Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Um þetta mál urðu allsnarpar umr. síðast. Ég mun einkum snúa mér að því að svara hv. frsm. 9. landsk. og þá jafnframt hv. 5. landsk., því að svarræða hins fyrra byggðist á svari hins síðara. Hv. 5. landsk. hélt því fram, að það væri þýðingarlítill atvinnuvegur að eiga hús og taldi það ekki sambærilegt við aðra atvinnuvegi landsmanna. Hv. 9. landsk. kvaðst þessu sammála, en annars verður að líta svo á, að hann hafi ekki gert sér ljóst, hvað hann var að segja. Ef hv. 9. landsk. álítur það þýðingarlítinn atvinnuveg að eiga og byggja hús, þá er það einkennilegt, að hann skuli sjálfur starfa sem formaður í byggingarfélagi og leggja sig í framkróka til þess að knýja út úr ríkissjóði stórar fjárhæðir til byggingarframkvæmda. Ég skil ekki samræmið í þessu hjá þessum mönnum, sem álasa þeim einstaklingum, sem hafa tekið það að sér að sjá fólki fyrir íbúðarhúsum, en knýja svo sjálfir fram fé úr ríkissjóði, þegar einstaklingarnir geta ekki séð fyrir nægilegu húsnæði. Það hlýtur eitthvað að vera bogið við slíkan hugsunarhátt. Sannleikurinn er sá, að það er nauðsynlegt að koma byggingarmálunum í það horf, að bæði ríki og einstaklingar geti vel við unað. En þegar hv. 9. landsk. heldur því fram, að hann sé að gera sérstakar ráðstafanir til þess að auka nýbyggingar, þá er hann nú einmitt að gera ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir nýbyggingar. Það er mjög skiljanlegt, að enginn vilji leggja á sig erfiði og fjárhagslega hættu til þess að byggja, þegar hann á að búa undir þeim lögum, sem hér um ræðir, þar sem hann á engu að fá að ráða um það hús, sem hann byggir. Þá taldi hv. 9. landsk., að það mundi ekki verða neitt þjóðarböl, að núverandi húseigendur hættu að eiga hús. Ég veit ekki, hvort þessir hv. þm. hafa gert sér það ljóst, að það getur orðið þjóðarböl, ef þessum mönnum er gert ómögulegt að eiga hús. Þeir ættu að minnast gerðardómsl. sálugu, sem þeir kölluðu þrælalög. Þeir hikuðu ekki við að brjóta þau og þar með gáfu þeir fordæmi, og það er ekki ómögulegt, að húseigendum detti í hug að hagnýta sér það, sem þessir félagar þeirra hafa kennt þeim. Það er ekki víst, að þeir telji sér skylt að sýna 100% þegnskap eftir slíkt fordæmi, ef þeir þykjast órétti beittir. Ég verð að segja, að það sé táknrænt að þetta er nú í fjórða skipti, sem þessi lög koma fram hér á Alþ., og það er áreiðanlega ekki í síðasta skipti, því að þau munu alltaf ganga aftur, þar til þessum málum hefur verið skipað af sanngirni og þannig, að báðir aðilar megi vel við una. Allur þessi gauragangur kemur af því, eftir því sem hæstv. félmrh. segir, að ráðstafa þurfti 40 manns, sem voru í skúrum á s.l. hausti. En síðan bætir hæstv. ráðh. því við, að von sé til þess, að 452 nýjar íbúðir verði bráðlega teknar í notkun, en samt á að halda áfram að þvinga I. í gegn. Þeir, sem byggt hafa húsin yfir sig, eiga