Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. allshn. (Guðmundur Ágústsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 879 frá allshn. um frv. til laga um viðauka við lög um skipan dómsvalds í héraði, lögreglustjórn, tollstjórn o.fl., nr. 74 27. apríl 1972. Það frv. sem hér um ræðir eða réttara sagt bráðabirgðalög sem sett voru í sumar hafa fengið umfjöllun í nefndinni og er hún sammála um svohljóðandi nál.: ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og fékk til viðræðna um efni þess Þorstein A. Jónsson, deildarstjóra í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu. Frumvarp þetta er lagt fyrir Alþingi samkvæmt boði 28. gr. stjórnarskrárinnar til að staðfesta bráðabirgðalög er gefin voru út 13. janúar 1990, níu dögum áður en þing kom saman. Samkvæmt 28. gr. stjórnarskrárinnar skal ekki gefa út bráðabirgðalög nema brýna nauðsyn beri til. Í umræðum innan nefndarinnar kom fram að óvíst hafi verið hvort dráttur á lögfestingu þessara ákvæða uns Alþingi kom aftur til funda hefði valdið miklum vanda. Vill nefndin leggja áherslu á að gætilega sé farið með þessa heimild stjórnarskrárinnar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.`` Undir þetta rita Jón Helgason formaður, Guðmundur Ágústsson fundaskrifari, Jóhann Einvarðsson, Skúli Alexandersson, Eyjólfur Konráð Jónsson með fyrirvara, Danfríður Skarphéðinsdóttir með fyrirvara og Salome Þorkelsdóttir einnig með fyrirvara. Ég tel rétt að fara yfir það sem í nál. greinir og þá umræðu sem var í nefndinni. Áður en ég tek til við að ræða einstaka þætti og það hvenær og hvort 28. gr. stjórnarskrárinnar hafi verið misnotuð vil ég, með leyfi forseta fyrst lesa upp það sem fram kemur í bráðabirgðalögunum þegar þau voru sett: ,,Forseti Íslands gjörir kunnugt: Dóms- og kirkjumálaráðherra hefur tjáð mér, að þann 9. janúar 1990 hafi gengið dómur í Hæstarétti Íslands í máli nr. 120/1989, þar sem niðurstaðan hafi orðið á þann veg, að dómur uppkveðinn í sakadómi Árnessýslu hafi verið felldur úr gildi og málinu vísað heim í hérað til löglegrar málsmeðferðar og dómsálagningar. Hafi þetta verið gert sökum þess, að sýslumaðurinn í Árnessýslu og fulltrúi hans, sem kvað upp hinn áfrýjaða dóm, hafi verið vanhæfir til að fara með dómstörf í málinu, þar sem sýslumaðurinn sé jafnframt lögreglustjóri í sama umdæmi og hafi sem slíkur farið með lögreglurannsókn málsins. Sú staða sé því uppi í tuttugu umdæmum landsins, að einn og sami maðurinn sé í senn lögreglustjóri og dómari, án þess að sjálfstæðir héraðsdómarar starfi við þau embætti, sem geti farið með og dæmt í opinberum málum á eigin ábyrgð, óháð því hvort forstöðumaður embættisins er vanhæfur til meðferðar málsins. Af þessum sökum sé svo komið í umræddum umdæmum, að þeir, sem þar fari nú með dómsvald að gildandi lögum, verði í ljósi áðurnefnds dóms Hæstaréttar taldir vanhæfir til að fara með flest þau opinber mál, sem þar séu og verði til meðferðar, þar til ný skipan dómstóla í héraði samkvæmt lögum um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði, nr. 92 1. júní 1989, komi til framkvæmda þann 1. júlí 1992. Til að tryggja að dómarar verði fyrir hendi í umræddum umdæmum, sem taldir verði hæfir og bærir til að fara með opinber mál þar, beri brýna nauðsyn til að nú þegar verði gerð breyting á gildandi lögum, svo meðferð þessrara dómsmála stöðvist ekki eða dragist óhæfilega. Fyrir því eru hér með sett bráðabirgðalög samkvæmt 28. gr. stjórnarskrárinnar á þessa leið.`` Í sjálfu sér er ekki deilt um og nefndin er sammála um þá skipan sem var sett á að ég tel. Hins vegar er setningarmátinn óeðlilegur að því er nefndarmenn telja þar sem svo stutt hafi verið til setningar Alþingis, aðeins níu dagar. Með nál. er nefndin að vara við ofnotkun á þeirri heimild sem ríkisstjórn og forseti hafa til setningar bráðabirgðalaga. Það má eflaust alltaf deila um það, eins og í þessu tilviki, hvort rétt hafi verið að setja bráðabirgðalög. En það sem verður að hafa í heiðri er að það er löggjafarsamkoman sem setur lög en ekki ríkisstjórn með atbeina forseta og að það eigi að vera mjög brýn skilyrði fyrir hendi til að bráðabirgðalög verði sett. Ég vil ekki hafa þessi orð fleiri en legg áherslu á það sem fram kom í nefndinni að ríkisstjórn og ráðherrar reyni eftir mætti að beita þessari heimild af varfærni og grípi ekki til óyndisúrræða af þessu tagi nema mjög brýna nauðsyn beri til og svipti þar með ekki Alþingi rétti til að taka á málum eins og þessum.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegur forseti. Eins og fram kemur hef ég undirritað nál. sem hér er til umræðu með fyrirvara. Fyrirvari minn byggist á setningu bráðabirgðalaga svo skömmu áður en áætlað var að þing kæmi saman. Eins og fram kom við undirbúning þessa máls, þ.e. um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði, vorum við kvennalistakonur hlynntar því frá upphafi og studdum að sjálfsögðu það frv. sem varð að lögum á síðasta þingi. Það er hins vegar spurning hvort hér bar svo brýna nauðsyn til, eins og segir í stjórnarskránni, að nauðsynlegt hafi verið að setja bráðabirgðalög. Ég vil aðeins benda á að þegar þingi var frestað 22. des. sl. var það gert með eftirfarandi orðum hæstv. forsrh.: ,,Enda verði þingið kvatt til fundar á ný eigi síðar en 22. jan. 1990.`` Það hefði ekkert verið því til fyrirstöðu ef svo mikið lá við, ef svo brýna nauðsyn bar til, að kalla þingið saman níu dögum fyrr og ég þykist þess fullviss að alþingismenn allir hefðu verið reiðubúnir til að afgreiða þetta mál þá þegar.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til að taka undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram, bæði af hálfu frsm. og síðasta hv. ræðumanns. Auk hennar, Danfríðar Skarphéðinsdóttur, skrifum við Salome Þorkelsdóttir undir nál. með fyrirvara. Hann byggist að sjálfsögðu að mestu á því sem þegar hefur fram komið. Ég mundi nú segja að það sé meira en að orkað hafi tvímælis að þetta frv. var flutt svo skömmu áður en þing kom saman að nýju. Það var á ystu nöf að það væri innan ákvæða stjórnarskrár. Það eina sem réttlætir þetta er að kannski væri hægt að benda á önnur dæmi, a.m.k. að því er tímasetninguna varðar, en ekki að hinu leytinu að það væri svo brýnt að þessi skipan kæmist á vikunni fyrr en ella hefði orðið. Hitt er a.m.k. ekki alls kostar rétt að við í nefndinni höfum verið sammála um þá skipan sem upp var tekin með setningu þessara bráðabirgðalaga, a.m.k. ekki ég. Það finnst mér líka orka mjög tvímælis hvort það er rétt skipan. En hitt væri kannski að fara úr öskunni í eldinn að breyta aftur í fyrra form eða taka upp eitthvað annað í þeim ólgusjó sem bæði skipun dómstóla og margt annað í þessu þjóðfélagi okkar er. Þess vegna er ekki annað að gera en að sætta sig við orðinn hlut. En það var nauðsynlegt að hér kæmi fram og er þakkarvert að það skuli kma fram í raun og veru af hálfu fjögurra nefndarmanna, því að frsm. tók undir með okkur hinum sem skrifuðum undir með fyrirvara, að hér sé á ystu nöf farið að því er varðar ákvæði stjórnarskrárinnar um heimild til útgáfu bráðabirgðalaga. Það hefur færst mjög í aukana að menn séu að gefa út bráðabirgðalög um alla mögulega hluti og ómögulega og að mér læðist sá grunur að embættismennirnir hafi lúmskt gaman af því að gera grín að Alþingi með því að flytja svona frumvörp rétt áður en þing kemur saman. Ég sagði gera grín að Alþingi en ekki bara það heldur líka taka í rauninni fram fyrir hendur Alþingis, vera búnir að fullskapa löggjöfina áður en þingmenn fari eitthvað að fjalla um hana. Það gæti tafist svo og svo lengi ef þingmenn færu að kalla á einhverja og yfirheyra þá o.s.frv. Það væri ekki af því góða fyrir kerfið. Kerfið ætti að stjórna, það væri hið vitra afl í þjóðfélaginu og þess vegna ætti að fara þá leið að reyna að rýra það afl og koma skipaninni þannig á að hún væri svona eins og í kansellístíl og það væru tilskipanir frekar en að þvælast með löggjafarvald. En ég endurtek að það læðist að mér sá grunur, ég get ekki fullyrt að þetta sé rétt hjá mér en sá grunur læðist að mér.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 886 um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 94/1980, um heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að fullgilda fyrir Íslands hönd samning milli Íslands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar um gagnkvæma aðstoð í tollamálum. Nál. er frá fjh.- og viðskn. Nefndin hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt. Undir þetta rita Guðmundur Ágústsson, Jóhann Einvarðsson, Skúli Alexandersson, Guðrún Agnarsdóttir, Eyjólfur Konráð Jónsson og Eiður Guðnason. Halldór Blöndal var fjarverandi afgreiðslu málsins. Ég held að ég þurfi ekki að hafa mörg orð um frv. en legg til að málið verði samþykkt til 3. umr.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég hef áður gert athugasemd við það að það er óþolandi þegar verið er að flýta fundum um klukkutíma, í samráði við hverja og hvernig sem það er gert. Það hlýtur að vera hægt að standa við það af forsetum þingsins að þingfundir hefjist kl. 2 á venjulegum dögum. Menn eru að binda sig með löngum fyrirvara, fjöldi þingmanna situr á fundum í hádeginu. Menn hafa verið að tínast hingað inn í þingsalinn eftir kl. 1. Þetta er einfaldlega óþolandi. Ég skal svo ekki ræða stjórn þingsins að öðru leyti. En ég get þó rifjað eitt upp að þingnefndir t.d. hafa sent forsetum bréf um að fá aðgang að eðlilegum upplýsingum í sambandi við sín störf. Slíkum bréfum nefnda er ekki svarað af forsetum þingsins. Nú er ég að tala um bréf frá sjútvn. Ég get kannski líka bent á það að ég vakti athygli á því á fundi með forsetum um daginn að eðlilegt væri að nefndafundir hæfust ekki fyrr en kl. 10 á mánudögum vegna þess að menn kynnu að fara heim til sín eða í sín kjördæmi um helgar. Þá var lofað að athuga það. Sú athugun hefur farið fram og kemur í ljós að betra var að hafa þau orð ósögð á forsetafundi en hitt að halda að eftir þeim hafi verið tekið. Það gengur auðvitað ekki í fyrsta lagi að geta ekki staðið við venjulegan fundatíma í deildum, í öðru lagi að forsetar svari ekki bréfum nefnda og í þriðja lagi að ekki sé hægt að komast að sæmilegu samkomulagi um það hvernig þingmönnum gefist kostur á því að komast í kjördæmi sín um helgar.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég hafði vænst þess að fá einhver svör við mínum athugasemdum þó ekki væri nema við þeirri athugasemd hvort hæstv. forseti hyggist beita sér fyrir því að forsetar þingsins svari bréfi sjútvn. Ed.

