Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. samgrh. Þann 4. júní 1996 var svohljóðandi þáltill. samþykkt, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að láta kanna möguleika á aukinni notkun steinsteypu til slitlagsgerðar á vegum þar sem álagsumferð er mikil og við flugvallagerð. Könnunin nái til nýlagningar og endurnýjunar slitlags og verði lokið á árinu 1997.`` Nú er spurningin: Hvernig gengur með þessa könnun? Herra forseti. Ég hef lítið orðið var við notkun steinsteypu við umræddar vegaframkvæmdir eða verkframkvæmdir á vegum ríkisins. Lítið virðist fara fyrir slagorðinu ,,íslenskt, já takk`` í tengslum við verkframkvæmdir á þessu sviði, hvort sem um er að ræða Vegagerðina, flugmálayfirvöld eða Reykjavíkurborg sem ásamt framantöldum moka út gjaldeyri til kaupa á erlendum slitlagsefnum sem leiða til mikillar mengunar frá malbiki og tjöruefnum með öllu sem því fylgir, svo sem staðfest hefur verið í svari frá fyrrv. umhvrh., Guðmundi Bjarnasyni. Mér virðist að tæknimenn umræddra aðila séu einhvers konar malbiksmeistarar. Sérstaklega vitna ég til þess að Vestfjarðagöngin gáfu möguleika á steinsteypu vegna legu þeirra og einnig vegna þess að steypan bauðst á sambærilegu verði og malbikið. Með þáltill. var á sínum tíma lagður fram rökstuðningur fyrir notkun steinsteypu til slitlagsgerðar og viðgerða. Fróðlegt væri að heyra hjá hæstv. ráðherra dæmin af slæmri reynslu af notkun steinsteypu í vega- og gatnagerð, svo vitnað sé til orða hans í óundirbúnum fyrirspurnum fyrir skömmu. Spurningar þær sem um er rætt liggja fyrir. Það er óþarfi að margtyggja þær upp. Ég bíð spenntur eftir að fá uppýsingar um hvað er fram undan og hvað hefur verið gert í þessum málum að undanförnu.

Herra forseti. Ráðuneytið leitaði til Vegagerðarinnar um upplýsingar vegna þeirra fyrirspurna sem hér er mælt fyrir. Fyrri liður spurningarinnar hljóðar svo: Hversu margir kílómetrar af steyptu slitlagi hafa verið lagðir síðan þingsályktun um notkun steinsteypu til slitlagsgerðar á samgönguleiðum var samþykkt 4. júní 1996? Í téðri þingsályktun Alþingis segir, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að láta kanna möguleika á aukinni notkun steinsteypu til slitlagsgerðar á vegum þar sem álagsumferð er mikil og við flugvallagerð. Könnunin nái til nýlagningar og endurnýjunar slitlags og verði lokið á árinu 1997.`` Vegagerðin hefur ekki lagt slitlag úr steinsteypu eftir samþykkt þáltill. Á hinn bóginn létu Vegagerðin og Sementsverksmiðjan vinna allviðamiklar skýrslu á árunum 1996--1997 um hagkvæmnissamanburð á malbikuðum og steinsteyptum slitlögum í vega- og gatnagerð. Stofnkostnaður steyptra vega er meiri en malbikaðra eins og kunnugt er. Í skýrslunni er heildarkostnaður, þ.e. stofn- og viðhaldskostnaður, reiknaður yfir 40 ára tímabil. Þar kemur fram að fyrir 5 þús. bíla umferð á dag er mikill munur á núvirði heildarkostnaðar vegarins en þó er steinsteypan enn þá heldur dýrari. Í framhaldinu hefur verktökum verið gefinn kostur á því að bjóða bæði í steypu og malbik á tveimur vegköflum á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. á tvöföldun Reykjanesbrautar í Kópavogi og tvöföldun hringvegar um Grafarholt að Víkurvegi. Í báðum tilvikum varð malbik ofan á, enda má segja að hvorugur kaflinn sé ákjósanlegur fyrir steypt slitlag þar sem um er að ræða stutta kafla með gatnamótum með breytilegu þversniði. Rétt er að geta þess að gott tækifæri gefst til samanburðar á þessum tveimur tegundum slitlaga þegar fyrsti áfangi tvöföldunar Reykjanesbrautar milli Hafnarfjarðar og Reykjanesbæjar verður boðinn út. Er miðað við að gefa kost á báðum möguleikum í því útboði. Vegagerðin býður nú út styrkingar á vegköflum um allt land og er þá verktökum heimilt að bjóða bæði í festun með asfalti og sementi. Að lokum má geta þess að árið 1997 var stofnað fyrirtæki Steinvegur ehf. Aðaltilgangur félagsins er að stuðla að gerð steyptra slitlaga í vegi og götur. Eigendur fyrirtækisins eru Íslenskir aðalverktakar hf., Björgun, BM Vallá, Steypustöðin og Sementsverksmiðjan hf. Fyrirtækið hefur lagt steypt slitlag á Akranesi og í Kópavogi. Í gangi er rannsóknarverkefni sem hefur þann tilgang að meta ágæti steyptra slitlaga sem Steinvegur hefur lagt. Seinni liður fyrirspurnar hv. þm. hljóðar svo: ,,Hvað átti ráðherra við þegar hann sagði 14. febrúar sl. í munnlegu svari við fyrirspurn á 70. fundi að notkun steypu hefði ekki reynst sem vonir stóðu til? Hvaðan er sú reynsla komin að steinsteypa hafi enst illa?`` Í tilvitnuðu svari mínu kemur hvergi fram að steinsteypan hafi reynst illa. Vísað var til þess að notkun steinsteypu í slitlög hafi ekki aukist sem bendi til þess að sá kostur sé ekki jafnhagkvæmur. Rétt er að geta þess að Vegagerðin hefur gert margar tilraunir með steinsteypu á síðustu 14 árum. Á árunum 1986--1989 gerði Vegagerðin tilraun með þunnsteypt slitlög, ætluð sem ný slitlög ofan á gamla steypta vegi. Þessar tilraunir skiluðu ekki nægilega góðum árangri. Árið 1993 var gerð tilraun með gerð sementsfestunar á burðarlagi á Hafnavegi á Suðurnesjum. Árangur af festuninni var góður. Árið 1994 var gerð tilraun á hringvegi við Smálönd í Reykjavík með hástyrkleikasteypu. Tilraunin misheppnaðist þannig að steypan sprakk og sléttleiki var ekki nægur. Árið 1995 var síðan gerð tilraun með þjappaða þurrsteypu á Nesbraut austan Höfðabakka í Reykjavík. Notuð var tækni sem þróuð var í Danmörku og kom hingað til lands verktaki frá Danmörku sem lagði steypuna með sérbúnum malbiksútleggjara. Þessi tilraun gekk ekki nógu vel. Steypan sprakk og sléttleiki var ónógur. Að lokum gerði Vegagerðin tilraun með sementsfestun á burðarlagi á hringvegi í Langadal árið 1996. Tilraunin tókst vel. Auk þessara tilrauna voru gerðar tilraunir á nokkrum plönum í þeim tilgangi að undirbúa tilraunir á vegum. Margir aðilar komu að þessum tilraunum. Eins og sést af þessari upptalningu hafa tilraunir með notkun steinsteypu í slitlag ekki gengið vel. Það breytir því þó ekki að steypa er fullgilt efni í slitlag. Tilraunir með festu með sementi hafa hins vegar gefið góða raun.

Hæstv. forseti. Ég held að það séu ekki ný tíðindi að það er dýrara að nota steinsteypu í slitlag en malbik. Það eru hins vegar önnur atriði sem koma þarna til líka sem þarf að skoða og ég tel að þau muni hafa vaxandi þýðingu. Hér í borginni er t.d. orðin töluvert mikil mengun sem stafar m.a. af malbikinu, ekki síður en öðru, sem slitnar upp úr vegum og það er full ástæða til þess að taka þau atriði með í reikninginn. Auðvitað verður ekki notuð steinsteypa til slitlagsgerðar ef menn eru ekki tilbúnir að borga mismuninn. Það er dýrara. Það þarf heldur ekki allt of mikið af tilraunum. Það er nóg að skoða reynsluna af steyptum vegum og slitlögum í landinu. Víða liggur fyrir 30--40 ára reynsla hvað þetta varðar og það ætti að vera hægt að nýta sér hana.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra minntist á að við Kópavogsbúar hefðum steypt götur og það er alveg laukrétt. Þetta er einfalt reikningsdæmi. Ef umferð er komin yfir ákveðinn fjölda bíla á sólarhring þá er ljóst að það er mjög hagfellt að nota steypu í slitlög þar sem þau endast betur. Eftir 6--7 ár eru menn búnir að ná jöfnuði við malbikið og úr því fer það að borga sig. Ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda að ég skil ekki tregðu Vegagerðarinnar til að steypa vegi þar sem umferð er mikil. Það er líka spurning um hve þykkt menn hafa slitlagið, hvað steypan er þykk og annað slíkt. Mér finnst einhvern veginn að Vegagerðin hafi ýtt þessu frá sér og ekki viljað þetta.

Herra forseti. Ég hef aldrei skilið þessa ást framkvæmdaraðila á malbiki, sérstaklega þar sem reiknað hefur verið út að steypa getur verið ódýrari til lengri tíma. Kannski eru Íslendingar alltaf að hugsa um að koma skipunum út í næstu viku og geta ekki hugsað til lengri tíma. Það sem mér finnst vanta alveg inn í umræðuna er að líta á hlut neytenda. Þannig eru götur í Reykjavík meira eða minna ófærar á sumrin vegna malbikunar. Allt gatnakerfið er í rúst vegna malbikunarframkvæmda. Þannig væri það ekki ef göturnar væru steyptar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir að taka þátt í þessari umræðu. Um leið vil ég staðfesta það sem hæstv. samgrh. sagði. Orð hans voru þessi nákvæmlega, með leyfi forseta: ,,Það er að sjálfsögðu vilji til þess að nota steypu en því miður hefur það ekki reynst vera eins hagkvæmt og vonir manna stóðu til.`` Hann sagði nákvæmlega þetta. Herra forseti. Ég þakka fyrir svörin en ég þóttist vita fyrir fram, eins og fram kom í máli mínu, að ekki hefði mikið verið gert í þessum efnum nema að í útboði hefur verið tekið fram að heimilt væri að nota steinsteypu á móti malbiki eða klæðningu. Upphefðin virðist koma utan að og það nægir ekki að benda á afar góða reynslu af steyptum götum á Akranesi í 40 ár, viðhaldslausar í 33 ár. Það nægir ekki að benda á mjög góðan steyptan veg upp í Kollafjörð. Ég bendi auðvitað á Reykjanesbrautina sem því miður var farið að leggja malbik yfir í staðinn fyrir að fræsa upp rásirnar og steypa í þær að nýju eins og tíðkast erlendis. Á undanförnum vetrum höfum við séð hvernig þessar rásir hafa myndast og mynda stórhættu í malbikslaginu sem liggur yfir steinsteypunni. Ég verð að segja að ég yrði ekki hissa, miðað við einarðan malbiksvilja, þó að ákvörðun yrði tekin um að nota tjöru við tvöföldun Reykjanesbrautar. Virðulegur forseti. Ég tel að landsmenn séu að átta sig á því að steinsteypa í einingum er í reynd traustasta húsbyggingaraðferðin og hagkvæmust ef allt er skoðað. Ég spyr: Hvað ætli líði mörg ár þangað til menn áttað sig á gildi steinsteypu til slitlagsgerðar þar sem hún á við? Ég tek sannarlega undir orð hv. þm. Péturs Blöndals, þ.e. að gleymst hafi að taka tillit til neytendanna. Það tek ég undir.

Herra forseti. Það er fróðlegt að fylgjast með því hversu margir sérfræðingar í gatna- og vegagerð eru á Alþingi. Út af fyrir sig er ánægjulegt að heyra það. Ég býst að sjálfsögðu við góðum stuðningi. Einn hv. þm. sem talaði er reyndar sérstakur sérfræðingur í vegagerð og að sjálfsögðu er mikils virði að njóta leiðsagnar slíkra aðila. Sá sem hér stendur hefur fylgst allnokkuð með þessu og tók þátt í því sem bæjarstjóri að láta steypa götur. Vandamálið hjá sveitarfélögunum úti um landið var lengi vel hve erfitt var að nýta sér malbik. Það var of langt að flytja það. Síðan kom þessi tækni, klæðningartæknin sem skapað hefur möguleika á að koma bundnu slitlagi á vegakerfi landsins mun hraðar en gerst hefði með því að nota steypu sem kostar mun meira. Ég vek hins vegar athygli á því að sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu, þar sem umferðin er mest og hagkvæmnin af því að nýta steypuna ætti að vera mest, hafa ekki valið þann kost. Það er þannig ekki einungis Vegagerðin sem hefur komist að þessari niðurstöðu. Ég hef lagt á það áherslu að skapa möguleika á að velja þessa tvo kosti og mikilvægt sé að horfa til lengri tíma. Það hefur Vegagerðin að sjálfsögðu lagt sig fram um að gera. Við þurfum að byggja vegakerfi okkar hratt upp en við þurfum líka að huga að framtíðinni og því að þessi mannvirki endist.

Virðulegi forseti. Spurning mín til hæstv. samgrh. er eftirfarandi: ,,Hvernig hefur verð á mölun steinefna þróast eftir að mölunarsamstæða Vegagerðarinnar var seld fyrir þremur árum og öll mölunarverkefni fyrir Vegagerðina voru boðin út?`` Ástæða þessarar spurningar er sú fullyrðing hæstv. ráðherra fyrir um það bil mánuði í fyrirspurnatíma að Vegagerðinni væri nauðsynlegt að hafa einn flokk, eigin flokk, í hverri tegund vegagerðar. Við vorum þá að ræða um klæðingar. Nú var þessi samstæða seld og mig fýsir að vita hver verðþróunin hafi verið eftir að hún var seld því að Vegagerðin á ekki slík tæki lengur. Í svari hæstv. ráðherra kom fram að sökum fákeppni væri þetta nauðsynlegt og þetta væri til að hafa stjórn á verðinu. Ég bíð eftir svari hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Spurt er: ,,Hvernig hefur verð á mölun steinefna þróast eftir að mölunarsamstæða Vegagerðarinnar var seld fyrir þremur árum og öll mölunarverkefni fyrir Vegagerðina voru boðin út?`` Ráðuneytið hefur átt viðræður við fulltrúa Vegagerðarinnar vegna þessarar fyrirspurnar. Ég byggi mitt svar á þeim upplýsingum sem þar hafa komið fram. Samkvæmt upplýsingum Vegagerðarinnar hefur hún á undanförnum árum boðið út 400--600 þús. rúmmetra efnisvinnslu á hverju ári. Auk þess er hluti af unnu efni keyptur úr námum, einkum á suðvesturhluta landsins. Þessu til viðbótar er vinnsla á efni innifalin í mörgum stærri nýbyggingarverkum. Vegagerðin rak einn mölunarflokk út árið 1997 en þá var flokkurinn lagður niður og tækin seld. Það ár kom tilboð frá sjö bjóðendum í mölunarverkefni. Þeim hefur heldur farið fjölgandi síðan og á síðasta ári gerðu níu aðilar tilboð í þessi verkefni og eiga sumir þeirra fleiri en eina vélasamstæðu til mölunar. Verð á mölun steinefna er mjög breytilegt og verulega háð magni á hverjum stað ásamt því hvers konar efni á að vinna. Vegagerðin hefur ekki orðið vör við sérstakar breytingar á verði efnisvinnslu eftir að hún hætti sjálf rekstri malarsamstæðu. Þetta eru þær upplýsingar sem Vegagerðin hefur gefið ráðuneytinu. Miðað við fjölda mölunarverktaka á markaðnum 1997 og þróunina síðan verður að telja að þarna ríki samkeppni sem ekki þurfi að hafa áhyggjur af. Af þeirri ástæðu er að sjálfsögðu ekki tilefni til þess að Vegagerðin standi í þessari starfsemi og engin áform eru um að hefja hana að nýju. Samkeppnin er nægjanlega mikil eins og hér hefur komið fram.

