Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir. Forsætisráðherra hefur 20 mínútur til framsögu en aðrir þingflokkar en þingflokkar forsætisráðherra hafa 12 mínútur í fyrstu umferð, í annarri umferð hafa þingflokkarnir sex mínútur en í þeirri þriðju fimm mínútur hver þingflokkur. Röð flokkanna er í öllum umferðum þessi: Sjálfstæðisflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Samfylkingin, Framsóknarflokkur og Frjálslyndi flokkurinn. Ræðumenn fyrir Sjálfstæðisflokk verða Geir H. Haarde forsætisráðherra í fyrstu umferð, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, 12. þingmaður Suðvest., í annarri umferð og Einar K. Guðfinnsson, sjávarútvegsráðherra og landbúnaðarráðherra, í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð verða Steingrímur J. Sigfússon, 4. þingmaður Norðaust., í fyrstu umferð, í annarri Álfheiður Ingadóttir, 11. þingmaður Reykv. s., og í þriðju umferð Kolbrún Halldórsdóttir, 5. þingmaður Reykv. s. Ræðumenn Samfylkingarinnar verða í fyrstu umferð Ingibjörg Sólrún Gísladóttir utanríkisráðherra, Ásta R. Jóhannesdóttir, 8. þingmaður Reykv. s., í annarri og Kristján Möller samgönguráðherra í þriðju umferð. Fyrir Framsóknarflokk tala Guðni Ágústsson, 3. þingmaður Suðurk., í fyrstu umferð, í annarri Valgerður Sverrisdóttir, 2. þingmaður Norðaust., og í þriðju umferð Bjarni Harðarson, 8. þingmaður Suðurk. Fyrir Frjálslynda flokkinn tala í fyrstu umferð Guðjón A. Kristjánsson, 6. þingmaður Norðvest., Jón Magnússon, 10. þingmaður Reykv. s., í annarri umferð en í þriðju umferð Grétar Mar Jónsson, 10. þingmaður Suðurk.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Ný ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hefur nú verið við völd í rúma fjóra mánuði. Í stefnuyfirlýsingu stjórnarinnar sem kynnt var og rædd á vorþingi segir m.a. að flokkarnir hafi einsett sér að mynda frjálslynda umbótastjórn um kraftmikið efnahagslíf, öfluga velferðarþjónustu, bættan hag heimilanna og aukna samkeppnishæfni atvinnulífsins. Markmiðin eru verðug en jafnframt raunhæf og er markviss vinna þegar hafin til að ná þeim á kjörtímabilinu. Flest bendir til að sú þensla sem einkennt hefur íslenskt efnahagslíf á síðustu tveimur, þremur árum sé á undanhaldi og að fram undan sé tímabil aukins stöðugleika og meira jafnvægis í þjóðarbúskapnum. Það er mjög af hinu góða, jafnvel þótt það þýði minni hagvöxt um hríð en verið hefur undanfarið. Slík aðlögun endurspeglar sveigjanleika og styrk íslenska hagkerfisins, styrk sem birtist í öflugu atvinnulífi, nægum atvinnutækifærum og vaxandi kaupmætti heimilanna, enda eru lífskjör og almenn lífsgæði hér á landi nú með því sem best gerist í heiminum. Nær daglega berast fréttir af auknum umsvifum íslenskra athafnamanna og fyrirtækja víða um heim og á nokkrum sviðum eru íslensk fyrirtæki komin í hóp öflugustu og stærstu fyrirtækja í heimi. Þetta leiðir hugann að því hversu mikilvægt er að skapa íslenskum fyrirtækjum þann grundvöll að þau sjái sér hag í að vera með höfuðstöðvar á Íslandi. Hagstætt skattalegt umhverfi sem og almennt rekstrarlegt umhverfi vegur þungt í því samhengi. En við þurfum að halda vöku okkar því að samkeppni um öflugustu fyrirtækin og bestu starfsmennina fer sífellt harðnandi. Þetta gerir kröfu um að íslensk stjórnvöld leiti stöðugt leiða til að styrkja rekstrarumhverfi atvinnulífsins og bæta afkomu launafólks. Með þessi sjónarmið í huga stefnir ríkisstjórnin að frekari lækkun skatta á einstaklinga á kjörtímabilinu, m.a. með hækkun persónuafsláttar, auk þess sem unnið verður að endurskoðun á skattkerfi og almannatryggingum til að bæta hag lág- og millitekjufólks. Sömuleiðis er stefnt að frekari lækkun skatta á fyrirtæki. Traust afkoma ríkissjóðs er forsenda fyrir frekari skattalækkunum. Samkvæmt fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2008 er gert ráð fyrir verulegum afgangi á ríkissjóði, ekki aðeins á næsta ári heldur einnig næstu fjögur árin. Þetta er mikil breyting frá fyrri spám sem fólu í sér töluverðan halla á ríkissjóði næstu ár. Ég tel að þessi nýja staða skapi svigrúm til frekari skattalækkana á einstaklinga jafnt sem fyrirtæki á næstu árum jafnhliða því sem ráðist verður í margháttaðar umbætur á velferðarkerfi og innviðum samfélagsins. Herra forseti. Ríkisstjórnin hefur ekki setið auðum höndum í sumar. Með fyrstu stóru málunum var ákvörðun sjávarútvegsráðherra, með fullum stuðningi ríkisstjórnarinnar, um niðurskurð þorskaflaheimilda að ráðleggingu Hafrannsóknastofnunar um þriðjung frá síðasta fiskveiðiári. Þessi aðgerð er af færustu sérfræðingum landsins talin nauðsynleg til að byggja megi upp þorskstofninn til framtíðar. Afar mikilvægt er í þessu sambandi að tryggt sé að þeir aðilar sem nú verða að taka á sig kvótaskerðingu njóti þeirrar aukningar sem vonandi verður í þorskkvóta innan fárra ára. Þótt aflasamdrátturinn hafi tiltölulega lítil áhrif á hagkerfið í heild og mun minni en verið hefði fyrir fáum árum mun ákvörðunin óhjákvæmilega leiða til verulegs tekjutaps í mörgum sjávarbyggðum, jafnt hjá útgerðarfélögum, sjómönnum, landverkafólki og sveitarfélögum. Ríkisstjórnin ákvað því að grípa til sérstakra mótvægisaðgerða til að draga úr þeim áhrifum. Aðgerðirnar fela m.a. í sér að u.þ.b. 6,5 milljörðum kr. verði varið á næstu þremur árum til fjölmargra nýrra verkefna sem ætlað er að styrkja atvinnulíf í landinu, auka menntun og bæta úrræði þeirra einstaklinga sem verða fyrir atvinnumissi, koma til móts við fyrirtæki í sjávarútvegi og styðja sveitarfélögin vegna tekjusamdráttar. Þar til viðbótar verður framkvæmdum fyrir ríflega 4 milljarða kr. flýtt og verða þær unnar á næstu þremur árum. Enginn heldur því fram að þessar aðgerðir komi nákvæmlega í stað 60 þús. tonna þorskafla en ásamt þeim sveigjanleika sem bankakerfið býður nú upp á og meira svigrúmi Byggðastofnunar til lánveitinga gera þær hlutaðeigandi aðilum kleift, og betur kleift, að þreyja þorrann þar til aflaheimildir aukast á ný. Virðulegi forseti. Eitt af áherslumálum ríkisstjórnarinnar er að gera samskipti almennings og stjórnvalda greiðari og skilvirkari. Einn þáttur í því er að fækka ráðuneytum og endurskipuleggja verkaskiptingu þeirra. Þannig verður Hagstofa Íslands gerð að stofnun undir forsætisráðuneyti í stað þess að hafa stöðu ráðuneytis og matvælaráðuneytin verða sameinuð í nýtt sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti. Sú sameining mun auka samhæfingu og bæta eftirlit á öllum stigum matvælaframleiðslu en einnig efla samkeppnisstöðu og orðspor íslenskrar matvælaframleiðslu á mörkuðum. Jafnframt hefur ríkisstjórnin ákveðið að stokka upp fyrirkomulag heilbrigðis- og tryggingakerfisins og gera það auðskiljanlegra og aðgengilegra almenningi. Það verður m.a. gert með því að samhæfa og gera skilvirkara hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu gagnvart þeim sem hana veita. Verkefnum Tryggingastofnunar ríkisins verður skipt upp og sjúkratryggingar betur afmarkaðar innan heilbrigðisráðuneytis en lífeyristryggingar og félagslegar bætur færðar til félagsmálaráðuneytis. Einnig munu ýmis önnur málefni og stofnanir flytjast á milli ráðuneyta við þessa endurskipulagningu. Á næstu dögum mun ég leggja fram svokallað bandormsfrumvarp um þessi atriði en einnig koma fram önnur frumvörp þar sem lagðar verða til nauðsynlegar breytingar á sérlögum sem leiða af þessum ráðstöfunum. Stefnt er að því að breytingarnar taki gildi um næstu áramót. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að móta nýja stefnu um upplýsingasamfélagið þar sem lögð verður áhersla á að nútímavæða stjórnsýsluna, auka skilvirkni hennar og einfalda samskipti milli almennings og stjórnvalda. Þá hafa öll ráðuneyti farið yfir málaflokka sína undanfarna mánuði og leitað leiða til að ná sömu markmiðum. Treystir ríkisstjórnin á að Alþingi taki hugmyndunum vel og samþykki lagabreytingar þar sem þeirra er þörf vegna þessara umbóta. Útkoman verður vonandi einfaldara Ísland fyrir almenning og fyrirtækin í landinu. Herra forseti. Ég mun nú gera grein fyrir helstu verkefnum einstakra ráðuneyta eins og þau hafa verið ákveðin á næstu missirum í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Hér er að sjálfsögðu aðeins rúm til að tæpa á litlum hluta þeirra því að þau eru margfalt fleiri en hér er hægt að greina frá, og endurspeglast umfang þeirra m.a. í yfirliti um þau þingmál sem fyrirhugað er að leggja fyrir Alþingi á næstu vikum og mánuðum. Ríkisstjórnin er sammála um að uppbygging í þágu barna og ungmenna fái sérstakan forgang á næstu árum. Þegar hefur verið samþykkt hér á Alþingi ítarleg aðgerðaáætlun í þágu barna og ungmenna. Uppbygging Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins og Barna- og unglingageðdeildar Landspítalans og önnur verkefni eru þegar hafin í samræmi við áætlunina. Í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er einnig hafin markviss vinna í samráði við aðila vinnumarkaðarins, bæði á einkamarkaði og hjá hinu opinbera, til þess að leiðrétta kynbundinn launamun. Þá er endurskoðun löggjafar á sviði húsnæðismála hafin með aðkomu hagsmunaaðila og sérfræðinga. Einkum verður horft á aðstæður þeirra sem eignast húsnæði í fyrsta sinn og þeirra sem við bág kjör búa. Á vettvangi félagsmálaráðuneytisins er jafnframt í fyrsta sinn unnið að framkvæmdaáætlun í innflytjendamálum. Hlúð verður sérstaklega að börnum innflytjenda og mannréttindi þeirra tryggð. Framlag innflytjenda á vinnumarkaði er mikilvægt og sjá verður til þess að þeir búi við sambærileg kjör og aðbúnað og íslensk starfssystkini þeirra. Stefna ríkisstjórnarinnar er að á Íslandi sé veitt heilbrigðisþjónusta á heimsmælikvarða. Hér hefur á undanförnum áratugum verið byggt upp heilbrigðiskerfi sem stenst samanburð við það besta í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við. Á kjörtímabilinu verður annars vegar lögð áhersla á að efla enn frekar þessa þjónustu en hins vegar, og ekki síður, unnið að því langtímamarkmiði að stuðla að heilbrigði þjóðarinnar og draga úr líkum á sjúkdómum. Almennt verður áhersla lögð á að bjóða aukinn fjölbreytileika í vali á heilbrigðisþjónustu, m.a. með útboðum og þjónustusamningum. Þannig verði tryggt að sem mest og best þjónusta fáist fyrir það fjármagn sem til þessara mála er varið. Markmiðið er að tryggja bestu og skilvirkustu þjónustu í þágu einstaklinga óháð efnahag og búsetu. Þessar áherslur munu taka til allra þátta heilbrigðisþjónustunnar. Má hér nefna aðgerðir til að opna lyfjamarkaðinn á Íslandi í þeim tilgangi að efla samkeppni og ná þannig fram auknu framboði og lægri lyfjakostnaði og lyfjaverði. Í stjórnarsáttmálanum er lögð stóraukin áhersla á forvarnir á öllum sviðum. Við höfum sett okkur það markmið að stuðla að heilbrigðari lífsháttum og bæta þannig hag og heilsu allra Íslendinga. Breytingar á skipulagi í málefnum aldraðra hafa verið boðaðar með það að markmiði að auka og bæta þjónustu við þennan hóp en jafnframt að stuðla að sjálfstæði aldraðra og þátttöku þeirra í samfélaginu. Stefnt er að einfaldri og skýrri stjórnsýslu þar sem saman fari ábyrgð á þjónustu og vald til að hrinda verkefnum í framkvæmd. Herra forseti. Menntamálaráðherra leggur á þessu þingi fram frumvörp til laga um leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla og til lögverndunar á starfsheitum kennara og skólastjórnenda. Er þetta í fyrsta skipti sem lögð eru fram frumvörp um þessi þrjú skólastig samtímis en með þeim er mótaður heildstæður grundvöllur fyrir menntun barna og ungmenna frá upphafi skólagöngu til loka framhaldsskóla. Verkefni á sviði menntamála eru óþrjótandi og meðal þeirra sem nú er unnið að er að stuðla að aukinni þátttöku nemenda af erlendum uppruna. Jafnframt hefur stuðningur við íslenskukennslu fyrir fullorðna útlendinga verið stóraukinn. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að kraftmikið atvinnulíf muni einkennast í sívaxandi mæli af þekkingarsköpun og útrás og að virkja eigi kraftinn í menningarlífi þjóðarinnar. Menning okkar byggist ekki síst á bókmenntum. Bókakaupstefnan í Frankfurt er langmikilvægasti vettvangur rithöfunda til að koma verkum sínum á framfæri erlendis og hefur Ísland formlega óskað eftir því að verða heiðursgestur hennar árið 2011. Stjórnvöld eru sannfærð um að á þessu sviði sé mikilvægur markaður sem geti aukið ferðamannastraum til landsins og útflutningstekjur okkar verulega og ekki síður aukið hróður Íslendinga enn frekar sem bókmenntaþjóðar. Í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er unnið að því að efla nýsköpun og stuðla að bættum hag sprotafyrirtækja. Stefnt er að því að tvöfalda framlög til Vísindasjóðs og Tæknisjóðs á tímabilinu og verða fyrstu skrefin tekin á árinu 2008. Nýsköpunarmiðstöð Íslands hóf starfsemi 1. ágúst sl. með sameiningu Iðntæknistofnunar og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins. Áhersla verður lögð á öflugt samstarf Nýsköpunarmiðstöðvar við háskólana í landinu, stoðkerfi atvinnulífsins, frumkvöðla og atvinnulíf um land allt. Fjölmargir aðilar hafa sýnt áhuga á að setja upp orkufreka starfsemi hér á landi og er sá áhugi ekki lengur bundinn við álfyrirtæki. Hann stafar m.a. af því að við getum boðið upp á vistvæna endurnýjanlega orku á samkeppnishæfu verði. Þetta er ánægjuleg þróun en við þurfum jafnframt að gæta þess að takmörkuðum orkuauðlindum verði ráðstafað af skynsemi og að rúm verði fyrir nýja atvinnustarfsemi til að renna enn frekari stoðum undir hagkerfið. Góðar líkur eru á því að erlend fyrirtæki vilji á næstu missirum reisa hér svokallaðar gagnamiðstöðvar eða netþjónabú í kjölfar þess að lagður verður nýr sæstrengur til landsins. Sérþekking Íslendinga á ýmsum sviðum orkumála er dýrmæt auðlind og ánægjulegt að sjá íslensk orkufyrirtæki hasla sér völl um heim allan. Á vettvangi samgöngumála eru fjölmörg verkefni fram undan. Flýta á vegaframkvæmdum á 11 stöðum í öllum landshlutum á næstu þremur árum og verða fluttir til verulegir fjármunir vegna þessa. Þrjú verkefni eru fram undan þar sem einkaframkvæmd er talin álitlegur kostur. Þetta eru tvöföldun Suðurlandsvegar, gerð Sundabrautar og göng undir Vaðlaheiði. Til stendur að stórauka eftirlit, fræðslu og áróður gegn akstri undir áhrifum vímuefna, ofsaakstri og akstri án bílbelta. Jafnframt