Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Jörundur Brynjólfsson) - Herra forseti. Ég vildi aðeins segja örfá orð. Ég get skírskotað til nál. á þskj. 676 um afstöðu meiri hl. n. til málsins. Hv. 2. landsk. gat ekki orðið sammála n. um afgr. frv., og hygg ég, að hann muni gera grein fyrir afstöðu sinni til málsins, en hann telur frv. óþarft. Hins vegar sýnist meiri hl. n. málið þannig vaxið, þótt ekki sé búið að ganga frá því, að það kunni að snerta það mikið hagsmuni þessara tveggja sveitarfélaga, sem virkjunin kemur til með að hafa áhrif á, þ. á m. sumar jarðir stórvægilega, að ekki sé annað hægt af þingsins hálfu en að tryggja eitthvað betur en gildandi löggjöf gerir hagsmuni þessara sveitarfélaga, því að eftir því, sem kunnugir menn telja, þá hefur þetta svo mikil áhrif á fjárhag og afkomu sveitarfélaganna, að það er því nær óhjákvæmilegt að gera einhverjar þær ráðstafanir, sem bæta sveitarfélögunum að einhverju leyti upp það tjón, sem þau kunna að bíða af virkjuninni, meira en skylt er að gera eftir núgildandi l. Það er á engan hátt verið að sveigja að þeim, sem þessar framkvæmdir annast. Þeir hafa þar farið að lögum, og við því er ekkert að segja. Annar tilgangur okkar meiri hl. n. er sá, ef skyldi nú verða annað fyrirkomulag á slíkum málefnum í framtíðinni, að tryggja það, að til þess komi ekki, þegar samningar eru gerðir um slíkar framkvæmdir, að hagsmunum sveitarfélaganna sé þá ekki vel borgið með slíkum samningagerðum, og tryggt verði, að það megi heppnast, ef þeir einstaklingar, sem slíkar framkvæmdir snerta, sveitarfélög og ríkið sjálft, eiga þar hlut að máli og geta alveg tryggt þessa hagsmuni, áður en til framkvæmda er ráðizt. Ég held líka, að það sé með mestu forsjá gert að hafa löggjöfina þannig úr garði gerða, að ekki sé mikil hætta á því, að það geti endurtekið sig, að hið opinbera þurfi að hlaupa undir bagga, eftir að ráðizt hefur verið í framkvæmdir, og þessu til áréttingar flytur meiri hl. n. þessa brtt. við frv. 3. liður brtt. snertir aftur á móti þá einstaklinga, er kunna að verða fyrir þungum búsifjum. Við viljum, að þeir hafi frjálsræði til að velja um, hvort þeir dvelja í sveitarfélaginu áfram eða kjósa sér fremur að starfa utan þess. Því að það getum við ekki fallizt á, að sett sé slíkt haft á frjálsræði manna, að þeir séu af fjárhagslegum ástæðum bundnir og geti sig ekki hreyft, enda mun það ekki vera meining hv.flm., að þetta ákvæði sé skilið á þennan hátt. En við viljum með þessari brtt. taka af allan vafa um, að menn séu frjálsir að því, hvort þeir nota þessa fjármuni, sem þeir kunna að fá fyrir sínar jarðir heima í sveitinni, eða flytja búferlum og taka upp störf annars staðar. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar af hálfu meiri hl. nefndarinnar.

