Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá innanríkisráðuneytinu um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 722, um hleranir frá ársbyrjun 2008, frá Bjarna Benediktssyni. Fer ráðuneytið þess á leit að fá frest til 10. febrúar vegna umfangs fyrirspurnarinnar.

Virðulegi forseti. Á kjörtímabilinu hefur reglulega verið rætt úr þessum ræðustól um hátt hlutfall atvinnulausra og þær slæmu afleiðingar sem atvinnuleysi hefur á líf manna og efnahag. Stjórnvöld hafa unnið ötullega að því að skapa virkniúrræði og ný störf til að stemma stigu við langtímaatvinnuleysi og öllum þeim slæmu aukaverkunum sem því fylgja. Þau svæði sem einna verst hafa orðið úti hvað þetta varðar eru Suðurnesin. Þar fækkar þó atvinnulausum jafnt og þétt eins og á öðrum stöðum á landinu. Samkvæmt upplýsingum Vinnumálastofnunar var atvinnuleysi í desember sl. 5,7% að meðaltali á landinu öllu en 7,3% í desember 2011. Atvinnuleysi á Suðurnesjum var 12,8% í desember 2011 og 10,2% í desember sl., þ.e. 1.069 einstaklingar. Þótt vandinn minnki er hann enn of stór. Þess vegna fagna ég því sérstaklega þegar góðar fréttir berast af nýjum atvinnutækifærum á Suðurnesjum og þær hafa verið nokkrar undanfarið. Í Sandgerði hefur atvinnuleysi verið mikið en þar er nú verið að reisa eða endurbyggja fjögur fiskvinnsluhús. Þar munu 200–250 manns fá vinnu og ótalin þar eru þau afleiddu störf sem fylgja í kjölfarið. Kvótaeign er ekki mikil í Sandgerði en verslað er á fiskmörkuðum og þannig fæst hráefni til vinnslu. Risavaxin fiskeldisstöð rís í hrauninu við Reykjanesvirkjun. Kælivatn úr virkjuninni sem rennur nú út í sjó á að nýta til að rækta hlýsjávarfisk sem seldur verður til meginlands Evrópu. Þar eru 75 bein störf en alls 150. Um 100 manns, einkum iðnaðarmenn, fá á næstunni vinnu við breytingar og endurbætur í Leifsstöð. Breytingarnar eru gerðar til að mæta ört vaxandi fjölda farþega um stöðina en fjölgun þeirra kallar einnig á fleiri starfsmenn til þjónustu við þá. Virðulegi forseti. Það eru góðar fréttir af atvinnuuppbyggingu á Suðurnesjum og því ber að fagna sérstaklega.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson hitti naglann á höfuðið í gær í umræðu um Evrópusambandsmálið þegar hann líkti ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar frá því í gær eða fyrradag um Evrópusambandsaðildina við einhvers konar leikrit, sjónarspil. Þannig er þetta í rauninni. Nú er búið að draga tjöldin frá, á sviðinu standa leikararnir og þeir eru farnir að rífast um hvað standi í handritinu sem þeim er ætlað að flytja í þessu leikriti, þessu sjónarspili. Hæstv. utanríkisráðherra segir okkur að allt þetta hafi verið gert til að aðildarviðræðurnar yrðu ekki bitbein í kosningabaráttunni, þetta væri ekki svona pólitískt mál sem stjórnmálamenn ættu að ræða um. Hæstv. forsætisráðherra segir okkur að meginástæðan hafi hins vegar verið sú að ef þetta hefði ekki verið gert hefðu mögulega orðið hér stjórnarslit. Hv. þm. Magnús Orri Schram sagði í Morgunblaðinu í gær að hann teldi að áframhaldandi viðræður við ESB yrðu eitt af kosningamálunum í vor. Hann bætti um betur í umræðum í gær og sagði að annars væri ferlið í fullkomnu uppnámi. Hv. þm. Árni Páll Árnason sagði svipaða hluti og síðan heyrum við frá vinstri grænum sem eru að segja okkur að það hafi orðið algjör tímamót með þessari ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að hægja á þessu ferli, eins og það er kallað. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson fór yfir þessi mál í gær frá sínum sjónarhóli. Eitt af því sem hann sagði vakti með mér ákveðnar spurningar og þess vegna óska ég eftir því að hann skýri mál sitt aðeins betur. Hv. þingmaður sagði efnislega: Er pólitísku menningunni sem ríkir á Alþingi það um megn að leiða þetta ferli til lykta eða þarf mögulega nýja pólitíska leiðsögn í þessu máli? Hvað er það sem hv. þingmaður er að segja? Er hv. þingmaður að segja að sá meiri hluti á Alþingi sem skipaði sér á bak við aðildarumsóknina sé ekki fær um að ljúka þessu máli? Er hv. þingmaður að segja okkur að sú pólitíska leiðsögn sem hefur farið fram undir forustu hæstv. utanríkisráðherra sé ekki nægilega góð, það þurfi að skipta um mann í þeirri brú? Þarf með einhverjum hætti að búa til nýja leiðsögn, einhvern nýjan foringja, einhverja nýja forustu, 

Frú forseti. Ég fagna spurningunni. Hún varðar ákveðið lykilatriði. Ég hef sjálfur ásamt hópi fólks, hópi Íslendinga sem líður eins, hafa staðið að því undanfarin tvö ár að reyna að stofna, og höfum nú stofnað, stjórnmálaafl sem ætlar sér að breyta nákvæmlega þessari pólitísku menningu sem ég minntist á í gær. Og hver er hún? Það er átakamenning, valdabröltsmenning, sem virðist ókleift að ljúka við fyrir fram ákveðna ferla. Við sjáum þetta í mörgum málum á Íslandi í dag. Okkur er ókleift í þessum sal út af úreltri og úr sér genginni pólitískri átakamenningu að klára mjög mörg lykilatriði í íslensku samfélagi, sjávarútvegsmál, stjórnarskrármálið og núna viðræðuferlið við ESB. Um hvað snýst það mál? Við ákváðum í þessum sal að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Við gerðum það með vönduðu áliti utanríkismálanefndar. Fyrir því var hér frekar skýr meiri hluti. Þetta á ekki að vera flókið. Í kjölfarið hófum við viðræður. Þær hafa gengið ágætlega. Við skipuðum mjög góða viðræðunefnd. Síðan hefur alltaf legið fyrir að þjóðin kýs. Er þetta flókið? Er þetta erfitt? En að hverju verðum við síendurtekið vitni? Það eru spilaðir leikir með þetta ferli. Það eru uppþot, reyksprengjur, smjörklípur. Stjórnmálamenn af gamla skólanum hér inni, ungir og gamlir, sjá sér leik á borði. Þjóðin á rétt á því að við stöndum við ákvarðanir okkar og þjóðin á rétt á því að fá að taka upplýsta ákvörðun í þessu. Við ákváðum að leyfa henni það. Það tekur tíma. Ég held að það þurfi róttæka nýja pólitíska menningu og við í Bjartri framtíð ætlum að bjóða upp á hana í næstu kosningum 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé rétt hjá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni að yfirlýsing ríkisstjórnarinnar frá því á mánudag er einhvers konar sjónarspil. Ég held hins vegar að það sé rangt hjá hv. þingmanni að örlög þessa máls tengist með einhverjum hætti sérstakri átakahefð í stjórnmálum. Ég held að miklu frekar sé um það að ræða að það mál sem hér er til umræðu, Evrópusambandsaðildin, nýtur ekki meirihlutastuðnings á þingi. Ég held að það sé málið. Ég held að það sé ástæðan fyrir því að forusta Samfylkingarinnar í ríkisstjórn ákveður að reyna að létta þingmönnum og ráðherrum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lífið með því að gefa út svona yfirlýsingu í aðdraganda flokksráðsfundar og landsfundar hjá Vinstri grænum þar sem forustan hlýtur að verða spurð um verk sín í Evrópusambandsmálinu því að þar hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð í ríkisstjórn starfað í beinni andstöðu við yfirlýsta stefnu sína fyrir síðustu kosningar. Ég held að málið snúist ekki um átakahefð eða neitt slíkt. Málið snýst einfaldlega um að það var farið fram með Evrópusambandsumsókn á þessu þingi án þess að meiri hluti væri fyrir því á þinginu að ganga í Evrópusambandið. Það hefur auðvitað valdið þeim vandræðum í ferlinu sem um er að ræða. Spurningin er, svo ég beini nú orðum mínu til hv. þingmanna Vinstri grænna: Eru þeir sáttir, hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, við þá skýringu sem haldið hefur verið fram í þessum ræðustól af hv. þingmönnum Samfylkingarinnar að yfirlýsing ríkisstjórnarinnar frá því á mánudaginn þýði í rauninni ekki neitt, ferlið haldi bara allt áfram eins og planið var samkvæmt áætlun og að yfirlýsingin frá því á mánudaginn breyti engu? Eru þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sáttir við það?

Frú forseti. Ég ætla að blanda mér eilítið í þessa umræðu sem verið hefur í gangi síðustu sólarhringana og snertir Evrópusambandsumsóknina, það leikrit sem búið er að vera í gangi hjá ríkisstjórninni og stjórnarflokkunum. Þetta túlkunarstríð er enn í fullum gangi og með sérstakri umræðu í þinginu í gær og óundirbúnum fyrirspurnum þar á undan skýrist í rauninni ekkert. Þetta kveikir fleiri spurningar en það svarar. Hæstv. utanríkisráðherra sagði að Evrópusambandsmálið yrði ekki kosningamál. Þingmenn Samfylkingarinnar segja hins vegar og formannsframbjóðendur að þetta verði kosningamál. Forustumenn Vinstri grænna segja að það hafi verið mikilvægur áfangi í Evrópusambandsmálinu að ná að leggja þetta til hliðar fram yfir kosningar. Hæstv. forsætisráðherra segir hins vegar að þetta breyti engu, það hafi engin breyting orðið á ferlinu. Hæstv. innanríkisráðherra segir að ekki sé nægilega langt gengið og að hann vilji fá þjóðaratkvæðagreiðslu um málið á þessu kjörtímabili. Hv. þm. Jón Bjarnason segir að sér hafi verið hent út úr utanríkismálanefnd til að þóknast Samfylkingunni. Hæstv. atvinnuvegaráðherra Steingrímur J. Sigfússon segir að það sé bull og vitleysa. Virðulegi forseti. Við þetta leikrit síðustu sólarhringana hafa vaknað fleiri spurningar en hefur verið svarað. Það væri fróðlegt ef ríkisstjórnin gæti núna sagt nákvæmlega hvað þetta felur í sér. Hvað er það sem ríkisstjórnin lagði til á ríkisstjórnarfundi? Hvað fela þessi fjögur atriði nákvæmlega í sér? Er mögulegt að ríkisstjórnin geti haft eina skoðun á þessu máli til tilbreytingar?

Virðulegi forseti. Mig langar til að vekja athygli á svari sem var að berast þinginu frá velferðarráðherra við fyrirspurn frá mér sem snýr að því hvað ríkið hefur sparað sér í almannatryggingakerfinu með því að hafa aftengt 69. gr. laga um almannatryggingar sem tók gildi 1. júlí 2009. Það varð mjög mikil gagnrýni á það þegar ríkisstjórnin fór fram með það að aftengja örorkubætur og ellilífeyri til bótaþega og hefur verið á reiki hvað þessi upphæð hefur verið há. Þarna fór ríkisstjórnin beint inn í lög um almannatryggingar og skerti grunnlífeyri þessara bótahópa. Það hefur aldrei áður gerst á Íslandi að farið hafi verið beint inn í grunnbæturnar með þeim miklu skerðingum sem þetta leiddi af sér. Svo langt er nú gengið í þessum sparnaði ríkisins með þessum aðgerðum að fólk greiðir krónu á móti krónu og nú standa sumir þessara hópa sem þessi lög bitna mest á frammi fyrir því að aðili sem er búinn að vinna á almenna vinnumarkaðinum eða hjá hinu opinbera lendir í svo miklum skerðingum að hann fær svipaðar upphæðir útborgaðar og sá sem hefur aldrei greitt í lífeyrissjóð. Og þessi lög eru enn í gildi þannig að ríkið er enn að afla tekna hjá þessum hópum. Ég vek athygli á því að velferðarráðuneytið hefur viðurkennt að sparnaður ríkisins af þessari lagasetningu hafi á árabilinu 1. júní 2009 til ársins 2012 verið 3,5 milljarðar kr. af þessum hópum. Þarna er 

Virðulegi forseti. Aðeins í upphafi vil ég segja að mér finnst alltaf skrýtið að heyra þingmenn tala um valdapólitík og valdabrölt og að margir aðrir séu með einhverjar slíkar hugmyndir eða keyri sig áfram á slíkri starfsemi en stofna svo sjálfir nýja flokka til að komast til valda. Er það ekki valdabrölt í sinni skýrustu mynd þegar menn annaðhvort skipta um flokk eða stofna nýja til þess að komast til valda, til að fá völd? Svo er kannski enginn munur á stefnu þessara flokka og gömlu flokkanna. Hvað veit maður? 
             Það er hins vegar ánægjuleg frétt að fulltrúar Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands hafa náð saman um einhvers konar skilning sem verður væntanlega til þess að lengja í samningum eða leysa þau vandamál sem blöstu við okkur varðandi þá hluti. Því ber að fagna. Það sem vantar í rauninni upp á er að hér sé ríkisstjórn sem er til í að vinna með aðilum vinnumarkaðarins, ríkisstjórn sem áttar sig á því sem þarf að gera. Hér þarf að fjölga störfum og byggja upp. Þessi ríkisstjórn er ekki að því. Aðilar vinnumarkaðarins hafa enn og aftur tekið af skarið og sýnt gott fordæmi sem verður vonandi til þess að ríkisstjórnin leggur sitt á vogarskálarnar. Það birtist einnig frétt í morgun, ef ég man rétt, um átak varðandi menntun sem ríkisstjórnin var að skrifa undir. Það er að sjálfsögðu fagnaðarefni ef menn eru að fara í átak út af því. Þetta varðaði Norðvesturkjördæmi, minnir mig, og eitthvert hverfi í Reykjavík. Þetta er mjög áhugavert allt saman en við verðum líka að hafa í huga að þegar við ráðumst í slíkt átak þarf að vera atvinna fyrir fólkið þegar það er búið að mennta sig. Frú forseti. Það er það sem þessi ríkisstjórn hefur algjörlega klikkað á.

Frú forseti. Ég ætla að ræða um Landsvirkjun, ekki sölu hennar eða neitt slíkt enda er það guðlast, heldur um áhættuna af rekstrinum. Það er talið að Landsvirkjun þurfi núna aukið áhættufé. Ég undirstrika orðið áhætta í því. Í öllum rekstri er áhætta og Landsvirkjun gæti þess vegna farið á hausinn. Það er náttúrlega guðlast að segja þetta því að margir eru þeirrar heilögu trúar að Landsvirkjun sé einhver gullgæs sem geti ekki annað en verpt gulleggjum. Þeir gleyma því að gullgæsin gæti dáið. Eigið fé Landsvirkjunar er 206 milljarðar og hún er í eigu ríkisins. Lánveitingar með ríkisábyrgð eru um 300 milljarðar. Þarna eru 500–600 milljarðar undir í áhættu. Eins og í öllum rekstri getur þetta tapast. Menn þurfa að hafa það í huga. Svo ég tali um það sem aldrei gerist, einu sinni var talað um að Samband íslenskra samvinnufélaga færi aldrei á hausinn. Það fékk meira að segja sterkari lán en ríkið.  Svo minni ég á Orkuveitu Reykjavíkur sem situr á auðlind, selur rafmagn og er í miklum vandræðum. Þar gerði stjórnin mistök, segja menn. Stjórn Landsvirkjunar gerir að sjálfsögðu ekki mistök enda er hún skipuð af fjármálaráðherra. 
            

Frú forseti. Það væri gaman að hefja sig á flug í ESB-órunum með þá menn sem hafa það mál einna helst á heilanum en við í ríkisstjórnarflokkunum höfum verk að vinna, einmitt með aðilum vinnumarkaðarins í nánu samstarfi, og erum að fjölga störfum í landinu. Af því tilefni hef ég ákveðið að koma hingað upp í dag. Fyrir jól tókum við mjög ánægjulegar ákvarðanir um breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar sem liðkuðu fyrir verkefninu Liðsstyrk sem mun á þessu ári búa til 2.200 tímabundin störf, auk þess sem það verða tækifæri fyrir þá sem þurfa á starfsendurhæfingu að halda. Hrunið olli, eins og allir vita, gríðarlegri lífskjaraskerðingu á Íslandi vegna þess að fólk missti vinnuna, fyrirtæki voru ekki í færum til að fara í fjárfestingar, ráða til sín fólk og auka laun og klyfjarnar á ríkissjóð ollu því að við þurftum að halda mjög að okkur höndum og skera niður. Frá hruni höfum við markvisst unnið að uppbyggingu hér í landinu og hægt og bítandi höfum við verið að ná frábærum árangri. Atvinnuleysi mældist nú í desember um 5,6% sem er auðvitað allt of mikið þó að við höfum náð árangri. Þess vegna hefur ríkisstjórnin í samstarfi við Samband íslenskra sveitarfélaga og fleiri aðila farið í það verkefni að búa til störf fyrir fólk sem er að detta út úr bótakerfinu vegna langtímaatvinnuleysis. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir fólk að fá tækifæri til að komast aftur út á vinnumarkað og líklegra að það nái fótfestu þar aftur. Sveitarfélögin leggja til 660 störf, ríkið 220 en hinn almenni vinnumarkaður 1.320. Svona starfar ríkisstjórn í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins til þess  
            

Virðulegi forseti. Svar hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar kallar á dálitla túlkun. Hv. þingmaður lýsti sinni sýn á það hvernig stjórnmálaumhverfið væri, hvernig umræðurnar færu fram á Alþingi, hvernig umræðurnar færu fram innan ríkisstjórnarinnar o.s.frv. Hv. þingmaður segir að það sé verið að spila leiki, að hlutirnir séu í uppnámi og menn eigi að setja niður deilurnar. Það er ekki sá veruleiki sem við höfum í þessu máli sem snýr að Evrópusambandinu og nú vil ég spyrja hv. þingmann aftur hvort hann telji til dæmis að ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá því í fyrradag hafi skýrt þessa stöðu, hafi til dæmis gert það að verkum að þetta sé líklegra til að setja niður deilur og framkalla uppbyggilegri umræður. Ég held að staðan sé óskaplega einföld. Hún er þessi: Ríkisstjórnin fór á sínum tíma af stað með aðildarferli við Evrópusambandið í miklu ósætti. Það ósætti var ekki bara milli stjórnar og stjórnarandstöðu, það var ekki síður innan stjórnarflokkanna. Það er það mein sem ríkisstjórnin hefur æ síðan glímt við í þessu máli. Það hefur ekki verið fullur einhugur. Eins og málin hafa þróast, ekki síst á Evrópusvæðinu, er augljóst að þetta hlaut að kalla á miklar umræður um þessi mál á Alþingi allt þetta kjörtímabil úr því að málið er ekki komið lengra en raun ber vitni. Það er staðan sem við höfum í dag. Síðan virtist innan utanríkismálanefndar vera að myndast meiri hluti um að flytja tillögu um að setja þetta mál í frestun þannig að þessum viðræðum yrði ekki haldið áfram. Nú er verið að reyna að koma í veg fyrir að þingvilji nái fram að ganga, að minnsta kosti verði látið reyna á þennan þingvilja, og ég hygg að hæstv. forsætisráðherra hafi metið þetta alveg rétt. Hæstv. forsætisráðherra mat það svo að ekki væri hægt að treysta á að þingviljinn á Alþingi væri sá að halda þessum viðræðum áfram. Þess vegna var reynt að koma í veg fyrir að slík tillaga næði fram. Ef við viljum bæta umræðuhefðina, ef við viljum einmitt nýta Alþingi til lýðræðislegra ákvarðana um svona stór mál, 

Frú forseti. Svo ég svari fyrst spurningu hv. þingmanns um afstöðu mína til ákvörðunar ríkisstjórnarinnar hef ég lýst því yfir að mér finnst þetta vond ákvörðun. Mér finnst þetta ein af þeim ákvörðunum sem þyrla upp ryki í kringum þetta mikilvæga ferli. Mér finnst afskaplega mikilvægt að við reynum að halda dampi. Það er mjög brýnt hagsmunamál þjóðarinnar, vegna þess að við höfum samþykkt þingsályktunartillögu um að sækja um aðild að Evrópusambandinu, að við náum sem bestum samningi. Til þess að við gerum það þurfum við að halda dampi.

… samningnum.

Við verðum einfaldlega að ná góðum samningi og við erum með góða viðræðunefnd til þess. Þessi ákvörðun er ekki beinlínis til þess fallin að mínu viti. Svo finnst mér merkilegt hvað það er framandi hugmynd fyrir marga þingmenn hér að maður skuli boða pólitík sem er ekki valdabröltspólitík eða klækjabragðapólitík. Það er til önnur hugmynd um pólitík. Hún er sú að maður fari í pólitík til að reyna að verða að gagni, til að láta gott af sér leiða. Maður fer ekki í pólitík endilega til að hleypa upp ferli sem ákveðið hefur verið, reyna að koma ríkisstjórnum illa eða fella þær. Við sjáum svona kúltúr hér inni og við sjáum andstöðuna við svona kúltúr úti í samfélaginu. Traust til Alþingis hefur minnkað og við sjáum að víðast hvar annars staðar í þjóðfélaginu stundar fólk stjórnunarstörf, markmiðssetningu og annað allt öðruvísi. Ef fyrirtæki væru rekin með svona viðvarandi valdabrölti eins og er hér næðu þau ekki árangri. Þar starfar fólk til að verða að gagni, verða að liði, ná árangri. Hvernig mundum við þá nálgast þetta tiltekna mál, ESB, með það að markmiði einfaldlega að verða að gagni? Er það þá ekki að taka þingsályktunina alvarlega, hún var ákveðin, reyna að ná góðum samningi  
            

Virðulegur forseti. Ég vil aðeins taka þátt í þessari umræðu vegna þess að það er laukrétt sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson segir, það er gríðarlega mikilvægt að halda dampi í þessu máli. Mjög misvísandi skilaboð koma frá ríkisstjórnarflokkunum í þessum efnum, hvort verið sé að setja málið í salt, eins og sumir hv. þingmenn Vinstri grænna segja, eða hægja á viðræðunum til að þær verði ekki í brennidepli í kosningabaráttunni, eins og sumir hv. þingmenn Samfylkingarinnar segja. Hæstv. utanríkisráðherra heldur því fram að verið sé að hægja á málinu. Hæstv. atvinnuvegaráðherra segir að búið sé að pakka því inn fram yfir kosningar. Af ræðu sem hann flutti hér í gær má ekki draga aðra ályktun en að það sé sjálfstæð ákvörðun að loknum kosningum hvers flokks hvort haldið verður áfram eða ekki. Hann sagði, með leyfi forseta: „Það er svo í höndum hvers flokks um sig, hvort sem hann er í ríkisstjórn nú eða í stjórnarandstöðu, að kveða upp úr um það hvernig hann sér fyrir sér framhald málsins.“ Það er mjög margt á reiki um það hvernig stjórnmálaflokkar sjá fyrir sér framhald þessa máls. Ég held að af virðingu fyrir því ferli sem hér er farið af stað sé mjög mikilvægt að stjórnmálaflokkarnir tali mjög skýrt um hvað þeir ætla að gera, hvernig þeir sjá framhaldið fyrir sér. Það er alveg ljóst af því sem við höfum séð í fréttum síðustu tvo daga af þessu máli að það er búið að taka stjórnarsáttmála Vinstri grænna og Samfylkingarinnar úr sambandi. Hann er ekki lengur í gildi vegna þess að þessi atburðarás var ekki hluti af þeim sáttmála. Þvert á móti. Sá sáttmáli gekk út á að ljúka þessu ferli, það færi af stað og héldi áfram og því yrði lokið með því að þjóðin greiddi atkvæði. Ekkert var um að ljúka því, pakka því inn, setja það í salt og taka síðan sjálfstæða ákvörðun um það eftir kosningar. Og það er áhyggjuefni.

Virðulegi forseti. Menn ræða hér stöðu ESB-aðildarviðræðna og það er rétt að árétta við þingheim að yfirlýsingin liggur nokkuð ljós fyrir. Hægja ber á viðræðunum og láta stórar ákvarðanir um samningsafstöðu bíða nýrrar ríkisstjórnar. Menn spyrja í þessum þingsal: Er þetta kosningamál? Ég tel nokkuð ljóst að kjósendur þann 27. apríl nk. muni taka ákvarðanir sínar í kjörklefunum byggðar á þeirri stefnu sem flokkarnir munu birta hvað næstu skref varðar, íslensk efnahagsmál, atvinnumál, málefni fjölskyldna o.s.frv. Hvaða stefnu hefur þú, ágæti stjórnmálaflokkur, um hvert beri að halda? Hvaða hugmyndir hefur þú fram að færa? Að því leytinu til verður Evrópusambandið og afstaða til aðildarviðræðna kosningamál, já, því að um leið tekur fólk afstöðu til vaxta, verðtryggingar, atvinnulífs, byggðamála o.s.frv. Mér finnst umræðan hér um þessa yfirlýsingu sýna vel, virðulegi forseti, að pólitísk umræða á Íslandi snýst oft um form, um ferli, ekki um efni eða innihald. Ég vil gjarnan ræða efni málsins. Hvað felst í aðild að Evrópusambandinu? Hvernig er samningsafstaða okkar að teiknast upp í þeim köflum sem hafa verið opnaðir og þeim sem hefur nú þegar verið lokað? Af hverju erum við ekki að ræða efni og innihald aðildarviðræðna við Evrópusambandið? Það virðist vera þannig að þeir sem eru á móti aðild að Evrópusambandinu vilji ekki ræða efni samningsins. Það sýnir vel sú harða afstaða sem birtist hér í þingsal hvað snertir þann rétt sem þjóðin á, að fá að taka afstöðu til aðildar að Evrópusambandinu þegar efni samnings liggur fyrir. Förum að ræða efni en ekki feril eða form. Þjóðin á rétt á því og þann rétt verðum við að veita henni. 
            

