Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á s.l. ári voru í sambandi við efnahagsmálaráðstafanir hæstv. ríkisstj. framkvæmdar stórfelldar umbætur í tryggingamálum þjóðarinnar. Fjölskyldubætur voru hækkaðar mjög og eru nú greiddar með hverju barni. Mæðralaun voru hækkuð og aðrar bætur lífeyristrygginganna, svo sem ellilífeyrir. örorkulífeyrir, barnalífeyrir, fæðingarstyrkur, ekkjubætur og ekkjulífeyrir, hækkuðu einnig mjög verulega. Jafnframt voru slysabætur hækkaðar. Allar miðuðu þessar hækkanir á bótum og lífeyrisgreiðslum að auknu félagslegu öryggi og bættri aðstöðu sjúkra og aldraðra, barnmargra fjölskyldna og þeirra, sem orðið hafa fyrir slysum eða öðrum skakkaföllum í lífinu. Með frv. því, sem hér liggur fyrir til 2. umr., er fyrst og fremst stefnt að niðurfellingu þeirra skerðingarákvæða, sem í lögum hafa verið um greiðslu ellilífeyris. Þessi ákvæði hafa komið í veg fyrir það að meira eða minna leyti, að gamalt fólk, sem leggur sig fram um öflun tekna, njóti ellilífeyris. Mun það almenn skoðun, að slík skerðing ellilífeyris sé hvorki æskileg né sanngjörn. Það er óheppilegt, að með lagaákvæðum um tryggingamál sé beinlínis dregið úr starfsvilja gamla fólksins. En nú er lagt til, að þessi ákvæði séu felld úr gildi og að frá næstu áramótum valdi tekjuöflun ellilífeyrisþega ekki skerðingu eða frádrætti á lífeyri þeirra. Þetta mun samtals hafa í för með sér 21.9 millj. kr. útgjaldaaukningu á árinu 1961. Af þeirri upphæð greiðir ríkissjóður 7.9 millj. kr. eða 36%, hinir tryggðu 7 millj. kr. eða 32%, sveitarfélögin 4 millj. kr. eða 18% og atvinnurekendur 3 millj. kr. eða 14%. Heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. hefur rætt þetta frv. í dag og mælir einróma með, að það verði samþykkt óbreytt. Hér er um að ræða merka umbót á tryggingalöggjöf þjóðarinnar, - umbót, sem verða mun fjölda aldraðs fólks í landinu til hagræðis og aukins öryggis á efstu árum þess.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér er á dagskránni og efnislega fjallar um niðurfellingu á útflutningsgjaldi og ráðstöfun á því fé, sem enn er óráðstafað, umræðurnar um það hafa farið nokkuð á víðara svið, og er það ekki nema eðlilegt, þar sem hér er um að ræða, að brugðið hefur verið upp einni mynd af því, hvernig tekizt hefur til með allvíðtæka breytingu á efnahagskerfinu, þótt hér sé í rauninni ekki fjallað um nema einn þátt þess. Ég sé ekki ástæðu til þess að taka þátt í þessari umr. á breiðasta grundvelli, en lítillega sé ég mig þó knúinn til, eftir að hafa hlustað á þær umr., sem hér hafa farið fram, að víkja að fáeinum efnisþáttum, sem svo mætti telja, að heyrðu ekki endilega nákvæmlega. þessum þætti einum saman. Það er í fyrsta lagi, að hér hafa menn nokkuð deilt um það, hverju hafi af ríkisstj. hálfu verið lofað á fundi Landssambands íslenzkra útvegsmanna, varðandi greiðslu á vátryggingariðgjöldum fiskiskipaflotans. Hér hefur verið fullyrt, að ríkisstj. hafi lofað að borga þau gjöld, og af ríkisstj. hálfu hefur því hins vegar verið mótmælt, að slíkum greiðslum hafi verið lofað nema að vissu marki. Hæstv. sjútvmrh. sagði hér, að það væri alrangt, ef einhver hefði skilið orð sín svo, að af ríkisins hálfu eða ríkisstj. hálfu hafi verið gerð skuldbindandi ákvörðun um það að greiða þetta fé. Ég verð í sambandi við þetta að minna á það, að ég hef hér fyrr og í umr. um annað mál, fjárlögin, skýrt frá því, að allir þeir menn, sem ég hef talað við af þeim, sem sátu þann fund, en þeir eru hreint ekki fáir, töldu, að þessari vátryggingargreiðslu hefði verið lofað af ríkisins hálfu, bréflega að nokkru, en að því leyti sem vefengjanlegt hefði mátt telja, að þetta loforð væri svo víðtækt sem menn vildu fá í bréfi, þá hafi þar um verið bætt með sérstökum skilaboðum frá ríkisstj., þar sem hún gæfi út skuldbindandi loforð um það, að þetta yrði allt saman greitt. Nú get ég að sjálfsögðu ekki sett mig í dómarasess um það, hverjir hér segja satt og hverjir segja hér máske ekki nema helming af sannleika. En í þessu sambandi rifjast upp fyrir mér, að það kom ekki ósvipað atriði fyrir, þegar samninganefnd sjómanna var hér að semja um sín kjör í upphafi árs 1959 eða rétt um áramótin 1958–59. Þá stóð hér yfir samningagerð milli útvegsmanna og sjómanna, og við þá samningagerð var viðstaddur fulltrúi frá ríkisstj., og þeir samningar enduðu á því síðla nætur, þegar sjómenn höfðu gert samninga við útvegsmenn um það, fyrir hvaða verð aflahlutur sjómanna yrði keyptur, að fulltrúi ríkisstj. í þeim samningum var beðinn um skuldbindingu af ríkisstj. hálfu fyrir því, að þetta fiskverð, sem sjómenn og útvegsmenn voru þarna búnir að semja um, yrði ekki með löggjöf lækkað. Fulltrúi ríkisstj. brá sér frá og kom aftur með þau skilaboð, að því væri lofað, þetta fiskverð yrði ekki lækkað. Svo kom reynslan og skar úr málum, því að löggjöf var sett, litlu eftir að þetta skeði, þar sem þetta umsamda verð var lækkað um 10 aura hvert kg. Vanefndir voru að sjálfsögðu bornar upp á þann ráðh., sem þarna átti hlut að máli. En hann hefur jafnan haldið því fram, að hann hafi aldrei neitt slíkt loforð gefið út, heldur hafi hann bara hreinlega verið misskilinn, ef svo hafi verið. Og þegar þetta endurtekur sig nú gagnvart útgerðarmönnum, þá verð ég að segja það, að það er dálítið meira en meðalhæfileiki sumra manna til þess að láta aðra menn misskilja sig. Það var líka vikið hér að því, að þeim hv. þingmönnum Austurlands, sem hér töluðu í þessu máli og báðir voru ráðherrar í vinstri stjórninni svonefndu, færist ekki að hafa hátt um það, þótt eitthvað hafi sigið á ógæfuhlið, því að þegar þeirra stjórn lét af völdum, þá hafi blasað við mikið hyldýpi og alls staðar verið dökkt í álinn. Og þessu til sönnunar hefur hér verið vitnað í ræðu, sem þáv. forsrh., hv. 2. þm. Vestf., hélt, um leið og hann skilaði af sér eða sagði af sér sem forsrh. fyrir sig og ráðuneyti sitt. Það er að vísu rétt, að sá hv. þm., Hermann Jónasson, dró upp dökka mynd í sinni ræðu um ástandið. Hvort sem hann hefur nú metið ástandið nákvæmlega eins og honum fannst eða hvort hann hefur sagt eitthvað annað en honum raunverulega fannst, skal hér ósagt látið, en hitt er vitað, að þau ummæli, sem hann þá hafði, voru ekki raunhæf, þau voru ekki í samræmi við þann veruleika, sem fyrir lá, enda kom það líka í ljós, að sú stjórn, sem tók við völdum á eftir honum, og þar var hæstv. núv. sjútvmrh. forsrh., lifði í um það bil heilt ár á því að eyða upp þeim tekjuafgangi, sem vinstri stjórnin skildi eftir, og einnig þá tókst þeim hæstv. ráðh. að láta þjóðina misskilja sig feikilega, og það er nú kannske stærsti misskilningurinn, sem hann hefur komið til leiðar hingað til. Hann fékk sem sagt þjóðina til þess að misskilja sig þannig, að með því að nota þá sjóði, sem vinstri stjórnin skildi eftir, til þess að greiða niður vöruverð í landinu, væri hann búinn að stöðva dýrtíðina. Á þeim misskilningi byggist tilvera Alþfl. í dag, því að ef fólk hefði ekki fengið þann misskilning, þá er mikið vafamál, að sá flokkur væri hér staddur á Alþ. Það er sem sagt ekki með öllu ónýtt að hafa hæfileika til þess að láta misskilja sig. Ég kem þá að þeim efnisþætti þessa frv., sem ég ætlaði að gera sérstaklega að umræðuefni. Efnisþættir þess eru í rauninni þrír: Í fyrsta lagi sá að breyta nokkuð frá gildandi lögum útflutningsgjaldinu af ákveðnum vörutegundum, ísfiski og niðursuðuvörum. Ég tel, að þar sé um að ræða réttmætan þátt, - er honum fylgjandi. Annar efnisþáttur frv. er það að afnema við lok þessa árs útflutningsgjald af þeirri framleiðsluvöru, sem framleidd verður eftir árslok, og með þeim röksemdafærslum, sem hér hafa verið fram færðar um það, að þessa sé ekki þörf, er sá efnisþáttur málsins auðvitað sjálfsagður. Hinn þriðji efnisþáttur málsins er um það að finna rétta eigendur að þeim afgangi eða að því fé, sem talið er að liggja muni eftir í útflutningssjóði, þegar hann hefur gert upp allar þær skuldbindingar, sem honum voru lagðar á herðar með lögum á sinni tíð, og þær skuldbindingar, sem hann hefur verið látinn taka á sig síðan. Hæstv. sjútvmrh. hefur hér látið liggja orð að því, að hann telji rétt, að útvegsmenn fái í sína vörzlu fé þetta, þar sem það sé frá þeim komið. Nú veit ég, að útvegsmenn eru mjög þurfandi fyrir þetta fé eða fyrir fjárhæð, sem þessu nemur, og raunar þótt stærri væri. Engu að síður lít ég svo á, að hér sé ekki fé ráðstafað til réttra eigenda, og vil ég nú rökstyðja það nokkru nánar. Með þessu mótmæli ég þó engan veginn því, að af opinberri hálfu verði gerðar ráðstafanir til þess að mæta þeim halla að einhverju, sem útvegurinn hefur orðið fyrir á þessu ári, t.d. með því að hið