Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það má segja, að flutningur þessa frv. sé tvíþættur. Það er í fyrsta lagi lagt til, að framlag ríkissjóðs til aflatryggingasjóðs verði lækkað, þannig að það verði fjórðungur á móti útflutningsgjaldi í stað helmings áður. Í öðru lagi er frv. flutt til staðfestingar samkomulags um greiðslu upp í fæðiskostnað skipverja á bátaflotanum. Skal ég nú víkja með örfáum orðum að hvorum þessara þátta fyrir sig. Ef ákvæði l. um sjóðinn stæðu óbreytt þannig, að framlag ríkissjóðs yrði áfram helmingur á móti útflutningsgjaldi, hefði framlag ríkissjóðs þurft að hækka um 20 millj. kr. á fjárlögum árið 1969, bæði vegna krónuhækkunar útflutningsgjaldsins af völdum gengisbreytingarinnar, svo og vegna hækkunar frá fyrra ári, þar sem ákvæði l. nr. 5 frá 1968, um ráðstafanir til lækkunar ríkisútgjalda giltu aðeins fyrir árið 1968, en með þeim var ákveðið, að framlag ríkissjóðs skyldi vera þriðjungur á móti útflutningsgjaldi á því ári. Í fjárlögum ársins 1969 er við það miðað, að framlag ríkissjóðs verði óbreytt í krónum frá fjárlögum 1968, en það svarar því sem næst til þess, að mótframlag ríkissjóðs sé 1/4 hluti útflutningsgjaldsins, eins og lagt er til með frv. þessu. Með afgreiðslu fjárlaga fyrir jól, var í raun tekin ákvörðun um minnkun á framlagi ríkissjóðs svo sem frv. gerir ráð fyrir. Samkvæmt útflutningsspá Efnahagsstofnunarinnar mun gengisbreytingin í nóvember s.l. valda því, að tekjur aflatryggingasjóðs af útflutningsgjaldi aukast um 26 millj. kr. á árinu 1969. Ef frv. þetta verður að l., verður ráðstöfunarfé aflatryggingasjóðs 110 millj. kr. árið 1969. Sé litið á bótagreiðslur úr sjóðnum undanfarin ár, má álykta, að um 110 millj. kr., sem yrðu til ráðstöfunar árið 1969 samkv. framangreindum forsendum, ættu að nægja til þess, að sjóðurinn gæti staðizt með óbreyttum reglum þrátt fyrir þá lagabreytingu, sem frv. felur í sér. Eins og áður sagði, er frv. einnig flutt til staðfestingar á samkomulagi um greiðslu fæðiskostnaðar skipverja á bátaflotanum. Í samningum þeim, sem gerðir voru í febrúar s.l. á milli sjómanna á bátaflotanum og útvegsmanna, og í miðlunartill., sem lögfestar voru í kjaradeilu útvegsmanna og yfirmanna á bátaflotanum þann 18. febr. s.l., fólst samkomulag það, er frv. er ætlað að lögfesta. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir því, að við aflatryggingasjóð skuli starfa sérstök deild, áhafnadeild, sem greiði hluta af fæðiskostnaði manna á fiskibátum, og verði árlegar tekjur deildarinnar 1% af fob-verði útfluttra sjávarafurða. Skal greiða úr deildinni 100 kr. á úthaldsdag og áhafnarmann vegna áhafna á fiskibátum 151 brúttórúmlest að stærð og stærri, en 85 kr. á úthaldsdag á áhafnarmann vegna áhafna á fiskibátum undir 151 brúttórúmlest að stærð. Greiðslur skulu vera ársfjórðungslegar. Við ákvörðun úthaldsdagafjölda og áhafnarstærðar skal sjóðurinn styðjast við úthaldsskýrslur Fiskifélags Íslands og upplýsingarlögskráningarstjóra. Svo sem áður er sagt, er frv. þetta flutt til staðfestingar á ákvörðunum, sem þegar hafa að nokkru verið teknar. Í fyrsta lagi fjallar frv. um lækkun ríkissjóðsframlags í samræmi við ákvörðun Alþ. við afgreiðslu fjárlaga fyrir jól, og í öðru lagi er frv. flutt til staðfestingar á fyrrnefndu samkomulagi, sem gert var um greiðslu upp í fæðiskostnað skipverja á bátaflotanum. Nauðsyn ber til, að báðir þessir þættir fái nú afgreiðslu Alþ. hið allra fyrsta, og vildi ég fara fram á það sama og ég gerði við fyrri dagskrárlið hér, um fiskveiðasjóðinn, að n. beggja deilda störfuðu saman að undirbúningi málsins úr n., þannig að með því móti mætti hraða nokkuð afgreiðslu málsins. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að þessu sinni að rekja svo mjög efnisatriði þessa frv. Það er, eins og fram kemur í grg„ flutt af landbn. að beiðni Ræktunar- og útflutningsfélags stóðbænda. Þær breytingartill., sem Búnaðarþing gerði á s. l. vetri við þær till., hefur landbn. fellt saman, og er frv. flutt samkv. því. En ég sé ástæðu til að fara nokkrum almennum orðum um þessi mál, ef það gæti orðið til þess að skýra þau nokkuð fyrir hv. alþm. Það mun vera öllum kunnugt, að á fyrstu 2–3 áratugum þessarar aldar var allmikill útflutningur á hrossum héðan frá Íslandi. Voru hrossin fyrst og fremst notuð í kolanámum í Stóra-Bretlandi, og varð þarna um verulegan útflutning að ræða og sæmilegt verð, að því er talið var þá, fyrir þau hross, sem út voru flutt. Eins og allir þekkja, þá eru þessi verkefni úr sögunni fyrir hestana. Vélar hafa verið teknar til þess að leysa þá af hólmi í þessum efnum. Féll því sú sala niður með öllu, og var enginn útflutningur á hrossum frá Íslandi um skeið. Útflutningur mun hafa hafizt að nýju eftir 1950. Þá var breytt um vinnu fyrir hrossin, þannig að nú voru þau seld til þess að vera sporthestar fyrir fólk ýmist á meginlandinu ellegar á Bretlandi. Höfuðútflutningurinn hefur beinzt til V.-Þýzkalands, nokkuð til Hollands, Sviss og nú að síðustu til Danmerkur og til Bandaríkjanna. Þetta munu vera helztu löndin, sem hafa keypt hross héðan frá Íslandi. Á árinu 1968 munu hafa verið flutt út 650 hross, ung og gömul. Fyrir þennan útflutning mun hafa fengizt á árinu 1960 nokkuð á 10. millj. kr., og er því meðalverð á hross rúmlega 13 þús. kr. Þetta meðalverð er ekki hátt miðað við það, sem er hér á hrossum innanlands, en þess ber þó að gæta í þessu sambandi, að nokkuð verulegur hluti af útflutningshrossunum mun hafa verið folöld, og að sjálfsögðu hefur það dregið verðið nokkuð niður. En þó er það svo, að almennt er það álit þeirra, sem þarna þekkja til, að þetta verð hefði getað verið nokkuð hærra, ef verulega vel hefði verið staðið að þessum málum af okkar hendi. Horfurnar í þessum útflutningsmálum eru þær nú, að eftirspurn er allmikil eftir hrossum og einkum frá þeim löndum, sem áður hafa keypt af okkur. Í V.-Þýzkalandi og Bandaríkjunum er vaxandi eftirspurn, í Danmörku er hún miklu meiri en hún hefur verið að undanförnu og í Hollandi er nokkur eftirspurn. Að sjálfsögðu hefur gengisbreytingin, sem gerð var á s.l. hausti, haft nokkur áhrif á verðið til framleiðenda hérna heima fyrir, þannig að ég hygg, að nú fáist fyrir hross, sem verið er að kaupa og flytja úr landi um þessar mundir frá 20 þús. og upp í 60 þús. kr., þ. e. þegar miðað er við tamin hross. Þarna er allmiklu betra og mikið betra verð um að ræða en verið hefur áður. Verðið er hækkandi erlendis. Þessi