Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseta hefur borist eftirfarandi bréf frá hæstv. forseta Nd.: ,,Páll Pétursson, 1. þm. Norðurl. v., hefur ritað mér á þessa leið: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að vegna anna 1. varamanns taki 2. varamaður Framsfl. í Norðurl. v., Sverrir Sveinsson veitustjóri, sæti á Alþingi í fjarveru minni.`` Þetta er yður hér með tilkynnt, hæstv. forseti. Árni Gunnarsson, forseti Nd.`` Með þessu bréfi fylgir eftirfarandi símskeyti: ,,Skrifstofa Alþingis við Austurvöll, Reykjavík. Af persónulegum ástæðum get ég ekki tekið sæti á Alþingi sem 1. varamaður Páls Péturssonar að þessu sinni. Elín R. Líndal.`` Undirskrift staðfestir Ásta Ögmundsdóttir talsímavörður. Sverrir Sveinsson veitustjóri hefur tekið sæti áður á Alþingi á þessu kjörtímabili. Býð ég hann velkominn til starfa. Þá hefur borist annað bréf frá hæstv. forseta Nd.: ,,Stefán Valgeirsson, 6. þm. Norðurl. e., hefur ritað mér á þessa leið: ,,Þar sem ég get ekki sótt þingfundi á næstunni vegna sjúkrahúsvistar leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess vegna veikinda 1. varamanns, Péturs Þórarinssonar sóknarprests og sérstakra anna 2. varamanns, Auðar Eiríksdóttur oddvita, að 3. varamaður Samtaka jafnréttis og félagshyggju í Norðurl. e., Jóhann A. Jónsson framkvæmdastjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.`` Þetta er yður hér með tilkynnt, hæstv. forseti. Árni Gunnarsson, forseti Nd.`` Þessu bréfi fylgja tvö símskeyti: ,,Skrifstofustjóri Alþingis, Alþingi, Reykjavík. Ég, Pétur Þórarinsson, 1. varamaður Samtaka jafnréttis og félagshyggju, get ekki sakir anna tekið sæti á Alþingi í forföllum Stefáns Valgeirssonar. Læt sætið eftir til míns varamanns. Pétur Þórarinsson.`` Og þá fylgir einnig annað skeyti: ,,Alþingi, Reykjavík. Vegna mikilla anna get ég ekki tekið sæti á Alþingi í forföllum Stefáns Valgeirssonar. Virðingarfyllst, Auður Eiríksdóttir, 2. varamaður Samtaka um jafnrétti og félagshyggju.`` Jóhann A. Jónsson framkvæmdastjóri hefur áður tekið sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili og ég býð hann velkominn til starfa.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Hv. flm. fór þess á leit við forseta að málið færi ekki til þingnefndar. Forseti kaus að fresta ákvörðun um það og leita ráða hjá samforsetum og embættismönnum. Sú varð niðurstaða af þeim fundum að eðlilegt væri að málið færi til nefndar og því leggur forseti til og leggur það í hendur þingheims að skera úr því að málið verði sent hv. allshn.

Ásgeir Hannes Eiríksson (um atkvæðagreiðslu) : Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um tillögu sem snýr eingöngu að starfinu hér á Alþingi, að meðferð mála í þingsölum og á þinginu sjálfu. Ég tel ekki ástæðu til að þessari till. sé vísað til nefndar þar sem ekki þarf að leita umsagnar fólks úti í bæ um vinnubrögð hér á þinginu. Þess vegna óska ég ekki eftir því að mál þetta fari til nefndar heldur beint til síðari umræðu.

Hv. þm. hefur flutt mál sitt

.

Kristinn Pétursson (um atkvæðagreiðslu) : Hæstv. forseti. Ég vil segja það í sambandi við till. um þinglega málsmeðferð að ef till. um að mál skuli hafa þinglega meðferð eiga ekki að fara til nefndar er það þá þingleg málsmeðferð?

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Till. forseta er að málið fari til hv. allshn. og verður það nú borið undir hv. þingheim.



Hæstv. forseti. Nú dámar mér ekki, hæstv. utanrrh. virðist ekki vera hér í salnum en við höfum sameiginlega liðkað mjög til í þessu máli og margsinnis hefur forseti haft það á dagskrá.

Hæstv. utanrrh. mun vera á leiðinni og ekki nema spurning um mínútur þangað til hann gengur í salinn.

Ég fagna því að hæstv. utanrrh. er á leiðinni. Eins og menn vita hefur þetta mál ekki verið tekið fyrir þó liðnir séu fjórir mánuðir síðan till. var flutt og hefur margt valdið því. En ég vil sérstaklega taka fram að þar er ekki við forseta að sakast því að þessi dráttur kom til vegna þess að verið var að taka tillit til manna sem þurftu að vera við umræðuna en við hæstv. forseti höfum leyst þetta mál fram á þennan dag með ljúfmennsku okkar á milli og teygt okkur langt til þess að allir þeir sem vildu vera við umræðuna gætu það. Að loknum þessum formála vík ég að till. Till. til þál. er um samningaviðræður við Evrópubandalagið um viðauka við bókun 6 frá 1972. Hún hefur verið lengi á borðum hv. alþm. og að henni hefur raunar verið vikið í umræðum um skyld mál hér í þinginu. Satt að segja hélt ég að í meginefnum mundi nást samkomulag um þetta mál í utanrmn. í nóvembermánuði sl. og þá einnig væntanlega á Alþingi. En svo fór því miður ekki enda sprungu mál með eftirminnilegum hætti í loft upp hér á þingi. Till. er svohljóðandi, með leyfi forsta. Hún er auðvitað örstutt: ,,Alþingi ályktar að fela forsrh. og utanrrh. að undirbúa nú þegar í samráði við utanrmn. beinar samningaviðræður við Evrópubandalagið um viðauka við bókun 6 frá 1972.`` Menn reka kannski augun í það að hér er rætt um tvo ráðherra sem gætu tekið þetta mál upp, þ.e. hæstv. forsrh. og utanrrh. Það er að mínu mati alls ekki á færi annarra ráðherra að fjalla um þessi mál, tollamál og viðskiptamál. Og kannski síst á færi hæstv. sjútvrh. Það hef ég bæði sagt við hann og héðan úr þessum ræðustól því hér er ekki verið að ræða um sjávarútvegsmál Íslendinga og kemur ekki til greina að ræða þau við Evrópubandalagið. Í sömu mund og þessi till. var flutt bar ríkisstjórnin fram bókun hér í þinginu sem felur í sér að hæstv. ríkisstjórn styðji tvíhliða viðræður Íslendinga við Evrópubandalagið til að tryggja tollfrjálsan aðgang íslenskra sjávarafurða að mörkuðum Evrópubandalagsins. Ætla mætti að hér hefði náðst fullkomin samstaða stjórnar og stjórnarandstöðu um þá hyggilegu leið að taka upp tvíhliða viðræður sem auðvitað ættu að byggjast á því að viðauki yrði gerður við bókun 6. Því miður hefur síðan orðið mikið fjaðrafok og yfirlýsingar verið gefnar út og suður, bæði innan lands og utan, misjafnlega tímabærar og misjafnlega skynsamlegar. Þetta hnútukast þekkja allir og hef ég takmarkaðan áhuga á að taka þátt í því. Við höfum æðioft heyrt þær staðhæfingar að hætta væri á að Evrópubandalagið mundi krefjast viðræðna um allt önnur málefni en þau sem við Íslendingar óskum að ræða, jafnvel gera kröfur til veiðiréttinda á Íslandsmiðum sem auðvitað er enginn grundvöllur fyrir. Því hefur jafnvel líka verið bætt við að einhver sameiginleg sjávarútvegsstefna Evrópubandalagsins, eins og það er kallað og þar vitnað til Rómarsáttmálans sem gerður var 1957, væri þess efnis að þegar rætt væri um viðskiptamál við Evrópubandalagið skyldi það ætíð, ég endurtek, skyldi það ætíð krefjast veiðiheimilda. Þessi endaleysa var vakin upp á síðustu missirum þótt veiðiheimildir hafi aldrei verið nefndar á nafn í samningum um bókun 6 frá 1972 sem gildi tók að loknum þorskastríðunum 1976. Þar var einmitt verið að fjalla um að engar veiðiheimildir yrðu veittar á Íslandi. Það var liður í lausn deilu okkar við Breta eins og allir vita. Síðan hefur aldrei verið talað um fiskveiðiheimildir Efnahagsbandalagsins við Íslandsstrendur fyrr en síðustu missirin og eru jafnvel íslenskir ráðamenn farnir að taka þátt í slíkum viðræðum eða efna til þeirra. Hitt vita allir menn að Evrópubandalagið hefur frá fyrstu tíð tekið þátt í fjölmörgum samningum um viðskiptamálefni án þess að nokkrum heilvita manni dytti í hug að flétta veiðiheimildum inn í slíka samningagerð enda hljóta t.d. svonefnd landlukt ríki, þ.e. ríki sem ekki eiga land að sjó, að verða að beita nýstárlegum töfrabrögðum ef þau ættu að láta fiskveiðiréttindi koma í stað tollfríðinda eða viðskiptasamninga við Evrópubandalagið. Hundruð samninga hafa verið gerðir við slík ríki og þá á Evrópubandalagið alltaf að hafa heimtað fiskveiðiheimildir. Þetta er sagt hér í þingsölum. Þessi þráhyggja, vægara orð er varla hægt að nota, íslenskra manna er mér gjörsamlega óskiljanleg. En nóg um það. Mér er kunnugt um að á fundum GATT nýverið þreifuðu efnahagsbandalagsríki fyrir sér um stuðning við það hvort einhvers konar alþjóðasamkomulag gæti náðst um að veiðiheimildir í efnahagslögsögu mætti ... Þá býð ég hæstv. ráðherra velkominn. Ég er rétt að byrja svo hann hefur ekki enn þá misst af miklu. Ég var að ræða um að mér væri kunnugt um það að á fundum GATT nýverið hefðu Evrópubandalagsríkin þreifað fyrir sér um stuðning við það hvort einhvers konar alþjóðasamkomulag gæti náðst um að veiðiheimildir í efnahagslögsögu mætti tengja tollfrelsi eða viðskiptamálum yfir höfuð og fengu auðvitað ekki stuðning neinna þjóða. En líka nóg um þetta. Því allir skilja sem vilja skilja að veiðiheimildir verða ekki tengdar viðskiptamálum. Þótt það kunni að mega nefna tvö eða þrjú dæmi þess að um slíkt hafi verið samið þá er það liðin tíð sem aldrei kemur aftur. Kanada samdi t.d. víst eitt ár um þetta og hætti því svo að sjálfsögðu. Slíkra réttinda verður ekki krafist, ekki fremur en utanaðkomandi ríki getur krafist vinnslu olíu eða málma úr hafsbotni þeirra landa sem hann eiga langt, langt út fyrir 200 mílurnar, hvað þá innan 200 mílnanna. Það sem málið snýst um er einfaldlega og nákvæmlega efni þeirrar till. sem hér er til umræðu og ég hef lesið upp. Í till. er þess auðvitað rækilega gætt að minnast hvergi á að rætt verði um sjávarútvegsmál og síst af öllu fiskveiðiheimildir í slíkum viðræðum. Það mun Alþingi Íslendinga aldrei samþykkja né heldur hefur það nokkru sinni frá 1972 léð máls á því, fyrr en þá nú, að einhverjar veiðiheimildir handa Evrópubandalaginu kunni að vera falar. Það er þess vegna fullkomlega á misskilningi byggt þegar hæstv. utanrrh. segir í lok ræðu sinnar hér í þessum stól 12. mars sl., með leyfi hæstv. forseta: ,,Í tvíhliða viðræðunum værum við auðvitað fyrst og fremst að ræða sérmál Íslands og sjávarútvegsmálefnin sérstaklega.`` Við höfum ekkert við Evrópubandalagið að ræða um sjávarútvegsmálefni og síst náttúrlega um veiðiheimildir. Í ræðu sinni varpaði hæstv. utanrrh. fram spurningu sem var svona: Hvaða verði værum við reiðubúnir að kaupa tollaívilnanir? Og hann bætir við að eitthvað þurfi menn að leggja á borð með sér. Þessum spurningum er auðsvarað. Við höfum þegar fyrir nærri tveim áratugum lagt með okkur þau gjöld sem Evrópubandalagið stundum krefst, þ.e. eitthvað fyrir eitthvað. Gagnkvæmni í samningum. Í samningunum 1972 og allar götur síðan höfum við veitt Evrópubandalagsþjóðum nánast tollfrjálsan innflutning á öllum meginframleiðsluvörum þeirra, þ.e. iðnaðarvörum. Við höfum í staðinn notið tollfríðinda af þeirra hálfu sem báðir samningsaðilar hafa talið sanngjarna lausn þar til nú að mjög hallar á Íslendinga vegna breyttra hlutfalla og nýtilkominnar tollheimtu við inngöngu Spánar og Portúgals í Evrópubandalagið. Þetta er svo augljóst mál að um það ætti ekki að þurfa að ræða. Ég lofa því hér og nú að ég skal éta hatt hæstv. utanrrh. óþveginn ef Alþingi Íslendinga einhvern tímann fellst á þau sjónarmið að til mála komi að veita Evrópubandalagsþjóðum fiskveiðiheimildir í íslenskri efnahagslögsögu til endurgjalds fyrir fullkomlega eðlilega sanngirniskröfu um þann viðauka við bókun 6 sem farið er fram á. En hættan er ekki þarna á ferðum. Þetta er svo augljóst að menn láta ekki glepjast. Hættan er í því fólgin að nú er farið að tala um að kannski --- bara kannski sé rétt að Evrópubandalagsríkin fái einhver veiðiréttindi hjá okkur gegn því að við fáum veiðiréttindi hjá þeim. Þetta gæti svo sem verið bara til málamynda eða nokkurs konar sýndarsamkomulag er sagt. Nógu ísmeygilegt er það engu að síður og þess vegna þurfa hv. alþm. þegar í stað að svara þessu og mitt svar er: Nei og aftur nei. Þegar það svar liggur skýrt og skorinort fyrir þá mun enginn sem nokkur áhrif hefur í Evrópubandalaginu orða slíkt. Þótt þeir auðvitað gleypi við því að smeygja litla fingrinum inn fyrir hjá okkur ef þeim er boðið upp á það, sem ég vænti að ekki verði. Þá er ég kominn að því sem ánægjulegast var í ræðu hæstv. utanrrh. hér um daginn þegar hann margendurtók að það væri ekki annaðhvort eða, ekki önnur leiðin eða hin, heldur eigum við að fara báðar þessar leiðir, sagði hann, þ.e. að halda áfram samstarfi við EFTA-ríkin í viðræðum við Evrópubandalagið og leita jafnframt eftir tvíhliða samningum við það. Þetta tek ég auðvitað undir. Þessar skýru yfirlýsingar ráðherrans eru mér í sjálfu sér alveg nægilegar og ég veit að við getum sameinast um þær enda verði fullt samstarf haft við utanrmn. og Evrópustefnunefnd um undirbúning og ákvarðanir í þessu efni. Nú ætla ég að biðja menn að ruglast ekki í ríminu. Í umræðunni er nefnilega alltaf verið að hræra saman algerlega óskyldum málum. Við Evrópubandalagið höfum við gildandi samninga sem við óskum breytinga á eða viðauka við. Við óskum aðeins fullkominnar sanngirni þar sem viðhaldið verði þeirri gagnkvæmni sem ríkti við gerð þessara samninga. Gagnkvæmni og sanngirni. Meiri og ósanngjarnari er nú þessi ósk ekki. Aðalráðherrar Alþfl. hér eru nú að brosa að þessu sýnist mér og þurfa kannski ekkert á þetta að hlusta, þeir vita allt betur en allir aðrir.

