Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur svohljóðandi bréf frá 8. þm. Reykv. s., Guðmundi Hallvarðssyni, dagsett þann 10. febrúar sl.: „Þar sem ég get ekki sótt þingfundi á næstunni sökum veikinda óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykv. s., Lára Margrét Ragnarsdóttir, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.“ Lára Margrét Ragnarsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný. Borist hefur svohljóðandi bréf frá 3. þm. Suðurk., Guðna Ágústssyni, dagsett 10. febrúar sl.: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa og bréfs 1. varamanns á lista Framsóknarflokksins í Suðurk., Ísólfs Gylfa Pálmasonar, að 2. varamaður á listanum, Eygló Harðardóttir, framkvæmdastjóri Vestmannaeyjum, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.“ Þá hefur borist bréf frá 1. varamanni Framsóknarflokksins í Suðurk., Ísólfi Gylfa Pálmasyni, dagsett þann 10. febrúar, þar sem segir að sökum anna geti hann ekki tekið sæti á Alþingi fyrir Guðna Ágústsson að þessu sinni. Kjörbréf Eyglóar Harðardóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Eygló Harðardóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er hún boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Að loknum atkvæðagreiðslum um sex fyrstu dagskrármálin fer fram utandagskrárumræða um tæki stjórnvalda til að stuðla að lækkun matvælaverðs á Íslandi. Málshefjandi er hv. þm. Ásta Möller. Hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Síðastliðinn föstudag þegar verið var að ræða frumvarp um aukatekjur ríkissjóðs gagnrýndu hv. þingmenn að þrátt fyrir það að gerð væri grein fyrir því að tekjuáhrif frumvarpsins væru í samræmi við tekjuáætlun fjárlaga væri ekki nægjanlega vel gerð grein fyrir tekjuáhrifunum. Því var að sjálfsögðu ljúfmannlega tekið og lofað að upplýsingum yrði komið á framfæri við hv. nefnd en þar sem þetta tækifæri gefst er rétt að það komi fram að tekjuáhrifin eru 37 millj. kr. Í síðustu ræðunni í umræðunni gagnrýndi hv. þm. Jón Gunnarsson fjármálaráðherra eða fjármálaráðuneytið og sakaði reyndar ráðherrann og ráðuneytið um að fara ekki eftir lögum um að meta kostnaðaráhrif stjórnarfrumvarpa. Þetta hljómaði ekki alls kostar kórrétt í mín eyru en þar sem ég þorði ekki að treysta á minni mitt sat ég frekar á mér en að fara rangt með  Ég taldi rétt, frú forseti, þar sem þessi misskilningur kom fram, að leiðrétta það hér því að ég tel að kostnaðarmatið sé mjög nauðsynlegt tæki, bæði fyrir hæstv. ráðherra og hv. þingmenn, þegar verið er að taka ákvarðanir um frumvörp sem hafa áhrif á útgjöld ríkisins.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma hér upp og beina kastljósinu að því litla frumvarpi sem við ræddum á föstudaginn, frumvarpi sem felur í sér talsverða tekjuhækkun fyrir ríkið og álögur á ákveðinn hóp manna um 37 millj. kr., en um er að ræða gjöld sem greiða þarf fyrir íslenskan ríkisborgararétt og fyrir að sækja um dvalarleyfi. Ég gagnrýndi það, og það er rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra, hve umsögn fjármálaráðuneytisins væri rýr um þetta frumvarp. Ég spurði sérstaklega um hvaða forsendur lægju að baki, hvort ekki lægju einhverjar forsendur að baki þeim hækkunum sem verið var að kynna, en t.d. er verið að hækka það að sækja um ríkisborgararétt á Íslandi úr 1.350 kr. upp í 10 þús. kr. Það verður að segja hvern hlut eins og hann er að hæstv. ráðherra gat ekki svarað því af hverju verið væri að hækka þetta um þessa krónutölu. Hann gat ekki svarað því hvert magnið væri sem lægi þarna á bak við og ég varð að gagnrýna það að hér væri lagt fram frumvarp með þessum miklu hækkunum án þess að fyrir lægi einhver greining af hálfu ráðuneytisins um af hverju svo væri. Hæstv. ráðherra mundi kannski ekki frekar en ég hvort það væri í lögum að fjármálaráðuneytið ætti að koma með umsögn um stjórnarfrumvörp. En úr því að svo er ekki langar mig að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann telji ekki fulla þörf á því að fest verði í lög að fjármálaráðuneytið skuli koma með bæði tekju- og kostnaðarumsögn um stjórnarfrumvörp og þá ekki síður um frumvörp sem snerta sveitarfélögin og atvinnulífið í landinu. Er ekki full ástæða til þess, fyrst ráðuneytið gengur svona létt um þessa samþykkt ríkisstjórnarinnar og oft hefur maður gagnrýnt það hvernig umsagnirnar eru, að setja það hreint og klárt í lög með mjög skýrum ákvæðum hvað það er sem þarf að koma fram og til hvaða hluta þarf að taka afstöðu?

Frú forseti. Það urðu heitar umræður á föstudaginn um lítið frumvarp hæstv. fjármálaráðherra um stórauknar aukatekjur ríkissjóðs, og náttúrlega á þeim sem síst skyldi, nefnilega nýjum Íslendingum sem eru að sækja um ríkisborgararétt. Ég vek athygli þingheims á því að þetta er hækkun upp á hvorki meira né minna en 800%. Það er auðvitað eftir öðru hjá núverandi ríkisstjórn að hækka álögur á þá sem síst skyldi en á sama tíma að hlífa þeim sem hæstar tekjur hafa og best hafa það í þjóðfélaginu, fella niður hátekjuskatt o.s.frv. Þess vegna er mjög ánægjulegt að hæstv. fjármálaráðherra veki athygli á þessu í dag. Það er reyndar merkilegt að hæstv. ráðherra skýli sér á bak við það að ekki séu til lög sem kveði á um þetta en hins vegar er eðlilegt að ríkisstjórnin fari eftir eigin samþykktum í þessu máli. Það er kominn tími til að það verði gert, þykir mér.

Frú forseti. Það er einkennilegt að fylgjast með því hvernig sumir bregðast við þegar þeir eru leiðréttir. Ég átti svo sem ekki von á því að hv. þingmaður bæðist afsökunar á því að hafa sakað bæði ráðherra og ráðuneytið um að hafa brotið lög en hann bítur auðvitað höfuðið af skömminni þegar hann heldur áfram að fara með rangt mál og ósannindi. Gerð var grein fyrir því á föstudaginn hvers vegna verið væri að hækka þessi gjöld, gerð er grein fyrir því í umsögn um frumvarpið, í athugasemdum við frumvarpið og athugasemdum við einstakar greinar þess. Það má kannski segja líka að sumir eru þeirrar gerðar að þeir telja ekki eðlilegt að fólk greiði fyrir þá þjónustu sem það fær og þeir verða auðvitað að hafa þá skoðun en það er ekki mín skoðun í þessu efni. Það er eðlilegt að menn greiði fyrir þessa þjónustu, ég held reyndar að í þessu tilfelli sé ekki verið að fara eins langt og efni út af fyrir sig stæðu til og ég hefði kannski frekar átt von á gagnrýni úr þeirri átt en þeirri fyrri sem ég nefndi. Varðandi það hvort binda ætti þetta í lög þá var það þannig frá 1966–1997 að mat á kostnaðaráhrifum frumvarpa var bundið í lög en þegar ný fjárreiðulög voru sett 1997 var ekki gert ráð fyrir því að lögbinda það að þessi áhrif skyldu metin á þennan hátt. Það var því ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá 1999 að þetta skyldi gert á þennan hátt. Ég held að þetta hafi reynst ágætlega, það fyrirkomulag sem verið hefur hingað til, og ekki beinlínis verið þörf á að lögbinda það. Ég sé heldur ekki að það væri neitt til skaða þótt það væri gert en hv. þingmenn geta auðvitað haft mismunandi skoðanir á því hvort nauðsynlegt sé að lögbinda allt jafnvel þótt það sé gott að ákveðnir hlutir séu það.

Frú forseti. Sú regla hefur lengi verið við lýði að kostnaðaráætlun hefur fylgt útgjaldafrumvörpum ríkisstjórnarflokka og er ekkert nema gott um það að segja og sjálfsagt og er auðvitað alveg óþarfi að lögfesta það. Alþingi getur haft sínar vinnureglur og sínar hefðir án þess að þurfa að setja það allt saman í lagabókstaf. Ég held þess vegna að það sé alveg óþarfi að setja um þetta sérstaka löggjöf. Ég vil líka nefna að það hefur ekki verið til siðs að kostnaðaráætlun fylgi tekjuöflunarfrumvörpum. Þar sem hv. 5. þm. Norðaust. fór með háar prósentutölur, 800% eða eitthvað svoleiðis, þá er það vegna þess að um svo lágar fjárhæðir er að tefla að honum finnst óskynsamlegt að nefna tölur í því sambandi heldur að rétt sé að nefna prósentur til að reyna að gera mikið úr því sem lítið er. Það getur verið að honum finnst það mikið að nýr ríkisborgari eða sá sem fær ríkisborgararétt á Íslandi þurfi að borga 10 þús. kr. fyrir allt það umstang sem því fylgir. Mér finnst það ekki mikið en það er auðvitað vegna þess að við höfum ekki sömu lífsskoðun. Ég tel sjálfsagt að menn greiði fyrir þá þjónustu sem menn fá í grófum dráttum. Mér finnst rétt að stundum sé komið til móts við neytanda og þjónustan niðurgreidd að einhverju leyti en mér finnst ekki að þjónusta eigi að vera algerlega ókeypis. Sumir eru þeirrar skoðunar að í grófum dráttum eigi allir að fá allt frá ríkinu fyrir ekkert en ég er ekki í þeim hópi.

Frú forseti. Sú umsögn sem við ræðum hér um þetta frumvarp um breyting á lögum um aukatekjur ríkissjóðs segir í raun ekkert annað en að í þessu frumvarpi séu lagðar fram ákveðnar breytingar á lögum um aukatekjur ríkissjóðs, þær séu í samræmi við forsendur fjárlaga fyrir árið 2006 og ekki sé gert ráð fyrir því að frumvarpið hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Þetta er umsögnin sem fylgir með þessu frumvarpi og ég spurði að því í umræðum hér á föstudaginn hverjar tekjurnar væru þá samkvæmt frumvarpi um fjárlög fyrir árið 2006. Ég fékk engin svör en sem betur fer svaraði hæstv. ráðherra því hér áðan að um væri að ræða 37 millj. kr. Nú veltir maður fyrir sér þörfinni fyrir að leggja þessar auknu álögur á þennan tiltölulega sérstaka hóp sem hér um ræðir, þ.e. þá sem sækja um ríkisborgararétt á Íslandi og þá sem sækja um dvalarleyfi. Ráðuneytið hlýtur að meta það svo að full ástæða sé til að þetta fólk greiði það sem hér er lagt fram. Ráðuneytið verður að hafa þá skoðun fyrir sig en við hljótum að gera þá kröfu að á bak við slíka útreikninga og gjaldskrá, svona frumvarp um hækkun á tekjum ríkissjóðs liggi einhvers konar útreikningar sem segi að þörf sé á því að hækka þetta svona mikið af því að magnið sé svona mikið, vinnan sé svona mikil, það kosti svona mikið og tekjurnar til þess séu ekki nema þetta litlar og þá þurfi að hækka þær. Ef hæstv. ráðherra treystir sér ekki í slíkt kostnaðarmat tel ég fulla ástæðu til þess að við færum í lög að vönduð umsögn um kostnað og vönduð umsögn um tekjur þurfi að fylgja þegar svona frumvörp eru lögð fram. Það er full ástæða til að leggja líka fram umsögn um tekjufrumvörp ríkisstjórnarinnar því að oft og tíðum hafa þau komið hér inn lítil og ekki virst fela í sér miklar álögur eða tekjur fyrir ríkissjóð en þegar upp er staðið hafa þær reynst talsvert miklu meiri en menn gerðu ráð fyrir. Það er full ástæða til að hafa umsögn um það strax í upphafi.

Hæstv. forseti. Það er kannski full ástæða til að binda það í lög að svona umsögn fylgi frumvörpum og setja einhverjar reglur um hvernig hún skuli unnin. Það virðist a.m.k. vera þannig að í fjármálaráðuneytinu fari menn ekki alltaf sömu leiðina þegar þeir fara yfir svona mál. Það er þá kannski rétt að minna á það að hæstv. forsætisráðherra sagði á viðskiptaþingi að svona kostnaðarmat ætti að liggja fyrir, vildi setja það í lög, skilst mér, ef það ætti við um atvinnulífið í landinu. Það er kannski þá ágreiningur í ríkisstjórninni um hvort þetta eigi að fara inn í lög eða ekki. Ég segi þetta ekki að ástæðulausu. Það hefur hvað eftir annað komið fyrir að hér hafa komið umsagnir frá fjármálaráðuneytinu sem ekki eru voða trúverðugar. Það er eins og í lokin á umsögninni sé ævinlega þessi setning: Að mati fjármálaráðuneytisins hefur frumvarpið ekki áhrif á afkomu ríkisins verði það að lögum. Þetta stendur t.d. undir umsögn um frumvarp um ráðstöfun fjár úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins sem gengur út á það að 660 millj. skuli lagðar inn í ríkissjóð af þeim fjármunum sem voru í þeim sjóði. Þeim sjóði átti að ráðstafa af stjórninni sem þar situr nú en með því að setja fjármunina inn í ríkissjóð aukast greinilega fjármunir ríkissjóðs um þetta. Samt er þetta lokaklásúlan í umsögninni, þ.e. að þetta hafi ekki áhrif á stöðu ríkissjóðs. Ég verð að segja alveg eins og er að ef menn bera ekki meiri virðingu fyrir verkefninu en þetta, að þessi klásúla sé höfð í lokin, alveg sama um hvað er verið að tala, þarf auðvitað að fara yfir hvaða reglur eigi að viðhafa þegar menn fara yfir hvað hlutirnir kosta og gefa um það umsögn til Alþingis.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessar upplýsingar hjá hæstv. fjármálaráðherra í þessu tiltölulega litla máli sem þó snertir þennan fámenna hóp mjög mikið. Ég hefði þó viljað að hæstv. fjármálaráðherra viðhefði þessi vinnubrögð í fleiri málum. Hann hefur komið hér með og jafnvel dreift úti í bæ villandi upplýsingum um skattamál þjóðarinnar. Er von til þess að hann komi hingað í þennan ræðustól og greini okkur rétt frá skattahækkunum? Þegar hann dreifir dæmum um skattalækkanir eru þær upplýsingar mjög villandi og ég hefði viljað að hæstv. fjármálaráðherra kæmi hingað með greinarbetri upplýsingar. Hverju mannsbarni ætti að vera ljóst að þegar útgjöld ríkisins hækka um 120 milljarða á föstu verðlagi árlega síðustu 10 árin leiðir það til skattahækkana en samt sem áður er verið að dreifa villandi dæmum og beinlínis rangt reiknuðum. Vegna þess að hann er byrjaður að koma hér með leiðréttingar og greinarbetri upplýsingar teldi ég að hann ætti einnig að gera það í þessum skattahækkunum sínum.

Þú mátt ekki búast við of miklu í einu.

Nei.

Frú forseti. Þessar umræður eru farnar að taka á sig undarlegan blæ. Ætli það séu ekki 45 ár síðan ég fór fyrst að fylgjast með umræðum hér á Alþingi og allan þann tíma hafa ríkisstjórnir reynt að gera grein fyrir hvaða áhrif tekjuöflunarfrumvörp, sem lögð eru fyrir þingið, hafa. Menn hafa verið ósammála um það hvort fjármálaráðherra hafi túlkað áhrif skattatillögu rétt eða ekki. Gleggsta dæmið um það er þegar tekjuskatturinn var lækkaður úr 30% niður í 18% og stjórnarandstaðan hélt því fram að það mundi hafa í för með sér minni tekjur ríkissjóðs af fyrirtækjum en áður. Á daginn kom að tekjur ríkisins stórjukust vegna þess að fleiri fyrirtæki greiddu tekjuskatt en áður, eins og við vitum, og vegna þess að þetta olli því að erlend fyrirtæki, jafn vel sett, juku starfsemi sína hér vegna þess góða skattalega umhverfis sem hér er. Á hinn bóginn verð ég að segja við hv. þm. Sigurjón Þórðarson að ég vildi gjarnan vera viðstaddur ef hæstv. fjármálaráðherra tæki þingmanninn í læri um ríkisfjármál, og fundinum lyki svo að hv. þm. Sigurjón Þórðarson kæmist til botns í dæminu. Það mundi mér þykja hróss vert fyrir hæstv. fjármálaráðherra og þá held ég að hv. þm. Sigurjón Þórðarson yrði líka mjög glaður.

Hæstv. forseti. Nú er ljóst að þeim fjölgar sem gagnrýna stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar og þau áform sem uppi eru um fjölgun álvera á næstu árum. Það velkist enginn í vafa um að hér er um að ræða stefnumótun sem kemur til með að hafa mjög afdrifaríkar afleiðingar í för með sér fyrir íslenskt efnahagslíf. Áform stjórnvalda í þessum efnum og upplýsingar um þau áform hafa áhrif á gengi krónunnar, rekstrarskilyrði í framleiðslu- og þjónustugreinum og hvað varðar fjármagnsflutninga frá og til landsins. Þá hafa forsvarsmenn úr atvinnulífinu gagnrýnt stóriðjuframkvæmdirnar sem þegar hefur verið ráðist í og spurt um arðsemi slíkra framkvæmda. Ríkisstjórnin segir arðsemina í góðu lagi og því óhætt að halda áfram á sömu braut. Forsvarsmenn í atvinnulífinu hafa réttilega bent á að þegar ríkið stendur í stórræðum af þessari stærðargráðu verði allar upplýsingar að liggja fyrir. Þær þurfa að liggja á borðinu svo að vitnað sé í orð forstjóra KB-banka nýlega. Í kjölfar ummæla hans birtist forstjóri Landsvirkjunar, Friðrik Sophusson, í fréttum og staðhæfði að arðsemi Kárahnjúkavirkjunar væri 11%. Hæstv. forsætisráðherra sagði í umræðu hér fyrir fáeinum dögum að heildarávöxtun þessarar framkvæmdar væri 6,7%. Þessar staðhæfingar þurfa ekki að stangast á - ég held ekki slíku fram - annars vegar er talað um arðsemi eigin fjár og hins vegar heildarávöxtun framkvæmdarinnar. Ég efast hins vegar um forsendur þeirra upplýsinga sem hér eru reiddar fram og tel mikilvægt að Alþingi fái upplýsingar um þessar forsendur. Ég tek undir með talsmönnum úr atvinnulífinu að eðlilegt sé að þessar upplýsingar liggi fyrir og fráleitt annað en að svo verði áður en nokkrar ákvarðanir verða teknar um frekari virkjanir eða stóriðjuframkvæmdir. Og þar sem hæstv. forsætisráðherra er hér í þingsal vil ég heyra hvort hann sé ekki sammála mér um að þær þingnefndir sem hafa með þessi mál að gera sérstaklega fái þessar upplýsingar.

Frú forseti. Það er rétt að ég hafði samband við Landsvirkjun fyrir nokkru síðan og spurði um heildarávöxtun fjármagns sem fer í Kárahnjúkavirkjun. Ég fékk það svar að það væri 6,7%. Það var eitthvað aðeins ónákvæmt vegna þess að arðsemiskrafa Landsvirkjunar er 6,9% af heildarfjármagni og í nýjustu útreikningum sem liggja fyrir hjá fyrirtækinu er gert ráð fyrir að heildarávöxtun á fjármagni verði 7,4% miðað við það að álverð sé 1.560 dollarar tonnið og lækki um 0,45% á næstu árum. Núna er álverðið einhvers staðar á bilinu 2.400–2.500 dollarar þannig að það lítur afskaplega vel út um arðsemi þessarar virkjunar.

Fer nú eftir því hvað hún kostar.

Ég vænti þess að hv. þingmaður gleðjist yfir því en auðvitað geta menn verið þannig sinnaðir að þeir vilji gera svo miklar kröfur um arðsemi fjármagnsins að það gangi út fyrir allt sem eðlilegt er. Ég tel að það sé mjög eðlilegt að gera slíka kröfu og við höfum reynsluna í sambandi við Búrfellsvirkjun á sínum tíma. Hún var byggð fyrir u.þ.b. 40 árum og það fékkst tryggur kaupandi að rafmagninu. Nú er búið að greiða þessa virkjun upp þannig að segja má að arðsemi hennar er gífurleg eftir þessi 40 ár. Hún var nefnilega afskrifuð á þessum tíma þannig að ekki er hægt að líkja þessum fjárfestingum algjörlega við aðrar fjárfestingar í atvinnulífinu. Ég tel að hér sé um mjög tryggar fjárfestingar að ræða og ég vænti þess að fulltrúi Vinstri grænna geri sig ánægðan með þessa arðsemiskröfu. Eða hvaða arðsemiskröfu gerir sá flokkur almennt til fjármagnsins? Er það miklu hærra?

Hæstv. forseti. Þótt ég kveðji mér hljóðs undir þessum dagskrárlið, um fundarstjórn forseta, er ekki beinlínis við forseta þingsins að sakast í þessu efni. Ég vil vekja athygli forseta Alþingis á því að ég beindi einfaldri spurningu til hæstv. forsætisráðherra um það hvort honum þætti ekki eðlilegt að Alþingi og þær þingnefndir sem hafa með virkjunarmálin og efnahagsmálin að gera fái umbeðnar upplýsingar, þ.e. á hvaða forsendum forstjóri Landsvirkjunar og ráðherrar í ríkisstjórninni, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, byggi upplýsingar sínar og staðhæfingar. Ég gæti farið út í viðræður hér við hæstv. forsætisráðherra um nákvæmar arðsemistölur sem hann hikar ekki við að setja hér fram í framkvæmd sem er ekki enn lokið og ekki fyrirséð hvað kemur til með að kosta. 

Að gefnu tilefni vill forseti minna hv. þingmenn á það að ræða um fundarstjórn forseta þegar þeir kveðja sér hljóðs undir þeim merkjum.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp til laga um breyting á lögum um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar stuðlar að því og hefur þann megintilgang að breyta þjóðkirkjulögunum til að auka sjálfstæði kirkjunnar í eigin málum, og er það vel. Ég tel að breyting á lögum sem snúa að málefnum þjóðkirkjunnar þurfi að vinnast í sátt. Við höfum hér umsögn frá Prestafélagi Íslands þar sem það telur að þetta mál hafi ekki farið þá leið eða fengið þá kynningu sem eðlilegt sé og óskað var eftir og meiri kynningu og umræður þurfi innan þjóðkirkjunnar. Ég tel að til að ná sáttum innan kirkjunnar hefði átt að fresta þessu máli og láta það fá betri kynningu. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði munum því sitja hjá við atkvæðagreiðslu núna.