Forseti (Jón Helgason) Ég mun ræða það við formann viðkomandi nefndar.

Hvort forseti beiti sér fyrir því að svara bréfum? Á að ræða það við formann nefndarinnar?

Málefnið.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um flutning Lyfjatæknaskóla Íslands og Þroskaþjálfaskóla Íslands til menntmrn. sem flutt er á þskj. 871. Fjórir skólar heilbrigðisstétta eru nú reknir af heilbr.- og trmrn. Það er Ljósmæðraskóli Íslands, Lyfjatæknaskóli Íslands, Sjúkraliðaskóli Íslands og Þroskaþjálfaskóli Íslands. Heilbrrn. hefur hins vegar verið þeirrar skoðunar að rekstur skóla væri á verksviði menntmrn. eða ætti að vera það. Af þessum sökum hefur hjúkrunarnám sem áður var í höndum heilbr.- og trmrn. verið fært undir yfirstjórn menntmrn. og sama máli gegnir um nám í röntgentækni svo nýleg dæmi séu tekin. Á síðustu árum hefur verið boðið upp á sjúkraliðanám í fjölbrautaskólum. Heilbrrn. telur því að ekki sé lengur þörf á Sjúkraliðaskóla Íslands og hefur ráðuneytið nú þegar hafið undirbúning að því að skólinn verði lagður niður frá og með 1. nóv. 1990. Samkomulag hefur nú náðst milli heilbr.- og trmrn. annars vegar og menntmrn. hins vegar um frekari framgang þessa máls. Samkomulagið gerir ráð fyrir því að yfirstjórn Lyfjatæknaskóla Íslands og Þroskaþjálfaskóla Íslands flytjist til menntmrn. frá og með 1. júlí 1990 ef frv. þetta verður að lögum á þessu þingi. Gert er ráð fyrir að framlög í fjárlögum ársins 1990 flytjist milli ráðuneytanna sem þessu nemur, samningar um húsaleigu, ráðningarsamningar o.fl. Jafnframt hefur verið gert samkomulag um það að heilbrrn. leggi niður Ljósmæðraskóla Íslands á árinu 1992. Þetta þýðir að sá hópur ljósmæðranema sem byrjar nám haustið 1990, þ.e. á komandi hausti, verður sá síðasti sem lýkur námi frá skólanum og mun starfsemi skólans lögð niður í framhaldi af námslokum þess hóps vorið 1992. Á vegum menntmrn. er nú hafin athugun á framtíðarskipan ljósmæðranáms og hugsanlegum tengslum þess við námsbraut í hjúkrunarfræði í Háskóla Íslands. Breyta þarf fimm lögum svo að breytingar þessar sem ráðherrar heilbrigðismála og menntamála hafa samið um nái fram að ganga. Breytingarnar eru þessar: Breyta þarf 15. gr. laga um lyfjadreifingu nr. 76/1982, með síðari breytingum, en þar er fjallað um menntun lyfjatækna. Breyta þarf tveimur ákvæðum í lögum um sjúkraliða nr. 58/1984, með síðari breytingum. Fyrri breytingin tekur mið af þeirri skipulagsbreytingu sem verður á námi sjúkraliða eftir að Sjúkraliðaskólinn er lagður niður. Síðari breytingin fellir niður heimild heilbrrh. til að setja reglur um nám sjúkraliða. Breyta þarf einni grein í lögum nr. 40/1985, um Þroskaþjálfaskóla Íslands, í þá veru að í stað heilbr.- og trmrh. komi menntmrh. Og breyta þarf tvennum lögum vegna fyrirhugaðra breytinga á ljósmæðranámi. Annars vegar þarf að setja sólarlagsákvæði í lög nr. 35/1964, um Ljósmæðraskóla Íslands, þannig að þau falli úr gildi 31. des. 1992. Hins vegar þarf að breyta 1. mgr. 2. gr. ljósmæðralaga, nr. 67/1984, til samræmis við breytt ljósmæðranám. Herra forseti. Ég hef nú rakið þær breytingar á lögum sem samkomulag heilbr.- og trmrh. og menntmrh. um fyrirkomulag náms nokkurra heilbrigðisstétta kallar á. Þess er vænst að máli þessu megi ljúka á yfirstandandi þingi því áformað er að flutningur þeirra skóla sem færast eiga milli ráðuneytanna verði hinn 1. júlí n.k. og þeir hefji störf undir forustu mennmtmrn. á n.k. hausti. Ég legg því til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Ég er reyndar að sjá þetta frv. fyrst hér og nú. Það er svo stutt síðan því var dreift, það hefur líklegast verið seinni partinn í gær þegar við vorum farin úr húsinu. Ég þarf því auðvitað að kynna mér málið betur en eftir að hafa litið hér á það og hlustað á hæstv. ráðherra langar mig samt sem áður að gera nokkrar athugasemdir við 1. umr. Það er í fyrsta lagi ég tel mjög eðlilegt að menntmrn. fari með menntunarmál og þá líka menntunarmál heilbrigðisstétta. Ég get í sjálfu sér fellt mig ágætlega við það og finnst það vera eðlilegt. Hins vegar veiti ég því athygli í frv., sem má segja að sé stutt, að það er ekki minnst einu orði á samráð við fulltrúa viðkomandi skóla né heldur á það hvaða skoðanir þeir kunna að hafa á þessari breytingu sem fyrirhugað er að gera með litlum fyrirvara. Það kann að vera að umræður hafi verið í gangi lengi, ég veit ekki um það. En ég bendi bara á þetta af því að þetta sló mig við lestur frv. Annað er síðan að það er fyrir löngu orðið brýnt að samræma betur nám heilbrigðisstétta, fella það saman þar sem það er hægt og gefa fólki kost á því að fara jafnvel á milli greina ef því snýst hugur einhvers staðar á leiðinni í námi sínu, að opna betur leiðina á milli ýmissa greina og að samræma og fella betur saman. Það kom mjög glögglega í ljós þegar fjallað var um ljósmæðralög á þinginu 1984 að þar þurfti að endurskoða og samræma ljósmæðranám hjúkrunarnámi til þess að ljósmæðranámið væri ekki óhóflega eða óeðlilega langt en jafnframt að námið væri nógu gott. Þá var einmitt, man ég, rætt um það að ljósmóðurstarf yrði sérgrein innan hjúkrunarfræðinnar. Ég legg mikla áherslu á það að ljósmóðurstarfið verði varðveitt sem sérstakt starf. Ég tel það mjög mikilsvert starf og það á sér langa hefð. Það hefur sums staðar erlendis verið lagt af. Ég tel það miður og vil alveg sérstaklega leggja áherslu á það og koma þeim skilaboðum áleiðis þegar þessi mál verða endurskoðuð og skipulögð. Það voru einungis þessi atriði sem ég vildi nefna hér við 1. umr. en að sjálfsögðu hef ég kost á því að kynna mér þetta allt miklu betur og nánar í umfjöllun í heilbr.- og trn. Ed.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Herra forseti. Aðeins örstutt. Það er rétt sem kom fram hjá hv. 6. þm. Reykv. að málið er nýlega fram komið og þess vegna hefur ekki gefist langur tími til þess að kynna sér það en það er heldur ekki mjög flókið. Þetta er nokkuð skýrt og liggur vel fyrir í þessu stutta frv. Við höfum að sjálfsögðu haft nokkurt samráð við forsvarsmenn skólanna, ég segi nokkurt fyrir það að ekki voru fulltrúar allra skólanna með í nefndarstarfinu sem fór fram á milli ráðuneytanna og það voru starfsmenn heilbr.- og trmrn. annars vegar og starfsmenn menntmrn. hins vegar sem fjölluðu um málið. En þegar samkomulag lá fyrir milli ráðuneytanna þá var málið að sjálfsögðu kynnt fyrir forsvarsmönnum hlutaðeigandi skóla. Eins og fram hefur komið er reyndar svo að nám í Sjúkraliðaskólanum er að leggjast niður og hefur þegar verið flutt að verulegu leyti inn í fjölbrautaskólana svoleiðis að það er þróun sem er í gangi. Það er auðvitað líka rétt hjá hv. þm. að það er eðlilegt að reyna að samræma sem best þessar námsbrautir og reyndar gerð grein fyrir því í grg. frv. að menntmrn. hefur þegar hafið athugun á því hvernig koma megi ljósmæðranámi fyrir og fella það að hjúkrunarfræðináminu án þess þó að ljósmóðurnám og starf sé fellt niður og ég get verið sammála hv. þm. um það. Ég held að það sé ekki ástæða til að fara um þetta fleiri orðum, herra forseti. Það voru ekki beint spurningar sem hér voru lagðar fram en ég ítreka að ég óska eftir því, þó svo mér sé ljóst að nefndin auðvitað bæði þurfi og vilji kynna sér málið vel, að hún hraði störfum sínum þannig að þetta geti orðið að lögum á þessu þingi.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það frv. sem ég mæli hér fyrir var samið af nefnd sem í sátu fulltrúar fjmrn. og Seðlabanka. Tilefni frv. er fyrst og fremst að á undanförnum árum hafa átt sér stað verulegar breytingar á innlendum og erlendum peningamarkaði og ljóst er að þær breytingar munu halda áfram af enn meira krafti á næstu árum. Þessar breytingar hafa leitt til þess að hefðbundið hlutverk fjmrn. annars vegar og Seðlabanka hins vegar hvað snertir þau verkefni sem snúa að fjárþörf ríkisins með lántökum og sölu á spariskírteinum og ríkisvíxlum eru ekki í dag þess eðlis að hægt sé að hafa þau í höndum fjmrn. sem slíks eða Seðlabankans. Ég veit að ég þarf ekki að rekja fyrir hv. þingdeildarmönnum að það hafa orðið miklar breytingar á undanförnum árum á íslenskum peningamarkaði. Viðskiptabankarnir hafa breytt mjög starfsemi sinni og aukin samkeppni hefur færst í þennan markað, m.a. með stofnun sérstakra verðbréfafyrirtækja og sjóða. Þess vegna er það mjög mikið mál og mikilvægt verkefni fyrir ríkissjóð á okkar tímum að þurfa að afla innlends lánsfjár í samkeppni við fjölmarga aðra aðila á innlendum peningamarkaði vegna þess að í fjárlögum og lánsfjáráætlun hvert ár er fjmrh. lögð sú skylda á herðar að afla innlends lánsfjár í formi sölu á spariskírteinum og ríkisvíxlum á markaði þar sem frjáls samkeppni er við aðrar peningastofnanir. Einnig er ljóst að á erlendum lánamörkuðum hafa verið að eiga sér stað mjög miklar breytingar sem gera það að verkum að það er ekki jafneðlilegt og áður var að Seðlabanki einn og sér annist lántökuverkefni fyrir hönd ríkissjóðs, m.a. vegna þess að aðrar kröfur eru gerðar til Seðlabanka nú á tímum og í framtíðinni en var áður. Sérstaklega er það talið óeðlilegt að Seðlabanki sé í reynd fulltrúi ríkissjóðs á erlendum lánamörkuðum við þær lántökur heldur sé annar og óháður aðili, þ.e. óháður Seðlabankanum, sem það annast. Má í því sambandi nefna sem dæmi að nýlega hefur komið upp mál eins og lesa mátti um í fjölmiðlum þar sem Englandsbanki mat lántökukostnað og vaxtagjöld vegna lána til Landsvirkjunar með öðrum hætti en innlendir aðilar og Seðlabanki Íslands þurfti að gefa álitsgerðir um það efni sem sjálfstæður aðili gagnvart Englandsbanka. Í ljósi þessara miklu breytinga var talið nauðsynlegt að vel athuguðu máli í fjmrn. og í Seðlabankanum að gera svipaða breytingu hjá okkur á Íslandi og gerð hefur verið í flestum nágrannalöndum okkar. Þetta frv. sem hér er flutt miðar að því að festa ákveðinn lagaramma um þessa starfsemi. Frv. felur í sér að í fyrsta lagi er Lánasýslu ríkisins ætlað að sinna ábyrgðar- og endurlánamálum sem hingað til hafa verið starfrækt í Ríkisábyrgðasjóði og þau málefni þannig færð undir þennan nýja aðila. Í öðru lagi að sinna sölu og innlausn innlendra markaðsbréfa og starfrækja þjónustumiðstöð fyrir kaupendur slíkra verðbréfa. Í upphafi sl. árs sögðu viðskiptabankarnir upp þeim samningi sem þeir höfðu gert við fjmrn. um sölu spariskírteina ríkissjóðs og fjmrn. var knúið til þess að halda út á markaðinn og keppa við bankastofnanir og verðbréfasjóði um sölu spariskírteinanna. Það varð þess vegna að grípa til þess með nokkurri skyndingu að koma því í ákveðið form. Gerður var um það samningur milli Seðlabankans og fjmrn. að þjónustumiðstöðin yrði sett á laggirnar en hins vegar var það ljóst að finna yrði henni lagaramma til frambúðar vegna þess að slík starfsemi þyrfti að byggjast á slíkum ákvæðum. Þess vegna er í þessu frv. ákveðið að þessi mikilvæga sala á spariskírteinum ríkissjóðs og reyndar ríkisvíxlum falli undir þennan þátt. Í því sambandi vil ég árétta það sem ég sagði áður að það er óeðlilegt að fjmrn. sem stofnun eða Seðlabanki sem slíkur verði samkeppnisaðilar beint, án slíkrar þjónustumiðstöðvar eða söluaðila, við viðskiptabanka, lífeyrissjóði eða verðbréfasjóði. Í þriðja lagi er þessum nýja aðila falið að annast erlend lánamál ríkissjóðs. Á síðustu árum hefur mikill fjölbreytileiki komið fram á erlendum lánamörkuðum. Það eru þess vegna miklir möguleikar til að spara verulega lántöku- og vaxtakostnað ríkisins með því að vera vel vakandi fyrir breytingum og hugsanlegum endurnýjunarlánum á þeim markaði þar sem um mjög háar upphæðir er að ræða þannig að örlítil frávik í vaxta- og lántökukostnaði geta sparað Íslendingum háar upphæðir. Þessir þrír þættir verða verkefni Lánasýslu ríkisins og í frv. er kveðið nánar á um það með hvaða hætti þessu verður fyrir komið. Ég vil taka það skýrt fram að hér er ekki verið að setja á laggirnar eitthvert nýtt bákn nema síður sé. Það er fyrst og fremst verið að flytja á eina hendi þá starfsemi sem nú er þegar fyrir hendi hjá þremur aðilum, í fjmrn., hjá Seðlabanka og hjá þjónustumiðstöðinni, og það er ekki reiknað með því að bæta neitt við starfsmönnum þó að þessi breyting verði gerð. Ég vil hins vegar ítreka það að ef á allra næstu missirum verður opnað fyrir samskipti og beint streymi milli innlends og erlends peningamarkaðar er auðvitað ljóst að þeir hagsmunir sem hér eru í húfi og ætlað er að finna fastan lagagrundvöll með þessu frv. verða mun meiri. Þá verður það enn meira verkefni fyrir íslenska ríkið að tryggja það að innlend fjáröflun náist á markaði sem verður þá ekki bara samkeppnismarkaður innan lands, heldur einnig alþjóðlegur markaður. Og á sama hátt verður það mjög mikilvægt að þau lántökukjör erlendis sem íslenska ríkið fær séu í samræmi við hagstæðustu kjör á hverjum tíma. Eins og ég sagði í upphafi þá er frv. unnið af samstarfsnefnd Seðlabankans og fjmrn. Það hefur verið borið undir ýmsa sérfræðinga á þessu sviði og það er einróma álit þeirra allra að það sé nauðsynlegt fyrir okkur Íslendinga að koma þessari starfsemi í hliðstæðan lagaramma og gert er í flestum nágrannalanda okkar. Ég mælist svo til þess, virðulegi forseti, að að lokinni þessari 1. umr. verði málinu vísað til fjh.- og viðskn. og 2. umr. þar sem nánari upplýsingar um eðli málsins geta fengist.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Þetta mál er alveg nýtt af nálinni og ég hef ekki kynnt mér það ofan í kjölinn að neinu leyti og get þess vegna ekki fjallað um það efnislega svo mikið vit sé í. En það fer alltaf hálfgerður hrollur um mig þegar nýjar ríkisstofnanir, ekki síst á sviði fjármála, eru til umræðu og þó einkum og sér í lagi þegar menn halda því fram, ekki endilega þessi hæstv. fjmrh. heldur þeir sem í þessari stjórnsýslu eru og fjármálalífinu, að þarna geti orðið um sparnað að ræða. Við höfum nú séð þann sparnað í verki víða um bæ í byggingunum og tölvubúnaðinum sem kallar á fleira fólk en fyrir var áður en tölvurnar komu o.s.frv. Ég vil þess vegna gjalda allan varhug við því að menn fari of langt inn á að þetta hljóti að vera til einföldunar og sparnaðar. En ekkert skal ég fullyrða fyrr en ég hef kannað málið betur og heldur ekki fjölyrða um mál sem ég þekki ekki nægilega til að gera það. En svo vel vill til að ég á sæti í hv. fjh.- og viðskn. sem hæstv. ráðherra leggur til að fái málið til umfjöllunar eðli málsins samkvæmt og ég leyfi mér að skilja orð hans svo að það sé ekki ætlast til að frv. verði afgreitt sem lög á eldingarhraða. En málið kemur sem sagt til nefndarinnar og þar verður það skoðað. Kannski er hægt að færa fyrir því einhver rök að það sé verið að sameina stofnanir eða starfsemi á ríkisins vegum sem muni þýða sparnað, en það tek ég ekki svona alveg hrátt. Ég vil melta það betur, enda ekki til annars ætlast. 

