Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Þetta frv., er endurskoðun á nærfelt 20 ára gamalli löggjöf, skógræktarstjóri samdi það upphaflega og sendi til ríkisstjórnarinnar með tilmælum um, að hún bæri það fram á Alþingi. Stjórnin sneri sjer til Einars Helgasonar garðyrkjustjóra og leitaði álits hans um frv. Gerði hann við það nokkrar athugasemdir, sem stjórnin hefir tekið til greina. Jeg hygg, að greinargerð frv. geri nægilega grein fyrir þeim nýmælum, sem í því felast, svo að jeg mun ekki fara lengra út í þá sálma, en leyfi mjer að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til landbn.

Fjmrh. (Magnús Kristjánsson) Það er kunnugt, að langt er síðan mönnum er orðið það ljóst, að nauðsynlegt sje að tryggja það, að embættismenn og starfsmenn ríkisins geti átt eitthvert athvarf, þegar þeir, vegna elli eða heilsuleysis, geta ekki lengur sjeð fyrir sjer og sínum. Að vísu var það áður fyrri eitthvert helsta „agitations-númerið“ á þingmálafundum víðsvegar um landið að afnema öll eftirlaun. Nú er öldin önnur og niðurstaðan orðin sú, að æ lengra er gengið í þá átt að tryggja það, að embættismenn og starfsmenn ríkisins geti átt kost á að lifa sæmilegu lífi á elliárum sínum. Lögin um lífeyri embættismanna og starfsmanna ríkisins hafa ekki reynst nægilega víðtæk. Eins og sjá má af frv. því, sem hjer liggur fyrir, hafa komið fram óskir frá stofnun, sem jeg tel, að megi nefna ríkisstofnun, um það, að starfsmenn hennar öðlist samskonar hlunnindi og aðrir starfsmenn ríkisins. Jeg geri ekki ráð fyrir að þurfa að tala um þetta langt mál. Í fyrsta lagi mundi breyting sú, sem hjer er farið fram á, verða útgjaldalítil fyrir ríkissjóð. Ennfremur stendur svo sjerstaklega á, að skólastjórinn við annan bændaskólann lætur nú af því starfi og gengur í þjónustu Búnaðarfjelags Íslands, og mundi hann þannig missa eftirlaunarjettindi sín, ef ekkert væri að gert. En það er meðfram að undirlagi skólastjórans á Hólum, að mál þetta er fram borið. Nú má vel vera, að enn sjeu einhverjir menn eða stofnanir, sem kynnu að óska þessara sömu rjettinda. En jeg sje ekkert á móti því, að þær óskir verði teknar til athugunar, þegar þær koma fram. Þar sem það er ekki venja að halda langar ræður við 1. umr. málanna, nema sjerstaklega standi á, ætla jeg að láta nægja þessi fáu orð. Vænti jeg, að máli þessu verði vel tekið, en þar sem það getur ekki skoðast sem eiginlegt fjárhagsmál, ætti líklega helst að vísa því til allshn.

Magnús Jónsson Það voru náttúrlega fögur orð, sem hæstv. fjmrh. (MK) sagði um það, að þegar menn væru búnir að slíta sjer út í þjónustu ríkisins, þá mætti ekki kasta þeim út á kaldan klakann í ellinni. En jeg verð að segja, að þannig er um búið lífeyrissjóð embættismanna, að það yrði að minsta kosti ekki nema jarðneskur sælustaður fyrir þá, sem kæmust undir ákvæði hans. Jeg vil beina því til þeirrar nefndar, sem fær málið til meðferðar, - og að rjettu lagi ætti það að vera fjhn. -, hvort hún vildi ekki athuga yfirleitt lögin um lífeyrissjóð embættismanna. Væri svo ekki rjettast, fyrst á annað borð er verið að hreyfa við þessu máli, að taka fleiri menn undir lögin en starfsmenn Búnaðarfjelagsins? Jeg hygg, að það sje athugamál, hvort ástæða sje til að bíða eftir því, að menn gefi sig fram. Jeg vil ennfremur benda hv. nefnd á, að það að taka nýja menn undir ákvæði laganna um lífeyrissjóð embættismanna hefir áhrif á afkomu sjóðsins, vegna þess, að sjóðurinn lifir ekki eingöngu á framlögum, heldur líka á stofnsjóði. Það gæti því þurft að athuga, hvort ekki ætti að hækka stofnsjóðinn. Æskilegast væri, að hv. nefnd vildi athuga kjör starfsmanna ríkisins og hvort ekki væri frekari breytinga þörf en hjer er farið fram á.

Gunnar Sigurðsson Jeg vil aðeins gera það að tillögu minni, að mál þetta fari til fjhn. Mjer finst það hvergi eiga frekar heima en þar, þar sem það snertir útgjöld fyrir ríkissjóð, og vil beina þeirri ósk til hæstv. fjmrh., að hann fallist á þessa tillögu.

Fjmrh. (Magnús Kristjánsson) Jeg álít ekki, að ummæli hv. 1. þm. Reykv. (MJ) hafi gefið mjer tilefni til svars. En það gæti orðið erfiðleikum bundið að taka nú þegar alla undir lögin, sem til mála gætu komið. Þegar laun slíkra starfsmanna eru lág, eða þeir gefa sig ekki að starfinu nema að nokkru leyti og fást við önnur störf jafnframt, þá er vandamál að skera úr, hvað gera skuli. Um stofnsjóðinn má geta þess, að hann hefir að vísu verið nokkur styrkur, en eftir því sem hann vex, gætir þess minna. En jeg hefi ekkert á móti því, að tekið væri til athugunar, hvort ekki mundi vera rjett að styrkja hann frekar. Með það fyrir augum get jeg fallist á tillögu hv. 2. þm. Rang. (GunnS) um, að vísa skuli málinu til fjhn.

Pjetur Ottesen Jeg vil einungis benda á, að þegar slík mál sem þetta hafa legið fyrir þinginu að undanförnu, hefir þeim altaf verið vísað til allshn.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg ætla aðeins að gera örlitla athugasemd út af þeim orðum hv. 1. þm. Reykv. (MJ), hvort ekki bæri að taka fleiri stofnanir inn undir ákvæði lífeyrissjóðslaganna en Búnaðarfjelagið. Þegar stjórninni barst brjef frá Búnaðarfjelagi Íslands um þetta mál, sneri atvmrh. sjer til Fiskifjelagsins og spurði, hvort það óskaði eftir að njóta sömu kjara og hjer er farið fram á. Stjórn Fiskifjelagsins svaraði með brjefi, að hún gæti ekki lagt til, að svo yrði eins og nú stæðu sakir.

Magnús Jónsson Mjer þykir gott að heyra, að mál þetta er svona vel undirbúið af hendi hæstv. stj. En hvað rjettast er að gera, fer ekki einungis eftir því, hvað menn óska að gert sje. Stundum hefir reynslan orðið sú, að slíkum tryggingum hefir svo að segja orðið að neyða upp á menn. Jeg er hissa á þeim upplýsingum, sem hv.þm. Borgf. (PO) gaf. Launamál fara auðvitað altaf til fjhn. En það gæti að vísu komið til mála að vísa þessu frv. til landbn., þar sem það fjallar um kjör Starfsmanna Búnaðarfjelags Íslands.

Fjmrh. (Magnús Kristjánsson) Hjer er ekki um neitt nýmæli að ræða, heldur aðeins framlengingu á núverandi ástandi. Lögin um laun embættismanna frá 1919 voru framlengd á þinginu 1925, en ganga úr gildi um næstu áramót. Það er því óhjákvæmilegt að gera annaðhvort meiriháttar undirbúning til nýrrar lagasetningar eða að framlengja núgildandi lög. Jafnvel þó að stjórninni sje ljóst, að fyrirkomulagið um laun embættismanna yfirleitt kunni að vera orðið úrelt, þá er þetta hinsvegar svo umfangsmikið mál, að ekki má gera verulegar breytingar án vandlegrar athugunar og undirbúnings. Jeg álít því, að hæpið sje, að breytingum á þessum lögum verði vel ráðið til lykta, þó að þm. færu að starfa að því nú. Jeg álít, að málið væri best komið í milliþinganefnd, og væri þá eðlilegt, að embættismennirnir sjálfir fengju íhlutunarrjett um málið og ættu kost á að hafa mann úr sínum hópi í þeirri nefnd. Jeg finn ekki ástæðu til að fjölyrða um málið að svo stöddu. Það getur ekki leikið vafi á, til hvaða nefndar á að vísa því, sem sje fjhn., og geri jeg það hjer með að tillögu minni.

