Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að í dag fara fram tvær utandagskrárumræður. Hin fyrri hefst kl. 12 miðdegis og er um skýrslu OECD um heilbrigðismál. Málshefjandi er hv. þm. Ásta Möller. Heilbrigðisráðherra verður til andsvara. Síðari umræðan hefst kl. 3 síðdegis og er um fjárveitingar til úrbóta á sviði geðverndarmála barna og unglinga. Málshefjandi er hv. þm. Álfheiður Ingadóttir. Heilbrigðisráðherra verður til andsvara. Umræðurnar fara fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund hvor.

Virðulegi forseti. Í byrjun mars mun ráðuneytisstjóri utanríkisráðuneytisins hafa farið til Írans. Nú hlýtur sú spurning að vakna þegar ráðuneytisstjóri utanríkisráðuneytisins heimsækir ákveðið land hvort hann hafi verið þar í einkaerindum eða í ferð á vegum ráðuneytisins. Samband NATO-ríkjanna við Íran hefur verið takmarkað og Írönum hafa verið sett sérstök skilyrði af alþjóðasamfélaginu m.a. vegna kjarnorkumála. Þar fyrir utan eru Íranir þjóð sem ekki hefur virt mannréttindi. Vegna þessarar ferðar ráðuneytisstjóra utanríkisráðuneytisins vil ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Fór ráðuneytisstjórinn í umrætt sinn á vegum utanríkisráðuneytisins eða fór hann í einkaerindum? Það er ljóst af fréttatilkynningu sem komið hefur frá Íransstjórn að ráðuneytisstjórinn talaði við utanríkisráðherra Írans sem hafði ýmislegt um þann fund að segja þannig að svo virðist sem hann hafi farið á vegum utanríkisráðuneytis og þá er spurningin: Hvaða erindum var ráðuneytisstjórinn að sinna í Íran fyrir utanríkisráðuneytið og getur verið að ferðin hafi verið farin að einhverju leyti í sambandi við kosningar til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna? Er það í samræmi við markmið hæstv. utanríkisráðherra og utanríkisstefnu ríkisstjórnarinnar?

Virðulegur forseti. Varðandi hvort ráðuneytisstjóri utanríkisráðuneytisins hafi farið til Írans í einkaerindum eða á vegum ráðuneytisins þá er því til að svara að ráðuneytisstjórinn fór til Írans á vegum utanríkisráðuneytisins m.a. til að liðka fyrir íslenskum fyrirtækjum sem reka viðskiptaerindi í Íran. Um leið fór hann til að ræða við íranska stjórnmálamenn um stuðning við framboð Íslands til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna eins og við gerum ævinlega þegar við förum til annarra landa og eigum þess kost að ræða við ráðamenn í viðkomandi ríkjum. Það er vissulega rétt sem fram kemur hjá þingmanninum að Írönum hafa verið sett ákveðin skilyrði vegna kjarnorkumála en það hafa ekki verið rofin samskiptin við Íran. Það er viðskiptasamband við Íran, það er ekki búið að slíta neinu stjórnmálasambandi við landið. Að sjálfsögðu eru þjóðir heims í margháttuðum viðskiptum við Íran eftir sem áður. Það á alveg við um okkur eins og aðra og engin ástæða til að klippa á þau tengsl sem við höfum eða leggja stein í götu þeirra íslensku fyrirtækja sem eru með viðskipti í Íran. Í því sambandi vil ég nefna að það var út af fyrirtæki sem þarna átti hlut að máli og fyrirtækið var Actavis.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þetta svar. Það liggur þá fyrir að ráðuneytisstjóri utanríkisráðuneytisins fór á vegum utanríkisráðuneytisins til Írans m.a. vegna þeirra hagsmuna að við erum að sækjast eftir því að ná kosningu til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. En þá er spurning hvort þarna er um stefnubreytingu að ræða í utanríkismálum þegar við erum farin að leggja áherslu á að vera í sambandi við ríki eins og Íran til að ná kosningu til öryggisráðsins. Samrýmist það þeirri stefnu sem íslenska ríkisstjórnin og íslenska þjóðin hafa markað í mannréttindamálum að við beitum okkur sérstaklega til að hafa samband við klerkastjórnina í Íran? Er þetta stefnubreyting af hálfu ríkisstjórnarinnar eða er það markvisst og meðvitað að við eigum að sækja um stuðning í hvaða formi sem er, óháð því hvaða þjóðir það eru og fyrir hvað þær standa ef þær geta hugsanlega greitt okkur atkvæði? Erum við þá að gera lítið úr þeim mannréttindaatriðum 

Virðulegur forseti. Það á við um okkur Íslendinga eins og aðrar þjóðir sem óska eftir stuðningi í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna að við leitum hófanna hjá þeim þjóðum sem eiga aðild að Sameinuðu þjóðunum, það eru 192 þjóðir. Við þurfum að fá tvo þriðju hluta atkvæða til að komast inn í öryggisráðið. Það segir sig auðvitað sjálft að fjölmargar þeirra þjóða sem væntanlega mundu greiða okkur atkvæði falla ekki undir þá skilgreiningu sem við notum almennt þegar við erum að tala um lýðræðisþjóðir heimsins. Staða mála innan Sameinuðu þjóðanna er nú einu sinni þannig að fjölmargar þessara þjóða teljast ekki lýðræðisþjóðir í okkar vestræna skilningi. Engu að síður erum við að leita hófanna hjá þeim, leita eftir stuðningi á okkar forsendum vegna þess að við stöndum fyrir ákveðna hluti og kynnum það rækilega fyrir hvað við stöndum. Við stöndum fyrir mannréttindi og munum að sjálfsögðu fylgja þeim fram í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna, verðum við kosin þangað inn.

Herra forseti. Ég legg fram fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra um afstöðu ráðherrans til þess að Íslendingur skuli hafa dúsað í einangrunarvist í 170 daga í Færeyjum í tengslum við svonefnt Pólstjörnumál. Hér er engin afstaða tekin til þess til eða frá hvort eða hvernig viðkomandi hefur misstigið sig á vegi dyggðanna. En þessi langi tími, 170 dagar, er að því er mér best er kunnugt nánast einsdæmi á okkar slóðum. Til samanburðar má nefna að lengsta einangrunin í Geirfinnsmálinu á sínum tíma ku hafa verið rúmir 100 dagar. Rannsóknarhagsmunir í fíkniefnamálum eru mikilvægir en velta má fyrir sér þörfinni fyrir þessari löngu einangrunarvist í nærri hálft ár. Gæsluvarðhald Íslendingsins í Færeyjum er í heild sinni orðið yfir 200 dagar eða nærri sjö mánuðir. Margoft hefur verið sýnt fram á skaðsemi einangrunar fyrir fólk og sérfræðingar efast um og hafa hrakið vitnisburð sem fram er fenginn við slíkar aðstæður. Réttarhöld í málinu standa nú yfir í Færeyjum löngu eftir að dómur var kveðinn upp í sama máli hérlendis. Ég spyr utanríkisráðherra um afstöðu hennar og ráðuneytisins í þessu máli og hvort utanríkisráðherra muni taka það upp við kollega sína á Norðurlöndum hvort þeir sameinist nú ekki um að slíkt verklag verði ekki viðhaft á okkar slóðum.

Virðulegur forseti. Þær fregnir sem okkur hafa borist af þessari einangrunarvist Íslendingsins í Færeyjum eru auðvitað mjög sérkennilegar og í rauninni með ólíkindum að einstaklingi skuli haldið svo lengi í einangrun. Það hefur reyndar komið fram í fjölmiðlum í viðtali við ræðismann okkar í Færeyjum, sendiherrann Eið Guðnason, að hann hafi reynt að beita sér í þessu máli og hafi verið í samskiptum við færeysk stjórnvöld. Þau hafa vísað til þess að það séu dönsk yfirvöld sem fari með dómsmálin í Færeyjum en að sjálfsögðu er það algerlega óviðunandi að maður sitji í einangrunarvist svo lengi. Við höfum verið að skipta okkur af þessu máli í gegnum ræðismanninn sem hefur látið sig þennan einstakling varða og hefur m.a. sinnt honum meðan á þessari vist hefur staðið. Við munum halda áfram sambandi við stjórnvöld og reyna að sjá til þess að slíkt endurtaki sig ekki.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svarið. Fíkniefnasala er jú dauðans alvara og það er ævinlega meginskylda ráðamanna að gæta mannréttinda og réttarfars sem byggja á því að menn séu saklausir uns sekt er sönnuð. Refsingin er auðvitað dómstóla að ákveða en ekki ákærenda og er það kunnara en frá þurfi að segja. Dómstólar á Íslandi hafa ekki veitt þvílíkar heimildir til einangrunarvistar í sambærilegum eða sömu málum hér á landi eins og gert hefur verið í þessum málum í Færeyjum. Þetta verklag orkar mjög tvímælis eins og ráðherra nefndi, enda hafa dómar sem byggt hafa á vitnisburði manna sem hafa verið píndir með slíkum hætti verið marghraktir á síðustu árum í Evrópu. Það er því full ástæða til að hvetja utanríkisráðherra og kollega hennar á Norðurlöndum til dáða í því að samræma verklag í slíkum málum.

Virðulegur forseti. Nokkuð hefur borið á mótmælaaðgerðum undanfarna daga hjá bílstjórum eins og alþjóð er kunnugt og framganga lögreglunnar í þeim efnum hefur mér þótt vera til fyrirmyndar. Hún hefur við þessar erfiðu aðstæður sýnt festu en um leið þá hófsemi og það umburðarlyndi sem nauðsynlegt er að sýna gagnvart mótmælaaðgerðum í lýðræðissamfélagi eins og okkar - hún á hrós skilið, og hæstv. dómsmálaráðherra, fyrir framkvæmd löggæslunnar í þessu efni. Við höfum því miður ekki alltaf borið gæfu til að sýna mótmælendum slíkt umburðarlyndi í aðgerðum þeirra. Er skemmst að minnast framgöngu gagnvart mótmælendum í umhverfismálum á síðasta ári. Á Snorrabrautinni í Reykjavík voru þá nokkrir einstaklingar að mótmæla og voru umsvifalaust handteknir og kærðir fyrir framferði sitt. Var mótmælendum, bæði þar og fyrir austan, sannarlega sýnd fyllsta harka. Það er ánægjulegt að mótmælendum sé sýnt umburðarlyndi í lýðræðissamfélagi eins og okkar. Ég vil spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort hann hafi beitt sér fyrir mildari framgöngu og túlkun á lögum og löggæslu gagnvart mótmælaaðgerðum í lýðræðissamfélagi - hvort hér sé orðin stefnubreyting og hvort við megum treysta því að framvegis verði mótmælendum sýnt það nauðsynlega umburðarlyndi sem þarf að vera í samfélagi eins og okkar og svo almennt um skoðun hans á þróun mála í þessum efnum.

Herra forseti. Ég hef ekki beitt mér gagnvart lögreglunni í þessu máli og í hvorugu þeirra mála sem hv. þingmaður nefndi. Ég tel að lögreglan sé fullfær um að taka þessar ákvarðanir sjálf.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir svarið en hlýt þó að inna hann eftir því hvort hann kunni einhverja skýringu á svo ólíkri framkvæmd laga frá ári til árs. Það blasir við hverjum manni að hér er með ákaflega ólíkum hætti tekið á borgurunum við það að standa fyrir lýðræðislegum mótmælaaðgerðum gegn einhverju því í stjórnarfarinu sem þeir eru ósáttir við. Ef ekki er um að ræða stefnubreytingu af hálfu ráðuneytisins eða löggæslunnar í landinu spyr ég hvort hann kunni þá einhverjar aðrar skýringar á þessu. Það er grundvallaratriði í réttarríki að fyrirsjáanleiki sé í réttarríkinu og fyrirsjáanleiki í löggæslunni. Ég tel mikilvægt að hæstv. dómsmálaráðherra tjái sig um málefnið einmitt vegna þess að borgararnir verða að geta gengið að stefnunni í þessum efnum vísu.

Herra forseti. Ég tel að í báðum tilvikum hafi lögreglan farið að lögum og ekki sé um ólíka framkvæmd laga að ræða.

Virðulegi forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um afstöðu hans til fjárfestingar erlendra aðila í sjávarútvegi. Um það gilda lög frá 1991 sem sett voru í marsmánuði það ár og kveða á um það að einungis íslenskum ríkisborgurum og öðrum íslenskum aðilum eða íslenskum lögaðilum, sem eru að öllu leyti í eigu íslenskra aðila eða íslenskra lögaðila sem uppfylla tiltekin skilyrði, sé heimilt að stunda fiskveiðar og fiskvinnslu hér á landi. Á þeim tíma sem löggjöfin var að fara í gegnum Alþingi voru sjálfstæðismenn í stjórnarandstöðu en studdu engu að síður málið þó með þeirri breytingu sem þeir lögðu til, að opnað yrði fyrir fjárfestingu erlendra aðila í tilteknum greinum fiskvinnslu. Nú hefur ríkisstjórnin sett á fót nefnd til þess að endurskoða lögin um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Mér þykir því ástæða til að inna eftir afstöðu hæstv. sjávarútvegsráðherra til lagaákvæða sem varða þessa atvinnugrein kannski ekki hvað síst í ljósi þess sem fram hefur komið hjá honum, að nauðsynlegt sé að taka upp reglur Evrópusambandsins varðandi innflutning á hráu kjöti og matvælaeftirlit - jafnvel þótt landbúnaðarmál falli ekki undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið - til að verja útflutningshagsmuni fiskvinnslunnar jafnvel þótt sjávarútvegskaflinn falli ekki undir löggjöfina um Evrópska efnahagssvæðið. Það vekur spurningar um hvort hæstv. ráðherra sé kominn á þá skoðun að nauðsynlegt kunni að vera að opna sjávarútveginn fyrir fjárfestingum erlendra aðila jafnvel þó að það sé ekki hluti af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið.

Virðulegi forseti. Því miður gefst ekki tóm til að fara yfir þessa löggjöf varðandi matvælaþáttinn sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni og ég gerði það reyndar á fimmtudaginn var í umræðum sem þá fóru fram um frumvarpið sem hv. þingmaður vék að. Varðandi afstöðu mína til hugmyndarinnar um fjárfestingu erlendra aðila í sjávarútvegi hefur engin afstöðubreyting orðið hvað mig áhrærir. Ég tel að í meginatriðum eigum við að fylgja eftir þeirri löggjöf sem hefur verið þarna í gildi og hefur að mínu mati reynst vel. Í sjálfu sér er ekkert sem kallar á fjárfestingu erlendra aðila í íslenskum fiskveiðum að minnsta kosti. Eins og hv. þingmaður nefndi er í gangi starf nefndar sem hæstv. viðskiptaráðherra skipaði þar sem farið er yfir þessa hluti. Í þeirri nefnd sitja bæði fulltrúar úr sjávarútvegsráðuneytinu og eins fulltrúar úr sjávarútveginum og þar verða þessi mál skýrð. Bann er við beinni fjárfestingu erlendra aðila í sjávarútvegi, eins og hv. þingmaður rakti. Hins vegar eru heimildir í þessum sömu lögum um óbeina fjárfestingu. Þær heimildir eru rýmri en ég hygg að margir hafi áttað sig á. Þær reglur eru hins vegar flóknar og ég tel ástæðu til að einfalda þær og reyna að gera það í starfi umræddrar nefndar. En þetta er flókið mál. Ég hef almennt verið þeirrar skoðunar að við ættum að reyna að tryggja að veiðirétturinn í íslenskri lögsögu sé í höndum Íslendinga að öðru leyti en því að við höfum verið með gagnkvæmar veiðiheimildir milli okkar og annarra ríkja, en það er önnur saga. En þær grundvallarbreytingar sem hv. þingmaður spyr mig um, ég hef ekki skipt um skoðun í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna afstöðu hæstv. ráðherra sem fram kom í svörum hans. Hún er skýr að því leyti að hann styður ekki breytingar á umræddum lögum í þá veru að opna fiskveiðar fyrir erlendri eignaraðild. Það var kannski ekki alveg eins skýrt hversu langt hann vildi ganga varðandi fiskvinnslu en ég skildi svör hans á þann veg að hann vildi ekki rýmka lagaákvæðið heldur benda mönnum á að nýta þau ákvæði sem væru fyrir hendi í gildandi lögum. Ég tel það fagnaðarefni að fyrir liggi að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur þessa afstöðu einmitt vegna starfshópsins sem er í gangi til að endurskoða lögin. Niðurstaða starfshópsins hlýtur að endurspegla afstöðu ráðherrans í þeim kafla laganna sem varðar sjávarútveg. Annað væri óeðlilegt ef ríkisstjórnin fylgdi ekki afstöðu ráðherrans í því.

Hæstv. forseti. Ég spyr hæstv. umhverfisráðherra um sjálfbæra þróun og hvalveiðar og skoðun hæstv. ráðherra á því. Eins og allir vita er þorskveiðikvótinn nú í sögulegu lágmarki, sjávarútvegsráðherra gaf leyfi til að veiða um 130 þús. tonn fiskveiðiárið 2007/2008 ásamt því sem nýafstaðin loðnuvertíð var ein allra lélegasta á síðari árum. Á meðan er vitað að hrefnan ein og sér étur um milljón tonn af fiski ásamt því að aðrar hvalategundir éta aðra milljón tonna af fiski. Því er um gríðarlega háar tölur að ræða sem höfuð fæðukeðjunnar étur af fiski sem er náttúrlega ein af grundvallaratvinnugreinum þjóðarinnar. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji að hér sé um sjálfbæra þróun að ræða en skilgreining á sjálfbærri þróun er þannig: „Sjálfbær þróun er þróun sem fullnægir þörfum samtíðarinnar án þess að skerða möguleika komandi kynslóða til að fullnægja þörfum sínum.“ Það hlýtur því, hæstv. forseti, að vera vilji og skylda okkar Íslendinga að nýta nytjastofna sjávar til samræmis við meginregluna um sjálfbæra þróun. Það kallar á ábyrga veiðistýringu á öllum tegundum en sérstaklega þeim sem standa efst í fæðukeðju sjávar. Sýnt hefur verið fram á það með nokkrum rökum að ef við Íslendingar stunduðum veiðar á hval í einhverjum mæli mætti jafnvel nýta afrakstursgetu þorskstofnsins um 20%, hækka hann um 20% og loðnunnar um 10%. Það er mikið hagsmunamál að við stundum veiðar á öllum fisktegundum hér hringinn í kringum landið í samræmi við sjálfbæra þróun. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort hún telji að hvalveiðar við strendur 

Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina um sjálfbæra þróun og hvalveiðar. Vegna þess hvernig hv. þm. Birkir Jón Jónsson leggur málið upp þurfum við kannski að spyrja okkur að því að þegar Íslendingar veiddu 500 þús. tonn af þorski á ári, hvað át hrefnan mikið þá? Hvað voru þá margar hrefnur í sjónum? Getur það ekki verið að inngripin séu einmitt ekki inngrip inn í hina náttúrulegu keðju, hver étur hvern, heldur inngrip tækni og manns, inngrip skipa, inngrip gerða veiðarfæra, sá skaði sem unninn hefur verið á lífríki hafsins, á lífríki hafsbotnsins sem við höfum rannsakað allt of lítið. Þetta þarf að leiða í ljós. Ekki síst í ljósi sjálfbærrar þróunar. Hvaða áhrif hefur inngrip mannsins á lífríki hafsins? Hvaða áhrif hefur mengun á lífríki hafsins? Hvaða áhrif hefur hin gífurlega tækni, sem er hvergi betri en á Íslandi, í veiðum og veiðarfærum á lífríki hafsins? Þessum spurningum þarf að svara. Og ég lít ekki svo á að aðalvandi okkar sé að hrefnan éti þorsk. Það höfum við alltaf vitað og það hefur hún alltaf gert í aldanna rás, í áranna rás. Það hefur ekkert breyst síðastliðin 200 ár. Hvað hvalveiðarnar varðar fyrir Íslendinga þá hef ég svo sem áður sagt að frumbyggjarökin eiga ekki við á Íslandi þegar hvalveiðar eru annars vegar. Það voru útlendingar sem komu til Íslands og hófu hvalveiðar og kenndu okkur að skjóta hval. Við höfum ekki stundað hér hvalveiðar síðan menn numu land á níundu öld. Það er síður en svo þannig. Þau rök eiga ekki við okkur í því máli. Svo að ég fari nú ekki út í 

Hæstv. forseti. Ég held að okkur hæstv. ráðherra greini á þegar við skilgreinum hugtakið sjálfbær þróun því að sjálfsögðu gengur það ekki upp til lengdar að efsta lagið í fæðukeðjunni sé látið óáreitt í lífríkinu í hafinu. Hrefnan ein og sér étur milljón tonn af fiski á ári. Aðrar hvalategundir éta milljón tonn af fiski á ári og við getum ekki látið eins og það hafi engin áhrif á fiskstofna eins og loðnuna og þorskinn. Þorskveiðiheimildir eru núna í algeru lágmarki, 130 þús. tonn. Ef við setjum það í það samhengi sem hrefnan ein og sér étur á ári hverju þá étur hún milljón tonn. Svo erum við að tala hér á Alþingi um einhver tugþúsundir tonna til eða frá. Að sjálfsögðu hafa hvalir heilmikil áhrif á viðgang stofna eins og loðnunnar og þorsksins. Það hlýtur að vera í anda sjálfbærrar þróunar að við skilum til komandi kynslóða sterkum þorskstofni og sterkum loðnustofni og skiljum ekki eina fæðutegund út undan í því, sem er hvalurinn. 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara að deila við hv. þingmann um líffræði sjálfbærrar þróunar eða þau skilgreiningaratriði. Auðvitað er það rétt hjá hv. þingmanni að okkur ber að skila til komandi kynslóða lífríkinu eins og það var þegar við tókum við því. Það á við um hafið, það á við um landið, það á við um auðlindirnar og okkur ber einnig að rannsaka í þaula hver áhrif okkar - áhrif mannsins, tækninnar, mengunarinnar á jörðinni - eru á lífríki hafsins. Aðeins þannig getum við sett fram fullyrðingar eins og þær sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson setur hér fram. Ég hef rætt við færustu sérfræðinga á þessu sviði og að sjálfsögðu stundum við miklar vísindarannsóknir og hafrannsóknir eins og menn vita. En færustu sérfræðingar á þessu sviði taka ekki undir rök þingmannsins. Við byggjum allar okkar veiðar á vísindalegum rannsóknum og vísindalegum rökum. Og það verður að halda.

Herra forseti. Ég hef áður vakið máls á því máli sem ég kem hér upp til að spyrja hæstv. umhverfisráðherra um en það lýtur að stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs, hvað líði ákvörðunum um staðsetningu framkvæmdastjóra þess þjóðgarðs sem nýlega var ráðinn. Þá um leið var það gefið út að endanleg ákvörðun um staðsetningu höfuðstöðva lægi ekki fyrir. Á landsvæðinu sem er næst Vatnajökli binda menn miklar vonir við uppbyggingu Vatnajökulsþjóðgarðs og þess vegna spyr ég bæði um staðsetningu framkvæmdastjórans og ekki síður um það hvaða væntingar við megum hafa gagnvart því að upp byggist störf í tengslum við þjóðgarðinn sem verða staðsett við jökulinn. Mér er ekki síst umhugað um þær byggðir sem eru næst jökulrótunum og standa mjög tæpt um þessar mundir. Við erum að tala um liðlega 300 km kafla af hringveginum þar sem byggðin hangir öll á bláþræði. Ég tel mjög miður hvað ríkisstjórnin og hið háa Alþingi hefur í rauninni lítið gefið þessu svæði gaum. Við höfum nú þegar byggðaáætlanir fyrir ýmis önnur jaðarsvæði landsins en þetta svæði hefur enn sem komið er orðið út undan. Hér þarf vissulega að taka á og því er líka mjög kallað eftir því að Vatnajökulsþjóðgarður megi verða þessu svæði að liði. En ég spyr hvenær við megum búast við því að við fáum einhverja niðurstöðu um þau störf sem eiga að byggjast upp á þessu svæði, hvenær verði ráðið til þeirra og hvenær þau verði auglýst.

Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Bjarna Harðarsyni fyrir fyrirspurnina. Þessa vikuna er verið að ráða í rúmlega 30 stöður landvarða og skálavarða sem munu starfa og hefja störf í þjóðgarðinum í sumar. Eins og hv. þingmenn vita skiptist Vatnajökulsþjóðgarður í fjögur rekstrar- og verndarsvæði. Á hverju svæði verður gestastofa og í raun má segja að höfuðstöðvar Vatnajökulsþjóðgarðs verði fjórar enda er stærð garðsins með þeim hætti að það verður að vera hægt að taka sómasamlega á móti fólki á öllum aðalsvæðunum.  Vatnajökulsþjóðgarður er og verður, ef allt gengur eftir, væntanlega einhver besta og mesta byggðaaðgerð sem ráðist hefur verið í hér á landi, uppbygging þjóðgarðs á heimsvísu sem skapar tugi starfa í þjóðgarðinum, sem skapar hundruð afleiddra starfa í ferðaþjónustu, í veitingarekstri og öllu því sem fylgir ferðaþjónustu almennt. Ég held að hér sé reyndar einstakt tækifæri á ferðinni fyrir alla Íslendinga en ekki síst þær byggðir sem að þjóðgarðinum og í þjóðgarðinum eru. Mér finnst að sveitarstjórnarmenn allt í kringum þjóðgarðinn hafi verið að vakna til vitundar um öll þau miklu tækifæri sem búa í Vatnajökulsþjóðgarði. Það er mjög gaman að upplifa það þegar maður fer til Hafnar í Hornafirði hvernig bæjarstjórnin þar og Hornfirðingar hafa tekið Vatnajökulsþjóðgarði opnum örmum og ætla að nýta sér öll þau tækifæri sem hann býður upp á út í æsar. Þannig mun þessi þjóðgarður stuðla að mjög mikilli og merkilegri byggðauppbyggingu og sköpun góðra starfa á landsbyggðinni.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir þetta svar og deili um margt skoðunum hennar, ekki hvað síst um þau hughrif sem maður verður fyrir austur á Hornafirði núna. Ég kem þangað mjög oft og þar binda menn miklar vonir við þetta. Ég vil samt ítreka spurningar mínar. Aðalspurningin snýr að því hvað líði staðsetningu á framkvæmdastjórastöðu Vatnajökulsþjóðgarðs, hvort sú starfsstöð verði í Reykjavík eins og hún hefur verið síðan framkvæmdastjóri var ráðinn - mér skilist að starfsstöð hans hafi verið hér í Reykjavík og ég tel það mjög miður. Ef við ætlum að byggja upp borgríki með þeim hætti að meira að segja framkvæmdastjórastaða yfir Vatnajökulsþjóðgarði eigi að vera hér við Faxaflóann séum við komin inn á mjög alvarlega villubraut. Varðandi þau störf sem umhverfisráðherra tilgreindi að búið væri að auglýsa spyr ég eftir því hversu mörg af þeim eru heilsársstörf og að hve miklu leyti það er aukning frá því sem áður hefur verið, en fagna að sjálfsögðu öllu því sem gott er gert í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki með svör á reiðum höndum um hlutfall landvarða og starfanna, hversu mörg eru heilsársstörf. Eðli málsins samkvæmt er mikil starfsemi og margir sem starfa í landvörslu yfir sumarmánuðina. Ég skal bara kanna það mál og svara hv. þingmanni við betra tækifæri. Framkvæmdastjóri stjórnar þjóðgarðsins starfar með stjórninni. Það er þannig í Vatnajökulsþjóðgarði að stjórnin fundar til skiptis og reglulega á hverju einasta rekstrarsvæði þjóðgarðsins þannig að það er fundað á Skriðuklaustri, það er fundað á Höfn og það er fundað við Mývatn o.s.frv. Framkvæmdastjórinn fer þangað sem stjórnin biður hann um að fara og sinnir þeim erindum sem stjórnin vill að hann vinni. Það er auðvitað alveg rétt hjá hv. þingmanni að einstaklingurinn sem var ráðinn til starfans er búsettur í Reykjavík, það er rétt, 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til nýrra laga um Veðurstofu Íslands. Í lögum nr. 167/2007, um flutning verkefna innan Stjórnarráðsins, er m.a. kveðið á um stofnun nýrrar stofnunar um verkefni Veðurstofu Íslands og vatnamælinga Orkustofnunar, sem taki til starfa innan stjórnsýslu umhverfisráðuneytisins eigi síðar en 1. janúar 2009. Var mér falið að undirbúa sameiningu stofnananna á yfirstandandi ári, m.a. að því er varðar nauðsynlegar lagabreytingar. Þáttur í þeim undirbúningi var skipun starfshóps fyrr á þessu ári sem í áttu sæti veðurstofustjóri, forstöðumaður vatnamælinga Orkustofnunar, ráðuneytisstjóri umhverfisráðuneytis auk þriggja sérfræðinga í umhverfisráðuneytinu. Fulltrúar starfsmanna Veðurstofunnar og vatnamælinga tóku einnig þátt í starfi hópsins. Frumvarpið sem ég mæli nú fyrir var samið í umhverfisráðuneytinu samhliða vinnu starfshópsins og er efni þess í samræmi við tillögur hans. Lagt er til í frumvarpinu að hin nýja stofnun beri heitið Veðurstofa Íslands þó að nafnið lýsi einungis einum af mörgum þáttum í fjölbreyttri starfsemi hinnar nýju stofnunar. Nafn Veðurstofu Íslands á sér langa sögu, er vel þekkt meðal þjóðarinnar og skipar ákveðinn sess í huga hennar. Er því lagt til að nafnið verði varðveitt í heiti nýrrar sameinaðrar stofnunar. Í frumvarpinu er á því byggt að öll núverandi verkefni Veðurstofu Íslands og vatnamælinga Orkustofnunar færist yfir til nýrrar stofnunar. Auk fyrra hlutverks Veðurstofu Íslands á sviði veðurathugana, jarðmælinga og öryggisvöktunar náttúruvár mun stofnunin annast almennar rannsóknir á vatnafari og loftslagi og verða miðstöð umhverfisráðuneytisins í vöktun lofts, vatns, jarðar og elds. Með sameiningu Veðurstofu Íslands og vatnamælinga er stefnt að hagræðingu í starfi og styrkari samvinnu á öllum sviðum sem lúta að jarðskorpuhreyfingum, veðurfari og vatnafari, vöktun náttúru og viðbrögðum við náttúruvá. Sameinuð stofnun hefur þannig breiðara fagsvið og meiri styrk til að sinna ýmsum verkefnum í náttúru Íslands sem fram til þessa hafa legið utan garðs. Þá munu rannsóknir vegna loftslagsbreytinga, sem nauðsynlegt er að auka á næstu árum, falla vel að starfsemi hinnar nýju stofnunar svo og aukin áhersla á vöktun og viðvörun vegna náttúruvár af ýmsu tagi. Nýja stofnunin mun enn fremur styrkja umhverfisráðuneytið í umsjón vatnsauðlinda samkvæmt alþjóðasamningum og í alþjóðasamstarfi sem Ísland hefur gerst aðili að, jafnframt því að styrkja framfylgd evrópsku vatnatilskipunarinnar sem tekin hefur verið upp hér á landi og nær til alls fersks vatns og strandsjávar. Fjármögnun vatnamælinga Orkustofnunar annars vegar og Veðurstofu Íslands hins vegar hefur verið mjög ólík. Meiri hluti fjármögnunar Veðurstofunnar hefur komið beint af fjárlögum en aðeins lítill hluti fjármögnunar vatnamælinga. Hins vegar kemur tiltölulega stór hluti fjármögnunar vatnamælinga óbeint að fjárlögum á grundvelli samnings við Orkustofnun um rannsóknir og vöktun á vatnsauðlindinni. Óbeint hefur Veðurstofan með sama hætti fengið opinberar fjárveitingar á grundvelli þjónustusamnings við Ofanflóðasjóð. Báðar stofnanir hafa þannig fengið verulegar tekjur af sölu þjónustu. Hátt hlutfall sértekna hjá vatnamælingum hefur þýtt að stofnunin hefur kostnaðargreint starfsemi sína mjög nákvæmlega og verðleggur þjónustu sína á grundvelli slíkrar greiningar. Veðurstofan hefur ekki unnið slíka greiningu nema að hluta. Lagt er til að fjármögnunin byggi fyrst um sinn á núverandi aðferðum og verði því í upphafi mismunandi eftir viðfangsefnum. Hins vegar er full ástæða til að nýta kosti samningsformsins við fjármögnun, byggða á gagnsærri greiningu kostnaðarþátta og þjónustusamningum með svipuðum hætti og gert hefur verið á vatnamælingum og þróa starfsemina í þá átt eftir því sem tök eru á og hentugt þykir. Er á þessu byggt í 4. gr. frumvarpsins. Öflun og varðveisla gagna mun verða fyrirferðarmikil í hinni nýju stofnun. Gert er ráð fyrir að frá upphafi verði út frá því gengið að öll þau gögn sem stofnunin aflar fyrir opinbert fé af fjárlögum verði opin fyrir alla og gerð aðgengileg á opnum vef stofnunarinnar. Er það í samræmi við gagnastefnu ríkisstjórnarinnar. Greiðslur komi aðeins til gegn þeim kostnaði sem fer í það að afgreiða eða afhenda gögnin með öðrum hætti og þá að ósk notenda. Þó getur stofnunin þurft að gera fyrirvara um afhendingu gagna í annarra eigu. Höfuðstöðvar Veðurstofunnar eru við Bústaðaveg í Reykjavík en vatnamælingar eru til húsa í Orkugarði við Grensásveg í Reykjavík. Unnið er að því að finna starfseminni sameiginlegt húsnæði en slíkt er forsenda fullrar samþættingar og bestu nýtingar á þeim mannauði sem stofnanirnar búa við í dag. Veðurstofan rekur starfsstöðvar á Akureyri og Ísafirði og hefur starfsemi þeirrar síðarnefndu verið efld á undanförnum árum með umtalsverðum stuðningi stjórnvalda. Stofnunin nýtur einnig starfskrafta veðurathugunarmanna og gæslumanna með jarðskjálftamælum vítt og breitt um landið. Vatnamælingar ráku tímabundna starfsstöð á Egilsstöðum í tengslum við undirbúning og byggingu Kárahnjúkavirkjunar. Gert er ráð fyrir að hin nýja stofnun verði með starfsstöðvar á Ísafirði og Akureyri en sameining starfseminnar skapar bættar rekstrarlegar forsendur til að efla starfsemina þar og jafnvel reka fleiri starfsstöðvar utan höfuðborgarsvæðisins. Í ákvæði frumvarpsins til bráðabirgða kemur fram að bjóða skuli þeim starfsmönnum vatnamælinga Orkustofnunar og Veðurstofu Íslands sem eru í starfi við gildistöku laganna starf hjá hinni nýju stofnun með sömu ráðningarkjörum og áður giltu. Hæstv. forseti. Ég hef hér rakið meginefni frumvarpsins og ég legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir framsögu um frumvarpið um Veðurstofu Íslands. Þrátt fyrir að á sínum tíma hafi verið ágreiningur um ýmis atriði sem snertu frumvarp um Stjórnarráð Íslands hygg ég að enginn efnislegur ágreiningur hafi verið um samþættingu og sameiningu starfsemi Veðurstofunnar annars vegar og vatnamælinga hins vegar. Ég á ekki von á því að við umfjöllun um málið í umhverfisnefnd verði sérstakur ágreiningur um það atriði, grundvallarprinsippið á bak við það frumvarp sem hér liggur fyrir. Ég vil við 1. umr. láta koma fram að við fulltrúar Vinstri grænna í nefndinni áskiljum okkur að sjálfsögðu rétt til að hafa skoðanir á einstökum útfærsluþáttum sem hér er fjallað um. Það getur til að mynda lotið að þáttum eins og því sem ráðherra nefndi í framsögu sinni og varðar kostnaðargreininguna. Í ákvæðum til bráðabirgða er gert ráð fyrir fresti til ársins 2011 til að ljúka því verki. Ég mundi a.m.k. vilja fá frekari skýringar á því af hverju menn telja sig þurfa svo langan tíma til þess. Annað atriði getur lotið að því að gert er ráð fyrir að forstjóri Veðurstofunnar sé skipaður 1. ágúst 2008 en lögin taki gildi 1. janúar, stofnunin verði í raun og veru til samkvæmt þessum lögum 1. janúar 2009. Um slíkt prinsippatriði varð t.d. umræða við afgreiðslu varnarmálalaga þar sem utanríkismálanefnd lagði til að skipan forstjóra stofnunarinnar og stofnun stofnunarinnar félli saman samkvæmt lögum og taldi annað ekki góða stjórnsýslu. Mér finnst eðlilegt að farið verði yfir þessi atriði. Ég velti líka fyrir mér ákvæðum í 6. gr. um fagráð þar sem segir að heimilt sé að skipa fagráð til að vera forstjóra til ráðgjafar og ráðherra setji það í reglugerð. Í lögunum þarf að vera aðeins skýrar kveðið á um það hvert hlutverk slíks fagráðs eigi að vera, að það sé ekki algerlega sett í hendur á reglugerðargjafanum sem mun þá gera þessar tillögur að tillögu forstjóra Veðurstofunnar. Smáatriði eins og það hvað forstjóri stofnunarinnar heitir, þ.e. starfsheitið. Ég verð að viðurkenna að ég er svolítið íhaldssamur í þeim efnum. Veðurstofustjóri er prýðilegt starfsheiti en hér er lagt til að það verði forstjóri Veðurstofunnar. Það virðist vera lenska hjá ríkinu um þessar mundir að taka upp forstjóraheitið og væntanlega er það gert hér til samræmis við ýmislegt annað. En það má líka velta fyrir sér af hverju þarf að breyta því sem gott er. Einhver spurði í umræðum í gær: Af hverju þarf að gefa meðal eða lyf við því sem enginn sjúkdómur er? Mér finnst sjálfsagt að við förum aðeins yfir atriði af þessu tagi og verkefnalistann sem er ítarlegur. En í grundvallaratriðum held ég að um meginprinsipp frumvarpsins sé enginn sérstakur ágreiningur. En að sjálfsögðu er rétt að koma á framfæri almennum fyrirvara við það sem kann að koma fram í umfjöllun nefndar, í umsögnum umsagnaraðila o.s.frv.

Virðulegur forseti. Sem formaður umhverfisnefndar þakka ég hæstv. ráðherra fyrir framsögu í málinu og það frumvarp sem hún hefur lagt fram. Eins og fram hefur komið í því samkomulagi sem náðist um breytingar á verkaskiptingu í Stjórnarráðinu þá er flutningurinn á vatnamælingunum sá þáttur sem minnst hefur verið umdeildur og gott ef ekki er alger sátt um hann. Ég vænti þess, eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, að um umfjöllun málsins takist góð samstaða í nefndinni þó að einhverjar lítils háttar breytingar kunni að verða á einstökum útfærsluatriðum í meðförum nefndarinnar eins og gengur. Ég tel að það tækifæri sem felst í sameiningu á þessum tveimur þáttum gefi færi á því að auka og efla náttúruvaktina í landinu og að sinna þeim nýju verkefnum sem við okkur blasa í rannsóknum og breytingum á loftslagsmálum og þeim miklu verkefnum sem bíða okkar á því sviði. Það er því út af fyrir sig fagnaðarefni að þessir starfsþættir verði í framtíðinni sameinaðir, vatnamælingarnar og starfsemi Veðurstofunnar.

