Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég skal geta þess í sambandi við það mál, sem hér var til meðferðar næst á undan, breyt. á vegal., að það var aðeins frá sjónarmiði n. það æskilegasta, - og þess vegna till. mín -, að mál það hindraðist alls ekki á braut sinni, því að það var búið að vera til meðferðar í n. alveg eins og mál það, sem hér liggur fyrir um breyt. á l. um brúargerðir. Þessi mál hafa að sumra dómi bæði verið of lengi í meðferð hjá n. En ég tel, að það hafi ekki verið kleift að komast að niðurstöðu og sízt svo góðri sem ég tel, að hafi orðið í báðum þessum málum -, á skemmri tíma. Það er eins um þetta mál, sem komið er hér nú til umr. og kemur frá hv. Ed., um brúargerðir, eins og um vegalagabreyt., að það er lögð áherzla á það nú eins og komið er, að þessum málum sé hraðað eins og verða má, því að héðan af má það ekki koma fyrir, að þau dagi uppi. Hæstv. forseti veit nú kannske gerr en ég, hve lengi þing stendur. Ég vil vænta þess, að þessi mál gangi sinn greiða gang. Og að því er snertir breyt. á I, um brúargerðir, sem hér liggur fyrir, þá hefur það frv. þegar verið í meðferð nefnda, og mun því óþarft að ætlazt til þess, að það gangi til samgmn. hér í þessari d., og vil ég því aðeins mæla með því, að það verði látið ganga hindrunarlaust til 2. umr.

Forseti (JJós): Út af því, sem hv. 10. landsk. þm. sagði um bæði þessi mál, vil ég geta þess, að mér er ekki í hug að tefja á nokkurn hátt framgang vegalagabreyt. Hitt sé ég ekki, að mér sé fært að láta ekki koma undir atkv. brtt., er liggja hér fyrir prentaðar á þskj. og löglega hefur verið útbýtt, án þess að þeir, er flytja þær till., hafi látið í ljós vilja sinn um þá meðferð þeirra. En ég vona, að það sé svo samstilltur vilji allra hv. þm. um að láta þetta mál ganga fram, að það þurfi ekki að koma að sök, þótt látin sé bíða atkvgr. um vegal. Ef um sök væri að ræða í þessu sambandi, þá er það þeirra hv. þm., sem ekki mæta á fundi, þegar áhugamál þeirra eru tekin á dagskrá. Um síðara atriðið vil ég segja það, að ég tek undir þá ósk hv. 10. landsk. þm. til hv. þdm., að þetta frv. um brúagerðir megi ganga áfram til 2. umr. án n.



Herra forseti. - Eins og ljóst er öllum hv. þingm. og kemur einnig fram í hinni prentuðu dagskrá, liggja hér fyrir mörg mál í rauninni, víðs vegar að af landinu, ef svo mætti segja, enda er svo ávallt, þegar vegalagabreyt. eru á ferð í hv. Alþ. Þar mætast hagsmunir allra á einum vettvangi, og kemur hver úr sínu horni með áhugamál sins byggðarlags, sem hann er skyldur til að bera fyrir brjósti. Samgmn. tók það ráð, sem eðlilegast var, þegar svo viðamikið allsherjarmál var á ferð, að flýta fyrir þingstörfum með því að hafa samvinnu með samgmn. hv. Ed. bæði í vegalögum og brúarlögum. Vandaverk hefur það ávallt reynzt að samræma þar ekki aðeins vilja manna, heldur það, sem kleift mætti kalla og eftir atvikum hentugt að setja í l. Hins er ekki að dyljast, að eðlilega er áhugi ríkjandi alstaðar heima fyrir í héruðum að koma sem mestum vegasamgöngum á hið opinbera. Ber þar tvennt til, sem hvorttveggja má teljast sanngjarnt. Í fyrsta lagi, að ríkið hefur almennt betri tök á því að annast vegalagningar og vegaviðhald. Einnig ætti að vera nokkur trygging fyrir því, að vegirnir yrðu svo traustlega