Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Þessi till. var flutt á síðasta þingi hér í þessari hv.þd. nálega óbreytt frá því, sem hún er nú, en varð þá ekki útrædd. Hún mun hafa fengið hlýlegar undirtektir hjá þeim, sem minntust á hana þá. En í því sambandi lýsti hæstv.atvmrh. því yfir, að hann myndi undirbúa og leggja fyrir þetta þing, samkv. þál. frá 1928, frv. um fullkomnar ellitryggingar, en það frv. er enn eigi fram komið. Samband kvenfélaga hér í Reykjavík hefir gengizt fyrir því að afla upplýsinga um kjör ekkna og munaðarlausra barna og hversu mikinn sveitarstyrk þær hljóta. Var gert ráð fyrir, að flutt yrði á þessu þingi frv. um tryggingar fyrir ekkjur og munaðarlaus börn, en mér er ekki kunnugt um, að það hafi fram komið. Vil ég nú spyrja hæstv.atvmrh., hvernig þessum málum er nú komið og hvað undirbúningi þeirra líður. Það er óþarfi að fara mörgum orðum um þessa till. um alþýðutryggingar; þörf þeirra er svo alviðurkennd. Hver siðuð þjóð telur það eina af höfuðskyldum sínum að koma tryggingarmálunum sem bezt fyrir, og hjá öðrum þjóðum veita alþýðutryggingar öllum þorra almennings stórum meira öryggi um afkomu hans en þekkist hér á landi. Eini sæmilegi vísirinn til alþýðutrygginga hér eru slysatryggingarlögin. Að vísu má telja berklavarnalögin á sama sviði, þ. e. sem opinbera forsjá, og eru þau góð í sinni röð, ef þeim væri ekki beitt annan veg en til er ætlazt. Það eru nálega þau einu íslenzku lög, sem talizt geta sæmileg félagsmálalöggjöf í nútímaskilningi. Það kann nú einhver að segja, að seilzt sé um hurð til loku að vera að setja hér lög um alþýðutryggingar; einfaldasta ráðið sé að framfylgja fyrirmælum stjórnarskrárinnar, sem kveður svo á, að hver, sem ekki getur séð fyrir sér sjálfur, skuli verða aðnjótandi framfærslustyrks samkv. fátækralögunum. En á fátækralögunum eru svo margir stórfelldir gallar, ómannúðleg og svívirðileg ákvæði, sem eigi hefir lánazt af fá felld úr þeim, að ekki tjáir að vísa til þeirra. - Það mun vera álit þeirra manna, sem kunnugir eru tryggingarmálum, að heppilegast sé að hafa hinar ýmsu tegundir alþýðutrygginga undir einni sameiginlegri stjórn. Hitt mundi verða miklu kostnaðarsamara, að stofna hér margar sértryggingar, t. d. örorku-, slysa-, elli-, sjúkra- og atvinnuleysistryggingar. Þessir tryggingarflokkar grípa svo hver inn í annan í ýmsum tilfellum, að það yrði langtum vafningaminna að skipa þeim undir eina stjórn. Í till. er gert ráð fyrir, að n. athugi og, hvort ekki sé heppilegast að gefa alþýðutryggingarstofnuninni einkarétt til þess að taka að sér og annast líftryggingar hér á landi. Það er vitanlegt, að árlega fer geysimikið fé út úr landinu til erlendra líftryggingarfélaga, og mundi því réttast að ætla innlendri tryggingarstofnun að reka þá starfsemi, því að með því móti héldist þetta fé kyrrt í landinu. Ég býst við, að menn séu yfirleitt sammála um, að ríkið eigi að taka að sér sjúkra-, slysa-, elli-, örorku- og framfærslutryggingar. En ég hefi orðið var við það hjá ýmsum hv.þm., að þeir eru meira í vafa um, hvort atvinnuleysistryggingar eigi þar að fylgjast með. Ég lít svo á, að allar þessar tryggingar séu stofnaðar til þess að tryggja starfsorku manna, eða réttara sagt: bætur fyrir missi hennar. Starfsorkan er eina verðmætið, sem almenningur. á; glatist hún um skemmri eða lengri tíma, t. d. vegna slysa, sjúkleika eða elli, er ekki annað fyrir hjá þorra verkalýðs en að lifa á lánum, góðgerðasemi eða fátækrastyrk. Og fái maðurinn ekki vinnu, geti hann ekki selt starfsorku sína, er hún einnig verðlaus, og er því sama þörf tryggingar gegn atvinnuleysi og gegn sjúkdómunum. Ég játa hinsvegar, að það væri miklu betra, að hið opinbera sæi fyrir nægilegum verklegum fyrirtækjum til atvinnubóta, eða hagfelldri þjóðnýtingu einstakra atvinnugreina, fyrirbyggði atvinnuleysi, svo að eigi þyrfti að grípa til atvinnuleysistrygginga eða að greiða mönnum atvinnuleysisstyrk. Það kemur betur við alla aðila að veita heldur atvinnu. