Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Skattamálin hafa nú verið hér til umr. í þinginu og í fjölmiðlum um tveggja mánaða skeið og seinast fóru fram útvarpsumr. frá Alþingi, frá fundi Ed. Alþingis, í gærkvöld. Það má því heita að bera í bakkafullan lækinn að gera hér ítarlega grein fyrir þeim till. sem hér liggja fyrir um breytingar á skattstigum eftir þessar ítarlegu umr., en ég tel þó hlýða að fara nokkrum orðum um stöðu málsins eins og það liggur nú fyrir. Eins og menn rekur minni til voru gerðar rúmar 60 breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt frá 18. maí 1978 fyrir tveimur mánuðum, og nær allar þessar breytingar voru samþykktar með atkv. allra þm. Hitt hefur svo legið eftir, að ganga endanlega frá skattstiga í samræmi við verðlags- og tekjuþróun, sem orðið hefur á undanförnum tveimur árum, og gera aðrar lagfæringar á lögunum sem menn áttu þá eftir óafgreiddar. Við ákvörðun skattstiga hefur það meginmarkmið verið haft að leiðarljósi, að tekjuskatturinn skili nokkurn veginn nákvæmlega sömu tekjum í ríkissjóð og gamla skattakerfið hefði skilað, ef reiknað er með 45% hækkun skattvísitölu milli ára. Út frá þessari meginviðmiðun hafa ákvarðanir verið teknar um skattprósentur, skattþrep, persónuafslátt og barnabætur. Að sjálfsögðu má ákveða þessar grunnstærðir laganna með ýmsum hætti og þó gefur skatturinn nokkurn veginn sömu upphæð, ef sú forsenda er lögð til grundvallar að skatturinn skili sömu tekjum og áður. Að vísu má halda því fram, að tekjuaukning milli ára kunni að verða meiri en áður var ráð fyrir gert, að hún verði ekki 45%, heldur 46 eða 47%, eins og sumir hv. stjórnarandstæðingar hafa verið að gera gælur við og halda fram. Og ekki vil ég á þessu stigi fullyrða neitt um það, hvort svo kunni að reynast. En ég vek á því athygli, að þegar skattstigar hafa verið ákveðnir hér á Alþ. hefur ævinlega verið lögð til grundvallar sú spá sem Þjóðhagsstofnun hefur gert um tekjubreytingu milli ára, og svo er einnig gert nú. Það hefur aldrei verið, svo að ég viti til, miðað við áætlanir samkv. framtölum þess árs sem er að líða, enda yfirleitt óhægt um vik þar sem skattstiginn hefur venjulega verið ákveðinn áður en framtölum hefur verið skilað. Nú hefur framtölum verið skilað og það liggja vissulega fyrir úrtök frá örfáum sveitarfélögum. Hins vegar er öllum kunnugt um það, að í heilum sýslum og jafnvel í heilum kjördæmum eru menn ekki enn farnir að skila skattframtölum, og því er ógerningur að spá neinu um hver raunveruleg tekjubreyting virðist vera milli ára út frá fyrirliggjandi skattframtölum, vegna þess að þau liggja ekki fyrir nema á tiltölulega afmörkuðum svæðum á landinu. Það er rétt sem komið hefur fram í fjölmiðlum, að tekjubreyting milli ára í nokkrum sveitarfélögum á Suðurnesjum reyndist heldur meiri en landsmeðaltalið sem miðað er við, 45%. En það er líka vitað, að einmitt á þessu landssvæði, þ. e. Suðurnesjum, varð töluvert meiri sveifla upp á við í atvinnulífi á árinu 1979 en varð í öðrum landshlutum, einfaldlega vegna þess að þessi landshluti var langt niðri hvað atvinnuástand snerti á árinu 1978. Það er því ljóst að tölur um tekjubreytingar milli ára, sem miðaðar eru við þetta landssvæði