Það er sérfræðingur Sjálfstfl. í sjávarútvegsmálum sem er að trufla oss.

Þið voruð að skjóta saman nefjum áður en hann kom. Ef Evrópubandalagið kynni að segja nei við þessu, sem ég get ekki ímyndað mér, þá tökum við því. Ef þeir hins vegar ætla að beita okkur einhverjum harkalegum úrræðum fyrir það eitt að setja fram þessa sanngjörnu ósk eða blanda einhverjum öðrum málum inn í það, nú þá tökum við því líka. Ef einhver er hér inni sem ekki er reiðubúinn til þess að taka því gefur hann sig væntanlega fram. Ef það á að beita okkur einhverjum bolabrögðum vegna þess að við förum fram á viðræður um sanngjarnar breytingar eða viðauka við bókun 6 til samræmis við það sem efni hennar var á þeim tíma sem hún var gerð, ætli við Íslendingar þorum þá ekki að segja okkar orð? Ég vona að það sé enginn hv. alþm. svo deigur orðinn. Að hinu leytinu erum við svo í samstarfinu við EFTA til þess að fylgjast með og hafa áhrif á hvað gæti orðið efni eða innihald einhvers konar samkomulags um svonefnt efnahagssvæði Evrópu. Um það veit auðvitað enginn með neinni vissu nú. Og þó, eitt vitum við með fullri vissu, inn í slíkt samkomulag verður aldrei blandað neinu ákvæði sem gæti þýtt að Evrópubandalagið seildist til áhrifa í íslenskri fiskveiðilögsögu. Það byggist öðrum þræði á þeirri hraðfara þróun hafréttarins þar sem 3 / 4 hlutar þjóða heims, þ.e. strandríkin, eru að taka rétt sinn og hins vegar á því að EFTA-ríkin öll hafa samþykkt fríverslun með fisk. Það var því mikið heillaspor þegar sameinaður fundur utanrmn. Alþingis og Evrópustefnunefndar lagði forsrh. til það veganesti, þegar hann fór á Oslóarfundinn í fyrra, að halda þeirri kröfu til streitu til síðustu stundar. Það ætti a.m.k. að vera ljóst að hin svokallaða sameiginlega fiskveiðistefna eða sjávarútvegsstefna Evrópubandalagsins nær ekki til evrópsks efnahagssvæðis í heild. Þótt auðvitað sé rétt að við séum að fjalla um einhver þau flóknustu mál sem Alþingi hefur þurft að glíma við er það sem ég hef sagt hér alveg ljóst í mínum huga og hlýtur að vera ljóst öllum þeim sem nenna á það að hlýða eða hugsa um það. Ég vænti þess því að málið verði að lokinni þessari umræðu sent hv. utanrmn. og þar verði um það fjallað, en ríkisstjórninni er skylt lögum samkvæmt að hafa fullt samráð við nefndina um stórmál sem þetta og auðvitað er málið líka til umræðu í Evrópustefnunefnd. Með leyfi hæstv. forseta les ég nú upp örstutta grg. með tillögunni sem skýrir málið best og á þá enginn að fara í neinar grafgötur um það hvað er verið að ræða hér um og hvað ekki. En grg. er svohljóðandi: ,,Fríverslunarsamningur Íslands og Evrópubandalagsins var undirritaður 22. júlí 1972 og tók gildi 1. apríl 1973, nema bókun nr. 6 um sjávarafurðir sem ekki öðlaðist gildi fyrr en 1. júlí 1976, að afloknum fiskveiðideilum. Bókun 6 var Íslendingum mjög mikilvæg frá upphafi og er enn þýðingarmikil. En við stækkun Evrópubandalagsins, einkum eftir inngöngu Spánverja, Portúgala og Grikkja, fer hins vegar mestallur saltfiskútflutningur Íslendinga til EB-ríkja en saltfiskur fellur ekki undir bókun 6 og nýtur því ekki tollfrelsis innan bandalagsins nema að hluta. Heildartollgreiðslur til bandalagsríkjanna eru nú hærri hlutfallslega en þær voru áður en bandalagið stækkaði og fleiri ríki fengu aðild að því. Í samskiptum okkar við Evrópubandalagið hlýtur að teljast eðlilegt að meginútflutningsvara okkar, fiskur og fiskafurðir, njóti svipaðra viðskiptakjara á mörkuðum bandalagsins og það nýtur við innflutning iðnaðarvara til Íslands. Í þessu sambandi þarf að athuga hvort Íslendingar geti fellt niður tolla á vörur frá Evrópubandalaginu í enn ríkara mæli en orðið er með það að markmiði að tollfrjáls viðskipti verði milli Íslands og bandalagsins. Flutningsmenn telja enga ástæðu til að ætla annað en að ráðamenn Evrópubandalagsins muni vera fúsir til að taka tillit til breyttra aðstæðna og því sjálfgefið að hefja beri viðræður við þá um málið nú þegar.``

Hjörleifur Guttormsson Virðulegur forseti. Tillaga sú sem við ræðum hér um samningaviðræður við Evrópubandalagið um viðauka við bókun 6 frá 1972 kom fram um sama leyti og fjallað var um skýrslu hæstv. utanrrh. um Evrópumálefni síðari hluta nóvembermánaðar sl. og gott ef þessi tillaga kom ekki fram sama daginn og ríkisstjórnin gerði bókun 29. nóv. sl. um þessi efni þar sem hæstv. utanrrh. var fengið umboð til þess að standa að undirbúnings- og samningaviðræðum með öðrum EFTA-ríkjum við Evrópubandalagið um hið svokallaða evrópska efnahagssvæði. Þegar hv. flm. kynntu mál þetta í utanrmn. í aðdraganda þess að tillagan var flutt hér á Alþingi lýsti ég því yfir fyrir mína hönd og vitnaði í nýgerða samþykkt landsfundar Alþb. þann 19. nóv. sl. að ég væri efnislega sammála því að leggja beri ríka áherslu á að taka upp beinar tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið um okkar hagsmuni með það í huga að fá fram hið fyrsta endurbætur, lagfæringar, Íslandi í hag, á bókun 6 frá 1972 og önnur sanngirnisatriði sem við eigum kröfu á við Evrópubandalagið. Ég er fyllilega sammála þeirri hugsun og hef reyndar oft flutt hana hér í sölum Alþingis að við eigum að setja fram kröfur um fullt viðskiptafrelsi með okkar sjávarafurðir gegn viðskiptafrelsi í sambandi við iðnvarning hinna þróuðu ríkja og í þessu tilviki í sambandi við innflutning á fullunnum vörum frá Evrópubandalagsríkjunum til Íslands. Það er á þessum grunni sem á að flytja þetta mál við Evrópubandalagið en ekki taka á móti kröfum af þeirra hálfu um að fá íhlutunarrétt og nytjarétt á íslenskum náttúruauðlindum á okkar fiskimiðum og öðru því sem vissulega tengist sjávarútvegsstefnu Evrópubandalagsins eins og hún hefur verið kynnt um árabil. Ég tel að íslensk stjórnvöld ættu þessa dagana og undanfarna mánuði að hafa einbeitt sér að því að undirbúa beinar og milliliðalausar viðræður við Evrópubandalagið um þessi hagsmunamál Íslands í stað þess að eyða kröftum og tíma í þær samningaviðræður sem í undirbúningi hafa verið á vegum Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA, við Evrópubandalagið. Ég vek athygli á því að það er hins vegar mikill skoðanamunur milli mín og hv. 1. flm. þessa máls og Sjálfstfl. eins og hann flytur sitt mál, a.m.k. formaður hans, hér inni í sölum Alþingis varðandi samningaviðræður á vegum EFTA við Evrópubandalagið. Það er ástæða til að vekja athygli á því að forusta Sjálfstfl. og hv. þm. Sjálfstfl. sem hafa tjáð sig hér í sölum Alþingis um þessi mál hafa viljað ganga mjög langt í því að fallast á hin svokölluðu fjögur frelsi sem eru inntakið í væntanlegum samningaviðræðum við Evrópubandalagið ef út í þær verður farið, vilja opna þar allar gáttir og þar kannsi fremstur í flokki eða framarlega í flokki hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson. Það er einkennileg þversögn sem birtist okkur í þessum málflutningi. Annars vegar vilja menn knýja á um beinar tvíhliða viðræður og ekki taka í mál að ræða í því samhengi um aðgang að okkar náttúruauðlindum. Að hinu leytinu vilja hinir sömu opna hér allt upp á gátt í sambandi við fjármagn og fjárfestingar erlendra aðila í íslensku atvinnulífi en allir þeir sem hafa tjáð sig um þessi mál og gerst mega þekkja til í íslensku atvinnulífi, þar á meðal framámenn í samtökum í sjávarútvegi, viðurkenna og staðhæfa að ekki verði komist hjá í reynd að erlendir aðilar fái hér ítök bakdyramegin í íslenskum sjávarútvegi, þar á meðal í fiskveiðum landsmanna. Ég vek athygli á þessu vegna þess að í málflutningi þessara aðila birtist mikill misskilningur og vanmat á þessari samningsstöðu og Sjálfstfl. er hér, eins og í mörgum fleiri málum, að leika tveimur skjöldum á Alþingi Íslendinga og í sambandi við þessa grundvallarhagsmunni. Það breytir hins vegar ekki því að við getum reynt að stilla okkur saman og eigum að reyna að stilla okkur saman um það sem samstaða er um. Og ég tek undir kröfuna, og hef gert það oft og það gerir minn flokkur, um beinar milliliðalausar tvíhliða viðræður milli Íslands og Evrópubandalagsins. Ég held að það væri farsælt að forráðamen þessara mála í ríkisstjórn landsins og hæstv. utanrrh. fremstur í flokki endurskoðuðu hið fyrsta afstöðu sína til þeirra viðræðna sem nú eru í undirbúningi á vegum Fríverslunarsamtaka Evrópu við Evrópubandalagið, viðræðna sem æ ljósara má vera að eru að leiða okkur afvega, eru ekki í þágu íslenskra hagsmuna, að knýja þær fram á þeim grundvelli sem þar er lagður og sá grundvöllur má öllum vera ljós sem kynna sér málið, þ.e. að opna fyrir fjármagnshreyfingar, fjárfestingar, búferlaflutninga, rétt til stofnunar fyrirtækja og annað það sem tengist innri markaði Evrópubandalagsins, án þess að nokkrir skýrir fyrirvarar liggi fyrir nema í örfáum atriðum, og þar sem þeir liggja fyrir er ólíklegt að þeir haldi í reynd. Ég vek athygli á því sem kom fram í máli hæstv. utanrrh. í umræðu í Sþ. 12. mars sl. þar sem ráðherrann vék sérstaklega að fyrirvörunum og undirstrikaði í máli sínu að þeir ættu nú ekki að vera margir og þyrftu ekki að vera margir að hans mati. Hvað nefndi hæstv. utanrrh. þá? Hann nefndi fríverslun með fiskafurðir og fór um það mörgum orðum, og lýsti raunar inn í það sem hæstv. ráðherra er að verða ljóst eins og mörgum öðrum, að sú krafa er svo að vægt sé til orða tekið tvísýn miðað við íslenska hagsmuni ef hún væri útfærð eins og hún var borin fram upphaflega. Auk þess nefndi hæstv. ráðherra spurninguna um fjármagnsmarkaðinn, þ.e. atvinnurekstrarréttindi, eins og hæstv. ráðherra orðaði það, erlendra aðila til þess að nýta auðlindir okkar, þ.e. til þess að eiga í fyrirtækjum eða fjárfesta í fyrirtækjum sem nýta okkar auðlindir. Og síðan í þriðja lagi nefndi ráðherrann fyrirvarann að því er varðar fólk og vitnaði til þess sem varðar norræna vinnumarkaðinn og þeirra fyrirvara sem Ísland setti á sínum tíma þar að lútandi. ,,Þetta``, sagði hæstv. ráðherra, ,,eru raunverulega þeir fyrirvarar sem við höfum gert og sem skipta máli. Annað kynnu að vera samningar sem eru með venjuleg, tímabundin ákvæði um aðlögunartíma eins og alkunna er af samningum annarra þjóða við Evrópubandalagið. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum ekki að gera neina fleiri fyrirvara.`` Það er minnst hér, af hálfu hæstv. ráðherra, á atvinnurekstrarréttindi erlendra aðila til að nýta auðlindir okkar, til að eiga í fyrirtækjum eða fjárfesta í fyrirtækjum sem nýta okkar auðlindir. Á sama tíma og þessi málflutningur er uppi hafður hér á Alþingi er nefnd á vegum stjórnvalda, undir forustu ráðuneytisstjóra í viðskrn., að ég hygg, að móta tillögur um fjárfestingu erlendra aðila í íslensku atvinnulífi, þar á meðal að hleypa útlendingum inn í fiskiðnaðinn í landinu til jafns við Íslendinga, inn í fiskiðnaðarfyrirtækin í landinu. Og halda menn að það verði greið gata að halda útlendum hagsmunum utan við fiskveiðarnar ef þeir eru orðnir helmingseigendur að fiskiðnaðarfyrirtækjum hér á landi? Svari hver fyrir sig. Þetta eru nú fyrirvararnir sem þarna eru uppi hafðir. Og hæstv. viðskrh., sem stendur þessu máli nærri, hafði uppi málflutning á ársþingi Félags ísl. iðnrekenda þann 15. mars, þremur dögum seinna en hæstv. utanrrh., varðandi efnahagssamrunann í Evrópu, gerði hann að umtalsefni og ræddi þar sérstaklega um þá fyrirvara sem uppi hafa verið í málflutningi manna, hér á Alþingi m.a., þar á meðal hæstv. forsrh., þar sem varað er við því sem við köllum yfirþjóðlegt vald. Hæstv. viðskrh. gerði það að sérstöku efni í ræðu sinni og undirstrikaði það undir lok hennar að hann gerði nú ekki mikið úr þessum fyrirvörum og leitaðist við að gera þá aðila broslega sem eru að vara við því í tengslum við samningaviðræður um hið evrópska efnahagssvæði að gangast ekki undir yfirþjóðlegt vald, afsala ekki löggjafarvaldi í landinu og dómsvaldi í þessu landi, valdi frá Alþingi og dómstólum á Íslandi. Til að menn skilji við hvað er átt ætla ég, með leyfi virðulegs forseta, að vitna í örstuttan kafla úr ræðu hæstv. viðskrh. þennan dag á nefndu ársþingi: ,,Við þurfum að meta hvaða afleiðingar efnahagssamruninn í Evrópu hefur fyrir Íslendinga. Er ekki hugsanlegt að nauðsynlegt og eðlilegt sé að endurmeta inntak og merkingu hugtaka eins og sjálfstæðis og yfirþjóðslegs valds? Sjálfur er ég sannfærður um það að viðurkenning á yfirþjóðlegu valdi á vissum sviðum efnahagsmála mundi í reynd styrkja sjálfstæði þjóðarinnar. Mér virðist að sjálfstæði þjóða muni í vaxandi mæli ráðast af menningar- og félagslegum gildum.`` Þetta er örlítill kafli í ræðu hæstv. ráðherra. Og hann sagði fleira og kom mér þá í hug ræðan sem flutt var í Þjóðminjasafni Íslands 16. febr., held ég að það hafi verið, 1963 af viðsk.- og menntmrh. á þeim tíma, Gylfa Þ. Gíslasyni, ræða sem fræg varð að endemum en gengur hér aftur ljósum logum í málflutningi hæstv. ráðherra Alþfl., þarna hjá hæstv. viðskrh. Ég vil hér og nú vara eindregið við þessu ferðalagi sem þarna er lagt upp í því að það er skammt undan ef þær kröfur og óskir ganga upp sem hæstv. utanrrh. ber fram, öðrum fremur, þ.e. að ganga inn á þennan grundvöll fjórfrelsisins svokallaða í samningaviðræðum við Evrópubandalagið á vegum EFTA. Hann gerir sér það ljóst a.m.k., hæstv. viðskrh., að það muni fela í sér verulegt valdaafsal fyrir Ísland og fyrir þá sem taka þátt í slíku samstarfi sem þarna er verið að móta. Ég spyr talsmenn Sjálfstfl.: Hvernig líta þeir á þessi mál? Ég spyr hv. 1. flm. þessarar tillögu sem við ræðum hér: Hvert er hans viðhorf til þessara mála, til samninganna á vegum EFTA við Evrópubandalagið þar sem uppleggið er þetta og þar sem við blasir að krafan um aðgang að náttúrauðlindum mun ekkert síður mæta okkur en í beinum milliliðalausum tvíhliða viðræðum við Evrópubandalagið? Virðulegur forseti. Ég vildi vekja athygli á því, af tilefni umræðu um þessa tillögu, sem ég tel vera kjarnann í þeim málum sem við erum hér að fást við og sem brenna senn á Alþingi Íslendinga, a.m.k. á stjórnvöldum. Ég vil vekja athygli á því að Evrópubandalagið hefur ekki hafnað tvíhliða viðræðum eins og fram hefur verið haldið af ráðherrum ítrekað undanfarin missiri. Margnefndur Jacques Delors tók það sérstaklega fram í ræðu sem hann flutti í Strasbourg 26. sept. sl. að EFTA-ríkin ættu auðvitað leið í gegnum tvíhliða viðræður að sínum hagsmunum gagnvart Evrópubandalaginu, og Evrópubandalagið er önnum kafið þessa mánuðina í tvíhliða viðræðum við ríki í Austur-Evrópu og hefur gert við þá tvíhliða samninga, að ég hygg við Sovétríkin, Pólland og Ungverjaland, og er með í undirbúningi samninga við önnur ríki þeim megin, þ.e. í austurátt. Eru það ekki tvíhliða viðræður? Hvernig dettur íslenskum stjórnvöldum í hug að bera það á borð að þetta bandalag muni til lengdar hafna því að taka upp slíkar viðræður við Íslendinga? Hitt er annað mál að við þurfum að gera okkur ljóst hvers er að vænta í þeim viðræðum og hvernig við ætlum að bregðast við. Þar eigum við að halda þétt um okkar hagsmuni, vísa frá öllum kröfum um aðgang að náttúruauðlindum á Íslandi og reisa kröfur okkar á sanngirni og því sjónarmiði að fiskafurðir eru okkar iðnvarningur, eru sá varningur sem við höfum að bjóða í viðskiptum og rökstyðja okkar mál með því að um það eigi að gilda hið sama og í sambandi við fullunnar iðnaðarvörur og annan varning sem við hleypum tollfrjálst inn til Íslands. Á þessum málum þarf að taka en menn eiga ekki að rasa um ráð fram þó að málið sé brýnt, þó að málið varði verulega fjárhagslega hagsmuni sem reiknað er á annan milljarð hvað snertir tolla t.d. af saltfiskafurðum og ferskum flökum, þá eigum við Íslendingar að gæta okkar í þessum samskiptum og ekki láta kaupa okkur til þess með nokkrum hætti að afsala okkur grundvallarþáttum í okkar sjálfstæði og í okkar yfirráðum á þeim auðlindum sem eru undirstaðan undir mannlífi í þessu landi.

