, Davíð Þór Björgvinsson, dómari við Mannréttindadómstól Evrópu, Sigurður Líndal, prófessor emerítus í lögfræði, Ragnar Árnason og Birgir Þór Runólfsson, prófessorar í hagfræði, Samorka, Landssamband smábátaeigenda, Orkustofnun, Samband íslenskra sveitarfélaga, Landssamband íslenskra útvegsmanna og HS Orka, athugasemdir við 1. gr. og þá sérstaklega hugtakið þjóðareign. Mér er því eiginlega fyrirmunað að skilja í ljósi þessa, hafi hæstv. ráðherra og hv. þingmaður lesið þær umsagnir sem liggja fyrir í málinu, hvernig þeir geta lýst því yfir að inntak ákvæðisins, eins og lagt er til að það verði, sé skýrt. Ég tel í ljósi þess sem fram kemur í umsögnunum og áralangra dóma fræðimanna á sviði eignarréttar, um inntak þjóðareignarhugtaksins, sýni að með því að lögfesta þetta ákvæði erum að við að setja á svo mikla réttaróvissu á Íslandi varðandi þessa þætti að ekki er hægt að fallast á það. Ég tek síðan undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa bent á að athyglisvert sé að sjá hvernig þingmenn stjórnarflokkanna og hæstv. ráðherrar túlka með mismunandi hætti ákvæði 1. gr. Hæstv. forsætisráðherra sagði í andsvari í 1. umr. að með því ætti ekki að hrófla við núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Svo koma hv. þingmenn Jón Bjarnason og Guðbjartur Hannesson, hæstv. forseti þingsins, og lýsa því yfir að með þessari breytingu sé verið að stíga fyrstu skrefin í því að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu. Maður fær svolítinn hroll þegar maður les ályktun landsfundar Samfylkingarinnar um sáttagjörð í fiskveiðistefnu. Þar segir, með leyfi forseta: „Allar aflaheimildir í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi verða innkallaðar eins fljótt og auðið er og að hámarki á 20 árum.“ Að hámarki á 20 árum. Það þýðir að komist Samfylkingin til valda má allt eins búast við því að fiskveiðistjórnarkerfinu verði umbylt að kosningum loknum. Ég velti því fyrir mér hvort Framsóknarflokkurinn viti virkilega af þessu vegna þess að oddviti Framsóknarflokksins í Norðvesturkjördæmi lýsti því yfir að hann styddi núverandi kvótakerfi. Nei, herra forseti, ég held að þegar frumvarp til stjórnarskipunarlaga er útbúið með þeim hætti sem hér er gert ættu menn að hugsa sig tvisvar um og velta því fyrir sér hvort þeir geti ekki gert betur vegna þess að ekki viljum við skapa réttaróvissu 

Herra forseti. Það hafa komið fram athugasemdir við hvað felst í hugtakinu þjóðareign. Í greinargerð meiri hlutans segir, með leyfi herra forseta: „Í því sambandi ítrekar meiri hlutinn að með hugtakinu þjóðareign er átt við sérstaka tegund eignarhalds til hliðar við hefðbundinn einkaeignarrétt einstaklinga og lögaðila, og er hér byggt á skilgreiningu auðlindanefndar frá árinu 2000. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu felst í þessu að ríkinu er samkvæmt lögum fenginn hinn sérstaki eignarréttur á náttúruauðlindum í skjóli þess að enginn annar lögaðili eða einstaklingur hefur getað sannað eignarrétt sinn á þeim. Meiri hlutinn telur hugtakið þjóðareign skýrt og ítrekar að ákvæðinu er ekki ætlað að hrófla við beinum eða óbeinum eignarréttindum sem menn hafa þegar öðlast á náttúruauðlindum.“ Ég spyr hv. þingmann Sigurð Kára Kristjánsson: Telur hann að aflaheimildir sem úthlutað er í dag og hafa færst á tiltölulega fáar hendur séu háðar beinum eignarrétti eða að þeir sem hafi þessar aflaheimildir, fá þær úthlutaðar til nýtingar, þ.e. að það sé óbeinn eignarréttur? Ég óska eftir því að hv. þingmaður svari því nákvæmlega. Þegar hér er ítrekað vísað í að umsagnaraðilar hafi talað um ákvæðið væri óskýrt þá er það bara ekki rétt. Helstu lögspekingar sem fyrir nefndina komu höfðu þetta hugtak algerlega á hreinu, Björg Thorarensen og margir fleiri. Þær athugasemdir sem komu fram við 1. gr. lutu fyrst og síðast að 2. og 3. mgr. sem hafa verið felldar út úr frumvarpinu með breytingartillögum nefndarinnar, meiri hluta nefndarinnar. 

Herra forseti. Eins og ég rakti hérna þá hefur verið djúpstæður ágreiningur um inntak og merkingu hugtaksins þjóðareign. Það er ekki rétt að þeir sérfræðingar sem komu fyrir nefndina og veittu umsagnir telji að það hafi verið skýrt. Sigurður Líndal segir í sinni umsögn, með leyfi forseta: „Ég tel að skoða þyrfti 1. gr. frumvarpsins betur vegna óljósrar merkingar orða og hugtaka sem þar eru notuð.“ Ég bendi jafnframt á að Samband íslenskra sveitarfélaga segir: „Tilgangur ákvæðisins er fremur óljós og sömuleiðis hvaða áhrif ákvæðinu er ætlað að hafa.“ Það má líka benda á að Davíð Þór Björgvinsson dómari við Mannréttindadómstól Evrópu segir, með leyfi forseta: „... æskilegt að nákvæm skoðun fari fram á þessu atriði“ - þ.e. 1. gr. frumvarpsins - „og mögulegum afleiðingum ákvæðisins að þessu leyti.“ Ætlar hv. þm. Atli Gíslason að halda því fram að þessir þrír aðilar velkist ekki í vafa um inntak og þýðingu þessa frumvarps? Þeir segja það berum orðum að það sé óljóst og óskýrt. Varðandi síðan það hvort aflaheimildir séu undirorpnar eignarrétti þá hef ég svo sem ekki gert nákvæma lögfræðilega rannsókn á því. En það hefur hins vegar eini doktorinn sem Íslendingar eiga í eignarrétti gert. Hún heitir Guðrún Gauksdóttir og hún skrifaði álitsgerð hér fyrir nokkrum missirum síðan og komst að því að aflaheimildir væru háðar beinum eignarrétti. Ég hygg ég muni þetta nokkuð örugglega. Hún er doktor í eignarrétti og ég hef nú tilhneigingu til þess að trúa hennar rannsóknum. 

Herra forseti. Aðalatriðið er þetta, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson. Svaraðu því hvort þú ert sammála áliti Guðrúnar Gauksdóttur eða ekki. Hv. þingmaður er löglærður og hann getur lýst skoðun sinni hérna á því hvort þeir sem fara með aflaheimildir eða hafa þennan nýtingarrétt hafi beinan eða óbeinan eignarrétt. Hver er hans pólitíska skoðun á því? Þjóðin á rétt á að fá að vita þetta. Það á ekki að halda hér uppi hálmstráum sem eru farin að hlaðast upp í heila heysátu. Komið þið skýrt og glöggt fram með skoðanir ykkar á þessu máli. Það er aðalatriðið. Er um að ræða beinan eða óbeinan eignarrétt?

Hvað þýðir ...

Ég verð að vekja athygli á því ... Hv. formaður Sjálfstæðisflokksins, hættu nú að grípa fram í þegar menn tala hér. 

Herra forseti. Ég veit ekki af hverju hv. þm. Atli Gíslason er svona æstur. Kannski er það vegna þess að ég tel upp ummæli miklu fleiri fræðimanna á sviði lögfræði sem styðja mín sjónarmið í þessu máli en hann getur nokkurn tímann gert og að tengja þetta stjórnarskrárfrumvarp við hrun fjármálakerfisins er alveg fáránlegt af hálfu hv. þingmanns. Það kemur beinlínis fram í skýrslu finnska sérfræðingsins Kaarlos Jännäris að regluverkið hér á landi hafi ekki verið þess eðlis að það hafi leitt til hruns fjármálakerfisins. Það á hv. þm. Atli Gíslason að vita. Þetta er sérfræðingur sem starfaði fyrir ríkisstjórnina og það er ekkert í þeirri skýrslu sem bendir til þess að ríkisstjórn Íslands þurfi að breyta stjórnarskránni til þess að bregðast við hruni fjármálakerfisins þannig að ég frábið mér nú einhverjar svona yfirlýsingar. 
             Hv. þingmaður spurði mig um mínar pólitísku skoðanir á því hvort ég væri sammála Guðrúnu Gauksdóttur og hvort ég væri þeirrar skoðunar að aflaheimildir í sjávarútvegi væru undirorpnar beinum eða óbeinum eignarrétti. Ég var í ræðu minni að reyna að fara yfir það með hvaða hætti lögfræðingar hefðu túlkað þetta ákvæði og ég las upp úr tilvitnunum í það. Það er nú það sem ég var að reyna að gera hérna. Ég var að reyna að tala það mál sem hv. þingmaður ætti að skilja en virðist ekki hafa gert. Ég er þeirrar skoðunar og ég hallast að því að Guðrún Gauksdóttir, eini doktorinn á Íslandi í eignarrétti hafi ýmislegt til síns máls. Ég held það Mér þætti vænt um það ef hv. þingmaður Atli Gíslason mundi lýsa því yfir hér að hann teldi  
            

Virðulegi forseti. Vegna þess sem fram kom í máli hv. þingmanns um hugtakið þjóðareign þá hefur það verið skilgreint þannig að um sé að ræða að þær náttúruauðlindir sem ekki eru undirorpnar einkaeignarrétti séu í þjóðareign, þ.e. einkaeignarrétturinn er virtur. Ég hef alltaf skilið þetta hugtak þannig að þó það sé kallað þjóðareign að um sé að ræða ríkiseign sem hafi það einkenni að auðlindir eða verðmætin verði ekki látin varanlega af hendi. Þessi tegund eignarréttar er kölluð þjóðareign. Þannig hef ég alltaf skilið þetta ákvæði í meira en áratug. En mig langaði vegna ummæla hv. þingmanns bara að lesa hér upp úr athugasemdum dómarans Davíðs Þórs Björgvinssonar vegna þess að hann hefur verið hafður fyrir þeirri sök hér í umræðunni að hann hafi þær hugmyndir að þjóðareign hafi litla sem enga merkingu, þ.e. þetta hugtak. Ég ætla að lesa hér beint upp úr athugasemdum hans. Þær hljóða svona, með leyfi forseta. „Í greinargerð kemur fram að hugtakið „þjóðareign“ er sérstakrar merkingar ... Orðanotkun að þessu leyti er ekki sérstakt vandamál, enda nægjanlega skýrt af greinargerð hvað átt er við, auk þess sem hafa má hliðsjón af þjóðlendulögunum, sbr. lög nr. 58/1998, eins og bent er á í greinargerð.“ Svo segir Davíð: „Ástæða er til að taka þetta fram þar sem heyrst hafa þau sjónarmið að hugtakið sé merkingarlaust, ...“ Þetta segir Davíð Þór Björgvinsson í sínu áliti. Ég held að það sé mikilvægt að þessu sé nú til haga haldið í umræðunni vegna þess að það hefur ítrekað verið vitnað til Davíðs Þórs Björgvinssonar í umræðu um að hugtakið þjóðareign sé merkingarlaust.

Herra forseti. Það er nú einhver ástæða fyrir því að Davíð Þór Björgvinsson segir í umsögn sinni, með leyfi forseta: „... æskilegt að nákvæm skoðun fari fram á þessu atriði“ - og þá á hann við 1. gr. frumvarpsins - „og mögulegum afleiðingum ákvæðisins að þessu leyti.“ Í þessum orðum felst að það er óljóst hvað felst í 1. gr. Það er ekki hægt að draga neinar aðrar ályktanir þegar dómari við Mannréttindadómstól Evrópu dregur þessar ályktanir af ákvæðinu. Ég get ekki séð að hægt sé að draga neinar aðrar ályktanir af því. En ég hvet þingmenn stjórnarmeirihlutans til að kynna sér þessar umsagnir. Ég spyr hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Er hann sáttur við að afgreiða þetta frumvarp eins og það er úr garði gert með hliðsjón af öllum þeim alvarlegu athugasemdum sem fram koma í umsögnunum? Við höfum gert grein fyrir þeim hérna og finnst honum engin ástæða til þess að taka til greina þær alvarlegu athugasemdir sem þarna koma fram? Mig langar síðan til þess að spyrja hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hver sé munurinn á þeirri ríkiseign sem hann nefndi - og ég vil nú hrósa honum fyrir það að koma hreint fram hvað varðar skoðun hans á því hugtaki og réttmæti athugasemda minna um það atriði - en hver er munurinn á ríkiseign sem ekki má láta varanlega af hendi og annars konar ríkiseign? Er til tvenns konar ríkiseign? Við vitum að til eru ýmsar ríkiseignir eins og ríkisjarðir 

Virðulegi forseti. Í því stjórnarskrárfrumvarpi sem hér liggur fyrir er kveðið á um að náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti skuli vera í þjóðareign.

Þær eru það hvort eð er.

Einkenni þess að náttúruauðlind fellur undir þjóðareign er hins vegar það að hún verður ekki látin varanlega af hendi. Það er einkenni þessa eignarréttarforms. Að því leyti til eru ríkisjarðir ekki þjóðareign nema löggjafinn kveði sérstaklega á um að svo sé því að eins og ákvæðið er sett upp er um það að ræða að náttúruauðlindir séu í þjóðareign, að teknu tilliti til einkaréttar sem er til staðar, en síðan er löggjafanum færð sú heimild að færa fleiri réttindi undir þjóðareignarhugtakið og það er einmitt einkennið á þjóðareignarhugtaki að viðkomandi réttindi verði ekki látin varanlega af hendi. Í þessu tilviki lít ég því svo á að ríkisjarðir séu ekki í þjóðareign nema löggjafinn skilgreini ríkisjarðir sérstaklega sem þjóðareign.

Herra forseti. Þjóðlendur eru í ríkiseign og sem slíkar eru þær undirorpnar einkaeignarrétti. Ríkið hefur verið gagnrýnt fyrir það að ganga býsna hart fram í kröfugerð sinni gagnvart bændum til að sölsa undir sig ýmis landsvæði. Maður hlýtur þá að velta fyrir sér hvort þær falli undir þennan skilning hv. þingmanns. Eru þjóðlendurnar náttúruauðlindir í þjóðareign sem ekki má láta varanlega af hendi eða eru þjóðlendurnar ríkiseign í þeirri merkingu sem við töluðum um áðan um ríkisjarðir? Ef svo er ekki, er þá útilokað um aldur og ævi, verði þetta frumvarp að lögum, að einhver hluti af þessum þjóðlendum, þar á meðal ýmis landsvæði sem þykja ná fulllangt inn á þau landsvæði sem bændur töldu sig hafa eignarrétt yfir en töpuðu málum gegn ríkinu fyrir Hæstarétti, muni ekki komast aftur í eigu bænda eða landeigenda? Ég velti því fyrir mér og það væri ágætt ef hæstv. fjármálaráðherra, 2. flutningsmaður þessa frumvarps, kæmi hér upp í ræðustólinn og útskýrði það fyrir mér hvort svo væri. Ég held að það sé mikilvægt fyrir bændur landsins og landeigendur að fá upplýsingar um hvort í þessu frumvarpi felist í rauninni það að ríkið sé að geirnegla eignarrétt sinn á þeim landsvæðum sem hér hafa risið miklar deilur um.

Virðulegi forseti. Við höldum áfram langt inn í nóttina að ræða stjórnarskrármálið. Ljóst er að ríkisstjórnarflokkarnir eru mjög einbeittir í þeim ásetningi sínum að þvinga fram í fyrsta sinn í hálfa öld breytingar á stjórnarskránni í ágreiningi á þinginu. Það er auðvitað til merkis um þann ágreining að hér hefur verið rætt í fjöldamörgum ræðum og tekist á um efnislegt innihald margra greina frumvarpsins, reyndar er tekist á um efnislegt innihald og efnislega þýðingu allra greina frumvarpsins að ég hygg. Síðast var, í andsvörum við hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, rætt um 1. gr. frumvarpsins sem hefur reyndar verið þynnt töluvert mikið út í nefndarstarfinu og vekur reyndar töluverða athygli, eftir þær breytingar sem gerðar hafa verið á þeirri grein, hversu mikil áhersla er lögð á það af minnihlutastjórninni ásamt með Framsókn að ákvæðið nái fram að ganga. Það segir nefnilega í greinargerð frumvarpsins að mikilvægt framlag hins nýja stjórnarskrárákvæðis sé að, með leyfi forseta, „þegar auðlindir falla á annað borð undir hugtakið þjóðareign verður tryggt að þeim verði ekki afsalað varanlega til einstaklinga eða lögaðila, sbr. regluna sem fram kemur í 2. mgr. ákvæðisins“. En hún hefur einmitt verið felld brott núna í nefndarstarfinu.  Dæmigert fyrir umræðu af þessum toga er að menn kalla til þá sérfræðinga sem eru yfirleitt á því að þær túlkanir sem fram koma í frumvarpinu séu ásættanlegar og nefna umsagnir þeirra til vitnis um að frumvarpið sé efnislega vel rökstutt og haldi vatni og þoli gagnrýni en láta hjá líða í umræðunni að geta þeirra sem færa fram gagnrýni. Það sem augljóslega stendur upp úr er að mikill meiri hluti þeirra sem fengu málið til umsagnar sagði annars vegar að málið væri illa undirbúið, þyrfti lengri aðdraganda og það væri ekki boðlegt að bjóða upp á breytingar á stjórnarskránni í einhverjum flýti og hins vegar að þeir höfðu ólíkar athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins. Fram hefur komið í umræðunni í kvöld að sjálfstæðismenn hafi ekki teflt fram sínum breytingartillögum. Heyr á endemi! Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins sátu í stjórnarskrárnefndinni og komu þar á framfæri öllum sínum breytingartillögum og það var einmitt í ágreiningi eftir viðræður við fulltrúa Sjálfstæðisflokksins sem málið var tekið út og sett á dagskrá þingsins. Það er auðvitað fráleitt að halda því fram að ekki hafi komið fram neinar hugmyndir um aðrar útfærslur á þessu frumvarpi. Svona standa menn einfaldlega ekki að því að breyta stjórnarskránni. Svona umgangast menn ekki grundvallarlögin og stjórnarskráin er ekki skiptimynt á milli stjórnmálaflokka þegar verið er að mynda ríkisstjórn. Það er ekki boðlegt fólkinu í landinu að það sé hluti af samkomulagi milli flokkanna skömmu fyrir kosningar að hver flokkur fyrir sig fái sínar draumabreytingar á stjórnarskránni í gegn óháð umsögnum sérfróðra aðila og óháð því hversu vel málið hefur í heild sinni verið ígrundað. Þegar við ræddum síðast um breytingar á stjórnarskránni árið 2007 voru tveir núverandi hæstv. ráðherrar þátttakendur í umræðunni. Þeir höfðu afskaplega skýra sýn á það hvaða framgangur ætti að vera á breytingum af þessum toga á þeim tíma. Í fyrsta lagi hæstv. heilbrigðisráðherra sem steig hér upp í pontu og sagði, með leyfi forseta: „Stjórnarskránni á ekki að breyta í þeim tilgangi að afla kjörfylgis í aðdraganda kosninga en framganga Framsóknarflokksins, sérstaklega í þessu máli, ber öll þess merki.“ Þetta sagði hæstv. núverandi heilbrigðisráðherra á þeim tíma af því tilefni að við vorum að ræða breytingar á stjórnarskránni skömmu fyrir kosningar. Þá steig hér líka upp í pontu núverandi hæstv. utanríkisráðherra sem sagði á þeim tíma, með leyfi forseta: „Stjórnarskráin er grunnlög lýðveldisins og það er mikilvægt að um þau sé fjallað af mikilli ábyrgð og það sé reynt að ná sem breiðastri og víðtækastri samstöðu um þau mál.“ Þetta eru nákvæmlega sjónarmið okkar sjálfstæðismanna í umræðunni sem hér fer fram. Það er einmitt þetta sem við erum að gera athugasemdir við og ég vil taka fram svo það dyljist engum að Sjálfstæðisflokkurinn hefur tekið þátt í vinnu við að endurskrifa stjórnarskrána. Það höfum við gert á vettvangi stjórnarskrárnefndarinnar sem enn hefur ekki verið slitið. Við erum þeirrar skoðunar að það sé brýnt að stjórnarskráin verði endurskoðuð. Við teljum rétt að 79. gr. stjórnarskrárinnar verði breytt þannig að ekki þurfi að ganga til kosninga í hvert sinn sem breytingar ná fram að ganga á þinginu. Við teljum jafnframt að með því að breyta þeirri grein sé í raun og veru búið að höggva á alla þá hnúta sem er að finna í þessari umræðu vegna þess að með því að breyta 79. gr. stendur ekkert í vegi fyrir því að menn haldi áfram umræðu um þessi mál strax að afloknum kosningum eftir 20 daga og eftir að þing kemur saman. Ef meiri hluti næst á þinginu um að gera tilteknar breytingar, hverjar sem þær kunna að verða, gengur málið einfaldlega til þjóðarinnar í kjölfarið og það verður óþarfi að boða til kosninga. Sá fyrirvari er auðvitað á þessu að nýtt þing staðfesti þær breytingar sem við náum saman um á þessu þingi. Það er ekki bara sú staðreynd að málið er rekið áfram í ágreiningi á milli flokkanna sem vekur með manni ugg heldur líka það fordæmi sem með því er gefið, þar sem með breytingum á 79. gr. er opnað fyrir það að á næsta kjörtímabili verði breytingarnar staðfestar af nýju þingi og þá verði hægt að halda áfram á sömu braut. Það verður hægt að halda áfram með breytingar á stjórnarskránni með þeim hætti að henni verði breytt með einföldum meiri hluta og síðan gangi málið til þjóðaratkvæðagreiðslu og það er alveg tryggt að eftir að sátt hefur verið rofin um samstöðu um slíkar breytingar þá er hugmyndin um þjóðaratkvæðagreiðslu í raun og veru ónýt. Það verður búið að eyðileggja þá hugmynd vegna þess að sú þjóðaratkvæðagreiðsla mun aldrei snúast um neitt annað en það hvort menn styðji meiri hlutann á þinginu eða ekki. Slíkt væri áfallið fyrir meiri hluta þingsins ef þjóðaratkvæðagreiðsla gengi gegn honum. Það er sérstök ástæða til að hafa áhyggjur af því að hér skuli á sama tíma og 79. gr. er breytt lagt upp með það að láta þessar breytingar ná fram í ágreiningi. Þess utan er auðvitað fullkomlega óskiljanlegt hvað það er sem rekur á eftir breytingum sem felast í 1. og 3. gr. frumvarpsins og í sjálfu sér einnig 4. gr. frumvarpsins í ljósi þess hversu skammt er til kosninga. Hvað er það sem rekur á eftir því að við eyðum öllum tíma þingsins í að deila um þetta mál en ræðum ekki frekar um þau örfáu brýnu mál sem liggja hér fyrir - ljúkum þingstörfum og göngum út í kosningabaráttu og göngum út í vorið og sólina?  Það er hörmulegt að horfa á það hvernig minnihlutastjórnin hefur kjöldregið Framsóknarflokkinn frá fyrsta degi, svikið allt það sem Framsóknarflokkurinn fór fram á gegn stuðningi við stjórnina. Það eina sem situr eftir, og minnihlutastjórnin getur staðið við, er í sjálfu sér þetta skrýtna mál, mál sem ég fullyrði að engir í þingliði minnihlutastjórnarflokkanna, Vinstri grænna eða Samfylkingarinnar, hafi neina sérstaka sannfæringu fyrir. Hafi þeir sannfæringu fyrir því að mikilvægt sé að koma á stjórnlagaþingi hlýtur maður að spyrja aftur: Hvers vegna má þá ekki gera það eftir að nýtt þing kemur saman? Hvað kemur í veg fyrir að þingið sem kemur saman í maí taki þetta mál til umfjöllunar? Hvað er svona merkilegt við þetta mál umfram önnur mál sem við ræðum hér, sem sum hver verða látin daga uppi vegna þess að allt eins er hægt að ræða þau eftir að við komum saman að nýju? Mér sýnist t.d. að það muni eiga við um frumvarpið um eignaumsýslufélögin eins og þau eru kölluð. Það mál mun daga uppi vegna ágreinings í þinginu. Í sjálfu sér er enginn skaði að því ef ræða þarf þau mál áfram vegna þess að við getum tekið það til umfjöllunar á næsta þingi. Svarið við þessu er auðvitað það að það er ekkert sem rekur á eftir því að þetta sé klárað nú. Það er líka kaldhæðnislegt að þessu máli sé teflt fram undir merkjum lýðræðisumbóta. Undir merkjum lýðræðisumbóta er þessu frumvarpi til breytinga á stjórnarskrá teflt fram en þegar umsagnaraðilar hreyfa athugasemdum þá er valtað yfir þá. Í engu er hlustað á þær athugasemdir að svona skuli ekki staðið að málum. Meira að segja hv. þm. Kristrún Heimisdóttir fjallar um það í ágætum viðtalsþætti, morgunþætti RÚV 29. mars sl., hversu mikilvægt það sé að vinna svona breytingar í sátt, gefa sér góðan tíma og það sé óheppilegt og óeðlilegt að leiða þær fram í ágreiningi hér á þinginu. Það er nú margt fleira sem ágætur þingmaður sagði um stjórnarskrárbreytingar yfir höfuð og vinnslu þessa máls hér á þinginu í umræddum þætti. En sérstaklega finnst mér ástæða til að vekja athygli á þessu vegna þess að hv. þingmaður kemur líka inn á það að það eina sem síðasta stjórnarskrárnefnd náði samstöðu um, þ.e. breytingin á 79. gr., er í raun og veru lykillinn að því vandamáli sem við erum hér með. Það vita allir sem hafa kynnt sér aðdraganda þessa máls að hugmyndin frá Framsóknarflokknum, um stjórnlagaþing, sprettur upp úr þeim jarðvegi að við höfum verið í vandræðum með að hafa samfellda vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar allt kjörtímabilið. Þetta hefur haft tilhneigingu til þess að fara í þann farveg að skömmu fyrir kosningar setja menn kraftinn í slíkt endurskoðunarstarf og svo læsist öll umræðan í spennunni sem magnast upp í aðdraganda kosninga og menn ná ekki neinum árangri í störfum sínum. Það virðist hafa verið lærdómurinn af stjórnarskrárnefndinni fyrir kosningarnar 2007 og það er upp úr þessum jarðvegi sem hugmyndin um stjórnlagaþing sprettur og 79. gr. er lausnin. Hún er lykillinn að þessu vandamáli og hún dugar. Það má segja að það komi ágætlega fram í umræddum morgunþætti RÚV þar sem hv. þm. Kristrún Heimisdóttir fjallar um þessi mál frá ýmsum sjónarhornum. Ég vil halda því fram að ótrúleg þversögn sé fólgin í því hjá þeim sem standa að þessu máli að tefla því fram í nafni lýðræðisins, senda það út til umsagnar, gefa umsagnaraðilum langt nef, hlusta ekki á hugmyndir þeirra til breytinga og taka ekkert mark á athugasemdum þeirra um að svona mál skuli ekki unnin í flýti. Fjölmargir þessara umsagnaraðila neituðu meira að segja að gefa umsögn. Það eru fjölmörg dæmi um umsagnaraðila sem einfaldlega svöruðu með þeim hætti að á þetta skömmum tíma væri ómögulegt að gefa umsögn. En málið, sem teflt var fram í nafni lýðræðisumbóta, skyldi hins vegar halda áfram í umræðum á þinginu. Þvílík þversögn. Þvílík málsmeðferð. Þvílík meðferð á hugtakinu lýðræði þegar menn ganga fram með þessum hætti, í raun og veru til fullkominnar skammar. En það er ekki bara þetta eina met sem menn eru að slá. Það er ekki bara verið að rjúfa 50 ára hefð fyrir sátt um breytingar á stjórnarskránni á þinginu heldur virðist mér sem jafnframt sé verið að setja annað met. Það er verið að setja met í því hversu lengi þinginu er haldið að störfum í aðdraganda kosninga. Aldrei áður hefur kjósendum verið boðið upp á það að jafnfáir dagar líði frá slitum þingstarfa þar til kosið er. Það verður þá arfleifð hæstv. forseta þingsins, 2. þm. Norðvest., Guðbjarts Hannessonar, að hafa stýrt þinginu með þeim hætti að gengið var á rétt kjósenda til þess að eiga eðlileg samskipti við frambjóðendur, sérstaklega þá þingmenn sem eru hér að sækjast eftir endurkjöri, og með þeim hætti að allt fer í hnút og einungis örfáir dagar líða frá þingslitum fram að kosningum. Það verður arfleifð hæstv. forseta þingsins að hafa algerlega mistekist að leiða fram sátt um framgang mála hér á þinginu. Við höfum margítrekað óskað eftir því að fá að ræða önnur mál sem eru minna umdeild. Það færi langbest á því að þetta mál, sem er í jafnmiklum ágreiningi og raun ber vitni, færi núna aftur inn til nefndar til frekari skoðunar og umræðunni yrði haldið áfram síðar og við tækjum á dagskrá mál sem ágæt sátt er um, fjölmörg mál sem augljóst er að geta haft tiltölulega greiðan framgang hér á þinginu. Ég tel að hægt sé að ljúka þingstörfum á einum til tveimur dögum ef vilji er hjá öllum þingflokkum til þess að láta málin ganga hratt fyrir sig. Það er auðvitað eina vitið í stað þess að setja nýtt met í fjölda næturfunda hér eftir síðustu breytingar á þingsköpunum.

Virðulegi forseti. Mig langaði bara að leiðrétta það sem fram kom í máli hv. þingmanns um að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í sérnefnd um stjórnarskrármál hafi lagt fram breytingartillögur í nefndinni. Það gerðist ekki. Þær breytingartillögur sem hér hafa komið fram eru hins vegar að stórum hluta í átt til þess málflutnings sem viðkomandi hv. þingmenn höfðu uppi í nefndinni. Menn geta síðan deilt um það hvort nægjanlega stór skref séu stigin í þá átt. Hv. þingmaður var mjög upptekinn af sáttinni og ég get tekið undir það. Það er mikilvægt að mál séu afgreidd í sátt og þeim mun stærri sem þau eru þeim mun betri þarf sáttin að vera. En mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji möguleika á því að kveða á um að náttúruauðlindir skuli vera í þjóðareign, hvort hægt sé að ná sátt um það við hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hér á þingi að náttúruauðlindir skuli vera í þjóðareign að teknu tilliti til einkaeignarréttar. Telur hv. þingmaður þann möguleika vera til staðar, virðulegi forseti, að ná megi sátt við fulltrúa Sjálfstæðisflokksins hér á hinu háa Alþingi um þetta ákvæði?

Virðulegi forseti. Þetta er að verða með allra óvenjulegasta móti þegar klukkan er að slá í eitt - ég og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson eigum að fara að ræða um það sem er mögulegt og ekki mögulegt að breyta í málinu. Þetta undirstrikar það sem ég var að segja áðan að það er langskynsamlegast að þetta mál fari aftur inn í nefnd til frekari skoðunar. Það er allt mögulegt í viðræðum milli flokkanna á þeim vettvangi. Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið að ríkisstjórnum sem hafa haft það á stefnuskrá sinni að færa ákvæði um þetta efni í stjórnarskrá. Sjálfstæðisflokkurinn stóð að frumvarpi árið 2007 sem innihélt tillögu um sama atriði. Það er tvennt sem skiptir meginmáli í því frumvarpi og um það er fjallað í greinargerð í frumvarpinu. Það skiptir miklu máli að það eru ýmsar auðlindir sem lengi hafa verið annaðhvort háðar einkaeignarrétti eða þá að einstaklingum og lögaðilum hafi verið úthlutað heimildum til nýtingar þeirra og að slík réttindi skuli verja og vernda þrátt fyrir nýtt stjórnarskrárákvæði - það er sem sagt í fyrsta lagi mikilvægt að það sé ekki ætlunin að hagga við slíkum eignar- eða afnotarétti en á sama tíma er mikilvægt að tekin séu af öll tvímæli um að óbein eignarréttindi tengd 

Virðulegi forseti. Ég skil hv. þingmann þannig að það ætti að geta verið ágætur möguleiki á því að ná sæmilegri sátt um þetta ákvæði. Ég gat ekki skilið hv. þingmann á annan veg. Ég tek undir með honum að það er mikilvægt að þetta mál komist á ný til nefndar til þess að hægt sé að fara yfir málið og leita þá leiða til þess að ná sáttum. Ég held að það skipti miklu máli að það mundi takast. En til þess að málið komist til nefndar þá verður umræðunni hér að ljúka.  Ég hef ekki heyrt þessa tillögu áður en það kann að vera að hún hafi komið fram. Hún hefur alla vega farið fram hjá mér, að málinu verði frestað. 

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé einsýnt að um þetta mál er ekki sátt eins og það liggur fyrir þinginu. Það liggur jafnframt fyrir að hér eru fjölmörg mál sem við þingmenn Sjálfstæðisflokksins - og ekki bara við þingmenn Sjálfstæðisflokksins heldur líka þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, auk þingmanna Framsóknar og þingmanna Samfylkingarinnar og loks þingmanna Frjálslyndra teljum að ættu frekar að vera til umræðu þessa dagana. Allir þingmenn á Alþingi eru þess vegna sammála um að það eru önnur mál sem ættu að vera í forgangi. Á meðan þetta mál er hér í ágreiningi og önnur mál bíða þess að komast á dagskrána tel ég að það væri skynsamlegt af forseta að mælast til þess við þann sem kom síðastur upp í ræðustól og er formaður stjórnarskrárnefndarinnar, eftir nýjustu breytingar á henni, að hann samþykki að taka málið aftur inn í nefndina til frekari skoðunar og 2. umr. um málið verði í millitíðinni frestað og önnur mál tekin á dagskrá.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði mér upphaflega að spyrja forseta að því hve lengi hann ætlaði á láta þingfund standa hér. Það er búið að boða þingfund klukkan hálfellefu í fyrramálið og það er mjög gott fyrir okkur þingmenn að vita hvað þingfundur á að standa langt fram á nótt. Meira að segja hetja hafsins, Grétar Mar Jónsson, hv. þingmaður er horfinn á braut þrátt fyrir það að segjast vera tilbúinn til þess að vaka í það óendanlega. En nú hefur bæst við og komið sérstaklega fram að formaður sérnefndar um stjórnarskrármál lýsti því yfir að það væri ef til vill ástæða til að taka málið inn í nefndina aftur. Hér situr annar þingmaður í meiri hluta stjórnarskrárnefndarinnar, hv. þm. Atli Gíslason, og spurningin er hvort hann sé sama sinnis og hvort það sé ekki eðlilegt miðað við það að þessi tilmæli hafa komið fram frá starfandi formanni nefndarinnar að verða við þeim og slíta nú umræðunum og freista þess að ná samkomulagi um málið.

Virðulegi forseti. Það virðist sem nú á síðustu mínútum sé kominn nýr flötur í málið. Mér heyrist vera þannig tónn bæði í hv. formanni þingflokks Samfylkingarinnar Lúðvíki Bergvinssyni og jafnframt formanni Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarna Benediktssyni, að það gæti verið grundvöllur fyrir því að fresta umræðunni og taka málið til nefndar. Ég er fyrir mína hönd og þingflokks sjálfstæðismanna fylgjandi því að hafa þann gang í málinu og ég hvet hæstv. forseta að taka af skarið og fresta nú þegar umræðunni og taka málið inn í nefndina til að freista þess að ná sameiginlegri niðurstöðu og sátt í málinu. Við værum alveg til í að taka þann snúning með hæstv. forseta.

Herra forseti. Ég er næstur á mælendaskrá og eins og endranær þá virðist ég alltaf tala eftir klukkan eitt. Mér finnst það vera alger vanvirða við stjórnarskrána. Bara alger vanvirða. Það hefur reyndar komið í ljós að ég er ekki voða vitlaus eftir klukkan eitt á nóttunni. Þetta gengur ágætlega. Ég held svona sæmilega skarpri hugsun. En þetta er ekki boðlegt, herra forseti. En það sem ég ætlaði að spyrja herra forseta að er eftirfarandi: Á dagskránni eru 6 mál. Af þeim hef ég að minnsta kosti í þremur málum fyrirvara. Ef málinu væri nú vísað til nefndar, eins og hér hafa komið tillögur um, verða þá hin málin tekin í kjölfarið? Og þarf ég þá að bíða eftir því að koma með fyrirvara? Þetta er spurning til herra forseta.

Herra forseti. Hér kom fram mjög merkileg sáttatillaga frá formanni Sjálfstæðisflokksins, Bjarna Benediktssyni, um að málið yrði tekið inn í nefnd til þess að þar væri hægt að leita sátta og miðað við að formaður sérnefndar um stjórnarskrármál gefur sig út fyrir það í umræðunni að vera friðarins maður þá hlýtur hann að taka afstöðu til þessa góða tilboðs. Ég legg því til að hæstv. forseti fresti fundi á meðan ákvörðun er tekin um hvort á þessa tillögu verði fallist. Verði það ekki gert þá mundi ég nú vilja að fá upplýsingar um það hversu lengi forseti hyggst halda þessum fundi áfram. Þannig vill til að ég á að mæta á fund í utanríkismálanefnd klukkan átta í fyrramálið til þess að ræða skýrslu fjárlaganefndar breska þingsins og mundi helst vilja vera vel áttaður og svona sæmilega sofinn á þeim fundi vegna þess að það mál varðar 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé óumflýjanlegt fyrir þær samræður sem fóru fram áðan milli hv. þm. Bjarna Benediktssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins, og hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, formanns stjórnarskrárnefndarinnar, að virðulegur forseti geri hlé á fundi um stund og kanni hvort möguleiki sé að fara með stjórnarskrármálið inn í nefnd í 2. umr. og reyni að leita sátta um þetta mikilvæga mál. Reyni að koma í veg fyrir að alþingismenn kasti rýrð á virðingu Alþingis með því að afgreiða þetta mikilvæga mál í svo miklum ágreiningi sem berlega hefur komið í ljós. Það liggur fyrir að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa haft mikinn áhuga á því að ræða þetta mál rækilega. Það hefur ekkert þokast í samkomulagsátt eða náðst milli manna í þessari umræðu. En það er alveg greinilegt að það er ákveðinn flötur á málinu sem verður, virðulegi forseti, að láta reyna á í nefnd.

Virðulegi forseti. Ég tel einsýnt að það sé rétt að taka stutt hlé núna og vita hvort einhver möguleiki er á því að ná sáttum um að setja málið í nefnd aftur og fresta umræðunni. Ég óska eftir því að hæstv. forseti taki afstöðu til málsins og við stöðvum núna, gerum stutt hlé og komumst að niðurstöðu um hvernig verður fram haldið. Að öðru leyti vil ég jafnframt benda á að það er fundur í utanríkismálanefnd í fyrramálið klukkan átta og það er fundur klukkan hálftíu í allsherjarnefnd. Hér hafa þingmenn verið á þingfundi í allan dag og á nefndarfundum í morgun. Og ég verð nú að segja það að ég hef dáðst að hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni sem hefur setið hér í allan dag og reyndar einnig hv. þm. Atli Gíslason og verið í andsvörum. Ég er farin að finna aðeins til með þeim hvað þeir eru orðnir lúnir og þreyttir. Ég mundi alveg styðja það 

Herra forseti. Ég vil benda forseta á að hann er forseti alls þingsins og þar af leiðandi líka forseti minn og ég spurði hann áðan spurningar. Mér finnst það ekki nógu gott að það sé eins og að tala við vegginn að tala við herra forseta. Ég spurði hann að því, ef þessi tillaga yrði samþykkt með þau mál sem ég er með fyrirvara um, hvort ég þyrfti þá að undirbúa mig undir það að skýra frá þeim fyrirvara. Svo er ég einnig næstur á mælendaskrá og þótt ég sé ekkert voðalega sáttur við að hætta núna við allt í einu að halda þá ræðu sem er undirbúin og þarf eiginlega að klára frá því síðast og það ber svo vel í veiði að nú eru bæði hæstv. fjármálaráðherra og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson á staðnum, þó að ég sé ekki á móti að halda ræðuna því þá vildi ég gjarnan vita hvernig staðan er.

Virðulegi forseti. Ég ítreka tillögur og óskir um svör virðulegs forseta um hvað hann hyggist gera vegna þessa. Nú er komin fram tillaga, virðulegi forseti, um að fresta hér fundi og kanna hvort möguleiki sé á því að málið verði sett í nefnd. Síðan er önnur spurning sem hefur verið beint til forseta og forseti hefur ekki enn þá hirt um að svara. Hún er sú hversu lengi virðulegur forseti hyggst, ef ekki verður tekið tillit til þessarar sáttatillögu, halda áfram þingfundi í nótt. Það eru nefndafundir í fyrramálið og menn eiga að vera hér að störfum fram eftir allri nóttu. Ég ætla ekkert að vitna í orð hv. þingmanna stjórnarliða, hvernig þeir hafa talað þegar næturfundir eru en það er alveg á hreinu að virðulegur forseti verður að gefa einhvern ádrátt um það hversu lengi hann ætlar að halda áfram, fram eftir nóttu með þetta mikilvæga mál.

Forseti hefur nú hlýtt á ræður nokkurra hv. þingmanna og að sjálfsögðu hlustað grannt eftir því sem þar hefur komið fram. Forseta er fullkunnugt um að það er boðaður fundur í utanríkismálanefnd klukkan átta í fyrramálið. Það er auðvitað eðlilegt að hv. þingmenn fái einhverja hvíld áður en sá fundur hefst. Forseti hefur einnig tekið eftir því að það virðist vera vaxandi sáttahugur í hv. þingmönnum og það er eðlilegt að hlusta eftir því einnig. Það er einnig eðlilegt að svara hv. þm. Pétri H. Blöndal varðandi það að ef til þess kæmi að þeim dagskrárlið sem nú er yrði frestað er ekki ætlunin að taka fyrir önnur dagskrármál. En forseti tók einnig eftir því að hv. þingmaður taldi vel liggja við að hv. þingmaður fengi að halda ræðu sína nú og forseti metur það því svo að það sé eðlilegt að hv. 6. þm. Reykv. n., Pétur H. Blöndal, fái að halda ræðu sína og lítur svo á að umræðum um fundarstjórn forseta sé lokið að sinni.

Herra forseti. Ég flutti ræðu um þetta leyti fyrir nokkrum dögum og ræddi hugmyndir mínar um stjórnarskrá, ég er hræddur um að afskaplega fáir hafi tekið eftir því. Ég gæti farið þá leið, herra forseti, að senda öllum þingmönnum þessa ræðu mína, eða link á hana, þannig að menn geti athugað hvaða hugmyndir ég hef um stjórnarskrá. Ég hef töluvert byltingarkenndar hugmyndir um stjórnarskrá og lít þannig á að stjórnarskráin sé fyrst og fremst heimspeki, eigi að fjalla um mannréttindi og eiginlega ekkert annað. Mér finnst - ég gat þess ekki þá en ég get bætt því við núna - margir sem um þetta fjalla, það eru oft á tíðum lögfræðingar, frú forseti, vilja gæða stjórnarskrána einhverju lagaígildi. Í mínum huga er stjórnarskráin eingöngu heimspeki. Hún er í ætt við boðorðin tíu ef eitthvað er og ætti að vera svipuð, hún ætti nefnilega að vera svipuð, auðskilin og klár og segjandi og ekki allt að því ljúgandi eins og núverandi stjórnarskrá. Núverandi stjórnarskrá segir eitt og annað um forsetann sem ekkert er að marka af því að 13. gr. stjórnarskrárinnar tekur það allt úr sambandi með því að forseti lætur ráðherra framkvæma vald sitt, mjög merkilegt ákvæði og skrýtið og óskiljanlegt venjulegu fólki. Ég var kominn að því að ræða nokkuð um umsagnir. Heilmikið hefur verið rætt um þessar umsagnir, frú forseti, og hafa sumir sagt að maður eigi ekki að endurtaka sig og ekki að endurtaka það sem aðrir hafa sagt. Ég hef reynt að gera það, en ég þarf líka að segja mína skoðun á þessu, við erum jú að ræða þessar umsagnir. Það sem mér finnst verst í þeim umsögnum sem liggja fyrir, ég ætla bara að fara í gegnum örfáar, eru aðallega þeir aðilar sem segjast ekki geta gefið umsögn af því að tíminn sé svo stuttur. Mér finnst það virkilega miður. Ágúst Þór Árnason, Háskólanum á Akureyri, gefur t.d. þá umsögn að hann geti ekki gefið umsögn af því að tíminn sé svo stuttur. Við fáum því aldrei að vita hvað sá maður vildi eða hvað hann hélt um stjórnarskrána. Margir hafa talað um að þjóðin eigi að tala, þjóðin, það er alltaf verið að tala um einhverja þjóð. Krafan hefur verið sú að þjóðin eigi að koma að þessu máli og allt svoleiðis. Ég lít þannig á, frú forseti, að þessi umsagnabunki sé frá þjóðinni. Ef einhvers staðar er þjóð þá er það í þessum umsögnum. Það var gefið út að menn gætu skilað inn umsögnum og það hefur verið regla á Alþingi að nánast hver sem er, sem hefur áhuga á málinu, getur gefið umsögn. Ég veit ekki betra dokúment um þjóðina en þær umsagnir sem bárust til nefndarinnar. Það er mjög erfitt að finna vilja þjóðarinnar öðruvísi, ekki er hægt að láta 320 þús. manns tala á einhverjum fundi, alla vega ekki samtímis. Hér er umsögn frá Hafsteini Þór Haukssyni þar sem hann útskýrir af hverju við viljum breyta stjórnarskrá. Hann segir, með leyfi forseta: „Í kjölfar efnahagshrunsins hafa komið fram tillögur um að breyta stjórnskipan Íslands, jafnvel efna til sérstaks stjórnlagaþings …“ Undir fyrirsögninni: „Stjórnskipunin þarf að standa af sér storminn,“ segir hann, með leyfi forseta: „Ein meginástæða þess að jafnan er flóknara að breyta stjórnarskipunarlögum en öðrum lögum er sú að stjórnarskipunarlögum er ætlað að vera grundvallarlöggjöf sem stendur af sér tímabundnar pólitískar stefnubreytingar. Stjórnarskipunarlögin mynda þannig ákveðinn ramma utan um stjórnmálalífið sem þátttakendur í stjórnmálum, og raunar allir þjóðfélagsþegnar, þurfa að virða. Þetta hefur verið orðað svo að stjórnarskráin eigi að vera hafin yfir dægurþras stjórnmálanna. Takist þetta getur stjórnarskrá verið mikilvægt framlag til réttarríkis þar sem þjóðfélagsþegnarnir geta verið vissir um, og miðað ákvarðanir sínar við, að ákveðin grundvallaratriði réttarkerfisins haldist óbreytt til langs tíma. Eigi stjórnarskipunarlög að vera til þess fallin að sinna framangreindu hlutverki hlýtur almennt að teljast heppilegra að slík lög séu sett að vel ígrunduðu máli og í sem mestri sátt þeirra sem búa eiga við þau. Sú tortryggni og þau átök sem nú einkenna íslenska þjóðmálaumræðu eru því ekki heppilegur jarðvegur fyrir samningu stjórnarskrár. Vissulega má benda á ýmis dæmi um stjórnarskrár sem samdar hafa verið við erfiðari aðstæður en uppi eru hér á landi en séu breytingar á stjórnarskránni ekki óhjákvæmilegar án tafar, svo sem í kjölfar nýfengins sjálfstæðis, hlýtur alla jafna að vera betra að geyma slíka vinnu þar til hægist um í þjóðfélaginu.“ Hér er sagt mjög greinilega að ekki eigi að breyta stjórnarskránni við svona viðkvæmt ástand eins og nú er. Reyndar hefur verið bent á þetta atriði af öðrum en ég vildi koma því að að þetta er líka mín skoðun. Ég nefndi líka athyglisverða hugmynd um það að til stjórnlagaþings verði ekki kosið heldur verði fulltrúar hreinlega valdir úr þjóðskrá með tilviljunarkenndum hætti. Þetta er frá Samtökum um lýðræði og almannahag, Þór Saari. Athyglisverð hugmynd nema það að hann vill velja 600 manna úrtak og jafnmarga til vara og þurfa þykir vegna forfalla, áhugaleysis eða vanhæfis, og hann vill að stjórnlagaþingseta verði fullt starf. Hann talar um vanhæfi og þá þarf líklega að setja einhverja nefnd sem metur hvort fólk kunni að lesa o.s.frv. Þó að hugmyndin sé nokkuð skemmtileg hygg ég að hún sé, vegna þessa ákvæðis, kannski illframkvæmanleg. Frá BSRB kemur mjög athyglisverð umsögn, með leyfi forseta: „BSRB styður öll ofangreind ákvæði frumvarpsins og telur mikilvægt að það verði samþykkt fyrir þinglok.“ Mjög athyglisvert, þeir hafa bara enga skoðun á málinu, þeir ætla bara að samþykkja allt saman. Það skyldi nú ekki vera vegna þess að hæstv. heilbrigðisráðherra er og hefur verið formaður þessara samtaka og hefur í rauninni breytt þeim í stjórnmálaflokk. Formaður samtaka opinberra starfsmanna hefur í reynd breytt þeim samtökum í stjórnmálaflokk. Hér eru nokkrar umsagnir frá orkufyrirtækjum, Rarik, HS Orku, Samorku o.s.frv. Öllum þeim umsögnum er það sameiginlegt að - eins og kemur fram í umsögn frá HS Orku, með leyfi frú forseta: „HS Orka vill þó nota tækifærið og árétta sérstaklega að sá frestur sem gefinn er til svo veigamikilla breytinga er ekki boðlegur. Þá er skilgreiningu hugtaka mjög ábótavant og loks tekur HS Orka hf. undir kröfu Samorku um að frestað verði að taka inn í stjórnarskrána efnisatriði 1. gr.“ Í umsögn Landssambands smábátaeigenda kemur líka fram - ég ætla að lesa stutt úr því, ekki allt, með leyfi forseta: „LS finnst mjög miður hversu knappan tíma það hefur til umsagnar um þetta mikilvæga mál.“ Þetta er eiginlega grunntónninn í mjög mörgum umsögnum en þó ekki öllum, ekki frá BSRB t.d., þeir höfðu alveg nægan tíma til að veita sína djúphugsuðu umsögn. Í nefndaráliti meiri hluta sérnefndarinnar eru lagðar til töluverðar breytingar á frumvarpinu. Það er í sjálfu sér jákvætt og sýnir að menn hafa lagt í þetta töluverða vinnu á þeim ótrúlega stutta tíma sem menn höfðu til stefnu. Þeir tala þar um náttúruauðlindir og það er hugtak sem mér er hugleikið, þ.e. hvað er auðlind, hvað þá náttúruauðlind. Þjórsá er t.d. eitt dæmi um náttúruauðlind. Menn líta á hana sem orku, þar er fallorka. Fyrir 200 árum, við skulum fara svo langt aftur, þá var hún bölvaldur. Hún var bölvaldur sem stóð í vegi fyrir samgöngum og það þurfti ferjumenn til að komast yfir þessi ósköp - ég efast ekki um að margir hafi misst hund sinn eða hest í Þjórsá og jafnvel einhverjir drukknað. Þjórsá var greinilega ekki auðlind á þeim tíma. Svo breyttist hún í auðlind með tímanum. Þegar búið er að setja svona í stjórnarskrá, sem á að vera varanleg til lengri tíma, þá dettur ýmislegt inn og út. Hér hefur verið nefnt, af hv. þm. Jóni Magnússyni, að auðlind getur líka horfið, fiskstofn getur horfið - það var sennilega hv. þm. Árni M. Mathiesen sem nefndi að auðlind getur farið, fiskur sem er í kvóta getur hætt að vera í kvóta og svo getur hann líka komið inn eins og makríll, allt í einu getur einhver fiskstofn sem ekki var auðlind orðið auðlind. Það er fleira sem getur verið auðlind. Ég gat þarna um orkuna sem var einu sinni ekki auðlind, þ.e. fallvötnin. Ég nefni rafsegulbylgjur, þ.e. úthlutun útvarps- og sjónvarpsbylgna eða slíks - að þegar farið er að úthluta því verða það gífurleg verðmæti varðandi t.d. GSM-síma og allt slíkt. Allt í einu er það sem menn vissu ekki einu sinni að væri til orðin auðlind. Ég minni á Bill Gates sem bjó til Microsoft og allan þann hugbúnað, Windows. Hann hefur aldrei selt neitt efnislegt og samt er hann moldríkur, sennilega ríkasti maður heims,  Það er sem sagt mjög erfitt að segja hvað er auðlind. Ef maður lítur á orðið sjálft segir maður auð-lind, það er lind sem auður streymir upp úr. Það er bara ekki rétt því að það gerist ekki neitt fyrr en maðurinn kemur að því, mannshöndin eða mannshugurinn aðallega. Þetta er í rauninni hugvitið, og kannski erum við ekki að tala um auðlind, ekki um náttúruauðlindir, heldur um mannauð. Það skyldi nú ekki vera að menn séu í rauninni að tala um mannauð? Sumir einblína mjög á fiskveiðistefnu og auðlindina í sjónum. Sumir eru svo uppteknir að þeir sjá eiginlega ekkert annað, sjá ekki allt það sem ég er að benda á. Hvenær varð fiskurinn í sjónum auðlind, vita menn það? Það gerðist 1983 þegar aðgangurinn var takmarkaður. Það er ekki fyrr en þá að þetta varð auðlind þegar sumir fengu að veiða og aðrir ekki, þá varð þetta auðlind. Það var gert til þess að takmarka aðgang að auðlindinni þannig að fiskurinn í sjónum hyrfi ekki vegna þess að tæknin var komin á það stig að mjög auðvelt varð fyrir mjög vel vélvædd skip að veiða upp allan stofninn. Það var sem sagt tæknin sem gerði það að verkum að takmarka þurfti aðganginn og eftir að búið var að takmarka hann varð þetta auðlind. Það er því ekkert voðalega auðvelt að sjá hvað það er. Áður fyrr borguðu menn - það er kannski ljótt að segja það - með mannslífum. Það var óskaplega mikið manntjón í sjávarútvegi. Í vetur barst t.d. sú gleðilega frétt, sem ég var alveg hissa á að menn skyldu ekki halda upp á, að í fyrsta skipti, árið 2008, fórst enginn maður á sjó, enginn. Síðustu öld fórust 4.000 manns, það eru 40 manns á ári að meðaltali, nánast einn á viku. Þetta hefði þjóðin átt að halda upp á þegar maður hugsar um allar þær ekkjur og öll þau börn sem hafa misst feður sína í sjóinn. Sú hefur alla tíð verið raunin frá því að Ísland byggðist, m.a.s. þegar menn fóru yfir hafið til Íslands fórust margir. Þetta varð því ekki auðlind fyrr en skipin urðu svo örugg og reglurnar svo góðar, öryggisreglurnar og allt það, að menn gátu í rauninni veitt fiskinn upp. Þetta var um auðlindina og ég gæti talað mikið um sameign, einkaeignarrétt og allt það en ég ætla ekki að gera meira af því. Menn tala sem sagt um ríki og þjóð, það er nú eitt - ég veit ekki hvað ég á að kalla það. Eins og ég benti á í kvöld, í andsvari held ég að það hafi verið - já, við hv. þm. Jón Magnússon. Ég benti á að til eru þjóðir sem búa í mörgum ríkjum, eins og Kúrdar, og til eru ríki sem í búa marga þjóðir, eins og Belgíumenn. Það er því ekki samasemmerki milli ríkis og þjóðar. Ríki er í mínum huga lögpersóna sem hirðir t.d. af mér skattinn. Ég er ekkert ríki, ég get ekki labbað inn í eitthvert ríkisfyrirtæki og hirt einn stól og sagt: Ég á þennan stól. Það er ekki þannig heldur er ríkið lögpersóna sem heldur utan um sitt og það er einmitt hlutverk stjórnarskrár að takmarka völd ríkisins. Ég fór mjög vel í gegnum það þarna um nóttina, og ég ætla ekki að fara að endurtaka það, til hvers stjórnarskrá væri og til hvers ríki væri. Ég rökstuddi það allt saman í þeirri ræðu. Frumvarpið - ég ætla kannski bara að hlaupa aðeins yfir það, tíminn líður svo hratt. Ég ætla að fara í gegnum núverandi fyrirkomulag á breytingum á stjórnarskrá. Það er því miður afskaplega þunglamalegt. Ég fór í gegnum það í umræddri ræðu minni um nóttina, fór í gegnum ýmsa galla í stjórnarskránni. Hún er alveg meingölluð, frú forseti, og ég er mjög áfram um að henni verði breytt umtalsvert. Einn af göllunum er einmitt breytingar á stjórnarskránni. Það stendur í stjórnarskránni, 79. gr., að þegar búið er að samþykkja breytingu á stjórnarskránni á Alþingi skuli rjúfa þing og það á að kjósa um breytinguna. Í reynd er það þannig að menn fresta alltaf breytingunni þangað til kemur að lokum kjörtímabils af því að menn vilja ekkert vera að hætta þingi. Breytingin á sér því alltaf stað eiginlega á fjögurra ára fresti, rétt fyrir lok kjörtímabils, af því að það þarf að rjúfa þing og boða til kosninga og svo er kosið. Kosið er um þing til næstu fjögurra ára samhliða breytingu á stjórnarskránni og sú breyting hverfur alltaf í skuggann af kosningu til Alþingis til fjögurra ára. Þetta hvort tveggja er mjög slæmt. Alþingi er líka að vinna að breytingum á stjórnarskránni í aukaverkum. Skipuð er nefnd og hún hittist endrum og eins, einu sinni í mánuði eða þar um bil, og fær sérfræðinga o.s.frv., en þetta eru allt saman aukastörf. Ég er því mjög hlynntur þeirri breytingu sem frumvarpið gerir ráð fyrir á 79. gr., að sett verði á laggirnar sérstakt stjórnlagaþing sem geri ekkert annað en að breyta stjórnarskránni og hægt sé að breyta stjórnarskránni með einni einfaldri breytingu þannig að ekki þurfi alltaf að rjúfa þing og að þjóðin greiði atkvæði um stjórnarskrárbreytinguna eina sér. Menn hafa reyndar talað um að þetta sé gert í samfloti við aðrar kosningar eins og sveitarstjórnarkosningar og annað slíkt, mér finnst það vera móðgun við stjórnarskrána. Það á að kjósa um þessa breytingu eina sér og þó að það kosti peninga, frú forseti. Stjórnarskráin er í mínum huga það verðmæt að menn eiga ekki að horfa í það. Þetta hvort tveggja ræði ég - ég er sem sagt mjög hlynntur því að breyta 79. gr., það er eiginlega það eina sem þarf að breyta til þess að við getum farið að breyta stjórnarskránni oftar. Ég lagði fram frumvarp á mjög öflugum landsfundi sjálfstæðismanna - sem var samþykkt - einmitt í þá veru að stjórnarskránni yrði breytt, 79. gr., þannig að hægt sé að breyta stjórnarskránni. Þetta var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum á þeim öfluga og sterka fundi. Ég vil að menn einhendi sér í að breyta 79. gr. Hættan er sú að 1., 3. og 4. gr. - mér finnst eins og það sé verið að plata mig og Framsóknarflokkinn, það sé hreinlega verið að plata okkur. Þarna er verið að breyta ákvæði um auðlind, það er verið að setja inn ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur. Bíðum við, á ekki að fara í gang með stjórnlagaþing sem á að breyta stjórnarskránni? Af hverju eru menn að breyta þessu ef stjórnlagaþing á að fara í gang? Ég hef grun um að menn ætli ekkert að fara í gang með stjórnlagaþing. Það er verið að plata mig og Framsóknarflokkinn, það getur ekki annað verið. Af hverju erum við að breyta 1. gr., af hverju eru menn með 1. og 3. gr. ef það á að fara að breyta stjórnarskránni í heild sinni? Nú er tími minn búinn, frú forseti, en ég þarf að fá að klára önnur mál.

Virðulegi forseti. Ræða hv. þm. Péturs Blöndals var athyglisverð um margt. Meðal annars heldur hann því fram að stjórnarskráin sé frekar heimspeki en lög. Ég get ekki verið sammála honum um það vegna þess að stjórnarskráin er náttúrlega grundvallarlög íslenska ríkisins. Hins vegar eru stjórnarskrár til orðnar vegna þeirra heimspekihugmynda sem urðu til á sínum tíma á 17. og 18. öld þannig að í sjálfu sér skila þær sér inn eftir langar og miklar umræður. Síðan var hv. þingmaður í heimspekilegum hugleiðingum eins og það hvað væri auðlind og hvernig ætti að skilgreina það hugtak. Ég velti þá fyrir mér spurningu sem er í byrjendanámskeiði í heimspeki þar sem spurt er: Heyrist hljóð úti í skógi þar sem tré fellur og enginn er nálægt? Menn geta svo velt fyrir sér svarinu við því. Hv. þingmaður vildi skilgreina auðlind með þeim hætti að það væri ekki auðlind nema hinn mannlegi máttur kæmi þar að og þá spyr ég: Er gullnáma á eyðiey auðlind eða ekki? Eða eru hugsanlegar olíulindir á Drekasvæðinu auðlind þó að þær séu ekki nýttar eða hafi ekki fundist? Svar mitt er já, auðvitað eru þetta auðlindir. Að sjálfsögðu er það síðan dómstóla að skera úr og fjalla um með hvaða hætti slíkt er á hverjum tíma. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal að skilgreiningar og viðmiðanir breytast í tímans rás. Hins vegar er það svo að löggjöfin, þjóðfélagið tekur breytingum og dómstólar hafa alltaf heimildir og nýta sér heimildir til að skilgreina með hvaða hætti og hvernig á að skilja einstök ákvæði þess vegna stjórnarskrár sem og annarra laga.

Herra forseti. Hv. þingmaður sagði að stjórnarskráin sé grundvallarlög íslenska ríkisins. Til hvers er ríkið eiginlega? Ég lít þannig á að stjórnarskrá eigi að tryggja mannréttindi númer eitt, tvö og þrjú, að vernda einstakling fyrir öðrum einstaklingum, gera kröfur fyrir hans hönd á hendur öðrum einstaklingum, eins og t.d. um framfærsluskyldu foreldra við börn sín, lítið barn á kröfu á foreldra sína um framfærslu. Til að sjá um að þessi mannréttindi séu haldin stofnum við ríki og við skiptum ríkinu í þrjár deildir til að vernda einstaklinginn fyrir ofurvaldi ríkisins. Menn þurfa að átta sig á því til hvers stjórnarskrá er og til hvers ríkið er en ekki að segja að stjórnarskrá sé grundvöllur íslenska ríkisins. Íslenska ríkið er einfaldlega tæki til að vernda mannréttindi. Varðandi það að gull sé auðlind þá langar mig til að hv. þingmaður ímyndi sér að hann sé uppi á Sprengisandi fótbrotinn með 100 kg af gulli, það er miður vetur, og sjá hvað hann gerir við allt gullið í þeirri stöðu.

Virðulegi forseti. Þetta var óttalegur útúrsnúningur því að ég spurði einfaldlega: Er gullnáma á eyðiey auðlind þó hún hafi ekki verið tekin í notkun? Eru olíulindirnar á Drekasvæðinu auðlind?  Hv. þm. Pétur Blöndal velti líka fyrir sér hugtakinu ríki og þjóð. Þetta eru ekki hlutir sem þarf að velta mikið fyrir sér eða vandræðast mikið með. Það er hins vegar hárrétt athugun hjá hv. þingmanni að það er iðulega þannig að innan sama ríkis eru jafnvel margar þjóðir. Við getum tekið land eins og Tékkóslóvakíu sem var í raun tilbúið ríki sem var búið til í kjölfar fyrri heimsstyrjaldar. Það sundraðist síðan og var lagt undir þýska stórríkið í seinni heimsstyrjöld og var síðan myndað aftur. Í sjálfu sér voru engar forsendur fyrir því að þetta ríki starfaði sem eitt ríki og það klofnaði síðan í tvennt í Tékkland og Slóvakíu. Þar voru þær tvær þjóðir skilgreindar með eðlilegum afmörkunum. Menn geta velt fyrir sér Afganistan þar sem eru margar þjóðir en samt sem áður er það eitt ríki. Sviss er dæmi um land sem með ákveðið sambandsríki vegna þess að þar eru mismunandi hópar sem koma að. Belgía er hins vegar land þar sem eru tveir meginflokkar. En þetta eru samt sem áður eitt ríki og þetta veldur engum vandamálum í skilgreiningu hvað þetta varðar og þarf ekkert að velta því fyrir sér. Sér í lagi ekki hér á landi þar sem það liggur mjög vel fyrir hver eru hin ytri mörk ríkisins, þ.e. það er afmarkað af hafinu í kringum landið og við erum því ein einsleitasta þjóð sem til er í veröldinni. Þessar hugleiðingar hv. þm. Péturs Blöndals gætu átt við ef hann væri þingmaður í Belgíu, Sviss eða Afganistan en varla hér.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á þessari umræðu um ríki og þjóð. Það stendur í frumvarpinu að náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti séu þjóðareign. Ég tel að þetta hugtak sé ekki til vegna þess að þjóð  Varðandi gullið á eyðieynni, það er einskis virði þegar enginn veit um þessa eyðiey. Það er ekki fyrr en einhver finnur það og fer að beita hugkvæmni sinni og krafti til að nýta það, þá verður það auðlind, þá fyrst verður það auðlind. Þegar allt gullið í námunni hefur verið klárað hættir það að vera auðlind. Hlutir geta komið inn sem auðlind og farið aftur út úr hugtakinu auðlind. Mér finnst mjög varasamt eða undarlegt að setja eitthvað inn í stjórnarskrá sem á að vera varanleg til að vernda mannréttindi og því skil ég ekki af hverju verið er að setja þetta ákvæði í stjórnarskrá um auðlindina nema til að vernda einhverja hagsmuni sem mér finnst vera dálítið langt frá því sem ég lít á sem hlutverk stjórnarskrár sem er verndun mannréttinda.