Magnús Jónsson Jeg ætla ekki að fara út í þetta mál eins nákvæmlega og gæti verið ástæða til. Það tæki of langan tíma, jafnvel þó að ekki væri farið út í einstök atriði. Jeg býst við, að ýmsum starfsmönnum ríkisins þyki það vonbrigði, að mál þetta skuli ekki vera meira undirbúið en raun er á. Það er öllum kunnugt, að mjög sterklega rökstuddar óskir embættismanna, er lágu fyrir þinginu í fyrra, voru kveðnar niður með þeirri röksemd, að endurskoðun launalaganna lægi við borð. Jeg hugsa, að þessi klögumál eða hróp embættismannanna í fyrra hafi helst þaggast niður af því, að nú höfðu þeir von um, að lögin yrðu endurskoðuð. Það er alveg rjett hjá hæstv. fjmrh., að mál þetta er nokkuð þungt í vöfunum fyrir þingnefnd. Það þarf ekki aðeins smábóta við, heldur gagngerðra breytinga. Og einmitt þess vegna þurfti það að fá undirbúning stjórnar. En fyrst stj. hefir ekki undirbúið málið til fulls, þá verður fyrst um sinn að hverfa að því að lappa upp á dýrtíðaruppbótina. Hv. þm. geta skorið úr því með atkv. sínu, hvort þeim þyki rjettmætt að draga 1/3 frá dýrtíðaruppbótinni, eins og nú er gert. Það er mjög einfalt mál. Jeg vil leyfa mjer að beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh., hvort nokkurt erindi hefir borist stj. frá starfsmönnum ríkisins um launamálið. Hann mintist á milliþinganefnd í þessu máli, sem jeg get fallist á, að yrði erfitt að koma í kring. Þrátt fyrir það, að launanefndin hjerna um árið yrði einhver sú óvinsælasta milliþinganefnd -  Þá langar mig til að spyrja hæstv. stj., hvort stj. ætlar þá að bera fram till. um milliþinganefnd á þessu þingi.

Fjmrh. (Magnús Kristjánsson) Hv. 1. þm. Reykv. (MJ) byrjaði ræðu sína með því að láta í ljós, að honum og að líkindum flestum af starfsmönnum ríkisins mundi verða nokkur vonbrigði, að málið kom hjer fram í þeirri mynd sem það er komið. Jeg verð að segja, að jeg álít þvert á móti, að þeim muni ekki geta orðið það mikil vonbrigði. Viðvíkjandi spurningu hv.þm. um það, hvort nokkuð lægi fyrir frá stjórn Sambands starfsmanna ríkisins, er það að segja, að jeg bjóst við, að tilefni gæfist að upplýsa það, þótt jeg nefndi það ekki í fyrstu. Það er einmitt svo, að skjal liggur fyrir frá stjórn Sambandsins. Og eftir því, sem jeg skil það, er það einmitt ósk Sambandsins, að málið yrði ekki afráðið á annan hátt en þann, að milliþinganefnd yrði skipuð, einmitt þar sem Sambandið hefði tækifæri til þess að koma að áhrifum sínum gegnum sinn eiginn fulltrúa. Svo að þess vegna hygg jeg, að öllu athuguðu, að það hafi ekki eiginlega verið hægt að fara neina leið, sem nær gæti komið vilja hlutaðeigandi embættismanna, nema því aðeins, að rokið væri í það umsvifalaust, undirbúningslaust og hugsunarlítið að hækka laun þeirra svo að verulega miklu nemi. En nú er því svo varið, að fjárhagur ríkisins hefir reynst erfiðari en við var búist, þannig að útkoma þessa síðasta reikningsárs verður talsvert bágbornari en menn höfðu búist við. Það er meðfram af þessari ástæðu, að það virðist ekki rjett að hrapa svo mjög að þessu. Jeg hygg það sje rjetta leiðin, að þingið fyrst og fremst fái að athuga málið. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta.

Hæstv. ráðherra á eftir að svara spurningu minni

. Jeg vil ekki svara þessari spurningu afdráttarlaust, því að það hlýtur að hafa mjög mikil áhrif, hvernig sú þingnefnd snýr sjer í málinu, sem fær það til meðferðar. Er því að minni hyggju ótímabært að svara þessari spurningu afdráttarlaust.

Fjmrh. (Magnús Kristjánsson) Það er í raun og veru mjög lítið tilefni fyrir mig að standa upp, því að jeg sje naumast annað en háttv. 1. þm. Reykv. sje nokkurn veginn sammála því, sem fram hefir komið í málinu. Hann er því sammála, að litlar líkur sjeu til þess, að þingið muni geta gengið frá málinu nú, svo að viðunandi sje. Það er auðvitað, að Samband starfsmanna ríkisins heldur altaf á lofti þeirri sömu kröfu, sem kom fram á síðasta þingi. Þarf varla að taka það fram sjerstaklega. Auðvitað er enginn annar vegur en að leggja málið fyrir þingið. En undirbúningur allra starfa, sem nauðsynleg voru fyrir þing, var langtum styttri en áður hefir átt sjer stað. Það hljóta allir að sjá, að þar sem stj. hefir ekki setið meira en 4 mánuði og hefir öllum venjulegum störfum að gegna auk undirbúnings margra mála. Og þegar þar við bætist, að þingið hefst nálega mánuði fyr en venjulega, þá hygg jeg öllum hljóti að vera ljóst, að það verði ekki með nokkurri sanngirni heimtað af stj., að hún geti komið með rækilega undirbúin önnur eins stórmál og þetta, sem hjer er um að ræða. Jeg hygg því, að þetta mál sje á rjettri leið. Till. er borin upp um það, að þetta ástand, sem nú er, haldist þangað til annað nýtt og betra er fundið. Því að jeg geri fastlega ráð fyrir, að það hefði ekki þótt viðeigandi að láta þetta ákvæði um dýrtíðaruppbót - enda þótt hún þyki af skornum skamti - niður falla án þess að nokkuð kæmi í staðinn. Jeg tel því, að stj. hafi ekki átt annars úrkostar en bera málið fram eins og hún hefir gert.