Kristín Einarsdóttir Virðulegur forseti. Ég þarf vart að taka það fram að ég styð þessa till. enda er ég meðflm. að henni eins og fram kemur á þingskjalinu. Mjög hefur hallað á okkur eftir að bókun 6 var gerð á sínum tíma og þess vegna sanngirnismál að við fáum þeim samningum breytt sem tekið er á í bókun 6 frá 1972. Ég vil þó taka það fram að ég tel að Íslendingar eigi í samskiptum sínum við Evrópubandalagið að hafa bein samskipti við þá á miklu fleiri sviðum en eingöngu þeim sem þessi till. gerir ráð fyrir. Ég tel að við eigum að halda uppi sams konar samskiptum við Evrópubandalagið eins og við höfum gert hingað til, eins og hefur verið gert á grundvelli Lúxemborgarsamkomulagsins, að sjálfsögðu í samvinnu við EFTA. Það tel ég að eigi að gera áfram, en ekki taka þátt í þeim samningum sem virðast vera fyrirhugaðir nú þar sem EFTA á að tala einni röddu við EB um myndun svokallaðs evrópsks efnahagssvæðis sem er ekkert annað en fyrsta skrefið inn í Evrópubandalagið. Ég sá ekki betur í sjónvarpinu í gær en að hæstv. utanrrh. teldi að það ætti fyrir okkur að liggja innan --- ja, hann talaði um 20 ár eða tók undir þar sem Uffe Elleman-Jensen talaði um 20 ár og lagði þar hattinn sinn að veði fyrir því að Ísland yrði orðið hluti af Evrópubandalaginu innan 20 ára, mig minnir að hann hafi ætlað að éta hann eins og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson ætlar að gera. Mér þóttu þetta slæm tíðindi, að hæstv. utanrrh. teldi svo vera, vegna þess að ég tel það ekki rétta leið fyrir okkur að miða að því að það verði okkar hlutskipti að verða hluti af Evrópubandalaginu. Nýlega hefur komið fram opinberlega að hæstv. ráðherra telur nánast sjálfsagt að fara að semja um fiskveiðiréttindi í tengslum við viðskiptasamninga. Mér finnst algjörlega fráleitt að vera að bera þetta á borð, ekki síst nú þegar við erum e.t.v. að fara í samninga við EB um evrópskt efnahagssvæði. Að hleypa EB inn í íslensku landhelgina er eitt af því sem ég vil segja mjög fáir, vonandi engir Íslendingar, vilja. Það þóttu mér þess vegna slæm tíðindi þegar það kom fram að hæstv. ráðherra hefði talið það mögulegt. Í ræðu Delors frá 26. sept. er hann að ræða um samskipti Evrópubandalagsins og EFTA og er þá að ræða um möguleikana á framhaldi, þar sem verið er að ræða um hvernig EFTA muni þurfa að skipuleggja sig, og segir í ræðunni sem ég hef hér í þýðingu, einn lítinn bút af henni, með leyfi forseta: ,,Á hinn bóginn gæti þeim mistekist að koma betra skipulagi á mál sín og þá munum við halda áfram að leggja grunn að því heimili okkar sem þau geta orðið hluti af með tvíhliða samningum ef þeim sýnist svo. Val milli þessara tveggja kosta er algjörlega í þeirra höndum.`` Þ.e., það er algerlega í höndum EFTA-þjóðanna hvort þær kjósa að fara í tvíhliða viðræður eða hvort þær vilja vera í samkrulli við aðra. Í viðtali við sjónsvarpsstöðina Stöð 2 þann 6. jan. sl. sagði Alister Sutton, sem starfar við þá deild Evrópubandalagsins sem annast innri markaðsmál EB, orðrétt, með leyfi forseta, í íslenskri þýðingu: ,,Mér vitanlega hefur Evrópubandalagið aldrei neitað nokkru landi í heiminum um tvíhliða viðræður.`` Fullyrðingar um að Evrópubandalagið vilji ekki taka upp tvíhliða viðræður við Íslendinga virðast mér því vera úr lausu lofti gripnar. Þessu hafa að vísu margir haldið fram en ég held að það hafi í raun aldrei verið leitað beinlínis eftir því af nokkurri alvöru að taka upp tvíhliða viðræður um einstök málefni. Og ég vil endurtaka það sem ég sagði í upphafi, að ég tel að það eigi að gera miklu víðtækara en þessi tillaga gerir ráð fyrir. Við eigum ekki að vera í þessu samkrulli með öðrum EFTA-þjóðum vegna þess að svo virðist sem meiri hluti þeirra sé í raun eingöngu að bíða eftir því að komast inn í Evrópubandalagið, ekki bara eftir 20 ár heldur á næstu árum eða eins fljótt og mögulegt er og vilja gjarnan stilla sér upp í biðröðina eins og utanríkisráðherra Dana ráðlagði þeim nú fyrir skömmu, að sækja um aðild að Evrópubandalaginu og vera þar með fyrst inn. Ég tel það mjög óheillavænlega þróun ef Ísland ætlar að verða þarna hluti af.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Ég hafði óskað eftir því að hæstv. samgrh., varaformaður Alþb., yrði viðstaddur þessar umræður  Það var athyglisvert að hv. 2. þm. Austurl. skyldi taka með svo ákveðnum hætti undir þá þáltill. sem hér er til umræðu með því að hæstv. ríkisstjórn hefur gengið svo langt fram í að hafna því að taka upp beinar tvíhliða viðræður til þess að tryggja útflutningshagsmuni Íslendinga á Evrópumarkaði. Og í fljótu bragði hefði maður haldið að þetta markaði kannski einhver tímamót og úr röðum stjórnarliðsins kæmi þá öflugur stuðningur við alhliða stefnu í Evrópumálefnunum, en hún byggist auðvitað á því hvoru tveggja, að halda áfram viðræðum á þeim grundvelli sem lagður hefur verið í samningum EB og EFTA og hins vegar að taka upp tvíhliða viðræður vegna okkar sérstöðu og okkar sérstöku útflutningshagsmuna með sjávarafurðir. Það er alveg ljóst að það mál sem hér er til umræðu er hluti af stærri heild. Það verður ekki slitið úr tengslum við heildarafstöðu okkar til Evrópubandalagsins. Það er líka jafnljóst að við getum ekki tryggt okkar hagsmuni nema við förum þessa tvíþættu leið, annars vegar í samfloti með öðrum ríkjum fríverslunarsamtakanna á þeim grundvelli sem þar hefur verið lagður og hins vegar í beinum viðræðum til að gæta okkar sérhagsmuna sem ekki eru þáttur í hinu svonefnda fjórþætta frelsi sem er aðlögun okkar að löggjöf Evrópubandalagsins um innri markað. Það veldur þess vegna miklum vonbrigðum að hv. 2. þm. Austurl., eftir að hann hefur tekið undir óskir hér um tvíhliða viðræður, skuli lýsa svo neikvæðri afstöðu til þess þáttar málsins sem lýtur að hinum almennu EB--EFTA viðræðum. Allt varpar þetta enn skýrara ljósi á þá miklu erfiðleika sem hæstv. ríkisstjórn virðist þurfa að glíma við innan dyra vegna þessara mikilvægu hagsmuna. Þar sýnast sjónarmiðin ganga út og suður og hæstv. ríkisstjórn virðist ekki fram til þessa hafa náð því að marka skýra stefnu sem ótvíræður stuðningur sé við í stjórnarliðinu. Nú kemur hv. 2. þm. Austurl., fulltrúi eins stjórnarflokkanna í þeirri nefnd sem Alþingi hefur kosið til að fjalla um stefnumörkun af hálfu Íslendinga gagnvart Evrópubandalaginu, og segir fullum fetum að hæstv. ríkisstjórn verði að endurskoða afstöðu sína til EB--EFTA samninganna, kemur hér í þessari umræðu og segir að hæstv. ríkisstjórn verði að endurskoða afstöðu sína í þessum efnum. Hann segir fullum fetum að þar séu menn á villigötum og hann varar mjög sterklega við því ferðalagi, að halda áfram á þeirri braut. Og er þetta nú enginn aukvisi eða utangarðsmaður í röðum stjórnarflokkanna, heldur fulltrúi áhrifamesta flokksins í ríkisstjórn fram til þessa í Evrópustefnunefndinni. Hv. þm. heldur því jafnframt fram í ræðu sinni að tvísýnt sé um skynsemina í fríverslunarviðræðunum sem svo hafi verið nefndar með sjávarafurðir og fleiri vöruflokka á grundvelli hinna almennu EB--EFTA viðræðna, að þar kunni að felast hættur. Og hann fer háðungarorðum um þá fyrirvara sem hæstv. utanrrh. hefur gert fyrir Íslands hönd í þessum viðræðum og segir að þeir ,,tryggi hvergi nærri hagsmuni Íslands``, eins og ég hygg að hann hafi komist að orði. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þeir fyrirvarar sem hæstv. utanrrh. hefur gert séu í fullu samræmi við þá meginstefnu að við ætlum okkur að vera í alvöru þátttakendur í þessum viðræðum og ef þeir fyrirvarar verða víðtækari sé vafasamt að unnt sé að tala um það í alvöru að við séum þar þátttakendur. Hv. 2. þm. Austurl. ítrekar hér, að því er virðist, þá fyrirvara sem þingflokkur Alþb. hefur gert og reyndar birt þar sem fram kemur að Alþb. segist hafa algjöran fyrirvara að því er varðar alla samninga um fjármagnsflutninga í hinum væntanlegu samningum við Evrópubandalagið. Hæstv. utanrrh. hefur margsinnis lýst því yfir að hann ætli að hafa þessa samþykkt að engu og hann hafi með öllu hafnað þeirri kröfu Alþb. að kynna þessa fyrirvara sem hluta af stefnu ríkisstjórnarinnar fyrir samstarfsaðilum okkar í fríverslunarsamtökunum og viðsemjendum okkar í Evrópubandalaginu. Nú vil ég óska eftir því við varaformann Alþb. sem hæstv. samgrh., sem lætur svo lítið að vera viðstaddur þessa umræðu, að hann geri hér fulla grein fyrir afstöðu ráðherra Alþb. í þessum efnum. Er það rétt sem hæstv. utanrrh. hefur gefið í skyn að ráðherrar Alþb. framfylgi allt annarri stefnu en þingflokkur Alþb.? Er það rétt að ráðherrar Alþb. hafi samþykkt þá útfærslu á fyrirvörum af okkar hálfu sem hæstv. utanrrh. hefur lýst og hafi þar með með öllu hafnað þeim fyrirvörum sem þingflokkur Alþb. gerði með samþykkt sem birt var hér opinberlega og lesin af formanni flokksins 29. nóv. sl. hér á Alþingi? Það er nauðsynlegt í framhaldi af ræðu hv. 2. þm. Austurl. að varaformaður Alþb., hæstv. samgrh., geri í þessari umræðu skýra grein fyrir þessu. Það liggur í augum uppi að við það verður auðvitað ekki unað að hér sitji ríkisstjórn, þegar svo mikilvægir samningar eru í húfi, sem hefur jafnfjölbreytilegar skoðanir og ólíkar á þessu mikla verkefni. Auðvitað vænti ég þess að hæstv. samgrh. staðfesti hér að ráðherrar Alþb. hafi komist að þeirri niðurstöðu að þeir muni ekkert gera með fyrirvara þingflokksins í þessu efni heldur styðji þeir þá fyrirvara sem hæstv. utanrrh. hefur gert. Ég vænti þess að hæstv. samgrh. geti staðfest að svo sé því að það skiptir auðvitað miklu fyrir Ísland út á við að þeir þverbrestir séu ekki af hálfu íslenskra stjórnvalda sem draga úr trausti á því að Ísland sé í alvöru í þessum viðræðum. Það er hins vegar óhjákvæmilegt, eftir þá ræðu sem hér hefur verið flutt, að hæstv. samgrh. svari skýrum spurningum um þetta efni: Hverjir eru þessir fyrirvarar? Hafa ráðherrar Alþb. fallið frá fyrirvörum þingflokkins? Hafa þeir samþykkt fyrirvara hæstv. utanrrh.? Um þetta þurfa að fást hér alveg skýr svör. Er það stefna Alþb., sem hv. 2. þm. Austurl. var að lýsa, að það eigi einvörðungu að fara í beinar tvíhliða viðræður um afnám tolla vegna útflutnings á sjávarafurðum og líta á hinar almennu EB--EFTA viðræður sem meiri háttar hættuspil? Er það líka stefna ráðherra Alþb. eða fylgja þeir stefnu hæstv. utanrrh. í því efni? Eru þeir andvígir sjónarmiðum hv. 2. þm. Austurl. að þessu leyti og samþykkir hæstvirtum utanríkisráðherra? Með hverjum standa ráðherrar Alþb.? Alþingi getur ekki sætt sig við að þeir hlaupi hér út úr þingsalnum í hvert skipti sem þessi mál koma til umræðu og að þeir geri ekki grein fyrir afstöðu sinni í þeim efnum. Það er kominn tími til að þeir taki þátt í umræðunni og svari þessum spurningum. Það er líka nauðsynlegt að þeir svari fyrir sitt leyti hvaða afstöðu þeir taka til allra þeirra stóru mála sem við þurfum að taka á og fylgja beint í kjölfarið á samningunum við Evrópubandalagið. Mörg þeirra eru reyndar þess eðlis að við þurfum að taka ákvarðanir áður en formlega verður gengið frá samningum við Evrópubandalagið. Ég minni hér á að hæstv. viðskrh. hefur sagt fullum fetum að það verði að breyta ríkisbönkum í hlutafélög á þessu ári til að bankakerfið verði undirbúið, verði búið undir að mæta erlendri samkeppni þegar gengið hefur verið frá samningunum við Evrópubandalagið og tengsl okkar við löggjöf innri markaðar Evrópubandalagsins. Er hæstv. samgrh., varaformaður Alþb., tilbúinn að styðja nauðsynlegar lagabreytingar í þessu skyni? Hæstv. viðskrh. hefur lýst því yfir margsinnis, vikum og mánuðum saman, að hann sé tilbúinn með tímasetta áætlun til að breyta gjaldeyrisreglunum, til að koma gjaldeyrisreglunum í sambærilegt horf við það sem Norðurlöndin ætla að vera búin að gera um mitt þetta ár og er óhjákvæmilegt að gera í tengslum við þessa samninga. Er hæstv. samgrh. tilbúinn að samþykkja þetta? Eða er hugsanlegt að ástæðan fyrir því að hæstv. viðskrh. kemur ekki fram margendurteknum yfirlýsingum sínum um þetta efni sé sú að ráðherrar Alþb. hafi verið að þvælast þar fyrir? Það er líka nauðsynlegt að hæstv. samgrh. svari spurningum af þessu tagi í umræðunni. Ég vildi svo að lokum leggja á það áherslu að það verður æ skýrara hversu mikilvægt er að móta ákveðna stefnu og framfylgja henni að því er varðar samningana við Evrópubandalagið. Það er mjög mikilvægt að viðurkenna að sá ferill þarf að vera tvíþættur, annars vegar hinar almennu viðræður sem nú fara fram á vegum EFTA og EB og hins vegar beinar viðræður til að tryggja hindrunarlausan útflutning á sjávarafurðum. Við verðum að fá viðurkenningu á því að sjávarafurðir Íslendinga jafngilda iðnaðarvörum annarra þjóða. Það skiptir þess vegna höfuðmáli fyrir okkur að fá viðurkenningu á því af hálfu viðsemjenda okkar innan Evrópubandalagsins. Þessir samningar eru margþættir og hafa mjög mikil áhrif á íslenska hagsmuni. Þeir eru auðvitað miklu víðtækari en einvörðungu að því er varðar útflutning á sjávarafurðum og koma beint við marga þætti efnahags- og fjármálastjórnar í landinu, en hjá því verður aldrei komist að útflutningur sjávarafurða verður uppistaða í verðmætasköpun landsmanna. Við verðum því að fá þær viðurkenndar með sama hætti og aðrar þjóðir fá iðnaðarvörur viðurkenndar í þeim frjálsu vöruviðskiptum sem fram eiga að fara á evrópska efnahagssvæðinu. Vænlegast í því efni er að halda á málum með þeim hætti sem við sjálfstæðismenn höfum lagt til og horft verði á málið frá víðum sjónarhóli. Þetta vil ég fyrst og fremst leggja áherslu á hér að lokum, frú forseti, en ítreka óskir mínar til varaformanns Alþb., hæstv. samgrh., að hann svari hér fyrir hönd Alþb. um afstöðu ráðherra flokksins í þessum efnum. Það er kominn tími til eftir margra mánaða umræðu að hún komi loksins fram í dagsljósið.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Hæstv. forseti. Það er sjálfsagt að verða við óskum hv. 1. þm. Suðurl. og fara yfir afgreiðslu á þessu máli eins og hún snýr að Alþb. Og ekki er nema sjálfsagt og ljúft og skylt að verða við því í hvert sinn sem hv. 1. þm. Suðurl. gengur í lið með okkur alþýðubandalagsmönnum og hvetur okkur til þess að koma okkar afstöðu og málflutningi á framfæri og vera honum innan handar við það. Ráðherrar Alþb. áttu aðild að bókun í ríkisstjórninni. Þegar sú bókun var afgreidd um mánaðamótin nóvember-desember sl. samþykktu þeir hana á grundvelli og með vísan til samþykktar sem þingflokkur Alþb. hafði þá gert, um áframhald könnunarviðræðna EFTA-ríkjanna og Evrópubandalagsins 29. nóv. 1989. Þar er einfaldlega skýrð sú afstaða þingflokks Alþb. til áframhalds málsins sem síðan hefur verið við lýði og er við lýði, að það skuli meta á hverju stigi, eftir því hver framgangur könnunarviðræðnanna er, hvernig haldið verði á málinu áfram. Eins og hv. þm. er væntanlega kunnugt dregur ekki til þess að sest verði niður í eiginlegar samningaviðræður fyrr en síðla vors eða snemma sumars að haldið er. Fram að þeim tíma eru í gangi undirbúnings- og könnunarviðræður og málin skýrast væntanlega dag frá degi og viku frá viku. Þingflokkur Alþb., ásamt ráðherrum flokksins, hefur áskilið sér rétt til að skoða málið á hverju stigi í ljósi framvindu þess og eftir því sem upplýsingar liggja fyrir um einstök atriði út frá þeim könnunarviðræðum. Þetta á hv. 1. þm. Suðurl. að geta skilið eins og aðrir sem felur þetta í sér sem ég hef nú hér lýst.  fyrirvararnir voru fyrst settir fram. Sérstakir vinnuhópar, einir fimm að tölu, hafa það viðfangsefni þessa dagana að koma afstöðu Íslands og fyrirvörum á framfæri að þessu leyti. Um önnur atriði þessa máls sem hv. 1. þm. Suðurl. spurði hér um, svo sem þau hvort ekki þyrfti að rjúka upp til handa og fóta og breyta ríkisbönkunum í hlutafélög, vegna þess að það væri nauðsynlegur undirbúningur að þessum samningum við Evrópubandalagið, hafa engar ákvarðanir verið teknar um það. Ekkert liggur fyrir í formi niðurstöðu í ríkisstjórninni um að vilji sé yfirleitt fyrir því að breyta ríkisbönkunum í hlutafélög frekar en orðið er. Vísa ég þar m.a. til yfirlýsingar sem hæstv. forsh. hefur gefið um það efni og þarf ekki frekari orð um það að hafa í raun og veru. Enda hef ég ekki skilið að það væri eitthvert skilyrði sem ekki yrði fram hjá komist, þó svo að til einhverra samninga kæmi, að ekki mættu vera til ríkisbankar. Aldrei hef ég heyrt það fyrr og væru það þá ný vísindi og fróðlegt að fá þau fram ef svo væri. Hins vegar kann hæstv. viðskrh. að hafa þá skoðun að æskilegra væri að þeir væru hlutafélagabankar, en þá er það hans skoðun og á eftir að útkljá það mál. Mér finnst það líka heldur bráðræðislegt að rjúka til breytinga á stjórnkerfi eða skipan mála hjá okkur eins og það liggi nú þegar fyrir og sé sjálfgefið að af einhverri tiltekinni samninganiðurstöðu verði í þessu ferli. Er ekki rétt að fá þær niðurstöður fyrst fram og grípa í framhaldinu til þeirra ráðstafana sem þá kunna að verða nauðsynlegar af þeim sökum? Ég held að málið sem slíkt sé í eðlilegu ferli. Það hefur verið afstaða meiri hluta þingflokks Alþb. að ekki væri skynsamlegt að hverfa frá þessum viðræðum að svo stöddu, það væri eðlilegt að láta þær halda áfram. En það er gert á grundvelli þeirrar samþykktar sem þingflokkurinn gerði og stendur enn. Þetta er afstaða þingflokksins og studd af ráðherrum hans enda áttu þeir aðild að samþykktinni, eða a.m.k. þeir þeirra sem í þingflokknum sitja með atkvæðisrétti.