gerðir, sem verða mætti. En því er þó ekki að fagna allténd, og er það að vissu leyti eðlilegt, þar sem svo mikið er vegað á kostnað ríkisins, allar höfuðsamgöngur og meira til. Það er ekki eðlilegt, að víðhald vega geti orðið eins og þeir vildu óska. Samgmn. hafa nú unnið að þessu máli með það eitt fyrir augum, að sem bezt mætti notast að öllu, þannig að þm. þeir, sem fram hafa komið með till. frá ýmsum héruðum landsins, mættu sjá, þegar till. koma úr þessum hreinsunareldi hjá n., að þar sé öllu sæmilega borgið eftir því, sem efni standa til og n. þykja kleift um sinn. Nú er svo mál með vexti, að allmikill hluti af þessum till. hefur komizt inn í þær höfuðtill., sem samgöngumálan. Nd. ber fram á þskj. 460. Er í því þskj. tekið upp ekki aðeins það, sem ég vil telja að gott samkomulag hafi verið um milli n. og með n. og þeim þm., sem brtt. hafa flutt, og loks vegamálastjóra. Þessir aðilar allir tel ég, að hafi unnið að þessum breyt. og lagt sitt lóð á vogarskálina, eftir því sem n. töldu vel við hæfi, og býst ég ekki við, að menn geti með sanngirni talað um, að mikið hallist á. Ég býst ekki við, að menn verði óánægðir að lokum, að alhuguðu máli. Það er heldur ekki öll nótt úti, þótt samþ. verði það, sem n. leggur nú fyrir, því að þing á að koma saman eftir þetta þing. Ef menn sjá, að aðrir vegir eru jafnsjálfsagðir til þess að komast í þjóðvegatölu, þá yrði það vitanlega að ráði á sínum tíma. En að svo vöxnu tel ég ekki, að lengra megi fara, og þykist ég mæla fyrir munn n. og reyndar beggja n. Hitt getur verið álitamál í einstökum fáum tilfellum, hvort einn vegur hefði mátt falla úr eða annar vegur væri ekki jafnbær að koma inn. Á það vil ég ekki leggja dóm, en tel, að það sé vel, sem er, og menn yfirleitt verði að sætta sig við það. Og til þess vil ég mælast við þm., sem komið hafa með brtt. bæði áður en samkomulags var leitað meðal n., þegar þeir tóku þær aftur, og eins hinna, sem komið hafa fram með örfáar brtt. síðan, að þeir reyni að sætta sig við það, sem nú er orðið að samkomulagi með n. og meðal alls þorra þingmanna, sem eiga mokkurn hlut að máli. Ég tel eðlilegast, að þeir geri ekki að kappsmáli að koma að þessum fáu brtt. nú. Þessi ummæli eru með þeim eina fyrirvara, að undantekningu megi gera, ef þessir þm. hafa fengið vegamálastjóra til að leggja með einhverjum vegarspotta. En vegamálastjóri hefur sem sagt unnið með n. að því að koma á þessu kerfi og fá það út, sem mest var hægt að gera fyrir héruðin að svo vöxnu máli. Þess vegna tel ég, að verði einhverju bætt við, verði það að vera með vilja vegamálastj., til þess að ekki raskist mikið það skipulag, sem á þskj. 460 greinir, þar sem ekki aðeins eru taldir þeir vegir, sem till. koma um á þessu þingi, heldur allir þjóðvegir í einni skrá. Því að fleiri l. voru um þetta en aðallögin frá 1933, bæði frá 1936 og 1940, auk smærri ákvæða. Augljóst virðist, að réttast sé að eiga aðgang að þessum l. á einum stað. Að endingu: N. vonast eftir, að ekki verði deilur um þetta mál yfirleitt. Reipdráttur er oft eðlilegur, en hann er líka stundum skaðlegur. Og nefndirnar tóku það ráð að leita samvinnu við alla aðila, sem komu til mála, og vona, að það beri árangur í meðferð hv. d. á þessu máli. Legg ég til, að till. verði samþ. eins og þær koma frá n.



