Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Efni þessa litla frv. er mjög einfalt og auðskilið, og þarf þess vegna ekki að hafa um það mörg orð. En það er, að síldarverksmiðjum ríkisins verði heimilað að leggja fram allt að 2 millj. kr. sem hlutafé í hlutafélagi, er stofnað yrði á Siglufirði í samvinnu við Siglufjarðarkaupstað til að eiga og reka vélbáta frá Siglufirði, svo og botnvörpunginn Hafliða, sem nú er í eigu Siglufjarðarkaupstaðar. Framlag síldarverksmiðjanna er hugsað 55% af hlutafé félagsins. Þetta frv, á sér eigi að síður alllanga sögu. Það var árið 1953, að útgerð togaranna á Siglufirði komst í nokkra fjárhagserfiðleika, og var þá samþ. af þáv. ríkisstj. að hjálpa upp á sakirnar með því að leggja fram nokkra fjárhæð til fyrirtækisins og stofna, til rekstrar hraðfrystihúss á staðnum, sem tók til starfa það ár. Þetta var á, þeim árum, þegar síldarleysi var mjög tilfinnanlegt og atvinna af mjög skornum skammti, og áttu þessar ráðstafanir þess vegna að verða til þess og urðu til þess að hressa upp á atvinnulífið á staðnum. En skilyrði fyrir því, að þetta yrði gert, var það, að stjórn síldanverksmiðja ríkisins tæki að sér rekstur togaranna, um leið og það ræki sitt eigið frystihús, en rekstur togaranna yrði eigi að síður á ábyrgð Siglufjarðarkaupstaðar, þannig að hagnaður eða tap á rekstrinum yrði hans. Nú var það snemma árs 1960, ætla ég að það hafi verið, eða um það leyti, áramótin 1959-1960, að stjórn síldarverksmiðja ríkisins sagði upp þeim samningi, sem hún hafði gert um rekstur þessara togara. Það var talin ástæða fyrir uppsögninni, að forstjóri síldarverksmiðja ríkisins, sem hafði haft með reksturinn að gera í framkvæmd, hefði sagt upp því starfi og vildi ekki sinna því lengur. Tókst þó um sinn að framlengja þetta, og voru togararnir um skeið áfram reknir af stjórn síldarverksmiðjanna undir stjórn þessa framkvæmdastjóra. Reksturinn hafði verið ákaflega erfiður, eins og hjá öllum togurum í þessu landi, og heildartap fyrirtækisins mikið, sem síldarverksmiðjur ríkisins höfðu í bili orðið að leggja út, en bæjarsjóður Siglufjarðar átti að greiða. Þá var það, að ég skipaði nefnd til að athuga þessi mál, en í þessari n. áttu sæti: formaður stjórnar síldarverksmiðja ríkísins, Sveinn Benediktsson, bæjarstjórinn á. Siglufirði, Sigurjón Sæmundsson, og Birgir Finnsson alþm., sem var form. n., og átti n. að leitast við að finna leiðir til þess, að þessi útgerð gæti haldið áfram í einu formi eða öðru. Það mundi líka hafa orðið talsvert áfall fyrir síldarverksmiðjur ríkisins, ef togarareksturinn hefði algerlega stöðvazt og þeir verið seldir burt úr bænum, því að þeir höfðu, a.m.k. þá um sinn, veitt nokkuð mikið hráefni til frystihúss síldarverksmiðjanna. En það var líka talinn hagur fyrir síldarverksmiðjurnar, að þetta frystihús yrði rekið, vegna þess að menn, sem fastráðnir voru til ársvinnu, fengu þar nokkurt verkefni, sem þeir gátu vel sinnt að vetrarlagi, þegar starfsemi síldarverksmiðjanna hin venjulega lá niðri. Það var þess vegna fyrir alla aðila æskilegt, að eitthvert form væri hægt að finna til þess, að þessi starfsemi gæti haldið áfram. Ég skal ekki rekja þá sögu. N. skilaði í maí 1961 áliti og klofnaði. Tveir nm., þeir Birgir Finnsson og Sigurjón Sæmundsson, lögðu til, að sett yrðu lög, sem heimiluðu stofnun sameignarfélags ríkisins, eða SR fyrir þess hönd, og Siglufjarðarkaupstaðar. Skal það félag taka við eignum og skuldum bæjarútgerðar Siglufjarðar, eins og þær verða, þegar skuldir hafa verið eftir gefnar eða greiddar og umsamdar, eins og við höfum lagt til hér að framan, segir í álíti meiri hl. Einnig skal félagið taka við eignum og skuldum hraðfrystihúss síldarverksmiðja ríkisins á Siglufirði, eins og þær verða, eftir að samkomulag hefur verið gert við stjórn síldarverksmiðja ríkisins um skiptingu eigna og skulda hraðfrystihúss SR og síldarverksmiðjanna. Heimilisfang félagsins skal vera Siglufjörður og tilgangur þess útgerð fiskiskipa og rekstur hraðfrystihúss. Eignarhlutföllin verði þannig, að ríkissjóður, eða SR fyrir ríkisins hönd, eigi 4/5 og bæjarsjóður Siglufjarðar 1/5. Ábyrgð takmarkist við stofnframlög hvors aðila, en þau verði 1 millj. 600 þús. kr. frá ríkinu og 400 þús. kr. frá kaupstaðnum. Þetta var það, sem meiri hl. n. lagði til, en minni hl. skilaði líka álíti, sem ég skal ekki lesa upp hér nema aðeins niðurlagið, með leyfi hæstv. forseta, en það hljóðar svo: „Með tilvísun til framanritaðs legg ég til, að SR eigi hraðfrystihús sitt áfram og leitist við að efla rekstur þess með auknum viðskiptum við báta, eins og þegar hefur verið reynt með nokkrum árangri, en stjórn SR hefur samþ. að koma upp veiðarfærageymslu og beitingaraðstöðu fyrir nokkra báta í þessu skyni.“ Og svo segir: „Þegar afskrift skulda bæjarútgerðar Siglufjarðar hefur farið fram og útvegað hefur verið lánsfé til greiðslu á lausaskuldum samkv. hinum sameiginlegu till. n., legg ég til, að stofnað verði hlutafélag með 3 millj. kr. höfuðstól og leggi síldarverksmiðjur ríkisins fram 2/3 hluta fjárins og Siglufjarðarkaupstaður 1/3. Gengið sé út frá, að stjórnin verði skipuð 2 mönnum frá SR og 1 frá Siglufjarðarkaupstað. Félag þetta kaupi togarann Elliða á matsverði fyrir 5 millj. kr. og geri hann út, en togarinn Hafliði verði afhentur ríkinu upp í skuldir. Greiðsla kaupverðsins fari fram eftir nánari samningum.“ Þetta var álit minni hl. n. Nú dróst það, að hægt væri að gera upp þetta allskulduga bú útgerðarinnar, og þess vegna ekki skilyrði fyrir hendi til þess að fara út í þessa félagsmyndun, eins og á stóð, nema með mjög miklu fjárframlagi, væntanlega þá frá ríkissjóði, og hikaði nú ríkisstj. við að gera það. En svo vildi það til á öndverðu ári 1962, að annar togari bæjarútgerðar Siglufjarðar fórst, og þá var ekki nema annar togarinn eftir og skuldir fyrirtækisins að miklu greiddar af vátryggingarverði Elliða, en nokkuð af vátryggingarverðinu þó ákveðið að nota til bátakaupa. Þá var það, að möguleikarnir á því að samræma þessi sjónarmið n., sem skipuð var 1960, jukust, og nú hefur stjórn síldarverksmiðja ríkisins í heild lagt til, að ríkíssjóður heimili, að í þetta fyrirtæki verði ráðizt. Að vísu mun hafa verið nokkur ágreiningur um það, hvort togarinn ætti að vera þar með, sem eftir var, en þó mun fyrir því hafa verið meiri hl, í stjórn síldarverksmiðjanna. Sem sagt, þó að á sínum tíma hafi ekki verið leitað lagaheimildar til að stofna hraðfrystihús síldarverksmiðja ríkisins, var talið eðlilegt, að þessarar heimildar yrði leitað, en ekki farið út í þessa starfsemi með einfaldri stjórnarákvörðun, eins og gert var 1953. Þess vegna er þetta frv. fram borið, og ég vildi vænta, að hv. alþm. gætu á það fallizt. Þá væri úr sögunni erfitt mál, sem nokkrum ágreiningi hefur valdið nú um skeið, og þó að afkomuskilyrðin á Siglufirði séu í dag með hinni mikið auknu síldargengd þar önnur en voru fyrrum, þá er talið, að með þessu verði hægt að skjóta enn styrkari stoðum undir atvinnurekstur bæjarfélagsins, og þess vegna er þetta frv. flutt. Ég vildi leyfa mér, herra forseti., að leggja til, að frv. yrði að lokinni þessari umr. vísað til 2, umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Mér er þetta mál nokkuð kunnugt, bæði vegna þess, að ég hef nú um skeið átt sæti í stjórn síldarverksmiðja ríkisins, og eins frá fyrri tíð í ríkisstj. Ég mundi segja, að forsaga þessa máls hæfist að vissu leyti á mestu síldarleysisárunum, þegar Siglufjörður átti mjög í vök að verjast og fólk þar átti í ákaflega miklum erfiðleikum vegna síldarleysisins. Þá var ráðizt í að ákveða, að síldarverksmiðjur ríkisins byggðu hraðfrystihús á Siglufirði til eflingar staðnum og stuðnings fólkinu. Mér er vel kunnugt um, hver hugsunargangur lá að baki þess, sem þá var gert, og hann var í raun réttri tvíþættur. Annars vegar álítu menn, að síldarverksmiðjur ríkisins hefðu skyldur við Siglufjörð. Þetta er risafyrirtæki, og það er ekki hægt að segja, að slíku fyrirtæki sé það óviðkomandi, þegar byggðarlagið lendir í jafnmiklum vandræðum af óviðráðanlegum ástæðum og á þeim árum varð á Siglufirði. í annan stað virtist það augljóst, að síldarverksmiðjur ríkisins gátu ekki aðgerðalaust horft á vandkvæði Siglfirðinga, þar sem síldarverksmiðjunum getur blátt áfram aldrei til lengdar vegnað vel á Siglufirði, nema þar sé talsvert þróttmikið pláss. Það er óhugsandi að reka annan eins risarekstur og síldarverksmiðjur ríkisins á Siglufirði eru nema í þróttmiklu plássi. Þá má svo segja, að þriðja ástæðan hafi komið til. Það var hagfellt, að upp kæmi verkefni fyrir fagmenn þá, sem vinna á vegum síldarverksmiðja ríkisins, önnur en þau, sem beint lutu að rekstri sjálfra síldarverksmiðjanna. Allar þessar ástæður urðu til þess, að hraðfrystihús var reist á vegum síldarverksmiðja ríkisins á Siglufirði. Ég var stuðningsmaður þessa á sinni tíð, og mér er þetta vel kunnugt. Síðan hefur þetta frystihús verið rekið og orðið til hags bæði fyrir síldarverksmiðjurnar og byggðarlagið. Á hinn bóginn hefur alltaf verið nokkrum erfiðleikum bundið með hráefnið, og þau vandkvæði hafa farið vaxandi. Þá kom upp spurningin um, hvort síldarverksmiðjur ríkisins gætu látið hráefnismálið afskiptalaust, þar sem þær eru svona mikill þáttur í byggðarlaginu, og enn fremur vegna þess, að þær höfðu nú komið sér upp hraðfrystihúsi. Um þetta hafa menn bollalagt fram og aftur, hversu mikil afskipti síldarverksmiðjur ríkisins skyldu hafa af hráefnisöfluninni. Og niðurstaðan, a.m.k. niðurstaða meiri hl. í stjórn síldarverksmiðja ríkisins, varð sú, að síldarverksmiðjur ríkisins ættu þátt í því að stofna hlutafélag til þess að eignast báta og skip og reka togarann Hafliða. En þetta er það, sem frv. gerir ráð fyrir, sem hæstv. ráðh. hefur nú mælt fyrir. Ég var einn af þeim í stjórn síldarverksmiðja ríkisins, sem voru meðmæltir því, að fyrirkomulag þessara mála yrði einmitt á þá lund, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, og styð það því að sjálfsögðu og vil mæla með því. Ég vona, að síldarverksmiðjum ríkisins verði þetta ekki að neinu tjóni, heldur hið gagnstæða, og reynslan verði svipuð og hefur orðið með hraðfrystihúsið, og jafnframt verði þetta Siglufirði lyftistöng.



