Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) þrumaði hér á fundinum í gær sína árlegu ræðu um það, hversu kommúnistar hafi gert mikið fyrir verkalýðinn og hversu allir aðrir hafi gert lítið fyrir hann. „Gengið“ á kommúnistum er lágt í dag um allan hinn frjálsa heim, því að nú hafa þeir komið til dyranna eins og þeir eru klæddir. En eftir því sem lækkar á þeim „gengið“, er ekki nema við því að búast, að þeir þurfi að hækka röddina og þruma yfir lýðnum um allt það, sem þeir hafi gert fyrir hann. Það er skiljanlegt þess vegna, að hv. 3. þm. Reykv. þurfi að hrópa og kalla um þær kjarabætur, sem flokkur hans hefur fært verkalýðnum. En það eru líka aðrir, sem hrópa og kalla í dag. Það eru þeir, sem hafa í 10 ár hlotið handleiðslu kommúnista. Þeir hrópa á frelsi í stað ánauðar, og þeir hrópa á mannréttindi í stað þrældóms. Senda kommúnistarnir þeim frelsi og mannréttindi? Nei, þeir senda her, gráan fyrir járnum, til þess að kúga þjóðirnar og svipta þær þeim réttindum og því frelsi, sem þær eru bornar til og heimta sjálfar. Þetta er það, sem er að gerast þessa dagana. Ungverska þjóðin hefur undanfarnar vikur reynt að losa sig undan „kjarabótum“ og handleiðslu kommúnistanna. Í því landi er nú ekki lengur til einn einasti kommúnisti, nema þeir, sem eru leppar fyrir rússneska hervaldið. Þannig hefur stefna kommúnistanna reynzt í framkvæmdinni. Hv. þm. sagði, að sjálfstæðismenn hefðu aldrei gert neitt fyrir verkalýðinn. „Hvenær hafa þeir háð verkföll?“ sagði hann. „Hvenær hafa þeir háð verkföll og heimtað kauphækkun?“ Það er alveg rétt, þeir hafa ekki undirbúið verkföll. En kauphækkun verður að byggjast á einhverju öðru en verkföllum. Kauphækkanir eru einskis virði, ef ekki eru til blómlegir atvinnuvegir. Þær kauphækkanir, sem fást, meðan atvinnuvegirnir eru í kaldakoli, eru eins og seðlar, sem ekkert verðmæti er á bak við. Nei, Sjálfstfl. hefur ekki undirbúið verkföll, en hann hefur gert annað. Hann hefur frá fyrstu tíð og alla sína tíð unnið að því að byggja upp atvinnuvegi landsins, en á atvinnuvegum landsins byggist það, að fólkið geti fengið kaup, sem veiti því sómasamlegt líf. Með uppbyggingu atvinnuveganna hafa kjör fólksins batnað, ekki fyrir það, að hv. 3. þm. Reykv. og hans félagar hafa heimtað hærra kaup, heldur vegna þess, að aðrir voru búnir að byggja upp atvinnuvegina, þannig að fólkið gat fengið betri kjör. Það má nú virðast næsta fánýtt að vera að deila hér um gamlar syndir, þegar heimsmálin eru á hverfanda hveli og búast má við því, að heimsstyrjöld geti brotizt út fyrr en varir. Við vitum ekki nema við ef til vill vöknum einn morgun við það, að heimurinn stendur í báli. Slíkt getur mörgu breytt hér og annars staðar og jafnvel skoðun margra manna á því, hvort heppilegt sé að byggja líf sitt á algeru varnarleysi í því trausti, að friðsældin sé vaxandi í heiminum. En ég segi eins og rússneskur flokksbróðir hv. 3. þm. Reykv.: „Jörðin verður þó að halda áfram að snúast.“ - Og þess vegna ætla ég að halda áfram og taka til athugunar nokkur atriði, sem hafa komið fram í ræðum manna hér við umræðu málsins, sem fyrir liggur. Hæstv. forsrh. lét sér mjög tíðrætt um þá óhæfu, að sjálfstæðismenn skuli leyfa sér að halda því fram, að framsóknarmenn muni hafa tekið einhvern þátt í stjórn landsins á undanförnum árum, og það jafnvel svo, að núv. forsrh. muni ef til vill hafa, þó að hann stæði utan ríkisstjórnar, átt þátt í því að samþykkja þær ráðstafanir, sem gerðar voru á undanförnum árum. Ég get vel skilið, að honum finnist hálfilla gert af sjálfstæðismönnum að vera að minnast á þetta nú, eins og sakir standa, því að hann þarf að sjálfsögðu að hafa nú sem beztan frið. En ekki verður hjá því komizt að minna hæstv. ráðh. á, að hann var ekki ætíð fjarstaddur, þegar fyrrv. stjórn réð ráðum sínum. Hæstv. ráðh. lýsti því með mikilli tilfinningu, hversu fjárþurrðin sé núv. ríkisstj. erfiður ljár í þúfu. Hún hafi komið að tómum kofunum hvarvetna. T. d. hafi hann komið inn í raforkumálaráðuneytið, sem hann nú veitir forstöðu, og hverju mætir hann þar? Auðvitað tómum kassanum, og þar skorti, eftir því sem hæstv. fjmrh. hefur upplýst, 45 millj. kr. Og hverjum er þetta að kenna? Auðvitað íhaldinu. Svona skildi það víð. En hæstv. ráðh. er þó ekki búinn að gleyma því, hver var raforkumálaráðherra í síðustu stjórn? Var það ekki framsóknarmaður? Átti hann ekki að sjá um þessi mál? Hver var fjmrh. í síðustu stjórn? Þurfti hann ekkert að hugsa um, hvort raforkumálin fengju það fé til umráða, sem nauðsyn krafði? Var það ekki framsóknarmaður? Það vantaði að sjálfsögðu víðar fé en þarna, og alls staðar hafði fyrrv. fjmrh. skilið eftir tóman kassann. - En allt á þetta að vera sjálfstæðismönnum að kenna. Allt gerðu þeir. Þeir stjórnuðu öllu. Nú, og þess vegna hlutu þeir náttúrlega að eiga sökina. Það leiddi af sjálfu sér. En það er eitt, sem stjórnarflokkarnir hafa nú þörf fyrir öllu framar, og það er að geta talið þjóðinni trú um, að Sjálfstfl. sé sökudólgurinn og þeir séu allir saklausir. Þess vegna segja þeir nú, að allt sé Sjálfstfl. að kenna, verðbólgan, dýrtíðin, lánsfjárskorturinn, útlán bankanna og jafnvel peningastraumurinn frá Keflavíkurflugvelli, svo að fátt verður, sem ekki er þeim að kenna. Vegna þess, hvað þeirra eigin fortíð á mikla sök á ástandinu, vilja þeir að sjálfsögðu koma þessu á Sjálfstfl. og telja þjóðinni trú um, að hann eigi sökina. Annars verður lítið úr „gloriunni“ yfir höfðum þeirra fyrir að bjarga nú þjóðinni, ef þjóðin sjálf skyldi komast að raun um, að þessir flokkar ættu meginsökina á því, hvernig komið er málum, sem þeir þykjast nú vera að bjarga. Sjálfstfl. hefur aldrei ætlað sér að hlaupast frá þeirri ábyrgð, sem honum ber fyrir þátttöku í ríkisstj. á undanförnum árum. En það verður aldrei af stjórnarliðinu skafið, að kommúnistar og Alþýðuflokksmenn eiga aðalsökina á því að hafa sundrað efnahagskerfinu með verkföllum og kauphækkunum. Það verður ekki af þeim skafið. Og Framsfl. hefur stýrt fjármálum landsins í sjö ár. Það verður heldur ekki af honum skafið, enda hefur hann undanfarin ár ekki þagað yfir því, að hann hafi haft fjármálastjórnina á hendi, enda væri enginn slíkur fjármálaskörungur til í landinu sem Eysteinn Jónsson, að dómi Tímans, málgagns Framsfl., á undanförnum árum. Um þetta hefur hann þó steinþagað nú í heilt ár. Af hverju? Hann hefur haft fjármálastjórnina á hendi í sjö ár, og eftir þennan langa tíma, eftir þessa löngu fjármálastjórn Framsfl. stígur form. hans fram fyrir þjóðina og tilkynnir henni, að í höndum hans eftir allan þennan tíma sé fjármálalífið orðið helsjúkt. Er hægt að hugsa sér öllu meiri og hreinskilnari fordæmingu á eigin verkum? Ég vil nú í bróðerni spyrja hæstv. forsrh.: Er hægt að vera fjmrh. í landi sínu í sjö ár án þess að hafa nokkur áhrif á fjármálalíf landsins? Ég skal svara fyrir hann: Já, það er hægt. Það er hægt, ef í sæti fjmrh. er flón og ónytjungur. Er Eysteinn Jónsson það? Við, sem hér erum inni, og öll þjóðin veit, að Eysteinn Jónsson er hvorugt þetta. Hann er gáfaður maður, sem ekki lætur skipa sér fyrir verkum. Er þá líklegt, að hann hafi látið fjármálalíf landsins afskiptalaust í þessi sjö ár, eða vill kannske hæstv. forsrh. halda því fram, að fjármálaráðherra hafi verið vikadrengur Sjálfstfl. allan þennan tíma? Ég er ekki að ásaka Eystein Jónsson. Hann er ágætur maður, og ég efast ekki um, að allar þær ráðstafanir, sem hann hefur gert, hafi hann framkvæmt vegna þess, að hann taldi þær sannastar og réttastar. En ég er að benda flokki hans og samstarfsmönnum á, að þeir eru að draga af honum æruna með því að segja í ræðu og riti, að hann hafi verið ábyrgðarlaust núll í fyrrv. ríkisstjórnum. Hæstv. menntmrh. (GÞG) reyndi að tortryggja þá staðhæfingu mína, sem kom einnig fram hjá fleirum, að kaupgjaldshækkunin væri meginundirstaða verðbólgunnar, vegna þeirrar verðhækkunar, sem kauphækkunin hlaut að hafa í för með sér á öllu landinu. Ég sé, að blað Alþfl. er að fárast yfir því, að togararnir skuli ekki geta gengið nú, þegar ríkissjóður sé farinn að borga með togurunum sem nemur öllu kaupgjaldi á hverjum togara. Blaðið telur það sem sönnun fyrir því, að kaupgjaldið hafi ekkert að segja. En ég vildi nú spyrja: Dettur þeim mönnum í hug, sem þetta skrifa, að kaupgjaldið á togurunum sé eina kaupgjaldið, sem togararnir borga, eða yfirleitt eini kostnaðurinn, sem togararnir verða að bera? Ef þeir halda það, þá get ég sagt þeim, að svo er ekki. Kaupgjaldið í landi og á togurunum hefur hleypt kostnaði við rekstur togara gífurlega fram. Hann var að reyna að breiða yfir þessa staðreynd, hæstv. menntmrh., með því að segja, að það væru til fleiri öfl, sem kyntu undir eldi verðbólgunnar, en kauphækkanir, m. a. bankaútlán. Það er alveg rétt. Bankaútlán geta valdið verðbólgu, ef þau eru mjög gálaust af hendi látin. En ég vil benda á í því sambandi, að útlánin frá 1954 til 1956 jukust í bönkunum um 550 millj., en á sama tíma jukust spariinnlán um 250 millj. kr. og veltiinnlán um 100 millj. Það horfir nú dálítið öðruvísi við, þó að útlánin aukist, ef hægt er að sýna fram á, að veruleg innlán hafa átt sér stað á sama tíma. Hér hafa innlánin aukizt um 350 millj., meðan útlánin jukust um 550 millj. Það má segja, að þetta sé óvarlegt. En það verður þá að spyrja um leið: Til hvers var þessu fé varið? Þessu fé var að miklu leyti varið til þess að veita útflutningsframleiðslunni rekstrarfé. Það er öllum ljóst og vitanlegt, að síðan farið var að verka aflann hér í landi, eins og nú er gert, hefur útvegurinn að sjálfsögðu þurft miklu meira rekstrarfé en áður. Þar að auki má benda á, að bátagjaldeyririnn, sem útvegsmenn eiga að fá til þess að standa undir rekstrarkostnaði sínum, hefur ekki verið greiddur út fvrr en ári eða 1½ ári eftir, að fiskurinn er veiddur. Undir þessu hafa útvegsmenn ekki getað staðið. Þess vegna hafa bankarnir m. a. orðið að hlaupa undir bagga með útvegsmönnum og lána þeim út á þann bátagjaldeyri, sem þeir áttu í vændum og fengu kannske ekki fyrr en ári eftir að þeir fengu lánið í bankanum. En ég fullyrði, þrátt fyrir það að ég viðurkenni, að bankaútlán geti haft áhrif á verðbólguna, að þessi bankaútlán hefðu ekki haft nein áhrif á vísitöluna, ef engar kauphækkanir hefðu átt sér stað á sama tíma. Annars er nýtt, að Alþfl. skuli vera að kvarta undan því, að lánað er út. Ég veit ekki betur en að hann hafi á undanförnum árum alveg eins og Sósfl. heimtað það, að fé væri ausið út úr bönkunum takmarkalaust. Ef að þeirra ráðum hefði verið farið á undanförnum árum, býst ég ekki við að stæði steinn yfir steini í fjárhagsbyggingu þjóðarinnar. Hæstv. ráðherrar, félmrh. og menntmrh., þóttust nú hafa gripið gæsina, þegar þeir fullyrtu það, að ég hefði sagt, að verðbindingin væri alveg óhafandi. Því miður sagði ég þetta ekki. Hæstv. ráðherrar hafa vafalaust tekið skakkt eftir, því að ég væni þá ekki um að fara vísvitandi með rangt mál. Ég sagði aldrei, að verðbindingin væri óhafandi. Ég sagði, að hún væri afar erfið í framkvæmd. Ég sný ekki aftur með það.  Nú er verðlagið stöðvað í 4½ mánuð. Ég er sannfærður um, að ekki er hægt að stöðva verðlag undantekningarlaust í 4½ mánuð, nema farið sé út í öfgar. Hins vegar hefur hæstv. ríkisstj. undanþágu í lögunum, eins og sjálfsagt er, og er þá mjög undir því komið, hvernig þessari undanþágu er beitt. Það er t. d. fjarstæða að hugsa sér að synja mönnum um að taka lögboðna tolla inn í verðlag innfluttrar vöru, ef á að framkvæma þessi lög skynsamlega og réttlátt. Hæstv. félmrh. sagði, að það væri sér að mæta, ef einhver ætlaði að sniðganga lögin, eins og t. d. með það að láta einhvern annan flytja inn fyrir sig vöru, sem nýju tollarnir koma á. Ja, ég verð nú að segja, að ég er svo einfaldur og óslyngur í refskák, að mér hafði ekki dottið í hug þetta snjallræði til þess að komast fram hjá þvingunum hæstv. ráðherra í þessu sambandi. En þetta krefst lítillar útskýringar við, svo að menn geti skilið það. Það er þannig, að hafi maður flutt inn vöru s. l. desember, áður en nýju tollarnir komu á, og flytur svo aftur inn sömu vöru nú, eftir að tollarnir eru komnir á, þá er sagt við hann: Þú mátt ekki hækka verðið, því að þetta verð nú er hærra en var á sömu vöru hjá þér, þegar þú fluttir hana inn síðast. En þá hafði viðkomandi maður ekki þurft að greiða þessa tolla. Nú eru tollarnir komnir á, og nú verður hann að borga tollana, en hann fær ekki að taka þá inn í verðlagið. Nú vil ég samt skjóta hér inn, að ég heyri sagt, að það sé farið að framkvæma þetta á skynsamlegri hátt. En svo kemur lokleysan í þessu öllu saman. Ef aftur á móti er annar maður, sem flytur vöruna inn í fyrsta skipti í dag, þá fær hann að verðleggja hana með nýju tollunum, sem hinum er bannað. Þannig er hægt að framkvæma það ráð, sem hæstv. ráðh. gaf, að láta annan flytja fyrir sig inn vöruna, sem ekki hefur flutt hana inn áður, því að þá má leggja nýju tollana á hana. Ég vona nú, að þessi framkvæmd sé úr sögunni. Ég vona það, því ef þetta væri svona, þá væri slík framkvæmd fyrir neðan allar hellur. En mér er sagt, að framkvæmdin sé að verða eitthvað eðlilegri og skynsamlegri en hún var í byrjun. En ég hef ekki hugsað mér að nota þetta snjallræði, sem ráðh. gat um. Ég álít, að ekkert sé unnið við það að fara krókaleiðir í þessum efnum. Við sjálfstæðismenn höfum hrósað þessu frv. vegna þess, að við teljum það spor í rétta átt. En það er fleira gott, sem fylgir því. Það gefur fordæmi, sem vafalaust mun ekki fyrnast. Sósíalistaflokkarnir í landinu, Sósfl. og Alþfl., hafa nú staðfest, að stöðvun kaupgjalds sé skilyrði fyrir því, að hægt sé að stöðva verðbólguna. Þetta hafa þeir nú í fyrsta skipti viðurkennt með því frv., sem hér liggur fyrir. Hér eftir hljóta því allar ríkisstjórnir að fylgja þessu fordæmi undir svipuðum kringumstæðum.



