Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef á þskj. 31 borið fram fsp. til hæstv. menntmrh. um aðgerðir til að bæta úr kennaraskorti og efla skólastarf. Fsp. er svohljóðandi, í þremur liðum: "1. Hvað líður störfum samstarfsnefndar menntmrn. og Bandalags kennarafélaga sem skipuð var að frumkvæði menntmrh. s.l. vetur og ætlað er m.a. að ræða um aðgerðir "svo unnt sé að bæta starfsaðstöðu í skólum, gera kennarastarfið eftirsóknarverðara og efla skólastarf í landinu"?" Þarna er orðrétt tilvitnun í bréf ráðherra til kennarasamtakanna þar sem hann óskar eftir að slík nefnd yrði skipuð. "2. Hvaða tillögur hafa komið fram í nefndinni og hverjar þeirra eru komnar til framkvæmda? 3. Hvað hefur verið gert af hálfu ríkisstjórnarinnar til að laða menntaða kennara til starfa og hvað er ráðgert í því efni á næstu mánuðum?" Herra forseti. Á fyrri starfsárum þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr bar málefni skólanna, og ekki síst samskiptin við kennara í landinu, hátt. Þá var tekist á um stöðu þessarar starfsstéttar, sem er undirstaðan að farsælu skólastarfi, og við væntum þess að ríkisstjórnin hefði eitthvað vitkast af þeim samskiptum við kennarasamtökin. Það mátti ætla, þegar hæstv. menntmrh. skrifaði Bandalagi kennarafélaga 5. febr. s.l. og bar fram ósk um að Bandalag kennarafélaga tilnefndi sex fulltrúa í nefnd, að það horfði til betri vegar. Í þessu erindi ráðherrans sagði m.a. að verkefni slíkrar nefndar skyldi vera "að ræða um þau fjölmörgu mikilvægu atriði sem nauðsynlegt er að kryfja til mergjar svo unnt sé að bæta starfsaðstöðu í skólum, gera kennarastarfið eftirsóknarverðara og efla skólastarf í landinu. Enn fremur hvernig menntmrn. og samtök kennara geti á markvissan hátt unnið að framkvæmd umbóta í skólastarfi." Við heyrum það frá hæstv. ráðh. hér á eftir hvernig til hefur tekist af hans hálfu og í samstarfi við kennara sem tilnefndir voru í nefndina sem fulltrúar sinna samtaka að ná fram þeim markmiðum sem hæstv. ráðh. viðraði í þessu erindi. Við vitum hve nauðsynin er brýn. Það sýna m.a. ráðningar réttindalausra starfsmanna að skólunum á þessu skólaári eins og raunar á hinum fyrri þar sem lítil breyting virðist hafa á orðið. Og fátt er brýnna í fræðslustarfi í landinu en að bót verði ráðin á hinum tilfinnanlega kennaraskorti.



Herra forseti. Samstarfsnefnd menntmrn. og Bandalags kennarafélaga, sem hér er spurt um, hélt sjö fundi, en nefndin hefur nú verið lögð niður eins og ég mun víkja að síðar. Á fundum samstarfsnefndarinnar var fjallað um aðgerðir til þess að bæta starfsaðstöðu í skólum, gera kennarastarfið eftirsóknarverðara og efla skólastarf í landinu eins og mælt hafði verið fyrir um í erindisbréfi hennar. Menntmrh. skipaði umrædda samstarfsnefnd snemma á þessu ári eftir fund með forsvarsmönnum kennarasamtakanna þar sem þeir lögðu mikla áherslu á að komið yrði á föstum samráðsvettvangi við menntmrn. um sameiginleg hagsmunamál aðila. Hafði þessi ósk reyndar verið fram sett áður í bréfum kennarasamtaka til menntmrn. Þegar nefndin hóf störf varð fljótt ljóst að fulltrúum kennara lágu þyngst á hjarta launamál stéttarinnar og virtust ætla menntmrn. meira hlutverk í þeim efnum en lög gera ráð fyrir. Fulltrúar menntmrn. í samstarfsnefndinni ítrekuðu hlutverk ráðuneytisins sem fagráðuneytis, fagráðuneytis sem gerði sér ljósa nauðsyn samstarfs og samráðs við samtök kennara í landinu um þau mál er undir menntmrn. heyra, þótt ekki væri á þessum vettvangi, þ.e. samstarfsnefndarinnar, unnt að ná fram beinum launahækkunum til handa kennurum. Slíkar hækkanir hlytu kennarar eins og aðrir opinberir starfsmenn að sækja með samningum við fjmrn. Af þeim málum sem rædd voru á fundum samstarfsnefndarinnar og verða mega til hagsbóta fyrir kennara í starfi þeirra voru orlofsmál, endurmenntun og hugsanlegar breytingar á vinnutíma kennara. Ef taka á fleiri dæmi um umræðuefni nefndarinnar má nefna breytta framkvæmd samræmdra prófa, en ákveðið hefur verið að vinna að fækkun þeirra í samráði við kennarasamtökin, framkvæmd laga um lögverndun á stafsheiti og starfsréttindum grunnskólakennara, framhaldsskólakennara og skólastjóra sem ganga munu í gildi um áramót, endurskoðun laga um grunnskóla og gerð frv. til l. um framhaldsskóla. Í lok síðasta fundar nefndarinnar var enn rætt um launamál kennara og hlutverk menntmrn. í því efni. Urðu menn sammála um að samstarfsnefndin gæti ekki þokað fram beinum kjaramálum kennara og samþykktu nefndarmenn að leggja til við ráðherra að nefndin yrði lögð niður. Forsvarsmenn kennara skýrðu mér formlega frá þessari niðurstöðu með bréfi. Nokkru síðar eða 16. okt. hélt ég fund með forsvarsmönnum kennara þar sem m.a. var rætt framhald formlegs samstarfs. Ákveðið var að koma á fót fastri samstarfsnefnd aðila um fagleg málefni og hefur þegar verið óskað eftir tilnefningu fulltrúa frá Bandalagi kennarafélaga. Verið er að kanna hvort og þá með hvaða hætti menntmrn. geti veitt kennurum beinni stuðning í kjarabaráttu þeirra en verið hefur. Eins og áður segir komu ýmis mikilvæg mál til umræðu á fundum samstarfsnefndarinnar og verður unnið áfram að framgangi þeirra á hinum nýja samstarfsgrundvelli.



Herra forseti. Við höfum heyrt svör hæstv. ráðh. við fsp. minni. Það kemur fram í svari hans að enginn sýnilegur árangur hefur orðið af starfi þeirrar nefndar sem ráðherrann hafði frumkvæðið að að varð til í febrúar s.l. Ekki hefur verið tekið á þeim málum sem kennarar báru fram tillögur um í nefndinni og óskuðu eftir úrbótum á, þar á meðal launamálum og öðru sem varðar starfsaðstöðu kennara og kjör, orlofsmál og endurmenntun meðtalin. Nú fitjar ráðherrann upp á enn nýrri nefnd til að fjalla um málefni kennara, m.a. hvernig ráðuneyti hans geti haft áhrif á kjaramálin, launamál kennaranna, sem eru auðvitað ein meginástæðan fyrir hvernig staðan er að þessu leyti í skólunum. Ég verð að segja að það ætlar seint úr að rætast fyrir skólastarfi í landinu og stöðu kennara í samskiptum við núverandi hæstv. ríkisstjórn. Það kemur fram í ítrekuðum erindum samtaka kennara að þeir eru reiðubúnir til þess að taka á málum með ríkisstjórninni, en hæstv. ráðherra menntamála vísar bara niður í fjmrn., þar sé lykillinn að lausnum og úrbótum fyrir kennarastéttina, hann geti engin áhrif haft þar á. Það er fróðlegt fyrir menn að heyra hversu langt er á milli einstakra valdamanna innan Sjálfstfl. og það þarf ekki að segja mönnum að ef vilji væri fyrir hendi hjá ríkisstjórninni til að taka á þeim efnum sem varða starfsaðstöðu og kjör kennara hefði hún ekki alla möguleika til þess að leiðrétta það. Það er sami flokkurinn sem fer með ráðuneyti menntamála og fjármála og þar liggur ábyrgðin í þessum efnum alveg sérstaklega þó hæstv. forsrh., sem nú er fjarri, hafi einnig ætlað sér að leggjast á árar í þessu efni, en við höfum lítið heyrt um hvaða þýðingu það hefur haft og það virðist svo sem að hann hafi ekki fengið miklu áorkað í þeim efnum. Ég verð að ítreka það, herra forseti, í ljósi þess hvernig staðan er nú í skólunum í landinu, að það er með öllu ólíðandi og óverjandi að ábyrgðaraðilar ríkisvaldsins í þessum málum færist undan með þeim hætti sem hæstv. ráðh. og forverar hans og aðrir ráðherrar í ríkisstjórninni hafa ítrekað gert gagnvart kennarastéttinni. Á þessu verður að ráða bót. En það horfir því miður illa á þeim vetri sem fram undan er. Við skulum vona að það eigi ekki margir slíkir eftir að ganga í garð að óbreyttu hvað snertir stöðu kennara í landinu og nemendur og foreldra þeirra sem snertir þetta mál ekki síður.



Herra forseti. Á þskj. 40 hef ég leyft mér að flytja svohljóðandi fsp. til hæstv. dómsmrh.: "Hvernig er háttað framkvæmd laga um opinberar fjársafnanir nr. 5 frá 1977? Hvaða reglur hefur ráðuneytið sett á grundvelli laganna?" Á þinginu 1976-77 flutti ég frv. til laga um opinberar fjársafnanir sem Arnmundur S. Backman hæstaréttarlögmaður átti veg og vanda af. Árið 1977 var svo þetta frv. samþykkt einróma á Alþingi, enda alþm. sammála um að hér væri um mjög nauðsynlegt aðhald og eftirlit að ræða. Fjársafnanir ýmiss konar til stuðnings margvíslegum góðum málefnum eru mjög algengar hér á landi og fjölmargir aðilar koma þar við sögu. Engum er meiri nauðsyn en einmitt þeim sem að þessum fjársöfnunum standa að hafa ákveðið aðhald og um leið eftirlit með því að öllu sé til skila haldið. Ástæðulausar grunsemdir og alls kyns upphrópanir og gróusögur koma þá síður við sögu eins og átakanleg dæmi eru um. Þetta eftirlit er allvel tryggt með lögum þessum ef þeim er framfylgt. Heilbrigt og eðlilegt eftirlit er þar býsna vel skilgreint og til viðbótar er ráðuneytinu heimilt að setja frekari reglur sem tryggja enn betur skilvirkt aðhald. Hér er ekki spurt af neinu sérstöku einstöku tilefni, en nauðsyn er að átta sig á annars vegar hversu lögunum hefur verið framfylgt og hverjar frekari reglur hafa verið settar. Sú spurning vaknar óneitanlega í ljósi ýmiss þess sem verið hefur á döfinni í þjóðfélaginu, bæði að undanförnu og áður, hvort lögin séu í raun og veru virk. Því tel ég nauðsyn að spyrja hæstv. dómsmrh. um þessi mál.