Virðulegi forseti. Ég hef óskað eftir að taka upp umræðu hér í dag við hæstv. forsætisráðherra um tæki stjórnvalda til að stuðla að lækkun matvælaverðs á Íslandi. Svo árum skiptir hafa íslensk heimili greitt tugum prósentna hærra verð fyrir mat og aðrar nauðsynjavöru en nágrannar þeirra í Evrópu. Í umræðunni eru ýmsar skýringar gefnar og sökudólgar dregnir fram. Reglan er sú að allir sverja af sér ábyrgðina og vísar hver á annan. Á síðustu missirum hafa verið birtar ítarlegar skýrslur sem gefa glöggar upplýsingar um hvað veldur háu matvælaverði hér á landi. Gegnum tíðina hefur landfræðileg lega landsins, flutningskostnaður, smæð markaðarins og skortur á samkeppni á mörgum mörkuðum verið notað sem skýring á háu matvælaverði. Þessar skýringar duga þó ekki lengur einar og sér. Miklar breytingar í verslunarumhverfi síðustu ára hafa dregið úr áhrifum þessa. Bætt hagstjórn, minni verðbólguþrýstingur og aukin samskipti við útlönd hafa leitt til þess að kerfisbundinn munur á verðlagi hér og erlendis fer minnkandi og er hverfandi í mörgum vöruflokkum. Þetta á við um alla vöruflokka nema matvöru. Ég endurtek, nema matvöru. Kannanir síðustu ára hafa ítrekað sýnt um 40–50% hærra verð á matvöru hér á landi miðað við nágrannalönd okkar. Skýrslur Hagfræðistofnunar, Samkeppniseftirlitsins og fleiri aðila segja okkur að það er mikil einföldun að taka einhvern einn þátt út sem meginorsök hás matvælaverðs. Þannig er rangt að skella skuldinni t.d. á innflutningsgjöld eða fákeppni eingöngu. Sannleikurinn er sá að enginn, hvorki bændur, kaupmenn, birgjar né stjórnvöld, er stikkfrí þegar leitað er skýringa og lausna. En hvað veldur háu matvælaverði hér á landi? Er það tollavernd og aðrar innflutningshömlur á búvörum? Þótt opinber stuðningur við landbúnað á Íslandi hafi farið minnkandi er hann enn með því hæsta sem gerist. Einkum er um tollavernd að ræða. Hagfræðistofnun telur að lækka megi matarreikning landsmanna um 5–10% ef innflutningshömlum á landbúnaðarvörum yrði aflétt. Því til áréttingar má benda á að niðurfelling tolla á ákveðnar tegundir grænmetis lækkaði verð þess til neytenda um 15% á árinu 2002. Er fákeppni á matvörumarkaði um að kenna? Það er óumdeilt að mikil samþjöppun hefur átt sér stað á matvörumarkaði á síðustu árum. Nú bera þrjár matvörukeðjur höfuð og herðar yfir aðra smásala og hafa samanlagt 89% af markaðnum sem er helmingi hærri hlutdeild en þrjár stærstu keðjurnar höfðu fyrir 10 árum. Við hljótum að velta fyrir okkur hvort samhengi sé milli aukinnar fákeppni á matvörumarkaði og meiri hækkunar matvælaverðs hér á landi á síðustu árum en annars staðar á Norðurlöndunum, eins og hefur komið fram í skýrslu Hagfræðistofnunar. Yfirlýsingar Samkeppniseftirlitsins í kjölfar samnorrænnar skýrslu, sem birt var í desember sl., um aukið eftirlit vegna fákeppni á matvörumarkaði gefur vonir. Hins vegar verða stjórnvöld að meta hverju sinni hvort þau ráða yfir nægum heimildum til að hafa hemil á fákeppni á þessum markaði. Skýrir lega landsins og flutningskostnaður matvöruverð? Hagfræðistofnun telur í skýrslu sinni að þessir þættir skýri ekki nema hluta verðmunar á Íslandi og annars staðar. Eru skattar á matvöru hærri hér á landi en annars staðar? Samkvæmt skýrslu Hagfræðistofnunar virðast vörugjöld og önnur skattlagning ekki skipta sköpum um mun á verðlagi hér á landi og í grannlöndum. Heildarskatttekjur sem hluti af landsframleiðslu eru lægri hér á landi en að meðaltali í Vestur-Evrópu. Hins vegar er virðisaukaskattur á matvæli nokkru hærri en í öðrum löndum. Óhjákvæmilegt er að líta til þess að lækkun virðisaukaskatts á ýmsar matvörur á 10. áratugnum leiddi til 5% lækkunar matvöruverðs í landinu. Hins vegar verður að benda á að haldbær hagfræðileg rök hafi verið færð fyrir því að lækkun virðisaukaskatts á matvæli muni ekki skila sér í samsvarandi lækkun matvöruverðs á Íslandi. Virðulegi forseti. Það er ljóst af þeim gögnum um matvælamarkaðinn sem fyrir liggja að stjórnvaldsákvarðanir skipta verulegu máli varðandi lækkun matvælaverðs. Á hinn bóginn verður ekki fram hjá því litið að samþjöppun á matvörumarkaði undir merkjum hagræðingar og magninnkaupa og styrking krónunnar hefur ekki skilað sér í lækkuðu matvælaverði til almennings. Því verður að leggja ríka áherslu á hlutverk samkeppnisyfirvalda og almennings til að skapa þeim aðhald sem starfa við matvöruframleiðslu, innflutning og smásölu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli en það var einmitt um miðjan desember sl. sem Samkeppniseftirlitið gaf út samnorræna skýrslu um þessi mál þar sem fram kom að verð á matvöru á Íslandi væri rúmlega 40% hærra en í löndum Evrópusambandsins. Síðan var sagt í upphafi þessarar skýrslu að innflutningshömlur á búvörum virtust vera helsta ástæðan. Þessi skýrsla hefur valdið verulegum umræðum hér á landi um ástæður fyrir háu matvælaverði og því sá ég ástæðu, af þessum ástæðum og mörgum öðrum, til að skipa sérstaka nefnd þar sem saman kæmu fulltrúar stjórnvalda, aðila vinnumarkaðarins, samtaka bænda og Samtaka atvinnulífsins til að fara yfir þessa þætti, fjalla um helstu orsakaþætti matvælaverðsins og gera tillögur um hvernig ráða megi bót á því. Nú liggur fyrir heilmikið efni um þessi mál, eins og hv. þingmaður tók fram. Bæði liggur fyrir þessi samnorræna skýrsla og skýrsla frá Hagfræðistofnuninni um samanburð á matvælaverði á Íslandi, Norðurlöndunum og í Evrópusambandinu. Einnig liggur fyrir skýrsla Rannsóknarseturs verslunarinnar um skattlagningu vöru og þjónustu á Íslandi. Ég er sammála hv. þingmanni að hér er um flókið samspil að ræða en fyrir þessu háa matvælaverði eru margar ástæður. Ég tel hins vegar mikilvægt að þeir aðilar sem einkum hafa fjallað um þetta mál komi saman og fjalli um það í þeirri nefnd sem ég skipaði vegna þess að fram hafa komið ólík sjónarmið hjá þessum aðilum. Það er alveg ljóst að einn þáttur ræður þar miklu, þ.e. samkeppnisumhverfið. Það kemur fram hjá Samkeppniseftirlitinu að það hyggist leggja ríka áherslu á eftirlit með samkeppnisháttum á matvörumarkaði á næstunni, og er það vel. Það er líka ljóst að reglur um innflutning á landbúnaðarvörum, bæði tollar og innflutningshöft, skipta þarna allmiklu máli. Þar hefur orðið veruleg breyting á undanförnum árum, og meiri breytingar fyrirsjáanlegar í nánustu framtíð. Það er mikilvægt að vel takist til við þær breytingar, bæði vegna hagsmuna bænda og jafnframt vegna hagsmuna neytenda landsins. Vörugjöld eru há hér á landi og það er enginn vafi á því að þau skekkja samkeppnisstöðu atvinnugreina hér á landi og þess vegna tel ég mjög mikilvægt að gera breytingar á vörugjöldum. Hvernig það skilar sér síðan í lægra matvöruverði vil ég ekki fullyrða um á þessu stigi en það er eitt af því sem þessi nefnd þarf að fara yfir. Loks er að nefna aðra skattlagningu ríkisvaldsins, þá fyrst og fremst virðisaukaskattinn. Það má ætla að lækkun á virðisaukaskatti skili sér í lægra matvöruverði en hins vegar óttast margir að vegna þeirrar þenslu sem er almennt í þjóðfélaginu og mikillar eftirspurnar þar muni sú lækkun ekki skila sér í þeim mæli sem menn gætu annars reiknað með, þ.e. að lækkunin skili sér ekki öll til neytenda, heldur fari hún jafnframt til þeirra sem versla með vöruna. Allt eru þetta þættir sem skipta miklu máli. Sú nefnd sem ég nefndi hefur þegar tekið til starfa. Hún var skipuð í upphafi árs og hélt sinn fyrsta fund 13. janúar, annan hinn 9. febrúar og mun síðan halda sinn næsta fund 16. febrúar. Ég vænti góðs af þessu nefndarstarfi og vonast eftir að nefndin skili tillögum um það hvernig hægt sé að standa að því að lækka matvælaverð þannig að það verði síðan tillögur sem ríkisstjórn og Alþingi geti tekið afstöðu til.

Frú forseti. Undanfarin missiri hefur Samfylkingin með hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur verið í fararbroddi í umræðu um lækkun matvælaverðs á Íslandi. Samfylkingin hefur ítrekað kallað eftir skýrslum um málið og lagt fram þingmál á Alþingi sem lúta að lækkun matvælaverðs. Stjórnarflokkarnir hafa hins vegar fellt þær tillögur. Samfylkingin hefur sömuleiðis ítrekað lagt fram tillögur um að efla Samkeppniseftirlitið en stjórnarflokkarnir hafa sömuleiðis fellt þær tillögur. Kjarni málsins er að lækkun matvælaverðs hefur ekki verið forgangsmál Sjálfstæðisflokksins eða Framsóknarflokksins. Þessir flokkar hafa fengið næg tækifæri til að lækka matvælaverðið en þeir hafa beinlínis kosið gegn slíkum tillögum. Eina útspil ríkisstjórnarinnar í þessu máli er að skipa nefnd til að kanna matvælaverðið. Það virðist hafa farið fram hjá stjórnarherrunum að fjölmargar nefndir hafa skilað tillögum undanfarin missiri um leiðir til að lækka matvælaverð. Það þarf bara að framkvæma þær. Þessar leiðir virðast því öllum ljósar nema ríkisstjórnarflokkunum sem nú vilja setja vandamálið í nefnd. Tekjuöflun ríkissjóðs vegna matvæla með tollum og vörugjöldum á matvæli ásamt skattlagningu matvæla í 14% þrep í stað 7% eykur álögur á almenning vegna matvælakaupa um 11 milljarða kr. Þessi forgangsröðun ríkisstjórnarflokkanna hækkar því matarreikning íslenskra fjölskyldna um 160 þús. kr. á ári. Það er ekki náttúrulögmál að hafa eitt hæsta matvælaverð í heimi á Íslandi en ríkisstjórnin hefur margs konar leiðir til að lækka matarreikning landsmanna. Ef ríkisstjórnin hefur raunverulegan áhuga á því að stuðla að lægra matvælaverði ætti hún að endurskoða vörugjöld og tolla og helst afnema með öllu, lækka virðisaukaskatt af matvælum eins og Samfylkingin hefur ítrekað lagt til hér á þingi, auka samkeppniseftirlit en ekki greiða atkvæði gegn fjárveitingum til þess eins og ríkisstjórnarflokkarnir hafa gert og síðan eigum við að draga úr innflutningshömlum. Frú forseti. Ríkisstjórnin hefur hins vegar valið aðra 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ástu Möller fyrir að hefja þessa umræðu. Hún er mjög mikilvæg. Það er stórkostlegt hagsmunamál fyrir íslenska neytendur, fyrir landsmenn alla, að ná vöruverði niður og ekki síst launafólk á lágum launum. Ég tel að við þurfum að hafa þrennt í huga. Við eigum ekki að einblína bara á vöruverðið, við eigum að horfa til hollustu- og manneldissjónarmiða. Þannig væri ekki eftirsóknarvert að flytja inn til landsins ruslmat á lágu verði. Í öðru lagi á að horfa til innlendra hagsmuna, byggðasjónarmiða, hagsmuna bændastéttarinnar og þeirra þúsunda sem starfa í íslenskri matvælaframleiðslu. Þetta tengist fyrra atriðinu, manneldis- og hollustuháttum, vegna þess að íslensk landbúnaðarframleiðsla er mjög heilnæm og góð. Í þriðja lagi er mikilvægt að horfa heildstætt á málin. Hér vísa ég í mjög vandaða vinnu Ernu Bjarnadóttur, hagfræðings Bændasamtakanna, en hún hefur greint matvælamarkaðinn vel, skiptingu á milli innfluttrar vöru og innlendrar framleiðslu og hvernig verðþróunin hefur orðið hér á landi. Þá hefur komið fram í þessum rannsóknum að innflutt vara sem er ekki með tolla, korn og brauð, er 67% dýrari hér en í Evrópu. Hvernig stendur á þessu? Hér er ekki tollunum til að dreifa. Ef við værum með sömu tolla og Evrópusambandið á sykri, sem er tollfrjáls hingað, væri sykurinn hér miklu dýrari. Við eigum að forðast alhæfingar og ég tek undir með hv. frummælanda, Ástu Möller, að það er ekkert eitt sem veldur hér hærra vöruverði. Við eigum að horfa á alla þættina, samþjöppun hér á matvælamarkaði, vissulega tollana og við eigum að horfa til neytendaverndar. Ég fagna því fyrir mitt leyti að sett hafi verið niður nefnd 

Frú forseti. Íslensk matvæli eru dýrari en matvæli annars staðar. Svo var að heyra á máli frummælanda að það mætti rekja að mestu til innflutningshafta en ég vil leggja mikla áherslu á það í allri umræðu um matvælaverð að íslenskur landbúnaður skiptir verulega miklu máli. Við heyrum það skýrt í fréttum þessa dagana, t.d. kemur fuglaflensa niður í hverju landinu á fætur öðru. Fyrir nokkrum missirum herjaði kúariða á heimsbyggðina þannig að við megum ekki fórna þessum hagsmunum fyrir lægra matvælaverð um stundarsakir. Einnig vil ég nefna að það þarf að fara yfir landbúnaðarkerfið. Þetta er miðstýrt kerfi sem þarf að taka til í. Hæstv. landbúnaðarráðherra hefur því miður stuðlað að því að gera kerfið dýrara, t.d. með því að gera slátrun fjár dýrari en hún þyrfti að vera með því að taka upp evrópskar reglur sem engin þörf var fyrir. Einnig má gagnrýna styrkjakerfið í mjólkuriðnaðinum, það má færa rök fyrir því að styrkirnir sem skattgreiðendur greiða renni út úr greininni í miklum mæli. Ég vonast svo sannarlega til þess, frú forseti, að þessi nefndarskipun skili einhverju betra af sér, þessi nefnd sem hæstv. forsætisráðherra hleypti af stokkunum fyrir nokkrum mánuðum. Við höfum séð að markmið þeirra nefnda sem þessi ríkisstjórn hefur skipað hafa oft verið meira að drepa málum á dreif en að finna lausn á vandanum. Við sjáum t.d. þegar settar eru nefndir um fiskveiðistjórn, byggðamál, að ekkert kemur út úr þeim. Ég er á því að neytendur eigi heimtingu á því að eitthvað komi út úr þessu nefndarstarfi, frú forseti.

Hæstv. forseti. Ég var dálítið undrandi á því að heyra talsmann Samfylkingarinnar hér áðan, hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson, bregðast svona neikvætt við nefndarskipun forsætisráðherra.  Ef við skoðum skýringar á háu matvælaverði hér á landi held ég að þær séu að einhverju leyti náttúrulegar. Við erum með smærri markað en víða, við erum með ákveðna fjarlægð frá löndum í kringum okkur, við erum hugsanlega með verri aðstæður til ýmiss konar landbúnaðarframleiðslu en aðrir. En það er alveg rétt sem hefur komið fram í þessari umræðu að þetta skýrir stöðuna ekki nema að hluta. Við vitum að á þessu sviði skipta opinberar samkeppnishömlur ákveðnu máli, bæði innflutningsvernd með tollmúrum, samkeppnishömlur sem lúta að landbúnaðinum sjálfum og gera það að verkum að ekki gilda sömu lögmál í landbúnaðinum og í flestum öðrum atvinnugreinum. Það skiptir líka máli, eins og komið hefur fram, að hér eru ýmiss konar skattar lagðir á matvæli sem hækka vöruverðið og það skiptir enn fremur máli að hér er fákeppni á markaðnum sem gerir það að verkum að lögmál markaðarins njóta sín ekki eins og ella væri. Ég held að það sé ástæða til að fagna því sem fram hefur komið, bæði af hálfu hæstv. forsætisráðherra hér áðan og raunar áður af hálfu bæði hæstv. fjármálaráðherra og viðskiptaráðherra, að ástæða sé til að endurskoða vörugjaldaþáttinn sérstaklega. Ég bendi líka á virðisaukaskattinn því að ýmsar matvörur lenda í efra þrepi virðisaukaskatts og auðvitað hefur það áhrif á verð til neytenda. Síðan er afar mikilvægt 

Hæstv. forseti. Í umræðunni um matvælaverð á Íslandi hefur m.a. verið lagt út frá samanburði á matvælaverði hér á landi og í öðrum löndum. Í því sambandi hefur verið talað um svonefnt Evrópuverð á matvælum sem sé mun hagstæðara verðlag en verðlag hér á landi. En hvað er þetta Evrópuverð á matvælum? Það liggur fyrir að innan Evrópusambandsins er matvælaverð mjög mismunandi. Til dæmis er matvælaverð í Danmörku mun hærra en í Suður-Evrópu, t.d. á Spáni. Það er því óljóst hvað átt er við þegar rætt er um Evrópuverð á matvælum. Í umræðunni er íslenskur landbúnaður gjarnan blóraböggull, talað um að landbúnaðarkerfið, tollar og innflutningsreglur séu með þeim hætti að landbúnaðarvörur séu á hærra verði hér og það sé meginorsök þess að aðrar vörur séu það líka. Þetta er að miklu leyti rangt því að mikið af landbúnaðarafurðum er flutt inn til landsins án tolla og takmarkana en er samt sem áður dýrara hér en annars staðar. Það væri fróðlegt að heyra skýringar verslunarinnar á þessum verðmun. Íslenskur landbúnaður hefur gengið í gegnum miklar breytingar. Um er að ræða aðlögun að gerbreyttum aðstæðum frá fyrri tíð til mun frjálsari viðskiptahátta en áður. Vegna alþjóðlegra viðskiptasamninga mun samkeppni frá erlendum landbúnaðarvörum aukast og er unnið að aðlögun að þeim breytingum. Til framtíðar litið verður slík aðlögun að eiga sér stað, innlend framleiðsla er okkur mikilvæg og hún er ein forsenda matvælaöryggis og þess að við séum sjálfstæð þjóð. Mikið hefur farið fyrir umræðu um að lækka beri virðisaukaskatt á matvæli. Vissulega er það leið en slíkt yrði að skoða vandlega til að tryggja að smásöluverð á matvælum lækkaði til neytenda en lenti ekki í vasa verslunarinnar. Virðulegi forseti. Verðlag á matvælum endurspeglar að miklu leyti kaupgetu almennings í hverju landi. Það sýnir tölfræðin, m.a. í samanburði Evrópusambandslandanna. Ég tel að mikil kaupgeta hér á landi almennt sé einn mesti áhrifavaldur verðlags hér á landi. Getur ekki verið að það sé m.a. ein ástæða þess að landbúnaðarvörur sem fluttar eru inn frjálst og án tolla eru seldar á hærra verði hér en víða annars staðar?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson nefndi það úr ræðustól áðan að hann furðaði sig á því að Samfylkingin væri ekki hrifin af nefndarskipan þar sem við værum svo mikið fyrir samræðustjórnmál. En markmiðið með samræðustjórnmálum hjá Samfylkingunni er að ná niðurstöðu og láta verkin tala eftir að hafa talað saman. Það er það sem við höfum verið að gera á undanförnum vikum og mánuðum. Hvað varðar þær niðurstöður, þær fjölmörgu niðurstöður, sem hafa fengist úr nefndarstarfi undanfarin ár um matvælaverðið. Við höfum lagt vinnu í að útfæra tillögur okkar til úrbóta. Þannig er það með samræðustjórnmálin en hv. þingmenn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins hafa aldrei komist á það stig að láta verkin tala í þessum málum. Það er alveg hárrétt sem kom hér fram hjá hv. málshefjanda, og ég þakka henni innilega fyrir að taka þetta upp hér á þingi, að það er enginn, eins og hv. frummælandi nefndi það, stikkfrí þegar um er að ræða verð á matvörum. Stjórnvaldsákvarðanir skipta hins vegar verulegu máli og við höfum skýrslur til að byggja á. Við höfum skýrslur frá Hagfræðistofnun og við höfum núna skýrslu sem Samkeppniseftirlitið vann og skilaði 15. desember eins og hæstv. forsætisráðherra nefndi áðan. Það var samnorrænt verkefni. Af hverju? Vegna þess að Norðurlöndin öll eru með hærra matvöruverð en gerist hjá öðrum Evrópuþjóðum. Það er kominn tími til að taka á því og þá er skipaður samstarfshópur sem nær sameiginlegri niðurstöðu. Hvað á að gera við þessar niðurstöður? Setja þær í nefnd, eina nefndina enn, þegar við getum tekið á tollum, vörugjöldum og virðisaukaskattinum? Við getum eflt Samkeppniseftirlitið svo að samþjöppun á markaði verði ekki eins mikil og hún er. Það er staðreynd að hún er ekki bara í smásölunni, heldur líka hjá þeim sem sjá um innkaupin. Við verðum að efla eftirlitið og láta verkin tala.

Frú forseti. Ég vil, eins og aðrir þingmenn, þakka hv. þm. Ástu Möller fyrir að taka þetta mál hér upp um matvælaverð. Hún nefndi nokkra þætti sem þar hefðu áhrif og spurði eftirfarandi spurningar: Hvar getur hið opinbera komið inn? Ég vil aðeins nefna einn þátt, sem hún kom einmitt inn á, það eru samkeppnismálin og fákeppnin. Það hlýtur að vekja upp margar spurningar að tveir eða þrír aðilar eru komnir með meginhluta af allri smásölu og reyndar heildsölu á þessum vörum í landinu. Ég spyr: Er ekki kominn tími til að sett sé hámark á það hvað hver aðili má fara með stóran hluta af umsvifum eins og þessum í samfélaginu? Maður getur spurt sig: Hverjum þjónar það t.d. þegar Hagar, móðurfyrirtæki sem er í eigu Baugs og rekur m.a. Bónus, Hagkaup, 10–11 og fleiri verslanir, fóru í verðstríð við sjálfa sig, ef svo má segja, eða örfáa aðila fyrir áramótin og segjast hafa tapað á því 700 millj. kr.? Jú, með því að selja mjólkurlítrann á krónu o.s.frv. Hver græðir á slíkum vinnubrögðum? Jú, það er hægt að drepa einhverja en þegar upp er staðið er þetta háttalag ekki hagur fyrir öfluga matvöruverlsun í landinu. Þess vegna tel ég mjög koma til greina að banna „dumping“ svokallað, þegar vörur eru seldar langtímum saman undir framleiðslukostnaðarverði. Tökum kjötstríðið hér fyrir nokkru síðan. Það á ekki að leyfa t.d. að fjármálastofnun, banki, eigi kjötframleiðslufyrirtæki, jafnvel sláturhús, og sé svo með allt í viðskiptum og ráði þess vegna verði og geti dumpað verði á kjöti á markaðnum eins og gerðist á sínum tíma með svínakjötið. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram frumvarp sem takmarkar slíkt og gerir það óheimilt. Það er hægt að koma að þessum málum á mörgum sviðum, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þá ágætu umræðu sem hefur farið fram hér í dag um matvælaverð á Íslandi. Það hefur verið gagnrýnt af sumum þingmönnum, sérstaklega hv. þingmönnum Samfylkingarinnar, að forsætisráðherra hafi skipað nefnd til þess að gera tillögur um hvernig megi standa að lækkun matvælaverðs hér á Íslandi. Það hefur jafnframt komið fram að margar skýrslur liggja fyrir. Velflestar þessara skýrslna koma með tillögur sem jafnvel stangast á þannig að það er hárrétt ákvörðun hjá hæstv. forsætisráðherra að skipa nefnd til þess að fara yfir þessar tillögur og koma með uppástungur um hvernig á að taka á þessu máli. Í fyrri ræðu minni ræddi ég um hin ýmsu tæki sem stjórnvöld hafa til þess að hafa áhrif á lækkun matvælaverðs hér á landi. Að mínu mati eru veigamestu tækin þau sem fela í sér lækkun á tollum og vörugjöldum á matvörum og aðgerðir til þess að bregðast við fákeppni á markaði. Það er staðreynd að afnám tolla á grænmeti, sem var ákvörðun stjórnvalda árið 2002, leiddi til 15% lækkunar á grænmetisverði á þessum tegundum. Slíkar ákvarðanir eru á valdi stjórnvalda. Fákeppni á matvörumarkaði er staðreynd. Það kallar á aukið eftirlit samkeppnisyfirvalda og almennings. Það er eftirtektarvert að á sama tíma og verð á mörgum vörutegundum hefur færst til samræmis við verð í öðrum löndum er matvælaverð stöðugt 40–50% hærra hér á landi en annars staðar. Mörgum knýjandi spurningum er ósvarað. Við hljótum t.d. að spyrja okkur hvers vegna sterk staða krónunnar, fækkun milliliða, bein kaup smásala á vörum frá útlöndum, sterkari staða smásala gagnvart birgjum og hagkvæmni stærðarinnar með sameiningu matvörukeðja á síðustu árum hefur ekki skilað sér í lækkuðu matvælaverði. Mér sýnist óhjákvæmilegt að spyrja hvort samþjöppun á matvælamarkaði hafi unnið gegn hagsmunum neytenda. Við hljótum jafnframt að spyrja hvers vegna verðlag á vörum eins og korni, brauðvörum, sem ekki njóta tollverndar, er tugum prósenta hærra hér á landi en í nágrannalöndum okkar. Ekki hefur fengist viðhlítandi skýring á því að verð á sykri og gosi er svo miklu hærra hér á landi en annars staðar og hið sama á við um kaffi, te og kakó. Að lokum vildi ég gjarnan fá að heyra frá hæstv. forsætisráðherra hvort nefndin hafi einhver tímamörk.