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Ég verð að taka undir með hv. 8. þm. Reykv. Ég hef ekki kynnt mér frv., ekki unnist tími til þess og get þess vegna ekki tekið afstöðu til efnisatriða þess. En athygli mína vakti grein í blaði sem gengur undir nafninu Pressan sem kom út í gær. Þar er fyrirsögnin: ,,Nýr kóngur í kerfinu. Ríkisrekið fésýsluapparat stofnað þegjandi og hljóðalaust.`` Og þar segir frekar í rammagrein, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þjónustumiðstöð ríkisverðbréfa hefur verið sett á laggirnar utan við lög og reglur. Ríkisendurskoðun hefur gert athugasemd við að kostnaður vegna miðstöðvarinnar hafi verið ,,falinn`` sem vaxtakostnaður ríkisins. Forstjóri þjónustumiðstöðvarinnar var ráðinn samkvæmt kjörum aðstoðarbankastjóra og með ríkisbifreið til afnota.`` Ég ætla ekki að lesa greinina í heild en mig langar til þess að spyrja hæstv. fjmrh. hvort þarna sé átt við starfsmann sem tekinn er til starfa utan við lög og reglur og heyri undir það frv. sem hér er verið að mæla fyrir í dag því að ef svo væri eru slík vinnubrögð náttúrlega forkastanleg. Það kemur jafnframt fram í greininni að Ríkisendurskoðun hafi gert athugasemdir við ráðningu þessa manns á sínum tíma. Ég held að tilgreindar séu 10 millj. sem hafa verið faldar með því að þær hafa verið færðar undir fjárlagaliðinn Vaxtagjöld ríkisins en hafi verið ætlaðar til að setja þessa stofnun á laggirnar. Mér finnst eðlilegt og rétt þegar svona frétt birtist, ég vil taka það fram að ég trúi ekki öllum fréttum sem koma í þessu blaði því að það er oft svo að verið er að leita að fréttum sem hægt er að selja, án þess kannski að alltaf sé leitað heimildanna fyrir fréttinni áður en hún er birt, en mér finnst full ástæða til þess hér og nú að biðja hæstv. fjmrh. að skýra frá því hvort fréttin sé á rökum reist.

