Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sveinn Ólafsson Jeg gat þess við 2. umr. þessa máls, að jeg hefði í hyggju að bera fram brtt. við 3. umr.; er það brtt. sú, sem nú liggur fyrir á þskj. 131. Fer brtt. mín í þá átt að tímabinda undanþáguna frá bannlögunum, en hafa eigi lögin fortakslaus í þessu efni, eins og frv. þetta ætlast til. Liggja hinar sömu ástæður til þess að tímabinda nú, sem lágu til þess á síðasta þingi. Undanhaldið er algerðara, ef ekki er tímabundið. Það liggur í þessu frv. um fortakslausa undanþágu einskonar, yfirlýsing um, að okkur sje þessi ráðstöfun geðfeld og við veitum þessa undanþágu af fúsum vilja. Get jeg ekki sjeð af upplýsingum þeim og plöggum, sem snerta Spánarsamningana í fyrra, að nauðsyn reki til þessarar undanþágu til lengdar, og vil jeg því einskorða hana við árið 1927. Breytingin á 1. gr., eins og jeg ætlast til að hún verði, sem sje að undanþágan gerist fyrst um sinn til 1927, gefur í skyn, að hún geti orðið framlengd eftir 1927 eða framvegis. Frv. ákveður aftur undanþáguna fortakslausa, sem jeg sje ekki neina gilda ástæðu til að gera. Mjer hefir verið svarað því áður, að þótt lögin ákveði undanþáguna fortakslausa, þá sje ætíð hægt að breyta þessu, ef þingið vilji: er það að vísu satt, en slík breyting getur orðið torsótt og tafsöm, þar sem aðferð sú, er jeg vil fylgja, er skýlaus og einföld, en fullnægir þó þörfinni að sinni. Jeg vil ekki sýna Spánverjum þá auðmýkt og undirgefni, sem felst í því að hafa undanþáguna fortakslausa, eins og vjer værum að umbuna kærleiksverk Spánverja. Jeg hefi altaf skoðað samningana sem nauðungarráðstöfun og litið á undanþáguna eins og afleiðingu kúgunar, svo sem hún auðvitað er, og felst það í brtt. minni, að vjer álítum þetta vera neyðar- og bráðabirgðafyrirkomulag. Mætti vel svo fara, að einbeittleikinn í að tímabinda undanþáguna ýtti undir stuðning útlendra bannvina, er hafa sýnt oss samúð í þessu máli, og gæti það fyr en varði leitt til þess, að vjer losnuðum úr þessum spánska læðingi og gætum felt þessa ógeðslegu undanþágu niður fyrir fult og alt. Læt jeg svo skeika að sköpuðu um forlög tillögunnar og fjölyrði ekki meira um hana að sinni, og geta nú háttv.þm. valið till. minni þá meðferð, sem þeim sýnist.

Frsm. (Magnús Jónsson) Jeg ætla ekki að svo komnu að lengja umræðurnar, en ætla aðeins að skýra frá því, að þessi brtt.háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) var borin undir allsherjarnefnd, og lagði hún eindregið til, að brtt. yrði feld. Liggja til þess margar ástæður. Eins og háttv.flm.brtt. sjálfur rjettilega tók fram, er það á okkar valdi að breyta til með þetta, ef við viljum. En brtt.háttv. 1. þm. S.-M. gerir oss á engan hátt lægra fyrir með það. ef hún næði fram að ganga. Miklu heldur hið gagnstæða, eins og jeg mun sýna síðar. Það er ekki satt hjá háttv.þm., að sömu ástæður sjeu fyrir hendi nú eins og í fyrra, er heimildarlögin voru samþykt. Það er ekki sambærilegt: þá var beinlínis svo um samið við Spán, að við þyrftum ekki að leggja fullnaðarsamþykki á málið fyr en eftir ár, en nú horfir öðruvísi við. Nú verður þetta að gerast, til þess að samningum vorum sje fullnægt ég þeir geti haldist og vjer orðið aðnjótandi þeirra hlunninda. er í móti eiga að koma af hendi Spánverja. Háttv. þm. (SvÓ) segist ekki hafa sannfærst af rökum þeim, er borin hafa verið fram, um nauðsyn þessarar undanþágu. Jeg ætla ekki að fara að taka upp aftur þau rök öll eða að fara að rifja upp allar þær umræður, sem um þetta hafa farið fram, og býst við, að aðrir háttv.þm. telji það og lítt nauðsynlegt. Skal jeg nú víkja að því, sem jeg sagði, að breytingartill. háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) færi í raun rjettri í öfuga átt við það, sem hann ætlast til. Nú fara nýjar kosningar í hönd, og gæti þá hugsast, að hið nýkjörna þing vildi breyta um aðferð í þessu máli og standa gegn kröfu Spánverja og nema undanþáguna úr gildi. Mætti þá líta svo á, að ef brtt.háttv.þm. (SvÓ) væri samþykt, þá hefði þingið bundið hendur sínar í þessu máli til 1927. Þó að aðrar þjóðir færi nú að veita oss að málum, eins og háttv.þm. gerir ráð fyrir, kemur aftur að því sama, því að þá væri ekki hægt að hafast neitt að fyr en á árinu 1927, nema með því að ganga beint á svig við vilja þessa þings. Að öðru leyti geri jeg því miður ekki ráð fyrir, að þessu verði auðið að breyta svo bráðlega, en ef til þess kæmi, er miklu verra að vera búinn að binda sig svo eins og felst í brtt.háttv. 1. þm. S.-M. Hún getur því aldrei hjálpað okkur neitt, því að hún gefur ekkert, sem við ekki eigum án hennar, en tekur að nokkru af okkur ákvörðunarrjettinn um 4 ár.

Forsætisráðherra (SE): Jeg læt mjer nægja að vísa til þess, er jeg hefi áður sagt í þessu máli, en legg eindregið á móti því, að þessi brtt. við frv. verði samþykt. Jeg vil ekki taka á mig neina ábyrgð á þessu máli, ef þessi tillaga nær fram að ganga.

