Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti tilkynnir að með bréfi dagsettu 16. janúar sl. hefur forseti óskað eftir því við efnahags- og viðskiptanefnd að hún fjalli um skýrslu peningamálastefnunefndar Seðlabanka Íslands, samanber fyrri málslið 3. mgr. 24. gr. laga nr. 36/2001, um Seðlabanka Íslands.

Til svara eru: Mennta- og menningarmálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra og umhverfisráðherra.

Frú forseti. Við þær breytingar sem urðu á ríkisstjórninni um áramótin kom það mjög skýrt fram hjá hæstv. forsætisráðherra hversu mikil óánægja hefði verið í garð fráfarandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra vegna þess hvernig hann hefði hagað viðræðunum við Evrópusambandið úr ráðuneyti sínu. Nú er kominn nýr sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, ráðherra sem lýsti því yfir þegar sótt var um aðild að rétt væri að hefja viðræðurnar á kaflanum um fiskveiðistjórnina og láta á það reyna hvort þar væri hægt að ná samkomulagi við Evrópusambandið. Ef það gengi ekki eftir gæti verið full ástæða til að stöðva viðræðurnar. Ég inni hæstv. ráðherra eftir því hvaða breytingar hann sjái fyrir að verði á framkomu ráðuneytisins í tengslum við Evrópusambandsviðræðurnar, hvort hann telji möguleika á því að færa viðræðurnar yfir á svið fiskveiðistjórnarinnar þannig að látið verði reyna á þessi mikilvægu atriði fljótlega og þá fylgir að sjálfsögðu sú spurning hvort hann telji raunhæft að klára viðræðurnar fyrir næstu kosningar eða jafnvel á þessu ári. En það er líka önnur spurning sem er mjög mikilvægt að verði svarað hér og hún er þessi: Telur sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra koma til greina að hann ljúki viðræðum við Evrópusambandið um þennan kafla en styðji engu að síður ekki samninginn? Hér er sem sagt um að ræða þann sem fer með málaflokkinn í ríkisstjórninni og ber þannig ábyrgð á viðkomandi kafla í viðræðunum við Evrópusambandið. Telur sá sem fer fyrir kaflanum, ber ábyrgð á efnislegu innihaldi hans að ef samningar takast koma til álita að ljúka viðræðum en styðja engu að síður ekki samninginn í heild sinni?

Herra forseti. Ég held að það sé ekki rétt eftir haft hjá hv. þingmanni að forsætisráðherra hafi í beinum tengslum við breytingar á ráðuneytum um áramót sérstaklega fjallað þar um viðhorf sín til einstakra starfa einstakra ráðherra. Hún kann að hafa gert það á vikunum þar á undan í ákveðnum tilvikum enda voru þetta breytingar sem lengi höfðu verið í undirbúningi eins og kunnugt er. Þær hafa að sjálfsögðu engin áhrif á stöðu viðræðna við Evrópusambandið enda veit ég ekki betur en að ég og forveri minn höfum nákvæmlega sömu grundvallarafstöðu til þess máls. Ég mun eiga fundi á næstu dögum með formönnum viðræðunefnda bæði á sviði landbúnaðar og sjávarútvegs og reyndar að einhverju leyti fleiri hópa sem tengjast sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, m.a. til að setja mig nákvæmlega inn í stöðuna og hvar þær viðræður eru á vegi staddar þó að ég þekki allvel til undirbúningsins. Það tengist meðal annars því sem hv. þingmaður nefndi, að ég hef verið áhugamaður um að sem fyrst væri hægt að láta reyna á þessa stóru og mikilvægu kafla þar sem grundvallarhagsmunir okkar eru undir. Um leið er að sjálfsögðu mikilvægt að vanda mjög undirbúninginn og samningsafstöðuna og standa þar fast á öllum okkar grundvallarhagsmunum eins og við höfum skýra leiðsögn um frá Alþingi og var útlistað í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar. Það stendur ekki til að gefa þar eftir, hvorki í því máli né þeirri deilu sem yfir stendur um stjórn veiða á makríl. Ég hvet hv. þingmann, ef hann hefur tíma til, til að lesa grein sem ég er að láta birta í erlendum blöðum málstað okkar þar til varnar. 
             Varðandi afstöðuna þegar til þess kæmi, ef samningar hefðu tekist um einstaka kafla, verður það væntanlega eitthvert heildarmat sem ræður niðurstöðu og afstöðu hvers og eins þótt vissulega muni margir horfa sérstaklega til sjávarútvegs- og landbúnaðarmála. Það að vera í forsvari fyrir 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið svo langt sem það nær. Ég vil í fyrsta lagi vekja athygli á því að það var fráfarandi ráðherra sem lýsti sérstökum áhyggjum af því hvernig samningsstaðan gagnvart Evrópusambandinu liti út eftir að hann væri horfinn af vettvangi. Í því lá auðvitað sú meining að ekki yrði sama andstaðan við að gangast undir kröfur Evrópusambandsins á þessu sviði, sem farið er fram á í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, og hafði verið undir hans stjórn. Ég lít þannig á að ráðherrann hafi í raun og veru lagt þá línu að engum kafla um sjávarútvegs- og landbúnaðarmál yrði lokið án þess að hann styddi að minnsta kosti þann kafla, hann væri tilbúinn til að styðja þá niðurstöðu og þannig yrði viðræðum við Evrópusambandið aldrei lokið á sviði sjávarútvegs- og landbúnaðarmála með hans stuðningi þegar hann væri ráðherra án þess að hann styddi niðurstöðuna efnislega hvað þann þátt varðar, 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Frú forseti. Varðandi viðræðurnar um þessa tvo kafla er í hvorugu tilvikinu lokið endanlegri mótun samningsafstöðu. Í tilviki landbúnaðarins stendur reyndar svo á að þar voru sett inn opnunarskilyrði gagnvart tiltekinni áætlanagerð sem þyrfti að vera lengra á veg komin áður en eiginlegar samningaviðræður gætu hafist um það mál og í tilviki sjávarútvegsins er sú vinna í mótun. Áhyggjur af því sem kunni að verða uppi í sjálfri samningsgerðinni eru að því leyti ótímabærar í þessum tveimur tilvikum að hún er ekki hafin. Reyndar er ekki endanlega búið að loka því af okkar hálfu hvernig þau mál verða lögð upp. Í báðum tilvikum er okkur ekki mikill vandi á höndum að skilgreina grundvallarhagsmuni okkar. Við höfum annars vegar um það skýra leiðsögn úr þinglegri umfjöllun um málið og hins vegar held ég að við þekkjum öll vel, ég tala nú ekki um á sviði sjávarútvegsins, þau stóru og brýnu hagsmunamál sem við viljum standa vörð um. Ég sé ekki fyrir mér að ég mæli með því að þeim kafla verði lokað, þaðan af síður 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að eyða þessum mínútum í að ræða ályktun sem kom úr Norðvesturkjördæmi nýverið, í dag eða í gær, um að hæstv. ráðherra ætti að íhuga stöðu sína. Ég átta mig ekki alveg á því hvort það snýr að því að hæstv. ráðherra situr enn í sæti fjármálaráðherra í salnum eða er um einhverja aðra stöðu. Hins vegar er ljóst að það er einhver órói í kringum stöðu hæstv. ráðherra. Mig langar að spyrja ráðherrann út í það hvort einhver breyting verði á umfjöllun og efnislegri afstöðu til tollverndar í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu eftir að nýr ráðherra hefur tekið þar við völdum. Forveri hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og efnahags- og viðskiptaráðherra var mjög ákveðinn og harður í að tollverndin skyldi halda og mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort einhver breyting verði á þeirri stefnu eða hvort ráðherrann hyggist halda á lofti sömu áherslum og forveri hans gerði varðandi tollverndina. Einnig langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort einhver breyting verði á afstöðu til svokallaðra IPA-styrkja í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Eins og frægt er og kunnugt hafnaði Matís til dæmis slíkum styrkjum. Mun hæstv. ráðherra einnig fylgja þeirri stefnu sem var mótuð í ráðuneytinu um þessa svokölluðu IPA-styrki? Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að fá á hreint hvort við munum sjá mikla stefnubreytingu í þessum stóru málum þar sem það er alkunna og vitað að hæstv. fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, hafði það sem sitt helsta markmið, held ég í þingi sem og í ráðuneytinu, að vanda mjög til verka og gæta hagsmuna Íslands varðandi landbúnaðar- og sjávarútvegsmál þegar kom að Evrópusambandinu. Því hljótum við að spyrja: Mun hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og efnahags- og viðskiptaráðherra fylgja þeirri vinnu og þeirri stefnu sem þar var lögð? Ég spyr sérstaklega um tollverndina og IPA-styrkina.

Frú forseti. Varðandi tollverndarmál landbúnaðarins er kannski rétt að nota tækifærið og segja frá því að þar er í undirbúningi frumvarp sem snýr að því að mæta athugasemdum umboðsmanns Alþingis um núverandi fyrirkomulag mála, en ég tek það ekki svo að hv. þingmaður sé að spyrja um það. Varðandi grundvallarhagsmuni landbúnaðarins vísa ég til þess sem ég áður sagði, það er ágætisleiðsögn að finna í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar um það sem þar er mikilvægt, hvernig standa þurfi að málum og hvað þurfi að tryggja í viðræðum um landbúnað. Það er að sjálfsögðu staða okkar innlendu framleiðslu, fæðuöryggi, heilbrigði dýrastofna, að verja bann við innflutningi lifandi dýra og fleira sem við þekkjum, sem og það að Ísland hafi á einhverjum grunni, hvort sem það væri mögulega í formi tollverndar eða með öðrum umbúnaði, rétt til að styðja við landbúnað sinn með sambærilegum hætti og við höfum heimildir til að gera í dag. Ígildi þess stuðnings er eitt af samningsmarkmiðunum. Ég hvet hv. þingmann til að lesa sér betur til um hvernig fjallað er um þetta í þessari leiðsögn sem stuðst er við. Það er stefnan sem farið er eftir í öllum ráðuneytum, var gert í tíð forvera míns og verður gert í minni tíð. Við förum að þeirri opinberu stefnu sem hefur verið mörkuð í þessum efnum og styðjumst þar sérstaklega við leiðsögn þinglegrar umfjöllunar um málið. Varðandi IPA-styrkina hafa stjórnarflokkarnir komið sér saman um vinnulag í þeim efnum, í hvaða tilvikum er tekið við styrkjum. Við teljum ásættanlegt að taka við styrkjum, hvort sem það eru TAIEX-styrkir eða IPA-styrkir til verkefna eins og þýðinga, til verkefna sem styðja við viðræðuferlið og búa okkur betur undir það að ná þar árangri, en við höfum ekki viljað taka við styrkjum sem væru gagngert í því eina skyni að undirbúa breytingar hér á stofnunum eða regluverki sem ekki væri ástæða til að ráðast í ef ekki yrði af aðild. Þar höfum við dregið mörkin og við vinnum samkvæmt því.

Virðulegi forseti. Ég skil svar hæstv. ráðherra varðandi tollverndina svo að ekki verði breytt frá þeirri stefnu sem rekin hefur verið í ráðuneytinu varðandi þann þátt. Ég fagna því. Ég er ekki alveg með á nótunum varðandi IPA-styrkina þar sem stofnun eins og til dæmis Matís hafnaði því að sækja um þessa styrki. Ef ég hef skilið það mál rétt var það meðal annars vegna andstöðu úr sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu og því er ágætt að fá alveg skýrt svar um hvort einhver breyting sé á þeirri afstöðu. Mig langar einnig að bæta við einni spurningu um sjávarútveginn. Hæstv. ráðherra nefndi, sem ég fagna, að það sé engin stefnubreyting varðandi makrílinn en þá langar mig að spyrja hvort afstaða hæstv. ráðherra sé sú sama og verið hefur um deilistofnana, þ.e. að Ísland haldi algjöru forræði yfir samningum um þá.

Frú forseti. Varðandi deilistofna og önnur stærstu hagsmunamál sjávarútvegsins hafa menn auðvitað rætt um að til að eitthvert samkomulag í þeim efnum gæti verið ásættanlegt fyrir okkur Íslendinga yrði íslenska fiskveiðistjórnarsvæðið að fást viðurkennt sem sjálfstætt fiskveiðistjórnarsvæði þar sem við héldum eins ríkulegum réttindum og mögulegt er til að fara með stjórn mála nokkurn veginn í samræmi við það sem við höfum gert þannig að við gætum hér verið með okkar sjálfstæðu fiskveiðistjórn, úthlutun veiðiréttinda og annað í þeim dúr. Varðandi deilistofnana verður að gera þá játningu hér, frú forseti, að það er eiginlega í því eina tilviki sem ég var ekki alls kostar sáttur við þá leiðsögn sem kom frá meiri hluta utanríkismálanefndar Alþingis. Ég hefði þar viljað sjá sterkara orðalag, einfaldlega vegna þess að að mínu mati eru það einhver stærstu og brýnustu hagsmunamálin sem ráðast til lykta í þeim fjölmörgu deilistofnum sem við deilum með öðrum að einhverju leyti utan fiskveiðilandhelginnar og er enn ósamið um í vissum tilvikum. Er þar nærtækt að nefna makrílinn. Við sjáum náttúrlega 

Forseti verður að biðja hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að virða tímamörk. Það er einnar mínútu ræðutími í síðara svari.

Frú forseti. Mig langar að beina spurningu til hæstv. ráðherra, aðallega ráðherra landbúnaðarmála en líka sjávarútvegs. Á fund atvinnuveganefndar í morgun kom forstjóri Matvælastofnunar og ýmsir starfsmenn hans ásamt fleirum úr til dæmis ráðuneyti hæstv. ráðherra vegna salt- og kadmíum-mála. Á þeim fundi kom skýrt fram að Matvælastofnun er ekki fært um að sinna skyldum sínum. Iðnaðarsalt hefur verið notað í meira en áratug þrátt fyrir upplýsingar þar að lútandi. Engar skýringar komu frá Matvælastofnun um hvers vegna það var notað svona lengi. Að sögn forstjóra stofnunarinnar er málið vandmeðfarið, eins og hann orðaði það. Tilmæli frá Matvælastofnun voru að klára birgðir af áburði sem hafði ekki verið prófaður og klára birgðir af salti. Það skal notað og það skal étið svo lengi sem söluaðilar verða ekki fyrir fjárhagslegu tjóni. Áburði var og verður áfram dreift án prófana og ráðuneytið sjálft spilaði með árið 2007 þegar það tók afstöðu með banni um að veita upplýsingar um innihald áburðar sem hafði verið seldur. Þetta er ófremdarástand og vegna þessa er matvælaframleiðsla í landinu rúin trausti. Trúverðugleiki Matvælastofnunar er algjörlega horfinn og það mun enginn treysta Matvælastofnun framar meðan sömu stjórnendur eru þar við völd. Krafan frá almenningi er skýr um að forstjóri, stjórnendur og þeir starfsmenn sem bera ábyrgð á málinu verði látnir fara og spurningin til hæstv. ráðherra er þessi: Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera í þessu máli? Eigum við að halda áfram með Matvælastofnun, sem er svo mikilvæg, á hún áfram að vera undir stjórn sama fólks og hefur komið henni í þá stöðu sem hún er í núna?

Frú forseti. Það ber að taka alvarlega atburði af því tagi sem hv. þingmaður nefnir, þeir eru alvarlegir og við brugðumst strax þannig við í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu þegar hið svonefnda kadmíum-mál kom upp að við kölluðum eftir upplýsingum um það og settum af stað vinnu. Við höfum síðan þegar gripið til aðgerða, gefið út reglugerð sem ekki bara heimilar heldur skyldar stofnunina við slíkar aðstæður til að veita strax upplýsingar í stað þess að bíða með að birta rannsóknaniðurstöður sínar árlega í skýrslu eins og áður var siður. Við erum í framhaldinu að fara yfir lög og reglur sem lúta að þessari framkvæmd og reyna að tryggja að slíkir atburðir endurtaki sig ekki. Þeirri vinnu var ekki lokið þegar saltmálið blessaða kom upp þannig að ýmislegt skemmtilegt kemur nú upp úr pokunum og með nákvæmlega sama hætti höfum við sett vinnu af stað í því máli. Ég fór með minnisblað inn í ríkisstjórn í morgun og upplýsti þar um næstu skref. Það getur snúið að hluta til að sambærilegum hlutum eins og að breyta reglum um upplýsingagjöf og bæta hana. Hún hefur ekki verið í lagi, það er alveg ljóst. Það áttu sér stað mistök í meðferð þess máls og ég hef sjálfur sagt að ég hafi talið misráðið að heimila að nota þær birgðir sem enn voru til staðar þegar upp komst. Það verða tekin sýni úr þessu salti og allt gert sem hægt er til að upplýsa hvað nákvæmlega átti sér stað. Auðvitað er ævintýri líkast að þessi notkun skuli hafa átt sér stað framan við allra augu í á annan áratug. Það er mikið umhugsunarefni en ég vil leyfa mér að minna á, og er ég ekki með því að afsaka eftirlitsaðilana, að frumábyrgðin í þessum efnum liggur að sjálfsögðu hjá þeim sem flytja inn vöru og selja hana til annarra nota en hún er ætluð til og í næstu umferð hjá þeim sem kaupa slíka vöru og eiga sjálfir að hafa sitt aðfangaeftirlit í lagi en nota vöruna til hluta sem hún er ekki ætluð til. Það léttir þó vitanlega 

Frú forseti. Hér er um meira að ræða en einföld mistök. Það hefur komið skýrt fram að það hefur verið skipuleg stefna hjá Matvælastofnun að hrófla ekki við hagsmunum söluaðila áburðar og salts. Ef það kemur við budduna á þeim má ekki hrófla við þeim heldur skal saltinu og áburðinum dreift áfram þangað til birgðirnar eru búnar. Þetta hefur gert það að verkum að stofnunin er algjörlega rúin trausti og mun ekki 

Forseti biður hv. þingmenn að gæta orða sinna hvaðan sem þeir tala.

Frú forseti. Ég held að það sé óvenjuskýrt í þessu tilviki þegar matvælaeftirlit á í hlut að það er í þágu almennings og neytenda og engra annarra. Það er frumskylda að sjá til þess að sú vara sem boðin er uppfylli kröfur, og eftirlitið á í fyrstu umferð sérstaklega að tryggja það, rétt eins og eftirlit yfirleitt er í almannaþágu og til almannaheilla, hvort sem það er vinnueftirlit til að tryggja að vinnustaðir séu ekki hættulegir eða annað. Það sem nú ber að gera er að sýna með trúverðugum viðbrögðum og úrbótum að við viljum lágmarka skaðann sem af þessu hefur orðið, vonandi þó sem minnstur. Ég geri ekki lítið úr því að það er alvarlegt fyrir matvælaframleiðsluþjóð eins og Íslendinga þegar hlutir af þessu tagi koma upp. Við erum ákaflega viðkvæm fyrir því ef það dregur úr trúverðugleika okkar hvað það snertir að við vöndum okkur og framleiðum hollustu- og hágæðavöru. Við breytum auðvitað ekki því sem orðið er, en við getum með trúverðugum viðbrögðum við atburðum af þessu tagi 

Frú forseti. Þann 9. desember 2011 birti Hagstofa Íslands rannsókn á útgjöldum heimilanna og þar inni voru meðal annars upplýsingar um ráðstöfunartekjur heimilanna. Í úrtakinu voru 3.475, og 1861 heimili tók þátt í könnuninni. Niðurstaðan er sú að tekjur á fyrsta fjórðungi hafa lækkað um 3,3% milli áranna 2009 og 2010, þ.e. í þeim fjórðungi heimila sem hafði lægstar tekjurnar. Tekjurnar í öðrum fjórðungnum hafa hækkað um 4,1%, í þriðja fjórðungi um 5,8% og í þeim fjórða um 5,3%. Þetta segir mönnum það að tekjur heimilanna í lægsta fjórðungnum hafa lækkað á meðan tekjur annarra heimila hafa hækkað frá 4,1–5,3%. Þau heimili sem hafa lægstu tekjurnar í landinu eru þessi fjórðungur heimila sem hefur lægstar tekjurnar. Ég spyr hæstv. ráðherra sem er yfirmaður Hagstofunnar hvort þetta sé í samræmi við þann málflutning sem við heyrum um að staðinn hafi verið vörður um stöðu heimilanna með lágar tekjur. Ég tek fram að þetta er milli áranna 2009 og 2010, þá stóð til að standa vörð um stöðu heimilanna, sérstaklega þeirra sem hafa lægstu tekjurnar. Hefur hann skoðað þetta og hefur hann fullnægjandi skýringar á því að tekjur lægstu heimilanna hafa lækkað á meðan tekjur þeirra heimila sem hafa hærri tekjurnar hafa hækkað?

Frú forseti. Ég hef ekki nákvæmlega þessar tölur við höndina en ég held að hér skipti miklu máli að skoða hvaða tímabil er verið að bera saman. Samanburður yfir lengra árabil sem margir hafa framkvæmt hefur sýnt hið gagnstæða, að kaupmáttur tekjulægstu hópanna hefur varist best í gegnum þessa kreppu. Ef tekin eru meðaltöl frá 2007 til og með 2011 að hluta kemur þetta skýrt í ljós. Kaupmáttaraukningin sem nú er mæld eftir kjarasamninga á miðju síðasta ári sýnir líka að kaupmáttur tekjulægstu hópanna fer eðlilega mest upp vegna þess að það var eðli þeirra kjarasamninga. Ef ég man þetta rétt var kaupmáttaraukningin á síðasta ári að meðaltali 3,7% en jafnvel 8–9% hjá tekjulægstu hópunum vegna áhrifa eingreiðslnanna sem voru inni í samningunum. Þar sem ég hef ekkert í höndunum ætla ég ekki að vefengja þessar tölur um samanburð eingöngu milli áranna 2009 og 2010 en ég treysti mér til að fullyrða að myndin er sú sem ég vísa hér til þegar tekinn er lengri tíma samanburður. Þetta kom fljótlega í ljós þegar farið var að rýna í þetta mál. Ég get bent á rannsóknir félagsvísindamanna, ég get bent á rannsóknir sem ríkisskattstjóri stendur fyrir og birtir í sínu tímariti þessu til sönnunar. Þar hefur þetta verið dregið upp mjög skýrt. Þetta stafar fyrst og fremst af tvennu, kjarasamningar hafa verið láglaunamiðaðir í þeim skilningi að krónutöluhækkanir hafa þýtt hlutfallslega hærri hækkun lægri launa en hærri launa og það gerist líka gegnum það að skattkerfið eins og það er nú útfært hlífir lægri launum við skattlagningu umfram það sem áður var  
            

Gefa ræðumanni hljóð.

Ég mundi … 

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumönnum hljóð til að halda ræður sínar og flytja mál sitt.

Frú forseti. Ég var að ræða rannsókn á útgjöldum heimilanna sem Hagstofa Íslands birti 9. desember. Ég var ekki að ræða eitthvað annað eins og hæstv. ráðherra. Ég var að ræða árin 2009 og 2010 sem eru viðmiðunarárin og þá ríkti á Íslandi svokölluð velferðarstjórn sem ætlaði að standa vörð um hag heimilanna með lægstu ráðstöfunartekjurnar. Ég er að tala um ráðstöfunartekjur, þ.e. eftir skatt, og það sýnir sig að þær hafa lækkað hjá lægsta fjórðungnum en hækkað hjá öðrum fjórðungum. Ég er ekki að segja neitt annað. Með kjarasamningana er það síðan rétt að aðilar vinnumarkaðarins voru mjög velferðarsinnaðir. Þeir sömdu um eingreiðslur, þeir sömdu um sérstakar láglaunabætur en þessi ríkisstjórn hefði ekki gert það. 
            

Frú forseti. Ég held að það væri ágætt að við efndum til umræðu um þetta einhvern tímann við gott tækifæri, við hv. þingmaður og eftir atvikum fleiri hv. þingmenn, þar sem við hefðum tíma til að undirbúa okkur með gögnum og fara vel yfir þetta svið. Hv. þingmaður hreyfir hér með fyrirspurn mikilsverðu máli. Hvernig hafa kjör einstakra hópa samfélagsins þróast í gegnum þessa erfiðleika og hvernig hefur tekist að verja þau og/eða eftir atvikum deila út byrðunum? Það eina sem ég get fullyrt í þeim efnum er að við höfum gert okkar besta til að útfæra aðgerðir okkar þannig að þær hlífðu tekjulægri hópum samfélagsins og það gerist auðvitað með ýmsum hætti í gegnum það að reyna að verja velferðarkerfið fyrir niðurskurði í gegnum það að dreifa byrðunum í skattkerfinu þannig að hinir tekjuhærri og ríkari borgi meira. Mér hefur heyrst á umræðunni í samfélaginu, a.m.k. í ónefndum kreðsum, að menn hafi áttað sig á því að það hafi tekist. Söngurinn sem kemur úr ónefndum áttum bendir að minnsta kosti til þess að hinir tekjuháu og ríku finni fyrir því að þeir eru látnir leggja aðeins meira af mörkum.

Frú forseti. Ég ætla að ræða í kjölfar fundar sem við áttum í atvinnuveganefnd í morgun um kadmíum og atvinnuiðnaðarsalt. Á köflum áðan í ræðu hv. þm. Þórs Saaris kannaðist ég ekki við að hafa verið á þeim fundi sem hann lýsti. Þar kom hins vegar fram að auðvitað liggur ábyrgðin hjá innflutningsaðilunum, heildsölum, smásölum og framleiðendum. Engu að síður er ljóst að klúður eftirlitsaðilanna er mikið og það er spurning hvernig á að leysa úr því. Það hefur líka komið í ljós að það er mat allra sérfræðinga sem að þessu hafa komið að heilbrigðishættan af þessu sé engin, afar lítil, sennilega engin í kadmíum-tilvikinu og vafasamt að hún sé nokkur í tilfelli þessa iðnaðarsalts. Eins og ég sagði er klúðrið engu að síður verulegt í eftirlitinu og á því ber hæstv. ráðherra ábyrgð. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Til hvaða raunverulegra ráða hyggjast hann og ráðuneytið grípa? Í kjölfarið á nýjum matvælalögum og uppskiptingu á eftirliti hefur sem sagt uppskipting á milli ríkisvaldsins og sveitarfélaganna orðið allnokkur. Þessi umræða hefur margsinnis komið fram. Mig langar að spyrja hvort það hafi komið til greina hjá ráðuneytinu og ráðherra að breyta þessu eftirliti þannig að ríkisstofnanirnar yrðu stjórnsýslustofnanir og eftirlitið fært út til sveitarfélaganna, til landsbyggðarinnar. Það yrði ódýrara í svona stóru landi, það yrði ekki eins miðlægt. Það yrðu einhverjir gallar við það, en til að mynda eru heilbrigðissvæðin tíu en héraðsdýralæknasvæðin eru sex. Þetta mundi styrkja eftirlitið á landsbyggðinni og hugsanlega mundi þetta skýra ábyrgðarsviðið annars vegar á milli stjórnsýslunnar og hins vegar hinna sem hafa eftirlitið 

Frú forseti. Það er að minnsta kosti ljóst að ég ber stjórnskipulega ábyrgð á því hvernig tekið er á þessum málum þegar þau eru komin upp. Það má deila um hversu mikla ábyrgð ég ber á hlutum sem gerðust fyrir mína tíð í þessu ráðuneyti. Ég tek það mjög alvarlega að viðbrögðin við þessu verði þá þannig að menn geri sitt besta til að greiða úr málinu, eins og ég fór rækilega yfir áðan. Ég get í raun og veru bara endurtekið að við tökum þetta mál mjög alvarlega. Að sjálfsögðu ber því ráðuneyti sem ber ábyrgð í þessum efnum á matvælaeftirliti og Matvælastofnun að taka hana mjög alvarlega. Ég hygg að það megi sjá veikleika í ýmsu í þessum efnum. Þeir varða eftirlitið sjálft og hvernig það getur gerst að menn hafi væntanlega fyrir augunum í heimsóknum á vinnustöðum vöru sem er merkt til iðnaðarnota en er engu að síður notuð úti um allt land í matvælaiðnað. Það snýr eins og hér hefur komið fram ekki síður, og fyrst og fremst, að innflytjanda og seljanda vörunnar og kaupendunum. Það er til dæmis mikið áhyggjuefni að stærstu matvælaiðnaðarfyrirtæki landsins skyldu ekki sjálf hafa innri verkferla, aðfangaeftirlit og þekkingu til að koma í veg fyrir þetta. Látum vera að eitthvert innflutningsfyrirtæki hafi ekki þekkinguna. Eftirlitið hefði þurft að standa sig þarna miklu betur og það þarf að huga að því hvernig það vinnur saman. Það er ljóst að það voru hnökrar í samskiptum Matvælastofnunar og Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur í þessu máli og þá þarf að taka á því. Án þess að ég vilji hér gefa einhverjar yfirlýsingar um mögulegar meiri háttar kerfisbreytingar er að minnsta kosti ljóst að þetta verður að vinna betur saman. Ég held að við þurfum að taka aðskilið á því að greiða úr þeim málum sem nú hafa komið upp. Auðvitað vakna upp spurningar um hvað gæti komið næst. Er von á einhverju meiru af þessu tagi? Það þarf að fara yfir það en skoða þá frekar aðgreint hvort þetta ásamt með 

Frú forseti. Þetta gildir auðvitað ekki einungis um ríkisstofnunina Matvælastofnun. Þetta gildir líka um Umhverfisstofnun og hugsanlega aðrar stofnanir. Ef við færum þá leið að gera þessar ríkisstofnanir að stjórnsýslustofnunum, að færa eftirlitið til að mynda til sveitarfélaganna og hafa það hingað og þangað um landið, slyppum við hugsanlega við alls kyns vandræði sem við höfum til dæmis séð í sambandi við Umhverfisstofnun varðandi Becromal-málið, díoxín-málið. Svo er hægt að taka umræðuna um það með hvaða hætti stjórnsýslu Matvælastofnunar hefur verið háttað, t.d. varðandi díoxínið. Mér fannst, og mörgum, að þar hefði stofnunin gengið mjög harkalega fram með miklar aðgerðir á mjög veikum grunni en til dæmis núna í bæði þessu kadmíum-máli og með þetta iðnaðarsalt sem virðast miklu alvarlegri og hafa víðtækari notkun í för með sér inn í samfélagið og virðist einboðið að æskilegt sé að grípa til aðgerða er ekkert gert. Það vantar samhengi í þetta, að ekki sé minnst á stóra kökumálið 

Frú forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við það að bæta sem þegar hefur komið fram í svörum við þessari fyrirspurn og hinni næstu á undan, eða þarnæstu, annað en að ég minni menn á að halda til haga, um leið og við tölum núna undir áhrifum af því sem gerst hefur í þessum efnum um nauðsyn þess að bæta regluverkið og styrkja eftirlitið og tryggja að það sjái um sín verkefni með sómasamlegum hætti, að við megum ekki missa sjónar á hinu að við þurfum líka að reyna að ástunda það af hagkvæmni, að það sé ekki meira íþyngjandi og dýrara en þörf er á. Það verður að hafa það í huga líka þegar skipulagið er haft í huga. Í sumum tilvikum kallar svona eftirlit á mælitæki og sérfræðiþekkingu sem kannski er ekki praktískt að dreifa á marga staði í landinu þannig að ýmis sjónarmið vegast á þegar yfir þetta er farið. Í öllu falli viljum við ekki að hlutir af þessu tagi gerist eða endurtaki sig og við skulum vona að það sé ekki meira í pípunum.