Herra forseti. Í þessu frv. er lagt til, að stofnaður verði í Reykjavík nýr skóla, Tækniskóli Íslands. Skal markmið skólans vera að veita nemendum sínum tæknimenntun, er geri þá hæfa til að takast á hendur ýmiss konar tæknistörf í þágu íslenzkra atvinnuvega. Á fræðslukerfi þjóðarinnar er nú sá annmarki mestur, að hér er ekki unnt að afla sérmenntunar í almennum tæknifræðum með hliðstæðum hætti og unnt er í svonefndum tækniskólum eða teknikum í nágrannalöndum, en þar er um að ræða skóla, sem veita framhaldsmenntun í tæknifræðum á fræðslustigi, er segja má að samsvari með nokkrum hætti menntaskólastigi. Hér á landi eiga nú ungir menn ekki kost á neinu tækninámi milli iðnfræðslustigs og verknámsdeildar gagnfræðaskóla annars vegar og háskólanáms í verkfræði hins vegar, að frátöldu því tækninámi, sem fer fram í vélskólanum í Reykjavík. Er því um að ræða mjög tilfinnanlega eyðu í fræðslukerfinu, að því er snertir skilyrði til tæknináms. Þessu frv, er ætlað að bæta úr brýnni þörf, sem á því er, að æskufólk geti stundað tækninám á hærra stigi en því, sem stundað er í gagnfræðaskólum eða iðnskólum, án þess þó að um háskólanám í verkfræði sé að ræða. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hvað gildi tækni og hvers konar verkmenningar fer vaxandi í nútíma þjóðfélagi. Skilyrði þjóðar til þess að bæta hag sinn og lífskjör eru líklega ekki undir neinu komin í jafnríkum mæli og því, að hún kunni að beita nýjustu tækni og sem fullkomnastri verkkunnáttu á öllum sviðum. En frumskilyrði þess, að unnt sé að hagnýta nýjustu tækni og fyllstu verkkunnáttu, er að sjálfsögðu, að tæknimenntun sé á háu stigi. Í því sambandi er ekki nægilegt, að iðnstéttir séu vel menntar, og ekki heldur; að til séu nægilega margir háskólamenntaðir verkfræðingar til þess að vinna þau störf, sem þeir einir geta unnið. Þeim tæknistörfum fer sífellt fjölgandi, sem eru ekki á verksviði iðnlærðra manna og ekki þarf heldur háskólamenntaða verkfræðinga til þess að sinna. Það er til þess að búa menn undir slík störf, sem hvarvetna í nágrannalöndum og með iðnaðarþjóðum hefur verið komið á fót sérstökum skólum, sem nefndir eru tækniskólar eða tekniskum. Þeir, sem lokið hafa prófum frá slíkum skólum, voru til skamms tíma nefndir iðnfræðingar hér á landi eða skyldi nefna svo samkv. lögum. Þar eð það nafn er hins vegar villandi, hefur Alþ. einmitt nú nýlega ákveðið, að starfsheiti þessara manna skuli vera tæknifræðingar. Tilgangur þessa frv. er að koma hér á fót skóla, sem brautskrái tæknifræðinga. Hér á landi er nú mikill skortur á tæknifræðingum. Tala verkfræðinga er hér 1.4 miðað við hvert þúsund landsmanna, en tala tæknifræðinga er 0.5 miðað við hvert þúsund. Hér eru því næstum þrisvar sinnum fleiri verkfræðingar en tæknifræðingar. Í nágrannalöndum er talið, að nauðsynlegt sé, að 2 verkfræðingar komi á hvert þúsund íbúa, en 4 tæknifræðingar, þ.e.a.s. þar er talið eðlilegt, að tæknifræðingar séu hlutfallslega helmingi fleiri en verkfræðingar. Sums staðar er jafnvel talið nauðsynlegt, að tæknifræðingar séu þrisvar til fjórum sinnum fleiri en verkfræðingar. Hér á landi er tala tæknifræðinga hins vegar ekki nema þriðjungur af tölu verkfræðinga. Sést af þessu greinilega, hversu hér er gífurlegur skortur á tæknifræðingum. Tala íslenzkra tæknifræðinga er hlutfallslega ekki nema fjórðungur þess, sem hún er talin þurfa að vera minnst í nágrannalöndum, og ekki nema áttungur þess, sem hún er sums staðar talin þurfa að vera. Virðist ekki þurfa frekari rök fyrir því, að brýna nauðsyn ber til alvarlegs átaks í því efni að stuðla að því, að miklu fleiri ungir menn hefji tæknifræðinám en átt hefur sér stað undanfarið. Þær raddir hafa heyrzt í umr, um þessi mál undanfarið, að vafasamt sé, hvort Íslendingar eigi að ráðast í það að stofna tækniskóla hér á landi, þar eð slíkir skólar séu dýrir í rekstri, hitt sé ódýrari og einfaldari leið, að styrkja unga menn til náms í erlendum tæknifræðiskólum og hafa hér á landi undirbúningsnámskeið, sem auðveldi þeim inngöngu í erlendu tækniskólana. Tæknimenntun einmitt á því stigi, sem hér er um að ræða, er hins vegar orðin sérhverri þjóð, sem leggja vill áherzlu á aukna framleiðni og bætta afkomu, svo nauðsynleg, að það getur ekki talizt viðunandi að þurfa að sækja hana algerlega til annarra þjóða. Þess vegna telur ríkisstj. einsætt að stefna að því að gera tæknimenntunina innlenda með því að koma hér á fót íslenzkum tækniskóla, sem auk þess að veita hliðstæða menntun og gert er í erlendum tækniskólum taki sérstakt tillit til sérþarfa íslenzkra atvinnuvega á tæknimenntunarsviðinu. Það er ljóst, að það hlýtur að taka nokkurn tíma að koma slíkum skóla á fót. Að því á ekki að hrapa, heldur byggja upp skólann smám saman. Það er mikilvægara, að skólinn sé góður og fræðslan vönduð, þannig að þeir tæknifræðingar, sem fá menntun sína hérlendis, verði vel menntaðir, en hitt, að skóla sé hróflað upp í skyndi. Af þessum sökum er heimilað í bráðabirgðaákvæði frv., að stofnun tækniskólans fari fram í áföngum. Gert er ráð fyrir því, að skólinn starfi í deildum og skuli þar fyrst um sinn vera rafmagnsdeild, véladeild, byggingardeild, fiskideild og vélstjóraskóli. En vélskólinn í Reykjavík skal vera deild í hinum nýja tækniskóla. Er gert ráð fyrir því, að einstakar deildir verði stofnaðar eftir því, sem framkvæmanlegt þykir og fé er veitt til í fjárlögum. Miðað er við, að unnt yrði að hefja kennslu í 1. bekk deildanna næsta haust, en nám í 1. bekk mun geta verið sameiginlegt fyrir þær deildir, sem gert er ráð fyrir að starfi í skólanum. Jafnframt yrði undirbúin kennsla 2. bekkjar á næsta ári þar á eftir. Ef ekkí þætti fært að íláta allar fjórar deildirnar taka til starfa samtímis, yrði að velja þá deild úr, sem brýnust þörf væri talin á og framkvæmanlegast þætti að hefja fullkomna kennslu í. Vélskólinn mundi hins vegar starfa með óbreyttum hætti innan tækniskólans. Þar eð lítið er um nám í tæknigreinum í þeim skólum, sem nú starfa innan skólakerfisins, er óhjákvæmilegt, að við skólann starfi sérstök undirbúningsdeild. Gert er ráð fyrir því, að inngönguskilyrði í hana séu annars vegar próf frá iðnskóla og hins vegar miðskólapróf ásamt verklegri þjálfun, sem að dómi tækniskólans er talin jafngilda verklegri þjálfun í iðnnámi. Auk þess er gert ráð fyrir því, að haldið verði sérstakt inntökupróf í undirbúningsdeildina. Þeir, sem ljúka prófi úr henni, fá inngöngu í tækniskólann, sem gert er ráð fyrir að verði þriggja ára skóli. Það mun því taka þá, sem lokið hafa iðnskólaprófi eða miðskólaprófi, að viðbættu nokkru verklegu námi, 4 ár að ljúka tæknifræðináminu. Í þessu sambandi skal ég skýra frá því, að á s.l. sumri heimilaði menntmrn. vélskólanum í Reykjavík að koma á fót undirbúningsdeild undir nám í erlendum tækniskólum, og var þegar á s.l. sumri leitað samstarfs við fræðsluyfirvöld í Danmörku og Noregi um viðurkenningu á prófi úr þessari deild sem inntökuprófi í tækniskóla þessara landa. Hefur þessi undirbúningsdeild starfað nú í vetur með 30 nemendum. Námsefni hennar var ákveðið í samráði við stjórn tækniskóla í Danmörku og Noregi, og er gert ráð fyrir því, að hingað komi í vor fulltrúar frá fræðsluyfirvöldum í þessum löndum til þess að taka þátt í prófnefndarstörfum við undirbúningsdeildina. Próf úr þessari undirbúningsdeild veitir síðan rétt til inngöngu í tækniskóla í Danmörku og Noregi samkv. samkomulagi við fræðsluyfirvöld þessara landa, eins og ég gat um áðan. Prófið mundi og að sjálfsögðu veita rétt til inngöngu í tækniskóla þann, sem gert er ráð fyrir að stofna samkv. þessu frv. Það er einmitt vegna þess, að slík undirbúningsdeild hefur nú starfað innan vélskólans í Reykjavik í einn vetur, að unnt er að hefja kennslu í 1. bekk tækniskólans þegar næsta haust. Ástæða er til þess að fara nokkrum orðum um vélskólann í Reykjavík og námið í honum. Inugönguskilyrði í hann eru samkv. gildandi lögum þau, að nemandi hafi lokið iðnskólanámi og hann hafi jafnframt lokið vélvirkjasveinsprófi eftir 4 ára járniðnaðarnám. Þessi ströngu inntökuskilyrði hafa valdið því, að vélskólinn hefur oft og einatt alls ekki verið fullsetinn. Árið 1958–1959 voru nemendur hans 44, 1959–1960 voru þeir 40, 1960–1961 31, 1961–1962 29 og nú á þessum vetri 22. Samtímis því, að aðsókn að vélskólanum er ekki meiri en þetta, er hér mikill skortur á lærðum vélstjórum. Verður stöðugt að veita undanþágur frá þeim kröfum. sem gerðar eru í lögum um menntun þeirra, sem stunda vélstjórastörf. Raunar er það ekki svo, að ungir menn óski ekki eftir því að stunda nám í vélskólanum. Ýmsum, sem það vilja, reynist það ekki kleift, vegna þess sð erfitt reynist að fá þá undirbúningsþjálfun, sem nauðsynleg er til þess að fá inngöngu í skólann. Allt er þetta þeim mun bagalegra vegna þess, að vélskólinn er orðinn allfullkomin kennslustofnun, sem gæti veitt miklu fleiri ungum mönnum menntun en nú á sér stað. Ég tel því brýna nauðsyn bera til að breyta gildandi lagaákvæðum um vélskólann og opna ungum mönnum nýjar leiðir til vélstjóranáms. Nú má segja, að verknámsdeildir gagnfræðastigsins séu lokuð braut. Þeir, sem þar stunda nám, eiga ekki völ á framhaldsnámi í samræmi við þann undirbúning, sem þeir hafa hlotið. Væri að mínum dómi eðlilegt að koma á tengslum milli verknámsdeilda gagnfræðaskólanna og vélskólans, þannig að þeir, sem lokið hafa prófi í verknámsdeildum gagnfræðaskólanna, ættu að loknu nokkru viðbótarnámi kost á því að stunda vélstjóranám, án þess að um fjögurra ára járniðnaðarnám væri að ræða. En þetta er sérstakt úrlausnarefni, og er í þessu frv. ekki gert ráð fyrir neinum breytingum á vélskólanum eða inngönguskilyrðum í hann eða vélstjóranáminu. Um nokkur atriði þessa máls munu vera skiptar skoðanir, og hefur ekki verið talið rétt að blanda þeim vandamálum saman við hin almennu tæknimenntunarmál. Í menntmrn. hefur undanfarið verið unnið að till. um breyt. á l. um vélskólann í Reykjavík. Verður það mál rætt ýtarlega við forustumenn vélskólans og vélstjórastéttarinnar, en ákvörðun hefur ekki verið tekin um það enn, hvort flutt verði frv. um það efni á þessu þingi. Þetta frv. er samið af þriggja manna nefnd, sem menntmrn. skipaði haustið 1961 og í áttu sæti þeir Ásgeir Pétursson sýslumaður, sem þá var deildarstjóri í menntmrn., og var hann formaður n., Gunnar Bjarnason skólastjóri vélskólans í Reykjavík og Finnbogi R. Þorvaldsson, sem þá var prófessor við verkfræðideild háskólans. Frv. hefur verið rætt við fulltrúa frá Tæknifræðingafélagi Íslands og Verkfræðingafélagi Íslands. Af hálfu tæknifræðinganna og verkfræðinganna hefur verið lýst miklum áhuga á því, að skilyrðin til tæknimenntunar verði bætt hér á landi. Öllum aðilum, sem um þetta mál hafa fjallað, er ljóst, að tæknifræðsla er vandasöm og kostnaðarsöm, en nauðsyn hennar er svo brýn, að ekki má víkjast undan vandanum né horfa í kostnaðinn, enda víst, að bætt tæknimenntun mun reynast arðsöm hér á landi, ekki síður en með öðrum þjóðum. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Þegar ég kvaddi mér hljóðs áðan, var það ætlun mín að beina fsp. til hæstv. ráðh., en í síðari hluta ræðu sinnar hefur hæstv. ráðh. að nokkru leyti upplýst það, sem ég ætlaði að spyrja um. Þó skal ég fara um þetta mál örfáum orðum. Hinn 14, marz 1962 var samþ. hér á Alþ. þál. um undirbúningsnámskeið til tæknifræðimenntunar, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi skorar á ríkisstj. að láta athuga, á hvern hátt heppilegast verði að koma fyrir hérlendis tæknifræðikennslu fyrir iðnaðarmenn, sem í vaxandi mæli leita til erlendra tækniskóla. Sé í því sambandi athugað, hvort hægt sé að koma upp tæknifræðideild við Vélskóla Íslands eða iðnskólann í Reykjavík. Þar til unnt verður að veita slíka fræðslu hér á landi, stuðli ríkisstj. í samráði við Tæknifræðingafélag Íslands að undirbúningsnámskeiðum fyrir þó, sem hafa í huga að komast á tæknifræðiskóla erlendis.“ Þegar þessi till. var til umr. í fyrra í allshn. Sþ., komu fulltrúar frá Tæknifræðingafélagi Íslands á fund n. Á þeim fundum upplýstu þeir margt um þessi mál, um hina erlendu skóla, sem íslenzkir iðnaðarmenn og stúdentar hafa sótt og þar sem þeir hafa aflað sér tæknifræðimenntunar, um þann undirbúning, sem mönnum þætti á skorta hér heima fyrir, til þess að menn gætu notið kennslu í þessum erlendu skólum, um þörfina fyrir tæknifræðinga hér á landi og ýmislegt fleira. Þeir veittu okkur nm. þá ýmsar upplýsingar um fjölda tæknifræðinga í nágrannalöndunum, sem sumar eru nú fram komnar í grg. þessa stjfrv. Nú er það upplýst, að mér skilst, að slíkt undirbúningsnámskeið hafi þegar komizt á fót, a.m.k. í einhverjum greinum tæknifræðinnar, en eins og kunnugt er, þá er hér um margar greinar að ræða. Þeir íslenzku tæknifræðingar, sem þegar hafa stundað nám í erlendum skólum, eru sérmenntaðir í tækni á ýmsum sviðum, í vélfræði, í arkitektúr og í mörgu og mörgu, ýmsum greinum. En hér liggur nú fyrir frv. um stofnun tækniskóla. Að vísu er gert ráð fyrir, að sá skóli verði stofnaður í áföngum, en þó þannig, að það er gert ráð fyrir, að kennsla í 1. bekk hinna einstöku deilda innan skólans muni fara fram á næsta vetri, ef frv. verður að lögum. Ég sé nú ekki við lauslegan yfirlestur, að beinlínis sé fram tekið í frv, um það próf, sem skólinn veiti, en trúlega er þá ætlazt til þess, að í reglugerð séu ákvæði um það. Ég vil fagna því, að komið skuli vera fram frv. um þetta efni, því að á því er enginn vafi, að mikil þörf er á slíkum mönnum hér á landi, tæknifræðingum. Á hinu kann að vera einhver vafi, hvort við höfum enn nægum kennslukröftum á að skipa til þess að kenna við slíkan skóla, þegar hann væri fullstofnaður. Um það skal ég ekki dæma og kemur sjálfsagt í ljós á sínum tíma, en ég geri ráð fyrir því, að það sé þá ætlazt til þess, á meðan skólinn er ekki að fullu stofnaður, þ.e.a.s. ekki starfa nema byrjunardeildir í hverri grein, þá geti orðið eitthvert samband á milli þessarar kennslu og þeirra skóla, sem hingað til hafa verið sóttir. Ég tók ekki eftir, að það kæmi neitt fram um það í ræðu hæstv, ráðh., en hefði verið gott að fá upplýst, hvernig það er hugsað. En sérstaklega var það nú ætlun mín að spyrja um það, hvort og þá á hvern hátt samband hefur verið haft við félagsskap tæknifræðinga um þetta mál. Ég veitti því sem sé athygli, að í þeirri undirbúningsnefnd, sem hefur undirbúið þetta mál og getið er um í upphafi grg., virtist ekki vera neinn maður frá þessu félagi. Hæstv. ráðh. upplýsti það í ræðunni, að rætt hafi verið við þessa menn, og er það vel, ef svo hefur verið, en ég hygg, að það eigi ekki að ganga frá svona löggjöf, nema þessi félagsskapur hafi tækifæri til þess að láta í ljós álit sitt um einstök atriði löggjafarinnar, og vildi ég sérstaklega beina því til þeirrar n., sem þetta mál fær til meðferðar, að hún kynni sér álit þessara manna, félagsskapar ísl, tæknifræðinga. Í þessum félagsskap virðast vera mjög áhugasamir menn, og er áreiðanlega ávinningur að því að hafa þá með í ráðum um þessa löggjöf.



Herra forseti. Ég vil nota tækifærið til þess að lýsa eindregnum stuðningi mínum við að koma hér upp tækniskóla og tel það stórkostlegt framfaraspor að stofna til hans. Ég hef ekki getað kynnt mér þetta frv. í einstökum atriðum, en ég vil vona, að það sé þannig úr garði gert, að við megi hlíta í aðalatriðum. Það hljóta allir að sjá nauðsyn þess að koma atvinnumálum og vinnumálum landsins í það horf, að menn geti unnið fyrir sér á venjulegum vinnudegi, en til þess að svo megi verða, þurfa æðimiklar breytingar að eiga sér stað, og enginn vafi leikur á því, að einn allra veigamesti þátturinn varðandi velmegun manna framvegis er ekki bara aukin framleiðsla, heldur aukin framleiðni, og til þess að hún megi nást, verður vitaskuld að leggja höfuðáherzluna á tækni og sem fullkomnasta hagræðingu allra vinnubragða, vélvæðingu og allt, sem verða má til að auka framleiðsluna. Jafnframt þurfi svo vitaskuld að vinna að því að færa tekjuskiptinguna í hagfelldara horf, en það er annar þáttur en fjallað er um í frv. eins og þessu, sem varðar tækniskóla á Íslandi. En stofnun tækniskóla ætti að mínu viti að geta orðið mikil hjálp við að koma í framkvæmd þeirri stórsólm í tæknilegum efnum, sem þarf að eiga sér stað. Þess vegna lýsi ég eindregið stuðningi mínum við þetta frv. um stofnun tækniskólans. Ég vil einnig nota tækifærið til að láta í ljós þá skoðun, að nauðsynlegt sé að endurskoða og kveðja til þess færustu menn, endurskoða allt, sem varðar framkvæmd tæknimála, og vil ég í því sambandi m.a. minna á þáltill., sem liggur hér fyrir hv. Alþ. frá hv. 4. þm. Norðurl. e., Ingvari Gíslasyni, og hv. 4. þm. Reykn., Jóni Skaftasyni, varðandi fiskiðnaðarskóla. Það er þáttur, sem er áreiðanlega mjög þýðingarmikið að taka föstum tökum, t.d. í eins konar framhaldi af því máli, sem hér er á dagskrá. Enn fremur vil ég benda á, að það þyrfti enn að efla verkstjórnarkennslu í landinu stórlega frá því, sem nú er, og endurbæta hana. Loks vil ég benda á. að það er lífsnauðsyn að endurskoða allt iðnnámsfyrirkomulagið, eins og hefur komin fram hjá fleirum, að ógleymdri vélstjóramenntun og annarri hliðstæðri menntun, sem hæstv. ráðh. fjallaði um áðan í sínu máli. Ég vil leggja áherzlu á það, jafnframt því sem ég vil styðja frv. til l. um Tækniskóla Íslands, að öll tæknimenntun í landinu verði endurskoðuð frá rótum og efld með öllu hugsanlegu móti að beztu manna yfirsýn.



Herra forseti. Ég skal ekki hefja neinar almennar umr. um þetta mál. Ég get tekið undir með þeim hv. ræðumönnum, sem hafa talað á undan mér og fagnað því, að þetta mál skuli fram komið. En það eru viss atriði í þessu frv., sem mig langar til að mega vekja athygli á við 1. umr., eftir að hafa lesið frv. aðeins mjög lauslega og hlustað á framsöguræðu hæstv. ráðh. Fyrsta atriðið, sem mig langar til þess að minnast á, er í sambandi við 6. gr., þar sem talað er um deildaskiptinguna. Þar er gert ráð fyrir fiskideild með öðrum deildum. Nú langar mig til að spyrja hæstv. ráðh., hvort þetta mál hafi verið sérstaklega athugað með fiskideildina og hvort það hafi orðið niðurstaðan eftir gaumgæfilegar athuganir, að væntanlegum fiskiðnaðarskóla, sem flestir munu sammála um að þurfi að rísa í landinu, verði bezt fyrir komið í sambandi við þennan almenna tækniskóla, - og eins hvort það hafi verið haft samráð við fyrirsvarsmenn fiskiðnaðarins og fiskmat ríkisins um þetta mál. Eins langar míg til í þessu sambandi að vekja athygli á ákvæðum til bráðabirgða, þar sem talað er um, að stofnun skólans skuli fara fram í áföngum. Að mínum dómi getur það skipt afar miklu máli, hvernig framkvæmd þessa ákvæðis verður. Það er ekki víst, að allir séu á einu máli um það, hvaða deildir beri að leggja höfuðáherzlu á og hvaða deildir skuli sérstaklega hefja starf fyrr en aðrar, og ég vil sérstaklega undirstrika, að fiskideildin, ef hún verður upp tekin við skólann og verður að fiskiðnaðarskóla, verði ekki látin mæta afgangi, heldur verði hún með því fyrsta, sem framkvæmt verður af ákvæðum þeim, sem í þessu frv. felast. Þá vil ég einnig minnast örlítið á staðsetningu skólans. Það er gert ráð fyrir í þessu frv., að skólinn verði staðsettur í Reykjavík. En ég býst við, að margir mundu telja, að það væri ekki endilega nauðsynlegt, að skóli sem þessi væri staðsettur í Reykjavík, heldur mætti vel hugsa sér aðra staði til þeirra hluta, t.d. Akureyri, sem hefur áreiðanlega mjög góð skilyrði til að vera staður slíks skóla. Og ég held, að mér sé óhætt að upplýsa hér, að það er hreyfing á Akureyri einmitt í þessa átt, að stofnaður verði sérstakur tækniskóli þar, og hefur verið um nokkurt skeið. Og sérstaklega hefur þessi hreyfing vaxið nú undanfarið, eftir að séð er fyrir endann á því, að byggður verði iðnskóli á Akureyri, . og þá hafa margir látið sér það til hugar koma að gera þennan skóla þannig úr garði, að hann geti líka hýst tækniskóla. Mér þykir rétt, að þetta komi fram, og ég vona, að þetta frv. verði ekki til þess að tefja það mál eða koma í veg fyrir, að svo mætti verða, að Akureyringar fengju sinn tækniskóla. Í því sambandi er ástæða til þess að vekja athygli á því, að í öðrum löndum, að því er ég bezt þekki, eru til tækniskólar, sem eru einmitt staðsettir utan höfuðborganna, og mér skilst, að þeir skólar hafi gefið sízt verri raun en höfuðborgarskólar, og ég hygg, að við gætum vel farið út á sömu braut og ættum einmitt að fara að stinga við fótum í sambandi við stofnun nýrra ríkisstofnana, skálastofnana og menntastofnana yfirleitt, stinga við fótum og leita eftir því að finna þeim stað annars staðar en hér í Reykjavík. Það er áreiðanlega hægt að dreifa slíkum stofnunum meira, og einmitt ætti að gera það, þegar um nýjar stofnanir er að ræða, og taka það mál þá alveg sérstaklega til athugunar.