Frú forseti. Út af þessari síðustu spurningu sem kom frá hv. þingmanni þá er nefndin að skoða og útbúa verk- og tímaáætlun. Ég vænti þess að nefndin geti skilað áliti sínu síðar á þessu ári. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að tillögur frá henni gætu legið fyrir næsta haust og ég vænti þess að svo verði. En út af þeirri umræðu sem fer fram um matvælaverð hér á landi - þó að það sé rétt að það sé almennt hærra en við skulum segja t.d. í Suður-Evrópu - þá eyðir íslenska fjölskyldan lægra hlutfalli af sínum ráðstöfunartekjum til matvælainnkaupa en t.d. fjölskyldur í Suður-Evrópu. Á árinu 2004 var það liðlega 16% hér á landi en í landi eins og Spáni, þar sem matvælaverð er mun lægra, er hlutfallið mun hærra. Það er nú þannig að velmeguninni fylgir hærra verðlag og það á bæði við um Ísland og Noreg. Í Noregi er matvælaverð mun hærra en annars staðar, en við skulum hafa í huga að Noregur og Ísland hafa trónað í efstu sætunum yfir velmegun í heiminum. Það er líka misskilningur að framlög til landbúnaðarmála hér á landi séu miklu hærri en almennt gerist. Það er rétt að hafa í huga að á árinu 1990 voru framlög til landbúnaðarmála 8,6% af fjárlögum en á árinu 2003 voru framlög til landbúnaðarmála 3,8%. Þau hafa farið mjög lækkandi á undanförnum árum og áratug og eru nú ekki almennt hærri en gengur og gerist í öðrum löndum í kringum okkur.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um Heyrnar-, tal- og sjónstöð. Meginmarkmið frumvarpsins er að sameina Heyrnar- og talmeinastöð og Þjónustu- og endurhæfingarstöð sjónskertra, Sjónstöðina, í eina stofnun undir stjórn eins forstöðumanns, sem lýtur yfirstjórn heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra. Rekstrarleg stjórnun stofnananna verður sameinuð, en fagleg starfsemi og þjónusta við skjólstæðinga verður leidd af fagfólki eins og verið hefur. Rökin fyrir sameiningunni eru einkum þau að með henni náist hagræðing sem styrki bæði faglega og rekstrarlega starfsemi beggja stofnana til lengri tíma litið. Báðar rekstrareiningarnar eru fremur litlar og óhagkvæmar, sérstaklega þó Sjónstöðin, en illa hefur gengið að halda rekstri hennar innan ramma fjárlaga síðustu árin. Rekstur Heyrnar- og talmeinastöðvar hefur hins vegar gengið vel upp á síðkastið. Með sameiginlegri yfirstjórn, sameiningu stoðdeilda og samnýtingu húsnæðis verður mögulegt að nýta fé sem nú fer til rekstrar til að efla þjónustu við skjólstæðinga. Þá auðveldar sameiningin aðgengi að þjónustunni, einkum fyrir þá sem þurfa á þjónustu beggja stofnana að halda. Þar er um að ræða daufblinda og aldraða, en aldraðir eru stærsti einstaki hópurinn sem sækir þjónustu á báða staði, u.þ.b. 65%–75%. Við samningu frumvarpsins voru núgildandi ákvæði um Heyrnar- og talmeinastöð í lögum um heilbrigðisþjónustu höfð til hliðsjónar. Ákvæðunum er breytt og þau samræmd þannig að þau nái einnig til blindra, sjónskertra og daufblindra auk þeirra sem eru heyrnarlausir, heyrnarskertir eða eru með heyrnarmein og talmein. Það er nýmæli að tilgreina sérstaklega rétt daufblindra til þjónustu nýrrar stofnunar. Þeirra er ekki sérstaklega getið í núgildandi lögum þó að reyndin sé sú að þeir hafi notið þjónustu á báðum stofnununum. Talmeina er sérstaklega getið án beinnar tengingar við heyrnarmein. Þannig er talmeinum nú ætlað meira rými í nýrri stofnun. Þá er lagt til að felld verði brott ákvæði um rekstrarleyfi til að annast þjónustu við heyrnarlausa og heyrnarskerta, enda er talið óþarft að sérákvæði séu um leyfi til að reka slíka starfsemi. Helstu breytingar frá gildandi lögum eru þær að í frumvarpinu eru felld brott ákvæði um fagráð hjá Heyrnar- og talmeinastöð og stjórn Þjónustu- og endurhæfingarstöðvar sjónskertra en í staðinn er lagt til að faglegir yfirmenn skipi framkvæmdastjórn stofnunarinnar ásamt forstöðumanni. Er það í samræmi við breytingar sem gerðar hafa verið á lögum nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, og lögum nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins. Lagt er til að reglur um gjaldtöku af skjólstæðingum sameinaðrar stofnunar verði óbreyttar. Frumvarpið er samið í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu í samvinnu við forstöðumenn Heyrnar- og talmeinastöðvar og Sjónstöðvar og annað fagfólk stöðvanna. Meðan á þeirri vinnu stóð voru haldnir samráðsfundir með fulltrúum samtaka notenda frá Félagi heyrnarlausra, Foreldra- og styrktarfélagi heyrnardaufra, Blindrafélaginu, samtökum blindra og sjónskertra á Íslandi, Félaginu Heyrnarhjálp, Daufblindrafélagi Íslands og Landssambandi eldri borgara. Helstu athugasemdir sem fram komu á þeim fundum sneru að réttarstöðu barna, þjónustustigi, hjálpartækjum, endurhæfingu og gjaldtöku. Var tekið tillit til þeirra athugasemda eftir því sem við átti. Að lokum þetta: Ég tel nauðsynlegt að finna nýtt húsnæði fyrir sameinaða stofnun en það felur í sér aukna möguleika á nýsköpun í starfsemi hennar enda er núverandi húsnæði óhentugt. Þá er í frumvarpinu lagt til að starfsmönnum sem nú starfa hjá Heyrnar- og talmeinastöð og Sjónstöð verði boðið starf hjá nýrri stofnun. Auk þess er lagt til að núgildandi lög um Sjónstöð, þ.e. Þjónustu- og endurhæfingarstöð sjónskertra, og 37. gr. a og b laga nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu, og Heyrnar- og talmeinastöð verði felld úr gildi við gildistöku nýrra laga um starfsemi sameinaðrar stofnunar. Virðulegi forseti. Ég hef farið lauslega yfir ástæður þess að ég legg fram frumvarp um Heyrnar-, tal- og sjónstöð. Ég tel mikilvægt að frumvarpið nái fram á þessu þingi og leyfi mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. heilbrigðis- og trygginganefndar til skoðunar og meðferðar og til 2. umr.

Virðulegur forseti. Mér er algjörlega óskiljanlegt hvers vegna hæstv. heilbrigðisráðherra hefur ákveðið að leggja niður Sjónstöð Íslands, þá góðu þjónustustofnun sem veitir á annað þúsund Íslendingum þjónustu. Ég veit af eigin reynslu að stofnunin veitir góða þjónustu og af þekkingu á notendahópnum veit ég að það er mikil ánægja með þjónustuna. Þetta gerir hæstv. heilbrigðisráðherra að því er mér heyrist einvörðungu með tilvísun til hagræðingar og við í fjárlaganefndinni ættum þá væntanlega að gleðjast við framtakið. Í skýrslu viðskiptaráðsins til viðskiptaþings nýverið kemur fram að í 13 síðustu sameiningum ríkisstofnana frá 1999, þar af mörgum á vegum heilbrigðisráðuneytisins, hafi kostnaður aukist að meðaltali um 8% við nafnbreytingar og sameiningar. Í öllum 13 tilfellunum sem skoðuð eru jókst kostnaðurinn við sameiningar eða nafnbreytingar en minnkaði ekki, þvert gegn því sem haldið var fram í mörgum málunum hér í þingsal. Ég hlýt þess vegna að krefja hæstv. heilbrigðisráðherra um að svara því hvaða hagræðingu hann er að tala um, því að af starfsemi Sjónstöðvar sé ég ekki hvaða hagræðing felst í því að leggja hana niður. Ég sé hins vegar að ráðherrann hefur þegar uppi talsverðar kostnaðarhugmyndir við að koma upp nýju húsnæði fyrir hina sameinuðu stofnun væntanlega með tilheyrandi aukakostnaði fyrir ríkissjóð. Hvaða hagræðing nákvæmlega, hæstv. heilbrigðisráðherra, er hér á ferðinni?

Virðulegi forseti. Ég vil leiðrétta hv. þingmann í því að það er ekki verið að leggja Sjónstöðina niður heldur sameina þessar tvær stofnanir, það er meginmunur á því. Starfsemi Sjónstöðvarinnar verður að sjálfsögðu rekin áfram og það er ekki verið að leggja stöðina niður. Það er verið að vitna í viðskiptaþing. Ég las umrædda skýrslu, sem er viðamikil, um sameiningar og vil vara við því að taka þau fræði mjög alvarlega jafnvel þó að miklir forstjórar og fræðimenn hafi fjallað þar um málin. Mér sýnist skýrslan í fljótu bragði vera tóm vitleysa. Þar stendur að Lýðheilsustöð hafi átt að auka kostnað um 18 milljónir en séu 63. Ég sé ekki að það sé tekið nokkurt tillit til þess að tóbaksvarnaráð t.d. innan Lýðheilsustöðvar hefur markaða tekjustofna sem vaxa til aukinna verkefna. Ég sé ekki að það sé nokkurt tillit tekið til þess. Ég hef því mikla fyrirvara um þessi fræði jafnvel þó að það sé viðskiptaþing sjálft sem gefur út þessa fallegu skýrslu. Aðalatriðið er að ég vil efla starfsemi Heyrnar- og talmeinastöðvar og Sjónstöðvar og nota það sameiginlega sem hægt að nýta sameiginlega, þau samlegðaráhrif sem eru af þessum stöðvum báðum. En það er ekki verið að leggja Sjónstöðina niður ekki frekar en Heyrnar- og talmeinastöðina. Það er verið að sameina þessar stofnanir og ég vona að það verði til góðs fyrir notendur.

Virðulegur forseti. Það fór sem mig grunaði. Við komum að fullkomlega tómum kofanum hjá hæstv. heilbrigðisráðherra þegar hann var spurður um hvað stæði á bak við orðið „hagræðing“ í málflutningi hans. Hagræðing er nefnilega orðið að frasa til að réttlæta sameiningar og nafnbreytingar af þessu tagi í opinbera kerfinu. Hæstv. ráðherra getur t.d. ekki bent okkur á stöðu sem sparast í rekstrinum. Hann ætlar að ráðast í aukinn húsnæðiskostnað og í tveggja mínútna svari sínu gat hann ekki bent á eitt einasta atriði sem hagræðing væri af. Ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra hvort honum sé kunnugt um að einhvers staðar í Norður-Evrópu sé þjónusta við þessa tvo hópa rekin saman með þessum hætti. Ég hef borið það undir norrænu blindrasamtökin. Þar kannast menn hvergi við að þjónustunni sé þannig komið fyrir. Þjónustan sem Sjónstöð Íslands veitir er ákaflega góð. Fyrir hana hafa blindir og sjónskertir verið ákaflega þakklátir. Blindrafélagið er eindregið á móti því að þessar breytingar verði gerðar á starfseminni. Ég spyr þess vegna hæstv. heilbrigðisráðherra, fyrst hann getur ekki bent á neina hagræðingu af þessu, hvers vegna hann ætlar að breyta stofnun, sem mikil ánægja er með hjá notendunum, í fullri andstöðu félags þeirra. Virðulegur forseti. Ég sé enga skynsamlega ástæðu fyrir því að leyfa ekki því sem vel er rekið, veitir góða þjónustu og ánægja ríkir með, að halda áfram að gera nákvæmlega það. Ég hélt að við ættum að leggja rækt við það, virðulegur forseti, sem vel er gert. Sjónstöð Íslands er sannarlega hluti af því.

Virðulegi forseti. Ég er dálítið hissa á viðbrögðum hv. þingmanns. Hér er verið að sameina tvær stofnanir til að efla starfsemi þeirra. Þær eru í húsnæði á tveimur stöðum núna og takmarkið er að koma þeim í sameiginlegt húsnæði þannig að veita megi þessa þjónustu á einum stað. Þar er vissulega þjónað ólíkum hópum en það er víðar gert. Ég er sannfærður um að það er hagræðing í sameiningunni án þess að það sé í sjálfu sér megintilgangurinn. Megintilgangurinn með sameiningunni er að styrkja þessar stofnanir, nýta það saman sem hægt er að nýta, ýmsa stoðþjónustu, og styrkja starfsemi stofnananna. Ég undirstrika að stofnanirnar eru sem stendur í sitt hvoru húsnæðinu. Ætlunin er að koma þeim í sameiginlegt húsnæði. Það gefur í sjálfu sér tækifæri til að efla starfsemina og bæta aðstöðuna bæði fyrir notendur og starfsfólk.

Frú forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort til standi að efla þjónustu við heyrnarlausa, daufblinda og sjónskerta úti á landi. Við vitum að fólk býr ekki við sömu kosti, ekki sömu þjónustu, t.d. túlkaþjónustu, úti á landi og fólk á höfuðborgarsvæðinu. Dæmi eru um að fólk hafi af þeim sökum þurft að flytja, í sumum tilfellum ekki bara til höfuðborgarsvæðisins heldur einnig til útlanda. Ég þekki dæmi þess að fólk hafi flutt til Svíþjóðar vegna betri þjónustu þar. Mig langar að vita hvort til standi að efla þjónustu við þetta fólk, úti á landi sérstaklega.

Virðulegi forseti. Það er vissulega á dagskrá Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar að efla þjónustu við landsbyggðina. Þar hefur vantað nokkuð upp á en starfsemi stofnunarinnar hefur eflst á undanförnum árum. Biðlistar, t.d. eftir heyrnartækjum, hafa styst mjög og þjónusta stofnunarinnar eflst. Það er m.a. á verkefnaskránni að bæta þjónustu við landsbyggðina. Vonandi hefur stöðin afl til þess.

Frú forseti. Mig langaði til að vita hvort skýrar áætlanir væru um að efla t.d. túlkaþjónustu við heyrnarskerta og heyrnarlausa. Við vitum að fólk þarf í sumum tilfellum að panta slíka þjónustu með miklum fyrirvara og stundum gengur alls ekki að fá þjónustu af þeim toga. Á Akureyri er auðvitað hópur fólks sem býr við heyrnarskerðingu eða heyrnarleysi og þarf oft að fá aðstoð í námi, atvinnu eða almenna þjónustu. Mig langar til að vita hvort um það eru til beinar tillögur, ekki almennt um að það eigi að efla það eða skoða það, frú forseti.

Virðulegi forseti. Það er á verkefnaskrá stöðvarinnar að nýta þá aðstöðu sem víða er til á landsbyggðinni og þar á meðal á Akureyri. Þar er aðstaða til heyrnarmælinga. Það er á dagskrá stofnunarinnar að nýta þá aðstöðu sem til er á landsbyggðinni til að þjóna eftir því sem mögulegt er þeim sem þurfa á slíkri þjónustu að halda um hinar dreifðu byggðir.

Hæstv. forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi til laga um Heyrnar-, tal- og sjónstöð. Samkvæmt frumvarpinu er með því lagt til grundvallar að bæta rekstrarskilyrði tveggja stofnana, þ.e. Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar og Sjónstöðvarinnar. Eins er talið markmið frumvarpsins að bæta þjónustu stofnananna með því að koma þeim undir sama þak og ná hagræðingu með einum forstjóra og einni stjórn. Hæstv. forseti. Nú eru þetta mjög ólíkar fatlanir, heyrnar-, tal- og sjónskerðing. Gripið er til ólíkra úrræða í hverjum fötlunarflokki fyrir sig. Það er því ekki sjálfgefið að öll sú starfsemi eigi frekar heima undir sama þaki. Mér finnst mikilvægt að fara vel yfir hvað félög eða fulltrúar fólks með þær fatlanir hafa um málið að segja. Í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram að í vinnuferlinu hafi verið haft samband við Félag heyrnarlausra, Foreldra- og styrktarfélag heyrnardaufra, Blindrafélagið, samtök blindra og sjónskertra á Íslandi, Félagið Heyrnarhjálp, Daufblindrafélag Íslands og Landssamband eldri borgara. En eldri borgarar eru, eins og fram kom í máli hæstv. heilbrigðisráðherra, sá hópur sem mest nýtir sér bæði Sjónstöðina og Heyrnar- og talmeinastöðina. Fyrir þann hóp og eins daufblinda má ætla að hagræðing sé af því að hafa þjónustuna í sama húsi. En eins og komið hefur fram gaf Blindrafélagið ekki eins jákvæða umsögn og maður skyldi ætla, af athugasemdum við frumvarpið. Fram kemur að þeir sem nota þjónustu Sjónstöðvarinnar séu ánægðir með starfsemina eins og hún er í dag. Ég tel mikilvægt, hæstv. forseti, að fara vel yfir umsagnir þessara félaga og taka fullt tillit til sjónarmiða þeirra. Það er ekkert sjálfgefið að þótt sameinað sé til að ná hagræðingu í rekstri þá verði starfsemin í sjálfu sér betri. Í frumvarpinu kemur fram að í dag séu þetta tvær litlar einingar, að reksturinn hafi verið erfiður og sérstaklega hjá Sjónstöðinni. Þá má spyrja sig: Hefur Sjónstöðin yfirleitt fengið nægilegt fjármagn til rekstrarins? Er það ekki meinið, frekar en að endilega þurfi að horfa til þess að sameina þessa starfsemi? Hefur rekstrarfé til stöðvarinnar eins og hún hefur verið rekin ekki verið vanáætlað? Ég vil endurtaka fyrirspurn mína til hæstv. ráðherra. Ég vona að henni verði a.m.k. svarað í heilbrigðis- og trygginganefnd við afgreiðslu málsins: Er með þessum breytingum fyrirhuguð meiri og skipulagðari þjónusta um allt land? Er hugmyndin sú að ráða talmeinafræðinga, t.d. við heilsugæslustöðvar á landsbyggðinni þar sem það er mögulegt, á sama hátt og þangað hafa verið ráðnir sjúkraþjálfar? Mér finnst þurfa að skoða fleiri þætti til bættrar þjónustu í tengslum við þetta frumvarp. Það er rétt að skoða frumvarpið með jákvæðu hugarfari og hvernig þjónustunni er háttað í nágrannalöndum okkar, sérstaklega á Norðurlöndunum. Það er vert að skoða hvort telja megi að fagleg þjónusta verði betri við breytinguna. Maður sér fyrir sér að hægt verði að spara í rekstrinum en varðandi faglega þjónustu þá liggur það ekki í augum uppi. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri að sinni. Við komum til með að vinna með þetta mál í heilbrigðis- og trygginganefnd, skoða það vel og fá a.m.k. umsagnir þeirra sem málið varðar.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga með það meginmarkmið að sameina Heyrnar- og talmeinastöð og Sjónstöð í eina stofnun undir stjórn eins forstöðumanns. Það vakna auðvitað ýmsar spurningar þegar þetta frumvarp er skoðað og eins og komið hefur fram, bæði í andsvörum og ræðum hér á undan, er ýmislegt sem hv. heilbrigðis- og tryggingarnefnd þarf að ræða og kalla eftir upplýsingum um þegar við fjöllum um frumvarpið. Eins og komið hefur fram, og kom fram í fréttum Ríkisútvarpsins í gærkvöldi, þá eru 70% þeirra sem aðallega þurfa þessa þjónustu, sem eru aldraðir, ósáttir við þetta frumvarp. Ég ætla að vitna hér í frétt Ríkisútvarpsins þar sem segir, með leyfi forseta: „Aldraðir eru í meiri hluta þeirra sem nýta sér þjónustuna eða um 70%. Ólafur Ólafsson, formaður Landssambands eldri borgara, segir að fulltrúar Félags heyrnarskertra og Blindrafélagsins hafi haft samband við Landssamband eldri borgara til að ræða breytingarnar. Ólafur segir félögin óánægð með margt í frumvarpinu. Þau efist um að þjónustan batni við breytingarnar og hefðu frekar viljað að meira fé væri varið til tækjakaupa og aðgengi skjólstæðinga að góðum tækjum þannig bætt.“ Það er auðvitað alvarlegt ef meginþorri þeirra sem munu nýta sér þjónustu þessarar nýju starfsemi er ósáttur. Við þurfum því kalla til fulltrúa eldri borgara til að fá nánari skýringar á því hvað þeir eru ósáttir við. Í athugasemdum við frumvarpið stendur að kallaðir hafi verið til fulltrúar frá Félagi heyrnarlausra, Foreldra- og styrktarfélagi heyrnardaufra, Blindrafélaginu o.s.frv., eins og lesið var upp hér áðan. Í athugasemdunum stendur: „Var tekið tillit til athugasemda sem fram komu á þeim fundum eftir því sem við átti.“ Við þurfum auðvitað að fá upplýsingar um hvort þarna hafi verið gerðar einhverjar athugasemdir sem ekki hefur verið tekið tillit til, því að þarna eru gerðar athugasemdir við mjög margþætta og mikilvæga starfsemi, eins og segir hér: „Helstu athugasemdirnar sneru að réttarstöðu barna, þjónustustigi, hjálpartækjum, endurhæfingu og gjaldtöku.“ Það hefur komið fram að gjaldtaka muni ekki breytast ef frumvarpið verður að lögum og ég fagna því. En það kom fram í andsvari hjá hv. þm. Helga Hjörvar að Blindrafélagið sé mjög ósátt við þessa sameiningu, Sjónstöðin sinni um 2.000 manns og veiti góða þjónustu, og er spurning hvort ástæða sé til að breyta því. Hæstv. ráðherra ætti þá kannski að rökstyðja það frekar á eftir þegar hann kemur vonandi í lok umræðunnar til að fara yfir þær athugasemdir sem við gerum. Varðandi fréttir af því á viðskiptaþingi á dögunum að sameining stofnana, sem yfirleitt er gerð í hagræðingarskyni, hafi valdið auknum kostnaði, þá þurfum við auðvitað að kalla eftir upplýsingum um það í nefndinni, ef við ætlum að fara að sameina stofnanir, hvort þetta sé raunin. Hæstv. ráðherra sagði í andsvari áðan að þetta væri ekki rétt, en við þurfum að fá upplýsingar um hvort þarna sé farið með rangt mál. Ég veit auðvitað að Heyrnar- og talmeinastöð þyrfti að komast í betra húsnæði. Hér er talað um að hin nýja stofnun fái nýtt húsnæði sem henti fyrir þessa starfsemi. Það á eftir að koma í ljós hvort það verður sú stofnun eða einungis Heyrnar- og talmeinastöð sem fær hið nýja húsnæði, ef frumvarpið verður ekki að lögum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra tveggja spurninga áður en ég klára ræðu mína, ég ætla ekki að hafa hana langa af því að ég kem að þessu máli í heilbrigðis- og trygginganefnd þegar málið kemur þangað. Í umsögn frá fjármálaráðuneytinu, fjárlagaskrifstofu, segir að áform heilbrigðisráðuneytisins séu að nýta hagræði sem mest með sameiningunni til að styrkja rekstrargrunn hinnar nýju stofnunar og efla þjónustu hennar. Ég spyr hæstv. ráðherra hvernig hann ætli að efla þjónustuna. Ekki er talið að frumvarpið leiði til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð verði það að lögum. Reyndar er komin fram í fjárlögum heimild til að kaupa eða leigja húsnæði fyrir sameiginlega stofnun. Ég vil því spyrja hvort hæstv. ráðherra sé sannfærður um að það verði hagræði og hvernig hann hyggist efla þjónustu þessarar stofnunar. Síðan spyr ég hæstv. ráðherra: Er það stefna ríkisstjórnarinnar að gera ráðstafanir í þá veru að sameina þjónustu fyrir fatlaða, eins og menn telja sig vera að gera hér, þ.e. þjónustu við ólíka hópa? Ég spyr af ákveðnum ástæðum, ég spyr að þessu vegna þess að kvartað hefur verið yfir því við þingmenn að þjónusta við langveik börn sé veitt á mörgum stöðum. Fólk þarf að fara á milli fleiri stofnana til að fá þjónustu við langveik börn. Ég sé t.d. í umsögn umboðsmanns barna að hún bendir á, t.d. í umsögn um sjóð fyrir langveik börn, að það sé mjög mikilvægt að þjónustan sé öll veitt á sama stað fyrir foreldra langveikra barna. Ég vil gjarnan fá upplýsingar um það hjá hæstv. ráðherra hvort það sé stefna ríkisstjórnarinnar að verða við þessum ábendingum og sameina á einum stað þjónustu fyrir langveik börn. Ég vildi gjarnan fá það svar frá hæstv. ráðherra og ræða það aðeins við hann hér áður en þessari umræðu lýkur.

