Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (EmJ) : Þetta er síðara kvöldið, sem útvarpsumr. fer fram nú, og eru ákveðnar tvær umferðir fyrir flokkana í kvöld. Í þeirri fyrri fær hver flokkur 20 mínútur til umráða, en í hinni síðari 10 mínútur. Röð flokkanna er í kvöld þannig, að fyrstur er Sjálfstfl., þá Framsfl., þriðji í röðinni er Alþfl. og að lokum Sameiningarfl. alþýðu, sósíalistafl. Þá hefst umr., og tekur fyrstur til máls, af hálfu Sjálfstfl., hv. 11. landsk. þm., Gunnar Thoroddsen.



Það frv., sem hér liggur fyrir til 3. umr., fjallar um hið alkunna kjördæmaskipunarmál. Það mál hefur þó lítt verið gert að umtalsefni í umr., heldur hafa þær snúizt um þjóðmálaástandið í heild, dýrtíðar- og verklýðsmálin, og frá hendi Framsfl. hafa þær beinzt nær eingöngu að því að sýna Fjallkonunni fram á, að hún geti ekki þrifizt, án þess að Framsfl. fari með stjórn landsins, hún geti ekki lifað án þeirra Hermanns Jónassonar og Eystein Jónssonar. Áður en ég ræði þjóðmálaástandið og svara ádeilum hv. 1. þm. S.-M. í gærkvöld, vil ég aðeins drepa á kjördæmaskipunarmálið. Þetta frv. fjallar um þrjár breyt. á kjördæmaskipuninni, út af þeim breyt. ætlaði Framsfl. að tryllast í vor og sumar, rauf stjórnarsamvinnuna við Sjálfstfl., og svo hefur ofstopinn verið mikill, að forráðamenn Framsóknar hafa tæpast haldið heilum sönsum síðan um krossmessu. Þeir skáru upp herör um land allt og ákölluðu bændur og búalið að veita sér vígsgengi til þess að vernda sérréttindi Framsfl., vernda og viðhalda ranglætinu í skipan Alþ. Framsfl. setti sérmark í kosningabaráttunni: Hann krafðist stöðvunarvalds gegn þessu máli. Til þess þurfti hann að fá 24. þm. Þetta tókst ekki, heldur fékk hann aðeins 20. Þótt flokkurinn ynni í einstökum kjördæmum bráðabirgðasigra, er heildarútkoma kosninganna sú, að Framsfl. tapaði því máli, sem hann setti á oddinn. Samt sem áður gerist hann svo djarfur að krefjast þess af hinum flokkunum þremur, að þeir svíki málstað sinn, bregðist þeim loforðum, sem gefin voru í kosningabaráttunni um lausn þessa máls. Þessu fáheyrða tilboði framsfl. hefur verið hafnað, og því voru gerð svo góð skil í umr. hér í gærkvöld, að ekki gerist þörf á að bæta þar miklu við. En þegar litið er á þessar þrjár breyt. á kjördæmaskipuninni og athuguð fortíð Framsfl. í því máli, þá verður gersamlega óskiljanlegt, að hann skuli hafa leyft sér annan eins málflutning í því og hann hefur gert, bæði fyrir og eftir kosningar. Breytingarnar þrjár voru: 1. Hlutfallskosning í tvímenningskjördæmum, 2. sérstakur þm. fyrir Siglufjörð, 3. 8 í stað 6 þm. í Reykjavík. Um l. atriðið er það sannað, að Framsfl. hefur beitt sér fyrir sams konar kosningatilhögun til búnaðarþings, að formaður flokksins hefur í riti sínu „Komandi árum“ talið hlutfallskosningu sjálfsagða og jafnvel viljað ganga lengra en hér er gert: afnema hin einstöku kjördæmi og steypa þeim saman í fá og stór kjördæmi með hlutfallskosningu. Loks er það vitað, að Framsfl. vildi árið 1932 gjarnan hugsa sér þann möguleika að taka upp hlutfallskosningar í tvímenningskjördæmum, enda sýndi hann þann vilja sinn í verki 1936 með kosningatilhöguninni til búnaðarþings. Um 2. atriðið, þm. fyrir Siglufjörð, vil ég aðeins benda á það, að á þingi 1933 fluttu þm. úr Framsfl. till. um að gera ekki aðeins Siglufjörð að sérstöku kjördæmi, heldur alla kaupstaði landsins. Um 3. atriðið, 8 þm. í stað 6 í Rvík, vil ég benda á það, að á þingi 1932 bar Framsfl. sem heild fram till. um, að Rvík hefði 8 þm. Tíminn segir þá, að Framsfl. telji sjálfsagt að taka tillit til óska Reykvíkinga og ákveða þeim þá þingmannafjölgun, sem hæfileg mætti teljast. Þá voru kjósendur í Rvík 14500, og Framsfl, taldi 8 þm. hæfilega, nú eru þeir 25 þúsund, og þá eru 8 þm. þjóðhættulegt tilræði. Af þessu má sjá, að Framsfl. hefur áður í umr. um kjördæmamálið sjálfur aðhyllzt og jafnvel borið fram allar þær þrjár breyt., sem nú er verið að gera. Nú telur hann það fjörráð við sveitir landsins, það sama, sem hann hefur sjálfur samþ. Eftir kosningarnar, þegar kjósendur ættu að geta íhugað þetta mál með meiri ró, er rétt að rifja upp þessi atriði, sem sýna, hversu blygðunarlausan málflutning sumir stjórnmálamenn leyfa sér, málflutning, sem minnir á vísu Andrésar Björnssonar, er hann orti í öðru sambandi út af hringlandahætti og skoðanaskiptum. Flokkurinn þakkar fögrum orðum fyrir það að gera þetta, sem hann þakkaði forðum, að þá var látið vera. Fleiri orðum skal ég svo ekki fara um kjördæmamálið. Það verður afgr. endanlega næstu daga, og í haust verður kosið eftir hinni nýju skipan. Vil ég næst víkja að dýrtíðarmálunum, sem hv. 1. þm. S.-M., Eysteinn Jónsson, varð svo tíðrætt um í gærkvöld. Hv. þm. vildi auðvitað, eins og framsóknarmanna er vandi, skella allri skuld hinnar vaxandi dýrtíðar á Sjálfstfl. Þar kveður við sami söngurinn og áður: Fyrir þá sök, að Sjálfstfl. hafi neitað að fallast á lögfestingarfrv. Eysteins Jónssonar í fyrrahaust, þá beri Sjálfstfl. alla sök á dýrtíðinni. Ég vil nú benda hv. þm. á, að frá því, er frv. hans var fellt og þangað til gerðardómsl. voru sett, leið aðeins rúmur mánuður, og á þeim tíma óx dýrtíðin sáralítið, og það litla, sem hún hækkaði þá, var fyrir aðgerðir framsóknarmanna. En ástæðan til þess, að Sjálfstfl. felldi frv. Eysteins Jónssonar, var meðal annars sú, að frv. var svo vanhugsað og ranglátt, að engin tök voru á að gera slíkan óskapnað að lögum. Gagnvart launastéttunum, verkamönnum og öðrum, er laun taka, var frv. ranglátt, þar sem ekki átti aðeins að banna grunnkaupshækkanir, heldur og að binda dýrtíðaruppbótina þannig, að þótt dýrtíðin hækkaði, áttu launamenn ekki að fá hærri verðlagsuppbót en 172, eins og vísitalan var í október. En gagnvart bændum var frv. einnig vanhugsað, því að afurðaverð þeirra átti að lögbinda, rígskorða, og það mátti alls ekki hækka, þótt kaupgjald í sveitum og annar tilkostnaður kynni að hækka. Af þessum ástæðum vildi Sjálfstfl. ekki ganga inn á þessa ósanngjörnu og vanhugsuðu till. En það var einnig önnur ástæða, og hún var sú, að Sjálfstfl. kýs jafnan heldur í samræmi við grundvallarstefnu sína, að leysa málin af frjálsum leiðum heldur en með lögþvingun, sem Framsfl. er svo tamt að grípa til. Um áramótin síðustu voru svo gerðardómsl. sett. Að þau hafi verið eitt og hið sama sem Eysteinsfrv., er fjarri öllum sanni. Með gerðardómsl. voru einmitt fyrir atbeina Sjálfstfl. afmáðir hinir miklu gallar lögfestingarfrv. Með gerðardómsl. var tryggt, að launamenn fengju fulla dýrtíðaruppbót og lagfæringu og samræmingu grunnkaups í vissum tilfellum, og gagnvart bændum var það tryggt í sjálfum l., að gerðardómurinn skyldi hækka afurðaverðið í samræmi við aukinn tilkostnað. Á Eysteinsfrv. og gerðardómsfrv. var því reginmunur. Þeim var það sameigið, að gripið var til lögþvingunar, en þvingunarráðstafanir eru Framsfl. jafngeðfelldar og Sjálfstfl. eru þær ógeðfelldar. Sjálfstæðismenn töldu yfirleitt, að þessi lagasetning um áramótin væri þjóðarnauðsyn. Það væri óhugsandi að stöðva dýrtíðina, nema binda hvorttveggja í senn, verðlag á vörum og kaupgjaldið. Því að sú röksemd, sem þá var oft haldið á loft, að kaupgjald í landinu hefði engin áhrif á dýrtíðina, er vitaskuld fjarstæða einber. Um áhrif gerðardómsl. má segja, að þau hafi bæði borið árangur og ekki náð tilgangi. Þau náðu árangri að því leyti að stöðva dýrtíðarölduna, a. m. k. í bili. Vísitalan, sem á að sýna verðlagsbreyt. á nauðsynjum almennt, hafði farið ört hækkandi mánuð eftir mánuð. En við setningu gerðardómsins brá svo við, að þessi alda stöðvaðist. Vísitalan fyrir janúar var 183, og hún hækkaði ekki um eitt stig á 7 mánuðum. En gerðardómsl. hafa að öðru leyti ekki náð tilgangi sínum: að halda kaupgjaldi í landinu sem næst óbreyttu. Verulegar kaupgjaldshækkanir hafa orðið, bæði til sjávar og sveita, án þess að stjórnarvöld landsins hafi fengið rönd við reist. Þessar kauphækkanir reynir svo Framsfl. að notfæra sér til pólitísks framdráttar á hinn ósvífnasta hátt. Þessar kjarabætur launafólksins heita á máli Framsfl. upplausn; því er slegið föstu og barið fram af dæmafáu blygðunarleysi, að Sjálfstfl. beri ábyrgð á þessari svo kölluðu upplausn og hún stafi fyrst og fremst af því, að Framsfl. eigi ekki lengur fulltrúa í ráðherrastólunum. Það er nú rétt að reyna að gera sér ljóst, hverjar orsakir liggja til þess, að löggjöfinni hefur ekki tekizt að halda kaupgjaldinu óbreyttu og vinna þannig á móti dýrtíðinni. Því er fljótsvarað: Það er hin gífurlega eftirspurn eftir vinnuafli, sem hefur sprengt gerðardómsl. Það var öllum ljóst, strax þegar þau voru sett, að þessum ráðstöfunum stafaði mikil hætta af því, ef setuliðsvinnan héldi áfram í stórum stíl. Enda reyndist það svo, að hin mikla eftirspurn eftir verkafólki til sjávar og sveita handa útvegi, landbúnaði, herliði o. s. frv., leiddi af sér kauphækkanir samkv. órjúfanlegu lögmáli viðskiplalífsins um framboð og eftirspurn. Gerðardómsl. voru brotin leynt og ljóst, með eftirvinnu- og meturvinnuloforðum, og farið í kringum þau á hinn margvíslegasta hátt. En það, sem reið l. svo að fullu, var beinlínis hættan á því, að erlent vald hlutaðist til um mál okkar og tæki siglingarnar að meira eða minna leyti í sínar hendur. Þetta gerðist í kaupdeilu við höfnina hér í Rvík, og hæstv. forsrh., Ólafur Thors, hefur hér á hv. Alþ. skýrt frá alvarlegum aðvörunum frá erlendum valdhöfum vegna þessarar deilu. Og þá var um tvennt að ræða: Að afnema kaupgjaldsákvæði gerðardómsl. eða eiga á hættu alvarlega íhlutun um mál okkar. Það var vitaskuld rétt af hæstv. ríkisstj. að velja fyrri kostinn. Annað hefði verið fjörráð við fullveldi íslenzka ríkisins. En fyrir þessum óhrekjandi sannindum loka framsóknarmenn á þingi augum og eyrum. Hvað varðar þá um staðreyndirnar? Hvað varðar þá um málin, þegar þeir eru komnir í stjórnarandstöðu, eins og gætnasti maður þeirra sagði, og hvað mun þá um innrætið og hugsunarháttinn hjá hinum framsóknarmönnunum, sem minna hafa vitið? Hvað varðar yfirleitt Framsfl. nú. um nokkuð annað en ráðast að ríkisstj. og stuðningsmönnum hennar, kenna stj. um allt, sem aflaga fer í landinu, róa að því öllum árum að telja fólki trú um, að hér ríki upplausnarástand, og ráðast svo að stj. fyrir það, að hún ráði ekki við neitt, og hafi ekki styrk til að standa gegn upplausninni? Málflutningur Framsfl. er þessi: Meðan við vorum í stjórn, lék allt í lyndi, gerðardómsl. voru framkvæmd og þeim var alls staðar hlýtt; en síðan okkur var sagt upp vistinni, á krossmessu í vor, hefur allt leikið lausum hala, upplausnarástand í þjóðfélaginu, - og allt er þetta verk Sjálfstfl. Ég hef rakið hér ástæðurnar til þess, að gerðardómsl. náðu ekki öllum tilgangi sínum. Og um leið og Sjálfstfl. sá fram á þennan sannleika, þá hafði hann líka manndóm til að taka afleiðingunum og nema þetta ákvæði l. úr gildi. Hann hafði ekki aðferð strútsins, að stinga höfðinu niður í sandinn til að fela sig, þegar háski er á ferðum. En nú vil ég athuga framkomu árásarmannanna sjálfra, framsóknarmanna, sem ætla sér þá dul að varpa yfir sig helgihjúp og vilja láta. þjóðina taka sig í dýrlingatölu á dýrtíðarmálunum. Skyldu þeir nú vera hreinir og flekklausir sem englar? - Hefðu gerðardómsl. náð tilgangi sínum, ef Framsfl. hefði verið áfram við stjórn? Og voru engin merki þessarar upplausnar, sem Framsfl. hefur svo gaman af að tala um, farin að gera vart við sig, einmitt meðan Hermann Jónasson og Eysteinn Jónsson sátu við stjórnvölinn? Þegar gerðardómsl. voru sett 8 jan. s. l., stóðu yfir 5 verkföll iðnstétta í Reykjavík. Gerðardómsl. mæltu svo fyrir, að verkföll væru ólögleg og einnig þessi verkföll, sem þegar voru hafin. Þungar fjársektir voru lagðar við, ef út af var brugðið. En hvað gerðist? Öll fimm verkföllin halda áfram, enginn þeirra manna, sem í verkföllunum stóðu, mætti til vinnu næsta dag né næstu daga né næstu vikur. Hvar voru þá hin sterku tök Framsóknar og forsrh. hennar? Hann hreyfði ekki hönd né fót til að framfylgja l. né til að koma fram ábyrgð á hendur hinum brotlegu. Með þessu afskiptaleysi sínu var það hann, forsætis- og dómsmálaráðherrann, sem manna freklegast braut l., sem hann hafði sjálfur sett, og er það raunar ekki nýlunda, því að hann hefur æfingu í því, frá skipun sýslumannsins í Árnessýslu fyrir nokkrum árum, að þverbrjóta l. um leið og hann setur þau. Ég er ekki að fullyrða, að slíkar ráðstafanir út af verkföllunum hefðu verið æskilegar eða borið árangur. En þegar Eysteinn Jónsson segir, að núv. stj. hafi sýnt algera vanhirðu um framkvæmd laganna, þá eru þeir vissulega að varpa grjóti, sem í glerhúsi búa. Ríkisstj. hafði skipað 5 menn í gerðardóminn og gert það að borgaralegri skyldu að taka þar sæti. Þetta hlaut að verða óvinsælt og vandasamt verk, og því fremur hefði forsrh. átt að veita þeim nokkra vernd. Í blöðum og á mannfundum var ráðizt heiftarlega á þessa menn og jafnvel gerðar formlegar fundar samþykktir til þess að ærumeiða meðlimi gerðardómsins. Þeim var brugðið um vísvitandi hlutdrægni og misnotkun starfs síns. En þótt þessi blaðaskrif og svæsnu samþykktir vörðuðu við l., sá dómsmrh., Hermann Jónasson, enga ástæðu til að taka upp hanzkann fyrir þessa trúnaðarmenn ríkisstj. og veita þeim réttarvernd. Hann lét sér í léttu rúmi liggja, þótt þeir væru svívirtir, meðan þeir voru samkv. borgaralegri skyldu að vinna verk sín fyrir þjóðfélagið, eftir því sem l. landsins og sannfæring þeirra sagði fyrir. Og á samri stundu og framsóknarmenn ákváðu að hlaupast undan ábyrgð í ríkisstj., hófu þeir beinan áróður gegn þessari löggjöf. Einn helzti áhrifamaður þeirra, Vilhjálmur Þór bankastjóri, sagði sig úr gerðardóminum, og Hermann Jónasson tók lausnarbeiðni hans til greina. Þar með var gerðardómurinn óstarfhæfur um tíma; virtist þetta vissulega gert til þess að grafa undan gerðardóminum. Í útvarpsræðu rétt fyrir kosningarnar flutti Hermann Jónasson, þm. Str., beinlínis hvatningarorð til launastéttanna um auknar kaupkröfur. Hann mælti á þessa leið : „Hvers vegna skyldu sjómenn á vélbátaflotanum ekki krefjast sömu áhættuþóknunar og hinir? Hvers vegna skyldu embættismenn ríkisins lengur sitja hjá, þegar aðrir leggja út í hið mikla kapphlaup? Hvers vegna skyldu húseigendur og aðrir fasteignaeigendur ekki hugsa til að hækka leigutekjur sínar? Er nokkur von til þess, að bændur uni því lengur, að kaupgjald þeirra sé bundið með lögákveðnu afurðaverði?“ Voru þessi ummæli liður í baráttunni fyrir gerðardómslögunum ? Hina fyrstu fjóra mánuði, sem gerðardómsl. giltu, voru þau brotin á ýmsan hátt, farið í kringum þau með loforðum um eftirvinnu, meiri greiðslu fyrir tíma, sem aldrei voru unnir, með hækkun kaups í vegavinnu, - allt undir handarjaðri Hermanns Jónassonar og Eysteins Jónssonar. Allan þennan tíma sátu þeir í stj. Um kaupgjald í sveitum kom fljótt í ljós, að 1. voru óframkvæmanleg, ef landbúnaðurinn átti ekki að leggjast í auðn. Ef bændur áttu að fá vinnukraft, var ekki hægt að halda óbreyttu kaupi frá í fyrra. Allt var þetta að gerast, meðan þessir tveir ráðh. Framsfl. sátu við stjórn. Það er því hin ófyrirleitnasta rökfölsun, að kaupgjaldshækkanir í landinu hafi fyrst hafizt, eftir að sjálfstæðismenn tóku einir við stj. En ef það er rétt, sem framsóknarmenn halda fram, að öll þessi gífurlega „upplausn“ hafi orðið afleiðing af brottför þeirra úr ríkisstj. og að þeir sjálfir hafi séð þessa eyðileggingu fyrir, hvílíkt himinhrópandi ábyrgðarleysi hefur það þá verið af Framsfl. að rjúfa stjórnarsamvinnuna í vor og hlaupast undan merkjum. Hv. 1. þm. S.-M. sagði í ræðu sinni, að bændur fái ekki vinnufólk. En sú speki! Veit það ekki hvert mannsbarn í landinu? - En eru bændur nokkru bættari, þótt 1. þm. S.-M. uppgötvi þessi sannindi og áfellist núv. ríkisstj. fyrir? Hvaða ráðstafanir hafði þessi hv. þm. eða meðráðh. hans, þm. Str., gert, meðan þeir sátu að völdum í allt vor, fram í miðjan maí, til að tryggja bændum kaupafólk? Engar ráðstafanir, bókstaflega engar. Hv. þm. sagði, að stj. mokaði fé úr ríkissjóði til að halda niðri verðlagi. Í öðru orðinu er stj. ásökuð fyrir að gera ekki neitt á móti dýrtíðinni, í hinu fyrir að veita fé úr ríkissjóði til þess. Þessi hv. þm. bar fram frv. í fyrra haust um að veita 8 millj. úr ríkissjóði til að halda niðri dýrtíðinni. Nú ræðst hann á núv. ríkisstj. fyrir hið sama. Eða er þm. að telja eftir þær fjárveitingar, sem núv. stj. hefur beitt sér fyrir, til þess að bændur landsins geti fengið síldarmjöl fyrir 32 krónur í stað 50–60 króna? Það er alveg rétt, að atvinnulíf okkar er í háska statt vegna vinnufólkseklunnar. En til þess að bæta úr henni er ofstopi og einsýn stéttarpólitík Framsfl. áreiðanlega ekki leiðin. Eitt það fyrsta, sem gera þarf í þeim málum, er að leita samvinnu við verkalýðssamtökin um að fá heildarsamninga um kaupgjald, tryggja jafnframt, að hinn svonefndi „skæruhernaður“ í kaupgjaldsmálum hætti, að í kaupkröfunum verði staðar numið og vinnufriður tryggður. Í samræmi við þessa skoðun höfum við þrír þm. Sjálfstfl. flutt svohljóðandi þáltill. í sameinuðu þingi, á þskj. 27: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að hefja nú þegar samvinnu við verkalýðssamtök landsins um ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir, að atvinnuvegir þjóðarinnar bíði hnekki eða afrækist að meira eða minna leyti vegna vinnuaflsskorts af völdum hinna fjölþættu framkvæmda erlendra hernaðaraðila í landinu. Njóti ríkisstj. í þeirri viðleitni stuðnings og samvinnu Búnaðarfélags Íslands, Fiskifélagsins, Landssambands iðnaðarmanna og annarra samtaka, sem forustu hafa í hinum ýmsu greinum atvinnulífsins. Jafnframt leiti ríkisstj. nú þegar nýrra samninga við stjórnir setuliðanna um þessi mál.“ Alþ. og forráðamenn þjóðarinnar verða að horfast í augu við staðreyndirnar. Ein þeirra er sú, að verkalýðssamtökin eru aðili í landinu, ekki sízt nú, þegar svo gífurleg eftirspurn er eftir vinnuafli, - aðili, sem ekki verður gangið fram hjá, þegar tryggja þarf tilveru og framtíð íslenzkra bjargræðisvega. Framsóknarmenn hafa lýst því með sterkum lítum, hvílíkur þjóðarvoði sé og hafi verið á ferðum við brottför þeirra úr ríkisstj. og hvílík þjóðarnauðsyn sé á samstarfi stjórnmálaflokkanna. En hvernig fær þessi samstarfssöngur samrýmzt því, að Framsfl, hefur margrofið samstarf um ríkisstj. eða sett þau ósvífnustu skilyrði fyrir samstarfi, að aðrir flokkar gerist opinberir svikarar við kjósendur sína. Ef Framsfl. vill taka upp heiðarlegt samstarf við hina flokkana, þá er það vel. En það er hægt að stjórna landinu án Framsfl. Og eitt hefur græðzt á stjórnarandstöðu Framsfl.: Hann hefur sýnt sig sem einhvern ófyrirleitnasta stjórnarandstæðing, sem hér hefur verið, jafnvel ekki skirrzt við að grafa undan þeirri löggjöf, sem hann sjálfur hefur talið þjóðarnauðsyn og stært sig af að hafa sett, og leyfir sér loks að gera það að skilyrði fyrir samvinnu við aðra flokka á þessum alvörutímum, að þeir flokkar gangi á gefin loforð við kjósendur landsins. Við næstu kosningar gefst þjóðinni kostur á að sýna, að hún óskar ekki eftir slíkum óheillavinnubrögðum í íslenzkum þjóðmálum.

