Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og brtt. 1254 ber með sér veldur hún því að þessar tvær brtt. verða bornar upp í annarri röð en rétt þætti skv. þingsköpum ef þær kæmu fram sem einstakar brtt. við frv. sem fyrir liggur. Hér er því verið að fara aftan að hlutunum. Af þeim sökum dreg ég mína till. til baka og eru þá báðar tillögurnar til baka dregnar.



Herra forseti. Nál. við þetta frv. er á þskj. 1260 frá meiri hl. landbn., en hann skipa auk mín hv. þm. Halldór Blöndal, Þórarinn Sigurjónsson, Eggert Haukdal og Páll Dagbjartsson. Nefndin hélt ellefu fundi um þetta mál, marga mjög langa. Það voru mjög margir sem komu til nefndarinnar til að tjá sig um þetta frv., m. a. fulltrúar frá Framleiðsluráði, frá Stéttarsambandi bænda, frá nefnd sex manna sem kosnir voru á aukafundi Stéttarsambands bænda, sem haldinn var að mig minnir 17. apríl, og frá Sambandinu, frá Iðnaðardeild Sambandsins. Fulltrúar komu frá Sláturfélagi Suðurlands, frá Alþýðusambandi Íslands, frá BSRB, frá Neytendasamtökunum, Verslunarráði og Kaupmannasambandi Íslands. Einnig frá búnaðarsamböndum á Vesturlandi og Norðurlandi vestra. Einnig komu á fund nefndarinnar fulltrúar frá öllum sérgreinasamböndunum, loðdýra-, svína-, kjúklinga-, kartöflu- og garðávaxta og eggjaframleiðenda. Þá komu á fundinn bankastjórar frá Landsbankanum, Búnaðarbankanum og Samvinnubankanum. Að síðustu komu svo formaður Stéttarsambands bænda, framkvæmdastjóri þess og einn stjórnarmaður í Stéttarsambandinu. Nefndin klofnaði um málið og hafa þeir skilað sérálitum, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og Jón Baldvin Hannibalsson. Þeir sem skipa meiri hl. hafa lagt fram brtt. við frv. sem eru á þskj. 1262 og eru 16 að tölu. Í 1. gr. frv. segir: „Tilgangur þessara laga er: a) að stuðla að framförum og aukinni hagkvæmni í búvöruframleiðslu og vinnslu og sölu búvara til hagsbóta fyrir framleiðendur og neytendur.“ Í þessum 1. staflið 1. gr. kemur fram hver tilgangur laga þessara er. Á meðan frv. var í vinnslu kom aukafundur Stéttarsambands bænda saman til að athuga frv. og segja álit sitt á einstökum greinum þess. Stéttarsambandsfundurinn samþykkti fjölmargar brtt. við frv. og kaus, eins og áður segir, sex manna nefnd til að fylgja þessum brtt. fram. Það má segja að í því samkomulagi sem formenn stjórnarflokkanna gerðu og er dags. 6. sept. 1984 sé að finna þann grundvöll sem frv. er svo byggt á. Þetta samkomulag er birt með nál. meiri hl. Frv. felur í sér heimildir til að stjórna öllum búgreinum, allri búvöruframleiðslu í landinu ef þær heimildir, sem notaðar eru, eru notaðar til fulls skv. VII. kafla frv. Í VI. kaflanum eru ákvæði um hvernig háttað skuli greiðslum skv. frv. á framleiðsluvörum bænda. Í 28. gr. segir: „Afurðastöð er skylt að haga greiðslum til framleiðenda fyrir innlagðar búvörur í samræmi við ákvæði þessara laga og þeirra samninga og ákvarðana sem teknar eru með heimild í þeim.“ Í samkomulagi formannanna, gr. 8.6., sem er hér með á fskj., segir með leyfi forseta: „Framleiðendur fái fulla greiðslu fyrir afurðir sínar sem næst við afhendingu, enda verði vinnslustöðvum með afurðalánum gert það kleift.“ Í samþykkt ríkisstj. í marsmánuði s. l. stendur m. a., með leyfi forseta, til frekari áréttingar þessu atriði: „Jafnframt ákveður ríkisstj. að viðskrh. skipi nefnd til að gera tillögur um framkvæmd samþykktar stjórnarflokkanna frá 6. sept. þannig að bændur geti frá 1. maí n. k. fengið innlagða mjólk greidda að fullu innan mánaðar og sláturafurðir um áramót. Markmiði þessu sé náð með endurskoðun á reglum um veitingu afurðalána, tímasetningu í niðurgreiðslum úr ríkissjóði og reglum um lágmarksfjármögnun birgða af eigin fé stöðvanna.“ Ég er hér með afrit af bréfi sem hæstv. viðskrh. skrifaði nefnd sem skipuð var til að gera tillögur um framkvæmd á þessu atriði. Bréf þetta er þannig, með leyfi forseta: „Í samræmi við samþykkt ríkisstj. frá 21. fyrra mánaðar hefur verið ákveðið að skipa nefnd á vegum viðskrh. til þess að gera tillögur um framkvæmd á því ákvæði samkomulags stjórnarflokkanna frá 6. sept. 1984 er gerir ráð fyrir að bændur geti svo fljótt sem við verður komið fengið fullnaðargreiðslur fyrir afurðir sínar. Markmiði þessu skal nefndin ná með endurskoðun á reglum um veitingu afurðalána, tímasetningu á niðurgreiðslum úr ríkissjóði og reglum um lágmarksfjármögnun birgða af eigin fé vinnslustöðva. Jafnframt skal á það bent að endurskoðun á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins er að ljúka og þykir rétt að höfð sé hliðsjón af þeim markmiðum sem þar koma fram um nánara fyrirkomulag þessara mála. Hér með eruð þér skipaður formaður þessarar nefndar. Ásamt yður í nefndinni eru Helgi Bachmann, Ketill Hannesson, Ingi Tryggvason, Stefán Pálsson.“ Þetta bréf fer til seðlabankastjóra, Davíðs Ólafssonar. Nú stendur þannig á gagnvart vinnslustöðvunum eins og hjá ýmsum öðrum fyrirtækjum í okkar þjóðfélagi að þar er ekki að finna fjármagn sem vinnslustöðvarnar geta tekið til greiðslu afurðalána bænda umfram það sem nú er. Því verður að koma annað og meira til. Í viðtölum við þá sem komu til að ræða við nefndina um þetta frv. heyrðist á æðimörgum að þeir óttuðust að það mundu verða miklir örðugleikar á að fá fjármuni til þess að hægt væri að standa við það greiðslufyrirkomulag sem í frv. felst. Af þessu tilefni vil ég beina því til hæstv. viðskrh. að hann komi upp í ræðustól að loknu máli mínu og staðfesti í hv. Nd. að hann muni ásamt ríkisstj. gera þær ráðstafanir sem til þurfi að gera til þess að hægt verði að fara eftir því greiðslufyrirkomulagi sem í frv. þessu felst. Í frv. kemur orðið „sláturleyfishafi“ víða fyrir sem samheiti fyrir þá sem reka sláturhús og eru aðilar að ýmsum ákvörðunum bundnum við þann hóp. Eins og orðið „sláturleyfishafi“ er skýrt í 7. mgr. 2. gr. frv. á það aðeins við þau sláturhús sem hafa löggildingu til slátrunar skv. lögum nr. 30 frá 1936, um meðferð, skoðun og mat á sláturafurðum, en ekki þau sláturhús sem fá undanþágu skv. 2. mgr. 2. gr. laganna þar sem þau fullnægja ekki þeim skilyrðum sem sett eru um gerð og búnað sláturhúsa. Það er hins vegar ekki ætlunin með frv. að gera mun á þessum sláturhúsum. Sláturhúsin eru sameiginlega í þessu frv. kölluð „sláturhús" til að verka gegn ákvæðum þessa frv. Með 2. brtt. er bætt úr þessu. Með brtt. er ákvæði 1. mgr. 4. gr. frv. um hlutverk Stéttarsambands bænda við framkvæmd laganna orðað með ótvíræðum hætti. Skv. till. er Stéttarsamband bænda að lögum sá aðili sem kemur fram fyrir hönd framleiðenda búvara við framkvæmd laganna nema öðruvísi sé kveðið á um í lögunum. Dæmi um frávik frá þessari reglu er t. d. heimildin í 2. mgr. 4. gr. til að viðurkenna einstök landssambönd framleiðenda búvara til að fara með fyrirsvar vegna framleiðenda í viðkomandi grein. Nefndinni hafa borist um það tilmæli að hámarksverðmiðlunargjald skv. 19. gr. verði hækkað úr 3% af heildsöluverði eins og lagt er til í hinu upphaflega frv. Ástæða þessarar beiðni er að einstökum tegundum búvara hefur reynst nauðsynlegt að hafa þessa gjaldtöku verulega hærri en 3% og hefur þar m. a. komið til mismunandi vinnslukostnaður og verðtilfærsla milli einstakra framleiðsluvara umfram þá verðtilfærslu sem Sexmannanefnd hefur ákveðið. Það ber auðvitað að hafa í huga að hér er um að ræða hámarksheimild sem óvíst er hvort notuð verði að fullu, en þessi hámarksheimild er skv. brtt. 5.5%. 4. brtt. Við nánari athugun telja menn rétt að binda hámark þeirrar tilfærslu sem gera eigi á útborgunarverði mjólkur skv. 22. gr. við 15% af grundvallarverði í stað 30 eins og stóð í frv. Telja bændasamtökin að slík tilfærsla milli sumarmjólkur og vetrar sé nægileg til að ná þeirri stjórn á mjólkurframleiðslunni sem að er stefnt með þessu ákvæði, þ. e. að greiðsla til framleiðenda yfir sumarið sé allt að 15% lægri. Með 5. brtt. skv. 2. mgr. 24. gr. frv. skulu gögn um innheimtu og álagningu, svo og reikningar þeirra gjalda sem innheimt eru skv. verðmiðlunarkafla frv., endurskoðuð af löggiltum endurskoðanda er Framleiðsluráð tilnefnir og landbrh. Bændasamtökin óskuðu eftir að þessu ákvæði yrði breytt á þann veg að Framleiðsluráð hefði óbundnar hendur um val á endurskoðanda af sinni hálfu, en landbrh. tilnefndi aftur á móti löggiltan endurskoðanda. Í þeirri brtt. sem hér er lögð fram er lagt til að báðir endurskoðendurnir verði valdir úr hópi löggiltra endurskoðenda og verður að telja slíkt eðlilegt með tilliti til umfangs þess verks sem þessum endurskoðendum er falið. Í 6. brtt. í 1. tölul. 29. gr. frv. er lagt til að svonefnd frumgreiðsla vegna sauðfjárinnleggs að hausti fari fram í síðasta lagi 31. oki. eftir reglum sem Framleiðsluráð setur. Nú er vitað að ýmsir sláturleyfishafar hafa greitt slíkar uppígreiðslur fyrr og auðvitað er ekkert í ákvæðinu sem bannar þeim að gera það eftirleiðis. Hins vegar telja menn hættu á að þetta ákvæði eins og það er í frv. leiði til þess að eftirstöðvar afurðaverðs verði vaxtafærðar síðar en nú er, en það er 15. október. Með 6. brtt. er lagt til að umrædd frumgreiðsla fari fram í síðasta lagi 15. október og hjá þeim sem slátra eftir þann tíma fari frumgreiðslan fram eigi síðar en tíu dögum eftir innlagsdag. Það verður áfram verkefni Framleiðsluráðs að setja nánari reglur um þessi efni, en þær reglur, sem hér er fjallað um, markast fyrst og fremst af greiðslum afurðalána og fjármagnsútvegun að öðru leyti á hverjum tíma. 7. brtt. Þær brtt. sem lagðar eru fram við 30. gr. fela ekki í sér efnisbreytingar ef undan er skilinn b-liður tillagnanna. Með b-lið tillagnanna er undirstrikaður sá vilji þeirra sem að þessari lagasetningu standa að samningar skv. a-lið 30. gr. milli ríkisins og Stéttarsambands bænda um magn mjólkur og sauðfjárafurða verði gerðir. Hér er því lagt til að landbrh. verði ekki einungis heimilt að gera slíka samninga, heldur sé honum rétt að leita eftir slíkum samningum. Ekki er hægt að útiloka að slíkir samningar náist ekki og þá koma m. a. til ákvæði 4. mgr. 36. gr. eins og lagt er til að hún verði skv. 9. brtt., en hér er gerð sú mikilvæga breyting að landbrh. er skylt að eiga frumkvæði að slíkum samningsumleitunum og slíkri skyldu fylgir auðvitað að ríkisvaldið þarf að gera bændum grein fyrir hvert það vilji stefna með slíkum samningum. Um 8. brtt. Á síðustu árum hefur Framleiðnisjóður landbúnaðarins veitt töluvert fé til nýrra búgreina og breyttra búskaparhátta. Með 37. gr. frv. fær sjóðurinn frekari fjármuni til þessa verkefnis með tilliti til þess að þeirri aðstoð er m. a. ætlað að styðja við nýjar búgreinar sem komi í stað sauðfjár- og mjólkurframleiðslunnar vegna aðstoðar sem Framleiðnisjóður lætur þeim í té. Hér gæti t. d. verið um að ræða bónda sem hefur búmark til framleiðslu á sauðfjárafurðum, en fær stuðning til uppbyggingar á loðdýrabúi. Þá gæti verið eðlilegt að skerða það búmark þegar hin nýja framleiðsla er farin að gefa af sér tekjur. Með a-lið 9. brtt. er lagt til að eftir 1990 og þar til endurskoðun skv. 38. gr. hefur farið fram skuli útflutningsbætur árlega nema 4% af heildarverðmæti búvöruframleiðslu. Ákvæði IX. kafla frv. miða að því að aðstoða landbúnaðinn með aðlögun að breyttum markaðsaðstæðum. Við vitum ekki hver verður árangur þeirrar aðlögunar að fjórum árum liðnum. Í 38. gr. frv. er í samræmi við þetta ákvæði um að þessi ákvæði skuli tekin til endurskoðunar að liðnum fjórum árum frá gildistöku laganna með tilliti til aðstæðna í markaðsmálum og uppbyggingar nýrra búgreina. Með umræddri brtt. er tryggt að réttur bænda til útflutningsbóta verði ekki með öllu felldur niður nema til komi frekari umfjöllun Alþingis þar sem metið verður hvernig til hefur tekist með árangur af þessari lagasetningu. Þessi endurskoðun á fyrst og fremst, að mínum dómi, að vera til að meta hvernig hefur til tekist að ná því markmiði sem lögin fela í sér og yfirlýsingar ríkisstj. sem hafa hvað eftir annað verið endurteknar, þ. e. að byggja upp annan atvinnurekstur til þess að mæta því tekjutapi sem verður vegna þeirrar framleiðsluminnkunar í hefðbundnum búgreinum sem er talin nauðsynleg a. m. k. við þær aðstæður í markaðsmálum sem nú blasa við. Ég hef þá trú að eftir fjögur ár verði staðan sú að það verði langt frá því að það mark hafi náðst að byggja upp atvinnurekstur í strjálbýli sem komi í veg fyrir þá fækkun, þá framleiðsluminnkun sem manni sýnist nú blasa við. Við skulum vona að það verði breyting í þessum málum þannig að slík minnkun þurfi ekki til að koma. Þessi endurskoðun á því að mínu mati fyrst og fremst að byggjast á því hvort þurfi að herða róðurinn til að ná þessu marki, þ. e. að það fólk sem býr í strjálbýli hafi tekjumöguleika sem eru í einhverju samræmi við tekjur annarra stétta og að fjárhagsaðstoðinni sem felst í 37. gr. og á að fara til þessarar uppbyggingar, verði ekki hætt, heldur miklu frekar að ef of skammt hefur verið gengið verði hún aukin þar til við náum því marki sem ríkisstj. hefur sett sér bæði í málefnasamningnum sem gerður var þegar ríkisstj. var mynduð og í yfirlýsingum um að reyna að halda landinu í svipaðri byggð og nú er. Það hefur jafnan verið ætlunin með irv. að náist ekki samningar milli ríkisins og Stéttarsambands bænda skv. a-lið 30. gr. eigi bændur rétt á þeim útflutningsbótum sem tilteknar eru í 36. gr. Til þess að taka af allan vafa um þetta ákvæði er í b-lið 9. brtt. lagt til að bætt verði við 36. gr. nýrri mgr. um þetta efni. Í 10. brtt., þ. e. 1. mgr. 40. gr. frv., er sett fram sú stefnuyfirlýsing að byggingu og staðsetningu afurðastöðva skuli haga á þann hátt sem hagkvæmastur er fyrir heildarskipulag viðkomandi búgreina. Ekki er í frv. hins vegar gert ráð fyrir sérstökum leyfum til byggingar og reksturs afurðastöðva utan þær kvaðir sem kunna að verða lagðar á þessi fyrirtæki með samningum eða úrskurði ráðh. skv. 48. og 51. gr. frv. Bændasamtökin hafa í umfjöllun sinni um frv. lagt mikla áherslu á að í lögum verði heimild til að hafa stjórn á uppbyggingu afurðastöðva þannig að tryggð verði heppileg nýting þeirrar fjárfestingar sem bundin er í þessari atvinnugrein, enda er það grundvöllurinn fyrir því að þau markmið, sem frv. felur í sér, náist. Hér er því lagt til að við löggildingu afurðastöðva, sérstaklega þó sláturhúsa, skv. lögum nr. 30 frá 1966, um meðferð, skoðun og mat á sláturhúsum, með síðari breytingum, skuli gætt ákvæða 1. mgr. 40. gr. Skv. lögum nr. 30 frá 1966 er það landbrh. sem löggildir sláturhús að fengnum meðmælum frá yfirdýralækni eða hlutaðeigandi héraðsdýralækni ef húsin eru að dómi þeirra svo fullkomin að gerð og öllum búnaði að hægt sé þess vegna að fullnægja nauðsynlegum heilbrigðis- og hreinlætiskröfum. Með þessari brtt., sem hér er fjallað um, er bætt við því viðbótarskilyrði við löggildingu sláturhúsa að ráðh. þarf að taka afstöðu til þess hvort bygging og staðsetning viðkomandi sláturhúss sé hagkvæm fyrir heildarskipulag viðkomandi búgreinar. Þarna er því ráðh. gerður ábyrgur fyrir framkvæmd þeirrar stefnu sem sett er fram í 1. mgr. 11. gr. Með 11. brtt. eru tekin af öll tvímæli um að til innflutnings á sveppum þurfi leyfi landbrh., en deilt hefur verið um hvort sveppir falli undir grænmeti eða ekki. Það hafa haft samband við mig ýmsir þeir sem framleiða alls konar grænmeti og kvarta mjög yfir því að það hafi verið flutt inn grænmeti eftir að íslenskt grænmeti kom á markað á þessu vori. Þeir segja mér t. d. að komið hafi íslenskt salat á markað upp úr 20. mars og þeir telja að innflutningur hafi verið það mikill að orðið hafi að henda verulegum hluta af framleiðslu þeirra. Þessir bændur eru fyrst og fremst í Árnessýslu, Borgarfirði og e. t. v. víðar. Þeir báðu mig að minnast á það hér að setja þurfi í reglugerð um þetta efni að um innflutning á grænmeti verði að gefa skýrslu til rn. eða Framleiðsluráðs og það verði að ganga frá þeim málum þannig að ekki þrengi að íslenskri framleiðslu á þann veg sem þeir telja að hafi verið gert á s. l. vori. Þeir sem flytja inn grænmeti verði að gera glögga grein fyrir þeim innflutningi. Þar sem afgreiðsla frv. hefur dregist er nauðsynlegt að færa gildistöku þess aftur til 1. júlí 1985, en ákvæði til bráðabirgða eru ýmist frávik frá gildistökuákvæði 60. gr. eða vegna aðstæðna ýmissa á þessu ári. Um 13. brtt. Ákvæði til bráðabirgða þarf að breyta þar sem ákvarðanir um verð búvara 1. júní hafa þegar verið teknar. Einnig er gerð sú breyting á greininni að tekjum af verðmiðlunargjöldum, sem innheimt eru þar til landbrh. ákveður verðmiðlunargjöld skv. hinum nýju lögum, skuli ráðstafað í samræmi við 40. gr. laga nr. 95 frá 1981, en skv. þeirri grein annast Framleiðsluráð það verkefni. 14. brtt. Vegna gildistöku laganna er nauðsynlegt á árinu 1985 að kveða á um breytingar á ýmsum frestum sem þar eru ákveðnir. Þá er bráðabirgðaákvæði stafliðar H svohljóðandi: „Þrátt fyrir ákvæði í 5. gr. skal Framleiðsluráð landbúnaðarins, það sem nú situr skv. lögum nr. 95/ 1981, fara með verkefni Framleiðsluráðs landbúnaðarins skv. lögum þessum þar til fulltrúafundur Stéttarsambands bænda hefur kosið fulltrúa sína í ráðið skv. 5. gr., þó ekki lengur en til 15. sept. 1985.