Herra forseti. Ég vil þakka formanni Framsfl. og þeim tveim öðrum þm. þess flokks, sem talað hafa, fyrir stuðning þeirra við þetta frv., sem kemur nú til 1. umr. Varðandi það, sem hv. 1. þm. Austf. (EystJ) sagði í sinni ræðu um nauðsyn gagngerðrar endurskoðunar á iðnnámsfyrirkomulaginu öllu, vil ég láta þess getið, að fyrir næstum tveim árum skipaði menntmrn. allstóra nefnd til þess að endurskoða gildandi lög um iðnskóla og iðnskólanámið allt. Þetta starf hefur reynzt mjög umfangsmikið, vegna þess að n., sem að því hefur unnið, hefur talið rétt að kynna sér með sem rækilegustum hætti tilhögun iðnnáms í nágrannalöndum. Þess vegna hefur n. ekki enn tekizt að ljúka störfum. En það eru ekki nema 2–3 vikur síðan ég beindi alveg sérstakri fsp. til n. um það, hvort störfum hennar væri svo langt komið, að hún gæti lokið störfum, þannig að niðurstöður gætu legið fyrir þessu þingi eða samtímis því og Alþ. fjallaði um þær till., sem þá hafði verið ákveðið að gera um stofnun tækniskóla. En ég fékk það svar, að enn ætti n. eftir að vinna allmikið starf og útilokað væri, að hennar störfum gæti verið lokið fyrr en á sumri komanda. Því var hins vegar heitið, að niðurstöður hennar mundu liggja fyrir þá, þannig að menntmrn, ætti að hafa aðstöðu til þess að gera sínar till. svo snemma, að þær gætu legið fyrir næsta Alþ. En ég er algerlega sammála hv. 1. þm. Austf. um það, að brýna nauðsyn beri til þess að endurskoða alla iðnnámstilhögun hér á landi, og einmitt þess vegna var það, sem menntmrn. efndi til þessarar endurskoðunar á þeirri löggjöf fyrir u.þ.b. tveim árum. Hv. þm. vakti enn fremur máls á nauðsyn þess að bæta verkstjórakennslu. Í því sambandi vildi ég aðeins minna hv. þm. á, að það er ekki langt síðan komið var á fót skóla fyrir verkstjóra, sem hefur verið mjög fjölsóttur og starfar af miklum krafti og hefur þegar látið gott af sér leiða. Hv. 3. þm. Norðurl. e. (GíslG) minnti á þá till. til þál., sem samþ. var á s.l. vori, um áskorun á ríkisstj. um að efna til undirbúningsnámskeiða, sem þeir gætu sótt, sem hygðust leita náms í erlendum tækniskólum. Ég mun hafa skýrt frá því, þegar sú till. var til umr. hér á hinu háa Alþingi, að það mál hafi þegar verið til athugunar í menntmrn. í sambandi við störf þeirrar n., sem samdi þetta frv. um tækniskólann, enda fór svo á s.l. sumri, að það tókst að ná samkomulagi við fræðsluyfirvöld í Danmörku og Noregi um að viðurkenna próf frá undirbúningsdeild, sem hér yrði starfrækt, sem inntökupróf í tækniskólana í þessum löndum, eins og ég gat þegar um í framsöguræðu minni. Slík deild, sem ályktun Alþ. frá s.l. vori fjallaði um, hefur verið starfrækt nú á s.l. vetri, svo að ég tel efni till. frá því í marz s.l. hafa verið framkvæmt að fullu. Þá spurði hv. 3. þm. Norðurl. e. um það, hvers konar sambandi væri gert ráð fyrir við erlendu skólana. Um þetta efni skal ég bæta nokkrum upplýsingum við það, sem ég sagði í framsöguræðu minni. Þar tók ég fram, að þegar er samkomulag við tækniskóla í Danmörku og Noregi um að viðurkenna próf úr undirbúningsdeildinni hér sem inntökupróf í þá skóla. En það inntökupróf er að sjálfsögðu líka inntökupróf í hinn væntanlega íslenzka tækniskóla. Við þetta er svo því að bæta, að nám í 1. bekk tækniskólans er sameiginlegt fyrir allar deildir, sem tækniskólar yfirleitt skiptast í, og hið sama á við um tækniskólana í nágrannalöndunum. Þess vegna hefur verið gert ráð fyrir því, að áherzla yrði á það lögð að hafa námsefni 1. bekkjar tækniskólans hér alveg hliðstætt því, sem gerist um námsefni 1. bekkjar í tækniskólum á Norðurlöndum, þannig að brottfararpróf úr 1. bekk íslenzka tækniskólans ætti einnig að geta opnað leið upp í 2. bekk í tækniskólum í nágrannalöndunum. Um þetta hefur að sjálfsögðu ekki enn verið gert neitt samkomulag og ekki einu sinni reynt að ná slíku samkomulagi, vegna þess að íslenzki tækniskólinn hefur ekki þegar verið stofnaður. En af þeirri reynslu, sem fékkst af samningaviðræðum við fræðsluyfirvöldin í Danmörku og Noregi á s.l. sumri, sem leiddu til fullkomins samkomulags, efa ég ekki, að einnig mundi vera hægt að fá samkomulag við þau um það, að brottfararpróf upp úr 1. bekk Tækniskóla Íslands skuli einnig gilda sem inntökupróf í 2. bekk tækniskóla í Danmörku og Noregi, þannig að þeir, sem stunduðu nám í 1. bekk íslenzka tækniskólans, ættu einnig greiðan aðgang að þeim sérgreinum, sem ekki hefði enn verið hafin kennsla í í 2, og 3. bekk íslenzka tækniskólans, því að gera verður ráð fyrir því, að ekki takist að koma öllum hinum fjórum nýju sérdeildum tækniskólans á fót í einu, heldur smám saman, hverri á eftir annarri, eða a.m.k. ekki öllum í einu. Þetta vona ég, að nægi sem upplýsingar um það, sem menn hafa hugsað sér sem samband við erlenda tækniskóla. Þess má og geta, að greinar í erlendum tækniskólum eru enn fleiri en þær, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. að kenndar verði í íslenzka tækniskólanum, og ætti þá hið sama að gilda um það, að nám í undirbúningsdeild hér og 1. bekk ætti að geta greitt fyrir þeim mönnum, sem stunda vilja tækninám, sem ekki er gert ráð fyrir að kenna í tækniskólanum íslenzka. Þá spurði hv. 3. þm. Norðurl. e. um það, hver samráð hafi verið höfð við félagsskap iðnfræðinga um þetta mál. Hann lét þess getið, að enginn fulltrúi frá félaginu hafi átt sæti í nefndinni, sem samdi frv. Það er rétt. Í þeirri þriggja manna n. áttu engir fulltrúar frá neinum samtökum eða neins konar félagsskap sæti. Það var embættismaður úr menntmrn., sem var form. n. Í henni áttu einnig sæti Gunnar Bjarnason, skólastjóri vélskólans, sem telja má þann mann hér á landi, sem er kunnugastur erlendum tæknifræðiskólum, og enn fremur einn af prófessorum verkfræðideildarinnar við háskólann. Ég held, að samsetning n. hafi verið hyggilega ráðin frá upphafi, enda hefur n. skilað mjög góðu starfi. Þegar frv.-samningin var komin á lokastig, var hins vegar haft náið samráð við stjórn Tæknifræðingafélagsins og stjórn Verkfræðingafélagsins. Ég átti í menntmrn. marga fundi með allri stjórn Tæknifræðingafélagsins og enn fremur viðræður við fulltrúa frá Verkfræðingafélaginu. N. átti einnig sameiginlega fundi með fulltrúum frá stjórn Tæknifræðingafélagsins og stjórn Verkfræðingafélagsins. Hv. 4. þm. Norðurl. e. (IG), spurðist fyrir um það eða lagði áherzlu á það, að hraða yrði stofnun þeirrar deildar tækniskólans, sem helga ætti sig sérstaklega tæknistörfum í íslenzkum fiskiðnaði, fiskideildinni. Ég vil aðeins láta þess getið, að ég er honum sammála um, að það sé sú deildin, sem einna brýnust þörf sé á að koma á fót hér. Fiskideildinni í tækniskólanum er einmitt ætlað hliðstætt verkefni og þó líklega nokkru meira en virðist vaka fyrir þeim aðilum, sem sérstaklega hafa beitt sér fyrir stofnun fiskiðnaðarskóla, svo að ef þetta frv. yrði samþ. og þar með ákveðið að stofna tækniskóla, sem m.a. hefði fiskideild, tel ég, að tilgangi þeirra manna, sem haft hafa sérstakan áhuga á stofnun fiskiðnaðarskóla, sé náð. Og það get ég a.m.k. fullvissað hv. þm. um, að muni ég hafa eitthvað um framkvæmd þessara mála að segja, þá mun fiskideild við slíkan skóla ekki verða látin mæta afgangi. Að síðustu ræddi hv. 4. þm. Norðurl. e. nokkuð um staðsetningu tækniskólans. Það mál var rætt mjög ýtarlega í n., sem samdi frv., og athugað rækilega í menntmrn. Niðurstaðan varð sú, að eins og nú háttar kennslukröftum hér á Íslandi, mundi annað trauðla vera fært en hafa tækniskólann í Reykjavík. Hitt er annað mál, að mér er kunnugt um þann áhuga, sem á því máli er á Akureyri að starfrækja tækniskóla þar. Í því sambandi vildi ég taka fram, að ég teldi mjög koma til greina og raunar mjög æskilegt, að undirbúningsdeild að tækniskólanum yrði ekki aðeins starfrækt í Reykjavík, heldur einnig annars staðar á landinu og þá fyrst og fremst á Akureyri. Það mundi auðvelda þeim Akureyringum og þeim Norðlendingum og Austfirðingum, sem leggja vilja fyrir sig tæknifræðinám, það mjög, ef undirbúningsdeild starfaði t.d. á Akureyri. Það er hugmynd, sem ég tel fyllilega koma til athugunar og er sjálfsagt að fái rækilega athugun. Það gæti einnig komið til greina, að t.d. 1. bekkjardeild tækniskólans yrði starfrækt utan Reykjavíkur, t.d. á Akureyri, vegna þess að þar er um tiltölulega almennt tækninám að ræða, sem auk þess er sameiginlegt fyrir allar sérdeildirnar. En ég verð að segja það alveg eins og er, með hliðsjón af þeirri þekkingu, sem ég hef fengið á þessu máli í sambandi við undirbúning þess, að mér er mjög til efs, eins og nú háttar um kennara og nauðsynleg rannsóknarstofu- og tækniskilyrði í slíkum skóla, að það væri framkvæmanlegt að starfrækja 2. og 3. bekk í hinum einstöku deildum tækniskólans á öðrum stað en hér í Reykjavik, a.m.k. fyrst um sinn, þó að ég vilji auðvitað ekki útiloka, að slíkt geti komið til greina, þegar nokkur reynsla er fengin um þessi mál. Með þessu held ég, að ég hafi svarað þeim aths., sem fram komu af hálfu þeirra hv. þm., sem talað hafa. Ég vil enda mál mitt á að endurtaka þakkir minar fyrir þann stuðning, sem fram kom í ræðum þeirra við þetta frv.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að frv. er komið fram um tækniskóla, og mun nota tækifærið til þess að fjalla betur um það, þegar það fer til menntmn. Það er eitt, sem ég vildi gera að umtalsefni strax við þessa 1. umr. Ég held, að um leið og við reynum að fara að koma okkar tæknimenntun í betra horf, þá sé alveg óhjákvæmilegt í sambandi við það að fara að taka iðnmálin öðrum tökum en við höfum gert fram að þessu. Nú er gengið út frá, að þessi tækniskóli taki 3 ár, enn fremur undirbúningsdeild, sem tekur 1 ár. Til þess að geta fengið inngöngu í undirbúningsdeildina, skulu menn hafa lokið prófi frá iðnskóla, og nú kostar það iðnnám í 4 ár og veru í iðnskóla um leið. Fyrst á unglingurinn að leggja í 4 ára iðnnám og starf hjá atvinnurekendum í hinum ýmsu greinum, síðan 1 ár í undirbúningsdeild, siðan 3 ár í tækniskólanum. Erfiðleikinn er að fá menn til að leggja út í þetta langa nám, og meðan undirstaðan í þessu öllu saman er eins og iðnnámið er núna, þá er eðlilegt, að fari eins og hæstv. menntmrh. e.t.v. kvartar um í þeirri grg., sem fylgir þessu máli. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þá er og á það að líta, að skortur á vélstjórum, svo sem öðrum tæknimenntuðum mönnum, mun tefja fyrir því, að gagnlegar nýjungar nái fram að ganga. Það er kunnugt, að árlega óskar fjöldi ungra manna eftir að komast í vélskólann. En oft tekst þeim það ekki, vegna þess að mjög erfitt er að fá þá undirbúningsþjálfun, sem er nauðsynleg til þess að fá inngöngu í skólann.'' Og síðan segir: „Það er kunnugt, að fjöldi unglinga hefur áhuga á hvers konar tækni og er reiðubúinn til þess að stunda nám í vélskólanum til þess síðar að annast stjórn véla í þágu atvinnuveganna. En þar með er ekki sagt, að þessir unglingar séu reiðubúnir til þess að leggja á sig 4 ára iðnnám fyrst. Þá er og kunnugt, að það er oft erfitt fyrir unga menn að komast að sem nemar í vélsmíði.“ M.ö.o.: það er tvennt, sem er bókstaflega til hindrunar, að ungir íslenzkir menn geti öðlazt þá tæknimenntun, sem þeir þó þrá. Það er annars vegar sá háttur, að menn þurfi að komast að hjá einhverjum atvinnurekanda eða einhverjum meistara sem nemandi og það sé undir geðþótta og vilja atvinnurekendanna í landinu, hvort þeir taki þarna nema. Og hins vegar, að menn verða að vera þar 4 ár, a.m.k. svo að segja í öllum greinum, t.d. þessum greinum, sem mundu sérstaklega vera undirbúningur þarna undir. Og meira að segja í sumum greinum, sem virðist ekki. þurfa svo langan tíma til, - ég er hræddur um, að meira að segja í hárgreiðslu þurfi líklega þrjú eða fjögur ár, þó að almennt séu menn útskrifaðir í slíku námi á 6 mánuðum í nágrannalöndum okkar. Þetta þarf að breytast um leið, ef við ætlum að fara að gera gott átak í því efni að veita okkar æskulýð, sem er orðinn ákaflega mikið andlega undir það búinn á allan máta af þjóðfélaginu að hugsa fyrst og fremst um tækni og tæknimenntun, veita honum möguleika til að verða vel að sér í þessu. Það var fyrir löngu, ég held 1955, þegar breytingar voru þá gerðar á l. um iðnskóla, þá var einmitt settur inn í l. möguleikinn á því, auk þess sem sá möguleiki væri eins og áður að læra hjá einum meistara, að menn gætu líka verið í iðnskóla, sem kenndi þeim þetta. Sá möguleiki var opnaður, en þetta hefur aldrei verið framkvæmt. Það er nauðsyn að framkvæma þetta. Og það liggur nú fyrir Alþ. einmitt þáltill. á þskj. 296, fyrir sameinuðu þingi, frá hv. 4. landsk. (HV) og hv. 2. landsk. (EÓS), um það að fela ríkisstj. að beita sér fyrir, að stofnsettur verði verknámsskóli í járniðnaði, einmitt á grundvelli heimildar í iðnskólalögunum, eins og þau voru frá 1955, með þeirri breyt., sem þá var gerð á þeim. Ég held einmitt, ef það ætti að verða samræmi í þessum aðgerðum hjá okkur að auka tæknimenntunina, fá unga fólkið til þess að fara í tækniskólana og greiða því aðganginn að þessum tækniskólum, þá ætti samtímis einmitt að verða við því að koma upp, t.d. í járniðnaðinum, sem er mikill lykill einmitt að ýmsu í sambandi við vélskólunina alla, vélsmíði, vélstjórn og annað slíkt, - þá held ég, að það væri ákaflega heppilegt, að slík þáltill. væri samþ. og hafizt handa um það í haust að koma slíkum skóla upp. Það ætti þó alltaf a.m.k. að geta stytt tímann um eitt ár, og ég held satt að segja, að það hljóti að vera hægt að stytta hann mun meira. Ég held, að með því að það sé veruleg kennsla í þessu og sú kennsla, sem menn fá í iðnskólanum, sé nógu vel tengd við sjálfa vinnuna, við verkstæðin, ætti þetta að vera auðvelt að ýmsu leyti einmitt í járnsmíðinni, þar sem ríkið hefur sjálít t.d. Landssmiðjuna, ef gengi erfiðlega að fá samkomulag við meistarana. Ég held því, að það væri ákaflega gott, að við hefðum hliðsjón af því, þegar þetta mál verður nú athugað í menntmn., og vonandi verður því flýtt eins og hægt er, þá reyndum við að láta sem mest fylgjast að í þessu, þannig að öll gatan verði greidd fyrir þá ungu menn, sem hefðu áhuga á þessu, og þeir munu vera margir, eins og réttilega segir í grg., að þeir fengju héðan af greiðari aðgang en þeir hafa haft hingað til.



Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. síðasta ræðumanni, hv. 3. þm. Reykv. (EOl), um það, að brýna nauðsyn ber til þess að taka alla iðnfræðsluna hér og allt iðnnámsskipulagið til gagngerðrar endurskoðunar. Þetta hefur mönnum einnig verið algerlega ljóst í sambandi við undirbúning þessa máls. Það var alveg sérstaklega athugað og rækilega rætt í sambandi við undirbúning málsins, hvort rétt væri að gera iðnskólapróf að inngönguskilyrði í tækniskólann, eins og niðurstaðan varð í sambandi við þetta frv. Ég geri mér persónulega algerlega ljósa gallana á því, að svo skuli þurfa að vera um sinn a.m.k. Meginástæða þess, að niðurstaðan varð sú að gera iðnskólapróf að inntökuskilyrði í tækniskólann, er sú, að þannig er þessu háttað á Norðurlöndum, þó að einmitt þetta atriði sé einnig til endurskoðunar þar, alveg sérstaklega í Danmörku. En ég tel afar mikilvægt, þegar við Íslendingar hyggjumst koma á fót tækniskóla, að sá skóli veiti menntun, er sé fullkomlega sambærileg og útskrifi menn, sem að menntun og reynslu standa að engu leyti að baki þeim mönnum, sem norrænu teknisku skólarnir brautskrá. En ef fallið hefði verið frá því skilyrði hér, að iðnskólapróf væri inngönguskilyrði í tækniskóla, þá mundu þeir menn, sem hinn íslenzki tækniskóli brautskráði, ekki vera sambærilegir, hvorki að menntun né reynslu, þeim, sem norrænir tækniskólar brautskrá. Ég tel sem sagt mjög mikilvægt á þessu stigi, að hér séu ekki gerðar minni kröfur til þessara manna en gerðar eru á Norðurlöndum. Hins vegar tel ég rétt að fylgjast rækilega með þeirri endurskoðun, sem fram fer nú einmitt þar og gengur sumpart í þá átt að gera fullkomið iðnpróf ekki að inngönguskilyrði í skólana, a.m.k. ekki fullkomið verklegt iðnnám. Þar er verið að vinna að því að koma upp verknámsskólum í iðnaði, þannig að nám í þeim geti komið í stað verknáms á vinnustað, og þetta hygg ég að sé leiðin, sem hér ætti einnig að fara. Það hefur verið athugað rækilega í sambandi við þá endurskoðun á iðnnámslöggjöfinni sjálfri, sem ég gat um í ræðu minni áðan, hvort ekki sé orðið fullkomlega tímabært að koma á fót verklegri kennslu í iðnskólanum eða í sambandi við hann, sem geti stytt verknámið á vinnustaðnum sjálfum. Ég tei hér vera um einhverja mestu endurbót að ræða, sem hugsanlegt væri að gera á iðnnámsskipulaginu hér. Með þessu móti væri ekki um það að ræða að slaka á kröfum til iðnaðarmanna um verklega kunnáttu, heldur hitt, að skipuleggja hið verklega nám betur en nú á sér stað, þegar gert er ráð fyrir því, að allt verklega námið fari fram á vinnustöðum. Slíkt verknám hlýtur oft að reynast óhentugt og tímafrekt. Það væri hægt að skipuleggja það miklu betur í sérstakri verknámsdeild í iðnskóla eða í sambandi við iðnskóla og gera þannig iðnnemunum kleift að tileinka sér jafnmikla verkmenntun, jafnmikla verkkunnáttu, með skipulegri hætti og þá um leið á miklu skemmri tíma en unnt er að veita mönnum slíka kunnáttu á vinnustöðunum sjálfum. Þetta mál er sem sagt í undirbúningi, og ég vil gjarnan taka það fram hér, að ég fyrir mitt leyti er því mjög eindregið fylgjandi, að lagt verði allt kapp á að endurbæta hið verklega iðnnám með þessum hætti. Annars er það svo, að ýmsar tæknimenntaðar stéttir leggja á það mikla áherzlu, að þeirri kröfu sé haldið, að hinir tæknimenntuðu menn hafi einnig iðnpróf. Þetta hefur komið greinilega fram í þeim umr., sem ég skýrði frá í ræðu minni áðan, að átt hefðu sér stað, ég vil segja undanfarin tvö ár, um endurskoðun á vélstjóranáminu. Ég hef persónulega verið þeirrar skoðunar, og hið sama á við um ýmsa embættismenn, sem um málið hafa fjallað, að það væri unnt að opna fleiri mönnum leið inn í vélskólann í Reykjavík en nú eiga kost á að sækja hann, vegna þess að eitt af inntökuskilyrðunum er fjögurra ára verklegt iðnnám í vélsmiðju. Sumir hafa jafnvel talið koma til greina, að ástæðulaust sé að gera þá menntunarkröfu til verðandi vélstjóra, að þeir hafi lokið iðnprófi. Það hefur hins vegar komið í ljós í umr. um þetta mál, að vélstjórunum sjálfum er mjög annt um, að ekki verði horfið frá þeirri menntunarkröfu til verðandi vélstjóra, að þeir hafi lokið iðnnámi, og ég hef í umr. um þetta mál öðlazt sannfæringu fyrir því, að frá þeirri kröfu megi ekki hvika, vegna þess að það mundi verða til mikils óhagræðis, ef íslenzkir vélstjórar hefðu ekki jafnframt iðnréttindi. Það, sem gera ætti í því máli, er því að mínum dómi ekki það að hvika frá kröfunni um iðnréttindi vélstjóra, heldur að koma upp verknámsskóla eða verknámsnámskeiðum, sem stytti hinn verklega námstíma, án þess þó að slaka á verkkunnáttukröfunum. Þetta er leiðin, sem ég tel skynsamlegast að fara, og er hún í samræmi við þá almennu stefnu, sem ég lýsti áðan, að ég tel að ætti að fylgja við endurskoðun á iðnfræðslunni og iðnnáminu.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. þær upplýsingar, sem hann hefur nú gefið, síðan ég talaði hér síðast, varðandi undirbúning málsins og fyrirhugaða framkvæmd, ef að lögum verður. Ég vil þó endurtaka það, að ég hefði talið fara betur á því, að fulltrúi frá Tæknifræðingafélagi Íslands hefði átt sæti í þeirri n., sem undirbjó þetta frv., og ég vil enn fremur beina því á ný til þeirrar hv. n., sem um þetta mál fjallar, að hún hafi samráð við þennan félagsskap einmitt. Ég hef veitt því athygli, að í 6. gr. þessa frv., þar sem taldar eru upp deildir í væntanlegum Tækniskóla Íslands, er sagt, að þær skuli fyrst um sinn vera þessar, með leyfi hæstv. forseta: „Rafmagnsdeild, véladeild, byggingadeild, fiskideild og vélstjóraskóli.