Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gils Guðmundsson Hv. Ed. hefur ekki viljað fallast á þá breytingu, sem gerð var á frv. hér í deildinni, heldur fært það í upprunalegt form. Þó að ég telji nú sem áður eðlilegt, að staðir utan Reykjavíkur fái sama rétt og Reykjavík er ætlaður með þessu frv., vil ég ekki eiga hlut að því að stefna frv.í hættu með því að gera það að bitbeini milli deildanna nú í þinglok. Þar sem fyrir þinginu liggur sérstakt frv. um brunatryggingar utan Reykjavíkur, sem leysir það mál á viðhlítandi hátt að mínum dómi, og öruggt er, að það á vísan framgang, tel ég rétt að fylgja þessu frv. óbreyttu eins og það liggur nú fyrir og segi því nei.



Herra forseti. Það munu allir, sem nokkuð hafa kynnt sér brunatryggingamál, geta tekið undir það, að sum og et til vill flest bæjarfélög utan Reykjavíkur hafa að undanförnu búið við allóhagstæð kjörsambandi við brunatryggingar hvert í sínu umdæmi hjá Brunabótafélagi Íslands, og eru þau kjör fljótt á litið gersamlega ósambærileg við þau kjör, sem Reykjavík hefur notið í þessum efnum með útboði brunatrygginga í bænum. Það má þó benda á, að samanburður á brunatryggingaiðgjöldum í Reykjavík og annars staðar á landinu er alls ekki einhlítur, þar sem um mjög ólíkar aðstæður er þar að ræða. Við slíkan samanburð verður að sjálfsögðu að reikna með upphæð brunabóta á hverjum stað, og sé tekinn samanburður á upphæð bóta, sem greiddar hafa verið vegna eldsvoða í Reykjavík og utan hennar, kemur í ljós samkvæmt upplýsingum, sem fyrir liggja nú frá forstjóra Brunabótafélags Íslands, en þessar upplýsingar eru prentaðar sem fskj. með nál. á þskj. 771, að á árunum 1944–53 hefur upphæð bótanna í Reykjavík numið 7270185 kr., en á sama tíma hefur Brunabótafélagið greitt í bætur fyrir tjón á öllu landinu utan Reykjavíkur tæpar 17 millj. kr. Þó munu vátryggingarverðmætin í Reykjavík nema nokkru hærri upphæð en utan Reykjavíkur, að því er segir í fyrrnefndri skýrslu. Auk þessa kemur margt annað til greina, sem taka verður tillit til við samanburð á brunatryggingum í Reykjavík annars vegar og utan hennar hins vegar, svo sem miklu öflugri brunavarnir hér í Reykjavík en annars staðar á landinu, og fleira mætti til nefna. Þrátt fyrir það að ég telji, að Brunabótafélagið hafi hlotið of harða dóma frá ýmsum í sambandi við umræður um brunamál hér á Alþingi nú upp á síðkastið, er ég því þó eindregið fylgjandi, að bæjar- og sveitarfélög utan Reykjavíkur fái heimild til þess í lögum að bjóða út brunatryggingar hvert í sínu umdæmi, en séu ekki bundin að lögum, eins og verið hefur fram að þessu, til þess að eiga þess einan kost að semja við Brunabótafélag Íslands um brunatryggingar, hvert í sínu umdæmi. Það var þess vegna í þeim anda, sem hv. 2. þm. Eyf., ég og fleiri hv. alþm. fluttum nú nýlega þáltill. um það hér á Alþ., að ríkisstj. léti athuga, með hvaða hætti brunatryggingum húsa utan Reykjavíkur yrði bezt fyrir komið. Ég sé því ekki betur en að þessi þáltill. okkar gangi nákvæmlega í sömu átt og þetta frv. gerir, en frv. gerir ráð fyrir fljótvirkari leið að sama marki. Annars er það ekki að ástæðulausu, að bent hefur verið á það í umr. á Alþ. um þetta mál nú nýlega, að ekki væri ráðlegt að rasa um ráð fram að því að gera ráðstafanir með lagasetningu, sem í einu vetfangi gætu kippt fótunum undan rekstri Brunabótafélags Íslands, en á því væri óneitanlega nokkur hætta, ef öllum bæjar- og sveitarfélögum á landinu utan Reykjavíkur væri undirbúningslaust fyrir Brunabótafélagið heimilað að bjóða út brunatryggingar í umdæmum sínum. Verður í þessu sambandi að hafa í huga, að Brunabótafélagið er gagnkvæmt ábyrgðarfélag vátryggjenda og er því stofnun, sem vátryggjendur sjálfir eiga og reka, alveg eins og ætlazt er til að verði, ef Reykjavíkurbær öðlast heimild til að taka brunatryggingar í bænum í sínar hendur. Meiri hl. allshn. leggur því til, að sú leið verði farin í sambandi við brunatryggingamál bæjar- og sveitarfélaga utan Reykjavíkur, sem frv. það, sem hér er til umr., gerir ráð fyrir, þ. e. að áskilja bæjar- og sveitarfélögunum rétt til að bjóða út brunatryggingar húseigna í umdæmum sínum eftir vissan tíma, en ákveða jafnframt, að nefnd kjörin af Alþ. hefjist þegar handa um að endurskoða lög Brunabótafélags Íslands og hafi hún lokið það tímanlega störfum, að unnt verði á næsta Alþ. að leggja fram niðurstöður hennar í frv. formi um breyttan rekstur Brunabótafélags Íslands. Með öðrum orðum verði það athugað á frestinum, sem frv. gerir ráð fyrir að liði, þar til bæjar- og sveitarfélög utan Reykjavíkur öðlast þessa heimild, hvort Brunabótafélagið verði ekki, þegar til kemur, samkeppnisfært í slíku útboði. Komi það á daginn, að Brunabótafélagið geti með eða án lagabreytingar keppt við önnur vátryggingarfélög í slíku útboði, þá ættu allir aðilar að geta orðið ánægðir. En ef svo reynist ekki, telur meiri hl. n., að það þurfi a. m. k. athugunar við og tíma til umhugsunar, hvernig fara skuli með félagið, sjóði þess og aðrar eignir, en samkvæmt lögum eru eigendur þeirra bæjar- og sveitarfélög utan Reykjavíkur. Við teljum, að flaustur og fum á þessu sviði verði ekki til fagnaðar frekar en á öðrum sviðum og það þurfi nokkurrar athugunar við að gera ráðstafanir, sem gætu orðið til þess, að svo gömul og gróin ríkisstofnun sem Brunabótafélag Íslands er leggist niður í einu vetfangi og fyrirvaralaust.



Herra forseti. Eins og getið er um í nál. allshn. viðvíkjandi þessu máli á þskj. 815, þá áskildum við okkur, hv. þm. Dal. (ÁB) og ég, rétt til þess að flytja brtt. eða fylgja, ef fram kæmi. Við höfum leyft okkur að flytja brtt., sem er á þskj. 823 og verið var að útbýta, um gildistöku laganna, að lögin öðlist gildi 15. okt. 1954, í stað þess að í frv. er ákveðið, að þau skuli öðlast gildi 1955. Úr því að þessi lagafyrirmæli eru sett nú og talin er þörf fyrir, að þau séu sett sakir þess, hvernig málefnið er vaxið, þá er það harla undarlegt, að gildistaka laganna skuli bíða nærri því til loka næsta árs. Manni virðist þess vegna, að það sé einkar ástæðulítið að setja svona lagaðar reglur, þar sem næsta þing verður háð á komandi hausti og meira en nægur tími væri þá til þess að koma slíkrí löggjöf í gegn á því þingi og láta taka gildi ekki síðar a. m. k. en hér er ráð fyrir gert í frv. Ég vil ekki mótmæla því, að ástæða sé til að athuga þau lagafyrirmæli, sem lúta að brunavörnum utan Reykjavíkur. Það er fjarri mér. En mér þykir einkennilegur háttur á hafður um þessi vinnubrögð. Hví má ekki ljúka þessum störfum það tímanlega, að í byrjun næsta þings sé hægt að setja löggjöfina og láta hana taka gildi við næstu áramót? Það virðist í alla staði eðlilegt, og nægur tími til athafna um endurskoðun laganna, lagasetningu, ef endurskoðun sýnir, að á henni sé þörf, og það væri á allan hátt viðfelldnara fyrir Alþ. sjálft að viðhafa þau vinnubrögð. Ég ætla, að þetta séu alveg ný vinnubrögð hjá Alþ., að setja löggjöf, sem ekki á að taka gildi fyrr en eftir að talsvert mikið er liðið á annað ár frá því að lögin eru sett. Það á að kjósa nefnd samkvæmt 5. gr. frv., 5 manna nefnd til athugunar á þessum málum, og nefndin á að ljúka störfum, sem ég tel í alla, staði eðlilegt, fyrir næsta Alþ., svo að slíkri vinnu er ekki slegið á frest. En þessu takmarki er ofur auðvelt að ná, án þess að lög séu sett. Það þyrfti ekki annað en ályktun Alþ. um nefndarskipun og ákvarða henni þetta verkefni, og þá virðist mér sem tilganginum sé gersamlega náð, nákvæmlega eins miklum og góðum og verða má eftir ákvæðum þessa frv., en á allan hátt viðfelldnara finnst mér fyrir Alþ. sjálft að viðhafa þau vinnubrögð, en ekki taka nú upp nýjan hátt. Ég held, að ég muni það alveg rétt, að það finnist ekki fordæmi fyrir því í Alþ., að þessi háttur sé á hafður. Ég ímynda mér, að það sé gersamlega ágreiningslaust hér meðal þingsins um, að athugun á þessum málum fari fram, og ályktun frá Alþ. mundi þess vegna ná hindrunarlaust samþykki, og þá sýnist mér sem engu sé sleppt, en þetta við það unnið, að þingið fer hér ekki að taka upp ný vinnubrögð, fremur óviðfelldin, virðist mér. Mér væri þökk á, ef einhver hv. deildarmaður getur bent mér á hliðstætt dæmi þessu úr okkar þingsögu. En þessu, sem ég er nú að tala um, mundi náð, a. m. k. hvað formið áhrærir og vinnubrögðin, ef brtt. okkar er samþ. Það er miklu viðfelldnara að hafa þann háttinn á, og er gersamlega útlátalaust fyrir Alþ. einmitt að viðhafa þau vinnubrögð. Ég vil því mega vænta, að þannig sé ekki ástatt um þetta mál hér meðal hv. þm., að þeir endilega þurfi nú að knýja þetta fram með hálfgerðum ósköpum, svo að þessu formi á frv. eins og er megi nú alls ekki hagga. Ég skil ekki eiginlega, hvað getur vakað fyrir hv. þm. með þessu. Með mínum bezta vilja botna ég ekkert í þessu. Það kann að vera einhver annarlegur skilningur, venjulegum mönnum óskiljanlegur, en þá væri mér þökk á, að ástæðurnar væru dregnar fram, svo að maður mætti þá öðlast skilning á þessari náðargáfu, sem þeim er gefin, sem hafa ráðið þessari lagasetningu.