Herra forseti. Á þskj. 40 spyr hv. 2. þm. Austurl. um opinberar fjársafnanir. Í fyrsta lagi: Hvernig er háttað framkvæmd laga um opinberar fjársafnanir? Og í öðru lagi: Hvaða reglur hefur ráðuneytið sett á grundvelli laganna? Mál er varða framkvæmd laga um opinberar fjársafnanir falla undir dómsmrn. annars vegar og lögreglustjóra hins vegar. Grundvallarregla laganna er sú að stofnunum, félögum og samtökum manna sé heimilt að gangast fyrir opinberri fjársöfnun í sérhverjum löglegum tilgangi. Hins vegar er lögð á þann aðila sem fyrir söfnun stendur skylda til að tilkynna hana hlutaðeigandi lögreglustjóra, sbr. 3. gr. laganna, og til að gera reikningsyfirlit og birta það, sbr. 6. og 7. gr. laganna. Opinber fjársöfnun á götum eða í húsum er háð leyfi dómsmrn. og fjársöfnun með keðjubréfum er óheimil, sbr. 7. gr. laganna. Dómsmrn. hefur um langt skeið veitt leyfi til merkjasölu og annarrar fjársöfnunar á götum og í húsum. Eru um 40 aðilar á skrá ráðuneytisins um þá aðila sem hafa fasta daga til þess háttar fjársöfnunar. Meðal þessara aðila má nefna Rauða kross Íslands, Slysavarnafélag Íslands, Kvenréttindafélag Íslands, Samband ísl. berklasjúklinga, Bandalag ísl. skáta, Blindrafélagið, Sjómannadaginn, Mæðrastyrksnefnd, Landssamband ísl. barnaverndarfélaga, Blindravinafélag Íslands, AA-samtökin á Íslandi, Geðverndarfélag Íslands, Flugbjörgunarsveitina, Styrktarfélag vangefinna, Samband dýraverndunarfélaga Íslands o.fl. Árlega eru auk þess veitt leyfi til 10-20 aðila til fjársöfnunar með þessum hætti. Á síðasta ári voru slík leyfi 14, 20 árið 1984, 22 árið 1983. Á þessu ári eru þau orðin 17 og hlutu þau eftirtaldir aðilar: Kiwanisklúbbur á Óðins- og Grettissvæði, Krabbameinsfélag Austfjarða, Slysavarnadeildin Ingólfur, Íslenska Kiwanis-hreyfingin, Krabbameinsfélag Íslands, Kvennadeild Slysavarnafélags Íslands, Landssamtök hjartasjúklinga, Styrktarsjóður aldraðra, Kvenfélagið Hlíf, Akureyri, Landssamtök áhugafólks um flogaveiki, Norðurlandi eystra, Kvenfélagið Líkn, Vestmannaeyjum, Kvenfélag Seljasóknar, Félag einstæðra foreldra, Líf og land, Líknarsjóður Áslaugar Maack, Sjöunda dags aðventistar og Hjálpræðisherinn. Sum þessara síðast töldu leyfa varða einungis breytingu á degi þeim sem fyrri heimild tók til en önnur eru ný. Heimildir þessar eru yfirleitt til ýmiss konar líknarfélaga, vegna kirkjustarfsemi og þess háttar. Starfa sum félögin á landsvísu en önnur eru staðbundin. Með örfáum undantekningum heimila leyfin fjársöfnun í einn eða tvo daga og þess er að jafnaði gætt að ekki séu fleiri aðilar með leyfi sömu daga á sama stað. Í leyfi ráðuneytisins er jafnan vísað til laganna um opinberar fjársafnanir og afrit leyfisbréfs sent hlutaðeigandi lögreglustjóra. Ekki er tiltækt yfirlit um framkvæmd laganna hjá einstökum lögreglustjórum. Skv. upplýsingum frá embætti lögreglustjórans í Reykjavík hefur athygli aðila sem að fjársöfnunum hafa staðið verið vakin á ákvæðum laganna um tilkynningaskyldu og um gerð reikningsyfirlits. Í þessu koma fram þær reglur sem ráðuneytið hefur unnið eftir við framkvæmd þessara laga, en reglugerð hefur ekki verið gefin út en á þessu tímabili hafa þessar reglur unnið sér hefð í framkvæmd.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svör hans, en reyndar var það ekki fyrst og fremst það sem fram kom í máli hans sem ég var að slægjast eftir. Ég leyfi mér nefnilega að minna á meginatriði í eftirlitsskyldu laganna svo að ekkert fari þar á milli mála. En í 6. gr. segir að haldið skuli nákvæmt reikningshald yfir söfnunarfé og öll útgjöld við söfnunina. Skal reikningshaldið endurskoðað af löggiltum endurskoðanda eða þeim er dómsmrn. kann að útnefna til slíks. Sömuleiðis segir í 7. gr. að reikningsyfirlit slíkrar fjársöfnunar skuli birt opinberlega. Sömuleiðis að viðkomandi lögreglustjóra skuli sent reikningsyfirlit söfnunar. Í 9. gr. eru svo ákvæði um að ráðuneytið geti sett nánari reglur um framkvæmd laganna svo sem ég sagði áðan, en fram kom í máli hæstv. ráðherra að engin reglugerð hefði verið sett um framkvæmdina. Hér eru því bæði býsna skýr ákvæði og ekki síður heimild til frekari útfærslu til að taka af öll tvímæli. Ég held að nauðsynlegt sé að vekja athygli á þessum annars ágætu lögum af ýmsum upphlaupum kringum einstök mál af þessum toga sem hafa komið upp í þjóðfélaginu á undanförnum árum. Þá má einmitt ætla það að ekki sé fylgst með sem skyldi því að þá væri augljóst að aðilar sem fyrir ásökunum hafa orðið með réttu eða röngu, og eflaust mest með röngu, hefðu getað varið sig með einfaldari og betri hætti en oft hefur verið ef þeir hefðu staðið svo skil á öllum hlutum eins og lögin gera ráð fyrir. Ég held því að nauðsyn eftirlitsins sé ótvíræð og henni þurfi að framfylgja miklu betur en greinilega hefur verið gert. Ég heyrði það í máli hæstv. ráðherra að lögreglustjórar og ráðuneyti vekja athygli á þessum lögum en fylgjast hins vegar ekki með því hvort þessum lögum sé framfylgt af viðkomandi aðila. Það kom a.m.k. hvergi fram og því miður hygg ég að lögin séu hunsuð á þann hátt að bæði það að reikningshald skuli endurskoðað af löggiltum endurskoðanda, haldið skuli nákvæmt reikningshald, og eins að reikningsyfirlit fjársöfnunar skuli birt opinberlega, sé ekki haldið nema í sárafáum tilfellum og það ber að harma.



Herra forseti. Á þskj. 44 hef ég beint svohljóðandi fsp. til hæstv. félmrh. um efndir í húsnæðismálum: "Hvað líður í einstökum atriðum efndum á því samkomulagi um húsnæðismál sem gert var í félmn. Nd. Alþingis 21. apríl 1986 þar sem samþykkt var að vísa til milliþinganefndar í húsnæðismálum tíu tilgreindum atriðum með það yfirlýsta markmið að milliþinganefndin "skuli halda áfram störfum eftir að þingi lýkur nú í vor og skila tillögum til ríkisstjórnarinnar nægilega snemma til þess að hægt verði að leggja frv. fram á haustþinginu"?" Þetta er fsp. Það samkomulag sem vitnað er til í fsp. liggur fyrir á þskj. frá síðasta þingi nr. 1017 sem er meirihlutaálit félmn. við frv. til l. um breyt. á l. um Húsnæðisstofnun ríkisins. Þar segir meiri hl. nefndarinnar m.a.: "Frv. þetta er efnislega einskorðað við þá þætti húsnæðismála sem samkomulag aðila vinnumarkaðarins tók til. Öðrum þáttum, sem varða húsnæðismálin, var meiri hl. nefndarinnar sammála um að vísa til milliþinganefndarinnar. Meðal slíkra atriða eru þær hugmyndir sem fram hafa komið á Alþingi um breytingar á húsnæðislánakerfinu en ekki hefur verið kostur á að fjalla um við meðferð málsins á Alþingi. Í þeim efnum bendir nefndin sérstaklega á eftirfarandi: 1. Reglur um veð og veðhæfni íbúða. 2. Kaupleiguíbúðir húsnæðissamvinnufélög og leiguhúsnæði. 3. Fjármögnun húsnæðislánakerfisins til frambúðar. 4. Áhrif nýja húsnæðislánakerfisins á félagslegar íbúðabyggingar og verkamannabústaðakerfið yfirleitt. 5. Verndaðar þjónustuíbúðir fyrir öryrkja eða aldraða. 6. Stöðu og hlutverk ráðgjafarþjónustu Húsnæðisstofnunar. 7. Ráðstafanir til þess að koma enn frekar til móts við þá sem höfðu byggt eða keypt íbúð og lent í verulegum greiðsluerfiðleikum eftir 1980 og hið nýja húsnæðislánakerfi tekur ekki til. 8. Stærðarmörk íbúða verði athuguð sérstaklega og reglur opinberra stofnana þar að lútandi samræmdar. 9. Þegar líða tekur á sumarið kanni milliþinganefndin hvernig ætlunin sé að framkvæma ákvæði 11. gr. sem virðast geta orðið flókin og erfið í framkvæmd. 10. Hvernig farið skuli með lánsrétt þeirra sem ekki geta nýtt lánsrétt sinn til fulls við kaup á fyrstu íbúð vegna þess að um ódýra eða litla íbúð er að ræða. Þá er haft í huga að viðkomandi þurfi á stærri íbúð að halda vegna breyttra aðstæðna." Tilvitnun lýkur í þetta samkomulag í félmn. 21. apríl s.l. Og hæstv. ráðh. er spurður um efndirnar á þessu samkomulagi og við heyrum væntanlega svör hans.