“ Ég vil taka það fram að aðalfundur Stéttarsambands bænda er alltaf um mánaðamótin ágúst-september. Við 52. gr. var einnig gerð sú breyting, það er 12. brtt., að í staðinn fyrir að upphaf greinarinnar var þannig: „Rekstri Grænmetisverslunar landbúnaðarins skal hætt frá 1. júní 1968“ komi: Framleiðsluráð landbúnaðarins hættir rekstri Grænmetisverslunar landbúnaðarins frá og með 1. júní 1986. Í sambandi við þetta kom fram hjá fulltrúum bæði kartöflubænda og þeirra sem framleiða annað grænmeti að þeir höfðu mikinn hug á að stofna með sér samvinnu um heildsölu á grænmeti og kartöflum og vildu láta setja inn í frv. að þeir skyldu taka við Grænmetisverslun landbúnaðarins á þeim tíma sem Framleiðsluráð hætti þar rekstri. Um það yrði auðvitað að semja og liggur ekki fyrir nein samstaða hjá þessum aðilum. Verður að sjá hverju fram vindur í því efni. Skv. 7. gr. frv. var gert ráð fyrir að í Sexmannanefnd mundu af hálfu neytenda tilnefna stjórn Alþýðusambands Íslands tvo fulltrúa, en stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja einn fulltrúa. Nefndinni barst bréf frá Alþýðusambandinu um að það ætlaði ekki að tilnefna menn, hvorki í Sexmannanefnd eða í fimmmannanefnd skv. 13. gr. Fulltrúi frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja tilkynnti nefndinni, þegar hann kom á fund hennar, að bandalagið mundi ekki heldur tilnefna menn í þessar nefndir. Það varð úr að þessum greinum var ekki breytt þrátt fyrir að þessar staðreyndir blöstu við í von um að þó þetta sé afstaða þessara samtaka nú muni afstaða þeirra breytast innan skamms. Það komu fram óskir um að inn í 47. gr. kæmi ný setning. Þar er verið að ræða um sölusvæði fyrir mjólk skv. 45. gr. og hljóðar það þannig: „... og skulu þá framleiðendur mjólkur á hverju mjólkursölusvæði kjósa sér stjórn er hefur á hendi umsjón mjólkurmálanna á því svæði.“ Óskað var eftir að því næst kæmi: Þar með talin verðjöfnun milli samlaga innan svæðis. - Það varð niðurstaðan í þessu máli að allar heimildir til þess fælust í 19. gr., en niðurlag 19. gr. frv. er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Tekjum af verðmiðlunargjaldi skal m. a. varið þannig: a) til verðmiðlunar á milli afurðastöðva til þess að jafna flutningskostnað frá framleiðendum að afurðastöð í þeim tilgangi að auðvelda hagkvæman rekstur stöðvanna, b) til þess að koma á hentugri verkaskiptingu á milli afurðastöðva, c) til að jafna aðstöðu afurðastöðvanna til að koma framleiðsluvörum sínum á markað, d) til þess að greiða nauðsynlega flutninga á milli svæða þar sem vöntun kann að vera á sérstökum afurðum, sbr. 49. gr.“ Annars staðar í frv. stendur að það skuli allir framleiðendur fá sama verð fyrir sömu vöru. Eftir að búið er að hækka verðmiðlunargjaldið úr 3% í 5.5% teljum við að það ætti að nást að fullnægja því ákvæði í frv. að allir sitji við sama borð og skipti þá ekki máli hvort það er innan svæðis eða á milli svæða. Þegar framleiðendur grænmetis og kartaflna komu á fund nefndarinnar kom fram ósk um að inn í 25. gr. laganna yrði sett heimild um að ef til væri landssamband hverrar búgreinar mætti leggja á 1% af brúttóverði framleiðslu þeirra til að standa undir félagslegri starfsemi búgreinarinnar, þ. e. ef aðalfundur þeirrar búgreinar samþykkti það, en að sjálfsögðu yrði landbrh. að samþykkja það einnig. Enn fremur kom fram að Stéttarsamband bænda vildi einnig fá heimild til að leggja á framleiðendagjald sem var talið að þyrfti að vera allt að 0.25%, en það var bundið því skilyrði að slíkt gjald yrði lagt á að aðalfundur Stéttarsambands bænda samþykkti að slík gjaldtaka skyldi verða leyfð. Það fóru fram miklar umræður um þetta efni í nefndinni og í stjórnarflokkunum varð niðurstaðan sú að eðlilegra væri að verða við þessari beiðni þannig að setja slík ákvæði inn í lögin um Búnaðarsjóð. Ég vil því hvetja þá aðila, bæði Stéttarsamband bænda og þær búgreinar sem vilja óska eftir því að fá þessa heimild inn í lög, að taka afstöðu til þess á sínum næsta aðalfundi og koma þeirri ósk á framfæri við hæstv. landbrh. Landbn. Nd. mun líka reyna að vinna að þeim málum ef slík beiðni kemur. Þá þarf að breyta lögunum um Búnaðarsjóð í þá átt sem ég hef hér greint frá. Ég óska sérstaklega eftir því að hæstv. landbrh. staðfesti hér og nú að það sé vilji hans að verða við þessari beiðni ef hún kemur fram og hefur verið samþykkt á aðalfundi þessara búgreina og eins stéttarsambandsfundi bænda. Í d-lið 30. gr. er heimilað að innheimta eftirtalin fóðurgjöld af innfluttu fóðri og hráefnum til þess: Grunngjald sem má nema allt að 50% af tollverði hinnar innfluttu vöru. Sérstakt fóðurgjald sem má nema allt að 150% af tollverði hinnar innfluttu vöru. Fóðurgjöld skv. þessari grein mega vera tiltekin fjárhæð á hverja þyngdareiningu fóðurs eða tiltekið hlutfall af tollverði þess. Heimilt er að ákveða fóðurgjöldin mishá eftir fóðurtegundum. Það komu fram miklar athugasemdir við að fyrri liðurinn, þ. e. grunngjald af tollverði, skuli vera 50%. Þeir sem nota mikið eða jafnvel einvörðungu fóðurmjöl til framleiðslu sinnar töldu að þetta mundi koma mjög hart niður á búgreinum sem slíkt mjöl nota. Þeir lögðu þó enn þá ríkari áherslu á að það yrði með einhverju móti tryggt að þeir fengju nokkurra mánaða gjaldfrest til að inna þessi gjöld af hendi. Það er kannske sérstaklega vegna þess að þeir hafa búið við það fyrirkomulag að hafa gjaldfrest. Ef þeir þyrftu að borga upp á skömmum tíma, en yrðu að taka upp staðgreiðslu á þessum gjöldum og fob-verðinu, mundi það verða mörgum þeirra um megn. Í sambandi við fóðurvöruinnflutning og það gjald sem hefur verið tekið af fóðurvörum til þessa hefur, eins og ég sagði áðan, verið, að ég hygg, allt upp undir sex mánaða gjaldfrestur. Ef nú yrði breyting á, eins og ég hef sagt, mundi verða erfitt fyrir marga að lifa við slíkt. Þess vegna verð ég að endurtaka að það verður að skoða það mjög vel hvernig hægt er að ganga þannig frá málum að þessir framleiðendur fái áfram svipaðan gjaldfrest og verið hefur. Það kom sú ósk frá framleiðendum kartaflna að það bættist við 44. gr. að ekki mætti selja kartöflur og gulrófur nema í þeim stöðvum sem hafa samþykki landbrh. til að versla með þessar vörur í heildsölu. Það kom fram hjá þessum mönnum að það höfðu verið gerðar athuganir á ástandi þessarar vöru í verslunum í Reykjavík og hefði komið í ljós að þær geymslur sem eru notaðar fyrir þessar vörur í verslununum væru með þeim hætti að í mörgum tilvikum hefði ekki verið á boðstólum hæf söluvara. Okkur nm. var sýnt hvernig þetta mat hefði komið út. Það varð ekki samstaða um að verða við þessari ósk framleiðenda. Hins vegar verður að benda framleiðendum á að eina leiðin fyrir þá í þessu efni er að þeir stofni sjálfir sín samtök, um að öll þessi framleiðsla verði seld frá einhverjum dreifingarstöðvum sem hafa fullkomnar geymslur og framleiðendur þessarar framleiðslu sitji allir við sama borð, en ekki, eins og nú hefur verið, að sumir eru kannske búnir að selja alla sína framleiðslu frá því í fyrra, en aðrir eiga mjög mikinn hluta af henni óseldan. Bændur ættu að vera búnir að læra það á liðnum árum að þeir verða að stjórna þessum málum sjálfir, styrkja sín samtök og láta eitt yfir alla framleiðendur ganga í hverri framleiðslugrein. Það er sígilt að sameinaðir stöndum vér, en sundraðir föllum vér. Í samkomulagi formanna stjórnarflokkanna, sem áður er getið og er fskj. með nál., segir í 8.4. lið: „Samtök bænda skipti framleiðslunni á framleiðslusvæði og/eða einstaka framleiðendur.“ Það kom fram í nefndinni að líklega væri illmögulegt að halda uppi byggð í ýmsum héruðum landsins öðruvísi en skipta landinu í framleiðslusvæði og ákveða hverju svæði ákveðið búmark. Í 30. gr. er leyfi fyrir sérstökum svæðakvóta og er mikilvægt að athugað sé vel hvort ekki beri að nota slíka heimild til að styrkja þau svæði sem standa höllum fæti um þessar mundir. Það kom fram í nefndinni og var lögð áhersla á það af einstökum nm. að slíkur svæðakvóti kæmist í framkvæmd hið allra fyrsta. Nefndinni barst svohljóðandi bréf frá stjórn Grænmetisverslunar landbúnaðarins sem hélt aðalfund sinn 10. júní s. 1.: „Bókað var eftirfarandi“, eins og segir í bréfi þessu: „Stjórn Grænmetisverslunar landbúnaðarins mótmælir eindregið þeim ákvæðum í nýju frv. um framleiðslu, sölu og verðlagningu á landbúnaðarvörum að fyrirtækið og eignir þess séu ríkiseign. Hjálagt fylgir ljósrit af bréfi kjörinna endurskoðenda um þetta efni dagsett í dag. Stjórnin áskilur sér allan rétt til að mótmæla m. a. með lögsókn ef þetta ákvæði frv. verður samþykkt.“ Undir þetta skrifa Ingi Tryggvason, Magnús G. Friðgeirsson, Magnús H. Sigurðsson, Eiríkur Sigfússon, Gísli Andrésson, Skarphéðinn J. Larsen og Páll 1. Guðbrandsson. Hér vil ég líka lesa upp fskj. sem er dags. 10. júní 1985: „Til stjórnar Grænmetisverslunar landbúnaðarins: Vegna þeirrar umræðu sem orðið hefur um eignir Grænmetisverslunar landbúnaðarins og enn fremur vegna ákvæða varðandi Grænmetisverslun í frv. sem nú liggur fyrir Alþingi um Framleiðsluráð landbúnaðarins viljum við kjörnir endurskoðendur taka fram eftirfarandi: Grænmetisverslun landbúnaðarins tók til starfa 1. sept. 1956. Tók þá við Grænmetisverslun ríkisins og kaupir eignir hennar, áhöld og bifreiðar fyrir 151 þús. 720 kr., en greiðir leigu fyrir húsnæði við Sölvhólsgötu. Framleiðsluráð lánar 50 þús. kr. í byrjun starfstímans til þess að hægt sé að greiða nauðsynlegustu hluti. Þetta fé var síðan endurgreitt Framleiðsluráði á árinu 1957. Byggingarsjóður Grænmetisverslunarinnar var stofnaður 1958 með framlögum frá framleiðendum og af rekstrartekjum fyrirtækisins. Lagt var í þennan sjóð í þrjú ár, en framleiðendum síðan endurgreitt árið 1965. Það liggur því ljóst fyrir, að fyrirtækið er byggt upp af eigin tekjum og með stuðningi frá framleiðendum, en á engan hátt af ríkisframlögum. Það er staðfest í stjórnarfundargerð frá 15. apríl 1958 að Sveinbjörn Jónsson hrl. hefur gert álitsgerð um skattalega og eignarréttarlega stöðu fyrirtækisins. Hann telur að verslunin sé sjálfseignarstofnun, er sé rekin af framleiðendum þeirra vara er hún selur. Með tilvísun til framanritaðs teljum við að sú hugsun, sem liggur að baki ákvæði frv. til l. um Framleiðsluráð landbúnaðarins, að Grænmetisverslun landbúnaðarins sé ríkiseign, standist ekki og sé í andstöðu við þá hugsun sem gilt hefur um eignarrétt og að þessum ákvæðum beri að mótmæla. Jafnframt teljum við að nauðsynlegt sé að skera endanlega úr um eignarréttarlega stöðu fyrirtækisins og leita til dómstóla ef með þarf." Undir þetta skrifa Sigurður E. Líndal og Guðmundur Sigþórsson. Af þessu tilefni, þó að þessu ákvæði í lögunum hafi ekki verið breytt, vil ég undirstrika að ég tel orka mjög tvímælis hvort rétt sé að eignir Grænmetisverslunar landbúnaðarins séu eign ríkisins. Þess vegna vil ég hafa allan fyrirvara á um þetta ákvæði í frv. og tel æskilegt að það séu tilnefndir menn til að kanna hver sé eigandi að þessu fyrirtæki. Best væri ef það væri hægt að leiða það til lykta án dómsúrskurðar. Ég vil taka það fram að við hv. þm. Halldór Blöndal skrifuðum þremur lögmönnum og lögðum fyrir þá spurningar um ýmis atriði í þessu frv. Eitt af því var þetta. Það er nú búið að svara spurningum okkar nema þessu eina. Þessir lögfræðingar voru þeir Benedikt Blöndal, Gaukur Jörundsson og Jón Þorsteinsson. En við eigum von á að þeir kanni þetta mál til hlítar og við fáum svar við þessari spurningu síðar. Ég vil beina mínu máli til hæstv. landbrh. og æskja þess að þetta verði kannað og þó að þetta sé í frv. hef ég, og ég hygg aðrir nm., allan fyrirvara á varðandi þetta atriði. Ég vil svo að síðustu segja að það samkomulag sem stjórnarflokkarnir eða fulltrúar þeirra í landbn. Nd. hafa gert er auðvitað málamiðlun. Við hefðum margir hverjir viljað hafa þetta frv. á annan veg. En samkomulag er samkomulag. Sé það gert verður að standa við það. Ég held líka að þó að ýmis ákvæði þessa frv. hefðu að mati hinna einstöku nm. þurft að vera öðruvísi hafi verið gerðar á frv. mikilvægar breytingar sem ég tel að séu allar til mikilla bóta. Þær brtt. sem leitað var eftir en ekki fengust samþykktar eru flestar ekki eins mikilvægar og sumar af þeim brtt. sem samkomulag varð um. En það er framkvæmd laganna sem líka skiptir miklu máli hvernig tekst til með. Í reynd verður það framkvæmdin sem dómurinn um þetta frv. mun fyrst og fremst byggjast á þegar fram líða stundir. Landbúnaðurinn er nú í miklum öldudal og margir bændur búa við mjög þröngan kost. Ég vona að með því að byggja upp nýjan atvinnurekstur í sveitum verði þessu snúið við og bændur fái aftur von um betri tíma fram undan. Það skiptir einnig miklu máli hvernig reglugerðin verður sem sett verður við þetta frv. Ég veit að hæstv. landbrh., sem hana setur, hefur fullan skilning á því að það skiptir ekki litlu máli hvernig reglugerðin verður við þetta frv. Meiri hl. landbn. leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef hér lýst.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. 1. minni hl. landbn. sem er eitt af þremur nál. sem liggja fyrir hér um þetta frv. til l. um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Meiri hl. leggur til, eins og við höfum hér heyrt, að þetta frv. verði samþykkt með ákveðnum brtt. 1. minni hl. leggur til að málinu verði vísað til ríkisstj. og henni falið að skipa nefnd til að vinna að endurskoðun frv. og kynna málið meðal hagsmunaaðila og leggja fyrir næsta starfandi Alþingi nýtt frv. til l. í þessum efnum. Í áliti 2. minni hl. er lagt til að málinu verði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Ég mun áður en ég geri nánar grein fyrir nál. mínu, herra forseti, víkja nokkrum orðum almennt að þessu frv. svo og að brtt. meiri hl. og frv. eins og það liti út ef þær yrðu samþykktar. Ég hef í fyrsta lagi, herra forseti, gagnrýnt málsmeðferðina. Það er liður í þeirri afstöðu minni að ekki sé tímabært og ekki skynsamlegt að samþykkja þetta frv. eins og það liggur nú fyrir, m. a. og sérstaklega með tilliti til þeirrar málsmeðferðar sem ég hef áður gert að umtalsefni í umr. um þetta mál. Það er nánast óþarft að rekja fyrir hv. þd. hvernig að þessu hefur verið staðið og í sjálfu sér ekki mitt hlutverk að hafa um það mjög mörg orð. Það liggur nú fyrir að stjórnarflokkarnir ætla að keyra þetta mál í gegn þrátt fyrir þann andbyr sem það hefur mætt víða í þjóðfélaginu, þrátt fyrir þau mótmæli sem borist hafa gegn því að frv. verði afgreitt og þrátt fyrir þá erfiðleika sem urðu hjá hv. stjórnarliðum við að ná samstöðu um breytingar á þessu frv. Ég vil segja þó, herra forseti, að flestar af þeim brtt. sem meiri hl. hefur náð saman um ganga í átt til nokkurrar lagfæringar á frv. Það er mér ekkert launungarmál. Sumar eru þó nokkuð broslegar með tilliti til þess að þar er í raun litlu breytt, en höfð um það nokkur orð. Aðrar eru beinlínis furðulegar. Ég vil sérstaklega vekja athygli forseta og hæstv. landbrh., einnig frsm. meiri hl., á 7. brtt. við 30. gr., vilji menn vera svo góðir að fletta upp á textanum á 9. bls. frv. Ég skil a-lið 7. brtt. við 30. gr. þannig, að brott skuli falla úr síðari hluta 1. mgr. orðin „heimilt að gera eftirtaldar ráðstafanir.“ Ætla ég að lesa, herra forseti, 1. mgr. eins og hún er orðin ef brott féllu orðin „heimilt að gera eftirtaldar ráðstafanir." Það er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Til þess að hafa stjórn á framleiðslu búvara þannig að hún verði í samræmi við tilgang laga þessara er landbrh.“ Ég fæ ekki betur séð en að með því að fella brott síðasta hluta setningarinnar, þessi orð: „heimili að gera eftirtaldar ráðstafanir“, sé þessi setning þar með orðin lokleysa og er kannske dæmigerð um þau vinnubrögð sem við hv. þm. höfum neyðst til að viðhafa vegna þeirrar stjórnunar sem hæstv. ríkisstj. hefur ástundað á síðustu dögum. Ég tek það fram og vil að það sé alveg ljóst að ég er ekki að gagnrýna formann landbn. Nd. sem hefur unnið ótrúlega mikið starf við þröng skilyrði hér á þinginu s. l. daga við að koma þessu máli fram, hvað sem um vilja hans að öðru leyti mætti segja. Þetta er þá sem sagt þannig, herra forseti, að meiri hl. landbn. leggur til að landbrh. sjái til þess að hafa stjórn á framleiðslu búvara þannig að hún verði í samræmi við tilgang laga þessara, ef maður snýr við orðaröð fyrstu setningarinnar, og er það þá orðið nokkuð sérkennilegt hlutskipti sem hæstv. landbrh. er ætlað, ef ég hef skilið þessa brtt. rétt og leyfi mér að umorða ofurlítið 1. mgr. eins og hún væri þá orðin. Ég beini því til meiri hl. og til forseta að athugað verði hvort hér sé á ferðinni fullkomlega þinglegt orðalag. Ég geri þetta með góðum hug að sjálfsögðu, herra forseti, því að mér er umhugað um að hlutverk landbrh. Íslands verði eitthvað annað og meira en bara að „vera“ í þessum efnum. En það er alkunna og þarf ekki að rekja það fyrir málhögum þm. hvað sögnin „að vera“ í ákveðnum hætti merkir í fornu máli íslensku. Þetta er sú sem mér finnst broslegust af þessum brtt. Önnur er sú sem gerð er við 40. gr. og mætti hafa um nokkurt mál. Það er alkunna að uppi var um það ágreiningur hvort leyfisbinda skyldi starfsleyfi afurðasölustöðva og sláturhúsa. Ég er í þeim hópi sem tel skynsamlegt og nauðsynlegt að hafa þarna á nokkra stjórnun. Ég óttast að ef menn opni algerlega fyrir starfsemi af þessu tagi skelli hér á bylgja nýrrar og óþarfrar fjárfestingar, en það er vitað og það liggur fyrir að afkastageta sláturhúsa og vinnslustöðva í landinu er langt umfram það magn sem nú er framleitt þannig að það er með öllu ástæðulaust og óþarft að opna fyrir nýja fjárfestingarbylgju sem skollið gæti á í þessum efnum. Þennan ágreining hafa stjórnarliðar leyst á þann snilldarlega hátt, sem ber vott um mikla hugkvæmni að ég tel, að þeir bæta við 40. gr., sem áður var tvær mgr., nýrri mgr., þeirri þriðju, sem vitnar í 1. mgr. M. ö. o.: Það er búin til ný mgr., 3. mgr. 40. gr., svohljóðandi: „Við löggildingu sláturhúsa skv. lögum nr. 30 frá 28. apríl 1966, um meðferð, skoðun og mat á sláturafurðum, með síðari breytingum, skal gætt ákvæða 1. mgr. þessarar greinar.“ Sem sagt: menn fara í einn lítinn hring og setja inn nýja setningu um að það skuli tekið tillit til þess sem stendur fyrr í sömu lagagr., þ. e. í 1. mgr. Þarna finnst mér nokkuð vel að verki verið og má mikið vera ef hv. 2. þm. Norðurl. e., sá lögfróði maður hefur ekki lagt hönd á plóginn og skapað þessa snyrtilegu fléttu sem í mínum huga er gersamlega marklaus, breytir ekki á nokkurn hátt merkingu greinarinnar og er með þeim sérkennilega lagahætti að vísað er í önnur og alls óskyld lög sem fjalla um allt annað, þ. e. heilbrigðisskoðun og heilbrigðiseftirlit í sláturhúsum sem koma þessu máli ekki við.