Forseti (EmJ) : Hv. 11. landsk. (GTh), sem talaði fyrir Sjálfstfl., hefur nú lokið máli sínu. Næstur tekur til máls, af hálfu Framsfl., hv. þm. V.-Sk., Sveinbjörn Högnason.



Framsfl. óskaði eftir, að þessi umr. um kjördæmamálið færi fram í útvarpinu, eftir að séð var, að stjórnarflokkarnir á Alþ. höfðu ekkert lært og engu gleymt síðan þeir hófu samstarf um ríkisstj., til að stofna til ófriðar og upplausnar innan lands á þeim alvörutímum, sem nú ganga yfir þjóð vora - eins og allar aðrar þjóðir - . Við höfðum í einfeldni okkar, það skal játað, búizt við því, að kosningar þær, sem nú eru um garð gengnar, afleiðingar þær, sem þegar eru komnar í ljós og eru að skýrast betur og betur með degi hverjum, af þeim ákvörðunum, sem þeir tóku á síðasta þingi um stjórnarfar og starfshætti í stjórnmálum, - við höfðum búizt við, að þingfulltrúar þessara flokka hefðu áttað sig á því, að þjóðin þarfnist ekki fyrst og fremst, eins og nú er komið, áframhaldandi innanlandsófriðar og sundrungar, ekki meira uppboðs og upplausnar í atvinnumálum og fjármálum, ekki meira kapphlaups milli flokka um völd, heldur meiri samhug og samstarf allra, sem einhver tök hafa á að veita viðnám hættum og áföllum styrjaldartímanna, meiri skilning á þörfum þjóðarinnar og meiri manndóm og karlmennsku til að horfast í augu við veruleikann eins og hann er, og að láta þörf og heiður þjóðarinnar ganga fyrir öllu, hvað sem á milli ber og hefur borið í öðrum málum. Í þessu fórum við villir vega, það skal játað, og þá földum við rétt, að þjóðin öll gæti gert sér grein fyrir því, hvar hún er stödd, hversu högum hennar er háttað um stjórnarfar, atvinnu- og fjármál, - hvernig forusta hennar er í þeim málum, sem hún á nú að treysta. Ég held satt að segja, að það væri óþarfi fyrir okkur í raun og veru að taka þátt í þeim umr., til að ná þessum árangri. Ég held, að það hafi eitt verið nægilegt að láta andstæðingana tala, eins og þeir töluðu hér í gærkvöld og sá, er talað hefur í kvöld, til að gera þjóðinni ljóst, hvernig stjórnmálaforusta hennar er nú í dag, á alvarlegustu tímum, sem yfir hana hafa komið. Ég þekki illa íhugula og greinda menn og konur hér á landi, ef þau hefur ekki sett hljóð við að hlusta á ræður fulltrúa þeirra flokka, sem nú stjórna málefnum þjóðar okkar. Að heyra það hugarfar taumlauss ofstækis, ásakana og drýldni, - að heyra, hversu gersamlega úrræðalausir og ráðþrota þeir eru um allt, sem þjóðin ætlast til, að þeir geri. Ekkert orð hefur fallið um það, að þeir hugsi um þau mál. Hið eina, sem þeir sjá og vilja sinna, er hið svokallaða kjördæmamál, sem getur ekki leitt til neins annars og er ekki fram borið til neins annars en að rýra eitthvað áhrif þess hluta þjóðarinnar, sem erfiðasta á aðstöðu í hvívetna, en þjóðinni ríður þó mest á af öllu, að geti haldið uppi störfum sínum og unað sæmilega við sinn hag. Að vísu má þetta ekki teljast svo undarlegt, ef fulltrúar þessara flokka hafa trúað, þótt ekki væri nema nokkru broti af þeim lýsingum, sem þeir gáfu af þessu fólki, bændum og sveitafólki og forustumönnum þess. Eins og kunnugt er, er mikill meiri hluti þessa fólks í Framsfl., hefur byggt hann upp með fórnum og starfi sínu, sér til verndar. En lýsingarnar voru ekki fagrar, sem fulltrúar bæjarflokkanna gáfu hér í gærkvöld á þessu fólki, sem styður Framsfl. Aldrei hefði ég getað trúað, að bóndi, eins og hv. þm. A.-Húnv. er, gæti sokkið svo djúpt að lýsa þannig sveitungum sínum og stéttarbræðrum, þótt þeir hefðu aðra skoðun en hann. Hitt fannst mér ekki nema að vonum, að sálufélagi hans, Áki Jakobsson, viðhefði þau orð og þær lýsingar, sem algengastar eru í herbúðum kommúnista, og þá sérstaklega þegar vitað er um viðnámsþrótt bændastéttar allra landa gegn hvers konar öfgum og byltingum, sem þjóðirnar stynja mest undir nú. Þessi sami hv. þm. sagði við 2. umr. kjördæmamálsins hér í d., „að það mundi vekja almenna reiði hjá öllum bæjarbúum, sérstaklega Reykvíkingum, ef málið yrði stöðvað“. Hafði honum þá víst gleymzt að halda sér á línunni, eins og kallað er í þeim herbúðum, - þeirri línu, sem samherjarnir halda fram, að málið sé nú sérstaklega fram borið af umhyggju fyrir sveitunum - og það væri sérstaklega þeirra hagsmunamál. En það er nú svona, að mörgum kommúnista hefur veitzt erfitt að halda sér á línunni, þegar þeir vissu, að hún var fals og blekkingar einar. En óneitanlega er þessi yfirlýsing athyglisverð fyrir íbúa sveitanna, sem hafa látið blekkjast að línudansinum hjá sameiningarflokkum bæjanna í þessu máli. Mótsagnirnar, blekkingarnar og hin beinu ósannindi eru svo mörg og margs konar í málaflutningi þessara manna, að ekkert nema illur málstaður og ljótur eða óróleg samvizka getur þurft slíks með. Það er ekki verið að reyna að verja málstaðinn, enda slíkt erfitt, en það er ausið botnlausum skömmum, óhróðri og svívirðingum um andstæðingana, bæði flokkinn og einstaka menn, sem leyfa sér að lýsa eða minnast á það athæfi, sem nú er í frammi haft í íslenzkum stjórnmálum. Ég hef í raun og veru alls ekki geð í mér til að svara þeim fúkyrðum og ósannindum orði til orðs, enda hvorki tími né ástæða til að gera það. Svo vel þekki ég dómgreind hugsandi manna hér á landi. Aðeins örfá dæmi skal ég nefna um þennan einstæða málaflutning. Hv. 4. landsk. (ÁkJ) sagði, að Framsfl. væri einkum embættismannaflokkur, en jafnframt, að hann væri svarnasti óvinur allra launamanna í landinu. Ef þetta væri rétt, þá undrar mig ekkert á því, sem margir hafa átt erfitt með að skilja, hvers vegna þessi sami hv. þm. styður formann Sjálfstfl., ÓTh, til að vera forsrh., einn mesta stríðsgróðamann landsins, til þess að gera það, sem hann telur svo bráðnauðsynlegt, að ná sér eitthvað niðri á stríðsgróðamönnunum. Sami hv. þm. sagðist óttast, að herstjórnin gripi inn í okkar mál, ef alvarlegar vinnustöðvanir yrðu. En samhliða segir hann, að við framsóknarmenn séum að hóta að nota erlent hervald í málum okkar innan lands, alveg eins og Framsfl. hvetji mest til verkfalla og vinnustöðvana og hafi slíkt á valdi sínu. Hverjir beita mest þeim aðferðum hér á landi og nota slíkt sér til framdráttar? Hvaða flokkur og hvaða menn eru það? Það er engu líkara en þessi hv. þm. tali einatt með óráði eða hann sé farinn að óttast svo Framsfl., að hann sjái hann alls staðar á vegi sinum, einnig sem keppinaut í hinni alkunnu sérgrein kommúnista, verkföllum og vinnustöðvunum. Ég held, að þjóðin ætti að hafa slíkan draumóramann annars staðar en á Alþingi nú á tímum. Þá töluðu þeir báðir um það, hv. 4. landsk. og hv. þm. A.-Húnv., að framsóknarmenn eyddu svo miklum tíma í að tala um þetta mál og gerðu allt, sem hugsanlegt væri til að tefja það. Væru þeir þannig sjálfir að seinka kosningum þeim, er þeir hafa ákveðið í haust eða í vetur. Hvað er svo satt í þessu? Ég hef aflað mér upplýsinga um meðferð og umr. þessa máls frá þeim heimildum, sem fyrir liggja í þinginu, og þær eru á þessa leið. Tvisvar hafa verið veitt afbrigði um meðferð þessa máls, með shlj. atkv. Við 1. umr. var engra umræðna óskað af okkar hálfu. Við aðra umr. fluttu stjórnarliðar sjö ræður, en við fimm. Afbrigðum hefur verið heitið um alla meðferð málsins af okkar hálfu, eftir að vitað var, að stjórnarflokkarnir ætla að knýja málið fram, hvað sem öðru líður. Og er því ekkert því til fyrirstöðu af hálfu Framsfl., að máli þessu verði lokið strax á morgun. Og þingi þá lokið. En um meðferð annarra mála er hið sama að segja frá hálfu stjórnarflokkanna. Mál stjórnarliða, sem ætlað mun að ganga fram, hafa hlotið þessa meðferð: Frv. um alþýðutryggingar, - þar hafa stjórnarflokkarnir flutt 6 ræður, framsóknarmenn enga. Þingsályktun um bændaskóla, - þar hefur Sjálfstfl. flutt 8 ræður, Framsfl. 3. Um afnám gerðardómsl. - þar hafa stjórnarflokkarnir við 1. umr. flutt 11 ræður, en Framsfl. 1 ræðu. Þannig má þetta lengi rekja, og svo gerast málsvarar þessara flokka svo ósvífnir að deila á Framsfl., að hann sé að tefja málin. Mun hitt ekki réttara, að verið sé af ásettu ráði að bíða eftir aðstoð „konungs vetrar“ til að ná rétti dreifbýlisins, ef annað bregzt. Hv. þm. A.-Húnv. fór enn fremur með mörg bein ósannindi, og skal ég aðeins benda á tvö, sem er hægt að sanna með skjallegum heimildum: 1. Hann sagði, að Hermann Jónasson, hv. þm. Str., hefði sagt um þá ákvörðun ríkisstj. að tryggja bændum síldarmjöl fyrir 32 kr. tunnu, að það væri svo ómerkilegt mál, að það væri varla vert að tala um það. En Hermann Jónasson sagði, að það væri svo sjálfsagt mál, að sig undraði á, að nokkur væri að hrósa sér af því, og hann spurði, hvaða ríkisstj. mundi ekki hafa gert það sama, eins og nú er ástatt um landbúnaðarframleiðslu, eftir að hefði verið tekið af henni vinnuaflið og sett í lúxusbyggingar. En einmitt það, að verið væri að hrósa sér af svo sjálfsögðum hlut, sýndi það, að ríkisstj. hefði jafnvel dottið í hug að láta það ógert. 2. Þá sagði sami hv. þm. enn fremur, að nefnd væri tekin til starfa til að reyna að semja um kaupgjald og annað við verkamenn. Tækju þátt í henni fulltrúar frá öllum flokkum nema Framsfl., þeir væru að tregðast við að leggja til mann í nefndina. En í öðru orðinu sagði hann hins vegar, að Framsfl. yrði að velja sér betri foringja, ef hann ætti að fá að taka þátt í þeim samningaumleitunum. - Þannig er leikið sér með sannleikann. Hið rétta er það í þessu máli, að forsrh. man hafa snúið sér til einhvers framsóknarmanns og beðið hann að taka sæti í nefndinni, en hann óskað að tala við flokkinn um þessa málaleitan, áður en hann svaraði henni. Hefur flokkurinn vitanlega ekkert á móti slíku. En til flokksins hefur aldrei verið leitað um að tilnefna mann í nefndina. Er því allt ósatt, sem hv. þm. A.-Húnv. sagði um þetta hér í gærkvöld, eins og annað flest. Þannig er þá starfað nú að íslenzkum stjórnmálum, þannig er um þau rætt, og þannig er snúizt við vandamálum þjóðarinnar á því herrans ári 1942, þegar ófriðarhættan grúfir alls staðar yfir, þegar hættumerki kveða við á degi og nóttu í íslenzkum bæjum, þegar verðbólgan og dýrtíðarflóðið vex með degi hverjum og er á góðum vegi með að gera allan hinn óvænta stríðsgróða að engu og eyða þeim innistæðum, sem þjóðin og einstaklingar áttu, þegar framleiðslan dregst saman, sem þjóðin á að lifa af, þegar aðflutningar til landsins eru að minnka um helming og við óttumst að geta tæpast flutt brýnustu lífsnauðsynjar til landsins, þegar flokkar setja metnað sinn í að hafa sem veikasta og óstarfhæfasta stjórn í landinu, og þegar erlent herlið og erlendar stórþjóðir gefa nánar gætur að öllu því, sem við aðhöfumst, og dæma þjóðina eðlilega eftir því. Hvert spor, sem við stígum nú, getur haft óútreiknanlegar afleiðingar fyrir frelsi okkar, líf og framtíð alla. Ég held, að þjóðin hafi gott af því að horfast í augu við þessar staðreyndir, sjá hvar hún er á vegi stödd og hvers má af forustunni vænta, ef ekki verður tekið í taumana af henni sjálfri, og það fyrr en seinna. Það er vissulega öllum til tjóns og engum til góðs, að þannig sé áfram haldið. Og mig undrar það ekkert, að ríkisstj. veigri sér við að taka mikinn þátt í þeim umr., sem hér fara fram. Mun hún telja sér heppilegra að ota fram grunnhyggnustu og samvizkuliðugustu skósveinum sínum, til að bera óhróður, níð og ósannindi á andstæðinga sína, heldur en að gera þjóðinni grein sinna eigin gerða og verja þau óhappaöfl, sem hún hefur gerzt viljalaust verkfæri fyrir. Hið sama ráð tók hún einnig við 2. umr. þessa máls. Voru þá allir ráðherrastólarnir auðir í deildinni, og enginn þeirra treystist til að verja það mál. eða ræða það, málið, sem hún taldi sitt eina verkefni að leysa. Því miður fyrir hæstv. ríkisstj. hafa þessir þjónar hennar dregið upp skýrari mynd af eymdinni og ábyrgðarleysinu í gerðum hennar en nokkur andstæðingur hennar hefði getað gert. Þar er aðeins eitt, sem áhugi er fyrir, ná sér niðri á andstæðingum sínum, auka sundrungina. varast allt viðnám í hættunum og erfiðleikunum og varðveita veika og sem óstarfhæfasta ríkisstjórn. Þetta er ekki fögur lýsing, en ég vil spyrja, hver hefur getað fengið annað út úr þeim ræðum, sem stuðningsmenn hv. ríkisstj. hafa hér flutt? Þeir segjast vilja vinna að vandamálunum, sem nú steðja að, í friði og samstarfi við aðra, einnig við framsóknarmenn. Skilyrðið er aðeins það, að þeir fái óáreittir að halda áfram hernaði á réttindi sveitanna, að þeir fái friðarkosningar til að laumast að þessu fólki og brjóta niður áhrif þess. Þegar þeir sjá, að kjósendur dreifbýlisins geta enn, þótt seint sé, dregið mikið úr þeim ránsfeng, sem ætlað er að ná af þeim, þá er sagt við þá, ef þið látið þetta ekki af hendi orðalaust og í friði, þá skulum við halda áfram ófriði, sundrung og eyðileggingu í öllum málum þjóðarinnar framvegis eins og hingað til. Við skulum nota meiri hluta okkar á Alþ. og í ríkisstj. til að hafa allt stjórnarfar sem veikast og koma á sem mestu öngþveiti, og kenna svo ykkur um allt saman, þegar óhöppin dynja yfir. - Það skipti engu máli, þó að við höfum öll ráð í hendi okkar, þrjá fimmtu hluta Alþ., ríkisstj. og getum ráðið öllu, sem við viljum. Ef illa fer, skal ykkur, sem engu ráðið og við ætlum sérstaklega að eyðileggja, ykkar sök skal allt verða, sem miður fer. Gott dæmi um þetta er vinnustöðvun sú, sem nú er hér við höfnina. Þjóðviljinn segir í dag, að ameríska herstjórnin hafi tilkynnt, að hún muni taka uppskipun úr skipunum í sínar hendur í dag, ef vinna verði ekki hafin tafarlaust. Í gær heyrðuð þið fulltrúa flokka ríkisstj. miklast yfir því, að þeir gætu ráðið fram úr öllu slíku með frjálsum samningum við atvinnurekendur og verkamenn, - og þeir væru að gera það nú. En í dag segir svo Þjóðviljinn, að tilraunin hafi ekki borið árangur. Þegar þeir eru sjálfir búnir að espa alla upp í hið taumlausa kapphlaup, þá er framsóknarmönnum fyrst og fremst kennt um, að svona fer, gerðardóminum, sem þegar er af numinn, og mönnunum, sem þeir sögðu í gær, að helzt mættu ekki koma nærri slíkum samningum og hafa ekki heldur gert það. Það, sem hv. stjórnarsinnum gremst mest af öllu, er ekki það, að samvinna og samstarf getur ekki tekizt til að vinna gegn hættunum og upplausninni af hinu þjóðhættulega kapphlaupi um stríðsgróðann, sem öllum hugsandi mönnum er orðið fullkomið áhyggjuefni, heldur hitt, að þeir skuli ekki geta gert Framsfl. meðábyrgan í því þjóðhættulega stjórnmálastarfi, sem þeir reka nú. Framsóknarmönnum er hins vegar alveg ljóst, að þeir eiga ekkert erindi um borð í hið dauðadæmda stjórnarskip, sem lætur reka beint upp í klettana og á skerin framundan. Framsóknarmenn eiga ekki erindi í þá fleytu fyrri en þeim hefur tekizt að vekja þá, sem um borð eru, sýna þeim fram á hættuna og fá þá til að breyta um stefnu og halda fleyinu á floti gegnum ósjóina og áföllin, sem eru að ríða yfir. Þeir þekkja ábyrgðartilfinningu og starfhæfni þessara manna og flokka, ef kosningar eru á næstu grösum, og þeir muna, hversu fór um samstarfið í vetur, er kosningar nálguðust, fyrst bæjarstjórnarkosningar og síðan kosningar til Alþ., hversu forráðamenn Sjálfstfl. snerust eins og skopparakringlur í kringum höfuðmálin, sem leysa þurfti, sögðu eitt í dag og annað að morgni, höfnuðu stuðningi og ábyrgu starfi, til að svíkjast síðan frá öllu næsta dag. Og hversu foringjar jafnaðarmanna reyndu að sitja um tækifæri til að smeygja sér undan ábyrgð og „draga mann sinn út“ úr ríkisstj., og létu loks leiðast til að heimta grunnkaupshækkanir í kapp við kommúnista, þótt þeir hefðu áður lýst því, meðan þeir áttu til rólega yfirvegun, að grunnkaupshækkanir væru ekki ósk verklýðsfélaganna og dýrtíðarflóðið væri engum hættulegra en verkamönnum. Þetta er allt í fersku minni, og engir geta því síður talað um en þessir flokkar, svo að mark sé á því tekið, að hægt sé að vinna að öllu í sameiningu og til bjargræðis, þrátt fyrir kosningahríð framundan. Enda lýsir taugaóstyrkur og hugarfar það, sem fram hefur komið hjá þessum flokkum í umr. þessum, nægilega ljóst, að ég hygg, hve mikið mark er takandi á þessu hjali og blekkingum. Og ef tekið er nærtækasta dæmið : Rufu ekki þessir flokkar samstarfið á síðast liðnum vetri og stofnuðu til ófriðar, eingöngu í þeim tilgangi að reyna að bæta flokksaðstöðu sína, með stjórnarskrárbreyt? Eru slíkir menn líklegir til að leggja flokkshagsmuni og flokkssjónarmið til hliðar í kosningum, ef fram fara, til að tryggja samstarf og treysta átök þau, sem gera þarf, til að einhverju af áföllum þeim, sem nú steðja að, megi verjast? Ég spyr og ætla engum þm. og engum áheyranda minna sé ofraun að svara og draga réttar ályktanir. Einn ræðumanna hér í gærkvöldi, hv. 4. landsk., Áki Jakobsson, var að minnast á Frakkland, áður en hrunið kom þar. Vildi hann líkja Framsfl. við einn merkan stjórnmálamann, Daladier, sem gerði síðustu tilraun til að sameina þjóðina og mynda ábyrga stjórn, sem væri megnug að verjast utan að komandi hættum. En hann gleymdi að minnast þar á hlutverk tveggja aðila, sem grófu einkum undan öllum slíkum tilraunum kommúnistana annars vegar, sem þá litu einkum til þess, að bandalag var þá á milli Rússa og Þjóðverja, og höfðu línu samkvæmt því, - og auðmannaklíkurnar hins vegar, sem vildi líta á nazistana þýzku sem bandamenn sína, en ekki óvini. Báðir þessir aðilar unnu saman að því að hindra tilraunir með sterkt stjórnarfar. Baráttan innbyrðis var sett ofar baráttunni við hætturnar utan að, - og því fór sem fór. Ég vona, að ekkert svipað sé að gerast hér. En óneitanlega vekur það marga menn til umhugsunar, að kommúnistarnir hér styðja stjórn stríðsgróðamanna og auðmanna hér á landi, hafa allt ráð hennar í hendi sér og segja, að þeir geri það einkum til þess að viðhalda veiku stjórnarfari og verjast því, að starfhæf og styrk stjórn geti myndazt. Til þess var innanlandsófriður hafinn og honum enn haldið við, þótt hætturnar utan að og innan að séu orðnar geigvænlegar. - Og nú virðast helztu ráðstafanir þessara flokka vera þær að reyna að koma af sér ábyrgðinni af því, sem miður fer, afleiðingum verka sinna, og kenna þeim um, sem þeir hafa tekið ráðin af og alvarlegast vöruðu við þeim leiðum, sem farnar hafa verið og farnar eru enn, og hafa neitað að hverfa inn á þær. Þetta höfum við viljað benda þjóðinni á til athugunar, því að ekkert er hættulegra en að ganga í blindni á háskalegri leið. Og ég hygg, þó að mér og okkur framsóknarmönnum hafi ekki tekizt að skýra þetta eins og vert er, að ræðumenn úr stuðningsflokkum ríkisstj. hafi ljósast sýnt með ræðum sínum, hver ábyrgðartilfinning ríkir þar, hve ljós skilningur á hættum, hve einlægur vilji til samstarfs - og hve auðnuríkt hugarfar til að gera það, sem skyldan býður og helzt má nú að gagni koma. En ef sá skilningur fæst, skilningur á því, hvar meinsemdin er, sem nú er háskalegust íslenzku þjóðinni, þá mun þjóðin vissulega enn þá eiga bæði manndóm, þrek og vilja til að gera háskaöflin óskaðleg, en slíkt má víssulega ekki dragast lengi úr því, sem komið er.