Hæstv. forseti. Hv. þm. Magnús Orri Schram þarf ekki að vera undrandi á því að hér sé ákveðin umræða um form í framhaldi af yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því á mánudaginn. Sú yfirlýsing snýst einmitt um form, hún snýst um það að ekki verði opnaðir fleiri samningskaflar fyrir kosningar. Þegar hlustað er á þingmenn stjórnarflokkanna tala um málið í kjölfar þessarar yfirlýsingar er ekki alveg einfalt að átta sig á því hvort um er að ræða einhverja tímamótayfirlýsingu eða hvort eingöngu er um það að ræða að viðurkenna það, sem hvort sem er er staðreynd, að samningsafstaða liggur ekki fyrir í mikilvægustu og erfiðustu köflunum í þessum viðræðum. Ef ríkisstjórnin hefði lagt fram samningsafstöðu í sjávarútvegsmálum og landbúnaðarmálum gætum við rætt um efni hennar. En það er meðvituð ákvörðun ríkisstjórnarinnar að fresta því að sýna á spilin í þessum erfiðustu köflum viðræðnanna fram yfir kosningar.

Það er ESB sem tefur sjávarútvegsmálin.

Sagt er að ESB tefji sjávarútveginn. Það kann að vera, ég veit það ekki. Það hefur ekki komið skýrt fram.  Það var alltaf sagt: Það verður sýnt á spilin í sjávarútvegsmálum og landbúnaðarmálum fyrir kosningar. Afstaða ríkisstjórnarinnar er sú að gera það ekki núna og við veltum fyrir okkur hvort það gerist vegna náttúrulegra tafa, sem ríkisstjórnin hefur ekki vald á, eða hvort það er einhver pólitík í því til þess að gera Vinstri hreyfingunni 

Virðulegi forseti. Mig langar að blanda mér aðeins í þessa umræðu um Evrópusambandið. Hv. þm. Magnús Orri Schram spurði áðan hvers vegna menn vildu ekki ræða innihaldið. Það er akkúrat það sem við höfum viljað fá að ræða í þingsal, innihald samningsafstöðunnar. Við höfum ekki mátt það, við megum ekki ræða þetta hér. Utanríkismálanefnd er bundin trúnaði þegar kemur að því að móta samningsafstöðu. Af hverju megum við ekki ræða hana hér, af hverju megum við ekki ræða hana fyrir opnum tjöldum? Það er það sem er að, við fáum ekki að ræða það sem við viljum. Þannig er það bara, því miður. Samfylkingin þarf hins vegar að svara þjóðinni, sem hún beinir máli sínu til eða talar um þegar henni þykir það við hæfi, hvers vegna Samfylkingin hafi sett það sem skilyrði í stjórnarmyndunarviðræðum að ekki mætti spyrja þjóðina hvort hefja ætti viðræður eða ekki. Það kom fram í gær hjá hæstv. innanríkisráðherra að Samfylkingin hefði neitað því að farið yrði af stað þegar búið væri að spyrja þjóðina hvort þjóðin vildi fara í þessar viðræður. Hvers vegna var það? Af hverju vill Samfylkingin ekki tala við þjóðina um það? Svo er talað um að þjóðin eigi að fá að segja sitt álit þegar samningur liggur fyrir. Jú, það eru allir sammála um það að ef næst einhvers konar samkomulag - það verður að sjálfsögðu enginn samningur því að þetta gengur ekki út á það, ég vona að menn fari að átta sig á því. Þegar ljóst verður að meiri hlutinn telur að nú sé rétt að ganga í Evrópusambandið verður þjóðin að sjálfsögðu spurð. Það vilja allir. En það hefur komið fram, bæði óformlega og formlega á fundum með Evrópusambandinu, þingmönnum Evrópusambandsins, fyrrverandi forseta Evrópuþingsins og fleirum, að það er ekki um neinar viðræður að ræða. Það er Evrópusambandið eitt sem er í boði, ekkert annað. Það kemur fram hjá Evrópusambandinu sjálfu að það sé misskilningur að tala um samningaviðræður. Það er ekki rétt að tala um viðræður, að það sé verið að semja um einstaka hluti, heldur er verið að laga Ísland að Evrópusambandinu eins og það er. Menn verða að fara að horfast í augu við það. Það sem mér finnst vanta skýringar á hér, og vonandi kemur það þá síðar því að þessi liður er víst búinn, frú forseti, er hvers vegna Samfylkingin neitaði þjóðinni um að segja álit sitt á því 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir það að þessi umræða sé komin á dagskrá þó að ég hafi beðið eftir henni í rúma þrjá mánuði. Þegar ég óskaði eftir þessari umræðu var hugmyndin sú að ræða það sem var fyrirséð og auðvitað blasir við okkur í dag, staðreyndirnar við þau vandræði sem fylgja því hversu lág úthlutun er í ýsu. Það er gríðarlega mikilvægt að bregðast við þeirri grafalvarlegu stöðu sem er komin upp vegna þess að veiðin á miðunum er ekki í samræmi við excel-skjal hjá Hafrannsóknastofnun. Síðan er enn eina ferðina, það er ekkert nýtt, ekki tekið mark á sjómönnum eða þeim sem vinna í sjávarútvegi, nei, auðvitað er excel-skjalið rétt. Það er alltaf stuðst við excel-skjalið, þ.e. Hafrannsóknastofnun segir að ýsustofninn sé eins og hún heldur fram en síðan er veiðin á miðunum allt öðruvísi. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við tökum það til alvarlegrar umhugsunar og gerum það ekki að pólitísku deiluefni að við verðum að breyta fyrirkomulagi á því hvernig við mælum stærðir fiskstofna. Í þessari umræðu langar mig að fara örstutt yfir af hverju ég segi þetta. Tölulegar staðreyndir sýna fram á mikilvægi þess. Ég tek fjögurra ára tímabil sem snýr að ýsustofninum. Á þessum fjórum árum var að meðaltali veitt 32% fram yfir ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar, öll árin, fjögur ár í röð. Við sem þekkjum og höfum lesið ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar vitum að þar kemur alltaf fram að úthlutunin sé það sem þeir meta að hámarki, annars muni veiðarnar hafa alvarlegar afleiðingar fyrir stofninn. Hvað skyldi hafa gerst eftir að búið var að ofveiða stofninn um þessi 32% að meðaltali fjögur ár í röð, ekki eitt ár heldur fjögur? Var þá ekki komið að skuldadögum, þurftu menn ekki að skera niður ýsustofninn í samræmi við það? Nei. Þá nefnilega lagði Hafrannsóknastofnun til að ýsukvótinn yrði aukinn um 83% milli ára - eftir þessa ofveiði. Þess vegna hlýtur að vera skýlaus krafa að við gerum breytingar á þessu fyrirkomulagi sem ég tel algjörlega úrelt. Síðan er annað umhugsunarefni fyrir okkur hér. Ég ítreka að við skulum ekki fara með þessa deilu niður í pólitískar skotgrafir. Á fiskveiðiárinu 2007/2008 var lagt til að veidd yrðu 105 þús. tonn af ýsu og 130 þús. tonn af þorski. Hvernig eru þessar úthlutuðu aflaheimildir ef maður færir þær milli ýsu og þorsks svo ég haldi mig bara við þessar tvær tegundir? Það er þá um það bil 80% úthlutun í ýsukvótanum miðað við þorskkvótann. Á næsta fiskveiðiári telur Hafrannsóknastofnun mikilvægt að fara enn neðar með ýsukvótann og að við veiðum á sama tíma meira af þorski. Þá ætlum við að veiða í þeim hlutföllum innan við 30 þús. tonn af ýsu en 230–250 þús. tonn af þorski. Þá er hlutfallið af ýsunni á móti þorskinum farið niður í 10% en var fyrir fimm árum 80%. Svona eru ekki aðstæðurnar á miðunum og þessu verður að breyta. Við sjáum hversu mikilvægt þetta er. Það kemur fram í upplegginu í umræðunni hversu mikilvægt er að bregðast við þeim spurningum sem ég vænti að hæstv. ráðherra muni svara hér á eftir, spurningum sem eru settar fram samhliða. Tökum bara einn skipaflota, smábátana. Þeir eru nú þegar, þegar fjórir mánuðir eru liðnir af fiskveiðiárinu, búnir að veiða 16% umfram heildarúthlutun í aflamarki. Þar sem ég þekki til á Snæfellsnesi, þar sem vertíðin er að hefjast fyrir alvöru hjá dragnótabátunum, er áhyggjuefni manna ekki hvort vel fiskist. Nei, áhyggjuefnið er hvort það geti verið að þeir sleppi við að fá eins mikla ýsu og er fram undan. Því miður eru þær áhyggjur manna alltaf að aukast því að ýsuveiðin blossar upp alls staðar. Þetta er grafalvarleg staða. Auðvitað höfum við fengið ábendingar um þetta frá mörgum sveitarfélögum og sveitarstjórnum. Mig langar að vitna sérstaklega í það sem við fengum frá Kaldraneshreppi, þ.e. Drangsnesi, þar sem skorað er á okkur að bregðast við þessu. 15. nóvember er allt að stoppast í þessu byggðarlagi. Við getum tekið Hólmavík til viðbótar og marga aðra staði þaðan sem við fáum ábendingar um það hversu mikilvægt er að bregðast við stöðunni. Þetta var staðfest með bréfi sem við fengum þrem vikum seinna, þar var sagt að það væri búið að stoppa bátana sem gætu þá ekki róið, búið að segja upp fólkinu og atvinnulífið og byggðarlagið í upplausn. Þess vegna kannski ítreka ég þær spurningar sem eru settar hér fram með beiðni til hæstv. ráðherra um sérstaka umræðu: Telur hæstv. ráðherra ástæðu til að endurskoða úthlutun? Hyggst ráðherrann láta skoða hvaða áhrif úthlutunin hefur á einstaka útgerðarflokka? 
             Telur ráðherrann ástæðu til þess að skoða hvaða áhrif úthlutunin hefur á einstök byggðarlög? Síðast en ekki síst: Telur hæstv. ráðherra að úthlutunin sé í samræmi við veiðina á miðunum?

Frú forseti. Ég tek undir með hv. málshefjanda, það er þarft að ræða þetta mál og ég vona að það sé ekki við mig að sakast að sú umræða hefur ekki komist á fyrr. Ekki hef ég skotið mér undan því að fjalla um þetta. Þetta hefur verið mikið til umræðu og skoðunar í haust. Vandinn er sá að ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar hefur verið niður á við öll síðustu ár. Mikil breyting hefur orðið á frá rúmlega 100 þús. tonna ráðgjöf fiskveiðiárin 2005/2006 til 2007/2008 og niður í þau 32 þús. tonn sem stofnunin lagði til fyrir fiskveiðiárið í ár. Ákvörðun heildaraflamarks hefur svo fylgt þessu að nokkru marki þó að menn hafi að vísu tekið dýfuna hægar niður. Heildaraflamark ársins í ár er 37 þús. tonn, þ.e. 5 þús. tonn umfram ráðgjöf. Rétt er að hafa það í huga. Ýsustofninn hefur lengi verið sveiflukenndur, það er vel þekkt. Hv. þingmaður og málshefjandi nefndi dæmin þar um á árum áður, svo sem frá aldamótunum þegar veiðin var niður í um 30 þús. tonn eins og við sjáum núna. Það alvarlegasta við ráðgjöf Hafrós er þó það að hennar mat er að stofninn muni minnka áfram þegar litlu árgangarnir, lélegu árgangarnir frá árunum 2008–2011, koma inn í hrygningarstofninn. Við höfum engar betri vísbendingar en þær að nýliðunin hafi verið, því miður, mjög dapurleg og léleg undanfarin ár. Það er sú framtíð sem við þurfum að horfast í augu við jafnvel þótt talsvert sé af fullorðinni ýsu á miðunum og fer ekki fram hjá neinum. Miðað við þetta eru líkur á að stofninn verði í lágmarki árið 2014/2015 og kominn þá nálægt sögulegu lágmarki og hættumörkum. Hafrannsóknastofnun leggur upp úr því að draga úr líkum á að slíkt gerist og að veruleg hætta skapist. Niðurstöður botnmælinga í haust gefa ekki tilefni til bjartsýni því að þar benda fyrstu vísbendingar til þess að árgangurinn 2012 sé mjög lélegur, einn sá lakasti síðan 1999. Það er líka ljóst að þar með væri tekin veruleg áhætta ef aflamark í ýsu yrði aukið umtalsvert og Hafrannsóknastofnun hefur ekki talið það ráðlegt þó að hún hafi ítrekað fengið á undanförnum mánuðum og missirum beiðnir um það að fara enn og aftur yfir ráðgjöf varðandi ýsustofninn. Það er sömuleiðis umhugsunarefni að veiðiálagið nú er líklega að 60–70% leyti til á svæðum þar sem aðeins um 30–40% stofnsins halda sig. Það er orðin mikil skekkja í því hvar veiðiheimildirnar eru, hvar veiðiálagið er og því hvernig stofninn dreifist á miðin. Enn vil ég nefna að vottunarferli stendur yfir hvað upptöku aflareglu snertir. Það kom fram hjá málshefjanda að staðan er mjög mismunandi milli aflamarksskipa og krókaaflamarksbáta. Þannig hafa aflamarksskipin veitt um 8 þúsund af tæplega 25 þús. tonna heimildum, en krókaaflamarkshópurinn er þegar kominn umfram sínar úthlutuðu heimildir, hefur að vísu leigt til sín líklega um 1.300 tonn í viðbót og með tilliti til línuívilnunar og millifærslna eru veiðiheimildir þar sennilega um 6.200 tonn á móti afla sem er kominn hátt á fimmta þúsund tonn. Niðurstaðan er einfaldlega sú að þetta ástand skapar verulega erfiðleika hjá minni bátum, krókaaflamarksbátunum fyrst og fremst, og erfitt að leysa úr því þar sem leigumarkaðurinn er eins og hann er. Það er mjög erfitt að forðast ýsu í afla á svæðinu frá Snæfellsnesi í vestri og norður um og margir fullyrða að eiginlega sé ómögulegt að koma í veg fyrir að ýsuafli sé upp undir 20% af því sem menn sækja. Þá er auðvitað engum blöðum um það að fletta að ef ekki er hægt að fá veiðiheimildir leigðar eða með öðrum hætti færa þær til er mikil hætta á brottkasti. Það er þar af leiðandi okkar mat að það þyrfti um 3 þús. tonn af ýsuveiðiheimildum til viðbótar til að veiðin gæti gengið eðlilega fyrir sig fyrir þennan hluta útgerðarinnar fram á vorið. Sveigjanleikinn í fiskveiðistjórnarkerfinu hefur minnkað með aukinni veiðiskyldu, takmörkunum á flutningi milli ára og tegundatilfærslum. Fyrir því hafa staðið góð rök en það hefur hins vegar áhrif á það núna hvernig kerfið sjálft innan gildandi laga getur brugðist við. Spurningin er: Hvað er hægt að gera? Í fyrsta lagi að gera ekki neitt og þreyja þorrann og góuna sem auðvitað getur leitt til þess að menn hreinlega verða að stöðva veiðar um tíma á meðan þetta ástand varir á miðunum. Í öðru lagi er sá möguleiki til staðar að útgerðin reyni innan sinna vébanda að miðla þessu milli sín þannig að þeir sem eru aflögufærir innan aflamarkshópsins bjóði hinum veiðiheimildir til leigu. Hugsanlega mætti liðka fyrir þessu með lagabreytingum. Í þriðja lagi hefur auðvitað sá möguleiki komið upp að bæta einfaldlega við kvótann. Það hefur lítinn tilgang í núverandi kerfi ef því yrði dreift jafnt á alla. Þá yrði að vera sértæk regla sem stýrði viðbótinni til þess hluta flotans í einhverjum skömmtum sem mesta þörfina hefur fyrir. Í fjórða lagi höfum við skoðað möguleikann á því að rýmka 

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið er það vandamál sem hér er rætt um ekki nýtt af nálinni. Það hefur legið fyrir býsna lengi að þessi vandi væri til staðar. Hér var vitnað til bréfaskrifta, m.a. frá Drangsnesi, og á daginn hefur komið að allar athugasemdir voru réttmætar. Það hlýtur því að vera spurning til hæstv. ráðherra hvort ekki sé rétt að hraða mjög þeim viðbrögðum sem ráðherra hyggst grípa til. Hæstv. ráðherra sagði að skoða þyrfti þessi mál og ræða þau við hlutaðeigandi aðila og ég hvet hæstv. ráðherra til að gera það mjög hratt vegna þess að ef á að grípa inn í núna með einhverjum hætti þarf að gera það sem allra fyrst. Við sjáum að þeir sem eru að reyna að standa sig í þessu, ef má orða það þannig, leigja til sín heimildir á miklu hærra verði en þeir geta síðan selt á. Þar á munar allt að 45 kr. Við sjáum líka að menn sigla langt út til að reyna að forðast ýsuna, til að reyna að ná í þorskinn, og það skapar að sjálfsögðu áhættu líka, eins og allir vita, þegar um minni báta er að ræða. Ég tek undir með þeim sem hafa sagt að það þurfi að sjálfsögðu að fara yfir þær aðferðir sem Hafrannsóknastofnun notar við að meta stofnstærðina. Það er allt í lagi að fara yfir þær og endurskoða. Það er ekki þar með sagt, og ég held að enginn sé að segja það, að Hafrannsóknastofnun eigi að hætta að sinna hlutverki sínu. Það er samt allt í lagi að fara yfir hlutina og athuga hvernig málin standa, hvort hægt sé að gera betur. Það munar svo hrikalega miklu á því sem sjómenn halda fram og því sem Hafrannsóknastofnun les úr sínum gögnum. Við þurfum að vinna þetta mjög hratt. Við þurfum að grípa inn í. Það hlýtur að vera vilji allra sem sitja á Alþingi að bregðast við þannig að í fyrsta lagi stoppi veiðarnar ekki og í öðru lagi sé ekki búið til einhvers konar andrúmsloft sem fer illa með þann afla sem er verið að veiða. Það getum við ekki hugsað okkur.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson spyr hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra hvort hann telji ástæðu til að endurskoða úthlutun á ýsukvóta og hvort skoða eigi hvaða áhrif úthlutunin hefur á einstaka útgerðarflokka. Hv. þingmaður veltir einnig fyrir sér áhrifum úthlutunar á einstök byggðarlög og hvort hún sé í samræmi við veiðina á miðunum. Þeir sem stunda sjó segja að mikið sé af ýsu og hún sé um allan sjó kringum landið. Svo virðist, segja þeir, sem ýsan hafi með hlýnun sjávar breytt um hegðun og farið einnig í auknum mæli vestur og norður fyrir land. Nú ættu því viðmiðin við ákvörðun kvótans að vera önnur en áður. Línubátar fá þá fiska sem bíta á svo dæmi sé tekið. Ef mikið er af ýsu í sjónum getur það gerst að ýsan bíti á en stórum hluta aflans verði hent ef veiðiheimildir eru ekki í samræmi við magnið. Ýmislegt bendir til að ástæða sé til að endurskoða veiðiheimildirnar. Ég mæli með því að kannað verði vandlega hvort hegðun ýsunnar og lifnaðarhættir gefi tilefni til endurskoðunar á veiðiheimildunum en ég mæli vitaskuld með því að farið verði eftir ráðgjöf sérfræðinga því að ekki viljum við ganga á stofninn með eyðileggingu til lengri tíma. Þó er ljóst að gefa verður ýsuveiðum sérstakan gaum á næstu vikum.

Frú forseti. Hér er um að ræða mikilvægt mál, brottkast á hugsanlega gífurlegu magni á ýsu vegna þess að hún bara er þarna en á ekki að vera þarna. Það eru ýmsar leiðir til að laga svona kerfi en gallinn í því er sá að hér er verið að úthluta auðlind með fyllilega óeðlilegum aðferðum. Það þarf að koma á eðlilegri verðmyndun á afla í gegnum fiskmarkaði og á aflaheimildum á virkum kvótamarkaði. Fiskveiðistjórnarkerfið sem við búum við á Íslandi er sovéskt fyrirkomulag þar sem hvergi er eðlileg verðlagning, ekki á aflaheimildum, ekki á seldum afla og ekki á seldum afurðum. Slíkt kerfi boðar ekki gott. Menn eru flæktir upp fyrir haus í allt of flóknu kerfi sérhagsmuna. Þess vegna er ástandið eins og það er í dag. Brottkast er illviðráðanlegt í þessu kerfi en það má laga og því má breyta, til dæmis væri hægt að ná utan um vandamálið ef leyfilegur meðafli hjá smábátum yrði 20%, hann vigtaður og verðlagður rétt við löndun samkvæmt gangverði á aflaheimildum, ef það væri til. Ef meðafli tiltekinna tegunda er stöðugur í kringum 20% getur Hafrannsóknastofnun eða yfirvöld tekið ákvarðanir í framhaldi af því. Í staðinn er þessum fiski hent aftur í sjóinn og í rauninni veit enginn hvað er að gerast. Menn vísa á frásagnir sjómanna sem einhverjar sögusagnir og notast ekki við þær. Þetta er í hnotskurn gallinn á þessu kerfi. Það gefur Hafrannsóknastofnun miklu betri forsendur til að auka þá annaðhvort við heimildir í þeirri tegund eða einfaldlega loka svæðinu ef það er allt of mikið af meðafla. En vegna þess hvernig fyrirkomulagið er og vegna þess að það er sovéskt fyrirkomulag á úthlutun og verðlagningu á þessum heimildum er einfaldlega ekki hægt að laga þetta en menn eru að pexa og stjákla í kringum þetta eins og kettir í kringum heitan graut í þingsal og niðurstaðan 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að þessi umræða skuli fara fram. Hún er mjög brýn og fyrir löngu tímabær. Ég þakka hv. málshefjanda Ásbirni Óttarssyni fyrir að hefja hana og sömuleiðis hæstv. ráðherra fyrir hans viðbrögð. Í morgun fengum við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson tölvubréf sem ég ætla að leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Við erum ánægð með að ýsuvandræðin verða rædd á Alþingi í dag. Vonandi tekst að fá svar frá ráðherra hvernig hann ætlar að bregðast við vandamálinu og fara að láta verkin tala. Við erum stopp með bátana, getum ekki róið þegar verðið er svona lágt, höfum leigt til okkar ýsu og látið bátana róa einn til tvo róðra í viku, svona rétt til að hafa vinnu fyrir beitningamennina. Þetta getur ekki gengið svona lengur, hangandi í landi, logn og blíða um allan sjó.“ Þetta er sá veruleiki sem blasir við útgerðum víða um landið, ekki síst smábátaútgerðum, línuútgerðum sem eiga ekki margra kosta völ við þær aðstæður sem eru núna á miðunum. Það sem við þurfum að átta okkur á er að aðstæður bátanna eru mjög misjafnar. Annars vegar eru þeir sem róa á grunnslóðina, minni bátarnir. Þeir hafa ekki mikla möguleika til að forðast ýsuna, alveg sama hvað menn reyna. Menn reyna að forðast ýsuna eins og þeir mögulega geta en geta það ekki og við sjáum hvernig tölurnar blasa við okkur. Hins vegar eru þeir bátar sem geta farið dýpra og eru ekki í þeim vanda sem ég var að lýsa. Ég hef tekið dæmi af línubát sem ég þekki til þar sem ýsuhlutfallið á móti þorskinum er svona 90% en aftur á móti er hlutfallið innan við 2% á öðrum skipum sem geta róið dýpra. Þetta er vandinn í hnotskurn. Þetta er það vandamál sem við þurfum að takast á við og það sem ég held að standi upp úr er að það er algjör tortryggni af hálfu sjómanna og útvegsmanna við þessar aðstæður. Þeir upplifa ástandið á miðunum allt öðruvísi en vísindamennirnir okkar gera. Ég held þess vegna að það sé mjög brýnt að fara yfir þessi mál og ég fagna því sem hæstv. ráðherra sagði, en það þarf líka að fara í sérstaka mælingu á grunnslóðinni. Það þarf að fá niðurstöðu um breytta dreifingu á ýsugengdinni og við þurfum líka að efna til 

Frú forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Ásbirni Óttarssyni, fyrir að taka þetta mál hér upp og tek undir með þeim sem hafa tjáð sig um að það sé gríðarlega mikilvægt að tekið sé á þessu og fundin viðunandi lausn. Mig langar að vitna í grein eftir Örn Pálsson sem birtist 4. janúar í Fiskifréttum. Þar fjallar hann um þessi mál og segir meðal annars, með leyfi frú forseta: „Í dag er staðan sú að þrátt fyrir að nánast enginn skipstjóri krókaaflamarksbáts hafi leyft sér að fara í ýsuróður heldur líti á ýsuna sem meðafla með þorskinum hefur þessi bátaflokkur veitt þrjá fjórðu þeirra heimilda sem honum var úthlutað í upphafi fiskveiðiársins.“ Ég held að það þurfi ekki meira en þessa málsgrein til að lýsa þeim vanda sem uppi er í málinu. Þarna er um mikið byggðamál að ræða. Þarna er ekki hvað síst, eins og kom meðal annars fram í tilvitnun hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar áðan, vitnað til byggða sem eru í mikilli vörn. Ég hvet hæstv. ráðherra eins og aðrir sem hafa talað hér til að hraða vinnu við þetta mál, skoða það ofan í grunninn og leita allra leiða til að bregðast við. Ég held að það sé líka full ástæða til, eins og komið hefur fram í umræðunni, að velta því aðeins upp hvort ekki sé óhætt að vega inn sjónarmið sjómanna sem stangast svona mikið á við sjónarmið Hafrannsóknastofnunar í þessu máli. Einhvern tímann hefur maður í þessum sal heyrt menn tala fyrir því að við eigum í auknum mæli að taka reynslu sjómanna, þeirra sem eru að fiska og eru á miðunum, inn í þessa vinnu. Ég hvet hæstv. ráðherra til að gera það þegar hann skoðar þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem farið hefur fram. Það sem blasir við manni í lok umræðunnar er að við erum í raun í sömu sporum og áður. Hæstv. ráðherra benti réttilega á að þorskstofninn yrði í hámarki að mati Hafrannsóknarstofnunar á sama tíma og ýsustofninn væri í lágmarki. Það er vandamálið í hnotskurn. Því var akkúrat öfugt farið fyrir fimm árum. Þá var allt of mikið af þorski á slóðunum miðað við ýsuveiðina. Því miður erum við enn í sömu sporunum og ég tel mjög mikilvægt að við breytum um kúrs í málinu og metum og förum yfir þær aðferðir sem við notum við stofnmælingarnar. Það er gríðarlega mikilvægt því að þetta getur ekki gengið svona. Við sjáum afleiðingarnar sem blasa við okkur hvar sem er um landið, það er misjafnt eftir útgerðarflokkum og misjafnt eftir byggðarlögum, það er alveg hárrétt, en því miður mun vandamálið ekki fara frá okkur. Ég fagna því að hæstv. ráðherra vill leita úrlausna á málinu og hvet ég hann til að halda áfram á þeirri vegferð sem hann lýsti í svari sínu, þ.e. að ræða við hagsmunasamtök um hvernig mætti bregðast við vandamálinu, það er gríðarlega mikilvægt. Aðalatriðið er þó það að við þurfum að komast upp úr því fari sem við höfum verið í, að einblína á tölurnar sem eru að mínu mati rangar vegna þess að stofnmælingin er röng. Ég færði fyrir því rök áðan að eftir að búið var að veiða 32% umfram ráðgjöf er bætt við 83%. Það er engin heilbrigð skynsemi í því, það er ekkert samhengi í hlutunum. Þess vegna verðum við að fara yfir málið gagnrýnum hætti til þess að við getum fjallað um það á eðlilegum nótum. Það er niðurstaða mín eftir umræðuna að það sé mikilvægasta verkefnið fram undan því að annars mun vandamálið bara stækka. Ýsustofninn er í lágmarki að mati Hafrannsóknastofnunar, þorskstofninn er í hámarki á sama tíma og veiðin á miðunum er ekki í samræmi við það, því miður.