Jóhannes Geir Sigurgeirsson Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka það fram í beinu framhaldi af ræðu síðasta ræðumanns að ég hef fyrir reglu að trúa engu sem stendur í Pressunni, en fjmrh. svarar fyrir það þannig að ég ætla ekki að svara neitt fyrir hann. Eftir að við höfðum skoðað þetta í þingflokki hjá okkur get ég tekið undir það að full þörf sé á að samræma þessa starfsemi á þann hátt sem hér er gert. En ég geld nokkurn varhug við að séð verði til þess að það verði ekki allt of margir íbúar í Lánasýslu. Ég hef að vísu ekki fengið neina skýringu á því hvar Lánasýsla muni eiga að vera, hvar hún kemur inn í okkar landafræði. Ég vildi því leggja hér mikla áherslu á það að ef það er rétt, sem ég dreg ekki í efa, að nauðsynlegt sé fyrir okkur að samræma þessa starfsemi þá verði séð til þess að henni verði þannig komið fyrir að kerfið bólgni ekki út meira en orðið er. Óneitanlega horfir maður á allt það apparat sem er í svarta húsinu okkar sem hefur séð um þetta fram að þessu og veltir því fyrir sér hvort ekki sé hægt að samræma það þannig að dregið sé úr umfangi Seðlabankans á móti til þess að mæta þeim kostnaði sem við þessa stofnun er.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Það er með þetta frv. eins og það sem hér var rætt á undan að við erum fyrst að sjá það nú á borðum okkar og höfum þess vegna ekki kynnt okkur það gaumgæfilega. Það er tvennt sem ég vildi aðeins víkja að í 1. umr. Nú sýnist mér að Lánasýslan eigi að taka yfir erlend lánamál og þá líklega gegna því hlutverki sem Seðlabankanum var ætlað í þessum efnum. Nú veit ég reyndar ekki að hve miklu leyti þarna er verið að endurvekja gamla Framkvæmdasjóð Íslands eða hlutverk það sem hann hafði. Hann var lagður niður á síðasta kjörtímabili ef ég man rétt og Seðlabankinn látinn taka við hlutverki hans. Nú sýnist mér að verið sé að endurvekja stofnun sem hefur þessa sýslu með höndum. Það kann að vera að þörf sé fyrir hana, ég get ekki metið það að svo stöddu. Við kynnum okkur það í nefndinni. Það kom fram í umræðum í fjh.- og viðskn. við afgreiðslu lánsfjárlaganna þegar forustumenn og fulltrúar hinna ýmsu sjóða og stofnana á vegum ríkisins komu á fund nefndarinnar að þeim fannst það mjög heftandi að þurfa að sækja um erlend lán í gegnum Seðlabankann svo að segja. Þeir vildu sjálfir fá að spreyta sig og fannst það óþarfi að leita ævinlega til Seðlabankans um slíkar lántökur og töldu sig jafnvel geta sjálfir náð hagstæðari lánum erlendis fyrir sínar stofnanir eða sjóði en Seðlabankinn gæti, hann hefði minna svigrúm. Nú veit ég ekki hvernig þetta er hugsað í tengslum við Lánasýsluna af því að við höfum augljóslega ekki haft nægilegan tíma til að kynna okkur það og mér fannst það ekki koma nógu ljóst fram í máli hæstv. ráðherra. Nú kann að vera að hér sé einhver óþarfa silkihúfa, það veit ég ekkert um. Ég reikna með að við fáum nógan og góðan tíma til að kynna okkur þetta nánar í nefndinni.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég skil ósköp vel að þær spurningar skuli vakna sem hér hafa komið fram og sumar þeirra eru auðvitað þess eðlis að það er eðlilegt að þær séu skoðaðar nánar í nefnd. Ég vil fyrst vekja athygli á því að í 9. gr. frv. eru ákvæði um það að heimilt sé að semja við Seðlabankann um að hann annist framkvæmd erlendra lánamála ríkisábyrgða og endurlánamála eftir því sem hagkvæmt þykir. Þetta er sett þarna inn vegna þess að ætlunin er auðvitað að reyna að hagnýta sér þá aðstöðu sem í Seðlabankanum er og sérfræðikunnáttu. Vandinn er hins vegar sá að á nútíma peningamarkaði, sérstaklega erlendis, og miðað við ýmsar breyttar hugmyndir um eðli Seðlabanka, og líka í ljósi þess sem síðasti ræðumaður vék að að það eru ýmsir fleiri á lánamarkaðinum en ríkið, m.a. sjóðir, fyrirtæki og aðrir, þá er á ýmsan hátt óeðlilegt að Seðlabankinn sé, ef ég má nota það erlenda orð, ,,agent`` ríkisins við lántökurnar. Vegna þess að Seðlabankinn þarf öðrum þræði að geta verið óháður umsagnaraðili og eftirlitsaðili gagnvart bæði erlendum og innlendum aðilum. Þetta var auðvitað öðruvísi fyrir mörgum árum síðan þegar peningakerfi veraldarinnar var mun einfaldara og peningakerfi okkar sjálfra var mun einfaldara en það er nú. Það er alls ekki ætlunin þess vegna að fara að búa til einhverja tvöfeldni í þeim verkefnum sem eiga að vera í Seðlabanka og þeim sem eiga að vera á þessu sviði, heldur fyrst og fremst búa þannig um hnútana að íslenska ríkið geti rekið sína fjármálastarfsemi með sem eðlilegustum og hagkvæmustum hætti. Ég nefni í því sambandi að ávinningurinn af því að ná lánakjörum og vaxtakjörum sem eru kannski aðeins brot úr prósenti hagstæðari en þau voru fyrir getur skipt hundruðum milljóna fyrir íslenska þjóðarbúið. Ég vil taka sem dæmi um nýjar aðferðir í þessum efnum að á sl. ári bauð íslenska ríkið út erlent lán að upphæð 100 millj. dollara. Það var hið alþjóðlega fyrirtæki Goldman Sachs sem annaðist það útboð fyrir hönd ríkisins með mjög góðum árangri. En það var alveg ljóst í þeim samskiptum að það var dálítið snúið. Annars vegar voru samskiptaaðilarnir hér heima Seðlabankinn sem miðbanki og svo hins vegar fjmrn. sem formleg stjórnsýslustofnun. Víðast hvar í stjórnkerfum hliðstæðum því sem við búum við eru það samstarfsstofnanir fjmrn. og seðlabanka, sem á þeirra málum eru nefndar ,,bureaus``, sem þetta annast. Hvað snertir þjónustumiðstöðina og þá grein sem birtist í Pressunni þá fagna ég því að geta farið um það nokkrum orðum vegna þess að þessi grein er auðvitað eitt af mörgum dæmum um uppslátt þar sem kjarni málsins er hins vegar falinn inni í greininni. Ég vil aðeins vekja athygli þingmanna á því að inni í greininni, síðasta dálki greinarinnar og það er auðvitað hvergi vakin athygli á því í fyrirsögnum eða sérstökum römmum sem teknir eru út úr, stendur, með leyfi forseta: ,,Þess ber að geta að viðmælendur Pressunnar voru almennt sammála um að stofnun þessarar þjónustumiðstöðvar fæli ekki í sér uppsetningu á nýju bákni og ef eitthvað væri mundi kostnaður ríkissjóðs minnka þar sem söluþóknun til óskyldra umboðsaðila drægist saman.`` Hér viðurkennir blaðið það sem er auðvitað kjarni málsins að útgjöld ríkisins vegna sölu á spariskírteinum á síðasta ári voru minni en þau hefðu orðið ella ef viðskiptabankarnir eða aðrir aðilar hefðu annast þessa sölu. Það er því ljóst að hvað heildarútgjöld snertir er beinlínis sparnaður að því að hafa þetta kerfi sem hefur verið komið upp. Ástæðan hins vegar fyrir því að það var nauðsynlegt að gera þetta í mikilli skyndingu í fyrra var að viðskiptabankarnir sögðu upp með litlum fyrirvara þeim samningi sem hafði verið gerður við þá um sölu á spariskírteinum. Fjmrn. átti því engan annan kost en að reyna, miðað við þörfina á að afla þessa innlenda fjár, að finna því farveg sem gæti skilað árangri. Hins vegar var alltaf ætlunin að gera það með þeim hætti að innan tíðar yrði fundinn lagagrundvöllur fyrir það. Ég vil svo geta þess m.a., sem ánægjulegt er, að ein af þeim nýjungum sem kom til sögunnar með þessari starfsemi var áskriftarkerfi almennings að spariskírteinum ríkissjóðs. Og hið ánægjulega er að yfir 4000 Íslendingar hafa þegar gerst þátttakendur í þessu áskriftarkerfi þannig að verðmæti þeirra áskrifta í sölu á spariskírteinum er yfir 100 millj. kr. á mánuði. Þetta hefur vakið mikla og alþjóðlega athygli að slíkt áskriftarkerfi almennings að þessu sparnaðarformi skuli gefast svona vel. Það er misskilningur hjá Pressunni að þessi kostnaður sé sérstaklega falinn sem vaxtakostnaður. Það hefur ávallt verið gert að færa kostnaðinn við söluna á spariskírteinum ríkissjóðs í tengslum við vaxtakostnaðinn, þ.e. kostnaðinn við hina innlendu lánsfjáröflun ríkisins. Þess vegna var í engu vikið frá þeirri venju sem hafði verið um árabil. Munurinn var bara sá að áður var þessi kostnaður greiddur viðskiptabönkunum eða öðrum söluaðilum en nú var hann greiddur þessari þjónustumiðstöð en var hins vegar minni en hann hefði orðið ella. Tilgangurinn með því að flytja þetta frv. er þess vegna, eins og ég gat um í framsöguræðu minni, m.a. sá að finna þessari starfsemi fastan lagaramma. Nú hefur þessi tilhögun á tæpu ári gefist vel. Það er samdóma álit allra, líka viðskiptabankanna og verðbréfasjóðanna, að þessi reynsla af þjónustumiðstöðinni sé góð og þá sé tímabært að finna henni varanlegan, lagalegan grundvöll. Þess vegna er margt missagt og rangt með farið í þessari grein án þess að ég ætli að gera hana nánar að umræðuefni. Kjarni málsins er sá að það var í engu brugðið út af venju. Ríkisendurskoðun gerði þá athugasemd að æskilegra væri að sérstakur lagarammi yrði fyrir þessa starfsemi til frambúðar. Það er gert með því frv. sem hér er flutt. Kjarni málsins kemur hins vegar fram í síðasta dálki fréttarinnar, að þessi máti reynist ríkinu ódýrari og hagstæðari en sá sem fyrr var hafður. Það er líka ljóst að niðurstaða Seðlabankans varð sú að þó það hafi þótt eðlilegt fyrir 10--20 árum að Seðlabankinn sæi um söluna á spariskírteinum ríkissjóðs sé það ekki eðlilegt í dag í því fjölþætta markaðskerfi í peningamálum sem við búum við þar sem margvíslegir aðrir verðbréfapappírar eru í boði frá verðbréfasjóðum, viðskiptabönkum, lífeyrissjóðum og öðrum og eðlilegt að ríkið standi þar að einnig með svipuðum hætti og aðrir en Seðlabankinn reki ekki þá starfsemi. Ég vona að ég hafi greitt úr þeim spurningum sem hér hafa komið fram en ítreka svo það sem ég sagði áðan að eðlilegt er að fjh.- og viðskn. kalli til sín þá sérfræðinga og aðra sem hún óskar eftir til þess að fá nánari skýringar á efnisþáttum frv.

Karvel Pálmason Virðulegur forseti. Hér er að mínu viti til umræðu nokkuð sérkennilegt mál. Ég tala nú ekki um á þeim tíma sem við upplifum þegar a.m.k. þeir sem ferðinni ráða í íslenskum stjórnmálum tala um sparnað, það eigi að draga saman og launafólk hefur tekið á sig æðimiklar byrðar til þess að gera enn eina tilraunina til lækkunar verðbólgu, til bættrar efnahagsstefnu fyrir þetta þjóðfélag. Það er út af fyrir sig mjög athygli verð sú hugmyndagleði sem hefur gripið hæstv. ráðherra suma hverja undangengið. Hér er dengt inn hverju frv. á fætur öðru sem kostar ekki milljónatugi heldur milljarða á sama tíma og þessir hæstv. ráðherrar reyna að telja launafólki með lágmarkslaun, um 50 þús. kr. á mánuði, trú um það að enn þurfi að herða sultarólina. Þetta er einkennileg afstaða að mínu viti hjá hæstv. ráðherrum í ríkisstjórn, en þó er hún breytileg milli stóla. Ég heyrði í fréttum í gær að ráðuneytið sem nefnt hefur verið umhverfisráðuneyti sem var ekki til á síðasta ári, mætti auðvitað kalla mengunarráðuneyti, að það hafi fengið nokkur hundruð þúsund úr ríkissjóði til ráðstöfunar, fyrirtæki sem ekki er til. Er þetta traustvekjandi fyrir það fólk sem leggur á sig mikla vinnu og harða til þess að reyna að koma til móts við þær óskir sem stjórnmálamenn í forustu hafa látið í ljósi, til þess að draga úr verðbólgu, bæta efnahagslífið en síðan eru foringjarnir með þessu marki brenndir. Ég er þeirrar skoðunar, og ég hygg að það sé skoðun þingflokks Alþfl., að eftir að þessi þjóðarsátt sem gerð var á sínum tíma náði fram að ganga hefði hæstv. ríkisstjórn átt að sjá sóma sinn í því að vera ekki að dengja inn hér frv. sem kosta hundruð milljóna eða milljarða kr. sem útgjaldaliðir fyrir ríkissjóð. En það er ekki hluturinn. Það kann vel að vera að þetta mál sem er til umræðu komi til með að skila einhverju til ríkissjóðs. Um það er kannski of snemmt að dæma. En hvað mun þetta kosta, hæstv. ráðherra?