Virðulegi forseti. Ég geri grein fyrir áliti meiri hluta velferðarnefndar um tillögu til þingsályktunar um staðgöngumæðrun. Með tillögunni er lagt til að velferðarráðherra verði falið að skipa starfshóp sem undirbúi frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni sem lagt verði fyrir Alþingi svo fljótt sem verða má. Ég mun hér gera grein fyrir helstu þáttum niðurstaðna nefndarinnar. Nefndin fékk til sín fjölmarga góða gesti og studdist einnig heilmikið við innsendar umsagnir sem og þeirra sem komu fyrir fyrrverandi heilbrigðisnefnd. En ég ætla að byrja á að gera grein fyrir breytingum frá síðasta þingi. Meiri hlutinn telur tillöguna vel unna og leggur áherslu á að þær breytingar sem gerðar hafa verið milli þinga séu mjög til bóta. Helstu breytingarnar eru að nú kemur fram í tillögugreininni að við vinnu að frumvarpinu verði lögð aukin áhersla á hag og réttindi barnsins, sjálfræði og velferð staðgöngumóðurinnar og fjölskyldu hennar svo og farsæla aðkomu hinna verðandi foreldra. Áfram er gert ráð fyrir að ströng skilyrði verði sett um staðgöngumæðrun og hún eingöngu heimiluð í velgjörðarskyni en jafnframt kveðið á um skýran lagaramma og skýrar verklagsreglur við framkvæmd og eftirlit staðgöngumæðrunar, sem og hvernig best verði stuðlað að upplýstri umræðu um staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni í samfélaginu. Í þeirri tillögu sem lögð var fram á síðasta þingi var gert ráð fyrir að staðgöngumóður og verðandi foreldrum yrði gert að gera með sér bindandi samkomulag. Þetta ákvæði er ekki að finna í fyrirliggjandi tillögu vegna skilyrðislauss réttar konu til að ráða yfir eigin líkama. Þá er áskilið í tillögugreininni að við frumvarpsvinnuna verði faglegt mat og þekking, alþjóðlegar rannsóknir og reynsla annarra vestrænna þjóða lögð til grundvallar. Í fyrri tillögu var kveðið á um að frumvarpið yrði lagt fram eigi síðar en 31. mars 2011 en í fyrirliggjandi tillögu er eingöngu tekið fram að frumvarpið skuli lagt fram eins fljótt og verða megi. Tillögunni fylgir ítarleg greinargerð, auk þess sem nefndarálit meiri hluta heilbrigðisnefndar um málið frá síðasta þingi fylgir sem fylgiskjal. Ég bendi á að það er mjög ítarlegt, og gott að skoða það ef menn vilja glöggva sig á málinu. Við framlagningu málsins á þessu þingi var tillögugreininni og greinargerð breytt til samræmis við álit og tillögur meiri hluta heilbrigðisnefndar en nefndin fór ítarlega í gegnum allar umsagnir sem bárust um málið og rökstuddi mál sitt með vísan til margra þeirra. Málið hlaut þó ekki afgreiðslu á 139. þingi. Við umfjöllun málsins nú bjó nefndin að vinnu heilbrigðisnefndar og áliti meiri og minni hluta hennar en kallaði einnig gesti á sinn fund og óskaði eftir umsögnum. Málið hefur hlotið ítarlega umræðu hjá þingnefndum á tveimur þingum, auk þess sem það hefur verið rætt talsvert í samfélaginu síðustu missiri. Ljóst er þó að enn er mörgum spurningum ósvarað og enn eru mjög mismunandi skoðanir á staðgöngumæðrun, t.d. um hvort tímabært sé að hefja frumvarpsgerð. Þá láta margir sig málið varða. Þess vegna er nauðsynlegt að byggja á þeirri vinnu sem þegar hefur farið fram og skipa í starfshóp ráðherra fjölbreyttan hóp fólks svo að sem flest sjónarmið fái notið sín. Meiri hlutinn bendir á að með samþykkt tillögunnar er ekki verið að samþykkja staðgöngumæðrun, heldur er einungis lagt til að skipaður verði starfshópur sem vinni frumvarp sem heimili staðgöngumæðrun. Það er svo undir löggjafanum komið þegar það frumvarp er lagt fram að taka ákvörðun um hvort það verði samþykkt og í hvaða búningi. Það er mat meiri hlutans að vinna þurfi frumvarpið svo hægt verði að skoða öll þau atriði sem rakin eru í greinargerð með tillögunni. Í ljósi þessa telur meiri hlutinn ekki tímabært að taka afstöðu til þess hvernig regluverki um staðgöngumæðrun er best háttað en leggur þó til að ákveðin atriði verði skoðuð sérstaklega, auk þeirra sem nefnd eru í greinargerð með tillögunni. Meiri hlutinn tekur jafnframt undir með meiri hluta heilbrigðisnefndar frá fyrra þingi en í nefndaráliti hans kemur fram að hann „lítur á það sem hlutverk starfshópsins að kynna sér í þaula rannsóknir og reynsluna erlendis frá og fá faglega ráðgjöf í þessum efnum frá fólki sem hefur starfað á þessum vettvangi“. Meiri hlutinn áréttar í þessum efnum að mikilvægt er að réttindi og mannréttindi allra hlutaðeigandi verði höfð í fyrirrúmi í þeirri vinnu sem fram undan er. Meiri hlutinn telur mikilvægt að við frumvarpsvinnuna verði að setja í forgang að tryggja hag barnsins, rétt barnsins til kærleiksríkra foreldra, verndar, umönnunar og góðra uppeldisskilyrða. Meiri hlutinn leggur ríka áherslu á að við frumvarpsgerðina verði líkt og fram kemur í tillögugreininni horft til þessa. Þá hafnar hann því alfarið að með því að heimila staðgöngumæðrun sé verið að „versla með börn“ eins og umsagnaraðilar hafa haldið fram. Skýrt er tekið fram að um staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni verði að ræða og þar með yrði aldrei heimilt að greiðsla kæmi fyrir. Þá telur meiri hlutinn að með því að setja skýrar reglur um staðgöngumæðrun hér á landi dragi úr líkum á því að pör leiti til úrræða erlendis sem hugsanlega geti brotið í bága við alþjóðasáttmála um vernd barna eða fallið undir misnotkun á líkama og sál konu sem gengur með barn. Meiri hlutinn bendir á að nú þegar hafa íslensk pör leitað til staðgöngumæðra á erlendri grund og eru meðal annars þekkt dæmi um slíkt frá Indlandi. Meiri hlutinn telur mikilvægt að starfshópurinn skoði við vinnu sína meðal annars hvort lögfesta eigi reglur sem fela í sér að staðgöngumæðrun gegn greiðslu verði ólögleg og hvort viðurlög skuli vera við brotum á lögum þar um. Fyrir nefndinni var þeim sjónarmiðum hreyft að mikilvægt væri að barn hefði skilyrðislausan rétt til að þekkja uppruna sinn. Þannig benti margt til þess að farsælt væri að einstaklingur sem fæðst hefði með staðgöngumæðrun hefði aðgang að upplýsingum þar um. Annað gæti valdið erfiðleikum þegar einstaklingar væru komnir á fullorðinsár. Meiri hlutinn áréttar mikilvægi þess að reynsla af núgildandi lagaákvæðum og fyrirliggjandi heilbrigðisþjónusta, þar með talið sjúkratryggingar og almannatryggingar, fæðingarorlof og ættleiðingarferli verði nýtt við gerð frumvarps um staðgöngumæðrun. Heilbrigðisþjónusta vegna meðgöngu og fæðinga er ókeypis á Íslandi. Mikilvægt er að staðgöngumæðrun verði fundinn staður innan hins opinbera heilbrigðiskerfis en ekki utan þess svo kostnaði verði mætt af kerfinu en að ekki komi til sérstakar greiðslur tilvonandi foreldra til staðgöngumóður. Meiri hlutinn telur mikilvægt að það verði sett sem skilyrði fyrir tilvonandi foreldra að þeir geti eingöngu nýtt sér staðgöngumæðrun ef konan getur ekki eignast barn af læknisfræðilegum ástæðum. Meiri hlutinn telur mikilvægt að sérstök nefnd skipuð fjölbreyttum hópi fagfólks skoði ekki aðeins ítarlega forsendur umsóknarinnar heldur einnig aðstæður bæði parsins sem óskar eftir barninu sem og staðgöngumóður og fjölskyldu hennar og veiti leyfi fyrir staðgöngumæðrun. Án slíks leyfis verði fólki ekki unnt að nýta sér staðgöngumæðrun. Enn fremur áréttar meiri hlutinn mikilvægi þess að verði frumvarp um staðgöngumæðrun samþykkt megi sá aðili sem framkvæmir tæknifrjóvgunina ekki vera sá sami og veitir eða fjallar um slíka leyfisveitingu. Það er auðvitað mikilvægt að eftirlit verði haft með ferlinu og öllum aðilum máls meðan á meðgöngu og ættleiðingarferli stendur. Með því að halda staðgöngumæðrun innan hins opinbera heilbrigðiskerfis og tryggja eftirlit og eftirfylgni með hverju tilviki ætti að vera unnt að leggja með skilvirkari og einfaldari hætti mat á það hvernig til hefur tekist. Meiri hlutinn telur nauðsynlegt að reynsla verði metin nákvæmlega með rannsóknum og eftirliti ef frumvarp um staðgöngumæðrun verður samþykkt á Alþingi. Meiri hluti heilbrigðisnefndar taldi rétt á síðasta þingi að slík endurskoðun færi fram að tveimur til fimm árum liðnum. Meiri hlutinn telur eðlilegt að í frumvarpi um staðgöngumæðrun verði kveðið á um slíka endurskoðun en telur líklegt að ekki verði unnt að meta reynslu fullnægjandi að tveimur árum liðnum og því þurfi að miða við lengri tíma. Skýrist það meðal annars af því að samkvæmt áfangaskýrslu vinnuhóps heilbrigðisráðherra um staðgöngumæðrun frá því í febrúar 2010 er áætluð þörf fyrir staðgöngumæðrun á Íslandi um 0–5 tilfelli á ári. Nefndinni voru kynnt sjónarmið þess efnis að huga þyrfti að lagalegri skilgreiningu móðurhugtaksins en samkvæmt barnalögum frá 2003 telst sú kona sem elur barn móðir þess. Meiri hlutinn telur mikilvægt að frumvarp um staðgöngumæðrun hrófli ekki við þessari grunnskilgreiningu laga enda ber öðru fremur að tryggja rétt barns til foreldra, svo og rétt staðgöngumóðurinnar. Þegar hefur verið bent á að nýta megi ættleiðingarferlið og gildandi löggjöf þar um. Fyrir nefndinni kom fram að í Bretlandi hefur verið búið svo um hnúta að ættleiðingarferli, þar með talin könnun félagsmálayfirvalda á hæfi verðandi foreldra til að ættleiða og ala upp barn, geti hafist áður en barn er fætt, m.a. í því skyni að væntanlegir foreldrar fái fyrr forsjá barnsins og að staðgöngumóðir þurfi ekki að hafa forsjá þess eftir fæðingu jafnlengi og nauðsynlegt yrði að óbreyttu. Meiri hlutinn hvetur til þess að þetta fordæmi verði kannað við undirbúning frumvarpsins. Hann bendir jafnframt á nauðsyn þess að hagur barnsins sé jafnan hafður í fyrirrúmi og að ekki ríki vafi á því hver fari með umsjá barnsins og forsjá þess. Ýmis skilyrði eru bundin við ættleiðingar, samanber lög frá 1999, um ættleiðingar. Þannig er almennt miðað við að einstaklingar þurfi að hafa verið giftir eða í óvígðri sambúð í að minnsta kosti fimm ár þó að heimilt sé að víkja frá því skilyrði. Einstaklingar þurfa almennt að hafa náð 25 ára aldri. Sækja þarf um ættleiðingarleyfi og kveðið er á um að samþykki þess sem fer með forsjá barnsins þurfi til. Jafnframt er áskilið að leita beri umsagnar barnaverndarnefndar en einnig má leita umsagnar ættleiðingarnefndar ef ástæða þykir til. Í reglugerð nr. 238/2005, um ættleiðingar, er jafnframt meðal annars kveðið á um að umsækjendur skuli hafa til að bera eiginleika og skilning á þörfum barns sem geri þá vel hæfa til að sinna forsjárskyldum gagnvart barni í samræmi við ákvæði barnalaga. Umsækjendur um ættleiðingu mega ekki vera haldnir sjúkdómi eða þannig á sig komnir að það dragi úr lífslíkum þar til barn verður sjálfráða eða minnki möguleika þeirra til að annast vel um barn. Jafnframt getur ráðherra sett nánari reglur um heilsufarsskilyrði umsækjenda. Meiri hlutinn leggur áherslu á að samhliða frumvarpsvinnu um staðgöngumæðrun verði endurskoðun á lögum um ættleiðingar hraðað og ættleiðingarferlið einfaldað. Mikilvægt er að gera skýrar kröfur til umsækjenda um ættleiðingar og tryggja barni þroskavænleg skilyrði og hæfa foreldra sem sinnt geta forsjárskyldum sínum. Þær kröfur mega þó ekki vera þannig gerðar að þær skapi óyfirstíganlega hindrun fyrir umsækjendur um ættleiðingu. Mikilvægt er að allar reglur sem settar verða virði skilyrðislausan rétt staðgöngumóður til að ráða yfir eigin líkama og telur nefndin mjög til bóta að ekki er lengur gert ráð fyrir því í tillögunni að foreldrar og staðgöngumóðir geri með sér bindandi samning. Meiri hlutinn tekur undir eftirfarandi orð úr áliti meiri hluta heilbrigðisnefndar frá síðasta þingi: „Ekkert samkomulag getur tekið frá konu þann skýlausa rétt að ráða yfir eigin líkama. Á meðgöngunni geta komið upp fjölmargir ófyrirséðir þættir sem ekki er mögulegt að semja um fyrir fram. Það er mikilvægt að standa vörð um rétt staðgöngumóðurinnar yfir þeim ákvörðunum sem taka þarf á meðgöngu og í fæðingarferlinu öllu án íhlutunar annarra.“ Mikilvægt er þó að stuðla að góðum og uppbyggilegum tengslum staðgöngumóður við verðandi foreldra barnsins til að stuðla að jákvæðri upplifun allra aðila á hlutverki sínu. Meiri hlutinn áréttar að með samþykkt tillögu þessarar yrði ráðherra einungis falið að skipa starfshóp til að semja frumvarp um að heimila staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Með samþykkt tillögunnar væri ekki verið að leiða í lög leyfi til staðgöngumæðrunar. Þegar frumvarp ráðherra verður lagt fyrir Alþingi er það síðan löggjafans að taka ákvörðun um samþykkt eða synjun þess. Með vísan til alls framangreinds leggur meiri hlutinn til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nefndarálit skrifa auk þeirrar er hér stendur Álfheiður Ingadóttir, Lúðvík Geirsson, Kristján L. Möller, Pétur H. Blöndal, Unnur Brá Konráðsdóttir og Guðmundur Steingrímsson.

Frú forseti. Ég vil aðeins spyrja hv. þingmann út í tillöguna og nefndarálitið og vil þá helst í þessu andsvari ræða eftirlitsþáttinn. Á meðan ég sat í hv. velferðarnefnd eða þáverandi félags- og tryggingamálanefnd og heilbrigðisnefnd ræddum við mjög ítarlega og oft eftirlitsmál. Það er margt í íslensku samfélagi sem gefur okkur tilefni til að huga sérstaklega að eftirliti. Við höfum reynsluna af bágbornu eftirliti með fjármálastarfsemi, með lýtalækningum og fegrunarlækningum, með matvælaframleiðslu og nú ræðum við kjarnann í tilveru mannsins sem er frjóvgun með vísindalegum hætti. Það er talað um það í þessu nefndaráliti að með því að halda staðgöngumæðrun innan hins opinbera heilbrigðiskerfis og tryggja eftirlit og eftirfylgni með hverju tilviki ætti að vera unnt að leggja með skilvirkari og einfaldari hætti mat á það hvernig til hefur tekist. Þá vil ég spyrja framsögumann nefndarálitsins: Fór nefndin yfir það hvort fullnægjandi eftirlit er nú með tæknifrjóvgun og glasafrjóvgun bæði innan opinbera kerfisins og einkavædda hluta heilbrigðiskerfisins? Eða verður það alfarið látið í hendur þessarar nefndar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég held að núna í janúar árið 2012 sé okkur öllum ljóst að eftirlitshlutverk bregst víða og það er greinilegt að þar þurfum við virkilega að taka á honum stóra okkar. Ég geri ráð fyrir því að í þessu tilviki mundi þurfa að vera með sérstakan hóp eins og ég tiltók sem færi yfir umsóknirnar og mundi síðan fylgja ferlinu eftir. Síðan veit ég að við hv. þingmaður deilum þeirri skoðun að almennt þurfi að taka verulega til og efla mjög eftirlit með velferðarkerfi á Íslandi, þar þurfum við að taka okkur á. Við höfum gjarnan talað um hvort það þyrfti að stofna einhvers konar eftirlitsstofnun velferðarmála, landlæknir gegnir þar ákveðnu hlutverki, en í þessu mjög svo viðkvæma máli tel ég mjög eðlilegt að við værum með sérstakan hóp fólks sem tæki þetta mál föstum tökum, færi vel yfir alla þræði þess og héldi utan um málið.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að heyra að eftirlit er tekið alvarlega á þessu sviði. Mér er ekkert sérstaklega rótt þó að vilji sé til að stunda eftirlit því að við sjáum að það er mjög bágborið í íslensku samfélagi og almannahagsmunir mjög gjarnan fyrir borð bornir að því er virðist á fleiri og fleiri sviðum. Ég vil því spyrja hv. varaformann velferðarnefndar hvort nefndin hyggist í ljósi þeirra upplýsinga sem nú hafa komið fram, t.d. varðandi fegrunaraðgerðir, fara yfir það hvernig eftirliti með tæknifrjóvgunum og glasafrjóvgunum háttar í dag og hvað er að gerast á því sviði óháð því hvort síðan þessum aðilum verður heimiluð staðgöngumæðrun og umsjón með henni, sem ég er mótfallin 

Virðulegi forseti. Ég held að við verðum að horfast í augu við það að eftirlitið er ekki eins gott og við vildum viðhafa. Hvort sem það er þessi varaformaður sem hér stendur eða sá fyrrverandi varaformaður velferðarnefndar sem var að fá sér sæti þá höfum við verk að vinna. Við höfum haft verk að vinna og við höfum verk að vinna og verðum að fara í eftirlit með heilbrigðisþjónustu, sem er því miður orðin of einkavædd, en eftirlit hefur ekki verið eins gott og það á að vera. Við þurfum að vanda okkur á öllum sviðum hvort heldur sem talað er um frjóvgunaraðgerðir, fegrunaraðgerðir eða hvað eina. Það þarf gjörsamlega að taka þetta kerfi í gegn. Ég hef margoft talað um að eftirlitsstofnun velferðarmála þurfi að verða til til þess að við getum unnið að því að eftirlit verði eins og það getur best orðið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. framsögumanni frá meiri hluta velferðarnefndar fyrir greinargott nefndarálit. Þetta mál þarfnast góðrar umræðu og vandaðrar vinnu og ég tel að við séum núna að gefa okkur góðan tíma til að fara yfir það. Hér er lagt til í þingsályktunartillögu að farin verði sú leið eða ráðherra verði falið að semja frumvarp um staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni og til þess að það líti dagsins ljós á að skoða ýmsa þætti og undirbúa frumvarpið vel. Þingsályktunartillaga lýsir vilja þingsins til verðandi lagasetningar. Þar sem það er alveg ljóst að ekki er einfalt verk að semja frumvarp um staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni, það er margt sem þarf að taka tillit til, spyr ég: Hver er hin raunverulega ástæða fyrir því að ekki er farin sú leið að í stað þess að leggja fram þingsályktunartillögu, eins og hér er gert, um að semja frumvarp með skilgreindum hætti og vinna áfram að því að fara yfir álitamál og sjá hvað út úr því þá kemur, hvort sem það yrði staðgöngumæðrun með þessum hætti eða enn þrengri eða einhverjum öðrum, í stað þess að nákvæmlega sé sagt fyrir um það hvernig frumvarp skuli líta út? Hvort tveggja gæti tekið sama tíma. Ég vil fá betri skýringar á því, hæstv. forseti, hvers vegna þessi leið er valin.

Virðulegi forseti. Mikið hefur verið rætt um orðalagið nákvæmlega í þessari tillögu, hvort semja eigi frumvarp eða hvort starfshópur eigi bara að skoða málið. Það var starfshópur sem skilaði áliti 2010, svokallaðri áfangaskýrslu. Okkur fannst eðlilegt að skipa annan starfshóp sem tæki málið upp á sína arma án þess að neitt sérstakt „pródúkt“ ætti að koma út úr því, því að til að þroska umræðuna og koma henni áfram þarf að kveða fastar að orði. Eins og ég tiltók a.m.k. tvisvar í máli mínu er hér verið að tala um að starfshópur geri frumvarp sem heimili staðgöngumæðrun en að sjálfsögðu tökum við síðan ákvörðun á þessari löggjafarsamkomu um hvernig það verður gert. Vegna þess hversu viðkvæmt málið er og af því að það snýst um grunngildi lífsins viljum við gefa mjög ákveðnar leiðbeiningar og segja til um hvaða álitamál þurfi að skoða. Ég get ekki séð að það þýði að starfshópurinn geti ekki skoðað fleiri álitamál. Við erum í raun og veru bara að gefa ákveðna leiðarlýsingu: Viljið þið gjöra svo vel og skoða þessi miklu álitamál fyrir okkur? Hlutverk ykkar er erfitt en við viljum mjög gjarnan að þetta verði skoðað.

Hæstv. forseti. Álitamálin eru einmitt mjög mörg, en hér er gefin mjög skýr leiðsögn um það hvernig lagafrumvarpið skuli líta út. Þegar öll álitamál eru skoðuð gæti niðurstaða yfirferðar orðið sú, hvaða nefnd sem það gerði eða hvort það yrði á vegum ráðherra eða annarra, að þetta væri ekki besta leiðin heldur væri hugsanlega betra að fara í ættleiðingarlöggjöfina og nýta möguleikana á að styrkja þá löggjöf þannig að systkini, ættingjar eða vinir gætu með auðveldari hætti veitt þá velgjörð sem talað er hér um. Eins vil ég varpa fram þessari spurningu: Erum við ekki komin of langt hvað varðar löggjöf um tæknifrjóvgun eins og hún er í dag?

Virðulegi forseti. Ég lít svo á að þótt þeim starfshópi sem velferðarráðherra mun skipa núna í kjölfar umræðunnar verði bent á mörg álitamál sem við tiltökum að þurfi að skoða séum við ekki að binda hendur þess starfshóps þannig að hann megi ekkert annað skoða. Ég bendi á að í nefndaráliti okkar tölum við sérstaklega um ættleiðingarferlið og að það þurfi að einfalda. Sem betur fer er sú löggjöf í endurskoðun og sá hópur mun vonandi skila af sér fljótlega. Spurningin um hvort við séum komin of langt í tæknifrjóvgun eða í því að auðvelda fólki frjóvgun og barneignir held ég að hvert og eitt okkar verði bara að svara því fyrir sig. Ég lít alla vega svo á að við séum komin það langt að ekki sé annað hægt en að skoða þessa viðbót við þá löggjöf í fullri alvöru.

Herra forseti. Ég er ekki beint komin hingað til að andmæla hv. þingmanni, varaformanni velferðarnefndar, heldur þvert á móti til þess að lýsa mig mjög sammála því nefndaráliti sem hér hefur verið kynnt og þeim megináherslum sem koma fram í því. Sérstaklega fagna ég þeirri ríku áherslu í álitinu sem lögð er á sjálfsákvörðunarrétt hinnar verðandi staðgöngumóður og þá skýlausu kröfu að ekkert geti tekið rétt konu til að ráða yfir eigin líkama. Það verður ekki skilið öðruvísi en svo að þar með verði ekki með neinu móti hægt að neyða konu til að afhenda barn eða hindra það að henni geti snúist hugur á einhverjum tímapunkti. Þetta held ég að sé mjög mikilvægt atriði í allri þessari umræðu. En eins og kom réttilega fram hjá hv. þingmanni er með þessu máli verið að heimila frumvarpssmíð og leggja ákveðnar grunnlínur fyrir þá vinnu sem er mjög mikilvæg, að Alþingi Íslendinga hafi skoðun á og setji eitthvert gólf fyrir þau siðferðilegu álitamál sem þarf að taka afstöðu til. Við erum sem betur fer ekki að ræða fullbúið frumvarp, enda er þessi umræða það viðkvæm og vandmeðfarin að við þurfum að stíga mjög varlega til jarðar og huga vel að hverju einasta skrefi sem við stígum í þessu máli. Ef þetta mál fer hér í gegn eins og það er lagt upp treysti ég Alþingi Íslendinga til þess að taka efnislega umræðu um innihald þess frumvarps sem væntanlega lítur þá dagsins ljós með öllum þeim álitamálum sem við þurfum síðan að taka afstöðu til.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir jákvæð viðbrögð við nefndaráliti okkar. Mig langar einmitt í framhaldi af vangaveltum hennar að koma á framfæri þeirri skoðun minni að það skipti mjög miklu máli að við ræðum þessi mál. Ég veit að þessi umræða er erfið fyrir marga og sumum finnst við engan veginn tilbúin að gera það en samfélagið, þ.e. tæknin og foreldrarnir, er komið það langt að við verðum að taka umræðuna upp. Burt séð frá hvaða skoðun við höfum á staðgöngumæðrun sem slíkri held ég að með því að ræða málið og þá tillögu sem er komin fram leggi Alþingi Íslendinga sitt af mörkum til þessarar umræðu. Það kemur fram með mjög ábyrga afstöðu þar sem tekið er á mjög erfiðum málum. Framlag okkar til umræðunnar skiptir máli og það að við berum fulla virðingu fyrir skoðunum hver annars, þær eru ólíkar og snerta djúpar tilfinningar hjá mörgum og í raun og veru hugmyndina um lífið sjálft og grunn þess. Ég efast ekki um að umræðan út af fyrir sig verði vönduð og góð í dag. Ég held að við verðum að gera okkur grein fyrir því að við erum að leggja okkar lóð á vogarskálarnar til að þessi umræða fari nokkuð átakalítið fram og án mikilla gífuryrða.

Forseti. Ég tala hér fyrir nefndaráliti 1. minni hluta velferðarnefndar um þingsályktunartillögu, sem nú liggur fyrir, um að undirbúa frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun. Þetta er ný tillaga, önnur var lögð fram á síðasta þingi. Það er sannarlega álit þeirra sérfræðinga sem komið hafa á fund velferðarnefndar að síðari tillagan sé betur undirbúin en sú fyrri; og er þá sérstaklega talað um rétt, sjálfstæði og velferð staðgöngumóðurinnar. Það breytir því þó ekki að 1. minni hluti getur ekki lýst yfir stuðningi við málið. Tillagan snýst um að samið verði frumvarp sem heimili staðgöngumæðrun og það getur 1. minni hluti einfaldlega ekki stutt að svo komnu máli. Í greinargerð með tillögunni, sem lögð var fram, er talinn upp fjöldi atriða sem ræða þarf og huga að í vinnu þessa starfshóps og hægt er að taka heils hugar undir það. En í kjölfar þess þarf að fara fram ítarleg og almenn umræða um þau mörgu og mikilvægu efni sem takast þarf á við áður en ráðist verður í frumvarpsgerð. Það er líka rétt að minna á að starfshópur sem þáverandi heilbrigðisráðherra, Guðlaugur Þ. Þórðarson, skipaði 2009, sem skilaði endanlega af sér 7. júní 2010, taldi ekki tímabært að heimila staðgöngumæðrun að svo stöddu. Að áliti 1. minni hluta hefur ekkert breyst á þeim átján mánuðum sem síðan eru liðnir í þá veru að nú sé rætt um frumvarpsgerð. Velta má því fyrir sér, frú forseti, til hvers vinnuhópar af þessu tagi eru settir upp ef svo á að skipa nýjan ef þingið vill allt í einu gera eitthvað annað. Það er líka rétt að ítreka að mikill meiri hluti umsagnaraðila var á móti því að staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni yrði heimiluð á síðasta þingi og svo er enn, mikill meiri hluti er á móti því. Aðrir umsagnaraðilar, jafnvel þeir sem eru hlutlausir og taka ekki einarða afstöðu gegn því að heimila slíkt og semja frumvarp, veltu flestir upp brýnum og erfiðum siðferðislegum spurningum sem taka þarf tillit til. Fyrsti minni hluti telur nokkur atriði vega þyngra en önnur og þau valda því að hann styður ekki niðurstöðu meiri hluta velferðarnefndar: 1. Gerð frumvarps er fyrsta skrefið að því að heimila staðgöngumæðrun, og svo sem fyrr hefur verið sagt þarf að svara ótal spurningum áður en það er gert. Í greinargerð með tillögunni eru talin upp fjórtán mikilvæg atriði sem kanna þarf. Leita þarf svara við öllum þeim álitamálum og kalla jafnframt eftir umræðum um þau áður en ráðist verður í frumvarpsgerð. 2. Enn hefur því ekki verið svarað hvernig hægt sé að koma í veg fyrir staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni og hvernig tryggja megi að um velgjörð sé að ræða. Það er eitt þeirra atriða sem í greinargerð með þingsályktunartillögunni er sagt að hafa þurfi í huga við frumvarpsgerðina. Það er einfaldlega ekki nóg, virðulegi forseti, það atriði þarf að ræða opinskátt. Þá er spurt: Er nóg að sæðing, meðganga og fæðing verði öll innan opinbers heilbrigðiskerfis? Það er þekkt frá öðrum ríkjum sem ekki leyfa staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni, t.d. frá Bretlandi, að staðgöngumóður sé greitt fyrir „útlagðan kostnað“. Ég spyr: Hvað verður ef hún missir daga úr vinnu sem ekki eru taldir til veikindadaga, hver á að greiða það vinnutap? Meðganga er ekki áhættulaus og því þarf að vera skýrt hver ber kostnaðinn ef staðgöngumóðirin verður fyrir varanlegu heilsutjóni. Þetta eru einungis tvö dæmi af mörgum sem huga þarf að áður en við getum gert greinarmun á því hvað er staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni og hvað er staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. 3. Við þurfum að athuga mjög gaumgæfilega og hafa í huga að lagarammi um staðgöngumæðrun á Íslandi mun ekki koma í veg fyrir að staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni verði leyfð í öðrum löndum. Lagarammi af þessari tegund mun heldur ekki koma í veg fyrir að Íslendingar sækist eftir staðgöngumæðrun í öðrum löndum. Það eru líka til dæmi um þetta frá Bretlandi og dómskerfið þar glímir einmitt mjög við þann vanda nú um stundir. 4. Það eru ekki rök í málinu, að mati 1. minni hluta, að staðgöngumæðrun tíðkist nú þegar á Íslandi. Í gegnum aldirnar hafa börn verið gefin á Íslandi. Konur hafa gefið systrum og mágkonum börnin sín. Vinnukonur eignuðust börn með húsbændum, og við getum spurt: Var það óheppni, var það ást eða var það staðgöngumæðrun? Það tíðkast margt þó að það sé ekki leyft og jafnvel bannað en ekki er þar með sagt að leiða eigi allt það í lög sem tíðkast. 5. Fyrsti minni hluti leggur áherslu á að þröngur lagarammi sem einungis leyfir staðgöngumæðrun af heilsufarsástæðum mun ekki halda. Rætt hefur verið um að heimila staðgöngumæðrun aðeins í þeim tilfellum þegar konur hafa ekki leg, hvort heldur þær hafa fæðst þannig eða misst það á lífsleiðinni - og það má enginn halda að 1. minni hluti hafi ekki fyllstu samúð með konum, hvort sem þær hafa misst leg eða geta ekki eignast börn af öðrum ástæðum - en slíkur rammi mun ekki halda. Ef staðgöngumæðrun verður leyfð fyrir þröngt afmarkaðan hóp munu aðrir þrýsta á um að njóta sömu réttinda. Margar konur geta ekki eignast börn vegna annarra sjúkdóma, t.d. hjartasjúkdóma. Hvernig er ætlunin að svara því þegar þær óska eftir sömu réttindum á grundvelli jafnræðissjónarmiða? Einnig hlýtur sú spurning að vakna hvers vegna hommar ættu ekki að geta eignast börn ef staðgöngumæðrun verður leyfð. Lesbísk pör geta og mega nú þegar eignast börn hér á landi. Til þessara jafnræðissjónarmiða hlýtur líka að verða að líta. Hér hefur verið tæpt á nokkrum álitamálum og þau eru vissulega fleiri. Ég vek athygli á að hvorki hefur verið minnst á rétt staðgöngumóður né barns. Ítarlega er fjallað um það í áliti meiri hlutans; og 1. minni hluti tekur undir allt sem sagt er þar en ég verð þó að segja eins og er að ég held að ekki verði hægt að tryggja þann rétt með lögum. Álit fyrsta minni hluta er undirritað af mér og Birgitta Jónsdóttir, sem er áheyrnarfulltrúi í nefndinni, hefur lýst sig meðmælta því. Ég vil einnig vekja athygli á því, virðulegi forseti, að lögð hefur verið fram breytingartillaga við þessa þingsályktunartillögu. Við flytjum hana fjögur, ég er 1. flutningsmaður - og nefni sjálfa mig af því að ég er fyrst hér á blaði, þó að maður eigi aldrei að gera það - en einnig Eygló Harðardóttir, Árni Þór Sigurðsson og Birgitta Jónsdóttir. Tillagan gengur út á það að í stað þess að starfshópi verði falið að semja frumvarp, í stað orðanna „undirbúi frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni“, verði starfshópnum falið að skoða álitamál um staðgöngumæðrun. Í stað 2. og 3. málsgreinar hafi hópurinn til hliðsjónar þau efni sem nefnd eru í greinargerð með þingsályktunartillögunni. Hef ég þar með lokið máli mínu, virðulegi forseti.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhuga hennar og aðkomu að þessu máli. Hún hefur tekið þátt í öllum þeim umræðum, held ég, sem um þetta mál hafa verið hér á þinginu og þó að við séum ekki sammála fagna ég því að það sé rætt frá öllum sjónarmiðum. Það eru fjölmörg atriði í minnihlutaáliti þingmannsins sem ég er ósammála, eins og gefur að skilja. Ég er sammála því að munur er á - ég lýsi mig andvíga breytingartillögu hv. þingmanns - tillögunni eins og hún er lögð fram, um að velferðarráðherra verði falið að semja frumvarp, eða því að velferðarráðherra skipi hóp til að skoða hluti sem suma er búið að skoða og aðra sem munu verða skoðaðir í þeim hópi sem okkar upprunalega tillaga gengur út á. Þingmaðurinn segir að frá því að starfshópur heilbrigðisráðherra, sem lagðist gegn staðgöngumæðrun, lauk störfum hafi ekkert breyst. Það er fráleitt að halda því fram. Á þeim 18 mánuðum, ef mér reiknast rétt til, sem liðið hafa hafa a.m.k. 15 málþing verið haldin um staðgöngumæðrun. Það hefur verið rætt ítarlega hér á Alþingi, það hefur verið rætt í öllum fjölmiðlum, bæði í ljósvakamiðlum og í dagblöðum. Almenn umræða í samfélaginu er mun meiri en hún var þegar þetta álit lá fyrir. Erlendir sérfræðingar hafa komið hingað og þar nefni ég sérstaklega Karen Busby, lögfræðing, sérfræðing í mannréttindamálum og femínista. Hún hefur tekið saman 40 rannsóknir um áhrif staðgöngumæðrunar á barnið, foreldrana, staðgöngumóðurina, þær rannsóknir liggja allar fyrir. 
             Það sem verið er að leggja til, herra forseti, er að öll þau álitamál, og þau eru sannarlega nokkur, verði tekin til skoðunar en að við höfum 

Virðulegi forseti. Það er rétt að ég hef oftast tekið þátt í umræðu um þetta mál þegar það hefur verið hér til umræðu. Í fyrstu tók ég ekki afstöðu til málsins vegna þess að ég taldi mig ekki hafa kynnt mér það nógu vel til að geta tekið afstöðu til þess. Síðan hef ég gert það og þeim mun betur sem ég kynni mér það þeim mun staðráðnari verð ég í því að þetta er mál sem þarf að ræða í þaula aftur á bak og áfram, og öll álitamálin. Það þarf að ræða staðgöngumóðurina og hvað kona gengur í gegnum þegar hún gengur með barn. Ég hef ekki lesið þær 40 rannsóknir sem hv. þingmaður vitnar til en mér skilst að í þeim komi fram að þar sem konan geti skilið sig einhvern veginn frá barninu sem hún gengur með, af því að það séu ekki hennar gen eða eitthvað svoleiðis, þá komi hún bara út sem mjög hamingjusamur einstaklingur eftir að hafa gengið í níu mánuði með barn og gefa það svo frá sér á fyrstu tveim vikunum. Ég hef ekki mikla trú á rannsóknum af þessari tegund, ég segi það alveg eins og er. Ég hef líka lesið um það að einmitt sé hætta á því að konur sem geti gert þetta séu konur sem geti einhvern veginn aðskilið sig frá líkama sínum og mér skilst að það séu helst konur sem hafi orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi. 