Hæstv. forseti. Það er ljóst að lengi hefur verið mikill áhugi fyrir að sameina þessar tvær stofnanir, vatnamælingar Orkustofnunar og Veðurstofu Íslands, og búa þar með til nýja stofnun, sterka vísinda- og rannsóknastofnun á sviði þeirra þátta sem lúta að jarðeðlisfræði eða eðli jarðarinnar - hvort sem það er jörð, loft, vatn, snjór eða annað, það eru verkefni þessarar stofnunar og ekki hefur verið neinn ágreiningur um þetta í ferlinu. Ég er þeirrar skoðunar að stofnun þessarar nýju stofnunar hafi verið afar vel unnin. Við létum fyrst gera þarfagreiningu undir stjórn fyrrverandi háskólarektors, Sveinbjörns Björnssonar, og starfshópurinn sem vann tillögur að nýrri stofnun, og jafnframt var frumvarpið unnið, starfaði mjög þétt og vel. Í honum sátu líka fulltrúar starfsmanna beggja stofnana, sem ég tel að skipti mjög miklu máli. Niðurstaðan var einróma úr þeim hópi og engar deilur um þær tillögur sem hér voru lagðar fram. Það var einungis eitt atriði sem stóð út af þegar málinu var skilað til mín, það var nýtt heiti hinnar nýju stofnunar og niðurstaðan varð sú sem er í frumvarpinu. Ástæða þess að lagt er til að ráðinn sér nýr forstjóri frá 1. ágúst og að ný stofnun verði til 1. janúar er einfaldlega sú að gefa nýjum forstjóra undirbúningstíma til að vinna sig inn í nýtt starf og nýja stofnun. Ég held að það sé gagnlegt og betra en að byrja algerlega á núllpunkti 1. janúar. Það kann að vera að fulltrúar í umhverfisnefnd hafi á því einhverja aðra skoðun en ég hygg að þetta sé ágætisfyrirkomulag. Fresturinn vegna kostnaðargreiningar er býsna langur eða til 2011. Það getur vel verið að þetta taki styttri tíma. Rekstrarþættir vatnamælinganna eru mjög vel kostnaðargreindir en eðli málsins samkvæmt hefur það ekki verið unnið með þeim hætti á Veðurstofunni þannig að það tekur tíma að gera þetta og það þarf að gera það almennilega og það getur vel verið að því verði lokið fyrr en á árinu 2011. Vegna athugasemda hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar um fagráðið til ráðgjafar þá er hugsunin auðvitað sú að þar sé vísindalegur grunnur, þar sé fagráð sem efli t.d. tengsl við háskólana í landinu og rannsóknir á þessu sviði. En það er fyllilega athugandi að skilja það ekki bara eftir í reglugerð að skilgreina betur hvað það eigi að gera eða hvernig það eigi að vinna. En ég treysti hv. umhverfisnefnd fyllilega til þess að ráða fram úr því eins og öðru og vonandi afgreiða frumvarpið fljótt og vel á vorþinginu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum er varða verðbréfaviðskipti. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ólíkum lagabálkum á sviði verðbréfaviðskipta. Í I. kafla frumvarpsins er að finna tillögur til breytinga á lögum nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti. Lög þessi öðluðust gildi 1. nóvember sl. Með lögunum voru m.a. innleidd í íslenskan rétt ákvæði svokallaðra MiFID- og gagnsæistilskipana. Breytingarnar sem felast í I. kafla frumvarpsins snúa allar að ákvæðum XIII. kafla laganna, um meðferð innherjaupplýsinga og viðskipti innherja. Lagt er til að ákvæðum XIII. kafla, auk þriggja ákvæða XIV. kafla um eftirlit með opinberri birtingu upplýsinga og miðlæga varðveislu, verði breytt til samræmis við ákvæði gagnsæistilskipunarinnar og VII.–IX. kafla laganna, sem byggja á gagnsæistilskipuninni. Heppilegt er að sömu reglur gildi um birtingu upplýsinga samkvæmt fyrrgreindum köflum laganna, enda gerir tilskipunin ekki greinarmun á verðmótandi upplýsingum, innherjaupplýsingum og öðrum reglulegum upplýsingum frá útgefanda að þessu leyti. Frumvarpið felur því í sér að útgefendur verðbréfa birti framvegis upplýsingar samkvæmt XIII. kafla laganna opinberlega, án milligöngu skipulegra verðbréfamarkaða eða markaðstorga fjármálagerninga, og sendi upplýsingarnar jafnframt til Fjármálaeftirlitsins, sem varðveitir þær í miðlægu geymslukerfi, sbr. 136. gr. laganna. Í II. kafla frumvarpsins er að finna tillögu til breytinga á 30. gr. laga nr. 30/2003, um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, um fjárfestingarheimildir verðbréfasjóða. Ákvæðið vísar til skilgreiningar laga um verðbréfaviðskipti á hugtakinu skipulegur verðbréfamarkaður. Eftir gildistöku nýrra laga um verðbréfaviðskipti og kauphallir síðastliðið haust er skilgreining þessa hugtaks þrengri en áður. Af þessu leiðir að verðbréfasjóðum er samkvæmt gildandi lögum ekki heimilt að eiga viðskipti á mörkuðum utan Evrópska efnahagssvæðisins, en það stangast á við verðbréfasjóðatilskipun Evrópusambandsins, nr. 85/611, með áorðnum breytingum. Ákvæði tilskipunarinnar voru tekin upp í íslenskan rétt með lögum nr. 30/2003. Ekki stóð til að takmarka fjárfestingarheimildir verðbréfasjóða með umræddum hætti við setningu nýrrar löggjafar á sviði verðbréfaviðskipta á síðasta löggjafarþingi. Af þeim sökum er í frumvarpi þessu lagt til að fjárfestingarheimildirnar verði sambærilegar því sem var fyrir 1. nóvember 2007 þegar nýja löggjöfin öðlaðist gildi. Í III. kafla frumvarpsins er lagt til að 10. gr. laga nr. 131/1997, um rafræna eignarskráningu verðbréfa, verði breytt á þá vegu að kauphallir öðlist rétt til þess að hafa milligöngu um eignarskráningar í verðbréfamiðstöð. Samkvæmt gildandi lögum hafa Seðlabanki Íslands, Lánasýsla ríkisins, viðskiptabankar og sparisjóðir, fyrirtæki í verðbréfaþjónustu og lánastofnanir aðrar en viðskiptabankar og sparisjóðir rétt til milligöngu um slíka eignarskráningu. Breyting sú er í frumvarpinu felst er í samræmi við þróun í norrænum rétti. Í IV. kafla frumvarpsins eru lagðar til breytingar á lögum nr. 110/2008, um kauphallir. Annars vegar er lagt til að tekið verði fram í 14. gr. laganna að kauphöll verði heimilt að hafa milligöngu um eignarskráningar í verðbréfamiðstöð. Hins vegar að mælt verði fyrir um að skýrsla stjórnar fylgi endurskoðuðum ársreikningi kauphallar til Fjármálaeftirlitsins skv. 16. gr. í stað ársskýrslu. Síðarnefnd breytingartillaga er til komin eftir ábendingu embættis ríkisskattstjóra og er í samræmi við ákvæði laga nr. 3/2006, um ársreikninga. Hæstv. forseti. Frumvarp þetta er til komið í kjölfar ábendinga markaðsaðila. Því er um að ræða mál, sem mikilvægt er að fram nái að ganga. Ég vænti þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. viðskiptanefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, nr. 64/2006. Núgildandi lög tóku gildi um mitt ár 2006 en með þeim voru innleidd ákvæði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 60/2005/EB. Féllu þá úr gildi eldri lög um aðgerðir gegn peningaþvætti, nr. 80/1993. Ísland hefur verið aðili að hinum alþjóðlegu FATF-samtökum frá árinu 1991 en skammstöfunin stendur fyrir Financial Action Task Force. Samtökin vinna að aðgerðum gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka og hafa ríki sem tekið hafa þátt í FATF-samstarfinu verið í fararbroddi þjóða á þessu sviði á síðustu missirum. Á alþjóðavettvangi hefur í ríkum mæli verið litið til starfsemi FATF og hún verið leiðandi. Til dæmis hafa tilskipanir Evrópusambandsins um peningaþvætti verið til samræmis við tilmæli FATF um þau mál. Árið 1990 gáfu FATF út fjörutíu tilmæli er varða aðgerðir gegn peningaþvætti. Eftir hryðjuverkin í Bandaríkjunum þann 11. september 2001 gáfu FATF út níu svokölluð „sérstök tilmæli“ en þau miða að því að koma í veg fyrir fjármögnun hryðjuverka. Með aðild sinni að FATF hefur Ísland skuldbundið sig til að samræma löggjöf sína og starfsreglur að tilmælum samtakanna. Einn hluti í starfsemi FATF er að framkvæma reglulega úttektir á framfylgni aðildarríkjanna við áðurnefnd tilmæli og gefa ríkjunum einkunnir sem mælikvarða á stöðu viðkomandi ríkis. Árið 2006 framkvæmdu samtökin úttekt á regluverki sem snýr að vörnum Íslands gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Í kjölfar úttektarinnar skilaði FATF umfangsmikilli skýrslu, haustið 2006, um stöðu Íslands í málaflokknum og kom Ísland nokkuð vel út úr þeirri úttekt. Þó voru tiltekin atriði sem FATF gerði athugasemdir við og betur mega fara. Íslandi voru gefin tvö ár til að gera úrbætur til samræmis við athugasemdirnar. Ráðgjafarnefnd, skipuð af viðskiptaráðherra, hefur á síðustu missirum starfað og leitað leiða til að vinna úr athugasemdum FATF. Í nefndinni eiga sæti fulltrúar frá dóms- og kirkjumálaráðuneyti, fjármálaráðuneyti, utanríkisráðuneyti, viðskiptaráðuneyti ásamt fulltrúum frá embætti ríkislögreglustjóra, Félagi fasteignasala, Félagi löggiltra endurskoðenda, Fjármálaeftirlitinu, Lögmannafélagi Íslands, Seðlabanka Íslands og Samtökum fjármálafyrirtækja. Á fundi FATF-samtakanna á hausti komandi ber Íslandi að gera grein fyrir þeim úrbótum sem íslensk stjórnvöld hafa gert til samræmis við þær athugasemdir sem fram komu í skýrslu FATF frá 2006. Mikilvægt er að góður árangur náist í þessari eftirfylgnisúttekt. Frumvarp þetta byggir á tillögum ráðgjafarnefndarinnar og breytingarnar sem í því felast miða að því að færa til betri vegar þau atriði sem FATF gagnrýndi og eru mikilvægur liður í því að trúverðugleiki og traust íslensks viðskiptalífs haldist. Vegna áðurnefndra athugasemda FATF mælir frumvarpið víða fyrir um skerptar áherslur frá gildandi lögum. Jafnframt er í frumvarpinu að finna tvenn nýmæli sem einnig hafa það að markmiði að taka mið af athugasemdum FATF. Annars vegar er um að ræða athugasemdir sem lúta að peninga- og verðmætasendingarþjónustu en FATF hefur gefið út sérstakt tilmæli um slíka þjónustu. FATF gagnrýnir í úttektarskýrslu sinni að íslensk lög geri hvorki kröfu um skráningu né að aflað sé leyfis til að mega starfrækja peninga- og verðmætasendingarþjónustu. Þá sé jafnframt ekki gerð krafa um eftirlit með starfsemi sem þessari og því séu engin viðurlagaákvæði í íslenskri löggjöf. Til að bregðast við athugasemdum FATF er í frumvarpinu lagt til að Fjármálaeftirlitið hafi eftirlit með því að einstaklingar eða lögaðilar sem í atvinnuskyni stunda gjaldeyrisviðskipti eða yfirfærslu peninga og annarra verðmæta fari að ákvæðum laganna, reglugerðum og reglum sem settar eru samkvæmt þeim. Lögð er til skráningarskylda hjá Fjármálaeftirlitinu fyrir starfrækslu gjaldeyrisskiptastöðva og peninga- og verðmætasendingarþjónustu. Jafnframt er skilgreint hvaða starfsemi það er sem fellur undir fyrrgreind hugtök. Hins vegar er sem nýmæli í frumvarpinu gerð tillaga um að Neytendastofa verði jafnframt eftirlitsaðili með því að þeir sem falla undir j-lið 1. mgr. 2. gr. núgildandi laga fari að ákvæðum laganna, reglugerða og reglna settra samkvæmt þeim en í gildandi lögum gegnir Fjármálaeftirlitið eitt eftirlitshlutverki. FATF gerði athugasemdir við það að þessir aðilar væru ekki nægilega upplýstir um skyldur sínar samkvæmt lögunum. Hér er um að ræða einstaklinga eða lögaðila sem í atvinnuskyni selja hluti sem greitt er fyrir með reiðufé, hvort sem viðskiptin fara fram í einni greiðslu eða fleiri sem virðast tengjast hver annarri, að fjárhæð 15.000 evrur eða meira miðað við opinbert skráð viðmiðunargengi hverju sinni. Mætti hér nefna söluaðila dýrrar vöru, t.d. þá sem selja skartgripi úr eðalmálmum og eðalsteinum og þá sem selja nýjar eða notaðar bifreiðar. FATF nefnir sérstaklega að þessir aðilar séu ekki nægilega upplýstir um þá skyldu að láta athuga gaumgæfilega öll viðskipti sem grunur leikur á að rekja megi til peningaþvættis eða fjármögnunar hryðjuverka. Jafnframt að þeim beri að tilkynna til lögreglu um viðskipti þar sem slík tengsl eru talin vera fyrir hendi. Eftirliti þessu þykir best fyrir komið hjá Neytendastofu og hefur stofnunin fallist á að taka það að sér en gert er ráð fyrir því að Neytendastofa setji nánari reglur um framkvæmd eftirlitsins. Hæstv. forseti. Ég tel ekki þörf á að lýsa frumvarpinu frekar efnislega en að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 146/1996, um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga. Lagafrumvarp þetta, sem samið er í viðskiptaráðuneytinu, er lagt fram til að taka af tvímæli um fullnægjandi lagastoð varðandi hæfniskröfur við löggildingu Neytendastofu á rafverktökum, m.a. í kjölfar umfjöllunar umboðsmanns Alþingis um mál á sviði rafmagnsöryggis. Er byggt á ákvæðum reglugerðar nr. 285/1998 um breytingu á reglugerð nr. 264 31. desember 1971 um raforkuvirki, með áorðnum breytingum, nánar tiltekið ákvæðum 1.4.7–9. Í síðastgreindum ákvæðum er að finna nánar tiltekin skilyrði fyrir A-löggildingu, sem er löggilding til rafvirkjunarstarfa við háspennuvirki, B-löggildingu, sem er löggilding til rafvirkjunarstarfa við lágspennuvirki, CA-löggildingu, sem er takmörkuð löggilding til rafvirkjunarstarfa við háspennuvirki, og CB-löggildingu, sem er takmörkuð löggilding til rafvirkjunarstarfa við lágspennuvirki. Er þar getið um kröfur til menntunar og starfsreynslu. Taka þyrfti þá skýrt fram með breytingu á frumvarpinu að í 4. tölulið viðkomandi greina yrði fjallað um sveinsbréf í rafvirkjun og auk þess próf í meistaranámi í rafvirkjun (sterkstraumssviði) frá viðurkenndum skóla eða jafngilda menntun að mati menntamálaráðuneytisins. Getur það opnað rafveituvirkjum leið til löggildingar enda hafi þeir áður aflað sér nauðsynlegrar viðbótarmenntunar. Að öðru leyti vísa ég í ákvæði frumvarpsins. Fjármálaráðuneytið telur að frumvarpið leiði ekki til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð verði það óbreytt að lögum. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að frumvarpið verði að lokinni þessari umræðu tekið til meðferðar í viðskiptanefnd.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa, sem er á þingskjali 841, 540. mál. Upphafið að því að ákveðið var að endurskoða núgildandi lög er að ákvæði var í fyrri lögum um að endurskoða skyldi lögin fyrir 1. janúar 2008. Hæstv. dómsmálaráðherra skipaði vinnuhóp í maí 2007 sem gera átti tillögur að breytingu á lögunum. Hópurinn skilaði dómsmálaráðherra í lok síðasta árs niðurstöðum sínum í formi heildarfrumvarps til nýrra laga auk skýringa. Þann 1. janúar á þessu ári fluttist forræði þessa mála, þ.e. er varða sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa, yfir til viðskiptaráðuneytisins og varð það úr að ég skipaði nýjan starfshóp til að leggja lokadrög að heildarfrumvarpi til laga um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa í ljósi þess að tímafresturinn um endurskoðunarákvæðið var liðinn. Hópurinn lauk störfum um miðjan mars og skilaði heildarfrumvarpi til nýrra laga nokkuð áþekkum þeim sem fyrri starfshópur hafði skilað. Mun ég hér á eftir rekja helstu þætti þessa frumvarps. Markmiðið með frumvarpinu er að gera viðskipti með fasteignir, fyrirtæki og skip trygg og örugg fyrir alla þá sem koma að slíkum viðskiptum. Að þau geti farið fram með greiðum og öruggum hætti fyrir jafnt kaupendur og seljendur. Fasteignaviðskipti eru oftar en ekki viðskipti með aleigu fólks og því er nauðsynlegt að löggjafinn marki skýra löggjöf í þessum efnum og er þetta frumvarp sérstaklega samið til að leggja áherslu á það. Þá er markmið þessa frumvarps jafnframt að tryggja þeim sem telja á sér brotið í fasteignaviðskiptum hraða málsmeðferð til þess að þeir geti fengið úrlausn sinna mála, en nánar verður einnig vikið að því hér á eftir. Í frumvarpinu er það nýmæli að sett er svokallað markmiðsákvæði í 1. gr. frumvarpsins til að undirstrika markmið laganna en með því er átt við að þeir sem hafa fengið einkarétt hjá hinu opinbera til að eiga milligöngu um viðskipti milli kaupenda og seljenda gæti hagsmuna þeirra beggja. Með þessu er það fest í lög að staða kaupenda og seljenda skuli lögð að jöfnu og hagsmuna þeirra beggja sé gætt. Er því skýrt að frumvarpinu er sérstaklega ætlað að tryggja neytendavernd. Í þessu ljósi hefur það verið rætt og því hreyft af sumum að skoða þá leið sem farin er t.d. sums staðar á Norðurlöndunum að bæði kaupanda og seljanda sé skylt að hafa með sér lögmenn þegar fasteignaviðskiptin eiga sér stað en starfshópurinn leggur það ekki til og sú leið er ekki lögð til í þessu frumvarpi en það er sjálfsagt að nefndin ræði það í störfum sínum eins og annað sem tengist frumvarpinu. Það nýmæli er einnig í lögunum að skýrt er að fasteignasali megi ekki fela öðrum í meira mæli en lögin segja til um og reglugerðir settar samkvæmt þeim að vinna þau störf sem löggildingin nær til, sbr. 1. mgr. 6. gr. frumvarpsins. Tilefni þess að ákveðið er að leggja slíkt til í þessu frumvarpi er að svo virðist sem nokkuð óljóst hafi verið hversu mikið af skyldum fasteignasalans hann geti framselt öðrum sem starfa í hans þágu og hversu mikið af þeim verkum hann hafi ekki heimild til að framselja. Hér er þó ekki verið að koma í veg fyrir að fasteignasali geti látið aðra vinna einföld verk, sbr. 2. mgr. 9. gr. frumvarpsins. Í þessari sömu grein er einnig tekið af skarið um að fasteignasali beri skaðabótaábyrgð á því tjóni sem þeir valda sem starfa í þágu fasteignasalans. Töluvert hefur verið rætt um það á síðustu missirum hve umfangsmikil verktaka í fasteignasölu er orðin og hvað sé réttlætanlegt að hver löggiltur fasteignasali hafi marga verktaka á sínum snærum til að annast ýmis störf á vegum fasteignasölunnar. Hefur að sjálfsögðu verið mikið um það rætt og deilt hvernig og hversu langt eigi að ganga til að setja þessu skorður og stemma stigu við þessari þróun og finna henni eðlilegan farveg. Ég held að hér sé lögð til nokkuð heppileg leið hvað þetta varðar. Það hefur verið óljóst og deilt um það hversu mikið af skyldum fasteignasalinn geti framselt. Hér er lagt til að ráðherra hafi reglugerðarheimild til að skilgreina það sérstaklega og hvernig þeim málum verði fyrir komið. Auðvitað stendur engum hugur til að banna fasteignasölum að ráða fólk til almennra starfa inni á fasteignasölum, það gefur augaleið. En það hefur borið á því og ýmsir hafa haldið því fram að fasteignasalar, einhverjir, hafi framselt of mikið af verkum sínum sem hinn löggilti fasteignasali ætti að hafa með að gera en það verður tekið á því í þessu lagafrumvarpi og þær deilur ættu að vera niður settar nái þetta frumvarp fram að ganga þar sem viðskiptaráðherra getur og mun setja reglugerðarheimild þar sem sérstaklega er til þess tekið hvaða störfum fasteignasalinn getur látið aðra sinna. Hér er um að ræða aleigu flestra, ævisparnað þorra Íslendinga, og þessi viðskipti skipta gríðarlega miklu máli og þess vegna ber hér að gæta ýtrustu neytendaverndar til að koma í veg fyrir að fólk lendi í tjóni út af einhverju sem þessu tengist: Þess vegna held ég að það sé líka töluvert framfaraskref sem hér er lagt til og ég nefndi áðan að það sé fest í lög að staða kaupenda og seljenda skuli lögð að jöfnu og hagsmuna beggja gætt til hins ýtrasta. Hér er gerð er tillaga í IV. kafla frumvarpsins að lögfest verði sérstök kærunefnd um málefni fasteignasala. Það er líka mjög mikil réttar- og neytendabót nái þessi kærunefnd fram að ganga. Fram kemur í athugasemdum við frumvarpið að gert er ráð fyrir að kaupendur og seljendur fasteigna eða viðskiptamenn fasteignasala geti borið undir kærunefndina ágreining um þóknun og skaðabótaskyldu og aflað álits hennar um ágreiningsefnið. Lagt er til að kærunefndin verði vistuð hjá Neytendastofu. Hér er um að ræða mjög mikilvægan þátt en nokkuð hefur verið um það rætt að leiðir þeirra sem telja sig hafa farið halloka vegna slíkra viðskipta séu langar og því er lagt til að sett verði á fót sérstök kærunefnd og með því megi stytta málshraðann verulega og þeir sem þurfi að leita leiða til að fá málum sínum sinnt eigi miklu greiðari leið en áður. Í frumvarpinu er í d-lið 3. gr. tillaga um breytingar á fyrirkomulagi á menntun fasteignasala. Eins og fram kemur í skýringum með greininni er gert ráð fyrir því að reglur um menntun fasteignasala verði felldar að löggjöf um menntun á háskólastigi. Háskólar geta, ef frumvarpið nær fram að ganga, skipulagt nám fyrir fasteignasala en það skal þó vera 90 staðlaðar námseiningar og er viðskiptaráðherra heimilt að setja reglugerð til að mæla fyrir um framkvæmd og tilhögun þess náms. Með 90 einingum eða samkvæmt ETCS-einingum er átt við ígildi 45 eininga sem almennt hefur verið miðað við hér á landi í háskólanámi eða sem samsvarar um eins og hálfs árs háskólanámi eða þriggja anna. Því er ekki lagt til að lengd eða umfangi námsins verði breytt frá því sem núna er. Ekki verður lengur skylduaðild að Félagi fasteignasala, nái frumvarpið fram að ganga. Fyrir því eru ástæður sem raktar eru nánar í skýringum með frumvarpinu en umboðsmaður Alþingis tók fyrir nokkru til athugunar að eigin frumkvæði skylduaðild að félaginu og hvort hún stæðist ákvæði stjórnarskrár Íslands um félagafrelsi, samanber niðurstöðu umboðsmanns Alþingis nr. 4225/2004. Umboðsmaður komst að þeirri niðurstöðu þegar lög um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa voru tekin til meðferðar á Alþingi árið 2004 að vafi léki á því hvort þau verkefni Félags fasteignasala sem kveðið er á um í lögunum stæðust skilyrði sem 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar setti, þ.e. að skylduaðild væri nauðsynleg til að Félag fasteignasala gæti sinnt lögmætu hlutverki vegna almannahagsmuna eins og fram kemur í athugasemdum með þessu frumvarpi. Umboðsmaður Alþingis vakti athygli dóms- og kirkjumálaráðherra á álitinu. Það var niðurstaða starfshópsins sem ég skipaði og sem hæstv. dómsmálaráðherra skipaði þar áður að ekki sé lagalegur grundvöllur fyrir því að skylda fasteignasala til þess að gerast aðilar að félaginu. Fyrir því sé ekki stjórnarskrárleg heimild. Í þessu frumvarpi er einnig gert ráð fyrir því að eftirlitsgjald fasteignasala lækki úr 100.000 kr. í 80.000 kr. á ári en talsverðar fjárhæðir hafa safnast í sjóði eftirlitsnefndar fasteignasala. Er því einnig gert ráð fyrir því, eins og fram kemur í skýringum með 19. gr. frumvarpsins, að fasteignasalar greiði ekki eftirlitsgjald vegna áranna 2008 og 2009 og fái þannig til baka það eftirlitsgjald sem þeir hafa greitt umfram kostnað. Virðulegi forseti. Ég tel að hér sé um að ræða mjög þýðingarmikið frumvarp sem muni stuðla að öruggari fasteignaviðskiptum og tryggja neytendur miklu betur en nú er í slíkum viðskiptum. Undanfarin ár hafa verið gerðir um 14.000–15.000 kaupsamningar um fasteignir hér á landi og ekki þarf að tíunda hversu mikilvægt það er að allt fari fram eftir skýrum reglum og ekki sé deilt um heimildir og fyrirkomulag á þessu sviði. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. viðskiptanefndar til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hæstv. viðskiptaráðherra að það frumvarp sem hér er lagt fram sé að mörgu leyti til bóta. Til að mynda er mjög gott að felld skuli niður skylduaðild að Félagi fasteignasala sem er óeðlilegt fyrirbrigði í lögum. Þá er sett hér ákveðin ákvæði og sniðnir af þeim lögum sem í gildi eru ákveðnir annmarkar og það er allt til góða. Hins vegar er spurning um ýmis atriði með tilliti til þess hvernig reynslan hefur verið. Í fyrsta lagi var mjög gott þegar tekin var upp sérstök starfsábyrgðartrygging fyrir fasteignasala. Á þá starfsábyrgðartryggingu hefur reynt í mörgum tilvikum og það hefur sýnt sig að það var tvímælalaust nauðsyn að hafa slíka tryggingu í gildi eins og reyndar gagnvart ýmsum öðrum starfsstéttum. Svo er spurning hvort setja eigi einhverja aðra og flóknari umgjörð um þessa starfsemi viðskiptalífsins en margar aðrar. Eins og hæstv. viðskiptaráðherra gat um áðan að hafa verið gerðir á undanförnum árum milli 14.000 og 15.000 kaupsamningar um fasteignir. Í undantekningartilvikum, það eru mjög fáir samningar, hefur reynt á ábyrgð eða skyldur fasteignasala þannig að það verður að líta til þess, miðað við þann fjölda samninga sem um er að ræða, að hér sé um tiltölulega trygg viðskipti að ræða og þarna hafi tekist vel til og lagaumgjörðin um þessa starfsemi sé góð. Hins vegar er spurning hvort þetta sé gert með fullnægjandi hætti því að eins og hæstv. ráðherra gat um þá er það alveg rétt að hér er iðulega um lífssparnað einstaklinga að ræða, þannig að setja verður þann lagaramma að þeir sem koma að málum séu bundnir með þeim hætti að þar sé gætt öryggis kaupanda og seljanda í hvívetna. Ýmis atriði í frumvarpinu orka þó tvímælis. Til dæmis spurningin um það hvort setja eigi ákveðna takmörkun um það að fasteignasali sjálfur skuli eiga fasteignasölu. Af hverju á hann að þurfa að eiga fasteignasölu? Er ekki nægjanlegt að hann starfi hjá fyrirtæki sem hefur leyfi og hann fullnægi öllum skilyrðum en hann þurfi hvorki að vera meirihlutaeigandi né hluthafi í sjálfu fyrirtækinu? Er ekki æskilegt að það séu stærri einingar sem sinni þessum hlutum? Af hverju á þá að skylda fasteignasalann til þess að vera eigandi að fyrirtækinu? Þetta er eitt atriðið sem mér finnst hljóta að koma til skoðunar, hvort verið sé að gera rétt hvað þetta varðar. Að öðru leyti finnst mér líka vera spurning um söluyfirlitið, að það sé of lítið gert með ábyrgð seljandans sjálfs á þeim upplýsingum sem fram koma í söluyfirliti. Nú gilda ákveðnar reglur um kaup og sölu fasteigna hvað varðar upplýsingaskyldu seljanda og það skiptir mjög miklu máli að ekki sé dregið úr þeirri skyldu seljenda að veita upplýsingar og að skyldur séu lagðar á fasteignasala umfram það sem eðlilegt er. Þess vegna hefði ég talið nauðsynlegt að breyta ákvæði 11. gr. á þann veg að það væri skýrt tekið fram að seljandi bæri ábyrgð á þeim upplýsingum sem hann þekkir til og veitir fasteignasalanum, þannig að áritun hans þyrfti að koma til á söluyfirlitinu á sama hátt og kveðið er á um í 11. gr. að áritun kaupanda eigi að koma fram um að söluyfirlitið hafi verið borið undir hann. Vegna þess að það er jú alltaf þannig að sá sem selur eignina verður að bera ábyrgð á því sem hann gerir og það á aldrei að varpa ábyrgðinni yfir á einhvern annan. Fasteignasalinn er milliliður og það er löggjafans að gæta þess að um þann millilið gildi skýrar lagareglur þannig að hann uppfylli skyldur sínar, sé til þjónustu og afli nauðsynlegra upplýsinga og veiti eðlilegar upplýsingar en umfram það er óeðlilegt að leggja á hann einhverjar skyldur sem kaupandi og seljandi eiga í raun réttu að bera. Í lokamálsgrein 13. gr. er reyndar vikið að skyldu seljanda til að veita upplýsingar og þá er spurningin um þær upplýsingar sem seljandi ber raunverulega ábyrgð á. Í 15. gr. er spurning varðandi upplýsingar um fasteignina, hvort nauðsynlegt sé að hafa hreinlega víðtækari ákvæði um bannreglu við því að fasteignasali eða þeir sem vinna við fasteignasölu selji aðilum sem eru tengdir þeim eða skyldir. Þar er um eitt viðkvæmasta atriðið að ræða sem komið hefur upp að þarna getur verið veruleg hætta á ferðum. Það er líka spurning varðandi lokaákvæði 16. gr. um það að fasteignasali skuli gæta þess að ekki séu settir ósanngjarnir eða óeðlilegir kostir í samningum. Í sumum tilvikum er það nú svo að fasteignakaupendur vilja kaupa þó að óeðlilegir kostir séu settir þannig að spurningin er hvort fasteignasalinn skuli þá geta þess að hann telji eðlilegra að fara að með öðrum hætti en beri ekki ábyrgð á þeim löggerningi sem báðir aðilar vilja umfram allt að gangi fram. Til að stytta mál mitt vil ég geta aðeins um eitt atriði. Það er varðandi eftirlitsnefnd með störfum fasteignasala. Ég tel að hér sé verið að fara flókna og dýra leið og því velti ég fyrir mér, miðað við það að vista á kærunefnd í málefnum fasteignasala, samanber 26. gr. frumvarpsins, hjá Neytendastofu, hvort ekki sé eðlilegt að skjóta styrkari stoðum undir Neytendastofu og fela henni víðtækara eftirlit en hún hefur í dag, að fela Neytendastofu hreinlega að hafa það eftirlit sem þarna er verið að fela sérstakri eftirlitsnefnd. Að mörgu leyti hefði mér fundist eðlilegra fyrst ríkisvaldið er á annað borð að setja þessar reglur að fela Neytendastofu að annast þetta eftirlit til að gæta þess þá sérstaklega að öryggi neytandans sé tryggt í þessum viðskiptum. Að öðru leyti lýsi ég ánægju minni með frumvarpið og vænti þess að viðskiptanefnd takist að vinna hratt og vel að afgreiðslu þessa frumvarps áður en þingi verður slitið í vor.

Virðulegi forseti. Til að stytta mjög mál mitt, af því að hér er að hefjast umræða utan dagskrár, þakka ég hv. þingmanni fyrir mjög glöggar og gagnlegar ábendingar um hin ýmsu ákvæði frumvarpsins sem vert er að skoða vandlega í nefndinni. Hér er um að ræða mjög flókið mál sem eins og ég sagði tveir starfshópar á vegum tveggja ráðuneyta unnu að. Ég tel að hér hafi í grófum dráttum náðst mjög skynsamleg niðurstaða sem eigi að verða til þess að lokum að stórbæta neytendavernd kaupenda að húsnæði og bæta öll viðskipti með fasteignir á Íslandi og er hægt að læra mikið af reynslu síðustu ára í þeim efnum. Að sjálfsögðu var deilt um stór mál eins og heimildir til verktöku og annað og við komumst að þeirri niðurstöðu að setja um það sérstakar og skýrar reglur í reglugerð á vegum ráðherra, gangi frumvarpið fram. Og svo hin ýmsu atriði sem varða kærunefnd og félagsaðild og fleira, eins og hv. þingmaður nefndi og kom með mjög fínar ábendingar um, sem allar er vert að skoða eins og um kærunefnd, Neytendastofu og fleira. Ég þakka honum fyrir það innlegg og efast ekki um að það verði skoðað af mikilli vandvirkni í viðskiptanefnd sem vonandi tekst að afgreiða málið fyrir vorið. Það er mjög mikilvægt að klára þetta stóra mál og eyða ýmiss konar óvissu sem er á fasteignasölumarkaði og bæta lagaumhverfið verulega eins og við höfum orðið áskynja um að þarf að gera eftir mikil fasteignaviðskipti á síðustu árum.

Virðulegi forseti. Við Íslendingar setjum markið hátt þegar heilbrigðisþjónustan er annars vegar, við viljum geta gengið að góðri þjónustu vísri þegar þörf krefur. Það er jafnframt samstaða meðal allra stjórnmálaflokka að heilbrigðisþjónustan eigi að mestu að vera greidd af opinberu fé. Í nýrri skýrslu OECD um Ísland er sérstaklega fjallað um hvernig auka megi hagkvæmni í rekstri íslenska heilbrigðiskerfisins. Þess ber fyrst að geta að OECD gefur árangri og gæðum íslenskrar heilbrigðisþjónustu mjög góða einkunn og í skýrslunni segir jafnframt að heilbrigðisástand þjóðarinnar sé öfundsvert. Það kemur í sjálfu sér ekki á óvart. Allir helstu mælikvarðar á gæðum íslenskrar heilbrigðisþjónustu eru okkur í hag þó að vissulega séu ákveðnir þekktir vankantar. Árangur íslenskrar heilbrigðisþjónustu ber annars vegar að þakka menntunarstigi íslenskra heilbrigðisstarfsmanna sem er með því hæsta sem gerist og hins vegar forgangsröðun stjórnvalda og áherslum á að heilbrigðisþjónustan sé í fremstu röð. Við segjum stundum að íslensk heilbrigðisþjónusta sé sú besta í heiminum. Við erum nokkuð nálægt því en þó ekki á toppnum. Í skýrslu sinni frá árinu 2000 um mat á árangri heilbrigðiskerfa í löndum heims setur Alþjóðheilbrigðismálastofnunin okkur í 15. sæti meðal 190 þjóða. Þessi árangur er í raun mjög góður. Þar var Íslandi raðað litlu ofar en Bretlandi en þar hefur reyndar heilbrigðisþjónustan legið undir ámæli á síðustu árum af ýmsum sökum. Heilbrigðisþjónusta í Noregi var í 11. sæti en önnur Norðurlönd á bilinu 23.–34. sæti. Við getum vel við unað en við höfum tækifæri og efni til að gera betur. Í skýrslunni kemur m.a. fram að framlag til heilbrigðismála segir ekki alla söguna um gæði og árangur heilbrigðisþjónustunnar. Bandaríkin og Kúba eru einna skýrasta dæmið um það. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin metur stöðu heilbrigðiskerfa þessara þjóða á svipuðu róli eða í kringum 40. sæti en gríðarlegur munur er á kostnaði við heilbrigðiskerfi milli landanna tveggja. Kúba ver til að mynda rúmum 6% af landsframleiðslu eða 220 dollurum á mann en Bandaríkin verja um 25% af landsframleiðslu sinni og um 6 þúsund dollurum á mann á ári til heilbrigðisþjónustu. Þarna er ólíku saman að jafna í kostnaði en árangur svipaður að mati Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Í ljósi þess að Ísland er í 3. sæti meðal þjóða hvað varðar opinber framlög til heilbrigðisþjónustunnar og á sama tíma ein yngsta þjóðin meðal vestrænna ríkja er ljóst að við eigum að geta gert enn betur. Við eigum að geta nýtt fjármagn sem við setjum til heilbrigðismála betur en við gerum í dag án þess þó að vega að gæðum þjónustunnar og grundvallarhugmyndum um jafnræði þegnanna varðandi aðgengi, gæði og kostnað. Um það fjallar skýrsla OECD um heilbrigðismál sem hér er til umræðu. OECD bendir á að við greiðum heilbrigðisþjónustuna háu verði og að óbreyttu stefni kostnaðurinn í 15% af landsframleiðslu á næstu áratugum en er núna í rúmlega 9%. Kostnaður við heilbrigðisþjónustu hér á landi er 40% hærri en meðaltal OECD en landsframleiðsla er 25% yfir meðaltali OECD. OECD hvetur okkur til að auka skilvirkni og hagkvæmni í kerfinu og bendir m.a. á aukið samstarf við einkaaðila um rekstur þjónustunnar og að auka samkeppni, breyta fjármögnun, auka greiðsluþátttöku sjúklinga, m.a. á sjúkrahúsum, án þess þó að fórna jöfnum rétti allra til þjónustu. Stjórnarandstaðan mun örugglega spyrja í umræðunni hér í dag hvort það sé nokkur ástæða til að breyta skipulagi þjónustunnar fyrst við erum tiltölulega ánægð með hana. Það er röng nálgun og byggir á afturhaldssemi. Heilbrigðisþjónusta sem ekki er í stöðugri þróun staðnar. Við eigum að keppast við að gera góða heilbrigðisþjónustu enn betri og við eigum að stuðla að betri nýtingu fjármuna til hennar með nauðsynlegum skipulagsbreytingum. Þar eigum við m.a. að taka mið af íslenskum rannsóknum og samanburði við aðrar þjóðir eins og gert er í OECD-skýrslunni til þess að sníða af þá vankanta sem við þekkjum. OECD bendir m.a. á að hjúkrunarrými fyrir aldraða eru of mörg og heimaþjónusta við þann aldurshóp vanþróuð. Í skýrslunni er jafnframt bent á að svigrúm er til hagræðingar í sjúkrahússrekstri. Við vitum hvar skórinn kreppir og heilbrigðisstarfsfólk er reiðubúið að taka þátt í þeim breytingum sem gera þarf. Á sama tíma og tækni og þekkingu í heilbrigðisþjónustu hefur fleygt fram á síðustu áratugum hefur skipulag hennar tekið litlum breytingum. Við erum með mjög miðstýrt heilbrigðiskerfi. Það byggir á þungu stjórnkerfi sem er að mestu ríkisrekið. Reyndar bendir OECD á það í samanburði við aðrar vestrænar þjóðir að íslensk heilbrigðisþjónusta er óvenjulega miðstýrð og enn hafi verið hert á miðstýringu með þeim breytingum sem gerðar hafa verið á síðustu árum. Með þessu skipulagi veitum við ekki heilbrigðisstarfsfólki nægilegt svigrúm til sjálfræðis til að nýta þekkingu sína og reynslu í þágu sjúklinganna. Á það benda m.a. mannauðsrannsóknir sem sýna að starfsánægja meðal ríkisstarfsmanna er einna minnst á heilbrigðisstofnunum. Af þessum ástæðum varpa ég fram spurningum til hæstv. heilbrigðisráðherra: Hvernig hyggst hann bregðast við ábendingum OECD varðandi íslenska heilbrigðisþjónustu? Hvaða áhrif hafa þær á áform ríkisstjórnarinnar um kerfisbreytingar í heilbrigðisþjónustu sem lýst er í stjórnarsáttmálanum?