Virðulegur forseti. Ég fagna því frumvarpi sem við ræðum hér í 1. umr. Ég tel að það séu mörg góð rök fyrir því að sameina Heyrnar- og talmeinastöð og Sjónstöð og get með engu móti kvittað undir það sem kom fram áðan hjá einum hv. þingmanni að verið væri að leggja niður Sjónstöðina. Það er ekki verið að leggja niður neina þjónustu eins og ég skil málið, það er verið að sameina þá þjónustu sem fyrir er til að efla hana. Þetta er því jákvætt frumvarp. Samkvæmt frumvarpinu á að sameina þessar tvær stöðvar, þessar rekstrareiningar eru báðar frekar litlar og óhagkvæmar í rekstri, sérstaklega kannski Sjónstöðin eins og hér hefur komið fram. Mér skilst að á Sjónstöðinni vinni u.þ.b. 10 manns eða innan við það. Á Heyrnar- og talmeinastöðinni vinna í kringum 15 manns, kannski 13–15 manns. Þetta eru því ekki mjög stórar stofnanir og því mjög eðlilegt að það sé skoðað að sameina þær til að efla þjónustuna og reyna að nýta það fé sem best sem til þeirrar þjónustu fer. Ég er því ekki eins viðkvæm fyrir orðinu hagræðing og hér kom fram áðan. Ég tel að það sé skylda okkar að reyna að nýta það fé sem við höfum á milli handanna, fé skattborgaranna, til að efla þjónustu við skjólstæðingana. Það er grundvöllurinn á bak við þetta frumvarp. Með frumvarpinu á að styrkja þessar stofnanir faglega, þ.e. stærri stofnun hefur í för með sér aukna faglega breidd og styrkleikar hvorrar stöðvar fyrir sig ættu að nýtast til að efla þjónustu í sameinaðri stofnun. Hér yrði líka um bætt aðgengi að ræða fyrir þá sem þurfa að fara á báða staðina þannig að menn þyrftu þá ekki að hlaupa á milli þessara tveggja staða, heldur gætu farið á einn stað, en það eru einkum aldraðir sem sækja þessa þjónustu, í kringum 65–75%. Það er líka nýmæli að kveðið sé á um rétt daufblindra í lögum og það er einnig lögð aukin áhersla á talmein með því að stofna þessa nýju Heyrnar-, tal- og sjónstöð. Komið hefur fram hér að finna eigi nýtt húsnæði fyrir sameinaða stofnun. Núna er Sjónstöðin í Hamrahlíð 17 og Heyrnar- og talmeinastöðin á Háaleitisbraut 1. Það mætti gjarnan koma fram í seinni ræðu ráðherra hvort búið sé að skoða einhverja möguleika á hvar þessi nýja stöð gæti verið staðsett, hvort leit að nýju húsnæði sé hafin og hvort það sé eitthvað sem hægt væri að upplýsa núna. Ef svo er ekki, hve langt sé í að menn komist að niðurstöðu í því máli, þ.e. að því gefnu að við að mundum samþykkja frumvarpið á vorþinginu. Gallarnir við svona mál eru að sjálfsögðu þeir að sameining skapar að sjálfsögðu óvissu, bæði fyrir þá sem vinna á viðkomandi stöðvum og þá sem sækja þjónustu til þeirra. Það er alltaf svo þegar verið er að sameina stofnanir eða starfsemi að það skapar ákveðna óvissu. Það er því ekkert skrýtið að fólk staldri við og vilji fylgjast með því sem verið er að gera. En hugsunin á bak við frumvarpið er mjög jákvæð að mínu mati, þ.e. að efla þjónustuna með sameiginlegum rekstri í einni stöð. Á sínum tíma kom ég að svona sameiningu á öðrum vettvangi. Mig langar til að rifja það aðeins upp. Það var þegar nokkrar stofnanir voru sameinaðar í eina. Um var að ræða Hollustuvernd ríkisins, Náttúruvernd ríkisins, veiðistjóraembættið og hreindýraráð. Þessar stofnanir voru sameinaðar í Umhverfisstofnun. Það gekk mjög vel en að sjálfsögðu var óvissa og óöryggi meðan á því stóð, bæði hjá starfsmönnum og líka þeim sem þjónustunnar nutu af hendi þessara fjögurra aðila. En ég held að enginn vildi ganga það skref til baka í dag. Það hefur orðið til mjög öflug stofnun út úr því, Umhverfisstofnun, sem er miklu færari til að takast á við mál en hinar stofnanirnar voru á sínum tíma hver í sínu lagi. Það var mjög jákvætt skref. Það er eitt sem ég velti fyrir mér varðandi frumvarpið. Það er ákvæðið um framkvæmdastjórn sem kemur fram í 3. gr. Þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Faglegir yfirmenn skipa framkvæmdastjórn stofnunarinnar undir stjórn forstöðumanns, samkvæmt nánari ákvæðum í skipuriti. Framkvæmdastjórn er forstöðumanni til ráðgjafar og hefur hann samráð við hana um allar mikilvægar ákvarðanir varðandi faglega starfsemi stofnunarinnar. Framkvæmdastjórn boðar til samráðsfunda með fulltrúum samtaka notenda eigi sjaldnar en einu sinni á ári.“ Það er svolítið óvenjulegt að hafa slíka framkvæmdastjórn og að mörgu leyti má segja að það sé hálfgerður galli. Þetta er ekki sá stjórnunarstrúktúr sem venjulega er á stofnunum. En ég býst við að þetta sé sett upp svona hér vegna þess að það var framkvæmdaráð, eða fagráð, held ég að það hafi heitið. Þetta er líklega einhvers konar framkvæmdastjórn til að koma til móts við framkvæmdaráðið, væntanlega er verið að freista þess að tryggja hér aðkomu samtaka notenda af því að ákvæðið um fagráðið fellur brott. Mér finnst svolítið umhugsunarvert að hafa slíka framkvæmdastjórn í stofnun af þessu tagi. Væri ekki nóg að hafa forstöðumann og yfirmenn fagsviða og forstöðumaður mundi sinna starfseminni eins og eðlilegt er á stofnunum af þessu tagi og menn gætu síðan haft þetta samráð við hagsmunahópana án þess að vera með eitthvað sem heitir framkvæmdastjórn? Mér finnst þetta umhugsunarvert og væri ágætt ef ráðherra vildi bregðast eitthvað því, hvort hann telji þetta mjög mikið atriði í þessu frumvarpi eða ekki. Virðulegi forseti. Að öðru leyti tel ég að hér sé um mjög gott mál að ræða og tel að þeir skjólstæðingar sem núna leita til Heyrnar- og talmeinastöðvar og Sjónstöðvar þurfi ekkert að óttast. Þetta er mál sem lagt er fram til að efla starfsemina, styrkja hana á alla kanta, og til að bæta þjónustuna en alls ekki til að minnka hana. Ég veit að áhersla ráðherra er ekki að minnka þjónustuna, áherslan er að sjálfsögðu að auka hana og efla og að nýta fjármagnið eins vel og hægt er með því að sameina þessar stöðvar í eina.

Hæstv. forseti. Við 1. umr. þessa máls vil ég lýsa því yfir að ég er nokkuð jákvæður fyrir þessu máli eins og það er sett hér upp og vona að það verði til góðs. Mér finnst hins vegar kannski skorta svolítið á að hæstv. ráðherra lýsi því hvernig hann hyggist ná fram betri rekstri, veita betri þjónustu ásamt því að ná fram sérstökum sparnaði og hagræðingu. Ef ég les þetta rétt á hagræðingin sem felst í sameiningunni fyrst og fremst að koma með sameiginlegri yfirstjórn og sameiningu stoðdeilda og sameiningu húsnæðis. Ég hefði viljað spyrja í þessu sambandi, hæstv. forseti, hvort ráðherrann hafi áætlanir um að efla þessa starfsemi úti á landsbyggðinni og hvort hann sjái fyrir sér að þá þurfi e.t.v. að ráða starfsmenn til þess að sinna því. Hvernig sér hann fyrir sér að þjónustan við landsmenn verði almennt bætt? Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að það hefur oft skort nægileg rök þegar menn eru að tala um sameiningu og mér finnst einnig skorta á það í þessu máli að nógu vel sé gerð grein fyrir því hvernig menn sjá fyrir sér annars vegar bættan rekstur og jafnvel fjárhagslegan sparnað og hins vegar að þjónustan verði aukin o.s.frv. Í umsögn fjármálaráðuneytisins er ekki gert ráð fyrir að þessu fylgi aukinn kostnaður, en ég held að það sé reynsla okkar flestra að því fylgi yfirleitt nokkur kostnaður að sameina þjónustustig og ég tala nú ekki um ef það á svo að reyna að veita betri þjónustu en var fyrir. Ég hefði viljað heyra nánari útlistingar frá hæstv. ráðherra hér við lok 1. umr. á því hvað teldist sparast sérstaklega. Ég sé það sem hér er ritað í greinargerðina en ég sé ekki alveg samhengi í því miðað við að auka eigi starfsemina og efla hana og ekki að draga saman. Ég sé hér líka að starfsmönnum sem nú starfa hjá Heyrnar- og talmeinastöð og Þjónustu- og endurhæfingarstöð sjónskertra verði boðið starf hjá nýrri stofnun. Ég get því ekki séð að það sé fyrirhugað að breyta mannahaldi nema þá til þess að auka þjónustuna enn frekar en nú er. Því ef eitthvað á að sparast með sameiningunni þá hlýtur markmiðið að vera að það eigi að nýtast til að veita betri þjónustu og mér heyrðist hæstv. ráðherra leggja málið þannig upp þegar hann mælti fyrir því. En ég hefði gjarnan viljað heyra nánari útlistun á hvernig eigi að ná því fram ef fjármálaráðuneytið gerir ekki ráð fyrir því að þetta kosti neina sérstaka peninga.

Herra forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi aldrei heyrt talað um hagræðingu, hvort hann hafi ekki heyrt talað um net sem veiða betur en önnur net og hvort það megi ekki taka upp nýja stjórnun sem eykur gæði þjónustunnar, eykur magn hennar án þess að hún kosti meira.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram um þetta mál áður en það fer til nefndar til nánari skoðunar að venju. Ég vil bregðast hér við nokkrum spurningum sem hv. þingmenn hafa borið fram. Í fyrsta lagi hefur verið talað um hver hin raunverulega hagræðing af þessu sé. Það hefur komið fram að með sameinaðri stofnun er verið að sameina þarna tvær fremur litlar stofnanir undir einum forstöðumanni. Framkvæmdastjórn er ekki einsdæmi í fyrirtækjum sem vinna að heilbrigðismálum, framkvæmdastjórn heilbrigðisstofnana samanstendur yfirleitt af lækningaforstjóra, hjúkrunarforstjóra og forstöðumanns sem heldur utan um starfsemina. Framkvæmdastjórn er einungis til þess að sjónarmið Sjónstöðvarinnar, Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar og forstöðumanns komi saman í framkvæmdastjórn. Ég tel að það sé nauðsynlegt. Síðan tel ég að hagræðing sé fólgin í hentugra húsnæði, í ýmsum stoðdeildum og það efli stofnunina til frambúðar. Síðan eru þau verkefni sem liggja fyrir. Hér hefur verið minnst á þjónustu við landsbyggðina. Það er nauðsyn að efla hana eins og kom fram í andsvari hjá mér áðan. Það hefur að vísu verið nokkrum erfiðleikum bundið að fá fagfólk út á landsbyggðina til starfa. Varðandi talmeinafræðinga sem hv. 10. þm. Norðaust. kom hér inn á hefur það verið stefna okkar að efla þjónustu Heilsugæslunnar og gera hana þverfaglegri og starf talmeinafræðinga gæti verið einn þáttur í því ef við hefðum möguleika á að fá þá til starfa. Varðandi undirbúning þessa máls er rétt að geta þess að það voru kallaðir til fundar forsvarsmenn ýmissa félagasamtaka og hagsmunaaðila í þessu máli. Ég sat sjálfur á ágætum fundi um þetta með þessum fjölmörgu aðilum og satt að segja var sá fundur mjög jákvæður og ég varð ekki var við neina bullandi andstöðu við þessi áform. Ég geri mér samt ósköp vel grein fyrir því að það eru skiptar skoðanir um þetta og alltaf þegar svona lagað stendur til veldur það auðvitað skoðanaskiptum og jafnvel kvíða hjá fólki meðan breytingatíminn stendur yfir. En ég vil fullvissa alla um að það stendur ekki til að fara að segja upp fólki. Það á að bjóða fólki þarna atvinnu og reka þessar stöðvar áfram og veita þá þjónustu sem þær gerðu. Af verkefnum sem liggja fyrir og þyrfti að efla, t.d. hjá Heyrnar- og talmeinastöðinni er endurhæfing. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Helga Hjörvar, 5. þm. Reykv. n., að það er almenn ánægja með þjónustu Sjónstöðvarinnar og að við munum kappkosta að halda þeirri þjónustu áfram, en endurhæfing hjá Heyrnar- og talmeinastöðinni er verkefni sem þyrfti að efla. Ég var spurður að því líka hvort það væri stefna ríkisstjórnarinnar að sameina þjónustu við ólíka hópa fatlaðra. Ég tel að ef sameining þjónustu við ólíka hópa eflir þjónustuna þá eigi að sameina og ég held að stærri stofnanir hafi meiri möguleika en litlar og því geti það verið réttlætanlegt í mörgum tilfellum en þetta verður að meta í hverju einstöku tilfelli. Við erum smátt samfélag þó að við séum vissulega öflugt samfélag og ég held að það sé réttlætanlegt að sameina litlar stofnanir til aukinna átaka. Varðandi það að hvergi á byggðu bóli sé þessum hópum þjónað sameiginlega, eins og kom fram hjá hv. þm. Helga Hjörvar, 5. þm. Reykv. n., þá er það ekki rétt. Í Danmörku eru ýmsar aðferðir uppi, í sumum heilbrigðisumdæmum eru þessar stofnanir reknar sameiginlega en annars staðar er þetta rekið sitt í hvoru lagi. Það sama er uppi í Finnlandi, en í Noregi og Svíþjóð er yfirleitt slík þjónusta sitt í hvoru lagi. En við verðum náttúrlega að líta á það líka hvað þessi þjóðfélög eru mörgum sinnum stærri en okkar samfélag þannig að aðstæður okkar eru ekki sambærilegar að þessu leyti. Við erum lítið samfélag með litlar stofnanir og þar sem hægt er að reka þær sameiginlega þá er það yfirleitt til bóta. Ég vona að ég hafi svarað þeim spurningum sem hafa komið fram en ég endurtek að ég þakka ágæta umræðu um þetta mál og málið fer nú til heilbrigðis- og trygginganefndar til nánari skoðunar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin við spurningum sem ég lagði hér fram við hann í ræðu minni. Það er auðvitað ljóst að það verður að vinna svona mál í sátt við notendur þjónustunnar og þarna eru 70% þeirra sem njóta þjónustunnar aldraðir sem hafa verið með ákveðnar efasemdir þannig að það þarf auðvitað að vinna í sátt við þá. Ég veit að tilgangur ráðherra hefur verið að bæta og efla þjónustuna og ég veit að hann er allur af vilja gerður og hann talar hér um að efla þjónustu við landsbyggðina, auka endurhæfingu o.s.frv. En ég vil ítreka það hér: Góð þjónusta má ekki verða lakari, t.d. hvað varðar Sjónstöðina, eins og bent var á veitir hún mjög góða þjónustu og sameining má ekki bitna á henni. Ég spurði hæstv. ráðherra um stefnu ríkisstjórnarinnar í að sameina þjónustu við ákveðna hópa fatlaðra og þar átti ég í rauninni við þjónustu við langveik börn. Hæstv. ráðherra sagði að hann væri sammála því ef það efldi þjónustuna. Ég vil bara minnast á það hér að einn af ráðherrunum í ríkisstjórn, hæstv. félagsmálaráðherra, hefur í hyggju að flytja hluta af þjónustu við langveik börn í Húnaþing. Það gerir hann þrátt fyrir að aðstandendur langveikra barna hafi ítrekað beðið um að þjónustan verði á einum stað og umboðsmaður barna hefur líka bent á það í umsögn. Mér finnst þetta því mjög sérkennilegt og ég vil fara fram á það hér, herra forseti, að hæstv. ráðherra ræði þetta við samstarfsmann sinn í ríkisstjórn, hæstv. félagsmálaráðherra, og 

Virðulegi forseti. Við ræðum að sjálfsögðu saman, ég og hæstv. félagsmálaráðherra. Ég er ekki í stakk búinn til þess að ræða þetta mál hér undir þessum lið og hvaða hluta af þjónustu við langveik hann hefur í huga að flytja, það er að sjálfsögðu ekki sama hvað það er. Ég er þeirrar skoðunar að það sé til þæginda fyrir aðstandendur langveikra barna að sækja þjónustuna á einn stað þar sem það þarf að ganga til þess persónulega. En ég reikna með því, án þess að ég sé inni í þessu máli í smáatriðum, að það séu einhvers konar fjarskipti sem þá er ætlunin að reka annars staðar frá. Að sjálfsögðu ræðum við hæstv. félagsmálaráðherra það mál. En ég veit um einlægan vilja hans til þess að bæta þjónustuna við langveik börn þannig að ég óttast ekki að meiningin sé að draga úr henni. Eldri borgarar komu á fund til okkar þegar við vorum að undirbúa frumvarpið. Þeir lýstu almennum fyrirvörum í útvarpsviðtali sem ég er með afrit af en það eru að sjálfsögðu almennir fyrirvarar sem skýrast við nánari vinnslu málsins og ég tel það alveg eðlilegt að menn 

Herra forseti. Við munum að sjálfsögðu kalla til fulltrúa eldri borgara og þeirra félagasamtaka sem þetta mál varðar, í heilbrigðis- og trygginganefnd, heyra þeirra viðhorf og taka tilliti til þeirra. Varðandi þjónustuna við langveiku börnin, sem ég gerði hér að umtalsefni, sé ég hér í viðtali við hæstv. félagsmálaráðherra að hann hyggst flytja sjóð, sem hann ætlar að fara að setja á laggirnar fyrir langveik börn, í Húnaþing, á sama tíma og þjónustan við foreldra langveikra er nú þegar á fleiri en einum stað. Auðvitað ætti öll þessi þjónusta að vera hjá Tryggingastofnun ríkisins þar sem fólk fær yfirleitt sinn stuðning. Mér finnst það mjög sérkennilegt að á sama tíma og hæstv. heilbrigðisráðherra er hér að sameina þjónustu fyrir þessa tvo hópa á einum stað, hópa sem eru reyndar mjög ólíkir, að þá eigi að færa stuðning við foreldra langveikra barna á enn fleiri staði. Ég vonast til, herra forseti, að það verði ekki að veruleika. Það er mjög mikilvægt að sú þjónusta sé öll á einni hendi því þarna er verið að þjóna hópi sem hefur nóg á sinni könnu, þó að hann þurfi ekki að eltast við þjónustuna á marga staði eins og við þekkjum. Ég vona að þessi áform hæstv. félagsmálaráðherra hvað varðar langveiku börnin verði ekki að veruleika.