Virðulegi forseti. Ég verð nú að byrja á því að andmæla þessum lýsingum á staðgöngumæðrum sem hv. þingmaður ber hér á borð og segir þó og viðurkennir að hún hafi ekki lesið rannsóknirnar. Ég ætla að lesa upp úr grein þar sem þetta er dregið saman, með leyfi forseta: „Flestir ef ekki allir rannsakendur“ - þá þeir sem rannsaka staðgöngumæðrun - „töldu sig geta sýnt fram á að staðgöngumæður væru úr lægri stéttum, beittar þrýstingi og jafnvel kúgun, upplifðu mikinn missi við að afhenda barnið foreldrum o.s.frv. Þrátt fyrir einbeittan vilja rannsakenda studdi engin af rannsóknunum þessar né aðrar neikvæðar kenningar nema síður sé.“ Höfum líka svolitla trú á mannfólkinu. Af hverju þarf að setja hlutina þannig fram að ef kona er tilbúin til þess af velgjörð - og gleymum því ekki að við erum alltaf að tala um velgjörð; systir, vinkona, einhver nákominn - að ganga með barn fyrir konu sem á þess ekki kost að gera það sjálf sé það af annarlegum hvötum? Það er einfaldlega ekki þannig og allar rannsóknir styðja það. Ég hvet hv. þingmann til að skoða rannsóknirnar og kynna sér þær. Minnst var á að dómskerfið í Bretlandi væri uppfullt af vandamálum tengdum þessu. Ég bið hv. þingmann um að sýna mér þær rannsóknir. Það er einmitt þvert á móti. Í þeim rannsóknum sem ég hef kynnt mér hefur þetta gengið vel í Bretlandi. Þau álitamál sem upp hafa komið hafa verið leyst. Það sem meira er: Þvert á það sem oft er haldið fram, um að við byrjum á að hafa stífar reglur og rýmkum þær, 

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi ekki sagt, og sannarlega meinti ég það ekki, að konur sem tækju að sér staðgöngumæðrun væru að því á annarlegum forsendum.  Ef kona vill ganga með barn fyrir systur sína, og mér er sagt að það tíðkist á Íslandi, þá bara getur hún haldið því áfram. En að leiða það í lagaramma, það er einmitt það sem ég sagði áðan: Það er eitt að leiða eitthvað í lagaramma og annað að eitthvað tíðkist og gangi bara vel. Um leið og þú ert búin að leiða eitthvað í lagaramma beitirðu fólk ákveðnum þrýstingi. Þessu vildi ég koma að. Varðandi það sem ég sagði um Bretland þá er það tengt því að fólk fari til útlanda og noti staðgöngumæðrun sem þar er þá í hagnaðarskyni. Það eru breskir dómstólar sem kveða upp úr um ríkisborgararétt fólks, t.d. eins og við lentum í hér á þinginu með litla barnið sem var að koma frá Indlandi, og glíma nú við það hvað þeir eigi að gera þegar par kemur 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 2. minni hluta velferðarnefndar um tillögu til þingsályktunar um staðgöngumæðrun. Með tillögunni er lagt til að velferðarráðherra verði falið að skipa starfshóp sem undirbúi frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni sem lagt verði fyrir Alþingi svo fljótt sem verða má. Tillagan var fyrst flutt á síðasta þingi en er nú endurflutt nokkuð breytt. Á síðasta þingi var mikill meiri hluti umsagnaraðila á móti því að staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni yrði heimiluð eða taldi það ekki tímabært. Sama gildir um þessa tillögu þrátt fyrir breytingar til batnaðar en 10 af 13 umsagnaraðilum voru á því máli. Aðrir umsagnaraðilar veltu flestir upp erfiðum siðferðislegum spurningum og tóku almennt ekki beina afstöðu með málinu. Meiri hluti velferðarnefndar tiltekur 14 mikilvæg atriði sem kanna þurfi hvernig eigi að fara með við samningu frumvarps. Ýmsar siðferðislegar og lagalegar spurningar vöknuðu einnig um íslenska löggjöf um móður- og föðurhugtakið, ættleiðingar, réttindi samkynhneigðra með tilliti til réttinda gagnkynhneigðra, feðrun óskilgetinna barna, rétt barna til að þekkja uppruna sinn, eggjagjöf, sæðisgjöf og tæknifrjóvgun. Annar minni hluti telur mikilvægt að allt þetta verði skoðað mjög vel. Jafnframt telur 2. minni hluti mikilvægt að samhliða verði skoðað hvort rétt sé að formfesta enn frekar bann við staðgöngumæðrun og lögleiða viðurlög við því þegar það bann er brotið, þá sérstaklega staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni. Ekki sé nóg að huga einungis að því hvernig sé hægt að heimila staðgöngumæðrun líkt og lagt er til í tillögunni. 2. minni hluti tekur jafnframt undir þá varnagla sem koma fram í nefndaráliti meiri hlutans og 1. minni hluta en leggur áherslu á að málið verði unnið frekar áður en ákvörðun verði tekin um að fela velferðarráðherra smíði frumvarps sem heimili staðgöngumæðrun. Eins og kom fram í máli hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, flutningsmanns 1. minni hluta, hefur verið lögð fram breytingartillaga við tillögu til þingsályktunar. Í þeirri tillögu er lagt til að í stað orðanna „undirbúi frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni“ komi: verði falið að skoða álitamál um staðgöngumæðrun. Við bætist einnig ný málsgrein sem orðist svo, með leyfi forseta: „Hópurinn hafi m.a. hliðsjón af niðurstöðum vinnuhóps fyrrverandi heilbrigðisráðherra sem skilaði áfangaskýrslu um siðferðileg, læknisfræðileg og lögfræðileg álitaefni tengd staðgöngumæðrun. Starfshópurinn skili niðurstöðum til velferðarráðherra sem flytji Alþingi skýrslu um málið að því loknu.“ Þegar hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir leitaði stuðnings við tillögu sína þegar hún lagði hana fyrst fram velti ég fyrir mér hvort ég ætti að gerast flutningsmaður eða ekki. Eins og kom fram í máli hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur hafði ég ekki mótað mér afstöðu til staðgöngumæðrunar. Ég tók þá ákvörðun í ljósi þess að ég taldi ekki tímabært fyrir mig að taka afstöðu til staðgöngumæðrunar í velgjörðarskyni eða hagnaðarskyni, bara almennt til hugtaksins staðgöngumæðrunar, valdi ég að vera ekki flutningsmaður að málinu og hef ekki verið flutningsmaður að því. Eftir vandlega íhugun hef ég komist að þeirri niðurstöðu að ekki sé tímabært að fara í það verklag sem hv. þingmaður leggur til, þ.e. að unnið verði frumvarp og það lagt fyrir Alþingi af velferðarráðherra. Að sjálfsögðu er hverjum og einum þingmanni frjálst að vinna sitt eigið frumvarp og koma með það í þingið og vinna því framgang í gegnum þingið. Ég treysti fáum betur en einmitt hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur til að vinna mjög kröftuglega að því að koma slíku máli í gegnum þingið. En ég tel að ekki sé tímabært að Alþingi álykti að velferðarráðherra eigi að leggja fram frumvarp þessa efnis. Það var einkar áhugavert að kynna sér umræður og skýrslu sem hefur verið unnin í Noregi sem meira sneri beint að skilgreiningu og lögum varðandi það hvað er að vera faðir og hvað er að vera móðir. Það var eitt af því sem við snertum á í okkar vinnu. Samkvæmt lögum í Noregi og hér líka er skilgreiningin á móður sú kona sem fæðir barn. Það er ekki talað um hvort viðkomandi kona eigi eggið eða ekki, ekki er hægt að nota orðið blóðtengsl því að þau eru að sjálfsögðu til staðar ef kona fæðir barn. Þetta snertir erfðafræðileg eða genetísk tengsl. Það sama gildir síðan um föðurinn. Það er ekki þannig að faðir sé sá sem raunverulega gefur sæði. Samkvæmt íslenskum lögum er faðir skilgreindur sem sá sem er í sambandi eða hjónabandi með viðkomandi konu. Síðan er náttúrlega aðeins útfærsla á því hvernig við höfum verið að koma til móts við og tryggja aukin mannréttindi samkynhneigðra. Ég mundi gjarnan vilja sjá, þó það komi kannski ekki beint fram í þessari breytingartillögu, að við mundum fara í sambærilega vinnu og gert er í Noregi, að skoða þetta víðtækar en aðeins þessa tæknilegu útfærslu eða hvernig barn verður til með staðgöngumæðrun, og við veltum fyrir okkur þeim álitamálum sem ég nefni hér: Hvernig viljum við hafa íslenska löggjöf um móður- og föðurhlutverkið? Er ástæða til að breyta henni að einhverju leyti? Er rétt að tala um að það séu að einhverju leyti réttindi kvenna sem geta ekki eignast börn af heilsufarsástæðum að eiga rétt á staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni? Við teljum að mjög mikilvægt sé að samkynhneigðir njóti sambærilegra réttinda í samfélagi okkar. Nú er það þannig að vegna þess að konur hafa líffærin til þess að ganga með barn geta konur, lesbískar konur, eignast börn, meðan samkynhneigðir karlmenn hafa ekki þá sömu möguleika. Það er eitt af því sem ég teldi vera mikilvægt að við mundum velta fyrir okkur. Síðan var líka komið inn á feðrun óskilgetinna barna. Það tengist aftur þeim vangaveltum um móður- og föðurhlutverkið. Skiptar skoðanir voru innan nefndarinnar á mikilvægi þess að börn þekki uppruna sinn. Ég held að reynsla okkar af almennum ættleiðingum undanfarin ár hafi sýnt fram á að mjög mikilvægt sé fyrir börn að þekkja uppruna sinn. Viðhorfið til þess hefur breyst mikið. Það væri eitt af því sem þyrfti að velta virkilega vel fyrir sér. Síðan er það náttúrlega ákveðið mál sem við þurfum að íhuga vel, þ.e. hvernig fyrirkomulagið er hér á Íslandi varðandi tæknifrjóvgun, eggjagjöf og sæðisgjöf. Segja má að einokun sé á því sviði. Það er einn aðili sem sinnir því. Er það besta fyrirkomulagið fyrir samfélagið? Þetta eru meðal annars þær spurningar sem ég hef velt fyrir mér. Ég held að ég hafi verið sá þingmaður sem hafi kannski einna helst velt fyrir sér spurningunni: Hvað svo? Ég er þeirrar skoðunar að það umhverfi sem við búum við núna sé ekki ásættanlegt. Við fengum að upplifa það mjög skýrt þegar við fengum umsókn inn á borð þingmanna með mjög skömmum fyrirvara þar sem sótt var um ríkisborgararétt fyrir lítið barn sem hafði fæðst á Indlandi með staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni. Ég tel að ekki sé tekið nægilega vel á slíkum málum í nefndaráliti meiri hlutans. Eitt af því sem ég hef velt fyrir mér er hvort rétt sé að setja viðurlög. Ef meiri hluti verður fyrir því á þingi að heimila staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni verða að vera í þeim lagatexta mjög skýr ákvæði um að staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni sé ekki leyfileg og viðurlög séu við því ef brot verður uppvíst. Þá er ég ekki bara að tala um hér innan lands heldur líka ef menn fara til Indlands og kaupa sér barn. Ef foreldrar brjóta af sér refsum við ekki barninu en foreldrar þurfa að axla ábyrgð á sínum eigin gjörðum. Á Litla-Hrauni og í Kvennafangelsinu situr inni fólk sem á börn. Ég held því að mikilvægt sé að ef við teljum rétt, eins og lagt er til í þingsályktunartillögunni, að heimila staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni sé tekið mjög skýrt fram að staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni sé ekki leyfileg. Ef við tökum ákvörðun um að leyfa almennt ekki staðgöngumæðrun þurfum við líka að taka á því hvernig við tryggjum það. Eigum við þá að setja hreinlega skýr lög um að það sé bannað, það komi fyrir í lagatexta að staðgöngumæðrun, hvort sem er í velgjörðarskyni eða hagnaðarskyni, sé bönnuð á Íslandi. Þeir sem brjóta þau lög þurfi þá að sæta refsingu. Þetta eru spurningar sem ég mundi gjarnan vilja sjá að sá hópur sem hér er lagt til að taki til starfa mundi leita svara við og komi með tillögur hvað það varðar og við mundum síðan halda áfram umræðu á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Ég verð að segja að ég tel að það sé nú ekki svo ýkja langt á milli okkar. Varðandi þau atriði sem þingmaðurinn nefnir í niðurlagi nefndarálits síns og vík ég sérstaklega að því síðasta sem þingmaðurinn talaði um, þ.e. hvort starfshópurinn ætti ekki að skoða hvort staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni yrði gerð ólögleg, þá er það einmitt nefnt í nefndaráliti meiri hlutans á bls. 3. Þar segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur mikilvægt að við vinnu sína skoði starfshópurinn m.a. hvort lögfesta eigi reglur sem fela í sér að staðgöngumæðrun gegn greiðslu verði ólögleg og hvort viðurlög skuli vera við brotum á lögum þar um.“ Þetta er eitt af þeim atriðum sem verða skoðuð verði tillagan samþykkt. Ég get tekið undir það sem þingmaðurinn segir, að 2. minni hluti telji mikilvægt að allt þetta verði skoðað mjög vel. Það er nákvæmlega það sem við leggjum til. Það vill enginn gera þetta illa. Það vill enginn að staðgöngumæðrun verði leyfð hér og að það gangi illa og verði til tjóns. Þess vegna er eini munurinn á okkar afstöðu sá, eftir því sem mér sýnist, hvort þessum starfshópi verði falið að skrifa frumvarp eða ekki. Ég tel mjög mikilvægt að einmitt til að upphugsa ferlið allt saman verði frumvarp smíðað vegna þess að þá er hægt að sjá hvernig, að lokinni allri þessari skoðun, starfshópurinn skoðar öll þau álitamál sem við höfum verið að ræða hérna. Síðan verði frumvarpið samið og komi til þingsins. Þingið hefur það allt í hendi sér og getur 

Virðulegi forseti. Það var eitt af því sem ég taldi mjög mikilvægt í vinnu nefndarinnar. Ég var mjög sátt við það að teknar voru upp í meirihlutaálitinu einmitt þær áherslur á að ákveðin viðurlög væru. Það sem stoppaði mig hins vegar við lestur nefndarálits meiri hlutans, þegar ég var enn tvístígandi í því hvað ég ætti að gera, var þessi tilfinning og áhersla sem kom fram í álitinu um að heimila ætti staðgöngumæðrun. Eins og ég nefndi í ræðu minni tel ég að það ætti að vera eitt af því sem hópnum væri falið, að komast að þeirri niðurstöðu að banna staðgöngumæðrun. Punktur. Þannig að það væru þeir möguleikar sem væru uppi á borðinu fyrir þennan starfshóp. Frumvarp sem kæmi þá frá viðkomandi hóp, hvort sem það yrði lagt fram á Alþingi svo fljótt sem auðið er eða ekki af velferðarráðherra eða einhverjum öðrum, gæti þess vegna verið þannig að það stæði einfaldlega í 1. mgr.: Staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni eða hagnaðarskyni er ólögleg á Íslandi. Punktur. Eða bönnuð. Hún væri ekki heimiluð. Ég held að það sé einmitt ástæðan fyrir því að ég var ekki tilbúin að taka það skref sem kemur fram í áliti meiri hluta velferðarnefndar og í þingsályktunartillögunni sjálfri þar sem verið er að leggja til að heimila staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Eins og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir veit og við höfum rætt um hefur þetta ekki verið mér auðvelt. Það hefur ekki verið einfalt að ná utan um málið. Mér finnst þetta erfitt mál. Þetta er viðkvæmt mál, þetta er siðferðislegt mál. Þetta er mál sem snýr líka svo mikið að okkur sem einstaklingum frekar en að það sé endilega pólitísk stefna.

Virðulegur forseti. Það þarf ekki að koma með frumvarp um að banna staðgöngumæðrun. Hún er bönnuð. Það er ekki heimilt í lögum um tæknifrjóvganir núna. Þar stendur að það sé ekki heimilt. Staðgöngumæðrun er ekki heimil. Það er því óþarfi að koma með slíkt frumvarp, þannig er staðan. Það er niðurstaða mín og meðflutningsmanna minna að heimila eigi staðgöngumæðrun. Þess vegna er áherslan á það að samið sé frumvarp að undangenginni ítarlegri skoðun, að semja eigi frumvarp sem heimili það til að fara í gegnum þá æfingu, ef hv. þm. vill kalla það svo. Síðan kæmi það frumvarp hingað til Alþingis og fengi alla þá meðhöndlun og meðferð eins og þurfa þykir. Ég hefði getað komið með frumvarp sjálf, frumvarp um að heimila staðgöngumæðrun, en ég kaus að gera það ekki einmitt vegna þess að ég átta mig mjög vel á því að þetta er viðkvæmt mál. Þá er betra að taka tíma í það og gera það þannig að hægt væri að fá fleiri inn á það mál. Aðeins varðandi Noreg og þær hugleiðingar sem þingmaðurinn var með, þá er einn grundvallarmunur á regluverkinu þar og hér. Í Noregi er eggjagjöf bönnuð. Hér er eggjagjöf leyfð. Það er einn af grundvallarþáttum málsins. Við erum komin á þann stað að við erum búin að leyfa allt. Við leyfum tæknifrjóvgun með þekktu og óþekktu sæði. Við leyfum einhleypum, giftum, í sambúð, samkynhneigðum, gagnkynhneigðum, öllum nema samkynhneigðum karlmönnum. Ég get algjörlega svarað því fyrir sjálfa mig og það á við um bæði minnihlutaálitin, að fyrir mér er það algjört jafnréttismál að það mundi gilda líka um samkynhneigða karlmenn. Ég hef ekkert við það að athuga. 

Virðulegi forseti. Skýrslan sem ég vísaði til, þar var ekki verið að tala beint um staðgöngumæðrun, það var í raun eitt af þeim álitamálum sem voru rædd í þeirri skýrslu. Skýrslan fjallaði um skilgreiningar og notkun á hugtökunum móðir og faðir í norskri löggjöf, þar á meðal var náttúrlega komið inn á eggjagjöf og staðgöngumæðrun. Eitt af því sem var rætt var sá vandi sem norsk yfirvöld eru líka að fást við, þ.e. þegar foreldrar hafa eignast börn með aðstoð erlendra staðgöngumæðra, hvernig hægt væri að taka á því. Nefndin þar talaði um að setja þyrfti upp einhvers konar ættleiðingarfyrirkomulag til að tryggja réttindi barnsins sem best. Það þyrfti einhvern veginn að taka á þeim vanda þótt greinilega væri ekki vilji fyrir því að leyfa staðgöngumæðrun í Noregi í velgjörðarskyni. Þá var hugmyndin sú hvort hægt væri að búa til einhvers konar styttra ferli, svo ég muni nú rétt, fyrir ættleiðingar hvað þau börn varðar. Talað var um að mjög mikilvægt væri að tryggja að það yrði gert lögformlega þannig að foreldrarétturinn, móður- og föðurrétturinn, færðist ekki sjálfkrafa heldur yrði að fara í gegnum þetta löglega ferli. Ég vil ítreka það sem ég sagði að ég mundi vilja sjá úr svona vinnu möguleikana á því að hugsanlega kæmi fram frumvarp sem leyfði staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Það gæti líka mögulega komið fram frumvarp um tillögu um að leyfa staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni. Síðan væri þriðji möguleikinn sem ég talaði um, þ.e. að banna hreinlega báða þessa möguleika. Og þó að bent væri á að það kæmi fram í lagatexta, gerum við okkur líka, 

Virðulegi forseti. Það er hárrétt sem fram hefur komið í umræðunni. Það er ýmislegt óljóst í löggjöfinni eins og hún er, heilbrigðislöggjöfinni í heild sinni. Núna gerast hlutir án þess að beinlínis sé kveðið á um þá í lögum. Til dæmis er gjafasæði af óþekktum uppruna heimilt sem þýðir um leið að barn þekkir ekki uppruna sinn. Það er áleitin spurning hvort ekki sé þá ástæða til að herða á þeirri löggjöf. Líffæragjafir úr lifandi fólki tíðkast hér og eru leyfilegar, hafa verið það frá árinu 1991. Það hefur meðal annars gerst að börn undir 18 ára aldri hafa gefið líffæri, lifandi börn. Þetta eru siðferðileg álitamál. Þess vegna get ég ekki tekið undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram um að við eigum frekar að leyfa hlutum að þróast án lagaramma ef þeir ganga vel. Ég held að við séum nefnilega komin að þeim mörkum tækniframfaranna að við verðum að fara að setja lagaramma um ýmislegt sem gerist vegna þess að það er mögulegt. Við verðum að fara að svara áleitnum siðferðilegum spurningum lútandi að því sama efni. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þingmann fyrst hún telur ástæðu til að taka afstöðu til þess hvort leyfa eigi staðgöngumæðrun, jafnvel að banna hana alveg og setja viðurlög. Fyndist henni þá ekki ástæða til að taka þá spurningu lengra og fara jafnvel að velta fyrir sér þeirri tilhögun sem er til staðar nú þegar með sæðisgjöf af óþekktum uppruna, með líffæragjafir úr lifandi fólki o.s.frv.? Svo kem ég í annað andsvar til að ræða fleira.

Virðulegi forseti. Nú væri mjög freistandi að taka virðulegan forseta sem fyrirmynd og svara bara já og fara síðan úr ræðustól. Ég ætla hins vegar ekki að gera það, enda er ég farin að nota töluvert fleiri orð en hæstv. forseti gerði þegar hann svaraði mér hérna í eitt skiptið. Já, svo sannarlega. Það er það sem ég held að ég sé að reyna að segja í andsvörum og með ræðu minni að ég er sammála því að skerpa þurfi á lögunum. Þar sem ég stoppaði mjög við í nefndaráliti meiri hlutans og hvernig meiri hlutinn afgreiddi málið frá velferðarnefnd var einmitt sú áhersla á að heimila staðgöngumæðrun. Ef komið hefði fram í raun frekari tillaga um að farið yrði í gegnum þessi álitamál og lagafrumvarp unnið í framhaldi af þeirri niðurstöðu sem viðkomandi starfshópur kæmist að, þess vegna jafnvel að möguleiki væri á að koma með mismunandi tegundir af frumvörpum, þá gætu þingmenn tekið afstöðu til mismunandi útfærslu á þeim málum. Ég held að það sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir nefndi um líffæragjafir barna eða fullorðinna einstaklinga sé eitt af því sem við ættum tvímælalaust að endurskoða. Nú er það þannig að fólk þarf að gefa upplýst samþykki fyrir fram um að hægt sé að gefa líffæri úr látnum einstaklingum. Það er ekki eins og mér skilst að sé í nágrannalöndum okkar þar sem þar er ætlað samþykki fyrir fram, það þarf því að hafna því til að ekki sé gefið við andlát. Það málefni sem hv. þingmaður nefndi um lifandi einstaklinga er tvímælalaust eitthvað sem þarf að skoða.

Herra forseti. Já, við erum reyndar sammála um það, ég og hv. þingmaður, að það er ýmislegt í heilbrigðislöggjöfinni sem er ástæða til að skoða. Hins vegar deili ég ekki þeim ríka ótta sem þingmaðurinn hefur varðandi staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni að því uppfylltu að fólk vandi sig í þessari vinnu og stígi hvert skref gaumgæfilega og taki tillit til þeirra siðferðilegu álitamála sem hér hafa risið. Í ljósi þess hvernig þingmaðurinn lýsir afstöðu sinni er ég samt svolítið ráðvillt. Þingmaðurinn sagði að hún teldi málið í rauninni ekki tímabært. Það má vel vera að við séum ekki tilbúin til að taka mál sem þetta og afgreiða það. Þá velti ég líka fyrir mér þeirri breytingartillögu sem þingmaðurinn er aðili að sem gerir ráð fyrir að skipaður verði enn einn starfshópurinn til að taka afstöðu til álitamála um staðgöngumæðrun. Nú var hópur af þessu tagi skipaður og hefur lokið störfum, lauk störfum 2010. Væri þá ekki hreinlegra að segja: Við skulum bíða með þetta mál og leggja til að það verði látið niður falla? Ég sé ekki alveg hvaða vinna það er sem þingmaðurinn telur að eigi eftir að vinna áður en hægt er að taka ákvörðun um að farið verði í smíði frumvarps að teknu tilliti til ákveðinna álitamála. Hvaða vinnu er enn þá ólokið áður en hægt er að taka afstöðu til málsins? Er málið þá ekki einfaldlega miklu frekar þannig að fólk er bara ekki tilbúið til að fara í þessa umræðu og leiða hana til lykta? Væri þá ekki nær að viðurkenna það heldur en leggja til enn einn starfshópinn til að drepa málinu á dreif?

Virðulegi forseti. Í nefndaráliti mínu koma ýmis álitamál fram sem ég mundi vilja að þessi starfshópur mundi skoða því að ég tel að ekki hafi komið nægilega skýr svör fram við þeim enn sem komið er. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir fór líka í gegnum fjölda atriða í nefndaráliti sínu. Það sama má segja, ef maður lítur fram hjá því hversu mikill vilji virðist vera til að heimila staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni í nefndaráliti meiri hlutans, að þar séu líka mjög margar spurningar sem ástæða væri til fyrir þennan starfshóp að skoða og komast að ákveðinni niðurstöðu. Það væri líka mjög áhugavert að reyna að hafa sem mesta breidd í þeim starfshópi þannig að mismunandi álit kæmu fram sem þingmenn gætu þá tekið afstöðu til. Ég frábið mér hins vegar að einhver hræðsla sé hvað þetta varðar heldur er það meira að ég hef verulegar efasemdir um að rétt sé að heimila staðgöngumæðrun, hvort sem er í velgjörðarskyni eða hagnaðarskyni. Ég mundi þar af leiðandi vilja fá að sjá niðurstöður þessa starfshóps til að gera mér betur grein fyrir því hvort efasemdir mínar séu þær réttu eða ekki. Það er mjög mikilvægt að þingmenn séu tilbúnir til að skoða þau gögn áfram þegar komin eru svör við þeim álitamálum sem nefnd voru hérna. Ég held ég sé líka að leggja áherslu á að opna þetta, hafa þetta víðtækara, frekar en að einblína akkúrat á þetta fyrirkomulag, þ.e. staðgöngumæðrun, og benti þess vegna á þá vinnu sem fór fram í Noregi. Ég held einnig að það hefði kannski að mörgu leyti verið gagnlegra fyrir samfélagið í heildina að við hefðum eytt sambærilegum tíma í þau álitamál sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir tók hér upp í ræðustól. Önnur atriði sem ég mundi gjarnan vilja ræða meira eru til dæmis ættleiðingar. Talað hefur verið um að ætlunin sé að koma með breytingar á löggjöf um ættleiðingar, hvernig við getum í auknum mæli - því að ég 

Forseti. Ég ræði um viðkvæmt mál sem sem betur fer varðar afskaplega fáa. Ég verð að viðurkenna að ýmis sjónarmið takast á í hausnum á mér í því máli. Ég velti því til að mynda fyrir mér hvort það sé skýlaus réttur allra að eignast barn. Er það eitthvað sem samfélaginu finnst vera orðin sjálfsögð mannréttindi að við getum öll eignast börn? Ég velti líka fyrir mér hugtakinu „velgjörð“. Ég efast ekki um að til eru konur sem myndu vilja ganga með börn annarra hjóna, barn fyrir systur eða vinkonu. Reyndar þekki ég konur sem hafa lýst því yfir af einlægni. En það eru líka til konur, ég þekki líka svoleiðis konur, sem ættu erfitt með að segja nei við systur, frænku eða vinkonu eða jafnvel dóttur þótt þær treystu sér ekki í raun, hvorki líkamlega né andlega, í þann pakka. Hvar er velgjörðin þá? Umræðan um staðgöngumæðrun hefur snúist mikið um sölu á konum, börnum og kvenlíkamanum. Í þá umræðu ætla ég ekki að fara hér, en vil ítreka að hún er ekkert grín. Þau sjónarmið ber okkur að taka alvarlega. Ég átti ágætan fund síðastliðið sumar með fulltrúum Staðgöngu, sem er áhugafélag um staðgöngumæðrun, og hlýddi á þeirra sjónarmið sem ég hef samúð með. Í desember átti ég svo athyglisvert samtal við íslenska konu sem hafði tekið að sér að verða staðgöngumóðir. Þessi kona svaraði auglýsingu íslenskra hjóna og fór með þeim í nokkur skipti til útlanda vegna þessa. Í eitt skiptið tókst frjóvgun en meðgöngunni lauk reyndar nokkrum vikum síðar með fósturláti. Ástæður þessarar konu voru hennar eigin og engin velgjörð við einn né neinn. Hún átti eitt barn fyrir en engan mann og hugði ekki á frekari barneignir. Barnið sem hún átti fyrir hafði fæðst fyrir tímann og ástæðan fyrir því að hún tók verkefnið að sér var að hana sjálfa langaði að ljúka heilli meðgöngu. Þessari konu fannst hugmyndin um staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni fjarstæðukennd. Hún gat ekki hugsað sér að ganga með barn fyrir einhvern sér nákominn. Henni fannst að þetta ætti að vera hreinræktað viðskiptasamband á milli fullorðins fólks. Þetta samtal fékk mig til að hugsa málið frá öðru sjónarhorni. Það eru nefnilega svo mörg sjónarmið í þessu sem enn hafa ekki verið fullreifuð. Mörg þeirra eru reifuð í áliti 1. minni hluta velferðarnefndar sem Valgerður Bjarnadóttir þingmaður mælti fyrir áðan. Mér finnst líka rétt að skoða vel það sjónarmið sem kemur fram í nefndaráliti 2. minni hluta sem Eygló Harðardóttir þingmaður mælti fyrir, hvort rétt sé að skoða eða festa í lög viðurlög við brotum á banni á staðgöngumæðrun ef staðgöngumæðrun verður áfram bönnuð. Mér skilst að á morgun sé okkur þingmönnum ætlað að greiða atkvæði um þetta mál. Í dag ætla ég að halda áfram að hlusta. Ég hef ekki gert endanlega upp hug minn. Ég vona að umræðan verði góð en einhvern veginn efast ég um að ræðumönnum í dag takist að útrýma öllum vafaatriðum eða siðferðisspurningum úr huga mér. Ég leyfi mér líka að benda á að heimurinn er fullur af börnum, litlum börnum sem enginn á og enginn hugsar um, enginn annast. Er ekki þörf á að við rýmkum frekar lögin um ættleiðingar?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hennar sem að mínu mati var mjög einlægt og hún kom fram með sjónarmið staðgöngumóður sem hún hafði rætt við. Ég vil aðeins ræða nokkur atriði í máli þingmannsins. Ég get lofað þingmanninum því að öllum vafaatriðum varðandi þetta mál verður ekki útrýmt í umræðunni í dag, enda er ekki til þess ætlast, málið er ekki lagt fram í þeim tilgangi. Það er einmitt verið að leggja til að samþykkt verði að skipa starfshóp sem vonandi fer í, kemst áleiðis og á leiðarenda, að komast að niðurstöðu um mörg af þeim álitamálum sem rædd hafa verið hér í dag. Aðeins um staðgöngumæðrun og velgjörð. Ég vildi bara hnykkja á einu atriði. Það þarf ekki endilega að vera að staðgöngumóðirin sé skyld viðkomandi, það getur verið um velgjörð að ræða þó um sé að ræða óskyldan og óþekktan einstakling. Það eru dæmi um það. Staðgöngumóðir þarf ekki að vera nákominn ættingi eða vinkona, þó svo að það hafi verið nefnt áðan. Síðan um öll litlu börnin sem til eru í heiminum sem enginn á, það er sannarlega vandamál. Talað er um að við þyrftum að skoða ættleiðingarlöggjöfina líka en ég bendi á að fyrir þann hóp sem við höfum aðallega rætt um og mundi nota staðgöngumæðrun sem úrræði, eru ættleiðingar ekki möguleiki. Þetta eru oft á tíðum konur sem hafa fengið sjúkdóma og jafnvel þótt við mundum breyta ættleiðingarreglum hér á landi þá meina ættleiðingarreglur í útlöndum 

Forseti. Mig langar bara að koma hér upp og lesa fyrstu setninguna í ályktuninni, en hún hljómar svo: „Alþingi ályktar að fela velferðarráðherra að skipa starfshóp sem undirbúi frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni.“

Virðulegi forseti. Það hefði verið ágætt ef þingmaðurinn hefði lesið áfram vegna þess að þar stendur líka, með leyfi forseta: „Við vinnuna verður meðal annars lögð áhersla á að tryggja í fyrsta lagi hag og réttindi barnsins …“ o.s.frv. Starfshópnum er einmitt ætlað að fara yfir öll þessi álitamál sem um ræðir. Starfshópnum er ætlað að semja frumvarp, ekki lög sem búið er að samþykkja heldur semja frumvarp sem verður borið undir Alþingi, sem Alþingi getur tekið afstöðu til þegar álitamálin hafa verið skoðuð nánar og reifuð og rætt hefur verið hvernig megi útfæra þau. Þá er komin fram tillaga að útfærslu á þeim atriðum sem við ræðum hér sem við, eða hverjir sem þá verða á þessari ágætu löggjafarsamkundu, getum tekið afstöðu til. Það er um nákvæmlega þetta sem málið snýst. Það var eitt sem þingmaðurinn ræddi áðan sem er fín hugleiðing. Er það skýlaus réttur hvers einstaklings að eignast barn? Nei, sjálfsagt ekki. Mjög margir þrá ekkert heitar en að eignast barn en geta það því miður ekki. Þetta úrræði verður bara eitt af þeim úrræðum sem í boði eru fyrir fólk sem getur ekki eignast barn með öðrum leiðum. Það munu ekki allir barnlausir einstaklingar nýta sér þetta úrræði, það hentar sumum en öðrum hentar að ættleiða barn. Öðrum hentar að vera barnlaus. Þetta er eitt úrræði í allri flórunni. Mér finnst það vera skýlaus skylda okkar að skoða þetta fyrst við erum að hjálpa fólki í þessum málum. Þetta er þá umræða sem við getum tekið. Á að leyfa tæknifrjóvganir? Á að leyfa allt sem hefur verið leyft? Það er bara allt önnur umræða. Við erum komin hingað og þess vegna segi ég: Þetta er eitt af úrræðunum. Ég tel að við eigum að 

Forseti. Já, það er nefnilega áframhald á þessari tillögu, það er rétt, og þar er talað um að tryggja hag og réttindi barnsins, sjálfræði og velferð staðgöngumóður og fjölskyldu hennar og farsæla aðkomu hinna verðandi foreldra. Þótt ég væri guð mundi ég ekki treysta mér til að semja frumvarp sem mundi samræma öll þessi sjónarmið og tryggja allt þetta. Þar liggur efinn hjá mér.

Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér í þessum ræðustól að gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls og fjalla einnig aðeins um vinnu velferðarnefndar og álit meiri hluta nefndarinnar sem framsögumaður, hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir, hefur gert mjög góða grein fyrir. Ég ætla enn fremur að koma aðeins inn á þau mál sem hér hafa verið til umræðu og varða gagnrýni á þá niðurstöðu sem hér er kynnt og kemur fram í álitum tveggja minni hluta hv. velferðarnefndar. Ég var í þeim sporum, herra forseti, sem heilbrigðisráðherra sumarið 2010 að ég tók við áfangaskýrslu nefndar sem fyrri ráðherra, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, hafði skipað, líklega á árinu 2008, til þess að fjalla um siðferðisleg, læknisfræðileg og lögfræðileg álitaefni tengd staðgöngumæðrun. Eins og hér hefur komið fram snertir þetta mál líka fleiri álitaefni. Þau eru fjárhagsleg og tilfinningaleg. Umfjöllun þessarar nefndar þáverandi heilbrigðisráðherra hefur ekki verið gagnrýnd að ráði. Það hefur ekki verið gagnrýnt hvernig staðið var að vinnunni eða hverjar niðurstöðurnar urðu. Það sem menn hafa þó bent á er að lokasetningin, tillagan í nefndarálitinu, hefur verið gagnrýnd en hún var að ekki væri tímabært - þetta var sumarið 2010 - og ekki rétt að Ísland bryti ísinn og yrði fyrst Norðurlandaþjóða til þess að lögleiða staðgöngumæðrun. Ég sem ráðherra var sammála þessu áliti á þeim tíma. Ég taldi það vel rökstutt og taldi ekkert ýta endilega á að við yrðum fyrst til þess að breyta lögum að þessu leyti. Nokkrum mánuðum síðar, herra forseti, kynntist ég og aðrir þingmenn annarri hlið á þessu máli. Við vorum vakin hér upp, vil ég segja, af værum blundi í þingsal og við okkur blasti raunveruleikinn í þessum málum þegar íslenskir foreldrar óskuðu eftir því að líffræðilegur sonur þeirra sem fæddur var á Indlandi skömmu fyrir jól með staðgöngumæðrun fengi íslenskan ríkisborgararétt. Þau báðu þingið ásjár, þingmenn og hv. þáverandi allsherjarnefnd, og báðu um ríkisfang fyrir þetta barn og um leyfi til þess að fá að koma með það inn í landið. Þá hrukku margir við, og ekki síður þegar í ljós kom að á Indlandi voru margir tugir foreldra í sömu sporum sem höfðu beðið þar mánuðum saman, jafnvel lengur en í heilt ár. Eitt dæmi var kynnt fyrir jól fyrir rúmu ári um einstæða móður sem hafði beðið með tvíbura í 18 mánuði á Indlandi og fékk ekki að fara úr landi eða inn í sitt heimaland sem er Noregur. Flestir þessir foreldrar eru frá Noregi en einnig Frakklandi. Þegar ég fór að kynna mér málið nánar kom í ljós að þessi börn eru fædd við alveg óskaplegar aðstæður þar sem konur eru jafnvel neyddar til að ganga í gegnum tæknifrjóvgun, neyddar til þess að ganga með, ala og loks gefa frá sér barn, gegn vilja sínum jafnvel og til þess að afla fjár fyrir fjölskylduna, fyrir eiginmanninn, fyrir föðurinn, fyrir soninn eða jafnvel bara fyrir þann sem gerir út kvennabúrið sem haldið er í þessu skyni. Þetta eru alveg óskaplegar aðstæður og ég verð að segja, herra forseti, að þetta er ósiðlegt og óverjandi í alla staði. Í þetta sækja íslenskir foreldrar sem ekki geta átt barn með öðrum hætti, ekki bara til Indlands heldur einnig til Bandaríkjanna og Grikklands. Nú er svo komið að menn vita í rauninni ekki hversu mörg þau börn eru sem hér eru nú með íslenskt ríkisfang, börn foreldra sem fædd eru með staðgöngumæðrun, bæði hér heima, að vísu, en einnig erlendis. Þegar þessi raunveruleiki blasti við verð ég að viðurkenna að ég fór að hugsa hvað væri til ráða, hvað við gætum gert til að koma í veg fyrir misnotkun á konum sem viðgengst í þessu skyni og slíka vanvirðu við meðgöngu, fæðingu og meðferð barna. Auðvitað jaðrar þetta við, og er í mörgum tilfellum, brot á barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna þar sem klárlega er hægt að heimfæra þetta upp á verslun með börn. Ég tel að við eigum, og við þurfum og við verðum, að grípa til ráðstafana á alþjóðavettvangi til að koma í veg fyrir þessa óhæfu. En við getum líka byrjað á að taka til heima hjá okkur sjálfum. Niðurstaða mín varð sú að það væri rétt að heimila staðgöngumæðrun á Íslandi í velgjörðarskyni á grunni okkar siðferðiskrafna, á grunni okkar laga og reglna og að það ætti að halda því innan hinnar opinberu heilbrigðisþjónustu. Eins og ég sagði áðan er tæknin fyrir hendi. Það er ekki hægt að afneita því. Ef menn hafa ekki leyfi til þess að notfæra sér hana hér heima notfæra menn sér hana annars staðar í heiminum eins og áður hefur komið fram. Ófrjósemi er skilgreind sem heilbrigðisvandamál í okkar samfélagi sem 15% og jafnvel 18% para eiga við að stríða. Við þekkjum það að á undanförnum áratugum hefur þessi prósentutala hækkað jafnframt því sem aldur frumbyrja hefur einnig farið hækkandi. Þessi 15–18% para leita til heilbrigðisþjónustunnar og þar er tækninni beitt til að lækna ófrjósemina með ýmsum hætti. Það tekst í allflestum tilfellum. Það tekst með skurðaðgerðum, það tekst með hormónagjöfum og ef það tekst ekki þannig er gripið til tæknifrjóvgunar, gjafaeggs og gjafasæðis. Í nokkrum tilfellum, fjórum til fimm eða sex tilfellum - við skulum muna að það fæðast yfir 4 þús. börn hér árlega - á ári geta pör ekki fengið úrlausn sinna mála innan heilbrigðislöggjafarinnar eins og hún er nú og mundu ef lögleyft væri leita til staðgöngumóður. Við Íslendingar búum við mjög frjálslynda löggjöf í þessu sambandi eins og hér hefur verið bent á, m.a. hvað varðar tæknifrjóvganir þar sem hér er leyft bæði gjafaegg og gjafasæði. Á árinu 2010 var hér samþykkt í fyrsta sinn - þar var brotinn ís á Norðurlöndum - að kona geti gengið með barn sem er erfðafræðilega algerlega óskylt henni sjálfri, hún getur fengið bæði gjafaegg og gjafasæði. Við höfum líka miklum mun frjálslyndari löggjöf og þar höfum við gengið á undan með góðu fordæmi að því er varðar bæði einhleypa foreldra sem geta fengið aðstoð með tæknifrjóvgun til að ala börn og eins hvað varðar samkynhneigða. Hið sama gildir um ættleiðingar. Við höfum mjög frjálslega ættleiðingarlöggjöf hér en hún er ströng og gamaldags í sumum atriðum og það er verið er að skoða núna í innanríkisráðuneytinu. Það mun vera von á tillögum til breytinga á henni. Við vitum að margir sem hafa leitað eftir því að ættleiða börn hafa ekki fengið neina úrlausn sinna mála vegna þess hversu langur biðtíminn er og vegna þess hversu erfitt er að fá börn innan lands og til landsins. Eins og hér hefur verið bent á eru alls ekki öll þau pör sem mögulega geta nýtt sér staðgöngumæðrun talin hæf til þess að ættleiða börn í þeim ríkjum þar sem hægt er að ættleiða börn vegna þess að mæðurnar hafa fengið alvarlega sjúkdóma, krabbamein eða slíkt. Við búum hér við það að öll þjónusta heilbrigðiskerfisins á meðgöngu og við fæðingu er ókeypis. Það er mjög merkilegt, ekki síst þegar horft er til allra sjúklingaskattanna sem hér hafa verið teknir upp og hafa verið hækkaðir á mörgum sviðum síðan þeir voru fyrst teknir upp. Í gegnum allar þær breytingar sem hafa orðið á heilbrigðisþjónustu á undangengnum áratugum þar sem æ meira er seilst í vasa sjúklinga til að greiða fyrir þjónustu af ýmsu tagi er alltaf sú klausa inni að öll aðstoð ljósmóður á meðgöngu, hvort heldur er vegna heimafæðingar eða á heilbrigðisstofnunum, og fæðing skuli vera ókeypis. Við búum líka við mjög góða og ég vil segja einstaka mæðravernd. Við höfum notið þess að ungbarnaverndin okkar hefur verið til fyrirmyndar sem er mæld í lífslíkum nýbura. Þar höfum við verið á toppnum. Það ætti að vera markmið okkar að reyna að halda því áfram. Við búum líka við fæðingarorlof sem þó hefur verið skert á undangengnum árum vegna efnahagshrunsins, en grunnurinn er þar og þess er vonandi skammt að bíða að við getum aftur tekið upp þráðinn og farið að bæta réttindi foreldra í fæðingarorlofi í stað þess að skerða þau. Þeir sem ættleiða fá líka fæðingarorlof. Að mínu mati, herra forseti, eigum við Íslendingar erindi í þessum efnum. Við getum sýnt fordæmi, við getum nýtt okkar góðu heilbrigðisþjónustu og okkar góðu löggjöf til að smíða siðrænan ramma um þá starfsemi sem nú er til vanvirðu, vil ég segja, og nokkrir Íslendingar eru ella á ári hverju neyddir til að nýta sér. Við eigum að verða fyrst Norðurlanda eins og á svo mörgum öðrum sviðum. Af þessum sökum sem ég hef hér rakið gerðist ég meðflutningsmaður þeirrar tillögu sem hér er rædd annað sinn á Alþingi, reyndar á 139. þingi, löngu eftir að hún kom fram. Eins og ég segi var það málefni þessa drengs á Indlandi sem kveikti á perunni í mínum kolli. Framsögumaður meiri hluta velferðarnefndar, hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir, hefur þegar gert grein fyrir helstu breytingum velferðarnefndar, og reyndar heilbrigðisnefndar frá fyrra þingi, sem felast í þessari tillögu. Þar er lögð áhersla á rétt barnsins og að ekki er gert ráð fyrir bindandi samningi milli staðgöngumóður og verðandi foreldra. Í áliti meiri hluta velferðarnefndar vil ég vekja athygli á tvennu sem mér finnst skipta miklu máli, annars vegar að læknisfræðilegar ástæður skuli lagðar til grundvallar þegar veitt er leyfi til staðgöngumæðrunar þannig að forsendan sé að kona geti ekki alið barn af læknisfræðilegum ástæðum. Eins og hér hefur verið bent á útilokar það að hommar geti eignast barn með staðgöngumæðrun innan þess ramma sem við erum hér að ræða og það hefur verið gagnrýnt. Það hefur verið gagnrýnt að þetta sé of þröngur rammi. En hvers vegna skyldum við gera þetta svona? Í mínum huga dreg ég mörkin við það að ef kona getur mögulega átt barn eigi hún að ganga með það sjálf. Hún á ekki sjálfkrafa að fá rétt til þess að láta aðra konu ganga með barn fyrir sig vegna þess að hún hafi öðrum hnöppum að hneppa eða vilji ekki láta sjá á brjóstunum á sér eða maganum að hún hafi gengið með barn. Þar dreg ég mörkin. Hitt atriðið sem ég vek athygli á í áliti meiri hluta velferðarnefndar og er mér mikið hjartans mál er að þessi starfsemi verði algerlega innan opinbera heilbrigðiskerfisins, að það verði ekki, eins og í tæknifrjóvgununum, fyrirtæki úti í bæ sem annist það fyrir sjúkratryggingar heldur verði það gert á vegum Landspítala – háskólasjúkrahúss sem getur þá auðvitað ráðið verktaka í vinnu fyrir sig. Það verður að vera algerlega á ábyrgð hinnar opinberu heilbrigðisþjónustu en ekki úti á einkamarkaðnum. Í nefndaráliti 2. minni hluta velferðarnefndar er rakið að það eru ein 14 atriði sem meiri hlutinn telur að þurfi að athuga betur við vinnslu frumvarpsins sem við erum að ræða. Það er eðlilegt af því að það hefur orðið gríðarlega mikil umræða á þeim tveimur árum sem liðin eru frá því að þetta mál kom fyrst inn í þingsali. Þau eru kannski að verða þrjú. Það hafa komið mjög mörg sjónarmið og miklar nýjar upplýsingar fram við vinnslu málsins. Umræðan hefur þróast og viðhorfin breyst. Núna eru margir, sérstaklega fagstéttir, sem segja: Ja, við erum kannski ekki akkúrat á móti þessu en teljum þetta ekki tímabært. Herra forseti. Það eru gríðarlega mörg álitaefni sem hér hafa verið rædd. Ég ætla ekki að orðlengja um þau í bili, tek frekar þátt í umræðunni ef tilefni gefst til. Ég vil samt segja að það hefur svolítið verið rætt um að það að heimila staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni eingöngu geti orðið til þess að valdatengsl í fjölskyldunni bitni þannig á konum sem eru með veikari stöðu í fjölskyldunni að þeim sé þrýst út í það hlutverk að ganga með börn fyrir aðrar konur í fjölskyldunni. Ég vil í þessu sambandi vísa til álits meiri hluta velferðarnefndar þar sem fram kemur ábending um að fara þurfi með umsóknir um staðgöngumæðrun í gegnum fjölskipaða nefnd sem er sambærilegt og nú er og tíðkast vegna gjafaeggs og fóstureyðinga svo dæmi séu tekin. Ég var og er mikill baráttumaður fyrir frjálsum fóstureyðingum. Ég verð að segja að frá 1975 hef ég ekki haft neitt tilefni til þess að trúa að nefndir vinni ekki vinnuna sína vel þegar þær fjalla um það hvort kona er raunverulega búin að ákveða það sjálf eða hvort það er vegna þrýstings frá foreldrum, barnsföður eða umhverfinu að öðru leyti, sem hún óskar eftir fóstureyðingu eða ófrjósemisaðgerð. Þetta er allt innan hins opinbera heilbrigðiskerfis og þess vegna legg ég mikla áherslu á að þetta mál verði einnig þar inni. Það er líka mikilvægt að nefnd sem fjallar um þetta sé algerlega óháð þeim sem koma síðan að því að framkvæma aðgerðina sjálfa. Herra forseti. Hér hefur nokkuð verið rætt um breytingartillögu sem fyrir liggur á þskj. 568. Ég get ekki stutt hana. Ástæðan er einfaldlega sú að þar er tekið skref aftur á bak í umræðunni, ekki aðeins er vísað til þess að það eigi að setja upp nýja nefnd sem eigi að fara yfir það sama og var gert fyrir mitt sumar 2010 heldur finnst mér í lið 2 í breytingartillögunni, um að hópurinn skuli hafa hliðsjón af niðurstöðum þessa sama vinnuhóps og ég nefndi hér í upphafi míns máls, heldur lítið gert úr þeirri vinnu sem fram hefur farið í Alþingi á tveimur þingum með því að gera ekki ráð fyrir því að þessi vinnuhópur líti til niðurstaðna bæði meiri hluta og minni hluta heilbrigðisnefndar á fyrra ári og velferðarnefndar núna. Þess vegna get ég ekki stutt þá tillögu.

Hæstv. forseti. Við ræðum í dag þingsályktunartillögu um staðgöngumæðrun og þetta er annað þingið þar sem við ræðum tillögu um staðgöngumæðrun. Tillagan sem var lögð fram fyrir ári síðan, á síðasta þingi, og var unnin í þáverandi heilbrigðisnefnd náði ekki afgreiðslu. Sú þingsályktunartillaga sem nú liggur fyrir og við ræðum í dag tekur mið af þeim breytingum sem voru gerðar á fyrri þingsályktunartillögu. Við þá tillögu komu fjölmargar umsagnir og flestar þeirra voru neikvæðar eða í þeim bent á að vinna þyrfti málið betur og gefa umræðunni meiri tíma og þroska. Innan þessa ramma voru flestar umsagnirnar. Jákvæðar umsagnir þar sem hvatt var til þess að þingsályktunartillagan yrði afgreidd og samþykkt voru fljótt á litið flestar frá samtökum fólks sem stríðir við barnleysi eða frá sérfræðingum á sviði tæknifrjóvgunar. Það má skipta umsögnunum þannig í tvo hópa. Langflestir sem skiluðu inn umsögnum, hvort sem þeir störfuðu innan heilbrigðisþjónustunnar eða á vísindasviðum háskólans eða hjá samtökum eins og Rauða krossinum, þjóðmálanefnd kirkjunnar, hjá umboðsmanni barna og fleiri, það má nefna fjöldann allan í viðbót, vildu að farið yrði með mikilli gát. Ég vil fá að vitna til einnar umsagnar frá Siðfræðistofnun Háskóla Íslands, með leyfi hæstv. forseta. Í henni segir: „Verði þessi þjónusta skilgreind sem heilbrigðisþjónusta mun hún að öllum líkindum standa til boða öðrum konum á Evrópska efnahagssvæðinu. […] Margt bendir til að ástæða þessa mikla flýtis sé sú að nokkur pör bíði þess að geta nýtt sér þetta úrræði hið fyrsta. Ef það er mat þingheims að samfélagið eigi að bregðast við vanda þessara einstaklinga leggur Siðfræðistofnun til að skoðaðar verði aðrar leiðir til þess en að staðgöngumæðrun verði heimiluð.“ Hæstv. forseti. Ástæða þess að ég les upp þennan bút úr umsögn Siðfræðistofnunar er einmitt sú að allt frá því að málið kom hér fyrst fram hefur verið umtalsverður þrýstingur á að við afgreiddum málið. Ég tel að á fyrri stigum hafi málið hreinlega borið af því nokkurn skaða, en í góðri vinnslu á síðasta þingi var litið til fjölmargra athugasemda og þær teknar inn í þá þingsályktunartillögu sem nú er til umræðu. Það ber að virða að það hefur verið gert, en ég er eftir sem áður þeirrar skoðunar að við séum ekki á réttri leið. Ég hafna því að þegar vísað er til vinnu starfshóps þáverandi heilbrigðisráðherra, Guðlaugs Þórs Þórðarsonar sem skipaði sérfræðinganefnd til að fara yfir mál um staðgöngumæðrun og skoða allar hliðar þess, hvort breyta ætti lögum eða setja sérlög um tæknifrjóvgun, sé talað um að sú sérfræðinefnd hafi skilað lokaskýrslu. Þetta var ekki lokaskýrsla, þetta var áfangaskýrsla þar sem bent var á fjölmörg atriði sem þyrfti að skoða betur áður en ákvörðun væri tekin. Því var niðurstaða þeirrar nefndar að ekki væri tímabært að setja um þetta lög. Þeir sem styðja að unnið sé vel að þessu máli og vilja ekki að því sé sópað undir teppið heldur að allar hliðar þess verði skoðaðar, gera það með það í huga að taka upp þráðinn þar sem áfangaskýrslunni lauk og fara í þá vinnu sem sérfræðihópurinn benti á að þyrfti að gera. Það kemur einnig fram í ábendingum meiri hluta velferðarnefndar sem fylgja þessari þingsályktunartillögu, að fara þurfi vel yfir fjölmörg atriði áður en frumvarp verður lagt fram. Því spyr ég: Því ekki að fara í þá vinnu og sjá hvar við stöndum þá með niðurstöðuna? Af hverju að fara fram núna með þingsályktunartillögu sem lýsir þeim vilja þingsins að setja skuli löggjöf sem heimili staðgöngumæðrun? Það gæti verið að eftir áframhaldandi skoðun og vinnu við málið að niðurstaða þess starfshóps og ráðuneytis yrði að betra væri að fara í ættleiðingarferlið og fara að dæmi Norðmanna að auðvelda fólki að ættleiða börn. Mér finnst óvarlegt og ekki rétt að ákveða að skoða málið og ákveða fyrir fram nákvæmlega í hvaða farveg það á að fara. Ég tel að ef staðgöngumæðrun yrði heimiluð, þrátt fyrir að fram komi í þingsályktunartillögunni að búið sé að þrengja mjög þau skilyrði sem þyrfti að uppfylla til að geta nýtt sér hana, mundum við með því varpa allt öðru ljósi á þessa gjörð staðgöngumæðra. Við mundum gera hana að ákveðnu normi, í stað þess að í dag er staðgöngumæðrun bönnuð. Það sem gert er í velgjörðarskyni í dag og er leyft, því að það má gefa börn og það má ættleiða börn, er gert undir slíkum þrýstingi sem lagaumhverfið í dag býður upp á. En ef staðgöngumæðrun verður normið verður til annars konar þrýstingur á systur, vinafólk eða aðra til að bregðast við. Auðvitað hafa ættingjar samkennd með þeim sem eiga við barnleysi að stríða og skilja vel þjáningu og aðstöðu þess fólks sem þráir ekkert annað en að eignast börn en getur það ekki. Ef þetta verður leyft verður erfiðara að komast undan slíkum þrýstingi, vegna þess að það verður til ákveðin meðvirkni og þrýstingur, bæði á systur og vinkonur. Það kemur hér fram að talið er að eitt til fimm pör muni í dag geta nýtt sér þessa þjónustu, en sá fjöldi kemur fram út frá þeirri lagaumgjörð sem er til staðar í dag. Við getum ekki fullyrt að eftirspurnin verði ekki meiri ef heimildin verður opnuð og þetta gert að normi. Við þurfum líka að huga vel að einu þegar við berum okkur saman við önnur lönd, en það er fámennið á Íslandi. Við getum ekki falið okkur, það er erfiðara að leyna því eða fara hljótt með það að ganga með barn annarra og fjölskylduböndin á Íslandi eru sterk, þau eru náin. Það er erfiðara fyrir staðgöngumóður hér á landi en annars staðar að komast hjá því að umgangast það barn sem hún fæðir og erfiðara að vera í þeim umgengnishópi sem getur í raun og veru varið hana fyrir því áreiti sem hún getur orðið fyrir vegna þess að hafa gefið barnið en ekki alið það upp sem sitt eigið. Það gæti því verið erfitt fyrir okkur í fámenninu að bera stöðu mála hér saman við niðurstöður rannsókna í fjölmennari þjóðfélögum. Síðan er oft talað um mannréttindi í þessu sambandi, að það séu mannréttindi fólks að eignast börn, að eiga barn. En það eru ekki mannréttindi að eiga barn. Okkur er líffræðilega gefið að fjölga okkur og konum að ganga með börn og fæða börn en það er ekki og mun ekki flokkast undir mannréttindi. Ef staðgöngumæðrun er heimiluð undir formerkjum mannréttinda er ekki hægt að neita öðrum - og þá vísa ég til samkynhneigðra karla - að notfæra sér þjónustu staðgöngumæðra því að þá er þetta mannréttindi allra, ekki eingöngu kvenna sem, eins og það er skilgreint hér, geta líffræðilega ekki alið barn eða gengið með barn. Ef litið er á þetta út frá mannréttindahugmyndafræðinni er um að ræða mannréttindi karla og kvenna og þá verður erfiðara að komast hjá því að veita samkynhneigðum karlmönnum sömu réttindi og heimila þeim nýta sér staðgöngumóður, og það er kannski allt í lagi. Þarna stöldruðu Finnar við. Þeir höfðu heimilað með lögum staðgöngumæðrun en þegar þetta litla skref hafði verið tekið hófst þrýstingur á að útvíkka þann takmarkaða hóp sem ætti rétt á þessu úrræði og sagt að þetta væru mannréttindi og samkynhneigðir karlar ættu að geta nýtt sér þessa þjónustu rétt eins og samkynhneigðar konur. Þá drógu Finnar þessa löggjöf til baka. Þeir eru nú að skoða þetta allt upp á nýtt og það sem ég hef heyrt af þessum málum er að þeir séu að skoða heildarlöggjöfina og hvernig hægt sé að aðstoða barnlaust fólk sem ekki er hægt að aðstoða með þeirri tækni sem til er í dag. Það er mikils um vert að horfa svo til staðgöngumóðurinnar sjálfrar, hennar réttinda og að ekki sé verið þröngva fram bindandi samning. Eins og þingsályktunartillagan lítur út í dag er ekki gert ráð fyrir bindandi samningi, staðgöngumóðir getur hætt við og haldið barni sínu. Þetta eru atriði sem þarf að skoða vel rétt eins og hvernig eigi að tryggja réttindi barnsins, hins ófædda barns. Þar þarf að fara vel yfir ættleiðingarlöggjöfina og skilgreiningu á móður; er það konan sem fæðir barnið eða konan sem elur barnið upp? Við erum í dag að brjóta barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Þar kemur fram að það eru skilyrðislaus réttindi barns að þekkja kynforeldra sína. Við höfum gengið það langt í lögum um tæknifrjóvgun að við heimilum gjafasæði ónafngreindra karla þannig að börnin þekkja ekki kynföður sinn. Það er brot á barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Við heimiluðum þetta undir þeim formerkjum að betra væri að gera þetta hér á landi en að konur færu til Danmerkur eins og þá var nokkuð um - það getur vel verið að enn sé eitthvað um það í dag því að lítið er haldið utan um þessi mál. Það væri betra að konurnar gætu gengið að gjafabanka hér á landi og fengið nafnlaust gjafasæði, í staðinn fyrir að þurfa að fara til Danmerkur. Það hefur líka heyrst í umræðunni að betra sé að heimila staðgöngumæðrun hér á landi, við sem þjóð séum þá ekki að notfæra okkur eða nýta okkur þjónustu staðgöngumæðra eða fyrirtækja sem bjóða upp á staðgöngumæðrun erlendis. Indland hefur sérstaklega verið nefnt af því tilefni. En mun það einhverju breyta? Munu ekki einhver pör leita til Indlands eftir sem áður eða einhverra annarra landa þó svo að þessi þingsályktunartillaga leiddi til þess að samþykkt yrðu lög um að staðgöngumæðrun væri eingöngu heimiluð fyrir mjög þröngt skilgreindan hóp? Það er hugsanlegt að til væru barnlaus hjón sem féllu ekki undir þessa þröngu skilgreiningu og gætu þess vegna leitað til Indlands eða annarra landa eftir þessari þjónustu. Ég held að við höfum hlaupið nokkuð á okkur, með fullri virðingu fyrir því litla barni sem við á Alþingi ákváðum að veita íslenskan ríkisborgararétt. Ég held að við hefðum þá átt að draga djúpt andann og skoða hvaða afleiðingar þetta gæti haft. Norðmenn bregðast ekki eins við, þeir setja ábyrgðina á hendur verðandi foreldra sem kjósa að leita staðgöngumæðra erlendis og ættleiðingarferlið er látið ganga eðlilega fyrir sig og væntanlegir foreldrar fá þessa þjónustu vitandi það að þeir verða að dveljast erlendis um einhvern tíma þar til eðlileg ættleiðing getur farið fram. Samhliða þessu þarf líka að huga að því hvort ekki eigi að teljast ólöglegt og refsivert að nýta sér neyð kvenna sem eru margar hverjar þvingaðar til staðgöngumæðraframleiðslu, leyfist mér að segja. Þrátt fyrir það að Bretar heimili staðgöngumæðrun sækja Bretar eftir sem áður til Indlands í þessu skyni og þar er þetta spurning um krónur og aura. Ef par sér að það gæti verið ódýrara að sækja til Indlands eftir sem áður, gera margir það, það getur einnig verið að parið uppfylli ekki þau skilyrði sem Bretar setja. Það er því aldrei hægt að koma í veg fyrir að fólk sæki þessa þjónustu annað þó svo að við heimilum staðgöngumæðrun með svona þröngum ramma. Ég tel að aldrei verði hægt að koma í veg fyrir staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni, eða tryggja að svo verði ekki. Það geta verið duldar greiðslur, hvort sem er í beinum peningum eða öðru til staðgöngumóðurinnar sem verða raunar þess valdandi eða hafa áhrif á það að kona er tilbúin til að ganga með barn fyrir aðra. Það skiptir líka miklu máli hvernig við skilgreinum þessa þjónustu. Er þetta heilbrigðismál? Já, þetta er heilbrigðismál. Við veitum heilbrigðisþjónustu fyrir fæðandi konur, við veitum þjónustu á meðgöngunni og heilbrigðisþjónustu fyrir börnin. Hér er lagt til að þessi þjónusta við staðgöngumæðrun verði eingöngu innan hinnar opinberu þjónustu og væri hluti af því að ráða bót á ófrjósemi. En höfum við efni á því eða er rétt að taka þetta upp núna í forgangsröðun okkar í heilbrigðisþjónustunni ásamt þeim félagslegu réttindum sem þessir einstaklingar eiga skilið? Ég vil að lokum, hæstv. forseti, segja að þeir einstaklingar sem eiga við barnleysi að stríða 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Hún þekkir þetta mál vel sem fyrrverandi formaður heilbrigðisnefndar sem vann afar mikla og góða vinnu, og ég þakka það, á fyrra þingi við fyrri tillögu um staðgöngumæðrun. Mig langar að tæpa hér aðeins á nokkrum atriðum. Hv. þingmaður nefndi áfangaskýrsluna og niðurstöðuna sem þar var komist að, að ekki væri tímabært að heimila staðgöngumæðrun að svo stöddu. Ég gagnrýndi þessa skýrslu aðeins á sínum tíma, mér fannst vera einblínt þar of mikið á staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni og ekki horft á það sem við erum að ræða hér. Einnig kom berlega í ljós, og það er mjög gagnrýnivert þar sem sérfræðingar voru kallaðir til, að menn höfðu ekki kynnt sér almennilega allar þær rannsóknir sem til eru um áhrif staðgöngumæðrunar á móður, barn og foreldra. Í álitinu frá 7. júní 2010 er líka talað um að ekki sé tímabært að heimila þetta að svo stöddu, það þurfi undirbúning löggjafar á þessu sviði og síðan framkvæmd sem muni kosta peninga og er vísað í efnahagshrunið. Fínt. Nú segir ríkisstjórnin að hér sé allt á uppleið og meiri peningar í vændum þannig að það hljóta að vera aðrar aðstæður núna. En án gríns, þetta þarfnast mikils undirbúnings og mikillar vinnu, enda er það nákvæmlega það sem lagt er til að verði gert. Síðan nefndi þingmaðurinn meðvirkni og þrýsting og þá langar mig að spyrja: 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir andsvarið. Varðandi áfangaskýrsluna má vel vera að horft hafi verið um of á að þetta væri gert í hagnaðarskyni, að ekki væri hægt að koma í veg fyrir kaup og sölu þessarar þjónustu. Ég tel að það verði aldrei hægt að koma í veg fyrir það. Hvort hægt er að takmarka það er annað mál en það verður aldrei hægt að koma í veg fyrir slíkt. Ef við erum á Evrópska efnahagssvæðinu er þessi þjónusta líka opin fyrir konur sem eru búsettar þar og þá gætu líka opnast frekari möguleikar á að þetta yrði einhvers konar söluvara. Varðandi rannsóknir þá er bent á margar rannsóknir sem sýna að fáir hafi borið skaða af, hvorki staðgöngumæður, mæður né börn. En þetta þarf töluverðan tíma. Það er ljóst að þó að kona í fullri vinsemd og af kærleika gerist staðgöngumóðir þá er það með þeim skilyrðum að hún eigi börn fyrir, hún hafi fætt áður, hún gefi frá sér barnið. Í okkar litla samfélagi er það einhvers staðar í nærumhverfinu og söknuðurinn, eftirsjáin, fæðingarþunglyndi, þunglyndi getur komið eftir á. Og meðvirknin, þrýstingurinn mun aukast vegna þess að þetta er heimilt. Varðandi gjafaeggin og nafnlausu sæðisbankana þá tel ég að það sé eitthvað sem við ættum að horfa sérstaklega á og spurning hvort við höfum 

Virðulegur forseti. Aðeins varðandi rannsóknirnar. Það er rétt að þunglyndi og vandamál koma á löngum tíma og þess vegna eru þessar rannsóknir langtímarannsóknir eða margar þeirra sem ég hef lesið og þær taka einmitt á því. Aðeins til að klára áfangaskýrsluna. Þar var lítið rætt um staðgöngumæðrun af velgjörð en það sem kom fram um staðgöngumæðrun af velgjörð í skýrslunni var jákvætt. Ég vil taka það sérstaklega fram hér. Aðeins meira um meðvirknina og eggjagjöf. Nú er það svo að eggjagjöf er sannarlega minna mál en að ganga með barn. En eggjagjöf, það að gefa kynfrumu úr sjálfum sér, er að mínu viti meiri eða að minnsta kosti jafnmikil gjöf og að ganga með barn fyrir annan aðila, ég tala nú ekki um ef maður er staðgöngumóðir með kynfrumur annars aðila. Mér finnst það lykilatriði. Ég tala bara af minni reynslu, ég á tvo drengi, annar er mjög líkur föður sínum og hinn er nákvæmlega eins og ég. Ef ég gæfi systur minni egg og sæi barn sem væri lifandi eftirmynd mín tel ég alveg jafnmiklar líkur á því að söknuður, þunglyndi og erfiðleikar væru samfara því ef um einhvern þrýsting hefði verið að ræða. Auðvitað viljum við setja upp þannig teymi að við gætum að því að fólk sé ekki beitt þvingunum og þrýstingi en við getum ekki gengið úr skugga um það varðandi eggjagjafir. Þrýstingur á systur og vinkonur getur verið nákvæmlega jafnmikill og því spyr ég hv. þingmann - hún sagði að þetta þyrfti að taka til endurskoðunar, og ég er ekki að tala um óþekkta gjafaeggið eða óþekkta sæðið heldur er ég einmitt að tala um systur, 

Hæstv. forseti. Jú. Ég get nú ekki sagt að ég hafi haft logandi áhyggjur af þessu varðandi gjafaeggin, en það er vissulega siðfræðilegt, þetta er inngrip í kvenlíkamann. En eftir sem áður erum við búin að taka það skref og ég held að við ættum að leyfa okkur það og vera svo sjálfsgagnrýnin að skoða hvaða áhrif það hefur haft á konur sem hafa gefið egg og á börnin sem hafa fæðst með þessum hætti og það fjölskyldumunstur sem verður svo til. Ég held að við ættum að líta vel yfir þetta og reyna að læra af því, fara ekki fram úr okkur. Tæknin leyfir okkur eitt og annað sem við viljum ekki taka upp, eins og klónun þó að það sé gróft að segja það í þessu sambandi en við erum komin svo langt á mörgum sviðum sem við viljum ekki taka upp. Eggjagjöfin, ef við horfum á kynfrumur okkar og afkvæmi okkar, það er eðli mannsins að fjölga sér og uppfóstra eigin börn. Það er líka ástæðan fyrir því að margir líta svo á að það sé partur af staðgöngumæðruninni að bæði egg- og sæðisfruma sé ótengd staðgöngumóðurinni. En það er ekki bara staðgöngumóðurinnar vegna að margir telja að hún tengist ekki fóstrinu með sama hætti af því að hún á ekki eggið og maki á ekki sæðið, heldur af því að „ég á eggið, maðurinn minn á sæðið, ég á svo barnið, það er mitt“. Það er líka þetta; að eiga sitt eigið barn með maka sínum þó svo að það verði að koma svona í heiminn. Blessunarlega hefur þetta gengið vel hjá mörgum þar sem vel er staðið að þessum málum en það er líka alveg hörmulegt að vita hvernig 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir ágæta yfirferð yfir málið. Þetta eru mörg vandamál sem við erum að glíma við, þau eru siðfræðileg, þau eru efnahagsleg o.s.frv. En það var eitt sem stakk mig, ég hef reyndar nefnt það áður, hún sagði að við brytum barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna af því að börn vissu ekki um kynforeldra sína og nefndi sem dæmi gjafasæði. Nú er það svo að ég hygg að fáir karlmenn mundu vilja gefa sæði ef þeir væru meðvitaðir um það að eftir svona 20 ár kæmu 40 til 50 börn og bönkuðu upp á hjá þeim. Sennilega mundi enginn karlmaður gefa sæði með því skilyrði að börnin fengju að vita um nafn hans. Þá er það spurningin sem ég spurði í fyrri umr. líka: Hvort er betra að vera barn sem veit um kynforeldra en er ekki til eða vera barn sem er til og veit ekki um kynforeldra sína? Hvort er betra? Er lífið yfirleitt jákvætt ef maður lítur þannig á? Er betra að vera ekki barn ef þetta skilyrði er sett? Vegna þess að við það að þetta skilyrði er sett verða mörg börn ekki til. Þau börn sem getin eru með gjafasæði í dag yrðu ekki til og spurningin er hvort það sé gott fyrir barnið eða ekki að vera ekki til. Síðan er spurningin um það sem við ræðum hér, með þessu sem við erum að ræða hér er verið að heimila að börn verði til, ekki satt? Ef við leyfum þetta ekki verða viss börn ekki til. Spurningin er sú: Er betra að vera ekki til með þeim skilyrðum sem við hér ræðum eða vera til og lúta þeim vandræðum, þeim siðferðilegu vandamálum sem við erum að ræða hérna? Mér finnst að barn sé jú alltaf barn þegar það er komið í heiminn og yfirleitt velkomið.

Hæstv. forseti. Já, barn er alltaf barn og flest eru velkomin í heiminn sem betur fer, alla vega í okkar heimshluta. Verði barn ekki til get ég ekki séð að það hafi einhverjar hugmyndir um hvernig það væri að vera ekki til. Þetta er hugmyndafræði sem ég tel að verði að vísa til þeirrar nefndar sem á að fjalla um málið áfram. Hvað erum við að uppfylla með þessu? Erum við að uppfylla þarfir foreldranna, erum við að uppfylla þarfir barnsins, erum við að uppfylla þarfir staðgöngumóðurinnar? Fólk sem býr við barnleysi og getur ekki átt barn saman og getur ekki notfært sér þá tækniaðstoð sem til er í dag sem er mjög mikil, fjöldi barna hefur orðið til með þeirri tækni sem við heimilum í dag, eftir stendur þetta barnlausa fólk sem tæknin getur ekki hjálpað. Við erum að fara fram á það að uppfylla þarfir þess með því að leggja álag á annan. Við erum að biðja aðila um að ganga með og gefa frá sér, fæða af sér barn til að uppfylla þarfir annarra. Staðgöngumóðirin er vissulega orðin hýsill fyrir þarfir annars fólks en barnið verður örugglega í þessum tilfellum velkomið í heiminn og fær gott uppfóstur 

Herra forseti. Ég var um árabil blóðgjafi, ég held að ég hafi gefið blóð rúmlega fimmtíu sinnum. Ég gerði það með glöðu geði, fyrir mér var það gleði að gefa blóð. Ég hugsa að það sé svipað með þá konu sem býðst til að ganga með barn fyrir systur sína, að fyrir hana sé það gleði að geta gefið systur sinni barn, það er líka verið að gera það fyrir hana að leyfa þetta. Hv. þingmaður talaði um að þetta væri líka heilbrigðismál, að meðgangan kostaði ríkissjóð svo og svo mikið og við hefðum takmarkaða peninga og allt svoleiðis, það væri spurning um að reyna að spara og vera ekki að auka útgjöldin. Þá er það spurningin: Eigum við þá ekki að banna getnað líka af því að það kostar þjóðfélagið svo mikið að fólk sé að geta börn úti um allan bæ?

Hæstv. forseti. Ég tek þessa síðustu ábendingu bara sem gamanmál, því að við viljum frekar að fleiri en færri börn fæðist hér á landi til að standa undir  Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi um systur og það að vera staðgöngumóðir fyrir systur sína. Það tíðkast í dag, þetta gera konur í dag. 