Forseti (EmJ) : Hv. þm. V.-Sk., fulltrúi Framsfl., Sveinbjörn Högnason, hefur nú lokið máli sínu. Næstur tekur til máls fulltrúi Alþfl., hv. 4. þm. Reykv., Stefán Jóh. Stefánsson.



Þó að þær útvarpsumr., sem nú fara fram, séu að forminu til 3. umr. í Nd. um stjórnarskrárbreytinguna eða kjördæmamálið, þá hafa umræðurnar að langminnstu leyti snúizt um það, heldur beinzt að stjórnmálaviðhorfinu yfirleitt og ástandi og horfum í íslenzkum þjóðmálum. Ég fyrir mitt leyti sé ekkert því til fyrir stöðu, að umræðurnar beinist aðallega inn á þær brautir, ekki sízt fyrir þær sakir, að stjórnarskrárbreyt. er raunverulega afgr. á síðasta Alþ. og með kosningum þeim, sem fram fóru 5. júlí s.l. Ég mun því ekki í þessum ræðum mínum víkja neitt sérstaklega að kjördæmamálinu og stjórnarskrárbreyt., en í stað þess að því, er skeð hefur á síðustu tímum í stjórnmálunum, og að ástandi því, er það hefur skapað, og hvað gera eigi til úrlausnar. Því mun enginn geta með rökum neitað, að margs konar vandræði steðja nú að þjóðinni og að útlitið sé að ýmsu leyti uggvænlegt, þótt um leið verði að viðurkenna það, að það sé að mestu leyti sök þeirra manna, er ráðið hafa stefnu og starfsaðferðum íslenzkra stjórnmála á síðustu tímum. En sárust eru sjálfskaparvitin. Því fer víðs fjarri, að það sé rétt, sem hv. 1. þm. S.-M, Eysteinn Jónsson, hélt fram í ræðu sinni í gærkvöldi, að samþykkt stjórnarskrárbreytingarinnar hafi valdið sérstakri upplausn og ástandi. Þvert á móti hefur sú samþykkt orðið til þess, að hikað hefur verið meira en áður var að renna óheilla- og ofbeldisskeiðið á enda, og þau íhaldsöfl, er valdið hafa mestum miska síðustu tíma, eru nú, um skeið að minnsta kosti, tvístruð og dreifð og stungið er nú við fótum á óheillabrautinni, þótt seint sé, með því að afnema hin illræmdu og þjóðhættulegu gerðardómslög, eins og nú virðist sýnt, að gert verði. En annars virðist mér ræða þessa hv. þm., Eysteins Jónssonar, vera einn sár harmagrátur yfir því hvoru tveggja, að stöðvaðar yrðu nú árásir löggjafans á mannréttindi verkalýðsins, og eins hinu, að Framsókn hefði nú ekki lengur hina sömu aðstöðu til þess að viðhalda rangindunum og auka þau. En þess mun sízt saknað af réttsýnum og þjóðhollum mönnum. Það er bæði rétt og skylt að gera sér fulla grein fyrir því, hvar íslenzk þjóðfélagsmálefni eru nú á vegi stödd. Og því verður vissulega ekki neitað, að þar eru ástand og horfur sízt glæsilegar. Við augum hvers heilskyggns manns blasa þrjár ömurlegar staðreyndir. Í fyrsta lagi er óhindrað flóð stríðsgróða, er streymir hömlulítið eða hömlulaust um hendur fárra manna og félaga - og það meira nú en nokkru sinni fyrr í sögu landsins. Í annan stað er hraðvaxandi dýrtíð, án nokkurra verulegra eða áhrifaríkra úrræða til viðnáms. En þetta hvort tveggja hefur leitt og mun vissulega, ef áfram heldur á ógæfubrautinni, leiða til enn meiri verðbólgu og vandræða. Loks eru, í þriðja lagi, fullkomin vandkvæði á vinnumarkaðinum, misræmi í kaupgjaldi og hættuleg hópabarátta, er öðru hverju leiðir til vinnustöðvana, samtímis því, er skortur hefur skapazt á vinnuafli til nauðsynlegra framkvæmda og framleiðslu. En þetta þriðja atriði getur leitt til meiri þjóðfélagsvandræða en flest annað og jafnvel orðið til þess, að erlent vald seilist til aukinna áhrifa á viðkvæmustu innanlandsmál okkar. En af hverju stafa þá öll þessi vandræði? Að því skal nú vikið. Stríðsgróðinn fór fyrst alvarlega að flæða yfir landið, þegar kom langt fram á árið 1940, samtímis því, er verðlag nauðsynjavara tók að hækka hröðum skrefum. Langsamlega mesti gróðinn stafaði af of ört hækkandi verði sjávarafurða á útlendum markaði. Þá þegar, haustið 1940, var það lagt til af Alþfl., að lagt yrði útflutningsgjald á íslenzkar sjávarafurðir, er seldar voru með stríðsgróða, og því fyrst og fremst varið til þess að greiða íslenzkum landbúnaðarframleiðendum verðlaun á vörur sinar, svo að unnt væri að hafa þær í lægra verði til neytenda. En þessar tillögur voru algerlega hundsaðar af Sjálfstfl. og Framsfl. Í stað þess rann gróðinn óskiptur í vasa tiltölulega fárra einstaklinga, samtímis því, sem verðlag hækkaði hröðum skrefum á íslenzkum framleiðsluvörum, en það varð til þess að hækka stórkostlega dýrtíðina í landinu, en launþegarnir höfðu báðar hendur bundnar og fengu ekki einu sinni fullt álag á laun sín til samræmis hækkandi verðlagi, hvað þá að þeim veittist nokkurt svigrúm til grunnkaupshækkunar. Með þessu var dýrtíðar- og stríðsgróðaasninn leiddur sameiginlega af Framsókn og Sjálfstfl. inn í íslenzkar stjórnmálaherbúðir. Og það var ekki látið þar við sitja. Áfram var haldið á þessari sömu braut af þessum tveim flokkum; þrátt fyrir andóf og aðvaranir Alþfl. Skattalög voru sett á Alþingi 1941. Útgerðarfyrirtæki höfðu áður búið við skattfrelsi um skeið. Þessi skattalög voru, að því er snertir linkind og vettlingatök á stríðsgróðanum, mótuð af Sjálfstfl. og Framsfl. Stríðsgróðaskatturinn var ákveðinn miklu lægri en Alþfl. hafði gert tillögur um. Og hinir fyrrgreindu tveir flokkar samþykktu í sameiningu, gegn atkvæðum Alþfl., að leyfa mestu stríðsgróðafélögunum að draga frá skattskyldum tekjum sínum öll töp, sem orðið höfðu á rekstrinum frá því 1931. Með þessu var stríðsgróðanum beinlínis hrúgað á hendur fáeinna manna. Og ofan á allt þetta gerðu hinir tveir íhaldssömu efnamannaflokkur samtök sín á milli í niðurjöfnunarnefnd Reykjavíkur um það að hindra, að útsvör væru lögð jafnhá á stórútgerðina og vera bar og í samræmi við útsvarsstiga á öðrum. Bættust þar enn álitlegar fúlgur við stríðsgróðann, sem lék óhindraður í vösum einstakra manna. Heimild, sem sett var í lögum vorið 1941 um útflutningsgjöld á sjávarafurðum, sem seldar væru með stríðsgróða, var ekki notuð. Og svo komu loks skattalögin 1942. Sjálfstfl. og Framsfl. sameinuðust um það að leyfa stríðsgróðafyrirtækjum að stinga skattlaust í vasa sinn 40% af ársarðinum, og engar verulegar hömlur voru settar um notkun og yfirráð varasjóðs þessara stríðsgróðafyrirtækja, en í þá mátti leggja ¾ af hinum skattfrjálsu tekjum. Og svo var sveitar- og bæjarfélögunum bannað að leggja nokkur útsvör á stríðsgróða yfir 200 þús. kr. Allt voru þetta sameiginleg verk og athafnir Sjálfstfl. og Framsfl. Þannig leyfðu þessir flokkar stríðsgróðanum að flæða óáreittum til einstakra manna og félaga. Það er því vissulega ekki að ófyrirsynju, að það játningarandvarp stígur upp frá Framsfl. í bréfi hans frá 7. þ. m. til hinna flokkanna, þar sem sagt er orðrétt, „að enn hafi ekki orðið samtök um það að gera fullnægjandi ráðstafanir til að takmarka stríðsgróða einstaklinga á kostnað almennings, svo sem nauðsyn ber til.“ En Framsókn hefði átt að sjá þetta áður, en ekki eftir að hún gerði bandalag við Sjálfstfl. um að hrúga auðnum sem mest saman á höndum fárra manna. Verðlagseftirlitið, í höndum hv. fyrra þm. S.-M., Eysteins Jónssonar, og í samvinnu við Sjálfstfl., hefur um leið verið næsta bágborið. Allt skipulag þess hefur verið á ringulreið og meingallað og mótað af þeirri grundvallarskoðun einni, að aðeins þær vörur hefðu þýðingu fyrir dýrtíðina, sem skipta verulegu máli fyrir vísitöluútreikninginn, en aðrar vörur mættu hækka eftir vild. Af þessu hefur leitt skefjalitla dýrtíð, sem þó hvergi nærri kemur réttilega fram í verðvísitölunni. Dýrtíðin hefur flætt yfir landið án nokkurra röggsamlegra né réttlátra hindrana. Og aftur er það sök Framsóknar og Sjálfstfl. En þegar þetta allt saman hefur sigið á ógæfuhlið, fyrir samstilltan tilverknað Framsfl. og Sjálfstfl., hafa verkalýðurinn og launastéttirnar í landinu verið svo að segja hundeltar, fyrst og fremst af Framsfl. og undir forustu hans, en með fullkominni aðstoð Sjálfstfl. Í herbúðum þessara tveggja flokka hefur ríkt algert skilningsleysi, ef ekki fullur fjandskapur í garð þessara stétta. Forustumenn Framsfl. töldu það dauðasynd, er verkamenn og launastéttirnar yfirleitt fengu í ársbyrjun 1941 greidda fulla dýrtíðaruppbót eftir verðvísitölu á laun sín. Það flökraði meira að segja að hv. þm. Str., Hermanni Jónssyni, eftir því, sem hann hefur sjálfur skýrt frá, að segja af sér, þegar þessir samningar verkalýðsfélaganna náðust í ársbyrjun 1941, svo þjóðhættulegt taldi hann, að launastéttirnar fengju alla dýrtíðaraukninguna uppi borna. En þegar ekki tókst að hindra þetta, var Framsókn samt ekki af baki dottin. Hv. fyrri þm. S.-M., Eysteinn Jónsson, gerði þrálátar tilraunir til þess vorið 1941 að fá lögfestan tiltölulega mjög háan launaskatt og hafði á tímabili tekizt að fá forustumenn Sjálfstfl. í lið með sér. Þó heppnaðist þetta ekki, vegna harðrar andstöðu Alþfl., en söm var gerð og vilji þeirra manna og flokka, er að þessu stóðu. Og enn var haldið áfram. Alþingi var kallað saman haustið 1941 í því einu skyni að reyna að knýja í gegn lög, er ráðherrar og stjórn Framsfl. áttu upptök að, þar sem binda átti allt kaupgjald og banna greiðslu hærri dýrtíðaruppbótar en fram kæmi þá um haustið í verðvísitöluútreikningnum. Svo leit út fyrir um skeið, sem Sjálfstfl. mundi einnig hallast að framkvæmd þessara nýju árása á launastéttir landsins, og þó að ég lýsti yfir því í ríkisstjórninni, eins og ég hafði raunar áður ert, þegar rætt var um launaskattinn, að ef þessi lög yrðu samþ., mundi Alþfl. slíta öllu samstarfi, þá hafði það engin áhrif. Framsfl. var reiðubúinn til þess að taka höndum saman við Sjálfstfl. einan, aðeins ef unnt væri að fá þessum málum framgengt. Ekki var samheldnin talin þýðingarmeiri þá. En þó tókst Alþfl. að eyða þessu óþurftarmáli á haustþinginu 1941, og þáv. forsrh., hv. þm. Str., Hermann Jónasson, baðst þá lausnar fyrir ráðuneyti sitt. Svo mikils þurfti þá við þurfa. En byrjað var þá aftur á nýjan leik, því að ekki hafði Framsókn enn gefið upp alla von um það, að hægt mundi að fá Sjálfstfl. til nýrra aðgerða gegn launastéttunum, er nýtt tækifæri gæfist, og þetta tækifæri kom um síðast liðin áramót, og vonir Framsóknar um aðstoð Sjálfstfl. létu sér ekki til skammar verða. Hin illræmdu gerðardómslög voru sett af þessum tveimur flokkum í sameiningu í ársbyrjun 1942, en Alþfl. hvarf þá tafarlaust úr samstarfinu. - Framsókn hafði fengið sitt fram. Verkalýðsfélögin voru sett í lagafjötra og þeim bannað að bæla kjör stéttar sinnar. Við sögðum það þá þegar Alþýðuflokksmenn, að slík þvingunarlög mundu ekki lengi standa og að launastéttirnar mundu hrista af sér þessa hlekki, sem á þær voru lagðir af skammsýnum og skilningslausum mönnum. Og það hefur rætzt. Gerðardómslögin eru að hverfa úr sögunni. En allar tilraunir til setningar þessarar löggjafar og reynsla hennar um tæpra 8 mánaða skeið hefur orðið þjóðinni dýrkeypt, en ætti um leið að vera lærdómsrík. Það ræður af líkum, að allar þessar aðgerðir Framsfl. með aðstoð sjálfstæðismanna um meira en eins árs skeið gegn verkalýðssamtökunum og launastéttunum hefur sízt orðið til þess að laða þær til samstarfs og sameiginlegra átaka með öðrum til lausnar aðsteðjandi vandamálum. Þvert á móti hefur það orðið til þess að skapa fullkomna og réttmæta tortryggni og andúð verkalýðsins gegn þeim mönnum og flokkum, sem ekki hafa séð annað ráð til bjargar en síendurteknar árásir og ofríki á hendur launastéttunum. Þetta hefur fyrst og fremst spillt öllum friði og samstarfi í íslenzku þjóðfélagi og leitt til misréttis, glundroða og upplausnar. Og víginu er með réttu lýst á hendur þeim mönnum, er átt hafa upptökin og framkvæmdirnar að þessum óhappa- og óhæfuverkum. Þeirra er ábyrgðin, hvernig komið er, þeirra manna og flokka, er frömdu ranglætið, en ekki þeirra manna, er þola hafa orðið ranglætið. Það, sem ég nú hef rakið í stuttum dráttum, eru fyrst og fremst orsakir þess ástands, er nú ríkir. Og um það munu flestir vera sammála, að ástandið sé ekki gott. Og þá er að reyna að bæta úr því. En það er skilyrði til þess, að það verði gert, að menn skilji og viðurkenni orsakirnar, sem til þess liggja. Alþfl. er það fullkomlega ljóst, að brýn þörf sé úrbóta og hverfa verði af leiðum ranglætis og misréttis. En leiðin til þess er allra sízt sú, að minni hluti þings og þjóðar kúgi meiri hlutann til þess að falla frá nokkurri lagfæringu á kjördæmaskipun landsins og hætta við að hafa fyrirhugaðar kosningar. Leiðirnar eru allt aðrar. Og Alþfl. er þess reiðubúinn að ræða í sameiningu við aðra um þessar leiðir út úr ógöngunum. Það er alveg bersýnilegt, að taka verður öðrum tökum en gert hefur verið á stríðsgróðanum. Það verður að taka hann meira en nokkru sinni fyrr úr umferð, bæði til eignar alþjóðar, og þá ef til vill að einhverju leyti að leggja hann til hliðar, til uppbyggingar og víðreisnar síðar. Það er einnig augljóst, að gera verður aðrar, róttækari og samfelldari ráðstafanir gegn vaxandi dýrtíð og verðbólgu, og kemur þar til athugunar breytt skipulag á innflutningi til landsins og dreifingu nauðsynjanna meðal almennings. En það, sem mest á ríður og ganga verður fyrir öllu, er allt annað og breytt viðhorf ríkisvaldsins til vinnumálanna og verkalýðssamtakanna. Hefur Alþfl. þar bent á leiðir með flutning þingsályktunartillögu á þskj. 14 um að leita samninga við verklýðssamtökin um kaup og kjör og allsherjar vinnumiðlun, og um undirbúning löggjafar um 8 stunda vinnudag og vinnuvernd. Það er beinlínis lífsnauðsyn, að komizt verði að fullkomnum og frjálsum samningum við verkalýðssamtökin yfirleitt um almenna, samræmd grunnlaunahækkun og 8 stunda vinnudag, þar sem því verður á nokkurn hátt komið við, og um leið miðlun á vinnu til nauðsynlegra framleiðslustarfa og verklegra framkvæmda, um leið og keppt verði að því með löggjöf og samningum að bæta aðbúð og öryggi vinnustéttanna. Þessir samningar þurfa að fást og nást sem allra fyrst til varanlegrar frambúðar. Að sjálfsögðu þarf og einnig að samræma og bæta um leið kjör opinberra starfsmanna. Einnig þarf að koma á aukinni samvinnu og gagnkvæmum skilningi á milli bændanna í landinu og verkalýðsins yfirleitt, sem leiði til bættrar afkomu beggja aðila. Það er ekki nokkrum vafa bundið, að fá verður fullt samkomulag við verkalýðinn og iðnstéttirnar yfirleitt til sameiginlegra átaka um lausn vandamálanna. Fram hjá því verður ekki komizt, ef upplausn og misrétti á ekki að aukast í þjóðfélaginu, sem leiða kann til stórháska um afkomu og sjálfstæði þjóðarinnar. En til þess þarf að skipta um stefnu og leggja inn á nýjar leiðir, hverfa frá stefnu þröngsýni og misréttis gegn vinnustéttum landsins inn á leiðir réttlátrar skiptingar arðsins og bættrar afkomu þjóðfélagsþegnanna yfirleitt. Það eru leiðir nýrra, aukinna og réttlátra skipulagshátta. Um þessar leiðir vill Alþfl. ræða við aðra flokka og stuðla fyrir sitt leyti að nýrri, víðtækari framkvæmd mála til breytinga og bóta fyrir þjóðarheildina og til öryggis sönnu sjálfstæði þegna og ríkis.