Virðulegi forseti. Rétt er að í skýrslu OECD kemur fram þegar íslensk heilbrigðisþjónusta er skoðuð í alþjóðlegum samanburði OECD að hún færir landsmönnum afburða árangur á mörgum sviðum. Ísland kemur mjög vel út miðað við alla mælikvarða sem notaðir eru til að mæla heilbrigðisþjónustu. Þessi frábæri árangur kostar vissulega sitt svo sem sjá má þegar við skoðum opinber útgjöld til heilbrigðisþjónustu á mann. Miðað við árið 2005 erum við Íslendingar þar í 4. sæti meðal OECD-ríkja. Þegar litið er til heildarútgjalda í heilbrigðisþjónustu erum við í 6. sæti. Hér erum við reyndar komin að hinni hlið málsins og hún er þessi: Á sama tíma og við erum í 4. sæti hvað varðar opinber útgjöld til heilbrigðismála á mann, í 4. sæti fyrir árlegan vöxt heilbrigðisútgjalda á mann og í 4. sæti hvað varðar fjölda langlegurýma á hverja þúsund íbúa sem náð hafa 65 ára aldri, erum við á meðal yngstu þjóða innan OECD. Í þessu felst vissulega áskorun til okkar sem förum með yfirstjórn heilbrigðismála í landinu. Með hliðsjón af frábærum árangri og miklum gæðum heilbrigðisþjónustunnar en ungum aldri þjóðarinnar hljótum við að spyrja okkur: Hvernig eigum við að tryggja og viðhalda þeim gæðum heilbrigðisþjónustunnar sem við fáum notið í dag þannig að kynslóðir framtíðarinnar fái notið þess sama? Hv. 7. þm. Reykv. s. spyr: Hvernig hyggst heilbrigðisráðherra bregðast við ábendingum OECD? Hvaða áhrif hafa þær á áform ríkisstjórnarinnar um kerfisbreytingar á heilbrigðisþjónustu sem lýst er í stjórnarsáttmálanum? Eins og flestum hér er eflaust kunnugt var mörkuð afar skýr stefna í heilbrigðismálum við myndun núverandi ríkisstjórnar. Þar kemur m.a. fram að veita skuli heilbrigðisþjónustu á heimsmælikvarða. Þá á að kostnaðargreina heilbrigðisþjónustuna og taka upp blandaða fjármögnun þar sem fjármagn fylgir sjúklingum. Þannig fái heilbrigðisstofnanir fjármagn í samræmi við þörf og fjölda verka. Skapa á aukið svigrúm til fjölbreytilegri rekstrarforma í heilbrigðisþjónustunni, m.a. með útboðum og þjónustusamningum en jafnframt að tryggja aðgang allra óháð efnahag. Virðulegi forseti. Ég vil minna á að þessi stefnuyfirlýsing ríkisstjórnar var samþykkt í maí 2007. Skýrsla OECD kemur út í lok febrúar sl. Ekki er annað að sjá en að í stefnumörkun ríkisstjórnarinnar eins og hún var ákveðin fyrir um ári síðan megi finna viðbrögð ríkisstjórnarinnar við flestum ábendingum OECD þó að þær hefðu reyndar komið síðar. Svar mitt við spurningu hv. þingmanns er í stuttu máli þetta: Skýrsla OECD styður mjög vel við áform ríkisstjórnarinnar um kerfisbreytingar í heilbrigðisþjónustunni. Í lok skýrslu OECD eru settar fram átta beinar ábendingar til íslenskra stjórnvalda í þessum efnum. Tvær þessara ábendinga lúta að styrkingu ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu þar sem stjórnvöld eru hvött til þess að styrkja samningagerð ríkisins, stjórnun samninga og eftirfylgni annars vegar og að koma á kostnaðargreiningu heilbrigðisþjónustunnar og blandaðri og afkastatengdri fjármögnun hins vegar. Að þessu er nú unnið innan heilbrigðisráðuneytisins og mun frumvarp til laga þar um verða lagt fyrir þingið á allra næstu dögum. Ein ábending lýtur að því að skapa svigrúm fyrir meiri fjölbreytni í rekstri. Markvissari samningagerð og styrking á hlutverki ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustunnar mun vissulega gera ríkið betur í stakk búið til að opna fyrir meiri fjölbreytileika í rekstri heilbrigðisþjónustunnar, þó þannig að þarfir og hagsmunir notenda og skattgreiðenda séu þar ávallt tryggðir. Önnur ábending snýr að greiðsluþátttöku notenda þar sem hvatt er til endurskoðunar og jafnvel aukinnar greiðsluþátttöku notenda fyrir þjónustuna en þó þannig að tekið sé tillit til áhrifa greiðsluþátttöku notenda á jöfnun. Eins og þingmenn vita er starfandi nefnd undir forustu hv. þm. Péturs Blöndals þar sem þessi mál eru nú í heildstæðri skoðun. OECD hvetur til þess að dregið verði úr notkun sjúkrahúsa og hjúkrunarrýma en að þjónusta í heimahúsum verði efld þess í stað. Stjórnmálamenn og fagaðilar hafa um áratuga skeið rætt um að sameina þessa tvo þjónustuþætti á eina hendi en samhæfing og þjónusta milli þessara kerfa er nú bæði kostnaðarsöm og tímafrek. Að svo miklu leyti sem þessi þáttur þjónustunnar er á forræði heilbrigðisráðuneytisins vil ég vekja athygli á því að ég hef lagt mig fram um að efla samstarf á milli hinnar svokölluðu heimaþjónustu sveitarfélaganna og heimahjúkrun. Heilbrigðisráðuneytið og velferðarráð Reykjavíkurborgar hafa frá því í haust, með hléi reyndar, unnið að útfærslu leiða til að efla heimahjúkrun og heimaþjónustu í Reykjavík og unnið er að þessu með fleiri sveitarfélögum á landinu. Í skýrslu OECD er hvatt til þess að leitað verði leiða til að lækka lyfjaverð með því að auka samkeppni og notkun samheitalyfja og gera breytingar á greiðsluþátttöku. Eins og flestum ætti að vera kunnugt var það eitt mitt fyrsta verk sem ráðherra að leita leiða til að auka frelsi og samkeppni á lyfjamarkaði. Nefnd sú sem ég vísaði í áðan og hefur greiðsluþátttöku notenda til endurskoðunar hefur sett lyfjamál í forgang og má búast við tillögum hennar í næstu viku. Þá var samþykkt tillaga mín á fundi norrænna heilbrigðisráðherra sl. haust um að vinna að því að koma á sameiginlegum lyfjamarkaði á Norðurlöndum þar sem því verður við komið. Markmiðið er m.a. að freista þess að efla samkeppni á lyfjamarkaði með því að auka viðskipti með lyf á milli landa. Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað stórt verkefni sem fram undan er og heildarárangur af þessum aðgerðum skilar sér aftur á móti til lengri tíma, ekki einungis til skemmri. 

Herra forseti. „Heilsufar Íslendinga er öfundsvert.“ Þannig hefst niðurstöðukafli skýrslu OECD, IV. kaflinn, sem fjallar um heilbrigðismál. Já, svo sannarlega, við stöndum okkur vel samkvæmt öllum þeim mælikvörðum sem þar er beitt. Niðurstaða skýrslunnar er: Gott heilbrigðiskerfi sem skilar mælanlegum árangri, betri lífslíkur, meiri lífsgæði, fyrsta flokks heilbrigðisþjónusta, vel menntaðir heilbrigðisstarfsmenn. Í öðru lagi er niðurstaða skýrslunnar sú að við fylgjum Skandinavíu þegar kemur að útgjaldamælingu, notum 9–9,5% af vergri þjóðarframleiðslu til heilbrigðismála. Við fylgjum þeim líka í útgjöldum á mann, lendum þar á milli Noregs annars vegar og Svíþjóðar og Danmerkur hins vegar. Útgjöld ríkisins til heilbrigðismála teljast nú 7,7% af landsframleiðslu en eins og ég sagði áðan eru heildarútgjöldin 9,5%. Þessi mismunur, 17%, er það sem sjúklingar greiða beint úr buddunni og sú tala hefur því miður farið hækkandi. OECD bendir á að eðlilega þurfi að gæta fyllsta aðhalds í útgjöldum til heilbrigðismála ekki síður en við annars konar ríkisútgjöld. Hverjar eru tillögur OECD? Að afnema hömlur á þjónustu einkaaðila, opna fyrir samkeppni í heilbrigðisþjónustu, koma á kostnaðarþátttöku sjúklinga þar sem hún er ókeypis nú eins og er á sjúkrahúsunum, og forgangsraða í heilbrigðisþjónustu. Við vinstri græn segjum nei takk við þessum „trakteringum“ frá OECD alveg eins og við segjum nei takk við því að taka húsnæðisþáttinn út úr vísitölunni, taka ríkisábyrgð af lánum Íbúðalánasjóðs, selja orkuframleiðslu Landsvirkjunar og krefjast frekari undanþágna til stóriðju - eins og OECD-skýrslan gerir tillögu um öðrum í köflum. Okkar svar er þetta: Til þess að viðhalda góðu heilbrigðiskerfi sem mismunar ekki einstaklingum eftir efnahag og búsetu þarf að efla forvarnir á öllum sviðum, 

Herra forseti. Ábendingar OECD í heilbrigðismálum skipta okkur miklu máli. OECD hefur beint sérstakri hvatningu til Íslands hvað þetta varðar. Það sem OECD leggur meðal annars áherslu á er aukinn einkarekstur og styrkara kaupendahlutverk í heilbrigðisþjónustu sem er einmitt það sem þessi ríkisstjórn vill gera að ákveðnum skilyrðum uppfylltum eins og að aðgangurinn að þjónustunni sé óháður efnahag eins og við höfum margrætt í þingsalnum. OECD leggur einnig til að áhersla verði aukin á heilsugæsluna sem fyrsta viðkomustað og það er sömuleiðis markmið þessarar ríkisstjórnar. Aukin heimaþjónusta er jafnframt í hvatningarorðum OECD og það er skemmst frá því að segja að fjármagn í heimahjúkrun á Íslandi á að þrefaldast á þremur árum þannig að þarna erum við einnig á réttri leið. Samkeppni á lyfjamarkaði er sömuleiðis atriði sem OECD dregur fram og einmitt núna liggur fyrir frumvarp á þingi sem hefur það að markmiði. Það er því ljóst að ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks og hæstv. heilbrigðisráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson eru að gera margt af því sem sérfræðingar OECD mælast til að við gerum. Íslenska heilbrigðiskerfið er gott. Það er líka dýrt, sérstaklega í ljósi þeirrar staðreyndar að íslenska þjóðin er ein sú yngsta í Evrópu. Þá staðreynd verðum við að viðurkenna. Það eru hins vegar fjölmörg tækifæri til að gera gott kerfi enn betra, en til að ná því markmiði megum við ekki vera föst í kreddum heldur verðum við að nálgast breytingar með opnum huga þar sem réttlæti er tryggt.

Hæstv. forseti. Heilbrigðiskerfi okkar telst félagslegt heilbrigðiskerfi. Það sem einkennir það er að þjónustugjöld sjúklinga eru lítil og lögð er áhersla á að tryggja öllum þegnum samfélagsins jafnan aðgang. Í OECD-skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Heilbrigðisástand er mjög gott, en kerfið er dýrt sem bendir til að auka þurfi hagkvæmni í ráðstöfun fjármuna.“ Það er ánægjulegt fyrir okkur framsóknarmenn sem höfum stýrt þessu kerfi síðustu 12 árin að fá þessa einkunnagjöf: Heilbrigðisástand er mjög gott. En síðan segir: Kerfið er dýrt. Ekki skal ég hafa á móti því að draga úr kostnaði ef það næst fram án þess að skerða þjónustu, en það er alls ekki það sem sjálfstæðismenn og Samfylking tala um. Það er verið að tala um að búa til milliliði í kerfið sem komi inn í það á viðskiptalegum forsendum. Það var stigið mikilvægt skref til hagræðingar þegar ákveðið var í tíð Ingibjargar Pálmadóttur sem heilbrigðisráðherra að sameina Landspítalann og Borgarspítalann. Hagkvæmnin sem af þessu hlýst er ekki komin fram að fullu á meðan uppbyggingunni við Hringbraut er frestað af hálfu heilbrigðisráðherra af óskiljanlegum ástæðum. Hvert ár sem frestað er að sameina spítalana við Hringbraut kostar ríkissjóð eina 3 milljarða. Hæstv. forseti. Íslenska heilbrigðiskerfið stendur á krossgötum. Það hefur ríkt almenn sátt um það í landinu að hér sé rekið félagslegt heilbrigðiskerfi þar sem hið opinbera hefur mikilvægu hlutverki að gegna. Fram undan er í besta falli óvissa en ef til vill bylting undir forustu Sjálfstæðisflokksins og með stuðningi Samfylkingar.

Virðulegur forseti. Það kemur fram í þessari skýrslu að við séum öfundsverð af stöðu heilbrigðismála á Íslandi og þjónustan í hæsta gæðaflokki. Það er varla hægt að fá betri einkunnagjöf frá alþjóðlegum aðila sem hefur tekið út heilbrigðiskerfið og borið það saman við önnur lönd. Varnaðarorðin sem fram komu í skýrslunni eru þau að kostnaður við kerfið muni vaxa mjög mikið á næstu 45 árum, þ.e. úr 9,5% af landsframleiðslu upp í 15,2%. Ég tel reyndar að OECD geri of mikið úr þessari hættu, það verði að minnsta kosti að meta hana á þeim forsendum sem matið er reist, þ.e. núverandi forsendu. Við vitum að margt á eftir að breytast á komandi áratugum, bæði tækninýjungar, verðlækkun á ýmsum lækningavörum, breytt viðhorf, nýir sjúkdómar og annað slíkt. Það er ómögulegt að mínu mati að setja fram spá sem er líklegt að gangi eftir, eins og OECD gerir um vaxandi kostnað við heilbrigðiskerfið. Ég held að menn eigi auðvitað að líta til þessara hluta en halda þeirri stefnu sem hefur verið á undanförnum áratugum. Ég get tekið undir margt í tillögum OECD, þó ekki þær áherslur að auka eigi hlutdeild sjúklinga í kostnaði við heilbrigðiskerfið. Ég vek athygli á niðurstöðum sem fram hafa komið í skýrslum sérfræðinga Tryggingastofnunar ríkisins sem benda á að það sem stundum er kallað sóun í heilbrigðiskerfinu er fyrst og fremst vegna ákvarðana þeirra sem í kerfinu starfa, einkum læknanna. Um 30% af kostnaðinum getur verið sóun af þeirra ákvörðun en ekki ákvörðun sjúklinganna. Menn hljóta að einbeita sér að því sem menn telja að betur megi fara varðandi kostnað, 

Hæstv. forseti. Skýrslur OECD núna upp úr áramótum eru hefðbundnar um margt. Þær eru ábendingar til stjórnvalda. Sumt vill ríkisstjórnin hlusta á og annað ekki. Hér eru ábendingar um að viðskiptajöfnuður hafi aukist hröðum skrefum, verðbólga sé hættulega mikil og skuldir Íslendinga fari hraðvaxandi, séu þær hæstu innan OECD. Þetta hefur ríkisstjórnin ekki viljað hlusta á. Hún hefur jafnan viljað hlusta á ábendingar frá OECD um að markaðsvæða húsnæðiskerfið og heilbrigðiskerfið. Þetta er gamalkunnur tónn. Að þessu leyti hefur OECD skipað sér á svipaðan bás og stofnanir á borð við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og Alþjóðabankann sem hafa verið talsmenn og áróðursmeistarar fyrir einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Ég vil af þessi tilefni minna á að fyrir þinginu liggur þingmál frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði með ítarlegri greinargerð upp á 46 blaðsíður þar sem við leggjum til að fram fari rannsókn á áhrifum markaðsvæðingar samfélagsþjónustunnar. Helmingurinn af þessari skýrslu fjallar um heilbrigðismál. Ég spyr hvort ekki væri ráð í stað þess að þjarka um þessi efni, kosti og galla markaðsvæðingar, að ráðast í rannsókn og athuganir af þessu tagi. Hæstv. ráðherra er með yfirlýsingar á þá leið að ríkisstjórnin sé á heimsmælikvarða þegar heilbrigðismálin séu annars vegar. Þetta er hraustlega mælt af ráðherra sem treystir sér ekki til að mæla fyrir fjárveitingum til Landspítalans þannig að hann gæti staðið við óbreytta þjónustu á því ári sem nú er hafið og er að bjóða út starfsemi, einkavæða og markaðsvæða starfsemi innan heilbrigðiskerfisins þvert á vilja starfsfólks og gegn mótmælum þess, enda segir hæstv. ráðherra að það þurfi þrek til. 

Virðulegi forseti. Skýrsla OECD staðfestir það sem við höfum öll vitað, að við búum við gott og öflugt heilbrigðiskerfi. Það er algjör óþarfi fyrir framsóknarmenn að eigna sér heiðurinn af því enda fær breytingastjórnun þeirra á heilbrigðiskerfinu undanfarin ár einkunnina „changes of a shop - keeping nature“, með leyfi hæstv. forseta, eða „búðarlokubreytingar“ ef maður snarar því yfir á íslensku. Þetta kerfi er með öðrum orðum, virðulegi forseti, gott. En það er líka dýrt og það er óeðlilega dýrt miðað við það hversu ung þjóðin er.  Stjórnmálamenn sem kjósa að taka ekki mark á slíkum ábendingum eru ábyrgðarlausir stjórnmálamenn. Þá kemur að því hvernig við bregðumst við þessum ábendingum. Við búum í dag við heilbrigðiskerfi sem er byggt á hinni gömlu norrænu forsendu að það er þjónustukerfi en ekki tryggingakerfi. Fólk á rétt á þjónustu. Það er ekki að kaupa sér tryggingar eða þarf að fá endurgreidda þá þjónustu sem það leggur út fyrir hjá einhverju tryggingafélagi. Þetta er það kerfi sem við viljum halda í og það er mjög jákvætt að í skýrslunni kemur fram að ekkert bendi til þess að einkavætt tryggingakerfi mundi leiða til meiri árangurs í kostnaðaraðhaldi en núverandi kerfi. Þvert á móti er í skýrslunni bent á að miðstýring í kerfinu sé jákvæð að því leyti að við getum nýtt hana til að ná fram meira kostnaðaraðhaldi, með uppbyggingu faglegs kaupendahlutverks í heilbrigðiskerfinu. Það er það sem ríkisstjórnin stefnir að þannig að það má segja að öll efnisleg rök mæli með því að við getum tryggt áfram góða heilbrigðisþjónustu og jöfnuð 

Hæstv. forseti. Skýrsla OECD sem hér er rædd er um margt merkileg. Í fyrsta lagi staðfestir hún að hér á landi er afar gott heilbrigðiskerfi á heimsvísu sem við Íslendingar erum öfundsverð af og getum verið stolt af. Við framsóknarmenn höfum staðið vörð um kerfið og það kom aldrei til greina að afhenda sjálfstæðismönnum það til einkavæðingar. Í mínum huga áttum við á sínum tíma einnig að krefjast þess að fá menntakerfið því að nú vill svo merkilega til að OECD hefur gefið báðum þessum kerfum einkunn. Og viti menn, heilbrigðiskerfi framsóknarmanna fær hæstu einkunn, A+, en menntakerfi sjálfstæðismanna fær falleinkunn, D-. Hvert var fyrsta verk Samfylkingarinnar í nýrri ríkisstjórn? Jú, það var að afhenda sjálfstæðismönnum heilbrigðismálin. Þá var kátt í Valhöll. Og hæstv. forsætisráðherra réð sér ekki fyrir kæti þegar hann tilkynnti þjóðinni að með Samfylkingunni væri sko hægt að geta hluti sem framsóknarmenn hefðu aldrei tekið í mál. Í öðru lagi er athyglisvert í skýrslu OECD sem vissulega boðar einkavæðingu að það er viðurkennt að hún muni hafa í för með sér aukna kostnaðarþátttöku sjúklinga og almennings. Þar liggur líka grundvallarmunur á stefnu framsóknar- og sjálfstæðismanna. Heilbrigðisþjónusta í okkar huga á að vera fyrir alla óháð efnahag og ríkidæmi fólks. Þess vegna höfnum við einkavæðingu heilbrigðiskerfisins. Í þeim löndum sem einkavæðing hefur verið uppi á pallborðinu er staðreyndin einfaldlega sú að einkarekstur kostar meira, býður upp á minni og lélegri þjónustu, kerfið verði tvískipt og ógegnsætt og ábúðarmestu verkefnin eru plokkuð út af spítölunum sem um leið rýrir hið mikilvæga kennsluhlutverk þeirra. Ég lýsi yfir miklum vonbrigðum með viðsnúning á málflutningi Samfylkingar hér í dag. Flokkurinn sem kennir sig við jöfnuð hefur nú hafnað honum í heilbrigðismálum. Jöfnuður almennings til heilbrigðisþjónustu hefur verið seldur fyrir völd og ráðherrastóla.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hefur farið fram í dag um skýrslu OECD um heilbrigðismál á Íslandi. Það var í sjálfu sér ekki óvænt að vinstri grænir færu á móti tillögum OECD því að þeir hafa náttúrulega fordóma gagnvart öðrum rekstrarformum og þeir verða bara að sitja uppi með það að þeir eru á móti aðferðum sem hafa sýnt sig erlendis að eru til bóta. Annað varðandi Framsókn, það er líka alveg makalaust að hlusta á málflutning Framsóknar sem stóð sig alveg ágætlega í heilbrigðismálum meðan hún var í heilbrigðisráðuneytinu eins og sést á þessari skýrslu. Þeir eru þó hér að tala um einkavæðingu og það með miklum bölmóð en það er bara nákvæmlega það sem Framsókn stóð fyrir í heilbrigðisráðuneytinu, þ.e. að gera samninga við Sóltún og gera samninga við Salahverfið sem eru hvort tveggja samningar og þjónusta sem er til fyrirmyndar. 
             Það er enginn munur á því sem þá var gert og því sem hin nýja ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks ætlar að gera.  
             En í ræðu hæstv. heilbrigðisráðherra kom fram að ríkisstjórnin hefur greint stöðu heilbrigðismála með svipuðum hætti og OECD og er sammála skýrsluhöfundum um flest í innihaldi hennar. Ráðleggingar OECD koma á réttum tíma og eru merki um að við séum á réttri leið til að gera íslenska heilbrigðisþjónustu enn betri. Þrátt fyrir góða umsögn um stöðu íslenskrar heilbrigðisþjónustu eru mörg verkefni fram undan og það eru þau verkefni sem ný ríkisstjórn mun taka á 

Virðulegi forseti. Þetta var um margt bara mjög góð umræða. Það kom ekki á óvart að hv. þingmenn Vinstri grænna sögðu það sem þeim er tamast, það var: Nei, takk. Og eru þau kannski orðin nokkurs konar einkunnarorð flokksins. Hins vegar verður að segjast eins og er að eftir að hafa hlustað hér á hv. þingmenn Framsóknarflokksins spyr maður sig: Hvað voru þeir að lesa? Og hvers vegna er það svo að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, sem ég fagna að er farin að kannast við sum verk ráðherra Framsóknarflokksins - enginn hefur gagnrýnt harðar ráðherra Framsóknarflokksins í heilbrigðismálum en hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir - vogar sér að skrökva því að það sé búið að fresta eitthvað framkvæmdum við spítalann. Vogar sér að gera það.

Þú ert að því.

Það frestast ekki nokkurn skapaðan hlut og það hefur margoft komið fram en hún hikar ekki við að leggja það fram.

Frestaðist víst með nýju nefndinni.

Ekki til í dæminu. Virðulegi forseti. Ef menn halda að það sé forsenda þess að reisa spítala að hafa Alfreð Þorsteinsson á launum er það gríðarlegur misskilningur.  Við erum að eiga við það eins og allar aðrar þjóðir að sjá til þess að við séum með eins góða þjónustu og mögulegt er fyrir alla landsmenn. OECD segir: Þið verðið að nýta frekar kosti einkareksturs en þið hafið gert fram til þessa. 