verður umferðarfræðsla í skólum stóraukin. Á vegum dóms- og kirkjumálaráðuneytis hefur verið samið um smíði á nýju varðskipi og kaup á nýrri flugvél fyrir Landhelgisgæsluna. Auk þess hefur tekist að leigja þyrlur til að tryggja öfluga þyrlustarfsemi á vegum Gæslunnar en kaup á nýjum þyrlum eru í undirbúningi. Lögð verður áhersla á náið samstarf Landhelgisgæslunnar við leitar- og björgunarstofnanir við Norður-Atlantshaf, einkum Dani, sem sinna öryggisgæslu við Færeyjar og Grænland. Samskipti við bandarísku strandgæsluna hafa vaxið á því ári sem liðið er frá því samið var um nýtt fyrirkomulag öryggismála við Bandaríkin. Í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar við brottför varnarliðsins haustið 2006 hyggst dóms- og kirkjumálaráðherra leggja fram frumvörp til laga um almannavarnir o.fl. Unnið er að því að skipuleggja nýjan löggæslu- og öryggismálaskóla með það að markmiði að tryggja sem best að hæft fólk fáist til þessara mikilvægu starfa með menntun í takt við kröfur tímans. Herra forseti. Ný skýrsla vísindanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar sem kynnt var á þessu ári segir vísindalega vissu um hlýnun lofthjúps jarðar af mannavöldum hafa aukist. Ísland er í hópi þeirra ríkja sem vilja hefja nú þegar víðtækar viðræður um nýtt hnattrænt samkomulag sem tæki við eftir gildistíma Kyoto-bókunarinnar árið 2012. Ríkisstjórnin hyggst efla starf að loftslagsmálum á næstunni og gera áætlun um hvernig Ísland getur mætt væntanlegum framtíðarskuldbindingum á sem bestan og hagkvæmastan hátt. Í því samhengi má ekki gleyma því að í lausninni á loftslagsvandanum eru fólgin mikil tækifæri í nýsköpun. Íslensk þekking á nýtingu jarðhita og á fleiri sviðum loftslagsvænnar tækni er gulls ígildi í heimi sem enn er að mestu knúinn með kolum og olíu. Þróunarsamvinna er vaxandi þáttur í íslenskri utanríkisstefnu og er nú stærsti einstaki þáttur utanríkisráðuneytisins. Með auknum framlögum og virkari þátttöku í málaflokknum á alþjóðavísu vinnur Ísland markvisst að því að uppfylla skyldur sínar í samfélagi þjóðanna. Í því ljósi fer nú fram innan utanríkisráðuneytisins endurskipulagning á fyrirkomulagi og framkvæmd opinberrar þróunarsamvinnu með það að leiðarljósi að styrkja markvissa stefnumótun og gera framkvæmdina skilvirkari ásamt því að efla eftirlit og mat á árangri hennar. Huga þarf að vaxandi mikilvægi norðurslóða í utanríkismálum samfara aukinni sókn í auðlindir norðursins og vaxandi umferð í tengslum við þær. Við þurfum að nýta okkur þau tækifæri sem skapast við opnun Norður-Íshafsins í kjölfar hlýnandi loftslags og nýrrar siglingartækni sem auðvelda siglingar á hafíssvæðum. Þá skiptir miklu að þau ríki sem eiga beinna hagsmuna að gæta nái samningum um sjálfbæra nýtingu auðlinda og öryggi samgangna á norðurslóðum. Ísland var á meðal brautryðjendaríkja í hafréttarmálum og hefur lagt áherslu á að ná samningum við nágrannaríki um sanngjarna skiptingu hafsvæða á Norður-Atlantshafi. Í þeim anda verður lögð áhersla á að fá viðunandi niðurstöðu í viðræður um yfirráð yfir svonefndu Hatton-Rockall svæði. Nú er ár liðið frá því að bandaríska varnarliðið hvarf á brott. Við það urðu ekki einungis breytingar í varnar- og öryggismálum þjóðarinnar heldur kom upp ný staða varðandi Keflavíkurflugvöll og það landsvæði sem varnarliðið hafði áður til umráða. Sett var á fót Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar með þátttöku sveitarfélaganna á Suðurnesjum. Þróunarfélagið hefur unnið skipulega að því að koma svæðinu í arðbær borgaraleg not, hundruð íbúða hafa verið leigð út til námsmanna og margháttuð skólastarfsemi er byrjuð á svæðinu. Þá er unnið að sölu annarra mannvirkja sem nú standa ónotuð. Í ljós hefur komið að áhugi fyrirtækja, t.d. á hátæknisviði, er mikill, m.a. vegna nálægðar við alþjóðaflugvöllinn. Er ljóst að svæðið sem áður var frátekið til varnarþarfa býður upp á stórfellda vaxtarmöguleika. Í samráði við sveitarfélögin á Suðurnesjum er nú unnið að stefnumótun fyrir svæðið í heild þar sem flugvallarstarfsemin verður auðvitað þungamiðjan. Eftir brottför varnarliðsins hefur utanríkisráðuneytið unnið ötullega að yfirtöku Íslands á rekstri íslenska loftvarnakerfisins og tengdri umsýslu á öryggissvæðinu við Keflavíkurflugvöll. Jafnframt er verið að undirbúa færslu á yfirstjórn almenns reksturs Keflavíkurflugvallar frá utanríkisráðuneyti til samgönguráðuneytis. Viðskiptaráðherra hefur ákveðið að hrinda af stað heildarstefnumótun á sviði neytendamála. Fyrsta skref þeirrar vinnu er víðtæk úttekt á virkni og viðhorfum neytenda á Íslandi og samanburður á stöðu neytendamála hérlendis og erlendis. Á þeim grunni verður unnið að bættri löggjöf svo að Ísland standi jafnfætis löndum þar sem neytendavernd er lengst komin. Viðskiptaráðherra hefur einnig skipað starfshóp til að gera úttekt á lagaumhverfi viðskipta neytenda og banka, einkum með tilliti til gjaldtöku fjármálafyrirtækja fyrir þjónustu í starfsemi sinni og rafrænna greiðslukerfa. Í smáu hagkerfi eins og hér á landi þar sem fákeppni ríkir á mörgum mörkuðum er nauðsyn á öflugu samkeppniseftirliti. Á haustþingi hyggst viðskiptaráðherra leggja fram frumvarp sem gerir tillögur að breyttum ákvæðum um samrunaeftirlit og tekur mið af reynslu síðustu ára ásamt þróun Evrópuréttar á þessu sviði. Íslenskur fjármálamarkaður hefur stækkað og eflst verulega á undanförnum árum. Í þjóðhagslegu samhengi skiptir hann sífellt meira máli. Þannig er áætlað að hlutdeild fjármálafyrirtækja til landsframleiðslu hafi numið um 10 af hundraði í lok síðasta árs. Ekkert bendir til annars en að áframhaldandi aukning verði í umsvifum íslenskra fjármálaþjónustufyrirtækja bæði innan lands og utan. Slíkt hefur haft og mun hafa veruleg áhrif á starfsemi Fjármálaeftirlitsins en gerðar eru miklar og vaxandi kröfur til þess af bæði innlendum og erlendum aðilum. Herra forseti. Gríðarleg tækifæri bíða íslensku þjóðarinnar. Þau felast ekki síst í mannauðnum sem í henni býr og sem verður styrktur enn frekar á næstu árum, m.a. með áherslu á meiri og bætta menntun. Þau byggjast á þeim góða grunni sem hér hefur verið lagður á síðustu árum og ég gerði grein fyrir við upphaf ræðu minnar. Síðast en ekki síst mun samstarf tveggja stærstu stjórnmálaflokka landsins gera mögulegt að hrinda úr vegi hindrunum og leysa úr læðingi krafta sem nýtast munu landi og þjóð til heilla. Ég vænti þess að á Alþingi fari í vetur fram málefnalegar umræður og að af þeim leiði góð og vönduð lagasetning til hagsbóta fyrir landsmenn alla. - Góðar stundir.

Forseti Alþingis. Góðir landsmenn. Þegar við komum nú saman til reglulegs þinghalds í haustbyrjun leyfi ég mér að vona að sumarið hafi verið okkur flestum ánægjulegt. Ég vil í upphafi máls míns gera athugasemdir við eins og þrennt í ræðu hæstv. forsætisráðherra áðan. Ég ætla að halda aftur af mér með að gefa henni einkunn að öðru leyti en því að segja að ekki var þetta nein „fjallræða“, enda mun Stjórnarráðshúsið við Lækjargötu, þar sem þetta hefur væntanlega verið barið saman, vera í innan við 10 metra hæð yfir sjó og það breytist ekki þó að nýr húsbóndi þar láti flagga fram í brúnamyrkur sum kvöld. Í fyrsta lagi fullyrðir forsætisráðherra hér í ræðu sinni að sú þensla sem einkennt hafi íslenskt efnahagslíf síðustu tvö, þrjú árin sé á undanhaldi og að fram undan sé tímabil aukins stöðugleika og meira jafnvægis í þjóðarbúskapnum. Ég geri athugasemd við þessa fullyrðingu: Ég óttast að hún sé efnislega og beinlínis röng. Sjálft fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir þenslu og viðskiptahalla næstu árin og er þó hvorki í forsendum þess gert ráð fyrir neinum stóriðjuframkvæmdum né áhrifum kjarasamninga. Í öðru lagi segir forsætisráðherra að ríkisstjórnin stefni að frekari lækkun skatta á einstaklinga á kjörtímabilinu, m.a. með hækkun persónuafsláttar. Hverju sætir þá að persónufrádráttur á aðeins að hækka um 4,8% samkvæmt fjárlagafrumvarpinu, sem sagt vonandi halda í við verðlagsþróun en ekki einu sinni áætlaða hvað þá líklega launaþróun? Var þetta boðað í kosningabaráttunni af hálfu Samfylkingarinnar, að það ætti að halda áfram óbreyttri stefnu fyrrverandi ríkisstjórnar um að læða skattahækkunum aftan að lágtekjufólki með þessum lymskufulla hætti? Og má ég í framhjáhlaupi spyrja: Hverju sætir að ekki stendur til samkvæmt sama fjárlagafrumvarpi að gera eiginlega neitt í viðbót fyrir aldraða og öryrkja umfram það sem fyrri ríkisstjórn var búin að lofa og í mörgum tilvikum beinlínis semja um? Hvar er myndarlegt átak í fjárlagafrumvarpinu gagnvart fíkniefnavánni sem við stöndum frammi fyrir? Hvað með biðlistana? Í þriðja lagi fjallaði forsætisráðherra hér um aðgerðir til að gera samskipti almennings og stjórnvalda greiðari og skilvirkari og nefndi fækkun ráðuneyta í því sambandi. Það er nefnilega það. Hefur ráðherrunum fækkað? 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12. Nei, ekki sé ég það. Það er að vísu þannig að ríkisstjórnin ætlar að leggja landbúnaðarráðuneytið niður að því er virðist en hún skipti í staðinn upp einu minnsta ráðuneyti Stjórnarráðsins, iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu, og þar sitja þeir nú hálfdrættingarnir, Össur Skarphéðinsson og Björgvin Sigurðsson, af því að Samfylkingin varð að fá jafnmarga stóla og Sjálfstæðisflokkurinn, svona að nafninu til. Nei, hin frjálslynda, umburðarlynda jafnaðarmannaumbótastjórn eða hvað hún kallar sig svo hátíðlega á stundum, milli þess sem hún kennir sig við gliðnunar- og sprungusvæðið Þingvelli, hefur nú haft meira en fjóra mánuði til að sýna frjálslyndi sitt og umbótavilja í verki. Og hvernig hefur það gengið? Tökum fyrst ótíðindin sem vorskýrsla Hafrannsóknastofnunar færði okkur um ástand þorskstofnsins og horfur með hann. Við vinstri græn tókum það strax fram að það yrði að horfast af ábyrgð í augu við þau alvarlegu tíðindi og hafa varúðarsjónarmið að leiðarljósi hvað varðaði ákvörðun um afla en við sögðum um leið: Það á að horfast í augu við að kvótakerfið hefur brugðist, það hefur ekki náð því meginmarkmiði sínu að vernda og byggja upp þorskstofninn. Við gagnrýnum ríkisstjórnina fyrir að horfast ekki í augu við að kerfið er hrunið í óbreyttri mynd sinni. Það er fjær því en nokkru sinni að ná því markmiði sínu að byggja upp mikilvægasta nytjastofn Íslandsmiða - þorskinn. Við lýsum okkur reiðubúin til þverpólitísks samstarfs um endurskoðun kerfisins en við höfnum því að taka þátt í einhverri sýndarmennsku eða yfirklóri til að fegra óbreytt ástand. Og þá að hinum svokölluðu mótvægisaðgerðum við þessu áfalli, því höggi sem niðurskurður þorskkvótans auðvitað er. Þar hefur ríkisstjórnin unnið ákaflega slælega. Fyrst þjófstörtuðu einstakir ráðherrar og eyrnamerktu nánast allt milli himins og jarðar sem mótvægisaðgerðir. Því má auðvitað spyrja: Stóð ekki til að gera neitt að ráði í samgöngumálum, fjarskiptamálum og menntamálum á landsbyggðinni? Átti ekki einu sinni að mála opinberar byggingar á landsbyggðinni nema vegna þess að draga þurfti saman þorskveiðar? Þurfti þess þá allt í einu? Eftir óvissu í allt sumar átti svo að heita að pakkinn væri kominn saman og ríkisstjórninni tókst, þrátt fyrir að koma þessu upp í 10 milljarða eða þar um bil á þremur árum, að gleyma í öllum aðalatriðum þeim sem sannarlega fá þetta högg beint í andlitið, þ.e. sjómönnum, fiskverkafólki og sjávarbyggðunum og sveitarfélögunum sem í hlut eiga. Sérstaka athygli hlýtur að vekja hversu rýr hlutur sveitarfélaganna er í þessu og áttu þó einmitt sveitarfélögin á landsbyggðinni og við sjávarsíðuna í ærnum erfiðleikum fyrir. Og ekki veit nú vinstri höndin mikið um það sem sú hægri gjörir. Það á að heita svo að mótvægisaðgerðirnar séu viðleitni til að koma til móts við byggðarlögin og íbúana og hjálpa þeim til að takast á við erfiðleikana með því að bæta búsetuskilyrðin á viðkomandi svæðum en í hinu orðinu er farið að veifa peningum ef fólk vill flytja burt. Það er meira samræmið. Víkjum þá að öðru sem ætti að vera viðfangsefni ríkisstjórnarinnar. Það eru aðgerðir gagnvart jafnvægisleysi í hagkerfinu og þau brýnu hagstjórnarverkefni sem því miður bæði fyrrverandi og núverandi ríkisstjórn hafa svikist um að takast á við. Ný ríkisstjórn hefur misst af því gullna tækifæri sem hún fékk í vöggugjöf, að senda sterk skilaboð út í samfélagið, út í efnahagslífið, um að nú yrði tekið á málum. Því miður hafa engin slík skilaboð komið frá þessari ríkisstjórn og þvert á móti oft þannig að stóriðjuhagkerfið á að fá stóraukið eldsneyti, stóraukið fóður á næstu árum í formi tveggja, þriggja, fjögurra, fimm nýrra stóriðjuverkefna sem undirbúin eru af fullum krafti og Seðlabankinn og ríkisstjórn róa áfram sitt í hvora áttina. Eða hvert var innlegg hæstv. utanríkisráðherra í það mál á fundi á dögunum? Jú, það var sagt að peningamálastefna eða stjórn Seðlabankans virkaði ekki sem skyldi og hana þyrfti að endurskoða. Þetta er fína stuðningsyfirlýsingin við viðleitni Seðlabankans frá öðrum stjórnarflokknum, er það ekki? Gott að vita þetta. En starfar ekki Seðlabankinn enn þá samkvæmt sameiginlegri yfirlýsingu ríkisstjórnar og bankans frá 27. mars 2001 um verðbólguviðmið sem ný ríkisstjórn hefur ekki hróflað við, ekki fært úr gildi? Til hvers er hæstv. utanríkisráðherra að vísa? Eða framlag viðskiptaráðherra sem fer hamförum í lýsingum sínum á því hve gjaldmiðillinn sé ónýtur og krónan okkur dýr? Ráðherrann talar krónuna niður eins og hann lífsins mögulega getur.  