Virðulegi forseti. Mér hefur enn ekki gefist tími til að fjalla um einstakar greinar frumvarpsins. Ég hef fjallað um það almennt og um stjórnarskrárbreytingar, vinnuna í sérnefndinni og hvernig þeirri vinnu hefur fleygt fram. Ég hef talað um að ef samþykkt yrði ákvæði 4. gr., þ.e. í samræmi við þá breytingartillögu sem fyrir liggur eða eins og það var í 4. gr., þá tel ég að það mundi leiða til stjórnskipulegrar ringulreiðar. Ég er alfarið á móti því að sett sé slíkt bráðabirgðaákvæði í stjórnarskrá og tel að með því sé Alþingi að rýra vald sitt. Á sama tíma og kallað hefur verið eftir því að auka vald Alþingis er lögð fram tillaga sem felur í sér að draga á úr valdi Alþingis. Eins og ég minntist á í frumræðu minni um stjórnarskrána hefur Alþingi ákveðin skilgreind völd samkvæmt stjórnarskránni. Alþingi hefur lagasetningarvald, Alþingi hefur fjárveitingavaldið og Alþingi hefur vald til að gera breytingar á stjórnarskrá. Þetta þrennt er í raun það valdsvið sem Alþingi hefur. Því má bæta við að Alþingi verður að sætta sig við stjórnarskrá. Í því felst þingbundin ríkisstjórn. Það verður að sætta sig við að ríkisstjórn getur setið svo lengi sem ekki verður samþykkt vantraust á ríkisstjórnina. Af því að það virðist eitthvað fara á milli mála í umræðunni vil ég geta þess sérstaklega að eðlileg skilgreining á því hvað telst vera stjórnarsinnar, stjórnarflokkar eða flokkar í stjórnarandstöðu þá liggur það alveg fyrir að flokkur sem hefur tekið að sér að verja ríkisstjórn falli er ekki flokkur í stjórnarandstöðu. Það er flokkur sem er hluti af þeirri ríkisstjórn sem um er að ræða. Þess vegna er Framsóknarflokkurinn ekki stjórnarandstöðuflokkur heldur í raun hluti af þingliði ríkisstjórnarinnar, eins og kemur m.a. fram í þessu máli þar sem Framsóknarflokkurinn vinnur að því með ríkisstjórnarflokkunum að koma fram með þær tillögur sem hér er um að ræða og standa að þeim meiri hluta sem knúði þetta úr sérnefndinni um stjórnarskrána. 4. gr. þar sem fjallað er um stjórnlagaþing var upphaflega þannig að miðað var við það að þingið skyldi sett að loknum alþingiskosningum vorið 2009 og síðan segir: „Stjórnlagaþing setur sér sjálft starfsreglur.“ Miðað við það að gert var ráð fyrir að stjórnlagaþingið kæmi saman vorið 2009, þ.e. á svipuðum tíma og nýkjörið Alþingi kæmi saman, var það í sjálfu sér ekki órökrétt að leggja áherslu á að setja það bráðabirgðaákvæði inn í stjórnarskrá sem þannig hljóðaði. En með breytingartillögum meiri hluta stjórnarskrárnefndarinnar hefur heldur betur orðið breyting á þessu atriði og þá segir allt í einu að þingið skuli koma saman 17. júní 2010, eða rúmu ári eftir fyrirhugaðar alþingiskosningar sem eiga að fara fram 25. apríl næstkomandi. Þá er spurningin: Hvaða þörf er á að Alþingi taki ákvörðun um að setja þetta bráðabirgðaákvæði með þessum hætti? Svarið er einfaldlega það að eins og nú háttar til er engin þörf á að setja inn þetta bráðabirgðaákvæði í stjórnarskrá. Stjórnlagaþingið á ekki að koma saman fyrr en rúmu ári eða 14 mánuðum eftir alþingiskosningar og af sjálfu leiðir að það væri því eðlilegt viðfangsefni þess þings sem kjörið verður í lok þessa mánaðar að fjalla um það hvort það telji eðlilegt að hafa hlutina með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég hef lýst yfir að ég er alfarið á móti hugmyndum um sérstakt stjórnlagaþing. Mér finnst það röng og hættuleg aðferðafræði. Ég velti fyrir mér hvernig menn ætli að fara að þegar þeir eru annars vegar með 63 þingmenn á Alþingi Íslendinga við að fjalla m.a. um breytingar á stjórnarskrá og eru síðan með 41 þingmann á sérstöku stjórnlagaþingi til að fjalla um hlutina með sama hætti. Hvaða vit ætti að koma út úr slíkri stjórnskipulegri ringulreið? Ég held að það eina sem gæti komið út úr slíku væri vit-leysa. Af hverju skoðum við ekki hvernig nágrannaþjóðir okkar hafa farið að, t.d. sú þjóð sem hefur gengið frá víðtækustu breytingum á stjórnarskrá sinni í fullkominni sátt? Og er ég þá að tala um Svíþjóð. Af hverju getum við ekki hugað að aðferðafræði og starfsaðferðum eins og þar í landi þar sem mynduð var sérstök stjórnarskrárnefnd, stór stjórnarskrárnefnd, þar sem sátu helstu stjórnmálaleiðtogar þjóðarinnar, bæði starfandi og fyrrverandi? Í nefndinni sátu fræðimenn og ýmsir aðrir málsmetandi aðilar sem komið höfðu að ýmsum atriðum þjóðlífsins í Svíþjóð. Þeir aðilar sátu á rökstólum um nokkurra ára skeið og þeim tókst að ná fullkominni sátt og samkomulagi um hvernig skyldi leggja hlutina fyrir þing Svíþjóðar og það var gert með ákveðnum skýrslum sem ég vísaði í í frumræðu minni um þetta mál, að því er mig minnir í desember síðastliðnum. Sú leið væri mun skynsamlegri og líklegri til að ná vitlegum árangri til að gera þær breytingar á stjórnarskránni sem vissulega væri ástæða til að taka upp margar hverjar. Ég hef nefnt nokkrar og tel að aðrar hljóti að koma til skoðunar, m.a. að leggja áherslu á að auka vald Alþingis, sem ég tel mjög mikilvægt, og gefa Alþingi möguleika á ákveðnum frumkvæðisrétti. Þegar efnahagshrunið varð birtist vanmáttur Alþingis að mörgu leyti með gleggri hætti en nokkru sinni fyrr. Hvers vegna? Vegna þess að Alþingi hafði engan frumkvæðisrétt, hafði ekki möguleika í raun til að gera nauðsynlegar ráðstafanir eða gangast fyrir nauðsynlegum ráðstöfunum. Eini möguleikinn eða kostur Alþingis var að koma með fyrirspurnir eða athugasemdir, leita eftir upplýsingum eða þá hreinlega að samþykkja vantraust á sitjandi ríkisstjórn en það er í sjálfu sér ekki beinlínis eitthvað sem skilgreint er sem frumkvæðisréttur löggjafarþings. Spurningin var því um að veita Alþingi ákveðinn frumkvæðisrétt, sem hefði verið mikilvægur, og þess vegna setja ákveðin ákvæði sem m.a. einn fyrrverandi þingmaður, Vilmundur Gylfason heitinn, barðist mikið fyrir, m.a. um að settar væru sérstakar rannsóknarnefndir á fót sem gæfu Alþingi og alþingismönnum möguleika á að hafa ákveðið frumkvæði sem ekki er möguleiki á í dag. Ég hygg að hv. þingmenn ættu að huga að því með hvaða hætti og hvernig nauðsynlegt er að gera breytingar á íslensku stjórnarskránni til að auka veg, völd og virðingu Alþingis, til að Alþingi geti brugðist við, geti haft ákveðinn frumkvæðisrétt sem er nauðsynlegur, sem var ákall þjóðarinnar þegar efnahagshrunið varð. Við því eigum við að bregðast en ekki með því að leggja grunninn að stjórnskipulegri ringulreið eins og lagt er til með 4. gr. frumvarps ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskránni og er það mál nú komið til 2. umr. Til þessa máls var stofnað af vinstri flokkunum sem mynduðu þá ríkisstjórn sem nú er starfandi í landinu með stuðningi Framsóknarflokksins eða í það minnsta hlutleysi Framsóknarflokksins. Reyndar verður að segjast eins og er að Framsóknarflokkurinn hefur ekki riðið feitum hesti frá þessum stuðningi við ríkisstjórnina frá því að yfirlýsing um stuðning eða hlutleysi við ríkisstjórnina gekk eftir. Fylgið hefur hrunið af flokknum á þessum tveimur mánuðum og flokkurinn hefur í rauninni ekki fengið mikið fyrir stuðning sinn nema einhverjar útþynntar hugmyndir um stjórnlagaþingið, eins og ég mun fara í gegnum á eftir. Það er reyndar svo að einn forustumaður Framsóknarflokksins, Gunnar Bragi Sveinsson, sem var í ágætum umræðuþætti í kvöld og stóð sig með prýði, nýr oddviti Framsóknarflokksins í Norðausturkjördæmi, ritaði grein sem birtist fyrir helgina þar sem hann lýsir því eins og segir, með leyfi forseta: „Þolinmæði okkar framsóknarmanna virðast engin takmörk sett. Við lofuðum að verja ríkisstjórn falli gegn því að gripið yrði til ráðstafana til bjargar heimilum og fyrirtækjum. Á því hefur staðið en við verjum enn ríkisstjórnina. Þessi ákvörðun Framsóknarflokksins varð til þess að boðað var til kosninga eins og krafist hafði verið. Því má segja að kosningarnar séu í boði Framsóknarflokksins.“ - Skemmtilegt orðalag. „Það veit hins vegar ekki á gott fyrir mögulegt samstarf að stjórnarflokkarnir skuli líta svo á að þeim hafi verið færðir stjórnartaumarnir til að reka kosningabaráttu á kostnað almennings í stað þess að grípa til aðgerða. Óvinsælar aðgerðir eru slegnar af og látið að því liggja að verið sé að leita annarra lausna en meðan ríkir óvissa. Fremstur í flokki hefur farið núverandi heilbrigðisráðherra.“ Svo spyr hann: „Hvar eru tillögurnar? Hvar eru lausnirnar fyrir heimili og fyrirtæki? Hvar er skjaldborgin um heimilin?“ Þetta sagði nýr oddviti Framsóknarflokksins í Norðvesturkjördæmi. Því er alveg greinilegt að Framsóknarflokkurinn er búinn að átta sig á því að þeir hafi ekki fengið mikið fyrir þennan stuðning sinn við ríkisstjórnina. Jafnframt, virðulegi forseti, var með framlagningu frumvarpsins brotin áratugahefð í þinginu. Í fyrsta lagi um samráð allra flokka um breytingar á stjórnskipuninni. Það var ekki gert og var Sjálfstæðisflokknum haldið utan við allt slíkt samráð. Það fór fram milli annarra flokka, Sjálfstæðisflokkurinn kom þar hvergi nærri. Í öðru lagi var brotin áratugahefð um að afgreiða slíkar breytingar í sátt flokka og því er ekki til að dreifa. En ég verð að segja og draga það sérstaklega fram núna að í umræðu sem fór fram áðan og í orðaskiptum sem fóru á milli hv. þm. formanns Sjálfstæðisflokksins, Bjarna Benediktssonar, og hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, formanns þingflokks Samfylkingarinnar, sem jafnframt er formaður sérnefndar um stjórnarskrármálið eftir að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir hvarf af þingi og úr því verki - sá orðastaður sem fór á milli þeirra og sú sáttarhönd sem þar var rétt fram af formanni Sjálfstæðisflokksins um að fresta umræðunni og taka málið í nefnd vekur ákveðnar vonir um að hægt sé að ná sátt í málinu. Ég ítreka beiðni mína sem kom fram fyrr í kvöld um að forseti fresti fundi, fresti umræðunni og leitað verði leiða til að kalla saman nefndina í fyrramálið til að átta sig á hvort sú sátt sé ekki fyrir hendi sem mér heyrðist í ræðu áðan. Hingað til hefur verið vandað til verka við allar breytingar á stjórnarskránni en ljóst er af umsagnaraðilum, sem við höfum hér fyrir framan okkur, að margir hverjir telja að málið sé illa undirbúið. Það er jafnframt skoðun mín og annarra að frumvarpið eins og það er lagt fram sé samsuða úr hugmyndum héðan og þaðan og lítil heildarmynd á því. Jafnframt er brotin sú hefð, ég tala nú ekki um varðandi stjórnarskrána, að ekki er gefinn góður tími til að hafa góð samráð við fræðimenn, sérfræðinga og ýmsa hagsmunaaðila til að málið sé þannig úr garði gert að sómi sé að. Ég er þeirrar skoðunar að stjórnarskráin verðskuldi meiri virðingu en svo að fólk umgangist hana með þeim hætti að ekki sé vandað til verka. Það sést jafnframt á þeim miklu breytingum sem hafa orðið á frumvarpinu milli 1. og 2. umr. að ástæða var talin til að vinna það betur en ég tel að ekki sé nóg að gert. Í fjórða lagi er einnig brotin áratugahefð með því að gera þessar breytingar rétt fyrir kosningar og hafa fræðimenn gert verulegar athugasemdir við það, eins og ég mun fara í á eftir ef mér vinnst tími til. Það hlýtur að vekja athygli og umræðu að á sama tíma og gert er ráð fyrir að sett verði á laggirnar stjórnlagaþing sem eigi að endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins þar sem byggt verði áfram á lýðræðisskipan réttarríkja og vernd mannréttinda, eins og segir í skýringum með frumvarpinu, þá leggja höfundar frumvarpsins til þrjár viðbótargreinar, þ.e. leggja til tilteknar breytingar á þessari sömu stjórnarskrá. Segja má og fullyrða að það sé frekar undarleg ráðstöfun og vekur spurningar af hvaða ástæðum verið er að takmarka umboð stjórnlagaþings til breytingar á stjórnarskrá og hvort því sé ekki treyst til að endurskoða ákvæði um auðlindir um breytingar á stjórnarskrá og setja ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu. Maður veltir fyrir því sér hvað kallar á að þessar breytingar umfram aðrar séu svo brýnar að þær þola ekki bið eða hvort það er þannig, eins og ég sagði áðan, að þeir sem bera ábyrgð á frumvarpinu treysti ekki stjórnlagaþinginu til að hrinda þessum breytingum í framkvæmd og hvað það er með þessar tilteknu breytingar sem eru svo afskaplega brýnar að þær eru settar fram samhliða stjórnlagaþingshugmyndinni. Jafnframt hefur komið fram, í umræðum á hinu háa Alþingi, spurning um það hvort fræðilegur möguleiki sé á því, sem virðist augljóst vera, að á sama tíma og hugsanlegt stjórnlagaþing er starfandi að því verkefni að breyta stjórnarskránni sé Alþingi, sem hefur löggjafarvaldið, að gera sömu breytingar, aðrar breytingar, eða þess vegna andstæðar breytingar, á stjórnarskránni. Þetta vekur manni óhug og manni líður ekki vel með þetta. Ég vil taka fram að í umsögn laganefndar Lögmannafélags Íslands, sem töluvert hefur verið vísað í í umræðunni, má segja að umsagnir og varnaðarorð ótal annarra aðila kjarnist, umsóknir frá tugum umsagnaraðila. Þeir segja, með leyfi forseta: „Laganefnd telur ákveðna þversögn felast í því að gera efnisbreytingar á stjórnarskránni og á sama tíma koma á fót stjórnlagaþingi sem á að semja nýja stjórnarskrá. Er vandséð að framangreindar breytingar geti haft það mikið gildi á meðan stjórnlagaþing er að störfum en samkvæmt frumvarpinu á stjórnlagaþing að ljúka störfum eigi síðar en 17. júní 2011. Ljóst er að sá tími er í sjálfu sér ekki mjög langur miðað við efni ákvæðanna sem um ræðir.“ Síðan kemur fram í áliti laganefndar Lögmannafélags Íslands - en laganefnd Lögmannafélags Íslands er umsagnaraðili sem mikið tillit hefur verið tekið til í gegnum tíðina, þykir koma með vandaðar og góðar umsagnir sem nær undantekningarlaust hafa verið skoðaðar af vandvirkni og gerðar breytingar í framhaldi af því. En þær athugasemdir sem koma frá laganefndinni hafa verið, má segja, hunsaðar í frumvarpinu. Í umsögninni kemur fram, með leyfi forseta: „Að mati laganefndar eru þær breytingar á stjórnarskránni sem boðaðar eru með frumvarpinu í raun grundvallarbreytingar. Laganefnd áréttar mikilvægi þess að allar breytingar á stjórnarskránni séu gerðar að vel athuguðu máli og í mikilli sátt allra aðila, ekki síst þegar um grundvallarbreytingu er að ræða. Er það afstaða laganefndar að framangreindar breytingar þurfi frekari athugunar við og leggst nefndin af þeim sökum gegn samþykkt frumvarpsins eins og það er lagt fyrir.“ Ég verð að segja að þessar athugasemdir, bæði laganefndar Lögmannafélagsins og annarra, hafa ekki vakið nægilega athygli en samt hefur maður heyrt það í dag og e.t.v. í gær að fólk er að vakna til vitundar um að það eru ekki bara sjálfstæðismenn sem gera þessar athugasemdir við málsmeðferðina á hinu háa Alþingi. Á það hefur líka verið bent að það eru ekki eingöngu hægri menn og sjálfstæðismenn sem eru að gera þessar athugasemdir heldur hafa einnig komið fram athugasemdir frá vel þekktum vinstri mönnum. Ég nefni þar m.a. Gunnar Karlsson, sem er prófessor í sagnfræði við Háskóla Íslands. Hann er einn þeirra vinstri manna sem hafa varað við fljótfærnislegum breytingum á stjórnskipun Íslands. Hann segir í grein í Eldhúsdegi, sem er fylgirit Fréttablaðsins, í síðasta mánuði, með leyfi forseta: „Eitt afbrigðið af villigötu leitarinnar að betra lýðræði er krafan um nýja stjórnarskrá. Þar ber mest á kröfu um þrískiptingu ríkisvaldsins, einkum að löggjafarvaldið verði óháðara framkvæmdarvaldinu, ráðherravaldið minna.“ Hann gagnrýnir verulega þær tillögur sem lagðar eru til grundvallar því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Það er því ekki svo að það sé pólitísk skipting á því hvaða álit fólk hefur á þessum breytingum. Við höfum rætt um það áður að Framsóknarflokkurinn hefur sett nokkur skilyrði um stuðning við ríkisstjórnina. Eina skilyrðið sem stendur eftir er það skilyrði að í síðasta lagi yrði kosið 25. apríl - þeir fengu það í gegn en það var í síðasta lagi. Í öðru lagi var það þessi hugmynd um stjórnlagaþing sem Framsóknarflokkurinn lagði mikla áherslu á. Í þriðja lagi mundu menn einbeita sér að brýnum úrlausnarefnum vegna vanda heimilanna og atvinnulífsins. Það má eiginlega segja að Framsóknarflokkurinn hafi bakkað með þessi skilyrði eins og kom m.a. fram í þeirri beinu tilvitnun sem ég fór með áðan úr grein eftir Gunnar Braga Sveinsson, oddvita Framsóknarflokksins í Norðvesturkjördæmi. Hann staðfestir þar það sem við sjálfstæðismenn og fleiri höfum sagt, að Framsóknarflokkurinn hefur fengið minna en ekki neitt út úr þessum stuðningi. Það verður líka að segjast að hugmyndirnar um stjórnlagaþingið, eins og þær voru lagðar fram, m.a. frá Framsóknarflokknum, eru orðnar mjög útþynntar og ég mun fara stuttlega yfir það. Ég verð líka að segja að Framsóknarflokkurinn er heillum horfinn þegar hann er meira að segja tilbúinn til að bakka með það skilyrði að einbeita sér að brýnum úrlausnarefnum vegna vanda heimilanna og atvinnulífsins. Í gær - nú er klukkan að ganga þrjú, en í gær, en samt á þeim fundi sem við erum á nú, felldu framsóknarmenn dagskrártillögu hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, varaformanns Sjálfstæðisflokksins, um að taka brýn mál er varða heimilin og atvinnulífið á dagskrá og fresta stjórnarskrárfrumvarpinu. Þetta kom til atkvæðagreiðslu í dag og hv. þingmenn Framsóknarflokksins felldu þessa tillögu okkar um að taka önnur mál fram yfir það mál sem við ræðum hér. Ég sagði áðan að hugmyndir um stjórnlagaþing hefðu breyst verulega á síðustu vikum og kannski var ein sú veigamesta af hugmyndum Framsóknarflokksins, ein af þeim stóru, að fækka þingmönnum á stjórnlagaþingi úr 63 í 41. Starfstíminn hefur verið þrengdur verulega og í stað þess að stjórnlagaþing verði kosið sérstakri kosningu á þessu ári, og komi saman 1. desember nk., þá kemur fram í tillögum meiri hlutans í nefndinni að kosið verði til stjórnlagaþings samhliða sveitarstjórnarkosningum vorið 2010, þingið komi saman 17. júní 2010, sem sagt eftir rúmt ár og ljúki störfum eigi síðar en ári seinna. Fram kemur rökstuðningur úr nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar í þá veru að með þessu náist töluverður sparnaður þar sem ekki þurfi að kosta sérstakar kosningar ásamt því sem styttri starfstími sparar laun og rekstrarkostnað þingsins. Þar sem áður var gert ráð fyrir fullu starfi fulltrúa þingsins þá er hér gert ráð fyrir því að þeir þurfi ekki að vera í fullu starfi og jafnvel að þingið hittist fáeina daga í senn nokkrum sinnum yfir starfstímann en í millitíðinni væru starfshópar eða vinnustofur að störfum um afmarkað efni og starfsfólk og sérfræðingar ynnu að tillögum þingfunda og starfshópa. Það er því alveg ljóst að hér er um verulega útþynntar tillögur að ræða frá því sem hugmyndir Framsóknarflokksins stóðu til. Ég teldi því að þeir gerðu best í því að draga þessa tillögu sína til baka, vinna hana betur og vinna henni betra fylgi ef þeir ætla að standa við hana. En það hefur líka verið gagnrýnt verulega að stjórnlagaþing fari fram um leið og sveitarstjórnarkosningar og ef svo yrði þá mundu þær skyggja verulega á kosningabaráttu til sveitarstjórnar og jafnframt mundu þær útiloka aðila sem væru í raun og veru kjörgengir á stjórnlagaþing, þ.e. sveitarstjórnarmenn. Samkvæmt hugmyndunum er ekki gert ráð fyrir því að útiloka þá frá kjörgengi til stjórnlagaþings því að varla færu sveitarstjórnarmenn á sama tíma að bjóða sig fram til sveitarstjórna og til stjórnlagaþings. Þetta takmarkar því val á reyndu og góðu fólki og það sem skiptir ekki síður máli er að það truflar kosningabaráttuna til sveitarstjórna og finnst mér það ekki vel gert af stjórnvöldum að draga svona úr vægi annars stjórnsýslustigsins sem er starfandi á Íslandi eða gera þeim þann grikk að hafa aðrar kosningar, svona stórar kosningar, samhliða, enda hefur Samband íslenskra sveitarfélaga og formaður þeirra, Halldór Halldórsson, látið hafa eftir sér að þarna hafi ekki verið haft samráð við sveitarfélögin. Mig grunar, og ég tel mig hafa nokkra vissu fyrir því, að ekki sé mikil hrifning meðal sveitarfélaga og sveitarstjórnarmanna af þessari hugmynd. Hugmyndir um stjórnlagaþing voru settar fram á flokksþingi framsóknarmanna í janúar. Það kemur m.a. fram í greinargerð með frumvarpinu að hugmyndir um stjórnlagaþing eru komnar frá Jónasi frá Hriflu, sem hreyfði þessu máli 1941, og síðan var það annar framsóknarmaður, Páll Zóphóníasson, þingmaður Framsóknarflokksins, sem hreyfði þessari hugmynd 1948 og svo hefur Siv Friðleifsdóttir, ásamt öðrum þingmönnum, lagt fram frumvarp um stjórnlagaþing á þessu þingi. Í millitíðinni hafði hæstv. núverandi forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, lagt fram tillögu í þessa veru frá 1995. Framsóknarflokkurinn er að leita í kistu fortíðar þegar hann dregur fram þessa hugmynd um stjórnlagaþing, þetta virðist vera gamall draumur þeirra sem þeir hanga fast í. En það má jafnframt sjá, af þeim hugmyndum sem koma fram á flokksþingi þeirra frá því í janúar, að ýmsar þær beinu tillögur sem þeir leggja til að verði teknar til umfjöllunar á stjórnlagaþingi eru ekki inni í þessum tillögum. Þeir velta m.a. upp þeirri spurningu hvort þörf sé á sérstökum þjóðhöfðingja og þá hvert hlutverk hans eigi að vera og jafnframt eru þeir með hugmyndir um hvort afnema eigi þingræði og taka upp beina kosningu æðsta handhafa framkvæmdarvaldsins. En í þeirri tillögu sem liggur nú fyrir þinginu er verkefni stjórnlagaþings engan veginn að svara þessum spurningum heldur er það tekið út fyrir sviga og sagt: Þetta er ekki verkefni stjórnlagaþingsins. Ég hefði gjarnan viljað ræða lengur um þetta mál. Ég hef lokið þeim 20 mín. sem ég hef til umráða í þessari umferð og vonast þá til, ef þörf krefur, að fá tækifæri til að taka umræðuna upp síðar. En ég legg áherslu á þann sáttatón sem kom fram í umræðum áðan milli formanns Sjálfstæðisflokksins og þingflokksformanns Samfylkingarinnar.

Frú forseti. Liðið er nokkuð langt á nóttina nú, klukkan að ganga langt í þrjú þegar við höldum áfram umræðunni um stjórnarskrána, frú forseti. Fram hefur komið í kvöld ákveðinn vilji af hálfu formanns Sjálfstæðisflokksins um að þetta mál verði tekið inn í stjórnarskrárnefnd undir 2. umr. og könnuð leið til að ná samkomulagi um það. Af orðum hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, formanns stjórnarskrárnefndar, má skilja að þarna hafi kannski verið kominn ákveðinn flötur á það að þingheimur reyni að ná samkomulagi um málið. Mér finnst mikið til þess vinnandi að svo verði. Það er ljóst af umræðunni, 2. umr. sem hér hefur farið fram að við komumst ekki miklu lengra í henni í sjálfu sér umfram það að gera grein fyrir sjónarmiðum sjálfstæðismanna og fara rækilega yfir málið eins og við höfum reynt að gera. Enn eru margir sem vilja tjá sig í málinu en engu að síður held ég, vegna þess að þessi tillaga kom fram í umræðunni, að það sé hlutverk okkar þingmanna að reyna að láta á málið reyna og sjá hvort við getum náð samkomulagi um það þannig að við getum snúið okkur að þeim brýnu verkefnum öðrum sem fyrir þinginu liggja og lokið síðan þingstörfum hratt og vel og tekið til við næsta kafla sem er að undirbúa og tala við kjósendur í landinu. Jafnvel þó að ég sé í sjálfu sér sammála því að við alþingismenn í þeirri erfiðu aðstöðu sem hér er eigum að vera að sinna þeim verkefnum sem snúa að fjölskyldunum og fyrirtækjunum - við sjálfstæðismenn höfum talað fyrir því í þessari umræðu og raunar allar undanfarnar vikur að við mundum styðja þau brýnu mál sem fyrir liggja - kemur alltaf að því í aðdraganda kosninga að stjórnmálamenn og þeir sem leggja stefnu sína fyrir kjósendur þurfi að eiga orðastað við þá. Við höfum öll fundið það sem erum í þessum sal að það er ekki síst núna sem fólkið í landinu þarf á því að halda að heyra hver sjónarmið flokkanna eru til þess verkefnis sem fram undan er. Við þurfum að gera grein fyrir því hvað hefur farið úrskeiðis og hvernig við ætlum að líta til framtíðar. Mér finnst mikilvægt að menn gefi þeirri umræðu einhvern tíma svo sómi verði að fyrir kosningarnar 25. apríl næstkomandi. Málin eru mörg og brýn. Í hádeginu í dag var lokið við það í allsherjarnefnd að taka út úr nefndinni mál er varðar greiðsluaðlögun fyrir heimilin og fjölskyldurnar, íbúðareigendur sem eru í miklum vandræðum. Það mál bíður nú 3. umr. og ég held að það sé eitt af þeim mjög svo brýnu málum sem fyrir okkur þingmönnum liggja. Ég vonast til þess að það mál og það úrræði muni nýtast fjölskyldum sem um síðustu áramót hefur ábyggilega mörgum hverjum brugðið mjög við að opna reikningana og eru nú að taka til í sínu heimilisbókhaldi. Þarna er stóri vandinn og um þetta höfum við þingmenn verið að hugsa. Þetta mál sem ég nefndi er flutt sameiginlega af allsherjarnefnd. Málið varð til í meðförum allsherjarnefndar. Að því standa þingmenn allra flokka í mikilli samstöðu. Það er bara þannig þegar svona er að menn verða að koma sér saman um þau brýnu mál sem snúa að heimilunum í landinu. En við erum hér í 2. umr. enn og aftur um stjórnarskrána. Það eru ýmis atriði sem mig langaði til að taka betur á eftir fyrri ræðu mína. Vegna orða hv. þm. Ástu Möller um stjórnlagaþingið og framsóknarmenn er dálítið áhugavert að lesa frumvarp Páls Zóphóníassonar frá 1948 þar sem hann kom fram með þá hugmynd að setja á stofn stjórnlagaþing. Það má alveg segja sem svo að rót þess máls sé að vissu leyti frá árinu 1941 þegar við Íslendingar vorum að reyna að átta okkur á hvernig við ættum að setja á fót íslenska stjórnarskrá. Um það var töluvert rætt á þinginu og menn höfðu ýmsar skoðanir á því. Horft var til þjóðfundarins frá 1851, hvernig valið hafði verið á hann og hvernig það allt fór fram og stjórnlagaþing er má kannski segja annað orð yfir þjóðfund. Páll Zóphóníasson gerði grein fyrir því í sinni greinargerð og í ræðum á Alþingi að hann teldi að breytingar á stjórnarskránni ættu að fara fram með þeim hætti sem lagt er til í frumvarpinu, með sérstöku stjórnlagaþingi. En einnig kemur fram hjá honum í greinargerðinni að það þurfi töluvert mikla umræðu í þjóðfélaginu áður en stjórnlagaþing gæti hafist handa. Tillagan var borin upp á Alþingi 1948 en samkvæmt frumvarpinu var gert ráð fyrir að ekki yrði kosið á stjórnlagaþingið fyrr en árið 1951 og jafnvel ekki fyrr en árið 1952 yrði málið lagt fyrir þjóðina. Hvers vegna valdi Páll Zóphóníasson að hafa svona langan tíma til þess að íhuga málið? Það var fyrst og fremst vegna þess að að hans mati þurfti að eiga sér stað umræða í þjóðfélaginu um það hvað menn vildu fá fram í slíkum stjórnarskrárbreytingum. Og það getur verið að þetta sé einmitt mergurinn málsins. Við þurfum á því að halda, stofnanir þjóðfélagsins, fræðimenn á sviði stjórnskipunarréttar, ýmsir aðilar sem hafa ríka hagsmuni af einstökum ákvæðum í stjórnarskránni, að það hafi farið fram umræða í þjóðfélaginu og það hafi kannski kristallast betur hvað það er sem menn vilja sjá breytingar verða á. Það sló mig mjög þegar ég var að kynna mér þetta mál og lesa gögn málsins, og ég greindi aðeins frá því við 1. umr., að það eru ákveðin vandkvæði fólgin í því að skrifa heila stjórnarskrá og bera hana í heilu lagi undir þjóðina. Hvað er það sem menn eru að taka afstöðu til í hverju einstöku tilviki, hvað það er sem hvílir mest á mönnum, herra forseti? Í umræðunni í kvöld höfum við kannski fengið örlitla nasasjón af því hversu ólík sjónarmið manna eru í þessu. Í hugum sumra er gríðarlega mikilvægt að ákvæði um þjóðareign sé með ákveðnum hætti. Sumir vilja ekki sjá slík ákvæði í stjórnarskrá, aðrir vilja fara mildilegri leið og enn aðrir vilja ganga lengra. Ef við hugsum okkur að til yrði ný stjórnarskrá á stjórnlagaþingi og málið yrði lagt fyrir þjóðina, í því væri til að mynda ákvæði um þjóðareign, þar væri líka ákvæði um breytingu á þrískiptingunni, þar gætu líka verið ákvæði um að afnema íslensku þjóðkirkjuna, allt eru þetta atriði sem við höfum rætt nokkuð í samfélaginu en gjarnan með ómarkvissum hætti. Þegar slík stjórnarskrá er borin upp til samþykktar fyrir þjóðina og kynnt af hálfu þeirra sem stjórnlagaþingið sitja sem heildstætt plagg geta menn verið að taka afstöðu til stjórnarskrárinnar í heild sinni jafnvel út frá einu ákvæði, herra forseti. Það gæti haft svo afgerandi úrslitaáhrif á ákveðna hópa í samfélaginu að menn gætu, t.d. ef við tökum ákvæðið um þjóðkirkjuna, talið að það væri ástæða til að fjalla um stjórnarskrána í heilu lagi bara vegna þess atriðis. Í þessu efni verðum við að vera búin að gera okkur svolítið í hugarlund á Alþingi hvernig við sjáum svona breytingar verða. Hvað viljum við fá fram? Hvernig viljum síðan að málið sé rætt meðal þjóðarinnar? Það er nefnilega svo í þeim löndum þar sem þjóðaratkvæðagreiðsla er algengari en hér - og ég ætla að taka það fram að ég er hlynnt því að þjóðaratkvæðagreiðslum fjölgi hér á landi og hef verið þeirrar skoðunar um langa hríð - þá er það ekkert endilega svo að málin renni í gegnum þjóðina. Það er ekki endilega svo að það sé auðveldara að fá fram breytingar í slíkum þjóðaratkvæðagreiðslum. Þess vegna er mjög mikilvægt að undirbúningurinn sé þannig að menn átti sig á því hvernig með slíkar breytingar eigi að fara. Þetta er ein af röksemdunum með því að breytingar á stjórnarskránni séu gerðar rólega, að tekið sé eitt skref í einu í því. Það var ágætisviðtal við Ragnhildi Helgadóttur, prófessor í stjórnskipunarrétti við Háskólann í Reykjavík, í skemmtilegum þáttum sem nú eru á Rás 1 á sunnudagsmorgnum þar sem Ævar Kjartansson og Ágúst Þór Árnason, í Háskólanum á Akureyri, eru að ræða sérstaklega þær breytingar sem eru fyrirliggjandi á stjórnarskránni og raunar umbreyttu þættinum sem fjallaði núna um lýðræðisskipulag í þá átt núna þegar þessar breytingar lágu fyrir. Þar hafa verið gestir m.a. eins og fram hefur komið í þessari umræðu hv. þm. Kristrún Heimisdóttir en jafnframt Ragnhildur Helgadóttir. Margt áhugavert kom fram í viðtalinu við hana og m.a. þetta eðli stjórnarskráa að vera svolítið til þess fallið að hægja á umræðunni. Hugsunin er sú að stjórnarskráin er dálítið íhaldssöm og menn fari frekar til baka í umræðunni, hún lætur menn aðeins bakka og velta fyrir sér hlutunum og slaka aðeins á. Mér finnst mjög mikilvægt fyrir okkur að hafa þetta í huga þegar við hugsum um þetta og jafnframt að við ættum að reyna að komast að samkomulagi um það hvaða þáttum í stjórnarskránni er nauðsynlegast að breyta, og ef af því yrði að sett verði á fót stjórnlagaþing, hvort sem það er löggjafarsamkunda eins og þetta frumvarp gerir ráð fyrir eða ráðgefandi með einhverjum hætti sem ég hef verið hrifnari af, yrði það unnið þannig að þær breytingar sem gera ætti á stjórnarskránni yrðu bornar undir þjóðina með skipulegum hætti. Við höfum á undanförnum árum talað hér nokkuð um sjálfstæði þingsins, að auka það og styrkja þingið. Mér finnst ekkert óeðlilegt við stjórnarskrárbreytingar og ég ætla ekki að taka afstöðu til þess í þessu dæmi hvort þær eigi að fara fram á stjórnlagaþingi eða Alþingi, ég ætla einungis að nefna að þá væri ekkert óskynsamlegt að bera það undir þjóðina. Í fyrsta lagi: Hvernig getum við styrkt þingið? Hvaða ákvæði í stjórnarskránni þarf að styrkja? Hvað þurfum við að gera? Að þjóðin sé spurð um þessi atriði fyrst. Þetta er kannski það grundvallaratriði í stjórnarskránni sem margir lögfræðingar og margir fræðimenn á sviði lögfræði hafa rætt töluvert á undangengnum árum og hafa raunar gert um langa hríð. Síðan kemur að þessu atriði um náttúruauðlindirnar og samspili við almenn lög og þær breytingar sem við höfum þegar gert á almennum lögum í þá átt að tryggja betur náttúruauðlindirnar sem sameign þjóðarinnar. Ég nefni í þessu sambandi t.d. frumvarp sem samþykkt var í fyrra, um breytingar á ýmsum lögum á orkusviði þar sem fram kemur að ekki sé heimilt að selja auðlindir í jörðu eða vatnsafl. Það ákvæði var mjög merkilegt ákvæði í sjálfu sér og töluverð breyting sem þar kom fram. Raunar er það svo að sem hluti af því frumvarpi var að ákveða að setja á fót nefnd sem átti síðan að vinna áfram með það hvernig fara skyldi með þessar auðlindir í leiguframsali og slíku og umræðan um stjórnarskrána og umræðan um það, hæstv. forseti, hvernig menn höfðu hugsað þetta í hinum almennu lögum sem þar var um að tefla fylgist dálítið að. Nú kom það fram á bloggsíðu hæstv. iðnaðarráðherra í kvöld að hann teldi að með þessum lögum sem samþykkt voru í fyrra sé fyrir það girt að þau ósköp gætu orðið sem kom fram hjá ágætum manni um helgina, að hægt væri að hirða af okkur allar auðlindir, og það er mjög nauðsynlegt að það komi fram. Ég held raunar að það hafi verið alveg fáránlegt af viðkomandi aðila að tala með þeim hætti og við eigum auðvitað að taka til varna þegar svo er. Stjórnlagaþingið sem er það sem ég hafði hugsað mér að einbeita mér að í þessari stuttu ræðu og þær breytingar sem hafa orðið á því í meðförum nefndarinnar gefa mér tilefni til að halda að hægt sé að ná um það einhvers konar lendingu hvernig með það mál eigi að fara. Það er alveg klárt að hugmyndin um stjórnlagaþing hefur þroskast mjög í vetur frá því hún kom fram fyrst í janúar. Reyndar verð ég að segja að ég var að fletta því upp hverjir hefðu tekið þátt í umræðunni af hálfu framsóknarmanna og það kom mér dálítið á óvart að hv. þm. Birkir Jón Jónsson, sem er mjög duglegur að taka þátt í umræðum hér, hefði ekki tekið þátt í umræðum um stjórnlagaþingið með beinum hætti þegar það var til umræðu sem frumvarp framsóknarmanna. Hann hefur vissulega tekið þátt í andsvörum en hann hefur ekki haldið ræður sérstaklega um stjórnlagaþingið og það vekur dálitla athygli með hliðsjón af því að þar fer varaformaður Framsóknarflokksins og mál sem framsóknarmönnum hefur að því er mér hefur sýnst hér í þingsölum fundist vera afar mikilvægt. Þetta er mál sem þeir leggja mikla áherslu á að skipti mjög miklu máli fyrir þá í komandi kosningabaráttu sem kemur mér í sjálfu sér töluvert á óvart vegna þess að ég held að þetta sé ekki kannski það mál sem er efst í hugum þeirra kjósenda sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson mun hitta á ferð sinni um Norðausturkjördæmi, með fullri virðingu fyrir öðrum þeim málum sem þar munu ábyggilega vera framarlega í hugum manna. En ég hef ekki trú á að þetta sé akkúrat það mál sem skiptir mestu máli fyrir þá í þeirri baráttu sem fram undan er. Engu að síður þá er það svo að þingflokkur framsóknarmanna og framsóknarmenn hafa í vetur haft mikinn áhuga á að þetta mál fái framgang í þinginu. Málið hefur hins vegar tekið verulegum breytingum. Í fyrsta lagi er frumvarp framsóknarmanna töluvert ólíkt því frumvarpi sem síðar var lagt fram af hálfu ríkisstjórnarflokkanna eða þetta stjórnarskrárfrumvarp. Það fylgja með í fylgiskjali með frumvarpi til breytingar á stjórnarskipunarlögum drög að frumvarpi um stjórnlagaþing. Ég sakna þess mjög í þeim drögum að ekki skuli fylgja greinargerð með frumvarpinu. Ýmsar greinar þess þarfnast skýringa og ég býst við að það hafi kannski verið rætt eitthvað nánar í stjórnarskrárnefndinni hvað felst í einstökum þáttum frumvarpsins. En engu að síður finnst mér það skipta máli fyrir okkur þingmenn, sem erum að reyna að gera okkur grein fyrir málinu, að hafa betri tilfinningu fyrir því hvernig þetta stjórnlagaþing eigi að vinna. Mér finnst svolítið sérkennilegt hversu líkt það er Alþingi skipulagslega séð. Ég hefði haldið að við þær aðstæður sem nú eru væri reynandi að líta kannski í talsvert aðrar áttir en þá að hafa þetta svona eins og afrit af Alþingi, eins og hv. þm. Kristrún Heimisdóttir komst svo skemmtilega að orði í þætti í útvarpinu um daginn. Síðasta breyting sem hefur orðið á stjórnlagaþinginu í meðförum nefndarinnar er að reyna að draga úr tímanum og leita leiða til að draga úr kostnaði við það vegna þess að fyrstu hugmyndir um stjórnlagaþingið voru gríðarlegar. Við þær ömurlegu efnahagsaðstæður sem hér eru hljómar stjórnlagaþing upp á 2 milljarða dálítið einkennilega í eyrum margra, sérstaklega þar sem við sitjum öll sem hér eru inni á stjórnlagaþingi, og mér finnst ansi langt gengið að koma með 2 milljarða króna stjórnlagaþing inn í þessa umræðu. En í síðustu útfærslunni, þriðju útfærslunni af stjórnlagaþingi er lagt til að þingið taki ekki til starfa fyrr en árið 2010 vegna þess að náðst hafi um það samkomulag í meiri hlutanum í nefndinni að hafa það með þeim hætti. Og reyndar síðan sú hugmynd að kjósa til stjórnlagaþings um leið og kosið verður til sveitarstjórna, sem ég er sannfærð um að muni valda verulegum vandræðum og ég á ekki von á því að sveitarstjórnarmenn muni taka vel í það. Það hefur komið fram hjá Halldóri Halldórssyni, formanni Sambands íslenskra sveitarfélaga, að það væri varhugavert að gera þetta svona. Þetta skyggir náttúrlega verulega á sveitarstjórnarkosningarnar og það er bara svo eðlisólíkt að kjósa til stjórnlagaþings og til sveitarstjórna. Þar er um allt annars konar mál að ræða og ég get bara ekki ímyndað mér hvernig kosningabaráttan fer fram, hæstv. forseti, árið 2010 

Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar, Lúðvíki Bergvinssyni, um að Ágúst Ólafur Ágústsson, 4. þm. Reykv. s., sé á förum til útlanda í opinberum erindagerðum og geti ekki sótt þingfundi á næstunni. 1. varamaður Samfylkingarinnar í kjördæminu, Mörður Árnason, tekur sæti á Alþingi í dag. Hann hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur lagt mikla áherslu á að treysta í sessi hin ströngu gjaldeyrishöft sem hér var ráðist í að setja á. Þrátt fyrir það er krónuvísitalan í 210 á þessum degi. Í Kastljóssþætti þar sem formenn stjórnmálaflokkanna voru í viðræðum sagði hæstv. fjármálaráðherra að gengið væri rétt skráð. Það vakti athygli og hlýtur að leiða hugann að þeim sem skulda erlend lán, gengistryggð lán. Vissulega er það svo að staða gengis er hagstæð fyrir útflytjendur um þessar mundir sem ekki eru skuldugir og skulda ekki erlend lán. Við á Alþingi hljótum að velta fyrir okkur hvað hæstv. fjármálaráðherra á við með því að gengið sé rétt skráð. Þess vegna ber ég upp þá ósk við hæstv. fjármálaráðherra að hann fari aðeins yfir þetta og geri okkur grein fyrir hvað hann átti við. Staðan er hagstæð fyrir þá sem flytja út og fá greitt inn í landið en að lýsa því yfir í sjónvarpi að íslenska gengið sé rétt skráð um þessar mundir, vakti mikla athygli hjá öllum, held ég hljóti að vera.

Herra forseti. Ég er ekki alveg viss um að hv. þingmaður fari rétt með en ég verð að vísu að treysta á minni mitt í því. Ef ég man rétt var ég að tala um að raunhæft eða raunsætt gengi kæmi útflutningsatvinnuvegunum til góða og var þá að sjálfsögðu með í huga samanburðinn við það tímabil þegar gengi krónunnar var allt of hátt, allt of sterkt og útflutnings- og samkeppnisgreinar voru að hverfa og verða að engu. Hvað er nákvæmlega raunhæft jafnvægisgengi á íslensku krónunni miðað við aðstæður okkar núna er auðvitað erfitt að segja. En augljóslega viljum við að gengi krónunnar styrkist og það hef ég margsagt á undanförnum dögum. Það er að sjálfsögðu sú viðleitni sem í gangi hefur verið, t.d. með breytingunum í þinginu fyrir viku síðan, að tryggja að þær skilareglur um gjaldeyri úr útflutningsviðskiptum haldi og allir sitji þar við sama borð. Það er viðleitni til að ná stöðugra og raunhæfara gengi á krónuna sem að sjálfsögðu er sterkara en það sem er í dag. Ég held að allir séu sammála um að gengi krónunnar er talsvert veikt en vonandi eru menn líka sammála um að það var okkur til stórskaða að búa við það háa og sterka gengi á krónunni sem var um árabil þar á undan. Og einhvers staðar þar á milli hlýtur raunhæft jafnvægisgengi á krónunni að vera sem býr útflutnings- og samkeppnisstarfseminni það hagstæð skilyrði að við getum búið við umtalsverðan afgang á viðskiptum við útlönd sem er okkur lífsnauðsynlegt á næstu árum til að hafa upp í afborganir af erlendum skuldum o.s.frv. Það er í sjálfu sér ekki fjármálaráðherra að gefa út einhverjar viðmiðanir í því enda kannski ekki hægt. En ég held að einhvers staðar á milli þess sem gengið var sterkast og þar sem það er núna, kannski ekki langt frá því að vera mitt 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að gera athugasemdir við það sem hæstv. fjármálaráðherra sagði um nauðsyn þess að það sé hagstæð gengisþróun og að jafnvægisgengi skapist sem sé í takt við þær aðstæður og þann markað sem hér þarf að vera í þágu útflytjenda og þeirra sem stunda erlend viðskipti. En það er mjög mikilvægt að ráðherrar gæti orða sinna og hæstv. fjármálaráðherra ætti að fara yfir þetta viðtal því að ég held að það fari ekkert á milli mála að hann talaði þar um að gengið væri rétt skráð. En ef það var í þeim skilningi að það væri hagstætt fyrir tilteknar atvinnugreinar eins og t.d. ferðaþjónustu eða sjávarútveg er það auðvitað skiljanlegt. Það er þó geysilega mikilvægt að ríkisstjórnin og ekki síst fjármálaráðherrann átti sig á því að hann verður að tala varlega um hina íslensku krónu, svo að ekki sé minnst á þá 

Herra forseti. Það er alveg rétt og við erum sammála um það, ég og hv. þm. Sturla Böðvarsson, að menn þurfa að tala af yfirvegun og ekki síst um gjaldmiðilinn. Það er mikill ábyrgðarhlutur að tala hann niður. Ég hef gagnrýnt það á undanförnum dögum aftur og aftur þegar menn taka svo til orða að krónan sé ónýt og einskis virði. Það hjálpar henni ekki, það hjálpar okkur ekki í þeirri mikilvægu viðleitni að ná stöðugleika og 

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra var á fundi erlendis í staðinn fyrir hæstv. forsætisráðherra og helstu fréttirnar sem bárust af þeim fundi var það að hæstv. ráðherra neitaði að vera á ljósmynd með Gordon Brown, forsætisráðherra Breta. Það var að hans mati greinilega mjög stór aðgerð sem hann greip þar til gagnvart Bretum, alvörurefsiaðgerð að neita að láta taka ljósmynd af sér. Ég spyr: Er þetta leiðin sem Samfylkingin hyggst fara í til að tryggja varnir landsins, hagvarnir landsins, öryggi landsins, að neita að láta taka ljósmynd af sér með fulltrúum þjóðar sem réðst á Ísland með jafnótrúlegum hætti og Bretar gerðu með því að setja hryðjuverkalög á Ísland og íslensk fyrirtæki.

Þetta var bara af því að hann er ljótur.

Það var vinaþjóð okkar sem réðst gegn Íslandi með því að setja hryðjuverkalög á okkur, réðst gegn íslenskum fyrirtækjum og íslenskum hagsmunum  Síðan benda hæstv. utanríkisráðherra og fyrrum utanríkisráðherra á að þeir hafi að vísu fundað með kollegum sínum í Bretlandi, þeir hafi að vísu rætt málin. En kom nokkurn tíma til greina t.d. að kalla heim sendiherrann okkar þegar við urðum fyrir hernaðarlegri árás, fjármálalegri árás á Ísland? Nei. 

Herra forseti. Ég tel að spurningin sem hv. þingmaður beindi til mín sé um hvað íslenska ríkisstjórnin sé að gera til að reyna að fá hryðjuverkalögunum aflétt og sömuleiðis að reyna að koma samningaviðræðum í gang við Breta. Fyrri ríkisstjórn hafði markað stefnu í þeim efnum sem hafði verið samþykkt á Alþingi Íslendinga og ég vísa sérstaklega til ummæla núverandi formanns Sjálfstæðisflokksins sem taldi í umræðum að það hefði verið ákaflega vel haldið á íslenskum hagsmunum í þessu máli. Ég er sammála því mati. Ég tel að undir forustu hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, hafi verið staðið mjög vel að þessu máli, þ.e. á öllum stigum málsins þar sem hún kom að og var komið harkalegum mótmælum á framfæri við utanríkisráðuneytið. Það er til afskrift af fundi hæstv. fyrrverandi ráðherra með breska utanríkisráðherranum og þar kemur mjög skýrt fram hversu fast er haldið á því máli, svo fast að utanríkisráðherra Breta þykir nóg um. Sömuleiðis var ég sem starfandi utanríkisráðherra þremur sinnum í samræðum við sendiherra Breta þar sem málum var komið fram með ákaflega skýrum hætti. En auðvitað vekur það eftirtekt, herra forseti, að þáverandi forsætisráðherra notfærir sér ekki þá stöðu til að tala við kollega sinn, það var aldrei fundur með forsætisráðherra Íslands og forsætisráðherra Breta og eftir því var aldrei leitað. Það var kannski ámælisvert. Á þeim fundi sem ég átti með utanríkisráðherra Breta í síðustu viku - ég átti reyndar tvo fundi - var afstöðu Íslendinga komið mjög skýrt á framfæri. Við teljum nú að við séum búin að koma þessu máli á pólitískt stig og það séu að fara í gang samningaviðræður sem vonandi leiða til farsællar niðurstöðu og til þess að Íslendingar þurfi ekki að taka á sig miklar byrðar, hugsanlega engar. Þannig er staðan á eignum 

Virðulegi forseti. Já, menn ætla greinilega að halda bara áfram að mala og vona að Bretar ætli í eitt skipti kannski að vera almennilegir við okkur. Ég ætla aðeins að fá að vitna í bloggsíðu Sigmundar Davíðs, ég ætla aðeins að fá að ræða það. Hér segir, með leyfi forseta: „Þegar efnahagsleg framtíð þjóðarinnar var í húfi (skuldir heimilanna, lánshæfi fyrirtækja, velferðarkerfið o.s.frv.) ákvað ríkisstjórnin hins vegar að kasta frá sér öllum vopnum og vörnum og taka á sig skuldaklafa í þeirri von að Evrópusambandið launaði þeim greiðann seinna. Hafi markmiðið verið að bæta samningsstöðu vegna hugsanlegrar inngöngu í Evrópusambandið eru áhrifin þveröfug.“ Síðan kemur fram að samráðherra hæstv. utanríkisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon, hafi talað um að glæsileg niðurstaða væri fram undan í Icesave-málinu. Hann þurfti að vísu að bakka með þau orð á fundi viðskiptanefndar. Ég held að við getum alveg gert okkur grein fyrir því að þegar við förum á hnén fyrir framan Breta verður engin glæsileg niðurstaða. 

Herra forseti. Ég veit ekki hvort það er skoðun hv. þingmanns að það helsta sem samningamenn og ráðherrar íslensku ríkisstjórnarinnar eigi að gera sé að stilla sér upp í einhverjar kurteisismyndatökur með einhverjum ráðherrum úti í heimi. Það er ekki leiðin til að ná niðurstöðu. 
             Hins vegar er alveg ljóst að íslenska ríkisstjórnin, sú sem nú situr alveg eins og hin fyrri, hefur reynt að koma þessu máli í þann farveg að það sé hægt að fara í samningaviðræður um bærilega niðurstöðu. Ég vek eftirtekt á því - ég hef áður í þessum umræðum vitnað í nýkjörinn formann Sjálfstæðisflokksins - að hann sagði í umræðum á sínum tíma að hann teldi góðan möguleika á því að eignir Landsbankans dygðu fyrir forgangskröfum þannig að ekkert félli á ríkissjóð. Þetta sagði hv. þm. Bjarni Benediktsson. Ég var honum ekki sammála þá en ég er honum sammála núna. Ég held að það séu vaxandi líkur á því að eignirnar dugi til að hægt sé að ná því sem við getum kallað farsæla niðurstöðu. Hins vegar liggur alveg ljóst fyrir að það er skýlaus krafa okkar, ekki síst eftir þá nefndarniðurstöðu 

Herra forseti. Mig langar til að ræða við hæstv. fjármálaráðherra um gjaldmiðilsmál vegna þess að í morgun birtist frétt í Ríkisútvarpinu um trúnaðarskýrslu sem Lundúnablaðið Financial Times hefur komist yfir. Þetta er trúnaðarskýrsla frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem tekin var saman fyrir mánuði. Þar leggur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn til að aðildarríki Evrópusambandsins í Mið- og Austur-Evrópu, sem orðið hafa hvað verst úti í kreppunni, leggi niður gjaldmiðla sína og taki upp evru án þess að ganga formlega í evrópska myntsamstarfið. Í skýrslunni segir að með því að taka upp evru sé best hægt að leysa erfiðleikana vegna skulda ríkjanna í erlendum gjaldeyri, eyða óvissu og byggja upp traust. Verði evra ekki tekin upp muni erlendu skuldirnar leiða til mikils niðurskurðar sem geti valdið miklum pólitískum óróa. Það sem mig langar til að vita er hvort viðræður í þessa veru, sem tímaritið The Economist hefur jafnframt bent á, hafi átt sér stað milli hæstv. fjármálaráðherra og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á síðustu vikum og hvort ríkisstjórnin telji þá leið, einhliða upptöku alþjóðlegs gjaldmiðils á Íslandi, mögulega fyrir okkur Íslendinga. Í annan stað langar mig til að víkja að ræðu Bandaríkjaforseta, Baracks Obamas, sem hann hélt fyrir nokkrum dögum. Þar lýsti Bandaríkjaforseti því að upptök þeirrar fjármálakreppu sem við værum í og falls fjármálakerfisins mætti rekja til vandræða á húsnæðismarkaði í Flórída. Ég tel að í þessu felist gríðarlega mikil viðurkenning á því að uppruni fjármálakreppunnar hafi átt sér stað í Bandaríkjunum og ég velti fyrir mér hvort ríkisstjórnin telji að ræða Bandaríkjaforseta veiti íslensku ríkisstjórninni ekki tilefni til 

Herra forseti. Ég hef ekki í mínum höndum skýrslu Alþjóðgjaldeyrissjóðsins um málefni ríkjanna í Austur-Evrópu, hef tekið eftir þessum tillögum og fylgst með fjölmiðlaumfjöllun um hana. Það verður að hafa í huga að hér eiga í hlut ríki sem mörg hver, og væntanlega reyndar flest, eru þegar komin í Evrópusambandið en hafa beðið eftir því að taka upp evru. Sum þeirra, eins og Lettland og ef ég veit rétt líka Ungverjaland, hafa þegar tengt sínar myntir við evru sem veldur þeim reyndar ærnum vandræðum núna og leiðir til mikilla erfiðleika í hagstjórn í viðkomandi löndum þar sem löndin þurfa m.a. að eyða dýrmætum gjaldeyrisvaraforða í að verja þessa tengingu. Má um það deila hversu góður búskapur það er. Að margra mati er kreppan og hrunið t.d. í Lettlandi að dýpka mikið vegna þeirra þvinguðu aðstæðna sem þar eru uppi. Ísland er í allt annarri stöðu, algjörlega ósambærilegri, og engar viðræður hafa verið, a.m.k. ekki milli mín og að ég best veit ríkisstjórnarinnar og Alþjóðgjaldeyrissjóðsins, um sambærileg mál hér. Þvert á móti gengur mikilvægur hluti efnahagsstöðugleikaáætlunarinnar út á að koma upp fullnægjandi gjaldeyrisvaraforða og styrkja gengi krónunnar. Á það leggur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn áherslu alveg eins og við gerum, að sjálfsögðu. Að lokum tek ég undir það með hv. þingmanni að margt áhugavert er á dagskrá í Bandaríkjunum og hjá inni nýju ríkisstjórn Obamas. Ég held að það verði fróðlegt fyrir okkur að fylgjast þar vel með og eftir atvikum reyna að byggja upp tengsl og efla samband við ný stjórnvöld í Bandaríkjunum. Það er áhugavert, þar eru ýmsir hlutir á dagskrá sem okkur varðar og reyndar allan heiminn, mjög miklu. Það er stórmál fyrir allan heiminn hvernig hinni nýju ríkisstjórn Baracks Obamas muni ganga að glíma við ástandið í Bandaríkjunum og við hljótum þar af leiðandi að óska honum alls góðs í glímu hans við kreppuna, rétt eins og við væntum þess að 

Herra forseti. Ég held að við hæstv. fjármálaráðherra séum alveg sammála um að mikilvægasta verkefnið er að koma á stöðugleika hér á landi og létta þrýstingnum á krónunni. Það vekur athygli þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er farinn að ráðleggja ríkjum Mið- og Austur-Evrópu að fara í einhliða upptöku á alþjóðlegum gjaldmiðli og að slíkir möguleikar hafi ekki verið ræddir í viðræðum ríkisstjórnarinnar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hér á landi vegna þess að í 18. gr. samkomulags Alþjóðagjaldeyrissjóðsins við ríkisstjórn Íslands er opnað á þá möguleika sem hér hafa verið ræddir. Ég skora síðan á hæstv. ríkisstjórn að taka upp talsamband við Bandaríkjaforseta og ríkisstjórn hans. Það er ekkert launungarmál að fyrri ríkisstjórn Georges Bush Bandaríkjaforseta var ekki hliðholl okkur Íslendingum en ég tel einboðið að íslenska ríkisstjórnin fari til  
            

Herra forseti. Það er mjög áhugavert að heyra þingmann Sjálfstæðisflokksins, og það af öllum hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, hafa þau orð um stjórnarskiptin í Bandaríkjunum að nú sé allt betra með valdatöku demókrata í Bandaríkjunum  Hér hefur komið fram að hæstv. utanríkisráðherra velur sér mjög vini, sérstaklega þegar á að fara að taka mynd. Hann hafði ekkert á móti því að vera myndaður við hliðina á Barack Obama þó að hið sama gildi ekki um ýmsa aðra eins og upplýst var áðan. 

Forseti. Nú liggja fyrir tillögur Hafrannsóknastofnunar um skiptingu hafsvæða við landið milli hvalveiðiskipa og hvalaskoðunarskipa. Þessar tillögur eru merkilegar í sögunni vegna þess að ég held að þetta sé í fyrsta sinn sem stjórnvöld beinlínis taka að sér að skipta hafsvæðum milli nýtingarkosta af þessu tagi. Þessu fylgir nokkur vandi, og tillögum Hafrannsóknastofnunar hefur verið tekið illa,  Þess vegna er rétt að spyrja á þessu stigi hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem gegnir mjög viðamiklu starfi í öðru ráðuneyti en má ekki af þeim sökum bregðast í þessum efnum, hvers konar vinnubrögð hann ætli sér að ástunda við lokaákvörðun sína um þessa skýrslu, hvaða samráð hann hafi haft við ferðaþjónustuna, hvort ákvörðun hans sé tekin í samráði við ráðherra ferðamála, sem gengur einmitt fram hjá púltinu í þessa mund, og hvert álit hans sé á þeim skoðunum sem fram eru komnar um þessa tillögugerð Hafrannsóknastofnunar og þeirri einkunn sem þessi skýrsla fær í bréfinu til mín.

Herra forseti. Þetta var unnið nákvæmlega í samræmi við það sem ég boðaði þegar ég kynnti niðurstöðu mína í þessum hvalveiðimálum í febrúarmánuði, þegar nokkuð langt var liðið á febrúar ef ég man rétt, að þá yrði þessi vinna sett í gang og leitað tillagna frá Hafrannsóknastofnun og fleiri hlutir settir í farveg eins og að endurskoða lög um hvalveiðar, afar gömul lög frá 1949 og fleira í þeim dúr. Í undirbúningi er hagfræðileg úttekt á heildarhagsmunum Íslands í þessu samhengi og ýmis vinna komin í farveg sem ákveðin var og boðuð á þessum tímapunkti á síðari hluta eða undir lok febrúar. Þetta eru tillögur Hafrannsóknastofnunar. Ég hef enga ákvörðun tekið í málinu. Við ákváðum að fara þá leið að leggja þetta inn á heimasíðuna þannig að allir sæju tillögurnar sem hafa verið unnar. Nú liggja þær fyrir, allir geta gert við þær athugasemdir og eru að gera það. Sýnist sitt hverjum, báðum megin frá. Ég hef enga ákvörðun tekið og mun ekki gera fyrr en eftir páska og verð frekar þögull um það hvað mér sjálfum finnst þangað til sú niðurstaða liggur fyrir. Það eina sem ég get tryggt er að vitaskuld verður farið yfir öll sjónarmið í þessum efnum. Þau liggja í aðalatriðum fyrir, þessir aðilar koma nú sjónarmiðum sínum á framfæri og rökstyðja þau í ljósi tillagnanna eins og þær liggja fyrir. Þetta er opið ferli, gagnsætt ferli. Er það ekki svona sem við viljum hafa stjórnsýsluna, hv. þingmaður, enginn feluleikur, engin leyndarmál? Tillögur ráðgjafarstofnunarinnar liggja fyrir og síðan taka stjórnvöld ákvörðun sína í lokin á ferlinu. Ég get líka upplýst að frumvarp um hvali, ekki um hvalveiðar heldur frumvarp um hvali, er tilbúið og verður væntanlega meðhöndlað með sama hætti, það verður bara lagt inn á heimasíðu ráðuneytisins þannig að allir geti skoðað það. Það er unnið af nefnd sem lauk starfi sínu fljótt og vel. Síðan geta menn tekist á um það í framhaldinu.

Forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir svörin en ég var ekki spyrja hann hvaða ákvarðanir hann hygðist taka eftir páska eins og hann hefur boðað, það kemur mér ekki til hugar að gera, heldur hvernig hann ætlar að standa að þeirri ákvarðanatöku, með hvaða hætti hann ætlar að hafa samráð við hagsmunaaðila fyrir utan það sem lofsvert er, að leggja þetta fram á netið og bíða eftir skoðunum, og þó kannski einkum hvernig háttað verður samráði hans við það ráðuneyti sem fer með ferðamál. Nú stendur svo á að sjávarútvegsráðherra, sem á að vaka yfir sjávarútveginum og þar á meðal þessum hvalveiðum, er ekki samskiptamaður við ferðaþjónustuna. Þess vegna verður málið erfiðara. Önnur spurning sem ég gat ekki komið að í fyrri ræðu: Í skýrslu Hafrannsóknastofnunar er talað um eftirlit sem þurfi að vera með bæði veiðum og skoðun, hvers lags eftirlit er það, hver verður kostnaður 

Herra forseti. Ég vil fyrst taka fram að ég fundaði auðvitað rækilega með þessum aðilum í febrúar í aðdraganda þess að ákvörðun var tekin um hvalveiðiþáttinn sjálfan. Í því ferli, eftir að tilkynningin var send út og þangað til niðurstaða lá fyrir, var unnið með ráðuneytum umhverfis-, ferða- og utanríkismála þannig að þau komu sjónarmiðum sínum að. Í gögnum málsins sem voru lögð upp voru greinargerðir frá þessum ráðuneytum. Ég hef svo sem enga ákvörðun tekið um hvernig ég haga þá fundahöldum eða samskiptum við þessa aðila í nýrri umferð áður en hvalaskoðunarsvæðin verða endanlega ákveðin eða gefin út, en það er sjálfsagt að fara yfir það og þar á meðal ráðuneyti ferðamála. Reyndar tel ég mig vera ágætlega inni í þeim málaflokki, ég fór með þau mál einu sinni, á hinni öldinni, og hef góðar taugar til ferðaþjónustunnar þannig að ég get alveg róað hv. þingmann hvað það varðar, ég hef fullan skilning á mikilvægi hennar og þörfum í þessum efnum og mun hafa ferðaþjónustuna til hliðsjónar. 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að frumvarp um hvali skuli vera væntanlegt en vil kannski beina sjónum mínum aðeins að öðru í dag. Ekki þarf að fara mörgum orðum um síaukið atvinnuleysi og ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það hér. Einhverjir þeirra sem misst hafa vinnuna kynnu að hafa áhuga á því að sækja sér frekara nám til að halda geðheilsu og auka samkeppnishæfni sína til að eiga meiri möguleika á vinnumarkaði. Þetta sama fólk stendur þó frammi fyrir því að atvinnuleysisbótaþakið getur verið töluvert miklu hærra en hámarksnámslán fyrir einstakling. Hámarksgrunnlán einstaklings er 900 þús. kr. fyrir árið enda er gert ráð fyrir því að skólafólk vinni sér inn a.m.k. milljón þess utan sem hlýtur að vera áhyggjuefni um þessar mundir. En sami einstaklingur gæti fengið allt að þrisvar sinnum þá tölu í atvinnuleysisbætur ef miðað er við tekjutengdar hámarksbætur í þrjá mánuði og fullar bætur í 9 mánuði eftir það. Það þarf ekki að taka það fram að þeir sem stunda nám eiga að sjálfsögðu ekki rétt á atvinnuleysisbótum. Það er því alveg ljóst að kerfið gerir þeim ekki, sem ekki hafa borð fyrir báru, kleift að fara af atvinnuleysisbótum í nám. Það eru því eingöngu þeir sem búa við góðar félagslegar aðstæður, eiga sparifé sem þeir geta lifað af eða eiga velunnara sem geta séð fyrir þeim sem eiga þess kost að nýta sér þau tilboð sem menntakerfið hefur upp á að bjóða. Telur hæstv. forsætisráðherra þetta í anda þess sem rætt hefur verið um að möskva öryggisnetsins þurfi að þétta til að þeir sem mest þurfa á því að halda fái aðstoð úr velferðarkerfinu? Fyrir mína parta er þetta hróplegt óréttlæti, herra forseti, og að mínu mati til vansa fyrir ríkisstjórn sem kennir sig við jöfnuð og félagshyggju og ég vil því spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvað hæstv. ríkisstjórn telur að sé til ráða til að auka jafnræði og sanngirni hvað þetta varðar.

Herra forseti. Þetta er kannski spurning sem að mestu leyti varðar verksvið menntamálaráðherra og ég get upplýst hv. þingmann um að menntamálaráðherra tók þessi mál upp í ríkisstjórn á föstudaginn var og gerir væntanlega aftur á morgun. Það er verið að vinna mjög mikið í að skoða þetta í heild sinni og þar koma inn annars vegar möguleikar námsmanna til þess að vera í námi t.d. í sumar og möguleikar háskólanna til að bjóða upp á það og hvernig hægt verður að kljúfa það fjárhagslega. Það lýtur bæði að háskólunum sjálfum, að þeir hafi bolmagn til að bjóða upp á námið, og það lýtur að möguleikum lánasjóðsins til að veita lán þegar um lánshæft nám er að ræða og síðan er þáttur Atvinnuleysistryggingasjóðs í þessu að sjálfsögðu einnig til skoðunar. Ég geri ráð fyrir að um það sé ekki ágreiningur að það sé auðvitað miklu æskilegra námsmenn geti nýtt tíma sinn í sumar, þeir sem ekki eiga kost á vinnu, í nám og hraðað framvindu síns náms heldur en að vera á atvinnuleysisbótum og mæla göturnar. Yfir þetta er verið að fara og það er á forræði menntamálaráðherra og hún stjórnar því verki. Ég vona að tiltölulega fljótlega skýrist myndin enda liggur á að fá botn í það hvað menn telja viðráðanlegt og mögulegt að gera en allir eru sér meðvitaðir um að þarna er um mjög stórt mál að ræða sem mun hafa mikil áhrif á það hvernig okkur gengur að fara í gegnum sumarið, þ.e. hvort hér verður mikið fjöldaatvinnuleysi námsmanna með tilheyrandi kostnaði á atvinnuleysisbótahliðina fyrst og fremst. Að einhverju leyti getur kostnaður lent á sveitarfélögum og því þurfa sveitarfélögin að mínu mati líka að koma að borðinu. En yfir þetta allt saman er verið að fara og menntamálaráðherra stjórnar þeirri vinnu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir skýr svör. Ég treysti menntamálaráðherra ágætlega til að stýra þessu verki en í þessu samhengi ber að nefna að það sama fólk og nýtur námslána er líklega eini hópurinn sem verður að fjármagna framfærslu sína á yfirdráttarlánum bankanna og þar með greiða stóran hluta þess litla sem skammtað er í vexti. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra um möguleika á því, úr því að bankarnir eru orðnir að stórum hluta í eigu ríkisins, hvort hann hafi áhuga á því og geti beitt sér fyrir því að Lánasjóður íslenskra námslána geti breytt kerfi sínu í þágu námsmanna eða að þeir fái notið betri kjara en nú þekkist varðandi fyrirframgreiðslur sem til eru komnar vegna eftirágreiddra lána. Ég spyr auðvitað hæstv. fjármálaráðherra um þetta því að hann er jú sá sem heldur utan um budduna.