Frú forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu. Það er hárrétt sem fram kom hjá málshefjanda. Þetta er ekki óþekkt vandamál. Fyrir fimm til sjö árum síðan sneri það alveg öfugt og þorskurinn var nánast sóttur sem meðafli í viðleitni til að ná öðrum tegundum. Skipstjórar fengu fyrirmæli um að sækja ekki beint í þorsk en reyna að ná öðrum tegundum eins lengi og mögulegt var og fá svo kannski að taka smáslatta af þorski í lokin í túrnum. Það er kannski auðveldara á sumum öðrum veiðarfærum en þeim sem hér eiga mest við. Venjulega hefði mátt búast við því að draga færi að úr vandamálinu eftir því sem lengra liði á veturinn og sjór kólnaði, en það hefur ekki gerst enn að minnsta kosti þó að einhverjar vísbendingar séu um að þess gæti aðeins fyrir vestan en alls ekki fyrir norðan, eins og í Húnaflóanum. Haldi það áfram munu afleiðingarnar af því fara versnandi, samanber það sem ég áður sagði, að svo gæti farið að menn yrðu hreinlega að stöðva sjóróðra um skeið eða færa sig til milli landshluta eða hvað það nú gæti orðið. Ég held þó að það hafi ekki verið annað að gera en að bíða og sjá til fram undir áramótin og sjá til hvernig haustið þróaðist. Auðvitað var staðan rýmri framan af árinu en nú er þetta að verða meira aðkallandi og knýjandi eftir því sem gengur á þær litlu veiðiheimildir sem eftir standa, sérstaklega hjá krókaaflamarkshópnum. Þá koma auðvitað þær leiðir til greina sem ég nefndi en það er rétt að árétta að svigrúmið til aðgerða innan gildandi laga og að þeim óbreyttum er nánast ekkert. Það eina sem menn geta látið sig hafa er að auka kvótann innan ramma laganna og þá dreifist hann hlutfallslega jafnt á alla sem veiðiheimildir hafa. Það mun sáralítið bæta stöðuna fyrir þá sem litlar ýsuveiðiheimildir hafa og eru búnir með þær. Komi til þess held ég að óumflýjanlegt sé að fara í sértækar ráðstafanir og breyta þá lögum í leiðinni. Þess mun þurfa eigi að nota VS-aflaleiðina, það gæti þurft lagabreytingar til að liðka til varðandi skipti milli aflamarkshópsins og krókaaflamarkshópsins, ef menn vildu reyna þá leið, að greiða götu þess og auðvelda það að menn gætu skipt þar á þorski og ýsu. Eins mundi það gerast ef við létum okkur hafa það að auka eitthvað kvótann og þyrftum þá lögheimildir til að beina því sérstaklega að þeim hópi sem er í mestum vandræðum. En því heiti ég að þetta verður skoðað af fullri alvöru núna á næstunni.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 24/1986, um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins, með síðari breytingum. Í frumvarpi þessu er lagt til að II. kafli laga nr. 24/1986, um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins, falli brott. Þar er um að ræða ákvæði um greiðslumiðlun sem greina má í tvær deildir; annars vegar greiðslumiðlun fjár, sem nemur 8% af öllu hráefnisverði sjávarafurða stærri báta samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laganna, og hins vegar greiðslumiðlun fjár sem nemur 8,4% af hráefnisverði sjávarafla smábáta samkvæmt 6. gr. laganna. Samkvæmt lögunum skal ráðstafa þessu greiðslumiðlunarfé að hluta til lífeyrissjóðanna, að hluta til greiðslu trygginga, að hluta til stéttarfélaga launþega og að hluta til hagsmunasamtaka atvinnurekenda í sjávarútvegi, það er Landssamband íslenskra útvegsmanna og Landssamband smábátaeigenda. Um ráðstöfun og skiptingu greiðslumiðlunarfjárins fer svo samkvæmt ákvæðum laganna og er fjallað um það nánar í athugasemdum við frumvarpið. Þessi óundanþæga skylda til greiðslu félagsgjalda til hagsmunasamtaka útgerðaraðila án tillits til félagsaðildar sem gildandi lög mæla fyrir, hefur lengi sætt nokkurri gagnrýni. Má þar fyrst nefna álit umboðsmanns Alþingis frá 12. apríl 2002, en þar var talið að verulegur vafi léki á því að greiðsluskylda samrýmdist rétti manna til að standa utan félaga, samanber 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar. Árið 2005 tók síðan til starfa starfshópur nokkurra ráðuneyta undir forustu starfsmanns forsætisráðuneytisins sem ætlað var að taka til skoðunar viðbrögð við álitinu, þ.e. áliti umboðsmanns Alþingis, og huga jafnframt að því hvort sömu sjónarmið ættu við um gjaldtöku í þágu félagasamtaka í öðrum atvinnugreinum. Í skýrslu starfshópsins frá 2006 voru gerðar tillögur um mögulegar breytingar á ýmsum lögum, þar á meðal lögum um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun, en engu að síður var ekki ráðist í breytingar á lögunum á þeim tíma. Með dómi Hæstaréttar frá 18. október 2010 var hins vegar skorið úr um allan vafa að skylda til greiðslu félagsgjalda til hagsmunasamtaka útgerðaraðila, eins og á stóð og stendur í þessu máli, væri í bága við rétt manna til að standa utan félaga, samkvæmt 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar. Megintilgangur frumvarpsins, eins og fyrri frumvarpa sem komið hafa fram, er að bregðast við þeim dómi og er hann ítarlega reifaður í athugasemdum með frumvarpinu. Verði frumvarpið að lögum munu lög um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun samþýðast réttarvernd 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar og eins og áður sagði kom fram frumvarp á 139. löggjafarþingi sem var meint til þess að bregðast við dómnum en var þá ekki útrætt. Þetta frumvarp gengur einfaldlega út á það að ákvæðin um greiðslumiðlun á þessum grunni falli brott. Frumvarpið var nú reyndar lagt fram það snemma í haust að gildistakan var fyrirhuguð 1. janúar 2013, það þarf eitthvað að líta á það, frú forseti og hv. þingmenn, en það tafðist. Ekki var samkomulag um að mæla fyrir málinu fyrir jól þannig að það stendur eins og það var fram lagt að þessu leyti. Hins vegar er sett inn í frumvarpið ákvæði til bráðabirgða sem mælir fyrir um tímabundna skyldu fram til 1. janúar 2016 til greiðslumiðlunar á allt að 0,5% af samanlögðu verðmæti afla smábáta inn á reikning samtaka útgerðaraðila. Sá er þó reginmunur á því bráðabirgðaákvæði og núgildandi lögum að þar er um valkvæðan kost að ræða. Til greiðslumiðlunar kemur einungis ef útvegsmaður eða samtök útgerðaraðila fyrir hans hönd, samkvæmt umboði, óska eftir því að greiðslumiðlun fari fram. Með þeirri tillögu sem bráðabirgðaákvæðið hefur að geyma er leitast við að koma til móts við Landssamband smábátaeigenda sem eru langstærstu hagsmunasamtök eigenda smábáta. Landssambandið hefur lagt ríka áherslu á að greiðslumiðluninni verði með einhverjum hætti fram haldið. Þá er að sjálfsögðu gert ráð fyrir að öll önnur greiðslumiðlun, þ.e. greiðslur til stéttarfélaga, tryggingagjalda og lífeyrissjóða, falli niður við gildistöku frumvarpsins og að um þær greiðslur, til slíkra þarfa, fari að almennum lögum sem gilda um viðkomandi málefni, þ.e. að við taki lög um iðgjöld í lífeyrissjóði og svo framvegis. Í fylgiskjali er að finna allrækilega reifun á málinu og forsögu þess sem er nokkur. Ég hygg að ýmsir þingmenn í salnum séu því nokkuð vel kunnugir og þeim hnútum sem í þeim eru, en það er, eftir nokkra yfirlegu, sú tillaga sem nú er lögð til til að reyna að komast út úr þessu ástandi. Það verðum við að gera, það er ómögulegt að búa við það árum saman eftir þennan fallna hæstaréttardóm. Ég held að okkur beri skylda til að reyna að finna skástu leiðina út. Ég tel að þetta sé ásættanlegt fyrir alla aðila og þar með talið Landssamband smábátaeigenda sem fær þarna vissa aðlögun. Ef vel og skipulega er að því unnið ætti það ekki að þurfa að valda mikilli röskun fyrsta kastið á meðan menn undirbúa sig svo undir framtíðina þar sem engin lög gilda að þessu leyti önnur en hin almennu sem við eiga á hverju sviði. Frú forseti. Að öðru leyti vísa ég til athugasemda sem fylgja frumvarpinu og legg ég til að að lokinni þessari umræðu verði því vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Ég vil bera upp tvær spurningar við hæstv. ráðherra: Er bráðabirgðaákvæðið nægilega skýrt og hafa stjórnskipunarsérfræðingar gefið einhvers konar álit á því hvort það gengur nægilega langt til að samrýmast ákvæðum 74. gr. stjórnarskrárinnar um rétt manna til að standa utan félaga? Hér er kveðið á um að menn þurfi alla vega að borga inn á reikning. Á þá að túlka það þannig að þeir standi utan við félög? Síðari spurningin, sem ég held reyndar að falli nú ekki beint undir þetta mál, varðar lög um skiptaverðmæti. Hefur hæstv. ráðherra í hyggju að leggja fram frumvarp sem tryggir betur skiptingu verðmæta fiskafla gagnvart sjómönnum, og þar af leiðandi að fiskur sem ekki er landað í vinnslu hjá útgerðum fari á markað þannig að skýrt sé hvert raunverulegt verðmæti aflans er? Það sé þá gagnsæi í því hvert raunverulegt verðmæti fisksins er, sem sjómenn eiga að fá greitt fyrir, eins og samtök sjómanna hafa kallað eftir.

Frú forseti. Svarið við fyrri spurningunni er já, það er mat okkar að þetta bráðabirgðaákvæði standist, fyrst og fremst vegna þess að það er valkvætt og það byggir á umboði frá viðkomandi aðilum þannig að það er engin þvingun í því fólgin. Það er í reynd ekki fjarri þeirri framkvæmd sem menn hafa reynt að viðhafa eftir að hæstaréttardómurinn féll. Ef ég skil það rétt hafa menn farið þá leið og lögin eru í gildi, ekki hefur náðst niðurstaða í því hvort fella eigi þau úr gildi eða breyta þeim. Lögin eru því í gildi og framkvæmdin verður að vera samkvæmt þeim, en það er öllum ljóst að það ástand er í raun ólögmætt. Tekið er við greiðslunum en síðan eru þær endurgreiddar til þeirra sem sagt hafa sig úr samtökum og ekki vilja taka þátt í slíku. Hið valkvæða fyrirkomulag yrði því ekkert langt frá þeirri framkvæmd sem menn hafa verið að reyna að ástunda til að hafa ástandið þó eins nærri því og rétturinn ætti að vera, samanber niðurstöðu Hæstaréttar. Það er mat lögfræðinga að þessi útgáfa, þessi aðlögun fái staðist. Landssamband smábátaeigenda telur hana sjálfsagt ekki fullnægjandi en það er mat okkar að erfitt sé að ganga lengra eigi yfir höfuð að reyna að búa til einhverja aðlögun af þessu tagi. Varðandi verðmyndunarþáttinn og verðlagningu í viðskiptum tengdra aðila er það vel þekkt mál og hefur verið talsvert á dagskrá, bæði eftir athugun Samkeppniseftirlitsins og eins hefur návígi við kjarasamninga milli sjómanna og útgerða kallað á það. Við höfum átt ágætisfundi, ekki síst með sjómönnum og sjómannasamtökunum um það mál og hefur verið ráðist í vissar aðgerðir til að styrkja starfsemi Verðlagsstofu skiptaverðs. Það er liður í því að reyna að treysta þessa framkvæmd, en ljóst að margir vilja ganga lengra í þeim efnum og mynda virkari verðviðmiðun á markaði. En málið er vel þekkt og er meðal annars í skoðun hver viðbrögð ráðuneytisins verða í kjölfar álits Samkeppniseftirlitsins sem kom til okkar í desemberbyrjun, ef ég man rétt.

Virðulegi forseti. Það er þá rétt skilið hjá mér að það liggur fyrir álit lögfræðinga um að þetta ætti að samrýmast 74. gr. stjórnarskrárinnar. Síðan spurning tvö í framhaldi af svari hæstv. ráðherra: Hefur ráðherrann í hyggju að leggja fram það mál hér á þingi fyrir kosningar sem tekur á þessum ágreiningi eða skýrir verðmyndunina á markaði á þeim afla sem er landað í vinnslu sem ekki er eigin vinnsla?

Varðandi enn og aftur fyrri spurningu hv. þingmanns er frumvarpið samið með aðstoð lögfræðinga, ef ekki af lögfræðingum, þannig að það hefur verið legið dálítið yfir því. Það var velt upp leiðum sem velja þurfti á milli. Ein af þeim var að fella lögin einfaldlega í heild sinni úr gildi og hafa enga aðlögun. Önnur var að ganga lengra í átt til þeirra sjónarmiða sem Landssamband smábátaeigenda hefur lagt áherslu á og hafa einhvers konar varanlega útgáfu af greiðslumiðlun, reyna að finna leiðir til að viðhalda henni. Þriðja leiðin sem er hér mitt á milli er sú að útbúa valkvæða aðlögun. Það er talið að hún standist og hún er hér valin. Ég get ekki fullyrt hvort frumvarps sé að vænta eða breytinga á lögum sem tengjast beint verðmyndunarmálunum. Við höfum gripið til ýmissa ráðstafana sem styrkja framkvæmdina og auka við bæði mannafla og upplýsingar til Verðlagsstofu skiptaverðs. Það er skref í rétta átt en málið er í skoðun og það er ekki hægt að útiloka að það verði niðurstaða ráðuneytisins að það kalli á einhverjar lagabreytingar að mæta til fulls niðurstöðu Samkeppniseftirlitsins.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina á málinu, ég fagna því að þetta mál er komið fram. Hæstv. ráðherra fór yfir það líka og það kemur mjög fram í greinargerðinni sem fylgir því hvers vegna menn fara þá vegferð eftir hæstaréttardóma sem hafa fallið. Þetta hefur verið alveg ótrúlegt flækjustig þar sem verið er að taka annars vegar 8,4% af heildaraflaverðmæti viðkomandi skipa og setja inn í greiðslumiðlunarfyrirkomulagið og deila því út á þrjá staði þar og hins vegar er þetta ógurlega mikil vinna og vesen í kring að stemma þetta allt saman af. Hæstv. ráðherra fór í andsvari áðan aðeins yfir það sem snýr að þessu bráðabirgðaákvæði sem gildir til þriggja ára, um að ákveðnum bátum eða skipum sé heimilt að óska sérstaklega eftir því, það sé algjörlega valkvætt eins og ég skildi hæstv. ráðherra og það kemur eiginlega mjög skýrt hér fram. Þótt ég fagni frumvarpinu hef ég ákveðnar spurningar við þá aðferð sem hér er valin. Ég geri svo sem ekki stóran ágreining um það vegna þess að þetta er valkvætt ákvæði og þarna er farið bil beggja. Telur ráðherrann kannski æskilegt eða eðlilegt að sérstök lög snúi að þessum minni bátum, að þeir geti óskað eftir því að setja 0,5% af verðmæti til þess að standa undir hagsmunasamtökum viðkomandi skipa? Stingur ekki aðeins í stúf að fara þá leið? Þá væri allt eins ástæða til að hafa það á mörgum öðrum stöðum. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að þetta er valkvætt og verið er að bregðast við sjónarmiðum beggja aðila. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra aðeins út í það.

Frú forseti. Það er alveg ljóst að sérstakt fyrirkomulag á þessu aðlögunartímabili verður ekki sambærilegt við það sem annars staðar gerist. Við höfum fengið mál af þessu tagi eða skyld mál, samanber iðnaðarsjóðsgjöldin og annað því um líkt þar sem reynt hefur að hluta til á sambærilega hluti. Hér má segja að þetta sé einhvers konar lögformlegur umbúnaður um valkvæða sameiginlega innheimtu á þessum gjöldum á ákveðnu tímabili og aðlögun. Í rauninni er ekkert verið að fela það, þetta er bara hugsað til þess. Menn hafa einnig nefnt í mín eyru að það sé kannski viðkvæmara en ella að hrófla við þessu nákvæmlega núna þar sem svo vel hefur loksins tekist til að búið er að gera kjarasamninga milli Landssambands smábátaeigenda og þeirra sjómanna. Það felur í sér vissa hluti sem kannski þarf að passa upp á að gangi vel. Hér er um að ræða allt annað og svo miklu minni gjaldtöku hlutfallslega af verðmætunum en hið stóra greiðslufyrirkomulag sem hv. þingmaður réttilega nefndi að var við lýði. Það ætti ekki að vera eins mikið tiltökumál fyrir menn. Ef þetta er praktískt í framkvæmd og þýðir að því fylgi minni röskun að feta sig inn í hið nýja fyrirkomulag í gegnum aðlögunarferli af þessu tagi í þrjú ár held ég að það sé sanngjarnt að skoða að minnsta kosti ofan í kjölinn hvort það sé ekki ásættanleg niðurstaða í málinu.

Frú forseti. Þetta mál tengist málum eins og iðnaðarmálagjaldinu sem Mannréttindadómstóll Evrópu dæmdi ógilt af því að það bryti félagarétt, þ.e. frelsi manna til að ganga í félög. Þetta tengist líka búnaðargjaldinu þar sem mönnum er gert að greiða í ákveðin samtök. Þetta tengist líka skyldugreiðslu opinberra starfsmanna til stéttarfélags hvort sem þeir vilja vera í því eða ekki. Þetta tengist enn fremur stjórnarskránni vegna þess að þetta er stjórnarskrárbrot en ekki lagabrot. Þar sem við erum nú mikið upptekin núna af því að semja nýja stjórnarskrá væri kannski ráð að fara eftir þeirri sem er til staðar, fylgja henni. Til dæmis stendur í 77. gr., með leyfi frú forseta: „Skattamálum skal skipað með lögum. Ekki má fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann.“ Þarna var ekki einu sinni stjórnvöldum falið þetta, nei, viðskiptabönkum var falið að innheimta skattinn og leggja hann á. Þetta ákvæði stjórnarskrárinnar um að skattamálum skuli skipað með lögum var líka brotið. Nú vil ég spyrja hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra - ég er að læra þetta orð, frú forseti, það er dálítið erfitt - af því að hann hefur líka yfir landbúnaðinum að segja hvort ekki sé næsta mál á dagskrá að afnema búnaðargjaldið sem er nákvæmlega eins. Það er lagt á bændur og ráðstafað til búnaðarsamtaka sem eru væntanlega frjáls félagasamtök, ég veit það samt ekki, þetta eru eins konar opinber stéttarfélög eins og gerðist í Sovét, en það gerist ekki lengur. Er ekki næsta mál að afnema búnaðargjaldið og má ekki gauka því að hæstv. fjármálaráðherra að hætta að innheimta félagsgjöld af opinberum starfsmönnum sem ekki vilja vera í stéttarfélögum?

Frú forseti. Þetta er angi af stórri umræðu ef út í það væri farið. Í mínum huga er málið ekki svona svart/hvítt eins og hv. þingmaður stillir því upp. Þessir hlutir eru ekki endilega allir sambærilegir með þeim hætti sem hann bar þá saman. Iðnaðarmálasjóðsgjaldið var fyrst og fremst fellt á því að lögin sem um það giltu, rökstuðningurinn fyrir því, ráðstöfun fjárins og fleira í þeim dúr, var ekki í nægjanlega skýru samhengi og með nægjanlega afmarkaðan tilgang þannig að hann réttlætti það að tengja saman aðildina og réttindi og skyldur sem henni tengjast. Það er ekki óheimilt að tengja tiltekin réttindi við aðild að félögum og um búnaðarmálasjóðsgjaldið gegnir nokkuð öðru máli. Þegar þau lög eru borin saman við eldri lögin um iðnaðarmálasjóðsgjaldið kemur í ljós mismunur sem gerir það að verkum að búnaðargjöldin eru miklu nær því að mæta öllum þeim sjónarmiðum sem dómstólar hafa kveðið upp úr um að þurfi að vera til staðar til að slík félagsaðild sé andlag þess að taka gjöld og ráðstafa þeim í skýrum og lögmætum tilgangi. Enn lengra í burtu eru að mínu mati stéttarfélögin og það mikilvæga hlutverk sem þau hafa með höndum og réttur launamanna líka til þess að bindast samtökum og binda við það ákveðin réttindi og ákveðnar skyldur. Hv. þingmaður fær mig því ekki til þess að kveða hér upp úr um það að þetta sé allt saman sambærilegt. Það geri ég ekki og þykist vita að fyrir því séu ýmis lögfræðileg rök og jafnvel dómafordæmi að menn megi ekki alhæfa út frá því að við höfum lent í árekstrum í vissum tilvikum eins og þessu og eins og með iðnaðarmálasjóðsgjaldið. Þá ber að horfast í augu við það og bregðast við því af því að við ætlum okkur að hafa lög í samræmi við stjórnarskrá.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið en ég er ekki sáttur við það, langt í frá. Það að það þurfi dóma frá Hæstarétti til að hrekja stjórnvöld úr einu víginu í annað finnst mér ekki góð pólitík, og alveg sérstaklega þegar um er að ræða stjórnarskrá sem segir að það sé félagafrelsi og menn geti stofnað stéttarfélög eða látið það vera. Eins er með þessa skattahlið. Núna er staðan þannig að opinberir starfsmenn, t.d. á einni deild í Landspítalanum, sem eru ósáttir við kjör sín geta ekki stofnað stéttarfélag og barist fyrir kjörum sínum af því að ríkið verður að semja við hið opinbera stéttarfélag, eins og í Sovét. Það er sem sagt bara eitt stéttarfélag sem má semja fyrir hönd viðkomandi starfsmanna. Þetta er brot á félagaréttinum og ég tel að ríkisvaldið ætti að sjá sóma sinn í því að fara í athugun á þessu og afnema þetta ef þau vilja ekki alltaf láta hrekja sig.