ekki að vera jafnréttháir eins og verkafólkið eftir því, sem hæstv. félmrh. hefur upplýst. Ég ætla ekki að ræða mikið um rakaleysur hv. 9. landsk. Hann sagði, að hinar ýmsu gr. 1., að þær hefðu verið teknar úr hinum fyrri l., og að ég hefði ekki kynnt mér I. svo mikið, að ég víssi þetta. Þarna er nú auðvitað skotið yfir markið, því að það er hægt að gera aths. við gr., þó að þær séu teknar úr öðrum l., því að þau l. eru auðvitað byggð á sama óréttlætinu. Ég vildi þá aðeins minnast á ræðu hæstv. félmrh. eins og hún kom fram á síðasta þingfundi. Hann sagði, að hér væri ekki gengið meira á rétt húseigendanna heldur en þeirra, sem eiga sparifé í bönkum. Hér er um hreinan misskilning að ræða. Það er að vísu rétt, að sparifjáreigendur frá fyrri tímum hafa orðið hart úti með sínar eignir, en þar er allt öðru máli að gegna, þeirra frelsi er ekkert heft, þessir menn geta lagt sitt sparifé í atvinnurekstur og á þann hátt gert tilraun til þess að fá hærri vexti en þeir fá í bönkum, og það er ekki ólíklegt, að margir hafi farið þannig að. Margir hafa byggt hús og á þann hátt gert tilraun til þess að fá hærri vexti, og hins vegar til þess að reyna að bæta úr ófremdarástandinu í húsnæðismálunum. Hér er því ekki um neitt sambærilegt að ræða. Hins vegar er það sambærilegt með gerðardómsl. Hafi þau l. verið níðingsháttur gagnvart verklýðsstéttinni, þá er þetta frv., ef að l. verður, á sama hátt níðingsháttur gagnvart húseigendunum. Þá minntist hæstv. félmrh. á 5. gr. Ég er honum alveg sammála um það, að það er alveg nauðsynlegt að tilgreina það nánar, hvernig skilja beri ákvæði 2. málsl. þeirrar gr., hvort þar er átt við, að þau komi aðeins til framkvæmda, ef til loftárása kæmi. Þá minntist hæstv. félmrh. á niðurl. 4. gr., og vildi láta breyta því aftur, en hann lét ekkert uppi um það, hvort það væri eðlilegt, að bæjarstj. gætu ákveðið hámark húsnæðis, en þetta er einmitt mikilvægt atriði. Ég fyrir mitt leyti get ekki fallizt á, að það sé rétt að gefa þetta vald í hendur bæjarstj. Ef farið er inn á þá braut að ákveða hámark húsnæðis, þá álit ég, að það eigi að verða gert af Alþ. og Alþ. eigi að bera ábyrgðina á slíkri skömmtun. Ég sé, að fram hafa komið margar brtt. við þetta frv., en ég hef ekki haft tíma til þess að athuga þær, og vona ég, að hæstv. forseti fresti atkvgr. um málið, svo að þm. gefist kostur á því að athuga þessar brtt. nánar. Í sambandi við 15. gr. vildi ég leyfa mér að benda á það, að um leigu á bryggjum og pöllum til línuveiðabáta hefur verið gefin út sérstök reglugerð, og verður annað hvort að fella þá reglugerð úr gildi eða þá að setja inn ákvæði í samræmi við þessa reglugerð. Hins vegar álít ég, að þ. væri mestur sómi að því að fella frv. í heild eins og það liggur fyrir nú, taka síðan upp fyrir næsta þ. fullkomna samvinnu við báða aðila, og leggja þá fyrir það þ. betur hugsað frv. heldur en það, sem hér er á ferðinni.