Herra forseti. Það er því miður sorglega lítið til að halda utan um. Það er ekki mikið í buddunni, það vita allir. Að sjálfsögðu vildum við helst, a.m.k. er það eindregin afstaða míns flokks, komast út úr eftirágreiðslu námslána yfir í samtímagreiðslur. Menn hefðu betur aldrei farið inn á þá braut með tilheyrandi viðbótarkostnaði fyrir kerfið og flækjustigi sem það veldur. Hið upphaflega fyrirkomulag sem Lánasjóðurinn byggði á frá byrjun og var við lýði allt þangað til menn hörfuðu yfir í eftirágreiðslurnar var að sjálfsögðu miklu betra og ódýrara í heild þegar upp er staðið, sérstaklega betra fyrir námsmenn. Staða Lánasjóðs íslenskra námsmanna er hins vegar mjög erfið. Fjárveitingar til hans voru skornar niður um einn milljarð kr. í fjárlögum yfirstandandi árs og sá vandi er þar til að takast á við. Það veikir auðvitað stöðu sjóðsins til þess að taka á sig viðbótarbyrðar eins og núna og hann hefði þurft að vera í betri færum til að gera, t.d. að lána út á lánshæft nám í sumar. Einhvern veginn verður að takast á við það og það er skoðað samhliða öllu hinu sem ég nefndi áðan.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag, þ.e. þar til umræðu um dagskrármálin er lokið.

Herra forseti. Það stefnir enn einn daginn í að dagskrá þingsins verði helguð stjórnarskrármálinu meðan önnur og mikilvægari mál í þágu heimila og atvinnulífsins bíða. Við sjálfstæðismenn, herra forseti, höfum ítrekað bent á að dagskrá þingsins verði að taka mið af því ástandi sem er úti í þjóðfélaginu um þessar mundir og þingið verði að taka fyrir önnur og brýnni mál en stjórnarskrárfrumvarpið sem allir sérfræðingar - það er rétt að draga það fram - sem allir sérfræðingar og umsagnaraðilar hafa raunar bent á að þurfi lengri aðdraganda og vandaðri undirbúning. Ég vil því gera það að tillögu minni að frumvarp forsætisráðherra um breytingar á stjórnarskrá verði sett aftast á dagskrá í dag og að fyrsta mál á dagskrá fundarins verði frumvarp iðnaðarráðherra um heimild til að reisa álver í Helguvík sem talið er að geti skapað þúsundir starfa og verið mikil vítamínsprauta fyrir hagkerfið. Ég legg þetta til, herra forseti, og vísa í 2. mgr. 63. gr. þingskapa þar sem fram kemur að forseta Alþingis er heimilt að breyta röðun á þeim málum sem eru á dagskrá. Stjórnarskrárfrumvarpið verði að sjálfsögðu á dagskrá en það verði rætt síðar í dag.

Forseti. Það er ánægjulegt í sjálfu sér að sjá það eftir hálfs mánaðar fjarveru að Sjálfstæðisflokkurinn situr við sinn keip og er enn í sama málþófinu um stjórnarskrárfrumvarpið og hann var þegar ég varð að yfirgefa þennan vinnustað fyrir 14 dögum. Og það er enn sami fulltrúinn, hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, sem stendur upp þó að Árni Johnsen hafi að vísu sótt mjög hart að forustusætinu í Sjálfstæðisflokknum í þessum efnum. 
             Ástæðan er líka enn sú sama. Það er fyrst og fremst til að koma í veg fyrir að ákvæði um þjóðareign á auðlindum á Íslandi og einkum auðlindum sjávar sé samþykkt á þinginu og komist í stjórnarskrá. Það er varðstaðan um sérhagsmunina sem Sjálfstæðisflokknum er efst í huga og fremst í mun á þessum tímum.

... Helguvík.

Um Helguvík er það því miður þannig að það skiptir engu máli hvort það frumvarp sem hér liggur fyrir er samþykkt eða ekki. Helguvík ræðst annars staðar en í þingsalnum. 
            

Ég vil biðja hv. þingmenn að gefa ræðumönnum tækifæri til að flytja mál sitt.

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi vildi ég segja, hæstv. forseti, að ég hvet forseta til að taka til greina þá tillögu um breytingu á dagskrá sem hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir lagði fyrir forseta og óska eftir því að forseti gefi svar strax. Að öðru leyti vil ég vekja athygli á því að hingað er kominn þingmaðurinn Mörður Árnason, hv. varaþingmaður. Samkvæmt áformum forseta á að ljúka þinghaldi á morgun. Hann er kallaður inn sem varamaður í dag og á að sitja þá væntanlega tvo daga á þingi áður en þinghaldinu er lokið. Það vekur afskaplega mikla athygli hvernig að málum er staðið þegar auknar kröfur voru gerðar í breyttu skipulagi þingsins um að gæta þess að kalla ekki inn varamenn nema brýn þörf væri á og 

Virðulegi. Ég mundi einmitt halda að það væri mjög nauðsynlegt að klára umræðuna um stjórnarskipunarlögin vegna þess að þar erum við að setja inn í stjórnarskrána ákvæði um auðlindir þjóðarinnar. Miðað við þær upplýsingar sem komu fram um helgina frá hagfræðingnum Michael Hudson og rithöfundinum John Perkins er einmitt kannski ástæða til að setja þetta ákvæði inn í stjórnarskrána til að tryggja að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, sem innheimtumaður erlendra kröfuhafa, komist ekki yfir náttúruauðlindir og fjármuni Íslendinga. Það var nú þannig og má minna á það að Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn kvittuðu upp á það að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kæmi hingað til lands. Áður en við förum að ræða um fjárfestingarsamninginn um Helguvík, áður en við höldum áfram að ræða nokkurt annað mál held ég að við verðum að tryggja það að auðlindir þjóðarinnar verði í eigu þjóðarinnar. 

Herra forseti. Ég tel, án þess að við förum að ræða efnisatriði þeirra mála sem hér hefur verið vikið að, mjög mikilvægt að hæstv. forseti svari þeirri spurningu sem hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir bar upp áðan um það hvort forseti væri tilbúinn að taka þeirri tillögu sem hér var lögð fram um breytta röð dagskrárliða. Mér finnst í rauninni að umræðan gæti styst til muna og það væri til að greiða fyrir störfum fundarins ef hæstv. forseti svaraði þessu skýrt.

Forseti vill upplýsa að dagskrá fundarins liggur fyrir. Það er einlægur vilji forseta að við reynum að klára stjórnarskipunarlögin til 3. umr. í þinginu og mun hann freista þess í dag og biður um liðsinni þingmanna um að hafa umræðuna þannig að þetta hafist svo við getum komist í að afgreiða önnur mál sem þarf að ljúka áður en þingi lýkur í vor. Afstaðan er alveg skýr og lá fyrir með dagskrá fundarins og forseti hefur svarað því og kynnti það á fundi forsætisnefndar í morgun.

Virðulegur forseti. Þetta er að verða hefðbundinn dagskrárliður að hlaupa upp um störf þingsins og það eru sjálfstæðismenn sem hefja þennan leik hér í upphafi nánast hvers einasta fundar. En það er alveg skýrt að þetta er mál sem við leggjum áherslu á að verði klárað og ég vil taka undir orð Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, formanns Framsóknarflokksins, sem sagði svo réttilega að sjálfstæðismenn ættu að hætta að halda Alþingi í gíslingu. Meiri hluti er fyrir málinu hér á þingi og sjálfstæðismenn ættu frekar að gera grein fyrir þessum málflutningi sínum í næstu kosningum. Af því að valdið kemur frá þjóðinni en ekki frá Valhöll. Þannig að ég legg til að við höldum áfram með dagskrána og látum þetta mál ganga fram og greiðum síðan atkvæði um það. Þá kemur í ljós hvort ekki sé öruggur meiri hluti fyrir málinu.

Herra forseti. Hér hefur komið fram ósk á grundvelli 63. gr. þingskapalaga þar sem segir í 2. mgr., með leyfi forseta: „Forseti getur breytt röðinni á þeim málum sem eru á dagskrá og einnig tekið mál út af dagskrá.“ Sú ósk hefur komið fram hér að forseti noti þetta vald sitt til að greiða fyrir þingstörfum og taka fyrir önnur mál áður en hafist verður handa við að ræða áfram stjórnarskipunarmálin. 

Herra forseti. Mér finnst miður að forseti hafi ekki viljað fallast á ósk mína um að breyta röðun. Tillaga mín var að breyta röðun á dagskránni og því vil ég leggja það til að við slítum einfaldlega fundi og að boðað verði til nýs fundar þá þegar með eftirfarandi dagskrá: 1. Helguvík. 2. Hagsmunir Íslands í loftslagsmálum. 3. Veiðar á hrefnu og langreyði. 4. Stjórnarskráin. Stjórnarskráin verður að sjálfsögðu á dagskrá og við ræðum hana þá einfaldlega síðar í dag þegar við höfum afgreitt þessi brýnu mál. Ég vísa til 2. mgr. 63. gr. þingskapalaga og legg tillöguna fram til hæstv. forseta og geri ráð fyrir að hún verði tekin fyrir í atkvæðagreiðslunni hér á eftir.

Forseti verður að viðurkenna að honum er ekki ljóst hvaða þingskapagrein 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs sérstaklega vegna orða hv. þm. Marðar Árnasonar. Ég bíð eftir því að fá að komast að til að ræða um stjórnarskrána og fjalla m.a. um það ákvæði sem hv. þm. Mörður Árnason talaði um, þ.e. þjóðareign á auðlindum hafsins og öðrum auðlindum. Mér finnst skipta miklu máli með hvaða hætti og hvernig þetta verður afgreitt frá Alþingi, þannig að Alþingi sé sómi að. Ég hins vegar stend fast á því að berjast af öllu afli gegn því að hér verði stjórnskipuleg ringulreið með því að samþykkt verði frá Alþingi það ákvæði sem hér liggur fyrir um stjórnlagaþing. Ég tel það skyldu mína sem þingmanns á Alþingi Íslendinga, á meðan ég er þar, að standa vörð um hagsmuni Alþingis, þjóðarinnar og stjórnarskrárinnar. Ég sé ekki annað en að eitt það versta sem við getum gert í þessari stöðu sé að samþykkja það ákvæði sem hér liggur fyrir um stjórnlagaþing. 

Virðulegi forseti. Hér í umræðu um fundarstjórn forseta hafa menn gert grein fyrir hvernig þeir skilgreina átakalínurnar í umræðunni um stjórnarskrárfrumvarpið. Ég vil láta koma fram hvernig ég lít á það mál. Í meginatriðum er í því frumvarpi lagt til að breytingar á stjórnarskránni verði framvegis lagðar fyrir þjóðina. En átökin standa um það að þeir sem að frumvarpinu standa vilja ekki leggja tillögurnar fyrir þjóðina heldur vilja að þingið eitt afgreiði þær, annars vegar tillögu um stjórnlagaþing og hins vegar tillögu um náttúruauðlindir. Það er krafa meiri hluta þingmanna miðað við frumvarpið að þjóðin fái ekki að greiða atkvæði um þessi tvö mál. Mér finnst eðlilegt að þjóðin fái að greiða atkvæði um stjórnlagaþing og orðalag um náttúruauðlindir í stjórnarskrá.

Herra forseti. Á laugardaginn var kom út skýrsla fjárlaganefndar breska þingsins þar sem fjármálaráðherra Bretlands var átalinn fyrir framferði sitt gagnvart okkur Íslendingum, fyrir það offors að beita íslensk fyrirtæki hryðjuverkalögum. Ég óskaði eftir því við hæstv. forseta þá að í dag færi fram umræða hér í þinginu um þessa skýrslu og um viðbrögð íslensku ríkisstjórnarinnar við henni. Skýrslan er auðvitað stórsigur fyrir málstað okkar Íslendinga og ég hefði talið að það þyrfti að ræða efni hennar og viðbrögð ríkisstjórnarinnar við henni og hvernig hæstv. forsætisráðherra ætlar að bregðast við. Ég hefði talið einboðið að hæstv. forsætisráðherra færi nú strax og pantaði fund í Downing-stræti 10 og ræddi við flokksbróður sinn Gordon Brown um það hvernig hann ætli að bregðast við efni skýrslunnar. Ég tel að svo miklir þjóðarhagsmunir  
            

Forseti vekur athygli á því að beiðni er komin um utandagskrárumræðu um þetta mál frá hv. formanni þingflokks Samfylkingarinnar, Lúðvíki Bergvinssyni, og mun forseti fjalla um það í hádeginu með þingflokksformönnum hvenær málið fer á dagskrá.

Forseti. Í þessari umræðu um fundarstjórn forseta hafa komið fram ákaflega merkilegir punktar, svo sem sá að hv. þm. Jón Magnússon styður ákvæðið um þjóðareign á fiskimiðunum í stjórnarskrárfrumvarpinu sem aðrir sjálfstæðismenn gera ekki. Þannig að hér er komin upp sú staða að Sjálfstæðisflokkurinn er ekki einhuga í þessum efnum og  Sjálfstæðisflokkurinn er á móti stjórnlagaþinginu vegna þess að hann vill hafa það ráðgefandi. Hann vil hafa það alveg eins en ráðgefandi vegna lýðræðisástar sinnar 

Virðulegi forseti. Það virðist eins og hv. þingmenn stjórnarliðsins geri sér ekki grein fyrir því að í samfélaginu eru gríðarlega miklar deilur og óeining um þær breytingar sem verið er að gera á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Það er bara svoleiðis. Þeir kjósa að skella skollaeyrum við öllum þeim aragrúa athugasemda sem hafa borist okkur þingmönnum um meðferð þessa máls. Þeir kjósa að hlusta ekki á helstu fræðimenn þjóðarinnar, helstu samtök þessarar þjóðar og þá óeiningu sem er í samfélaginu við það að keyra þessar breytingar í gegn. Við sjálfstæðismenn munum standa vörð um stjórnarskrána og taka þátt í málefnalegri umræðu fram að kjördegi ef á þarf að halda. En við viljum hvetja hæstv. ríkisstjórn til að koma hér fram með þau mál sem varða heimilin og atvinnulífið einhverju í þessu landi, þau mál sem hún hefur lofað undanfarnar vikur. Við viljum hvetja hana og styðja til að koma fram 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að elta mikið ólar við ummæli hv. þm. Marðar Árnasonar hér áðan. Ég tel víst að ónákvæmnin og rangfærslurnar í máli hans stafi ekki af neinni meinbægni eða neinu slíku heldur séu einfaldlega vegna þess að hann hefur ekki verið viðstaddur síðustu tvær vikur og hefur þess vegna ekki fylgst með þeirri málefnalegu umræðu sem átt hefur sér stað um stjórnarskrána.  En hitt vildi ég nefna að það hefur komið skýrt fram í þessari umræðu að hæstv. forseti þingsins -  
            

Virðulegi forseti. Það er nú einu sinni þannig með bæði mig og hv. þm. Mörð Árnason að við líkt og aðrir búum að fortíð okkar og með sama hætti flýr enginn heldur pólitíska fortíð sína. Þar sem hv. þm. Mörður Árnason talaði um að ágreiningur væri í röðum okkar sjálfstæðismanna hvað varðar ákvæðið í 1. gr. þá höfum við bent á að hér var flutt tillaga um auðlindaákvæði af fyrrverandi formönnum Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins sem hv. þm. Björn Bjarnason hefur m.a. talað um að ætti að geta náðst sátt um. Vandamálið er að þeir sem flytja þetta frumvarp og málsvarar þessa stjórnarskrárfrumvarps hafa ekki verið tilbúnir til neinna málamiðlana eða að koma neitt til móts við þau sjónarmið. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson flutti hér mjög góða ræðu á laugardaginn var um stjórnarskrármálið og vakti þá athygli á átakalínum hvað það varðar og gerði það hér áðan í ræðu sinni. 

Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi óska eftir því við hæstv. forseta að umræða um skýrslu bresku fjárlaganefndarinnar verði töluvert ítarleg hér á morgun ef forseti hyggst ræða um hana á morgun en ekki í dag, sem mér finnst reyndar óásættanlegt. En talandi um málþóf þá vil ég taka það fram að ég mótmæli því harðlega að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum stundað hér málþóf í umræðum um stjórnarskrána. Ég vil benda þeim hv. þingmönnum  
             Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum talað um stjórnarskrána í 34 klukkustundir og 30 mínútur. Þannig að þeir sem saka okkur sjálfstæðismenn um málþóf 

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni um Icesave-reikningana og skora á hæstv. fjármálaráðherra, sem er ekki í salnum, af því að hann barðist svo einarðlega gegn þessum reikningum, að upplýsa þingið um það hvernig staðan er í þeim málum. Þetta skiptir þjóðina verulegu máli eins og hæstv. ráðherra benti á í haust. Þetta skiptir börnin okkar máli, þetta er skuldbinding fyrir börnin okkar. Ég vil gjarnan að hann komi og segi frá því máli því að hann hefur það núna í sínum höndum.

Hæstv. forseti. Ég geri það að tillögu minni, í samræmi við 1. mgr. 63. gr. þingskapalaga, að fundi verði slitið og boðað nú þegar til nýs fundar með eftirfarandi dagskrá: 1. Heimild til samninga um álver í Helguvík. 2. Tekjuskattur (hærri vaxtabætur 2009). 3. Endurskipulagning þjóðhagslega mikilvægra atvinnufyrirtækja. 4. Fjármálafyrirtæki (slitameðferð og kostnaður af störfum skilanefnda). 5. Breyting á ýmsum lögum er varða fjármálamarkaðinn. 6. Listamannalaun. 7. Stjórnarskipunarlög. Ég óska eftir því, hæstv. forseti, að þessi tillaga verði tekin á dagskrá nú þegar. Hún liggur fyrir skriflega hjá hæstv. forseta.

Forseti hefur móttekið dagskrártillögu sem er borin fram af hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur og mun ræða hana við þingflokksformenn í hádegisverðarhléi - 

Virðulegi forseti. Þetta er ákaflega sérstök málsmeðferð. Ég hvet virðulegan forseta til að fresta nú fundi og kalla saman fund með þingflokksformönnum til að fara yfir þetta. Vonandi má á slíkum fundi finna fleiri mál sem koma heimilunum og atvinnulífinu til góða í þessu landi frá hæstv. ríkisstjórn, loforðum sem hún er búin að lofa þjóðinni á undanförnum vikum og mánuðum. Vonandi gæti ríkisstjórnin komið inn á dagskrána í dag einhverju máli sem skiptir máli fyrir þessa þjóð. Ég er búinn að segja hér, hv. þingmenn, að við sjálfstæðismenn munum standa hér vaktina til að verja stjórnarskrána. Við munum standa hér vaktina í nafni lands og þjóðar, en við munum ekki gefast upp undir þessum þrýstingi sem er á okkur. Þess vegna hvet ég ykkur, og höfða hér sérstaklega til hv. þingmanna Framsóknarflokksins og Frjálslynda flokksins, að standa nú með okkur sjálfstæðismönnum í því að gera hér breytingar á dagskrá þannig að á dagskrá komist mál frá þessari ríkisstjórn 

Virðulegi forseti. Ég get skilið að forseti vilji taka sér nokkurn tíma til að taka ákvörðun í þessu máli en ég legg hér til að til að flýta hér öllum þingstörfum verði nú þegar gert hlé á þingfundi þannig að hann geti þá ráðfært sig við formenn þingflokkanna þannig að hægt sé að ná fram góðri sátt hér í þinginu og við getum - og það er vilji okkar sjálfstæðismanna - afgreitt nokkur þau mál sem skipta verulegu máli, t.d. samning um Helguvík og fleiri mál sem eru mjög brýn og aðkallandi fyrir þjóðina akkúrat þessa dagana og síðan höldum við áfram síðar í dag að ræða stjórnarskrána. Mér er það gjörsamlega óskiljanlegt hvers vegna minnihlutastjórnin þráast svona við með þessum hætti við að hleypa hér inn málum sem skipta svona miklu máli fyrir þjóðina. Því ekki að sýna bara ábyrgð í störfum sínum, taka á þessum málum og halda svo áfram að ræða stjórnarskrána? Þetta er mjög sanngjörn krafa okkar sjálfstæðismanna, krafa sem við gerum vegna þeirra aðstæðna sem eru uppi í þjóðfélaginu, vegna þess að brýn þörf er á því að þessi mál fái umfjöllun og afgreiðslu, jafnbrýnt og við ræðum hér stjórnarskrána þannig að sómi sé að því fyrir Alþingi Íslendinga. 

Herra forseti. Við ræðum hér dagskrártillögu um að dagskrá þingsins verði breytt í dag með tilliti til þess að mál er varða heimilin og fyrirtækin verði tekin fyrir og að við færum dagskrárliðinn stjórnarskrána aftur fyrir þau mál. Það eru brýnustu verkefnin fyrir þetta samfélag, að ræða málefni heimilanna og fyrirtækjanna og við þurfum að koma því að, herra forseti. Þetta var rætt í forsætisnefnd, fékkst ekki í gegn þar en ég hvet til þess. Mig langar að segja það hér úr stóli forseta - þegar stjórnarsinnar tala um málþóf hérna hjá okkur, þá vil ég spyrja: Hver var sá tími sem notaður var til að tala um fjölmiðlafrumvarpið á sínum tíma? Hefði okkur ekki verið nær á þeim tíma að nota betri og lengri tíma og vandaðri vinnubrögð þegar mótmælin stóðu uppi á móti fjölmiðlalögunum? 

Forseti hefur sagt að hann muni ræða þessa dagskrártillögu á fundi með formönnum þingflokka í hádegisverðarhléi. Það er ekkert í þingsköpum sem setur það þannig fram - almenn fundarsköp gilda ekki um þetta svo að forseti upplýsi um það. Hann hyggst nýta tímann fram til kl. hálftvö.

Hæstv. forseti. Ég ítreka tillögu hv. þm. Illuga Gunnarssonar um að nú þegar verði gert hlé á fundinum þannig að hægt verði að ráða fram úr því hvernig dagskránni á að vera háttað og jafnframt að forseta gefist þá tóm til að fara betur yfir þingsköpin. Við höfum óskað eftir því að hún verði nú þegar tekin á dagskrá þessi dagskrártillaga sem við höfum lagt hér fram skriflega að ósk forseta. Ég óska því eftir því að forseti geri nú þegar hlé á fundinum og við förum yfir þetta mál.

Herra forseti. Það er í sjálfu sér gleðilegt að hæstv. forseti ætlar að taka fyrir dagskrártillögu. En eðli dagskrártillögu er það að þegar hún kemur fram á að bregðast við henni strax á þeim fundi þar sem hún er lögð fram þannig að fundurinn geti haldið áfram, annaðhvort með óbreyttri dagskrá eða þeirri nýju dagskrá sem hann samþykkir eftir að tillagan er flutt. Ég held að það sé ekki aðeins nauðsynlegt fyrir hæstv. forseta að endurskoða þessa ákvörðun sína, heldur held ég að það sé nauðsynlegt fyrir hann, til að átta sig á stöðu málsins, að gera strax hlé á þessum fundi svo hægt sé að komast til botns í málinu. Það er eðli dagskrártillögu að það ber að taka hana fyrir strax til að átta sig á því hvort fundur geti haldið áfram í sama formi eða ekki. 
            

Virðulegi forseti. Sá darraðardans sem á sér stað í sölum Alþingis er mjög sérstæður. Hann byggist á því að ríkisstjórnarflokkarnir, Samfylkingin og Vinstri grænir, vilja ekki hleypa mönnum til kosningabaráttu, vilja ekki að þjóðinni sé kynnt það sem menn hafa fram að færa til næstu missira og ára. Það segir líka svolítið, virðulegi forseti, að hv. þingkonur Framsóknarflokksins pískra hér og hlæja og tísta, ekki þó eins og lóan blessuð sem er komin til landsins. Þetta er nefnilega ekki leikur.  Tveir stjórnmálaflokkar eru í sjálfheldu, ríkisstjórnarflokkarnir eru í þeirri stöðu í dag. Það eru Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn. Samfylkingin og Vinstri grænir njóta þess að halda þessari sjálfheldu við lýði vegna þess að stjórnarflokkarnir tveir vilja ekki að fólkið í landinu fái upplýsingar eða rökræður um stöðu mála. Þeir hlæja bak við tjöldin hérna, þeir hlæja að niðurfellingunni. Þeir hlæja að fólkinu í landinu af því að þeir komast upp með það að losna við kosningabaráttu fyrir opnum tjöldum. Stjórnarskráin sjálf er höfð að leiksoppi í þessu máli. Auðvitað eiga þingmenn fyrst og síðast að verja stjórnarskrá Íslands, fyrst og síðast því að hún er ankerið sem við eigum að byggja á. Hún er ankeri sem er ekki rekankeri. Hún er ankeri sem á að halda fast og vera styrkur fyrir samfélag okkar og þau gildi sem við viljum byggja á.

Byggjum ekki á … akkeri.

Ég gef ekkert fyrir ummæli hv. þm. Grétars Mars Jónssonar sem þarf ekki stærra ankeri en julla, áralaus julla. 
             Framsóknarflokkurinn kom með hugmynd um stjórnlagaþing sem átti að ganga yfir rétt og skyldur Alþingis.  Umræðupólitík er skemmtileg partíhugmynd en umræðupólitík gildir ekki um stjórnarskrána þar sem hún er höfð að leiksoppi. Það er ótrúlegt að verða vitni að því í fyrsta skipti hvernig ríkisstjórn Íslands spilar bak við tjöldin til að halda fólki, halda þingmönnum, halda stjórnmálamönnum þjóðarinnar, frá eðlilegri kosningabaráttu um allt land. Það er með ólíkindum hvaða dónaskap og valdníðslu ríkisstjórn Íslands sýnir í dag. Skömminni er skellt á Framsóknarflokkinn. Skömminni er skellt á Sjálfstæðisflokkinn, að sjálfstæðismenn standi hér í rökræðum og orðhnippingum. Sjálfstæðismenn hafa valið þann kost að verja rétt Alþingis, verja skyldu Alþingis til að vinna þau verk sem það á að vinna. Hugmyndir að stjórnlagaþingi tíðkast helst í Mið-Aríkuríkjum þar sem lítil þróun hefur átt sér stað, gamlir siðir sem ganga út frá geðþóttaákvörðunum fyrirmanna. Þetta nýtir ríkisstjórn Íslands sér, Vinstri grænir og Samfylking, með því að etja saman mönnum í þinginu, vera á meðan í skjóli til að losna við kosningabaráttu, til að víkja sér undan þeirri skyldu að fólkið í landinu fái eðlilega kynningu og umræðu. Virðulegi forseti. Er það ekki hlutverk forseta Alþingis að taka á svona deilu, horfa beint í kjarna málsins í stað þess að dansa í kringum staðreyndir, dansa í kringum þær eins og köttur í kringum heitan graut? Það ætti að vera metnaður og hlýtur að vera metnaður forseta Alþingis að hér séu stunduð ásættanleg vinnubrögð, einhver leið að sáttamarki þótt ekki sé víst að allir kunni til hins ýtrasta að vera sáttir. Það fer ekkert á milli mála að stjórnarflokkarnir trúa því í stöðunni að sá byr sem þeir hafa meðal þjóðarinnar, skoðanakannanir sem eru aldrei nema fugl í skógi en ekki fugl í hendi, fleyti þeim í gegnum kosningarnar án þess að í landinu fari fram kosningabarátta, eðlileg kynning á málefnum sem þarf að vinna að á næstu missirum og árum. Hvaða vinnubrögð eru þetta, virðulegi forseti? Þetta eru ný vinnubrögð við stjórn landsins sem koma ekkert við rétti, sanngirni, upplýsingu, rökræðum, niðurstöðu, málamiðlun og síst af öllu árangri. Þessi vinnubrögð sem hleypa öllu í bál og brand ber að harma og fordæma. Hvaða ríkisstjórn sem hugsar um fólkið í landinu stendur í vegi fyrir því að landsmenn fái eðlilega kynningu stjórnmálamanna hvar sem er á landinu? Það er ekki ríkisstjórn, það er stjórnleysi. Þetta er anarkismi af verstu sort, virðulegi forseti. Stjórnarskrá Íslands byggir ekki á löngum texta. Hún rúmast í litlum bæklingi, 16 síðna bæklingi, litlu kveri. Þar má ugglaust alltaf breyta og bæta en það skiptir öllu að sá almennt orðaði texti sem stjórnarskráin byggir á sé unninn í því sem hægt er að kalla samkomulag. Ásteytingarsteinninn er sá að þingmenn Sjálfstæðisflokksins vilja ekki una því að hugmyndin um stjórnlagaþing gangi yfir rétt Alþingis, vilja ekki una því að niðurstaða stjórnlagaþings sé æðri ákvörðunum og skyldum Alþingis, að í landinu séu tvö Alþingi. Á því byggist hugmyndin um stjórnlagaþing, að ekki sé eitt Alþingi á Íslandi heldur tvö. Hvað bætist þá við? Svo kemur þriðja, fjórða, fimmta og sjötta. Hvaða hugmyndir hefur hæstv. forseti heyrt í þeim efnum? Hvað á að taka fyrir næst? Á að taka fyrir stjórnlagaþing sem fjallar um fiskveiðar við Ísland? Á að taka fyrir stjórnlagaþing sem fjallar um orkuvinnslu á Íslandi? Á að taka fyrir stjórnlagaþing sem á að fjalla um náttúru Íslands, flóru Íslands? Hvað della er þetta? Hvaða della er það sem menn sigla hér fram? Forseti Alþingis hefur fulla samúð mína með að þurfa að sitja yfir þessum darraðardansi. Fyrir þrjósku eina og yfirlýsingar þess efnis sitja framsóknarmenn í þeirri gildru að allt snýst um það að nú ráði þeir einir ferð varðandi stjórnarskrá Íslands og eðlilega meðferð þingsins. Það hefur ekki farið á milli mála í Alþingishúsinu að fjölmargir þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingar gefa ekki mikið fyrir þessar hugmyndir um stjórnlagaþing. Þeir láta það samt yfir sig ganga og hlýða framsóknarmönnunum. Í þágu hvers? Að Framsóknarflokkurinn fái einhverja fullnægingu út úr því að geta sett eðlilegum umræðum og skoðanaskiptum við sjálfstæðismenn stólinn fyrir dyrnar? Það eina sem sjálfstæðismenn hafa gagnrýnt harkalega í þessu í raun og veru er að stjórnlagaþingið eigi að ganga lengra en Alþingi Íslendinga er ætlað að gera. Það er ekki til að auka stöðugleika, vonir og væntingar í þessa veru. Við erum kannski að sumu leyti í sömu sporum og þegar kristni var lögtekin á Íslandi. Þá náðu menn samstöðu um að rjúfa ekki friðinn, heldur reyna að sigla með einhverjum sáttatón inn í framtíðina. Það gengur ekki með því að setja tvo skipstjóra um borð í skipið. Það gengur bara ekki. Virðulegur forseti, sem oft hefur komið með jákvæðar ábendingar í orðavali og öðru í þingsalnum, ætti að benda hv. þingmönnum á þessa rökvillu í hugsunum. Rökvilla í hugsun er alvarlegri en mismæli í orðum. Rökvilla í hugsun er jafnbrothætt og oft brothættari en orð sem oft eru það brothættasta sem til er. Það skiptir miklu máli að menn vinni þennan framgang skynsamlega. Þegar kemur að umfjöllun um stjórnarskrána verða menn í öllum þáttum að kunna að sýna lítillæti, auðmýkt, þakklæti og virðingu. Stjórnarskrá Íslands byggir á því en það gera ekki núverandi stjórnarflokkar sem etja saman Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki og hlæja bak við tjöldin. Alla tíð hafa verið gerðar meiri kröfur til sjálfstæðismanna en annarra þingmanna. Hvort sem það er réttlátt eða ekki hefur það verið gert, kannski vegna þess að sjálfstæðismenn hafa staðið fastar vörð um sjálfstæði og virðingu Íslands en aðrir. Það er grunntónninn í allri þeirri útgerð sem hefur átt sér stað á Íslandi til sjós og lands. Það er ekki allt þetta sem við nefnum. Það hafa komið brælur, óvæntar sem eðlilegar. Samt hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins aldrei hvikað í þessu efni, aldrei gert stjórnarskrána að uppboðsvöru eða uppboðsmarkaði. Það er enn sorglegra að hv. þingmenn Vinstri grænna skuli taka þátt í þessum darraðardansi. Í gegnum tíðina hafa alltaf verið gerðar strangar kröfur og strangari væntingar til þingmanna og stjórnmálamanna úr þeim hópi stjórnmálagerðarinnar. Þeir hafa fremur en til að mynda margir þingmenn Samfylkingarinnar varið þjóðerniskenndina sem hlýtur alltaf að spila stóra rullu í þessu máli. En nú þegja þeir þunnu hljóði eins og sofandi fiðurfé á prikum, hæstv. fjármálaráðherra.  
             Nú sitja menn í rjóma stjórnarsetunnar og vilja ekki kosningar, vilja ekki kosningabaráttu. Það er bjargföst staðreynd og sannfæring þeirra sem fara með ferð fyrir stjórnarflokkana að halda þingi hér með þvingum fram að kjördegi án þess að fólkið í landinu fái eðlilegt færi á því að hlusta á rök og skoðanaskipti allra stjórnmálaflokka landsins. Það er ekki síður skylda ríkisstjórnar en Alþingis að tryggja að eðlileg kosningabarátta geti farið fram. Þetta er enginn dúkkulísuleikur. Þess vegna hljóta menn að verða að ná einhvers konar samkomulagi. Hv. þm. Kristrún Heimisdóttir sem hefur fylgst mjög vel með allri þessari umræðu hefur bent á ákveðna vankanta, hún hefur í rauninni lokið úttekt á málinu. Ef menn tækju eitthvert mark á þessum hv. þingmanni væri ekki þessi darraðardans í þinginu. Málið er ekkert flóknara en það. Og nú hleypur hæstv. fjármálaráðherra út því að sannleikanum verður alltaf hver sárreiðastur. Inn kemur hv. þm. Atli Gíslason sem kom á Alþingi fyrir tveimur árum með glampa í augum, glaðbeittur, rökfastur, harðskeyttur, maður sem er þekktur fyrir réttsýni og sanngjarna meðferð. Nú þegir hann þunnu hljóði þótt um sé að ræða virðingu, heiður og stöðu stjórnarskrár Íslands, Alþingis Íslendinga, íslensku þjóðarinnar. Það er ekki nóg að snýta sér hressilega eins og hv. þingmaður gerir núna. Það minnir mig á að fyrir þó nokkrum árum var þetta í hópi Grænlendinga rætt mjög mikið, það var aðdragandi að því Grænlendingar fengu vott af réttlæti, af sjálfsstjórn og eignuðust eigin fána. Þá spurði ég góðan og gegnan grænlenskan selveiðimann hvort hann væri ekki spenntur fyrir því að fá fána fyrir Grænland. Nei, sagði hann, vasaklúturinn dugir mér. Það var heiðarlegt svar en þetta svar geta menn ekki veitt í sölum Alþingis, ekki þegar þeir tala fyrir metnað íslensku þjóðarinnar. Þá verða menn að rísa upp úr öskustónni og meðalmennskunni, úr þrætueplunum og komast að samkomulagi sem leiðir til niðurstöðu á grundvelli samkomulags eins og hægt er. Lífið er aldrei 100%. Það fær enginn allt. Þess vegna skiptir miklu máli að það sé þokkalegt samkomulag þannig að allir hafi eitthvert land til að standa á. Það væri gaman að heyra álit hv. þingmanns og lögfræðings, Atla Gíslasonar, á því hvaða rök hann sér fyrir því að í brúnni séu tveir skipstjórar á sömu vakt. Hvaða rök eru fyrir því að þegar skip hafa lent í sjávarháska í brimgarðinum séu tveir menn við stýrið og stjórni sem skipstjórar? Fyrir því eru engin rök. Það er lítilsvirðing við íslenska þjóð og Alþingi Íslendinga, lítilsvirðing við fólkið í landinu sem hefur kosið menn til Alþingis. Þó að sumir flokkar hafi ástundað það í gegnum tíðina að velja sína gæðinga og gefa þeim meiri byr en öðrum, hvort sem þjóðin hefur viljað það eða ekki, er það ekki til eftirbreytni. Það hlýtur að vera atriði númer 1 að unnið sé á opinskáan hátt að framgangi þess sem lýtur að stjórnarskrá Íslands. Þar gildir ekki að tveir skipstjórar séu í brúnni. Það er einhver tölvuleikjahugmyndafræði sem liggur þar á bak við og passar ekki í lifandi samfélagi þar sem menn hafa bæði réttindi og skyldur. Þetta er það sem menn greinir á um í umræðunni sem ríkisstjórnin notar sem skálkaskjól til að fara ekki í kosningabaráttu í landinu. Það væri þess vegna alveg eins hægt að kjósa á morgun og vinna þá í einhverjar vikur.  Það er sérkennilegt að Framsóknarflokkurinn, sem er að mörgu leyti blóraböggullinn, skuli vera kominn í þá stöðu sem hann er í vegna þess að hann lýsti því yfir þegar kom að stjórnarskiptum eftir áramótin að þar sem hann hefði ekki umboð til að taka þátt í ríkisstjórn vildi hann veita Samfylkingu og Vinstri grænum vörn gegn falli. Á hverju byggist það sjónarmið Framsóknarflokksins að hann hafi ekki umboð? Á Alþingi Íslendinga sitja kjörnir þingmenn Framsóknarflokksins. Þeir hafa fullt umboð. Það má kannski segja út frá einhverjum formsatriðum að nýkjörinn formaður Framsóknarflokksins hafi ekkert umboð af því að hann hefði ekki verið valinn í kosningum en það á ekki að ganga yfir rétt kjörinna þingmanna Framsóknarflokksins til að taka þátt í öllum stjórnarathöfnum af fullri einlægni og ábyrgð. En því víkja þeir til hliðar og draga fram einhverjar tillögur og hugmyndir sem fundust í bílskúr vestur í bæ um stjórnlagaþing sem á að hnekkja allri eðlilegri þróun, reynslu og víðsýni í störfum okkar Íslendinga á leið inn í þróað nútímasamfélag. Þar erum við því miður að mörgu leyti aftarlega á merinni þó að Ísland sé í dag þrátt fyrir allt fordekraðasta land í heimi. Kannski hefur komið okkur í koll sú fordekrun sem við Íslendingar höfum búið við undanfarna áratugi. Kannski hefur það slakað á því að menn geri sér grein fyrir hvaða hlutir eru mikils virði og hvað er fánýtt. Það er áhyggjuefni að allir Íslendingar sem eru um þrítugt og yngri hafa fengið allt, eins og maður segir, hvort sem þeir vildu það eða ekki. Ef þeir fengu það ekki í gegnum stuðning foreldra, að áeggjan bankastofnana sem tróðu þeim inn í skuldbindingar, þá vegna eigin dugnaðar því að þetta er afburðafólk sem Íslendingar geta bundið miklar vonir við. Engu að síður hafa þeir ekki þessa reynslu. Það fer enginn sem hefur reynslu á djúpmiðin til fiskjar í hvaða veðri sem er, reynslu sem stjórnarskrá Íslands byggir á. Stjórnarskrá Íslands er ekki tyggigúmmí. Hún er heimspeki sem á að duga fyrir Íslendinga út frá eðlilegu brjóstviti, sanngirni og, síðast en ekki síst, verksviti. Það er ekki mikið verksvit í því sem fram fer á hv. Alþingi í dag. Þeir standa með spúlinn til allra átta og skúra aðallega út fyrir borðstokkinn, a.m.k. ekki á kleprana og klístrurnar á dekkinu sem eru til skammar fyrir Alþingi Íslendinga og til skammar fyrir hæstv. ríkisstjórn. Hún vill ekki leyfa fólkinu í landinu að fá eðlilega kosningabaráttu. Í ljósi blekkinga og glimmers sem oft og tíðum er dreift yfir stjórnarflokkana úr skóflum fjölmiðlanna er ekki verið að fjalla um staðreyndir, ekki verið að segja frá, ekki verið að lýsa hlutum eins og þeir eru frá almennu sjónarmiði, virðulegi forseti, heldur að selja. Við erum að berjast við fjárglæframenn sem seldu Ísland bara eins og kók og buff. Enginn gerði athugasemdir. Allir renndu blint í sjóinn og flutu sofandi að feigðarósi - allir, ekki bara Íslendingar, heldur líka hinn vestræni heimur. Allir létu leika á sig og voru hafðir að ginningarfíflum vegna þess að menn stóðu ekki vaktina. Það er verkaskipting í öllu og menn verða að treysta öðrum. Það er ekki nokkur leið að allir menn viti allt þó að nokkrir menn á hv. Alþingi gefi sig út fyrir að vita allt, og ekki síst talsmenn sem barist hafa hatramlega fyrir því að Ísland verði nú slitið frá rótum sínum og gert að litlu illa smurðu tannhjóli í Evrópusambandinu. Það eru mörg verk sem þarf að vinna og það er ekki hægt að líða það að valdbeita framgangi mála sem sýna stjórnarskrá Íslands og metnaði óvirðingu. Það er bara ekki hægt, það er ekki nokkur lifandi leið. Við samþykktum það ekki þegar Gordon Brown, forsætisráðherra Breta, lét hleypa úr stærstu fallbyssu Breta á Ísland, maríuerluna í norðri, hvað þá þegar hann lét síðan öfl Evrópusambandsins traðka á okkur eins og kengúrur, hoppa á maríuerlunni eins og kengúrur. Við getum ekki játað því. Þá er betra að deyja standandi en að liggja undir slíku og þola það. Þá er betra að reyna að standa upp og harka af sér. Það er grundvallarskylda okkar Íslendinga að gera það og er ugglaust í hjartastað okkar allra, hugsjón okkar. Það hljótum við að eiga sameiginlegt þó að menn túlki mikilvægi þessarar hugsjónar á mismunandi hátt og stundum er eins og um sé að ræða tombólu eða útsölu. Þó að menn geri þau mistök hafa alla jafna alltaf verið nógu margir til að stöðva slíkt og segja: Hingað og ekki lengra. Þess vegna gengur það ekki á Alþingi Íslendinga að færa verkefni, hlutverk Alþingis, grundvallarhlutverk sem íslenska þjóðin kýs menn til, til stjórnlagaþings. Hvaða stigsmunur er á kosningu á stjórnlagaþing eða Alþingi í þjóðaratkvæðagreiðslu, herra forseti? Það er enginn munur. Það er búið að vinna þetta verk. Auðvitað er þetta eðlilegt fólk og það veit maður af langri reynslu og setu á Alþingi að þorri þingmanna er sammála því að eðlilegast sé að kalla til færustu lögspekinga þjóðarinnar, hugsjónamenn, menn sem brotið hafa mál til mergjar, krufið það sem kryfja þarf ofan í kjölinn og komist að niðurstöðu um hluti, orðalag og framsetningu sem eru heillavænleg fyrir íslenskt samfélag. Það eru einfaldlega hlutir sem stóð til að gera í fyrrahaust, stofna til verkhóps færustu lögspekinga, stjórnspekinga, kunnáttumanna, manna með reynslu og verksvit. Rætt var um 10–12 manna hóp til að snyrta og lagfæra það sem menn kæmust að samkomulagi um varðandi breytingar á stjórnarskrá. Það gerir enginn grundvallarbreytingar á stjórnarskrá Íslands en því miður hefur dregist úr hömlu að laga þar til, gera skarpari skil á orðalagi, til að mynda varðandi auðlindir okkar og rétt þjóðarinnar til að ráða einir ferðinni í þeim efnum, ráða einir ferð út frá íslenskum sjónarmiðum á íslenskum forsendum. Það er það sem okkur varðar um. Síðan getum við hugsað um að vera þokkalega viðkunnanleg, kurteis og skemmtileg í garð nágranna okkar en ekki með því að fórna íslenskum hagsmunum, íslenskri hefð. Þá getum við alveg eins flutt á Fjón eða Sjanghæ, hvert sem er í hinar ýmsu sjoppur heimsins. Þá tjöldum við ekki íslenska fánanum eins og er í bakgrunni hæstv. forseta, þá getum við tekið hann niður og tekið vasaklútinn upp aftur, tekið snýtuklútinn upp og látið duga. Þá erum við ekki þjóð. Þá erum við einstakir sérvitringar.  Virðulegi forseti. Við skulum hætta að selja Ísland með því að 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen hlý orð í minn garð sem ég hlustaði á með athygli og vil vekja athygli hans á því að ég flutti ræðu um málið þar sem ég fjallaði um efnishliðar þess. Ég spyr hv. þingmann: Hver er afstaða hans efnislega til 1. gr. um að náttúruauðlindir Íslands verði þjóðareign, að þær megi ekki framselja varanlega? Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé á móti 2. gr., að bera breytingu á stjórnarskrá undir þjóðaratkvæði í stað þess að hafa þingkosningar sem ég hygg að sé afar gagnleg breyting og ég heyri ekki betur en sjálfstæðismenn taki undir það. Í þriðja lagi spyr ég hv. þingmann hvort hann sé efnislega ósammála því að mikilvæg mál séu borin undir þjóðina, 30 þúsund manns eins og gert er ráð fyrir um það bil, til þjóðaratkvæðagreiðslu ef safnast slíkar undirskriftir. Í fjórða lagi vík ég að stjórnlagaþinginu. Þar er andstaða. Þar er að vísu lagt upp með tvo skipstjóra. Sjálfstæðisflokkurinn vill halda stjórnarskrárvaldinu innan þingsins en samþykkja ráðgjafarþing, annað skip, tvö skip, þarf þar tvo skipstjóra. Á því hef ég séð lausn og hef bent á það. Ég held að hægt sé að málamiðla í þessu dæmi. Ég held að það sé hægt að finna lausnir á þessu öllu vegna þess að efnislega ber ekki svo mikið á milli, hv. þm. Árni Johnsen.

Hvað er það?

Það er hægt að hugsa sér ýmsar leiðir í því, að þingið verði jafnsett, þau komi fram saman og eitt og annað, að menn opni augun og setjist niður, skynsamt fólk, og finni lausnir. Við tölum í lausnum. Eins og hv. þm. Ellert B. Schram hefur bent á ber ekki svo mikið á milli okkar efnislega. Ég skil gagnrýni á form, undirbúning og fleira en efnisleg niðurstaða, sérstaklega hvað varðar 1., 2. og 3. gr., liggur á borðinu. Það er ekki ósætti um hana. Það er afar mikilvægt ef koma fram breytingar á stjórnarskránni að hægt sé að leggja það undir þjóðaratkvæðagreiðslu en tengja það ekki inn í alþingiskosningar.

Virðulegi forseti. Ég er sammála flestum þeim atriðum sem hv. þm. Atli Gíslason bryddaði upp á. Að vísu tel ég að frekari skerping varðandi auðlindina sé óþörf en hún skemmir ekki. Það er ekki að mínu mati gildandi réttur á Íslandi að framselja til framboðs og er hvergi stoð fyrir því í lögum. En það er allt í lagi að skerpa á því, það finnst mér sjálfsagt, það styrkir stöðu Íslands og ef það eyðir misskilningi er það af hinu góða. Ég er sammála varðandi þjóðaratkvæði, að krefjast skoðunar með ákveðnum forsendum sem ég ætla ekki að kveða upp úr um hér en ég er ósammála því sem hv. þingmaður segir og það er það sem þetta mál snýst um. Ég er ósáttur við þá hugmynd að stjórnlagaþing og Alþingi verði jafnsett.

Þjóðin hefur síðasta orðið.

Þjóðin hefur síðasta orðið í báðum tilvikum og þá er farið að etja mönnum saman, slíta friðinn og efna til ófriðar. Við þurfum ekki á því að halda að efna til ófriðar. Við þurfum ekki á því að halda í litlu þjóðfélagi eins og á Íslandi. Það ætti reyndur leikmaður eins og hv. þm. Ellert B. Schram að þekkja manna best að það er einn fyrirliði í hverju liði. Honum verður að treysta og hann verður að stjórna liðinu til sigurs með markvísi, skipulagi og leikgleði. Það gerum við ekki með því að egna mönnum saman og notum einhverja Austur-Evrópu-hugmynd um jafnsett þing fyrir jafnsett þing. Hvaða kjaftæði er þetta?

Herra forseti. Ég fer algerlega málefnalega í þetta mál og algerlega reiði- og beiskjulaust. Ég vil bara finna lausnir. Ég vil bara finna niðurstöðu. Það er það sem ég vil. Af hverju klárum við ekki 2. umr. og setjum málið í nefnd milli 2. og 3. umr. og finnum lausnir, klárum þetta svo hin mikilvægu mál komist að. Hvað varðar 1. gr. er algerlega ljóst í mínum augum að einkaeignarrétturinn og réttarstaða gagnvart auðlindum mun ekki breytast, hv. þm. Árni Johnsen. Það er mín skoðun sem lögfræðings og það mun ekki breyta því. Það er líka mjög algengt að það séu tveir skipstjórar til sjós, reyndar ekki á sama báti. Menn stunda togveiðar saman, eru með eina vörpu og toga saman. 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir. Það munar ekki miklu en það munar grundvallaratriði um hvort stjórnlagaþing eða vinnuhópur, sem við viljum raunverulega kalla það, sé æðri Alþingi, í jafnstöðu við Alþingi eða sem ráðgjafi. Hvað er eðlilegra en að Alþingi taki við skjölum frá slíkum vinnuhóp, hvort sem það er 10 manna hópur sem þar að auki er þjóðkjörinn - við eigum ekki að þurfa þess í samfélagi okkar að eyða peningum í það - eða þjóðkjörinn hópur? Hvaða munur er á því að Alþingi fjalli síðan um það? Alþingi þarf að fjalla um það. Þjóðin þarf að fjalla um hvort sem það verður í sérstökum kosningum eða þá í næstu alþingiskosningum. Þetta minnir mig, virðulegi forseti, á sumarferð við Miðjarðarhaf einhverju sinni, þá voru seldar einnota sundbuxur úr pappír. Þær áttu að duga í klukkutíma, þá leystust þær upp. Þessi boðun um stjórnlagaþing er bara eins og einnota sundbuxur. Þetta er einnota þing, síðan á Alþingi að sjá um framtíðina. Hvaða millileikur er þetta? Geðþóttaákvörðun vegna Framsóknarflokksins? Geðþóttaákvörðun til þess að fá hálsmen fyrir ríkisstjórnina og umboð til að fara í kosningar án þess að hafa kosningabaráttu, án þess að kynna fólkinu í landinu á ögurstundu hvað skiptir máli, hvað menn leggja til og hverju menn mega beita sér fyrir. Þetta er feluleikur, virðulegi forseti, sem er sorglegur. Hann stendur í stutta stund. Það eru nokkrar vikur eftir en ég vona að þjóðin átti sig á því að þessar einnota sundbuxur eru orðnar svo slitnar að það blasir við sem ekki er hægt að fela. Það er stjórnleysið. Stjórnleysið, virðulegi forseti.

Forseta hefur borist dagskrártillaga samkvæmt 2. málsl. 1. mgr. 63. gr. þingskapa sem kynnt hefur verið um dagskrá næsta fundar. Greidd verða atkvæði um tillöguna.

Herra forseti. Ég kem hér upp til að gera grein fyrir því að ég styð auðvitað þá tillögu sem við greiðum hér atkvæði um vegna þess að hún gengur út á að til umræðu á Alþingi verði tekin fyrir mál sem varða heimilin og fyrirtækin í landinu. Mér finnst sorglegt að sjá að stjórnarliðar og stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar skuli greiða atkvæði gegn því að við tökum til umræðu á Alþingi mál eins og fjárfestingarsamninginn í Helguvík sem mun tryggja hugsanlega 3.000–4.000 störf í landinu og vilji frekar ræða áfram um stjórnarskrána sem hvorki mun taka á skuldastöðu heimilanna, greiðsluvanda þeirra né byggja upp atvinnulífið í landinu. Ég lýsi furðu minni á þessari afstöðu 

Virðulegur forseti. Hér er einfaldlega verið að greiða atkvæði um forgangsröðun hjá þingmönnum. Hér eru greidd atkvæði um það hvort menn vilji nota síðustu daga þingsins og þann tíma sem er núna fyrir páska til að hjálpa heimilum og fyrirtækjum í landinu - eða ekki. Málið er ekkert flóknara. 

Herra forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka fyrir að við fáum þessa atkvæðagreiðslu. Það er gott að sjá hvaða forgangsröðun er uppi af hálfu þeirra flokka sem hafa með óbilgirni reynt að keyra þetta stjórnarskrármál í gegnum þingið. Það er í þeirra huga svo mikilvægt að öll önnur mál mega víkja fyrir þessu stjórnarskrármáli. Geta nú kjósendur í landinu velt fyrir sér hvort þetta mál hafi meiri þýðingu fyrir þá en þau mál önnur sem við sjálfstæðismenn höfum lagt áherslu á að verði frekar tekin á dagskrá. Það er sem sagt ljóst, stjórnarskrármálið á að ganga fyrir, önnur mál eiga að bíða og það er á ábyrgð þessara flokka að það tefst að ganga frá þeim mikilvægu málum sem varða hagsmuni heimila og fyrirtækja í landinu.

Virðulegur forseti. Hér leggur Sjálfstæðisflokkurinn fram tillögu um að endurraða dagskránni og það gerir Sjálfstæðisflokkurinn einungis til að reyna að ýta frá þeirri staðreynd að hann stendur hér í miklu málþófi, heldur geysilega langar ræður, er eiginlega einn á mælendaskrá og hleypur þess á milli upp í umræður um störf þingsins. Það er með ólíkindum að upplifa að sá flokkur sem fór hér mikinn í að tala illa um málþóf stendur í endalausu málþófi og er að reyna 

Virðulegi forseti. Það er dálítið erfitt að skilja þessa tillögu vegna þess að þau mál sem sjálfstæðismenn vilja taka á dagskrá eru á dagskrá. Þau eru öll á dagskrá. Það eina sem er  
             Virðulegi forseti. Þetta liggur svona. Ef menn eru ósáttir við þetta gæti ég svo sem lesið upp þau átta mál sem eru á dagskrá, ef menn telja að ég fari hér með rangt mál. 

Virðulegi forseti. Ég styð að sjálfsögðu þá tillögu sem við greiðum atkvæði um vegna þess að það á að vera í forgangi að sinna málum sem varða heimilin og fyrirtækin. Ef þessi tillaga verður felld undirstrikar það að ríkisstjórnarflokkarnir eru með haustöfluhnykk á þinginu, þeir vilja ekki heyja kosningabaráttu í landinu, vilja ekki eðlilega kynningu, vilja ekki að stjórnmálamenn landsins fari um byggð og bæ og kynni það sem þeir vilja leggja áherslu fyrir komandi kosningar. Ríkisstjórnin er með haustak á Alþingi til að koma í veg fyrir eðlilega kosningabaráttu á Íslandi í fyrsta skipti 

Herra forseti. Þessi tillaga hér er einstök í sögu þingsins, að hér komi fram dagskrártillaga á miðjum þingfundi um dagskrá sem liggur fyrir. Öll málin sem hér er talað um eru á dagskrá en samt kemur tillaga um að dagskránni verði breytt. Auk þess eru 25 þingmenn úr þeim flokki sem ber upp óskina á mælendaskrá um það mál  Ég held samt að þessi atburður hér, að keyra fram á svona 

Hæstv. forseti. Ég er samþykkur þeirri tillögu sem hér hefur verið borin undir atkvæði. Það er afar mikilvægt að það komi rækilega fram hér og nú hver vilji stjórnarþingmanna og stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar er í því að taka þau mál sem mikilvægust eru fyrir land og lýð á dagskrá þannig að við getum flýtt 

Virðulegi forseti. Ég tel að þingheimur sé sammála um tvennt í þessu máli, annars vegar að umræðan um stjórnarskrána er mikilvæg, það er eðlilegt að menn tjái sig um hana og reyndar tel ég skyldu þingmanna að ræða það mál til hlítar. Það höfum við sjálfstæðismenn gert. Jafnframt tel ég ágætan skilning á því að það þurfi að koma þessum málum hér í gegn, málum sem lúta að Helguvík og fleiri mikilvægum sem snúa að þeim málum sem skipta máli fyrir þjóðfélagið akkúrat núna. Ég tel að við sjálfstæðismenn höfum lagt hér fram góða lausn á þessu máli, þ.e. að við snúum okkur strax í góðu samkomulagi að því að afgreiða þau mál sem virkilega skipta máli fyrir heimilin og atvinnulífið í landinu, göngum frá þeim hratt og örugglega, höldum síðan áfram að sinna skyldu okkar sem er að ræða um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forseta fyrir að taka þetta mál á dagskrá og gefa þingheimi tækifæri til að greiða atkvæði um það. Við greiðum atkvæði um þá tillögu okkar sjálfstæðismanna að fresta eða setja síðar á dagskrá lið sem fjallar um stjórnarskrána og taka til umræðu önnur þau mál sem eru á dagskrá plús tvö önnur mál sem nefnd hafa verið, öll mikilvæg mál fyrir samfélagið í dag. Það kemur í ljós í atkvæðagreiðslu hvaða áherslur þingmeirihlutinn hefur, hvort hann vill afgreiða fljótt og vel þau frumvörp sem hér liggja fyrir og sátt er um sem eru til hagsbóta fyrir heimilin í landinu eða hvort menn vilja halda áfram því sem hér er, að ræða fyrst stjórnarskrána og síðan að taka fyrir þau mál sem skipta máli. Atkvæðagreiðsla mun leiða í ljós þá forgangsröð 

Virðulegur forseti. Ég greiði að sjálfsögðu atkvæði með þeirri tillögu að taka málin sem virkilega skipta máli í þjóðfélaginu í dag á dagskrá fram fyrir það mál sem augljóslega er ágreiningur um á Alþingi. Ef menn vilja leysa málin og greiða fyrir störfum þingsins er þetta lausnin. Það getur verið að hæstv. ríkisstjórn vilji ekki opinbera þann ágreining sem nú hefur komið fram og sést glögglega á minnihlutaáliti hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur um Helguvíkurmálið þar sem hún leggst eindregið gegn því. Þetta er kannski liður í því að koma í veg fyrir að þjóðin fái að vita að vinstri grænir styðja ekki atvinnuuppbyggingu í þessu landi. Ég neita því enn fremur, virðulegi forseti, að við sjálfstæðismenn stöndum í einhverju málþófi hér. Við erum 26 þingmenn og stöndum vörð um mesta og merkasta plaggið í stjórnskipan okkar, stjórnarskrá lýðveldisins. 

Herra forseti. Það er út af fyrir sig talsverð hugmyndaauðgi hjá minni hlutanum að flytja tillögu um að breyta dagskrá sem forseti hefur sett upp með hefðbundnum hætti og ég tel að forseti Alþingis sýni mikið umburðarlyndi með því yfir höfuð að leyfa atkvæðagreiðsluna. Kosturinn við það er auðvitað sá að þá rennur væntanlega upp fyrir Sjálfstæðisflokknum að hann er í minni hluta. Það er staðreynd sem Sjálfstæðisflokkurinn á greinilega mjög erfitt með en er staðreynd engu að síður. Það er gott að Sjálfstæðisflokkurinn vill sýna umhyggju fyrir heimilum og fyrirtækjum í landinu. Það er ákaflega verðmætt fyrir ríkisstjórnina að fá þann mikla gæðastimpil á fyrirliggjandi tillögur og frumvörp sem aftur og aftur hefur komið fram í ræðum sjálfstæðismanna, viljann til að taka fyrir þessi mál sem eru virkilega mikilvæg fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu, sagði hv. þm. Illugi Gunnarsson. Hann á væntanlega við stórhækkun vaxtabóta, endurskipulagningu þjóðhagslega mikilvægra fyrirtækja og mikilvæga löggjöf um fjármálafyrirtæki og fjármálamarkaðinn svo dæmi séu nefnd.  
            

Herra forseti. Ísland stendur frammi fyrir miklum vanda og það þarf að byggja upp landið á ný eftir að það hrundi, m.a. vegna þess að auðlindanýting á Íslandi hefur verið með eindæmum slæm og léleg og hefur leitt okkur til mikilla vandræða og vansældar.  
            

Hæstv. forseti. Ég ætla að benda á það að af töflunni virðist sem minnihlutaríkisstjórnin hafi náð því fram að við fjöllum hér í dag um stjórnarskipunarlög í staðinn fyrir að ræða t.d. um heimild til samninga um álver í Helguvík. Ég hlýt því að reikna með því að í þessari atkvæðagreiðslu komi fram sá gífurlegi ágreiningur sem er á milli þeirra flokka sem sitja í ríkisstjórn, Vinstri grænna og Samfylkingar, þar sem Samfylkingin og Vinstri grænir hafa ekki getað komið sér saman um sameiginlegt nefndarálit. Flokkarnir sitja þó saman í ríkisstjórn. Hérna endurspeglast sá ágreiningur 

Hæstv. forseti. Það er í raun og veru ágætt að þjóðin fái að sjá hvernig Sjálfstæðisflokkurinn hagar sér um þessar mundir í þingsal Alþingis. Ef forseti getur fengið að lýsa atkvæðagreiðslunni innan skamms fáum við að vita hvernig hún hefur farið við þá ómálefnalegu tillögu sem Sjálfstæðisflokkurinn lagði fram. 31 segir nei, aðeins 20 segja já. Sjálfstæðisflokkurinn mætir ekki einu sinni allur til leiks í þessa atkvæðagreiðslu.  
             Þegar þessari atkvæðagreiðslu lýkur mun þjóðin áfram fá í boði Sjálfstæðisflokksins,  
            

Forseti þakkar það traust sem hann fær þar sem hann ber ábyrgð á þeirri dagskrá sem var lögð fyrir fundinn. Samkvæmt 63. gr. er það forseti sem leggur upp dagskrá og það er einsdæmi að til atkvæða þurfi að koma um dagskrártillögu. Ég taldi sjálfsagt og eðlilegt að verða við þeirri ósk þegar hægt er að kalla alla til fundar til að geta haft atkvæðagreiðslu. Nú hefur þingheimur skorið úr um þessa tillögu og vona ég þá að dagskrá gangi fram með eðlilegum hætti í dag og fram á kvöldið og að við megum ljúka þessu dagskrármáli sem fyrst, koma því í eðlilegan farveg til nefndar þannig að hægt sé að fá eðlilega umfjöllun fyrir 3. umr. Að sjálfsögðu mun forseti sjá til þess að þau dagskrármál sem beðið hefur verið hér um verði áfram á dagskrá og komi til umræðu eins fljótt og auðið er.

Hæstv. forseti. Áður en umræðan um stjórnarskipunarlögin hefst vildi ég inna hæstv. forseta eftir því hvernig hann hyggst halda úti þessari umræðu fram á kvöldið. Eins og hv. þingmenn þekkja er kosningabaráttan hafin og í kvöld verður fyrsti framboðsfundurinn í kjördæmunum, sjónvarps- og útvarpsumræða af hálfu frambjóðenda í Norðvesturkjördæmi. Sá fundur hefst um klukkan 19.30 eftir því sem ég best veit. Margir þingmenn eru þátttakendur í þeirri umræðu 

Fyrr í dag var það borið upp hvort heimilt væri að halda þingfundi áfram eftir kvöldmat og það leyfi var veitt. Ég tel rétt að við hefjum þennan fund og umræðurnar og metum það svo aðeins fram eftir degi hvernig okkur gengur að halda dagskránni. Forseti hefur hlustað á ósk hv. þm. Sturlu Böðvarssonar um að taka hlé meðan á sjónvarpsútsendingu stendur og það verður skoðað þegar líður á daginn.

Hæstv. forseti. Ég treysti því að forseti skoði það með miklum velvilja. Það er komið fordæmi fyrir því að gera slíkt hlé og ég treysti því að það sé jafnframt gert þegar sjónvarpað er frá fundum sem eru á landsbyggðinni. Við reiknum með því að hlé verði gert og forseti taki það til vinsamlegrar athugunar að tilkynna það strax þannig að við vitum af því að þannig verði því háttað.

Eins og forseti sagði er rétt að meta það hvernig umræðan gengur er líður fram á daginn. Forseti hefur hlustað á þá ósk að gera hlé á meðan þessi útsending stendur og við metum það þegar líður á daginn.

Hæstv. forseti. Ég þakka forseta fyrir að ætla að taka þessa ósk mína til skoðunar. Ég tel að það hljóti að vera fullkomlega eðlilegt að þingmenn sem eru bundnir af framboðsfundi vestur á Ísafirði þurfi ekki að vera viðstaddir fund hér akkúrat á meðan sá fundur stendur yfir því að við höfum skyldum að gegna í þinginu eins og bent var á hér, hv. þm. Katrín Júlíusdóttir kallaði það fram í. Ég legg mikla áherslu á að þetta er stefnumarkandi ákvörðun. Gert var hlé á þingfundi meðan formenn flokkanna voru í sjónvarpsþætti. Mér þætti það fullkomlega óeðlilegt gagnvart Norðvesturkjördæmi að halda úti þingfundi hér á meðan framboðsfundur er vestur á Ísafirði. Þess vegna legg ég áherslu á það, hæstv. forseti, að þessari ósk verði vel tekið.

Frú forseti. Mér heyrist á viðbrögðum forseta að hún ætli að taka þessum tilmælum vel og verða við því að fresta þingfundi meðan þessar umræður fara fram. Ég tók eftir því áðan að forseti þingsins, Guðbjartur Hannesson, var farinn úr húsi klukkan rúmlega þrjú til þess að vera viðstaddur og taka þátt í þessum umræðum. Ég vil hins vegar benda hæstv. forseta á að það væri ágætt að fá upplýsingar um það núna strax hvernig forseti hyggst haga fundi vegna þess að hér eru fleiri hv. þingmenn að störfum en einungis hv. þm. Guðbjartur Hannesson. Níu eða tíu hv. þingmenn sem koma úr Norðvesturkjördæmi annaðhvort þurfa eða vilja mæta á þennan fund til að hitta kjósendur og fylgjast með umræðum. Það er um langan veg að fara þannig að þeir hv. þingmenn sem vilja taka þátt í sömu kosningabaráttu og forseti Alþingis 

Virðulegi forseti. Ég er undrandi á því að forseti geti ekki tekið af skarið með þetta. Það var mjög óþægilegt þegar umræða var hér síðdegis á föstudaginn og forseti úrskurðaði þá þótt flutningsmenn þessarar tillögu um breytingu á stjórnarskránni væru ekki hér og væru að búa sig undir sjónvarpsþátt að umræðu skyldi haldið áfram. Og við sættum okkur í sjálfu sér við það. En það hefði engum dottið í hug á þeirri stundu að það væri einhver vafi um að fundir yrðu haldnir hér í þinginu um leið og þessi þáttur hefði hafist. Það var ekki svo og á ekki að vera svo. Ég óska eftir því að hæstv. forseti úrskurði strax þannig að þingmenn átti sig á því hvernig unnt er að standa að þessu máli.