Frú forseti. Ég held að það sé alveg ljóst að félagafrelsisákvæði stjórnarskrárinnar, þ.e. réttur manna bæði til að stofna félög og samtök og líka til að standa utan slíkra, geri það að verkum að það verður að gera mjög ríkar kröfur til rökstuðnings, að það sé í þágu almannahagsmuna og mikilvægra hagsmuna sem séu réttmætir og geri það kleift gagnvart stjórnarskránni að tengja saman aðild að félögum og tiltekin réttindi og tilteknar skyldur sem því tengjast. Þetta gerir vissulega ríkar kröfur, ég er sammála hv. þingmanni um það, en það er ekki þannig að það sé ekki hægt. Fyrir því held ég að séu dómafordæmi á hina hliðina. Þegar skoðað er hvað hefur fellt þau mál sem fallið hafa er það yfirleitt það að mönnum hefur ekki tekist að rökstyðja nægjanlega vel að þetta væri þarft, óumflýjanlegt, nauðsynlegt eða að ríkir almannahagsmunir tengdust því. Lagaákvæðin hafa verið ófullkomin og óskýr eða það hefur ekki verið samhengi á milli rökstuðningsins fyrir gjaldtökunni og síðan ráðstöfun fjármunanna sem komið hafa inn í gegnum gjaldtökuna 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði áðan, þetta mál er ekki aldeilis nýtt af nálinni og hefur nú rekið á fjörur okkar ýmissa á ýmsum tímum. Sannleikurinn er sá að þessi mál hafa líka verið að þróast töluvert á síðustu árum. Ég held að ekki sé ástæða til að gera lítið úr því að við erum í raun og veru að takast á um þetta mál núna í öðru umhverfi en við vorum að fjalla um það fyrir fáeinum árum. Ég vil segja það út af þessu frumvarpi að viðtökur mínar við því eru almennt jákvæðar. Auðvitað má velta fyrir sér einstökum þáttum þess, en viðtökur mínar við þessu máli eru fremur jákvæðar. Ef við ræðum aðeins um greiðslumiðlunina almennt var það þannig að þegar lögin um hana voru sett var mat þeirra sem settu þau, og margra hagsmunaaðila hygg ég líka, að fyrirkomulagið sem þá var leitt í lög væri jákvætt. Þá var meðal annars gerð gangskör að því að tryggja að útgerðir gætu staðið við greiðslur í tryggingasjóði annars vegar og til lífeyrissjóða sjómanna hins vegar. Það var talin ákveðin trygging fyrir sjómenn, t.d. að fá slysabætur, örorkubætur, líka yrðu greiddar bætur ef menn féllu frá. Hið sama mátti þá segja um lífeyrisgreiðslurnar, þá var tryggt að þær bærust þangað sem þær ættu að berast. Þetta var bakgrunnurinn. Síðan hefur margt breyst. Eins og hér hefur komið fram var á sínum tíma kveðið á um það í áliti umboðsmanns að þetta mál gæti ekki staðið svona eins og það hefur gert um alllanga hríð og þá var það úrlausnarefni fyrir framkvæmdarvaldið á þeim tíma að hyggja að því með hvaða hætti þyrfti að bregðast við. Ég ætla aðeins að fara yfir iðnaðarmálagjaldið af því að það hefur verið fært hérna í tal. Það má ekki gleyma því að iðnaðarmálagjaldið sem að hluta til er samkynja greiðslumiðluninni, en ekki algjörlega, var á sínum tíma kært. Það fór fyrir íslenska dómstóla. Niðurstaða Hæstaréttar, þó ekki lengra síðan en árið 2005, var sú að iðnaðarmálagjaldið stæðist, það var ekki talið brjóta í bága við stjórnarskrá. Af hverju skyldi það hafa verið? Í meginatriðum var ástæðan sú að í lögunum um iðnaðarmálagjald var sagt að iðnaðarmálagjaldinu skyldi ráðstafað til tiltekinna verkefna, sem þó voru skilgreind mjög almennt, til þess að gæta hags iðnaðarins eða eitthvað álíka held ég að hafi staðið í þeirri löggjöf. Sá dómur var hins vegar ekki endanlegur í þeim skilningi að málinu var svo vísað til Mannréttindadómstóls Evrópu sem komst síðan að gagnstæðri niðurstöðu í apríl 2010 sem er til vitnis um að dómapraxísinn hefur verið að breytast. Formkröfurnar sem gerðar eru til gjaldtöku af þessu taginu eru einfaldlega orðnar miklu stífari en þær voru áður sem sést á því að íslenski Hæstirétturinn kemst að niðurstöðu um að iðnaðarmálagjaldið standist árið 2005. 2010 kemst Mannréttindadómstóll Evrópu að gagnstæðri niðurstöðu og auðvitað blasir við að málið er komið í aðra stöðu. Það er engin spurning að dómur Hæstaréttar varðandi greiðslumiðlunina árið 2010 hefur tekið mið af niðurstöðunni hjá Mannréttindadómstólnum. Það er sá veruleiki sem við stöndum frammi fyrir. Þetta mál rak á fjörur mínar í tíð minni í sjávarútvegsráðuneytinu. Þá var það einfaldlega þannig að menn studdust við álit umboðsmanns Alþingis og eins og hæstv. ráðherra rakti var á sínum tíma farið yfir þessi mál undir forustu fulltrúa úr forsætisráðuneytinu og með aðkomu fulltrúa ýmissa ráðuneyta. Niðurstaðan varð meðal annars sú að það væri óhjákvæmilegt að gera breytingar á lögunum um greiðslumiðlun. Þá stóðu menn hins vegar frammi fyrir einum vanda sem ég tel að hefði verið óábyrgt að horfa fram hjá. Ef við hefðum einfaldlega á þeirri stundu afnumið þessi lög sem var kannski mjög einföld aðgerð af sjónarhóli þeirra sem settu þau, t.d. sjávarútvegsráðuneytisins, hefði það haft mjög miklar afleiðingar í för með sér fyrir hagsmunasamtökin. Þar er ég að vísa til hagsmunasamtaka sjómanna og Landssambands smábátaeigenda. Ég vil taka fram að Landssamband íslenskra útvegsmanna hefur ævinlega verið þeirrar skoðunar, a.m.k. síðustu árin, svo mikið veit ég, að það væri eðlilegt að afnema þessi lög. Það gerði engar athugasemdir við það og mælti mjög með því að svo yrði gert. Ég taldi á þeim tíma að ekki væri skynsamlegt að fara þá leið vegna þess að það mundi setja hagsmunasamtökin í uppnám. Sumir hafa þá skoðun að það sé bara allt í lagi. Ég er annarrar skoðunar. Ég tel að það sé gott fyrir samfélag okkar að við eigum öflug hagsmunasamtök, m.a. í samskiptum við stjórnvöld, sem geta komið fram fyrir hönd sinna stétta og sinna hagsmuna og rætt einum rómi við til dæmis stjórnvöld og líka innbyrðis. Við urðum einhvern veginn að takast á við vandann sem þarna var til staðar. Auðvitað var ekki hægt að búa við löggjöf sem var að mati umboðsmanns á þeim tíma í ósamræmi við stjórnarskrána. Þess vegna varð þetta verkefnið. Segja má að málið hafi orðið dálítið einfaldara með því að það varð niðurstaða gagnvart sjómannasamtökunum, sem þau undu, en eftir stóð þá Landssamband smábátaeigenda. Það frumvarp sem hér er lagt fram er greinilega til þess fallið að leysa úr þessum hnút eins og hann var þá orðinn, miklu einfaldari en hann var áður en engu að síður hnútur sem sneri að þessum sérstöku hagsmunasamtökum. Sú leið sem er farin hér, og ég tel skynsamlega, er að falla frá því að greiðslumiðlunin sé notuð til að standa undir greiðslum vegna trygginga og vegna lífeyrisgreiðslna en þess í stað sé haldið áfram tímabundið, til ársbyrjunar 2016, þannig að menn hafi það valkvætt að greiða inn til Landssambands smábátaeigenda með þeim hætti sem frumvarpið kveður á um. Ég tel þetta viðunandi niðurstöðu. Menn getur greint á um hvort eigi að veita þennan umþóttunartíma. Mér finnst vera rök með því og menn getur auðvitað greint líka á um það hvort yfir höfuð sé ástæða til að gera þessar breytingar. Ég geri til dæmis ráð fyrir að Landssamband smábátaeigenda haldi áfram þeirri skoðun sinni að það hefði verið hægt að búa við þessa löggjöf, í breyttri mynd að vísu, en niðurstaðan er engu að síður sú sem hér er fundin. Við fengum málið í breyttu formi á sínum tíma inn í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, hygg ég að það hafi verið á þeim tíma, og þar var málið talsvert unnið efnislega þó að ekki hafi verið hægt að ljúka því að öllu leyti. Nú fer málið einfaldlega inn í atvinnuveganefnd. Við munum kalla eftir umsögnum og athugasemdum og ræða þessi mál en ég er sammála hæstv. ráðherra um að auðvitað verðum við að ljúka þessu máli. Ég tel allar forsendur til þess að það sé hægt.

Frú forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvernig hann líti yfirleitt á stjórnarskrána og ákvæði hennar um heimild til að stofna stéttarfélög og til þess að vera utan félaga. Hv. þingmaður sagði að það væri gott að hafa einhvern aðila til að semja við og hagsmunasamtök, en í rauninni hefur allt kerfið byggst á því að menn eru skyldaðir með lögum til að borga í ákveðin stéttarfélög. Það má vel vera að það sé hagræði í því að ræða við þessi opinberu ríkisstéttarfélög. En hvernig horfir þetta við einstaklingnum og frelsi hans til þess að vera utan félaga? Hvernig lítur hv. þingmaður á frelsi einstaklingsins til að standa utan félaga? Metur hann það einskis að útgerðarmenn og sjómenn hafi verið skyldaðir til að borga inn í þetta kerfi eða til að borga inn í önnur félög? Hvernig lítur hann á búnaðargjaldið þar sem bændur eru allir með tölu skyldaðir til að borga félagsgjald, einhvers konar skatt, til félagasamtaka sem eru, ja, ég veit ekki hvort þau eru opinber eða hvað þetta er eiginlega? Þetta er að minnsta kosti ekki stjórnsýsla. Venjan er sú að menn geta stofnað félög til að berjast fyrir hagsmunum sínum, en ekki í þessu. Sjómenn geta ekki stofnað félög til að berjast fyrir hagsmunum sínum og bændur ekki heldur því að þeir skulu greiða í ákveðið félag og við það félag skal ríkið semja. Ég spyr hv. þingmann: Hvernig reiðir frelsi einstaklings af í þessum hildarleik?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr mig hvaða augum ég líti stjórnarskrána og sérstaklega það ákvæði hennar sem lýtur að félagafrelsinu. Svarið við því er augljóst: Ég virði stjórnarskrána og ég virði þann rétt í henni sem mönnum býðst varðandi félagafrelsið. Það er eiginlega engu við það að bæta. Það sem ég fór einfaldlega yfir í ræðu minni er það hvernig þessi mál hafa þróast. Á sínum tíma voru lögin um greiðslumiðlun sett á ákveðnum forsendum, eins og ég fór yfir. Þá var það talið til hagsbóta fyrir sjómenn, ekki síst, með því að tryggja að greiðslur vegna trygginga og lífeyrissjóða bærust eins og þær ættu að gera. Menn töldu hagræði af þessu á sínum tíma. Síðan hefur margt breyst, bæði viðhorf manna og lagaumhverfið, stjórnarskrárumhverfið að ýmsu leyti, og ekki síður það sem ég rakti áðan, að það sem til dæmis var á árinu 2005 talið standast íslensk lög varðandi iðnaðarmálagjaldið er ekki talið gera það í dag á grundvelli dóms Mannréttindadómstóls Evrópu. Það er líka greinilegt að Hæstiréttur er farinn að taka tillit til hans eins og kemur fram í dómnum sem lýtur að greiðslumiðluninni sjálfri. Það blasti við að þessu leytinu að þetta fyrirkomulag gat ekki gengið upp og þess vegna urðum við að bregðast við. Ég er hins vegar eindregið þeirrar skoðunar að það sé til heilla fyrir samfélagið að hér séu hagsmunasamtök. Auðvitað eiga þau ekki að hafa einokunarstöðu, eiga ekki að geta haft kverkatak á samfélaginu, en ég er eindregið þeirrar skoðunar að hagsmunasamtök eigi ekki bara rétt á sér heldur séu nauðsynleg í fjölræðis- og lýðræðissamfélagi.

Frú forseti. Þá langar mig til að spyrja hv. þingmann hvernig hann líti á frelsi einstaklingsins, t.d. útgerðarmanns þar sem eru bara ein samtök sem ríkið talar við, LÍÚ, Landssamband íslenskra útgerðarmanna. Hvernig lítur hann á það að ekki séu til önnur samtök útgerðarmanna sem menn vildu kannski frekar vera í? Hvernig er hægt að skipta? Segjum að hópur útgerðarmanna stofni félag og vilji semja við ríkið og annað slíkt og gæta hagsmuna sinna í gegnum annað félag, LÍÚ2. Hvernig fara skiptin fram, hvernig hættir LÍÚ að vera hálfopinber stjórnsýsla eins og er í dag? Ég tel að menn hafi farið afskaplega einfalda leið til að innheimta félagsgjöld og láta liðið borga inn í stéttarfélögin og hagsmunasamtökin. Þá leið að setja lög um það og skylda menn með lögum til að greiða til ákveðinna félaga. Þetta á við um stéttarfélög opinberra starfsmanna í mjög ríkum mæli. Þar er engin umræða um hvort menn vilji stofna stéttarfélög til að berjast fyrir hag sínum. Þetta á líka við um bændur og sjómenn. Við erum hérna að afnema ákveðið einn anga af þessu kerfi þar sem meira að segja bönkunum var falið að innheimta. Ég kem inn á það í ræðu á eftir. Ég tel að þetta sé mjög mikið álag og árás á frelsi einstaklingsins til að stofna félög eða vera utan félaga sem stjórnarskráin á að tryggja. Ég get ekki sagt að hagur ríkisvaldsins af því að semja við ákveðin stéttarfélög og ákveðna hagsmunaaðila vegi svo þungt að það eigi að fórna þessu frelsi einstaklingsins á því altari.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður misskilji þetta eitthvað. Ef hópur útgerðarmanna kýs að standa utan við Landssamband íslenskra útvegsmanna standa menn utan við Landssamband íslenskra útvegsmanna. Smábátasjómenn hafa stofnað fleiri samtök, t.d. Landssamtök línuútgerðarmanna ef ég man rétt og fleiri samtök hafa verið stofnuð með félögum sem áður voru í Landssambandi smábátaeigenda. Menn geta gert þetta. Við sjáum líka hvað hefur gerst hjá sjómannasamtökunum, þar hafa orðið til ný samtök. Þessir möguleikar eru til staðar. Ég vil líka halda öðru til haga. Hv. þingmaður má ekki falla í þann gamla pytt að víkja með neikvæðum formerkjum að Landssambandi íslenskra útvegsmanna í þessu samhengi. Landssamband íslenskra útvegsmanna hefur verið á móti þessari löggjöf árum saman. Það kann að hafa verið öðruvísi fyrir einhverjum áratugum eins og ég nefndi áðan en það hefur gjörbreyst. Landssamband íslenskra útvegsmanna hefur talað gegn þessari löggjöf, viljað afnema hana, það vildi ekki hafa neina aðlögunarfresti, vildi einfaldlega með lögum hverfa frá þessu fyrirkomulagi. Landssamband íslenskra útvegsmanna hefur að minnsta kosti talað fyrir þessu. Það sem ég rakti var að ef það hefði verið gert án nokkurs umþóttunartíma hefði það haft afleiðingar, ekki fyrir útgerðarmennina heldur sjómennina og Landssamband smábátaeigenda. Það var þá einhver veruleiki sem við stóðum frammi fyrir. Það leystist, má segja, án atbeina ríkisins varðandi sjómannasamtökin. Landssamband smábátaeigenda var í sérstakri stöðu. Ég tel að sú leið sem hérna er farin með því að búa til aðlögunarfrest í fyrsta lagi og í öðru lagi að gera þetta valkvætt fyrir þá sem ella störfuðu innan Landssambands smábátaeigenda, að vera þar starfandi eða segja sig úr því, komi til móts við þau sjónarmið sem lágu til grundvallar niðurstöðu Mannréttindadómstóls Evrópu og niðurstöðu Hæstaréttar.

Frú forseti. Við ræðum mjög ánægjulegt frumvarp um að afnema einn furðulegan kafla í kerfi sem hafði verið byggt upp hér á landi og skyldar fólk til að greiða í alls konar félög sem eru stofnuð hingað og þangað. Þessi II. kafli sem á að fella niður er með þvílíkum ólíkindum að þegar maður les er það ekki bara að eitthvert ríkisapparat eða ríkisdeild eigi að innheimta eins og með búnaðargjaldið eða áður iðnaðarmálagjaldið o.s.frv., heldur eru það viðskiptabankarnir sem eiga að taka að sér framkvæmd laganna. Þeir eiga að úrskurða og taka við greiðslu sem kemur til dæmis vegna veðsetningar sjávarafurða og af því á að taka hluta, 8%, og setja inn á einhverja reikninga. Bankanum var falin þessi innheimta með lögum. Það var ekkert stjórnvald né stjórnsýslulög sem giltu um það, ekki neitt. Þetta er alveg með ólíkindum. Svo á að greiða 6% af hráefnisverði inn á vátryggingarreikning skipsins hjá Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Tryggingagjaldið eða iðgjald fyrir tryggingu skipanna var sem sagt tekið með þessum hætti. Það var alls staðar verið að krukka í ráðstöfun útgerðarmanna á bankareikningum sínum. Guði sé lof er þeim kafla lokið að fela viðskiptabönkum að taka hluta af innleggjum inn á ákveðna reikninga fyrir seldar vörur, flytja það inn á ýmsa reikninga og greiða síðan út. Til dæmis áttu 37,5% að fara til lífeyrissjóða sjómanna af greiðslumiðlunarreikningi smábáta. Af hverju 37,5% en ekki eitthvert annað hlutfall? Hver ákvað það? Síðan áttu 56,5% að fara til að greiða slysa- og örorkutryggingar skipverja. Það var sem sagt búið að taka burtu ákvörðun viðkomandi fyrirtækja eða einstaklinga og bankinn sá um að gera það með lagaboði. Það er verið að leggja niður þennan óskapnað allan. Af því fé sem safnaðist á greiðslumiðlunarreikning fiskiskipa áttu 92% að fara til Lífeyrissjóðs sjómanna, 2,4% til Sjómannasambandsins og sjómanna innan Alþýðusambands Austfjarða og Alþýðusambands Vestfjarða, 1,6% til Farmanna- og fiskimannasambandsins og 4% til Landssambands íslenskra útvegsmanna. Það var búið til heilmikið kerfi innan viðskiptabankanna þar sem löggjafinn, Alþingi Íslendinga, ákvað að þegar aðilar borguðu fyrir ákveðna vöru inn á viðskiptareikning skyldi tekinn hluti af því og honum dreift á einhverja aðra viðskiptareikninga. Þetta er sem sagt verið að leggja niður og ég fagna því en auðvitað er það vegna þess að stjórnvöld eru að hrekjast úr einu víginu í annað. Fyrir margt löngu, fyrir langalöngu, flutti ég mörg frumvörp um einmitt þessi mál. Ég flutti frumvarp um að afnema iðnaðarmálagjaldið og um að afnema búvörugjaldið. Ég hef í marggang, að ég held sjö sinnum, flutt frumvarp um að afnema skyldugreiðslu opinberra starfsmanna til stéttarfélaga. Opinberir starfsmenn skulu greiða iðgjald í viðkomandi opinbert stéttarfélag og í rauninni mega þeir ekki stofna ný stéttarfélög. Það hefðu nú þótt tíðindi í árdaga stéttarfélagsbaráttunnar. Það hefðu þótt tíðindi 1920 eða 1930 þegar menn fóru að berjast fyrir kjörum sínum að viðsemjandinn mætti ekki semja nema við ákveðið félag sem er hálfgert opinbert stéttarfélag. Á því byggir allt veldi BSRB, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Það eru skylda hvers einasta opinbers starfsmanns að greiða í viðkomandi stéttarfélag. Náttúrufræðingar skulu borga í stéttarfélag náttúrufræðinga og mega ekki borga í annað félag eða stofna nýtt. Hjúkrunarfræðingar skulu borga í stéttarfélag hjúkrunarfræðinga og mega ekki stofna nýtt félag og berjast fyrir kjörum sínum. Nei, ríkið skal semja við stéttarfélag hjúkrunarfræðinga um þeirra kjör. Það er kannski skýringin á því hversu léleg kjörin eru og hve illa gengur að ná fram einhverjum bótum á kjörunum. Þetta gerir það líka að verkum viðkomandi stéttarfélög verða værukær og sofna á verðinum. Þau breytast, þau stofnanagerast vegna þess að þau fá tekjurnar á færibandi, 1% af launum og stundum meira en það. Það merkilega er að félagsgjaldið er ákveðið á félagsfundi viðkomandi félags, t.d. Félagi náttúrufræðinga, og launaskrifstofan skal svo innheimta það daginn eftir. Það gæti verið ákveðið að hafa 100% félagsgjald af launum og sagt að það sé mikil þörf á að fara í harða verkfallsbaráttu og því eigi að taka 100% af launum til að standa undir henni. Það eru engin efri mörk á þessu gjaldi. Það er ákveðið á félagsfundi og skatturinn líka. Þetta brýtur því gegn stjórnarskránni á marga mismunandi vegu og ég skora á hæstv. ráðherra að fara nú að kíkja á búnaðargjaldið og afnema það og láta ekki alltaf hrekja sig með dómum Hæstaréttar eða Mannréttindadómstóls Evrópu úr einu horninu og einu víginu í annað. Ég skora á BSRB að vinna harðar að því að þau séu raunveruleg stéttarfélög sem félagsmennirnir vilja vera í og greiða félagsgjald til en eru ekki neyddir til þess með lögum.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um ökutækjatryggingar. Það er á þskj. 548, mál nr. 439. Með þessu frumvarpi er lagt til að sett verði sérlög um ökutækjatryggingar og bótaábyrgð vegna tjóns af völdum vélknúinna ökutækja. Ákvæði um þau atriði er nú að finna í XIII. kafla gildandi umferðarlaga og reglugerð um lögmæltar ökutækjatryggingar. Innanríkisráðherra hefur, eins og hv. þingmönnum er eflaust kunnugt, lagt fram frumvarp til nýrra umferðarlaga sem finna má á þskj. 180, mál nr. 179, en þar er ekki gert ráð fyrir ákvæðum um ökutækjatryggingar heldur að þær komi í sérlögum eins og þeim sem hér er mælt fyrir frumvarpi um. Frumvarp af þessu tagi var lagt fram bæði á 139. og 140. löggjafarþingi en hlaut þá ekki afgreiðslu og er nú lagt fram í hið þriðja sinn og væntanlega systurfrumvarp þess til nýrra umferðarlaga sem ekki hafði þá sömuleiðis að geyma þennan kafla um ökutækjatryggingar. Með tilliti til athugasemda sem hins vegar komu fram við þinglega meðferð málsins á 140. löggjafarþingi hafa verið gerðar nokkrar lagfæringar á frumvarpinu sem raktar eru í almennum athugasemdum. Mjög margar greinar þessa frumvarps eru samhljóða núgildandi XIII. kafla umferðarlaga þannig að hér er ekki um mikil tímamót að ræða í þeim efnum heldur fyrst og fremst uppfærslu gildandi laga og umbúnað um þau í nýju frumvarpi til nýrra sjálfstæðra laga. Helstu breytingarnar sem frumvarpið felur þó í sér eru í fyrsta lagi að eftirleiðis gildi sérlög um lögmæltar ökutækjatryggingar og bótaábyrgð vegna tjóns af völdum vélknúinna ökutækja í stað margnefnds XIII. kafla gildandi umferðarlaga. Í öðru lagi er lagt til að í lögunum verði reglur um nokkur atriði sem nú er eingöngu að finna í reglugerð en réttara þykir að séu í lögum, svo sem reglur um lok vátryggingar og tjón af völdum óvátryggðra og óþekktra ökutækja. Þar er í sjálfu sér ekki um að ræða efnislegar breytingar frá gildandi rétti miðað við það hvernig staðið hefur verið að framkvæmd þessara mála. Það eru lagðar til allmiklar breytingar á ákvæðum um vanskil og úrræði vátryggjenda. Þannig er að í umferð munu vera yfir fimm þúsund óvátryggð ökutæki en talan miðar við stöðuna í janúarmánuði fyrir ári síðan. Ásamt því að vera óvátryggð er stór hluti þessara ökutækja jafnframt óskoðaður enda gild vátrygging forsenda skoðunar. Í frumvarpinu er lagt til að heimilt sé að leggja á sérstakt vantryggingagjald vegna óvátryggðra ökutækja auk þess að bann sé lagt við notkun þeirra. Heimilt sé í reglugerð að ákveða fjárhæð gjaldsins eftir gerð og búnaði ökutækis. Gjaldið má að hámarki nema 25 þús. kr. á mánuði og getur uppsöfnuð heildarfjárhæð að hámarki numið 250 þús. kr. Lagt er til að ráðherra verði veitt heimild til að fela öðru stjórnvaldi álagningu og innheimtu vantryggingagjalds. Þannig er að með samþykki innanríkisráðuneytisins hefur verið tekið til skoðunar að fela sýslumanninum í Bolungarvík verkefnið en það sýslumannsembætti sinnir nú þegar innheimtu og álagningu vanrækslugjalds vegna óskoðaðra ökutækja og felst augljóslega mikið hagræði í að álagning og innheimta þessara tveggja nátengdu gjalda séu á einni hendi. Eðli máls samkvæmt er lagt til að vantryggingagjaldið renni í ríkissjóð að frádregnum kostnaði við innheimtu þess. Þá er lagt til að horfið verði frá því fyrirkomulagi að umráðamanni sé bætt við innan sviga á eftir eiganda er fjallað er um ábyrgð á ökutæki og fébótaskyldu vegna tjóns sem það veldur. Ljóst þarf að vera hver ber ábyrgðina hverju sinni og æskilegt er að eigandi beri ábyrgð á ökutæki. Þó er lagt til að heimilt verði að semja um að umráðamaður ökutækis vátryggi það í sínu nafni og skal hann þá hafa val um hjá hvaða vátryggingafélagi hann vátryggir. Í slíkum tilfellum ber eigandi þó áfram ábyrgð á því að ökutækið sé með lögboðnar tryggingar samkvæmt frumvarpinu. Hafi verið samið um að umráðamaður ökutækis vátryggi það í sínu nafni og vátrygging ökutækis er úr gildi fallin sökum þess að umráðamaður hefur vanefnt ákvæði samnings þess efnis á eigandi ökutækis endurkröfurétt á umráðamann sem nemur þeim kostnaði sem eigandi varð sannarlega fyrir sökum vanefndanna, þar með talið á kostnaði vegna vantryggingagjalds. Gerð er tillaga um að ákvæði um fjögurra ára fyrningarfrest eigi ekki við um kröfur um bætur vegna líkamstjóns en slíkar kröfur fyrnist á tíu árum frá tjónsatburði. Virðulegi forseti. Þetta eru meginefni þessa tilölulega einfalda frumvarps og ég legg til að að lokinni 2. umr. verði því vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra um eitt atriði sem hann vék nokkrum orðum að í framsöguræðu sinni og varðar atriði sem kom upp í fyrri umfjöllun um málið og er einmitt um ábyrgð eigenda og umráðamanna. Ég held að vandamálið snúist kannski fyrst og fremst um bifreiðar sem hafa verið í eigu kaupleigufyrirtækja, fjármálafyrirtækja og slíkra fyrirtækja en í umráðum einstaklinga samkvæmt sérstökum samningi þar um, kaupleigusamningi, rekstrarleigusamningi eða einhverju því um líku. Nú heyrðist mér á framsöguræðu hæstv. ráðherra að með ákveðnum hætti væri komið til móts við þessa stöðu sem er auðvitað uppi í gríðarlega miklum fjölda tilvika. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvort hann teldi að með því sem hér er lagt til sé komið til móts við þær athugasemdir sem fram komu þegar málið var áður til umfjöllunar um að óeðlilegt væri að hinn lögformlegi eigandi bifreiðar sem kaupleigusamningur eða rekstrarleigusamningur eða eitthvað slíkt gilti um bæri hlutlæga ábyrgð á tjóni vegna þess, eða hvort að með því fyrirkomulagi sem mér heyrðist á hæstv. ráðherra að þarna væri hugsað, að hægt væri að semja um að umráðamaður bæri þessa ábyrgð á tryggingunum, væri komið til móts við þær athugasemdir sem hafa komið upp út af tilvikum af þessu tagi á fullnægjandi hátt.