Kostnaðarmat verður lagt fram í nefndinni.

Kostnaðarmat verður lagt fram í nefndinni. Það er nú einu sinni svo að samkvæmt áratuga reglu, nú orðið talað, á kostnaður að fylgja frumvörpum sem lögð eru fram á Alþingi, ég tala nú ekki um af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Hvað þýðir þetta mörg stöðugildi til viðbótar á sama tíma og menn eru að tala um að það eigi að fækka stöðugildum hjá ríkinu og búið að tala um í mörg ár, en þeim fjölgar alltaf? Hvað þýðir þessi stofnun, til að líta eftir hinum, mörg stöðugildi umfram það sem nú er í kerfinu? Ég verð að viðurkenna að mér finnst þetta afskaplega einkennilega að verki staðið og ég spyr: Er þetta það brýnasta sem þurfti að gera undir þessum kringumstæðum þegar aðilar vinnumarkaðarins keppast við það í sameiningu að reyna að ná niður verðbólgu með sem minnstum launahækkunum og sem minnstum verðhækkunum, að ríkið gangi síðan á undan í því að fara upp á við í kostnaðinum? Ég held að þetta sé ekki svo brýnt verkefni að það hefði þurft að sýna á þessu stigi máls. Ég sé í greininni sem hv. þm. hafa verið að vitna í og hæstv. fjmrh. líka og taldi að því væri ekki haldið á lofti sem mestu máli skipti, grundvallaratriðinu, ég sé að í þessari grein stendur, með leyfi forseta: ,,Sumir þingmenn bera þó þann ugg í brjósti að með Láru`` --- það er líklega nafnið sem þetta á að fá --- ,,sé í uppsiglingu bákn sem með tíð og tíma verði fyllilega sambærilegt við sjálfan Seðlabankann.`` Þá hafa menn það. Og þetta er úr Pressunni og menn vita hverju það blað er tengt. 

Einn góður maður sagði að Alþýðublaðið segði alltaf satt og það kæmi út alla daga vikunnar.

Já, hæstv. fjmrh., þetta tek ég ekki undir.

Nei.

Auðvitað sýnist mönnum sitt hvað um svona hluti. Það er bara eðli málsins samkvæmt. En ég er þó þeirrar skoðunar að þetta sé ekki traustvekjandi í þeirri stöðu þar sem menn eru að reyna að ná saman höndum um að minnka verðbólgu, draga úr efnahagsvandanum en þenja síðan báknið út hjá ríkinu. Hafa menn t.d. tölur um það núna --- nú spyr ég hæstv. fjmrh. --- hvað stöðugildum hefur fækkað hjá ríkissjóði á árinu 1989? Eða kannski miklu frekar að spyrja, hvað hefur þeim fjölgað? Ég held að hæstv. ríkisstjórn ætti að fara að líta í eigin barm í þessum efnum. Það dugar ekki alltaf að pína aðra ef topparnir ætla að leika sér sjálfir. Það dugar ekki endalaust. Menn verða að líta í eigin barm. Og þó að hér kunni að vera á ferðinni mál sem er þess eðlis að skoða beri hygg ég að það eigi vart rétt á sér á þessum tíma. Og ég a.m.k. hef allan fyrirvara á um fylgni við þetta frv.

Halldór Blöndal Herra forseti. Það kemur ekki á óvart að hv. 3. þm. Vestf. Karvel Pálmason skuli mæla nokkur varnaðarorð til ríkisstjórnarinnar og hæstv. fjmrh. Það kemur ekki á óvart að þessum fulltrúa þeirra Vestfirðinga sem hefur gegnt mörgum trúnaðarstörfum fyrir verkalýðshreyfinguna skuli ofbjóða sú mikla eyðslusemi og eyðslustefna sem kemur fram hjá hæstv. ríkisstjórn, sérstaklega þegar höfð er hliðsjón af því að lífskjör hér á landi hafa versnað um 15--20% síðan 1988 eins og glögglega kemur fram í grein sem iðnrh. skrifaði í Morgunblaðið í gær og hrósaði sér af því annars vegar að hafa skert kjörin um 15--20% og hins vegar af því að hér skuli vera töluvert atvinnuleysi sem hann telur bera vott um heilbrigða stefnu stjórnvalda og telur sig eiga von á því að erlendir menn muni hrósa sér fyrir það að ríkisstjórninni skuli þó hafa tekist að koma á viðvarandi atvinnuleysi hér á landi eins og tíðkast erlendis. En þetta er raunar ekki efni minnar ræðu og ekki tilefni þess að ég stóð upp þó ég í framhjáhlaupi veki athygli á því að þeir þingmenn sem fram að þessu hafa stutt ríkisstjórnina heils hugar en standa næst atvinnulífinu og fólkinu í landinu eru óðum að missa trú á þá ríkisstjórn sem nú situr. Það sem olli því að ég stóð upp var að hæstv. fjmrh. sagði í sinni ræðu áðan að það væri eðlilegt að verðbréfapappírar eins og ríkisskuldabréf sætu við svipað borð og aðrir pappírar af þessu tagi sem boðnir væru og þá skildist mér að hann væri að tala um skuldabréf sem bankar selja eða jafnvel hlutabréf. Nú liggur það fyrir að það gegnir alls ekki svipuðu máli um ríkispappírana og aðra. Ríkispappírarnir njóta sérstakra skattfríðinda en á hinn bóginn hefur það líka komið glöggt fram hjá þeim sem hafa gert úttekt á íslenskum fjármagnsmarkaði, og kemur raunar fram líka í ræðum hæstv. iðnrh. þegar hann er í hátíðaskapi og er að reyna að geðjast sjálfstæðismönnum, að óhjákvæmilegt er til þess að koma hér á heilbrigðu efnahagslífi að hlutabréf njóti sambærilegra skattfríðinda og þessir ríkispappírar til þess að sparnaður fólksins í landinu geti runnið inn í atvinnulífið. Það er að sjálfsögðu miklu heilbrigðari og eðlilegri stefna en hin að ríkissjóður sé að velja nokkur fyrirtæki, taka þau út úr og lofa fyrirgreiðslu í sambandi við fjáraukalög þegar einstökum stofnunum er falið að skenkja einstökum fyrirtækjum opinbera fjármuni. Ég get bara rifjað upp að á fundi Byggðastofnunar í gær voru afgreidd tvö fyrirtæki sem bæði munu njóta verulegrar opinberrar fyrirgreiðslu. Og ég get líka rifjað upp að á fundi Byggðastofnunar í morgun var til meðferðar erindi frá ríkisstjórninni þar sem lofað var verulegum fjárhæðum úr ríkissjóði. Ég held að ég fari rétt með að í bréfinu hafi því verið heitið að um 37 millj. kr. sem ekki er gert ráð fyrir í fjárlögum skuli renna til loðdýrabænda á þessu ári. Ríkisstjórnin lofar síðan að þessir peningar komi í gegnum fjáraukalög eða gefur það í skyn. Stefna af þessu tagi, slík opinber forsjá í atvinnulífinu gengur auðvitað ekki. Ég veit að hæstv. fjmrh. hlýtur að vera mér sammála um að það væri miklu eðlilegra að sparifjáreigendur sjálfir, fólkið sjálft legði fram sitt fé til þess að treysta undirstöðu atvinnulífsins. Af þessum sökum beini ég þeirri fyrirspurn til fjmrh. hvort þess megi vænta á þessu þingi að ríkisstjórnin leggi fram frv. til breytinga á lögum um tekju- og eignarskatt sem geri hlutabréf jafnsett opinberum pappírum skattalega séð. En réttlæting hans í sambandi við það að ríkið færi sjálft inn á fjármagnsmarkaðinn sem samkeppnisaðili var einmitt sú að þessi stofnun ríkisins ætti að vera jafnsett eða starfa á svipuðum grundvelli og bankar og aðrar slíkar stofnanir. Ég hlýt líka, úr því að ráðherrann lagði svo mikið upp úr því að það ætti að vera eðlileg samkeppnisstaða þarna á milli, að spyrja hvort hæstv. ráðherra finnist eðlilegt að þessi nýja peningastofnun sem rekin er á ábyrgð ríkissjóðs greiði opinber gjöld með sama hætti og t.d. ríkisbankar til þess að ekki sé verið að halda uppi dýrri og óhagkvæmri starfsemi á vegum ríkisins sem sýnist bera sig þegar ekki er tekið tillit til þeirra opinberu gjalda sem samkeppnisaðilarnir verða að greiða. Það eru atriði af þessu tagi sem nauðsynlegt er að komi fram. Ég þakka svo að síðustu hæstv. fjmrh. fyrir það að hann skuli hafa heitið nefndinni því að um það verði séð að henni berist fullnægjandi upplýsingar og gögn um þau atriði sem fram hafa komið í þessum umræðum.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Það voru aðeins viðbótarspurningar sem mig langaði að beina til hæstv. fjmrh. Hann kom aðeins inn á þessa blaðagrein en mér fannst vanta ýmsar upplýsingar í svör hans. Það kemur fram hér í 8. gr. frv. að forseti Íslands skipar forstjóra Lánasýslu ríkisins samkvæmt tillögu fjmrh. Forstjóri stjórnar rekstri Lánasýslu ríkisins og ræður henni starfsfólk. Nú kemur hins vegar fram í þessari blaðagrein og því var ekki neitað að þetta fésýsluapparat, eins og það er kallað í blaðagreininni, hefur verið stofnað þegjandi og hljóðalaust af fjmrn. og Seðlabankanum utan við lög og reglur. Það kemur fram einnig að þessi þjónustumiðstöð hafi nú þegar öðlast sjálfstæða skrifstofu á Hverfisgötu 6, framkvæmdastjóra, tvo starfsmenn og ríkisbifreið til afnota. Þess vegna langar mig að spyrja hvenær þjónustumiðstöðin hafi tekið til starfa og hvernig hafi verið staðið að ráðningu starfsfólksins, hvort stöðurnar hafi verið auglýstar og þá með hvaða heimild og svo aftur, ef þetta frv. verður að lögum, hver ber þá kostnaðinn af ráðningu og rekstri þessarar stofnunar fram að þeim tíma sem lögin taka gildi eða er gert ráð fyrir því að þau verki aftur fyrir sig?