Herra forseti. Nokkrir hv. alþm. Sjálfstfl. hafa rætt allmikið um þá ráðstöfun hæstv. ríkisstj. frá í sumar að gefa út brbl. um festingu verðlags og kaupgjalds. Í ræðum þessara hv. alþm. hefur að sjálfsögðu ekkert nýtt komið fram í málinu, enda hafa ræður þessar lítið verið annað en endurtekningar á skrifum blaða Sjálfstfl. frá því í sumar og haust. Í skrifum Sjálfstæðisflokksblaðanna og í ræðum hv. þm. Sjálfstfl. hér á Alþ. er því mjög á lofti haldið, að ekki hafi verið haft samráð við verkalýðssamtökin um setningu brbl., lögunum hafi verið skellt á, án þess að verkalýðssamtökin hafi verið spurð ráða og án þess að fyrir lægi álit þeirra í málinu. Þessar og þvílíkar fullyrðingar eru algerlega úr lausu lofti gripnar, eins og er margbúið að sanna, og eru hrein og bein ósannindi. Í fyrsta lagi var málið rætt í miðstjórn Alþýðusambands Íslands, sem lýsti sig sammála því, að fest yrði allt verðlag í landinu og kaupgjald um tiltekinn tíma, þ. e. a. s. ef verkalýðsfélögin almennt vildu fallast á þessa skoðun. Vísitalan átti að miðast við 168 stig að viðbættum 10 stigum, eða samtals vísitalan 178 stig. Verðlagið skyldi verða óbreytt eins og það var 15. ágúst s. l. Þá gerði miðstjórn Alþýðusambands Íslands ráðstafanir til þess, að fjórðungsstjórnir alþýðusambanda Vestfjarða, Norðurlands og Austfjarða segðu sitt álit um málíð og leituðu eftir umsögn allra stærstu verkalýðsfélaganna í viðkomandi landsfjórðungum. Mér er persónulega kunnugt um, að þetta var gert, þar sem ég er formaður eins verkalýðsfélags á Norðurlandi, og það var látið fylgja með, að ef verkalýðshreyfingin sæi sér ekki fært að samþykkja þessar ráðstafanir í verðlags- og kaupgjaldsmálum sem bráðabirgðaúrlausn, sem átti að gilda í fjóra mánuði, þ. e. a. s. vísitölubindingin, en verðlagið átti að miðast við 15. ágúst, 4½ mánuð, yrðu engar slíkar ráðstafanir gerðar, engin brbl. gefin út um festingu verðlags og kaupgjalds nema með samþykki verkalýðssamtakanna. Það var því algerlega á þeirra valdi og með þeirra vilja gert, að þessi leið var farin. Bæði fjórðungsstjórnirnar, trúnaðarráð og félagsfundir í fjölda verkalýðsfélaga samþykktu fyrir sitt leyti þessar bráðabirgðaráðstafanir, þó með því skilyrði, að fullt samráð yrði haft við verkalýðssamtökin um endanlega lausn efnahags- og dýrtíðarvandamálsins. Hér í Reykjavík t. d. var málið lagt fyrir fund, þar sem voru mættir flestallir stjórnendur verkalýðsfélaganna í Reykjavík. Á þessum fundi var samþ. með yfirgnæfandi meiri hluta, yfir 90 atkv. gegn 17, að lýsa yfir stuðningi sínum við þessar ráðstafanir, sem þá voru að komast í gang og ríkisstj. hafði gert í sambandi víð þetta mál. Nokkur verkalýðsfélög hér í Reykjavík héldu svo félagsfund um málið og lýstu yfir með fundarsamþykkt fylgi sínu við setningu brbl. Það er því mesta fjarstæða, þegar blöð Sjálfstfl. og hv. þm. þessa flokks eru að halda því fram dag eftir dag, viku eftir viku í opinberum skrifum og ræðum hér á Alþ., að það hafi ekki verið haft samstarf um þessi mál við verkalýðssamtökin í landinu. Hér er sannleikanum alveg gersamlega snúið við. Eftir því sem bezt verður séð, hefur hæstv. ríkisstj. haft hið bezta samstarf og samráð við verkalýðssamtökin um þetta mál, enda er hér um stórkostlegt hagsmunamál launastéttanna að ræða, og hér var sannarlega á ferðinni alveg sérstakt vandamál, sem launastéttirnar og alla þjóðfélagsheildina varðaði alveg sérstaklega. Um líkt leyti eða nokkrum vikum eftir að lögin voru sett, stóðu yfir kosningar til Alþýðusambands Íslands. Í þessum kosningum tóku þátt hvorki meira né minna en milli 150 og 160 félög, sem eru meðlimir í Alþýðusambandi Íslands. Hver var afstaða þessara voldugu samtaka í landinu til þessara mála, verkalýðsfélaganna sjálfra, þegar þau voru að kjósa fulltrúa á þing Alþýðusambands Íslands? Ekkert var eðlilegra en að þessi mál væru rædd í sambandi við kosningarnar, og þau voru sannarlega rædd. Ég efast um, að það hafi verið haldinn sá fundur í verkalýðsfélagi, sem kaus fulltrúa á Alþýðusambandsþing Íslands, að þessi mál hafi ekki verið rædd. Fjölmörg þeirra sendu þegar frá sér mjög ákveðnar till. í málinu og lýstu sig algerlega sammála því, sem gert hefur verið. Ég veit ekki nema um þrjú félög, sem hafa lýst sig að einhverju leyti ósammála þessum ráðagerðum. Eitt þessara félaga reyndar telur nú ekki nema 13 meðlimi, en það skiptir ekki máli. En þá langar mig að spyrja: Hvar var þessi mikli styrkur Sjálfstfl. innan verkalýðsfélaganna, sem hv. 1. þm. Reykv. var að tala um í þingræðu hér um daginn? Hann sagði, að fylgi Sjálfstfl. í verkalýðshreyfingunni á Íslandi stæði traustum fótum. Hvar var þessi mikli styrkur og þetta mikla fylgi Sjálfstfl. t. d. á 500 manna fundi í Dagsbrún, þar sem kosnir voru 33 fulltrúar á þing Alþýðusambands Íslands? Ég var ekki á þessum fundi, en eftir því sem ég veit bezt, hreyfði enginn einasti maður þar mótmælum, ekki einn einasti. Það kom engin till. fram um neitt í sambandi við þetta mál, sem mælti á móti því. Eru þessir fylgjendur Sjálfstfl. innan verkalýðssamtakanna einhverjir huldumenn, sem enginn sér og enginn verður var við? Sannleikurinn er sá, að fylgjendur Sjálfstfl. innan verkalýðshreyfingarinnar eru sammála öðrum meðlimum verkalýðshreyfingarinnar í þessari afstöðu, sem tekin var, - það er staðreynd í málinu, - mikill meiri hluti þeirra, hvað sem svo hv. þingmenn Sjálfstfl. vilja hér segja í ræðu og í ritgerðum sínum í blöðum flokksins. Sjálfstæðisverkamennirnir skilja það mætavel eins og við, sem ekki fylgjum þeim flokki, að dýrtíðarflóðið er böl, sem verður að stöðva með öllum þeim ráðum, sem tiltækileg eru, þó án þess, að lífskjörin séu skert frá því, sem nú er, enda að okkar dómi algerlega ástæðulaust að fara inn á slíka braut. En fyrst nú hv. þm. Sjálfstfl. gera svona mikið úr því, að ekki hafi verið haft svo og svo mikið samráð og samstarf við verkalýðshreyfinguna um þessi mál, sem er margyfirlýst og sannað að er alger fjarstæða, þá er ekkert úr vegi að spyrja þessa ágætu alþingismenn að því og aðra forsvarsmenn Sjálfstfl.: Hvernig var það, þegar gengisfellingarlögin voru samþykkt hér á Alþingi veturinn 1950? Var haft mikið samráð og samstarf við verkalýðshreyfinguna, þegar þau lög voru knúin í gegn á móti svo að segja vilja hvers einasta manns í verkalýðshreyfingunni, a. m. k. stórum meiri hluta? Ég minnist ekki þess, að það væri haft neitt samráð eða neitt samstarf eða eftir neinu samstarfi óskað þá af þeirri ríkisstjórn um neitt við verkalýðshreyfinguna. Hvernig var það, þegar bátagjaldeyrisfyrirkomulaginu var skellt á? Það var alveg nákvæmlega sömu sögu að segja. Það var ekki verið að spyrja verkalýðshreyfinguna neitt um það. Þeir fóru sínar leiðir, án þess að hafa nokkra samvinnu við heildarsamtökin í þessu landi. Þannig mætti halda áfram að benda á fjölmargar ráðstafanir, sem fyrrv. ríkisstjórnir gerðu, og er skammt að minnast á t. d. hinar gífurlegu tolla- og skattaálögur frá því í fyrravetur. Allar slíkar ráðstafanir hafa verið gerðar án þess að hafa nokkurt samstarf við verkalýðshreyfinguna, þó að það væri á allra vitorði, að flestar þeirra - eða allar réttara sagt rýrðu kjör launastéttanna að meira eða minna leyti og hafa ófrávíkjanlega allar orðið til þess að auka dýrtíðarflóðið í landinu að stórum mun. Svo koma þessir hv. alþm. Sjálfstfl. hér upp í ræðustólinn og vita núverandi hæstv. ríkisstj. og forustumenn verkalýðssamtakanna m. a. fyrir það, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki haft samráð við verkalýðssamtökin, og svo vita þeir forustumenn verkalýðsfélaganna fyrir það að hafa viljað ganga inn á þær brautir, sem lagt var til í frv., sem verkalýðsfélögunum var sent eða þau látin vita af. Öðrum ferst, en ekki þér, má segja um forustumenn Sjálfstfl. Engir hafa gengið lengra í því að sniðganga óskir og kröfur launastéttanna en einmitt þeir, og engir hafa barizt hatramlegar og verið hatramari andstæðingar verkafólks en forustumenn Sjálfstfl., þegar verkalýðssamtökin hafa farið fram á kjarabætur eða átt í kaupdeilum við atvinnurekendur. Hv. þingmenn Sjálfstfl. halda því fram, að verkfallið 1955 hafi verið knúið fram af kommúnistum í verkalýðsfélögunum og núverandi stjórn Alþýðusambands Íslands. Sérstaklega verður þeim tíðrætt um þátt hæstv. félmrh. og forseta Alþýðusambandsins í deilunni. Ég dreg það ekki í neinn vafa, að forseti Alþýðusambands Íslands og stjórn Alþýðusambandsins hafi með ráði og dáð stutt verkafólkið, sem átti í deilunni, enda til þess kjörin af heildarsamtökunum að styðja verkalýðshreyfinguna í hagsmunabaráttunni, hvenær sem þess gerist þörf. Hitt er svo aftur á móti hin mesta fjarstæða, að halda því fram, að það hafi verið forseti Alþýðusambandsins, núverandi hæstv. félmrh., ásamt kommúnistunum, sem knúið hafi verkfallið í gegn. Sannleikurinn er sá í því máli, að öll verkalýðshreyfingin, hér í Reykjavík og annars staðar, stóð saman sem einn maður, og að sjálfstæðismenn í verkalýðsfélögunum gerðu engan ágreining, þegar þessi mál voru til umræðu í verkalýðsfélögunum, og greiddu atkv. með uppsögn samninganna og verkfallsboðunum. Hvernig