Frú forseti. Já, ég vona að svo sé. Það hefur verið glímt talsvert við þetta snúna mál og hér er sem sagt lögð til tiltekin leið í þeim efnum, ef ég hef lært þetta rétt en þessi mál hafa ekki áður verið í mínum höndum. Verið er að reyna að búa um það að það sé að sjálfsögðu eigandinn sem er í skírteininu. Það sé engu að síður hægt, og lögin geri ráð fyrir því, að gera samning þar sem skyldan til tryggingar færist yfir á umráðamann ökutækisins á slíku tímabili ef hann er umráðamaður þess en ekki eigandi sökum fjármögnunarsamnings eða af því um líkum ástæðum. Síðan eigi þá eigandinn endurkröfurétt ef ekki er staðið við ákvæði þess háttar samnings og það kemur til þess að ökutækið er á einhverjum tíma ótryggt, það leggst á vantryggingagjald og allt það. Það er búið að glíma talsvert við þetta og ég hygg að það sé eitt af því sem var rækilega skoðað í framhaldi af þinglegri umfjöllun um málið á 140. löggjafarþingi. Ég var fullvissaður um að menn væru búnir að gera sitt besta þarna til þess að reyna að taka á því vandamáli sem sannarlega skaut upp kollinum eins og allir þekkja, þegar það varð mikill plagsiður að menn höfðu umráðarétt yfir bílum sem voru formlega séð í eigu annarra og reyndar stundum um það deilt samanber dómstóla hver væri í sjálfu sér eigandinn og getur það ráðist af skjalagerð á hverjum tíma. Alla vega held ég að komi þessi rammi inn í lögin ætti mönnum í framtíðinni að vera sæmilega hægur leikur að ganga þannig frá samningagerð í slíkum tilvikum að þetta væri sæmilega skýrt og skapaði ekki vandamál.

Frú forseti. Ég vona að ég hafi heyrt rétt að hæstv. ráðherra hafi sagt að fimm þúsund ökutæki væru á götunni vantryggð eða ótryggð, vegna þess að ég ætla að gera athugasemd við það. Ég spyr hvort það sé ekki mikill áfellisdómur fyrir stjórnsýsluna að svo mörg ótryggð ökutæki séu í umferð. Nú veit ég að tryggingaverndin er tryggð en hún verður að sjálfsögðu greidd af hinum sem hafa allt í lagi með sín tæki. Mér finnst mjög slæmt að heyra að í umferð séu ökutæki sem tryggingar eru ekki greiddar af og hugsanlega sleppi eigendur þeirra ef ekki næst í þá ef þau valda tjóni. Það er þá að sjálfsögðu greitt af öðrum sem standa sína plikt. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort þetta sé ekki ákveðin ádeila á stjórnsýsluna.

Frú forseti. Það er alveg rétt, hv. þingmaður heyrði rétt, ég mun hafa tekið svo til orða, samanber þá framsöguræðu sem ég er hér með í höndunum, að í umferð væru yfir fimm þúsund ökutæki óvátryggð miðað við stöðuna í janúarmánuði fyrir ári og ásamt því að vera óvátryggð væri stór hluti þessara ökutækja jafnframt óskoðaður eðli málsins samkvæmt þar sem vátrygging er forsenda skoðunar. Ég vona að réttara orðalag sé að segja: Á skrá eru yfir fimm þúsund óvátryggð ökutæki og flest þeirra óskoðuð. Þetta er þá fjöldinn sem hefur ekki verið afskráður, telst til bílaflotans, en ekki má leggja þá merkingu hér í að þessi floti sé allur á götunum og í umferð dagsdaglega í þeim skilningi að verið sé að keyra hann. Það held ég að sé alls ekki. Eftirlit hefur verið hert verulega með þessu, því er t.d. fylgt fast eftir að ökutæki séu skoðuð og klippt af þeim númerin ef svo er ekki gert og liggja talsverð viðurlög við eins og kunnugt er. Ég hygg þar af leiðandi að afar lítið sé um að hluti þessa bílaflota sé dagsdaglega í brúki, en auðvitað geta verið dæmi um slíkt eins og kunnugt er. Það er að sjálfsögðu ólíðandi og má ekki gerast að ökutæki sem ekki eru tryggð þannig að valdi þau tjóni, t.d. líkamstjóni, eða óhöppum í umferðinni komi bætur fyrir o.s.frv. Það hefur mikið verið lagt í það á undanförnum árum með margvíslegum ráðstöfunum eins og þeim sem ég hef nefnt að uppræta það að ökutæki séu í notkun úti í umferðinni án þess að fullnægja skilyrðum að þessu leyti. Ég skal kanna þetta mál nánar en ég vona að þetta sé skýringin og að réttara orðalag sé kannski að tala hér um yfir fimm þúsund ökutæki á skrá.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið, þetta var gott svar. Ég held að menn þurfi að fara að skoða það af hverju bifreið er á skrá en ekki skoðuð og ekki tryggð. Er ekki mikið einfaldara að skoða ferlið og segja bara: Bifreiðin er hér með afskráð. Ég þekki dæmi þess að menn eru með bifreiðar á skrá og upp hlaðast skuldir, bæði vegna skatta og trygginga og annars slíks, og bifreiðin er í raun ekkert notuð. Mér finnst að það ætti bara afskrá bifreiðina ef hún er ekki tryggð og ekki skoðuð, þá eigi bara að afskrá hana og þar með búið.

Frú forseti. Almenna reglan er sú að þannig fer nú með bíla en aðstæður geta verið á þann veg að menn taka af einhverjum ástæðum númer af bílum, leggja þau inn - þá eru þau reyndar tekin af skrá svona í gamalli merkingu þess orðs, þegar menn notuðu það - og tryggja þær bifreiðar eðli málsins samkvæmt ekki. Þá er þeim algjörlega óheimilt að vera í umferð, það má ekki hreyfa þær, það má ekki aka þeim. En þú getur geymt bifreið þannig, hún er ekki send í endurvinnslu. Við getum tekið bíl sem einhver hefur áhuga á að gera upp síðar meir sem fornbíl eða annað í þeim dúr. Það má heldur ekki alhæfa í þessum tilvikum, fullkomlega eðlilegar ástæður geta verið fyrir því að menn geyma bíla án númera og án þess að tryggja þá í einhver ár, t.d. vegna þess að þeir kunna að vera áhugamenn um fornbíla eins og sumir hér í salnum eru.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu neitt, ég svaf aðeins á verðinum og gleymdi að biðja um andsvar en ætlaði að koma almennum athugasemdum á framfæri. Ég er að hugsa um 4. gr. frumvarpsins. Þegar eigandi ökutækis, hvort sem það er einstaklingur eða björgunaraðili, kemur að bíl sem þarf hjálp og draga þarf þann bíl eða bjarga viðkomandi þá ber sá sem kemur til hjálpar alla ábyrgð komi eitthvað fyrir, ef tjón verður eða eitthvað slíkt. Ég velti því fyrir mér hvort þetta sé réttur skilningur að það sé þannig. Ef það er þannig finnst mér það galli, því að það kann að vera að það dragi úr vilja fólks og dragi úr hvatanum til að hjálpa nágrannanum út úr skafli eða náunganum sem er utan vegar einhvers staðar, hvað þá þegar er komið er að þeim sem reka dýr björgunartæki. Þetta held ég að þurfi að skýra og ef þetta er réttur skilningur hjá mér mundi ég hvetja menn til að breyta ákvæðinu eða finna á því einhverja lausn. Í 7. og 8. gr. er talað um vantryggingagjald sem getur numið ákveðinni upphæð. Þetta er alltaf spurning eins og í þessu tilviki: Er ekki einfaldlega betra að taka viðkomandi bíl af skrá og koma honum úr umferð en að upp hlaðist miklar skuldir? Án þess að ég hafi undir höndum tölfræðiupplýsingar um þetta ímynda ég mér að margir þeirra sem ekki greiða tryggingarnar sínar geri það vegna þess að þeir hafi ekki efni á því, þeir þurfi að nota fjármunina í eitthvað annað. Þá eru sektarupphæðir eða vextir upp á 250 þúsund að hámarki ekkert sem bætir stöðuna, held ég. Ég held einfaldlega að hvatinn til að greiða verði meiri ef viðkomandi á á hættu að missa ökutækið. Það voru fyrst og fremst þessar vangaveltur varðandi 4. gr. og ábyrgðina sem virðist hvíla á þeim sem á tæki sem notað er til að draga annað tæki, skaðabótaskyldan virðist vera algjörlega hjá viðkomandi miðað við þetta.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Frumvarp þetta varðar fyrst og fremst stærðarmörk krókaaflamarksbáta og tiltekin ákvæði um strandveiðar og leggur til breytingar á meðferð þessara mála innan yfirstandandi fiskveiðiárs. Hér er sem sagt um að ræða minni háttar breytingar á þessum lögum, annars vegar til þess að skýrgreina mörk milli báta sem hafa leyfi til veiða með krókaaflamarki, sem gjarnan er kallað „krókakerfið“, og þeirra sem hafa almennt leyfi til veiða með aflamarki og svo koma þarna inn þessar tilteknu minni háttar breytingar á reglum um strandveiðar. Það er svo, frú forseti, að frá árinu 2002 hafa lög um stjórn fiskveiða kveðið á um að krókaaflahlutdeild verði aðeins flutt á bát sem er undir 15 brúttótonnum að stærð. Á hinn bóginn er ekki kveðið á um það beinum orðum í lögunum hvaða stærðarmörk séu á krókaaflamarksbátum sem slíkum. Það hefur leitt til þess að lögin hafa verið túlkuð þannig að þó svo að þessar reglur gildi um flutning veiðiheimilda á bát í krókakerfinu, og hann megi eingöngu vera 15 brúttótonn að stærð eða þar undir, hafa lögin verið túlkuð þannig að þó svo að bátur sé stækkaður þannig að hann verði stærri en 15 brúttótonn verði krókaaflahlutdeild hans ekki felld niður af þeim sökum þótt það girði vissulega fyrir að á hann verði færð aukin krókaaflahlutdeild eftir það. Þetta er óvenjuleg og óheppileg staða og leiða má að því sterk rök að þetta hafi ekki verið það sem fyrir löggjafanum vakti þó að svona hafi verið frá þessu gengið. Staðan er sú í augnablikinu, eða hefur að minnsta kosti verið fram undir þetta, og var þegar þetta frumvarp var sett saman, að það tekur í reynd aðeins til eins aðila eins og rakið er í athugasemdum með frumvarpinu, og menn höfðu ekki séð þetta fyrir þegar unnið var að setningu þessara lagaákvæða um krókaaflamarksbáta á sínum tíma. Því er það svo að verði frumvarpið að lögum mun þeim aðila í eintölu að tala, að minnsta kosti miðað við stöðuna sem hún var á haustmánuðum, bjóðast að leysa úr þessu með því að færa aflaheimildir sínar úr krókaaflamarkskerfinu og yfir í aflamarkskerfið sem er þá að uppistöðu til fiskveiðistjórnarfyrirkomulagið fyrir báta sem eru stærri en þessi nefndu 15 brúttótonn. Um þetta hefur verið, held ég, sæmileg sátt á Alþingi alveg frá þessum tíma, árinu 2002, að afmarka stærð þessa bátaflota sem hefur þá sérstöðu að veiða á krókum við 15 tonn og að halda kerfunum aðskildum. Þá er í frumvarpinu lagt til að í stað fastákveðins heildarafla til strandveiða á hverju ári eins og verið hefur - og er í dag 8.600 tonn - sé ráðstafað sérstakri hlutdeild, fastri hlutdeild af heildarafla þorsks og ýsu, nákvæmlega því sama í magni talið og er á yfirstandandi fiskveiðiári í þorski og ufsa til strandveiða og verði þannig eftirleiðis. Ég held að vel fari á því, í ljósi reynslu undanfarinna ára, að ganga frá því hver verði þá nákvæmlega hlutdeild þessa veiðifyrirkomulags, þessa neðsta lags, ef svo má að orði komast, í fiskveiðunum og skjóta styrkari stoðum undir það og standa þá ekki í því árlega að þurfa að ákveða það í magni heldur fylgi það veiðinni eins og hún er á hverjum tíma miðað við hina föstu hlutdeild í þeim tveimur megintegundum sem bera uppi strandveiðarnar. Einnig er langt til í frumvarpinu að heimilað verði að setja fyrirmæli í reglugerð um tiltekinn lágmarksdagafjölda fyrir veiðitíma hvers skips á strandveiðum í mánuðunum maí og júní og í því skyni gagngert að auka öryggi við strandveiðar. Hugsunin er sú að þeir geti þá sem það kjósa valið tiltekinn fastan lágmarksdagafjölda fyrir vormánuðina þegar að breyttu breytanda má ætla að veður sé rysjóttara en þegar kemur inn á sumarið og hagað sinni sókn í samræmi við það. Því er ekkert að neita að einn af þeim þáttum sem menn hafa haft áhyggjur af í samkeppniskerfi eins og strandveiðifyrirkomulagið vissulega er er sá að menn freistuðust til að sækja sjóinn jafnvel í fullrysjóttum veðrum í kapphlaupi um að ná sínu magni áður en veiðiheimildir í pottinum væru búnar innan hvers mánaðar og á hverju svæði. Nú má ekki oftúlka heldur eða ganga of langt í túlkunum í þessa átt því að sjálfsögðu leysir mismunandi fyrirkomulag fiskveiðistjórnar skipstjórnendur aldrei undan þeirri ríku ábyrgð sem á þeirra herðum hvílir varðandi eigið öryggi og annarra sem með þeim kunna að vera og ég er alls ekki að halda því fram að svo sé. Vissulega hafa menn haft af þessu áhyggjur og þær eru skiljanlegar en sem betur fer hefur þetta í það heila tekið gengið vel og stóráfallalaust þessi sumur sem við höfum verið að þróa og þroska fyrirkomulag strandveiðanna og vonandi verður svo áfram. Loks eru í frumvarpinu einnig sett inn nánari og skýrari ákvæði hvað varðar eignarhald á fiskiskipum á strandveiðum gagngert til að sporna við því að sömu aðilar geti gert út eða átt aðild að fleiri en einum strandveiðibáti enda má ljóst vera að það mundi stríða algjörlega gegn markmiðunum með þessu fyrirkomulagi ef þar færi að eiga sér stað samþjöppun og tilteknir aðilar færu að gera út marga báta. Það er nauðsynlegt að skerpa á lagaákvæðum hvað þetta varðar því að í ljós hefur komið að svigrúm löggjafans að óbreyttum texta í lögum til að setja þessu skorður, t.d. í reglugerð, er takmarkað. Allra síðast er lítið ákvæði að finna í frumvarpinu um að kveðið verði skýrt á um bann við að halda úr höfn á strandveiðar fyrr en eftir klukkan 12 á hádegi næsta mánudag eftir sjómannadag. Væri þá um sama fyrirkomulag að ræða og aðrir hlutar flotans búa við og er reist á fyrirmynd í 1. mgr. 2. gr. laga um sjómannadag. Fer vel á því að einnig þessi hluti sjómannastéttarinnar og útgerðarinnar haldi þannig sjómannadaginn hátíðlegan og leggi af stað á miðin á sama tíma og aðrir ef svo ber undir. Í fylgiskjali með frumvarpinu er að finna hefðbundna kostnaðarumsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins og ég þykist vita að hún geri ekki ráð fyrir því að samfara þessu verði einhver mikill kostnaður enda ætti ekki að vera nein ástæða til slíks. Að öðru leyti vísa ég til athugasemda með frumvarpinu þar sem gerð er nánari grein fyrir efni þess og legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar. Eins og ég nefndi snýr þetta að lítils háttar breytingum á fyrirkomulagi þessara mála innan yfirstandandi fiskveiðiárs sem mjög æskilegt væri að taka á sem fyrst. Ég bind því góðar vonir við að hv. atvinnuveganefnd taki þetta mál nú strax til skoðunar og það fái farsæla afgreiðslu á þessu þingi. Æskilegt er að bæði meginefni frumvarpsins, það sem snýr að afmörkun krókaaflakerfisins og stærðarmarkanna þar og eins varðandi strandveiðarnar sem fara í hönd í vor, verði sem fyrst að lögum. Ég bind vonir við að svo verði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina á málinu sem má eiginlega segja að sé viðbrögð við þeirri glufu sem í lögunum er þar sem kveðið er á um að bátar sem eru nú þegar 15 brúttólestir og komnir með krókaaflamark geti stækkað eftir að krókaaflamarkið er komið á þá. Í raun og veru er komið nýtt kerfi sem segir að sá eini bátur sem um ræðir geti einungis fært til sín úr stóra kerfinu en frá sér í litla kerfið þannig að það er eiginlega búið að búa til nýtt kerfi. Það er tvennt sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um, þó aðallega hvort hæstv. ráðherra telji ekki eðlilegra og hvort það komi til greina af hans hálfu að breyta þessu bara úr 15 brúttótonnum í 15 metra. Nú er búin að vera ákveðin krafa um það í töluverðan tíma og hún er alltaf að þyngjast og það kemur vel fram í greinargerðinni að sú krafa hefur verið uppi vegna þess búnaðar sem hefur verið settur um borð í báta og líka út af öryggissjónarmiðum, meðferð á afla o.s.frv. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra um það sem kemur fram í 3. gr., um báta sem eru 15 brúttótonn eða stærri 1. nóvember 2012. Við vitum að margir hafa látið stækka bátana eftir að frumvarpið var lagt fram og þeir halda því fram, margir hverjir, að það stangist á við jafnræðisregluna að láta þetta gilda afturvirkt, þ.e. þar til lögin taki gildi geti þeir sem eiga báta sem þegar eru stærri en 15 brúttótonn hugsanlega farið þá leið sem hér er boðuð. Hefur hæstv. ráðherra ekki áhyggjur af því að það geti haft þær afleiðingar 

Frú forseti. Varðandi fyrra atriðið þarf að huga vel að því áður en menn hverfa frá 15 bróttótonnamælingunni í 15 metra því að við vitum að hægt er að gera 15 metra langt skip býsna stórt ef það er haft breitt og myndarlegt. Ég held að menn þurfi að horfa til margra sjónarmiða í senn. Ég geri að sjálfsögðu ekki lítið úr því að kröfur um góðan búnað og vinnuaðstöðu eru að sjálfsögðu til staðar, sérstaklega í þeim tilvikum þegar menn hafa safnað mjög miklum veiðiheimildum á ekki stærri skip en þarna eiga í hlut. Á móti koma þau sjónarmið sem mér finnst ekki mega týnast að það er ekki endilega markmiðið eða æskilegt að óhófleg samþjöppun veiðiheimilda verði í þessu kerfi frekar en öðrum. Það er því að mörgu að hyggja í þessum efnum auk þess sem æskilegast væri að einhver sæmileg samstaða yrði um það og samráð við greinina og samtök þeirra sem í hlut eiga. Ef ég veit rétt hefur að yfirgnæfandi uppistöðu til verið samstaða um það innan Landssambands smábátaeigenda að varðveita þessi stærðarmörk. Ég fletti tillögum til ályktana fyrir landsþing þeirra í haust og sá ekki betur en að velflest aðildarfélögin ályktuðu í þá veru að standa bæri vörð um þessi 15 tonna stærðarmörk. Varðandi seinna ákvæðið nefnir hv. þingmaður nokkuð sem við höfum haft vissar áhyggjur af. Það er sú staðreynd að borist hafa af því fréttir að einhverjir hafi ákveðið að slást í hópinn og stækka báta sína, jafnvel eftir að frumvarpið kom fram, og meini að hægt sé að láta á það reyna hvort þessi dagsetning haldi. Æskilegast hefði auðvitað verið að frumvarpið hefði verið afgreitt og orðið að lögum eins hratt og nokkur kostur var eftir að það kom fram, en því miður var það ekki þannig. Nú hefur skapast smátími sem er ekki til bóta. Ég ætla að tala varlega í þessum efnum ef á þetta kynni að reyna síðar meir og gefa mér ekkert fyrir fram í því. Ég bendi hv. þingnefnd á að skoða þetta vel. Það er alls ekki ætlunin að stór fjöldi manna fái einhver verðlaun 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Aðeins út af þessu með 15 metrana. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að hægt er að smíða báta misbreiða og hafa þá mjög breiða, en þá væri auðvitað líka hægt að hafa ákveðin stærðarmörk á þeim því að bátarnir breytast töluvert þegar þeir eru orðnir 15 metrar. Við þekkjum það í dag að bátar sem eru 10–11 metra langir eru jafnvel með tveggja metra langa kassa fyrir aftan sig og það er heimilt í reglugerð að bátar séu að mestu 15 metrar að lengd. Það mundi þá leggjast af, þá mundum við fara að smíða báta eins og þeir eiga að vera en ekki með einhverjum útskotum. Ég tel það vera mjög skynsamlega leið. Hæstv. ráðherra nefnir réttilega að menn safna saman veiðiheimildum á einstaka báta. Ég minni á að það er lægri þröskuldur í krókaaflamarkskerfinu en í aflamarkskerfinu, það er hámark á viðkomandi bátum. Annað sem vert er að huga að í þessu máli og við sérstaka umræða hér áðan snýr að þeim vandamálum sem margar útgerðir kljást við gagnvart ýsuveiðum Þetta yrði kannski einn liður í því að menn gætu einmitt sótt á þau mið, þ.e. út fyrir grunnslóðina, til þess að reyna að ná í þorskinn sem viðkomandi skip hafa leyfi til að veiða. Þetta gæti verið ákveðin leið til þess. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að stækka takmörkunina í 15 metra og mæla þá bara eins og sagt er: Mesta lengd er 15 metrar. Þá væri ekkert svigrúm. Samkvæmt norrænum reglum um smíðar mega meira að segja ekki vera neinar undanþágur, sem klárlega eru í dag, bátarnir geta verið mun lengri þegar þeir eru með flotkassa og bretti eins og við þekkjum. Ég held að það væri skynsamlegra að hafa takmörkunina 15 metra.

Frú forseti. Ég heyri sjónarmið hv. þingmanns. Hann er vel að sér um þessi mál og líklegur til þess að máta mig ef við færum í miklar umræður um nákvæmlega þetta. Ég vil þó halda því til haga að við þurfum að finna eitthvert jafnvægi á milli þess að kröfur eru uppi um eðlilega þróun í þessu útgerðarformi eins og öðrum og það geta að sjálfsögðu verið málefnaleg sjónarmið sem koma til sögunnar varðandi búnaðinn um borð, vinnuaðstöðuna um borð og báta sem eru komnir með veiðiheimildir sem hvaða vertíðarbátur sem var hér, þó að hann hefði verið 50 eða 100 tonn að stærð, fyrir 20–30 árum hefði þótt fullsæmdur af að vera í þessari stærð. Hins vegar er spurningin um að menn sætti sig bara við þær takmarkanir sem ákveðið hefur verið að hafa í þessu kerfi og sæmileg sátt hefur verið um. Ég vil alla vega stíga varlega til jarðar áður en ég gef mikið upp um það hvort ég telji skynsamlegt að svo stöddu að falla frá þessari takmörkun því að þrátt fyrir allt sé ég að það er hún sem menn eru almennt að tala um og álykta um að halda sig við 15 brúttótonna afmörkunina.