Herra forseti. Í tilefni af þessari fyrirspurn vil ég lýsa því yfir að ég hef áhyggjur af þróun verðlags, ekki bara á mölun efna heldur í vegagerð og framkvæmdum við samgöngur. Þetta á við það sem hér er spurt um og marga fleiri þætti. Mér er kunnugt um alvarlegar þrengingar hjá verktökum á þessu sviði sem virðast stafa af sífellt meiri undirboðum sem ég tel vera hættuleg. Af þessari ástæðu vil ég nota tækifærið og spyrja hvort einhvers staðar sé unnt að fá yfirlit yfir þróun einingaverðs á mismunandi verkum hjá Vegagerð, hvort sem það heitir mölun, undirbúningur, jarðvinna, yfirlagning eða annað. Ég hef áhyggjur af því sem er að gerast t.d. á veginum til Akraness um Hvalfjarðargöng, þar er vegurinn holóttur og slæmur eftir mjög skamman tíma. Getur verið að of mikill hraði sé á verkunum?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er gott til þess að vita að eftir að flokkur Vegagerðarinnar var lagður niður þá breyttist ekki verðið. Ég held að það hafi meira að segja fremur lækkað en hitt. Hæstv. ráðherra talaði um að það ríkti samkeppni í þessum geira en þó að níu aðilar hafi boðið í verkefni þá held ég að það séu ekki nema fimm virkir í að mala steinefni hjá Vegagerðinni. Svo er ekki í malbikun. Nú eru einungist tvær malbikunarverksmiðjur sem framleiða malbik á þessu svæði, önnur í Reykjavík og hin í Hafnarfirði. Sú þriðja er reyndar á Suðurnesjum en það eru einungis tvær á þessu svæði. Samt er malbik boðið út og Vegagerðin ekki með eigin flokk. Það sem ég er að tala um er að Vegagerðin þarf ekki að vera með vegagerðarflokka á hverjum fingri til að hafa stjórn á verðinu. Ég vil t.d. benda á hvernig þetta er á Suðurlandi þar sem allt er boðið út, öll þjónusta og allt viðhald. Það hefur gengið mjög vel þannig að ég skil ekki hvers vegna það má ekki gilda yfir allt landið.

Herra forseti. Það er ástæða til þess að hafa áhyggjur af því ef svo er, eins og hv. þm. Gísli S. Einarsson segir, að þrengingar séu hjá verktökum. Hins vegar er hver þeirra að sjálfsögðu sinnar gæfu smiður ef svo má segja. Þeir gera tilboð á opnum markaði og ég hef ekki fengið vísbendingar um að þar væru einhver sérstök hættumerki. Það er eins og gengur, verk eru misjafnlega erfið. Tíðarfarið er stundum vont yfir veturinn og verktakar lenda í hremmingum vegna þess. Það er sá harði heimur sem verktakar í jarðvinnuverkum standa frammi fyrir, að þurfa að taka áhættu vegna tíðarfars og þróunar á vinnumarkaði o.s.frv. Þar er því í mörg horn að líta. Þróun einingaverðs í tilboðum liggur að sjálfsögðu fyrir. Þetta er allt saman opið og liggur á borði hvert verðið er. Það ætti því að vera hægt að kynna sér það. Ég efast um að of mikill hraði sé á verkum. Okkur finnst yfirleitt allt of hægt ganga, a.m.k. þegar við þingmennirnir tölum um vegaframkvæmdir. Hins vegar skiptir miklu máli að undirbúa verkin vel og vinna þá verkhluta sem viðkvæmastir eru á réttum árstíma. Það er hárrétt sem fyrirspyrjandinn, hv. þm. Gunnar Birgisson, nefndi að það eru fáar malbikunarstöðvar. Ég sagði í umræðu, vegna hans orða hans fyrr á þinginu, að ég teldi líklegt og eðlilegt að skoðað verði hvort Vegagerðin hætti allri samkeppni á verktakamarkaði. Í mínum huga er það þróun sem hlýtur að teljast eðlileg.

Virðulegi forseti. Ég vil beina eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. samgrh. um vegamálun hjá Vegagerðinni og kannski í beinu framhaldi af orðum ráðherrans rétt áðan: 1. Hve mikið af vegamálun er boðið út hjá Vegagerðinni og hve mikið framkvæmir Vegagerðin sjálf? 2. Hver er núverandi tækjakostur Vegagerðarinnar í vegamálun? 3. Ætlar Vegagerðin að fjárfesta í nýjum tækjabúnaði fyrir vegamálun? --- sem er nú víst orðin staðreynd. --- Ef svo er, hvað kostar hann, hvenær kemur hann til landsins og hvernig verður fyrirkomulag vegamálunar hjá Vegagerðinni í framtíðinni? Þetta er ekki stór markaður. Hér hafa verið tveir aðilar sem hafa boðið í verk hjá Vegagerðinni ásamt vegagerðarflokknum. Ef Vegagerðin er að fara að kaupa sér nýjan tækjakost í þetta þá eru orð hæstv. ráðherra ekki alveg nákvæm miðað við fyrri ræðu hans, að stefnt sé að því að bjóða allt út hjá Vegagerðinni, sem ég styð eindregið, og mér þykir mjög sérkennilegt ef þetta verður gert núna á árinu 2001, og þetta fyrirkomulag haft á.

Herra forseti. Áður en ég tek til við að svara fyrirspurninni vil ég að sjálfsögðu geta þess að það er margt verkið að vinna og ráðherra sem er búinn að vera í tvö ár er kannski ekki búinn að koma öllum hugðarefnum sínum í verk þó að vel sé að verki staðið. Spurningarnar eru þrjár. Ráðuneytið hefur leitað upplýsinga frá Vegagerðinni til þess að svara þeim. Áður en þeim verður svarað verður að gera stutta grein fyrir stöðu þessara mála, þróun undanfarið og horfum fram undan, vegna þessarar fyrirspurnar. Með tilkomu bundins slitlags þurfti að mála það til afmörkunar á akreinum og þess háttar. Vegagerðin keypti málningarbíl sem notaður hefur verið í þessum tilgangi og hefur Vegagerðin annast meginhluta vegmálunar alla tíð. Á hinum umferðarmeiri vegum endist málningin illa og því var farið að leita nýrra leiða. Málning verður þó áfram notuð á umferðarminni vegi og í kantlínur. Árið 1995 var byrjað að nota plastefni, svokallaðan sprautumassa til yfirborðsmerkingar. Kostir sprautumassans umfram málningu eru betra endurskin og mun meiri ending, einkum gagnvart nagladekkjum. Áætlanir Vegagerðarinnar miða við að notkun sprautumassa aukist í framtíðinni á kostnað málningar. Tveir verktakar hafa frá upphafi annast þetta verkefni fyrir Vegagerðina á grundvelli samninga, í fyrstu án útboðs en seinni árin á grundvelli útboðs. Auk Vegagerðarinnar eru það einkum sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu sem þurfa á svona þjónustu að halda. Markaðurinn er í heild lítill og því hefur þróun til betri vinnubragða, bættrar tækni og meiri gæða verið hæg. Kemur þar aðallega tvennt til. Verktakar eru smáir og eins hefur þeim gengið misjafnlega að halda í mannskap í þeirri þenslu á vinnumarkaði sem verið hefur að undanförnu. Vegagerðin fól Iðntæknistofnun að gera úttekt á gæðum merkinganna og samkvæmt upplýsingum frá Vegagerðinni er þeim að einhverju leyti áfátt. Í ljósi þess sem hér er rakið hefur Vegagerðin talið nauðsynlegt að gera átak til að koma sprautumössun í gott horf með kaupum á tækjum í því skyni að hætta í staðinn útgerð málningarbíls, selja hann og setja málningarvinnuna á markað. Ég hef ekki gert athugasemdir við þá ákvörðun Vegagerðarinnar. Fyrirspurn þingmannsins var í þremur liðum. Fyrst var spurt: ,,Hve mikið af vegamálun er boðið út hjá Vegagerðinni og hve mikið framkvæmir Vegagerðin sjálf?`` Þegar hefur verið samið við verktaka um að vinna 900 km í sprautuplasti á þessu ári. Áætlað er að Vegagerðin framkvæmi um 400 km í sprautuplasti. Auk þess verða boðnir út um 1.800 km í vegmálun. Á næstu árum mun mössunin aukast eins og áður var nefnt og a.m.k. fyrst í stað mun aukningin falla undir flokk Vegagerðarinnar. Í öðru lagi var spurt: ,,Hver er núverandi tækjakostur Vegagerðarinnar í vegamálun?`` Vegagerðin á einn gamlan málningarbíl og ég undirstrika það að stefnt er að því að hætta þeirri starfsemi. Í þriðja lagi spurði þingmaðurinn: ,,Ætlar Vegagerðin að fjárfesta í nýjum tækjabúnaði fyrir vegamálun? Ef svo er, hvað kostar hann, hvenær kemur hann til landsins og hvernig verður fyrirkomulag vegamálunar hjá Vegagerðinni í framtíðinni?`` Ákveðið hefur verið að kaupa bíl og tækjabúnað á hann fyrir yfirborðsmerkingar með sprautumössun eins og fram kom fyrr. Bíllinn kostar fullbúin um 30 millj. kr. kominn til landsins í júní nk. Málningarbíllinn verður hins vegar seldur og mun vegmálun verða boðin út eins og áður kom fram. Samkvæmt upplýsingum Vegagerðarinnar munu umsvif Vegagerðarinnar í vegmerkingu því ekki aukast þó að þessi áherslubreyting sé gerð heldur fremur hið gagnstæða. Til þess að undirstrika það sem ég hef áður sagt þá er það vilji minn að Vegagerðin, þar sem þau ráð koma fram og góður rökstuðningur fylgir, dragi sig út af þessum samkeppnismarkaði en ég tel að færð hafi verið fullgild rök fyrir þeim ákvörðunum sem hér hefur verið lýst.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra góð svör. Það eru nokkur atriði sem ég hjó eftir í svari hæstv. ráðherra. Hann talaði um að gæðum merkinganna væri áfátt og ég skildi það svo að það væri þá aðallega vegna lélegs tækjakosts Vegagerðarinnar. Ég er mjög ánægður með að Vegagerðin ætlar að bjóða þetta út áfram og eins og ég skil málið verður þessi nýi bíll sem verið er að kaupa síðan seldur á svæðinu þannig að með því er búið að tryggja góðan og fullkominn tækjakost og að Vegagerðin dragi sig út úr þessari starfsemi í framtíðinni. Ég ætla að vona að ég fái þetta staðfest hjá ráðherranum. Ég er náttúrlega ánægður að heyra að hann ætlar að standa við það. Mér þætti það frekar kaldar kveðjur fyrir þá sem unnið hafa að þessu og reynt að þróa þessa sprautumössun og hafa eytt miklum fjármunum og tíma í það, m.a. með erlendum aðilum, að reyna að ná réttri blöndu fyrir íslenskar aðstæður ef þeim væri svo að segja sparkað út af markaðnum, en mér er öllu rórra eftir svör ráðherrans.

Herra forseti. Það er kannski ekki rétt eins og kom fram hjá hv. þm. að búið sé að taka ákvörðun um að selja umræddan bíl. Það hefur ekki verið tekin ákvörðun um það. Hann er ekki kominn til landsins en ég gat þess að á grundvelli vel rökstuddra ákvarðana tel ég að Vegagerðin eigi að draga sig út þar sem ekki er ástæða til að hún standi í samkeppni á markaði í þessari þjónustu eða annarri. Aðalatriðið er það að í vegmálningu eins og nánast öllum öðrum þáttum í vegagerðinni, hefur framkvæmdin verið að þróast í þá átt að nánast öll verk fari á markað og að öll verk séu boðin út. Þessi málningarvinna vegna merkinga á vegum er engin undantekning og þegar búið er að ná góðum tökum á þessu öllu saman kemur væntanlega að því að forsvarsmenn Vegagerðarinnar skoði málið að nýju. Ég vona að gott samstarf náist um það og góð tilboð fáist í þau verk sem þarf að bjóða út í þessu sambandi. Að öðru leyti þakka ég hv. fyrirspyrjanda fyrir þessar fyrirspurnir. Það er gagnlegt og nauðsynlegt fyrir okkur að fara yfir þessi mál í þinginu þannig að þingmönnum sé ljóst við hvað er að etja hjá Vegagerðinni eins og öðrum stofnunum.

Herra forseti. Póstþjónustan er einn af grunnþáttum almannaþjónustu í landinu. Því leyfi ég mér, herra forseti, að beina eftirfarandi spurningum til hæstv. samgrh.: 1. Hvenær verða settar ákveðnar gæðakröfur um grunnpóstþjónustu í landinu sem taki meðal annars til póstmóttöku, póstdreifingar, aðbúnaðar, öryggismála, póstleyndar og aðgengis almennings að þessari þjónustu? 2. Hvaða skilgreindar kröfur eru nú gerðar um póstmóttöku og póstdreifingu, sem og fjölda, aðbúnað og þjónustustig póststöðva í landinu? 3. Hver tekur út og samþykkir færslu póstafgreiðslna, aðbúnað, öryggi, rekstrarform og þjónustustig nýrra póststöðva og hvernig er formlega staðið að þeirri úttekt? 4. Mun ráðherra láta afturkalla lokun pósthúsanna á Hofsósi og í Varmahlíð ef breytingin sem þar á að verða þýðir lakari gæði eða beinan niðurskurð póstþjónustu á þessum stöðum frá því sem áður var eða að hún samræmist ekki ákvæðum í starfsleyfi Íslandspósts hf. frá 28. jan. 1998? Herra forseti. Samgrh. fer með yfirstjórn póstmála samkvæmt lögum. Enn fremur stendur í lögum um póstþjónustu að íslenska ríkið skuli tryggja landsmönnum reglulega grunnpóstþjónustu vegna eftirfarandi sendingartegunda sem eru síðar talin upp. Í 1. gr. leyfisbréfs Íslandspósts frá 28. jan. 1998 er kveðið á um að Póst- og fjarskiptastofnun setji nánari reglur um framkvæmd grunnpóstþjónustu, svo og um þjónustumarkmið. Þessar reglur er mér ekki kunnugt um að hafi verið settar. Í 3. gr. starfsleyfisins stendur að leyfishafi skuli taka við pósti frá almenningi án mismununar jafnvel þó þjónustan kunni að vera óarðbær. Þessi þjónusta og móttaka án mismununar hefur heldur ekki verið skilgreind. Í 12. gr. leyfisbréfsins stendur: ,,Leyfishafa er óheimilt að framselja rétt sinn og skyldur samkvæmt leyfisbréfi þessu.`` Herra forseti. Hæstv. samgrh. hefur ítrekað lýst því á Alþingi að ekki standi til að skerða þjónustu Íslandspósts heldur að standa vörð um hana. Nú er mér kunnugt um að sú breyting sem varð á þjónustu póststöðvanna í Skagafirði þýðir mjög skerta þjónustu sem þær póststöðvar veita nú miðað við það sem áður var og engin aðstaða þar til að veita viðlíka gæði þjónustu. Sama mun verða uppi á teningnum á Skagaströnd 1. apríl þegar pósthúsinu þar verður lokað og póstþjónustufólk missir vinnuna.