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um till. að sinni, en geri ráð fyrir, að henni verði vísað til hv.allshn.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það orkar ekki tvímælis, að það er mjög nauðsynlegt að fá fullkomna tryggingarlöggjöf. Tryggingarmálin þurfa mikinn undirbúning, og hafa þau á einstökum sviðum legið fyrir Alþingi að undanförnu, eftir því sem stj. hefir unnizt tími til að láta búa þau í frumvarpsform. Má þar til nefna lög um búfjártryggingar og um slysatryggingar. Á þinginu 1928 var skorað á stj. að undirbúa frv. um vátryggingu sveitabæja, og hefir það nú verið lagt fyrir þetta þing, ásamt frv. um breyt. á lögum um Brunabótafélag Íslands. Stj. hefir ekki haft yfir að ráða vinnukrafti til þess að undirbúa fleiri frv. fyrir þetta þing. En út af þáltill., shlj. þessari, sem kom fram á sama þingi, sneri stj. sér til hins eina sérfræðings í þessum efnum hér á landi, Brynjólfs Stefánssonar skrifstofustjóra Sjóvátryggingarfélags Íslands, og beindi til hans ósk um að athuga málið og skila áliti um það, og í gær skilaði hann till. sínum um einn lið þessara mála, vátryggingu sveitabæja. Það var ekki fyrri en síðastl. haust, sem kostur var á manni, er getur helgað þessum málum alla krafta sína, en það er Árni Björnsson hagfræðingur frá Syðri-Ey í Húnavatnssýslu. Þessir tveir menn, hann og Brynjólfur Stefánsson, vinna nú saman að undirbúningi þessara mála, en þau eru svo umfangsmikil, að ég veit ekki, hvað fljótt þeir geta afgr.till. um þau. En þeir voru til aðstoðar við samningu frv. um Brunabótafélag Íslands og vátryggingu sveitabæja. Þeir eru báðir sérfræðingar í þessum greinum, og annar þeirra hefir gefið sig óskiptan að þessu starfi síðan í haust. Þessar upplýsingar vildi ég gefa í sambandi við þá þáltill., sem fyrir liggur; og ennfremur lýsa samúð minni með þessum málum. Hv. þm. Ísaf. spurðist fyrir um það starf, sem kvenfélögin hefðu innt af höndum í þessum málum, sérstaklega viðvíkjandi mæðratryggingum. Mér er alveg ókunnugt um það og get engar upplýsingar gefið því viðvíkjandi. Ég er ekki viss um, hvort það er ástæða til að skipa sérstaka mþn. til þess að athuga þessi mál. Það starf mætti fela þessum tveimur sérfræðingum, sem ég áður hefi nefnt. Ég er því samþykkur, að þáltill. verði vísað til n., og eftir eðli sínu ætti hún að fara til fjhn.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Mér skildist á svari hæstv.forsrh., að ekkert viðvíkjandi alþýðutryggingum yrði lagt fyrir þetta þing. Sömuleiðis lét hann í ljós, að sér væri ekkert kunnugt um starf kvenna hér í bæ viðvíkjandi mæðratryggingum. Hvorttveggja þetta þykir mér næsta undarlegt, enda verð ég að segja, að mér finnst hæstv. stj. hafa verið hér undarlega illa að verki, að láta þessi mál dragast svo á langinn. Ég ætla það hafi verið á þinginu 1928, að lagt var fyrir hæstv. stj. að undirbúa frv. um alþýðutryggingar og leggja það fyrir þingið í fyrra. Af því varð ekkert, en þegar séð var, að ekkert mundi koma frá stj. á þinginu í fyrra um þessi mál, þá var áskorunin ítrekuð og því þá skýlaust