Þetta verður lagastafur ef samþykki er.

Verður lagastafur, segir hv. 2. þm. Norðurl. e., greinilega hróðugur af þessari fléttu sinni og hann um það. En ég er einungis að vekja athygli á þessum tveimur atriðum, herra forseti. Þau eru e. t. v. nokkuð dæmigerð fyrir þann gang mála sem hv. þm. hafa neyðst til að viðhafa á síðustu dögum til að reyna að koma þessu máli fram í samræmi við vilja landsfundar Sjálfstfl., að ég skil. Ég ætla ekki að fara efnislega í aðrar brtt. meiri hl. Ég sagði áðan að ég tel margar þeirra vera til bóta og hv. frsm. meiri hl. gerði ágætlega grein fyrir því hverju þær breyta efnislega. En ég ætla að renna örlítið yfir þetta frv. með hliðsjón af helstu gagnrýnisatriðum sem komið hafa frá ýmsum aðilum og einkum og sér í lagi sex manna nefnd sem kosin var á aukafundi Stéttarsambands bænda því það má öllum ljóst vera sem eitthvað þekkja til málsmeðferðarinnar að afgreiðsla Stéttarsambands bænda, þessa aukafundar, var í raun og veru bundin því að sú sex manna nefnd næði fram þeim leiðréttingum á þessu frv. sem hún teldi nauðsynlegt. Stuðningur Stéttarsambandsins var bundinn því, að ég skil. Um það má segja að á fundum sem við áttum með sex manna nefndinni og fulltrúum Stéttarsambands bænda og Framleiðsluráðs var farið yfir frv., reyndar oftar en einu sinni, og það athugað hvað af ábendingum og aths. hefði þar komist inn. Ég hef merkt við þann lista og hann er þannig að mér sýnist að um 1/3 af þeim efnislegu aths. sem gerðar voru af hálfu sex manna nefndarinnar hafi verið tekinn fyllilega til greina, annar þriðjungur e. t. v. að nokkru leyti og þriðjungur til liggi algerlega úti. Auðvitað segja tölur ekki mikið í þessum efnum því að þessi atriði vega misjafnlega þungt, en þó er alveg ljóst að ýmis veigamikil efnisleg atriði, sem fulltrúar Stéttarsambands bænda og sex manna nefnd kosin á aukafundi lagði þunga áherslu á, hafa ekki náð fram að ganga. Ég nefni sem dæmi það hlutverk sem Stéttarsamband bænda og sex manna nefndin töldu eðlilegt að Framleiðsluráð landbúnaðarins hefði á höndum í sambandi við skipulag og verkaskiptingu vinnslustöðva fyrir búvörur og eftirlit með þeirri starfsemi. Herra forseti. Það kom einnig fram í máli frsm. meiri hl. að það skipulag, sem þetta frv. byggir á varðandi verðlagningarkerfi búvara, IV. kafli, um verðskráningu á búvörum, er að verulegu leyti andvana fætt eins og það er hugsað og lagt upp í þessu frv. vegna þess að það liggur þegar fyrir að fulltrúar neytenda. sem skipa á af Alþýðusambandi Íslands og Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, munu ekki taka sæti í þeim nefndum sem frv. gerir ráð fyrir að þeir eigi sæti í. Þessar yfirlýsingar lágu fyrir þegar í meðförum málsins í landbn. Engu að síður er lagt til að þetta frv. byggi að óbreyttu á þessum grunni. Ég tel það mjög miður, herra forseti, að svo skuli hafa tekist til við heildarendurskoðun á framleiðslu- og verðlagningarmálum landbúnaðarins að þegar frá upphafi sé ljóst að fulltrúar Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja treysti sér ekki til að ganga inn í þær verðlagningarnefndir sem hér eru lagðar upp. Það er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. landbrh. að því: Hefur ríkisstj. eða landbrh. rætt við fulltrúa Alþýðusambands Íslands og BSRB? Ég er þá að spyrja um hæstv. landbrh. og hæstv. ríkisstj. sjálfa fyrir utan það sem landbn. gerði hvað þetta afriði varðar. Og liggur eitthvað fyrir um hvernig þyrfti að breyta þessu frv. og þessum verðlagningarákvæðum til þess að þessir aðilar vildu skoða um það hug sinn að taka þátt í þessu samstarfi? Ég segi þetta vegna þess, herra forseti, að það er mín skoðun að skylt sé að reyna þegar slík endurskoðun er gerð að leita sátta milli þeirra sjónarmiða framleiðenda og neytenda sem tekist hafa á í þessum málum á undanförnum árum. Nú er ég ekki að segja það og ekki að halda því fram, herra forseti, að það sé auðvelt verk og það er eflaust hægara um að ræða en úr að bæta í þessum efnum. En ég vil segja það og það er mín sannfæring að það sé gersamlega skylt að gera hvað hægt er til að leiða þessa aðila saman og reyna að sætta þessi sjónarmið. Auðvitað eiga hagsmunir þessara aðila að fara saman í bráð og í lengd og það verður fátt gert íslenskum landbúnaði meir til bölvunar en að ala enn á og viðhalda þeirri tortryggni og sundrung sem í þessum efnum hefur verið og hefur ríkt. Íslenskur landbúnaður á að sjálfsögðu allt sitt undir því að samkomulag og samstarf framleiðendanna við neytendur í landinu sé sem best og að þar ríki sem gagnkvæmast traust og sem gagnkvæmastur skilningur á högum hvers annars. Nú hef ég, herra forseti, fyrst og fremst nálgast landbúnaðinn og haft kynni af honum frá sjónarhóli framleiðendanna og ég leyni því ekki að ég tel í sjálfu sér, eins og staðan er og með tilliti til þess hvernig ástandið er í hefðbundnum búgreinum, að koma þurfi til veruleg utanaðkomandi aðstoð til þess að hægt sé að sætta þessi sjónarmið og ná þeim saman. En sú aðstoð endurspeglar einungis þann veruleika sem við búum við m. a. hvað varðar búsetu í landinu og fjárfestingu í hefðbundnum greinum. Það verður að mínu viti ekki fram hjá því horft að til þess að hagsmunir beggja þessara aðila geti farið að fullu saman í framtíðinni og einhver von sé um að sætt takist þurfi að koma til ákveðið átak, ákveðin aðstoð utanaðkomandi aðila sem vara þurfi um ákveðið tímabil á meðan þeim aðstæðum sem við búum við verður að einhverju leyti breytt. Herra forseti. Ég þykist hafa sýnt fram á það, og gæti gert það í ítarlegra máli ef eftir því væri óskað, að margar veigamiklar tillögur sem bárust frá samtökum framleiðenda landbúnaðarvara hafi ekki náð inn í þetta frv. Nú er ég ekki að segja að það sé endilega óhjákvæmilegt að verða við öllum óskum þaðan, en með tillifi til þeirrar málsmeðferðar sem hér hefur verið viðhöfð vil ég að það liggi alveg ljóst fyrir hvernig staða þeirra hluta er og með tilliti til þess skamma tíma sem bændur og aðrir hagsmunaaðilar málsins hafa haft til þess að koma sínum athugasemdum á framfæri er nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því að hve miklu leyti slíkar athugasemdir hafa verið teknar til greina og að hve miklu leyti ekki. Ég ætla að vitna hér, með leyfi forseta, í örfáar af þeim fjölmörgu umsögnum og athugasemdum sem landbn. hafa borist í starfi sínu til þess að rökstyðja þá fullyrðingu, sem ég setti fram hér áðan, að þessu máli hafi mætt mikill andbyr víða úti í þjóðfélaginu. Ég er hér með í höndum nokkuð þykka bók, herra forseti. Þetta er einungis hluti af þeim gögnum sem landbn. bárust í vinnu hennar að þessu frv. og hefur að geyma fjöldamargar athugasemdir og ábendingar og mótmæli ýmissa aðila sem tengjast þessu máli frá ýmsum mismunandi sjónarhornum. Þar eru aðilar eins og verkalýðshreyfingin, Neytendasamtökin, Verslunarráð Íslands, Kaupmannasamtökin, samtök framleiðenda, samtök vinnslustöðva, o. s. frv. Alþýðusamband Íslands sendi landbn. Nd. 30. maí s. l. svohljóðandi bréf vegna þessa frv. til laga um verðlagningu og sölu á búvörum, með leyfi forseta: „l. Miðstjórn Alþýðusambands Íslands hefur fjallað um frv. til l. um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Frv. þetta er æði viðamikið. Hér verður því engin tæmandi grein gerð fyrir afstöðu ASÍ til frv., heldur einungis þeim athugasemdum sem veigamestar teljast. Við þær aðstæður sem ríkjandi eru í búvöruframleiðslu og á mörkuðum fyrir afurðirnar er ljóst að ákvarðanir varðandi framleiðslumagn og skipulag framleiðslunnar skipta meginmáli um það verð sem neytendur verða að greiða fyrir búvörur. Það er álit miðstjórnar að tryggja verði neytendum eðlileg áhrif á stefnumótun að því er þessa þætti varðar. 2. Miðstjórn ASÍ telur með öllu óviðunandi að samningum um verð búvara sé með lögum settur fastmótaður rammi eins og gert er í IV. kafla frv. Það er nánast þversögn að tala um samningana og búa jafnframt í hendur neytendum reikningseyðublað þar sem einstakir þættir samninganna eru tíundaðir. Miðstjórnin ítrekar þá skoðun að aðild neytenda að heildarsamningum af því tagi sem mælt er fyrir um í VII. kafla frv. sé nauðsynleg og reyndar sjálfsögð. Ef vilji er til þess af hálfu ríkisvaldsins að fara eitt með slíka samningagerð verður einnig að gera þá kröfu til stjórnvalda að þau axli alla ábyrgð á verðlagningu afurða. Eins og frv. er úr garði gert er samhengisins vegna eðlilegt að ríkisstj. eða fulltrúar hennar fari með samninga um verðlagningu afurða til framleiðenda og gagnvart vinnslustöðvum.“ Ég les ekki meira af bréfi Alþýðusambands Íslands, en ég hygg að hér sé skýrð sú ákvörðun Alþýðusambandsins að eiga ekki aðild að verðlagningarhlið málanna. Það kemur þar fram að Alþýðusamband Íslands telur eðlilegra að ríkið fylgi málinu eftir alla leið og gangi sjálft frá verðlagningu á landbúnaðarvörum til framleiðenda og á vinnslustigi. Verslunarráð Íslands eru samtök sem hafa hitið sig landbúnaðarmálin mikið varða og skrifað fjöldamörg bréf, sem ræðumaður hefur naumast tölu á, til landbn. í tengslum við þetta mál. Kennir þar ýmissa grasa, en þó má segja að sameiginlegt sé það fjöldamörgum öðrum umsögnum og Verslunarráði Íslands að það telur vafasamt og ótímabært að samþykkja frv. á þessu stigi málsins. Þessu fylgir gífurlega mikil greinargerð frá Verslunarráðinu upp á tugi blaðsíðna, eða a. m. k. alllöng greinargerð, þar sem afstaða Verslunarráðsins til þessa máls er tíunduð. Fulltrúar Verslunarráðsins voru einnig í hópi fjölmargra aðila sem gengu fyrir hv. landbn. Neytendasamtökin senda landbn. bréf 24. maí 1985 og þar segir, með leyfi forseta: „Vegna erindis þessa“, þ. e. beiðni um að Neytendasamtökin segi álit sitt á þessu frv., „telja Neytendasamtökin rétt að benda á eftirfararandi atriði: Málatilbúnaður frv. er að mörgu leyti slæmur. Neytendasamtökin heyrðu fyrst um tilvist þess fyrir um það bil mánuði þegar samtök bænda voru að fjalla um það á margra daga fundi. Samtökin fengu í hendur eintak af drögum um frv. eftir að hafa sent sérstakt umkvörtunarbréf til landbrh. og krafist þess að fá eintak. Samtökin sendu landbrh. sérstakt bréf sem fyrstu viðbrögð við drögunum og þar sem almenn sjónarmið neytenda í landbúnaðarmálum voru ítrekuð. Síðan fá samtökin engar fréttir af gangi málsins og hafa ekki enn þá fengið sjálft frv. Samt er hringt til formanns Neytendasamtakanna skömmu fyrir kl. 19 í gær, þann 23. maí, þar sem beðið var um að samtökin sendu fulltrúa á fund landbn. kl. 9.30 daginn eftir“, þ. e. í dag, 24. maí, sama dag og þetta bréf var skrifað. „Neytendasamtökin hafa haft frumvarpsdrögin til athugunar undanfarnar þrjár vikur. Sá tími dugar vart til að gefa um þau nógu viðamikið svar. Formaður landbúnaðarnefndar samtakanna er nú erlendis. Neytendasamtökin eru því ekki í neinni stöðu til að gefa álit sitt á frv. umfram það sem kemur fram í þessu bréfi og fyrrnefndu bréfi til landbrh. Full ástæða er,“ segir enn fremur, „til þess að hvetja hv. Alþingi til þess að flýta sér hægt í þessu máli og gefa hagsmunaaðilum rýmri tíma til að fjalla um það en hingað til hefur verið gert.“ Bréf Neytendasamtakanna er allmiklu lengra. Landbn. bárust að auki enn frekari mótmæli Neytendasamtakanna og sömuleiðis ályktun samþykkt á fundi Neytendasamtakanna, sem haldinn var um þetta leyti, þar sem því var mótmælt að þetta frv. yrði gert að lögum á yfirstandandi þingi. Neytendasamtökin lýstu sig jafnframt í sömu ályktun reiðubúin til samstarfs og til þátttöku í samstarfi um að endurskoða þessa löggjöf í betra tómi. Þá hafa, herra forseti, borist fjölmörg bréf frá ýmsum búnaðarsamböndum og ætla ég ekki að lesa þau öll. Þannig mælir t. d. Búnaðarsamband Eyjafjarðar með því að þetta frv. verði gert að lögum náist þær leiðréttingar fram sem Stéttarsamband bænda og sex manna nefnd þess hafi gert kröfu um. Fundur stjórna búnaðarsambanda í Vestfjarðakjördæmi er öllu harðorðari. Í bréfi frá þeim samtökum segir, með leyfi forseta: „Fundurinn tekur sterklega undir ábendingar stjórnar Stéttarsambands bænda til landbn. Nd. Alþingis frá 20. þ. m. og skorar á Alþingi að taka þær til greina, en fresta að öðrum kosti afgreiðslu málsins svo betra tóm gefist til umfjöllunar. Fundurinn lýsir sérstaklega alvarlegum áhyggjum af þeirri stefnu, sem kemur fram í frv., að dregið sé úr höndum samtaka bænda vald til að hafa áhrif á vinnsluskipulag búvara. Beinir fundurinn því til Stéttarsambands bænda að það beiti öllum ráðum til að hindra lögfestingu frv. fáist ekki viðunandi leiðrétting.“ Á fund landbn. komu einnig fulltrúar stjórnar búnaðarsambanda og stjórnar samvinnufélaga á öllu Norðurlandi vestra og í Strandasýslu. Þessir aðilar héldu með sér fund á Blönduósi þann 3. maí 1985 og var nokkuð til hans vitnað í 1. umr. þessa máls. Fundur þessi gerði ályktun og var henni komið á framfæri við landbn. og mættu fulltrúar fundarins hjá nefndinni til að kynna þessa ályktun og afstöðu sína að öðru leyti. Ályktunin var svohljóðandi, með leyfi forseta: „1. Fundurinn mótmælir harðlega þeim vinnubrögðum sem viðhöfð hafa verið af hálfu stjórnarflokkanna varðandi endurskoðun á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins og átelur að þessi endurskoðun skuli hafa verið gerð án samráðs við bændasamtökin. 2. Fundurinn mótmælir eindregið þeirri valdatilfærslu frá Framleiðsluráði landbúnaðarins til landbrh. sem frv. gerir ráð fyrir og telur að með því sé ákveðið stefnt að því að veikja stöðu bændastéttarinnar, bæði efnalega og félagslega. 3. Fundurinn telur þann samdrátt sem frv. gerir ráð fyrir varðandi greiðslur útflutningsuppbóta algerlega óraunhæfan meðan þeim samdrætti sem þegar hefur átt sér stað í mjólkur- og sauðfjárframleiðslu hefur ekki verið mætt með annarri atvinnuuppbyggingu. 4. Fundurinn krefst þess að tekin verði upp framleiðslustjórnun varðandi alla kjötframleiðslu. 5. Fundurinn telur að frv. stefni ákveðið að því að brjóta niður núverandi sölukerfi á búvörum svo og vinnslustöðvarnar. 6. Fundurinn tekur að öðru leyti undir brtt. sex manna nefndar og aukafundar Stéttarsambands bænda og leggur áherslu á að þær verði teknar til greina við lokagerð frv. 7. Fundurinn mótmælir því harðlega að frv. verði lögfest á yfirstandandi Alþingi og telur að það þurfi enn frekari umfjöllun hjá bændastéttinni.“ Ályktunin var borin undir atkvæði og samþykkt samhljóða. Þetta var á fundi með stjórnum búnaðarsambanda og stjórnum samvinnufélaga á Norðurlandi vestra og í Strandasýslu sem haldinn var á Blönduósi 3. maí 1985. Búnaðarsamband Vesturlands gerir ýmsar athugasemdir við þetta frv. og kom þeim á framfæri við nefndina. Þá vil ég vitna til samþykktar sem gerð var á fundi Neytendasamtakanna á síðara stigi umfjöllunar þessa máls. Þann 30. maí s. l. gerði fundur stjórnar Neytendasamtakanna samþykkt í tilefni af umfjöllun þessa frv. Þar segir, með leyfi forseta: „Stjórn Neytendasamtakanna hefur í bréfum til landbrh. og Nd. Alþingis varað við samþykkt ýmissa atriða í frv. til l. um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum sem lagt hefur verið fram á Alþingi. Stjórnin ítrekar fyrri sjónarmið sín í máli þessu, en þau eru m. a. andstaða við útvíkkun búvöruhugtaksins frá því sem nú gildir, þ. e. að undir framleiðslustjórn verði teknar afurðir svína og alifugla, nytjajurta, loðdýra og hlunninda, og í öðru lagi verðmiðlun milli búgreina, m. a. í formi fóðurgjalds. Einnig mótmælir stjórn Neytendasamtakanna málsmeðferðinni á frv., en Neytendasamtökunum var fyrst kynnt frv. þegar það var fullbúið til flutnings á Alþingi. Neytendasamtökin skora því á Alþingi að samþykkja ekki frv. í núverandi mynd. Eðlilegt er að frv. verði tekið til frekari athugunar í nefnd hagsmunaaðila fyrir næsta Alþingi. Neytendasamtökin lýsa sig reiðubúin til þátttöku í slíkri nefnd.“ Undir þetta ritar Jóhannes Gunnarsson, formaður Neytendasamtakanna. Meðan málið var í vinnslu hjá landbn. kom Framleiðsluráð landbúnaðarins sérstaklega á framfæri sínum athugasemdum, en þær eru að verulegu leyti samhljóða athugasemdum og tillögum sex manna nefndarinnar og Stéttarsambands bænda og ég ætla því ekki að rekja þær hér efnislega. En sama má um það segja. Þær hafa ekki nema að hluta til og að sumu leyti alls ekki verið teknar til greina, herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að lesa a. m. k. enn eina samþykkt sem gerð hefur verið af tilefni þessa máls, en það er samþykkt sem Búnaðarfélag Bólstaðarhlíðarhrepps gerði á fundi þann 25. apríl í tilefni af þessu máli og var send Stéttarsambandi bænda og hefur borist landbn. í hendur. Þar segir, með leyfi forseta: „Aðalfundur Búnaðarfélags Bólstaðarhlíðarhrepps, haldinn í Húnaveri 24. apríl 1985, lýsir vantrausti á landbrh. vegna málsmeðferðar við kynningu á framkomnu stjfrv. til veigamikilla breytinga á framleiðsluráðslögum landbúnaðarins.“ Ég held að það sé rétt, herra forseti, með tilliti til þess hve hér er sterkt kveðið að orði, að ég lesi þetta aftur hægt og rólega: „Aðalfundur Búnaðarfélags Bólstaðarhlíðarhrepps, haldinn í Húnaveri 24. apríl 1985, lýsir vantrausti á landbrh. vegna málsmeðferðar við kynningu á fram komnu stjfrv. til veigamikilla breytinga á framleiðsluráðslögum landbúnaðarins. Fundurinn átelur harðlega þátttöku fulltrúa frammámanna bænda í þeim skrípaleik og krefst þess að afgreiðsla málsins verði stöðvuð þar til bændur hafa fengið frumvarpsdrögin í hendur til umfjöllunar á lýðræðislegan hátt.“ Og svo segir: „Ályktun þessi skal send landbrh. þeim er vantraustinu er lýst á, Framleiðsluráði landbúnaðarins og Stéttarsambandi bænda.“ - Svo mörg voru þau orð. Aðalfundur Búnaðarsambands Suður-Þingeyinga, haldinn 21. apríl 1985, mótmælir því harðlega að þetta frv. verði afgreitt nú og telur að það sé með öllu óforsvaranlegt að afgreiða frv. hjá Alþingi eða hjá Stéttarsambandi bænda án þess að það hafi verið rækilega kynnt bændum, eins og segir í ályktun frá aðalfundi Búnaðarsambands Suður-Þingeyinga. Sláturfélag Suðurlands hélt með sér fund 30. apríl 1985 og mótmælti þá harðlega að þetta frv. yrði lögfest fyrr en bændur og framleiðslufélögin hefðu fengið ráðrúm til að kynna sér það ítarlega og koma á framfæri tillögum til breytinga á þeim greinum frv. sem þeir telja að betur megi fara. Sama má segja um ályktanir frá ýmsum öðrum aðilum, sem ég ætla tímans vegna ekki að lesa hér, en ég nefni Mjólkursamsöluna, Osta- og smjörsöluna, Kaupfélag Borgfirðinga og fjöldamarga fleiri aðila mætti til nefna sem sent hafa frá sér erindi til landbn. og/eða gert samþykktir eða ályktanir á opnum fundum um sama efni. Ég þykist nú, herra forseti, með þessum lestri, og skal ekki hafa hann lengri, hafa rökstutt þá fullyrðingu mína sæmilega að talsverður andbyr hafi mætt þessu frv. úti í þjóðfélaginu þegar menn fengu af því spurnir og ég tala nú ekki um eftir að frv. barst mönnum í hendur, en það var einmitt síðustu dagana sem það var til umfjöllunar í hv. landbn. Ég hef svo, fyrir mína hönd sérstaklega, ýmsar athugasemdir við þetta frv. að gera og gæti auðvitað tekið hverja einustu grein þess til umfjöllunar og haft ýmislegt um þær að segja sumar sem ég tel til bóta og aðrar miður góðar. Ég ætla tímans vegna enn að spara það, en vísa til þess nál. sem ég hef lagt fram og mun ljúka máli mínu á að lesa. Ég vil þó gera nokkur atriði, sem ég tel hvað veigamest í þessu sambandi, að sérstöku umtalsefni og þá fyrst það að útflutningsuppbætur eru skv. 36. gr. þessa frv. lækkaðar í áföngum niður í 4% af heildarverðmæti þess stofns búvöruframleiðslu sem notaður er þar til viðmiðunar. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að hér sé farið of geyst. Ég miða við það fjármagn sem leggja á fram skv. 37. gr. til uppbyggingar í öðrum greinum og ég tel að verið hefði skynsamlegt að hafa þennan stiga ekki svona brattan á meðan menn sæju hvernig gengi að koma störfum til og koma uppbyggingu í öðrum greinum eitthvað á rekspöl. Ég vek á því athygli að skv. 37. gr. er hlutfallið sem varið er til eflingar nýrra búgreina, markaðsöflunar og til fjárhagslegrar endurskipulagningar búreksturs lægst fyrstu árin eða 2% árið 1986 og fer síðan hækkandi. Í raun má segja að þörfin sé þarna í öfugum hlutföllum og eðlilegast hefði verið að þeir fjármunir sem þarna eru látnir í té hefðu verið mestir í upphafi og farið síðan minnkandi. Það má öllum ljóst vera að eigi nýjar búgreinar og þessi endurskipulagning að bera árangur og skila sér með sæmilegum hraða þarf auðvitað að gera myndarlegt átak og það strax. Það má síðan velta fyrir sér því fyrirkomulagi, sem í raun er ætlunin að beita með þessu frv., að ein atvinnugrein fjármagni, svo að segja út úr launalið sínum, uppbyggingu í nýrri atvinnustarfsemi eins og hér er gerð tillaga um. Það er í raun það sem er að gerast. Menn skyldu athuga að að verulegu leyti kemur þetta fé út úr þeim launalið sem íslenskir bændur hafa haft á undanförnum árum í hefðbundnum búgreinum og það rennur til hinnar nýju uppbyggingar. Ég hefði talið nauðsynlegt og í samræmi við þann vilja sem ríkisstj. hefur lýst yfir, að hún vilji gera átak til atvinnuuppbyggingar og átak í nýjum búgreinum, að útvegað hefði verið sérstakt fjármagn í upphafi til að gera þetta átak myndarlegt fyrstu árin og það hefði síðan fremur verið haft lækkandi en hækkandi, en það tel ég vera, eins og ég hef áður rakið, í öfugu hlutfalli við þörfina. Ég hef átalið það áður og látið það koma fram að þetta frv. er í raun á vissan hátt slitið úr tengslum við ástandið í atvinnugreinum eins og það er þar sem ljóst má vera að þetta frv. um framleiðslu, sölu og verðlagningu á búvörum tekur ekki á nokkurn hátt á þeim gífurlega fjárhagsvanda íslenskra bænda sem er staðreynd í dag. Til þess hefðu þurft að koma aðrar og víðtækari ráðstafanir. Ég hefði talið eðlilegt að hæstv. ríkisstj. hefði látið þær verða samferða þessu máli sínu í gegnum Alþingi ef hún vill á annað borð eitthvað á sig leggja í þeim efnum. Ég hef sérstaklega gagnrýnt, herra forseti, að engin stefna er mörkuð í tengslum við þetta frv. um niðurgreiðslur eða niðurgreiðslustig búvara. Ég tel það fásinnu og raunar með ólíkindum að menn skuli treysta sér til að marka framtíðarstefnu um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum í landinu án þess að minnast einu einasta orði á hvaða stefnu þeir ætli að viðhafa á næstu árum varðandi niðurgreiðslur. Það má öllum ljóst vera að niðurgreiðslustigið og það verð sem þar með er á landbúnaðarvörunum verða ekki slitin úr samhengi við framleiðslu- og sölumálin í heild sinni. Það er óhjákvæmilegt að lýsa eftir því við þessa umræðu hvaða stefnu hæstv. landbrh. hefur í þessum efnum. Hyggst ríkisstj. láta halda svo sem horfir, að niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum hverfi á 1–2 árum frá því sem verið hefur? Það er öllum ljóst að haldi svo sem horft hefur í tíð þessarar ríkisstj., að niðurgreiðslur hafa lækkað að raungildi um helming, verða þær horfnar út úr dæminu eftir svo sem önnur tvö ár. Ég hefði talið eðlilegt, úr því að hæstv. ríkisstj. hefur ekki um það einhverjar tillögur hér, að í það minnsta hæstv. landbrh. sýndi þessari deild þá virðingu að lýsa sinni persónulegu skoðun í þessum efnum. Ég skal taka hana fyrir síðar vegna þess að ég býst ekki við því að hæst. landbrh. sé í aðstöðu til þess í hæstv. ríkisstj. að segja meira en sína persónulegu skoðun. Það er reyndar venja hér, þegar hæstv. ráðherrar Framsfl. svara manni einhverju, að sé um einhver viðkvæm mál að ræða flýja þeir bak við sína persónulegu skoðun í því efni og er hæstv. forsrh. einmitt frægastur fyrir þá tilhögun. Ég hef einnig gagnrýnt það og vil gera enn, herra forseti, að menn skuli treysta sér til að leggja til með einu lítt hugsuðu frv., sem afgreitt er á nokkrum vikum, jafnviðamiklar þjóðfélagsbreytingar og ég tel að gætu orðið afleiðing þessa frv. án þess að gera á því nokkrar þjóðhagslegar athuganir hvaða afleiðingar slíkt gæti haft fyrir hið flókna samhengi efnahagslífs og mannlífs á landsbyggðinni einkum og sér í lagi. Ég óttast að samþykkt þessa frv. muni leiða af sér verulegar breytingar, einkum og sér í lagi í hinum hefðbundnu búgreinum og þá fyrst og fremst sauðfjárframleiðslunni, með aldeilis ófyrirséðum afleiðingum fyrir búsetu og allt mannlíf í þeim héruðum og þeim byggðarlögum sem einkum byggja á þessari starfsemi. Ég óttast þetta vegna þess að ég tel, því miður, engan veginn tryggt að þau fögru fyrirheit, sem menn hafa hér um nýsköpun í öðrum búgreinum, nái fram að ganga. Auk þess er afstaða byggðanna mjög mismunandi hvað þetta varðar. Það eru til sauðfjárræktarhéruð sem hafa litla sem enga möguleika á því að fara yfir í loðdýrarækt einfaldlega vegna þess að í þeim byggðum liggur ekki fyrir hráefni til fóðurgerðar. Í öðrum eru þeir möguleikar takmarkaðir o. s. frv. Mér er ekki kunnugt um að hæstv. landbrh. hafi t. d. látið Þjóðhagsstofnun með öllum sínum sérfræðingaher skoða það eitthvað hverjar væru mögulegar afleiðingar af samþykkt þessa frv. á tekjur í einstökum byggðarlögum, á afkomumöguleika einstakra þjónustustaða. Hvað telur t. d. hæstv. ráðh. að þetta muni þýða fyrir Kópasker, Núpasveit og Öxarfjörð þar sem sauðfjárrækt er nánast einasta atvinnugreinin og þar sem Kópasker byggir nánast á þjónustu við þessa grein og hefur sáralítið annað til að grípa til? Ég held að skynsamlegt væri að taka fyrir einhver slík byggðarlög með sérstakar aðstæður og reyna að skoða það, ef samdráttur verður svo mikill sem vænta má í sauðfjárframleiðslunni, hvernig þessar byggðir standa þá. Á að láta þær bera hlutfallslega sinn skerf af þessum samdrætti burtséð frá því hvaða möguleika þær hafa til að nýta sér átak í öðrum greinum sem hér er um talað eða verður eitthvað til þess litið hvernig einstök héruð standa þar að vígi? Herra forseti. Ég ætla svo að gera alveg sérstaklega að umtalsefni einn þátt þessa máls. Ég tel vera langalvarlegast og langámælisverðast hvernig að því hefur verið staðið af hálfu stjórnarmeirihlutans. Það eru þau fölsku fyrirheit sem að mínu mati eru gefin í þessu frv. um greiðslu á afurðaverði til framleiðenda. Það er öllum kunnugt, sem með þessu máli hafa fylgst, að það er sá hluti þessa frv. sem mest hefur verið notaður af hálfu hv. stjórnarliða til að selja bændum, ef ég má nota það orðalag, þetta frv., til að fá bændur til að sætta sig við þær þrengingar sem með ýmsu móti eru á þá lagðar. Í öðrum greinum frv. hefur því mjög verið hampað að nú muni bændur nánast fá staðgreiddar sínar afurðir verði þetta frv. að lögum. Ekki neita ég því að vissulega væri það mikill ávinningur fyrir bændur væri þetta rétt og næði þetta fram að ganga. En mér þykja heldur illa bundnir hnútarnir hvað það varðar að hæstv. ríkisstj. tryggi að þetta markmið hennar nái fram að ganga. Ég vil víkja aðeins að því hvers vegna ég segi að hér sé ekki nægilega tryggilega frá þessu gengið. Það er þm. eflaust kunnugt að eitt af afrekum hæstv. ríkisstj. í peningamálum var að flytja afurðalán til viðskiptabanka. Það var því að vonum að einstakir þm. í landbn. hefðu uppi spurningar í sambandi við það hvernig viðskiptabönkunum mundi ganga að fjármagna þau auknu útgjöld sem hér þurfa tvímælalaust að koma til ef þessi kafli frv., um greiðslu afurðaverðs, á að verða eitthvað annað en dauður bókstafur. Reyndar höfðu fleiri spurningar og efasemdir uppi um þetta en þm. í landbn. Nd. Þegar t. d. ekki ófrægari maður en stjórnarformaður Sambands ísl. samvinnufélaga, Valur Arnþórsson kaupfélagsstjóri á Akureyri, kom til landbn. hóf hann mál sitt á því að gera athugasemdir við þennan kafla. Hann sagði að í sínum huga þýddi ekki að setja lög um að borga út afurðir ef ekki væri tryggt til þess fjármagn. Slíkur lagabókstafur yrði dæmdur til þess að verða dauður bókstafur ef fyrir fjármagninu yrði ekki séð. Hann lýsti síðan möguleikum samvinnufélaganna eins og hann taldi þá vera til að fjármagna þetta fyrir sitt leyti og taldi það ekki koma til greina yrði ekki fyrir fjármagninu séð með öðrum hætti. Ég fór því fram á það, herra forseti, að fyrir landbn. yrðu kallaðir bankastjórar þeirra viðskiptabanka sem mest hafa á sinni könnu af afurðalánaviðskiptum og við því var orðið eins og öðrum óskum sem ég bar fram í hv. landbn. og ber að þakka það. Fyrir nefndina komu bankastjórarnir Helgi Bergs, Stefán Pálsson og Geir Magnússon og voru þeir spurðir þeirrar spurningar, sem ég hef hér rakið, hvort þeir teldu þessa viðskiptabanka, sem til samans hafa nær öll afurðalán til landbúnaðarins á sinni könnu, eiga möguleika til að fjármagna þessi auknu útgjöld. Svarið var ósköp einfalt: Enga. Það er engin von til þess að viðskiptabankarnir auki afurðalánahlutdeild sína til landbúnaðarins, sagði bankastjórinn Helgi Bergs. Og hann tilgreindi ýmsar ástæður. M. a. þær að bönkunum hefði nýverið verið fyrirskipað af æðsta valdinu, sjálfum Seðlabanka Íslands, að draga saman sín útlán og laga eiginfjárstöðu sína. Halda menn að það standi þá sérstaklega vel á fyrir viðskiptabönkunum að taka á sig aukin útgjöld hvað þetta varðar þegar sjálfur æðsti presturinn, Jóhannes Nordal, hefur nýverið skipað þeim að draga saman útlán og laga sína eiginfjárstöðu? Bankastjórarnir bentu enn fremur á að það væru einungis nokkrir mánuðir síðan þessum bönkum hefði verið fyrirskipað að fjármagna afurðalán án endursölu og það væri ljóst að á næstu sex árum mundi þetta hlutverk íþyngja bönkunum í vaxandi mæli. Enn fremur bentu þessir bankastjórar á að ríkisstj. hygðist enn sem fyrr halda niðri vöxtunum á þessum lánum með því að ákvarða þá sjálf og þetta mundi draga enn úr möguleikum og áhuga bankanna á að sinna þessu hlutverki. Þá bentu bankastjórarnir enn fremur á að þetta lögboðna hlutverk bankanna mundi rýra samkeppnisstöðu þeirra gagnvart öðrum bönkum, sem ekki hefðu slíkt hlutverk, og draga þannig beinlínis úr áhuga þeirra á því að sinna þessum verkum og það segði sig sjálft að bankarnir mundu reyna að koma sínum hlutverkum af sér eftir því sem þeir hefðu möguleika til. Það gekk erfiðlega, herra forseti, að fá upplýsingar um hve mikill útgjaldaauki væri hér á ferðinni, hve þessi flýting greiðslna til bænda mundi fela í sér mikinn útgjaldaauka, en þó er ljóst að þetta þýðir í sveitabúskapnum einum nokkur hundruð millj. kr., sennilega á núgildi á bilinu 400–550 millj. kr. Ég verð að segja það alveg eins og er, herra forseti, að eftir þessi svör bankastjóranna bjóst ég satt að segja ekki við því að við fengjum þennan kafla, um greiðslu afurðaverðs til bænda, óbreyttan inn í þingið. Ég hélt að hæstv. ríkisstj. hefði meiri metnað en þann að hún mundi, að þessum svörum bankastjóranna gefnum, senda þetta frá sér óbreytt nema þá að tryggja með einhverju öðru móti að þetta næði fram að ganga og það lægi þá fyrir við afgreiðslu málsins. Ég hlýt að spyrja hæstv. landbrh. hvort hann sé hæstánægður með þessa stöðu mála. Það væri gaman, ef einhvern tíma skeði sá atburður að hv. þm. stjórnarliðsins tækju til máls hér, að þeir létu þá aðeins á sér heyra hvort þeir væru allir sáttir og ánægðir við þetta. Er t. d. hv. þm. og samnm. minn Eggert Haukdal fullkomlega ánægður með þennan kafla eins og hann er nú og þau svör sem þessir bankastjórar gáfu? Mér þætti fróðlegt að heyra mál þm. ef hann gæfi sér tíma til að skeiða í ræðustólinn þó ekki væri nema í eina mínútu til að svara þessu.