Herra forseti. Það leynir sér nú ekki, að ástæðan til þess, að það frv., sem hér er nú til umr., er fram komið hér á hv. Alþ., eru þau átök, sem hér hafa þegar farið fram í sambandi við till., sem samþ. var á sínum tíma í Nd. sem brtt. við frv. þm. Reykv. varðandi brunatryggingamál Reykjavíkur. Með samþykkt þeirrar brtt. við það frv. var gert ráð fyrir því, að bæjar- og sveitarfélögum úti á landi yrðu veitt hliðstæð kjör og Reykjavík í sambandi við brunatryggingamálefni. Það undarlega hefur komið í ljós, að þetta jafnréttisákvæði í sambandi við byggðarlögin úti á landi við Reykjavík hefur komið allóþyrmilega við ýmsa hv. alþm., og þó að þeir hafi lýst því hér yfir, að þeir út af fyrir sig hefðu nú ekki á móti því að veita bæjar- og sveitarfélögum úti á landi þessi sjálfsögðu jafnréttisákvæði á við Reykjavík, þá hefur samt sem áður tekizt þannig til, að þeir hafa ekki getað beitt atkvæðisrétti sínum hér á Alþ. þannig, að þeir gætu orðið við þessum óskum landsbyggðarinnar. Til þess að afsaka nokkuð þessa afstöðu sína, þá er ýmist komið hér með þáltill. um að rannsaka tryggingarmál byggðarlaganna úti á landi og að í trausti þeirrar rannsóknar megi neita þeim um þessi jafnréttisákvæði að minnsta kosti núna fyrst í stað, og þegar það þótti heldur ófullnægjandi að beita þessari afsökun, þá kemur fram annað frv., að vísu í Ed., um það, að nú skuli sett lög um það að vísu, að byggðarlögin úti á landi skuli njóta jafnréttis við Reykjavík um útboð á sínum brunatryggingum, en samt sem áður á að ganga þannig frá þeim lögum, að þau eiga ekki að öðlast gildi fyrr en seint á árinu 1955. Í millitíðinni á svo að taka öll þessi málefni til rannsóknar og athugunar af sérstakri fimm manna nefnd, kosinni af Alþ., til þess þá væntanlega að athuga um þessi lög, sem yrðu samþ. hér nú um jafnrétti fyrir byggðarlögin úti á landi, hvort nokkur þörf er á að láta þau nokkurn tíma koma til framkvæmda. Það er það, sem manni skilst helzt, að sé athugunarefni fyrir þá mþn., sem á svo að setja í þetta mál. Ég hélt, að það væri alveg augljóst mál, að ef það er einlæglega meint að veita bæjar- og sveitarfélögum úti á landi þann rétt, sem þau hafa óskað eftir og meiri hl. hér í Nd. hefur þegar samþ. að lögfesta í því frv. um brunamálefni Reykjavíkurbæjar, sem hér lá fyrir, þá eiga þessi jafnréttisákvæði, sem þar með eru komin inn í frv., að fá að standa. Reykjavík er ekki á nokkurn hátt trufluð í þeim aðgerðum, sem hún óskar eftir, með þeirri samþykkt. Hún fær allt það, sem hún bað um. Hún fær ekki aðeins frelsi til þess að bjóða út sínar tryggingar á frjálsum markaði, eins og hún hefur haft ein allra kaupstaða í landinu, heldur einnig rétt til þess að taka í sínar hendur að nokkrum hluta a. m. k. rekstur brunatryggingamálanna. Það er aðeins lagt til, jafnhliða því að verða við þessum óskum Reykjavíkur, að önnur sveitarfélög á landinu fái að njóta hins sama. Hvernig getur í rauninni staðið á því, að þeir hv. alþm., sem nú standa að flutningi þessa frv., sem hér liggur fyrir, þar sem mælt er svo fyrir, að bæjar- og sveitarfélög úti á landi skuli fá þessi jafnréttisákvæði, berjast svona harðri baráttu fyrir því að fá þetta út úr því frv., sem þetta hefur nú verið samþ. inn í: Hvernig stendur á því? Ég hef áður lýst því hér yfir, að mín afstaða er sú, að ég vil ekki á neinn hátt setja fótinn fyrir það, að Reykjavíkurkaupstaður fái það, sem hann hefur óskað eftir þessum efnum, en ég mun ekki heldur stuðla að því, að hann fái þessi réttindi, ef fulltrúar Reykjavíkurkaupstaðar ætla á sama tíma að neita þeim, sem svipað stendur á um, kaupstöðunum úti á landi, um þessa aðstöðu. Þeim verður þá væntanlega ekki vandara um hér í Reykjavík að bíða eftir því að fá lögfest af sinni hálfu þau sérstöku aukafríðindi, sem þeir óska nú eftir, ef þeir ætlast til þess, að staðirnir úti á landi, sem ekki einu sinni hafa rétt til að bjóða út sín tryggingarmálefni á frjálsum grundvelli eins og Reykjavík hefur, geti beðið nú langt á annað ár enn. Það hefur verið kvartað undan því, að það sé að ástæðulausu verið að blanda brunatryggingamálum bæjar- og sveitarfélaga úti á landi inn í málefni Reykjavíkurbæjar. Þetta er vitanlega alger útúrsnúningur í sambandi við þetta mál. Það er ekkert nýtt atriði, að þegar einn aðili á landinu óskar eftir einhverjum fríðindum sér til handa, þá sé stungið upp á því á Alþingi, að það geti fleiri öðlazt þessi fríðindi. Og ef mönnum þykir sjálfsagt, að Reykjavík fái þessi réttindi, og reyndar einnig sjálfsagt, að aðrir kaupstaðir á landinu fái þessi réttindi, hvers vegna má þá ekki samþykkja hvort tveggja í sama tilfellinu? Af hverju á að samþ. hlunnindin handa öðrum, en láta hina bíða? Hér er ekki verið að blanda saman neitt óskyldum málum. Hér er aðeins verið að tengja það saman, sem saman á að vera að eðlilegum hætti. Við þetta frv. hefur nú komið fram brtt., þar sem gert er ráð fyrir því, að lög þessi öðlist gildi einu ári fyrr en í frv. segir, eða 15. okt. á þessu ári. Ég álít, að afstaða hv. þdm. til þessarar till. hljóti í rauninni að segja alveg skýrlega til um það, hver afstaða þeirra í raun og sannleika er í sambandi við þetta jafnréttismál byggðarlaganna úti á landinu. Það verður ekki hulið fyrir neinum, að þeir hv. alþm., sem neita því, að þetta jafnréttisákvæði fái að ganga í gildi á þessu ári, vilja ekki veita þessi jafnréttisákvæði; þeir vilja neita um þau. Ég vil nú fyrir mitt leyti brýna það mjög fyrir þeim, sem áhuga hafa á brunatryggingamálefnum Rvíkurbæjar, að þeir séu ekki að ástæðulausu að stefna því hagsmunamáli Rvíkur, sem þar liggur fyrir, í beina hættu með því að viðhafa þessi vinnubrögð, sem þeir hafa hér staðið að í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Ég hygg, að það geti orðið fleiri en ég, sem taki þá afstöðu, að þeir óski ekki eftir því að veita Rvíkurkaupstað þau hlunnindi, sem hann óskar eftir í þessu efni, ef þm. hans kjósa að neita stöðunum úti á landi um þessi sömu réttindi. Fáist að vísu sú brtt. samþykkt, sem gerir ráð fyrir því, að þessi lög komi til framkvæmda strax á þessu ári, þá má segja, að ekki skipti verulegu máli, hvort þetta frv. er lögfest eða ákvæðin í hinu frv., sem hér hafa verið samþ. áður. En fáist sú till. ekki heldur samþ., þá er líka ljóst, að hverju stefnt er í þessum efnum. En það er alveg ábyggilegt, að það mega menn vita, eftir það sem hér hefur borið á góma í þessu máli, að þetta mál er þess eðlis, að það verður ekki þagað í hel, og það mun ekki duga fyrir fulltrúa staðanna úti á landi að viðhafa nein undanbrögð í sambandi við afgreiðslu þessa máls, því að svo vel skilja menn aðalatriðið í þessum efnum, að þeir geta skilið, hvort það er óþarfa fyrirsláttur, sem brugðið er fyrir sig í sambandi við það að neita mönnum um þessi sjálfsögðu jafnréttisákvæði.