Virðulegi forseti. Ég er ekki fær um að taka hér upp umræðu undir verksviði annarra ráðuneyta, en vissulega skarast mörg verkefni okkar og félagsmálaráðuneytis og við höfum ágætt samband við félagsmálaráðherra um þau efni. Kannski kemur einhvern tímann sá dagur að þessi tvö ráðuneyti verði sameinuð í velferðarráðuneyti. Sá dagur er ekki kominn. Þá er hægt að ræða þetta allt saman undir þessum lið. Varðandi málefni aldraðra þá að sjálfsögðu kallar heilbrigðis- og trygginganefnd í þá sem hún telur vera gagn af, þá sem hún telur að komi með innlegg í málið. En ég endurtek að ég hélt fund með þessum aðilum og sá fundur var prýðilegur. Menn vildu vanda sig við þetta og báðu um að það yrði gert og menn lögðu sitt til málanna. Mér fannst ekki vera hörð andstaða við þetta mál en að sjálfsögðu kallar nefndin í þá sem henni finnst þurfa að kalla til í framhaldinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um meðferð opinberra mála og almennum hegningarlögum, mál sem gengið hefur undir nafninu um brottvísun og heimsóknarbann. Þetta er nú reyndar í þriðja sinn sem ég legg þetta mál fram. Það var á 130. löggjafarþingi sem málið var sent út til umsagnar og bárust eitthvað um eða yfir 15 umsagnir sem ég mun víkja síðar að í máli mínu. Málið gengur út á að heimila lögreglu að vísa manni brott af heimili sínu og nánasta umhverfi þess og banna honum að koma þangað aftur í tiltekinn tíma ef rökstudd ástæða er til að ætla að hann beiti náinn aðstandanda ofbeldi, hóti ofbeldi eða sýni framferði sem spillir mjög líkamlegu heilbrigði, andlegu heilbrigði, heilsu eða friði þess manns eða barns sem í hlut á. Brottvísunin og heimsóknarbannið getur gilt í 10 sólarhringa og það ber að skilgreina sérstaklega til hvaða svæðis þetta bann eigi að ná og lögreglan skal, samkvæmt. þessu frumvarpi, innan eins sólarhrings, vísa ákvörðuninni til héraðsdómara sem skal kanna ástæður fyrir henni og staðfesta ef rökstuðningur er fullnægjandi en fella niður eða breyta að öðrum kosti. Komi síðan fram krafa frá brotaþola um framlengingu skal beina henni til héraðsdómara þannig að það verði þá héraðsdómari sem heimili þá framlengingu til allt að þriggja mánaða ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi. Síðan er gert ráð fyrir að um meðferð máls vegna framlengingar á brottvísun og heimsóknarbanni fari samkvæmt reglum þessa kafla um nálgunarbann. Hér er auðvitað um að ræða ákveðna útfærslu á nálgunarbanni. Eins og greint er frá í greinargerð með frumvarpinu á málið rætur sínar að rekja til Austurríkis en þar var ákvæði af þessu tagi upphaflega lögfest árið 1997 og síðan hafa löndin í kringum okkur verið að taka upp sambærileg ákvæði. Bæði er búið að taka þetta upp í norsk og sænsk lög. Ég veit ekki nákvæmlega hvaða fleiri lönd hafa tekið þetta upp en hygg að nokkur lönd í Evrópu hafi þegar tekið þetta upp eða séu um það bil að gera það. Ég hef, virðulegi forseti, fagnað þeim málflutningi hæstv. dómsmálaráðherra sem birst hefur á þessu þingi varðandi heimilisofbeldi. Hæstv. ráðherra hefur lagt fram frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum um heimilisofbeldi á þskj. 419. Ég hef í sjálfu sér fagnað því að hreyfing skuli komin á málið í dómsmálaráðuneytinu, en ég hef jafnframt lýst því yfir að það þurfi að gera miklu meira en hæstv. ráðherra leggur til ef við ætlum í alvöru að vinna gegn heimilisofbeldi. Ég tel að í málatilbúnað hæstv. ráðherra skorti heildstæðari sýn, heildstæða nálgun á kynbundið ofbeldi og tel nauðsynlegt að skoða alla þætti þessara mála. Það þarf að skoða heimilisofbeldi, kynferðisofbeldi, ofbeldi gegn öldruðum og alla þá þætti sem nefndir eru í aðgerðaáætlun gegn kynbundnu ofbeldi sem ákveðinn aðgerðahópur hefur lagt fram. Þeir aðilar sem barist hafa hvað harðast í samfélaginu fyrir því að breytingar verði á þessum málum eru kvennasamtök af ýmsu tagi, mannréttindasamtök sem m.a. hafa sent áskoranir til stjórnvalda og haldið af því tilefni 16 daga átak undanfarin tvö ár gegn kynbundnu ofbeldi þar sem þess er krafist að þessi mál fái annan sess og veigameiri en þau hafa haft hingað til hjá ríkisstjórninni. Nokkrir þeirra aðila sem hafa staðið að þessu 16 daga átaki voru fengnir á sínum tíma til að gefa umsögn um þetta frumvarp í hv. alþjóðanefnd. Mig langar til að blaða aðeins í þeim umsögnum, en þær voru, verð ég að segja, afar jákvæðar og tóku vel í hugmyndir sem hér eru settar fram. Þeir sem sendu inn umsagnir voru barnaverndarnefnd Reykjavíkur, Fangelsismálastofnun ríkisins, Femínistafélag Íslands, barnaverndarnefnd Ísafjarðarbæjar, Kvennakirkjan, Kvenréttindafélag Íslands, Neyðarmóttaka vegna nauðgunar á Landspítala – háskólasjúkrahúsi, Lögmannafélag Íslands, félagsmálanefnd Mosfellsbæjar, ríkissaksóknari, Stéttafélag íslenskra félagsráðgjafa, Stígamót, Samtök um kvennaathvarf og umboðsmaður barna. Eins og ég sagði áðan voru umsagnirnar almennt afar jákvæðar í garð frumvarpsins. Nokkrar breytingar voru lagðar til í nokkrum af þessum umsögnum og ég, sem fyrsti flutningsmaður, beitti mér fyrir því að þær voru allar að miklu leyti teknar upp í það frumvarp sem ég nú mæli fyrir, og gleymdi að geta í upphafi máls míns að er flutt af öllum hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem hér sátu 1. október þegar þing kom saman. Umsögn sú sem ég ætla að leyfa mér að vitna í hér úr ræðustóli Alþingis er frá Stígamótakonum sem fagna því að mál af þessu tagi sé komið fram. Þær segja réttilega að þær hafi óskað eftir því við þingheim síðustu þrjú ár að lögum um nálgunarbann verði fylgt eftir þannig að þau nái líka yfir þá ofbeldismenn sem enn eru í sambúð með þeim konum sem þeir beita ofbeldi. Þó að lög um nálgunarbann séu skref í rétta átt að mati Stígamótakvenna þá telja þær gildi þeirra afar takmarkað þar sem þau nái aðeins yfir þá ofbeldismenn sem beiti ofbeldi utan heimilis síns. Líkamlegt og andlegt ofbeldi gegn konum er oftast framið af sambýlismönnum þeirra sem hingað til hafa verið friðhelgir heima hjá sér. Lausn samfélagsins hefur verið að bjarga konunum og börnunum inn í kvennaathvörfin sem í raun þýðir að friðhelgi heimilisins hefur ekki gilt fyrir sambýlisfólk ofbeldismanna. Slíkt er að mati Stígamótakvenna óviðunandi og því telja þær hugmyndafræðilegt gildi frumvarpsins sem hér er um fjallað afar mikilvægt. Austurríska frumkvæðið sem frumvarp þetta rekur ættir sínar til, eins og ég gat um áðan, hefur þróast á ákveðinn hátt. Eftir að lögin voru lögleidd í Austurríki varð strax ljóst að ráðgjafarstöðvar um heimilisofbeldi fengu nýjar upplýsingar. Þær fóru að fá upplýsingar frá lögreglunni um brottvikninguna sem lögregla beitti og hafa tekið upp þau vinnubrögð að hafa þá snarlega samband við sambýliskonur ofbeldismannanna og boða þær undantekningarlaust í viðtal við löglærða ráðgjafa. Þeim er boðin fagleg ráðgjöf um þá valmöguleika sem þær eiga kost á. Þær fá upplýsingar um lögfræðilega stöðu sína og um félagsleg úrræði sem eru í boði fyrir þær. Það skal tekið fram að þessar ráðgjafarstöðvar eru reknar af frjálsum félagasamtökum sem vinna í nánu samstarfi við lögregluna. Þar er um að ræða samvinnu milli opinberra aðila og kvennahreyfinganna. En samkvæmt austurrísku leiðinni er inngripið meira en hér er gert ráð fyrir þar sem þessar ráðgjafarstöðvar eru viðbótarúrræði. Nú er það hugmynd hjá Stígamótakonum að Íslendingar ættu að skoða hvort hægt sé að ganga svo langt, það sé í öllu falli umhugsunarefni. Það hefði að vísu kostnað í för með sér að setja upp slíkar ráðgjafarstöðvar, en það gæti orðið árangursríkt. Í sumar sem leið, að mig minnir, var efnt til ráðstefnu í Háskóla Íslands á vegum UNIFEM um konur og ofbeldi. Einn af gestum þeirrar ráðstefnu var Rosa Logar, einn af hugmyndasmiðum austurrísku leiðarinnar sem getið er um í greinargerð frumvarpsins. Rosa Logar var spurð um hvernig Austurríkismönnum hefði tekist að halda á málum frá því síðast fréttist. Hún nefndi tölur um hvernig málin stæðu hjá Austurríkismönnum núna. Hún lýsti því yfir á ráðstefnunni að á þeim sjö árum sem þá voru liðin frá innleiðingu laganna í Austurríki hefðu 30 þús. úrskurðir fallið á grundvelli laganna, en 30 þús. úrskurðir er talsvert mikið á þeim tíma. Almennt segir Rosa Logar að mikil sátt sé um þessi lög. Það hefur vakið athygli þeirra sem um þessi mál fjalla í Austurríki, sem var kannað sérstaklega, hve oft einstaklingur þurfti að lúta slíkum úrskurði, þ.e. brottvísun og heimsóknarbanni. Samkvæmt tölum sem Rosa Logar nefndi á ráðstefnu UNIFEM mun það vera í 10% tilvika að ofbeldismaður er gripinn aftur. Austurríkismenn segja að þeir telji þetta fremur lágt hlutfall og benda til að þeir sem einu sinni þurfi að lúta ákvæðum laganna bæti ráð sitt með aðstoð félagsráðgjafa og félagslegra úrræða sem í boði eru í langflestum sveitarfélögum í Austurríki. Menn telja að þetta ákvæði og úrræði hafi gefist afar vel, að komin sé á það löng reynsla og virkilega þess virði að mæla með því. Rosa Logar sagði okkur á þessari ráðstefnu að ákæruvaldið hefði verið nokkuð lengi að taka við sér, tregt til að byrja að nota úrræðið. En eftir að það var komið í gang og menn sáu að það virkaði þá hefur ekki verið nokkur tregða til staðar hjá ákæruvaldinu. Þeir erfiðleikar sem Rosa Logar segir að Austurríkismenn hafa helst mætt við beitingu þessa úrræðis hafa snúist um umönnun og aðhlynningu þeirra barna sem horft hafa upp á ofbeldið. Því starfi mun hafa verið ábótavant. Það sem Austurríkismenn reyna að betrumbæta núna eru sérstök meðferðarúrræði eða einhvers konar áfallahjálp fyrir börnin. Núna er þeim þætti sinnt á afar athyglisverðan hátt í Austurríki. Þeir eru enn að betrumbæta og fullkomna úrræðið og virkni þess. Rosa Logar sagði einnig að núna væri nauðsynlegt að skoða sérstaklega stöðu innflytjendakvenna. Það hefur komið í ljós að þær búa við ofbeldi og eiga miklu erfiðara með að sækja sér aðstoð og þá félagslegu þjónustu sem til staðar er í kerfinu en innfæddar austurrískar konur. Það er annar veikleiki sem Austurríkismenn vilja styrkja, þ.e. hvernig úrræðið vinnur með innflytjendakonum. Sérstaklega er rannsakað hvers vegna innflytjendakonur verða frekar fyrir heimilisofbeldi en innfæddar austurrískar konur. Virðulegi forseti. Við höfum fjallað um heimilisofbeldi oftar en einu sinni á hinu háa Alþingi í vetur. Ég held að þetta frumvarp gæti verið góð viðbót við þau mál sem til staðar eru í nefndum þingsins núna. Í allsherjarnefnd er frumvarp frá hæstv. dómsmálaráðherra um heimilisofbeldi. Ég hef óskað eftir því við hv. þm. Bjarna Benediktsson, formann allsherjarnefndar, að þetta mál verði skoðað jafnhliða máli hæstv. ráðherra. Ég treysti því að það verði gert í nefndinni. Ég tel að Alþingi Íslendinga eigi að gera allt sem í þess valdi stendur til að vinna gegn því hræðilega böli sem heimilisofbeldi er. Hæstv. forseti. Ég tel ekki þörf á að halda mjög langa ræðu um málið þar sem ég hef talað fyrir því oftar en einu sinni áður. Í lokin langar mig samt að fá að vitna í ræðu sem haldin var við táknræna minningarathöfn á Arnarhóli 29. október 2004 í kjölfar þess að Héraðsdómur Reykjavíkur kvað upp afar ámælisverðan dóm í heimilisofbeldismáli. Þar fékk ofbeldismaðurinn afar vægan dóm ef nokkurn. Rök dómsins voru fyrst og fremst þau að eiginkonan, sem varð fyrir ofbeldinu, þ.e. fórnarlambið, hefði reitt mann sinn til reiði. Af því tilefni efndi fjöldi félagasamtaka til táknrænnar minningarathafnar á Arnarhóli þar sem þau jörðuðu misréttið við svartan legstein. Á honum stóð: „Hér hvílir Jóna Jóns. Hún reitti hann til reiði.“ Við tækifærið sagði framkvæmdastjóri Íslandsdeildar Amnesty International, Jóhanna K. Eyjólfsdóttir, með leyfi forseta: „Hingað og ekki lengra, þið berjið ekki fleiri konur. Við erum hér saman komin til að jarða í eitt skipti fyrir öll það misrétti og ofbeldi sem konur hafa í gegnum tíðina orðið fyrir. Yfirvöldum ber skylda til að tryggja vernd kvenna gegn hvers konar misrétti og ofbeldi. Ef sú vernd er ekki tryggð gerast yfirvöld sek um samþykki.“ Ég held að þessi orð Jóhönnu, hæstv. forseti, eigi heima í þessum sal. Ég held að við í þessum sal þurfum að spyrja okkur hvort við ætlum að gerast sek um samþykki. Ég tel að svo verði ekki. Ég tel Alþingi Íslendinga í stakk búið til að taka þannig á málum að það hafi áhrif og tel að við eigum að láta einskis ófreistað til að leiða í lög ákvæði sem geta afmáð þennan smánarblett af íslensku samfélagi. Ég tel að frumvarpið sem ég hef mælt fyrir sé liður í þeirri viðleitni og vegi þungt í baráttunni gegn heimilisofbeldi. Ég treysti því, þegar ég mæli fyrir þessu í þriðja sinn, að það fái náð fyrir augum stjórnarliða. Ég held að fólk átti sig á því að það er útlátalítið í sjálfu sér að leiða þetta í lög. Ég treysti því að málið fái farsælan endi í vetur og jákvæða umfjöllun í allsherjarnefnd.

Herra forseti. Síðustu orðin í ræðu háttvirts flutningsmanns, Kolbrúnar Halldórsdóttur, voru: Ég vona að þetta frumvarp fái náð fyrir augum stjórnarliða. Ég verð að segja að mér finnst með ólíkindum að nú á árinu 2006 skuli menn enn reyna að koma í veg fyrir að menn séu að berja mann og annan og þá sérstaklega að eiginmenn og sambýlismenn berji eiginkonur sínar. Mér finnst með ólíkindum að stjórnarliðar skuli ár eftir ár taka þátt í að svæfa mál sem þetta í nefndum. Það er kannski af því að ég er nýliði að ég skil ekki hvað býr að baki. En einhverra hluta vegna virðast stjórnarliðar reyna að svæfa mál, a.m.k. ef þau koma frá stjórnarandstöðu. Það er í raun okkur öllum til skammar. Varðandi frumvarp um breytingu á almennum hegningarlögum sem dómsmálaráðherra leggur fram þá gengur það að sjálfsögðu alls ekki nógu langt varðandi heimilisofbeldi. Það lýsir helst þeirri íhaldssemi sem virðist ríkja hjá dómsmálaráðherra varðandi breytingar á lögum ef um er að ræða ofbeldi á konum. Frumvarpið sem hér liggur fyrir er flutt af hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, Jóni Bjarnasyni, Steingrími J. Sigfússyni, Hlyni Hallssyni og Ögmundi Jónassyni. Það er löngu tímabært og ég er þeirrar skoðunar að þau eigi heiður skilinn fyrir að bera það upp. Það hefur verið farið vel yfir það í ræðu flutningsmanns. Oft vill þannig til með stjórnarliða, sem ég að vísu verð að viðurkenna að ég sakna núna að séu ekki í salnum núna. Það ýtir undir það sem ég hef verið að segja, þ.e. að þeir virðist engan áhuga hafa á þessum málum. Svo virðist því miður sem stjórnarliðum, herra forseti, sé algjörlega sama um ofbeldi á heimilum, ofbeldi sem konur eru fyrst og fremst beittar. Það kemur fram hér í greinargerð að í 90% tilfella sé um að ræða sambýlismann eða eiginmann, núverandi eða fyrrverandi. Menn vita hvert vandamálið er og þess vegna er frumvarp þetta bráðnauðsynlegt til að taka á því. Mig langar aðeins að bera örstutt niður í frásögn konu sem lifði við mikið heimilisofbeldi, andlegt, líkamlegt, kynferðislegt, barsmíðar o.s.frv. Það er frásögn Thelmu Ásdísardóttur. Það er alveg öruggt að stjórnarliðar velta fyrir sér hvort þetta vandamál sé til í raun og veru. Væntanlega hafa þeir ekki sjálfir orðið varir við það. Það er með ólíkindum að þrátt fyrir að umræðan sé komin af stað í fjölmiðlum, í lesefni og hjá Stígamótum, þá virðist margur, ég nefni enn og aftur stjórnarliða, ekki trúa því að þetta tíðkist á heimilum á Íslandi, að konur séu beittar andlegu og líkamlegu ofbeldi. Hvers vegna fer það ekki hátt? Jú, það er m.a. af því að þessar konur eru gjörsamlega niðurbrotnar og geta hreinlega ekki komið þessu frá sér fyrr en langt er um liðið. Þær ná hreinlega ekki að standa uppi í hárinu á mönnunum meðan þetta stendur yfir. En mig langar, með leyfi forseta, að lesa lítinn kafla þar sem Thelma tekur á sig rögg og vill hafa samband við Stígamót til að fá aðstoð, áratugum eftir að hún lenti í þessu mikla heimilisofbeldi. Þar segir, með leyfi forseta: „Þegar ég hringdi í Stígamót til þess að panta viðtal komst ég í svo mikið uppnám um leið og svarað var á hinum enda línunnar að ég brast í grát og skellti á. Þessi viðkvæmni kom mér algjörlega í opna skjöldu. Það liðu nokkrir dagar áður en mér tókst að safna nægum kjarki til að hringja aftur en til allrar hamingju gerði ég það.“ Þetta er, herra forseti, frásögn konu af því er hún reif sig loksins upp í að leita sér aðstoðar til að átta sig á því að heimilisofbeldi er ekki henni að kenna. Í þessu tilfelli var það faðir sem beitti bæði börn og eiginkonu ofbeldi en þetta er ein af þeim frásögnum sem ætti að vera skyldulesning hjá öllum í þessum sal til að við áttum okkur á því að heimilisofbeldi er til staðar, bæði barsmíðar og kynferðisleg misnotkun. Talandi um kynferðislega misnotkun þá skilst mér á flutningsmanni að hún hafi borið þetta fram tvisvar áður og þetta hafi verið svæft. Það sama gerðist í fyrra þegar þingmenn úr Samfylkingunni lögðu fram frumvarp um fyrningarákvæði vegna kynferðislegs ofbeldis, þ.e. um að fella fyrningarákvæðin niður. Það var svæft og því miður var eina skýringum sem maður fékk sú að málið hafi komið frá vitlausum aðilum, þ.e. hugmyndin kom ekki frá stjórnarliðum. Þetta er sorgleg íhaldssemi eða afturhaldssemi. Ég veit ekki hvort það er. En hvernig stendur á því að á 21. öldinni, árið 2006, er enn reynt að byrgja brunninn, minnka líkur á því að heimilisofbeldi sé til staðar. Það er mér gjörsamlega óskiljanlegt. Ég tel að með því að samþykkja þetta frumvarp megi ná góðum árangri í að aðstoða konur sem verða fyrir ofbeldi. Það þarf að vera skýrt að ef þær leiti sér aðstoðar muni þær fá hana og njóta verndar, eins og hér kemur fram varðandi það sem mætti kalla nálgunarbann. Ég ætla að lokum að grípa niður í síðustu orðin í greinargerðinni. Þar segir: „Af þeim upplýsingum sem lesa má í ársskýrslu Kvennaathvarfsins sést glöggt hversu alvarlegt ástandið er hér á landi og er skýrslan öll sterk hvatning til stjórnvalda um að halda stöðugt úti markvissu starfi gegn heimilisofbeldi.“ Að lokum, herra forseti, vonast ég til að þingið sjái ástæðu til að afgreiða þetta mál og að það verði ekki svæft í nefnd.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða alvarlegt mál og ég held að flutningsmenn eigi þakkir skildar fyrir að vekja athygli á þessu og flytja þetta mál. Vonandi gefst tími til að skoða málið og fara vel yfir það í þeirri nefnd sem því er vísað til. En ég verð að segja alveg eins og er, eftir að hafa hlusta á ræðu hv. þm. Valdimars L. Friðrikssonar, að mér er hreinlega orða vant. Nú er það svo að við erum ósammála um margt í þessum sal. Þannig er það í stjórnmálum. Ég hef borið aðila sökum þegar mér hefur sýnst svo og gagnrýnt stjórnarandstæðinga og sömuleiðis hef ég gagnrýnt þá aðila sem ég hef unnið með annars staðar, þar sem þeir hafa verið í meiri hluta. En það hefur aldrei hvarflað að mér, virðulegi forseti, og ég efast um að það hvarfli almennt að þingmönnum eða fólki, sama hver það er, hvort það er stjórnarliði eða aðrir, að segja að þeim sé sama um heimilisofbeldi. Sérstaklega þegar um er að ræða ofbeldi á konum. Nú er alveg sjálfsagt að vekja athygli á góðum málstað og sjálfsagt að berjast fyrir málstað sínum og gagnrýna það sem miður fer en það verða einhvers staðar að vera takmörk. Það að bera menn svona sökum er nokkuð sem gengur allt of langt og ég vonast til að viðkomandi þingmaður útskýri það fyrir okkur í andsvari að hann hafi mismælt sig því ég trúi ekki að hann standi á þeirri skoðun og ætli að hér sé meiri hluti þingmanna sem sé nákvæmlega sama 