Eins og forseti nefndi strax í upphafi þegar ósk kom fram um að hafa hlé meðan á beinni sjónvarpsútsendingu stendur þá vill forseti fá að meta það aðeins fram eftir degi hvernig umræður ganga í dag. En þess ber að geta að gert er ráð fyrir kvöldverðarhléi á milli klukkan 7 og 8 vegna nefndafunda og ég tel rétt að það hlé verði skoðað með tilliti til nefndafundanna og þeirra óska sem hér liggja frammi.

Frú forseti. Ég heyri að forseti vill taka vel í þessar ábendingar okkar í þinginu en hún vék ekki að því atriði sem ég nefndi hér. Ég nefndi það að þessi mikli framboðsfundur sem forseti Alþingis, Guðbjartur Hannesson, er nú á leiðinni á fer fram á Ísafirði. Fleiri þingmenn úr því kjördæmi sitja á þingi og vilja ræða þau mál sem hér eru til umfjöllunar en jafnframt fara á fundinn. Þessir hv. þingmenn eiga réttmæta kröfu til þess að fá upplýsingar um hvernig forseti hyggst halda fundarstörfum áfram til að þeir geti gert sínar áætlanir. Þeir þurfa auðvitað ákveðinn tíma til að koma sér á fundarstað og ég veit að hæstv. forseti sem nú situr í forsetastóli hefur skilning á því, enda kemur hæstv. forseti úr stóru og víðfeðmu kjördæmi og veit að oft er um langan 

Forseti. Ég er nú ýmsu vanur en hef þó satt að segja aldrei heyrt annan eins málflutning og nú er uppi hafður hjá hv. þingmönnum Birni Bjarnasyni, Sigurði Kára Kristjánssyni og fleirum, að vegna þess að það er fundur á Ísafirði þar sem fulltrúar framboðanna koma fram, ætli það séu ekki fulltrúar fimm framboða frá þingflokkum hér á þinginu, þá eigi þingið að stöðvast. Já, þá á bara þingið að stöðvast. Það á ekki að stöðvast þegar fundurinn stendur yfir. Nei, það verður að reikna með öllum fundartímanum og sennilega væntanlega bifreiðaakstri alveg vestur á Ísafjörð eða að menn fari á hestum eða skíðum. 

Hæstv. forseti. Þetta var nú með því ótrúlegra sem ég hef heyrt hér í þinginu. Lýðræðislegur framboðsfundur og umræður í Alþingi eru bornar saman við íþróttakappleiki og saumaklúbba. Hæstv. forseti. Ég held satt að segja að taka þurfi það til verulegrar athugunar hvernig þingmenn tala hér úr ræðustóli Alþingis. Auðvitað dæmir þessi málflutningur sig sjálfur og dæmir að sjálfsögðu þann hv. þingmann sem leyfði sér að tala með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Mér þótti þessi umræða mjög athyglisverð. Ég vil því kannski leggja hér gott eitt til ef það er svo að þingmenn Norðvesturkjördæmis eiga mjög erfitt með ýmist að komast vestur á Ísafjörð eða ná ekki að taka þátt í þeirri umræðu sem þar fer fram eða fylgjast með henni. Nú veit ég að mælendaskrá er nokkuð löng, síðast þegar ég vissi voru um 26 á mælendaskrá. Verði umræðu ekki lokið á þeim tíma þegar fundurinn fer fram geri ég það að tillögu minni, virðulegi forseti, að við reynum þá að hliðra þannig til, ef það gerist að þingmaður úr viðkomandi kjördæmi er næstur á dagskrá að leyfa þingmönnum úr öðrum kjördæmum að tjá sig á þeim tíma svo ekki komi til þess að þingmenn úr þessu kjördæmi missi af þessum þætti. 

Forseti leggur nú áherslu á að við hefjum umræðuna um 2. dagskrárlið.

Virðulegi forseti. Stjórnarskráin er sem kunnugt er æðsta réttarheimild Íslands og yfir önnur lög hafin. Því nýtur hún meiri verndar en almenn lög og erfiðara er að breyta henni en öðrum lögum. Stjórnarskráin þarf að vera stöðug og standast pólitískar sviptingar. Sátt þarf að nást um allar stjórnarskrárbreytingar. Nú eru til umfjöllunar veigamiklar og umdeildar breytingar á stjórnarskrá Íslands. Um slíkar breytingar þarf að fjalla á faglegan og ítarlegan máta. Fyrir nákvæmlega mánuði síðan, þann 6. mars sl., flutti hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, okkur framsögu um frumvarp það sem við ræðum nú, frumvarpið leit því dagsins ljós fyrir einum mánuði. Frumvarpið gerir ráð fyrir að sett verði ákvæði í stjórnarskrá um þjóðareign á auðlindum, ákvæði um skilyrði fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu, ákvæði um breytingar á stjórnarskrá, til að auðvelda þær, og ákvæði um stjórnlagaþing. Það má gagnrýna frumvarpið út frá mörgum sjónarhornum, t.d. aðferðafræðilega, pólitískt og málefnalega. Ef við lítum á aðferðafræðina þá mælti hæstv. forsætisráðherra fyrir frumvarpinu fyrir einum mánuði. Nefndin fékk svo frumvarpið í hendur þann 11. mars. Fyrsti fundur nefndarinnar var þann 13. mars. Umsagnarfrestur til umsagnaraðila var til 20. mars og málið var afgreitt úr nefnd þann 30. mars. Þannig má sjá ef við skoðum aðferðafræðilega nálgun að málið fékk um það bil 17 daga í nefnd og það voru, að mér skilst, 11 fundir. Ég ætla að fjalla aðeins síðar um aðferðafræðilega nálgun og þá skoðun mína að það eigi að nota akademísk vinnubrögð, vísindaleg vinnubrögð, bestu vinnubrögð sem þjóðir heims þekkja í dag þegar svo veigamikil atriði eru rædd sem stjórnarskrárbreytingar eru. Í öðru lagi er hægt að skoða þetta pólitíska sjónarhorn á málin. Mig langar að vitna í og geri það, með leyfi hæstv. forseta, nefndarálit minni hluta sérnefndar um stjórnarskrármál þar sem aðeins er dreypt á því pólitíska máli. Ég ætla annars ekki að gera það að umfjöllunarefni en mig langar til að bera aðeins niður í upphaf þessa nefndarálits: „Við meðferð þessa máls hefur verið gengið gegn þeirri venju að undirbúa breytingar á stjórnarskrá á þann veg að leitað sé samstöðu allra flokka. Þá hefur verið haldið þannig á málinu í sérnefnd um stjórnarskrármál að tillögu minni hluta nefndarinnar um leið til sátta í henni hefur verið hafnað. Á síðasta fundi sérnefndarinnar lýsti formaður hennar því einfaldlega yfir að tími sátta væri liðinn. Minni hluti sérnefndarinnar gagnrýnir þessa málsmeðferð harðlega og telur hana eina svo ámælisverða að vísa beri frumvarpinu frá að lokinni 2. umræðu um málið og flytur hér tillögu um það.“ Enn fremur segir: „Minni hlutinn telur einsýnt að þessa flausturslegu aðferð við afgreiðslu frumvarpsins megi rekja til pólitískra aðstæðna, sem sköpuðust við myndun minnihlutastjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur þegar Framsóknarflokkurinn féllst á að verja hana vantrausti gegn því að ákveðið yrði með breytingu á stjórnarskrá að afsala Alþingi stjórnarskrárvaldinu og afhenda það stjórnlagaþingi. Minni hlutinn er eindregið andvígur því að þannig sé vegið að valdi og áhrifum Alþingis.“ - Og það er ég líka. Einnig má gagnrýna frumvarpið málefnalega og ég ætla að koma að því aðeins síðar. Aðferðafræðin sem lýðræðisríkin nota almennt við breytingar á stjórnarskrá eru venjulega bundin í stjórnarskrám þeirra. Í stjórnarskrá okkar er það bundið í 79. gr. þar sem segir, með leyfi forseta: „Tillögur, hvort sem eru til breytinga eða viðauka á stjórnarskrá þessari, má bera upp bæði á reglulegu Alþingi og auka-Alþingi. Nái tillagan samþykki skal rjúfa Alþingi þá þegar og stofna til almennra kosninga af nýju. Samþykki Alþingi ályktunina óbreytta, skal hún staðfest af forseta lýðveldisins, og er hún þá gild stjórnskipunarlög.“ Í Bandaríkjunum er því þannig farið að bæði fulltrúadeild Bandaríkjaþings sem og öldungadeild þurfa með tveimur þriðja hluta atkvæða að samþykkja umræddar stjórnarskrárbreytingar en auk þess er kveðið á um að langur tími líði til að tryggja að menn séu almennt sáttir við breytingarnar. Í bandarísku löggjöfinni eru líka flóknari atriði sem ég ætla ekki að fara út í. Ef við skoðum löggjöf í Evrópu er það nokkurn veginn þannig að í eldri lýðræðisríkjum er það tryggt að ekki sé hægt að breyta stjórnarskránni nema eftir umtalsverða vinnu, gagnrýni, upplýsingar og jafnvel kosningar. Því má eiginlega segja að þetta atriði og aðferðafræðin sem tengist því hvernig við stöndum nú að þessu máli, þ.e. ekki við heldur minni hlutinn, þ.e. ríkjandi stjórn, sé ekki í takt við þá lýðræðishefð sem er í Evrópu. Ég á sæti í Evrópuráðsþinginu. Þar eru þrjú meginhugtök til grundvallar öllu starfi, það eru mannréttindi, lýðræði og lögræði, þ.e. „rule of law“. Þau tvö ár sem ég hef setið í Evrópuráðsþinginu hef ég áttað mig á að það skiptir svo miklu máli hvernig við umgöngumst stjórnarskrána okkar, hvernig við umgöngumst lýðveldið og lýðræðið. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um það en mér er til efs að gömul lýðræðisríki - af því að ég vil flokka okkur með þeim, þar sem er sterk lýðræðishefð - standi að stjórnarskrárbreytingum í takt við það sem við erum að upplifa núna. Ég fann þess engin dæmi, ekki nokkur dæmi að lýðveldi sem við viljum bera okkur saman við standi svona að málum. Mig langar að fjalla örlítið um stjórnarskrána. Sem kunnugt er var stjórnarskráin samþykkt 1944, 17. júní á Þingvöllum. Henni hefur verið breytt sjö sinnum oftast vegna kjördæmaskipunar og einhverjum skilyrðum kosningarréttar. Veigamestu breytingarnar má kannski telja þær sem voru gerðar 1991 og 1995. Frá árinu 1991 starfar Alþingi í einni deild en ekki tveimur og 1995 voru gerðar umfangsmiklar breytingar þegar mannréttindakafli stjórnarskrárinnar var endurskoðaður. Stjórnarskráin hefur sjö kafla. Ég er hér með eintak og það sést að það eru ekki of mörg orð. Þetta eru 18 blaðsíður í litlu broti. Í þessari stjórnarskrá okkar sem ég trúi að öllum þingmönnum sé kær eru sjö kaflar. Í I. kafla er kveðið á um að Ísland skuli vera lýðveldi og stjórnin þingbundin og það skuli vera þrískipting ríkisvalds. Í II. kafla er fjallað um forseta Íslands og skyldur hans sem hann í raun og veru lætur ráðherrum eftir að framkvæma þannig að vald forseta færist yfir á ráðherra og þar er fjallað um ráðherraábyrgð. Í III. kafla er fjallað um kjördæmaskipan, kosningarrétt og kjörgengi til Alþingis. Í IV. kaflanum er fjallað um störf Alþingis, um nokkur atriði sem ekki má framkvæma nema með lagasetningu og um réttindi og skyldur þingmanna. Í V. kafla er fjallað um dómsvaldið. Í VI. kafla um trúmál á Íslandi. Í VII. kafla er fjallað um mannréttindamál og um rétt hvers þess sem staddur er í landinu, um tjáningarfrelsi og fleiri atriði. Þetta er stjórnarskráin sem við þingmenn sórum öll eið að að standa vörð um og ég tel mig í ræðustóli í dag vilja standa vörð og ég er að standa vörð um stjórnarskrána. Henni á ekki að breyta á þann hátt sem hér er verið að reyna að gera. Ég get sagt það þótt ég teljist engan veginn lögfróð eða lögvitur í þeim skilningi að ég sé fræðilega menntuð á því sviði, að ég er búin að kynna mér þær 27 umsagnir sem bárust nefndinni sem hefur starfað undir forustu hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur og þeir aðilar sem gáfu umsagnir, 27 aðilar, eiga það sameiginlegt að þeir telja flestir að ýmsu sé ábótavant, bæði í aðferðafræðinni og framsetningunni. Það er ágreiningur um það hversu brýnt sé í raun að keyra málið í gegn. Einnig má telja það vafasamt að fyrstu þrjár greinarnar í frumvarpinu geti ekki beðið stjórnlagaþings sem ráðgert er í 4. gr. Í sambandi við þær umsagnir sem bárust nefndinni eru mörg álitamál og mörg túlkunaratriði í þessu frumvarpi samkvæmt þeim. Það má eiginlega flokka neikvæðar umsagnir, þ.e. ábendingar umsagnaraðilanna í þrennt. Flestir komu með þá athugasemd að hér væri of skammur tími, þetta væri flýtimeðferð og það væri ekki unnt að svara og gefa umsögn þannig að það væri hægt að fullvinna hana. Í öðru lagi kom fram skýrt í áliti margra að orðanotkun, hugtakanotkun er oft og tíðum loðin og óljós og það þarf að skilgreina lykilhugtök. Svona óljós og loðin ákvæði eiga ekki heima í stjórnarskrá Íslands. Í þriðja lagi er um að ræða að stjórnarskrárbreytingarnar eigi að gera í sátt. Þegar ljóst er að a.m.k. 40% þingmanna, og ég leyfi mér að fullyrða að margir þeirra sem eru lagamenntaðir eða lögfræðimenntaðir af þeim þingmönnum sem ekki eru í Sjálfstæðisflokknum hljóta að hafa hnút í maganum núna. Sú vinna sem hér hefur verið unnin getur ekki samrýmst fræðigrein þeirra og það að við skulum ræða þetta frumvarp núna með svo stuttum aðdraganda. Eins og fram kom áðan er einn mánuður síðan hæstv. ráðherra, forsætisráðherra, mælti fyrir frumvarpinu. Við erum samt að ræða frumvarpið í ósátt við yfir 40% þingheims og alveg örugglega hafa margir þeirra, leyfi ég mér að fullyrða, ekki tjáð sig um það vegna þess að hringlandaháttur og ótrúverðugleiki eru hliðarafurð þess að ætla með svo skömmum tíma að keyra eitthvað í gegn. Óvönduð vinnubrögð eru óásættanleg þegar um er að ræða stjórnarskrárbreytingar. Stöðugleiki í stjórnarframkvæmd, ábyrgð, traust, virðing og festa fyrir mannréttindum og eignarrétti og stjórnarskrá skipta sköpum fyrir öll lýðræðissamfélög. Það þarf að skapa nauðsynlegt öryggi og því þarf að vinna heiðarlega, trúverðugt og af festu. Í frumvarpinu eru einnig tvær meginrökvillur sem eru afskaplega fáránlegar. Sú fyrri er þessi flýtimeðferð málsins og það að lýðræðisumbætur sem slíkar eigi að fara í gegn með ólýðræðislegum vinnubrögðum. Þessu tengt er náttúrlega líka að nú á að breyta þremur ákvæðum í stjórnarskránni en 4. gr. frumvarpsins gerir síðan ráð fyrir að stjórnlagaþing komi strax í kjölfarið og þar með verði mögulega breytingar á þeim ákvæðum sem verið er að ná breytingum í gegn á. Það er einhver rökvilla í því að í 4. gr. þarf að núlla allt út sem áður er sagt, í raun og veru. Það er ósætti annars vegar og svo að þrjú fyrstu ákvæðin um breytingar á stjórnarskránni eru í hróplegu ósamræmi við þetta stjórnlagaþing, svokallað. Ég gæti vitnað í einstaka umsagnir en mig langar að lesa aðeins úr, með leyfi forseta, umsögn sem barst frá laganefnd Lögmannafélags Íslands. Þar stendur: „Laganefnd telur ákveðna þversögn felast í því að gera efnisbreytingar á stjórnarskránni og á sama tíma koma á fót stjórnlagaþingi sem á að semja nýja stjórnarskrá. Er vandséð að framangreindar breytingar geti haft það mikið gildi á meðan stjórnlagaþing er að störfum en samkvæmt frumvarpinu á stjórnlagaþing að ljúka störfum eigi síðar en 17. júní 2011. Ljóst er að sá tími er í sjálfu sér ekki mjög langur miðað við efni ákvæðanna sem um ræðir.“ Enn fremur kemur fram í bréfi frá laganefnd lögmannafélags Íslands: „Að mati laganefndar eru þær breytingar á stjórnarskránni sem boðaðar eru með frumvarpinu í raun grundvallarbreytingar. Laganefnd áréttar mikilvægi þess að allar breytingar á stjórnarskránni séu gerðar að vel athuguðu máli og í mikilli sátt allra aðila, ekki síst þegar um grundvallarbreytingu er að ræða. Er það afstaða laganefndar að framangreindar breytingar þurfi frekari athugunar við og leggst nefndin af þeim sökum gegn samþykkt frumvarpsins eins og það er lagt fyrir.“ Svo mörg voru þau orð. Meðan ég er að skoða gögnin mín vil ég líka nefna það að til dæmis Davíð Þór Björgvinsson, sem starfar við mannréttindadómstólinn í Strassborg, gagnrýnir það að hafa ekki þann tíma sem til þarf til þess að ígrunda frumvarpið. Honum er gert að skila þann 20. mars áliti sínu en fær til þess örfáa daga. Það er allt of skammur tími. Hann rekur líka þessa óljósu hugtakanotkun og þann misskilning sem hún getur valdið. Sigurður Líndal skrifar greinargerð og líkt og Davíð Þór Björgvinsson bendir hann á óljósa merkingu orða og hugtaka. Hann bendir líka á spurningu sem er í raun grundvallarspurning: Hvernig virkar svona stjórnlagaþing annars? Og orðrétt segir Sigurður Líndal: „Annars get ég ekki dulið þá skoðun mína að ólíklegt sé að þing skipað 41 manni valdi þessu verkefni. Líklegast að þingið þróist yfir í eins konar umræðufund og þrætusamkomu sem sökkvi niður í deilur sem engu skili. Vænlegra væri að fá lítinn hóp valinkunnra manna sem njóta almenns trausts til að setja saman tillögu að stjórnarskrá. Hana mætti bera undir stjórnlagaþing sem hefði skýrt afmarkað hlutverk og að lokum gengi hún til þjóðaratkvæðis.“ Sigurður Líndal lýkur sinni álitsgerð með eftirfarandi setningu: „Auk reglna verður ávallt að halda í heiðri það sem ef til vill má kalla stjórnfestusiðgæði.“ Ég ætla ekki að lesa upp úr fleiri álitum eða umsögnum heldur árétta það sem kom fram áðan að þeir sem sendu inn umsagnir til nefndarinnar voru ósáttir, kannski ekki upp til hópa en að mestu leyti voru þeir ósáttir, afar ósáttir margir hverjir. Því vekur það furðu að nefndin skuli ekki hafa kosið að fjalla betur efnislega um það sem bent var á, um þau atriði sem betur mættu fara. En mér skilst að nefndin hafi ekki kallað til sín þessa sérfræðinga og það má eiginlega segja að hún hafi hundsað þeirra umsagnir og til hvers að veita Alþingi umsagnir sem eru hundsaðar? Það er stórhættulegt að samþykkja frumvarpið eins og það er. Það býður upp á vafasaman dans. Fyrst eru það öll óljósu hugtökin í 1. gr. og í fleiri greinum og svo kemur maður að stjórnlagaþinginu og maður veltir fyrir sér hver sé raunveruleg staða stjórnlagaþings gagnvart Alþingi, eða hitt, hver sé raunveruleg staða Alþingis gagnvart stjórnlagaþingi. Það má leika sér með þessar spurningar og spyrja hvað ef. Hvað ef Alþingi ákveður að hætta við stjórnlagaþing á næsta kjörtímabili vegna þess að spádómar Sigurðar Líndals rættust ef til vill? Hvað þá? Og hvað ef stjórnlagaþing ákveður að segja bara upp Alþingi, að slíta Alþingi og hafa eitthvað annað fyrirkomulag? Þetta eru svona öfgar hvað-ef-spurninganna. En það má spyrja: Hvað ef? Og niðurstaða mín er: Ég skil engan veginn stöðu stjórnlagaþingsins eins og hún er hugsuð gagnvart Alþingi, gagnvart framkvæmdarvaldinu, gagnvart dómsvaldinu, gagnvart heildarmyndinni. Ég skil vel að það skuli vera kallað á stjórnlagaþing. Ég er til dæmis fylgjandi því að hér verði ráðgefandi stjórnlagaþing vegna þess að það er bara tímabært að endurskoða stjórnarskrána. Ég er algjörlega sannfærð um það. En þá kemur að akademísku vinnubrögðunum og því hvernig skuli staðið að svona viðamiklum breytingum á stjórnarskránni. Það má velta fyrir sér alls konar aðferðarfræði en akademían og vísindin hafa kennt okkur hvernig beri að haga sér í svona viðamiklum verkefnum. Mér finnst tími til kominn að þingið taki sér til eftirbreytni þá þekkingu sem hefur skapast meðal mannkyns á undanfarinni öld og ekki síður á undanförnum áratugum í vísindaheiminum. Þar er rækilega fjallað um aðferðafræði og þá kemur aftur að þessum aðferðafræðilegu gagnrýnisröddum og fyrir mig er það aðalgagnrýnisröddin. Ég get ekki og má ekki til þess hugsa að stjórnarskrárbreytingar séu boðaðar með óvönduðum vinnubrögðum. Vinnubrögð í akademískum skilningi sem taka einn mánuð eru eiginlega bara skilgreiningunni samkvæmt óvönduð. Það þýddi lítið að koma og mæta með doktorsritgerð upp á höndina sem ekki er búið að útfæra, gera tillögur um, útlista aðferðafræðina og svo framvegis, heldur bara slengja henni fram. Sá sem les slíka doktorsritgerð sér strax að viðkomandi hefur ekki kynnt sér málið, hefur ekki leitað umsagnar, hefur ekki sett sig inn í heim þeirrar vísindagreinar sem viðkomandi skrifaði í. Akademísk vinnubrögð kalla á öflun upplýsinga. Þau kalla á tillögu um aðferðafræði og efnistök sem byggja á því sem best þekkist til dæmis í gömlum og rótgrónum lýðræðisríkjum sem þykja standa vel í lýðræðishefðinni. Það var nefnilega ekki fyrr en ég var þátttakandi í Evrópuráðsþinginu að ég áttaði mig á því að við Íslendingar erum ekki komin svo ýkja langt og við verðum að átta okkur á því að við höfum margt að læra og þar getum við örugglega lært af öðrum hvernig beri að standa að stjórnarskrárbreytingum. Síðan mundi ég í aðferðafræðinni sem þriðja lið velja einstaklinga og undirbúa tillögur að stjórnarskrárbreytingum með þeim einstaklingum, vinna eftir þessari aðferðafræði og gefa til þess að minnsta kosti sex mánuði og helst heilt ár. Þá mundu koma fram fyrstu drög að breytingum á stjórnarskrá, fyrstu drög að frumvarpi sem þó yrði ekki lagt fram heldur fyrstu hugmyndir, eftir eitt ár. Síðan yrði að fá víðtæka umræðu um slík drög. Í sjöunda lagi yrði að taka inn breytingartillögur sem fást þá væntanlega í slíkri umræðu. Þetta er lýðræðislegt. Umræðan á að vera við almenning í landinu, hún á að vera við virtustu fræðimenn á sviði stjórnarskipunarlaga. Umræðan á að vera við alla þá sem málið er kært og eru viðkomandi málinu. Eftir það er kominn tími til að semja frumvarp sem lagt yrði fyrir á Alþingi. Slíkt frumvarp þyrfti að ræða og kynna og ná sáttum um, já, sáttum. Það er eitt grundvallaratriðið í lýðræðishefðinni, þ.e. að minni hlutinn má ekki sitja undir því að meiri hlutinn kúgi þegar minni hlutinn er 40% þingheims og 60% reyndar tæplega, sumir af fullum huga, aðrir af hálfum huga og örugglega eru enn aðrir sem vita betur heldur en að fara í gegn með mál sem hefur fengið einn mánuð. Þegar minni hlutinn er kúgaður þá getum við ekki talað um lýðræðisríki, ekki í skilningi Evrópuráðsins, ekki í mínum skilningi eftir að ég hef setið marga þeirra fundi, ekki mínum skilningi eftir að ég skil lýðræðið betur hafandi setið á þessu þingi í tvö ár. Það þarf að vega og meta hvert orð. Hugtakanotkun þarf að vera algjörlega skýr. Það þarf líka að skýra samhengi hugtakanna með skýrum rökum á fræðilegum grunni. Ég er ekki mótfallin því að stjórnarskránni verði breytt. Ég er algjörlega fullviss um að það þarf að breyta ýmsu sem varðar stjórnarskrána og líka sem varðar íslensk lög og framkvæmd laga. Það þarf að breyta ýmsu hvað varðar störf Alþingis. Það þarf að efla og treysta þingmenn og þingheim þannig að fulltrúar þjóðarinnar fái að sinna sínu hlutverki. Kerfið hér þarf að skoða gagngert. En það er eðlilegt og sjálfsagt og þannig á það að vera í lýðræðisríkjum að það á að endurskoða stjórnarskrána. Það á að endurskoða vinnubrögð og það á að endurskoða verklag. Lýðræðið þarf að þróast og gott dæmi er breytingin sem varð á stjórnarskránni árið 1995 þegar umfangsmiklar breytingar áttu sér stað þegar mannréttindakaflinn var skrifaður og samþykktur samhljóða og án ágreinings. Við þurfum að efla þingið og við þurfum að endurskoða stjórnarskrána. Við þurfum að efla þingið og síðan fylgja eftir þeim breytingum með heildarendurskoðun á starfsemi löggjafans og framkvæmdarvaldsins. Ég er því ekki á móti breytingum nema síður sé. Mér finnst sorglegt að nú í dag, 6. apríl 2009, skulum við enn ekki fallast á það að einn mánuður sé of skammur tími til þess að breyta stjórnarskránni. 17 dagar í nefnd eru of skammur tími til að breyta stjórnarskránni. Ég held að við verðum öll að á átta okkur á þessu. Það er ekki vegna þess að einhver vilji vera með útúrsnúning eða málþóf nema síður sé og ég mundi kannski teljast ein af þeim sem væri síst af öllu með málþóf í þessu þingi. En við verðum að standa vörð um stjórnarskrána. Það er algjörlega óverjandi að samþykkja þetta frumvarp. Ég óska þess innilega að það verði lagt til hliðar, að heiðarleiki og trúverðugleiki verði hafður að leiðarljósi við breytingar á stjórnarskrá og að slíkar breytingar verði bara á næstu árum og virkilega vel unnar, vonandi á næstu tveim, þrem árum. Virðulegi forseti. Sú ríkisstjórn sem nú starfar hafði einsett sér að leitast við að hafa víðtækt samráð við sveitarfélög, aðila vinnumarkaðarins og almenning í landinu eins og segir í verkefnaskrá ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þetta er fallegt markmið og ég held að allar ríkisstjórnir eigi að hafa slíkt, að leitast við að hafa víðtækt samráð við sveitarfélög, aðila vinnumarkaðarins og almenning í landinu. Þetta mál er dæmi um hið gagnstæða. Ég ætla líka að nefna annað lítið dæmi sem hefur kannski ekkert með stjórnlagaþing að gera beinlínis. En það vill svo til að sú ákvörðun var kynnt að kjósa til stjórnlagaþings samhliða sveitarstjórnarkosningum. Þetta var gert án samráðs við sveitarstjórnarmenn víðs vegar um land. Þeir fréttu þetta í gegnum fjölmiðlafólk eins og heyrst hefur. Ríkisstjórnin þarf að vera trúverðug í þessu. Hún þarf að beita sér fyrir því að ná sáttum. Ég held að það hafi verið vonlaust verkefni að ætla að ná sáttum um stjórnarskrárbreytingar á einum mánuði. Það verk er óhugsandi. Ekki nokkur maður sem ég þekki er svo fróður og svo vel að sér að geta staðið að slíkum breytingum þannig að þær megi verða í sátt. Það kemur því ekkert á óvart að það frumvarp sem við ræðum skuli ekki vera þannig að hægt sé að ná sátt um það. Ég lýsi mig eindregið á móti frumvarpinu eins og það leggur sig. Ég lýsi mig eindregið fylgjandi stjórnarskrárbreytingum. Ég vil hafa vinnubrögðin öguð, vönduð, akademísk, byggð á fræðilegum aðferðum og vísindalegri aðferðafræði. Í leiðara Fréttablaðsins frá því á föstudaginn var, þann 3. apríl, skrifar ritstjórinn Þorsteinn Pálsson: „Sá háttur að umsagnir séu veittar um lagafrumvarp er í þágu fólksins í landinu. Hann er málefnaleg vörn þess gegn ofríki framkvæmdarvaldsins. Hefði ríkisstjórnin hlustað á þær athugasemdir sem Alþingi hafa borist er eins víst að ná hefði mátt sátt um bæði vandaðri og skjótvirkari framgang stjórnarskrárbreytinganna en raun verður á.“ Þeir sem þekkja til og hafa tjáð sig um þetta mál hafa vissulega bent á að þetta er í raun og veru ekki hægt að samþykkja. Því dáist ég að sjálfstæðismönnum í dag. Ég dáist að því að þrátt fyrir það að lýðskrumarar hafi gert úr þessu mál sem beint er gegn Sjálfstæðisflokknum - lýðskrumarar sem segja: Sjálfstæðisflokkurinn er á móti þjóðaratkvæðagreiðslu. Sjálfstæðisflokkurinn er á móti stjórnlagaþingi og aðkomu fólksins í landinu. Sjálfstæðisflokkurinn er á móti hinu og þessu. Ekkert slíkt er til umræðu. Sjálfstæðisflokkurinn er á móti óöguðum og óvönduðum vinnubrögðum. Sjálfstæðisflokkurinn er á móti þeirri kúgun sem nú er verið að beita og Sjálfstæðisflokkurinn er tilbúinn að standa vörð um stjórnarskrá Íslands. Ég tilheyri stolt þeim flokki sem er tilbúinn að fara í þær umræður um stjórnarskrána sem verða vonandi til þess að málið falli niður, að málið verði tekið upp að kosningum afstöðnum sem eðlilegt má þykja, að málið fari ekki hér í gegn, svo óreifað og illa ígrundað sem það er, vegna þess að pólitískt var ákveðið að einn flokkurinn fengi þetta, annar flokkurinn hitt, og í hrossakaupum er stjórnlagaþingið, sem framsóknarmenn lögðu svo mikla áherslu á, orðið heilagt og ekki hægt að ræða það neitt. Kannski vegna þess að núverandi ríkisstjórn hefur ekki alveg staðið við það sem Framsóknarflokknum fannst vera lofað heldur farið út í að setja til hliðar áherslumál Framsóknarflokksins. Nú er eitt haldreipi eftir, það er 4. gr. þessa frumvarps um stjórnlagaþingið og það má undir engum kringumstæðum svíkja það. Það er þess vegna sem við sitjum hér dag eftir dag og ræðum málin frekar en að haga okkur eins og lýðræðisríki ber að haga sér. Mér finnst bragurinn á þessu máli vera af síðustu sort. Mig langar ekki að segja orðið bananalýðveldi en það er einhvern veginn ofarlega í huga mér. Hver fer út í stjórnarskrárbreytingar örfáum dögum, örfáum vikum fyrir kosningar? Hvaða þjóðir gera það í ósátt við 40% þingheims? Ég þekki ekki slík vinnubrögð. Ef ég væri yfirmaður á þessum stað mundi ég nú aldeilis reka fólkið til heimahúsanna og biðja það um að vanda vinnubrögðin og átta sig á því að aðferðafræðin sem á að nota í svona máli er allt annars eðlis en sú aðferðafræði sem notuð er hér. Ég hlýt að lýsa mig algjörlega andvíga þessu frumvarpi eins og áður sagði og vonast til þess að fólkið í landinu skilji að Sjálfstæðisflokkurinn er að standa vörð um grundvallarlýðræði. Þegar breytingar koma svona óígrundaðar er hugtakanotkunin óljós. Hvað þýðir það þegar fram í sækir? Hvernig á að dæma í málum? Hvernig á fólk að hegða sér? Hvaða misskilningi veldur svona óljós hugtakanotkun? Ég sagði í upphafi máls míns að ég væri ekki lögfróð í þeim skilningi að ég hefði lært lögfræði. Ég er ekki fræðilega menntuð í lögfræði. En ég ber þó, held ég, eins og flestir Íslendingar skynbragð á það að sumt gerir maður ekki. Þetta er eitt af því sem hvílir illa í iðrum mínum, ég bara geri ekki svona. Mér finnst sárt að sjá hv. þm. Atla Gíslason, sem ég veit, og hef fundið á eigin skinni, að er þannig maður að hann vill ekkert nema vönduð og öguð vinnubrögð - ég hef séð hann vinna þannig og ég ber mikla virðingu fyrir honum. En ég skil ekki svona vinnubrögð. Hvað er hægt að gera, virðulegi forseti, þegar svona er ástatt? Hvað er hægt að gera annað en að standa hér og mótmæla. Ég veit að ég mæli fyrir munn allra sjálfstæðismanna þegar ég segi: Vér mótmælum allir. Það er einhver lítill maður inni í hv. þm. Atla Gíslasyni sem segir honum að þetta sé ekki skynsamlegt. Þetta er ekki aðferðafræðin sem hann mundi vilja sjá við að breyta stjórnarskrá Íslands. Ég hlýt að tala fyrir munn fleiri þingmanna. Ég veit ekki með hv. þm. Mörð Árnason. Mér er það alveg hulin ráðgáta hvernig hans aðkoma að málinu er. En ég veit alla vega um Atla Gíslason og ég tel mig vita það um fleiri hv. löglærða þingmenn að þetta getur ekki setið vel í þeim. Búnir að verja miklum tíma í sína fræðigrein, sem námsmenn og seinna praktíserandi lögfræðingar og núna þingmenn. Ég á bágt með að sjá að þessir aðilar skuli standa að því að ætla að breyta stjórnarskrá Íslands með þeim vinnubrögðum sem við verðum nú vitni að. Ég hvet þessa þingmenn, sem ég veit nú ekki hverjir eru - ég hlýt að tala fyrir munn hv. þm. Atla Gíslasonar að einhverju leyti. Hann ætlar væntanlega að skýra það. En ég vona að þetta mál verði reifað og ígrundað. Aðferðafræðin verði skipulögð og við fáum að njóta þess að sjá nýja stjórnarskrá sem við getum öll verið sátt við og öll stolt af. Ég ætla að spá því að slík stjórnarskrá líti dagsins ljós einhvern tímann á næsta kjörtímabili. Ég læt þar með ræðu minni lokið.

Frú forseti. Ég ætla ekki að fara að gefa Sjálfstæðisflokknum einkunn hér fyrir þessa umræðu. En það er umhugsunarefni að hv. þingmaður nefndi hér bananalýðveldi. Maður þarf að hugleiða þau orð í ljósi þeirrar stöðu sem þjóðarbúið er í og í ljósi þess viðskilnaðar sem við blasir eftir átján ára stjórnarsetu Sjálfstæðisflokksins á Íslandi. Mitt erindi hingað í ræðustól er að upplýsa hv. þingmann um að það er ekki rétt að sú hv. sérnefnd sem hér leggur fram breytingartillögur hafi gert það án samráðs við Samband íslenskra sveitarfélaga að leggja til að kosið yrði til stjórnlagaþings um leið  Vill hv. þm. Björn Bjarnason gjöra svo vel að gefa mér leyfi til þess að ljúka máli mínu. Ég átti þess kost að sitja á fundi nefndarinnar þar sem fulltrúar Sambands íslenskra sveitarfélaga komu fyrir nefndina - tveir fulltrúar, þar af annar sviðsstjóri lögfræðisviðs, sem gefur þá umsögn sem hér liggur fyrir, og sjálfstæðismenn hafa ítrekað vitnað til. Þessir tveir fulltrúar voru ítrekað spurðir að því á fundinum hvort þeir hefðu einhverjar athugasemdir við það eða ábendingar varðandi þá hugmynd sem þá var til umræðu í nefndinni  Ég mótmæli því að það sé fullyrt hér að ég fari með lygi úr þessum stól, hv. þm. Björn Bjarnason. Ég var á þessum fundi og það voru tíu aðrir.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir tók orðið bananalýðveldi upp eftir mér. Ég sagði að ég vildi helst ekki segja það. En hún veit vel sjálf að ég held að breyting á stjórnarskrám sé iðulega framkvæmd með þeim hætti sem við ræðum núna, á mánuði eða jafnvel minna, í trássi við aðra, í slíkum lýðveldum. Ég var að vitna til þess. Varðandi sérnefndina og heimsókn fulltrúa frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga þá upplýsti hv. þingmaður um að fulltrúar frá þeim hefðu komið á fund sérnefndarinnar. Mér var ekki kunnugt um það né hafði ég heyrt það. Mér var hins vegar kunnugt um að sveitarstjórnarmenn hafa mótmælt hástöfum og þar með hef ég bara þær upplýsingar á móti þeim upplýsingum sem hv. þingmaður veitti.

Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að mér er ekki kunnugt um að sveitarstjórnarmenn almennt hafi mótmælt þessum hugmyndum hástöfum eins og hv. þingmaður nefnir. Ég vil vekja athygli á því sem segir á bls. 5 í nefndaráliti, um forsendur fyrir þeirri breytingartillögu sem þar er lögð fram um stjórnlagaþing, þ.e. verið er að stytta verulega þann tíma sem þinginu var ætlað að starfa miðað við upphaflegt frumvarp, úr einu og hálfu til tveimur árum niður í eitt ár, en ekki er verið að breyta skilatímanum. Lok verksins eru áætluð hin sömu og voru í upphaflega frumvarpinu. Þetta er m.a. gert til þess að spara fjármuni og sú tillaga að kjósa samhliða sveitarstjórnarkosningum til stjórnlagaþings er byggð á sama grunni. Fyrir liggur minnisblað frá fjármálaráðuneytinu um kostnað við stjórnlagaþing með þessum hætti. Þar er auðvitað ítrekað að mjög erfitt geti verið að áætla þetta. En menn hafa hér talað um að frumvarpið hafi upphaflega kostað um 2 milljarða, það stjórnlagaþing sem þar var í burðarliðnum. En hér eru menn að tala um 340 millj. kr. auk kosningafulltrúa sem eru upp á eitthvað 25 millj. kr. Þannig að við erum að tala um kostnað á bilinu 300–400 millj. kr. Það er líka mikilvægt að það komi fram að með þessu nefndaráliti er tekið fram að nefndin telur ekki sýnt að fulltrúar þingsins þurfi að vera í fullu starfi allan þingtímann þannig að sú tillaga sem hér liggur frammi um skipulag stjórnlagaþings er langtum umsvifaminni en sú sem lá fyrir upphaflega.

Virðulegi forseti. Við þurfum bara að kanna þetta mál. Það er greinilega orð á móti orði varðandi Samband íslenskra sveitarfélaga. Þetta er þó ekki aðalmálið í allri þessari umræðu. Aðalmálið er það að núverandi hæstv. ríkisstjórn lofaði því í verkefnaplaggi sínu að leita samráðs, að stunda lýðræðisleg vinnubrögð. Ég er þeirrar skoðunar, og hef sagt það áður, að vart finnist ólýðræðislegri vinnubrögð en þau sem viðhöfð voru í þessu máli auk þess sem ég hef harðlega gagnrýnt aðferðafræðina sem notuð var.

Frú forseti. Aðeins vegna þeirra orðaskipta sem áttu sér stað milli hv. þm. Guðfinnu Bjarnadóttur og Álfheiðar Ingadóttur vil ég hvetja hv. þm. Álfheiði Ingadóttur til að lesa umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga.  Ég vil, áður en lengra er haldið, sérstaklega vegna þess að hér í salnum eru þrír hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, Álfheiður Ingadóttir, Mörður Árnason sem nú er nýkominn hingað til  Þann 9. mars árið 2007 sagði hæstv. utanríkisráðherra, með leyfi forseta: „Stjórnarskráin er grunnlög lýðveldisins og það er mikilvægt að um þau sé fjallað af mikilli ábyrgð og það sé reynt að ná sem breiðastri og víðtækastri samstöðu um þau mál.“ Þetta er auðvitað sjónarmið sem við sjálfstæðismenn erum að reyna að halda hér á lofti í umræðu um grundvallarlög lýðræðisins, að um þau sé fjallað af ábyrgð og að við náum sátt um þessi mál. Þá er að líta á það sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir sagði í Borgarnesræðu sinni en þar lagði hún til að stjórnmál sátta og rökræðu en ekki átaka og kappræðu væru viðhöfð í íslenskum stjórnmálum. Hins vegar virðist sem formannsskiptin í Samfylkingunni hafi leitt til þess að menn hafi lagt umræðustjórnmálin til hliðar, tekið upp átakastjórnmál og ætli núna að knýja í gegnum þetta þing með offorsi breytingu á stjórnarskipunarlögum. Því hefur verið haldið fram af þessum hv. þingmönnum sem ég hér nefndi og kalla venjulega fram í ræður okkar sjálfstæðismanna að við séum að halda uppi málþófi. Ég vek athygli hv. þm. Atla Gíslasonar á því að umræður um stjórnarskrána hafa nú staðið yfir í rúma 34 klukkutíma. Í þeirri umræðu hafa sjálfstæðismenn tekið þátt en einnig þingmenn annarra flokka þótt þeir hafi lítið sést í umræðunni upp á síðkastið. Ég bendi hv. þingmönnum á að þegar menn ræddu hér um fjölmiðlafrumvarpið töluðu þessir hv. þingmenn í 92 klukkustundir og 59 mínútur. Þegar við ræddum hér um EES-samninginn, sem var mikilvægur, ræddu menn það mál í 100 klukkustundir. Umræðan um vatnalög tók 51 klukkustund og umræða um Ríkisútvarpið tók 119 klukkustundir og 46 mínútur. Virkur þátttakandi í þeirri umræðu var einmitt Mörður Árnason sem nú er kominn hér til umræðunnar á fyrsta degi og sakar okkur sjálfstæðismenn um málþóf. Ég held að málþófsflokkarnir, hinir einu sönnu, ættu að líta í eigin barm. Þegar við skoðum þessar tölur sjáum við að þeim er ekki stætt á því að halda því fram að við sjálfstæðismenn höldum hér uppi málþófi. Það sem við gerum er að við ræðum efnislega um stjórnarskrána, við viljum ekki að á henni séu unnin spellvirki. Það sem við viljum er að tekin verði til umræðu á Alþingi Íslendinga þau brýnu viðfangsefni sem heimilin í landinu og fyrirtækin í landinu óska eftir að hér verði rædd. Hv. þm. Atli Gíslason veit það jafn vel og ég að breytingar á stjórnarskránni munu ekki bæta skuldastöðu heimilanna. Þær breytingar munu heldur ekki koma hjólum atvinnulífsins í gang á nýjan leik og ég hvet hv. þingmann til að koma hér í andsvar við mig og skýra það út fyrir mér hvernig breytingar á stjórnarskrá eiga að koma heimilunum og fyrirtækjunum til góða. Ég bendi líka á það að við sjálfstæðismenn höfum barist fyrir því að á þingi verði tekin upp önnur og einnig mjög brýn mál. Þar nefni ég sérstaklega skýrslu bresku fjárlaganefndarinnar um aðgerðir Breta gagnvart Íslendingum og íslenskum hagsmunum, gagnrýni bresku fjármálanefndarinnar á Alistair Darling, flokksbróður hv. þm. Marðar Árnasonar, sem beitti miklu ofríki gegn okkur í októbermánuði. Við höfum líka viljað ræða um gjaldmiðilsmálin sem eru eitt stærsta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar en í dag var upplýst að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur lagt til við ríki Mið- og Austur-Evrópu að taka evru upp einhliða, þ.e. þau ríki sem gengið hafa í Evrópusambandið en fá ekki aðgang að evrópska myntsamstarfinu. Þessu er öllu hafnað af stjórnarmeirihlutanum og það er ábyrgðarhluti meðan hagkerfið brennur, meðan fyrirtækin fá ekki það súrefni sem þau þurfa til rekstrarins og meðan heimilin í landinu hafa áhyggjur af framtíð sinni. Ég bendi þeim sem fylgjast með umræðunni á að það erum ekki við sjálfstæðismenn sem ákveðum dagskrá fundarins, það er stjórnarmeirihlutinn og hann ber á því ábyrgð. Það er einhvern veginn þannig og virðist vera þegar maður skoðar söguna og setur hana í samhengi við breytingar á stjórnarskrám að vinstrimennska og stjórnarskrár séu ekkert sérstaklega góð blanda. Það virðist einhvern veginn vera þannig, t.d. þegar litið er til tilrauna vinstri manna til að setja stjórnarskrá fyrir Evrópusambandið þá hefur það ekki gengið neitt sérstaklega vel. Tilraunir þeirra hafa runnið út í sandinn. Hér er verklagið ekki betra. Það er verið að grauta saman í frumvarpi einhverjum sérstökum áhugamálum þeirra fjögurra flokka sem hér koma að, það er engin heildstæð vinna sem hér er unnin við breytingar á stjórnarskránni. Það er dálítið merkilegt þegar maður skoðar bæði þetta frumvarp og sum þau frumvörp sem orðið hafa að lögum á Alþingi að vinnubrögðin hér eru dálítið öðruvísi en á öðrum vinnustöðum. Ágætur lögfræðingur hringdi í mig um daginn og spurði: Hvernig er þetta með þessa stofnun, Alþingi Íslendinga, er það virkilega þannig að hún sé öðruvísi en aðrir vinnustaðir? Þegar menn ljúka störfum á öðrum vinnustöðum eru þeir verðlaunaðir fyrir vel unnin störf með málverkum eða blómum eða gullúrum eða styttum sem settir eru á silfurplattar sem nöfn þeirra eru greypt í. En þegar menn ljúka störfum á Alþingi virðast þeir þurfa að fá sérstaka löggjöf sjálfum sér til dýrðar samþykkta á þinginu. Ég gæti nefnt nöfn en ætla svo sem ekki að gera það af tillitssemi við þá hv. þingmenn sem ég á hér við.

… eftirlaunafrumvarpið, Sigurður Kári. … löggjöf …

Frú forseti. Það er athugavert -  
             Það er annað mjög athyglisvert við þessa umræðu, að í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar er lagt til að stofnað verði nýtt þing til hliðar við það þing sem fyrir er. Ég hef bent á að með því er grafið undan Alþingi Íslendinga, virðulegustu stofnun landsins. Mér finnst í hæsta máta óeðlilegt að æðsti maður þingsins, forseti Alþingis, hafi ekkert um það að segja, hafi ekkert framlag til þessarar umræðu. Ég hef líka saknað þess að einn hv. varaþingmaður Samfylkingarinnar skuli ekki blanda sér í þessa umræðu. Þar á ég við hv. þm. Kristrúnu Heimisdóttur. Kristrún Heimisdóttir, lögfræðingur og varaþingmaður Samfylkingarinnar, hefur nefnilega tjáð sig um þær hugmyndir sem fram koma í þessu frumvarpi. Það gerði hún í útvarpsviðtali þann 29. mars sl. Þar sagði hv. þingmaður að með þeirri leið sem valin er í frumvarpinu sé verið, með leyfi forseta, að „leita skyndilausna“ og svo bætti hv. þingmaðurinn við: „Alveg eins og útrásaræðið var æði og peningaæðið var æði, þá er kannski komið nýtt æði.“ Þetta „nýja æði“ felst í því að boða í skyndi til stjórnlagaþings í stað þess að leggja fé í rannsóknir á stjórnarskránni. Þetta styður auðvitað þau sjónarmið sem við sjálfstæðismenn höfum haft uppi, en einhverra hluta vegna virðist hv. þm. Kristrún Heimisdóttir sem er sammála okkur sjálfstæðismönnum í grunninn, a.m.k. hvað varðar stjórnlagaþingið, ekki sjá ástæðu til að taka þátt í umræðunni, ekki frekar en forseti þingsins. Það finnst mér ákaflega ámælisvert. Eins og ég rakti í fyrri ræðu minni kemur fram þegar menn lesa þær umsagnir sem komið hafa fram í málinu að fyrir liggur að í þeim umsögnum sem hér liggja fyrir felst algjör falleinkunn á þessu frumvarpi. Svo gott sem allir umsagnaraðilar gagnrýna mjög þá málsmeðferð sem viðhöfð hefur verið í tengslum við þetta mál og vara mjög við efnisinnihaldi frumvarpsins. Hv. þm. Atli Gíslason gat þess mjög oft þegar hann var í stjórnarandstöðu að menn ættu að viðhafa tiltekin vinnubrögð við lagasetningu á Alþingi og veifaði þá gjarnan þessari bók sem ég held á, Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa. Ég leyfi mér að halda því fram og skora á hv. þm. Atla Gíslason að lýsa fyrir mér þeirri skoðun sinni hvort hann telji að sú málsmeðferð sem viðhöfð hefur verið í tengslum við þetta mál standist þær kröfur sem hann gerði þegar hann var í stjórnarandstöðu og þær kröfur sem fram koma í þessari handbók. Ég tel að svo sé ekki og það er algjörlega kristaltært í mínum huga að telji hv. þm. Atli Gíslason að svo sé hljóti hann að tala gegn betri vitund. Það eru fleiri sem vekja athygli á þessu. Í Staksteinum Morgunblaðsins 4. apríl spyr höfundur hvort við Íslendingar og þingið sé á réttri leið. Í Staksteinum segir, með leyfi forseta: „Hvað eiga Landsvirkjun, Rarik, Samorka, Samtök atvinnulífsins, Landssamband smábátaeigenda, Viðskiptaráð, Félag umhverfisfræðinga, Orkustofnun, Samband íslenskra sveitarfélaga, LÍÚ og Samtök um lýðræði og almannahag, Reykjavíkurakademían og laganefnd Lögmannafélags Íslands sameiginlegt? Jú, öll gagnrýna hvernig er verið að keyra í gegnum Alþingi breytingar á stjórnarskránni, án þess að nægilegur tími gefist til skoðunar á því, hvaða afleiðingar það hefur. Það er sláandi að lesa umsagnir fræðimanna og hagsmunaaðila til sérnefndar um stjórnarskrármál. Sigurður Líndal telur að skoða þyrfti 1. grein frumvarpsins betur „vegna óljósrar merkingar orða og hugtaka sem þar eru notuð“. Davíð Þorláksson lögfræðingur tekur undir það og segir „verulega misráðið af stjórnarskrárgjafanum að binda 1. gr. frumvarpsins í stjórnarskrána“. Ragnhildur Helgadóttir, prófessor í stjórnskipunarrétti, segir „að með því að naumur meiri hluti á þingi samþykki stjórnarskrárbreytingar í andstöðu við stóran stjórnmálaflokk sé stjórnarskráin færð inn í hringiðu stjórnmálanna“. Davíð Þór Björgvinsson, dómari við Mannréttindadómstól Evrópu, segir: „Veittur var frestur til 20. mars til að skila inn umsögn. Þennan frest verður að telja mjög skamman þegar umfang málsins er haft í huga.“ Eigum við að staldra aðeins við?“ Auðvitað eigum við að gera það, frú forseti. Við eigum að staldra við þegar vinnubrögðin eru með þessum hætti, vinnubrögð sem hæstv. forsætisráðherra stendur fyrir þrátt fyrir að það sé ekki í nokkru samræmi við ákvæði sem fram koma í Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa sem hennar eigið ráðuneyti gaf út og er í algjörri andstöðu við þær hefðir sem myndast hafa á síðustu áratugum varðandi breytingar á stjórnarskrá. Þetta er í fyrsta skipti í 50 ár sem menn kjósa að fara fram með þeim hætti sem hér er gert, þ.e. að breyta stjórnarskránni, grundvallarlögum lýðveldisins, í bullandi ágreiningi við stærsta stjórnmálaflokkinn á Alþingi. Frú forseti. Það má margt um þetta frumvarp segja og efnisatriði þess. Því hefur verið haldið fram í umræðunni að við sjálfstæðismenn séum mótfallnir því að gerðar verði breytingar sem liðka fyrir að hægt sé að ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu um hin ýmsu þjóðþrifamál. Ég segi fyrir mína parta að þetta er rangt og ég hygg að allir félagar mínir í þingflokki Sjálfstæðisflokksins taki undir með mér í því sambandi. Ég held að það sé óheppilegt að færa ákvæðið um þjóðaratkvæðagreiðslu inn í stjórnarskrá með þeim hætti sem lagt er til í frumvarpinu. Ég, og við sjálfstæðismenn hefðum talið skynsamlegra að lögfesta, vilji menn á annað borð setja lög um þjóðaratkvæðagreiðslu, að gera það í almennum lögum. Rökin fyrir því eru einfaldlega þau að það kann að vera að mismunandi sjónarmið um þjóðaratkvæðagreiðslu eigi við eftir því um hvað á að greiða atkvæði. Ég geri t.d. ráð fyrir því að hv. þm. Atli Gíslason geti tekið undir það með mér að það sé eðlilegt sjónarmið að aðrar og meiri kröfur séu gerðar um tiltekinn meiri hluta eða þátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem kosið er um hvort Ísland eigi t.d. að ganga í Evrópusambandið og framselja löggjafarvald og dómsvald og eftir atvikum framkvæmdarvald til yfirþjóðlegra stofnana heldur en þegar þjóðinni er fengið það hlutverk að greiða atkvæði um það t.d. að hér verði tekin upp vinstri umferð. Ég tel að menn þurfi að nálgast þetta viðfangsefni með þessum hætti. Það er ekki gert í þessu frumvarpi. Tíminn er að renna frá mér, frú forseti, og ég á eftir að fjalla um þjóðareign og stjórnlagaþingið. Það er alveg ljóst að þetta frumvarp þarf miklu meiri umræðu við og ýmsir þættir þessa máls eru svo illa unnir og óljósir að það er nauðsynlegt að málið fái meiri umræðu og þroskist betur, ekki síst þegar litið er til þess að í umsögnum nánast allra umsagnaraðila sem sendu sérnefnd um stjórnarskrármál álit sitt á því máli sem við ræðum hér koma fram alvarlegar athugasemdir við efnisatriði málsins. Það er auðvitað rétt og ég ætla bara að taka það strax fram að umsögn BSRB, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, var tiltölulega jákvæð í garð þessa frumvarps en það er líklega vegna þess að formaður þeirra samtaka situr í ríkisstjórn Íslands og styður þetta mál. Aðrir gera verulegar athugasemdir við frumvarpið og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að stjórnarmeirihlutinn á Alþingi sé reiðubúinn að fara með slíku offorsi með mál eins og þetta sem varðar grundvallarlöggjöf lýðveldisins í gegnum þingið í þeim búningi sem það er núna. Ég mun í næstu ræðu minni 

Forseti. Þetta var fróðleg ræða og þess virði að út í hana sé spurt. Ræðumaður komst ekki í mikla efnislega umræðu því að hann varði tíma sínum fyrst og fremst í að ræða um vinnubrögð og starfshætti, líka í sögulegu ljósi. Var fróðlegt að heyra bollaleggingar hans um þau efni. Það eina sem hann komst nálægt hinum efnislega kjarna þessa frumvarps var að hann taldi að um þjóðaratkvæðagreiðslur ætti að setja sérlög en um þau ætti ekki að fjalla í stjórnarskrá. Þá liggur beint við að spyrja: Er það ástæðan fyrir því að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er á móti þessu frumvarpi? Í öðru lagi nefndi hann í lokin að á bak við eina umsögnina um frumvarpið sem jákvæð hefði verið stæðu samtök hverra formaður tilheyrði ákveðnum stjórnmálaflokki og þess vegna er full ástæða til að spyrja hinn glögga ræðumann hvort hann hafi gert frekari pólitískar analýsur á flokksaðild þeirra sem umsagnirnar skrifa eða eru í forustu fyrir þeim samtökum sem umsagnirnar hafa veitt. Það er fróðlegt að fá að heyra þetta því að þarna er fitjað upp á alveg nýrri yfirferð yfir umsagnir á þinginu. Það væri gaman að vita hvað hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur fengið út úr flokkspólitískri greiningu sinni á bakhjörlum umsagnaraðila.

Herra forseti. Ég er í grunninn á móti frumvarpinu eins og það leggur sig og öllum efnisatriðum þess, öllum greinunum. Ég get þó fallist á það, eins og félagar mínir í Sjálfstæðisflokknum, að gerð verði breyting á 79. gr. stjórnarskrárinnar til að í framtíðinni verði hægt að greiða fyrir stjórnarskrárbreytingum. Það er eðlilegt að hv. þm. Mörður Árnason sé ekki upplýstur um þetta vegna þess að hann kemur nýr inn í þessa umræðu. Ég vil þó að skoðun mín komi skýrt fram. Eins og umsagnaraðilar um frumvarpið hef ég miklar efasemdir um að 1. gr. frumvarpsins gangi hreinlega upp. Hugtök sem þar er vísað til eru óljós og óskýr og ekki í þeim búningi að mögulegt sé að taka þau inn í stjórnarskrána eins og þau eru úr garði gerð. Ég er líka andsnúinn stjórnlagaþinginu sem lagt er til. Ég tel að mér sem þingmanni á Alþingi Íslendinga beri hreinlega að vera á móti því ákvæði, einfaldlega vegna þess eiðs sem ég hef undirritað hér. Ég hef svo sem ekki gert mikla athugun á pólitískum bakhjörlum þeirra umsagnaraðila sem skiluðu inn umsögnum um málið. Ég hef hins vegar gagnrýnt að ótrúlega oft er málstaður BSRB annars vegar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hins vegar mjög samhljóða og hefur verið í alveg ótrúlega mörgum málum sem við höfum haft til umfjöllunar á Alþingi. Ég veit ekki um aðra umsagnaraðila en ég minni á að forseti ASÍ er fyrrverandi 

Forseti. Þingmaðurinn gengur lengra og hefur nú fundið út að alveg á sama hátt og BSRB lætur afstöðu sína til stórmáls á borð við þetta ráðast af flokksaðild formanns síns sé Alþýðusamband Íslands teymt á eftir formanni þess sem verið hafi í Samfylkingunni. Það eru ný vinnubrögð á þinginu að meta umsagnir í þessu ljósi og  Ég held að við eigum á þinginu að láta svona nokkuð eiga sig. Ég held að það sé þingmanninum ekki til sóma að atyrða með þessum hætti Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og Alþýðusamband Íslands þótt hann sé óánægður með starf þessara samtaka af fleiri ástæðum en þeim hvaða afstöðu þau hafa tekið til þessa frumvarps. Ég verð svo að segja í lokin, af því að ég veit að þingmaðurinn er glöggur og veit margt um stjórnmál í Evrópu, að það var skemmtilegt að heyra hann ræða um stjórnarskrár og vinstri menn. Það er auðvitað hættulegt að fara langt aftur í söguna með ýmis hugtök en ég held að það hafi einkum verið vinstri menn, ef það mætti draga í þá dilka, á 18. og 19. öld - þannig að við förum ekki lengra aftur - sem stóðu að því að búa til stjórnarskrár þegar hægri menn eins og hv. þingmaður studdu einvalda konunga. Samtímasöguþekking þingmannsins er líka frábær því að hann hélt því fram að vinstri menn hefðu staðið í fararbroddi stjórnarskrár þeirrar sem gerð var tilraun til að gefa Evrópusambandinu, en fulltrúi þeirra breytinga var fyrrverandi Frakklandsforseti Valery Giscard d'Estaing sem ég ætla að spyrja hv. þingmann hvort heldur hafi verið 

Frú forseti. Ég ætla að halda mig við þá fullyrðingu mína að vinstrimennska og stjórnarskrá væru ekki sérstaklega góð blanda og ég held að þegar við skoðum söguna, og hv. þm. Mörður Árnason gerir það, komist hv. þingmaður að sömu niðurstöðu og ég. Gamall kennari minn í lagadeild sagði einhvern tíma að stjórnarskrár ýmissa ríkja sem voru undir stjórn vinstri manna væru ákaflega illa gerðar og minntu sumar hverjar á lélegar blaðagreinar í Úrvali,  Ég mótmæli hins vegar því sem hv. þingmaður sagði, að ég væri óánægður með störf samtaka á borð við BSRB og ASÍ, ég er það ekki neitt. Ég er ekkert óánægður með störf BSRB og ASÍ. Ég benti hins vegar á að það er mjög athyglisvert, og ég hef margoft gagnrýnt það, hversu oft samhljómur er milli sjónarmiða í umsögnum BSRB og þeirra sjónarmiða sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur haft fram að færa í miklum deilumálum á þinginu. Það hef ég sagt og ég hef gagnrýnt formann BSRB fyrir að líta sjálfur á þau samtök sem einhvers konar skúffufyrirtæki í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og gagnrýnt hann fyrir það. Það þýðir ekki að ég gagnrýni alla félagsmenn í BSRB, síður en svo. Foreldrar mínir voru bæði í BSRB, ég hugsa hlýlega til þeirra samtaka og tel að þau vinni að mörgu leyti ákaflega gott starf fyrir launþega þessa lands. Ég benti bara á þetta atriði og ég hygg að ef hv. þingmaður 

Frú forseti. Flestir ræðumenn Sjálfstæðisflokksins beina til mín orðum í þessari umræðu. Eftir fjölmargar ræður hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins þekki ég orðið formrök þeirra og gagnrýni á efnismeðferð o.fl. og flestir þeirra hafa lesið margsinnis upp úr sömu plöggum þannig að þetta er farið að síast inn. Ég hef hins vegar reynt að kalla eftir efnislegri umræðu um málið, ég hef kallað eftir afstöðu og ég kalla eftir afstöðu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar til 1. gr. eins og hún liggur nú fyrir breytt. Tvær málsgreinar sem sættu harðastri gagnrýni voru teknar út og eftir stendur tillaga um að náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti séu þjóðareign og þær megi ekki láta varanlega af hendi. Þetta er tillaga sem hefur verið í stjórnarsáttmálum Sjálfstæðisflokksins og enn fremur í frumvarpi sem Geir H. Haarde, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, og Jón Sigurðsson, fyrrverandi ráðherra Framsóknarflokksins, fluttu eins og kunnugt er. Ég spyr um efnislega afstöðu hv. þingmanns til þessa og enn fremur til 2. gr. sem ég hef heyrt sjálfstæðismenn segja að nauðsynlegt væri að setja, þ.e. ákvæði um það hvernig stjórnarskránni er breytt, að þær breytingar fari í þjóðaratkvæðagreiðslu en ekki í tvennar alþingiskosningar eða hvernig sem það er. Ég hef heldur ekki heyrt betur en að Sjálfstæðisflokkurinn væri sammála 3. gr. Burt séð frá vinnubrögðum og öðru slíku, ef menn eru efnislega sammála er þá ekki hægt að komast að niðurstöðu um málið, taka það inn í nefnd milli 2. og 3. umr. og leita lausna? Sjálfstæðismenn eru heldur ekki svo ósáttir við 4. gr., þar stendur hnífurinn í því hvort þingið eigi að vera ráðgefandi eða ekki. Þá er spurning: Finnum við lendingu í því? Ég segi að frumvarpið sé efnislega gott, það hefði mátt standa að því öðruvísi í forminu en ég verð þó að segja að 1. gr. 

Frú forseti. Hv. þm. Atli Gíslason getur ekki horft fram hjá vinnubrögðunum núna í tengslum við þetta mál, maður sem hefur talað fyrir faglegum verkferlum og opinni og lýðræðislegri umræðu á þinginu. Hann kemur síðan hingað upp og vill bara ýta vinnubrögðunum til hliðar. Við verðum að horfa til vinnubragðanna í þessu máli eins og öðrum eins og hv. þingmaður hefur gert. Ef vinnubrögðin í tengslum við vinnslu þessa máls væru ásættanleg kæmi það fram í umsögnum um málið. Svo er ekki. Varðandi afstöðu mína til einstakra greina get ég, eins og ég sagði, fallist á breytingu á 79. gr. en hef miklar efasemdir um aðrar greinar frumvarpsins. Ég minnist þess að árið 2007 þegar ég sat í sérnefnd um stjórnarskrármál komu ýmsir sérfræðingar til að fjalla um hugtakið þjóðareign og gerðu nákvæmlega sömu athugasemdir og fram koma í þessum umsögnum. Það gerði t.d. Björg Thorarensen og ég er með þá punkta sem ég skrifaði hjá mér við þá meðferð. Hún taldi þá að það væri eignarréttarbragur á því ákvæði sem við fjölluðum um þá, alveg eins og ákvæði 1. gr. þessa frumvarps, og sagði beinlínis að með því að nota hugtakið þjóðareign væri verið að rugla skilninginn á hugtakinu. Eiríkur Tómasson talaði um að ákvæðið eins og það var þá væri óskýrt, vísaði til eignarréttarins og miklu nær væri að tala um ríkiseign á auðlindunum. Af hverju er það ekki gert? Væri það ekki skýrara að mati hv. þm. Atla Gíslasonar? Ég hlýt að hafa miklar efasemdir 

Frú forseti. Auðvitað skiljum við þingmenn stjórnarinnar fyrr en skellur í tönnum. Maður spyr: Af hverju þurfa þingmenn Sjálfstæðisflokksins að flytja 26 ræður um vinnubrögðin? Og af hverju stendur flokkurinn í málþófi  Það er efnislegur ágreiningur um 4. gr. en tæknilega um hitt, nema hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson lýsi því berlega yfir að hann sé á móti þjóðareign á náttúruauðlindum. Það er miklu heiðarlegri afstaða og ég kynni vel að meta hana. Það er algjörlega ljóst að þetta ákvæði hefur klára og skýra lögfræðilega þýðingu. Því hefur Björg Thorarensen prófessor lýst fyrir nefndinni sem og fleiri. Ég verð líka að segja að mesta gagnrýni innan nefndarinnar, og það held ég að nefndarmenn geti borið vitni um, í umsögnum og annars staðar, laut að 2. og 3. mgr. 1. gr. sem hafa verið felldar út.  Ég bið sjálfstæðismenn að staldra við, leita lausna og hugleiða hvort ekki sé nær að klára umræðu um þetta mál, fara með það í nefnd milli 2. og 3. umr. og fara í mikilsverðari mál. Að vísu er þetta mál afar mikilsvert vegna þess að það snýst um lýðræðið.