stóð á því, að verkalýðsfélögin töldu sig knúin til uppsagnar á kaupgjaldssamningum við atvinnurekendur? Því er fljótsvarað. Það var vegna þess, að freklega hafði verið gengið á rétt verkafólksins í landinu, kjör þess höfðu verið rýrð langt fram yfir það, sem hægt var að una við, verðlag hafði stórlega hækkað á öllum vörum og þjónustu, án þess að það kæmi fram í hækkaðri vísitölu nema að litlu leyti. Ríkisstj., sem Sjálfstfl. bar ábyrgð á, gerði litlar tilraunir eða engar til þess að halda verðlaginu í landinu í skefjum. Þegar svo var komið, að kaupmáttur launanna hafði ár frá ári rýrnað, þrátt fyrir það að verkalýðshreyfingin hafði í mörgum tilfellum staðið á móti, eftir því sem hægt var, varð ekki hjá því komizt að grípa til róttækari ráðstafana, og verkalýðshreyfingin sem heild varð algerlega sammála um þær ráðstafanir, sem gerðar voru. Þar réðu engin flokkssjónarmið, heldur var hér um að ræða hreina og beina nauðvörn. Að loknu verkfalli 1955 endurtók sig svo enn á ný sami leikurinn. Ríkisstj. gerði ekkert til þess að stöðva verðhækkanirnar, sem nú dundu yfir, en ekki voru í neinu samræmi við þá hækkun á kaupgjaldi og öðrum fríðindum, sem samið hafði verið um. Dýrtíðarskrúfan hélt áfram að vaxa hröðum skrefum, og braskarar og alls konar milliliðir döfnuðu sem fíflar í túni á vordegi. Þegar hér var komið málum, sáu verkalýðssamtökin, að við svo búið mátti ekki standa, og m. a. fyrir atbeina verkalýðssamtakanna og fyrir skilning og aðstoð bændasamtakanna í landinu er núverandi ríkisstj. til orðin. Því hefur verið haldið fram af þingmönnum Sjálfstfl., að núverandi hæstv. ríkisstj. hafi ekki traust eða stuðning launastéttanna í landinu og ekki heldur stuðning bændastéttarinnar, m. a. vegna setningar brbl. um festingu verðlags og kaupgjalds um tiltekinn tíma. Ég held, að þetta sé alveg öfugt. Núverandi ríkisstj. nýtur trausts mikils meiri hluta launastéttanna og sveitafólksins, m. a. fyrir þær aðgerðir, sem þegar hafa verið gerðar í verðlags- og dýrtíðarmálunum í fullu samræmi og samráði við aðalstéttir þjóðfélagsins. Það er augljóst mál, að launastéttirnar græði ekki á vaxandi dýrtíð, enda hefur verkalýðshreyfingin ætíð verið reiðubúin til viðræðna og samninga um þessi mál. En fyrrverandi ríkisstjórnir hafa ekki verið til viðræðna við verkalýðshreyfinguna um málin.  Verkalýðshreyfingin hefur engum rétti afsalað sér í sambandi við þetta mál og mun hér eftir sem hingað til standa vörð um hagsmuni meðlima sinna, og eitt er víst, að efnahagsvandamálið og dýrtíðarvandamálið verður aldrei leyst á raunhæfan hátt nema í fullu samstarfi við verkalýðssamtökin og önnur fjöldasamtök í landinu. Þetta ættu menn að vera farnir að skilja af því, sem á undan er gengið. Á þann eina hátt og með fullu samstarfi við hið vinnandi fólk til lands og sjávar er hægt að leysa yfirstandandi efnahagsörðugleika án þess að skerða lífskjör fólksins í landinu. Þessa leið hefur Sjálfstfl. aldrei viljað fara. Hins vegar er þessi stóri flokkur nú í stjórnarandstöðu. Þess vegna hefur þessi flokkur ekki traust alþýðustéttanna. Það traust öðlast Sjálfstfl, aldrei. Til þess hræða sporin of eftirminnilega. Það þýðir ekkert, þótt Sjálfstæðisflokksþingmenn og Sjálfstfl. í heild hafi kastað yfir sig einhverri mislitri sauðargæru og þykist nú vera orðnir einhverjir verndarar verkalýðsins. Ja, heyr á endemi! Þá vernd þekkjum við mætavel, sem búnir erum að starfa í verkalýðshreyfingunni á milli 30 og 40 ár. Slík vernd hefur m. a. birzt í því, að á árunum áður fyrr var t. d. ekki háð sú vinnudeila hér í Rvík. a. m. k. ekki stærri vinnudeilur, eða annars staðar á landinu, að ekki væri kallað út lögreglulið til verndar vinnufúsum verkfallsbrjótum úr borgarastétt. Við munum mætavel eftir Dettifossslagnum á Siglufirði, þar sem tugir manna fengu hina hörðustu fangelsisdóma fyrir þá sök eina, að siglfirzkt verkafólk, karlar og konur, krafðist og barðist fyrir því að fá að koma til hjálpar eða kom til hjálpar litlu verkalýðsfélagi norður á Borðeyri, sem atvinnurekendur vildu ekki viðurkenna sem samningsaðila. Við minnumst Krossanesdeilunnar frægu, þar sem verkalýðurinn í Glerárþorpi og Akureyri þurfti að sækja sjálfsagðan rétt sinn í hendur erlendu auðfélagi, sem neitaði að greiða sömu kjör og annars staðar voru greidd við sams konar vinnu á Norðurlandi. Menn ættu að lesa blöðin frá þessum tíma, blöð Sjálfstfl., og sjá hvað þau hafa þá sagt um þessi mál. Við minnumst líka Nóvudeilunnar. Þá átti að lækka kaupið á Akureyri við tunnusmíði, sem bærinn hafði með að gera, en þar var þá eins og oft áður mjög alvarlegt atvinnuleysi. Og síðast, en ekki sízt, minnumst við virðingar íhaldsforkólfanna í Bolungavík og Keflavík fyrir mannhelgi og félagafrelsi, sem birtist í því að taka með valdi foringja verkalýðsins á Ísafirði og Bolungavík og Keflavík og flytja þá með valdi burt af stöðunum, þegar þeir voru að gegna skyldustörfum f. h. verkalýðsfélaga viðkomandi staða í vinnudeilum, sem stóðu yfir á þessum stöðum. Þannig væri hægt að halda áfram að telja upp fjölda dæma, sem sýna á ljóslifandi hátt, hvernig verkalýðsvinátta Sjálfstfl. og Íhaldsflokks var á þeim tímum. Síðan þessir atburðir hafa skeð, hefur margt breytzt. Verkalýðshreyfingunni hefur vaxið fiskur um hrygg. Nú eru verkalýðssamtökin orðin voldugustu fjöldasamtök á Íslandi, og foringjar Sjálfstfl. hafa verið knúðir til þess að breyta um stefnu á yfirborðinu. Hér í þessum umr. koma þeir fram fullir af vandlætingu yfir því, hvað núv. hæstv. ríkisstj, hefur verið vond við verkalýðinn og beitt verkalýðsfélögin miklu gerræði með setningu brbl. um festingu verðlags og vísitölu í fjóra mánuði og þar með haft af launastéttunum, eins og einn hv. alþm. sagði hér í ræðu um daginn, af verkalýðnum, hvorki meira né minna en 6 vísitölustig. Við skulum athuga þetta svolítið nánar. Ef haldið hefði verið áfram á sömu braut, lá alveg ljóst fyrir, að verð landbúnaðarafurða hefði hækkað a. m. k. um 11.4%. Fyrir lágu a. m. k. allmiklar líkur, ef ekki staðreynd, um 12% rafmagnshækkun hér í Reykjavík. Enginn þarf að láta sér detta það í hug, ef Reykjavik hefði gengið á undan með rafmagnshækkun, að aðrir staðir hefðu ekki komið á eftir. Það er alveg útilokað. Þá lágu enn fremur fyrir allmiklar hækkanir á verðlagi á öðrum vörum, svo sem olíu, benzíni og mörgu fleiru. Þetta hefur allt verið stöðvað. Og allar þessar hækkanir hefðu numið miklu meira en því, sem þessi sex vísitölustig gerðu. Miklar líkur eru því fyrir því, að ef ekkert hefði verið gert, hefði vísitalan verið komin um áramótin næstkomandi í 190 stig, en verðlagið á vörum og þjónustu hækkað allt að því tvöfalt miðað við vísitöluhækkunina. Sjá því flestir, hverjir - hefðu grætt á því að láta allt leika lausum hala. A. m. k. hefði gróðinn af slíku ráðslagi ekki lent hjá vinnustéttunum. En það má vel vera, að braskarar og aðrir slíkir herrar hefðu getað grætt drjúgan skilding, en launastéttirnar og kannske fyrst og fremst hlutarsjómennirnir hefðu tapað. Það er því hin mesta fjarstæða, að launastéttirnar hafi verið hlunnfarnar í þessum málum af hæstv. ríkisstjórn, enda ráðstafanirnar gerðar í fullu samráði og samstarfi við verkalýðshreyfinguna, eins og margbúið er að taka fram og eins og ég tel mig hafa sýnt hér fram á með óyggjandi dæmum og rökum. Hv. 1. þm. Rang., sem talaði hér í gær, endaði ræðu sína eitthvað á þessa leið, að núverandi stjórnarstefna mundi leiða yfir landsfólkið kreppu, atvinnuleysi og jafnvel sult. Ekki voru nú spádómarnir fagrir. En þessum hv. alþm. skal sagt það í fullri alvöru, að íslenzk alþýða mun ekki þola neinni ríkisstj. að innleiða hér atvinnuleysi, kreppu og sult, enda bendir stefna hæstv. ríkisstj. til hins gagnstæða. Hitt er vitað, að til eru voldug innlend öfl, sem munu gera allt, sem þau geta, til að torvelda framfarastefnu núverandi hæstv, ríkisstjórnar. Næstu vikur og mánuðir munu svo skera úr um það, hvort hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar tekst að gera þær ráðstafanir, sem gera þarf, til þess að slík óþurftaröfl verði skaðlaus, og hvort hægt verður að koma efnahagskerfi þjóðarinnar á heilbrigðan grundvöll, auka atvinnuna í landinu og auka útflutninginn með kaupum nýrra framleiðslutækja, bæta úr húsnæðisskortinum, halda áfram rafvæðingu landsins o. s. frv. Öll hróp andstæðinganna um yfirvofandi kreppu, atvinnuleysi og sult eru sem betur fer staðlaust þvaður, sem enginn tekur mark á. Hins vegar ættu slíkir spádómar að minna stjórnarforustuna og stjórnarflokkana á það, að hér er allmikill vandi á ferðum og að þeim ber að þjappa sér betur saman en hingað til og hraða þeim málum, sem nauðsynleg eru til aðgerðar til að koma fram stefnumálum núverandi hæstv. ríkisstjórnar. Hinar vinnandi stéttir til lands og sjávar hafa þegar sýnt, að það stendur ekki á þeim til samstarfs, þegar um er að ræða alþjóðarhag. Nú er hlutur annarra aðila eftir, þeirra sem rakað hafa saman stórkostlegum gróða undanfarin ár. Vilja þessir aðilar sýna sams konar þegnskap og verkafólk og bændur hafa nú þegar gert? Úr því sker reynslan, og því fyrr, því betra.



