Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í framhaldi af umr. þeim sem fram fóru hér í gær um hvaða samkomulag kunni að hafa verið gert milli aðila stjórnarsamstarfsins, þá komu fram í því máli nýjar upplýsingar í gærkvöld og í morgun sem gerðu það að verkum að ég óskaði eftir því við hæstv. forseta þessarar deildar að fá að taka hér til máls utan dagskrár og beina ákveðinni fsp. að gefnu tilefni til hæstv. sjútvrh., formanns Framsfl. Hæstv. forseti deildarinnar hafði ekkert á móti því, að ég fengi þessa heimild, né heldur hæstv. sjútvrh. er ég ræddi við hann í morgun. Mér bárust hins vegar fréttir af því nú alveg nýverið, að það ætti ekki að heimila þessar umr. Ég vil spyrja hæstv. forseta úr ræðustóli hvort þetta sé rétt, að hæstv. forseti neiti að heimila þessar umr., og þá á hvaða röksemdum hann byggir þá afstöðu sína.

Hefur hv. þm. lokið máli sínu?

Nei.

Ég geymi það þangað til orðið verður laust.

Gott og vel, herra forseti. Þá vit ég gjarnan fá að skýra herra forseta frá því, áður en hann svarar, hvaða ástæður lágu til þess að ég fór þess á leit við hæstv. forseta að fá að taka hér til máls utan dagskrár um þetta mál, þó að það hefði verið rætt í gær. Eins og menn vita fóru í gær fram umr. utan dagskrár þar sem leitað var svara við því, hvort í gildi væri eitthvert samkomulag milli aðila stjórnarsamstarfsins sem gefur einum aðila þess neitunarvald gagnvart framkvæmdum í málaflokki sem heyrir undir ráðh. úr öðrum flokki. Ég spurði hvort samþykki allra þyrfti að koma til svo að meiri háttar framkvæmdir eða ákvarðanir verði teknar. Engin skýr svör fengust þá önnur en þau, að samið hefði verið um að hæstv. forsrh. beitti ekki þingrofsvaldi sínu nema með samþykki allra, sem er vanalegt, og í öðru lagi komu þær upplýsingar fram m. a. hjá hæstv. ráðh., formanni Framsfl., að ríkisstj. hefði sett sér einhverjar ótilteknar starfsreglur sem hann ræddi um eins og væri alvanalegt. Herra forseti. Ég hef spurst fyrir um það - ég er að rökstyðja beiðni mína hér til herra forseta - ég hef spurst fyrir um það hjá ráðherrum úr ríkisstjórnum allar götur síðan viðreisnarstjórnin var stofnuð, hvort nokkur fordæmi séu til um að starfsreglur, einhvers konar umferðarreglur í ríkisstj., hafi verið samþykktar, hvort nokkur fordæmi séu fyrir því að ríkisstj. hafi samþykkt einhverjar starfsreglur aðrar en þær sem liggja fyrir í reglugerð um Stjórnarráð Íslands. Engin þessara ríkisstjórna hefur nokkurn tíma gert slíka samþykkt, þannig að þetta er þá í fyrsta skipti sem ríkisstj. og ráðherrar hafa sett sér einhverjar slíkar starfsreglur og þess vegna eðlilegt að spurt sé um hvað þessar starfsreglur fjalli. Herra forseti. Ég er að ljúka máli mínu. Varaþm. formanns Framsfl., Finnbogi Hermannsson, skýrði frá því í Dagblaðinu í gær, að í gildi væri slíkur samningur milli aðila stjórnarsamstarfsins sem veitti einum aðilanum neitunarvald. Ég hafði samband við þennan varaþm. í gærkvöld og í morgun og hef eftirfarandi eftir honum orðrétt, með hans leyfi: „1. Frétt Dagblaðsins um samkomulag stjórnarflokkanna hefur verið lesin fyrir mig. Ég staðfesti að allt það, sem þar er eftir mér haft, er rétt eftir haft. 2. Ástæðan fyrir því, að ég skýrði frá samkomulaginu sem gert var milli oddvita hinna þriggja aðila ríkisstjórnarsamstarfsins, er sú, að ég tel fyrirhugaðar framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli vera brot á því samkomulagi, í þeim anda, að enginn einn aðili geti tekið ákvörðun um slíkt stórmál sem ríkisstj. þarf öll um að fjalla.“ Og í þriðja og síðasta lagi, hæstv. forseti: „Ég tel ótvírætt,“ segir varamaður formanns Framsfl. á Alþingi, „að Alþb. geti stöðvað þessar framkvæmdir með tilvísan til samkomulagsins um að engar meiri háttar ákvarðanir verði teknar í ríkisstj. nema með samþykki allra aðila stjórnarsamstarfsins, með sama hætti og ég tel að aðrir aðilar samstarfsins geti með sama hætti stöðvað ákvarðanir, sem þeir eru á móti og telja vera meiri háttar, með vísan til þessa samkomulags.“ Hæstv. forseti. Þegar slíkar upplýsingar hafa komið fram, á þá að meina mér að beina fsp. til formanns Framsfl. og fá tafarlaus svör hans við því, hvort þarna sé rétt með farið og hvað felist þá í þessum samstarfsreglum? Og hver er ástæðan fyrir því að meina mér að bera slíkar spurningar fram?