lofað af hæstv. stj. að leggja fyrir þetta þing, er nú starfar, frv. um ellitryggingar. En það er ókomið enn, og eftir því, sem nú er á daginn komið, heldur ekki meiningin, að það komi á þessu þingi. Ég drap á það áðan, að það mundi örðugra í framkvæmdinni og kostnaðarsamara að hafa margar sértryggingar en sameiginlegar alþýðutryggingar. Þess vegna vona ég, að úr því sérstakt frv. um ellitryggingar enn ekki er fram komið, þá verði nú horfið að því ráði að undirbúa fullkominn lagabálk um hinar ýmsu greinar alþýðutrygginga. Ég geri ekki ráð fyrir, að hæstv. stj. vilji ræða þetta mál fyrr en það kemur aftur frá nefnd. Þó vildi ég nú spyrja hæstv.forsrh., hvort sú undirbúningsvinna, sem hafin er, eða sú „statistik“, sem safnað hefir verið, mundi ekki geta komið að notum við undirbúning fleiri trygginga en ellitrygginga einna. Mér hefir verið sagt, að svo muni vera, og það af manni, sem fróður er um slíka hluti. - Hæstv. forsrh. hefir verið býsna tómlátur í ellitryggingarmálinu, eins og ég áður sagði. En hann virðist glöggt hafa séð nauðsyn annara trygginga. Í fyrra barðist hann fyrir að koma á búfjártryggingum fyrir bændur, til að tryggja naut þeirra, hesta og aðra gripi. Þessar tryggingar eru nauðsynlegar og sjálfsagðar. En mér finnst skjóta dálítið skökku við, að ganga framhjá því, sem hlýtur þó að verða þyngst á metunum og velferð alls almennings veltur á, en það er að tryggja fólkinu bætur fyrir missi á starfsorku sinni, hvort sem hann stafar af veikindum, slysum eða elli. Slíkar tryggingar eru margfalt þýðingarmeiri og nauðsynlegri en gripatrygging, þótt góð sé. Þegar ég flutti till. í fyrra, þá lét ég þess getið, að mér þætti fara vel á því, að árið 1930 væru sett lög um alþýðutryggingar. 1930 er talið merkisár. Betri minning eða þjóðinni kærkomnari um þúsund ára afmæli Alþingis getur ekki en þá, að Alþingi setji lög um alþýðutryggingar, til þess að létta af 4/5 hlutum þjóðarinnar því algerða öryggisleysi, sem hún ný býr við, ef heilsan eða starfsþrekið bilar. Einmitt á þann hátt er 1000 ára afmælis Alþingis bezt minnzt.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég er sammála hv.flm. um það, að betra hefði verið, ef hægt hefði verið að hraða svo undirbúningsvinnu allri, að leggja hefði mátt málið fyrir þetta þing, enda er ég honum ekki síður sammála um það, að hér er um ákaflega mikið nauðsynjamál að ræða. En við erum svo fátækir af sérfræðingum, og þangað til í haust var ekki völ á manni, sem gæti óskiptur gefið sig við því að undirbúa málið. Hinn maðurinn, sem ég nefndi og leitað hafði verið til, var í annara þjónustu, og t. d. Eimskipafélag Íslands og Landsbankinn þurftu á honum að halda, svo að hann gat ekki sinnt þessu nema að litlu leyti. En sem sagt, nú er fenginn annar maður, svo að nú ætti að fara að koma skriður á málið. Hv. flm. spurði um, hvort sá undirbúningur, sem unninn hafi verið, mundi ekki geta komið að notum við aðrar tryggingar, og svaraði sér sjálfur, að svo mundi vera. Ég er þessu ekki fremur kunnugur en hann, en mér finnst sennilegt, að sú n., sem málið fær til athugunar, geti aflað sér fullnægjandi upplýsinga.

Halldór Stefánsson Ég hafði gert ráð fyrir, að hv. 1. flm. frv., þm. Ísaf., mundi fylgja frv. úr garði fyrir hönd okkar flm. En þar sem 1. flm. er ekki viðstaddur, en málið svo kunnugt frá fyrri tíð, og var auk þess lagt fyrir síðasta þing í sömu mynd og það er nú, þá sé ég ekki ástæðu til að hefja umr. um það, en vísa aðeins til grg. frv., er gerir grein fyrir, hvernig á frv. stendur.