Ég harma það, að n. sá sér ekki fært að taka upp þá aðgreiningu á þjóðvegunum, sem ég tel eðlilega og sjálfsagða og ég hef minnzt á áður, og sérstaklega í Ed., þegar breyt. á vegal. lá fyrir þar 1940, heldur hafa alla þjóðvegi í sama númeri og stefna yfirleitt að því að gera alla vegi í landinu að þjóðvegum. En hinn fjárhagslegi þungi af vegunum ætti að hvíla á ríkissj. eftir því, hve mikið þeir eru gerðir fyrir einstök héruð. Ég flyt á þskj. 24 brtt. við vegal. N. hefur ekki tekið hana upp. Síðan hef ég gert brtt. á þskj. 471 við brtt. n. Og þó að ég vilji allt fyrir samgmn. gera, þá sé ég mér ekki fært að taka þær aftur, og það því fremur sem þær tvímælalaust standa framar en ýmsar af þeim brtt., sem upp eru teknar, að því er þörfina snertir. En eftir því verður að fara á þeirri hálu braut, sem við erum á. Það verður að taka upp mat á nauðsyn þeirra vega er gera á að landssjóðsvegum. Brtt. á þskj. 471 fer fram á að gera þjóðveg fram Jökuldal. Þessi hreppur, sem um er að ræða, Jökuldalshreppur, er einn af þeim hreppum, sem nær yfir einna mest víðlendi hér á landi. Það er byggð beggja megin árinnar, sem er ófær alla tíma árs, nema annaðhvort á brú eða í kláfum dráttum - og þeir eru 5 yfir ána og skilur hún þess vegna sveitina algerlega í sundur og gerir alla aðstöðu ákaflega erfiða innan hrepps. Það skal viðurkennt, að við það, að vegur var gerður eftir fjöllunum á bak við dalinn og niður að fremsta bænum að vestanverðu, þá skánaði ástandið dálítið. Fremstu bæirnir gátu náð um hásumarið eftir þessum fjallvegi, og munar það nokkru um aðdrætti fyrir þá, sem fluttu allt á klökkum. Nú er það ósk manna þarna, að vegurinn annars vegar við þessa á, sem er ófær allt árið, komi í þjóðvega tölu, en hinn vegurinn verði áfram á sýslunni og hreppnum. Eftir upplýsingum frá vegamálastjóra ætla ég, að vegurinn hafi verið hugsaður frá vegamótum við Gilsá og fram dalinn að Brú. Nú á að halda við sýsluvegi annars vegar í dalnum, sem er 80–90 km, og ætla ég að það sé nóg vegalengd, þó að ríkið leggi veginn annars vegar. Í Skorradal og Lundarreykjadal, og reyndar hvar sem við förum, finnum við alls staðar kominn þjóðveg eftir endilöngum dalnum. Hvers eiga menn þá að gjalda hér? Vegamálastjóri segir, að vegur þessi sé dýr og liggi um erfitt land. En það væri skrítin röksemdafærsla, ef ríkið ætti að afsegja að taka að sér veg af þeirri ástæðu og láta hrepp og sýslu standa undir kostnaðinum þar, sem dýrast er að leggja. Ég legg þess vegna mikla áherzlu á að fá þennan veg. hann er fullkomlega réttmætur samanborið við aðra. Hann er sjálfsagður með tilliti til þarfarinnar heima fyrir, og tel ég hreppsbúa beitta rangindum, ef þeir fá ekki þennan veg tekinn upp í þjóðvegatölu. Um veginn frá Seyðisfjarðarkaupstað og til Þórarinsstaðaeyrar er ekki hægt að segja, að gegni sama máli yfirleitt. Hann á rétt á sér á sama hátt og þjóðvegir, sem tengja þorp, hérað eða kaupstaði við aðalvegi. Hann hefur minni þýðingu en hinn að því leyti, að þarna eru tíðar samgöngur á sjó, svo að nauðsynin er ekki nærri eins brýn, þó að það sé ósk manna að fá bílfært að þorpinu, og vegurinn verði notaður talsvert, þegar hann er kominn.