Hvernig ætlar ríkisstjórnin að hafa þetta með gjaldmiðilinn? Ætlar hún að koma sér upp stefnu í málinu eða eiga ráðherrar að tala áfram hver með sínu nefi? Hvað segir fjármálaráðherra? Telur hann að krónan sé ónýt og kosti þjóðina 70 milljarða? Hvað segir forsætisráðherra? Er hann ekki enn þá yfirmaður efnahagsmála og á að fara með og samræma þau mál eða liggur sú starfsemi kannski niðri? Er verið að undirbúa flutning á henni um næstu áramót? Er verið að pakka hagstjórninni niður í kassa svo hún þoli flutninginn? Er hún óvirk þess vegna? Ég held að hæstv. ríkisstjórn verði að fara að gera grein fyrir því hvort hún ætlar yfir höfuð að hafa einhverja stefnu í þessum efnum vegna þess að andvaraleysi ríkisstjórnarinnar og skortur á trúverðugleika í efnahagsmálum er ekki bara gagnrýnivert, það er stórhættulegt. Við verðum, Íslendingar, að ná jafnvægi, endurheimta stöðugleika, ná niður vöxtum, stöðva viðskiptahalla og erlenda skuldasöfnun. Það eru hagstjórnarmistökin og erlendu skuldirnar sem eru að grafa undan gjaldmiðlinum miklu frekar en smæð hans. Stöðva þarf frekari stóriðjufjárfestingar, slá þannig á þensluna, og á meðan fær náttúran grið og hægt er að fara í þær friðlýsingaraðgerðir sem ráðast þarf í. Kalla þarf til víðtæks samstarfs í öllum þjóðarbúskapnum í anda þjóðarsáttar milli ríkis, aðila vinnumarkaðar og helstu hagsmuna- og almannasamtaka. Mjög sennilega þarf að styrkja áfram Seðlabankann og stækka gjaldeyrisforðann verulega, ekki síst í ljósi gríðarlega ört vaxandi erlendra skammtímaskulda þjóðarbúsins. Það þarf markvissar aðgerðir, ekki hálfkák, til að draga úr misvæginu í byggðamálum vegna þess að misgengið milli þenslusvæðanna og samdráttarsvæðanna innan lands er hluti vandans, einnig í hagstjórnarlegu tilliti. Leggja þarf af það blekkingartal að það geti á einhvern hátt verið lausn bráðavandans að kasta krónunni og taka upp evru. Reyndar væri upptaka evru við núverandi aðstæður í efnahagsmálum eins og bensín á bál. Hver sem framtíð krónunnar verður til lengri tíma litið er alveg ljóst að hún verður gjaldmiðill okkar um mörg næstu ár og það að tala hana niður getur aldrei orðið annað en til bölvunar. Þó að við tækjum ákvörðun á morgun um að ganga í ESB tæki það ferli mörg ár og við þyrftum hvort sem er að ná stöðugleika í efnahagsmálum til að uppfylla inngönguskilyrðin og við yrðum að notast við krónuna á meðan. Þetta eru allt staðreyndir sem ráðherrar Samfylkingarinnar þurfa að kynna sér og viðurkenna áður en þeir hætta sér út í umræður um gjaldeyris- og efnahagsmál. Það er dapurlegt að horfa upp á tvískinnung ríkisstjórnarinnar á sviði umhverfismála. Það er dapurlegt að ríkisstjórnin skuli engan lit sýna í nýju fjárlagafrumvarpi um að takast á við ört vaxandi misskiptingu gæðanna í okkar samfélagi. Og það er dapurlegt að það skuli engin stefnubreyting vera að verða í utanríkismálum þar sem helsta nýmælið er stóraukin nýtilkomin útgjöld til hernaðarmála í fjárlagafrumvarpinu. Hið nýja framlag Samfylkingarinnar er að fara fram á frá þjóðinni hátt í einn og hálfan milljarð kr. til hernaðarútgjalda. Góðir landsmenn. Heimsfréttirnar minna okkur Íslendinga á það svo til á hverjum einasta degi hversu gæfusöm við erum þrátt fyrir allt að eiga okkar friðsama samfélag, okkar fallega land, okkar ríkulegu auðlindir til lands og sjávar til umsjónar, varðveislu og nota. Hér eru um flest kjöraðstæður til að byggja lýðræðislegt og farsælt velferðarsamfélag en við þurfum þá líka að gæta þess að okkur beri ekki af leið, að við bregðumst ekki gæslumannshlutverki okkar gagnvart landinu, að við slítum ekki í sundur friðinn í samfélaginu með stóraukinni misskiptingu og misrétti, að við gerum ekki blinda og skammsýna græðgi að æðsta boðorði í samfélaginu, að við rífum ekki upp rætur okkar, glötum ekki tungu okkar og menningararfi í stormum hins hnattvædda samtíma. - Ég þakka þeim sem hlýddu.

Gott kvöld, góðir Íslendingar. Fyrir hönd Samfylkingarinnar, Jafnaðarflokks Íslands, fagna ég því að nýtt þing skuli hafið, heilsa þingmönnum allra flokka og lýsi því fyrir hönd míns flokks að við væntum mikils af góðu samstarfi í vetur þjóðinni allri til heilla. Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn gerðu nýjan samning við þjóð sína í vor. Um nýtt traust innan stjórnmálanna og nýtt traust almennings á því að íslensk stjórnvöld séu fær um að skila sterkara og betra samfélagi. Nýsköpunarkraftur lýðræðisins er merkilegt fyrirbæri og nýr samstarfsvilji stærstu flokkanna öllum Íslendingum til heilla var kall tímans og kall almennings í landinu. Nú er umræðan líka opnari í pólitíkinni en var á síðustu árum og opin umræða er góð. Ríkisstjórnin skilgreinir sig sem frjálslynda umbótastjórn og við erum öll einhuga, einbeitt og ákveðin í því að hrinda í framkvæmd margvíslegum umbótum í landsstjórninni. Aðeins eru liðnir fjórir mánuðir frá því að við tókum til starfa en við höfum komið mörgu í verk og lagt grunn að mikilvægum umbótum á flestum málasviðum. Mig langar að nefna hér nokkur dæmi. Fyrsta skal telja aðgerðaáætlun í þágu barna og ungmenna sem samþykkt var á Alþingi strax á sumarþingi en ríkisstjórnin er sammála um að uppbygging í þágu barna og ungmenna hafi sérstakan forgang á komandi árum. Aðgerðir gegn óþolandi biðlistum á Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins og barna- og unglingageðdeild Landspítalans eru þegar hafnar og samráðshópur vinnur að því að hrinda í framkvæmd fjölmörgum öðrum verkefnum sem í áætluninni eru frá bættri tannvernd skólabarna til stuðnings við langveik börn og fjöldamörg önnur mikilvæg verkefni í þágu barnanna sem enginn getur mótmælt að eru sannarlega mikilvægasta fólkið. Fram undan er líka endurreisn almannatrygginga í landinu. Ríkisstjórnin hefur einsett sér að gera almannatryggingar einfaldari og markvissari svo að þjónustan komi alla leið til þeirra sem mest þurfa á henni að halda. Grundvöllurinn er að við greiðum eftir getu en þiggjum eftir þörfum. Tryggingabætur, framlag úr lífeyrissjóðum og atvinnutekjur fólks eiga að verka saman. Félagsmálaráðherra hefur þegar sett fólk til þessara verka. Þetta er mikilvægt verkefni og viðamikið. Allir vita að það er vandasamt en starfshópi ráðherrans er ætlað að skila heildstæðum tillögum um fyrstu aðgerðir og um langtímastefnu. Vonandi getum við kvatt áður en allt of langt um líður, án nokkurs söknuðar, tíma hins stagbætta kerfis þar sem hver viðbót gat leitt til niðurskurðar á öðrum stað og það hjá því fólki sem síst skyldi. Öll þekkjum við ótal dæmi þessa og líka vonbrigði og öryggisleysi þeirra einstaklinga sem við þetta búa. Bættur hagur aldraðra og öryrkja er forgangsverkefni. Verið er að undirbúa flutning á almannatryggingum og málefnum aldraðra frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti til félagsmálaráðuneytis. Verða þá almannatryggingar og aðrar greiðslur sem hafa að markmiði að tryggja afkomu fólks á einni hendi. Þar með verður félagsmálaráðuneytið fyrst og fremst ráðuneyti velferðarmála. Jafnréttismálin hafa verið sett í forgang. Í samvinnu félagsmálaráðuneytis og fjármálaráðuneytis verður nú ýtt úr vör viðamiklu umbótaverkefni til að minnka kynbundinn launamun. Þar verður efnt til endurmats á kjörum umönnunarstétta þar sem konur eru í miklum meiri hluta. Endurskoðun húsnæðismála er hafin með það að markmiði að styrkja hinn félagslega þátt húsnæðisaðstoðar á vegum ríkisins. Í velferðarsamfélagi er það grundvallaratriði að fólk hafi þak yfir höfuðið. Á tímum hæsta húsnæðisverðs og hæsta leiguverðs í manna minnum er málum nú svo háttað að í Reykjavík einni bíða tæplega þúsund manns eftir félagslegu leiguhúsnæði vegna þess að þetta fólk hefur ekki efni á að eignast eigið húsnæði. Við þetta getum við ekki unað. Góðir Íslendingar. Í byrjun þessa árs, þegar enn var langt til kosninga, lögðum við samfylkingarfólk upp í fundarferð um landið allt. Þar töluðum við tæpitungulaust um stöðuna í hinum dreifðu byggðum landsins, í sjávarþorpum og þéttbýliskjörnum. Við töluðum um muninn á hagvaxtarstiginu á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni, um nauðsyn þess að efla atvinnutækifæri kvenna á landsbyggðinni og um það að nútímaleg byggðastefna snýst um þrennt, samgöngur, menntun og upplýsingahraðbrautina. Strax í júní tók ríkisstjórnin þá erfiðu en jafnframt ábyrgu ákvörðun að fara að öllu eftir tillögum Hafrannsóknastofnunar um 130 þús. tonna þorskafla. Öllum eru auðvitað algerlega ljós þau alvarlegu áhrif sem slík ákvörðun getur haft. Reynslan sýnir reyndar ótrúlega hæfni fólks og atvinnulífs til að laga sig að áföllum en engu að síður ákvað ríkisstjórnin að sýna samstöðu sína með byggðarlögunum og virkja kraft nútímalegrar byggðastefnu. Rauði þráðurinn í tillögum ríkisstjórnarinnar um mótvægisaðgerðir er að fleiri stoðir færist undir atvinnulíf á landsbyggðinni. Þá og því aðeins mun byggðarlögum takast að halda í og laða til sín fólk og fyrirtæki að þau búi við öfluga grunngerð og veiti góða þjónustu. Þess vegna leggur ríkisstjórnin áherslu á byggðaaðgerðir sem bæta samgöngur, bæta aðgengi að menntun, efla fjarskipti og ýta undir nýsköpun starfa. Í því skyni verður vegaframkvæmdum flýtt um 5 milljarða á svæðum sem verða fyrir skerðingu á þorskafla. Ríflega 3 milljörðum á að verja til að efla starfsemi framhaldsskóla og háskóla, ferðaþjónustu, efla nýsköpun gegnum tímabundinn samkeppnissjóð, stórefla starfs- og námsþjálfun í tengslum við nýsköpun starfa, efla jarðhitaleit á köldum svæðum og efla dreifikerfi rafmagns. Marvísleg áhersla er lögð á atvinnusköpun kvenna sem of oft vill gleymast. Auk þess er varið á 3. hundrað milljóna til að fjölga greiddum atvinnuleysisdögum vegna hráefnisskorts, sveitarfélög fá sérstaklega 750 millj. kr. til að mæta tekjutapi sínu, 500 millj. kr. fara í að lækka aflagjald og loks er milljarður settur til sérstakra viðhaldsverkefna til að mæta tímabundnu atvinnuleysi. Fjármagn til rannsókna á þorskeldi verður aukið á næstu árum og sömuleiðis er sérstök fjárveiting til að skoða togararall Hafrannsóknastofnunar sem er ein af undirstöðum ákvörðunar um aflamark. Ríkisstjórnin getur því miður ekki búið til fleiri þorska í sjónum þó að formaður Framsóknarflokksins virðist á annarri skoðun. En hún getur styrkt innviði samfélaganna sem verða fyrir skerðingu og það mun hún svo sannarlega gera. Tölurnar tala sínu máli. Ný útgjöld vegna þeirra aðgerða eru samtals 6,5 milljarðar og þegar flýtiframkvæmdir eru taldar með eru alls hreyfðar á 12. milljarð kr. Þetta eru því öflugustu mótvægisaðgerðir sem nokkur ríkisstjórn hefur gripið til. Raunveruleg fjárfesting í framtíð byggðar í landinu. Góðir Íslendingar. Í síðustu viku tók ég þátt í sérstöku þingi um viðbrögð heimsins við loftslagsbreytingum en til þess þings var boðað af Sameinuðu þjóðunum. Loftslagsbreytingarnar eru staðreynd og þær eru að flestra mati stærsta viðfangsefni stjórnmálanna hvarvetna í heiminum. Á Íslandi tölum við stundum á léttum nótum um hlýrri sumur og betra veður en þó að gleðjast megi yfir slíku væri það grunnhyggni að skilja ekki að öll áhrifin munu skila sér til Íslands, hækkun sjávar, bráðnun jökla, breytt loftslag, verri lífsskilyrði. Verstu átakasvæði heimsins, í Darfúr, í Afganistan, í Miðausturlöndum, eiga sammerkt að fólkið skortir vatn, að jarðvegurinn er að þorna upp, að fólkið tekur sig upp til að finna nýjar jarðir, finna vatn og lífsbjörg. Þá rísa átökin grimmileg og að því er virðist án nokkurs enda. Baráttan gegn loftslagsbreytingum er því barátta fyrir öryggi okkar allra. Nú er runninn upp tími aðgerða. Öll lönd heims þurfa að axla sína ábyrgð og sýna frumkvæði. Þar á Ísland að vera í fararbroddi. Verum þess líka minnug að þekking Íslendinga á nýtingu jarðhita er framlag á heimsvísu til baráttunnar gegn loftslagsbreytingum ef rétt er á málum haldið. Við Íslendingar stöndum einna fremst allra þjóða varðandi tækni til að framleiða orku úr jarðhita. Um þessar mundir erum við að þróa nýja tækni, djúpboranir, sem gæti margfaldað orkuframleiðslu úr jarðhita. Í meira en 70 löndum, ekki síst í mörgum þróunarlandanna, eru gríðarlegir möguleikar til að nýta jarðhitann. Þau skortir hins vegar mörg þekkingu og tækni. Mikilvægt framlag Íslands í baráttunni gegn hlýnun jarðar verður því að bjóða umheiminum þekkingu okkar, reynslu og tækni til að framleiða orku úr iðrum jarðar. Hér hafa allir hlutverk, orkufyrirtækin, háskólarnir, frjáls félagasamtök og allir sem flytja boðskap Íslands á alþjóðavettvangi. Ljóst er að í alþjóðlegum viðræðum sem taka við eftir gildistíma Kyoto-bókunarinnar árið 2012 verður gerð krafa um að Íslendingar minnki losun sína á gróðurhúsalofttegundum. Við skulum búa okkur undir þá kröfu á ábyrgan hátt. Það verkefni þarf nú að vinna fljótt og örugglega. Gera þarf ítarlega áætlun um hvernig Ísland getur mætt væntanlegum framtíðarskuldbindingum á sem bestan og hagkvæmastan hátt. Setja þarf tölusett og tímasett markmið fyrir hina ýmsu geira samfélagsins þar sem losun gróðurhúsalofttegunda á sér stað. Við verðum að taka alvarlega álit Sameinuðu þjóðanna um nauðsyn helmingunar útblásturs. Það dylst engum að orkulindir Íslendinga hafa vakið áhuga innlendra og alþjóðlegra fjárfesta. Það er því tímabært að við skýrum leikreglurnar til að verja í senn almannahagsmuni og greiða um leið fyrir samkeppni og útrás á orkusviðinu. Við viljum greiða fyrir alþjóðavæðingu orkugeirans þannig að Íslendingar geti flutt út þekkingu sína og reynslu í beislun jarðhita og vatnsorku til annarra þjóða. Mikilvægt er að einkaaðilar fjárfesti í þeirri þekkingu sem býr í orkugeiranum og nýti hana til útrásar í verkefnum í öðrum löndum. Það er hins vegar jafnmikilvægt að þjóðin njóti arðsins af auðlindum sínum og hún missi þær ekki úr höndum sér. Góðir Íslendingar. Okkar eigin reynsla og reynsla annarra þjóða, ekki síst Norðurlandaþjóða, sýnir að jafnvægi í efnahagsmálum á grundvelli traustrar stefnu í fjármálum og peningamálum er forsenda hvors tveggja í senn, varanlegra framfara í þjóðarbúskapnum og félagslegs réttlætis. Það er því eitt brýnasta verkefni ríkisstjórnarinnar að tryggja jafnvægi í efnahagslífinu í þágu heimila og atvinnulífs. Það sem þarf eru samstilltar umbætur á öllum sviðum hagstjórnar. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að stíga tvö mikilvæg skref í átt að betri samhæfingu hagstjórnarinnar. Í fyrsta lagi með gerð rammafjárlaga til fjögurra ára frá og með næstu fjárlögum. Í öðru lagi með því að koma á fót samráðsvettvangi með aðilum vinnumarkaðarins um efnahags- og félagsmál sem samstilla á markmið og aðgerðir. Herra forseti. Kæru landsmenn. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar er ríkisstjórn með mikinn metnað og afl til að hrinda nauðsynlegum umbótum í framkvæmd. Við munum hvergi slá af við að styrkja almannaþjónustuna, fjölga stoðum íslensks atvinnulífs og axla okkar sanngjörnu byrðar í alþjóðlegu samfélagi, svo sem á sviði þróunaraðstoðar og friðargæslu. Framtíðin er björt. Megi komandi þingvetur verða okkur öllum til gæfu. - Góðar stundir.