Bjarni Jónsson Jeg hefi setið hjá og hlustað á umræður í þessu máli á báðum þingunum. Í fyrra og nú, og þess vegna er mjer ef til vill heimilt að fara nokkrum almennum orðum um þetta mál og láta í ljós álit mitt um það.  Óðar en lögin um aðflutningsbann höfðu verið samþykt við almenna atkvæðagreiðslu um land alt, vildu margir fá þeim breytt þegar í stað, og hafa menn oftlega vitnað til þess, að meiri hluti sá, sem fenginn væri með þeim, væri of lítill, er mál þetta hefði verið gert að kappsmáli þegar í upphafi. En jeg hefi ávalt verið því meðmæltur, að reynsla væri fengin fyrir lögunum, og hefði því viljað fá fulla raun á þeim áður en þeim hefði þurft að breyta. Reyndar vildi jeg helst, að þjóðinni gæfist á ný tækifæri til að láta uppi álit sitt um þau með almennri atkvæðagreiðslu, er fleiri hafa nú hlotið atkvæðisrjett en áður, og auk þess ættu allir 16 eða 18 ára gamlir menn að eiga atkvæðisrjett um þetta, því að alþingiskjósendur hafa eigi ríkari rjett en aðrir til þess að ákveða, hvað leyft sje að eta eða drekka. Á þeim tíma, sem liðinn er síðan bannlögin voru sett þessu ríki, hefir fengist fullvissa fyrir því, að þau hafa allmjög verið brotin. Vilja sumir því um kenna, að eftirlit hafi verið slælegt, en hitt mun sönnu nær, að eigi verði náð hjer fullnægjandi eftirliti, sökum staðhátta, og engin leið til þess að verjast ólöglegum innflutningi vína. Er mönnum og kunnugt, að kauplæðingar voru hjer á landi áður bannlögin voru sett, og þurfti vart að búast við því, að bannlögin yrðu undantekning í því efni. Jeg hafði fyrir löngu hugsað mjer, að ríkið skyldi taka að sjer alla vínverslun innanlands, en áður en jeg var farinn að reyna til að koma þeirri hugsun í framkvæmd, kom annað inn á milli. Sunnan frá Spáni kemur krafa um það að breyta löggjöfinni um innflutning og sölu vína, ef Íslendingar eigi að sæta þeim kjörum þar um toll á saltfiski, er aðrar þjóðir hafi best. Eigi kom þetta þó af því, að Spánverjum væri í huga, að vjer myndum kaupa vín af þeim, svo að verslun þeirra drægi nokkuð. Hitt var tilefnið, að þeir áttu í stímabraki við aðra stærri þjóð um sama efni, og drógumst vjer á þann hátt inn í málið. Var þá eigi nema um tvent að velja: fá háan toll og erfið kjör á Spáni eða breyta löggjöfinni um innflutning vína að öðrum kosti. Hefði hið fyrra haft að afleiðingum kollvörpun útgerðar hjer á landi, en af því hefði hlotist hrun banka og kollvörpun ríkisins og að hagur alls almennings hefði orðið hinn bágasti. Er einkennilegt, að nokkur háttv. þingmanna skyldi vera svo skammsýnn að greiða atkvæði gegn því, að undanþágan væri leyfð, og er þó undarlegra, að það skyldi einmitt vera fulltrúi þeirra manna, er hafa atvinnu af útgerð og fiskveiðum og harðast hefðu orðið úti allra landsmanna, hefði vilji hans náð fram að ganga. Vita allir, að útgerðin hefir nú um skeið verið rekin með tapi, og hefði hún síst mátt við 10–12 miljón króna skaða aukreitis. Þessi háttv.alþm. mun og einungis hafa verið að gera sig merkilegan á kostnað okkar hinna, sem vorum það forsjálir að stofna eigi landi og þjóð í bersýnilegan voða. Þá hafa og heyrst allháværar raddir um það, að með því að ganga að kröfum Spánverja væri sjálfstæði landsins skert. Er hæft í þessu að nokkru, en þó mjög ýkt og að sumu leyti rangt. Þegar tveir aðiljar semja, verða báðir að vægja að nokkru, eigi trygt samkomulag að nást, og þessir Spánarsamningar eru eigi annað en tollsamningar milli þjóða, og eru sömu lögum háðir. Þá verð jeg og í sambandi við brtt.háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), að láta í ljós undrun mína yfir því, að þeir menn, er sárast þykir að beygja sig í þessu máli og samþykkja undanþáguna, skuli vilja endurnýja samningana, helst árlega, og rifja með því upp sársaukann. Er það að mínu viti óþarfa nýtni á harma þessara manna. Öllum ætti að vera ljóst, að enda þótt leyfður sje innflutningur um óákveðinn tíma, þá hefir þó Alþingi í hendi sjer valdið til þess að breyta því, ef aðstæður breytast svo, að fært þyki að leggja út í slíkt. Þar er þó þess að gæta, að þótt nýr markaður fáist fyrir fiskinn, þá tekur þó ávalt nokkra tugi ára að koma honum í svo fast horf, að leggjandi sje út í það að segja skilið við þann markað, er best hefir reynst. Háttv. þingmönnum er öllum kunnugt um þetta, ekki síður en mjer. Enda þótt vjer sjeum voldugir, þegar vjer erum komnir í þingsætið, þá breytum vjer þó eigi gildandi viðskiftalögmálum. Þá kem jeg að hinni hlið málsins, en það er hvernig fara skal með þau vín, er inn eru flutt. Jeg er þá fyrst á þeirri skoðun, að vínverslunina beri að reka með sem minstum kostnaði fyrir landið. Álít jeg fært að fela þeirri verslun, er nú fer með tóbaks- og steinolíuverslun hjer á landi, að taka einnig við vínversluninni. Mundi það geta orðið ríkinu að kostnaðarlitlu, því enda þótt vínverslunin bætist við, ætti ekki að þurfa að bæta við verslunina svo miklu sem einum skrifara. Þá ætti að haga vínversluninni þannig, að einungis væru keypt inn holl og góð og ljúffeng náttúruvín, sem engan geta skaðað. Ætti það að geta verið alveg á valdi verslunarinnar. Gegn þessu mundu menn ef til vill færa það, að þá kæmu kauplæðingarnir og flyttu inn sterk vín á ólöglegan hátt í skjóli hinna vínanna. En við því er hægt að gera, og þó aðeins á einn hátt. Sektir og refsingar gagna lítt gegn slíkum mönnum. Eina vopnið, sem bítur, er það að selja ríkisvínin svo ódýr, að kauplæðingar hafi ekki lengur hag af því að flytja inn sterka og vonda drykki; mun þá verslun þeirra falla um koll af sjálfu sjer. Þó getur farið svo, að einstaka maður, sem er orðinn sterkum drykkjum vanur, kaupi þá eftir sem áður, en minni brögð verða þó sjálfsagt að því, og vart svo mikil, að ólöglegur innflutningur borgi sig, þegar við bætist áhætta með sektir. Flestir hinna yngri myndu eigi líta við öðru en náttúruvínum, og væri þá þeim tilgangi náð, að hin íslenska þjóð yrði vínþjóð, en ekki brennivínsþjóð. Jeg hefi farið um lönd þar sem menn drekka vín daglega svo sem vjer mjólk, og eru þær þjóðir eigi heilsuverri en aðrar, nema síður sje, en aftur á móti ljettlyndar og glaðar öðrum þjóðum fremur. Það eru hin sterku og vondu vín, er spilla heilsunni og geta gert menn dálítið ærða, ef eigi er gætt hófs. Það eru þau vín, sem kauplæðingarnir selja og vjer getum nú útrýmt, ef vjer viljum nota bannið og Spánarundanþáguna sem uppeldismeðal á þjóðina.

Sveinn Ólafsson Jeg skal eigi tefja umræður neitt að ráði, en þar sem þrír andmælendur gegn brtt. minni hafa látið til sín heyra, vil jeg ekki láta þeim með öllu ómótmælt. Jeg var svo óheppinn að heyra ekki nema lítið eitt af því, sem hæstv. forsætisráðherra sagði, en heyrði þó nóg til þess, að jeg komst að því, að hann var í andstöðu við brtt. mína. Aftur á móti heyrði jeg, að hv. 4. þm. Reykv. (MJ) var að fiksa við það, að þingið mundi eiga erfitt með að ganga móti Spánarsamningunum. En þetta er í rauninni ekki annað er fyrirsláttur þeirra manna, er vilja binda oss um óákveðinn tíma við þessa smánarlegu samninga. Hitt segir sig sjálft, að ef undanþágan verður tímabundin, heldur það málefninu vakandi hjá þingi og stjórn um að leita nýs markaðar fyrir fiskinn, en hætt er við, ef undanþágan verður ekki tímabundin, að viðleitnin dofni smátt og smátt. Jeg skal kannast við það, að lítið hefir orðið ágengt um útvegun á nýjum markaði næstliðið ár, enda ekki um langan tíma að ræða enn til slíkra tilrauna. Jeg hefi ekki sjeð skýrslur sendimanns stjórnarinnar til Suður-Ameríku, en mjer er kunnugt um, að nú eru að opnast leiðir til nýs markaðar, sjerstaklega í löndum austur með Miðjarðarhafinu. t. d. í Grikklandi, og á ströndum Svartahafs og víðar, og jafnvel í Alexandríu og annarsstaðar á Afríkuströndum. Hygg jeg horfur þar allgóðar, en sölutilraunum þarf að halda áfram þar austur frá, og er brtt. mín fram komin með fram til að ýta á eftir þeim. Hjer hefði jeg staðar numið. hefði hv.þm. Dala. (BJ) eigi komið hjer með ýmsar nýstárlegar og fáheyrðar kenningar um þetta mál. Var það nánast þáttur úr gamalli þingsögn, er hann var að skýra frá og sem litla þýðingu hefir fyrir úrslit þessa máls. Komst hann að niðurstöðum, sem engan þarf að undra, er þekkir til skáldgáfu hans. Meðal annars gat hann þess, að skaði landsins myndi nema 10–12 miljónum, ef eigi væri gengið að samningunum. Var þessu slegið fram í fyrra, en er alveg ósannað og í raun og veru ósannanleg fjarstæða. Var þessu og svarað þá, og þarf jeg eigi að ræða um það nú, enda kemur það minni tillögu ekkert við. Um málið sem sjálfstæðismál skal jeg ekki heldur deila. Þarf engan að furða á því, þótt háttv.þm. Dalamanna (BJ) telji þetta viðskiftamál, en eigi sjálfstæðismál; það kannast allir við þessa kenningu hans frá síðasta þingi, og var ekki trútt um, að sumum þætti þá þessi sjálfstæðisgarpur vera farinn að losna í ístöðunum. Jeg hefði þó fyrirgefið háttv.þm. þetta gönuhlaup frá málefninu, hefði hann eigi að ræðulokum komið með tvær kenningar, svo fáránlegar og fjarstæðar, að jeg vissi ekki, hvort jeg átti að líta á þær eins og mismæli eða alvörumál. Á jeg þar við það, er háttv.þm. vildi hafa undirboð á vínunum, svo að ríkið bolaði kauplæðingana út á versluninni hjer innanlands. Með þessari hollu og skemtilegu samkepni vill hann láta ríkið vera allsherjar vínveitanda. Hin kenningin hjá háttv.þm. var sú, að nota skyldi vínin sem uppeldismeðal fyrir hina uppvaxandi kynslóð, sem þannig mundi læra að þekkja mismun góðs og ills. Þykir mjer skörin vera farin að færast upp í bekkinn, er slíkar orðræður hljóma á Alþingi sjálfu. Alþingi bannlandsins. Þarf jeg eigi að eiða orðum gegn þessari fjarstæðu frekar. Hún mótmælir best sjálfri sjer.