Herra forseti. Sem svar við þessari fsp. tek ég strax fram að milliþinganefnd hefur starfað milli þinga. Hún hefur haldið samtals 24 fundi frá því hún var skipuð 11. júní 1985, þar af fjóra fundi frá því tilmæli félmn. Nd. komu fram. Það er rétt að rifja upp að hlutverk hennar var að gera tillögur um nýtt húsnæðislánakerfi. Milliþinganefndin hefur haft til umfjöllunar drög að nál. frá því í október 1985. Margt hefur orðið til að tefja starf nefndarinnar, t.d. tók hún til sérstakrar umfjöllunar greiðsluerfiðleika íbúðareigenda og skilaði áliti um það efni 7. des. s.l. Kjarasamningar aðila vinnumarkaðarins í febrúar 1986 röskuðu einnig starfsáætlun hennar. Á 21. fundi nefndarinnar, sem haldinn var 9. maí s.l., var samþykkt að kjósa undirnefnd þriggja manna sem fjallaði um félagslega hluta íbúðalánakerfisins. Í sumar og haust hefur undirnefndin haldið samtals átta bókaða fundi og kallað á sinn fund fjölmarga aðila sem með einum eða öðrum hætti tengjast þessum hluta opinbera íbúðalánakerfisins. Bæði er um að ræða fulltrúa aðila vinnumarkaðarins, samtaka atvinnurekenda og launafólks og margra annarra samtaka. Í haust hefur milliþinganefndin haldið áfram að fjalla um drög að nefndaráliti. Ég vænti þess að hv. þm. skilji að það er erfitt fyrir mig að fjalla um niðurstöðu mála í einstökum atriðum fyrr en nefndin hefur skilað áliti. Mér er kunnugt um að hún hefur tekið til umræðu allflest þau atriði sem félmn. fól henni að fjalla um og formaður nefndarinnar hefur tjáð mér að stefnt sé að því að nefndin láti innan tíðar fara frá sér álit sem framhaldið yrði svo byggt á. Hitt er annað mál að nokkur af þeim atriðum sem félmn. Nd. beindi til milliþinganefndarinnar er vart tímabært að fjalla um. Þetta gildir t.d. um áhrif nýja húsnæðislánakerfisins á félagslegar íbúðabyggingar og verkamannabústaði sem tók gildi 1. sept. s.l. Það er augljóst mál að um þetta efni er ekki hægt að segja fyrr en reynsla hefur fengist af gerbreyttum útlánareglum Byggingarsjóðs ríkisins. Önnur atriði eru að mínu mati leyst og má í því sambandi benda á fjármögnun húsnæðislánakerfisins til frambúðar. Húsnæðislánakerfið verður í framtíðinni fjármagnað með skuldabréfakaupum lífeyrissjóðanna og framlagi úr ríkissjóði. Raunar gildir það sama um stöðu og hlutverk ráðgjafarstöðvar Húsnæðisstofnunarinnar. Við stofnun var aðalhlutverk hennar að veita aðstoð þeim íbúðaeigendum sem áttu í greiðsluerfiðleikum og frá því að Húsnæðisstofnun byrjaði að taka á móti umsóknum vegna greiðsluerfiðleika í janúar s.l. hafa ráðgjafarstöðinni borist 2206 umsóknir. Um miðjan október s.l. höfðu 2083 umsóknir verið afgreiddar og veitt hafa verið lán út á 1818 íbúðir, samtals að fjárhæð 514 millj. kr., til allt að 31 árs. Auk þessa hefur verið veitt umfangsmikil ráðgjöf vegna greiðsluerfiðleika umsækjenda og margvíslegar ráðstafanir gerðar í þeirra þágu til að forða frekari erfiðleikum, svo sem uppboðum og öðrum vandræðum, og hlutast til um viðamiklar skuldbreytingar í bönkum og sparisjóðum. Ráðgjafarstöð Húsnæðisstofnunar fær nú nýtt hlutverk. Ákveðið er að verkefni hennar verði að kanna til hlítar allar fjárfestingar- og greiðsluáætlanir sem berast til Húsnæðisstofnunarinnar með umsóknum um lán til bygginga eða kaupa á íbúðarhúsnæði. Reglur um veð og veðhæfni íbúða er eitt þeirra atriða á verkefnaskrá félmn. Nd. sem hún óskaði eftir að milliþinganefndin fjallaði um. Í þessu sambandi vil ég aðeins benda á að hér er um afmarkað og flókið tæknilegt atriði að ræða. Það er því álitaefni hvort rétt hafi verið að fela nefnd, sem á sínum tíma var falið það umfangsmikla verkefni að setja fram tillögur um nýtt húsnæðislánakerfi, að fara í saumana á slíku viðfangsefni. En að þessu er unnið í Húsnæðisstofnuninni sjálfri. Ég vil að lokum endurtaka að ég tel rétt að bíða eftir áliti milliþinganefndarinnar áður en ég tjái mig frekar um þetta mál. Hitt er það að ég er þeirrar skoðunar að það hafi verið rétt ákvörðun á sínum tíma að skipa sérstaka nefnd með fulltrúum allra þingflokka til að fjalla um þennan mikilvæga málaflokk. Á það má benda að samkvæmt hagskýrslum voru í árslok 1984 tæplega 30% þjóðarauðs Íslendinga bundin í íbúðarhúsnæði eða um 76,4 milljarðar kr. og síðan 1984 hefur orðið mikil aukning á þessu hlutfalli. Milliþinganefndin hefur aflað mikilvægra upplýsinga um húsnæðis- og byggingamál og hún hefur verið vettvangur skoðanaskipta milli fulltrúa þingflokkanna um þennan málaflokk. Nefndin hefur haft margvísleg óbein áhrif á þróun húsnæðismála og stuðlað að málefnalegri umræðu um þetta efni á Alþingi og í fjölmiðlum og ég vænti þess að nál. milliþinganefndarinnar muni berast mjög fljótlega.



Herra forseti. Ég vek athygli á því í þessu sambandi að 1985 gerði stjórnarandstaðan hér á hv. Alþingi samkomulag við stjórnarflokkana um tiltekna afgreiðslu á húsnæðismálum þar sem gert var ráð fyrir skipun milliþinganefndar og jafnframt fjáröflun í húsnæðiskerfið. Núna liggur fyrir eftir þessi svör ráðherra að það verður ekki staðið við þau fyrirheit að tillögur milliþinganefndarinnar verði lagðar í frumvarpsformi fyrir þingið í haust og auk þess liggur það fyrir að tekin hefur verið ákvörðun um það í ríkisstjórninni að hirða alla þá peninga, sem ákveðnir voru um leið og milliþinganefndin varð til vorið 1985, upp á 800 millj. kr., í ríkissjóð. Í annan stað gerðist það að stjórnarandstöðuflokkarnir og stjórnarflokkarnir náðu samkomulagi um afgreiðslu nýja húsnæðiskerfisins á s.l. vori. Þá voru teknar ákvarðanir sem fólust í nál. félmn. Nd. og Ed. Nú er einnig ljóst að ekki á að standa við það og jafnframt kemur fram í fjárlagafrv. að það er ekki bara að húsnæðisgjaldið sé tekið í ríkissjóð heldur á að lækka fjárframlög til húsnæðiskerfisins skv. fjárlagafrv. úr 1600 millj. í 1300 millj. á þessu næsta ári. Hér er um að ræða svo yfirgengilega framkvæmd mála að það er óhjákvæmilegt að vekja athygli á því, herra forseti, og ég mótmæli því mjög harðlega að ekki sé tímabært að fjalla um tengsl verkamannabústaðakerfisins við nýja húsnæðislánakerfið. Það er vissulega tímabært að á því verði tekið ef ekki á að stefna í hreint óefni með verkamannabústaðakerfið eins og þróunin hefur verið þar. En ég vil bæta við einni spurningu: Hvenær er þess að vænta að frv. um húsnæðisafslátt verði lagt fyrir þingið eins og ekki bara stjórnarandstöðunni heldur líka aðilum vinnumarkaðarins var lofað í tengslum við gerð síðustu kjarasamninga?



Herra forseti. Ég vil aðeins lýsa óánægju Kvennalistans með hversu hægt hefur miðað störfum milliþinganefndarinnar þar eð samþykkt sú í nál. félmn. Nd. sem hér hefur verið vitnað til um störf þessarar nefndar var beinlínis forsenda þess að Kvennalistinn treysti sér til að styðja þetta frv. á s.l. vori. Það voru fjölmörg atriði, sem voru eftir skilin við samþykkt frv. í vor, sem við töldum mjög nauðsynlegt að taka á, en við vildum gera okkar til þess að greiða fyrir því að þetta frv. næði fram að ganga í vor. Þess vegna ítreka ég óánægju okkar með hversu störfum nefndarinnar hefur miðað hægt og ítreka fsp. til félmrh. um hvenær vænta megi tillagna frá milliþinganefnd og hvort félmrh. hugsi ekki til þess að leggja fram frv. til l. um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun svo sem segir í nál.



Herra forseti. Ég hef litlu við það að bæta sem kom fram í svari hæstv. félmrh. Hann hefur greint frá því sem er að gerast í þessari milliþinganefnd. Ég er formaður þessarar nefndar og taldi þess vegna rétt að gera grein fyrir því frá mínum bæjardyrum séð. Ég get vissulega tekið á mig og á auðvitað minn þátt í því að þetta starf hefur gengið hægar en æskilegt hefði verið, en við höfum þó, eins og hefur komið fram í svari hæstv. ráðherra, haldið allmarga fundi í sumar. Það er oft erfitt að ná mönnum saman til fundahalda yfir sumartímann. Í þessari nefnd eru þm. og aðrir fulltrúar sem gegna ýmsum störfum og erfitt að ná þeim öllum saman. En við höfum haft undirnefnd í þessari nefnd einnig sem hefur mætt alloft á fundinn og haldið átta bókaða fundi, eins og fram kom í svari hæstv. ráðherra, og auk þess höfum við haldið óformlega fundi þess á milli. Við erum nú að vinna að lokaskýrslunni vona ég og leyfi mér að fullyrða að það þurfi ekki að dragast marga daga. Ég vil aðeins, herra forseti, að lokum segja vegna fsp. frá hv. 3. þm. Reykv. um húsnæðisafsláttinn að það fellur ekki undir skilgreiningu félmn. Nd. Alþingis frá því í vor, er ekki á þeim lista sem beint var til þeirrar nefndar sem ég veitti forstöðu. Varðandi það sem hann sagði um tengsl verkamannabústaðakerfisins við hið nýja húsnæðislánakerfi vil ég aðeins segja að á undirnefndarfundunum, sem við höfum haldið í sumar og fengið þá til viðtals við okkur fulltrúa frá aðilum vinnumarkaðarins og öðrum þeim sem tóku þátt í undirbúningi málsins í vor, hafa menn almennt talið, að vísu ítrekað að það sé þeirra persónulega skoðun, að þetta nýja húsnæðislánakerfi þurfi að sanna gildi sitt og það þurfi nokkurn tíma til að átta sig á því hvernig þessi tvö kerfi kunni að vinna saman í framtíðinni.



Herra forseti. Það er erfitt þegar svo naumt er skammtaður tíminn að svara öllum þeim tilhæfulausu fullyrðingum sem hér hafa komið fram varðandi þetta mál. Kjarni málsins er sá að það var samkomulag milli Alþingis og aðila vinnumarkaðarins, sem staðfest var með lögum á s.l. vori, að taka upp nýtt húsnæðislánakerfi hér á landi sem nær til verkamannabústaðanna og þar voru ákveðnar nýjar reglur og ný lánskjör og lánalengd varðandi verkamannabústaðina. Ég veit að hv. þm. Svavar Gestsson man þetta, en við getum kannske fundið okkur annan tíma til að ræða þetta nánar. Þannig liggur algerlega ljóst fyrir að við erum að tala um nýtt húsnæðislánakerfi. Það liggur líka ljóst fyrir að þeir fulltrúar aðila vinnumarkaðarins sem kallaðir hafa verið fyrir nefndina hafa lýst þeirri skoðun sinni að nauðsynlegt sé að fá reynslu af þessu nýja húsnæðislánakerfi áður en bryddað sé upp á róttækum breytingum á húsnæðislánakerfinu í heild. Þetta liggur hvort tveggja fyrir, herra forseti, og þess vegna álít ég að ekki séu efni til þeirra fullyrðinga sem hér hafa komið fram, en vildi gjarnan að við gætum fundið okkur annan tíma til að ræða málið ítarlegar og er reiðubúinn til þess hvenær sem er.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. svör hans svo langt sem þau náðu. Það voru vissulega tíðindi sem hæstv. ráðh. upplýsti. Ef ég hef skilið mál hans rétt er ekki von á því að staðið verði við það samkomulag sem gert var 21. apríl í félmn. og sem var forsenda fyrir afstöðu margra hér á Alþingi, þori ég að fullyrða, til hinna nýju breytinga á húsnæðislögunum sem samþykktar voru. Ég er ekki að ásaka hæstv. ráðh. sérstaklega fyrir hvernig mál standa. Það skýrðist kannske svolítið fyrir mönnum við umræðu um þessa fsp., t.d. þegar hv. 2. þm. Norðurl. e. kom upp á eftir formanni milliþinganefndarinnar og greindi frá þeirri skoðun sinni, ef ég hef skilið hann rétt, að það hefði aldrei staðið til að taka á þessum þáttum sem hann setti þó nafn sitt undir sem frsm. meiri hl. félmn. í apríl s.l. að yrðu verkefni til að skila tillögum og frv. inn á haustþingið. Þetta virðist vera staðan. Ég bið formann milliþinganefndarinnar að leiðrétta ef ég ræð rangt í mál manna að þessu leyti. Og að það eigi að bíða eftir reynslu af þessu nýja húsnæðislánakerfi með að farið sé ofan í þá mikilsverðu þætti, tíu talsins, sem stjórnarliðar skrifuðu bindandi undir í félmn., þar á meðal endurskoðun á félagslegum íbúðabyggingum, verkamannabústaðakerfi og húsnæðissamvinnufélögum og fleiru sem lýtur að félagslega íbúðakerfinu. Ég hef lagt inn aðra fsp. til hæstv. félmrh., sem væntanlega verður svarað innan tíðar, um hvernig lán flokkist sem borist hafa til Húsnæðisstofnunar á grundvelli nýja kerfisins. Það verður fróðlegt að heyra hvað þar kemur upp úr pokanum, en ég fullyrði að fyrir landsbyggðina, þar sem hrun hefur orðið á byggingarmarkaði og í nýbyggingum vegna stefnu ríkisstjórnarinnar, er það aldeilis lífsnauðsynlegt að mótaðar verði nýjar reglur varðandi félagslegar íbúðabyggingar og marga fleiri þætti sem varða byggingamál m.a. á landsbyggðinni. Herra forseti. Það er kannske ekki von að mikið gerist þegar ekki er fastar staðið í ístaðinu en af hæstv. félmrh. varðandi fjárveitingar til húsnæðismálanna. Ég lýk máli mínu, herra forseti, með því að vitna í eina setningu eftir hæstv. ráðh. úr Tímanum 15. okt. 1986 þar sem ráðherrann er að bregðast við niðurskurði til húsnæðismála upp á 300 millj.: "Ég vildi halda óbreyttu framlagi til þessara mála, en fjmrh. taldi að þetta yrði fullnægjandi á þennan hátt og það samþykkti ríkisstjórnin." Og það kemur fram í framhaldinu að ráðherrann telji þetta svo sem engin tíðindi, þetta skipti svo sem engu máli og undir það tekur framkvæmdastjóri Húsnæðisstofnunar ríkisins, Sigurður E. Guðmundsson, í sama viðtali. Þetta er svo sem allt í lagi. 300 millj. út af fjármagni til húsnæðismálanna.