Þóroddur Guðmundsson Herra forseti. - Ég hef ekki skilað sérstöku áliti um þetta mál og mun láta mig það litlu skipta. Ég vil þó ekki láta hjá líða að benda á, að farið er inn á varhugaverða braut, ef þessi l. verða samþ. og farið verður eftir því, sem meiri hl. n. leggur til. Það, sem mér í fyrsta lagi þykir mestu máli skipta, er það, að ég tel mjög óréttlátt, ef menn, sem eiga jarðir, er fara undir vatn, eins og hér er um að ræða, mega ekki hafa umráðarétt yfir því fé, sem þeir fá með samkomulagi eða beinu mati, ef aðeins vatnsvirkjun er framkvæmd. Hugsum okkur t. d, að þannig stæði á, að tveir menn ættu jarðir í sömu sveit. Annar maðurinn selur jörð sína fyrir ákveðið verð og getur farið með andvirðið eins og sína eign. Hinn maðurinn, aftur á móti, sem er ekki heppinn, má ekki ráðstafa því fé, sem hann getur fengið fyrir sína jörð, og mundi hann þá vafalaust telja sig mjög illa leikinn. Í öðru lagi, ef farið er hér inn á þessa braut, dregur það mikinn dilk á eftir sér fyrir ríkissjóð. Hjá því verður ekki komizt, því að svo er ráð fyrir gert, að maður, sem þannig selur jörð sína eða missir undir vatn, eigi heimtingu á bótafé til að koma upp nýbýli á betri stað innan sama þjóðfélags. Allir sjá, að ef ekki verður um þetta samkomulag, sem alltaf getur komið fyrir, og maðurinn getur svo krafizt þess, að jarðakaupasjóður ríkisins taki við jörðinni með þeim skyldum, sem slíku fylgja, fyrir það matsverð, sem miðað er við bændur, - getur svo farið, að ríkissjóði verði bundinn þungur baggi. Tökum dæmi úr Fljótum. Þar hefur farið fram undirmat á þeim jörðum, sem hafa farið í vatn. Matið er 13 þús. kr. á nokkrum jörðum, en vitanlega hefði eigendunum ekki dottið í hug að selja þessar jarðir fyrir tveimur árum, með húsbyggingum og öllu, fyrir meira en helming þess fjár, sem nú er metið, að fari undir vatn. Og það, sem segir í grg., að hér sé um landspjöll að ræða, er hreinasta vitleysa, heldur er aðeins um að ræða skika af hverri jörð. Allar þessar jarðir eru byggilegar áfram, og ég er viss um, að ekki þarf að minnka bú á neinni þeirra. Þetta í nál. er því talað af eintómri vanþekkingu. Það er því tvennt, sem mér finnst mestu máli skipta. Annars vegar óréttlæti gagnvart þeim mönnum, sem kunna að missa jarðir sínar, og svo hins vegar, að ef farið verður inn á þessa braut, er óhætt að reikna með því, að um stór útgjöld geti orðið að ræða, því að þótt talað sé um það hér í nál., að ætlazt sé til, að það verði ekki svo í framtíðinni, mun þetta vissulega draga dilk á eftir sér fyrir ríkissjóð. Ég veit, að hérna liggja á bak við mismunandi lífsskoðanir. Það eru til menn, sem álíta, að miða eigi alla atvinnu landsmanna við landbúnaðinn. Með því standi og falli landsmenn. Hins vegar er það skoðun annarra, að við eigum að byggja á sjávarútveginum. Án þess að ég vilji eyða meiri tíma, vil ég minna á, að þar sem verið er að tala um, að þetta geti komið svo þungt niður á sveitarfélaginu í sambandi við virkjunina, þá er það svo í Fljótum, að þótt þar rýrni búrekstur á þremur eða fjórum jörðum, þá koma þessir vélaverðir til með að borga hærra útsvar en þessir bændur allir saman, svo að sveitarfélagið kemur til með að græða á þessu. Ég vil því eindregið leggja til, að þetta vanhugsaða frv. verði fellt.