Frú forseti. Það er rangt hjá hv. þingmanni að hugtakið þjóðareign á náttúruauðlindum sé skýrt og hafið yfir allan vafa. Það er það kannski í höfðinu á hv. þm. Atla Gíslasyni en hann getur ekki haldið því fram að efnisinntak þess frumvarps sé skýrt og óumdeilt. Hann veit það alveg, hann er sjálfur hæstaréttarlögmaður. Hann man kannski eftir bókinni sem skrifuð var og gefin út um þjóðareign á náttúruauðlindum. Hann hefur kannski lesið greinar eftir Sigurð Líndal um þetta tiltekna hugtak þar sem hann skýrir út þá hugsun sína með rökum að það sé mjög óskýrt og gangi ekki upp í eignarréttarlegum skilningi. Það gerði hann líka í þeirri umsögn sem liggur fyrir í málinu. Það hefur Skúli Magnússon líka gert og það gerði Björg Thorarensen í umræðu um málið í sérnefnd um stjórnarskrármál árið 2007. Eiríkur Tómasson tók þar sérstaklega fram að skýrara væri að tala um ríkiseign. Ég get nefnt miklu fleiri lögfræðinga sem hafa fjallað um þetta mál og lýst þeirri skoðun sinni að hugtakið þjóðareign á náttúruauðlindum sé óskýrt. Hvers vegna í ósköpunum 

Herra forseti. Ég vil fyrst lýsa yfir nokkurri ánægju með að hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna skuli hafa tekið smávegis þátt í þessari umræðu með því að veita andsvör við ræðum hér. Nokkur skortur hefur verið á því að hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna kæmu með rökstuðning sinn hér inn í þingið og tækju þátt í þessari umræðu. Ég tek það svo að þeir hafi ákveðið að bæta þar úr og muni hér eftir verða virkari í þeirri umræðu sem hér á sér stað enda er hún mikilsverð. Þetta er mikilsverð umræða vegna þess að við erum að fjalla um stjórnarskrána, grundvallarlög landsins. Við erum að fjalla um breytingar sem fræðimenn telja veigamiklar og flutningsmenn sjálfir telja að skipti miklu máli. Það er því meiri bragur á því ef talsmenn ríkisstjórnarflokkanna og annarra þeirra flokka sem bera þetta mál fram tækju þátt í þeirri umræðu sem hér á sér stað. Það vill svo til, herra forseti, að í ræðum okkar sjálfstæðismanna hafa komið fram margháttaðar athugasemdir og spurningar sem kalla á svör frá þeim sem bera málið fram, margar spurningar sem ekki hefur verið svarað. Það er auðvitað mikilvægt að þau svör komi fram áður en þessari umræðu lýkur þannig að það liggi fyrir hvernig áhugamenn um framgang þessa máls meta þau vafamál sem við höfum vakið athygli á og við getum betur áttað okkur á því hvað þeir eru að fara með ýmsum þeim hugmyndum, tillögum, m.a. breytingartillögum, sem fyrir liggja í málinu. Ég held að þetta sé mikilvægt. Í annan stað vildi ég nefna það að í umræðum fyrir u.þ.b. hálftíma áttu sér stað nokkur orðaskipti milli hv. þingmanna Guðfinnu S. Bjarnadóttur og Álfheiðar Ingadóttur vegna þess atriðis að í breytingartillögum meiri hlutans er gert ráð fyrir að kosningar til stjórnlagaþings skuli fara fram á sama tíma og kosningar til sveitarstjórna næsta vor. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hélt því fram að málið hefði verið rætt við fulltrúa sveitarstjórna á fundi í nefndinni en þau ummæli hennar eru þess eðlis að það verður að skýra nánar frá því þannig að það komist þá a.m.k. inn í þingskjöl hvernig að því var staðið. Það mál bar þannig að að fulltrúar Sambands íslenskra sveitarfélaga - þeir starfsmenn komu á fund sérnefndar um stjórnarskrármál til þess að gera grein fyrir umsögn sinni um það frumvarp sem hér er til umræðu. Sú umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga var afar gagnrýnin á marga þætti frumvarpsins og Samband íslenskra sveitarfélaga taldi ótækt að afgreiða málið með þeim vinnubrögðum sem viðhöfð höfðu verið. Nokkrar umræður spunnust milli nefndarmanna og fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga, m.a. um þann þátt sem laut að kosningunum. Formaður nefndarinnar, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, spurði þessa tvo starfsmenn Sambands íslenskra sveitarfélaga hvernig þeim litist á að það yrði kosið til stjórnlagaþings samhliða sveitarstjórnarkosningunum. Þessir starfsmenn Sambands íslenskra sveitarfélaga höfðu ekki heyrt eða séð þá tillögu nokkru sinni áður, sögðust í fljótu bragði ekki sjá neitt því til fyrirstöðu en tóku fram að þeir hefðu ekki farið yfir þetta mál eða tekið afstöðu til þess. Um annað samráð eða samtöl við sveitarfélögin var ekki að ræða í sambandi við þessa breytingartillögu. Ekki var um það að ræða að Samband íslenskra sveitarfélaga, stjórn þess eða skrifstofu, væri með neinum hætti tilkynnt að meiri hlutinn hygðist flytja breytingartillögu sem fæli þetta í sér. Ekki var með neinum hætti reynt að kalla fyrir, þegar breytingartillagan lá fyrir, fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga til þess að ræða þetta mál við þá, það var ekki neitt gert. Það eina sem gerðist var, eins og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir lýsti sjálf hér í umræðum fyrir nokkrum dögum, að hún nefndi þetta við tvo starfsmenn Sambands íslenskra sveitarfélaga sem komu á fund nefndarinnar, hún nefndi þetta svona í framhjáhlaupi. Það er mikilvægt að þetta liggi fyrir vegna þeirra orðaskipta sem hér áttu sér stað. Þess ber reyndar að geta að formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga, Halldór Halldórsson, bæjarstjóri á Ísafirði, sagði í viðtali við vefmiðilinn Vísi á laugardaginn að honum þætti þessi hugmynd, að láta kjósa til stjórnlagaþings samhliða sveitarstjórnarkosningum, varhugaverð og nefndi að kosning til stjórnlagaþings gæti truflað bæði kosningabaráttu og kosningaframkvæmd varðandi sveitarstjórnarkosningarnar. Ég sé að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur óskað eftir að veita andsvar við mig og mun hún væntanlega taka undir þá lýsingu sem ég hafði á þessum atburðum í sérnefnd um stjórnarskrármál. Af því að ég vík hér að þeim breytingartillögum sem meiri hluti sérnefndar um stjórnarskrármál leggur fram við frumvarpið vil ég takmarka mig við breytingartillögurnar varðandi stjórnlagaþingið en mun væntanlega koma að öðrum þáttum síðar í þessari umræðu. Breytingartillögurnar sem meiri hluti sérnefndarinnar gerði ráð fyrir og leggur hér fyrir fela í sér mjög veigamiklar breytingar á þeirri hugmynd um stjórnlagaþing sem lá fyrir í upphaflegu frumvarpi ríkisstjórnarflokkanna og meðreiðarsveina þeirra hér í þinginu. Við skulum aðeins rifja upp hvernig það er. Í breytingartillögum meiri hluta sérnefndarinnar er miðað við að kosið verði mun síðar en áður var áformað og samhliða sveitarstjórnarkosningunum eins og ég nefndi. Miðað er við að þingið hefji störf 17. júní en ekki 1. desember eins og gert var ráð fyrir í upphaflegum tillögum og að það starfi í eitt ár en ekki 18 mánuði eða tvö ár eins og gert var ráð fyrir í upphaflegu frumvarpi. Eins er látið liggja milli hluta í nefndaráliti meiri hlutans hvort þingfulltrúar á stjórnlagaþinginu eigi að vera í fullu starfi eða hlutastarfi, það er látið liggja milli hluta, ekki er tekin afstaða til þess. Því er gefið undir fótinn í nefndarálitinu að í stað þess að stjórnlagaþingið starfi samfellt, eins og ráða mátti af upphaflegu frumvarpi, geti það hugsanlega starfað í fáa daga í senn nokkrum sinnum yfir starfstímann og þessi atriði, töluvert mikilvæg atriði sem snúa að starfsemi stjórnlagaþingsins, eru í raun og veru skilin eftir í lausu lofti. Þó má ætla að það sé vilji meiri hlutans í sérnefnd um stjórnarskrármál að þetta verði með þessum hætti, þ.e. að stjórnlagaþingsfulltrúarnir verði í hlutastarfi en ekki í fullu starfi og að þingið starfi bara í fáeina daga í senn við og við á starfstímanum vegna þess að meiri hlutinn lét gera fyrir sig kostnaðarmat í fjármálaráðuneytinu sem byggist einmitt á þeim forsendum. Þetta skjal hefur verið lagt fram hér í þinginu sem sönnun fyrir því að hægt sé að gera stjórnlagaþing mun ódýrara en gert var ráð fyrir í upphaflegu frumvarpi. Miðað við það, miðað við þær forsendur sem formaður sérnefndarinnar, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, lagði fyrir fjármálaráðuneytið - hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir kvaddi okkur hér í þinginu á laugardaginn, mér er ekki kunnugt um hvort hún hefur sagt af sér þingmennsku eða hvort hún er bara í leyfi. Mér er heldur ekki kunnugt um hvort hún hyggst kalla inn varamann fyrir sig en það hafa sumir þingmenn gert fyrir fáa daga eins og sjá má.  Þeirri spurningu hefur hins vegar ekki verið svarað, og ég væri þakklátur ef þeir hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna sem hér eru staddir gætu uppfrætt mig um það, hvaða forsendur breyttust svo að þeir telja nú að hægt sé að láta stjórnlagaþingið sinna hlutverki sínu með svo miklu minna umstangi og starfi en áður var áformað. Hvað breyttist? Nú hlýtur einhver hugsun að hafa verið á bak við upphaflegar tillögur. Það hlýtur að hafa verið ákveðin hugsun á bak við það að gert var ráð fyrir því að þingið starfaði í eitt og hálft til tvö ár og þingfulltrúar væru í fullu starfi, væntanlega hefur einhver rökstuðningur verið á bak við það. Þetta var inni í frumvarpi sem fylgdi sem fylgiskjal með stjórnarskrárbreytingartillögunum frá hv. þingmönnum og ráðherrum Jóhönnu Sigurðardóttur, Steingrími J. Sigfússyni og hv. þingmönnum Birki J. Jónssyni og Guðjóni Arnari Kristjánssyni. Við í sérnefndinni fengum engar skýringar á því hvers vegna menn hefðu allt í einu uppgötvað að hægt væri að gera þetta með miklu minna umstangi en áður var áformað. Ég reikna með að upphaflegu tillögurnar hafi verið settar fram á grundvelli einhvers mats á því hvað fram mundi fara á stjórnlagaþinginu. Þá spyr ég: Hvað breyttist í því mati sem gerði það að verkum að hægt er að fara með það niður í það umfang sem finna má í breytingartillögunum? Hvað breyttist? Okkur var ekkert sagt frá því og það hefur ekkert komið fram hér í umræðunni. Það væri vissulega fengur að því ef einhver þingmaður hv. stjórnarflokka gæti útskýrt það hvers vegna þær forsendur sem ráðgjafarnefndin og flutningsmenn frumvarpsins lögðu upp með hér í byrjun mars - flutningsmennirnir skrifuðu upp á þetta, fengu til þess stuðning þingflokka sinna, ráðgjafarnefndin útfærði þessar hugmyndir en í nefndarstarfinu er allt í einu hægt að skera þetta allt saman verulega niður án vanda en það var ekkert útskýrt í nefndinni hvernig væri hægt að skera þetta niður. Nú vil ég taka fram að ég fagna því vissulega að ef á annað borð á að fara út í að stofna stjórnlagaþing sé það gert með ódýrari hætti, ég fagna því, ég er ekki óánægður með það. Ég tel að tillögurnar séu að þessu leyti til bóta. Það vekur mér hins vegar nokkurn ugg hvað það eru margir óvissuþættir sem breytingartillögur meiri hluta sérnefndarinnar og nefndarálit sérnefndar, meiri hlutans, fela í sér, hve margir óvissuþættir eru fyrir hendi varðandi þetta stjórnlagaþing. Að mínu mati er engin leið fyrir hv. þingmenn hér á Alþingi að taka afstöðu til þeirrar hugmyndar um stjórnlagaþing sem fram kemur í breytingartillögunum, einfaldlega vegna þess að það er allt í lausu lofti um svo marga hluti. Það er allt í lausu lofti um það hvernig kjósa eigi til stjórnlagaþingsins, allt í lausu lofti varðandi það hvernig stjórnlagaþingið eigi að starfa. Það er í rauninni verið að biðja menn að samþykkja eitt risastórt eyðuákvæði sem er háð mikilli óvissu og þingmenn hafa á þeim forsendum ekki hugmynd um hvað þeir eru að samþykkja ef þeir samþykkja tillögurnar eins og þær liggja nú fyrir. Varðandi kosningar til stjórnlagaþings leyfi ég mér að lesa kafla úr nefndaráliti meiri hlutans í sérnefndinni: Þar segir, með leyfi forseta: „Í drögum að frumvarpi til laga um stjórnlagaþing sem er fylgiskjal með frumvarpi til stjórnskipunarlaga er lagt til að kosið verði persónukjöri á þingið. Meiri hlutinn“ - þ.e. meiri hlutinn í sérnefndinni - „leggst ekki gegn slíkri kosningu en áréttar þó mikilvægi þess að á stjórnlagaþingi sitji fulltrúar þjóðarinnar. Ný stjórnarskrá lýðveldisins Íslands mun verða stjórnarskrá þjóðarinnar allrar. Enda þótt aðkoma almennings alls verði tryggð, t.d. með opnum fundum, upplýsingagjöf og málþingum og að auðvelt verði að senda inn umsagnir, þarf jafnframt að tryggja að á þinginu sjálfu sitji þjóðin öll eða fulltrúar hennar.“ - Þjóðin öll eða fulltrúar hennar? - „Meiri hlutinn telur því mikilvægt að reglur um persónukjör verði með þeim hætti að tryggt verði að fulltrúar landsbyggðar og landshluta fái sæti, hvort sem það verður gert með ríkari reglum um kjör eða reglum um einhvers konar jöfnunarsæti. Þá telur meiri hlutinn mikilvægt að reglur um kjörið verði með þeim hætti að tryggt verði eins og hægt er jafnt kynjahlutfall á þinginu.“ Hvað í veröldinni er átt við með þessari málsgrein? Hvað í veröldinni á meiri hlutinn við? Hvernig sér meiri hlutinn fyrir sér að kosið verði á stjórnlagaþing miðað við þær leiðbeiningar sem er að finna í þessu nefndaráliti? Það er mér algjörlega óskiljanlegt. Tökum það fyrsta. Meiri hlutinn segir að hann leggist ekki gegn því að kosið verði persónukjöri á þingið. Það er rétt að taka það fram að í upphaflegu frumvarpi var gert ráð fyrir því afdráttarlaust að um persónukjör væri að ræða, m.a.s. útfærsla á því. Nú er meiri hlutinn ekki vissari í sinni sök en svo að hann segist ekki leggjast gegn slíkri kosningu, þ.e. kosningu með persónukjöri. Svo koma nokkur gullkorn. Meiri hlutinn „áréttar þó mikilvægi þess að á stjórnlagaþingi sitji fulltrúar þjóðarinnar“. Þetta er sett fram með þeim hætti að það mætti halda að það væri einhver mótsögn í því að kjósa persónukjöri annars vegar og að það verði fulltrúar þjóðarinnar hins vegar. Ég geri ekki ráð fyrir því að þetta séu bara slagorð þannig að ég ætla ekki að leggja meiri merkingu í þetta. Síðar segir að það verði að tryggja að á þinginu sitji þjóðin öll eða fulltrúar hennar - að á þinginu sjálfu sitji þjóðin öll, hvað á fólkið við? Hvað í veröldinni eiga hv. þingmenn við, hvernig ætla þeir að útfæra þing þar sem þjóðin öll situr? Það síðara, að þar sitji fulltrúar hennar, er auðskiljanlegt, það er eins og Alþingi, þar sitja fulltrúar þjóðarinnar, kosnir eftir sérstökum reglum. Ég geri ráð fyrir því að niðurstaðan verði sú að á stjórnlagaþingi sitji fulltrúar þjóðarinnar kosnir eftir sérstökum reglum. Það er bara engar leiðbeiningar að finna í frumvarpinu, í breytingartillögunum eða í nefndarálitinu um það hvernig það kjör á að fara fram. Síðan er sagt, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur því mikilvægt að reglur um persónukjör verði með þeim hætti að tryggt verði að fulltrúar landsbyggðar og landshluta fái sæti, hvort sem það verður gert með ríkari reglum um kjör eða reglum um einhvers konar jöfnunarsæti.“ Ég verð að játa það að mér er það alveg óskiljanlegt hvernig á að útfæra persónukjör þannig að tryggt sé að fulltrúar landsbyggðar eða landshluta eigi þar sæti öðruvísi en að skipta landinu upp í kjördæmi. Ef skipta á landinu upp í kjördæmi í þessu kjöri væri mjög gott ef meiri hlutinn eða fulltrúar hans gætu útskýrt það fyrir okkur hvaða hugmyndir þeir hafa í því sambandi. Ætla þeir að skipta landinu í kjördæmi eða ætla þeir að hafa landið eitt kjördæmi við þetta kjör eins og fram kom í upprunalegu frumvarpi? Það er mikilvægt að það liggi fyrir. Ég spyr: Ef það á að vera um persónukjör að ræða, hvernig ætla menn að útfæra jöfnunarsæti? Jöfnunarsæti eru, eins og við vitum, notuð til þess að jafna milli flokka, jafna milli framboðslista yfir landið. Þegar landinu er skipt í kjördæmi getur það orðið svo að einhver atkvæði flokks nýtist ekki til þess að fá þingmann í viðkomandi kjördæmi og þá er úthlutað jöfnunarsætum þannig að endanleg niðurstaða við kjör til þingsins endurspegli í ríkari mæli fylgi flokksins yfir landið. En persónukjör og jöfnunarsæti eru í mínum huga algjörar mótsagnir, algjör vitleysa. Ef ég er á villigötum og hv. fulltrúar meiri hlutans í nefndinni hafa rétt fyrir sér, að hægt sé að útfæra persónukjör með jöfnunarsætum, þá bið ég þá vinsamlegast að koma hingað upp í ræðustól og útskýra það fyrir mér. Sama á í sjálfu sér við um kynjahlutfall. Það kann að vera að hv. fulltrúar meiri hlutans hafi um það hugmyndir en ég átta mig ekki á því hvernig þeir ætla að útfæra kosninguna þannig að kosið sé persónukjöri, þannig að fólk merki við ákveðna einstaklinga sem eru í framboði, og ætli jafnframt að tryggja að kynjahlutfall verði jafnt. Herra forseti. Ég fer nú að ljúka máli mínu en ég álít að þessi kafli í nefndarálitinu sé bara samansafn af slagorðum og áróðurspunktum sem sett eru fram til þess að reyna að slá á gagnrýnisatriði sem hafa komið fram varðandi þetta frumvarp, að í þeim sé engin meining og fulltrúar meiri hlutans hafi ekki hugmynd um hvernig þeir ætla að ná þeim markmiðum sem þarna eru sett. Ég álít því að með nefndaráliti meiri hlutans sé að þessu leyti verið að reyna að fá þingið til þess að samþykkja þetta frumvarp og breytingartillögurnar á röngum forsendum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir þessa ræðu. Hann hefur greinilega kynnt sér mjög vel nefndarálit meiri hluta sérnefndarinnar og ég verð að segja að það er meira en ýmsir aðrir þeir sem hér hafa talað langt og mikið mál undanfarna sólarhringa, hafa gert. Ræður margra hafa aðallega snúist um form en ekki innihald. Í þrígang hef ég farið upp í andsvar til að benda mönnum á að þeir færu ekki með rétt mál og vísaði á þetta nefndarálit þar sem rökstuðning er að finna við þær breytingartillögur sem nefndin leggur til. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að staðfesta það sem ég áðan sagði um orð fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga sem mættu á fund sérnefndarinnar og voru þá spurðir hvort þeir sæju eitthvað því sérstaklega til fyrirstöðu að kjósa á sama tíma til stjórnlagaþings og til sveitarstjórnar. Hv. þingmaður spurði af hverju menn sæju allt í einu möguleika á minni umsvifum stjórnlagaþings eftir þetta nefndarstarf. Ég svara því þannig til að með því er í rauninni verið að koma til móts við þau sjónarmið sem bentu á mikinn kostnað, jafnvel óheyrilega mikinn kostnað sem væri því samfara að fara að upphaflegu tillögunni. Þarna er sem sagt tvöföld ástæða að baki, annars vegar til sparnaðar, sem hlýtur að vera eðlilegt að horfa til, en einnig til samkomulags við sjálfstæðismenn sem gagnrýndu þennan þátt verulega. Hv. þingmaður sagðist fagna því og ég verð að segja að nefndarstarfið bar að þessu leyti árangur. Þannig hefur það nú löngum verið undanfarið í nefndum þingsins og það tel ég gott.

Herra forseti. Það eru í rauninni bara tvö atriði sem ég ætla að fylgja eftir af því sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir nefndi í andsvari sínu, annars vegar varðandi stjórnlagaþingið og hins vegar varðandi kostnaðinn. Að sjálfsögðu er það fagnaðarefni ef meiri hlutinn hefur áttað sig á því að sá kostnaður sem gert var ráð fyrir í upphafi er allt of mikill. Þegar við sjálfstæðismenn vöktum athygli á þessu í þinginu var okkur reyndar svarað með því að lýðræðið kostaði sitt. Hæstv. forsætisráðherra orðaði það þannig að hún teldi það ekki vandamál þótt það kostaði þessar upphæðir en ef meiri hlutinn hefur breytt um afstöðu í þessu máli er það fagnaðarefni. Það væri reyndar gott ef hæstv. forsætisráðherra mundi tjá sig um hvort hún sé sátt við þær breytingartillögur sem fram hafa komið. Það hefur ekki komið fram af hálfu flutningsmanna málsins, hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra, hv. þm. Birkis J. Jónssonar eða Guðjóns A. Kristjánssonar hvort þau eru samþykk þeim tillögum sem komu frá meiri hlutanum. Þögn er sama og samþykki þannig að þögn þeirra verður kannski að skoðast í því ljósi. Varðandi kostnaðarþáttinn er þetta fínt, við getum verið sammála um að það er gott ef hægt er að ná þessu fram með ódýrari hætti en upphaflega var ráðgert. Ég vil hins vegar taka fram að það skortir algerlega efnislegan rökstuðning á efnisinnihaldið fyrir því hvernig þeir sem héldu að það þyrfti þing þar sem menn væru í fullu starfi í eitt og hálft til tvö ár til að endurskoða stjórnarskrána, hafa allt í einu uppgötvað að það þarf ekki nema eitt ár og menn geta verið í hlutastarfi og þingið þarf bara að koma saman af og til nokkrum sinnum yfir starfstímann, það nægir. Þá fer ég að velta fyrir mér: 

Herra forseti. Um þetta mál hefur verið fjallað í nefnd. Við fjöllum um meirihlutaálit frá hv. sérnefnd um stjórnarskrármál. Ég veit ekki til þess að nefndarálitið hafi verið borið sérstaklega undir flutningsmenn eða ráðherra, enda væri það ekki við hæfi að mínu viti. Ég veit hins vegar að það hefur verið kynnt formönnum allra stjórnmálaflokkanna, þar á meðal hv. formanni Sjálfstæðisflokksins Bjarna Benediktssyni. Það virðist vera svolítið erfitt fyrir menn að átta sig á þeirri breytingu sem orðið hefur á störfum þingsins með því að þingnefndir breyta nú málum sem ráðherrar leggja inn og það er staðreynd að ráðherrar hafa á undanförnum tveimur mánuðum mátt sætta sig við að málum þeirra sé breytt verulega í stóru og í smáu. Það er ekkert óeðlilegt við það, það er í rauninni eðlilegt því að betur sjá augu en auga. Það er ágætismálsháttur sem á við t.d. þegar menn setjast niður í nefndum þingsins og fara yfir málin, fara yfir umsagnir, hlusta á og rökræða við þá gesti sem koma og síðast en ekki síst reyna að miðla málum með því að taka tillit til sjónarmiða Sjálfstæðisflokksins, eins og hér á við. Þá breytist niðurstaða málsins og það hefur ekkert með það að gera hvort mál hafi verið vanreifað eða ekki. Ég held að það hljóti allir að fagna því ef það tekst að setja stjórnlagaþingið upp án hins mikla kostnaðar - innan við fjórðung af upphaflega áætluðum kostnaði. Ég tel það vera mikinn árangur af nefndarstarfinu.

Herra forseti. Fáein atriði. Við hv. þm. Álfheiður Ingadóttir erum sammála um að það er gott ef við getum sparað, það er mjög gott. Varðandi hins vegar hvernig málið er í rauninni vanreifað og vanhugsað að mínu mati virðist það taka miklum kollsteypum. Við minnumst þess þegar hv. þingmenn Framsóknarflokksins lögðu fram frumvarp í byrjun febrúar um stjórnlagaþing - það hefur verið þeim mikið hjartans mál - en það er þriðja útgáfa frumvarpsins. Við höfum tvær útgáfur í sambandi við þetta frumvarp og svo var þriðja útgáfan hjá framsóknarmönnunum í byrjun febrúar þannig að ...  En ég vek hins vegar athygli á því að hv. þingmaður - og kannski væri það ósanngjarnt af mér að ætlast til þess að hv. þingmaður svaraði fyrir hinn óskiljanlega kafla um kosningar til stjórnlagaþings sem er að finna í nefndarálitinu - en ég vek athygli á því að þeim þætti hefur ekki verið svarað, t.d. hvernig menn ætla að koma við persónukjöri og jöfnunarsætum og hvernig menn ætla að ná fram þeim markmiðum sem þar koma fram.

Hæstv. forseti. Hér er enn til umræðu frumvarp til breytinga á stjórnarskipunarlögum. Það fer ekkert á milli mála að í umræðunni kemur það mjög skýrt fram að umfjöllun um frumvarpið var í raun ekki lokið í hv. sérnefnd sem fjallaði um málið á milli 1. og 2. umr. Það sem hins vegar vekur athygli er að ekki er mikill áhugi á þessu máli hjá hv. flutningsmönnum. Það er enginn af flutningsmönnum frumvarpsins í þingsalnum og enginn af hv. þingmönnum sem flytja frumvarpið tekur þátt í umræðunni. Mér er næst að halda að enginn sé í húsinu, eitthvað er því að dofna yfir áhuga hv. þingmanna yfir málinu, enda blasir það algerlega við að það er svo vanreifað og svo stórgallað að ljóst er að það verður að …

Hæstv. forsætisráðherra er í húsinu.

Það er gott að vita að hæstv. forsætisráðherra er komin í húsið og væntanlega fylgist hún með umræðunni, enda veitir ekki af satt að segja miðað við innkomu hennar í umræðuna, svo lítil sem þátttaka hæstv. forsætisráðherra hefur verið raunar, en það er alveg ljóst að hún á heilmikla vinnu eftir í að kynna sér afstöðu okkar sjálfstæðismanna til málsins. Hins vegar er eitt jákvætt sem er að gerast, að stjórnarliðar sem styðja frumvarpið eru farnir að taka þátt í umræðum með andsvörum og eru þar af leiðandi farnir að sýna sjónarmiðum okkar sjálfstæðismanna meiri skilning og athygli þeirra hefur beinst að því sem við erum að tefla fram í umræðunni og tel ég að það sé af hinu góða. Það ber kannski vott um að búa megi svo um hnútana í lokaafgreiðslu málsins að sátt náist um það, sem er auðvitað verkefni okkar. Allar deilur um að fram fari mikil umræða um málið eru náttúrlega alveg ótrúlegar vegna þess að umræður um breytingar á stjórnarskránni eru fullkomlega eðlilegar, ekki síst þegar litið er til þess að samkvæmt frumvarpinu upphaflega, ég tala ekki um frumvarpi framsóknarmanna sem hér hefur verið til umræðu, var gert ráð fyrir margra missira umfjöllun um breytingar á stjórnarskránni og endurskoðun hennar. Það á því ekki að koma neinum á óvart að nokkurn tíma þurfi til að fara yfir málið. Hæstv. forseti. Ég ætla að fara yfir nokkur atriði sem ég tel alveg nauðsynlegt að við rifjum upp og förum yfir. Fyrst um framgang málsins og framgöngu flutningsmanna og þá áherslu sem hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra og aðrir flutningsmenn hafa lagt á málið, sem tala um að nú sé nauðsynlegt vegna aðstæðna í samfélaginu að gera breytingar á stjórnarskránni. Við skulum rifja það upp að 1. flutningsmaður frumvarpsins, hæstv. forsætisráðherra, hefur verið á Alþingi Íslendinga í 30 ár.  Hæstv. fjármálaráðherra sem hefur  Hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, hefur setið hér í yfir 25 ár. Ég sem forseti Alþingis heiðraði þau sérstaklega, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, fyrir langvarandi setu, en ég hef ekki orðið var við þrátt fyrir að hæstv. fjármálaráðherra hafi setið í ríkisstjórn um stund, að á vettvangi þeirrar ríkisstjórnar hafi hann beitt sér fyrir því að gera breytingar á stjórnarskránni. Það er skyndiákvörðun undir pressu, sérstaklega frá bjarghring ríkisstjórnarinnar, frá Framsóknarflokknum, sem ákveðið er að leggja út í þessa vegferð. Það er sorglegt að svo skuli staðið að málum. Ég tel að það séu ámælisverð vinnubrögð að standa svona að þessu. Aðdragandi og undirbúningur stjórnlagafrumvarpsins og breytinganna sem hér eru til meðferðar eru þannig að ekki er hægt að sætta sig við það. Og hafa það markmið að skapa hér óróleika, eins og ég hef vakið athygli á, og ófrið þegar síst þarf á því að halda í samfélaginu með því að tefla fram þessum breytingum á stjórnarskránni. Það er algerlega óskiljanlegt af hálfu forustumanna ríkisstjórnarflokkanna og Framsóknarflokksins. Hvað um það. Við sitjum uppi með þetta og verðum að beita okkur, að sjálfsögðu. Til þess erum við þingmenn á Alþingi, að beita okkur gegn þeim málum sem við höfum sannfæringu fyrir að eigi ekki að fara í gegn. Athygli hefur verið vakin á því í umræðum að mörg mál hafa verið til meðferðar í þinginu sem hafa hlotið margfalt meiri umfjöllun í þinginu en það mál sem nú er til meðferðar, sem er þó breyting á stjórnarskránni. Breyting á vatnalögum var til meðferðar og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson þekkir vel það mál og kveinkaði sér ekki undan því að nýta allan þann tíma á hinu háa Alþingi til að ræða breytingar á vatnalögum. Það er því af mörgu að taka í þeim efnum. En þegar umræður voru árið 2007 um breytingar á stjórnarskránni beittu ágætir þingmenn sér fyrir því að nauðsynlegt væri að skoða málið betur. Því er nauðsynlegt að rifja upp þeirra eigin orð vegna þess að hæstv. heilbrigðisráðherra t.d. beitti sér þá með þeim hætti að eftir var tekið. Það er líka tekið eftir því núna að hæstv. heilbrigðis- og tryggingaráðherra, Ögmundur Jónasson, sést aldrei í námunda við Alþingishúsið þegar þetta mál er til meðferðar. Ég er alveg sannfærður um að hann er sömu skoðunar núna og hann var þegar hann talaði með þeim hætti sem ég ætla að vitna til, með leyfi forseta. Hæstv. núverandi heilbrigðisráðherra, þáverandi hv. þingmaður, Ögmundur Jónasson, sagði, með leyfi forseta: „Stjórnarskránni á ekki að breyta í þeim tilgangi að afla kjörfylgis í aðdraganda kosninga …“ Síðar sagði hann, með leyfi forseta: „Það er grundvallaratriði að um stjórnskipan þjóðarinnar ríki stöðugleiki, sátt og festa.“ Undir þetta má taka. „Stöðugleiki, sátt og festa“ sagði hv. þm. Ögmundur Jónasson þá. Annar ráðherra í ríkisstjórninni, Össur Skarphéðinsson, talaði á þeim tíma á svipuðum nótum. Össur Skarphéðinsson hefur hins vegar fylgst nokkuð með umræðum og er það virðingarvert, hæstv. forseti. Hann sagði á þeim tíma þegar fjallað var um stjórnarskrána, með leyfi forseta: „Stjórnarskráin er grunnlög lýðveldisins og það er mikilvægt að um þau sé fjallað af mikilli ábyrgð og það sé reynt að ná sem breiðastri og víðtækastri samstöðu um þau mál.“ Þetta voru orð Össurar Skarphéðinssonar, núverandi ráðherra í ríkisstjórn, sem beitir sér fyrir breytingum á stjórnarskránni, á stjórnlögum landsins í flaustri. Fróðlegt væri að vita hvort hæstv. utanríkisráðherra hafi á NATO-fundunum sem hann hefur setið upp á síðkastið leitað ráða hjá pólitískum samherjum sínum á þeim vettvangi um hvernig best væri að standa að breytingu á stjórnarskránni. Fróðlegt væri að vita það. En það eru fleiri hæstv. ráðherrar í núverandi ríkisstjórn sem hafa tjáð sig um breytingar á stjórnarskránni. Þegar fjallað var um breytingar sem voru miklu umfangsminni, minni háttar breytingar á stjórnarskránni, sagði hæstv. núverandi ráðherra, Kolbrún Halldórsdóttir, við það tækifæri, með leyfi forseta: „Eins og ég sagði finnst mér þetta vera óðagot og mér þykir það mjög miður því að hér er verið að fjalla um afar víðtækt og mikilvægt mál sem ég held að þjóðin verðskuldi að fái betri umfjöllun um en hér virðist eiga að fást.“ Þetta sagði núverandi hæstv. umhverfisráðherra um minni háttar breytinga á stjórnarskránni. Það er ástæða til að rifja þau orð upp vegna þess að þau hljóta að vekja þessa ágætu ráðherra og þingmenn stjórnarliðsins til umhugsunar. Núverandi fjármálaráðherra lét ekki sitt eftir liggja í þeirri umræðu. Hann sagði, með leyfi forseta: „En ég bara trúi því ekki að menn ætli að bera það á borð að örvæntingin í stjórnarherbúðunum, sem myndaðist á fáeinum sólarhringum fyrir og um flokksþing Framsóknarflokksins“ - takið eftir, Framsóknarflokksins - „sé gjaldgeng ástæða til þess að standa svona að málum, að umgangast stjórnarskrá og vandasöm viðfangsefni þar með léttúð af þessu tagi. Ég læt segja mér það þrisvar að menn ætli í raun og veru að gangast við því að slíkt sé verjanlegt og réttlætanlegt og fara þá leið allar götur til enda.“ Þetta var ræða núverandi hæstv. fjármálaráðherra. Hann minntist þarna á Framsóknarflokkinn. Það eru fleiri sem hafa tjáð sig um þetta og ekki svo sem ástæða til að rifja það upp. En fróðlegt hefði verið að heyra afstöðu þeirra ráðherra í ríkisstjórninni sem hafa ekki talað um þetta, eins og t.d. núverandi hæstv. dómsmálaráðherra sem fjallar um þann mikilvæga málaflokk, og fróðlegt hefði verið að fá innlegg frá þeim hæstv. ráðherra sem hlýtur að hafa tekið þátt í undirbúningi og umræðum í ríkisstjórninni um þessar breytingar. En hæstv. dómsmálaráðherra hefur ekki látið sjá sig í þessari umræðu. Hún hefur ekki tekið þátt í henni. Það hefði verið mikill fengur að því að heyra sjónarmið ráðherra sem hefur fylgst vel með þessum málum sem varðar stjórnarskrá væntanlega. En fyrrgreind orð voru þeirra eigin orð, þeirra sem núna vilja breyta stjórnarskránni. Í umfjöllun nefndarinnar, eins og hv. þingmenn sem hér eru inni og hlýða á mál mitt vita, voru mörg varnaðarorð uppi og ég ætla ekki að fjalla sérstaklega um þau vegna þess að hv. þingmenn hafa væntanlega kynnt sér það til hlítar hver afstaða umsagnaraðila hefur verið. En almennt má segja að umsagnir um frumvarpið voru neikvæðar og varað var við þessum flausturslegu vinnubrögðum. Tillögur Sjálfstæðisflokksins hafa hins vegar gengið út á það að bæta vinnubrögðin, bæta vinnulagið, ýta frumvarpinu eins og það er til hliðar en tryggja að við gætum gert breytingar á stjórnarskránni þannig að við gætum í framhaldi af kosningum sem fram undan eru staðið að breytingum á stjórnarskrá og undirbúið það með eðlilegum hætti, m.a. hvað varðar þjóðaratkvæðagreiðslu og annað það sem hér er verið að fjalla um, en gera það þá að vel athuguðu og undirbúnu máli. Við sjálfstæðismenn höfum eins og hv. þingmenn þekkja lagt áherslu á önnur vinnubrögð en fram koma gagnvart þessu frumvarpi. Við viljum skapa möguleika á því að hægt sé að vinna vandlega að breytingum á stjórnarskránni. Við teljum að breyta eigi stjórnarskránni í fjölmörgum atriðum og vel komi til greina að það sé gert m.a. með umfjöllun á svokölluðu stjórnlagaþingi en að það verði ráðgefandi og tillögur stjórnlagaþings um breytingar á stjórnarskránni, sem þurfa að vera fjölmargar eins og ég sagði, ættu síðan að koma inn til Alþingis til endanlegrar umfjöllunar í staðinn fyrir það sem hér er lagt til, að ýta Alþingi Íslendinga til hliðar sem ég tel ekki koma til greina. Það sem ég hef gert sérstakar athugasemdir við eru hugmyndir um stjórnlagaþing sem taki yfir löggjafarvald Alþingis og stjórnlagavaldið. Margar tillögur hafa komið fram eins og athygli hefur verið vakin á. Framsóknarmenn komu með frumvarp sem stjórnarflokkarnir hentu til hliðar. Þeir lögðu til að kosnir yrðu 63 þingmenn á sérstakt stjórnlagaþing sem færi með það verkefni að breyta stjórnarskránni, 63 þingmenn sem stæðu í þessu missirum saman og sæju um að breyta stjórnarskránni. Síðan gerist það að stjórnarflokkarnir taka þetta í sínar hendur og lagt er fram frumvarp eins og hv. þingmenn þekkja. Því er síðan umturnað þegar ljóst var hvers konar umfang þarna var á ferðinni og hversu mikill kostnaður átti að verða við stjórnlagaþingið. Hér er komin breytingartillaga sem felur í sér að umfang stjórnlagaþings - nauðsynlegt er að almenningur í landinu viti um þetta því það er svo mikið talað um að kalla eigi þjóðina til - miðað við þær breytingartillögur sem meiri hluti nefndarinnar hefur lagt fyrir er einungis einn fjórði þess sem upphaflega var lagt af stað með af hálfu stjórnarflokkanna og enn minna umfang en Framsóknarflokkurinn lagði upp með í upphafi sem lagði til 63 þingmenn. Hér hefur verið slegið verulega undan í þessu en það þarf að ljúka því að koma í veg fyrir að þessi breyting nái fram að ganga. Við sjálfstæðismenn leggjum áherslu á að það eigi eftir góðan undirbúning og án þess að það sé sett inn í stjórnarskrá að efna til mikillar og vandaðrar vinnu, mikils samráðs við aðila í samfélaginu á vettvangi stjórnlagaþings sem mætti kjósa til sem ráðgefandi. Rétt er að vekja athygli á því að hugmyndir hafa komið upp um þann kost að Alþingi tæki að sér á sérstökum fundum um stjórnlagamálefni að fjalla um breytingar á stjórnarskránni þannig að tiltekinn tími ársins gæti verið tekinn frá, t.d. síðla sumars eða fyrri part sumars þar sem Alþingi fjallaði eingöngu um breytingar á stjórnarskránni. Ég tel að það kæmi vel til greina og það hlyti að mega skoða það. En hvað um það. Stjórnlagaþing sem tekur yfir hlutverk Alþingis finnst mér ekki koma til greina en við eigum að ganga til breytinga á stjórnarskránni á þeim nótum sem við sjálfstæðismenn höfum lagt áherslu á. Aðeins að lokum, virðulegi forseti. Ég vara mjög við öllum hugmyndum, hvernig sem til verður stofnað um kjör á stjórnlagaþing, að það verði gert á sama tíma og sveitarstjórnarkosningar. Ekki á að trufla sveitarstjórnarkosningar með því að blanda þeim saman við kjör til stjórnlagaþings. Þess vegna tek ég undir varnaðarorð margra sveitarstjórnarmanna sem hafa lagt áherslu á að ekki yrði kosið til stjórnlagaþings um leið og kosið yrði til sveitarstjórna. Að öðru leyti, hæstv. forseti, ítreka ég varnaðarorð mín um að þetta mál er ekki fullreifað og teldi ég langeðlilegast að beðið yrði með frekari umfjöllun um það.

Virðulegi forseti. Ég hlýddi á ræðu hv. þm. Sturlu Böðvarssonar svo til alla. Stór hluti ræðunnar fór í að rifja upp hvað sagt hefði verið um stjórnarskrármálið í gegnum tíðina. Í ræðu sinni nefndi hann hins vegar að það væri ófært að flutningsmenn þessa frumvarps væru að efna til óróleika og ófriðar í samfélaginu. Með öðrum orðum að þær hugmyndir sem fram koma í þessu frumvarpi séu til þess fallnar að skapa ófrið í samfélaginu. Ég hef ekki orðið var við þann ófrið en ég hef orðið var við að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins vilja ekki að þetta stjórnarskrárfrumvarp verði að lögum. Mig langar að spyrja hv. þingmann um það hvort þessar hugmyndir hans um ófrið og óróleika eigi rætur sínar að rekja til þess að í frumvarpinu er lagt til að náttúruauðlindir verði varanlega í þjóðareign, að þær verði með öðrum orðum ekki látnar varanlega af hendi. Heldur hv. þingmaður því fram að þetta ákvæði valdi ófriði og óróleika í samfélaginu? Ég vildi einnig spyrja hv. þingmann hvort líklegt sé að hugmyndir um að almenningur fái aukinn rétt til þess að kalla fram þjóðaratkvæðagreiðslur um mál er varða almannahag standi undir þeim stóru orðum að framlagning frumvarpsins skapi hvort tveggja óróleika og ófrið í íslensku samfélagi.

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég segja að það er að sjálfsögðu mikill óróleiki sem fylgir umfjöllun um þetta frumvarp hér á Alþingi og það nær út fyrir Alþingishúsið. Hér er verið að gera tilraun til þess að berja í gegn breytingar sem mjög stór hópur manna í samfélaginu er ósáttur við. Það skapar ófrið og það skapar óróleika. Hvað varðar það að almenningur fái meiri aðkomu að ákvörðunum með þjóðaratkvæðagreiðslu sérstaklega þá höfum við sjálfstæðismenn ekki lýst okkur andstæðinga þess að sköpuð verði skilyrði til þess að efnt verði til þjóðaratkvæðagreiðslu. Við þurfum hins vegar að setja utan um það skynsamlegan ramma og við höfum gert athugasemdir við það. En þjóðaratkvæðagreiðslur er að mínu mati sjálfsagt að auka, ég tala nú ekki um þegar kemur að því að fjalla um breytingar á stjórnarskránni. Hvað varðar auðlindirnar og það að tryggja, eins og hv. þingmaður sagði, varanlegan og ótvíræðan eignarrétt samfélagsins, ríkisins þá - sumir hafa kallað það þjóðareign. Ég tel, og vísa þá til þess frumvarps sem m.a. var til umfjöllunar hér árið 2007, að það eigi að vera hægt að ná samkomulagi um breytingar á stjórnarskránni, m.a. er verið að gera tilraun til þess í 1. gr. þessa frumvarps. Ég tel að það eigi að vera hægt að ná samkomulagi um það deilumál. En það verður að gæta þess 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir það andsvar sem hann gaf hér. Ég dreg þá ályktun af því að um 1., 2. og 3. gr. þess frumvarps sem hér liggur fyrir megi finna sáttaleið eða sameiginlega niðurstöðu milli þeirra sem annars vegar flytja frumvarpið og styðja það og hinna sem hafa gert verulegar athugasemdir. Mér fannst koma fram ákveðinn misskilningur í máli hv. þingmanns varðandi 4. gr. Sú hugmynd sem hér er til meðferðar, þ.e. stjórnlagaþingið og kosning á það, gengur út á það að stjórnlagaþingið fái rétt til þess að gera tillögur um breytingu á stjórnarskipun. Alþingi hefur umsagnarrétt um þá tillögu og á endanum er það þjóðin sjálf sem kveður upp úr um hvort ný stjórnarskrá skuli sett. Það þing eða sá hópur sem fær þá væntanlega tækifæri til þess að vinna að endurbótum eða endurskoðun stjórnarskrárinnar hefur þá umboð sitt beint frá þjóðinni sjálfri í gegnum persónukjör eins og það er hugsað hér. Sá hópur eða það þing hefur síðan rétt á því að leggja fram tillögur til breytinga. Í fyrsta lagi sækir þingið uppsprettu heimilda sinna til fólksins í landinu og í annan stað er það fólkið í landinu sem á endanum mun taka afstöðu til þeirra hugmynda sem þarna verða til. Hv. þingmaður sagði að þingið gæti gert beinar breytingar á stjórnarskránni en það er ekki rétt. Þannig að ég spyr enn og aftur: Erum við ekki 

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði hér fyrr þá er það mikil framför að hér eru farnar að fara fram umræður, skoðanaskipti um grundvallaratriði. Það er mikill árangur sem við höfum náð í þessari umræðu. Aðeins út af því sem hv. þingmaður sagði. Grundvallaratriði og aðalatriði í gagnrýni okkar er að við sjálfstæðismenn viljum ekki setja Alþingi til hliðar. Það er útgangspunktur og aðalatriði í okkar huga. Það að þjóðin komi nær þessu með persónukjöri til stjórnlagaþingsins - það er ekkert á móti því að kosið sé til stjórnlagaþings sem fái það verkefni að undirbúa tillögur um breytingar á stjórnlagaþingi þar sem kallaðir hafa verið til samráðs ótalmargir aðilar í samfélaginu og sendi þær tillögur til Alþingis sem fjalli endanlega um þær. Þannig væri með góðri og traustri útfærslu hægt að halda styrk og virðingu Alþingis en kalla til hóp úr samfélaginu, valinn hóp, kjörinn hóp, til þess að vinna að því mikilvæga verkefni að breyta stjórnarskránni sem við erum nánast öll sammála um að þurfi að breyta. Það er þessi tilraun sem við sjálfstæðismenn erum að reyna að gera og reyna að sannfæra flutningsmenn frumvarpsins um. Við erum að reyna að fá okkar bestu menn, m.a. þá sem eru í sérnefndinni, til þess að fallast á þau sjónarmið að það er ekki til farsældar fallið að setja Alþingi niður með því 

Virðulegi forseti. Þetta er sögulegur dagur hér að taka þátt í þessum umræðum miðað við aðdragandann þegar dagskrártillaga okkar sjálfstæðismanna, um það að taka önnur mál fyrir, var felld. Mun það vera í fyrsta sinn í sögu þingsins að slík tillaga er borin upp og er að mínu mati aðeins til marks um það að forsetaembættið hefur sett niður. Forsetaembættið er ekki lengur þannig skipað að hæstv. forseti Alþingis geti ráðið málum fram í sátt og það verða að fara fram atkvæðagreiðslur um það hvernig dagskrá þingsins er háttað. Þetta hafa menn forðast í áratugi og reynt að komast hjá því vegna þess hvaða fordæmi felst í því. Og þetta hefur gerst hér nú. Það er greinilegt að það er eindreginn vilji stjórnarmeirihlutans hér á þingi að halda þinginu undir þessu oki dagskrárvaldsins sem birtist í því að þessi tillaga þurfti að koma hér fram og hún var borin undir atkvæði í stað þess að leita sátta og komast að samkomulagi um dagskrána. Hvernig halda menn að hægt sé að ná samkomulagi við menn um stjórnarskrána sem geta ekki einu sinni samið um dagskrá Alþingis? Hvernig halda menn að hægt sé að ná samkomulagi um efnisatriði í stjórnarskránni þegar þannig er haldið á stjórn þingsins að ekki er hægt að ná samkomulagi um dagskrána? Það er sögulegt að fylgjast með þessu og sjá hvernig meiri hluti þingsins ryðst hér fram og hvernig hann heldur á þessu máli. Það var enn ein niðurlæging fyrir Alþingi að þessi atkvæðagreiðsla þurfti að fara hér fram í dag. Þessir menn koma síðan hér upp hver eftir annan eftir það og velta því fyrir sér hvort hægt sé að ná samkomulagi um stjórnarskrána þegar ekki er einu sinni hægt að ná samkomulagi um dagskrá þingsins. Hvernig halda þeir menn sem halda svona á málum að hægt sé að semja við þá um stjórnarskrána? Öll framganga þessa máls hefur því miður verið með eindæmum. Enda segjum við hér í upphafi nefndarálits okkar, sérnefndarinnar, minnihlutinn, að það er málsmeðferðin sem er ámælisverðust. Það er það þegar hv. formaður nefndarinnar, sem nú hefur farið af þingi og var greinilega í mikilli tímaþröng, það var augljóst. Sagt var við okkur nefndarmenn: Tími sátta er liðinn - og þá var greinilega óeðlileg tímaþröng í málinu. Þannig að bæði efnislega og varðandi tímann og líka varðandi dagskrána þá er haldið þannig á málum að það er greinilega enginn vilji til sátta. Við sögðum á síðasta fundi nefndarinnar: Við erum tilbúin til þess að ræða málið í nefndinni. Það mun spara tíma í þingsalnum ef leitað er sátta í nefndinni. Þá var okkur sagt: Tími sátta er liðinn. Þegar við komum hér í þingsalinn og leitum sátta um dagskrá þingsins þá er haldið þannig á málum að það verður að fara í atkvæðagreiðslu. Það er ekki neinn vilji til sátta. Það verður að bera það undir atkvæði þingsins. Brotið blað í þingsögunni vegna þess að menn vilja halda þannig á málinu. Þetta er ekki okkar vilji. Við höfum lagt okkur fram um það að ná sáttum um þessi mál. Þeim tilraunum hefur öllum verið hafnað og virðist vera enn í dag þó að hv. þingmenn komi hingað upp og láti eins og þeir vilji sættast um eitthvað sem við vitum ekki hvað er. Varðandi málsmeðferðina þá þykir mér einnig að í umræðunum í dag hafi komið fram, hjá hv. þm. Guðfinnu S. Bjarnadóttur, mjög vel rökstudd gagnrýni á það hvernig að þessum málum hefur verið staðið. Hún fór yfir það í ræðu sinni lið fyrir lið hvernig standa hefði átt að málinu til þess að ná samkomulagi um það og vinna það á þann veg að það kæmi fullmótað og fullbúið hingað í þingsalinn. Svo er ekki og þess vegna erum við í þessum vandræðum vegna þess hve illa hefur verið staðið að þessum undirbúningi öllum. Síðan gerist það í andsvari við ræðu hv. þingmanns að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir stendur hér upp og fer að tala um að haft hafi verið samráð við sveitarstjórnarmenn um að halda kjör til stjórnlagaþings á sama tíma og sveitarstjórnarkosningar Þetta er alrangt. Það var nefnt í þingnefndinni við þá gesti Sambands íslenskra sveitarfélaga sem voru alfarið á móti stjórnlagaþinginu, „því að það mætti kannski kjósa til þingsins í tengslum við sveitarstjórnarkosningarnar“. Ef svona aukasetningar eru taldar til marks um samráð við breytingar á stjórnarskránni þá endurspeglar það allt ferlið sem hefur verið í undirbúningi þessa máls. Ég tek undir það með hv. þm. Sturlu Böðvarssyni að það væri mjög gagnlegt og fróðlegt að fá hæstv. dómsmálaráðherra til þátttöku í þessum umræðum. Hún hefur flutt erindi og hún tók þátt í að smíða handbók um gerð lagafrumvarpa. Hún hefur flutt erindi, bæði opinbera fyrirlestra og einnig á námsstefnum, um undirbúning lagasmíðar og hvers þarf að gæta við lagasmíð. Ég las hér síðast þegar ég flutti ræðu í þessum umræðum ritgerð eða forustugrein úr tímariti lögfræðinga eftir starfandi umboðsmann Alþingis, Róbert S. Spanó, þar sem hann varar eindregið við vinnubrögðum eins og einkenna þá lagasmíð eða stjórnlagasmíð sem við stöndum nú frammi fyrir. Ég er viss um að það væri mjög gagnlegt fyrir hæstv. dómsmálaráðherra að hlýða á þessar umræður og gagnlegt fyrir þingmenn ef hæstv. dómsmálaráðherra kæmi hér og gerði grein fyrir því hvaða augum hún lítur aðdraganda og undirbúning lagagerðar og hvernig þetta fellur að því. Má raunar segja að vegna þess hraða sem var í sérnefndinni hafi okkur ekki gefist tími til að gera það sem hefði verið eðlilegt, þ.e. að kalla hæstv. dómsmálaráðherra fyrir nefndina sem sérfræðing í lagasmíð til þess að átta sig á þeim sjónarmiðum sem hún hefði til þess hvernig að þessu máli hefur verið staðið. Það er sama hvar við drepum niður Þetta er illa undirbúið. Það er kastað til þess höndunum. Ég spyr síðan, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson rakti hér: Hvernig á að kjósa til stjórnlagaþingsins? Ætla mætti - þegar maður heyrir lýsingarnar og fer yfir nefndarfundina í huganum, hvernig þetta ágæta meirihlutafólk í nefndinni lítur á málið - að farið hafi verið í smiðju til hv. frambjóðanda Ástþórs Magnússonar. Ég heyrði ekki betur en að hann kynnti í umræðuþætti frambjóðenda eða forustumanna framboða í sjónvarpinu á föstudagskvöldið leið til þess að vera í stöðugu sambandi við almenning í einhverju rafrænu þingi. Það er kannski eitthvað slíkt sem menn eru með í huga þegar þeir segja í nefndaráliti sínu að þjóðin öll eigi að sitja á stjórnlagaþinginu. Það eru kannski tillögur Ástþórs Magnússonar - hann er kannski kominn inn í þetta frumvarp líka hér á nefndaráliti til þess að breikka stuðningshópinn miðað við það að þjóðin öll eigi að sitja á stjórnlagaþinginu. Það skyldi þó aldrei vera. Varðandi 3. gr. frumvarpsins, sem menn tala hér um, sem er efnisbreyting eins og 1. gr. - þess vegna segjum við 1. og 3. gr. eigum við að ýta til hliðar og einbeita okkur að 2. gr. Varðandi 3. gr. frumvarpsins þá gætum við sem viljum breytingar á 26. gr. stjórnarskrárinnar, um synjunarvald forseta Íslands á lögum frá Alþingi, í sjálfu sér hugsað um 3. gr. ef tekið yrði fram í tengslum við hana að þetta synjunarvald hyrfi. Því það kom fram hjá umsagnaraðilum, þegar um var spurt í nefndinni - spurt var: Ber að líta þannig á að ef 3. gr. yrði fest í stjórnarskrá yrði synjunarvaldið í 26. gr. raunverulega marklaust? Þeir sem svöruðu voru annaðhvort á báðum áttum eða þeir svöruðu afdráttarlaust og töldu að með þessu yrði 26. gr. marklaus í þeim skilningi að þar væri ekki lengur fyrir hendi nein ástæða til að hafa það ákvæði í stjórnarskránni og þar með mundi synjunarvald forseta Íslands hverfa úr sögunni. Það eru svona athuganir sem þurfa að fara fram. Það eru slíkar athuganir sem þurfa að liggja klárar fyrir þegar menn eru að fara út í breytingar af þessu tagi. Það verður að skrifa það og vinna að þeirri niðurstöðu að það sé alveg ljóst hvað menn eru að segja um þessa hluti. Ég tel að þetta séu efnisatriði sem er þá eðlilegt að bíði þar til menn hafa tekið ákvarðanir um það hvaða aðferðum á að beita við breytingu á stjórnarskránni eins og mælt er fyrir í 2. gr. frumvarpsins varðandi breytinguna á 79. gr. Virðulegi forseti. Ég tel að það sé svo að efnisatriði frumvarpsins - ég hafna algerlega stjórnlagaþinginu, 1. og 2. gr. eru þess eðlis að ef menn segja að samkomulag sé um 1. gr. hvers vegna tóku menn þá ekki inn frumvarpið frá 2007? Þeir hafa líklega verið ósammála því sem kom þar fram fyrst það er ekki tekið upp orðrétt inn í þetta frumvarp. Þannig að þar eru líka álitamál sem þarf að ræða. Ég ítreka þá tillögu mína sem ég hef verið með hér frá upphafi: Ef tími sátta er ekki liðinn, eins og okkur var sagt í nefndinni, þá á að skoða 2. gr. frumvarpsins.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til stjórnarskipunarlaga og sú umræða hefur staðið yfir í nokkra daga. Ég hef átt þess kost að fylgjast með umræðunni bæði úr þingsal og sem forseti og jafnframt úti á minni skrifstofu. Ég á ekki sæti í þeirri nefnd sem hefur unnið að undirbúningi þessa frumvarps og þess vegna vildi ég síðar í ræðu minni, herra forseti, fara yfir einstök atriði í frumvarpinu og gera grein fyrir sjónarmiðum mínum og leggja fram þær spurningar sem mér finnst ekki vera svarað í frumvarpinu. Ég vil byrja á að segja, herra forseti, að nú er farið að birta og komið vor hjá okkur eftir erfiðan vetur þar sem við Íslendingar urðum fyrir miklu efnahagshruni sem auðvitað hefur verið víðar um heim. Við lentum í því, ef svo má að orði komast, að hér urðu stjórnarslit. Við höfum fengið marga fræðimenn til að koma til landsins til að fara yfir þau vandamál sem steðja að samfélaginu. Meðal annars kom hingað fyrrverandi forsætisráðherra Svía, Göran Persson, sem taldi að við ættum að varast sem lengst upphlaup í stjórnmálum og að stjórnmálaástandið færi úr skorðum en það er einmitt það sem er að gerast á Íslandi. Hér hafa orðið stjórnarslit. Hér starfar minnihlutavinstristjórn sem taldi að hún gæti ráðið bót á öllum okkar vandamálum á skömmum tíma. Því miður hefur það ekki gerst heldur hitt að öll úrræði og allar umbætur sem gera þarf í samfélaginu til að bankarnir, fyrirtækin og ekki síst heimilin geti litið fram á vorið og þetta ár björtum augum, hafa ekki náð fram, sáralítið hefur gerst sem hefði þó þurft að gera. Fyrri ríkisstjórn var að vísu búin að leggja fram mál sem sum hver hafa náð í gegn og það er auðvitað vel. Það er nöturlegt, herra forseti, að fylgjast með umræðunni undanfarna daga þar sem stjórnarandstaðan vildi taka á dagskrá þau mál sem eru brýnust úrlausnar í samfélaginu sem varða fyrirtækin og heimilin, og er undravert að ekki skuli heyrast hljóð úr neinni dollu fyrir utan þinghúsið þegar ekkert er að gerast í málefnum fjölskyldnanna eða fyrirtækjanna. Það er nöturlegt, herra forseti, að ekki skuli vera tekið á þeim málum sem hér eru þó á dagskrá þingsins eins og stórt atvinnumál sem er það að klára þau málefni sem varða álverið í Helguvík þar sem gríðarlega mörg störf mundu verða til, bæði við orkuöflun og uppbyggingu álversins akkúrat á þeim tíma þegar við þurfum mest á því að halda. Nei, því miður, þá er verið að fjalla um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins og það er fjallað um það á undraverðan hátt vegna þess að það hefur komið hér fram æ ofan í æ að það á að gera með þeim hætti að samráð er með minnsta móti. Það er nánast ekkert samráð og algerlega í fullum ágreiningi við stjórnarandstöðuna. Það er öðruvísi en áður hefur verið í okkar ágæta landi þar sem menn hafa síðustu 50 árin staðið saman að því að breyta stjórnarskrá lýðveldisins. Svo er ekki nú. Hvers vegna skyldi það vera? Hverju er verið að ná fram með þeim breytingum sem nú er verið að leggja til? Ég mun koma að því síðar í ræðu minni, herra forseti. Við sjálfstæðismenn erum að sjálfsögðu tilbúnir hér eftir sem hingað til að vinna að nauðsynlegum og eðlilegum breytingum á stjórnarskránni en það verður að vinnast á vettvangi Alþingis og meðal þeirra sem þar eru kjörnir til en ekki með því að útvista slíkum verkefnum. Eins og ég sagði í upphafi átti ég þess kost að hlusta á margar ræður og m.a. ræðu hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur þegar hún fór yfir málið. Hún reifaði í raun fyrst og fremst nefndarálitið og frumvarpið en margt í ræðu hennar var undarlegt og hvernig hún fór yfir þessi mál. Ég sagði í ræðu undir liðnum um fundarstjórn forseta að líklega yrði þetta mál afgreitt af hálfu framsóknarmanna á Klörubar og það er kannski að verða raunin. Ég verð jafnframt, þar sem ég sá hér hv. þm. Ellert Schram áðan, að lýsa undrun minni þegar ég hlustaði á ræðu hans við 2. umr. þessa máls. Ég get ekki lýst því öðruvísi en sem afskaplega miklu uppgjöri við fortíðina, uppgjöri sem ég átta mig ekki á og skil ekki að Sjálfstæðisflokkurinn skuli vera bæði með horn og klaufir í hans huga. Allt sem gerst hefur í samfélaginu síðustu 50 árin, ég nefndi það áðan, herra forseti, að í 50 ár hefur stjórnarskráin verið afgreidd ágreiningslaust og þar hefur Sjálfstæðisflokkurinn verið í fararbroddi í stjórnun lýðveldisins. Þess vegna undraðist ég mjög þá ræðu sem hv. þm. Ellert Schram flutti hér. Það er gjarnan svo með nýja þingmenn sem mæta til leiks á Alþingi að það er mikill hátíðarbragur yfir því þegar þeir koma fyrst til þings og undirrita drengskaparheitið við stjórnarskrána. Þetta er mikil virðingarstund fyrir hvern og einn sem kemur í þennan sal að skrifa undir þetta drengskaparheit. Ég held að margir sem hafa starfað hér lengi átti sig hreinlega ekki á því hverju þeir eru að afsala frá hinu háa Alþingi. Þeir eru kjörnir af þjóðinni á þingið til að semja og samþykkja lög, hafa áhrif á stjórnarskrána og breyta henni en leggja það til eftir langa starfsdaga á Alþingi að nú eigi að útvista þessu. Þetta er kannski nýyrði frá útrásinni að nú eigi að útvista hlutum frá ríkinu. Þetta eru alger öfugmæli hvernig þetta er lagt upp í frumvarpinu, herra forseti, og mjög ótrúlegt miðað við þær aðstæður sem eru í samfélagi okkar núna hvernig þetta er lagt upp. Ég ætla nú snúa mér örlítið að frumvarpinu sem slíku og hverri grein fyrir sig, herra forseti, og kem þá að 1. gr. frumvarpsins sem verður 79. gr. Þetta er ný grein. Þar segir: „Náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti eru þjóðareign.“ - Ég hef tekið eftir því í máli manna að þjóðareignarhugtakið hefur ekki verið skýrt nákvæmlega. Ég held að það sé eitt af því sem er nauðsynlegt í þeirri umræðu sem við eigum hér að það sé skýrt nákvæmlega þannig að þingið og þjóðin viti hvað verið er að segja þarna. Jafnframt segir í 1. gr.: - „Ríkið fer með forsjá þeirra, vörslu og ráðstöfunarrétt og hefur eftirlit með nýtingu þeirra í umboði þjóðarinnar eftir því sem nánar er ákveðið í lögum.“ - Þá er spurningin í hvaða lögum og hvernig á að greina frá því? Við þurfum að hafa þetta skýrara. Það koma svo síðar inn, herra forseti, breytingartillögur við frumvarpið sem ég ætla jafnframt að fara yfir, en þarna er ég að benda á að við þurfum að hafa skýrt og klárt hvað átt er við. Ég held áfram með tilvitnun í frumvarpið, herra forseti: „Allar náttúruauðlindir ber að nýta á sem hagkvæmastan hátt á grundvelli sjálfbærrar þróunar til hagsældar fyrir þjóðina og komandi kynslóðir. Náttúruauðlindir í þjóðareign má ekki selja eða láta varanlega af hendi. Allir eiga rétt til umhverfis sem stuðlar að heilbrigði og þar sem líffræðilegri fjölbreytni er viðhaldið eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Réttur almennings til upplýsinga um ástand umhverfis og áhrif framkvæmda á það, svo og kostur á þátttöku í undirbúningi ákvarðana sem áhrif hafa á umhverfið, skal tryggður með lögum.“ Það eru margar spurningar sem vakna, herra forseti. Við erum með löggjöf hér á þinginu. Í fyrsta lagi löggjöf sem við köllum rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og gufu. Þar erum við að fara einmitt yfir þessi atriði. Hvers vegna þarf að taka þetta þarna inn? Við erum jafnframt með löggjöf sem liggur fyrir þinginu núna, þ.e. náttúruverndaráætlanir. Við erum með sérlög um þjóðgarða sem eru á nokkrum stöðum á landinu og sérlög um þjóðgarðinn á Þingvöllum. Hver er nálgunin með að koma þessu inn í stjórnarskrá og hafa svo alla þessa löggjöf sem fyrir er? Það segir hér „áhrif framkvæmda“. Við erum með löggjöf um umhverfismat áætlana. Ég vildi gjarnan fá það skýrt fram hvernig menn ætla að láta þessa harmoníu ná saman varðandi þetta atriði, 79. gr., sem er ný, og það sem við erum að vinna með í löggjöfinni nú þegar. Við erum jafnvel með löggjöf um stjórn auðlindanna, stjórn fiskveiða. Við erum með ákveðna löggjöf og reglur um vatnsréttindi fallvatnanna. Þarna held ég að þurfi að fara yfir málin og eðlilegt að þetta sé tilgreint. Í 2. gr., sem er núna 79. gr. laganna og verður 81. gr., segir svo, með leyfi forseta: „Frumvarp til breytinga eða viðauka á stjórnarskrá þessari má bera upp á Alþingi. Þegar Alþingi hefur samþykkt frumvarpið skal það borið undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu í leynilegri atkvæðagreiðslu til samþykktar eða synjunar. Atkvæðagreiðslan skal fara fram í fyrsta lagi einum mánuði og í síðasta lagi þremur mánuðum eftir samþykkt frumvarpsins á Alþingi. Sé meiri hluti gildra atkvæða fylgjandi frumvarpinu, þó minnst 25 af hundraði allra kjósenda á kjörskrá, skal það staðfest af forseta Íslands og öðlast þá gildi sem stjórnarskipunarlög. Nú samþykkir Alþingi breytingu á kirkjuskipun ríkisins skv. 62. gr., og skal þá leggja það mál undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar og skal atkvæðagreiðslan vera leynileg. Nánari tilhögun þjóðaratkvæðagreiðslu skv. 1. og 2. mgr. skal ákveðin með lögum.“ Ég vil gera nokkur atriði í þessari grein að umtalsefni, herra forseti. Reyndar koma breytingartillögur við greinina og mun ég koma að þeim nánar síðar. Ég vil nefna eitt atriði og það er að forseti Íslands verður að staðfesta þessi lög eins og reyndar önnur lög. Hefur það verið rætt á hinu háa Alþingi? Hafa menn skoðað það hvort forsetinn muni yfirleitt staðfesta þessi lög, þessa breytingu á stjórnarskrá? Við áttum í langri og mikilli umræðu um fjölmiðlalög og þar var heldur betur málþóf og gríðarlega mikil umræða var um fjölmiðlalögin og eignarhald á fjölmiðlum. Þá kom upp í umræðunni að ekki væri víst að forseti Íslands mundi staðfesta lögin. Ég hef ekki heyrt það en ég vil spyrja: Er það augljóst og sjálfgefið að forseti Íslands muni staðfesta þessi lög? Á þeim tíma þegar fjölmiðlafrumvarpið var til umræðu, sem við hefðum betur fengið samþykkt og gert að lögum vegna þess að við þá atburði sem þá runnu af stað, þegar lögin náðu ekki fram og fengu ekki undirritun forseta Íslands, náðu þeir sem höfðu tökin á fjölmiðlunum yfirtökum í samfélaginu. Það skyldi þó ekki koma í ljós við þá miklu skoðun sem nú er verið að vinna að varðandi efnahagshrunið hvort það hafi ekki m.a. ásamt með ýmsu öðru verið upphafið að því að auðmenn náðu hér fótfestu og náðu því valdi sem þeir ætluðu sér? Við vissum að þáverandi hæstv. forsætisráðherra var að undirbúa lagasetningu um krosseignatengsl í samfélaginu, m.a. á milli fyrirtækja og banka. Það hefði verið þjóðinni gott ef fjölmiðlalögin hefðu náð fram að ganga og gert það gagn sem þeim var ætlað. Á þeim tíma - af því að enn eru í Alþingishúsinu brotnar rúður og bjálkar fyrir hurðum að innan sem bera ummerki þess þegar búsáhaldabyltingin náði að berja á Alþingishúsinu - þegar fjölmiðlafrumvarpið var til umræðu var bönunum hent í Alþingishúsið og sagt að við byggjum í bananalýðveldi. Það væri gaman og fróðlegt að heyra frá þeim aðilum sem töluðu um að á Alþingi réðu menn sem væru að stjórna bananalýðveldi. Hvaða lýðveldi er það sem er að breyta stjórnarskrá sinni með þeim hætti sem hér er lagt til í fullkominni ósátt á þinginu? Frá síðustu 50 árum er verið að leggja til stjórnarskrárbreytingu í fullkominni ósátt. Mér finnst að orðið bananalýðveldi ætti að koma upp í hugann þegar við skoðum tímann og það sem gerst hefur hér frá því að við ræddum fjölmiðlalögin. Í 2. gr. sem ég vitnaði til segir, með leyfi forseta: „Nánari tilhögun þjóðaratkvæðagreiðslu … skal ákveðin með lögum.“ Því er ekki svarað til fullnustu hvernig það á að gerast. 3. gr. frumvarpsins, sem verður 80. gr. laganna, orðast svo, með leyfi forseta: „Alþingi skal láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin lög eða málefni sem varðar almannahag ef 15 af hundraði kjósenda krefjast þess. Atkvæðagreiðslan skal fara fram innan þriggja mánaða frá því að staðfest krafa um þjóðaratkvæðagreiðslu liggur fyrir. Niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar er bindandi þegar hún fjallar um gildi tiltekinna laga og meiri hluti gildra atkvæða er fylgjandi tillögu sem borin er upp, þó minnst 25 af hundraði allra kjósenda á kjörskrá. Þó er ekki hægt að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um fjárlög, fjáraukalög, lög um skattamálefni og lög sem sett eru til að framfylgja þjóðréttarskuldbindingum. Nánari reglur um málsmeðferð varðandi kröfu kjósenda og framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar skulu settar með lögum.“ Gott væri ef flutningsmenn frumvarpsins færu svolítið yfir þessi atriði og skýrðu þau betur út. Í ýmsum athugasemdum við frumvarpið hafa komið fram athugasemdir við þessa hundraðshluta sem tilgreindir eru í 3. gr. lagafrumvarpsins, sem verður 80. gr. laganna. Skýringu vantar. Umræðu skortir um hvar þessi mörk eigi að liggja, hvort þau eru of lág eða þarf að hækka þau? Slík umræða hefur ekki átt sér stað hér. Það er ekki nógu málefnaleg umræða um frumvarpið. Í 4. gr. frumvarpsins segir svo, með leyfi forseta: „Við stjórnarskrána bætist nýtt ákvæði um stundarsakir, svohljóðandi: Forseti Íslands skal boða til stjórnlagaþings til að endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33 17. júní 1944, þar sem byggt verði áfram á lýðræðisskipan, réttarríki og vernd mannréttinda. Stjórnlagaþing skal skipað 41 þjóðkjörnum fulltrúa og jafnmörgum til vara. Um kjörgengi og kosningu fulltrúa á þingið og skipulag þingsins skal mælt fyrir í sérstökum lögum sem sett verði að loknum alþingiskosningum vorið 2009.“ Ljóst er, herra forseti, að setja á reglur og lög eftir á. Við þurfum auðvitað að sjá hvernig heildarmyndin er. Þess vegna er ekki tímabært að klára þetta mál hér og nú. Við eigum að láta það liggja og taka frekar á dagskrá þau mál sem varða fjölskyldurnar og heimilin. Það eru þau mál sem okkur liggur á að taka fyrir.  Hv. þm. Atli Gíslason kallar fram í að þá eigi ég að stytta mál mitt. Málið er svo grafalvarlegt að þessi della má ekki fara í gegnum hið háa Alþingi. Við verðum auðvitað að tala um hvaða hlutir það eru sem þarf að breyta og fara yfir. Þjóðin þarf að heyra og sjá hvað er verið að gera hér og hvaða forgangsmál á Alþingi eru í dag.  Hér er, hv. þingmaður, heill bunki af umsögnum frá umsagnaraðilum þar sem oftast kemur fram að of stuttur tími er gefinn til umsagnar og ekki sé ráðlegt að halda áfram með málið. Þetta eru málsmetandi aðilar í samfélaginu. Þetta eru menn og félagasamtök, hver sínu sérsviði. Það er sérsvið þeirra sem um ræðir, ég þarf því miklu lengri tíma til að fara yfir alla þessa pappíra til að gera grein fyrir því hvað málið er alvarlegt. Ég ætla að halda áfram, herra forseti, að lesa upp úr 4. gr. frumvarpsins. Þar segir einmitt: „Um kjörgengi og kosningu fulltrúa á þingið og skipulag þingsins skal mælt fyrir í sérstökum lögum sem sett verði að loknum alþingiskosningum vorið 2009. Stjórnlagaþing setur sér sjálft starfsreglur.“ Þetta stendur í frumvarpinu. Við erum með reglur úr lögum um það hvernig skipan þingsins er, hvaða nefndir eru og hvernig þingstörfin ganga. Það eru reglur sem hafa verið margendurskoðaðar og farið yfir. Okkur gengur ekki allt of vel að fylgja þeim þannig að ég held að þetta sé allt of opið. Stjórnlagaþing mun hreinlega ekki vinna þá vinnu sem því er ætlað á svo skömmum tíma. Það er flókið, það er gríðarlega dýrt. Ég mun fara yfir það síðar í ræðu minni, herra forseti, að kostnaðurinn við stjórnlagaþing er gríðarlega mikill og við vitum sem er að við eigum ekki fyrir því. Við munum þurfa að taka lán fyrir því að reka stjórnlagaþing sem mun kosta hundruð milljóna. Í 4. gr. segir, herra forseti: „Stjórnlagaþing skal koma saman eigi síðar en 1. desember 2009.“ Auðvitað ætti að standa að það kæmi saman á Þingvöllum. Það væri bragur að því. Þá gengjum við aðeins í takt ef það væri sett fram. „Þingið skal ljúka störfum eigi síðar en 17. júní 2011 en getur sjálft ákveðið að ljúka störfum fyrr.“ Það væri kostur til sparnaðar ef svo yrði, herra forseti. „Einnig er Alþingi heimilt með ályktun að verða við beiðni stjórnlagaþings um að framlengja starfstíma þess um allt að sex mánuði.“ Það gæti verið að það þyrfti að lengja það og auka kostnaðinn enn meira. Það væri ekki útilokað og sérstaklega ef stjórnlagaþingið á sjálft að setja sér starfsreglur um lengd ræðutíma o.s.frv. getur það þurft að starfa í 6 ár en ekki 6 mánuði. „Áður en stjórnlagaþing samþykkir frumvarp að nýrri stjórnarskrá skal það sent Alþingi til umsagnar.“ Að hugsa sér, herra forseti. Alþingi Íslendinga á að veita umsögn um stjórnarskrá sem lýðveldið á að búa við. Það er mikið valdaafsal. Hugsa sér að Alþingi Íslendinga, þeir sem eru kjörnir af þjóðinni, þjóðkjörnir fulltrúar eins og verið hefur á Alþingi frá upphafi þingsins eiga nú að veita umsögn um stjórnarskrána. Ég held áfram með 4. gr., herra forseti: „Þegar stjórnlagaþing hefur samþykkt frumvarp að nýrri stjórnarskrá skal það á ný sent Alþingi sem getur innan eins mánaðar ákveðið með rökstuddri tillögu að vísa frumvarpi aftur til stjórnlagaþings.“ Það er ekkert annað. Það er hægt að vísa því til baka og láta það fara aftur. „Skal þá taka frumvarpið aftur til meðferðar þar með hliðsjón af rökstuddri tillögu Alþingis. Þarf þá 2/3 hluta fulltrúa á stjórnlagaþingi til að samþykkja frumvarpið nema fallist sé á rökstudda tillögu Alþingis um breytingar á frumvarpinu og þarf þá aðeins einfaldan meiri hluta. Náist slíkt samþykki skal frumvarpið lagt í þjóðaratkvæðagreiðslu skv. 6. mgr. en ella telst það fellt.“ Við erum með fullt af blindgötum á þessari vegferð í 4. gr. og við getum þurft að byrja ítrekað upp á nýtt, tíminn líður og kostnaður hækkar. Ég held áfram með 4. gr.: „Berist stjórnlagaþingi ekki rökstudd tillaga frá Alþingi eftir samþykkt frumvarpsins skv. 4. mgr. skal frumvarp að nýrri stjórnarskrá lagt í þjóðaratkvæðagreiðslu skv. 6. mgr. Frumvarp að nýrri stjórnarskrá skal lagt undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu í leynilegri atkvæðagreiðslu til samþykktar eða synjunar. Sé meiri hluti gildra atkvæða fylgjandi frumvarpinu, þó að minnsta kosti 25 af hundraði allra kjósenda á kjörskrá, skal það staðfest af forseta Íslands og er það þá gild stjórnarskipunarlög.“ Þarna eru líka pyttir um prósentur, um hundraðshluta, og við þurfum að vera viss um það að forseti Íslands staðfesti lögin. Svo segir að lokum: „Stjórnlagaþing skal setja nánari reglur um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar.“ Það er ekki þingsins að setja reglurnar um þjóðaratkvæðagreiðsluna. Það er stjórnlagaþingsins að gera það. Það er stjórnlagaþingsins að setja nánari reglur um hvernig staðið skuli að þjóðaratkvæðagreiðslu. Mér virðist, herra forseti, að um nýtt þing sé að ræða. Hvers vegna eru þeir sem sitja á hinu háa Alþingi og beðið hafa þjóðina að kjósa sig að útvista frá Alþingi þeim meginverkefnum sem þeir eiga að standa fyrir? Það er ótrúlegt. Það fólk og þeir flokkar eiga ekki að bjóða sig fram til að vinna þá vinnu sem okkur ber að inna af hendi. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram meginverkefni þessara nefnda eða verkefni ríkisstjórnarinnar, þessarar minni hluta ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna, sem flokkarnir tveir voru sammála um 1. febrúar 2008. Þá setti ríkisstjórnin fram markmið í umræddu frumvarpi þar sem kveðið skyldi á um auðlindir í þjóðareign, sett yrðu ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur, ákveðin yrði aðferð við að breyta stjórnarskrá o.s.frv. Þar eru tilgreindir þeir aðilar sem voru í þessari sérstöku nefnd sem var ráðgjafahópur. Mig langar að nefna það hér, herra forseti, að formaður þessa hóps, Bryndís Hlöðversdóttir dósent og forseti lagadeildar Háskólans í Bifröst sem hefur tekist á hendur að vinna þetta verk fyrir stjórnarflokkana, er jafnframt formaður nefndar sem fyrrverandi forseti Alþingis, Sturla Böðvarsson og þáverandi forsætisnefnd skipuðu til að fara yfir eftirlitshlutverk Alþingis. Ég held, herra forseti, að okkur hefði í raun verið nær nú miðað við þær aðstæður sem við búum við í þessu landi að leggja áherslu á þá vinnu sem þar var lagt upp með og ég veit raunar að verið er að vinna að því máli. Þar er talað um að eftirlitshlutverk Alþingis verði eflt. Við áttum góða ráðstefnu í haust þar sem fengnir voru fulltrúar frá þjóðþingunum á Norðurlöndum sem fóru yfir hvernig eftirlitshlutverk væri rækt af hinum þjóðþingunum á Norðurlöndunum og við erum hreinlega óundirbúin í það verk. Það er staðreynd. Þess vegna legg ég mikla áherslu á að því verki verði hraðað og þannig að við gætum sagt við þjóðina að við sinntum því eftirlitshlutverki sem við höfum af hálfu Alþingis sem felst í að fylgjast með framkvæmdarvaldinu og löggjafarvaldinu. Ég legg til að tökum upp hliðstæðar reglur og vinnubrögð eins og tíðkast í hinum norrænu þingunum, það er mjög nauðsynlegt. Það legg ég áherslu á, sem ég veit að viðkomandi forseti þekkir og veit. Ég hef verið fulltrúi Íslands í Norðurlandaráði. Norðurlandaráð er þannig rekið að þar eru nokkrar nefndir sem fjalla um hin ólíku mál en það eru gríðarlega miklir fjármunir sem Norðurlandaráð og Norræna ráðherraráðið hafa úr að spila innan Norðurlandaverkefnisins alls. Þar er starfandi nefnd sem er eftirlitsnefnd allra þeirra fjármuna sem Norðurlandaráð höndlar með. Sú nefnd fer reglubundið og nákvæmlega yfir hin ólíku verkefni sem Norðurlandaráð veitir fjármuni til, eins og félagskjörnir endurskoðendur voru áður fyrr í fyrirtækjum, og fylgist með því að þeim samþykktum sem ná fram hjá Norðurlandaráði sé fylgt eftir, hvort staðið er við þær ákvarðanir sem teknar eru. Hún fylgist með því hvort þeir fjármunir sem notaðir eru til hinna ólíku verkefna hafa nýst, hvort þeir hafi farið í verkefnin og hvernig þeir hafi skilað sér til baka til samfélaganna á Norðurlöndum. Ég hefði viljað að við hefðum lagt vinnu og tíma í þess háttar í stað þess að eyða því að óþörfu í að fara yfir stjórnarskrána. Okkur hefði verið nær að fara yfir eftirlitshlutverk þingsins og hafa það eins og okkur ber, þ.e. eins og það er á þjóðþingunum í nágrannalöndunum. Litið hefur verið til Bretlands hvað þetta varðar vegna þess að venjan er önnur á hinum Norðurlöndunum miðað við það sem gerist hér. Hér eru oftast meirihlutastjórnir en oftar en ekki eru minnihlutastjórnir á Norðurlöndunum. Ég tel að við eigum að leggja mikla áherslu á þetta verkefni, það er bráðnauðsynlegt fyrir okkur. Það hefði verið við hæfi að gera það einmitt vegna aðstæðnanna sem uppi eru í samfélaginu eftir bankahrunið að hér starfaði eftirlitsnefnd sem ekki er fjárlaganefnd. Hún hefði að einhverju leyti tekið að sér eftirlitshlutverk. Hinar ýmsu fagnefndir þingsins skoða nú verk sín en ég vildi sjá sérstaka nefnd óháða öðrum nefndum. Þar mega að sjálfsögðu ekki sitja ráðherrar eða formenn nefnda líkt eins og er innan Norðurlandaráðs. Við hefðum haft meira gagn af þess háttar eftirliti og það hefði haft hlutverk í því kerfishruni sem varð hjá okkur. Ég held að sé miklu brýnna að fara yfir og ræða það og hefði verið betra ef fyrrverandi hv. þingmaður til nokkurra ára, Bryndís Hlöðversdóttir, hefði einbeitt sér að þessum verkefnum. 
             Ég sé núna, herra forseti, að tíma mínum er lokið. 