Hæstv. forseti, góðir Íslendingar. Setning Alþingis var óvenjutilkomumikil. Samveran í Dómkirkjunni og athöfnin hér í þinghúsinu vitnuðu um vinskap fólks sem allt gegnir mikilli ábyrgð fyrir þjóð sína. Loksins er íslenski þjóðfáninn kominn í þingsal þar sem hann á heima, en undir merkjum þessa fána höfum við sótt fram og sigrað. Við þingsetninguna átti ég tal við Salome Þorkelsdóttur, fyrrum forseta Alþingis. Hún sagði við mig: „Ég óska þér til hamingju að vera kominn í stjórnarandstöðu,“ og bætti við að bæði menn og flokkar hefðu gott af því að takast á við hvort tveggja. Við framsóknarmenn horfum nú fram á veginn og þrátt fyrir ósigur í kosningum erum við bjartsýn fyrir hönd Íslendinga og munum endurreisa flokkinn okkar. „Í tapi þínu kunna tækifæri þín að liggja. Í ósigrum þínum sigrar morgundagsins.“ Andstreymi á að kenna okkur mikilvægt umburðarlyndi, samúð og sjálfstjórn, dyggðir sem eru hverjum og einum mikilvægar. Winston Churchill tapaði kosningum eftir að hafa sigrað í styrjöldinni fyrir þjóð sína og okkur sem unnum frelsinu. Við framsóknarfólk munum áfram berjast ótrauð fyrir þeim málum sem okkur þykja skynsamleg fyrir land og þjóð. Forsætisráðherra hefur hér í kvöld flutt þingi og þjóð stefnuræðu sem lýsir góðri stöðu Íslands til að halda áfram að vera á topplista yfir framsæknustu þjóðir heimsins, þjóð sem ekki glímir við atvinnuleysi, þjóð sem á gnægð af bjartsýni og áræði. Nú er mikilvægt að ríkisstjórnin og forsætisráðherra stýri þjóðarskútunni fram hjá skerjum og ölduróti. Ógnir dagsins liggja í verðbólgu og þenslu í atvinnulífinu. Ógnir dagsins liggja í himinháum vöxtum sem reyna á skuldir unga fólksins og þanið atvinnulíf og hagkerfi. Ógnir dagsins liggja ekki síst í því að forsætisráðherra er værukær og telur að allt bjargist af sjálfu sér. Forsætisráðherra kunni sem fjármálaráðherra, þá ég starfaði í ríkisstjórn, að ná fram snertilendingu og þannig að forða okkur frá áföllum í efnahagsstjórninni. Það þarf og verður að stíga á bremsur, hagstjórnin er nú öll í höndum Seðlabankans. Davíð Oddsson seðlabankastjóri er orðinn vélstjóri á þjóðarskútunni. Hann er sótugur upp fyrir haus við að smyrja og kæla vélarnar, hefur eina handbremsu sem hann beitir ótæpilega og hækkar stýrivexti látlaust. Það hriktir í, gengið verður andstætt útflutnings- og samkeppnisatvinnuvegunum. Viðskiptahallinn hrannast upp og eyðslan heldur áfram. Samfylkingin kann lítið í efnahagsstjórn og er farin að gera hróp að hinum dygga þjóni í Seðlabankanum. Samfylkingin ræðst að gjaldmiðlinum, krónunni, og telur að evran leysi allan vanda í einu vetfangi. Það er pólitískt verkefni að meta stöðu gjaldmiðilsins, það gera menn ekki í flýti og flaustursskap. Það sjá allir menn að ríkisstjórnin verður ásamt atvinnulífi og sveitarfélögum að greina vandann og stíga á bremsu - handbremsan ein dugar ekki. Byggingageirinn er of þaninn, þúsundir íbúða eru í byggingu. Yfir 20 þúsund erlendir verkamenn eru í landinu. Lögmál um framboð og eftirspurn virka ekki lengur á þessum markaði. Það er verið að byggja heilu þorpin og ég spyr: Hver ætlar að búa í öllum þessum húsum? Það vantar alls staðar fólk til starfa, ekki síst í þjónustustörf. Það er launaskrið, og kjarasamningar lausir. Ofan í þessa stöðu fara ráðherrar Sjálfstæðisflokksins offari og boða skattalækkanir sem væru olía á eldinn. Við framsóknarmenn erum talsmenn skattalækkana þegar horft er til framtíðar, síðast lækkuðum við matarskattinn um helming en nú tek ég undir orð hagfræðinganna, það er þörf á varúð. Annars er spaugilegt að fylgjast með nýjum ráðherrum og hamingju þeirra. Björgvin Sigurðsson viðskiptaráðherra botnar t.d. ekkert í útrás Íslendinga. Þegar hann stendur á bryggjusporðinum í Kaupmannahöfn segir hann að útrásin hafi hafist fyrir 10 árum með jarðskjálfta og endað í eldgosi. Í minni sveit voru þetta kallaðar náttúruhamfarir en útrásarvíkingurinn frá Skarði sér e.t.v. tækifæri til útflutnings á nýjum sviðum. Við framsóknarmenn lögðum á það áherslu í ríkisstjórn á síðustu árum að skapa ný umsvif á Íslandi með umbreytingu á ríkisrekstri í banka- og peningakerfinu, að erlend fjárfesting ætti sér stað og að íslensk fyrirtæki stækkuðu markað sinn með útrás. Íslenska útrásin er ekki talin stafa af náttúruhamförum, heldur því að hin miklu verkefni að hafa skapað tæknikunnáttu í landinu, við eigum fjármagn og öflugt fólk. Íslendingar eru eftirsóttir til að vinna með öðrum þjóðum, bæði á fjármálamörkuðum og í dýrmætum auðlindum þar sem endurnýjanleg orka er. Forseti Íslands er kallaður fyrir þingnefndir í Bandaríkjunum til að segja frá reynslu okkar við nýtingu jarðhitans. Allt er þetta nýr veruleiki sem framsýnir stjórnmálamenn lögðu grunn að. Annars ber talsvert á sundurlyndi í ríkisstjórninni og deilum skömmu eftir brúðkaupið. Össur Skarphéðinsson er hamingjusamur með að vera orðinn ráðherra á nýjan leik. Hann vaknar oft á nóttunni og strýkur yfir grásprengt skeggið. Gamli byltingarsinninn stenst ekki mátið og tekur hamskiptum í bloggheimum. Hann er stjórnarsinni á daginn en stjórnarandstæðingur á nóttunni. Hann blótar á laun. Hann veit sem er að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir sveik sitt stærsta fyrirheit, þ.e. um að gera Samfylkinguna að höfuðandstæðingi Sjálfstæðisflokksins. Góðir Íslendingar. Versta aðgerð ríkisstjórnarinnar er aðförin að sjávarbyggðunum. Forsætisráðherra sagði í Valhöll að ekki hefði náðst samstaða við Framsóknarflokkinn um að skera þorskveiðikvótann niður í 130 þús. tonn. Þetta er rétt hjá forsætisráðherra, við hefðum aldrei fallist á svo harkalegan niðurskurð. Við vildum fara hægar í sakirnar, undir okkar tillögur tekur nú fólkið í sjávarbyggðum. Hæstv. utanríkisráðherra, ég hélt samt sem áður að allar tillögur sneru að því að fjölga þorskum í sjónum. Ég sé að Samfylkingin ræðir aðeins við þorska á þurru landi. Ráðherrar lofuðu mótvægisaðgerðum en þegar þær litu svo dagsins ljós stóð ekki steinn yfir steini nema stór orð - tunnan valt og úr henni allt ofan í djúpa keldu. Forsætisráðherra og sjálfur sjávarútvegsráðherra forðuðu sér daginn sem stóru orðin um marktækar aðgerðir urðu að engu. Það reynir á atvinnuveg sem er að tapa 15–20 milljörðum út úr sinni grein. Nú blasir víða við lokun og uppgjöf fyrirtækja í sjávarbyggðum. Ríkisstjórnin áformar miklar breytingar á Stjórnarráðinu. Það er sjálfsagt og eðlilegt að huga að endurskipulagningu Stjórnarráðsins en áform ríkisstjórnarinnar virðast handahófskennd. Ég ætla hér í fullri vinsemd að biðja báða formenn ríkisstjórnarflokkanna að gá að sér. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því á liðnum árum að fækka ráðuneytum og láta þau endurspegla þróun og stöðu í íslensku samfélagi. Þessar breytingar geta verið mikilvægar en við skiljum ekki það sem gerðist á Þingvöllum og nú er verið að undirbúa. Við gagnrýnum þær fyrirætlanir að sveitarstjórnarmál fari til samgönguráðuneytisins og að skógrækt og landgræðslan fari undir umhverfisráðuneyti. Skógrækt og landgræðsla eru landbúnaðarmál um alla veröld. Þetta gefur til kynna að þessi moðsuða stjórnarflokkanna hafi verið samin í miklum flýti og sé liður í hrossakaupum og stólaleikfimi þeirra á milli. Eigi skal höggva, forsætisráðherra, heldur byggja upp og horfa til öflugrar, skilvirkrar og eðlilegrar stjórnsýslu. Svo skil ég auðvitað ekkert í því að setja tvo hæstv. ráðherra í pínulítil ráðuneyti, þau allra minnstu í allri veröld, með fimm og sex menn á bak við sig. Stjórnarandstaða gegnir stóru hlutverki í þinginu, hún á að vera svipa og samviska. Í þjóðfélagi mikilla efnahagslegra framfara eigum við að virða hvert annað, botnlausar skammir valda því oftast að menn missa heyrnina. Hér tökumst við á með snörpum hætti, markmiðið er eitt - Íslandi allt. Ísland er á framfaravegi. Við okkur blasir gnægð tækifæra. Við verðum hins vegar að hemja skepnuna, leita að jafnvægi og þjóðarsátt. Það á við um þróun ofurlauna, það á við í byggðum þar sem kyrrstaða og samdráttur ríkir. Hraðinn er mikill og þjóðfélagið, eins og heimilin, hratt keyrt. Það er mikilvægt að ríkisstjórnin velji besta vaðið á hinu straumþunga fljóti. Framsóknarflokkurinn mun gera allt sem í hans valdi stendur til að leiðbeina ríkisstjórninni á þeirri leið.