Herra forseti. Ég skal ekki hefja almenna umræðu um húsnæðismál, það gefst sjálfsagt tími til þess síðar á þinginu, en ég vil segja í sambandi við það sem hér hefur komið fram að það er alls ekki hægt að boða að ekki hafi verið staðið við það sem um var rætt í sambandi við afgreiðslu nýrra húsnæðislaga í vor. Vissum atriðum, sem þarf að gaumgæfa og skoða nánar, var vísað til milliþinganefndar. Það var hárrétt ákvörðun þar sem milliþinganefnd er samansett af fulltrúum allra stjórnmálaflokka á hv. Alþingi. Auðvitað getur menn greint á um það hvað störfum slíkrar nefndar á að hraða mikið, en það hefur komið fram að hún er að störfum og hefur verið að störfum í sumar og mun skila áliti mjög fljótlega. Út frá því verður tekin ákvörðun um frumvarpsflutning í samræmi við það sem þörf er á í sambandi við þessi mál. Hv. 3. þm. Reykv. segir og raunar fyrirspyrjandi einnig að ekki hafi verið staðið við samkomulag um þessi mál. Ég skil ekki hvað hv. þm. eru að fara. Ég er búinn að tilkynna að það er beðið eftir niðurstöðum nefndarinnar og við skulum sjá hvað út úr því kemur í framhaldinu. En þegar menn eru að tala um fjármögnun húsnæðismálakerfisins held ég að það sé rétt að menn átti sig á vissum staðreyndum þar. Það er gert ráð fyrir að á næsta ári verði 4,7 milljarðar til útlána í húsnæðislánakerfinu. Menn skulu átta sig á því. Og sem betur fer er búið að taka upp nýtt kerfi þar sem búið er að ná samningum við lífeyrissjóði landsins um að fjármagna þetta á annan hátt en nokkurn tíma hefur verið áður og búið að ná við þá hagstæðum samningum um vaxtakjör og lánstíma sem ekki hefur þekkst áður þar sem lán eru allt að 30 árum í stað 8-9 ára eins og áður var. Hér er um gjörbyltingu að ræða. Við skulum bara bíða og sjá hvað kemur út úr úrvinnslu tölvunnar hjá Húsnæðisstofnun um þörfina á fjármagni næsta ár. Við skulum gera okkur grein fyrir því að við getum ekki verið að tala hér út í loftið um að svona og svona sé málum háttað þegar staðreyndirnar eru komnar á borðið. Ég get alveg tekið undir það með hv. fyrirspyrjanda að auðvitað hefði verið æskilegt að fjármagnið í fjárlögum hefði verið hærra, en það er að margra áliti talið fullnægjandi og við skulum sjá hvort það ekki verður þannig. Í sambandi við fsp. sem kom fram í sambandi við húsnæðisafsláttinn, þá liggur fyrir að laganefndin sem samdi frv. er að fjalla um þetta atriði. Það lá fyrir í þinglok í vor og það vissu allir hv. þm. að laganefndin ætlaði að fjalla áfram um þetta atriði. Hún var undir forsæti Hallgríms Snorrasonar hagstofustjóra og í henni eru aðilar vinnumarkaðarins. Sú nefnd er að störfum. M.a. hefur hún fengið til umsagnar ýmsa þætti húsnæðislaganna sem þarf e.t.v. að gera breytingar á og mun skila áliti í næstu viku um það. Það má vel vera að menn séu óþolinmóðir í sambandi við breytingar á þessum lögum, en ég held að við getum verið öll sammála um að hér er um mikla framför að ræða í húsnæðismálum og á eftir að skila sér enn betur en menn koma auga á í dag. Ég er viss um að menn verða sammála um það.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. sagði áðan að fjármögnun húsnæðislánakerfisins væri leyst. Ég tel að þetta sýni að hæstv. félmrh. hafi ekki mikið kynnt sér þessi mál.Vitaskuld er fjármögnun húsnæðislánakerfisins ekki leyst þó að lífeyriskerfið hafi komið svo mikið til móts við fjármögnun húsnæðiskerfisins sem raun ber vitni. Það sem hv. þm. hafa hér verið að ræða er fyrst og fremst félagslega íbúðakerfið sem ég tel að hafi verið að verulegu leyti skilið eftir. Þegar félmrh. talar hér um að 4,7 milljarðar fari til húsnæðislánakerfisins skulu menn átta sig á því að það eru ekki nema svona 15-17% af því fjármagni sem renna til félagslegra íbúðabygginga. Það tel ég að sé fyrst og fremst það sem hv. þm. eru að gagnrýna og að ekki komi niðurstaða frá nefndinni sem sérstaklega átti að fjalla um þann þátt mála. Ég tel að félmrh. þurfi að hafa meiri áhyggjur en fram komu í hans máli af því mikla fjármagni sem þarf beint úr ríkissjóði á næsta ári vegna þess mikla vaxtamismunar sem skapast með þeim lántökum sem nú eiga að koma frá lífeyrissjóðunum til húsnæðismála.



Herra forseti. 13. okt. 1983 barst þáv. hæstv. menntmrh. Ragnhildi Helgadóttur svohljóðandi bréf: "Með bréfi dags. 13. febr. 1980 skipaði þáv. menntmrh. Ingvar Gíslason nefnd til að gera heildaráætlun um uppbyggingu og aðsetur almenningsbókasafna. Nefndin leggur hér með fram sameiginlegar niðurstöður sínar. Megintillögur nefndarinnar eru: 1. Skipting landsins í sjö bókasafnsumdæmi er fylgi þeirri svæðisskiptingu sem sveitarfélög hafa markað í samstarfi sínu. Í hverju umdæmi verði skipaður bókasafnsráðgjafi. 2. Hert verði á kröfum um menntun til starfa í bókasöfnum og þeir sem koma nýir til starfa uppfylli ákveðnar lágmarkskröfur áður en þeir fá ráðningu til starfa. Nefndin er á einu máli um að ofangreind atriði séu forsenda þess að hægt sé að gera heildaráætlun um uppbyggingu og aðsetur almenningsbókasafna og leggur því til að lög um almenningsbókasöfn verði endurskoðuð í samræmi við þær niðurstöður sem hér liggja fyrir." Undir þetta skrifuðu, með leyfi forseta, Kristín H. Pétursdóttir, fyrrv. bókafulltrúi ríkisins, Sigurgeir Sigurðsson, Ölvir Karlsson, Elfa Björk Gunnarsdóttir og Sigrún Magnúsdóttir. Nefnd þessi var skipuð í samræmi við ákvæði til bráðabirgða í lögum um almenningsbókasöfn nr. 50/1976, en þar segir, með leyfi forseta: " Menntmrn. og Samband ísl. sveitarfélaga skulu sameiginlega gangast fyrir gerð heildaráætlunar um uppbyggingu og aðsetur almenningsbókasafna." Hinn 8. maí 1984 bar ég fram svohljóðandi fsp.: "Hyggst menntmrh. leggja fram frv. til nýrra laga um almenningsbókasöfn á því þingi sem nú situr?" Hæstv. þáv. ráðherra Ragnhildur Helgadóttir svaraði því til að tillögurnar væru til umsagnar hjá bókasafnsstjórnum og forstöðumönnum almenningsbókasafna, sveitarstjórnum og landshlutasamtökum sveitarfélaga og yrði ákvörðun tekin þegar þær hefðu borist. Af ástæðum sem mér eru ókunnar, herra forseti, skipaði hæstv. núv. menntmrh. nýja nefnd s.l. haust, en í henni áttu sæti Páll Líndal lögfræðingur, formaður, Hrafn Harðarson bókasafnsfræðingur í Kópavogi og Ingimundur Einarsson bæjarlögmaður í Hafnarfirði, og áttu þeir að vinna drög að frv. Munu þeir hafa skilað þeim s.l. vor. Bókafulltrúi ríkisins, Stefanía Júlíusdóttir, fékk þau til umsagnar, en gerði margar athugasemdir við þau og taldi þau of langt frá hinum fyrri tillögum. Því hef ég nú leyft mér að bera fram að nýju fsp. á þskj. 47 sem hljóðar svo: "1. Hvað líður athugun menntmrn. á tillögum nefndar sem skipuð var til að gera tillögur um uppbyggingu og aðsetur almenningsbókasafna 13. febr. 1980 og lauk störfum 12. okt. 1983? 2. Hyggst menntmrh. leggja fram frv. til l. um almenningsbókasöfn á þessu þingi?"



Herra forseti. Vegna fyrri liðar fsp. vil ég taka fram að nefnd sú, sem þáv. menntmrh. Ingvar Gíslason skipaði til að gera heildaráætlun um uppbyggingu almenningsbókasafna og staðsetningu þeirra, skilaði grg. til ráðuneytisins með bréfi dags. 13. ágúst 1985 en ekki 12. okt. 1983 eins og segir í fsp. Í niðurlagi þeirrar greinargerðar var tekið fram að mjög almenn óánægja ríkti með gildandi lög og þess óskað eindregið að lög nr. 50 frá 1976, um almenningsbókasöfn, yrðu endurskoðuð. Þáv. menntmrh. Ragnhildur Helgadóttir ákvað síðan að svo skyldi gert og í framhaldi af því skipaði ég þá nefnd sem hv. fyrirspyrjandi upplýsti að hefði unnið að málinu með Pál Líndal sem formann. Þessi nefnd skilaði áliti í marsmánuði s.l. og drögum að frv. til nýrra laga. Athugasemdir hafa komið fram við áðurgreind frumvarpsdrög í mjög mörgum greinum og eru þau enn til athugunar í ráðuneytinu. Vegna síðari liðar fsp. tek ég fram að svarið er já. Ég hef í hyggju að leggja fram frv. til l. um almenningsbókasöfn á þessu þingi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svarið, en heldur þótti mér það snubbótt. Í núverandi lögum um almenningsbókasöfn nr. 50 frá 1976 segir svo um markmið þeirra, með leyfi forseta: "Allar byggðir landsins skulu njóta þjónustu almenningsbókasafna svo sem nánar er kveðið á um í lögum þessum. Almenningsbókasöfn eru mennta-, upplýsinga- og tómstundastofnun fyrir almenning. Þau skulu gefa fólki sem bestan kost á að lesa og færa sér í nyt bækur og veita afnot af nýsigögnum, svo sem hljómplötum, segulböndum og öðrum miðlunargögnum til fræðslu og dægradvalar". Sú stefnumörkun sem hér kemur fram er í fullu samræmi við yfirlýsingu UNESCO um hlutverk almenningsbókasafna. Nú er alveg ljóst að flest sveitarfélög landsins eru gersamlega vanmáttug til að veita til bókasafnanna því fé sem þarf til þess að þau nálgist það markmið sem þeim er sett. Nú hafa menn um langt skeið lýst ótta sínum um að bókin sem slík hljóti að fara halloka í baráttunni við nýja fjölmiðla, að börnin hætti að lesa, en verði í stað þess algerlega háð hinu myndræna efni o.s.frv. Óttist menn þessa þróun má ástand almenningsbókasafna ekki vera eins og það er nú þar sem segja má að einungis á þéttbýlustu svæðunum sé nokkur mynd á þjónustu almenningsbókasafna. Þá vil ég leiðrétta hæstv. ráðh. eða skýra fullyrðingu mína. Með þeirri skýrslu og þeim tillögum sem ráðuneytinu barst fylgdi bréf. Það er ég með í höndunum og er það sannarlega dagsett, hæstv. ráðh., 12. okt. 1983 og undirskrifað þá. En það er algjört aukaatriði. Hitt er meira áhyggjuefni að ég veit ekki alveg hvort hæstv. ráðh. trúir því sjálfur að hann beri fram frv. til nýrra laga um almenningsbókasöfn á þessu þingi þar sem skýrar er kveðið á um verkaskipti ríkis og sveitarfélaga varðandi rekstur bókasafna. Mér hefur verið tjáð að allar líkur séu á að enn verði skipuð ný nefnd. Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðh. hvort einhver fótur sé fyrir því og þá hvers vegna sú nefnd komi til starfa ofan á þær nýtanlegu tillögur sem lágu fyrir frá hinni upphaflegu nefnd svo að þingið fái að vita í raun og veru hvort þess megi vænta að nýtt frumvarp verði lagt fram. En ég vona það og treysti því að hæstv. núverandi menntmrh. beiti sér fyrir því að Íslendingar eignist almenningsbókasöfn sem starfi í samræmi við yfirlýsta stefnu UNESCO um þjónustu almenningsbókasafna.