Bjarni Benediktsson Hv. frsm. lét sér ekki skiljast til fulls þær ástæður, sem til þess liggja, að við hv. þm. Seyðf. flytjum brtt. á þskj. 481, og það virðist mér leiða í ljós, að hann hafi ekki sjálfur áttað sig til hlítar á þeirri höfuðbreytingu, frá fyrri húsaleigul., sem felst í þessu frv. Helzti vinningurinn við frv., eins og það nú liggur fyrir, er sá, að með því er reynt að sameina baráttuna á móti húsnæðisvandræðunum frá einni hendi, þ.e. húsaleigun. Það er, með frv., reynt að koma í veg fyrir þá tvískiptingu valdsins, sem svo illa hefur gefizt fram að þessu. Með frv. eins og það er nú, eru húsaleigun. látnar fá nauðsynlegt vald, til þess að geta stjórnað þessum málum af skörungsskap og þannig, að ætla megi, að til gagns geti orðið. Þær fá vald, sem fram að þessu hefur, að meira og minna leyti verið skipt á milli bæjar- og sveitastj. og húsaleigun. Bæði að þessu leyti og öðru, hefur verið reynt að búa svo tryggilega um hnútana, að húsaleigun. verði umkomnar þess að gegna skyldum sínum og að störf þeirra geti orðið að gagni. Frá þessu er þó, eins og frv. kom frá Nd., mjög mikil frávikning í 5. gr., og verði 5 gr. samþ. eins og hún er nú, þá tel ég, að sú endurskoðun, sem fram hefur farið á húsaleigul., hafi að verulegu leyti verið unnin fyrir gýg og komi ekki að tilætluðum notum. Vegna þessa er endurvakinn sá tvískinnungur á valdskiptingunni, sem hefur orðið til þess að gera framkvæmdina í þessum efnum erfiðari og áhrifaminni heldur en ella hefði orðið. Ég verð því að lýsa yfir því, að fáist ekki brtt. mínar og hv. þm. Seyðf. við 5. gr. samþ., þá treysti ég mér ekki til þess að greiða þeirri gr. frv. atkv. Ég álít, að þarna sé um svo veigamikið mál að ræða, að fleigurinn, sem Nd. setti þarna im, gæti að þessu leyti gert það að verkum, að framkvæmd húsaleigul. lenti ef til vill í enn þá meiri ólestri og vandræðum heldur en frumvarpsheildin óbreytt. Auk þess er það alveg rétt, sem hv. þm. Barð. sagði,. að sé það ætlunin að set ja fyrirmæli um hámark þess húsnæðis, sem hver einstakur eða fjölskylda má hafa, þá er það svo veigamikið mál, að Alþ. má ekki afsala sér þeim rétti að setja slíkar reglur sjálft. Það er sitt hvað, hvort taka má húsnæði, sem ekki er notað, í sérstöku neyðartilfelli, eftir mati eða hvort farið er að setja almennar reglur um hámark húsnæðis. Ef Alþ. vill, að slíkar hámarksreglur séu settar, þá ber því bæði siðferðileg og réttarleg skylda til þess að setja þær reglur sjálft. Þá eru það ummæli hæstv. félmrh., sem gefa mér tilefni til nokkurra aths. Ég verð að segja það, að ég get ekki fallizt á þann skilning, sem hann sagði, að hefði komið fram í Nd. á orðum 2. mál,gr. 5. gr., þar sem segir : „Bæjar- og sveitarstj. getur, þegar alveg sérstaklega stendur á, ákveðið“ o.s.frv. Ég get ekki fallizt á þann skilning, að þetta takmarkist við það, að loftárásir ykju hér húsnæðisleysið, enda á það enga stoð í bókstaf l. Hér er það alveg ljóst, að þegar sérstaklega stendur á, þá er þessi heimild fyrir hendi, þess vegna væri það sízt til bóta að fara að hafa á þessu frekari útskýringar en nú er. Þá sagði hæstv. félmrh. meðal annars, að það gæti ekkert sveitarfélag látið borgara sína ver a húsnæðislausa frekar en ekkert sveitarfélag gæti látið borgara sína vera svanga, án þess að hjálpa þeim um mat, ef þeir hefðu ekkert til að borða. Þetta lætur, fljótt á litið, vel í eyrum, en þegar þetta er grandskoðað, þá kemur í þessu fram grundvallarmisskilningur, misskilningur, sem því miður hefur ekki komið fram hjá þessum ráðh. einum, heldur hjá allt of mörgum, sem um mál þetta