Góðir áheyrendur. Stefnuræða forsætisráðherra var að mínu mati afskaplega flöt. Sumir hefðu orðað það þannig að hún væri rýr í roðinu eða jafnvel snautleg. Hafi ég tekið rétt eftir sagði forsætisráðherra meira í Valhöll en hér á þingi. Við upplifum mjög skýrt að þenslan og tekjur henni samfara eru þenslutekjur og auka tekjur ríkissjóðs. Í Stór-Reykjavík er byggt sem aldrei fyrr. Hagkerfi Stór-Reykjavíkur er allt annað en landsbyggðar að undanskildu Miðausturlandi nú um stundir. Bygging tónlistar- og ráðstefnuhúss fyrir 13–14 milljarða þykir engin sérstök atvinnuaðgerð í Reykjavík, en smáverk úti á landi telja menn sértæk verkefni fyrir landsbyggðina, jafnvel nauðsynlegar vegaframkvæmdir. Hin svokallaða frjálslynda umbótastjórn setti sér markmið 23. maí sl. Þar sagði meira en í þeirri stefnuræðu sem hér var flutt, m.a. þetta í fyrstu málsgrein stjórnarsáttmálans, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin leggur áherslu á að jafnrétti í reynd verði leiðarljós í allri stefnumótun hennar og stefnir að því að skapa jöfn tækifæri allra landsmanna, óháð kyni, búsetu, uppruna og félagslegri stöðu. ... Hún mun vinna að víðtækri sátt í samfélaginu um aðgerðir á sviði efnahags- og félagsmála, um náttúruvernd og auðlindanýtingu og stöðu Íslands í samfélagi þjóðanna. Ríkisstjórnin mun leitast við að eiga gott samstarf við alla flokka á Alþingi og standa vörð um sjálfstæði Alþingis og eftirlitshlutverk þess.“ Þessi orð voru úr stjórnarsáttmálanum. Þingmenn Frjálslynda flokksins munu veita ríkisstjórninni aðhald með málflutningi sínum og ef þessi markmið sem ég vitnaði til úr stjórnarsáttmálanum, en forsætisráðherra nefndi ekki í ræðu sinni, verða flutt inn í Alþingi kann að fara svo að frjálslyndir og ríkisstjórnin verði samstiga í sumum málum. Þingflokkur Frjálslynda flokksins fylgir eftir stefnu sinni og áherslum nú í upphafi 135. þings með eftirfarandi málum: Þingmenn Frjálslynda flokksins hafa af því miklar áhyggjur að enn frekar dragi í sundur í lífskjörum milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðisins vegna þeirrar ákvörðunar sjávarútvegsráðherra að fara algjörlega að tillögu fiskifræðinga og skera niður í 130 þús. tonna þorskafla. Fyrir þessari furðulegu niðurstöðu eru ekki haldbær rök að okkar áliti. Í svokölluðum mótvægisaðgerðum ríkisstjórnar, þótt viðleitni sé, er alls ekkert sem bætir fyrir þá röngu ákvörðun gagnvart sjávarbyggðunum að skera þorskaflann niður um 60 þús. tonn. Sjómenn og fiskverkafólk eru sniðgengin. Í greinargerð með þeirri þingsályktunartillögu okkar að auka þorskaflann um 40 þús. tonn eru rakin ýmis fiskifræðileg rök fyrir því að Alþingi ákveði að auka þorskaflann á yfirstandandi fiskveiðiári, auk þess sem sagt hefur verið um að verja þurfi lífskjör fólks á landsbyggðinni og stöðva fólksfækkun þar með markvissum aðgerðum. Kvótakerfið sjálft sem stelur atvinnuréttindum fólksins er algjörlega óásættanleg framtíð og í algjörri andstöðu við lög sem segja að tryggja skuli trausta atvinnu og byggð í landinu skv. 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Um það þjófamark verður aldrei sátt sem rænir fólkið lífsbjörginni. Það næsta sem virðist blasa við í eignarhaldi auðlinda að óbreyttu er vatnið og orkuréttindin. Frjálslyndi flokkurinn mun ekki ljá þeirri stefnu lið að færa þau verðmæti á fárra manna hendur eða til erlendra auðmanna. Þjóðin getur ekki látið ræna sig verðmætum sínum. Auðlindir okkar eiga að vera fyrir fólkið sem byggir þetta land. Aðgengi okkar og sameignarréttur á m.a. að tryggja hér góð lífskjör og jöfn tækifæri. Styrkir það byggðir landsins að greiða fólki fé fyrir að flytja þaðan? Svarið hlýtur að vera nei. Nær væri að jafna lífskjörin, m.a. með því að lækka flutningskostnað og orkuverð ásamt því að leggja akfæra heilsársvegi. Við leggjum til að launamenn sem kosta miklu til í ferðalög til atvinnusóknar fái að draga þann kostnað frá tekjum áður en skattar eru lagðir á atvinnutekjur þeirra. Það eykur rauntekjur launafólks og er raunhæf aðgerð til betri afkomu. Þingmenn Frjálslynda flokksins hafa einnig lagt til breytingar á lögum um almannatryggingar, að atvinnutekjur maka skerði ekki bætur, og einnig að séreignarsparnaður lífeyrisþega skerði ekki fjárhæð bóta og að atvinnutekjur elli- og örorkulífeyrisþegans skerði ekki bætur hans. Að þessu uppfylltu væri viðmiðunaraldur færður úr 70 árum, eins og samþykkt var í vor, niður í 67 ár, sem sagt að allir sætu við sama borð í þessum efnum. Við leggjum til að Alþingi álykti að fela viðskiptaráðherra að leita leiða til að koma skipan á lánamál til húsnæðislána og lán til neytenda í svipað horf og annars staðar á Norðurlöndunum þannig að verðtrygging verði afnumin og samkeppni á lánamarkaði fyrir neytendur tryggð, gjaldtaka lánastofnana verði svipuð og annars staðar á Norðurlöndunum og að láta fara fram skoðun á því hvað veldur því að lánakjör til neytenda eru óhagstæðari á Íslandi en annars staðar í okkar heimshluta. Ítrekað hefur komið fram í samanburðarkönnunum milli Íslands og hinna Norðurlandaþjóðanna á lánakostnaði einstaklinga og fjölskyldna að kostnaður einstaklinga og fjölskyldna hér á landi er til muna hærri en gerist í okkar heimshluta. Þar munar mestu um að við höfum sérstaka verðtryggingu sem miðast við tilbúna reiknieiningu, vísitölu neysluverðs til verðtryggingar. Áfallinni vísitölu er bætt við höfuðstól lánanna samkvæmt ákveðnum reglum og vextir eru ekki línulegir, heldur miðaðir við uppfærða vísitölu á gjalddaga. Kostnaður lántakenda hér á landi við endurgreiðslu lána er til muna hærri en annars staðar á Norðurlöndunum. Ljóst er miðað við skuldastöðu heimilanna í dag að miklir erfiðleikar verða innan skamms tíma vegna ofurvaxta lánastofnana og verðtryggingar sem veldur því að lánakjör eru hér mjög óhagstæð. Við viljum að frelsi til handfæraveiða á eigin bát verði leyft frá apríl til október og að fisktegundum bundnum í kvóta verði fækkað sem fyrst svo að atvinnufrelsi aukist við fiskveiðar. Kjarasamningar verða lausir um áramót og alls ekki er fyrirséð hvernig þeim málum verður ráðið til lykta. Láglaunafólk vill eðlilega kjarabætur eins og aðrir. Harðar deilur hafa verið um fjárreiður ríkisins og heimildir fjármálaráðherra í þeim efnum. Deilurnar um Grímseyjarferjuna sýna að margt má bæta í verkferlum hjá því opinbera og í meðferð fjárheimilda. Við í Frjálslynda flokknum leggjum til að 33. gr. laga um fjárreiður ríkisins verði felld brott. Öllum ætti að vera ljóst að óbreytt ástand er ekki á vetur setjandi. Þingmenn Frjálslynda flokksins leggja til að sérstakur persónuafsláttur verði tekinn upp og tryggi að þeir sem hafa minni tekjur en 1,8 millj. kr. í árslaun greiði hvorki tekjuskatt né útsvar. Hér er sérstaklega hugað að því að bæta hag lágtekjufólks, aldraðra og öryrkja með minna en 150 þús. kr. í mánaðarlaun. Góðir áheyrendur. Athugun okkar þingmanna Frjálslynda flokksins á tillögum Hafrannsóknastofnunar til margra ára, allt frá svörtu skýrslunni 1973, hefur leitt í ljós að á nokkurra ára fresti síðan þá er komið með tillögur þaðan um hrun í þorskstofnum okkar. Þess á milli er lagður til aukinn þorskafli. Nú eru Hafró-menn í einu svartsýniskastinu án þess að hrun sé yfirvofandi eins og ráðherrar vilja vera láta. Aðgerðir sjávarútvegsráðherra vega að grunni byggðar í landinu og búa til enn frekari samþjöppun kvótans á fáar hendur. Hverjir skyldu vilja það? Er það einnig stefna Samfylkingarinnar? Eða var þörf á þessu til þess að finna rök fyrir því að auka enn á þenslu á Stór-Reykjavíkursvæðinu og e.t.v. stóriðju á suðvesturhorninu? Hvað gengur stjórnarliðum til í raun? Vilja menn borgríki? Er það framtíðarsýnin sem núverandi ríkisstjórn horfir til? Ég vænti þess að svo sé ekki, hæstv. forseti, ég vænti þess að menn vilji halda öllu landinu í byggð og tryggja kjör fólks í þessu landi á sem jafnastan hátt. - Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Kraftmikið efnahagslíf, öflug velferðarþjónusta og aukin samkeppnishæfni atvinnulífsins eru meðal markmiða ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar og það er spennandi að fá að vera þátttakandi í því metnaðarfulla verkefni. Styrkur og kraftur íslensks efnahagslífs birtist í dag í öflugu atvinnulífi, nægum atvinnutækifærum og vaxandi kaupmætti enda eru lífskjör á Íslandi og almenn lífsgæði með því besta sem gerist. Hins vegar er okkur öllum ljóst að nú sverfur að sumum sjávarbyggðum vegna niðurskurðar þorskaflaheimilda. Ríkisstjórnin hefur kynnt mótvægisaðgerðir sínar sem fela í sér að 6,5 milljörðum verður varið til fjölmargra nýrra verkefna, m.a. til þess að efla atvinnulífið, auka menntun og koma til móts við sjávarútvegsfyrirtækin á einn eða annan hátt. Þar til viðbótar verður framkvæmdum flýtt fyrir ríflega 4 milljarða kr. Þessum aðgerðum er hægt að beita nú vegna styrks og krafts í íslensku efnahagslífi. Því verður ekki haldið fram hér að þessar aðgerðir komi í staðinn fyrir 60 þús. tonna þorskafla en ríkisstjórnin mun væntanlega áfram leita leiða til að styrkja enn frekar þær sjávarbyggðir sem verst verða úti vegna niðurskurðarins. Hæstv. forseti. Framlagt fjárlagafrumvarp fyrir árið 2008 sýnir trausta afkomu ríkissjóðs það árið og næstu fjögur og þar með forsendur til frekari skattalækkana. Lækkun skattbyrða hvort heldur er á einstaklinga eða fyrirtæki er ígildi vítamínsprautu í hagkerfið og samfélagið allt og þar með aukast lífsgæðin á Íslandi enn frekar. Það hefur sýnt sig á undanförnum árum að frumkvæði, kraftur og áræði íslensks athafnafólks blómstrar í hagstæðu skatta- og rekstrarumhverfi og því þarf stöðugt að leita leiða til að styrkja það enn frekar. Það er hlutverk stjórnmálamanna að skapa umgerðina utan um atvinnulífið þannig að það blómstri og þá spretta fram hugmyndir og nýir vaxtarsprotar. Glöggt má sjá í nýju umhverfi frelsis til athafna og verka hvernig t.d. hátæknifyrirtækin hafa dafnað og á hvern hátt háskólasamfélagið hefur tekið stakkaskiptum. Þar blómstra nýir einkareknir háskólar og ríkisreknu háskólarnir tóku kipp vegna samkeppninnar. Hæstv. menntamálaráðherra á hrós skilið fyrir framsýni og kjark á þeim vettvangi. Verkefni á sviði menntamála eru óþrjótandi, menntun er forsenda framfara og á þessu þingi verða lögð fram frumvörp til laga um tónlistarskóla og þriggja skólastiga, leik-, grunn- og framhaldsskóla, og með þeim er mótaður heildstæður grunnur menntunar barna og ungmenna frá upphafi skólagöngu til framhaldsskóla. Menntun er forsenda framfara. Því er áhersla á menntun sem og ítarleg aðgerðaáætlun í þágu barna og ungmenna sett í sérstakan forgang á næstu árum og er það vel. Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin ætlar að gera gott heilbrigðiskerfi enn betra og leggja sömuleiðis áherslu á forvarnir og heilbrigðisvæðingu þjóðarinnar almennt. Ég fagna slíkum markmiðum en ekki síður fagna ég því sem fram kemur í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra um fjölbreytilegra rekstrarform í heilbrigðisþjónustunni. Það er sátt í okkar samfélagi og í íslenskum stjórnmálum um að skattfé okkar sé varið til að halda úti öflugu velferðarkerfi og á því verður engin breyting. Hæstv. forseti og ágætu áheyrendur. Við verjum miklum fjármunum í íslenskt heilbrigðiskerfi og þá fjármuni verður að nýta eins vel og kostur er. Það gerum við best með því að auka fjölbreytileika í vali á þjónustunni. Við þurfum í þessum málaflokki sem öðrum að vera opin fyrir nýjum leiðum og hugmyndum en ekki síður að hafa kjark og áræði til að hrinda þeim í framkvæmd til hagsbóta fyrir alla landsmenn. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur kjark og áræði og hann mun leiða breytingar í heilbrigðiskerfinu og þjónustunni inn á nýjar brautir landsmönnum öllum til heilla. Herra forseti. Á vorþingi voru tekin fyrstu skref af mörgum sem styrkja stöðu eldri borgara í landinu. Einföldun almannatryggingakerfisins er löngu tímabær og hugmyndir þar að lútandi liggja á borðinu og eru til þess fallnar að efla þjónustu og gera hana skilvirkari. Samspil skatta, tryggingabóta, greiðslna úr lífeyrissjóðum og atvinnutekna einstaklinga þarf að skoða til að tryggja meiri sanngirni og ekki síður til að hvetja til tekjuöflunar. Herra forseti. Í dag skarast verkefni ríkis og sveitarfélaga m.a. í öldrunarmálum. Því þarf að breyta og gefa sveitarfélögum tækifæri til að taka við þeim málaflokki ásamt heilsugæslunni. Þeirra yrði síðan að tryggja samhæfða og skilvirka þjónustu. Öldrunarþjónustan er nærþjónusta og hana eiga að veita þeir sem gleggst þekkja til. Sveitarfélögin hafa sýnt að þau eru óhrædd að fara ótroðnar slóðir og leita nýjunga í uppbyggingu og rekstri sem gæti nýst í öldrunarþjónustu sem og öðru. Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Ísland er land tækifæranna og öflug ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar fer þar í fylkingarbrjósti landsmönnum öllum til heilla.