Herra forseti. Ég verð að byrja á að lýsa ánægju með að a.m.k. einn hv. stjórnarliði haft séð ástæðu til að koma hér og taka þátt í umræðunni. Ég stend við það sem ég sagði. Ég get ekki séð annað en að menn hafi ekki áhuga á að reyna að koma í veg fyrir að taka á heimilisofbeldi þegar menn ár eftir ár svæfa lagabreytingar þess efnis. Það er ekki flóknara en það. Orðin standa.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðferð opinberra mála og almennum hegningarlögum, þ.e. brottvísun og heimsóknarbann. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir lýsti því ágætlega í inngangi um hvað málið snýst og gat þess reyndar að þetta væri í þriðja skiptið sem málið er lagt fyrir og vonandi að það fái nú skjóta afgreiðslu í allsherjarnefnd. Ég sé reyndar enga ástæðu til annars vegna þess að þær umsagnir sem sendar voru frá hinum ýmsu félögum, stéttarfélögum og samtökum voru almennt mjög jákvæðar og fögnuðu þessu frumvarpi. Hv. þm. Valdimar L. Friðriksson tók undir þetta og ég fagna því og fagna því reyndar einnig að hv. þm. Guðlaugur Þór Þorvaldsson tók undir frumvarpið. Hér er tekið á mjög alvarlegu máli. Í Austurríki hafa verið sett lög sem hafa reynst mjög vel. Þetta frumvarp tekur mið af norskum og sænskum lögum sem sett voru fyrir þremur árum, árið 2003. Reynslan af þeim hefur verið mjög jákvæð. Í greinargerð segir að heimilt sé að „fjarlægja ofbeldismann af heimili sínu ógni hann öryggi sambýlisfólks síns og er þeirri brottvísun fylgt eftir með nálgunarbanni í tiltekinn tíma. Ofbeldismaðurinn fær upplýsingar um mögulega gististaði utan heimilisins og hjálp til þess að vinna bug á ofbeldishneigð sinni með viðeigandi meðferðarúrræðum og fórnarlömb ofbeldisins fá einnig mikla aðstoð. Þetta mikla stuðningsnet í Austurríki er talið grundvallarforsenda þess hve vel úrræðið hefur gefist þar.“ Ég tek heils hugar undir þetta og vona að það verði til þess að menn líti þetta mjög jákvæðum augum og horfi til þess hversu vel þetta hefur gefist í þeim löndum sem hér eru nefnd og málið fái skjótan framgang. Hér er verið að taka á málum á annan hátt en venjulega er gert. Við vitum að það eru konur og börn í flestum tilfellum sem þurfa að leita skjóls hjá Kvennaathvarfi. Ofbeldismaðurinn sjálfur getur hins vegar setið heima eins og ekkert hafi í skorist og verið húsbóndi á sínu heimili áfram og beðið eftir því í flestum tilfellum að konan og börnin komi aftur heim. Hér er hins vegar tekið akkúrat öfugt á málunum og ofbeldismaðurinn er fjarlægður af lögreglunni og honum gefinn kostur á að bæta ráð sitt. Fara í sérstaka meðferð til að vinna bug á ofbeldishneigð sinni. Það er ánægjulegt að fá þær tölur frá Austurríki sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir nefndi að aðeins 10% ofbeldismanna þurfa að fá aftur nálgunarbann á sig. Við þekkjum það hins vegar frá Kvennaathvarfinu að í mjög mörgum tilfellum þurfa konur ítrekað að fara aftur af heimili, yfirgefa heimili, vegna síendurtekins ofbeldis. Hv. þm. Valdimar L. Friðriksson kom einmitt inn á að hversu mikil skref þetta eru og alvarleg sem konurnar þurfa að taka. Þær taka á sig þá ákvörðun að spilla heimilisfriðnum, ef hægt er að tala um frið, en í þessu tilfelli er það hins vegar lögreglan sem tekur ákvörðun. Fjarlægir ofbeldismanninn og gerir hann þar með óvirkan. Verði þetta frumvarp að lögum er líklegt að upp komist um fleiri heimilisofbeldismál. Við vitum að í heimilisofbeldi erum við bara að sjá toppinn á ísjakanum, því miður. Aukin umræða á síðustu árum hefur hins vegar orðið til þess að fleiri og fleiri mál hafa komið upp og sú umræða hefur verið jákvæð, losað um málið, vegna þess að fyrir nokkrum árum, áratug eða svo, var þetta algjört tabú. Þessi mál voru bara í þagnargildi og tölur frá Kvennaathvarfinu sýna það. Alþjóðaheilbrigðisstofnunin, WHO, hefur lýst því yfir í skýrslum sínum að ofbeldi gegn konum séu eitt alvarlegasta heilbrigðisvandamál heimsins, hvorki meira né minna. Þar er nefnt að fleiri konur missi heilsuna af völdum ofbeldis sem rekja má til kynferðis þeirra, en af völdum malaríu, umferðarslysa og hernaðarátaka samanlagt. Það er nú ekkert smávegis. Við skulum líka líta á að heimilisofbeldi felst ekki alltaf í barsmíðum. Það er oft andlegt ofbeldi sem er enn þá alvarlegra og sárara en hið sjáanlega ofbeldi. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir nefndi heimsókn Rosu Logar fyrir ári síðan, eða síðasta sumar. En hún kom líka árið 2001 á ráðstefnu sem var haldin í Reykjavík sem hét: Hinir óbifanlegu – ofbeldismenn. Þetta var ráðstefna á vegum samtaka norrænna kvenna gegn ofbeldi. Hún sagði einmitt frá reynslunni af þessum lögum og því að Austurríkismenn fóru að hugsa sinn gang þegar kvennaathvörf í landinu voru orðin samtals 20. Umræðan í landinu var þá þannig að þau væru frekar of fá en hitt. En Rosa Logar segir að lögin í Austurríki hafi orðið til fyrir kraftaverk og hún hælir austurrísku lögreglunni fyrir hversu ötul hún hefur verið að fræða og þjálfa lögregluþjóna sem þurfi að taka á heimilisofbeldi. Maður hefur heyrt sögur frá lögreglumönnum að átakanlegustu störf þeirra eru einmitt þegar þeir koma að heimilisofbeldi. Oft eru þeir þá að skynja að ofbeldi hafi átt sér stað í langan tíma. Við sjáum öll fyrir okkur umferðarslys og annað þess háttar sem hlýtur að taka á lögreglumenn. En þeir segja að þetta sé hins vegar enn þá alvarlegra vegna þess að oft stendur lögreglan og getur í raun og veru lítið gert. En með þessum ákvæðum getur lögreglan tekið af skarið og fjarlægt ofbeldismanninn. Að sögn Rosu Logar var austurríska lögreglan óvæntur bandamaður í þessari baráttu. Hún viðurkenndi vanmátt sinn gagnvart ofbeldismönnum og þótti skjóta skökku við að þurfa að skipa fórnarlömbum alltaf að yfirgefa heimilið í lögreglufylgd meðan ofbeldismaðurinn sat eftir og gat hreiðrað um sig í sófanum og horft á sjónvarpið. En með þessu lagafrumvarpi er gert ráð fyrir að lögreglan taki húslykilinn af ofbeldismanninum og komi honum í hendur dómara. Reynsla Austurríkismanna er sú að 90% ofbeldismanna samþykkja mótþróalaust af vera fjarlægðir af heimilinu og dæmi eru um að þeir jafnvel þakki lögreglumönnum fyrir að grípa inn í og fyrir að vera fjarlægðir. Eins og ég kom inn á áðan er auðvitað mjög mikilvægt að þessir menn fái líka aðstoð til að vinna bug á ofbeldishneigð sinni. Ástandið á Íslandi er þannig samkvæmt upplýsingum úr ársskýrslu Kvennaathvarfsins frá 2002 að komur þangað voru 435 og á bak við þá tölu eru 250 konur. 55 þessara kvenna voru með líkamlega áverka við komuna. Í skýrslunni kemur einnig fram að um 93% kvennanna voru fæddar á Íslandi og 91% gerendanna einnig fæddir á Íslandi, sem sagt í yfirgnæfandi meiri hluta. Yngstu konurnar sem leituðu til athvarfsins voru 16 ára og sú elsta var 71 árs. Við sjáum að þetta á við um alla aldurshópa. Eins og komið var inn á áðan var í flestum tilfellum um eiginmenn eða fyrrverandi eiginmenn eða sambýlismenn að ræða. Árið 2002 dvaldi 41 barn í Kvennaathvarfinu. Það yngsta var fimm mánaða og það elsta 19 ára. 39 þessara barna höfðu verið beitt ofbeldi samkvæmt skráningu athvarfsins. Í langflestum tilfella var ofbeldismaðurinn faðir barnanna eða í 76% tilfella. Í ársskýrslunni fyrir 2004 blasir við umtalsverð fjölgun. Þar segir, með leyfi forseta: „Aldrei hafa fleiri konur sótt í Kvennaathvarfið en árið 2004 ef talin eru bæði viðtöl og fjöldi dvalarkvenna. Alls voru skráðar komur í athvarfið 531 en á bak við þessa tölu eru 254 konur. Sumar koma oftar en einu sinni í viðtal og jafnvel dvöl, en meðaltal viðtala á hverja konu eru 2,2.“ Eins og komið hefur fram í umræðunni er þetta ekki flokkspólitískt mál þó að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs beri þetta fram og ætti víðtækur stuðningur við málið að nást hér á þingi. Ég vona innilega að það eigi skjóta leið í þriðja skipti í gegnum allsherjarnefnd svo við getum tekið það fyrir á þessu þingi til 2. umr. og að frumvarpið geti orðið að lögum í vor.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka þá umræðu sem hefur orðið um málið og þær undirtektir sem það hefur fengið hér. Ég veit að allir þingmenn bera hag borgaranna fyrir brjósti og við erum öll á svipaðri vegferð í þessum efnum. Við viljum útrýma heimilisofbeldi. Við sem erum hér í þessum sal verðum að gera okkur grein fyrir því að við höfum tæki í höndunum, nýja lagasetningu, sem getur virkað mun betur en þau lög sem við höfum í dag. Þetta frumvarp mælir fyrir um að slíkt tæki verði innleitt. Nálgunarbannið, eins og við höfum það í lögum í dag, er mjög veikt tæki, veikt úrræði, og virkar ekki sem slíkt vegna þess að þar er það fórnarlambið sjálft sem þarf að beita úrræðinu. Það vita það allir sem vita vilja að fórnarlamb ofbeldis er skiljanlega hrætt við að gera nokkuð það sem gæti reitt ofbeldismanninn til reiði, vegna þess að það er hrætt um að það bitni þá aftur á því sjálfu. Það að fórnarlamb ofbeldis hafi úrræðið í höndum sínum er nánast marklaust og við sjáum það alveg. Það er komin nóg reynsla á nálgunarbannið hér á Íslandi til þess að við vitum að það þarf öðruvísi úrræði. Þetta er öðruvísi úrræði. Þetta er úrræði sem lögregla ásamt með dómurum hefur í sinni hendi og tryggir í sjálfu sér að konur og börn hætta að verða flóttamenn í eigin landi, tryggir að það verði ekki konurnar og börnin sem tekin eru út af heimilunum og sett í kvennaathvarf heldur verði það ofbeldismaðurinn sem verður tekinn út. Honum er síðan veitt aðstoð og liðsinni við þann vanda sem hann á við að stríða því að vandi heimilisofbeldisins á auðvitað rætur að rekja til vanda ofbeldismannsins. Samfélagsleg skylda okkar hlýtur að vera fólgin í því að rétta honum hjálparhönd til þess að leiða hann út úr ofbeldinu alveg á sama hátt og við reynum að leiða fórnarlömbin út úr ofbeldinu. Það er því stórt og mikið verkefni sem við eigum fyrir höndum, herra forseti, og ég treysti því að þingmenn láti nú í ljósi vilja sinn og standi við þær yfirlýsingar sem hér hafa verið gefnar um að tekið verði á og við bætum þau úrræði sem við höfum í höndunum. Hingað til höfum við Íslendingar verið að fá athugasemdir frá erlendum skoðunarnefndum eins og mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna frá því í apríl 2005. Við fengum athugasemd frá mannréttindanefndinni um að hér væri ákært í of fáum nauðgunarmálum miðað við fjölda kærðra mála. Í athugasemdunum var sagt að stjórnvöldum bæri að tryggja að alvarleiki nauðgunarbrota væri viðurkenndur með því að láta reyna á fleiri ákærur fyrir dómi. Við höfum líka fengið ábendingar um að heimilisofbeldismál séu ekki meðhöndluð á þann hátt sem ætti að gera fyrir íslenska dómskerfinu. Við skulum taka þessar ábendingar allar alvarlega og taka undir með þeim sem barist hafa fyrir því að úrbætur verði gerðar í þessum málum. Kvennasamtökin sem hafa staðið fyrir 16 daga átakinu oftar en einu sinni, núna í tvígang, hafa gefið tóninn. Þau komu með ábendingar til ríkisstjórnarinnar um aðgerðaáætlun og ríkisstjórnin hefur orðið við þeirri áskorun og er að gera aðgerðaáætlun gegn kynbundnu ofbeldi. Hæstv. dómsmálaráðherra sagði á ráðstefnu sem norrænar konur héldu hér í Reykjavík 2. september 2005 - ráðstefnan fjallaði um ofbeldismennina sérstaklega og spurningin sem varpað var fram í titli ráðstefnunnar var sú hvort Norðurlönd væru griðland fyrir ofbeldismenn. Hæstv. ráðherra sagði á ráðstefnunni, með leyfi forseta: „Ég vil ekki að Ísland sé skjól fyrir ofbeldismenn, hvorki á þessu sviði né öðrum, og ef þörf er á sérstökum aðgerðum til að uppræta kynbundið ofbeldi er ekki um annað að ræða en að grípa til þeirra og tryggja þessar lögheimildir.“ Hæstv. forseti. Undir þessi orð vil ég taka og ég vil segja við hæstv. ráðherra og hv. þingmenn hér í þessum sal, jafnt stjórnarliða sem aðra: Förum nú með gunnfánann hátt, berum hann hátt. Notum þau tæki sem við höfum. Ef við þurfum að tryggja lögheimildir, sem er búið að leiða í ljós, þá skulum við gera það. Ein lögheimildin er fólgin í því frumvarpi sem hér hefur verið rætt um. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu óska ég eftir að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar til umfjöllunar.

Hæstv. forseti. Hingað er ég mætt öðru sinni í dag með mál af allt öðrum toga. Nú ætla ég að mæla fyrir þingsályktunartillögu, sem ég hef reyndar mælt fyrir áður líka, um stofnbrautakerfi fyrir hjólreiðar. Þessi tillaga er flutt af þingmönnum sem eiga sæti í umhverfisnefnd - ég verð að biðja starfsmenn þingsins að hjálpa mér, ég sé að ég er með þingskjalið frá því í fyrra, og rétta mér tillöguna eins og hún er á gildandi þingskjali, sem er nr. 56. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn umhverfisnefndar Alþingis: Dagný Jónsdóttir, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Rannveig Guðmundsdóttir og Sigurjón Þórðarson. Það er sem sagt einn úr hverjum flokki þannig að ég hefði haldið að hér værum við með mál í höndunum sem gulltryggt væri að kæmist í gegn á þessu þingi. Ég ætla að hefja mál mitt á því að segja að ég óska svo sannarlega að þær vonir mínar rætist. Hér er um að ræða tillögu þar sem gert er ráð fyrir því að ríkisstjórninni verði falið að skipa nefnd með fulltrúum samgönguráðuneytis, umhverfisráðuneytis, Vegagerðarinnar, Umferðarstofu, Samtaka sveitarfélaga og samtaka hjólreiðafólks. Hlutverk nefndarinnar yrði að undirbúa áætlun og lagabreytingar sem geri ráð fyrir hjólreiðum sem viðurkenndum og fullgildum kosti í samgöngumálum. Hjólreiðabrautir verði samkvæmt tillögunni sérstaklega skilgreindar og þeim fundinn staður í vegalögum auk þess sem kveðið verði á um ábyrgð eða þátttöku ríkisvaldsins í gerð þeirra. Þannig verði komið upp sérstöku stofnbrautakerfi fyrir hjólreiðar sem ríkisvaldið sjái um eða taki þátt í að kosta í samstarfi við sveitarfélögin. Hjólreiðabrautakerfið skuli tengja saman þéttbýlisstaði og hjólreiðastíga einstakra sveitarfélaga við þjóðvegakerfið. Einnig skuli gert ráð fyrir stofnbrautum gegnum þéttbýlisstaði með svipuðu fyrirkomulagi og gildir um þjóðvegi í þéttbýli. Síðan er hér lokamálsgrein tillögunnar um að samgönguráðherra leggi fyrir Alþingi frumvarp í samræmi við niðurstöður nefndarinnar eigi síðar en ári eftir samþykkt tillögunnar. Ef við gerum ráð fyrir því að tillagan verði samþykkt hér í vor þá held ég að hjólreiðamenn geti farið að hlakka til að frumvarp á grundvelli hennar verði þá mögulega lagt fram vorið 2007. Eins og fram kom í máli mínu áðan hef ég lagt þessa tillögu fram áður með öðrum þingmönnum. Nokkur fjöldi þingmanna hefur nú þegar komið að því að flytja þetta mál með mér. Við höfum líka sent það út til umsagnar. Það voru einir ellefu aðilar sem sendu okkur umsagnir á sínum tíma um tillöguna. Það var Árvekni, átaksverkefni um slysavarnir barna og unglinga, það var Eyþing, Hjólreiðafélag Reykjavíkur, Íslenski fjallahjólaklúbburinn, Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands, Landssamtök hjólreiðamanna, Landvernd, Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum, Slysavarnafélagið Landsbjörg, Umferðarráð og Umferðarstofa. Allir hafa þessir aðilar sent inn umsagnir og þær voru vægast sagt, herra forseti, afar jákvæðar. Lýst var öflugum stuðningi við efni tillögunnar, auk þess sem fróðlegar upplýsingar komu fram í umsögnunum, t.d. í umsögn Landssamtaka hjólreiðamanna og Íslenska fjallahjólaklúbbsins, en þessi samtök hafa verið iðin við að skrifa um málefnið. Tillagan hefur fengið stuðning í blaðagreinum. Fjallað hefur verið um hana í Hjólhestinum, fréttabréfi Íslenska fjallahjólaklúbbsins, og við höfum mátt lesa fróðleik frá Landssamtökum hjólreiðamanna t.d. í athugasemdum sem okkur hafa borist hér á Alþingi við umferðaröryggisáætlunina sem við samþykktum og á að gilda frá 2002–2012. Mér finnst mikilvægt að það komi fram hér, eins og sagt er í greinargerð, að þessi tillaga styðst við hugmyndafræði um sjálfbærar samgöngur en slík hugmyndafræði byggist á því að samgöngur taki mið af markmiðum um sjálfbæra þróun, og að við alla áætlunargerð sé megináhersla lögð á að leita leiða til að halda neikvæðum þáttum samgangna í lágmarki. Nú vitum við sem búum hér í borginni að þeir gerast æ fleiri dagarnir á hverju ári þar sem svifryksmengun er yfir leyfilegum mörkum, þ.e. yfir mörkum sem heilsufar einstaklinga er talið þola. Það er því algjörlega ljóst að við verðum að grípa til einhverra aðgerða. Ef okkur tekst að fjölga hjólandi vegfarendum í umferðinni verður það til þess að draga úr svifryksmenguninni og þar með að auka loftgæði allra borgarbúa. Við erum jú sú höfuðborg á norðurhveli jarðar sem státar sig af hreinu lofti, en það er þannig að loftgæðin hér í Reykjavíkurborg eru í vetrarstillum yfir hættumörkum. Þessu verðum við að breyta og það er sameiginleg ábyrgð okkar að það verði gert. Ég tel best að gera það með því að opna leiðir fyrir hjólreiðafólk svo hægt sé að nota hjólið sem samgöngutæki en ekki einvörðungu sem útivistartæki eins og nú er. Við vitum öll að Reykjavíkurborg og reyndar sveitarfélögin hér í nágrenninu hafa verið að leggja útivistarstíga sem ekki eru endilega til þess fallnir að hjólreiðafólk geti valið sér stystu mögulegu leið á milli staða a og b. Hjólreiðastígarnir liggja jafngjarnan í úthverfum eða útjaðri sveitarfélaganna en eru ekki samhliða umferðaræðum t.d. Ef við eigum að gera hjólreiðafólki það kleift að nýta samgöngutækið sem það kýs sér á eins skilvirkan hátt og mögulegt er verðum við að heimila fólki að fara stystu leiðir á milli staða. Hjólreiðafólk á höfuðborgarsvæðinu hefur einnig átt við þann vanda að glíma að þéttbýlisstaðirnir hér á svæðinu eru ekki tengdir með hjólastígum. Það er á ábyrgð ríkisvaldsins að stofnbrautir séu lagðar í gegnum þéttbýlisstaði og við höfum skilgreindar stofnbrautir í þéttbýli hér á höfuðborgarsvæðinu en þess hefur ekki verið gætt að hjólreiðastígar eða hjólreiðabrautir fylgdu þeim stofnbrautum. Ef stjórnvöld meina eitthvað með þeim yfirlýsingum sem fram koma í gildandi samgönguáætlun um það að auka beri hlut sjálfbærra samgangna í kerfinu sem heild verðum við að gera hér bragarbót, það er alveg ljóst. Sú bragarbót felst í því að búa til stofnbrautakerfi sem gerir líka ráð fyrir hjólinu. Eins og lesa má í þessari greinargerð, forseti, og ég hef svo sem vikið að hér í ræðum oftar en einu sinni áður, er ljóst að við Íslendingar erum eftirbátar nágrannaþjóða okkar í þessum efnum. Norðurlandaþjóðirnar hafa staðið sig mjög vel í því að gera hjólið að gildandi samgöngutæki í umferðinni. Þær hafa skapað samfelld grunnkerfi fyrir hjólreiðarnar sínar. Þetta er til fyrirmyndar og þarna eru módel sem er auðvelt að horfa til og líta á með tilliti til eftirbreytni. Þess má geta að samgönguráðherrar í Evrópusambandsríkjunum hafa samþykkt áætlun sem miðar að því að tekið verði tillit til sjónarmiða umhverfisverndar og sjálfbærrar þróunar í stefnu í samgöngumálum almennt. Einnig má geta þess að almenningssamgöngurnar - sem við höfum svo sem ekki getað innleitt hér í þeim mæli sem ég hefði óskað, og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum gjarnan talað fyrir - eru einn hluti í þessu samgöngukerfi sem við þurfum líka að taka til alvarlegrar skoðunar. Auðvitað þarf að leggja áherslu á fjölþættar og samsettar samgöngur í borgum. Okkur ber skylda til samkvæmt alþjóðlegum samningum að tryggja að samgönguhættir okkar mengi minna en þeir hafa gert hingað til þannig að hér er kjörið tækifæri. Setjum hjólreiðastígana í vegalögin, gerum hjólreiðarnar að alvöru valkosti og tryggjum loftgæði þeirra borgarbúa sem um göturnar fara á þann hátt að við aukum vægi hjólsins í umferðinni. Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa lengra mál um þessa tillögu hér og nú. Ég ítreka að ég hef fengið afar jákvæð viðbrögð við henni og við flutningsmenn hennar, m.a. á umhverfisþingi hæstv. umhverfisráðherra sem haldið var fyrir ekki margt löngu hér í Reykjavík. Ég treysti því að nú sé jarðvegurinn frjór og lítið annað að gera en að samþykkja þetta. Ég treysti því að unnin verði áætlun um það hvernig við komum hjólreiðastígunum okkar inn í vegalög svo að tryggja megi að ábyrgðin af því að slíkar hjólreiðabrautir verði lagðar sé á herðum ríkisvaldsins, og síðan geta sveitarfélögin með öflugum hætti prjónað sína stíga saman við það kerfi sem þannig yrði til.