Herra forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu sem felur það í sér að verði hún samþykkt er Alþingi að lýsa yfir vilja til þess að hér á landi verði staðgöngumæðrun af velgjörð heimiluð. Í dag er það svo, herra forseti, að íslensk löggjöf bannar með skýrum hætti staðgöngumæðrun og ég er mjög sátt við þá löggjöf þó að eflaust megi herða á henni og kveða skýrar á um refsiramma varðandi brot á þeirri löggjöf. Ég er þar af leiðandi á móti þessari þingsályktunartillögu og ég er á móti því að hér á landi verði lögleidd svokölluð staðgöngumæðrun af velgjörð. Þetta grundvallast á ýmsu. Ég vil fara yfir nokkra þætti hér en staðgöngumæðrun sem fyrirbæri, óháð því hvort það er í hagnaðarskyni eða velgjörðarskyni, stríðir gegn siðferðiskennd minni og virðingu fyrir kjarna lífsins. Í umræðunni í dag hefur verið fjallað með margvíslegum hætti um hvað fólki finnist um hitt og þetta sem varðar tæknifrjóvgun, glasafrjóvgun, gjafaegg, gjafasæði og allt því um líkt og ég verð að játa að mjög margt varðandi þessi mál er mér umhugsunarefni. Það er mikið umhugsunarefni þegar tækni gefur okkur tækifæri til að grípa inn í sjálfan kjarna lífsins. Hér með er ég ekki að segja að ég sé á móti allri þeirri löggjöf sem fjallar um þessi mál og langt í frá, ég er að segja að þegar tæknin er farin að gera okkur kleift að grípa inn í kjarna lífsins með þessum hætti verðum við að stíga varlega til jarðar og við verðum að gá að hvaða afleiðingar það kann að hafa fyrir þá sem bæði inngripið er gert á og fyrir þau börn sem til verða. Ég er líka á móti staðgöngumæðrun af því að ég tel að hún kunni að ógna mannréttindum kvenna. Bæði er það svo að þarna er að mínu mati gert ráð fyrir ákveðinni hlutgervingu á konunni, að konan sé aðgreind í annars vegar líkama og hins vegar tilfinningar og að það að ganga með barn sé ekki það tilfinningalega ferli sem meðgangan er þar sem konan undirbýr sig undir það hlutverk að verða hin nærandi móðir sem elur af sér barn og kemur því síðan til manns ef allt gengur eftir sem við flest óskum okkur. Hugmyndafræðin að baki staðgöngu tel ég að lúti að því að það sé hin góða kona sem gerir annarri konu kleift annaðhvort af því að hún er svo góð - og konur eru í eðli sínu góðar, ekki rétt? - eða af því að hún er svo sterk að hún vill gera öðrum konum kleift að verða fullburða konur, þ.e. mæður, því að kona er ekki fullburða nema móðir, alla vega samkvæmt hugmyndum feðraveldisins. Þá finnst mér tillagan sem hér liggur fyrir skauta mjög fram hjá því að valdamisvægi er mikið í mannlegu samfélagi og ekki síst í fjölskyldum. Það getur skapað gríðarlegan þrýsting á konur ef staðgöngumæðrun yrði heimiluð með íslenskri löggjöf því að þá er hún þar með „normalíseruð“ og þar með skapast þrýstingur á konur að gera einhverjum í sínu umhverfi kleift að verða móðir og faðir. Síðan ætla ég ekkert að neita því að vel kann að vera að það sé alrangt hjá mér og þetta eigi við um lítinn hluta kvenna. Mér finnst samt mjög margt af því sem ég hef lesið og innan femínismans, sem er hugmyndafræði sem er að miklu leyti minn pólitíski drifkraftur auk jafnaðarhugsjónarinnar, vekja hjá mér mjög miklar efasemdir og áhyggjur yfir þeirri hugmyndafræði sem liggur að baki staðgöngu. Það er reyndar margs konar hugmyndafræði sem liggur þar að baki sem ég ætla ekki að fara yfir hér. Þá finnst mér svolítið merkilegt að í þessari tillögu er lagt til að lagt sé fram frumvarp sem heimili staðgöngumæðrun. Það er þvert á skoðanir meiri hluta þeirra umsagnaraðila sem sendu inn umsögn um málið til þingsins. Þeir sem helst mæla með þessu eru þeir sem af augljósum ástæðum eiga hagsmuna að gæta sökum barnleysis, og er það vel skiljanlegt, þeir sem eiga viðskiptahagsmuna að gæta, sem eru læknar sem stunda tæknifrjóvgun, og svo Frjálshyggjufélagið sem vill ekki setja lagaramma utan um eða banna ýmislegt í mannlegu samfélagi, en ég sé nú ekki af hverju skoðun þeirra er svona afdráttarlaus þar sem hér styður félagið einmitt strangan lagaramma, en það skilja þeir betur sem skilja frjálshyggjuna. Ég vil svo koma að því að líka hefur verið bent á að staðgöngumæðrun kunni að stríða á móti alþjóðamannréttindaskuldbindingum sem Ísland meðal annars er aðili að. Til dæmis í umsögn frá biskupsembættinu vitnar biskup í þjóðmálanefnd kirkjunnar sem segir í sinni umsögn að hún vari við því að vikið sé frá barnalögum og farið á svig við barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna en þar er sala á börnum bönnuð og sala á börnum skilgreind í viðauka sem, með leyfi forseta: ,,hvers kyns aðgerð eða viðskipti þar sem einstaklingur eða hópur fólks framselur öðrum barn gegn þóknun eða hvers kyns öðru endurgjaldi.“ Nú geta þetta verið mjög matskennd atriði og hvað er annars konar endurgjald? En við erum komin þarna inn á grátt svæði og þetta tel ég að þurfi að ræða mjög ítarlega og fara mjög alvarlega yfir, því að við stöndum í dag frammi fyrir veruleika alþjóðlegrar glæpastarfsemi þar sem verslun með konur, karla og börn er ein arðbærasta glæpastarfsemi í heimi. Við höfum gjarnan á vettvangi þingsins rætt mansal og hvernig Ísland ætlar að vinna gegn því að mansal fái hreiðrað um sig hér og að hægt sé að smygla inn fólki. Staðgöngumæðrun sem norm er hættuleg að mínu mati því að það „normalíserar“ ákveðna hegðun. Víðtæk verslun af þessu tagi er stunduð í ýmsum ríkjum og andstætt því sem segir í nefndaráliti meiri hluta, eða hvort það er í þingsályktunartillögunni sjálfri, mun þetta ekki vinna gegn slíku og þetta mun ekki leiða íslensk pör frá því að fara til útlanda og sækja sér börn. Reynslan frá Bandaríkjunum og Bretlandi hefur sýnt okkur að þar hefur lögleiðing staðgöngumæðrunar af velgjörð „normalíserað“ þetta ástand. Fjöldi fólks telur sig ekki hafa efni á staðgöngumæðrum innan sinna heimaríkja þrátt fyrir að þetta sé velgjörð og það sækir börn erlendis þrátt fyrir að þetta sé löglegt með einhverjum hætti í heimaríkjum þess. Ég ætla ekki í sjálfu sér að gera þessa ályktun að frekara umtalsefni í dag nema til komi síðar í umræðunni að ég telji mig knúna til þess. Ég ítreka það bara að ég er andsnúin staðgöngumæðrun og ég tel eðlilegt að við, ef eitthvað er, herðum á löggjöf um staðgöngumæðrun og förum yfir það hvernig við getum komið í veg fyrir að Íslendingar nýti sér svona þjónustu erlendis, slíka markaðsvæðingu á meðgöngunni sem fram fer erlendis og fólk nýtir sér. Ég tel að við ættum að líta til Noregs í þeim efnum sem er einmitt að fást við það hvernig hægt er að tryggja þeim börnum sem þannig hafa orðið til, börnum norsks fólks sem fædd eru á Indlandi til að mynda, borgaraleg réttindi í Noregi en um leið herða á banni við að notfæra sér staðgöngumæðrun erlendis og refsingu við slíku athæfi. Þrátt fyrir þessa andstöðu mína mun ég styðja þá breytingartillögu sem hér liggur fyrir, enda hvetur hún til frekari umræðu um staðgöngumæðrun og ég tel það af hinu góða. Ég held að full ástæða sé til að við ræðum þetta málefni enda eru margir því fylgjandi, ég er á móti en ég held að það sé ágætt að halda áfram umræðu um þetta mál. Þar að auki er þessi breytingartillaga í samræmi við landsfundarsamþykkt Samfylkingarinnar frá október sl. þar sem segir, með leyfi forseta: „Áður en lögleiðing staðgöngumæðrunar kemur til álita, þvert á niðurstöðu ráðherraskipaðra sérfræðinga og löggjöf annarra Norðurlanda, þarf að fara fram ítarleg umræða um allar hliðar málsins.“ Ég geri þetta að lokaorðum mínum, herra forseti.

Virðulegur forseti. Það þarf ekki að koma neinum á óvart sem hlýddu á mál hv. þingmanns að ég er algerlega ósammála flestu því sem þarna kom fram, en öllum er frjálst að hafa sínar skoðanir. Hv. þingmaður sagði að þetta stríddi gegn siðferðiskennd hennar og sneri að kjarna lífsins. Þar er ég sammála. Það verður ekki meiri kjarni lífsins en barneignir, um það getum við verið sammála. Ég ætla að biðja hv. þingmann um að útskýra þetta aðeins fyrir mér; er hún að boða að hún vilji sjá breytingar til baka á lögum um tæknifrjóvgun, á lögum um gjafaegg og gjafasæði? Ég spyr hv. þingmann hreint út: Hvert er álit hennar á því að tvær konur í sambúð, í lesbísku sambandi, eignist barn með hjálp tæknifrjóvgunar? Stríðir það gegn siðferðiskennd hv. þingmanns? Oft og tíðum er þar um að ræða gjafasæði af óþekktum uppruna þar sem barnið fær ekki að vita um faðerni sitt. Hvar vill hv. þingmaður draga mörkin varðandi þessi siðferðislegu álitamál? Er það einungis þegar kemur að því að ganga með barnið eða ristir það dýpra? Aðeins varðandi staðgöngumæðrun sem norm, sem nefnt hefur verið í umræðunni. Ég held að það verði aldrei þannig að staðgöngumæðrun verði norm, en hver er skoðun hv. þingmanns á ættleiðingum eða eggjagjöf? Gerðir eru samningar um ættleiðingar á milli fólks. 

Herra forseti. Hv. þingmaður spurði mig svo margra grundvallarspurninga að ég ætla að velja upphafið úr. Ég vil byrja á því að segja að samkynhneigð stríðir ekki gegn siðferðiskennd minni og ég fagna því þegar samkynhneigðum auðnast að eignast börn rétt eins og öllum öðrum. Þegar kemur að löggjöf sem lýtur að því að nota tæknina við að auðvelda okkur að eiga börn sagði ég að ég væri alls ekki að lýsa því yfir að ég væri á móti allri slíkri löggjöf. Ég var bara að segja að við kynnum að hafa gengið of langt á mörgum sviðum og við eigum alltaf að stíga varlega til jarðar þegar við bindum í lög nýtingu tækninnar til þess að kveikja líf. Varðandi gjafaegg og gjafasæði vil ég segja að ég er í raun á móti þeirri löggjöf sem heimilar nafnlausa gjöf á sæði og eggjum af því að það er skýlaus réttur barna samkvæmt íslenskum barnalögum og samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna að þekkja uppruna sinn. Slíkt eigum við ekki að geta tekið frá börnum með löggjöf. Börn eru ekki réttur, börn eiga rétt. Við skulum líka muna að börn sem verða til verða líka fullorðnir einstaklingar. Ég er komin á miðjan aldur og ég held að fólk standi ekki síður frammi fyrir áleitnum spurningum með aldrinum hvað varðar uppruna sinn og fleira en þegar það er yngra. Við skulum hafa það í huga að þó að við viljum gera pörum eða einstaklingum kleift að eignast börn megum við ekki ganga á rétt þeirra barna sem fæðast 

Virðulegur forseti. Ég er ánægð að heyra að samkynhneigð stríði ekki gegn siðferðiskennd hv. þingmanns og þar erum við sammála. Hv. þingmaður segir að hún sé hlynnt því að samkynhneigðir eignist börn en hún er á móti því að við notum tæknina mikið við að búa til börnin. Þar er ákveðin þversögn vegna þess að með breytingum á lögum um tæknifrjóvgun er það þannig að samkynhneigðar konur þurfa annaðhvort að leita sér aðstoðar hjá hinu kyninu eða fá hjálp tækninnar við að geta barn. Ég næ því ekki alveg hvert vandamálið er. Er það tæknin? Vill hv. þingmaður þá bregðast við því með því að draga það til baka sem við höfum þegar leyft eða er vill hv. þingmaður bara ekki að konur geti gengið með börn fyrir aðra? Það væri ágætt að fá það fram. Ég ítreka líka spurningu mína varðandi ættleiðingarnar, vegna þess að þingmaðurinn vísaði í barnasáttmálann. Ég er alveg sammála því og það er skýrt tekið fram bæði í tillögunni og í nefndaráliti meiri hlutans að ekki er verið að leggja til sölu á börnum, þvert á móti. Við erum að tala um staðgöngumæðrun af velgjörð og það mælist enginn til þess að börn gangi kaupum og sölum, ekki frekar en þegar börn eru færð til ættleiðingar og færð frá einu foreldri til annars með ættleiðingu. Eina salan sem við getum talað um er þegar menn fá greitt fyrir að gefa sæði eða þegar konur fá greitt fyrir að gefa egg. 

Herra forseti. Ég tel mig knúna til að endurtaka það sem ég fór yfir og reyni að vera skýrari í máli ef eitthvað var óljóst. Ég er búin að segja það í tvígang í þessum ræðustól á innan við hálftíma að ég er ekki endilega mótfallin allri þeirri löggjöf sem varðar notkun tækninnar við að frjóvga egg og kveikja líf. Það sem ég hef sagt er að við þurfum að gæta okkar þegar slík tækni á í hlut, þ.e. hvað við leyfum í mannlegu samfélagi með löggjöf. Við þurfum að stíga varlega til jarðar í þeim efnum. Ég sagði jafnframt að ég er mótfallin því að við komum með lögum í veg fyrir að börn fái að þekkja uppruna sinn. Það eru mýmörg dæmi um að börn þekkja ekki uppruna sinn af ýmsum ástæðum, en við sem löggjafi eigum ekki að koma í veg fyrir slíkt.

Gjafaegg og gjafasæði …

Gjafaegg og gjafasæði kunna að vera gefin undir nafni. En þegar barn verður til sem er svipt réttinum til að þekkja uppruna sinn á grundvelli löggjafar er það í andstöðu við íslensk barnalög  
            

Virðulegi forseti. Við ræðum mál sem hefur verið rætt býsna mikið og er þekkt meðal okkar þingmanna. Málið er eðlilega viðkvæmt og snertir marga fleti. Það snertir að sjálfsögðu siðferðislega fleti, það snertir réttlætisþáttinn og maður horfir til þess hversu mikilvægt það er fyrir þá sem vilja eignast barn að geta gert það. Það er það sem er einna mikilvægast og skemmtilegast í lífinu, að fá lítið barn og sjá það vaxa og dafna. Það er hins vegar mjög eðlilegt að í þessu máli séu slegnir ýmsir varnaglar. Ég tek því undir þær vangaveltur sem koma fram í nefndaráliti 2. minni hluta, Eyglóar Harðardóttur, um að vanda þurfi mjög til verka og að svara þurfi þeim siðferðislegu, lagalegu og í raun réttlætisspurningum sem kunna að vakna. Ég er samt sem áður þeirrar skoðunar að rétt sé að samþykkja grunninn sem er í upphaflegu tillögunni, þ.e. að sett verði af stað vinna sem feli í sér að skila frumvarpi til þingsins. Þar vil ég nefna hvort við eigum að beita okkur fyrir því að sá þingmannahópur sem nú situr á þingi verði sá hópur sem taka mun afstöðu til frumvarpsins á endanum, þ.e. að einhvern tíma á þessu ári - mögulega seint, við þurfum að meta hvaða tíma þarf til - verði skilað áliti til þingsins og við tökum afstöðu til þess. Það hefur óneitanlega átt sér stað mikil umræða og ég held að mjög margir þingmenn séu komnir með býsna góða yfirsýn og þekkingu á þessu máli. Ég legg hins vegar mikla áherslu á að hvergi verði slakað á kröfum þegar frumvarpssmíð hefst eða vinnuhópur tekur til starfa. Ég segi það fyrir mitt leyti og vil taka það skýrt fram að ef ég hef einhvern minnsta grun um að í því frumvarpi kunni að vera svigrúm sem hægt sé að nýta á einhvern óheiðarlegan hátt, til mansals eða einhvers slíks, muni ég ekki styðja það frumvarp. En ég vil hins vegar sjá hvernig og hvort hægt er að leysa þau mál sem skoða þarf. Þar af leiðandi held ég að það sé betra að málið komist áfram og að því verði lokið fyrir næstu kosningar, hvort sem það verður samþykkt eða fellt eða hvort frumvarpið nær fram að ganga eða ekki. Þetta er ekki mál sem ræðst af stefnumálum flokka, flokkslínum eða flokkssamþykktum. Þetta er ekki mál sem þingflokkar leggja línur í eða neitt slíkt. Þetta mál snertir þau sjónarmið og þá lífssýn sem hver þingmaður hefur. Það er þvert á flokka. Ég held því að við eigum að taka málið á næsta stig, vinna það áfram og taka svo umræðuna í framhaldi í þinginu. Við getum að sjálfsögðu hvorki lofað því hér né gert okkur einhverjar hugmyndir um hvort það frumvarp sem ef til vill verður samið kemst inn í þingið. Það kunna að vera ýmsar brekkur á leiðinni, en við erum búin að breyta töluvert miklu í löggjöf okkar og vil ég nefna sérstaklega þær lagabreytingar sem fyrrverandi heilbrigðisráðherra, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, beitti sér fyrir og fékk samþykktar. Þær voru mjög til bóta og má spyrja hvort þetta sé eðlilegt framhald af þeim. Ég vil ítreka það enn og aftur að staðgöngumæðrun má að mínu viti eingöngu vera í velgjörðarskyni og það er svo okkar að smíða lagaramma þar utan um og meta hvort sá lagarammi er nógu góður þannig að við samþykkjum hann. Þetta mál varðar fáa en fyrir þá sem það varðar er það gríðarlega stórt og mikilvægt. Þess vegna er ég hlynntur því að taka málið áfram þó svo að ég hafi alla fyrirvara á því hvernig endanlegt frumvarp muni líta út og hvort ég mun styðja það yfirleitt.

Herra forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar í síðara sinn um að Alþingi feli velferðarráðherra að skipa starfshóp sem undirbúi frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Þetta mál hefur tekið nokkrum breytingum frá síðasta þingi eða frá síðustu umræðu. Meiri hluti velferðarnefndar hefur t.d. lagt áherslu á hag og réttindi barns, sjálfræði og velferð staðgöngumóður og fjölskyldu hennar og að staðgöngumæðrun verði eingöngu heimiluð í velgjörðarskyni. 1. minni hluti velferðarnefndar bætir um betur og telur upp, sem er mjög mikilvægt, þann mikla meiri hluta umsagnaraðila sem er á móti því að staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni verði heimiluð og telur það ekki tímabært og varar við því skrefi að heimila hana. Hið sama er uppi á teningnum nú og voru 10 af 13 umsagnaraðilum á því máli, aðrir umsagnaraðilar veltu upp brýnum og erfiðum siðferðisspurningum en tóku almennt ekki beina afstöðu í málinu, eins og segir í áliti 1. minni hluta velferðarnefndar. 2. minni hluti velferðarnefndar skilaði líka frá sér áliti þar sem segir, með leyfi forseta: „Annar minni hluti tekur jafnframt undir þá varnagla sem koma fram í nefndaráliti meiri hlutans og 1. minni hluta en leggur áherslu á að málið verði unnið frekar áður en ákvörðun verði tekin um að fela velferðarráðherra smíði frumvarps sem heimili staðgöngumæðrun.“ Herra forseti. Þetta er merkilegt og áhugavert mál og ég ætla að viðurkenna það strax sjálfur að ég hef ekki myndað mér endanlega skoðun á því hvort ég styðji staðgöngumæðrun eða ekki. Ég tel í fljótu bragði varasamt að opna þennan glugga strax með þeim tilmælum sem kveðið er á um í þingsályktunartillögunni, þ.e. að skipa starfshóp sem undirbúi frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun. Ég tel að það eigi að fara aðra og varfærnari leið og skipa starfshóp sem skili ráðherra skýrslu um málið. Ég ætla að leyfa mér að velta upp mikilvægum álitamálum sem ég tel að þurfi að ræða. Ég tek það fram aftur að ég hef ekki myndað mér endanlega skoðun á málinu, með eða á móti. Hin siðferðilegu álitamál eru risastór og ég sem hagfræðingur þekki náttúrlega mætavel afl og vald peninga, líka í siðferðilegum álitamálum. Ég leyfi mér að velta því upp hver afstaðan verður þegar læknar með einkastofur krefjast þess að fá að sinna svona þjónustu gegn greiðslu samkvæmt lögum um atvinnufrelsi. Ég leyfi mér að benda á að hér á árum áður var glasafrjóvgun, sem nú heitir tæknifrjóvgun, upphaflega heimiluð í velgjörðarskyni og unnin á ríkissjúkrahúsinu Landspítalanum. Nú er slík þjónusta orðin verslunarvara og bisness upp á hundruð milljóna á hverju ári fyrir einkafyrirtæki. Annað álitamál er hvort farið verði eftir niðurstöðu eða afstöðu Viðskiptaráðs til viðskipta- og samningsfrelsis sem ekki megi hamla. Þingmenn sem styðja málið hafa talað um þetta sem þjónustu. Ég vara svolítið við því að hugsa um þetta sem einhvers konar þjónustu því að þá getur þetta einfaldlega fallið undir hefðbundin viðskiptamál og t.d. þjónustutilskipanir Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar eða Evrópusambandsins. Ég er ekki að segja að það geri það en fara þarf í gegnum þessi álitamál. Hvað munu Samtök atvinnulífsins segja um þetta sem viðskiptatækifæri til nýsköpunar? Hver er afstaða þingflokka og þingmanna til staðgöngumæðrunar á Íslandi sem góðs tækifæris undir formerkjum erlendrar fjárfestingar? Vonandi munum við aldrei þurfa að upplifa þann dag að við förum í gegnum þessi atriði með það í huga að leyfa staðgöngumæðrun á slíkum forsendum en þetta eru atriði sem þarf að fara í gegnum og ræða hvernig menn ætla að koma í veg fyrir að málin endi þannig. Það er mjög stutt á milli velgjörðar og hagnaðar. Við vitum að fólk fer til Indlands vegna þess að þar er staðgöngumæðrun ódýr. Þar er hægt að leigja konur til að ganga með barn fyrir tiltölulega lágar upphæðir. Ekki er með nokkru móti hægt að hugsa sér að staðgöngumæður á Indlandi séu eingöngu að þessu í velgjörðarskyni og því þarf að ræða hagnaðarsjónarmiðið ítarlega. Ég leyfi mér að benda á og ítreka það sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir tæpti á í ræðu sinni áðan þegar hún nefndi íslenska konu sem við hittum fyrir nokkrum vikum sem hafði tekið að sér að verða staðgöngumóðir, svarað auglýsingu í íslensku dagblaði, farið þrjár ferðir til Suður-Evrópu og tekið þetta verkefni að sér gegn gjaldi. Hér er hins vegar talað um að heimila eingöngu staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Þessi kona, sem hefur reynslu sem staðgöngumóðir, var með alveg þveröfugt sjónarmið. Hún sagði: Ef þetta mál kemur til þingsins þá verðið þið að koma í veg fyrir að þetta verði leyft í velgjörðarskyni. Svona mál má eingöngu leyfa svo fremi sem tryggt sé að hæfileg fjarlægð sé milli fólksins sem að því kemur og að viðkomandi kona fái einfaldlega greitt fyrir eins og hún fengi fyrir hverja aðra þjónustu. Þetta sjónarmið hafði ég aldrei heyrt áður og það kom mér verulega á óvart og vakti hjá mér ákveðinn óhug. Ég velti því upp af því að ég sé þess hvergi merki í neinum af þessum nefndarálitum hvort þetta sjónarmið hafi nokkru sinni verið rætt. Hver er afstaða manna til þess að fólk, sem hefur reynslu af þessu máli, hafi einfaldlega allt aðra sýn á málið en gert er ráð fyrir í þessari tillögu? Meðal annars þess vegna tel ég óviðeigandi að semja strax frumvarp um þetta mál. Staðgöngumæðrun gegn gjaldi er óhugsandi fyrir marga en við verðum samt að viðurkenna að setja þarf spurningarmerki þar við, því miður. Að mínu viti þarf miklu meiri umræða að fara fram um þetta mál áður en frumvarp er samið og mig langar að skora á þingmenn, bæði stuðningsmenn og andstæðinga þessa máls, að leggjast allir sem einn á árarnar um að það verði farið vandlega og með hægð yfir þetta því að mér brá alveg hrikalega í lok septemberþingsins þegar ég sá með hvílíku offorsi áhugamenn um málið ætluðu að keyra það í gegnum þingið á síðustu korterunum. Það var meginstefnumál formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins þegar verið var að afgreiða lokadagskrá þingsins fyrir jólafrí að koma þessu máli á dagskrá þingsins áður en þingið færi í frí. Það er þetta sem hræðir mig og mig langar einfaldlega að hvetja flutningsmenn málsins til að fara sér hægar og styðja þá hugmynd að fyrst verði gerð ítarleg skýrsla sem hugsanlega megi þá nota til frumvarpsgerðar um að leyfa staðgöngumæðrun. Við þurfum að fara varlega í þessum málum, sérstaklega vegna þess að þarna á bak við eru tækifæri fyrir óprúttið fólk og siðleysingja sem verður erfitt að hamla á móti þegar fram í sækir og ég held að það muni ekki verða hægt, sama hvað hver segir, að koma í veg fyrir að þetta verði innan örfárra ára orðið að einhvers konar bisness. Gott og vel, það er ákveðið sjónarmið að svo megi verða þó að mér hugnist það ekki. Það er ekkert í þessari tillögu sem gerir ráð fyrir að það verði athugað. Þess vegna þarf að staldra við og skoða þetta mál betur áður en þessi tillaga verður endanlega afgreidd. Ég styð þá breytingartillögu sem fram hefur komið um þetta mál, að fyrst verði samin um það ítarleg skýrsla áður en farið verði með það lengra.

Virðulegur forseti. Ég vil koma hingað upp og lýsa mig algerlega ósammála því sem hv. þingmaður segir, að ég hafi beitt einhverju offorsi í þessu máli. Jú, ég er búin að vinna vel að því, ég er búin að tala fyrir því og ég er búin að reyna að afla því stuðnings, enda held ég að það hafi gengið ágætlega. Hins vegar, eins og hv. þingmaður þekkir, eru ákveðin mál tekin við þinglok og rætt hvort þau eigi að halda eigi áfram með þau og það er alveg rétt að þetta mál hefur af einhverjum ástæðum lent í þeirri stöðu. Ég hef hins vegar ekki beitt neinu offorsi heldur hef ég talað fyrir því að menn standi við það sem um hefur verið rætt í sambandi við þetta mál eins og með önnur mál sem koma fram í þinginu og um er samið við lok þings. Ég frábið mér að svona útúrsnúningar og rangfærslur séu viðhafðar hér og eyðileggi fyrir þessu máli.

Herra forseti. Ég skil ekki þessi viðbrögð við ræðu minni, ég átta mig ekki á hvað hv. þingmaður er að fara með þessu en hún verður að fá að ráða fram úr því sjálf. Það er alveg rétt að það hefur verið mikill asi með þetta mál og eru allir í þinginu sammála um það nema ef til vill hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir. Ég tel að það eigi að fara varlega og hvet hana einfaldlega til að taka undir þá skoðun mína að slaka eigi aðeins á í framgöngu þess og gera skýrslu áður en farið er af stað með að semja frumvarp. Það er hægvirkari en skynsamlegri leið, tel ég, og úr því að hv. þingmaður segist ekki vilja fara fram með neinu offorsi þá getur hún væntanlega tekið undir það sjónarmið.

Herra forseti. Ég ætla að rifja aðeins upp hver málsmeðferðin á þessu máli hefur verið. Mín fyrsta fyrirspurn um þetta efni var í september 2008. Þá var skipaður starfshópur, þá var haldið málþing, þá skilaði starfshópurinn af sér. Ég kom í fyrra, í nóvember 2010, fram með þingsályktunartillögu. Hún náði ekki fram að ganga og var til umræðu á septemberþinginu. Ég kom með aðra tillögu byggða á því góða starfi sem hafði verið unnið í heilbrigðisnefnd og lagði hana fram 1. október 2011. Það er sú tillaga sem við ræðum nú. Ef tillagan nær ekki fram að ganga á hverju löggjafarþingi þá þarf að leggja hana fram aftur. Ef ég ætlaði að ná þessari tillögu í gegn, eða við flutningsmenn þessarar tillögu, mundi þingmaðurinn ekki fallast á að þá þyrftum við að leggja hana fram tímanlega? Jú, hún var lögð fram 1. október. Mundum við þá ekki geta sammælst um að það þyrfti að klára málið fyrir þinglok? Jú, þess vegna er verið að taka góðan tíma í að ræða þetta núna. Þingmaðurinn getur verið andsnúinn tillögunni og þá á hann bara að segja það en ekki saka fólk, sem er að reyna að koma málum í gegn sem það hefur sannfæringu fyrir, um offors þó að það beiti sér fyrir málum. Ef svo er ætla ég að hafa það í huga næst þegar þingmaðurinn leggur fram þingmál.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort hægt er að kalla þetta andsvar eða hvað er hægt að kalla þetta, en ég leyfi mér að benda á að ef farið hefði verið varfærnar í sakirnar í upphafi og lagt af stað með þingsályktunartillögu sem gerði ráð fyrir að skýrsla yrði unnin  Það er oft heppilegra að vera hófsamari og varfærnari með þau mál sem menn leggja fram í þinginu en ganga fram með slíkum látum að þau mæti mjög mikilli andstöðu. Þetta mál hefur mætt mjög mikilli andstöðu og ég leyfi mér að benda hv. þingmanni á að það virðist ekki njóta mikils fylgis í hennar eigin flokki því að flokksmenn hennar hafa ekki tekið mikinn þátt í umræðunni. Vissulega er það samt svo, svo að ég hæli  
            

Virðulegi forseti. Ég kem hingað aðallega til að halda til haga og kannski til að leiðrétta hv. þingmann. Ég vil í fyrsta lagi hvetja hv. þingmann, þegar talað er um hófsemi, til að gæta hófs í orðum sínum. Ætli einhverjir megi þá ekki líta í eigin barm? 
             Ég vil þó segja hv. þingmanni að um var samið sérstaklega hvernig ætti að fara með þetta mál. Það átti að taka það til afgreiðslu fyrir jól samkvæmt samkomulagi milli þingflokksformanna sem gert var í september. Þáverandi þingflokksformaður Vinstri grænna ákvað hins vegar að virða ekki það samkomulag. Úr varð, til þess að liðka fyrir þingstörfum, að þetta mál yrði tekið strax á dagskrá að loknu jólahléi. Þannig er málið einfaldlega. Enginn af okkur sem erum á þessari tillögu, sem erum býsna mörg, gerði það í einhverju offorsi þannig að það sé sagt.

Herra forseti. Það var rætt allmikið fyrir jól um hvort gert hefði verið samkomulag eða ekki. Margir könnuðust einfaldlega ekki við það og sýnt var fram á það með skriflegum gögnum, útprentuðum ræðum á þinginu, að ekkert slíkt samkomulag hefði verið gert. Til var yfirlýsing einhvers þingmanns úr ræðustól og það var allt og sumt. Við höfum líka reynslu af því að það sem kallað er samkomulag um þinglok er ekki merkilegra en svo að menn hafa skrifað undir slíkt og tveimur dögum síðar verið búnir að rifta því þannig að allt slíkt tal er í rauninni einskis virði. Aftur á móti var gert samkomulag um að taka þetta mál á dagskrá núna strax í upphafi þessa þings og við það hefur verið staðið og ég fagna því. Ég meina hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir samþykkti að málinu yrði frestað fram yfir jólahlé þingsins og það var að vissu leyti hófsöm ákvörðun af hennar hálfu og þess vegna er málið á dagskrá nú. En ég held, eins og ég sagði áðan, að það hefði verið komið lengra ef það hefði verið farið öðruvísi af stað með það í byrjun vegna þess að þetta er sérstaklega viðkvæmt mál.