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Forsætisráðherra hefur boðað okkur betri tíð með blóm í haga. Nægir peningar í ríkiskassanum, 30 milljarðar sem flóa þar út yfir á næsta ári, 30 milljarðar umfram þarfir, afgangur er það kallað. Og skuldirnar eru minni en í öðrum OECD-ríkjum og minni en annarra Evrópuríkja. Á sama tíma er upplýst að tveir Íslendingar hafa nú sett Norðurlandamet. Þeir voru hæst launuðu stjórnendur hlutafélaga á Norðurlöndunum öllum og var hvor um sig með um 800 millj. ísl. kr. í árslaun. Næstur á eftir þeim kom forstjóri símarisans Nokia og var hálfdrættingur á við þá félaga. Ef aðeins er litið á þessar staðreyndir mætti ætla að fréttir af kreppunni í samfélagsþjónustunni og af atvinnubrestinum í byggðunum væru frá einhverju allt öðru landi, einhverju landi sem er langt utan Evrópu og alla vega langt utan OECD, en því er ekki svo farið. Þrátt fyrir mikinn tekjuafgang ríkissjóðs og hagstæða skuldastöðu er samfélagsþjónustan í svelti. Hvert sem litið er blasir við mannekla, atgervisflótti og ómanneskjulegt álag á stundum. Fjölmiðlarnir flytja okkur daglega fréttir þessu til staðfestingar. Börn á leikskólum eru send heim, sjúkradeildum er lokað, spítalagangarnir eru fullir af rúmliggjandi sjúku fólki, sérhæft starfsfólk í skólunum er tekið úr sínum starfa og sett í bekkjarkennslu, biðlistar eftir félags- og heilbrigðisþjónustu lengjast og lengjast, veikt fólk veigrar sér við að leita til læknis og kaupa lyf vegna kostnaðar. Þetta er Ísland í dag. Verkamaðurinn er nú 50 ár að vinna sér inn mánaðarlaun forstjórans og bráðum 60 því að kaup forstjóranna tveggja hafði hækkað um 1.600% á fjórum árum meðan meðallaunin í landinu hækkuðu um 21%. Bilið breikkar, misskiptingin vex. Hvað er það sem veldur? Ég vil nefna hér tvennt. Það er kynjamisréttið annars vegar og markaðshyggjan hins vegar. Kynbundinn launamunur er meiri á Íslandi en í nálægum ríkjum. Nýjasta dæmið er um 30 þús. kr. aukagreiðslu sem hefðbundin karlastétt lögreglumanna fékk á dögunum vegna aukins álags og manneklu. Ég er ekki að gagnrýna þá hækkun, lögreglumenn eru vel að henni komnir en ég vil benda á hverjum er ætlað að sitja hér utan garðs. Það eru kvennastéttirnar, það eru hjúkrunarfræðingarnir, það eru sjúkraliðarnir og það eru umönnunarstéttirnar sem á undanförnum árum hafa mátt búa við vaxandi álag og svo mikla manneklu að hundruð stöðugilda eru ómönnuð í þessum störfum. Félag hjúkrunarfræðinga hefur fengið blákalt nei frá heilbrigðisráðherra, bæði fyrrverandi og núverandi, við sanngjörnum kröfum sínum um aukagreiðslu samkvæmt þessum sama kjarasamningi. Þetta er lýsandi dæmi fyrir það kynjamisrétti sem viðgengst á Íslandi, störf hefðbundinna kvennastétta eru enn ekki metin að verðleikum þegar til launanna kemur. Menn reiða sig á ábyrgðarkennd kvenna, treysta því að þær yfirgefi ekki sökkvandi skip, hlaupi ekki út frá veikum sjúklingi, að þær lagi sig að aðstæðum, var nefnt hér áðan. En svo lengi má brýna deigt járn að bíti. Umönnunarstéttir á Íslandi, skipaðar konum upp til hópa, hafa fengið nóg og það er skýringin á því að svo marga vantar til starfa í þessi dýrmætu störf í samfélagi okkar. Það þolir enga bið að hækka grunnlaunin í samfélagsþjónustunni, á sjúkrahúsunum, á öldrunarstofnunum, í skólunum og í leikskólunum. Öðruvísi verður hvorki hægt að kalla aftur til starfa það sérfróða og reynda starfsfólk sem þegar hefur horfið til annarra verkefna né heldur laða að ungt fólk sem nú er að ljúka námi í þessum greinum. Herra forseti. Það var ekkert um þetta að finna í stefnuræðu forsætisráðherra sem talaði samt um heilbrigðisþjónustu á heimsmælikvarða. Þess í stað boðar hann lækkun skatta á þá sem betur mega sín og fyrirtækin. Þegar forsætisráðherra boðar jafnframt víðtækar breytingar í heilbrigðismálum í ætt við stefnu Sjálfstæðisflokksins, eins og það var orðað, þá vitum við hvað það þýðir: Enn frekari markaðsvæðingu og aukna misskiptingu. Við vinstri græn segjum: Nú er lag. Það á að nýta tekjuafgang ríkissjóðs til þess að bæta heilbrigðisþjónustuna en ekki brytja hana niður í búta og bjóða út á markað fyrir fjárfesta til þess að græða á. Það eru nógir peningar í þessu landi, meira að segja Morgunblaðið er búið að átta sig á því og um það fjallar leiðari blaðsins einmitt í dag. Það er lag að bæta almannaþjónustuna og það þarf að ljúka því verki sem hófst 1961 með setningu laga um jöfn laun karla og kvenna. Herra forseti. Eitt það versta við myndun þessarar ríkisstjórnar var að Samfylkingin skyldi afhenda Sjálfstæðisflokknum heilbrigðisráðuneytið. Það er ljóst að forsætisráðherra býst ekki við mikilli andstöðu við áform sín úr þeirri átt, því miður. En þeim mun meiri verður andstaðan að vera hér innan þings hjá stjórnarandstöðunni á þinginu og líka hjá ykkur sem haldið uppi samfélagsþjónustunni í landinu. Við vinstri græn heitum liðsinni okkar í varðstöðu um velferðarsamfélagið á sama tíma og við munum auðvitað veita öllum góðum málum brautargengi. - Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, Þingvallastjórnin, hefur setið sitt fyrsta sumar og nú þegar er farið að gæta áhrifa jafnaðarmanna og jafnaðarstefnunnar á stjórn landsmála, ekki síst í velferðarmálunum. Endurreisn velferðarþjónustunnar er forgangsmál okkar í hinu nýja ríkisstjórnarsamstarfi. Tryggja verður jafnræði í heilbrigðisþjónustunni og jafnan aðgang allra að góðri þjónustu óháð efnahag, eins og hæstv. forsætisráðherra lagði áherslu á í máli sínu. Stytta þarf biðlista verulega eftir hjúkrunarrými, eftir aðgerðum á spítölum, eftir úrræðum fyrir geðsjúka og geðfatlaða svo eitthvað sé nefnt. Samfylkingin lagði ríka áherslu á velferðarmálin í kosningunum í vor, við lögðum fram vandaða og vel útfærða barnastefnu, Unga Ísland, sem varð hluti af stjórnarsáttmálanum. Strax á sumarþinginu var samþykkt aðgerðaáætlun í málefnum barna og hefur félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, fylgt henni vel eftir í sumar, m.a. með fjárveitingum til barna- og unglingageðdeildarinnar og til Greiningarstöðvarinnar svo að eyða megi þeim óviðunandi biðlistum sem hrannast höfðu upp. Nýlega var mikil umræða um hið mikla óréttlæti sem gætir í afstöðu hins opinbera til foreldra langveikra barna. Lagasetningin um greiðslur til þeirra síðastliðinn vetur var verulega óréttlát svo ekki sé meira sagt, lögin mismunuðu foreldrum þannig að ef börn þeirra höfðu greinst alvarlega veik fyrir tiltekinn tíma var stuðningurinn enginn. Lýsing á stöðu foreldra við þær aðstæður kom vel fram á dögunum í Morgunblaðsgrein móður sem missti litla dóttur sína eftir langvarandi veikindi nú í sumar. Hún féll ekki undir lögin með barnið sitt og hvatti til breytinga á þeim svo aðrir foreldrar þyrftu ekki að búa við sömu aðstæður. Jóhanna Sigurðardóttir félagsmálaráðherra brást strax við og hefur boðað frumvarp til breytinga á þessu óréttlæti nú í upphafi þings. Í síðustu viku sat ég áhrifaríkan fræðslufund Styrktarfélags krabbameinssjúkra barna þar sem móðir lýsti þrautagöngu sinni og eiginmanns síns með alvarlega veikt barn og tvö eldri systkini þess. Þar kom svo sterkt í ljós hve dyggur stuðningur við foreldrana er mikilvægur á meðan á veikindum barna þeirra stendur. Ekki síður þarf að huga að stuðningi eftir langvarandi veikindi barna, margs konar eftirköst koma fram síðar hjá börnunum sjálfum, foreldrum þeirra og systkinum eins og móðirin lýsti svo vel. Velferðarkerfi sem ekki styður við fjölskyldur langveikra barna á erfiðum tímum er að bregðast þeim sem síst skyldi. Á því viljum við ráða bót. Málefni lífeyrisþega voru í brennidepli í kosningunum í vor. Nú eru í undirbúningi ýmsar breytingar í þá veru að auka þjónustu og stuðning við þá. Farið verður í löngu tímabæra endurskoðun á almannatryggingunum í heild til að gera kerfið einfaldara og réttlátara. Það er eitt mikilvægasta verkefni ríkisstjórnarinnar á næsta ári að endurreisa þær svo að almannatryggingarnar geti staðið undir nafni sem ein meginstoð velferðarþjónustunnar í landinu. Endurskoðunin er vandasamt verk. Reglurnar verða að vera skýrar svo að öllum sé ljós réttur sinn. Kerfi sem aðeins örfáir skilja, eins og kerfið er nú eftir fjölmargar bútasaumsbreytingar, stendur vart undir velferðarnafninu. Lagabálkurinn er eins og gatslitin og stagbætt flík enda ekki verið endurskoðaður heildstætt í áratugi. Nú eru reglurnar svo flóknar og oft óréttlátar að lífeyrisþegi getur tapað hundruðum þúsunda kr. á ári ef hann bætir kjör sín um nokkrar krónur. 68 ára gamall maður sem tók að sér létt verk fyrir kunningja sinn og fékk fyrir það 10 þús. kr. missti allar greiðslurnar frá Tryggingastofnun sem hann hefði fengið áfram hefði hann ekki tekið að sér þetta viðvik, grunnlífeyririnn féll og þá féllu allir aðrir tengdir bótaflokkar. Svona eru reglurnar orðnar galnar og þeim verður að breyta. Hæstv. forseti. Ég get ekki lokið máli mínu án þess að ræða hér stuttlega um málefni sem mér eru mjög hugstæð, stöðu geðsjúkra og geðfatlaðra. Átaksverkefni í málefnum geðfatlaðra var sett á laggirnar í kjölfar sölu Símans til þess að rétta hlut þeirra sem höfðu algjörlega setið eftir í þjónustu og búsetu. Ástandið í málaflokknum hefur hindrað eðlilega útskrift á geðdeildum og bitnað á þeim sem hafa lokið meðferð og endurhæfingu og eru fastir inni á stofnunum. Nú þegar hefur átakið breytt stórkostlega lífi þeirra sem komist hafa í eigið húsnæði og þjónustu vegna þess, en þeir eru enn of fáir. Átaksverkefnið er mikilvægt en stuðningur við þennan hóp verður að vera samfelldur eins og við aðra sem þurfa stuðning velferðarþjónustunnar. Inni á geðdeildum dvelja enn tugir manna við takmörkuð lífsgæði, sem hægt væri að útskrifa út í lífið með stuðningi og nægum úrræðum. Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Það er verk að vinna í velferðarmálunum og ég treysti þessari ríkisstjórn til þess að skila þeim farsællega í höfn. - Góðar stundir.

Hæstv. forseti, kæru landsmenn. Ég vil byrja á því að þakka forsætisráðherra fyrir að nefna bæði í upphafi ræðu sinnar og í lokaorðum að síðasta ríkisstjórn hafi skilað góðu búi og að lífsgæði hér á landi nú séu með því besta sem gerist í heiminum. Á þessum tímamótum er mikilvægt að þetta liggi fyrir. Það er líka mikilvægt að það liggi fyrir að Framsóknarflokkurinn átti aðild að þeirri ríkisstjórn sem fór frá. Miðað við styrkleika stjórnarflokkanna má vera að hér sé að hefjast samstarf sem vara mun lengi en þó eru nú þegar mjög sterkar vísbendingar uppi um að það verði skammvinnt. Ég tók eftir því að forsætisráðherra reyndi að afsaka ríkisstjórnina þegar hann hitti flokksmenn sína í Valhöll nýlega og sagði að það tæki tíma að hrista saman ólíka flokka. Þjóðin er mjög spennt að vita hversu langan tíma það muni hugsanlega taka. Fólki leiðist hringlandaháttur. Það sem mér finnst alvarlegast við ræðu forsætisráðherra er að þar er ekki að finna neina framtíðarsýn. Það er þessi tilhneiging að ýta málunum á undan sér í þeirri von að úr rætist. Atburðir dagsins í dag þegar vatnalögunum var frestað um ár eru eitt dæmi um þetta. Ef einhvers staðar er að finna stefnu til framtíðar má segja að það sé stefnan um að lækka skatta á einstaklinga og fyrirtæki. Það verður athyglisvert að fylgjast með umræðunni innan ríkisstjórnarinnar um skattamálin. Í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar var skattur á fyrirtæki lækkaður. Samfylkingin var á móti því. Þá var skattur á einstaklinga lækkaður. Samfylkingin var á móti því. Hátekjuskattur var afnuminn. Samfylkingin var á móti því. Miðað við reynsluna af hinni nýju Samfylkingu, sem er Samfylkingin í ríkisstjórn, mun hana sjálfsagt ekki muna um að éta öll stóru orðin ofan í sig um þetta efni - svona eins og á einum eftirmiðdegi. Enda vorum við upplýst um það í vor af einum þingmanni flokksins að kosningaloforðin giltu ekki lengur af því að Samfylkingin fór í samstarf við Sjálfstæðisflokkinn. Ljótasti leikurinn var að mínu mati svikin við unga fólkið, fólkið sem var að kjósa í fyrsta sinn og hélt að það mætti treysta stjórnmálamönnum. Samfylkingin lofaði styrkjum til bókakaupa fyrir framhaldsskólanemendur. Einhvers konar ávísunum var dreift til nemenda, sem sagt innstæðulausum ávísunum. Góð fyrirmynd fyrir ungt fólk eða hitt þá heldur. Þrátt fyrir það að ríkisstjórnin hafi nú lagt fram fjárlagafrumvarp sem hljóðar upp á hátt í 20% hækkun frá fjárlagafrumvarpi síðasta árs var ekki svigrúm til að standa við loforðin við unga fólkið. Og formaður Samfylkingarinnar afsakaði sig með því að fyrrverandi ríkisstjórn hefði stofnað til svo mikilla útgjalda á síðustu vikum fyrir kosningar. Með þeim orðum gagnrýndi hún að sjálfsögðu fyrst og fremst samstarfsráðherra í ríkisstjórninni, þ.e. fjármálaráðherrann. Fagráðherrar stofna til skuldbindinga ríkissjóðs án samþykkis hans. Ég get hins vegar tekið undir það með formanninum að það voru lausatök í ríkisfjármálum á þessum umrædda tíma og margt kom mér einkennilega fyrir sjónir þegar ég fylgdist með fréttum sjónvarpsins úr kjördæmi mínu. Hæstv. forsætisráðherra sér fyrir sér að fram undan sé tímabil aukins stöðugleika. Það er óskandi að þar verði forsætisráðherra sannspár. Hann minnist ekki einu orði í ræðu sinni á óstöðugleika gjaldmiðilsins og hátt gengi. Samkvæmt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum er íslenska krónan 15–25% of hátt skráð með tilheyrandi erfiðleikum fyrir útflutningsgreinar. Í ræðu sem ráðherrann flutti nýlega í Valhöll um gámaflutninga o.fl. lét hann koma fram að hann gæti hugsað sér að endurskoða afstöðu til Evrópumála og evrunnar eftir einhver ár ef það væri best fyrir þjóðina. Almennt séð þurfa stjórnmálaflokkar ekki að taka fram að stefnumál þeirra miðist við það sem þeir telji best fyrir þjóðina en einhverra hluta vegna hefur forsætisráðherra talið rétt að hafa sérstaklega orð á þessu. Svokallaðar mótvægisaðgerðir hafa verið mikið til umræðu á síðustu vikum vegna mikils niðurskurðar á þorskveiðiheimildum. Langmikilvægast hvað varðar mótvægisaðgerðir er að stofna til varanlegra starfa á landsbyggðinni, vel launaðra starfa sem treysta má að verði til framtíðar. Hvernig stæðum við í dag ef ekki hefði orðið af stóriðjuframkvæmdum fyrir austan? Hvernig stæðum við ef Samfylkingunni hefði tekist að stöðva þær framkvæmdir eins og hún svo sannanlega reyndi að gera? Og ég spyr: Mun Samfylkingin líka reyna að koma í veg fyrir uppbygginguna á Bakka við Húsavík? Hvernig er með rannsóknarleyfið í Gjástykki? Það hefur ekkert heyrst frá iðnaðarráðherranum hvað hann hefur í hyggju.

Jú.