Herra forseti. Eins og ég tók fram hafa komið fram mjög ítarlegar og að mínum dómi alvarlegar athugasemdir frá bókafulltrúa ríkisins við drögin sem nefnd Páls Líndals lagði fram og ég get ekki betur séð en bókafulltrúinn hafi í mörgu lög að mæla. M.a. gagnrýnir hún mjög harkalega að þessi nefnd, sem samdi drögin, hafi farið mjög á snið við niðurstöður fyrri nefndar og hennar álit. Ég hlýt að hafa áhyggjur þess vegna. En ég hef dálítið velt fyrir mér aðferðinni um framhaldið. Ég er ekki í þeim stellingum að fara að skipa nýja nefnd, en ég get ekki neitað því að ég hef leitt hugann að því að kalla menntmn. mér til aðstoðar í málinu. Kemur það þá fram mjög innan tíðar á hvaða ráð ég bregð því að málið er mjög mikilvægt.



Herra forseti. Ég skal hafa fulla samúð með núverandi hæstv. menntmrh. vegna þess að síðari nefndin var skipuð gjörsamlega að þarflausu. Fyrir lágu tillögur sem velflestir hefðu getað komið sér saman um og hin síðari nefnd varð eingöngu til þess að rugla málið. Ég vil því biðja hæstv. menntmrh. að snúa sér að þeim tillögum og því mikla verki sem þar var unnið og þá er ég viss um að hann getur lagt fram gott og vandað frv. til laga um almenningsbókasöfn.



Herra forseti. Á þskj. 51 hef ég leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh.: "Hvenær má vænta tillagna frá stjórnskipaðri nefnd um vistunarvanda verst settra öryrkja sem komið var á laggirnar s.l. vetur? Hefur ráðherra eða nefndin einhverjar ákveðnar úrlausnir sem stefnt skal að?" Á þingi hefur sem kunnugt er verið flutt tvívegis þáltill. um vistunarvanda verst settu öryrkjanna. Hið fyrra sinni, vorið 1984, var till. vísað frá með rökstuddri dagskrá þar sem beinlínis sagði, í þeirri rökstuddu dagskrá, að lausn væri í sjónmáli. Ég efa ekki að menn hafi þá trúað því að svo væri. Þegar ekkert bólaði á efndum á s.l. vetri og ástandið hafði síst batnað var till. endurflutt, en rétt áður en hún skyldi afgreidd í nefnd skipaði hæstv. heilbr.- og trmrh. sérstaka nefnd til að gera tillögur um úrbætur í þessum efnum og var það af hinu góða og vel til vals vandað um nefndarmenn. Nú hef ég heyrt að nefndin hafi tekið til við athugun þessa máls í mjög víðu samhengi og er ekkert nema gott um það að segja að þessi mál séu öll skoðuð. Hins vegar er þá spurning um hvort sá afmarkaði þáttur, sem till. laut að og krefst skjótrastrar úrlausnar, hefur verið tekin sérstaklega út úr og hvort hæstv. ráðh. eða nefndin hefur á takteinum nú eða er með á döfinni ákveðna úrlausn þessa tiltölulega afmarkaða þáttar. Um það er því spurt í ljósi þess hversu aðkallandi vandamál hér er á ferðinni og hefur of lengi óleyst legið.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Fsp. hv. 2. þm. Austurl. um vistunarvanda öryrkja hljóðar svo: "Hvenær má vænta tillagna frá stjórnskipaðri nefnd um vistunarvanda verst settra öryrkja sem komið var á laggirnar s.l. vetur? Hefur ráðherra eða nefndin einhverjar ákveðnar úrlausnir sem stefnt skal að?" Nefnd sú sem fsp. vitnar til var skipuð á s.l. vetri og nefndarmenn eru þeir Ásgeir Ellertsson yfirlæknir, Björn Önundarson tryggingayfirlæknir, Haukur Þórðarson yfirlæknir á Reykjalundi, Ingibjörg R. Magnúsdóttir deildarstjóri og Ingimar Sigurðsson yfirlögfræðingur í heilbrigðisráðuneytinu. Er hann jafnframt formaður nefndarinnar. Nefndin hefur ekki enn lokið störfum, en mér er kunnugt um að hún hefur aflað sér þeirra gagna sem hún þarf til að skila tillögum í þessu máli og er komin á lokastig í störfum sínum. Samkvæmt upplýsingum formanns nefndarinnar mun hún skila lokatillögum sínum í næsta mánuði. Mér er einnig kunnugt um að hún tekur sérstaklega til úrlausnar vanda þess afmarkaða hóps sem hæstv. fyrirspyrjandi vísaði hér til. Þegar svo stendur um störf nefndarinnar eins og ég hef lýst er skiljanlegt að ekki er unnt að ræða eða gera grein fyrir þeim úrlausnum sem þar eru til athugunar og vinnslu á þessu stigi, en það verður að sjálfsögðu gert þegar tillögur nefndarinnar liggja fyrir. Þar verður bent á hvaða lausnir séu tiltækar í þessu máli. Það er mín hugmynd að tillögurnar verði komnar svo snemma frá nefndinni að unnt sé, ef Alþingi fellst á það, að gera ráðstafanir á næsta ári með fjárveitingum eða öðru móti til að leysa þann vanda sem þarna er brýnastur.



Herra forseti. Ég fagna orðum hæstv. ráðh. og þakka fyrir svörin og fagna því að hæstv. ráðh. upplýsir að lokatillögur nefndarinnar muni liggja fyrir í næsta mánuði. Þess bíð ég vitanlega fúslega að þær niðurstöður liggi fyrir. Ekki síður ber að fagna því að hæstv. ráðh. hefur í hyggju að sjá svo til, ef mögulegt er, að fjárveitingar liggi fyrir til þessa verks þegar við næstu fjárlagagerð. Það er óneitanlega mikilvægt. Ég veit fullvel að hér er ekki um auðleyst mál að ræða, en ég hlýt að benda á að hér er um tiltölulega fáa einstaklinga að ræða sem við vorum sérstaklega með tillögur um hér, að vísu mjög erfið tilfelli, og að því leyti til var sviðið þrengt eins og kostur var, einmitt til þess að þetta mál mætti fá skjótari úrlausn ef kostur væri. Það hefur hins vegar þvælst býsna lengi fyrir hjá okkur, bæði á Alþingi og eins í ráðuneyti, og er vissulega fagnaðarefni ef lokatillögur og framkvæmdir í kjölfarið fá nú loksins að sjá dagsins ljós og eftir því skal beðið. En á það verður líka knúið að við þessar yfirlýsingar verði staðið.



Herra forseti. Nýkjörin borgarstjórn Reykjavíkur stofnaði að afloknum síðustu sveitarstjórnarkosningum svonefnt skólamálaráð og samþykkti reglur um skipan og verkefni ráðsins, svonefnda "Samþykkt fyrir skólamálaráð Reykjavíkurborgar" sem gilt hefur frá 15. júní 1986. Olli stofnun þessa nýja ráðs nokkurri undrun þar sem fræðsluráð hefur ekki verið lagt niður, svo að ekki er um að ræða sameiningu ráða. Í hinu nýja skólamálaráði sitja allir sömu fulltrúar og í fræðsluráði og ég bið hv. þm. að taka eftir því. Þá hefur borgarstjórn sett reglur um fulltrúa kennara og fækkað þeim um einn, svo að í skólamálaráði eru aðeins tveir kennarar en þrír í fræðsluráði eins og vera ber skv. ákvæðum grunnskólalaga. Fræðslustjóra hefur verið meinað að sitja fundi skólamálaráðs og fundir í fræðsluráði eru vart haldnir lengur. Hafa verið haldnir tveir fundir frá kosningum, en reglulegur fundartími fræðsluráðs, sem er venjulega vikulega, verið tekinn í fundi skólamálaráðs. Allt er þetta hinn fáránlegasti skrípaleikur og ekki síst með tilliti til þess að skýringin á tilurð þessa nýja ráðs er 18. gr. grunnskólalaga þar sem segir að skólanefndir skuli skipaðar þar sem 900 íbúar eða fleiri eru í kaupstöðum eða kauptúnum, en það segir í d-lið sömu greinar, með leyfi forseta: "Í Reykjavík fer fræðsluráð með hlutverk skólanefndar. Þar skulu kennarafulltrúar vera þrír. A.m.k. þrisvar á skólaári heldur fræðsluráð fundi með skólastjórum á grunnskólastigi í Reykjavík." En mönnum til upplýsingar á þessi leikur sér þá forsögu að síðan hæstv. þáverandi menntmrh. Ingvar Gíslason skipaði Áslaugu Brynjólfsdóttur kennara til fræðslustjóraembættisins í Reykjavík hefur allt verið reynt til að gera embættið áhrifalaust. Árið 1984, nánar til tekið 16. maí, ákváðu þau hæstv. þáverandi menntmrh. Ragnhildur Helgadóttir og borgarstjórinn í Reykjavík Davíð Oddsson að stofna svonefnda skólaskrifstofu Reykjavíkur, sem Björn L. Halldórsson lögfræðingur var ráðinn til að veita forstöðu, og skyldi sú skrifstofa að meira eða minna leyti taka yfir verkefni fræðsluskrifstofunnar og þar með verkefni fræðslustjóra. Síðan hafa mál verið að flækjast milli þessara tveggja skrifstofa með ærnum tilkostnaði fyrir borgarbúa og vandræðum fyrir þá sem að fræðslumálum vinna. Er það með hreinum endemum að boðið skuli vera upp á slík vinnubrögð. Það skal tekið fram að forstöðumaður fræðsluskrifstofu hefur ekki inn í skólastofu komið til kennslu og þar af leiðandi ekki með réttindi hvorki til kennslu né skólastjórnar. Öllum þeim málum sem fræðsluráði berast er einfaldlega vísað til skólamálaráðs og þar tekur sama fólkið við þeim að öðru leyti en því að fræðslustjórinn í Reykjavík situr ekki fundi skólamálaráðs og fulltrúar kennara eru tveir í stað þriggja. Dæmi um vandræði sem af þessu stafa er mál það sem kom upp í Fellaskóla fyrir ári eða svo þegar grunur var uppi um að of mikil asbestmengun væri í skólanum. Enn er málið að þvælast hjá skólamálaráði og svo langt hefur gengið að heilbrigðisráð borgarinnar hefur kvartað. Ég hef þess vegna, herra forseti, beint fsp. til hæstv. menntmrh. ásamt hv. þm. Ingvari Gíslasyni og Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur sem hljóðar svo: "1. Telur ráðherra að stofnun skólamálaráðs Reykjavíkur samrýmist 12. gr. laga um grunnskóla nr. 63/1974? 2. Telji ráðherra svo vera, hver er þá verkefnaskipting milli fræðsluráðs og skólamálaráðs? 3. Hefur staða fræðslustjórans í Reykjavík breyst við þessa nýskipan fræðslumála í borginni? 4. Telur ráðherra að fræðslustjórinn í Reykjavík, sem er fulltrúi menntmrn. og Reykjavíkurborgar, eigi að hafa seturétt á fundum skólamálaráðs? 5. Telur ráðherra að nauðsyn hafi knúið á um stofnun skólamálaráðs og þá hver var hún?"