Björn Hallsson Jeg stend eigi upp til þess að hjálpa háttv.frsm. (MJ) um svar, því hann mun vera einfær um það, en þar sem jeg hefi ekki fyr tekið til máls í Spánarmálinu, vil jeg með nokkrum orðum lýsa afstöðu minni. Jeg leit svo á Spánarmálið á síðasta þingi, að eigi yrði hjá því komist að semja við Spánverja á þeim grundvelli, sem gert var, ef komast ætti hjá hruni annars af stærstu atvinnuvegum landsins, og það þeim, sem gefur landssjóði mestar tekjur. Jeg hafði ekki neina löngun til þess í fyrra að veita víni yfir landið. En heldur vildi jeg fylgja þessari undanþágu frá bannlögunum heldur en sjávarútvegurinn færi um. Jeg er sömu skoðunar enn þá, því sömu ástæður eru nú fyrir hendi og þá. Einnig finst mjer rjett að samþykkja frv. í því formi, sem það kom frá stjórninni. Vildi heldur í fyrra regluleg lög heldur en heimildarlög handa stjórninni. Gat ekki skilið þá. hvers vegna þeim lögum mætti ekki breyta, ef eitthvað það kæmi fram síðar gagnvart fiskmarkaði, sem gerði það að verkum, að hægt væri að taka bannlögin aftur upp óbreytt. Jeg get heldur ekki sjeð, að brtt.háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) bæti nokkuð úr skák, því ef ástæður breytast, má altaf breyta lögunum, þótt ekki sje sett ákvæði í þau, hvað þau eigi að gilda lengi. Annars á jeg erfitt með að skilja afstöðu þessa háttv.þm. (SvÓ) til þessa Spánarmáls. Hann talar á móti því bæði á þingi og á þingmálafundum, og ber á móti öllum útreikningum fjárhagsnefndar síðasta þings, en greiðir svo atkvæði með öllu saman, þrátt fyrir alt. Samkvæmari væri hann sjálfum sjer. ef hann hefði fylgt dæmi háttv. 2. þm. Reykv. (JB) í fyrra, sem bindindismenn hjer álitu þá nokkurskonar dýrling í þessu efni. Hann greiddi þó atkvæði á móti og talaði líka sama hátt. Háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) talaði um kúgun og sjálfstæðisskerðingu. Það er auðvitað rjett, að við verðum að láta undan stórþjóðunum: hjá því verður ekki komist. Við erum ekki nógu máttugir að standa á móti straumnum. En hvað yrði úr sjálfstæðisrembingi okkar. ef við yrðum algerlega fjárhagslega ósjálfstæðir? Er víst vart á það bætandi frá því, sem nú er, hvað þá ef Spánarmarkaðurinn hefði lokast. Jeg mun því, svo sem jeg hefi áður tekið fram, greiða atkvæði með því, að samþykt verði lög, er ekki sjeu bundin við sjerstakt tímabil. Þeim má ávalt breyta síðar með breyttum aðstæðum.

Forsætisráðherra (SE): Jeg vil aðeins taka það fram áður en atkvæði ganga um brtt.háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), að svo framarlega sem hún verður samþykt, þá verður að semja af nýju við Spánverja og á nýjum samningagrundvelli. Loforð þeirra um bestu kjör eru bundin við það, að innflutningur vína þeirra, er í samningnum greinir, sje eigi bundinn neinni sjerstakri tímatakmörkun. Jeg tel það skyldu mína að skýra háttv. deild frá þessu.

Jón Baldvinsson Eitt atriði er það í þessu máli, sem jeg hefi ekki fengið upplýsingar um enn þá. enda þótt jeg hafi spurst fyrir um það, en það er, hvort undanþágan um innflutning vína nái einungis til náttúrlegra vína, eða hvort einnig megi flytja inn vín, sem eingöngu eru búin til úr spírítus. Í rauninni er þetta ekki merkilegt atriði í mínum augum, en þó vildi jeg gjarnan fá upplýsingar um þetta. Hæstv. forsætisráðherra tók sjer frest til að svara þessari spurningu minni, en svar er ókomið enn þá. Það mun hafa verið tilætlunin á síðasta þingi. þegar undanþágan var samþykt, að einungis yrðu flutt inn vínberjavín. Jeg gerði athugasemd um þetta á síðasta þingi, og hv.frsm. allsherjarnefndar (MJ) svaraði því, og eru ummæli hans á þessa leið“ „Vín þýðir í hinni rjettu, þröngu merkingu orðsins aðeins náttúrleg vín, vínberjavín, og það merkir það hjer.“ Þessi ummæli taka af allan vafa um það, hvernig þingið ætlaðist til, að orðið „vín“ yrði skilið í þessu sambandi, en um hitt vildi jeg fá upplýsingar, hvernig sá skilningur hefir orðið í framkvæmdinni. Ræðu háttv.þm. Dala. (BJ) hefir þegar verið svarað, og þarf jeg þar ekki við að bæta, en þynnast þykir mjer nú farið blóðið í sjálfstæðishetjunni, og gefur framkoma hans nú ástæðu til að ætla, að hann sje einungis sjálfstæðismaður gagnvart Dönum, svo auðmjúkur sem hann er fyrir þeirri árás á sjálfstæði þjóðarinnar, sem felst í kröfu Spánverja um afnám bannlaganna. Hv. þm. Dala. (BJ) kvað kynlegt að heyra mest mótmæli frá fulltrúa þeirra manna, er mest mundi bitna á. ef vjer ljetum eigi undan kröfum Spánverja. En jeg býst við, að verstu afleiðingar víndrykkjunnar bitni mest á verkalýð landsins og fátækasta hluta þjóðarinnar. Eða hví skyldu hjeraðs- og sveitarstjórnir jafnan hafa amast við og bannað vínsölustaði? Og hvers vegna skyldu þær hafa mótmælt kröftuglega ráðstöfunum stjórnarinnar um vínsölu og veitingaleyfi? Auðvitað vegna þess, að þær álitu, að það mundi verða til mikils fjárhagslegs hnekkis fyrir almenning. Jeg skal annars ekki blanda mjer frekar inn í umræðurnar, en vænti þess, að jeg fái svar við fyrirspurninni.

Jón Auðunn Jónsson Jeg skal ekki heldur blanda mjer inn í umræðurnar, en einungis víkja orðum mínum að hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ). Hann gat þess, að nú væru að opnast nýir markaðir í löndunum kringum Miðjarðarhafið, og vildi jeg gjarnan biðja hann um nánari skýringar á þessu. Mjer er sem sje kunnugt um, að dregið hefir úr fisksölu suður þangað nú í bili. Undanfarin ár hafa selst til Grikklands. mest gegnum Ítalíu, 10–12 þús. skippund, mest af Labradorfiski og ýsu, en í ár hefir því nær ekkert verið flutt þangað. Markaðurinn í Ítalíu hefir verið sjerstaklega laklegur á síðastliðnu ári. Verðið fjell afskaplega, af því að of mikið barst að, en markaðurinn mjög takmarkaður. Þá var gerð tilraun til að flytja Labradorfisk til Spánar, en verðið var lágt og sú sala borgaði sig ekki. Auk þess var seldur upsi og fiskur nr. 3 til Norður-Afríku, en það var lítið, í mesta lagi 1000 –2000 skippund. Síðastliðið ár seldist óvenjumikið af fiski til Norður-Spánar, en það var vegna þess, að samningur Norðmanna og Spánverja gekk í gildi svo seint á árinu. Þetta er það, sem jeg veit rjettast um fisksölu til Miðjarðarhafslandanna, og vildi jeg því leyfa mjer að biðja hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) um gleggri upplýsingar um það, á hverju hann byggir fyrnefnd ummæli sín.