Herra forseti. Póst- og fjarskiptastofnun hefur umsjón með framkvæmd póstmála hér á landi, sbr. lög nr. 110/1999. Meðal verkefna stofnunarinnar er að veita leyfi til póstþjónustu og hafa eftirlit með því að rekstrarleyfishafar uppfylli og virði skilyrði stofnunarinnar svo og aðrar kvaðir sem almennum heimildum og rekstrarleyfum fylgja. Íslandspóstur hefur fengið leyfi til rekstrar póstþjónustu, samanber leyfisbréf eins og hv. fyrirspyrjandi vitnaði til. Sem svar við fyrstu spurningunni, en hún er um það hvenær settar verði ákveðnar gæðakröfur um grunnpóstþjónustu í landinu o.fl., er því til að svara að á vegum Póst- og fjarskiptastofnunar er nú unnið að mótun reglna sem munu taka á gæðakröfum í grunnþjónustu í landinu. Reglunum er m.a. ætlað að skilgreina hvar afgreiðslustaðir eigi að vera. Jafnframt verði tekið á atriðum eins og póstleynd, öryggismálum, þjálfun starfsfólks og fleiri atriðum eftir því sem ástæða er til. Þetta starf verður unnið samhliða endurskoðun póstlaga en stefnt er að því að leggja fram á Alþingi frv. þar að lútandi næsta haust. Í öðru lagi er spurt hvaða skilgreindar kröfur séu gerðar o.s.frv. Svar mitt er að kröfur þær sem gerðar eru til þessa rekstrar koma fram í lögum um póstþjónustu og reglugerð um grunnpóstþjónustu, svo og í leyfisbréfi Íslandspósts hf. Samkvæmt 9. gr. leyfisbréfsins sem áður var minnst á skal leyfishafi ákveða fjölda afgreiðslustaða fyrir almenning og dreifing þeirra um landið skal vera í samræmi við reglugerð og markmið sem Póst- og fjarskiptastofnun setur til að tryggja aðgengi almennings að grunnpóstþjónustu. Þessar reglur liggja ekki fyrir. Stofnunin fjallaði um þetta ákvæði 9. gr. á árinu 1997 þegar núgildandi rekstrarleyfi var undirbúið. Þá var fjöldi afgreiðslustaða talinn fullnægjandi en talið rétt að setja þetta ákvæði inn sem varnagla. Frá árinu 1998 hefur Íslandspóstur gert þjónustusamninga um allt land þar sem póstþjónusta hefur verið falin öðrum þjónustuaðilum svo sem bönkum, sparisjóðum og nú síðast kaupfélagi. Póst- og fjarskiptastofnun hefur ekki talið ástæðu til að hafast nokkuð að þar sem póstþjónustan hefur ekki verið lögð niður á viðkomandi stöðum heldur falin öðrum. Samkvæmt þjónustusamningum ábyrgjast verktakar að meðferð póstsendinga sé á hverjum tíma í samræmi við gildandi lög og reglur um póstþjónustu og rekstrarleyfi Íslandspósts hf. Í þriðja lagi er spurt hver taki út og samþykki færslur póstafgreiðslna o.fl. Íslandspóstur tilkynnir jafnóðum Póst- og fjarskiptastofnun um þær breytingar sem fyrirhugaðar eru á afgreiðslustöðum fyrirtækisins ásamt upplýsingum um væntanlega samstarfsaðila. Ekki er um formlega úttekt að ræða. Samkvæmt upplýsingum frá Póst- og fjarskiptastofnun taldi stofnunin sig ekki hafa heimildir í lögum til að setja sig upp á móti hugmyndum Íslandspósts um að hagræða í rekstrinum þegar þær voru kynntar fyrir stofnuninni á sínum tíma, m.a. vegna markmiðs póstlaga um hagkvæma og virka póstþjónustu. Hefur verið lögð á það áhersla að þjónustustig haldist það sama. Í sumum tilvikum hefur það aukist, svo sem með lengri opnunartíma. Í fjórða lagi er spurt um hvort ráðherra muni afturkalla lokun pósthúsa á Hofsósi o.fl. sem hv. fyrirspyrjandi hefur lesið upp. Fullyrt er af hálfu forsvarsmanna Íslandspósts hf. að engin breyting hafi orðið á móttöku og afhendingu sendinga á Hofsósi og í Varmahlíð. Sömu öryggiskröfur eru gerðar vegna póstsendinga. Starfsmaður Íslandspósts hf. á hvorum stað hefur fylgt starfseminni eftir hjá samstarfsaðilanum fyrsta mánuð samstarfsins. Haldin hafa verið námskeið með öllum starfsmönnum kaupfélagsins þar sem farið hefur verið ítarlega yfir alla þá þjónustu sem Íslandspósti hf. ber að veita og hvernig afgreiðslu skuli háttað. Allir starfsmenn kaupfélagsins hafa undirritað þagnarheitið eins og aðrir starfsmenn Íslandspósts hf. Allar skráðar sendingar sem póstlagðar eru eða eru til afhendingar á Hofsósi og í Varmahlíð eru settar í læsta skápa frá Íslandspósti hf. Skáparnir eru ávallt lokaðir nema þegar verið er að setja í þá sendingar eða taka þær út. Þrátt fyrir þetta er ljóst að Póst- og fjarskiptastofnun mun fylgjast vel með þeirri þjónustu sem Íslandspóstur mun veita í Skagafirði eftir þessa breytingu. Ég mun undirstrika það í bréfi til stofnunarinnar. Ef póstrekandi, í þessu tilviki Íslandspóstur, brýtur ákvæði starfsleyfisins eru eftirlitsúrræði og viðurlög í lögum um Póst- og fjarskiptastofnun, sbr. 5. gr. þeirra. Komi í ljós að farið sé á svig við lög og reglur um póstþjónustu mun að sjálfsögðu verða gripið til viðeigandi ráðstafana.

Herra forseti. Sem betur fer voru sett inn í starfsleyfi Íslandspósts þau ákvæði að skilgreina ætti grunnþjónustuna. Það hefur ekki verið gert. Það er hins vegar mjög brýnt miðað við þróun mála að sú skilgreining sé alveg ljós þannig að allir viti hvaða þjónustu þeir mega fara fram á. Það er mikilvægt að veitt sé fagleg þjónusta við afgreiðslu og móttöku pósts. Því fleiri sem koma að þeirri þjónustu, því erfiðara verður að halda t.d. þagnarheiti. Póstþjónustan er einu sinni þannig að þar fara í gegn mjög persónulegar sendingar og ábyrgðarsendingar. Án þess að ég lýsi yfir vantrausti á starfsmenn, þá sem vinna hjá kaupfélögum og öðrum sem taka verkefnið að sér, vil ég minna á að þetta er sérhæfð þjónusta sem við eigum að gera miklar kröfur til. Það er því mjög mikilvægt að þessi skilgreining á grunnþjónustu og faglegum kröfum verði ljós.

Virðulegur forseti. Ég, ásamt mörgum öðrum þingmönnum, deili áhyggjum með hv. þm. Jóni Bjarnasyni um þessi mál. Ég vil t.d. nefna að á einum stað í Vesturlandskjördæmi, í Búðardal, er núna verið að tilkynna helmingsskerðingu á opnunartíma. Þar verður ekki hægt að koma pósti frá sér nema í fjóra tíma á dag en hins vegar verður hægt að komast í pósthólf. Þetta er gert með einni tilskipun. Starfsmenn fá hana í hendur. Ég hef áhyggjur af því að þegar gripið er til þannig hagræðingar þá sé ekki litið til þess að útvega störf á móti. Ég er sammála því að það geti þurft að hagræða. Aftur á móti verður að sjá til þess að fólk standi ekki uppi atvinnulaust eftir hagræðinguna. Ég nefni sem dæmi að þetta bréf barst til Búðardals 19. mars, bara ein tilskipun: Afgreiðslutími styttur um helming frá því sem verið hefur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir að taka þetta mál upp á þinginu. Ég tek undir áhyggjur hans af því að ekki séu til skýrar og ákveðnar reglur, þ.e. gæðakröfur og þá sérstaklega hvað varðar öryggismál og póstleynd, sem ég sé ekki, virðulegi forseti, hvernig hægt er að framfylgja þegar póstafgreiðsla er komin í sjoppur eða verslanir. Ég vil einnig benda á að í þeim 16 póststöðvum sem þegar hefur orðið á rekstrarbreyting hafa tapast hátt í 20 störf. Þau störf vinna konur. Í yfir 95% tilvika hafa þeir starfsmenn sem misst hafa vinnuna verið konur. Í öðrum tilvikum þar sem rekstur hefur verið skertur hefur það eingöngu komið niður á störfum kvenna. Í þeim svörum sem ég fékk fyrir stuttu síðan frá hæstv. ráðherra um það hversu mörg störf hefðu tapast eru ekki taldar með ýmsar póststöðvar sem fyrirhugað er að loka og þegar búið að ræða það við starfsmenn. Þar er heldur ekki tekið tillit til þess að þjónustan hefur verið skert.

Hæstv. forseti. Ég gerði um daginn tilraun til að spyrja hæstv. byggðamálaráðherra hvort ríkisstjórnin hefði einhverja stefnu í að reyna að skapa störf í stað þeirra sem lögð eru niður. Ég fékk loðin svör og lítil hjá hæstv. ráðherra. Nú ætla ég að gera tilraun til að spyrja hæstv. samgrh. hvort það sé einhver stefna uppi í þessu efni, hvort hann telji ekki að það þurfi að hafa slíka stefnu þannig að þar sem er verið að hagræða með þessum hætti, þegar í hlut eiga stofnanir á vegum ríkisins, þá sjái menn til þess að í tengslum við það sé hægt að skapa önnur störf á viðkomandi svæði. Ég held að það væri til fyrirmyndar ef menn hefðu það sem prinsipp að láta það ekki koma niður á atvinnulífinu þegar hagrætt er innan stofnana á vegum ríkisins.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin og hv. þm. fyrir þátttöku í umræðum um málið. Ég fagna því ef hæstv. ráðherra hyggst standa við það að ekki verði skerðing á þjónustu þessara póststöðva. Hins vegar harma ég að ekki skuli þegar hafa verið sett á fulla ferð í að skilgreina gæði þjónustunnar sem á að vera í boði. Eigi að bíða nýrra laga um póstþjónustu til að slík skilgreining fáist þá tel ég það algerlega óviðunandi. Ég harma líka, herra forseti, að ekki hafi þegar farið fram úttekt af hálfu Póst- og fjarskiptastofnunar á þeirri þjónustu sem nú hefur verið breytt, ég nefni þar Skagafjörð þar sem póstþjónustan var flutt inn í bensínafgreiðslur og verslanir. Hið sama er fyrirhugað á Skagaströnd. Ég veit að bæði þingmenn og fulltrúar þessara landsvæða hafa komið á fund hæstv. ráðherra og óska eftir því að hann gerði sérstaka skoðun á því sem þarna væri að gerast. Ég man ekki betur en hann ætlaði að verða við því og skoða það. Mér er líka kunnugt um að Póst- og fjarskiptastofnun hafi borist bréf frá heimaaðilum með óskum um að þessi þjónusta yrði tekin út og kannað hvort hún uppfyllti lög og reglur eins og tilskilið er. Þjónustukröfurnar eru því miður allt of loðnar og hægt að skjóta sér að einhverju leyti bak við þær. Þarna hafa ítrekað komið fram athugasemdir og óskir til hæstv. ráðherra og Póst- og fjarskiptastofnunar um að þetta verði tekið út. Hvers vegna í ósköpunum er þá ekki bara drifið í að skoða þetta? Þessi þjónusta hefur að mínu viti orðið mun lakari við þessar breytingar og því er eðlilegt að þeir sem þarna bera ábyrgðina og taka ekki alvarlega óskir og ábendingar um að gerð verði úttekt fái nú þegar úr því skorið hvort þjónustan sem í boði er uppfylli lög og reglur sem um hana gilda eins og hæstv. ráðherra hefur lýst yfir.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar umræður og ágætar ábendingar, ekki síst fyrir ábendingu frá hv. þm. Þuríði Backman sem virðist hafa farið fram hjá hv. fyrirspyrjanda, um að í starfsleyfi Íslandspósts eru kröfur um þjónustu. Ég held að menn megi ekki fara svo bratt að rjúka upp til handa og fóta og fullyrða að þjónustan sé stórlega skert, svo skert að afturkalla beri skipulagsbreytingar sem eru nauðsynlegar vegna ytri aðstæðna. Mér er ljóst ekki síður en fyrirspyrjanda og öðrum hv. þm. að það er mjög erfitt að gera breytingar sem hafa áhrif á starfsmannafjölda, ekki síst úti á landi. Það þarf ekki að halda uppi kennslu yfir mér í þeim efnum. Ég hef sérstaklega lagt mig fram um að standa fyrir breytingum sem fjölga störfum út á landi. Ég tel mig geta talað við hv. þm. um þau mál. Mér er fullkunnugt um að margar konur vinna í póstþjónustunni. Það tengist að sjálfsögðu ekki því hvort karl eða kona er í starfi en ég tek ekki undir það að breytingar með samningum, t.d. við Kaupfélag Skagfirðinga, sé tilefni til þess að menn gefi sér það fyrir fram, þrátt fyrir samninga og aðgerðir, að póstþjónusta í verslunarfyrirtækjum sé ófullnægjandi. Ég treysti því að Íslandspóstur standi vel að þessu og mun að sjálfsögðu fylgjast með því, að því leyti sem ráðherra getur gert en Póst- og fjarskiptastofnun sér um eftirlitið.

Herra forseti. Fyrirspurn mín um brjóstastækkanir er borin fram vegna umræðu sem átt hefur sér stað víða um heim vegna aukaverkana og vandamála sem komið hafa upp vegna notkunar sílikons í brjóstafyllingar. Brjóstastækkunaraðgerðir eru eins og margir vita bæði gerðar í svokölluðu fegrunarskyni en einnig er þeim beitt hjá konum sem hafa þurft að láta fjarlægja brjóst vegna krabbameins. Ég hef þess vegna lagt svohljóðandi fyrirspurn fyrir heilbr.- og trmrh.: 1. Hefur ráðherra upplýsingar um það hve margar brjóstastækkunaraðgerðir hafa verið gerðar hér á landi sl. 5--10 ár, annars vegar hjá konum sem fengið hafa krabbamein í brjóst og hins vegar sem fegrunaraðgerð eingöngu? 2. Hve lengi endast brjóstapúðar sem komið er fyrir við aðgerðirnar? 3. Tekur Tryggingastofnun ríkisins þátt í kostnaði við brjóstastækkunaraðgerðir? 4. Í hve mörgum tilvikum hefur silíkon verið notað sem fyllingarefni? 5. Er silíkon enn notað við brjóstastækkanir hér á landi sem fylliefni eða utan um saltvatnsfyllingar? 6. Hvers konar brjóstapúða er heimilt að nota við aðgerðirnar og við hvaða staðla er miðað? 7. Er vitað hve margar konur hafa kvartað til landlæknis um aukaverkanir af silíkonpúðum? Ég ber þessa fyrirspurn fram vegna þess sem ég nefndi í upphafi. Hér á landi er vitað að nokkur hópur kvenna, sem kallar sig Von, hefur tekið sig saman til að reyna að hjálpa konum sem hafa lent í vandræðum út af aðgerðum af þessu tagi. Nýlega hefur það verið lagt fyrir Evrópuþingið að herða reglur um aðgerðir af þessu tagi, einkum hvað varðar ráðgjöf til kvennanna fyrir aðgerð og eftir aðgerð. Sömuleiðis að fleiri en einn læknir komi að þeirri ákvörðun, að þá sé gert skylt eða gert auðvelt að fá álit annars læknis áður en í aðgerðina er farið. Og sömuleiðis að skráning aðgerða sé gerð örugg þannig að vita megi og fylgjast megi með þessum málum. En það sem ég nefndi gerðist á Evrópuþinginu eftir 10 ára vinnu að því verki. Þess vegna er fróðlegt að heyra hvað heilbrrh. hæstv. hefur um málið að segja hér á landi.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Katrín Fjeldsted beinir til mín nokkrum spurningum varðandi brjóstastækkanir. Eins og kom fram í máli hennar hefur þetta verið mjög í umræðu, bæði hérlendis og erlendis í fjölmiðlum. Stærstur hluti brjóstastækkunaraðgerða hér á landi fer fram á einkastofum lýtalækna og liggja ekki fyrir endanlegar tölur um þann aðgerðafjölda hjá landlækni. Við samantekt hans, sé miðað við undanfarin ár, er talið að fjöldinn í heild sinni nemi 200--250 aðgerðum á ári. Eru þá meðtaldar aðgerðir sem gerðar eru á sjúkrahúsum. Um 90% aðgerðanna teljast fegrunaraðgerðir en um 10% eru aðgerðir vegna eftirstöðva brjóstakrabbameins og annarra slíkra sjúkdóma. Tryggingastofnun ríkisins greiðir eingöngu kostnað vegna endurbyggingar brjósta eftir brottnámsaðgerðir, t.d. eftir krabbamein, en ekki vegna fegrunaraðgerða. Fyrirspyrjandi óskaði upplýsinga um endingu þeirra brjóstapúða sem komið er fyrir við aðgerðirnar. Því er til að svara að ending brjóstapúðanna er mjög mismunandi. Mjög sjaldan þarf að skipta um púða og eru enduraðgerðir mjög fátíðar. Eru þær helst gerðar vegna herslismyndunar í kjölfar örvefs eða vegna rofs sem verður á sílikonhylki. Fylgivandamál af þessum toga geta komið innan örfárra ára frá fyrstu aðgerð eða nokkrum áratugum síðar og er engin regla á því hvenær fylgikvillarnir koma fram. Sílikon hefur lengi verið notað sem fyllingarefni. Í upphafi var því sprautað óbeislað inn í brjóstið en sú aðferð hefur aldrei verið notuð á Íslandi. Flestar aðgerðir eru gerðar með brjóstapúðum af mismunandi stærðum sem hafa verið fylltir með sílikonhlaupi. Saltvatnsfyllingar eru einnig notaðar, einkum sé verið að endurbyggja brjóst eftir brottnám vegna krabbameins. Púðarnir eru miðaðir við gæðastaðla Evrópusambandsins. Kvartanir vegna brjóstastækkunaraðgerða hafa verið talsvert í umræðu í fjölmiðlum að undanförnu. Landlækni hefur borist að meðaltali tæplega ein slík kvörtun á ári undanfarin tíu ár. Kvartanirnar hafa aðallega snúist um vonbrigði vegna þess að árangur aðgerðar hefur ekki verið sem vænst var vegna örvefsmyndunar og vegna sýkinga. Virðulegi forseti. Ég tel mjög mikilvægt að áfram verði fylgst vel með framgangi þessara aðgerða hér á landi og þróun þeirra. Landlæknir er nú um þessar mundir að byggja upp gagnagrunn til að geta fylgst enn betur með þessum tegundum aðgerða og fleiri slíkum. Það sem kemur ekki fram í fyrirspurninni en mig langar að komi fram hér, er að langalgengustu brjóstastækkanir eru gerðar á 25--35 ára konum en ef um yngri konur er að ræða er það venjulega vegna þess að brjóst hafa ekki þroskast. En við getum líka spurt okkur að því hvaða ímynd erum við að gefa okkur af ungum konum ef það er svo mikið kappsmál fyrir ungar konur að láta stækka á sér brjóstin, og þá er ég að tala um mjög ungar konur, án þess að um sjúkdóm sé að ræða. Það er eitthvað sem ég held að samfélagið ætti að taka til umfjöllunar. Ég vona að þetta hafi svarað fyrirspurn hv. þm.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda að koma upp með efni sem gengur undir heitinu þögla hættan. Ástæðan fyrir því að sílikonpúðar í brjóstum hafa fengið heitið þögla hættan er einfaldlega sú að það er ótrúlegur fjöldi kvenna, og samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum fengið eru margar erlendis sem hafa farið í brjóstastækkun og það hefur komið í ljós að stór hluti þessara sílikonpúða lekur og veldur óþægindum. Ég vil að það komi fram að mér finnst mikilvægt að þessi upplýsingabæklingur sem búið er að tala um í mörg ár verði gefinn út og að það verði gefnar leiðbeinandi leiðbeiningar til lýtalækna að setja ekki púða í brjóst hjá stúlkum sem eru yngri en 20--21 árs nema ástæðan sé undirliggjandi sjúkdómar. Brjóstin eru ekki fullþroskuð fyrr en á þessum aldri. Það má líka bæta því við að andlegur þroski kvenna til að taka svo stóra ákvörðun og standa á henni og meta þær hættur sem liggja að baki ígræðslu silikonpúða er varla nægilegur fyrr en á þessum aldri.