Magnús Jónsson Mjer fanst það liggja í róminum hjá hæstv. fjmrh., þegar hann talaði um erindi stjórnar starfsmannasambandsins, að það væri í raun rjettri ekki mikið mark á því takandi. Þessi fjelagsstjórn yrði auðvitað að standa vel í ístaðinu fyrir sína menn, en slíkt mætti ekki taka of alvarlega. Út af þessu vil jeg segja það, að erindið var ákaflega sterklega rökstutt. Það var fjarri því, að það væri sett fram sem málamyndarkrafa; og jeg held meira að segja, að allir hv.þm. hafi orðið að hallast að þeim rökum, sem færð voru fyrir því, að starfsmenn ríkisins hefðu of lág laun, en það sje bara getuleysi, sem geri það að verkum, að menn skoða huga sinn um það, hvort eigi úr því að bæta. Auðvitað er tíminn stuttur fyrir stj. að undirbúa mál. En það lá mjög skýrt fyrir t. d. að hækka dýrtíðaruppbótina, þannig að hún sje reiknuð af öllum laununum, en ekki 2/3. Og það er svo einfalt, að það þurfti ekki þrjá mánuði eða þrjár vikur eða þrjá daga, - ekki nema þrjá klukkutíma fyrir stj. til þess að setja í launalögin ákvæði um þetta, ef hún áleit það rjett. Og það getur verið alveg eins mikil ástæða til að setja milliþinganefnd í launamálinu, þótt stj. hefði borið fram þessa breytingu. Af því að þetta á að vera aðeins stutt aths., ætla jeg ekki að lengja umr., en mjer skildist hæstv. ráðherra taka orð mín svo, að jeg færi fram á, að stj. sjálf breytti launalögunum. Mjer datt vitaskuld ekki í hug annað en það mál kæmi í frv.-formi fyrir þingið. Jeg fjölyrði svo ekki um málið, en vil fyrir mitt leyti fela það þeirri nefnd, sem fær það til fyrirgreiðslu. Það, sem farið er fram á af hálfu starfsmanna ríkisins, er ákaflega einfalt; aðeins er það að athuga, hvort hægt sje vegna fjárhags ríkissjóðs að verða við kröfum þeirra eða ekki.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það stendur eins á um þetta frumvarp og hið fyrra (frv. um búfjártryggingar). Það er samið í samráði við stjórn Búnaðarfjelags Íslands og hlutaðeigandi starfsmenn þess. Jeg fjölyrði ekki um þá almennu nauðsyn að stuðla að kynbótum búpenings í landinu. Það er viðurkent af skynbærum mönnum, að þær sjeu mikils til of hægfara, þrátt fyrir virðingarverða viðleitni einstakra manna og fjelaga. Er tími til kominn að geta með löggjöf hjálpað til frekari framkvæmda á þessu sviði. Fyrir tveimur árum voru hjer á þingi sett lög um kynbætur hesta. Þau hafa borið góðan árangur, jafnvel meiri en við var búist. Framkvæmdir, stofnun kynbótafjelaga, girðingar o. s. frv., hafa orðið meiri þessi 2 ár heldur en mörg ár næstu þar á undan. Tilgangurinn með þessu frv. er að koma sama skriði á framgang kynbóta á sviði nautgriparæktarinnar. Jeg legg til, að frv. verði að lokinni umr. vísað til landbn.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallason): Jeg vil mega gera ráð fyrir, að þetta mál geti á sínum tíma orðið mjög þýðingarmikið fyrir landbúnaðinn. Það hefir áður verið til umræðu tvívegis á Búnaðarþingi, hið fyrra sinn 1925, og hafði þá fengið undirbúning af Theodór Arnbjarnarsyni ráðunaut, og fjekk þar nokkra afgreiðslu og alment fylgi, að það næði fram að ganga. Eins og frv. liggur nú fyrir er það samið í samráði við hlutaðeigandi starfsmenn Búnaðarfjelags Íslands. Á Búnaðarþingi var meðal annars vakin athygli á því, að safna þyrfti ýmsum gögnum, t. d. um vanhöld á búpeningi, til þess að reikna út iðgjöld o. s. frv., áður en hafist yrði handa. Einn ráðunauta Búnaðarfjelagsins tók sig því til og skrifaði öllum hreppstjórum á landinu og leitaði upplýsinga hjá þeim í þessu efni. En reyndin hefir orðið sú, að einir 37 hafa svarað fyrirspurnunum, sem til þeirra var beint, um vanhöld á skepnum. Búnaðarfjelag Íslands hefir ekki vald til að heimta af hlutaðeigandi yfirvöldum, að þau láti í tje skýrslur um þetta efni. Tilgangurinn með þessu frv. er meðal annars sá, að veita stjórninni heimild til þess að skylda hreppstjóra til þess að afla vitneskju á þessu sviði og safna skýrslum um það. Jeg geri ráð fyrir, að ekki þurfi að eyða mörgum orðum að hinni almennu hlið þessa máls. Engum mun blandast hugur um, að nauðsynlegt sje, að búfjártryggingar komist á. Stefna tímans er sú, að koma tryggingum að alstaðar sem hægt er. Hjer í höfuðstaðnum er t. d. skylduvátrygging á húsum. Og einstaklingar, að minsta kosti þeir, sem eiga fyrir öðrum að sjá, munu telja það siðferðislega skyldu sína að vátryggja þær eigur, sem þeir hafa undir höndum. Eins ætti þessu að vera háttað í landbúnaðinum. Hinsvegar er vafamál, í hve ríkum mæli hægt er að koma tryggingum við, hversu há iðgjöld eiga að vera o. s. frv. Mjer dettur ekki í hug, að hjer sjeu sett lög, sem standi um aldur og æfi. Þetta frv. ber aðeins að skoða sem byrjun til þess að hrinda af stað víðtækari löggjöf. Því er það fyrst og fremst látið ná til verðmestu gripanna, kynbótagripa o. s. frv. Hinsvegar á það að skapa aðstöðu til þess að geta fengið skýrslur og annað það, er heyrir til undirbúningi þess, sem kept er að, en það er almennar búfjártryggingar. Jeg vil leggja fram frv. á þessum grundvelli, er jeg hefi nú frá greint. Jeg vænti þess, að háttv. landbn., sem væntanlega fær þetta mál til meðferðar, taki því vel og leggi í það góða og mikla vinnu. Er jeg sannfærður um, að við getum með þessu frv. lagt fyrsta steininn í farsæla byggingu, er verða mun landi og lýð til mikillar nytsemdar, ef upp kemst. Að lokum vil jeg leyfa mjer að leggja til, að frv. verði að lokinni umr. vísað til landbn.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Þetta mál hefir legið fyrir Alþingi nokkrum sinnum áður, þótt það hafi ekki verið borið fram í frumvarpsformi fyr en nú, og hefir stjórninni verið falið að rannsaka skilyrðin fyrir því, að því mætti hrinda í framkvæmd. Einnig hafa íþróttamenn gert mikið á síðustu missirum til þess að koma málinu áleiðis. - Í frv. er stj. veitt heimild til að leggja fram 100 þús. kr. til sundhallarinnar, en það er þeim skilyrðum bundið, að Reykjavíkurbær leggi fram jafnmikið fje, ókeypis lóð undir húsið nálægt barnaskólanum nýja og kosti viðhald fyrirtækisins og rekstur. Borgarstjóri, sem er máli þessu mjög hlyntur, hefir álitið það heppilegustu leiðina, að samvinna ætti sjer stað milli landsins og Reykjavíkurbæjar um þetta mál. Það sýnist og sjálfsagt, með því að bæði ber landinu skylda til að styrkja almenna framfaraviðleitni hjer sem annarsstaðar, og einnig munu mjög margir utan af landi njóta góðs af því, ef sundhöllin verður reist. Þótt Alþingi samþykki þetta frv., er ekki hægt að fullyrða, að það komist til framkvæmda á þeim tíma, sem til er skilið. Bæði er það bundið því skilyrði, að bærinn sjái sjer fært að leggja fje á móti og fullnægja að öðru leyti þeim skyldum, sem Sundhöllin mundi leggja honum á herðar, og auk þess verður það vitanlega undir fjárhag ríkissjóðs komið, hvort hægt verður að byrja á byggingunni. Hjer er aðeins um heimild að ræða. Það má segja, að hjer sje farið fram á allmikið fje, 200 þús. kr. frá ríkinu og bænum; en þegar það er aðgætt, að ríkissjóðs hluti er ekki nema 4 kr. á hvern íbúa höfuðstaðarins, þá er það ekki svo tilfinnanlegt, er menn hugsa til þess, að auk annara menningaráhrifa, sem slíkt fyrirtæki mundi hafa, mundi það og breyta heilsufari íbúa höfuðstaðarins til hins betra. Það er vafasamt, hvort nú sem stendur er hægt að gera nokkurn hlut eins mikilsverðan hjer í bæ til þess að koma í veg fyrir sjúkdóma eins og það að byggja Sundhöll. Og þegar athuguð eru hin ljelegu húsakynni, sem margir eiga við að búa, og hinar erfiðu aðstæður til að halda uppi hreinlæti, þá hlýtur mönnum að skiljast, hve mikilsvert það er, að bæði ungir og gamlir geti átt kost á því að baða sig og synda daglega. En þó býst jeg við, að engum hefði dottið í hug að leggja út í þetta fyrirtæki, ef ekki hefði staðið svo á, að náttúran hefir öll þessi ár, sem hjer hefir verið mannabygð, veitt heitu vatni úr skauti sínu upp á yfirborð jarðarinnar svo að segja við bæjarvegginn hjá Reykvíkingum. Nú fyrst er vaknaður skilningur manna á því, hvers virði þetta er fyrir bæinn, og er svo komið, að á næstunni mun vatninu verða veitt til bæjarins til að hita nýja barnaskólann, landsspítalann og stúdentagarðinn, sem sennilega verður byrjað að byggja nú í vor. - Nú hafa verkfræðingarnir gert ráð fyrir, að vatnið úr barnaskólanum verði nægilegt handa hinni fyrirhuguðu sundlaug, en það verður orðið of kalt til þess að veita því í aðrar byggingar til hitunar. Aðrar þjóðir telja góðar sundhallir mjög mikilsverðar. Norðmenn eru t. d. nýbúnir að reisa eina í Osló, og er verið að byggja aðra. Það sýnist því einsætt, að við ættum að nota okkur þessa sjerstöku aðstöðu: að hafa nóg af volgu vatni, sem ekki verður notað til gagns á annan hátt en þennan. Jeg ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, en vænti þess, að málinu verði vísað til hv. mentmn. að umr. lokinni.