Sveinn Ólafsson Jeg skal verða við ósk þeirri, er hv.þm. Ísaf. (JAJ) bar fram, að svo miklu leyti sem jeg get. Jeg ljet þess getið, að mjer væri kunnugt um, að nú væri að rýmkast um markað fyrir saltfisk suður í Miðjarðarhafslöndum. Það er rjett, þegar borið er saman við það, sem áður var. Hann er nú að verða kunnur þar, sem hann þektist ekki áður. Nýlega hafa verið sendir slattar, sumpart sem sýnishorn og sumpart eftir pöntun, til Egyptalands og Grikklands, þar sem íslenskur fiskur hefir að vísu verið seldur áður, en mjög lítið, og jeg veit, að tilraunir hafa verið gerðar um sendingar til Tyrklands og norður með Svartahafi, þótt enn sjeu þær á byrjunarskeiði. Þessar leiðir eru að smáopnast og víkka fiskmarkað vorn. Jeg hefi ekki leyfi til að skýra frá einstökum tilraunum, en þetta er mjer heimilt að segja. Ekki get jeg heldur sagt frá því, hverjir hafa þessar tilraunir með höndum. Þeir eyða fje og fyrirhöfn í tilraunirnar og það er eðlilegt, að þessir menn vilji ekki fá keppinauta sína of snemma í kapphlaup við sig. Í tilefni af því, sem hæstv.forsrh. (SE) sagði, að hann vildi ekki bera ábyrgð á brtt. minni, ef hún yrði samþykt, skal jeg geta þess eins, að mjer finst hann ekki þurfa að taka neina ábyrgð á sig. Deildin tekur ábyrgðina á gerðum sínum, með því að samþykkja till. eða hafna henni. Annars yrði sú ábyrgð ekki háskaleg. Ef brtt. verður samþykt. yrðum vjer að leita til Spánverja á ný í árslok 1927 og spyrja þá, hvort þeir krefðust áfram, að vjer leyfðum innflutning vína í landið. En skilyrðum Spánverja er fullnægt, þegar bannlögin eru feld úr gildi í 4 ár, fyrst um sinn, að áskildu áfengismarki. Það var aldrei í skilyrðum þeirra, að þessi undanþága ætti að gilda eilíflega. Þá vildi jeg athuga lítillega ræðu háttv. 2. þm.N.-M. (BH). Jeg vissi eiginlega ekki, hvaða erindi hann átti upp úr sæti sínu. Hann þóttist ætla að hjálpa háttv.frsm. (MJ), en sú hjálp kom að engu liði. Háttv. þm. var að þurka eitthvað framan úr sjer, en jeg skil ekki. hvað það var eða hvað æsti skap hans. Hann bar mjer það á brýn, að jeg hefði verið á móti þessu frv. í fyrra heima í hjeraði, og þó að lokum samþykt það. Þetta er að kasta kaldyrðum og sumpart ósönnum. Jeg mótmælti í fyrra öfgum í áliti meiri hluta viðskiftamálanefndar, og geri það enn, og jeg gerði ljósa grein fyrir atkvæði mínu um þetta í fyrra. Þessar slettur háttv. þingmanns eru því með öllu ástæðulausar. Bæði hefir hann og margir aðrir þingmenn þrásinnis orðið að sætta sig við úrslit mála önnur en þau, sem þeim þóttu æskilegust. Hver leggur það til málanna, sem hann hyggur rjettast, og verður þó oft að sætta sig við að vera borinn atkvæðum, jafnvel að styðja mál, þótt eigi hafi hann getað komið fram öllum sínum vilja. Veit jeg ekki, að slíkt hafi verið neinum til ámælis lagt, enda eru þessi önugyrði háttv.þm. fráleit firra, sem jeg skil ekki. Hvers vegna hann flaggar með.

Forsætisráðherra (SE): Jeg skal aðeins leiðrjetta það, sem hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) sagði. Það var einmitt í fyrra skilyrði af Spánverja hendi fyrir bestu kjörum, að samþykt yrði frv. eins og hjer liggur fyrir. Stjórnin lofaði í fyrra að koma með þannig lagað frv., eins og hún hefir gert. Þetta sjest ljóslega í skjölum málsins.

Björn Hallsson Með orðum mínum hefi jeg ljóslega komið hreyfingu á blóðið í hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ). því að hann var mjög heitur, þegar hann stóð upp. Sannast á honum, að sannleikanum verður hver sárreiðastur. Hann byrjaði á því að segja, að hann sæi ekki, hvaða erindi jeg hefði átt upp úr stólnum. Jeg hefi þó átt þetta erindi. Ennfremur kvað hann mig hafa viljað hjálpa hv.frsm. (MJ), en jeg tók það fram í upphafi, að jeg ætlaði ekki að hjálpa honum. því að þess þyrfti ekki. Háttv. þm. sagði, að jeg hefði verið að þurka framan úr mjer. Það er misskilningur; jeg þarf þess ekki, því að jeg er ekkert óhreinn. Jeg hefi altaf verið sjálfum mjer samkvæmur síðan þetta Spánarmál kom á dagskrá. En jeg hygg, að hv.þm. þyrfti fremur að þvo sjer; hann er ekki allskostar hreinn í þessu máli. Þetta vil jeg rökstyðja með því, að þegar meiri halda fram á þingmálafundum heima í hjeraði öðru en því, sem þeir greiða atkvæði með á þingi, þá er það ekki hreint. Jeg kalla það tvöfeldni og ekkert annað en kisuþvott og tilraun til þess að kasta rýrð á meiri hluta þingsins í Spánarmálinu, en reyna með því að upphefja sjálfan sig. Þannig var þessu varið gagnvart fjárhagsnefnd Nd. í fyrra. Þessi hv.þm. skrifaði undir nál. eins og hinir, en er svo með allra handa flóri á eftir um rangar forsendur fyrir málinu. Annars þurfti jeg ekki neitt að svara þessum hv.þm. (SvO). Hann var of reiður til þess rökræða nokkurt mál. Ef hv.þm. skilur ekki nú, hvað jeg á við og hvaða erindi jeg átti upp úr sætinu, get jeg að líkindum ekki hjálpað honum í rjettan skilning.

Forsætisráðherra (SE): Frv. þetta hefir stjórnin flutt eftir óskum Læknafjelags Íslands, og er það samið af fjelaginu eða öllu heldur nefnd úr því. Frv. hefir farið í gegnum háttv.Ed. og tekið þar nokkrum breytingum. Mestu máli skiftir sú breyting, að eftir stjfrv. var til þess ætlast, að fátækir sjúklingar fengju ókeypis alla læknishjálp, einnig spítalavist. En því var breytt á þá leið, að þeir sjúklingar, sem fátækir eru, fá að vísu læknishjálp ókeypis, en ekki veru í sjúkrahúsi. Ástæðan til þess, að Læknafjelagið ljet semja frv. þetta og beiddi stjórnina að bera það fram, er sú, að annarsstaðar eru þessir sjúkdómar orðnir miklir vágestir. Í stórborgunum erlendis kveður svo mikið að þeim, að talið er, að nálega 10. hver karlmaður hafi einhvern slíkan kvilla. Hjer er enn þá, sem betur fer, lítið um þessa sjúkdóma, og vakir fyrir Læknafjelaginu, að gera mætti ráðstafanir til þess að stöðva þá. í frumvarpinu er gert ráð fyrir, að sjúklingarnir geti leitað sjer lækninga án þess á allra vitorði sje, en jafnframt er gert ráð fyrir, að þekking á sjúkdómum þessum verði aukin. Jeg vona, að háttv. deild taki frv. vel og vísi því til allshn. að lokinni þessa í umr.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg vil biðja hæstv. forseta að taka þetta mál út af dagskrá, þar sem það getur ekki gengið í gegnum þingið á tíudan fjáraukalögunum 1920–1921.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Frv. á þskj. 39 hefir tekið nokkrum breytingum hjá fjhn. og þá aðallega verið aukið við það, en síður, að dregið hafi verið úr því. Þó er feldur niður einn liður: að hækka tollinn á niðursoðinni mjólk. Nefndin sá sjer ekki fært að gera það, vegna kaupstaðanna, og þá sjerstaklega Reykjavíkur, því að þar er vitanlega engin leið að komast af án niðursoðinnar mjólkur. En þegar svo er komið, að jafnan verður auðið að fá nægilega mjólk hvar sem er, telur nefndin sjálfsagt að vernda þá framleiðslu með tolli. Nefndin er því ekki ósamþykk stefnu frv., en telur þetta of snemt og ekki tímabært. Annars er frv. í heild sinni tekið óbreytt upp í tillögur nefndarinnar á þskj. 123. Nefndin jók við frv. að hækka vörutoll á fleiri tegundum en þar voru taldar. Mest er hækkunin á vefnaðarvöru, upp í 75 aura á kg. Þetta er mjög mikil hækkun, og býst jeg við, að nefndin hefði aldrei hugsað sjer að mæla með jafnmikilli hækkun, ef ekki hefði vakað fyrir henni að reyna að draga úr útflutningsgjaldinu. Jeg vona, að ekki verði ágreiningur um, að þær vörutegundir, sem nefndin hefir bætt við, sjeu ekki nauðsynjavörur, og að sumar mætti jafnvel tolla hærra en nefndin hefir lagt til. Hækkun þessi eða aukning vörutollsins af vefnaðarvörum mun nema 2– 3 kr. á karlmannsfatnaði. Raunar fer þetta eftir þyngd hans, en miklu munar það ekki frá þessu. Þessi brtt. nefndarinnar ber jafnframt að skoða sem álit hennar um verðtollsfrv. stjórnarinnar. Nefndin sá sjer ekki fært að hafa hvorttveggja. Þótt verðtollur sje sanngjarnari en vörutollur, þá eru svo miklir erfiðleikar á framkvæmdinni, að nefndin sá sjer ekki fært að aðhyllast þá leið. Hv. 1. þm. Reykv. (JakM) hefir gert aths. við nál., og mun sennilega ekki greiða frv. atkvæði sitt, enda þótt hann vilji lækkun útflutningsgjaldsins. Fjölyrði jeg svo ekki meira að sinni.