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég skal reyna að svara í örstuttu máli þeim spurningum sem fram hafa komið. Í fyrsta lagi vil ég vegna ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals láta það koma fram að ákveðið hefur verið að vinna að því á næstu mánuðum að gera tillögur um breytingar á skattlagningu hlutafjár og samræmingu skattlagningar á hlutafjár við annað fjármagnsform. Það voru gerðar nokkrar breytingar í þinginu í desember í þessum efnum. Það fara fram viðræður við einstaka nefndarmenn í fjh.- og viðskn. Nd. að gera kannski fáeinar breytingar einnig á þessu þingi þannig að það er ákveðin þróun í þessum málum sem sýnir vilja til þess að breyta ríkjandi skipan. Hins vegar var talið nauðsynlegt að kanna mjög rækilega lagasetningu í ýmsum helstu viðskiptalöndum okkar í þessum efnum í sumar og undirbúa slíkar tillögur fyrir haustið því að það þarf ekki aðeins að gæta samræmis innan lands heldur einnig huga að því hvernig þessum málum er fyrir komið í okkar helstu viðskiptalöndum til þess að innra samræmi ríki þá einnig þegar íslenska hagkerfið tengist meira, sem það mun óhjákvæmilega gera, þróun hagkerfanna í nágrannalöndum okkar. En það er fullur vilji á því að skoða þetta mál þess vegna í því samhengi. Vegna ummæla hv. þm. Karvels Pálmasonar vil ég bara leggja ríka áherslu á það að ég tel að þetta frv. sé einn þáttur í því að renna styrkari stoðum undir nýgerða kjarasamninga vegna þess að mikilvægur þáttur í árangri þeirra er að innlend fjármögnun ríkissjóðs takist vel, að erlendum lánum sé ekki í stórum stíl dælt inn í hagkerfið og fest sé í sessi sú árangursríka starfsemi sem hófst í fyrra að selja spariskírteini ríkissjóðs og ríkisvíxla til þess að fjármagna umframfjárþörf ríkissjóðs. Það tókst á sl. ári sem nemur 80%. Sala á spariskírteinum ríkissjóðs og ríkisvíxlum er þess vegna mjög veigamikill þáttur í þeim efnum og t.d. sala á slíkum verðpappírum til lífeyrissjóðanna sem verkalýðsfélögin eiga aðild að og við höfum átt ágætar viðræður við forsvarsmenn margra lífeyrissjóða og samtaka launafólks um það efni. Svo að sú starfsemi sem hér er verið að veita lagaramma og traustan lagagrundvöll er einmitt veigamikill liður í því að árangur náist til frambúðar í þeirri efnahagsstefnu sem kjarasamningarnir tengjast. Það er þess vegna ekki verið að setja hér á laggirnar neitt bákn sem gengur gegn þeirri hugsun heldur þvert á móti halda áfram á þeirri braut. Ég vil, vegna þess að menn ræða mikið um hugsanlegt bákn eða starfsmannafjölda, vekja athygli á því að það er ekki eðli þessa máls samkvæmt. Hvað snertir þá starfsemi sem snýr að Ríkisábyrgðasjóði og erlendum lántökum er þar aðeins um örfáa starfsmenn að ræða sem taldir verða á fingrum annarrar handar. Aftur á móti er það auðvitað alveg ljóst að þegar ríkið annast sjálft sölu á spariskírteinum til almennings og öðrum verðpappírum og viðskiptabankarnir hafa sagt upp þeim sölusamningum er óhjákvæmilegt að hafa einhverja starfsmenn til að sinna því verkefni. Og ég vil vegna fyrirspurnar frá hv. þm. Salome Þorkelsdóttur vekja athygli á því að þessir fáeinu starfsmenn sem starfa í þjónustumiðstöðinni sinna m.a. viðskiptum við yfir 4000 Íslendinga sem nú eru áskrifendur að spariskírteinum ríkissjóðs. Þeir annast samningagerð við lífeyrissjóði og banka um kaup á spariskírteinum ríkissjóðs og þróa uppbyggingu ríkisvíxlamarkaðar þannig að í raun má segja að þetta sé ótrúlega fámennur hópur miðað við það að á sl. ári var salan á spariskírteinunum kringum 5--6 milljarðar og á ríkisvíxlunum rúmlega sú upphæð vegna þess að salan á ríkisvíxlunum núna nemur í kringum 10 milljarða. Það er misskilningur að þjónustumiðstöðin hafi verið sett upp þegjandi og hljóðalaust. Það fóru fram ítarlegar viðræður á milli fjmrn. og Seðlabankans um það til hvaða ráða ætti að grípa þegar viðskiptabankarnir sögðu upp samningunum sem þeim var auðvitað frjálst að gera og þegar ljóst var að Seðlabankinn gæti ekki við núverandi aðstæður sinnt því hlutverki að vera söluaðili á samkeppnismarkaði á pappírum af þessu tagi. Það var einnig rætt við fjvn. og Ríkisendurskoðun um skipan þessara mála og niðurstaðan varð sú að færa þennan kostnað með nákvæmlega sama hætti og gert hefur verið á undanförnum árum, þ.e. sem hluta af vaxtakostnaði ríkisins vegna þess að þetta er lántökukostnaður ríkisins. Og kostnaðurinn af starfseminni hingað til er færður með þessum hefðbundna hætti. Þjónustumiðstöðin tók til starfa um mitt sl. ár og hefur því ekki enn þá starfað í heilt ár. Sá kostnaður sem snertir starfsmannahaldið er í raun og veru mjög lítill, aðeins fáeinar milljónir, miðað við þá miklu veltu sem þarna fer fram. Meginkostnaðurinn á þessum 12 mánuðum eða svo hefur falist í því að byggja upp innlendan markað fyrir spariskírteini og ríkisvíxla sem allir eru sammála um að hafi tekist með mjög árangursríkum hætti. Ég vona að ég hafi þá svarað þeim spurningum.

Ég var að spyrja um heimildirnar fyrir ráðningunni.