Virðulegi forseti. Ég ætla að halda aðeins áfram með mál sem ég ræddi við hæstv. ráðherra áðan og snýr að stærðarmörkum á bátum, hvort þeir sem eru með krókaaflamarksheimildir séu 15 brúttótonn eða 15 metrar. Skoðun mín í málinu kom reyndar skýrt fram, ég tel mun skynsamlegra að færa stærðarmörkin upp í 15 metra. Fyrir því eru margvísleg rök, kannski fyrst og fremst öryggissjónarmið. Við skulum líka rifja það upp að á þeim tíma sem lögunum var breytt um 2002, þ.e. markið hækkað upp í 15 brúttótonn, var ekki byrjað að setja þann búnað í báta sem eru í bátum í dag eins og t.d. beitningarvélar og annað. Öryggissjónarmið skipa hér því stóran sess. Það er auðvitað líka miklu betri aðstaða til að fara betur með aflann sem skapar aukin verðmæti og meiri tekjur fyrir þjóðarbúið í heild sinni, sem er ekki síður mikilvægt. Það er einn liður í því að taka á því vandamáli sem við ræddum áðan og snýr að því að menn hafi þá meiri möguleika til að fara út á djúpslóðina í dag en að vera með þessa báta í dag til að forðast ýsuveiðina. Ég tel að það væri mun skynsamlegra að breyta viðmiðuninni í 15 metra enda er sá bátur sem hér um ræðir, sem má eiginlega segja að frumvarpið fjalli um, innan við 15 metra. Það er þó ekki að kröfu þess eiganda að lögin komi fram heldur er það gert til að bregðast við þeirri glufu sem er í lögunum í dag. Menn hafa því farið þá leið að stækka bátana eftir að aflaheimildirnar eru komnar, eins og í þessu tilfelli. Ég benti einnig á það andsvari að það eru sérstakar norrænar reglur um smíði bátanna sem segja til um að sé bátur 15 metrar eða lengri má maður ekki samkvæmt reglugerðinni hafa neinar undanþágur á því hvað mælist til mestu lengdar. Ef bátur er undir 15 metrum teljast jafnvel 1,5–2 metrar ekki með og stundum meira. Menn tala um að mesta lengd á bátunum sé bara 15 metrar. Þá er ekkert svigrúm. Það er auðvitað rétt sem hæstv. ráðherra sagði, orðið hefur töluverð framþróun í smíði þessara báta. Við sjáum það á þeim 15 metra bátum sem hannaðir hafa verið og smíðaðir hér í tveimur skipasmíðastöðvum og farið til Noregs. Síðan hafa menn sett sams konar báta inn í þetta 15 brúttótonna viðmið sem við erum með en ekki 15 metra. Þeir bátar eru 15 metrar og engir kassar eða neitt á þeim. Þá er í raun og veru farið að saga innan úr þessum bátum eftir því hvernig þeir eru smíðaðir. Það er í fyrsta lagi dýrari smíði að minnka bátinn plús það að báturinn er ekki að öllu leyti sambærilegur hinu hvort sem litið er til öryggis eða annars. Mín skoðun er klárlega sú að það eigi að færa viðmiðið í 15 metra. Það er margt sem mælir með því eins og ég hef farið yfir. Ég tel rétt að hæstv. ráðherra fari varlega þegar hann svarar því og ég kref hann ekki frekar um svör. Það er auðvitað mjög skynsamlegt vegna þess að mjög margir bátar hafa verið stækkaðir eftir að frumvarpið kom fram, þ.e. bátarnir eru komnir upp fyrir 15 brúttótonn og menn þykjast hafa fyrir því lögfræðiálit. Ég er ekki löglærður maður þannig að ég veit svo sem ekkert um það, en menn segja að það brjóti jafnræðisregluna að lögin séu afturvirk, þ.e. þeir sem þegar séu búnir að stækka geti í raun og veru farið þá leið. Ég held ekki að neinn vilji færa miklar aflaheimildir úr krókaaflamarkskerfinu yfir í aflamarkskerfið. En af hverju var það þannig að margir gátu í stækkað bátana mjög fljótt með lítilli fyrirhöfn? Það var vegna undanþágu sem er í reglugerðinni við smíði báta undir 15 metrum. Maður þurfti að hafa mjög lítið fyrir því að láta mæla flotkassana sem voru fyrir aftan bátana til að stækka þá upp fyrir 15 brúttótonn þannig að þá girðir maður fyrir það í leiðinni. Það er auðvitað kannski enn ein staðfestingin á því hversu mikilvægt það er. Þó að ég ætli ekki að fullyrða neitt um það er ég sammála hæstv. ráðherra að það er auðvitað hægt að smíða bát sem er 15 metra langur og kannski endar það þannig að hann verði 14 metra breiður. Það eru engin takmörk fyrir því hvað menn geta gert, þó að ég mundi reyndar ekki vilja róa þeim bát. En þá getum við auðvitað sett inn skilyrði samhliða stærðarmælingunni, inn í 15 metra skilyrðið fyrir lengdinni á bátnum, þannig að maður geti í raun og veru ekki breikkað bátinn endalaust. Það er hægt að gera það. Það er bjargföst skoðun mín að það eigi að gera það þannig til að eyða þeirri óvissu sem þarna er. Það gætum við klárlega verði frumvarpið að óbreytt að lögum. Síðan færu margir í mál og segðu: Við erum búnir að stækka bátana og við viljum fara sömu leið. Þá er það ekki gert með þeim hætti og það er ekki markmiðið. Markmiðið er að bregðast við þeirri stöðu sem upp er komin vegna þeirra annmarka sem voru í lögunum á sínum tíma. Það mælir líka með því að gera það þannig. Síðan snýr málið líka að strandveiðunum, eins og hæstv. ráðherra fór yfir. Nú á að breyta strandveiðunum, þ.e. ekki á að miða við ákveðna tonnatölu heldur færa aflamarkið yfir í aflahlutdeild þannig að ákveðin prósenta veitt miðað við útgefið aflamagn, annars vegar í ufsa og hins vegar í þorski. Það er þá 3,6% af hvoru tveggja. Ég ætla svo sem ekki að halda langa ræðu um það í sjálfu sér en ég staldra hins vegar aðeins við það sem fram kemur í 2. gr. sem snýr að því að menn geti fengið fjölda sóknardaga úthlutað miðað við árið á undan, þ.e. þrjá fjórðu hluta af þeim sóknardögum sem voru á viðkomandi svæði á árinu á undan. Ég staldra aðeins við það ákvæði og ekki að ástæðulausu. Misskipting á milli svæða er eitt af því sem gagnrýnt hefur verið varðandi strandveiðikerfið að þegar það var sett á. Þar kemur klárlega fram aðstöðumunur þó svo að lagt hafi verið upp með að jafna aðganginn að veiðunum. Ef maður skoðar muninn á milli svæða síðastliðin ár, af því að svæðin eru fjögur og síðan er úthlutað inn á þau á fjögurra mánaða tímabil, þá er það með þeim hætti að t.d. á svæði A er aflahæsti báturinn með 17,7 tonn og kemst í 21 róður. Á svæði B er aflahæsti báturinn með 29 tonn og kemst í 38 róðra og á svæði C er hæsti báturinn með 35 tonn og kemst í 40 róðra. Síðan á svæði D er hæsti báturinn með 32 tonn og kemst í 38 róðra. Það hefur verið gagnrýnt við kerfið að menn skipti ekki eftir fjölda bátanna heldur með þessum hætti, þ.e. á sumum svæðum, til að mynda á A-svæði, þurfa menn kannski að róa þrjá til fjóra daga. Þá er auðvitað sú hætta uppi sem hæstv. ráðherra kom inn á sérstaklega í framsögu sinni og er grunnurinn að því að menn fari að róa stífar. Ég er sammála hæstv. ráðherra um það en hver og einn verður að bera ábyrgð á því. En það er því miður hvati til að fara út í tvísýnu veðri og taka meiri áhættu. Það er bara reynslan úr sóknarmarkskerfunum hvað sem fólki kann að finnast um það, það er bara þannig. Maður setur spurningarmerki við það þegar þetta er gert og ég hef gagnrýnt þessa misskiptingu milli svæða reyndar alveg frá upphafi. Mér finnst hún ekki réttlát. Í hluta í 2. gr. er talað um úthlutun á dögum á bátana, þ.e. þrjá fjórðu hluta á því svæði miðað við dagafjöldann á árinu á undan til að auka öryggi við strandveiðar, eins og segir orðrétt í greininni. Ég held að hv. atvinnuveganefnd þurfi bara að skoða það. Þar kemur fram að áætlað sé að gera það í maí og júní. Ég staldraði við og hugsaði með mér hvort ekki væri skynsamlegra að gera það í maí og ágúst frekar en í júní, en það er matskennt hjá hverjum og einum og þá er auðvitað farið að dimma aftur og veður vályndari en í júní. Það er kannski ekki aðalmálið hvort það er í maí eða júní eða maí eða ágúst en mér finnst skynsamlegra að gera það í maí eða ágúst. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um eitt vegna þess að fyrir liggja breytingar á strandveiðifrumvarpinu þar sem flutningsmenn eru þrír hv. þingmenn Samfylkingarinnar. Tillaga þeirra er þveröfug við það sem gera á hér gagnvart svæðaskiptingunni. Þar er lagt til að gengið verði gengið til baka og tekið undir þá gagnrýni sem ég hef m.a. haft uppi gagnvart þessu. Fram kemur í greinargerð með frumvarpinu að markmið þessa sé einmitt að draga úr þeirri áhættu og misskiptingu sem núverandi fyrirkomulag hefur leitt af sér að þessu leyti og gagnrýnt hvernig staðið er að því að úthluta inn á svæðin á mismunandi hátt, þ.e. að ekki sé tekið tillit til fjölda báta á viðkomandi svæðum. Mig langar að fá viðbrögð hæstv. ráðherra þar sem þrír stjórnarþingmenn flytja frumvarp sem gengur þvert á það sem er áætlað að gera í þessu frumvarpi. Þeir munu tæplega styðja frumvarpið nema svæðaskiptingunni verði breytt. Það gefur auðvitað augaleið að það þarf að fara betur yfir það. Ég tek undir með hæstv. ráðherra um það og ég treysti mér ekki til að kveða upp úr um það sem snýr að afturvirkni laganna og kannski enginn fyrr en málið er búið að fara fyrir dómstóla, þá mundi það misfarast sem verið er að gera hér. Ég held að ekki séu pólitískar deilur um það í þinginu að færa stóra hluta af aflamarkinu úr krókaaflamarkinu yfir í aflamarkskerfið. En það gæti hins vegar gerst ef það færi á þann veg að frumvarpið yrði samþykkt eins og það er. Síðan færu menn í mál og fengju síðan að fara sömu leið. Þá gætum við auðvitað lent í vandræðum því að þetta eru töluvert margir bátar. Það er búið að vera töluverð gerjun í umræðunni. Það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði hér áðan að Landssamband smábátaeigenda hefur ekki verið hlynnt því að breyta stærðarmörkum úr 15 brúttótonnum í 15 metra en hins vegar er sífellt háværari krafa um það innan þeirra samtaka, sífellt fleiri vilja fara þá leið þannig að viðhorf þeirra gæti hugsanlega breyst eitthvað gagnvart þessum málum. Eins og ég fór yfir áðan er það auðvitað skynsamlegra að því leyti sem snýr að öryggisatriðum, meðferð á afla o.s.frv. Ég tel að það væri mun skynsamlegri leið en skil eftir þessar spurningar til hæstv. ráðherra. Það væri gott ef hann gæti svarað þeim í lokaræðu sinni, annars vegar varðandi dagana þar sem það gengur þvert á það frumvarp sem þrír hv. stjórnarliðar hafa lagt fram, og hins vegar varðandi það sem hv. atvinnuveganefnd mun væntanlega fara yfir og fá viðbrögð við. Það snýr að því að skoða hvort æskilegra sé að sækja í júní eða ágúst. Það er svo sem ekki hægt að gera nákvæma grein fyrir því en það er æskilegt að hv. nefnd fari vel yfir það í yfirferð sinni yfir málið. Ég minni líka á að þó að bátarnir stækki um 15 brúttótonn og 15 metra eru auðvitað takmörk fyrir því hvað maður má hafa miklar heimildir á skipi. Ég hef ekki miklar áhyggjur af því að það muni hafa einhver áhrif á það sem er að gerast í krókaaflamarkskerfinu. Sá þröskuldur er nú þegar töluvert lægri í krókaaflamarkskerfinu en í aflamarkskerfinu þannig að ég tel farsælast að leysa málin með því að fara með það í 15 metra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu hans um frumvarp sem einhver kynni að segja að liti sakleysislega út en er að sjálfsögðu töluvert innihald í. Þegar lög og reglugerðir um smábáta, þá báta sem hér um ræðir, eru skoðaðar er athyglisvert að talað er um metra, miðað er við 15 metra sem mestu lengd o.s.frv. Ég held því að fullyrða megi að rökrétt sé að skoða hvort ekki sé rétt að breyta frumvarpinu og tala um metra og miða reglurnar þá við mestu lengd þeirra skipa sem um ræðir eins og komið hefur fram. Ég held að það muni leysa töluvert margt. Ég held að það muni meðal annars leysa þær áhyggjur sem menn hafa haft af öryggismálum og bæta aðstöðu að einhverju leyti hjá þeim sem vinna um borð í skipunum. Við höfum séð að sumir þessara báta eru með glussaslöngur aftur úr skutnum til að spara rými inni í bátnum og ákveðið óöryggi fylgir því ef slöngurnar standa aftur úr. Ef slanga fer í sundur er erfiðara að gera við og annað. Ýmis atriði af þessu tagi mundu væntanlega breytast ef allt þetta væri byggt inni í skipinu. Ég hef ekki áhyggjur af því sem ætla mætti, eins og kom fram áðan, að bátarnir yrðu 15x15 metrar eða eitthvað slíkt að stærð. Að sjálfsögðu mætti setja einfaldar reglur um það hversu breiðir þeir gætu verið eða halda í einhver viðmið sem eru til staðar í því. Það er mjög athyglisvert fyrir leikmann eins og þann er hér stendur að lesa verklagsreglur Siglingastofnunar um þann búnað sem er á þessum skipum í dag. Ég verð að viðurkenna að það tók mig tíma að kynna mér hvað þetta væri allt, þá tækni sem um er að ræða, skutgeymar, síðustokkar, stýriskassi o.s.frv. Það er mikil tækni komin í þessi skip, það verður að segjast eins og er. Allt hefur þetta hins vegar sinn tilgang. Það er bara eðlilegt að lög og reglur fylgi eftir breytingum á tæknibúnaði og breytingum á skipunum og breytingum er varða það hvernig menn geta notað þessi tæki. En það var engu að síður athyglisvert að læra hvernig þessi skilgreining er öll til staðar. Einhverjir kynnu að fullyrða að með því að færa þetta allt yfir í 15 metra mundi það leysa af hólmi ýmsar slíkar túlkanir eða reglur sem menn eru að fara eftir, hvernig á til dæmis að smíða skutgeymi og annað. Þetta er allt til að læra af, það er einfaldlega þannig. Það er nokkuð mikið á sig lagt, finnst mér, ef sú breyting sem verið er að gera er að einhverju leyti gerð til að leysa vandamál tengt þeim eina aðila sem hér er rætt um. Með því að fara með þetta í 15 metra fæ ég ekki annað séð en það leysist um leið sjálfkrafa og komi í veg fyrir að fleiri fylgi á eftir, höfði mál eða eitthvað slíkt út af því að þessi aðili fær lausn á sínum málum. Ég tek líka undir það sem kom fram áðan að eftir því sem maður hefur náð að kynna sér hlutina þá er í þeim norrænu reglum sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson vitnaði í áðan talað um 15 metra. Það er verið að tala um metrakerfið. Það kemur líka fram í athugasemdum með frumvarpinu að einfaldara kynni að vera að nota aðra viðmiðun en þarna er um að ræða, það er gefið í skyn. Hér stendur, með leyfi forseta: „Vekja má athygli á því að reglur um mælingu á stærð þeirra“ - þ.e. nýsmíðaðra krókaaflamarksbáta - „eru séríslenskar og ef til vill óheppilegar sem viðmiðun innan fiskveiðistjórnarkerfis.“ Það er alveg ljóst að uppi eru miklar efasemdir um að þetta sé rétt aðferðafræði sem þarna er verið að beita. Ég minntist á áðan að eðlilegt sé að fylgja tækniþróun og kröfum sem gerðar eru í þessari atvinnugrein og eðlilegt að það sé gert. Það er þá um leið eðlilegt að þær viðmiðanir sem við setjum séu með þeim hætti að þeir sem eru í greininni þurfi ekki að fara í einhverjar æfingar til að leysa úr tæknivandamálunum. Það þýðir að sjálfsögðu að mönnum gæti dottið eitthvað nýtt í hug en þá er alla vega búið að festa á einhverjum stað viðmiðun sem tekur á flestum þessum vandamálum, að ég held. Mig langar að koma að því sem snýr að strandveiðunum. Þegar strandveiðarnar voru settar á voru höfð uppi ýmis varnaðarorð. Varað var við því að mikið kapphlaup yrði í þessum veiðum og það kom á daginn. Varað var við því að menn kynnu að ráðast í óhóflegar fjárfestingar út af þessum veiðum og það kom líka á daginn. Varað var við því að aðilar sem eru ekki atvinnumenn í þessari grein - ég ætla að leyfa mér að kalla þá það - kynnu að fara af stað. Það hefur sýnt sig líka að einstaklingar sem eru alls ótengdir sjávarútvegi nýta sér strandveiðikerfið til að láta drauma sína rætast. Það hefur líka sýnt sig að þeir sem seldu sig út úr fiskveiðikerfinu með miklum hagnaði hafa keypt sér stóra og kraftmikla báta til að stunda strandveiðar o.s.frv. Mér hugnast því illa, ef ég skil þá meiningu sem lögð er fram í frumvarpinu, að festa í sessi þann hluta sem á að fara í strandveiðarnar. Nú er talað um að ákveðin prósentutala af heildaraflanum eigi að fara í strandveiðar af þorski og ufsa. Ég held að það væri skynsamlegra að halda þessu þannig áfram að þetta væri ákvörðun á hverju fiskveiðiári. Með því að festa þetta sannast þau viðvörunarorð sem við höfðum mörg uppi í þessum ræðustól um að hér væri fyrsta skrefið í því að búa til nýtt kerfi innan fiskveiðistjórnarkerfisins. Það er að koma á daginn, verði það niðurstaðan að verið sé að festa þetta með þessum hætti. Kannski það hafi verið markmiðið allan tímann að gera það, að festa kerfið í sessi. Ég held að það sé þá hreinlegt að tala um það þannig að menn velkist ekki í vafa um það. Einhver kann að segja að þetta sé lítill hluti af þeim afla sem verið er að draga á land í dag. Væntingar standa að sjálfsögðu til þess að þessi afli aukist, að við munum geta veitt meira og skapað meiri gjaldeyri og tekjur. Þá stækkar þessi pottur væntanlega jafnóðum. Það er því að mörgu að hyggja í þessu. Ég vona að atvinnuveganefnd leggist mjög vandlega yfir það, hvort þetta sé breyting sem vert er að fara í. Ég hef miklar efasemdir um það en að sjálfsögðu eru einhverjar takmarkanir á þessu eins og verið hefur. Engu að síður túlka ég frumvarpið þannig að nú eigi að ganga alla leið og festa í sessi nýtt kerfi innan okkar fiskveiðistjórnarlaga og -kerfis. Hægt væri að eyða miklum tíma í að fara í gegnum réttlætingu fyrir því að gera þetta eða gera þetta ekki. Ég ætla ekki að gera það núna. Það kann að vera að ég fái tækifæri til þess síðar. Það væri líka hægt að eyða miklum tíma í að stúdera þær flóknu reglur sem gilda um breytingar á bátum og skipum í dag. Ég ætla ekki að gera það heldur. Það yrði til þess að lengja umræðuna allverulega og gera hana mjög undarlega. Ég hvet atvinnuveganefnd til að skoða vandlega hvort ekki sé rétt að nota metraviðmiðunina, breyta afmörkun í 15 metra, skoða þá um leið hvort setja þurfi skýrari reglur varðandi breidd skipanna. Ég hvet líka til að menn skoði mjög vandlega það sem mér sýnist að sé tilhneigingin hér, eins og þetta er lagt fram, þ.e. að festa strandveiðikerfið kirfilega í sessi.

Virðulegi forseti. Einhver mikilvægasta breyting sem gerð hefur verið á fiskveiðistjórnarkerfinu var þegar krókaaflamarkskerfinu var komið á á sínum tíma. Áður höfðum við haft svokallað þorskaflahámark þar sem bátar 6 tonn og minni höfðu ákveðið hámark í þorski en máttu síðan fiska aðrar tegundir frjálsar. Það kerfi var lagt niður, það var mjög umdeilt á sínum tíma. Þegar það var lagt niður var líka ákveðið að stækka stærðarviðmiðunina úr 6 tonnum upp í 15 tonn og síðan að færa verulegar aflaheimildir, í ýsu og steinbít og þorski, inn í kerfið til að búa til nýjan rekstrargrundvöll fyrir þessa báta. Þetta var mjög umdeilt, þetta var gríðarlega mikil tilfærsla frá aflamarkskerfinu yfir í krókaaflamarkskerfið, og að baki því lá sú hugsun að reyna að búa til möguleika fyrir minni byggðirnar sem höfðu misst frá sér aflaheimildir. Ég er þeirrar skoðunar að þetta kerfi hafi í aðalatriðum reynst mjög vel og hafi þjónað tilgangi sínum. Ég er að rifja þetta upp í mjög stuttu máli til að setja hlutina eins og þeir eru í dag í tiltekið samhengi. Hver er staðan í dag? Hún er sú sem kemur fram meðal annars í frumvarpinu að einn bátur hefur farið í gegnum það og fengið til þess öll tilskilin leyfi að hann er nú stærri en 15 tonn. Það hefur fengist heimild til að stækka bátinn. Hann er í krókaaflamarki. Það eru hins vegar ákveðnar skorður á þessu en gert er ráð fyrir því, ef frumvarpið verður að lögum, muni þessum aðila bjóðast að flytjast úr krókaaflamarkskerfinu í aflamarkskerfið. Það sem síðan hefur gerst er það að fjölmargir bátar með miklar aflaheimildir í krókaaflamarkskerfinu hafa farið í gegnum þennan fasa og eru núna ekki lengur 15 tonn eða minni heldur mun stærri. Þá hlýtur sú staða að koma upp að þessir bátar hljóta að gera þá sömu kröfu og orðið hefur verið við gagnvart þeim eina tiltekna bát sem hér um ræðir og hafi þá nákvæmlega sömu heimildir, forsendur og leyfi, ella væri verið að mismuna mönnum innan þess lagaramma sem er gildandi í dag. Ef þeim bátum sem ég var að vísa til býðst að flytjast úr krókaaflamarkskerfinu í aflamarkskerfið - sem ég held að sé mjög erfitt að synja þeim um í ljósi þess sem þegar hefur verið gert - gæti krókaaflamarkskerfið sjálft veikst mjög mikið. Það væri að mínu mati mjög mikið ógæfuskref. Ég held þess vegna að það sé algerlega óhjákvæmilegt fyrir okkur að horfast í augu við þennan raunveruleika. Lögin voru þannig, sem menn höfðu kannski ekki séð, að það var þessi glufa. Hún var opin, menn nýttu sér hana og staðan er þá þessi: Hættan sem að mínu mati blasir við okkur, ef menn reyna ekki að bregðast við þessu á einhvern hátt, er sú að krókaaflamarkskerfið verði hér eftir miklu veikara en áður og þá hafi það ekki lengur þennan byggðarlega tilgang sem það hafði á sínum tíma og hefur vissulega þjónað mjög vel eins og við sjáum víða í kringum landið. Ég er því þeirrar skoðunar að eðlilegast væri, eins og rætt hefur verið af hálfu hv. þingmanna Ásbjörns Óttarssonar og Gunnars Braga Sveinssonar, að eðlilegt væri að stíga þetta skref núna, þróa þetta alveg eins og við gerðum á sínum tíma þegar krókaaflamarkið var sett á, við færðum stærðarmörkin úr 6 tonnum upp í 15 tonn. Mörgum fannst það dálítið vel í lagt á þeim tíma en það hefur ekki veitt af. Þess vegna held ég að það væri skynsamlegt núna að þróa málið áfram og leyfa þessa stækkun upp í 15 metra auðvitað með öðrum skorðum eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi áðan. Fyrir þessu eru mörg rök, ég ætla að nefna nokkur. Í fyrsta lagi er ljóst mál að krókaaflamarksbátarnir gegna nú miklu meira hlutverki en þeir gerðu áður. Þetta eru hráefnisöflunartæki fyrir stórar fiskvinnslur vítt og breitt um landið og gegna þess vegna miklu byggðarlegu hlutverki í sjálfu sér. Í öðru lagi er það málið sem við ræddum hér fyrr í dag sem eru ýsuvandræðin: Við vitum að þeir bátar sem eru í krókaaflamarkskerfinu geta ekki forðast ýsuna eins og ýsugengdin er nú á grunnslóðinni. Þess vegna er mikil freisting að reyna að róa dýpra sem er auðvitað háskalegt við þær aðstæður sem við búum við á Íslandsmiðum, að þessir bátar fari út á ystu mið við aðstæður sem þeir eiga kannski mjög erfitt með að ráða við. Í þriðja lagi, sem er þá nátengt þessu, er það einfaldlega öryggissjónarmiðið. Þessir bátar verða þá öruggari. Í fjórða lagi vil ég nefna að aðbúnaður mannskapsins mun batna við þetta eins og við sjáum að gerst hefur í þessum bátum. Þeir hafa batnað mjög mikið hvað varðar aðbúnað mannskapsins og möguleikarnir á að bæta það enn, með því að leyfa stækkun upp í 15 metra, yrði þá til staðar. Loks er atriði sem ég verð að nefna hér, sem skiptir gríðarlega miklu máli, en það eru vaxandi kröfur frá fiskkaupendum um bætta meðferð afla. Þar gegnir lykilhlutverki kæling á aflanum um leið og hann er veiddur eftir bókun. Aðstæðurnar til að sinna þessu á bátunum eins og þeir eru í dag eru ekki eins og best væri á kosið. Möguleikarnir sem við höfum, tæknimöguleikarnir í þeim efnum, krefjast meira rýmis um borð í bátunum en verið hefur og þess vegna er mikil krafa eða pressa á þessar útgerðir að þeir reyna að útbúa sig betur en það er hins vegar stærðin sem veldur því að það er mjög erfitt. Þó að það geti verið erfitt skref, og þetta er sannarlega umdeilt, að stækka bátana úr 15 tonnum upp í 15 metra, með þeim skorðum sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi, tel ég það óhjákvæmilegt við þessar aðstæður. Menn verða bara að horfast í augu við það. Ella er þessi hætta til staðar að krókaaflamarkið veikist og það væri mjög slæmt ef það væri þannig fyrir utan þau rök sem ég hef þegar farið yfir. Ég vildi aðeins við 1. umr. koma sjónarmiðum mínum á framfæri. Ég hef velt þessum málum mjög mikið fyrir mér og ég var lengi vel nokkuð tvístígandi í þessum efnum en fyrir mér blasir málið við svona eins og ég hef verið að rekja það. Þetta er þá viðfangsefni sem við þurfum að takast á við í atvinnuveganefnd. Það er alveg ljóst mál að það er vaxandi krafa, og hún hefur birst okkur nú síðustu vikurnar, frá smábátasjómönnum að fara í þessa stækkun. Ég fullyrði að aðstæðurnar hafa breyst heilmikið frá því að menn voru að funda og ræða þessi mál í aðildarfélögum LS og í stjórn LS og aðalfundi LS á síðasta ári. Þetta þurfum við þess vegna að fara ofan í. Það væri í sjálfu sér einnig áhugavert að fara yfir 2. gr. en það ætla ég hins vegar ekki að gera hér og nú. Ég vil aðeins víkja að 3. gr., sem er bráðabirgðaákvæði, sem er einmitt ætlað að taka á þeim málum sem snúa að stækkuninni. Þar er gert ráð fyrir að heimilt verði fram til 1. ágúst á þessu ári að heimila þeim bátum sem hafa veiðileyfi með krókaaflamarki, og eru 15 tonn eða stærri 1. nóvember 2012, að umskrá krókaaflamarkshlut í aflahlutdeild frá og með fiskveiðiárinu 2013/2014. Það er einmitt þetta ákvæði sem menn horfa til og segja: Samkvæmt jafnræðisákvæði stjórnarskrárinnar og spurningu um afturvirkni er mjög óeðlilegt að ákvæðið sé svona, það sé bara miðað við þá sem voru búnir að gera þetta 1. nóvember sl. Það mun gera að verkum að mikil pressa verður á að fleiri geti komist í kjölfarið. Það gætu fylgt málaferli, einhver óvissa, og ég óttast mjög að ef menn bjóða upp í þann dans án þess að taka á málinu þá getum við staðið frammi fyrir því að krókaaflamarkið veikist, verði hvorki fugl né fiskur og gegni ekki því hlutverki sem því var ætlað að gegna. Þess vegna skiptir svo miklu máli að við reynum að ljúka þessu máli með þeim hætti sem við höfum verið að tala fyrir í dag.