Jakob Möller Jeg hefði getað greitt atkvæði með sumu í frv. þessu, en mörgu er svo varið, að jeg get ekki greitt því atkv., og vegna þess, að ekki mun hægt að aðgreina þetta, verð jeg að greiða atkvæði móti frv. í heild. Frv. þetta er fram borið til verndar innlendri framleiðslu. Hefi jeg samhygð með því að ýmsu leyti, en vil þó ekki kaupa það svo dýru verði, að auka með því dýrtíð í landinu, sem það bersýnilega gerir. Er um flestar þessar vörurtegundir svo, að framleiðslan er ekki næg í landinu. Að vísu gildir þetta ekki um kjöt og fisk, og þar gæti jeg fallist á till. frv., en hins vegar er víst, að mikið vantar á, að framleiðsla af mjólk, smjöri og eggjum sje nægileg. Er mjólk og smjör flutt inn í stórum stíl, en sem ekkert út. Markaður er því nægur í landinu fyrir það, sem framleitt er, og því engin þörf tollverndar. Um heyið er það að segja, að þótt framleiðsla þess í landinu sje mikil, þá er samt svo, að á flestum árum verður heyskortur. Er dálítið einkennilegt, að þm. Borgf. (PO) skuli flytja frv. þetta, þar sem hann hefir manna mest barist á móti því, að íbúum bæjanna verði gert mögulegt að afla sjer heys úr sveitum. En hvernig eiga þeir þá að afla sjer þess, er þeir mega ekki heldur kaupa það frá útlöndum. Anars held jeg, að afkoma bænda með hey mundi ekki verða góð sum árin, ef þeir ætla að birgja bæina upp með hey, því að kunnugt er, að iðulega hefir þurft að kaupa mikla matbjörg til að forða fjenaði frá horfelli. Þetta innflutningsgjald er því í meira lagi hjákátlegt. Þá hefir nefndin bætt vefnaðarvörunni við. Er þó vitanlegt, að langt er frá því, að svo mikið sje unnið af ull í landinu, að nægi vefnaðarvöruþörf; landsmanna. Er því hjer um augljósa tollhækkun að ræða, en ekki tollvernd. Hv. frsm. (MG) sagði, að tolli þessum ætti að verja til lækkunar útflutningsgjaldinu. Það er út af fyrir sig gott, en það gagnar lítið að afnema ilt með því að láta annað ekki betra koma í staðinn. Útflutningsgjaldið kemur niður á framleiðendum, en þetta kemur niður á öllum almenningi. Jeg er þeirrar skoðunar, að útflutningsgjaldið eigi að falla burt, en beinn skattur að koma í staðinn, ef nokkuð þarf að koma í staðinn. Sje jeg ekki, að frv. þetta eigi rjett á sjer í þessari mynd, sem verndartollsfrv. En eigi að skoða það sem nýjan aðflutningsskatt, þá er jeg einnig á móti því.

Eiríkur Einarsson Það eru tvö atriði í þessu máli, sem jeg vildi gera að umtalsefni. Hækkun vörutolls á vefnaðarvöru er jeg ekki beinlínis mótfallinn, en jeg álít, að stíga verði þetta spor með varfærni og jeg treysti mjer ekki til að greiða atkvæði með því, fyr en jeg hefi fengið upplýsingar um, hvernig horfir við um innlendan ullariðnað, hvort útlit sje fyrir, að hann verði bráðlega svo mikill, að klæðaþörf landsmanna sje borgið. Því ef svo skyldi ekki vera, er fyrirsjáanlegt, að þetta mundi auka dýrtíð í landinu, og það einkum meðal hinna fátækari í kaupstöðunum. Samkvæmt fyrirmælum síðasta þings var skipuð þriggja manna nefnd, til að athuga ullariðnaðinn. Hefir síðan verið hljótt um þetta. Óska jeg nú að fá upplýsingar um starf þessarar nefndar, og vona, að stjórnin gefi þær án sjerstakrar fyrirspurnar. En atkv. mitt um toll á vefnaðarvörum er háð því, hvernig ullariðnaðarmálið horfir við. Hitt atriðið er í raun rjettri annar þáttur sama máls; á jeg þar við till. um aukinn toll á innfluttum skófatnaði. Er komin hreyfing á að hefjast handa í þessu efni og reyna til þess að vera sjer sjálfum nógur um skóefni, en enn þá getur þessu máli varla verið komið í svo gott horf, að jeg treysti mjer til þess að greiða atkvæði með tollhækkuninni. Einnig í þessum efnum vildi jeg sjá hverju fram vindur. Hefir Sláturfjelag Suðurlands nú forgöngu í sútunarmálinu. Er það ósk margra, að þingið styðji það vel í þessari nauðsynlegu sjálfsbjargarviðleitni. En varlegt er að tolla mjög skóefnin meðan við getum ekki veitt okkur sjálfir það, sem við þarf.

Gunnar Sigurðsson Jeg hefi getið þess áður í sambandi við þetta mál, að nokkrir menn innan Framsóknarflokksins hefðu haft í huga að bera fram frv. um verndartolla á nokkrum vörutegundum. En nú hafa till.hv.fjhn. snúist í þessa átt, og getum við því vel sætt okkur við þær. Einungis harma jeg, að ekki skyldi vera lækkaður tollur á silki og glysvarningi, en slíkt mætti gera með brtt. við 3. umr. málsins. Jeg tel gott, ef þessi tollur yrði til þess, að útflutningsgjaldið yrði lækkað í framtíðinni, því það er óeðlilegt og ósanngjarnt gjald, þótt nauður hafi rekið til þess að halda því til þessa.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Brtt. hv.fjhn. á frv. snúast flestar um þær vörutegundir, sem stjfrv. hafði lagt til að verðtollur kæmi á, í stað þungatolls. Hefir. hún því tekið þá afstöðu að reyna ekki að afljetta vörutollinum, þar sem hann kemur verst við, og setja verðtoll í staðinn. Ástæða hennar er sú, að svo mikil vandkvæði sjeu á framkvæmdinni. Það er satt, að vandkvæði eru nokkur, en þó minni þar, sem aðeins er að ræða um verðtoll á takmörkuðum vörutegundum, heldur en ef um almennan verðtoll væri að ræða. Eru vandkvæðin líka minni, þegar bæði þunga- og verðtollur eru á sömu vörutegund. Eftirlitið verður þá ljettara. Það er að vísu rjett, að þungatolli má koma svo fyrir, að rjettlátur sje, en þá verður að fara fram nákvæm vöruflokkun og setja upp heila toll-„tariff“, en þá verður þungatollurinn umsvifamikill. Jeg vil skjóta hjer inn í viðvíkjandi heytollinum, að um hann finst mjer vera töluvert álitamál. Flestir aðrir tollliðirnir eru hugsaðir sem verndartollar, þannig, að þeir draga úr innflutningi vörunnar fremur en að vera tekjutollar. Um heytollinn er það að segja, að það geta komið fyrir þau tilfelli, að heyinnflutningur verði nauðsynlegur, t. d. í harðindum og samgönguleysi. En þá mætti komast fram hjá honum með bráðabirgðaráðstöfunum, þegar svo stendur á. Annars álít jeg, að heysalar, sem ekki framleiða hey, ættu helst að kaupa það innanlands; en heysala hjá bændum sjálfum ætti helst ekki að eiga sjer stað; og mjer er í barnsminni, að það voru verstu búslóðarnir, sem seldu hey, og efast jeg um, að rjett sje að vernda slíkt. Viðvíkjandi því, sem sagt hefir verið um verðtollinn, þá höfum við ekki verið að hugsa um það með þeim ýmsu frv., sem fyrir liggja, að afla frekari tekna sjerstaklega, heldur hitt, að tekjur lækkuðu ekki, og að það, sem inn kæmi og ynnist á einum lið, gæti komið í staðinn fyrir það, sem lækkaði á öðrum, svo að tekjurnar hjeldu sjer. En ef á að fara að hreyfa við útflutningsgjöldum, sem jeg reyndar býst ekki við að þetta frv. gefi ástæðu til, þá álít jeg betra að færa þau eitthvað niður, en vil ekki láta fella þau alveg burtu. En ef það telst rjett, að áliti nefndarinnar, þá vil jeg víkja að því, hvaða kosti þetta fyrirkomulag hefir viðvíkjandi allri „statistik“, þar eð maður veit samstundis um útflutning vara, hverju hann nemur, þó að það sje auðvitað ekkert aðalatriði.