Þetta er makalaust.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um könnun á framkvæmd EES-samningsins. Þessi tillaga felur í sér að sett verði á laggirnar nefnd til að kanna hvort framkvæmd samningsins um Evrópska efnahagssvæðið rúmist innan 21. gr. stjórnarskrárinnar. Ég lagði sama mál fram í apríl árið 2004 og mælti fyrir því á þingi. Málið hlaut þá ekki afgreiðslu. En við flutningsmenn málsins, ég og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, teljum ástæðu til að leggja þetta mál fram aftur þar sem EES-samningurinn og framkvæmd EES-samningsins hefur tekið gríðarlegum breytingum á undanförnum árum. Ekki er síður ástæða til að taka þetta mál upp nú en árið 2004, fyrir fjórum árum. Virðulegi forseti. Við gerð samningsins komst nefnd fjögurra sérfræðinga á vegum utanríkisráðuneytisins að þeirri niðurstöðu í nefndaráliti 6. júlí 1992 að samningurinn rúmaðist innan valdheimilda 21. gr. stjórnarskrárinnar en jafnframt að ekki væri loku fyrir það skotið að þróun samningsins yrði á þann veg að það mat breyttist. Þessi niðurstaða var umdeild meðal fræðimanna og hefur verið frá því samningurinn tók gildi. Frá gildistöku EES-samningsins hefur eðli samningsins breyst, svo og áhrif Íslands á ákvarðanir sem teknar eru á grundvelli hans. Evrópusambandið sjálft hefur tekið gríðarlegum breytingum frá því að samningurinn gekk í gildi. Það hefur ekki aðeins stækkað úr því að vera eingöngu 12 ríki yfir í að verða 27 ríki og hátt í hálfur milljarður manna heldur hafa stofnanir sambandsins breyst verulega sem og öll innri bygging þess. Þetta hefur haft veruleg áhrif á framkvæmd EES-samningsins. Það má því, virðulegi forseti, færa rök fyrir því að þróun samningsins hafi, frá því að hann var samþykktur, gefið ástæðu til að meta á ný hvort hann og viðbætur við hann rúmist innan 21. gr. stjórnarskrárinnar eða hvort þörf sé á að breyta stjórnarskránni. Virðulegi forseti. Eins og ég kom inn á áðan hafa orðið gríðarlegar breytingar innan Evrópusambandsins frá því að EES-samningurinn tók gildi, ekki síst á undanförnum árum. Þetta hefur haft mikil áhrif á samninginn sjálfan. Ég kom inn á stofnanir sambandsins áðan en þegar EES-samningnum var komið á höfðum við beint samband við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og höfðum þannig áhrif á starfsemi innan Evrópusambandsins. En nú eru breyttir tímar. Vægi Evrópuþingsins er að verða meira og meira, ekki síst í svokölluðum Lissabon-sáttmála sem væntanlega verður staðfestur í lok þessa árs innan Evrópusambandsins, þar sem Evrópuþingið og vægi þess hefur gríðarleg áhrif. Þar höfum við hins vegar aðildarríki að EES-samningnum, þ.e. EFTA-ríkin innan EES, ekki beina aðkomu. Frá því að málin fara frá framkvæmdarstjórninni og þangað til þau eru endanlega samþykkt innan Evrópusambandsins geta þau tekið gríðarlegum breytingum vegna sterkra áhrifa frá lýðræðisöflum Evrópusambandsins sem er Evrópuþingið. Í Lissabon-sáttmálanum, umbótasáttmálanum eins og hann hefur líka oft verið kallaður, er líka að finna ákvæði um að auka eigi aðkomu þjóðþinga innan Evrópusambandsins að ákvarðanatöku og veita þeim umsagnarvald, sem felur í sér að áhrif þjóðþinga Evrópusambandsríkjanna á lagasetningu innan Evrópusambandsins mun aukast verulega. Þennan rétt höfum við ekki á Íslandi og munum ekki hafa. Þetta sýnir okkur, virðulegi forseti, að Evrópusambandið hefur færst talsvert frá samningnum og því má segja að við höfum minna og minna um þá lagasetningu að segja sem þar fer fram og við fáum í gegnum EES-samninginn. Virðulegi forseti. Annað sem hefur líka tekið miklum breytingum er staða innri markaðarins innan Evrópusambandsins. Þegar EES-samningurinn var gerður var innri markaðurinn mjög skýr EES-samningurinn snýr eingöngu að hinum innri markaði. Þá var hið svokallaða stoðakerfi mjög skýrt innan Evrópusambandsins. Hins vegar hefur þróunin frá þeim tíma orðið sú að skilin á milli innri markaðar Evrópusambandsins og annarra þátta sambandsins verða æ óljósari. Með áðurnefndum Lissabon-sáttmála eða umbótasáttmála er þetta stoðakerfi algerlega afnumið og því verður æ erfiðara að innleiða reglugerðir frá Evrópusambandinu. Það er farið að verða matskennt í hvert sinn hvað heyrir undir EES-samninginn og hvað ekki. Þetta hefur þegar valdið ákveðnum erfiðleikum og má t.d. nefna að nýverið þurfti í fyrsta skipti að vekja 102. gr. EES-samningsins, sem felur í sér að EFTA-ríkin innan EES fá árs viðbótarfrest til að innleiða ákveðna tilskipun. Það varðaði tilskipun um frjálsa för. Þetta gerðist vegna þess að tekist var á um það innan sameiginlegu EES-nefndarinnar hvað væri innan þessarar tilskipunar sem tilheyrði raunverulega hinum innri markaði og hvað ekki. Ég held, virðulegi forseti, að svona dæmi fari að koma upp oftar. Það sýnir sig að þau eru að koma upp aftur og aftur, annars vegar er tekist á um það milli EFTA-ríkjanna innan EES og Evrópusambandsins hins vegar hvað tilheyri hinum innri markaði. Jafnframt er tekist á um það milli EFTA-ríkjanna innan EES hvað tilheyri hinum innri markaði. Þetta tel ég, virðulegi forseti, að muni skapa í framtíðinni veruleg vandamál. Ég og þingmaður á Evrópuþinginu, í hinni sameiginlegu þingmannanefnd EES, Díana Wallis, höfum skilað um þetta skýrslu til sameiginlegu þingmannanefndarinnar þar sem ítarlega er fjallað um þessa þætti. Þar er líka komið inn á ákveðin mál sem að þessu snúa og raktar þær breytingar. Áhugasama hvet ég til að kynna sér þessa skýrslu. Hún er stutt og þægileg aflestrar. Virðulegi forseti. Allt þetta veldur því, að mínu mati og okkar flutningsmanna, að áhrif okkar og mörkin á milli innri markaðar og annarra þátta eru að verða óljósari. Hins vegar hefur stofnanauppbyggingin innan Evrópusambandsins leitt Evrópusambandið fjær Evrópusamningnum en var í upphafi. Allt þetta, virðulegi forseti, tel ég vera rök fyrir því að skoða hvernig samningurinn rúmist innan stjórnarskrárinnar. Það er enginn efi í mínum huga um að breyta þarf stjórnarskránni en engu að síður tel ég að það verði að meta með faglegum hætti og tel eðlilegt að slík nefnd verði sett á laggirnar á ný. Annar þáttur sem komið er inn á í greinargerð með þessari þingsályktunartillögu eru áhrifin á íslenskt dómsvald. Réttaráhrif EES-samningsins hafa reynst mun meiri en séð var fyrir í upphafi og í hæstaréttardómi frá 16. desember árið 1999, sem er býsna frægur eða svokallaður „Erlu Maríu-dómur“, gekk Hæstiréttur lengra en áður og dæmdi íslenska ríkið skaðabótaskylt vegna vanrækslu við lögfestingu á tilskipun frá Evrópusambandinu. Þar var vísað í niðurstöðu EFTA-dómstólsins þar sem íslensk stjórnvöld voru talin bótaskyld þrátt fyrir að samningurinn segði ekkert um slíkan rétt til bóta. Reyndar hafði það verið grundvallaratriði í samningaviðræðum um EES að tvíeðli réttarkerfa EFTA-ríkjanna yrði virt og að Evrópuréttur hefði ekki bein réttaráhrif hér á landi. Niðurstaða EFTA-dómstólsins í þessu máli bar þess hins vegar vitni að meiri áhersla var lögð á að endurspegla í dómsniðurstöðum áþekk réttaráhrif og tíðkuðust vegna dómafordæma dómstóls Evrópusambandsins fremur en að virða grundvallarsjónarmið um fullveldi Íslands og að ríkið gæti ekki bakað sér bótaábyrgð með aðgerðum eða aðgerðaleysi á vettvangi þjóðaréttar. Virðulegi forseti. Þetta er eitt dæmi sem bendir til þess sem við flutningsmenn teljum, að leggjast þurfi í þá skoðun sem lögð er til í þingsályktun okkar. Virðulegi forseti. Carl Baudenbacher, forstjóri EFTA-dómstólsins, ritaði á síðasta ári mjög athyglisverða grein í tímarit lögfræðinga þar sem hann færir m.a. rök fyrir því að EES-samningurinn sé yfirþjóðlegur samningur og standist því ekki íslensku stjórnarskrána. Því var haldið fram og hefur verið haldið fram að EES-samningurinn sé þjóðréttarsamningur en Carl Baudenbacher færir fyrir því ágæt rök að svo sé ekki heldur sé hann a.m.k. að hluta til yfirþjóðlegur. Hans álit stangast á við álit lögfræðinefndarinnar sem reyndar er komið talsvert til ára sinna. Þetta er að verða 16 ára gamalt álit. Við flutningsmenn teljum að grein Baudenbachers og sömuleiðis viðbrögð við henni, sem má lesa t.d. í Fréttablaðinu 9. október - sömuleiðis hefur t.d. hæstv. ráðherra Björn Bjarnason lýst skoðun sinni á greininni á vefsíðu sinni - gefi frekara tilefni til að skoða þessi mál á ný og kanna stöðu samningsins gagnvart 21. gr. íslensku stjórnarskrárinnar. Það er ljóst, virðulegi forseti, að talsverð umræða hefur farið fram um samband okkar við Evrópusambandið og stöðuna gagnvart stjórnarskránni að undanförnu. Ekki eru allir sammála um að ætli Íslendingar að ganga inn í Evrópusambandið verði að gera breytingar á stjórnarskránni. Hins vegar hefur verið deilt um þetta atriði. Mjög margir vilja meina, fræðimenn á þessu sviði, að út af EES-samningnum og framkvæmd hans þá hefði þurft að gera breytingar á stjórnarskránni miklu fyrr. Um það snýst, virðulegi forseti, þessi tillaga. Hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason fjallar um áðurnefnda tímaritsgrein Baudenbachers í pistli á vef sínum rétt eftir að hún kom út. Hann sagði að í ljósi afdráttarlausrar niðurstöðu Baudenbachers um yfirþjóðlegt gildi EES-samningsins væri óhjákvæmilegt að halda umræðunum um inntak stjórnarskrárákvæðanna vakandi og taka af skarið á fortakslausan hátt um heimildina til þátttöku í alþjóðlegu samstarfi sem verður sífellt meira og víðtækara. Virðulegi forseti. Ég tel, í ljósi þess sem hér hefur verið sagt, að þetta þurfi að gera, a.m.k. að leggja í slíka könnun. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði þessu máli vísað til hv. utanríkismálanefndar. Ég vona að það fái umfjöllun í þetta skipti innan nefndarinnar og vonandi að þessi tillaga verði samþykkt. Stjórnarskráin er okkur mjög mikilvæg og við eigum að hafa í heiðri gildi hennar og ákvæði. Við megum ekki láta leika vafa á því hvort ákvarðanir þingsins standist hana eður ei.

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera grein fyrir tillögu til þingsályktunar á þskj. 537, 329. mál, sem fjallar um undirbúning að þjónustumiðstöð við olíuleit á Drekasvæði. Flutningsmenn ásamt þeim sem hér stendur eru hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, Arnbjörg Sveinsdóttir, Birkir Jón Jónsson, Einar Már Sigurðarson, Þuríður Backman, Ólöf Nordal og Höskuldur Þórhallsson. Þingsályktunartillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að aðstoða sveitarfélögin Langanesbyggð og Vopnafjarðarhrepp við að undirbúa og kanna þörf á starfrækslu þjónustumiðstöðvar sem gæti annast alla helstu þjónustu hérlendis við skip sem leita olíu á Drekasvæði. Forsaga málsins er sú að vorið 2005 samþykkti ríkisstjórn Íslands að leggja 30 millj. kr. til undirbúnings olíuleitar á Drekasvæðinu við Jan Mayen hrygg en jarðeðlisfræðilegar mælingar þóttu gefa allgóð fyrirheit um að olía og gas í vinnanlegu magni væri að finna þar. Frekari rannsóknir, þar á meðal rannsóknarboranir þarf hins vegar til að sannreyna hvort olíu eða gas sé í reynd að finna á þessu svæði. Í framhaldi þessarar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar hófst samstarf átta ráðuneyta og fjölmargra stofnana við að yfirfæra gildandi lög og reglur og gögn um veður og náttúrufar á svæðinu og meta þörf á frekari rannsóknum. Niðurstöður þessarar vinnu voru settar fram í skýrslu með tillögu að áætlun um útgáfu og útboð rannsókna og eins leyfa auk umhverfisskýrslu. Skýrslan var m.a. unnin í samræmi við lög um mat á umhverfismati áætlana. Í skýrslunni sem iðnaðarráðuneytið gaf út í mars 2007 var sett fram tillaga að áætlun um olíuleit á Drekasvæðinu þar sem m.a. eru skoðuð hugsanleg umhverfisáhrif þeirrar áætlunar í samræmi við lög nr. 105/2006, um umhverfimat áætlana. Ríkisstjórnin samþykkti svo þann 18. desember 2007 tillögu iðnaðarráðherra um að stefnt verði að útboði sérleyfa til rannsókna og vinnslu á olíu og gasi á Drekasvæðinu norðaustur af Íslandi. Um er að ræða hafsvæði sem er á bilinu 5.000–10.000 ferkílómetrar og miðað er við að hægt verði að bjóða leyfin út 15. janúar á næsta ári, 15. janúar 2009. Það er hins vegar ljóst að ýmis undirbúningsvinna er fram undan áður en hægt verður að úthluta sérleyfum til rannsókna á vinnslu olíu á Drekasvæðinu. Iðnaðarráðuneytið og Orkustofnun þurfa að endurskoða reglur, útfæra leyfisskilmála og útbúa staðlað leyfi, kynna þarf áformin fyrir olíuleitarfyrirtækjum og viðræður við Noreg um framkvæmd Jan Mayen samkomulagsins þurfa að fara fram. Það þarf að fara yfir umhverfis-, vinnuverndar- og öryggismál. Jafnframt þarf að ákveða fyrirkomulag eftirlits, setja upp samvinnu og samráðsvettvang eftirlitsaðila. Eins og ég gat um áðan varðandi leyfisveitingar þá er miðað við það að hægt verði að bjóða út sérleyfi til rannsókna og vinnslu um miðjan janúar á næsta ári. Það felur í sér að tekið yrði á móti umsóknum í að minnsta kosti þrjá mánuði og þá má gera ráð fyrir að því ferli ljúki 15. apríl. Þá tekur við mat á umsóknum og síðan samningaviðræður við væntanlega umsækjendur og gera má ráð fyrir því að það ferli taki um það bil tvo til þrjá mánuði. Að öllu samanlögðu má búast við því að rannsóknar- og vinnsluleyfið geti verið veitt í fyrsta skipti um mitt ár árið 2009. Á verksviði iðnaðarráðuneytisins verður að móta tillögur sem lúta að því að tryggja að sú starfsemi sem tengist þessu gríðarlega mikla máli geti farið fram að sem mestu leyti hér á landi. Ég hef fyrir því nokkuð ábyggilegar heimildir að heimilt sé við útgáfu rannsóknarleyfis að setja í leyfið það skilyrði að öll þjónusta vegna leitar að olíu og gasi skuli verða veitt frá Íslandi. Ef svo er þá er það eindregin skoðun mín að slík skilyrði beri að setja í þau leyfi sem gefin verða út. Að því gefnu að það gangi eftir verður að hafa nokkur snör handtök ef tímaáætlun sú sem ég fór yfir áðan gengur eftir, þ.e. að fyrstu leyfin til rannsóknarvinnslu verði gefin út um mitt næsta ár. Sú tillaga sem hér er lögð fram af átta þingmönnum Norðausturkjördæmis er sprottin upp af frumkvæði sveitarstjórnanna í Langanesbyggð og Vopnafjarðarhreppi. Sveitarstjórnarmenn þeirra byggðarlaga sem hér um ræðir hafa lagt sig fram um að leita allra þeirra leiða sem þeir telja færar til að styrkja búsetu á þessum útverði landsins í norðaustri. Sveitarfélögin Langanesbyggð og Vopnafjarðarhreppur hafa ákveðið að stofna sameiginlegt fyrirtæki sem á að kanna hvort innanverður Bakkaflói henti undir þjónustumiðstöð fyrir áformaða olíuleit á Drekasvæði. Eðlilega staldra sveitarstjórnarmennirnir við þetta mál, þeir eru næstir væntanlegum vettvangi. Umrætt landsvæði hefur átt undir högg að sækja í atvinnulegu tilliti og íbúum á þessu svæði landsins hefur fækkað jafnt og þétt á undanförnum árum og lítt fyrirsjáanlegt að sú þróun breytist. Skýringanna í þessum efnum er aðallega að leita í því að mikillar einhæfni gætir í atvinnulífi og sveiflur í sjávarútvegi og landbúnaði hafa haft og munu hafa afdrifaríkar afleiðingar fyrir atvinnulíf þessa svæðis. Þar af leiðandi hljóta allir sem áhuga hafa á byggð í landinu að kunna að meta þær hugmyndir sem liggja í þá veru að leita leiða til að snúa þeirri þróun við og skoða alla kosti í þeim efnum til hlítar. Leiði sú undirbúningsvinna sem fyrirhuguð er til þess að umrædd þjónustumiðstöð rísi við Bakkaflóa er líklegt að það verði mikil lyftistöng fyrir atvinnulíf á öllu Norðausturlandi, ekki aðeins í sveitarfélögunum tveimur sem hafa haft frumkvæði að því að farið verði í þessa vinnu. Vopnafjarðarhreppur og Langanesbyggð áforma að láta kanna þann möguleika að gera sérstaka þjónustuhöfn í þessu skyni þar sem verði nauðsynlegur búnaður til að annast alla þá þjónustu sem veita þarf skipum sem annast olíuleit og eins skipum sem þjóna leitarskipunum. Leiði rannsóknir til þeirrar niðurstöðu að olía verði unnin á Drekasvæðinu mun slík höfn einnig nýtast til flutninga á gasi frá landinu þar sem trúlegast yrði lögð gaslögn frá vinnslusvæðinu í land við Bakkaflóa og þar yrði þá væntanlega reist gasþjöppunarstöð. Vegalengdin í land er sú stysta sem völ er á á þessum svæðum. Ég vil hins vegar taka fram að slík áform munu gefa efni í aðra og sérstaka áætlun og eru því ekki til frekari umræðu að þessu sinni. Einnig er áformað að sveitarfélögin taki að sér að hafa á svæðinu allan þann neyðar- og björgunarbúnað sem til þarf svo unnt verði að bregðast við neyðartilvikum í samstarfi við björgunarsveitir og Landhelgisgæslu. Það liggur fyrir að annars vegar þarf að gera botn-, þrívíddar- og öldumælingar í Bakkaflóa til að hægt verði að meta hvort staðsetningin uppfylli kröfur sem gerðar verða til slíkrar hafnar og hins vegar þarfagreiningu þar sem farið verði yfir þá þætti sem þjónustumiðstöð eins og sú sem hér um ræðir þarfnast, svo sem samgöngur, þjónustu hvers konar, landnýtingu og fleira. Samkvæmt skýrslu iðnaðarráðuneytisins sem þessi þingsályktunartillaga byggir á munu helstu þættir í þjónustu við rannsóknir og vinnslu á olíu og gasi vera þeir að það þarf rekstur þjónustumiðstöðvar í landi, reglulegar siglingar með vistir, varahluti og rekstrarvörur og reglulegt þyrluflug með starfsmenn og hraðsendingar. Í kafla 2.41 á blaðsíðu 29 í þeirri skýrslu sem iðnaðarráðuneytið gaf út í mars á síðastliðnu ári er fjallað um þjónustumiðstöð í landi. Þar kemur fram að á rannsóknarstigi er reynt að styðjast sem mest við þá aðstöðu sem fyrir er á viðkomandi svæði en allt annað er uppi á teningnum ef rannsóknirnar bera árangur. Ef litið er til reynslu Norðmanna í þessum efnum þegar verkefni eins og þetta er komið á vinnslustig þá mun landþörf þjónustumiðstöðvar verða um 40–50 hektarar þar sem meginhlutinn er ætlaður undir þjónustufyrirtæki. Legupláss við bryggju fyrir skip með allt að 14–15 metra djúpristu þarf og má gera ráð fyrir að þau skip séu allt að 250 metrar að lengd. Fjöldi starfsmanna við slíka þjónustumiðstöð er áætlaður um 90 manns. Að öllu samanlögðu er hér um að ræða mikilsvert mál og hvernig svo sem við kjósum að líta til þess ef þetta gengur upp þá getum við verið að horfa til þess að verið sé að leggja grunn að nýrri atvinnugrein í landinu. Við getum líka horft til þess ef þetta gengur upp að sú atvinnuuppbygging á þessu nýja sviði geti farið fram á þeim stað á landinu sem mest á undir í byggðalegu tilliti. Þannig að hvernig svo sem þetta er nálgast þá tel ég þess virði að gefa því rækilegan gaum og taka undir með þeim sveitarstjórnum á svæðinu sem vilja vinna að framgangi þess á þeim grunni sem hér hefur verið lýst. Ég ætla, virðulegi forseti, ekki að hafa fleiri orð að sinni um þá þingsályktunartillögu sem hér er lögð fram en vonast til þess að að lokinni umræðu verði tillögunni vísað til hv. iðnaðarnefndar og síðari umræðu hér á hinu háa Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir þingsályktunartillögu um skáksetur helgað afrekum Bobbys Fischers og Friðriks Ólafssonar. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Einar Már Sigurðarson, Ellert B. Schram, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Guðjón A. Kristjánsson, Huld Aðalbjarnardóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Magnús Stefánsson, Ólöf Nordal, Steingrímur J. Sigfússon og Illugi Gunnarsson. Tillögugreinin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að skipa starfshóp til að útfæra hugmyndir um alþjóðlegt skáksetur í Reykjavík sem helgað yrði skákafrekum stórmeistaranna Friðriks Ólafssonar annars vegar og Bobbys Fischers hins vegar.“ Í greinargerð segir m.a.: Skákmenningu Íslendinga má rekja langt aftur í aldir. Af fornum bókum má sjá að Íslendingar tefldu talsvert fyrr á öldum og um það eru ýmsar heimildir. Í Búalögum um árið 1500 er þess getið að það kosti 12 álnir að kenna að tefla. Til þess að ná langt í skák þarf fjölþætta hæfileika. Snilli skákmeistarans er samofin úr mörgum eiginleikum hugarflugs og rökhyggju. Skákin á sér kröfu sem er sameiginleg öðrum listum, kröfu um sköpunargáfu, samræmi, einbeitingu, ástríðu, frumleika og viljastyrk. - Það er hollt að kenna öllu fólki að tefla og kannski mikilvægur undirbúningur undir lífið. Alla vega ætti það að vera regla að allir stjórnmálamenn kunni að tefla því að rökhyggjan eflist mjög með skákinni. Friðrik Ólafsson stendur föstum fótum í íslenskri skákmenningu. Hann byggir á reynslu og afrekum þeirra íslensku skákmanna sem fóru fremstir í flokki á undan honum. Snillingar festa rætur þar sem menning og hefð eru með blóma. Rósir vaxa ekki af sjálfsdáðum á eyðisöndum. Frægðarferill Friðriks við skákborðið er langur. Vert er að sýna dálítið brot til þess að minna á hversu glæsilegur ferillinn er. - Og það er líka vert að hugsa um hverjar aðstæður voru með ferðalög og tækni á þeim tíma sem Friðrik er einn fremsti skáksnillingur heimsins. Friðrik varð Íslandsmeistari 1952, 17 ára gamall, skákmeistari Norðurlanda 1953 og þá sá yngsti sem því marki hafði náð. Eitt kunnasta afrek Friðriks Ólafssonar er þegar hann náði efsta sæti í Hastings ásamt Kortsnoj 1955–1956. Þetta var aðeins upphafið og Friðrik átti síðar eftir að vinna marga frækna sigra á skáksviðinu. Friðrik var útnefndur stórmeistari í skák 1958, fyrsti Íslendingurinn sem náði þeim titli. Þá fór mikil hrifningaralda um íslenskt þjóðfélag. Friðrik Ólafsson hefur ritað bækur um skák, m.a. um heimsmeistaraeinvígið 1972 með Freysteini Jóhannssyni. Haft var eftir Bobby Fischer að skýringar Friðriks við skákirnar frá einvíginu 1972 séu þær bestu sem gerðar hafa verið. Friðrik Ólafsson var kosinn forseti Alþjóðaskáksambandsins, FIDE, og Ísland varð þannig áhrifaland í skáklífi heimsins. Viðbrögð skákheimsins við kjöri Friðriks voru almenn ánægja. Fyrst og fremst var kjörið viðurkenning á einstaklingnum Friðriki Ólafssyni og lýsti trausti á honum og sýndi vinsældir hans. Í annan stað var kjörið viðurkenning á skákhefð Íslendinga. Ísland var orðið þungamiðja í skáklífi heimsins. Það er sama hversu marga og sterka skákmeistara Íslendingar eignast, Friðrik verður alltaf Friðrik. Yfir nafni hans og ferli verður alltaf einhver ævintýrablær. Maður minnist þess frá æsku sinni og síðustu áratugum að þjóðin stóð oft á öndinni yfir snilli þessa manns, sóknarskákum hans og þeim krafti sem fylgdi honum við skákborðið. Hann var þjóðhetja og enn situr Friðrik Ólafsson og teflir. Enn er hann kallaður til móta. Enn teflir hann fjöltefli. Enn kallar hann unga og aldna að skákborðinu með snilli sinni og þar sem hann kemur og tekur þátt í mótum skortir aldrei áhorfendur. Það sáum við á Reykjavíkurmótinu og við sjáum líka að margir fremstu skákmenn heimsins koma hér. Ekki er það síst tengt nafni Friðriks Ólafssonar og hans framgöngu fyrir Íslands hönd. Ekki ólíkt og með Bobby Fischer, þó að mennirnir geti varla verið ólíkari, var það sama rómantíkin. Það var spenna alls staðar þar sem hann fór enda var hann einn snjallasti ef ekki snjallasti skákmaður heimsins. Robert James Fischer, best þekktur sem Bobby Fischer, varð heimsmeistari í skák 1. september 1972 eftir einvígi við Boris Spasskí í Reykjavík. Það einvígi var oft nefnt einvígi aldarinnar og endurspeglaðist baráttan í andrúmslofti kalda stríðsins sem stóð þá sem hæst. Flestir munu á einu máli um að afrek Fischers þá verði aldrei endurtekið, þær aðstæður sem ríktu þá í heiminum muni aldrei koma aftur. Og öll minnumst við þessa sumars, þeirrar spennu sem fylgdi þessum stóru meisturum, þess mikla prúðleika og drengskapar sem Boris Spasskí hafði frammi og hefur ávallt sýnt síðan, mikill Íslandsvinur. En þetta var ógleymanlegt sumar og Ísland hefur sennilega aldrei verið jafnmikið í fjölmiðlum í hinni stóru veröld eins og í kringum það mikla einvígi. Því fylgdi mikil spenna, mikil mannleg átök þar sem skákmennirnir sýndu þor og kraft og Fischer var náttúrlega einstakur á margan hátt í framgöngu sinni og sínu áróðursstríði hvað þetta varðaði. Fischer varð yngsti stórmeistari sögunnar og framlag hans til skáklistarinnar var einstakt. Hann var fyrirmynd heillar kynslóðar skákmanna þannig að enginn gat komist hjá því að dá hann. Frægt varð er Fischer á árunum 1970–1971 sigraði með miklum yfirburðum hvern andstæðing sinn á fætur öðrum í áskorendaeinvígjum um réttinn til að tefla við ríkjandi heimsmeistara. Þrátt fyrir langa fjarveru frá skákiðkun eftir einvígið við Boris Spasskí var hann ávallt dáður sem einn af mestu meisturum skáksögunnar. Fischer bjó í Reykjavík síðustu æviár sín, eftir að góðir vinir hans, sem mynduðu stuðningshóp RJF, beittu sér fyrir að honum yrði veittur íslenskur ríkisborgararéttur. Þeir sem mynduðu hópinn voru Einar S. Einarsson, Garðar Sverrisson, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Guðmundur G. Þórarinsson, Helgi Ólafsson, Hrafn Jökulsson, Ingvar Ásmundsson, Magnús Skúlason og Sæmundur Pálsson. Mun liðveisla Alþingis og ríkisstjórnar Íslands í því máli, með Davíð Oddsson forsætisráðherra í broddi fylkingar, seint gleymast. Og sannarlega var það nú svo að þegar neyðin var mest og vandinn stærstur leitaði Fischer til þessa lands þar sem hann varð heimsmeistari. Þar hafði hann eignast aldavini sem hann leitaði til á ögurstundu. Það er út af fyrir sig eitt af afrekum Íslendinga að hafa bjargað þessum manni undan ofsóknum Bandaríkjamanna svo að hann gæti gengið um sem frjáls maður. Afrek Alþingis og kjarkur Alþingis og ríkisstjórnar á þessum tíma að ganga í það mál mun seint gleymast, það var barátta um mannfrelsi og mannréttindi. Þökk sé þeim vinum hans og stuðningsmönnum og hvernig íslenskir stjórnmálamenn brugðust við í þessum vanda. Bobby Fischer lést eftir baráttu við alvarleg nýrnaveikindi og var jarðsettur í kyrrþey að eigin ósk í kirkjugarði Laugardæla í Flóa hinn 21. janúar sl. Hvílir þar nú í friðsælum kirkjugarði rétt austan við Selfoss í minni gömlu sveit. Það er gott að vera í Flóanum og Hraungerðishreppurinn hefur farið vel með sín börn. En við skulum átta okkur á því að hann hvílir í íslenskri mold á þessum stað og það þýðir að margir sem elska skák munu leggja leið sína austur að Laugardælum til þess að votta honum virðingu og þökk. Meðan skák er tefld á jörðinni mun nafn Bobbys Fischers lifa. Skákir hans verða tefldar aftur og aftur, ungum og öldnum til gleði og ánægju. Það er vert að minnast skákafreka Fischers hér á Íslandi, svo samofin er þau minningu meistarans. Þar eigum við Íslendingar ríkar skyldur við umheiminn. Við fögnuðum honum og gáfum honum íslenskan ríkisborgararétt og buðum honum hér að vera og hér varð hann heimsmeistari. Héðan mun stafa geislum af minningu um þennan mann þannig að þó hann sé fallinn þá eigum við ríkar skyldur við þennan merkilega skákmann Íslendingar og þess vegna er þetta mál hér flutt í dag. Alþjóðlegt skáksetur í Reykjavík yrði auglýsing fyrir land og þjóð og verðugur bautasteinn um glæstan árangur íslenskra skákmanna í þeirri hugans íþrótt sem skákin er. Skáksetur þetta mundi ekki stangast á við starfsemi fyrirhugaðrar skákakademíu hér í Reykjavík sem borgarstjórn hefur verið að hugsa um heldur mundi það þvert á móti falla vel að því verðuga og metnaðarfulla markmiði að Reykjavík standi undir nafni sem skákhöfuðborg heimsins árið 2010. Vel færi á því að skáksetur helgað skákafrekum þessara tveggja miklu snillinga, sem á margan hátt voru einhverjir mestu sóknar- og baráttuskákmenn síðustu aldar, yrði reist. Ég er sannfærður um að margir efnamenn, bæði íslenskir og erlendir, mundu vilja koma að þessu skáksetri með Íslendingum, leggja fram fjármagn til þess að byggja það upp og gera það að veruleika. Vinir Fischers hafa tjáð mér að þegar hafi menn haft samband sem vilja leggja peninga fram til þess að slíkt skáksetur verði að veruleika. Ég vona því að þetta þingmál fái góða umræðu og meðferð í nefnd. Í því felst styrkur að margir öflugir þingmenn flytja það með mér, þingmenn sem hafa sýnt málinu mikinn áhuga. Ég trúi því að hæstv. menntamálaráðherra muni taka þessu máli fagnandi. Ég hef rætt það við hæstv. menntamálaráðherra og hún hefur tekið því vel. Hér eru miklir möguleikar fyrir land og þjóð en mestir til þess að varðveita minningu og skákafrek tveggja fremstu skákmanna heimsins. Að þessari umræðu lokinni legg ég til að málinu verði vísað til hv. menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég stend hér upp til að taka undir þá tillögu til þingsályktunar sem hv. þm. Guðni Ágústsson flytur ásamt tilgreindum meðflutningsmönnum sínum. Ég tel mjög vel við hæfi að unnið verði að því að stofna hér skáksetur til minningar um þá stórmeistarana Friðrik Ólafsson og Bobby Fischer. Eins og hv. þm. Guðni Ágústsson fylgdist ég í æsku með ferli okkar glæsta snillings Friðriks Ólafssonar þegar hann vann á stórmótum erlendis og/eða vann ekki, þvert gegn væntingum okkar sem fylgdumst af athygli með því hvernig honum reiddi af. Það var ekkert ofmælt hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni áðan að þjóðin fylgdist virkilega með og skipaði sér í sveit að baki Friðriki Ólafssyni stórmeistara. Það er ekki í fyrsta skipti sem norrænir menn vinna glæstan sigur í Hastings á Englandi. Hv. þm. Guðni Ágústsson rakti að Friðrik Ólafsson hefði unnið slíkan sigur árið 1956 og það var einmitt þá sem ég hygg að athygli þjóðarinnar hafi beinst svo rækilega að því að þarna hefðum við eignast skáksnilling í fremstu röð. Varðandi Bobby Fischer og tengsl hans við landið má taka undir þau sjónarmið að tengslin hafi verið merk og í sjálfu sér er ekki ástæða til að orðlengja eða endurtaka það, en ég hygg að fáir áhugahópar hafi unnið betra eða merkara starf á síðari árum en þeir sem á sínum tíma unnu að því að koma Bobby Fischer úr þeirri einangrun sem hann var í í Japan og undan því harðræði sem hann mátti þola af hálfu heimalands síns. Vegna hvers? Vegna þess að hann hafði leyft sér það sem frjálsborinn maður að fara á skákmót erlendis. Hann hafði farið á skákmót í Júgóslavíu og eftir það gat hann ekki um frjálst höfuð strokið. Það er virðingarvert að sá áhugahópur sem hv. þm. Guðni Ágústsson rakti hverjir hefðu verið í skyldi hafa brugðist við og beitt sér fyrir því að Bobby Fischer fengi að koma hingað til landsins, fengi íslenskan ríkisborgararétt og fengi hér aðsetur. Það er sómi að því fyrir alla sem að því komu að hafa staðið að málum með þeim hætti að Bobby Fischer skyldi geta komið hingað og eytt síðustu árum ævi sinnar á Íslandi. Varðandi þá tillögu um að hafa alþjóðlegt skáksetur svo sem hér er lagt til er einungis eitt sem ég staldra við. Ég er sammála henni að öllu leyti, en samt sem áður velti ég fyrir mér hvort það sé nauðsynlegt að þetta alþjóðlega skáksetur þurfi að vera í Reykjavík. Í sjálfu sér mætti það vera einhvers staðar á höfuðborgarsvæðinu og þá í víðtækasta skilningi þess orðs, þess vegna á Selfossi, vegna þess að í sjálfu sér hamlar því ekkert að hafa alþjóðlegt skáksetur einhvers staðar aðeins fyrir utan höfuðborgina, ekki kannski síst miðað við það að talað er um af hálfu borgarstjórnar Reykjavíkur að hafa skákakademíu í Reykjavík. Þá færi e.t.v. betur á því að alþjóðlegt skáksetur til minningar um stórmeistarana Friðrik Ólafsson og Bobby Fischer risi einhvers staðar annars staðar án þess að það sé í mínum huga nokkurt stórmál. Það var vissulega í Reykjavík sem Bobby Fischer vann sér sinn heimsmeistaratitil þar sem hann kom með sínum sérkennilegheitum en vann samt sem áður hug og hjörtu ýmissa. Þar var háður áfangi í þeim hildarleik kalda stríðsins sem var á svo margvíslegum vettvangi háður þar sem menn skipuðu sér í flokka með réttum eða óréttmætum hætti eftir atvikum. Bobby Fischer var hins vegar táknmynd sem vann sigur og ímynd lýðræðissinna í baráttunni gegn kommúnismanum. Það var þess vegna kaldhæðni örlaganna að þessi mikli skáksnillingur, Bobby Fischer, skyldi þurfa að líða fyrir það síðustu ár ævi sinnar að vera hundeltur og ofsóttur af sínu eigin heimalandi. Sem unnanda mannréttinda fannst mér miður að þessi forustuþjóð hvað varðar lýðræði og sem hefur viljað kenna sig sem forustuþjóð hvað varðar mannréttindi skyldi fara þannig að gagnvart einum að sínum mestu snillingum. Það er þá sem ég tel að þeir Íslendingar og íslensk stjórnvöld sem komu að málum hafi gert mjög góðan hlut og sýnt almennum lýðréttindum virðingu með því að taka upp málstað Bobbys Fischers og gefa honum þann sess sem hann fékk hér, sem hann átti fyllilega skilið. Það er vissulega tímabært að við minnumst eins okkar fremsta skáksnillings fyrr og síðar, Friðriks Ólafssonar, og minnumst Bobbys Fischers og ég þakka hv. þm. Guðna Ágústssyni og meðflutningsmönnum hans fyrir að flytja þá tillögu til þingsályktunar sem hér ræðir um.