Jón Sigurðsson Út af orðum, sem hér féllu frá hv. minni hl., sé ég mig til neyddan að segja nokkur orð. Ástæðan til, að hann var á móti frv., var sú, að það væri óréttlátt, að einn maður fengi ekki að ráðstafa öllu sínu fé, ef hann missir sitt land að miklu leyti, en svo hefur annar fullan ráðstöfunarrétt. En þar sem hann var að vitna í 1. gr., þá vil ég benda á, að hann las ekki upp alla gr., hann sleppti seinni partinum, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú fær jarðareigandi, sem verður að flytja af ábýlisjörð sinni af framan greindum ástæðum, ekki jarðnæði eða treystist ekki til að halda áfram búrekstri á sama sveitarfélagi, og hann á þá kröfu á, að jarðakaupasjóður ríkisins taki við jörðinni ásamt geymslufé hennar, með þeim skyldum, er því fylgja, fyrir það matsverð, sem bæturnar voru miðaðar við.“ M. ö. o., undir þessum kringumstæðum fær hann verðið til ráðstöfunar, það er því aðeins, að hann hugsi sér að halda áfram búrekstrinum, því að þá er ætlazt til, að hann verji þessu fé til að koma jörðinni í lag. Þetta sýnist mér ekki óeðlileg krafa, og ég held, að menn þurfi ekki að kvarta undan því að öllu jöfnu. Að þetta sé mikill baggi fyrir ríkissjóð, fæ ég ekki heldur séð. Fyrst og fremst er það ekki á hverjum degi, að slíkt gerist. Í öðru lagi er bagginn sá, að ríkið tekur við jörðinni og bótafénu, en geldur manninum sem því svarar. Þetta er aðeins gert til þess, að einstaklingurinn verði ekki fyrir skakkafalli. Þetta er þess vegna ekkert annað en það, sem algengt er og er í alla staði eðlilegt, þar sem slíkar framkvæmdir verða ekki gerðar nema ríkið samþ. Það er því í alla staði eðlilegt, að þegar slík löggjöf yrði í gildi framvegis, þá mundi verða athugað í hvert skipti, hversu þessu yrði ráðstafað og á hvern hátt það verði tryggt, að ríkissjóður verði fyrir sem minnstum halla af þessu. Ég held því, að hvernig, sem á það er litið, þá geti þetta ekki orðið ríkissjóði tilfinnanlegur fjárhagslegur baggi, því að þarna koma verðmæti á móti, bæði peningar og jarðeignir. Það væri þá aðeins með því móti, að ríkið sé ófærara en aðrir til að koma sínum fjármunum í verð. Út af því atriði, sem hv. 2. landsk. ræddi um, að ástæðulaust væri að kvarta undan þessu þar norður í Fljótum, því að eftirlitsmenn þeir, sem þarna mundu koma, mundu jafnvel greiða hærra útsvar en þeir bændur, sem nú eru allar líkur til, að verði að rekast þarna í burt, þá er þetta mikil fjarstæða, af þeirri ástæðu, að ef þær jarðir, sem þarna er um að ræða, leggjast í eyði, þá eru hinar jarðirnar þannig settar, að langmestar líkur eru til þess, að þær verði svo einangraðar, að þær verði yfirgefnar líka, og ef hv. 2. landsk. er kunnugur í Fljótum, þá veit hann, að þarna er um að ræða fleiri en tvær jarðir. Enn fremur má líka benda á það, sem er ekki einskis vert fyrir aðrar sveitir, að þarna sé eyðilögð góð og samfelld byggð. Nú á að veita í fjárl. stórfé á okkar mælikvarða til að gera veg yfir Lágheiði milli Stíflu og Ólafsfjarðar. Ef þessi framkvæmd, sem hér er um að ræða, yrði til þess, að Stíflan færi í eyði, má öllum vera ljóst, að a. m. k. þessi leið verður ólíkt torfærari en annars mundi verða, því að þá er mörgum sinnum lengra á milli bæja og leiðin hættulegri. Það er þess vegna að mínu viti allt, sem styður að því, að þessari byggð sé haldið þarna, auk þess sem þetta hefur verið kallað hingað til með albeztu byggðum útsveitis. Hv. þm. segir, að það séu aðeins smásneiðar, sem þarna eyðileggjast. Það er erfitt að rökræða slíkt, hvað menn kalla sneiðar. En það er þannig, að þarna fer engið allt á sumum jörðunum og nokkur partur af túninu með, og þetta eru taldar með albeztu engjajörðum á Íslandi. Það eru véltæk flæðiengi, sem að heygæðum jafnast á við tún eins og þau gerast upp og ofan, gulstararengi. Þó að þetta sé ekki flæmi miðað við landareignina í heild, þá má ekki miða við það, heldur verður að meta það eftir gæðum landsins. Því miður hef ég ekki við höndina skýrslu um þetta, en Pálmi Einarsson ráðunautur mældi þessar jarðir eftir kortum herforingjaráðsins, sem verkfræðingarnir notuðu, sem sáu um virkjunina, og reiknaði út, hvað mikið land þarna færi undir vatn með þessari stífluhæð, svo að hver getur séð, sem lítur á kortið, en eftir þeim upplýsingum er hér ekki um smáræði að ræða. Mér þykir leitt, að þessi hv.þm. skuli snúast á móti þessu máli. Það er ástæðulaust af honum, því að með frv. er alls ekki verið að snúast gegn hagsmunum Siglufjarðar eða Skeiðsfossvirkjunarinnar. Þó að sú framkvæmd gangi mjög á hluta þessara jarða í Fljótum, þá vitum við flm. frv., að um það þýðir ekki að fást, en við viljum með þessu frv. reyna að gera úr þessu það bezta, sem unnt er, svo að hagur sveitarfélagsins sé ekki fyrir borð borinn og þeirra bænda, sem þarna búa og ekki er annað að sjá en verði nú reknir burt, ekki ofan í sveit, heldur til Siglufjarðar eða Ólafsfjarðar, þar sem þeir mundu gerast góðir borgarar, en jarðirnar færu í eyði. Í þessari sveit eru tíu höfuðból og fjórar hjáleigur, sem liggja undir þessar jarðir, en fremstu jarðirnar snertir þetta ekki neitt.