Jón Sigurðsson Við flutningsmenn getum verið þakklátir nefndinni fyrir meðferð hennar á frv. Að vísu er þar eitt atriði, sem við hefðum kosið að hún hefði ekki felt niður, þ. e. tollinn af niðursoðinni mjólk, en það er þó ekkert meginatriði, fyrst nefndin styður frv. að öðru leyti. Því er þó ekki að leyna, að þó að tollur af niðursoðinni mjólk verði feldur niður nú á þessu þingi, verður það óhjákvæmilega tekið upp síðar. Það er vöknuð svo sterk hreyfing fyrir því, að þingið styðji atvinnuvegina, beint og óbeint, og efli þannig framleiðsluna, að hún mun tæplega hjaðna niður á næstu árum. Enda væri það stórlega misráðið, ef þingið styddi ekki tilraunir til þvílíks iðnaðar í landinu, sem miðar að því að gera framleiðsluna fjölbreyttari og spara erlendan gjaldeyri. Jeg býst því við, að þessi liður komi á næsta þingi, ásamt öðrum vörutegundum, er við höfum gengið fram hjá að þessu sinni. Eitt atriði er það, sem komið hefir berlega fram hjá öllum, sem talað hafa móti frumvarpinu, sem jeg get ekki stilt mig um að benda á: Þeir telja allir nauðsynlegt að styrkja framleiðsluna, en þó telja þeir öll tormerki eða jafnvel fráleitt að styðja hana meðan hún er svo skamt komin sem nú er. Þeir vilja með öðrum orðum ekki styrkja framleiðsluna fyr en hún er orðin svo mikil og öflug, að vafasamt er að hún þurfi þessa stuðnings með. Óneitanlega mjög góður stuðningur! Það er reynsla erlendis, að meðan framleiðsla í einhverjum atvinnugreinum er í bernsku, þá þarf að styrkja hana, en síður, þegar hún er búin að vinna innlenda markaðinn. Við flm. leggjum því áherslu á það, af þessum ástæðum, að Styrkja nú þegar í upphafi niðursuðu og ýmsa aðra framleiðslu, t. d. á osti og eggjum, vegna þess, að við teljum ekki nóga framleiðslu á því í landinu. Er það þá nokkuð annað en slagorð hjá andstæðingum frv., þetta, að vilja styðja framleiðsluna í landinu? Nei! Því þeir vilja ekkert á sig leggja, þegar til alvörunnar kemur. Þá vil jeg ögn minnast á heyið sjerstaklega. Samkvæmt verslunarskýrslum fyrir árið 1919 var flutt inn hey fyrir kr. 1557.00, og ef jeg man rjett, mun það vera svipað frá fyrri árum, og getur það ekki talist mikið. Við tókum ekki heyið með af því, að það skifti miklu máli fjárhagslega, eins og sakir standa nú, heldur af því, að það er óeðlilegt að flytja inn þá vöru, þann jarðargróða, sem mest er framleitt af í landinu. Hæstv. fjrh. (MagnJ) sagði, að þetta gæti verið hættulegt í harðindum og samgönguleysi. Heldur hæstv. ráðherra, að ljettara sje að koma heyi en öðru fóðri, þegar hafís legst fyrir landi og illfært um sveitirnar sökum ófærðar? Þau harðindaár, sem komið hafa í seinni tíð, hefir lítið eða ekkert verið flutt inn af heyi, en mikið af fóðurbæti, og sýnir þessi reynsla ljóslega, hver þörf er á útlendu heyi, enda er það of rúmfrekt í flutningi, samanborið við næringargildi, þegar þörfin er mest á björg í harðindum. Hv 1. þm. Rang. (GunnS) talaði um, að Framsóknarflokkurinn hefði óskað eftir samvinnu við okkur í þessum efnum. Við bíðum þess og væntum athugasemda þaðan, en það kom ekkert fram, svo að við gátum ekki beðið lengur.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Jeg vil aðeins leiðrjetta misskilning hjá háttv. 2. þm. Skagf. (JS) viðvíkjandi því, sem hann sagði um heyin í harðindunum og samgönguleysi. Það stendur á sama, hvaðan heyið er, þegar þörf er á því, en það getur verið erfitt að flytja innlent hey í harðindum, vegna ófærðar, fjallvega o. s. frv. þær tálmanir ná ekki til útlenda heysins. Það getur verið auðveldara og ódýrara að fá það á hafnir hjer við land.

Jón Auðunn Jónsson Mjer heyrðist hv.frsm. (MG) halda fram, að tollurinn hækkaði 2–3 krónur á einum fötum, ef frv. næði fram að ganga. Þetta vildi jeg leiðrjetta. Jeg hefi athugað, hvað góð föt eru þung, og samkvæmt því hækkar tollurinn aðeins um kr. 1.15 til 1.30, og af vönduðu fataefni nemur hækkunin 20–28 aurum á hvern metra frá því sem nú er. Jeg játa, að jeg var í dálitlum vafa um heyið. En þar sem stjórnin hefir heimild til ívilnunar á tolli, samkvæmt lögum frá 1921, skiftir þetta ákvæði ekki miklu máli. Jeg greiði þessu atkv. í fullu trausti þess, að stjórnin lækki tollinn niður í sama og 2. flokk, nær sem ástæður eru til innflutnings.

Jón Baldvinsson Það er rjett að rifja upp, hvað nú er verið að gera í þinginu og á hverju bólar. Hjer er samtímis verið að verðlauna innlenda framleiðslu og setja verndartoll á innflutta vöru. Það, sem jeg á hjer við, eru verðlaun á gráðaosti, sem nýbúið er að samþykkja, og beiðni sú um styrk til sölu á nokkrum hluta af kjöti landsmanna. Jeg er ekki fráhverfur því að styðja þetta, en tel ranga og óþarfa ásælni af bændum að leggja verndartolla á innflutta nauðsynjavöru. Hjer liggur fyrir t. d. brtt. um að leggja háan toll á grænmeti, sem einkum kaupstaðafólk kaupir mikið af. Þetta er óþarfi og breytir litlu um tekjur fyrir ríkissjóðinn, en gerir nauðsynlega vöru of dýra. Sama má segja um toll á nýjum ávöxtum, og enn fremur um ost og egg. Það er 10 aura verðmunur á góðum útlendum eggjum og innlendum eggjum, sem þó má ekki treysta að sje góð vara. Hitt get jeg látið hlutlaust, þótt tollaðar sjeu niðursuðuvörur. Þær eru meira keyptar af efnamönnum, og snertir það minna almenning. Til þess að gera auðveldari samþykt á tollunum samkv. frv. þessu, við hv. fjárhagsnefnd verja því, er þar vinst á tekjum, til lækkunar á útflutningsgjaldinu. Jeg tel ekki fráleitt að lækka nokkuð útflutningsgjaldið, en hitt vil jeg láta sitja í fyrirrúmi, að hægt sje að leggja niður sykurtollinn. Mjer finst varla geta komið til mála, að þetta frv. gangi gegnum þingið óbreytt og greiði þess vegna fyrst um sinn atkvæði móti því, en geri þó ráð fyrir því, ef það heldur áfram, að gera síðar nauðsynlegar brtt. við það. Hv. 2. þm. Skagf. (JS) var að harma það, að nefndin hefði felt úr frv. tollinn á niðursoðinni mjólk. Jeg skil ekki, hvernig honum hefir getað dottið í hug að halda honum fram, þegar um svo mikla nauðsynjavöru er að ræða. Hvaða gagn er Reykjavíkurbúum að því t. d., þótt nóg mjólk sje til norður í Skagafirði eða austur í Árnessýslu, með þeim samgöngum, sem nú eru. Þessi atvinnugrein, niðursuða á mjólk, er ekki til hjer enn þá, en verið getur, að einhverjir hafi í huga að koma slíkum iðnaði á fót. Að vísu hefir verið gerð tilraun í þessa átt einhversstaðar uppi í Borgarfirði, og „flöskumjólk“ þaðan er hið eina, sem komið hefir á markaðinn af innlendri niðursoðinni mjólk; en hún er þó miklu dýrari en útlend mjólk. Háttv. sami þm. (JS) hjet góðu um það, að þó þessi tollur kæmist ekki á nú, þá mundi það verða á næsta þingi; en þá verður eitt af tvennu, að ástæður breytast frá því, sem nú er, eða ranglæti verður beitt við fjölda fólks í landinu. Jeg skal ekkert fullyrða um, nema það geti átt sjer stað, að þessi mjólkurframleiðsla komist hjer á í framtíðinni sem innlendur iðnaður; en það er alls ekki komið að því enn þá, og þess vegna er engin ástæða til að tolla útlendu mjólkina, til verndar því, sem ókomið er, þegar sá tollur leiðir aðeins til þess að auka dýrtíðina í landinu.