Frú forseti. Mig langar að leggja nokkur orð í belg um þessa ágætu tillögu til þingsályktunar um skáksetur helgað Friðriki Ólafssyni og Bobby Fischer. Það er mikið talað um möguleika Íslands í ferðaþjónustu, hvernig við getum laðað útlendinga hingað til lands og hvað fleira markvert mætti sýna þeim en nú þegar er gert. Í augsýn er glæsilegt mannvirki í Reykjavík, hið nýja tónlistar- og ráðstefnuhús. Það mun án efa nýtast vel við uppbyggingu ferðaþjónustu, en um leið og litið er til bygginga og lagt er á ráðin um frekari byggingar víða um landið verður - og er rétt - að horfa sérstaklega til afreksmanna okkar og einstakra atburða í sögunni. Slíkum mönnum og atburðum eigum við að halda á lofti. Fram undan er afmæli Jóns Sigurðssonar forseta, en árið 2011 verða 200 ár liðin frá fæðingu hans. Ég veit að minningu hans verða áreiðanlega gerð góð skil á því ári en ég vil beina því til þeirra sem með málið fara, þ.e. sjá um afmæli Jóns forseta, að horfa á Alþingishátíðina 1930 þegar við Íslendingar, fátæk þjóð, full sjálfstæðiselju, héldum Alþingishátíðina og gerðum það svo einstaklega vel að okkur hefur aldrei síðar tekist að halda hátíð með þvílíkum sóma sem þá var. Við eigum Friðrik Ólafsson sem hefur alið af sér breiðar kynslóðir skákmeistara. Að öllum öðrum ólöstuðum má vísast kalla hann föður íslensku skákarinnar. Ég var barn þegar skákmótið mikla var haldið árið 1972 en það er mér mjög í fersku minni þegar ég hélt í höndina á föður mínum meðan við gengum niður í Laugardalshöll og horfðum á taflmennsku og ég dáðist að íþróttinni þótt ég skildi harla fátt. Þessi atburður varð heimsþekktur og hans á að minnast. Þegar Bobby Fischer lenti í þeim miklu hremmingum sem síðar urðu komum við honum til hjálpar og kannski til þess að þakka honum eða launa honum sumarið góða. „Hvaða önnur þjóð en Ísland hefði gert þetta?“ stóð í virtu erlendu blaði. Mér finnst vel við hæfi að alþjóðlegt skáksetur verði reist í Reykjavík og styð það eindregið og það sé helgað þessum miklu skákmeisturum. Þótt tillagan gangi út á að Reykjavík verði skákhöfuðborg árið 2010 langar mig samt að varpa fram þeirri hugmynd hvort möguleiki væri að tengja þessa atburði með einhverjum hætti, tengja þá miklu sögu sem tengist skákinni 2010 hinu merka afmæli hugsuðar okkar og sjálfstæðishetju Jóns Sigurðssonar.

Frú forseti. Ég er einn af flutningsmönnum þessa máls eins og reyndar síðasti hv. ræðumaður þannig að það telst trúlega ekki til tíðinda að maður komi hér í ræðustól og lýsi stuðningi við það  Ég tel alveg einstaklega vel til fundið að halda á lofti og heiðra minningu þessara tveggja stórmenna og viðeigandi að reyna að tvinna það saman. Auðvitað verður manni hugsað til margra fleiri góðra manna en ég held að tæpast sé um það deilt að þessi tvö nöfn standi talsvert upp úr í okkar kafla skáksögunnar, bæði hinnar íslensku og hinnar alþjóðlegu, þar sem er annars vegar Friðrik Ólafsson og hins vegar Fischer og hans afrek hér 1972, og svo hans dramatísku síðustu æviár sem tengdust Íslandi. Ég vil líka minna á að Friðrik Ólafsson er meira en okkar fyrsti stórmeistari, átrúnaðargoð og fyrirmynd þeirra sem voru að glíma við skáklistina á uppvaxtarárum, eins og sá sem hér stendur. Hann var síðan skrifstofustjóri þessarar stofnunar, Alþingis, um langt árabil og var ákaflega farsæll í því starfi. Alþingi á honum þar af leiðandi skuld að gjalda líka sem slíkum og ekki færi illa á því að hafa það í huga og minnast þess þegar Alþingi leggur sitt af mörkum í þessum efnum. Ég var svo heppinn að komast m.a. í ágæta Rússlandsferð, sem fulltrúi í sendinefnd á vegum Alþingis, með þáv. skrifstofustjóra Friðriki Ólafsson í föruneytinu. Það var alveg sama hvar við komum að þegar föruneytið var kynnt og endað á því að kynna grandmaster Ólafsson bukkuðu allir sig og beygðu og við skiptum engu máli eftir það. Langmikilvægasta persóna sendinefndarinnar var að sjálfsögðu grandmaster Ólafsson þegar Rússar áttuðu sig á því hver var þar á ferð, að það var enginn annar en Friðrik Ólafsson, fyrrverandi forseti Alþjóðaskáksambandsins og þekktur stórmeistari. Ég vil líka minna á það að lokum að það er vissulega mikilvægt að við höfum í huga að allt sem við gerum í þessum efnum þjóni ekki bara einhverjum táknrænum tilgangi, þó að það sé góðra gjalda vert og í fullum rétti sem slíkt, eins og aðgerðir til að halda á lofti minningu og heiðra þessa menn, heldur sé það líka markviss hluti af því að efla skáklistina og búa betur að henni og gera veg hennar sem mestan og halda henni lifandi. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt, og má aldrei gleymast, að hún þarf næringu neðan frá og það er fræðslu- og stuðningsstarf sem þarf að vinna og við eigum ekki síður því fólki mikið að þakka sem hefur lagt sitt af mörkum þar. Manni verður þá að sjálfsögðu hugsað til Hróksins og Hrafns Jökulssonar og þess ótrúlega þrekvirkis sem hann hefur unnið af áhuga sínum og ég leyfi mér líka að nefna fráfarandi forseta Skáksambandsins, Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, og hennar mikla starf, bæði sem forseta Skáksambands Íslands, Skáksambands Norðurlanda og fyrstu konunnar sem gegnt hefur þeim embættum og þó meira væri. Ég sæi það því gjarnan fyrir mér að þetta alþjóðlega skáksetur væri einhvern veginn tengt inn í heildarmyndina þannig að það væri mjög meðvitaður og þaulhugsaður hluti af allri okkar viðleitni til að efla skáklistina. Ýmislegt hefur verið vel gert í þeim efnum eins og launin sem eru í boði fyrir skákmenn, eða þá sem þeim árangri ná, og útbreiðslustarf sem ríkið styður og skákfélög og einstaklingar, fyrirtæki og aðrir, styðja. Allt ætti þetta að geta farið vel saman ef vel er að því hugað og fyrirhuguð skákakademía hér í Reykjavík og hvað það nú er annað, það á allt að geta unnið hvað með öðru. En það þarf auðvitað að hugsa það, það þarf að vera sett í samhengi og í einhverju skipulagi og ég held að það sé best komið í höndum þess fólks sem heldur utan um málefni skáklistarinnar í landinu, þ.e. Skáksamband Íslands og skákfólkið sjálft, okkar fríði hópur stórmeistara og alþjóðlegra meistara og hugsjónafólkið sem hefur drifið þessa hluti áfram - og ég hef með fullri virðingu fyrir og að öllum öðrum ólöstuðum einungis nefnt hér tvær manneskjur, þau Guðfríði Lilju Grétarsdóttur og Hrafn Jökulsson. Sem sagt, virðulegur forseti, þetta er svo afbragðsgóð tillaga að þó að nokkuð sé liðið á þingveturinn fyndist mér að Alþingi ætti að gera gangskör að því að afgreiða þetta mál. Þetta er mál af því tagi sem menn eiga ekki að þurfa að mylja með sér eins og ónefndur fyrrverandi þingmaður hefði kannski orðað það hér einu sinni.

Frú forseti. Það er létt yfir hv. þingmönnum og eðlilegt þegar slík tillaga sem þessi er hér rædd. Ég held að það sé rétt hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, a.m.k. man ég ekki eftir að hv. þm. Guðni Ágústsson hafi komið með jafnmerka tillögu og þá sem hér liggur fyrir. Ég vil líka taka undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni varðandi það að það er eðlilegt að hraða meðferð þessarar tillögu væntanlega í menntamálanefnd þegar þar að kemur. Þó að þar liggi mikið fyrir held ég að vel væri við hæfi að þessi tillaga fengi hraða meðferð. Að vísu er það spurning hvort hv. þm. Guðni Ágústsson, 1. flutningsmaður, vill kannski fá að flytja hana nokkrum sinnum áður en hún verður samþykkt til þess að athyglin verði nægjanleg, þannig að það er spurning hvort það sé ekki rétt að hv. 1. flutningsmaður tjái sig um það hér, ég trúi að hann haldi hér merka lokaræðu um þessa ágætu tillögu. Það er afar vel til fundið að hér verði komið upp skáksetri sem verður helgað afrekum Bobbys Fischers og Friðriks Ólafssonar. Það eru hreinar línur að engir tveir einstaklingar hafa haft eins mikil áhrif á Íslendinga á skáksviðinu og þessir tveir menn. Þeir eru uppi á svipuðu róli þegar þeir eru að vinna sín stærstu afrek. Friðrik hefur alveg gífurleg áhrif hér á landi vegna þeirra afreka sem hann vann. Ég var svo heppinn að vera á yngri árum á þeim tíma og var einn af þeim sem smitaðist af þessari bylgju og sé ekki eftir þeim tíma sem fór í iðkun þeirrar ágætu listgreinar sem skákin er. Skákin er reyndar svo merkileg að um leið og hún er listgrein er hún að auki íþróttagrein og siglir þar jafnt um en af einhverjum ástæðum ekki verið tekin inn eða ekki sóst eftir því, ég held að það sé svona ýmist, að vera hluti af íþróttahreyfingunni á formlegan hátt, þ.e. að vera í Íþróttasambandi Íslands. Ég hef talið um nokkurt skeið að eðlilegt væri að skákin væri þar þó að hún hafi auðvitað þetta mikla listræna ívaf sem fylgir henni. Ég sagði áðan að það væri alveg ljóst að þessir tveir menn hefðu haft gífurleg áhrif hér, þá sögu þekkja allir og þarf ekki að rifja hana upp. Friðrik var um langt skeið þekktasti Íslendingurinn og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon rifjaði upp kynni sín af því hvað Rússar þekktu vel til grandmaster Ólafssonar. Ég get vitnað um það sama þegar ég var á yngri árum að þvælast á skákmótum víða um Norðurlöndin. Það var eiginlega alveg sama hverja maður hitti, ekki bara skákmenn heldur bara í heimahúsum, að Ólafsson var oft eini Íslendingurinn sem menn höfðu yfir höfuð heyrt talað um. Það er því klárt mál að Friðrik Ólafsson á það inni hjá þjóðinni að eitthvað þessu líkt verði gert. Fischer kom hér líka við sögu, ekki bara það að hafa verið svona glæsilegur og efnilegur og öflugur skákmaður með ýmis áhrif á þróun skáklistarinnar, heldur kemur hann líka sterklega við sögu okkar líka. Í fyrsta lagi í kringum heimsmeistaraeinvígið árið 1972. Það er náttúrlega stór saga að segja frá því hvernig á því stóð að við náðum því einvígi, sem er alveg stórmerkilegt. Hann kom hér og var þá þekktur en ekki síður það að einvígið varð stórmerkilegt og báðir einstaklingarnir sem tóku þátt í því áttu mikinn sóma, Fischer kannski fyrst og fremst sómann af því hvað hann gerði á taflborðinu en Spasskí af því hvernig hann kom fram við allt og alla. Það var kannski ekki sterkasta hlið Fischers að hugleiða framkomu sína við aðra en við skákborðið hafði hann alla vega sínar sterkustu hliðar á hreinu. Við þekkjum líka síðasta kafla ævi hans þegar íslenska þjóðin kemur að því að hjálpa honum í hans nauðum síðustu æviárin, búa honum aðstæður sem voru miklu betri en honum buðust annars staðar. Ég endurtek því og tek undir að hér er um mjög merka tillögu að ræða. Ég tel eðlilegt að henni sé hraðað á þeim hraða sem hv. 1. flutningsmaður óskar eftir hér í gegnum þingið.

Ekki á hraða snigilsins.

Frú forseti. Ég get ekki annað en lýst yfir stuðningi við þessa tillögu hv. þm. Guðna Ágústssonar. Ég vona svo sannarlega að eitthvað verði úr þessu meira en orðin tóm, að ríkisstjórnarflokkarnir sjái sóma sinn í því að bakka upp þessa tillögu hv. þm. Guðna Ágústssonar.

Þú ert þó ekki að efast um það?

Það vill nú svo til að ég efast um að ríkisstjórnarflokkarnir hleypi slíkri tillögu í gegnum þingið, það er oft þannig að þeir gera það ekki þegar um þingmannamál er að ræða. Ég kom hingað ekki til þess eins að dásama þessa tillögu heldur verð ég kannski með breytingartillögu við hana þess efnis að umrætt skáksetur verði sett upp einhvers staðar nálægt þeim stað þar sem Fischer er jarðaður. Ég held að það væri alls ekki vitlaust að huga að Selfossi eða nágrenni undir slíkt skáksetur. Ég held að það væri af því góða að nýta tækifærið - það þarf ekki allt að vera í Reykjavík. Spasskí kom hingað í heimsókn fyrir stuttu. Hann kvartaði undan því að tölvur væru farnar að hafa áhrif á skákheiminn og skáklistina. Hann hefur sjálfur sett upp setur til þess að kenna ungu fólki að nýta sér tölvur í sambandi við skákina og það er kannski hluti af því sem hv. þm. Guðni Ágústsson ætti að hugleiða í sambandi við umrætt skáksetur, hvort ekki sé þörf á því við breyttar aðstæður. Ég á sjálfur tölvu sem mátar mig alltaf og ég kann því illa að tapa alltaf. Ef ég er með hana á sterkasta styrkleika vinn ég hana aldrei, það er helst ef ég set hana á einhvern barnastyrk að ég á smásjens. Ég ætla að lýsa yfir stuðningi við tillöguna og vona að menn sjái sér fært að reisa umrætt skáksetur einhvers staðar nálægt grafreit Fisc hers.

Hæstv. forseti. Hér kemur hver þungavigtarmaðurinn á fætur öðrum og lýsir yfir stuðningi við þessa tillögu. Ég  Ég er stuðningsmaður og meðflutningsmaður á tillögunni og þarf ekki að endurtaka ágætar ræður og ágæt rök sem komið hafa fram í þessari umræðu, sérstaklega af hálfu 1. flutningsmanns. Ég vildi aðeins lýsa yfir því að ég er mjög stoltur af því að vera meðflutningsmaður þessa góða máls. Ég tel sjálfsagt og réttlætanlegt að það skref sé stigið að stofna skáksetur í nafni Bobbys Fischers og Friðriks Ólafssonar og sé ekki að neitt ætti að tefja fyrir því að það komist til framkvæmda sem allra fyrst. Ég lýsi yfir miklum stuðningi við málið og þakka fyrir flutning þess. Ég treysti því að það fái skjótan framgang.

Hæstv. forseti. Það er litlu við þetta að bæta, margar góðar ræður hafa verið fluttar í dag til stuðnings þessu máli af fólki sem ég treysti vel. Ég þakka það og þann breiða stuðning sem þessi þingsályktunartillaga fær því að það eru þingmenn úr öllum flokkum sem flytja málið og þingmenn úr öllum flokkum hafa talað við flutning þess í dag, þannig að ég efast ekkert um stuðning manna hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Þetta er, eins og einhver sagði, þannig mál að það er hafið yfir allar slíkar deilur. Þetta er ekki pólitískt mál en þetta er afar íslenskt mál sem getur orðið okkur að liði í samfélaginu og heiðrar nöfn tveggja merkilegra manna sem allir Íslendingar þekkja til. Einhverjir þingmenn ræddu það hér að þetta væri mesta afrek mitt á stjórnmálaferlinum. Ég skal ekkert segja um það, að mörgu hefur maður komið og sterk voru ráðherraárin átta. Ég skal ekkert dæma um það, það er alltaf erfitt að meta hvað er afrek eða ekki afrek í lífinu, en þetta er svona skrautfjöður. Menn höfðu rætt þetta við mig og sjálfsagt er hugmyndin ekki upphaflega mín því að mörgum manninum hafði dottið þetta í hug. Kannski er mesta afrek mitt að halda enn jöfnu við sjálfan Friðrik Ólafsson á skákborðinu svo að það er af ýmsu að tína en það er auðvitað tilviljun að það stendur enn. Varðandi spurninguna um það hvar skáksetrið verði staðsett, þá vil ég taka fram að ég tel að skákhöfuðborg heimsins, sem við ætlum að gera Reykjavík að, eigi að varðveita þetta skáksetur, það eigi að vera í höfuðborginni. Við eigum ekki að deila um það, við ætlum að gera Reykjavík að skákhöfuðborg heimsins og þetta mundi styrkja það mál. Hér var heimsmeistaraeinvígið háð, Ísland er þekkt af Reykjavík og þótt ég sé landsbyggðarmaður tel ég augljóst að staðsetningin verði í höfuðborginni hvað þetta varðar. Við getum svo stofnað útibú og farið með skáksetrið um landið o.s.frv. en ég held að það fari best á því að höfuðborgin hafi þetta verkefni. Svo er spurningin hvernig til tekst. Það er t.d. engin spurning að það var ekki lítið afrek að fá heimsmeistaraeinvígi Spasskís og Bobby Fischers hingað fyrir svona mörgum árum, 35, 36 árum. Það var mikið afrek þeirra manna sem komu því í gegn og fjármögnuðu dæmið. Þetta var dýrt því að skák var þá mjög dýr íþrótt og það datt kannski engum í hug að litla Ísland réði við það verkefni, það risaverkefni að taka að sér heimsmeistaraeinvígi í skák. Það voru mjög snjallir menn sem komu að því, ég nefni Guðmund G. Þórarinsson verkfræðing, sem þá var ungur borgarfulltrúi fyrir Framsóknarflokkinn í Reykjavík og mikill áhugamaður um skák. Hann fór fyrir liði og hafði auðvitað mjög marga öfluga menn með sér en það var fyrir styrk þessara manna - þar hafa sjálfsagt lagt honum lið Einar S. Einarsson, Friðrik Ólafsson og fleiri - og svo auðvitað stjórnvalda landsins á þeim tíma að þetta tókst. Ég held að það skipti líka miklu máli hvernig til tekst hjá hæstv. menntamálaráðherra, sem fær þetta mál í hendur verði það afgreitt sem þingsályktun frá Alþingi, að skipa starfshópinn og hverjir verða þar. Eins og ég sagði í upphafsræðu minni tel ég að möguleikarnir til að fjármagna þetta dæmi myndarlega séu mjög miklir, bæði frá öflugum, auðugum einstaklingum um víða veröld sem alltaf hafa sýnt skákinni og kannski líka þessum tveimur stóru meisturum mikinn áhuga, þar er peninga von, og við eigum líka sem betur fer marga öfluga einstaklinga og fyrirtæki sem mundu leggja þessu máli lið. Svo kæmi ríkisvaldið eitthvað að því, Reykjavíkurborg o.s.frv. Ég held því að grundvöllur sé til að gera þetta skáksetur mjög merkilega út sem mikla miðstöð, kannski á enn þá víðari sviðum en við áttum okkur á. Ég tek undir það sem kom fram í mörgum ræðum hér að það á auðvitað að tengja þetta öðrum atburðum og allri hugsun sem er í kringum skákina. Áður en ég flutti málið ræddi ég það við Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, sem þá var formaður Skáksambands Íslands. Hún tók því vel og hafði mikinn áhuga á málinu eins og skákmenn eðlilega hafa og hún lagði mér gott lið við að undirbúa og fara yfir þetta mál. Ég þarf ekki að bæta fleiru við, ég tek undir það með hv. þingmönnum að ég veit að menntamálanefnd fer vel með þetta mál og ég trúi því að hún afgreiði það fljótt. Ég tel enga ástæðu til að flytja þetta mál þing eftir þing. Þetta er mál sem skipaður verður starfshópur af menntamálaráðherra og það er mjög mikilvægt fyrir okkur sem höfum áhuga á málinu að sjá hvað sá hópur leggur til. Síðan kann málið að koma aftur til þingsins með einum eða öðrum hætti þar sem við verðum á nýjan leik að leggja því lið annaðhvort í fjárlögum eða með öðru móti. Ég þakka öllum þeim þungavigtarmönnum sem hafa talað hér í dag og flytja málið með mér.