Forseti (EmJ) : Hv. 4. þm. Reykv., Stefán Jóh. Stefánsson, hefur nú lokið máli sínu, og talaði hann fyrir hönd Alþfl. Næstur tekur til máls hv. 1. landsk. þm., Sigfús Sigurhjartarson, sem talar af hálfu Sameiningarflokks alþýðu, sósíalistaflokksins.



Herra forseti. Háttvirtu hlustendur. Þegar Framsfl. fór þess á leit, að útvarpsumr. yrðu hafðar um þetta mál, mun það hafa verið ósk flokksins, að þær umr. yrðu um landsmál yfirleitt. Ég mun því ekki ræða mikið kjördæmamálið sjálft, en láta mér að mestu nægja að staðhæfa einu sinni enn, að kjördæmamálið er útrætt mál og aðeins eftir formleg afgreiðsla þess á Alþ. Get ég þó ekki látið hjá líða að minnast með örfáum orðum á þá staðhæfingu hv. 1. þm. S.-M. (EystJ), að fulltrúar þeirra flokka, sem að kjördæmamálinu standa, hafi náð kosningu þrátt fyrir kjördæmamálið, en ekki vegna þess. Sá hv. þm. hefur viljað láta í það skína, að fjöldi þeirra manna, sem greiddu þessum flokkum atkvæði sitt, hafi verið meira og minna andvígir kjördæmamálinu sjálfu. Hér í þingsölunum hefur því verið haldið fram, að þetta hafi gilt hvað Sósfl. snertir, og það hefur verið tilfært, að í kosningabaráttunni höfum við haldið því fram, að kosningarnar snerust einnig um önnur mál og stærri en kjördæmamálið. Það er rétt, að kosningarnar snerust um önnur mál en kjördæmamálið, en hitt er þó jafnrétt, að hver einasti kjósandi okkar vissi, að um leið og hann gekk að kjörborðinu til þess að kjósa Sósfl., þá greiddi hann um leið atkv. með breyt. á kjördæmaskipuninni. Sama má segja um kosningar hinna flokkanna beggja, sem að kjördæmamálinu standa. Það er því ómótmælanlegt, að yfir 40 þús. alþingiskjósendur, eða 5/7 allra, sem atkv. greiddu við kosningarnar, voru með því, að kjördæmaskipuninni væri breytt. Og hæstv. Alþ. ber skylda til þess að framkvæma vilja þessara kjósenda. Annað atriði, sem fram hefur komið í ræðum margra hv. þm., vil ég lítils háttar drepa á, það, að þessi breyt., sem gerð verður á kjördæmaskipuninni, sé fyrst og fremst miðað við það að rýra valdaaðstöðu eins ákveðins stjórnmálaflokks í landinu, sem sé Framsfl. Þessu hefur verið haldið fram bæði af framsóknarmönnum og einnig sumum sjálfstæðismönnum. Þessar staðhæfingar beggja þessara flokka sýna aðeins, hversu fjarri þessir flokkar eru því að berjast á heilbrigðum, málefnalegum grundvelli. En rökin fyrir því að breyta kjördæmaskipuninni eru þau, að reynt sé að tryggja það svo sem verða má, að kjósendur hafi allir sama rétt til áhrifa á val fulltrúa til Alþ., hvar sem þeir eru búsettir á landinu, að menn í einu kjördæmi hafi ekki tvöfaldan, þrefaldan eða jafnvel fimmfaldan rétt á við menn á öðrum stað á landinu til fulltrúavals til Alþ. M. ö. o., þegar fólkið flyzt frá einum stað til annars á landinu, þá á með því að flytjast valdið til áhrifa á skipan Alþ. Það má vera, að þetta verði til þess að draga úr völdum framsóknarmanna á Alþ., en slíkt á ekki að vera tilgangurinn og er ekki tilgangurinn fyrst og fremst með breyt. á kjördæmaskipuninni út af fyrir sig hjá þeim mönnum, sem hugsa á heilbrigðan hátt, eins og við sósíalistar gerum. Ef Framsfl. getur sýnt það, að þrátt fyrir kjördæmabreyt. komi hann jafnsterkur inn á þing eins og áður, þá á hann að vera það, og þá er það útrætt mál. En hv. 1. þm. S.-M. hefur haldið því fram og fleiri, að breyt. þessar á kjördæmaskipuninni muni alls ekki tryggja jafnrétti kjósendanna í landinu til þess að hafa áhrif á skipun Alþ., og því miður er þetta svo. Það hefur ekki verið búið svo um hnútana, að jafnrétti náist í kjördæmaskipuninni, þó að þessar breyt. verði samþ. Vel má vera, að svo skiptist fylgi flokka við kosningan. að jöfnuður náist milli flokka með þessari breyt., en trygging er ekki fyrir því. Þá vil ég minnast á það atriði, sem oft er talað um, og það er réttur dreifbýlisins. Það er rétt og eðlilegt, að mennirnir, sem búa í hinum dreifðu byggðum landsins, eigi fulltrúa á Alþ. En þeir menn, sem sækja sitt kjörfylgi þangað, eiga þá að vera menn, sem í raun og veru eru fulltrúar dreifbýlisins, en ekki embættismenn. Framsfl. telur sér það til gildis að vera fulltrúi dreifbýlisins hér á Alþ. Sú skipan ætti þá að vera á um fulltrúaval þess flokks, að þm. hans væru búsettir þar, sem þeir eru í kjöri, þannig að fleiri en nú kæmu inn á þing af fulltrúum beint úr hinum starfandi stéttum landsins, bænda, sjómanna, iðnaðarmanna og verkamanna. Þetta mundi tryggja rétt dreifbýlisins og stéttanna í landinu. Og þetta mun frekar verða með því, að breytt sé kjördæmaskipuninni í fullkomnara horf. Framsfl. hefur kosið við þessar umr. að benda frekar á annað mál heldur en kjördæmamálið, sem sé verðbólguna, sem vex dag frá degi, og þann voða, sem af henni getur stafað. Og framsóknarmenn hafa sagt við okkur: Þetta ástand er ákaflega ægilegt, og þörfin á úrbótum er ákaflega brýn. - Og þeir hafa talað um, að allir flokkar eigi að leysa þennan vanda. Og þeir hafa sagt: Við skulum vera með í að leysa þennan vanda, ef þið svíkið kjördæmamálið. Þetta er flokkur, sem hælir sér af því að vera ábyrgasti flokkur hinna ábyrgu. Hann segist vilja hjálpa til að afstýra hættum, en gerir þetta að skilyrði, að misrétti í skipan Alþ. haldist. En í sambandi við verðbólguna spyrjum við: Hverjar eru orsakirnar? Hv. framsóknarmenn og sjálfstæðismenn tala sífellt þannig eins og orsökin sé aðeins ein: Kröfur verkamanna og annarra launtaka um bætt kjör. Þetta er vægast sagt áreiðanlega vísvitandi fölsun raka. Orsökin er hinn gífurlegi stríðsgróði, sem safnazt hefur á hendur tiltölulega fárra manna í þjóðfélaginu. Og spyrji menn um orsakir hinnar vaxandi verðbólgu, þá eru þær það, að þegar kaupgeta manna eykst gífurlega, eiga þeir erfitt með að ávaxta fé sitt og vilja koma því í fasteignir og framleiðslu. Og leiðin er að bjóða í fasteignir, hús, jarðir og framleiðslutæki hærra og hærra, án alls tillits til þess, hvað eiginlega borgar sig. Allir vita, að húsverðið hér í Reykjavík hefur þrefaldazt, ferfaldazt eða jafnvel fimmfaldazt, síðan stríðið hófst, án þess að viðskiptagrundvöllur sé til fyrir þeirri hækkun. En það, sem er orsök þessa, er, að við höfum stríðsgróðann, sem þeir, sem hafa hann í höndum, vilja leggja í fasteignir, en ekki liggja með rentulausa peninga. Þess vegna sprengja þeir verðið upp úr öllu valdi. Þess vegna fella þeir gildi peninganna. Enn fremur þurfa þessir menn á vinnukrafti að halda í stærri stíl en nokkru sinni fyrr, og við það bætist, að til landvarna er nú mikið spurt eftir vinnuafli. Afleiðingin verður sú, að eftirspurnin verður meiri en framboðið, og þá skapast þar eins og annars staðar verðhækkun, af því að menn bjóða hærra og hærra í vinnuaflið og kaup hækkar hröðum skrefum sem afleiðing verðbólgunnar en ekki orsök hennar. Þegar við á þennan hátt gerum okkur grein fyrir því, hver er hin raunverulega orsök verðbólgunnar, þá er að líta á, með hvaða ráðum Framsfl. og Sjálfstfl. vilja mæta þessum mikla vanda. Þeir hafa viljað það með aðeins einu, með því að halda kaupi verkamannastéttarinnar, sem er lægst launuð allra stétta, niðri. Næsta dæmið um þetta er setning gerðardómsl., sem voru sett með bróðurlegu samstarfi þessara beggja flokka. Þessi l. áttu, eftir því sem þeir sögðu, að draga úr hættu verðbólgunnar, en gerðu það eitt að fjötra hendur verkalýðsins í baráttunni fyrir bættum kjörum. Þegar stríðsgróðinn hefur myndazt í landinu, hefur verkalýðurinn borið skarðan hlut frá borði; meðan hvarvetna í heiminum er ákveðinn 8 stunda vinnudagur, er hér hafður 10 stunda vinnudagar með því kaupi, að ekki er hægt að lifa af sæmilegu lífi. En kröfur verkalýðsins nú eru 8 stunda vinnudagur og að það kaup verði greitt fyrir þá vinnu, að hægt sé að lifa af sómasamlegu lífi. Þetta á að dómi framsóknarmanna og sjálfstæðismanna, að skapa verðbólgu. En það eru blekkingar - og því miður vísvitandi. Það, sem verkalýðurinn vill koma fram nú, er, að verkamenn nái rétti sínum og stríðsgróðinn dreifist á nokkuð fleiri hendur en að undanförnu hefur verið. Hv. 1. þm. S.-M. spurði um það, hver væru okkar ráð til þess að afstýra hættunni af verðbólgunni. Þessu vil ég svara því, að að sjálfsögðu verður að taka stríðsgróða einstaklinganna úr umferð og þeirra eign í eigu alþjóðar. Það er fyrsta og óumflýjanlegt skilyrði til þess að hægt sé að stöðva verðbólguna, að stríðsgróðinn sé tekinn af þeim mönnum, sem hann hefur safnazt til. Og hvernig á að gera það? Til þess eru margar leiðir, og við sósíalistar erum fúsir til að ræða þær. Ein leiðin, sem virðist ekki liggja fjarri, er að taka alla utanríkisverzlunina í hendar ríkisins og þar með láta ríkið fá yfirráð yfir þeim mikla gróða, sem flýtur inn í landið gegnum utanríkisverzlunina. Annað virðist líka liggja nærri, að taka undir opinbert eftirlit eða jafnvel opinberan rekstur stærstu atvinnutækin, sem mestan stríðsgróða hafa myndað, togarana. Þetta eru aðeins nokkrar leiðir af þeim, sem hægt er að fara. Aðalatriðið er, að takmarkið náist, að stöðva myndun stríðsgróðans í höndum einstakra manna. Það er ekki hægt að krefjast þess af verkamönnum, að þeir sitji rólegir og leggi hendur í skaut og fái ekki rétt sinn fram, meðan stríðsgróðinn er látinn flæða eins og verkast vill til einstakra manna. En þegar stríðsgróðinn hefur verið tekinn úr umferð, ber okkur að snúa okkur að því að skipuleggja vinnuaflið í landinu á sem skynsamlegastan hátt. Hér eru hundruð manna, e. t. v. þúsundir manna, sem stunda óþarfa atvinnu. En vinnuaflið á að nota til framleiðslustarfa, því að fyrst og fremst eigum við að tryggja það, að framleiðslan gangi sinn gang. Það ber einnig að efla skilning þjóðarinnar á því, að það stríð, sem nú er háð í heiminum, er líka okkar stríð. Það er barizt um okkar framtíð sem einstaklinga og þjóðar. Og okkur ber að efla skilning þjóðarinnar á því, að sigur bandamanna er okkar sigur. Þess vegna eigum við ekki að líta með kæruleysi á þær landvarnir, sem hér eru unnar. Við eigum að kenna þjóðinni að leggja eitthvað á sig fyrir þær. En það verður svo bezt gert, að verkalýðnum verði veittur sinn réttur og aðrar þær ráðstafanir gerðar, sem ég nú hef greint. Hv. 1. þm. S.-M. (EystJ) sagði, að menn verði að hafa þrek til þess að yfirgefa flokka, sem hafi brugðizt þeim. Það er rétt, menn eiga að hafa þrek til þess að yfirgefa slíka flokka. Ég bið þjóðina að líta á framkomu Framsfl., þess flokks, sem á sínum tíma byggði hús sitt á grundvelli samvinnustefnunnar og vildi jafna og bæta kjör manna, flokks, sem berst nú fyrir því að halda við óréttinum í kjördæmaskipuninni, flokks, sem vildi kalla sig flokk hinna vinnandi stétta, en skilur ekki lengur, hver hætta stafar af stríðsgróðanum og lítur á það sem bjargráð að halda niðri kaupi verkalýðsins. - Sjálfstfl. tekur þessum flokki ekki í neinu fram, nema hann virðist skilja ofurlítið í máli valdsins, að verkalýðurinn er nú það vald, sem taka verður tillit til. Já, menn eiga að hafa kjark til þess að yfirgefa flokka, sem hafa brugðizt þeim. Ég bið ykkur, góðir hlustendur, að athuga alvöruna í þessum orðum. Ég bið ykkur að gera upp við ykkur, hvort það er ekki Framsfl., sem hefur brugðizt ykkur.

Forseti (EmJ): Hv. 1. landsk. þm. (SigfS) hefur nú lokið máli sínu. Hann talaði af hálfu Sósfl. Nú hefst síðari umferð, og byrjar nú hæstv. forsætisráðherra, Ólafur Thors, og talar af hálfu Sjálfstfl.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Herra forseti! Ég get að sjálfsögðu ekki á þeim fáu mínútum, sem ég hef til umráða, vikið nema að örlitlu leyti að ummælum þeim, sem fallið hafa hér í garð Sjálfstfl. Ég mun beina skeytum mínum að þeim flokki, sem stofnað hefur til úlfúðar gegn Sjálfstfl. í þessu máli. Það er ekki oft, að við hv. þm. V.-Sk. (SvbH) og ég erum sammála. Nú er undantekning frá því. Það mátti glögglega greina, hvernig honum hefur sviðið undan ræðum þeirra hv. þm. A.-Húnv. (JPálm) og hv. 11. landsk. þm. (GTh). Þetta er játning þessa manns um það, að téðir flokksbræður mínir hafa sorfið fast að Framsfl., enda eru ræður beggja rómaðar. Hv. þm. V.-Sk. bar það á hv. þm. A.-Húnv., að í tveimur greinum hefði hann farið með ósannindi. Báðar þessar staðhæfingar hv. þm. V.-Sk. eru með öllu rangar. Það er rétt, sem hv. þm. A.-Húnv. sagði, að í umr. í Sþ. um síldarmjölsverðið bar ríkisstj. fram, að verð síldarmjölsins væri haft 20.00 kr. lægra heldur en það er á erlendum markaði, og þá lét hv. þm. Str. (HermJ), fyrrv. forsrh., sér fátt um finnast og kallaði það mjög ómerkilegt mál, sem tæplega tæki að ræða á Alþ. En þó að ég léti undir höfuð leggjast að minnast á það þá, er það satt, sem hv. þm. A.-Húnv. sagði varðandi afstöðu Sjálfstfl. í þessu máli. Í fyrra lét þessi hv. þm. síldarmjölsverið til bænda fara úr 32 kr. upp í 43 kr. pokann, og þá var þó miklu lægra verð á vinnuaflinu og afurðunum heldur en nú er. En þetta er venjulegt, að ef við sjálfstæðismenn minnumst á hagsmunamál bænda, þá rýkur þessi hv. þm. (SvbH) upp á nef sér, eins og enginn megi koma nálægt málum bænda nema hann. En hann verður að sætta sig við það, hvort sem honum líkar betur eða verr, að við sjálfstæðismenn berum hag bænda fyrir brjósti. Hitt atriðið, sem hv. þm. A.-Húnv. talaði um, er líka rétt. Ég fór fram á það við Kristján Kristjónsson, að hann tæki sæti í sáttanefnd af hálfu Framsfl. Hann skrifaði mér bréf og vísaði til flokks síns. Ég skrifaði þá tafarlaust form. Framsfl. bréf þessa efnis, en við því hefur ekkert svar fengizt. Þetta gerðist í gær. Það er því allt rétt, sem hv. þm. A.-Húnv. hefur sagt í þessu efni, og þessi þm. Framsfl. hefur orðið ber að ósannindum í þessu, og hefur flokkurinn þar uppskorið eins og hann hefur niður sáð. Hlutur hans er eins og efni standa til. [Niðurlag ræðunnar vantar frá innanþingsskrifara.]



Herra forseti! Góðir áheyrendur! Mér þykir vænt um að hafa áorkað því, að hæstv. forsrh. kæmi fram og sannaði þjóðinni, að hann væri ekki alveg sofnaður á verðinum. En það munu menn hafa haldið, að væri, ekki sízt hér í hv. d., þar sem ekkert hefur heyrzt í honum um þetta mál. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri leiðinleg ómenning að viðhafa illt orðbragð. En hvernig var hans eigið orðbragð? Er hægt að fella harðari dóm um sjálfan sig en hæstv. ráðh. gerði um leið og hann nefndi rosta, ofsa, sérréttindaklíku, eigin hagsmuni? Hverjum dettur ekki hann í hug, þegar þessi orð eru nefnd? Er til meiri sérréttindaklíka en Kveldúlfur eða meiri rosti og ofsi en ráðh. beitir, þegar hann er að verja eigin hagsmuni þeirrar klíku? Hæstv. ráðh. spurði og vildi að ég svaraði því, með hvaða valdi hefði átt að halda uppi gerðardómsl., lögregluvaldi eða íhlutun erlends hervalds. Þekkir hann engin önnur úrræði til bjargar? Ég hefði haldið, að fyrsta skylda hans væri að beita skynsamlegum úrræðum, en það hefur hann svíkizt um að gera. Það þurfti t. d. að hafa fullt vald á innflutningnum og því, hvernig opinberum framkvæmdum væri hagað, og það þurfti að koma í veg fyrir, að mikill hluti þess vinnuafls, sem fyrir hendi er, færi í ónytsöm störf. Ég held, að það sé ekki fleira, sem máli skiptir, sem ég þarf að svara hæstv. ráðh., en vil svara hv. 11. landsk. þm. nokkrum orðum. Hann sagði, að Framsfl. hefði viljað fjölga þm. í Rvík upp í 8, en hann gleymdi að geta þess, að Framsfl. vildi þá, að uppbótarþingsætin 11 yrðu afnumin, enda eru þau hin mesta meináta, sem við búum við í þessum efnum. Það veit hver maður, að þessir 11 þm. lenda mest á mesta fólksfjöldanum. Hv. 4. þm. Reykv. var að tala um, að það þyrfti að taka stríðsgróðann úr umferð, en hann gætir þess ekki, að skattarnir samkv. till. Framsfl. voru miklu hærri en eftir till. Alþfl. 1941. Það er líka skrítið að heyra þennan hv. þm. hrópa um ranglæti, ef ekki verði grunnkaupshækkun, sama manninn, sem sagði í vor, að til slíks kæmi ekki, enda væri enginn áhugi fyrir því. Umr. þessar hafa verið lærdómsríkar, því að þær hafa leitt í ljós, að allt er að ske, sem við framsóknarmenn sögðum fyrir. Hv. þm. V.-Ísf. lýsti þessu réttilega í gær, þegar hann sagði, að sagt væri, að þriggja mánaða stjórn Sjálfstfl. hefði tekizt að gera að engu þriggja ára staaf Framsfl. Hv. þm. meinti, að ekki hefði það starf verið mikið, úr því að svo vel hefði tekizt að rífa það niður. En þar skjátlaðist hv. þm., enda veit hann það eins og við öll, að það tekur lengri tíma að byggja upp en að rífa niður. Eyðingaröflin eru stórvirk. Sprengjur hv. þm. V.-Ísf. og flokksmanna hans hafa verkað í bili, og óhappamenn munu þeir verða kallaðir. Hitt er ósennilegt, að þær sprengjur hafi áhrif til frambúðar, þegar fólkinu lærist að varast þær. Það var verið að reyna á varnarstyrk sveitanna, áður en lokaárásin yrði gerð. Það er auðsætt, að hugsað er til áframhaldandi sóknar, og hvar eru nú yfirlýsingar Sjálfstfl. og Alþfl. frá því þegar þjóðstj. var mynduð 1939? Þá sagði núv. forsrh., að það þyrfti að fórna öllum flokkshagsmunum. Eru þessir menn ekki hættulegir þjóðinni, sem enn krefjast kosninga, eingöngu vegna flokkshagsmuna? Framsfl. mun aldrei hræðast það að leggja mál sitt fyrir kjósendur. En baráttan á að hætta og starfið að hefjast. Þetta er krafa Framsfl. og allra hugsandi og gætinna manna á Íslandi nú.