Herra forseti. Í að mörgu leyti góðri ræðu þótti mér þó athyglisverðast eftir rúmlega 60 ræður af hálfu sjálfstæðismanna í einar 30 klukkustundir að hv. þingmaður kvartaði sérstaklega undan því að umræðan væri ekki nógu málefnaleg. Ég tek að mörgu leyti undir það. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ég flutti hér ræðu fyrir nokkrum dögum síðan sem ég taldi málefnalegt innlegg að því að ræða um hvaða áhrif langvarandi völd eins flokks hefðu á að slæva dómgreind, aðhald og eftirlit. Út af þessari ræðu eru sjálfstæðismenn hörundsárir. Ég segi nú bara að sannleikanum sé hver sárreiðastur. En þetta var lagt fram af minni hálfu til að reyna að finna einhverjar skýringar meðal annars á hruninu sem við urðum fyrir. Ein aðalástæðan fyrir því að við erum núna að fjalla um þetta frumvarp er að við erum að reyna að færa náttúruauðlindirnar í þjóðareign og við erum að færa fólkinu meiri aðgang og aðkomu að ákvarðanatökunni. Það fer ekkert á milli mála að Sjálfstæðisflokkurinn er á móti þessu frumvarpi. Ég vil benda á að nú erum við búin að heyra rúmlega 60 ræður. Þó að þær hafi ekki verið nógu málefnalegar þá hef ég hlustað samviskusamlega og er þeirrar skoðunar að flestöll rök í málinu hafi komið fram af þeirra hálfu og að nú sé kannski kominn tími til að hætta þessu málþófi og koma málinu aftur til nefndar í þeirri viðleitni að reyna að ná sátt vegna þess að hér hefur komið fram að það er sáttatónn í bæði andstæðingum og þeim sem mæla með þessu frumvarpi. Ég skora eindregið á hv. þingmann 

Herra forseti. Hv. þm. Ellert Schram hefur eitthvað misskilið mig í minni ræðu, að ég hafi verið að kvarta yfir umræðunni. Ég var að kvarta yfir því að hér hafi sárafáir úr stjórnarliðinu verið almennt í þingsalnum eða tekið þátt í umræðunni. Ég vil fá umræður í málinu. Við höfum flutt margar ræður og mörg rök hafa komið fram af okkar hálfu sjálfstæðismanna. En enn eru mörg rök sem við eigum eftir að koma með. Ég átti eftir mikið efni sem ég hefði viljað koma að í mínu máli. Ég er fyrst og fremst að segja að við þurfum rökræðu í þingsal. Ég kvarta yfir því að hún hefur ekki átt sér stað vegna þess að stjórnarflokkarnir hafa ekki verið í þingsalnum. 
             Ég skal leggja mitt af mörkum til að sátt geti orðið. Þannig háttar til að ég á sæti í forsætisnefnd og ég lagði það til í forsætisnefnd í morgun að við mundum breyta dagskrá þingsins og tækjum önnur mál fyrir í dag en eyddum ekki þessum degi fram á kvöld og nótt í frekari umræðu af því að önnur mál væru brýnni. En það kom klárt og kvitt fram hjá forseta að þessi umræða yrði í dag.

Herra forseti. Þetta mál er jafnmikilvægt og hvert annað. Hér er verið að fjalla um grundvallarlöggjöfina og við erum að tala um lýðræðið í landinu og hvernig almenningur geti tekið þátt í ákvörðun sem öll þjóðin ber fyrir brjósti. Hv. þingmaður kvartar undan því að ekki séu nógu margir í þingsal. Ég verð ekki var við að hér sé fjölmenni af hálfu Sjálfstæðisflokksins, í augnablikinu að minnsta kosti. Ég vek athygli á því að þetta mál er uppi á borði þingmanna vegna nefndarálits og tillagna sem hafa komið fram frá sérnefnd um þetta mál svo að við fulltrúar nefndarinnar höfum setið og hlýtt á alla umræðuna. Við höfum ljáð því eyra sem andstæðingar þessa frumvarps hafa til málanna að leggja og skrifað það hjá okkur. Sumt er rökrétt, annað ekki og okkur greinir á um ýmis mál. En ég er einlægt þeirrar skoðunar að það sé tímasóun að halda miklu fleiri ræður og eyða fleiri sólarhringum í þessa umræðu í þingsal vegna þess að sjónarmiðin eru komin fram. Sérstök nefnd hefur verið skipuð til þess að fara yfir þetta mál og að minnsta kosti erum við í meiri hluta þeirrar nefndar fullkomlega tilbúnir til þess að fjalla um málið á ný með vísan til þeirra rökræðna og þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram. Ég held að það væri heillavænlegast fyrir Alþingi og fyrir flokkana og fyrir þjóðina að við látum nú þessari umræðu linna að sinni.

Herra forseti. Eins og ég sagði í fyrra svari mínu þá er ég alveg tilbúinn að stuðla að því að dagskrá þingsins verði breytt og vil minna á að við greiddum atkvæði um það um hádegisbilið eða svo að við sjálfstæðismenn vildum að dagskrá þingsins í dag yrði breytt og að við tækjum fyrir önnur mikilvægari mál sem skipta fjölskyldurnar, heimilin og fyrirtækin, bankastarfsemina í landinu, meira máli. Ég er því sammála hv. þm. Ellerti B. Schram um að við ættum að leggja meiri áherslu á þá þætti. Ég nefndi í ræðu minni áðan álverið í Helguvík sem mun skapa gríðarlega mikla atvinnu og innspýtingu í samfélagið okkar við þær aðstæður sem við búum við núna og tel að við ættum að taka það fyrir hér, afgreiða það og klára það mál. Ég er sammála því og við skulum sjá hvort við fáum okkur ekki matarbita saman á eftir, við hv. þingmaður. Kannski náum við bara saman í þessu máli.

Virðulegi forseti. Hér hefur farið fram ítarleg umræða um mikilvægt mál í nokkra daga. Í fyrri ræðu minni um þetta mál, frumvarp til stjórnarskipunarlaga, ræddi ég nokkuð um 4. gr. frumvarpsins sem fjallar um stjórnlagaþing þar sem hugmyndin er sú að stjórnlagaþing skipi 41 þjóðkjörinn fulltrúi og jafnmargir til vara. Stjórnlagaþing á að hafa það hlutverk að endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Það er lagt til að kosið verði til stjórnlagaþings samhliða sveitarstjórnarkosningunum vorið 2010 og að þingið komi saman 17. júní 2010 og ljúki störfum eigi síðar en 17. júní 2011, ári síðar. Mér finnst full ástæða til að halda áfram að ræða um fyrirkomulag stjórnlagaþings enda valdsvið þess mikið og þess vegna er það mikilvægt fyrir þjóðina. Ég tel því afar brýnt að algerlega sé skýrt með hvaða hætti það eigi að starfa. Eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu segir að hugtakið stjórnlagaþing sé ekki fastmótað. Þess vegna er full ástæða til að ræða fyrirkomulag þessa þings mun betur. Eins og ég tók fram í fyrri ræðu minni, hæstv. forseti, þá voru fyrstu viðbrögð mín varðandi stjórnlagaþingið þau að hugmyndin um það hljómaði að mörgu leyti ágætlega í mínum eyrum, að minnsta kosti fyrst í stað, virðulegi forseti. En þegar ég skoða málið nánar og les umsagnir álitsgjafa sérnefndarinnar þá sé ég að stjórnlagaþing hefur marga galla. Stjórnlagaþing þarf nauðsynlega að skoða mun betur og jafnvel ígrunda að nýju. Sérstaklega er áhugavert að lesa umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga sem koma með hugmyndir í sínu áliti um aðrar leiðir til að tryggja fyrirkomulag samráðs við almenning. Þegar málið er skoðað betur kemur í ljós að það er beinlínis verið að ýta lýðræðislega þjóðkjörnum fulltrúum til hliðar og færa það vald sem Alþingi hefur farið með, þ.e. hlutverk stjórnarskrárgjafa, til stjórnlagaþingsins. Hér er beinlínis verið að veikja Alþingi og með þessu tel ég að verið sé að skerpa á þeirri gjá sem hefur verið á milli þings og þjóðar. Í rauninni erum við með þessu að taka undir þá umræðu í þjóðfélaginu að þingmönnum sé ekki treystandi til að vinna þau störf sem þeir eru kjörnir til. Það tel ég mjög miður og þá er vegið að virðingu Alþingis. Það er skylda okkar að gæta ávallt virðingar Alþingis í öllu sem við gerum. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga er vikið að þessu atriði og segir í umsögninni, með leyfi forseta: „Einnig hefur stofnun stjórnlagaþings þann mikla ókost að draga mjög úr áhrifum og sjálfstæði Alþingis. Eru þessar breytingar því í miklu ósamræmi við þær kröfur sem uppi hafa verið í þjóðfélaginu um að styrkja þurfi löggjafarvaldið og efla sjálfstæði þess gagnvart framkvæmdarvaldinu.“ Ég get hins vegar tekið undir það að hér verði ráðgefandi stjórnlagaþing með einhverri þeirri útfærslu sem menn koma sér saman um sem ég tel að sé mun heillavænlegra til að ná sáttum með þjóð og þingi í þeirri samvinnu sem í því fælist. Virðulegi forseti. Hin almenna þjóðfélagsumræða um stjórnlagaþing hefur ekki farið fram með fullnægjandi hætti. Almenningur í landinu veit ekki nákvæmlega hver hugmyndin að baki stjórnlagaþingi er. Ég tel að það vanti mikið upp á að allur almenningur hafi fulla sýn á það sem hér er verið að leggja til. Það þarf að gefa þjóðfélagsumræðunni um stjórnlagaþing meiri tíma. Ótrúlega margir hafa sveitarfélagasýnina á hlutverk stjórnlagaþings, þ.e. að hér sé um að ræða nokkurs konar íbúaþing eins og sveitarfélögin í landinu hafa verið að leggja áherslu á að halda með þátttöku íbúanna. Nokkur sveitarfélög hafa stigið skref í átt til íbúalýðræðis með góðum árangri undanfarin ár og hafa stjórnendur sveitarfélaga áttað sig á mikilvægi þess að taka ákvarðanir í samráði við íbúana. Með virku þátttökulýðræði eiga íbúar möguleika á að koma að ákvörðunartökuferli, stefnumótun og geta haft mótandi áhrif á nærumhverfi sitt í samstarfi við sveitarfélagið sem viðkomandi býr í auk þess sem sveitarfélög hér hafa náð langt á sviði rafrænnar stjórnsýslu og gefið íbúum sveitarfélaga kost á að skrá sig á gagnvirkan vef og hafa þannig góðan aðgang að stjórnsýslunni. Árangur á sveitarstjórnarstiginu á þessu sviði kallar auðvitað á að færa íbúalýðræðið á annað stig og því er ég sammála. Stjórnlagaþing, þ.e. ráðgefandi stjórnlagaþing tel ég að svari kalli fólksins um breytingar og kröfur um beina þátttöku. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga sem er mjög ítarleg og vel gerð umsögn þrátt fyrir þann stutta tíma sem gefinn var til að veita umsagnir - það var aðeins ein vika - en í umsögn sambandsins um stjórnlagaþing koma fram áhyggjur vegna þess kostnaðar sem hlýst af stjórnlagaþingi og telur sambandið tæpast forsvaranlegt að stofna til slíks kostnaðar þegar unnt er að ná fram sömu markmiðum með einfaldari og hagkvæmari leiðum án þess þó að víkja frá lýðræðissjónarmiðum sem liggja að baki hugmyndinni um stjórnlagaþing. Þá er í umsögninni einnig bent á að hafa mætti til hliðsjónar fyrirkomulag sem tíðkast hefur á íbúaþingum sveitarfélaga. Í umsögninni eru ábendingar um aðrar leiðir að sama markmiði en leiðir sem eru ekki eins kostnaðarsamar og gert er ráð fyrir að stjórnlagaþing verði. Þessar ábendingar Sambands íslenskra sveitarfélaga styðja það að almenn þjóðfélagsumræða um þetta mál á eftir að fara fram og hún þarf að fara fram. Þess vegna á að bíða með stjórnlagaþingið þar til þessi umræða hefur farið fram í samfélaginu. Það er einfaldlega ekki sama hvernig staðið er að því að koma á fót stjórnlagaþingi. Þess vegna tel ég það skynsamlegt sem við sjálfstæðismenn leggjum til að breyta nú 79. gr. stjórnarskrárinnar þannig að ekki þurfi að rjúfa þing og fá endurnýjað samþykki Alþingis til að stjórnarskrárbreytingar taki gildi og skapa þannig svigrúm fyrir vandað verklag og láta aðrar breytingar bíða nýs þings. Í sunnudagsblaði Morgunblaðsins skrifaði Guðmundur Ágúst Sæmundsson ágæta grein um stjórnlagaþing undir fyrirsögninni „Ódýrara og betra stjórnlagaþing“. Í greininni bendir hann m.a. á að virkja mætti allan almenning til markvissrar hugmyndavinnu og mótunar á nýrri stjórnarskrá með því að hagnýta tækni sem fyrir hendi er. Koma mætti upp stjórnlagaþingi á internetinu fyrir lítið brot af þeim fjárhæðum sem ætlaðar eru í hugmyndum ríkisstjórnarinnar. Það þarf að gefa hugmyndinni um stjórnlagaþing meiri tíma, ég held að það sé ljóst, tíma til að þroskast í almennri þjóðfélagsumræðu. Það er alveg víst að úti í samfélaginu eru margar hugmyndir um hvernig best sé að haga stjórnlagaþingi svo að sjónarmið flestra komi fram. Með því að nota internetið í þessari vinnu, eins og Guðmundur Ágúst bendir á, er hægt að tryggja að sjónarmið allra sem vilja komist að. Með því tryggjum við t.d. að sjónarmið og hagsmunir landsbyggðarinnar verði ekki fyrir borð borin. Ég tel mjög mikilvægt að landsbyggðarfólki sé tryggð þátttaka til jafns við höfuðborgarbúa til þátttöku á stjórnlagaþingi, sama með hvaða hætti stjórnlagaþing verður. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir persónukjöri til stjórnlagaþings. Í umsögn Ragnheiðar Helgadóttur, prófessors við Háskólann í Reykjavík, kemur einmitt fram að ekki sé gert ráð fyrir kjördæmum í þessu persónukjöri sem gefur ástæðu til að óttast að fáir fulltrúar verði frá landsbyggðinni. Undir þetta get ég vissulega tekið því að ég ber hag landsbyggðarfólks fyrir brjósti og hef áhyggjur af landsbyggðinni hvað þetta varðar enda mjög óljóst í frumvarpinu hvernig og með hvaða hætti stjórnvöld hyggjast tryggja að jafnræðis sé gætt milli þéttbýlis og landsbyggðarinnar varðandi setu á stjórnlagaþingi. Þá segir í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga um þetta mál, með leyfi forseta: „Í greininni er lagt til að fulltrúar á stjórnlagaþingi verði persónukjörnir en ekki eru nein fordæmi fyrir því fyrirkomulagi hér á landi. Má draga í efa að mikill fjöldi einstaklinga sé tilbúinn að leggja í kosningabaráttu með tilheyrandi kostnaði og óvissu sem felst í framboði. Það er raunar með öllu óljóst hvort þessi aðferð við val á fulltrúum muni leiða til þess að hæft fólk sem endurspeglar vilja þjóðarinnar veljist til setu á stjórnlagaþinginu en ekki er unnt að vísa til reynslu annarra þjóða af slíku fyrirkomulagi.“ Ég tek undir þetta með Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Mér er til efs að margir séu tilbúnir að leggja út í þann kostnað og þá óvissu sem því fylgir að fara í kosningabaráttu. Því er eðlilegt að spyrja hvort ekki væri skynsamlegra við þær aðstæður sem við búum við að velja fulltrúa á þingið með öðrum hætti, með þeim hætti að sem breiðastur hópur manna og kvenna af öllu landinu og úr flestum samtökum og hagsmunahópum verði fulltrúar þannig að raddir þessara aðila heyrist á þessu þingi eða hreinlega hugsa málið allt upp á nýtt og fara aðrar og ódýrari leiðir, eins og t.d. að nota internetið og tryggja þannig að sjónarmið allra komist sem best að. Þetta má eflaust gera án þess að vikið sé frá lýðræðissjónarmiðum sem liggja að baki hugmyndinni um stjórnlagaþing. Í breytingartillögum meiri hluta sérnefndar um stjórnarskrármál er gert ráð fyrir að kosið verði til stjórnlagaþings samhliða sveitarstjórnarkosningum vorið 2010. Í mjög ítarlegri og góðri umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga er eðlilega ekki vikið að þessu atriði og það vekur svo sannarlega athygli að ekki virðist vera leitað aftur eftir umsögn sambandsins um svo veigamiklar breytingar á frumvarpinu sem koma til með að hafa veruleg áhrif, og jafnvel truflandi áhrif, á sveitarstjórnarkosningarnar í landinu næsta vor. Þessi breyting meiri hlutans hefur eðli málsins samkvæmt mikil áhrif á undirbúning og framkvæmd sveitarstjórnarkosninga og eflaust kosningabaráttuna sjálfa. Þá má gera ráð fyrir að kosningabaráttan fyrir sæti á stjórnlagaþingi geti skyggt á kosningabaráttuna til sveitarstjórna. Í nefndaráliti meiri hluta sérnefndar kemur fram að rökin fyrir þessari breytingu eru m.a. þau að með þessu næst jafnframt fram töluverður sparnaður þar sem ekki þarf að kosta sérstakar kosningar. Hér held ég að það hljóti að vera átt við að kostnaðurinn við stjórnlagaþingið verði minni en áætlanir gera ráð fyrir með því að kjósa til stjórnlagaþings samhliða sveitarstjórnarkosningum. Virðulegi forseti. Í fyrri ræðu minni um þetta mál ræddi ég einmitt um kostnað sem hlýst af kosningu til stjórnlagaþings og einnig af þjóðaratkvæðagreiðslum varðandi einstök lög eða málefni. Varla er það ætlun ríkisvaldsins að velta þessum kostnaði yfir á sveitarfélögin í landinu sem standa mörg hver mjög illa. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga kemur fram að alþingiskosningar kosti um 100 millj. kr. og ætla megi að kostnaðurinn við þjóðaratkvæðagreiðslu yrði sambærilegur. Varla er hægt að ætlast til að sveitarfélögin taki þann kostnað á sig eins og staða þeirra er í dag. Það má samt búast við að sveitarfélögin þurfi að koma að framkvæmd kosninganna og ég held að það sé nokkuð ljóst, en tryggja þarf að allur kostnaðurinn við framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna lendi hjá ríkisvaldinu. Virðulegi forseti. Ég hef hér aðallega gert að umtalsefni 4. gr. frumvarpsins sem fjallar um stjórnlagaþing. Ég tel afar mikilvægt að ræða þetta vel svo að málið skýrist í umræðunni hér eins mikið og hægt er á svo stuttum tíma sem gefinn er til að fjalla um málið. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnin ætlar sér að keyra málið allt í gegnum þingið án samráðs við stærsta flokkinn á Alþingi. Eftir yfirferð um umsagnir álitsgjafa sérnefndarinnar um málið allt í heild kemur greinilega fram að margir umsagnaraðilar telja að breytingar á stjórnarskrá séu það mikilvægar að þær þurfi að ígrunda vel og ná sem víðtækastri sátt um þær ásamt því að ekki sé ástæða til að hraða svo mjög þessari vinnu heldur bíða nýs þings. Einnig verður að segjast eins og er að ekki virðist koma fram nokkur fögnuður í umsögnum yfir stjórnarskrárbreytingum sem hér á að keyra í gegnum þingið og alls ekki á að taka neitt tillit til skoðana okkar sjálfstæðismanna við þessa afgreiðslu. Ekki verður maður heldur var við mikinn almennan fögnuð úti í þjóðfélaginu varðandi málið. Fólk skilur þvert á móti ekki að breyting á stjórnarskrá geti ekki beðið þar til róast fer í þjóðfélaginu og hér fari að birta til í atvinnumálum á ný og meira jafnvægi komist á hjá heimilum og fyrirtækjum í landinu. Nei, það er alveg greinilegt, virðulegi forseti, að málinu skal þrýst í gegnum þingið með góðu eða illu. Enn getur maður velt því fyrir sér hver tilgangurinn sé með því að keyra þessar stjórnarskrárbreytingar í gegnum þingið á svo skömmum tíma og án þess að sátt sé um málið milli þeirra flokka sem starfa á Alþingi. Það er því hægt að taka undir með minni hluta í sérnefnd, en í nefndaráliti hans segir, með leyfi forseta: „Minni hlutinn undrast, í ljósi þess að á undanförnum árum hefur verið rætt um veg og virðingu Alþingis og spurninguna um stöðu Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu, að þeir sem mest hafa talað um að verið sé að styrkja stöðu Alþingis og efla á alla lund skuli standa að tillögu sem miðar að því að veikja Alþingi meira en nokkru sinni – að svipta Alþingi valdinu til að breyta stjórnarskránni. Það er hornsteinninn í valdastöðu Alþingis í stjórnskipulagi lýðveldisins að Alþingi hafi vald til að breyta stjórnarskránni. Nú koma þeir sem talað hafa um það að verið sé að setja Alþingi niður og flytja tillögu um að svipta Alþingi þessum rétti og fela það einhverjum öðrum.“ Ég segi enn og aftur að með því að setja á stofn sérstakt stjórnlagaþing, sem hefur þessi völd, er vegið að sjálfstæði og áhrifum Alþingis sem farið hefur með hlutverk stjórnarskrárgjafa um árabil. Það er skoðun mín að með því sé verið að taka undir það að þingmenn vinni ekki vinnuna sína og að þeim sé ekki treystandi. Hér er verið að skerpa á þeirri gjá sem hefur myndast milli þings og þjóðar en ekki er verið að styrkja tengsl og traust. Þrátt fyrir allar þessar umsagnir sem bárust til nefndarinnar, sem voru mjög vel ígrundaðar margar hverjar, þó svo að einungis hafi verið gefin ein vika til að skila þeim inn, virðist ekki vera hlustað á álitsgjafa. Í flestum umsögnum er bent á að of skammur tími sé ætlaður til að skila umsögnum og alls ekki er hlustað á Lögmannafélagið sem leggst eindregið gegn frumvarpinu og það sama kemur fram í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga sem ég hef hér vitnað í. Nei, virðulegi forseti, um þetta mál þarf að nást sátt á milli flokka sem hér starfa. Vinnubrögðin eins og þau hafa verið eru ekki til sóma fyrir Alþingi. Mjög mörg atriði í frumvarpinu eru óljós og þau þarf að ræða miklu betur og lengur. Er ekki skynsamlegt að staldra við og reyna að ná sáttum um þetta mikilvæga mál?

Virðulegi forseti. Ég hef hlustað með athygli á þær ræður sem hafa verið haldnar og á laugardaginn flutti hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson mjög athyglisverða ræðu. Hann hefur hvað lengsta þingreynslu á Alþingi og það var athyglisvert að hlusta á þau sjónarmið og skoðanir sem hann vakti athygli á. Í fyrsta lagi gerði hann að umtalsefni að aðdragandi málsins væri með mjög óvenjulegum hætti. Aðdragandi málsins væri sá að ríkisstjórnin, forsætisráðherra hefði skipað starfshóp og síðan hefði sá starfshópur unnið ákveðnar tillögur sem hefðu verið lagðar fram og sett á laggirnar sérnefnd um stjórnarskrármál. Þingmaðurinn sagði af því tilefni að þar með hefði verið rofinn sá grundvallarþráður um samstarf og samráð og lengra gengið en áður hefði verið. Þannig að upphaf þess máls sem við ræðum hér og með hvaða hætti það var sett fram, undirbúið og afgreitt, var með allt öðrum hætti en um hefði verið að ræða fyrr varðandi breytingar á stjórnskipunarlögum, þ.e. það sem menn hafa viljað fá afgreitt hverju sinni. Það er þetta sem skiptir svo miklu máli og er svo alvarlegt sem við erum hér að fjalla um að hér er verið að gera hluti með allt, allt öðrum hætti en hefur verið gert og þess ekki freistað að ná víðtæku samkomulagi milli stjórnar og stjórnarandstöðu um að afgreiða það sem hægt er að vera sammála um að afgreiða. Og af hverju var það ekki gert? Það var vegna þess að það var enginn vilji til þess. Það átti einfaldlega að ganga og troða þessum tillögum ofan í kok á stjórnarandstöðunni hvort sem henni líkaði betur eða ver. Þetta er því alveg hárrétt sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson benti á í sinni góðu ræðu á laugardaginn að hér var farið inn á nýjar slóðir, fetað inn á nýjar brautir sem eru að mínu viti ekki sæmilegar og þeim mun meira andstætt eðlilegum leikreglum þegar það liggur fyrir að búið er að boða til kosninga og nýtt þing kemur saman innan þriggja vikna. Eða nýtt þing verður kosið innan þriggja vikna. Því hefur margoft verið lýst yfir í umræðum af hálfu okkar sjálfstæðismanna að það er fullur vilji til að reyna að ná samkomulagi um það sem máli skiptir. Þá á ég við að auðvelda möguleika til þess að ná fram breytingum á stjórnarskrá þannig að hægt sé að samþykkja breytingar á stjórnarskrá og síðan að leggja það mál undir dóm þjóðarinnar. Það er það sem skiptir máli fyrir okkur nú að ná fram, að auðvelda stjórnarskrárbreytingar að því leyti að hægt sé að ná fram breytingum þannig að ekki þurfi að boða til nýrra kosninga og nýtt Alþingi þurfi að koma til hvað það varðar. Í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar á laugardaginn kom líka fram sjónarmið þar sem hann benti á auðlindaákvæði sem Ragnar Arnalds og fleiri höfðu flutt og síðan ákvæði sem væri í sjálfu sér allra góðra gjalda vert, þ.e. spurningin um að menn skilgreindu auðlindir með víðtækari hætti en nú er gert. Hvað þessi mál varðar erum við að fjalla um hugtök og hluti þar sem vantar kannski að fá fyllri skilgreiningar á. Það var bent á að talað hefði verið um að auðlindir sem væru í eign þjóðarinnar væru þær sem væru undir hundrað metrum, undir yfirborði jarðar. Það er í sjálfu sér ekkert ólíkt því sem gerist í Alaska þar sem miðað er við að yfirborðið sé eign þess sem á landið en auðlindir eða nýtanleg réttindi sem geta skapað verðmæti sem eru undir því yfirborði, miðað við ákveðna fjarlægð sem ég kann nú ekki alveg nákvæmlega að greina, það er hlutur sem er undir ráðstöfunarrétti ríkisvaldsins sem getur framselt þau réttindi til ákveðinna rétthafa. Það er gert þannig að t.d. í Alaska hafa menn sérstakan sjóð sem mig minnir að sé kallaður „permanent fund“ sem hefur með að gera stjórn og stýringu á þeim auðlindum sem ríkið hefur undir sinni stjórn. Það sem síðan gerist og það sem mér finnst virðingarvert og hefði viljað sjá gerast hjá okkur, er að við tækjum upp svipaða hluti hvað þetta varðar eins og Alaskabúar, bæði hvað varðar skilgreiningu á auðlindum sem lúta umsjá ríkisins og þess vegna útleigu. Þar er það þannig að miðað er við það, eftir því sem hægt er, að auðlindirnar séu nýttar með sjálfbærum hætti, miðað við svona hefðbundna skilgreiningu þess hugtaks. Það liggur samt alveg fyrir að ákveðnar auðlindir verða ekkert notaðar með sjálfbærum hætti. Þannig gengur á námaréttindi sem tekið er af þar er ekki um endurnýjun að ræða, t.d. eðalmálmar, olía og margt fleira. Malarnám er þannig að það verður ekki um að ræða sjálfbæra notkun á malarnámum svo dæmi sé tekið hér. En fyrirkomulagið hjá Alaskabúum er þannig að stjórn þessa sjóðs hefur með að gera útleigu og hámarksarðsemi af þeim auðlindum sem ríkisvaldið hefur með að gera. Það sem síðar gerist er að fjármunir eru teknir af því sem þannig fæst inn fyrir útleigu eða nýtingarrétt til þess að styðja við og stuðla að uppbyggingu þeirra auðlinda sem þar er um að ræða eftir því sem við á. En það sem eftir stendur rennur til íbúa Alaska jafnt. Íbúar í Alaska fá senda ávísun einu sinni á ári. Það er þeirra arður af þjóðarauðlindinni, eða ef menn vilja nota eitthvað annað hugtak eða aðra skýringu, en þetta er arður þeirra af þeim eignum, af þeim auðlindum sem eru í stjórn eða stýringu ríkisins sem er með þeim hætti að þessi sjóður hefur með það að gera. Þannig fyrirkomulag og þannig stýringu hefði ég viljað sjá hér á landi að við hefðum hvað auðlindir okkar varðar. Það hefði mér fundist ástæða til að fjalla um. En það hefði þá þurft að gera í upphafi þessa kjörtímabils. En það er í sjálfu sér ágætt að velta upp þessu sjónarmiði þar sem komið er að lokum kjörtímabilsins og nýtt þing kemur saman innan skamms. Að þessi hugsun geti þá orðið og náð fram að ganga þar, þ.e. að þjóðin sjálf, fólkið í landinu njóti þá afraksturs auðlindanna jafnt. Það ætti að vera gleðiefni og hjörtun ættu að slá hraðar í brjóstum þeirra jafnaðarmanna sem eru í salnum eða sitja rétt fyrir utan og hlusta á tillögur sem þessa. Það er þó ekki endilega spurningin um að það fylgi þeirri hugmyndafræði sem þar er um að ræða heldur fyrst og fremst að þegar búið er að skilgreina ákveðinn hlut þannig að hann sé í sameign ákveðinna aðila og í Alaska er það skilgreint þannig að þessar auðlindir séu sameign íbúa Alaskaríkis, þá þýðir það það að þeir sem hafa búið í Alaska í tvö ár eða lengur njóta arðsins. Þeir fá hver og einn senda heim til sín ávísun, arðinn eða sem sagt auðlindarentuna. Það var líka annað atriði sem kom fram hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni og kom reyndar fram líka í máli hans í dag þegar fjallað var um stjórn forseta en þá var vakin athygli á því að menn ættu að einhenda sér í það hvað þetta mál varðar, í þau atriði sem samkomulag gæti náðst um. Við sjálfstæðismenn höfum talað um þau atriði sem samkomulag ætti að geta náðst um og það kom mun skýrar fram í nefndinni en það kannski hefur komið fram í umræðum. Það er ljóst að það er verulegur ágreiningur um ákveðna þætti meðan samkomulag ætti að geta náðst um annað. Þannig liggur fyrir eins og ég gat um að samkomulag á að geta náðst um að standa að breytingu á 2. gr. þannig að þjóðin hefði með það að gera. Ég tel þó að það þurfi að gera ákveðnar breytingar hvað það varðar. Þannig að miðað sé við það að þjóðin hafi um það að segja en þó þannig að það sé miðað við frumvarp sem var flutt hér á sínum tíma og lagt fram og fjallaði um það með hvaða hætti 79. gr. yrði breytt. Þar var miðað við að slíkt frumvarp þyrfti hafa verið rætt við fjórar umræður og að þrjár vikur skyldu líða á milli umræðna, hið minnsta. Ég tel að það eigi ekki að hrapa að breytingu á stjórnarskrá og þess vegna sé eðlilegt að það sé ákveðið svigrúm, ákveðinn tími sem líði á milli umræðna þannig að það gefist ráðrúm til þess að gaumgæfa hvort um sé að ræða að menn séu á réttri leið. Ég tel þá hugmynd sem lögð var fram sem var afrakstur stjórnarskrárnefndar sem skipuð var í byrjun árs 2005 hafi verið miklu ásættanlegri og ákjósanlegri niðurstaða en 2. gr. frumvarpsins eins og hún hljóðar nú. En ég hygg að ekki sé það mikill meiningarmunur á milli hvað þetta varðar og ég tel að það ætti að geta náðst fullt samkomulag um þá málsmeðferð. Þá liggur alveg fyrir að Alþingi Íslendinga sem verður kosið 25. apríl getur og hefur möguleika til þess að gaumgæfa og einhenda sér í að skipa þá sérnefnd um stjórnarskrármál og vinna þau mál alveg og nýta tímann til þess að koma með sjónarmið og hugmyndir sem máli skipta. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að mér finnst það vondur bragur á því að við hér á lokadögum þingsins skulum þurfa að standa í ágreiningi og deilum um atriði sem við ættum að geta komið okkur saman um og ég tel að mundi skipta máli sérstaklega eins og nú háttar til í þjóðfélaginu að Alþingi kæmi sér saman um það að mæla með þessari breytingu á stjórnarskránni. Þegar ég hóf þessa ræðu mína var hv. þm. Pétur Blöndal ekki mættur í salinn  Það hafa margir velt því fyrir sér hvort það væri nothæft hugtak sem kemur fram í frumvarpi til stjórnarskipunarlaga að tala um þjóðareign. Þar sem segir að náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarréttindum séu þjóðareign. Þar hafa menn velt fyrir sér og ýmsir talað um að þarna væri um of óskýrt og óskilgreint hugtak að ræða. Þetta hugtak hefur verið rætt töluvert mikið og í sjálfu sér getum við farið í mjög fínar hártoganir á ýmsum hugtökum eins og t.d. því sem gæti fallið undir einmitt þessa hluti eins og, hvað er fullveldi? Hvað er einkaeign? Hvað er þjóð? Hvað er eign? Hvaða takmarkanir og tálmanir má setja? Við gætum að sjálfsögðu farið út í slíkar umræður og það gætu verið mjög fróðlegar og fræðilegar umræður. Fræðimenn hafa reyndar látið til sín taka hvað þetta varðar en það er nú einu sinni þannig að ég tel að hugtakið þjóðareign sé þó það skýrt að það megi jafnvel og sé eðlilegt að notast við það í stjórnarskrá. Það skýrist vel hvað átt er við. Það mætti nota eign í umsjá ríkisins eða undir stjórn eða handhöfn ríkisins með sama hætti. Fyrrverandi prófessor, Sigurður Líndal, hefur fjallað um þetta mál í grein sem hann skrifaði fyrir nokkru sem hét „Nytjastofnar á Íslandsmiðum og sameign þjóðarinnar“ þar sem hann fjallar sérstaklega um þjóðareignarhugtakið og þar segir, með leyfi forseta: „Hvorki með setningu laga nr. 41/1979 né heldur framangreindum yfirlýsingum verður þjóðin né ríkið fyrir hennar hönd eigandi fiskimiðanna þar sem hvorugum eru fengnar þær almennu heimildir sem eignarrétti fylgja og nánar er lýst í II. kafla hér að framan. Er það að vonum enda ógerlegt þegar grannt er skoðað. Villtir og vörslulausir fiskar geta ekki verið andlag eignarréttar auk þess sem flestar aðrar heimildir eigenda skortir. Ef ákvæðið er túlkað á þann veg að með því sé eingöngu átt við þau atvinnuréttindi sem bundin eru við nýtingarrétt er eigi að síður ljóst að þjóðin hefur engar framangreindar heimildir eignarréttarins og í annan stað þarf meira til að tryggja eignarrétt heldur en almennt orðaðar yfirlýsingar.“ Þetta eru sjónarmið sem prófessor Sigurður Líndal hefur ítrekað sett fram í ræðu og riti en aðrir hafa haft önnur sjónarmið. Björg Thorarensen, sem var formaður þeirrar nefndar sem skipuð var til að semja það frumvarp sem hér liggur fyrir, hefur önnur sjónarmið en þau sem koma fram í þessum ummælum Sigurðar Líndals. Þorgeir Örlygsson, sem var prófessor í lagadeild Háskóla Íslands, skrifaði merka grein á sínum tíma sem heitir „Hver á kvótann?“. Þar fjallar hann um þessi mál með nokkuð öðrum hætti en gert var í þeim tilvitnuðu orðum sem ég gerði hér grein fyrir. Hann bendir á að það megi finna ýmis dæmi í löggjöf að íslenska ríkið sé lýst eigandi tiltekinna verðmæta. Þorgeir Örlygsson, fyrrverandi prófessor, bendir m.a. á ákvæði laganna nr. 73/1990, um eignarrétt íslenska ríkisins á auðlindum hafsbotnsins, þ.e. fiskveiðistjórnarlögin þar sem bent er á þetta. Þá bendir hann á 1. mgr. 1. gr. námalaga nr. 24/1973 sem segir að landareign hverri sem háð sé einkaeignarrétti fylgi réttur til hagnýtingar hvers konar jarðefna sem þar finnast í jörðu eða með þeim takmörkunum sem lögin greina. Það liggur fyrir að það er ákveðinn ágreiningur milli lögfræðinga um þetta atriði. Ég sem lögfræðingur tel ekki nein vandamál fólgin í því að skilgreina þetta hugtak eða nota það með þeim hætti sem þarna er gert. Ég er því ekki sammála þeim tilvitnuðu orðum Sigurðar Líndals sem ég gat um áðan, ég tel að hugtakið sé vel nothæft. En ég mun víkja frekar að því í síðari ræðu minni.

Herra forseti. Ég hef hlýtt á nær allar ræður hér í dag og það er því miður orðið svo að nánast ekkert nýtt kemur fram í þeim. Öll sjónarmið hafa verið vandlega reifuð, eins og hv. þm. Ellert B. Schram sagði. Hér hafa komið fram algjör nýmæli í málþófi sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur fundið upp, á drengjamet í því, en það eru athugasemdir við fundarstjórn forseta sem skipta orðið, að ég held, hundruðum. Það er líka algjört nýmæli að sett hefur verið Íslandsmet, drengja- eða stúlknamet, í því að halda uppi málþófi í málum sem Sjálfstæðisflokkurinn er sammála. Á ég þar við frumvarp um styrki vegna kvikmyndaframleiðslu en það er með ólíkindum. Það er líka með ólíkindum að ótrúlega mikill samhljómur er milli þingmanna Sjálfstæðisflokksins og stjórnarþingmanna um fyrstu þrjár greinar frumvarpsins. Ég spyr hv. þm. Jón Magnússon hvort hann sé ósammála 1. gr. um náttúruauðlindirnar, sérstaklega í ljósi ummæla sem komu fram í Silfri Egils í gær um það hversu brýnt er fyrir íslensku þjóðina að hafa slík ákvæði. Erlendir greinendur og þekkingarmenn á sviði alþjóðlegra viðskipta og framferðis Bandaríkjastjórnar á fyrri tíð, sérstaklega gagnvart löndum Suður-Ameríku, segja beinlínis að útlendingar séu að ráðast á íslenska hagkerfið og markmið þeirrar árásar sé að ná yfirráðum yfir náttúruauðlindum og fjármunum Íslendinga. Hér setjum við fram ákvæði sem kemur í veg fyrir þá árás, er vopn í baráttunni. Ég vildi líka spyrja hv. þingmann, fyrst hann er sammála 2. gr., um að færa breytingar á stjórnarskrá undir þjóðaratkvæði: Óttast hann ekki að þetta innihaldslausa málþóf muni koma í veg fyrir að við náum sáttum um það þýðingarmikla ákvæði? Loks spyr ég hv. þingmann um afstöðu hans til 3. gr.

Virðulegi forseti. Fram komu svo margar spurningar að ég efast um að ég geti svarað þeim í stuttu andsvari en ég mun gera það í næstu ræðu minni sem ég vænti að verði á þessum sólarhring eða alla vega á þeim næsta. Hv. þm. Atli Gíslason talar um málþóf og drengjamet og annað í þeim dúr en ef Sjálfstæðisflokkurinn á drengjametið hlýtur hann að álykta sem svo að Vinstri grænir eigi alþjóðlegt víðáttumet í greininni, en það er annað. Silfur Egils horfði ég ekki á, hafði annað og merkara við tímann að gera en að hlusta á þann innihaldsrýra sleggjudómaþátt eins og hann hefur þróast í vetur undir forustu þess stjórnanda. Ég bendi á að hér var lagt fram frumvarp sem var keimlíkt því ákvæði sem er í 1. gr. af fyrrverandi formönnum Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, sem ég tel að vel hefði mátt skoða við umfjöllun sérnefndarinnar í stjórnarskrármálum hvað þetta varðar. Það liggur fyrir að talsmaður Sjálfstæðisflokksins í þessum umræðum, hv. þm. Björn Bjarnason, hefur hvað eftir annað lýst því yfir að hægt eigi að vera að ná sátt um 2. gr. Ég var að lýsa því hér áðan að ég teldi að það frumvarp sem var lagt fyrir á sínum tíma væri að mörgu leyti heppilegra en það ákvæði sem hér um ræðir og það var það sem ég var að fjalla um. Hv. þm. Atli Gíslason spyr um ákvæði 3. gr. Þar eru ýmsar nothæfar hugmyndir en það mál er bara svo illa rætt. Það vantar miklu víðtækari umræðu um það hvernig, eins og ég benti á í frumræðu minni, þjóðaratkvæðagreiðslum er háttað í Evrópu og hvaða vægi þær hafa. Það skiptir máli en það er algjörlega órætt hjá okkur og engin löggjöf um það atriði.

Herra forseti. Ég ítreka það að í þessari umræðu, í öllum þeim ræðum sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa flutt, hafa komið fram öll þau sjónarmið sem þurfa að koma fram. Ekkert nýtt hefur komið fram hér í dag eða nánast ekki neitt. Komið hefur fram ákveðinn samhljómur varðandi 1., 2. og 3. gr. og ákveðnar hugmyndir hafa verið reifaðar varðandi 4. gr. Afstaða þingmanna Sjálfstæðisflokksins er að vísu misvísandi þar að lútandi. En er nú ekki tóm, herra forseti, til þess að ljúka þessari 2. umr., fara með málið í nefnd, sérnefndina, milli 2. og 3. umr., og ræða þá nýju fleti sem upp eru komnir - þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa það fullkomlega í valdi sínu, miðað við þingstyrk og fjölda, vilji þeir halda áfram að móast og tefja okkur frá mikilvægum málum, sem þeir viðurkenna sjálfir að séu afar mikilvæg og þurfi úrlausn hið fyrsta, því ekki að fara með þetta í tilraun í sérnefndinni og athuga í alvöru hvort við náum sáttum? Sem  Sem betur fer hefur komið fram, á upphafsdegi umræðunnar, að þetta mál er alls ekki jafnumdeilt og maður hefði haldið, því fer fjarri. Þegar við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði vorum í málþófi vorum við svo sannarlega í verulegum ágreiningsmálum um vatnsréttindi, Ríkisútvarp o.fl. Hér er enginn slíkur magnaður ágreiningur 

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um atriði sem gætu leitt til stjórnskipulegs öngþveitis og ég tel miklu varða að komið verði í veg fyrir slíka hluti. Hv. þm. Atli Gíslason segir, eftir því sem ég fékk best skilið, að við séum að fjalla hér um hluti sem skipti engu máli en ég er honum algjörlega ósammála um það. Það skiptir öllu máli að komið verði í veg fyrir það á þessum tímum, þeim erfiðu tímum sem nú eru, að stjórnskipulegt öngþveiti skapist til viðbótar við önnur þau vandamál sem þjóðin á við að glíma. 
             Hv. þm. Atli Gíslason sagði: Engin ný sjónarmið koma fram í þessum umræðum. Það er haft eftir Salómon, sem átti að hafa verið konungur í Ísrael á sínum tíma, að ekkert væri nýtt undir sólinni - hv. þm. Atli Gíslason virðist taka undir þau sjónarmið. Ég tel þó að með ræðu minni hér áðan hafi ég verið að leggja fram ný sjónarmið og ég á eftir að koma að mörgum fleiri atriðum vegna þess hve málið er lítt rætt. Hv. þingmaður segir að menn séu að móast við en vandamálið sem við stöndum frammi fyrir og vandamálið sem þingið stendur frammi fyrir er það að sérnefndinni um stjórnarskrá var stjórnað á þann veg af meiri hlutanum að gengið var á rétt okkar í minni hlutanum. Þegar við fórum fram á að málið yrði rætt í þaula í sérnefndinni - til þess að sérnefndin gæti náð samkomulagi í málinu, til þess að koma í veg fyrir langar umræður í þinginu - hafnaði formaður nefndarinnar og meiri hluti nefndarinnar því að sú leið yrði farin. Það er það sem meiri hlutinn situr uppi með. Hann ákvað að fara fram gjörsamlega í trássi við okkur sjálfstæðismenn, 

Herra forseti. Mig langar til að fá nánari útlistun hjá hv. þingmanni á þjóðareign. Nú er þjóð í mínum huga afskaplega óljóst hugtak. Það eru til þjóðir sem eru í mörgum ríkjum, ég minni á Kúrda, og það eru til ríki sem hafa margar þjóðir innbyrðis, ég minni á Belga. Það er sem sagt spurningin um hvað er eiginlega þjóð. Síðan gerist það, í þeim tillögum sem hér er rætt um, að ríkið fer með forsjá þeirra, þ.e. ríkið, sem í mínum huga er lögpersóna sem búin er til í stjórnarskránni, og er reyndar ekkert skilgreind þar nánar, það er dálítið athyglisvert - mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hvernig lítur hann á þetta hvort tveggja? Mér skilst að hv. þingmaður hafi ekki - það getur verið að hann hafi rætt það meðan ég var að labba hér yfir - rætt um auðlindir. Auðlind er dálítið merkilegt orð, væntanlega lind sem auður streymir úr, en mér finnst örla á skammtímahugsun í því sem menn segja hér um auðlindir. Einu sinni var Þjórsá t.d. til bölvunar fyrir mannkynið en nú er hún orðin auðlind, eða fossarnir í henni og vatnsaflið. Fiskurinn í sjónum var ekki sérstök auðlind þegar menn þurftu að fórna lífi sínu og gífurlegri orku í að veiða hann. Spurningin er því þessi: Er ekki auðlind í rauninni mannvit eða mannauður? Það er mannauðurinn sem gerir auðlind úr vatnsföllunum. Getur ekki verið að eitthvað sem við þekkjum ekki enn verði síðar auðlind og falli þar með undir stjórnarskrána án þess að við vitum af því núna?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal er hér kominn inn í umræðu og sjónarmið sem snertir frekar það sem kalla má fræðileg stjórnmál en praktísk. Þessi fræðilegu stjórnmál eru að mörgu leyti miklu skemmtilegri en þau viðfangsefni sem menn fást við dagsdaglega á þingi. En ég ætla að víkja að spurningum um skilgreiningar á hugtökum og ég hefði byrjað ræðu mína hér áðan á því ef hv. þm. Pétur Blöndal hefði verið í salnum. Ég gat um það í ræðu minni þá að miðað við það sem okkur hefði farið á milli ætlaði ég að gefa honum kost á að taka til máls um þau sjónarmið sem ég setti fram hvað það varðar. Ég mun væntanlega gera það, eins og ég gat um áðan, hér síðar í umræðunni. Ég vík þá fyrst að því sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi áðan varðandi auðlindirnar. Að sjálfsögðu er það maðurinn, mannauðurinn, sem skapar ákveðin verðmæti með hugviti sínu, hugmyndum og uppátækjum. Það var einmitt það sem einn mesti uppfinningamaður mannkynssögunnar, Tómas Alfa Edison, benti sérstaklega á, og vinur hans Henry Ford, að það væri fyrst og fremst spurningin um það - dugnaður, eljusemi, iðni, ástundun og uppfinningar gerðu það að verkum að til yrðu verðmæti. Auðlind eins og olía er auðlind vegna þess að hún er það brennsluefni sem nothæfast er. Ef annað nothæfara brennsluefni fyndist væri hætt við því að olían yrði talin vera allt annað en auðlind og mundi jafnvel þvælast fyrir og teljast til einhvers sem væri slæmt. Bændurnir í Húnavatnssýslu töluðu t.d. um varginn sem gengi í árnar, en það var laxinn sem þeim var frekar illa við.

Herra forseti. Við getum ekki afgreitt hlutina bara með því að þeir séu fræðileg stjórnmál. Við hljótum að þurfa að ræða hvað þjóðareign þýðir og hvað auðlind þýðir, annað er ekki hægt. Hv. þingmaður nefndi hérna mikla uppfinningamenn. Ég tel að Bill Gates sé kannski mesti uppfinningamaðurinn og sá sem hefur uppgötvað mestu auðlindina sem til er. Hann er orðinn moldríkur af því að selja eitthvað sem er ekki efnislegt, því að það er ekkert efnislegt sem maðurinn hefur selt, hann hefur bara selt hugvit og er orðinn moldríkur af því. Það er vissulega auðlind ef því er að skipta. Mér finnst að menn geti ekki skautað yfir þetta svona og sagt: Við ætlum bara að taka stöðuna núna. Þetta er frumvarp til stjórnarskipunarlaga, við erum að setja stjórnarskrá sem á vonandi að gilda í mannsaldra. Mér finnst að í stjórnarskrá þurfi að vera atriði sem eru varanleg, virkilega varanleg, ekki einhver skammtímabóla. Nú eru t.d. fallvötnin talin vera auðlind, meðan þau eru óvirkjuð væntanlega, en þegar búið er að virkja þau, hvað eru þau þá, eru þau þá áfram auðlind eða hvað? Mig langar til að heyra nánar frá hv. þingmanni hvernig hann lítur á auðlind. Svo er þetta með þjóðareignina, hvað er eign í þeim skilningi? Getur maður veðsett þetta, getur þjóðin farið að veðsetja þetta, getur hún farið að selja þetta eða hvað getur hún gert? Það er reyndar bannað þarna á eftir en getur þjóðin umgengist þessa eign sína eins og venjulegur maður umgengst eignir sínar, bílinn sinn o.s.frv.? Þá kemur spurningin: Hvað er eiginlega þjóð?

Virðulegi forseti. Það liggur alveg fyrir að hugtakið auðlind er notað í mörgum þeim lögum sem við höfum hér á landi og ég reikna með að hv. þm. Pétur Blöndal hafi greitt atkvæði með ýmsum lagasetningum þar sem það hugtak var notað. Í sjálfu sér er ekkert flókið og ekkert erfitt að nota hugtakið auðlind þó að breytingar verði og viðhorf og viðmiðanir og sjónarmið hvað telst til auðlinda. Í sjálfu sér er það allt túlkunaratriði hverju sinni. Menn byggja aldrei upp óbrotgjarna hluti þegar um lagasetningu er að ræða, það miðast allt við það sem hverju sinni heyrir undir. Hv. þm. Pétur Blöndal hefði betur tekið fleiri kúrsa í lögfræði en raun ber vitni þó að hann hafi sjálfsagt öðlast þó nokkra þekkingu hvað það varðar með langri setu á Alþingi. 

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því að það stendur enn þá yfir framboðsfundur í Norðvesturkjördæmi þar sem m.a. hæstv. forseti Alþingis, Guðbjartur Hannesson, er meðal þátttakenda. Þar eru einnig fleiri þingmenn og sennilega eru flestir þingmenn Norðvesturkjördæmis staddir á þeim framboðsfundi. Það er óneitanlega dálítið sérkennilegt að við skulum halda áfram fundi í Alþingi á meðan þessi framboðsfundur stendur yfir og að þingmenn geti ekki tekið þátt í því að heyja kosningabaráttu með eðlilegum hætti. Ég virti það mjög við forseta að hann skyldi fresta fundinum til kl. 9 en það var auðvitað á þeim forsendum að framboðsfundinum yrði lokið 

Umræðu um fundarstjórn forseta er lokið.

Ætlar forseti ekki að svara mér?

Það má gera það bara í rólegheitum.

Hæstv. forseti. Ég hafði reiknað með því að hæstv. forseti svaraði mér. Ég lagði fyrir hann spurningu um það hvort hann mundi ekki fallast á að fresta fundinum enn um sinn á meðan framboðsfundurinn stæði yfir vestur á Ísafirði. Ég ætlast eiginlega til þess að hæstv. forseti svari þeirri spurningu minni. Fyrst ég lagði hana hér fram úr ræðustóli finnst mér það mjög eðlilegt og ég trúi því að hæstv. forseta þyki það eðlilegt líka þó að honum hafi eitthvað aðeins mistekist við fundarstjórnina að þessu sinni og ekki svarað spurningunni. Má ég ekki reikna með því, hæstv. forseti, að fá svar við þessari spurningu núna: Ætlar forseti að fresta fundi á meðan framboðsfundur stendur yfir vestur á Ísafirði?

Forseti vill taka fram að hann telur sig hafa svarað spurningunni a.m.k. óbeint með því að telja að umræðu um fundarstjórn forseta væri lokið og þar með gefa þau skýru skilaboð að nú yrði haldið áfram með dagskrármálið.