Já, eins og ég sagði áðan, þá voru heimildirnar fyrir ráðningunni byggðar á því að Seðlabankinn og fjmrn. gerðu samning um þessa markaðsskrifstofu með sama hætti og iðnrn. og Landsvirkjun gerðu samning í tíð ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar um markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar --- og ég er ekki að segja það þeirri ríkisstjórn til hnjóðs. Ég er bara að nefna annað dæmi um nákvæmlega sama hátt á þegar markaðsskrifstofa iðnrn. og Landsvirkjunar var sett upp með samningi milli iðnrn. og Landsvirkjunar þannig að það voru á engan hátt óvenjuleg vinnubrögð í þeim efnum. Hins vegar lá það ekki ljóst fyrir fyrr en að fenginni reynslu hvort þetta form væri hentugt til frambúðar. Þegar það kom hins vegar í ljós á seinni hluta síðasta árs að svo væri var strax hafin sú vinna sérfræðinga Seðlabankans og fjmrn. að semja tillögur um frv. að lögum til þess að veita þessari starfsemi varanlegan, lagalegan grundvöll. Ég vona að þetta veiti nægileg svör við þeim spurningum sem hér hafa komið fram. Ég bið hins vegar hv. þm. að hugleiða það að Alþingi samþykkir árlega í fjárlögum og fjáraukalögum þá kvöð á hendur fjmrh. að afla innlends lánsfjár sem getur numið mörgum milljörðum kr. Sú öflun innlends lánsfjár er forsenda þess að efnahagslífið hér sé á eðlilegum brautum og m.a. forsenda þess að kjarasamningarnir fari ekki úr skorðum. En þingið verður þá að leggja viðkomandi fjmrh. einhver tæki upp í hendurnar til þess að geta, á þeim nýja markaði sem við búum við í dag, selt spariskírteini og ríkisvíxla svo að hægt sé að afla þessa innlenda lánsfjár. Það er tiltölulega auðvelt af hálfu þingsins að setja bara í fjárlög og lánsfjárlög að svo skuli aflað segjum 10 milljarða á innlendum lánsfjármarkaði. En þá þarf líka að velta þeirri spurningu fyrir sér hvernig beri að gera það. Gamla kerfið var þannig að viðskiptabankarnir tóku þetta verkefni að sér. Viðskiptabankarnir sögðu upp þeim samningi og vildu ekki hafa það verkefni í sínum höndum áfram. Seðlabankinn tók á fyrri tímum einnig virkan þátt í þessu starfi. Miðað við breyttar aðstæður er talið óeðlilegt að Seðlabanki sinni því verkefni á þeim peningamarkaði sem við búum við í dag og þess vegna var óhjákvæmilegt að ríkið kæmi sér upp fastbundnum vettvangi til að annast það mikilvæga verkefni að selja á frjálsum markaði spariskírteini og ríkisvíxla til þess að tryggja innlenda fjármögnun þess sem á vantar þegar Alþingi hefur samþykkt tekju- og gjaldahlið fjárlaga og lánsfjáráætlun. Það er það sem við erum að leggja til og er í samræmi við þær bestu venjur sem tíðkast hafa í nágrannalöndum okkar þar sem menn hafa viljað koma þessu fyrir með álíka hætti og við og þar sem peningamarkaðurinn hefur tekið álíka breytingum og hann hefur gert hjá okkur.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Það eru einkum þrjú atriði í ræðu hæstv. fjmrh. sem ég hlýt að gera að umræðuefni. Í fyrsta lagi lýsi ég sérstakri ánægju minni yfir því að orð hæstv. fjmrh. féllu á þann veg að hann gaf fyrirheit um það að þegar þing kæmi aftur saman á hausti komanda mundi liggja fyrir frv. frá ríkisstjórninni sem lagfærir þau ranglátu ákvæði sem nú gilda varðandi skattlagningu hlutabréfa og arðs af hlutabréfum. Ég vænti þess að samhliða verði lagt fram frv. um aðrar nauðsynlegar breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt og raunar varðandi launaskatt einnig og önnur þau atriði sem nauðsynlegt er að lagfæra vegna þess að við færumst nær Evrópumarkaðnum ef marka má orð hæstv. fjmrh. og vegna þeirra breytinga sem verða í þeim málum á árinu 1992. Hæstv. fjmrh. mat það svo að efnahagskerfi okkar Íslendinga hljóti óhjákvæmilega á næstu árum að verða háðara Evrópubandalaginu en áður sem aftur vekur upp spurningar um það hvort Alþb. hafi kúvent í þessum efnum. Hvort nú sé svo komið að Alþb. sé orðið talsmaður þess að Íslendingar sæki um fulla aðild að Evrópubandalaginu, hvort Alþb. geri þetta í heild eða hvort þetta er kannski eingöngu skoðun Nýs vettvangs sem maður sér að er að bjóða fram til borgarstjórnar Reykjavíkur og líka raunar á Seltjarnarnesi. Er fróðlegt að sjá í blöðunum hvers konar fólk það er sem býður sig fram fyrir þennan Nýja vettvang. Þannig kom fram í prófkjörinu á Seltjarnarnesi að dóttir viðskrh. væri krati en eiginkona fjmrh. alþýðubandalagsmaður en báðar samt á Nýjum vettvangi. Nú væri auðvitað gaman að heyra meira um hugmyndir hæstv. fjmrh. í sambandi við Evrópubandalagið og þær skoðanir sem hann hefur á því en ég skal ekki gera það að umræðuefni. Í annan stað er það rétt sem hæstv. fjmrh. sagði áðan að ríkið hefur verið mjög áberandi á íslenskum fjármagnsmarkaði á sl. ári og það sem af er þessu ári og haldið uppi háum raunvöxtum á hinum frjálsa peningamarkaði. Það má rifja það upp þegar Þorsteinn Pálsson var fjmrh. Hann gerði þá samkomulag við bankana um það að ríkið drægi sig til baka á hinum almenna peningamarkaði sem umsvifalaust hafði í för með sér lækkun á raunvöxtum. Það liggur á hinn bóginn alveg ljóst fyrir að sú stefna sem núv. hæstv. fjmrh. hefur fylgt í sambandi við framboð á ríkispappírum hefur valdið því að raunvextir eru hærri hér á landi en ella mundi. Þetta sjónarmið kom m.a. fram á fundi með viðskrh. og bankaráði Búnaðarbankans nú í vikunni þegar hæstv. viðskrh. kom einmitt inn á það að með því að ríkið breytti þeim útboðsskilmálum sem það hefur á sínum pappírum mætti búast við að raunvextir hér á landi gætu lækkað. Þetta er líka nauðsynlegt að fram komi, viðurkenning hæstv. fjmrh. á því að ríkið hafi verið mjög fyrirferðarmikið á íslenskum peningamarkaði sem er auðvitað um leið viðurkenning á því að hið háa raunvaxtastig sem hér hefur verið er ekki síst tilkomið vegna þess að lánsfjárþörf ríkisins hefur verið óseðjandi. Þetta liggur líka fyrir. Í þriðja lagi er óhjákvæmilegt að gera athugasemdir við þau ummæli hæstv. fjmrh. að hér sé uppi einhver efnahagsstefna sem kjarasamningarnir tengjast. Það er misskilningur og raunar rangtúlkun af versta tagi að kjarasamningarnir nú í desembermánuði hafi verið í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar og að ríkisstjórnin hafi átt eitthvert frumkvæði að þeim samningum. Það er á hinn bóginn svo að báðir þessir ráðherrar sem eiga náinn ættingja sem er í prófkjöri á Seltjarnarnesi eru að reyna að láta líta svo út að þeir eigi einhvern sérstakan hlut í síðustu kjarasamningum, að aðilar vinnumarkaðarins hafi fallist á þessi naumu kjör sem kjarasamningarnir bjóði upp á af því að þessir tveir ráðherrar sem báðir eru gullinkollar og bjart yfir þeim, a.m.k. í fjarlægð, að þeir hafi eitthvað sérstaklega komið þar við sögu en svo er nú ekki. Þessir kjarasamningar voru alls ekki einn liður í efnahagsstefnu þessarar ríkisstjórnar. Kjarasamningarnir eru á hinn bóginn afleiðing af þeirri efnahagsstefnu sem fylgt hefur verið. Eins og ég sagði í minni ræðu áðan tekur viðskrh. sérstaklega fram í grein í Morgunblaðinu í gær að raungengi krónunnar hafi lækkað um 15--20% síðan 1988. Þetta þýðir á mæltu máli að kaupmátturinn í landinu hefur dregist saman um svipaða tölu. Skilgreiningin á raungengi er afskaplega nærri því að vera skilgreining á kaupmætti. Kjörin í landinu hafa með öðrum orðum rýrnað um 15--20%. Á sama tíma og menn hafa orðið að sætta sig við þetta hafa beinir skattar af launum hækkað verulega. Tekjuskatturinn er núna um 40% af launum manna en var 36% þegar sá maður varð fjmrh. sem lætur fara mikið fyrir sér þar. Á tveim árum hefur honum tekist að hækka staðgreiðsluna um tvisvar sinnum 2%, 4%. Það yrði lítið eftir ef hann ílentist í þessu embætti. Þá kæmi lítið í hlut þess sem á launaumslagið. 2% á ári er nokkuð mikið. Um síðustu áramót kom þessi síðari hækkun og um leið voru ýmsir aðrir skattar þyngdir og jafnframt var ákveðið að leggja fram frv. um að skattleggja orkuneyslu heimilanna. Eins og ég hef gert grein fyrir í ræðustólnum var það mat bæði Rafmagnsveitna ríkisins og annarra sem að þeim málum komu að ef sá skattur yrði að veruleika mundi hann þýða um 30% hækkun á orkunotkun heimilanna. Hæstv. ráðherra er að reyna að afsaka sig með því að fjmrn. hafi reiknað vitlaust, að hann hafi ætlað að hækka orkunotkunina eitthvað minna. Það skiptir ekki máli hvort hæstv. fjmrh. hafi ætlað að hækka orkunotkunina um 500 kr. eða 1000 kr. á mánuði hjá venjulegri fjölskyldu. Aðalatriðið er að ráðherrann var önnum kafinn við að þyngja álögurnar. Þegar kjarasamningarnir voru gerðir voru þessi mál öll í deiglunni. Þá var hæstv. ráðherra að þyngja álögurnar, hann var önnum kafinn við þær af því að kjarasamningarnir gengu þvert á stefnu ríkisstjórnarinnar. Við skulum aðeins rifja upp hvernig umhverfið er hér á landi. Hvað gerðist haustið 1988 þegar þessi ríkisstjórn komst til valda? Í þeirri grein sem hæstv. iðnrh. skrifaði í Morgunblaðið í gær tekur hann fram að raungengi hafi verið verulega rangt þegar þessi ríkisstjórn settist að völdum haustið 1988. Hann tók jafnframt fram að ríkisstjórnin hefði af ráðnum hug haldið raungenginu skökku fram eftir sl. ári. Og hverjir eru það sem töpuðu á því að raungengið var skakkt ef við notum það hugtak, á hvaða atvinnuvegum bitnaði það? Það bitnaði auðvitað á útflutningsframleiðslunni, það bitnaði á samkeppnisiðnaðinum. Við sjáum t.d. fórnarlambið í Slippstöðinni á Akureyri. Við sjáum hvernig farið hefur fyrir ullariðnaði, niðursuðuiðnaði. Það er haldinn fundur í hverjum einasta mánuði í Byggðastofnun til að reyna að fjalla um einhver ný útflutningsfyrirtæki. Ríkisábyrgðasjóður er að gefa eftir vexti til þess að bjarga útflutningsfyrirtækjum. Fjmrh. beitti sér fyrir því að gefa nokkur hundruð millj. til eins fyrirtækis á Siglufirði um áramótin. Gjaldþrotunum fækkar ekki neitt. Fólk úti á landi sem missir atvinnuna kemur til Reykjavíkur, ungt fólk. Það stoppar lítið við hér heldur fer svo að segja beina leið upp í félmrn. til að leita eftir því hvort hægt sé að fá vinnu í nálægum löndum, helst Svíþjóð, vegna þess að það er enga vinnu að hafa hér á landi. Mikill fjöldi af ungu og glæsilegu fólki sem ekkert hefur hér að gera hefur farið þangað. Þessi útflutningur á ungu, íslensku fólki nemur orðið einhverjum þúsundum síðan þessi ríkisstjórn kom til valda. Samt er atvinnuleysið í febrúarmánuði mun meira en það hefur verið svo áratugum skiptir hér á landi, mun meira. Ef við horfum á einstakar greinar sem búið er að vera að hvetja fólk til að ganga út í, má minnast t.d. á loðdýrabændur. Þeir voru hvattir til að fara út í þessa atvinnu á sínum tíma. Það er búið að halda þeim við efnið með nýjum og nýjum nefndum, með nýjum og nýjum loforðum. Síðast 30. mars voru gefin hálfgildings loforð um að það ætti að gera svo og svo mikið fyrir þá. Síðast á fundi í Byggðastofnun nú í hádeginu bárust stjórn Byggðastofnunar skilaboð frá landbrh. um fóðurstöðina á Dalvík. Ég spurði hann hvort það væri kannski hugmyndin að Byggðastofnun tæki veð í skuldabréfum bænda sem ekki er búið að gefa út og síðan mundi Seðlabankinn endurgreiða Byggðastofnun þessa peninga til þess að hægt sé að koma fóðurstöðinni á Dalvík aftur í gagnið. Það kom í ljós að allir stjórnarsinnar sem þarna voru inni litu á þetta sem orðin tóm, tóku ekki mark á þessum skilaboðum, þessari dúsu sem loðdýrabændurnir fyrir norðan áttu að fá. Þetta fólk hefur verið að missa aleigu sína og vinir þess og fjölskyldumeðlimir hafa orðið að hlaupa undir bagga og tekið á sig ábyrgðir. Mikið af þessu fólki eru launþegar eftir að það hefur gefist upp. Og það hefur eitthvert fólk í kringum sig, vini og fjölskyldu sem hefur gengið í ábyrgð fyrir það. Hvernig á þetta fólk að geta greitt ábyrgðirnar þegar ekkert tillit er tekið til fjármagnskostnaðar, þegar ekkert tillit er tekið til tapa í skattkerfinu og þegar svo er komið að beinn staðgreiðsluskattur er orðinn 40% og enga miskunn að fá neins staðar? Þetta er umhverfið sem við erum að tala um. Og það er við þessi ömurlegu skilyrði sem verkalýðshreyfingin gerði samkomulag við vinnuveitendur um það að semja til langs tíma, fram á næsta ár. Þó liggur það fyrir að verðbólgan á þessu ári verður meiri en þær launahækkanir sem fólkið fær í vasann, hæstv. fjmrh. Það verður áframhaldandi kjaraskerðing á þessu ári, hæstv. fjmrh. En hvernig er svo umhverfið þegar við tölum um áframhaldandi kjaraskerðingu þessa fólks, fólks sem búið er að missa 15--20% af tekjum sínum á tveimur árum svo að ég tali nú ekki um þetta aumingja fólk sem hefur talið sig vera í góðum störfum? Lítum t.d. á uppsagnir hjá traustu fyrirtæki eins og Kaupfélagi Eyfirðinga nú upp á síðkastið og þann mikla persónulega harmleik sem er í kringum slíkar uppsagnir. Í grein hæstv. viðskrh. í Morgunblaðinu í gær hrósar hann sér af þrem atriðum. Hann hrósar sér af því að viðskiptajöfnuður skuli vera betri nú en áður. Auðvitað er það eðlilegt að viðskiptajöfnuðurinn batni um leið og kaupmátturinn dregst svo verulega saman. Kaupmátturinn dregst í raun meira saman en þessar tölur sýna. 15--20% kaupmáttarskerðing hefur í för með sér enn þá meiri samdrátt í eftirspurn eftir innfluttum vörum en þessar tölur gefa tilefni til. Auðvitað er það eðlilegt við slík skilyrði að viðskiptajöfnuður eigi að vera hagstæður. Hæstv. viðskrh. hrósaði sér líka af því að einhver fyrirtæki sem höfðu áður nokkuð góða stöðu væru enn að hressast og mér skildist á hæstv. fjmrh. áðan að hann væri að gefa eitthvað slíkt í skyn. Höfum við ekki margfalda reynslu af því ef kaupið dregst saman um 15--20% að einhver fyrirtæki gangi ögn betur? Skárra væri það. En um leið og við tölum um þetta felst í því viðurkenning Alþb. á því að ósanngjarnar og mjög miklar launahækkanir geti ráðið úrslitum um það hvort jafnvægi náist í efnahagslífinu eða ekki. Um þetta er þess vegna ekki ágreiningur. Þegar búið er að skerða launin um 15--20% hlýtur auðvitað staða atvinnulífsins að batna. Um það er ekki ágreiningur. En það er annað sem vekur mikla athygli. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra áðan að kjarasamningarnir yrðu að halda. Það hefur komið fram hjá forsrh. að það séu þrjú ráð: Í fyrsta lagi að taka í Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins, í öðru lagi að hækka vexti og í þriðja lagi að þyngja skatta til þess að halda niðri kaupmættinum. Hvernig er umhverfið? Í heild hafa viðskiptakjörin batnað. Það er talað um að í þýðingarmiklum útflutningsgreinum sjávarútvegs hafi hækkun orðið 10%. Hæstv. iðnrh. hrósar sér af því að samningur um byggingu álvers hér á landi sé í hendi nú. Hann talar um að álverið verði kannski við Reyðarfjörð, á Akureyri, kannski nálægt Hornafirði eða Keflavík, kannski nálægt Akranesi. Þetta eru miklir kratabæir, Akureyri, Akranes, Keflavík og Hafnarfjörður og er kannski vissara að slá því ekki föstu hvar álverið verði fyrr en 31. maí til þess að kratar geti haldið sína kosningabaráttu á öllum þessum stöðum og sagt að álverið verði nálægt sér.