opinbera greiði tryggingariðgjöld skipaflotans. En þegar við athugum málið nánar, þá verður auðséð, að réttur eigandi að þessari upphæð hefur ekki verið nefndur enn í þessum umræðum. Við setningu þeirra efnahagslaga, sem ríkisstj. á sinni tíð kallaði viðreisn, var svo ákveðið, að taka skyldi 5% útflutningsgjald af öllum útfluttum afurðum. Það var augljóst öllum, að þetta útflutningsgjald verkaði í rauninni sem lækkun á fiskverði. Þessi lækkun á fiskverði kom svo auðvitað fram í öllum þeim útreikningum, sem gerðir voru um það, hvað útgerðin þyrfti og hvað þeir aðilar yfirleitt þyrftu, sem áttu að hafa tekjur sínar af fiskframleiðslu. Litlu eftir að þessi efnahagslöggjöf var samþykkt og á meðan reiknað var með 5% útflutningsgjaldi, urðu sjómenn að taka afstöðu til þess, á hvaða verði þeir seldu sinn skiptahlut, sinn hlut af fiskinum, sem á land er dreginn. Þeir framkvæmdu að þessu sinni að vísu ekki samningagerð um þetta atriði með sama hætti og oft hafði verið gert áður, því að í rauninni urðu þeir að lúta fyrirskipun ríkisstj. um þetta, því að hún ákvað í sinni efnahagslöggjöf, að fiskverð til sjómanna skyldi vera kr. 1.66 fyrir kg af hausuðum og slægðum þorski og annað verð eftir því. Þetta verð var auðvitað fengið með því, að ríkisstj, fannst þetta hæfileg greiðsla, á meðan hún reiknaði með því, að verðmæti fisksins yrði að finnast út með 5% frádrætti fyrir útflutningsgjaldinu. Litlu síðar en þetta skeði barst ríkisstj. bréf frá samtökum útgerðarmanna, þar sem þeir lýstu neyðarástandi sinu með þeim hætti, að það yrði a.m.k. að gefa eftir helminginn af útflutningsgjaldinu, til þess að möguleiki væri til þess, að útgerð gæti haldið áfram. Ríkisstj. varð þess vegna sjálf að bera fram frv. um það á því sama þingi, sem hún hafði fengið viðreisnarlögin samþykkt, að útflutningsgjaldið lækkaði um helming, þ.e.a.s. úr 5% í 21/2%. Þetta var gert að ósk útvegsmanna. Nú er því svo varið, að allur sá bátafiskur, sem á land kemur, en það er miklu meira en helmingurinn af öllum afla, sem á land kemur, er ekki eign útgerðarinnar nema að tæplega hálfu leyti. Sjómenn á bátaflotanum eru eigendur að meira en helmingi þess afla, sem á land er dreginn. Það má þess vegna segja, að með því að lækka útflutningsgjaldið úr 5% í 21/2 % hafi útgerðarmönnum verið gefið eftir útflutningsgjaldið að öllu leyti af þeim hluta aflans, sem þeir voru eigendur að, fyrr en þeir höfðu keypt afla af öðrum aðila, sem var eigandi hans, þegar á land kom. Nú er upplýst, að þetta 21/2% útflutningsgjald sé svo drjúgt, að eftir það liggi miklar summur í sjóði. Verður auðvitað ljóst, að þeirri ríkisstj., sem ákvað skiptaverð til sjómanna með þeim hætti, sem gert var á s.l. ári, ber skylda til þess að ráðstafa þessu fé, úr því að ekki þurfti að nota það í þær þarfir, sem hún hélt fram, að því verði ráðstafað sem kaupuppbót til sjómanna. Og verð ég nú rétt að segja það, að hæstv. sjútvmrh., sem er formaður flokks, sem kallar sig Alþfl., og auk þess telur sig vera sérstakan skjólstæðing Sjómannasambands Íslands, hefði átt að detta í hug, hver væri eigandi að þessu fé, áður en hann gaf út loforð um að ráðstafa fénu með allt öðrum hætti. Ég leyfi mér að vekja athygli þeirrar hv. n., sem kemur til með að fá þetta frv. til meðferðar, á því, að hér er í rauninni verið að ráðstafa fé, sem sjómenn á íslenzka fiskiskipaflotanum eru réttir eigendur að, og ef með sanngirni í garð þeirrar stéttar væri að farið, þá ætti að deila því fé, sem 21/2% útflutningsgjaldið gefur, sem kaupuppbót til sjómanna á íslenzka fiskiskipaflotanum árið 1960.



Herra forseti. Ég mun ekki þreyta langar kappræður um þetta mál, m.a. vegna þess, að ég er meðmæltur efni þess. En eins og fram kom í því, sem ég sagði hér áður, gefur þetta frv. tilefni til að láta ýmsar hugleiðingar koma fram varðandi efnahagsmálin og afstöðu sjávarútvegsins sérstaklega og þess vegna hvarf ég að því ráði þá. En nú kveð ég mér hljóðs eiginlega eingöngu út af þeim aths., sem hæstv. ráðh. lét falla í tilefni af því, sem ég sagði. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri vondur sleggjudómur, að erfiðleikar sjávarútvegsins nú stöfuðu af ráðstöfunum ríkisstj. Þessu væri alveg þveröfugt farið. Þær hefðu orðið yfirleitt til gagns fyrir atvinnuvegina og sjávarútveginn sérstaklega, en vandkvæðin væru vegna aflaleysis og verðfalls. Á hinn bóginn kynni þó að vera, að eitthvað af því, sem gert hefði verið, kæmi sér ekki sem allra bezt fyrir menn yfirleitt og þá útgerðina líka, en þá væri þess að gæta, að ef svo væri, þá væri það eingöngu því að kenna, hversu hörmulegur viðskilnaður vinstri stjórnarinnar hefði verið. Út af því hefðu menn neyðzt til þess að gera ýmislegt, sem þeir gjarnan hefðu viljað láta ógert. Út af þessu vil ég aðeins segja þetta: Þegar vinstri stjórnin fór frá, var þannig ástatt, að það var greiðslujöfnuður á ríkisbúskapnum. Og sá afgangur, sem þá varð, nægði nokkuð stjórn hæstv. núverandi sjútvmrh. til þess að éta út yfir tvennar kosningar og halda með því leyndu, hvernig raunverulega var ástatt um verðlagsmálin og sérstaklega ástatt með fyrirætlanir hæstv. ráðh. og hans félaga að kosningunum loknum. Þarna var sem sagt um talsverðan greiðsluafgang að ræða. Gjaldeyrisstaðan var þá jákvæð. En eftir eins árs stjórn hæstv. ráðh., sem þá var forsrh., var gjaldeyrisstaða bankanna orðin talsvert óhagstæð. Hún var hagstæð, staða bankanna, þegar vinstri stjórnin fór frá. Vandinn hjá vinstri stjórninni var á hinn bóginn fólginn í því, að fram undan var stórfelld hækkun á verðlagi og kaupgjaldi, ef vísitölunni væri fylgt út í æsar. Það var vandinn. Og þá var sýnilegt, að ef því færi fram, mundi verða mjög erfitt að gera fullnægjandi ráðstafanir til þess, að framleiðsluatvinnuvegirnir gætu gengið. En það var sýnt fram á, að þó að þarna væri verulegur vandi á ferðinni, þá var hægt að leysa hann án þess að leggja út í þær stimpingar, sem hæstv. núv. ríkisstj. hefur staðið fyrir. Efnahagsmálaráðunautar stjórnarinnar sýndu fram á, að það væri hægt að gera ráðstafanir til þess að jafna þann skakka, sem þarna var fyrir hendi, og halda óbreyttum kaupmætti tímakaupsins, eins og hann var í október eða febrúar 1958. Þetta var sýnt fram á og að það var hægt að gera það með því að endurbæta uppbótakerfið. Þá gat þetta staðizt og verið blómleg aðstaða fyrir atvinnuvegina og góð afkoma fyrir almenning. Þetta var hægt með þessum aðferðum, og var margsýnt fram á það. En allar þessar ferlegu aðfarir, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir, hafa aftur á móti leitt til þess, að nær öll helztu framleiðslufyrirtæki landsins væru nú þegar stöðvuð, ef ekki hefðu nú þegar verið gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að fleyta þeim áfram með bráðabirgðalánum. Og kaupmáttur tímakaupsins, eftir upplýsingum, sem fram hafa komið, virðist hafa lækkað a.m.k. um 12% frá 1958. Það er því ekkert smávegis ólán, sem hefur hent með því að leggja út í þetta. Og það var ekkert í ástandinu, eins og það var, þegar vinstri stjórnin fór frá, sem gaf á nokkurn hátt tilefni til þess að fara svona að. Það var ekkert, sem gaf tilefni til þess. Meira að segja eftir að hæstv. núv. sjútvmrh. hafði stýrt á vegum sjálfstæðismanna í eitt ár með sínum mönnum í stjórninni, og hafði þó sigið drjúgum á ógæfuhlið, því að búið var að éta upp ríkissjóðsafganginn og gjaldeyrisstaðan orðin óhagstæð, - meira að segja þá var heldur engin frambærileg ástæða til þess að leggja út í þessi ósköp. Það var af þeim, sem þá tóku við og hafa nú staðið fyrir þessu, sagt, að það vantaði 200–250 millj. kr. til að rétta skakkann í kerfinu. Það er glöggt nú af því, sem fram er komið, að þarna hefur verið drjúgum vel í lagt, þannig að sjálfsagt hefur ekki einu sinni þurft þessa fjárhæð. Það var sýnt fram á og hefur margsinnis verið sýnt fram á, að með því að endurbæta uppbótakerfið og gera aðrar viðeigandi ráðstafanir var hægt að jafna þann skakka með alveg smávægilegum ráðstöfunum samanborið við það, sem út í var lagt. En þá kemur að því, hvað raunverulega hefur verið gert. Það var gert allt í senn að breyta genginu mjög verulega og leggja á stórfelldar nýjar skattaálögur til ríkissjóðs. Þetta hefur aldrei verið gert áður samhliða, þetta hefur aldrei farið saman fyrr, svo að mér sé kunnugt. Af þessu stöfuðu náttúrlega geigvænlegar verðhækkanir á öllum sviðum. En þetta var alls ekki látið nægja, og það er enn stórfelld nýjung í þessu máli ásamt fleiru. Síðan var sem sé bætt við verulegum lánasamdrætti, tilbúnum, beinlínis gerðar ráðstafanir til þess að loka inni og gera óvirkan helminginn af sparifé landsmanna og lækka það, sem lánað var af Seðlabankans