Mér virðist þurfa meira en meðal blygðunarleysi til þess að koma fram fyrir alþjóð eins og hv. þm. V.-Sk., Sveinbjörn Högnason, gerði og eins og hv. 1. þm. S.-M., Eysteinn Jónsson, hefur gert og ásaka alla aðra flokka en Framsfl. fyrir það, hvernig komið er í dýrtíðarmálunum og vinnumálunum í landinu. Framsfl., sem þessir tveir þm. sitja hér á þingi fyrir, hefur þó einmitt átt ráðh. dýrtíðarmálanna, frá því að ófriðurinn hófst og þangað til nú fyrir þremur mánuðum, og þessi ráðherra, hv. 1. þm. S.-M. (EystJ), rækti starf sitt þannig, að í stjórnartíð hans óx dýrtíðin örar hér á landi en í nokkru öðru landi álfunnar og það án þess, að nokkur grunnkaupshækkun færi fram á þeim tíma. Hann hefur sjálfur met allra ráðh. í aukningu dýrtíðarinnar, þótt hann kasti steinum að öðrum. Ástæðan fyrir þessari öru dýrtíðarhækkun var að mestu leyti sú, að þessi fyrrv. ráðh. og flokkur hans sáu aldrei nein önnur ráð gegn dýrtíðinni en þau að krefjast þess, að launum verkamanna yrði haldið niðri með lögum. Þessi ofsókn Framsfl. náði hámarki með gerðardómsl. Glundroðinn í dýrtíðarmálunum stafar fyrst og fremst af því, að Framsfl. gekk í ríkisstj. erindi stríðsgróðamanna, sveik vinstri stefnuna í landinu, sveikst um að taka stríðsgróðann af milljónerunum, en gerði í stað þess allt, sem hann gat, til þess að velta þunga dýrtíðarinnar yfir á almenning. Sjálfstfl. tók þessari íhaldsstefnu Framsóknar fegins hendi, og ef Alþfl. hefði eigi talið tímabært að bera fram frv. um réttlátari kjördæmaskipun, mundi samvinna þessara flokka um að kaupkúga launastéttirnar hafa haldið áfram. Sjálfstfl. er Framsfl. samsekur um glundroðann og vandræðin í dýrtíðarmálunum. Það má teljast eðlilegt, að Sjálfstfl. sem íhaldsflokkur með alla. stríðsgróðamennina innan sinna vébanda slái skjaldborg um stríðsgróðann, en af hálfu Framsfl. eru aðgerðir hans í dýrtíðarmálunum og aðgerðarleysi hans gagnvart stríðsgróðanum, meðan hann sat í ríkisstj., svik við kjósendur hans. Samvinna þessara flokka í ríkisstj. var hættuleg alþýðu til sjávar og sveita. Af öllum þeim umr., sem fram hafa farið í blöðum, útvarpi og á þingmálafundum, ætti öllum kjósendum að vera ljóst orðið, hvernig kjördæmamálið og gerðardómsfrv. voru tvinnuð saman. Með kjördæmaskipun þeirri, sem gildir, þangað til breyt. þær, er síðasta Alþ. samþykkti á stjskr., hafa verið staðfestar, hefur Framsfl. getað ráðið óeðlilega miklu um úrslit mála, miðað við tölu kjósenda sinna. Úr þessu verður nokkuð bætt með þeim breyt. á kjördæmaskipuninni er nú verða gerðar. Þetta mikla vald Framsfl., miðað við kjósendatölu, gat verið þolandi, á meðan Framsfl. misbeitti því ekki til þess að koma fram málum, sem mikill meiri hl. kjósenda var andstæður, en þegar Framsfl. tók það ráð ásamt Sjálfstfl. að setja hin svonefndu gerðardómsl., þvert ofan í hagsmuni og vilja verkalýðssamtakanna, var með öllu óverjandi að láta honum haldast lengur uppi að hafa meiri umráð en kjósendatala hans leyfði um úrslit mála á Alþingi. Með gerðardómslögunum sameinuðust íhaldsöflin í Framsfl. og Sjálfstfl. um hreinar ofbeldisráðstafanir gegn verkalýðnum og launastéttunum. Þessi lög litu út fyrir að vera upphaf kúgunarherferðar, sem enginn gat séð fyrir um, hvert leiða mundi. Forsprakkar þessara flokka voru hreyknir af gerðardómslögunum og kepptust við að lofa þau. Lögin voru sett þrátt fyrir aðvaranir Alþfl. og þvert ofan í alla samninga um samvinnu í ríkisstj. Ráðh. Alþfl. var, svo sem kunnugt er, beittur þeim fantabrögðum, að honum var neitað að gera grein fyrir afstöðu sinni í útvarpi 8. jan. s. l. Hrifning forustumanna Sjálfstfl. og Framsfl. yfir þessu fóstri sínu átti sér engin takmörk. Núverandi forsrh., Ólafur Thors, lét svo um mælt í útvarpsræðu frá Alþingi 11. marz 1942, að Alþfl. hefði flutt rangfærslur og blekkingar um gerðardómslögin, - „þessa löggjöf, sem þó áreiðanlega verður, þegar fram líða stundir, talin merkasta löggjöf síðari ára og sú lagasetning, sem öllu öðru fremur stefni að því að bægja vá frá dyrum verkamanna og annarra launastétta landsins.“ Enn fremur var þessi sami hæstv. ráðh. hæstánægður með undirtektir almennings undir þessa lagasetningu og sagði í þessari sömu ræðu: „andstaðan gegn l. hefur farið þverrandi með hverjum degi“. Svona var framsýni og hyggindi þessa ráðh. Þáv. forsrh., Hermann Jónasson, sagði, að hækkun kaupgjaldsins væri þjóðarhætta, sem hann ætlaði að afstýra með þessari dæmalausu lagasetningu. Hnífurinn virtist ekki ganga á milli íhaldsaflanna í þessum tveimur flokkum í þessu máli. Það var augljóst, að ætlunin var að koma með þeim í veg fyrir, að alþýða manna, verkamenn, bændur, iðnaðarmenn, sjómenn og aðrar launastéttir, fengju hag sinn hið minnsta bættan, á sama tíma og milljónirnar runnu í vasa einstakra manna. Ég minnist þess, að þáv. forsrh, (HermJ) fór í þingræðu mörgum orðum um það, hve fráleitt það væri, að almenningur gæti gert sér nokkra hugmynd um að bæta kjör sín á stríðstímum, sbr. og nál. hans á þskj. 66 á þessu þingi. Þessi afturhaldssemi Framsfl. kom Sjálfstfl. í góðar þarfir, þó að hann hafi nú látið síga undan þunga launastéttanna með kaupkúgunarkröfurnar og sé að því leyti, af sinni eigin valdanauðsyn, skárri en Framsfl., sem enn heldur fast við kaupkúgunarkröfur sínar. Sjálfstfl. tók íhaldsöflin í Framsfl. í þjónustu sína. Örlög launastéttanna virtust ráðin. Þá tók Alþfl. það ráð að koma fram með till. um réttlátari kjördæmaskipun, bæði vegna þess að hentugur tími virtist til þess að koma málinu fram, vegna kosninga þeirra, er fyrir lágu, og til þess að sprengja hina þjóðhættulegu ofbeldis- og kúgunarstefnu íhaldsaflanna í Framsfl. og Sjálfstfl. í sundur. Og þetta tókst. Kúgunarráðstafanirnar, sem átti að framkvæma til þess að halda uppi gerðardómslögunum, runnu út í sandinn. Vopnasendingin, sem fyrrv. forsrh. (HermJ) hafði pantað, vélbyssurnar, táragasið og skammbyssurnar, voru ekki notaðar. Gerðardómslögin komust að vísu fram á Alþingi, en þau voru brotin gersamlega niður, eins og Alþfl. hafði sagt fyrir, að verða mundi. Með gerðardómslögunum voru verkalýðsfélögin svipt öllum rétti, sem þau höfðu samkvæmt lögum. Þau voru sett út fyrir lög og rétt. Þetta er stærsta synd, sem höfundar gerðardómslaganna hafa drýgt í opinberum málum. Í stað skipulagsbundinna verkalýðsfélaga, sem berjast fyrir rétti meðlima sinna á löglegan hátt og þannig, að heildarsamningar fáist og vinnufriður til lengri tíma, tíðkast hinn svonefndi smáskæruhernaður. Hver vinnuhópur, svo að segja, hefur sín sérstöku kjör. Samningum er sagt upp með 7 daga fyrirvara eða fyrirvaralaust, og í þeim er ekkert öryggi, hvorki fyrir verkamanninn, atvinnurekandann né þjóðfélagið. Þetta er árangurinn af gerðardómslögunum, sem samsteypustjórn Framsfl. og Sjálfstfl. vænti sér svo mikils af. Alþfl. sagði þetta fyrir, að svona mundi fara. Hann barðist eins og hann gat gegn því að þessi löggjöf yrði sett, og nú er orðið deginum ljósara, að allt hefur farið eins og Alþfl. sagði fyrir um. Má í því efni vitna til rökstuddrar dagskrár, er þm. Seyðf. (HG) flutti við 1. umr. gerðardómsl. á Alþingi 12. marz 1942. Hún er svo hljóðandi: „Þar sem bráðabirgðalögin um gerðardóm í kaupgjalds- og verðlagsmálum, sem leitað er staðfestingar á með frv. þessu, eru ekki sett á þingræðislegan hátt, svipta verkalýðsfélögin og launastéttirnar yfirleitt sjálfsögðum, löghelguðum samningsrétti, valda stórkostlegu þjóðfélagslegu misrétti, spilla vinnufriði og eru áhrifalaus gegn dýrtíðinni, telur deildin rétt að víkja frv. frá umr. þegar á þessu stigi og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Með greiddu atkv. Alþfl. og kommar í Nd. Enn fremur get ég í þessu sambandi vitnað til niðurlags í nál. minni hl. allshn. Nd., frá fulltrúa Alþfl. í allshn., dags. 24. marz s. l. Þar segir: „Þegar ríkisstjórnin loks tekur rögg á sig, ræðst hún ekki á dýrtíðina, heldur kaupgjaldið. Hjá henni snýst baráttan ekki gegn dýrtíðinni, heldur gegn launastéttunum. Innflutningur erlends gjaldeyris, sem keyptur er óeðlilega háu verði, hefur ásamt úrræðaleysi ríkisstjórnarinnar í dýrtíðarmálunum skapað ástand, sem áður en varir veldur vandræðum. Óhemju auður hefur á skömmum tíma safnazt á hendur örfárra manna. Í stað þess að taka þennan stríðsgróða og nota hann til dýrtíðarráðstafana og jafnframt leyfa honum að nokkru leyti að dreifast út á meðal almennings í hækkuðu kaupgjaldi og bættum kjörum almennings, hefur ríkisstjórnin tekið upp í frv. því, er fyrir liggur, þá óheillavænlegu stefnu að láta stríðsgróðann halda áfram að renna til milljóneranna með því að banna almenningi að bæta kjör sín, samhliða því sem verðlagseftirlit hennar er hik eitt og kák, sem eigi kemur að gagni. Frv. það, er fyrir liggur, miðar að því að lögfesta þessa stefnu, sem jafnvel á friðartímum væri óréttlát og skaðleg, en á ófriðartímum leiðir til glötunar“. Þessi ummæli um gerðardómslögin þurfa engra skýringa við. Gerðardómslögin hafa verið í gildi síðan 8. jan. s. l. Þau hafa komið af stað slíkum glundroða, óréttlæti og vandræðum í öllum kaupgjalds- og vinnumálum, að slíks eru engin dæmi til áður hér á landi. Nú leggur Sjálfstfl. til, að þessi merkasta löggjöf síðari ára, eins og hæstv. forsrh., Ólafur Thors, komst að orði, verði afnumin sem allra fyrst. Verkalýðurinn hefur, undir forustu Alþfl., hrundið þessari stórskotaárás á mannréttindi alþýðunnar. Árás þessi var hættuleg, en hún hefði þó orðið enn hættulegri, ef Alþfl. hefði eigi tekizt að kljúfa íhaldsöflin í Framsfl. og Sjálfstfl. sundur með kjördæmamálinu. Vinnst tvennt við það. Hið fyrra var, að gerðardómslögin verða afnumin fyrr en ella, og hið síðara réttlátari kjördæmaskipun. Hvort tveggja er mikils um vert. Gerðardómslögin voru orsök þeirra vandræða, ranglætis og glundroða í kaupgjalds- og vinnumálum, að til fullrar upplausnar hlaut að leiða innan skamms. Nú verða þau afnumin. Nú geta verkalýðsfélögin aftur orðið samningsaðilar. Óvissan, glundroðinn og smáskæruhernaðurinn hverfur, og í stað þess koma heilbrigðir launasamningar milli launþega og atvinnurekenda. Þá fæst væntanlega vinnufriður í landinu, eins og nauðsynlegt er, ekki sízt á þessum tímum. Vegna ófriðarástandsins var þetta alveg knýjandi nauðsyn. Sama máli er að gegna um umbætur á kjördæmaskipuninni. Þessar umbætur eiga að tryggja það, að vilji kjósenda komi betur í ljós við kosningar til Alþingis en verið hefur. Á ófriðartímum þarf að gera margvíslegar ráðstafanir, sem komið geta í bág við hagsmuni einstaklinga. Þeirra hagur verður að víkja fyrir hagsmunum heildarinnar. Þegar af þeim ástæðum er alveg nauðsynlegt, að meiri hl. Alþingis hafi vilja meiri til. kjósenda með sér á hverjum tíma. Sérréttindi einstakra flokka eiga ekki og mega ekki ráða. Breytingarnar á kjördæmaskipuninni eiga að tryggja þetta. Afnám gerðardómslaganna samfara breyttri kjördæmaskipan, eru þess vegna sjálfsagðar og réttmætar ráðstafanir til þess að reyna að tryggja innanlandsfrið á ófriðartímum. Hvort tveggja voru grundvallarskilyrði fyrir því, að nokkur heilbrigð samvinna gæti átt sér stað milli flokka, til þess að leysa vandamálin, sem með hverjum degi, sem líður, geta orðið örðugri viðfangs. Sundurþykkju okkar Íslendinga hefur löngum verið við brugðið. Við þurfum að útrýma henni, en það getum við því aðeins, að landinu sé stjórnað af viti og réttsýni. Meðan fjölmennir stjórnmálaflokkar skoða það skyldu sína að halda uppi hörðum árásum á lífskjör einstakra stétta og þá helzt þeirra, sem minnst mega sín, en láta stríðsgróðann flæða í milljónatali í vasa einstakra manna, svo sem stefnt var að með gerðardómslögunum og tveggja flokka stjórn Íhalds og Framsóknar, var útilokað, að nauðsynlegur innanlandsfriður fengist. Augu margra virðast nú opin fyrir þessu. Alþfl. hefur á undanförnum þingum flutt framkvæmanlegar og réttlátar tillögur til úrlausnar á dýrtíðarmálunum og öðrum aðkallandi vandamálum. Þær tillögur hafa eigi náð samþykki hinna flokkanna. Nú á næstunni mun koma í ljós, hvort ástandið í landinu hefur tekið þeim breytingum, að á tillögur Alþfl. verði hlustað. En hvað sem því líður, mun Alþfl. ganga til kosninga n. k. okt. í þeirri von, að hans stefna sigri, sú stefna, að landinu sé stjórnað með hag allrar alþýðu fyrir augum og undirbúningur hafinn undir það, að upp geti risið hér á Íslandi að ófriðnum loknum nýtt og betra þjóðfélag, byggt á lýðræðis- og réttlætisgrundvelli jafnaðarstefnunnar.



Það var ekki innanlandsófriður, þegar þrælalög voru sett gegn verkalýðnum og mannréttindum rænt af meiri hluta Íslendinga! O, nei, nei, - það er bara innanlandsófriður, ef verkalýðurinn hindrar, að þessi þrælalög nái tilgangi sínum. Það er góð mynd af innanlandsfriðnum, eins og Framsókn hugsar sér hann, að í vetur, þegar við þm. Sósfl. komum með till. hér á þingi um, að ríkisstj. leitaði samvinnu við verkalýðssamtökin um að tryggja vinnuafl handa landbúnaðinum og annarri nauðsynjaframleiðslu Íslendinga og landvarnarvinnunni, - þá hundsaði Framsókn gersamlega þessa till., og ráðh. Framsóknar virtu ekki einu sinni verkamannafélagið Dagsbrún svars, er það bauð samvinnu um þessi mál í vetur. En hnefi þrælalaganna í andlit verkalýðsins var svarið. Þetta var innanlandsfriðurinn eins og Framsókn vildi hafa hann. Það var kirkjugarðsfriður mannréttinda og verkalýðshreyfingarinnar, sem hún óskaði eftir. Hv. þm. V.-Sk., Sveinbjörn Högnason, talaði um stríðsgróðann. Hverjir voru það, sem veittu stríðsgróðanum til fámennrar yfirstéttar hér í landinu, þannig að t. d. 1940 höfðu 40 menn í Rvík hver 350 þús. kr. árstekjur að meðaltali, meðan meðaltal árstekna þar var 1500 kr. á mann? Hverjir voru það, sem gerðu togaraeigendur skattfrjálsa, en bönnuðu verkamönnum um leið kauphækkanir með lögum? Eru framsóknarmenn búnir að gleyma því, að þeir gerðu þetta sjálfir? Læt ég svo útrætt um þessar mislukkuðu tilraunir Sveinbjarnar Högnasonar til að leika vinstri mann. Ranglæti það í mannréttindamálum, sem Framsfl. hefur beitt sér fyrir í sambandi við kjördæmaskipunina, er nú að fá þungt áfall með endanlegri samþykkt fyrirliggjandi stjórnarskrárfrv., þótt ekki verði með því skapað fullt jafnrétti kjósenda. Kúgun sú gagnvart verkalýðnum, sem Framsfl. sem umboðsflokkur stríðsgróðavaldsins í Rvík beitti sér fyrir með setningu gerðardómslaganna, er nú að líða undir lok. Engu að síður heldur Framsókn dauðahaldi í þessar ritjur kúgunarlaga sinna, að hv. þm. Str. (HermJ) lýsir yfir því í Ed., að hefði hann setið í stjórn áfram, þá hefði ekki verið látið undan verkamönnum, heldur haldið fast í gerðardóminn. Með hvaða aðferðum þessir forustumenn Framsóknar hafa hugsað sér að tryggja þetta þrælahald í þágu milljónamæringanna í Rvík, er oss ekki fyllilega ljóst. Ef til vill hafa þær vélbyssur og táragas, sem þessi hv. þm. Str. lét kaupa á 2 undanförnum árum fyrir 74 þús. krónur og Jónas Jónsson, hv. þm. S.-Þ., lýsti yfir, að nota ætti gegn kommúnistum, átt að tryggja viðhald þrælalaganna. Ef til vill hafa samningar við ameríska hervaldið og vinnuskylda sú, sem Jón Árnason heimtar í Tímanum, átt að nægja til að tryggja framkvæmd þrælalaganna. Það að stöðva allar byggingar í Rvík átti vafalaust líka að vera liður í því að minnka svo atvinnuna, að hægt væri að halda kaupinu niðri. Sveinbjörn Högnason þorði litlu að svara spurningum um þetta efni, en viðurkenndi þó, að fleiri þrælalög hefði þurft að setja til að tryggja þau fyrstu. Hvaða aðferðir, sem Framsóknarforustan hefur hugsað sér að nota, þá er eitt ljóst af þessu, að einskis átti að svífast til þess að framfylgja þeirri kröfu stríðsgróðavaldsins í Rvík að halda kaupinu niðri. Hnefahögg í andlit meiri hl. þjóðarinnar, verkalýðsins, en sameiginleg ráðstöfun við útlent hervald um, hvernig íslenzku vinnuafli skuli ráðstafað gegn vilja sínum, - það var stefna Framsóknar á síðasta þingi og auðsjáanlega enn. Þetta er í skerandi ósamræmi við þá ræðu, sem fyrrv. forsrh., Hermann Jónasson, flutti fyrir kosningarnar, er hann lýsti yfir því, að auðvaldsstefnan væri dauðadæmd, - sú stefna, sem Tíminn þá flutti um, að Framsfl. mundi berjast fyrir hagsmunum hinna vinnandi stétta. Þá þurfti að tala til vinstri manna úti um land og reyna að blekkja þá til að greiða Framsókn atkv., af því að hún væri raunverulegur vinstri flokkur. - Nú lítur helzt út fyrir, að Framsóknarforustunni finnist engar afturhaldsaðgerðir nógu harðvítugar. Og mig skal ekki furða, þótt framsóknarmenn kvarti undan því hér í útvarpinu, að afhjúpuð séu þessi algeru umskipti þeirra, sem sanna, að hin róttæku vígorð þeirra fyrir kosningarnar voru lýðskrum eitt. En þeir eiga einskis annars úrkostar, ef þeir ætla að reyna að ná aftur því trausti ýmissa vinstri manna í dreifbýlinu, sem þeir nú hafa misst, en að venda sínu kvæði í kross, gera iðrun og yfirbót fyrir allar sínar gerðardómssyndir og áralanga þjónustu við auðvald þessa lands. Og mér virðist á öllu, að Framsókn sé orðin of spillt til að geta slíkt, - en kjósendur hennar geta hins vegar við næstu kosningar gefið henni þá ráðningu, sem hún á skilið, ef hún hefur ekki gerbreytt um stefnu áður. Framsókn hefur sýnt það, að hún er enn sem komið er ekki orðin vinstri flokkur aftur og því alls ekki fær til neinnar forustu fyrir vinstri hreyfingu í landinu né yfirleitt fær um að stjórna landinu öðruvísi en í samráði við erlent hervald og í harðvítugri andstöðu við ísl. alþýðu, jafnvel með harðstjórn yfir henni. Ríkisstj. Sjálfstfl., sú er nú situr, hefur í ýmsu sýnt það, að hún hefur ekki viljað berja höfðinu við steininn, hvort nú sem orsökin er veikleiki hennar eða raunsæi, en prófsteinninn á afstöðu hennar og hæfileika til að stjórna landinu enn um nokkurt skeið (því til langframa er hún ófær um það), verður afstaða hennar til þeirrar vinnudeilu, sem nú stendur yfir í Reykjavík. Kröfur verkamanna um 8 tíma vinnudag og sómasamleg laun eru réttlætiskröfur. Bak við þær stendur það vald verkalýðsstéttarinnar, sem nú er orðið sterkasta innlent vald í landi voru. Sakir harðvítugustu yfirstéttarafstöðu meðal forustumanna atvinnurekenda hefur enn ekki verið látið undan þessum réttlætiskröfum verkalýðsins. Og nú hefur skapazt aukin hætta á erlendri íhlutun um mál vor, - á því, að setuliðið taki uppskipunina í sínar hendur, ef lengur er beðið. Sósíalistaflokkurinn hefur hér á þinginu þegar bent á leið til þess að afstýra þessari hættu, þá leið, að ríkið taki skipaafgreiðslu Eimskipafélagins í sínar hendur og greiði verkamönnum það kaup, er þeir hafa krafizt. Frumvarp vort um þetta mál var til 1. umr. í dag. Hæstv. forsrh., Ólafur Thors, sýndi lítinn skilning á því, hve nauðsynlegt er að grípa til slíkra úrræða sem þessara og leysa vandamál þetta á kostnað stríðsgróðamanna. Framsfl. sýndi það eitt í þeim umræðum, að hann þorði í hvorugan fótinn að stíga. Það var nú „manndómur hans, þrek og vilji“, sem Sveinbjörn Högnason talaði svo fagurlega um hér áðan, - Framsfl. var ráðþrota og úrræðalaus, ef dæma mátti eftir ræðu fulltrúa hans (SvbH) í þeim umr. Verkalýðurinn einn og fulltrúar hans hér á þingi hafa bent á raunhæfa leið út úr öngþveitinu, sem kúgunarpólitík stríðsgróðavaldsins og embættismannaflokks þess, Framsóknar, hefur skapað á sviði atvinnumálanna. Og það er ekki aðeins á þessu sviði, sem stefna verkalýðsins flytur einu lausnina á vandamálum vorum. Verkalýðurinn er nú orðinn sterkasta vald þjóðarinnar Framtíð hennar veltur nú á því, að hann verði pólitískt fær um að taka forustu hennar í sínar hendur. Til þess þarf hann að sameinast, pólitískt og faglega, og fylkja bak við sig öðrum vinnandi stéttum. Það verður verkefni alþýðunnar í kosningunum í haust. Alþýða Íslands til sjávar og sveita þarf í haust að sýna vilja sinn til þessarar einingar, því að hún ein getur bjargað þjóðinni frá missi sjálfstæðisins, afstýrt yfirdrottnun stríðsgróðavaldsins og fært öllum vinnandi stéttum þessa lands bætta afkomu, aukin mannréttindi og þau völd, er þeim ber.