Það virðist nú ekki vera mikið pláss þar.

Það er það ekki sem stendur, herra skrifari, en það verður innan tíðar pláss fyrir þig og aðra hv. þm. til að koma í þennan ræðustól. Þið megið vera þar báðir í einu, þú og hv. þm. Eggert Haukdal, ef ykkur sýnist svo mín vegna. Hins vegar kann það að vera að forseti geri við það athugasemd, en það er ekki mitt mál. Herra forseti. Ég tel að hér sé einhver alvarlegasti bresturinn í þessu frv. og það liggi nú fyrir að hér verði um dauðan lagabókstaf að ræða. Það liggi þar með fyrir að bændum hafa verið gefnar tálvonir með þeim hrossabrestum sem stjórnarmeirihlutinn hefur viðhaft hvað þetta varðar. Ég óttast mjög að þegar næsta haust sýni það sig að erfiðlega gangi að koma þessum málum fram. Þá skulu menn minnast þess að þetta lá hér fyrir og bankastjórar viðskiptabankanna höfðu sagt skoðun sína á því hvernig þetta mundi ganga til. Herra forseti. Það er ýmislegt fleira sem væri hægt að gera athugasemdir við, en eins og ég hef áður sagt er það auðvitað kvöl stjórnarliða að bera ábyrgð á frv. Þeir kusu þá málsmeðferð að hafa þetta einir í sínum höndum í helmingaskiptum, eins og er viðtekin vinnuregla þegar þeir sitja saman í stjórn, Sjálfstfl. og Framsfl. Þá skipta þeir til helminga og leyfa helst ekki öðrum að komast þar að. Það skal þá vera þeirra kvöl að hafa staðið svona að málum og hvorki látið bændur, neytendur né önnur hagsmunasamtök komast mikið inn í helmingafélag sitt. Það er sennilega vegna þess að þeim líður svo vel saman, þessum ágætu stjórnarliðum, þegar þeir komast í helmingaskiptanefndir að þeir vilja helst ekki spilla kompaníinu með því að draga neina utanaðkomandi aðila þangað inn og þarf ég svo sem ekki að segja meira um það.

Og hefur reynst farsælt.

Það voru ekki mín orð, virðulegur skrifari. Mér finnst í þessu frv. ekki fara mikið fyrir því að hv. stjórnarmeirihluti hafi peningavit. Það er nokkuð einkennilegt þegar þjóðin á allar þessar stofnanir og alla þessa sérfræðinga, Þjóðhagsstofnun og hvað þær nú heita allar, að ekki skuli reynt að líta til þess hvaða fjárhagslegar stærðir eru á ferðinni, það skuli einstakir nm. þurfa að toga það upp úr mönnum utan úr bæ hve margra hundraða milljóna útgjaldaauka sé verið að tala um hér eða þar og að það skuli t. d. ekki vera á einu einasta blaði upplýsingar um fjárfestingar í hefðbundnum búgreinum og hvaða fjárfestingum er verið að kasta fyrir róða með samdrætti t. d. í sauðfjárbúskapnum. Þetta þarf að liggja fyrir. Ég er ekki endilega að segja að hægt sé að búa þar við óbreytt ástand, en það er nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því að við búum við ákveðnar staðreyndir sem þýðir ekkert að horfa fram hjá. Það er þá spurningin hvernig best verður unnið úr þeirri stöðu sem fyrir liggur. Menn geta haft um það langar ræður hvers vegna málum er komið eins og þeim er komið, hvers vegna innanlandsmarkaðurinn er að hrynja o. s. frv., en það er engu að síður staðreynd að fyrir er í landinu framleiðslugeta og fjárfesting til að sinna ákveðinni framleiðslu og út frá þeirri staðreynd eiga menn að ganga. Það mun koma víðar við en í sveitunum og það mun sýna sig að víðar hefur verið fjárfest í tengslum við ákveðna framleiðslu og ákveðið munstur en bara í sveitunum. Skyldu ekki jafnvel hér á Reykjavíkursvæðinu sjást þess merki að landbúnaðurinn hefur staðið undir mikilli fjárfestingu og að byggst hefur upp utan um þá framleiðslu mikil þjónusta og mikil fjárfesting? Þetta hefðu menn átt að hugsa um þegar þeir taka ákvörðun á borð við þessa og leggja fram frv. sem getur haft í för með sér jafnviðamiklar breytingar og ég hef nefnt. Eins og ég áður sagði finnst mér ekki tekið tillit til þeirra raunverulegu aðstæðna sem við er að búa víða í sveitum þegar menn starfa að lagasmíð um átak í nýjum búgreinum og samdrátt í framleiðslunni. Það hefði einnig verið gaman ef stjórnarmeirihlutinn hefði haft meira vit á íslenskum iðnaði og hefði gert sér grein fyrir því að ein blómlegasta grein íslensks iðnaðar byggir á hráefnum frá landbúnaðinum. Staðan er þannig t. d. í skinnaiðnaðinum að öll skinn sem til falla á Íslandi eru fullunnin og meira en það. Iðnaðardeild Sambandsins hefur hafið innflutning á skinnum til sinna iðnaðarþarfa. Þess vegna er það síður en svo að það standi landbúnaðinum fyrir þrifum að hann geti ekki losnað við þann hluta framleiðslu sinnar. Reyndar er þar eftirspurn meiri en framboð. Það er ákaflega merkileg stund þegar Framsfl. leggur það til, herra forseti, að fara að draga úr og næstum því falla frá útflutningsuppbótum á landbúnaðarafurðir. Ég er ekki að segja að það hefði verið hægt að búa þar við óbreytt ástand, en ég hefði reynt að hafa þennan stiga ekki svona brattan. Ég hlýt að minnast þess þegar Framsfl. hljóp út um landið árið 1982 og sakaði Alþb. um svik. Nú ætlaði Alþb. að svíkja landbúnaðinn, fara að skera niður útflutningsuppbæturnar. Það voru haldnar um þetta ræður norður í landi og víðar. Þetta væru nú meiri kónarnir, þessir Alþb.-þingmenn. Þeir ætluðu að svíkja landbúnaðinn, draga úr útflutningsuppbótunum. Ég vek á þessu athygli, herra forseti, vegna þess sem er að gerast þessa dagana á þinginu og hef ekki um það fleiri orð. Herra forseti. Ég gæti ýmislegt fleira um þetta sagt, en þarf held ég ekki að hafa orð mín öllu fleiri. Ég ætla að enda á því að lesa það nál. sem ég hef lagt fram við þessa umr. um frv. þar sem koma fram nokkrar meginröksemdir mínar fyrir því að vísa þessu máli til ríkisstj. Með leyfi forseta er nál. 1. minni hl. svohljóðandi: „Nefndin hefur á allmörgum fundum fengið talsmenn ýmissa hagsmunaaðila til viðræðna um frv. Of langt mál yrði að vitna til alls sem þar hefur komið fram, en í fáum orðum sagt hafa flestir, sem fyrir nefndina hafa komið, lagst gegn því að frv. yrði afgreitt á þessu þingi. Þá hefur málsmeðferðin ekki síður verið gagnrýnd en frv. sjálft og það talinn slæmur kostur að samþykkja svo mikilsvert mál sem þetta án þess að hagsmunaaðilum gefist betra tóm til að kynna sér málið og koma athugasemdum sínum á framfæri. Sérstök ástæða er til að vekja athygli á því að bændum, sem þó eiga að lifa og starfa og nánast eiga allt sitt undir þessari löggjöf, er nú fyrst að berast frv. í hendur um það leyti sem stjórnarliðar vilja taka málið til afgreiðslu. Hið sama á auðvitað við um ýmsa hagsmunaaðila, ekki síst neytendur, því að hér er einnig mikið í húfi fyrir þá. Meiri hl. nefndarinnar hafnaði óskum um að senda málið til umsagnar og var borið við tímaskorti. Það er því ljóst að þrátt fyrir góða viðleitni nefndarinnar er ýmislegt enn óljóst um innihald frv. og áhrif af samþykkt þess. Af fjölmörgum atriðum, sem þar koma til, skulu hér aðeins nefnd eftirfarandi: 1. Að því er best verður séð hefur fjármagn engan veginn verið tryggt með fullnægjandi hætti til þess að ákvæði VI. kafla um greiðslu afurðaverðs fái staðist. Frá upphafi virðist því hætta á að þau ákvæði verði dauður bókstafur auk þess - sem er öllu alvarlegra - að þær vonir, sem þau gætu vakið hjá bændum, yrðu falsvonir. Á síðasta fundi nefndarinnar, þar sem málið var til umfjöllunar, komu bankastjórar þeirra þriggja viðskiptabanka sem mest afurðalánaviðskipti hafa við landbúnaðinn og bar þeim öllum saman um að bankarnir hefðu enga möguleika til að taka á sig útgjöld til að flýta greiðslum afurðaverðs til bænda eins og frv. gerir ráð fyrir. 2. Með samþykkt þessa frv. tekst ekki, nema síður sé, að koma á þeirri sátt milli framleiðenda og neytenda sem nauðsynlegt og skylt er að leita eftir við lagasetningu sem þessa. 3. Engir þjóðhagslegir útreikningar hafa farið fram á áhrifum af samþykki frv. og þeim miklu breytingum sem það gæti að líkindum haft í för með sér. Hér er sérstaklega átt við þann mikla samdrátt sem frv. virðist gera ráð fyrir að verði í sauðfjárbúskapnum og þau margvíslegu áhrif á allt mannlíf og athafnalíf út um landið sem slíkt mun óhjákvæmilega hafa í för með sér. 4. Frv. þessu fylgir engin stefnumörkun um niðurgreiðslur, eða niðurgreiðslustig, búvara sem þó verður að telja óaðskiljanlegan hluta af stefnumörkun í framleiðslu- og sölumálum landbúnaðarins. 5. Fjölmörg ákvæði frv. eru óljós og lítt eða ekki skýrð. Nefna má ákvæði um verðlagningarkerfi búvara, verðábyrgð, framleiðslustjórn, samdrátt hefðbundinnar búvöruframleiðslu o. fl. 6. Ekkert samkomulag lá fyrir í nefndinni um frv. eða brtt. við það og enginn meiri hl. hafði myndast þegar frv., að ósk stjórnarþingmanns, var afgreitt úr nefndinni. Með vísan til ofanritaðs er undirritaður andvígur því að frv. þetta verði nú samþykkt, en leggur til að málinu verði vísað til ríkisstj. og henni falið að skipa nefnd fulltrúa allra stjórnmálaflokka sem vinni að nýju frv. og kynningu þess í samráði við fulltrúa helstu hagsmunaaðila. Nýtt frv. um framleiðslu, verðlagningu og sölumál landbúnaðarins verði svo lagt fyrir á næsta Alþingi svo fljótt sem við verður komið.“