Magnús Jónsson Mjer finst jeg ekki geta annað, sem 1. þm. Reykv., en þakkað hæstv. stjórn fyrir þetta frv. Okkur Reykvíkingum hefir stundum fundist Framsóknaráttin dálítið lík norðrinu; það hefir ekki altaf andað svo hlýtt þaðan til lýðsins „á mölinni“. En þeim mun þakklátari hljótum við nú að vera. Jeg er ekki þannig að hugarfari, að jeg geti látið fylgi eða andstöðu við stjórnina hamla mjer að þakka það, sem hún gerir vel. Enda býst jeg ekki við, að það verði svo margt, að þakkargerðirnar þurfi að stela frá mjer mjög miklum tíma. Jeg hefi líka dálitla freistingu til að þakka fyrir hönd vinar míns, Guðjóns Samúelssonar, þann fádæma heiður, sem honum er sýndur með þessu frv. Jeg efast um, að nokkrum húsameistara í heimi hafi hlotnast sá heiður á undan honum, að beinlínis væri tekið fram í lagafrv., að ekki mætti víkja frá mjög svo lauslegum bráðabirgðauppdrætti, sem hann hefir gert að byggingu. - Þótt tvímælalaust væri breytt til hins betra, þá verður að fá Alþingi til að fallast á það með nýjum lögum. Árið 1871 fjekk rómverska kirkjan óskeikulan páfa. En mjer er ekki kunnugt um, að við höfum enn komið okkur upp óskeikulum húsameistara, og á með an mun vera heppilegast fyrir okkur að vera ekki að lögleiða annað eins og þetta. Þetta er mikið menningarmál, og vil jeg vona, að það fái nú framgang með aðstoð landsstjórnarinnar. En jeg get ekki stilt mig um að benda á hin miklu veðrabrigði í Framsóknarflokknum frá því sem var í fyrra, ef hann stendur nú sem einn maður að því að koma fram þessu máli. Við erum nú raunar ekki orðnir því alveg óvanir að sjá hitt og þetta breytast um afstöðuna; síðan flokkurinn tók við stjórn landsins, sem betur fer sjest ekki bóla á því, að flokkurinn ætli að standa við sína stefnu um margt af því, sem hæst var látið út af, áður en hann tók við stjórninni. - En það, sem jeg vildi minna á var, að í fyrra lá fyrir Alþingi frv. til laga um heimavistir við mentaskólann hjer, einmitt í heimildarlagaformi, eins og þetta frv. En þá reis upp Framsóknarherinn allur, nema hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), - sem þá eins og oftar ljet ekki þrælbindast af flokkssamviskunni -, og taldi öll tormerki á, að frv. mætti ganga fram. Jafnvel var mentmn. klofin um málið. Hv. 2. þm. Eyf. og hv.þm. Dal., sem þá var, töldu þetta form, að samþykkja heimildarlög, alveg óverjandi. Háttv. 2. þm. Eyf. talaði um, að með þessu væri Alþingi að afsala sjer fjárveitingarvaldinu í hendur landsstjórninni, og tók jafnvel svo djúpt í árinni, að eins rjett væri að breyta stjórnarskránni og taka fjárveitingarvaldið alveg af Alþingi. Nú er mjer mikil forvitni á að vita, hvort hann getur fylgt því, að fá sinni stjórn þannig fjárveitingarvaldið í hendur.  (Dómamrh. JJ: Það er ekki eins hættulegt nú eins og þá)  . Af hverju?  (Dómamrh. JJ: Verður betur farið með það)  . Hæstv. forsrh. var ekki síður á móti þessu máli í fyrra, og færði það einkum fram, hve ákaflega erfiður fjárhagur ríkissjóðs væri. En nú er hann í stjórn, sem ber fram fleiri en eitt samskonar frv. Mjer þykir vænt um að sjá þetta. Jeg skal ekki lasta, þótt „Framsókn“ hafi skoðanaskifti í sem allra flestum málum; það er altaf gleðiefni, þegar syndari bætir ráð sitt. Jeg sje ekki ástæðu til að segja fleira að sinni, með því að jeg á sæti í þeirri nefnd, sem málinu verður væntanlega vísað til. Þar vona jeg, að jeg fái tækifæri til að gera aths. við helstu agnúana, sem mjer virðast vera á frv. En jeg vil endurtaka, að jeg er samþykkur aðalefni þess og er ekki hræddur við að samþykkja heimildarlög, jafnvel handa þessari stjórn, sem nú situr.

Magnús Guðmundsson Jeg ætla ekki að fara út í neinar stórpólitískar hugleiðingar út af þessu máli. En jeg saknaði þess, að hæstv.dómsmrh. færði rök að því, af hverju hann vill gera Reykjavík svo mikið hærra undir höfði um framlag til sundhallar heldur en öllum öðrum kaupstöðum og sveitarfjelögum landsins, er aðeins hafa fengið 1/5 hluta greiddan úr ríkissjóði. En í þessu frv. er farið fram á, að Reykjavík fái helming frá ríkinu. Auðvitað er hjer um hærri upphæð að ræða en alment gerist, en hjer eru líka fleiri til að bera kostnaðinn heldur en í sveitum landsins. Og jeg vil segja, að Reykjavík á áreiðanlega ekki verra með að byggja þessa sundhöll af eigin ramleik heldur en ýms sveitarfjelög eiga með að koma upp smærri sundlaugum. Því vil jeg spyrja hæstv. ráðh., af hverju þessi mismunur stafar, eða hvort hann hefir hugsað sjer að bera fram tillögur um að hækka framlögin til sundlauga í sveitum. Jeg minnist ekki að hafa enn rekist á neina tillögu í þá átt, og man ekki betur en í fjárlagafrv. því, sem stjórnin hefir nú lagt fyrir þingið, sje gert ráð fyrir 1/5 hluta kostnaðar, eins og að undanförnu.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg vil fyrst svara hv. 1. þm. Skagf. (MG). Það er rjett, að telja má ósamræmi í því að ætla hærri styrk hlutfallslega til sundhallar í Reykjavík en sundlauga alment. Það er og rjett, að í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir fjárveitingum til sundlauga úti um land með líku sniði og áður. En jeg hefi áður beitt mjer fyrir því í hv.Ed., að hækkaður væri þessi styrkur, og jeg get endurtekið, að það er mín persónulega skoðun, að hann eigi að hækka upp í helming alstaðar. Hann má í raun rjettri ekki minni vera. Þótt jeg sje ókunnugur í kjördæmi hv.þm., þá get jeg sagt honum, að jeg hefi þar augastað á a. m. k. tveim stöðum, þar sem mjer sýndist rjett að koma upp yfirbygðum sundlaugum, og hefi jeg í hyggju að fylgja honum að því að koma þeim málum fram. Út af ræðu hv. 1. þm. Reykv. vil jeg taka fram, að þetta frv. var ekki sjerstaklega borið fram til að gleðja hann, þó gott sje, heldur til þess að gera gagn. Og þótt honum hafi þótt anda heldur kalt til Reykjavíkur frá Framsóknarflokknum, þá vil jeg minna hann á, að fyrir fám árum hjálpuðum við Framsóknarmenn honum og samþm. hans til að koma fram bæjargjaldafrv. fyrir Reykjavík, sem annars hefði sennilega strandað. Hv. þm. gat ekki á sjer setið að blanda öðru máli inn í þessar umr., óskyldu þó, nefnilega byggingu heimavista við mentaskólann. Það er eins og hv.þm. sje sama, hver tilgangurinn er með fjárframlögum, ef þau aðeins eru af svipaðri stærð, t. d. 100 eða 150 þús. kr. Það er eins og hann ætlist til, að upphæð fjárveitingarinnar muni skapa meðhald eða andstöðu, hver sem hún er. En hjer er ólíku saman jafnað. Af heimavistinni höfðu aðeins sárfáir menn gagn, en hjer er um að ræða gagn fyrir alla Reykjavík og fjölda manna utan af landi, sem hjer dvelja vetrarlangt, t. d. alt aðkomandi námsfólk. Nú eru ennfremur líkur fyrir, að ríkið sleppi við að byggja heimavistir við mentaskólann, en geti á annan og ódýrari hátt greitt fyrir nemendum utan af landi. Þessi tvö mál eru því óskyld og sje jeg ekki, hverja skynsamlega ástæðu hann hefir til þess að bera þau saman nú.