Virðulegi forseti. Það er eitt atriði sem ég náði ekki að fara yfir í ræðu minni áðan og ætla að fara örstutt yfir núna. Við höfum í þessari umræðu, og ég kom inn á það í ræðu minni, nánast verið að ræða um einn bát sem var stækkaður umfram 15 brúttótonn eftir að krókaaflaheimildirnar voru komnar á hann. Ástæður þess að sá aðili fór í þessar breytingar á bát sínum voru akkúrat þær sem komu fram í máli þeirra hv. þingmanna sem hafa mest talað hér í dag. Ástæðan var sú að hann var að búa þannig um hnútana að bæði væri hugsað um öryggi mannskapsins og líka um gæði og meðferð á aflanum. Það var auðvitað það sem sá ágæti útgerðarmaður gerði þegar hann stækkaði bátinn. Hann gerði sér ekki einhverjar vonir um að komast yfir í aflamarkskerfi eða eitthvað því um líkt heldur einungis um að geta gert breytingar þannig að mannskapurinn hans byggi við meira öryggi, betri aðstöðu og líka að meðferð á hráefninu og aflanum yrði mun betri. Mig langar aðeins að hnykkja á því sem hefur líka gerst. Við vorum að ræða hér á undan það sem snýr að þeim vandamálum sem eru á grunnslóðinni vegna veiðinnar á ýsunni þ.e. veiðin er ekki í samræmi við excelskjölin í Reykjavík. Það er þannig að þeir bátar sem róa utarlega, sem sagt út í kantana, geta verið nánast eingöngu með þorsk en enga ýsu. Ég skoðaði fyrir umræðuna til að mynda einn bát sem er að heiman og heitir Tjaldur. Hann er að róa með beitningu og er auðvitað mun stærri bátur en við erum að fjalla um. Hann var fyrir austan land núna fyrir áramótin og veiddi þar um 1.300 tonn af slægðum þorski en á sama tíma veiddi hann tæplega 15 tonn af ýsu. Þetta er akkúrat það sem þeir sem til dæmis róa frá Bolungarvík sem hafa getað komist þarna út í kantana og svo auðvitað á fleiri stöðum geta gert. Þetta gefur auðvitað möguleika á að bregðast við því mikla vandamáli sem þarna er. Ég ætlaði einungis að koma þessu að þannig að það væri á hreinu að sá sem stækkaði bátinn og fór með hann upp í 15 metra var einungis að því annars vegar til að tryggja öryggi sjómanna sinna, hafa það enn meira en það er og eins aðbúnaðinn fyrir þá um borð og hins vegar til að geta komið með gott hráefni að landi. Það skapar meiri verðmæti fyrir þjóðarbúið.

Frú forseti. Ég vil við lok þessarar umræðu þakka hv. þingmönnum fyrir málefnaleg innlegg í hana og þau sjónarmið sem voru reifuð og ég geng út frá að hv. atvinnuveganefnd muni öllsömul skoða, þar á meðal það sem hér var talsvert gert að umræðuefni, skipatæknilegt mál má segja. Það liggur við að menn þurfi að hafa lært skipaverkfræði til að vera almennilega gjaldgengir í umræðuna um 15 metra versus 15 brúttótonn. Ég tek það nú fram að ég er ekki að gera því skóna að menn mundu fara út í 15x15 metra báta þó að þetta yrði gert svona en það þarf að hyggja að þessu öllu saman. Ég skil út af fyrir sig og er að mörgu leyti sammála því að menn þurfa auðvitað að taka raunsætt á því þegar þróun er að verða af þessu tagi og menn mega ekki loka með einhverjum ómálefnalegum girðingum fyrir framþróun á sviði meðferðar hráefnis, vinnuaðstöðu, öryggis og búnaðar og það er engum til góðs að reyna að stöðva slíkt. Á hinn bóginn geta menn þurft að hafa sjónir á öðrum markmiðum eins og þeim að ekki verði þarna um óhóflega samþjöppun að ræða. Menn þurfa kannski líka upp að vissu marki að vera trúir upphafsmarkmiðunum sem voru lögð til grundvallar eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kom hérna ágætlega inn á, þegar kerfið var sett af stað á sínum tíma og því var ætlað að vera í þessu hólfi fyrir útgerð minni fiskiskipanna ekki síst með hagsmuni minni sjávarbyggðanna í huga. Þannig hefur það þróast og vissulega mjög glæsilega á sumum stöðum eins og Bolungarvík er kannski einna nafntogast dæmi um þar sem mikill kraftur hefur færst í akkúrat þessa tegund útgerðar. Um það hvernig við tökum á því ástandi sem núna er uppi þá treysti ég hv. nefnd vel fyrir því að skoða það og afla gagna um það, ráðuneytið mun að sjálfsögðu aðstoða við það, hver nákvæmlega staðan er þá í dag og hvert er útlitið fyrir að hún verði. Segjum að þetta mál fengi afgreiðslu hér eftir þrjár til fjórar vikur, hvers væri þá að vænta varðandi þá sem hafa í millitíðinni farið í að stækka báta sína. Ég tek það alveg sérstaklega fram að það er ekki markmiðið í fyrsta lagi með þessu að veikja krókaaflamarkskerfið og standa fyrir stórfelldum flutningi hæstu aflaheimilda úr því upp á við. Það er þaðan af síður ætlunin að einhverjir hagnist á slíku sérstaklega. Það hefur auðvitað verið verðmunur á veiðiheimildunum milli kerfa þó hann hafi minnkað á undanförnum árum. Auðvitað mætti líka skoða hvort aðrar leiðir væru kannski heppilegri í ljósi stöðunnar og áhættu sem kynni að verða tekin við að fara hreina leið frumvarpsins og leyfa mönnum heldur að færa veiðiheimildirnar upp á við. Í sjálfu sér er það líka leið til að taka á þessu en það er mikilvægt að ganga frá því, loka því og hafa reglurnar skýrar, hvort sem þær verða að viðhalda núverandi 15 brúttótonnatakmörkun eða að skoða aðra leið. Varðandi það sem menn hafa nefnt um svæðaskiptingu og dagafjölda í strandveiðunum þá vil ég auðvitað bara segja að ég þekki vel til þeirrar umræðu og hef heyrt ýmis sjónarmið í þeim efnum. Ég bendi þó á að þegar það er skoðað hvernig mál hafa þróast þessi fjögur ár hefur það leitað meira jafnvægis en fyrr. Ég svaraði fyrirspurn um þetta mál frá hv. þm. Lilju Rafney Magnúsdóttur núna fyrir skömmu og þar koma fram mjög ítarlegar upplýsingar um þróunina þau fjögur ár sem strandveiðarnar hafa verið, þróun afla innan svæða og löndunarstaða og meðalafla á bát og hámarksafla og allt það. Það má lesa út úr því að þetta er þó frekar að leita jafnvægis en hitt. Það er líka rétt að horfast í augu við ákveðinn árstíðamun sem glöggt birtist í þessum tölum, að menn þurfa fleiri daga og gengur erfiðlegar að ná sínum hlut á norður- og austursvæðinu fyrri part ársins en betur seinni partinn o.s.frv. Það er líka mikilvægt, og því vil ég halda til haga, að svæðaskiptingin í upphafi byggði á fullkomlega málefnalegum viðmiðunum sem lagðar voru til grundvallar svæðaafmörkuninni sem slíkri og magni innan hvers svæðis um sig. Það var horft til þeirra þátta sem ég tel að eðlilegast hafi verið að horfa til, þ.e. fjölda útgerðarstaða eða löndunarstaða gegnum tíðina eða undangengin ár til baka. Það var til dæmis horft til þess hvernig byggðakvóta hafði verið úthlutað sem segir auðvitað ákveðna sögu um stöðu þessara byggða. Eitt er mikilvægt og það er að rétturinn til strandveiða þessarar útgerðar yfir sumarmánuðina verður að tilheyra sjávarbyggðunum hringinn í kringum landið. Kerfið verður að passa upp á að hann færist ekki einhvern veginn í burtu eða þjappist um of saman þannig að menn þurfa þá líka að leita leiða til að tryggja slíka hluti ef þeir fara út í breytingar á þessu. Að sjálfsögðu getur þetta þurft að þróast og aðlagast eins og allt annað. Það er ekkert meitlað í stein í þeim efnum, hvorki magnið innan svæðanna né annað en ég hvet menn samt til að fara fram með gát áður en þeir ráðast í breytingar á því sem hefur þó svona í aðalatriðum að mínu mati gengið nokkuð vel upp, þótt ég þekki auðvitað þessa gagnrýni. Ef ekki eru gefnar væntingar um annað mun þetta leita jafnvægis að mínu mati. Þá er mikilvægt að hafa í huga að þessi réttur þarf að vera til staðar í einhverjum sanngjörnum mæli á jafnræðisgrundvelli hringinn í kringum landið. Það má segja að svipað sé uppi þegar kemur að þeirri tillögu sem hér er lögð í frumvarpið um að prófa sig áfram með þá aðferð að menn geti valið tilskilinn lágmarksfjölda daga nokkuð undir því sem ætla má að verði til skiptanna á svæðinu í hverjum mánuði, vormánuðina eða kannski vor og haust sem er ein hugmynd sem ég tel koma vel til greina, og það megi síðan láta á það reyna hvernig það gefst, t.d. hvort verður þá eftirspurn eftir því að fá að velja og sækja í því fyrirkomulagi. Ég hef ekki verið talsmaður þess að menn gengju langt í þessa átt, þ.e. færu að festa daga fyrir fram í heild því þá byrjar þetta kerfi að taka á sig einkenni hluta sem við þekkjum mjög vel. Það byrjar þá að nálgast einhvers konar einstaklingsbundin réttindi innan hópsins. Það var ekki markmiðið með því að setja af stað strandveiðar að það byrjaði að myndast einhvers konar lítið fast daga- eða þaðan af síður kvótakerfi þannig að það er að ýmsu að hyggja í þessu öllu saman þegar betur er að gáð. Ég hef ekki miklu við þetta að bæta, frú forseti, en þakka hér málefnalegar umræður og vænti góðs af því að atvinnuveganefnd taki málið nú í sínar hendur.

Virðulegi forseti. Við höldum áfram umræðu sem frestað var í gær um landslénið .is. Ég var í andsvörum við hæstv. ráðherra í gær og beindi til hans ákveðnum spurningum. Svo ég fari aðeins yfir ferilinn í málinu hafði hæstv. ráðherra fyrst hugmyndir um að taka fyrirtækið jafnvel eignarnámi. Síðan var fallið frá því. Það var réttara sagt ein af þeim aðferðum sem komu til greina. Það var ekki lagt fram í frumvarpsformi svo það sé alveg á hreinu. Þegar frumvarpið var lagt fram á fyrri þingum var það með því fororði að um væri að ræða fimm ára starfsleyfi sem var að mínu mati algerlega óraunhæft og ósanngjarnt. Síðan er starfsleyfi viðkomandi fyrirtækis sem er með þetta svokallaða landslén, þ.e. ISNIC, orðið ótímabundið. Margt hefur komið inn til viðbótar í þessu frumvarpi og ég mun fara betur yfir það á eftir. Það eru svo sem kunnugleg fingraför hjá hæstv. ríkisstjórn. Í upphafi var boðaður mun hærri lénaskattur þegar sambærilegt frumvarp var lagt fram og síðan er búið að minnka hann hægt og bítandi og hann er nú kominn í 3,5%. Það er mjög sérstakt. Eftir því sem kom fram á Vísi í gær er Ísland eina landið af þeim 50, sem var gerð könnun á sem halda utan um þetta, sem leggur á svokallaðan lénaskatt. Við vitum hvar sá skattur verður tekinn, auðvitað hjá þeim sem nota viðkomandi lén, þ.e. .is. Síðan kom líka fram á Vísi í gær að gjaldskrá fyrirtækisins hefði lækkað um 65% af raunvirði frá því á árinu 2000, þ.e. það er búið að skrá fleiri lén og þetta er mjög öruggt og gott og vel haldið utan um þetta og það veldur lækkuninni. Þetta er það sem ég vil hafa í innganginum. Það er mjög merkilegt og ég mun á eftir koma að einstökum greinum sem ég er hugsi yfir. Þetta er 1. umr. um málið og væntanlega mun hv. umhverfis- og samgöngunefnd fara ítarlegar yfir það. Margar spurningar vakna sem maður svo sem áttar sig ekki á, sérstaklega sem snýr að hlutverki Póst- og fjarskiptastofnunar. Þessi skattur á að fara þangað inn og áætlað er að hann skili, ef ég man rétt eftir því sem kom fram í gær, 8–9 millj. kr. til Póst- og fjarskiptastofnunar. Þá kem ég að því sem ég kom að í andsvörum við hæstv. ráðherra í gær. Hann náði ekki að svara öllu á þeim stutta tíma. Í fyrsta lagi spyr ég: Hvers vegna er farin sú leið að hafa sérstakan skatt þótt því megi halda fram, eins og hæstv. ríkisstjórn eða forsvarsmenn hennar gera oft, að það sé búið að lækka frá upprunalegum hugmyndum þannig að þetta eigi að vera orðið viðunandi? Það segir sig algjörlega sjálft að þetta lendir hjá þeim sem nota viðkomandi lén, .is, þ.e. hjá notendum. Það gefur augaleið. Síðan er spurning með útskýringu á ákvæði 15. gr. sem gefur Póst- og fjarskiptastofnun heimild til að hafa eftirlit „eftir atvikum“, dálítið víðtækt orðalag og skilningur á því, með starfsemi rétthafa lénanna. Það er meðal þess sem hv. nefnd þarf að fara vandlega yfir. Síðan er annað sem ég skil ekki alveg og snýr að því að hlutverk Póst- og fjarskiptastofnunar er að setja á stofn sérstaka nefnd sem á að fara yfir og leysa deilur um lén. Það kom fram í gær í viðtalinu á Vísi við þann aðila sem stýrir þessu fyrirtæki að deilur um lén séu orðnar mjög fáar og hafi verið leystar með öðrum hætti. Það yrði þá gert í gegnum Neytendastofu sem starfar eftir ákveðnum lögum. Hver er þá þörfin fyrir það að setja af stað einhverja nefnd þarna inni? Þetta er eitt af því sem verður að svara. Það er kannski til að réttlæta það að taka þennan skatt og setja hann í þetta eftirlit inn á eftirlitsaðilana. Síðan er ég hugsi yfir því sem ég kom aðeins inn á í andsvörum í gær, að takmarka erlenda aðila með skráningu á .is. Ég veit ekki hver tilgangurinn er. Það er merkileg nálgun. Ég held að það séu um 8 þús. lén skráð, ég vil ekki fullyrða það en mig minnir það. Ég skil ekki alveg af hverju. Síðan er þetta sem við þekkjum, sá aðili þarf að hafa einhver tengsl við landið áður en hann fær skráð lén. Hvað þýðir það í raun og veru? Er hægt að fá útskýringu á því? Það er til að mynda ekki tekið sterklega á því í greinargerðinni. Það er bara nefnt að viðkomandi þurfi að „hafa tengsl við“. Hvað þýðir það, er það ekki bara matskennt? Og til hvers, hver er tilgangurinn? Eins þarf hann að vera orðinn lögráða. Menn geta ekki fengið lén 16, 17 eða 18 ára. Hver er tilgangurinn með því? Hverjar verða afleiðingarnar? Fara menn ekki bara einhverjar aðrar leiðir? Ég held að það sé mjög mikilvægt að fara ítarlega yfir þetta. Síðan finnst mér reglugerðarheimildirnar - það eru meira að segja reglugerðarheimildir til Póst- og fjarskiptastofnunar - allt of opnar. Það endar eins og venjulega, síðasta greinin er svona: „Ráðherra skal heimilt að setja reglugerð um nánari framkvæmd laga þessara, starfsemi skráningarstofu og almenna lénaumsýslu á Íslandi, þar með talið vegna alþjóðlegra skuldbindinga.“ Þetta er rosalega opin reglugerðarheimild. Ég er ekki að halda því fram að núverandi hæstv. ráðherra muni fara eitthvað óvarlega en við skulum ekki gleyma því að hæstv. ráðherrar koma og fara. Þetta er spurning um það hversu mikið framsal Alþingi færir yfir til framkvæmdarvaldsins. Mér finnst meira að segja stinga mjög í stúf það sem kemur fram í 6. gr. þar sem fjallað er um starfsleyfi. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Póst- og fjarskiptastofnun getur sett viðbótarskilyrði ef nauðsynlegt þykir. Slík skilyrði skal rökstyðja þegar þau eru sett og skulu þau vera skýr og við setningu þeirra skal gæta jafnræðis meðal leyfishafa. Póst- og fjarskiptastofnun er heimilt að leggja sérstakar kvaðir á skráningarstofu í samræmi við ákvæði laga þessara. Geta slíkar kvaðir meðal annars falið í sér kvöð um aðgang, gagnsæi, jafnræði og bókhaldslegan aðskilnað. Breyta má skilyrðum starfsleyfis og kvöðum sem lagðar hafa verið á leyfishafa ef forsendur hafa breyst. Einnig má bæta við skilyrðum og kvöðum eða breyta til samræmis við breytingar á lögum og reglum settum samkvæmt þeim og þegar alþjóðasamningar gefa tilefni til slíks.“ Ég verð að viðurkenna að mér finnst þetta rosalega víðtækar heimildir. Það er ekki skýrt út í greinargerðinni hvað hér er nákvæmlega átt við þannig að sem leikmaður spyr ég mig þessarar spurningar: Hvað þýðir það að hafa svo opnar heimildir að menn geta breytt og gert hitt og þetta? Ég ítreka það svo það valdi ekki neinum misskilningi að ég ætla engum að fara að misnota þessar heimildir en það er hins vegar ekkert sem tryggir að það verði ekki gert. Þetta er spurning um þá framsalsheimild sem Alþingi setur. 6. gr. sem snýr að starfsskilyrðum er að mínu viti mjög ítarleg. Hvað skyldi standa í c-lið þar? Ég hef ekki áður séð það í lögum, ég er reyndar ekki búinn að sitja lengi á Alþingi, bara þetta kjörtímabil. Þar segir, með leyfi forseta, „að ársreikningar leyfishafa séu gerðir í samræmi við lög um bókhald og lög um ársreikninga og birtir Póst- og fjarskiptastofnun í heild“. Er ekki sjálfgefið að öll fyrirtæki, alveg sama við hvað þau starfa, hvort sem er í þessum geira eða einhverjum öðrum, fari eftir lögum um ársreikninga? Ég bara spyr: Þarf þetta að vera í lagatextanum? Ég átta mig ekki á því.

Hvað er að því?

Ja, hvað er að því, spyr hæstv. ráðherra, hvað er að því? Eigum við þá ekki að setja þetta alls staðar? Eru ekki skýr lög um það sem snýr að bókhaldi fyrirtækja og rekstri sem menn þurfa að fara eftir? Þarf að vera eitthvað sérstaklega í lögum um þetta fyrirtæki umfram önnur? Þetta er spurning sem verður að svara. Síðan er eitt atriði sem hefur pirrað mig verulega, ég viðurkenni það, og það hefur áður komið fram í þessari umræðu. Ég skil ekki af hverju það er inni. Það getur vel verið að það sé einhver ástæða fyrir því en mér finnst það ekki. Ég hef vakið athygli á því og ég hef leitað og skoðað þetta sérstaklega hér, það er textinn í skýringunum og greinargerðinni með frumvarpinu þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: „Árið 2005 bárust samgönguráðuneytinu óformlegar kvartanir opinberra aðila og einstaklinga vegna þátta í starfsemi ISNIC, auk þess sem ráðherra var krafinn svara um starfsemina í fyrirspurnum á Alþingi.“ Ég man ekki eftir því að hafa séð ámóta texta í þeim frumvörpum sem ég hef lesið. Það getur vel verið að mér hafi yfirsést hann í einhverjum öðrum frumvörpum. Mér finnst eins konar aðdróttanir í þessum texta og þess vegna pirrar hann mig. Það má að minnsta kosti misskilja hann, skilja hann svona eins og ég er að segja. Við gætum verið að fjalla um lagasetningu sem snýr bara að hverju sem er, hvaða stofnun sem er, alveg sama hvað hún heitir. Hafa okkur ekki borist kvartanir vegna allra þeirra stofnana sem eru undir hæstv. innanríkisráðherra, t.d. Vegagerðarinnar? Ætti það þá að vera í greinargerð með frumvörpunum að kvartanir hefðu borist? Það er ekki skilgreint hverjar þær eru og það hafa ekki fengist svör við því þannig að þessi texti pirrar mig mjög mikið. Ég viðurkenni það fúslega og ég hafði miklar væntingar til þess að hann færi út, en því er ekki að heilsa. Því miður er hann inni. Síðan vil ég enda á öðru. Það er mjög margt sem menn þurfa að fara yfir og ég treysti hv. umhverfis- og samgöngunefnd til að fara yfir athugasemdir. Það eru komnar þrjár umsagnir um frumvarpið og þar á meðal tvær sem láta liggja að því í sambandi við 15. gr., sem ég vísaði til áðan, að það sé jafnvel verið að opna fyrir einhverja ritskoðun. Hæstv. ráðherra svaraði því í andsvörum að það væri ekki meiningin og ég ætla það engum. Það er mikilvægt að skoða það að erlendir aðilar skuli þurfa að hafa tengsl við Ísland. Það þarf að útskýra það nánar þannig að þetta sé ekki svona opið áfram. Mér finnst þurfa að kveða á um að það sé algerlega skýrt hvað eru tengsl. Þau þurfa að vera komin á áður en menn fá lénið, menn þurfa að hafa haft tengsl við landið. Það er mjög matskennt hjá hverjum og einum, alveg sama hvort hann er hv. alþingismaður, hæstv. ráðherra eða annar, hvernig menn leggja mat á það. Síðan er gerð sú krafa til rétthafa að hann sé lögráða eða lögaðili. Hv. nefnd þarf að fara yfir það. Hvað þýðir það ef fólk getur ekki skráð lén sín nema það sé orðið 18 ára? Eru margir undir 18 ára með skráð lén? Ég þekki það ekki. Væntanlega eru það einhverjir. Hvaða afleiðingar mundi það hafa ef það væri ekki leyft? Munu menn þá fara aðrar leiðir og láta einhverja aðra skrá lénið? Þetta er meðal þeirra fjölmörgu atriða sem verður að fara yfir í meðförum nefndarinnar. Ég treysti að það verði gert, að sjálfsögðu.