hendi út á afurðir. Þ.e.a.s. krónutölunni var haldið út á afurðir, þó að afurðaverð hlyti auðvitað að hækka vegna gengisbreytingarinnar og allur tilkostnaður að stórhækka. Síðan voru settir á okurvextir, sem ekkert fyrirtæki getur greitt, og það er bókstaflega bros, - nei, það er ekki broslegt, heldur er það sorglegt, að nokkrum manni, sem til þekkir um atvinnurekstur, skyldi detta í hug, að íslenzkur atvinnurekstur gæti borgað 12% vexti. Hvar hafði leynzt sá óhemjugróði, sem hefði þurft að vera í íslenzkum atvinnurekstri og framleiðslu, til þess að slíkt gæti staðizt? Og hvaða nauður rekur til að gera svona lagaðar ráðstafanir? Mikill hluti af vaxtaskattinum, - ég kalla þetta vaxtaskatt, þetta er bókstaflega vaxtaskattur á almenning og framleiðsluna, innheimta á endurkeyptum afurðavíxlum, sem Seðlabankinn kaupir af hinum bönkunum og hefur sáralitinn kostnað af. En jafnvel á þeim víxlum voru vextirnir hækkaðir úr 5 og upp í 9%, fyrir utan hina almennu hækkun á vöxtunum. Þetta er hreinn skattur, sem lagður er á framleiðsluna. Og ekki nóg með þetta, heldur var það upplýst í fyrravetur, þegar þessar ráðstafanir voru gerðar, að þegar ríkisstj. hefði reiknað dæmið sitt fyrir framleiðsluna og fyrirtækin í landinu, hvernig þau ættu að sjá sér farborða, þá hefði ekki verið reiknað með vaxtahækkuninni. Það kom fram, að það hefði ekki verið reiknað með vaxtahækkuninni, henni hefði verið dengt ofan á aukalega. Hún var ekki tekin inn í dæmið um það, hvað framleiðendurnir þurftu að fá, heldur var henni dengt ofan á aukalega. Og enn fremur var það upplýst, að þegar ríkisstj. hafði reiknað dæmi sitt og lagt fram sínar tillögur, var líka bætt við á eftir 175 millj, kr. nýjum álögum í aðflutningssöluskatti, sem var ekki heldur reiknað með, hvorki í þeim útreikningum, sem höfðu verið gerðir um áhrif viðreisnarinnar á afkomu almennings, og ekki heldur í, þeim dæmum, sem höfðu verið reiknuð um framleiðsluna og afkomu fyrirtækjanna. Þessu var öllu dengt á á eftir. Þó að allt hefði verið rétt reiknað, áður en þetta kom til, var náttúrlega gersamlega óhugsandi annað en þetta hlyti að hleypa öllu í strand, - bara þessir aukabaggar, þeir einir hlutu að hleypa öllu í strand, enda var margsýnt fram á í fyrravetur, að verðhækkunaráhrifin af öllu þessu gátu aldrei orðið minni en 1100 millj. eða svo, miðað við svipaða umsetningu að vísu og hafði verið á þjóðarbúinu fyrir samdráttinn. Og hverjum gat dottið í hug, að slíkt væri hægt að gera í þjóðfélagi, þar sem allar þjóðartekjurnar hafa verið metnar á fimm milljarða, án þess að af því leiddi fullkomna upplausn og öngþveiti, eins og nú er komið fram? Það var aldrei hugsanlegt, að þetta gæti staðizt, og var sýnt fram á þetta glögglega fyrir fram, þó að þeir, sem að þessu stæðu, væru svo gersamlega dáleiddir af einhverjum, - ég veit ekki hverjum - að þeir virtust lokaðir fyrir því að hlusta á það, sem aðrir sögðu, og líka hafa gersamlega misst sjónar á einföldustu undirstöðuatriðum í íslenzkum atvinnurekstri og framleiðslu. Ég skil ekki, hvernig mönnunum gat dottið í hug, að þetta gæti staðizt, enda gefur auga leið, hvernig komið er. Að vísu hefði ástandið ekki orðið alveg eins geigvænlegt og það er í dag, ef orðið hefði verðhækkun, t.d. á lýsi og mjöli, frá því, sem orðið var, þegar þessar ráðstafanir voru gerðar. En á hinn bóginn var mikill hluti verðlækkunarinnar eða mestur hluti verðlækkunarinnar kominn fram, þegar þetta var gert. En samt sem áður skirrðust menn ekkert við að bæta vaxtahækkuninni og innflutningssöluskattinum ofan á allt hitt. Það var svo sem ekki verið að draga neitt úr höggunum, þó að það væri þá þegar ljóst, að verð hafði lækkað. öðru nær, þeir hertu bara á sér að berja. Mér finnst það þurfa sterkt brjóst til að kalla þetta læknisaðgerðir. Ég veit, hvaða orð væri nær sanni, en ég vil ekki nota það orð, sem réttast væri að hafa yfir þetta háttalag. Það er undarlegt, að jafnglöggir menn og hér eiga hlut að máli, skyldu vefjast inn í að gera þetta svona. Þessar ráðstafanir voru svo miklar í eina átt, að það hlaut að fara undir kvið. Því miður verður afleiðingin af þessu sú, að það verður verra við þessi málefni að fást nú í framtíðinni en oftast áður. Það kemur smátt og smátt í ljós. Það væri hægt að rekja marga aukaliði í þessu, sem hafa gerzt mjög örlagaríkir, t.d. eins og það, hvernig vaxtahækkunin, sem var mjög ógiftusamleg, hefur t.d. verkað á það verðlag, sem selt hefur verið á út úr landinu. Sannleikurinn er sá, að framleiðendur hafa bókstaflega neyðzt til þess að framkvæma hálfgerðar „paniksölur“ á afurðum til að þurfa ekki að borga lengi þessa okurvexti innanlands. Ég hika ekkert við að fullyrða, að í vissum dæmum a.m.k. hafa þessir geigvænlegu vextir í landinu haft áhrif til lækkunar á það verð, sem selt hefur verið á út úr landinu. Það er sem sé svo óskaplegur skattur að liggja með afurðirnar, að framleiðendum er gert það með öllu ókleift, og hugsa þeir því varla um annað en reyna að losna við vörurnar, þótt fyrir lægra verð sé. Mér finnst, að hvar sem litið er á þessa vaxtaráðstöfun, hafi hún verið ákaflega misheppnuð. Og þó að það hafi verið talsverður vandi á höndum, þegar vinstri stjórnin fór frá, eins og ég hef lýst, þá var hægt að leysa hann með viðunanlegum aðferðum. Það voru því engin rök fyrir því að grípa til slíkra ofboðsráðstafana sem hæstv. ríkisstj. hefur gert, sem gera allt hálfu verra en það var. Hver vill leyfa sér að líkja þeim vanda, sem nú blasir við, við þann vanda, sem þá var, og því ástandi um afkomu almennings og framleiðslufyrirtækjanna við það, sem þá var, haustið 1958? Ég hygg, að það mundu fáir treysta sér til að halda því fram, að nú væri æskilegra ástand í þessum málum en var í árslok 1958. Það fyndist mér vera mikið ofstæki að halda því fram. Ég held, að þeir menn, sem því héldu fram, hafi ekki gefið sér tóm til að kynna sér nákvæmlega, hvernig raunverulega er ástatt hjá almenningi í þessu landi fyrr og nú. Það er einnig alveg þýðingarlaust að halda því fram, að það ástand, sem var í árslok 1958, hafi verið eins og það var, vegna þess að þjóðin hafi lifað um efni fram og það hafi verið búið að sökkva öllu. Það er alveg vonlaust að halda slíku fram, því að það er ósatt. Gjaldeyrisstaðan var þá jákvæð, eins og ég hef margupplýst. Það var greiðsluafgangur hjá ríkissjóði. Það var hægt að leysa verðlags- og kaupgjaldsmálin með tiltölulega einföldu móti, og lántökur, sem þá höfðu átt sér stað, voru yfirleitt til þýðingarmikillá og arðbærra framkvæmda, og þjóðartekjurnar höfðu farið vaxandi lengi ár eftir ár. Og þó að það hefði þurft, eins og ég tók fram áðan, að gera ráðstafanir út af því, hvernig ástatt var í fyrravetur, þá hefðu þær ekki þurft að vera nema eins og lítið brot af því, sem nú hefur verið gert. Þá er hæstv. ráðh. mjög óánægður yfir því, að við höfum leyft okkur að benda á, að þessar margvíslegu ráðstafanir, sem hann og hæstv. ríkisstj. er að gera til stuðnings útveginum og náttúrlega allar eru þannig, að sízt veitir af, - ráðherrann er óánægður yfir því, að við skulum telja þessar ráðstafanir bera vott um, að stefna ríkisstj. hafi beðið skipbrot. En ég held, að hæstv. ráðh. verði að sætta sig við þetta, vegna þess að hann hlýtur sjálfur að sjá, að þegar því var lýst yfir í fyrravetur, að þessar ráðstafanir ættu að tryggja, að ekki þyrfti að gera neinar sérlegar ráðstafanir út af efnahagsmálunum fyrst um sinn, þau mundu passa sig sjálf í þeim farvegi, sem búið væri að leggja þau í, og þetta væri allt saman miðað við, að framleiðsluatvinnuvegir landsmanna gætu gengið stuðningslaust, - þegar hæstv. ráðh. athugar þetta, þá held ég, að hann hljóti að sjá, að það verður að skoða sem skipbrot þessarar stefnu, þegar hæstv. ríkisstj, er önnum kafin við að gera alls konar stuðnings- og styrktarráðstafanir til þess, að aðalatvinnuvegir þjóðarinnar stöðvist ekki gersamlega. Mér finnst ekki vera hægt að deila á okkur fyrir það, þó að við bendum á, að þetta er öruggur vottur þess, að hin nýja stefna hefur ekki heppnazt í framkvæmdinni, því þó að orðið hafi verulegur aflabrestur á togurunum, þá útskýrir það á enga lund það geigvænlega ástand, sem orðið er um rekstur bátaflotans, frystihúsanna og landbúnaðarins, svo að aðeins séu tekin dæmi. Aflabrestur togaranna skýrir ekki það geigvænlega ástand, sem orðið er um þennan atvinnurekstur, héldur koma þar til mest hinar misheppnuðu ráðstafanir. Þá segir hæstv. ráðh., að menn megi ekki kippa sér upp við sumt af þessu, því að það hafi þekkzt áður, eins og t.d. afskipti af því, að menn fái heppileg lán til nótakaupa, og greiðsla síldaruppbóta eftir sérreglum, sem hefur verið gripið