Bernharð Stefánsson Jeg hafði ekki ætlað mjer að taka til máls nú, en þar sem hv. 1. þm. Reykv. fór rangt með orð mín frá í fyrra, þykir mjer rjett að leiðrjetta það. Hann sagði, að jeg hefði látið þá skoðun í ljós þá, að eins rjett væri að breyta stjórnarskránni og taka fjárveitingarvaldið alveg af Alþingi eins og að þingið, heimilaði stjórninni að verja fje til framkvæmda með lögum, án þess að fjárveiting væri sett í fjárlög. En þetta er ekki rjett. Jeg hjelt þessu ekki fram, heldur spurði jeg aðeins hv 1. þm. Reykv., hvort hann vildi ekki flytja tillögu í þessa átt, því mjer fanst það í fullu samræmi við kenningar hans þá. Annars verð jeg að segja það, að ekki lítur út fyrir, að þakklæti hv.þm. til stjórnarinnar fyrir flutning þessa frv. hafi komið frá hjartanu. Jeg fæ ekki skilið ræðu hans öðruvísi en að hann sje að kalla fram mótstöðu gegn þessu máli, sem þó er til hagsbóta fyrir hans kjördæmi. En að blanda saman heimavistarmálinu frá í fyrra og þessu máli, þá er ólíku saman jafnað, og sje jeg ekki, að þessi tvö mál komi hvort öðru neitt við. En hvað mína skoðun á þessu máli snertir, þá sje jeg enga ástæðu til þess að fara að skýra hv.þm. frá henni fyrirfram. Hún kemur í ljós síðar. Jeg mun leitast við að forsvara mínar gerðir, og þarf hv.þm. engar áhyggjur að bera mín vegna um það. Og hv.þm. hefir enga sönnun fyrir því enn, hvernig jeg mun greiða atkvæði um þetta mál. Var því fullsnemt að gera ráð fyrir ósamræmi frá minni hálfu.

Magnús Guðmundsson Jeg skildi hæstv.dómsmrh. svo, að hann væri því meðmæltur að veita öðrum tiltölulegan styrk til Sundlaugabygginga við það, sem hjer er gert ráð fyrir að veitt sje Reykjavíkulbæ. En það hefir þá gleymst að breyta þessu í fjárlagafrv. Það hefði þó að minsta kosti mátt geta um það í athugasemdunum við frv. En það hefir ekki verið gert, svo það lítur svo út, sem hæstv. ráðherra hafi ekki komið til hugar það misrjetti, sem hjer er farið fram á, að skuli eiga sjer stað, fyr en nú. En hvað segir hæstv. ráðherra um það, hvað gera skuli til að rjetta hlut þeirra, sem búnir eru að byggja sundlaugar með styrk, er nemur aðeins 1/5 hluta? Fá þeir meira? Þótt svo kunni að vera, að sumum finnist heimavistin við mentaskólann ekki sambærileg við þetta mál, þá er þó til annað mál, sem heimavistin þolir vel samanburð við, og það er letigarður hæstv. stjórnar.

Magnús Jónsson Hv. 2. þm. Eyf. var frsm. minni hl. um frv. um heimavist við mentaskólann og lagði ásamt sínum flokki, að undanteknum hv.þm. V.-Ísf., á móti frv. Hann sagði þá - með leyfi hæstv. forseta - : „Það neitar víst enginn því, að þetta hefir verið gert. En jeg er þeirrar skoðunar, að þetta sje óheppilegt og alls ekki forsvaranlegt, og síst, þegar fjárhagur ríkissjóðs er jafnörðugur eins og nú“. Þetta var ástæðan þá. Annars sagði bæði hann og háttv.þm. str., núverandi forsrh., að þeir væru í sjálfu sjer fylgjandi frv. Það var fyrst, er frv. var komið til Ed., að hv. 1. landsk. kvað upp úr um virkilega mótstöðu gegn frv. En þar sem þeir bygðu andstöðu sína þá á erfiðleikum ríkissjóðs, þá má spyrja: Halda þeir afkomu hans betri nú? Ekki virðist fjárlagafrv. nú benda á, að þeir álíti, að svo sje. Og hið sama virðast þær greinar benda á, sem núverandi dómsmrh. hefir skrifað í kjallaradeild Tímans og hann nefnir „Úttekt“. Það virðist því lítið hafa breytst til batnaðar í þessu efni frá því, sem var í fyrra. Þá sagði sami hv.þm. ennfremur, að það „að veita svona lagaðar heimildir fyrir alla skapaða hluti“ væri „með öðrum orðum: að gera fjárlögin alveg óþörf. Það má altaf segja svo um allar framkvæmdir, að þær geti orðið fljótari, ef stjórninni er gefin heimild til að taka fje úr ríkissjóði, án þess það standi í fjárlögum. Kannske hv.frsm. meiri hl. (MJ) vilji flytja þá till. t. d. til breytingar á stjórnarskránni, sem liggur fyrir, að fjárlög sjeu alls ekki samin, heldur hafi stjórnin ríkissjóðinn í sínum höndum og megi nota hann eins og hún vill. Þetta er í raun og veru alveg í samræmi við hans skoðun“. Þetta var hans skoðun í málinu þá. Þá var hv.þm. hræddur um, að jeg væri að vekja andstöðu gegn þessu máli. Ekki þarf hann að vera svo mjög hræddur um það, þar sem jeg bað hv. þingdeildarmenn um að samþykkja frv. og þakkaði stjórninni fyrir að flytja það. Hæstv. ráðh. sagðist hafa miðað við teikningu Guðjóns Samúelssonar, til þess að slá því föstu, hvað kostnaðurinn mætti verða mikill við byggingu Sundhallarinnar. Já, það er undarlegt um þennan hæstv. ráðherra, sem oft er svo hugkvæmur, að hann getur haldið ræður klukkustundum saman og skrifað óþrotlegar greinar í blöð - að það er stundum eins og alveg lokist fyrir hans gáfnaljós, eins og þar sje ekkert inni fyrir annað en andleg fátækt og óþrjótandi ládeyða. Má í því sambandi minna á varðskipamálið. Þar hugkvæmdist honum ekkert annað en lagabrot, þótt hægt hefði verið að ná fullkomlega sama marki á alveg löglegan hátt. Eins er hjer. Það hefði fullkomlega dugað að taka það fram í aths. við frv., að fjárframlagið væri miðað við svipaða byggingu og þá, er sjest á teikningu húsameistara, en í frumvarpinu þurfti ekkert að nefna nema fjárupphæðina, sem heimila átti. Þessa sjálfsögðu leið gat hæstv. ráðherra ekki fundið. Þá segir hæstv. ráðh., að mismunur sje á sundhöll og heimavistum. Er það rjett. Munurinn er sá, að heimavistirnar voru ætlaðar utanbæjarmönnum, þar á meðal sveitapiltum, er hingað sækja nám, en sundhöllin verður aðallega handa Reykvíkingum. Get jeg glaðst af þeirri ást, sem hæstv. ráðh. virðist orðið bera til Reykvíkinga fram yfir alla aðra. Þar er ekki lengur Grímsbylýður. En þar sem við erum sammála um þetta mál í aðalatriðunum, þá orðlengi jeg þetta ekki meira.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg verð að lýsa yfir því, að jeg er þakklátur fyrir það, að þetta frv. er komið fram. sundið er hollasta íþróttin og jafnframt nauðsynlegasta. Samkvæmt gildandi lögum má koma á sundnámsskyldu í kaupstöðum, og er það hin brýnasta nauðsyn, ekki síst í Reykjavík, sem er mesti fiskiveiðabær í Norðurhöfum og þar sem hver maður ætti því að vera syndur. En slíkri sundnámsskyldu er ekki hægt að koma á fyr en til eru nægar sundlaugar til náms, og það verður ekki í Reykjavík fyr en slík sundhöll er komin upp, því að sundlaug sú, sem nú er notuð, er allskostar ófullnægjandi nú, hvað þá heldur ef öll hin upprennandi kynslóð ætti að læra sund. Jafnframt er hjer um hagsýni að ræða á notkun laugavatnsins, því að ætlast er til, að það verði leitt til bæjarins og með því fyrst hitaðar upp opinberar byggingar, en síðan aðeins notaður afgangurinn af vatnshitanum í sundlaugarnar í Sundhöllinni. Þetta mál hefir verið mikið áhugamál íþróttamanna hjer í bæ, en átt litlum vinsældum að fagna meðal ráðandi íhaldsmanna hjer, sem hafa tafið framgang þess á ýmsa lund. Jeg hygg því, að lofsyrði hv. 1. þm. Reykv. hafi naumast verið af heilum huga töluð. Jafnvel þegar kunnugt var, að hæstv. stjórn ætlaði að leggja þetta frv. fyrir þingið, þá kostaði það harða „agitation“ að koma málinu gegnum bæjarstjórnina hjer. Í ljósi þeirrar staðreyndar skiljast lofsyrðin. Þá talaði hv. 1, þm. Skagf. um það, að tillagið til sundhallarinnar, sem gert er ráð fyrir í frv., væri miklu hærra hjer en lagt hefði verið til sundlauga annarsstaðar. Það er gert ráð fyrir því, að Sundhöllin kosti 220–230 þús. kr., og af því leggur ríkissjóður 100 þús. kr., en Reykjavíkurbær þá 120–130 þús. kr., auk þess sem bærinn leggur til endurgjaldslaust leiðslu á vatninu, sem mun kosta yfir 100 þús. kr., lóð alldýra, er kostar sjálfsagt 20–30 þús. kr., og fleira, svo hjer er ekki um það að ræða, að ríkið leggi til helming kostnaðar, heldur sennilega fjórðung. Hitt væri ekki óeðlilegt, þótt ríkið legði tiltölulega meira til sundlaugar hjer í bænum en annarsstaðar, vegna þess að hjer eru opinberir skólar, sem sóttir eru hvaðanæfa af landinu og ætlast er til, að fái ókeypis aðgang að sundhöllinni og ókeypis sundkenslu. Er því aðstaðan öll önnur hjer en úti um sveitir landsins, þar sem ekki er eins alment gagnið af sundlaugunum eins og hjer í bænum, og því ekki nema eðlilegt, þótt Sundhöllin í Reykjavík væri styrkt fram yfir venjulegar sundlaugar í sveitum, þótt þær eigi alt gott skilið.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Hv. 1. þm. Skagf. var óánægður yfir því, að Reykjavík væru veitt hjer hagstæðari kjör en öðrum hjeruðum landsins hafi verið veitt hingað til. Hv. þm. virðist gleyma því, að jeg hefi í Ed. reynt að fá tillagið til sundlaugabygginga hækkað, en ekki tekist það vegna mótstöðu íhaldsins, hans eigin flokksbræðra. Og þegar litið er til mótstöðu þeirra gegn samskonar byggingu við Laugaskólann, þá er einkennileg umhyggja sú, er nú kemur fram hjá honum fyrir hönd annara hjeraða. En ummæli hv.þm. ættu þó að gefa vonir um, að hann yrði síðar með hlutfallslegri hækkun styrks til sundlauga í sveitum. Þá spurði sami hv.þm., hvort stjórnin hugsaði sjer að hækka tillag til þeirra, sem þegar hafa fengið styrk úr ríkissjóði til sundlauga. Ef rjett væri að taka upp að nýju hið svonefnda Krossanesmál, þá ætti að mega gera hitt líka. Er rjett að spyrja hv.þm. um álit hans í því efni. Hv. 1. þm. Reykv. var að bera saman sundhöll og heimavistir við mentaskólann. Þó er þar ólíku saman jafnað, meðal annars af því, að sundhöllin á að geta borið sig fjárhagslega. Mætti meira að segja sennilega gera hana að gróðafyrirtæki, ef almenningshagur mælti ekki á móti því. En um heimavistirnar var um beinan framhaldskostnað að ræða, sem ríkið hefði orðið að taka á sínar herðar. Hv. 1. þm. Reykv. var eitthvað að gefa mjer að sök, að jeg hefði brotið lög, af því að jeg hefði ekki fundið heppilegri leið til úrlausnar. Ef á annað borð þarf að brjóta lög, geri jeg ráð fyrir, að það geti hent mig ekki síður en aðra. Í því sambandi get jeg bent honum á, að einn þektur þm. í hans flokki, hv.þm. Snæf., lýsti því yfir í gær í þingræðu, að ekki hefði verið hjá því komist í fyrra að brjóta þingsköpin. Þess vegna vonast jeg eftir, þegar hv. 1. þm. Reykv. sjer svo fagurt fordæmi í lögbrjótaheimspekinni, að hann viðurkenni, að hjá mjer geti einnig sannast hið fornkveðna: að nauðsyn brýtur lög.