Þetta segi ég vegna þess að ráðherrann hefur ákveðið að banna rannsóknir. Annað mál þessu tengt er loftslagsmálin. Hver er stefna ríkisstjórnarinnar eftir að gildistíma Kyoto-bókunarinnar lýkur árið 2012? Mikil verðmæti felast í íslenska ákvæðinu svokallaða sem náðist fram vegna öflugrar baráttu undir forustu framsóknarráðherra á sínum tíma. Ég hef verulegar áhyggjur af að ríkisstjórnin muni mæta óundirbúin og ósamstæð til leiks þegar kemur að því að semja um framhaldið. Ég minni á orð Össurar Skarphéðinssonar, núverandi iðnaðarráðherra, þegar íslensk stjórnvöld kynntu kröfur sínar um að sérstakt tillit yrði tekið til íslenskra aðstæðna vegna þess að við byggjum orkuframleiðslu okkar á endurnýjanlegri orku og eigum heimsmet í þeim efnum. Hann sagði að tillögur Íslands yrðu „hlegnar út af borðinu“. Þetta er ekki beinlínis til þess fallið að vekja traust á ríkisstjórninni eins og hún er skipuð í dag. Að síðustu nokkur orð um vandræðalegustu uppákomu sumarsins, þegar hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir ákvað að kalla heim íslenska upplýsingafulltrúann sem hefur starfað innan NATO, heim frá Írak. Ráðherrann virðist ekki hafa gert greinarmun á innrásinni annars vegar og uppbyggingarstarfinu hins vegar, hún hefur ákveðið að hjálpa ekki þessari hrjáðu þjóð á leið sinni til lýðræðis. Góðir landsmenn. Að lokum þetta: Sú stefnufesta sem einkenndi fyrrverandi ríkisstjórn með aðild Framsóknarflokksins er horfin. Í staðinn er komin ósamstæð ríkisstjórn með enga framtíðarsýn. Stefnuræðan er besti vitnisburður um þessa staðreynd. - Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Ég tek undir þau orð formanns Framsóknarflokksins að það er verulega til bóta að hér skuli vera kominn íslenski þjóðfáninn og að Alþingi skuli tala þá undir þeim gunnfána sem, eins og formaður Framsóknarflokksins sagði, hefur fært okkur svo marga sigra. Hér höfum við hlustað á talsmenn ríkisstjórnarinnar færa fram allt það góða sem ríkisstjórnin ætlar sér að gera, þá miklu hluti sem felast í því sem á að gera og það er spurningin um hvort það sé ekki eitthvað sem geti verið í farangrinum þegar um er að ræða 430 milljarða kr. ríkisútgjöld eins og boðað er í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Að sjálfsögðu eru þar margir góðir gjafapakkar en það er ekki spurningin um það með hvaða hætti eða hvernig, heldur hvernig er forgangsraðað, hvaða verkefni eru tekin og hvaða verkefnum sleppt. Og það eru þau atriði sem við skulum aðeins huga að og skoða. Við búum við góðæri og í góðæri er svigrúm til að gera marga góða hluti. Og þá spyr ég: Ætlar ríkisstjórnin að breyta skattareglum eins og svigrúm er til? Ætlar ríkisstjórnin að taka á þeim ofurtekjum sem eru að myndast í þjóðfélaginu? Ætlar ríkisstjórnin að hagræða fyrir fátækasta fólkið í landinu? Svarið er nei. Ríkisstjórnin ætlar ekki að gera það. Ætlar ríkisstjórnin að hækka skattleysismörk? Svarið er nei. Á að afnema skerðingar á bótum til aldraðra og öryrkja? Svarið er nei. Ríkisstjórnin hefur hins vegar ákveðið að fella niður veiðileyfagjald fyrir kvótagreifa, færa þeim 500 millj. á silfurfati. Það er það sem ríkisstjórnin gerir aðallega í velferðarmálum. Formaður Framsóknarflokksins talaði um að hann væri sammála þeim sem teldu að skattalækkanir væru ávísun á verðbólgu og þenslu. Það er spurningin alltaf um það hvaða skattalækkanir, hvernig og gagnvart hverjum þær beinast. Það er ekki fátækasta fólkið í landinu sem á vart fyrir því að lifa mannsæmandi lífskjörum sem skapar þensluna í þessu þjóðfélagi. Það eru aðrir sem valda því. Við í Frjálslynda flokknum teljum að það megi og að það sé svigrúm til verulegra skattalækkana með því að hækka skattleysismörk í 150 þús. kr. og höfum flutt tillögu til breytinga á lögum hvað það varðar. Við teljum líka að það sé svigrúm til þess að afnema skerðingarákvæði gagnvart öldruðum og við höfum líka flutt breytingartillögu á lögum hvað það varðar. Þetta svigrúm er fyrir hendi og mun meira til hjálpar fátækasta fólkinu í landinu, til hjálpar því fólki sem hefur minnst fyrir sig að leggja. Þær breytingar munu ekki valda aukinni verðbólgu, þær munu ekki valda aukinni þenslu, þær munu valda því að okkar minnstu bræður geta búið við mannsæmandi lífskjör. Það var misskilningur hjá talsmanni Samfylkingarinnar hér áðan þegar hún talaði um að Samfylkingin hefði sett sitt velferðarmark á þessa ríkisstjórn. Staðreyndin er einfaldlega sú að Samfylkingin hefur ekki sett neitt mark á þessa ríkisstjórn sem lýsir sér skýrast í því að það á ekki að lagfæra skattareglur gagnvart þeim sem mest þurfa á að halda, þeim sem velferðin þarf að koma til aðstoðar. Það er sá boðskapur sem Samfylkingin er ásamt Sjálfstæðisflokknum að setja fram í þessu þjóðfélagi. Það er þensla í þjóðfélaginu og forsætisráðherra varð tíðrætt um hana. Þenslan veldur því að ríkistekjur aukast, ríkissjóður bólgnar út. Það er hægt að gera marga góða hluti en þá reynir á. Það verður að taka á þeim málum sem þarf að taka á til að ekki verði slík ofurþensla í þjóðfélaginu að ekki verði við neitt ráðið. En af hverju er þessi þensla? Hún er vegna þess að við erum að flytja inn hundruð milljarða af dýru lánsfé. Á móti erum við að flytja út háa vexti sem ná nú yfir 30% af öllum útflutningsverðmætum Íslendinga. Hve lengi ætlum við að halda þenslunni áfram með þessum hætti? Við erum að flytja inn útlendinga, 15 þús. manns á þessu ári skráð. Hvað eru margir óskráðir? Mér skilst að 1.700 hafi komið í ljós í dag. Þessi hópur veldur þenslu. Það er gríðarlegur viðskiptahalli. Stjórnmálaskörungurinn Kåre Willoch, sem var á sínum tíma formaður systurflokks Sjálfstæðisflokksins, Høire partiet í Noregi, formaður norska vinnuveitendasambandsins og forsætisráðherra um langt árabil, sagði 1988, með leyfi forseta: „Innflytjendur valda aukinni þenslu en leysa hana ekki.“ Hann var spurður að því um daginn, fyrir nokkrum dögum, hvort hann væri sama sinnis nú og hann sagði: Já, þetta hefur komið berlega í ljós. Ríkisstjórnin leggur nú fram fjárlagafrumvarp þar sem lögð er til aukning ríkisútgjalda um allt að 20% miðað við fjárlagafrumvarp fyrir árið 2007. Ríkisstjórnin segist vera frjálslynd umbótastjórn en hvað mundi frjálslynd umbótastjórn gera sem þessi ríkisstjórn er ekki að gera? Hún mundi forgangsraða fyrir fólk, draga úr ríkisútgjöldum og koma í veg fyrir okursamfélagið sem við búum við í dag. Í hverju felst okursamfélag? Við erum með hæsta matvælaverð í heimi. Við erum með dýrustu lyf í heimi og við erum með óhagstæðustu lánakjör sem þekkjast í nágrannalöndum okkar. Frjálslynd umbótastjórn mundi koma í veg fyrir þessa hluti. Þess í stað ætlar ríkisstjórnin að hella olíu á eldinn. Hún boðar 20% hækkun fjárlaga miðað við það sem boðað var þegar fjárlagafrumvarp var flutt fyrir einu ári. Þá var tillaga um að ríkisútgjöld væru 357 milljarðar en þeir eru 430 núna. Ríkisstjórnin segir hins vegar í því sem er dreift til þingmanna að um 8% aukningu sé að ræða. Raunin er sú að þegar þetta er borið saman, þær rauntölur án þess að gera ráð fyrir verðbólgu, er um 20% aukningu ríkisútgjalda að ræða. Sú aukning og stefnumörkunin sem ríkisstjórnin hefur mótað er ávísun á verðbólgu. Hún er ávísun á gengisfall íslensku krónunnar og hún er ávísun á óbærilega hækkun vísitölu neysluverðs til verðtryggingar með þeim hætti að unga fólkið í landinu kemur til með að búa við miklar búsifjar. Við það verður ekki unað. Við búum við slíkt góðæri, góðir Íslendingar, að það eru allir vegir færir. Við getum dregið úr ríkisútgjöldum. Við getum lagfært velferðarhallann og við getum vísað okurþjóðfélaginu í burt. Vilji er allt sem þarf.

Herra forseti. Einn þingmanna stjórnarandstöðuflokkanna sagði í dag að stjórnarandstaðan og samstarf hennar væri algjörlega óskrifað blað. Það eru út af fyrir sig athyglisverðar upplýsingar nú þegar fimm mánuðir eru liðnir frá kosningum, en segir sína sögu. Það má kannski segja sem svo að tilraun hafi verið gerð til þess af hálfu stjórnarandstöðunnar að pára dálítið á blaðið í kvöld í þessum umræðum og þó að skriftin sé ekki beinlínis læsileg þá er aðeins farið að glitta í að nú er að koma fram stjórnarandstaða sem er innbyrðis ósamstiga og með ákaflega mótsagnakenndar tillögur. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gagnrýndi það t.d. að ekki glitti nægilega vel í skattalækkanir í fjárlagafrumvarpinu sem fyrir liggur á sama tíma og hann kallaði eftir því að farið yrði í frekari útgjöld til ýmissa málaflokka. Hv. þm. Guðni Ágústsson, formaður Framsóknarflokksins, talaði um að byggingariðnaðurinn væri of þaninn, það væri með öðrum orðum verið að leggja of mikið af lánsfé, 90% fé kannski, í húsbyggingar í landinu. Hv. þingmaður talaði líka um að nú væri mjög mikilvægt að auka aðhaldið í ríkisfjármálum. Honum gefst tækifæri til þess á fimmtudaginn kemur, þegar fjárlagaumræðan fer fram, að segja okkur frá því hvernig hann vill beita aðhaldinu, hvar hann vill t.d. skera niður. Það liggur fyrir að auka á útgjöld til vegamála, kannski vill hann skera þau niður, eða kannski hækka skatta. Þetta mun allt koma fram á fimmtudaginn kemur í fjárlagaumræðunni ef hv. þingmaður vill vera sjálfum sér samkvæmur og trúverðugur. Mikið hefur verið rætt um niðurskurð aflaheimilda í þorski og það er eðlilegt. Um það hefur verið talað eins og að það stafaði af einhverri sérstakri meinbægni af minni hálfu að leggja til þennan niðurskurð í þorskinum. Þó eru fyrir því fyllileg rök. Það liggur ýmislegt fyrir í þeim efnum. Nýliðunin hefur ekki verið nægjanleg, við sjáum að þorskstofninn hefur verið að minnka og má nefna það sérstaklega að verðmætasti hluti þorsksins, þ.e. stærsti þorskurinn, hefur verið minni en á undanförnum árum. Um það er í sjálfu sér enginn ágreiningur. Talað er um að fara hefði mátt hægar í sakirnar. Það er út af fyrir sig sjónarmið sem má alveg hugsa um, það er kannski eitthvað til í því. En þá hefðu menn líka orðið að vera tilbúnir til þess að takast á við þær afleiðingar sem það hefði haft í för með sér. Það er augljóst mál að það hefði að öllum líkindum leitt til þess að orðið hefði að skera frekar niður á næsta ári. Hefðu menn talið það æskilegt? Hvernig halda menn að brugðist hefði verið við í sjávarútveginum við þær aðstæður? Það er alveg augljóst mál hvernig það hefði verið, það hefði verið mjög neikvætt fyrir sjávarútveginn. Það er nefnilega alveg rétt sem komið hefur fram nú á síðustu vikum, við þær aðstæður sem nú eru reyna menn einmitt að halda í sínar eigin aflaheimildir af því að menn hafa trú á því að þær muni aukast að nýju, það er sú trú á framtíðina sem skiptir máli. Það er nefnilega mjög lítill vandi við svona aðstæður að leika pólitíska lukkuriddara. Það er mjög átakalítið en sæmir þeim sem vilja í sínu pólitíska lífi sitja klofvega á girðingunum út í hið óendanlega. Mótvægisaðgerðirnar sem ríkisstjórnin hefur boðað eru gerðar vegna þess að við höfum fulla trú á sjávarútveginum í framtíðinni líkt og núna. Mikilvægur hluti aðgerðanna er því fólginn í því að skapa greininni skjól til þess að dafna og varðveita fjölbreytileika sinn. Lækkun veiðigjalds, skuldbreyting Byggðastofnunar, þátttaka fjármálastofnana, stóraukin áhersla á hafrannsóknir, aukið fjármagn til þorskeldis og fleiri aðgerðir í þeim dúr eru settar fram til þess að styðja og styrkja sjávarútveginn sem atvinnugrein til þess að takast á við vandann sem við er að glíma. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði að engar þessar mótvægisaðgerðir kæmu þeim til góða sem mest þyrftu á þeim að halda. Er hann þá að segja að ekkert af þessu sé til gagns fyrir íslenskan sjávarútveg og það fólk sem þar starfar? Er hann að tala um að aukið fé til vegamála, aukið fé til fjarskiptamála, aukin menntunartækifæri og ný atvinnutækifæri komi ekki til góða fyrir sjómenn, verkafólk, almenning úti á landsbyggðinni? Það svarar hver þeirri spurningu eins og hann getur og svarið er augljóst. Talað hefur verið um að 30% niðurskurður á aflaheimildum hafi í för með sér miklar þrengingar fyrir sjávarútveginn í landinu og það er rétt. Hv. þm. Guðni Ágústsson, formaður Framsóknarflokksins, talaði um að þetta væri sérstök aðför að sjávarbyggðunum og sú mesta. Hann er talsmaður flokks sem lagði til 20% niðurskurð. Hvað kallar hv. þingmaður það þá? Ef 30% er mesta aðförin, hvað er þá 20%? Eða telja menn kannski að 20 þús. tonna meiri þorskur í ár hefði skipt sköpum fyrir fyrirtækin og byggðirnar? Virðulegi forseti. Íslenskur landbúnaður á mikla framtíð fyrir sér. Hann mun, eins og aðrar atvinnugreinar, þurfa að takast á við breytingar í starfsumhverfi sínu. Það er mikilvægt að slíkar breytingar fari fram sem þróun og skapi greininni ný sóknarfæri líkt og hafa myndast á undanförnum árum. Það er rangt að reyna að slá ryki í augu fólks vegna þeirra breytinga sem verið er að gera á umhverfi í stjórnsýslunni hvað varðar landbúnaðinn. Þær breytingar munu fyrst og fremst hafa það í för með sér að landbúnaður styrkist og eflist eins og til stendur og skrifað er um í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar.

Forseti Alþingis. Góðir Íslendingar. Ég ætla ekki að halda því fram að ný ríkisstjórn vilji ekki vel á ýmsum sviðum. Ég kem til með að styðja aðgerðaáætlun í málefnum barna, endurreisn almannatryggingakerfisins, ýmis góð áform í húsnæðismálum svo fremi að góð markmið ríkisstjórnarinnar náist og að við sjáum að hugur fylgi máli. Við vinstri græn munum styðja þessa ríkisstjórn til góðra verka en við munum líka veita henni aðhald þegar hún lendir á röngu spori og á villigötum. Mér segir svo hugur að í nokkuð mörgum málum geti orðið þörf fyrir aðhald okkar. Mun ríkisstjórnin t.d. af alvöru takast á við kynbundinn launamun á þessu kjörtímabili - Sjálfstæðisflokkurinn sem var nú ekki hlynntur jafnréttisfrumvarpi nefndarinnar sem Guðrún Erlendsdóttir stýrði í fyrra? Koma heyrnarlausir til með að fá aðgang að samfélaginu, aukinni túlkaþjónustu eða aukinni textun í sjónvarpi? Mun ríkisstjórnin takast á við neyðarástandið sem ríkir í fangelsismálum, setja fjármuni í nýtt fangelsi á Hólmsheiði? Eða mun hún einungis finna fjármuni til þess að byggja upp ígildi hers undir verndarvæng ríkislögreglustjóra og Landhelgisgæslunnar? Verða störf kennara - sem við ætlumst til að ali upp börnin okkar af því að við höfum ekki tíma til þess, við erum upptekin við annað - metin að verðleikum og munum við sjá það í komandi kjarasamningum? Eða störf umönnunarstéttanna á sjúkrahúsunum og í þjónustu við aldraða? Hvernig ætlar ríkisstjórnin að tryggja velferð þeirra sem lögðu grunninn að því samfélagi sem fóstrar okkur í dag? Hvernig ætlum við að þakka því fólki fyrir þrautseigjuna og fórnfýsina? Verður gripið til raunhæfra aðgerða varðandi losun gróðurhúsalofttegunda, verður dregið úr losun? Það mátti skilja á máli hæstv. utanríkisráðherra hér áðan að slíkt væri í bígerð. Ekki seinna vænna, góðir Íslendingar, að gripið sé í taumana því að um þessar mundir losum við Íslendingar sem nemur tólf tonnum af koltvísýringi á ári á mannsbarn. Það er sennilega ívið meira en meðaltalið í Evrópusambandinu og þegar búið verður að gangsetja álverið í Reyðarfirði verðum við komin upp í 17 tonn, langt yfir Evrópumeðaltalið. Hvað með eignarréttinn á vatninu? Verða vatnalögin afnumin og verður komið í veg fyrir að vilji orkufyrirtækjanna nái fram að ganga varðandi eignarhald auðlindanna eða umráðaréttur vatnsauðlindanna færður yfir til iðnaðarráðuneytisins? Það vilja orkufyrirtækin, þau telja ekki nauðsynlegt að hitaveiturnar okkar séu háðar einkaleyfum og þau sjá engan tilgang í því að þær séu í meirihlutaeign sveitarfélaganna. Samtök atvinnulífsins telja veiturnar okkar vera einkaréttarlegs eðlis og ekkert sem mæli gegn því að einkaaðilar hafi alla þessa þætti á sinni könnu. Góðir Íslendingar. Veruleg hætta er á því að þessi ríkisstjórn feti braut forkólfanna í atvinnulífinu, talsmanna einkaeignarréttar á náttúruauðlindum. Við vinstri græn munum koma til með að berjast af hörku fyrir því að auðlindir þjóðarinnar verði áfram í eigu þjóðarinnar og að það teljist áfram til samfélagslegrar þjónustu að sjá almenningi fyrir neysluvatni, fyrir rafmagni og fyrir hita. Tekist er á um auðlindanýtingu og hnattvæðingu úti um allan heim. Eignarhald á auðlindum og ásókn stórfyrirtækja í auðlindir er harðlega gagnrýnd alls staðar. Stórfyrirtækin keppast við að grænþvo sig með því að ná eignarhaldi á endurnýjanlegum orkugjöfum. Við þekkjum dæmin. Við þekkjum dæmið um Hitaveitu Suðurnesja, sölu hluta ríkisins í hitaveitunni, sem mátti ekki selja til fyrirtækja eða aðila sem voru í opinberri eigu heldur bara til einkaaðila. Við þekkjum dæmið um vatnsréttindin í Þjórsá. Við vitum að fyrri ríkisstjórn afhenti Landsvirkjun 93% vatnsréttindanna í Þjórsá og við spyrjum: Hvers mega sín þá landeigendur og bændur sem eiga sjö prósentin sem upp á vantar? Ætli það verði ekki hákarlarnir sem á endanum gleypi? Mér segir svo hugur að það þurfi að standa í ístaðinu og þörf verði fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð í stjórnarandstöðu á þessu þingi. Við munum ekki láta okkar eftir liggja. Ég get lofað því að við berjumst fyrir því að auðlindir þjóðarinnar, sjávarauðlindin, orkuauðlindin og loftslagsauðlindin, verði verndaðar. Þær auðlindir eru í hættu í höndum þessarar ríkisstjórnar. Við vinstri græn ætlum að standa í lappirnar og lofum því að sterk og málefnaleg stjórnarandstaða verði rekin á því þingi sem nú er að hefjast.