Forseti (Sverrir Hermannsson) Hv. 3. þm. Vestf. tjáði mér í gærkvöldi að hann hygðist biðja um orðið utan dagskrár að ræða þetta tilgreinda málefni sem hann gat um hér. Ég svaraði sem jafnan í slíkum tilvikum, að það mundi ég að öðru jöfnu gera ef sá hæstv. ráðh. eða sá, sem viðkomandi þm. vill beina máli sínu til, samþykkti. Hæstv. sjútvrh., sem hv. þm. ætlaði að beina máli sínu til, benti á að þetta mál hefði fengið rækilega umfjöllun á hinu háa Alþingi í ítarlegum umr. utan dagskrár. Þessi rök hlaut ég að meta gild og ákvað þess vegna að leyfa ekki umr. um þetta málefni utan dagskrár, og við þá ákvörðun mína held ég.



Herra forseti. Ástæðan fyrir því, að umr. er ekki leyfð, er sem sé sú, að hæstv. sjútvrh. neitar að svara. Hann neitar að svara, hæstv. ráðh., þegar það hefur gerst í millitíðinni, frá því að umr. lauk í gær og þar til óskað er eftir að umr. fari fram um málið í dag, að varamaður hans á Alþingi hefur gefið upplýsingar um það mál sem hæstv. ráðh. hefur verið spurður um, en hann sjálfur hefur neitað að gefa til þessa. Þegar hæstv. sjútvrh. og formaður Framsfl. er spurður um þessar upplýsingar varaþm. hans beitir hann valdi sínu - sem hann vissulega hefur hér á Alþingi sem ráðh. - til þess að stöðva umr. með því að neita að svara. Þessu mótmæli ég, herra forseti, ekki við forseta, sem hér fer rétt að, heldur framkomu ráðh. í málinu.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um tímabundið olíugjald til fiskiskipa sem lagt var fram í Ed. og hefur verið samþ. þar og er hingað komið. Þetta gjald er að sjálfsögðu í tengslum við fiskverðsákvörðun um miðjan febrúar. Með þeirri ákvörðun var fiskverð hækkað frá áramótum um 18%, en 6% frá 1. mars, en jafnframt varð að samkomulagi í tengslum við þá ákvörðun að olíugjald yrði eins og það var í lok ársins, þ. e. 7.5%. Ég þarf út af fyrir sig ekki að fara mörgum orðum um þetta. Í grg. eða aths. með frv. er rakið hvernig olíugjald hefur breyst síðan það var upphaflega upp tekið, og þá venjulega verið tekið nokkurt mið af því, hvernig olíuverð hefur breyst. Ég hef einnig áður rætt það, að æskilegt væri að finna aðrar leiðir. Um það hefur mikið verið fjallað, bæði við hagsmunaaðila og fleiri. Það hefur ekki tekist og því er lögð áhersla á að gjaldið verði framlengt eins og það er nú. Ég vil geta þess, að í sambandi við þessar ákvarðanir um fiskverð varð afkoma bátaflotans að ýmsu leyti óvenjulega góð, a. m. k. reikningslega. Samkv. áætlunum Þjóðhagsstofnunar er hreinn hagnaður sem hlutfall af tekjum jan.-maí 2.4% fyrir báta án loðnu, minni skuttogara 0.2%, stærri skuttogara mínus 7.8 og er það áhyggjuefni út af fyrir sig. Samtals er þetta í núllinu og eru þá fullar afskriftir reiknaðar sem sjaldan hefur verið unnt. Hins vegar verður afkoman nokkru betri í mars til maí og heildarútkoman þá aðeins yfir núlli eða 0.4%. Mér þykir hins vegar skylt að geta þess, að frá því að þetta samkomulag var gert hafa orðið meiri hækkanir á olíuvörum, því miður, en upplýsingar frá olíufélögunum gáfu til kynna í byrjun febrúar. Ég hef látið kanna hvernig þeirra upplýsinga var aflað, og er mér tjáð að þær hafi verið fengnar beint frá einu olíufélaganna. Það upplýsti framkvæmdastjóri Landssambands ísl. útgerðarmanna og sömuleiðis Þjóðhagsstofnun. Ég verð að segja eins og er, að mér er það ráðgáta að svo aðeins 2–3 vikum seinna sækja olíufélögin um miklu meiri hækkun en þau höfðu upplýst. Þetta veldur að sjálfsögðu stórum meiri útgjaldaauka hjá útgerðinni en ráð hafði verið fyrir gert. Í samkomulagi um fiskverð var gert ráð fyrir útgjaldaauka upp á 1.9 milljarða, en útgjaldaauki á ársgrundvelli verður um 5.8 milljarðar. Á milli ber því 3.9 milljarða gkr. En eins og ég sagði í upphafi míns máls: með þessu samkomulagi var afkoma útgerðarinnar vel við unandi, og því vil ég leyfa mér að vona að sú hækkun, sem hefur orðið, verði ekki eins tilfinnanleg og oft hefur verið. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta mál lengi. Það er þaulrætt hér á hinu háa Alþingi. Ég vil, herra forseti, leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Skömmu eftir að núv. ríkisstj. var mynduð lagði sjútvrh. fram frv. um tímabundið olíugjald sem var afgreitt, að mig minnir, í byrjun aprílmánaðar á s. l. ári. Þar lækkar hann verulega olíugjaldið og kvað vísa menn hafa sagt sér að þróun þessara mála yrði með þeim hætti, að olíuverð mundi fara lækkandi og því væri eðlilegt að þetta tímabundna olíugjald lækkaði. Jafnframt lýsti hann yfir að hann teldi olíugjald, sem lagt væri á með þessum hætti, vera ranglátt og alveg sérstaklega vitlaust, eins og hann sjálfur orðaði það. Eftir fiskverðsákvörðun á s. l. hausti lagði hæstv. ráðh. til að hækka þetta olíugjald um hvorki meira né minna en 200%, úr 2.5 í 7.5%, og aftur endurtók hann þá skoðun sína, að þetta gjald, eins og það væri á lagt, væri ranglátt og óeðlilegt í alla staði og vitlaust með öllu, eins og hann orðaði það aftur í þeim umr. Við fulltrúar Sjálfstfl. í sjútvn. gagnrýndum það, að fyrst væri verið við eina fiskverðsákvörðun að lækka gjaldið verulega frá því sem það var ákveðið í ársbyrjun eða í janúarmánuði á s. l. ári, og það svo verulega sem núv. hæstv. ríkisstj. lagði til, og síðan aftur við næstu ákvörðun að þrefalda það. Nú er lagt til að þetta gjald verði hið sama á þessu ári og lagt á með sama hætti og greitt til skipa með sama hætti, ofan á fiskverð. Við fulltrúar Sjálfstfl. tókum það fram, að við værum reiðubúnir til samstarfs við ríkisstj og við hæstv. sjútvrh. um að finna skynsamlegri og réttlátari lausn á þessu máli. Hæstv. ráðh. hefur ekki haft svo mikið við að ræða það mál einu orði. Og nú bregður svo við, þegar hann leggur þetta frv. fram, að hann talar ekkert um að þetta sé ranglát og vitlaus aðferð, bæði við álagningu gjaldsins og eins greiðslur til útgerðarinnar sem þess á að njóta. Nú langar mig til að vita hvort hæstv. ráðh. hefur snúist í þessari afstöðu sinni og telji nú þetta gjald, eins og það er á lagt og greitt til skipa, vera orðið réttlátt og skynsamlegt - og hvað hafi þá breytt afstöðu hans til málsins, þegar hann hafði áður svo beina og ákveðna afstöðu um að þetta væri alveg sérstaklega ranglátt og vitlaust. Hitt skal ég fúslega taka undir, að útgerðinni veitir ekki af að fá ofan á fiskverðið 7.5% til þess að standa undir útgerðarkostnaði. Og eins þætti mér gaman að vita hverjar eru spár hæstv. ráðh. hvað snertir verð á olíu á þessu ári bæði gasolíu og svartolíu. Svartolían hefur hækkað mun meira en gasolían. Telur hann að þessi þróun verði áfram með svipuðum hætti? Telur hann að fram undan séu verulegar hækkanir, eða vill hann jafnvel halda því fram, sem nýlega hefur verið haft í fjölmiðlum eftir forstjóra eins olíufélagsins, að búast megi við að verð á olíu fari lækkandi þegar við séum lausir við viðskipti við breska ríkisfyrirtækið. Hver yrðu áhrif þeirra viðskipta? Það væri fróðlegt að þd. fengi um þetta einhverjar upplýsingar. Hæstv. ráðh. gat hér um hver staða útgerðarinnar væri í hinum ýmsu greinum, báta án loðnu, skuttogara og stærri togara, og taldi svo í samantekt sinni, og vitnaði þá í Þjóðhagsstofnun, að útkoman hjá útgerðinni þegar á heildina væri lítið væri mjög bærileg. Ég