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til rökstuddrar dagskrár í þessu máli, frv. til l. um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með eftirfarandi rökum: Þar sem - frv. þetta er að meiri hluta til samið af alþm. sem hafa beinna fjárhagslegra hagsmuna að gæta af lögfestingu þess, - það hefur ekki fengið þinglega meðferð, er m. a. órætt í landbn. og fékkst ekki sent til umsagnar aðila sem geta beðið alvarlegt fjárhagslegt tjón af lögfestingu þess, - byggir ekki á neinni fræðilegri könnun á fjárhagslegum áhrifum þess á kjör bænda, neytenda, skattgreiðenda, ríkissjóðs né þjóðarbús, - byggir á úreltum stjórnsýsluhugmyndum frá 18. öld um ríkisforsjá, einokunarverðmyndun, miðstýringu, valdboð og þvinganir sem ganga í berhögg við stjórnarskrárákvæði um atvinnufrelsi, - lokar síðustu smugum sem eftir eru fyrir frjálsa menn við landbúnaðarstörf og gerir þá að þrælum Framleiðsluráðs og ráðuneytis, - útilokar samkeppni framleiðenda um verð og gæði og afnemur þar með alla hvatningu til að halda tilkostnaði í skefjum og lækka verð og stuðlar þannig að rekstrarlegu ábyrgðarleysi og offjárfestingu vinnslu- og dreifingaraðila, - felur í sér hóflausa skattlagningu á búgreinar, sem miðstjórnarkerfinu eru vanþóknanlegar, og mismunar þannig einstaklingum fyrir lögum. - tryggir bændum ekki staðgreiðslu afurða sinna, en mun að öllum líkindum hækka verulega allan tilkostnað við framleiðslu, vinnslu og dreifingu landbúnaðarafurða og þar með „útflutningsbótaþörf“ á næstu árum, - slær á frest löngu tímabærum uppskurði á úreltu, rándýru, óhagkvæmu og ranglátu ofstjórnar- og milliliðakerfi í landbúnaði sem hefur neytendur jafnt sem bændur að féþúfu, -mun kosta þjóðina að óþörfu marga milljarða kr. á ári hverju verði það að lögum, legg ég til að Alþingi vísi þessu máli frá, enda tel ég það vera Alþingi til vansa, bændum, neytendum, skattgreiðendum, ríkissjóði og þjóðarbúinu til skaða og legg til að Alþingi taki fyrir næsta mál á dagskrá.



Herra forseti. Ég þakka hv. landbn. fyrir afgreiðslu á þessu máli. Það kom fram í máli frsm. meiri hl. nefndarinnar að þar hefur verið unnið mikið starf. Það hafa verið kallaðir til viðræðu allir þeir sem komið hefur fram ósk um að fá til viðræðna af hálfu nefndarinnar og jafnframt tekið á móti þeim sem óskað hafa eftir að koma skoðunum sínum á framfæri. Jafnframt hefur nefndin fengið fjölda umsagna. Þarna virðist þess því hafa verið gætt vel að öll sjónarmið gætu komið fram. Ég vil reyna í örfáum orðum að víkja að þeim spurningum sem til mín hefur verið beint. Ég tel sjálfsagt að athuga óskir um breytingu á gjaldi til Búnaðarmálasjóðs ef óskir koma fram um það frá Stéttarsambandi bænda og öðrum samtökum búvöruframleiðenda, en þarna er um vandasamt mál að ræða þar sem afstaða búgreinanna er nokkuð misjöfn og til þess hlýtur að þurfa að taka tillit við breytingu á því ákvæði. Ég tel mjög gott að landbn. skyldi leita álits færra lögfræðinga á mörgum spurningum sem nefndin beindi til þeirra. Skýr svör fengust við öllum nema einni, um eignarrétt á Grænmetisverslun landbúnaðarins. En það kom fram hjá frsm. meiri hl. nefndarinnar að einnig er væntanlegt svar við þeirri spurningu. Ég tel sjálfsagt, þegar það liggur fyrir, að ræða það mál við Framleiðsluráð landbúnaðarins og reyna þá að komast að niðurstöðu um hvernig rétt sé að halda á því máli áfram til þess að það þurfi ekki að vera deilumál lengur. Hv. 4. þm. Norðurl. e. bar fram allmargar spurningar sem vissulega voru eðlilegar margar hverjar. Það var m. a. spurt um samráð sem haft hefði verið við Alþýðusamband Íslands og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og þá möguleika að fá þessi samtök til að taka þátt í verðlagningu eins og gert er ráð fyrir í frv. Ég átti viðræður við fulltrúa frá Alþýðusambandi Íslands fyrir um það bil ári um möguleika á slíku, og enn fremur var haft samband við þá á s. l. vetri þegar drög voru að myndast að þessu frv. Þeir lýstu því yfir að þeir mundu þá skoða þetta mál og taka afstöðu í ljósi þess hvernig þeim litist á. Ég hafði vænst þess að þeir mundu treysta sér til að vera aðilar að þessu vegna þess að í frv. er á ýmsan hátt komið til móts við þau viðhorf sem komu fram í frv., sem þeir áttu aðild að, um ný framleiðsluráðslög árið 1979, en eins og í ljós hefur komið á bréfi sem barst frá Alþýðusambandi Íslands mun það ekki tilnefna menn til að taka þátt í verðlagningu og telur rökréttara að ríkisstj. eigi þar hlut að máli. Ég tel samt sem áður eðlilegt að þessum ákvæðum sé ekki breytt og þau verði að lögum því að - ég vil þá taka undir orð hv. 4. þm. Norðurl. e. - það sé mikilvægt að um þessi mál geti tekist sem víðtækust samstaða. Það kom fram í máli hv. frsm. meiri hl., 3. þm. Norðurl. e., að framkvæmd laganna skiptir vitanlega miklu máli. Ég býst við að sú tortryggni, sem kemur fram í svörum margra aðila og athugasemdum við frv., sé vegna þess að menn geri sér ekki að fullu ljóst hvernig það muni reynast í framkvæmd. Það er von mín að reynslan verði sú að frv. verði öllum til hagsbóta, jafnt framleiðendum og neytendum, þjóðfélaginu í heild, og þegar sú reynsla liggur fyrir muni viðhorfin breytast og því sé æskilegt að hafa þennan möguleika inni í lögunum. Hv. 4. þm. Norðurl. e. gat um athugasemdir frá mörgum aðilum og jafnframt kom fram hjá honum, og ég býst við enn þá betur í umsögnunum sjálfum, að sjónarmiðin eru ákaflega mismunandi. Það er augljóst að það væri alveg sama hve lengi væri setið yfir þessu máli, það væri aldrei hægt að samræma þau öll því að sum þeirra stangast gersamlega á. Því tel ég að það hefði takmarkaða þýðingu að sitja lengur yfir frv. Hitt skiptir þó meira máli í mínum huga hvað brýnt er að afgreiða frv. sem fyrst vegna þeirrar stöðu sem nú er í landbúnaðinum. Ég tel að frv. muni ekki hafa neikvæðar afleiðingar fyrir íslenskan landbúnað, eins og hægt var að skilja á máli hv. 4. þm. Norðurl. e., heldur muni frv. þvert á móti stuðla að því að hjálpa okkur að komast fram úr þeim erfiðleikum sem við búum við núna. Það eru einmitt núverandi aðstæður sem eru íslenskum landbúnaði erfiðar en ekki þessi lagasetning nema síður sé. Það þýðir ekki annað en að viðurkenna þær staðreyndir sem við blasa og það verður að reyna að snúast þar til varnar, en fyrst og fremst þó til sóknar til að bæta úr. Ég hygg að það hafi komið í ljós hjá bændum að þegar þeir fóru að kynna sér betur frv., hafi viðhorfin nokkuð breyst. Hv. 4. þm. Norðurl. e. vitnaði m. a. í fundarsamþykkt frá Blönduósi 3. maí s. 1., en í Eyjafirði var fyrir fáum dögum haldinn fundur fulltrúa af öllu Norðurlandi og þar virtist álitið vera orðið nokkuð annað á frv. Hann las einnig upp samþykkt frá Búnaðarsambandi Eyjafjarðar. Það er vissulega rétt að erfitt er að fullyrða hvernig tekst að byggja upp fleiri atvinnumöguleika í byggðum landsins. Þess vegna var m. a. sett inn það ákvæði að eðlilegt væri að breyta framleiðslurétti í samræmi við það hvernig til tækist að gera það og færa til miðað við hvernig það gengi í einstökum byggðarlögum. Hv. 4. þm. Norðurl. e. benti sérstaklega á Kópasker, Núpasveit og Öxarfjörð sem munu vera í hópi bestu sauðfjárhéraða landsins. Vissulega sýnist eðlilegt að þar verði reynt að halda uppi sauðfjárræktinni. Það á þá að rýmka fyrir þeim ef hægt er að byggja upp og láta koma í staðinn annan atvinnurekstur í öðrum héruðum. Hins vegar vil ég benda hv. þm. á að í sama byggðarlagi að kalla er hafið öflugt fiskeldi sem þegar hefur haft áhrif fyrir byggðarlagið og áform eru um meiri framkvæmdir þar. Vitanlega hefur slíkt áhrif á allt héraðið. Sem betur fer eru einhverjir slíkir möguleikar mjög víða. Ég reikna með að hæstv. viðskrh. og hæstv. forsrh. muni gefa yfirlýsingar í sambandi við fjármagnið til greiðslu á afurðaverði til bænda og tel því ekki ástæðu til að ræða það að öðru leyti en því að ríkisstj. hefur unnið að undirbúningi þessa máls og tekið ákvörðun um að fjármagnið verði tryggt. Ég held ég hafi vikið að flestum þeim spurningum sem til mín var beint. Ég vil endurtaka þakklæti mitt til hv. landbn. fyrir það ágæta starf sem hún hefur hér leyst af hendi og lýsi yfir stuðningi mínum við þær brtt. sem meiri hl. hefur borið fram.



Herra forseti. Ég ætla að mæla í örstuttu máli fyrir brtt. sem ég flyt á þskj. 1242 og er um að þeim sem annast sölu á útfluttum landbúnaðarvörum sé ekki heimilt að taka meira í sölulaun en sem nemur 2% af söluverðmæti þeirra. Eins og þetta hefur verið að undanförnu hafa þeir sem selja landbúnaðarvörur tekið söluprósentu sína af verðmæti vörunnar með útflutningsbótum. Mér finnst það brjóta í bága við almennt siðferði í þessum efnum og virka alls ekki hvetjandi af hálfu söluaðila til að ná sem hæstu söluverði erlendis. Það skiptir í raun og veru ekki nokkru máli fyrir þá hvaða verði þeir ná. Aðalatriðið fyrir þá verður að koma sem mestu af vörunni úr landi, jafnvel á sem lægstu verði. Um þetta vitna lýsingar íslenskra viðskiptamanna og ferðalanga sem hafa rekist á íslenskar landbúnaðarvörur á afsláttarprísum og útsöluprísum erlendis, verði sem er langt fyrir neðan verð á sambærilegum vörum í verslunum þar. Mér sýnist þetta raunar liggja í augum uppi og ástæðulaust vera að hafa um það mjög mörg orð. Það mundi verka mjög hvetjandi til að ná sem bestu verði v.eru sölulaunin einungis reiknuð af söluverðmæti en ekki því verðmæti sem varan tekur á sig með útflutningsbótum. Þess vegna ætla ég ekki að gera þetta að löngu máli. Um þetta mál. þ. e. frv. til l. um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, vildi ég hins vegar segja að það hlýtur að vera meira en lítið að í atvinnugrein sem þarf lagaform upp á fleiri tugi greina til þess eins að koma framleiðsluvörunni frá sér. Ég held að menn verði að skoða þessi mál mjög fljótlega aftur og frá öðrum sjónarhólum. Eins og stendur blasir það við íslenskum ferðamönnum þegar þeir eru á ferð erlendis að verð landbúnaðarvara víðast hvar er verulega mikið lægra en hér. Það er erfiður sannleikur að kyngja að menn sitji jafnvel uppi með þá niðurstöðu að það skerði lífskjör þeirra að þurfa að kaupa afurðir íslensks landbúnaðar sé málinu velt fyrir sér út frá þessum forsendum. Það er augljóst m. a. af brtt. sem ég var að mæla fyrir áðan, að afar lítið hefur verið gert í málefnum íslensks landbúnaðar til að hvetja fólk til úrbóta, hvetja til meiri framleiðni, hvetja til meiri hagkvæmni í framleiðslunni allri. Mér er minnisstæð lýsing frænda míns, sem er bóndi austur á landi, þegar hann lýsti heimsóknunum frá ráðunautunum, eins og hann kallaði það nú gjarnan. Hann sagði: Eitt árið komu þeir og sögðu: Lítil bú, lítil bú. Nú eiga allir að hafa lítil bú. Annað árið, kannske tveimur árum seinna, komu þeir og sögðu: Stækka búin strákar, stækka búin. Eitt árið komu þeir og sögðu: Blönduð bú, blönduð bú. Nú eiga allir að hafa blönduð bú. Það er augljóst að blönduð bú bera sig. Annað árið komu sömu ráðunautar og sögðu: Einbeitið ykkur að ákveðnum greinum landbúnaðarins, strákar. Annars fer þetta allt á hausinn. Eitt árið sagði hann að menn hefðu komið og sagt: Það borgar sig ekki lengur að safna neinum húsdýraáburði og ef þið getið mæli ég með að menn leiði bæjarlækinn í fjósið og skoli honum út. Árið eftir kom nákvæm skýrsla sem sagði að húsdýraáburðurinn væri hagkvæmasti áburður og besti sem landbúnaðurinn gæti fengið. Svona hefur verið sú leiðsögn og sú aðstoð sem menn hafa fengið til að reyna að ná aukinni hagkvæmni í sínum búnaði. Það má líka spyrja hvernig þetta almenna umhverfi hafi verið þegar bóndi sem byrjaður er að slá grasið, sem hann sáði til eða bar á um vorið, veit ekki hvað áburðurinn kostaði fyrr en kannske undir haust, eins og stundum hefur komið fyrir. Svo slátrar hann lömbunum sínum um haustið og veit ekki fyrr en næsta vor eða næsta haust hvað hann fær mikið fyrir lömbin. Svo er það ýmsum höppum háð hvort hann færi girðingastyrki eða skurðastyrki eða nýræktarstyrki eða hvers konar styrki. Stundum fást þeir og stundum ekki. Hvernig er hægt að ætlast til að menn byggi upp hagkvæman rekstur við þessi skilyrði? Þetta á við ýmislegt fleira, eins og við höfum lýst áður í umr. um nýsköpun í atvinnuháttum og við höfum líka talað um í sambandi við byggðastefnu. Þetta á svo sem við aðrar atvinnugreinar á landinu þar sem menn eru sífellt að reyna að hafa vit fyrir fólki. Menn eru að reyna að stýra bónda og búsmala út frá stórvirkum, alhæfðum stjórnvaldsaðgerðum í stað þess að hugsa sem svo, að ábyrgðin og frumkvæðið verði að koma frá einstaklingnum sjálfum. Það er bóndinn sem sér hvernig grær og það er bóndinn sem á að meta búið sitt, en afkoma þess á ekki að birtast honum í pósti mörgum mánuðum eftir að hann sáði og mörgum mánuðum eftir að hann slátraði. Hann á að hafa aðstöðu til að meta þetta nákvæmlega jafnóðum, eins og gerðar eru kröfur um í öllum venjulegum rekstri þar sem „tölvubyltingin“ hefur komið að gagni fyrir allan venjulegan rekstur í landinu. Menn geta á augnabliki framkallað allar upplýsingar um stöðu fyrirtækisins og séð hvernig gengur og hvert stefnir. Hvernig haldið þið að hægt sé að gera það í atvinnugrein sem er fjarstýrt úr Bændahöllinni á Melunum? Það er ekki nokkur leið. Þetta eru þær almennu hugleiðingar sem ég vildi hafa um þetta ágæta mál. Það vill þannig til að á síðustu vikum þessa þings erum við að fjalla um stærstu mál þess og þau tengjast öll meira eða minna. Við höfum verið að tala um Byggðastofnun, við höfum verið að tala um nýsköpun í atvinnuháttum og nú erum við að tala um landbúnaðarmál. Mjög margt af því sem hefur verið sagt um Byggðastofnun, byggðastefnu, atvinnuhætti og atvinnulíf á við hérna. Ég held að það sem menn eigi að spyrja um í sambandi við landbúnaðarmálin sé einfaldlega þetta: Hvað eiga að líða mörg ár þangað til við gerum þær kröfur til íslensks landbúnaðar að hann standist samkeppni við innfluttar landbúnaðarvörur? Þangað til það gerist munu menn sífellt spyrja: Hvernig getur á því staðið og er það réttlátt og er það verjandi að tiltekin landbúnaðarvara kosti 3–4 sinnum meira hérlendis en hún kostar erlendis? Það er eðlilegt að fólk taki mið af kostnaðinum erlendis vegna þess að við erum sífellt að miða lífskjör okkar við annað fólk og önnur lönd. Við gerum sömu kröfur til lífsins hér og gerðar eru annars staðar. Þá verðum við að leita skýringa á þessum hlutum. Ég held að þeim sem unna íslenskum landbúnaði og þeim sem vilja íslenskan landbúnað eigi að vera kappsmál að hann geti haft málsvörn sína á hverjum tíma sem besta, ef hann er spurður slíkra spurninga, og hann geti bent á að á hverjum tíma sé leitað hagkvæmni og það sé leitað nýrra leiða og það sé virkilegur þrýstingur á mönnum að framleiða vel og framleiða af hagkvæmni þannig að þeir geti staðið stoltir og með fullum sóma frammi fyrir hverjum sem er og sagt að þeir séu ekki á neinn hátt að ofbjóða fólki með verðlagningu á vöru sinni.