Virðulegur forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um staðgöngumæðrun sem er stórt og mikið mál og prinsippmál af ótrúlega mörgum ástæðum. Spurningin um staðgöngumæðrun varðar líf og heilsu konu sem gengur með barn. Spurningin um staðgöngumæðrun varðar meintan rétt til að eignast barn. Spurningin um staðgöngumæðrun varðar tilveru barns, sjálfsmynd þess og rétt. Spurningin um staðgöngumæðrun er siðferðisleg, hún er lögfræðileg, hún er læknisfræðileg. Spurningin um staðgöngumæðrun er svo stór að hún endurspeglast í þeirri breidd sem fram kemur í umsögnum um tillöguna, þ.e. breidd sem kemur fram í því frá hve ólíkum aðilum umsagnirnar koma og hversu fjölbreytilegur grundvöllur liggur að baki afstöðu umsagnaraðila. Umræðan um staðgöngumæðrun á Íslandi varðar líka samspil Íslands og Norðurlandanna. Hvað varðar heilbrigðissjónarmiðin, lögfræðilegu sjónarmiðin, kvenfrelsissjónarmiðin og siðferðislegu sjónarmiðin höfum við að jafnaði verið nokkuð samstiga Norðurlöndunum í þeim málaflokkum sem þar eru undir. Spurningin um staðgöngumæðrun er stór og krefst því óvenjulega ríkrar yfirvegunar og krefst þess að við byggjum ákvarðanir okkar og afstöðu á mjög traustum grunni. Þau skref sem hingað til hafa verið stigin í þeim efnum hafa að jafnaði verið varfærin. Þau hafa snúist um það að leita að bestu mögulegu upplýsingum, að leita að svörum við flóknum spurningum, hvort sem þau eru siðferðisleg, lögfræðileg eða læknisfræðileg, og að stíga næsta skref sem eðlilegt framhald þess skrefs eða þeirra skrefa sem tekin hafa verið á undan. Í skýrslunni sem hér hefur verið rædd segir að málið sé að sönnu flókið en ekki er lagt til að næsta skref verði frumvarp eða að taka eigi þá afstöðu að á Íslandi eigi að heimila staðgöngumæðrun. Það er ekki niðurstaða nefndarinnar. Nefndin dregur upp, og um er að ræða færustu sérfræðinga okkar, skýr sjónarmið: Í þeim varnaðarorðum sem þar eru efst á blaði er varað við að ganga hratt fram. Í lokaáliti starfshópsins segir orðrétt, með leyfi forseta: „Helstu rök fyrir að leyfa staðgöngumæðrun eru þau að hún geti verið farsæl lausn á vanda pars eða einstaklings sem á við ófrjósemisvanda að stríða. Helstu rök gegn staðgöngumæðrun eru hætta á því að litið sé á staðgöngumóðurina sem hýsil utan um barn.“ Þetta er niðurstaða nefndarinnar, starfshópsins. Nú skulum við staldra við og stíga næstu skref af sömu yfirvegun og þau sem hingað til hafa verið stigin. Við skulum horfa til þess fjölda umsagna sem liggur fyrir þinginu þar sem tugur umsagnaraðila varar við að tekin sé sú ákvörðun að heimila staðgöngumæðrun. Aðrir aðilar velta upp ýmsum siðferðislegum spurningum. Það er engin leið, burt séð frá afstöðu til staðgöngumæðrunar, að líta svo á að það skref sem meiri hlutinn leggur til sé rökrétt næsta skref. Þetta fullyrði ég á þeim grunni að of mörgum spurningum er enn ósvarað. Það eru spurningar sem varpað hefur verið fram af mörgum aðilum. Ég get nefnt Siðfræðistofnun Háskóla Íslands. Ég get nefnt Rannsóknarstofu í kvenna- og kynjafræðum, sem segir fullum fetum að frekari rannsókna sé þörf. Ég get nefnt fleiri aðila. Má á grundvelli þess spyrja, eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir gerði í sinni framsögu: Ef vinnuhópar eru settir upp er þá ekki rétt að hlusta á niðurstöður þeirra? Þá hef ég í sjálfu sér ekki reifað þau fjölþættu sjónarmið sem hér eru undir en sannarlega hefur málið þroskast töluvert í meðförum þingsins. Í nefndaráliti meiri hlutans eru ræddir þættir sem ekki voru með í upprunalegu máli, til að mynda skilkyrðislaus réttur staðgöngumóður til að ráða yfir eigin líkama og góð og uppbyggileg tengsl staðgöngumóður við verðandi foreldra barnsins o.s.frv.; hér eru fjöldamargir mjög jákvæðir þættir. Sumt af því hefur örugglega verið í upprunalegum tillögum en annað bæst við og umræðan hefur klárlega verið málinu til góðs. Réttindi barnsins er líka flókinn þáttur sem þeir sem fyrst og fremst hafa látið sig siðferðislegu hlið málsins varða telja brýnt að halda til haga. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir ræddi rétt barnsins til að þekkja uppruna sinn en ekki síður er mikilvægt að gæta að rétti barnsins til verndar og umönnunar og annarra þeirra þátta sem barnalöggjöfin snýst um og á að tryggja eftir því sem kostur er. Ýmis þeirra álitamála sem hér hafa verið nefnd er þó full ástæða til að reifa í stuttu máli. Má þá til að mynda nefna þann þátt - sem er þáttur sem margir nefna, allt frá femínistum til þjóðkirkjunnar - sem er hættan á ákveðinni markaðsvæðingu móðurhlutverksins þar sem ákveðin krafa myndast og aðgangur að líkama konu jafnvel þó að það sé skilgreint sem vinnutap eða sjúkrapeningar; og þetta hefur líka verið rætt fyrr í umræðunni. Það er eitt af því sem taka þarf til mun kirfilegri og rækilegri skoðunar en gert er í tillögunni. Annar þáttur varðar nálgun meiri hlutans, sem miðar tillöguna við mjög þröngan og vel skilgreindan hóp; gert er ráð fyrir að mjög fá pör á ári nýti sér þjónustuna og að læknisfræðilegar ástæður fyrir barnleysi verði mjög þröngt skilgreindar. Þá má velta fyrir sér heilsufarslegum rökum eins og hér hafa verið nefnd, til að mynda ef um er að ræða alvarlegan hjartasjúkdóm væntanlegrar móður eða sögu af alvarlegu fæðingarþunglyndi. Þetta eru heilbrigðisrök sem kann að vera hægt að taka til skoðunar ef beitt er almennum jafnræðissjónarmiðum. Hvenær er jafnræðis gætt? Hvernig tryggjum við að úrræðið springi ekki út á einhverjum tímapunkti og verði þá skyndilega fyrir miklu fleiri en lagt var upp með; að þessi litli gluggi sem til stóð að opna varfærnislega verði miklu flóknara mál sem erfitt verði að snúa til baka með? Þetta eru ábyrgar vangaveltur sem ég held að við verðum að taka inn í myndina. Í þessari umræðu hefur ekki mikið verið fjallað um það að þetta snúist að einhverju leyti um að treysta konunni fyrir eigin líkama, hún geti tekið þessa ákvörðun eins og aðrar ákvarðanir, og að löggjafinn eigi ekki að vera að setja lög og reglur til að vernda fólk fyrir sjálfu sér, ef svo má að orði komast. Í því efni má þó einfaldlega nefna vinnuverndarlöggjöf eða lög um laun og lög og reglur til að vernda fólk gegn því að samfélagið misnoti fólk eða að fólk sé misnotað hvert af öðru. Nýleg lög sem banna kaup á vændi snúast auðvitað um ákveðna vernd út frá ákveðinni samfélagssýn. Það er í sjálfu sér kannski ekki þáttur sem þarf að staldra lengi við ef marka má þann anda sem verið hefur í umræðunni sem í öllum meginatriðum hefur verið mjög málefnalegur. Ég nefndi þá staðreynd í inngangi mínum að Norðurlöndin hafa ekki farið þessa leið. Það er auðvitað svo að við erum í sérstöku samfélagsástandi, við erum í mjög sérstöku pólitísku ástandi og við erum í mjög sérstakri stöðu að því er varðar ákvarðanir um framtíðina. Við erum að mörgu leyti samfélag í sárum, pólitíkin er nötrandi frá degi til dags. Við erum kannski líka í þeirri stöðu að við erum að taka heilmikið af samfélagskerfi okkar til skoðunar. Við erum nánast á hverjum degi að ræða um eftirlitsstofnanir. Við erum að ræða um Matvælastofnun í dag og um Umhverfisstofnun. Svo erum við að ræða um brjóstapúða og ýmislegt því um líkt. Víða er það þannig að við þurfum að taka eftirlitsstofnanir okkar til skoðunar. Við þurfum að tryggja að við stígum öll skref í þá átt að styrkja rétt almennings til heilsu og heilnæms umhverfis, til að matvælaeftirlitið sinni því að við fáum öruggan og heilnæman mat, til að heilbrigðis-, umhverfis- og mengunareftirlitið tryggi að við öndum að okkur hreinu lofti og fáum hreint og gott vatn úr krönum o.s.frv., og þetta er gríðarlega mikill og vaxandi þáttur í umræðunni um réttinn til heilnæms umhverfis. Ég veit til að mynda til þess að slíkir textar eru í stjórnarskrám Portúgals og Spánar og fleiri landa; það er hreinlega talið til mannréttinda að mönnum séu tryggð heilnæm lífsskilyrði. Til að svo megi verða þurfum við að búa við öruggt eftirlit, við þurfum að búa við örugga og skýra eftirfylgni og samfélag sem hefur burði til að standa með almenningi og heildarhagsmunum. Það hefur því miður ekki endilega verið það sem hefur komið á daginn í svo mörgum efnum. Auðvitað hefur íslenska samfélagið verið mikið undir smásjá undanfarin missiri eftir hrun. Fjármálaeftirlitið fékk sína útreið og við höfum verið að freista þess að ná betur utan um þessa þætti, bæði í löggjöf og reglugerðum og svo líka með styrkingu á annan hátt. Þess vegna veltir maður ekki síður fyrir sér hversu vitlegt það er að taka ákvörðun sem opnar gluggann með eins afgerandi hætti og hér er lagt til. Þó að glugginn sé lítill og opnaður af varfærni þá veltir maður því fyrir sér hvort við höfum nægilega sterka innviði í íslensku samfélagi til að taka slíka ákvörðun þegar við höfum ekki einu sinni trygga samstöðu með félögum okkar á Norðurlöndum. Við höfum ekki fyrirmynd í löggjöf, fyrirmynd í eftirliti, fyrirmynd í utanumhaldi eins og við höfum oft og einatt þaðan þegar um er að ræða stór skref. Finnar stigu skref til baka og gerðu staðgöngumæðrun aftur óheimila eftir að hafa stigið skref í þessa veru. Þó það sé bara á þessum grunni - og þá er ég ekki að reifa þau sjónarmið og þá sannfæringu mína að þetta sé óráð, sem ég gæti haldið langa ræðu um - og út frá forsendum varúðar og þess að stíga hægt til jarðar í þessum efnum tel ég að við eigum að staldra við og horfa til þess hversu ríkan tíma er nauðsynlegt að gefa sér til rannsókna og umræðu í svo flóknu máli. Við erum að tala um svo gríðarlega stórt siðferðislegt álitamál sem líka er nauðsynlegt að ræða í kvennapólitísku samhengi um baráttu kvenna um réttinn yfir eigin líkama. Það er nauðsynlegt að tengja þetta tvennt. Sem betur fer eru Íslendingar í sterkri stöðu hvað varðar kvenfrelsi og stöðu kvenna og ekki síst þess vegna þurfum við að gæta mjög vel að þeim ákvörðunum sem verið er að taka. Við þurfum að gæta þess að ákvörðun af þessu tagi sé ekki með nokkru móti á þann veg að hún gangi á rétt kvenna til eigin líkama. Eins og ég rakti að framan þá er það afstaða mín að tillaga meiri hluta velferðarnefndar, um að afgreiða málið með þessum hætti, þ.e. að samþykkja þingsályktunartillöguna, sé ákveðið stökk í ákvörðun. Þetta er ekki eðlilegt næsta skref. En í þeim anda sem ég hef talað vil ég taka undir breytingartillögu við þingsályktunartillögu um staðgöngumæðrun sem flutt er af fjórum hv. þingmönnum. Þar er lagt til að í stað orðanna „undirbúi frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni“ komi orðin „verði falið að skoða álitamál um staðgöngumæðrun“ og að hópurinn hafi meðal annars hliðsjón af niðurstöðum vinnuhóps fyrrverandi heilbrigðisráðherra sem skilaði áfangaskýrslu um siðferðisleg, læknisfræðileg og lögfræðileg álitaefni tengd staðgöngumæðrun. Gert er ráð fyrir að starfshópurinn skili svo niðurstöðum til velferðarráðherra sem flytji Alþingi skýrslu um málið að því loknu. Alþingi er og á að vera málstofa ekki síður en löggjafarvald. Við þurfum ekki að vera svo upptekin af löggjafarvaldshlutverkinu að við teljum að við séum ekki að vinna vinnuna okkar ef við erum ekki endilega að skrifa frumvarp. Það getur verið, og ég held að svo sé, mjög farsæl leið og farsæl niðurstaða í þetta vandmeðfarna og flókna mál að setja það í þann farveg að málið sé skoðað betur. Nú er búið að skerpa betur álitamálin og það sem stærstu spurningarmerkin eru sett við, þar sem þau eru hvað áleitnust. Slík vinna ætti að geta verið þverpólitísk og málefnaleg og byggð á upplýsingum og þekkingu. Hún ætti að geta orðið til þess að næstu skref verði stigin á þann veg að þróunin í þessum efnum verði til góðs.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir innlegg hennar. Við getum verið sammála um að málið þarf vandlega skoðun og meiri umræðu og það þarf að vanda vel til vinnunnar við framhald þess, við frumvarpssmíð. Ég held að við hæstv. ráðherra getum verið sammála um það. Það sem við erum ósammála um er hvort starfshópi ráðherra hafi verið falið að semja frumvarp. Ég tel það vera lykilatriði vegna þess að við náum ekki að svara þeim spurningum sem búið er að velta upp. Það er búið að skrifa skýrslu. Hæstv. ráðherra nefndi það og sagði: Á ekki að hlusta á starfshópa sem hafa skilað skýrslu? Jú, við eigum endilega að gera það, en þá verðum við líka að gera kröfur til þeirra sérfræðinga sem til eru fengnir að þeir kynni sér málið frá öllum hliðum. Ég hef haldið því fram að það hafi ekki verið gert og starfshópurinn hafi ekki farið ítarlega yfir allar þær fjölmörgu rannsóknir sem til eru um þetta mál. Einblínt hefur verið á að skoða þurfi ákveðna hluti þar sem upplýsingar liggja fyrir. Ég tel óþarfa að skoða það sérstaklega og skila ráðherra einhverri skýrslu. Ég vil og er að beita mér fyrir því og við sem erum flutningsmenn þessarar tillögu að Alþingi fái  Varðandi Norðurlöndin og fyrirmynd í löggjöf þá er ég líka ósammála hæstv. ráðherra vegna þess að mörg framfaramál, sérstaklega er varða mannréttindi, ég nefni réttindi samkynhneigðra,  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er alveg ljóst og liggur auðvitað fyrir í þessu máli, eins og því miður dálítið mörgum, að við hv. þingmaður erum ekki endilega samferða í afstöðu en ég er sammála í grunninn og held að við séum sammála í grunninn því að það þarf að taka ákvarðanir í þessum efnum að vandlega skoðuðu máli og byggja á mikilli umræðu í samfélaginu. Maður staldrar aðeins við þann málflutning að skýrslan hafi í raun og veru verið hæpin vegna þess að sérfræðingarnir hafi ekki kynnt sér málin nógu vel. Það er einhvern veginn svolítil einföldun finnst manni á stöðu málsins. Það þyrfti þá að styðja slíka skoðun ítarlegri rökum að mínu mati, í hverju hún felst beinlínis. Virðulegi forseti. Þar sem ég gat þess ekki áðan í ræðu minni finnst mér rétt og mikilvægt að það komi fram í sambandi við þá umræðu sem hefur verið uppi, um að meiri hluti nefndarinnar sé í raun bara að leggja til að þetta verði skoðað betur, svo verði gert frumvarp og þingið taki afstöðu til frumvarpsins, að það er auðvitað þannig að þingsályktun sem slík segir til um afstöðu þingsins til málsins, hún segir til um að taka eigi þetta skref. Vissulega eiga þá þingnefndir eftir að taka afstöðu til tæknilegra hliða frumvarpsins o.s.frv. en prinsippafstaðan hefur verið tekin ef þetta verður niðurstaða þingsins núna. Ég held að flutningsmennirnir ættu að gangast við því grundvallaratriði.

Frú forseti. Ég skal meira en gangast við því, ég hef sagt það margoft í þessum ágæta ræðustól og síðast hér fyrr í dag. Það er líka annað sem ég vildi nefna. Það er talað um mikilvægi þess að mikil umræða fari fram um þetta mál af því að það sé prinsippmál. Ég vil líka benda á að það hafa verið og það eru ein af rökum mínum í þessu máli að við höfum tekið svo mörg afdrifarík skref og kannski allt of umræðulaust. Þetta mál er búið að vera til umræðu af og til með hléum og reglulega upp á síðkastið í meira en þrjú ár. Ég merki það af syni mínum vegna þess að ég stóð hér kasólétt með fyrstu fyrirspurnina og hann varð þriggja ára í september. Ég nefni sem dæmi að í maí 2010 voru samþykkt lög þar sem einhleypum konum var heimilað að fá tæknifrjóvgun með gjafasæði hvort sem það væri af þekktum eða óþekktum uppruna. Það mál rann í gegn nánast umræðulaust. Ég man að virðulegur forseti sem var þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra mælti fyrir frumvarpinu. Mig minnir að við höfum verið tvær, kannski þrjár sem tókum þátt í umræðunni og síðan þegar maður skoðar umsagnirnar frá þeim tíma - þarna er verið að gera grundvallarbreytingu, bæði siðferðilega upp á fjölskyldumynstrið, fyrir einhleypar konur, samkynhneigðar, skiptir engu máli - um að þær geti fengið tæknifrjóvgun og réttur barnsins til að vita upprunann var nánast ekkert ræddur. Umsagnir Kvenréttindafélags Íslands, Kvenfélagasambands Íslands og Mannréttindaskrifstofu Íslands voru á einn veg: Stuðla að auknu jafnræði meðal einstaklinga. Kvenfélagasamband Íslands studdi frumvarpið vegna þess að um var ræða almennt framfaramál sem bætti réttindi allra kvenna og lagabreytingin hefði í för með sér útvíkkun á réttindum kvenna hver svo sem félagsleg staða þeirra væri til að eignast börn með tæknifrjóvgun. Munurinn á þessu og staðgöngumæðrun  
            

Virðulegi forseti. Enn er drepið á málum sem maður þyrfti lengri tíma en eitt lítið andsvar til að klára. Hér nefnir þingmaðurinn þá staðreynd að þetta hafi verið lengur en þrjú ár til umræðu í þinginu í þessari lotu  Grundvallaratriðið er þetta: Staðan er enn þannig, eins og málið er búið út þó að það hafi sannarlega tekið mjög mörgum jákvæðum breytingum, að fleiri en færri gjalda varhuga við þessari grundvallarbreytingu. Ég segi: Göngum hægt um gleðinnar dyr í þessum efnum, stígum varlega til jarðar. Þetta er stórt grundvallarmál sem verðskuldar verulega mikla yfirlegu og umræðu í þinginu.

Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér að blanda mér í þá umræðu sem hér fer fram um tillögu til þingsályktunar um staðgöngumæðrun. Ég vil byrja á því að segja það strax að ég er ekki í hópi þeirra þingmanna sem hafa fjallað um þetta mál á vettvangi þingnefnda og ekki haft aðstöðu til að sökkva mér niður í allar hliðar þessa máls, allar umsagnir eða hlusta á gesti og annað slíkt eins og þeir þingmenn sem hafa átt sæti í þeim nefndum þar sem fjallað hefur verið um þetta mál, bæði núverandi velferðarnefnd og áður heilbrigðisnefnd og félagsmála- og trygginganefnd þingsins. Eftir sem áður er um að ræða að mínu viti stórt prinsippmál sem varðar marga þætti. Það eru margar stórar spurningar, má segja, sem hljóta að koma upp í þessu samhengi. Hæstv. umhverfisráðherra Svandís Svavarsdóttir nefndi í máli sínu að þetta væri læknisfræðilegt mál og siðfræðilegt, hefði margar slíkar hliðar sem við þyrftum að fjalla um í þessu samhengi. Ég vil líka segja að ég hef í sjálfu sér ekki mótað mér endanlega afstöðu til þess hvort staðgöngumæðrun á því formi sem lagt er til í þessari þingsályktunartillögu eigi að heimilast eða ekki. Ég er þar staddur að ég tel að enn þá eigi eftir að ræða þetta mál frá öllum hliðum í samfélaginu í breidd sinni áður en menn gera endanlega upp hug sinn. Ég ætla ekki að útiloka hér og nú að ég gæti á einhverju stigi málsins stutt tillögu af þessum toga, en ég er ekki kominn á þann stað í málinu eins og sakir standa. Ég hef þess vegna leyft mér að vera meðflutningsmaður á breytingartillögu sem við flytjum fjórir þingmenn sem felur í sér að ekki er gengið eins langt og gert er ráð fyrir í tillögunni sem hér liggur fyrir og meiri hluta velferðarnefndar leggur til að verði samþykkt óbreytt. Í henni er beinlínis gert ráð fyrir að velferðarráðherra skipi starfshóp sem undirbúi frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Ég er sammála því sem kom fram hjá hæstv. umhverfisráðherra að með því að samþykkja slíka tillögu væri Alþingi í raun að taka þá efnislegu afstöðu að það vilji að staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni, væntanlega á þeim forsendum sem hér eru raktar, verði heimiluð. Eins og ég segi ætla ég ekki að útiloka að maður geti komist að þeirri niðurstöðu eftir vandlega yfirlegu að rétt sé að taka það skref en ég tel að enn skorti talsvert á umræðuna um kosti og galla málsins og um þær spurningar sem óneitanlega vakna. Ég tek eftir því að í greinargerð með tillögunni eru rakin mjög mörg atriði sem þarf að hafa í huga við áframhaldandi vinnu. Flutningsmenn leggja þetta þannig upp að þau atriði eigi að hafa í huga við samningu lagafrumvarps, þ.e. að í vinnunni við samningu lagafrumvarps eigi að svara þeim álitamálum sem þar eru rakin sem meðal annars lúta að því hvernig hagur barnsins verði best tryggður, hver réttur barnsins eigi að vera, til dæmis til þess að þekkja uppruna sinn, um réttindi staðgöngumóðurinnar, hvort uppfylla þurfi einhver skilyrði til að fá að vera staðgöngumóðir, um heimild til að eignast eða ættleiða barn með staðgöngumæðrun o.s.frv. Þarna er velt upp spurningum sem ég tel eðlilegar í þessu samhengi. Spurningin er í mínum huga fremur þessi: Á að velta þessum spurningum upp og leita svara við þeim og draga fram rök með og á móti í aðdraganda þess að frumvarp sé samið sem heimili staðgöngumæðrun eða á fyrst að leita svara við þessum álitamálum og koma með skýrslu þar að lútandi til Alþingis og á grundvelli þess fari fram heildarumræða um kosti og galla málsins og síðan fylgi þá eftir atvikum frumvarp í kjölfarið? Ég hallast helst að því að hið síðara væri réttari gangur málsins og mér finnst í raun og veru að því sé svolítið sleppt með því að fara strax í það skref sem meiri hluti velferðarnefndar og flutningsmenn leggja til. Háttvirtur 1. flutningsmaður tillögunnar segir að þessi vinna sé öll búin en ég hef ekki sannfæringu fyrir því að svo sé og vísa þá meðal annars í nefndarálit sem liggja hér fyrir, bæði frá 1. og 2. minni hluta velferðarnefndar, þar sem meðal annars er vikið að umsögnum um þetta mál þar sem stór hluti umsagnaraðila hefur lagt til að þetta skref verði ekki stigið. Mér finnst því að eftir eigi að svara fjölmörgum spurningum hvað þetta varðar. Ég tel sem sagt, virðulegi forseti, að þetta mál verðskuldi mjög ítarlega og vandaða yfirlegu og umfjöllun á vettvangi Alþingis. Sumir kunna að halda því fram að sú umræða hafi nú þegar átt sér stað og menn séu komnir á endastöð. Sumir eru komnir svo langt í þessari umræðu með sjálfum sér að þeir treysta sér til að styðja að tillagan verði samþykkt og frumvarp samið um að heimila staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Aðrir eru kannski ekki komnir svo langt í þessari hugsun og það á við um mig í þessu máli. Ég tel að enn séu mörg álitamál uppi og ég hefði viljað að þingið fengi meira ráðrúm til að ræða þetta og það fengist líka meira rúm til almennrar samfélagsumræðu. Jafnvel þótt haldin hafi verið málþing og ráðstefnur þar sem væntanlega hafa komið að þeir sem hafa mestan áhuga, ef svo má segja, á þessu máli, kannski þeir sem eru fagaðilar og þeir sem brenna fyrir þennan málstað, þá hefur ekki átt sér stað mikil umræða um þetta almennt í samfélaginu eftir því sem ég fæ best séð. Þetta finnst mér sem sagt skorta. Þar með er ég ekki að segja að ég mundi á endanum leggjast gegn samþykkt málsins því að, eins og ég sagði í upphafi, ég er ekki kominn á þann stað eins og sakir standa. Þess vegna finnst mér skynsamlegt að fara þá leið sem lögð er til í breytingartillögu sem ég og þrír aðrir hv. þingmenn höfum leyft okkur að leggja fram um þetta mál, að það verði unnin ítarleg skýrsla sem verði lögð fyrir Alþingi af hálfu hæstv. velferðarráðherra. Menn geta þá tekið ákvörðun um það í framhaldinu hvort semja eigi frumvarp og hvernig það eigi að vera, hvort það eigi að fjalla almennt um staðgöngumæðrun. Einhverjir hafa nefnt þá leið að í raun og veru ætti staðgöngumæðrun ekki að vera heimil en það ætti að vera unnt að veita undanþágur, setja einhverja slíka ramma, eða fara þá leið sem gert er ráð fyrir í tillögunni, að heimila hana í velgjörðarskyni. Þá þurfum við líka að svara áleitnum spurningum eins og: Hvar eru mörkin milli velgjörðarskyns og hagnaðarskyns og hvernig tryggjum við að þau haldi ef þau eru sett? Þetta er reifað ágætlega í umfjöllun málsins í greinargerðum þannig að ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta en ég vildi, virðulegur forseti, að þessi sjónarmið kæmu fram og ég mun að sjálfsögðu styðja þá breytingartillögu sem ég er meðflutningsmaður að í þessu máli.

Virðulegi forseti. Aðeins út af því sem sagt var um að umræðan um þetta mál væri ekki næg. Ég er andvíg breytingartillögu hv. þingmanns vegna þess að ég tel, eins og ég kallaði fram í áðan, að mikið af þessari vinnu hafi þegar verið unnin. Einnig er það svo varðandi þá vinnu sem á eftir að fara fram að sérstaklega er tekið fram í nefndaráliti meiri hlutans og í tillögunni að starfshópnum sem falið verður að semja frumvarpið, verði líka falið að fara yfir öll þau álitamál sem hér hafa verið reifuð og kunna að koma upp. Hvað umræðuna um þetta mál í samfélaginu snertir þá hef ég haldið því fram að hún verði aldrei almenn. Þetta er ekki eitthvert Icesave-mál sem allir munu hafa skoðanir á. Það kom mér satt að segja mikið á óvart hversu almenn hún er þó, hún er mun meiri en ég gat ímyndað mér. Vegna þess að því er alltaf haldið fram að ekki sé búið að ræða þetta þá gerði ég það að gamni að telja það sem gerst hefur í þessum málum. Á síðustu 18 mánuðum að ég hygg, hafa verið haldin 15 málþing um staðgöngumæðrun. Ég hef tekið þátt í umræðum á velflestum þessara málþinga. Allir fjölmiðlar hafa fjallað um þetta: Kastljós, Ísland í dag, síðdegisútvarpið, Reykjavík síðdegis, Ísland í bítið, Návígi, meira að segja Simmi og Jói, Fréttablaðið, Fréttatíminn, Nýtt líf, Morgunblaðið, og þetta hefur verið margsinnis í fréttum á RÚV og Stöð 2. Ef maður gúglar staðgöngumæðrun fást 106 þús. niðurstöður. Staðganga gefur 39.400 niðurstöður, staðgöngumóðir 21.800 niðurstöður. 80% landsmanna lýsa sig fylgjandi staðgöngumæðrun í skoðanakönnun. Ég held nefnilega að umræðan taki toppa, hún eykst þegar við ræðum þetta hér á þingi og þegar einhver frétt kemur um þetta og svo lognast hún út af þess á milli vegna þess að þetta er ekki mál 

Frú forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um staðgöngumæðrun. Þetta er ekki frumvarp til laga um staðgöngumæðrun heldur þingsályktunartillaga þar sem lagt er til að tekið verði ósköp lítið skref í þessu máli og ekki hraðað sér um of. Ég er mjög ánægður með það, frú forseti, vegna þess að við höfum hraðað okkur ansi mikið í mörgum málum síðustu tvö, þrjú árin, við höfum farið mjög hratt og mjög geyst, ekki einu sinni fengið umsagnir eða gesti eða neitt, jafnvel í stóralvarlegum málum. Þetta er reyndar stóralvarlegt mál og ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur sérstaklega fyrir ræðu sína sem mér fannst mjög heilsteypt. Hún er á móti þessu af siðferðilegum ástæðum og hefur líka efasemdir um margt annað sem við höfum lögleitt sem er líka siðferðilega spurningavert. Í heiminum eru að verða mjög miklar breytingar á grundvelli þess að í vísindaheiminum eru menn á fleygiferð að uppgötva alls konar hluti. Ég ætla ekki að nefna hluti eins og það að kona getur gengið með egg sjálfrar sín, það er hægt að kljúfa egg og setja það svo seinna meir í konuna sjálfa þannig að hún er bæði móðir sín og systir. Vísindin hafa skapað okkur svo mörg siðferðileg vandamál að það hálfa væri nóg. Við höfum gengið mjög langt í mörgum málum, eins og glasafrjóvgun og í sæðisgjöfum sem er kannski mjög einföld aðferð, þarf ekki mikilla vísinda við. Svo eru aðrir miklu erfiðari hlutir, eins og klónun en ég held að flestir séu sammála um að þar þurfi að stíga sérdeilis varlega til jarðar. Við glímum við siðferðileg vandamál og umræðan hefur borið því vitni og mér finnst það ágætt. Mér finnst það gott. Hins vegar tek ég ekki undir að einhver sérstaklega mikill hraði sé á málinu. Þetta er nefnilega þingsályktunartillaga um að semja frumvarp sem verður lagt fyrir Alþingi og málið fær þá væntanlega enn meiri og betri umræðu þegar það kemur fram og fer til nefndar. Þá ræðir kannski eitthvert allt annað fólk um þetta sem hefur aðra sýn á hlutina. Þá munu koma ný sjónarmið frá umsagnaraðilum þannig að ég er ekki á því að hér sé sérstaklega hratt farið, mér finnst sérdeilis varlega farið. Ég nefndi það við fyrri umr. að ég er yfirleitt á móti því að ríkið kássist upp á svona einkamál. Mér finnst þetta vera einkamál viðkomandi fólks. Auðvitað hefur verið nefnt af þeim sem eru mest á móti þessu að konur séu með þessu á einhvern hátt notaðar, jafnvel sem hýslar, sem minnir á „science fiction“ myndir, að þær séu einhverjir hýslar. Það er afskaplega ljótt orð. Þá erum við að tala um eitthvað allt annað, þá er fólk misnotað og það er bannað í stjórnarskránni. Mér finnst því að menn eigi ekki að blanda slíku saman. Auðvitað vitum við að raunveruleikinn er því miður þannig að fólk er misnotað, þannig er það. Við glímum við þann vanda sem gefur þessu máli dökkan blæ að það eru sögur um, og sennilega sannar, að konur séu misnotaðar í þriðja heiminum til að ganga með börn fyrir ríka Vesturlandabúa. Hér hefur líka verið nefnt að konur sem vilja viðhalda góðum líkama vilji ekki eyðileggja hann með því að ganga með barn og noti því svona aðferðir. Ég mundi segja að hvort tveggja sé ekki það sem málið snýst um. Málið snýst um að konum sem geta ekki átt börn og langar mikið til að eignast eigið barn sé gefið tækifæri með þessu. Eins og ég gat um áðan tel ég að ríkið eigi ekki að skipta sér of mikið af þessum málum öllum saman. Þetta ætti fremur að vera mál einstaklingsins. Við þurfum að sjálfsögðu að ræða alls konar siðferðileg vandamál og álitamál sem koma upp og það höfum við gert í dag og það er það sem nefndin mun gera sem fær málið til skoðunar og á að semja frumvarpið. Það munu þeir þingmenn sem þá verða á þingi gera þegar það frumvarp kemur fram. Þá verður tæknin væntanlega komin enn lengra og flæði hugmyndanna kannski komið lengra því að þetta er allt spurning um hvernig heimsmyndin breytist. Ég man þá tíð þegar það að vera hommi þótti ljótt og fólk í þeim flokki lenti í miklu mótlæti. Við skömmumst okkar fyrir það í dag en þannig var tíðarandinn á þeim tíma. Tíðarandinn er stöðugt að breytast og tíðarandinn er breyttur hvað varðar mörg mál, meðal annars þetta. Sumir hafa talað um hag barnsins. Ég hef varað menn við því að gera það vegna þess að menn vita í raun ekki hver hagur barnsins er. Hvað vill barnið eiginlega? Hvað er best fyrir barnið? Hver ætlar að segja mér það? Ég hugsa að einhverjir þingmenn hér hefðu aldrei orðið til ef fóstureyðingar hefðu verið leyfðar. Þá hefðu þeir aldrei orðið til. Þá er spurningin: Er það hagur barnsins að verða ekki til eða hvernig er það?  Ég held að menn ættu að fara varlega við að planta einhverjum hugmyndum eða væntingum í huga lítilla barna sem eru nýfædd. Lítil börn þurfa bara umönnun og ekkert annað og það er sama hver gerir það. Sá sem annast lítið barn er foreldri þess, faðir eða móðir. Punktur. Það skiptir engu hvert kynforeldrið er, ég fullyrði það. Við skulum gæta þess að nota ekki litlu börnin til að færa rök á móti þessu máli, að þau þekki ekki kynforeldra sína. Reyndar þekkja þau kannski kynforeldra sína í þessu máli mjög vel, kannski best af öllum í þeim álitamálum sem við höfum verið að tala um. Í mörgum tilfellum þekkja börn ekki uppruna sinn. Víða í heiminum hrekst fólk undan stríðum, fellibyljum og ég veit ekki hverju, og börn verða viðskila við fjölskyldur sínar. Fjöldi fólks í heiminum þekkir ekki uppruna sinn, svo ég tali ekki um þau börn sem eru getin í hjónabandi en ekki endilega af foreldrunum.

Virðulegi forseti. Barn er ekki mannréttindi, barn á mannréttindi. Það er mikill munur þar á. Barn er guðs gjöf, við getum helst kallað það svo. Sú tillaga sem hér er rædd er að mínu mati forkastanlega vanhugsuð með tilliti til réttar barns, með tilliti til almennrar siðfræði sem hlýtur að vera grunnankeri ekki bara í samfélagi okkar heldur í samfélögum almennt í heiminum. Það er vel skiljanlegt að fólk þrái að eignast börn, það er eðli lífsins. Lífið er aldrei 100% og þá geta menn velt fyrir sér því svigrúmi sem er fyrir hendi til að finna einhverjar nýjar leiðir til að leysa úr vandanum þegar óskir ganga ekki fram eins eðlilega og fólk vill. En þó að þessi tillaga byggi á því að reyna að setja lög þannig að fólk geti eignast umráðarétt yfir börnum á réttmætan hátt er það gert með óréttmætri aðferð. Hún vegur miklu þyngra að mínu mati vegna þess að öll óvissan er á kostnað barnsins. Þetta er í rauninni svo alvarlegt mál að mér finnst með ólíkindum að menn tali um svona í alvöru í upplýstu samfélagi. Vitnað er í umsagnir, vitnað er í fjölmiðla, vitnað er í skyndisvör á gatnamótum, í herbergjum, í samtölum í útvarpi, en það er ekkert ígrundað og ekki krufið til mergjar. Við vitum það ósköp vel sem höfum starfað í blaðamennsku að haldminnstu svör sem menn fá við spurningum eru þau sem gefin eru við spurningum sem spurðar eru í skyndi. Í heild eru það haldminnstu svörin sem fást, við Spurningu dagsins o.s.frv. Tilviljun ræður, slembilukka. Menn tala um hvar svona mál sé statt, eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson orðaði það, en ég held að það séu óravíddir í það að við höfum heimild til að grípa inn í þá siðferðislegu þætti sem lúta að réttindum barnsins. Ef við sæjum fram á að mannkynið væri að deyja út getur vel verið að það væri réttlætanlegt að grípa til örþrifaráða, en svo er nú ekki sem betur fer og hægt er að nefna svo ótal marga þætti. Það er engin spurning að staðgöngumæður í heiminum skapa mikla óvissu og óöryggi fyrir börn. Það er heldur engin spurning að staðgöngumæðrun getur heppnast og átt rétt á sér ef það er ekkert þvingað í því sambandi, en óvissan er miklu meiri, óvissuþátturinn er miklu sterkari. Það er vitað mál að mismunun í þessum efnum í heiminum er gríðarleg, mismununin þar sem ríkt fólk leyfir sér að ganga til þessa verkefnis í skjóli peninga. Ég ætla ekki að líkja þessu við það sem kallað er elsta atvinnugrein í heimi en mér dettur það samt í hug. Mér dettur líka í hug að þessi aðferðafræði sé frekar á sviði gæludýraverslana en því er lýtur að réttindum barns, réttindum manneskju til að lifa við eðlilegar aðstæður. Allir einstaklingar reyna að kryfja til mergjar upphaf sitt og bakgrunn, þó misjafnlega mikið eins og gengur. Þeir sem fæðast í stöðugleika og lifa í stöðugleika gera það ugglaust minna en aðrir sem fæðast við misjafnar aðstæður og hafa misjafnt upplag til ýmissa þátta, en allir einstaklingar gera þetta og það er út frá þeim sem við verðum að marka stefnu í að verja þann siðferðisgrunn sem hnýtir upp öryggi fyrir sem flesta. Það gerum við ekki með því að ætla að búa til eitthvert íslenskt kerfi um staðgöngumæður sem á að vera til fyrirmyndar, vegna þess að það er ótrúlega djarft inngrip að ætla sér að blanda sér inn í það sem er guðs gjöf. Það eru svo margir endar lausir sem lúta að því er staðgöngumæðrun býður upp á. Til að mynda er nefnt að það sé allt í lagi að gera það í skjóli vináttu, kærleika, fjölskyldutengsla og góðvildar en það er því miður ekki hægt að setja nein mörk á hvaðan vináttan kemur, hvaðan góðvildin kemur. Hver ætlar að dæma um það ef Íslendingur segir að hann eigi vini í Hong Kong, Taílandi, Brasilíu og þessir vinir ætli að hlaupa undir bagga með honum svo hann geti eignast umráðarétt yfir barni? Hver ætlar að dæma um það? Þetta er fyrir fram svo flókið mál að það er ekki nokkur leið að réttlæta það ef við ætlum að reyna að byggja stöðugleika og líf barnanna í landinu á einhverju sem heitir öryggi, yfirvegun og rósemi. Það hlýtur þó að vera grunnviðmiðunin ef við ætlum að rækta það sem heitir kærleiki og vilji til að vinna til góðs. Ég orðaði það svo áðan að verið væri að reyna að búa til á réttmætan hátt leið til að fólk gæti fengið umráðarétt yfir börnum með því að fá staðgöngumóður, en það er gert með óréttmætri aðferð vegna þess að hún er á kostnað réttinda barnsins. Það er óæskilegt að þurfa að ræða þessi mál og nefna í sömu andrá gæludýraverslanir en þannig er nú bara heimurinn. Því miður er fullt af fólki um allan heim, ekki síst konum, sem telur sig neyðast til þess í mörgum tilvikum að ganga fram á ystu nöf til að sjá sér farborða, hvort sem það með því að taka það hlutverk að sér að bera barn undir belti eða annað sem tíðkast um allan heim og allir vita að er ekki af því eðlilega sem við viljum byggja á. Það þýðir ekkert að vitna í fjölmiðla og fréttir máli sínu til stuðnings vegna þess að tíðarandinn þar í dag byggist á því að selja frétt en ekki segja hana. Hann byggist á ákveðnum málflutningi þar sem valið er úr það sem söluvænt er í frásögninni, draga ekki saman helstu hliðar málsins heldur að velja úr það sem kitlar hégómann. Það er auðvitað skömm fyrir fjölmiðla að rækta þennan þátt en hann er engu að síður staðreynd. Menn búa til ákveðinn farveg í umræðunni bara eftir því hvað söluvænt er. Þess vegna er svo stór hluti af fréttum á neikvæðum nótum. Fréttir hafa ekkert minna gildi ef þær eru jákvæðar, uppbyggilegar eða sýna fram á hluti sem eru góðir og traustir fyrir samfélagið, fyrir einstaklingana, fyrir stjórnmálin, fyrir lífið í landinu í heild, en á þessu er sofið af því að það er um að gera að kitla hégómann, sýndarmennskuna, froðusnakkið. Það er því miður hluti af þessu máli, finnst mér, að verið er að ganga inn á verksvið sem til að mynda Alþingi Íslendinga á ekki að bera ábyrgð á. Sagt hefur verið í umræðunni að búið sé að vinna svo mikið í málinu. Guð minn almáttugur, hvað er verið að tala um? Á einhverjum 10–15 málþingum og fundum hér og þar sem áhugahópar bera saman bækur? Hvað ætli sé búið að vinna mikið í þessari almennu siðfræði þar sem einstaklingur getur þurft að berjast við það alla ævi að hafa ekki eðlilegan aðgang að þeim siðferðisgrunni sem hann á rétt á og á skilið? Það vita allir sem unnið hafa með fólki af einlægni og þeir sem unnið hafa með börnum að það eru engir eins viðkvæmir og börnin fyrir smæstu atriðum í því sem lúta að því að rækta kærleik, ást og umhyggju. 
             Við höfum margar leiðir nú þegar til að leysa úr ákveðnum vanda í þessum efnum þar sem fólk vill eignast börn. Ég held að það þurfi ekkert að auka neitt sérstaklega við það þótt alltaf megi ræða hluti og fara yfir þá og alls ekki með því að koma á einhverjum alþjóðlegum viðskiptum með fæðingu barna. Það yrði til minnkunar og skammar fyrir Ísland að ríða á vaðið í þeim efnum sem eitthvert fyrirmyndarsamfélag. Við erum ósköp venjulegt samfélag í samfélagi þjóðanna, við höfum mörg hlunnindi, marga kosti en líka marga galla en við hljótum að byggja á því að réttur barnsins sé númer eitt, tvö og þrjú, að óvissunni sé eytt eða að hún sé að minnsta kosti ekki aukin. Það er hættan þegar kemur að staðgöngumæðrun. Það er hættan vegna þess að það er ekkert tryggt í þeim efnum. Auðvitað veit maður að börn líta misjöfnum augum á þessa hluti í uppvexti sínum en það vita samt allir að þetta skiptir miklu máli. Tengslin við foreldra, tengslin við móður og föður, saman eða hvort í sínu lagi eftir atvikum, skipta miklu máli. Þau skipta svo miklu máli að ég held að það sé ekkert sem ræður eins miklu um farsæla framtíð hvers einstaklings og að þessir þættir séu ræktaðir. Það eru auðvitað ótal dæmi um að það er ekkert tryggt í þessum efnum, hvorki að barn hafi aðgang bæði að föður og móður, annað foreldrið getur dugað eins og báðir foreldrar saman eftir atvikum en við eigum ekki að rugga bátnum í þessum efnum. Við höfum hvorki rök né ástæðu til að grípa inn í á þennan hátt með alþjóðaviðskiptum, frekri aðför að því sem við getum kallað með sanni guðs gjöf.