Herra forseti. Í þeim umr., sem hér fóru fram fyrir stuttu um brunatryggingar í Rvík og brtt. hv. 11. landsk., sem talaði hér síðast, sem hann bar fram við það frv. og fór í þá átt að gefa öllum kaupstöðum og kauptúnum á landinu trygginguna frjálsa hjá hverjum sem þeir vildu, var því haldið fram, að þessi till. helgaðist af því, að iðgjöld Brunabótafélags Íslands væru svo hlutfallslega miklu hærri en iðgjöldin í Rvík, að við það væri ekki lengur unandi. Nú hafa komið fram í skýrslu frá Brunabótafélagi Íslands upplýsingar, sem algerlega afsanna þetta, eins og hv. frsm. meiri hl. allshn., hv. þm. Siglf., las hér upp áðan, þar sem hann sýndi fram á það, að tjónin hjá Brunabótafélagi Íslands utan Rvíkur hafa á tilteknu árabili verið meira en helmingi hærri en tjón þau, sem orðið hafa í Rvík á sama tíma, og iðgjaldið hjá Brunabótafélagi Íslands, meðaliðgjaldið á þessu tímabili, hefur verið tæplega helmingi hærra en meðaliðgjaldið í Rvík. Það er þannig komið á daginn, að samanborið við brunatjónin er tryggingariðgjald Brunabótafélags Íslands sízt hærra en iðgjöldin eru hér í Rvík. Þessi till. hv. 11. landsk. þm., sem fór fram á að taka tryggingarnar nú í einu vetfangi og að óathuguðu máli af Brunabótafélagi Íslands og gefa þær frjálsar, ber í sér hættu. Og það er þess vegna, sem bæði ég og aðrir erum því andvígir, að hún verði samþykkt eða einhver tilsvarandi ákvæði. Hún ber í sér þá hættu, að ef í þetta verður hlaupið að óathuguðu og óyfirveguðu máli, þá geti tryggingarnar skipzt á svo marga aðila, að tryggingariðgjöldin hjá hverjum einstökum hækki frá því, sem þau þyrftu að vera, ef þau væru í einni heild. Þetta er mín ástæða fyrir því, að ég hef verið á móti till. hv. þm., og þetta hygg ég að einnig sé ástæða margra þeirra, sem á móti tilsvarandi aðgerðum eru. Nú hefur komið fram hér frv. um brunatryggingar utan Rvíkur, sem hér liggur fyrir til umr. og gerir ráð fyrir að vísu, að þetta frelsi fáist, en að lög Brunabótafélags Íslands verði í millitíðinni endurskoðuð og athugaðir möguleikar, að mér skilst, til þess að samtrygging geti náðst og að sveitarfélögin og bæjarfélögin úti um land geti fengið aðstöðu til þess að hagnýta sér þá kosti eða þá ábatavon, eða hvað maður vill kalla það, að geta haft samflot um tryggingarnar. Til þess að geta gert þetta er nauðsynlegt að hafa einhvern aðdraganda að framkvæmd málsins. Þess vegna er í frv. sett það ákvæði, að heimildin taki ekki gildi fyrr en frá 15. okt. 1955. Nú hefur komið hér fram brtt. frá minni hl. hv. allshn., frá þeim hv. 1. þm. Árn. og hv. þm. Dal., um það, að þetta tímatakmark verði fært fram um eitt ár, til 15. okt. 1954, en ég vil leyfa mér að benda á það, að ef þessi brtt. verður samþ., þá nær ekki sú hlið frv., sem að endurskoðun laga Brunabótafélagsins snýr, tilgangi sínum. Í frv. er gert ráð fyrir, að það verði kosin fimm manna nefnd til að endurskoða lög um Brunabótafélag Íslands og önnur lagafyrirmæli um brunamál utan Rvíkur. N. kýs sér formann, segir í gr., og skal ljúka störfum það snemma, að unnt verði að leggja frv. um þetta efni fyrir næsta reglulegt Alþingi. Hv. 1. þm. Árn., sem talaði hér síðast, er náttúrlega þingvanur maður og miklu þingvanari en ég sjálfsagt og á lengri setu að baki, en hann var að lýsa eftir því, að hér hefðu áður verið samþ. lög í svipuðu formi og þetta. Ég tel mig ekkert sjá óvenjulegt við það, þó að eitt ákvæði frv. sé tímabundið. Lögin taka gildi strax, eftir því sem í frv. segir. Í 6. gr. frv. segir: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ En eitt ákvæði laganna tekur ekki gildi fyrr en 15. okt. 1955, þ. e. a. s. heimild kaupstaðanna og sveitarfélaganna til þess að taka tryggingarnar frjálsar. En mér finnst þetta eðlilegt vegna þess, að það hlýtur að verða nokkur aðdragandi að því, að málið geti komizt þetta horf. Nú er n. sett samkv. ákvæðum 5. gr. frv., og hún tekur til starfa, skulum við segja, nú þegar, vinnur sitt starf í sumar og leggur niðurstöðuna af sínu starfi fyrir næsta þing, 9. okt. n. k., og ég hef enga trú á því, að Alþingi verði búið að ganga frá þeim málum fyrir 15. okt. En þannig hagar til, að tryggingaár Brunabótafélags Íslands er frá 15. okt. til 15. okt. Iðgjaldagreiðslan 1953, að ég ætla, mun gilda frá 15. okt. 1953 til 15. okt. 1954, og á sama hátt gildir sú iðgjaldagreiðsla, sem fellur í gjalddaga 15. okt. 1954, til 15. okt. 1955, þannig að frv. er miðað við fyrsta lausan gjalddaga hjá Brunabótafélagi Íslands, eftir að þessi væntanlegu lög Alþingis taka gildi. Ég sé ekki, að á þessu sé hægt að hafa annan hátt, nema því aðeins að búið verði að ganga frá lögum um endurskoðunina fyrir 15. okt. 1954 og það sé ég ekki hvernig á að takast, ef þingið kemur ekki saman fyrr en 9. okt., nema þá kannske ef flm. ætlast til þess, að farið verði yfir í einhverja stutta nauðungartryggingu, eins og varð að gera hér í Rvík, þar sem ekki var búið að afgr. lögin þegar tryggingartímabilið rann út og ekki var hægt að fá lögin afgreidd nægilega fljótt til þess, að málið væri sett á varanlegan grundvöll nógu snemma, svo að bæjarstjórn Rvíkur neyddist til þess að taka upp stutta tryggingu, aðeins til þess að firra vandræðum. Mér finnst, að þetta ákvæði frv. sé mjög eðlilegt og ekkert við því að segja, því að það er rangt að rugla þessu saman, heimild til einstakra framkvæmda við gildistöku laganna. Lögin taka gildi strax, eins og segir í 6. gr., og n., sem lögin gera ráð fyrir, tekur væntanlega það fljótt til starfa, að hún geti lokið afgreiðslu síns máls áður en næsta þing kemur saman og þingið svo tekið málið fyrir þá til úrlausnar, þegar n. hefur lagt fram niðurstöðuna af sínu starfi. Ég var því andvígur, þegar frv. um brunatryggingar í Reykjavík var hér til umræðu, að samþ. till. hv. 11. landsk., og ég hef sannfærzt um það enn betur síðan, að það mundi hafa verið vanhugsað flan að hlaupa út í að gera það að óathuguðu máli algerlega og mundi ef til vill hafa getað leitt af sér hækkun iðgjalda í staðinn fyrir meinta lækkun. Ég tel eftir atvikum, að málum sé sæmilega vel skipað, ef þetta frv. verður samþ. eins og það liggur fyrir og með óbreyttri tíðarákvörðun á heimildinni til þess að losna við Brunabótafélagið, eins og í frv. segir, 15. okt. 1955. Ég tel, að tíminn til 15. okt. 1954 mundi verða of skammur til að undirbúa málin nægilega vel, og vildi þess vegna leggja til, að sú brtt., sem fer fram á þá dagsetningu, verði felld, en haldið við það, sem frv. segir. Það er margt í þessum málum, sem þarf að athuga. Iðgjöldin ein gefa engan veginn nægilegar upplýsingar um það, hvað heppilegast er að gera í þessu sambandi. Það þarf miklu fleira að taka til athugunar, og það er nauðsynlegt að taka til þess nokkuð góðan tíma og samninga, jafnvel á milli sveitarfélaga, til þess að þau geti þá innbyrðis haft nokkuð mörg samflot um sína tryggingu, því að það tel ég allra líklegast til góðs árangurs, til viðbótar við bættar brunavarnir, að eins mörg sveitarfélög og bæjarfélög og mögulegt er geti komið sér saman um að tryggja hjá sama aðila. Það er aðalatriði málsins.



Herra forseti. Það er síður en svo, að ég hafi haft á móti því, að þessi athugun færi fram, sem er ráðgerð hér, því að við umræðurnar um brunamál Rvíkur hafði ég einmitt á orði, að ef samstundis væru tryggingarnar gefnar frjálsar utan Reykjavíkurborgar, þá gæti vel svo farið, að það kæmi illa við starfsemi Brunabótafélags Íslands, og þess vegna væri ástæða til þess að kynna sér það, áður en slík ákvörðun væri tekin, svo að hv. 5. landsk. þarf þess vegna ekki að beina orðum sínum til mín um þetta efni, að ég hafi verið tregur til eða sé tregur til, að slík athugun færi fram. Og það þykist ég nú reyndar vita fyrir fram, að það hefur hann ekki meint til mín, því að til slíks var ekkert tilefni. Nú hef ég undirstrikað það við þessa umr. einnig, að þessi athugun fari fram, og þess vegna leggjum við ekki til, að þetta mál sé fellt og athugunin fari ekki fram. Það er alveg þvert á móti. En við í minni hl. leggjum það til, að þetta frv. taki gildi ári fyrr en ákveðið er eftir 1. gr. frv., eins og hún er nú. Hv. 5. landsk. taldi, að ef þessi brtt. okkar væri samþ., þá væri naumur tími til að setja lög gegnum þingið á komandi hausti. Það er rétt, það er ekki langur tími. En um slíkt mál sem þetta, sem tekur til meginþorra þjóðarinnar eða allmikils hluta hennar, og svo framarlega sem um gagnlegt mál er að ræða, þá ætla ég, að það gæti gengið á skömmum tíma í gegnum þingið. Ég geri ráð fyrir því, að hv. alþm. láti sér annt um það, að slík fyrirgreiðsla fáist í tæka tíð, svo að ekki verði það til tjóns. Þess vegna held ég, að það sé ástæðulaust að ala nokkurn ugg í brjósti um það, að það atriði geti valdið óþægindum. Svo svaraði hv. 5. landsk. því, að þetta mundi ekki vera nein óvenjuleg lagasmíði hvað gildistökuna áhrærir, og vitnar til síðustu greinar frv., 6. gr., og segir, að lögin eigi að öðlast þegar gildi. Það er rétt. Það hafði ég líka lesið. En hvað í þessari lagasmíði öðlast gildi? Hvað kemur til framkvæmda? Nefndarskipunin og athugun málsins - og búið. Eru ekki þessi ákvæði, sem í þessu frv. felast, í lögum Brunabótafélags Íslands, hvað áhrærir öryggi og alla meðferð þessara mála? Er ekki það í fullu lagi? Skortir eitthvað á um það og að það þurfi að sjá fyrir því með þessari lagasmíði, og hverju breytir hún þá í framkvæmdinni nú? Ekki neinu. Það er ekkert. Það er ekkert, sem kemur til framkvæmda nema nefndarskipunin og hennar starf. Það var einmitt þetta atriði, sem ég var að tala um. Hitt biður, ef engin breyting verður á því gerð, framkvæmda til 15. okt. 1955. Vegna Brunabótafélags Íslands og þeirrar starfsemi, sem það innir af höndum, er þetta sett. Það starfar eftir sínum eldri lögum. Ekki eru þau hér með numin úr gildi. Þau standa áfram, eins og eðlilegt er. Þau eiga að gera það eftir þessu frv. og verða að gera það. Þetta er einmitt mergurinn málsins. Þess vegna er þessi smíði nú og samþykkt hennar hér á Alþ. alveg óþörf, nema þá hvað hún ber með sér eitthvert annað fyrirkomulag, sem þarna á að taka upp, heldur en tíðkazt hefur, og er gersamlega allt að óþörfu. Það er eiginlega það kynduga við þetta, ef ég mætti orða það svo. Það verður þess vegna ekki rökstutt með því, sem hv. 5. landsk. dró nú fram um gildistöku þessara laga, það gefur þessari lagasetningu, eins og hún er úr garði gerð, ekki meiri rétt. Ég held, að það færi bezt á því að láta lögin öðlast gildi á komandi hausti. Þá sýnir þó Alþ. bæði vilja og viðleitni til þess, ef breytinga þarf með, og það er réttmætt á allan hátt, að þá verði ekki beðið lengur eftir því en til næsta hausts. Hvað undirbúninginn áhrærir, þá er það alveg vorkunnarlaust að hafa gert hann og meira að segja unnið hann vel, svo að það er vel fyrir undirbúningi málsins séð hvað það áhrærir.