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Tillaga sú til þál. sem hér er til umræðu gefur, eins og fram hefur komið, tilefni til almennra umræðna og skoðanaskipta um samninga Íslendinga við Evrópubandalagið eina sér og ásamt öðrum þjóðum. Ég er þeirrar skoðunar, eins og reyndar kom fram í máli hv. 1. þm. Suðurl., að ekki sé ástæða til að slíta þann þátt málsins sem í þáltill. er settur fram undir fororðinu að auka við bókun 6 með fríverslunarsamningi Íslendinga og Evrópubandalagsins frá 1972 sem gekk að fullu í gildi árið 1976 úr samhengi við annað. Ég held það væri ekki hagsmunum okkar til framdráttar að fara í málið á þann einfalda hátt. Með þessu er ég ekki að segja að sú hugsun sem býr að baki tillögunni eigi ekki fullkominn rétt á sér. Auðvitað leitum við eftir sem hagstæðustum kjörum, sem bestum aðgangi fyrir útflutningsvörur okkar til Evrópubandalagssvæðisins og hins sameiginlega evrópska efnahagssvæðis. Við höfum þegar náð þeim árangri að fríverslun með fisk er undirstöðuatriði í samningaviðræðum EFTA sameiginlega og því er, á þessu stigi máls, eðlilegast að halda því máli fast fram um þann farveg. Þær könnunar- og undirbúningsviðræður sem nú hafa staðið um langt skeið eru svo vel á veg komnar að formlegar samningaviðræður milli EFTA og Evrópubandalagsins gætu hafist snemma á því sumri sem í hönd fer og þeim kynni að ljúka um eða upp úr næstu áramótum, ýmsir telja þetta að vísu bjartsýnisáætlun. Við þurfum brátt að móta okkur ákveðna afstöðu í þessum samningaviðræðum. Þar á meðal að skilgreina á hvaða sviðum við sækjumst eftir varanlegum undanþágum vegna lífshagsmuna okkar frá hinum almennu reglum sem gilda munu og á hvaða sviðum við leitum eftir umþóttunartíma, aðlögun að þeim rétti sem ríkja mun á hinu sameiginlega evrópska efnahagssvæði. Á þessu stigi máls leita EFTA-ríkin sex eðlilega að samnefnara í þessum efnum. Ég á frekar von á því að þau muni, þegar til hinna formlegu samningaviðræðna kemur og í aðfararumræðum að þeim samningaviðræðum, kynna í allmörgum greinum að á tilteknum sviðum sækist mörg EFTA-ríkin eftir undanþágum, frávikum eða umþóttunartíma. Þetta er samningaaðferðin sem valin hefur verið og ég tel skynsamlegt og rétt að fylgja henni. Þetta breytir því hins vegar ekki að Íslendingar hafi samhliða uppi viðleitni til að hafa tvíhliða samband við Evrópubandalagið og einstök ríki þess. Það hefur líka verið gert um sérmál okkar og þá fyrst og fremst um aðgang íslenskrar sjávarvöru að hinum evrópska markaði. Ég minni á það að ég átti sem viðsk.- og iðnrh. viðræður við framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins í janúarmánuði sl. Það er búist við sjávarútvegsframkvæmdastjóra bandalagsins, Manuel Marin, hingað til lands til viðræðna við sjútvrh. í maí.  við Íslendinga um sjávarútvegsmál.  Við skulum jafnan hafa í huga að fram undan eru ákaflega flóknir samningar sem við þurfum að búa okkur vandlega undir. Við verðum jafnframt að vinna að undirbúningi að ýmsum breytingum hér sem við þurfum að gera hvort sem samningar nást við Evrópubandalagið eftir þeim farvegum sem nú eru farnir eða ekki. Það er einfaldlega þannig að við þurfum að búa okkur undir viðskipti, búa okkar atvinnulíf undir viðskipti sem einkennast munu af Evrópubandalaginu og þeim samningum sem það gerir við önnur ríki, þær viðskiptareglur, þá viðskiptahætti sem munu verða alls ráðandi á okkar mikilvægasta markaðssvæði þegar kemur fram í ársbyrjun 1993. En ég vík aftur að máli hv. 1. þm. Suðurl. Það vakti í máli hans að ríkisstjórnin hefði hafnað því að taka upp tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið, ég hygg að ég muni rétt það sem hann sagði. Ríkisstjórnin hefur ekki hafnað því. Ég minni á það að í samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 23. nóv. 1989, ef ég man daginn rétt, var einmitt ítrekað að halda skyldi áfram tvíhliða viðræðum við Evrópubandalagið um hagsmunamál Íslendinga sérstaklega um leið og Íslendingar tækju þátt í EFTA- og Evrópubandalagsviðræðunum. Ég vil líka víkja að öðru. Hv. 1. þm. Suðurl. sagði hér áður að ég hefði sagt að það yrði að breyta ríkisbönkunum í hlutafélagsbanka á þessu ári til að við gætum tekið þátt í þessum samningum. Þetta er ekki alls kostar rétt. Ég hef vissulega sagt það og stend við þá skoðun mína hvar og hvenær sem er að það sé æskilegt að breyta ríkisbönkunum í hlutafélagsbanka sem í upphafi yrðu áfram í eigu ríkisins. Eignarhald á þeim gæti síðan e.t.v. færst frá ríkinu eftir því sem þeir þyrftu að afla sér viðbótarstofnfjár með sölu hlutabréfa til almennings eða fyrirtækja. Ég er viss um að þetta sjónarmið verður ofan á í fyllingu tímans. Það er erfitt að koma auga á aðra leið sem getur útvegað bönkunum aukið eigið fé í samræmi við alþjóðlegar reglur sem er ætlað að tryggja öryggi innstæðueigendanna og getu bankanna til þess að veita atvinnulífinu frambærilega þjónustu. Þetta er hins vegar ekki mál sem er beinlínis tengt Evrópubandalagsviðræðunum þótt það sé skylt þeim. Það þarf að vanda undirbúning þessa mikla máls og tryggja hvert skref í því og ætla til þess góðan tíma. Ég teldi æskilegt að stefna í málinu yrði mótuð fyrir lok þessa árs, en alls ekki hef ég nokkurs staðar sagt eða mun halda því fram að slík breyting þurfi að vera um garð gengin fyrir lok þessa árs, ella gætum við ekki staðið við okkar hlut í væntanlegum samningum við Evrópubandalagið. Hafi það mátt skilja af einhverju því sem ég hef sagt vil ég leiðrétta það. En ég endurtek að ég er þessarar skoðunar, eins og kom fram hér í máli hæstv. samgrh., það get ég staðfest. Líku máli gegnir um gjaldeyrismálin. Ég hef, frá því að ég tók við starfi viðskrh., tvívegis staðið fyrir rýmkun þeirra reglna og veitt t.d. almennar heimildir til vörukaupalána. Ég hef líka látið semja drög að nýrri reglugerð um skipan gjaldeyrismála í heild þar sem gert er ráð fyrir því að gjaldeyrisreglurnar verði rýmkaðar, ýmist við gildistöku slíkrar reglugerðar eða í áföngum. Þar hef ég í huga alllangan tíma, t.d. fram til ársins 1993 að Íslendingar yrðu á þeim tíma búnir að samræma sínar reglur þeim sem algengastar eru í löndunum hér í kring. Það er hins vegar mikilvægt að þessi tímasetta áætlun verði þá fyrst mótuð til fulls að við höfum mat á framvindu samningaviðræðnanna, m.a. við Evrópubandalagið innan EFTA-hópsins. Það mál mun væntanlega skýrast á þessu vori og að sjálfsögðu verður að móta afstöðu í þessum málum sem og öðrum. Ég held að þetta mál allt, fjármagnsmarkaðsmálið, sé allvel á vegi en bið menn að sýna biðlund með því að þær tillögur birtist í einstökum greinum, þar til við sjáum hvernig vindur fram samningunum innan EFTA-hópsins og milli hans og Evrópubandalagsins á næstu mánuðum.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) Virðulegi forseti. Ég hef nýlega, við lok umræðna um skýrslu utanrrh., gert allrækilega grein fyrir mínum viðhorfum til þeirrar tillögu sem hér liggur fyrir þannig að ekki er þörf á að bæta við mjög mörgum orðum. Stefna ríkisstjórnarinnar í þessu máli er m.a. mörkuð í bókun þeirri í ríkisstjórn sem forsrh. kynnti hér á Alþingi fyrir áramótin og lýsir tvennu. Í fyrsta lagi að ríkisstjórnin samþykkir og felur utanrrh. að halda áfram þátttöku fyrir Íslands hönd í undirbúnings- og samningaviðræðum þeim sem fram undan eru á grundvelli niðurstaðna könnunarviðræðnanna, eins og þær voru tilgreindar fyrst og fremst í tveimur skjölum, þ.e. í sameiginlegri skýrslu stjórnarnefndar beggja aðila, EFTA og EB, sem birt var 20. okt. og í sameiginlegri yfirlýsingu utanríkisráðherranna þann 19. des. Jafnframt var því lýst yfir, eins og fram kom í máli hæstv. viðskrh., að ríkisstjórnin vildi halda áfram tvíhliða viðræðum við Evrópubandalagið um sérmál Íslands og ekki hvað síst okkar sjávarútvegshagsmuni. Ef menn vilja draga þá ályktun af þessum tillöguflutningi og umræðum sem spunnist hafa af honum um að mikill ágreiningur sé um þetta tvennt, þ.e. að það eigi að velja annars vegar EFTA-leiðina eða tvíhliða viðræður, þá er það á misskilningi byggt. Ríkisstjórnin hefur í orði og verki lýst því yfir að við sækjum fram í þessu máli eftir báðum þessum leiðum. Annars vegar er EFTA-leiðin sem tekur til miklu víðtækara sviðs, hins vegar eru tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið sem eru út af sérmálum Íslendinga. Í raun og veru er spurningin aðeins ein: Hvort og hvenær er þá tímabært að óska eftir formlegum tvíhliða samningaviðræðum við Evrópubandalagið um sérmál Íslands? Það er ljóst að af hálfu ríkisstjórnarinnar er það mat ráðandi að ekki sé tímabært að svo stöddu að leita eftir formlegum samningaviðræðum. Hins vegar hefur aldrei verið útilokað að til þess kunni að koma en það liggur ekki fyrir nú. Í annan stað er þess að geta þegar þetta er metið að ef við óskum eftir formlegum samningaviðræðum við Evrópubandalagið um tollamál þýðir það einfaldlega að við erum að beina því erindi til framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins sem hefur ein umboð til að semja um þau mál af hálfu Evrópubandalagsins, þ.e. um ívilnanir eða lækkanir á tollum. Og þá er jafnframt vitað að ef við erum að ræða um ívilnanir eða lækkun á tollum vegna innflutnings fiskafurða til Evrópubandalagsins, þá hefur framkvæmdastjórnin lýst þeirri stefnu sinni í samskiptum við aðrar þjóðir að hún semji um tollaívilnanir varðandi fiskafurðir á grundvelli kröfu bandalagsins sem byggð er á hinni sameiginlegu fiskveiðistefnu um veiðiheimildir í staðinn. Þannig að ef menn spyrja: Hvers vegna er ekki tímabært að setja fram þessa kröfu nú þegar? þá kemur tvennt til: Forsrh. hefur vísað til þeirra raka að það kunni að spilla samningsstöðu okkar í hinum almennu samningaviðræðum ef við, um leið og við óskum eftir atfylgi EFTA-ríkjanna, og höfum reyndar fengið það, í hinum almennu samningum að baki kröfunnar um fríverslun með fisk, tökum á sama tíma upp tvíhliða formlegar samningaviðræður um það mál kynnum við þar með að vera að gera þeim lífið heldur auðvelt í stuðningi við okkur um það mál. Með öðrum orðum, þeir gætu brugðist við með þeim hætti að segja: Þið hafið þegar efnt til tvíhliða formlegra samningaviðræðna um það mál. Þýðir það ekki ósköp einfaldlega að þið hafið tekið það að ykkur? Og þar með telji þeir sig vera lausa mála við að styðja þessar kröfur við samningaborðið fyrir hönd EFTA-ríkjanna í heild. Hin meginástæðan fyrir því að þetta er álitaefni er auðvitað sú hvort við viljum bjóða upp á framsetningu á kröfunum um veiðiheimildir á þessum tíma. Sá sem fer fram á formlegar samningaviðræður um tollaívilnanir verður að sjálfsögðu að vera við því búinn að fá þær kröfur fram. Hann getur reyndar gengið að því sem gefnu, en ef hann er ekki reiðubúinn að svara því á annan veg en þann að hann vilji ekki einu sinni hlusta á slíkan málflutning þá ná slíkar viðræður væntanlega ekki mikið lengra. Og ef þetta yrði til þess að opinbera sundrungu í okkar röðum held ég að það væri ekki til þess fallið að styrkja samningsstöðu okkar á viðkvæmu augnabliki. Þetta er held ég það sem ástæða er til að árétta beinlínis að gefnu tilefni þessarar þáltill. Að sjálfsögðu er hægt að fara út um víðan völl um þessi mál sem ég ætla ekki að gera hér. Ég árétta einungis þá stefnu sem mótuð hefur verið af hálfu ríkisstjórnarinnar og það umboð sem utanrrh. byggir á, þ.e. bókun sem felur í sér þetta tvennt, umboð til að halda áfram undirbúnings- og samningaviðræðum annars vegar og jafnframt til að halda áfram þessum tvíhliða viðræðum. En við áskiljum okkur að sjálfsögðu rétt til þess að meta það hvenær það þjónaði best hagsmunum Íslands að óska eftir formlegum tvíhliða viðræðum. Að því er varðar spurninguna um hvað kunni að gerast að 20 árum liðnum, árið 2010, og hverjir eru reiðubúnir að éta hattinn sinn út af veðmálum um það efni held ég að menn eigi ekki að hafa um það stór orð. Það hefði vafist fyrir flestum að spá fyrir um þróun mála í Austur-Evrópu á miðju síðasta ári og það er hverju orði sannara sem sagt hefur verið að atburðarásin í Evrópumálefnum er svo hröð að það er ekki á margra færi að slá neinu föstu um það hversu hratt hlutirnir gerist. Hitt er svo annað mál að allir samningar milli þeirra ríkja sem utan Evrópubandalagsins standa við það, hvort sem þeir fara fram með tvíhliða viðræðum eða ekki, snúast um sömu málin. Þeir snúast um það að viðkomandi ríki geri ráðstafanir og semji um það að laga sig að grundvallarreglum samrunaferilsins í Evrópu. Með öðrum orðum, það eru samningar um fríverslun, það eru samningar um tolla, það eru samningar um einn fjármagnsmarkað, það eru samningar um einn þjónustumarkað, það eru samningar um búsetu- og atvinnuréttindi og það eru samningar um samstarfsverkefni eins og við þekkjum t.d. af Lúxemborgarferlinum. Sá sem heldur því fram að líkur bendi til að unnt sé að ná fyrr niðurstöðum eftir tvíhliða leiðinni hefur held ég ekki hugsað það mál til enda. Í raun og veru er hér um sama viðfangsefnið að ræða. Það tekur óhjákvæmilega langan tíma. Við þekkjum það af reynslunni hversu langan tíma það tók fyrir ríki sem stóðu utan Evrópubandalagsins á þeirri tíð að semja sig inn í bandalagið. Það er því með öllu ósannað mál og reyndar afar ólíklegt að ríki sem hæfi slíka tvíhliða samninga gæti náð niðurstöðum fyrr. Samkvæmt opinberum yfirlýsingum Evrópubandalagsins er það reyndar svo að Evrópubandalagið er ekki reiðubúið til þess nú að taka upp slíkar viðræður, nema í undantekningartilvikinu Austur-Þýskaland, og hefur vísað til þess að slíkum samningum verði naumast sinnt að neinu ráði fyrr en eftir 1993. Í reynd þýðir það að ný ríki sem sækja um nú verða ekki komin með fulla aðild fyrr en 1995 vegna þess að það er alla vega tveggja ára mál að ljúka slíkum samningum. Hvort heldur menn vilja líta á þá samningaleið sem EFTA-ríkin hafa valið sér eða einhverja fræðilega möguleika á tvíhliða viðræðum eru viðfangsefnin hin sömu. Og tíminn sem það tekur að ná slíkum samningum væntanlega svipaður. Munurinn er bara sá að við erum búnir að ljúka í EFTA-viðræðunum ítarlegum könnunarviðræðum. Að baki þeirri vinnu liggja þúsundir blaðsíðna af vinnuskjölum. Vandamálin hafa verið skilgreind. Löggjöf hefur verið borin saman. Lausnir hafa verið lagðar fram og það er orðið samkomulag um yfirgnæfandi meiri hluta af þeim málefnum sem um á að semja. Um leið og við lýsum okkur reiðubúna til þess að fallast á hin sameiginlegu lög og reglur Evrópubandalagsins á samningssviðinu sem lagalegan grundvöll evrópsks efnahagssvæðis þýðir það ósköp einfaldlega að efnisleg yfirferð yfir samningssviðið er að verulegu leyti búin. Þegar góðviljaðir menn vilja gerast ráðgjafar okkar og veðja hattinum sínum um það að öll Evrópuríki sem nú standa utan EB verði komin inn í það bandalag eða orðin aðilar að nánu evrópsku samstarfi 20 árum seinna. Það má vel fara svo að á það reyni miklu, miklu fyrr. En það geta líka verið samningar um nýtt sameiginlegt evrópskt efnahagssvæði sem tekur til miklu fleiri ríkja en þeirra 18 sem við ræðum mest um nú, þ.e. Evrópubandalagið og EFTA-ríkin, vegna þess að ef við erum bjartsýn á að Austur-Evrópuríkin nái sér á tiltölulega skömmum tíma aftur á legg og þeim takist vel að stýra sínum málum frá miðstýrðum ríkisbúskap yfir til markaðskerfis og blandaðs hagkerfis, fjölflokkalýðræðis og réttarríkis, þá getur það gerst miklu fyrr en margir nú hugsa að þessi ríki finni aftur sinn sess í Evrópusamstarfi framtíðarinnar.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Með því að hæstv. samgrh. fór eins og köttur í kringum heitan graut þegar hann freistaði þess að svara hér nokkrum einföldum spurningum sem fyrir hann voru lagðar þá óska ég eindregið eftir því að hann verði á ný kallaður til þessarar umræðu og svari frekari fyrirspurnum þar að lútandi. En fyrst vildi ég, frú forseti, víkja örfáum orðum að ræðu hæstv. utanrrh. sem hér var að ljúka máli sínu. Ég verð enn að segja að ég verð fyrir vonbrigðum með afstöðu hans til þeirrar tillögu sem hér liggur fyrir og mælir fyrir um beinar tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið vegna útflutningshagsmuna okkar á sjávarafurðum. Þó ber að geta þess sem gott er og skynsamlegt. Það kemur fram í máli hæstv. ráðherra öðru hvoru upp á síðkastið og í þeirri ræðu sem hann flutti hér áðan að nú geti það verið spurning um hvenær beinar viðræður verði teknar upp.