Frú forseti. Ég sé mig knúna til að gera athugasemd við þá orðræðu sem hv. þm. Árni Johnsen hefur uppi. Ég vil biðja menn þess lengstra orða að ræða þessi mál af virðingu fyrir börnum, af virðingu fyrir þeim foreldrum sem þegar eru í hópi þeirra sem hafa átt börn, sem njóta þeirrar gæfu að eiga börn með aðstoð annarra, af virðingu fyrir þeim sem hafa gefið börn, af virðingu fyrir þeim sem hafa þegið börn, af virðingu fyrir þeim sem hafa fengið gjafaegg eða gjafasæði, notið tæknifrjóvgunar eða staðgöngumæðrunar, og tala ekki niður til þeirra. Börn eru viðkvæmar sálir. Hv. þingmaður segir með réttu að þau séu guðs gjöf og telur sig þurfa að verja þann siðferðisgrunn sem við stöndum hér á. Ég hygg að hinn kristni siðferðisgrunnur sé hv. þingmanni tamur. Því vil ég vitna í Matteusarguðspjall, 7. kafla, 1. vers, þar sem er að finna stóran hluta af þeim siðferðisgrunni sem við stöndum á, hv. þingmaður: „Dæmið ekki svo að þér verðið ekki dæmd.“ Það er ekki maklegt að líkja löngun fólks til þess að eignast barn við hégómleika. Það er ekki maklegt að líkja börnum, óskabörnum, við gæludýr. Og það er ekki maklegt að líkja mæðrum við vændiskonur í þessu sambandi. Dæmið ekki svo að þér verðið ekki dæmd.

Virðulegi forseti. Ég vísa náttúrlega á bug svona útúrsnúningi hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur að ég sé að dæma. Ég hef engan dæmt. Ég geng hreint til verks og tala um hlutina eins og þeir eru. Ég sagði í máli mínu að við hefðum margar leiðir til að leysa úr því sem lýtur að óskum fólks til að eignast börn og að þær hefðu gefist vel. En það er alveg klárt að mínu mati og ég árétta það að opnun á staðgöngumæðrun á þennan hátt mundi hleypa öllu í bál og brand. Þá yrði kannski fyrst hættan á því sem bent er á í Matteusarguðspjalli, að dómarnir yrðu harðir. Við eigum að fyrirbyggja það að skapa þær aðstæður að fólk missi sig. Ég tala ekki niður til eins eða neins, hef aldrei gert það, og sem betur fer hefur það orðið hamingja margra barna að gott fólk hefur tekið þau að sér og sinnt þeim, en við erum ekki að tala um það í þessu dæmi. Við erum að tala um alþjóðleg viðskipti sem eru hættuleg, stórhættuleg, ekki síst með tilliti til þess að við verðum að rækta og styrkja þann siðferðisgrunn sem íslenskt samfélag byggir á.

Virðulegi forseti. Ég las merka og hrífandi bók um afar merka konu núna um jólin og mig langar til að byrja á því að lesa aðeins upp úr þeirri bók sem heitir Vigdís – kona verður forseti, og taka hér upp kafla sem heitir „Ástríður – ljósið í lífinu.“ Hann byrjar svona: „Mig hafði alltaf langað til að eignast börn og þráði það meira en allt annað í lífinu. Það var alltaf ásetningur minn og einn hvatinn að hjónabandinu. Við Ragnar vorum ekki alveg samstillt í því en ég var harðákveðin og gerði ítrekaðar tilraunir til þess að eignast barn. Mér lánaðist hins vegar ekki að halda þeim og missti fóstur. Þetta var geysilega erfitt en ég vildi ekki gefast upp. Sú tilfinning var sterk og ágerðist bara að lífinu væri ekki lifað til fullnustu nema hafa alið barn.“ Síðan segir þegar hún fær barn sitt í fangið: „Þetta var algjörlega ólýsanleg stund, mesta hamingjustund ævi minnar. Ég sat bara með barnið í fanginu og grét sannkölluðum gleðitárum. Yfir mig helltust allar þær tilfinningar þessu tengdar sem höfðu brotist um í mér gegnum árin. Í áratugi hafði hugsunin um barn hvílt á mér og oft ekki látið mig í friði. Nú sat ég með yndislegt nýfætt barn í fanginu. Strax þarna urðu böndin á milli okkar Ástríðar gríðarlega sterk. Ég áttaði mig samstundis á því að þetta var mesta gæfa sem mér hafði hlotnast og allar götur síðan hefur Ástríður verið ljósið í lífi mínu.“ Og síðar: „Á þessum tíma hvíslaði ég að Ástríði mínum dýpstu tilfinningum sem brutust þarna fram, þakklætinu til blóðmóðurinnar, konunnar sem gerði mér þann mikla greiða að bera þig undir belti, eins og ég sagði henni. Ótal sinnum hvíslaði ég að henni að hún væri það sem mig hefði langað mest til að eignast um alla mína ævi. Ég var yfirkomin af gleði og þakklæti yfir að fá að eiga hana fyrir dóttur.“ Vigdís lýsir líka í þessum kafla baráttu sinni sem einstæðri konu fyrir að fá að taka að sér barn, baráttu sinni við kerfið. Og mig langar að segja það íslensku samfélagi til hróss að hafa ekki bara kosið þessa merku konu sem forseta, heldur hafa kosið einstæða móður sem forseta, því að það er sannarlega ekki alls staðar gjaldgengt og langt í frá. Nú veit ég ekkert hvað Vigdís Finnbogadóttir, sem á svona fallegan hátt lýsir lífi sínu og sinni mestu gæfu, finnst um staðgöngumæðrun enda snýr það ekki að þessu. Mig langaði bara til að lesa þetta vegna tengsla ættleiðingarforeldra við ættleidd börn sín og vegna þeirrar spurningar sem ítrekað hefur verið varpað til mín í þessu máli á þeim fundum sem ég hef setið og hefur líka verið snert á hér í dag. Það er sú spurning hvort það að eiga og fá að ala upp barn séu mannréttindi. Í mínum huga er svarið ósköp einfalt: Nei, það eru ekki mannréttindi, það eru ekki sjálfsögð mannréttindi. Það er hins vegar fyrir svo ótal marga, ef ekki langsamlega flesta, einhver mesta blessun í lífi þeirra, einhver mesta hamingja að fá að eiga og ala upp börn. Þessi stund þakklætis þeirra sem hafa átt erfitt með að eignast börn, þakklætis til þeirra sem til dæmis gefa sæði - eins og sú sem hér stendur getur borið vitni um - þakklætis til þeirra sem gefa egg, þakklætis til þeirra sem gefa börn sín til ættleiðingar, þ.e. þakklætið fyrir að fá að eiga og ala upp barn, það þakklæti er væntanlega eitt það dýpsta sem fólk getur fundið fyrir. Nei, það eru ekki mannréttindi en það er óendanleg blessun. Íslenskt samfélag hefur, og fyrir það er ég m.a. þakklát, sagt ítrekað í verki og löggjafarsamkundan hér að það ætli sér og muni ganga mjög langt til þess að hjálpa fólki að eignast barn. Það er þess vegna sem íslenskt samfélag er svo framarlega sem raun ber vitni hvað varðar tæknifrjóvgun. Eins og hefur komið fram í umræðunni í dag leyfum við ýmislegt sem ekki er leyft annars staðar. Við leyfum augljóslega gjafasæði, við leyfum gjafaegg. Við leyfum ekki bara gagnkynhneigðum pörum að fá aðgang að þessari tækni heldur líka samkynhneigðum pörum, þ.e. samkynhneigðum konum. Við leyfum einhleypum konum aðgang að henni, sem ber vitni um þennan vilja samfélagsins til að hjálpa fólki að eignast börn. Það mál sem hér liggur fyrir hefur, eins og ítrekað hefur komið fram, tekið miklum breytingum. Mig langar að nefna þá þrjá þætti sem mestu máli skipta og byrja þar á rétti barnsins. Hver er réttur barna í okkar samfélagi eða yfir höfuð í heiminum í dag? Ég held að það megi fullyrða að við getum gert afar margt til þess að gera íslenskt samfélag að barnvænna samfélagi, að betra og hlýrra samfélagi fyrir börn. Þar eigum við enn langa leið fyrir höndum. Það er einnig hægt að fullyrða að margir foreldrar og öll höfum við upplifað það sem foreldrar að finnast við ekki standa okkur í stykkinu. Það er óneitanlega krefjandi verkefni að ala upp barn og börn alast hér upp við oft ólíðandi aðstæður. Þetta þingmál, það nefndarálit sem hér liggur fyrir, fer fram á það að þegar kemur að barni sem getið er með staðgöngumóður sé með ítarlegri hætti en í nokkurri annarri stöðu sem ég að minnsta kosti þekki til hérlendis tryggt að það heimili og þeir foreldrar sem barnið á að fá til að alast upp hjá séu kærleiksríkir og á allan hátt til þess færir að ala upp barn með góðum hætti. Það er einnig rétt sem hér hefur komið fram að í þessum tilfellum, þeim fáu tilfellum sem fólk er að líta til þessa úrræðis, hefur það reynt allt. Það hefur eytt árum og jafnvel áratugum af ævi sinn í að reyna að eignast barn og þetta er því sannkallað óskabarn. Á þeim fundum sem ég hef setið að undanförnu um þessi mál hefur fólk í rauninni ekki verið með svo miklar efasemdir um hvort þarna sé á rétt barnsins hallað, þ.e. það eru ekki miklar efasemdir um að hægt sé að tryggja að barnið fái góða foreldra, kærleiksríka foreldra, og góðar uppeldisaðstæður og jafnvel betri en mörg börn sem hér verða til við ýmsar aðstæður. En það er sett spurningarmerki við rétt barnsins til að þekkja kynforeldra sína. Þetta er vissulega spurning sem á mikinn rétt á sér og þarf að velta fyrir sér. Löggjafinn hérlendis og lagaumhverfið, umhverfið allt, hefur hins vegar ítrekað talað í þessu máli. Gjafasæði erlendis er ónafngreint og hér eru að alast upp börn sem þekkja ekki kynuppruna sinn, ýmis ættleidd börn munu aldrei geta þekkt kynuppruna sinn vegna þeirra aðstæðna sem þau voru ættleidd við, sum börn eru skilin eftir úti á götu o.s.frv. Þetta er vissulega eitthvað sem ég ber fullkomlega virðingu fyrir að velt sé upp, en þá þarf að taka það mál sérstaklega fyrir og líta á tæknilöggjöfina hérlendis, alla eins og hún leggur sig. Ef þetta er einn mikilvægasti réttur barns ætlar kannski löggjafinn að spyrja sig hvort hann vilji að fram fari faðernispróf vegna allra barna sem getin eru og fæðast, því að það er vissulega þó nokkur hluti barna - eins og hefur komið fram í rannsóknum víða, ýmsar athyglisverðar tölur meðal annars frá Svíþjóð - rangt feðraður. Ef þetta er einn mikilvægasti réttur barna ætti þá ekki að fara fram faðernispróf til að ganga úr skugga um að þau séu ábyggilega með það alveg á hreinu hverjir kynforeldrar þeirra eru? Það er hægt að taka þetta svið alveg sérstaklega fyrir en eins og ég segi, það er ekki neitt í þessu máli hvað þetta varðar sérstaklega sem er öðruvísi en það sem hér hefur verið stimplað sem löglegt og siðlegt í tæknifrjóvgunarumræðunni og umhverfinu hérlendis. Ég held að það sé líka gott að hafa í huga í þessu samhengi, eins og hér var komið inn á rétt áðan, að okkur ber skylda til að tala um þessi mál af nærgætni og varfærni vegna þess einmitt að nú þegar eru börn í íslensku samfélagi getin með staðgöngumæðrun og í raun hafa þau börn mun betri möguleika á að þekkja kynforeldra sína en til dæmis börn sem eru getin hér í tæknifrjóvgunarstöð þar sem meðal annars einhleypar konur og fleiri geta barn. Það er margítrekað að þetta sé númer eitt, að tryggja rétt barnsins í þessum málum. Þá kemur að rétti konunnar, þ.e. rétti staðgöngumóðurinnar. Um eitt hljótum við að geta verið sammála, og ég er svo sannarlega á þeirri skoðun, að það sé hreint viðurstyggilegt og hræðilegt hvernig til dæmis í þróunarlöndum - hér hefur verið nefnt Indland m.a. - hefur byggst upp iðnaður staðgöngumæðrunar þar sem konan er svipt í reynd rétti yfir eigin líkama, meðgöngu og fæðingu og öllu sem því tilheyrir og þetta gert að eins konar viðskiptamáli. Þetta er náttúrlega eins ömurlegt og hægt er að hugsa sér. Ég get hins vegar í hjarta mínu ekki lagt þetta að jöfnu - engan veginn og mér finnst grundvallarmunur þar á, rétt eins og kynlíf getur verið viðurstyggilegt og ógeðslegt en getur jafnframt verið stórkostlegt og gefandi - við konur sem af frjálsum og fúsum vilja virkilega langar til að ganga með barn til dæmis fyrir systur sína eða góða vinkonu, langar til að upplifa það og gefa þá gjöf sem það er, og þá skil ég ekki hvað er rangt við það. Mér finnst það bara fallegt. Það getur verið falleg upplifun fyrir konuna sem það gerir, falleg fyrir barnið og fyrir hina verðandi foreldra barnsins. Ef tryggt er með öllum hætti að þetta sé sjálfstæð ákvörðun konunnar og vilji hennar, hennar virkilega löngun, jafnvel þrá, að hún og eingöngu hún hafi yfirráð yfir sinni meðgöngu og sinni upplifun og geti svo, hún er að sjálfsögðu móðirin þegar barnið fæðist, fengið tíma til að snúast hugur. Rétt eins og við lítum ekki á það sem rangan gjörning - ég sé ekkert rangt við það - að gefa barn til ættleiðingar til foreldra sem munu elska það og hlúa að því þá er það ekki röng gjörð - alla vega ekki í mínum huga - siðferðilega röng gjörð að þótt kona fæði barn verði aðrir foreldrar þess og uppalendur. Það er sagt um staðgönguforeldra, því er oft fleygt fram: Af hverju ættleiðir fólk ekki? Ég get tekið undir það í prinsippinu. Mér finnst nákvæmlega enginn munur á því að bera sjálf barn undir belti og fæða það og að ættleiða barn. Ég á son sem ég ættleiddi og þurfti að fara í gegnum ættleiðingarferli vegna þess og svo dóttur sem ég bar undir belti. Ég finn nákvæmlega engan mun á tengslum mínum við þessi börn eða að það sé nokkur munur á okkar móður-barns sambandi. En það er bara svo auðvelt að segja: Ég ættleiði bara. Hér er fullt af dásamlegum foreldrum sem hafa beðið ár eftir ár og fá ekki að ættleiða vegna þess að við höfum ekki vald á því, íslenskt samfélag, heldur er þetta oft mjög flókið mál og fólki gert mjög erfitt fyrir. Í þessu máli sem nota bene er ekki frumvarp heldur bara vilji til þess að við mjög ströng skilyrði, mjög strangt eftirlit og með mjög þröngri skilgreiningu á því hverjir eigi yfir höfuð að geta farið í þetta ferli þá sé ég hreinlega ekki hvað er rangt við það og hvers vegna þetta ætti ekki að fá frekari framgang. Eins og hér hefur komið fram þegar frumvarp kemur inn í þingið með öllum þeim takmörkunum og áréttingum sem eru í þingmálinu og nefndarálitum getur fólk að sjálfsögðu tekið endanlega ákvörðun um hvað því finnst rétt í þessum efnum. Talað er um að það vanti frekari rannsóknir. Nú þegar liggur fyrir fjöldi rannsókna og ég verð að segja að ég er svolítið viðkvæm fyrir einmitt þessari röksemdafærslu vegna þess að þegar talað var um hvort hvort gott væri eða rétt að samkynhneigðir fengju að ala upp barn þá var einmitt mikið talað um að það vantaði svo mikið af rannsóknum. Hvað hafa rannsóknir síðan leitt í ljós? Jú, þær hafa leitt í ljós að börn til dæmis lesbískra kvenna, lesbískra mæðra, koma yfirleitt betur út í þessum rannsóknum. Hvað þýðir það, hvaða þýðingu hefur það? Í þessu samhengi hljótum við einfaldlega að geta sagt: Þetta getur verið gjöf til allra viðkomandi þar sem mannkærleikur og hlýja er í fyrirrúmi. Það er okkar að tryggja að það sé á þeim grunni en ekki skrumskælt á afbrigðilegum forsendum. Þegar fólk segir að þetta sé ekki brýnt mál þá er ofboðslega auðvelt að segja það þegar maður á sjálfur börn, það er ofsalega auðvelt. En hver ætlar að segja við fólk sem hefur beðið í fleiri ár eftir því að fá að gefa barni fallegt umhverfi, fallegt uppeldi: Þetta er ekki brýnt mál, þið skuluð bara bíða eftir að við hugsum málið, og tökum okkur það vald hér að ákveða að þetta sé ekki brýnt? Mér finnst alla vega að það eigi að hafa það í huga vegna þess að ef við getum ekki skilgreint í prinsippinu þegar þetta er vel gert að þetta sé rangt, hvers vegna má málið þá ekki fá frekari framgang? Og nota bene eins og ég segi, það er ekki verið að leyfa þetta, heldur  
             Eitt að lokum, frú forseti, og það er þetta: Hér hefur verið talað um rétt samkynhneigðra karlmanna til að 

Forseti hringir bjöllunni þegar tíminn er löngu útrunninn.

Virðulegi forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu um staðgöngumæðrun, afar viðamikið og margslungið mál sem verðskuldar ítarlega umræðu í þinginu og að við vöndum okkur mjög í hverju skrefi. Fyrrverandi heilbrigðisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, skipaði árið 2009 starfshóp um ákveðin álitamál sem þyrfti að skoða í samhengi við staðgöngumæðrun og hugsanlega framgöngu þess í íslensku samfélagi. Hann skilaði áfangaskýrslu í febrúar 2010 eins og ágætlega er reifað í þingsályktunartillögunni. Þar var mælt gegn samþykkt staðgöngumæðrunar, m.a. á þeim forsendum að ekki hefði átt sér stað nægileg umræða í samfélaginu og að skýra þyrfti betur tiltekin álitamál. Það er alltaf erfitt að leggja mat á það hvenær umræða í málum sem þessum er orðin nægileg en stóra málið er að ná niðurstöðu í þeim álitaefnum sem málinu tengjast. Flutningsmenn tillögunnar leggja málið þannig upp að við Íslendingar tökum okkur þá stöðu að lögfesta heimild til staðgöngumæðrunar en eingöngu í velgjörðarskyni, þ.e. að ekki verði heimilt neins konar viðskiptasamband milli staðgöngumóður og væntanlegra foreldra þar sem greiðslur gengju á milli. Um þetta snýst málið sem við þurfum að taka afstöðu til í þinginu, þ.e. að svara spurningunni: Erum við tilbúin að stíga þetta skref og höfum við nægar upplýsingar um þær afleiðingar sem slík ákvörðun mundi hafa í okkar samfélagi? Þeir sem tala fyrir þessu máli vísa til þeirra gildu sjónarmiða að vilji og löngun til barneigna sé grundvallarþörf í mannlegu samfélagi og undir það get ég sannarlega tekið sem fjögurra barna faðir. Samúð mín og skilningur er mikill á aðstöðu þeirra einstaklinga sem ekki geta með náttúrulegum hætti eignast börn og vilja kanna til þrautar þá kosti sem eru í stöðunni varðandi það að eignast barn, hvort sem það eru tæknifrjóvganir, ættleiðingar eða aðrir kostir. Staðgöngumæðrun er vissulega einn slíkra kosta en mjög skiptar skoðanir eru um ágæti þeirrar leiðar, sérstaklega út frá ýmsum siðferðilegum álitaefnum en einnig lagalegum og læknisfræðilegum spurningum og af mannúðarástæðum. Höfum í huga að álitaefnin eru fjölmörg og þau eru sum hver reifuð í upprunalegu þingsályktunartillögunni, önnur í þeim nefndarálitum sem liggja fyrir í þessari umræðu og síðan í fjölmörgum umsögnum. Flutningsmenn tillögunnar reifa að minnsta kosti 14 mikilvægar spurningar sem þurfi að leita svara við og leiða til lykta í þeirri frumvarpsvinnu sem lagt er til að fari í gang. Það er hægt að taka undir flest það sem þar kemur fram en spurningarnar eru meðal annars eftirfarandi: Hvernig verður hagur barnsins best tryggður? Hver er réttur barnsins, m.a. til að þekkja uppruna sinn? Hvernig verða velferð, sjálfræði og réttindi staðgöngumóður best tryggð? Hvaða skilyrði þarf staðgöngumóðir að uppfylla? Á að heimila að verðandi foreldrar greiði staðgöngumóður útlagðan kostnað vegna meðgöngunnar? Hvernig á að taka á því ef verðandi foreldrar skipta um skoðun á meðgöngutímanum? Hvaða skilyrði þurfa verðandi foreldrar að uppfylla, ef einhver? Hvernig má tryggja faglega afgreiðslu á umsóknum og leyfum, sem og skýrt eftirlit og eftirfylgni með framkvæmdinni? Enn fleiri spurningar eru reifaðar í álitum 1. og 2. minni hluta velferðarnefndar, svo sem þessar: Hvernig verður komið í veg fyrir staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni? Hvernig verður tryggt að í raun og veru sé um velgjörð að ræða? Hver ber kostnaðinn ef staðgöngumóðir verður fyrir varanlegu heilsutjóni vegna meðgöngunnar? Verður staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni heimiluð fyrir alla þjóðfélagshópa, þar með talið samkynhneigða karlmenn? Ég hef reifað allmargar spurningar sem bornar eru fram í tillögunni sjálfri af flutningsmönnum og síðan 1. og 2. minni hluta velferðarnefndar. Fleiri spurningar vakna en vandamálið er að hér er um risastórar siðferðilegar spurningar að ræða og niðurstaðan er fráleitt einhlít fyrir fram. Þar liggur hundurinn grafinn. Það er kannski ótímabært að gefa sér að við finnum ásættanleg svör við þessum spurningum, svör sem réttlæta það að við stígum það skref að heimila með lögum þessa starfsemi sem er mjög umdeild í löndunum í kringum okkur og ekki leyfð til dæmis á Norðurlöndum sem við viljum garnan bera okkur saman við sem ákveðnar fyrirmyndir í velferðarmálum á alþjóðavettvangi. Ýmis rök hafa verið dregin fram sem ættu að hvetja okkur til að fara vandlega í gegnum málið. Bent hefur verið á að konur geti orðið fyrir óbærilegum félagslegum þrýstingi frá ættingjum eða öðrum nákomnum um að taka að sér staðgöngumæðrun fyrir til dæmis systur, frænkur eða nákomna vini. Hvernig er hægt að tryggja að ekki sé í reynd um dulda þvingun að ræða fyrir verðandi staðgöngumóður? Hvernig er hægt að tryggja hag og velferð kvenna sem takast á hendur þessa skuldbindingu en skipta um skoðun meðan á meðgöngu stendur og treysta sér ekki til að láta barnið frá sér? Eða á hinn bóginn ákveða að halda gerða samninga en finna fyrir miklu og alvarlegu þunglyndi sem jafnvel getur valdið varanlegum andlegum skaða? Höfum í huga að slík dæmi eru til, þekkt dæmi erlendis frá um konur sem jafnvel voru fylgjandi og börðust fyrir staðgöngumæðrun en upplifðu síðan mikið þunglyndi eftir fæðingu og báru þungar andlegar byrðar um árabil. Því hefur verið haldið fram að það sé betra að leyfa staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni á Íslandi í því ljósi að fyrir liggur að Íslendingar hafa verið og eru tilbúnir að fara út í heim til að tryggja sér þjónustu staðgöngumæðra, t.d. í þróunarlöndunum, og mynda viðskiptasamband við konur sem af einhverjum ástæðum, t.d. út úr neyð, finna sig knúnar til að stíga þetta skref. Því er haldið fram að reynsla annarra þjóða, t.d. í Bretlandi og Bandaríkjunum, sýni að það að lögfesta heimild í heimalandinu til staðgöngumæðrunar í velgjörðarskyni komi ekki í veg fyrir að einstaklingar leiti samt áður til kvenna í þróunarlöndunum, t.d. af því að þar séu ekki sambærilegar hömlur á lögum og regluverki eða kostnaður mun minni. Ég tel að í reynd séu allir aðilar máls, þeir sem bera fram þingsályktunartillöguna og hinir sem hafa efasemdir um hana, sammála um að fyrir liggi fjölmörg álitaefni sem eftir er að taka afstöðu til. Hins vegar deilum við um það hvort Alþingi eigi engu að síður að taka ákvörðun um að heimila staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni eða láta niðurstöðu um lagaheimild og frumvarp ráðast í vinnu starfshóps sem skoði allar hliðar málsins með opnum huga. Virðulegi forseti. Ég viðurkenni að ég hef efasemdir um að við getum með góðri samvisku ákveðið hér og nú að það eigi að semja frumvarp sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Hins vegar get ég ekki sagt að ég leggist gegn málinu sem slíku. Ég er tilbúinn og vil skoða það með opnum huga og legg á það áherslu, en tel að þær veigamiklu athugasemdir og gagnrýni sem koma fram hjá velflestum umsagnaraðilum eigi að vera okkur tilefni til að staldra við, skoða vandlega kosti og galla og ákveða síðan hvernig við tökum á málinu þegar við höfum náð niðurstöðu sem við erum ásátt um í þeim álitaefnum sem ég hef rakið. Ég styð því þá breytingartillögu sem Valgerður Bjarnadóttir og fleiri hafa lagt fram þar sem lagt er til að skipaður verði starfshópur sem fari vandlega yfir fyrrnefnd álitamál og skili niðurstöðum til velferðarráðherra. Ég vil líka segja að ég tel eðlilegt að slíkum starfshópi yrði gert að skila niðurstöðum sínum innan skilgreinds tímaramma, t.d. fyrir næstu áramót, svo hægt verði að taka ákvörðun um næstu skref og efnislega og upplýsta afstöðu til málsins á þessu kjörtímabili. Að lokum vil ég láta í ljós þá von að við náum góðri samstöðu um afgreiðslu þessa máls í þinginu því að aðalatriðið er að við vinnum af vandvirkni og virðingu fyrir mismunandi sjónarmiðum sem öll eiga rétt á sér, bæði þeirra sem eru málinu fylgjandi en líka hinna sem telja að á því séu margir annmarkar sem við þurfum að taka tillit til.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Skúli Helgason nefndi ýmis álitaefni sem einmitt er getið mjög um og rædd og borin upp í fyrirliggjandi nefndarálitum, fyrst meiri hluta heilbrigðisnefndar á sínum tíma og núna meiri hluta velferðarnefndar. Allt sem hann nefnir er einmitt búið að tiltaka að þessi starfshópur eigi að fara yfir og hafa við þá vinnu til grundvallar faglegt mat og þekkingu, alþjóðlegar rannsóknir og reynslu til að sjá hvernig með sem bestum hætti sé hægt að tryggja traustan lagalegan ramma. Traustan lagaramma um hvað? Þá langar mig einfaldlega að spyrja hv. þingmann svo ég gefi honum dæmi: Finnst hv. þingmanni rangt í eðli sínu ef ég, Guðfríður Lilja, ákveð að ganga með barn fyrir systur mína sem hún síðan ættleiðir og við förum í gegnum mikið og magnþrungið ferli alls kyns vottana um að bæði ég sé fær um að ganga með barnið og þau séu hæfir foreldrar o.s.frv.? Finnst hv. þingmanni, ef rétt er að þessu staðið, eitthvað rangt við þetta í prinsippinu? Mikið er rætt hér um Norðurlöndin. Þegar við berum okkur saman við þau sést að þau eru mörg hver mun strangari í tæknifrjóvgunarmálum yfir höfuð. Sums staðar er ekki leyft að gefa egg, sums staðar er til dæmis ekki leyft að einhleypar konur fái aðgang að tæknifrjóvgun og svo mætti áfram telja. Ef við eigum að vera í samfloti við Norðurlöndin, eigum við þá að fara til baka 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég get svarað henni því að ég er þeirrar skoðunar að í því tiltekna dæmi sem hún tók upp hefði ég ekki þá afstöðu að það væri eitthvað rangt í prinsippinu við það tiltekna dæmi sem hún nefnir. Efalítið er hægt að finna tilvik þar sem staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni er réttlætanleg. Áhyggjur mínar snúast fyrst og fremst um það að mér sýnist augljóst af þeim gögnum sem liggja fyrir í málinu, bæði frá stuðningsmönnum tillögunnar og efasemdarmönnum um framgang hennar eða þeim sem eru andsnúnir, að við eigum mjög mikið verk fyrir höndum og það þurfi að fara í mjög ítarlega vinnu til að komast að niðurstöðu. Það er ekki nóg að spyrja réttu spurninganna. Það er spurt margra mikilvægra spurninga í þingsályktunartillögunni sjálfri og greinargerð hennar en það verður ekkert áhlaupsverk að komast að niðurstöðu sem við getum verið fullsæmd af í frumvarpi til laga. Um það snúast mínar áhyggjur, ef svo má segja, að við getum ekki gefið okkur niðurstöðuna fyrir fram. Við getum ekki gefið okkur að í lok þessarar skoðunar verðum við enn þeirrar skoðunar að þetta sé farsælt skref fyrir íslenskt samfélag. Ég vil alls ekki útiloka að það verði niðurstaðan en ég tel að við eigum fyrst að fara í gegnum spurningarnar og skoða valkostina. Getum við fundið leið sem heldur sem löggjöf og er boðleg fyrir umbjóðendur okkar? Ef svarið við því yrði já teldi ég okkur komin á þann stað að geta sagt: Já, við skulum samþykkja staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Mér finnst hins vegar rétti tímapunkturinn ekki vera kominn.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það að við þurfum að ræða öll þessi álitamál eins og bæði meiri hluti og minni hluti í þessu máli hefur ítrekað sagt. Spurningin er líka hvernig við gerum það best og í þessari tillögu er einmitt talað um að fara í gegnum þessi álitamál. Það á að byggja vandaða og fjölþætta vinnu um þessi álitamál öll, og strangari skilyrði en hér eru lögð fram er vart hægt að hugsa sér. Væntanlega mun taka þó nokkuð langan tíma að vinna þessa vinnu. Erum við sem löggjafi ekki betur sett að taka ákvörðun í málinu ef hingað kemur frumvarp sem fer í gegnum ítarlegt umsagnarferli fjölbreyttra aðila þar sem liggur líka að baki greinargerð og mikil vinna sem starfshópurinn mun leggja í? Ég skil og virði það ef fólk er í prinsippinu á móti staðgöngumæðrun og ég virði alveg þá skoðun, ég virði líka að sjálfsögðu þá sem hafa áhyggjur vegna þess að við þurfum auðvitað að gera þetta rétt eins og ég kom inn á í ræðu minni. Þetta getur tekið á sig hræðilegar birtingarmyndir, en þetta getur líka verið einstaklega falleg og kærleiksrík gjöf fyrir alla aðila. Þá er spurningin einmitt: Hvernig tryggjum við að svo verði? Hvað er unnið með því að hindra að þessi mikla vinna leiði að lokum til frumvarps sem þingið tekur síðan afstöðu til, frumvarps sem á eftir að fara í þetta ítarlega umsagnarferli o.s.frv? Mig langaði að spyrja 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég legg áherslu á að ég tel að þessar tvær leiðir sem við erum með fyrir framan okkur ólíkar. Önnur er um að taka ákvörðun um það núna að samið verði frumvarp, m.a. á grundvelli þeirra spurninga sem lagðar eru fram í þingsályktunartillögunni, og hin um að ákveða að skipaður verði starfshópur sem fari í gegnum álitaefnin og að á grundvelli þeirra tillagna sem starfshópurinn leggur fram verði tekin ákvörðun um það hvort við séum komin það langt að geta lagt fram frumvarp til laga eða hvort við þurfum að eyða meiri tíma í að vinna einhver tiltekin mál sem enn þá standa út af. Þetta eru tvær mismunandi leiðir, en ekkert mjög ólíkar að mínu mati, að sama marki. Sú leið sem ég tel að væri farsælli er að gefa okkur ekki fyrir fram að við náum þeim svörum sem við teljum að við þurfum að hafa, að þau svör verði mjög fullnægjandi til að löggjöfin verði burðug. Það er í raun og veru afstaða mín til málsins. Það er alls ekki efnisleg andstaða við málið í sjálfu sér en þegar við stígum þetta skref, af því að það er vandasamt og viðkvæmt og við getum ekki haldið okkur í fordæmi þeirra nágrannaþjóða sem við viljum horfa til í velferðarmálum, er mikilvægt að við stöndum mjög vel og vandlega að þessari löggjöf. Ég held að það séu ágætar líkur á því að við náum að finna ásættanleg svör við spurningunum en ég er ekki í færum til að meta það áður en sú skoðun hefur farið fram.