sérstaklega, eru mjög villandi og segja ekki nema lítinn hluta af sögunni. Ég tel því að það sé meira eða minna út í hött að vera að fullyrða eitthvað um það á þessu stigi, hver hafi orðið hin raunverulega tekjubreyting milli ára, því að um það getum við ekkert fullyrt. Það er vitað, að tekjur bænda voru minni, tekjuaukning hjá bændastéttinni var minni milli ára heldur en almennt gerist, og því nokkuð gefið að þegar dreifbýliskjördæmin verða komin með koma þau til með að draga niður meðaltalið fyrir landið allt. Ég held því að við verðum að ganga út frá því, meðan ekki liggja fyllri upplýsingar fyrir en nú er, að þessi tekjubreyting sé í kringum 45%, eins og við höfum miðað við þegar ákvarðanir um skattstiga og skattþrep voru teknar af ríkisstj. og stjórnarmeirihluta. Í frv., eins og það var lagt fram í Ed., var gert ráð fyrir að skattþrepin yrðu við upphæðirnar 3 millj. og 6 millj. og skattprósenturnar yrðu 20% af 3 millj., 35% af 6 millj. og 50% skattur þar fyrir ofan. Persónuafsláttur var ráðgerður 440 þús. kr. Eftir að skattstigafrv. kom fyrst fram var hins vegar bent á það af mörgum að skattþrepin væru of stutt þegar efsta þrepið byrjaði við 6 millj. kr. tekjur framteljenda. Eftir nokkra athugun málsins varð því að ráði í samráði við ríkisstj. að teygja úr skattstiganum þannig að menn lentu ekki í efsta skattþrepi fyrr en tekjurnar væru komnar yfir 7 millj. kr. Fjh.- og viðskn. Ed. gerði till. þessa efnis í samráði við ríkisstj. og hækkaði þá lægstu prósentu úr 20 í 25% og persónuafsláttinn úr 440 í 525 þús. kr. Við fyrstu sýn virtist þessi breyting ekki óeðlileg, en við nánari athugun kom í ljós að þegar teygt hafði verið á skattstiganum hafði neðsta þrepið orðið óhagstætt fyrir tekjulága einhleypinga. Þetta var að vísu ekki nægilega ljóst af þeim úrteikningum sem fyrir lágu frá Reiknistofnun Háskólans, vegna þess að þar er um nokkuð grófan meðaltalsreikning að ræða, eins og vill verða. En þegar upplýsingar bárust hins vegar um útreikning á einstökum dæmum frá ríkisskattstjóra varð ljóst, að þarna var um nokkuð óhagstæða útkomu að ræða fyrir tekjulága einhleypinga og fyrir einstæð foreldri. Að vísu kom í ljós þegar nánar var að gáð að þessir tveir reikniaðilar höfðu miðað við nokkuð ólíkar forsendur hvað snerti frádrátt frá tekjum einhleypinga í hinu gamla skattkerfi. En eftir sem áður og hvernig sem á þann mun er lítið - ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um hann - þá var ljóst að niðurstaðan yrði fullóhagstæð fyrir þessa tvo hópa, einstæð foreldri og einhleypinga. Strax og mönnum varð ljós þessi ágalli á skattstiganum var 3. umr. í Ed. frestað, umr. sem átti að vera útvarpsumr., og nýir tölvureikningar gerðir til þess að leita leiðréttingar á þessari skekkju. Í framhaldi af því flutti ég síðan brtt. við 3. umr. málsins í Ed. þar sem gert var ráð fyrir að einhleypingar fengju að lágmarki 550 þús. kr. frádrátt, jafnvel þótt 10% frádráttarreglan heimilaði þeim miklu minni frádrátt. Með þessari einföldu úrlausn reyndist möguleiki að slétta úr þeirri misfellu sem fyrir lá í skattstiganum, og útkoman varð í heild mjög hagstæð fyrir einhleypinga. Þeir lækka allir í skatti frá hinu gamla skattkerfi, bæði