til vegna þess, hve útvegurinn stendur höllum fæti. Þetta megi menn ekki kippa sér upp við, vegna þess að þetta hafi þekkzt áður. En eru þetta nokkur rök hjá hæstv. ráðh.? Var ekki einmitt tilætlunin sú, að allt svona lagað félli gersamlega niður og þetta gæti allt saman vegið sig sjálft? Var það ekki einmitt nýja stefnan, sem verið var að innleiða, og þýðir þess vegna nokkuð að vera að vísa í fordæmi frá liðinni tíð, þegar skakkt var á öllu tekið að dómi hæstv. ríkisstj.? Ég held, að það standist ekki. Þá skil ég alls ekki, þar sem það liggur fyrir, að greiða þarf, til þess að allt stöðvist ekki, öll vátryggingariðgjöld bátaflotans, að ráðh. skuli hneykslast á því, að það sé kölluð uppbótastefna. Þetta var kölluð uppbótastefna áður. Nú hittist aðeins svo á, að hæstv. ríkisstj. hefur þarna talsvert margar krónur, sem hún ætlar að slöngva í þetta, og heitir það afgangur í útflutningssjóði. En hugsum okkur, að þessar krónur hefðu ekki verið þarna. Þá hefði hæstv. ríkisstj. orðið að koma með nýja tekjuöflun í þessu skyni. Og þá hefði þetta allt saman verið miklu skýrara. Þó að svo sé ekki, þá er þetta samt svo skýrt, að hvert barn sér það. Þarna er uppbótakerfið komið, aftur vegna þeirra stórfelldu erfiðleika, sem orðið hafa. Það er ástæðulaust að vera að þrasa um það núna, hvað menn hafa sagt varðandi greiðslu á iðgjöldunum, ef ekki hrykki til féð úr útflutningssjóðnum. Ég vil ekki gera neinum getsakir í því efni. En ekki þætti mér það ólíklegt, - það kemur þá í ljós síðar, - að ef eitthvað vantaði þarna upp á, þá yrði það hlutskipti hæstv. ríkisstj. að gangast fyrir því, ef hún lifir svo lengi, að greiða þann mismun. Ég hef ekki trú á því, ef það kæmi t.d. í ljós, að það vantaði eitthvað upp á iðgjöldin, að þá yrði látið við það sitja. Það verður vafalaust gengið í að útvega það fé, sem vanta kynni, og það alls ekki að ástæðulausu, eins og hagur útvegsins er. Þetta þykir mér ekki ólíklegt. En ég skal ekki gera neinum upp orð í því sambandi. Ég vil þó benda á þetta. Þá er það sama með þessar ráðstafanir, sem fyrir dyrum standa varðandi lánveitingar til útgerðarinnar, sem hæstv. ráðh. af hæversku kallar að eigi að verða til þess að bæta úr rekstrarfjárskorti. Það er náttúrlega ákaflega mikil hæverska að kalla það rekstrartap, sem á útveginum hefur skollið vegna ráðstafana ríkisstj., að kalla það rekstrarfjárskort. En það verður nú tap því miður eigi að síður, þótt það sé kallað öðru nafni, og það stafar náttúrlega að verulegu leyti af þeim gífurlegu vöxtum og öðrum hækkunum, sem orðið hafa. Ég vil taka undir það, að það er áreiðanlega full ástæða til þess að gera ráðstafanir í þessa átt að útvega heppilegt og gott lánsfé inn í sjávarútveginn, og ég vil vona, að hæstv. ríkisstj. takist að finna sanngjarna og heppilega reglu fyrir úthlutun á því fé. Enn fremur vildi ég vona, að hæstv. ríkisstj. athugaði í leiðinni að sjálfsögðu, hvernig ástatt er um hliðstæða atvinnuvegi nú, eins og t.d. landbúnaðinn, sem ég fyrir fram vil alls ekki draga í efa að hún muni gera. Hæstv. ráðh. sagði, að hann gæti ekki á þessu stigi málanna upplýst, hvernig þessum lánveitingum yrði háttað, og ég get skilið það. Það stafar þá sjálfsagt af því, að málið er á rannsóknarstigi og hæstv. ríkisstj. hefur ekki enn þá haft tök á að setja um þetta reglur. En þá heyrum við væntanlega um það síðar. Alveg sama er að segja um þær ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið að gera til að fresta afborgunum vegna þess vanda, sem yfir útgerðina hefur skollið. Allt er þetta í sömu átt, eins og ég hef þegar tekið fram. Það virðist vera eitthvert lát á hæstv. ríkisstj. í vaxtamálunum, og máske verður það áður en langt um líður, að vextirnir verði eitthvað lækkaðir. En ég fyrir mitt leyti vil leggja höfuðáherzlu á, að það verði reynt að breyta viðhorfinu með því að lækka vextina strax ofan í það, sem þeir voru. Það er nokkurn veginn augljóst, að það hefur aldrei verið hugsun hæstv. ríkisstj., að þessir vextir ættu að verða til þess að auka sparifjármyndunina í landinu, enda annað veifið gefið í skyn, að þeir ættu að vera aðeins til bráðabirgða. Ég vil eindregið skora á hæstv. ríkisstj. að lækka vextina strax alveg ofan í það, sem þeir voru, af því að það er algerlega vonlaust, að það takist að reisa íslenzkt atvinnulíf við, nema það skref verði stigið. Það verður mönnum gersamlega um megn, bæði þessari hæstv. ríkisstj. og öðrum, að moka því fé inn í atvinnureksturinn með lánum eða öðru, sem dugir til þess að standa undir öllum venjulegum rekstrarkostnaði og þessum gífurlegu vaxtabyrðum. Þess vegna er lífsnauðsyn að lækka vextina strax.



Herra forseti. Hæstv. sjútvmrh. ræddi hér nokkuð um þau orð, sem féllu hjá mér varðandi yfirlýsingar, sem ég skýrði frá að gefnar hefðu verið á fundi L.Í.Ú. varðandi greiðslu á vátryggingariðgjöldum þessa árs, og í því tilefni las hæstv. ráðh. hér upp bréf, sem hann sendi þessum fundi þann 17. nóv., en í bréfinu var skýrt frá því, eins og greinilega fram kom, að hann eða ríkisstj. lofaði því að greiða vátryggingariðgjöld fiskiskipaflotans 1960 með afgangi þeim, sem kynni að reynast í útflutningssjóðnum, og ég tók eftir, að hæstv. ráðh. sagði: Ef þetta á að skilja sem yfirlýsingu um það, að ríkisstj. hafi lofað að greiða öll iðgjöldin fyrir 1960, þá get ég ekki skilið það. Jú, rétt er nú það. Þetta bréf barst einmitt þessum fundi Landssambandsins, sem ég var að skýra frá. Ég gat einmitt nokkuð um það hér í minni ræðu. Útvegsmennirnir á landssambandsfundinum skildu ekki þetta bréf þannig, að það þýddi loforð um það, að greiða ætti vátryggingariðgjöldin að fullu og öllu fyrir árið 1960. Þeir litu einmitt á þetta sömu augum og hæstv. ráðh. túlkaði hér. Þetta var ekki loforð um það að greiða iðgjöldin að öllu leyti, heldur aðeins með eftirstöðvum þeim, sem voru í útflutningssjóði og hann hafði sjálfur gert grein fyrir að mundu vera í kringum 40 millj. Svo tók ég eftir því, að hæstv. ráðh. yfirgaf málið á þessu stigi og vildi láta líta svo út, að lengra hefði þetta mál ekki gengið, frekari loforð hefðu ekki frá honum komið. En ég minntist einmitt á það í minni ræðu og skal gera það nokkru frekar nú, að þegar þetta bréf, sem hæstv. ráðh. las hér upp, barst fundi Landssambandsins, voru fulltrúarnir þar svo óánægðir með þetta fyrirheit, sem þarna var gefið, að fundi var beinlínis slitið eða frestað, tekið fundarhlé í líklega fulla 3 klukkutíma, fulltrúar frá fundinum sendir á fund ríkisstj. og ekki minna, eins og ég sagði, en þrír af framámönnum Landssambandsins komu svo til fundarins aftur með yfirlýsingu um það, að hæstv. sjútvmrh. teldi öruggt, að í útflutningssjóði væru nægilegar tekjur til þess að greiða iðgjöldin að fullu og öllu, og forustumenn Landssambandsins undirstrikuðu það við fundinn, að þetta jafngilti því, að lofað væri að greiða vátryggingariðgjöldin. Því var það, að fundarmenn á þessum fundi einmitt undirstrikuðu það fleiri en einn, að þessi yfirlýsing jafngilti því, að lofað væri að greiða vátryggingariðgjöldin. Eins og ég kom svo hér að, sem er vitanlega aðalatriðið í málinu, hefur þetta líka verið meiningin, því að nú er komið á daginn, og ég fann ekki, að hæstv. sjútvmrh. mótmælti því, - nú er komið á daginn, að það er nægilegt fé fyrir samkv. nýjustu upplýsingum í útflutningssjóði til þess að greiða iðgjöldin að fullu, og þetta virðist því allt saman standast. En það, sem ég var að benda á í þessum efnum, var aðeins þetta, að hæstv. ráðh. hafði áður sagt það, sem mér þótti miklu nær lagi, að eftirstöðvarnar í útflutningssjóði mundu verða kringum 40 millj., en ekki þessar 88, sem nú er talað um að verði eftir í sjóðnum og þarna var fullyrt að mundu verða til staðar til þess að greiða þetta allt saman. Hæstv. ráðh. reyndi að gefa nokkra skýringu á því, hvernig á þessum mismun stæði. Hann sagði, að þessi mismunur skýrðist með því, að í fyrra tilfellinu, þegar hann nefndi 40 millj. eftir í útflutningssjóði, hefði hann ekki reiknað með því, að útflutningsskatturinn, 21/2%, stæði nema fram að áramótum, en nú væri hins vegar gert ráð fyrir því að innheimta hann á næsta ári af allri framleiðslu ársins 1960. En nú veit ég, að hæstv, sjútvmrh, minnist þess, að í ræðu sinni á landssambandsfundinum sagði hann, um leið og hann nefndi töluna 40 millj., sem mundu verða eftir í sjóðnum, að tekjur af útflutningssjóðsgjaldinu væru taldar 50 millj. kr. Þetta er skráð eftir honum í Alþýðublaðinu, - ég var einmitt að líta eftir því. Hann getur því ekki skýrt þennan mismun á þennan hátt, vegna þess að heildartekjurnar af 21/2% gjaldinu voru áætlaðar miðað við eins árs útflutning, og það fer mjög nærri réttu