Hæstv. forseti. Það er tímabært að ræða þessi mál, brjóstastækkanir á Íslandi, hér á hinu háa Alþingi. Svo virðist sem fjöldi þessara aðgerða hafi vaxið mjög á síðustu árum. Ég verð að segja alveg eins og er að mér þykir grafalvarlegt mál að 90% þessara aðgerða séu fegrunaraðgerðir. Því ef kostnaðurinn aftrar ekki konum, ungum konum, frá því að fara í svona aðgerð þá þýðir það einfaldlega, eins og hæstv. heilbrrh. kom hér inn á, að það er gífurlegur samfélagslegur þrýstingur hér á landi að steypa allar ungar konur í sama mót. Við hljótum að velta því fyrir okkur hvaðan sá þrýstingur komi og hvers vegna hann sé fyrir hendi. Þetta snýst nefnilega um það að konur hafi heilbrigða sýn á sjálfar sig og á líkama sinn, hvernig sem þær líta út.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda þessa fyrirspurn og taka undir orð síðasta ræðumanns, hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur. En mig langar til að bæta örlitlu atriði inn í umræðuna. Það varðar upplýsingar og fræðslu til þeirra kvenna sem sækja um aðgerðir af þessu tagi. Nú hefur það komið fram í fjölmiðlum að lýtalæknarnir sjálfir láta viðkomandi konur hafa fræðsluefni eða upplýsingaefni. Það hefur verið gagnrýnt í fjölmiðlum að þetta efni sé af skornum skammti og alls ekki fullnægjandi upplýsingar varðandi aukaverkanir og áhættu af þessum aðgerðum. Nú langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Er ekki rétt að veita landlækni það hlutverk að fræðsluefni sem konur sem leita eftir þessum aðgerðum fá í hendur sé unnið á vegum landlæknis þar sem við getum treyst því að allar upplýsingar komi fram og engin hlutdrægni geti komist að málinu?

Herra forseti. Ég efast reyndar ekki um að þeir lýtalæknar sem gera þessar aðgerðir gefi ágætar upplýsingar en það er samt sem áður á ábyrgð heilbrigðisyfirvalda og það er traustvekjandi fyrir almenning í landinu að heilbrigðisyfirvöld gefi leiðbeiningar í sem flestum málum af þessu tagi. Ég fagna því að bæklingur landlæknis muni líta dagsins ljós fyrr en síðar. Sílikon hefur verið bannað í brjóstafyllingum í Bandaríkjunum, Japan, Kanada og Frakklandi og að hluta til líka í Bretlandi frá því fyrir ári. Sagt er að fyllingarnar endist kannski í 69% tilvika innan við 10 ár. Það er samkvæmt nýlegri bandarískri rannsókn. Þegar við sjáum þessar tölur, að 200--250 aðgerðir af þessu tagi séu gerðar á Íslandi árlega --- það er eiginlega hærri tala en ég átti von á, ég verð að segja það --- og einkum þegar um frekar ungar konur er að ræða, þær eru að meðaltali 25--35 ára eins og fram kom í máli hæstv. heilbrrh., segir það manni kannski að sjálfsmynd ungra kvenna er oft brothætt. Reyndar sjálfsmynd ungra karlmanna gjarnan líka brothætt. En þegar 25 ára aldri er náð ætti flestum að vera ljóst að kynþokki byggist ekki á brjóstastærð heldur býr hann í heilabúinu og því sem það getur gefið frá sér. En ég þakka hæstv. heilbrrh. innilega fyrir góð svör.

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekkert við það að bæta sem hv. þm. Katrín Fjeldsted sagði í lokin. Ég er hjartanlega sammála því sem fram kom hjá henni. Það er þessi sjálfsímynd sem er svo mikilvægt að sé sterk. Hún byggist ekki á brjóstastærðinni einni saman. Það er alveg rétt að þetta er mikill fjöldi, um 250 aðgerðir á ári. Þá erum við að tala um að hvern virkan dag sé gerð ein slík aðgerð, ein slík fegrunaraðgerð. Það er alveg sama hvaða aðgerð við förum í, við getum aldrei alveg ábyrgst að ekki séu aukaverkanir af þeim aðgerðum. En auðvitað vitum við líka hér í þingsalnum að mikilvægt er að gera sumar þessar aðgerðir. Þær eru alveg nauðsynlegar. En fjölmargar er gerðar eingöngu vegna þess að búið er að koma þeirri ímynd inn hjá konunni að hún eigi að vera með akkúrat vissan sentimetrafjölda, bæði um sig miðja og á fleiri stöðum.

Herra forseti. Meðal nýmæla í lögum um náttúruvernd frá 1999, er ákvæði um gerð náttúruverndaráætlunar fyrir landið allt, áætlunar sem skuli lögð fyrir Alþingi. Mér leikur forvitni á að vita hvernig vinnu við áætlunargerðina vindi fram og hvort hæstv. umhvrh. sjái nokkra meinbugi á því að leggja áætlunina fyrir Alþingi á næsta þingi. Í 65. gr. laga um náttúruvernd segir að við gerð áætlunarinnar skuli Náttúruvernd ríkisins í samráði við Náttúrufræðistofnun Íslands, Náttúrustofu og hlutaðeigandi náttúruverndarnefndir sjá um undirbúning og öflun gagna vegna áætlunarinnar. Hæstv. umhvrh. mun væntanlega geta gert okkur grein fyrir því hvernig það samstarf fari fram. Herra forseti. Gerð náttúruverndaráætlunar er í senn viðamikið og vandasamt verkefni enda verið að leggja grunninn að náttúruvernd hér á landi næstu ár. Við gerð hennar þarf m.a. að taka tillit til menningarlegrar og sögulegrar arfleifðar, nauðsynjar á endurheimt búsvæða, nýtingar mannsins á náttúrunni og ósnortinna víðerna, eins og segir í 66. gr. laganna. Í fjárlögum þessa árs eru veittar 4 millj. kr. til tveggja ára til gerðar náttúruverndaráætlunar. Í fyrra voru 5 millj. kr. veittar til verkefnisins. Þannig hefur Náttúruvernd ríkisins samtals úr 9 millj. kr. að spila en einn starfsmaður hefur verið ráðinn til verksins enn sem komið er til þess að sinna því á skrifstofu Náttúruverndar ríkisins. Ég leyfi mér að efast um það, herra forseti, að fjárveitingin dugi til þessa viðamikla og mikilvæga verkefnis. Efasemdir mínar eru ekki síst sprottnar af samanburði við fjárveitingar til gerðar rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Þar hafa menn úr tugum millj. kr. að spila. Í ár er áætlaður kostnaður Orkusjóðs og Orkustofnunar af rammaáætluninni t.d. 113 millj. kr., herra forseti. Þótt framlag til gerðar náttúruverndaráætlunar væri tífaldað næði það ekki þeirri upphæð sem varið er á einu ári til gerðar rammaáætlunarinnar. Það er umhugsunarverð staðreynd og segir okkur í raun allt um forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í náttúruverndarmálum. Náttúruvernd ríkisins hafði áætlað kostnað vegna gerðar náttúruverndaráætlunarinnar, samtals um 25 millj. kr. Ekkert bendir til annars en þar sé um raunhæfa og faglega áætlun að ræða. Tillaga frá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og fleirum um að auka fé til náttúruverndaráætlunar var felld við afgreiðslu fjárlaga í desember sl. eins og hv. þm. muna sjálfsagt en þó samt í ljósi þess að það hefur í raun legið fyrir að 9 millj. mundu kannski ekki duga. Ekki síst í ljósi þess að náttúruverndin þarf að kaupa margs konar sérfræðivinnu af öðrum opinberum stofnunum, t.d. kortagrunn af Landmælingum ríkisins, vinnu sérfræðinga hjá Náttúrufræðistofnun og Orkustofnun, svo dæmi séu nefnd.

Virðulegur forseti. Spurt er: ,,Hvað líður gerð náttúruverndaráætlunar? Hvenær telur ráðherra að því verki verði lokið?`` Því er til að svara að skv. 65. gr. laga nr. 44/1999, um náttúruvernd, skal umhvrh. eigi sjaldnar en á fimm ára fresti láta vinna náttúruverndaráætlun fyrir landið allt og leggja fyrir Alþingi. Náttúruvernd ríkisins skal í samráði við Náttúrufræðistofnun Íslands, Náttúrustofu og hlutaðeigandi náttúruverndarnefndir sjá um undirbúning og öflun gagna vegna áætlunarinnar. Í ákvæði til bráðabirgða í lögunum kemur fram að umhvrh. skuli eigi síðar en árið 2002 leggja fyrir Alþingi í fyrsta sinn náttúruverndaráætlun samkvæmt áðurnefndri 65. gr. Vinna við náttúruverndaráætlun hófst á síðasta ári. Þá veitti Alþingi samkvæmt fjárlögum 5 millj. kr. til verkefnisins. Á yfirstandandi ári verður varið til verkefnisins 9 millj. kr. af fjárveitingu til Náttúruverndar ríkisins. Eins og kemur fram í áðurnefndri 65. gr. náttúruverndarlaga skal Náttúruvernd ríkisins í samráði við Náttúrufræðistofnun Íslands og fleiri aðila sjá um undirbúning og öflun gagna vegna áætlunarinnar. Náttúruvernd ríkisins og Náttúrufræðistofnun Íslands eru sammála um að byggja vinnuna við áætlunina á þeim grunni sem svokallaður Bernarsamningur og Emerald Network og Habitat Directive Evrópusambandsins byggja á og sambærilegum viðmiðunum og vinnufyrirkomulagi og þar er notað, ásamt þeim leiðbeiningum sem koma fram í náttúruverndarlögunum. Fyrsti þátturinn byggir á mati á ástandi tegunda, útbreiðslu þeirra, tegundum í hættu, sjaldgæfum tegundum, tegundum sem Ísland ber ábyrgð á, vegna þess að stór hluti stofnsins byggir afkomu sína hér á landi o.s.frv. Hér er um að ræða vinnu sem byggist á upplýsingum sem er að finna í gagnagrunni Náttúrufræðistofnunar Íslands og útgefnu efni. Næsti þátturinn byggir á upplýsingum um vistgerðir, búsvæði og vistkerfi og mat á verndarþörf með tilliti til ákveðinna viðmiða og hefur Náttúrufræðistofnun Íslands undanfarið verið að móta vinnureglur og aðferðir við slíkt mat. Þriðji þátturinn felst í samkeyrslu þessara upplýsinga og mat á því hvaða svæði talið er mikilvægast að varðveita eða vernda á grundvelli tegundafjölbreytni og vistgerða. Það verður hlutverk Náttúrufræðistofnunar Íslands að vinna fyrstu tvo þættina og fella þá saman en Náttúruvernd ríkisins mun í framhaldi af því leggja gögnin saman með öðrum gögnum, svo sem frá Þjóðminjasafni Íslands og öðrum sem búa yfir sértækum upplýsingum sem nauðsynlegt er að taka tillit til við gerð slíkrar verndaráætlunar. Sem stendur er unnið að söfnun upplýsinga frá sveitarfélögum, Náttúrustofu og ýmsum stofnunum sem búa yfir upplýsingum um náttúru landsins. Náttúruvernd ríkisins vinnur nú að því að útbúa tillögur um vinnuáætlun, þar sem m.a. er ætlunin að komi fram verkaskipting milli stofnana, ábyrgð þeirra á einstökum verkþáttum, áherslur, hver sé staða verksins í dag, hvernig verkfyrirkomulagi hefur verið háttað og jafnframt gerð áætlun um vinnulag þar til málið verður tekið upp á Alþingi. Umhvrn., Náttúruvernd ríkisins og Náttúrufræðistofnun Íslands mynda stýrihóp til að fara yfir áðurnefndar áætlanir. Gert verður ráð fyrir að náttúruverndaráætluninni verði lokið sumarið 2002 og hún verði lögð fram sama haust á Alþingi, þ.e. á haustþingi árið 2002.