Herra forseti. Eins og fram kom m. a. í ræðu hv. síðasta ræðumanns líta menn mjög misjöfnum augum til landbúnaðarins og þýðingar hans fyrir íslenskt þjóðfélag, fyrir uppbyggingu okkar atvinnulífs. Ég verð að segja að í mínum huga blandast inn í þær umræður hvaða augum maður lítur á landið sjálft, gögn þess og gæði og spurningin um í hvernig þjóðfélagi maður eigi og vilji búa. Ég vil í upphafi víkja örfáum orðum að því sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði áðan um þetta mál og er athyglisvert að sjónarmið hans skuli aðeins falla saman við sjónarmið hv. 5. þm. Reykv., Jóns Baldvins Hannibalssonar, því að báðir þessir hv. þm. vilja málið feigt, vilja að Alþingi taki ekki afstöðu til þess á þessu þingi. Hv. 4. þm. Norðurl. e. gerir það með þeim rökum að ekki hafi náðst samkomulag um ýmis þau atriði sem eru í frv. milli Neytendasamtaka og bændastéttar og svo var að heyra á honum, a. m. k. um skeið, í hans ræðu að hann teldi að til þess væru nokkur líkindi að til sameiginlegrar niðurstöðu gæti komið; að þessir tveir aðilar gætu sameinast í afstöðu sinni til þess hvernig búa ætti að innlendum landbúnaði. Í nál. hans kemur fram að ekki hafi unnist tími til að senda frv. til umsagnar. Ég hygg þó að sannmæli sé að um fá mál hafi borist fleiri umsagnir en þetta. Sjálfur hafði hann með sér hingað í ræðustól bók eina og fjölmargar umsagnir aðrar bárust nefndinni, ábendingar, tillögur og leiðbeiningar þannig að það er ekki undan því að kvarta að menn hafi ekki verið reiðubúnir að gera athugasemdir eða láta í ljós skoðanir sínar um efnisatriði þessa frv. og er þm. því engin vorkunn að átta sig á málsgögnum og móta skoðun á því máli sem hér liggur fyrir. Ég vil sérstaklega, vegna þeirrar áherslu sem hv. þm. lagði á Neytendasamtökin, vekja athygli á því áliti sem fram kemur í umsögn Neytendasamtakanna frá 6. maí 1985, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Neytendasamtökin benda á að þau geta með engu móti sætt sig við tvö af þeim atriðum sem sett eru fram sem tilgangur laganna, nánar tiltekið e- og f-lið.“ E- og f-liður hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta: „e) að innlend aðföng nýtist sem mest við framleiðslu búvara, bæði með hliðsjón af framleiðsluöryggi og atvinnu. f) að stuðla að jöfnuði á milli framleiðenda í hverri búgrein hvað varðar afurðaverð og markað.“ Þessi tvö atriði eru einmitt þau atriði sem bændastéttin hefur lagt hvað þyngsta áherslu á þannig að ég held að sumarið muni ekki duga til þess að þessir aðilar geti þar náð samstöðu. Ég held líka að Alþingi geti ekki fallist á þau sjónarmið, sem fram hafa komið hjá Neytendasamtökunum beinlínis og ýjað er að í áliti Alþýðusambands Íslands, að rétt sé að fella niður alla markaðsstýringu hvað varðar t. d. kjúklingakjöt og svínakjöt. Meiri hluti Alþingis er ekki þessarar skoðunar. Þvert á móti hefur meiri hl. Alþingis, og ég veit að þessi hv. þm. hefur það líka, áhyggjur af þeirri miklu breytingu sem hér er að verða í búskaparháttum vegna neysluvenjubreytingar þjóðarinnar. Frv. sem hér liggur fyrir er einmitt til þess að auðvelda bændum að bregðast við þessari miklu breytingu og það felur í sér mikilsverð atriði til þess að því marki megi ná. Ég vil þar fyrst benda á 37. gr., en þar eru ákvæði um að mjög verulegu fé, sem verður að telja í ekki aðeins hundruðum milljóna kr., heldur væri nær að miða við milljarð þegar við tölum um það fé, verði ráðstafað til eflingar nýrra búgreina, markaðsöflunar og til fjárhagslegrar endurskipulagningar búrekstrar í sveitum. Með hliðsjón af þessum skýru ákvæðum get ég í fyrsta lagi ekki tekið undir þau orð að menn reyni ekki að gera sér grein fyrir hvaða fjárfestingum sé verið að kasta fyrir róða út um sveitir landsins. Þvert á móti er hér beinlínis um það rætt að verja til þess fé og reyna að stuðla að því að þessar byggingar megi nýtast til annars konar búrekstrar, eins og loðdýraræktar. Ég get ekki heldur undir það tekið að ekki sé með þessu frv. komið til móts við bændur í þeirri erfiðu stöðu sem þeir nú eiga í. Ég held þvert á móti að umsagnir um frv., blaðaskrif og fundasamþykktir sem gengið hafa sýni að engin breið samstaða getur á þessu stigi málsins náðst annars vegar á milli bændastéttarinnar og hins vegar á milli verkalýðshreyfingarinnar, hvað þá milli Neytendasamtakanna eins og þau eru upp byggð og bændastéttarinnar. Alþingi verður að höggva á þennan hnút og ég held að það sé best að höggva á þennan hnút strax og draga ekki bændur á því hvernig að málefnum landbúnaðarins verður staðið. Hv. þm. talaði um 7. gr. frv. þar sem gert er ráð fyrir að stjórn Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja tilnefni menn í verðlagsnefnd búvara. Það er rétt hjá hv. þm. að báðar þessar stjórnir hafa lýst því yfir að þær vilji ekki að svo stöddu skipa menn í verðlagsnefndina og gefa raunar enga von um að þeirra afstaða breytist á meðan landbúnaðurinn er í þeim erfiðleikum sem hann er í nú, en ég held á hinn bóginn að nauðsynlegt sé að hafa þetta ákvæði inni í lögunum til þess að Alþýðusambandið eða Bandalag starfsmanna ríkis og bæja geti á síðara stigi sett menn inn í verðlagsnefndina ef þeir telja það þjóna sínum hagsmunum. Von mín stendur til þess að þegar þessi lög fara að verka muni þessir aðilar sjá að hagsmuna þeirra umbjóðenda er betur gætt með því að taka þátt í verðlagningunni og hafa þannig áhrif á þróun búvöruframleiðslunnar hér á landi. Hv. þm. hafði um það mörg orð að ekki væri nógu vel frá því gengið að staðgreiðsla afurðaverðs gæti átt sér stað og vitnaði mjög til bankamanna í því sambandi. En við vitum náttúrlega allir þm. að bankastjórar eru síðustu menn sem líklegir eru til að taka undir það að bankarnir geti veitt landbúnaðinum betri fyrirgreiðslu um lán en verið hefur um hríð. Þeir eru þess vegna kannske ekki réttu mennirnir til að leggja dóm á það. Það sem öllu varðar og öllu skiptir er að sú ríkisstj. sem nú situr hefur lýst því yfir að hún vilji koma þessu kerfi á. Ég vil því til staðfestingar lesa, með leyfi hæstv. forseta, yfirlýsingu, bréf hæstv. viðskrh. til Davíðs Ólafssonar bankastjóra Seðlabankans, dags. hinn 2. apríl s. l. : „Í samræmi við samþykkt ríkisstj. frá 21. fyrra mánaðar hefur verið ákveðið að skipa nefnd á vegum viðskrn. til þess að gera tillögur um framkvæmd á því ákvæði samkomulags stjórnarflokkanna frá 6. sept. 1984 er gerir ráð fyrir því að bændur geti svo fljótt sem við verður komið fengið fullnaðargreiðslu fyrir afurðir sínar. Markmiði þessu skal nefndin ná með endurskoðun á reglum um veitingu afurðalána, tímasetningu á niðurgreiðslum úr ríkissjóði og reglum um lágmarksfjármögnun birgða af eigin fé vinnslustöðva. Jafnframt skal á það bent að endurskoðun á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins er að ljúka og þykir rétt að höfð sé hliðsjón af þeim markmiðum sem þar koma fram um nánara fyrirkomulag þessara mála. Hér með eruð þér skipaður formaður þessarar nefndar. Ásamt yður í nefndinni eru Helgi Bachmann, Ketill Hannesson, Ingi Tryggvason og Stefán Pálsson.“ Hér er þessari nefnd m. ö. o. falið að vinna á grundvelli þeirra laga sem við stefnum að að sett verði í lok þessa þings og hefur nefndinni verið falið að finna lausn á þessu máli. Hitt segir sig sjálft, og það vita allir þm., að vitaskuld mun landbrh. ekki gera bindandi samning við bændasamtökin á grundvelli a-liðs 30. gr. um staðgreiðsluna nema þá liggi fyrir hvernig að þeirri staðgreiðslu verði staðið. Það er auðvitað alveg útilokað fyrir nokkurn landbrh. að gera slíkan samning nema áður liggi fyrir að hægt verði við hann að standa. Þetta gera allir menn sér ljóst og menn vita að ríkisstj. hefur það í hendi sér, sem ég hygg að ekki komi til og er fullviss um að ekki komi til, að bregðast í þeim málum. Það urðu mér raunar nokkur vonbrigði að þessi hv. þm., sem er einmitt manna skilningsbestur á hag landbúnaðarins, skyldi ekki vera harðari af sér í kröfunni um staðgreiðsluna en ræða hans bar vitni um og ég skyldi finna í máli hans að hann væri eftirgefanlegur á þessum punkti. Þá vil ég vekja athygli hv. þm. á því, og svara með því ræðu hv. síðasta ræðumanns þegar hann talaði um nauðsyn þess að bændur gætu gert sér grein fyrir því hvar þeir stæðu í sambandi við sínar afurðir, að það er einmitt kjarni þessa frv. að gerður verði sérstakur búvörusamningur um sölu á magni mjólkur- og sauðfjárafurða og er heimilt að gera þann samning til lengri tíma en eins árs í senn. Það er einmitt þessi samningur, sem verður byggður á búmarki jarðanna, sem verður sá grunnur sem bændur geta byggt framleiðslu sína á og miðað rekstur bús síns við. Þetta er sú mikla breyting sem orðin er og ef rétt verður á haldið, sem ég leyfi mér að vona, mun Stéttarsambandinu og landbrh. takast að komast að þeim samningum á þessu sumri sem eiga að geta leitt til þess að landbúnaður verði rekinn með minni tilkostnaði, miðað við afurðir og fyrirhöfn, kostnað, en verið hefur um sinn. Ég vek athygli á því að í þessu frv. er gengið út frá því næstu fimm ár að 9% af heildarverðmæti búvöruframleiðslunnar skuli annars vegar varið til útflutningsbóta og hins vegar til þess, eins og ég sagði áðan, að auðvelda bændum endurskipulagningu síns búrekstrar og til sérstakrar markaðsöflunar erlendis og til eflingar búvara. Þetta er mjög þýðingarmikið atriði í þessu frv. og ég ætla að hér sé myndarlega að verki staðið. Ég held að aðrar ríkisstjórnir hafi ekki tekið myndarlegar á þessum málum en sú ríkisstjórn sem nú situr.  Síðast en ekki síst felast í þessu frv. víðtækar heimildir til framleiðslustjórnunar þar sem gert er ráð fyrir að bændasamtökin, bæði heildarsamtök bænda og sérgreinasambönd, geti haft mikla stjórn á afurðamálum sínum, sölumálum sínum. Ég skírskota til reynslu sjávarútvegsins af kvótakerfinu í því sambandi. Ég held einmitt að það sé rétt staðið að málum þegar bændum eru gefnar víðtækar heimildir í þessu sambandi þannig að þeir geti sjálfir unnið að því að koma sínum framleiðslumálum í það horf sem þeir helst kjósa og að áhrif þeirra verði sem mest á stjórn búvöruframleiðslunnar.



Herra forseti. Ég vildi áður en þessari umr. lýkur leggja nokkur orð í belg varðandi þetta frv. til laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Það er rétt að byrja á að taka það fram að þau atriði eru allmörg í frv. sem ég tel að horfi til bóta og hægt væri að samþykkja án frekari tafa, en engu að síður sýnist mér að frv. hafi einnig að geyma býsna mörg atriði sem ástæða sé til að skoða betur og ekki horfi til heilla að samþykkt verði óbreytt. Ég held að menn ættu að hugsa sig a. m. k. tvisvar um áður en gengið yrði af hálfu þingsins til afgreiðslu á þessu frv. óbreyttu. Ég þarf ekki að eyða tíma í það hér að minna á mjög alvarlegar athugasemdir fjölmargra aðila utan Alþingis við frv. og þá ekki síst Stéttarsambands bænda og búnaðarfélaga og búnaðarsamtaka vítt um landið. Mér sýnist að séu bornar saman óskir bændasamtakanna um breytingar á frv. og þær brtt. sem hv. þm. Stefán Valgeirsson talaði hér fyrir vanti býsna mikið upp á að tekið hafi verið það sem ég vil kalla eðlilegt tillit til ábendinga og óska bændasamtakanna. Það er nú einu sinni svo að óhætt mun að fullyrða að engin atvinnustétt í landinu hafi orðið fyrir þyngri búsifjum af völdum þeirrar efnahagsstefnu, sem hér hefur ríkt síðustu tvö ár, en einmitt bændur. Víða um land má ákaflega litlu muna að menn gefist upp í sveitum landsins og byggðir leggist í auðn af þeim ástæðum. Það er ekki ýkjalangt síðan ég las það í Morgunblaðinu, sem ýmsir taka nú kannske meira mark á hversdagslega en ég en oft hefur þó nokkuð til síns máls, að skuldir bænda hafi á síðasta ári hækkað að raungildi um hvorki meira né minna en 48% á einu ári. Ég hef þetta reyndar hér fyrir framan mig, herra forseti, úr Morgunblaðinu 17. apríl 1985. Mér brá svolítið við þegar ég sá þessa tölu og þess vegna er ég með þetta blað á þessum stað. Það segir á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Í yfirliti sem Stofnlánadeild landbúnaðarins hefur tekið saman um skuldir bænda við sjóði landbúnaðarins og vitnað er til hér í upphafi kemur fram að heildarskuldir bænda við þessa sjóði eru 1.6 milljarðar kr. og hafa þær hækkað að raungildi um 48% á árinu 1984.“ Þetta er óhugnanleg tala. Nú gætu kannske einhverjir sagt sem svo að hér væri ekki mikið alvörumál á ferð ef eignir bænda hefðu verið að aukast að sama skapi. Engu að síður hefði það verið nokkurt alvörumál líka vegna þess að öll vitum við að markaðurinn tekur ekki við þeirri framleiðslu sem vænta mætti ef fastafjármunir í landbúnaði hefðu aukist um 48% á einu ári þannig að það hefði út af fyrir sig ekki verið gæfulegt. En ég hygg að ekki þurfi að draga í efa að á móti þessari miklu skuldasöfnun hafi komið mjög lítil eignamyndun því framkvæmdir hafa ekki verið ýkjamiklar í sveitum á árinu 1984 og ekki neitt í námunda við það að þeir fjármunir sem þar eru bundnir hafi aukist að raungildi um heil 48%. Þessi tala segir okkur ákaflega mikla sögu. Í því frv. sem hér er verið að ræða er mörgum efnisatriðum til að dreifa. Eitt meginatriðið er að draga verulega úr útflutningsbótum á fárra ára bili. Ég held að út af fyrir sig hefði það ekki þurft að vera með öllu fráleitt að semja með þeim hætti um þessi mál að eitthvað drægi úr útflutningsbótum á móti því að bændum væri tryggt uppgjör fyrir sínar afurðir, sauðfjárafurðir, litlu eftir að þær kæmu til innleggs í sláturhúsunum. Það er verið að tala nokkuð um þau efni í frv., en ég hef ekki enn séð að þar sé í rauninni um neinar tryggingar að ræða. Það er algerlega skýrt að útflutningsbæturnar eiga að falla úr þeirri ábyrgð upp á allt að 10%, sem verið hefur um langt skeið, niður í 4% á örfáum árum, um meira en helming, en hitt virðist vera mjög óljóst hvort bændur geti treyst því að þeir fái á móti það uppgjör sem verið er að tala um. Það liggur fyrir að vinnslustöðvarnar treysta sér ekki og telja sig ugglaust með réttu ekki geta greitt þetta fé með þessum hætti. Það kemur fram í nál. minni hl. landbn. að bankastjórar þeirra banka sem þar koma helst til greina hafa svarað á fundi nefndarinnar að af þeirra hálfu væri ekki á neitt að treysta í þessum efnum. Ég heyrði að hv. 3. þm. Norðurl. e. hafði á orði í sinni ræðu áðan að hann vildi vænta yfirlýsingar frá hæstv. viðskrh. um þessi mál. Máske hefur hún komið fram meðan ég brá mér frá, en ég á þó varla von á að svo hafi verið. Það verður fróðlegt að heyra hvað hann segir um málið. Ég vildi gjarnan, ef hæstv. viðskrh. á eftir að koma hér í ræðustól, inna hann eftir því í fyrsta lagi hvað þarna er um mikla fjármuni að ræða. Ég er þó ekki að biðja um einhverja alveg nákvæma tölu, en lágmark er að menn hafi a. m. k. í grófum dráttum hvaða upphæðir þetta séu. Og ef ætlunin er að standa við það að greiða þetta út með þeim hætti sem frv. gerir reyndar ráð fyrir vil ég inna eftir því hvaðan þessir peningar eiga að koma. Hvernig á að afla þeirra? Ef vinnslustöðvarnar geta ekki greitt þetta, ef bankarnir geta ekki staðið undir þessu, er þá meiningin að það verði ríkissjóður sem standi undir þessum greiðslum? Þetta væri allt mjög fróðlegt að heyra um frá hæstv. viðskrh. Ef meiningin er að ríkissjóður beri verulegan hluta af þeim kostnaði sem þarna er um að ræða sé ég ekki annað en það sé verið að færa peninga úr einum vasanum yfir í annan, hét útflutningsbætur í gær og eitthvað annað á morgun. Ég vil endurtaka það að ég tel að alger frumforsenda fyrir því að hugsanlegt sé að styðja frv. sem þetta sé að þarna sé um fullgilda tryggingu að ræða og tek fram að reyndar dygði það eitt ekki til af minni hálfu. Það þyrfti fleira að koma til. Það munu vera nokkur ár síðan Alþingi samþykkti þáltill. um að vinnslustöðvarnar skyldu standa skil á greiðslum til bænda fyrir sauðfjárafurðir án nokkurs verulegs dráttar. Þessi þáltill., sem fól í sér viljayfirlýsingu frá Alþingi, hefur þó ekki komið til framkvæmda. Ég vil taka það fram að ég hafði ekki trú á því á sínum tíma að þessi till., sem flutt var af hv. þm. Eyjólfi K. Jónssyni, kæmi í raun að miklum notum í þessum efnum vegna þess að þar var ekki bent á neinar leiðir til að tryggja fjármagn í þessu skyni, enda hefur sú orðið reyndin á að till. hefur ekki haft þau áhrif sem henni var ætlað þótt skýr viljayfirlýsing stæði þar að baki frá Alþingi. Við skulum vissulega vona að yfirlýsing frá hæstv. ráðh., ef hún á eftir að koma hér fram, hafi meira gildi, en á þessu stigi mála eru það vonir einar sem menn geta gert sér um það, en tryggingar eru engar. Það er eitt sem ég held að væri ósköp hollt fyrir hv. þdm. að hugleiða þegar þessi mál eru rædd. Það er talað mjög oft og af mörgum um nauðsyn þess að draga saman framleiðslu í landbúnaðinum. Allmargir virðast líta á það sem eitt helsta þjóðfélagsmein okkar að það skuli vera framleitt hér jafnmikið af þessum ágætu matvælum. En menn gleyma því oft og tíðum að hér er búið að gera mjög stórt átak í þessum efnum, átak sem bændur hafa gengist fyrir sjálfir að langmestu leyti, og margt í þeim efnum verið til fyrirmyndar. Auðvitað þýðir ekki að framleiða endalaust, auka framleiðsluna stöðugt, ef ekki er hægt að selja vöruna þannig að hún skili einhverju til baka af kostnaðinum sem í það fór, það skal ég gjarnan taka undir með mönnum. Í þeim efnum verður að vera ákveðin skynsamleg stjórnun. Það eru ýmsir þættir í frv. sem ég tel jákvæða að því leyti. En þarna er mikill vandi á höndum. Við skulum hafa í huga að frá 1978–1983 fækkaði ásettu sauðfé um hvorki meira né minna en 20%. Það er ekkert lítið. En þetta virðist ekki ætla að duga. Það er beðið um meira og meira. Af hverju? M. a. vegna þess að innanlandsneyslan hefur fallið býsna alvarlega, bæði á sauðfjárafurðum og mjólkurafurðum. Ég óttast mjög að ef svo fer fram sem horfir, að landbúnaðarafurðirnar séu látnar hækka með því m. a. að afnema niðurgreiðslur nær alveg og látnar hækka um meira en flestar aðrar almennar vörutegundir, eigi þessi samdráttur enn eftir að aukast. Og svo eru þau áhrif sem sá mikli áróður hefur sem hér er rekinn af fjölmiðlum ýmsum og áhrifaaðilum og gengur í raun og veru út á það að við eigum að hverfa frá sem allra flestu af því sem hér hefur verið í landinu með nokkuð öðrum hætti en gerist einhvers staðar annars staðar og þurrka slík sérkenni öll sem mest út. Við höfum að sjálfsögðu öldum saman haft landbúnaðarafurðir sem okkar meginfæðu, en það er ósköp hætt við því, eins og þróunin er á ýmsan veg í okkar landi, að sumum hverjum og kannske vaxandi hópi finnist betur við hæfi nú og í framtíðinni að leggja sér eitthvað annað til munns. Það hefur líka sín áhrif. Sannleikurinn er sá að þegar maður lítur á upplýsingar eins og þær sem ég hef hér fyrir framan mig um 20% fækkun sauðfjár á aðeins fimm árum og svo hins vegar upplýsingar um að á síðasta ári, 1984, aðeins einu ári, hafi sala á kindakjöti innanlands dregist saman um 10%, þá er myndin ekki björt. Þá er ekki víst að það dugi, ef svo heldur áfram, að skera niður sauðfjárstofninn um kannske önnur 20%. Það getur orðið of margt fé samt fyrir markaðinn og því er það að gegn þessari þróun þurfa menn að snúast. Þessar staðreyndir þurfa stjórnvöld að hafa í huga þegar þau ákveða niðurgreiðslustigið, svo að maður taki það eitt, því það er ekki nokkur vafi á því, ekki síst þegar að þrengir á mörgum alþýðuheimilum í landinu eins og nú hefur verið, að verðlagið á landbúnaðarvörum hefur mikil áhrif á það hve mikið er keypt af þeim. Í þeim efnum hefur ríkisstj. farið þannig að að það er ekki aðeins að verið sé að skera niður útflutningsbæturnar, heldur eru niðurgreiðslurnar minni en þær hafa nokkru sinni áður verið. Í þeim efnum komu fram hér á Alþingi skýrar upplýsingar fyrir 1–2 mánuðum í skriflegu svari landbrh. við fsp. frá hv. 5. þm. Austurl. Svarið er dags. 23. apríl 1985 og með leyfi forseta vil ég minna á örfá atriði sem þar koma fram í sambandi við niðurgreiðslurnar. Ef litið er á dálkinn yfir kindakjöt í 1. flokki kemur t. d. fram að á árinu 1982, fyrir þremur árum, námu niðurgreiðslurnar 40–60%, nokkuð breytilegt yfir árið, af verðinu. Núna er þetta hlutfall komið niður í 10.88%, þann 1. mars s. l. Sömu sögu er að segja um mjólk. Þar eru niðurgreiðslurnar komnar niður í 9.09%, en voru 40–60% á árinu 1982. Í þessu skriflega svari kemur einnig fram að ef niðurgreiðslustigið væri hið sama og það var 1982 væri verðið á einu kg af 1. fl. kindakjöti 135 kr. 30 aurar, en það hefur verið þegar svarið var gefið 177 kr. Þarna munar þá milli 30 og 40% í verðinu til neytenda. Ég held að ef menn hefðu í alvöru ætlað sér að vinna bug á því vandamáli sem stafað hefur af framleiðslu þeirra landbúnaðarvara sem erfiðlega hefur gengið að selja og gera það að einhverjum hluta með því að rýra kosti framleiðendanna, bændanna, þá hefði það átt að vera lágmarkskrafa að það væru a. m. k. jafnframt gerðar tilraunir til að reyna að ýta undir neysluna innanlands. En það vottar ekki fyrir neinu slíku í þessu frv. Ég get ekki látið hjá líða að minna á fáeinar staðreyndir sem fram koma í býsna athyglisverðu nál. frá sjö manna nefnd sem hæstv. landbrh. skipaði vorið 1984 og skilaði áliti í september s. l. og var nefndinni ætlað að benda á ráð til að bæta skipulag á framleiðslu landbúnaðarafurða. Það má segja að þetta nál. sé að nokkru undanfari þess frv. sem hér er til umræðu þó að ýmislegt hafi við frumvarpsgerðina farið á nokkurn annan veg en nefndin gerði ráð fyrir, en mikið af ábendingum sem í nál. er að finna kemur einnig fram í frv. Það eru ýmsar upplýsingar sem þetta nál. hefur að geyma. Menn tala stundum, bæði hér á hinu háa Alþingi og einnig vítt og breitt út um þjóðfélagið, eins og við Íslendingar höfum á síðari árum skorið okkur alveg úr í hópi þjóðanna hvað varðar stuðning við landbúnaðinn, við höfum verið í einhverjum alveg sérflokki með útflutningsuppbætur, með styrki til landbúnaðarins, niðurgreiðslur o. s. frv. Það hefur sjálfsagt ekki verið mjög mikið verk að kynna sér þessi mál, hvernig þau standa í nálægum löndum. Það hefur sú nefnd, sem ég minntist hér á áðan, gert góðu heilli og hefur um það ýmislegt ákaflega fróðlegt að segja. Nú vildi ég, með leyfi hæstv. forseta, fara stuttlega yfir þennan kafla í nefndaráliti þessarar sjö manna nefndar sem starfaði skipuð af hæstv.. landbrh. á síðasta ári. Þar segir: „Í vestrænum löndum ríkir það grundvallarsjónarmið að nýta framleiðslugetu landsins fyrir heimamarkað og fullnægja innlendri búvöruþörf. Til þess að torvelda samkeppni við framleiðslu heimalands er beitt víðtækum stuðningsaðgerðum, framlögum og viðskiptahöftum. Árin 1977–1981 var stuðningur Bandaríkja Norður-Ameríku úr ríkissjóði sem svarar 60 þús. kr. á hvert ársverk í landbúnaði. Árið 1983 var þessi stuðningur 194 þús. kr. á ársverk.“ - 194 þús. á ársverk. endurtek ég, og það eru Bandaríkin. Ég held áfram: „Í löndum Efnahagsbandalagsins voru árið 1982 greiddar úr sameiginlegum sjóðum 148 þús. kr. á hvert ársverk í aðildarlöndunum. Þar að auki komu framlög af fjárlögum viðkomandi lands“ - og hér er vísað niður að fyrir þessu séu norskar heimildir. „Hérlendis má áætla að framlög úr ríkissjóði til landbúnaðar hafi verið um 60 þús. kr. á ársverk árið 1983. Er þá reiknað með að ársverk í landbúnaði hafi verið um 6300 og talin eru framlög skv. jarðræktar- og búfjárræktarlögum, framlög til afleysinga- og forfallaþjónustu, til Stofnlánadeildar svo og útflutningsuppbætur. Öll Norðurlöndin stefna að því að vera a. m. k. sjálfbjarga um helstu búvörur. Varðandi skipulag landbúnaðarins er þar sóst eftir því að búvöruframleiðslan dreifist á margar en fremur smáar framleiðslueiningar. Í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi styður ríkisvaldið sérstaklega við landbúnað í hinum afskekktari héruðum í því skyni að hamla gegn óeðlilegri byggðaröskun.“ Ég hygg að okkar hæstv. ráðherrar og aðrir þeir sem mesta ábyrgð bera í þessum efnum hefðu gott af því að taka nokkurt mið af því sem fram kemur í þeim upplýsingum sem ég var hér að minna á og allir hafa aðgang að. Ég sé ekki að í þessu frv. sé á nokkurn hátt verið að stuðla að því að tryggja sérstaklega að landbúnaður geti haldið áfram í afskekktari héruðum svo að dæmi sé tekið, eins og hér er upplýst að reynt sé á öðrum Norðurlöndum. Þarna kemur fram með skýrum hætti að á sama tíma og hér hafa gengið til landbúnaðarins af opinberu fé sem svarar 60 þús. kr. á ársverk fyrir tveimur árum að útflutningsbótunum meðtöldum, þá hefur þrefalt hærri upphæð á ársverk verið greidd til landbúnaðar í Bandaríkjunum og tvö til þrefalt hærri upphæð á ársverk verið greidd til landbúnaðarins í löndum Efnahagsbandalagsins. Það er rétt að taka það fram að auðvitað skiptir það miklu máli hvernig þessum fjármunum er varið hjá okkur. Það er ekki mín kenning að það sé sjálfsagt mál að moka fjármunum í þessa atvinnugrein til jafns við það sem gerist á meginlandi Evrópu eða í Bandaríkjunum án þess að velta því fyrir sér hvað um peningana verði. Það vil ég taka alveg skýrt fram. Auðvitað er ekki nema sjálfsagt mál að stjórnvöld reyni að hafa þar nokkur áhrif á, m. a. í þá veru að styðja við bakið á nýjum búgreinum sem að einhverju leyti gætu komið í staðinn fyrir hefðbundna landbúnaðarframleiðslu. En mér sýnist hins vegar að frv. sem við erum hér að fjalla um nægi engan veginn í þessum efnum. Það er nú svo, herra forseti, að það er býsna margt sem hægt væri að fjalla hér um þó að ég tíni ekki til nema fátt eitt af því. Hér stóð fundur í þd. til kl. 2 eða 3 í nótt og mun ekki vera meiningin að hafa kvöldfund nú og ég vil í sjálfu sér ekki tefja fyrir því að á það fái að reyna hvaða stuðning þetta frv. hefur. Mér er hins vegar ekki fyllilega ljóst hvers vegna menn geta ekki fallist á að geyma þau atriði þessa frv. sem umdeildust eru til næsta þings, eins og farið hefur verið fram á af ýmsum aðilum, bændasamtökum og öðrum utan Alþingis. Það er í rauninni alls ekki boðlegt, þegar um er að ræða mál sem snertir hag fjölda manna svo mjög sem þetta frv. hlýtur að gera, að frá því sé gengið hér í skyndingu án þess að menn hafi haft tækifæri til að ræða það ítarlega í sinn hóp og skoða hvert atriði fyrir sig og koma með sínar ábendingar. Auðvitað er það ekki nema sjálfsagt og eðlilegt að meiri hluti Alþingis taki lokaákvörðun um hvernig málum skuli hagað. Því verður að sjálfsögðu að hlíta og skal ekki kvartað yfir því. En hitt ætti líka að vera réttur manna, hvaða atvinnustétt sem í hlut á, að þegar ganga á frá löggjöf sem í þetta miklum mæli varðar hag hvers einasta manns í viðkomandi atvinnustétt gefist tóm í fáeinar vikur fyrir menn til að ræða um þau efni í sínum samtökum. Ég verð að lýsa furðu minni á því að hæstv. landbrh., sem ég man ekki betur en hafi lengi verið í stjórn og líklega varaformaður Stéttarsambands bænda, skuli ekki sýna bændasamtökunum meiri virðingu en þetta. Og skal ég þá láta mínu máli lokið, herra forseti, að sinni.