lagi, í kringum 60 millj. Hann sagði sjálfur í sinni ræðu, að reiknað væri með tekjum af þessu gjaldi upp á 50 millj. kr., og þá mætti búast við því, að niðurstaðan í sjóðnum yrði 40 millj. í afgang. Og þó að nú eigi að samþykkja að framlengja 21/2% gjaldið áfram aðeins yfir framleiðsluna 1960, þá gæti það aðeins munað í kringum 10 millj. frá þeirri tölu, sem hann hafði sjálfur reiknað með, og því getur hann ekki skýrt þennan mismun á þennan hátt. Nei, það, sem hér hefur gerzt, er það, að eftirstöðvarnar í útflutningssjóði reynast vera miklu meiri en hæstv. ráðh. hafði gert grein fyrir, og þær virðast vera ótrúlega miklar, verð ég að segja, miðað við alla fyrri útreikninga um hag útflutningssjóðs. Þá kom hin skýringin hjá hæstv. ráðh., að það væri ekki gott að deila á einn eða neinn fyrir ranga útreikninga í sambandi við hag útflutningssjóðs, því að það hefði sýnt sig, að upplýsingar frá stjórn sjóðsins áður hefðu verið mjög ófullkomnar eða óáreiðanlegar. Og hann vildi vísa þeim röngu áætlunum, sem fram hefðu komið um hag útflutningssjóðs í sambandi við viðreisnarlöggjöfina, til stjórnar útflutningssjóðs. Þetta er alveg rangt. Stjórn útflutningssjóðs hafði ekki gefið neinar upplýsingar um það, að skuldahali hans væri sá, sem sagt var í grg. fyrir viðreisnarfrv., það er mér vel kunnugt um. Stjórn útflutningssjóðs hafði ekki gefið neinar upplýsingar um það, að skuldahali sjóðsins væri á annað hundrað millj. kr. Það var ríkisstj. sjálf eða sérfræðingar hennar í efnahagsmálum, sem slógu þeirri tölu fastri, svo að það er ekki hægt að skjóta sér neitt á bak við upplýsingar frá sjóðsstjórninni. Mín skoðun er sú, og mín reynsla var sú, að þær upplýsingar, sem stjórn útflutningssjóðs gaf um hag sjóðsins á hverjum tíma, væru mjög nærri réttu lagi, eftir því sem hægt er að gefa þær upp og áætla þær. En slík reginskyssa, sem þarna kemur fram, eða skekkja, sem sýnilega sveiflast nokkuð yfir 200 millj. kr., - það átti að vera skuldahali upp á mikið á annað hundrað millj. kr., en reynist hafa verið innistæða í sjóðnum upp á um 60 millj. kr., eftir því sem nú er gert upp, - sú mikla sveifla fær ekki staðizt á neinn hátt, nema þá að þeir, sem þetta hafa reiknað út, hafi farið hér gersamlega villir vegar, eða þá hitt, að útflutningssjóður sé nú farinn að fá einhverjar tekjur, sem hefur ekki verið reiknað með áður. Um vátryggingariðgjöldin segi ég því aðeins það: Því hefur verið lýst yfir, að úr útflutningssjóði skuli vátryggingariðgjöldin greidd, og það getur ekki borið mikið á milli þessa og þess, sem hæstv. sjútvmrh. segir nú. Ég gat ekki skilið orð hans á annan veg en þann, að hann viðurkenndi, að nú væri áætlað, að eftir yrðu í sjóðnum í kringum 88 millj. kr., sem mun vera mjög nærri því að duga fyrir öllum iðgjöldum ársins. Það var annars mjög áberandi í ræðu hæstv. sjútvmrh., hvernig hann streitist við að neita þeim staðreyndum, sem liggja fyrir um það, að ríkisstj, hafi orðið að grípa til þess vegna bágs hags sjávarútvegsins að taka upp stuðnings- eða uppbótakerfi að meira og minna leyti á nýjan leik. Ja, hvað er annars uppbótakerfið? Við skulum t.d. taka togarana. Það er engin smáræðis fúlga, sem þeir fá nú á þessu ári samkv. því, sem þegar má heita ákveðið. Eftir að viðreisnin var samþ., voru togaraflotanum greiddar í kringum 30 millj. kr. úr útflutningssjóði í beinan styrk. Nú er ráðgert að greiða vátryggingariðgjöld togaraflotans á þessu ári. Ég hygg, að sú upphæð muni vera fyllilega í kringum 40 millj. kr., - fyllilega það. Hér er því um að ræða, að greiða á togurunum í landinu í kringum 70 millj. kr. á þessu fyrsta viðreisnarári. Það mun vera nærri því að vera 1.7–2 millj. kr. á hvert skip. Ég efast um það, að í annan, tíma hafi togararnir fengið öllu meira í beinar uppbætur á einu ári en þetta. Hér er um beinar peningagreiðslur sem styrk til þeirra að ræða, og ber vitanlega að afsaka að verulegu leyti vegna þess, hvernig rekstur þeirra hefur gengið núna. En hér er vitanlega um uppbótagreiðslur að ræða, það þýðir ekkert að neita því. Og hið sama er vitanlega að segja um þá aðra liði, sem hér hafa verið gerðir að umtalsefni og snúa eins mikið að bátaflotanum og öðrum þáttum sjávarútvegsins. Hér er um beinar uppbótagreiðslur að ræða eða fyrirgreiðslu fjármálalegs eðlis, sem var eitt megininntakið í sambandi við uppbótakerfið. Það var mjög eftirtektarvert í þessum efnum, sem hæstv. sjútvmrh. minntist hér á um nótakaupalán síldveiðiflotans. Eitt af kröfuatriðunum á hverju ári um nokkurra ára skeið frá hálfu útvegsmanna í sambandi við þá fyrirgreiðslu, sem þeir vildu semja um fyrir hver áramót á undanförnum árum, var einmitt krafan um þetta, að ríkisstj. hlutaðist til um það, að síldarútvegsmenn fengju sérstök lán til kaupa :á síldarveiðarfærum. Og árið, sem hæstv. sjútvmrh. var forsrh. og þurfti að semja við útvegsmenn á grundvelli uppbótaskipulagsins, kom þetta atriði líka fyrir. Þá kröfðust útvegsmenn þess á nýjan leik að fá þessa fjárhagslegu fyrirgreiðslu. Og þá hét hann útvegsmönnum því, að hann skyldi reyna að beita áhrifum sínum til þess að koma þessum lánum í gegn, en það tókst ekki. Nú, þegar allt uppbótakerfið átti að vera úr sögunni, kom þetta atriði aftur af hálfu útvegsmanna. Þeir ítrekuðu þessa kröfu sína frá gamla uppbótatímabilinu, og nú, þegar engar fyrirgreiðslur eða uppbætur átti að veita, var þetta samþykkt. Til viðbótar við venjuleg rekstrarlán, sem flotinn fékk, áður en hann fór á síld, fékk hann þessi lán til þess að leysa sig út úr vandræðum, þegar hann kom af síldveiðunum. Ég er ekki að segja þetta til þess að ámæla ríkisstj. á nokkurn hátt, að hún hafi þetta gert. Síður en svo. Ég álít fyrir mitt leyti, að þetta hafi verið næstum að segja óhjákvæmilegt, eins og komið var. Ég er ekki heldur að ásaka ríkisstj. fyrir það að samþykkja að greiða öll vátryggingariðgjöld flotans á þessu ári. Ég álít, að það hafi verið óhjákvæmilegt, eins og komið var. En mér kemur ekki til hugar þrátt fyrir viðkvæmni hæstv. ráðh. að kalla þetta öðrum nöfnum nú en þeir kölluðu þetta, - ég kallaði þetta og allir aðrir kölluðu. þetta fyrir einu ári. Þetta eru alveg sams konar ráðstafanir nú og það voru þá. Á þeim er enginn munur. Og nú hefur þurft að grípa til þessa vegna þess, að hagur sjávarútvegsins er svona aumur, eins og raun er á. Hitt er svo annað mál, ef ríkisstj. vill kalla þetta einhverjum öðrum nöfnum, þá hún um það. Það er enginn vafi á því, að það, sem er aðalatriði þessa máls, er það, að hagur sjávarútvegsins er lakari nú en hann hefur verið um margra ára skeið. Þetta ber forustumönnum útvegsmanna saman um. Ég minnist þess t.d., þegar formaður útvegsbændafélagsins í Vestmannaeyjum, kunnur og þekktur sjálfstæðismaður þaðan, sagði á landssambandsfundinum fyrir nokkru, að nú væri ástand sjávarútvegsins, eins og hann þekkti það, hið lakasta, sem hann hefði nokkurn tíma vitað. Stuðningsmenn ríkisstj. að öðru leyti segja þetta vitanlega ekki hver um annan þveran nema vegna þess, að þetta er svona. Og þegar ástandið er svona, þá þurfa ráðherrarnir að átta sig á því, að það er ekki hægt að halda að sér höndum, það þarf að gera tilteknar ráðstafanir, til þess að í algert óefni lendi ekki. Og það er auðvitað enginn vafi á því, að ein þýðingarmesta ráðstöfunin, sem gerð yrði til þess að lagfæra þetta, eins og nú standa sakir, er að lækka vextina mjög verulega. Það er fullkomlega rétt, sem ég hef bent á áður, af því að það er tekið beint upp úr bókhaldi eins fyrirtækis, að vaxtahækkunin hjá einu meðalfrystihúsi í landinu, vaxtahækkunin, sem ákveðin var með viðreisnarlöggjöfinni eða fylgiráðstöfunum hennar, hækkaði útgjöld þessa meðalfrystihúss um rúmlega 700 þús. kr. á árinu, en það jafngilti því, að öll laun í þessu meðalfrystihúsi, öll laun hárra sem lágra, hefðu verið hækkuð um 22%. Hér. er vitanlega ekki um neinn smáræðisskatt að ræða, sem leggst á framleiðsluna með þessum okurvöxtum. Ef slakað væri til á vöxtunum verulega, mætti vitanlega koma hér fram mikilli breytingu, og það er alveg furðulegt að heyra það, að hæstv. ríkisstj. skuli áfram halda í þessa háu vexti. Mér fannst furðulegt að heyra hæstv. sjútvmrh. segja það hér, að eitt af því, sem hér hefði verið öfugt og óviðunandi árið 1958, hefðu verið óeðlilega lágir vextir. Vextirnir voru þó hærri hér á landi en í flestum löndum í kringum okkur og hjá þeim löndum, sem við t.d. keppum einna mest við í sambandi við okkar aðalútflutningsvöru. Þó að okkar vextir væru mun hærri en vextirnir þar, þá telur hæstv. sjútvmrh., að það hafi verið einn af stórágöllunum, sem hér ríktu árið 1958, að þá hafi verið hér óeðlilega lágir vextir. Það er vitanlega