Stefán Stefánsson Ekki efast jeg um, að tilgangurinn með frv. þessu sje í alla staði sem bestur, og það hafi vakað fyrir þeim, sem að því stóðu, að efla og styðja íslenska framleiðslu og iðnað. En að það sje mjög æskilegt og þarft, býst jeg við að allir geti verið sammála um, en hinu verð jeg að halda fram, að nefndin hafi í sumum atriðum gengið óhæfilega langt. Hún tekur upp, t. d., toll af erlendum fatnaði og vefnaðarvöru, setur hann úr 18 aurum upp í 75 aura á hvert kg., og tel jeg það mjög vanhugsað af nefndinni, þegar þess er gætt, að einmitt fátækasta fólkið, fjölskyldumennirnir, verða að neyðast til að kaupa þá vöru. Verður tollur þessi fyrir þær sakir þung byrði á hinum fátækari og kemur að því leyti ranglátlega niður. Sumum atriðum frv. hefði jeg fúslega greitt atkvæði, eins og jeg á hinn bóginn hlýt að greiða atkvæði á móti frv., sje t. d. þessi till. nefndarinnar um toll á erlendum fatnaði, ekki færð niður, svo nokkru nemi. Því er líka svo varið, að verksmiðjur okkar hafa fullkomlega nógan markað fyrir sína vefnaðarvöru og þurfa því ekki á neinum verndartollum að halda, tolli, sem hlyti að gera sitt til þess að auka á dýrtíð í landinu, ef svo keyrir úr hófi sem allsherjarnefnd ræður til. Þá kem jeg að þeim lið brtt. og frv. að setja 6 kr. toll á hver 100 kg. af innfluttu heyi. Jeg hefi þá skoðun, að þetta sje alger ógerningur. Eða finst hv.þdm. yfirleitt ástæða til að styðja að því að bændur selji hey sín? Jeg efast mjög um það. Sennilega mundi svo hár tollur leiða til þess að hækka mjög heyverðið í einstökum tilfellum, og væri þá vel hugsanlegt, að of miklu yrði fargað, svo heysalinn sjálfur hefði ekki nóg handa skepnum sínum. Auk þessa er útlent hey allmiklu ódýrara enn innlent; vissi jeg til þess, að á Norðurlandi var munurinn um eitt skeið nálægt 8–10 au. á hvert kg. Væri því frv. samþykt, gæti afleiðingin eðlilega orðið sú, að ýmsum þurrabúðarmönnum við sjó yrði fyrirmunað að hafa 1–2 kýr sjer til framfærsluljettis, því ekki er alt af jafn auðvelt að taka sig upp að sumrinu og verða áð fara jafnvel í aðrar sveitir til heyskapar, fá svo máske heyin skemd vegna óþurka og óhæfilega dýr, því um það leyti er kaupgjald manna venjulegast hæst. Nei. Þetta finst mjer óheppilegt, og sje ekki, að landbúnaðinum sje neinn greiði gerður með slíkri tillögu. Jeg get ekki greitt frv. atkvæði mitt, nema breyting fáist eða feldir verði burt þessir tveir liðir, sem jeg hefi minst á.