hafa verið. að tala. Það hefur hvað eftir annað, þegar rætt hefur verið um húsnæðismál Rvíkur, verið talað um það, að bæjarstj. ætti sem sveitarstj. þess staðar, að hafast meira að í þessum málum en hún hefur gert. Hún hefur að vísu, nú þegar, varið 3–4 millj. kr. til þess að bæta úr þessum vandræðum, og er það ekki svo lítið fé miðað við fátækt okkar Íslendinga. En það, sem ég vildi þó sérstaklega benda á í þessu sambandi, er það, að mörg af þeim dæmum, sem nefnd hafa verið til þess að sýna fram á húsnæðisvandræðin í þessu bæjarfélagi, eru af orsökum, sem bæjarfélagið getur ekki við ráðið. Ég man það t.d., að á s.l. sumri var mikið veður úr því gert, að vestur í bænum væri fjölskylda, sem byggi í tjaldi og væri þar með ungbarn, og væru rotturnar þar á hlaupum allt í hring. Þetta var notað sem átylla til mikilla ásakana á yfirvöld, bæði bæjar og ríkis, í þessu efni. Sannleikur þessa máls var sá, að þessi maður flutti hingað til bæjarins austan úr Rangárvallasýslu, en fékk hvergi leigt, og sló hann þá upp tjaldbúð sinni. Ef bæjarfélagið ætti nú að bjóða alla slíka menn velkomna, með því að reisa þegar yfir þá fullkomna íbúð, þá er það auðséð, að slíkt er auðvitað fjarstæða. Hér er um að ræða verkefni, sem bæjar- og sveitarfélög geta ekki með nokkru móti tekið að sér og geta ekki ráðið við. Að svo miklu leyti sem opinberra aðgerða kann að vera þörf, þá verður það að vera með samvinnu milli bæjar- og sveitarstj. annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar. ríkisvaldið verður vitanlega að hafa forystu í því að beina fólksstraumnum ekki um of á þá staði, þar sem hvorki er til fyrir fólkið húsnæði né atvinnuskilyrði. Það er því sannarlega ekki hægt að taka því þegjandi, að hæstv. félmrh. gefi jafnskýlausa yfirlýsingu eins og hann gaf hér á dögunum um skyldur sveitarfélaga til þess að sjá öllum, sem þar kynnu að ver a á hverjum tíma, fyrir húsnæði. Ég held, að hann hefði ekki gefið slíka yfirlýsingu, ef hann hefði athugað málið til hlítar. Þá var það annað atriði, sem kom fram hjá hæstv. félmrh., og einhverjum fleirum við þessa umr., er ég vildi fara um nokkrum orðum. Það hefur mikið verið úr því gert, að nokkrar fjölskyldur hafi um hríð fengið inni í búningsklefum við íþróttavöllinn. Ég tók eftir því, að hæstv. félmrh. orðaði þetta svo, að margir tugir manna, þar á meðal konur og ungbörn, hefðu yfir vetrarmánuðina verið í þessum skúrum, og það væri ástand, sem ekki gæti liðizt. Það er auðvitað rétt, að þarna var fólki hleypt inn í haust á nokkrum stöðum. Hins vegar var öllum, a.m.k. öllum, sem höfðu konur og börn, ýmist sjálfum gefinn kostur á húsnæði þegar fyrir jól eða þá að þetta fólk útvegaði sér húsnæði. Flest af því fólki, sem þarna flutti inn, var því farið þaðan 16. des., og síðan eru ekki á þessum stað nema þrír menn einhleypir og svo ein fjölskylda. Í henni eru að vísu fjórir fullorðnir og þrjú börn og kona þar með, en þessi fjölskylda átti kost á því að fá annað húsnæði, sumarbústað fyrir innan bæ, en hún kaus heldur að vera á þessum stað, svo að það er alger misskilningur, að konur og börn hafi verið neydd til að dvelja á þessum óheilbrigða stað um vetrarmánuðina. Það er hægt að segja, að konur og börn hafi verið þar um mánaðarbil, fyrir utan þessa einu fjölskyldu, sem er þar samkvæmt eigin vali og óskum. Hún átti kost á að komast í sumarbústað, og einnig átti hún kost á húsnæði uppi á Korpúlfsstöðum. Þetta er atriði, sem ekki skiptir miklu máli viðvíkjandi stefnu þeirri, sem tekin er í húsnæðismálunum, en ég tel þó með öllu óviðeigandi að bera fram svo rangar og