Þetta er aðeins til að taka fram, að n. óskar þess, að hv. þm., sem komið hafa fram með brtt., vildu taka þessar till. aftur til 3. umr. (þær, sem ekki eru teknar aftur til fulls) og greina frá því við hæstv. forseta. Og má þá segja, að á þessu stigi geti menn þá komizt hjá að þrátta meira um þetta. Hv. 2. þm. N.-M. (PZ) virðist hafa borið fram brtt. sina í nokkru trássi við n. Því að eftir orðum hans ber hann brtt. fram til þess að uppfylla sín a málfærslu. En hann slær fúslega af kröfum sínum í þessu efni, þannig að hann skorar á menn að fella aðra brtt. sína, ef þeir vilja samþ. hina. Eftir þessu skilst mér, að allar brtt. verði teknar aftur til 3. umr. En helzt vildi ég, að þeir, sem áður hafa komið með brtt., vildu taka þær aftur fyrir fullt og allt. Viðvíkjandi Jökuldalsveginum er það að segja, að það er ekki útilokað, að sá vegur komi á sínum tíma í þjóðvegatölu, en það er ekki álitið af samvinnun. samgönguauála og vegamálastjóra eins tímabært að taka hann nú í þjóðvegatölu eins og aðra vegi ýmsa. Þessi vegur er, eftir lýsingum, ærið langur. Hann er að vísu óvegur á ýmsum tímum ársins, en þarna er um að ræða stað, þar sem eru fáir bæir, og þarna mundi vegagerð verða dýr, og þá er ekki óeðlilegt, eftir atvinnuháttum nú og öðru í sambandi við þá, að sumir aðrir staðir verði að ganga fyrir um vegagerð. Það verður í þessum efnum hvað að bíða síns tíma. Og þessi vegur er að dómi n. og vegamálastjóra ekki kominn að því, með tilliti til þess, sem ég hef greint, að verða tekinn upp í þjóðvegatölu, og þó að aðrir vegir séu kannske ekki rétthærri, þegar tekið er tillit til aðstæðna heima fyrir. Dagur kemur eftir þennan dag, og vegurinn verður ekki verri, þó að hann bíði næsta árs. Annars mun sumarfært vera þarna á þessum vegi. Það er ekki nauðsynlegt að hnoða öllu í einu inn á vegal., þó að sumum kunni að þykja það æskilegt. Og það er ekki svo sem hv. þm., hvorki ég eða aðrir hafi fengið allar till. eða óskir okkar uppfylltar í þessum efnum. Vil ég því óska þess, að hv. þm. geti orðið sammála um það, sem n. hafa orðið ásáttar um að leggja til. Og vil ég því vona, að þessi vegalagabreyt. gangi þannig til 3. umr. eins og frv. er nú.



Ég skal gjarnan verða við þeirri ósk hv. formanns samgmn. að taka brtt. minar aftur til 3. umr. En eins og hann sagði, koma dagar eftir þennan dag, og á einhverjum þeim degi verður 3. umr. Og ég vona, að samgmn. noti þá fáu daga á milli umr. til þess að sjá og skilja, að þessi vegur á að koma, og sjái sér fært að leggja til, að svo verði.

Á sínum tíma. Á sínum tíma

.



Herra forseti. - Ég flutti brtt. á þskj. 66, fjórar að tölu. Hv. n. hefur nú eftir till. vegamálastjóra tekið upp tvær þeirra, hina 2. og 3., nokkuð öðruvísi orðaðar, en niðurstaðan er hin sama. Ég vildi taka aftur til 3. umr. brtt. nr. 1 og 4.



Ég tel það enga goðgá, þó að öllum brtt. sé sleppt við þessa umr. við atkvgr. nema brtt. samgmn. Og vil ég mælast til þess, að hæstv. forseti beri málið þannig upp til atkv., ef ekki koma mótmæli gegn því.

Forseti (JJós): Ég hef heyrt mál hv. 10. landsk. (GSv). En þó að mér séu ekki að öllu leyti kunnar aðferðir við þess háttar, þá kann ég ekki við að láta ekki koma undir atkv. brtt. án þess, að flm. þeirra segi til um það sjálfir, hvort svo skuli gert eða ekki. Það stendur nú svo á, að margir af hv. flm. þessara brtt. eru nú ekki viðstaddir á fundi, og tel ég því eftir atvikum réttara, að atkvgr. verði frestað, enda sé ég ekki, að það geti skaðað málið neitt.