Herra forseti. Aðeins örstutt athugasemd. Vegna þess sem hér hefur verið sagt um 29. gr. frv. og það ákvæði hennar að bændur skuli fá fulla greiðslu sem næst við afhendingu vil ég taka það fram að þetta er byggt á samkomulagi stjórnarflokkanna frá 6. september s. l. og er þar undirstrikað, eins og þar segir, að enda verði vinnslustöðvum gert slíkt kleift með hækkun afurðalána. Ríkisstj. hefur gert ráðstafanir til að þetta verði, eins og fram hefur komið í því bréfi sem hér hefur verið hygg ég tvílesið og ég skal ekki endurtaka, enda er ljóst að ef það yrði ekki er þetta marklaust. En þetta verður gert og er nú í lokaundirbúningi í nefnd sem hæstv. viðskrh. hefur skipað. Ég þarf ekki að taka það fram að ég styð þetta að sjálfsögðu í þeirri fullvissu að staðið verði við útvegun fjármagnsins.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka aftur til máls við þessa umr., taldi mig hafa komið á framfæri flestum þeim athugasemdum og ábendingum sem ég vildi gera við þetta frv. að þessu sinni, en þá kvaddi sér hljóðs hv. þm. Halldór Blöndal, 2. þm. Norðurl. e., og veittist að mér og þeirri ræðu sem ég hafði áður flutt við umr. með þeim hætti að ég tel óhjákvæmilegt að svara því nokkrum orðum. Þessi hv. stjórnarþm. er ugglaust að greiða fyrir þingstörfum með því að snúa út úr orðum annarra ræðumanna og gera það þannig óhjákvæmilegt að menn lengi orðræður hér meira en ella þyrfti. Ég hafði aftur á móti hugsað mér að taka tillit til þess að mér skilst að hæstv. stjórn sé mjög í mun að koma þessu máli áfram í dag og ég hagaði orðum mínum að sjálfsögðu í samræmi við það. Ég ætla ekki að elta ólar í smáatriðum við þann útúrsnúning sem hv. þm. Halldór Blöndal viðhafði áðan. Hann taldi mig vera heldur lakan málsvara bænda að vilja ekki fagna því og taka undir það staðgreiðsluákvæði sem væri í þessu frv. Þetta er mikill misskilningur á minni afstöðu í þessum efnum, hv. þm. Ég gagnrýndi einmitt ákvæðið frá þeirri hlið að ekki væri nógu tryggt að við það yrði staðið og það kalla ég að lýsi sæmilega afstöðu minni í þessum efnum. Auðvitað vil ég það og tel að það sé til bóta að bændur fái hraðari greiðslur fyrir sínar afurðir en verið hefur hingað til. Ég gagnrýndi það hins vegar hvers vegna hæstv. ríkisstj. bindur þá ekki þannig um hnúta í frv. að það sé alveg ljóst að afurðasölustöðvunum verði gert kleift og mögulegt að greiða út afurðaverðið. Það kom hugmynd um það frá Framleiðsluráði og Stéttarsambandi að setja ósköp einfaldlega ákvæði inn í lögin, þ. e. inn í 29. gr., eitthvað í þá veru að þar sem fjallað hefur verið um greiðslu afurðaverðs til bænda kæmi ný setning svohljóðandi: „Enda verði þeim gert það kleift að standa við ákvæði þessarar greinar.“ Þetta hefði að sjálfsögðu verið ósköp einfalt og hefði þar með bundið hendur framkvæmdavaldsins til þess að standa við sínar skyldur í þessum efnum. Það vekur athygli mína að meiri hl. hefur ekki tekið slíkt ákvæði inn í frv. þetta. Ég hlýt því að spyrja: Hvers vegna ekki? Ég tel einnig óhjákvæmilegt vegna þeirra umræðna sem orðið hafa um þennan kafla svo og um 30. gr. frv. að vekja athygli á því, af því að mér er ekki grunlaust um að einstöku þm. hafi e. t. v. ekki áttað sig á því til fulls, að í raun og veru tekur ríkisvaldið skv. þessu frv. einungis verðábyrgð á þeim hluta framleiðslunnar sem er til útflutnings. Það er alveg ljóst að ábyrgðin á því að standa við greiðslur til bænda hvað innanlandsframleiðsluna varðar er hjá afurðasölufélögunum, þeim stöðvum sem skylt er að kaupa þessa framleiðslu af bændum. Ef menn velkjast í vafa um að þetta sé svo vil ég biðja menn að fletta upp á 28. bls. frv. þar sem í skýringum við einstakar greinar er sagt svo um 30. gr., a-lið: „Gert er ráð fyrir að ríkisstj. semji við Stéttarsamband bænda um það magn mjólkur- og sauðfjárafurða sem fullt grundvallarverð mun ábyrgst fyrir. Gengið er út frá því að inniendi markaðurinn skili fullu verði fyrir mjólk og kindakjöt til framleiðenda svo að hér verði um verðábyrgð á tilteknu afurðamagni til útflutnings að ræða.“ Ég spyr: Hvers vegna er þetta þá orðað svona ef ríkisvaldið ætlar að ábyrgjast fullt verð til bænda fyrir allan pakkann? Hvers vegna kjósa höfundar frv. þá að taka það sérstaklega fram að hér sé um verðábyrgð ríkisvaldsins á sérstöku magni til útflutnings að ræða, en ekki á öllum hinum umsamda pakka? Ég vil vekja athygli á þessu m. a. vegna þeirra umræðna sem hér hafa orðið um þennan hluta frv. Ég hefði talið eðlilegra, til þess m. a. að hv. 2. þm. Norðurl. e. velktist ekki í vafa um minn vilja í þessum efnum, að inn í 29. gr. kæmi beinlínis ákvæði þar sem ríkisvaldið tæki á því ábyrgð, rétt eins og það gerir á beinu samningunum um ákveðið magn framleiðslu, að verðinu yrði skilað að fullu til bænda á öllum þessum pakka. Þá væru óþarfar setningar í greinargerð um að hér væri einungis um einhverja verðábyrgð á sérstökum hluta framleiðslunnar að ræða. Sömuleiðis hefðu menn þá getað hætt að ræða um afurðalán vegna þess að þar með væri ríkið orðið skuldbundið til þess að standa við allan samninginn eins og hann leggur sig. Það mætti enn fremur út frá þessum umræðum velta svolítið fyrir sér samningsstöðu bænda þegar kemur að því að nýta sér þann rétt sem þeir hafa til samninga við ríkisvaldið skv. þessu frv. Eru menn trúaðir á að samningsstaða bænda verði sérstaklega sterk ef innanlandsmarkaðurinn heldur áfram að þróast eins og hann hefur gert allra síðustu árin? Ég held því miður að hún verði það ekki. Það vekur einnig athygli að meiri hl. hefur ekki tekið inn í þetta frv. ábendingar Framleiðsluráðs og Stéttarsambands um að miða umsamið magn við undanfarandi neyslu ákveðið tiltekið árabil. Menn hafa ekki kosið að fara þá leið sem hefði auðvitað virkað til ákveðinnar jöfnunar og til ákveðins stöðugleika í þessum efnum. Hv. þm. Halldór Blöndal taldi að ég vildi með minni afstöðu málið feigt og það væri nú heldur lítilmannleg afstaða. Ég flyt beinlínis um það tillögu að þetta verk verði unnið, en það verði unnið á skynsamlegan og skikkanlegan máta, hv. þm., í stað þess að hnoða því í gegn með þeim bolabrögðum og olnbogahætti sem raun ber vitni. Ég geri það að tillögu að það verði sett niður nefnd fulltrúa allra stjórnmálaflokka í landinu með samráði við hagsmunaaðila sem hér eiga hagsmuna að gæta og síðan verði þetta mál þannig unnið að eins fljótt og kostur er á næsta þingi liggi hér fyrir nýtt og betra frv. sem vonandi væri þá betra andrúmsloft í kringum en raun ber vitni um þetta. Ég er ekkert sérstaklega trúaður á það frekar en hv. þm. Halldór Blöndal að það sé auðvelt og létt verk að ná fullum sáttum sjónarmiða hinna ýmsu aðila sem hér eiga hagsmuna að gæta. Ég tók það beinlínis fram í minni ræðu að ég teldi að svo væri ekki. Mér þykir það nokkuð sérkennilegur útúrsnúningur á mínu máli þegar ég hef beinlínis tekið þetta fram að tala svo um að ég tali eins og ég geri því skóna að það sé nánast handavinna að sætta öll þessi ólíku sjónarmið. Þvert á móti lýsti ég því að auðvitað eru uppi mjög deildar meiningar í þessum efnum. Það er þó engu að síður, hvaða trú sem menn hafa á því að slíkt samkomulag næðist, skylt að reyna, hv. þm., og ég er á því að það sé yfirleitt til góðs að menn ræði saman og beri saman bækur sínar og greini það þá a. m. k. í hverju þeir eru ósammála og slíkt sé yfirleitt vænlegra til árangurs og vænlegt til meiri skilnings en ella ríkir um þetta mál þó að menn nái ekki fullum sáttum. Auðvitað færi þá aldrei nema svo að löggjafinn yrði við slíka lagasetningu að höggva á ákveðna hnúta. Það er alveg morgunljóst. En ég vil spyrja þá menn sem halda að það sé einhver sérstök andúð við bændur að telja að það eigi að ræða við neytendur og við verkalýðshreyfinguna og við aðra slíka aðila: Halda menn að það sé landbúnaðinum í hag og halda menn að það hafi unnið með landbúnaði á Íslandi undanfarin ár hvernig andrúmsloftið hefur verið í garð hans meðal þessara aðila? Ættu menn ekki að líta í eigin barm, m. a. forsvarsmenn bændastéttarinnar á undanförunum áratugum, og hugsa um hvort þeir hafi alltaf haldið rétt á málum í þessum efnum? Væri það ekki hugsanlegt að landbúnaður á Íslandi væri betur staddur og byggi við meiri skilning en hann gerir ef öðruvísi hefði verið að þessu unnið? Það er á þessum forsendum sem ég segi: Það er skylt að skoða að hvaða leyti er hægt að sætta þessi sjónarmið og menn geri sér þá grein fyrir því í hverju óhjákvæmilegur ágreiningur liggur. Það hefur ekki verið gert við vinnu þessa frv. Ég fullyrði það. Ég vil taka það skýrt fram að lokum að við í Alþb. erum þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að taka framleiðslu- og sölumál landbúnaðar til endurskoðunar. Við höfum lýst því bæði fyrr og nú að svo þurfi að gera. En við viljum raunar standa að því með ákveðnum hætti og við það miðast okkar málflutningur. Ég vil svo taka það fram, herra forseti, að ef hv. þm. Halldór Blöndal sér sér óhjákvæmilegt að koma enn í ræðustól og snúa út úr orðum mínum eins og hann gerði hér áðan áskil ég mér fullan rétt til þess við 3. umr. þessa máls að segja við hann nokkur vel valin orð. Ég er þó ekkert viss um að ég geti komið þeim frá mér á eins stuttum tíma og ég hef nú reynt að gera af tillitssemi við það að ríkisstj. vill hnoða þessu máli í gegn.



Herra forseti. Í framsöguræðu hv. 3. þm. Norðurl. e., formanns landbn., hér í dag vék hann að þeirri samþykkt sem ríkisstj. gerði varðandi fullar greiðslur til bænda fyrir framleiðslu þeirra. Ég get tekið undir það sem hæstv. forsrh. hefur sagt um þetta og vil undirstrika að sú nefnd sem skipuð var 2. apríl til að gera tillögur í þessum efnum fékk einmitt það vegarnesti að taka tillit til þess frv. sem þá var í samningu og hér er nú til umr. Ég vek athygli á því að þau atriði sem sérstaklega var bent á í þessum efnum voru endurskoðun á reglum um veitingu afurðalána, breyting á tímasetningu á niðurgreiðslum úr ríkissjóði og svo reglum um lágmarksfjármögnun birgða af eigin fé vinnslustöðva. Ég trúi ekki að það sé vafi í huga nokkurs, sem um þetta fjallar eða um þetta vill ræða, að hér sé ekki alveg skýrt hvað við sé átt. Þegar hv. 10. landsk. þm. spurði áðan hversu mikið fjármagn væri um að ræða og með hvaða hætti menn hygðust útvega það held ég að menn geri sér kannske ekki fullljósa grein fyrir því hver er staða þessara mála um hver áramót og hvað þá vantar upp á til þess að fullar greiðslur séu komnar til framleiðenda og ekki heldur hvaða þýðingu það hefur ef niðurgreiðslur sem eru á síðasta stigi eru færðar til og fluttar fram og framleiðendum greitt fyrr en við sölu þessara afurða. Þegar við getum virt fyrir okkur að bændur hafa fengið um hver áramót milli 80 og 85% af verðmæti sinnar framleiðslu og niðurgreiðslutilfærslan á sér stað er hér ekki um að ræða ýkjaháar upphæðir sem til þyrftu að koma til að ná þessu markmiði. 12 þús. tonna framleiðsla á kjöti er að verðmæti 1.5 milljarðar eða þar um bil og 85% af því koma til greiðslu. Þetta geta menn reiknað út, en nákvæmar tölur varðandi þessi mál hef ég ekki, enda geri ég ráð fyrir að áður en mjög langt um líður liggi fyrir tillaga þeirrar nefndar sem ég skipaði skv. samþykki ríkisstj. sem var í samræmi við það samkomulag sem stjórnarflokkarnir gerðu sín í milli í september á síðasta ári.