Hæstv. forseti. Ég er á þeirri skoðun að það vanti dálítinn metnað í þetta starf eins og það hefur verið unnið að undanförnu og fjármunir hafi ekki verið nægir til að gera þá hluti sem hæstv. ráðherra er að lýsa. Ég held að það þurfi að fara vandlega yfir það hvort þær áætlanir sem hæstv. ráðherrann var að lýsa muni ganga upp með þeim fjárveitingum sem til staðar eru. Það þarf þá að bæta snarlega úr því, vegna þess að tíminn er auðvitað mjög skammur til stefnu ef þarf að rétta eitthvað af í þessu efni. Ég hvet hæstv. ráðherra til að endurskoða þessa áætlun með það fyrir augum að sé a.m.k. hægt að standa við það sem hér var lýst áðan.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda þessa fyrirspurn og fagna því að sjálfsögðu að hæstv. umhvrh. skuli á jafnafdráttarlausan hátt og hún gerir segja okkur að haustið 2002 verði náttúruverndaráætlun tilbúin. Nú er það alveg rétt að besti mælikvarðinn á frammistöðu stjórnvalda í málaflokkum birtist í fjárlögum íslenska ríkisins. Sannleikurinn er sá að ekki hefur verið sett nægilega mikið fé til Náttúruverndar ríkisins í þessu tilliti, hvorki til gerðar náttúruverndaráætlunar né heldur til þess fræðsluhlutverks sem sú stofnun á að sinna. Það kom glögglega í ljós á ráðstefnu sem haldin var norður á Húsavík í síðustu viku að Náttúruvernd ríkisins hefur ekki getað sinnt lögbundnu hlutverki sínu um fræðslu vegna fjárskorts. En ég vona sannarlega að stofnunin hafi þá fjármuni sem hún telur sig þurfa til að gera þá náttúruverndaráætlun sem hæstv. umhvrh., stofnunin sjálf, og við alþingismenn og þjóðin öll, getum verið stolt af.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. svörin. Ég verð að segja eins og er að ég get ekki annað en dáðst að bjartsýni hæstv. umhvrh. því eftir að hafa kynnt mér þessi mál lítillega og nú er hún miklu betur inni í þeim en ég, vænti ég, þá sé ég ekki hvernig þessar 9 millj. kr. eiga að duga nema þegar á hólminn verður komið á haustþingi 2002, þá fáum við í hendurnar eitthvað sem er kannski ekki beinlínis áætlun, heldur líka tilmæli um meiri vinnu eða það sem hefur kannski ekki gefist tóm til að fara nógu gaumgæfilega ofan í, vegna þess að ekki hafi verið fjármunir til þess. En guð láti gott á vita. Það kemur í ljós og við munum auðvitað fylgjast með því í hv. umhvn. hvernig þessari vinnu mun vinda fram á næsta eina og hálfa ári. Hins vegar get ég ekki annað en minnst aftur á samanburðinn við rammaáætlunina af því hann er svo sláandi, herra forseti. Hann segir okkur svo mikið um forgangsröðunina því við erum í raun ekki að tala um neina stórkostlegar upphæðir þó auðvitað megi gera mjög margt fyrir 9 millj. kr. En í samanburði við þá vinnu sem er verið að leggja í við að undirbúa nýtingu vatnsafls og jarðvarma sem er vissulega mjög mikilvæg vinna þá er a.m.k. í mínum huga gerð náttúruverndaráætlunar alveg jafnmikilvæg og ætti að fá sama sess. Og sessinn ræðst ekki síst af því hversu mikið fé ráðamenn láta til slíkra verkefna.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem hafa orðið hér. Það kemur reyndar svolítið á óvart þegar ramma\-áætlunin er dregin inn og talað um að þetta sýni forgangsröðun ríkisstjórnarinnar að settar séu ákveðnar fjárhæðir í ramma\-áætlunina, en eitthvað annað í náttúruverndaráætlunina. Ég tel að rammaáætlunin sé gífurlega mikilvæg fyrir umhverfismál í landinu. Þar er verið að skoða virkjunarkosti m.a. með tilliti til umhverfisins. Ég átta mig því ekki alveg á þessum samanburði eins og hann er settur fram hér. Ég tel að það fjármagn sem við erum að setja í náttúruverndaráætlunina sé nægjanlegt. Menn eru að vinna í henni og sú vinna gengur ágætlega vel. Fyrsta áætlunin verður lögð fram á haustþingi 2002 og síðan verða þær lagðar fram á fimm ára fresti. Það er alveg ljóst að þær munu örugglega þróast með tímanum. Sú fyrsta er frumraun má segja en ég vona að hún verði góð og til þess ætlumst við að það sé unnið vel að henni. Við höfum stýrihóp til þess að vera með gott samráð við Náttúruvernd ríkisins og Náttúrufræðistofnun svo að hægt sé að halda vel utan um þetta mál. Ég tel að Náttúruvernd ríkisins sem ber aðalábyrgð á málinu sé að vinna góða vinnu varðandi þessa áætlun. Það kom fram að það vantaði fjármagn til fræðslumála hjá Náttúruvernd ríkisins. Af því tilefni vil ég taka fram að við síðustu fjárlög var bætt við sérstökum lið í fræðslumál hjá Náttúruvernd ríkisins, fræðslu sem lýtur að friðlýstum svæðum sem var fjárlagaliður upp á nokkrar milljónir þannig að ég tel að við sjáum fram á að hægt verði að sinna þeim fræðsluvettvangi mun betur en áður.

Hæstv. forseti. Ég ber fram fyrirspurn til hæstv. umhvrh. um vikurnám við Snæfellsjökul, í fimm liðum: 1. Hve mikill vikur var numinn við Snæfellsjökul á árunum 1999 og 2000? 2. Er slíkt nám háð sérvinnsluleyfum, og ef svo er, hvaða leyfi lágu til grundvallar starfseminni? 3. Hefur farið fram umhverfismat á námuvinnslunni við Jökulinn? 4. Verður frekari starfsemi leyfð á námusvæðunum við Jökulinn án undangengins umhverfismats? 5. Hefur fyrirhuguð stofnun þjóðgarðs áhrif á meðferð ráðuneytisins á leyfum til námuvinnslu við jaðra svæðisins? Hæstv. forseti. Ástæðan þess að ég spyr um þetta er sú að eftir nokkuð mikið hlé var farið að vinna að nýju vikur við Snæfellsjökul. Snæfellsjökull er einn af frægustu náttúruperlum okkar og auðvitað er mjög mikilvægt að umhverfi hans sé verndað sem allra mest. Þess vegna voru ýmsum nokkur vonbrigði 1994 þegar ný vinnsluleyfi voru gefin út við Jökulinn. Það vinnsluleyfi sem var þá gefið út var síðan stækkað með viðauka síðar frá hendi landbrn. og það gerðist árið 1996. En árið 1998 lagði fyrirtækið sem hefur þessi leyfi inn mál sín til skoðunar, þ.e. til umhverfismats hjá Skipulagsstofnun. Skipulagsstofnun úrskurðaði síðan, líklega 1999, um viðbótarumhverfismat sem ætti að fara fram. Það umhverfismat hefur ekki farið fram enn þá svo ég viti til. Ég tel að þarna hafi verið unninn vikur en það mun auðvitað koma fram í svörum hæstv. ráðherra hvort svo hafi verið á þessu tímabili. Mér finnst rétt að menn fari yfir þessi mál og velti þeim vel fyrir sér því þetta er afar viðkvæmt svæði. Ég held að niðurstaðan í þessu þurfi að vera sú að ekkert vikurnám eigi að geta farið fram á þessu svæði öðruvísi en slíkt umhverfismat hafi farið fram. Ég vona að hægt verði að finna leið til þess að svo verði gert en óttast að það sé ekki í þeim farvegi eins og stendur.

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi er spurt: ,,Hve mikill vikur var numinn við Snæfellsjökul á árunum 1999 og 2000?`` Því er til að svara að samkvæmt upplýsingum hlutaðeigandi fyrirtækis, Vikurvara ehf., var ekki numinn vikur á ásvæðinu 1999, en á árinu 2000 var numinn 7.480 m 3 af vikri. Í öðru lagi er spurt: ,,Er slíkt nám háð sérvinnsluleyfum, og ef svo er, hvaða leyfi lágu til grundvallar starfseminni?`` Umhvrn. er ekki leyfisveitandi í þessu tilviki. Landbrn. er skráður landeigandi að jörðinni þar sem efnistaka fer fram og telur efnistökuna ekki vera háða sérvinnsluleyfi. Í þriðja lagi er spurt: ,,Hefur farið fram umhverfismat á námuvinnslunni við Jökulinn?`` Því er til að svara að með bréfi Nesvikurs ehf. til Skipulagsstofnunar 21. okt. 1998 var tilkynnt mat á umhverfisáhrifum vikurnáms á Harðbalasvæði og á Jökulhálsi við Snæfellsjökul í samræmi við lög um mat á umhverfisáhrifum, nr. 63/1993. Niðurstaða úrskurðar skipulagsstjóra ríkisins frá 15. jan. 1999 og síðar umhvrh. frá 27. apríl 1999, fól í sér að vikurnám á framangreindum svæðum er háð frekara mati á umhverfisáhrifum. Frekara mat hefur ekki farið fram eins og hv. fyrirspyrjandi taldi upp í fyrirspurninni. Í fjórða lagi er spurt: ,,Verður frekari starfsemi leyfð á námusvæðunum við Jökulinn án undangengins umhverfismats?`` Því er til að svara að vikurnám á því svæði og í því magni sem framangreint mat á umhverfisáhrifum tók til er háð niðurstöðu frekara mats á umhverfisáhrifum. Sé vikurnám fyrirhugað á öðrum svæðum en í minna magni er rétt að benda á að skv. 21. lið í 1. viðauka gildandi laga um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000, er efnistaka matsskyld ef hún raskar 50.000 m 2 svæði eða meira, eða er 150.000 m 3 eða meira, eða ef fleiri en einn efnistökustaður ná yfir 50.000 m 2 svæði eða stærra. Einnig er bent á að skv. 2. lið a í 2. viðauka sömu laga er efnistaka tilkynningarskyld til Skipulagsstofnunar til ákvörðunar um matsskyldu, ef áformað er að raska 25 þús. m 2 svæði eða stærra, eða er 50 þús. m 3 eða meiri, eða ef fleiri eða einn efnistökustaður nái yfir 25 þús. m 2 eða stærra svæði, eða ef efnistaka er á verndarvæði. Samkvæmt 27. gr. skipulags- og byggingarlaga, nr. 73/1997, með síðari breytingum, sbr. og 2. mgr. 47. gr. laga nr. 44/1999, um náttúruvernd, er öll efnistaka háð framkvæmdaleyfi viðkomandi sveitarstjórnar. Óheimilt er að gefa út leyfi fyrir framkvæmdum sem tilgreindar eru í 1. eða 2. viðauka laga nr. 106/2000, nema fyrir liggi úrskurður um mat á umhverfisáhrifum, eða eftir atvikum ákvörðun um að framkvæmd sé ekki matsskyld, sbr. 16. gr. sömu laga. Í fimmta lagi, hæstv. forseti, er spurt: ,,Hefur fyrirhuguð stofnun þjóðgarðs áhrif á meðferð ráðuneytisins á leyfum til námuvinnslu við jaðra svæðisins?`` Það skal tekið fram aftur að umhvrn. veitir ekki leyfi til námuvinnslu. Námuleyfisútgefandi er iðnrn. sbr. lög nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum úr jörðu og lögum, nr. 73/1990, um eignarrétt íslenska ríkisins á auðlindum hafsbotnsins. Það getur hins vegar ekki gefið út leyfið fyrir matsskyldri framkvæmd og starfsemi er henni fylgir fyrr en úrskurður um mat á umhverfisáhrifum liggur fyrir og skal leyfisveitandi taka tillit til hans. Því er ekki útilokað að námuvinnsla við þjóðgarða almennt geti haft áhrif á niðurstöðu mats á umhverfisáhrifum og þar með leyfi til námuvinnslu þegar um slíkt er að ræða. En samkvæmt upplýsingum mínum þá er ekkert sem bendir til þess að von sé á slíkum leyfum varðandi vikurnám á Snæfellsnesi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það kemur skýrt fram að vikurvinnsla er í gangi þarna og var á síðasta ári og ég veit ekki betur en að hugmyndin sé að hún haldi áfram. Ég tel að minnsta kosti dálítið undarlegt að það umhverfismat sem fór af stað vegna þessa fyrirtækis skuli ekki hafa gengið til enda. Mér finnst það ekki ganga og alveg sérstaklega í ljósi þess að vonandi og sem allra fyrst verði þarna til þjóðgarður um Jökulinn. Og einmitt þar sem flestir ferðamenn koma að Jöklinum fer þessi námavinnsla fram. Ég held að óhætt sé að segja að það hafi orðið nóg af slysum í kringum þessa vinnslu hvað umhverfismál varðar, því svo sannarlega var engin þörf á að bæta við leyfum á sínum tíma og búa til nýjar námur sem reyndust ónothæfar vegna þess að þær höfðu ekki verið rannsakaðar nógu vel á sínum tíma og ekki skynsamlegar til nýtingar. Þess vegna er full ástæða til að hafa áhyggjur af því að þarna haldi áfram einhver starfsemi nema menn hafi tekið á þeim vandamálum sem þeir hafa séð við þetta umhverfismat. Og ég er ekki viss um að séð verði fyrir endann á þessu. Ég vil því biðja hæstv. ráðherra að svara því þótt mér sé fullkunnugt um að hæstv. ráðherra veitir ekki þessi leyfi, þá hlýtur hæstv. ráðherra að hafa veruleg áhrif á það og þær stofnanir sem hún hefur yfirráð yfir, að þessi mál gangi ekki fram með þeim hætti sem þarna er, að Skipulagsstofnun sem búin er að úrskurða sé virt að vettugi og að ekki sé haldið áfram með málið og það sé ekki klárað.

Virðulegur forseti. Það er rétt að vinnsla var í gangi í fyrra. Það voru teknir 7.480 m 3 . Það er fyrirtækið Vikurvara ehf. sem er í þeirri vinnslu og þetta magn er langt undir þeim mörkum sem krafist er umhverfismats á samkvæmt nýjum lögum. Varðandi hitt málið, Nesvikur ehf. sem sendi inn umhverfismat á sínum tíma, 21. október 1998, á Harðbalasvæði og á Jökulhálsi, þá hefur það mál ekkert gengið áfram þar sem fyrirtækið sendi ekki inn frekara mat. Málið er þannig vaxið að Vikurvara ehf. er með vinnsluna á tiltölulega litlu magni, sem er undir því sem lögin um mat á umhverfisáhrifum segja að sé tilkynningarskylt og hvað þá matsskylt, og Nesvikur ehf. hefur ekki sent áform sín um frekara mat áfram. Hvað leyfisveitingarnar varðar, þá er það rétt að umhvrh. veitir ekki leyfin en hins vegar koma undirstofnanir að leyfum eins og Náttúruvernd ríkisins sem veitir umsögn um námaleyfi.

Herra forseti. Fjölþjóðleg sérfræðinganefnd á vegum Sameinuðu þjóðanna hefur nýlega skilað þriðju og næstsíðustu skýrslu sinni um loftslagsbreytingar í heiminum. Hin fyrsta var birt í janúar 2001, en þar var staðhæft að andrúmsloftið hlýnaði meira og örar en menn hefðu hingað til talið og að talsverðu leyti af mannavöldum. Önnur skýrslan birtist í febrúar á þessu ári. Þar kom fram að ef ekki tækist að snúa þróuninni við á allra næstu áratugum og draga verulega úr hækkandi hitastigi andrúmsloftsins mætti búast við náttúruhamförum svo sem stórfelldum flóðum og í kjölfar þeirra hungursneyð, skæðum farsóttum og félagslegu öngþveiti meðal hinna ýmsu þjóða heimsins. Helsta niðurstaða nýjustu skýrslunnar er sú að hægt sé að snúa þróuninni við og stöðva hlýnun andrúmsloftsins ef rétt er að verki staðið. Því vil ég spyrja hæstv. umhvrh. um viðbrögð við þessum skýrslum Sameinuðu þjóðanna. Fyrirspurnin er í þremur liðum: 1. Hafa skýrslur fjölþjóðlegrar sérfræðinganefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar verið til umfjöllunar í umhverfisráðuneytinu? 2. Hyggst ráðherra bregðast við niðurstöðum þeirra með sýnilegum hætti? 3. Munu niðurstöður nefndarinnar hafa áhrif á umhverfisstefnu ríkisstjórnarinnar, t.d. á þann hátt að farið verði að virkja vind- og sólarorku í auknum mæli hér á landi?