Samgmrh. (Emil Jónsson) Það er örfá orð. Ég er í aðalatriðunum samþykkur þeirri hugsun, sem kemur fram í frv., að bæturnar, sem fást fyrir landsspjöll á þessum jörðum, gangi til að tryggja sveitina og eins þær bætur, sem fást fyrir jarðrask, sem orðið er. Ég stóð samt upp út af öðru atriði. Mér hefur skilizt á umræðum um þetta frv., að það væri að verulegu leyti flutt vegna virkjunar Fljótaár og vegna þeirra landsspjalla, sem þar hafa orðið og gert er ráð fyrir, að verði. Eins og kom fram í ræðu hv.frsm. minni hl., þá hefur þegar farið fram mat á þessum jörðum, og liggur fyrir að semja um það næstu daga og jafnvel að afhenda þeim féð fyrir þetta land, og nú er rn. nýbúið að gefa heimild til að stífla ána, svo að nokkuð af þessu landi fer undir vatn á næstunni. Ég vil benda hv.flm. á, hvort ekki þyrfti að orða þetta frv. ákveðnara en gert er, ef það er meiningin að tryggja þessa menn, svo að það taki ótvírætt til þeirra, ef frv. nær fram að ganga.

Þóroddur Guðmundsson Það er alveg rétt hjá 2. þm. Skagf., að þetta frv. gengur ekkert á móti hagsmunum Siglufjarðar. En ég benti á, að það væri farið illa með þessa menn, að þeir skuli ekki mega hafa ráðstöfunarrétt yfir fé sínu, og ég sýndi einnig fram á, að í hinu tilfellinu yrði ríkissjóður að blæða, borga þessum mönnum ekki aðeins bótaféð, heldur matsverð jarðanna. Ég benti líka á, að í svona tilfelli mundi matsverð jarðanna verða kannske tíu sinnum hærra en nokkrar líkur eru til, að hægt væri að fá fyrir þær á frjálsum markaði. Og þegar skiki úr einni jörðinni er metinn á 34 þúsund krónur, þá má gera ráð fyrir, að öll jörðin yrði metin á 150 þúsund, og ef þarna er um fimm jarðir að ræða, yrði mat á þeim öllum mörg hundruð þúsund. Ef enginn treystir sér til að búa þarna áfram, þá yrði ríkissjóður að taka við bótafénu og greiða jarðirnar eins og þær eru metnar. Og svo má ekki nota þetta fé nema til framkvæmda í sömu sveit, eða mér skilst, að það yrði bundið við það. Þá kem ég að því, sem liggur til grundvallar fyrir þessu frv., en það er að reyna að halda mönnum í sveit við landbúnað, og hvort sem það er lífvænlegt eða ekki, þá sé um að gera að pína menn til að vera í sveit við landbúnað. Þetta er sjónarmið þessara manna, og til þess vilja þeir allt vinna og hika ekki við að leggja á ríkissjóð og opinberar framkvæmdir stórkostleg útgjöld til að halda mönnum í sveitum við lélegan atvinnurekstur, þó að þeir geti fengið lífvænlegt starf annars staðar. Hann segir, að það, sem hann óttast, sé það, að menn flytji í eitthvert þorp eða bæ og gerist þar góðir borgarar. Hann óttast, að menn fari til Siglufjarðar eða Ólafsfjarðar og verði þar góðir borgarar. Mér finnst þetta ekkert óttalegt. Menn eiga að vera sjálfráðir, og ef þeir vilja heldur nota fé sitt til að byggja hús á Ólafsfirði eða einhvers staðar annars staðar, þá á þeim að vera það heimilt. En að binda þetta svona, það er í áttina til að koma á átthagafjötrum og gera mönnum erfiðara fyrir að flytja burt, og svo er næsta skrefið, að mönnum verður óheimilt að flytja burt, þó að þeir telji sig ekki geta lifað á jörðinni. Ég held, að ekki sé hægt að komast hjá, ef þetta er samþ., að það dragi dilk á eftir sér fyrir ríkissjóð.