Herra forseti. - Það varð ekki samkomulag i fjhn. Um þetta mál. Og ég stóð einn með því, að frv. yrði samþ. með mjög litlum breyt. Það var fyrst svo í n., þegar verið var að ræða um þetta, að það virtist ætla að verða ofan á, að meiri hl. n. legði til, að frv. þetta yrði fellt, nefnilega að það yrði ekki samþ. að virkja Andakílsfossana, heldur skyldi reyna að útvega íbúum Akraness, Borgarfjarðar og Mýrasýslu það rafmagn, sem þeir þyrftu, frá Sogsvirkjuninni. Það hafði verið leitað álits mþn. í raforkumálum viðvíkjandi þessu máli, og sú n. skrifaði álit, sem ég skal leyfa mér að lesa nokkuð úr, með leyfi hæstv. forseta. Mþn. í raforkumálum kemst að þeirri niðurstöðu, að „hagkvæmast verði að bæta úr rafmagnsþörf fólksins í þessum landshlutum (þ.e. í Mýra- og Borgarfjarðarsýslu og á Akranesi) með því að auka við aflstöðvarnar í Sogi og Laxá og tengja þær saman með landslínu um þau héruð, sem nefnd hafa verið“. Og enn fremur segir þessi n. sérstaklega viðvíkjandi virkjun Andakílsfossanna: „Nefndin getur því ekki mælt með því, að frv. verði samþ., þar sem hún telur hagkvæmara að fullnægja raforkuþörf manna í viðkomandi hér aði á annan hátt og álitur, að slíkt þurfi ekki að verða til þess að tefja lausn málsins“. Það var sem sé auðséð, að mþn. í raforkumálum lagði á móti því, að þetta frv. yrði samþ. á einn eða annan veg, og byggði það á þeirri hugmynd, að nægilegt rafmagn mundi verða hægt að fá í náinni framtíð handa þessum héruðum frá Sogsvirkjuninni og frá Laxá. Ég veit ekki, hvað valdið hefur því, að r. komst á þessu stigi málsins að þessari niðurstöðu. Ég veit ekki um rök fyrir því máli. En í fjhn. var farið að ræða þessar niðurstöður mþn. í raforkumálum. Við fengum álit Árna Pálssonar verkfræðings, og var þetta rætt við hann nokkuð ýtarlega. Ég veit ekki, hvort það er afleiðingin af því samtali, að meiri hl. í fjhn., sem einnig er meiri hl. í mþn. í raforkumálum, breytir skoðun og leggur til, að horfið verði að því að virkja Andakílsfossana, en með því skilyrði, að ríkið reki virkjunina. Mér er nær að halda, að raforkumálan., hafi bitið sig nokkuð fast þar í, að það mundi vera langbezt, ef hægt væri að virkja bara tvö vatnsföll og leggja svo bara línur frá þeim út um allt landið. Og þessi hugmynd virðist halda áfram hjá n. og móta allar hennar till. í sambandi við þessi mál. Það verður því alls ekki hjá því komizt í sambandi við þetta mál, sem hér liggur fyrir, að ræða þó nokkuð almennt um þessa hugmynd, því að það er hún, sem veldur því, að meiri hl. leggur til, að ríkið reki Andakílsvirkjunina og að lagðar skuli vera línur frá þeirri virkjun norður til Strandasýslu, Vestur-Húnavatnssýslu og Austur-Húnavatnssýslu. Ég veit ekki, hvort þörf er á fyrir mig að ræða um Andakílsvirkjunina sem slíka. Ég hef í nál., sem ég hef gefið út, gert nákvæmlega grein fyrir, hvernig þetta fyrirtæki er, hve mikið vatnsafl þar er og hve tiltölulega ódýr þessi virkjun kemur til með að vera, líka meðan hún er ekki nema 2400 hestöfl. Og meðan ekki koma mótmæli gegn því, sem þar er fram sett, mun ég ekki fjölyrða um virkjunina sjálfa, heldur aðeins staðhæfa það, eins og ég þykist líka sýna fram á í nál., að þessi virkjun sé mjög heppilegt fyrirtæki og að undirbúningur allur hafi verið tiltölulega mjög vel gerður og allar áætlanir um virkjunina nákvæmlega endurskoðaðar, þannig að vissa sé fyrir