Virðulegur forseti. Spurt er: Hafa skýrslur fjölþjóðlegrar sérfræðinganefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar verið til umfjöllunar í ráðuneytinu? Því er til að svara að ráðuneytið hefur fengið drög að skýrslum milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar, eða IPCC, til umsagnar. Milliríkjanefndin er alþjóðleg stofnun sem komið var á af Alþjóðaveðurfræðistofnuninni og Umhverfisstofnun Sameinuðu þjóðanna. Öll aðildarríki Sameinuðu þjóðanna eiga aðild að IPCC. Skýrslur nefndarinnar eru sendar sérfræðingum og stjórnvöldum til umsagnar, þannig að umhvrn. hefur haft hana til umfjöllunar en við höfum ekki séð ástæðu til að senda sérstakar athugasemdir við skýrsluna sjálfa. Samantekt um helstu niðurstöður og ályktanir nefndarinnar eru lagðar fyrir fundi aðildarríkja til samþykktar. Skýrsla IPCC er í þremur hlutum. Fyrsti hlutinn fjallar um sjálfar veðurfarsbreytingarnar og orsakir þeirra, annar hlutinn um afleiðingar og þriðji hlutinn um leyfi til þess að bregðast við og kostnað sem af því verður. Hver hluti er unninn af sérstakri undirnefnd og hafa fundir aðildarríkjanna í Shanghai í janúar, Genf í febrúar og Accra í Ghana í mars, samþykkt samantektir þessara þriggja nefnda. Samantekt um skýrsluna í heild verður lögð fyrir fund aðildarríkja IPCC í London í september. 2. spurning: Hyggst ráðherra bregðast við niðurstöðum þeirra með sýnilegum hætti? Því er til að svara að skýrslan mun hafa umtalsverð áhrif á umræðuna á alþjóðavettvangi um loftslagsmál. Mjög hefur dregið úr óvissu um áhrif mannsins á veðrakerfi jarðarinnar frá því síðasta skýrsla IPCC kom fram 1995. Niðurstöður nefndarinnar sýna að hér er um umhverfisvandamál að ræða sem bregðast þarf við. Samkvæmt niðurstöðu þriðju undirnefndarinnar er talað um að kostnaður við aðgerðir til að takast á við þetta vandamál sé viðráðanlegur, eins og þar stendur, sem er jákvætt. Skýrsla IPCC verður notuð við vinnu hér innan lands varðandi aðgerðir til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Hana munum við einnig nýta á alþjóðavettvangi í stuðningi okkar við að lokið verði við að semja um útfærslu Kyoto-bókunarinnar á fundi aðildarríkjaþings loftslagssamningsins, vonandi sem fyrst. Og þar verður skýrsla IPCC einnig lögð fram. Ég get einnig bætt því við að okkar helsti sérfræðingur í loftslagsmálum, Halldór Þorgeirsson, er til reiðu fyrir þá sem vilja nýta hans miklu sérþekkingu á þessu máli og er m.a. á morgun á sérstökum fundi hjá Landvernd einmitt um þessa skýrslu. 3. spurning: Munu niðurstöður nefndarinnar hafa áhrif á umhverfisstefnu ríkisstjórnarinnar, t.d. á þann hátt að farið verði að virkja vind- og sólarorku í auknum mæli hér á landi? Niðurstöður IPCC kalla ekki á grundvallarstefnubreytingu í umhverfismálum hér á landi. Hins vegar er ljóst að taka verður tillit til loftslagsmála á öllum sviðum þjóðlífsins. Nú er unnið að því að móta stefnu um það hvernig Ísland getur staðið við skuldbindingar Kyoto-bókunarinnar. Sú vinna mun hafa bein áhrif á mótun stefnu Íslands við sjálfbæra þróun til næstu 20 ára sem nú er í vinnslu og kynnt var í frumdrögum á umhverfisþingi í janúar sl. Árangur Íslendinga við að virkja endurnýjanlega orku skapar okkur mjög sterka sérstöðu þegar kemur að loftslagsmálunum. Eins og margoft hefur komið fram er framleiðsla okkar á t.d. áli og járnblendi líka í hnattrænu samhengi mikilvægt framlag vegna þess að við þurfum ekki að nota kol eða olíu við þá framleiðslu. Ljóst er að draga verður hins vegar úr losun m.a. frá samgöngum og sjávarútvegi með þeim ráðum sem tiltæk eru. Varðandi það að framleiða vind- og sólarorku, þá hafa slíkir orkugjafar ekki fengið mikla athygli hér á landi m.a. vegna þess að við framleiðum allt okkar rafmagn með endurnýjanlegum orkugjöfum í dag. Hins vegar er spurning hvort hægt sé að nýta þá orkugjafa, vind- og sólarorku, í staðinn fyrir þá olíu sem við notum eins og á bíla, skip og flugvélar. En þróunin er ekki komin það langt að við sjáum það í hendi okkar á næstunni. Líka má benda á að einhver neikvæð umhverfisáhrif eru einnig af þessum orkugjöfum.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrirspurnina. Það má kannski fagna því að hæstv. umhvrh. skuli viðurkenna að með skýrslu IPCC sé dregið úr óvissu þeirri sem talin hefur verið ríkja um niðurstöður þeirra rannsókna sem hingað til hafa verið gerðar, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. forsrh. hamrar stöðugt á því að umhverfisverndarsamtök séu iðin við þá iðju að mála skrattann á vegginn í þessum efnum. Það er þó komið fram í dagsljósið að hæstv. umhvrh. og hæstv. forsrh. eru ekki sammála um þessi mál. Ég vil gagnrýna hæstv. umhvrh. fyrir það að íslenska vísindanefndin sem gaf út skýrslu á vegum umhvrn. í október árið 2000 var að upplýsa íslenskan almenning á grundvelli þeirra upplýsinga sem IPCC gaf út árið 1995. Nú hvet ég hæstv. umhvrh. til þess að nýja skýrslan fái litið dagsins ljós á íslensku sem allra fyrst en að við þurfum ekki að bíða eftir íslenskri útgáfu skýrslunnar í fimm ár eins og við þurftum að bíða eftir skýrslunni frá 1995 í fimm ár.

Herra forseti. Mig langar af þessu tilefni spyrja hæstv. umhvrh. um mat hennar á þeim viðbrögðum eða þeim fréttum sem borist hafa frá Bandaríkjunum um að stjórn Georges Bush hafi snúið baki við Kyoto-ferlinu. Það skiptir verulegu máli upp á framhaldið og upp á fundi aðildarríkjanna sem verða væntanlega síðar á þessu ári. Íslenska ríkisstjórnin hefur eins og kunnugt er verið í regnhlífarhópnum þar sem Bandaríkjastjórn hefur farið fyrir á undanförnum fundum og m.a. á aðildarríkjaþinginu í Haag. Ríkisstjórnir Evrópusambandsins hafa brugðist ókvæða við fréttunum frá Bandaríkjunum og mér þætti fengur í því að heyra mat hæstv. umhvrh. á því hvaða áhrif þetta gæti haft á ferlið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Það er rétt að dregið hefur úr óvissu sem skapaðist við fyrri skýrslur um þetta mál frá Sameinuðu þjóðunum. En nýjasta skýrslan segir að hægt sé að snúa þróuninni við og stöðva hlýnun andrúmsloftsins ef rétt er að verki staðið. Aðferðir og tækni til að ná þessum markmiðum eru þegar til staðar, segir í skýrslunni, og mælt er með því að ríkisstjórnir heims beiti sér í auknum mæli fyrir nýtingu vind- og sólarorku. Því vil ég hvetja til þess að þetta hafi áhrif á stefnumótun í orkumálum okkar Íslendinga. Jafnvel er talið að hitastigið á jörðinni geti hækkað um 6° sem er náttúrlega ótrúlega mikil hækkun. Menn telja að á árinu 2020 ætti að vera hægt að mæta meiri hluta orkuþarfar heimsins með vind- og sólarorku. Þannig ætti á næstu 100 árum að vera hægt að snúa þessari alvarlegu þróun við og koma lofthjúpi jarðar aftur í samt lag. Fundur sem hæstv. ráðherra minntist á í máli sínu verður haldinn á morgun á Hótel Borg á vegum Landverndar og ég ætla að taka undir að þar verður fjallað um mjög áhugavert efni, einmitt um þessa skýrslu og loftslagsbreytingar þar. Halldór Þorgeirsson, helsti sérfræðingur okkar í þessum málum, mun þar ræða þetta mikilvæga efni. Dregið hefur úr óvissunni og eins og orðað var á svo frægan hátt þá er vilji allt sem þarf. Ég tel að pólitískur vilji í þessu máli skipti afar miklu máli.

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að fjölmörg ríki beina sjónum sínum meira og meira að vind- og sólarorku. Benda má á að menn sjá fyrir sér að í framtíðinni sé vel hugsanlegt að menn geti nýtt sólarorku, t.d. í Afríku. Frændur okkar Danir hafa verið mjög framarlega í sambandi við að virkja vind með vindmyllum. Bandaríkjamenn hafa líka áform uppi um að auka notkun vindorku. Mjög mikil þróun er yfirstandandi núna varðandi þessa nýju orkugjafa. En við höfum verið svolítið öðruvísi sett vegna þess að við erum heimsmeistarar í að nýta endurnýjanlegan orkugjafa í dag. Við stöndum okkur svo vel að ekki hefur verið mikill hvati til að skoða vind- og sólarorku. Varðandi það sem kom fram að öðru leyti í umræðunum og sérstaklega spurningu sem kom til umhvrh. um stefnu bandarískra stjórnvalda, þá er það rétt að Ísland hefur verið aðili að svokölluðum regnhlífarhópi á vettvangi Kyoto-bókunarinnar, ásamt Bandaríkjunum og Kanada, Ástralíu, Rússlandi og Noregi, svo einhver ríki séu tínd til. Ég ég get ekki alveg séð fyrir mér núna hvaða áhrif hugsanleg stefnubreyting Bandaríkjanna hefur á það ferli sem er fram undan. Við vorum mjög nálægt því í Haag að ná niðurstöðu. Það braut á á milli Bandaríkjamanna, hugsanlega má segja, og Evrópusambandsins. Það er ómögulegt að svara því hér og nú hvaða áhrif þessi hugsanlega stefnubreyting Bandaríkjamanna hefur á ferlið. En ég vona svo sannarlega að okkur takist sem fyrst að koma Kyoto-bókuninni í framkvæmd.

Herra forseti. Matvælastofnun Evrópu, The Food Safety Authority, sem staðsett verður í París, er ætlað að verða neytendum innan ESB öryggisventill. En eins og kunnugt er hafa nokkur alvarleg mál komið upp á undanförnum árum sem kalla á aukið eftirlit, aðhald og rannsóknir á matvælum. Samtök evrópskra lækna hafa bent á mikilvægi þess að slík stofnun búi yfir læknisfræðilegri þekkingu þar sem afleiðingar gallaðra matvæla, eitrana og sýkinga, séu heilbrigðisvandamál sem séu í verkahring lækna. En ég vil spyrja hæstv. umhvrh.: 1. Munu Íslendingar koma að starfi Matvælastofnunar Evrópu samkvæmt EES-samningnum? 2. Er læknisfræðileg þekking nýtt í eftirliti með mat hér á landi? 3. Telur ráðherra að eftirlit með matvælum hér á landi sé nægilegt?

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi er spurt: ,,Munu Íslendingar koma að starfi Matvælastofnunar Evrópu samkvæmt EES-samningnum?`` Því er til að svara að Ísland er ekki skuldbundið samkvæmt EES-samningnum til þátttöku í starfi væntanlegrar Matvælastofnunar Evrópu. Ísland hefur lýst yfir áhuga á þátttöku í starfi stofnunarinnar, ásamt öðrum EFTA-þjóðum og gert athugasemdir við drög að nýrri reglugerð Evrópusambandsins þar sem kveðið er á um stofnun Matvælastofnunar Evrópu, EFA. Í athugasemdunum er lögð áhersla á að EFTA-þjóðunum sé tryggð aðkoma að starfi Matvælastofnunar Evrópu á sama hátt og Ísland hefur aðkomu að EMEA, European Medicin Evaluation Agency. Sú aðkoma felst m.a. í að sækja fundi, fylgjast með þróun mála, koma sjónarmiðum Íslands á framfæri og þátttöku í vinnuhópum og vísindanefndum. Þátttaka Íslands í væntanlegri stofnun og starfi Matvælastofnunar Evrópu gæti falið í sér verulegan ávinning fyrir matvælamál á Íslandi. Í öðru lagi er spurt: ,,Er læknisfræðileg þekking nýtt í eftirliti með mat hér á landi?`` Landlæknir er ráðgjafi umhvrh. um málefni á sviði laga um hollustuhætti og mengunarvarnir, nr. 7/1998. Héraðslæknir eða sá heilsugæslulæknir sem hann tilnefnir er ráðgjafi og heilbrigðisnefndum til aðstoðar um heilbrigðisþjónustu. Héraðslæknir á seturétt á fundum heilbrigðisnefndar með málfrelsi og tillögurétt. Héraðslæknir getur krafist þess að haldinn sé fundur í heilbrigðisnefnd. Margir heilbrigðisfulltrúar eru dýralæknar sem hafa þekkingu á smitsjúkdómum sem berast milli manna og dýra. Einnig starfa næringarfræðingar að matvælaeftirliti á vegum Heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga og hjá Hollustuvernd starfar einnig næringarfræðingur. Þegar upp koma hópsýkingar vegna matvæla er unnið samkvæmt sóttvarnalögum. Sóttvarnalæknir annast faraldsfræðilegar rannsóknir í þeim tilfellum. Stjórnskipuð samstarfsnefnd um sóttvarnir starfar samkvæmt sóttvarnalögum. Samkvæmt framansögðu er ljóst að læknisfræðileg þekking er nýtt vegna matvælaeftirlits hér á landi. Í þriðja lagi er spurt: ,,Telur ráðherra að eftirlit með matvælum hér á landi sé nægilegt?`` Matvælaeftirlitið hér á landi er á margan hátt sambærilegt og það sem gerist erlendis. Hins vegar höfum við séð að það hafa komið upp alvarlegar sýkingar, alvarleg tilfelli hér. Ég vil benda á að þegar kampýlobakter-faraldurinn svokallaði kom upp hér á landi vorum við með miklu hærri sýkingartíðni en í nokkrum öðrum löndum sem við berum okkur saman við. Ég tel að matvælaeftirlit sé almennt í ágætu lagi á Íslandi. En ég tel að það sé ekki nógu vel staðið að stjórnsýslunni. Það er vegna þess að matvælaeftirlitið, stjórnsýslulega séð, skiptist á milli þriggja ráðuneyta, þ.e. umhvrn., landbrn. og sjútvrn. og stofnana á snærum ráðuneytanna, þ.e. Hollustuverndar ríkisins, yfirdýralæknis og Fiskistofu. Síðan er eftirlitið líka á hendi sveitarfélaganna þannig að það er líka tvískipt milli ríkis og sveitarfélaga. Það er alveg ljóst að þessi stjórnsýsla skapar gífurlega mörg grá svæði. Ég held að við höfum upplifað það sterklega, þegar kampýlobakter-sýkingarnar komu upp, hvað þessi svæði voru grá og óskýr og hvað hægt væri að bæta stjórnsýsluna mikið í sambandið við matvælaeftirlitsmál ef hún væri einfölduð og gerð skilvirkari. Umhvrh. lagði til í ríkisstjórninni að nefnd forsrn., um opinbera eftirlitsstarfsemi, tæki þessi mál upp og skoðaði hvernig væri hægt að einfalda og gera matvælaeftirlitið skilvirkara þannig að hagsmunir neytenda væri betur tryggðir. Ríkisstjórnin er að skoða þau mál núna. Ekki hefur fengist niðurstaða í það mál. En það er mitt mat að mikilvægt sé að sameina matvælaeftirlitið frá þremur ráðuneytum, annaðhvort til eins ráðuneytis eða tveggja og taka skref í þá átt að gera stjórnsýsluna miklu einfaldari. Það er líka hugsanlegt að matvælaeftirlitið færi frá sveitarfélögunum til ríkisins en ég tel að það sé seinni tíma mál. Það sé miklu mikilvægara að byrja á því að skoða hvort ekki sé eðlilegt að ráðuneytin einfaldi tengslin sín á milli til að bæta stjórnsýsluna varðandi matvælaeftirlitið.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin. Í rauninni vil ég lýsa því yfir að ég tel að eftirlit með matvælum hér á landi sé betra en mjög víða í heiminum. Dæmi um það er að hingað hafa ekki borist eða hér hafa ekki komið upp ýmsir sjúkdómar sem hafa komið upp í öðrum löndum og ber að fagna því. Það skiptir mjög miklu máli að íslenskir neytendur geti treyst þeirri vöru sem hér er á boðstólum og þeir hafa getað gert það. Hins vegar hefur það orðið þróunin víða um heim að hinn almenni neytandi er farinn að gera vaxandi kröfur til matvæla. Í Evrópu er vaxandi eftirspurn eftir lífrænt ræktaðri fæðu. Þar er vaxandi andstaða gegn þauleldi og gegn erfðabreyttum matvælum svo eitthvað sé nefnt. Nokkur alvarleg slys í Evrópu á undanförnum árum, svo sem díoxín-mengun og kúariða og nú gin- og klaufaveiki, hafa orðið til þess að opna augu jafnvel hörðustu andstæðinga þess sem kallað hefur verið eftirlitsiðnaðurinn, með háðung. En sá iðnaður og það eftirlit hefur sýnt sig a.m.k. hér á landi að hafa haft mjög mikil og góð áhrif. Réttur almennings til að fá ómengaða og ósýkta vöru sem framleidd er við umhverfisvæn skilyrði er leiðarljós í nýrri hvítbók frá Evrópusambandinu og lýtur hún að framleiðslu og eftirliti með matvælum. Í kjölfar hennar mun þess verða krafist að sett verði ný löggjöf í aðildarlöndum ESB. Maður veltir fyrir sér hvort einhver viðbrögð séu nauðsynleg hér á landi við þessari stefnumörkun ESB og hvort EES samningurinn leggur okkur skyldur á herðar í framhaldi af þeirri stefnumörkun eða þessari hvítbók. En vegna síðustu orða ráðherrans um flókna stjórnsýslu þá mun það hafa a.m.k. verið gert í Danmörku að löggjöf um matvælaeftirlit, fiskafurðaeftirlit og yfirdýralækni hefur verið sameinuð.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem fram kemur hjá hv. fyrirspyrjanda, Katrínu Fjeldsted, að í nágrannalöndum okkar hefur matvælaeftirlit verið einfaldað til að bæta það fyrir neytendur. Ég tel einmitt að við eigum líka að gera það hér. Ég tel óeðlilegt að við höfum mörg ráðuneyti og margar stofnanir í eftirlitinu, að þannig verði það óburðugra en það gæti verið. Ég held einnig að kröfurnar utan frá muni aukast um að við höfum eftirlitið einfaldara en það er í dag. Það er ljóst að í framtíðinni verða gerðar miklu meiri kröfur til matvælaeftirlits almennt. Það var t.d. hægt að sjá það í fjölmiðlum í tengslum við útflutning Norðmanna á hvalaafurðum til Japans, þá voru gerðar kröfur um að merkja vöruna, þ.e. hvalkjötið, og gerðar DNA-rannsóknir til að sanna að viðkomandi hvalur væri á boðstólnum en ekki einhver annar hvalur, veiddur ólöglega o.s.frv. Núna nota menn því nýjustu tækni í meiri mæli í matvælaeftirlitinu en marga hefði getað grunað fyrir örfáum mánuðum. Við erum að mínu mati að fara inn í algjörlega nýja tíma varðandi matvælaeftirlit. Ég tel einsýnt að við Íslendingar verðum að bregðast við þessu með því að einfalda stjórnsýsluna yfir matvælaeftirlitinu. Ég tek hins vegar undir það með hv. fyrirspyrjanda að matvælaeftirlitið er alls ekki í neinum lamasessi á Íslandi, alls ekki. Matvælaeftirlitið er í góðu lagi hjá okkur en stjórnsýslan ekki eðlileg að mínu mati. Það þarf að einfalda hana. Ég tel að við eigum að taka skref í þá átt að sameina stofnanir og sameina undir ráðuneyti þetta eftirlit.