Forseti (EmJ) : Hv. 2. þm. Reykv. (EOl), fulltrúi Sameiningarflokks alþýðu - sósíalistaflokksins, hefur nú lokið máli sínu, og þar með er þessum útvarpsumr. lokið.

Flm. (Ingólfur Jónsson) : Herra forseti. Með l. frá 1932 um samgöngubætur og fyrirhleðslur á vatnasvæði Þverár og Markarfljóts var ákveðið að brúa Þverá, Affall og Ála og einnig að byggja garð og hlaða fyrir Þverá þannig, að hún rynni í farveg Markarfljóts. Með þessum l. sýndi hæstv. Alþ. vinsemd og skilning á þessu máli, og ber að þakka það. Þá var einnig stígið stórt spor í samgöngumálum, ekki einungis fyrir Rangárvallasýslu, heldur fleiri héruð, með því að brúa þessi stóru og miklu vötn. Með þessum l. var ákveðið, að ríkissjóður skyldi taka að sér að greiða 7/8 hluta af þeim kostnaði, sem af fyrirhleðslu Þverár stafaði, en 3/4 hluta af öðrum varnargörðum og fyrirhleðslum, sem eru á þessu vatnasvæði. Nú hefur það komið í ljós, að kostnaðurinn við þessa fyrirhleðslu er geysimikill. Það hefur komið í ljós, að sá kostnaður, sem lagður er á sýslusjóð Rang. með þessum framkvæmdum, er mikill, og mun sýslufélaginu reynast erfitt að standa undir þeim kostnaði. Ef málið er athugað gaumgæfilega, má sjá það, að það er tæpast sanngjarnt, að sýslusjóður Rangárvallasýslu taki að sér að greiða kostnað við þessar framkvæmdir, vegna þess að þær eru ekki einungis til þess að vernda landið fyrir skemmdum, heldur einnig, og jafnvel aðallega, getur þetta talizt samgöngumál. Þegar brýr voru settar á Þverá, Affall og Ála, voru þær settar sem bráðabirgðabrýr með það fyrir augum, að þessum vatnsföllum yrði veitt í Markarfljót. Ef nú þetta fyrirtæki reyndist það kostnaðarsamt, að sýslusjóður Rangárvallasýslu reyndist þess ekki megnugur að standa undir þeim hluta kostnaðar, sem honum var ætlað, og verkið jafnvel stöðvast af þeim sökum, þá kemur að því, að ríkissjóður verður aftur að byggja brýr yfir Þverá, Affall og Ála, og fullyrði ég, að það yrði mörgum sinnum dýrara en þótt ríkissjóður bætti við sig 1/8 hluta kostnaðar, sem sýslusjóði Rangárvallasýslu er ætlað að standa straum af. Á síðustu fjárlögum var veitt til fyrirhleðslunnar 75 þús. kr., en í síðasta fjárlagafrv. er ætlazt til þess, að þetta verði 125 þús. kr. Ef árlega er unnið að þessu fyrirtæki fyrir 125 þús. kr., sem brýn þörf er á, þá verður sá skattur, sem sýslusjóður Rangárvallasýslu verður að greiða, 15–20 þús. kr., eftir því hvar unnið er. Ef ríkissjóður tæki að sér að greiða kostnaðinn af öllu verkinu, þá verður hann að bæta við sig 10–20 þús. kr. miðað við það, sem ákveðið var með l. 1932. Ég verð að segja það, að þó að þetta sé þungur baggi fyrir sýslusjóð Rangárvallasýslu, þá eru það smámunir fyrir ríkissjóð, sérstaklega þegar þess er gætt, að hér er um samgöngumál að ræða, og ríkissj. verður að byggja brýr yfir fyrrtaldar ár, ef þetta verk verður ekki framkvæmt. Það er þess vegna von mín, að hv. alþm. líti á þetta mál með velvild og skilningi og greiði þessu frv. atkv. Ég vildi leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og fjhn.

Flm. (Einar Olgeirsson) : Þetta frv. er flutt af okkur þm. Sósíalistafl. og er þess eðlis, að það æskir þess, að afstaða Alþ. komi fram nú þegar. Ég býst við, að það sé öllum hv. þm. kunnugt, að tilefnið til þessa er, að öll vinna við vöruskip Eimskipafél. hefur fallið niður og hafði stj. ameríska setuliðsins tilkynnt það í gær, að hún mundi láta herinn annast uppskipun þessa, ef ekki yrði neitt gert í þessu máli. Ég býst við, að við munum allir gera okkur það ljóst, hvaða afleiðingar það mundi hafa, ef við sýndum í reyndinni, að við værum ekki færir um að halda uppi stj. í landinu. Það er nauðsynlegt, að það komi fram strax, að við séum færir um að ráða fram úr vandamálum okkar, því að þessi vandamál eru þess eðlis, að það verður að finna leið til þess að ráða fram úr þeim þegar í stað. Þetta frv. miðar þess vegna beinlínis að því, að Alþ. leysi vandamál þessi og tryggi gegn þeirri hættu, sem öllum hv. þm. er ljóst, að vofir yfir þjóðinni, ef þessi vandi er látinn halda áfram. Við förum fram á það í þessu frv., að ríkisstjórnin fái heimild til þess að taka að sér skipaafgreiðslu hjá Eimskipafélagi Íslands. Viljum við þar með sjá um, að skipin verði afgreidd, sem Eimskipafélag Íslands á sjálft, og þau, sem það hefur á leigu, til þess að tryggja, að siglingar stöðvist ekki, vegna þess, að skipin séu ekki afgreidd, sem af geta hlotizt alvarlegar afleiðingar fyrir þjóðina, og það verði gert á þann hátt, eins og grg. ber með sér, að gengið verði að þeim kröfum, sem verkamenn gera, og þeim verði greitt það kaup, sem þeir fara fram á. Það er nauðsynlegt, að menn geri sér það ljóst, hvað mælir með því, að gengið verði að þessum kröfum. Ég þykist vita, að sumir hv. þm. álíti, að hægt sé að láta verkamenn afstýra þessu sjálfa. En verkamenn eru nú búnir að bíða í meira en hálfan mánuð eftir því, að gengið yrði að kröfum þeirra. Þeir gáfu fyrst þó nokkurn fyrirvara í næst síðustu viku, féllust síðan á að bíða nokkuð; þ. e. a. s. í fyrri viku lögðu þeir niður vinnu, en tóku hana upp aftur vegna þess, að vinnuveitendafélagið lofaði þeim því að gera samninga við Dagsbrún ekki síðar en á mánudag. Síðan hafnaði vinnuveitendafélagið þeim till., sem fram höfðu komið. Verkamenn eru því búnir að bíða svo lengi, að það er engin afsökun fyrir því, að beðið sé lengur með að semja um kaup verkamanna. Kröfur verkamanna eru þær, að kaupið verði hækkað upp í 2.00 kr. á klst. og 2.25 kr. í skipavinnu og hærra við sementsvinnu. Þetta þýðir 16.00 kr. grunnkaup á dag í almennri vinnu, eða 400.00 kr. grunnkaup á mánuði. Og ég býst við, að enginn sé sá maður hér á þingi, sem vilji mótmæla því, að verkamenn eigi rétt á því að hafa 400.00 kr. grunnkaup á mánuði til þess að framfleyta fjölskyldum sínum. E. t. v. þekkir einhver hv. þm. sjálfur, hvernig það er að lifa af 400.00 kr. grunnkaupi á mánuði hér í Reykjavík. Og þeir hv. þm., sem ætla að lifa hér í Rvík á sínu þingfararkaupi einu saman, sem ég hygg, að sé eitthvað líkt því, sem þarna er farið fram á af verkamönnum, þeir vita, hvernig er að framfleyta fjölskyldu af því. 400.00 kr. grunnkaup á mán. nálgast það, að hægt sé að veita sér svona nokkurn veginn sómasamlegt líf með því. Hitt er viðurkennt hjá menningarþjóðum mörgum, að vinnudagurinn eigi að vera 8 klst. og sá vinnutími eigi að nægja til þess að framfleyta fjölskyldu. Það, að verkamenn hér hafa ekki knúð fram 8 stunda vinnudag, stafar af því, hve hörmulegt ástandið hefur verið í atvinnumálunum hér á landi síðustu áratugina. Atvinnurekendur hafa getað haldið niðri kaupi verkamanna og þeim kjarabótum, sem knúðar hafa verið fram erlendis. Ég býst við, að hv. þm. neiti því ekki, að þetta sé sanngirniskrafa. Og ég hygg, að enginn dirfist að halda því fram, að atvinnuvegirnir beri ekki þetta kaup. Þegar svo ofan á þetta bætist, að öll vandamál þjóðarinnar hafa fram að þessu verið leyst á þann hátt, að hagsmunum verkamanna hefur verið fórnað með því, að hæstv. Alþ. sjálft hefur gripið inn í og gefið út l. ár eftir ár, sem hafa bannað verkamönnum að hækka sitt kaup, og það á sama tíma, sem stríðsgróðinn hefur flætt inn í landið í milljónum króna, - þegar fortíðin er þannig, þá virðist mér ekki ná nokkurri átt að halda því fram nú, að verkamenn eigi nú enn einu sinni að fórna, heldur álít ég, að það eigi, eins og málin standa nú, að ganga orðalaust að þeirra kröfum. Ég álít það að öllu leyti sanngirnis- og réttlætismál, sem verkamenn fara fraru á með kröfum sínum. En sanngirni og réttlæti eru e. t. v. ekki þau rök, sem alveg eru nægilega sterk til þess að ráða gerðum hæstv. Alþ. Þess vegna eru það önnur rök, sem ég vil leyfa mér að flytja hér fram og ég býst við, að hafi meiri áhrif. Þau rök eru, að verkamenn hafa nú vald til þess að geta fylgt þessum kröfum sínum eftir. Það er ekki hægt fyrir neitt íslenzkt vald að beygja verkalýðssamtökin í þessari viðureign. Og það eru staðreyndir, sem ég vil a. m. k. vonast til, að raunhæfir menn horfist í augu við. Eins og nú standa sakir, er ekki hægt að leysa þessa deilu gegn andstöðu verkamanna. Verkamannastéttin í landinu er sem stendur of sterk til þess, að það sé hægt að knýja hana til þess að fórna nú enn einu sinni. Hún veit sjálf, að hún hefur fyrir réttum málstað að berjast. Og hún hefur, sem hún hefur ekki alltaf haft áður, nægilegan kraft til þess að knýja fram málstað sinn. Þá er spurningin um það, hvort hv. þm., sem stjórna málum Íslendinga, skilja þessar staðreyndir, meta þær og breyta eftir þeim, eða hvort þeir reyna að berja höfðinu við steininn með þeim afleiðingum, sem okkur öllum hljóta að vera ljósar. Það er auðvelt að leysa þessa deilu. Og það er aðeins hægt að leysa hana á kostnað atvinnurekenda. Og það þarf ekki meira til heldur en Alþ. láti vilja sinn í ljós þannig, að það muni samþ. frv. sem þetta, til þess að vinnuveitendafélagið og Eimskipafélag Íslands gangi að kröfum verkamanna. Ég þykist þess fullviss, ef Alþ. lætur þann vilja sinn í ljós, að það muni leysa þessa deilu, þá muni vinnuveitendur þeir, sem hlut eiga að máli, ekki bíða eftir samþ. frv., heldur leysa deiluna strax. Hins vegar er ekki eftir neinu að bíða í sambandi við þetta mál. Ameríska herstjórnin tilkynnti í gærkvöldi, að hún mundi taka uppskipun þessa í sínar hendur, ef ekki yrði hafin vinna, og hún mun taka uppskipunina í sínar hendur, verði ekki hafin vinna við höfnina mjög bráðlega. Hún hefur ekki gert það enn, en má búast við, að hún geri það innan skamms. Og það reynir nú á það, hvort hægt er að bregða fljótt við eða ekki. Það er oft sagt, að aðferð þingræðisins drepi það, þingið sé ófært um að taka skjótar og réttar ákvarðanir. Ég held, að afstaðan gagnvart þessari deilu verði prófsteinn á okkar þing um það, hvort það getur tekið skjótar og réttar ákvarðanir um mál, sem þjóðinni getur stafað stór hætta af. Ég þykist vita, að þær mótbárur muni koma fram, að það sé ekki rétt að beygja atvinnurekendur raunverulega til undanláts í þessu efni, eins og mundi verða afleiðingin af samþykkt þessa frv., og með því væri verið að skerða samtök atvinnurekenda og gera þeim erfiðara fyrir í framtíðinni, hvað snertir það að beygja verkamenn undir vilja sinn. Ég verð að segja það, að á tímum eins og þessum verður Alþ. Íslendinga að þora að horfast í augu við það að beygja atvinnurekendur undir vald sitt. Alþ. Íslendinga hefur ár eftir ár á síðustu árum gengið þannig á móti samtökum verkalýðsstéttarinnar og svipt verkalýðsfélögin rétti til þess að ákveða kaupgjald sitt. Ég vil spyrja: Þorir þetta sama þing ekki að beygja atvinnurekendur einu sinni, þannig að þeir fái að vita, að Alþ. sé ósmeykt við að leysa vandamál á kostnað atvinnurekenda? Það kemur til með að reyna á það, hvort einhverjir hv. þm. eða þingflokkar eru svo ánetjaðir ýmsum atvinnurekendum, að þeir ekki vilja ganga inn á það, sem nauðsynlegt er fyrir þjóðfélagsheildina. Ég held þess vegna, að þetta frv. og framkvæmd ríkisstjórnarinnar á því, ef það verður að l., mundi í fyrsta lagi leysa þessa deilu strax á réttlátan hátt og áhrifaríkan. Í öðru lagi held ég, að það, að Alþ. láti vilja sinn í ljós til þess að samþ. svona frv., eins og atvinnurekendur standa þar harðvítuglega á móti, verði til þess að sýna, að til er vilji hjá Alþ. til þess að leysa málin án þess að taka tillit til vilja atvinnurekendastéttarinnar og fá hana til þess að beygja sig. Það er ekki aðeins óvitlegt að ætla að neita verkamönnum um að ganga að þeim kröfum, sem þeir halda fram. Það væri heimska að berja þannig höfðinu við steininn og ætla að standa á þann hátt á móti sterkasta valdinu, sem nú er til í okkar þjóðfélagi, því valdi, sem við sem raunhæfir stjórnmálamenn, hvaða afstöðu sem við höfum til mála annars, hljótum fyrst og fremst að „respektera“. Það hefur sýnt sig á meðan atvinnurekendastéttin hafði þá aðstöðu vegna peninga sinna og yfirráða yfir verkamönnum, þá beygði Alþ. sig fyrir þeirra sérhagsmunum. Það sýna skattfrelsisl. og þrælal. frá 1939 og síðar. Það, að þau l. voru sett, var e. t. v. ekki aðeins af því, að viðkomandi þm. væru beinlínis undirgefnir atvinnurekendum þannig, heldur var það e. t. v. líka hitt, að beygja sig fyrir því valdi, sem sterkast var. Ég veit ekki, hvort hv. þm. hafa áttað sig á því, hvaða breyt. hafa orðið í okkar þjóðfélagi upp á síðkastið í sambandi við þetta. En ég held, að það sé nauðsynlegt, að hv. þm. geri sér það ljóst, og það eru síðustu forvöð að gera það nú þegar. Því að svo framarlega sem við leysum ekki þessa deilu, hlýtur hún að verða leyst af utan að komandi valdi, sem menn óska ekki eftir, að komi til sögunnar. Það er vitanlegt, að sáttanefnd hefur verið skipuð til þess að athuga möguleika til sátta. Hún sat á rökstólum í allan gærdag. Enginn árangur hefur orðið af því. Ég fór fram á það í gær, að þetta mál væri tekið með afbrigðum inn á dagskrána. Hæstv. ríkissj. vildi ekki ganga inn á það þá. Ég álít, að það væri nauðsynlegt fyrir málið, að strax við fyrstu atkvgr. kæmi það fram, hvaða afstöðu þingflokkarnir hafa til þess. Ég vildi mega æskja þess, að þeir, sem „prinsipialt“ eru á móti frv. og geta ekki hugsað til að fara inn á þessa leið, þeir greiði atkv. móti því við 1. umr. Ég geri þessa till. vegna þess, ef þetta frv. fer þannig gegnum 1. umr. og verður sent til n. og það er gert á venjulegan hátt, þá getur það farið gegnum allar umr., og mundi það verka út á við. En það er nauðsynlegt, að mínu áliti, að það komi álit frá Alþ. um þetta mál strax í dag. Ég vildi þess vegna mælast til þess, að hv. þm. létu skoðun sína í ljós á þessu máli nú strax við 1. umr. En ef hv. þm. ekki treysta sér til þess, vildi ég mega vænta þess, að hæstv. forseti vildi leyfa afgreiðslu þessa frv. með afbrigðum, þannig, að þótt því yrði vísað til n. nú, þá tæki n. það þegar fyrir til þess að reyna helzt í dag að halda áfram með það. Ég held, að ástandið sé það alvarlegt, að það sé alveg hreint óhætt að bregða út af þeim venjulegu vinnubrögðum, sent höfð eru í þinginu, og afgreiða þetta mál eins og - þau mál, sem mikið liggur á. Hæstv. Alþ. hefur vitað, að þetta verkfall hefur vofað yfir, og það í hálfan mánuð, og engar ráðstafanir hafa verið gerðar. Það er þess vegna ekki nema réttmætt, að það vinni nú upp það aðgerðaleysi með því að hraða gangi málsins nú til þess að bæta upp að nokkru það, sem talizt hefur af tíma undanfarið. Leyfi ég mér svo að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn.