Hvort.

Hvort og hvenær. Það er rétt, hvort og hvenær, eins og hæstv. ráðherra orðaði það. En ljóst er að hæstv. ráðherra sagði þetta mikilvæga orð, hvenær. Í því felst auðvitað svolítið viðurkenning, ekki síst í ljósi þess hvernig hæstv. ríkisstjórn brást við fyrst þegar þessi ósk var sett fram. Þá ætlaði allt af göflunum að ganga hér í Alþingi og í fjölmiðlum með meiri hneykslunar- og upphrópunarræðum en í langan tíma eða jafnvel áratugum saman hafa heyrst hjá forustumönnum í íslenskum stjórnmálum. Svo hneykslaðir voru hæstv. ráðherrar á þessari kröfu. En því meir sem járnið hefur verið hamrað, þá viðurkenna þeir smám saman meginrökin á bak við þessa tillögu. Og nú er svo komið að þeir eru farnir að tala um hvenær að þessu komi. Vilja enn tengja það skilyrðinu hvort, en ég er sannfærður um að því meir sem járnið verður hamrað áfram, þá mun það mikilvæga orð falla niður úr þeirra orðasafni í þessu samhengi og á endanum hljóta þessir ágætu menn að fallast á þá stefnumörkun sem hér er lögð til. Hæstv. ráðherra segir auðvitað réttilega að hæstv. ríkisstjórn hafi átt tvíhliða kynningarviðræður við einstaka aðila innan Evrópubandalagsins og ég dreg ekki úr mikilvægi þeirra. Ég lít svo á að þær hafi haft mjög mikla þýðingu og þeim á að halda áfram. En það er reginmunur á slíkum tvíhliða kynningarviðræðum og beinum viðræðum um hindrunarlausan útflutning á sjávarafurðum og viðurkenningu á því að um þær gildi sömu reglur og iðnaðarvörur annarra landa. Það er verið að óska eftir þessum beinu viðræðum og ég vænti þess, þó að stolt hæstv. ráðherra sé mikið, að þeir taki ekki allt of langan tíma í það að kyngja þessari einföldu staðreynd því við höfum ekki yfir að ráða allt of miklum tíma í þessum efnum. En rökin sem hæstv. ráðherra flutti gegn því að fara í þessar viðræður strax voru þau að við mundum í fyrsta lagi taka á okkur of mikinn þunga í þessari kröfugerð og létta, ef ég skildi hann rétt, þunganum af fríverslunarsamtökunum. Að þessum ummælum sögðum vil ég fyrst og fremst minna á að þunginn í þessari kröfu mun alltaf hvíla á Íslendingum, ekki síst eftir að Norðmenn fóru að auka styrki sína í sjávarútvegi þrátt fyrir Oslóarsamkomulagið í fyrra um afnám styrkja. Það erum við fyrst og fremst sem höfum hagsmuna að gæta og við getum ekki vænst þess að aðrar þjóðir muni leggja mikinn þunga þar í. Það gildir þess vegna einu hvaða leið er farin. Þunginn mun alltaf hvíla á okkur og við eigum ekkert að vera að skjóta okkur undan því að axla þá byrði. Í annan stað færði hæstv. ráðherra þau rök gegn því að við færum í þessar umræður strax að við mundum þá opna fyrir kröfu Evrópubandalagsins um fiskveiðiheimildir. Ég vil bara minna hæstv. ráðherra á að hann hefur sjálfur opnað fyrir þessa kröfu með óskinni um fríverslun með sjávarafurðir. Vegna þess að um leið og hún var lögð fram af EFTA-ríkjunum svaraði Evrópubandalagið um hæl og sagði: Ef þið óskið eftir almennum viðræðum um fríverslun með fisk þá óskum við eftir viðræðum um sameiginlega fiskveiðistefnu okkar. Þessi rök eru gjörsamlega út í bláinn vegna þess að Evrópubandalagið svaraði um hæl, um leið og EFTA setti fram kröfuna um fríverslun með fisk: Þá viljum við fá umræður um hina sameiginlegu fiskveiðistefnu. Þannig að hæstv. ráðherra er búinn að opna fyrir þessa umræðu. Hún skiptir hins vegar nákvæmlega engu máli eins og hér hefur margsinnis verið bent á, m.a. af hv. 1. flm. till. Það liggur ljóst fyrir að Íslendingar ætla ekki að veita Evrópubandalaginu veiðiheimildir hér eða gefa eftir rétt sinn til fiskveiðilögsögunnar. Það sjónarmið er að öðlast viðurkenningu smám saman innan Evrópubandalagsins að það verði að virða og viðurkenna þessa sérstöðu Íslendinga. Það hefur komið fram í ummælum ýmissa forystumanna Evrópubandalagsins og ýmissa ríkja Evrópubandalagsins og að því leyti hafa hinar tvíhliða könnunarviðræður verið til góðs. Það skal lögð áhersla á að þær hafa gert að verkum að margir forystumanna Evrópubandalagsins hafa næmari skilning á stöðu Íslands. Þess vegna hygg ég að tími sé kominn til að hefja, jafnhliða hinum almennu EB-EFTA viðræðum, beinar tvíhliða viðræður um þessa sérstöku hagsmuni okkar Íslendinga. Þá ætla ég að víkja örfáum orðum að svari samgrh. hæstv., varaformanns Alþb. Hann vísaði í þá sérstöku bókun sem þingflokkur Alþb. gerði og ef ég hef skilið hæstv. ráðherra rétt lítur hann svo á að hin sérstaka bókun þingflokks Alþb. sé hluti af heildarsamþykkt ríkisstjórnarinnar eða, eins og hann orðaði það, hún er grundvöllur að afstöðu Alþb. til samþykktar ríkisstjórnarinnar. Með öðrum orðum, hæstv. samgrh. hefur vísað á bug skilningi hæstv. utanrrh. sem hefur lýst því yfir að samþykkt þingflokks Alþb. og sérstök bókun hans í ríkisstjórn og tilkynning hér á Alþingi sé algjörlega marklaus. Hæstv. utanrrh. hefur hvað eftir annað lýst því yfir að þetta sé algjörlega marklaust plagg sem hann þurfi ekki að taka tillit til og því síður að kynna útlendingum. Ég er ákaflega feginn því að hæstv. utanrrh. hefur ekki gerst sendiboði Alþb. í þessum efnum. Því þessi samþykkt er auðvitað engin útflutningsvara eins og ég hef margsinnis bent á. En þarna koma fram alveg gagnstæð sjónarmið tveggja hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni um það hvað hæstv. ríkisstjórn hefur samþykkt í þessum efnum. Og úr þessu geta þessir tveir hæstv. ráðherrar ekki greitt í þessari umræðu. Það er auðvitað þetta sem er alvarlegt fyrir Ísland, að hér skuli sitja ríkisstjórn sem ekki veit hvað hún vill. Það má hæstv. utanrrh. eiga að hann hefur lýst mjög skýrt og skilmerkilega þeim fyrirvörum sem Ísland hefur gert en þeir eru allt annars eðlis en þeir fyrirvarar sem felast í sérafstöðu Alþb. Nú segir hæstv. samgrh., í veikburða tilraunum sínum til að draga fjöður yfir þann ágreining sem ríkir á milli stjórnarflokkanna, að hann vilji ekki taka endanlega afstöðu til þess hvaða fyrirvara Ísland eigi að gera fyrr en viðræðurnar eru lengra komnar. Ég hefði haldið að við ættum að gera okkur fulla grein fyrir því, áður en þessar viðræður hefjast formlega, hvaða fyrirvara við viljum gera, að hvaða markmiðum við stefnum í þessum viðræðum. Þess vegna finnst mér að hæstv. utanrrh. hafi haldið ljómandi vel á málinu að þessu leyti. Skýrt alveg skilmerkilega í hverju þessir fyrirvarar eru fólgnir, hversu víðtækir þeir eru og hvers eðlis þeir eru. En hæstv. samgrh. sem talar hér fyrir hönd ráðherra Alþb. segir: Við viljum geyma það að taka afstöðu til þessa verkefnis þangað til einhvern tímann síðar. Þetta er einmitt meginástæðan fyrir því að Alþingi hefði þurft að taka á þessu máli með því að samþykkja ályktanir um hvert Ísland ætlaði að stefna. Þegar heill ríkisstjórnarflokkur getur ekki tekið slíka afstöðu og vill endilega bíða eftir því að einhverjar aðrar þjóðir taki afstöðu í þessum málum. Alþb. vill endilega bíða með að taka afstöðu í þessum efnum þangað til aðrar þjóðir hafa gert það. Það liggur alveg nægjanlega mikið fyrir úr hinum vönduðu könnunarviðræðum. Eins og hæstv. utanrrh. benti á liggja allar staðreyndir þar um á borðinu til þess að við getum tekið endanlega afstöðu til hvað við viljum. Svo verður það að koma í ljós í samningunum hversu miklu við fáum áorkað og hvaða tillit verður tekið til sérsjónarmiða okkar. Á það reynir einfaldlega í samningum. Við hljótum að vita fyrir fram að hverju við viljum stefna og það er afar kyndug afstaða að geta ekki sagt það fyrir fram og vísa á að bíða þurfi eftir því að aðrar þjóðir komist að niðurstöðu og sökkva sér bara niður í töflulestur á meðan. Það er býsna kyndug afstaða af hálfu ráðherra Alþb. Þess vegna óska ég eftir því við hæstv. ráðherra að hann hér og nú geri Alþingi skýrari grein fyrir afstöðu Alþb. í þessu efni. Fellir hæstv. samgrh. sig við þá fyrirvara sem utanrrh. hefur gert eins og hann hefur lýst þeim? Hæstv. utanrrh. hefur ekkert látið standa á sér í þessum efnum og lýst nákvæmlega fyrirvörum af Íslands hálfu en hæstv. samgrh. telur sig þurfa að bíða eftir því að aðrar þjóðir taki afstöðu. Nú segi ég við hæstv. samgrh.: Látum liggja á milli hluta hvað aðrar þjóðir gera í þessu efni. Hæstv. utanrrh., þeirrar ríkisstjórnar sem hann sjálfur situr í, hefur tekið afstöðu og lýst því hvað hann vill gera í þessu efni. Getur hæstv. samgrh. komið hér upp og sagt: Ég styð fyrirvarana eins og hæstv. utanrrh. hefur lýst þeim? Það er raunverulega spurningin. Getur hann komið hingað upp í þessari umræðu og sagt: Ég styð fyrirvarana eins og hæstv. utanrrh. hefur lýst þeim? --- Ef hann getur það ekki er hér enn á ný staðfestur sá ágreiningur sem lengi hefur legið í loftinu að væri á milli stjórnarflokkanna í þessum efnum. Það er auðvitað býsna alvarlegt mál. Varðandi ýmis hliðarmál, sem beint og óbeint tengjast heildarsamningum okkar við Evrópubandalagið, kemur líka fram í þessum umræðum að ágreiningur er á milli stjórnarflokkanna. Hæstv. samgrh. skaut sér í bankamálunum á bak við þá afstöðu hæstv. forsrh. að ekki kæmi til greina að gera breytingar á rekstrarformi ríkisbankanna meðan þessi ríkisstjórn situr. Og hæstv. viðskrh. er byrjaður að draga í land með stefnumörkun og yfirlýsingar sínar. Hann sagði fyrir skömmu á Alþingi að þessi breyting væri nauðsynleg vegna aðlögunar að Evrópubandalaginu og það þyrfti að koma þeim málum fram og taka þær ákvarðanir á þessu ári. Það þyrfti að styrkja eiginfjárstöðu ríkisviðskiptabankanna til þess að mæta erlendri samkeppni. Um leið og hæstv. forsrh. hafði skotið þetta í kaf fór hæstv. viðskrh. að tala um að hann væri að vísu ekki horfinn frá stefnu sinni í málinu en að draga þurfi málið á langinn. Það þurfi mjög vandaðan undirbúning og ekkert liggi á. Þetta mál liggur alveg ljóst fyrir. Eins og í ýmsum öðrum efnum verður þessum framfaramálum ekki komið fram fyrr en þessi hæstv. ríkisstjórn hefur lifað daga sína. Og mér sýnist að ummæli hæstv. viðskrh. staðfesti enn þá skoðun að hann treystir sér ekki til að láta brjóta á jafnmikilvægu máli og þessu. Að því er gjaldeyrisreglurnar varðar hefur hæstv. ráðherra margsinnis lýst því yfir að hann hafi fullbúna tímasetta áætlun um breytingar en nú heyrist það hljóð úr því horni að þetta þurfi að meta eftir framþróun þessara mála innan EFTA-hópsins. Ég veit ekki betur en Norðurlandaþjóðirnar innan EFTA hafi tekið ákvörðun um að fullkomið frelsi í gjaldeyrismálum eigi að taka gildi um mitt þetta ár og sumar jafnvel stigið það skref að ná þessu að mestu leyti nú þegar.