Jón Sigurðsson Ég þakka hæstv. samgmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann lét í té um þetta mál, og ég vil gjarnan ræða við hann um, hvaða breyt. væri ástæða til að gera á frv. við 3. umr. Út af síðustu ræðu hv. 2. landsk. vil ég taka fram, að ég ætla mér ekki að fara að ræða við hann um sjávarútveg og landbúnað, það mundi hafa lítið að þýða. Ég býst við, að þar sannfæri hvorugur annan. Hann heldur fram, að mönnum hafi ekki dottið í hug þetta eða hitt, en það er ekkert, sem við getum byggt á, sem við hugsum, að einhverjum kynni að detta í hug. Það eru staðreyndirnar, sem um er að ræða, og það, sem bersýnilega blasir við, er það, að mennirnir flytjast burt, og hvort sem þeir fara til Ólafsfjarðar eða Siglufjarðar, þá eru þeir ekki lengur gjaldendur í þessari sveit, og sveitarfélagið líður við það. Það eru engar hömlur lagðar á menn að flytjast þaðan. Þeir fá þá peninga, sem þeir eiga að fá og þeim ber. En með þessu frv. er sveitarfélaginu samt sem áður tryggt, að búrekstrinum verði haldið áfram, svo að sveitarfélagið líður ekki tjón, og það er það, sem er tilgangur frv. að tryggja, eins og fram er tekið í grg. og ég hef reynt að gera skiljanlegt.

Frsm. 1. minni hl. (Þorsteinn Þorsteinsson) Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er gamall kunningi og hefur verið hér oftar á ferð. Sakir kunnleiks þm. á því, verð ég ekki orðmargur nú. Í grg. sýni ég, hver þörf fjölda bænda þykir á afnámi hinna illræmdu ákvæða 17. gr. jarðræktarl. og hve úrelt þau eru einnig. Landbn. gat ekki orðið sammála um frv. Aðeins 3 af nm. hafa gefið út nál. Við hv. 2. þm. Árn. höfum lagt til, að frv. verði samþ. óbreytt, en hv. 1. þm. N-M. leggur til að vísa því frá með rökstuddri dagskrá. Ágreiningurinn virðist vera sá, að hv. 1. þm. N-M. vill bíða eftir úrskurði búnaðarþings, en við hinir teljum, að búnaðarþing sé þegar búið að láta sitt álit í ljós. Það er nokkurn veginn greinilega sagt í samþykkt þess, sem birt er í nál. 673, og vil ég lesa ummælin með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem búnaðarþingið er þeirrar skoðunar, að leið sú, sem farin var með 17. gr. jarðræktarlaganna og ákvæðum byggingar- og landnámssjóðslaganna um fylgifé jarða, muni ekki ná upphaflega fyrirhuguðu marki, að halda niðri söluverði jarða, ályktar búnaðarþingið að fela milliþinganefnd þess í landbúnaðarmálum að athuga jarðasölumálið og leggja fram tillögur um, hvernig hægt sé að halda jarðaverði við hóf í náinni framtíð.“ Með þessu er búnaðarþing búið að lýsa yfir því, að það telji ákvæði 17. gr. gagnslaust, og það felur mþn. sinni að leita allt annarra ráða til að ná upphaflegum tilgangi hennar. Ég tel, að með viðhaldi 17. gr. sé töluvert ranglæti framið. Þeir, sem eiga lóðir og lendur innan kaupstaðarmarka og fá þar styrk fyrir umbætur, jafnvel tugi þúsunda, sleppa við ákvæði hennar. Þau ná aðeins til sveitabýla, sem til hundraða verða metin. Bændur einir eru beygðir undir þetta helsi, og skilur enginn, hvað þeir hafa þar til saka unnið. Ég tel, að eftir yfirlýsingu búnaðarþings sé mál til komið að varpa fyrir borð þessu gagnslausa helsi.