“ Ég vildi spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ráðh., hvort þetta sé ekki prentvilla, hvort hér eigi ekki að standa: vélstjóradeild, eða hvort það er meiningin, að núverandi vélstjóraskóli falli inn í þennan fyrirhugaða Tækniskóla Íslands. Mér hefur virzt á sumu því, sem fram hefur komið í þessum umr., að menn blönduðu stundum saman hinu venjulega iðnnámi, sem á sér stað hér í þessu landi og öðrum, og því tækninámi, sem gert er ráð fyrir í hinum fyrirhugaða skóla. Hér er um tvennt að ræða. Iðnnámið höfum við þegar í ýmsum greinum, en tækninámið er það, sem hér er um að ræða, framhald af iðnnáminu og í framhaldi af annarri menntun þeirra, sem í hlut eiga. Tæknimenntun sú, sem hér er um að ræða, er sama eðlis og sú menntun, sem verkfræðingar hljóta, þ.e. verkfræðimenntun, þó að hún taki ekki eins langan tíma og menntun verkfræðinga. M.a. af þessum orsökum er ég ekki viss um það og held ekki, að þetta frv., þótt að lögum verði, leysi það mál, sem fjallað er um í tili., sem nú liggur fyrir þinginu um stofnun fiskiðnskóla. Í þeim skóla, fiskiðnskóla, er gert ráð fyrir að mennta verkstjóra og matsmenn og ýmsa aðra, sem vinna hliðstæð störf. En í fiskideild tækniskóla mundu menn að sjálfsögðu hljóta menntun á öðru sviði. Þar mundu menn væntanlega læra um vinnslustöðvar og verksmiðjur og gerð þeirra o.s.frv., en í fiskiðnskólanum eru það störfin sjálf, hin daglegu störf við framleiðslu vörunnar, sem um er að ræða. Ég er þess vegna ekki viss um það og held ekki, að hér sé um sama mál að ræða, og er það til athugunar. Ég heyri það, að menn, sem hér taka til máls, virðast vera mjög inni á því, að það eigi nú loksins, áður en langt um liður, að verða úr sögunni sú lokun iðngreina, sem átt hefur sér stað á þessu landi og hefur staðið í sambandi við það fyrirkomulag, sem hefur hér og í öðrum löndum verið á iðnnáminu. Iðnnámið hefur eðlilega takmarkazt af þeim möguleikum, sem meistarar hafa haft til þess að taka menn til kennslu. En ef horfið er að því að láta menn læra í sérstökum skólum ekki aðeins það bóklega, sem við kemur iðnaðinum, heldur einnig að fá þar hina verklegu æfingu, þá ætti að sjálfsögðu að verða breyt. á þessu sviði, og er áreiðanlegt, að mörgum mundi þykja það mjög til bóta, ef ekki væru lengur þær hömlur, sem verið hafa á því, að ungir menn geti lært iðngreinar, orðið iðnaðarmenn. Ég vil taka eindregið undir þau ummæli, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. hafði hér áðan um tæknikennslu á Akureyri, og ég vil staðfesta það, sem hann þar sagði, að á Akureyri .hefur undanfarin ár verið mikill áhugi á því - og er vaxandi - að koma upp slíkri stofnun þar, þar sem iðnaðarmenn gætu fengið framhaldsmenntun í tæknifræði, svo og aðrir. Ég vil geta þess í því sambandi og tel til þess sérstaka ástæðu, að hæstv. ríkisstj. barst á s.l. hausti till. um þetta efni. Sú till. var frá staðsetningarnefnd ríkisstofnana, sem starfað hefur undanfarin ár og sendi á s.l. hausti till. til hæstv. ríkisstj. Og ein af þeim till., sem þessi nefnd gerði, var einmitt um það, að jafnframt því, sem komið verði upp tæknifræðikennslu í Reykjavík, verði stofnaður tækniskóli á Akureyri fyrir iðnaðarmenn og aðra, sem haft geti not af kennslu í slíkum skóla. Þessi till. hefur legið hjá hæstv. ríkisstj. nú í nokkra mánuði, og ég geri ráð fyrir, að hæstv. menntmrh. hafi við undirbúning þessa frv. átt þess kost að sjá hana. En ég tel mér skylt að nota tækifærið til þess að skýra frá þessari till. um tækniskóla á Akureyri, sem legið hefur fyrir á þann hátt, sem ég hef nú nefnt. Það er auðvitað alveg rétt, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði, að það er ekki nauðsynlegt, ef komið er upp nýjum ríkisstofnunum, hvort sem það eru skólar eða aðrar, að staðsetja þær endilega í Reykjavík, í höfuðstaðnum, í borginni, sem kallað er, þó að þær séu þar margar fyrir. En jafnvel þó að það sé gert og jafnvel þó að það kunni að vera talið rétt að láta tækniskóla vera starfandi hér í borginni, þá vildi ég beina því mjög eindregið til hv. n., sem tekur þetta mál til meðferðar, að hún athugi einmitt það að verða við þeim óskum, sem hér er um að ræða, að jafnframt verði komið upp tæknikennslu á Akureyri, og athugi þá till., sem þegar hefur verið um það gerð og ég nú þegar hef sagt frá og hún sjálfsagt getur fengið aðstöðu til þess að kynna sér nánar. Og ég er ekki að svo stöddu reiðubúinn að taka undir það með hæstv. ráðh., að ekki mundu vera til kennslukraftar á Akureyri til þess að hafa þar nema 1. bekk í slíkum deildum. Ég vil ekki taka undir það að órannsökuðu máli. Og þó að það kunni að reynast, að þar séu ekki til kennslukraftar, eins og sakir standa, þá er hægt að koma því til leiðar, að þeir séu þar. Starfskraftarnir koma þangað, sem verkefni eru fyrir hendi og þar sem sæmilega er búið að þeim mönnum, sem eiga að stunda verkefnin. Ég held, að það sé svo ekki fleira, sem ég sé ástæðu til að taka fram í sambandi við þetta mál. Eins og ég hef áður tekið fram, fagna ég því, að þetta frv. skuli vera komið fram, þó að ég hins vegar telji, að ýmislegt þurfi enn nánari athugunar við í sambandi við málið og hafa þurfi samráð við þá, sem þessum hlutum eiga að vera kunnugastir, og alveg sérstaklega þurfi að athuga það atriði, hvort tæknikennslan ætti ekki að meira eða minna leyti að vera staðsett annars staðar en í Reykjavík, og þá sérstaklega á Akureyri, og hvort það er yfir höfuð nauðsynlegt að binda hana að svo stöddu við stað.



Herra forseti. Þegar litið er á þann sæg frv., sem hæstv. ríkisstj. ber fram hér á síðustu dögum þingsins í sambandi við skólamál og bókmenntir, þá verður það að viðurkennast, að það sé æðimikil gróska í menntamálum þjóðarinnar, og ber ekki að harma það, nema siður sé, því að það mun almennt nú viðurkennt, að bókvitið er látið í askana. En að sjálfsögðu þarf þar að vera hóf á öllum málum hjá jafnfámennri þjóð og við erum, að það verði ekki eingöngu meðal þjóðarinnar menntamenn, langskólagengnir menn, sem gera ekki neitt annað en stunda þá atvinnugrein, og stofnaðar verði síðan utan um þann flokk manna nýjar og nýjar stofnanir, eins og átt hefur sér stað undanfarin ár, og skal ég ekki heldur víta það á þessu stigi málsins og tók ekki heldur til máls hér til þess að ræða það mál neitt alvarlega. En ég stóð upp vegna ýmissa ummæla frá hæstv. menntmrh. í sambandi við iðnlöggjöfina, verknámsskólana og iðnskólana. Ég get strax bent á í sambandi við þetta frv., að nokkuð verður það torvelt fyrir menn, sem ætla að ljúka a.m.k. 7–8 ára námi, áður en þeir fá inngöngu í þennan skóla, að eiga svo síðan að sitja í 3 ár í þessum nýja skóla og því sé nauðsynlegt að vinda að því bráðan bug og jafnvel engu síður nauðsynlegt en að koma þessari stofnun upp, að rýmka allmikið til á inngangsskilyrðunum í forskólann. Og þá komum við einmitt að þessu margumtalaða atriði, hvernig hægt sé að breyta iðnaðarlöggjöfinni án þess að rýra þekkingu nemendanna. Ég held, að það hafi verið árið 1946, sem iðnskólalöggjöfin var til athugunar, og við bárum þá fram í Ed. till. um það, að sett væri það ákvæði inn í löggjöfina, að hér mættu verknemar ganga undir próf og ljúka því, þó að þeir hefðu ekki verið 4 ár í verknámi, alveg eins og menn mega í öðrum skólum, menntaskólum, gagnfræðaskólum og öðrum skólum landsins, taka próf þaðan, þó að þeir hafi aldrei setzt þar á skólabekk. En það var einmitt flokkur hæstv. menntmrh., sem beitti sér gegn þessu ákvæði. Nú vildi ég gjarnan, að hæstv. ráðh. vildi athuga það, hvort ekki sé kominn tími til þess að taka þetta ákvæði til alvarlegrar athugunar, því að það er langsamlega erfiðasti þröskuldurinn á iðnaðarnáminu að banna mönnum, sem hafa eins mikla þekkingu og margir hverjir, sem setið hafa í iðnskóla í 4 ár, að ganga undir sveinspróf, en þeim er algerlega bannað samkv. iðnaðarlöggjöfinni að ganga undir próf, þó að þeir geti sýnt, að þeir geti leyst af hendi það verkefni engu síður en aðrir, sem setið hafa á verknámsbekk í 4 ár. Ég er alveg viss um, að ef skipulagt yrði í sambandi við verknámið prófverkefni, sem menn mættu inna af hendi, þá væru það ótrúlega margir Íslendingar, sem gætu leyst þennan vanda á mjög stuttum tíma, svo hagir eru Íslendingar almennt, að þeir mundu ekki þurfa nein 4 ár til þess að læra, hvorki að greiða kvenmannshár, raka karlmannsvanga né ýmis önnur verk, sem heimtað er í iðnaðarlöggjöfinni, að menn sitji við að læra í 4 ár. Ef hins vegar ríkið ætlar sér að setja upp verknámsskóla, t.d. járnverknámsskóla, eins og talað er um í frv. því, sem hv. 4. landsk. bar hér fram, þá er sýnilegt, að því verður einnig að fylgja stórkostlegur járniðnaður, því að annars gæti ekki slíkur skóli tekið á móti öllum þeim nemendum, sem hann mundi fá, nema hafa mjög mikil verkefni. Það mundi kosta ríkissjóðinn stórkostlegar fjárfestingar að reka þá skóla og þær stórkostlegu framkvæmdir, sem þeim yrðu að fylgja, í samkeppni við aðra þegna þjóðfélagsins. Það er kannske ekkert við það að athuga, en ég teldi, að það væri ekki heppilegasta leiðin til þess að leysa þennan vanda. Langheppilegasta leiðin í þessu máli er sú, frá mínu sjónarmiði, að leyfa hverjum þeim, sem getur sýnt, að hann er fær um að leysa af hendi ákveðið verkefni, og hefur náð fullri þekkingu, hvar sem hann hefur náð henni, að ganga undir próf og gefa honum full réttindi, ef hann leysir það verkefni eins vel af hendi og þeir, sem setið hafa á skólabekk, og samtímis að fá samvinnu við verkstæðin, hvort heldur það er við skipabyggingar, viðgerðarverkstæði, vélaverkstæði eða tréverkstæði, að fá samkomulag við þá meistara og eigendur, sem reka slik verkstæði, til þess að hafa eina ákveðna deild hjá sér í verkstæðunum, þar sem þeir bókstaflega kenna þessum mönnum og leyfa þeim að ganga undir próf, þegar þeir hafa nægilega þekkingu til þess. Á þann hátt mundum við fá fjölda af mönnum fullnuma í greinunum á 6–12 mánuðum í staðinn fyrir að sitja 4 ár. Og ég vildi mjög vænta þess, að hæstv. menntmrh. léti nú athuga þessi mál, hvort ekki væri hægt að flýta fyrir náminu án þess að rýna kunnáttuna með því að fara þessa leið. Í sambandi við iðnskólann sjálfan vildi ég aðeins benda á, að mér lízt, að hann sé kominn á þá braut nú að eyða mjög miklum tíma og mjög miklu fé til þess að kenna hluti, sem alls ekki ætti að kenna í iðnskóla. Hér er verið að kenna mönnum hreina barnafræðslu, neyða þá til þess að leysa verkefni, sem ætlazt er til að séu leyst í barnaskólum eða á gagnfræðastiginu, og það ætti að breyta þeim skóla þannig, að það væri ekkert kennt af þeim fögum þar, heldur gert að skilyrði, að menn hefðu lært þessi fög, áður en þeir kæmu í þennan skóla. Ég veit um allmarga menn, sem koma inn í iðnskóla með ágætlega góða menntun sem gagnfræðingar. Þeir koma aldrei til þess að sitja í þeim tímum, sem þeir eru samt sem áður neyddir til að sitja í, af því að lögin ákveða, að þeir skuli sitja svo og svo langan tíma í skólanum, að það sé ákveðið, að þeir verði að ganga í gegnum ákveðna bekki, sem, kenna það, sem þeir hafa lært, áður en þeir komu í þennan skóla, - hins vegar fjöldi annarra manna, sem aldrei hafa lært þetta og eru látnir lesa þetta í þessum skóla, af því að það hefur verið vanrækt að kenna þeim það, sem á að kenna þeim í þessum fögum. Og það er mjög vafasamt, hvort ætti ekki einnig í öðrum skólum, bæði vélstjóraskólanum og öðrum skólum, að nema meira í burt af þeirri fræðslu, sem menn eiga að vera búnir að læra í öðrum skólum, en eru neyddir til þess að læra þar, stytta þannig annaðhvort námstíma eða gefa þeim enn meiri fræðslu í þeim fræðum, sem þeir raunverulega þurfa að læra. Hvers vegna eiga þessir menn, sem eiga að vera gagnfræðingar eða hafa lokið landsprófi, að fara að byrja á frumatriðum í stærðfræði, frumatriðum í mörgum öðrum fræðigreinum, sem á að kenna í öðrum skólum landsins, og láta þá sitja við það allan tímann, en geta ekki sinnt þeim málum, sem þeir raunverulega eiga að sinna? Mér þótti rétt að láta þetta koma fram hér, úr því að farið var að ræða um iðnfræðsluna í landinu almennt, og ég vænti þess, að hæstv. menntmrh. láti athuga þessi mál öll niður í kjölinn, því að það er engu siður nauðsyn að fá fast og gott skipulag á þau mál heldur en koma upp þeim tækniskóla, sem ætlazt er til að verði settur á stofn með því frv., sem liggur hér fyrir á þskj. 449, og tek ég þó undir það, að það sé mjög nauðsynlegt, að þeirri stofnun verði komið á.