tekjulágir einhleypingar og tekjuháir. Auk þess var ákveðið að bæta einstæðum foreldrum upp þann mun, sem fram kom á hinu gamla skattkerfi og hinu nýja, með því að ætla þeim sérstakar barnabætur fyrir börn yngri en 7 ára, og voru þær ákveðnar 65 þús. kr. hærri upphæð en lágmarksbarnabætur til einstæðra foreldra, sem eru 280 þús. kr. Eftir þessa breytingu, sem gerð var við 3. umr. málsins í Ed., varð niðurstaðan sú, að einhleypingar hagnast á þessari kerfisbreytingu samtals um 1500 millj. kr. miðað við skattgreiðslu þeirra samkv. hinu eldra skattkerfi og einstæð foreldri borga samtals um 280 millj. kr. lægri upphæð í skatt en verið hefði samkv. gamla kerfinu, þótt vissulega verði að viðurkenna að útkoma þeirra úr þessari kerfisbreytingu er misjöfn. Í heild er þó um verulega lækkun að ræða hjá einstæðum foreldrum. Eftir að þessi breyting hefur verið gerð á skattstiganum er ljóst að fólk með lágar tekjur hagnast verulega á þessari skattkerfisbreytingu. Það er svo samkv. þessu kerfi, að nú eru greiddir 20 milljarðar kr. í barnabætur og í persónuafslátt til greiðslu upp í útsvar, en samsvarandi tala samkv. gamla skattkerfinu hefði aðeins numið rúmlega 14.5 milljörðum kr. Mismunurinn, sem kemur að sjálfsögðu fyrst og fremst lágtekjufólki til góða, er 5.5 milljarðar kr. Menn hafa ýmsir hverjir fárast yfir því, að í dagblaðinu Þjóðviljanum var því slegið upp á forsíðu, að skattalækkun sem næmi 5500 millj. kr. kæmi í hlut lágtekjufólks með hækkuðum barnabótum og hækkuðum persónuafslætti upp í útsvar. En hér hefur ekki verið um nettóskattalækkun að ræða, heldur aðeins tilflutning á skattabyrðinni. Ég vil vekja á því athygli, að í þessari fyrirsögn í Þjóðviljanum var aldrei gefið í skyn að hér væri um nettóskattalækkun að ræða upp á 5500 millj. kr. Það kom alveg ljóst fram í fyrirsögninni, - ef hún er lesin í heild, ekki bara stærstu bókstafirnir, heldur öll fyrirsögnin í heild, bæði yfirfyrirsögnin og undirfyrirsögnin, - þá kom ljóst fram að ekki var um nettóskattalækkun að ræða, heldur fyrst og fremst skattalækkun í þágu lágtekjufólks. Ég veit hins vegar að ýmsir stjórnarandstæðingar hafa farið líkt að og hv. þm. Friðrik Sophusson, að þeir hafa ekki viljað lesa nema bara stóra letrið, þessa stærstu bókstafi, og slegið síðan striki yfir það sem stóð þar fyrir neðan. En hér var svo sannarlega ekki um neina fölsunartilraun að ræða af hálfu Þjóðviljans, heldur sagði hann satt og rétt frá, að í þágu lágtekjufólks er hér um að ræða skattalækkun upp á 5.5 milljarða í formi aukinna barnabóta og í formi persónuafsláttar.  Herra forseti. Ég sé nú ekki ástæðu til að hafa frekari orð um þessa skattstigabreytingu. Ég vil aðeins taka það fram, að í frv., eins og það var lagt fyrst fram, var gert ráð fyrir að námsmenn fengju ákveðinn lágmarksfrádrátt, að upphæð 500 þús. kr., ef þeir væru við nám hér heima, en allt að 1 millj. ef þeir væru við nám erlendis. Þegar þessi breyting fer saman við hitt, að maki getur notið þessa frádráttar, en ekki eins og var í skattalögunum, að námsmaðurinn einn gat notið hans, maki með tekjur fær þetta til frádráttar, þá held ég að nokkuð ljóst sé að gengið er verulega til móts við óskir námsmanna um lagfæringar á skattalögunum. En