Herra forseti. Hv. 5. landsk. þm. sagði hér, að þær upplýsingar, sem nú lægju fyrir hér um tryggingarkjör hjá Brunabótafélagi Íslands hjá byggðarlögum úti á landi og þau tryggingarkjör, sem kunnugt væri um frá Reykjavík, sýndu, að það hefðu verið gersamlega rangar staðhæfingar, sem ég og fleiri hefðum haft hér í frammi í sambandi við þetta mál við fyrri umr. hér á þingi, og sagði, að hinar nýrri upplýsingar beinlínis afsönnuðu allt það, sem við hefðum byggt okkar aðalrök á áður í málinu. Ég vil benda á í þessu efni, að hann hefur ekki gert hér tilraun til þess að hrekja það, að iðgjöldin eru nú þannig og hafa verið þannig, að á algengustu tegund íbúðarhúsa, ef maður miðar við þau tilboð, sem Reykjavík hefur liggjandi á borðinu hjá sér nú og á kost á að ganga að, þá eru iðgjöld hér í Reykjavík 0.37‰, en í flestum kaupstöðum úti á landi eru iðgjöldin 1.80‰ og 1.90‰, eða rétt um það bil fimm sinnum hærri. Hv. þm. hefur ekki gert hér tilraun til þess að neita þessum tölum. Það hefur hvergi komið fram hjá Brunabótafélagi Íslands, að það gerði tilraun til þess að hrekja þessar tölur. Það er alveg óumdeilt, að iðgjöldin eru um það bil fimm sinnum hærri víðast hvar úti á landi heldur en Reykjavík á kost á að njóta eftir þeim tilboðum, sem nú liggja fyrir. Þessu höfum við haldið fram, og þetta segjum við enn, því að þetta segja staðreyndirnar sjálfar.Í þessu efni hefur því ekkert verið afsannað. Það hefur að vísu verið bent á það, að Brunabótafélag Íslands hafi þurft að borga allmiklu meira í tjónbætur á tilteknu tímabili heldur en tryggingarfélögin hér í Reykjavík hafa þurft að borga vegna vátrygginga hér. Um þær tölur get ég að vísu ekki mikið sagt, því að mér hefur ekki gefizt kostur á að gera viðhlítandi samanburð á þeim. En það vekur þó strax athygli, að mjög skortir á það, að Brunabótafélagið láti í té fyrir Alþ., þrátt fyrir þau miklu átök, sem hér hafa farið fram um þetta mál; þannig upplýsingar, að ljóst sé raunverulega, hvernig afkoma þess er í sambandi við tryggingarmálin. En eitt sé ég þó og veit, og það er það, sem snýr að því bæjarfélagi, þar sem ég þekki bezt til. Það verður m. a. að sætta sig við það að vera í hópi þeirra, sem verða að borga tiltölulega hæst iðgjöld. En þær upplýsingar, sem liggja fyrir frá Brunabótafélagi Íslands, sýna hins vegar það, að þetta er með beztu tryggingarsvæðum félagsins á því tímabili, sem upplýsingar þess ná yfir, og á því tímabili, sem ég þekki til þar líka. En það er nú svo með Brunabótafélag Íslands, að það er svo einkennilega uppbyggt eitt allra félaga í landinu, að þar er engin stjórn og þar eru allir meðlimirnir þannig, að þeir hafa ekkert um félagið að segja á neinn hátt. Við fáum ekki reikninga þess. Við fáum engar upplýsingar um hag þess. Við fáum ekkert að vita, ekki einu sinni um þá deild í félaginu, sem á að vera deild okkar kaupstaðar. Það er því engin stjórn í því félagi, sem ákveður það, hvað iðgjöldin skuli vera há á hverjum tíma. Ég get ekki meint annað en það sé forstjórinn einn, sem ákveður það. Ég tel mig hafa haft allgóðar fréttir af því þó, að Brunabótafélag Íslands hafi verið rekið með mjög myndarlegum gróða á undanförnum árum. Og ef félagið hefur grætt stórfé, eins og ég hygg að sé rétt, og ég vænti þá, að hv. 5. landsk. upplýsi annað, ef hann veit betur, hvers vegna hefur þá ekki mátt lækka iðgjöldin eitthvað frá því, sem verið hefur? En Brunabótafélagið hefur farið sér hægt í þeim efnum, því að það virðist hafa ráðið þessu alveg, þar sem það hafði lögin með sér og gat skyldað okkur alla til þess að halda tryggingunum óbreyttum. En það stóð ekki á Brunabótafélagi Íslands að bjóða í brunatryggingarnar hjá Reykjavíkurkaupstað, sem það átti ekki að annast brunatryggingarnar hjá. Og þó að brunatryggingarnar hér í Reykjavík eða iðgjöldin hér í Reykjavík væru miklum mun lægri en annars staðar á landinu, þá treysti Brunabótafélag Íslands sér til þess að bjóða lækkun á iðgjöldunum hér um 37‰, og auðvitað og fyrst og fremst í krafti þeirra miklu og gildu sjóða, sem Brunabótafélag Íslands hefur safnað á tryggingarstarfsemi fyrir byggðarlögin úti á landi, því að þaðan koma sjóðirnir. Ég hef haldið því hér fram í þessum umr. áður, að það hafi verið full ástæða til að búast við því, að Brunabótafélag Íslands með langa starfsemi að baki og allgilda sjóði gæti keppt við önnur tryggingarfélög, að það væri alls ekki þar með sagt, þó að bæjar- og sveitarfélög úti á landi fengju rétt til þess að bjóða út brunatryggingar sínar, að Brunabótafélagið gæti ekki alveg eins boðið í þær og önnur tryggingarfélög. Hv. 5. landsk. þm. minntist á það, að sú n., sem gert væri ráð fyrir að starfaði samkvæmt þessu frv., sem hér liggur fyrir, mundi m. a. eiga að athuga það eða reyna að búa þannig um hnútana, að hægt yrði að koma við samtryggingu hinna ýmsu sveitarfélaga, til þess að hægt yrði að komast að sem beztum kjörum þeim til handa í sambandi við það breytta form, sem ef til vill yrði tekið upp í brunatryggingamálunum. Ég vil benda þessum hv. þm. á, að það er algerlega óþarfi að setja nokkra n. til þess að athuga neitt um þetta. Í þeirri till., sem samþ. var frá mér og fleiri þm. hér og komin er hér inn í ákveðið frv., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, er beinlínis gert ráð fyrir því, að hin ýmsu bæjar- og sveitarfélög á landinu geti haft með sér samband, þau geti stækkað sitt tryggingarsvæði, þau geti komið sér saman tvö, þrjú eða fleiri og boðið út sínar brunatryggingar sameiginlega og komizt þannig að hinum beztu kjörum. Ég ætlast til þess, að forráðamenn bæjar- og sveitarfélaga kunni það vel að sjá hag sínum borgið, að þeir taki hinum beztu tilboðum á hverjum tíma, og það sé alveg full ástæða til þess að gefa þeim kost á þessu frjálsræði, án þess að skipuð verði sérstök mþn. til þess að hafa vit fyrir þeim, hvað þeir kunna að gera í þessum efnum. Nei, þetta samtryggingaratriði, sem hv. þm. var að minnast á, er í fullu samræmi við aðra afstöðu þessa hv. þm. í sambandi við þetta mál. Hann er eini þm. hér í Nd. Alþ., sem hefur mælt á móti því, að bæjar- og sveitarfélögum úti á landi yrði veittur þessi réttur. Hann er eini hv. þm. hér, sem hefur beinlínis tekið afstöðu þannig, að hann teldi, að bezt færi um þessar tryggingar bæjar- og sveitarfélaga hjá Brunabótafélagi Íslands og það bæri að nota það félag eins og það starfar nú og efla brunavarnir hinna ýmsu staða m. a. með lántöku hjá Brunabótafélaginu, eins og hann hefur hér minnzt á, en lýst sig andvígan þeirri hreyfingu, sem komið hefur upp um það, að tryggingarnar verði gefnar frjálsar. Hann tekur þess vegna fyrir sitt leyti því fegins hendi, þegar kemur fram frv. um að gera þetta jafnréttisákvæði staðanna úti á landi að engu með því að fresta framkvæmd á því a. m. k. eitt og hálft ár. Hann tekur því fegins hendi og telur öll tormerki á því, að það frv., sem hér liggur fyrir, ef að lögum yrði, komi til framkvæmda seint á þessu ári. Ég tel, að það sé alveg tilefnislaust að segja, að afgreiðsla þessara brunatryggingamála í því formi, sem Nd. hafði gengið frá þeim, boði eitthvert flan og það sé að leysa málið að lítt eða óathuguðu máli. Sannleikurinn er sá, að óskir bæjar- og sveitarfélaga um að fá þetta skipulag tekið upp eru ekki nýjar. Þær eru búnar að vera hér á Alþ. í mörg ár. Það er margbúið að taka þessi mál hér fyrir, erindi frá hinum ýmsu stöðum hafa komið hingað. Brunabótafélag Íslands hefur m. a. fyrir þremur eða fjórum árum farið að skrifast á við hina ýmsu staði á landinu til þess að ræða þessi mál. Það er því búið að athuga þau og það margsinnis. En hins vegar er það, að það hefur jafnan komið í ljós, að ýmsir aðilar og þá einkum þeir, sem hafa farið með völdin í Brunabótafélagi Íslands, hafa spyrnt við fótum og ekki óskað eftir því, að bæjarfélögin úti á landi fengju frjálsræði til þess að tryggja þar, sem þau telja bezt að tryggja. Og nú er verið hér á Alþ. enn einu sinni, þegar þetta mál liggur hér fyrir til afgreiðslu, að spyrna við fótum í þessu efni, og þegar ekki er hægt að drepa það með einfaldri atkvgr., eins og hafði þó verið gerð hér tilraun um áður, þá er farin sú leið að samþ. svona tilbrigði í málinu til þess svo að tefja það í eitt og hálft ár a. m. k. enn þá. Það getur engum manni blandazt hugur um það, að þeir, sem vilja afgreiða þetta mál þannig nú, telja ekki fært að veita sveitarfélögum úti á landi rétt til þess að bjóða út tryggingar sínar 15. október á þessu ári. Þessir menn telja, að það verði enn að bíða lengur en svo. Þeir eru ekki við því búnir að samþykkja þetta, og þeir eiga þá að játa það hreinlega, að þeir séu á móti því, og ekki vera með frekari undanbrögð í þessu efni. En nauðsynlegt er auðvitað, að skýr afstaða alþm. komi fram í þessu. Ég fyrir mitt leyti er trúaður á það, að það verði hér við þessa atkvgr. eins og við hina fyrri, að Nd. sýni það, að hún er með því að veita bæjar- og sveitarfélögum úti á landi sams konar hlunnindi í þessu efni og Reykjavík.