Herra forseti. Mér er ljúft að svara þeirri fsp. frá hv. 3. þm. Norðurl. e. (GíslG) hvort um prentvillu sé að ræða, þar sem segir í 6. gr. þessa frv., að ein deilda Tækniskóla Íslands skuli vera vélstjóraskóli. Hér er ekki um prentvillu að ræða, heldur gert ráð fyrir því, að vélskólinn í Reykjavík, eins og hann er nú, falli inn í tækniskólann sem ein af deildum hans. Ég endurtek: vélskólinn í Reykjavík, eins og hann er nú. Samþykkt þessa frv. mundi að engu leyti breyta gildandi lagareglum um vélskólann og þeim reglugerðum, sem nú eru um inntökuskilyrði og nám í vélskólanum. Þetta er ekki vegna þess, að ég persónulega sé þeirrar skoðunar, að þau lög eða þær reglur þurfi ekki breytinga við, heldur vegna hins, að um það er ekki enn orðið samkomulag milli embættismanna, forráðamanna vélskólans og forráðamanna vélstjórastéttarinnar, með hverjum hætti þær breyt, skuli verða. Þess vegna þótti mér ekki hyggilegt að draga þær skiptu skoðanir inn í umr, um þetta mál, heldur láta það úrlausnarefni bíða síns tíma í von um, að takast megi að ná samstöðu um það mál, sem muni auðvelda hinu háa Alþingi að taka afstöðu til þess úrlausnarefnis. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að vélstjóranámið er í raun og veru alls ekki hliðstætt tæknináminu, en það er hins vegar eingöngu af hagkvæmniástæðum, að gert hefur verið ráð fyrir því, að vélskólinn í Reykjavík skuli falla inn í tækniskólann. Svo mikið af kennslunni getur verið sameiginlegt, að að því er tvímælalaust hagræði og mikill sparnaður, að vélskólinn í Reykjavík verði ekki áfram til sem sjálfstæð stofnun, ef ákveðið verður að stofna þann tækniskóla, sem þetta frv, fjallar um, heldur verði ein deild í hinum nýja tækniskóla. Litlu þjóðfélagi eins og Íslendingum er mjög nauðsynlegt að láta hagkvæmnisjónarmið ráða á sem flestum sviðum, og hér mundi tvímælalaust vera um hagkvæmni að ræða að láta þessar tvær stofnanir vera eina stofnun. Það yrði að sjálfsögðu vélskólanum til einskis trafala að vera deild í tækniskólanum, heldur þvert á móti mundi það vera honum til hagræðis, því að gera má ráð fyrir því, að nýr tækniskóli yrði búinn ýmsum nýjum tækjum, og nauðsynlegt, að hann fengi yfir að ráða margvíslegum tækjum, fullkomnari og betri en þeim, sem vélskólinn hefur nú yfir að ráða, og mundi samstarf eða samvist þessara tveggja skóla innan sömu stofnunar áreiðanlega vera vélskólanum til góðs, en ekki til ills. Að því er snertir það, sem hv. 3. þm. Norðurl. e. sagði um staðsetningarvandamálið, skal ég aðeins vísa til þess, sem ég sagði áðan, en bæta því þó við, að það er að mínu viti ekki aðeins spurning um kennslukrafta, hvar hagkvæmast er að staðsetja íslenzkan tækniskóla, heldur ekki siður spurning um kennsluaðstöðu, vegna þess að tækniskóli þarf að hafa yfir að ráða margs konar tækniútbúnaði og vélakosti, sem ég er sannfærður um, að til að byrja með a.m.k. er auðveldara að útvega og starfrækja eða fá aðgang að hér í Reykjavík heldur en t.d. á Akureyri. Hitt vil ég endurtaka, sem ég sagði áðan, að ég tel það mjög vel koma til athugunar og skal fúslega ljá mitt lið til þess, að það verði athugað rækilega, hvort ekki sé rétt og beinlínis æskilegt, að undirbúningsdeild undir tækniskólann starfi á Akureyri, og jafnvel að það einnig verði athugað, að 1. bekkur tækniskóla verði einnig starfræktur þar, því að ég sé í fljótu bragði ekki sérstök vandkvæði á því, ef um nægilega marga nemendur væri að ræða á Akureyri til að fullskipa slíka bekkjardeild. Einmitt vegna þess, að ég efa ekki, að góðir kennslukraftar séu fyrir hendi á Akureyri, sé ég ekkert því til fyrirstöðu, að unnt verði þar að starfrækja undirbúningsdeild og 1. bekk. Það er þegar nauðsyn verður á sérhæfðum tækjum og sérstakri tækniaðstöðu, sem erfiðleikarnir koma til skjalanna, en um slíkt verður að ræða, þegar deildaskiptingin kemur til skjalanna í 2. og 3. bekk tækniskólans. Ég vil einnig láta í ljós þakklæti til hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ) fyrir stuðning, sem hann lét í ljós við þetta frv. En örfá orð vildi ég segja í tilefni af ummælum hans um iðnfræðsluna. Hann ræddi einnig það mál, sem aðrir hv. þm. hafa rætt og er vissulega stórmikið vandamál í þessu sambandi, sem er skipulag iðnfræðslumálanna sjálfra. Hv. þm. taldi, að inntökuskilyrði þau, sem gert er ráð fyrir í tækniskólann samkv. frv., væru of ströng, þar sem gert væri ráð fyrir iðnnámi, sem væri 4 ár, og eftir það ættu menn síðan að sitja önnur 4 ár á skólabekk til að geta hlotið tæknifræðingsmenntun. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði áðan, og leggja enn á það mikla áherzlu, að ég tel það vera höfuðnauðsyn fyrir okkur Íslendinga, þegar við nú stígum fyrstu sporin á þeirri mikilvægu braut að taka í okkar eigin hendur menntun íslenzkra tæknifræðinga, að inntökuskilyrði í nýjan tækniskóla séu ekki minni, ekki rýrari en þau gerast á hinum Norðurlöndunum, en alls staðar þar er enn a.m.k., þó að málið sé í endurskoðun, gert ráð fyrir því, að iðnpróf sé inntökuskilyrði í teknikum-skólana. Það, sem hv. þm. sagði um iðnnámið, að í raun og veru ætti að gerbreyta þar um stefnu og hverfa algerlega frá verklegu námi á vinnustað hjá meistara yfir í bóklegt nám, þá vil ég aðeins segja, án þess að fara út í rækilegar umr. um það mál, að hér er um mjög viðkvæmt mái að ræða hjá iðnstéttunum sjálfum, - mál, sem auðvitað er ekki nýtt af nálinni, heldur hefur verið þrautrætt undanfarna áratugi, bæði hér á hinu háa Alþingi og meðal iðnaðarmanna og iðnnema sjálfra. Í þessu sambandi vildi ég aðeins benda á og undirstrika sérstaklega, að skólanám getur auðvitað aldrei komið algerlega í stað verknáms hjá meistara á vinnustað, vegna þess að spurningin er hér ekki aðeins, hver þekking sé nauðsynleg, til þess að maður geti talizt hæfur sveinn, hvað þá meistari í iðn sinni, heldur einnig, hver æfing er nauðsynleg, til þess að hann geti talizt hæfur sveinn eða meistari í iðn sinni. Þekkingu er að sjálfsögðu hægt að veita á skólabekk, en mun torveldara er að veita nauðsynlega æfingu á skólabekk, og það er þess vegna sem ég segi, að ég tel ekki, að skólanám geti nokkurn tíma komið algerlega í stað verknáms hjá meistara á vinnustað. Hitt er annað mál, að ég er persónulega þeirrar skoðunar, þótt ég geti ekki gert þá skoðun að skoðun ríkisstj., að það hljóti að vera hægt að stytta mjög verknámið á vinnustað hjá meistara frá því, sem það er nú, a.m.k. í mjög mörgum iðngreinum, og að rétta stefnan í þessum málum sé sú að koma á verknámsskilyrðum á skólabekk í iðnskóla eða stofnun í sambandi við iðnskólann, sem geti stytt mjög verulega verknámið hjá meistara á vinnustað. Einmitt þetta mál hefur verið í sérstakri athugun undanfarið, bæði í sambandi við undirbúning þessa máls, en þó einkum í sambandi við þá endurskoðun á iðnfræðslulöggjöfinni, sem fram fer og ég hef þegar áður skýrt frá.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður, enda hef ég aðeins stutta aths. - Ég vildi gjarnan gera fsp. til hæstv. menntmrh. í sambandi við vélstjóraskólann. Hann hefur nú upplýst, að þar sé ekki um prentvillu að ræða, í 6. gr. eigi að standa vélstjóraskóli, en ekki vélstjóradeild. Nú er það svo, að vélstjóraskólinn er, eins og nafnið bendir til, skóli fyrir vélstjóra. Og þar eru m.a. útskrifaðir þeir menn, sem hafa réttindi til vélgæzlu á verzlunarflotanum og á hinum stærri fiskiskipum og raunar á öllum fiskiskipum, en menn með lægra prófi hafa einnig réttindi til vélgæzlu á hinum minni skipum. Úr vélstjóraskólanum útskrifast sem sé vélstjórar á skipum m.a. Nú skilst mér samkv. frv. að ætlunin sé að gera þennan skóla að deild í tækniskóla með þessu frv., og þeir, sem útskrifast úr honum, verða þá tæknifræðingar, mundu væntanlega bera heitið vélfræðingar. Er það þá ætlunin, að það verði sett að skilyrði til þess, að menn verði vélstjórar á verzlunarflotanum og hinum stærri fiskiskipum, að þeir séu tæknifræðingar? Er það ætlunin eða hvernig verður þessu komið fyrir? Um það er ekkert í frv. En auðvitað er hugsanlegt, að úr einhverjum lægri bekkjum þessa skóla eigi að útskrifa menn, sem heiti vélstjórar, en hinir heiti væntanlega vélfræðingar, sem útskrifast úr hinum nýja vélstjóraskóla, sem verður deild í Tækniskóla Íslands. Um það, sem hefur verið rætt um Reykjavík og Akureyri, skal ég ekki fara fleiri orðum. En ég vil skjóta því fram til athugunar í hv. n., hvort það væri ekki hugsanleg leið í þessu máli, að einhverjar af deildum þessa væntanlega Tækniskóla Íslands væru staðsettar á Akureyri, ein eða fleiri. Þær deildir mætti þá búa þannig að tækjum, að þær þættu nægilega starfhæfar, þótt mönnum e.t.v. þætti í of mikið ráðizt að búa allan tækniskólann slíkum tækjum að nýju.