útflutningsvara er lúxusvara, og sölumöguleikar okkar eru til þess að gera góðir á þessu sviði vegna þess, hversu framleiðslan hér er lítil miðað við stærð þess markaðar, sem við förum inn á. Þetta verð, sem ég hef nefnt hér - 20 þús. til 60 þús. kr., er að sjálfsögðu miðað við, að þetta séu valin hross, sem fara úr landi. Og ég verð að segja, að mér finnst, að það sé það, sem við þurfum fyrst og fremst að keppa að, þ. e. að flytja út sem allra bezta vöru á þessu sviði, því að það segir sig sjálft, að í þessari verzlun eins og annarri, þá hefur það úrslitaáhrif á sölumöguleikana í framtíðinni, að vandað sé til þeirrar vöru, sem verið er að selja. Hins vegar hefur það viljað brenna við á undanförnum árum, að farið hefur gripur og gripur, sem hefur langt frá því staðizt þær kröfur, sem gerðar hafa verið til þeirra af kaupandanum, og hefur að sjálfsögðu rýrt álit á þeirri framleiðslu, sem við höfum verið að koma í verð. Eins og getið er um í grg. með þessu frv. þá er það einn megintilgangur með flutningi þessara till. að koma við þeirri vöruvöndun, sem líkleg væri til þess að stuðla að því, að við ynnum og kæmumst inn á tryggari markað en fram til þessa hefur verið. Og annar liður í þessu efni, sem ekki er hægt að ganga fram hjá, þegar rætt er um útflutning á hrossum, er, að nú er svo komið, að úti á meginlandi Evrópu - a. m. k. í V.-Þýzkalandi og Danmörku og e. t. v. víðar - er hafin nokkur ræktun á íslenzka hestinum. Þeir hafa fengið útflutta kynbótagripi og geta því ræktað hross af okkar stofni, og það er komið af stað á nokkrum stöðum, og um það hefur nokkuð verið deilt, hvort þar hafi verið farið inn á rétta braut eða ekki. Ýmsir telja, að eðlilegra hefði verið, að við hefðum einir haft ræktun hrossanna með höndum, en aðeins selt gelta hesta úr landi, svo að öðrum gæfist ekki kostur á að hefja ræktun hrossa af íslenzkum stofni. Því er til að svara, að mér er ekki kunnugt um, að það þekkist nokkurs staðar um víða veröld að einoka ræktun á einstökum kynjum. Kynbótakýr eru fluttar milli landa hvarvetna og af ýmsum búfjárkynjum, og reynslan virðist vera sú, þegar litið er á þetta mál í heild, að þar sem sérstakir stofnar hafa verið ræktaðir í heimalandi, virðist vera mjög erfitt að koma fram jafngóðri ræktun í nýju umhverfi og fá það sama út úr ræktun kynjanna í nýju umhverfi og hægt er í þeirra heimalandi. Þetta á ekki einungis við um hesta. Þetta á við um flest þau búfjárkyn, sem ræktuð hafa verið. Mér er kunnugt um það t. d., að sá mjólkurkúastofn, sem einna mest hefur verið sótzt eftir í veröldinni, er ræktaður hingað og þangað út um heimsbyggðina, en það er ævarandi, að alltaf er verið að kaupa nýja kynbótagripi frá heimalandinu til þess að halda við þeim kostum, sem ræktaðir voru heima í upprunalegu heimalandi þessa búfjárkyns. Ég hygg því, að það fari ekki á milli mála, að við eigum einmitt að nota okkur af þessu sama. Við eigum að stuðla að því, að það sé mögulegt að rækta íslenzka hesta annars staðar en hér heima, og ef sú ræktun tekst sæmilega hjá okkar viðskiptaþjóðum, þá hygg ég, að þetta verði fyrst og fremst til þess að auka hróður okkar hestakyns og það verði aldrei til þess, að við lendum í hættulegri samkeppni vegna þess, eins