Herra forseti. Í ræðu þeirri, sem hv. þm. Mýr. (HS) hélt hér í gær, lagði hann sérstaka áherzlu á það, að framsóknarmenn hefðu lýst því yfir í kosningabaráttunni, að nýrra úrræða þyrfti að leita í efnahagsmálunum. Ja, ég kannast við þessa yfirlýsingu frá mörgum kosningafundum fyrir síðustu alþingiskosningar, að nýrra úrræða þyrfti að leita. Ég man líka eftir því að hafa spurt marga málsvara Framsfl. á kosningafundum u.m það, hverra úrræða þyrfti að leita, hvort þeir vildu nú ekki gera svo vel og láta svo lítið að gefa hv. kjósendum eitthvað í skyn, hver hin nýju úrræði mundu verða, því að á því mundi að sjálfsögðu velta mat og dómur kjósendanna um það, hvort þeir vildu greiða þeim atkvæði eða öðrum, sem gert hefðu grein fyrir sínum málefnum. Það fékkst ekki. Það hefur heldur ekki fengizt enn. Það er komið fram í nóvembermánuð, Alþingi er búið að sitja tæpan mánuð, og við erum ekki enn farnir að heyra neitt um hin nýju úrræði, sem framsóknarmenn lýstu svo ákveðið yfir fyrir kosningarnar að leita þyrfti. Og þegar þessir menn eru nánar aðspurðir, þá hefur raunverulega ekki komið fram nema eitt, eins og kom fram hjá þessum hv. þm.: Hin nýju úrræði eru samvinna verkamanna og bænda. Við ætlum að beita okkur fyrir samvinnu verkamanna og bænda. - Og það er helzt svo að skilja, að þessir þm. Framsfl. og aðrir telji, að þeir séu búnir að efna fyrirheitin við kjósendur um samvinnu verkamanna og bænda með því stjórnarsamstarfi, sem nú hefur verið á komið. Þetta er mikil gleymska, og það er mikil hreysti hjá mönnum að koma fram með slíkum hætti. Ég minni enn einu sinni á það, sem Framsfl. lofaði kjósendum þessa lands fyrir kosningar. Hann lofaði þessum kjósendum undir engum kringumstæðum að mynda ríkisstj. með kommúnistum, undir engum kringumstæðum, og síðasta ákvörðunin í því efni var á sjálfan kosningadaginn, 2.4. júní, í málgagni Framsfl., Tímanum, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þjóðviljinn hefur þá fregn að færa liði sínu við lok kosningabardagans, að ákveðið hafi verið í herbúðum Hræðslubandalagsins að leita til kommúnista um stjórnarsamvinnu eftir kosningar. Eins og margbúið er að lýsa yfir af hálfu Alþfl. og Framsfl., er þetta uppspuni frá rótum og ekkert samstarf verður haft við þetta bandalag kommúnista um stjórn, af því að þeir eru ekki hóti samstarfshæfari en áður, þótt þeir hafi skipt um nafn. Þetta loforð gaf Framsfl. kjósendum sínum úti um land fyrir kosningar. Þetta loforð hefur hann svikið, svo sem staðreyndirnar vitna um, og það er m. a. vegna slíkra augljósra svika við kjósendur landsins, að fólkið úti um dreifðar byggðir og ekki sízt í bændastétt þessa þjóðfélags treystir ekki núv. stjórn. Að öðru leyti, þegar talað er um samvinnu verkamanna og bænda, þá er það vitað, að Framsfl. á litlu fylgi að fagna í verkamannastétt, en hins vegar er Sjálfstfl. í senn langstærsti flokkur þjóðarinnar, með yfir 42% kjósenda, og hefur mikið fylgi í verkamannastétt og álíka mikið fylgi í bændastétt og Framsfl. Bændur hafa þess vegna í engri ríkisstj. meiri stuðning við sinn málstað en ríkisstj., þar sem að standa sameiginlega Framsfl. og Sjálfstfl. En það er svo að skilja á framsóknarmönnum nú, að þeir telji, að það sé mikill vinningur fyrir bændur þessa lands að hafa losað Sjálfstfl. úr ríkisstj. og tekið upp samstarf við kommúnista. Það er ekki aðeins, að Sjálfstfl. sé jafnstór bændaflokkur og Framsfl., heldur eru flestir landskunnustu framámenn bændasamtakanna forustumenn í liði sjálfstæðismanna. Hér í þingsölunum sitja forustumenn bændasamtakanna, landskunnir menn eins og Pétur Ottesen, Jón á Reynistað og Jón Pálmason, forustumenn í liði sjálfstæðismanna og forustumenn í liði bænda: En hvar eru hinir landskunnu forustumenn bænda í liði framsóknarmanna? Ég veit, að hér í þingflokki framsóknarmanna eru góðir bændavinir og fulltrúar, sem sannarlega vilja bændastéttinni vel, ungir og vel metnir menn, en eiga sannarlega ekki neina sögu sér að baki, sem er lík sögu þeirra manna, sem ég nú hef nefnt, og m. a. undirstrikar það, sem ég sagði áðan, að það er ekki aðeins að Sjálfstfl. eigi sitt mikla bændafylgi, heldur á hann í bændasögunni kannske stærstu bændahöfðingjana og forustumennina. Þessi sami hv. þm. sagði líka, að það væri eftir kröfu sjálfstæðismanna, að fjárhagsráð hafi verið lagt niður og byggingarfrelsi innleitt. Já, það var sannarlega eftir kröfu sjálfstæðismanna, að fjárhagsráð var lagt niður og byggingarfrelsi innleitt í þessu landi, og við sjálfstæðismenn skjótum okkur ekki undan ábyrgð af þeim ráðstöfunum. Það er satt. Þetta var fyrir forustu okkar. En framsóknarmenn tóku fullan þátt í þessu. Þetta mun hafa verið haustið 1953, og það leið ekki lengur en fram í janúarmánuð 1954, því að þá voru bæjarstjórnarkosningar hér í Rvík, að þá var það dag eftir dag, sem Tíminn heimtaði meiri byggingar, afnám allra fjárfestingarhamla, meiri fjárfestingu, það væri lífsnauðsyn að auka fjárfestinguna í höfuðstað landsins með auknum byggingum, og sjálfstæðismönnum legið á hálsi á undanförnum árum fyrir að hafa staðið gegn því eða ekki komið því áleiðis, að meira væri byggt í höfuðstað landsins. Þannig er tvísöngurinn hjá þessum flokki, að þegar bæjarstjórnarkosningar eru hér í Rvík, þá á að byggja meira, þá á fjárfestingin að vera meiri, þessi sama fjárfesting sem síðar, nokkrum mánuðum seinna, er svo í munni þessara manna þjóðarböl og ein ástæðan fyrir erfiðleikunum í efnahagslífi þjóðarinnar. Það hefur margt komið fram í þessum umr. um frv. ríkisstj. um staðfestingu á brbl. um verðfestingu kaupsins, og hafa umr. að verulegu leyti, eins og vænta mátti, snúizt um efnahagsmálin almennt. Mig langar til þess að víkja nokkrum orðum að ræðu hæstv. forsrh. (HermJ). Hann er nú búinn að tala nokkuð mikið um efnahagsmálin, bæði á flokksfundum framsóknarmanna, í útvarpsumr. og svo nú hér á þingi, og það er eins og það sé ævinlega sami söngurinn hjá þessum ráðherra, og ekki sízt eftir að hann tók við stjórnarforustunni, að hér sé allt komið á heljarþröm, allir sjóðir tómir. Það er enginn peningur í rafvæðingu landsins, ekkert í byggingu sementsverksmiðju, ekkert í húsbyggingasjóði, ekkert í fiskveiðasjóði, það eru tómir sjóðir landbúnaðarins, gjaldeyrislaust landið, of mikil útlán bankanna, allt í ólagi, - fjárfestingin allt of mikil, allt í ólagi nema fjármálastjórn Eysteins Jónssonar. Það er eins og þetta séu ær og kýr þessa hæstv. forsrh. í sambandi við efnahagsmálin. En ég held, að það sé mjög gagnlegt, að þingheimur geri sér nokkra grein fyrir, hvað hér er um að ræða, og sannast að segja held ég, að það sé langsamlega gagnlegast fyrir hæstv. forsrh. sjálfan. Maður hafði ekki búizt við, að stóllinn væri orðinn tómur strax eða auður, en þessi ráðh. lætur nú ekki svo lítið að fylgjast með umr. um efnahagsmálin, og veitti honum þó sannarlega ekkert af, og vildi ég nú beina því í allri vinsemd til hæstv. forseta, hvort hann vildi ekki ráðherrans vegna stuðla að því, að hann reyndi að afla sér dálítið meiri upplýsinga um efnahagsmálin með því að hlýða á ræður þingmanna um þau. Þessi hæstv. ráðh. sagði: Ja, það var bara það fyrsta, sem ég rak mig á, þegar ég kom í stjórnarráðið, að það var enginn peningur til til þess að framkvæma rafvæðingu landsins með. - Og stjórnarblaðið hefur eftir forsrh., að sjálfstæðismenn hefðu skilið þannig við, sjálfstæðismenn, - það var að vísu framsóknarmaður, sem var raforkumálaráðherra, en látum það liggja á milli hluta, - að sjálfstæðismenn hefðu skilið þannig við, að það vantaði 23 millj. kr. í sjóð rafmagnsáætlunarinnar til þess að standa við gefin loforð. Þetta segir hæstv. ráðh. hér á þingi og lætur blað sitt hafa eftir sér til þess að standa við gefin loforð. En þessi hæstv. ráðh. hefur verið á fundum með bönkunum á þessu hausti til þess að biðja þá um að leggja fram meira fé en þeir voru búnir að lofa, til þess að hægt sé að hafa fjármagn í það, hvað framkvæmdirnar eru komnar umfram það, sem áætlað var. Þetta veit hæstv. ráðh., og þess vegna er furðulegt, að hann skuli koma hér og halda slíku fram, að það vanti einhverja peninga, vegna þess að það hafi ekki verið staðið við gefin loforð. En hvað var í raforkusjóði, hvaða fé var handbært til raforkuframkvæmda, þegar ríkisstj. sjálfstæðismanna tók við, eftir alþingiskosningarnar 1953? Þá var gerð 10 ára áætlun um rafvæðingu landsins, og í henni fólst í meginatriðum, að tryggt skyldi sem svaraði 25 millj. kr. á ári að meðaltali næstu 10 ár til þess að virkja og leiða rafmagn um gervallt landið. Það var þá enginn sjóður, sem sjálfstæðismenn gátu gripið til eða stjórn þeirra og haft á reiðum höndum til þess að efna þessi fyrirheit. Hins vegar tryggði stjórn sjálfstæðismanna það fjármagn, sem talið var nauðsynlegt að tryggja innanlands til þessara framkvæmda. Og það hefur verið með þeim hætti enn, að það er ekki eitt einasta loforð í þeim efnum, sem óefnt er, heldur hefur verið gengið miklu lengra en lofað var, framkvæmd áætlunarinnar gengið miklu hraðar, og það er m. a. þess vegna, sem framkvæmdirnar eru í fjárskorti nú í bili, en ekki vegna þess, að nein loforð hafi verið vanefnd. Á því árabili, sem sjálfstæðismenn höfðu stjórnarforustuna, var varið um 100 millj. kr. til framkvæmda hinnar umræddu raforkuáætlunar af innlendu fé og um 29 millj. kr. erlent lánsfé: 1954 10 millj. kr. úr ríkissjóði, 17.1 millj. frá bönkum, 1955 10 millj. kr. frá ríkissjóði, 25.6 millj. kr. frá bönkum og 1956 15 millj. frá ríkissjóði og 24 millj. kr. úr bönkum, sem gerir 100 millj. kr., og síðan hefur verið aflað tæpl. 30 millj. kr. erlends láns til kaupa á vélum, þannig að þetta á árunum 1954 og 1955 og það sem af er þessu ári er um 130 millj. kr. En eins og ég sagði, var heildaráætlunin í upphafi miðuð við 250 millj. kr., þó að það sé skylt að geta þess, að mjög fljótlega hafi menn áttað sig á, að það þyrfti að hækka hana verulega til að standa við loforðin að framkvæma áætlunina á 10 árum eða rafvæðinguna á 10 árum. En menn sjá á þessum fjárframlögum, sem hér er um að ræða, að framkvæmd áætlunarinnar um rafvæðingu landsins undir stjórnarforustu sjálfstæðismanna hefur verið með miklu meiri hraða en áætlað var. Það er heldur kannske ekki nein tilviljun, eins og hv. 1. þm. Rang. benti á, að það er einmitt þegar sjálfstæðismenn hafa haft stjórnarforustuna, sem stærstu ákvarðanirnar hafa verið teknar í raforkumálum landsins. Sjálfstæðismenn báru fram á sínum tíma undir forustu Jóns Þorlákssonar og Jóns Sigurðssonar till. hér á Alþingi um almenningsrafveitur á Íslandi fyrir 1930. Og eftir að áhrif sjálfstæðismanna jukust í ríkisstj. og á Alþingi, höfðu sjálfstæðismenn forustu um að bera fram lögin um raforkusjóð, og undir stjórnarforustu sjálfstæðismanna voru samþykkt lögin um almenningsrafveiturnar frá 1946 og einnig á því sama tímabili lögin um hina stórfelldu aukningu Sogsins, sem átti sér stað upp úr þeim tíma, og undir stjórnarforustu