held að þetta yfirlit Þjóðhagsstofnunar, sem er framreikningur, sé engan veginn einhlítt, eins og allir hljóta að vita, því að þar er ekki gert ráð fyrir þeim óskaplega skuldabagga sem útgerðin og sjávarútvegurinn veltir núna á undan sér með refsivöxtum. Það er ekki inni í þessu dæmi eins og allir vita. Sömuleiðis hygg ég að minnkandi afli, þegar á heildina er lítið, miðað við sama tíma í fyrra hljóti að hafa gífurleg áhrif á útkomu veiðiflotans. Ég held að það sé fullmikil bjartsýni að segja nú, þegar varla er liðinn einn fjórðungur af þessu ári, að afkoma útgerðar geti talist bærileg. Það er mikil bjartsýni að halda því fram. Ég hef ekki tölur í höndum, en þó þykist ég vita svo mikið, að mér er óhætt að fullyrða að afkoman núna, þegar á heildina er lítið, er ekki bærileg, heldur óbærileg. Það eru víða ákaflega miklir erfiðleikar sem við er að etja í útgerð. Ég er sömu skoðunar og í haust þegar mál sama eðlis var hér til umr. Þá taldi ég að hér ætti að einhverju leyti að vera um samhjálp að ræða, en ekki leggja þessar kvaðir á sjávarútveginn einan. Olíuhækkanirnar, sem orðið hafa í heiminum og hafa dunið á okkur eins og öllum öðrum þjóðum, eru ekki einkamál sjómanna og útgerðar, fiskvinnslu og sjávarútvegs. Þær eru afleiðing af risavöxnu vandamáli í heiminum sem þjóðina varðar um og þjóðin á sameiginlega að leysa. Þess vegna var það sem sú skoðun kom fram hjá okkur á s. l. hausti, að þó gripið hafi verið til tímabundins olíugjalds í byrjun, þegar verulegra hækkana fór að gæta á olíu, sé takmarkað hversu lengi eigi að halda áfram þeirri aðferð. Þess vegna var ég að mörgu leyti sammála hæstv. ráðh. þegar hann taldi nauðsynlegt að breyta þessum grundvelli og gera gjaldið réttlátara en hann sagði að það væri. Og því bjóst ég við að nú, þegar frv. er lagt fram, mundi verða gerð hér róttæk breyting, eftir að hæstv. ráðh. hefur setið í ráðherrastóli í rúmlega ár. En þá er þetta frv. nánast „kopiering“ af lögunum sem runnu út um síðustu áramót.



Herra forseti. Ég vil strax við t. umr. þessa máls lýsa andstöðu minni við þetta frv. Ég er algerlega andvígur því. Ég held að almennt séu ekki bara þm., heldur menn almennt sammála um að það er mjög óeðlilegt gjald sem hér er um að ræða. Ég minni á, eins og raunar hv. síðasti ræðumaður, að nú er þetta í annað skipti sem hæstv. sjútvrh. leggur til að framlengja það gjald sem hann sjálfur hefur talið og telur enn að sé mjög óréttlátt og raunar vitlaust. Síðast þegar þetta gjald var hér til umr. og var framlengt að tillögu hæstv, ráðh. lýsti hann yfir að hann teldi að þetta gjald þyrfti að afnema, hann væri mótfallinn því og það yrði að finna einhvern annan grundvöll í staðinn fyrir þetta gjald. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta nú. Ég á sæti í þeirri nefnd sem þetta mál fer til, þannig að það gefst frekara tækifæri til að ræða einstök atriðið í sambandi við þetta mál. En ég vil minna á - og þá sér í lagi hæstv. ráðh.- að fyrir um ári gaf hann loforð um það vestur á fjörðum í sambandi við lausn á kjaradeilu sjómanna sem þá stóð yfir, að þetta gjald yrði afnumið. Þetta loforð varð m. a. og kannske ekki síst til þess að sú kjaradeila sjómanna, sem þá stóð yfir, leystist, en nokkru eftir að það gerðist, þ. e. á s. l. hausti, leggur hæstv. ráðh. til að gjaldið sé hækkað frá því sem það var þegar hann gaf loforðið um að það skyldi afnumið. Og enn leggur hann til að olíugjaldið verði 7.5%. Það eru ekki síst sjómannasamtökin og sjómannastéttin sem eru alfarið andvíg þessari gjaldtöku eins og hún er í pottinn búin. Mér finnst það nánast vítavert af hæstv. sjútvrh., eftir þau loforð sem hann gaf við lausn kjaradeilu sjómanna fyrir vestan fyrir um tæpu ári, að hann skuli leggja til að þetta gjald verði áfram innheimt óbreytt. Og hann á ábyggilega eftir, hæstv. ráðh., að heyra hljóð úr horni frá samtökum sjómanna og sjómannastéttinni um meðferðina á þessu máli. Ég skal ekki, herra forseti, ræða þetta frekar nú. En ég taldi rétt að strax við 1. umr. málsins kæmi fram andstaða mín við frv.