Herra forseti. Sú grein grunnskólalaganna nr. 63 frá 1974 sem hér er vísað til fjallar einvörðungu um starfsemi fræðsluráðs, þ.e. í 1. lið fsp. Samkvæmt samþykkt borgarráðs Reykjavíkur um skólamálaráð eru því falin þrjú meginhlutverk, þar af aðeins eitt sem snertir grunnskóla og sem ekki verður talið að fræðsluráð eigi lögum samkvæmt að hafa með höndum. Varðandi verkaskiptingu fræðsluráðs og skólamálaráðs verður að hafa í huga samkomulag sem gert var í maí 1984 milli menntmrn. og borgarstjórans í Reykjavík með stoð í 15. gr. grunnskólalaga, en þar segir m.a. að fræðsluráði sé heimilt að semja svo við landshlutasamtök, þ.e. sveitarfélög, að skrifstofa þeirra eða einstakra starfsdeilda innan þeirra annist störf fyrir fræðsluskrifstofu, enda komi samþykki menntmrn. til. Áðurnefnt samkomulag ríkis og Reykjavíkur var gert eftir að borgin hafði ákveðið að stofna skólaskrifstofu. Var skrifstofunni með samkomulaginu falið að annast þau verkefni er teljast verkefni sveitarfélaga varðandi stofn- og rekstrarmálefni grunnskóla samkvæmt lögum, reglugerðum eða eðli máls. Samkvæmt samþykkt fyrir skólamálaráð er því ætlað að fjalla um þau verkefni er skólaskrifstofu eru falin með áðurgreindu samkomulagi. Jafnframt er skólamálaráði ætlað að fjalla um rekstrarmálefni framhaldsskóla sem reknir eru sameiginlega af borg og ríki og einnig um fullorðinsfræðslu á vegum borgarsjóðs. Það hlutverk er lýtur að stofn- og rekstrarmálefnum grunnskóla sem skólamálaráði er ætlað samkvæmt samþykkt borgarráðs er í raun aðeins nánari útfærsla á áðurnefndu samkomulagi frá 1984. Verður ekki séð af samþykkt fyrir skólamálaráð að því sé ætlað að yfirtaka að neinu leyti lögbundið hlutverk fræðsluráðs skv. 12. gr. grunnskólalaga, enda slíkt óheimilt nema með lagabreytingu. Að framansögðu breytist lagaleg staða fræðslustjórans í Reykjavík ekki við tilkomu skólamálaráðs. Þar sem skólamálaráð fjallar um þann hluta stjórnar skólamála í höfuðborginni sem að borgaryfirvöldum snýr er það þeirra að ákveða hverjir hafa þar seturétt því að einsýnt er að borgaryfirvöld hefðu ekki sett á stofn skólamálaráð án þess að nauðsyn bæri til.



Herra forseti. Þetta mál geldur þess að lítill tími er til umræðna og nær ógerningur að skýra fyrir þeim sem ekki eru gerkunnugir málinu það sem hér er um að ræða. Hæstv. menntmrh. veit líka ofurvel að það er ekki haus eða hali á því sem hann var að segja þó ég þakki honum að sjálfsögðu fyrir svörin. Ég er með í höndunum svokallaða "Samþykkt fyrir skólamálaráð Reykjavíkurborgar". Hún er að mestu leyti efnislega samhljóða því sem sagt er um verkefni fræðsluráðs. Ég sat fjögur ár í borgarstjórn Reykjavíkur og ég varð aldrei vör við það og ég held enginn félaga minna þar að fræðsluráð Reykjavíkur réði ekki við þau störf sem því voru ætluð. Hæstv. ráðherra minntist á að bætt hefði verið á skólamálaráð eftirliti með framhaldsskólum sem borg og ríki réðu. Það er hreinlega heimild fyrir því í grunnskólalögum að fræðsluráð megi annast það líka. Það hefði ekki þurft að valda neinum vanda. Sannleikurinn er ósköp einfaldlega sá að hér er á ferð miklu alvarlegra mál en þm. almennt gera sér ljóst. Hér er einfaldlega um að ræða pólitískar ofsóknir á hendur embættismanni ríkis og Reykjavíkurborgar. Allur sá fjáraustur sem hefur farið í að ónýta störf þessa embættismanns er fyrir neðan allar hellur. Fólk veit ekki lengur hvert það á að senda erindi sem varða kennslumál í bænum vegna þess að skólamálaráð er alveg tvímælalaust gersamlega ólöglegt fyrirbæri. Ég öfunda ekki hæstv. ráðherra og skal ekkert vera að níðast á honum hér að þurfa að svara þessu, enda á hann svo sem ekki mikla sök á þessu. En ég held að alþm. ættu að vera vakandi fyrir yfirgangi sem þessum og það sætir næstum furðu að Alþingi skuli ekki fyrir löngu hafa mótmælt hvernig hér er staðið að verki. Herra forseti. Ég hlýt að ljúka máli mínu. Ég sé að tími minn er þrotinn, því miður.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Athugasemd mín skal vera örstutt. Það er einungis vegna þessa máls sem nokkuð var á döfinni í minni menntamálaráðherratíð. Ég vil leiðrétta eitt sem fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda þar sem hún vísaði til þess tíma er fræðslustjórinn í Reykjavík hefði verið skipaður til þess starfs og átti þá við embættisverk fyrirrennara míns, hæstv. forseta Nd. Ingvars Gíslasonar. Þannig var að fræðslustjórinn í Reykjavík var ekki skipaður í menntamálaráðherratíð hv. 1. þm. Norðurl. e. heldur settur. Setningin var framlengd og skipun fékk ekki fræðslustjórinn í Reykjavík fyrr en eftir að aðgreiningin átti sér stað milli skólaskrifstofu Reykjavíkurborgar og fræðsluskrifstofu Reykjavíkurborgar. Fyrst hv. þm. er að tala um að menn þurfi að hafa réttar upplýsingar um þetta er rétt að það liggi fyrir staðreynd málsins að þessu leyti til. Ég skipaði Áslaugu Brynjólfsdóttur í embætti fræðslustjóra Reykjavíkur eftir að fræðsluskrifstofan var orðin sérstofnun og skólaskrifstofan sér og þar var ákveðið hver væru verkefni fræðsluskrifstofu og að fræðslustjóri væri embættismaður ríkisins. Þetta vildi ég að fram kæmi.



Herra forseti. Þetta er hárrétt hjá hæstv. heilbrmrh. Til þess að losna við að reka fræðslustjórann í Reykjavík úr embætti var tekið það ráð  (Heilbr.- og trmrh.: Þetta er rangt.)  að gera embættið fyrst nokkurn veginn gagnslaust og leyfa því síðan að lifa.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Athugasemd mín skal vera örstutt. Það er einungis vegna þessa máls sem nokkuð var á döfinni í minni menntamálaráðherratíð. Ég vil leiðrétta eitt sem fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda þar sem hún vísaði til þess tíma er fræðslustjórinn í Reykjavík hefði verið skipaður til þess starfs og átti þá við embættisverk fyrirrennara míns, hæstv. forseta Nd. Ingvars Gíslasonar. Þannig var að fræðslustjórinn í Reykjavík var ekki skipaður í menntamálaráðherratíð hv. 1. þm. Norðurl. e. heldur settur. Setningin var framlengd og skipun fékk ekki fræðslustjórinn í Reykjavík fyrr en eftir að aðgreiningin átti sér stað milli skólaskrifstofu Reykjavíkurborgar og fræðsluskrifstofu Reykjavíkurborgar. Fyrst hv. þm. er að tala um að menn þurfi að hafa réttar upplýsingar um þetta er rétt að það liggi fyrir staðreynd málsins að þessu leyti til. Ég skipaði Áslaugu Brynjólfsdóttur í embætti fræðslustjóra Reykjavíkur eftir að fræðsluskrifstofan var orðin sérstofnun og skólaskrifstofan sér og þar var ákveðið hver væru verkefni fræðsluskrifstofu og að fræðslustjóri væri embættismaður ríkisins. Þetta vildi ég að fram kæmi.



Herra forseti. Ég er fyrirspyrjandi, en ætla alls ekki að hefja almennar umræður, en hins vegar kemst ég ekki hjá því að lýsa þeirri almennu skoðun minni, vegna þess sem hér hefur komið fram og ég held að það hljóti að vera skoðun fleiri hv. þm., að aðferð borgarstjórnar Reykjavíkur er býsna útsmogin til að fara í kringum lög, hvað sem öðru líður. Mér finnst það vera býsna alvarlegt mál þegar borgarstjórn, kannske með leyfi og samþykkt menntmrh., víkur í rauninni til hliðar lögboðinni nefnd sem hefur mjög mikilvægum störfum að gegna eins og fræðsluráð vissulega hefur. Þetta fræðsluráð er óneitanlega skipað samkvæmt grunnskólalögum og það er menntmrh. að sjálfsögðu sem á að vernda réttarstöðu fræðsluráðs. Þess vegna ætla ég að leyfa mér að skora á hæstv. menntmrh., sem ég veit reyndar að er sanngjarn maður í eðli sínu, að beita sér bæði í orði og verki gegn því að svona valdníðsla eigi sér stað, valdníðsla sem kemur niður á stjórnunarstofnun sem heyrir undir embætti hans og beinlínis gagnvart embættismanni sem einnig heyrir svo sannarlega undir hans embætti.



Herra forseti. Ég held að þó ekki væri nema til annars en hætta þessum farsa, sem orðinn er með annars vegar skólanefnd og hins vegar fræðsluráði, sé rétt að þingheimur taki undir áskorun síðasta ræðumanns um að menntmrh. beiti sér fyrir því að þeirri valdníðslu og pólitísku ofsóknum, sem borgarstjórnin í Reykjavík stendur fyrir í þessu máli, linni.