sjálfstæðismanna var gerð og lögfest 10 ára áætlunin um rafvæðingu landsins, sem nú er verið að vinna að og svona langt er komið. Svo kemur hæstv. forsrh., sem ef til vill er nú líka raforkumálaráðherra, og segir: Hvernig stendur á þessu? Það er enginn peningur til í sjóði, þegar ég kem í stjórnarráðið? - Ég held, að ráðh. hefði átt að líta eitthvað á það og reyna að kynna sér, hvað hefur verið gert á undanförnum árum, og gera sér grein fyrir því, að nú er það hans hlutverk eins og fyrirrennara hans að tryggja framhald fjármuna í þessar framkvæmdir, að svo miklu leyti sem það hefur ekki þegar verið tryggt með samningum við bankana. Sama er um sementsverksmiðjuna. Hæstv. forsrh. segir, að þar vanti fé til áframhaldandi framkvæmda og þetta sé eitt sýnishornið af eyðimörkinni í efnahagslífinu. En hvar voru sjóðirnir, þegar stjórn sjálfstæðismanna tók við 1953 til að byggja sementsverksmiðju? Þeir voru sannarlega engir. En á þeim tíma, sem sú ríkisstj. fór með völd, voru sementsverksmiðjunni tryggðar milli 60 og 70 millj. kr., og það er nákvæmlega það sama, sem núv. ríkisstj. verður að horfast í augu við, að hún verður að tryggja áframhaldandi fjármagn til þessara framkvæmda, nákvæmlega á sama hátt og fyrrv. stjórn sinnti þessu hlutverki sinu, þegar hún fór með völd. Nú, íbúðarhúsalánin, þar eru tómir sjóðir, segir hæstv. ráðh. Ja, hvar voru sjóðirnir, þegar stjórn sjálfstæðismanna tók víð 1953? Það væri mjög æskilegt, ef hæstv. forsrh. gæfi þingheimi einhverjar upplýsingar um þessa sjóði. En hvað gerðist? Það gerðist í tíð fyrrverandi stjórnar í sambandi við íbúðamálin og húsabyggingarnar, að afnumdar voru óeðlilegar fjárfestingarhömlur og gefnar voru frjálsar byggingar hóflegra íbúða, sem leysti úr læðingi orku einstaklinganna í þessu þjóðfélagi og stuðlaði að meiri byggingarframkvæmdum en nokkru sinni áður hafa átt sér stað í þessu þjóðfélagi. Í öðru lagi tryggði stjórnin strax í upphafi 20 millj. kr. viðbótarlán til íbúðabygginga, sem rann í lánadeild smáíbúða. Í þriðja lagi var svo eftir hæfilegan undirbúning stofnsett nýtt veðlánakerfi til íbúðabygginga, sem miðar að varanlegri lausn lánsfjármálanna. Það er vissulega rétt, að hér er aðeins um byrjun að ræða. En ef tekst að halda áfram eins og til var stofnað, þá má vænta þess, að hér sé upphaf að verulega veigamiklu fjármálakerfi í þjóðfélaginu, sem, eins og ég hef áður sagt, er ástæða til að ætla að geti ekki aðeins stuðlað að eflingu íbúðabygginga í landinu, heldur síðar meir stutt margar aðrar framkvæmdir. Því er haldið fram núna, að þetta veðlánakerfi sé eiginlega einskis virði, það hafi ekkert fé til að lána og ekkert verið úr því lánað. En úr þessu veðlánakerfi var í ágústmánuði s. l. búið að lána A-lán 53.4 millj. kr. og B-lán 21.4 millj. kr. Og vegna ráðstafana fyrrv. ríkisstj. eru til ráðstöfunar vegna lána til útrýmingar heilsuspillandi íbúða 7.7 millj. króna: 3 millj. kr. fyrir árið 1955 eftir lögunum og 3 millj. kr. 1956 og 1.7 millj, kr. af 13 millj. kr. af greiðsluafgangi ríkisins 1955, sem fyrrv. ríkisstj. beitti sér fyrir að varið var til íbúðabygginga. Síðan í ágúst munu hafa verið lánaðar úr þessu kerfi um 4 millj. króna, og er líklegt, að til áramóta geti orðið um allt að 16 millj. kr. að ræða, sem í gegnum þetta kerfi verður veitt, og hefur þá, frá því að það var stofnað, verið úr því veittar um 102 millj. kr. Það eru líka staðreyndir í þessum málum, sem eru veigamestar, að það hefur aldrei meira verið byggt en í tíð fyrrverandi stjórnar, og byggingarmálunum er þannig á veg komið, ekki aðeins hér í höfuðstað landsins, heldur einnig um gervallt land, að ef menn horfast í augu við það og geta náð þeim árangri, að þróun þessara mála fái næstu tvö til þrjú ár að halda áfram svipað og verið hefur, þá eru mestu vandræði húsnæðiserfiðleikanna leyst. Eftir skýrslu, sem veðdeild Landsbankans hefur gefið, liggur það fyrir, að þegar útlánunum úr veðdeildinni er hlutað á milli ára, þá eru það um 105 millj. kr., sem runnið hafa í gegnum þetta kerfi á árinu 1955, og þá er miðað við sams konar áætlun og var í grg. Landsbankans við frv. ríkisstj. á sínum tíma, ekki aðeins það, sem veðdeildin sjálf lánar, heldur aðrar stofnanir eins og sparisjóðir og byggingarsjóðir í tengslum við þetta veðlánakerfi. Og áætlun veðdeildarinnar, sem birtist í grg. frv. á sínum tíma, gerði ráð fyrir, að fjármagnið mundi verða um 100 millj. kr. á ári, og hefur hún því fyllilega staðizt. Enn fremur kemur fram í þessu bráðabirgðayfirliti veðdeildarinnar, að hún áætlar, að á árinu 1956 muni mega búast víð á sama hátt, að um 120 millj. kr. renni í gegnum þetta veðlánakerfi og að af því verði lán veðdeildarinnar einnar um 60 millj. kr. Mér er alveg ljóst, að hér er enn of skammt gengið í lánsfjáröflun til íbúðabygginga. En það þýðir ekki að koma með vandlætingu og segja: Af því að nú eru ekki til tugir og hundruð millj. í sjóði af handbæru fé, þá er það vitnisburður um þá eyðimörk í fjárhagslífinu og efnahagslífinu, sem liggur eftir fyrrv. ríkisstjórn. - Núverandi hæstv. ríkisstj. verður bara að reyna að standa í „stykkinu“, ef nota má það orð, eins og fyrrv. ríkisstj. og halda þessum málum áfram. Og þegar hæstv. forsrh. segir nú: Það er ekkert fé í þessum sjóðum eða veðlánakerfinu, - þá veit ég ekki fyllilega, við hvað hann á, því að heilbrigð skynsemi mælir þó með því að menn mættu ætla, að það væri hægt að tryggja framhald þessarar starfsemi. Það er að vísu svo, að fyrrv. ríkisstj. samdi ekki við bankana nema til tveggja ára, og eins og ég hef áður vikið hér að á Alþ., er það samningstímabil útrunnið um næstu áramót. Hæstv. núverandi ríkisstjórn er búin að sitja nokkra mánuði, og hún segir, að það séu ekki til neinir peningar. Hún hefur kannske búizt við því, að það væri vonlaust verk að ræða um það við peningastofnanir þessa lands, að það héldu áfram lánveitingar af þeirra hálfu gegnum veðlánakerfið. Ég fyrir mitt leyti hef búizt við því, að viðræður við bankana yrðu um það hafnar og mundu vissulega bera þann árangur, að það fengi ekki staðizt, að ekkert fé væri fyrir hendi til þessara framkvæmda. Mig furðar stórlega á því, eins og ég lét í ljós um annað mál hér, þegar breytingar um lögin um húsnæðismálastjórn voru til umr., að ráðherrar núverandi hæstv. ríkisstj. séu að fjargviðrast yfir fjárskortinum í þessu efni, en hafa ekkert gert, svo að vitað sé, til þess að reyna að halda áfram þeirri starfsemi til fjáröflunar, sem hafin var. Þá var tómur fiskveiðasjóður. Í tíð fyrrverandi ríkisstj. voru lánveitingar úr fiskveiðasjóði 1954 20.9 millj. kr., 1955 25.7 millj. kr. og til 25. okt. á þessu ári 42 millj. kr., og áætlaðar til áramóta um 20 millj. kr. Það eru 108 millj. kr. á þremur árum, 1954, 1955 og 1956, sem lánað hefur verið úr fiskveiðasjóði til uppbyggingar bátaútveginum í landinu. Einhvers staðar hygg ég nú, að þessa hljóti að sjá stað. Hins vegar er mér ljóst, að þessi þróun verður að halda áfram, og það er vitað, að fyrrv. hæstv. ríkisstj. reyndi með forgöngu Framkvæmdabankans að afla erlends lánsfjár til viðbótar til fiskveiðasjóðs, og þær tilraunir hafa ekki enn borið árangur. Það er rétt. Ég held hins vegar, að ekki sé ástæða til að ætla, að slíkar tilraunir geti ekki borið árangur. Við vitum, og hæstv. forsrh. veit, að það varð bið á framkvæmd þeirra mála, meðan lánsfjármálin til sementsverksmiðjunnar voru ekki leyst. Og það er eitthvað nýtt, ef ekki er hægt að búast við því, að fjárreiður okkar og lánstraust sé þannig, að nú sé komið að því, að efnt verði vilyrði, sem vissulega má telja að legið hafi fyrir um það, að Íslendingar yrðu aðnjótandi lánsfjár úr Alþjóðabankanum bæði til fiskveiðasjóðs og annarra framkvæmda. Meðan hins vegar fyrrv. ríkisstj. tókst ekki á stuttum valdatíma að fá þetta erlenda fjármagn, þá aflaði hún fiskveiðasjóði 20 millj. kr. í sinni valdatíð, 8 millj. kr. af greiðsluafgangi ríkissjóðs 1954, 10 millj. kr. af greiðsluafgangi ríkissjóðs 1955 og 2 millj. kr. framlag ríkissjóðs 1956, sem er fyrsta árlega framlagið, sem lögfest var með hinum nýju lögum um fiskveiðasjóð Íslands, sem hæstv. fyrrv. sjútvmrh. hafði forgöngu um. Við sjálfstæðismenn leggjum nú til í frv. hér á Alþ., að þessu sé haldið áfram til þess að firra vandræðum, að meðan ekki sé hægt að tryggja nýtt erlent lánsfé til þessarar mikilvægu starfsemi, þá ákveði og slái þingið því föstu, að fiskveiðasjóður skuli a. m. k. fá 10 millj. kr. á ári til viðbótar við hið 2 millj. kr. árlega framlag og þá strax á þessu ári. Og ég vil leyfa mér að vænta góðrar samstöðu allra flokka hér á hv. Alþ. um þá tillögu. Þá eru sagðir tómir sjóðir landbúnaðarins. Já, landbrh. mætti vel vita og trútt um tala. Sannleikurinn er sá, að það voru litlir sjóðir, pínulitlir sjóðir landbúnaðarins, þegar núverandi hæstv. landbrh. hætti að vera landbrh. 1942, eins og 1. þm. Rang. vék að hér í gær. En við aukin áhrif sjálfstæðismanna í ríkisstj. og á Alþ. hafa þessi mál tekið stökkbreytingum á undanförnum árum. Og þessir sjóðir hafa nú fengið tugi milljóna kr. einmitt í samræmi við grundvöll þeirrar löggjafar, sem sett var landbúnaðinum til handa í landbúnaðarráðherratíð Péturs heitins Magnússonar, í tíð nýsköpunarstjórnarinnar, á árunum 1944–46. Og hvað skyldu þessir sjóðir hafa fengið í stjórnartíð sjálfstæðismanna, sem framsóknarmenn eru stundum að segja að séu litið hlynntir landbúnaðinum? Jú, ræktunarsjóðurinn hefur fengið af greiðsluafgangi ríkissjóðs 1954 8 millj. og 1955 22 millj., frá Framkvæmdabankanum 1954 5 millj., 1955 13.5 millj. og 1956 mætti ætla um 14 millj. kr. Og byggingarsjóður hefur fengið frá Framkvæmdabankanum 1954 3 millj. kr., frá veðlánakerfinu 1955 12 millj. kr. og á rétt til frá veðlánakerfinu á þessu ári 12 millj. kr., sem þessir sjóðir hafa fengið. - En þá kemur hæstv. ráðh. og segir: Já, en það eru 90 millj. kr., sem búnar eru, og það eru engar aðrar 90 millj. kr. fyrir hendi. Það er alveg rétt, þær liggja ekki í handraðanum, 90 millj. kr. En hvaða ástæða er til þess að ætla, að þessir sjóðir geti ekki í framtíðinni fengið svipað fjármagn eftir hendinni eins og verið hefur? Ósköp er barnalegt að koma hér og tala um, að nú séu þessir sjóðir tæmdir. Er það ekki fyrir forustu Péturs Ottesens, að ræktunarsjóði er þó tryggt, fullkomlega tryggt, á næstu árum a. m. k. 15–16 millj. kr. árlegt framlag frá Framkvæmdabankanum, sem er helmingur mótvirðissjóðsins? Sá sjóður, sem hefur tryggt 15–16 millj. kr. árlegt framlag og búið er að veita jafnmikið fé í og á undanförnum árum, er a. m. k. ekki tómur, því að umfram það, sem ég hér hef nefnt, hafa þessum sjóðum verið lagðir tugir milljóna króna, upphaflega sem lán og síðan sem framlög, - og allt með fullu samþykki og fyllsta áhuga sjálfstæðismanna fyrr og síðar í samstjórnartíð Framsóknar- og Sjálfstæðisflokksins. Þá sagði hæstv. forsrh., að það væri alveg gjaldeyrislaust, - það var eitt einkennið á eyðimörkinni, - og það væri því að