vissulega mátti til sanns vegar færa að eins og skattálögin voru úr garði gerð á árinu 1978, þá væru þau mjög óhagstæð námsmönnum að þessu leyti. Hins vegar treystum við okkur ekki til þess að ganga að öllu leyti til móts við kröfur námsmanna, sem gerðu kröfu til þess að námskostnaður yrði frádráttarbær frá skatti í mörg ár eftir að námi lyki. Menn töldu að það yrði slíkt grundvallarbrot á eðli þeirrar skattbreytingar sem nú er að ganga yfir, að það væri mjög óheppilegt að samþykkja slíka breytingu. Hins vegar er ljóst að í 1. gr. þess frv., sem hér liggur fyrir, er fólgin veruleg hagsbót fyrir námsmenn, og ég tel að sú breyting verði að duga þeim til handa. Herra forseti. Ég ítreka það, að ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta skattalagafrv. Ég vænti þess, að það fái skjóta og greiða meðferð hér í d. í samræmi við það samkomulag sem gert hefur verið milli ríkisstj. og stjórnarandstöðu. Ég vil þó bæta því við, að í máli hv. þm. Halldórs Blöndals, 7. landsk. þm., fyrir nokkrum vikum kom fram sú hugmynd að nefnd þm. úr öllum flokkum fengi tækifæri til þess að fylgjast með framkvæmd skattálagningar í sumar vegna þeirrar miklu óvissu sem uppi væri um það, hvernig skattalögin kæmu út í framkvæmd, og vegna þess að hætta væri á því, að þá kæmu í ljós ákveðnar misfellur í skattalögunum sem taka þyrfti afstöðu til og fjalla um. Ég vil taka það fram vegna þessarar hugmyndar sem hv. þm. Halldór Blöndal varpaði fram hér á dögunum, að ég tel hana mjög góðra gjalda verða og er sannarlega fús að standa að ákvörðun af þessu tagi, hvort sem það verður í því formi að fjmrh. skipi formlega nefnd í þessu skyni eða samkomulag verði milli stjórnmálaflokkanna um skipun nefndarinnar og tilnefningu í hana. Ég tel að skattalögin, eins og þau liggja fyrir, verði að teljast á ábyrgð allra stjórnmálaflokka. Það hafa fjórir fjmrh. úr fjórum stjórnmálaflokkum setið í embætti meðan þessi skattalög hafa verið í undirbúningi. Ég tel því mjög eðlilegt að allir stjórnmálaflokkar fái tækifæri til þess að fylgjast sem allra best með álagningu skatta í sumar og þeir fái þá eins góða aðstöðu og hægt er til að afla upplýsinga um eitt og annað við framkvæmd skattalaganna og þá jafnframt að gera till. um úrbætur, eftir því sem þeim þykir þurfa. Herra forseti. Ég læt þessi orð nægja, en tek það fram, að ég tel eðlilegast að formenn þingflokkanna komi sér saman um það, með hvaða hætti þessari nefnd verði hleypt af stokkunum. Ég vil svo að lokum leggja til að eftir þessar umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur nú gert grein fyrir þessu frv., og satt að segja þótti mér sem ýmislegt í hans máli bæri vott um sömu blekkingarnar og komu fram í hinni stóru fyrirsögn Þjóðviljans sem hæstv. ráðh. gerði hér reyndar að umtalsefni, um 5500 millj. kr. skattalækkunina hjá barnafólki og lágtekjumönnum. Það er nefnilega greinilega svo, að þeir hjá Þjóðviljanum vita mætavel að það eru ýmsir sem lesa bara stærstu stafina, og á þeim grundvelli hefur þessi fyrirsögn alveg örugglega verið valin. Hæstv. ráðh. sagði að það væri út í hött að fullyrða nokkuð um það á þessu stigi málsins, hver tekjubreytingin væri milli ára. Það má rétt vera. En hvers vegna er þá hæstv. ráðh. að fullyrða, eins og mér þótti hann gera, að tekjubreytingin væri ekki nema 45%?