villandi upplýsingar í þessu efni eins og mátti ráða af ræðum sumra ræðumanna á dögunum. Í þessu samhandi held ég, að ekki sé hægt að komast fram hjá einu atriði í sambandi við húsnæðismálin, og það er það, að ekki er nokkur leið, hver sem fer með þessi mál, hvort sem það er bæjarstj. eða húsaleigun., að gera við því, að eitthvað af fólki flosni upp úr íbúðum, og það er erfitt að koma því inn aftur, vegna þess að það annaðhvort borgar ekki eða hefur hávaða og illindi, drykkjuskap, slark og læti, og þessu fólki er samkvæmt húsaleigulögunum heimilt að segja upp, en það er ekki hægt að ásaka opinberar stofnanir fyrir það, þótt ekki sé hægt að útvega slíku fólki húsnæði, og það er alltaf eitthvað af slíku fólki, sem bakar erfiðleika og vandræði. Ég hef viljað gefa þessar upplýsingar, eins og ég sagði, frekar til þess að hið rétta liggi fyrir í skjölum málsins heldur en að ég búist við, að það hafi þýðingu fyrir afgreiðslu málsins eins og það liggur fyrir. En þrátt fyrir það, þótt ég hafi upplýst, að ástandið er ekki eins slæmt og draga mætti af ræðu félmrh. um daginn, vildi ég undirstrika það, að ég, gagnstætt því, sem félmrh. gerir, horfi með miklum kvíða til framtíðarinnar, hvað þetta mál snertir. Ég veit að vísu, að það er verið að byggja mikið í bænum og lokið verður við margar íbúðir áður en langt líður. Það þarf miklu meira en 40 íbúðir og það eru miklu fleiri en 40 manns, sem eru húsnæðislausir eins og hv. þm. Barð. sagði. Það eru hundruð manna, mörg hundruð fjölskyldur, sem eru húsnæðislausar, hafa alltof þröngt húsnæði og hafa troðið sér upp á vandamenn og kunningja, ungt fólk, sem verður að bíða með giftingu og annað þess háttar. Það þarf miklu meira húsnæði en draga mátti af þeim upplýsingum, sein félmrh. gaf hér um daginn, þótt ég viti, að hann vildi gefa sem réttastar upplýsingar samkv. þeim gögnum, sem hann hafði. Ekki er vitað, hve margir verða húsnæðislausir vegna uppsagna 14. maí, en ég tel, að það verði margir. Ég vil undirstrika það, að hér í bænum og víðar ríkir það neyðarástand í þessum málum, sem þingið verður að gera sér ljóst, og þess vegna er algerlega nauðsynlegt að samþykkja þetta frv. í höfuðdráttunum, að undanskilinni 5. gr., sem ég hef áður talað um, og afstýra með því neyð og vandræðum, ekki sízt vegna þess, að þetta frv. er sú eina tilraun, sem hefur verið gerð til þess að taka á höfuðerfiðleikunum í þessu máli, en það er að stöðva flutninga utanbæjarmanna bæði í þetta bæjarfélag og önnur. Það er ágætt, að ákvæðin um þetta atriði séu skýr og ákveðin og verði eindregnari en í fyrrverandi l., og að því leyti eru þessi l. nær því að geta náð tilgangi sínum og koma að gagni en þau l., sem nú gilda, og þess vegna ber að samþykkja frv.



Herra forseti. - Ég hef nú tvisvar áður gert fyrirspurn út af 118. máli. Það var sent til n. 22. jan. og hefur verið þar siðan. Ég gerði fyrirspurn út af því í annað sinn 24. febr., og vil ég nú mælast til þess við hæstv. forseta, að hann fái upplýst, hvað dvelur málið, og hlutist til um, að það verði afgr. frá n. hið allra fyrsta.



Þessu máli var vísað til allshn., og varð hún sammála um að leita umsagnar stjórnar Vinnuveitendafélags Íslands og Alþýðusambands Íslands um þetta mál. Svar stj. Vinnuveitendafélagsins hefur borizt fyrir alllöngu síðan, og var hún á móti málinu, en svar stjórnar Alþýðusambandsins barst fyrst í gær. Allshn. hefur hins vegar talið, að ekki væri hægt að afgreiða málið nema að fenginni umsögn þessara aðila, en nú, þegar hún er fengin, mun málið verða tekið fyrir og afgr. frá n. við fyrsta tækifæri.