Frsm. 2. minni hl. (Páll Hermannsson) Í nál. á þskj. 673 hef ég í rauninni tekið fram það, sem ég tel þurfa að segja um þetta mál. Benda vil ég á, að lesa ber í nál.: „með 21 shlj.atkv.“, en ekki „23“, eins og þar stendur, og er um pennavillu að ræða, en rétta talan aftur neðar á sömu bls. Ég hef orðið sannfærður um það, að 17. gr. jarðræktarl. nái ekki tilgangi sínum nú. Ég ætla, að stríðið með verðbólgu sinni eða ígerð hafi farið með síðustu vonir um það. Þess vegna þarf að setja önnur ákvæði í staðinn og athuga málið á víðara grundvelli en gert er í frv. Þess vegna finnst mér skylt að bíða uppástungna búnaðarþings áður en þessi gr. er felld niður. Treysti ég á, að það afgreiði málið í búnaðarþingi því, sem saman kemur eftir áramótin, og þar sem n. þessi er einmitt að vinna að málinu, tel ég óverjandi að afgreiða það fyrr héðan vegna svo stuttrar biðar, sem á áliti þess ætti að verða. Óhjákvæmilegt er að íhuga þessi efni vandlega í sambandi við l. um endurbyggingarstyrki sveitabæja og nýbýlalög o. fl. Með þetta í huga hef ég borið fram hina rökst. dagskrá. Verði hún ekki samþ., mun ég greiða atkv. gegn frv.

Gísli Jónsson Ég er dálítið undrandi á afstöðu hv. 1. þm. N-M., eftir að hann er búinn að játa, að 17. gr. sé gagnslaus og eigi því að hverfa. Það hefði þá verið manndómslegast af honum að stíga skrefið fullt og vera nú þegar með afnámi hennar. En það hefur alltaf verið siður í Framsfl. að játa fyrir hverjar kosningar, að 17. gr. væri á heljarþröminni og hlyti að hverfa úr jarðræktarl., en fara strax eftir kosningar að þrjózkast móti afnámi hennar eins og ekkert hefði gerzt. Ég vona, að þm., sem hugsa um, hve tilgangur greinarinnar er nú að engu orðinn, en tilvera hennar trafali og mörgum fleinn í holdi, greiði atkv. móti dagskránni, en með frv. eins og það liggur fyrir.

Haraldur Guðmundsson Ég gat ekki komið því við að mæta á fundi n., þegar málið var tekið til afgreiðslu, og þykir rétt að gera grein fyrir afstöðu minni. Ég mun greiða atkv. með rökst. dagskránni á þskj. 673 og tek a. n.l. undir rök þau, er hv.l.þm. N-M. færir fyrir henni. Það kann rétt vera, að 17. gr. hafi ekki náð til fulls þeim tilgangi, sem henni var ætlaður. En hitt orkar ekki tvímælis, að náð hefur hún honum að nokkru, og bezta sönnun þess er það, hve fylgismenn frv. eru ákafir að reyna að fella hana burt. Hún er til trafala, segja þeir, hún hefur m. ö. o. torveldað mjög verðhækkun jarða í kaupum og sölum. Þess vegna er það, sem hv. flm, talar svo fagurlega um að brjóta okið, varpa því af hálsi búenda landsins. Rétt er það, að í verðbólgu stríðsins hafa þessi gagnlegu áhrif 17. gr. stórum minnkað. Ég hef í mörg ár verið þeirrar skoðunar, að fullkomin nauðsyn væri að endurskoða þá gr. og önnur hliðstæð ákvæði annarra l. og gera þau með einhverju móti markvissari. L. um nýbýli og endurbyggingu sveitabæja verða hér ekki skilin frá. Nú er málið í endurskoðun hjá búnaðarþingi, og er sjálfsagt að bíða þess, að henni ljúki. Ef hv.þm. Dal. finnur það 17. gr. til foráttu, að hún nái ekki tilgangi sínum, ætti hann að þola þeim mun betur við. En aldrei hefur það verið tilgangur þeirrar gr. að skapa fyrsta eiganda jarðabótar svo hátt söluverð, að síðari eigandi eða eigendur hefðu meiri byrði en létti af hinni unnu jarðabót, - að jarðabótastyrkur yrði að peningagróða fyrsta eigandans. Ég vona, að búnaðarþing geri um þetta till., sem við megi una.