kenna, hvernig fyrrverandi stj. hefði skilið við. Menn gleyma því nú alltaf, þegar verið er að tala um efnahagsmál og fjármál fyrrverandi stjórnar, að framsóknarmenn hafi þar nokkuð nálægt komið. En ég spyr enn: Voru gjaldeyrissjóðir, þegar stjórn sjálfstæðismanna tók við 1953? Var öðruvísi umhorfs fyrir þá stj. að taka við heldur en núverandi hæstv. ríkisstj. Hermanns Jónassonar? Nei, það var ekki öðruvísi, þvert á móti. Ég skal færa því stað. Hann hefur því enga minnstu ástæðu til þess að kvarta af þessu tilefni eða nokkur rök til þess að telja ástandið í þessum efnum neinn vott um sýkingu efnahagslífsins fram yfir það, sem það kann að hafa verið, þegar Sjálfstfl. tók við stjórnarforustunni 1953. Hæstv. forsrh. var að tala um ölmusur, sem Íslendingar hefðu þegið, og gerði lítið úr. Hann á víst við Marshallféð. Jú, Íslendingar urðu þess aðnjótandi eins og fleiri þjóðir, meðan hæstv. forsrh. Hermann Jónasson var í ríkisstjórn. Þá voru þessar ölmusur þegnar, ef hæstv. forsrh. þykir viðeigandi að kalla þær því nafni. En í stjórnartíð sjálfstæðismanna undanfarin 2½ ár hafa engar slíkar ölmusur verið þegnar. Hér heggur sá, er hlífa skyldi. Það liggur fyrir grg. um fjármunamyndun þjóðarinnar á undanförnum árum af erlendu fé, hvað hið erlenda fé hefur verið hlutfallslega mikill þáttur í fjármunamyndun þjóðarinnar, meðan Hermann Jónasson, hæstv. forsrh., var í ríkisstj. og framsóknarmenn höfðu stjórnarforustuna og fjármálaráðherrann: 1950 31%, 1951 25%, 1952 18%, 1953 13% og 1954 6.7 % og hverfandi lítið árið. 1955 og a. m. k. ekki í tíð fyrrverandi hæstv. ríkisstj., sem sjálfstæðismenn veittu forustu, neinar ölmusur þegnar, svo að notað sé mál hæstv. forsrh. En hver var þá gjaldeyrisstaðan, þegar sjálfstæðismenn tóku við stjórnarforustunni og þegar hæstv. forsrh. tekur við stjórnarforustunni? Ég skal miða við apríl- og maímánuð þess árs, sem sjálfstæðismenn tóku stjórnarforustuna, 1953. Þá voru erlendar skuldir bankanna í apríl 41 millj. kr., en núna í ár 27 millj. kr. Það er með öðrum orðum 14 millj. kr. hagstæðari jöfnuður. Og í maímánuði 1953 voru erlendu skuldirnar 50 millj. kr., 1956 22 millj. kr. Það er með öðrum orðum 28 millj. kr. hagstæðari jöfnuður, sem núverandi hæstv. ríkisstj. fær að búa við í gjaldeyrismálunum, heldur en stjórn sjálfstæðismanna, þegar hún tók við á árinu 1953. Og það er meira, sem kemur til í þessu sambandi, eins og hæstv. sjútvmrh. (LJós) hefur glögglega bent á í ræðum, sem hann hefur haldið og vitnað hefur verið til eftir honum, að gjaldeyristekjur þjóðarinnar fara stöðugt vaxandi vegna aukinnar útflutningsframleiðslu, og þess vegna má segja, að þróunin í gjaldeyrismálum sé að því leyti mjög hagstæð. Hitt vita allir, sem um þessi mál vilja hugsa, að það eru erfiðleikar í gjaldeyrismálum hjá þjóð, sem er í jafnörri uppbyggingu með athafna-, atvinnu- og framkvæmdalíf sitt eins og Íslendingar og hefur ekki tekizt að tryggja eða fá til þess nú síðari árin nema sáralítið erlent fjármagn og hefur þurft að byggja það allt saman upp af afrakstri þjóðarbúsins frá ári til árs. Mér er það ljóst, að það er ofrausn að ætlast til þess, að við svo búið. geti lengi staðið, ef halda á áfram svipaðri þróun og verið hefur, og þess vegna hlýtur það að vera eitt af veigamestu viðfangsefnum núverandi hæstv. ríkisstj. að afla þjóðinni erlends fjármagns til hinnar heilbrigðu uppbyggingar, sem fram undan er. En ekkert í þessu sambandi, í sambandi við gjaldeyrismálin og gjaldeyriserfiðleikana, sem við búum við í bili af nefndum sökum, vitnar um neina helsýki í efnahagslífinu, þvert á móti, og ég meina þvert á móti vegna þess, að skorturinn er m. a. vegna hins mikla áræðis, vegna hins mikla dugnaðar íslendinga að byggja upp sitt atvinnulíf og sitt fjárhagskerfi. Þá er útlánaaukning bankanna, sem gerð hefur verið að umtalsefni. Það er of mikil útþensla, segir hæstv. forsrh., í lánum bankanna, og það er m. a. einn votturinn um sýkinguna í efnahagslífinu, sem er arfurinn frá stjórnartíð sjálfstæðismanna. - Hv. 9. landsk. þm. (ÓB) benti á það í sinni ágætu ræðu í gær, að nú kveði við nokkuð annan söng en hjá fyrrverandi stjórnarandstæðingum, sem ekki aðeins voru sí og æ að ásaka fyrir lánsfjárkreppuna, heldur ásökuðu fyrrverandi ríkisstj. fyrir að hafa bara skipulagt lánsfjárkreppu algerlega að óþörfu. Það var ekki sjaldan, sem mátti heyra það. Það áttu að vera nógir peningar til í bönkum landsins, en ríkisstj., sem vildi hallæri og vildi fátækt yfir fólkið í landinu, bannaði bönkunum að lána þetta fé. Þannig skipulagði hún lánsfjárkreppuna. Svona var sungið þá. Nú kemur hæstv. forsrh. og segir, að meinið í efnahagslífinu, sem innleitt var, auðvitað af sjálfstæðismönnum, væri þessi mikla útlánaþensla bankanna. Og það er rétt, að útlánaaukning bankanna hefur verið mikil á undanförnum árum, en eins og hv. 2. þm. Reykv. benti á, hefur hún m. a. að verulegu leyti grundvallazt á þeirri hagstæðu þróun, sem átt hefur sér stað á sama tíma í sparifjármyndun og sparifjáraukningu landsmanna. En það er nú ekki nóg, að stjórnarandstæðingar, kommúnistar og Alþýðuflokksmenn, hafi á undanförnum árum sagt, að það hafi verið skipulögð lánsfjárkreppa, heldur var það eitt af aðalatriðunum í kosningastefnuskrá Framsfl. eða Hræðslubandalagsins, sem gefin var út fyrir kosningarnar, að lánsfjárskorturinn færi óðum vaxandi og væri allt að drepa. Þetta var sagt á sama tíma sem það lá fyrir, að öll útlán bankanna voru í árslok 1950 1190040000 kr., en í árslok 1955 2224000000 kr., eða lánsfjáraukningin hafði numið meiru en öll útlánin voru fyrir rúmum 5 árum: 192 millj. 1951, 136 millj. 1952, 255 millj. 1953, 236 millj. 1954 og aldrei meira en 1955, þegar lánsfjárkreppan var sem mest samkv. kosningaplaggi tveggja flokka, eða 414 millj. kr. Auðvitað er það rétt, sem bent hefur verið á af ýmsum hv. þm., að óheilbrigð þensla í útlánum bankanna getur haft alvarlegar afleiðingar í efnahagslífinu. Hæstv. menntmrh. (GÞG) vék að því m. a., að útlánaaukningin hefði verið mjög varhugaverð hjá seðlabanka landsins, og skildi ég hann svo, að hann væri m, a. að draga þetta fram í dagsljósið til þess að sýna, hvað þróunin í efnahagsmálunum hafi verið varhugaverð og að þarna yrði að breyta, stöðva útlánin frá seðlabankanum og draga úr þeim. En ef við lítum á þær tölur, sem hæstv. ráðh. gaf upp, þá eru þær svona, að útlánaaukning seðlabankans er 1951 117 millj. kr., 1952 114 millj. kr., 1953 34 millj. kr., 1954 -- fyrsta heila árið undir stjórnarforustu sjálfstæðismanna - mínus 31 millj. kr., þá er dregin inn 31 millj. kr. af útlánum bankans, og svo 1955 115 millj. kr. Mér finnst, að þróunin sé athyglisverð. Frá því að gengisbreytingarlögin voru sett og eftir að afleiðinga þeirra gætir í þjóðfélaginu, þá dregur stöðugt úr útlánaaukningu seðlabankans: 117, 114, 34 og svo mínus 31 millj. 1954. Þetta er athyglisverð þróun. En hvað hefur þá skeð 1955, þegar útlánaaukningin er allt í einu orðin 175 millj. kr.? Ég held, að í útlánaaukningunni 1955 gæti að verulegu leyti áhrifanna frá hinni vaxandi verðbólgu, sem var afleiðing verkfallanna á árinu 1955 og ég skal síðar víkja að. En svo er annað: Hvað eru mikið í þessari 175 millj. kr. útlánaaukningu seðlabankans 1955 aukin útlán út á afurðir landsmanna og þá - spyr ég hæstv. landbrh. - fyrst og fremst út á landbúnaðarafurðir landsmanna? Það var eitt af stjórnarsamningsatriðum sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, að bændur þessa lands skyldu fá rekstrarlán, svipað og útvegsmenn þessa lands, sem fá lán út á óveiddan afla, að bændur skyldu fá lán út á fé á fjalli, og einnig, að lána skyldi út á landbúnaðarafurðirnar, kjötvörurnar og sláturafurðirnar á haustin, svipað og þann sjávarafla, sem búið er að draga á land og biður afskipunar til útlanda. Þetta var eitt af stefnuskráratriðum í ríkisstj. sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, og ég hygg, að það sé rétt, að það sé farið einmitt að gæta framkvæmda á þessu stefnuskráratriði, að hér séu tugir, ef ekki yfir 100 millj. kr. af fjármagni þjóðarinnar, sem á nýjan hátt vegna þessa stjórnarsamnings er veitt bændastétt þessa lands í einni eða annarri mynd. Og mig undrar það, ef bændur þessa lands hafa ekki fundið fyrir því aukna fjármagni, sem þeir þannig hafa átt að vera aðnjótandi í sínum búrekstri. Það væri mjög æskilegt, að nánari skýringar á þessu atriði gætu fram komið, ef hæstv. ráðherrar hafa eitthvað að árétta í þessu, sem ég hef sagt. En þannig er það, að tölur eru alltaf vandmeðfarnar, og það er margt, sem kemur til athugunar í því sambandi. Og ef við sjálfstæðismenn erum ásakaðir fyrir útlánaaukninguna, þá mega framsóknarmenn ekki heldur á sama tíma þakka sér fyrir það, að bændur landsins hafa fengið tugi og hundruð millj. kr. meira lánsfé til meðferðar en ella hefði verið og felst í þessari útlánaaukningu. Svo var áttundi liðurinn, og hann er nú víst sá síðasti hjá hæstv. forsrh., og það var þetta, að það er allt í lagi hjá fjmrh., en fjárfestingin er bölið og á fjárfestingunni bera sjálfstæðismenn ábyrgð, og þar er höfuðsökudólgurinn Ingólfur frá Hellu. Niðurstöðurnar í þessu margendurtekna lagi eru þessar: Framkvæmdirnar eru framsóknarmönnum að þakka, hinar miklu framkvæmdir í tíð fyrrverandi ríkisstj. Sjáið þið ekki raforkuframkvæmdirnar? Sjáið þið ekki húsabyggingarnar? Sjáið þið ekki fiskiðjuverin? Sjáið þið ekki bátana, sem eru að koma að landi? Allt er þetta okkur að þakka, segja framsóknarmenn. En fjárfestingin, þ. e. a. s., að það skuli þurfa að fara eitthvert fé í þetta, - ja, blessaðir, snúið ykkur að sjálfstæðismönnum, það er allt saman þeim að kenna. Þeir hafa látið allt þetta fé í þessar framkvæmdir, og það er það, sem er vitnisburðurinn um eyðimerkurgönguna í efnahagslífi þjóðarinnar. Þó er það svo, þegar við erum ásakaðir um fjárfestinguna, um leið og Framsókn eru þakkaðar framkvæmdirnar, að hæstv. fjmrh. Eysteinn Jónsson er einmitt bankamálaráðherra og hefur verið bankamálaráðherra Framkvæmdabankans, sem lögum sínum samkvæmt á að vera ríkisstj. til ráðuneytis um fjárfestingarmál þjóðarinnar. Verða menn ekki að festa sér í minni þessar staðreyndir, sem hér er um að ræða, og koma ekki æ ofan í æ, á fundi eftir fund í flokksfélögum sínum, í ríkisútvarpi og á Alþingi, fram með hinar og þessar staðreyndir í sambandi við efnahagsmálin, sem eiga enga stoð í raunveruleikanum, og ganga gersamlega fram hjá meginkjarna málsins? Hæstv. forsrh. sagði, að það væri greiðsluafgangur fjmrh. á undanförnum árum, sem væri sterkasti vitnisburðurinn um hina heilbrigðu fjármálastjórn, og það væri eina heilbrigðið í efnahagskerfi þjóðarinnar. Nú er það svo, að á undanförnum árum hefur verið greiðsluafgangur hjá fjmrh. Ég held, að sjálfstæðismenn hafi fyrir sitt leyti gert sitt til að stuðla að því, að sá greiðsluafgangur gæti til orðið, með afgreiðslu fjárlaganna, hvort sem ber að þakka þeim það eða ekki. En má ég minna á, að á