Virðulegi forseti. Á þskj. 791 flyt ég frumvarp til laga um breytingu á lögum um Ríkisendurskoðun ásamt níu öðrum hv. þingmönnum, þeim Gunnari Svavarssyni, Höskuldi Þórhallssyni, Steingrími J. Sigfússyni, Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, Guðjóni A. Kristjánssyni, Helga Hjörvar, Ögmundi Jónassyni, Ellerti B. Schram og Siv Friðleifsdóttur. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að breyta 1. málsl. 2. gr. laga um Ríkisendurskoðun sem í dag hljóðar svo, með leyfi forseta: „Forsætisnefnd Alþingis ræður forstöðumann stofnunarinnar til sex ára í senn og nefnist hann ríkisendurskoðandi.“ Lagt er til að þessi setning orðist svo, með leyfi forseta: „Alþingi kýs forstöðumann stofnunarinnar til sex ára í senn og nefnist hann ríkisendurskoðandi.“ 2. gr. frumvarpsins hljóðar svo: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Greinargerðin sem fylgir með frumvarpinu er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu er lagt til að Alþingi kjósi ríkisendurskoðanda í stað þess að forsætisnefnd Alþingis ráði hann. Yrði þá ráðning ríkisendurskoðanda færð til sama horfs og gilt hefur frá upphafi varðandi umboðsmann Alþingis. Fyrstu lögin um umboðsmann Alþingis eru frá 1987 og var þá þegar lögfest að Alþingi kysi umboðsmann. Í greinargerð með frumvarpinu segir um þetta atriði að þetta sé sama fyrirkomulag og viðhaft sé í Danmörku og að ætla megi að það sé til þess fallið að auðvelda umboðsmanni störf sín ef hann sækir umboð sitt beint til meiri hluta þess þings sem situr hverju sinni. Flutningsmaður frumvarpsins var þáverandi forsætisráðherra, Steingrímur Hermannsson, og vísaði hann sérstaklega til þessa rökstuðnings í framsöguræðu sinni fyrir frumvarpinu. Með lögum nr. 12/1986 var Ríkisendurskoðun flutt undir vald Alþingis. Rökstuðningurinn vísaði einkum til þess að stjórnarskráin færði Alþingi vald í hendur til þess að ákveða fjárveitingar. Því væri það rökrétt að á vegum löggjafans færi fram endurskoðun á því hvernig framkvæmdarvaldið, sem annast framkvæmd fjárlaga, hafi nýtt fjárlagaheimildir Alþingis og svo hvort farið hafi verið út fyrir þær. Var þá ákveðið að forsetar Alþingis réðu í sameiningu forstöðumann Ríkisendurskoðunar. Á þeim tíma voru forsetarnir þrír, einn fyrir neðri deild, annar fyrir efri deild og sá þriðji fyrir sameinað Alþingi. Lögunum var breytt 1997 til samræmis við breytingar sem urðu 1991 á skipulagi Alþingis, þegar deildaskiptingin var afnumin og ákveðið að Alþingi starfaði aðeins í einni málstofu. Í stað forseta Alþingis var ráðningarvaldið fært til forsætisnefndar Alþingis, sem samanstendur af forseta Alþingis og varaforsetum þess. Hafa ber í huga að skv. 10. gr. þingskapalaganna frá 1991 sker forseti úr ef ágreiningur verður í forsætisnefndinni. Þetta þýðir að í raun er það vilji forseta sem ávallt ræður, því að þótt allir varaforsetar séu á einu máli dugir það ekki til ef ágreiningur er við forseta Alþingis. Sérstök ástæða er til þess að vekja athygli á því að ríkisendurskoðanda verður ekki vikið úr störfum nema með samþykki Alþingis rétt eins og gildir varðandi umboðsmann Alþingis. Verður að telja eðlilegt í ljósi þessa og í fullu samræmi við löggjöf um umboðsmann Alþingis að gera þá breytingu á lögunum um Ríkisendurskoðun að ríkisendurskoðandi verði kosinn af Alþingi.“ Virðulegi forseti. Þetta er meginefni frumvarpsins, að færa til sama horfs kosningu og val á nýjum ríkisendurskoðanda og gildir um umboðsmann Alþingis. Báðar þessar stofnanir heyra undir Alþingi beint og því er eðlilegt að sama fyrirkomulag sé um ráðningu og brottvikningu, ef til þess kynni að koma. Rökstuðningurinn fyrir því að í upphafi var tekið upp það fyrirkomulag um umboðsmann Alþingis fyrir 20 árum að Alþingi kysi hann, er enn í fullu gildi. Hann er sá að það styrki umboðsmann í starfi að styðjast við meiri hluta Alþingis, sýnilegan meiri hluta, og geri hann óháðan í störfum sínum eins og hann á að vera, bæði óháðan framkvæmdarvaldinu og óháðan forseta Alþingis sjálfum. Sama röksemd á auðvitað við um ríkisendurskoðanda og þess vegna er eðlilegt að hafa fyrirkomulagið með sama hætti. Það er það nú þegar að hálfu leyti hvað varðar brottvikningu ríkisendurskoðanda, að honum verði ekki vikið úr embætti nema með samþykki meiri hluta Alþingis. Þess vegna er lagt til í frumvarpinu að stíga skrefið til fulls hvað varðar embætti ríkisendurskoðanda og samræma það því sem Alþingi ákvað að gilti um umboðsmann Alþingis. Nú er einmitt lag og kjörið tækifæri til að taka þessa lagabreytingu fyrir og til umræðu á Alþingi því að núverandi ríkisendurskoðandi hefur tilkynnt að hann muni láta af störfum síðar á þessu ári og þá er heppilegt fyrir Alþingi að breyta lögunum ef til þess er vilji, og gera það sem fyrst eða á næstu vikum þannig að nýr ríkisendurskoðandi yrði þá valinn með þeim hætti sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Virðulegi forseti. Ég legg svo til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og allsherjarnefndar. Að vísu var málinu og núverandi lögum um Ríkisendurskoðun frá 1996 þegar þau voru hér til meðferðar sem frumvarp vísað til sérnefndar en ekki allsherjarnefndar. Það kann að helgast af því að þá voru flutningsmenn forseti Alþingis og að ég held varaforsetar líka. Ég legg það í dóm forseta hvort hann telur eðlilegt að hafa sama fyrirkomulag og 1997 og hlíti niðurstöðu hans í þeim efnum ef hann telur það vera svo. Að öðru leyti er það tillaga mín að málið gangi til allsherjarnefndar.

Hæstv. forseti. Alþingi hefur ýmis hlutverk með höndum. Það er að sjálfsögðu augljósast að standa að lagasetningu en einnig að veita framkvæmdarvaldinu aðhald. Ein af grundvallarstofnunum sem sinnir slíku hlutverki og heyrir undir Alþingi er embætti ríkisendurskoðanda. Þetta frumvarp lýtur að því hvernig standa skuli að ráðningu forstöðumanns þeirrar stofnunar. Fram hefur komið í máli 1. flutningsmanns, hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, hvaða röksemdum við flutningsmenn teflum fram máli okkar til stuðnings. Ég vek athygli á því hve víðtæk samstaða er að baki þessu frumvarpi. Þar er að finna þingmenn úr fjórum flokkum á þinginu. Úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði er auk mín hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem stendur að þessu frumvarpi. Eins og málum háttar nú ræður forsætisnefnd þingsins ríkisendurskoðanda. En ég vil hamra á því sem fram kom í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar að sá framgangsmáti eða sú tilhögun er ekki ýkja lýðræðisleg því að ef uppi er ágreiningur í forsætisnefnd þingsins er það á valdi forsetans að skera úr um þann ágreining. Ef mismunandi sjónarmið eru uppi um hvern beri að ráða til þessa mikilvæga embættis er það því forseti þingsins sem hefur endanlegt úrskurðarvald í því efni. Þetta frumvarp sem gerir ráð fyrir því að ráðningarvaldið verði fært til þingsins alls gengur því út á að færa ráðninguna í lýðræðislegra samhengi en nú er. Ég tel mjög mikilvægt að hraða afgreiðslu þessa máls í ljósi þess að núverandi ríkisendurskoðandi mun láta af störfum von bráðar og að ráða verður mann í hans stað. Ég kveð mér fyrst og fremst hljóðs hér til að lýsa mjög eindregnum stuðningi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við þetta þingmál.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir að þingsályktunartillaga mín komst á dagskrá. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um stefnumörkun í málefnum kvenfanga og stofnun deildaskipts fangelsis fyrir konur. Tillagan er á þskj. 813, þingmál nr. 514. Flutningsmenn tillögunnar eru ásamt mér hv. þingmenn Álfheiður Ingadóttir, Ögmundur Jónasson og Paul Nikolov. Tillögugreinin er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að móta stefnu í málefnum kvenfanga og undirbúa byggingu deildaskipts fangelsis fyrir konur sem yrði á höfuðborgarsvæðinu.“ Í tilefni af stækkun Kvíabryggju þann 3. október síðastliðinn tilkynnti dómsmálaráðherra að núverandi ríkisstjórn hefði hug á því að fylgja eftir áætlun um endurnýjun og nýbyggingar fangelsa í landinu. Til þessarar áætlunar er einnig vitnað í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar en hún var samþykkt árið 2005 af þáverandi ríkisstjórn. Í áætluninni kemur fram að til stendur að gera endurbætur á fangelsinu á Akureyri, sem nú eru búnar, að fjölga skuli rýmum á Kvíabryggju úr 14 í 22 og að gera skuli endurbætur á aðkomu- og heimsóknarhúsi á Litla-Hrauni. Þar að auki á að byggja sex klefa deild fyrir konur sem og opnari deild fyrir fanga en nú stendur til boða í fangelsinu. Einnig stendur til að reisa nýtt fangelsi með sex til fjórum klefum á höfuðborgarsvæðinu þar sem verði gæsluvarðahald, afplánun í skamman tíma, meðferðar- og sjúkradeild. Í október 2006 skipaði Björn Bjarnason dómsmálaráðherra nefnd undir forustu Margrétar Sæunnar Frímannsdóttur sem ætlað var að leggja fram tillögur að markvissri stefnu varðandi framtíðarrekstur fangelsisins að Litla-Hrauni. Nefndin hefur nú lokið starfi sínu og skilað af sér skýrslu. Í skýrslunni er meðal annars fjallað um þá stefnu fangelsismálayfirvalda að vista kvenfanga í öryggisfangelsinu á Litla-Hrauni. Nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að það sé mikilvægt að konur hafi kost á því að afplána refsivist sína í sérstöku kvenfangelsi. Einnig telur nefndin mikilvægt að mótuð verði sérstök stefna í málefnum kvenfanga. Ljóst er að Ísland hefur staðið afar langt á eftir þeim löndum sem við berum okkur saman við hvað afplánunarmál kvenna varðar. Þegar litið er til skipanar mála í löndum sem talin eru framarlega í málefnum kvenfanga er misjafn hátturinn á. Í Svíþjóð eru kvenfangar vistaðir í sérstökum kvennafangelsum. Danir hafa vistað karla og konur í sameiginlegum fangelsum en þó á aðskildum deildum og það sama á við um Noreg. Norðmenn eru einnig með sérstök kvennafangelsi. Bretar og Kanadamenn hafa hins vegar ekki verið með blandaða fangelsisvist. Í febrúar síðastliðnum, eftir stækkun Kvíabryggju, voru kvenfangar í fyrsta sinn vistaðir í fangelsinu á Kvíabryggju í Grundarfirði. Þar er nú útbúið sérhúsnæði fyrir konur. Samskipti kynjanna eru með sama hætti og í öðrum fangelsum landsins og er föngum gert að fara eftir sérstökum reglum um samskipti kynjanna. Konur eru á sama hátt og karlar sérvaldar í afplánun á Kvíabryggju. Þær taka þátt í því sama og karlar innan fangelsis. Fram kemur í viðtali við Erlend S. Baldursson afbrotafræðing hjá Fangelsismálastofnun í Fréttablaðinu 17. febrúar síðastliðinn að konur eigi ekki sömu möguleika til dæmis hvað tómstundir, útivist og vinnu varðar í Kópavogsfangelsi þar sem þær hafa alla jafna afplánað. Mikilvægt er að það ríki jafnrétti milli kynja í fangelsum landsins eins og annars staðar og því er brýn þörf á að farið verði af stað eins fljótt og unnt er með það verkefni að móta stefnu í þessum málum og búa konum sem afplána dóm sömu skilyrði og körlum. Það þarf að leiðrétta þá mismunun sem hefur átt sér stað á hlut kvenna og auka fjölbreytni í afplánunarúrræðum fyrir konur. Auðvitað ber að fagna því að tekið hefur verið skref í rétta átt með því að bjóða upp á aðra vistunarmöguleika fyrir konur en áður hafa verið í boði hér á landi. En það er ólíðandi að afplánunarúrræði skuli enn þann dag í dag vera háð kynferði og hljóta þau rök að ekki skuli mismunað vegna kynferðis að vega þyngra en efnahagsleg rök. Eitt af höfuðmarkmiðum á sviði fangelsismála hlýtur að vera að aðstoða þann sem afplánar dóm til að breyta lífi sínu til hins betra. Til þess þarf fanginn stuðning og skapa þarf skilyrði sem bjóða upp á þau fjölþættu úrræði sem þarf til þess að koma til móts við mismunandi aðstæður fólks. Núverandi framboð á fangelsisvistun fyrir konur býður ekki upp á slíkt. Aðbúnaður í fangelsinu við Kópavogsbraut er engan veginn viðunandi og fyrirhuguð uppbygging á Litla-Hrauni kemur á mörgum sviðum ekki til móts við þarfir kvenna. Tölur frá Noregi sýna að konum fjölgar í fangelsum þarlendis og stafar það að mestu leyti af fjölgun fíkniefna- og auðgunarbrota. Það er engin ástæða til að ætla að ekki megi sjá sömu þróun hérlendis. Samkvæmt grein Margrétar Sæmundsdóttur, Vangaveltur um félagslega stöðu kvenna í afbrotum frá 2005, eru konur að jafnaði dæmdar fyrir önnur brot en karlar. Brot þeirra eru ekki eins ofbeldisfull, en það sem bæði kynin virðast eiga sameiginlegt eru fíkniefnabrotin, en um 30% eru að afplána fangelsisvist fyrir slík brot. Rannsóknir hafa einnig sýnt að konur hafa að jafnaði lengri meðferðarsögu á bak við sig en karlar sem afplána fangavist. Þær þurfa því afar góð meðferðarúrræði og í mörgum tilvikum aðstoð frá aðilum eins og Stígamótum og Kvennaathvarfi. Meiri hluti kvenfanganna sem voru að afplána í fyrsta sinn áttu við mun meiri félags- og heilbrigðisvanda að stríða en karlmenn í sömu stöðu. Í raun er vandi þeirra mun líkari félags- og heilbrigðisvanda karlfanga sem við í daglegu máli köllum síbrotamenn. Þeir sem starfa innan fangelsismála hafa bent á mikilvægi þess að taka tillit til sérþarfa kvenna en þarfir þeirra eru á ýmsan hátt aðrar en karla. Einnig hafa margar þessara kvenna alist upp við líkamlegt og/eða andlegt ofbeldi og eru úrræði sem mæta þessum þörfum grundvöllur þess að þeim vegni vel þegar afplánun lýkur. Sameiginleg afplánun karl- og kvenfanga getur haft í för með sér að meðferðarskilyrði þessara kvenna versni. Oft eru eldri tengsl til staðar á milli kven- og karlfanga, meðal annars sökum smæðar okkar hér á Íslandi og flækir það málið enn frekar. Menntunarstig þeirra kvenna sem tóku þátt í rannsókn Margrétar var lágt en 61% þeirra höfðu einungis lokið grunnskólaprófi. Það vantar töluvert upp á möguleika kvenna á því að sækja sér menntun innan fangelsanna. Mikilvægt er að boðið sé upp á kennslu við hæfi og einstaklingsmiðaða ráðgjöf. Góð aðstaða til að stunda nám þarf að vera til staðar og tryggja þarf föngum náms- og starfsráðgjöf. Rannsóknir hafa sýnt að menntun í fangelsi hefur fyrirbyggjandi áhrif og er því bara af hinu góða. Viðunandi útivistar- og líkamsræktaraðstaða er augljóslega einnig mikilvæg fyrir fanga. Núverandi aðbúnaður býður ekki upp á slíkt og í hugmyndum um uppbyggingu á Litla-Hrauni er ekki gert ráð fyrir breytingum á þeirri aðstöðu sem fyrir er, sem þýðir að hún mun ekki verða viðunandi fyrir kvenfanga sem þar munu afplána sinn dóm. Af rannsóknum sem gerðar hafa verið um tómstundaframboð til kvenna í blönduðum fangelsum kemur fram að þær hafa ekki sama aðgang að fjölbreyttum úrræðum og karlmenn innan fangelsisins og blönduð fangelsisvist er beinlínis valdur að þessum skorti á fjölbreytileika í úrræðum fyrir konur. Þá stafar þetta að mestu leyti af því að þær eru í miklum minni hluta og aðstæður bjóða ekki upp á fjölbreytileika. Tækifæri til þátttöku í samfélaginu er lykilatriði í því að upplifa sig sem hluta af heildinni. Því er framboð á atvinnu, námi og tómstundum ásamt viðeigandi meðferð á heilbrigðis- og félagslegum vanda algjör grundvöllur í uppbyggingarstarfi fangelsanna. Þannig fá fangar þau verkfæri sem þarf til að takast á við kröfur samfélagsins. 70% þeirra kvenna sem tóku þátt í rannsókn Margrétar voru mæður og tæplega helmingur þeirra á fleiri en eitt barn. Þetta þýðir að fangelsun mæðra á tímabilinu 1998–2003 hefur snert um 60 börn á Íslandi. Við megum ekki gleyma því að þegar mæður eru dæmdar í fangelsisvist eru börn að sama skapi dæmd í aðskilnað. Brýnt er að konum sem afplána fangavist sé boðin viðunandi aðstaða fyrir börn. Það þarf að taka tillit til þess að fangar og ekki síst kvenfangar hafi sterk tengsl við fjölskyldu sína og þurfi á þeim að halda auk þess sem það er nauðsynlegt fyrir börnin. Það er því mikilvægt að staðsetning kvennafangelsis sé þannig að það sé aðgengilegt fjölskyldum þeirra sem afplána þar. Konur sem búa við erfiðar aðstæður félagslega og heilbrigðislega eru afar viðkvæmar fyrir. Hlúa þarf að þeim og veita þeim þá aðstoð sem þarf þannig að þær geti tekist á við umönnun barna sinna eftir að afplánun lýkur og að þær þurfi ekki að lifa í fátækt og óöryggi. Núverandi aðstæður fyrir börn mæðra í fangelsum á Íslandi eru engan veginn viðunandi. Í ljósi þess að aðskilnaður mæðra frá börnum sínum er beinlínis niðurbrjótandi fyrir konur í fangavist, að ekki sé talað um áhrifin á börnin, er okkur skylt að bæta þetta. Samskipti við aðstandendur og börn eru það mikilvægasta í lífi margra fanga og ber okkur því að skapa skilyrði sem viðheldur þeim góðu tengslum sem fyrir eru. Hægt er að halda því fram að konur í afplánun á Íslandi hafi gleymst í þessari uppbyggingarvinnu sem dómsmálaráðuneytið vinnur að. Uppbygging refsivistar er að stærstum hluta sniðin að þörfum karla. Það er afar brýnt að nú verði eitthvað að gert. Fangelsismálastofnun og starfsmenn hennar vinna mjög gott og mikilvægt starf en núverandi aðstæður eru hamlandi fyrir það uppbyggingarstarf sem þar er í gangi. Þrátt fyrir umræður um þessi mál á Alþingi hefur lítið verið að gert og staðan er orðin þannig að hún þolir enga bið. Virðulegi forseti. Ég skora á stjórnvöld að hefjast þegar handa við að bæta úr þessum málum. Ríkisstjórn sem er tíðrætt um mannréttindi og jafnrétti hlýtur að líta svo á að henni beri að hlúa að hag kvenfanga til jafns við karlfanga. Það er ekki eftir neinu að bíða.

Hæstv. forseti. Ég tel þessa ályktun löngu tímabæra. Hún fjallar um vaxandi vandamál sem nær lítilli eða engri athygli þó að fangelsismál almennt hefi fengið æ meiri athygli. Mér finnst sjálfsagt mál að kvenfangar afpláni refsingar sínar í sér kvennafangelsi sérstaklega með tilliti til þess, eins og komið hefur fram, að konur og karlar eru með ólíkar þarfir, það vitum við öll. Því má líka bæta við að á meðan ég er þess fullviss að fangelsismálastjóri og fangelsismálayfirvöld gera allt sem hægt er til að tryggja öryggi þessara kvenna þá hlýtur að vera gríðarlega andlega erfitt að vera ein af nokkrum kvenföngum í fangelsi sem er fullt af karlmönnum. Það sýnist mér eins konar óþörf og ósanngjörn aukarefsing. Langflestar konur eru dæmdar fyrir glæpi sem hafa ekkert með ofbeldi að gera en þurfa samt að búa hjá ofbeldisfullum afbrotamönnum. Þegar konum og karlmönnum er blandað í sama fangelsi, sérstaklega þegar vísbendingar eru um að konum sem brjóta af sér sé að fjölga, þá er um að ræða tifandi tímasprengju. Hærra hlutfall kvenna en karla í fangelsum á börn. Fjölskyldutengsl eru mikilvægt atriði í endurhæfingu, sem er í samræmi við fangelsisstefnu ríkisstjórnarinnar þannig að brýnt er að auðvelda þessi tengsl. Börnin eiga ekki skilið að vera stranglega aðskilin frá mæðrum sínum. Þannig aðskilnaður getur leitt til hegðunarvandamála í æsku sem kaldhæðnislega getur skapað þjóðhagsleg félagsleg vandamál í samfélaginu í framtíðinni. Ef markmið ríkisstjórnarinnar í þessum málum er endurhæfing þá er brýnt að ríkisstjórnin tryggi betur öryggi þessara kvenna og verndi fjölskyldutengsl milli mæðra í fangelsi og barna þeirra. Ég skora á ríkisstjórnina að taka á þessu þverpólitíska máli og grípa til aðgerða.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs sem einn af flutningsmönnum þingsályktunartillögu sem sett er fram undir forustu og að frumkvæði hv. þm. Ölmu Lísu Jóhannsdóttur og snýr að stefnumörkun í málefnum kvenfanga og stofnunar deildaskipts fangelsis fyrir konur. Rökstuðningur hefur þegar komið fram í máli 1. flutningsmanns þingsályktunartillögunnar og ég ætla ekki að gera annað en að taka undir þau sjónarmið sem þar voru sett fram, ítreka að hér er vísað í skýrslur sem unnar hafa verið, m.a. skýrslu sem nýverið kom fram frá nefnd sem starfaði undir forustu Margrétar Frímannsdóttur, núverandi fangelsismálastjóra á Litla-Hrauni, en í þeirri skýrslu var komið inn á aðstöðu kvenfanga og framtíðarsýn varðandi kvenfanga. Í skýrslunni kemur fram að flestir þeir sem skýrsluhöfundar leituðu til eru á því máli að stefnt skuli að því að hafa sérstök fangelsi fyrir konur. Í greinargerðinni með þingsályktunartillögunni er því fagnað að stigin hafi verið skref í þá átt að bjóða upp á fleiri vistunarúrræði fyrir konur en var til skamms tíma. Hæstv. forseti. Hér er hreyft mjög brýnu hagsmuna- og réttlætismáli. Í niðurlagi greinargerðar með þingsályktunartillögunni segir réttilega að lítið hafi hreyfst í þessum málum á undanförnum árum þrátt fyrir umræður og er hér gerð tilraun af hálfu flutningsmanna þessa þingmáls til að koma þessu brýna réttlætismáli á hreyfingu.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs sem einn af flutningsmönnum þessarar þingsályktunartillögu og vil sérstaklega þakka frumkvæði hv. þm. Ölmu Lísu Jóhannsdóttur að bera þetta brýna mál hér inn í þingsali. Ég ætla ekki að endurtaka þær röksemdir sem hér hafa verið fluttar og ég held að hljóti öllum að vera ljósar. Konum í fangelsum fjölgar um allan hinn vestræna heim og einnig hér á landi og það umfram fjölgun karlfanga. Sú staðreynd hefur auðvitað mikil áhrif, ekki bara á konurnar sjálfar sem hér um ræðir heldur á fjölskyldur þeirra og á samfélagið í heild. Þessi staðreynd ætti þess vegna líka að hafa áhrif á stefnu okkar í fangelsismálum og byggingu fangelsa. Hér hefur komið fram að fæstir kvenfanga eru dæmdir fyrir ofbeldisglæpi. Þetta sýnir okkur og sannar að kvenfangar ættu að vera í forgrunni þegar horft er til svokallaðra „alternatífra“ úrræða í fangelsismálum, opinna fangelsa eða annars slíks, vegna þess að þær eru sjaldnast ógn við almennt öryggi og þurfa sjaldnar að vera í öryggisgæslu en karlar. Það skýtur þess vegna skökku við ef áætlanir íslenskra stjórnvalda miðast við að vista kvenfanga saman með karlföngum í öryggisfangelsi þar sem í okkar litla samfélagi, eins og hér hefur verið bent á, geta jafnvel setið á fleti fyrir karlar sem hafa beitt þessar sömu konur kynferðislegu eða öðru ofbeldi. Það er nauðsynlegt að ítreka það sem hér hefur verið sagt um ólíkar þarfir karla og kvenna, ekki bara til náms, tómstunda og útivistar, heldur langar mig til þess að bæta einu við og það er sú staðreynd að aðferðir sem er beitt í fangelsum til þess að styrkja aga, eins og það er kallað, aðferðir sem eru ætlaðar til þess að brjóta á bak aftur afneitun og varnarviðbrögð fanga, virka kannski á karla, ekki síst á ofbeldisfulla karla, en geta haft þveröfug áhrif á konur einmitt vegna þeirrar reynslu sem sýnt hefur verið fram á að kvenfangar hafa af mjög miklu sálrænu, líkamlegu og kynferðislegu ofbeldi. Það er dapurlegt að við skulum búa við kynbundna mismunun í fangelsum á Íslandi en ég hygg að það verði fljótt liðin tíð og vonandi eru allir sammála um að það megi ekki við svo búið standa. Hin góða skýrsla sem nefnd undir forustu Margrétar Frímannsdóttur skilaði um framtíðarrekstur fangelsisins að Litla-Hrauni og hér hefur margoft verið vitnað til slær nýjan tón í þessum efnum. Sú þingsályktunartillaga sem hér er flutt er flutt til þess að láta þann tón heyrast og enduróma inn í þingsali og við flutningsmenn vonum svo sannarlega að það verði til þess að þingsályktunartillagan verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég vil bara taka undir það sem hefur verið sagt hér um þessi mál. Það er afar brýnt að farið verði í það núna að bæta aðstöðu kvenfanga sem er að mörgu leyti mjög slæm. Konur sem hafa verið vistaðar í fangelsum eru þar af ýmsum ástæðum og brot þeirra misjöfn. Aðstaðan sem hefur verið í boði hingað til mætir ekki þörfum þeirra á viðunandi hátt. Það er alltaf verið að ræða um mikinn kostnað við fangelsi og að það sé mjög dýrt að vista fanga og það er verið að spara, það er viðkvæðið. Ég tel að í raun og veru sé mun ódýrara að veita föngum viðunandi aðbúnað í fangelsi vegna þess að þá er í raun verið að vinna að forvörnum því það hefur sýnt sig að fái fangar ekki viðunandi aðstoð eru meiri líkur á að þeir komi aftur og það viljum við ekki. Ég tel því að þetta sé mjög brýnt. Ég held að blönduð fangelsi eins og við þekkjum þau í dag sé ekki framtíðin. Við verðum að fara að huga að því að þarfir kvenna og karla eru mjög mismunandi og þessu þarf að breyta. Ég legg til að þessari þingsályktunartillögu verði vísað til allsherjarnefndar og ég vona að ríkisstjórnin muni fara eftir beiðni okkar.