Frú forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um stofnbrautakerfi fyrir hjólreiðar. Það er afar ánægjulegt að þetta mál sé á dagskrá og ég tek undir með hv. 1. flutningsmanni, Kolbrúnu Halldórsdóttur, að vonandi er jarðvegur núna fyrir því að málið fari hratt í gegn. Enda ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu að nú verði skipuð nefnd til að undirbúa áætlun um lagabreytingar sem gerir ráð fyrir hjólreiðum sem viðurkenndum og fullgildum kosti í samgöngumálum. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir fór einmitt vel yfir það áðan að búið er að fá umsagnir frá félagasamtökum og aðilum sem tengjast þessu, Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum, Landvernd, Umferðarráði, Landsbjörgu og Umferðarstofu og fleirum. Umsagnirnar voru afar jákvæðar og lýstu yfir öflugum stuðningi við efni tillögunnar. Auk þess hefur verið tekið tillit til fróðlegra upplýsinga sem komu frá t.d. Landssamtökum hjólreiðamanna og Íslenska fjallahjólaklúbbnum. Mikil vakning hefur verið hér á landi á síðustu árum í hjólreiðum. Hjólreiðafólki og hjólum hefur fjölgað mjög mikið. Það er ánægjulegt. Hluti af hjólreiðafólki lítur fyrst og fremst á þetta sem útivistartæki, fyrir líkamsrækt og íþróttir. En sá hópur sem lítur á þetta sem samgöngutæki er alltaf að stækka. Ef stofnbrautakerfi fyrir hjólreiðar kæmist á má leiða líkur að því að þeir sem munu nota reiðhjólið sem alvörusamgöngutæki muni fjölga mjög. Við höfum dæmi um það frá löndum eins og Hollandi og Danmörku þar sem sýn okkar af landinu er þannig að mjög margir nota reiðhjólið sem góðan flutningsmáta. Ég þekki það frá Þýskalandi, þar sem ég var búsettur í átta ár, að fjölmargir þar nota reiðhjól og það fer ekki endilega eftir veðurfari eða landslagi. Margir halda að reiðhjól geti aldrei orðið alvörusamgöngumáti vegna þess að hér sé vindasamt og rigning eða brekkur miklar. Í rauninni eru það engar hömlur gagnvart reiðhjólum í dag og gildir að búa sig vel og almennilega. Reyndar er það svo að í mörgum borgum er kostur að hafa reiðhjólið. Maður kemst hraðar á milli staða á reiðhjólinu en með bíl, t.d. á háannatímum, vegna þess að leiðirnar eru oft styttri. Miklu einfaldara er að gera reiðhjólastíga í undirgöngum en meðfram heilu götunum og mörg dæmi eru um að hægt sé að fara styttri og einfaldari leiðir á reiðhjólunum. Þetta er einnig ódýrara í sambandi við uppbyggingu vegakerfisins. Talað hefur verið um að flutningur um göturnar sé að aukast, en umrætt stofnbrautakerfi gæti verið liður í að draga úr notkun einkabílanna. Ég sé það fyrir mér að fólki gæti fjölgað mjög sem fer að hjóla til vinnu. Við sjáum bara hvað hefur gerst hérna sem betur fer á síðustu árum innan höfuðborgarsvæðisins. En betur má ef duga skal. Það er vissulega kominn vísir að hjólreiðaleiðum sem stytta leiðir og gera hlutina einfaldari. En það vantar heildstæða sýn í þessum málum. Það vantar að sveitarfélögin vinni saman og ríkið komi með það á dagskrá að Vegagerðin taki mið af hjólreiðamönnum nákvæmlega eins og allt er nú miðað við bíla. Ég held að þetta sé þróun sem við getum ýtt á eftir og tekið þátt í að skapa. Að hjólreiðar verði viðurkenndur og fullgildur kostur í samgöngumálum og, eins og segir í greinargerð, að fyrst þá verður stefnan á sjálfbærar samgöngur trúverðug.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmönnum sem hér hafa talað, hv. þingmönnum, Kolbrúnu Halldórsdóttur og Hlyni Hallssyni, sem hafa flutt ágætisræður. Ég vonast samt til að sá ágæti þingmaður, Hlynur Hallsson, fari að muna hvað ég heiti þegar fram líða stundir en hann hefur tilhneigingu til að fara rangt með föðurnafn mitt. Ég í það minnsta hafði ekki hugmynd um að ég væri Þorvaldsson fyrr en hv. þingmaður upplýsti það áðan. Ég býst fastlega við því að hann hafi þá eitthvað ruglast á mér og ágætismanni sem var áberandi í þjóðlífinu fyrir nokkrum áratugum. Sem er nú synd, vegna þess að ég var í menntaskóla með hv. þm. Hlyni Hallssyni og mér finnst að hann eigi að muna nafnið mitt. En það kemur örugglega þegar fram líða stundir. En hvað sem því líður, það er ekki efni máls heldur er ánægjulegt að sjá þessa þingsályktunartillögu þar sem 1. flutningsmaður er hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir en meðflutningsmenn eru hv. þingmenn Dagný Jónsdóttir, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Rannveig Guðmundsdóttir og Sigurjón Þórðarson. Ég held ég fari alveg rétt með að þetta eru þingmenn úr öllum flokkum sem eru á Alþingi. Enda er málið þess eðlis að góð sátt ætti að vera um að reyna að efla hjólreiðar í landinu og sem betur fer hefur það þróast í rétta átt. Það er að vísu mjög langt síðan menn lögðu hjólreiðastíga hér í Reykjavík og ég held ég fari rétt með að það sé fyrsta sveitarfélagið sem lagði hjólreiðastíga. Það var í borgarstjóratíð Davíðs Oddssonar. Ég held að pólitísk samstaða hafi verið um það þá. Síðan hefur verið unnið myndarlega að því að leggja hjólreiðastíga og göngustíga víðs vegar um borgina. Það eru ekki rosalega mörg ár síðan, rúmlega tíu ár, eitthvað slíkt, að ríkið fór að setja brýr. Það var held ég þáverandi samgönguráðherra, Halldór Blöndal, sem var í forsvari fyrir því að fyrstu brýrnar yfir umferðaræðar voru settar í Reykjavíkurborg. Það gerir að verkum að hægt er að hjóla á milli flestra svæða innan borgarinnar. En það er alveg hárrétt sem kom fram hjá öðrum hvorum alþingismanninum sem hér talaði á undan, ég held að það hafi verið hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, að ekki er alltaf um stystu leiðir á milli staða að ræða. Það er auðvitað mjög óhentugt vegna þess að það eru miklir möguleikar að vera með mjög stuttar reiðhjólaleiðir innan borgarinnar, ef vilji er fyrir hendi. Það hefur vantað upp á að menn klári þetta verkefni og gangi þannig frá að við séum með hjólreiðastíga sem gera það að verkum að hægt sé að koma úr íbúðahverfunum til helstu vinnustaða, eins og hérna í miðborginni, á sem stystum tíma. En svo sannarlega er mjög mikið af glæsilegum göngu- og hjólreiðastígum. Og þeir eru það mikið notaðir sumir að ég held að það veitti jafnvel ekkert af því að tvöfalda þá. Því þegar fólk er með barnavagna, á hjólum, gangandi og annað slíkt, þá eru þeir fljótir að fyllast. Einn borgarfulltrúi sjálfstæðismanna, Jórunn Frímannsdóttir, hefur flutt fyrir okkur sjálfstæðismenn í borgarstjórn tillögu í umhverfisráði borgarinnar, sem ég held að því miður að hafi ekki verið fylgt eftir, að þetta verði samræmt á milli sveitarfélaga, þ.e. göngustígarnir. Því önnur sveitarfélög hafa gengið á eftir og eru svo sannarlega komin með nokkuð góða hjóla- og göngustíga. En það vantar upp á að þarna sé samræmt á milli og ég held að þetta verkefni á höfuðborgarsvæðinu sé tiltölulega einfalt. En við eigum að sjálfsögðu að setja markið hærra. Því eins og kom fram hjá hv. þm. Hlyni Hallssyni sem vísaði í reynslu sína frá öðrum löndum, frá Þýskalandi held ég að það hafi verið, að þrátt fyrir að við búum við öðruvísi veðurfar en aðrar þjóðir er þetta svo sannarlega valkostur fyrir mjög marga. Það er æskilegt þegar við erum með ógnir, sérstaklega vegna hreyfingarleysis og þess háttar, að við sköpum aðstöðu fyrir fólk að geta notað reiðhjólið. Það er til fólk sem notar reiðhjól til og frá vinnu. Sem betur fer er þróun í jákvæða átt hvað það varðar. En það sem vantar upp á er að okkur vantar aðstöðu á mörgum vinnustöðum þar sem fólk getur skipt um föt og farið í sturtu og annað slíkt. Því það er auðvitað forsenda ef fólk ætlar að hjóla í vinnuna. Við sjáum það bara með þennan vinnustað hér að þó að við búum svo vel að hafa slíka aðstöðu, þá held ég ekki að mörg okkar notfæri sér það, því miður. En sé nú strax á svipbrigðum hér í salnum að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir er ein af þeim sem eru til fyrirmyndar í þessum málum og hefur nýtt sér aðstöðuna og er það vel. Og megum við hin taka það upp eftir hv. þingmanni. Það er meira að segja svo, og ég hef séð það, að vagnar eru dregnir á eftir hjólinu, ég hef að vísu ekki notað það beint sjálfur. Ég hef hjólað mikið með fjölskyldunni, þ.e. með yngri börnin aftan á sértilgerðum stólum. En það er líka til og fer í vöxt að vagnar eru dregnir á eftir hjólinu, sem ég hef ekki prófað sjálfur. En það sem ég er að reyna að segja eða leggja áherslu á er að þetta er til líka þrátt fyrir að maður beri fyrir sig að einungis sé hægt að fara á milli staða með fjölskylduna í bílum, þá er það ekki svo. Það er margt fólk sem notfærir sér þetta, alveg sama á hvaða aldri börnin eru. Þau geta að sjálfsögðu hjólað sjálf ef þau eru komin á ákveðinn aldur en ef þau eru yngri eru til alls konar aðferðir til að þau geti farið um með mjög öruggum hætti. Aðalatriðið í mínum huga er að við notum allar leiðir til að sjá til þess að þetta verði raunhæfir valkostir. Einn er sá að hjóla innan höfuðborgarsvæðisins, en vonandi í nánustu framtíð og það er kannski kominn vísir að því, getum við hjólað á milli annarra staða líka. Því það er alveg frábær leið til að fara um landið á reiðhjóli. Það er algjörlega frábær leið. En það getur verið hættulegt að fara hér eftir þjóðvegakerfinu. Auðvitað er það hægt og eru það helst útlendingar sem gera það. En það hlýtur að vera mjög hættulegt og ekki kannski besta leiðin til þess ef menn ætla að fara á reiðhjólum á annað borð. Það hefur oft verið sagt að skemmtilegasta leiðin til að ferðast um landið sé á hesti, og ég get tekið undir það. Það er mjög skemmtilegt. En svo sannarlega eiga reiðhjól líka að vera valkostur hvað þetta varðar. Þó svo að við séum ekki að fara að stíga þau skref að gera hjólreiðabraut með hringveginum þá eigum við að vinna jafnt og þétt að því. Þess vegna líst mér vel á þessa tillögu til þingsályktunar og vona að hún fái skjóta og góða afgreiðslu og við fáum góða niðurstöðu þar. Ég sagði það á umhverfisþinginu og stend enn þá við það, ég held að það sé markmið í sjálfu sér að við sköpum þjóðfélag þar sem hjólreiðar, eins og önnur útivist, sé raunverulegur valkostur. Því fleiri sem nýta sér reiðhjólið þeim mun betra og ég óska hv. flutningsmönnum til hamingju með þessa ágætu þingsályktunartillögu.

Frú forseti. Ég vil bara þakka þessa umræðu og sérstaklega vil ég þakka hv. formanni umhverfisnefndar Alþingis fyrir þau orð sem hann lét hér falla. Því ég tel að þar með sé umhverfisnefnd Alþingis svo gott sem sameinuð á bak við þessa tillögu. En umfjöllun um hana fer auðvitað fram í samgöngunefnd Alþingis. Svo ég treysti því að umhverfisnefndin standi saman og hnippi hraustlega í samgöngunefnd til að málið fái jákvæða afgreiðslu þar og góða framgöngu. Ég tel afar mikilvægt að hafa þau meðmæli sem hér hafa fengist frá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, í þeim efnum. Ég vil taka undir með honum, það er nauðsynlegt fyrir okkur alþingismenn að nota þær leiðir sem við höfum til að hjólreiðar verði raunhæfur valkostur í samgöngumálum. Við höfum orðið vitni að því að hér í Reykjavík er verið að bæta við umferðarmannvirkjum á hverju einasta ári sem ekki eru til þess fallin að hleypa hjólreiðafólki um. Nú átti í skipulagskösinni hér niðri í Vatnsmýri, þar sem Hringbrautin hefur verið sett niður af því hún var flutt, þá átti að leysa mál hjólreiðamanna með glæsibrag. Og hvernig var það gert? Með því að byggja stórar og miklar brýr yfir göturnar. Þær eru þannig hannaðar að maður þarf að hjóla um það bil einn kílómetra í vitlausa átt áður en maður kemur inn á brúna sem leiðir mann yfir götuna. Svo fer maður annan kílómetra í vitlausa átt þegar maður fer út af brúnni. Þannig að við Reykvíkingar stöndum hér og störum á þetta fyrirbæri í Vatnsmýrinni sem á að vera til að leysa vandræði hjólreiðafólks á þessum stóru og erfiðu gatnamótum. En þá er það gert á þann hátt að það virðist ekki vera skilningur á því að hjólreiðafólk þarf líka að komast á skömmum tíma frá einum stað til annars. En ekki að vera hjóla eilífar rósir og krúsidúllur. Ég held að við eigum langt í land með að skilja þarfir hjólreiðafólks og að viðurkenna hvað það er sem þarf í umferðarmannvirkin svo hjólin eigi þar greiðan aðgang og til hægt sé að nýta hjólin sem samgöngutæki. Ég get talað fyrir því hér af því ég hef reynt það, ég bý reyndar ekki langt frá miðbænum, en ég nota hjólið sem samgöngutæki. Ég hjóla hér stærstan hluta ársins til og frá vinnu. Það er ekki bara heilsubót að því í líkamlegum skilningi eins og getið var um í ræðu hv. þm. Guðlaugs Þór Þórðarsonar, heldur er það ekki síður andlega upplífgandi að hjóla, anda að sér fersku lofti, vera í sambandi við fólkið sem maður mætir á götunni, hitta aðra hjólandi vegfarendur sem ævinlega eru brosandi á hjólum sínum, þannig að þetta hefur verulega jákvæð áhrif. Ég held að við eigum að sameinast í svona átaki, efla bæði geðheilsu okkar og líkamlega heilsu með því að fjölmenna á hjólin og sjá til að umferðarmannvirki okkar séu þannig hönnuð að hjólin eigi greiða leið um samgöngukerfið. Að þessari umræðu lokinni, hæstv. forseti, óska ég eftir að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Þetta mál á það sammerkt með mörgum góðum málum að það er búið að flytja það hér áður, þetta er eitthvað sem við megum lifa með varðandi þingmannamál og við sem hér erum inni þekkjum vel að það tekur svolítinn tíma að koma þeim í gegn. En þetta, virðulegi forseti, er frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 86/1997 um Ríkisendurskoðun. Sá sem hér stendur er flutningsmaður ásamt hv. þm. Birgi Ármannssyni, Bjarna Benediktssyni, Sigurði Kára Kristjánssyni og Gunnari Örlygssyni. Í örstuttu máli felst þetta mál, því það þarf ekki að hafa mörg orð um það, í að við erum með prýðisstofnun sem heitir Ríkisendurskoðun sem hefur sinnt mörgum góðum verkefnum og gert það vel. Það er hins vegar svo að fyrir utan að sinna því sem við getum kallað svona innri endurskoðun, þ.e. að taka alls konar úttektir og skoða mál frá stofnunum og fyrirtækjum ríkisins, þá í ofanálag hefur hún séð um endurskoðun reikninga ýmissa stofnana á vegum hins opinbera. Það má færa full rök fyrir því að þetta fari ekki alltaf saman. Í það minnsta er það algjörlega ljóst, og klippt og skorið, að þetta getur auðveldlega verið á höndum þessara hefðbundnu endurskoðunarstofa sem eru víðs vegar um landið og við eigum prýðis endurskoðendur og starfsfólk í þeim fyrirtækjum sem geta auðveldlega sinnt þessum verkefnum. Það er nú bara einfaldlega lífsskoðun mín að ég tel að hið opinbera eigi að gera lítið og eigi að gera það vel, en ekki margt og illa. Nú er ég ekki að halda fram að þessi ágæta stofnun Ríkisendurskoðun hafi gert neitt illa og þetta er engin gagnrýni á hana. En það er algjörlega augljóst að það er mjög auðvelt að vera með þessa þjónustu úti á markaðnum, bjóða hana út og leyfa þessum ágætu fyrirtækjum sem starfa þar að keppa um þessi verkefni og slík samkeppni er ekkert annað en góðar fréttir fyrir okkur skattgreiðendur. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki hafa þetta neitt lengra, ég vil leggja til þegar þessari umræðu er lokið að þessu ágæta máli verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar til nánari umfjöllunar.

Forseti. Tillaga okkar til þingsályktunar sem hér er til umræðu, hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur, Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur, Jóhanns Ársælssonar og mín, er til þess ætluð að iðnaðarráðherra semji sérstaka áætlun um hvernig megi ljúka verkefni sem nú er í gangi og heitir Djúpborun á Íslandi á 5–10 árum, að því ljúki árið 2011–2016 í staðinn fyrir þau verklok sem nú eru áætluð, vegna fjármagns og annars, eftir 15 ár og er þar þá nefnd tala sem ekki er örugg. Í þessari áætlun viljum við að gerð verði grein fyrir fjármagni sem til þessa þyrfti og hversu mikið fé er líklegt að leggja þyrfti til þessa í fjárlögum. Við viljum að áætlunin sé samin í samráði við forsvarsmenn verkefnisins en líka óháða sérfræðinga svo allrar varúðar sé gætt. Og hér í tillögunni, sem lögð var fram fyrstu dagana í október, er gert ráð fyrir að ráðherrann kynni þessa áætlun fyrir Alþingi í formi skýrslu eða frumvarps á vorþinginu 2006. Það vorþing stendur reyndar yfir nú. En með hröðum höndum mætti gera þetta enn þá. Ég sé enga ástæðu til að breyta því hér við fyrri umræðu að minnsta kosti að það verði gert núna á þessu þingi. Það er svo - og hefur kannski ekki vakið nægilega athygli á okkar miklu umræðutímum orku, umhverfisverndar, virkjana, stóriðju og fleira því viðkomandi - að tækniframfarir gætu verið að skapa nýja vídd í orkumálum hér á Íslandi. Ef vonir manna um þessa djúpborun, eins og kölluð er, ganga eftir, mætti vinna um þrisvar til fimm sinnum meiri orku úr háhitasvæðum okkar en menn hafa hingað til talið gerlegt. Þetta eru auðvitað straumhvörf og gæti, ef rétt er á haldið, fært okkur nær viðunandi málamiðlun milli orkunýtingarsjónarmiða og náttúruverndarsjónarmiða en útlit hefur verið fyrir um hríð. Ef þetta gengi eftir yrðu jarðvarmavirkjanirnar mun vistvænni en nú er miðað við orkuöflunargetu þar sem miklu meiri orka fengist úr hverri borholu en núna. Jarðvarmavirkjanirnar yrðu mun hagkvæmari kostur til orkuframleiðslu á Íslandi en nú er, miðað við vatnsaflsvirkjanir, og sennilegt að menn mundu miklu fremur horfa til þeirra en til vatnsaflsvirkjana af þeirri gerð sem við erum vönust nú á síðari tímum vegna þess að umhverfisraskið yrði miklum mun minna. Þessu rannsóknarverkefni, Djúpborun á Íslandi, var hrundið úr vör árið 2000, fyrir fimm árum og þrjú helstu orkufyrirtæki landsins standa að því, þ.e. Hitaveita Suðurnesja, Landsvirkjun og Orkuveita Reykjavíkur í samráði við Orkustofnun og sérfræðinga hennar, þar af er einn af þáverandi sérfræðingum hennar, Guðmundur Ómar Friðleifsson jarðfræðingur, sem getur talist vera fremstur meðal jafningja af frumkvæðismönnum að þessu verkefni. Verkefnið er nú komið á fullt skrið og fyrsta tilraunaholan er í gangi á Reykjanesi, hola nr. 17, sem svo heitir. Þegar ég hringdi í dag í Guðmund Ómar Friðleifsson til að spyrja frétta þá sat hann í bornum yfir holu 17 og sagði þær ágætu fréttir að Hitaveita Suðurnesja væri nú að dýpka holuna og að hreinsa úr henni svarf eftir blástur sem kom úr holunni í nóvember. Hún er orðin rúmlega þriggja kílómetra djúp og stendur til að dýpka hana enn þá meira ef hún verður notuð sem fyrsta tilraunaholan. En það er ekki komið á hreint því það þarf að gera frekari mælingar. Og mælingar í þessu verkefni eru í rauninni allar tilraunir í sjálfu sér því þær aðstæður sem þarna eru fyrir hendi hafa ekki komið upp á öðrum stöðum í heiminum. Verkefnið sjálft felst í því að skera úr um hvort hægt sé að bora miklu dýpri holur eftir jarðhitavatni en nú er. Nú eru venjulegar háhitaholur um tveggja kílómetra djúpar, með tilbrigðum, en hér er um að ræða fjögurra til fimm kílómetra djúpar holur og vatnið sem á að ná er mjög sérstætt jarðhitavatn. Ef kalla má það vatn yfirhöfuð, því það er vatn í svokölluðu yfirmarksástandi eða í hætnu ástandi, sem einnig er kallað krítískt ástand, í rótum háhitasvæðanna, 400–600 gráða heitt.  Þess vegna þarf að stálfóðra holurnar niður á þetta æskilega dýpi og hafa meira við þær en venjulegar holur. Djúphola af þessu tagi er talin geta gefið allt að tífalt afl venjulegrar holu, líklega allt að 50 megavöttum í stað þess að venjuleg hola nú gefur fjögur til fimm megavött. Eins og áður segir kynni að vera unnt að vinna þrisvar til fimm sinnum meiri orku en núna úr hverju háhitasvæði sem tekið er til virkjunar. Það er alveg gríðarlega mikilvægt. Nefna má það dæmi að Hellisheiðin öll mun nokkurn veginn jafngilda sjálfri Kárahnjúkavirkjun sem við höfum rifist hvað mest um hér að undanförnu. Ef háhitasvæði af þessu tagi gæti verið þrjár eða fimm Kárahnjúkavirkjanir er hætt við því að afkomendur okkar og kannski bara hinar yngri kynslóðir sem nú lifa eigi eftir að klóra sér í kollinum og velta því fyrir sér af hverju farið var út í jafnumdeilda framkvæmd og Kárahnjúkavirkjun var og er á þröskuldi þessarar nýju tæknibyltingar. Forathugun þessa verkefnis stóð árin 2001–2003 og lauk með ítarlegri skýrslu. Áformað er að bora alls þrjár tilraunaholur og hin fyrsta þeirra, RN-17, er núna í góðum gangi. Þess er vænst að hinar holurnar tvær verði á Hengilssvæðinu og við Kröflu. Önnur yrði framlag Orkuveitunnar og hin framlag Landsvirkjunar ef allt fer sem horfir. Talað er um að það kunni að líða 15 ár þangað til hægt er að skera úr um það hvort þetta verkefni gengur upp eða ekki. Hins vegar gæti það þess vegna orðið strax við fyrstu borun í holunni RN-17 vegna þess að verkefnið á þessu stigi gengur út á að athuga hvort þetta sé hægt og hvað þurfi til. Því er ekki víst að svo langur tími líði. En með meira fjármagni væri hægt að hraða boruninni, þ.e. ekki kannski hverri holu um sig, en það væri hægt að bora þær jafnvel á sama tíma eða hverja á eftir annarri þannig að við gætum fengið úr þessu skorið á styttri tíma. Ég er svo bjartsýnn að segja fimm ár. Þau kunna auðvitað að verða fleiri. En þau gætu líka orðið færri. Þetta er það mikilvægt og brýnt mál, ekki bara fyrir orkuiðnaðinn heldur fyrir íslenskan samtíma í heild sinni, að okkur ber að veita því fé til þessa verkefnis sem við getum. Þá verður líka að taka fram að verkefninu berst fé hvaðanæva erlendis frá. Hins vegar er það ekki ótæmandi og ríkið gæti komið hér myndarlega að. Það verður reyndar að segja hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. ríkisstjórn til hróss að í haust var í fyrsta sinn veitt fé til þessa verkefnis eða lagt fyrir Alþingi að fé til þessa verkefnis verði á fjárlögum, sem varð, en auðvitað ekki í þeim mæli að það breytti verulega um heldur var þar verið að bæta fjárskort sem spratt af tilteknum gangi mála. Þetta kom í staðinn fyrir erlent fé. Með meira fjármagni kann að vera hægt að flýta verulega fyrir þessu verkefni í félagi við orkufyrirtækin íslensku og erlenda rannsóknarsjóði. Heildarkostnaður við verkefnið er talinn munu verða 5–6 milljarðar kr. Það er há upphæð. En við höfum hins vegar verið að tala um slíka milljarða hér fram og aftur í orku- og virkjanamálum, hvað þá ef tekinn er mælikvarði allra fjárlaganna. Þegar til lengdar lætur er hér því í raun ekki um að ræða mikið fé enda er ekki ætlast til þess að íslenska ríkið leggi það allt fram. Ég læt þá lokið framsögu fyrir þessu verkefni. Ég vona að það mæti skilningi bæði við 1. umr. og í þeirri nefnd sem ég legg til að um það fjalli, nefnilega í hinni háu iðnaðarnefnd.