Þetta er ekki rétt.

Og sú efnahagsáætlun sem Norðurlandaþjóðirnar gerðu miðar að því að ná þessu marki. Ég veit ekki hvers vegna við þurfum að bíða eftir einhverju nýju samráði innan EFTA-hópsins þegar fyrir liggur samstaða Norðurlandaþjóðanna um tímasetningar í þessu efni og aðeins ríkisstjórn Íslands hefur sett þar fyrirvara. Það er, að ég hygg, fyrst og fremst til þess að bíða eftir því að kjósendur fái tækifæri til þess að steypa þessari hæstv. ríkisstjórn í kosningum. En fari þær fram á lögmæltum tíma er fulllangt að bíða eftir nauðsynlegum ákvörðunum. Því það er alveg rétt sem hæstv. viðskrh. sagði í umræðunum að við þurfum að undirbúa okkur undir að gera breytingar af því að það liggur ljóst fyrir, á hvorn veg sem samningaviðræðurnar fara, að við þurfum að sníða okkar viðskiptareglur eftir þeim viðskiptaháttum og viðskiptareglum sem almennt verða í gildi í Evrópu. Ég tek heilshugar undir þetta sjónarmið með hæstv. viðskrh. og er reyndar sammála honum um flest stefnumarkandi atriði. En mér sýnist hann ætla að taka þrönga sérhagsmuni Alþb. og vinstri armsins í Framsfl. fram yfir það að komast að skynsamlegri niðurstöðu og taka afstöðu til mála um leið og þess er kostur á Alþingi Íslendinga. Frú forseti. Ég vildi fyrst og fremst koma þessum sjónarmiðum á framfæri í þessari umræðu. Ég legg enn á ný áherslu á að við verðum að líta á þessi mál í heild sinni og jafnmikilvægar og almennu EB-EFTA viðræðurnar eru skiptir miklu að við stöndum að okkar sérhagsmunum með tvíhliða viðræðum. Auðvitað er alltaf matsatriði hvenær á að hefja slíkar viðræður. En ég er þeirrar skoðunar að sá tími sé kominn að við getum hafið þær og að hæstv. ríkisstjórn sé að þverskallast við kannski fyrst og fremst vegna þess að hæstv. ráðherrum urðu á mistök þegar þeir brugðust við þessum hugmyndum í upphafi. Offors þeirra var of mikið og þeir hafa á tilfinningunni af þeim sökum að þeir þurfi lengri tíma til þess að kyngja málinu. En við sjáum á ræðu hæstv. utanrrh. að hann er að byrja að skilja og viðurkenna nauðsyn þessa og þó lítið sé hljótum við að fagna því skrefi. Á hinn bóginn er ástæða til að hafa áhyggjur af því að ummæli og umfjöllun ýmissa talsmanna ríkisstjórnarflokkanna upp á síðkastið eru á þann veg að það er eins og dragi úr stuðningi við hinar almennu EB-EFTA viðræður. Þó að þeir séu ekki margir í þingsalnum sem lesa dagblaðið Tímann daglega hefur það ekki farið fram hjá þeim sem það gera að á undanförnum vikum hefur mjög dregið úr stuðningi blaðsins við málsmeðferð hæstv. utanrrh. Það blað lýsir afstöðu forustuflokks ríkisstjórnarinnar á þann veg að ríkisstjórnin stefni einungis að því að auka fríverslun hér á þeim grundvelli sem hún hefur verið rekin en stefni ekki að víðtækari efnahagslegri samvinnu sem öllum má vera ljóst að er grundvöllur EB-EFTA viðræðnanna. Þess vegna er ástæða til að hafa áhyggjur af þessum umræðum og margt bendir til að hæstv. utanrrh. hafi ekki nægan stuðning í röðum ríkisstjórnarinnar til þess að fylgja eftir þeirri stefnu sem hann hefur markað í þessu efni.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) Virðulegi forseti. Ég hygg að 1. þm. Suðurl. hafi orðið á smá mismæli undir lok ræðu sinnar þegar hann talaði um mistök stjórnarliða en mun hafa átt við mistök stjórnarandstæðinga þegar þeim varð það á, á viðkvæmri stundu áður en gengið var til hins sameiginlega utanríkisráðherrafundar EFTA og EB, að flytja vantraust á stefnu ríkisstjórnarinnar í þessu máli, einmitt undir formerkjum þeirrar kröfu að taka upp tvíhliða samningaviðræður strax. Þetta gat spillt málstað okkar Íslendinga á þeim tíma og var misráðið og er almennt skilið bæði meðal stjórnarliða og þjóðarinnar í heild að þetta hafi að vísu verið mistök. Margt bendir til þess, svo sem heyra má á málflutningi hv. 1. þm. Suðurl., að hann vilji gjarnan bæta fyrir þau mistök og koma í veg fyrir að umræður hér á hinu háa Alþingi ýki þann ágreining. Það er gagnkvæmt því ég dreg enga dul á að mér er það mikið kapps- og áhugamál að við búum okkur ekki til ágreiningsefni að óþörfu í innbyrðis deilum hérna heldur reynum að ná saman um það sem sameinar okkur sem er auðvitað að gæta hagsmuna Íslands eftir því sem best við getum. Leiðir kunna að vera álitamál en ég held að þessar umræður hafi leitt í ljós að það sem sameinar okkur í þessu máli er miklu stærra og meira en slíkur hugsanlegur ágreiningur. Þegar ég lagði hlustir við málflutning þeirra talsmanna Sjálfstfl. sem hér hafa talað, þ.e. hv. 8. þm. Reykv., 1. flm. tillögunnar, og formanns flokksins, 1. þm. Suðurl., vakti hann upp nokkrar spurningar um það hver hugur búi að baki eða hvort hér sé í raun og veru einhver viðleitni til þess að búa flokki þeirra til einhverja sérstöðu í málinu. Nú er ég ekki með neina hótfyndni eða tilætlunarsemi heldur spyr ég. Hér er lagt til að við tökum upp sem fyrst formlegar tvíhliða samningaviðræður við framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins um tollaívilnanir. 1. flm. tillögunnar er reyndar kunnur að því að hafa þá skoðun að við Evrópubandalagið eigum við ekkert að ræða um fiskmálefni, bara alls ekki neitt.  Annars vegar er sett fram ósk um að taka þegar í stað upp tvíhliða formlegar samningaviðræður, hins vegar eru látnar uppi strangar efasemdir um að sjútvrh. eigi að sinna tvíhliða viðræðum um sérmál Íslands sem eru fiskur. Annars vegar kemur formaður flokksins, hv. 1. þm. Suðurl., og rifjar upp réttilega að EFTA-ríkin hafa sett fram kröfuna um fríverslun með fisk og framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins svarar með því að vísa í hina sameiginlegu fiskveiðistefnu Evrópubandalagsins, nefnilega að hún hafi ekki umboð til þess að veita tollívilnanir með fiskafurðir nema gegn veiðiheimildum. En 1. flm. tillögunnar er einmitt sá maður, ég hygg sá eini í veröldinni núna, sem segir að þessi stefna sé bara alls ekki til og fyrir henni sé ekki flugufótur. Það setur að mér nokkra bakþanka um það hvernig hefði verið haldið á þessum málum hefði það verið gert af þessum forustumönnum Sjálfstfl. og hver samstaða sé um það þeirra á milli hvernig halda skuli á málinu. Annars vegar er krafan um tvíhliða samningaviðræður strax, en jafnframt látnar í ljósi efasemdir og því mótmælt að verið sé að ræða tvíhliða við Evrópubandalagið. Hins vegar er bent á það að ríkisstjórnin hafi þegar vakið upp kröfu hinnar sameiginlegu fiskveiðistefnu um veiðiheimildir en samt segir flm. að slík stefna sé alls ekki til. Ég hlustaði með athygli á hv. 1. þm. Suðurl. þegar hann sagði: Rök ríkisstjórnarinnar fyrir því að ekki sé skynsamlegt núna á þessum tímapunkti að taka upp tvíhliða formlegar samningaviðræður hafa verið þessi: Við værum að draga úr stuðningi og atfylgi hinna EFTA-ríkjanna eftir sameiginlegri samningaleið með því að þau geta einfaldlega sagt: Þar sem þið hafið tekið þetta mál upp tvíhliða, tekið það af samningaborðinu með hinum EFTA-ríkjunum, þurfum við ekki að leggja neina áherslu á þann stuðning. Og hann segir: Við munum samt sem áður verða að bera þessa kröfu upp vegna þess að þungi þessa máls hvílir á okkur. Það er út af fyrir sig rétt. En það er munur á samningsstöðu þegar við erum búnir að fá það fram að hin EFTA-ríkin taka þetta mál upp sem sameiginlega kröfu og þegar það er vitað að EFTA-ríkin tala einni röddu og þegar það er vitað að aðalsamningamðaur EFTA við samningaborðið setur þessa kröfu fram sameiginlega fyrir EFTA-ríkin öll, heldur en ef við þyrftum einfaldlega að gera það hér á okkar vettvangi í tvíhliða viðræðum, sérstaklega þegar bakland okkar er þannig að um leið og þær viðræður væru hafnar mundu rísa upp öflugir talsmenn í Sjálfstfl. og segja: Þetta eru nú bara landráð.