því, að þetta fyrirtæki muni geta borið sig. Það er þess vegna rétt að athuga nú þegar þessa hugmynd, sem hv. meiri hl. n. kemur fram með í sambandi við þetta mál um það, að hentugra muni vera að taka. Andakílsvirkjunina þannig að leiða frá henni línur til Norðurlands heldur en að leggja í virkjanir annars staðar fyrir Strandasýslu og Húnavatnssýslur. Ég álít, að þessi hugmynd hjá hv. meiri hl. fjhn., að það ætti að nota Andakílsfossavirkjunina til þess að framleiða rafmagn fyrir Strandasýslu, Vestur-Húnavatnssýslu og Austur-Húnavatnssýslu, sé í raun og veru nýtt upplag af gömlu hugmyndinni að því að leggja línur frá Soginu til Mýra- og Borgarfjarðarsýslu og frá Laxá um allt Norðurland. Þessi leið, að hafa fáar stöðvar, en leggja frá þeim langar línur, er dýrari og um leið sú aðferð, sem er minnst örugg. Ef við ætlum að tryggja öllu landinu rafmagn, verðum við fyrst og fremst að stefna að því að hafa það sem mest og geta haft það sem ódýrast á hverjum stað og geta haft það svo mikið, að hægt sé að nota það ekki aðeins til ljósa og suðu, heldur líka til hitunar og iðnaðar. Og ef við ætlum að gera þetta, verðum við að nota sem mest af vatnsfalli okkar í framtíðinni. Það væri því heimskulegt að ætla að binda sig við að virkja t.d. tvö vatnsföll og ætla að leiða rafmagn frá þeim út um sveitir og á þá staði, þar sem ætti að nota rafmagnið. Þær leiðslur, sem til þess þyrfti, mundu verða gífurlega dýrar. Við sjáum það, ef við athugum þá leiðslu, sem til þess þyrfti að vera frá Laxá til Siglufjarðar. Við höfum líka reynslu af því, hve lítið öryggi er í því að hafa langar háspennuleiðslur. Ef verulegt óveður kemur hér, bílar háspennulinan frá Soginu. Og ekki er þá ólíklegra, að háspennulína, sem lögð yrði frá Andakílsfossum eða Soginu norður yfir Holtavörðuheiði, mundi bila, nema hún yrði grafin niður, sem yrði þrefalt dýrara. Að leiða rafmagn frá Andakílsfossum og norður yfir Holtavörðuheiði yrði því dýrasta aðferð til þess að sjá þeim þar fyrir norðan fyrir rafmagni og jafnframt sú óöruggasta, og mundi veita þeim tiltölulega lítið rafmagn og helzt til ljósa. Og það rafmagn mundi ekki geta verið tryggt vegna bilana, þegar nokkuð væri að veðri. Það, sem þess vegna væri stefnt að með slíkri aðferð, mundi vera það dýrasta og óöruggasta. Að virkja fá vatnsföll fyrir stór svæði mundi því bæði verða tiltölulega dýrt og ekki gefa nema tiltölulega lítið rafmagn, rétt til ljósa og máske ofurlítið til suðu, en mundi síðan verða til þess, að alltaf, þegar mest lægi á að hafa rafmagnið, þá þá mundu leiðslurnar bila. Þá mundi ljósið, sem menn tala um, að þurfi að lýsa upp í dimmviðrum í strjálbýlinu, slokkna, og mundi taka óratíma að gera við það, fyrir utan það, að þegar íbúum fjölgaði á þessum stöðum, yrði rafmagnið of lítið, og yrði þá að ráðast í að byggja nýjar stöðvar. Við höfum reynslu af því, að alltaf hefur verið gert ráð fyrir of lítilli notkun rafmagnsins, þegar stöðvar hafa verið reistar, að það hefur aldrei verið athugað nóg, að hægt væri í framtíðinni að auka rafmagnið. Við verðum að athuga það, að hvarvetna þar, sem rafmagn er leitt, sprettur upp vegna rafmagnsins nýr möguleiki til iðnaðar, sem krefst þá rafmagns. Það spretta upp möguleikar, sem ekki er hægt að nota nema með nægilegu rafmagni. Ég vil benda á út af því, sem liggur til grundvallar fyrir þeim útreikningi, sem a.m.k. ég