Hæstv. forseti. Það er greinilegt að það endurspeglast ekki bara í þessu frumvarpi til stjórnarskipunarlaga sú í rauninni lítilsvirðing sem menn sýna lýðræðislegri umræðu. Hér kom þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, og óskaði eftir því að þingfundi yrði frestað í stutta stund á meðan framboðsfundur sem nú er útvarpað og sjónvarpað stendur yfir á Ísafirði. Í rauninni er ekki nema eðlilegt að þingmenn og raunar þjóðin - þjóðin getur ekki horft á tvær dagskrár í einu, annars vegar það sem fram fer á þinginu og hins vegar það sem er að gerast á Ísafirði né heldur geta þingmenn horft á þann fund sem þar fer fram verandi hér í þingsalnum og í störfum þingsins. Þetta er svo sem í takt við allt annað og þau vinnubrögð sem eru viðhöfð á Alþingi og í rauninni þá lítilsvirðingu sem lýðræðinu er sýnd af þeirri minnihlutastjórn sem hér er við völd. Hægt er að rekja þetta frekar því að eins og margoft hefur komið fram er það einsdæmi að ráðist sé í stjórnarskrárbreytingar með þeim hætti sem við upplifum hér þar sem ekkert samráð er haft við stærsta þingflokkinn þrátt fyrir að margsinnis hafi það komið fram í störfum nefndarinnar að menn hafi verið tilbúnir til að leysa þessi mál og ræða þau á þeim forsendum að ná fram einhverri sátt um þau en náttúrlega á þeim forsendum sem gerist í samningaviðræðum að menn nálgist hver annan. En eins og við var að búast var ekkert gert með það og það hefur verið alveg hreint með ólíkindum að sjá hvernig þetta mál hefur gengið fram. Ég fór yfir frumvarp til stjórnarskipunarlaga sem áður hafði komið fram þar sem tekið er á 79. gr. laganna en það sem er kannski merkilegast ef maður les innganginn þá segir að í byrjun árs 2005 hafi forsætisráðherra skipað nefnd um endurskoðun stjórnarskrár lýðveldisins Íslands (stjórnarskrárnefnd). Í nefndina voru skipuð Birgir Ármannsson alþingismaður, Geir H. Haarde, þáverandi fjármálaráðherra, og Þorsteinn Pálsson, sendiherra og síðar ritstjóri, tilnefndir af Sjálfstæðisflokknum, Jón Kristjánsson, þáverandi heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra, og Jónína Bjartmarz, alþingismaður og síðar umhverfisráðherra, tilnefnd af Framsóknarflokknum, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir alþingismaður og Össur Skarphéðinsson alþingismaður tilnefnd af Samfylkingunni. - Ekki hefur, hæstv. forseti, Sjálfstæðisflokkurinn svo sjaldan verið sakaður um það að virða ekki reglur lýðræðisins en þessir þingmenn voru skipaðir. - Steingrímur J. Sigfússon, sem hefur farið oftast fremstur í flokki þegar kemur að vinnubrögðum Alþingis, er tilnefndur af Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og Guðjón Arnar Kristjánsson alþingismaður tilnefndur af Frjálslynda flokknum. Með stjórnarskrárnefnd starfaði nefnd sérfræðinga, þau Eiríkur Tómasson prófessor, sem hefur sjaldan verið talinn einhver sérstakur aðdáandi Sjálfstæðisflokksins, Björg Thorarensen prófessor, sem minnihlutastjórnin reyndi að fá sem dómsmálaráðherra, og Gunnar Helgi Kristinsson, sem ekki getur heldur talist neinn sérstakur aðdáandi Sjálfstæðisflokksins, þó að mér finnist hann hafa verið hlutlægari í afstöðu sinni en Eiríkur Tómasson. Ef við hins vegar skoðum það plagg sem liggur fyrir núna stendur hér, með leyfi forseta: „Auk þess yrðu sett lög um skipan og verkefni stjórnlagaþings. Í kjölfar þessa“ - þó að það komi þeirri grein ekki beint við sem ég ræddi hér áðan - „skipaði forsætisráðherra ráðgjafarhóp ríkisstjórnarinnar …“ Í ráðgjafarhópnum voru Björg Thorarensen sem minnihlutastjórnin hafði leitast eftir að yrði dómsmálaráðherra. Þar var líka Bryndís Hlöðversdóttir, fyrrverandi þingmaður Samfylkingarinnar, og Gísli Tryggvason, yfirlýstur framsóknarmaður og sérstakur ráðgjafi Framsóknarflokksins. Þetta var sem sagt ráðgjafarhópurinn sem þessi minnihlutastjórn skipaði til að fara yfir þessi mál, allt saman yfirlýst stuðningsfólk þessara stjórnarflokka á meðan í stjórnarskrárnefndinni, eins og ég lýsti hér áðan, voru ráðgjafar þar sem í rauninni er ekki hægt að segja að einn einasti aðili væri fulltrúi þáverandi stjórnarflokka. Þetta eru ólík vinnubrögð, hæstv. forseti, mjög ólík vinnubrögð sem þarna eru viðhöfð. Þá kemur líka fram í þessu frumvarpi mjög mikill munur á þessum tillögum. Í frumvarpinu sem nefndin sem skipuð var 2005 skilaði af sér segir, með leyfi forseta: „Frumvarp til breytinga eða viðauka á stjórnarskrá þessari má bera upp á Alþingi. Slíkt frumvarp má ekki samþykkja fyrr en það hefur verið rætt við fjórar umræður og skulu þrjár vikur hið minnsta líða á milli umræðna.“ - Ég undirstrika að það skulu þrjár vikur hið minnsta líða á milli umræðna. - „Hljóti frumvarp til stjórnarskipunarlaga samþykki a.m.k. 2/3 alþingismanna skal það lagt undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar. Skal atkvæðagreiðslan vera leynileg og fara fram í fyrsta lagi einum mánuði og í síðasta lagi fjórum mánuðum eftir samþykkt frumvarpsins. Sé meiri hluti gildra atkvæða fylgjandi frumvarpinu,“ - og svo kemur ákvæði sem ekki er að finna í nýja plagginu - „þó minnst 25 af hundraði allra kosningarbærra manna, skal það staðfest af forseta Íslands og öðlast þá gildi sem stjórnarskipunarlög.“ Í fyrirliggjandi frumvarpi segir: „Frumvarp til breytinga eða viðauka á stjórnarskrá þessari má bera upp á Alþingi. Þegar Alþingi hefur samþykkt frumvarpið skal það borið undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu í leynilegri atkvæðagreiðslu til samþykktar eða synjunar.“ - Svo segir hérna: „Atkvæðagreiðslan skal fara fram í fyrsta lagi einum mánuði og í síðasta lagi þremur mánuðum eftir samþykkt frumvarpsins á Alþingi.“ Gott og vel. Þetta lýsir því náttúrlega bara mjög skýrt hve vinnubrögðin á Alþingi eru breytt, annars vegar í tíð Sjálfstæðisflokksins þar sem mikið var lagt upp úr samráði um breytingu á stjórnarskránni og því að allir flokkar fengju að koma að því, og hins vegar nú þegar þessu plaggi er troðið ofan í kokið á stærsta stjórnmálaflokki landsins. Það eitt og sér er kannski ekki endilega það alvarlegasta heldur þau ótrúlegu vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið og kemur mjög skýrt fram í þeim umsögnum sem hér liggja fyrir. Eitt er það sem allir aðilar sem koma að þessum umsögnum kvarta meira og minna undan en það er einmitt stuttur umsagnarfrestur, ég hygg að hann hafi verið u.þ.b. vika. Þrátt fyrir að þessar umsagnir taki efnislega á mjög mörgum þáttum og í rauninni setji mjög mikið út á einstakar greinar þessa frumvarps er líka tekið fram að viðkomandi vildi gjarnan hafa haft betri tíma til að fara yfir málin. Ég verð að segja alveg eins og er að mér hefur þótt það furðu sæta hjá fjölmiðlum landsins hvað þeir hafa lítið farið yfir málið og umsagnir sem lýsa þessum ótrúlegu vinnubrögðum. Það er ekki fyrr en fyrst núna, eftir þessa löngu umræðu, að þetta er farið að síast í gegn hjá einum og einum fjölmiðlamanni þar sem hann fer þá efnislega í það hversu ótrúlega stuttur tími þetta er sem gefinn er til umsagna og svo aftur hitt, efnislega þáttinn, þar sem farið er í einstakar greinar frumvarpsins og því lýst yfir hve illa ígrundaðar þær greinar eru í flestum tilvikum. Eitt er náttúrlega alveg stórmerkilegt, að kjósa eigi til stjórnlagaþings um leið og farið er í sveitarstjórnarkosningar. Það er dálítið merkilegt því að miðað við það fyrirkomulag sem hér er lagt upp með að einstakir aðilar bjóði sig fram og verði kosnir í persónukjöri til stjórnlagaþingsins, þá er algerlega ljóst að fram mun fara tvenns konar kosningabarátta á sama tíma, annars vegar til sveitarstjórnarkosninga og hins vegar til stjórnlagaþingsins. En maður skyldi nú ætla að þegar svo stórt er kveðið á um, eins og í þessu tilviki, að fram hefði farið eitthvert samráð. Ekki það, hæstv. forseti, að ég reikni með einhverju samráði við Sjálfstæðisflokkinn í þeim efnum eða minni hlutann á Alþingi. Ég reiknaði nú alls ekki með því. Hins vegar hefði mér þótt eðlilegt að farið hefði fram samráð og samræður milli Sambands íslenskra sveitarfélaga. En það er nú alls ekki svo. Í Vísi þann 4. apríl kemur fram hjá Halldóri Halldórssyni, formanni Sambands íslenskra sveitarfélaga, að hann telur að það mundi skyggja á sveitarstjórnarkosningarnar að kosningar til stjórnlagaþings færu fram á sama tíma. En þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „„En ég myndi óttast að það myndi skyggja svolítið á sveitarstjórnarkosningarnar. Það væri sem sagt verið að velta fyrir sér baráttumálum í hverju sveitarfélagi um leið og verið væri að kjósa til stjórnlagaþings,“ segir Halldór. Þetta segir hann að sé mjög varhugavert.“ Þá vil ég aðeins glugga í athugasemdir sem komu einmitt fram hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga: Í 2. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Frumvarp til breytinga eða viðauka á stjórnarskrá þessari má bera upp á Alþingi. Þegar Alþingi hefur samþykkt frumvarpið skal það borið undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu í leynilegri atkvæðagreiðslu …“ Í 3. gr. segir: „Alþingi skal láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin lög eða málefni sem varðar almannahag ef 15 af hundraði kjósenda krefjast þess.“ Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga segir, með leyfi forseta: „Þær breytingar sem felast í 2. og 3. gr. frumvarpsins eru til þess fallnar að draga mjög úr áhrifum og sjálfstæði Alþingis. Eru þessar breytingar því í miklu ósamræmi við þær kröfur sem uppi hafa verið í þjóðfélaginu um að styrkja þurfi löggjafarvaldið og efla sjálfstæði þess. Sá mikli kostnaður sem óhjákvæmilega fylgir ákvörðun 3. og 4. gr. er einnig áhyggjuefni í þeim miklu efnahagsþrengingum sem þjóðin glímir nú við.“ Svo segir, með leyfi forseta: „Stjórnarskrá lýðveldisins er grundvallarlöggjöf þessa lands sem öllum ber að virða. Þannig er stjórnarskránni ætlað að vera hafin yfir dægurþras og sveiflur í stjórnmálum.“ - Hafin yfir dægurþras og sveiflur í stjórnmálum, sagt og skrifað. - „Vegna mikilvægis stjórnarskrárinnar er nauðsynlegt að stjórnarskipunarlög séu sett að vel ígrunduðu máli og í sem mestri sátt. Af umræðu um frumvarpið má ráða að endurskoðun stjórnarskrárinnar sé nauðsynleg vegna þess efnahagshruns sem hér hefur orðið. Þær breytingar sem felast í frumvarpi til stjórnarskipunarlaga virðast hins vegar ekki sérstaklega til þess fallnar að stuðla að endurreisn efnahagskerfisins og væri því eðlilegt að bíða með allar meiri háttar breytingar þar til um hægist í þjóðfélaginu.“ Þetta er úr umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga um lagafrumvarp þetta. Síðan segir áfram um 1. gr. sem snýr að einkaeignarréttinum og þjóðareigninni. „Tilgangur ákvæðisins er fremur óljós og sömuleiðis hvaða áhrif ákvæðinu er ætlað að hafa. Í ákvæðinu felast einnig ýmis túlkunaratriði, t.d. hvað felst í því að eiga rétt á umhverfi sem stuðlar að heilbrigði.“ - Svo dæmi sé tekið. Ég undirstrika það aftur, mér finnst svolítið merkilegt að fjölmiðlar hafi ekki farið efnislega í þessar athugasemdir. Um 2. gr. er sagt, með leyfi forseta: „Í 2. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á því fyrirkomulagi sem nú gildir varðandi breytingar á stjórnarskránni. Í greininni er lagt til að stjórnarskipunarlög skuli lögð fyrir þjóðina til atkvæðagreiðslu, í fyrsta lagi mánuði og í síðasta lagi þremur mánuðum eftir að Alþingi hefur endanlega samþykkt slíkt frumvarp. Kveðið er á um lágmarksstuðning sem frumvarpið þarf í þjóðaratkvæðagreiðslu til þess að teljast samþykkt. Af umræðum á Alþingi má ráða að sú breyting sem felst í 2. gr. frumvarpsins sé nokkuð óumdeild og í samræmi við nútímahugmyndir um lýðræði. Þá koma þjóðaratkvæðagreiðslur um stjórnarskrárbreytingar einnig í veg fyrir það að gerðar verði meiri háttar breytingar á íslenskri stjórnskipan án þess að þjóðinni sé gefið tækifæri til að taka beina afstöðu til þeirra.“ Þarna held ég einmitt að þeir hitti naglann á höfuðið, að um 2. gr. hefði mátt ná tiltölulega mikilli sátt og að því leytinu til hefði ekki verið vitlaust að horfa á þær athugasemdir og umsagnir sem hérna koma fram. Þá er sagt um 3. gr. sem fjallar um þjóðaratkvæðagreiðsluna, með leyfi forseta: „Ákvæðið gerir ráð fyrir að 15% kosningarbærra manna geti knúið fram slíka atkvæðagreiðslu. Þetta hlutfall er mjög lágt en hafa ber í huga að hér á landi ríkir fulltrúalýðræði og er þjóðkjörnum fulltrúum falið löggjafarvaldið á Alþingi.“ Síðar er sagt: „Mikill kostnaður felst í þjóðaratkvæðagreiðslum, þannig væri nauðsynlegt að fram færi ítarleg kynning á því máli sem lagt er til þjóðaratkvæðagreiðslu auk þess sem mikill kostnaður er fólginn í framkvæmd slíkrar kosningar. Má í því sambandi benda á að alþingiskosningar kosta u.þ.b. 100 milljónir króna og má ætla að kostnaður við þjóðaratkvæðagreiðslu yrði sambærilegur. Af þessum sökum og með hliðsjón af þeirri réttaróvissu sem þjóðaratkvæðagreiðsla um samþykkt lög frá Alþingi skapar má verulega draga í efa hvort forsvaranlegt sé að 15% kosningarbærra manna geti með bindandi hætti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Hæstv. forseti. Þetta undirstrikar náttúrlega það hversu mikilvægt er að málinu sé ekki troðið hérna í gegn með því ofbeldi sem við erum að upplifa. Og sá skammi tími sem við upplifum líka í þessu samhengi er algerlega út í eilífan bláinn. Þá er sagt um 4. gr., með leyfi forseta: „Í 4. gr. frumvarpsins er lagt til að stofnað verði til sérstaks stjórnlagaþings vegna heildarendurskoðunar á stjórnarskrá lýðveldisins. Af greinargerð með frumvarpi til stjórnarskipunarlaga má ráða að sú aðferð hefur helst tíðkast meðal sambandsríkja en ekki eru fordæmi í öðrum ríkjum fyrir þeirri leið sem lögð er til í frumvarpinu.“ Ég held, hæstv. forseti, að við getum verið sammála um að við teljumst ekki til sambandsríkis þó svo að Samfylkingin vilji mjög gjarnan verða hluti af Evrópusambandinu og Evrópusambandið sé að þróast í þá veru, þá er það nú ekki orðið svo enn sem komið er. Þá segir jafnframt, með leyfi forseta: „Ekki hefur reynst nægilega vel að fella ábyrgð á þeirri vinnu eingöngu á stjórnmálamenn.“ - Þ.e. að breyta stjórnarskránni. - „Rétt er að skoða þann möguleika að endurskoðunarvinnan verði í höndum Alþingis en lögð verði meiri áhersla á það en áður að virkja almenning til þátttöku.“ Bent er á í þessu sambandi að í ljósi breyttra aðstæðna í þjóðfélaginu, þar sem upplýsingatækni, aðgangur að upplýsingum og það að koma upplýsingum á framfæri er allt annað en áður var, væri miklum mun auðveldara að virkja almenning. Einnig er komið inn á það að mjög mikilvægt sé, og ætti það að vera auðvelt, að virkja samtök eins og samtök launþega og atvinnurekenda, náttúruverndarsamtök, samtök trúfélaga, neytenda, fatlaðra og grasrótarsamtök, svo eitthvað sé nefnt. Hér eru því uppi mjög athyglisverðar hugmyndir um það hvernig koma mætti á stjórnlagaþingi án þess að það væri akkúrat gert nákvæmlega eins og hér er lagt til, með því ótrúlega umfangi og kostnaði sem því fylgir, þ.e. við gætum náð markmiðunum fram með öðrum hætti. En þetta er eitthvað sem ekkert er hlustað á, ekkert spáð í þrátt fyrir að þetta verði að teljast hinar fínustu hugmyndir. Samband íslenskra sveitarfélaga er svo sem ekki eini aðilinn sem leggur til breytingar á sjálfu stjórnlagaþinginu. Mér finnst það vera dálítið mikið grundvallaratriði því eins og komið var hér inn á áðan hefði sennilega mátt ná góðri sátt um 2. gr. og síðan hefðu menn alveg getað sest niður og rætt um hvernig hægt hefði verið að koma stjórnlagaþingi á án þess að það væri gert akkúrat með þeim formerkjum sem við sjáum í frumvarpi þessu. Hérna er mjög stór bunki sem lýtur að því sama, en tíminn er naumur og því er ekki hægt að fara efnislega nema í nokkur atriði í þessum athugasemdum og mörgum umsögnum verður hreinlega að sleppa. Hér er umsögn frá Samorku þar sem komið er inn á hvernig farið er með skilgreiningu hugtaka. Þar segir, með leyfi forseta: „Fyrst ber að nefna að í 1. gr. frumvarpsins eru ýmis hugtök sem Samorka telur þarfnast nánari skilgreininga. Dæmi um þetta er hugtakið „þjóðareign“. Hugtakið er skilgreint með vísan í umfjöllun auðlindanefndar árið 2000 en hefði þurft að skilgreina betur í athugasemdum við frumvarpið sjálft. Eða hvert er samspil þessarar nýju tegundar eignarréttar við hefðbundinn einkaeignarrétt eins og hann er skilgreindur í 72. gr. stjórnarskrárinnar?“ Síðan er tekið dæmi, hæstv. forseti, um annað hugtak sem er svona dæmigert tískuhugtak sem allir taka sér í munn en ekki er kannski alveg ljóst hvað liggur að baki. Hér segir, með leyfi forseta: „Annað dæmi er hugtakið „sjálfbær þróun“ sem í athugasemdum við frumvarpið er m.a. skilgreint þannig: „þróun sem fullnægir þörfum samtíðarinnar án þess að skerða möguleika komandi kynslóða til að fullnægja sínum þörfum.“ Hvað þýðir að „fullnægja þörfum“ í þessu samhengi? Þessi skilgreining verður að teljast afar opin til túlkunar og því til þess fallin að stuðla að réttaróvissu.“ - Í framtíðinni. Komið er inn á fleiri þætti og ég ætla að reyna að taka það helsta en sleppa þarf mörgum atriðum. Talað er um það efnislega að réttur almennings til að koma að ákvörðunum í ýmsum málum varðandi auðlindirnar sé mjög mikill. Hér segir, með leyfi forseta: „Loks skal hér fjallað um efnisatriði 3. mgr. 1. gr. frumvarpsins, þar sem fjallað er um rétt til umhverfis sem stuðlar að heilbrigði, rétt til upplýsinga og kost almennings á þátttöku í undirbúningi ákvarðana sem áhrif hafa á umhverfið. Af athugasemdum við frumvarpið má ætla að þessi atriði sé að finna í til þess að gera nýjum stjórnarskrám ríkja Mið- og Austur-Evrópu og að þessi ákvæði hafi síðan verið sett inn í stjórnarskrár annarra Norðurlanda.“ Síðan rekja þeir það og benda á að svo sé alls ekki. Þarna er sem sagt verið að gefa eitthvað í skyn sem stenst síðan enga skoðun. En það er fleira. Það sem vakti athygli í umsögnum sem komu fram við frumvarpið eru athugasemdir frá mönnum eins og Sigurði Líndal, sem verður að teljast einn af okkar helstu lögfræðingum og lagatúlkunarsérfræðingum og hefur oft verið til hans leitað. En með álit eða umsögn hans eins og allra hinna er náttúrlega ekkert gert. Sigurður Líndal segir, með leyfi forseta: „Ég tel að skoða þyrfti 1. gr. frumvarpsins betur vegna óljósrar merkingar orða og hugtaka sem þar eru notuð.“ Þetta er ekkert nýtt, hæstv. forseti. Það eru allir að benda á að hugtakanotkun sé mjög óljós. Hann kemur líka eins og fleiri inn á orðið þjóðareign. „Í orðið þjóðareign er ekki hægt að leggja hefðbundna merkingu eignarréttarins þótt þess hafi margsinnis gætt í umræðu. Almenn merking orðsins eign er hins vegar svo margþætt að hana er ekki unnt að leggja til grundvallar í rökræðu. Það hefur þó óspart verið notað í kappræðu sem Íslendingar stunda gjarnan, en er þar til truflunar og ýfir upp deilur.“ Svo bætir hann við að það sé reyndar álitamál hvort nýtt eignarréttarhugtak hafi verið mótað. Sigurður Líndal segir líka, með leyfi forseta: „Enn óljósara og vandmeðfarnara er þó orðalagið í 3.–4. mgr. þar sem segir að allar náttúruauðlindir beri að nýta á sem hagkvæmastan hátt á grundvelli sjálfbærrar þróunar til hagsældar fyrir þjóðina og komandi kynslóðir auk þess sem allir eigi rétt til umhverfis sem stuðli að heilbrigði og þar sem líffræðilegri fjölbreytni sé viðhaldið.“ Þetta er nánast nákvæmlega sama efnisatriði og ég fór í áðan. Þetta er í rauninni gegnumgangandi í öllum umsögnunum og alveg með ólíkindum að ekkert sé spáð í þetta, og ég segi enn og aftur, það er alveg með ólíkindum hvað fjölmiðlar hafa gert þessu lítil skil. Eins og aðalatriðið sé að flugeldasýningarnar fari fram þegar myndavélarnar eru hér í hurðaropinu en efnisleg umræða virðist ekki eiga neitt upp á pallborðið. Sigurður Líndal segir jafnframt, með leyfi forseta: „Hvaða leiðsögn er hér að fá um hagkvæmni og hagsæld, eða um umhverfi sem stuðli að heilbrigði? Er nýting orku fallvatna og jarðhita til stóriðju hagkvæm eða stuðlar hún að hagsæld? Um þetta hafa deilur lengi staðið og ákvæðið sker engan veginn úr – veitir raunar enga leiðsögn. Hitt er líklegra að yfirlýsingar af þessu tagi hvort heldur í stjórnlögum eða almennum lögum egni til deilna og málaferla. Og þá er spurningin: Ætlar stjórnarskrárgjafinn að fela dómstólum lagasetningarvaldið með því að knýja þá til að móta reglur í þessum anda, eða eiga dómstólar að leiða slík ákvæði hjá sér þannig að þau verði dauður bókstafur? Hver er þá tilgangurinn?“ Ég spyr líka, hæstv. forseti, og tek undir þá spurningu: Hver er þá tilgangurinn? Það sem hann kemur einnig inn á, eins og Ragnhildur Helgadóttir, prófessor við Háskólann í Reykjavík, er sú hugleiðing um hvers konar plagg stjórnarskráin er. Hann segir, með leyfi forseta: „Beinast liggur við að líta á hana sem lög sérstaks eðlis með rætur í stofnsáttmála ríkis. En einnig má skoða hana sem tákn. Enginn ágreiningur er um að stjórnarskrá geymi lagafyrirmæli, en hún hefur einnig tákngildi og þá er meira álitamál um hversu langt skal ganga í þá átt. Ef áherslan færist þangað má segja að yfirlýsingar um grunngildi þjóðfélagsskipunarinnar eigi best heima í sérstökum inngangskafla sem hefur ekki beint lagagildi en er til leiðsagnar.“ Þá segir Sigurður Líndal einnig, með leyfi forseta: „Ef setja á landinu nýja stjórnarskrá tel ég rétt að það sé gert á sérstöku stjórnlagaþingi. Rökin eru einföld. Með stjórnarskrá er verið að setja Alþingi reglur, meðal annars verið að marka valdsvið þess, og því eðlilegt að Alþingi sjálft eigi þar ekki hlut að. Hins vegar sé ég ekki ástæðu til að útiloka alþingismenn fyrir fram; eðlilegast að kjósendur til stjórnlagaþingsins ákveði það ef þingmenn vilja vera í framboði. Annars get ég ekki dulið þá skoðun mína að ólíklegt sé að þing skipað 41 manni valdi þessu verkefni.“ Hæstv. forseti. Ég kom einmitt inn á þetta áðan. Af hverju 41? Af hverju einmitt þessi útgáfa af stjórnlagaþingi? Hvers vegna mátti ekki ræða þetta? Hvers vegna mátti ekki fara yfir þetta mál? Af hverju mátti ekki reyna að ná einhvers konar sátt um hvernig staðið yrði að stjórnlagaþingi? Í störfum þeirra þingmanna sem fjölluðu um þetta voru menn tilbúnir til að ræða það og auðvitað hefði átt að gera það. Samþykkja hefði átt breytingu á stjórnarskránni sem menn gátu sætt sig við og síðan áttu menn að vera sammála um að bíða með stjórnlagaþingið og sammælast um það, allir flokkar, hvernig að því skyldi staðið. Það gefur augaleið að hægt var að ná miklu meira saman um þetta mál. „Líklegast að þingið þróist yfir í eins konar umræðufund og þrætusamkomu sem sökkvi niður í deilur sem engu skili.“ Þetta segir Sigurður Líndal eftir að hann er búinn að segja: „Ef setja á landinu nýja stjórnarskrá tel ég rétt að það sé gert á sérstöku stjórnlagaþingi.“ Hins vegar er hægt að hugsa stjórnlagaþing á marga vegu. Og hann heldur áfram, með leyfi forseta: „Vænlegra væri að fá lítinn hóp valinkunnra manna sem njóta almenns trausts til að setja saman tillögu að stjórnarskrá. Hana mætti bera undir stjórnlagaþing sem hefði skýrt afmarkað hlutverk og að lokum gengi hún til þjóðaratkvæðis.“ Ég verð að segja alveg eins og er, hæstv. forseti, að ég tel að hugmynd Sigurðar Líndal hefði getað nálgast hugmyndir Sjálfstæðisflokksins í þessa veru og alveg hefði verið hægt að ræða hvernig staðið yrði að stjórnlagaþingi þó svo að ekki hefði verið farið í einu og öllu eftir þessari vitleysishugmynd sem hér er fram komin og þau gerræðislegu vinnubrögð þar sem einn og stærsti þingflokkurinn kemur hvergi að og allir ráðgjafar varðandi smíði þessa frumvarps er eitthvert hallelúja-lið, hallelúja-fólk stjórnarliðanna. Það er bara þannig. Tíminn flýgur.

… Björg Thorarensen …

Ja, hún var beðin um að vera ráðherra í þeirri ríkisstjórn sem nú situr, hún er ein af þessum aðilum. Hv. þm. Helgi Hjörvar kallar utan úr sal, en þess ber að geta að hann missti af upphafi ræðu minnar þar sem ég bar saman störf nefndarinnar sem starfaði árið 2005 og þau vinnubrögð sem þar voru viðhöfð - þar voru aðilar sem alveg klárlega var ekki hægt að stimpla sem sjálfstæðismenn nema síður væri - við þau vinnubrögð sem nú eru viðhöfð. Björg er vissulega þarna og fleiri aðilar eins og t.d. fyrrverandi þingmaður Samfylkingarinnar, Bryndís Hlöðversdóttir, og Gísli Tryggvason einnig en hann hefur verið eins og allir vita sérstakur ráðgjafi Framsóknarflokksins. Þetta er allt saman ágætisfólk en ég er bara að tala um samsetninguna. Fyrst hv. þingmaður kallar hérna fram í þá er ég að tala um samsetninguna á hópnum, annars vegar frá 2005 og hins vegar núna sem sýnir algerlega ný vinnubrögð. Mig langar aðeins í lok ræðu minnar að koma inn á það álit sem Ragnhildur Helgadóttir skrifar en hún er prófessor við Háskólann í Reykjavík. Hún segir, með leyfi forseta: „Hvaða breytingar er rétt að gera gegn vilja minni hluta?“ - Ég fagna því að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir skuli vera í salnum. - „Stjórnarskrár eru ólíkar öðrum lögum að setningarhætti og vegna þess að þær eiga að leggja stórar línur og vera hafnar yfir pólitískar deilur á hverjum tíma. “ Það var einmitt lagt upp með þetta árið 2005, eins og sjá má af samsetningu nefndarinnar og sjá má af samsetningu ráðgjafarhópsins. Þá segir líka í umsögninni að furðulegt sé að gera þetta í andstöðu við stóran stjórnmálaflokk því með því sé verið að færa stjórnarskrána inn í hringiðju stjórnmálanna. Enn fremur segir Ragnhildur Helgadóttir, með leyfi forseta: „Þess má vænta að næsti meiri hluti geri þær breytingar sem honum hugnast án þess að takmarka sig við það sem næst almenn sátt um á þingi og þannig koll af kolli. Þannig getur stjórnarskráin orðið óstöðugri og pólitískari en verið hefur, sem er óæskileg þróun.“ Ef þetta er hugsað í samhengi við það sem Sigurður Líndal sagði og ég las upp áðan um það hvers konar plagg stjórnarskráin væri, þá held ég að algert samræmi sé þarna á milli þessara tveggja fræðimanna. Þá segir, með leyfi forseta, um ákveðnar breytingar á stjórnarskránni, þ.e. um 2. og 4. gr. frumvarpsins: „Það má færa að því sterk rök að það sé í samræmi við lýðræðishugmyndir og lýðræðishefðir að færa ákvörðunarvald um stjórnarskrárbreytingar til kjósenda“ - það getur maður tekið heils hugar undir - „og að því sé ásættanlegt að einstakir stjórnmálaflokkar séu mótfallnir breytingunum.“ - þ.e. þegar umboðið er síðan fært til þjóðarinnar og þá er það bara leyst þar. - „Hugmyndin er þá sú að það sé í lagi að ganga fram hjá fulltrúum stórs hluta kjósenda þegar málinu sé vísað til þeirra sjálfra.“ Svo segir hérna, með leyfi forseta: „Vegna þessa og þess stutta tíma - eins og allir sem gáfu umsögn segja og kvarta undan - mun ég ekki fjalla um ákvæði 1. gr.“ Síðan bendir Ragnhildur Helgadóttir á, sem reyndar fleiri hafa komið inn á, að verið sé að skipa málum með svipuðum hætti og gert sé í sambandsríkjum, sem Ísland er vissulega ekki og við forseti vorum algerlega sammála um. Þá segir, með leyfi forseta, og er það kannski ekki ósvipað því sem Sigurður Líndal kom inn á: „Oft er það þvert á móti til marks um róttæka og virta lýðræðis- og stjórnskipunarhefð að stjórnarskráin sé komin til ára sinna.“ Það hafa einmitt verið stór rök í umræðunni, þ.e. að svo langt sé síðan stjórnarskránni var breytt. Hæstv. forseti. Tími minn er liðinn. Eins og sjá má eru vinnubrögðin sem hér eru höfð uppi, miðað við vinnubrögðin frá 2005, algerlega ný nálgun og alveg fáránleg ósvífni sem hér er í gangi. Í öðru lagi er algerlega ljóst að alveg hefði mátt ræða það hvernig staðið hefði verið að stjórnlagaþinginu og það sett upp, þá með allt öðrum formerkjum en hér hefur verið gert.

Herra forseti. Þetta hefði verið ágætis ræða hjá hv. þm. Ármanni K. Ólafssyni ef hún hefði verið flutt við annað tækifæri, við aðrar aðstæður, þ.e. ef engar breytingartillögur lægju hér fyrir. En þeim sem á hlýddu mátti ljóst vera að þingmaðurinn var að fjalla um frumvarpið eins og það var til umræðu við 1. umr. og þær athugasemdir sem gerðar voru og kynntar í nefndinni en ekki niðurstöðu nefndarinnar sem hér liggur fyrir. Þess vegna er alrangt sem hv. þingmaður sagði að ekkert hefði verið hlustað á þær umsagnir. Hér liggur fyrir nefndarálit frá meiri hluta hv. sérnefndar um stjórnarskrármál upp á einar sex blaðsíður sem ég held að þingmaðurinn hafi ekki kynnt sér til hlítar. Ég ætla nú ekki að fjalla meira til viðbótar við það sem ég hef gert í dag um þær rangfærslur sem menn viðhafa um stjórnlagaþingið. En ég ætla að svara hv. þingmanni hvað varðar sjálfbæra þróun því að hann spyr hvað það eigi að þýða. Nú er tími minn að renna út og ég verð fá að svara því í næsta andsvari. En ég vek athygli þingmannsins á því að það ákvæði sem hann fjallaði um og eyddi drjúgum tíma af ræðu sinni í er með tillögunni fellt út úr frumvarpinu. Er þetta dæmi um það sem ég sagði áðan að ræða hv. þingmanns hefði betur verið flutt við aðrar aðstæður. Hún á ekki við í þingsalnum í dag.

Forseti. Það sem ég gerði í stórum hluta ræðu minnar var að ég bar saman vinnubrögðin við skipun nefndarinnar 2005 og þau vinnubrögð sem nú eru viðhöfð. Það var grundvallaratriðið í ræðu minni. Það er rétt að sem betur fer er nú tekið á einstökum atriðum og einstökum athugasemdum. Það hafa orðið breytingar í þá veru sem betur fer. En ef ég man rétt fjallar Davíð Þór Björgvinsson um réttarfarsleg áhrif vegna þjóðareignarinnar og ég gat ekki t.d. séð að tekið væri neitt sérstaklega á því efni. Það tel ég að hafi verið ein stærsta athugasemdin en því miður komst ég ekki yfir það áðan að tala sérstaklega um það atriði. Athugasemdir mínar sneru fyrst og fremst að því hversu ótrúleg vinnubrögð voru í nefndinni og hvernig staðið var að því að semja frumvarpið sjálft. Ég bar það saman við það þegar nefndin var skipuð 2005 þar sem allir flokkar höfðu fulltrúa í nefndinni. Þeir fræðimenn sem fengnir voru til að vinna fyrir nefndina voru alveg klárlega fræðimenn sem ekki var hægt að stimpla sérstaklega sem einhverja fulltrúa Sjálfstæðisflokksins nema síður væri. Hins vegar er því öfugt farið með nefndina núna og þann ráðgjafahóp sem er að baki því fólki sem samdi þetta lagafrumvarp.

Herra forseti. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni áðan að hann varpaði fram spurningu um hvað fælist í 2. gr. frumvarpsins eins og það var lagt hér fyrir. En þar segir með leyfi forseta, í 2. mgr.: „Allar náttúruauðlindir ber að nýta á sem hagkvæmastan hátt á grundvelli sjálfbærrar þróunar til hagsældar fyrir þjóðina og komandi kynslóðir.“ Af því mér fannst hv. þingmaður ekki vera alveg með á nótunum hvað hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar áhrærir langar mig til þess að segja honum í einföldu máli að það sem þarna stendur, að nýta allar náttúruauðlindir á grundvelli sjálfbærrar þróunar, þýðir í rauninni að ganga ekki svo á auðlindir okkar að það takmarki möguleika barna okkar og barnabarna til þess að fullnægja sínum þörfum. Þetta snýst með öðrum orðum um að hafa hemil á græðginni hjá hverri kynslóð, hugsa til framtíðar, hugsa sjálfbært. Því miður hefur þessi málsgrein að mestu verið felld út í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir og er til umræðu. Aðeins síðasta setningin, þ.e. „Náttúruauðlindir í þjóðareign má ekki selja eða láta varanlega af hendi“ er bætt aftan við 1. mgr. frumvarpsins. Það er jú allnokkuð. Ég verð að viðurkenna að þó að ég sjái eftir ákvæðinu um sjálfbæra þróun og ákvæðinu um rétt almennings til upplýsinga um ástand umhverfis og aðkomu að þeim málum verð ég að segja að ég tel mjög mikilvægt að halda þessu ákvæði svona inni. Það er skref í rétta átt og ég vil minna á að þetta er ein af fjölmörgum breytingum sem var gerð til þess að koma til móts við athugasemdir Sjálfstæðisflokksins.

Hæstv. forseti. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að um 85% af þeim athugasemdum sem komu fram standa óhaggaðar. En það sem ég var hins vegar að leggja áherslu á í málflutningi mínum áðan var hversu illa staðið var að málinu áður en það kom inn í þingið,  Það passar að þeir aðilar sem áttu að vera til ráðgjafar höfðu yfir sér einhvern pólitískan blæ. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans. Ég freistaðist til þess að kalla fram í ræðu hans áðan þegar hann viðhafði orð um þá sérfræðinga sem unnið hafa að undirbúningi málsins, m.a. Björgu Thorarensen, sem ég nefndi. Mér finnst ekki fara vel á því það sé kallað hallelúja-lið þegar sérfræðingar sem þekktir eru af störfum á sínu fagsviði eru fengnir til þess að vinna í þágu lands og þjóðar að málefnum eins og þessum, að við viðhöfum slík orð. Ég hugsa að þau hafi fallið í hita leiksins og ætla ekki að gera sérstakt mál úr því. En ég spyr hv. þingmann hvort málþóf þeirra sjálfstæðismanna í stjórnarskrárumræðunni sé ekki til endanlegs sannindamerkis um hversu illa Alþingi er fallið til þess að standa fyrir heildarendurskoðun á stjórnarskránni, og undirstriki nauðsyn þess að kjósa beint annað þing, stjórnlagaþing, sem leggi niðurstöður sínar fyrir þjóðina. Í þau sex ár sem liðin eru frá því að ég tók fyrst sæti á Alþingi hafa hér ítrekað verið skipaðar nefndir um stjórnarskrármál. Það hafa komið fram margvíslegar tillögur um breytingar á stjórnarskrá. Um sumar þeirra er mikill meiri hluti þingmanna sammála en þingið hefur verið algerlega ófært um að taka á þeim. Nú þegar fluttar eru fram býsna rökstuddar breytingar klofnar þingið enn og aftur upp í flokkadrætti og 26 þingmenn skipa sér í að flytja hér meira og minna sömu ræðuna eftir einhverri flokkslínu í stað þess að við kjósum þá sem gefa kost á sér til þess að fjalla um stjórnarskrána í persónukjöri. Þá fáum við málefnalega og vandaða umfjöllun um heildarendurskoðun sem er laus við þessa flokkadrætti, málþófsæfingar og kosningabrag 

Hæstv. forseti. Ég bara náði ekki - þetta eru nú fleiri hundruð blaðsíður sem við erum með þarna. En einhvers staðar segir að lagafrumvarp þetta byggi m.a. á því samkomulagi sem þessi minnihlutastjórn gerði sín á milli.  Og af því að þetta lýtur sérstaklega að Björgu Thorarensen set ég það í samhengi. Burt séð frá öllu er það staðreynd að hún var beðin um að sitja sem ráðherra í þessari ríkisstjórn og svo ætla ég ekkert að segja neitt meira um það. Þetta byggir náttúrlega á því pólitíska plaggi sem gert var á milli ríkisstjórnarflokkanna. En varðandi stjórnlagaþingið held ég að ég hafi sagt það í ræðu minni - án þess að ég tali fyrir Sjálfstæðisflokkinn í heild sinni - að ég hefði ekki sett mig upp á móti stjórnlagaþingi. Ég hef hins vegar sagt, og var þar m.a. að vitna í orð Sigurðar Líndals þar að lútandi þar sem hann hafði mjög miklar efasemdir um að það fyrirkomulag sem frumvarpið byggir á gæti einhvern tímann gengið. Hann lagði því til að stjórnlagaþing yrði sett saman með allt öðrum hætti. Það yrði ráðgjafahópur, hópur sérfræðinga, sem kæmi með tillögur en síðan gæti verið stjórnlagaþing með fulltrúum sem blessuðu tillögurnar sem færu svo inn í þingið - t.d. svoleiðis fyrirkomulag eða eitthvað allt öðruvísi. En það sem ég gagnrýndi er að þessu skyldi ekki breytt.  
            

Virðulegur forseti. Mér þykir gott að heyra að hv. þingmaður skuli ekki setja sig upp á móti stjórnlagaþingi. Ég hef skilið afstöðu margra þingmanna Sjálfstæðisflokksins þannig að þeir geri það, að Alþingi afsali sér valdi sínu til stjórnlagaþings. Ég hefði hins vegar talið að eftir kerfishrun væri brýn nauðsyn á því að við endurskoðuðum stjórnkerfi okkar og grundvallarlög vegna kerfishrunsins sem varð í haust. Ég spyr hv. þingmann hvort hann geti ekki verið sammála mér um það og hvort hér hvíli ekki margar brýnar skyldur á þinginu sem lúta einmitt að efnahags- og atvinnumálum þannig að við núverandi aðstæður sé ákaflega heppilegt að fá sérstakt þing til þess að fjalla um grundvallarlögin á meðan við höldum áfram að vinna með efnahags- og atvinnumálin, félagsmálin og velferðarkerfið, niðurskurðinn í ríkisrekstrinum og öll þau gríðarlegu verkefni sem fram undan eru. Hvort það sé ekki bara ósköp eðlilegt að þjóðin sjálf fái að skera úr um niðurstöðu þess stjórnlagaþings. Hvort við eigum nokkuð að spilla þeirri vinnu með því að breyta þeim niðurstöðum í þá hefðbundnu flokkadrætti sem mér virðast verða hér í hvert sinn sem stjórnarskrármál koma til umfjöllunar. Ég minni á að það er nú ekki svo að Sjálfstæðisflokkurinn hafi ekki flutt mál í andstöðu við stóra flokka í þinginu er varða breytingu á stjórnarskrá. Það var nú bara á fyrsta kjörtímabili mínu sem Geir Hilmar Haarde, sem ég hygg að þá hafi verið leiðtogi Sjálfstæðisflokksins, flutti hér breytingartillögu við stjórnarskrána með þáverandi formanni Framsóknarflokksins í andstöðu við stærsta stjórnarandstöðuflokkinn, alveg klárlega. Mér virðist því að við höfum allt of mörg dæmi um að 

Hæstv. forseti. Það mátti helst skilja það á ræðu hv. þm. Helga Hjörvars að fjármálakerfið hafi hrunið vegna stjórnarskrárinnar. Ég leyfi mér að segja að það er algerlega af og frá að setja það í það samhengi. Af því að ég náði að finna það í bunkanum hjá mér þá segir hér í umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga: „Þær breytingar sem felast í frumvarpi til stjórnarskipunarlaga virðast hins vegar ekki sérstaklega til þess fallnar að stuðla að endurreisn efnahagskerfisins og væri því eðlilegt að bíða með allar meiri háttar breytingar þar til um hægist í þjóðfélaginu.“ Ég ætla að gera þeirra orð að mínum.

Virðulegi forseti. Við höldum áfram að ræða frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Við höfum rætt þetta nokkuð ítarlega á undanförnum dögum í þinginu en þó eru ýmis efnisatriði sem rétt er að hnykkja á og láta koma berlega í ljós þann vanda sem við verður að etja vegna þeirra hugmynda sem uppi eru um breytingar á stjórnarskránni. Ég vil byrja á því að færa virðulegum forseta þingsins þakkir mínar fyrir þá ákvörðun að ákveða að gera hlé á þingfundi meðan á útsendingu stóð frá stjórnmálafundi vestur á Ísafirði. Það er sérstök ástæða fyrir því að ég færi þessar þakkir og hún er sú að á fundinum kom mjög skýrt fram bæði hjá virðulegum forseta þingsins, Guðbjarti Hannessyni, og eins hjá formanni þingflokks Vinstri grænna, hv. þm. Jóni Bjarnasyni, báðir lýstu þeir því yfir í þeim umræðum sem þarna fóru fram og var sjónvarpað og við þingmenn gátum fylgst með, að þær breytingar sem nú eru gerðar á stjórnarskránni sem felast í 1. gr. þess frumvarps sem hér er verið að ræða sem eru breytingar á 79. gr. sem felst í umræðunni um hugtakið „þjóðareign á náttúruauðlindum“, báðir þessir hv. þingmenn lýstu því yfir í kvöld að þetta væri bara fyrsta skrefið í áttina að umfangsmiklum breytingum á stjórnkerfi fiskveiða. Það er mjög mikilvægt að þessi skoðun hv. þingmanna hafi komið fram. Þess vegna vil ég enn á ný þakka virðulegum forseta fyrir fundarhléið vegna þess að þetta skiptir verulegu máli í því sem við erum að ræða hér. Af hverju skiptir það máli? Jú, vegna þess að séu þessi ummæli borin saman við aðra ræðu, sem er auðvitað grundvallarplagg í umræðunni, við ræðu hæstv. forsætisráðherra þegar frumvarpið var lagt fram þá kemur fram í þeirri ræðu, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að hafa í huga að þessu nýja stjórnarskrárákvæði er ekki ætlað að svipta menn þeim réttindum sem þeir hafa öðlast, svo sem afnotarétti af náttúruauðlindum eða atvinnuréttindum á grundvelli opinberra leyfa sem kunna að njóta verndar eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar sem óbein eignarréttindi. Með ákvæðinu er til dæmis ekki haggað við slíkum réttindum þeirra sem hagnýta jarðir og ýmis fasteignatengd réttindi eða stunda fiskveiðar á grundvelli veiðiheimilda.“ Þetta er boðskapur hæstv. forsætisráðherra sem er einn þeirra virðulegu þingmanna sem leggja málið fram. Síðan verðum við vitni að því að túlkun formanns þingflokks Vinstri grænna er sú að hér sé í raun og veru verið að taka fyrsta skrefið í átt til algerrar byltingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það sama kemur fram í málflutningi virðulegs forseta Alþingis á sama fundi. Þetta er auðvitað alvarlegt mál og það er alvarlegt vegna þess að það er nauðsynlegt að leggja þetta saman við þau ummæli sem m.a. hafa eða þær athugasemdir öllu heldur sem hafa komið fram um þetta ákvæði af hálfu fræðimanna. Ég vil vísa sérstaklega til þeirra ummæla sem hafa lotið að réttaráhrifum af þessu ákvæði og það sem menn hafa bent á og fært fyrir því sterk rök að það væri ekki ljóst hver réttaráhrifin yrðu og það þyrfti og væri nauðsynlegt að menn gæfu sér betri tíma til að fá fast land undir fætur í þessu máli. Það er það sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa verið að gera athugasemdir við í þingsalnum, þ.e. að allur undirbúningur þessa máls, sú vinna sem menn geta gert kröfu til að fari fram þegar verið er að gera breytingar á jafnmikilvægu grundvallarplaggi og stjórnarskránni, þá gera menn þá kröfu að málsmeðferðin standist kröfur, þ.e. kröfur um vandvirkni, gerhygli og að menn hafi unnið vinnuna sína og það er ekki hægt að segja það um þá framvindu sem hér hefur verið, því miður. Ég vil vekja athygli virðulegs forseta á því að hér í salnum háttar svo til að hér er enginn af þeim einstaklingum sem fluttu þetta frumvarp, það er enginn virðulegur þingmaður sem er á listanum yfir flutningsmenn viðstaddur. Hér er heldur enginn í þingsal af þeim sem sátu í þeirri nefnd sem lagði þetta mál fyrir. Hér er enginn til andsvara eða til varna eða til að taka þátt í umræðum um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Menn velta fyrir sér og ræða gjarnan á tyllidögum um virðingu Alþingis, virðulegi forseti. Væri það ekki skynsamlegt af virðulegum forseta að tryggja það að í salnum sé a.m.k. einn þingmaður sem telst til eða gæti talist til þeirra sem ábyrgð bera á þessu frumvarpi. Ég held að sóma þingsins vegna sé það nauðsynlegt að í það minnsta einn af þeim mönnum, af þeim einstaklingum sem á þessu bera ábyrgð væru kallaðir í salinn til að þetta sé ekki með því ömurlega fyrirkomulagi sem hér er boðið upp á. Með því að fara yfir þetta, og menn hafa auðvitað mismunandi skoðanir á því í hverju heiður og virðing Alþingis felst, þá finnst mér alla vega nauðsynlegt að menn séu viðstaddir umræður um stjórnarskrána. Virðulegur forseti. Mig langar að víkja að nokkrum atriðum sem komu fram í umræðum áðan varðandi þær breytingar sem fyrirhugað er að gera vegna ráðgefandi eða sjálfstæðs stjórnlagaþings. Við sjálfstæðismenn höfum lagt á það áherslu að stjórnlagaþing verði ráðgefandi en í því frumvarpi sem hér er lagt fram er gert ráð fyrir því að það starfi sjálfstætt og fullkomlega sjálfstætt. Fyrst vil ég segja þetta: Hvað varðar breytingar á stjórnarskránni er ég þeirrar skoðunar að þær eigi sjaldan að gera, það eigi helst að líða langt á milli og þegar þær eru gerðar eigi að vanda sig mjög vel. Ég er ekki viss um að það sé sérstaklega heppilegt fyrir íslenska þjóð að fara nú í algera uppstokkun á stjórnarskránni. Ég get tekið undir álit margra sem hafa gefið umsögn um þetta frumvarp sem kom fram, m.a. í ágætri ræðu hv. þm. Ármanns Kr. Ólafssonar, að einmitt á þeim tímum þegar upplausn ríkir, þegar menn eru óöruggir með framtíðina þá skiptir máli að grundvöllurinn sé til staðar, að honum sé ekki hnikað nema að mjög vel athuguðu máli. Ég er því ekki sammála t.d. skoðunum hv. þm. Helga Hjörvars sem fann það sem sérstakan galla við Alþingi að ekki hafi gengið hratt að breyta stjórnarskránni og það hafi ekki verið gert nógu oft. Ég minni á að það eru ekki mörg ár síðan gerðar voru veigamiklar breytingar á stjórnarskránni sem sneru að mannréttindum þar sem að baki lá mikil og góð vinna, mikill undirbúningur og mikil forvinna að þeim breytingum. Þrátt fyrir það má deila um hversu vel tókst til með þær breytingar. Það er ekki sjálfgefið en í það minnsta reyndu menn að gera eins vel og mögulegt var. Í því tilviki sem hér um ræðir er því miður ekki svo farið. Hér hafa menn hlaupið fram af miklu offorsi og miklu kappi rétt eins og verið sé að ræða um venjulegt lagafrumvarp sem menn vilji haska af eins hratt og hægt er. Mér finnst líka merkilegt að fylgjast með því þegar margir hv. þingmenn segja að Alþingi geti ekki staðið að breytingum á stjórnarskránni og því verði að setja sérstakt stjórnlagaþing. En sömu hv. þingmenn - mér finnst þetta eiga sérstaklega við um hv. þingmenn Framsóknarflokksins en ég heyrði þetta þó hjá fleirum - eru þeirrar skoðunar samt sem áður, að þrátt fyrir að þeir telji að Alþingi sé þess ekki umkomið að breyta stjórnarskránni og geti það ekki þá flytja þeir frumvarp þar sem gert er ráð fyrir breytingum á stjórnarskránni, sérstaklega að þeim þættinum sem lýtur að auðlindum landsins sem er auðvitað grunnurinn undir efnahagsstarfsemi okkar. Það er alvarlegt mál að gera. Menn verða að gera það að mjög vönduðu og athuguðu máli og mér finnst einhvern veginn undarleg þversögnin sem felst í því þegar menn á annað borðið segja: Þingið getur ekki breytt stjórnarskránni og flytja á sama tíma frumvarp þar sem gert ráð fyrir breytingum á stjórnarskránni. Og enginn af þeim ágætu þingmönnum sem hér hafa tekið til máls af hálfu minnihlutastjórnarinnar og Framsóknarflokksins hefur almennilega útskýrt það fyrir þingheimi eða þjóðinni hvernig standi eiginlega á því. Hvers vegna er ekki farin sú leið, úr því að menn hafa einsett sér að það eigi að fara stjórnlagaþingsleiðina, hvers vegna taka menn þá ekki þá ákvörðun að vísa öllum þessum málum, þ.e. stjórnarskránni allri þangað? Hvers vegna í ósköpunum taka menn eitt ákvæði núna út til að breyta á sama tíma og þeir segja að þingið sé þess ekki umkomið og geti ekki gert þessar breytingar? Það er auðvitað útúrsnúningur að halda því fram af því að við erum að ræða um stjórnarskrána og munum ræða hana vandlega og viljum vanda okkur og krefjumst þess að það sé tekið meira mark á þeim umsögnum sem þinginu hafa borist frá þeim aðilum sem gerst þekkja til þessara mála, þegar við krefjumst þess að það sé gert og að menn umgangist stjórnarskrána með þeim hætti sem menn hafa verið að gera, þá er alveg furðulegt að sitja undir því að það sé einhver sérstök sönnun þess að þingið geti ekki breytt stjórnarskránni. Mér þykir það öllu heldur sönnun þess að í þingsölum eru þó enn þá hv. þingmenn sem taka þetta mál alvarlega, sem eru tilbúnir til að beita sér af fullum krafti til þess m.a. að koma vitinu fyrir ríkisstjórnina og krefjast þess og kalla það fram að þær athugasemdir sem hafa komið fram sem benda til þess að hér sé á ferðinni gallaður málatilbúnaður þegar um er að ræða mikilvægustu lög þjóðarinnar, krefjast þess að tekið verði mark á þeim, að menn fari ekki fram þegar kemur að stjórnarskránni í einhvers konar pólitískum hráskinnaleik. Um það snýst krafa okkar sjálfstæðismanna. Það teljum við vera skyldu okkar í þinginu og við höfum fært fyrir því veigamikil rök, bæði með því að vitna til þeirra álita sem hér hafa komið fram og eins lagt okkar lóð á vogarskálarnar, bæði til að skýra þessi álit og bæta við þau og gera þau fyllri, þá er alveg furðulegt að síðan skuli engin umræða eiga sér stað af hálfu minnihlutastjórnarinnar eða þess flokks sem veitir þeirri stjórn hlutleysi og ver vantrausti. Það er undarlegt því hér er um að ræða svo mikilvægt mál. Hvað varðar stjórnlagaþingið þá hnýt ég um það að í meðförum nefndarinnar hafa orðið nokkrar breytingar á því fyrirkomulagi sem menn hyggjast setja upp hvað varðar það. Breytingin frá upphaflega frumvarpinu felst m.a. í því að sá tími sem stjórnlagaþingið á að starfa er styttur umtalsvert. Upphaflega átti þetta þing að taka til starfa í desember 2009 og ljúka störfum sínum 17. júní 2011. Í breytingum í meðförum nefndarinnar er hins vegar sú niðurstaða fengin að þingið skuli koma saman 17. júní 2010 og ljúka störfum eigi síðar en 17. júní 2011. Að vísu getur þingið ákveðið að ljúka störfum fyrr. Rök eru færð fyrir þessari breytingu og þau koma fram í nefndaráliti meiri hlutans, með leyfi forseta, svo ég grípi niður í álitið: „Slíkar orðræður og skoðanaskipti“ - þ.e. á milli þingsins og sérstakra ráðgjafa og hagsmunasamtaka - „ættu jafnframt að verða til þess að stytta þann tíma sem þingið þarf til starfa. Þá má ætla að þrengri tímarammi gæti orðið til að gera vinnu þingsins markvissari.“ Ég er ekki sannfærður um að svo sé. Mér finnst þetta vera tegund af röksemdafærslu sem kölluð er eftiráröksemdafærsla, meira viðbragð við þeirri gagnrýni sem hefur komið fram um að þetta mundi reynast þjóðinni býsna dýrt, það mundi kosta mikla peninga á þeim tíma sem lítið fé er að hafa, þar sem menn hafa úr litlu að spila. Þá fara menn af stað, bregðast við slíkri gagnrýni með svona röksemdafærslu, að af því að það eigi að vera eitthvert samráð eða samtal á milli hagsmunaaðila og sérfræðinga og þingsins, sem ég gef mér að hafi hvort eð er átt að vera, annað væri undarlegt ef svo væri ekki, þar af leiðandi sé möguleiki á því að stytta þingtímann töluvert. Þetta er auðvitað ekkert annað en yfirklór og enn á ný finnst mér þetta vera dæmi um að svona eigi ekki að vinna stjórnarskrárvinnu. Menn koma ekki hérna með tillögur inn í þingið um stjórnlagaþing, sem er nýjung hér og mikil breyting frá því sem við höfum haft áður þar sem á að færa stjórnarskrárvaldið frá Alþingi, leggja það upp í frumvarpinu, fá svo þá gagnrýni á sig að þetta muni reynast mjög kostnaðarsamt og í staðinn fyrir að viðurkenna það og segja þá: Við ætlum þá bara að gera þetta með ódýrari hætti, heldur fara þá af þennan stað í jafnundarlegan leiðangur og kemur fram í nefndarálitinu. Svo ég vitni aftur í álit meiri hlutans þá kemst hann að þeirri niðurstöðu, með leyfi virðulegs forseta: „Þá telur meiri hlutinn ekki sýnt að fulltrúar þingsins þurfi að vera í fullu starfi á stjórnlagaþingi. Allt eins er hægt að rökstyðja fyrirkomulag þings sem væri með þeim hætti að þing hittist fáeina daga í senn nokkrum sinnum yfir starfstímann en í millitíðinni væru starfshópar eða vinnustofur að störfum um afmarkaðri efni o.s.frv.“ Enn á ný er hér reynt eftir á, eftir að mjög mikil gagnrýni hefur komið fram vegna kostnaðar, að leggja þetta upp þannig að menn viðurkenna að þetta verði of dýrt en þessu er gefin þessi umgjörð. Reyndar verð ég að segja, virðulegi forseti, að mér finnst margt svolítið skondið og merkilegt í meirihlutaálitinu sem hér liggur fyrir. Ég veit ekki hvaða merkingu maður á að leggja í svona texta, virðulegi forseti. Ég leyfi mér að grípa aftur niður í álitið: „Meiri hlutinn leggst ekki gegn slíkri kosningu en áréttar þó mikilvægi þess að á stjórnlagaþingi sitji fulltrúar þjóðarinnar.“ Stóð eitthvað annað til, virðulegi forseti, en að á þessu stjórnlagaþingi sætu fulltrúar þjóðarinnar? Svo kemur heilmikil viska, með leyfi virðulegs forseta: „Ný stjórnarskrá lýðveldisins Íslands mun verða stjórnarskrá þjóðarinnar allrar.“ Stóð til eitthvað annað? Mér finnst þetta svo undarleg, 

Frú forseti. Óhætt er að segja að sú umræða sem hér fer fram um stjórnarskrána er orðin ansi viðamikil og er svo sem ekkert skrýtið eða óeðlilegt við það. Kannski mætti segja að það væri óeðlilegt ef svo væri ekki, það eru ekki mörg mál mikilvægari fyrir þjóðina en það hvernig stjórnarskráin er og hvernig frá henni er gengið og þar með er auðvitað fátt mikilvægara fyrir stjórnlagaþingið að fjalla vel og ítarlega um en slík mál. Þó fjallar þetta stjórnarskipunarlagafrumvarp raunverulega ekki um nema fjögur atriði og þau eru auðvitað talsvert miklu fleiri atriðin í stjórnarskránni og verkefnið sem hið hugsanlega stjórnlagaþing mundi fá er auðvitað mun umfangsmeira og erfiðara í allri vinnu og útfærslu en frumvarp eins og þetta sem einungis snýr að fjórum þáttum. Hins vegar eru þetta ekki veigalitlir þættir sem um er að ræða. Þrátt fyrir að hafa haldið tvær ræður í umræðum um þetta mál, við 1. umr. og svo fyrstu ræðu mína við 2. umr. - ég hef reyndar ekki talað oftar en þrisvar, frú forseti, en samt er farið að tala um að maður sé í málþófi - hefur mér ekki tekist að fjalla ítarlega nema um tvo af þessum þáttum, þ.e. annars vegar um það hvernig standa skal að því að breyta stjórnarskránni og um þá tillögu sem er að finna í frumvarpinu um það hvaða breytingar eigi að gera á því og hins vegar um það ákvæði að færa frumkvæðisrétt að þjóðaratkvæðagreiðslum til þjóðarinnar. Að það sé ekki aðeins Alþingi sem geti haft frumkvæði að þjóðaratkvæðagreiðslum eða forsetinn, þ.e. forseti lýðveldisins, vegna þeirra fáu tilvika sem núgildandi stjórnarskrá gerir ráð fyrir að geti leitt til þjóðaratkvæðagreiðslu. Eins og ég segi, þetta eru býsna merkileg mál og ég hefði talið að nefndin hefði átt að gefa sér betri tíma til að útfæra og skoða betur bæði þá hluti sem að þessum þáttum snúa og hafa verið unnir af fyrri nefndum og stjórnarskrárnefndum. Mér sýnist að þar séu þættir og atriði sem betur fari á en eru í þessu frumvarpi. Einnig ætti að skoða hvernig um þessi mál er fjallað annars staðar, sérstaklega í Evrópu og þá kannski sérstaklega út frá því sem ég hef nefnt í tvígang að er að finna í stjórnarskrám bæði Frakklands og Spánar, að ekki er heimilt að breyta stjórnarskrám á ófriðartímum, sem segir manni það að stjórnarskrám eigi almennt ekki að breyta nema á stöðugleikatímum þar sem hægt er að einbeita sér að verkinu án þess að óróleiki trufli. Þetta er verk sem vanda skal vel til því að lengi skal það standa og það á ekki að fikta í því dagsdaglega. Nóg um það að sinni. Ég hef kannski tækifæri til að fjalla um það örlítið betur síðar við 2. umr. ef ég fæ tækifæri til að fjalla um nefndarálitin sem fram eru komin. Ég vil fjalla aðeins um hinar breytingarnar tvær sem verið er að leggja til og byrja þá á 1. gr. en það er greinin um þjóðareign á auðlindum og þau nýmæli sem varða ákvæði sem tengjast umhverfismálum. Í rauninni er þarna um tvenns konar ákvæði að ræða. Annars vegar um náttúruauðlindirnar og það hefur ítrekað komið til skoðunar á undanförnum árum, verið skoðað í nefndum hvernig standa eigi að þessu og verið í stefnuyfirlýsingum ríkisstjórna a.m.k. þrisvar á síðustu 18 árum og auk þess var fjallað um það af auðlindanefndinni svokölluðu sem fjallaði um fiskveiðistjórnina á sínum tíma. Út af fyrir sig var vinnan langt komin með þetta og eitthvað í áttina að því að nálgast samstöðu en ef eitthvað er hafa menn farið frá þeirri samstöðu sem var að nást í þeirri vinnu sem fram hefur farið. En þetta er ekki einfalt mál eins og sannast á því að þrátt fyrir talsvert mikla vinnu og að þetta hafi ítrekað verið í stefnuskrám hefur ekki náðst niðurstaða í málinu. Það er bæði vegna þess að það er talsvert erfitt að skilgreina hvað það er sem þjóðin getur átt, og þá er ekki verið að tala um að þetta sé ríkiseign heldur þjóðareign þannig að þarna er ekki um hefðbundið eignarhald að ræða, og síðan er spurningin á hverju er þetta eignarhald, á hvaða gæðum og á hvaða réttindum og hvernig mega einstaklingarnir svo nýta þessi gæði og þessi réttindi? Hver er réttur þeirra til nýtingarinnar og hvernig mega þeir fara með þann rétt? Og loks það sem nýta má, hvað er það á hverjum tíma og hvernig getur það hugsanlega breyst? Hugtakið nytjastofn sem rætt hefur verið er auðvitað hugtak sem getur breyst frá einum tíma til annars og fer þá eftir því hvað er verið að nytja. Dýrategund getur farið úr nytjum og ef hún er ekki lengur nytjastofn samkvæmt þeirri skilgreiningu er hún þá ekki lengur þjóðareign? Ákveðin dýrategund getur allt í einu orðið þess eðlis eða fengið verðmæti sem leiðir til þess að farið er að nytja hana og þá verður hún allt í einu þjóðareign. Og það getur meira að segja verið að það að þessi tegund verður allt í einu verðmæt og farið er að nytja hana sé einungis afrakstur hugmyndar, hugsunar og framtaks eins manns en það leiðir aftur til þess að tegundin eða stofninn verður þjóðareign. Þá kemur aftur að því hver er þá hlutur hans, hver eru réttindi hans og hvað má hann gera með þau réttindi? Þetta er hlutur sem menn hafa velt fyrir sér og verið að skoða en í rauninni ekki náð alveg til botns í hvernig fara á með. Síðan að hinum víðtækari atriðum í frumvarpinu er varða náttúruna. Rétt er að halda því til haga að nefndin hefur reyndar komist að þeirri niðurstöðu að þarna sé ekki um fullunnið mál að ræða og er raunverulega að draga það til baka. Það er skiljanlegt þar sem hugtökin sem þarna er verið að nota eru ekki vel skilgreind, þau eru jafnvel ekki vel skilgreind í hinum umhverfislega skilningi hvað þá í hinum lögfræðilega skilningi og tekur sjálfsagt einhvern tíma fyrir þau að ná slíkri skilgreiningu. Satt að segja hafa ekki mörg lönd eða margar þjóðir farið út í það eða náð einhverri fótfestu í því að skilgreina þau þannig að þau hafi verið tekin upp í stjórnarskrá. Það eru helst fyrrum austantjaldsríki sem hafa gert það þegar þau hafa verið að búa til nýja stjórnarskrá hjá sér eftir að þau losnuðu undan oki kommúnismans eða oki sovétvaldsins. Eistar, Slóvenar og Rúmenar hafa gert tilraunir til að nálgast þetta og hafa gert það á mismunandi vegu og er kannski ekki ástæða til að fara ítarlega út í það að sinni en ég get kannski gert það seinna ef tækifæri gefst til. Þetta ákvæði er okkur mjög mikilvægt þar sem við byggjum mjög á nýtingu náttúruauðlinda og sérstaklega sjávarauðlindinni og hún hefur auðvitað verið í umræðunni sérstaklega hvað þetta varðar. Hún er grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar og var og hefur verið þó að hlutfallslegt vægi hennar hafi minnkað á undanförnum árum en eins og menn vita hefur það breyst aftur og við þær miklu breytingar og miklu áföll sem við höfum orðið fyrir á undanförnum missirum er þessi grein orðin ekki síður mikilvæg en hún var og gæti jafnvel náð því að verða eins mikilvæg og hún var þegar mikilvægi hennar var hvað mest. Aðeins okkur orð um stjórnlagaþingið ef tími minn leyfir að fara aðeins yfir það og hvernig stjórnlagaþing hafa komið til og hvernig þau hafa starfað og hvar þau hafa starfað og undir hvaða kringumstæðum. Hugtakið stjórnlagaþing er ekki fastmótað þó að það gefi auðvitað til kynna að þetta er þing sem er ætlað að semja ný stjórnlög eða reglur um stjórnskipan ríkis eða breyta þeim eftir atvikum. Venjulega sitja þar þjóðkjörnir fulltrúar og oftast af þjóðþingum. Slík þing hafa verið haldin víða um heim og á ýmsum tímum sögunnar en gjarnan hefur það verið við upphaf eða stofnun nýrra ríkja eða nýrra stjórnarhátta í ríkjum í kjölfar átaka eða byltinga eða niðurbrots í þjóðfélagsskipan eða stjórnlagakreppu sem hefur myndast í kjölfarið. Það er kannski þess vegna sem sum af þeim ákvæðum sem við höfum verið að fjalla um hér er nánast eingöngu að finna í stjórnarskrám fyrrum austantjalds- og sovétlýðvelda eins og ég nefndi áðan með umhverfisákvæðið og eins varðandi frumkvæðisréttinn í þjóðaratkvæðagreiðslum. Þar eru áberandi annars vegar austantjaldsríki og hins vegar reyndar sambandsríki.  Markmið stjórnlagaþings er að undirstrika þær stoðir lýðræðisþjóðfélagsins þar sem allt vald sprettur frá þjóðinni og stjórnlög sett af fulltrúum fólksins. Það eru heilmiklar heimspekilegar kennisetningar sem fjalla um þetta, stjórnmálaheimspekin fjallar mikið um þetta, talað er um samfélagssáttmála og slíkt. Þetta á rætur sínar aftur til 17. og 18. aldar þegar breytingar voru að verða mjög víða á þjóðfélagsfyrirkomulagi og konungsríkin, einveldin, voru að gefa eftir fyrir borgaralegu þjóðskipulagi og lýðræðið að skjóta rótum. Þetta voru sáttmálar sem verið var að gera fyrir hönd þjóðarinnar, annaðhvort milli þjóðarinnar og konungsvaldsins eða að þjóðin gerði sáttmála við sjálfa sig þegar konungsvaldinu sleppti og það var að hverfa og verða raunverulega bara táknrænt. Mörg stjórnlagaþing voru haldin á 18. og 19. öld þegar þessar breytingar voru að ganga yfir og sérstaklega í Evrópu þar sem mörg konungsríki voru á þeim tíma og leifar eru enn eftir af nokkrum þeirra, en auðvitað líka í Bandaríkjunum þar sem hið fræga stjórnlagaþing var haldið í Fíladelfíu sumarið 1787 með fulltrúum allra fylkja Bandaríkjanna sem höfðu lýst yfir sjálfstæði árið 1776. Þannig sjáum við að heill áratugur leið frá því að Bandaríkin lýstu yfir sjálfstæði þar til stjórnarskráin var samin af stjórnlagaþinginu í Fíladelfíu. Afrakstur þessa þings var stjórnarskrá Bandaríkjanna sem enn er í gildi þó að henni hafi verið breytt með mörgum viðaukum eða „amendments“ eins og sagt er, númeruðum „amendments“, fram til þessa dags. Það sem okkur stendur nær er norska stjórnarskráin sem samþykkt var á Eiðsvöllum í Noregi 17. maí 1814 og svo auðvitað dönsku grundvallarlögin frá 1849 sem eru grunnurinn og fyrirmyndin að stjórnarskránni sem við fengum 1874 og þeirri stjórnarskrá sem við búum við í dag. Það er líka merkilegt að þjóðfundurinn sem haldinn var í Reykjavík 1851 var í rauninni ígildi stjórnlagaþings þó að út af fyrir sig kæmu engin stjórnlög út úr því og aðrir atburðir yrðu til þess að það leystist upp, atburðir í Danmörku sem tengdust samskiptum Danmerkur og Þýskalands og þýskumælandi minni hlutans í Slésvík og Holstein. Það hafði þau áhrif að dönsk stjórnvöld höfðu ekki sama áhuga og áður á því að nokkuð kæmi út úr þjóðfundinum og sennilega má segja að við fyrsta tækifæri þegar mótmæli komu fram hafi fulltrúi danskra stjórnvalda, Trampe greifi, einfaldlega ákveðið að losa sig við þetta þing og hætta þessu bara og það varð líka niðurstaðan. Það varð til þess að nokkrir áratugir liðu þangað til við Íslendingar fengum okkar stjórnarskrá úr hendi Danakonungs eins og því er lýst með styttunni fyrir framan Stjórnarráðið. Það var auðvitað stjórnarskrá sem ekki hafði verið samin eða samþykkt af stjórnlagaþingi hér á landi eins og grundvallarlögin höfðu verið í Danmörku og norska stjórnarskráin í Noregi og stjórnarskrá Bandaríkjanna í Fíladelfíu. Það getur vel verið að þessi saga og þessar rætur sem okkar stjórnarskrár og stjórnlagasaga á sé að einhverju leyti þess valdandi hvernig við stöndum í stjórnarskrármálum í dag. Frú forseti. Ég kemst ekki lengra 

Virðulegi forseti. Ég varð kannski ekki þess heiðurs aðnjótandi að ná allri ræðu hv. þingmanns en það sem ég heyrði var athyglisvert og ýmislegt kom þar fram sem átti erindi við umræðuna. Það breytir ekki því að í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram er það svona lykilsjónarmið þegar kemur að stjórnlagaþinginu, lykilsjónarmið eða meginsjónarmið hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins, sem hafa talað nokkuð í þessari umræðu og eiga margt ósagt enn ef marka má mælendaskrána, að ekki megi svipta Alþingi stjórnarskrárvaldinu. Það sjónarmið hefur verið undir og yfir og einhvern veginn ráðið för í þessu efni. Ég ætla ekki að gera lítið úr því sjónarmiði, langt frá því. Mér hefur hins vegar gengið erfiðlega að skilja eðlismuninn á þjóðkjörnum fulltrúum á Alþingi og þjóðkjörnum fulltrúum á stjórnlagaþingi, þ.e. í þeim skilningi að bæði þingin fá vald sitt beint frá þjóðinni þar sem uppspretta valdsins hlýtur að vera. Í öðru tilvikinu er um það að ræða að kosið er til Alþingis og eins og hér hefur tíðkast er yfirleitt kosið af listum, þetta er listakosning og þannig hefur þessu verið háttað, en hins vegar er hugmyndin um stjórnlagaþingið persónukjör. Það sem ekki hefur tekist í þessari umræðu af hálfu fulltrúa Sjálfstæðisflokksins er að gera grein fyrir þeim eðlismun sem er á því að vera þjóðkjörinn fulltrúi á stjórnlagaþingi og þjóðkjörinn fulltrúi á Alþingi. Mér finnst mjög mikilvægt að þetta liggi fyrir því að það mundi að einhverju leyti skýra 

Frú forseti. Þetta er athyglisverð spurning frá hv. þingmanni. Það var slæmt að hann heyrði ekki ræðu mína alla en við getum mælt okkur mót hér í þingsalnum og ég get flutt hana fyrir hann aftur ef hann vill. Varðandi spurningu hans er kannski of mikið sagt að ekki megi svipta Alþingi stjórnlagavaldinu en ég tel hins vegar að það eigi ekki að gera það, m.a. vegna þess að talað hefur verið um að Alþingi hafi verið að veikjast á undanförnum árum. Þó að ég sé ekki endilega sammála því tel ég að það væri síst til þess fallið að lyfta ímynd þingsins eða ýta undir stöðu þess ef það væri gert. Varðandi það sem hv. þingmaður spurði um, hvort það væri eðlismunur á þjóðkjörnum fulltrúum á löggjafarþingi og fulltrúum á sérstöku stjórnlagaþingi. Það er kannski of mikið sagt að það sé eðlismunur en það er munur þar á, því að stjórnlagaþingið hefur afmarkað hlutverk til að vinna á afmörkuðum tíma og er kosið til þess eina verks á meðan löggjafarþingið, sem fer líka með stjórnlagavaldið, er kosið til að sjá um fleiri hluti og yfir lengri tíma. Og miðað við hefðina er hún sú að þeir sem þar sitja bjóða sig fram til endurkjörs og þurfa í gegnum það að sæta ákveðinni ábyrgð á verkum sínum en þeir sem eru í framboði til stjórnlagaþings hafa væntanlega ekki möguleika til þess að verða endurkjörnir til stjórnlagaþings því að ólíklegt er að haldin verði tvö stjórnlagaþing með stuttu millibili.