Var þá haldið áfram að brjóta þingsköpin?

. Fordæmið var fengið og því var haldið áfram meðal annars af þeirri einföldu ástæðu, að rjett þótti, að íhaldið, sem brotið hafði lög á andstæðingum sínum í fyrra, fyndi nú, hvernig það væri, að brotin væru lög á þeim.

En mórallinn!

. Því var óspart haldið fram í fyrra af þáverandi stjórnarflokki, að andstöðuflokkurinn notaði máltafir að óþörfu. En hvað gera andstæðingar núverandi stjórnar í dag? Þeir teygja tímann með endalausum útúrsnúningum um mál, sem þeir þykjast þó vera fylgjandi. Ef þetta er ekki sönnun um óþarfa máltafir, þá veit jeg ekki, hvað það er, nema þá að á þeim ætli að sannast, þegar fýkur í íhaldsskjólin: að hægra er að kenna heilræðin en halda þau.

Jón Ólafsson.: Jeg hafði ekki ætlað mjer að tala á þessu stigi málsins, en orð hv. 2. þm. Reykv. urðu þess valdandi, að jeg kvaddi mjer hljóðs. Jeg vil þá, áður en jeg sný mjer að ræðu hv. 2. þm. Reykv., þakka hæstv.dómsmrh. fyrir flutning þessa máls. Að svo stöddu hefi jeg enga ástæðu til að halda, að honum gangi annað en gott eitt til með flutningi frv. Þess vegna vona jeg, að flokksmenn hæstv.dómsmrh. styðji þetta mál, svo að Reykvíkingar og aðrir landsmenn megi líta slíka menningarbót höfuðstaðar síns fullgerða árið 1930. Það var ekki rjett, sem hv. 2. þm. Reykv. vildi láta skína í gegnum orð sín, að við íhaldsmennirnir í bæjarstjórn hefðum beitt okkur móti þessu máli. En hitt er satt, að við höfum alla jafnan haldið því fram, að hjer væri um svo mikið vandamál að ræða, að ekki mætti að því flana að órannsökuðu máli, eins og börn, sem við öllu gleypa án þess að gera sjer ljóst, hvað gera þarf fyrst. Fyrir okkur vakti altaf, að heita vatnið yrði fyrst leitt til bæjarins í þeim tilgangi aðallega að hita með því stórhýsi bæjarins, og frá þeim rynni svo vatnið aftur í sundhöllina. Að þessu vildum við láta rannsóknina miða, en það var þvert á móti því, sem hv. 2. þm. Reykv. og hans samherjar í bæjarstjórn hjeldu fram. Þeir vildu flana að öllu órannsökuðu í þessu máli, eins og þeirra er venja í allflestum málum. Nú í vetur hafa fyrst legið fyrir endanlegar upplýsingar um þetta mál. Og þá stóð ekki heldur á fjárhagsnefnd bæjarstjórnar að taka málið upp og leggja til, að bærinn gengist fyrir byggingu Sundhallarinnar. Hitt þykist jeg mega segja, að bæjarstjórn muni ekki veita fje til byggingar sundhallar úr bæjarsjóði. Að minsta kosti erum við íhaldsmennirnir í bæjarstjórn þeirrar skoðunar, að bærinn geti ekki veitt til Sundhallar 200 þús. kr., en leggjum fremur til, að tekið verði lán í þessu skyni, enda telja flestir hugsandi menn það heppilegra. Jeg þykist nú ekki þurfa að hafa þessi orð fleiri, en vænti þess, að hv. deild geti fallist á frv. og viðurkenni, að hjer sje um hagsmunamál að ræða, ekki aðeins fyrir Reykjavíkurbæ og borgara hans, heldur nái það og til fjölda manna víðsvegar af landinu, sem dvelja hjer að vetrinum. Og þó að hjer sje farið fram á allháan styrk úr ríkissjóði, þá vona jeg, að hv.þdm. sjái, að hjer er ekki um neina ósanngirni að ræða, enda eru það ekki stórar upphæðir, sem ríkissjóður hefir hingað til látið af höndum rakna til bæjarins, og þetta, sem frv. fer fram á, þá fyrsti styrkurinn, sem um munar.