Hverjir gera það?

Þeir sem segja að það megi undir engum kringumstæðum ræða við Evrópubandalagið um að fá tollaívilnanir gegn veiðiheimildum, hvort heldur þær eru gagnkvæmar, hvort heldur þær snúast um flökkustofna, hvort heldur þær snúast um vannýtta stofna, eða yfirleitt. Þess vegna er það alveg yfirveguð skoðun mín að við höfum farið rétta leið í þessu efni, að það hafi skipt verulegu máli að fá stuðningsyfirlýsingu hinna EFTA-ríkjanna við þessa kröfu, að samningsstaða okkar sé sterkari eftir en áður. Og þegar ég segi: Við höfum aldrei útilokað hvort, heldur hvenær kannski, hvort eða hvenær kunni að reka að því að við förum að taka upp tvíhliða viðræður, þá segi ég ósköp einfaldlega: Það ræðst af því hvaða árangri við náum við samningaborðið í samningunum með hinum EFTA-löndunum um þetta prinsipmál. Menn mega ekki mikla það fyrir sér þótt hægt sé að vitna til þess, og það er alveg rétt, að til eru þeir menn innan Evrópubandalagsins sem hafa sýnt málefnum okkar Íslendinga meiri skilning en annarra. Hv. 1. þm. Suðurl. vitnaði réttilega í ummæli Hennings Christophersen, eins af varaforsetum Evrópubandalagsins, sem hefur lýst slíkum skilningi einmitt vegna þess að starfsbróðir hans hér, þ.e. viðsk.- og iðnrh., hefur boðið honum hingað til lands, átt við hann mjög rækilegar og ítarlegar viðræður, kynnt honum alveg sérstaklega, og við höfum einnig tekið þátt í því, sérmál Íslands og fengið þar með fram aukinn skilning hans á málinu. Á sama hátt hefur sjútvrh. í tvíhliða viðræðum við kollega sína, sjávarútvegsráðherra Evrópubandalagsins, von Gelden hinn þýska og sjávarútvegsráðherra Dana, Hollendinga, Belga og Breta, fengið það fram hjá þeim að þeir a.m.k. vilja taka það til velviljaðrar skoðunar. Von Gelden gekk reyndar skrefi lengra, hann beindi því til starfsbræðra sinna að tímabært væri orðið fyrir þá að taka til skoðunar hvort þeir gætu beitt sér fyrir því að sérstaða Íslands væri viðurkennd, jafnvel þótt þeir treystu sér ekki til að fá hnekkt hinni sameiginlegu fiskveiðistefnu almennt fyrir bandalagið, heldur einungis að lýsa yfir stuðningi við það sjónarmið að hún eigi ekki við í tilvikinu Ísland. Þetta sannar náttúrlega að við höfum verið í tvíhliða viðræðum, enda rengir það væntanlega enginn. Þetta sannar að þær hafa skilað árangri, enda rengir það væntanlega enginn. Stefna ríkisstjórnarinnar er þessi, að halda áfram þessum viðræðum, undirbúnings- og samningaviðræðum með EFTA-löndunum en jafnframt að halda áfram þessum tvíhliða viðræðum. Og til hvers þá? Til þess auðvitað að meta það í viðfangi þessara tveggja samningsferla hvort og þá hvenær knýjandi rök væru fyrir því að taka upp tvíhliða formlegar samningaviðræður. Ég held að þessar umræður hafi út af fyrir sig verið ágætar og gagnlegar og ég held að þær leiði í ljós að ekki er sá ágreiningur uppi sem menn hefðu tilefni til að ætla, t.d. þegar ríkisstjórnin var borin vantrausti á afar óheppilegum tíma vegna þeirrar stefnu sem ég er hér að lýsa. Við skulum vona að við getum báðir sagt að að loknum þeim hörðu deilum sé málið að færast út á borð. Gleggri og víðtækari skilningur sé að verða á því að það er ekki svart og hvítt, þetta er ekki annaðhvort eða. Við eigum að fara báðar leiðirnar, en við eigum fyrst að láta reyna á hina sameiginlegu EFTA-samningaleið. Hitt er eitthvað sem við höfum uppi í erminni ef á þarf að halda.

Flm. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Mér er mjög ljúft að þakka öllum ræðumönnum fyrir þátttöku í þessum umræðum sem hafa verið bæði málefnalegar og reyndar líka skemmtilegar, því það getur farið saman. Ég þakka sem sagt öllum þeim sem tekið hafa til máls og ég vil sérstaklega taka undir það sem hæstv. ráðherra sem síðast talaði tók fram, að það er auðvitað miklu fleira sem er okkur sameiginlegt í þessum málum en hitt sem skilur okkur að. Við verðum auðvitað að reyna að nálgast sjónarmið hvers annars en líka að skilja hvað er mergurinn málsins. Svona málefnalegar umræður verða auðvitað til þess að ég hlusta á rök annarra og vona að einhverjir hlusti á þau rök sem ég færi fram. Síðan reynum við að setjast niður, gjarnan utan þingsala, t.d. í utanrmn. sem á náttúrlega að sinna þessum málum og ekki síður í Evrópustefnunefndinni, og komast þar að sameiginlegri niðurstöðu. En að þessu mæltu hlýt ég enn að rökstyðja með nokkru mínar skoðanir og kannski skoðanir annarra í einhverjum atriðum. Ég skal þá fyrst víkja að ræðum hæstv. utanrrh. en þar var það nú helst að þau málefni sem hvinið hefur um voru rædd. Ég harma það ekki, þvert á móti. Það var sjálfsagt og eðlilegt að gera það. Ráðherrann gat þess að forsrh. hefði lýst því yfir, og átti þá væntanlega við að hann hefði gert það hér í þinginu, að það gæti spillt fyrir samstarfinu í EFTA að taka jafnhliða upp tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið. Ég minnist þess að hann sagði það hér einhvern tíma á haustmánuðum, hygg ég. Ég hef ekki heyrt hann segja þetta síðan. Ég held þetta sé ekki svo þegar málin eru skoðuð niður í kjölinn. Þá vil ég sérstaklega vekja athygli á því að á fundinum í Osló sem haldinn var 14. og 15. mars á sl. ári var gerð yfirlýsing. Eftir hann var birt yfirlýsing EFTA-leiðtoganna allra, forsætisráðherranna. 16. liður þessarar yfirlýsingar hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Við viðurkennum sjálfsákvörðunarrétt hverrar einstakrar EFTA-þjóðar hvað varðar tvíhliða frumkvæði og samninga við EB með tilliti til sérhagsmuna þeirra.`` Undir þetta skrifaði hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson. Ég benti honum raunar á það að hann hefði skrifað undir þetta. En ekki nóg með það. Hæstv. utanrrh. var í Osló þessa sömu daga og þeir komu báðir fram í fréttum sem aðilar að þessu samkomulagi. Það þarf ekkert frekar vitnanna við að við erum ekki að meiða okkar félaga í EFTA með þeim sjálfsögðu tilmælum sem við beinum til Evrópubandalagsins að láta bókun, sem er orðin nær 20 ára gömul, frá 1972, gilda. Við förum ekki fram á annað. Efni hennar gildi að breyttu breytanda. Það er nú öll kröfugerðin sem við erum að setja fram. Og þess vegna þarf ekkert að vera að velta því lengur fyrir sér, við skulum bara ganga til verks og óska eftir þessum formlegu viðræðum, ef við viljum kalla þær það, beinu viðræðum í öllu falli, við æðstu menn Evrópubandalagsins um viðskiptamál --- og tollamál ef menn vilja. Þau heyra ekki undir sjávarútvegsráðherra, ef það er hægt að kalla þennan ráðherra sem hefur undir sér um 60 manna lið, af eitthvað yfir 20 þús. í 24 ráðuneytum. Allur sjávarútvegur og fiskvinnsla, styrkirnir og allt gillið í þeim atvinnuvegi er 0,14% af samanlögðum þjóðartekjum þessara ríkja. Þessi mál eru ekki mál málanna í Evrópubandalaginu. Það þarf að tala við einhvern Marin, ég veit ekkert um manninn, þetta getur verið hinn huggulegasti maður. Það var Spánverji sem var hér í nefnd sem kom í boði Alþingis eða utanrmn. eftir að við heimsóttum Evrópubandalagið haustið 1978. Þetta voru mjög miklir og góðir fundir með þeirri ágætu nefnd þegar hún kom hingað til Reykjavíkur. Það var svo sem ekki mikil auglýsingastarfsemi í kringum það. En þar voru menn inni á því, hvort þeir voru spænskir eða þýskir, að kröfur um fiskveiðiréttindi við Ísland yrðu æðilangsóttar. Ég man sérstaklega að írskur þingmaður sagði að slík endaleysa kæmi aldrei til greina. Því mótmælti enginn á þessum fundi, ekki nokkur maður. Síðan var í ræðu ráðherrans hin hliðin, sem hann kallaði svo, hvort við ættum að bjóða veiðiheimildir. Það er auðvitað alveg fráleitt, það gerum við ekki, við bjóðum engar veiðiheimildir. Fyrir því er ekkert fylgi á Alþingi og enn síður utan þings með þjóðinni. Við getum ekkert boðið veiðiheimildir og höfum enga heimild til að bjóða þær neinum. Það er alveg af og frá og þess vegna skulum við víkja þeirri hugsun frá okkur í eitt skipti fyrir öll og fúsastur skal ég vera að gleyma þeim orðaskiptum sem hafa af þessu tilefni orðið. En þegar ég segi að sjútvrh. eigi ekki að fara til viðræðna í Brussel, þá er það ekki vegna þess að ég vantreysti þeim manni. Ég tel að vísu hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. ekkert síðri samningamenn en sjútvrh., kannski fremri, það er hægt að meta það eins og hverjum sýnist. En það er bara þetta, að senda sjútvrh. til Evrópubandalagsins til að biðja um leiðréttingu á viðskiptakjörum, einfalda leiðréttingu. Hvað er verið að undirstrika með því? Að það sé einhver sameiginleg fiskveiðistefna bandalagsins sem búin var til í Róm 1957 og oft er verið að vitna til sem einhvers konar allsherjar stjórnarskrár alheimsins. Við værum illa settir ef svo væri þegar allt kæmi til alls því þá værum við enn þá með þrjár mílur og við værum mestu lögbrjótar allrar veraldarinnar. Það voru þrjár mílur sem giltu þá um hina sameiginlegu fiskveiðistefnu þeirra 1957. Það er líka alveg rétt sem hæstv. utanrrh. sagði áðan. Þróunin er svo ör að við getum ekki sagt núna: Það eru 20 ár. Þess vegna eru viðræður hans við danskan kollega sinn dálítið broslegar í mínum huga. Þær voru skemmtilegar í sjónvarpinu í gær. Þótt hann sé eitthvað að blaðra um að við verðum komnir í Evrópubandalagið eftir 20 ár þá veit maður ekki nokkurn skapaðan hlut um það. Mér er nákvæmlega sama hvað hann segir um slíkt og þess vegna er það líka rétt sem ráðherra segir, við eigum ekki að góna á það sem við vitum ekkert hvað verður. Því síður að vera að góna á einhverja fortíð sem er svo löngu, löngu liðin að það styður ekki nokkur maður lengur, eins og fiskveiðiréttindi innan 200 mílna. Það er ekki nokkurt kvikindi. Evrópubandalagið hafði einhver fiskveiðiréttindi við Kanada fyrir einum 3--4 árum í eitt ár. Það hefur ekki verið minnst á þau síðan og verður aldrei. Menn verða að fara að átta sig á því að það eru ekki 20 ár síðan við höfðum 12 mílur hér við Ísland. Og mönnum hefði þótt það ærið að innan þriggja ára frá 1973 værum við búnir að fá 200 mílur. Og nú erum við að teygja okkur eftir hafsbotni suður um öll höf og norður og vestur. Þróunin er auðvitað sú í öllum þessum málum að strandríkin ráða þjóðarétti, hafréttinum. Þau eru 3 / 4 af þjóðum heims og þau eru að taka sér öll þessi réttindi og láta þau auðvitað aldrei af hendi, aldrei að eilífu. Þess vegna getum við alveg sæst á það að doka eitthvað við, nema með þessari breytingu á bókun 6, hún liggur alveg fyrir og hlýtur auðvitað að verða samþykkt og mér dettur ekkert annað í hug. En síst situr á mér að spilla þeim góða friði sem hér er orðinn og ég er sannfærður um það, eftir ummæli sem hér hafa fallið, að í utanrmn. og Evrópustefnunefnd muni takast góð samvinna um að leysa þessi mál, báðar þessar hliðar málsins eins og ráðherra hefur margendurtekið. Það er ekki ein leið sem á að fara, það á að fara tvær og báðar að settu marki, samhliða. Þess vegna efa ég ekki að þessi tillaga verði samþykkt eða í öllu falli fer hún til utanrmn. og verður rædd í Evrópustefnunefndinni þar sem við munum leita sátta og auðvitað hafa það að leiðarljósi sem eru þjóðarhagsmunir. Við höfum nú borið gæfu til þess ærið oft, þrátt fyrir allt, Íslendingar, að ná saman um mestu hagsmunamálin þegar við höfum átt í deilum við útlenda menn og ég treysti því að svo verði enn. Mér heyrist á hæstv. forseta að hann hafi gjarnan hug á að koma þessu máli til nefndarinnar á þessum fundi og ekki ætla ég að koma í veg fyrir það. Ég þakka enn og aftur fyrir þessar mjög málefnalegu, skemmtilegu og nytsamlegu umræður.