Virðulegi forseti. Þetta voru svo sem ágæt svör svo langt sem þau náðu en ég var ekki að spyrja um eðlismuninn á stjórnlagaþingi og verkefnum þess annars vegar og löggjafarþingi og verkefnum þess hins vegar eða um endurkjör. Ég var fyrst og fremst að ræða það grundvallaratriði, og menn geta svo deilt um það hvort það eigi eða megi svipta Alþingi þessu valdi - en nota bene Alþingi mundi þá ákveða að fela stjórnlagaþingi að fara í þetta þannig að það yrði þá ákvörðun Alþingis. Sú röksemdafærsla að á einhvern hátt sé verið að veikja þingið er því að mínu viti ekki rétt því það væri þingið sjálft sem tæki þessa ákvörðun sem byggðist þá m.a. á því sjónarmiði að þinginu hefði ekki tekist að gera þessar breytingar. Ég nefndi það sérstaklega að í báðum tilvikum er um að ræða þjóðkjörna fulltrúa, þ.e. hvort heldur er þjóðkjörinn fulltrúi á stjórnlagaþing eða þjóðkjörinn fulltrúi á Alþingi. Í báðum tilvikum sækja þingfulltrúar umboð sitt beint og milliliðalaust til þjóðarinnar, nema hvað í öðru tilviki er um að ræða persónukjör þar sem viðkomandi einstaklingur er kosinn, í hinu tilvikinu, á Alþingi, er um að ræða listakjör. Kjarninn er sá að í báðum tilvikum sækja þessir þjóðkjörnu fulltrúar vald sitt beint til þjóðarinnar. Ég hef því átt mjög erfitt með að átta mig á þessu grundvallarsjónarmiði, sem sjálfstæðismenn, hv. þingmenn, hafa haldið frammi í þessu, að á einhvern hátt sé eðlismunur á umboði þeirra sem sætu á stjórnlagaþingi og þeirra sem sætu á Alþingi í ljósi þess að uppsprettan, valdið, er í báðum tilvikum sótt beint til þjóðarinnar. Mér hefur því þótt röksemdafærsla 

Frú forseti. Það er ekkert óeðlilegt við það að hv. þingmaður sé ekki sammála okkur. Hann þarf ekkert að skammast sín fyrir það. Það er eðlilegt að menn hafi mismunandi skoðanir.  Það sem að mér finnst skipta mestu máli í þessu er sú samfella sem er í starfi löggjafarþingsins og að löggjafarþingið og störf þess eru reglulega borin undir kjósendur í kosningum og verk þeirra sem kjörnir eru á löggjafarþing 

Hæstv. forseti. Svo óvenjulega ber við að ég tel mig hafa vitneskju um að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra muni vera hér í húsinu. Þau hafa lítið sýnt þessu máli áhuga og þeim umræðum sem hafa átt sér stað um það. Ég tel því að rétt væri að athuga, hæstv. forseti, hvort þau væru ekki til í að vera hér í salnum og hlýða á umræður. Því er ekki að neita að þau sem flutningsmenn málsins og ábyrgðaraðilar málsins ættu svo sannarlega að vera hér og hlýða á umræður. Ég held að það væri eðlilegt. Hæstv. forseti. Ég reikna með að við getum frestað fundi þar til hæstv. ráðherrar koma í salinn. Fyrst þau láta svo lítið að vera hér 

Virðulegi forseti. Sú umræða sem hér fer fram er endurtekning á því sem rætt hefur verið síðustu daga þar sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins koma upp og heimta að ráðherrar eða flutningsmenn séu við umræðuna, sem þeir hafa verið. Forsætisráðherra hefur setið hér mjög mikið og fjármálaráðherra einnig  Málið er á forræði sérnefndar um stjórnarskrármál. Fulltrúar sérnefndar hafa verið hér við alla þess umræðu 

Frú forseti. Ég verð að segja að ég kann vel að meta það að bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra séu hér húsinu, það er bara gott og jákvætt. En í umræðum eins og þessum finnst mér nú alltaf skemmtilegra að við sem á annað borð erum í húsinu séum hérna í salnum eða við salinn, þannig að raunveruleg umræða sé í gangi. Það henti reyndar hv. þingmann, sem talaði hér á undan mér, að hann missti af fyrri hluta ræðu minnar en seinni hluti ræðunnar varð til þess að hann kom upp í andsvör og við áttum málefnalega umræðu um hluta ræðunnar. En ég hef lofað honum því að endurtaka fyrri hlutann og við mæltum okkur mót í salnum svo að hann geti hlustað á hann.

Frú forseti. Það er eðlileg krafa þeirra sem taka þátt í umræðunni að óska eftir því að flutningsmenn séu viðstaddir málið og í umræðu hér í salnum. Það var auðvitað mjög óheppilegt fyrir hv. þm. Lúðvík Bergvinsson að vera að lýsa því yfir að slíkt væri ekki nauðsynlegt þegar hæstv. fjármálaráðherra gekk í salinn til þess að verða við ósk okkar. Hv. þingmaður virðist vera búinn að gleyma því að hæstv. fjármálaráðherra, á sínum stjórnarandstöðuárum, var manna harðastur í því að krefjast þess að flutningsmenn frumvarpa, þar á meðal hæstv. ráðherrar, væru viðstaddir umræðuna. Hann gekk meira að segja svo langt hér um árið að kalla þá nöfnum fyrir það eitt að vera ekki viðstaddir. En nú er hæstv. fjármálaráðherra hér í hliðarsal og ég fagna því. Ég geri ráð fyrir því að hann verði þá viðstaddur alla umræðuna þar til hæstv. forseti 

Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt að sjá að hæstv. fjármálaráðherra er í seilingarfjarlægð og getur hlustað á ræðu mína. Ég vonast til þess að hæstv. forsætisráðherra sem líka er í húsinu komi til fundar þar sem ég ætla að beina til hennar beinum spurningum sem ekki hefur verið svarað í þessari umræðu.  Meðan hæstv. forsætisráðherra er ekki viðstödd nota ég tækifærið og beini spurningum til - nú er hæstv. forsætisráðherra komin og get ég þá borið fram spurningar mínar af því að þær beinast einkum að henni. Sú spurning sem ég ætla að bera fyrir hæstv. forsætisráðherra og óska eftir að hún svari er varðandi túlkun á 1. gr. frumvarpsins. Það kom fram í sjónvarpsþætti, kappræðuþætti í Norðvesturkjördæmi sem var í sjónvarpinu í kvöld að fyrstu menn á lista Vinstri grænna og Samfylkingar í Norðvesturkjördæmi, hv. þm. Guðbjartur Hannesson og Jón Bjarnason, telja að 1. gr. feli í sér stóran áfanga í því að breyta núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Ég var staddur í þingsalnum þegar hæstv. forsætisráðherra flutti framsöguræðu fyrir málinu fyrir nokkru síðan. Þar kom fram, eins og í greinargerð og kom þó enn skýrar fram í svörum hæstv. forsætisráðherra við andsvörum, að 1. gr. fæli ekki í sér breytingar á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Nú spyr ég hæstv. forsætisráðherra hvor skilningurinn sé réttur, sá skilningur sem hæstv. forsætisráðherra byggði á í framsöguræðu sinni og kemur fram í nefndaráliti eða sá skilningur sem leiðtogar ríkisstjórnarflokkanna í Norðvesturkjördæmi leggja í málið. Ég geri ekki ráð fyrir að þeir góðu hv. þingmenn Jón Bjarnason og Guðbjartur Hannesson hafi talað gegn betri vitund í þessum sjónvarpsþætti þannig að ef skilningur hæstv. forsætisráðherra er réttur þá hafa þessir tveir hv. þingmenn greinilega misskilið málið í grundvallaratriðum og bendir það til þess að umræður hafi ekki verið mjög gaumgæfilegar í hópi stjórnarflokkanna áður en þetta mál var samþykkt en það væri gott ef hæstv. forsætisráðherra gæti upplýst um þetta. Annað atriði sem ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra um varðar þær breytingartillögur sem meiri hluti sérnefndar um stjórnarskrármál hefur gert á frumvarpinu, einkum hvað varðar stjórnlagaþing. Sérnefndin eða meiri hluti hennar gerir ráð fyrir því að stjórnlagaþingið verði að miklum mun umfangsminna heldur en var í frumvarpinu sem hæstv. forsætisráðherra flutti. Það er gert ráð fyrir því að starfstíminn verði miklu skemmri, að þingfulltrúar verði ekki í fullu starfi sem fulltrúar heldur komi saman í fáeina daga nokkrum sinnum á starfstíma stjórnlagaþingsins og allt er umfangið minna í þessu samræmi, í samræmi við þetta. Nú vildi ég spyrja hæstv. forsætisráðherra: Telur hún sem 1. flutningsmaður málsins að breytingarnar sem hv. þingmenn í meiri hluta sérnefndar um stjórnarskrármál hafa flutt við ákvæðið um stjórnlagaþing séu fullnægjandi? Nú geri ég ráð fyrir því að þegar frumvarpið var flutt í sinni upprunalegu mynd hafi legið einhver hugsun og eitthvert mat á bak við þá útfærslu á stjórnlagaþingi sem finna mátti í frumvarpinu. Ég geri ráð fyrir að ekki hafi verið gert ráð fyrir því að stjórnlagaþingið starfaði í 18 mánuði til tvö ár bara af einhverri tilviljun, ég geri ekki ráð fyrir því. Ég geri heldur ekki ráð fyrir því að það hafi verið tilviljun sem réð því að gert var ráð fyrir því að stjórnlagaþingsfulltrúarnir yrðu í fullu starfi og umfangið yrði verulega mikið. Þess vegna hefur hugmyndin greinilega gerbreyst í meðförum meiri hlutans í sérnefnd um stjórnarskrármál og mér finnst eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra og eftir atvikum líka hæstv. fjármálaráðherra sem er 2. flutningsmaður málsins láti í ljós álit sitt á þessari grundvallarbreytingu og láti kannski í ljós álit á því hvort þær forsendur sem lágu til grundvallar upphaflegu tillögunni um stjórnlagaþing hafi ekki reynst nægilega vel unnar eða nægilega góðar, hvort þær hafi byggt á einhverjum misskilningi og sérnefndin hafi þess vegna getað skorið þetta niður án þess að það kæmi með nokkrum hætti niður á störfum stjórnlagaþingsins. Mér finnst rétt að fá afstöðu til þessa vegna þess að ég geri ráð fyrir því að frumvarpið hafi í upphafi verið nokkuð vel unnið. Ég geri ráð fyrir því að þeir sem fluttu frumvarpið hafi verið búnir að hugsa fyrir því hvernig áhrif það frumvarp sem þeir lögðu fram ætti að hafa. Ég geri ráð fyrir því að þeir hafi metið þörfina fyrir stjórnlagaþing. Ég geri ráð fyrir að þeir hafi metið þörfina fyrir starfstíma stjórnlagaþings. Ég geri ráð fyrir því að þeir hafi metið þörfina fyrir því hvort stjórnlagaþingsfulltrúar ættu að vera í fullu starfi eða hlutastarfi, hvort þeir ættu að starfa samfellt eða koma saman í fáeina daga nokkrum sinnum á einu ári. Ég geri ráð fyrir því að eitthvert mat hafi farið fram á því í upphafi hvernig málið var útbúið og þar af leiðandi hlýtur eitthvert nýtt mat á þörfinni að liggja fyrir þegar þessar breytingartillögur eru gerðar og mér finnst eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra tjái sig um það hvort hún telji að tillögur meiri hluta sérnefndarinnar séu raunhæfar og hvort hugmyndir flutningsmanna frumvarpsins í upprunalegri mynd þess hafi þá verið óraunhæfar, hvort flutningsmennirnir og þeir ráðgjafar sem unnu með þeim að gerð málsins hafi stórlega ofmetið bæði þann starfstíma sem þyrfti til, það vinnuframlag sem þyrfti til af hálfu stjórnlagaþingsfulltrúa og það umfang að öðru leyti sem starfsemi þess fylgir. Mér þætti mjög vænt um ef hæstv. forsætisráðherra gæti skýrt þetta og það væri líka gagn að því eins og ég sagði áðan að hæstv. fjármálaráðherra talaði um þetta. Eins vildi ég gjarnan fá fram, þótt tími hv. þingmanna og hæstv. ráðherra sé auðvitað knappur í andsvörum, afstöðu þeirra til þess hvernig þeir telji að eigi að kjósa til stjórnlagaþings. Það eru miklar vangaveltur um það mál í nefndaráliti meiri hlutans, nefndaráliti meiri hluta sérnefndar um stjórnarskrármál. Það hefur verið nefnt að meiri hlutinn sjái kannski ekki ástæðu til að leggjast gegn persónukjöri en varpar síðan fram ýmsum vangaveltum um jöfnunarsæti með tilliti til landshluta, kynjahlutföll og þess háttar. Þar sem þeir fulltrúar sérnefndarinnar hafa verið í salnum í dag en svöruðu ekki spurningum mínum um það hvernig ætti að samræma persónukjör, jöfnunarsæti og þess háttar þá þætti mér gott að vita ef hv. flutningsmenn frumvarpsins, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, hefðu svör við þessum þáttum. Þetta flækist alveg óskaplega fyrir mér, ég verð að játa það. En það kann að vera eins og ég sagði í þingræðu um miðjan dag að mér sjáist yfir eitthvað í þessu sambandi. Ég hélt að jöfnunarsæti byggðu á því fyrirkomulagi að það væru kjördæmi og það væru listar í framboði. Ég sé ekki hvernig jöfnunarsæti geta komið til að öðru leyti. Meiri hluti sérnefndar um stjórnarskrármál virðist hafa einhverjar hugmyndir um að það geti gengið að samræma persónukjör og jöfnunarsæti. Ef hæstv. ráðherrar eru sammála þessu mati meiri hluta sérnefndarinnar væri gott að fá rökstuðning fyrir því. Að lokum, hæstv. forseti, vil ég vekja athygli á því að ég hef komið með fjölmargar spurningar til hæstv. ráðherra og veit að þeir hafa takmarkaðan tíma í andsvörum til að svara mér og ég veit ekki hvort þeir ætla að nota andsvörin til þess. En ég bendi hæstv. ráðherrum hins vegar á að þeir hafa lögvarinn rétt í þingsköpum til að koma inn í umræðuna og flytja ræður hvenær sem þeim hentar.

Virðulegi forseti. Mér er ljúft og skylt að svara fyrirspurn hv. þingmanns um 1. gr. frumvarpsins að því er varðar auðlindina og hvað hún þýðir, eins og hv. þingmaður nefndi. En eins og er í frumvarpinu, þ.e. að lýsa yfir eign þjóðarinnar á auðlindunum þá er því slegið alveg föstu að þeim megi ekki afsala varanlega til einstaklinga eða lögaðila og jafnframt er girt fyrir að einstaklingar og aðrir aðilar geti eignast beinan eignarrétt á þeim fyrir hefð og það er ákaflega mikilvægt að það liggi alveg klárt fyrir. En auðvitað er brýnt að hafa í huga líka eins og ég sagði við 1. umr. málsins að þessu ákvæði í stjórnarskránni er ekki ætlað að svipta menn þeim réttindum sem þeir hafa öðlast, svo sem afnotarétti af náttúruauðlindum eða atvinnurétti á grundvelli opinberra leyfa sem kunna að njóta verndar eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar sem óbein eignarréttindi. Ég held að það sé mikilvægt að hafa í huga líka. Að því er varðar ákvæðið um stjórnlagaþingið, eins og raunverulega öll hin ákvæðin, þá voru fyrir níu dögum lagðar fram breytingartillögur af hálfu meiri hlutans til að koma til móts við sjálfstæðismenn en því hefur í engu verið svarað og ekki komið fram með neinar gagntillögur að því er varðar það að reyna að ná einhverri sátt um þessi mál. Að því er varðar stjórnlagaþingið var auðvitað verið að koma þar líka til móts við sjálfstæðismenn sem höfðu allt á hornum sér af því að hér væri um ákvæði að ræða, að því er varðaði stjórnlagaþingið, sem kostaði svo mikið. Nú liggur það fyrir að búið er að koma til móts við það með því að breyta ákvæðum um stjórnlagaþing sem þýðir að það þarf þá ekki að kosta nema fjórðung af því sem þá var upphaflega sett fram og þá var það miðað við að 41 fulltrúi í fullu starfi væri á þessu þingi. 

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra svaraði ekki því sem ég spurði um varðandi 1. gr. Hv. þingmenn Jón Bjarnason og Guðbjartur Hannesson sögðu í umræddum sjónvarpsþætti að það stjórnarskrárákvæði sem hér er verið að leggja til fæli í sér 1. áfangann í því að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu. Það var ekki verið að tala um eitthvert eignarhald, hugsanlega í framtíðinni, það var verið að tala um að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu. Þeir túlka þetta frumvarp þannig. Ég skil orð hæstv. forsætisráðherra eins og hún endurtók þau hér og eins og við höfum fyrir framan okkur úr ræðu hennar frá 1. umr. um málið að hún túlkar þetta með allt öðrum hætti. Hún túlkar þetta þannig að þetta breyti í engu núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Það eigi eftir því sem hér segir ekki að svipta menn þeim réttindum sem þeir hafa öðlast, svo sem afnotarétti o.s.frv. og ekki hagga við slíkum réttindum eða stunda fiskveiðar á grundvelli veiðiheimilda. Ég skil þetta þannig að í ræðu og orðum hæstv. forsætisráðherra felist sá skilningur að það sé ekki verið að breyta núverandi fiskveiðistjórnarkerfi og því spyr ég hæstv. forsætisráðherra aftur, eru þá hv. þingmenn Guðbjartur Hannesson og Jón Bjarnason sem tjáðu sig í sjónvarpinu áðan að misskilja málið? Hitt sem ég vildi nefna er að hæstv. forsætisráðherra svaraði ekki spurningu minni varðandi stjórnlagaþingið. Hún svaraði því að komið hefði verið til móts við okkur sjálfstæðismenn. En hún svaraði því ekki hvort það hefði komið í ljós að það væri ekki þörf á svona viðamiklu stjórnlagaþingi eins og lagt var upp með í upphafi. Reyndist þá, þegar á hólminn var komið og farið var að skoða málið ofan í kjölinn, ekki þörf á jafnviðamiklum hugmyndum og lagðar voru fram í upphafi? Því spyr ég: Var vandað til verka þegar hugmyndin var upphaflega mótuð?

Virðulegi forseti. Varðandi ummæli sem höfð voru í þessum sjónvarpsþætti og vísað til tveggja þingmanna þá heyrði ég þau ummæli ekki og ætla þess vegna ekki að tjá mig um þau. En ég ætla einungis að segja hver skilningur minn var á þessu og ég get alveg endurtekið hann. Það er ekki verið að breyta afnotarétti af náttúruauðlindinni að því er varðar atvinnuréttindi sem hafa skapast, það er alveg ljóst en það er verið að tryggja varanlega í sessi að auðlindirnar séu sameign þjóðarinnar. Ég held að þetta sé alveg klárt og skýrt. Varðandi stjórnlagaþingið þá fylgdi með útfærsla á stjórnlagaþinginu eins og það yrði útfært ef það yrði samþykkt og það var auðvitað hægt að breyta þeirri útfærslu sem þar lá fyrir. En það var verið að sýna með þessum hætti sem hér er lagt fram að það er hægt að fara ýmsar leiðir til að ná þessu markmiði. Meðal annars er hugmyndin í þeirri útfærslu sem nú liggur fyrir að nýta aðkomu sérfræðinga að þinginu og fræðimanna betur þannig að það þyrfti ekki að vera með þeim hætti að fulltrúarnir yrðu í fullu starfi. Það má auðvitað fara hvora leiðina sem er í þessu efni. En þetta varð niðurstaðan að fara þessa leið, m.a. til að ná niður kostnaðinum og hvor leiðin sem er er auðvitað fær í þessu efni. En þetta varð sú niðurstaða sem meiri hluti nefndarinnar komst að sem ég er alveg sátt við og það þýðir með engum hætti eins og hv. þingmaður heldur fram að eitthvað hafi verið kastað til höndum við þetta mál í upphafi. Það eru auðvitað til fleiri en ein leið í þessu efni og það var niðurstaða nefndarinnar að gera þetta með þessum hætti. Ég vil enn undra mig á því að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi ekkert látið heyra í sér hvað varðar þær tillögur sem fyrir níu dögum voru lagðar fram af meiri hlutanum þar sem verulega var komið til móts við sjónarmið sjálfstæðismanna. Það hafa engar gagntillögur komið fram af hendi sjálfstæðismanna í þessu máli.

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi vil ég taka fram að það hefur margoft komið fram af hálfu okkar sjálfstæðismanna í þessari umræðu að við værum meira en tilbúnir til að setjast niður og ræða um breytingar á 79. gr. stjórnarskrárinnar með það fyrir augum að unnt verði að gera stjórnarskrárbreytingar í framtíðinni án þess að komi til alþingiskosninga. Með því teljum við að það sé opnað mjög á möguleika, t.d. næsta þings, á því að fjalla um stjórnarskrárbreytingar. Við teljum að slík breyting mundi taka alla spennu úr þessum málum, taka spennuna úr því sem fylgir því fyrir þá sem eru í ríkisstjórn á hverjum tíma eða stjórnarmeirihluta að þurfa að rjúfa þing og efna til kosninga þegar boðað er til stjórnarskrárbreytinga. Við teljum einnig að með því að gera núna þá breytingu eina sé ekki verið að útiloka neinar frekari breytingar heldur fyrst og fremst verið að vinna tíma til að vinna hugmyndirnar betur og reyna í næði að komast að sátt um þessi mál í staðinn fyrir að reyna að keyra málið í gegn eins og greinilega er augljós vilji stjórnarmeirihlutans á Alþingi, þ.e. ríkisstjórnarflokkanna og þeirra flokka sem hengt hafa sig aftan í ríkisstjórnarflokkana í þessu tiltekna máli. Það er ekki rétt að ekki hafi komið frá okkur einhver gagntilboð í þessu efni  Að lokum minni ég svo á að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra geta komið inn í umræðuna hvenær sem þeir vilja til að tjá sig ítarlegar um þessi álitamál.

Forseti. Nú er þar komið sögu í málþófsævintýri Sjálfstæðisflokksins að nokkrir máldjörfustu sjálfstæðismennirnir hafa notað ræðutíma sinn með þeim hætti að nú eiga þeir aðeins eftir þriðju ræðuna eða þriðju tegundina af ræðu, sem er sumsé í tilviki til dæmis Birgis Ármannssonar tíu mínútur af því að hér er um tvöfaldan ræðutíma að ræða. En ætlast var til þess í nýju þingskapalögunum að það væru fimm mínútur. Þess vegna væri fróðlegt að fá að vita núna, forseti, hvernig háttar til um ræðumenn á mælendaskrá, hverjir þeir séu, hvað þeir séu margir og í hvaða röð þeir ætli að mæla því það getur ekki verið meiningin að hv. þm. Birgir Ármannsson og Illugi Gunnarsson ætli að brúa alla nóttina með tíu mínútna ræðum. Það hlýtur að vera þannig að ræðumenn annaðhvort koma - sérstaklega þeir sem ég er að bíða eftir til dæmis hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir en ég bíð í ofvæni eftir því að vita hvað hún hefur um þetta mál að segja - koma á þeim tíma sem þeir hafa skráð sig 

Hæstv. forseti. Ég hirði nú ekki um að elta ólar við einhver orð hv. þm. Marðar Árnasonar enda væri það að æra óstöðugan að láta öll hans ummæli fara í taugarnar á sér. Ég vildi hins vegar benda á í sambandi við mælendaskrá og röð ræðumanna að í 1 mgr. 56. gr. þingskapa segir, með leyfi forseta: „Forseti gefur þingmönnum venjulega færi á að taka til máls í þeirri röð er þeir beiðast þess þá er dagskrármálið er tekið fyrir. Þó getur hann vikið frá þeirri reglu við ráðherra, sem hlut á að máli, og framsögumann, svo og til þess að ræður með og móti málefni skiptist á, eða til þess að þingmaður geti gert stutta leiðréttingu eða athugasemd er snertir sjálfan hann.“ Þetta hefur verið túlkað þannig að forsetar hafi mjög rúma heimild til þess að gera breytingar á mælendaskrá, til dæmis að koma ráðherrum inn í umræðuna, koma framsögumönnum inn í umræðuna eða raða mönnum á mælendaskrá með þeim hætti að andstæð 

Virðulegi forseti. Það vakti nokkra athygli mína að hér væri aftur komið að hv. þm. Illuga Gunnarssyni á mælendaskrá, sem fram til þessa hefur talið um og yfir 20 manns, eftir að aðeins tveir ræðumenn höfðu talað á eftir honum. Ég tek undir með hv. þm. Merði Árnasyni að þetta er nokkuð skondið. Þegar maður fer að skoða afrekaskrá dagsins í dag þá höfum við hlýtt á 13 ræður sjálfstæðismanna. Nokkrum sinnum hefur verið rætt um fundarstjórn forseta. Hér hafa verið eiginlega andsvör við hverja ræðu. Kannski eru tvær undantekningar þar á. En hér virðast tveir hv. þingmenn njóta einhverra sérkjara á mælendaskrá þar sem eru hv. þm. Illugi Gunnarsson og einnig hv. þm. Birgir Ármannsson. En það voru aðeins átta ræðumenn sem komust að á milli ræðna hans.

Virðulegi forseti. Þannig háttaði til við ræðu mína áðan að enginn hv. þingmaður sat hér í salnum, hvorki neinn flutningsmanna, né neinn þeirra sem hafa setið í sérstakri nefnd um málið. Ekki einn einasti þingmaður kom því til andsvara og ég ætla að það sé býsna eðlilegt að ég fái tækifæri, úr því að hér eru nú komin hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra 

Hæstv. forseti. Ég þakka forseta fyrir að hleypa mér inn í þessa röð þingmanna stjórnarflokkanna sem hér halda uppi miklum umræðum um fundarstjórn forseta. Ég vil taka það fram að mér finnst þær árásir sem ég hef heyrt hér úr þessum ræðustól á forseta núna síðustu mínúturnar vera mjög ómaklegar þegar gefið er í skyn að einhverjir þingmenn njóti sérkjara og sérréttinda og þar með er forseti ásakaður um það að mismuna þingmönnum, sem mér finnst ómaklegt og held að séu ekki forsendur fyrir. Þetta hefur verið skýrt hérna. Ég las úr viðkomandi ákvæði þingskapa áður sem sýnir glögglega að forseti hefur mjög rúmar heimildir til þess að víkja frá röð ræðumanna í sambandi við umræður hér á þingi og held að við ættum að gera meira af því í þessari umræðu að víkja frá þeirri röð sem menn biðja um orðið til dæmis til að gefa hv. 

Virðulegi forseti. Það er af og frá að í þessari umræðu felist einhverjar árásir á forseta heldur kannski frekar forvitni því að mér telst til að það sé um það bil klukkustund síðan hv. þm. Illugi Gunnarsson lauk máli sínu. Hann að vísu kvartaði undan því að ræða hans hefði ekki vakið þá athygli sem hann taldi að hún hefði átt að fá og að salurinn hefði ekki fyllst af áhugasömum þingmönnum. Þess ber þó að geta að það hefur örugglega verið fylgst með ræðunni héðan úr sjónvarpi og úr herbergjum. En það sem hlýtur að vekja talsverða athygli er að enn eru 18 ræðumenn á mælendaskrá sem geta talað ýmist í 40, 20 eða 10 mínútur. En hv. þm. Illugi Gunnarsson er hér á klukkustundar fresti og það þarf nú ekki að koma á óvart að salurinn fyllist ekki í hvert eitt sinn sem hv. þingmaður tekur til máls þegar hann talar svona ört. Við skulum 

Frú forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem kvarta undan einhæfri mælendaskrá, ekki vegna þess að það séu of fáir eða of margir sjálfstæðismenn heldur vantar svo til alla fulltrúa annarra flokka á mælendaskrána til þess að halda ræður. Það koma hér einstaka aðilar í andsvör og í fundarstjórn forseta. En varla hefur stjórnarþingmaður haldið ræðu um efnisatriði málsins, hvað þá að hann hafi nýtt sér sinn ræðutíma og þetta eru þeir hv. þingmenn sem eru að kvarta yfir því að ekki hafi nægjanlega gengið í gegnum árin og áratugina að breyta stjórnarskránni og sýna því mikinn áhuga að breyta stjórnarskránni, en þeir hafa ekki uppburði í sér til þess að koma í hér ræðustólinn og lýsa skoðunum sínum.

Forseti. Það er náttúrlega ákveðið vandamál þegar það verður meira framboð af vöru en eftirspurn og í því vandamáli á hv. þm. Illugi Gunnarsson. Ég get þó glatt hann með því að þó ég hafi ekki verið hér í salnum þegar hann flutti ræðu sína þá var ég á skrifstofu minni, varamannskrifsstofunni á 4. hæð í Austurstræti, og sá að hann kom hér í stólinn. Því miður var hljóðið ekki mjög hátt stillt þannig að ég þurfti mjög að einbeita mér að því að fylgjast með því sem hann sagði og kann að vera að ég hafi misst af því að einhverju leyti. Um röð ræðumanna þá er það rétt sem hv. þm. Birgir Ármannsson sagði áðan að um hana fjallar einmitt sérstök grein í þingsköpum sem gefur forseta heimildir til þess að bregða út af þeirri röð sem ræðumenn eru í þegar þeir beiðast þess og það á í fyrsta lagi við um ráðherra, í öðru lagi um framsögumann og síðan til þess að ræðuefni með og á móti skiptist á 

Virðulegi forseti. Ég verð nú að segja eins og er að mér þykir gamansemi hv. þingmanna nokkuð áhugaverð. Sérstaklega þótti mér gaman að hlýða á ræðu hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar áðan. Eftir að hafa hlustað á hana skil ég betur svona gullkorn sem hv. þingmaðurinn skrifar undir í nefndaráliti, eins og til dæmis þetta hér: „Ný stjórnarskrá lýðveldisins Íslands mun verða að stjórnarskrá þjóðarinnar allrar.“ Maður svona einhvern veginn fær þarna áhugaverða innsýn í hugarheim þingmannsins og þeirra sem undir þetta skrifa, að þetta er nokkuð sem þeir telja að þurfi að taka sérstaklega fram. Auðvitað er það svo að stjórnarskrá lýðveldisins er stjórnarskrá landsins alls. Ekki eru tiltekin nein sérstök önnur svæði. En ég held að þingmenn ættu að spara sér gamansemina. Einhverjir þeirra sem hafa átt erfitt með að læra á sjónvarpstækin sín til þess að finna út hvernig þeir geta hækkað þannig að þeir geti fylgst með umræðum um stjórnarskrána ættu að leita aðstoðar þingvarða. Margir þeirra gætu ábyggilega 

Frú forseti. Ég get ekki látið því ómótmælt sem hér var haldið fram, að hér hefðu ekki aðrir hv. þingmenn en þingmenn Sjálfstæðisflokks tekið til máls. Ég vil upplýsa þingheim um það að nú mun kannski vera búið að tala hér í tæpar 40 stundir eða eitthvað svoleiðis um þetta mál og í 1. umr. um málið voru fluttar tíu ræður af öðrum en hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. 

Virðulegi forseti. Mér fannst hv. þm. Illugi Gunnarsson fullhvumpinn yfir því að ræða hans skyldi ekki hafa vakið verðskuldaða athygli hjá stjórnarþingmönnum og salurinn fyllst af þeim. Það er alveg ástæðulaust að taka þetta óstinnt upp. En ef hv. þingmaður ætlar að halda fram sem horfir, að hann muni tala hér nokkrum sinnum í viðbót, þá held ég að án efa muni menn mæta í salinn til þess að hlýða á það sem hv. þingmaður hefur fram að  Ég vil líka taka undir með hv. þm. Merði Árnasyni því mér sjálfum hefur leikið nokkur forvitni á að vita hvað til dæmis hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir hefur um þetta mál að segja. Hún hefur verið á mælendaskrá um skeið en ekki komist að vegna breytinga sem hafa átt sér stað á mælendaskrá. Við höfum rætt þess mál á fundum þingflokksformanna og ég segi bara fyrir mig að mér leikur forvitni á að heyra þá ræðu og vænti þess að ekki verði kannski 

Frú forseti. Ég verð að segja að ég er ekki sérstaklega „imponeraður“ af þessum tölum sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir bar á borð fyrir okkur um þátttöku stjórnarliðsins í umræðunni. Hún þurfti að seilast alveg til 1. umr. til að leggja fram einhverjar bitastæðar tölur. Það kom mér hins vegar á óvart að hún kvartaði yfir því að við sjálfstæðismenn hefðum raðað okkur svo þétt á mælendaskrána að væntanlega kæmust stjórnarliðar ekki að fyrir okkur. En tvívegis með nokkurra mínútna millibili hefur verið lesin upp grein úr þingsköpunum þar sem segir að forseti geti raðað þannig á mælendaskrá að andstæð sjónarmið komi fram á víxl. Það er því alveg augljóst að það á ekki að standa í vegi fyrir því að stjórnarliðar geti tekið til máls að sjálfstæðismenn hafi raðað sér svona þétt á mælendaskrána. Það er fullkomlega á valdi hæstv. forseta að skjóta stjórnarliðum inn á milli til að svara því sem fram kemur hjá okkur sjálfstæðismönnum.

Áður en lengra er haldið vill forseti fá að lesa upp 1. mgr. 56. gr. þingskapa: „Forseti gefur þingmönnum venjulega færi á að taka til máls í þeirri röð er þeir beiðast þess þá er dagskrármálið er tekið fyrir. Þó getur hann vikið frá þeirri reglu við ráðherra, sem hlut á að máli, og framsögumann, svo og til þess að ræður með og móti málefni skiptist á, eða til þess að þingmaður geti gert stutta leiðréttingu eða athugasemd er snertir sjálfan hann.“ Með tilliti til þessa, að geta raðað svona inn á mælendaskrá, finnst forseta mikilvægt að þeir þingmenn sem eru á mælendaskrá séu í þingsalnum svo að þeir séu þá til staðar í umræðunni. Hér hafa fjölmargir þingmenn sem eru ekki í þingsalnum eða þinghúsinu eins og er - ég hvet til þess að ef þeir sýna sig ekki innan stundar þá fari þeir út af mælendaskrá og þeir séu þá hér á mælendaskrá sem eru til viðræðna og eru tilbúnir til að taka þátt í umræðunni í nótt.

Virðulegi forseti. Er ekki eðlilegt að miða við það að ef þingmaður er ekki viðstaddur þegar hann á að taka til máls miðað við mælendaskrá falli hann bara brott af mælendaskránni. Ég hefði talið að það væri hin eðlilega regla. Ég hlustaði með athygli á þær fróðlegu upplýsingar sem komu fram hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur. Ég verð að segja að mér finnst miður að þeir sem bera fram það frumvarp sem hér um ræðir, og hafa látið sér annt um að það nái fram að ganga, sjái ekki ástæðu til þess að fjalla um það, taka til máls, gera grein fyrir þeim sjónarmiðum sem að baki liggja eða þeim vinnubrögðum sem viðhöfð voru í sérnefnd um stjórnarskrármálið, hvernig á því stóð að þegar við sjálfstæðismenn buðum upp á að reyna að afgreiða málið með samkomulagi þá skyldu þeir beita okkur ofríki til að taka málið út úr nefnd í fullu ósamkomulagi við okkur til að reyna að kúga okkur í þingsal. Hvernig í ósköpunum stendur á svona vinnubrögðum? Ég held að það sé fyrst og fremst við þá að sakast hvernig á því stendur. Mér finnst miður að hv. formaður sérnefndarinnar skuli ekki hafa séð ástæðu til að tjá sig frekar en raun ber vitni um þessi mál.

Herra forseti. Sá hæstv. forseti sem sat í stólnum áðan var með túlkanir á þingsköpunum sem ég kannast ekki við. Megum við búast við því að það sé regla að allir sem eru á mælendaskrá í hvert skipti þurfi í framtíðinni að vera í þingsalnum. Ég efast um að hæstv. forseti vilji komast að þeirri niðurstöðu til framtíðar. Ég minni hv. þm. Mörð Árnason líka á það, og hæstv. fjármálaráðherra, Steingrím J. Sigfússon, að meðan þeir voru í stjórnarandstöðu, ásamt hv. þm. Atla Gíslasyni, litu þeir öðruvísi á þingsköpin en þeir gera núna. Hér áður var sveigjanleikinn mun meiri, m.a. hjá fyrrverandi hæstv. forseta Alþingis, Halldóri Blöndal, við túlkun þingskapanna vegna þess, 

Hæstv. forseti. Ég verð að segja eins og er að mér hlýnar óendanlega mikið um hjartaræturnar að mín skuli vera saknað úr umræðunni. Þegar hv. þm. Mörður Árnason gerir sér far um að hefja umræður um fundarstjórn forseta, vegna þess að ég muni væntanlega vera á mælendaskrá einhvern tíma síðar í nótt, þá get ekki annað sagt en að mér þyki afskaplega vænt um að heyra hversu mjög hann saknar mín. Ég treysti því þá að hv. þm. Mörður Árnason verði hér til að hlýða á ræðu mína og jafnvel koma í andsvör við mig þannig að við getum rætt málið og skipst á skoðunum. Að ekki sé talað um að hv. þm. Mörður Árnason komi sér á mælendaskrá þannig að hann geti lýst sjónarmiðum sínum í þessu máli. Ég tala ekki um þegar 

Virðulegi forseti. Það er með mikilli ánægju sem ég stíg aftur í ræðustól og hef fengið tækifæri til að eiga orðastað við einn af þeim hv. lykilþingmönnum sem hafa lagt fram þetta frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Áður en ég vík að því vil ég endurtaka þakkir mínar til forseta frá því fyrr í kvöld fyrir að hafa veitt þingmönnum tækifæri til að fylgjast með framboðsfundi vestur á Ísafirði. Það er auðvitað nýtt fyrir okkur að við skulum enn vera á þingi þegar framboðsfundir eru hafnir og kosningabaráttan farin af stað. Ég vil sérstaklega nota tækifærið, vegna frammíkalla og framgöngu hv. þm. Marðar Árnasonar, til að gera athugasemd við það að hann hafi lagt að jöfnu framboðsfund í Norðvesturkjördæmi, á Ísafirði, og knattspyrnuleik og saumastofufund eða saumaklúbb. Þessi orð dæma sig auðvitað sjálf, þau eru óviðeigandi. Menn eiga ekki að tala svona, hvorki um íbúa Norðvesturkjördæmis né aðra íbúa á Íslandi. Framboðsfundir eru mikilvægir, skipta máli, og það væri auðvitað skynsamlegt af hv. þm. Merði Árnasyni að draga þessa ummæli sín til baka. Ég verð að játa það að ég ætla ekki að halda niðri í mér andanum þangað til það gerist. Ég reikna með að ég mundi ekki lifa slíka bið af. Þá að efni málsins. Ég sá að hér skaust hæstv. fjármálaráðherra á milli herbergja. Ég vil spyrja hann, rétt eins og hv. þm. Birgir Ármannsson spurði hæstv. forsætisráðherra áður, hvaða skilning hæstv. ráðherra leggur í orðið þjóðareign. Er hæstv. fjármálaráðherra sammála hæstv. forsætisráðherra og þeim skilningi sem þar kemur fram? Eða er hæstv. ráðherra sömu skoðunar og t.d. formaður þingflokks Vinstri grænna, hv. þm. Jón Bjarnason? Hann lýsti því yfir á framboðsfundi, sem ég efa ekki að hæstv. fjármálaráðherra hefur fylgst með af gerhygli, að hér væri um að ræða fyrsta skrefið í meiri háttar breytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu. Ástæðan fyrir að þetta skiptir máli er sú að það hefur komið fram - í þeim álitum sem hafa verið lögð fyrir hér á þinginu og í þeim athugasemdum sem gerðar hafa verið við það, m.a. frá virtum lagaprófessorum - að nokkur vafi leiki á því hver áhrif þessa orðalags í ákvæðinu muni verða. Þetta hefur komið fram með mjög skýrum hætti. Ég ætla ekki að gera að umræðuefni álit þeirra lögvitringa sem eru þeirrar skoðunar að hugtakið sé merkingarlaust og til óþurftar þess vegna en þetta skiptir gríðarlega miklu máli og við höfum verið að reyna að kalla svar við þessu fram hjá flutningsmönnum og hjá þeim sem bera ábyrgð á framgöngu þessa máls á þinginu. Af hverju erum við að reyna að kalla það fram? Af því að við viljum fá þetta á hreint. Ef einhver mál rísa upp vegna þessa, þurfa að fara til dómstóla, þá skiptir máli hvað hér hefur komið fram, að ekkert misræmi sé í málflutningi, menn hafi þetta nákvæmlega á hreinu. Menn hafa af því áhyggjur að hér sé verið að auka á óvissuna kringum meginatvinnugrein íslensku þjóðarinnar. Ég er ánægður með að hæstv. fjármálaráðherra er í salnum til að svara og vænti þess að fá svar við þessari fyrirspurn minni. Ég vildi jafnframt velta upp atriðum sem snúa að hinu fyrirhugaða stjórnlagaþingi. Ég verð að segja eins og er að það hefði verið bragur á því fyrir Alþingi, úr því að menn gerðu þessar breytingar á fyrirhuguðu fyrirkomulagi stjórnlagaþingsins, að menn ynnu og legðu fram frumvarp sem sýndi nákvæmlega hvernig menn sæju fyrir sér framkvæmd þessa stjórnlagaþings. Mér finnst enginn bragur á því að skella bara inn í nefndarálitið setningum eins og þessum, með leyfi virðulegs forseta: „Meiri hlutinn telur því mikilvægt að reglur um persónukjör verði með þeim hætti að tryggt verði að fulltrúar landsbyggðar og landshluta fái sæti, hvort sem það verður gert með ríkari reglum um kjör eða reglum um einhvers konar jöfnunarsæti. Þá telur meiri hlutinn mikilvægt að reglur um kjörið verði með þeim hætti að tryggt verði eins og hægt er jafnt kynjahlutfall á þinginu.“ Það er ekki boðlegt, virðulegi forseti, að setja hlutina fram með þessum hætti. Hvers vegna í ósköpunum gáfu menn í nefndinni sér ekki betri tíma, kölluðu á sinn fund sérfræðinga og gerðu þetta með einhverjum þeim hætti að hægt sé að leggja þetta fram á Alþingi. Þetta eru ekki boðleg vinnubrögð, þau eru í takt við það sem ég nefndi í ræðu minni fyrr í kvöld. Maður hnýtur um orðalagið í þessu nefndaráliti, undarlegar setningar eins og þá sem ég las upp, með leyfi forseta. Ég vil nota tækifærið og vekja sérstaka athygli hæstv. fjármálaráðherra á þessu, ég veit að hann hefur ábyggilega skoðun á þessu. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggst ekki gegn slíkri kosningu en áréttar þó mikilvægi þess að á stjórnlagaþingi sitji fulltrúar þjóðarinnar.“ - En ekki hvað? Mér finnst þetta álit, þegar maður les þetta, þegar kemur að kaflanum um stjórnlagaþingið, einfaldlega ekki boðlegt. Menn hafa ekki vandað sig við þessi skrif, menn hafa ekki vandað sig við þessa hugsun. Það er einmitt svona plagg eins og þetta sem skiptir máli. Þegar menn eru síðan að skýra stjórnarskrána, ákvæði hennar, og reyna að átta sig á því hvað stjórnarskrárgjafinn vildi þá verða þessir hlutir að vera betur úr garði gerðir en hér um ræðir. Þetta eru ekki boðleg vinnubrögð. Svo er hitt að ég sakna mjög fulltrúa Framsóknarflokksins í þingsal. Það er vitað að sá flokkur hefur lagst einna þyngst á árarnar þegar um stjórnlagaþingið er að ræða. Þetta er mál sem sá flokkur hefur borið fram af hvað mestri ákefð og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir var formaður nefndarinnar. Það er því til baga að ekki skuli vera neinn fulltrúi frá þeim flokki í umræðunni. Enn er því ósvarað hvernig menn sjá það fyrir sér að það gangi upp að menn hafi, eins og sá flokkur að eigin sögn, ekki umboð til að setja ráðherra í ríkisstjórn, séu þeirrar skoðunar að Alþingi hafi hvorki stöðu né umboð til að setja stjórnarskrá, og því verði að setja sérstakt stjórnlagaþing á laggirnar, og standi svo á sama tíma að því að stjórnarskránni sé breytt eins og kveðið er á um í 1. gr. þess frumvarps sem hér er um að ræða. Það er undarlegt hvernig menn geta sett málin fram. Við ættum að geta gert þá kröfu til hv. þingmanna, sem að þessu máli standa, að þeir útskýri það hvernig standi á því að þeir telji að þingið geti ekki gert breytingar á stjórnarskránni en ætla samt sem áður að gera það, eru með klára tillögu um breytingar á stjórnarskrá. Það er 1. gr. sem hér er lögð fram þannig að það virðist ekki vefjast fyrir mönnum. Að sjálfsögðu er það svo að Alþingi Íslendinga bæði á og getur gert þær breytingar sem þarf að gera á stjórnarskránni hverju sinni. Það hefur sýnt sig í þingsögunni að það hefur verið gert. Hitt er aftur á móti alveg jafnljóst, og verður ekki nægilega áréttað úr þessum ræðustól, virðulegi forseti, að fara á varlega þegar kemur að stjórnarskrárbreytingu, menn eiga að undirbúa þær vel, gefa sér allan þann tíma sem þarf. Menn eiga að hafa umræður á Alþingi og í þingsölum sem eru samboðnar stjórnarskránni. Menn eiga ekki að þurfa að standa frammi fyrir hálftómum eða jafnvel tómum þingsal. Það er ekki boðlegt fyrir þingið. Við eigum að hafa meiri metnað, við þingmenn, þegar kemur að stjórnarskránni en birtist í þeim undirbúningi sem hér hefur verið unninn, meiri metnað en birtist í þeim umræðum sem hafa verið um stjórnarskrána. Ég óttast það mjög að dómurinn sem verður felldur um þessi vinnubrögð verði ekki góður fyrir Alþingi. Það er ekki við Alþingi sjálft að sakast heldur við þá sem borið hafa fram málið með þessum hætti. Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum lagt allt kapp á það að taka þátt í umræðunum. Við höfum verið tilbúnir til að hliðra til fyrir öðrum þingmönnum þannig að þeir kæmust inn í umræðuna ef þeir hefðu fram að færa efnislegar athugasemdir eða góðar ræður. Aðalatriðið er að við viljum betri umræðu um þetta en orðið hefur.

Herra forseti. Í öllum tilvikum nema einu er hér um að ræða þaulkunnug mál sem lúta að einföldum og tiltölulega skýrum efnisbreytingum á stjórnarskránni og öll hafa þau verið rædd rækilega í störfum stjórnarskrárnefndar og síðustu nefndar sem starfaði. Það er um sameign á náttúruauðlindum sem ekki eru háðar einkaeignarrétti. Það er um að breyta aðferðinni við að setja eða afgreiða stjórnarskrá þannig að þjóðin kjósi um hana sjálf. Það er um einhvers konar útfærslu á beinu lýðræði. Nýmælið er stjórnlagaþingið sem með þessu frumvarpi er í raun og veru einungis verið að gefa stöðu í stjórnarskránni þannig að Alþingi geti í kjölfarið útfært nánari tilhögun þess með lögum. Þetta er ekkert óskaplega flókið. Það sem er flókið er að Sjálfstæðisflokkurinn skuli hafa getað talað hér í tugi klukkutíma án þess að rökstyðja það nokkurn tíma nákvæmlega og efnislega af hverju þeir eru á móti sameign á náttúruauðlindunum.  Varðandi spurningar hv. þingmanns þá svaraði hæstv. forsætisráðherra sömu spurningum frá öðrum hv. þingmanni Sjálfstæðisflokksins mjög vel hér áðan og ég tek undir svör hennar. Ákvæðið um sameign á náttúruauðlindum styrkir núgildandi 1. gr. laga um stjórn fiskveiða og gerir það fortakslaust, að um ævarandi sameign þjóðarinnar er að ræða sem ekki má selja eða láta af hendi varanlega. Þetta styrkir sömuleiðis þær breytingar í orkulögum sem hér voru settar um að auðlindir í eigu opinberra aðila, orkuauðlindir í eigu opinberra aðila verði ekki varanlega framseldar. Það hefur sjálfstætt gildi. Það styrkir þá hugsun í sessi að þetta sé sameign þjóðarinnar en færi þær ekki til einkaaðila né nein önnur ráðstöfun þeirra myndi aldrei eignarrétt í óafturkallanlegt forræði. Þetta var sett inn í lög um stjórn fiskveiða þegar 1990. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa ágætu ræðu hæstv. fjármálaráðherra. Ég tel mikinn mun á því að hér getum við átt orðastað heldur en það sem oft hefur verið hér í þingsalnum. En ég vil þó taka eitt fram. Það sem hefur valdið okkur sjálfstæðismönnum áhyggjum er að hér liggur fyrir fjöldinn allur af athugasemdum, m.a. frá lögmannafélaginu og öðrum aðilum sem vel þekkja til þessara mála. Þær athugasemdir eru meira og minna allar á einn veg, að hér hefði þurft að vanda betur til verka og gefa sér betri tíma. Og af því að hæstv. fjármálaráðherra nefndi einmitt hugtakið þjóðareign þá eru uppi efasemdir virtra lögspekinga um réttarfarsleg áhrif þessa hugtaks inn í stjórnarskrána. Væri nú ekki ráð að við gæfum okkur tíma til þess að eyða slíkum efasemdum og slíkri óvissu sem kynni að koma upp vegna þess að nú sjáum við þetta fyrir? Við höfum tíma til að vinna þetta vel. Ég bendi líka á, virðulegi forseti, að þeir eru margir lögspekingarnir sem eru einfaldlega þeirrar skoðunar að hugtakið þjóðareign sé ónothæft með þeim hætti sem hér er reynt að gera vegna þess að það skorti einfaldlega fulla 

Herra forseti. Ég tel að þetta sé útskýrt í gögnum málsins með algjörlega skotheldum hætti. Í beinu framhaldi af því að tala um þjóðareign er tekið fram að ríkið fari með forsjá þeirra, vörslu og ráðstöfunarrétt og hafi eftirlit með nýtingu þeirra. Þetta er sameign þjóðarinnar  Ég held að þetta sé algerlega skýrt. Allar æfingar sjálfstæðismanna um annað fara nú fyrir lítið að mér finnst. Íslensk tunga er auðug og geymir mörg góð orð en við vitum öll hvað þetta þýðir. Við erum að tala um ævarandi sameign þjóðarinnar sem byggir Ísland, að hún eigi tiltekna hluti saman.  Varðandi aðrar athugasemdir sem hv. þingmaður gerði varðandi stjórnlagaþing og ég hafði ekki tíma til að svara í fyrra svari mínu hefur það nú einfaldast í meðförum. Ég vænti þess að hv. þingmenn séu ánægðir með það. Það er boðið upp á það hér að lagfæra hlutina og einfalda þá og m.a. draga úr kostnaði og ég fagna því auðvitað sérstaklega í núverandi embætti mínu. En að öðru leyti lutu athugasemdir hv. þingmanns aðallega að því sem meiri hluti nefndarinnar reifar í nefndaráliti sínu og lýtur að mögulegu inntaki væntanlegs frumvarps sem sett verður á grundvelli stjórnarskrárákvæðisins. Það eru ekki lögskýringargögn gagnvart stjórnarskrárákvæðinu sem slíku og alveg ástæðulaust að flækja málin hér með því að velta mikið vöngum yfir því. Það eru bara hugmyndir þessa meiri hluta um það hvernig æskilegt sé að búa kannski um þessa hluti í væntanlegri löggjöf.

Virðulegi forseti. Það er einmitt þannig að nú þegar eru komnar upp deildar meiningar um hver sé tilgangur og eðlisinntak þess ákvæðis sem hér um ræðir, þ.e. þjóðareignarinnar. Formaður þingflokks Vinstri grænna hefur lýst því yfir á opinberum vettvangi á framboðsfundi að hér sé um að ræða fyrsta skrefið til þess að gjörbreyta fiskveiðistjórnarkerfinu á sama tíma og hæstv. forsætisráðherra hefur lýst því yfir að svo sé ekki. Við þetta bætist síðan sá vafi sem ég lýsti áðan hjá ýmsum lögspekingum um réttarfarsleg áhrif þessa ákvæðis. En það er alveg rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að hér er um að ræða ríkiseign. Það sem ég skil reyndar ekki í þessu, úr því að menn eru sammála um að það sé verið að tala um að það verði ríkið sem eigi þessar auðlindir, hvers vegna setja menn það bara ekki inn í stjórnarskrána? Af hverju eru menn að standa í þessu með þessum hætti? Ég veit að það hljómar betur að segja þjóðareign. En hið rétta er og það kom einmitt réttilega fram hjá hæstv. ráðherra að um er að ræða ríkiseign. Það er ekkert annað og það er einmitt í góðu samræmi við þær athugasemdir sem lögspekingar hafa gert, margir hverjir, að hugtakið þjóðareign sé of óljóst. Þannig að það sé ekki hægt að nota hugmyndir manna um eignarrétt og eðli hans í þessu samhengi. Það er einmitt þess vegna sem ríkið kemur inn. Það verður einmitt þessi vörsluaðili. Það verður sá aðili sem getur borið eignarréttinn. Þannig held að það standi nákvæmlega af sér. Hvað varðar óljósar útfærslur á þessu öllu saman, hvað varðar stjórnlagaþingið þá hefði í fyrsta lagi verið hægt að breyta því í meðförum þingsins og til hins betra tel ég. En það er þó þannig að þær breytingar sem gerðar hafa verið í nefndarálitinu eru illa rökstuddar. Þar er vísað til þess að það þurfi styttri tíma vegna þess að væntanlega muni stjórnlagaþingið hafa samráð við hagsmunaaðila og ýmsa sérfræðinga. Þar með var starfstími stjórnlagaþingsins styttur um hálft ár og þetta var notað sem rökstuðningur í áliti meiri hlutans. Mér finnst það nú 

Herra forseti. Ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst umræðurnar hafa orðið heldur líflegri og ánægjulegt að sjá að bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hafa leyft sér að taka aðeins þátt í umræðunni. Þau hafa reyndar ekki farið í langar ræður en í andsvör og sýnt aðeins þá gömlu takta sem þau bæði sýndu okkur á árum áður þegar þau voru í stjórnarandstöðu og höfðu ýmislegt til málanna að leggja. Í því ljósi finnst manni hálfskondið að heyra hæstv. fjármálaráðherra býsnast yfir því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi talað í tugi klukkutíma. Út af fyrir sig hélt þjóðin sennilega, a.m.k. einhvern tíma, að það væri einungis núverandi hæstv. fjármálaráðherra og einhverjir í þingflokki hans sem gætu talað í tugi klukkutíma.  Hins vegar taldi hæstv. fjármálaráðherra að þau efnisatriði sem við erum að fjalla um hérna væru þaulrædd, og vissulega má segja að þau hafa verið mikið rædd en þau eru ekki þaulrædd og um þau er ekki sátt. Það var vitað fyrir fram, áður en þetta stjórnlagafrumvarp var lagt fram á yfirstandandi þingi. Hann spurði hvað það væri sem við hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hefðum við þau atriði að athuga og það vill þannig til að ég fór yfir það, sérstaklega hvað varðar auðlindaákvæði, hér fyrr í kvöld og hæstv. fjármálaráðherra sat meira að segja hérna inni meðan ég fór yfir það. Hann ætti því að vera búinn að heyra það a.m.k. tvisvar í kvöld, bæði af minni hálfu og af hálfu hv. þm. Illuga Gunnarssonar, hvað það er sem þar er um að ræða, og ætla ég ekki að endurtaka það núna nema í ljós komi að þetta hafi verið kaflinn sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson heyrði ekki í ræðu minni fyrr í kvöld. Fyrst hann er mættur í salinn er kannski rétt að ég  Það snýst um að hugtakanotkun í þessari breytingartillögu er óskýr og óljós. Það á við um hugtakið þjóðareign, hvað það er sem þar er um að ræða. Það er ekki ríkiseign, segja menn, það er eitthvað annað en það er ekki skilgreint og sumir fræðimenn hafa beinlínis sagt að þjóðin geti ekki verið eigandi. Það kallar þá hins vegar á hitt: Hvernig er þá réttindum annarra háttað hvað varðar þjóðareign, þ.e. nýtingarrétturinn, ráðstöfunarrétturinn? Hvaða áhrif hefur þessi þjóðareign á þá þætti? Síðan snýst þetta um nytjastofnana, hvaða stofnar eða dýrategundir eru nytjastofnar. Það þarf ekki endilega að vera sama mengið frá einum tíma til annars því að dýrategund eða stofn getur farið úr því að vera ónýttur í það að vera nytjaður og þar með nytjastofn, kannski eingöngu fyrir hugmyndaflug og hugmyndir, hugsun, frumkvæði og framtak eins manns. Það breytir þá stöðu stofnsins í að vera nytjastofn og verðmætur og þar með þjóðareign. Hvað verður þá um rétt þess aðila sem hafði frumkvæði og sýndi hugmyndaauðgi og hugsun til að nytja þann stofn? Eins getur það gerst hætt verði að nytja dýrategund eða stofn sem nytjaður hefur verið og hættir þá væntanlega að vera nytjastofn og fellur þar með úr þjóðareign um lengri eða skemmri tíma. Hver er staðan þá? Er hann enn þá í þjóðareign? Ef byrjað verður að nytja hann aftur, er hann þá aftur kominn í þjóðareign en var það ekki í millitíðinni? Hvernig er þá með réttindi þess aðila sem hefur notin aftur? Ef hann átti réttindi á fyrra tímabilinu fær hann þau þá aftur eða fær einhver annar réttinn? Ef einhver annar aðili hefur frumkvæði að því að byrja að nytja stofninn aftur, fær hann þá réttinn? Eða sá sem nýtti stofninn á fyrra tímabili og hætti að nýta hann en hefur ekki hafið nýtinguna, eignast hann þá einhvern rétt? Þetta er allt saman óljóst. Ég held að lögfræðingur eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson ætti að átta sig á því að þarna er um óljósa hluti að ræða og óljósa hluti á ekki að setja í stjórnarskrána. Hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, fjallaði líka um auðlindaákvæðið og taldi að í því fælist ekki nein breyting á núverandi stöðu. Þá segir maður: Ókei, til hvers þá að vera að þessu? Til hvers á að vera að breyta stjórnarskránni ef það á ekki að fela í sér neina breytingu frá núverandi stöðu? Aðrir þingmenn stjórnarflokkanna tala um annað, t.d. þingflokksformaður Vinstri grænna, Jón Bjarnason, eins og fram hefur komið. Hann telur þetta vera upphafið að róttækri breytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu. Hverju á maður að trúa? Auðvitað hefur maður tilhneigingu til þess að trúa hæstv. forsætisráðherra frekar. En hvaða gildi hafa þau orð sem þá falla þegar hugsanlega kæmi til þess að dómstólar ættu að fjalla um málið? Þá eru það ekki orð hæstv. forsætisráðherra í ræðu eða riti sem ráða heldur er það lagatextinn sjálfur. Það hefur margsinnis verið um það fjallað og um það dæmt að Alþingi dugi ekki í greinargerðum eða nefndarálitum að skilgreina sig frá orðalagi lagatextans, en það er það orðalag sem gildir. Þess vegna held ég að yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra hafi frekar aukið á óvissuna í þessu en hitt. Aðeins barst hérna í tal hjá hæstv. forsætisráðherra kostnaður við stjórnlagaþingið. Hæstv. forsætisráðherra taldi að það ætti að gleðja sjálfstæðismenn að búið væri að breyta því hvernig stjórnlagaþingið ætti að vera sem leiddi til þess að kostnaður yrði minni. Út af fyrir sig gleður það sjálfstæðismenn að kostnaðurinn verði minni en það þarf ekkert endilega að gleðja sjálfstæðismenn ef það þýðir að stjórnlagaþingið vinni ekki eins vel eða hafi ekki tækifæri til þess að vinna eins vel og ella hefði verið. Í núverandi hugmyndum sem fram koma í nefndarálitinu er jafnvel gert ráð fyrir að fulltrúar á stjórnlagaþinginu verði þar í hlutastarfi, það verði ekki fullt starf til tveggja ára eins og upphaflega var talað um heldur verði það hlutastarf til eins árs. Ég hef aðeins verið að velta því fyrir mér hvernig þetta gæti gengið saman. Ég hef verið að sjá sjálfan mig fyrir mér í því ef það skyldi nú verkast þannig að ég yrði fulltrúi á stjórnlagaþinginu, sem ég hef svo sem ekkert hugsað mér, en ef það væri í hlutastarfi mundi ég hugsanlega hlaupa úr fjósi í Flóanum í stjórnlagaþingsalinn og síðan í svínabúið á Kjalarnesinu þar á eftir.