Herra forseti. Ég hirði nú ekki að pexa mikið við hv. 11. landsk. (LJós) um þetta efni, því að þetta er mest endurtekningar á því, sem áður hefur verið sagt og þarf ekki mörgum orðum að að eyða. Hann sagði, að ég hefði ekki gert tilraun til að hrekja það, að iðgjöldin hjá Brunabótafélaginu væru ekki hærri en í Reykjavík að tiltölu við tjón. Þetta þarf ég ekki að gera í sjálfu sér, því að í nál. á þskj. 771, sem fylgdi þessu frv. í hv. Ed., er þetta gert svo rækilega, að það þarf engu við að bæta þessu nál. er prentuð sem fylgiskjal skýrsla Brunabótafélags Íslands, og í þeirri skýrslu segir á einum stað, með leyfi hæstv. forseta: „Á árunum 1944–1953 greiðir vátryggingarfélag það, sem hefur brunatryggingar húseigna Reykjavík, 7.2 millj. kr. í bætur, en Brunabótafélag Íslands greiðir á sama tímabili 16.9 millj. Nú eru vátryggingarverðmætin mjög áþekk í Reykjavík og utan Reykjavíkur, eða 2.9 milljarðar í Reykjavík, en 2.5 milljarðar utan Reykjavíkur. Sést á þessu, hve tryggingar utan Reykjavíkur eru miklu áhættumeiri .“ Svo segir enn í þessari skýrslu: „Meðaliðgjald í Reykjavík er 1.24‰ en utan Reykjavíkur 2.61‰.“ Með öðrum orðum: „Hlutföllin milli brunatryggingariðgjaldanna eru mjög nálægt því að vera þau sömu og hlutföllin milli tjónanna, en eins og ég tók fram í minni ræðu hér um daginn og eins og raunar allir vita, þá er það, sem verður að leggja fyrst og fremst til grundvallar við ákvörðun iðgjaldanna, hvað tjónin á hverjum stað eru mikil eða hvað tjónin eru í heild á hinu sameinaða áhættusvæði. Nú getur það líka komið fyrir, eins og segir í þessari sömu skýrslu Brunabótafélagsins, sem prentuð er á þessu sama fylgiskjali, að það séu einstakir staðir, þar sem tjónabæturnar verða miklu meiri en hér segir hlutfallslega. Þar er nefndur einn staður, þar sem tjónin á einu ári voru 20-föld iðgjöldin. Hvernig hefði farið fyrir þeim stað, ef hann hefði verið tekinn út úr samhengi og vátryggður sérstaklega? Ætli hann hefði ekki orðið að hækka sín brunabótaiðgjöld með þessum sköðum, sem þar urðu? Ég hygg það. En að hægt er að halda iðgjöldunum á svona stöðum niðri eins og gert hefur verið, helgast náttúrlega af því, að skaðarnir eru minni annars staðar, þannig að útkoman í heild verður sú, sem segir í skýrslu félagsins og ég las hér upp áðan. En sú tjónaupphæð í heild verður auðvitað sú tala, sem iðgjöldin á hverjum tíma verða að miðast við. Í skýrslunni kemur það fram, að tjónabæturnar í heild utan Reykjavíkur hafa numið um það bil helmingi hærri upphæð en brunatjónið í Reykjavík af svipuðu verðmæti, og þess vegna er ekki óeðlilegt, að brunabótaiðgjöldin séu þess vegna hjá Brunabótafélagi Íslands nokkru hærri en þau eru í Reykjavík. Það dæmi, sem hv. þm. nefndi áðan og hann hefur raunar áður nefnt við umr. hér um daginn, um hlutföllin á milli greiðslnanna í Reykjavík eftir hinu nýja tilboði og svo ýmissa iðgjalda úti um land, er alveg út í hött, því að þessi iðgjöld samkvæmt hinu nýja tilboði eiga ekki að mæta öllum kostnaði tryggingarfélagsins. Þar er gert ráð fyrir, að Reykjavíkurbær taki að sér verulegan hluta starfseminnar, eins og innköllun brunabótafjárins og annað þess háttar. Eins og segir í skýrslu Brunabótafélagsins, er það að bera þetta saman eins og að bera saman innkaupsverð hjá einni verzlun og smásöluverð hjá annarri. Þessar tölur eru alls ekki sambærilegar. Hins vegar hef ég nefnt dæmi fyrir því hér áður í umr., að á sumum húseignum eru iðgjöldin þegar hjá Brunabótafélagi Íslands lægri en þau eru nú í Reykjavík á sams konar fasteignum. Það er líka til. Ég held, að þegar allt er krufið til mergjar, bæði áhættan, sem Brunabótafélag Íslands verður að tryggja og er miklu meiri utan Reykjavíkur en í Reykjavík, þegar enn er tekið tillit til endurgreiðslna þeirra, sem Brunabótafélag Íslands hefur látið af hendi til ýmissa sveitarfélaga, og þegar loks er tekið tillit til þess, að brunavarnir í Reykjavík eru miklu fullkomnari en þær eru víða úti um land, þá sé ekki sanngjarnt að ætlast til þess, að hlutfallið í brunabótaiðgjöldunum sé miklu hagstæðara fyrir kaupstaðina en það er nú. Þeir eiga allir kost á því, kaupstaðir og sveitarfélög, að semja um lækkanir hjá Brunabótafélagi Íslands, ef þeir taka upp bættar brunavarnir, og Brunabótafélag Íslands hefur hjálpað til þess, að það væri gert, og ég vænti, að á þann hátt verði unnt fyrst og fremst að koma gjöldunum niður. Ég tel svo ekki neina ástæðu til að fara um þetta atriði fleiri orðum, en aðeins nokkur orð langar mig til að segja við hv. 1. þm. Árn. (JörB), út af hans - ja, ég vil segja allt að því merkilegu afstöðu til þessa máls. Hann var að reyna að halda því fram, að það mundi nú takast á tímabilinu frá 9. okt., að Alþ. á að koma saman, og til 15. okt. sama ár, sem hann vill láta þessi ákvæði ganga í gildi, að ganga svo frá lögunum og ljúka afgreiðslu málsins hér á þingi, að það mætti leggja til grundvallar fyrir þessu frv. Ég held, að hann gerist nú þarna ákaflega bjartsýnn og ég vil ekki segja mæli þar móti betri vitund. Ég leyfi mér að efast um, að hann trúi því sjálfur, að þetta sé hægt. Vil ég þar til nefna, hvernig gekk að koma í gegn frv. um brunatryggingar í Reykjavík, sem hér var borið fram, að ég ætla, nokkuð snemma í marzmánuði, en við það frv. eru svo bornar fram algerlega óskyldar brtt. af hv. 11. landsk. o fl., sem urðu til þess, að málið dregst svo á langinn, að það er ekki hægt að ljúka því fyrir 1. apríl, þegar tryggingar bæjarins renna út. Ég leyfi mér að láta í ljós þá skoðun, að mér þætti það ekki ólíklegt að minnsta kosti, að það mundi taka meira en þessa viku, sem væri til stefnu frá setningu Alþ. og til 15. okt., að ljúka málinu. Hitt atriðið, um gildistökutímann, þar sem hv. þm. sagði, að ég held, að það vantaði fordæmi fyrir því og hann sinni löngu þingsögu myndi ekki eftir því, að eitthvert efnisatriði laga væri ákveðið að taka gildi síðar en lögin sjálf taka gildi.  Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa um þetta fleiri orð, en ég vildi vona, að málinu yrði ekki stefnt í tvísýnu með því að samþ. þessa brtt. hv. 1. þm. Árn. og hv. þm. Dal. um að færa gildistökuákvæðið eitt ár fram, því að þá er till. orðin nákvæmlega eins og till. hv. 11. landsk. var hér áður. Hún miðaðist við, að þetta væri gert strax eða að það væri strax gefin frjáls vátrygging bæjanna, sem þó náttúrlega hefði ekki getað komið til framkvæmda fyrr en 15. okt. 1954, vegna þess að öll bæjarfélög og tryggjendur víðs vegar um land eru bundin til þess tíma, svo að þetta er nákvæmlega sama tímatakmarkið, og hv. 11. landsk. gerði ráð fyrir í sinni till.



Ég get í sambandi við þær umr., sem farið hafa fram um þetta mál og einnig áður fyrr hér í d. um annað mál, þar sem einnig var rætt um þetta atriði, lýst því yfir sem minni skoðun, að ég er því samþykkur og fylgjandi að brunatryggjendum úti um land verði, eins og nú er komið, gefið frjálsræði til þess að ákveða um sínar tryggingar og þannig sé losað um þau bönd, sem nú tengja alla aðra brunatryggjendur í þessu landi en Reykjavíkurbæ við Brunabótafélag Íslands. En það er athyglisvert í þessu máli, að talað er um það hér, að Reykjavíkurbær hafi hér að öllu leyti sérstöðu og sé eðlilegt, að hann geti notið betri kjara með brunatryggingar en önnur byggðarlög í þessu landi. Í sambandi við þetta er vert að athuga það, að þegar lögin um Brunabótafélag Íslands voru fyrst sett, þá var talið, að áhættan væri svo mikil hér í Reykjavík, að ekki þótti fært að taka Reykjavík undir ákvæði Brunabótafélagsins. Það má vera, að þetta hafi þá verið réttmæt ástæða, en hér á er orðin breyting í verulegum atriðum að því leyti, hve miklar framfarir hafa orðið í brunavörnum hér í bænum. Þess vegna er þetta ekki sambærilegt nú, auk þess sem Brunabótafélagi Íslands hefur auðvitað vaxið mjög fiskur um hrygg síðan það hóf hér sína starfsemi. En þess er líka vert að gæta, að hliðstæðar framfarir í brunavörnum hafa og orðið í öðrum kaupstöðum þessa lands og yfirleitt í öllu þéttbýli landsins, svo að miðað við brunahættuna hér sé svo komið, að það sé ekki mikill munur á og öðrum kaupstöðum þessa lands. Því væri eðlilegt, að þeir hefðu aðstöðu til að sitja við sömu kjör. Hitt er svo aftur um dreifbýlið. Þar er víðast svo ástatt, að þar eru brunavarnir mjög ófullkomnar og sums staðar ef til vill engar, en þar kemur það aftur á móti, að þó að einstaka eldsvoða beri að höndum, þá er náttúrlega ekki um neitt sambærilegt tjón að ræða við það, sem er í þéttbýlinu, og þetta ber að sjálfsögðu allt að athuga í sambandi við það, þegar um er að ræða að draga úr þeirri einokunaraðstöðu, sem Brunabótafélaginu er nú sköpuð með landslögum. Ég fyrir mitt leyti er þess vegna því mjög fylgjandi, að losað sé um þessi bönd. Það er nú einmitt svo, að á síðari árum hefur tryggingarstarfsemi hér á landi mjög vaxið og færzt alltaf meira og meira fang, sú tryggingarstarfsemi, sem rekin er hér algerlega frjáls og á samkeppnisgrundvelli. Og þó að náttúrlega sé ekki hægt að benda þar á fullkominn samanburð, þar sem allir brunatryggjendur í landinu aðrir en hjá Reykjavíkurbæ eru