Fyrirspyrjandi (Magdalena Margrét Sigurðardóttir) Herra forseti. Ég ber fram fsp. til landbrh. um starfsemi Skógræktar ríkisins. Í 1. gr. laga um Skógrækt ríkisins segir: „Skógrækt ríkisins skal rekin með því markmiði að vernda, friða og rækta skógarleifar sem eru í landinu, að græða upp nýja skóga þar sem henta þykir, að leiðbeina um meðferð skóga og kjarrs og annað það sem að skógrækt lýtur. Til þess að ná þessum markmiðum starfa skógræktarstjóri og skógarverðir.“ Skógrækt ríkisins starfrækir á nokkrum stöðum á landinu ræktunarstöðvar. Það er augljóst að slík starfsemi er mikil lyftistöng fyrir allt ræktunarstarf í þeim landshluta og sú þekking sem þar er nýtist langt út fyrir viðkomandi gróðrarstöðvar. Aðrir landshlutar eru nær algerlega án þjónustu þessarar stofnunar. Þannig er t.d. á Vestfjörðum að þrátt fyrir að þar séu 21% þess landsvæðis sem birkikjarr vex á hér á landi er ekki nema mjög lítið af starfsemi Skógræktar ríkisins þar. Þar sem skógrækt er ekki lengur áhugamál fáeinna sérvitringa heldur vænleg búgrein er mikils um vert að landkostir til skógræktar séu með vísindalegum hætti og ræktunarmöguleikar kannaðir um land allt. Þess vegna spyr ég hæstv. landbrh.: „1. Hvernig skiptist fjármagn Skógræktar ríkisins á milli kjördæma? 2. Hve margir skógarverðir eru starfandi hjá Skógrækt ríkisins og hve margir starfa í hverju kjördæmi?"



Herra forseti. Fsp. hv. 2. þm. Vestf. voru sendar til Skógræktar ríkisins og óskað eftir upplýsingum þaðan. Við fyrri fsp. kemur það svar að rekstrardeildir Skógræktar ríkisins séu ekki skipulagðar eftir kjördæmum nema að nokkru leyti a.m.k. og fyrir því sé ekki hægt að svara spurningunni nákvæmlega. Hins vegar er gefin upp sundurliðuð áætlun fyrir árið 1986 með skiptingu á rekstrardeildir. Hún er þannig að á Suðvesturlandi, sem nær yfir Reykjanes og einnig Þingvallasvæðið, eru brúttóútgjöld áætluð 1 millj. 473 þús. kr. Síðan kemur gróðrarstöð á Grundarhóli í Kollafirði. Hennar útgjöld eru áætluð 3 millj. 531 þús. kr. Þriðja svæðið er Borgarfjarðarsýsla. Þar eru útgjöldin áætluð 3 millj. 627 þús. kr. Þá eru saman Vesturland norðan Hvítár og Vestfirðir og þar eru áætluð útgjöld 3 millj. 610 þús. kr. Norðurland vestra: 1 millj. 164 þús. kr. Norðurland eystra: 6 millj. 35 þús. kr. Austurland: 10 millj. 373 þús. kr. Þar af eru eigin tekjur reyndar 5 millj. 410 þús. kr. Þær eru mismunandi miklar á einstökum svæðum. Síðan eru Tumastaðir, gróðrarstöð: 5 millj. 195 þús. kr. Þar af eru eigin tekjur 3 millj. 430 þús. kr. Suðurland fyrir utan Tumastaði og Þingvallasvæðið: 6 millj. 75 þús. kr. Að lokum er Haukadalssvæðið á Suðurlandi sér með 3 millj. 144 þús. kr. Svo er kostnaður aðalskrifstofu og rannsóknarstöðva og er þá miðað við að þær starfi fyrir landið allt. Það eru 13 millj. 175 þús. kr. Alls eru brúttóútgjöld Skógræktar ríkisins áætluð 57 millj. 404 þús. kr. Eigin tekjur 21 millj. 237 þús. kr. en ríkisframlagið 36 millj. 167 þús. kr. Við annarri spurningunni um skógarverði er það svar að sá telst skógarvörður sem er yfir hverri rekstrardeild utan aðalskrifstofu, rannsóknastöðvar og Haukadalssvæðisins, en deildarstjóri á aðalskrifstofu sér um rekstur Haukadals eins og skógarvörður mundi gera. Skógarverðir eru níu með starfsheiti og þeir eru á þeim svæðum sem ég gat um. Það eru Suðvesturlandssvæðið, Gróðrarstöðin í Kollafirði, Borgarfjarðarsýsla, Vesturland norðan Hvítár og Vestfirðir, Norðurl. v., Norðurl. e., Austurland, Tumastaðir og Suðurland að öðru leyti. Ég vil taka undir það með hv. fyrirspyrjanda að það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að nýta landkosti til skógræktar. Þar hefur verið unnið undirbúnings starf, með þeirri úttekt sem fram kemur í drögum að landnýtingaráætlun, þar sem eru dregin upp á kort þau svæði sem talin eru líklegust til skógræktar. Síðan eru áform hjá Skógræktinni að útfæra nánar þessa áætlun á næstu árum með sérstakri úttekt, þannig að þá mundi það liggja betur fyrir sem fram kom í máli fyrirspyrjanda hvað þá væri mikið af Vestfjörðum sem væri talið æskilegt og hagkvæmt til skógræktar.

Fyrirspyrjandi (Magdalena Margrét Sigurðardóttir) Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir svör hans. Áhugi almennings á skógrækt hefur farið mjög vaxandi undanfarin ár. Því er mikils um vert að sá áhugi verði virkjaður en kunnáttu er víða ábótavant úti um land eins og fram kemur í grg. erindreka Skógræktarfélags Íslands eftir ferðir hans um landið s.l. tvö sumur. En þar segir Brynjólfur Jónsson sem starfaði sem erindreki Skógræktarfélags Íslands tvo mánuði hvort sumar, með leyfi herra forseta: „Að fenginni reynslu í fyrra og í sumar er hvað athygli verðast hve áhugi almennings er mikill fyrir trjárækt og skógrækt í víðtækri merkingu. Að sama skapi kemur fram hin dapurlega staðreynd að þekkingarskortur er í sama hlutfalli við áhugann.“ Því er nauðsyn að sú þekking sem til er í landinu verði nýtt víðar en nú er því þar sem áhugi og þekking fara saman er mikilla framfara að vænta.



Herra forseti. Fyrir nokkru síðan urðu mannaskipti í embætti héraðslæknis á Vestfjörðum. Þeir hlutir sem þar gerðust hafa verið umdeildir. Sú ákvörðun sem tekin var af hálfu hæstv. heilbrmrh. hefur verið mjög svo umdeild fyrir vestan. Hv. þm. er öllum ljóst að númer eitt er að byggja upp og hlúa að heilsugæslu og heilbrigði í landinu, og það er auðvitað númer eitt að þeir sem fara fyrir séu leiðarljós til þess að nýtt séu öll tækifæri og leitað allra leiða til þess að veita almenningi í landinu sem öruggasta og heilbrigðasta þjónustu. Ég hef lagt fram fsp. til hæstv. heilbrmrh. og byggi þær á þeim umdeildu atriðum sem átt hafa sér stað og þeirri ákvörðun sem tekin var. Mér er að vísu ljóst að henni verður ekki breytt héðan af. En það sem gerst hefur gæti verið leiðarljós til handa þeim sem í framtíðinni kunna að fara með þessi mál og stjórna heilbrigðiskerfinu í landinu. Ég vil með örstuttum orðum gera grein fyrir fsp. og sú grein er vegna bréfs sem ég veit ekki betur en allir hv. þm. Vestfjarðakjördæmis hafi fengið og leyfi mér, herra forseti, að lesa örstuttan kafla úr þessu bréfi, þessari greinargerð. Það hljóðar svo: "Þar sem ég undirritaður hef nú látið af störfum héraðslæknis Vestfjarða gegn eigin vilja eftir fimm ára starf þykir mér rétt að gera lítillega grein fyrir staðreyndum málsins þar sem það tengist nokkuð hagsmunum Bolvíkinga. Í maí s.l. var mér veitt staða heilsugæslulæknis á Akureyri frá og með 1. okt. n.k. Hinn 25. júní var embætti heilsugæslulæknis í Bolungarvík auglýst laust til umsóknar og var umsóknarfrestur einn mánuður. Hinn 6. ágúst fékk ég loks um það upplýsingar að enginn hefði sótt um stöðuna. Taldi ég umsóknarfrest hafa verið heldur stuttan og vildi freista þess að reyna hvort einhver sérmenntaður heimilislæknir væri ekki fáanlegur til starfa hingað að vori ef næsti vetur yrði notaður til þreifinga og kynningar. Taldi ég að ýmis starfsemi heilsugæslustöðvarinnar, svo sem tölvuskráning, forvarnir o.fl. mundi bíða hnekki ef starfinu yrði sinnt af reynslulitlum hlaupalæknum. Af því tilefni bauðst ég til þess í símtölum við ráðuneyti heilbrigðismála og landlæknisembættið hinn 11. ágúst s.l. að sitja kyrr í Bolungarvík til vorsins og sinna áfram starfi heilsugæslulæknis hér, svo og starfi héraðslæknis Vestfjarða. Sótti ég um leyfi frá störfum á Akureyri með bréfi 12. ágúst. Þessu var hafnað af hálfu hæstv. heilbrmrh." Ég fer ekki lengra í þessu bréfi að sinni, mun kannske koma að því síðar, en ég leyfi mér að spyrja hæstv. ráðherra, í fyrsta lagi: Hvaða sjónarmið lagði ráðherra til grundvallar er hún skipaði í stöðu héraðslæknis Vestfjarða nýlega? Og í öðru lagi: Hvers vegna var fyrrverandi héraðslæknir ekki skipaður í stöðuna á ný?