Ég fullyrti ekkert.

Allar þær kannanir, sem hafa verið gerðar, benda til þess, að tekjubreytingin sé miklu meiri, 47–48%, og meðan við höfum ekki annað í höndunum hljótum við að fara eftir því. Hér eru sem sagt gjarnan stundaðar þær blekkingar sem svo mjög hafa verið hafðar í frammi að undanförnu af hæstv. ríkisstj. í sambandi við skattamálin. Hér er raunverulega um að ræða verulega þyngingu skattbyrðar, a. m. k. um 2–3 milljarða kr. hækkun tekjuskatts frá því sem var ákveðið af vinstri stjórninni sálugu, en frá því 1978 er hér örugglega um að ræða 10–11 milljarða hækkun á tekjuskatti. Um hvað er það sem þetta mál snýst? Það snýst um lögfestingu nýrra skattstiga vegna hinna nýju skattalaga sem nú koma að fullu til framkvæmda. Það var auðvitað nauðsynlegt að setja löggjöf um nýja skattstiga, þar sem í gildandi lögum er miðað við staðgreiðslukerfi skatta, en eins og menn vita hefur ekkert verið gert af hálfu þeirra ríkisstj., sem setið hafa frá því sumarið 1978, til þess að koma á staðgreiðslukerfi skatta. þess vegna er nauðsyn að setja nýja skattstiga. Frv. þetta er einn þátturinn af mörgum í hinum stórfelldu og auknu skattaálögum sem hæstv. ríkisstj. og sá þingmeirihluti, sem hana styður, standa að. Frv. gerir ráð fyrir að allir vinstristjórnarskattarnir verði í gildi áfram, en menn muna hvernig að þeim málum var staðið haustið 1978, þegar skattar voru gerðir afturvirkir í stórum stíl. Auk þess er svo hækkun frá þessum sköttum, eins og ég sagði áðan. Breytingin frá þeim reglum, sem giltu 1978, er 10–11 milljarðar kr., það hefur ekki verið hrakið. Þjóðhagsstofnun áætlar brúttótekjur framteljanda til álagningar 1980 820 milljarða kr. Skatthlutfallið 1978 var 11.6% af brúttótekjum 1978. Ef það hlutfall væri nú í ár, þá væri um að ræða 95 milljarða í álagningu tekjuskatts, eignarskatts, sjúkratryggingagjalds, útsvars og fasteignaskatta. En skatthlutfall núv. ríkisstj. er 14.7% og það þýðir 120 milljarða eða 25 milljarða umfram það sem verið hefði ef reglurnar frá 1978 væru í gildi. Þetta samsvarar 650 þús. kr. aukinni skattbyrði á hverja 5 manna fjölskyldu í landinu. Og það, sem alvarlegast er, er að ráðstöfunartekjur heimilanna skerðast verulega. Fólk kemst ekki hjá að greiða hækkun söluskatts, vörugjalds og þess sem kallað hefur verið orkujöfnunargjald, en er ekkert annað en hækkaður söluskattur, - það kemst ekki hjá því að borga þessa skatta þegar keyptar eru inn nauðsynjar, og þá gildir einu hversu miklar tekjur menn hafa. Svo tala hæstv. ráðh. um það, að því er virðist í fullri alvöru, að um skattalækkanir sé jafnvel að ræða. Ekki tekur betra við þegar litið er til hinna óbeinu skatta. Þar á að halda öllum vinstristjórnarsköttunum, eins og ég sagði áðan. Það er hækkaður söluskattur um 1.5 prósentustig að auki. Þetta þýðir allt saman 45.5 milljarða í þyngjandi sköttum, aðallega í formi söluskatts, vörugjalds og bensínhækkunar umfram það sem verið hefði ef skattreglur 1978 hefðu gilt. Það má draga frá tollalækkanir vegna milliríkjasamninga og niðurfellingu söluskatts á nokkrum vörutegundum. Þetta gerir samtals 14.5 