lagði til grundvallar hér í nál. mínu, að þegar I. um Sogsvirkjunina voru samþ., þá var gert ráð fyrir, að þaðan mætti fá 110 þús. hestöfl. Og það mun sýna sig, að í framtíðinni mun það ekki gera betur en að fullnægja rafmagnsþörf Rvíkur, vegna þess að gera má áreiðanlega ráð fyrir, að sá iðnaður, sem er í Rvík, aukist það mikið. Og jafnvel er líklegt, að það muni ekki nægja Rvík einni saman í framtíðinni. Og rafmagnið kemur til með að sýna sig að vera drýgsta og, - ef rétt er á haldið, - ódýrasta aflið í atvinnu okkar hér á landi, ef hér kemur upp verulegur iðnaður. Gert er ráð fyrir, að í Andakílsá sé hægt að virkja 12 þús. hestöfl. Og ég álít, að íbúum Akraness, Mýra- og Borgarfjarðarsýslu veiti ekki af því í framtíðinni að nota þetta rafmagn allt fyrir sig. Og ég skal nefna í þessu sambandi, að í því nál., sem „Rauðka“ á sínum tíma gaf út, var getið um, að rannsóknir á því, hvaða iðnaði væri hægt að koma upp hér á landi, hefðu leitt í ljós, að sementsgerð væri slíkur iðnaður. Og það var sérstaklega lagt til af þeirri n., skipulagsn. atvinnumála, að sementsiðnaði yrði komið upp á Akranesi. Það var gert ráð fyrir, að 550 kW. mundi þurfa til rekstrar verksmiðjunnar. En það. sem hins vegar olli því, að hætt var við þessa hugmynd eða gefizt upp við hana, var, . að það, sem átti að nota til brennslunnar við þennan rekstur, var kol. Og það þótti ekki gjaldeyrissparnaður að því, eins og þá var, að koma verksmiðjunni upp þannig að nota til þess kol. Hins vegar. býst ég við, ef hægt væri að nota rafmagn við reksturinn, þá mundi þurfa til slíkrar verksmiðju nokkur þús. hestöfl. Þannig að ef farið væri að koma upp sementsverksmiðju á Akranesi til þess að framleiða jafnvel megnið af því sementi, sem við þurfum á að halda, þá mundi sá rekstur taka líklega 3–4 þús. hestöfl af því rafmagni, sem hægt væri að framleiða við Andakílsfossana. Ég býst við, að hægt væri að nefna mörg slík dæmi og fleiri staði en Akranes um það, að ef við ætlum að skapa stóriðju hér á landi, þá verðum við að nota rafmagn í stórum stíl til þess, og þá verðum við að fá sem mesta raforku á hverjum stað fyrir sig, þannig að í staðinn fyrir það, sem fyrir hv. meiri hl. fjhn. vakir, að píra rafmagninu út um allt land svo að aðeins lítið verði handa hverjum stað, lítið gagn verði að því og lítið öryggi um, að það bili ekki, en verði hins vegar dýrt, þá verðum við að stefna að því að virkja á sem flestum stöðum, þar sem það getur borið sig, og nota rafmagnið þar sem mest og gera það á hverjum stað sem allra ódýrast. Það verður þá áreiðanlega að taka þá leið, heldur en ætla sér að leggja frá Sogsvirkjuninni eða Andakílsvirkjun rafmagn til Strandasýslu, Hvammstanga og Blönduóss og sveita Húnavatnssýslna og píra því þannig, að lítið rafmagn verði handa hverjum manni og dýrt þar nyrðra, en of lítið handa Akranesi. Við eigum heldur að virkja vatnsföll í Strandasýslu og Húnavatnssýslum og skapa möguleika þar fyrir iðnað, svo að hægt verði að selja rafmagnið ódýrt, til þess að þeir, sem þar búa í þorpum og sveitum, geti haft nóg rafmagn til ljósa, suðu og hitunar. Við verðum að gera það upp við okkur, hvort við ætlum að haga okkur eins og framsýnir menn í þessu sambandi, þ.e., hvort við ætlum að taka tillit til framtíðarinnar eða hvort við ætlum að taka aðeins til greina augnablikshagsmuni, en ekki þörf framtíðarinnar. (Frh.]