alveg. þýðingarlaust fyrir hæstv. ríkisstj., þegar hún stendur nú frammi fyrir þessum erfiðleikum, að ætla að afsaka allan vandann nú með því, að það hafi verið komið í óefni um það leyti, sem vinstri stjórnin lét af völdum seint á árinu 1958. Það er vitanlega engin skýring á þeim vanda, sem við stöndum frammi. fyrir nú í dag. Sannleikur málsins er sá, að árið 1958 eða í árslok þá, þá stóðum við betur að vígi en við höfðum staðið um langan tíma. Á því er enginn vafi. Á því ári náðum við raunverulega fullkomnum greiðslujöfnuði í viðskiptum okkar við útlönd. Bókhaldslega var talið, að greiðsluhallinn hefði numið samkv. skýrslum hagstofunnar 90 millj. kr., en jafnframt sýndi okkar bókhald það, að birgðaaukning var í landinu upp á rúmar 90 millj. kr. af útflutningsvörum. Og ef við tökum tillit til þessarar birgðaaukningar, þá náðum við raunverulega hér fullkomnum greiðslujöfnuði á því ári þrátt fyrir allt það mikla fé, sem á því ári var varið til kaupa á skipum og varanlegum verðmætum fyrir framleiðslulíf þjóðarinnar. Og um það er auðvitað ekkert að villast heldur, að hagur bæði útflutningssjóðs og ríkissjóðs var þá góður. Það sýndi sig líka, hvernig á málum var haldið árið 1959 í sambandi við tekjuöflun, að hagur bæði ríkissjóðs og hagur útflutningssjóðs var góður í árslok 1958. Ég hefði gaman af að heyra það, að einhver úr röðum framleiðenda eða útvegsmanna héldi því fram, að framleiðslan hafi búið við skarðan hlut eða léleg kjör hér árið 1958. Skýrslur þær, sem nú liggja fyrir frá reikningaskrífstofu sjávarútvegsins, opinberar skýrslur, sýna það, að árið 1958 var hagnaður á rekstri bátaflotans í landinu. Þá varð hagnaður af rekstri bátanna á aðalvertíðinni, þegar fullt tillit var tekið til afskrifta. Þetta sýna niðurstöður reikningaskrifstofu sjávarútvegsins, enda varð framleiðslan þá með mesta móti og meiri þátttaka í útgerð en við höfðum áður þekkt, nýting flotans varð þá betri. Nú aftur á móti hefur orðíð veruleg breyting í þessum efnum. Það er vitanlega ekkert geðfellt að horfa upp á sum af þeim miklu og dýru frystihúsum í landinu, þessum fullkomnu tækjum, sem hér var komið upp, m.a. á árinu 1958 og árunum þar á undan, við skulum t.d. taka jafnglæsilegt atvinnufyrirtæki og hið mikla frystihús togaraútgerðarinnar á Ísafirði, - ætli það sé ekki búið að vera með slagbrand fyrir aðaldyrum í 3–4 mánuði, - að þetta stóra og mikla frystihús, sem ríkið aðstoðaði við að koma upp, hefur verið fullkomlega lokað. Hið mikla frystihús á Akureyri hefur verið lokað nú um langan tíma líka. Og hér við Faxaflóa hafa hin stóru frystihús aðeins verið notuð að litlu leyti og mikill hlutinn af fólkinu verið hér atvinnulaus. Opinberar skýrslur sýna það líka, að okkar aðalfiskiðnaður, hraðfrystingin, mun falla niður að magni til um 10–15% á þessu ári. Hraðfrystingin dregst saman, fiskvinnslan minnkar. Þetta gerist á sama tíma sem aflinn hefur ekki minnkað. En það, sem hér er um að ræða, er það, að meira og meira af fiskiskipum okkar neyðist til þess blátt áfram að reyna að koma sér undan okurvöxtunum hér innanlands og undan lánsfjárkreppunni hér og hallarekstrinum, sem eru raunverulega búin til af opinberum aðilum, - neyðist til þess sumpart að sigla með fiskinn óunninn á erlendan markað. Við vitum mætavel, hvernig þetta raunverulega gerist. Það er ekki vegna þess, að bátaeigendurnir og togaraeigendurnir telji sig raunverulega fá meira út úr rekstrinum með því að sigla með aflann á erlendan markað heldur en með því að leggja hann upp hér innanlands. En ef þeir legðu aflann upp innanlands, hvað þá? Þá yrðu þeir að fá lánað úr bönkum landsins allt verðmæti fisksins og verðmæti þeirra vinnulauna, sem þarf að setja í fiskinn, ef á að fullvinna hann. En það er ómögulegt að fá þessi lán. Það stendur allt fast. Og þó að menn gætu pínt þau út, þá eru vextirnir svo ógurlegir, að það vilja allir komast undan því, sem mögulega geta, að liggja undir þessum vöxtum. Vegna þess sveigjast menn meira og meira inn á þá braut að sneiða hjá vaxtaokrinu og lánsfjárkreppunni og sigla út með fiskinn, þar sem þeir geta fengið hann borgaðan út í hönd í erlendri höfn, þó að við séum á þennan hátt að flytja út vöruna óunna og okkur vitanlega til þjóðhagslegs tjóns. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að þetta ástand allt leiðir til þess, að þjóðartekjurnar minnka. Það getur ekki orðið þjóðhagslegur hagnaður af því að hafa byggt milljónafrystihús og láta þau standa lokuð mánuðum saman. Það getur ekki orðið þjóðhagslegur hagnaður af því að hafa hér í vaxandi mæli fólk, sem hefur ekkert að gera, en hefur áður unnið að fiskiðnaði. Þetta eru m.a. afleiðingarnar, sem verða af rangri stefnu í efnahagsmálunum, og vextirnir eiga þarna stærri þátt í en flesta grunar, hygg ég, enda má það vera mönnum ljóst, að það, sem mér sýnist vera raunverulega verið að reyna að sanna Íslendingum, þegar litið er á heildina í þessum efnum, það er alveg hið furðulegasta. Út úr þessu öllu kemur það, að hið almenna kaupgjald á Íslandi er lægra en í öllum löndum í kringum okkur. Verkamaðurinn hér á að hafa lægra kaup en verkamaðurinn í Noregi og á að hafa lægra kaup en verkamaðurinn í Danmörku: Kennarar voru nýlega að birta opinbera skýrslu um það, að þeir teldu sitt kaup vera um 50% lægra en stéttabræðra þeirra á Norðurlöndum. Og allir aðrir launaflokkar hér skýra frá þessu sama: kaupið á að vera lægra. Við höfum svo dæmin fyrir okkur um það, að hér þarf að borga miklu lægra fiskverð en t.d. hægt er að borga í Noregi. Sjómenn okkar og útgerðarmenn verða þarna að búa við lakara verð en í okkar samkeppnislandi. Hvernig stendur á þessu? Af hverju þarf kaupgjaldið að vera lægra á Íslandi, og af hverju þarf fiskverð til frameiðendanna að vera lægra hér en annars staðar? Til þess að þetta sé rétt, þá er verið að reyna að sanna mönnum það, að við hér á Íslandi framleiðum raunverulega minna miðað við hvern einstakling heldur en hinir gera, að okkar þjóðartekjur séu hlutfallslega minni en þeirra þjóðartekjur. Það er það, sem er verið að sanna. Það á að reyna að halda því fram, að okkar þjóðartekjur séu hlutfallslega lægri en annarra. En allar opinberar skýrslur segja alveg öfugt: Það hefur verið margviðurkennt af hagfræðingunum, að þjóðartekjur okkar væru hærri en nágrannaþjóða okkar, þegar tekið er tillit til íbúafjöldans. En ef, eins og við vitum mætavel, við framleiðum tiltölulega meira, miðað við hvern einstakling; hvernig stendur þá á því, að það er nauðsynlegt að þrýsta niður lífskjörunum á þennan hátt? Hvernig stendur á því, að það er nauðsynlegt, að meðalstórt hraðfrystihús á Íslandi, sem kaupir í kringum 3000 tonn af fiski á ári og skilar út 1000 tonnum af flökuðum fiski, - hvernig stendur á því, að það þarf að kaupa þennan afla af bátunum fyrir verð, sem nemur 3.5 millj. kr. lægra verði en sams konar frystihús í Noregi? Hvernig stendur á því? Af hverju fær einn meðalvertíðarbátur hjá okkur um 700 þús. kr. minna fyrir sinn afla en norskur bátur fær fyrir jafnmikinn afla? Af hverju? Ekki er það vegna þess, að launin hjá fólkinu, sem vinnur í frystihúsunum, séu hærri hér. Opinberar skýrslur sýna, að launin eru lægri hér. Nei, það, sem m.a. gerir það, er hið stórkostlega vaxtaokur. Mér reiknast til, að bara vaxtamismunurinn einn, sá munur, sem er á vöxtum, sem við verðum að greiða, hjá meðalfrystihúsinu hér á landi og vextirnir, sem meðalfrystihúsið í Noregi þarf að borga, að þar skakki hvorki meira né minna en í kringum 1.4 millj. kr. Það er vitanlega fljótt að fara út í svona liði. En hæstv. ríkisstj. heldur dauðahaldi í skipulag eins og þetta, að okra svona á vöxtunum, taka svona stóran hluta af framleiðslunni, leggja hann fyrir í gróðabunka í Seðlabankanum. En svo er staðið upp á eftir, þegar búið er að skattleggja framleiðsluna á þennan hátt, og sagt: Fiskverðið getur ekki verið hærra en þetta, bátarnir verða bara að bera sig með þessu. - Kaupgjaldið getur ekki verið hærra en þetta. Það verður að vera lægra en annars staðar, því að það er ekki meira eftir að skipta. Nei, það gefur auga leið, að hér hefur verið snúið við hlutunum, hér er tekið af framleiðslunni og því fólki, sem vinnur að framleiðslustörfunum, allt of mikið og lagt til hliðar. Það verður gróði hins dauða kapítals. En þrátt fyrir þá reynslu, sem hæstv. ríkisstj. er búin að fá af þessu nú á þessu ári, virðist hún enn þá lemja hausnum við steininn og segist ekki vilja lækka afurðavextina. Það hafi hún gert upp við sig. Áfram skuli framleiðslan þurfa að borga þessa okurvexti. Á því getur ekki verið nokkur vafi, að ef ríkisstj. ætlar sér að halda í það áfram, að núverandi skipun efnahagsmálanna skuli standa óbreytt, þá hlýtur það að leiða til minnkandi þjóðartekna eða minnkandi framleiðslu, almennt séð. Það er ómögulegt annað. Það er svo í rauninni kátbroslegt að þurfa að standa hér og annars staðar og vera að deila við t.d. hæstv. sjútvmrh. um það, hverjar séu orsakir þess, að svo er komið eins og komið er í sambandi við okkar sjávarútveg. Hann þrástagast hér á því enn, að erfiðleikarnir séu, eins og hann sagði, fyrst og fremst af aflaleysi og verðfalli á afurðum. Ja, hvaða aflaleysi er þetta? Ég hef hér fyrir framan mig tímarit Fiskifélagsins, Ægi, og það hittist nú svo á, að þetta hefti, sem ég er hér með, er einmitt miðað við aflann í maílok, einmitt rétt upp úr vetrarvertiðinni, í maílok. Þar kemur í ljós, að bátaflotinn, sem hér skiptir alveg yfirgnæfandi máli, hefur nú á þessu ári, 1960, til maíloka, sem sagt á vetrarvertíðartímanum hefur hann veitt 190 þús. tonn. En hvað mikið í fyrra? 