En hvað með Ísafjörð?

Það hefur ekki verið lofað neinu um það.

En hefur hinu verið lofað?

Þannig að ef þetta gengur fram þýðir það auðvitað verulegar gjaldeyristekjur fyrir okkur og nýja eftirspurn eftir vinnuafli. Með öðrum orðum horfum við núna fram á það vegna þess að viðskiptakjörin eru batnandi, vegna þess að við fáum meira fyrir sjávarafla en á síðasta ári, að afrakstur þjóðarbúsins er orðinn meiri en menn bjuggust við. Samt hafa ráðherrarnir áhyggjur. Og hverjar eru áhyggjurnar núna? Að eitthvað af þessu góðæri í atvinnulífinu fari í launaumslögin. Að eitthvað af góðærinu hjá fyrirtækjunum fari í launaumslögin. Auðvitað liggur það ljóst fyrir að það hafa skapast skilyrði fyrir því að bjóða upp á betri lífskjör en um var samið í kjarasamningunum. Auðvitað hefur þessi mikli bati sem við sjáum nú vegna ytri skilyrða í sumum greinum atvinnulífsins það í för með sér að einfaldasta leiðin er sú að ríkið mæti aukinni veltu af þeim sökum með því að draga úr beinni skattheimtu og færi tekjuskattinn niður í t.d. 38% og komi þannig til móts við launafólk. Ef þessi ríkisstjórn sem vill kenna sig við félagshyggju vill á annað borð láta almenning í landinu njóta góðærisins sem er að koma. En því miður er það ekki þannig. Því miður er það á hinn veginn, að ráðherrarnir með góðum stuðningi þingmanna sem ríkisstjórnina vilja styðja og undanskil ég að sjálfsögðu þm. Vestf., Karvel Pálmason. Mér virðast aðrir stjórnarsinnar sömu skoðunar og ríkisstjórnin, að ef hér má vænta einhvers góðæris fyrir þjóðina í heild skuli það helst vera ríkissjóður einn sem þess fær að njóta.

Karvel Pálmason Virðulegur forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður mikið og ekki ætla ég að ræða um mál tiltekinna eiginkvenna eða fríðleik í fjarlægð eins og var umræðuefni áðan.

Það var ekki eiginkvenna, það var eiginkona hans og dóttir.

Já, það skiptir engu máli fyrir mig, ég ætla ekki að blanda mér í það. En mig langar til þess að segja örfá orð út af því sem hæstv. fjmrh. lagði inn í umræðurnar áðan. Það kann vel að vera rétt hjá hæstv. ráðherra að hér verði um að ræða örfáa starfsmenn sem eru byrjaðir, því að mér heyrist menn tala á þeim nótum að þetta sé í reynd orðið það sem þetta frv. gerir ráð fyrir að það eigi að vera. Þetta er búið að vera starfandi í nærri ár. En reynsla mín er samt sú í gegnum árin á hv. Alþingi að hvað sem hæstv. ráðherrar hafa sagt um þau hugðarefni sín að fjölga ekki mikið á ríkisjötunni hefur staðreyndin eigi að síður orðið sú að þar hefur fjölgað miklum mun meira en þau fyrirheit hafa gefið tilefni til að ætla og hæstv. ráðherrar hafa verið að tala um í gegnum árin. Og ég óttast að hvað sem hæstv. fjmrh. segir um þetta málefni séu menn hér enn að hlaða á jötuna til þess að fjölga í kerfinu, auka báknið og taka meira af skattborgurunum en þegar er orðið og er nú nóg fyrir.

Getur það verið?

Já, það getur verið, hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson. Og það sem meira er, það hefur líka gerst undir handarjaðri Sjálfstfl. þannig að hann er enginn eftirbátur í þeim efnum og er þá kannski rétt að koma að þeim kafla ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals er varðar launamálin. Það er auðvitað hárrétt hjá hv. þm. að kaupmáttur hefur minnkað verulega. En það er í sjálfu sér ekki nýtt. Menn muna kannski viðskilnaðinn hjá hæstv. þáv. forsrh. Þorsteini Pálssyni. Hvernig stóðu mál þá? Og hvernig stóðu mál fyrir kosningarnar 1987 þegar þáv. hæstv. fjmrh. Þorsteinn Pálsson hleypti upp vinnumarkaðnum með sérsamningum við opinbera starfsmenn á kostnað hins almenna launamanns í landinu? Auðvitað geta menn tekið fleiri dæmi ef það er einhver sárabót að einhver sé slæmur að því er þetta varðar.  En kannski var þetta það sem hinum almenna launamanni sárnaði hvað mest eftir að hann var búinn að semja á tiltölulega lágum nógum fyrir venjulegt verkafólk að þá kom þessi hæstv. fjmrh., formaður Sjálfstfl., og bauð opinberum starfsmönnum miklu betur en hinum og kom þannig í bakið á almennu verkafólki. Þetta þarf auðvitað ekki að rifja upp. Þetta muna allir og er lýðum ljóst. Það er því ekkert nýtt að kaupmáttur og launakjör séu slæm á Íslandi og mættu raunar vera miklum mun betri. Mér finnst einhvern veginn, kannski er ég orðinn svona gamaldags, að það skipti orðið engu máli hvað Alþingi eða hinn óbreytti þingmaður hefur um tiltekin mál að segja. Það virðist vera nóg að ráðherrarnir geti rætt um þetta yfir kaffibolla og samþykkt, fjvn. geti gert það líka yfir kaffibolla og samþykkt og síðan kannski ríkisendurskoðandi einn og sér með kaffibolla og þá sé málið afgreitt. Mér sýnist bara málið vera í þessum farvegi og þessir ungu menn, fjölhæfu að margra áliti, ekki allra, og þá er ég að tala um þá sem eru í forustu fyrir íslensk stjórnmálaöfl, ráða ferðinni og sitja í ráðherrastólum. Það er engu líkara en þetta sé hin nýja innreið í íslenska stjórnmálabaráttu, að þingið sé sett til hliðar, að því komi í raun og veru ekkert við hvað er verið að gera á hverjum tíma. Það eru þessar þrjár stofnanir, það eru ráðherrastólarnir, það eru fjárveitinganefndarstólarnir og það er stóll ríkisendurskoðanda. Hinum kemur málið ekkert við. Mér finnst þetta mjög slæmt og ekki verður þetta til þess að auka virðingu Alþingis. Ég held að þeir sem ferðinni ráða í íslenskum stjórnmálum ættu að skoða sinn hug vel áður en menn halda lengra inn á þessar brautir. En vel kann að vera að þetta verði framtíðin í íslenskum stjórnmálum. En verði svo þá er hún slæm. Aðeins út af því sem hæstv. fjmrh. sagði um að viðskiptabankarnir hefðu neitað þessu. Er það orðið svo, hæstv. ráðherra, að bankarnir geti bara gert það sem þeim dettur í hug og þeim sýnist? Til hvers höfum við ríkisstjórn, til hvers höfum við stjórnvöld? Til hvers höfum við stjórnvöld? Af hverju ekki að skikka þetta lið til þess að taka þetta að sér þó að það vilji sjálft losna við það? Er nauðsyn á nýju bákni til þessara hluta?

Það er af því að þeir eru að selja sína eigin pappíra í samkeppni við hina.

Það á bara að setja þeim skorður fyrir dyrnar eins og hæstv. ríkisstjórn og ríkisstjórnir hafa í gegnum árin sett almenningi skorður fyrir dyrnar. Þeir eiga ekki að vera á neinum sérbáti að því er þetta eða annað varðar. Það hefur ekki vafist fyrir ráðherrum nánast hverrar ríkistjórnar á fætur annarri að setja almenningi í landinu skorður fyrir dyrnar. Segja bara: Hingað og ekki lengra. Þú færð þetta og ekkert meira. Þú bara hagar þér svona og ekkert öðruvísi. Það er þetta sem ráðherrar hafa gert og stjórnvöld. Og þetta á auðvitað líka að eiga við um bankana. Þeir eiga ekki að vera neitt sérríki hér á landi og þurfa ekki að lúta einum eða neinum. Ég tek það því ekki gott og gilt þó að hæstv. fjmrh. segi það að bankarnir vilji ekki þetta eða hitt. Það á bara að láta þá gera það. Ég skal svo, herra forseti, ekki eyða fleiri orðum að þessu sinni í þetta mál, en ég ítreka enn að ég sé enga þörf á þessu máli. Og það sem er verst í þessu, ég hygg að almenningur í landinu, sá almenningur sem hefur fallist á nánast að skerða laun sín frá því sem hefði átt að vera, að hæstv. ríkisstjórn sitji svo bara hér í sínum ráðherrastólum og ungi út frv. upp á milljónir og hundruð milljóna sem auðvitað lendir á skattborgurunum sjálfum og þeim líka sem fengu nánast enga kauphækkun. Þetta virkar illa. Þetta verður kannski sálrænt. Og þetta er ekki til þess að menn fái tiltrú á stjórnvöldum og var hún að vísu ekki mikil fyrir. Þá á ég ekki sérstaklega við núv. hæstv. ríkisstjórn. Það á nánast við þær allar.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Ég skal ekki misnota það að fá gera stutta athugasemd þó að það hefði verið freistandi að svara nokkrum orðum og halda áfram með þá upprifjun sem hv. 3. þm. Vestf. kom með í sambandi við kjaramálin og kjaraskerðingar. Ég ætla ekki að fara að rifja það upp að kjör höfðu verið skert 14 sinnum í þeirri ríkisstjórn sem sat að völdum þegar Alþb. var í ríkisstjórn næst á undan þeirri sem nú situr. En ég lagði nokkrar spurningar fyrir hæstv. ráðherra áðan og fékk ekki svör við því sem ég spurði um. Ég var ekki að leggja faglegt mat á hvort starfsmenn hefðu unnið verk sín, hvort það hefði verið ástæða til að ráða þetta fólk. Ég var að spyrja um heimildirnar. Ég var að spyrja um með hvaða hætti starfsfólkið hefði verið ráðið og ég var að spyrja um hver mundi bera kostnað af ráðningu þessa starfsfólks fram að þeim tíma að lögin tækju gildi eða hvort lögin ættu að verka aftur fyrir sig. Ég spyr að þessu að gefnu tilefni vegna þess að núv. hæstv. fjmrh. hefur lagt á það mikla áherslu að hann ætli ekki að stunda það sem forverar hans í embættum hafi gert. Hann ætlaði að reka ríkissjóð með hagnaði. Það vita allir hvernig það hefur gengið. Hann ætlaði eins og félagi hans, hæstv. menntmrh., að skrúbba, skúra og bóna og taka til eftir forvera sína í embættum en eftir stendur það hvort hann hafi gert það og þetta er eitt dæmi þess að svo hefur ekki verið gert. Það er það sem stendur eftir. Hér hefur verið sett á laggirnar deild í fjmrn. sem ekki er heimild fyrir, sem ekki stenst lög. Það er nú fyrst verið að leggja fram frv. til þess að staðfesta þessa þjónustumiðstöð og eftir stendur að þetta er gert án heimilda til ráðningar í þessar stöður.