og ég gat um áðan, hvað markaðssvæðið er stórt, sem við þurfum að fara inn á, en okkar framleiðsla lítil. Auk þess hygg ég, þó að ég kunni ekki að sanna það hér með dæmum, að á erlendri grund verði ekki hægt að framleiða nákvæmlega sömu gerð af íslenzka hestinum og við framleiðum hér heima. Einmitt þessi svipur, sem er á honum, þegar við komum honum héðan úr landi, virðist vera mjög eftirsóknarverður hjá þeim, sem njóta hestsins erlendis, og ef við stöndum nægilega fast saman um það og tryggjum nægilega vel okkar kynbótastarfsemi hér heima fyrir, þá hygg ég, að við munum eiga á þessum vettvangi mikið verk að vinna - verk, sem á að svara þeim kostnaði, sem til þess verður lagður. Hvar sem okkar íslenzki hestur hefur verið tekinn í notkun meðal annarra þjóða, þá hefur hann þótt sérstæður og hefur unnið sér hylli hvarvetna, þar sem hann hefur komið, sem sérlega góður og þægilegur reiðhestur. Ég hygg, að það frv., sem hér er flutt, muni stuðla að því, að meiri festa komist á útflutning á þessum verðmæta varningi, sem við getum flutt úr landi og tryggt okkur sölumöguleika á í framtíðinni betur en nú er hægt að gera. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta að sinni, herra forseti, en ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr.

forseti (JR): Deildinni hefur borizt svo hljóðandi bréf frá Páli Þorsteinssyni: „Vegna aðkallandi starfa heima fyrir get ég ekki sinnt þingstörfum næstu vikur. Leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. nr. 52 frá 1959 um kosningar til Alþingis vil ég óska þess, að fyrsti varamaður Framsóknarfl. í Austurlandskjördæmi, Tómas Árnason hrl., taki sæti mitt á Alþingi í fjarveru minni. Páll Þorsteinsson.“



Herra forseti. Frv. þetta er flutt í framhaldi af ákvörðun Alþ. um þetta efni við afgreiðslu fjárlaga nú á s. l. hausti. Þá var ákveðið að fella niður fjárveitingu til Fiskveiðasjóðs Íslands í fjárlögum 1969. Er frv. þetta lagt fram í samræmi við þá ráðstöfun. Gengisbreytingin í nóv. s. l. veldur verulegri hækkun á útflutningsgjaldi, sem er mikilvægur tekjustofn sjóðsins. Miðað við útflutningsáætlun Efnahagsstofnunarinnar fyrir árið 1969, munu tekjur Fiskveiðasjóðs Íslands af útflutningssjóðsgjaldi aukast um 16½ millj. kr. á þessu ári frá því, sem ella hefði orðið. Með 1. kafla l. nr. 79 frá 1968, um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytts gengis ísl. kr., var fjárhagur stofnfjársjóðs fiskiskipa efldur að mun. Af þessum sökum og vegna ráðstafana, sem gerðar hafa verið til þess að skapa sjávarútvegi traustari afkomugrundvöll, var sú ákvörðun tekin að fella niður fjárveitingu til fiskveiðasjóðs. Nauðsyn ber til, að mál þetta fái afgreiðslu á þessu þingi, og er ráðstöfun þessi gerð í því trausti, að fiskveiðasjóður muni að öllu leyti geta staðið við fjárhagsskuldbindingar sínar í framtíðinni þrátt fyrir niðurfellingu ríkissjóðsframlagsins. Ég vildi, herra forseti, mælast til þess, að n., sem málið fær til meðferðar hér í hv. Ed., leitaði samstarfs við samsvarandi n. í Nd., til þess að málið þyrfti ekki allt of lengi að vera á döfinni og fengi sem skjótasta afgreiðslu. Ég legg til, herra forseti, að frv, verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.