Herra forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Norðurl. e. fyrir ítarlega framsögu í þessu máli af hálfu meiri hl. n. Ríkisstj. setti sér það markmið að endurskoða framleiðsluráðslögin og niðurstaðan er frv. sem hér liggur fyrir. Í því er m. a. kveðið á um staðgreiðslu og um beina samninga við bændur og því hafa stéttarsamtökin óskað eftir sérstökum lögum um beina samninga. Undirbúningur þessa máls tók langan tíma allt of langan, og fór raunar fram um of fyrir luktum dyrum og kom of seint fram á þessu þingi. Það var til of mikils mælst að ætlast til þess að frv. yrði í engu breytt, það væri svo fullkomið eins og sumir héldu fram. Þótt margt sé gott í þessu frv. þurfti breytingar og sumt af því hefur náðst fram. Árangur þess samkomulags sem hefur náðst liggur hér fyrir. Hann hefði mátt vera betri, en ég stend að því samkomulagi. Það var útilokað að útflutningsuppbótum væri lokið 1990 eins og frv. kvað á um. Raunar get ég tekið undir að það er um of mikla lækkun að ræða á útflutningsuppbótum á svo stuttum tíma. Það sem sparast í útflutningsuppbótum á að renna til landbúnaðarins að öðru leyti. Það þarf að standa. Fyrir nokkrum árum var svo kveðið á um í jarðræktarlögum að sparnaðarfé vegna skerðingar á framlögum ætti að renna til landbúnaðarins með öðrum hætti. Þrjár, fjórar ríkisstjórnir hafa ekki staðið við þau fyrirheit. Það má ekki henda þessa ríkisstj. og næstu ríkisstjórnir að standa ekki við þau fyrirheit sem er kveðið á um í þessu frv., að það fé sem sparast í útflutningsuppbótum fari til landbúnaðarins að öðru leyti. Niðurgreiðslur hafa farið hraðminnkandi á undanförnum þrem árum. Þær voru um 1800 millj., en eru nú komnar ofan í 700. Áróðurinn gegn landbúnaðinum hefur haft áhrif á ríkisstjórnir á þessum tíma að draga úr niðurgreiðslum. Þær mega ekki minnka frá því sem nú er. Frekar þyrfti að auka niðurgreiðslustigið á nýjan leik. Ég vænti þess að þessi ríkisstj. og næstu ríkisstjórnir bregðist ekki í þeim efnum. Ef útflutningsuppbæturnar eiga senn að hverfa og niðurgreiðslurnar líka á sama tíma, þá verður illa komið eftir stuttan tíma í hefðbundnum landbúnaði. Vonandi kemur ekki til þess. Þá hefur tekist í brtt. að takmarka heimildir til bygginga afurðastöðva frá því sem kveðið var á um í upphaflegu frv., en það er ekki til góðs að stórauka þær á sama tíma og verulega er að draga úr framleiðslunni. Raunar hefur frelsi í þessum efnum verið of mikið og við sjáum þess mörg dæmi að það hefur verið byggt allt of stórt til stórtjóns fyrir neytendur og framleiðendur þar sem kostnaði við byggingu vinnslustöðva hefur verið um of á þá velt. Við höfum dæmi fyrir okkur hér uppi á Bitruhálsi þar sem byggt var allt of stórt. Eðlilegt var að byggja þar dreifingarstöð, en alls ekki nýja mjólkurstöð. Hana vantaði ekki. Hv. þm. Stefán Valgeirsson vakti athygli landbrh. á því að grænmeti hefði verið flutt til landsins í vor eftir að fá mátti íslenskt grænmeti. Það er meginmál að landbrn. sjái svo um að innflutningur fari ekki þannig fram að hann verði til tjóns íslenskri framleiðslu. Í þessu sambandi vil ég varpa fram til hæstv. ráðh. þeirri spurningu hvort ekki sé hægt í kartöflumálum að gera nokkra bragarbót. Svo sem kunnugt er klúðraði „Grænmetið“ með innflutningi á finnskum kartöflum málum til stjórtjóns fyrir framleiðendur og neytendur. Síðan hafa sölumál þeirra verið í ólestri. Þeir sem fyrst og fremst lifa af og starfa við kartöfluframleiðslu hafa borið skarðan hlut frá borði í sölu sinna afurða, en ýmsir aðrir komið sínum varningi um of á framfæri. Það hlýtur að vera hægt að fullnægja og framfylgja því að ómetnar kartöflur séu fjarlægðar úr búðum ekki síður en þar má ekki selja óstimplað kjöt. Ég vænti þess að hæstv. ráðh. framfylgi lögum um þetta efni, en að sjálfsögðu tek ég svo undir með hv. þm. Stefáni Valgeirssyni að kartöfluframleiðendur þurfa að mynda með sér samtök og tryggja sína afkomu með því að standa saman um þessi mál. Ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu fleiri. Hvernig tekst til um framgang°þessa frv. fer fyrst og fremst eftir framkvæmdinni, hvernig tekst að útvega það fjármagn sem þar er kveðið á um. Þess er að vænta að ríkisstj. og öðrum takist að standa við þau fyrirheit laganna.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil þakka ráðherrunum fyrir þær yfirlýsingar sem þeir gáfu um að þeir mundu sjá um að ekki yrðu pappírsgagn eitt þau staðgreiðsluákvæði sem eru í frv. Ég held að hver einasti maður sem kom til nefndarinnar sem hefur með þessi mál að gera, bæði bændur og menn frá vinnslustöðvunum, hafi lagt áherslu á að þetta ákvæði yrði tryggt. En ég vil benda hæstv. viðskrh. á að þess er ekki að vænta eins og nú er að vinnslustöðvarnar geti af eigin fjármagni bætt við þær greiðslur. Þær hafa borgað út eins og þær hafa getað umfram það sem afurðalánin hafa numið. Þess vegna vil ég taka það sérstaklega fram að þess er ekki að vænta, nema þá í einstaka tilvikum, ég skal ekki fullyrða það, að þær geti bætt við afurðagreiðslurnar eins og nú standa sakir. Þess vegna verður að gera ráð fyrir að útvega þurfi þetta fjármagn eins og nú er að öllu leyti, mismuninn á því sem hefur verið greitt út fram að þessu og á fullri staðgreiðslu. Ég vil segja við hv. 4. þm. Norðurl. e. að ég skil allt öðruvísi ákvæðið um ábyrgðina á magni þrátt fyrir það sem hann las upp úr greinargerðinni. Ég tel að ríkisstj. beri ábyrgð á því að skila bændum öllu verði fyrir það magn sem hún kann að semja um á hverjum tíma. Ég vil undirstrika þetta hér þannig að það sé ekki um það nokkur misskilningur. Það er mín túlkun þrátt fyrir grg. og ég vil að menn standi ekki í neinum vafa í því efni. Ég sé að hv. þm. Guðmundur Einarsson er víst ekki hér staddur, en ég ætlaði að benda honum á að það mátti skilja það á orðum hans að hann teldi að landbúnaður væri styrktur meira hér en annars staðar. Það er langt í frá. Flestar þjóðir í kringum okkur styrkja sinn landbúnað með ýmsu móti langtum meira en gert er hér á landi. T. d. eru í Noregi, að ég held, yfir 30 alls konar framlög til landbúnaðar og mismunandi eftir héruðum. Það er meira þar sem er harðbýlt til að halda byggðinni við. Þegar menn eru að tala um að flytja inn landbúnaðarvörur og framleiðsla hér þurfi að vera þannig að hún geti keppt við það verð finnst mér það alveg út í hött á meðan aðrar þjóðir greiða eins mikið niður sína framleiðslu og gert er í dag. Það verða menn að vita. Svíar tóku upp á því á tímabili að ætla að minnka sína framleiðslu og flytja inn samsvarandi, allt upp í 20%, en ekki liðu nú mörg ár þangað til þeir breyttu um stefnu og miðuðu við að hafa framleiðsluna innanlands þannig að hún væri fram yfir það sem þjóðin notar til að tryggja að hún geti lifað fyrst og fremst á sænskum landbúnaðarvörum. Ég vil þakka fyrir hóflegar umræður. Það hefur verið ýmislegt sagt hér sem ég er auðvitað alls ekki sammála, en ég ætla ekki að eltast við að þessu sinni. Ég tók það fram í minni fyrri ræðu að þetta frv. væri samkomulag á milli ólíkra sjónarmiða. Ég vil þakka Eggert Haukdal fyrir það sem hann sagði áðan vegna þess að hann hefur kannske túlkað þau sjónarmið sem við bændur yfirleitt höfum í þessum málum hvar í flokki sem við stöndum.



Herra forseti. Ég held að ekki sé rétt að ljúka þessari umr. um þetta frv. án þess að láta það koma öllu skýrar fram en gerst hefur í dag að þetta frv. um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum er ekki einungis hagsmunamál landbúnaðarins og bænda landsins né varðar það þá eina, það er raunar ekki síður hagsmunamál neytenda og mál sem varðar þá í verulega miklum mæli. Það hefur verið á það bent að við erum að ræða hér samkomulagsfrv. sem séð hefur dagsins ljós eftir mikla og langa samningafundi. Því er ekki að neita að það ber þess einnig merki að hér er um samkomulag að ræða þó svo að stjórnarflokkarnir standi að baki frv. og hafi áður gert við það ýmsar athugasemdir sem sumar hafa verið teknar til greina og aðrar ekki. Það er e. t. v. stærsti ljóðurinn á ráði þessa frv. frá sjónarhóli neytenda að ekki hefur verið stigið til fulls það skref að afnema útflutningsuppbæxur á landbúnaðarvörum. Skv. frv. er gert ráð fyrir að þær verði enn við lýði og þær verði lægstar 4% af heildarverðmæti búvöruframleiðslunnar. Það hefðu margir búist við því að hér yrði gengið skrefi lengra í að hætta að greiða niður íslenska matvöru ofan í útlendinga, eins og það hefur stundum verið orðað. Útflutningsuppbæturnar á síðasta ári námu 430 millj. kr. Það fé er vitanlega tekið úr vösum neytenda, úr vösum skattborgara þessa lands til að jafna þarna metin. Ég vil einnig benda á þá staðreynd vegna ummæla sem féllu í umr. í dag um niðurgreiðslur að þær eru vitanlega af öðrum toga spunnar eins og allir vita. Þær námu á síðasta ári 950 millj. kr. En það er fé sem einnig kemur úr vösum skattborgara þessa lands og er mikil upphæð. Samtals eru þessir tveir liðir að því er landbúnaðinn varðar komnir upp í tæplega 1.5 milljarða. Það er á þessari stundu, þegar við erum að afgreiða þetta frv. við 2. umr., nokkurt umhugsunarefni. Í því sambandi má einnig minnast á þá staðreynd að á síðasta ári voru einnig veitt framlög úr ríkissjóði til jarðræktar sem námu um það bil 120 millj. kr. Ég nefni þetta sérstaklega vegna greinar sem birtist í Tímanum í gær og er eftir Guðmund Stefánsson landbúnaðarhagfræðing bændasamtakanna þar sem hann ræðir á raunsæjan hátt vandamál landbúnaðarins. Hann bendir á að landbúnaðurinn á Íslandi hefur glatað, eins og hann orðar það, tíma og tækifærum á liðnum árum til að aðlaga sig greinilegum og óhjákvæmilegum samdrætti í hefðbundinni landbúnaðarframleiðslu. Hann bendir á að sennilegt sé að innan nokkurra ára verði ekki nema 2000–2500 bændur hér í landi að hans mati. Það er allt upp undir helmings fækkun. Það er sú þróun sem hann telur að eigi eftir að verða á þessu sviði. Hún er að sumu leyti fjarri því að vera ánægjuefni. Markmiðið ætti að vera það sem fram kemur í inngangi þessa frv. Hér er hann að tala um það sem hann telur staðreyndir í þessari atvinnugrein, en á sama tíma er engu að síður verulegu fé á fjárlögum varið til nýrrar jarðræktar og til aukningar m. a. í hefðbundnum búskap. Ég ætla ekki að fjölyrða sérstaklega við lok þessarar umr. um önnur atriði frv., en vil þó nefna að einnig veldur það nokkrum vonbrigðum hvernig málum er hagað varðandi innflutning. Enn eru hömlur á innflutningi á grænmeti og garðávöxtum þó að augljóst sé að vitanlega verður að veita íslenskri framleiðslu þá vernd sem nauðsynlegt er meðan hún er á boðstólum. Það hefur einnig verið á það minnst í umr. að það hefur skort á samvinnu og skilning milli bændastéttar þessa lands og neytenda í kaupstöðum og öðru þéttbýli. Það er hverju orði sannara. Það er kannske einna skýrasta dæmið um þá gjá sem hér hefur myndast að fulltrúar Alþýðusambands Íslands og BSRB drógu sig út úr sexmannanefndinni, verðlagningarnefndinni, og hafa ekki stigið fæti sínum þar inn aftur. Ég vil lýsa þeirri von minni að lokum að þetta frv. verði þó skref í átt til að bæta samvinnu neytenda og bænda. Þó svo að ýmis ljóður sé á ráði þessa frv. er það skref í rétta átt. Í mínum huga eru þó eftir, þrátt fyrir samþykki þess, ýmis atriði sem krefjast endurskoðunar, eins og raunar fleiri hafa bent á í þessum umr., en til þess mun gefast tími og tækifæri síðar.



Herra forseti. Vegna spurningar hv. 3. þm. Reykv. vil ég segja þetta: Ég hygg að mönnum muni vera ljóst að það eru ekki vandræði með fullar greiðslur í sambandi við mjólkurafurðir sem greiðast mánaðarlega. Þar er um það að ræða að lán þarf út á birgðasöfnun á ostum sem eru ekki nema lítill hluti af mjólkurafurðum. Í þeirri vinnu sem unnin hefur verið hafa ekki verið talin nein vandkvæði á fullum greiðslum fyrir mjólkurafurðirnar. Það er hins vegar meiri vandi með sauðfjárafurðir en gert er ráð fyrir að bændur fái þær greiðslur að fullu fyrir áramótin. Í þeirri athugun sem nú er unnin er gert ráð fyrir að flytja niðurgreiðslur sem nú eru greiddar á smásölustigi yfir á kjöt á frumstigi, þ. e. greiða niður strax og kjötið kemur frá bændum. Það er misskilningur hjá hv. þm. að verið sé að nota sömu peningana tvisvar. Það kemur vitanlega neytendum jafnt til góða hvort greitt er strax eða síðar. Niðurgreiðslur á kjöt munu vera um það bil 200 millj. kr. Heildarframleiðsla á kindakjöti er rúmlega 12 þús. tonn. Ég skal viðurkenna að ég hef þessar tölur ekki nákvæmar, en ég hygg að verðmætið muni vera í kringum 1.5 milljarðar. Núna eru veitt 75% afurðalán út á þetta verðmæti. Þá eru það um það bil 350–400 millj. kr. sem þarna ber á milli til að um full lán út á kjötframleiðsluna verði að ræða. Nota má niðurgreiðslurnar upp í u. þ. b. helminginn af þessu með því að færa þær fram fyrir áramótin og þá þarf Seðlabankinn að gera viðskiptabönkunum kleift að standa skil á því sem eftir er, eins og reyndar var um samið við Seðlabankann þegar afurðalánin voru færð til viðskiptabankanna. Það munu vera um það bil 200 millj. kr. Á þetta reynir í haust. Við hæstv. viðskrh. höfum lýst þeirri samþykkt ríkisstj., sem nú er unnið að framkvæmd á, að þetta verði gert. Ef einhver efast um það hefur hann til þess leyfi. En ég endurtek: Þetta verður gert. Gengið hefur verið fullkomlega frá því á fundum ríkisstj. og Seðlabankinn er að kanna á hvern máta það verður best gert. Það er alveg rétt, sem hv. frsm. meiri hl. sagði áðan, að eigið fé hjá afurðastöðvunum er lítið sem ekkert. Þær þurfa að eiga eigið fé og að því þarf að stefna að þær geti, eins og frystihúsin, átt nokkurt eigið fé í birgðum. En til þess verður þá að taka tillit í verðlagningu landbúnaðarafurða og það tekur nokkurn tíma að eigin fé skapist. Meðan það er ekki til verður að brúa það með fyrirgreiðslu úr Seðlabankanum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin sem mér skilst að séu fyrir hönd viðskrh. og ríkisstj. í heild. Það sem kom fram hjá hæstv. forsrh. var þetta: Í fyrsta lagi verður niðurgreiðslufé flutt yfir á frumstig af smásölustiginu og flýtt greiðslum á því fé þannig að það komi út fyrir áramótin sem ella hefði verið borgað eftir áramót. Í öðru lagi er meiningin að viðskiptabankarnir sjái um afganginn og Seðlabankinn hefur verið beðinn um að sjá fyrir þeim fjármunum. Svona skildi ég svörin. Og hæstv. forsrh. sagði: Þetta verður gert. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem liggur fyrir um að þetta verði gert. En hver borgar? Þetta eru erlendar lántökur, annaðhvort í gegnum Seðlabankann eða þá fyrir ríkissjóð. Þannig stendur þetta dæmi. Þannig er ætlunin að fjármagna með erlendum lánum flýtingu á greiðslu afurðanna. Það er það sem núna liggur fyrir, herra forseti.



Herra forseti. Þetta frv. er moðsuða. Ég tek ekki þátt í afgreiðslu þess og greiði því ekki atkv.



Herra forseti. Ég vakti á því athygli við umr. áðan að mér sýndist að með 7. brtt., við 30. gr., staflið a, ætti að standa að setningu lagatexta með nokkuð sérkennilegum hætti á hinu háa Alþingi. Ég hafði e. t. v. vænst þess að flm. tillögunnar skoðuðu þetta mál aðeins nánar og þeim gæfist kostur á að kalla brtt. til baka og lagfæra þetta við 3. umr., en ég sé að svo á ekki að gera og að hér á að bera undir atkvæði brtt. sem að mínu viti gerir 1. mgr. 30. gr. að hreinni lokleysu. Ég segi mig frá slíkum vinnubrögðum. Ég óska eftir sérstakri atkvgr. um a-staflið 30. gr. og nafnakalli þannig að ég geti greitt atkv. gegn slíkri endemis vitleysu sem hér á að fara fram, herra forseti.



Herra forseti. Ef þessar brtt. verða samþykktar hljóðar 1. mgr. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Til þess að hafa stjórn á framleiðslu búvara þannig að hún verði í samræmi við tilgang laga þessara telur landbrh.: Rétt að leita eftir samningum“ o. s. frv. Það er hvergi lagt til í brtt. að þessum tvípunkti, sem þarna stendur, verði breytt í punkt.



Herra forseti. Ég hygg að hér fari hv. 2. þm. Norðurl. e. ekki alveg rétt með textann því að b-stafliður breytir a-lið 1. mgr. þess liðar og þar koma í staðinn fyrir orðin „að semja“ orðin: rétt að leita eftir samningum. Ég vek athygli á því, herra forseti, að b-stafliður breytir engu í 1. mgr. 30. gr., heldur breytir hann 1. staflið 30. gr., þ. e. a-staflið, og þar koma orðin „rétt að leita eftir samningum“ í staðinn fyrir orðin „að semja“. Verði hins vegar a-stafliður 30. gr. samþykktur hljómar sú setning svona, herra forseti, og ég les: „Til þess að hafa stjórn á framleiðslu búvara þannig að hún verði í samræmi við tilgang laga þessara er landbrh.“ Slíka setningu stend ég ekki við að samþykkja á hinu háa Alþingi, herra forseti.

Þetta verður miklu betra svona.

Verði mótatkvæði er hún betri.



Herra forseti. Ég held að hér sé um mjög algengan lagatexta að ræða. Það er auðvitað hægt að hugsa sér að byrja hvern staflið undir a, b, e, d á orðunum „landbrh. er rétt að semja“, „landbrh. er heimilt að ákveða“ o. s. frv., en ég held að altítt sé, bæði í lagatexta og yfirleitt í íslensku máli, að komast svo að orði. Sambærilegur texti er m. a., að vísu ekki eins glöggur, í frávísunartillögu formanns Alþfl. um þetta mál.



Herra forseti. Ég veit ekki hversu hægt og rólega ég á að fara yfir þetta með fyrrv. kennara, hv. þm. Halldóri Blöndal, til að hann skilji að ef þessi grein verður uppbyggð eins og brtt. meiri hl. gera ráð fyrir mundi t. d. samlestur á 1. mgr. og stafliðunum hljóma svo: Til þess að hafa stjórn á framleiðslu búvara þannig að hún verði í samræmi við tilgang laga þessara er landbrh.: Að semja, að ákveða, að, að, að. Þarna fellur út það orð sem áður var fyrirhugað að hafa við, þ. e. „heimilt að gera eftirtaldar ráðstafanir“. Þannig er uppbygging þessarar greinar rökrétt. Hún er það ekki eins og hér á að standa. Ég sé mér ekki annað fært, og skal ekki hafa þau orð fleiri. en að ítreka ósk mína um nafnakall við 1. staflið 30. gr., þ. e. a-lið, og ég legg til að menn felli þá till. þannig að 1. mgr. standi óbreytt eins og hún var í upphaflegri gerð frv. Þannig er 30. gr. merkingarlega rökrétt, herra forseti.

Ég mundi vilja fara fram á það við tillögumenn að þessi till. yrði tekin aftur til 3. umr. og fá tækifæri til að leiðrétta og lesa þetta í rólegheitum yfir.

Það er sjálfsagt að draga till. aftur til 3. umr. og fara yfir hana með þm.

Já, við förum yfir þetta á milli umræðna og ef þarna er um að ræða einhverja skekkju er sjálfsagt að leiðrétta það. Ég held að meiningarmunurinn þurfi ekki að vera neinn í þessu í sjálfu sér, ekki efnismunur.