milljarða, en eftir stendur þá 31 milljarður í umframskatta í vöruverði miðað við 1978. Ég held að það sé rétt að rekja þennan aukaskattreikning hæstv. ríkisstj. Það gæti kannske orðið til þess að stjórnarliðar áttuðu sig frekar á hvað þeir eru að gera, en það virðist svo sem þeir séu vart með rænu þegar þeir eru að leggja blessun sína yfir allar þessar skattahækkanir hæstv. ríkisstj. Hér er um að ræða hækkun söluskatts frá því í fyrrahaust um 2%, þ. e. um 9.3 milljarða, það er hækkun vörugjalds frá sama tíma um 6%, 7.7 milljarðar, það er gjald á ferðalög til útlanda 1700 millj., það er nýbyggingargjald 250 millj., það er skattur á verslunarhúsnæði 1700 millj., aðlögunargjald 1840 millj., hækkun verðjöfnunargjalds af raforku 1220 millj., skattahækkun á bensín umfram verðlagshækkanir 10 100 millj., það er nýtt orkujöfnunargjald, sem er í raun 1,5% söluskattur, 6000 millj., og það eru auknar markaðar tekjur í ríkissjóð 4700 millj. Þetta er nettó 31 milljarður, eins og ég sagði áðan. Þessar tölur er að finna í fjárl. og að nokkru leyti reiknaðar samkvæmt upplýsingum frá Þjóðhagsstofnun. Hækkun söluskatts og vörugjalds, sem ákveðin var í fyrrahaust af vinstri stjórninni, leggur í ár 8 milljarða skattaálögur á þjóðina. En í fyrra voru þessar skattahækkanir 2.7 milljarðar vegna þess hversu seint hækkunin kom til framkvæmda á árinu. Gjald á ferðalög til útlanda, nýbyggingargjald, skattur á verslunarhúsnæði og aðlögunargjald eru allt nýir skattar sem fyrst voru lagðir á af vinstri stjórninni. Og orkujöfnunargjaldið, sem er í raun almenn hækkun söluskatts, eins og ég sagði áðan, er uppfinning núv. ríkisstj. og leggur nýja skattbyrði á sem nemur 6 milljörðum í ár, en á 12 mánaða tímabili 8 milljörðum. Þetta er aukareikningur hæstv. ríkisstj. í óbeinum sköttum. Þetta mál hefur þegar fengið allítarlega umfjöllun í hv. Ed. Ég ætla ekki að kvelja hæstv. ríkisstj. með því að rekja raunasögu frv. gegnum þá d., frestanir útvarpsumræðna hvað eftir annað, ranga útreikninga, nýjar upplýsingar, nýreiknuð dæmi o. fl., o. fl. Allt hefur það verið með eindæmum. En ekkert hefur fengið stöðvað ríkisstj. í þeim ásetningi sínum að hækka skattana sem mest hún má. Þar hefur stefna flokks hæstv. fjmrh. sannarlega fengið að njóta sín. Í forustugrein málgagns Alþb. á Austurlandi var fyrir skömmu rætt af mikilli hreinskilni um skattastefnu Alþb. Launþegasamtökin og allur almenningur eiga að krefjast aukinnar samneyslu og þar með aukinna skatta. Þetta er tónninn frá Lúðvík Jósepssyni og Hjörleifi Guttormssyni, hæstv. iðnrh., og hv. þm. Helga Seljan. Í nefndri forustugrein segir að háir skattar séu í samræmi við hagsmuni almennings. Svo er verkalýðsforusta Alþb. hér fyrir sunnan eitthvað að blaðra um það, að nú komi skattalækkanir láglaunafólki best. Þar hlýtur að kveða við falskan tón. Fulltrúar Alþb. í ríkisstj., í borgarstjórn Reykjavíkur og öðrum sveitarstjórnum, þar sem þeir eru í stjórnarandstöðu, eru að framfylgja þessari skatthækkunarstefnu Alþb. markvisst. Allt frá því að vinstri stjórnin tók við haustið 1978 hafa nýjar og nýjar skattahækkanir dembst yfir þjóðina. Fólkið í landinu er skattpínt meir og meir. Tilgangurinn er margþættur. Það á að auka samneysluna, það á að vera í þágu hagsmuna almennings, háir skattar þar með einnig í þágu hagsmuna almennings, eins og sagði í ritstjórnargreininni sem ég var að vitna til áðan. Það er farið ránshendi um vasa almennings, peningarnir eru notaðir til þess að auka ríkisumsvifin. Almenningur fær ekki og á ekki að fá að ráða sínu aflafé, ekki eðlilegum skerf þess. Auðvitað er þetta fé betur komið í höndum þeirra, sem afla þess, en misviturra Alþb.