Hjeðinn Valdimarsson Það er aðeins ofurlítil leiðrjetting til hv. 3. þm. Reykv. Þetta mál var nægilega upplýst fyrir ári síðan. Þá lá frammi í bæjarstjórn bæði uppdráttur af sundhöllinni og kostnaðaráætlun. Hefði þá verið vilji íhaldsliðsins í bæjarstjórn og íhaldsstjórnarinnar, er þá fór með völdin, að byggja sundhöllina, þá hefðu þeir getað borið þetta frv. fram á síðasta þingi, og þá hefði verið byrjað á sundhöllinni nú. Það er því mesti misskilningur hjá hv. 3. þm. Reykv., að íhaldsmennirnir í bæjarstjórninni hafi verið málinu hlyntir. Þeir hafa frá byrjun verið því andvígir og reynt að tefja fyrir framgangi þess á alla lund. Reki maður málið frá því það kom inn í fjárhagsnefnd bæjarstjórnar, þá sjest, að íhaldsmenn vildu láta sjer nægja aðeins að tala við Alþingi og stjórn, án þess að ákveðið yrði, að Sundhöllin skyldi komin upp fyrir 1930, sem þó var metnaðarmál, ekki aðeins allra helstu íþróttamanna hjer í bæ, heldur og fjölda annara borgara bæjarins. Hitt er annað mál, að eftir að bæjarstjórn og íhaldslið hennar heyrði, að frv. þetta mundi á döfinni hjá hæstv.dómsmrh. og að íþróttamenn bæjarins mundu fylgja því fast eftir, þá sneru þeir við blaðinu, íhaldsmennirnir, og gengu inn á að heimila borgarstjóra að taka lán fyrir bæinn, til þess að fullnægja skilyrðum þeim, er Alþingi mundi heimta gegn styrknum úr ríkissjóði. Má því búast við, að málið komist nú í höfn, enda þótt heppilegra hefði verið, að ákveðið hefði verið af bæjarstjórn að leggja kostnaðinn við Sundhöllina á í útsvörum 2–3 ára, eins og við jafnaðarmenn vildum, heldur en að eiga á hættu, hvort lán fáist í þessum tilgangi handa bænum.

Magnús Guðmundsson Það er aðeins örstutt athugasemd. Út af samanburði þeirra hv.þm. Reykv., sem talað hafa um kostnaðinn við byggingu sundhallar hjer og sundlauga úti um land, þá tók jeg það fram áðan, eins og líka hæstv.dómsmrh. viðurkendi, að ríkissjóðsstyrkur sá, sem veittur er samkvæmt fjárlögum til byggingar sundlauga úti um land, er bundinn því skilyrði, að sundlaugarnar sjeu á eftir almenningi til nota. Þetta hefir líka altaf orðið svo í framkvæmdinni; sveitirnar hafa látið í tje laugina og landið umhverfis almenningi til afnota. Annars þarf ekki lengra að fara í þessum samanburði um hagstæðari kjör Reykjavíkurbæjar á móts við það, sem sveitunum er boðið, en að hlusta á þakklæti allra háttv.þm. Reykv., sem talað hafa, til hæstv.dómsmrh. Þeir vita áreiðanlega, fyrir hvað þeir eru að þakka, og finna jafnframt, að rjettur sveitanna er fyrir borð borinn. Hæstv. dómsmrh. sagði eitthvað á þá leið, að hann hefði ekki getað komið þessu öðruvísi fyrir. En bágt á jeg með að trúa því. Jeg get ekki trúað, að hann megi sín svo lítils í stjórninni, að hann hefði ekki getað komið því inn í fjárlagafrv. að hækka styrkinn til sundlaugabyggingar úti um land í samræmi við þá upphæð, sem hann leggur til, að Reykjavíkurbær fái til sundhallarinnar. Að minsta kosti hefði honum verið innan handar - eins og jeg drap á áður - að láta þess getið í greinargerð frv., að hann mundi leggja til, að sundlaugastyrkurinn til sveita yrði hækkaður. En úr því hann hefir ekki gert það, virðist mega ætla, að honum hafi ekki verið það mikið áhugamál. Hann skaut því fram, hæstv.dómsmrh., hvort hægt mundi að taka upp Krossanesmálið aftur. Það þykir nú kannske undarlegt, að dómsmálaráðherra skuli spyrja um slíkt, því líklega ætti engum að standa nær að vita það en einmitt honum. Jeg fyrir mitt leyti held, að það sje ekkert því til fyrirstöðu, að hægt sje að taka upp málið aftur. Annars mætti benda honum á, ef hann hefir gleymt því, að það hefir fallið dómur í þessu máli í einkamáli, sem höfðað var gegn verksmiðjunni, og hún vann málið.  (Dómsmrh. JJ: Ekki landsdómur!)  . Að vísu hefir það ekki verið rekið fyrir landsdómi.

Jeg held ráðherrann ætti ekki að nefna landsdóm!

. Og það var merkur lögfræðingur og Framsóknarmaður, sem flutti málið fyrir Krossanesverksmiðjuna, og því lauk svo, að hann vann það. Sýnir þetta, að merkur Framsóknarmaður áleit málstað verksmiðjunnar góðan og dómstólar samþyktu það. Jeg held því, að hæstv. ráðherra hefði lítið upp úr að taka málið upp, en svo mikið vil jeg kenna honum í lögfræði, að hann getur það.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Þetta frv. er hugsað sem bráðabirgðabreytingar á hegningarlögunum, og í aths., sem því fylgja, er tekið fram, í hverju þessar breytingar eru fólgnar. Hegningarlög okkar eru nú orðin úrelt að mörgu leyti, og er það engin furða, þar sem þau eru frá 1869. Hafa á þeim tíma, sem liðinn er síðan þau voru sett, orðið miklar breytingar á hugmyndum manna um hegningarmál. Þó að menn hafi lengi fundið, að full þörf væri á að breyta hegningarlöggjöfinni hjer á landi, hafa þó engar verulegar breytingar verið gerðar. Hefir það verið alment viðurkent, að hjer væri um það vandamál að ræða, sem ekki mætti flana að. Hafa menn því heldur kosið að bíða um stund og sjá, hvað gerðist um þessi mál hjá nágrannaþjóðunum, og þá með það fyrir augum, að eitthvað yrði á breytingum þeirra að græða. Síðastl. haust var hjer í Reykjavík háð lögfræðingaþing, er samþ. áskoranir til þings og stjórnar um að endurskoða hegningarlöggjöf landsins hið allra fyrsta. Nú er það vitanlegt, að á þeim 4 mánuðum, sem liðnir eru síðan stjórnarskiftin urðu, hefir ekki verið unt að vinna að gagngerðri breytingu á hegningarlöggjöfinni. Til þess þarf rækilega endurskoðun hennar, sem að sjálfsögðu tekur ekki skemri tíma en heilt ár, enda er ekki ósennilegt, að talsverður tími líði enn, þangað til löggjöf þessari verður komið í viðunanlegt horf. Stjórnin vildi nú samt verða við kröfunum um breytingar á hegningarlögunum, að svo miklu leyti, sem hún sá sjer fært með þeim stutta fyrirvara, sem hún hafði. Þetta er önnur aðalástæðan til þess, að þetta frv. er borið fram. En jafnframt er það afleiðing af öðru frv., sem hjer er á ferðinni, um byggingu nýs fangahúss. Af því að auðsætt er, að ekki getur dregist lengur að reisa nýtt hegningarhús, rjeði stjórnin einn af helstu lögfræðingum bæjarins til þess að gera till. um þær bráðabirgðabreytingar á hegningarlögunum, sem bornar eru fram í þessu frv. Annars get jeg ekki komist hjá því að minnast dálítið á hegningarhúsið. Þó að það kunni á sínum tíma að hafa fullnægt þeim kröfum, sem þá voru gerðar til þess, er það nú orðið gamalt, eins og menn vita. Og þó að það væri reist í útjaðri bæjarins, hefir bygðin færst svo út, að það er nú inni í miðjum bænum. Og eftir því sem lögbrotum hefir fjölgað síðustu árin, er húsið orðið alt of lítið, svo að ekki er hægt að einangra fanga eins og stendur. Nú á tímum hallast allur þorri sjerfróðra manna að því, að fangelsin eigi ekki að vera í bæjunum, heldur uppi í sveit, þannig að fangarnir fái að vinna ýmiskonar útivinnu. Í þessu frv. eru gerðar ráðstafanir til þess, að hægt verði að breyta þeirri innilokun, sem nú á sjer stað, í holt starf. Þá hafa verið tekin inn í frv. nokkur atriði önnur, t. d. um fjárhættuspil og önnur afbrot, sem telja má að stafi af því, að lifnaðarhættir eru orðnir fjölbreyttari hjer nú en áður. Þau ákvæði stefna í nútímaátt, og vænti jeg, að þau verði talin til bóta. Að lokum vil jeg mælast til, að frv. verði, að umr. lokinni, vísað til allshn.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Þetta frv. er að vísu ekki eins þýðingarmikið og það, sem síðast var afgreitt hjer í deildinni (sundhöll). En þó er hjer um nauðsynjamál að ræða. Sundhöllin er menningarmál, og til þess fram borið, að bæta heilbrigði þjóðarinnar, en ekki fyrst og fremst til að spara fje. Með þessu frv. er aðeins um fjárhagslegt atriði að ræða fyrir ríkissjóð. Og þó að það yrði samþykt nú, sem jeg skal ekkert segja um að verði, þá gæti vel farið svo, að eitthvað dragist að byrja á byggingunni. En frv. hefi jeg borið fram vegna þess, að þegar hagur ríkissjóðs leyfir, verður ekki komist hjá því að byggja þetta hús. Annars liggja tvær höfuðástæður til þess, að frv. er fram borið. Í fyrsta lagi mun það reynast ódýrara fyrir ríkið að byggja yfir skrifstofur sínar, heldur en að leigja húsnæði fyrir þær víðsvegar úti um bæ. Mundi því vera um allmikinn fjársparnað að ræða fyrir ríkissjóð, kæmist það í framkvæmd að reisa húsið. Í öðru lagi eru líkur til, að hægt yrði að draga saman störf í skrifstofunum, ef þær væru allar í sama húsi, og minka þannig mannahald. Mundi samfærsla spara starfsmönnum skrifstofanna margan snúning og tafir. Auk þess yrði hún til mikilla hagsmuna fyrir alla þá menn, sem erindi eiga í skrifstofurnar. Eins og kunnugt er, eru skrifstofur þessar dreifðar út um allan bæ, svo að hjá ferðamanni, sem mörgum erindum hefir að gegna, fer hálfur dagurinn í að hlaupa milli þeirra. Annars vil jeg taka það þegar fram, að til mála hefir komið að byggja við stjórnarráðshúsið í þessu skyni, og þá stungið upp á að bygðar yrðu álmur út að Bankastræti og Hverfisgötu. En að byggja þessar hliðarálmur við húsið eins og það er, mundi aldrei fara vel og spilla mjög útliti þess hluta bæjarins, sem húsið stendur í. Stjórnin hefir því helst hugsað sjer að nota lóð ríkisins á Arnarhólstúninu og reisa þar nýtt hús með einföldu sniði, er fullnægi þó kröfum tímans. Heppilegast mundi að hafa það með því sniði, sem liðkast um slíkar byggingar í Ameríku, og byggja smátt og smátt, eftir því sem fjárhagur ríkisins leyfir. Til útlits þessa húss þarf ekki að gera jafnháar kröfur og þeirrar byggingar, sem stæði á stjórnarráðsblettinum.