bundnir á klafa hjá Brunabótafélagi Íslands, þá er ég ekki í neinum vafa um það, að sú frjálsa samkeppni í þessu efni, eins og hún hefur birzt, er fullkominn grundvöllur fyrir því, að ekki sé stritazt við að halda til frambúðar þeirri einokun, sem nú er á um þessa hluti. Það er vitað um Brunabótafélag Íslands, að það hefur alltaf krafizt allmiklu hærri iðgjalda í sambandi við tryggingar sínar heldur en allar líkur eða skynsamlegar líkur ern fyrir að álykta að hefði verið hægt að fá á grundvelli hinnar frjálsu samkeppni í þessu efni. Það er mín skoðun, að á þessu sviði eins og öðrum sé hin frjálsa samkeppni mikilsverð driffjöður og að hún hafi hér sama hlutverki að gegna og á öðrum sviðum þjóðfélagsins. Mér er sagt, að af þeim tryggingarfélögum, sem nú gerðu tilboð í tryggingar Reykjavíkurbæjar, hafi Brunabótafélag Íslands einnig gert þar tilboð, en allmiklu hærra en sum hinna félaganna, sem gerðu boð í þessar tryggingar. Ég vil í sambandi við þær umr., sem farið hafa hér fram um það, hvort það ætti nú fyrirvaralaust að losa um þessi bönd, taka þetta fram: Það hefur náttúrlega enga þýðingu fyrir árið í ár eða þann hluta ársins, sem tryggingarnar gilda hjá Brunabótafélagi Íslands, sem er þangað til í október, að ég ætla; þá geta náttúrlega breytingar á þessum ákvæðum ekki orkað neinu frjálsræði eða nokkru haggað því efni, fyrr en sá tími er útrunninn. Hér er þess vegna í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, eða þá brtt., réttar sagt, sem borin hefur verið fram í sambandi við frv., að þetta frjálsræði skuli taka gildi í október eða um svipað leyti og Alþ. kemur saman, eingöngu um eins árs frest að ræða. Það er það raunverulega í þessu efni. En hitt er ekki alls kostar rétt, sem hér var haldið fram áðan, að þetta taki til eins og hálfs árs, af því að þetta hálfa ár er þegar bundið í sambandi við ákvæði félagsins um gjalddaga. Það er eitt í þessu máli, sem ekki hefur verið minnzt á hér og ég vil vekja athygli á og hefur áhrif á afstöðu mína í þessu efni, að því er þetta tímatakmark snertir. Það er það, að þegar athugun verður gerð á þessu máli og tryggingar gefnar frjálsar, eins og nú er um Reykjavík, og menn geta tryggt fasteignir sínar hvar sem þeir vilja og telja sér tryggingarnar hagkvæmastar, þá er það þannig, að Brunabótafélag Íslands á stóra sjóði. Og þegar sú ákvörðun er tekin að gefa tryggingarnar frjálsar einstaklingum þeim, sem bundnir hafa verið við starfsemi félagsins, einskorðaðir við starfsemi félagsins frá upphafi þessara laga, þá lít ég svo á fyrir mitt leyti, að þeir eigi hver og einn hlut í þessum sjóði. Þess vegna er það eitt af þeim atriðum, sem sú nefnd, sem á að endurskoða lögin um Brunabótafélag Íslands, hlýtur að athuga í sambandi við það, að tengslin við það eru rofin, og það er um skiptingu þessara sjóða, því að þeir, sem bundnir hafa verið við félagið öll þessi ár, eiga að sjálfsögðu það fé, sem safnazt hefur þar upp, þegar frá er dregin sú stofnupphæð, sem ríkið lagði til þessa félagsskapar á sinum tíma. Með tilliti til þess, að þetta gæti orðið að einhverju ágreiningsatriði, en allir tryggjendur í Brunahótafélaginu hljóta að standa að því hver með öðrum, að þeir fái sinn hlut eðlilega út úr félaginu, ef þeir slíta sambandi sínu við það, og með tilliti til þess tel ég, að ekki muni veita af þeim tíma, sem hér er um að ræða, og það muni ekki takast á viku eða hálfum mánuði að ganga frá breytingu á þeirri löggjöf, sem felur í sér þetta sanngirnisákvæði, að þeir gangi ekki slyppir og snauðir út úr þessum félagsskap og að aðrir óviðkomandi aðilar haldi þeim gildu sjóðum, sem búið er að safna upp í félaginu í kostnað tryggjendanna, því að það eru vitanlega þeir, sem lagt hafa fram það fé, sem hefur þarna safnazt. Með tilliti til þessa þykist ég þjóna bezt frelsishugsjóninni í þessu efni með því að gefa hæfilegan frest til þess skilnaðar við Brunabótafélagið, sem hér er gert ráð fyrir að mönnum verði opnaður með ákvæðum þessa frv. Ég tel þess vegna rétt og hyggilegast, eins og málum er komið, að samþ. þetta frv. með þeim fresti, sem þar er ákvarðaður, af því að ég álit, að það tryggi bezt hagsmuni þeirra manna, sem mundu kjósa að breyta til og tryggja fasteignir sínar hjá öðrum félögum, tryggi bezt hagsmuni þeirra að því leyti til, að þeir fái út úr þessum sjóði það fé, sem þeir eiga þar og hafa fullkomna sanngirniskröfu til að fá framreitt sér til handa, þegar komið er á frelsi í þessum efnum, sem ég tel, eins og nú er komið tryggingarmálum í landi voru, alveg sjálfsagt að gefið verði.



Herra forseti. Ég þarf ekki að fjölyrða mjög um þetta mál. Nefndin leggur til einróma, að bætt verði inn á frv. þeim umsækjendum um ríkisborgararétt sem skráðir eru á þskj. 809. Okkur var tjáð í allshn., að hv. allshn. Ed. hefði lagt til grundvallar fyrir till. sínum um veitingu ríkisborgararéttar, að ef um erlenda einstaklinga væri að ræða, þá hefðu þeir átt heima og dvalið hér á landi í 10 ár, en ef um hjón væri að ræða, útlenda karlmenn, sem hefðu kvænzt íslenzkum konum, eða útlendar konur giftar íslenzkum karlmönnum, þá hefðu þeir átt hér heima í þrjú ár frá giftingu hið minnsta, hvað sem dvöl þeirra leið svo að öðru leyti. Þetta sjónarmið hefur ráðið till. okkar í allshn. þessarar hv. deildar. Við töldum rétt, að það væri samræmi í gerðum eða samþykktum deildanna um þetta efni, og á þessum grundvelli eru okkar till. byggðar. Ég vil svo í sambandi við þetta mál taka það fram, að allshn. þessarar hv. d. er þeirrar skoðunar, að sýna beri nokkra varúð í veitingu ríkisborgararéttar, að þegar Alþ. veiti hann, þá séu allmiklar líkur fyrir því, að hlutaðeigandi fólk, hvort sem um einstaklinga eða hjón eða fjölskyldur er að ræða, ætli að setjast hér að, hafi tekið sér bólfestu fyrir fullt og allt, og að sjálfsögðu séu uppfyllt önnur þau skilyrði, er þessi löggjöf setur fyrir veitingu ríkisborgararéttar, svo sem að maðurinn hafi, hvort sem það er karl eða kona, getið sér góðan orðstír, sé útlit fyrir, að þar sé um góðan og gegnan mann og trúan þegn að ræða; þess vegna sé óvarlegt að veita ríkisborgararéttinn, nema menn hafi um nokkurt skeið a. m. k. haft kynni af þessu fólki, sem um hann sækir. Á þessum grundvelli eru till. nefndarinnar byggðar. Ég skal svo geta þess, að ég hef tekið eftir því á einni umsókn frá útlendingi, sem hér á hlut að máli og n. leggur nú til að öðlist ríkisborgararétt, að kona hans, sem er íslenzk, hefur síðan giftingin fór fram tapað sínum ríkisborgararétti, og vera má, að þannig sé ástatt um einhverja fleiri, ég hef ekki haft tóm til þess að aðgæta það. Þetta er auðvitað fyrir hlutaðeigandi fólk ákaflega auðvelt að fá leiðrétt. Samkvæmt hinum almennu lögum um veitingu ríkisborgararéttar þurfa menn ekki annað en að sækja um slíkt til ríkisstj., og þá verður þeim látinn ríkisborgararétturinn í té. Hér liggja fyrir allmargar till. frá einstökum þm. Við höfum tekið til greina nokkuð af þeim. Þannig er um till., sem hv. 2. þm. Rang. hefur flutt, enn fremur um till., sem hv. þm. Ak. hefur flutt, og aðra till. hv. 2. þm. Eyf.; við höfum tekið hana til greina, en hina ekki, því að þar skortir á, að uppfyllt væru þau skilyrði, sem n. lagði til grundvallar fyrir till. sínum. Um aðrar till. hv. þm. hirði ég ekki að svo komnu að fjölyrða. Ég get sagt almennt, að það fólk skortir allt skilyrði til þess að öðlast íslenzkan ríkisborgararétt eftir þeim grundvelli, sem n. hefur haft til þess að byggja till. sínar á.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt fjórum hv. þm. að flytja hér brtt. í sambandi við frv. um ríkisborgararéttinn, og ég ætla, að hv. allshn. hafi ekki haft tíma til þess að athuga þessa till. vegna þess, hversu seint hún er fram komin. Hún var prentuð í morgun og útbýtt á fundinum í dag, og ég geri ekki ráð fyrir, að hv. n. hafi athugað þessa till., og dreg ég það af tveimur ástæðum, bæði af því, hversu tíminn hefur verið naumur, og eins vegna þess, að ég hygg, að hefði hv. n. athugað þessa umsækjendur hér og skjöl þeirra, þá hefði hún mælt með þeim. Hér er um tvær konur að ræða, sem eru giftar íslenzkum mönnum. Önnur heitir Körner. Anneliese, og er gift Ólafi Þorkelssyni bifvélavirkja á Hellu á Rangárvöllum. Þau hafa búið saman í fjögur ár og eiga tvö börn, en að vísu munu ekki vera nema tvö ár síðan þau giftust. Ég sé ekki, að það sé ástæða til að neita um ríkisborgararétt konu þessari, sem hefur dvalið hér á landi 5–6 ár, búið með íslenzkum manni í 4 ár, verið gift þeim sama manni í 2 ár og hefur eignazt með honum tvö börn. Hv. frsm. allshn. lýsti því hér áðan, að n. hefði tekið upp aðila, sem væru giftir fyrir þremur árum. Ég ætla, að bæði hv. frsm. og aðrir hv. allshn.