þessum árum, sem þessi greiðsluafgangur hefur verið, hafa umframtekjur ríkissjóðs verið - ja, ætli það sé ekki eitthvað um 500 millj. kr.? Það eru 115 millj. kr. 1951. Þá fær ríkissjóður 115 millj. kr. tekjur umfram áætlun. Það var þá birgðalaust land af innflutningsvörum, það var flutt inn miklu meira en áður hafði verið, fengin til þess erlend aðstoð, af þessu flutu auðvitað margar krónur í kassa fjmrh., hann fær 115 millj. kr. umfram áætlaðar tekjur. Hann fær 44 millj. kr. 1952, hann fær 91.6 millj. kr. 1953, 107.6 millj. kr. 1954 og áreiðanlega nokkra tugi 1955, en því miður er eyða hérna á blaðinu hjá mér, ég man ekki nákvæmlega töluna, og ef einhver hv. þm. getur minnt mig á hana, þá er það kærkomið. En þetta munu vera um 500 millj. kr. Af hverju eru svona miklar umframtekjur? Og eru ekki umframtekjurnar grundvöllurinn undir greiðsluafganginum? Af hverju eru þær? Það eru miklar framkvæmdir í landinu, það er mikil fjárfesting, það eru miklir tollar af miklum innflutningi og miklir skattar af háum tekjum almennings. M. ö. o.: Það, sem skapar grundvöllinn undir greiðsluafganginn, eru umframtekjurnar, sem leiðir af hinum miklu framkvæmdum, af þessari voðalegu fjárfestingu, sem er öll sjálfstæðismönnum að kenna. En svo er annað, sem hv. 1. þm. Reykv. benti á, að þegar við erum að ræða um greiðsluafganginn sem þýðingarmikið atriði í sambandi við verðbólgu og tæki til þess að hafa hemil á verðbólgu í þjóðfélaginu, þá hefur ekki greiðsluafgangur Eysteins Jónssonar haft neina þýðingu í þessu sambandi, þó að ég dragi á engan hátt úr, að hann hafi haft þýðingu í öðru sambandi, sem ég skal víkja að. En hann hefur ekki haft neina þýðingu til að draga úr verðbólgunni og er þess vegna enginn vitnisburður að þessu leyti um heilbrigðari fjármálastjórn heldur en á öðrum sviðum í efnahagslífinu, vegna þess að greiðsluafganginum hefur alltaf verið veitt út. Honum hefur alltaf verið úthlutað eftir á í nýjar framkvæmdir, nýja fjárfestingu, nýja verðbólguaukandi fjárfestingu og framkvæmdir. Eins og hv. 2. þm. Reykv. (BÓ) sagði, þá er hæstv. fjmrh. (EystJ) enginn kjáni, það er siður en svo, og hann veit vel, hvað hann er að fara. Klókindi hæstv. fjmrh. eru mikil, um leið og þau eru í raun og veru mjög einföld. Það hefur verið þannig á undanförnum árum: varleg tekjuáætlun fjárlaga, - miklar umframtekjur, greiðsluafgangur, - ráðstafað eftir á utan fjárlaga, - ef ráðstafað í fjárlögum, þá hefði auðvitað enginn greiðsluafgangur verið. - Engin skýring, ætti maður að segja á eftir þessu, því að þetta skýrir sig sjálft. Í þessu höfum við sjálfstæðismenn verið þátttakendur með hæstv. fyrrv. fjmrh., en við getum bara ómögulega fundið út, að þetta sé einhver vitnisburður um, að þetta eina ljós sé það, sem logað hefur í efnahags- og fjármálalífi landsins. Og nú kem ég að því, að greiðsluafgangurinn undanfarin ár, sem þannig er til kominn og hefur ekki þýðingu til þess að draga úr verðbólgunni, hefur gegnt veigamiklu hlutverki til þess að fylla í skörðin, þar sem okkur vantaði hið erlenda lánsfjármagn, og hefur þess vegna m. a. verið ómetanlegur fyrir ræktunarsjóð, fiskveiðasjóð og fleiri framkvæmdir, sem honum var varið til. En það mátti auðvitað alveg eins hafa hina aðferðina, eftir að þetta var búið að endurtaka sig ár eftir ár, að áætla í fjárlögunum til ræktunarsjóðsins 20 millj. kr., til fiskveiðasjóðs 10 millj. kr. og laga tekju- og útgjaldaáætlun fjárlaganna eftir því. Þá hefðum við fengið alla sömu fjármunina í þessa sjóði, fjárlög í jafnvægi, engan greiðsluafgang, alveg nákvæmlega sömu útkomu og er í þjóðfélaginu og efnahagslífinu og fjármálalífinu. Fjármálasnilli sú, sem kennd er við Eystein Jónsson nú af hæstv. forsrh., kristallast í raun og veru í einu einföldu dæmi. Það er lagt til af fulltrúum allra flokka að auka stórlega bifreiðainnflutning til landsins og leggja á hvern bíl sérstakt gjald í svokallaðan togarasjóð, til þess að hægt sé að halda áfram þessari stórvirkustu framleiðslustarfsemi þjóðarinnar. Hinn aukni bílainnflutningur í þessum sérstaka tilgangi, að afla fjár í togarasjóð, gefur fjmrh. alveg ófyrirséð og ekki áætlaðar aukatekjur í hinum venjulegu aðflutningsgjöldum af bifreiðum. Aukatekjurnar á árinu, um 50 millj. kr., greiðsluafgangur ríkissjóðs um 50 millj. kr. Framsóknarmenn segja: Mikill angurgapi er Ingólfur að flytja inn svona marga bíla. - Aftur á móti: Mikill snillingur er Eysteinn að skila þessum greiðsluafgangi. - Og skemmtilegastur af öllum er hæstv. forsrh., sem segir, að um þessa fjármálasnilli þurfi menn alls ekki að vera að ræða, því að hún sé bara skjallega staðfest, sem sé á prenti, bæði í álitsgerðum íslenskra og erlendra hálærðra hagfræðinga! Ég held, að ég sé nú búinn að vekja athygli á þeim atriðum í ræðu hæstv. forsrh., sem að fjármálaspillingunni lutu, og hef ég viljað reyna að draga fram í dagsljósið ýmsar staðreyndir, sem gætu kannske varpað nokkru öðru ljósi á þessi mál og leitt menn til þess að draga aðrar niðurstöður en hæstv. forsrh. varð á. Það er líka reyndar svo, að þegar menn nú eru æ ofan í æ að býsnast yfir því, hversu óskaplega sé komið fyrir okkur Íslendingum, eins og hæstv. forsrh. hefur nú oft gert, þá komast menn oftast jafnframt að hinni niðurstöðunni, að fólkið í þessu landi hafi aldrei búið við betri kjör en einmitt nú. Og ég vek athygli á því, að hæstv. forsrh. sagði í útvarpsræðu, sem hann flutti fyrir alþingiskosningarnar í sumar, að Sjálfstæðisflokkurinn hefði haft lykilaðstöðu í þjóðfélaginu á undanförnum 17 árum með valdaaðstöðu sinni og stjórnarforustu æ ofan í æ, lykilaðstöðu í þjóðfélaginu á undanförnum 17 árum. Og hverjum á þá að þakka fremur en þeim, sem lykilaðstöðuna hefur haft, ef vel hefur gengið og ef það er satt, sem kom fram hjá hæstv. forseta í gær og fram hefur komið víða, að íslenzka þjóðin búi nú við meiri velmegun og betri kjör en nokkrar aðrar þjóðir? Þegar þetta er athugað, þá verða nokkuð haldlausar ásakanirnar um það, að Sjálfstfl. hafi leitt þjóðina út í eyðimörk efnahagslífsins. En hæstv. fjmrh. sagði hér í fjárlagaræðu sinni í fyrra, með leyfi hæstv. forseta: „Við höfum aldrei átt betri framleiðslutæki en nú, aldrei haft betri skilyrði til þess að bjarga okkur en einmitt nú. Dugnaður er mikill, þótt stundum sé annað á orði haft. Unga fólkið er yfirleitt tápmikið og dugmikið, og atvinna er mikil og afkoma almennings er góð. Þetta er ánægjulegt, og þessa er gott að minnast, ef mönnum fer að vaxa vandinn mjög í augum.“ Þetta var lýsing hæstv. fjmrh. í fjárlagaræðunni á Alþingi í fyrrahaust. Og í málgagni hæstv. forsrh., Tímanum, stóð þetta 18. maí s. l., í sumar: „Óvíða í heiminum hafa verið meiri framfarir en hér á landi síðustu áratugina. Lífskjörin hafa breytzt og batnað, svo að undrum sætir. Fyrir fáum áratugum voru lífskjörin hér lakari en víðast annars staðar í veröldinni, en í dag eru þau óvíða eða hvergi betri en hér. Þetta eru orð blaðs forsrh. um ástandið, eftir það að Sjálfstfl. hefur haft lykilaðstöðu í stjórnmálalífi þjóðarinnar um 17 ára tímabil. Og þetta mundi ég vilja biðja hv. síðasta ræðumann að hafa í huga líka, þegar hann var að tala svo mikið um hin rýrðu kjör verkalýðsins fram og aftur og flutti að vísu að miklu leyti ræðu, sem var líkari því, að stjórnarsinnar væru farnir að hafa einhvern áhuga fyrir því að beita málþófi í þessu máli, sem hér liggur fyrir, heldur en hitt, að ræða efnishlið málsins og efnahagsmálanna almennt. Og ég vil árétta það, að það er ekki rétt, sem hv. 6. landsk. (GJÓh) sagði hér áðan og kom fram hjá hæstv. félmrh. (HV) og hefur verið leiðrétt af hv. 9. landsk., Ólafi Björnssyni, það er ekki rétt, að lífskjör verkamanna hafi versnað í stjórnartíð fráfarandi stjórnar. Um áramótin 1954 og 1955 var það reiknað út af hagstofustjóra og Ólafi Björnssyni, að frá síðasta verkfalli, sem varð haustið 1952, hefðu kjör verkamanna og launafólks ekki rýrnað, og var þó skoðun beggja, að þau hefðu fremur batnað, og það er augljóst, þegar á það er litið, hvað menn höfðu miklu meiri vinnu en áður, að niðurstöðurnar hlutu að leiða til þess, að þau hefðu batnað. Og eftir að verkalýðssamtökin höfðu fengið hagfræðinga, sem þau trúðu betur til þessara útreikninga, staðfestu þeir útreikningar algerlega útreikninga hagstofustjórans og Ólafs Björnssonar, að eftir haustverkfallið 1952 og fram til áramóta 1954 og 1955 hefðu kjör verkafólks og launafólks í landinu ekki rýrnað. Hitt er svo annað mál, að sömu hagfræðingar komust að þeirri niðurstöðu, að á árunum 1947–49 hefði átt sér stað röskun á lífskjörum launafólks og verkamanna í þessu þjóðfélagi, og það skal ég ekkert rengja þessa menn um. Það var á þeirri tíð, þegar hæstv. núv. félmrh. (HV) stóð að aðgerðum þáv. hæstv. ríkisstj. varðandi verkafólkið í landinu, og það er ekki réttmætt að leiðrétta þá villu, hafi hún einhver verið, eða rök, að hún hafi átt að leiðréttast í verkfalli, sem síðan var gert 1955. Ég skal svo víkja nokkrum orðum að því, sem hér hefur fram komið frá hv. þingmönnum kommúnista um, að þeim þyki nú nýstárlegt, að sjálfstæðismenn vilji ræða um eða telja sig vera þess umkomna að tala máli verkafólksins í þessu landi. En okkur hefur furðað á því í þessu máli, eins og reyndar öðrum, hvað þessir menn eru liðugir að éta ofan í sig, því að sannast að segja hefur það ævinlega verið svo, að þegar sjálfstæðismenn hafa borið fram till. um kaupbindingu og enda þótt hún hafi verið samfara verðfestingu, þá hafa fulltrúar kommúnista talið þetta glapræði, glæpsamlegar tiltektir gegn verkafólkinu í landinu. Hæstv. sjútvmrh. (LJós) sagði, að verkalýðssamtökin hafi nú ekki verið að samþ. neina kauplækkun með vísitölubindingunni, enga skerðingu, vegna þess að síðar hafi verðlagið átt að hækka og það hafi verið stöðvað, og verkalýðurinn var ekki svikinn um kaupgjald með kaupbindingunni, sagði þessi hæstv. ráðh. Látum þetta gott heita. En hvað sögðu þessir sömu menn, þegar kaupbindingin átti sér stað undir forustu stjórnar Alþfl. 1947 og þegar á sama tíma voru settar hömlur á verðlagið í landinu og verðhækkanir bannaðar? Þjóðviljinn sagði þá, að það væri „útþurrkun gildandi samninga verkamanna. og atvinnurekenda með festingu vísitölunnar“. Það að festa vísitöluna í lögunum samsvaraði útþurrkun gildandi launasamninga verkamanna og atvinnurekenda. Hæstv. forseti d. sagði hér í þingsölunum þá, að með því, þ. e. festingu vísitölunnar í 300 stigum, - og ég minni á, að á sama tíma var verðlagið bundið, - „er Alþingi að eyðileggja alla frjálsa samninga, er launþegar og atvinnurekendur hafa gert með sér, og lagareglur um launakjör“, og enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: „Það er verið að stela stórum hluta af launum allra launþega í landinu undir yfirskini lagasetningar um dýrtíðina. Þá hét það, að það væri verið að stela stórum hluta af launum allra launþega í landinu að lögfesta vísitölubindingu. Og verkamannafélagið Dagsbrún ályktaði í des. 1947: „Stjórnin telur frv. þetta ósvífna kauplækkunarárás, þar sem rift er ákvæðum frjálsra samninga um fulla dýrtíðaruppbót á vinnulaun.