Guðmundur G. Þórarinsson Virðulegur forseti. Mér virðast allir vera sammála um mikilvægi þess að Íslendingum takist að aðlaga sig sem fyrst og best að þeirri þróun sem nú er að verða innan Evrópubandalagsins og aðlaga sig þeim aðstæðum sem þar skapast þegar innri markaðurinn kemst á 1992. Um þetta hygg ég að Íslendingar séu allir sammála. Mér virðist jafnframt að yfirgnæfandi meiri hluti Íslendinga sé þeirrar skoðunar að aðild að EB sé ekki á dagskrá hér. Hins vegar skipti það meginmáli að ná sem allra bestum samningum við þá stóru og sterku viðskiptaheild sem Evrópubandalagið verður, ekki síst eftir stofnun innri markaðarins. Þá liggur auðvitað beint fyrir, ef menn eru sammála um þessi markmið, með hverjum hætti eru hagsmunir Íslendinga best tryggðir? Hvernig eiga Íslendingar að standa að málum þannig að þeir nái sínum hagsmunum best, hraðast og örugglegast fram? Það er auðvitað engin spurning að á sínum tíma var sú umræða víðtæk innan EFTA-ríkjanna með hvaða hætti væri best að ganga fram, hvort tvíhliða viðræður einstakra ríkja við Evrópubandalagið væru hentugastar til árangurs eða hvort EFTA-ríkin ættu að reyna að slá sér saman sem sérstök heild og reyna í krafti þeirrar samstöðu og þeirrar stærðar að ná fram sem bestum samningum. Þetta mál tekur í rauninni síðan nýja stefnu með hinni kunnu ræðu Delors þar sem hann beinlínis vísar til þess að Evrópubandalagið hafi annars vegar sem mest að vinna og eigi þar af leiðandi erfitt með viðræður við fjölmargar þjóðir í einu. Eigi þetta mál að ganga hratt og örugglega fyrir sig og menn að gera sér vonir um sem mestan árangur þá sé eðlilegt að EFTA-ríkin reyni að samræma sín sjónarmið og komi síðan fram sem heild í þeim viðræðum sem þarna sé um að ræða. Í kjölfar þessarar ræðu Delors tóku málin þá stefnu að EFTA-ríkin hittust á nokkrum fundum og ræddu hugsanlega samstöðu. Ég þarf ekki að rekja þau mál hér. En það er auðvitað öllum Íslendingum ljóst að á Oslóarfundinum fallast Íslendingar endanlega á að vera með í þessari heild í þeirri trú að á þann veg sé hagsmunum þeirra best fyrir komið. Þó féllust Íslendingar ekki á það fyrr en gengið var að mjög hörðum og ákveðnum skilyrðum þeirra. Og vil ég þar sérstaklega nefna fríverslun með fisk. Enda töldu Íslendingar, þrátt fyrir ýmsa aðra fyrirvara, að með því að að þeim var gengið og þó sérstaklega ákvæðunum um fríverslun með fisk væri opnuð sú leið að við gætum staðið heilir og óskiptir að þessum sameiginlegu viðræðum EFTA-ríkjanna við EB. Þetta var auðvitað mjög mikilvægt. Að sjálfsögðu hefðu Íslendingar getað kosið að fara í tvíhliða viðræður einir við Evrópubandalagið. Íslendingum liggur sjálfsagt á að fá þessi mál leyst sem fyrst. En við skulum ekki gleyma því að það eru ekki bara Íslendingar sem hafa áhuga á að ná samningum við Evrópubandalagið sem fyrst, það hafa öll EFTA-ríkin. Svíar, sem nú leiða þessar samningaviðræður, hafa nýlega lýst yfir áhuga sínum. Þeir hafa lýst yfir óskum sínum að flýta þessum viðræðum. Efnahagskerfi EFTA-ríkjanna kalla öll á að ganga frá þessum samningum. Ég lít svo á að með því að velja EFTA-sporið sem grunnatriði í þessum samningum höfum við tengt hagsmuni Íslendinga og hinna EFTA-ríkjanna. Hversu mjög sem þeim liggur á og hversu mjög sem þau kjósa að ljúka sínum samningum geta þau það ekki með því að skiljast við hagsmuni Íslendinga. Þau verða þess vegna samhliða að gera þá kröfu að gengið sé til heildarsamninga um okkar helstu atriði. Ég lít svo á að velji menn það samhliða að fara í tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið sleppi menn því taki, sem ég vil orða svo, sem þeir hafa nú á hinum EFTA-ríkjunum, til að knýja þau í krafti þessarar samstöðu til að halda á okkar hagsmunamálum jafnhliða sem þau leita eftir samningum fyrir sín efnahagskerfi. Mér finnst ákaflega nærtækt að það sé auðveldari leið fyrir þau í þeim samningum að segja: Ja, við þurfum í sjálfu sér ekki að fara út í þessi mál með bókun 6 eða fríverslun með fisk hjá ykkur, þið eruð sjálfir í tvíhliða viðræðum, formlegum, um þau atriði. Þar með lítum við svo á að þið hafið tekið þann þátt út úr þessum sameiginlegu viðræðum okkar og viljið fremur og hafið kosið að annast þann þátt sjálfir og einir. Inn í það þurfum við ekki að blanda okkur og við getum þá lokið fremur hinum atriðunum sem snerta okkur beint og eru almennara eðlis. Það verður auðvitað ekki fram hjá því horft að þar með kynnum við að sitja einir með þessi atriði. Nú getur menn greint á um hvort Íslendingar, svo litlir sem þeir eru á þessu skeri úti í Atlantshafi, gætu haft betri möguleika til að knýja fram góða samninga einir eða í krafti heildarinnar. Ég er þeirrar skoðunar, og var það þegar ég féllst á það fyrir mitt leyti að við færum í þetta EFTA-spor, að með því að tengja þessar samningaviðræður heildinni, að tengja hagsmuni okkar varðandi fiskinn beinum og öllum hagsmunum hinna EFTA-ríkjanna sem verða að ná samningum við Evrópubandalagið, og Evrópubandalagið veit að þau þurfa að ná samningum við, þá leit ég svo á að á þann hátt tryggðum við það best að við gætum knúið fram viðunandi lausn einmitt á þessum þætti. Ég geri mér grein fyrir að ekki er víst að allir séu sammála þessu. Ég leyfi mér hins vegar ekki að efast um að allir þeir sem hér hafa talað hafa fyrst og fremst það markmið að ná sem bestum samningum fyrir Íslands hönd í þessum málum, að fara þær leiðir sem þeir telja að séu hagsmunum Íslendinga bestar og sterkastar. En ég er, og vil láta það koma hér fram enn einu sinni, ég hef reyndar lýst því bæði í ræðu og riti áður, sammála því að láta fyrst og fremst reyna á þessa EFTA-heildarleið. Ég er sammála rökum utanrrh. í því máli. Ég skil þá vel sem eru óþolinmóðir og vilja grípa inn í þetta samningaferli og treysta sjálfum sér og okkur betur til að fara inn í þennan þátt. En í því felst að mínu viti nokkur ósamkvæmni. Og jafnvel þó menn vitni til þess að þeir geti skilið Oslóarsamkomulagið á þann veg að við höfum fullt leyfi, innan þess samkomulags, og allar heimildir til að fara í tvíhliða samninga þá er það eigi að síður svo að mínu viti að með því að gera það losum við EFTA-ríkin undan þeirri ábyrgð sem þau óneitanlega hafa tekist á hendur með heildarsamningunum, að skiljast ekki við hagsmuni Íslands í þessu samkomulagi. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við förum með mikilli gát í það að opna formlegar samningaviðræður um hluta þessa máls og taka það þar með út úr heildarviðræðunum og firra þar með þau lönd sem við nú höfum tengt þessum viðræðum ábyrgð af niðurstöðunum. Náist hins vegar í heildarviðræðunum ekki fram eða sjáum við fram á að við náum ekki þeim árangri sem við vonumst til í krafti þess afls sem við teljum okkur hafa myndað með þessu sameiginlega ríkjaspori, þá hljótum við að beita ýmsum öðrum ráðum. Það er út af fyrir sig ekkert óeðlilegt að menn greini á um leiðir í þessu, en mín niðurstaða er sú að sú leið sem flm. þessarar þáltill. leggja til sé í meira lagi varhugaverð á þessu stigi mála.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Ég vil fyrst og fremst minna hv. 10. þm. Reykv. á það að Norðmenn hafa, þrátt fyrir Oslóarsamkomulagið í fyrra um fríverslun með fisk og afnám styrkja, tekið ákvarðanir um að stórauka styrki. Í stað þess að nota þennan umþóttunartíma til að draga úr og fella styrkina endanlega niður eins og samkomulagið gerir ráð fyrir hafa þeir verið að auka styrkina. Hæstv. ríkisstjórn hefur ekki séð ástæðu til að mótmæla þessum ákvörðunum innan EFTA. Með öðrum orðum, það liggur í augum uppi vegna þessarar ákvörðunar Norðmanna að þeir eru nú þegar búnir að veikja þann þunga sem ella hefði getað orðið á bak við sameiginlegar kröfur EFTA-ríkjanna. Þetta gerir það m.a. að verkum að það er mikilvægt að endurskoða afstöðu okkar í þessu efni. Niðurstaðan hlýtur alltaf að verða sú, ekki síst í ljósi þessara atburða, að allur þunginn af þessum málflutningi mun hvíla á okkar herðum. Og í Oslóarsamkomulaginu er beinlínis gert ráð fyrir því að hver einstök þjóð geti sinnt sínum sérhagsmunamálum í tvíhliða viðræðum. Vegna ræðu hv. 10. þm. Reykv. vildi ég koma þessu skýrt á framfæri.

Guðmundur G. Þórarinsson Virðulegi forseti. Aðeins örstutt vegna þessara athugasemda hv. 1. þm. Suðurl. Það er sjálfsagt alveg rétt að Norðmenn hafa brugðist rangt við þessu samkomulagi sem við höfum gert innan EFTA um fríverslun með fisk. Í því sambandi eigum við auðvitað að snúa okkur að Norðmönnum og gera þeim grein fyrir því að þeir hafi ekki haldið þá samninga sem við höfum gert við þá.

Þeir hafa ekki brotið samninga.

Þeir hafa ekki brotið samninga, segir utanrrh. En við teljum að við höfum náð samningum um fríverslun með fisk innan EFTA og í ljósi þess þurfum við auðvitað að skoða þá styrkjapólitík sem Norðmenn reka. Þarna eru sjálfsagt ýmis grá svæði og ýmsar flækjur á leiðinni. Ég tek undir það með hv. 1. þm. Suðurl. að þau atriði hljótum við að skoða. En ég vil ekki rugla því saman við þetta mál, sem við nú erum að tala um, þar sem við erum í rauninni að beita ríkjaheild með okkur í þeim samningum sem fram undan eru. Ég sagði það reyndar í mínum orðum hér áðan að það má sjálfsagt skilja, og er beint tekið fram eins og þingmaðurinn sagði í þessu Oslóarsamkomulagi, að hver einstök þjóð getur út af fyrir sig farið í tvíhliða samninga um einstök atriði ef hún vill. En það er það sem málið snýst um. Með því að gera það taka menn þau atriði út úr sameiginlegu viðræðunum. Þarna verða menn að vega og meta hvor leiðin er sterkari. Og það er það sem ég hef verið að reyna að segja hér sem mína skoðun að á þessu stigi mála tel ég sterkara að beita EFTA-heildinni, fara EFTA-sporið, leita samninganna í krafti samstöðunnar fremur en að fara þá leið sem hv. 1. þm. Suðurl. mælir hér fyrir, að taka málið út úr þeim farvegi og vera einir með það á þessari stundu.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegur forseti. Ég ætlaði ekki að taka til máls í þessari umferð um samskipti Íslands við Evrópubandalagið. En eftir ræðu 10. þm. Reykv. Guðmundar G. Þórarinssonar hlaut ég að standa upp vegna þess að ég tel að sú afstaða sem kom fram í ræðu þessa fulltrúa Framsfl. í umræðunni geti verið okkur Íslendingum afar hættuleg. Sérstaklega með það í huga að mér virtist hæstv. utanrrh. vera farinn að nálgast þau sjónarmið sem við sjálfstæðismenn höfum lagt áherslu á. En samhliða því sem við erum í þessum EFTA-viðræðum þurfa Íslendingar að viðurkenna það sem staðreynd að til þess getur komið fyrr en síðar að þeir verði að taka upp tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið. Ég get tekið undir sjónarmið hæstv. utanrrh. að okkur getur síðan greint á um einstök atriði hvernig þær viðræður skuli fara fram. En það er ekki hægt að ljúka þessari umræðu öðruvísi en að vara við, ég vil segja vara við þeirri oftrú á EFTA-leiðinni sem kom fram í ræðu hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar hér áðan. Oftrú, með þeim hætti sem kom fram í ræðu hv. þm., getur verið og er Íslendingum mjög hættuleg. Ef hv. þm. heldur það eða trúir því, þrátt fyrir að sú augljósa staðreynd blasi við að Norðmenn fara sínu fram án tillits til heildarhagsmuna EFTA-ríkjanna í sambandi við fríverslun með fisk og þar á ég við hina auknu styrkjastefnu þeirra í sambandi við sjávarútveg, ef hv. þm. heldur að það sé samstöðuleið sem muni skila Íslendingum árangri þá er það mikill misskilningur. Það lýsir ekki samstöðu og það lýsir ekki styrk EFTA-ríkjanna að Norðmenn skuli haga sér með þeim hætti sem þeir gera. Það veikir samstöðu EFTA-ríkjanna, sérstaklega í því atriði sem er til umfjöllunar varðandi stöðu og sérstöðu Íslands í sambandi við fiskveiðar og sölu sjávarafurða. Þar með er raunverulega búið að veikja, því miður hæstv. utanrrh., þá samstöðu sem ég veit að hæstv. utanrrh. vildi og vill stefna að fyrir hönd Íslands í sameiginlegum viðræðum EFTA-ríkjanna. Ég vil þess vegna, virðulegur forseti, ítreka það að Íslendingar mega ekki hafa oftrú á EFTA-leiðinni. Við eigum að leggja áherslu á það að í tvíhliða viðræðum fáum við okkar sérstöðu viðurkennda og þá samninga sem skipta máli fyrir Ísland.