Hæstv. forseti. Frumvarpið sem hér er til umræðu hefur, eins og áður hefur komið fram, komið til meðhöndlunar á Alþingi. Segja má að umhverfis- og samgöngunefnd hafi á síðasta þingi hafið lítillega umræðu um þetta en það vék þó fyrir öðrum verkefnum þegar leið á síðasta vor. Frumvarpið vekur ýmsar spurningar eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hefur farið allrækilega yfir og ætla ég ekki að bæta miklu við það. Ég verð þó að segja að miðað við þau kynni sem ég hafði af þessu frumvarpi á vettvangi umhverfis- og samgöngunefndar á síðasta ári velkjast enn fyrir mér spurningarnar: Hver eru markmið þessa þingmáls? Hverju á að ná fram? Er til staðar eitthvert vandamál sem á að leysa með þessu og hvert er það þá? Hvert er vandamálið sem á að leysa með þessari lagasetningu? Mér hefur þótt skorta nokkuð á að það væri skýrt. Ég tek þessu máli þess vegna með allnokkrum fyrirvörum, m.a. á sömu forsendum og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson gerði í síðustu ræðu, og ætla ekki að endurtaka það sem hann sagði. Hins vegar mun ég sem nefndarmaður í umhverfis- og samgöngunefnd fylgja þessum spurningum eftir á þeim vettvangi. Í grundvallaratriðum finnst mér frumvarpið og greinargerð með því ekki útskýra fullnægjandi hvaða vandamál það er sem ætlunin er að leysa, hvaða nauðsyn er fyrir þessari lagasetningu og svo rekur maður augun í ýmislegt sem vekur spurningar, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hefur rakið. Hvers vegna er talin þörf á sérstökum lénaskatti hér á landi þegar ekki er um að ræða sambærilega gjaldtöku í löndunum í kringum okkur? Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, hæstv. forseti, en þetta er mál sem ég held að sé þörf á að fara vel yfir, ekki síst til þess að fá fram skýran og glöggan rökstuðning fyrir því hvaða vandamál á að leysa með þessari lagasetningu, hverju á að ná fram. Það að ekki séu til lög á einhverju sviði þarf ekki að vera vandamál í sjálfu sér ef sú starfsemi sem um er að ræða gengur ágætlega fyrir sig og er átakalaus.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa ágætu umræðu og koma inn á nokkur atriði sem hér hefur verið vakin athygli á. Í fyrsta lagi vil ég segja að ég ber mikið traust til þeirra sem reka fyrirtækið sem hefur landslénið okkar .is á sinni könnu. Frá því að það var einkavætt í byrjun þessarar aldar hefur gengið á ýmsu. Á tímabili var þetta fyrirtæki skuldsett upp í rjáfur, um var að ræða skuldsetta yfirtöku. Þá komu fram ásakanir um að mikill arður væri tekinn út úr fyrirtækinu sem hefur að vissu leyti einokunarstöðu á íslenskum markaði. Ég hef talað sem hagsmunaaðili fyrir samfélagið en líka sem neytandi. Ég er viðskiptavinur með .is, eins og svo mörg okkar. Þetta er takmörkuð auðlind. Við viljum vera í viðskiptum við þetta fyrirtæki. Sá háttur er hafður á í flestum ríkjum að samfélagið hefur með einum eða öðrum hætti aðkomu að sínum landslénum. Það höfum við ekki eftir að þetta var einkavætt á sínum tíma. Við stóðum frammi fyrir því fyrir nokkrum missirum, þegar við fórum að skoða framtíð þessa fyrirtækis, hvað ætti að gera. Ættum við að reyna að ná eignarhaldinu aftur til samfélagsins eða ættum við að búa því skilyrði sem væru arðvænleg í senn fyrir fyrirtækið og samfélagslegra þátta væri einnig gætt? Við tókum síðari kostinn. Spurt er: Hvers vegna á að setja á þennan skatt? Hvers vegna á að hafa þetta eftirlit? Jú, það er einmitt vegna þessa og það er sérstaðan, að fyrirtæki sem nýtur í raun einokunarstöðu þurfi að sæta einhverju eftirliti, að það sé ekki tekinn út úr því óhóflegur arður, og við viljum gæta að öryggi þessarar stofnunar sem er ekki bara fyrirtæki heldur stofnun sem heyrir til innviða samfélagsins. Í Finnlandi fór til dæmis lénið sem þá hafði verið einkavætt í þrot. Það er nokkuð sem við viljum ekki láta gerast hér á landi. Við reynum að gæta að hagsmunum notenda, neytenda, og við reynum líka að gæta að samfélagslegum öryggisatriðum. Menn spyrja hvers vegna aðeins lögráða einstaklingar eigi að hafa rétt til aðkomu að .is. Það er vegna þess að við viljum að þeir sem eru sjálfráðir, sem eru lögráða, komi þar að málum en ekki í gegnum einhverja aðra. Ég tel að með þessu frumvarpi séum við að þræða hinn gullna meðalveg að búa svo um að fyrirtækinu séu tryggð hagstæð rekstrarskilyrði en jafnframt sé gætt samfélagslegrar ábyrgðar. Þá vil ég heyra hvað það er sem menn telja vera ósanngjarnt í þessu efni. Ég hef ekki heyrt nein rök við þessa umræðu sem hníga í þá átt. Það sem við erum nákvæmlega að reyna að gera er að skapa lagaramma sem fyrirbyggir að það geti hent okkur sem gerðist í Finnlandi þar sem einkavætt fyrirtæki fór í þrot. Það viljum við ekki að gerist, annaðhvort með skuldsetningu eða með of mikilli arðtöku eins og gerðist hér á vissu tímabili, ekki núna, ekki í tíð núverandi eigenda þessa fyrirtækis sem hafa rekið það á mjög ábyrgan hátt og trúverðugan og af fagmennsku en það getur gerst ef við búum þessu fyrirtæki ekki þennan lagaramma. Við erum einfaldlega að reyna að gæta samfélagslegra hagsmuna. Þá verða menn að færa fyrir því rök ef við erum að gera það með ósanngjörnum hætti. Ég tel ekki að við séum að gera það. Hvað er ósanngjarnt við það að tryggt sé að tengsl séu á milli landslénsins sem tengt er við Ísland og þeirra sem nýta sér lénið, lands okkar og samfélags? Er það ekki það sem við viljum tryggja? Hvað er að því? Þarna erum við að reyna að hafa hófsama gjaldtöku til þess að tryggja hag minn sem notanda, sem neytanda, sem viðskiptaaðila, það er það sem við erum að reyna að gera. Eru menn á móti því? Við erum ekki að tala um hvert annað samkeppnisfyrirtæki á markaði. Við erum að tala um fyrirtæki sem gegnir samfélagslegu hlutverki, Íslandslénið. Ég hlusta eftir þeim jákvæðu röddum sem hér hafa heyrst. Ég veit að menn vilja að sjálfsögðu búa landsléninu lagaumgjörð sem gerir þetta tvennt í senn, tryggir rekstrarstöðu þessa fyrirtækis og um leið samfélagslega hagsmuni. Ég vona að okkur auðnist að afgreiða þetta frumvarp í góðri sátt áður en þingi lýkur í vor.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Hæstv. ráðherra kom inn á það sem ég kallaði eftir, þ.e. um mismunandi sýn hvers og eins á hlutina. Hæstv. ráðherra kallar 3,5% lénaskatt á þetta fyrirtæki hófsaman skatt. Ég hef aðra skoðun á því, mér finnst það ekki hófsamur skattur. Það er tífalt hærri skattur en önnur fjarskiptafyrirtæki borga. Eins og ég les frumvarpið og skil málið þá finnst mér mjög sérkennilegt að Póst- og fjarskiptastofnun geri alls konar kröfur til þessa fyrirtækis, jafnvel um aðskilnað í rekstri og annað, en síðan er ekki hægt að gera eðlilega kröfu til eftirlitsaðila, eins og í þessu tilfelli þar sem þetta er ekki gjald heldur skattur. Hæstv. ráðherra segist gæta samfélagslegra hagsmuna. Það eru engar deilur um það, við viljum öll vel, við erum bara með mismunandi sýn á hvað er best að gera. Eins og ég benti á hér áðan hefur gjaldið til notenda viðkomandi léna frá því á árinu 2000 lækkað um 65% að raungildi og lénaskatturinn færist auðvitað beint á notandann. Það gefur augaleið. Ég held að við séum sammála um það. Ef settur er skattur á fyrirtæki í svona starfsemi getur hann ekki farið neitt annað en á notandann. Það er ákveðin þversögn í því. Mig langar hins vegar að spyrja hæstv. ráðherra því að hann kom ekki inn á það sem ég kallaði eftir í sambandi við tengslin við Ísland áður en maður fær skráð lén. Hæstv. ráðherra kom inn á að það væri hans skoðun að notandi þyrfti að vera orðinn lögráða áður en hann fengi skráð lén. Það getur vel verið að það sé eðlilegt og skynsamlegt, ég hef ekki myndað mér neina skoðun á því. Hefur hæstv. ráðherra það við höndina hve margir einstaklingar, ef nokkrir, hafa skráð lén en eru ekki orðnir lögráða?

Hæstv. forseti. Ég vek athygli á því að í öðrum ríkjum þar sem landslénin eru annaðhvort sjálfseignarstofnanir eða í eigu ríkisins rennur allt gjaldið sem ég og þú og við öll borgum mánaðarlega til starfseminnar sjálfrar eða til ríkisins - allt. Í okkar tilviki rennur það líka í arð til eigenda fyrirtækisins. Það gerir það. Ég segi fyrir mína parta, sem er viðskiptavinur þessa fyrirtækis, að ég vil að það sé háð einhverri eftirlitsskyldu vegna þess að þetta er ekki markaðsfyrirtæki í eiginlegum skilningi. Þetta er landslénið sem ég er í viðskiptum við vegna þess að ég vil kenna mig við Ísland með léninu .is. En í öðrum tilvikum sem sagt og ég ítreka það rennur allt gjaldið til starfseminnar í formi sjálfseignarstofnunar eða þar sem það er í ríkiseign til ríkisins - allt saman. Hér erum við að tala um að örlítið brot renni til aðila sem sinnir eftirlitsskyldu fyrir mína hönd sem neytanda og ég skil ekki hvers vegna hv. þingmaður er andvígur því.

Ný stofnun.

Ný stofnun, gellur við í einum manni hér úti í sal. Það er ekki verið að tala um nýja stofnun, það er verið að tala um að fyrirtæki sem Sjálfstæðisflokkurinn einkavæddi í byrjun þessarar aldar, illu heilli, en sem betur fer hefur það verið vel rekið síðustu missirin og árin, ekki allan tímann. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég vil þó vekja athygli á því í þessari umræðu, sem ég nefndi hér áðan, að frá árinu 2000 hefur gjaldið vegna lénaskráningar lækkað um 65% að raungildi. Ég ætla að leyfa mér að hafa efasemdir um þá lækkun ef fyrirtækið hefði verið ríkisrekið. Ég ætla að leyfa mér að hafa þær efasemdir. Ég ætla ekki að vera með neinar fullyrðingar heldur leyfa mér að hafa efasemdir. Það er ekki reynslan af ríkisreknu fyrirtæki. Hæstv. ráðherra kemur hér inn á það sem snýr að því að fyrirtækið var einkavætt. Við breytum því ekki, alveg sama hvaða skoðun við höfum á því. Við erum bara stödd hér í dag og þurfum ekkert að taka djúpa umræður um það sem var, við breytum því ekki héðan í frá. Hæstv. ráðherra kom líka inn á það í ræðu sinni að þeir sem hafa byggt upp þetta fyrirtæki, þeir einstaklingar, hafi staðið sig einstaklega vel. Þeir sem hafa þróað þetta frá upphafi eiga mikið lof skilið fyrir það og hafa auðvitað staðið vel að rekstri þessa fyrirtækis. Það er mikilvægt að það komi líka fram. Við deilum ekkert um það. Ég verð að viðurkenna að það væri æskilegra fyrir hæstv. ráðherra að gera þessa kröfu til margra annarra stofnana. Það er ekki alveg samasemmerki á milli þess að vera með ríkisfyrirtæki og þess að það sé endilega hagkvæmara eða betra fyrir hagsmuni neytenda eða íbúa landsins. Mig langar að ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra ef hann hefur gögnin við höndina, ég geri ekki kröfu um slíkar útfærslur í þessari umræðu, því að mig langar að fá útskýringar á því hvort viðkomandi þurfi að vera lögráða eða lögaðili áður en hann skráir sig fyrir léni. Ég þekki það ekki, ég veit ekki hvaða annmarkar eru á því en mér finnst það frekar bratt. Eins væri gott ef hæstv. ráðherra gæti komið aðeins inn á tengslin við landið áður en maður skráir sig fyrir léni. Hvert er markmiðið með því í raun og veru?

Hæstv. forseti. Lögráða, það er vegna þess að þá er viðkomandi ábyrgur eigin gjörða. Hvers vegna tengsl við landið? Vegna þess að þetta er Íslandslénið. Þetta er lénið sem tengist landi og þjóð. Er eitthvað óeðlilegt við það að við viljum að einhver tengsl séu þarna á milli? Þetta er ekki eins og hver önnur markaðsvara. Ég geri mér grein fyrir því að fulltrúum þessa fyrirtækis, sem hugsa um hag fyrirtækisins og vilja ekki hafa neinar slíkar hömlur heldur bara víkka út landamæri þess og fá sem flesta kúnna, er þetta á móti skapi en við sem erum að hugsa um Íslandslénið og samfélagslega hagsmuni viljum setja þessar reglur. Hv. þingmaður segist ekki sjá ríkisstofnanir ganga í gegnum það sem þetta fyrirtæki hefur gert með tilliti til gjaldtöku og útgjalda. Gerir hv. þingmaður sér grein fyrir því að í kjölfar hrunsins, sem varð þess valdandi að gjaldstofnar ríkis og sveitarfélaga hrundu, höfum við skorið niður í útgjöldum til einstakra stofnana á bilinu 20–25% að raungildi? Það er það sem íslenskt samfélag hefur gengið í gegnum, 20–25% að raungildi höfum við verið að draga úr útgjöldum til almennra ríkisstofnana. Þetta hefur hent samfélag okkar. Eigum við ekki að sameinast um það að horfa á þessi mál með tilliti til og hliðsjón af hagsmunum íslensks samfélags? Það er fínt að menn komi hingað upp til að verja hagsmuni þessa fyrirtækis, það er ágætt, en menn verða líka að sýna samfélagslega ábyrgð í málflutningi sínum og horfa til samfélagslegra hagsmuna þó að þeir vilji reka hagsmuni fyrirtækisins sérstaklega. Ég hef reynt að haga málum þannig að lagaumgjörðin tryggi góða rekstrarstöðu þessa fyrirtækis og að við séum sanngjörn í öllu sem það snertir því að ég vil 

Virðulegi forseti. Ég ætla að segja í upphafi ræðu minnar að ég lít svo á að hæstv. ráðherra hafi mismælt sig þegar hann hélt því fram að ég væri hér eingöngu til þess að verja hagsmuni einhvers sérstaks fyrirtækis. Væri hægt að fá einn fund í salinn? Ég verð að líta svo á að hæstv. ráðherra hafi mismælt sig þegar hann sagði að ég standi hér í þessum stól til þess að verja hagsmuni sérstaks fyrirtækis en ekki hagsmuni neytenda. Ég trúi ekki öðru. Ég vil gera stuttlega grein fyrir því af hverju ég tala hér í þessu máli. Það er vegna þess að ég átti sæti í hv. samgöngunefnd á sínum tíma og þetta mál kom fyrst inn í þá fagnefnd. Eftir að við fengum frumvarpið í hv. nefnd þá vissum eða skildum við í raun og veru ekkert um hvernig þessi rekstur væri. Ég viðurkenni það fúslega. Það varð til þess að nokkrir nefndarmenn í samgöngunefnd, þvert á pólitíska flokka, gerðu sérstaka ferð til þess að heimsækja fyrirtækið sem um ræðir, kynna sér starfsemina og átta sig á umfanginu. Það var ekkert annað. Reyndar forfölluðust tveir af fjórum sem ætluðu að fara, en ég og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson fórum og áttum góðan fund með forsvarsmönnum fyrirtækisins. Það var bara til þess að kynna okkur málið sem við vorum með til meðferðar í hv. nefnd á þeim tíma. Við litum á það sem eftirlitshlutverk með að standa að lagasetningu og skyldu okkar sem hv. þingmenn. Það var eingöngu vegna þess. Því hef ég fylgst með þessu máli þótt ég sé hættur í hv. samgöngunefnd og eigi ekki sæti þar lengur eftir að hún var sameinuð. Ég er ekki að verja hagsmuni einhvers fyrirtækis á kostnað neytenda, það er algjörlega af og frá. Hver er svo niðurstaðan? Hver er svo raunin? Förum aðeins yfir það. Ég fór yfir það hér áðan og það kom fram á visir.is í gær að þetta fyrirtæki hefur lækkað gjaldið vegna lénanna að raungildi um 65% frá árinu 2000. Það er staðreynd. Ég hef engin tengsl við þá sem stýra þessu fyrirtæki. Ég hef farið og heimsótt þá, talað við þá í síma, en ég þekki þá ekki neitt. Hvorki Jens Pétur né Maríus. Við fórum og kynntum okkur starfsemina. Þeir byggðu þetta fyrirtæki upp og hver er árangurinn? Eitt öruggasta lén í heimi. Ég held að það sé ekki umdeilt. Síðan verða menn auðvitað að fara varlega. Ég taldi mig vera bara með efnislegar spurningar í þessari umræðu. Ég var ekki með neinar fullyrðingar og ég held að ég og hæstv. ráðherra deilum ekki um að við viljum auðvitað reyna að búa um umhverfið þannig að það sé sem best fyrir neytendur og líka rekstur fyrirtækisins. Það er auðvitað sameiginlegt markmið. Ég bið hæstv. ráðherra um að nefna eitt dæmi þar sem ég var með einhverjar fullyrðingar eða annað en bara efnislegar spurningar gagnvart þeirri skyldu að afla sér upplýsinga um þau lög sem verið er að samþykkja. Það mætti kannski vera algengara að menn vissu hvað þeir væru að samþykkja hér í þessum sal, þó það eigi ekki við um hæstv. ráðherra. Því ekki getur maður séð það oft og tíðum, þó það snúi ekki hér að þessu máli, að þeir sem eru að samþykkja það sem verið er að gera hafi hugmynd um hvað það er. Það væri kannski æskilegt að menn kynntu sér það. Mér fannst ég vera með efnislegar spurningar og vangaveltur. Hæstv. ráðherra svaraði sumu. Hann kom með sína sýn á það sem sneri að tengslum við landið og lögráða einstaklingum. Hann færði sín rök fyrir lénaskattinum, honum finnst hann hóflegur, mér finnst hann ekki hóflegur. Lénaskatturinn er tíu sinnum hærra gjald en önnur fjarskiptafyrirtæki þurfa að greiða. Er það ekki hér sem við eigum að hafa rökræðuna? Hafa hér orðaskipti? Ég hélt það og hæstv. ráðherra hefur nú verið, að minnsta kosti þau kynni sem ég hef haft af honum, málefnalegur í sínum málflutningi, hvort sem það er í þessu máli eða öðrum.

Hæstv. forseti. Til að taka af allan vafa þá tel ég þann þingmann sem hér talaði vera mjög málefnalegan og sanngjarnan mann. Ég er ekki að gefa í skyn að neitt annarlegt vaki fyrir honum í þessu máli, né nokkru öðru máli sem hann hefur látið til sín taka hér á þinginu. Alls ekki. Svo það sé alveg skýrt. Það sem ég er hins vegar að segja er að hér vegast á hagsmunir. Annars vegar samfélagslegir hagsmunir og hins vegar hagsmunir þessa fyrirtækis. Það kom mér á óvart að heyra þann málatilbúnað sem forsvarsmenn fyrirtækisins hafa haft uppi núna á síðustu vikum eftir að ég setti fram nýja útgáfu af þessu frumvarpi, þar sem tekið er tillit til sjónarmiða þeirra. Ég er einfaldlega að segja að mér hefur fundist, og það er gagnrýni mín á hv. þingmann, röksemdir hans og málflutningur vera svona á vogarskálarnar með hagsmunum þessa fyrirtækis. Ég er ekki að væna hv. þingmann um neinn óheiðarleika í því efni. Mér hefur bara fundist það. Ég tel hins vegar að hinir samfélagslegu hagsmunir vegi þyngra og komi fram í því frumvarpi sem ég er að setja fram. Ég er ekki að væna hv. þingmann um nokkurn óheiðarleika eða um að draga taum fyrirtækisins á nokkurn óheiðarlegan hátt, ég er alls ekki að segja það. Ég er hins vegar að segja að ég tel að við höfum fundið hinn gullna meðalveg til að tryggja hagsmuni þessa fyrirtækis þannig að því vegni sem allra best en jafnframt samfélagslega hagsmuni. Ég tel að okkur hafi tekist það.

Virðulegi forseti. Ég sagði í upphafi ræðu minnar áðan að ég teldi að hæstv. ráðherra hefði mismælt sig, en kannski er niðurstaðan sú að ég hafi bara misskilið hæstv. ráðherra. Eins og ég sagði þá hefur hæstv. ráðherra yfirleitt verið málefnalegur í sínu máli, þau skipti sem ég hef átt orðaskipti við hann og hlustað á hann. Hæstv. ráðherra segir að þær athugasemdir og spurningar sem ég hef borið upp og lúta að meðferð þessa máls hafi kannski verið þær athugasemdir sem hafa komið fram af hálfu fyrirtækisins. Það má vera rétt, vegna þess að þegar við skoðum hvernig þetta er í raun og veru þá komu auðvitað athugasemdirnar þaðan þegar þetta mál kom fram. Athugasemdirnar voru við lagasetninguna sem slíka því engin lög hafa verið sett um þetta og menn voru auðvitað varaðir við því hvaða áhrif það getur haft. Þess vegna er auðvitað mikilvægt að menn fari bara yfir það. Ég er ekki búinn að komast að niðurstöðu. Ég var ekki með neinar fullyrðingar hér áðan um að þetta væri með þessum hætti eða öðrum. Ég var bara að kalla eftir upplýsingum, engu öðru. Ég tók það sérstaklega fram í byrjun ræðu minnar. Hæstv. ráðherra var nú ekki kominn, var hér bara til hliðar og hefur kannski ekki heyrt að ég fagnaði þeirri breytingu sem hæstv. ráðherra hafði gert. Annars vegar á tímabundnu starfsleyfi eða fimm ára starfsleyfi, ég gagnrýndi það mjög. Í greinargerðinni gerði ég alvarlegar athugasemdir við að í frumvarpinu komi fram að kvartað hefði verið undan viðkomandi fyrirtæki, ég er ósáttur við það og hefði viljað sá það fara út. Ég hef ekki séð það í lagatexta áður og finnst ekki æskilegt að það sé þar inni. Annars hafa athugasemdir mínar í þessari umræðu eingöngu verið að kalla eftir bæði þeim markmiðum sem verið er að setja fram og einnig skýringu á hvers vegna hlutirnir eru settir fram með þeim hætti. Ég hef ekki verið að kveða upp úr um nokkurn skapaðan hlut, nema okkur greinir jú á um, sem og oft áður, hvort skatturinn sé hóflegur eða ekki. Það er svo sem ekkert nýtt, en umræðan hefur verið með þeim hætti. Niðurstaðan er kannski sú að þessi hörðu viðbrögð mín hér áðan voru þau að ég hafi kannski misskilið hæstv. ráðherrann en hann ekki mismælt sig.

Hæstv. forseti. Ég vil minna á að í fjarskiptaáætlun sem samþykkt var hér á þinginu er það markmið sett að við setjum lög um landslénið, þetta er nokkuð sem við höfum samþykkt á Alþingi. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið þá voru um 7 þúsund lén skráð árið 2004 og árgjaldið þá um 12.500 krónur. Veltan var þá tæpar 90 milljónir króna. Í dag eru 41 þúsund skráð lén og árgjaldið orðið miklu minna, tæpar 7 þúsund krónur, en veltan um 290 milljónir króna. Þetta eru upplýsingar sem ég hef fengið. Þessi heimur er á breytingu og það er ein ástæðan fyrir því að við teljum að unnt sé að lækka gjaldið sem við setjum á .is sem þessu nemur. Það vakir alls ekki fyrir okkur að gera þetta að einhverri féþúfu nema síður sé. Það er markmið okkar að fyrirtækinu vegni vel en við viljum ekki að óhóflegur arður sé tekinn út úr því, alls ekki. Við erum að sjálfsögðu tilbúin að hafa þetta til stöðugrar endurskoðunar í ljósi þróunar í þessum efnum. Við erum ekki að fara út í óhóflega eða ósanngjarna gjaldtöku, að því er við teljum, enda er það ekki eitthvað sem vakir fyrir okkur. Við erum einfaldlega að setja lagaramma og gjaldtöku sem kostar eftirlit sem þjónar okkur sem samfélagi og okkur sem erum viðskiptaaðilar við þetta fyrirtæki.

Virðulegi forseti. Ég ber bara fulla virðingu fyrir skoðunum hæstv. ráðherra þó að okkur greini á um einstaka mál. Sérstaklega kannski ákveðin atriði í þessu frumvarpi sem hér er til umfjöllunar, en auðvitað ber maður virðingu fyrir skoðunum hæstv. ráðherra. Það er eitt sem ég vildi koma aðeins inn á hér, sem ég gerði ekki í ræðu minni. Nú er búið að setja inn ákvæði um að ef til stendur að selja viðkomandi fyrirtæki að hluta eða öllu leyti þá hefur ríkið forkaupsrétt. Menn bregðast við því sem þeir hafa haft áhyggjur af, þegar fyrirtækið var einkavætt og það sem þá gerðist. Búið er að byggja fyrir það, ef breyting verður á því. Lénunum hefur auðvitað fjölgað og það er það sem gerist þegar menn eru með góðan rekstur og halda vel utan um fyrirtæki, þá aukast viðskipti við viðkomandi fyrirtæki. Ég benti á það í umræðunni áðan að þetta lén er eitt öruggasta og besta lén í heimi. Það er mér sagt og hefur komið fram í fjölmiðlum. Það er auðvitað þess vegna sem það gerist. Það er ekki bara vegna þess að menn vilji skrá einhver lén án þess að einhver árangur eða ástæða sé til þess. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt. Um það deilum ég og hæstv. ráðherra ekki. Þeir sem stýra þessu fyrirtæki hafa staðið sig vel. Þeir hafa í raun og veru byggt upp internetið á Íslandi og eiga miklar þakkir skildar fyrir það. Eins líka fyrir að halda utan um málefni .is þegar það fór á vergang eins og hæstv. ráðherra kom inn á áðan. Það er auðvitað mikilvægt að hv. nefnd fari ítarlega yfir þetta og ég efast ekki um að það verði gert. Mér finnst reglugerðarheimildirnar miklar, sérstaklega þær sem snúa að starfsleyfunum. Oft hefur verið haft orð á því að reglugerðarheimildir til hæstv. ráðherra séu miklar en þarna eru líka töluverðar heimildir opnar fyrir Póst- og fjarskiptastofnun.