Herra forseti. Ég vildi aðeins leiðrétta þann misskilning, sem mér fannst koma fram hjá hæstv. menntmrh., að ég hefði haldið því fram, að það ætti að hafa hina bóklegu kennslu hjá verkstæðunum eða meistaranum. Það er ekki mín hugsun. Það er mín hugsun, að það verði samið við meistarana um, að þeir tækju nemendur í verklega kennslu, sem þeir gætu lokið að kenna á ákveðnum tíma og miklu styttri en nú er gert samkv. samningum. Enn meiri ástæða er til þess að gera þetta nú, síðan ríkið er farið að hafa verknámsskóla fyrir ýmsa unglinga í landinu, en þar koma fram oft og tíðum duldir hæfileikar hjá þessum mönnum til iðnaðarnáms. Ég er alveg viss um, að það er hægt að stytta stórkostlega nám, sem nauðsynlegt er til þess að taka sveinspróf í ákveðinni grein, frá því, sem nú er, auk þess sem það er vitað, að nú er iðnaðurinn að greinast meira og meira í sérgreinar á hverju stigi. Við skulum hugsa okkur t.d. í skipasmíði, þar sem menn vinna eingöngu árum saman við að hnoða nagla. Hverjum lifandi manni dettur í hug, að það þurfi að læra það í 4 ár að hnoða nagla? En þessir menn gera oft ekkert annað allt sitt lif en að hnoða nagla í skipsskrokk. Þetta er hægt að læra á 6 mánuðum, 3 mánuðum kannske. Ég hef heyrt þessa viðbáru fyrr, að það þyrfti að hugsa um æfinguna, að menn væru nægilega fljótir, þó að þeir kynnu verkið, þá væru þeir ekki nægilega fljótir. En er ekki hægt að setja það upp sem skilyrði við próf, að viðkomandi aðili inni af hendi að smíða ákveðið stykki, hvort sem það er járn eða tré, og hann skuli ljúka því á ákveðnum tíma, til þess jafnframt að sýna, hve mikla æfingu hann hefur í flýti? Þetta er enginn vandi. Það, sem þarf að gera í þessu máli, er að setja það inn í iðnaðarlöggjöfina, að menn megi taka próf í verklegu námi, alveg eins og í bóknámi, hvort sem þeir hafa nokkurn tíma setið á skólabekk eða ekki. En ég veit ósköp vel, að það hefur staðið hörð barátta um þetta á milli einmitt meistaranna annars vegar og hinna, sem vilja læra, hins vegar, því að meistararnir hafa viljað halda visthjúasambandinu við, að menn skuli vera vistaðir hjá þeim í 4 ár, hvort sem þeim er kennt eða ekki. Það er meginástæðan fyrir því. En við erum komnir allt of langt, Íslendingar, í hinum nýja tíma til þess að láta það stöðva okkur til þess að breyta löggjöfinni í þá átt að hætta að halda vistbandi á unglingum í 4 ár, bara til þess að láta þá sópa gólf, þrífa skít o.s.frv., sem vitanlegt er að þessir menn gera meira en hálfan námstímann. Ég vil því vænta þess, að hæstv. menntmrh. meti hér meira hagsmuni þjóðarinnar, þegar verður tekin til athugunar breyt. um þessa löggjöf, heldur en hagsmuni einstakra framleiðslustétta, sem hafa hag af því að hafa menn í 4 ár til þess að kenna þeim hluti, sem hægt væri að kenna þeim kannske á einu ári eða skemmri tíma.



Herra forseti. Ég er vel kunnugur þeim sjónarmiðum, sem hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ) lýsti í síðustu ræðu sinni varðandi iðnnámið og samband nemanda og meistara. En ég er líka kunnugur þeim sjónarmíðum, sem um þetta efni er haldið fram af hálfu iðnaðarmannasamtaka, bæði meistara og sveina. Hér ber mjög mikið á milli og mjög mikilvægt, að málið sé þrautrætt og þaulhugsað, áður en. endanlegar till. um breytingar á gildandi fyrirkomulagi koma fyrir hið háa Alþingi. Ég hef viljað vinna að því, að það gæti orðið sem fyrst, því að mér hefur lengi verið ljóst, að nokkurra breyt, er þörf í þessum efnum. Einmitt þess vegna var það, sem menntmrn. efndi til þeirrar endurskoðunar á iðnfræðslulöggjöfinni, sem nú á sér stað, og ég vona, að ekki liði langur tími, þangað til niðurstaða af því nefndarstarfi liggur fyrir. Annars var það fsp. hv. 3. þm. Norðurl. e. (Gís1G), sem gaf mér tilefni til þess að segja lokaorð í þessum umr. Hv. þm. spurði, hvort það væri meiningin með þessu frv., að vélstjórar ættu framvegis að vera tæknifræðingar. Það er að sjálfsögðu ekki meiningin. Einmitt þess vegna er þannig tekið til orða í 6. gr., að skólinn skuli starfa í deildum og ein þeirra vera vélstjóraskóli. Af þessu á að draga þá ályktun, og það er skýrt tekið fram í grg., að vélskólinn í Reykjavík, eins og hann er nú samkv. þeim lögum og reglum, sem um hann gilda, á framvegis að starfa innan vébanda hins nýja tækniskóla, þangað til auðvitað lögum eða reglum um vélskólann verður breytt. Þá munu þær breyttu reglur gilda.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Ed. Ég vil þegar nú við 1. umr. gera nokkrar aths. við það. Það er fyrst 4. gr. frv. Þar eru fyrirmæli um stjórn kirkjugarðanna. Samkv. frvgr, á að setja á fót nefnd, sem nefnist skipulagsnefnd kirkjugarða og á að hafa yfirumsjón með kirkjugörðum landsins. Í henni eiga sæti samkv. frvgr. biskup Íslands, húsameistari ríkisins og þjóðminjavörður og til viðbótar þeim þremur einn maður kosinn af kirkjuþingi og annar af safnaðarráði Reykjavíkurprófastsdæmis. Ég verð að segja, að það er mjög óeðlilegt, að safnaðarráð eins prófastsdæmis kjósi mann sérstaklega í landsstjórn kirkjugarðanna. Mér sýnist, að það væri nóg að hafa þetta þriggja manna stjórn og væru þá í henni þeir þrír, sem fyrst eru taldir í greininni, þ.e.a.s. biskupinn, húsameistari ríkisins og þjóðminjavörður. Ef mönnum hins vegar þykir þetta of fámenn stjórn, þá mættu þeir vitanlega vera fimm, en þá tel ég, að kirkjuþingið ætti að kjósa hina tvo. Næst er það 18, gr. frv. Þar segir, að kirkjugarðsstjórn geti falið kirkjugarðsverði að taka allar grafir í garðinum gegn ákveðnu gjaldi o.s.frv., og enn fremur segir í þessari grein, að lögmætur safnaðarfundur geti veitt kirkjugarðsstjórn einkaheimild til þess að nota líkvagn við jarðarfarir gegn hæfilegu gjaldi. Hvers vegna að stofna þarna til einokunar? Ég sé enga þörf á slíku, og ég tel þetta óeðlilegt ákvæði. En það, sem ég tel þó aðfinnsluverðast við þetta frv., er ákvæði 28. gr. þess. Það tel ég langaðfinnsluverðast. Í þeirri grein segir, að eigi megi veita leyfi til upptöku heimagrafreita. Með þessu tel ég of nærri höggvið frelsi manna og það algerlega að óþörfu: „Hún elskaði ekki landið, en aðeins þennan blett,“ svo sagði Guðmundur skáld á Sandi í kvæði sínu um Ekkjuna við ána. Það eru fleiri en hún; sem elska ákveðna bletti, þar sem þeir vilja leggjast til hinztu hvíldar. Og hverjum er slíkt til tjóns? Það er engum til tjóns. Þá er hægt að setja í lög fyrirmæli um viðhald heimagrafreita á sama hátt og almenningskirkjugarða. Verði misbrestur á því, má leggja grafreitina niður. Um þetta efni kom fram brtt. í Ed. frá hv. 4, þm. Vestf., en hún náði ekki samþykki þar. Já, dýrt er landið. Samkv. þessu frv. eiga menn ekki að fá grafarstæðið, 3 fermetra að stærð, í verkalaun eftir ævidaginn án milligjafar. Menn eiga að borga kirkjugarðsgjald allhátt, meðan þeir bíða eftir því að fá þennan litla reit handa sér. Við því er ekki mikið að segja, því að kostnaður er af viðhaldi legstaða eins og við flest annað hér í veröldinni. En það er sannarlega hart, að menn fái ekki að ráða því, hvar þeim verður mældur út þessi litli reitur, sem þeir hafa verið að vinna fyrir allt sitt líf. Löggjöf landsins á ekki að leggja óþarfa fjötra á menn, eins og stefnt er að með þessu frv. Þann einokunar- og frelsisskerðingaranda, sem birtist í frv., á að kveða niður, en samþykkja það síðan. Ég vil beina því til þeirrar þn., sem fær málið til athugunar, að athuga þau ákvæði frv., sem ég hef nefnt, og alveg sérstaklega vil ég skora á hv. n. að gera till. um breytingu á 28. gr. þess. Þar á að setja ákvæði um, að menn megi kjósa sér legstaði að lokinni ævi.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft frv. þetta til athugunar og leggur einróma til, að það verði samþ. Það, sem hér um ræðir, er að gera víðtækari heimildina um sektarákvæði í lögum nr. 47 frá 23. júní 1932 um dagsektir. Með tilliti til þeirra verðbreytinga, sem orðið hafa í landinu síðan, leggur n. einróma til, að þessi breyt., sem hér er farið fram á, verði samþykkt.