Herra forseti. Fyrir Alþingi liggur skýrsla Ríkisendurskoðunar um samninga við Öldung hf. um að reisa og reka hjúkrunarheimili við Sóltún 2 í Reykjavík. Í skýrslunni kemur fram gagnrýni á hvernig staðið var að samningnum við Öldung hf. Auk þess sýnir skýrslan að Öldungur hf. nýtur ýmissa fríðinda umfram aðra sem reka hjúkrunarheimili. Eins og margir eflaust muna hófst þetta ferli með því að verkið var boðið út. Þrír aðilar lýstu áhuga, þ.e. Öldungur hf., Nýsir og Dvalarheimili aldraðra sjómanna, sem dró sig til baka þegar í ljós kom að ekki mátti bjóða upp á hagkvæmari kost með því að samnýta þjónustu sem fyrir var. Að sögn ríkisstjórnarinnar væri það ekki í anda góðra markaðsviðskipta ef einn aðili hefði forskot og virtist þá engu skipta þótt skattborgarinn hagnaðist. Þegar upp var staðið var engu tilboði tekið heldur samið við fyrirtækið Öldung hf. sem er í eigu Aðalverktaka og Securitas. Um er að ræða mikla fjármuni, 11,7 milljarða kr. fyrir 25 ára tímabil. Það sem ekki kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar er að þessi samningur er verðtryggður í bak og fyrir og eftir því sem ég fæ best séð, er það beinlínis rangt, sem staðhæft er í skýrslunni, að báðir aðilar, ríkissjóður og Öldungur hf., taki áhættu með samningnum. Mér virðist áhættan öll vera ríkismegin. Hún er það varðandi lyfjakostnað, varðandi hjálpartækjakaup og varðandi launaþróun sem er tryggð á þríþættan hátt. Gagnstætt því sem skilja hefur mátt af máli hæstv. heilbrrh. í fjölmiðlum undanfarna daga þá mun Öldungur fá hækkun á daggjöldum ef inn á heimilið koma sjúklingar sem þurfa á meiri umönnun en gengið er út frá í samningnum. Þá munu daggjöldin hækka. Að því er ég fæ best séð gætir misskilnings hjá Ríkisendurskoðun varðandi húsnæðiskostnaðinn. Hlutafélagið Öldungur fær 2.420 kr. greitt með hverjum sjúklingi vegna húsnæðiskostnaðar. Þetta framlag núllar Ríkisendurskoðun út í samanburði við önnur hjúkrunarheimili, sem ekki fá þetta framlag vegna þess að kostnaður við að byggja hjúkrunarheimili hafi að stórum hluta verið borinn af ríkissjóði beint eða með framlögum úr Framkvæmdasjóði aldraðra, það sem á hafi vantað hafi ýmist eða bæði komið frá félagasamtökum og sveitarfélögum. Samkvæmt mínum upplýsingum geta stofnanir sótt um framlag úr Framkvæmdasjóði aldraðra sem nemur 40% af kostnaði við byggingar auk þess sem 40% af meiri háttar viðhaldi hefur verið greitt úr sama sjóði. Annað er í óvissu. Öldungur fær hins vegar húsnæðiskostnaðinn greiddan að fullu frá ríkinu 2.420 kr. fyrir hvern legudag í 25 ár. Hver er þá niðurstaðan? Ríkiendurskoðun segir að fyrir ríkið sé tilkostnaðurinn við Öldung 14% hærri en gagnvart öðrum. Álitleg upphæð, eða 1,5 milljarðar teknir upp úr vasa skattgreiðenda og enn hærri upphæð ef húsnæðiskostnaðurinn væri rétt metinn. Ef húsnæðiskostnaður væri ekki jafnaður út þá væri einkaframkvæmdin 17% dýrari samkvæmt Ríkisendurskoðun. Ég vildi síðan bæta við launaleiðréttingunni, sem Ríkisendurskoðun reiknar öðrum heimilum til tekna umfram Öldung hf. vegna misskilnings, og þá er munurinn kominn yfir 18%. Við gætum haldið áfram. Ríkisendurskoðun fer ekki út í samanburð við önnur heimili, Grund og DAS svo dæmi séu tekin, þótt í spurningum mínum til Ríkisendurskoðunar sé vísað sérstaklega til þess að DAS vildi taka verkið að sér. Eftir því sem ég fæ séð er framlagið til Öldungs meira en 30% hærra en til DAS, án húsnæðiskostnaðar, samkvæmt tölum frá árinu 1999 og enn meiri ef þessir aðilar sætu við sama borð hvað húsnæði varðar. Ríkisendurskoðun virðist ekki velkjast í vafa um hvernig réttlæta eigi muninn á framlagi til hjúkrunarheimila sem rekin eru til að veita þjónustu annars vegar og skapa eigendum sínum arð hins vegar. Hin fyrrnefndu eiga að jafnaði ekki að sýna hagnað af starfsemi sinni. Nú vitna ég beint í skýrslu Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta: ,,Að sjálfsögðu á slíkt ekki við um hlutafélög og aðra sambærilega einkaaðila á borð við Öldung hf. Forsvarsmenn félagsins hljóta að gera eðlilegar kröfur um hagnað af starfsemi fyrirtækisins.`` Þetta segir Ríkisendurskoðun en ég segi: Einmitt á þessum forsendum hefur einkaframkvæmd verið gagnrýnd og í þessu tilviki hefur ríkisstjórnin svo sannarlega tryggt viðskiptavini sínum, Öldungi hf., arðinn og hagnaðinn. Ríkisendurskoðun vísar til eðlilegrar arðsemiskröfu á markaði. Nú spyr ég hæstv. heilbrrh. hvernig hún réttlæti þennan samning þegar það hefur fengist staðfest af Ríkisendurskoðun að fyrir samfélagið og skattborgarann er miklu dýrara að fela fyrirtækjum á borð við Öldung hf., á grundvelli einkaframkvæmdar, rekstur þessarar þjónustu en að skipuleggja hana og starfrækja á vegum samfélagsins og fela hana aðilum sem ekki hafa gróðasjónarmið að leiðarljósi eins og verið hefur.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að hafa óskað eftir sérstakri skýrslu Ríkisendurskoðunar á samningnum um Sóltúnsheimilið. Það er rétt og eðlilegt að slík úttekt og umræða fari fram. Skýrslan er í öllum meginatriðum jákvæð. Stofnunin telur mjög vel hafa verið staðið að undirbúningi og framkvæmd útboðsins, skilgreiningar séu nákvæmar, mjög miklar kröfur gerðar til þjónustunnar, eftirlit gott og svo mætti lengi telja. Einnig kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að gerðar séu afar skýrar og markvissar kröfur gagnvart þeim sem reka munu Sóltúnsheimilið, þjónustan þar verður á háu stigi og umönnunarkröfur miklar. Annars staðar fá aldraðir vissulega góða þjónustu, eins og ég veit að hv. málshefjandi veit. Við höfum ekki sett fram jafnyfirgripsmiklar gæðakröfur gagnvart þeim aðilum en við munum gera það í framtíðinni. Hér erum við í raun að hugsa til framtíðarinnar. Kröfurnar sem gerðar eru til Sóltúnsheimilisins skapa þær aðstæður sem aldraðir á Íslandi geta vænst í framtíðinni. Það er mikilvægt að gera þjónustusamninga við öldrunarstofnanir í landinu. Það er rétt sem fram kemur, að samningurinn um Sóltúnsheimilið kostar um 14% meira í samanburði við þau hjúkrunarheimili sem við rekum í dag. En í þessum efnum erum við kannski að bera saman nútímann og framtíðina. Aðrir þættir sem gera þessa þjónustu dýrari en önnur hjúkrunarheimili eru eftirfarandi: Í Sóltúni munu eiga heima veikustu einstaklingarnir sem nú eru á sjúkrahúsi. Inntaka heimilismanna verður beint af sjúkrahúsum, ákveðin af yfirvöldum. Kröfur eru um meiri þjónustu fagfólks en á öðrum heimilum. Allir búa í einbýli. Fyrirtækið er skattskylt og ber sjálft fjárhagslega áhættu af því að sinna miklum faglegum kröfum fyrir veikustu einstaklingana. Reyndar sakna ég þess að Ríkisendurskoðun skuli ekki líka taka samanburð við öldrunarlækningadeildir og sjúkrahús sérstaklega vegna þess að kostnaður á Landakoti er nú að lágmarki 17 þús. kr. á dag og mun hærri á öðrum deildum þar sem þessir einstaklingar dvelja nú. Virðulegi forseti. Hv. þm. hefur haldið því fram að hér sé ekki gætt hagsmuna almennings. Það er alrangt. Hér er verið að gæta hagsmuna þeirra 92 vistmanna sem búa munu á Sóltúnsheimilinu. Hv. þm. hefur gert sér mikinn mat úr því að einkafyrirtæki muni græða á umönnun aldraðra. Það er hugsanlegur möguleiki en eins og bent er á í skýrslu Ríkisendurskoðunar er ekkert gefið í þeim efnum. Skilyrðin sem við setjum, kröfurnar til fyrirtækisins eru afar strangar. Mér finnst marklaust að ræða málið á þessum nótum hér og nú, áður en nokkuð liggur fyrir í þessum efnum. Því má svo bæta við að fyrirtæki í einkarekstri greiðir skatta og skyldur ef vel gengur og mun það að sjálfsögðu líka gilda um Öldung. Virðulegi forseti. Ég hef sagt opinberlega að fyrir fram hafi ég ekki haft trú á að einkaaðilar gætu rekið samfélagsþjónustu á borð við hjúkrunarheimili fyrir lægri upphæð en hið opinbera gerir nú. Ég stend við þær yfirlýsingar mínar. Þeir eru hins vegar til sem halda öðru fram. Það er svo sem engin frétt og það er almennur ágreiningur um þessa hugmyndafræði í samfélaginu. Ég lít ekki á Sóltúnsheimilið sem stefnubreytingu eða nýtt upphaf í heilbrigðisþjónustu. Mér finnst mikilvægast í þessu máli að móta gæðakröfur fyrir hjúkrunarheimili til framtíðar. Mér finnst líka mikilvægt að láta á það reyna hvort aðrar leiðir, aðrir kostir séu betri en þeir kostir sem gefast í dag. Nú sjáum við það svart á hvítu í skýrslu Ríkisendurskoðunar um þetta heimili. Virðulegi forseti. Einkaframkvæmd af því tagi sem Sóltúnsheimilið telst til hefur ekki í för með sér þá mismunun sem felst í einkarekstri þar sem tekjur og eignir manna ráða því hvaða þjónustu þeir fá. Það er alveg skýrt í samningnum við Öldung að þar eiga allir sama rétt. Þar eiga fyrst og fremst rétt aldraðir sem eru sjúkir og liggja á sjúkrahúsum í dag.

Herra forseti. Athyglisverðar upplýsingar koma fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar um þá ráðstöfun ríkisstjórnarinnar að setja hluta af velferðarþjónustunni í einkarekstur með því að semja við hlutafélagið Öldung um byggingu á rekstri hjúkrunarheimilis fyrir aldraða. Nú er komið í ljós að það einkarekna hjúkrunarheimili kostar skattgreiðendur 14% meira á dag og 17% meira ef húsnæðiskostnaðurinn er tekinn með samvæmt skýrslunni --- jafnvel 30% meira svo vitnað sé til málshefjanda, hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Hver eru rökin fyrir því að fara í einkavæðingu í öldrunarþjónustunni ef vitað var að það yrði dýrara? Oftast hafa rökin fyrir einkavæðingu verið þau að einkareksturinn væri hagkvæmari. Finnst ríkisstjórninni í góðu lagi að fara svona með skattfé almennings? Hér er búið að afhenda einkaaðilum rekstur hjúkrunarheimilis sem er mun dýrari. Hér fá einkaaðilar að hafa skattgreiðendur að féþúfu. Auðvitað er Öldungur hf. ekki að fara í þennan rekstur til 25 ára af tómri góðmennsku. Á meðan önnur hjúkrunarheimili eru rekin án hagnaðar ber Sóltúnsheimilinu að skila eigendum sínum, Securitas og Íslenskum aðalverktökum, arði af fjárfestingunni. Ég get ekki séð að fyrir miklu hærri daggjöld sé verið að veita þar betri eða meiri þjónustu. Sjúklingar fara eftir RAI-mati þar eins og annars staðar. Samkvæmt skýrslunni munu fleiri faglærðir annast þjónustuna en umönnunartíminn er skemmri. Þau rök að sjúklingar á Sóltúni séu veikari eða kosti meira standast hins vegar varla. Inn á hjúkrunarheimilin á höfuðborgarsvæðinu komast ekki nema fársjúkir einstaklingar. Á fimmta hundrað bíða eftir hjúkrunarrýmum og þar af eru á þriðja hundrað þeirra í mjög brýnni þörf. Ríkisstjórnin er tilbúin að færa skattpeninga með þessum hætti til fjármagnseigenda, þá eru til peningar. Ef áhugi væri hins vegar á því að efla umönnunarþjónustuna væri skjótvirkast að hækka laun starfsfólks. Í vetur voru um 60 hjúkrunarrúm auð á höfuðborgarsvæðinu vegna skorts á starfsfólki.

Herra forseti. Það er ótrúlegt að hlusta á málflutninginn sem hér er reiddur fram af framsögumanni og t.d. hv. síðasta ræðumanni. Það er ekki sanngjarnt að bera þetta heimili saman við almenn hjúkrunarheimili. Það er kjarni málsins. Ríkissjóður er ekki að fara illa með fjármagn í þessum samningi. Ríkissjóður er að spara sér peninga, þá peninga sem það kostar að láta aldraða sjúka liggja inni á sjúkrahúsunum. Það kostar 20.000--30.000 kr. á dag þar sem dýrast er. Um það snýst málið. Ef menn lesa þessa skýrslu komast þeir að því að Ríkisendurskoðun er sátt við svo til allt sem gert hefur verið í þessu máli, og telur það jákvætt. Settir eru skýrir skilmálar og skýr markmið í málinu. Gerður er skýr samningur og settar eru tryggingar og miklar kröfur á hendur fyrirtækinu sem tekur þetta að sér. En hv. þm. Ögmundur Jónasson er bara á móti því að taka í þágu almennings eitthvað sem byrjar á orðinu ,,einka``, hvort sem það er í atvinnurekstri eða í almannaþjónustu. Það bara má ekki ef eitthvað byrjar á því orði, eins og allir hér vita náttúrlega. Svo er verið að gera mál úr því að ekki hafi verið útboð eftir að fyrra tímabilinu lauk, eftir að báðum tilboðunum hafði verið hafnað. Halda menn að hv. þm. Ögmundur Jónasson hefði verið eitthvað hlynntari málinu ef annað útboð hefði verið í sambandi við þetta? Að sjálfsögðu ekki. Kjarni málsins er sá að hér er verið að leita nýjunga í slíkum rekstri. Verið er að fitja upp á nýmæli í þessum rekstri. Það er ekki víst að allt heppnist fullkomlega, en ég tel að þessi skýrsla sé hins vegar til marks um það að eðlilega hefur verið að þessu máli staðið. Það hefur verið staðið eðlilega að þessu máli. Og þegar menn taka dæmið í heild sinni, bera saman kostnaðinn á sjúkrahúsunum, þá sjá menn að þetta er hagstætt fyrir ríkissjóð. Síðan eru menn að tala um að fyrirtækið muni hafa svo mikinn arð af þessu. Fyrirtækið leggur að mig minnir 20 millj. kr. fram í eigið fé. Ef menn gera eðlilegar arðsemiskröfu, 10% eða eitthvað því um líkt, hvað er það þá mikið? 2 millj. á ári? Hvað er það í þessum stóra potti, hv. þm.?