Forseti. Ég er ekki í velferðarnefnd og ekki í öðrum þeim nefndum þingsins sem nálægt þessu máli hafa komið, hef á þessu enga sérþekkingu nema þá að vera hluti af samfélagi, faðir vissulega eða má skilgreina mig sem slíkan, stuðningsfaðir og auðvitað sonur og hluti af fjölskyldu. Í þeim skilningi eru auðvitað allir sérfræðingar á þessu sviði. Ég hef verið spurður um afstöðu mína til þessa máls og ég hef yfirleitt svarað því með þeim kaldranalega hætti að afstaða mín sé sú að ég sé á harðahlaupum undan afstöðu í þessu máli og það er í raun og veru á þeim harðahlaupum sem ég kem í þennan ræðustól í umræðu um þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir. Ég kvarta yfir því að vera knúinn til þessara hlaupa. Ég tel að mál sem koma inn á þingið eigi að vera undirbúin, þau eigi að vera þroskuð. Sé krafist afstöðu þingheims í þeim málum eigi að vera nokkuð skýrar línur sem myndast hafi í umræðu í samfélaginu í hugmyndalegum átökum og með rökum sem orðið hafa til. Mér finnst það ekki hafa verið í þessu máli. Aðrir menn hafa rakið forsögu málsins og gang þess og þekkja það betur en ég. Fyrir mér hefur þetta verið nánast eins og „kúpp“ að málið er rekið áfram af þvílíkum krafti og látum að það er eins og ekkert eigi að standa í vegi fyrir því. Það hefur auðvitað gerst og ég get ekki kallað það annað en misnotkun að formaður þingflokks næststærsta flokksins á þinginu hefur beitt sér þannig fyrir þessu máli að hún hefur gert það að flokkspólitísku máli. Í tvígang hefur það verið þannig að menn hafa verið á harðahlaupum við að komast undan því að umræða og afstaða að henni lokinni sé tekin á síðasta fundi þess þings sem um ræðir. Ég hef upplifað það tvisvar í þinginu og í bæði skiptin stóð ég upp og mótmælti því vegna þess að ég vil ekki taka afstöðu með þeim hætti. Ég hef ekki heimild, ég hef ekki umboð frá fólkinu sem greiddi þeim lista atkvæði sem ég valdist inn af til að taka afstöðu með þeim hætti. Nú má vel segja við mig: Ja, bíddu nú við, af hverju vinnur þú ekki vinnuna þína? Af hverju hefur þú ekki verið með í þessum umræðum? Þá má líka spyrja: Hvaða umræðum? Þetta eru þingsályktunartillögur sem komið hafa hingað inn. Þetta er fyrsta síðari umræða þingsályktunartillögu sem hér fer fram. Ég var að tala við indælt fólk, gott og rökfast, nokkra rökfastari en aðra en hinir vega það upp með indæli sínu, úr félaginu Staðgöngu. Þau sögðu: Það liggja fyrir 40 rannsóknir. Karen Busby hefur fundið 40 rannsóknir sem sýna okkur fram á það sem ekki hefur verið svarað. Þá spyr ég aftur: Bíddu nú við, hver hefur farið í gegnum þessar 40 rannsóknir hér? Er einhver þingmaður í salnum sem hefur farið í gegnum þessar 40 rannsóknir? Það er rétt upp ein hönd. Það getur vel verið að það sé svo.  Málið er ósköp einfaldlega ekki nógu þroskað. Umræðan hefur ekki farið fram í samfélaginu. Þær línur sem þingmenn stilla sér upp gagnvart eru ómótaðar. Það eru engir þeir stórfelldu hagsmunir í þessu máli sem knýja á um að það sé afgreitt núna. Hins vegar verðum við öll að taka tillit til þeirra sem standa í þeim vanda sem þetta mál sprettur af. Það geri ég refjalaust og hjarta mitt slær með því fólki sem ekki getur eignast börn á náttúrlegan hátt. Ég þekki þann vanda ágætlega og ætla ekki að lenda í neinum tilfinningalegum átökum um það við aðra. Ég vil líka gera aðra athugasemd sem fjallar um vinnubrögð í málinu. Hún er hreinlega sú að við skulum vera að ræða tillögu til þingsályktunar vegna þess að í raun og veru er hér á ferðinni frumvarp í dulargervi. Bornar eru fram 14 spurningar, heyrist mér menn hafa sagt í ræðustólnum, sem allar krefjast svara. En þau eru ekki veitt í þessari tillögu til þingsályktunar, það á að gera síðar. Álitamálin á ekki að ræða og ekki að leggja fyrir, ekki að vega saman rök og staðreyndir, álit, tilfinningar, samfélagsþróun og stöðuna í öðrum löndum, heldur á að gera það síðar vegna þess að þingsályktunartillagan sjálf kveður á um að búa eigi til frumvarp með tilteknum hætti sem leyfir það sem við erum að ræða og leyfir það bara ekki heldur leyfir það með tilteknum hætti þannig að tillögumenn eru búnir að svara sjálfum sér öllum 14 spurningunum. Ég ætla ekki að lesa þær upp eða reyna að svara þeim sjálfur en ég vek athygli á hinni 14. Hún er kannski sú sem ég kvarta mest yfir að ekki hafi verið svarað. Hún er svona, með leyfi forseta: „Hvernig verður best stuðlað að opinni og upplýstri umræðu um staðgöngumæðrun í samfélaginu?“ Ég þarf ekki að reifa það lengi. Hér hefur auðvitað verið umræða um málið frá árinu 2008, ef ég tók rétt eftir, þ.e. í um þrjú ár. Hún hefur aðallega farið fram hér á þinginu. Nefna má málþing og einhverja fundi en fyrst og fremst hefur hún farið fram á þinginu í nokkrum blaðagreinum og í umsögnum sem við höfum fyrir framan okkur. Á þinginu koma upp mál sem fengið hafa mismikla umræðu. Það eru þá yfirleitt brýn pólitísk mál, viðbrögð við stöðu sem upp er komin, en þau njóta þess að flokkarnir á þinginu og þingmenn þessara flokka sem kjörnir eru á þingið hafa lagt fram hin almennu stefnumið sín fyrir kjósendur. Ætla verður að þeir séu kosnir vegna þess að í ljósi og krafti þessara almennu stefnumála og afstöðu til tiltekinna sérstakra mála hafi kjósendur treyst þeim til að taka fyrir sig í fulltrúalýðræðinu afstöðu til þeirra brýnu mála sem upp koma án þess að tækifæri sé til mikillar umræðu í samfélaginu. Þetta mál er ekki þannig mál. Þeir sem réttu upp hendurnar áðan skulda mér þá skýringu á því hvers vegna þeir báru ekki upp þessi mál við síðustu kosningar árið 2009 eða kosningarnar þar áður árið 2007. Það getur vel verið að eitthvað af þeirri kosningabaráttu hafi farið fram hjá mér, ég var þá kannski á öðrum vígstöðvum en þessum, en ég man ekki til þess að flokkarnir eða einstakir þingmenn hafi tekið afstöðu og hvatt kjósendur til að styðja sig í ljósi þeirrar afstöðu um þetta mál. Ég ætla ekki að fara efnislega í þetta af ástæðum sem ég hef þegar tilgreint. Þetta er ekki mál sem ég hef lagst mikið ofan í en ég verð þó að nefna tvennt, ég veit að það hefur komið áður fram í umræðunni og bið menn að afsaka það, bæði þá sem hlýða á í salnum og þá sem kunna að hlýða á utan salar eða kynna sér þessa umræðu síðar. Annað er sá erfiði partur málsins sem snýr að kostnaði og hugsanlegu viðskiptasambandi milli þeirra sem barnið eiga að fá og þeirrar móður eða fjölskyldu sem barnið ber. Eins og Ameríkani nokkur sagði þar sem ég var í sal um daginn, er hið fullkomna óvinur hins góða. Í mörgum álitaefnum verðum við að ná fram því skásta, því sem einungis er gott þótt það sé ekki fullkomið, en á hitt er að líta að hér eru spurningar sem menn koma að aftur og aftur. Þær aðstæður verða við meðgöngu konu að hún þarf á aðstoð að halda, hún missir úr vinnu, þannig að við tökum ósköp jarðlægan þátt í því efni. Eigum við að útiloka það að þeir sem barnið eignast að lokum taki þátt í þessum kostnaði? Ég geri ráð fyrir að enginn geti útilokað það. Hver er munurinn á einstökum stigum í þeim kostnaði? Hvenær fer sú kostnaðargreiðsla að nálgast viðskipti? Hver er rauða línan í þeim efnum? Ég veit það ekki en ég er ákaflega hræddur við þetta. Ég er mjög krítískur á að þetta geti orðið til þess að kvenlíkaminn sé enn og einu sinni til sölu. Eftir þá baráttu sem fram hefur farið um það mál og ég veit líka ágætlega af á ævi minni tel ég að við eigum að fara okkur afar hægt þegar ný tilvik koma upp sem til þess geta leitt. Ég spyr mig líka, eins og gert var í síðustu ræðu og andsvörum við hana, um þann þrýsting sem ættingjar og vinir geta lent í vegna þessa máls. Fjölskyldur eru ósköp einfaldlega ekki allar eins og samskipti innan þeirra eru ekki alltaf með heilbrigðasta hætti hugsanlegum. Stundum er það þannig að þær fjölskyldur sem heilbrigðastar eru á yfirborðinu eiga við mesta erfiðleika að stríða undir niðri. Ég kvíði því að systur og vinkonur og jafnvel mæður og dætur kunni að upplifa það sem einhvers konar skyldu að veita aðstoð sína í þessum tilvikum, að lána líkama sinn, og að þær verði fyrir þeim þrýstingi ekki einungis frá hinni óhamingjusömu móður eða föður heldur skynji þær hann líka sem samfélagslegan þrýsting og kunni að líta svo á að þær hafi með einhverjum hætti brugðist ekki bara sínum nánustu heldur líka sinni samfélagslegu skyldu með því að veita ekki þessa aðstoð, hjálp, þjónustu. Það getur vel verið að ég sé svona hugsi yfir þessu af því að ég hugsa þetta nú í fyrsta sinn og að þetta séu mál sem aðrir eru komnir fram úr, en ég er það ekki. Ég held að meiri hluti þjóðarinnar sé í þessu máli í mínum skrefum en ekki þeirra sem lesið hafa hinar 40 skýrslur eða taka léttilega á þessum tveimur álitaefnum af fjölmörgum sem ég nefndi. Ég sagðist vera á harðahlaupum. Það þýðir að ég hef ekki tekið afstöðu gegn því að staðgöngumæðrun verði leyfð á Íslandi og ég kannast við að fjölmörg rök og fjölmargar aðstæður hneigjast í þá átt. Það sem hefur mest áhrif á afstöðu mína fyrir utan þær nánast tilvistarlegur aðstæður sem ég er lentur í er það sem venjulegur þingmannsræfill lítur á þegar hann þekkir málin ekki vel og horfir á þá sem gefið hafa umsagnir. Ég verð að segja að þegar ég lít á umsagnirnar í þessu máli, bæði því sem nú er á borðinu fyrir framan okkur og undanfara þess, tek ég eftir því að í fyrsta lagi koma fram í miklum meiri hluta þeirra efasemdir og bein andstaða. Það er auðvitað ekki þannig að við séum að telja umsagnirnar og að einhver kosning sé í umsögnum, en það vill svo til að meðal hinna gagnrýnu í umsögnunum eru þær stofnanir og sérfræðingar sem ég hef mest álit á, sem við sækjum mest til á sviði siðfræði og mannréttinda og er það fólk sem næst þessu kemur í menntun og reynslu, nefnilega fagfólkið, að undanteknum þeim sem fást við þetta sem sérfag og hafa af þessu máli ákveðna viðskiptalega hagsmuni. Í því felst þó ekki nein ásökun. Í þriðja lagi tek ég eftir því að allir þeir umsagnaraðilar sem tengjast kvennahreyfingunni með einhverjum hætti hafa efasemdir eða lýsa beinni andstöðu við að þessi tillaga sé samþykkt. Af þessu öllu saman verða menn að fyrirgefa mér að ég tek mest mark á síðastnefnda hópnum, á kvennahreyfingunni. Mér er óljúft að beita atkvæði mínu í nokkru máli gegn samanlagðri kvennahreyfingunni á Íslandi og það verða menn að gera svo vel að virða mér til vorkunnar. Allt mitt pólitíska líf hef ég reynt að vera samferða kvennahreyfingunni og ég tel að hún sé það samfélagsafl sem breytt hefur mestu til réttrar áttar í samfélagi okkar á síðustu 40–50 árum. Ég tel að sú bylting sem við vildum mörg hver gera þegar ég var ungur og tók á sig margvíslegar myndir, sem ég ætla ekki að rekja hér, hafi að einhverju tekist hjá kvennahreyfingunni og ég tel í raun og veru að það standi upp á þá þingmenn sem hér berjast harðast fyrir þessu máli að vinna það inn í kvennahreyfingunni, vinna það meðal fagfólksins, vinna það í rökræðum um siðferðileg og mannréttindaleg efni þar sem það ber hæst. Fyrr en það hefur gerst get ég ekki stutt mál sem þannig er útbúið að ekki á að svara spurningunum 14 nema í samhengi við ákveðna endanlega lausn á málinu sem kemur fram í fyrstu setningunni í þessari tillögu til þingsályktunar. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu mikið lengri. Ég held að ég hafi sagt allt sem upp á mig stendur að segja til að skýra afstöðu mína í atkvæðagreiðslu sem fram fer um málið á morgun. Bara þetta að lokum: Hér er ekki mál á ferðinni sem menn skauta létt yfir. Það eru tilfinningar, það eru hefðir, það eru rök í þessu sem við verðum að taka mark á öllum saman, en það þýðir líka að við verðum að fara varlega, að það er skylda okkar á þinginu sem erum fulltrúar umbjóðenda okkar sem ekki hafa tekið afstöðu til þessa máls, sem ekki hefur gefist kostur á að ræða þetta mál til neinnar hlítar, að stíga varlega til jarðar og fara þessa vegferð, hvar sem hún endar, í mjög smáum skrefum. Þá er rétt að bæta því við, þótt oft hafi verið sagt, að þeim mun heldur er það skylda okkar að við höfum engan eða mjög lítinn stuðning af þeim þjóðum sem við höfum tekið mest mark á í löggjöf, ekki síst löggjöf sem varðar fjölskyldu og kvenréttindi, nefnilega ríkjunum og svæðunum á Norðurlöndum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Hann kvartaði undan því að málið væri unnið á handahlaupum og hann væri neyddur til að taka afstöðu. Þessa dagana og þessi árin erum við mjög oft neydd til þess að taka afstöðu til hluta með afar stuttum fyrirvara þannig að ég sé ekki að þetta mál sé mikið frábrugðið því, alveg sérstaklega vegna þess að það er ekki einu sinni verið að leggja fram frumvarp. Það er verið að fresta málinu og svo á að koma fram með frumvarp og þá verður þetta rætt aftur, hugsanlega af núverandi hv. þingheimi eða einhverjum öðrum sem hefur þá verið kosinn. Hv. þingmaður getur því ekki kvartað undan hraðanum, frú forseti. Síðan er það það sem hann sagði um að þetta væri nýlunda og það allt. Það var líka með frumvarpið um tæknifrjóvgun sem var nú á sínum tíma víkkað yfir á það að samkynhneigðir mættu fara í tæknifrjóvgun og það var samþykkt haustið 2010 og hv. þingmaður greiddi atkvæði með því umræðulaust.

Forseti. Ég hef ekki farið yfir þingtíðindin til að athuga hvernig ég greiddi atkvæði um tæknifrjóvgun eða hvort ég var þá á þingi. Minn vilji í þessu er ósköp einfaldur, ég vil ekki stöðva málið. Ég tek undir tillögu hv. þingmanna Valgerðar Bjarnadóttur, Eyglóar Harðardóttur, Árna Þórs Sigurðssonar og Birgittu Jónsdóttur um að í staðinn fyrir að velferðarráðherra verði falið að semja frumvarp til laga og flytja það hér á þingi, sem í er ákveðinn efnislegur kjarni, verði honum falið að skoða álitamál um staðgöngumæðrun, að minnsta kosti þessi 14 sem fram eru tekin í greinargerð hv. flutningsmanna.

Frú forseti. Ég hef setið í félagsmálanefnd, núna velferðarnefnd, og ég hygg að í mínum huga séu fá mál sem hafi verið rædd annað eins og þetta ágæta mál sem við hér ræðum, þar sem hefur verið kallað í jafnmarga gesti og sem hefur verið óskað eftir jafnmörgum umsögnum og þar sem málin hafa verið rædd með jafnmiklum tilfinningahita. Nú má vel vera, hv. þingmaður er ekki í þessum nefndum eða var ekki í þessum nefndum og þekkir þar af leiðandi ekki þessa umræðu, að hans flokkssystkini hefðu getað upplýst hann um það sem var í gangi í þessum nefndum. Þetta er búið að fara í gegnum mjög mikla umræðu, enda heyrir hann það hérna að mjög skiptar skoðanir eru um málið, siðferðilega skiptar skoðanir. Ég virði verulega, og gat þess sérstaklega hér áður, skoðanir þeirra sem eru á móti öllu þessu, ég get vel skilið þá. En þeir sem samþykkja t.d. tæknifrjóvgun fyrir samkynhneigða, sem er álitamál fyrir suma, ekki fyrir mig - þetta er mjög sambærilegt og ekki síðra mál. Varðandi að þetta sé flokkspóltískt og eitthvað slíkt þarf ekki annað en að fara í gegnum hverjir eru flutningsmenn, þeir koma nánast úr öllum flokkum, Framsókn, Vinstri grænum, Samfylkingunni o.s.frv., þannig að ég held að það hafi ósköp lítið með flokkspólitík að gera. Þetta eru siðferðileg álitamál. Ákveðnar breytingar hafa átt sér stað og því spyr ég hv. þingmann: Hefur hann ekki áttað sig á þeim breytingum sem læknavísindin hafa tekið forgöngu um og þvingað okkur til að taka afstöðu til, t.d. með lífrænt ræktað gras eða gras sem er ræktað með tæknilegum hætti? Ég veit ekki annað en að hv. þingmaður hafi mikla skoðun á því.

Forseti. Svarið er nei, ég hef ekki áttað mig á þeim breytingum öllum sem hafa orðið síðustu árin. Ég verð að viðurkenna að í þessu máli og í nokkrum öðrum hef ég svolítið saknað þess í fyrsta sinn á ævinni að vera ekki í þeirri stöðu sem t.d. kaþólikkar eru að í siðferðilegum spursmálum af þessu efni senda þeir bara skeyti til Vatíkansins og fá svar: Þú átt að kjósa svona. Um tæknifrjóvgun samkynhneigðra er það að segja að það mál er ólíkt þessu að því leyti að ég hef sem þingmaður og fjórum eða fimm sinnum sem frambjóðandi í kosningum lýst yfir stuðningi við réttindabaráttu samkynhneigðra og eitt af ánægjulegustu verkum sem ég hef staðið að hér á þingi er að koma lagaréttarlegum málefnum þeirra í höfn. Hvað sem menn vilja nú segja um einstök ákvæði í lögum eða lagakróka um það mál geta þeir auðvitað alltaf haft á því ýmsar skoðanir, en ég stend fullkomlega við það sem ég gerði. Það gerði ég í umboði kjósenda minna sem ég fékk vegna þess að ég lýsti yfir stuðningi við málið. Ég tel að þingmenn hafi miklu minna umboð til að taka afstöðu í þessu máli og beri að fara, eins og ég sagði í ræðu minni, eins varlega og hægt er, m.a. af þeim sökum.

Virðulegi forseti. Mig langaði að spyrja hv. þingmann - vegna þess að hann skoraði á okkur hér í þingsal að svara einhverju um það hvort við hefðum í aðdraganda kosninga rætt þetta mál - hvort hann sé ekki sammála mér um að þetta sé ekki flokkspólitískt mál, að hver og einn verði að kynna sér málin sem allra best og taka síðan afstöðu. Hér er fyrst og fremst verið að taka afstöðu til þess að fram fari meiri og ítarlegri vinna sem skili frumvarpi hingað inn í þingið. Varðandi það að vera ekki búinn að gera upp hug sinn - sem ég skil mjög vel og ítreka að ég skil líka þá skoðun fólks að vilja þetta ekki þótt ég sé ekki sammála henni - spyr ég hvers vegna hv. þingmaður vill þá ekki fá frumvarp hingað inn til að geta tekið afstöðu, til að opna umræðuna enn frekar. Varðandi hina opnu umræðu þá hefur einmitt ýmislegt gerst í þessum málaflokki sem ekki hefur fengið umræðu, sannarlega ekki eins mikla umræðu og þetta mál. Þar nefni ég sem dæmi að einhleypar konur fái aðgang að tæknifrjóvgun, sem ég er mjög fylgjandi. Þá vil ég aftur spyrja hv. þingmann um Norðurlöndin, vegna þess að ítrekað er haft á orði hér að við eigum að fylgja þeim og hv. þingmaður kom inn á það: Vill hv. þingmaður þá ganga til baka hérlendis í tæknifrjóvgunarmálum til að við séum á sama stað og Norðurlöndin sem ekki eru eins frjálslynd í þessum efnum og við höfum hingað til verið? Þá vil ég einnig spyrja um sérfræðingana, vegna þess að mikið er talað um þá. Ýmsir sérfræðingar sem lýsa andstöðu sinni við þetta mál hafa einnig sagt að nú þegar hafi verið gengið of langt. Einn sérfræðingur hefur til dæmis sagt að 

Forseti. Ég get ekki svarað öllum þessum spurningum á þeim tíma sem mér er skammtaður til svarsins. Almennt vil ég þó segja þetta: Það sem ég var að gera var að vekja athygli á sérstöðu þessa máls. Ég var ekki að segja að það væri flokkspólitískt. Ég hef að vísu tekið eftir því að einn þingflokkur hefur nánast tekið þetta mál inn á sig, ég held að það styðji það allir þar nema einn maður, en það er ekki þar með flokkspólitískt og það var ekki það sem ég var að óska eftir. Þegar við tökum afstöðu til máls, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi, um tæknifrjóvgun samkynhneigðra getum við hins vegar byggt á ákveðinni afstöðu sem við höfum lýst hér hvert um sig og sem flokkar í réttindamálum tiltekins hóps, nefnilega samkynhneigðra. Minn flokkur hefur frá upphafi stutt þá réttindabaráttu og hann er þess vegna að standa við fyrirheit sín gagnvart kjósendum með því að styðja almennt tæknifrjóvgun samkynhneigðra, að samkynhneigðir njóti þeirra réttinda sem aðrir njóta og eðlilegt er að þeir geri líka. Einstakar lagagreinar þar verða, eins og ég segi, auðvitað álitamál. Um Norðurlöndin þá er það alveg rétt að engin ástæða er til þess fyrir okkur að apa allt eftir þeim þó að íslensk löggjöf, gjörvöll raunar, hafi lagað sig mjög að hinni dönsku af sögulegum ástæðum; en einnig að norskri löggjöf og reyndar sænsk-finnskri þegar ástæða hefur verið til. En í öðrum málum höfum við yfirleitt getað haft veður af því hvar þessi ríki eru. Hér erum við það langt frá þeim að það er þoka á milli okkar og þeirra, og ég tel að almennt sé það varhugavert ástand.

Já, stundum getur það verið umhugsunarefni hvort við séum að fylgja Norðurlöndunum. En mig langaði til að ítreka fyrri spurningu: Finnst hv. þingmanni að við eigum, í þeirri viðleitni að fylgja Norðurlöndunum alfarið, að fara til baka í tæknifrjóvgunarmálum, alveg óháð þessari umræðu um staðgöngumæðrun? Ég vil nefna annað gríðarlega mikilvægt atriði sem mér vannst ekki tími til að koma inn á í ræðu minni. Ein stærsta spurningin sem virðist vakna hjá fólki varðandi það hvort þetta sé rangt - hingað til hefur enginn, svo að ég hafi heyrt, treyst sér til að segja að ef ég sem sjálfstæð kona vil ganga með barn fyrir systur mína þá sé það í eðli sínu rangt. Fólk hefur hins vegar áhyggjur, eðlilegar áhyggjur, af þvingun, að konan sé í raun ekki að gera þetta af fúsum og frjálsum vilja o.s.frv. Hér er konum leyft að gefa egg og ganga þarf úr skugga um að þær séu ekki þvingaðar til þess. Hér eru fóstureyðingar leyfðar og fer það í gegnum ferli til að ganga úr skugga um að ekki sé verið að þvinga konur til þess. Hér er ýmislegt leyft og kerfið hefur tekið að sér, ef svo má segja, að tryggja að ekki sé verið að neyða konur til ákveðinna hluta. Hvað þetta varðar held ég nú að flestir beri virðingu fyrir því að kona bjóðist til að ganga með barn fyrir systur sína og átti sig á að það er gríðarlega stórt og mikið mál; flestir mundu segja að það væri til dæmis mun stærra mál en að gefa egg o.s.frv. Telur þingmaðurinn að það sé möguleiki, rétt eins og við gerum í ýmsum stórum 

Forseti. Þingmaðurinn er, eins og fram kom í ræðu hans, á harðahlaupum undan afstöðu í málinu vegna þess að hann lítur svo á að hann eigi að geta tekið mið af umræðu, af svörum, af rökum sem fram koma í hópum fagmanna, í hópum áhugamanna, í kvennahreyfingunni og annars staðar þar sem eðlilegt er að frumumræða um þetta eigi sér stað. Það er þannig. Það er þess vegna sem ég vil ekki fá frumvarp sem búið er að ákveða fyrir fram hvernig eigi að vera í megindráttum, heldur vil ég að settur sé á stofn hópur sem fjalli um þau álitamál sem hér hafa verið nefnd og komu meðal annars fram í greinargerð tillögumanna. Það kann að vera að á næsta þingi eða eftir tvö, þrjú ár verði þingmaðurinn hæfur til þess og telji sig þess umkominn að taka afstöðu til þessara álitamála. Um Norðurlönd er það að segja að ég tel, og það er mín almenna afstaða, að við eigum ekki að fara langt frá þeirri samfélagsskipan sem við lýði er í norrænu ríkjunum, en Ísland er Ísland og Danmörk, Svíþjóð, Finnland og Noregur eru Danmörk, Svíþjóð, Finnland og Noregur. Konungur ríkir yfir þremur þessara ríkja en ekki hér og ég tel það algjörlega eðlilegt og hyggst ekki leggja til í þeirri umræðu sem hér fer fram um forsetaembættið að lýðveldinu verði breytt í konungdæmi. Í því felst hins vegar engin vanvirðing fyrir konungum og drottningum Norðurlanda og allra síst þeirri sem nú hélt upp á 40 ára ríkisafmæli sitt. Það er bara einfaldlega þannig að sumt tíðkast þar og annað hér og þannig á það að vera. Við eigum að skoða það mál ágætlega og rétt er að vekja athygli á því að til greina kom að taka konung þegar lýðveldið var stofnað. En að bestu manna yfirsýn var fallið frá því og Ísland er enn þá lýðveldi með forseta og þingbundinni stjórn.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þá góðu umræðu sem hefur farið hér fram í dag og raunar fyrr í þinginu um þetta mikilvæga mál. Ég held að umræðan hafi verið gagnleg og þörf. Ég vil lýsa því meginsjónarmiði mínu að eins og stundum í öðrum málum sem hér koma til umfjöllunar eigi nú flestir nokkuð góða samleið í þessu máli þó að umræðan um ólíkar áherslur dragi auðvitað kannski fyrst og fremst fram það sem ber í milli manna. Auðvitað hefur allt sæmilega velmeinandi fólk ríkan skilning á þörf margra til að eignast börn, einlægri löngun og þeirri lífsfyllingu sem það veitir að vera foreldri. Auðvitað vilja allir eftir því sem kostur er greiða fyrir því að sem flestir fái mætt þeirri löngun og þörf og notið þeirrar lífsfyllingar. Það er eins og hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir sagði hér áðan: Það eru ekki mannréttindi að eignast börn, það er ekki ótvíræður, skilyrðislaus réttur hverrar manneskju. Börn eiga hins vegar skilyrðislaus mannréttindi og þær sem kynnu að taka að sér staðgöngumæðrun eiga líka ýmis skilyrðislaus réttindi. Eins og fram kom hjá hv. þingmanni þarfnast þessi réttindi sennilega nokkuð víðtækari umræðu og jafnvel í víðtækara samhengi en þessu eina máli en hér hefur farið fram. Það eru a.m.k. gild sjónarmið hjá mörgum sem hafa lyft því í umræðunni. Ég held að sá fyrirvari sem flestir íhuga í tengslum við þetta mál sé sú eindregna afstaða okkar að við viljum ekki að sumt sé til sölu. Við viljum ekki að hægt sé að kaupa ákveðna hluti og við viljum ekki að hægt sé að misnota ákveðna hluti. Það á auðvitað við um þetta þó svo að ásetningur löggjafans sé einlægur og góður um það að aðeins verði þetta gert í velgjörð og það verði aldrei misnotað og aldrei keypt, við reynum að tryggja eftirlit og ýmiss konar vottun til að svo megi verða, en við Íslendingar vitum af biturri reynslu að ekkert eftirlit er fullkomið og í öllu slíku eru ákveðnar hættur. Ég held að það sé ekki nema eðlilegt og málefnalegt sjónarmið af hálfu margra í þessari umræðu að vilja þess vegna fara sérstaklega varlega, með tilliti til þess hversu gríðarlega alvarleg misnotkun og hversu algjörlega forboðin söluvara gæti verið hér á ferð, þannig að það megi vera algjörlega tryggt að verði þessari nýbreytni skipað í lög sé þannig um búið að sannarlega verði tryggt að ekki séu þær heimildir misnotaðar á þann hátt að greiðslur komi fyrir eða fólk verði þvingað til þess að gera þetta. Ég held líka að það séu í sjálfu sér engar deilur um það að talsverð vinna er eftir. Hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir sagði: Mikil vinna er eftir - og ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni. Ég held að sönnur á það séu í sjálfu sér málatilbúnaðurinn sjálfur vegna þess að málatilbúnaðurinn er þingsályktunartillaga um vinnu en ekki lagafrumvarp. Hér er ég ósammála flutningsmönnum málsins í grundvallaratriðum og bið þá að íhuga það í hvaða búning málið er sett vegna þess að hér er Alþingi að fyrirskipa ráðherra að flytja frumvarp til laga sem Alþingi treystir sér ekki til að gera. Okkur alþingismönnum er auðvitað fullkomlega heimilt og skylt að flytja frumvörp til laga, taka þau í gegnum umræður og gera að lögum. Við eigum líka að fela ráðherrum ýmis verkefni, skila skýrslum, svara fyrirspurnum og þar fram eftir götunum. Ég tel að það sé a.m.k. mjög umdeilanlegt hvort þingið geti samþykkt að ráðherra skuli, óháð afstöðu viðkomandi, flytja lagafrumvarp um tiltekið efni. Ég sé ekki hvernig við getum haft það fordæmi að skylda ráðherra í ríkisstjórn til að flytja frumvarp ef þeir hafa ekki sjálfir sannfæringu fyrir því. Ef við í þinginu viljum flytja lagafrumvörp flytjum við lagafrumvörp og gerum þau að lögum, en mér finnst orka ákaflega tvímælis að ætla ráðherra, handhafa framkvæmdarvaldsins, að semja frumvarp sem hann kynni sjálfur að vera andvígur. Nú veit ég ekki til þess að viðkomandi ráðherra sé eindreginnar skoðunar á annan hvorn veginn í þessu málefni en mér finnst þetta kannski þeim mun augljósara þegar um er að ræða málefni af þessu tagi sem varðar siðferðilegar grundvallarspurningar og í sumum tilfellum tilfinningar manna. Mér finnst ákaflega varhugavert að við í þinginu viðurkennum það að mikil vinna sé eftir og ýmislegt eigi eftir að skoða en ætlum samt að taka ákvörðun um að einn maður skuli flytja frumvarp í sínu nafni og að ríkisstjórn Íslands eigi að veita samþykki sitt við því frumvarpi sem ekki liggur fyrir hvernig á að líta út jafnvel þó að ríkisstjórnin sé ekki samþykk því eða hafi verulegar siðferðilegar efasemdir um innihald þess. Ég verð að segja að ég held að þessi framgangsmáti á málinu sé ekki réttur. Ég hneigist því til þess að styðja þá breytingartillögu sem flutt hefur verið við málið um það að viðkomandi ráðherra verði ekki fyrir fram gert að flytja frumvarp í tiltekna veru heldur skipi hann starfshóp og flytji þinginu skýrslu. Ég held að á grundvelli hennar yrði þinginu þá í lófa lagið að semja lög og samþykkja um þetta efni eða þá ef fram kæmi í skýrslu ráðherrans að hann vildi gera það sjálfur gæti hann gert það. Hafi flutningsmenn áhyggjur af því að slíkur málatilbúnaður væri til að drepa málinu á dreif tek ég undir með hv. þm. Skúla Helgasyni hér fyrr í umræðunni um að sannarlega kæmi til greina að setja því einhver tímamörk þannig að þinginu væri þá í framhaldi af flutningi skýrslunnar fært að gera frumvarp að lögum á þessu kjörtímabili þannig að vilji þess löggjafarþings sem nú situr kæmi þá fram. Ég hvet flutningsmenn eindregið til að íhuga þessi sjónarmið og líka hvort það sé ekki ýmislegt tilvinnandi til þess að ná sem víðtækastri sátt um þetta skref ef tekið verður. Hér hefur m.a. verið vísað til þess að við Íslendingar höfum borið gæfu til þess að vera framsækin í málefnum samkynhneigðra og innleitt ýmiss konar réttarbætur, stundum á undan nágrannalöndum okkar og löndum sem við höfum sótt fyrirmyndir til. Þeir miklu áfangar hygg ég að hafi ekki síst unnist á því að þar hafa menn leitað sem allra víðtækastrar samstöðu um hvert skref í þeirri réttindabaráttu og stundum tekið sér eilítið lengri tíma en þeir hefðu nauðsynlega þurft til að geta lokið málum með meiri hluta einmitt til þess að skapa sem víðtækasta samstöðu. Ég held að sú aðferðafræði hafi skapað grunninn að þeirri miklu samstöðu og þeim óumdeildu réttarbótum sem náðst hafa fram á þessu sviði. Ég held að sú aðferðafræði sé eftirbreytniverð og að þeim sem er mikið í mun að ná fram þessum réttarbótum ætti að vera það umhugsunarefni hvort það gæti ekki gagnast þessari nýskipan að ná um hana sem víðtækastri sátt, hvort ekki væri ýmislegt til þess vinnandi, og sömuleiðis hvort það sé ekki óeðlilegt fyrir okkur að ákveða að einhver önnur manneskja eigi að flytja frumvarp um viðkvæm siðferðileg efni sem við vitum ekki hvort hún hefur sannfæringu fyrir á þeim tímapunkti að rétt sé að flytja.

Virðulegi forseti. Mig langaði aðeins að lesa það sem fram kemur í bæði tillögunni og nefndarálitinu um til hvers sé ætlast af ráðherranum, með leyfi forseta: „Með tillögunni er lagt til að velferðarráðherra verði falið að skipa starfshóp sem undirbúi frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni sem lagt verði fyrir Alþingi svo fljótt sem verða má.“ Í raun og veru er því ekkert sem segir að það verði endilega að vera ráðherra, það gæti t.d. verið velferðarnefndin. Mig langar til að koma með þessa ábendingu um leið og ég tek undir með hv. þingmanni að auðvitað er alltaf best að ná víðtækri og góðri samstöðu um málið en þessi vinnuháttur er svo sem ekki óalgengur. Þegar ég settist á þing og fór að kynna mér réttindamál fatlaðs fólks man ég eftir að starfshópur hafði t.d. verið skipaður, sem átti að skoða þau mál, og hann skilaði frumvarpi eða frumvarpsdrögum, sem voru reyndar ekki lögð óbreytt fyrir. Ég held því að þetta vinnulag sé ekkert óeðlilegt. Starfshópurinn á sem sagt að undirbúa frumvarp til laga og, eins og ég segi, er hvergi sagt að þessi ráðherra eigi endilega leggja það fram heldur að málið verði lagt fyrir Alþingi.

Virðulegur forseti. Sé það skilningur flutningsmanna að svo sé hygg ég að það geti verið öllum að meinalausu að samþykkja þá breytingartillögu sem fram er komin og felur í sér að ráðherrann flytji skýrslu um málið og velferðarnefnd eða ráðherrann eftir atvikum geti þá flutt frumvarp í framhaldi af því. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að undirstrika þann skilning að ekki sé verið að leggja neina skyldu á ráðherrann um að flytja mál þessa eðlis.