Herra forseti. Ég tel enga þörf á að fylgja þessu frv. fram með löngum skýringum, því að það er þannig vaxið, að það skýrir sig að mestu sjálft. Með því er stefnt að því að bæta úr úreltu fyrirkomulagi, sem verið hefur á innheimtu skatta fyrir ríkissjóð, en það hefur verið hvort tveggja í senn óhentugt fyrir ríkissjóð og óþægilegt fyrir gjaldendurna, þar sem skattar og önnur opinber gjöld. hafa verið innheimt í einu lagi seinni hluta árs. Það er hins vegar eðlilegast, að ríkissjóður fái þetta fé með jöfnum greiðslum allt árið, til þess að eiga hægra með að inna af hendi þær greiðslur, sem honum ber samkv. lögum. Það ákvæði, sem hér er tekið upp, að vinnuveitendur skuli inna af hendi slíkar greiðslur fyrir launþega sína, tryggir, að betri skil verði á þessu fé en annars mundi, auk annarra þæginda við innheimtuna, og ætti sú reynsla, sem bærinn hefur fengið af þessu fyrirkomulagi, að sanna þetta. Hér er að vísu stofnað nýtt embætti, en ég hygg, að ekki muni þó koma til aukinna útgjalda við innheimtuna, nema síður væri. Ég hef rætt við borgarstjóra um það, að samvinna yrði tekin upp milli Rvíkurbæjar og ríkisins um innheimtuna, og hygg ég, að borgarstjórn sé því fylgjandi, þótt hún kunni að koma með einhverjar smávægilegar brtt. við frv.



Herra forseti. - Ég tók eftir því, að hæstv. fjmrh. sagði, að ríkinu mundi ekki verða íþyngt um útgjöld með stofnun þessa nýja embættis. Ég vildi því gera fyrirspurn um það, hvort þetta sé byggt á áætlun eða hvort það sé aðeins skoðun hæstv. fjmrh., því að reynslan hefur sýnt, að stofnun slíkra embætta hefur venjulega haft aukin útgjöld í för með sér. Ég sé, að það er gert ráð fyrir, að allir gjaldendur komi sjálfir með gjöld sín samkv. því, sem segir í 6. gr. frv. Ég vil því beina því til hv. n. að taka það til athugunar, hvort ekki sé þá hægt að láta þetta heyra áfram undir tollstjóra, eða jafnvel hvort ekki mætti leggja það undir ríkisféhirði. Ég hygg, að það muni reynast heppilegra, því að reynslan mun sýna, að nýtt bákn, sem hefur forstöðumann, sem ekki tekur beint þátt í innheimtustarfinu, heldur hefur aðra menn undir sér til slíks, muni hafa í för með sér aukin útgjöld. Þessu vildi ég aðeins skjóta fram nú þegar, til þess að hægt væri að taka það til athugunar strax, en annars mun ég ekki gera miklar aths. við frv. á þessu stigi málsins.



Viðvíkjandi fyrirspurn frá hv. þm. Barð. hef ég það að segja, að það hefur að vísu ekki enn verið gerð nákvæm kostnaðaráætlun um þetta, en það mun ekki þurfa lengi að leita til þess að finna, að þetta mun ekki hafa aukinn kostnað í för með sér, þegar tekið er tillit til þess, hve marga starfsmenn ríkið hefur nú til þess að annast innheimtuna, auk þeirra, sem bærinn hefur. Það verður a.m.k. ekki á réttum grundvelli byggt, ef það lækkar ekki kostnaðinn að hafa sameiginlega innheimtu fyrir ríki og bæ.



Herra forseti. - Mér skilst, að það sé einkum ákvæði 6. gr. frv., sem muni lækka útgjöldin við innheimtuna, og að það muni verða jafnt, hvort sem innheimtan heyrir áfram undir sömu stofnun eða ekki. Ég hygg, að þetta með kostnaðinn sé ekki á nægilegum rökum reist hjá hæstv. fjmrh., og vil, að það sé athugað, hvort þetta nýja fyrirkomulag muni ekki reynast ódýrara, þótt innheimtan heyri áfram undir tollstjóra, heldur en að stofnað verði nýtt embætti með nýrri skrifstofu. Það er aðallega sú fyrirkomulagsbreyting að hafa ekki innheimtumenn, sem dregur úr kostnaðinum við þetta.