-menn séu það sanngjarnir að vilja mæla með þessari konu ekki síður en öðrum, sem þeir hafa tekið upp. Þá er það önnur kona, frú Martha Emma Johanna húsfrú að Neðra-Seli í Landmannahreppi. Hún er að vísu nýgift, giftist á s. l. sumri Guðmundi Loftssyni bónda í Neðra-Seli, en hún hefur verið í Neðra-Seli bústýra í þrjú eða fjögur ár, og má þess vegna ætla, að henni hafi líkað vel í Neðra-Seli, úr því að hún giftist bóndanum þar eftir að hafa verið þar í langan tíma, og þess vegna lítil ástæða til þess að ætla, að hún strjúki. En það virðist vera forsendan fyrir því að neita útlendum konum, sem giftar eru íslenzkum mönnum, um ríkisborgararétt, sú hættan, að þær staðfestist hér ekki, enda þótt þær séu giftar. Þessi hjón eiga eitt barn, og ég hef þann kunnugleika af þessum hjónum, að mér þykir ákaflega ólíklegt, að konan dvelji ekki hér á landi, það sem hún á eftir að lifa. Ég vænti þess, að þessar tvær ágætu frúr verði nú teknar í tölu íslenzkra ríkisborgara. Mér finnst annað alveg ósæmandi. Þær eru mæður íslenzkra barna og hafa setzt hér að, og mér virðist þær skipa húsfreyjustöðuna með ágætum. Finnst mér alls ekki sæmandi, að þeim verði neitað um þessi réttindi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. við frv. um veitingu ríkisborgararéttar á þskj. 791 þess efnis, að Reidar Kolsoe stýrimanni í Reykjavík verði veittur íslenzkur ríkisborgararéttur. Umsækjandi er fæddur 28. sept. 1902 í Osló. Hann er kvæntur íslenzkri konu, Hallveigu Jónsdóttur, og gengu þau í hjónaband 1. maí 1943. Umsækjandi hefur dvalið í Reykjavík, þegar hann hefur verið hér á landi, en hefur annars verið í siglingum þess á milli. Á árunum 1946-'49 var hann í siglingum við Ameríku á amerískum skipum, og var fjölskyldan því lengst af því tímabili búsett í New York. Síðan í maí 1949 hefur fjölskyldan veríð í Reykjavík að undanskildum nokkrum mánuðum, sem hún dvaldi í Noregi árið 1950, en umsækjandi hefur að verulegu leyti haft atvinnu sína á erlendum skipum og því verið fjarverandi um lengri og skemmri tíma. Umsókn þessari fylgja vottorð fjögurra valinkunnra manna um, að þeir hafi fylgzt með hegðun hans og telji ekkert athugavert við hana. Frammi liggur líka með umsókninni vottorð frá dómsmrn. þess efnis, að samkvæmt heimild í lögum nr. 100/1952 hafi kona umsækjanda, sem er íslenzk, eins og ég gat um áður, öðlazt staðfestingu rn. á íslenzkum ríkisborgararétti hennar. Þá fylgir og vottorð sakadómarans í Reykjavík, þar sem vottað er, að umsækjandi hafi hvorki sætt ákæru né refsingu, og einnig vottorð borgarstjórans í Reykjavík, þar sem segir, að umsækjandi hafi verið skráður í manntal Reykjavíkur 1943 til í janúar 1946, er hann fór af landi brott, hann skuldi ekki bæjargjöld og hafi ekki þegið hér framfærslustyrk. Ég mælti með því við allshn. Nd., þegar hún hafði þetta frv. til meðferðar, að n. gerði till. um, að manni þessum yrði veittur íslenzkur ríkisborgararéttur, en ekki náðist samkomulag í n. um það, þrátt fyrir það að einstakir nm. væru því hlynntir og teldu alla sanngirni mæla með því, að þessi maður öðlaðist ríkisborgararétt. Ég á dálítið erfitt með að skilja, hvers vegna þessi maður skuli ekki eiga rétt á að öðlast borgararéttindi hér á landi, þegar þeirri reglu hefur verið fylgt bæði undanfarin ár og nú í þetta sinn, að þeir útlendingar, sem kvæntir eru íslenzkum konum og eru búnir að vera giftir þeim í þrjú ár, skuli öðlast ríkisborgararétt. En þessi maður hefur verið kvæntur íslenzkri konu í 11 ár og talið heimili sitt hér í 4–5 ár. Það er að vísu rétt, að umsækjandi hefur ekki dvalið langdvölum hér á landi upp á síðkastið, en þess er að gæta, að hann hefur haft atvinnu við siglingar, lengst af verið skipstjóri eða stýrimaður á stórum skipum, en þau sigla sem kunnugt er um heimshöfin fjarri Íslandi, og hefur hann þess vegna ekki átt þess kost að dvelja hér nema að litlu leyti, og um það mundi náttúrlega gegna sama máli, í hvaða landi sem hann hefði ríkisborgararétt, að hann gæti ekki nema að mjög litlu leyti dvalið á heimili sínu. Hins vegar ber þess að gæta, að síðan 1949 hefur hann talið heimili sitt vera hér í Reykjavík og kona hans og fjölskylda öll - hjónin eiga þrjú börn á misjöfnum aldri - hefur dvalið hér óslitið frá 1949, og þar með hafa bæði þau og hann sýnt í verki, að þau kjósa að eiga hér heimili, og eðlilegt er, að umsækjandinn vilji þá fá íslenzkan ríkisborgararétt. Ég vil einnig benda á það, að umsækjandinn hefur alltaf dvalizt hér á heimili sínu, þegar hann hefur komizt höndum undir vegna starfa síns, en það hefur, eins og ég tók fram áður, verið nokkuð sjaldgæft, að hann gæti það, vegna þess að hann hefur atvinnu við að sigla um fjarlæg höf. Ég vil einnig benda á, að ef manni þessum yrði ekki veittur íslenzkur ríkisborgararéttur; mundi hann aldrei fá tækifæri til að dvelja hér stundinni lengur, því að þá mundi hann neyðast til að halda áfram að sigla á erlendum skipum um fjarlæg heimshöf, en fengi hann hins vegar íslenzkan ríkisborgararétt, mundi honum opnast leið til að afla sér atvinnu við sitt hæfi hér á landi og ætti þess kost eftir það að dvelja oftar og ef til vill lengur hér á landi heldur en hann hefur átt kost á fram að þessu. Ég vil að lokum geta þess, að umsækjandi er nú gersamlega slitinn út tengslum við sitt upprunalega heimaland, Noreg, og mun ekki hafa komið þangað í mörg ár. Þannig er því ástatt með hann, að hann er raunverulega heimilislaus, þó að hann eigi að heita að eiga ríkisborgararétt enn þá í Noregi. En kona hans hefur verið hér búsett í mörg ár, eins og ég gat um áður, og er þegar orðinn íslenzkur ríkisborgari. Mér finnst því öll sanngirni mæla með því, að hv. alþm. stuðli ekki beinlínis að hjónaskilnaði með því að halda þessum manni svo langt frá heimili sínu, að hann geti ekki atvinnu sinnar vegna dvalið hér nema einstöku sinnum, og vona ég mjög eindregið, að hv. þdm. sýni þessu máli skilning og styðji þessa till. mína.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér eina brtt. við frv. til l. um veitingu ríkisborgararéttar. Er sú brtt. prentuð á þskj. 742 og er þess efnis, að inn í 1. gr. frv. bætist Lydia Niclasen húsfrú hér í Reykjavík, fædd í Færeyjum. Ég sé á till. hv. allshn., að hún hefur ekki viljað fallast á að taka þessa till mína til greina, og þykir mér því hlýða að fara um þetta örfáum orðum. Frú Lydia Niclasen er gift íslenzkum manni, Stefáni Þorlákssyni. Að vísu gengu þau í hjónaband nú á yfirstandandi ári, en frúin hefur verið búsett hér í Reykjavík samkvæmt vottorðum frá því á árinu 1946 og stundað hér hjúkrunar- og líknarstörf, að því undanskildu, að hún skrapp til Noregs á árunum 1949 og 1950 í nokkra mánuði til frekara náms þar. Hér er um að ræða hjúkrunarkonu, sem hefur hér eingöngu stundað slík störf þar til nú, að hún er gift og setzt að hér í bæ. Mér er fyllilega ljóst, að það geti verið rétt, sem hv. allshn. heldur fram, að í ýmsum tilfellum geti verið ástæða til fyrir okkur að fara varlega í sakirnar með að veita mönnum ríkisborgararétt. Því er borið við, sem er og rétt, að það geti komið fyrir þau tilfelli, að útlendingar óski eftir því, ef það væri mjög auðvelt að fá ríkisborgararétt hér, aðeins til bráðabirgða til þess að eiga hagkvæmara með að flytja síðan til annarra landa og fá búsetu þar. Í þessu tilfelli, sem hér er um að ræða, getur ekkert slíkt átt sér stað. Það væri engu hagkvæmara fyrir þessa frú að flytja til neins lands í veröldinni með íslenzkan ríkisborgararétt heldur en þann ríkisborgararétt, sem hún hafði áður í Færeyjum. Það er og ljóst, að regla sú, sem hv. allshn. fer eftir um þriggja ára búsetu hér á landi, eftir að viðkomandi aðili hefur gengið í hjónaband, er náttúrlega enginn Salómonsdómur í þessum málum, því að það mætti eins segja, að ef svo háttaði, að einhver væri að útvega sér hér ríkisborgararétt til þess að komast eitthvað annað, þá mundi hann nú eins reyna það, þó að hann þyrfti að þreyja í þrjú ár til þess að sleppa héðan úr prísundinni, ef því væri að skipta. Hins vegar hefur frú Lydia, sem hér er um að ræða, sýnt það nú þegar með því, hve lengi hún hefur búið hér, að það er hennar ætlun að setjast að hér á landi, svo og er hennar hjónaband frekari undirstrikun í því efni. Með umsókn hennar um ríkisborgararétt fylgja vottorð frá ýmsum aðilum, þ. á m. frá lögreglustjóranum í Reykjavík um óaðfinnanlega hegðun umsækjanda, frá borgarstjóranum í Reykjavík um það, að umsækjandi hafi borgað öll opinber gjöld, sem áskilið var, og frá sakadómaraembættinu sömuleiðis um það, að umsækjandi hafi hvorki sætt ákæru né refsingu þann tíma, sem hún hefur dvalið hér á landi. Ég vil einnig geta þess hér, að Ísland hefur á síðustu árum gert ýmsa samninga við Norðurlönd í félagsmálum og öðrum slíkum málum, þar sem mönnum er gert auðveldara fyrir með að neyta réttar síns, hvar sem er á Norðurlöndum, og öðlast sama rétt í ýmsum félagslegum málum á öllum Norðurlöndunum. Ég tel því í beinu framhaldi af þessu, að í sambandi við veitingu ríkisborgararéttar hljóti að gegna nokkuð öðru máli, hvort umsækjandi er Norðurlandabúi eða ekki. Norðurlandabúar hafa enga sérstaka ástæðu til þess að sækja fyrst um ríkisborgararétt á Íslandi til að komast eitthvað annað. Þeir geta það frá sínu heimalandi, með sínum ríkisborgararétti, og þess vegna sýnist mér, að reglur þær, sem hv. allshn. vill í þessu tilfelli beita, séu allt of einstrengingslegar. Vil ég því vænta þess, að hv. þm. sýni meiri lipurð og meiri skilning í þessu máli að því er snertir þá brtt., sem ég hef hér flutt.