“ Þannig hefur sungið í þessum mönnum áður. Við sjálfstæðismenn, um leið og við höfum lýst fylgi okkar við þær ráðstafanir, sem hér eru gerðar, í frv. því, sem fyrir liggur, höfum látið í ljós undrun okkar yfir því, hversu þessir menn hafa skipt um skoðanir snögglega eða eru reiðubúnir til þess að éta ofan í sig það, sem þeir hafa áður sagt. Og við höfum ekki getað skilið það öðruvísi en að þessir menn séu að borga fyrir sig það, sem sett hefur verið upp, til þess að fá að setjast í ráðherrastólana í þessu landi, og þá fullyrði ég fyrst og fremst: til þess að hafa þau áhrif á utanríkismálin, sem þessum mönnum þykir mestu máli skipta. Og nú vil ég segja, að hv. kommúnistaþingmenn hér ættu ekki að tala með mikilli vandlætingu um það, að sjálfstæðismenn ættu sem minnst að tala um forstöðu sína í verkalýðsmálum. Við erum alveg óhræddir að mæla okkur við þá í þeim efnum, hvernig hinn almenni verkalýður í þessu landi lítur á aðgerðir okkar sjálfstæðismanna, bæði þeim og öðrum stéttum þessa þjóðfélags til handa, og hins vegar aðgerðir kommúnistanna. Ég gæti viðhaft mín orð um það og mínar skoðanir um það, hvers virði aðgerðir kommúnista hafa verið fyrir launþegasamtökin og verkalýðinn og hvað hefur á bak við búið og hvort þeir hafi verið að vinna fyrir verkalýðinn eða hvort þeir hafi verið að vinna fyrir kommúnismann. En ég ætla ekki að gera það að þessu sinni. Ég hef oft gert það, og hafa margir heyrt það af mínum vörum. En ég ætla að lofa núverandi hæstv. félmrh. að tala og gefa lýsingu á því, hversu ætla má að alvarlega sé meint verkalýðsbarátta kommúnista, en hann hefur verið í samvinnu með þeim í verkalýðssamtökunum og forseti Alþýðusambands Íslands studdur af kommúnistum. Hann skrifaði einu sinni grein ekki alls fyrir löngu, hæstv. félmrh., það var í septembermánuði 1948, það er nú ekki lengra síðan, þar sem fyrirsögnin var: „Það verður að leysa Alþýðusambandið undan oki kommúnista.“ Meðal annars sagði hann, að þeir færu þannig að í verkalýðsmálunum, að tímaritið Vinnuna notuðu þeir, kommúnistarnir, sem er þó málgagn samtakanna, sem pólitískt málgagn kommúnista, þótt það sé að verulegu leyti gefið út fyrir fé frá hinum ópólitísku samtökum verkalýðsins í landinu. Þá sagði hæstv. félmrh. enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: „Þetta vil ég ekki þola. Og þeir munu vera margir í verkalýðshreyfingunni, sem telja þetta grófa misnotkun á fjármunum samtakanna.“ Ætli þetta hafi verið gert til þess að styrkja verkamennina og verkalýðssamtökin, sem áttu málgagnið, eða skyldi það hafa verið til þess að koma svolítið lengra áleiðis hinum kommúnistíska áróðri í þjóðfélaginu? Enn fremur sagði hæstv. félmrh., með leyfi hæstv. forseta: „En kommúnistar eru nú farnir að ganga enn lengra um misnotkun þess fjár, sem þeir fá frá verkalýðsfélögunum. Þeir eru farnir að láta erindreka Alþýðusambandsins haga ferðum sínum og starfi alveg eins og þeir væru erindrekar kommúnistaflokksins.“ Hafa kommúnistar legið undir þessu þegjandi og hljóðalaust, að þeir misnotuðu fé verkalýðsins til þess að eyða því í sinn kommúnistíska áróður? Og ætla þeir að liggja undir þessu, eða ætla þeir að mótmæla þessu? Ef þeir ekki mótmæla því hér, þá er það staðfesting á því, að þetta hafi þeir gert, og þá förum við að skilja svolítið betur eðli verkalýðsbaráttunnar hjá þessum mönnum. Hæstv. félmrh. sagði líka, að þetta yrðu andstæðingar kommúnista í verkalýðshreyfingunni að fyrirbyggja með því að svipta þá yfirráðum yfir Alþýðusambandinu. „Þeir eru meira að segja búnir að stjórna því allt of lengi og misnota þar aðstöðu sína,“ sagði hann. Og enn fremur: „Réttmætar sakir á hendur kommúnistum í Alþýðusambandinu eru þó miklu fleiri en þetta. Ég var sjálfur sjónarvottur að því á Alþýðusambandsþinginu 1944, hvernig þeir sviptu þá réttkjörna fulltrúa, sem voru þeim andvígir, rétti til þingsetu, en samþykktu aftur gervifulltrúa sér til atkvæðadrýginda. Þannig fengu þeir þá ranglega meirihlutavald yfir alþýðusamtökunum.“ Flokkspólitískt, ranglega fengið meirihlutavald yfir verkalýðssamtökunum í landinu! Og þá segir hæstv. félmrh. enn fremur í þessari sömu grein, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar ofbeldið er komið á slíkt hástig, þá er ekki hægt að þola óréttinn lengur. En þar sem ofbeldisseggirnir eru ekki líklegir til að vilja láta af ofríki sínu, er einskis annars kostur en að láta þá þoka til hliðar, og valdið til þess hefur fólkið í verkalýðsfélögunum um breiðar byggðir Íslands.“ Ja, guð minn góður, að láta þá þoka til hliðar, sá hefur unnið að því í verkalýðssamtökunum og nú síðast í ríkisstj. Íslands! Og ég má ekki sleppa þessari síðustu setningu, með leyfi hæstv. forseta: „Eru ekki dæmin um valdbeitingu, hlutdrægni, ranglæti kommúnista í einstökum verkalýðsfélögum og í Alþýðusambandi Íslands orðin nógu mörg til þess, að sundraðir andstæðingar þeirra geti orðið sammála um, að þeir séu búnir að vinna sér til óhelgi og verði að víkja frá stjórn samtakanna?“ Þetta er dómur hæstv. félmrh. um svokallaða verkalýðsforustu kommúnista. Þess vegna er það, að það verður ekki tekið mjög hátíðlega, þegar kommúnistar segja, að eitt og annað hafi verið samþykkt í verkalýðsfélögunum, á fundum verkalýðssamtaka úti um land, þeirra verkalýðssamtaka, sem eru undir slíkri kúgun kommúnismans, meðan þau geta ekki náð því marki eins og alþýða annarra landa nú í álfunni að hrista þetta ok af sér. Loks vil ég svo segja í sambandi við frv. það, sem hér liggur fyrir, að okkur sjálfstæðismenn furðar á því, að kommúnistar láti hafa sig til að fylgja því, eins og ég sagði áðan, og þess vegna hljóti það að vera dýru verði keypt, vegna þess að þeim er réttilega lýst, - og verður það síðasta lýsing hæstv. félmrh. á þessum mönnum, - þegar hann segir í greininni, sem ég vitnaði til áðan, með leyfi hæstv. forseta: „Boga atvinnulífsins mega verkalýðssamtökin aldrei brjóta, því að þá dugir ekkert kaupgjald, hversu hátt sem er, til þess að tryggja velmegun hins vinnandi fólks. En þetta hafa kommúnistar aldrei látizt skilja og geta líklega aldrei skilið, enda hefur barátta þeirra stundum orðið áþekkust ofsóknartilraunum til þess beinlínis að koma atvinnulífinu í rústir,“ - takið eftir: líkust ofsóknartilraunum til þess beinlínis að koma atvinnulífinu í rústir! Þetta eru ekki mín orð, heldur hæstv. félmrh. um þessa menn, hvernig þeir hafa hegðað sér fyrr og síðar, og lái þá aðrir okkur sjálfstæðismönnum, þó að við höfum ekki mikla trú á einlægni þessara manna þá stundina, sem þeir eru að éta ofan í sig fyrri afstöðu sína og fyrri yfirlýsingar. Og það er ekki úr lausu lofti gripið, þegar við höldum því fram, að hér muni annað og miklu meira liggja á bak við, sem síðar á eftir að verða bæði hv. þingmönnum og almenningi í landinu ljóst. Herra forseti. Umr. þessar eru nú orðnar nokkuð langar. En ég tel, að það geti verið mjög lærdómsríkt, að þm. ræði þessi mál, sem í senn virðast vera svo flókin, en þó svo einföld. Og vissulega hefur það sinn tilgang, ef meginatriðin verða bæði hv. þingheimi og öllum almenningi í þessu landi ljósari en áður. Þó má segja, að þessar umræður séu aðeins forspil að þeim mikla atburði, þegar tjaldið verður dregið frá og bæði þingmönnum og þjóðinni verður opinberuð hin leyndardómsfulla nýja stefna Framsfl. og hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálunum, hin varanlegu úrræði, eins og þeir kalla það, sem svo mikið hefur verið látið af að koma skyldi, en lítið eða öllu heldur alls ekkert hefur verið látið uppi um, hver verða mundu, og jafnvel sumir hæstv. ráðherrar hafa fram til þess síðasta sagt, að væri ekki enn farið að ræða um innan stjórnarherbúðanna. Á meðan bíðum við og fylgjum þeim bráðabirgðaúrræðum, sem felast í þessum brbl. hæstv. ríkisstjórnar, sem í meginatriðum eru aðeins staðfesting á því, sem við sjálfstæðismenn höfum haldið fram að fyrr hefði þurft að gera, enda þótt töluvert hafi verið sagt ósatt um, hvernig þessi brbl. hafi til orðið, og margir hafi keppzt við að éta ofan í sig fyrri stóryrði um glæpsemi slíkra ráðstafana gegn íslenzkum verkalýð og launastéttum, þegar sjálfstæðismenn lögðu til eða stóðu að sams konar ráðstöfunum.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls um frv. það, sem hér liggur fyrir, en ummæli hæstv. forsrh. í umr. um þetta mál voru á þann veg, að ég tel mig verða að leiðrétta þau. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir hvað eftir annað, að framleiðsluráð landbúnaðarins hefði samþykkt setningu brbl. um verðlag og kaupgjald, sem hér eru til umræðu. Þessi staðhæfing hæstv. forsrh. kom mér mjög á óvart, jafnvel þó að ráðh. virtist allæstur, er hann flutti ræðu sína, og yfirvega lítt orð sín. Í framleiðsluráði eiga sæti níu menn. Sem einn af þeim staðhæfi ég, að framleiðsluráð hefur alls ekki fjallað um þetta frv., hygg jafnvel, að ríkisstj. hafi aldrei snúið sér til framleiðsluráðs með þetta mál. Aftur á móti er mér kunnugt um, að ríkisstj. leitaði fyrir sér um undirtektir hjá stjórn Stéttarsambands bænda undir þetta mál. Í stjórn Stéttarsambands bænda eiga sæti fimm menn, sem jafnframt eiga sæti í áðurgreindri níu manna stjórn framleiðsluráðs. Þegar fsp. kom frá ríkisstj. um afstöðu stjórnar Stéttarsambandsins til þeirra ráðstafana, er frv. fjallar um, var fundur alveg nýafstaðinn og meiri hl. fundarmanna farinn heimleiðis. Þrátt fyrir það náðist í fjóra af fimm stjórnarnefndarmönnum í síma eða til einkaviðtals. Þessir fjórir, sem til náðist, munu allir hafa tjáð, að þeir væru a. m. k. ekki mótfallnir þessum ráðstöfunum, en tveir þeirra lýst því jafnframt yfir, að hér væri um stjórnarráðstöfun að ræða, sem stjórnin yrði sjálf vitanlega að bera ábyrgð á. Þannig er saga þessa máls rétt sögð. Allar fullyrðingar hæstv. forsrh. um, að framleiðsluráð hafi samþykkt setningu brbl., eru því rangar, því að þau hafa aldrei verið undir það borin, og sömuleiðis sú staðhæfing ráðh., að þessi brbl. hafi verið sett fyrir atbeina framleiðsluráðs og Stéttarsambands bænda, eins og hann lét orð liggja að í útvarpsræðu sinni í sumar, er hann fylgdi brbl. úr hlaði. Það er án efa þarft verk að áminna menn um sannsögli í málaflutningi hér á Alþingi sem annars staðar, en það fer vægast sagt illa á því og er ekki sæmandi, að forsrh. landsins gerist vandlætari um þessi efni, samtímis og hann er sjálfur að misþyrma sannleikanum. Ég mun svo ekki blanda mér frekar í þessar umr., nema sérstakt tilefni gefist til.



Ég mun, eins og forseti tók fram, svara þessum ræðum síðar. Það er allt of stuttur tími til þess, þrjár mínútur. Út af þessari seinustu yfirlýsingu mun ég koma með yfirlýsingu frá þeim mönnum, sem ég leitaði til, og þá verða menn að gera sér grein fyrir því, hvoru þeir trúa, þessari yfirlýsingu eða þeirri, sem ég mun koma með á fundinn á mánudaginn.