-manna og hjálparkokka þeirra. Þetta er sem sagt stefna Alþb. sem þarna fær að njóta sín. Það þarf engan að undra hversu fylgispök Framsókn er við þessa skattpíningarstefnu. Hún hefur í auknum mæli tekið þessa stefnu upp á sína arma, sér enga aðra leið en skattahækkanir fremur en Alþb. Niðurskurður ríkisútgjalda kemur ekki til greina á þeim bæ. Svo spyrja þessir háu herrar hvað muni ske ef farið væri að till. sjálfstæðismanna um skattalækkanir. Þeir sem þannig spyrja, skilja ekki grundvallaratriði efnahagslífsins. Það er ómögulegt að álykta öðruvísi þegar svona er spurt. Eins og ég sagði áðan, þá er fylgispekt Framsóknar við skattpíningarstefnu Alþb. ekkert sérstakt undrunarefni. En afstaða þeirra sjálfstæðismanna, sem styðja þessa ríkisstj. eða sitja í henni, er óskiljanleg. Það má spyrja hvort þeir hafi boðað þessa stefnu fyrir kosningar. Hver var afstaða þeirra þá? Hvað með hæstv. forsrh. sem kynnti stefnu Sjálfstfl. fyrir kosningar á ýmsum fundum, á vinnustöðum og víðar? Var hann á móti því þá að boða niðurfellingu vinstristjórnarskattanna? Það var ekki svo að heyra eða sjá. En spurning er því hvað hér hefur gerst. Það er ekki stórmannlegt að tala um skruggur og skemmdir eftir kosningar, eins og hæstv. forsrh. hefur gert um stefnu flokks síns, eftir að hann hefur talið sér sæma að ganga til liðs við andstæðinga flokks síns með þeim sérstæða hætti sem hann hefur gert. Eða stafar fylgi sjálfstæðismannanna í ríkisstj. við þessa stefnu skattpíningar af því að þeir ráða þar engu? Annaðhvort er að þeir hafi horfið frá stefnu síns flokks, ákveðið það vitandi vits að söðla um, væntanlega vegna þess að þeim þykir það klókt í ljósi þess að flokknum gekk heldur illa í kosningunum, eða þá þeir eru neyddir til að fylgja stefnu sem þeir hafa til þessa barist gegn. Ef svo er, þá er þeim sannarlega vorkunn. Þá er það komið fram sem margir spáðu: Þeir eru bandingjar Alþb. og Framsóknar í þessari ríkisstj. Þeir ráða engu og geta ekki, þótt þeir vildu, sveigt stefnu stjórnarinnar í átt að stefnu Sjálfstfl. í einu né neinu og síst í skattamálum. Þetta er ömurlegt hlutskipti. Ríkisstj. reynir nú sem mest hún má að telja fólki trú um að leið hennar í skattamálum sé hin eina rétta, hún muni leiða til lækkunar verðbólgu, eða eins og segir í stjórnarsáttmálanum: „ Ríkisstj. mun vinna að hjöðnun verðbólgu þannig að á árinu 1982 verði verðbólgan orðin svipuð og í helstu viðskiptalöndum Íslendinga.