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Hv. 3. þm. Vestf. spyr: Hvaða sjónarmið lagði ráðherra til grundvallar er hún skipaði í stöðu héraðslæknis Vestfjarða nýlega? Og svarið er: Það sjónarmið að farið skuli að lögum. Skv. 6. gr. laga nr. 59/1983, um heilbrigðisþjónustu, skipar ráðherra einn af starfandi heilsugæslulæknum héraðsins sem héraðslækni til fjögurra ára í senn, í Reykjavík borgarlækni. Það er því öldungis ljóst að ekki verður samkvæmt þessu skipaður héraðslæknir læknir sem ljóst er og ákveðið að verði ekki í héraðinu næstu fjögur árin. Þegar kom til skipunar í þetta embætti á liðnu sumri voru eingöngu þrír læknar með skipun í heilsugæslulæknisstöður á Vestfjörðum, en frá því er lögum var breytt í núverandi horf varðandi læknishéruðin 1978 hefur þeirri reglu ávallt verið fylgt að skipa eingöngu í embætti héraðslækna þá sem hefðu skipun sem heilsugæslulæknar. Þegar fyrrv. héraðslæknir Vestfjarða var skipaður á sínum tíma var hann eini heilsugæslulæknirinn í héraðinu sem skipun hafði. En úr hópi þessara þriggja lækna skipaði ég í sumar þann lækni sem lengstan hafði starfstímann og lengstan skipunartímann sem heilsugæslulæknir á Vestfjörðum og þar með varð héraðslæknir fyrsta konan sem því embætti gegnir eftir skipan hinna nýju laga. Önnur spurning hv. fyrirspyrjanda er: Hvers vegna var fyrrv. héraðslæknir ekki skipaður í stöðuna á ný? Og svarið er hið sama og við fyrri spurningunni: Vegna þess að fara þarf að lögum. Þegar afstaða var tekin til skipunar héraðslæknis Vestfjarða hafði fyrrv. héraðslæknir skv. eigin umsókn verið skipaður heilsugæslulæknir á Akureyri frá og með 1. okt. s.l. Hafði honum skv. því verið veitt lausn frá störfum heilsugæslulæknis í Bolungarvík frá og með sama tíma. Það er því ljóst að ekki var unnt, þegar þrír skipaðir heilsugæslulæknar voru í héraðinu, að skipa sem héraðslækni í héraðinu mann sem var heilsugæslulæknir á Akureyri. Með vísun til þess sem að framan greinir kom það auðvitað ekki til greina með neinu móti að hann yrði héraðslæknir þó að síðar hefði verið ákveðið að hann yrði settur sem heilsugæslulæknir í Bolungarvík til vors. Þar með gat ekki orðið í samræmi við lögin að hann yrði skipaður héraðslæknir í næstu fjögur ár. En hann fékk leyfi frá Akureyri frá því er hann hefði þurft að fara þangað og var það út af fyrir sig fagnaðarefni að hann skyldi fást til þess að gegna heilsugæslulæknisstarfinu í Bolungarvík til vors, en hann hafði verið vinsæll og ágætur læknir því héraði. Ef hann hefði setið áfram í Vestfjarðahéraði hefði hann að sjálfsögðu verið endurskipaður eins og gert var með alla aðra héraðslækna nú í sumar, en lagalegar forsendur skorti fyrir því eins og hér hefur komið fram. Að því er varðar hin tilvitnuðu atriði úr grg. sem hv. fyrirspyrjandi las áðan vil ég gera athugasemd við þrjú atriði sem hv. fyrirspyrjandi las. Í fyrsta lagi var það að hann færi úr héraðinu gegn eigin vilja: Þær upplýsingar sem ég hef eru að þegar menn sækja um embætti og þar á meðal á móti öðrum mönnum og þeim er veitt það embætti, þá er það ekki gegn þeirra eigin vilja heldur í samræmi við eigin vilja. Annað er a.m.k. alveg nýtt viðhorf. Enn fremur að enginn hefði sótt um stöðuna: Það lá einmitt fyrir umsókn frá ungum sérmenntuðum heimilislækni sem er að ljúka sérmenntun sinni í Svíþjóð en er ekki tilbúinn til að taka við stöðunni fyrr en á sumri komanda. Þangað til er fyrrv. héraðslæknir skipaður heilsugæslulæknir á Bolungarvík. Umsókn unga læknisins var um heilsugæslulæknisstarf á Bolungarvík. Þetta vildi ég að fram kæmi og við þetta má svo bæta að fyrrv. héraðslæknir bauðst til þess að vera áfram héraðslæknir, sem að vísu var ekki hægt undir neinum kringumstæðum af lagalegum ástæðum, og auk þess bauðst hann til þess hinn 11. ágúst, er þegar hafði verið gengið frá því við núverandi héraðslækni að hún tæki við stöðunni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og mér heyrist að hæstv. núv. menntmrh. sé ánægður með þau. En það er auðvitað hans mál. Ég vil vitna til þess sem hæstv. ráðherra sagði. Hún sagði: skipaður að lögum. Og ég vitna til þess sem segir í greinargerð viðkomandi læknis og þar segir, með leyfi forseta: "Í 6. gr. heilbrigðisþjónustulaganna nr. 59/1983 segir svo: "Ráðherra skipar einn af starfandi heilsugæslulæknum héraðsins sem héraðslækni til fjögurra ára í senn." Ljóst er af þessari lagagrein að hefði ég verið settur heilsugæslulæknir í Bolungarvík til næsta vors eins og ég bauðst til hefði ég að sjálfsögðu verið starfandi heilsugæslulæknir í héraðinu og því bær að sinna störfum héraðslæknis. Hins vegar hefði orðið að leita afbrigðis varðandi tímalengd setningar og var mjög eindregið mælt með því af landlæknisembættinu að undanþágu yrði leitað." Þannig að það voru engin lög sem komu í veg fyrir það að farin yrði hin eðlilega leið og sjálfsagða með fyrrverandi héraðslækni. Hér er að mínu viti gengið á svig við eðlileg vinnubrögð. Og ég ítreka að viðkomandi læknir, án þess að ég vilji vera að draga inn nöfn eins eða annars, telur að sér hafi verið ýtt úr starfi. Í hans greinargerð dregur hann saman sín viðskipti við hæstv. heilbrmrh., með leyfi forseta: "1. Heilbrmrh. vanmetur þörf Bolvíkinga og annarra landsmanna fyrir samfellda læknisumsjá, þ.e. setu heilsugæslulæknis til lengri tíma." Þetta er númer eitt, þetta er rétt. "2. Heilbrmrh. gerir sér ekki grein fyrir því hve erfitt er að fá fasta lækna að einyrkjastöðvum, þ.e. H1-stöðvum, í dreifbýli. Hún hafnar því tilboði sem leyst hefði vanda Bolvíkinga á næsta vetri. 3. Heilbrmrh. sviptir verðandi héraðslækni möguleikanum á að starfa við hlið hins fráfarandi næsta haust og vetur svo sem orðið hefði samkvæmt samkomulagi við þann sem var skipaður á eftir. Sýnir þetta hversu hátt hæstv. ráðherra metur hlutverk fyrrv. héraðslæknis. 4. Heilbrmrh. metur lítils viðleitni undirritaðs í starfi heilsugæslulæknis í Bolungarvík í sjö ár og í starfi héraðslæknis Vestfjarða s.l. fimm ár." Ég held að þessi orð, höfð eftir jafngrandvörum manni og hér á hlut að máli, segi nánast allt um það hvað hefur gerst í þessu máli. Og kannske hefur það verið fyrst og fremst það sem réði. Mig minnir að hæstv. ráðherra hafi sagt: Þetta er fyrsta konan sem gegnir slíku embætti án þess að ég sé á nokkurn hátt að kasta rýrð á viðkomandi lækni. Ég hygg að með því að draga þetta fram í umræðu ætti þetta að geta orðið að kenningu þeim sem á eftir koma þannig að vinnubrögð af þessu tagi innan heilbrigðiskerfisins, ég tala nú ekki um þeirra sem ráða ferðinni þar, ættu að vera liðin tíð.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Ef kenningar hv. fyrirspyrjanda ættu að gilda fyrir eftirmenn mína í embætti heilbr.og trmrh. ætti það í stuttu máli að vera þannig að fara ætti í kringum lögin, skipa þá sem séð væri að ekki yrðu á staðnum til þess að uppfylla skilyrði laganna og auk þess að leita neyðarúrræða þegar engin neyð væri fyrir hendi. Ég skil ekki svona röksemdir og ég er ansi hrædd um að hv. fyrirspyrjandi hafi ekki athugað að það bréf sem hann er með í höndum núna er úrelt orðið fyrir lifandis löngu. Í því stendur að vanmetin sé þörf Bolvíkinga fyrir samfellda læknisþjónustu og hafnað sé tilboði sem bjargað hefði þeim í læknisleysi í vetur. Þessu hefur bara alls ekki verið hafnað. Viðkomandi læknir var settur og er settur og gegnir þessu starfi í vetur. Það eina sem skilur á milli er að hann er ekki héraðslæknir. Og þrátt fyrir lagalegar útlistanir hv. fyrirspyrjanda um að það hefði nú bara aldeilis mátt gera viðkomandi lækni að héraðslækni þó að áskilið sé í lögunum að það eigi að skipa hann til fjögurra ára, þó að hann ráðleggi nú að ekki sé eftir þessu farið, verð ég að afþakka þessa ráðleggingu. Það má náttúrlega segja að það þarf stundum, ef algjör neyð er - hefði enginn skipaður heilsugæslulæknir verið til í héraðinu hefði auðvitað orðið að leita annarra leiða. En þeir voru bara þrír og þar að auki hver öðrum hæfari menn. Og vissulega hefur fráfarandi héraðslæknir gert marga ágæta hluti, en þessi ráðstöfun segir bara ekki nokkurn skapaðan hlut um það. Þetta var mál sem einfaldlega var ekki hægt að afgreiða með öðrum hætti en að skipa nýjan mann. Og ég hef aldrei heyrt það fyrr að talað sé um vanmat á störfum manns þegar hann er skipaður í eftirsótt embætti í höfuðstað Norðurlands og tekinn þar fram yfir ýmsa aðra. Ég hef aldrei heyrt slíkt túlkað sem vanmat á hæfni manns. Mér þykir það einkennilegt viðhorf til Norðlendinga ef það er talið eitthvert vanmat á hæfni manns að vera skipaður í eftirsótt læknisstarf á Akureyri þannig að þetta held ég að sé allt meira og minna á misskilningi byggt, í fyrsta lagi í þeirri grg. sem hv. fyrirspyrjandi las, enda var það svo að mér var í raun og veru aldrei send þessi greinargerð. Ég frétti af henni og þetta er í fyrsta sinn sem ég heyri lesnar glefsur úr henni, enda skiptir það ekki máli. Málið liggur eins kristallsljóst fyrir og tært sem verið getur. Læknismál Bolungarvíkur eru leyst og þetta er einhver skringileg innansveitarkróníka einhvers tiltekins hóps manna þar, eitthvað frá löngu liðinni tíð, sem er bara ekki lengur á dagskrá.



Herra forseti. Jafnstutt athugasemd og hæstv. ráðherra, er það ekki?  Það er augljóst að hæstv. heilbrmrh. hefur ekkert sett sig inn í það sem er að gerast úti í hinum dreifðu byggðum að því er varðar læknisþjónustu. Það var auðheyrt á hans mæli áðan. Ég tel mig þekkja nokkuð betur til í þeim efnum og ég er út af fyrir sig ekki hissa þó að ýmsir af landsbyggðinni gagnrýni harkalega vinnubrögð núv. hæstv. heilbrmrh. að því er varðar þessi mál. Þar virðist þröngsýnin einvörðungu ríkja. Hæstv. ráðherra kvartaði undan því að hann hefði ekki hafnað starfi viðkomandi héraðslæknis. Hæstv. ráðherra hafnaði því formlega að viðkomandi einstaklingur héldi áfram starfi sem héraðslæknir tiltekinn tíma. Ég sé ekki að það sé hægt að hafa annað sjónarmið uppi varðandi svona vinnubrögð en að starfi mannsins sé hafnað. Ég er ekki hissa á því og verð ekki hissa á því ef það heldur áfram, eins og hefur gerst undir stjórn hæstv. núv. heilbrmrh., að meira og minna molni úr þjónustunni við landsbyggðina. Vonandi verður ekki svo. En ég hygg að hæstv. ráðherra hafi heyrt það víðar en frá mér að ýmsir sem gegna starfsemi varðandi heilbrigðisstéttirnar úti um landið eru sáróánægðir með það hvernig haldið er á málum af hálfu hæstv. heilbrmrh. Það er skilningsleysi, það er þekkingarleysi sem þar ræður ferðinni og hæstv. ráðherra ætti, og ég ræð honum heilt, að kynna sér betur þörfina fyrir ábyrga aðila til starfa í heilsugæslukerfinu og heilbrigðisþjónustunni úti á landsbyggðinni. Þar er þörfin fyrir fólk sem vill vinna, hefur hæfileikana og hefur sýnt að það er starfi sínu vaxið. Ég efast um að víða finnist eins vel uppbyggt kerfi eins og fyrrv. héraðslæknir á Vestfjörðum byggði upp að því er varðar Vestfirði. Og slíkum mönnum á að reyna að halda á þeim svæðum sem mest þurfa á þeim að halda.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Ég má til með að fá að gera örstutta athugasemd þegar mér er lagt það út sem skilningsleysi á þörf landsbyggðarinnar fyrir læknisþjónustu og fyrir þjónustu hæfra manna að sú skipan mála er nú eins og hún er. En þannig er málum farið að hinn nýi héraðslæknir er þaulreyndur læknir með mjög mikla þekkingu og hefur mjög góðan orðstír. Á Bolungarvík er settur heilsugæslulæknir sá hinn sami læknir og hv. fyrirspyrjandi er að ræða um og í vor þegar hinn fyrrv. héraðslæknir fer frá Bolvíkingum, skv. hans eigin ósk, tekur þar við ungur maður, sérmenntaður í faginu, einmitt sami maðurinn, að því er ég best veit, og núv. settur heilsugæslulæknir, sem sagt fyrrv. héraðslæknir, vildi helst fá sem eftirmann sinn. Ég vil að þetta sé ljóst. Það má vera að hv. þm. telji að þetta sé skilningsleysi. Svo er að sjá sem hann skilji ekki staðreyndirnar í málinu.