Frú forseti. Þetta er áhugavert og athyglisvert mál sem hv. Mörður Árnason hefur hér talað fyrir. Það hefur vakið athygli okkar þingmanna sem höfum fylgst með á þessu orkusviði hvernig þessum rannsóknum hefur undið fram. Það er eðlilegt að fólk horfi með svolítilli eftirvæntingu til þessa verkefnis, sérstaklega ef það verður til þess, eins og hv. þingmaður gat um, að færa okkur mögulega nær viðunandi málamiðlun eða lausn á orkunýtingu okkar með tilliti til náttúruverndarsjónarmiða. Hins vegar velti ég fyrir mér ýmsum þáttum í þessu. Ég geri mér sjálf ekki fulla grein fyrir því hvernig verkefni þetta skarast eða kemur við rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Ég geri mér ekki grein fyrir því hvernig þetta verkefni fléttast inn í þær athuganir sem gerðar eru í því verkefni og minni á sleifarlag það sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur gerst sek um varðandi þá áætlun alla. En innan hennar er einmitt gert ráð fyrir að möguleikar okkar í jarðvarmanum verði kannaðir til hlítar. Þau plögg sem þegar hafa verið gefin út af hálfu verkefnisstjórnar rammaáætlunarinnar sýna svo ekki verður um deilt að veruleg umhverfisáhrif eru af vinnslu orku með jarðvarma þó svo að þau séu önnur og annars konar en þau umhverfisáhrif sem verða vegna orkuvinnslu í vatnsaflinu. Við hverja holu sem boruð er eru búin til gríðarlega stór borplön. Lagðir eru vegir, alltaf uppbyggðir vegir, inn á svæðin vegna þess að tækin sem til þarf eru það þung að þau þurfa sterkbyggða vegi. Nú geri ég mér grein fyrir því líka að gert er ráð fyrir því að að þetta tiltekna djúpborunarverkefni sem um ræðir í tillögunni sé unnið á þremur stöðum sem þegar er búið að raska, þ.e. Reykjanesi, Hengilssvæðinu og Kröflu. Í sjálfu sér geri ég því ekki ráð fyrir að umhverfisáhrif af þessu tiltekna verkefni verði meiri en þegar er búið að valda á þeim svæðum. Hér tel ég því að ekki séu í hættu nein ný svæði. Hins vegar spyr ég sjálfa mig alltaf og æ oftar þegar orkunýtingu og orkuvinnslu á Íslandi ber á góma: Til hvers ætlum við Íslendingar að nýta alla þessa orku og hvernig sjáum við fyrir okkur að sú gríðarlega orka sem ýmsir vísindamenn gera sér vonir um að sé fólgin í iðrum jarðar og geti mögulega verið vinnanleg, og þetta djúpborunarverkefni geti mögulega leitt í ljós, verði á endanum nýtt? Mér finnst skipta verulegu máli að við horfum heildstætt á þetta. Við höfum gagnrýnt t.d. þá sem sækja sjóinn fyrir að fara fyrirhyggjulaust til veiða. Við viljum hafa fyrirhyggju í öllum athöfnum okkar sem mögulega geta skaðað náttúruna. Ég held að fyrirhyggjan sem við þurfum að hafa í orkuvinnslumálum hljóti að vera af því taginu að við förum ekki út í að vinna hér gríðarlegt magn orku ef markaður okkar þarf ekki á því að halda að koma þessari orku í lóg. Nú sé ég ekki fyrir mér að það geti verið fýsilegt að afla þessarar gríðarlegu orku sem mögulega er fólgin þarna í iðrum jarðar til þess að reisa iðjuver fyrir þungaiðnað á borð við þær mengandi álbræðslur sem hæstv. iðnaðarráðherra er að bjóða heim í hvern fjörð. Ég vona að hv. þingmaður sé mér sammála um að það skipti máli í hvað orkan verði nýtt. Ég skilyrði því stuðning minn við málið við það að við förum inn á veg sjálfbærrar orkustefnu fremur en nokkuð annað og að sú orka sem unnin verði í landinu verði fyrst og síðast unnin til þess að koma í veg fyrir að Íslendingar þurfi framar að nota jarðefnaeldsneyti, kol og olíu. Ef við förum í þetta verkefni til þess að tryggja næga orku til að búa til allt það vetni sem við ætlum að nota til að keyra fiskiskipaflotann okkar og allan bílaflotann - sem við ætlum náttúrlega að minnka mjög mikið á næstu árum - þá horfir málið öðruvísi við fyrir mér. Fyrirhyggjan þarf sannarlega að vera hér til staðar og það að horfa á hlutina heildstætt og til enda. Í tilefni orða hv. þingmanns um afkomendur okkar væntanlega sem ættu sennilega eftir að klóra sér í kollinum yfir syndum okkar feðranna í orkuvinnslumálum þá held ég nú að jafnvel þó að ekki verði komin niðurstaða úr þessu djúpborunarverkefni þegar afkomendur okkar hv. þingmanns verða komnir á legg þá tel ég að þeir muni hugsa okkur þegjandi þörfina fyrir Kárahnjúkavirkjun með Hálslóni og aðrar virkjanir og jökulón og lón sem búin eru að eyðileggja náttúruverðmæti, eins og ég segi, óháð því hvort djúpborunarverkefnið verður þá til enda unnið. Ég sýni þessu máli fullan skilning eins og hv. þingmaður óskaði eftir. Ég vona að aðrir þingmenn og þá sérstaklega stjórnarliðar eigi líka eftir að sýna þessu máli skilning og að það eigi eftir að fá framgang í nefndinni sem um það kemur til með að fjalla, því að ég tel þetta mál vera allrar athygli vert.

Frú forseti. Ég held að ekki sé hægt að vera á móti stóriðju af einhvers konar trúarlegum ástæðum. Sú tíð kann að renna upp að hægt verði að færa sönnur á það, jafnvel gagnvart hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, að stóriðju væri hægt að reka án þess að af henni hlytist mengun. Það er vel hugsanlegt að í framtíðinni þróist einhver slík tækni. Við höfum séð að tækniframfarir hafa dregið verulega úr margvíslegri mengun í hvers konar iðnaði. Ég nefni þetta sérstaklega til þess að undirstrika og draga fram að við sjáum ekki inn í framtíðina og það er hugsanlegt að við finnum not fyrir orku til mikilla framfara sem við þekkjum ekki endilega í dag. Ég kom hérna til þess að ræða sérstaklega þá nauðsyn sem okkur ber til þess að afla orku til að geta breytt eða horfið frá notkun okkar á eldsneyti af jarðefnatoga í eins ríkum mæli og hægt er. Reyndar nefndi hv. þingmaður þann möguleika undir lok ræðu sinnar. Gríðarlega orku þarf til þess að standa undir framleiðslu á vetni í framtíðinni til þess að breyta t.d. öllum fiskiskipaflota okkar í vetnisknúna flota. Ég spyr hv. þingmann: Mælir nokkuð móti því, ef Íslendingar vegna sérstakrar jarðfræði landsins ná tökum á því að vinna með þessum hætti mikla orku úr iðrum jarðar, að við notum hana t.d. til þess að framleiða vetni sem við flytjum úr landi? Við eigum í höggi við alþjóðlegt vandamál sem er mengun og loftslagsbreytingar. Ég held að við getum ekki leyft okkur að skilgreina eitthvað sem sjálfbæra þróun ef það er einungis þróun sem miðast við Ísland. Þannig skildi ég hv. þingmann. Ég tel að okkur beri að leggja af mörkum alþjóðlega með öllum þeim hætti sem við getum. Þess vegna finnst mér sú leið sem hér er verið að ræða brilljant. Hún skapar möguleika. Við sjáum þá kannski ekki alla fyrir. En við vitum hins vegar að alltaf verður þörf fyrir orku, sérstaklega 

Frú forseti. Ég er ekki á móti stóriðju af trúarlegum ástæðum. Skilningur minn á hugtakinu trúarlegur er annars eðlis en skilningur minn á hugtakinu pólitískur. Ég er hins vegar á móti stóriðju af pólitískum ástæðum sem ég hef talað hér oft fyrir eins og hv. þingmanni er vel kunnugt. En ég vil ekki segja að þær ástæður séu trúarlegs eðlis. Trúarlíf mitt kemur þar hvergi nærri. Varðandi tækniframfarirnar þá er ég auðvitað hjartanlega sammála hv. þingmanni um að við horfum fram á verulegar tækniframfarir, ótrúlegar tækniframfarir, á hverju einasta ári sem allir auðvitað fagna svo fremi þær séu notaðar og nýttar til góðs fyrir þróun mannkyns. Við eigum alltaf að horfa til þróunar mannkyns alls, að sjálfsögðu, þegar við tölum um sjálfbæra þróun á Íslandi. Slagorðið sem búið var til í Ríó-ferlinu árið 1992 og fjallaði um að við ættum að hugsa hnattrænt en bregðast við heima fyrir, vinna heima fyrir, er í fullu gildi í mínum huga. Mér finnst einmitt það sem við erum að gera á Íslandi, m.a. djúpborunarverkefnið, geta fært okkur möguleika til þess að iðka sjálfbæra þróun á Íslandi sem mundi þá verða til eftirbreytni fyrir önnur samfélög. Mér finnst það vera að leggja lóð á vogarskálarnar á Íslandi að skapa sjálfbært samfélag sem er sjálfu sér nægt um orku, fyrirmyndarsamfélag á heimsvísu. Mér finnst það vera gríðarlegt afrek sem við eigum að stefna að. Þess vegna aðhyllist ég, og hef talað fyrir því á Alþingi, sjálfbæra orkustefnu sem gengur út frá því að Íslendingar, þjóðin, geti afskaffað allt jarðefnaeldsneyti og keyrt allar sínar þarfir á nýrri tækni, tækninni sem varðar vetnið. En ég trúi ekki að við verðum nokkru sinni aflögufær með það, þ.e. getum flutt það út.

Frú forseti. Þegar ég hlýði á ræðu hv. þingmanns kemst ég eiginlega mér til mikils harms að þeirri niðurstöðu að ég er sennilega í grundvallaratriðum ósammála hv. þingmanni um að það sé sjálfu sér eftirsóknarvert að skapa hér á Íslandi samfélag sem er í orkulegu tilliti sjálfbært eða sjálfu sér nógt. Ég held að ef hægt er að finna leiðir, eins og þá sem hér er verið að ræða um, til að búa til orku sem hægt er að flytja til annarra landa, orku sem er kannski ekki að öllu leyti hrein en er svo miklu hreinni en sú orka sem t.d. þróunarlöndin eru að búa til og nota í dag, þá held ég að það sé ákaflega þakkarvert. Ég hafna því eiginlega af grundvallarástæðum að hægt sé að tala um, þegar mengun sem tengist loftslagsbreytingum er annars vegar, að eitthvert eitt eyland sé einangrað í því tilviki og að hægt sé að líta á það sem heild. Í þessu tilliti verður að líta á heiminn allan sem heild, þetta er alþjóðlegt vandamál, og þær þjóðir sem hugsanlega, vegna sérstöðu sinnar, geta lagt af mörkum eiga að gera það. Það er hugsanlegt að sú tækni sem við ræðum hér geti leitt til þess að hægt sé að framleiða mikið af orku sem okkur verði hugsanlega með einhverjum hætti útbær og það verði framfarir sem leiða til þess að hægt sé að flytja hana líka. Ef svo er þá er Ísland kannski í hópi þriggja, fjögurra svæða, lítilla, á jarðkringlunni sem gætu gert þetta. Ef svo væri ættum við að sjálfsögðu er gera það. Hugsanlega er ég að misskilja hv. þingmann en þegar við skoðum þetta vandamál þá held ég að ekki sé hægt að tala um að Ísland eigi að vera sjálfbært samfélag í orkulegu tilliti í þeim skilningi að það eigi bara að búa til orku sem er því nógt, ef við getum gert 

Frú forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni. Við getum gert meira en að gera okkur sjálfbær, okkar litla samfélag hér á eyjunni Íslandi. Það sem ég vil sjá að við gerum er að flytja út þá kunnáttu sem við erum að afla okkur, þá þekkingu sem við öflum okkur í gegnum þá vísindamenn sem vinna í þessum jarðborunarverkefnum. Það erum við þegar byrjuð að gera. Og vitað er að Ísland er ekki eina landið á jarðríki sem getur nýtt háhita eða búið til orku í gegnum jarðhita eins og við gerum, það eru meiri möguleikar en vitað er í þeim efnum. Íslendingar hafa verið mjög öflugir og kraftmiklir á þeim vettvangi og þeir hafa verið brautryðjendur í að innleiða þessa þekkingu annars staðar. Ég horfi með ánægju fram á veginn í þeim efnum og trúi því að vísindamenn okkar eigi áfram eftir að vera brautryðjendur þar. Ég er líka sammála hv. þingmanni um að við eigum að leggja okkar af mörkum til heimsbyggðarinnar. Ef hægt verður í framtíðinni að hugsa sér einhvers konar stóriðju sem veldur ekki umhverfisáhrifum þá er það auðvitað fínt. Ég veit að það er fullt af fólki sem er að vinna í því tilliti, m.a. til að reyna að hætta að nýta ál, því að ál byggir á framleiðslu sem þarf að sækja jarðefni til að umbreyta efninu í það form sem síðan nýtist okkur í hinu mannlega tæknivædda samfélagi. Ég hef sjálf flogið yfir eyna Jamaíku og séð boxítnámurnar sem eru eins og rauð, flakandi, blæðandi sár í orðsins fyllstu merkingu í því fagra annars græna landi. Ég trúi ekki öðru en að vísindamenn veraldarinnar séu á harðahlaupum að reyna finna upp aðrar leiðir til að búa til létt efni sem ekki þurfa á boxítinu að halda. Ég er því sannfærð um að álverksmiðjur eru gamaldags verksmiðjur og þær eru á útleið, en ég veit líka að verið er að vinna að því víða að 

Frú forseti. Það má segja að ég hafi nú þegar komið á framfæri ýmsum af þeim meginsjónarmiðum sem ég vildi veita inn í þessa umræðu í ágætum umræðum við hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur. Þó eru nokkur atriði sem ég vil undirstrika sérstaklega sem varða þessa þingsályktunartillögu. Hún lætur lítið yfir sér en ég er þeirrar skoðunar að þetta sé eitt af merkilegustu málunum sem við ræðum hér í vetur. Ég segi það vegna þess að það varðar byltingarkennda hugmynd um aðferð til að búa til orku úr iðrum jarðar. Þessi aðferð byggir á þeirri sérstöðu sem Ísland býr yfir, þ.e. það er einn af heitu reitunum. Það er skammt niður í mjög mikinn hita vegna þess að það eru innskot, ekki svo langt frá yfirborði jarðar, sem gera það að verkum að vatn sem leikur í nánd við þau verður mjög heitt, kemst í krítískt ástand, eins og hv. þingmaður lýsti svo vel áðan. Mér fannst reyndar, frú forseti, merkilegt að hann skyldi geta það án þess sjálfur að komast í krítískt ástand við að fjalla með svo tiltölulega einföldum hætti, eins og honum tókst, um þetta gríðarlega flókna efni. Sýnir það nú enn og aftur hve stærðfræðikennslan var góð í máladeild MR á árum fyrr, eins og áður hefur komið fram í umræðum hér á þinginu. Ég tel að hægt sé að jafna þessu til þess, ef það tekst, eins og að með vissum hætti sé búin til gróttakvörn sem malar gull. Ég er sammála þeim viðhorfum sem hafa komið fram í umræðunni, eins og hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, að það er aldrei hægt að vinna orku úr iðrum jarðar með borunum án þess að eitthvert rask hljótist af. Það gefur augaleið. Ekki þekki ég tæknina sem hér á að beita svo vel að ég treysti mér til að segja að umbúnaðurinn sem þarf undir borana sé ekki svo miklu meiri að af honum skapist töluvert meira rask en af hinum venjulegu hefðbundnu holum. Ég veit það ekki. Það er þó alla vega ljóst að bora þarf færri holur til að fá gríðarlega orku. Hitt liggur líka alveg fyrir að með því að komast svona langt í iður jarðar komast menn í tæri við orku sem er svo miklu meiri en við höfum áður getað ímyndað okkur að væri hugsanlegt að vinna. Ég jafna þessu við það að menn fyndu mengunarlausar olíulindir vegna þess að olíulindir þarfnast líka umbúnaðar og bora og fara illa með land. Þarna er um að ræða miklu færri holur, þær þarfnast líka ákveðins rasks í náttúrunni en það sem streymir upp er mengunarlítið og því segi ég að það stappar nærri að hægt sé að segja að þetta séu mengunarlausar olíulindir ef þetta tekst til. Ég heyrði fyrst af þessari hugmynd fyrir sennilega hartnær 15 árum þegar merkir vísindamenn veltu þessum möguleika fyrir sér á fræðilegan hátt í tengslum við umræðu sem þá var hjá Hitaveitu Suðurnesja. Ég verð að viðurkenna að ég er svo allt of jarðbundinn maður að ég taldi að þetta væru órar vísindamanna sem ekki hefðu nægilega gott jarðsamband. Það kemur hins vegar í ljós að möguleikinn sem í þessu felst er raunverulegur. Eins og svo oft áður eigum við aldrei að vanmeta sköpunarþróttinn og kraftinn sem býr í hinni vísindalegu og skipulegu hugsun og þekkingarleit. Ef hægt væri að flýta þessari áætlun, eins og hér er lagt til, þannig að niðurstaða komist í það hvort þetta er hægt, þá held ég að við hefðum náð gríðarlega merkum áfanga. Reyndar tel ég, frú forseti, að þetta sé svo merkilegt mál sem hér liggur fyrir að það væri í sjálfu sér alveg hægt að segja að þangað til að menn hefðu skoðað það til hlítar ætti ekki að ráðast í frekari virkjanir á Íslandi. Vegna þess að ef þetta er mögulegt þá er landslagið algerlega gjörbreytt. Þá þýðir það einfaldlega að hægt er að afla orku til að ráðast í vetnisframleiðslu og hugsanlega í stóriðju sem ekki mengar umhverfið, því að ég og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir erum bæði, eftir þessa umræðu, sammála um að við erum ekki á móti slíkri stóriðju. Ég hel þess vegna að tillagan og hugsunin sem liggur að baki hennar sé mjög jákvæð. Ég undrast það, frú forseti, eftir þá miklu orrahríð sem staðið hefur í þessum sölum um orkumál og stóriðju að enginn hv. þingmanna stjórnarliðsins skuli láta svo lítið að heiðra þingið með nærveru sinni, utan að vísu einn og bið ég hv. þingmann afsökunar á því. Enda beindi ég þessu fyrst og fremst til þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem alltaf eru eins og fló á skinni og geta aldrei setið kyrrir í sætum sínum þegar verið er að ræða um stóriðju því að fíkn þeirra í stóriðju og eins miklar virkjanir og þeir mögulega geta komið auga á er vel þekkt í þessum sölum. Þetta mál hins vegar, ef að veruleika yrði, gefur, eins og hv. þingmaður reifaði mjög vel í framsögu sinni, möguleika á að sætta ákveðin sjónarmið sem hafa verið að takast á. Djúpholur af þessu tagi kynnu að gefa okkur möguleika á að vinna 3–5 sinnum meiri orku úr hverju háhitasvæði en með hinum hefðbundnu aðferðum. Þetta eru svo gríðarleg verðmæti að ég held að við eigum erfitt með að skynja til fullnustu hvað í þeim felst. Því segi ég það, frú forseti, að ég styð þetta mál hjartanlega og þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir að hafa haft frumkvæði að því og ég undrast það í reynd að þetta mál skuli ekki hafa vakið meiri athygli en það hefur gert nú þegar, vegna þess að hér er um að ræða byltingarkennda nálgun að því að leysa orkuvanda Íslendinga og hugsanlega margra annarra. Við höfum það, þingmenn, flest á vörunum að nauðsynlegt sé að hverfa frá þeirri orkunýtingarstefnu sem við fylgjum í dag, Íslendingar, og keyrum t.d. allan fiskiskipaflotann á og að sjálfsögðu flugvélafloti heimsins sem er utan við öll Kyoto-ákvæði sem aldrei eru tekin inn í neinar samningaviðræður eða útreikninga. En ef okkur tekst t.d. að finna tækni, sem er bara tæknilegt úrlausnarefni og spurning um hvað við verjum miklu atgervi og fjármagni til að leysa, til að ná þeim áfanga að vetni yrði drifhvati samgangna á Íslandi, fiskiskipaflotans og helst flugflota heimsins að endingu, þá er alveg ljóst að það þarf mikla orku til að framleiða vetnið. Það yrði mikilvægt framlag, a.m.k. til að stemma stigu við þeirri miklu vá sem felst í hlýnun andrúmsloftsins. Hvaðan eigum við að fá þá orku? Bara til að klára þörfina á Íslandi þyrftum við eina og hálfa Kárahnjúkavirkjun. Hvar eigum við að fá þá orku? Frú forseti. Hér er vísir að svari: Við eigum að reyna að skoða þessa möguleika eins og hér er lagt til fyrr en stjórnvöld hafa áformað og leggja til þess meira fjármagn, eins og hv. þingmaður hefur lagt til.

Forseti. Ég þakka þessar umræður og hef nú ekki miklu við vísdómsorð síðasta hv. ræðumanns að bæta. Mér fannst hann draga þetta mjög vel saman og lýsa þessu af mikilli tilfinningu. Það er auðvitað þannig að tala ber varlega um tilraunaverkefni. Það gera vissulega aðstandendur þessa verkefnis, bæði þeir vísindamenn sem hér eiga mestan hlut að máli og líka þau fyrirtæki sem hafa lagt fé til. En það er líka ábyrgðarhluti að draga úr vonum og gera ráð fyrir minni niðurstöðum en vænta má á raunhæfan hátt. Ég tel að hér liggi í raun og veru mikið við að fá úr því skorið hvort þetta er kleift eða ekki. Af samræðum mínum við þá menn sem þarna standa fremstir og hlustun eftir gagnrýnisröddum þá er það niðurstaða mín, auðvitað fullkomlega ófræðileg, en niðurstaða mín sem stjórnmálamanns að í raun og veru sé enginn verulegur efi á því að þetta sé unnt. Þetta er hins vegar brautryðjandaverk og það kemur fram í erfiðleikum sem menn bjuggust við við vinnslu verksins, t.d. að til að mæla þennan mikla hita þarf auðvitað sérstaka gerð af mælum sem ekki eru endilega til í heiminum, og jafnframt því sem farið er í verkið þarf að þróa til þess tækin sem til þess eru notuð. Við sömu flutningsmenn og flytjum þetta frumvarp flytjum líka annað frumvarp sem lagt var fram á svipuðum tíma og grípur miklu meira á því umfjöllunarefni sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom inn á, þ.e. um orkuvinnslu hér á landi í framtíðinni, til hvers eigi að nýta orkuna og hver eigi að vera okkar framtíðarpólitík um orkumálin. Þar er líka minnst á djúpborun á Íslandi og ég hef reyndar í ræðu um frumvarp um auðlindir í jörðu fjallað nokkuð um þessi mál bæði í sameiningu. En okkur þótti rétt að flytja þetta mál sér í lagi og blanda því ekki inn í okkar sérstöku pólitík í þessum málum vegna þess að hér er fyrst og fremst um tæknilegt verkefni að ræða og það er öllum í hag, bæði þeim sem leggja áherslu á sem mesta orkuvinnslu og sem flestar virkjanir og álver í framtíðinni og þeim sem kannski telja sig þurfa að líta á þetta fremur frá sjónarhóli umhverfisstefnu og íslenskrar náttúru, að komast að því hvort þetta er hægt eða ekki. Ef í ljós kemur að djúpborun er tæknilega möguleg og gengur vel hér á landi þá gjörbreytast orkuöflunarmöguleikar okkar með þeim hætti að ýmis þau verkefni sem menn eru nú að spekúlera í og áforma borga sig í raun og veru ekki þegar þessi möguleiki liggur fyrir. Ég held að menn þurfi að leggjast á þessa sveif, að finna þetta hreinlega út til að geta síðan tekið framtíðarákvarðanir. Það er svo alveg rétt að menn horfa nú töluvert til jarðvarma í stað vatnsafls, eða a.m.k. þannig að hlutfall orku frá jarðvarma geti orðið miklu meira en nú er af heildarorku í landinu. Þrátt fyrir það geta jarðvarmavirkjanir haft töluverð umhverfisáhrif að einu leyti umfram vatnsaflsvirkjanirnar en það er að upphafsrannsóknir og frumrannsóknir á jarðvarmavirkjunum geta spillt umhverfi meira en um er að ræða í vatnsaflsvirkjunum þar sem mælingar manna eru ekki mjög skaðvænlegar fyrir umhverfið. Það er, eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir minntist á, m.a. vegna vegaframkvæmda sem þarf að leggja í og vegna borteiga sem þarf að slétta. Oft eru þessir staðir eðli málsins samkvæmt í hrauni eða á sérstökum stöðum hvað náttúru snertir. Það er auðvitað sorglegt þegar menn fara í slíkar rannsóknir að komast að því að svæðið sé ekki virkjanlegt eða ekki með núverandi tækni og skilja síðan eftir þá eyðileggingu sem þetta hefur valdið. En eins og hér var rakið áðan standa vonir til að djúpborunin valdi minni umhverfisáhrifum að þessu leyti en hefðbundin jarðvarmavinnsla einfaldlega vegna þess að holurnar þurfa ekki að vera eins margar, þær sem í vinnslu eru, og tæknin er komin á það stig núna að menn geta nokkurn veginn séð það út hvar muni vænlegast að bora rannsóknarholurnar. Ég vil svo að endingu ítreka þakkir mínar til þeirra sem hafa tekið þátt í umræðunni og þeirra sem hafa hlustað hér. Ég held að við séum á tímamótum í þessu máli og ef þetta verkefni gengur vel þá opnist margar dyr sem nú eru okkur lokaðar með þeim afleiðingum, hugsanlega, að þeirri miklu styrjöld sem hér hefur staðið í raun og veru í þrjá áratugi, á milli náttúruverndarmanna annars vegar og framkvæmdarmanna hins vegar, geti farið að linna og hægt verði að taka skynsamlegar ákvarðanir, með rammaáætlun og alla tæknilega möguleika í augsýn, fyrir framtíðina í þessum efnum. Ég er út af fyrir sig sammála því sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sagði að við verðum að staldra við í orkumálum okkar og umhverfismálum. Það er hins vegar að sjálfsögðu freistandi, og kannski meira en freistandi, jafnvel skylda okkar, að nýta þá orku sem við getum fengið hér á Íslandi og ekki gengur á landgæði eða þá náttúru sem er hin eiginlega olíuauðlind Íslendinga. Ef djúpborunarverkefnið getur orðið til þess að við náum slíkri sátt og við náum þeirri stöðu þá er það eitthvað það merkilegasta sem gerst hefur í þessum efnum í áratugi.