Jón Þorláksson Það voru aðeins fáein orð viðvíkjandi því, sem hv. 2. þm. Skagf. (JS) sagði um mjólkurtollinn. Hann var að lofa oss því, að þó verndartollurinn kæmist ekki á strax, þá mundi hann koma siðar, og taldi hann sjálfsagðan, strax er farið væri að framleiða niðursoðna mjólk innanlands í stórum stíl. En þetta er svo mikil fjarstæða og svo öfgakent, að rjettast er að kveða það niður strax. Niðursuðumjólk er mikið keypt og alveg nauðsynleg þurrabúðarfólki og fjölskyldum í kaupstöðum, því mjólkurskorturinn er þar viða tilfinnanlegur. Og þó vísir til niðursuðu á mjólk kæmist hjer á, og jafnvel þó hún væri í „stórum stíl,“ eftir íslenskum mælikvarða, þá mundi samt verða löng bið á því, að hún yrði fullnægjandi fyrir landið. Þessi iðn kynni að vera stuðningsverð af hálfu hins opinbera, ef það reyndist heppilegra að hagnýta innlenda mjólk á þennan hátt, heldur en vinna úr henni smjör og ost. En sá stuðningur á að koma frá landinu öllu, en ekki nær eingöngu frá fátækum fjölskyldumönnum í kaupstöðum og sjóþorpum. Það er sýnilega órjettlátt að láta þá bæði leggja fje þessum iðnaði til stuðnings og auk þess greiða háan toll af útlendri mjólk. Slíka leið, til stuðnings íslenskum iðnaði, má ekki fara. Annars má svo segja, að frv. sje orðið í höndum nefndarinnar að versta hrærigraut. Það er samsuða af tekjuaukafrv. og verndartollafrv. En það er ilt að sameina þetta tvent svo vel fari, enda hefir nefndinni tekist það illa. Jeg lýsti því hjer við annað tækifæri, að ef ástæða þætti til að þyngja enn meir tollbyrðina á mönnum í þessu skattþjáða landi, þá ætti að leggja fyrst og fremst tolla á þær útlendar vörur, sem menn helst gætu sparað við sig. Fjhn., sem hafði þetta til meðferðar, hefir þó fundist þetta vera of erfið leið, og því tekið það ráð að stinga tekjuaukagreinunum inn í verndartollafrv. Auk þessa hefir nefndin orðið harla óheppin í tillögum sínum. Það er t. d. bersýnileg fjarstæða að ætla sjer að fara að setja mjög háan toll á útlenda vefnaðarvöru eftir þyngd, þar sem hún innifelur svo mjög mismunandi verðmæti. Með þessari aðferð verður tollurinn á dýrustu vörunum, sem helst ætti að spara, mjög lágur í samanburði við tollinn á verðminstu vörunum. Þessa gætir enn meir við upptalninguna á matvælum (2. liður). Þar er gert ráð fyrir 50 au. tolli á hvert kg. innan þess flokks. Svo ójafnt er þarna á komið, að í sumum tilfellum verður tollurinn 2–3-falt innkaupsverð, t. d. á sumum ávöxtum á þeim tímum, sem þeir eru ódýrastir. Þarf engum blöðum um það að fletta, hvað þetta er órjettmætt. Það virðist næsta ósanngjarnt að meina mönnum hjer, á þessu kalda ávaxtasnauða landi, að ná sjer í ávexti á þeim árstímum, þegar þeir eru svo ódýrir í nágrannalöndunum, að fólk fær að hirða þá fyrir lítið verð eða ekkert. Það er ekkert á móti því að segja, þó nokkur verðtollur sje lagður á, en þá er of langt gengið, þegar hann nemur margföldu innkaupsverðinu. Sama er að segja um grænmeti og fleiri slíkar vörur, sem geta verið ómissandi, eins og t. d. sumum sjúklingum. Þetta sýnir, að það er óframkvæmanlegt að tolla þessar vörur eftir þyngd, svo rjettlátlega komi niður, nema með margfalt meiri sundurgreiningu en þeirri, sem hjer á sjer stað, og yrði þó erfitt að koma henni við. Annars má svo segja, að ein stefna komi fram í frv. nefndarinnar, og er hún í fullu samræmi við frv. flm., nefnilega sú, að vandlega er sneytt hjá tolli á þeim vörum, sem landbændur og landbúnaður þarf við, en er nær eingöngu settur á þær vörur, sem þurrabúðarfólk neytir, og þá jafnt þeir efnaðri sem fátæklingarnir. Stefna þessi kann að hafa eitthvað til síns máls, en of langt má fara í þessu efni, og mun fleirum en mjer sýnast svo. Jeg sje, að tveir þm., þeir hv.þm. Ak. (MK) og Ísaf. (JAJ) hafa treyst sjer til að mæla með þessu, og kann þá að vera, að erfitt sje fyrir aðra þurrabúðarfulltrúa að setja sig á móti þessu. En hjer er of langt gengið. Í 2. lið b er gert ráð fyrir 20 au. tolli á hvert kg. af osti og eggjum. Það liggur í augum uppi, að tollur á þessum vörutegundum í verndarskyni er óþarfur, og leyfi jeg mjer því að skoða hann frá öðru sjónarmiði. Hjer er alt keypt upp, sem framleitt er af þeirri vöru í landinu. Yfirleitt eru það samgönguvandræðin, sem hamla framleiðslunni, en ekki markaðsleysið. Hjer hagar samgöngum viða svo til, að ekki borgar sig að flytja vöruna frá framleiðslustað til neytenda. En hitt er jafnvist, að á þeim annmörkum verður engin bót ráðin með verndartollum. Þá var það till. um heytollinn, og veit jeg satt að segja ekki, hvernig á að lita á hana. Hv. 2. þm. Skagf. (JS) skoðar það sem verndartoll. Jeg held aftur á móti, að hjer verði seint framleitt svo mikið af heyi, að sú framleiðsla þurfi á verndartolli að halda. Sjái menn sjer hag í því að ala skepnur, t. d. í kauptúnum, á útlendu fóðri, þá er það skammsýni að hamla því. Miklu fremur ber að líta á útlent skepnufóður sem iðnaðarþjóðir líta á hráefni, því það er í sjálfu sjer óunnið efni eða hráefni til mjólkurframleiðslu. Og íslenskum landbúnaði tel jeg hollast, að reynt sje sem mest til þess að afla nauðsynlegs fóðurs, hvort sem það er útlent eða innlent.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg gekk að því vísu, að raddir mundu heyrast gegn frv., og þá sjerstaklega frá hv.þm. Reykv. Það er ekki í fyrsta sinn, að þeim finst höggvið nálægt Reykjavík. Var það svo um daginn, er skattamálin voru til umræðu, og svo ef það enn. Annars skil jeg ekki ástæðuna fyrir því, hvað altaf er komið við hjarta þeirra í þessum málum. Jeg tók svo eftir, að hv. 3. þm. Reykv. (JÞ) þætti hart ákvæðið um tollinn á ávöxtum. En jeg vil minna hann á, að hann þarf ekki að vera svo hár til þess að nema tvöföldu til þreföldu innkaupsverði þeirra, ef þeir, eins og honum sagðist frá, fást fyrir lítið eða ekkert í nágrannalöndunum. Sje jeg heldur ekki, hvaða gagn sje gert með innflutningi þeirra, og nemur það fje þó allmiklu árlega, sem þar er á glæ kastað. Vissi jeg til þess, að í vetur komu 10 tonn af appelsínum með sama skipi og til sama mannsins. Yrði tollurinn máske til þess, að fólk hætti að kaupa ávextina, og sje jeg ekki, að með því sje skaði skeður. Sami þm. (JÞ) talaði um, að til mála gæti komið að ganga inn á verðtollabrautina. En margir erfiðleikar eru á því, og fyrst og fremst með innheimturnar. Það er nærri því ómögulegt að hafa eftirlit með því, að alt fje komi fram, sem innheimt er, eða alt innheimtist. En allur þessi innflutningur er í þann veginn að sliga þjóðina. Við berjumst í bökkum, og þó útflutningur sje mikill, er innflutningurinn sífelt meiri. Hvað viðvíkur heyinu, þá er það rjett, að enn sem komið er, er lítið flutt inn af því. En ákvæðið í frv. er komið fram til þess að fyrirbyggja eða hindra það, að honum haldi áfram eða hann aukist. Það er fjarstæða að halda því fram, að í harðindum til sveita komi útlent hey að notum. Til þess eru flutningsvandræðin of mikil. Og það er ómögulegt, að landið hafi gott af því, að mikið útlent hey sje flutt inn til kaupstaðanna. Flest kauptún hafa góð upplönd og geta fengið hey þaðan. Er raunar nokkuð sjerstaklega ástatt fyrir Reykjavík og líkt því mun vera um Ísafjörð. Það er rjett hjá hv. 3. þm. Reykv. (JÞ), að það er einkenilegt, að þm. Ak. og Ísaf. skuli geta verið með þessu. Þeir eru ekki eins hörundssárir og hann. Rjett er það hjá honum, að frv. hefir tvennskonar tilgang. Við höfum í huga, bæði að afnema toll, sem er óvinsæll, og draga úr ónauðsynlegum innflutningi, og í þriðja lagi að vernda innlenda framleiðslu. Hv. 1. þm. Eyf. (StSt) talaði um það, að fátæklingar keyptu meira af erlendum fatnaði en aðrir. Þetta er vitanlega ekki rjett, og býst jeg við að það sje sagt í athugaleysi. En annars á hann hægt með að greiða frv. atkvæði sitt til 3. umr. og koma þá með brtt. Undirtektir hans með heyið hygg jeg stafi af umhyggju hans fyrir Siglfirðingum. En þeim er tiltölulega auðvelt að afla sjer heyja nálægt sjer, og er því ekki hægt að segja, að þeir verði hart úti. Hv. 2. þm. Reykv. (JB) hjelt því fram, að það gjald, sem fyrst af öllu þyrfti að lækka, væri sykurtollurinn. En hann er orðinn tiltölulega lægstur. Er hann jafnhár nú og hann var í stríðsbyrjun, og í samanburði við ávaxtaskattinn tiltölulega lágur. Mjer komu þó þessi ummæli hans ekki á óvart, því jeg veit, að það er síður hans að berjast á móti öllum tekjulindum ríkissjóðsins, hversu holt sem það annars kann að virðast. Því hefir verið haldið mjög á lofti, að sami tollur væri á slitfötum og silki. Og þetta er satt, ef tillit er tekið til þungans eins, og þar sem þessar vörur eru seldar eftir metratali, er og auðsætt, að fleiri metrar muni koma í 10 kg. t. d. af silki heldur en af slitfataefni. En þar á móti má benda á, að þegar kaupmenn verðleggja vörur sínar, fara þeir ekki nákvæmlega eftir vörutollinum í einstökum atriðum, heldur jafna þeir tollinum niður eftir því, hvernig vörurnar muni seljast. Mikið af ósanngirni vörutollsins hverfur því í álagningu kaupmanna. Viðvíkjandi ræðu hv. 1. þm. Árn. (EE) þarf jeg ekki að segja margt. Hann þóttist ekki geta ákveðið afstöðu sína til þessa máls meðan ekki væri víst um ullarverksmiðjuna á Suðurlandsundirlendinu, og get jeg ekki við því gert, þó jeg sjái hins vegar ekki það mikla samband, sem á að vera þarna í milli, eins og nú stendur að minsta kosti. Að því er snertir hv. 1. þm. Reykv. (JakM) skal jeg heldur ekki lengja umr. með því að svara honum, þó mig undri nokkuð, hversu harðskeyttur hann var í garð þessa tolls. Meginmeiningarmuninn milli okkar höfum við rætt áður, og get jeg fyrir mitt leyti vísað til þess, því ekkert nýtt hefir komið fram frá hv.þm. (JakM), sem ekki hefir áður heyrst. Annars er þessi mótspyrna á móti þessu máli einskonar sjúkdómur á hv. þingmönnum Reykvíkinga og verður sjálfsagt ekki læknaður, þó umræðurnar haldi lengur áfram en orðið er.

Forseti (BSv): Með því að allmargir þingmenn hafa enn kvatt sjer hljóðs, verður umræðunni frestað, nema þeir vilji falla frá orðinu.

Pjetur Ottesen Jeg fell frá orðinu, ef hinir, sem þegar hafa kvatt sjer hljóðs, gera það líka.

Björn Hallsson Jeg sömuleiðis, með sömu skilyrðum.

Jakob Möller Jeg geri það ekki.

Forseti (BSv): Með því að ekki fæst samkomulag um þetta atriði, er umræðunni frestað.