168 þús. tonn. Dettur nú nokkrum manni í hug, að sjútvmrh. geti komið hingað og staðið upp og sagt, að ástæðan fyrir erfiðleikum þessa bátaflota og því, að allt er að reka í strand, sé aflaleysi? Nei, það er ekki um það að ræða. Alveg sama er um hitt, sem ég sagði í minni fyrri ræðu, ef maður lítur á síldveiðarnar um hvorki meira né minna en 16 ára tímabil, frá 1944 og fram á þetta ár. Í 16 ár hefur síldveiðin að vísu alltaf gengið illa hjá okkur, borið saman við okkar miklu og góðu síldarár, sem voru þar næst á undan. En aðeins eitt ár af þessum 16 var með meiri afla af síld en árið í ár. Það var árið 1959. Þá var aflinn nokkru meiri. En næsthæsta árið með afla á síldveiðum á þessu 16 ára tímabili var árið í ár. Hvað þýðir nú að vera að koma og segja mönnum, að þetta sé vegna aflaleysis? Og það er ekki heldur vegna þess, þó að mjög óhöndulega hafi tekizt til í sumar, að við höfum saltað of lítið af síld, sem var stjórnleysi á margan hátt. Mörg árin þar á undan söltuðum við miklu minna. Því er ekki heldur til að dreifa. En hitt er rétt, sem ég sagði, og mig undra nokkuð þau orð, sem féllu hjá hæstv. sjútvmrh. út af því, sem ég sagði, - það er alveg augljóst, að það hefur orðið aflabrestur hjá togurunum. Það sagði ég og margendurtók. Ég sagði aðeins hitt, og það mætti hann sjálfur athuga til þess að leiðrétta sín orð, að þær tölur, sem ýmsir hafa verið að nefna um það, hvað afli togaranna væri miklu minni í ár en hann var í fyrra, eru rangar. Það hefur verið gert allt of mikið úr aflamuninum. Og hann nefndi þar rangar tölur líka. Þessar tölur liggja fyrir og því ástæðulaust að þræta um þær. Ég benti á, að það er ekki réttur samanburður, þegar maður lítur á afla togaranna í ár og afla togaranna í fyrra, að taka ekki eitthvert tillit til þess, að í ár hafa þeir siglt miklu meira á erlendan markað með aflann, og það er ómögulegt að fá út úr einum togara jafnmörg tonn veidd, ef hann siglir með aflann, eins og þegar hann landar heima. Fram til 1. okt. núna í ár lönduðu togararnir erlendis í 98 túrum á móti 32 á sama tíma árið á undan. Þetta vitanlega kemur nokkuð fram í aflanum, og þegar menn hafa verið að gera samanburð á milli ára í sambandi við veiðar togaranna, þá hafa allir þeir, sem kunnugir eru þessum efnum, tekið fullt tillit til þessa og leiðrétt tölurnar eftir því. En þó að þær séu leiðréttar samkvæmt þessu, þá er eigi að síður um aflaleysi hjá togurunum að ræða í ár, - það hef ég sagt og mér kemur ekki til hugar að halda neinu öðru fram. Ég játa því, að togaraútgerðin stendur frammi fyrir sérstökum vanda. En það er, eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, óþarft að blanda sérstöku vandamáli togaranna vegna aflatregðu hjá þeim svo saman við afkomu bátaútvegsins í landinu og fiskiðnaðarins almennt séð, að menn geti ekki gert sér grein fyrir því, hvernig stendur á þeim erfiðleikum, sem þar er við að glíma. Það er með öllu óþarft að blanda þessu saman. Nei, það er miklu betra að reyna að gera sér grein fyrir vandanum alveg hleypidómalaust heldur en að reyna að slá fram einhverri skýringu, sem alls ekki fær staðizt. Sannleikurinn er líka sá, að ef menn væru á því, að hér væri fyrst og fremst um aflaleysi að ræða, t.d. hjá bátaflotanum, þá væri engin ástæða til þess að gera nokkurn skapaðan hlut, nema þá kannske bæta bátaflotanum eitthvað upp það aflaleysi, sem orðið hefði núna, en breyta í engu rekstrargrundvellinum fyrir næsta ár, því að það er vitanlega engin ástæða til að búast alltaf við eilífu aflaleysi. Það er alveg augljóst mál, að það þarf einmitt að breyta grundvellinum, því að það er engin leið að reka útgerðina á þeim rekstrargrundvelli, sem þar er við að búa nú. Það þarf að bæta þar rekstraraðstöðuna, vegna þess að það hefur orðið halli þrátt fyrir sæmilega góðan afla. Ég sagði það hér áður líka, að það er rétt, að það hefur orðið verðfall á afurðunum, og það ber vitanlega að taka tillit til þess. Það verðfall er þó nokkuð tilfinnanlegt. En menn gera hér miklu meira úr því en rétt er í sambandi við rekstur sjávarútvegsins í heild. Og svo vitanlega þýðir ekki að stökkva með öllu fram hjá því, að þetta verðfall var skollið á löngu, löngu áður, mörgum mánuðum áður en viðreisnarlöggjöfin var sett og að í grg. fyrir viðreisnarfrv. var það skýrlega tekið fram, að búið væri að taka tillit til verðfalls á mjöli og lýsi. Þetta stóð í grg. frv., og það var því fyllilega tekið tillit til þess. Það má vel vera, að ekki hafi verið tekið tillit til þess nægilega og það skakki einhverju. En ég hef ekki trú á því, að þarna sé nein stór skýring á þeim erfiðleikum, sem sjávarútvegurinn á við að búa, þó að þarna megi kannske finna einhvern lítinn þátt í sambandi við erfiðleikana. Ég sagði hér áður, að ég tel, að þau ákvæði, sem felast í þessu frv., séu í rétta átt. Þau miða að því út af fyrir sig að létta hér nokkuð á sjávarútveginum, rétta rekstrinum nokkra hjálparhönd í sambandi við greiðslu vátryggingariðgjalda og létta af 21/2% gjaldinu á næsta ári. En þetta nær vitanlega allt of skammt. Vandinn er ekki leystur með þessu, og því þarf hæstv. ríkisstj. að gera sér grein fyrir - og einnig því, að hún getur ekki látið þessi mál afskiptalaus. Hún verður að gefa sig að því að reyna að koma þessum málum þannig fyrir, að framleiðslan geti gengið með eðlilegum hætti allt næsta ár. Ég vil líka benda hæstv. ríkisstj. á það, að jafnvei þó að það skref sé nú stigið að létta þessum útflutningsskatti af, sem aldrei hefði átt að leggjast á, - og það sannast nú, að það voru í rauninni engin rök fyrir því að leggja hann á, - að jafnvel þótt þetta skref sé stigið og jafnvel þótt einhver vaxtalækkun yrði ákveðin síðar, þá dugir það ekki til. Það þarf þá um leið að tryggja, að sá bætti hagur, sem við þetta skapast hjá fiskframleiðslunni, komi einnig fram í hækkuðu fiskverði til fiskiskipanna, því að málin liggja þannig við, að um leið og þessi gjöld eru lækkuð, þá verður það allt saman hagur fiskvinnslunnar, frystihúsanna og annarra fiskkaupenda. Þetta rennur allt fyrst í vasa þeirra. Og það er ákaflega hætt við því, að svo geti farið aftur eins og fór að verulegu leyti á síðastliðinni vertíð, að bátarnir eigi erfitt með að sækja sinn hluta af þeim bótum, sem kynnu að verða veittar þarna, ef ríkisvaldið stuðlaði ekki að því á beinan eða óbeinan hátt að koma þessum bótum einnig út í fiskverðið til þeirra, sem fiskinn framleiða. Ég held, að það sé alveg óhjákvæmilegt, að hæstv. ríkisstj. hafi þetta atriði einnig í huga, þegar hún gerir sínar ráðstafanir til þess að styðja útflutningsframleiðsluna. Hún verður að sjá til þess, að þær bætur, sem veittar verða, komist alla leið eða a.m.k. að þeim verði skipt réttlátlega á milli þeirra, sem fiskinn vinna, og hinna, sem veiða hann. En til þess þarf auðvitað ríkisstj. að brjóta odd af oflæti sínu í sambandi við sínar yfirlýsingar um það, að hún skipti sér ekkert af þessum málum. Hún veit það sjálf, að hún er búin að gera það í framkvæmd. Hún hefur þurft að vera að semja við útvegsmenn að undanförnu. Hún hefur þurft að vera að gera alls konar ráðstafanir, sem eru hliðstæðar þeim ráðstöfunum, sem gerðar voru hér á uppbótatímabilinu. Ríkisstj, hefur unnið þetta verk þrátt fyrir sínar yfirlýsingar um það, að hún ætli ekki við menn að tala og nú verði þeir að eigast við einir, og eins verður hún að fara að í sambandi við ákvarðanir um fiskverð. Og ég vænti þess, að hæstv. sjútvmrh. sjái, að það er jafnnauðsynlegt að vinna að því eins og þeim öðrum bráðabirgðaráðstöfunum til stuðnings framleiðslunni, sem hann hefur verið að vinna að að undanförnu, sem er þó svo undarlegt, að þó að hann hafi verið að vinna að því að koma þessum ráðstöfunum fram, þá vill hann helzt ekkert við það kannast.