Frsm. 2. minni hl. (Páll Hermannsson) Hv. þm. Barð. þarf ekkert að undrast það manndómsleysi mitt að vilja ekki afnema 17. gr. undir eins og ég fellst á, að nauðsyn sé að bæta hana, setja annað markvissara í hennar stað. Ég hlýt að fylgja stefnu minni að fá úr því bætt, hve gagnslítil greinin er orðin. Þetta verður þm. að skilja. Ég átti þátt í því fyrir 1½ ári, að búnaðarþingi gæfist kostur á að segja um þetta sitt álit. Nú hefur n. búnaðarþings þetta til athugunar, og er skammt að bíða ályktunar, vona ég. Mér finnst því allt rangt nema samþykkja dagskrána.

Jónas Jónsson Ég skil það vel, að hv.þm. Dal. hreyfi við þessari grein, þó kannske sé ekki komið að kosningum og þótt hann kalli hana þess vegna gagnslausa. Hún hefur aldrei verið talin gagnslaus í Sjálfstfl. rétt fyrir kosningar, þá hefur flokkurinn í fátækt sinni löngum á henni lifað. En fyrir utan þetta gagn hefur hún ýmsa aðra kosti - og kannske galla líka. Hún stefnir í rétta átt. Ég veit, að bæði hv.þm. Dal. og hv.þm. Barð. muni skilja, hvílíkt böl getur hlotizt af uppsprengdu jarðaverði. Þeir ættu því að vera mjög ánægðir með dagskrá hv. 1. þm. N-M., því að í henni liggur, að hér kunni að þurfa gagngerðra breytinga við. Ég hef hugboð um, að hv.þm. Dal. hafi á búnaðarþingi fyrr meir unnið að því að fá í þessu efni viðunandi lagfæringu. Þeirri stefnu skyldi fram halda.

Frsm. 1. minni hl. (Þorsteinn Þorsteinsson) Það er óhrakið, sem ég hélt fram, að 17. gr. er gagnslaus, en ekki meinlaus, og komi nýtt í staðinn, verður það allt annað. Þess vegna á að samþ. frv. fyrst, og er það í samræmi við ályktun búnaðarþings, en ræða hitt að því búnu. Enginn hefur sannað betur ágæti þeirrar stefnu en hv.þm. S-Þ. með því að minna á, hve Sjálfstfl. hafi orðið fylgisdrjúgt fyrir kosningar og hvenær sem er að berjast fyrir afnámi 17. gr. Fyrir hverjar kosningar hafa framsóknarmenn orðið að láta svo mjög undan síga, að þeir hafa viðurkennt nauðsynina að breyta gr. eða afnema og hafa hálflofað að gera það eða allofað. En jafnskjótt og þeir eru komnir á þing eru þeir sperrtir vel, látast ekkert af þessu muna, vita þó, hvern djöful þeir hafa að draga og þeir geta ekki hrist af sér, að þarna er sá Þorgeirsboli, sem fylgir þeim jafnt á degi sem dimmu og er þeim örlagavaldur.

Jónas Jónsson Þar sem núna var fyrir fáum mínútum fellt í Nd. að fella 17. gr. niður, er ekki til neins annars en samþ. dagskrána, og verði hún ekki samþ., er flm. bezt að taka frv. aftur. Segi ég því já. l. gr.samþ. með 7:6 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: BBen, EE, GJ, LJóh, MJ, PM, ÞÞ. nei: GÍG, HG, HermJ, IngP, JJ, PHerm. StgrA greiddi ekki atkv. 3 þm. (BSt, BrB, KA) fjarstaddir. 2. gr.samþ. með 7:4 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 7:5 atkv. Frv. var ekki á dagskrá tekið framar.