Það verður ekki hjá því komizt að hugsa um það alvarlega ástand, sem nú ríkir hér við höfnina, og hvernig það gengur yfirleitt með siglingar okkar. Það er yfirlýst að skipin fari nú ekki nema 4 ferðir á ári, þannig að það taki 3 mánuði að fara hverja ferð. Það er oft og einatt vegna þess, hve lengi er verið að afgreiða skipin, bæði hér og erlendis, og líka a. n. l. vegna þess, að þau þurfa að bíða eftir því að komast í skipafylgd. En það er alvarlegur hlutur, að því hefur verið yfirlýst, að helmingur þess skipakosts, sem við höfum haft á leigu undanfarið, verði tekinn úr leigu og skipin hér á höfninni eru ekki afgreidd. Ég skal ekki leggja neinn dóm á það, hvort kröfur verkamanna í þessu efni eru ósanngjarnar eða ekki. En ég get lýst því yfir, að ég er ekki neinn kaupkúgunarmaður og vil ekki stuðla að því, að verkamenn sitji við slæman hlut. Ég ætla ekki að ræða um það, hvort verkamenn eigi að fá kaupuppbót eða ekki. En ég álít óforsvaranlegt á tímum þeim, sem við nú lifum á, með þeim litla skilakosti, sem við eigum kost á, að koma vinnustöðvun á við afgreiðslu skipanna. Og ég álít, að verkamenn hefðu getað komið kröfum sínum fram án vinnustöðvunar. Ég álít, að þeir hefðu getað gefið nægilega langan tíma, til þess að hægt væri að undirbúa málið. Þeir gátu haldið áfram vinnu meðan samningar stóðu yfir. Ég álít, að á þessum tímum sé það ábyrgðarhluti og beri vott um ábyrgðarleysi að stofna til vinnustöðvunar. Verkamenn og verkamannafélög geta sett sinar kröfur fram, en þau eiga að sýna þá ábyrgðartilfinningu og þegnskap að halda vinnu áfram undir þessum alvarlegu kringumstæðum meðan samningar standa yfir. Nú liggur fyrir í þjóðfélagi okkar að taka upp allsherjar samninga við verkalýðsfélögin, og ég er því fylgjandi. Og geri mér ljóst, að verkalýðurinn í landinu er afl, sem ekki er hægt að ganga fram hjá, og það er ekki hægt annað en að semja við verkamenn. En þegar vinnuveitendur ganga að samningsborðinu, gera þeir þær kröfur á hendur verkalýðsfélögunum, að þau standi við gerða samninga. Og þegar nú vinnuveitendur og verkalýðsfélög taka upp samninga, þá skora ég á þá, sem miklu ráða í þeim félögum, að stuðla að því, að vinnustöðvun verði ekki, meðan samningar standa yfir, og stuðla að því, að samningarnir verði haldnir og ekki komi fram brot á samningunum stuttu eftir að þeir eru undirskrifaðir, því að upp á slíkt þýðir ekki að semja. En ég tel það í hæsta máta háskalegt, að skipin hér við höfnina skuli vera stöðvuð. Mér var sagt það í morgun af einum hv. þm., að ameríska herstjórnin væri farin að skipa upp úr einhverju af skipunum, sennilega skipi eða skipum, sem þeir sjálfir eiga. En þar er um að ræða, að ameríska herstjórnin er farin að vinna verk, sem íslenzkum verkamönnum er ætlað að vinna. Og eitt er víst, eins og síðasti ræðumaður tók fram, að ameríska herstjórnin hefur gefið ábendingu um það, ef Íslendingar leystu ekki þessi mál sjálfir, að hún mundi láta til skarar skríða. Hv. 2. þm. Reykv. (EOl) sagði, að ef við ekki leystum fljótt þessa deilu, mundi erlent vald hlutast til um, að deilan yrði leyst, og ég hygg, að þeir muni færri, sem óska eftir því, að erlent vald hlutist til um mál okkar. Og það er slæmt, ef Íslendingar geta ekki sjálfir ráðið sínum eigin málum og forðazt það að vinna stöðvist við höfnina á þessum háskasömu tímum. Ég held, að það geti verið háskalegt í þessu máli, að bíða með að leysa deiluna eftir því, að þetta frv., sem hér liggur fyrir Alþ., verði afgreitt og gert að l. Þetta er lagafrv. og verður að ganga í gegn um báðar d. Alþ., 6 umræður, og það er ekki hægt að hespa það af á einum degi 



Það er skaði, að hv. 5. landsk. þm. (IngJ) skuli ekki hafa verið hér á Alþ. í vetur, þegar verið var að afgreiða gerðardómsl. Hefði hann þá getað lagt sitt lóð á vogarskálina og komið í veg fyrir, að þau yrðu samþ. Því að ástandið, sem skapazt hefur hér við Rvíkurhöfn og annars staðar í vinnumálum, sem er mjög alvarlegt, er ein af afleiðingum gerðardómsl. og hefði aldrei komið til, ef þau l. hefðu ekki verið afgreidd hér á hæstv. Alþ. Þess mega þeir flokkar minnast, sem stóðu að því þá að setja þessi l. Nú er vitanlegt, að það ástand, sem hefur skapazt vegna gerðardómsins, það væntanlega lagast nú aftur, þegar gerðardómurinn er afnuminn og verkalýðsfélögin fá aftur til umráða mál sín og verða frjáls að því að semja við atvinnurekendur, svo að í staðinn fyrir þann smáskæruhernað, sem verkamenn hafa ekki óskað eftir að taka upp, geti komið reglulegir kjarasamningar, sem þá gildi um ákveðinn tíma. Nú er það svo um það mál, sem hér liggur fyrir, að það má vel vera, að það þurfi mjög bráðrar úrlausnar. Hv. 5. landsk. sagði, að það væri ekki hægt að afgreiða þetta í frumvarpsformi, af því að það tæki svo langan tíma. Nú er þetta ekki rétt, því að ef samkomulag er um að afgreiða eitt mál, er hægt að láta það ganga í gegnum sex umr. á stuttum tíma. Sé það rétt, sem fullyrt er í blöðum hér í bænum, að hin erlenda setuliðsstjórn sé búin að tilkynna sáttasemjara, að hún ætli að taka að sér skipaafgreiðsluna, sem þarf að vinna hér við höfnina, ef ekki verður hafizt þegar handa um áframhald verksins af íslenzkum mönnum, þá skilst mér, að það ætti ekki að vera neinn ágreiningur um það milli flokkanna í þinginu, að þessu máli þurfi mjög að hraða. Ég hefði viljað spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ríkisstjórn, ef nokkur ráðh. skyldi vera nærstaddur, hvað væri í hennar vitneskju í þessu máli og hvað hún hygðist að gera í þessu máli til þess að koma í veg fyrir, að erlent hervald grípi inn í vinnumál okkar hér í landinu. Því að ég geri ráð fyrir, að þingflokkarnir, þó að þá greini á um margt, séu sammála um það, að slíkt sé hvorki æskilegt né þolandi, heldur verðum við að sýna það, að við getum ráðið okkar innanlandsmálum án erlendrar íhlutunar. Ég beini þessum fyrirspurnum til hæstv. ríkisstjórnar. Og ef hún hefur ekki aðrar till. í þessu mál heldur en þær, að þetta frv. verði samþ., sem hér liggur fyrir, þá vil ég fá það afgreitt sem allra fyrst.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Ég hef ekki getað verið viðstaddur umr. þessa frv. vegna þeirra vinnudeilna, sem mér skilst, að frv. eigi að ráða bót á. Að sjálfsögðu mun þessi ríkisstjórn nú og ævinlega gera allt, sem í hennar valdi stendur til þess að forðast það, að ástæða eða átylla væri gefin erlendu valdi til íhlutunar í málefnum okkar. Og ég lýsi því nú, sem ég vona, að sérhver hv. alþm. lýsi yfir, ef um það er að ræða, hvort erlend íhlutun verði um mál okkar, þá eigi flokkastefnur að víkja fyrir því, að við verðum óháðir allri erlendri íhlutun um mál okkar. Hins vegar álít ég þetta frv. óheillavænlega fram komið. Allir þingfl. vilja taka saman höndum til þess að leysa á friðsamlegan hátt þetta mál. Ég held, að ef litið er til þeirra, sem mest hafa barizt í þessu efni, sem eru annars vegar stóratvinnurekendur og hins vegar verkalýðurinn í landinu, þá held ég, að segja megi, að á báða bóga sé fullur vilji á að leysa málið og ríkur skilningur á, að það verði að leysa það að íslenzkri íhlutun eingöngu. En þegar sá er vilji okkar allra að bægja þessari vá frá dyrum þjóðarinnar, þá tel ég verr farið, að Alþ. á þessu stigi málsins, einmitt þegar verið er að afnema gerðardóminn, með því að samþ. slíkt frv., sem hér liggur fyrir, hafi í hótunum um það, ef annar aðilinn sér sér ekki fært að láta undan kröfum hins aðilans þegar í stað, þá muni þing og stjórn taka fram fyrir hendurnar á þessum aðila og taka úr hans höndum þann starfa, sem hann, góðu heilli, hefur haft með höndum öllum til velfarnaðar. Og ég get tilkynnt, að ríkisstjórnin hefur haft svipaða aðstöðu og áhrif um allt, sem hún hefur talið sér rétt að bera fram í óskarformi við þetta félag, rétt eins og ríkið sjálft hefði átt fyrirtækið. Ég hygg, að samþ. þessa frv. mundi gera stirðara um vík heldur en þyrfti að vera á meðan á þessum samningum stendur. En ég hygg, að hv. alþm. geti verið sammála um það, að eins og það ríður á miklu, að samningar náist góðir í þessari deilu, þá sé heppilegast, að samkomulag náist gott á milli aðilanna. Ég er því þess vegna andvígur, að þetta frv. skuli hafa komið fram hér. Held ég þó, að allt þurfi ekki að fara í blossa út af því. Ég mun ekki eiga þátt í því, að þetta verði skoðað sem ógnun af hálfu Alþ., og ég mælist fastlega til þess, að undirtektir Alþ. við þetta frv. verði ekki þær, að þetta frv. verði skoðað af viðkomandi aðilum sem ögrun af hendi þingsins. Ég hygg, að forsvarar verkalýðsins muni skilja það, ef þingið á þessu stigi málsins færi að hóta verkamönnum, væri það til bölvunar einnar. En ég tel skylt, að ríkisstjórnin skoði sig sem umboðsmann beggja aðila. Og ég skoða mig sem boðbera friðar og sátta í þessari deilu. En það bætir ekki frið þann, sem þarf að skapa, að við förum að bítast og berjast um þetta frv. hér á hæstv. Alþ., enda á það engu síður að ná tilgangi þeirra, sem flytja þetta frv., að því verði vísað til n. og það verði þar athugað - eða þá sofni eftir ástæðum - og hv. nm. geti svo athugað málið með hliðsjón af rás viðburðanna.



Ég álít, að það verði að gera sér þrjú atriði ljós í sambandi við þetta mál. Í fyrsta lagi það, að hafnarvinnan má ekki stöðvast, í öðru lagi, að kröfur verkamanna eru réttmætar, og í þriðja lagi, að verkamenn hafa í sínum höndum vald til þess að knýja sínar kröfur fram. Viðvíkjandi fyrsta atriðinu, að vinna við höfnina má ekki stöðvast, ætla ég, að öllum hv. þm. muni vera ljós nauðsynin á því. Og það er vitavert ábyrgðarleysi, ef hæstv. Alþ. gerir ekkert til þess að aflétta vinnustöðvuninni. Ástæðurnar til þess, að vinnan má ekki liggja niðri, eru 3 og allar veigamiklar. Í fyrsta lagi þurfum við á því að halda, að siglingar okkar gangi svo greiðlega sem hægt er, eins og nú standa sakir, til þess að forða þjóðinni frá vöruskorti og vandræðum. Í öðru lagi er það stríðsreksturinn, sem þarf þess, að vinnan gangi sinn gang, og við Íslendingar hljótum að óska þess, að stríðsrekstur bandamanna gangi sem greiðlegast, einnig við Rvíkurhöfn, eins og nú er komið. 3. ástæðan er sú, og kannske veigamest, að við hljótum að ganga út frá því sem eðlilegum hlut, ef Íslendingar halda ekki uppi vinnu við Rvíkurhöfn, muni hún verða tekin upp af erlendum aðila, þó að honum sé það þvert um geð. Þess vegna má ekki þessi vinna stöðvast, svo að neinu nemi. Kröfur verkamanna eru réttmætar, eins og hv. 2. þm. Reykv. (EOl) sýndi fram á í ræðu sinni, og óþarfi er að endurtaka það verulega. Vil ég þó aðeins á það benda, að það, sem verkamenn eru nú að reyna að koma fram með þeim samningum, sem þeir leita eftir að fá samþykkta, er 8 tíma vinna á dag með því grunnkaupi, sem nemur 400.00 krónum á mánuði. Og allir menn vita, að þar er ekki farið fram á neitt annað en það, sem sanngjarnt og rétt er. Þetta kaup er ekki meira en það, sem fjöldinn þarf til þess að lifa af. Þriðja og síðasta atriðið, sem ég vil drepa á, sem mér virðist, að hv. þm. hafi ekki gert sér fyllilega ljóst, er það, að verkamenn hafa nú vald til þess að knýja fram kröfur sínar, vegna þess að eftirspurnin eftir vinnuaflinu í landinu er meiri en svo, að henni verði fullnægt. Hæstv. ríkisstj. ætti a. m. k. samkvæmt eigin kenningum og kenningum þess flokks, sem hún tilheyrir, að gera sér ljóst, að hér er aðeins á ferðinni lögmálið um framboð og eftirspurn, sem leggur verkalýðnum vald í hendur, sem hann hlýtur að nota til þess að knýja fram rétt sinn. Svo vil ég út af því, sem hv. 5. landsk. (IngJ) minntist á, hvort verkamenn mundu halda samninga þá, sem gerðir yrðu, segja það, að mér er ekki kunnugt um, að verkamenn hafi brotið þá samninga, sem þeir hafa gert við atvinnurekendur. Mér er hins vegar kunnugt um það, að verkalýðsfélög og verkamenn, sem mál þeirra bera fyrir brjósti, eru einhuga um það, að ef þeir samningar nást nú, þá verði þeir haldnir af verkamönnum til hins ýtrasta. Annað mál er, að á því hefur borið hér í bænum, að atvinnurekendur hafa sífellt komið fram með yfirboð í vinnuaflið. Það er eðlileg afleiðing af þeim miklu fjármunum, sem þeir hafa í höndum, sem þeir vilja skapa sér varanleg verðmæti með, ef þeir fá vinnuaflið til þess. Hitt er annað mál, hvort verkamenn taka slíkum yfirboðum, sem fara bak við lög og rétt. Það þefur ekki verið þannig á málum haldið, að erfitt hafi þótt að afgreiða mál fljótt, þegar hefur átt að beita ríkisvaldinu móti verkalýðnum. Gengisl., sem fjötruðu alla launþega í landinu, voru samþ. hér á Alþ. á einni kvöldstundu. Þannig hafa verið afgreidd l. til þess að taka valdið af verkamönnum. Og þannig er einnig hægt að afgreiða mál enn, ef það þykir nauðsynlegt. Ég skal svo víkja nokkuð að ræðu hæstv. forsrh. (ÓTh). Hann telur þetta frv. óheillavænlega fram komið og telur, að það verði ekki nægileg lausn á málinu og að það megi ekki skoðast sem ógnun í garð þeirra, sem stjórna Eimskipafélagi Íslands. Mikil er hluttekning þessa hæstv. ráðh. í garð þeirra. Öðruvísi var, þegar um það var að ræða að ógna verkalýðnum og samtökum verkamanna. Þá var ekki verið að segja sem svo, að það mætti ómögulega skoða málið sem ógnun í garð verkamanna. Þá var málunum hraðað, hnefinn settur í borðið og ekki um það hugsað, þó að það skoðaðist sem ógnun. Það er um að gera, að vilji Alþ. komi hér í ljós sem ógnun gagnvart þeim mönnum, sem stjórna Eimskipafélagi Íslands, sem stöðvuðu vinnuna við Rvíkurhöfn og enn hafa ekki skilið þá afstöðubreyt., sem orðið hefur í landinu, þ. e., að afstaðan hefur breytzt þannig, að verkalýðurinn í landinu hefur valdið í þessum málum, þó að það hafi tekizt 1939 og 1942, fyrr á árinu, að traðka á rétti verkamanna. Þetta ber hæstv. Alþ. að skilja. Og ef stjórn Eimskipafélags Íslands skilur þetta ekki, ber hæstv. Alþ. að koma henni í skilning um þetta. Ég vil undirstrika það, sem hv. 2. þm. Reykv. (EOl) sagði, að það væri rétt og eðlilegt, að við atkvgr. við 1. umr. frv. kæmi fram, hverjir eru með málinu og hverjir á móti því. Það er rétt, að stjórn Eimskipafélags Íslands sjái, hvort Alþ. viðurkennir rétt verkamanna og hvort það vill sýna Eimskipafélagsstjórninni, að hún á að beygja sig fyrir valdi verkamanna og réttmætum kröfum. Þeir, sem eru á móti frv., ættu að greiða atkv. á móti því nú þegar, en þeir, sem eru með því, ættu sömuleiðis að greiða atkv. með því nú. Ég geri ekki ráð fyrir, að í þessu máli þurfi nema hótun eina, til þess að stjórn Eimskipafélags Íslands beygi sig, þegar hún sér vilja Alþ. í málinu. Og þess vegna þarf hann að koma fram.



Ég get ekki látið hjá líða vegna þess máls, sem fyrir liggur, og þeirra umr., sem fram hafa farið, að segja nokkur orð. Það er verið að tala um það, sem mun rétt vera, að yfirvofandi sé íhlutun erlends valds um atvinnumál okkar og verkalýðsmál. Hæstv. forsrh. sagði hér með réttu, að þegar um það væri að ræða, og það, hvernig hægt væri að afstýra þeirri erlendu íhlutun, þá ættu allir flokkar að standa saman um það, sem og er rétt. Mig furðar þess vegna á því, að hæstv. forsrh. skuli ekki hafa tryggt sér það nokkurn veginn sæmilega hjá stuðningsflokkum sínum, að þessu máli verði þannig tekið, heldur er, þegar hættan vofir yfir, snúizt við því með hótunum og brigzlyrðum á aðra menn og talað um það, hverjum það sé að kenna, að vinnan við höfnina hefur nú verið stöðvuð. Hitt er eins og skipti minna að forðast þá árekstra, sem hér hafa orðið og eru stórhættulegir sjálfstæði okkar í atvinnumálum. Ég vil benda á í sambandi við það, sem hv. þm. Ísaf. (FJ) sagði, að þessi vinnustöðvun væri að kenna gerðardómsl., að hæstv. forsrh. hefur fyrir nokkuð löngu skipað þeim dómi að fella ekki dóma í kaupgjaldsmálum. Samt sem áður dirfast sumir hv. þm., eins og hv. þm. Ísaf., að segja, að gerðardómsl. hafi verið valdandi þeim árekstrum, sem ætla að verða þjóðhættulegir, ef ekki er tekið í taumana. Samtímis segja þessir menn, sem hafa verið á móti gerðardómsl., að sigurinn sé unninn, þau l. séu nú úr sögunni, og nú séu það þeir, sem ætli að setja kostina, eins og sigurvegarar, um það, hvernig samið verði. Og kostirnir virðast þá vera þessir, ef ríkisstj. gerir ekki það, sem þeim þóknast, hverjar sem kröfurnar eru og án. þess að farnar séu nokkrar samningaleiðir til þess að komast hjá frekari vandræðum, þá sé þeim að mæta, það sé ekki annað en að viðurkenna vald sigurvegaranna. Hv. síðasti ræðumaður (SigfS) talaði um viðurkenningu á þessu valdi. Ég held, að ef haldið væri áfram á þeirri braut, að eingöngu ætti að taka tillit til þess, hvað hver einstaklingur getur unnið þjóðinni mikið tjón með valdi sínu. þá held ég, að við getum fengið erlenda íhlutun mjög fljótt um mál okkar. Það, sem einkennilegt er við þessar umr., er það, að flm. frv. þykjast hafa ríkisstjórnina svo í sinni hendi, að þeir geti komið fram við hana öllu, sem þeir óska. Þetta álít ég, að sé mjög athyglisvert fyrir hæstv. Alþ. Ef einhverjir samningsaðilar hafa ekki verið nógu liðugir til þess að lúta sigurvegurunum, þá þurfi ekki annað en að segja umboðsmönnum sínum að fara til ríkisstjórnarinnar og láta hana koma vilja sínum fram. Ég held, að þau mörgu orð og fögru um, að það þurfi að ná friðsamlegu samkomulagi og ríkisstjórnin ætli að beita sér fyrir því, að samið verði á friðsamlegum grundvelli og þá muni öllum hættum verða afstýrt, - ég held, að þessi mörgu orð fölni við ljós þess, sem komið hefur fram í umr. hér í dag. Hæstv. ríkisstjórn virðist vera gersamlega ráðþrota og vanmáttug, og ráð ríkisstjórnarinnar virðast vera öll í höndum þeirra manna, sem hér koma sem sigurvegarar og skoða sig sem umboðsmenn þeirra manna, sem telja sig geta með aðstöðu sinni komið einhverju til leiðar, sem geti valdið tjóni, ef þeim er ekki hlýtt. Ég álít, að þetta sé mikið alvöruefni, hvernig þetta horfir við og hvernig á þessum málum er haldið. Og við, sem utan við stöndum, sjáum samkomulagið. Sumir hv. þm. stinga höfðinu ofan í sandinn og kenna gerðardómsl. um það, hvernig komið er málum hér við höfnina, og að það sé þá víst allra meina bót í því efni að afnema þau l. Við, sem utan við stöndum, sjáum vel, hvernig þau vinnubrögð eru, sem þessi samsteypa beitir, og hvað það er, sem þessir menn ætla að gera.