Það verður þó að vera hljóðhelt!

. Já, stjórnarráðshúsið er nú hljóðhelt. Það eru metraþykkir múrveggir í því, og þó að það sje gamalt, er það vandað og traust, enda var það til forna hvorttveggja í senn: betrunarhús og letigarður. Eins og jeg gat um í upphafi máls míns, getur dregist, að húsið verði bygt, enda þótt heimildin yrði samþykt. En fyr eða síðar hlýtur að koma að því, að það verði reist. Og þá er gott, að heimildin sje til. Jeg þykist ekki þurfa að fara um frv. fleiri orðum. Það mun vera best komið hjá hv.fjhn., og geri jeg að till. minni, að því verði þangað vísað, að þessari umr. lokinni.

Magnús Guðmundsson Það er aðeins örlítil fyrirspurn til hæstv.dómsmrh. um það, hvort nokkur áætlun hafi verið gerð um, hvað hús þetta muni kosta. Mjer skilst, að hjer sje um þá stórbyggingu að ræða, að ekki sje unt að glöggva sig á málinu, fyr en ábyggileg kostnaðaráætlun liggur fyrir.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Um fullnaðarkostnaðaráætlun er ekki enn að ræða. En húsameistari ríkisins hefir lauslega áætlað, að húsið mundi kosta 175–200 þús. krónur. Þykir mjer sennilegt, að honum vinnist tími til að fullgera áætlunina svo snemma, að nefndin geti fengið hana til athugunar áður en málið verður afgreitt.

Jón Ólafsson Það er nú í sjálfu sjer óþarft að vera að svara fullyrðingum hv. 2. þm. Reykv., en af því honum er svo lagið að skýra rangt frá gangi þessa máls í bæjarstjórn, þá vildi jeg árjetta lítilsháttar það, sem jeg sagði áðan. Við höfum aldrei verið á móti málinu, þó við höfum ekki getað fylgst með hugsanahrærigraut hans og fljótfærnisályktunum þeim, sem komið hafa frá honum og skoðanabræðrum hans í bæjarstjórn. Það mun engan undra, þó að gætnir menn gleypi ekki allar flugur athugasemdalaust, sem frá þessum flokki koma. Hefði verið farið að orðum hv. 2. þm. Reykv. og skoðanabræðra hans í bæjarstjórn, að flýta málinu, þá er vitanlegt, að um það hefði ekki verið svo búið, sem þurfti og við íhaldsmennirnir vorum sammála um. Nú fyrst er málið svo undirbúið, að allar líkur benda til þess, að sundhöllin komist upp fyrir 1930. Með öðr um orðum, málið er komið á þann rekspöl, sem meiri hluti bæjarstjórnar hefir altaf verið að vinna að, og við það mega allir vel una.

Magnús Jónsson Jeg hefi ekki fylgst með í störfum stjórnar Sambands starfsmanna ríkisins, en mjer kemur þetta ákaflega einkennilega fyrir, að hún skuli hafa skrifað stj. á þessa leið, að hún hafi verið ánægð með kjörin eins og þau eru. Mjer skildist á hæstv. ráðh., að fyrir lægi brjef á þá leið, að þeir legðu til, að málið færi í nefnd, en kærðu sig ekki um, að frekar yrði í því gert að svo komnu. Á síðasta þingi fór stjórn Sambandsins fram á nokkra hækkun á dýrtíðaruppbót. Sætti jeg töluvert þungum ávítunum, en litlum vinsældum meðal minna samstarfsmanna fyrir það, hve laust jeg hafði haldið á því máli í fyrra, enda verð jeg að segja, að jeg á dálítið erfiða aðstöðu; því það er leiðinlegt að berjast fyrir því máli, sem snertir mann sjálfan ákaflega mikið. Þarna fann jeg þá greinilegan vott þess, að starfsmennirnir voru óánægðir með kjör sín. Þykir mjer merkilegt, ef þeir verða ekki fyrir vonbrigðum, er þeir sjá, hvernig stjórnin tekur í málið nú. Hæstv. ráðh. vildi ekki gefa svar um, hvort stjórnin mundi leggja til fyrir sitt leyti, að milliþinganefnd yrði skipuð í málið. Það gerir raunar ekki mikið til; það má bera málið fram, þó að liðið sje á þingið. En mjer er hinsvegar ekki vel ljóst, hvað undirtektir fjhn. hafa að segja í þessu máli, nema fjhn. takist að leysa svo vel úr þessu, að ekkert þurfi þar um að bæta. En jeg er sammála því, sem hæstv. fjmrh. sagði í fyrstu ræðu sinni, að um það sjeu litlar eða hjer um bil engar vonir. Ef þingið á að gera umbót á þessu máli, verður það að vera með einhverju einföldu ráði, svo sem dýrtíðaruppbót. Við getum lítið spáð um framtíðina, en ýmislegt sýnist benda í þá átt, að verðlag ætti að fara að verða nokkuð stöðugt í landinu. Jeg býst við, að hæstv. stjórn, eftir sinni stefnu, reyni að koma í veg fyrir, að gildi peninganna haggist hjer eftir, og mætti þá sennilega fá endanlega ákveðin laun embættismanna, og yrði þar með látinn hverfa af þeim þessi dýrtíðar-, bráðabirgða- og stríðsbragur, sem á þeim lögum hefir verið nú um hríð.