Herra forseti. Við höfum haft mismunandi rekstrarform og þjónustu innan heilbrigðisþjónustunnar. En fram til þessa höfum við verið sammála um að heilbrigðisþjónustan ætti ekki að skila arði. Samningurinn við Öldung hf. hefur verið réttlættur með því að meiri hjúkrunarþyngd verði í Sóltúni en á öðrum hjúkrunarheimilum. Þangað sé ætlunin að senda aldraða sem útskrifast af sjúkrahúsum, veikustu einstaklingana. Samkvæmt lýsingu á heimasíðu Öldungs hf. á fyrirhugaðri hjúkrunarþjónustu verða vistmenn hjúkrunarheimilisins með mjög blandaða hjúkrunar- og þjónustuþörf, bæði þunga hjúkrunarsjúklinga og einnig er fyrirhugað veita nokkuð sjálfbjarga einstaklingum góða aðhlynningu. Þetta gæti eins verið lýsing á þjónustu þeirra hjúkrunarheimila sem starfrækt eru í dag og er ekkert sem bendir til þess að starfsemi þeirra muni breytast að ráði þar sem eftirspurn eftir hjúkrunarheimilum fyrir aldraða er mun meiri en sem nemur væntanlegri þjónustu Sóltúns. Herra forseti. Við samanburð á kostnaði við hvern legudag verður að bera saman sambærilega hjúkrunarþyngd. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er það gert og þá kemur fram að greiðsla til Öldungs hf. er a.m.k. 14% hærri en til annarra hjúkrunarheimila. Ef húsnæðiskostnaðurinn væri ekki jafnaður út, er einkaframkvæmdin 17% dýrari. Samanburði Ríkisendurskoðunar er í ýmsu ábótavant. En það er ljóst að Öldungur hf. nýtur ýmissa fríðinda umfram aðra aðila sem reka hjúkrunarheimili svo eitthvað sé nefnt. Af skýrslu Ríkisendurskoðunar má sjá að þessi leið einkaframkvæmdar, að gera aldraða að arðbærri fjárfestingu fyrir einkaaðila, er mun dýrari en önnur hefðbundnari rekstrarform öldrunarþjónustu og því aukinn kostnaður fyrir skattgreiðendur.

Herra forseti. Það útboð sem hér er um að ræða er tilraun sem kemur til með að ráða bót á mikilli þörf sem er fyrir hjúkrunarrými fyrir sjúklinga með mikla hjúkrunarþyngd. Í skýrslunni kemur fram að fullkomlega hefur verið rétt staðið að þessu útboði eins og segir á bls. 31, að af gögnum verði ekki annað ráðið en rétt og eðlilega hafi verið staðið að útboðinu í öllum meginatriðum. Fullyrt hefur verið að miklu muni á kostnaði hjá þessum aðila og hjá sjálfseignarstofnunum. Í skýrslunni kemur fram þrátt fyrir fullyrðingar um í þessum efnum, að RAI-matið er ekki endanleg vísindi, þannig að fullyrðingar um 14% mun eru náttúrlega alveg út í bláinn í þessu sambandi. Mér er fullkunnugt um að þær sjálfseignarstofnanir sem hér eru um að ræða eru ekkert ánægðar með RAI-matið, og það kemur reyndar fram í skýrslunni. Þannig að einhverjar fullyrðingar um prósentur eiga ekki við rök að styðjast í skýrslunni. Það er nauðsynlegt að það komi fram. Ég endurtek að hér er um tilraun að ræða og ég tel að hlutverk sjálfseignarstofnana verði áfram mikið í þjónustu við aldraða. Hér er rétt að bera kostnaðinn saman við dvöl á sjúkrahúsum miðað við þær kröfur sem eru gerðar. En eigi að síður verður hlutverk sjálfseignarstofnana mikið og ég tel þörf á að fara yfir mál þeirra og fara yfir það mat sem liggur til grundvallar þjónustu þar og gera þjónustusamninga við þær í samræmi við þá þjónustu sem þær eiga að veita.

Herra forseti. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um Sóltúnsheimilið kemur fram að samanburður á heildarútgjöldum fimm hjúkrunarheimila á árinu 1999 við umsamið daggjald er 17% hærra á Sóltúnsheimilinu en hinum. Sóltúnsheimilið hefur þá sérstöðu að vera rekið í hagnaðarskyni á meðan önnur heimili eru rekin í öðrum tilgangi, svo sem á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Í ljósi þeirrar stefnubreytingar sem samningurinn felur í sér af hálfu heilbrigðisyfirvalda, hljótum við því að spyrja, herra forseti. Hvert stefnir ríkisstjórnin í þessum efnum? Og í ljósi þeirra upplýsinga sem skýrslan gefur um að mun hærra gjald sé greitt til Sóltúns en annarra heimila, er nauðsynlegt að spyrja hæstv. heilbrrh.: Hver er tilgangurinn með því að láta fyrirtækjum, reknum í hagnaðarskyni eftir slíkan rekstur ef ríkið þarf að greiða meira til þeirra en til annarra aðila sem eru í sambærilegri starfsemi? Herra forseti. Það er skylda stjórnvalda að leitast við að veita góða heilbrigðisþjónustu fyrir sem minnst fé. Skýrslan um Sóltúnsheimilið sýnir að ekki þarf að vera samhengi á milli einkareksturs í heilbrigðiskerfinu og hagræðingar. Þeirri klisju er oft haldið á lofti. Ef ríkisstjórnin ætlar að fara út í frekari einkarekstur í heilbrigðiskerfinu, þá er hún með því að segja að slík þjónusta lúti lögmálum framboðs og eftirspurnar. Vissulega eiga þau lögmál við um einhverja hluta kerfisins, svo sem stoðþjónustu ýmiss konar og hliðarþjónustu, en þegar kemur að grunngildunum, þá er ég þess fullviss að þessi lögmál eiga ekki við. Ég tel löngu kominn tíma til að skoða þróun heilbrigðiskerfisins í samhengi við útgjöld til málaflokksins og að athuga hvort samhengi sé á milli breytinga á rekstrarformi og útgjalda ríkisins til málaflokksins. Þess vegna munu þingmenn Samfylkingarinnar á morgun leggja fyrir þingið beiðni um skýrslu um umfang, þróun og rekstrarkostnað heilbrigðiskerfisins á síðasta áratug og vonumst við til þess að sú vinna megi skila okkur nær því markmiði að átta okkur betur á samhengi milli þess hvert rekstrarform heilbrigðisstofnana er og þess hver útgjöld ríkisins eru til málaflokksins, allt í þeirri viðleitni að ná tökum á útgjöldum til heilbrigðiskerfisins en veita um leið eins góða þjónustu og völ er á.

Herra forseti. Segja má að með Sóltúnssamningnum sé þriðji aðili kominn að rekstri öldrunarþjónustu sem með viðskiptalegu hugarfari vegur og metur kostnað þjónustunnar við einstakling sem á hjúkrunarheimili dvelst. Allverulega hærri daggjöld eru en áður hafa þekkst og ráðuneytið nálgast málið frá nýju sjónarhorni. Á sama tíma berjast þau hjúkrunarheimili sem fyrir eru í bökkum eða eru í taprekstri vegna einhliða ákvörðunar heilbrrn. sem lögum samkvæmt á þó að taka þessa ákvörðun í samráði við viðkomandi hjúkrunarheimili. Hin háu daggjöld Sóltúns eru réttlætt vegna væntanlegrar hjúkrunarþyngdar á bilinu 1,05--1,20. En þegar hjúkrunarþyngd viðmiðunarheimila er skoðuð kemur í ljós að hún er 1,09. Þannig að hjúkrunarþyngdin réttlætir ekki þá gjá daggjalda sem hér hefur myndast. Af spítölunum hafa komið og munu koma aldraðir inn á þau hjúkrunarheimili sem fyrir eru. Ég er ekki á móti einkarekstri í heilbrigðisþjónustu. Sóltúnssamningurinn mun verða leiðandi til réttra daggjalda annarra hjúkrunarheimila. Það er röng fullyrðing Ríkisendurskoðunar að sjálfseignarstofnanir eigi að jafnaði ekki að sýna hagnað af starfsemi sinni. Undir þetta tekur hæstv. heilbrrh. Hvar í lögum er ákvæði að finna fyrir slíkri fullyrðingu? Þetta er mjög alvarlegur misskilningur. Erlendis þykir það eðlilegt að sjálfseignarstofnanir séu með 8--10% í tekjuafgang. Hagnað af Sóltúnssamningnum geta aðilar notað á verðbréfamarkaði eða til kvótakaupa, en sjálfseignarstofnanir eingöngu til enduruppbyggingar starfsemi sinnar. Og það hafa þau gert. Það er jafnþýðingarmikið fyrir sjálfseignarstofnanir sem fyrirtæki annarra rekstrarforma að skila hagnaði.

Herra forseti. Útboð var haldið. Tvö tilboð bárust. Bæði voru metin of há og ákveðið var að hafna þeim báðum af þeim ástæðum. Ganga frekar til samninga við lægstbjóðanda. Og ég spyr: Hvað gerðist í millitíðinni? Setti hæstv. heilbrrh. gamla fólkið á útsölu í millitíðinni? Ríkisendurskoðun segir á bls. 8 í skýrslunni, og má benda hv. þm. Jóni Kristjánssyni og hæstv. fjmrh. á það, en þar segir, með leyfi forseta: ,,... hefði að mati Ríkisendurskoðunar verið eðlilegra að bjóða þjónustuna út á ný.`` Í stað þess að ganga til samninga við lægstbjóðanda. Þetta stendur á bls. 8 í þeirri skýrslu sem hér er til umfjöllunar. Herra forseti. Hæstv. heilbrrh. gefur þá skýringu að vistmenn þessa væntanlega öldrunarheimilis, Öldungs hf., þurfi meiri þjónustu en veitt er á sambærilegum öldrunarheimilum í dag. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér koma a.m.k. 60% þeirra vistmanna sem eru á stofnunum sem í skýrslunni eru teknar sem samanburðarstofnanir, af sjúkrastofnunum. Og ég spyr: Hvers vegna er þetta misræmi? Hefur hæstv. ráðherra einhverjar aðrar upplýsingar en okkur almennum þingmönnum standa til boða? Þær verða þá að koma hér fram. Í þessu sambandi er einnig rétt að ítreka þá staðreynd að samkvæmt samningi við Öldung hf. fær fyrirtækið viðbótargreiðslur úr ríkissjóði ef kostnaður fer fram úr viðmiðunarstuðlum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé verið að mismuna aðilum í sambærilegum rekstri. Það eru engir sambærilegir greiðslustuðlar sem gilda um framlög til þeirra aðila sem annast sambærilega þjónustu í dag. Einnig kemur fram í skýrslunni að Securitas sem á 85% í Öldungi hf. ætli að kaupa þjónustu af sjálfum sér því á bls. í 9 í skýrslunni stendur að þeir ætli að leita til ýmissa utanaðkomandi aðila. Segir þar, með leyfi forseta: ,,Sumir hverjir eru tilgreindir í tilboði, svo sem Landspítali -- háskólasjúkrahús og Securitas ehf. o.fl.`` Hvar er viðskiptasiðferðið? Það kemur fram í skýrslunni að viðskiptasiðferðið sé á núlli. Ég held að hæstv. heilbrrh. skuldi þingmönnum skýringu á ýmsum hlutum sem koma hér fram.

Herra forseti. Það sem fram hefur komi er þetta. Gerður hefur verið samningur sem kostar skattborgarann að lágmarki 14% meira en samningar við sambærilegar stofnanir eða stofnanir sem sinna sambærilegri þjónustu. Engin rök hafa komið fram fyrir því að kostnaður vegna vistmanna á vegum Öldungs hf. ætti að vera meiri en hjá öðrum aðilum. Ef sjúklingar yrðu þyngri þar, eins og fram kom í máli hæstv. fjmrh., þá aukast greiðslur úr ríkissjóði. Samanburður skýrslu Ríkisendurskoðunar byggir á sambærilegri hjúkrunarþyngd. Þetta ætti hæstv. fjmrh. að kynna sér. Þá eru greiðslur til Öldungs hf. allar verðtryggðar og endurgreiðslur vegna t.d. mikils lyfjakostnaðar tryggðar, gagnstætt það sem gerist hjá öðrum stofnunum. Ríkisendurskoðun hefur staðfest að munurinn á greiðslum til Öldungs hf. og annarra byggist á því að Öldungur hf. þurfi að sjá eigendum sínum fyrir gróða, ekki veita betri þjónustu. Þegar samningurinn við Öldung hf. og aðrir ámóta samningar eru skoðaðir er eðlilegt að ýmsar spurningar vakni, t.d. um það hvers vegna þetta fyrirtæki sem er í eigu Íslenskra aðalverktaka og Securitas fái þá meðhöndlun sem raun ber vitni, samning sem mun veita eigendum sínum vísan gróða. Ekki kemur vörnin frá fulltrúum ríkisstjórnarinnar í einkavæðingarnefndinni, þar sitja menn sem eru sjálfir nátengdir einkavæðingarbraskinu. Einn nefndarmanna af fjórum er þannig stjórnarformaður Íslenskra aðalverktaka, fyrirtækisins sem kemur til með að reka og er nú að reisa Sóltún 2. Ekki kemur vörnin fyrir skattborgarana frá hæstv. heilbrrh. eða frá hæstv. fjmrh. sem við umræðuna hafa verið beðin um að skýra hvers vegna einkaframkvæmdarsamningur er gerður við fyrirtæki þegar fyrir liggur að hann er miklu óhagstæðari en aðrir kostir sem bjóðast. Herra forseti. Það er vissulega mikilvægt að beina meira fjármagni til öldrunarþjónustunnar. En þá er það lágmarkskrafa að það sé gert á samfélagslega ábyrgan hátt og án þess að aldraðir og sjúkir og samfélagið allt sé gert að gróðalind fyrir fjárfesta á markaði.

Virðulegur forseti. Mér finnst menn gleyma aðalatriðinu í þessu máli. Við erum að reisa hjúkrunarheimili fyrir 92 sjúklinga sem eru í bráðri þörf. Við gerum miklar kröfur til þess að þessir sjúklingar fái fullkomna aðstöðu. Við tölum um að sérhver einstaklingur fái einbýli. Þjónustan er meiri en almennt gerist vegna þess að við erum að tala um mörk þess að vera á sjúkrahúsi fyrir aldraða sjúka. En það er það sem menn vilja ekki ræða í þessu sambandi. Og varðandi það að menn hafi ekki fengið að keppa í þessu útboði þá er einfaldlega ekki rétt. Það kemur einmitt fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar á bls. 31 að hvergi hafi verið girt fyrir það til að mynda að Hrafnista gæti keppt um þetta. Hér kemur hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson upp og segir að það hafi verið útilokað fyrir þá að taka þátt í útboðinu.  ,,Að mati Ríkisendurskoðunar er ekki hægt að fallast á það sjónarmið að skilmálarnir hafi girt fyrir þátttöku í útboðinu.`` Þetta stendur í skýrslu Ríkisendurskoðunar og segir kannski meira en mörg orð. Þetta verða menn að hafa hugfast þegar þeir tala um að þeir hafi ekki getað tekið þátt í þessu útboði. En það er alveg ljóst að við þurfum að gera betur hvað öldrunarþjónustuna varðar. Það þarf að endurbyggja mörg eldri heimili og við þurfum að byggja fleiri.

Ráðherrann ætti að lesa samninginn.