Herra forseti. Góðir hlustendur. Ég staldraði við orðalag í ræðu forseta Íslands við setningu Alþingis í gær þegar hann minntist fallins félaga okkar, Einars Odds Kristjánssonar, með fallegum hætti. Forsetinn talaði um böndin sem binda þjóðina saman og ég hugsaði með mér að það væri í raun ekki til réttari lýsing á samgöngum landsins í lofti, láði og á legi en böndin sem binda þjóðina saman. Ég tek undir með forsetanum, og ég veit að ég deili með ykkur þeirri hugsun, að mikill söknuður er að Einari Oddi. Blessuð sé minning hans. Það er hlutskipti mitt í samgönguráðuneytinu að styrkja þau bönd sem hann ásamt öðrum batt milli landsbyggðar og höfuðborgar, milli atvinnulífs og sáttarinnar í landinu, og gæta þess að þau trosni ekki. Það er trú mín að með samgöngubótum og öflugri fjarskiptum megi færa Íslendingum og gestum okkar Ísland, það megi með þeim færa þjóðina nær landinu og landið nær heiminum öllum. Dæmi um slíkt er tilkynning okkar í samgönguráðuneytinu frá því í gær um nýjan sæstreng til Danmerkur. Á síðustu vikum og mánuðum hafa ófáar stundir farið í það í ráðuneytinu að tryggja þessu málefni framgang. Í stjórnarsáttmálanum er kveðið á um nauðsyn þess að koma á öflugri varaleið gagnaflutninga til og frá landinu. Með nýja sæstrengnum er gengið enn lengra því að strengurinn er mun öflugri en sá fyrri og felur í sér aukin tækifæri til nýsköpunar á sviði netþjónabúa sem tilkynnt verður um á allra næstu dögum. Herra forseti. Nú er hafin vinna við það í samgönguráðuneytinu að huga að kostum einkaframkvæmdar á þremur fyrirhuguðum verkefnum á þessu kjörtímabili. Það eru göng undir Vaðlaheiði, tvöföldun Suðurlandsvegar og Sundabraut. Það er skoðun mín að okkur beri að leita leiða til að nýta kosti markaðarins við uppbyggingu og rekstur samgöngumannvirkja eins og þeirra sem hér voru nefnd. Það er mögulegt að auka sveigjanleika, viðbragðsflýti og hæfni til að leysa ákveðin verkefni. Sýnt hefur verið fram á að slík verkefni standast frekar tímaáætlanir. Nýjar lausnir eru notaðar og kostnaður hefur minni tilhneigingu til að fara úr böndum, enda er ábyrgð og áhætta fremur verktaka en verkkaupa. Það skal tekið skýrt fram hér að gefnu tilefni að nauðsynlegt er að ráðast í gerð Sundabrautar á höfuðborgarsvæðinu og það verður gert um leið og forvinnu við þá framkvæmd lýkur. Herra forseti. Góðir landsmenn. Við þurfum öflugar samgöngur, ekki styrki svo fólk geti flutt. Góður vegur getur skipt sköpum um framtíð byggðarlags. Stundum þarf ekki nema góðan veg til að hækka fasteignaverð. Góður vegur getur bætt atvinnuástand, góður vegur getur orðið til þess að búa til frístundabyggðir sem gefa sveitarfélögum tekjur og góður vegur getur aukið bjartsýni og tengt saman atvinnusvæði. Góður vegur styrkir þau bönd sem binda þjóðina saman. Þetta er sú hugmyndafræði sem liggur að baki þeim fjölmörgu verkefnum sem ákveðið var að flýta í sumar í ljósi svartrar skýrslu um ástand þorskstofnsins. Við erum öll sammála um að það voru hörmuleg tíðindi og ég hugsa til þess með hryllingi ef það verður viðvarandi ástand. Það var til þess að mæta þessari vondu niðurstöðu sem ákveðið var 10. júlí sl. að setja 6,5 milljarða í flýtiframkvæmdir í vegamálum. Ríkisstjórnin tók ábyrga afstöðu með mótvægisaðgerðum sínum. Það hefði verið freistandi að gera meira í samgöngumálum en ég veit um leið að það hefði verið óábyrg afstaða. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin er að gera eins mikið og unnt er að gera án þess að reyna um of á þanþol efnahagslífsins. Rétt eins og vegabætur voru og eru forsendur áframhaldandi byggðar í landinu er upplýsingahraðbrautin sú samgöngubylting sem enn frekar mun binda saman eina þjóð í einu landi. Ríkisstjórnin lítur á það sem hlutverk sitt að efla þau bönd og styrkja landsmönnum öllum til hagsbóta. Ég þakka þeim sem á hlýddu. - Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Íslenska þjóðin hefur hlýtt á stefnuræðu forsætisráðherra lýðveldisins, þá aðra í röðinni á skömmum tíma, og ætti því einnig eftir orð hv. þingmanna stjórnarliðsins að vera nokkurs vísari um það hvernig ríkisstjórnin ætlar að haga landstjórninni á næstu missirum. Eða hvað? Við höfum fengið fyrirheit um aðstoð við nýbúa, flýtingu vegaframkvæmda og það er jafnvel minnst hér í kvöld á loftvarnakerfi. Allt er þetta gott og blessað. Ég hef meiri fyrirvara um breytingar á Stjórnarráðinu og mér þykir sá boðskapur að Sjálfstæðisflokkur telji sig nú geta ráðskast með heilbrigðismálin með þeim hætti sem ekki var hægt í samstarfi við Framsóknarflokk miklu verri. Dylst nú engum að dýru verði hafa kratar þessa lands keypt ráðherrastólana austur í Valhöll og gera hinum gamla velferðararfi Alþýðuflokksins skömm til. Meira að segja tryggingakerfinu skal breytt út af því einu að Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir skilur það ekki. Við fengum reyndar smjörþefinn af hinum nýju tímum í velferðarmálaflokkunum í vor þegar stjórnin keyrði í gegnum þingið breytingar sem afnema að fullu tekjutengingu eins hóps bótaþega, þ.e. þeirra sem náð hafa sjötugsaldri. Þannig geta aldraðir menn nú setið á þingi og þegið ofan á sitt þingfararkaup fullan ellilífeyri. Ráðstöfun þessi mun trauðla gagnast útslitnum púlsvinnumönnum eða fiskverkakonum öldruðum. Um þetta ræddum við nokkuð í vor á hinu háa Alþingi en ég geri þetta enn að umfjöllunarefni því að með ráðslagi þessu markaði Samfylkingin landstjórninni þá braut að Sjálfstæðisflokkurinn fengi að ráða velferðarmálunum sem öðru. Það er fljótsagt að á því frjálshyggjuheimili hafa menn jafnan haft lítinn skilning á velferðarmálum. Í samstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks tókst yfirleitt að halda ráðum Sjálfstæðisflokks utan við þennan hring stjórnmálanna. Slíkt hefur ekki tekist á hinu nýja heimili og það er mjög miður. Forsætisráðherra fjallaði hér nokkuð um heilbrigðismálin og þó með þeim hætti að erfitt er að fóta sig hvert ferðinni er heitið, enda held ég að þar hafi ríkisstjórnin ekki einn eða samræmdan vilja svo ekki sé kveðið fastar að orði. Sjálfstæðismenn vita sem er að þeim er hollast í ráðabruggi sínu að láta sem minnst uppi við samstarfsflokkinn og þá fyrst dimmir nú alvarlega í holtaþokunni þar sem áherslan er á aukinn fjölbreytileika í vali á heilbrigðisþjónustu og, með leyfi forseta, „með útboðum og þjónustusamningum“. Mörg pólitísk verk fara góðum vinnufélögum mínum í Sjálfstæðisflokki vel úr hendi og það höfum við framsóknarmenn reynt í samstarfi en mér er þó þannig farið að ég treysti þeim ekki til uppstokkunar í heilbrigðismálum þjóðarinnar og mér er mjög brugðið ef samfylkingarmenn gera það. Ég kalla eftir svörum frá talsmönnum þess flokks um afstöðu þeirra til þessara ummæla og enn frekar nýlegra ummæla hæstv. forsætisráðherra sem ekki verða túlkuð á annan veg en þann að nú sé lag að ráðast með einkavæðingu og gróðasjónarmiðum að þessum grundvallarþætti í velferðar- og samhjálparkerfi landsmanna. Stefnuræða forsætisráðherra er til umfjöllunar og efni hennar en það sem mesta athygli vekur hlýtur þó að vera efnisleysi þeirrar ræðu. Hversu sterkur sem meiri hluti þingsins er og hversu mjög hann getur leikið sér að því að bera stjórnarandstöðuna ofurliði með tillögum sínum þá er það ekki svo einfalt að jarðýta sú dugi alltaf. Þegar kemur að stjórn landsins og stjórnleysi þess verður þessi meiri hluti til lítils og stjórninni hált á því að koma sér ekki saman um nokkuð af því sem máli skiptir. Því er líkast nú að í landinu sitji tvær andstæðar ríkisstjórnir sem hvor um sig telur sig hafa nógan styrk til að þurfa ekkert að taka tillit til hinnar. Víst er um það að ríkisstjórn Samfylkingarinnar tók við góðu búi og ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins gerði það líka. Staða ríkissjóðs er sterk og kraftur efnahagslífsins mikill. En það þarf sterk bein til að þola góða daga og nú þegar bogi hagvaxtarins er hátt spenntur þarf íslenska þjóðin á því að halda að hér sé ríkisstjórn sem kemur samhent fram en ekki af því sundurlyndi sem einkennt hefur hana á liðnu sumri. - Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Mótvægisaðgerðir hafa nú litið dagsins ljós. Sjómenn og fiskvinnslufólk munu ekki hafa lyst á að borða malbik eða drekka málningu. Aðgerðir upp á 10,5 milljarða á þremur árum eru ekki fyrir fólkið sem á þeim þarf að halda. Alvöruaðgerðir hefðu verið að setja allan fisk á fiskmarkað og þá hefðu tekjur sjómanna hækkað. Þá hækka útsvarstekjur sveitarfélaganna, þá hækka skatttekjur ríkissjóðs og þá hækka hafnargjöld sem kemur sveitarfélögunum til góða. Allur fiskur á markað tryggir öllum fiskvinnslum sama aðgang að auðlindinni. Fiskvinnslur án útgerðar eru líklega best reknu fyrirtækin í sjávarútvegi. Þessi fyrirtæki eru oftast að selja hverja einingu á hæsta verði og eru þannig arðbærust fyrir samfélagið. Að aðskilja veiðar og vinnslu væri líka af því góða til framtíðar litið. Herra forseti. Forsendur þessa mikla niðurskurðar á þorskkvótanum eru ekki réttar. Sjómenn hafa gert athugasemdir við togararall Hafrannsóknastofnunar. Togaraskipstjórarnir sem skipulögðu togararallið í upphafi, þ.e. 1984, eru allir sammála um að rallið sé ekki marktækt til stofnstærðarmælinga á þorski sem og öðrum tegundum. Á þessu almanaksári verður sett Íslandsmet í skyndilokunum út af smáfiski. Hafró hefur haldið því fram að nýliðun á þorskinum væri svo léleg eða í sögulegu lágmarki. Þetta stemmir bara alls ekki. Hvað með Grænlandsgöngur eða fiskigöngur annars staðar frá? Það er staðreynd að það eru margir þorskstofnar við Ísland sem þýðir að við verðum að endurskoða öll vinnubrögð okkar í hafrannsóknum. Herra forseti. Hvað rekur stjórnvöld til þess að verja þetta óréttláta kvótakerfi út í eitt? Af hverju vilja alþingismenn viðhalda þessu brjálaða gjafakvótakerfi þrátt fyrir að 85% þjóðarinnar séu á móti því? Fólkið í landinu vill breytingar. Gjafakvótinn er 900 milljarða kr. virði. Er það vegna þessara miklu auðæfa sem þingmenn virka sem stengjabrúður sægreifanna, eða hvað? Félagslegur þáttur kvótakerfisins hefur ekki verið mikið í umræðunni, hrakfarir einstaklinga og fjölskyldna, gjaldþrot og skilnaðir, fjölskyldur sundraðar og líf margra í rúst. Þegar Tony Blair komst til valda borgaði breska ríkisstjórnin sjómönnum og afkomendum þeirra bætur vegna þess að þeir fengu ekki lengur að veiða á Íslandsmiðum. Við Íslendingar færðum landhelgi okkar út í 200 mílur. Hér hafa menn misst atvinnurétt sinn af mannavöldum og þar bera alþingismenn alla ábyrgðina. Af hverju ekki skaðabætur til handa sjómönnum? Það er engin atvinnugrein í hinum vestræna heimi sem er jafnmikið ríkisstyrkt og íslenskur sjávarútvegur en það eru bara útgerðarmenn sem njóta þess. Þeir geta leigt, selt og veðsett veiðiheimildir en aðrir í greininni, sjómenn, fiskvinnslufólk og fiskvinnslur án útgerðar, geta étið það sem úti frýs. Það þarf ekki að minnast á stöðu byggðanna, sveitarfélaganna. Kostnaður við þetta kerfi er mikill. Á nýjum fjárlögum er gert ráð fyrir að Fiskistofa fái 840 milljónir en fíkniefnalögreglan aðeins u.þ.b. 320. Nú er evran í umræðunni og aðild að ESB. Svokallaðir jafnaðarmenn tala hæst um aðild að ESB. Það er hægt að skoða aðildarumsókn en jafnaðarmenn, svokallaðir, skulu átta sig á einu, það væru landráð að ganga í ESB með óbreytt framseljanlegt kvótakerfi. Herra forseti. Ég vænti þess að fram fari málefnaleg umræða á Alþingi í vetur og af henni leiði góð og vönduð lagasetning til hagsbóta fyrir landsmenn alla með það að leiðarljósi að gæta heildarhagsmuna en ekki sérhagsmuna. - Lifið heil.