Herra forseti. Fyrr í dag ræddum við hina góðu stöðu í heilbrigðismálum okkar, heilbrigðisþjónustu sem fær fyrstu einkunn í nýrri skýrslu OECD. Við hljótum því miður að viðurkenna að geðheilbrigðismál hafa verið olnbogabarn í þessu góða heilbrigðiskerfi og ekki síst geðheilbrigðismál barna eða þjónusta við börn með geðraskanir. Í ágúst á síðasta ári var tilkynnt langþráð átak í þeim efnum og skyldi 150 millj. kr. varið til þess málaflokks á 18 mánaða tímabili í þeim tilgangi m.a. að eyða biðlistum, styrkja barna- og unglingageðdeildina, miðstöð heilsuverndar barna og efla þjónustu við börn og unglinga með geðraskanir á landsbyggðinni. Tillögurnar voru unnar í samráði við starfsmenn BUGL og Miðstöðvar heilsuverndar barna og markmiðið var að greiða leið barna og unglinga að geðheilbrigðisþjónustunni og stytta biðlistana. Meðal aðgerða sem þar eru nefndar er m.a. að kalla til sjálfstætt starfandi sérfræðinga á sviði geðheilbrigðisþjónustu, bæði barnageðlækna, barnalækna og sálfræðinga til að auka aðgengi að þjónustu þeirra. Langtímaáætlun skyldi sett um forvarnir í geðvernd og þróað nýtt samskiptakerfi til að auka samvinnu þeirra sem starfa að þessum málum á landinu. Síðan voru tvö tilraunaverkefni styrkt sérstaklega á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja og Heilbrigðisstofnun Austurlands í eitt ár. Eins og heyra má er þetta mjög umfangsmikið verkefni og ekki er öllu lokið enn því að ráðinn var fræðslustjóri á BUGL til að styrkja þjónustuhlutverk stofnunarinnar og efla einnig skylda starfsemi Miðstöðvar heilsuverndar barna sem ég nefndi. Í upphafi þessa nýbyrjaða árs, það er reyndar komið fram í apríl, skyldi einnig liggja fyrir ítarleg úttekt á starfsemi og stjórnun BUGL og á grundvelli hennar taka ákvarðanir um framtíðarskipulag og rekstrarform. Hér er um afar brýnt verkefni að ræða því að allt of lengi hefur geðheilbrigðisþjónusta við börn og unglinga setið á hakanum í heilbrigðisþjónustu okkar. Þegar hæstv. heilbrigðisráðherra kynnti þessa áætlun 16. ágúst í fyrra voru 165 börn og ungmenni á biðlista BUGL, mörg í sárri neyð og bráðri. Á bak við hvert nafn á þessum biðlista er örvæntingarfull fjölskylda, foreldrar, systkini, frændgarður og vinir sem eiga eðlilega bágt með að skilja hvernig á því stendur að það fæst ekki hjálp mánuðum saman, ekki einu sinni viðtal við sérfræðing, hvað þá innlögn. En eins og allir vita getur það einmitt skipt sköpum fyrir þroska og geðheilbrigði einstaklings í áhættuhópi að hann fái læknis- og sálfræðiþjónustu strax og fyrstu einkenna verður vart. Það var því ekki nema von að áætluninni yrði fagnað. Nú eru liðnir átta mánuðir af þessum 18 og tími til kominn að spyrja um árangurinn og hvernig þessum 150 millj. kr. hefur verið varið til þessa og hver áætlun er um frekari fjárveitingar á þessu sviði. Við vitum auðvitað öll að biðlistanum á BUGL hefur ekki enn þá verið útrýmt, því miður. Við vitum líka að laun starfsmanna í umönnunarstörfum þar eða annars staðar hafa heldur ekki verið hækkuð og það er ekki auðvelt að fá fólk til þessara starfa, ekki auðveldara en það var í ágúst í fyrra. Við vitum að úttekt á starfsemi og stjórn BUGL hefur ekki enn verið kynnt en það eru tíu mánuðir enn eftir af þessum tíma. Fyrir um mánuði síðan eða svo voru kynnt í fjölmiðlum áform um opnun einkarekinnar geðlæknastöðvar fyrir börn og unglinga en í morgun ræddum við einmitt um einkavæðingu í heilbrigðisþjónustunni. Til stendur að opna svokallaða geðdeild barna og unglinga í gömlu heilsuverndarstöðinni sem nú heitir Heilsuverndarstöðin ehf. Ég vil því nota þetta tækifæri og spyrja ráðherra m.a. hvað barna- og unglingadeildin hefur fengið stóran hlut af þessum 150 millj. sem verja skal til verkefnisins og hvernig þessu fé hefur að öðru leyti verið varið. Enn fremur spyr ég hvernig gengið hefur að fá sjálfstætt starfandi sérfræðinga að þessu borði, hvað úttektinni líður og loks hvort hin einkarekna geðdeild barna og unglinga hefur leitað eftir fjárveitingum frá ráðherra að ráðuneyti eða fengið samninga  Ég veit, herra forseti, að þetta er afskaplega umfangsmikið mál og því miður gefur 

Virðulegi forseti. Eitt af forgangsmálum ríkisstjórnarinnar og heilbrigðisráðherra sem hér talar er að beita sér sérstaklega í þágu barna og ungmenna sem glíma við geðraskanir. Þess vegna samþykkti Alþingi aðgerðaáætlun strax og ríkisstjórnin var mynduð sem tekur mið af þessari pólitísku stefnumótun. Mér er bæði ljúft og skylt að svara fyrirspurnum hv. 11. þm. Reykv. s. sem gerir málefni þessi að umtalsefni á Alþingi. Í samræmi við aðgerðaáætlun sem samþykkt hafði verið og gerð var að höfðu miklu og nánu samstarfi við fagaðila, einkum BUGL og Miðstöðvar heilsuverndar barna, þá ákvað ég að veita samtals 150 millj. kr. til ákveðinna verkefna á árunum 2007–2008. Þegar var hafist handa við að ráða starfsfólk til að vinna markvisst að því að stytta biðlista eftir þjónustunni bæði á BUGL og Miðstöð heilsuverndar barna. Hv. 11. þm. Reykv. s. spyr um ráðstöfun þessa fjár. Landspítali fékk 48 millj. kr. á árunum 2007–2008 til að ná niður biðlistum á BUGL og taka á uppsöfnuðum vanda. Í tengslum við aðgerðaáætlunina hefur verið unnið að breyttum áherslum við þjónustu BUGL. Má sjá afraksturinn m.a. í fækkun barna á biðlista eftir þjónustu, styttingu meðalbiðtíma og breyttu vinnulagi sem m.a. hefur falist í því að lengja vinnutíma starfsfólks og auka samstarf við aðrar stofnanir sem sinna geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga. Vinna við styttingu biðlista gengur samkvæmt áætlun. Á rúmu hálfu ári hefur tekist að fækka um rúmlega þriðjung eða 35% á biðlista BUGL eða frá 165 börnum í 107. En á sama tíma hafa borist 100 nýjar tilvísanir á BUGL og við stefnum á að bið eftir þjónustu verði komin í viðunandi horf í árslok. Barna- og unglingageðdeild Landspítala fékk sérstaka fjárveitingu upp á 11 millj. kr. 2007 og 2008 til að efla ráðgjafarhlutverk deildarinnar við fyrsta og annars stigs þjónustuaðila með því m.a. að ráða fræðslustjóra og fjölga ferðum starfsmanna BUGL á heilbrigðisstofnanir úti á landi. Lögð hefur verið áhersla á ríkissamstarf við BUGL við aðra þjónustuaðila sem koma að málefnum barna og unglinga með geðraskanir, svo sem heilsugæslu og félagsþjónustu. Í fyrsta lagi má nefna að gerðir hafa verið samningar við tvær heilsugæslustöðvar á höfuðborgarsvæðinu um leiðbeiningu og ráðgjöf frá starfsmönnum BUGL. Í öðru lagi hófst um áramót samstarf BUGL og Heilbrigðisstofnunar Austurlands sem felur í sér þjálfun starfsmanna heilbrigðisstofnunarinnar til að sinna geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga á Austurlandi. Í þriðja lagi eru haldnir reglulegir samstarfsfundir með starfsmönnum þjónustumiðstöðva höfuðborgarsvæðisins og tilgangur þeirra er að auka samstarf m.a. með því að kynna þjónustu og flytja úrræði og þekkingu frá BUGL í nærumhverfi barna. Í fjórða lagi hefur samstarf við greiningarteymi við heilsugæslu- og skólaskrifstofu Akraness verið endurvakin. Jafnframt hafa önnur sambærileg teymi óskað eftir endurnýjun samstarfs bæði á Suðurnesjum og Suðurlandi. Í fimmta lagi má geta þess að starfsmenn BUGL hafa annast handleiðslu og fræðslu fyrir starfsfólk Miðstöðvar heilsuverndar barna sl. tvö ár. Þá hefur verið ráðinn fræðslustjóri sem liður í eflingu þjónustu BUGL. Starf hans felst í skipulagningu og fræðslu fyrir foreldra, aðra þjónustuaðila og umsjón með stærri ráðstefnum. Hafinn er undirbúningur fræðsluverkefna til að auka stuðning við foreldra og þjónustuaðila í nærumhverfi. Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins fékk 30 millj. kr. árin 2007 og 2008 til eflingar Miðstöðvar heilsuverndar barna til að koma á jafnvægi og ná niður biðlistum á einu ári. Starfsfólk miðstöðvarinnar tók að sér aukna yfirvinnu auk þess að barnageðlæknir var ráðinn í hlutastarf ásamt sálfræðingum. Verulegur árangur hefur náðst hjá Miðstöð heilsuverndar barna í að ná niður biðlistum fyrir þjónustu jafnframt sem biðtími barna eftir þjónustunni hefur styrkst. Í ágústmánuði 2007 voru 110 börn á biðlista eftir þjónustu í Miðstöð heilsuverndar barna. Hefur þeim fækkað í um 80 börn eða um 28% sem bíða eftir þjónustu frá miðstöðvunum. Biðtími eftir þjónustunni var áður frá einu ári upp í eitt og hálft ár en er kominn niður í tvo til sex mánuði. 14 millj. kr. voru veittar til tveggja heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni, Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja og Heilbrigðisstofnunar Austurlands, til að styrkja tilraunaverkefni til að efla samruna þjónustuaðila með því að fjármagna starf umsjónaraðila í eitt ár. Fjárveitingin er veitt í því skyni að auka samvinnu milli heilbrigðisþjónustunnar, félagsþjónustunnar og annarra aðila sem veita einstaklingum með hegðun og geðraskanir þjónustu. Þá hafa 35 millj. kr. verið veittar til að auka aðgengi barna og unglinga að sjálfstætt starfandi sérfræðingum á sviði geðheilbrigðisþjónustu og hefur samninganefnd ráðherra nú þegar gert samning við sálfræðinga um þjónustu þeirra. Aðgerðaáætlun heilbrigðisráðherra sem kynnt var í ágúst á síðasta ári tók mið af brýnustu þörfum barna og unglinga sem þjást af geð- og hegðunarröskunum en einnig voru settir fjármunir í að styrkja almenna geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga, bæði á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni. Þá var um 7 millj. kr. veitt til undirbúningsaðgerða á sviði forvarna og um geðvernd barna og ungmenna til lengri tíma. Unnið er að þessari áætlun og niðurstaða þeirrar vinnu verður kynnt innan nokkurra vikna og þá verða jafnframt kynntar tillögur ráðherra um fjárveitingar til lengri tíma til þessarar þjónustu. Virðulegi forseti. Mikilvægt er að sem fyrst komist jafnvægi á starfsemi barna- og unglingadeildar Landspítala þannig að deildin geti sinnt þeirri þjónustu sem henni er ætlað og að biðtími eftir þjónustu verði í viðunandi horfi. Samkvæmt fyrrnefndri aðgerðaáætlun er vinna að úttekt og starfsemi á stjórnun BUGL og gert ráð fyrir að niðurstöðurnar liggi fyrir eigi síðar en næsta haust og verði þá lögð til grundvallar ákvörðun um framtíðarskipun deildarinnar. Kostnaður við þessa úttekt er áætlaður 5 millj. kr. Að lokum spyr hv. 11. þm. Reykv. s. 

Virðulegi forseti. Það er við ramman reip að draga í málefnum barna og unglinga, þau sem varða geðdeild Landspítalans, og við þá aðila sem um þau fjalla. Heilbrigðisráðherra bar ótt á. Þær tölur sem hann fór hér yfir eru staðfestar í frétt í Morgunblaðinu í dag og ljóst er að þarna gerast hlutirnir hratt. Það er stöðugur straumur nýrra viðfangsefna og m.a. hafa verið afgreidd þar rúmlega 140 mál á rúmu hálfu ári, fjórir nýir starfsmenn ráðnir til starfa. Það er allt gott og blessað. Það kemur fram í fréttinni að miðað sé við að bið eftir þessari þjónustu á barna og unglingageðdeild Landspítalans séu þrír mánuðir. Það er reyndar ekki talað um það í fréttinni hver hinn raunverulegi biðtími er en að þessu er stefnt. Hann hefur verið allt að helmingi lengri, eða hálft ár, en um leið og lofsorði er lokið á þær umbætur sem tekist hafa er mikil ástæða til að hvetja til enn frekari snerpu í þessum málum til að vinda ofan af þessu erfiða ástandi. Það þýðir enn meiri umbætur og enn meiri pening. Það eru líklega um tvö ár síðan biðlistinn eftir þjónustu á BUGL tvöfaldaðist eða þar um bil. Menn hafa kennt um auknum vanda, líka breyttum vinnubrögðum og viðmiðum. Ég legg engan dóm á hin nýju vinnubrögð, sjálfsagt eru þau rétt. En það er rétt að geta þess að 22. september 2006 lagði Siv Friðleifsdóttir, þáverandi heilbrigðisráðherra, fram metnaðarfulla áætlun í níu liðum um þessi mál sem rímar í mörgu við þá áætlun sem kom svo fram í ágúst í fyrra hjá núverandi heilbrigðisráðherra. Ég hvet til þess að gengið verði til þessara mála á enn breiðari grundvelli en hér hefur verið ræddur og hægt er að sjá í þeim áætlunum sem fram hafa komið og með því að hugsa jafnvel enn víðar. 

Herra forseti. Það er að mínu mati löngu tímabært að tala um þau málefni sem hér eru á dagskrá og það þá í meira svigrúmi en er gert í stuttum utandagskrárumræðum. Eins og hæstv. heilbrigðisráðherra hefur rakið var það mjög ánægjulegt strax í haust að þessi málaflokkur varð eitt af forgangsverkefnum nýskipaðrar ríkisstjórnar. Fram kemur í upplýsingum hæstv. ráðherra að mörgu hefur nú þegar verið hrundið í framkvæmd. Ég vil af þessu tilefni koma því sjónarmiði á framfæri að þetta viðfangsefni sem kallast geðræn vandamál barna og ungmenna er í sjálfu sér miklu stærra og umfangsmeira en það sem snýr að BUGL sérstaklega eða einstaklingunum sem í hlut eiga. Geðræn vandamál eru víðtækt hugtak, þau eru af margvíslegum toga, hin geðrænu vandamál, og eru veikindi sem stafa mjög oft af ytri aðstæðum, svo sem félagslegum kringumstæðum í skóla, á heimili eða í umhverfi. Á þessum vettvangi þarf að líta heildstætt á málið, efla foreldraráðgjöf, taka á vandanum innan hinna almennu skóla, virkja heilsugæslustofnanir og efla fjölskyldufræðslu. Það þarf að efla fyrirbyggjandi starfsemi, kenna viðbrögð, rýna orsakir og bregðast við áður en í óefni er komið. Geðræn vandamál eru nefnilega ekki alltaf vandi viðkomandi einstaklings, heldur sprottin af aðstæðum sem einstaklingur ræður ekki við. Þau er hægt að fyrirbyggja oft og tíðum eða leysa með aðstoð og viðbrögðum fagfólks ef þau eru nýtt og á fólk hlustað. Að því þarf að vinna 

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra hefur þetta verið viðfangsefni þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr og það hefur líka komið fram að síðasta ríkisstjórn lét þessi mál til sín taka, m.a. með sérstakri fjárveitingu fyrir nokkrum árum sem var á annan milljarð kr. Alþingi hefur sagt sitt í þessum efnum með því að samþykkja þingsályktun um þessi málefni fyrr á þessu þingi. Það er greinilegt að sá vandi sem komið hefur fram á síðustu árum varðandi geðheilbrigði barna og unglinga hefur komið mönnum verulega á óvart, umfang hans og alvarleiki, og heilbrigðiskerfið hefur verið í nokkrum vanda við að takast á við þetta verkefni og e.t.v. ekki búið að finna bestu leiðirnar til að veita þeim úrlausn og þjónustu sem á henni þurfa að halda. Þó er engum blöðum um það að fletta að það er mikill vilji til þess af hálfu allra aðila sem að þessu koma, stjórnmálamanna sem heilbrigðisstétta, að hraða þeim aðgerðum sem þörf er á að hrinda í framkvæmd, fara í gegnum skipulagsferla í kerfinu og ákveða hver geri hvað og hvenær og leggja til þess fé og aðstæður sem þarf. Það þarf að opna kerfið fyrir fleiru en stofnanavist. Það er ekki upphaf og endir allrar heilbrigðisþjónustu að horfa á Landspítalann þó að hann sé mikilvægastur allra í kerfinu sjálfu. Það vantar aðkomu sálfræðinga að þessu. Í þetta vantar, eins og kom fram í máli hv. þm. Ellerts B. Schrams, aðkomu annarra aðila eins og fjölskyldna, það þarf að huga að búsetuúrræðum þeirra sem í hlut eiga og fleira af því tagi. Víst er að 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir að taka þetta mál upp á þingi. Á undanförnum þingum hafa málefni BUGL í raun og veru komið hér reglulega upp, því miður því að umræða um starfsemi þessarar mikilvægu deildar hefur oftast verið vegna mikils fjárhagsvanda og rekstrarerfiðleika, langra biðlista, erfiðleika og mikils álags hjá starfsfólki. Það sem skiptir mestu máli er að ekki skuli hafa verið hægt að koma börnum að í greiningu þegar grunur vaknar um að eitthvað alvarlegt sé að, hegðunarvandi, geðraskanir og eitthvað slíkt, að fram undir þetta skuli hafa verið bið í meira en ár eftir að koma barni að í greiningu og svo meðferð. Þetta hefur verið og er svartur blettur á heilbrigðisþjónustu okkar því að það skiptir miklu máli að grípa sem fyrst inn í til að sjúklingur nái bata, og ekki er nóg að aðstoða bara barnið heldur þarf fjölskyldan aðstoð. Það sem þetta sýnir og segir okkur er í fyrsta lagi að stofnunin hefur verið fjársvelt, í öðru lagi vantar þetta net út í þjóðfélagið, það vantar þetta net út í heilsugæsluna og til þeirra sem koma að uppeldi og kennslu barna, sem sé út í skólana líka, þannig að þessir aðilar fái þann stuðning sem þeir þurfa. Ég heyri að sem betur fer er verið að byrja á því núna að veita þennan stuðning en BUGL situr uppi með erfiðustu tilfellin, erfiðustu greiningarnar og það verður að hlúa vel að þessari deild, líka skipulagi deildarinnar innan Landspítalans. Ég hvet hæstv. ráðherra til að skoða skipulag stofnunarinnar 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svör hans sem sýna að á stuttum tíma hefur vel verið unnið að brýnustu vandamálum á þessu sviði. Ég vil líka leyfa mér að bæta við að í þessari umræðu má ekki gleyma því sem vel er gert og ég minni á það að á Akureyri er rekin barna- og unglingageðdeild sem sinnir allri starfsemi á þessu sviði frá Hrútafirði til Djúpavogs. Tölur um afköst á þeirri deild vekja miklar og stórar spurningar um grunnvandann á BUGL að mínu mati. Það kemur í ljós að á Akureyri er ekki nema einn geðlæknir þar í 75% starfi yfirlæknis. Að meðaltali er einn sálfræðingur á ári í starfi. Síðan sinnir að vísu geðlæknirinn stofupraxís sínum þarna inni þannig að hann er inni í tölunum. Það var 30% aukning nýrra tilfella á Akureyri frá 2006 til 2007. Þessu fáliðaða liði tókst að sinna þeim öllum án þess að upp kæmi nokkur biðlisti. Það er enginn biðlisti á Akureyri, öllu er sinnt jafnóðum. Þetta vekur auðvitað spurningar um starfsemina á BUGL sem vissulega er góð en hún gæti hugsanlega verið miklu betri ef betur væri þar tekið á málum. Þess vegna fagna ég því sérstaklega sem fram kom í máli ráðherra, að það er unnið að úttekt á starfseminni á BUGL. Ég held að öll framtíðarvinna á þessu sviði hljóti að þurfa að byggja á því að sú starfsemi sé endurskoðuð. Ég held að peningana sem fara til BUGL megi nýta miklu betur. Að lokum fullyrði ég að hluti af þessum vanda er að okkur vantar barna- og unglingageðlækna. Það er engin nýliðun í þessari grein og ég leyfi mér þess vegna að beina því til hæstv. heilbrigðisráðherra að hann hugi í áframhaldandi vinnu sinni á þessu sviði sérstaklega að því með hvaða hætti sé unnt að fá fleiri lækna til að sérmennta sig í barna- og unglingageðlækningum. Ég held að þetta sé 

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu því að við erum að tala hér um mjög brýnt hagsmunamál fyrir okkur öll. Biðlistar í heilbrigðisþjónustu eru slæmir en biðlistar þegar börn og ungmenni eiga í hlut eru óþolandi. Það er töluverður munur á hvort fullorðið fólk bíður eða börn sem eru í örum þroska og standa frammi fyrir vanda sem bæði tekur miklum breytingum við þroskann og getur, ef ekki er gripið inn í, versnað mjög hratt eða orðið miklu illviðráðanlegri ef biðlistinn er mjög langur. Aftur á móti veit ég vel og skynja hér áhuga hæstv. heilbrigðisráðherra á því að láta gott af sér leiða í þessu. Ég hvet hann þar til góðra verka, þetta hefur verið verkefni heilbrigðisráðherra fyrr og ekki langt síðan einn úr liði okkar framsóknarmanna lagði fram sérstaka aðgerð vegna þessara mála. Þá var m.a. horft sérstaklega til þess - ég er að tala um hv. þm. Siv Friðleifsdóttur - að færa verkefnin sem allra mest út til heilsuverndarstöðvanna, út í heilbrigðiskerfið og minnka þannig álagið hjá BUGL. Hin vægari tilvik, eins og ofvirkni og athyglisbrest sem eru mjög útbreidd vandamál, á að vera hægt að taka í almennri heilsugæslu, a.m.k. að einhverju leyti. Það eru einmitt þess háttar lausnir sem við eigum að horfa til og við þurfum auðvitað að koma okkur út úr því í heildina að heilbrigðiskerfið á Íslandi 

Herra forseti. Hér berst talið að sjálfsögðu að þeirri ágætu stofnun BUGL og í framhaldi af því er minnst á biðlista vegna þjónustu sem sú stofnun á að veita, og veitir vissulega. Í því sambandi vil ég taka fram að BUGL er í mínum huga endastöð. Það er þess vegna ástæða til að ítreka það sem ég sagði áðan, að á vandanum, þessum geðræna vanda svokallaða sem er kannski ekki alltaf hægt að skilgreina sem hreina geðveiki - það er verið að tala um ýmis andleg og huglæg vandamál - þarf að taka fyrr til hendi og byrgja þennan brunn áður en börnin detta ofan í hann með aðgerðum miklu fyrr í ferlinu. Ég endurtek í því sambandi að þar þarf að beita þeim tækjum sem felast í foreldraráðgjöf, heilsugæslustofnunum og fræðslu fyrir fjölskyldur og aðstandendur, að taka sem sagt á hinum félagslegu vandamálum sem fylgja þessum sjúkdómi miklu fyrr, bregðast við honum og rýna í orsakir og afleiðingar. Ég endurtek að geðræn vandamál einstaklinga eiga sér langoftast rætur í umhverfi viðkomandi einstaklings, í fjölskyldunni, félagsskapnum, skólanum eða nærsamfélaginu. Mín ráðlegging til hæstv. heilbrigðisráðherra er sú að um leið og hann sér tækifæri til að veita meira fjármagn til geðrænna viðfangsefna eigi sömuleiðis að líta til þess hvernig þessum peningum sé varið. Ég tel að vel hafi verið að þessum málum staðið í tíð núverandi hæstv. ráðherra, það hefur verið viðleitni og vilji til að sækja fram á þessum vettvangi og ég hvet hann til að halda ótrauður áfram vegna þess að þetta er vaxandi vandamál í samfélaginu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra svörin. Mér sýnist ljóst að mikilvægur og marktækur árangur hafi náðst með ráðstöfun þessara 150 millj. kr. sem er viðbótarframlag við framlag á fjárlögum þessara tveggja ára. Ég tel að það hafi verið hárrétt ákvörðun að stíga þetta skref og ég er sammála ráðherranum um að betur má ef duga skal. Það er mjög mikilvægt að þétta þessa þjónustu eins og gert hefur verið þannig að hún nái til landsins alls, einmitt í tengslum við öflugra BUGL og með aðkomu heilsugæslustöðvanna. Það þarf að nýta þá sérhæfingu sem hefur verið safnað upp á BUGL í áratugi og halda áfram uppbyggingunni þar. Það er mikilvægt að skilgreina hvar vandinn liggur. Það er ekki þannig, eins og hv. þm. Dögg Pálsdóttir nefndi í ræðustól áðan, að þetta sé lýsandi fyrir grunnvandann á BUGL. Sá samanburður sem hún nefndi með Akureyri er lýsandi fyrir það hvernig heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu er háttað annars vegar og hins vegar heilsugæslunni á Akureyri og á því svæði. Akureyrarbær hefur notið þess að hafa þjónustusamning við ríkið og getað rekið alla heilsugæslu í bænum og samþætt hana félagslegri þjónustu og allri skólaþjónustu. Við höfum margoft bent á það hér að það er mikilvægt að breyta til á höfuðborgarsvæðinu. Nú rýkur tíminn frá mér, herra forseti. Vegna þessarar nýju geðdeildar barna og unglinga sem er í uppsiglingu á Heilsuverndarstöðinni vil ég aðeins segja að ég tel að við höfum ekki efni á því að dreifa kröftunum og fara að byggja nú upp aðra barna- og unglingageðdeild sem ríkið á auðvitað að borga fyrir eins og hina meðan við erum ekki lengra á veg komin og meðan BUGL getur ekki betur sinnt hlutverki sínu eins og henni er ætlað. Ástæðan er m.a. sú sem hv. þm. Dögg Pálsdóttir nefndi,  Herra forseti. Eins og mér bauð í grun áðan er þessi 

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka bæði þeim hv. þingmanni sem hóf umræðuna og sömuleiðis öllum þeim sem tóku þátt í henni fyrir umræðuna. Ég held að þetta sé skýrt dæmi um það að hér á Alþingi er oftar en ekki málefnaleg og góð umræða, hér erum við að ræða mál sem við erum öll sammála um. Menn fóru bara málefnalega yfir það hvað við teldum gott hafa verið gert og hvað mætti gera betur. Ég held að þetta, eins og flest í heilbrigðismálum, sé þess eðlis að við eigum að geta tekið umræðuna fordómalaust. Það var mjög ánægjulegt að fá að taka þátt í þessari umræðu og það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur að sem betur fer hefur náðst hér marktækur og mikilvægur árangur. Geðheilbrigðismálin eru mjög mikilvæg og þar er svo sannarlega verk að vinna. Það er ekki sjálfgefið eins og hér var rætt að ef menn setja fjármuni í hlutina sé árangur. Ég held að við höfum gert rétt með því að vinna þetta með fagaðilum, bæði hjá BUGL, Miðstöð heilsuverndar barna og fleiri aðilum og að reyna að virkja sem flesta, bæði sjálfstæða aðila, í heilsugæslunni og fleiri. Ég held að það sé lykillinn að því að ná árangri. Ég er afskaplega ánægður með það starfsfólk sem hefur unnið að þessu og gaman að sjá hvernig það hefur m.a. náð tökum á BUGL og fleiri stofnunum hvað þetta varðar. Einnig kom hv. þm. Ellert B. Schram algjörlega inn á kjarna máls sem er að reyna að nálgast þessi mál eins snemma og mögulegt er og vera með fyrirbyggjandi aðgerðir. Það er þess vegna sem við erum að vinna að heilsustefnunni, þar eru geðheilbrigðismálin einn stór þáttur. Ég vonast til þess að við getum náð góðri samstöðu um þau mál og ég efast ekki um það hér á þinginu því að það er auðvitað gríðarlega stórt mál í þessu samhengi.