Herra forseti. Ég undrast nokkuð málflutning hv. 4. þm. Austf. (LJós), ekki sízt þegar hann talar um hið ágæta árferði, eitt það bezta, sem komið hefur yfir landið. Átti hann við árið 1958, - og þrátt fyrir þessa árgæzku var hann og aðrir hæstv. ráðherrar í vinstri stjórninni komnir að því að gefast upp vorið 1958 og gáfust fullkomlega upp í desemberbyrjun sama ár með þeim ummælum þáv. hæstv. forsrh., að allt efnahagslíf þjóðarinnar væri að komast í kaldakol. Það er undravert, að þessir menn skuli koma nú, hver af öðrum þessara hv. fyrrv. ráðherra, og lýsa hér yfir, að aldrei hefði ástandið verið betra en í tíð vinstri stjórnarinnar. Ég vil einnig vekja athygli á þeim málflutningi hv. 4. þm. Austf., að verðfall hafi verið nokkuð á afurðum. Ég viti slíkan málflutning. Hann veit það, að fiskimjöl hefur fallið um nær helming, og það má teljast að sé meira en nokkurt verðfall á afurðum. Hann veit, að fiskimjöl var selt seint á árinu 1959 á 20 sh. og 6 pence pr. proteineiningu, en meginið af framleiðslunni frá því í vetur, því fiskimjöli, sem þá féll til, hefur verið selt fyrir 11 sh. pr. proteineiningu - eða nær helmings verðfall. Og það telur þessi hv. þm. að sé raunar nokkurt verðfall. Þá tel ég, að hann hafi ekki farið alveg rétt með málflutning hæstv. atvmrh., þegar hann var mættur á aðalfundi L.Í.Ú. nýverið. Þar var ég staddur ásamt fjölda annarra meðlima innan L.Í.Ú., og ég minnist þess glöggt, að hæstv. ráðherra sagði, að í útflutningssjóði væru eftirstöðvar, sem tilheyrðu útveginum, rúmar 40 millj. kr., sem vitað væri um eða þá væru fyrir hendi. Geri ég ráð fyrir, að allur þingheimur, sem þar var saman kominn, muni þetta jafnt og ég. En mér virðist nú, að hv. 4. þm. Austf. vilji halda allt öðru fram, sem hæstv. atvmrh. hafi sagt í þeirri ræðu og síðar í samtali við nefnd, sem var send af fundinum til að eiga tal við hæstv. ráðherra, í sambandi við að fá þetta fé, sem hæstv. ráðherra var raunar búinn að lýsa yfir, að þessi samtök útgerðarmanna mundu fá heimild til að ráðstafa„ eftir því sem þau teldu heppilegast. Nefnd sú, sem fór á fund hæstv. ráðherra, minnist ég ekki að hafi nokkru sinni lýst yfir á aðalfundinum, að ráðherrann hafi lýst yfir við nefndina, að ríkisstj. mundi fallast á að borga öll iðgjöld fyrir bátaflotann og togaraflotann fyrir árið 1960. Ég hef margsinnis rætt þetta mál við hæstv. ráðherra, og hann hefur ávallt sagt það sama, að þeirri upphæð, sem kynni að verða umfram í útflutningssjóði af þessu 21/2 % útflutningsgjaldi, sem hefur verið lagt á íslenzkar sjávarafurðir, yrði ráðstafað eftir ósk samtaka útgerðarmanna eða félags þeirra, L.Í.Ú. Ég vil aðeins leiðrétta þetta, því að mér finnst það ekki rétt, og ég skil ekkert í hv. 4. þm. Austf. að koma með slíkan málflutning hér fund eftir fund í þessari hv. deild, og það er ekki laust við, að það hvarfli að manni, að hér sé um afbrýðisemi að ræða. Þessi hv. þm. var atvmrh. á undan þeim hæstv. ráðherra, sem nú skipar það sæti, og hann vegur ótt og títt að eftirmanni sínum í þessu starfi - og það ekki með neinni sanngirni. Ég get lýst yfir, að það er rétt hjá þessum hv. þm., að það er að sjálfsögðu ósk allra útvegsmanna að geta komizt einhvern veginn létt af með greiðslu á iðgjöldum báta sinna fyrir yfirstandandi ár, en ég fullyrði jafnframt, að það séu fáir útgerðarmenn, sem séu þeirrar skoðunar, að það liggi loforð fyrir frá hæstv. ríkisstj. um, að það verði greitt fyrir hennar atbeina. Ég get einnig sem útvegsmaður lýst því yfir, að það væri mjög æskilegt, að vextirnir yrðu lagfærðir eitthvað frá því, sem þeir eru nú. Þetta er óskhyggja allra, sem þurfa á miklu lánsfé að halda og þykir vaxtabyrðin þung, og ég efast ekki um, að hæstv. ríkisstj. hafi fullan vilja á að sinna þeim málum, eftir því sem hún telur fært. Og ég geri ráð fyrir, eins og fram kom í ræðu Sverris Júlíussonar. formanns L.Í.Ú., sem birt var í blöðunum í morgun, að það séu einhverjar áætlanir frammi um það að lækka vaxtabyrði á næsta ári. Ég taldi rétt að flytja hér það, sem ég vissi réttast í þessum málum, og eins og ég tók fram áðan, tel ég, að hv. 4. þm. Austf. hafi hér talað meira og djarfara um þetta mál og ekki af mikilli sanngirni.



Herra forseti. Ég hafði vonað, að þetta frv. mundi geta komizt til nefndar á þessum fundi, og þess vegna mun ég reyna að vera eins stuttorður og ég get, enda hefur hvort tveggja skeð, að hv. 2. þm. Vesturl. hefur glögglega hnekkt þeim áburði, sem hv. 6. þm. Sunnl. var hér að bera á mig og raunar hv. 4. þm. Austf. einnig, og svo hefur hitt skeð um leið, að í ræðum þeirra hv. Austurlandsþingmanna, 1. og 4., hefur lítið komið nýtt fram frá því, sem kom fram í þeirra frumræðu fyrst hér í kvöld. En ég skal samt leyfa mér að minnast ögn á ræðu hv. 6. þm. Sunnl., því að hann vék að mér alveg sérstaklega persónulega og vildi endilega reyna, hvað sem raulaði og tautaði, að sanna upp á mig ósannindi. Og hann fór bæði aftur í tímann og kannske fram í tímann til þess að reyna að finna þessum orðum sínum stað. Hann vildi halda því fram, að hvað sem í bréfi mínu til L.Í.Ú. stæði og hvað sem ég hefði sagt þar á fundi, þá hefðu samt fulltrúarnir á fundi Landssambandsins skilið það svo, að ríkisstj. hefði skuldbundið sig til að greiða allt vátryggingariðgjaldið 1960. Ég get ekkert að þessu gert, annað en það að segja, að það er fráleitt, eins og ég hef sagt áður, að þetta hafi nokkurn tíma komið fram við nokkurt tækifæri frá mér, eins og hv. 2. þm. Vesturl. hefur líka staðfest. Þetta er hreinn tilbúningur frá upphafi til enda frá þeim mönnum, sem því hafa haldið fram. Ég hirði svo ekki að fara út í að rekja aðrar umsagnir þessa hv. þm, um það, að ég hafi átt að bera rangt mál. Hann fór aftur í umræðurnar í janúar 1959, þegar samið var um fiskverðið til bátanna. Ég ætla, að það hafi komið skýrt fram þá um mína afstöðu í því máli, að hún hafi ekki verið vefengd þegar allt kom til alls, og hafi verið gerð nákvæmlega grein fyrir henni. Hann vildi líka draga það fram, að ég hefði lýst því yfir að hafa stöðvað dýrtíðina 1959, en hann gleymdi að geta þess, sem ég sagði alltaf við þau tækifæri, þegar um dýrtíðina var talað og stöðvunina á því ári, að vandi framtíðarinnar þar væri óleystur, þannig að það er fullkomlega óeðlilegt og rangt að halda því fram, að þetta hafi verið loforð um fullkomna stöðvun. Síðast klykkti hann út með því að halda því fram, að ég hafi talið Sjómannasamband Íslands vera minn sérstaka skjólstæðing. Nú er mér algerlega ókunnugt um, hvar ég á að hafa látið þau orð falla, en kannske veit hv. þm. það líka. Þetta er vísast af því, að hann kann sjálfsagt illa við ónákvæmni í orðalagi og vill, að þar sé allt slétt og fellt og satt og rétt, og það get ég ekki láð honum, og sjálfsagt hugsar hann í því efni til fyrirrennara míns í embættinu. Ég skal annars ekki fara lengra út í að ræða þetta, að öðru leyti en því, að mig langar til að víkja örfáum orðum að þeirri algerlega nýju skýringu, sem hv. 6. þm. Sunnl. kom með um eignarhaldið á þessum peningum, sem hér er verið að ræða. um. Hann vildi nefnilega halda því fram, að því er mér skildist, að þessir peningar væru ekki eign útvegsmanna, heldur væru þeir eign sjómannanna sjálfra, sem hafa unnið við að afla fisksins. Í því sambandi vil ég minna hann á, að þó að ég fyrir mitt leyti hefði talið, að það væri ekki óeðlilegt, að sjómennirnir gætu fengið meira fyrir sinn afla, þá er ekki hægt að koma þessari skýringu að í þessu tilfelli. Í lögunum um efnahagsráðstafanirnar er þess nefnilega getið, að fiskverðið til sjómanna skuli vera hið sama og það var 1959 í febrúarmánuði, þangað til um annað verði samið. Og þetta er fram komið vegna þess, að í efnahagslögunum er gert ráð fyrir því, að bæði verkamenn, sjómenn og aðrir launamenn í landinu taki, a.m.k. fyrst um sinn, ekki hækkun á sín laun, á meðan kerfið getur ekki greitt meira. Það var alveg sams konar hugsun, sem lá til grundvallar fyrir þessu, að sjómennirnir skyldu á árinu 1960 fá sama verð fyrir sinn afla og þeir fengu 1959, eins og þegar gengið var út frá því, að það yrði ekki til að byrja með, á meðan kerfið væri að festast, möguleiki á því að hækka laun til verkamanna eða annarra launþega. Ég tel þess vegna, að þeir, sem hafa misst í, séu útgerðarmenn bátanna, því að þeir hafa fengið 10 aurum lægra verð fyrir hvert fiskkíló hjá vinnslustöðvunum en þeir mundu hafa fengið, ef 21/2% skatturinn hefði ekki verið til. Það eru þess vegna þeir og þeir einir, sem í þessu sambandi hafa tapað við það, að skatturinn hefur verið á lagður, og þess vegna þeír og þeir einir, sem mér finnst að eigi að endurgreiða, þegar um það er að ræða að endurgreiða þetta fé, sem umfram er í útflutningssjóði. Allar hugleiðingar um efnahagskerfið og ágalla þá, sem á því eru, skal ég láta niður falla, þar sem fundartími er nú á enda. En óneitanlega finnst mér það eðlilegt að spyrja hv. 1. og hv. 4. þm. Austf., hvernig á því geti staðið, að það var rokið til að slíta vinstri stjórninni haustið 1958, ef allt var í svona stöku og fínu lagi þá. Alþfl. skrifaði Framsfl., þegar það heyrðist, að það stæði til að slíta þessari stjórnarsamvinnu, og lagði til, að efnahagsmálin og þeirra afgreiðsla yrði lagt fyrir Alþingi, eftir að þáv. forsrh., Hermann Jónasson, hafði fengið hryggbrot hjá Alþýðusambandinu. Það yrði sem sagt reynt að halda áfram og reynt að freista að leysa málið. En samt sem áður, það næsta, sem gerist, er það, að hæstv. þáv. forsrh., Hermann Jónasson, fer hingað inn í Alþingi og tilkynnir, að það sé útilokað að leysa vandann. Hann talar um holskefluna og bergbrúnina og allt þetta, sem frægt er, og það sé engin samstaða innan þáv. ríkisstj. um lausn vandans, sjálfsagt vegna þess, að vandinn hefur verið svo stór og mikill, að það væri ekki hægt að leysa hann eftir þeim leiðum, sem hægt væri að koma sér saman um. Og það leynist engum, sem um þessi mál hugsar, að sá vandi, sem þá var fyrir dyrum, var æði mikill. Þegar hv. 1. þm. Austf, segir, að það sé með öllu rangt að bera saman núverandi ástand og það, sem var 1958, þá er ég út af fyrir sig því samþykkur. Það, sem á að bera saman er núverandi ástand og það, sem orðið hefði, ef ekki hefðu verið gerðar þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið. Og um það er ég ekki í neinum vafa, að það ástand, sem nú er í efnahagsmálunum hjá okkur, er hátíð á móti því, sem hefði orðið, ef ekki hefði þarna verið spyrnt við fótum.