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. spurði hvort mér hefði snúist hugur í þessu máli. Það er ekki, ég er enn þeirrar skoðunar að leita beri annarra leiða. Ég hef, eins og ég hef hvað eftir annað sagt, talið þetta óeðlilega leið til að bera olíukostnað útgerðarinnar. Og mikið hefur verið að því unnið að reyna að ná samstöðu um aðrar leiðir, m. a. í þeirri nefnd sem enn starfar að því að ná slíkri samstöðu, en það hefur því miður ekki tekist. M. a. hefur verið rætt við hagsmunaaðila, hvort fara mætti að hluta þá leið sem hv. stjórnarandstaða lagði til í nál. og ég hef alls ekki afskrifað og tel vel koma til greina. En í ljós kom að ekki náðist heldur samstaða á milli hagsmunaaðila um þá leið. Það er þess vegna sem ekki er lögð til breyting nú. Ég tel ákaflega nauðsynlegt að samstaða náist um þetta mál þannig að deilur þurfi ekki að halda áfram. Ég gleymi ekki því liðsinni sem hv. sjálfstæðismenn - og reyndar hv. síðasti ræðumaður - hafa boðið í þessu sambandi. Ég mun sannarlega hafa samband við þá ef ég sé að eitthvað rofar til í þá átt að menn geti náð samstöðu. Um olíuverð framundan þori ég lítið að spá, ég verð að viðurkenna það. Ég kynnti mér þessi mál fyrr á árinu og fékk þá svipaðar upplýsingar og fulltrúi LÍÚ fékk. Mér var sagt að ekki væri að vænta mikillar olíuverðshækkunar. Þetta var í byrjun febrúar. Síðan gerðist það þremur vikum seinna að sótt er um nánast þrefalt meiri hækkun en þá hafði verið talað um. Ég hef einnig fengið þær fréttir frá viðskrh., sem að sjálfsögðu gerir sér far um að fylgjast með þessum málum, að fram undan kunni að vera eitthvað betra í olíumálum, en mér sýnist þó af reynslunni að heldur lítið sé á því byggjandi. Ég ætla ekki að ræða það við hv. þm. Karvel Pálmason um hverju ég lofaði, þetta er allt skriflegt. Þannig stendur það og sjálfsagt er að hv. þm. fái það eins og það er skrifað. Ég skal láta hv. þm. fá það. Ég hef lofað að vinna að því að losna við olíugjaldið í þessu formi og að því er ég að reyna að vinna. Mönnum getur þótt það ganga seint, mér þykir það sjálfum ganga seint, en því verður haldið áfram.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um staðfestingu á brbl. um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Nefndin leggur til að frv. þetta verði samþykkt með einni lítils háttar breytingu. Það kemur fram á þskj. 505, að Kjaradómur fjallar um kjaramál ráðherra, hæstaréttardómara, ríkissaksóknara og ráðuneytisstjóra. Það hefur þótt eðlilegt, að þessir aðilar væru ekki aðilar að kjarasamningum á hverjum tíma. Nefndinni þykir eðlilegt að í þessum hóp sé biskup Íslands. Oft hefur verið um það rætt, að hann skyldi einnig vera í þessum hóp, og það mun nánast hafa verið fyrir mistök að það hefur fallið niður. Nefndin mælir eindregið með því, að biskup Íslands sé í þessum hópi manna, enda verður að teljast óeðlilegt að biskupinn sé aðili að kjarasamningum, og mun eðlilegra að Kjaradómur fjalli um hans mál ekki síður en þeirra manna sem ég hef hér upp talið. Ég vildi síðan aðeins að lokum ítreka það, að nefndin mælir eindregið með því að frv. verði samþykkt með þeirri breyt. sem fram kemur á þskj. 505.