Herra forseti. Ég hef flutt hér á þskj. 783 till. um, að veittur verði ríkisborgararéttur tveimur mönnum. Hv. allshn. hefur tekið annan þennan aðila inn í sínar till., og er ég henni þakklátur fyrir það, en eftir atvikum mun ég taka till. um hann til baka og einnig hina fyrri till., þannig að þskj. í heild er tekið aftur. En ég vildi hins vegar leyfa mér að flytja hér brtt. um nýjan aðila, þýzka konu, sem gift er íslenzkum ríkisborgara, og ég verð að bera hana fram skriflega, þar sem ekki hefur unnizt tími til að ganga frá henni í tæka tíð, en hún er um það, að frú Friede Gertrud Block Jónsson, húsfrú í Reykjavík, sem er fædd í Þýzkalandi 1. ágúst 1920, verði bætt við 1. gr. frv. Kona þessi mun ekki uppfylla þá kröfu, sem hv. allshn. vill gera til erlendra kvenna, sem giftast íslenzkum ríkisborgurum, um að hafa verið gift í 3 ár. Ég viðurkenni það fúslega, að það er eðlilegt, að hv. n. reyni að leita sér að einhverri reglu til að fara eftir, en ég held satt að segja, að þessi þriggja ára hjúskaparregla sé nokkuð óeðlileg og það sé ekki raunverulega hægt að segja, að það sé neitt meiri ástæða til að halda, að konan dvelji hér á landi áfram, þó að hún hafi verið gift hér í þrjú ár, heldur en hafi hún dvalið kannske 4–5 ár ógift, ef hún á annað borð er gift, þegar um það er að ræða, hvort hún fær ríkisborgararétt eða ekki. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá hefur það verið meginreglan, þangað til hin nýju l. um ríkisborgararétt gengu í gildi, að erlendar konur, sem giftust íslenzkum ríkisborgurum, öðluðust af sjálfu sér ríkisborgararétt, án þess að þurfa sérstaklega um hann að sækja. Þessi breyting, sem gerð var á l., hefur í för með sér margvíslega erfiðleika fyrir þær konur, sem giftast íslenzkum ríkisborgurum, bæði fyrir þær sjálfar og menn þeirra, þar sem konur þessar eru réttlausar varðandi þau hlunnindi, sem íslenzkar konur njóta, á meðan þær hafa ekki fengið ríkisborgararétt. Það kann að vera full ástæða til þess, að löggjafinn ákveði, að breytt sé þeirri reglu, sem áður gilti um, að kona fái ríkisborgararétt, ef hún giftist íslenzkum ríkisborgara. En ég held nú samt, að það eigi að sýna nokkurt frjálslyndi í þessum efnum, ef ekki eru einhverjar sérstakar ástæður fyrir hendi, sem benda til þess, að það sé af tylliástæðu einni, sem konan hafi gengið í hjúskap og ætli sér með því einu að ná ríkisborgararétti, sem hún geti að einhverju leyti haft gagn af á öðru sviði. Kona sú, sem hér um ræðir, hefur dvalið hér á Íslandi svo að segja óslitið síðan snemma árs 1949, hún hefur að vísu ekki verið gift nema í eitt ár, en það standa þannig sakir, að það er áreiðanlega engin ástæða til þess að halda, að hún muni á næstunni flytja af landi brott eða hafa nokkra sérstaka ástæðu til þess að sækjast eftir íslenzkum ríkisborgararétti af tylliástæðum, þannig að það sé þörf á að gjalda varhug við að veita henni þessi réttindi. Hún hefur ekkert af sér brotið hér, - það liggja fyrir vottorð um það, - og ekkert bendir til þess, að hún geti ekki verið fullgildur og góður íslenzkur borgari. Ég orðlengi ekki frekar um þetta, en vildi aðeins leyfa mér að vænta þess, að hv. d. sæi sér fært að veita konu þessari ríkisborgararétt.



Herra forseti. Á þskj. 813 er till., sem ég flyt um það, að Meckle, Olga, húsmóðir á Reynivöllum í Austur-Skaftafellssýslu, fái íslenzkan ríkisborgararétt. Þessi kona kom hingað til landsins að ég ætla árið 1947 í allstórum hóp af þýzku fólki, sem þá kom til þess að vinna landbúnaðarstörf hér í sveitum landsins. Hún kom þá beint á þetta heimili, að Reynivöllum í Austur-Skaftafellssýslu, og hefur dvalið þar samfleytt síðan. Nú er hún fyrir nokkru gift manni, sem hefur alizt upp á þessu heimili, og mér er ekki kunnugt um, að þessi hjón hugsi til bústaðaskipta framvegis. Þessi kona hefur því valið sér stöðu húsmóðurinnar á þessu sveitaheimili og getið sér góðan orðstír í hvívetna, bæði sem húsfreyja á heimilinu og í viðskiptum öllum innan sveitarinnar.



Herra forseti. Ég flutti á þskj. 717 brtt. þess efnis, að Niels Marinus Hansen vefara á Akureyri yrði veittur íslenzkur ríkisborgararéttur. Nú hefur hv. allshn. fallizt á að mæla með því, að þessum manni verði veittur íslenzkur ríkisborgararéttur. Ég vil þakka n. fyrir þessa afgreiðslu og tek jafnframt aftur brtt. mína á þskj. 717, þar sem hún er tekin upp á þskj. 809.



Herra forseti. Það er ekki ástæða til þess að fjölyrða mikið um þessar till., sem fyrir liggja. Ég gerði grein fyrir því af hálfu n., hvaða reglum hún hefði fylgt í till. sínum, og þarf ekki að endurtaka það. Þær till., sem fyrir liggja og fluttar eru af hv. þm., uppfylla allar eða nær allar a. m. k. ekki þau skilyrði, sem n. setti sér, og þess vegna getur n. ekki mælt með því við hv. d., að þær verði samþ. Ég skal lítillega minnast á brtt. hv. þm. Siglf., sem er á þskj. 791. Það kom mjög til orða um þennan umsækjanda í n., og verð ég að láta það í ljós, að nm. ýmsir, máske allir, höfðu í sjálfu sér samúð með að veita þessum manni þegnrétt, og stafar það af því, að hann er búinn að vera hér nokkuð lengi búsettur, er kvæntur íslenzkri konu, og þau giftust 1943, eiga 3 börn, sem eru hér með móður sinni, og þegar maðurinn hefur nokkurt frí frá störfum, þá dvelur hann hér með fjölskyldu sinni, en hann hefur verið í siglingum, eins og hv. þm. Siglf. réttilega drap á, og mun nú vera slitinn úr tengslum gersamlega við sitt heimaland, svo að í raun og veru er líklega þannig ástatt um hann, að hann á nú ekkert föðurland. Það er þess vegna erfitt í raun og veru að geta ekki orðið við óskum þessarar fjölskyldu, og ég verð nú að láta það í ljós, - það segi ég nú persónulega fyrir mig, - að þó að þessi till. hv. þm. Siglf. yrði samþykkt, þá mun það nú tæpast geta talizt mikið frávik frá því, sem n. setti sér með sínum till., og það er sakir þess, hve maðurinn er búinn að vera hér lengi öðru hverju og fjölskylda hans er hér. Hingað kom hann 1942 og hefur í raun og veru ekki verið síðan í sínu heimalandi. Hans atvinna hefur verið í siglingum víðs vegar um höfin, en fjölskyldan verið lengi búsett hér. Þetta eru nokkuð sérstakar ástæður og því í raun og veru margt, sem mælir með því, að þessi till. yrði samþ. En það er þá líka eina till. af þeim, sem fyrir liggja, sem þannig er ástatt um. Hv. 1. þm. Rang. (IngJ) minntist hér á brtt. þær, sem hann flytur hér á þskj. 822. Það eru tvær till. Körner, Anneliese Ruth, húsfrú, kom hingað 1949 um vorið, giftist árið sem leið, eftir því sem skjölin herma, en þau hjón eiga víst tvö börn. Um nr. 2 á þessu sama þskj., Warncke, Martha Emma Johanna, húsfrú, þá kom hún hingað einnig 1949, hefur verið við landbúnaðarstörf og giftist í vetur.  Þá er till. frá hv. 8. landsk. Ég vil taka það fram í eitt skipti fyrir öll, af því að hann lagði einna mesta áherzlu á það, að þetta væri mjög vönduð og góð kona, að það efast ég ekkert um. En við viljum gersamlega leiða hjá okkur að dæma nokkuð um slíkt og hafa af þeim ástæðum á móti fólkinu. Við einmitt vonum, að svo sé, og þá munu þær innan ekki mjög langrar stundar, ef fylgt verður þessari reglu, sem nefndirnar hafa nú sett sér, öðlast ríkisborgararétt. Þessi kona kom hingað 1946, giftist árið sem leið, að haustinu. Hún var við nám 1949-'50, eftir því sem skjölin sýna, og þá hefur hún slitið í sundur sína dvöl hér eða heimilisfang, og ekki styrkir það vitaskuld aðstöðuna til þess að öðlast réttinn. Hv. þm. drap á, að það þyrfti ekki að óttast, að þessi kona notaði sinn ríkisborgararétt, þó að hún fengi hann nú, landinu til óhagræðis; það efast ég ekki um. Hennar ríkisborgararéttur, sem er núna í Noregi, hefur sitt fulla gildi, þó að hún hugsaði sér að fara til dvalar eitthvað annað, og um það þarf vafalaust ekki að fjölyrða. Hv. þm. Ak. tók sína till. aftur, þar sem n. líka hafði tekið hana upp. Hv. þm. A-Sk. (PÞ) mælti með sinni brtt. og gaf þessari húsmóður hið bezta orð. Það efast ég ekkert um, að þannig sé það. Hún kom hingað 1949, eins og ég ætla að hann hafi tekið fram, en giftist í fyrra, og fyrir þá sök hefur n. ekki getað mælt með samþykkt þeirrar till. Hv. 11. landsk. hefur ekki mælt neitt með sinni brtt., en það er eins ástatt með þá konu. Hún kom hingað til lands í fyrra og giftist á árinu og uppfyllir því hvergi nærri þessi skilyrði. Þá var hv. 2. þm. Eyf. (MJ) með skrifl. brtt. Hann gat þess, að sú kona, sem hér á hlut að máli, hafi aðeins verið gift í eitt ár, kom hingað 1949, og stendur því eins á um hana og ýmsar aðrar, að hún uppfyllir ekki þessi skilyrði. Hv. þm. sagði, að sér fyndist, að þetta ætti ekki að vera algild regla, hún gæti verið ósanngjörn, væri tæpast vert að halda sér mjög fast við hana. Ég skal ekki bera á móti því. En ég vil beina því til hv. þm., að það getur verið það alvarlegur hlutur, að það sé full ástæða til þess að gæta varúðar í þessum efnum. Einhverja reglu verða menn að hafa, og þó að segja megi, að reynslutíminn sé ekki langur, þrjú ár, þá gefur þó sá tími nokkra hugmynd um, hvernig háttað muni vera um þetta fólk. sem sækir þá um íslenzkan ríkisborgararétt, og vissulega er nokkru meiri trygging fyrir því, að það taki sér bólfestu til frambúðar, að það stofnar til fjölskyldu og myndar heimili, og er það engan veginn lítilvægt, þegar nokkur stund er liðin. Hitt höfum við vitneskju um, að það er til, að erlent fólk, sem hingað hefur komið, hefur ætlað sér að fá ríkisborgararétt til þess að auðvelda sér leiðina til annarra landa. Og þess ber okkur að gæta að fara varlega í þær sakir, því að ríkisborgararéttur okkar og það álit, sem þjóðin kann að fá frá þeim þegnum sínum, er engan veginn lítilvægt, hvernig það kann að gefast. N. getur því ekki mælt með þessum brtt. hv. þm. En ég get lýst yfir fyrir mitt leyti, ég geri það ekki f. h. nefndarinnar allrar, að helzt væri það þá till. sú, er hv. þm. Siglf. flytur.



Herra forseti. Ég flutti hér brtt. við frv. til l. um veitingu ríkisborgararéttar á þskj. 807. Var sótt þar um ríkisborgararétt fyrir Oðni Gærdbo klæðskeranema, færeyskan, sem á heima hér í Reykjavík. Nú sé ég, að hv. allshn. hefur tekið þessa till. mína í sínar till., og tek ég því till. aftur, en þakka jafnframt fyrir góða afgreiðslu á þessari till. minni af hálfu allshn.