Flm. (Einar Olgeirsson) : Herra forseti. - Það hefði verið dálítið gaman að fá að heyra afstöðu Framsfl. til þessa máls. Það er ekki lengra síðan heldur en síðan í gærkvöldi, að þessi flokkur lýsti því yfir, að hann vildi vera með í að leysa vandamál þessarar þjóðar. Hvað leggur svo þessi framsóknarmaður til mála, þegar það liggur fyrir og er vitanlegt hv. þm., að það stendur til, að amerískt herlið taki í sínar hendur vinnu, sem við Íslendingar eigum sjálfir að vinna? Hvar eru till. þessa flokks í málinu? Ég veit, að hv. þm. mun veitast það erfitt að fá nokkuð út úr því rugli, sem hv. þm. V.-Sk. (SvbH) var með hér núna áðan, um afstöðu Framsfl. til þessa vandamáls. Ég veit ekki, hvort það er meiningin að láta hann tala hér til þess að láta ekki afstöðu flokksins koma í ljós. En ef það ætti að leita með logandi ljósi í hans ræðu um það, hver er afstaða flokksins í þessu máli, þá er hún þessi. Ef nokkuð lá á bak við ræðu hv. þm. V.-Sk. áðan, þá var það þess efnis, að Framsfl. væri flokkur, sem vel mætti treysta í því að svíkja verkalýðinn, og enn fremur, að Framsfl. væri ómissandi verkfæri í höndum milljónamæringanna í Rvík. Þetta var sú niðurstaða, sem ég komst að eftir að hafa hlustað á ræðu þessa hv. þm. Allir vita, að einu ráðin, sem Framsfl. þekkir til þess að leysa vandamálin, eru að þrælbinda verkalýðinn, enda hefur hann beitt sér fyrir því mjög rösklega, og nú, þegar á að afnema gerðaðdómslögin, þá kemur yfirlýsing frá framsóknarmönnum, sem sýnir, að þeir standa á sama stigi og í janúar í vetur, hvað þetta mál snertir. Þeir hafa hvorki gert iðrun né yfirbót, en ávíta ríkisstj. fyrir, að hún skuli hafa látið undan verkalýðnum með því að vilja afnám þessara l. Hv. þm. V.-Sk. hliðraði sér hjá, að láta í ljós skoðun sína á þessu máli, sem hér um ræðir. Til þess að komast að því, hvað hann vill, þá þarf að rannsaka hans hjarta og nýru og umturna allri hans fortíð. Hann og aðrir framsóknarmenn þora ekki að taka afstöðu gegn milljónamæringunum, heldur halda þeir sig á gerðardómslínunni. Hann vill forðast árekstra og segist hafa andstyggð á valdbeitingu. Sá, sem stendur að valdbeitingu í þjóðfélaginu, er einmitt Framsfl., svo að þessi hv. þm. ætti að tala varlega og þakka fyrir stillingu íslenzks verkalýðs að hann skuli hafa haldið sér í skefjum eftir aðrar eins aðgerðir og hann hefur orðið að þola. Þá segir þessi hv. þm., að Sósfl. og Alþfl. fái verkalýðinn til þess að gera það, sem þjóðinni stafi hætta af. Er hættulegt fyrir þjóðina, að verkamenn fái 2 krónur um tímann eða 16 krónur fyrir 8 stunda vinnu? Ég fæ ekki skilið það. Þeim ferst ekki að tala, sem hafa margir hverjir há laun fyrir litla vinnu. Mér kæmi ekki á óvart, þó að hv. þm. V.-Sk. segði í næstu ræðu sinni, að Framsfl. mundi koma fram með miðlunartill. í þessu, svo framarlega sem meiri hl. þingsins léti kjördæmamálið niður falla. Viðvíkjandi þeim samningum, sem gerðir voru fyrir nokkru milli atvinnurekenda og verkamanna, þá voru það atvinnurekendur, sem rufu þá samninga. Alþ. verður að láta atvinnurekendur vita, að það setur ekki ávallt l. gegn verkalýðnum, heldur getur líka tekið ofan í við þá sjálfa. Hæstv. forsrh. sagði, að Eimskipafélag Íslands mundi verða við þeim óskum, sem bærust frá ríkisstjórninni. Ef svo er, hvers vegna reynir ríkisstjórnin ekki þá leið núna. Fyrir nokkru gat hæstv. forsrh. haft áhrif á eimskipafélagið í þá átt, að það gekk að kröfum nokkurra starfsmanna sinna, og nú ætti hæstv. rh. að beita sér fyrir því, að gengið verði að þeim kröfum, sem fram hafa komið af hálfu verkamanna. Annars óttast ég, að vissir menn séu svo harðvítugir í yfirstéttaranda sínum, að þeir haldi máli sínu til streitu og beygi verkalýðinn, og meira að segja, að ríkisstjórnin gæti ekki haft áhrif á þá. En þeir mundu ekki kæra sig um, ef Alþ. samþ., að gengið væri að kröfum verkamannanna. Frá því 7. ágúst hafa stjórnir eimskipafélagsins, vinnuveitendafélagsins og Dagsbrúnar setið við samningaborðið, og það hefur engan árangur borið. Í gær var sáttanefndarfundur, sem ekki bar neinn árangur, og í kvöld verður aftur reynt að komast að samkomulagi. Ég get fallizt á, að þessu máli verði vísað til n. nú, svo framarlega sem þeir utanþingsmenn, er með málið hafa að gera, fái að vita í dag, að frv. verði afgr. á morgun. Málinu verður að hraða, því að mjög mikil hætta getur stafað af því að láta slíkt vandamál bíða úrlausnar deginum lengur.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Ég hlýddi ekki á umr. um þetta mál, en ég heyrði sagt, að hv. þm. V.-Sk. hafi sagt, að þetta frv. sannaði, að ríkisstjórnin væri á valdi manna, sem vildu spenna allt upp úr öllu valdi. Ég veit ekki, hvernig hans flokkur hefði tekið þessu máli, ef hann hefði verið við völd, en núverandi ríkisstjórn reynir að koma á sættum og vonar, að þegnskapur Íslendinga sé svo mikill, að fullt samkomulag geti náðst, áður en til erlendrar íhlutunar kemur, en ég veit engan síðri boðbera sætta en hv. þm. V.-Sk., enda þótt hann á helgidögum klæðist hempu. Hv. flm. þessa frv. mega ekki ætla einhlýtt, að verkalýðurinn geti alltaf sagt fyrir verkum, hvað laun þeirra snertir. Öllum hefði verið það til blessunar, ef hægt hefði verið að halda í gerðardómslögin, og skoðun mín á réttmæti þeirra l. er óbreytt, en menn verða að viðurkenna, að l. hafa brostið. Það er augljóst, að þessi l. gátu ekki staðizt fremur en önnur l., sem þjóðin er á móti. Það byrjaði þannig, að Alþfl. tók ráðherra sinn úr stjórninni og hóf áróður gegn l., og Sósfl. tók undir þetta með honum. Strax og búið var að setja l., þá voru þau brotin, en við lokuðum augunum fyrir því, af því að það var ekki almennt. En þegar í 1jós kom, að atvinnurekendur yfirleitt greiddu hærra kaup og verkamenn heimtuðu meira en l. heimiluðu, þá var ekki annað hægt en viðurkenna þá staðreynd, að l. væru fallin. Ég greiði atkv. með afnámi l. þessara, en í trausti þess, að annað komi í staðinn. Þjóðin verður að skilja, að verðhækkun og taumlaus verðbólga verður aðeins til bölvunar. Ef verkalýðurinn tekur hlut af arði þjóðarinnar, án þess að framtíð þjóðarinnar sé í voða, þá er það gott, en illt er, ef farið er út í öfgar, svo að þjóðinni stafi hætta af. Ég vil brýna fyrir málsvörum verkalýðsins eða þeim, sem þykjast vera það, enda þótt þeir séu það ekki öðrum frekar, að óhóflegar kröfur geta orðið til bölvunar, sem ekki verður spornað við og þeir, sem segja, að allt sé betra en erlertd yfirráð, ættu að skilja þetta. Ég mun ekki ræða um, hvort verkamenn eða atvinnurekendur hafa rofið samninga. Það, sem máli skiptir, er að leysa þetta mál og finna sameiginlegan grundvöll, sem hægt er að standa á framvegis. Ef til vill má skoða þetta frv. sem ógnun, en ég er því andvígur, enda þótt ég láti hlutlaust, að það fari til n. Hv. þm. V.-Sk. sagði, að gerðardómsl. hafi aðeins verið framkvæmd fram í júní, en það er ekki rétt, því að þau voru aldrei framkvæmd. Það veitti ekki af að kenna þessum hv. þm. að segja sannleikann.

Það situr sízt á hæstv. forsrh. að tala um að kenna öðrum, því að honum gekk ekki svo vel í skóla.

Ég hef heyrt þetta áður frá rektori menntaskólans, en á meðan ég er ekki verri en það, að ég var latur í skóla, þá hcld ég, að hann ætti fremur að leggja stund á að kenna þeim unglingum, sem honum er trúað fyrir, heldur en kenna mér. Því að það er erfitt að kenna gömlum hundi að sitja. Hv. 2. þm. Reykv. þótti miður, að ríkisstjórnin skyldi ekki hafa beitt áhrifum sínum til þess að fá eimskipafélagið til að láta undan í þessu máli. Ef hann heldur, að afskipti okkar af deilunni um daginn hafi verið eitthvað hliðstæð þessu, þá skjátlast honum. Ég hef birt um þetta skýrslu í blöðum, ef hv. 2. þm. Reykv. les hana, mun hann sjá, að þar er alls ekki líku saman að jafna. Hitt er annað mál, að vel getur komið að því, að ég mundi beita mínum áhrifum á atvinnurekendur og verkalýð og mundi vilja reyna á, hvaða tillit þeir taka til þess. Og ég tel mig hafa gert það, sem talin er ýtrasta skylda sérhverrar ríkisstjórnar, þar sem ég hef fengið 4 hæfa menn til þess að reyna ásamt sáttasemjara að sætta deiluna. En þegar um það er að ræða að leggja grundvöll að framtíðarskipulagi, verður að ræða það svo vandlega, að það getur eðlilega skipt nokkrum dögum. Og ég hefði talið eðlilegt, að verkalýðurinn héldi áfram vinnu upp á loforð um það, að það kaup, sem semdist um, gilti frá þeim degi, er stöðvunin hófst. Mér hefði þótt þetta eðlilegra heldur en úrræði eins og þau, að ríkisstjórnin tæki valdið af Eimskipafélagi Íslands og léti það ganga inn á kröfur verkamanna. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða þetta mál, af því að ég tel deilur um málið á þessu stigi þess óheppilegar.



Ég vil byrja með því að þakka hæstv. forsrh. (ÓTh) fyrir það, að hann telur mig manna ólíklegastan til þess að verða boðberi sátta, og skilja það frá hans hendi þannig, að ég muni manna ólíklegastur til að sættast við þau öfl, sem hann er fulltrúi fyrir, samkvæmt eðli sínu, uppruna og afstöðu í landsmálum. Þetta er rétt. Ég mun sízt sætta mig við þann peninga- og valdahroka, sem kemur fram hjá þessum manni, sem vill þiggja völd af náð þeirra, sem hættulegastir eru þjóðfélaginu, þó ekki sé nema um stundarsakir. Ég mun seint verða mjög sáttfús við þetta hugarfar. Viðvíkjandi þeim orðum, sem hv. 2. þm. Reykv. (EOl) var að víkja að mér út af fyrri ræðu minni, verð ég að segja það, að ég gat ekki varizt því undir flutningi þeirrar ræðu hans að brosa öðru hvoru. Fulltrúi úr samsteypuflokkum stj. kemur hér og æpir, næstum eins og í örvæntingu, og segir: Hvað er það, sem Framsfl. vill gera? Það er eins og þessir menn viti ekki sitt rjúkandi ráð eða hvað þeir eigi að gera. Hann segist allan tímann hafa verið að reyna að hlera eftir því, hvað ég vildi gera og hvað Framsfl. vildi gera í þessu efni. Og hæstv. forsrh. tekur undir fyrirspurnina um það, hvað Framsfl. vilji gera í málinu. Það er eins og þessir flokkar vilji ekkert frekar gera en að hlera eftir vilja Framsfl. í þessu efni, því að þeir vita ekkert, hvað þeir eiga að gera. Meiri aumingjadómur hefur aldrei heyrzt á hæstv. Alþ. þau þing, sem ég hef setið, að láta það koma jafn greinilega fram eins og það hefur nú komið fram, að allt sé í voða og stjórnarflokkarnir viti ekkert, hvað eigi að gera, og spyrji þann flokk, sem stendur utan við það að styðja ríkisstjórnina, um það, hvað eigi að gera. Og þeir vita líka, að sá flokkur hefur verið nauðsynlegur í stjórnarsamvinnunni, til þess að eitthvað rétt væri hægt að gera. Hv. 2. þm. Reykv. talaði um þrælalög. Hvað eiga þessi l. að heita, ef frv. verður samþ., sem fyrir liggur? Á einhverjum á að klekkja. Hvað á að kalla þau? Kúgunarl. á Eimskipafél. Íslands og atvinnurekendur, ef þeir ekki hlýði því, sem vissir menn fyrirskipa? Er ekki hægt að segja það jafnan, þegar löggjafarvaldið vill gefa út löggjöf til þess að leysa vandamál þjóðfélagsins, að þá sé verið að taka fram fyrir hendurnar á einhverjum manni í þjóðfélaginu? Og þá má segja það, að meira eða minna leyti um alla löggjöf, að hún sé kúgunarl. Og það er mjög athyglisvert fyrir okkur framsóknarmenn að sjá það, þegar í þessari fyrstu viðleitni stjórnarfl. um lausn vandamáls, að þá virðast þeir ætla að fara inn á sömu leiðir eins og við framsóknarmenn. Ég skal ekki dóm á það leggja, hverjum er um að kenna þessa deilu. Ég hef ekki kynnt mér hana. En stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar hafa fullyrt, að alla þessa erfiðleika mætti leysa með frjálsu samkomulagi milli aðila. Þetta hafa þeir reynt einu sinni áður, með hinni svo kölluðu frjálsu leið. Hv. flm. frv. segir, að síðan 7. ág. hafi verið reynt að semja, en við vitum, hvernig það fór. Ríkisstjórnin hefur orðið að blanda sér í það. Og þessi hv. þm. (EOl), sem talar oft um þrælalög, hann kemur hér með frv. til l., sem, ef samþ. yrði, mundi mjög líkjast að eðli sínu „þrælal.“ þessum. Ég sé því ekki annað en að hann sé kominn inn á braut, sem Framsfl. hefur farið, og hann þar með viðurkenni, að óumflýjanlegt sé að beita henni stundum. Ef ég man rétt, sagði hv. 2. þm. Reykv.: Með þessum samningaleiðum, sem hefur verið reynt að fara, gengur þetta ekki. Hvers vegna er þá verið að telja bæði sjálfum sér og þjóðfélagsþegnunum. trú um, að það sé hægt að gera alla hluti með samningaleiðum? Ég sé engan eðlismun á því, við skulum segja, að atvinnurekendur beiti sinni aðstöðu og því valdi, sem þeir telja sig hafa einhvern tíma til að kúga verkalýðinn, ef þeir telja sig sigurvegara, og hinu, að verkamenn beiti valdi sínu til þess að kúga vinnuveitendur. Og ég tel það enga samninga, ef sigurvegarar beita valdi sínu. Þess vegna tel ég það öfugmæli, þegar verið er að telja þjóðinni trú um, að þessir menn, sem nú deila í kaupgjaldsmálum, geti leyst þá deilu með frjálsum samningum. Þessar umr. hér í dag auglýsa svo frammi fyrir almenningi, að ekki verður um villzt, að það hafa verið blekkingar einar og ósannindi gagnvart þjóðinni, að hægt sé með frjálsum samningum að leysa slík vandamál. Þá talaði hv. 2. þm. Reykv., 1. flm. þessa frv., um einhverja, sem hafi hér „helzt reynt til að stofna til úlfúðar og beita valdi“. Ég veit ekki, hvort hann beinir því til framsóknarmanna, að við höfum tekið þátt í slíkum uppþotum. En einu sinni, þegar lenti í uppþoti hér milli verkamanna og bæjarstj. Rvíkur, held ég, að framsóknarmenn hafi reynt að afstýra því. Vitanlega er gefið, að lögreglustjórinn, sem þá var, reyndi að taka slíku eins og sjálfsagt er að gera, þegar óvitar eigast við. Og ég held, að allir séu sammála um það, að annar hvor þeirra aðila, sem börðust 9. nóvember 1932, var óviti. En svo fer tvennum sögunum af því, hvor þeirra var óvitinn. Ég veit ekki, hvort það voru verkamenn þá eða meiri hluti bæjarstjórnar Rvíkur, það mega þeir gera upp sín á milli. En ég er sannfærður um, að annar þeirra var óviti. Ég sé svo í raun og veru enga ástæðu til að ræða þetta meira. Ég skal engan dóm á það leggja, hvað réttmætt er, að kaup verkamanna sé, en ég get bezt trúað því, að það sé ekkert meira ábyrgðarleysi í þessum kröfum og uppfyllingu þeirra heldur en mörgu öðru, sem núverandi stjórnarflokkar eru búnir að framkvæma. Hygg ég, að ekki þurfi vandaðar gerðir til þess að jafnast á við það, sem þeir flokkar eru búnir að gera í þessum efnum síðustu þrjá mánuðina. Það er eins og einn hv. þm. sagði, að á þessum þrem mánuðum hefur þessum flokkum tekizt að rífa niður þriggja ára starf. Það er á nokkrum tímum hægt með sprengjum að eyðileggja heilar borgir, sem hefur tekið aldir að byggja upp. Og með samsteypusprengjunni hefur tekizt að eyðileggja geysimikið í atvinnulífi landsins, og svo er gripið til þess að kenna þeim um, sem stóðu að því að setja gerðardómsl. á sínum tíma. Hæstv. forsrh. sagði, að gerðardómsl. hefðu aldrei verið framkvæmd. Ég held nú, að það sé ekki rétt, heldur hafi gerðardómsl. verið framkvæmd eins og aðstæður voru til, meðan samstarf var um það í ríkisstjórninni. Þegar aftur á móti var horfið að því ráði af Sjálfstfl. að mynda stjórn með þeim, sem voru á móti gerðardómsl., þá var augljóst, að þau yrðu rifin niður, enda fyrirskipaði hæstv. forsrh. í júní í vor þeim, sem dóminn sátu, að þeir skyldu ekki fella neina úrskurði í kaupgjaldsmálum. Síðan kemur því ekki til greina, að gerðardómsl. hafi haft nein áhrif í þeim efnum. Það er því einkennileg röksemdafærsla, þegar það er borið fram sem röksemd í þessu máli, að sá vandi, sem nú er fyrir dyrum í sambandi við vinnustöðvunina við höfnina, sé að kenna gerðardómsl., sem að því er til ákvörðunar kaupgjalds tekur, eru felld úr gildi fyrir nokkrum mánuðum.

Einar Olgeirsson : Ég heyrði það á ræðu hv. þm. V.-Sk. (SvbH), að svo framarlega sem hann hefur talað fyrir hönd Framsfl. í þessu máli, veit Framsfl. ekki sitt rjúkandi ráð í þessu máli. Ég skoraði mjög eindregið á hann að gefa upplýsingar um það, hvað hann vildi gera í málinu - ekki vegna þess, að ég byggist við góðum ráðum þaðan, - yfirleitt hefur maður ekki fengið nema slæm ráð frá honum. En ræðu hans mátti skoða sem gjaldþrotayfirlýsingu, því að hann sagði bara: Ég vil engan dóm á þetta leggja. Þeir þóttust þó dómbærir framsóknarmenn hérna um árið, þegar þeir ákváðu það kaup handa verkamönnum, sem þeir áttu að sætta sig við, á 9 klst. voru l. um það drifin í gegnum þingið. Hv. þm. V.-Sk. minntist á það, að hér væri um kúgunarl. að ræða gegn atvinnurekendum, ef frv. væri samþ., ný þrælalög, sem beindust aðeins gegn atvinnurekendum í staðinn fyrir að beinast gegn verkamönnum. En það er ekki verið með þessu frv., ef að l. verður, verið að fyrirskipa atvinnurekendum neitt um að borga ákveðið kaup, heldur að fyrirskipa að taka eitt ákveðið verk undir stjórn ríkisins vegna þess, að ef þetta verk stöðvast, stafar hætta af því fyrir frelsi og sjálfstæði landsins. Og eftir l. liggja þyngstu refsingar við því að valda því, að erlent vald grípi inn í atvinnulíf Íslendinga. Þarna þarf að afstýra hættu með því að taka þarna út úr eitt sérstakt verk, sem ákveða á, að ríkisstjórnin eigi að ráða, hvernig sé unnið. Síðan geta atvinnurekendur og verkamenn haldið áfram sínum samningum eins og þeir vilja. Hér er því um allt annað að ræða heldur en hv. þm. V.-Sk. vill vera láta. En ég heyri á ræðu þessa hv. þm., ef á að skoða hann sem fulltrúa Framsfl. við þessar umr., að Framsfl. er sama, hvernig fer um þetta. Þá sagði hv. þm. V.-Sk., að hann sæi ekki eðlismun á því, hvort átvinnurekendur eða verkamenn væru beittir valdi í vinnumálum af hálfu þess opinbera. En ég veit, að í framkvæmd sér Framsfl. það ráð, að beita sér aðeins fyrir því að setja l. móti verkalýðnum, en með atvinnurekendum, en ekki það gagnstæða. En ef á að taka þetta til athugunar eitthvað nánar, þá má þó segja það, að það þóttu ekki þrælal., þegar mjólkurstöðin var tekin hér um árið leigunámi til þess að framfylgja öðrum l.. sem þá voru gefin út. Man ég þó ekki til, að sjálfstæði landsins stafaði nein hætta af því, þó að mjólkurstöðin yrði ekki tekin leigunámi. Þá minntist hv. þm. V.-Sk. á viðureignina 9. nóvember 1932 og talaði um, að annars vegar hefðu verið óvitar að verki, en vildi ekki ákveða, hvoru megin óvitaskapurinn hefði verið. Þar áttust við lögreglustjóri annars vegar, en hins vegar verkamenn. Ég vildi biðja þennan hv. þm. að athuga, hversu nærri Framsfl. hann heggur með þessu. Viðvíkjandi því, sem hæstv. forsrh. sagði, vil ég skjóta því fram, að hann sagði, að það væri hugsanlegt, að það væri ekki hægt að rísa undir þeim kröfum, sem verkamenn gera. Ég býst ekki við, að það sé skoðun manna. Það hefur líka tíðkazt, að kaupmenn og seljendur vara hafa ráðið verðinu á vörum sínum. Hins vegar hefur rétturinn verið tekinn af verkamönnum um að ráða kaupi sínu og kjörum. Og meðan kröfur verkalýðsins ganga ekki lengra heldur en þær ganga nú, virðist mér einsætt, að það sé ekki ríkisins að standa á móti þeim, eftir að það hefur hvað eftir annað staðið á móti verkalýðnum eins og það hefur gert.



Í von um það, að málið fari til n. og þar verði tekið til rækilegrar athugunar, hvort ríkisstjórnin eigi ekki að taka alla stjórn Eimskipafélags Íslands í sínar hendur, segi ég já.