“ Hver trúir því að svona muni verða eins og af stað er farið? Sem sagt, skattahækkanir eru leiðin til að ná því marki sem þarna er greint frá í stjórnarsáttmálanum, en ekki leið Sjálfstfl. um skattalækkanir. Auðvitað trúir enginn þessum þvættingi og stjórnarliðar síst af öllu sjálfir. En almenningi er ætlað að trúa þessum blekkingum og sjálfsagt trúa einhverjir þeim í byrjun. En annað mun verða uppi á teningnum og það fyrr en varir. Hvernig ætlast menn til að nokkur maður trúi til lengdar að þessi stefna ríkisstj. í skattamálum leiði til hjöðnunar verðbólgu? Er það leið til hjöðnunar verðbólgu að hækka söluskatt um 1.5 prósentustig nú til viðbótar 2 prósentustigum vinstri stjórnarinnar? Þetta þýðir aukna skattheimtu í formi hækkaðs vöruverðs og þjónustu upp á 18 milljarða kr. Þetta er tekið af öllum, hvort sem menn hafa háar eða lágar tekjur. Þetta er fljótvirkasta leiðin til að fara ofan í vasa almennings og moka peningum í ríkissjóð. Og þetta hefur þveröfug áhrif við fyrirheitin um niðurtalningu verðlags, eins og það heitir hjá hæstv. ríkisstj. Þessi niðurtalning verðlags, sem fyrirhuguð var og er kannske enn þá, er reyndar út af fyrir sig mesta tilræði við atvinnureksturinn sem nokkru sinni hefur verið kynnt af nokkurri ríkisstj. í þessu landi. Halda menn að það sé leið til hjöðnunar verðbólgu að þrefalda skattaálögur á bensín síðan 1978, þannig að nú er svo komið að hvergi í veröldinni eru meiri skattar á rekstur og stofnkostnað bifreiða en á Íslandi? Þessi skattauki einn nemur rúmum 10 milljörðum kr. Það er hækkun á hluta ríkissjóðs í bensínverðinu umfram verðlagshækkanir. Í krónum talið er hækkunin á bensíngjaldi, tollum og söluskatti af því 20 milljarðar frá 1978 eða yfir 220%. Síðast þegar bensínverð hækkaði, það er ekki langt síðan, nam hækkunin 60 kr. á lítra. Þar af fara 42 kr. í ríkissjóð. Af 430 kr., sem lítrinn kostar í dag, fara 247.50 í ríkissjóð eða 57.6%, en 21.2% af verðinu fara til vegaframkvæmda. Það er mikil rausn! Svona mætti auðvitað lengur telja, af nógu er að taka. Það er ofurskiljanlegt að stjórn BSRB og viðræðunefnd ASÍ mótmæli hækkun tekjuskatts, útsvars og söluskatts, „sem ásamt gengislækkun eru olía á verðbólgueldinn“, eins og sagði í samþykkt ríkisstarfsmanna. Og fyrir fáum dögum samþykkti Verkamannasamband Íslands ályktun þar sem segir að sambandsstjórnin leggi áherslu á, „að skattalækkanir frekar en krónutöluhækkanir kaups, sem eru étnar jafnóðum upp af verðlags- og skattahækkunum, eru raunhæfari kjarabætur til verkafólks. Það er því á ábyrgð ríkisstj. og atvinnurekenda ef nú verður efnt til alvarlegra þjóðfélagsátaka“, segir í þessari ályktun Verkamannasambandsins. En ríkisstj. treystir eflaust á að við mótmælin ein verði látið sitja. Þetta er ríkisstjórn verkalýðsins - eða er ekki svo? Og kannske er þetta leiðin til að greiða fyrir kjarasamningum? Einhvern tíma hefði annað verið álitið í þeim efnum. Það mætti vissulega fara mörgum fleiri orðum um skattahækkanir þessarar ríkisstj. Mörgum þótti nóg um gífurlegar skattahækkanir vinstri stjórnarinnar þá 13 mánuði sem hún sat að völdum haustið 1978. Í kosningabaráttunni í vetur var það eitt af grundvallarstefnumiðum Sjálfstfl. að afnema alla vinstristjórnarskattana og leggja tekjuskattinn niður sem almennan launaskatt. Núv. ríkisstj. hefur valið sér þveröfuga leið. Hún viðheldur öllum vinstristjórnarsköttunum og bætir álögum á þjóðina í hverri viku. Hún ber ábyrgð á söluskatts- og vörugjaldshækkuninni, sem ákveðin var í fyrrahaust, og leggur þannig á þessu ári 18 milljörðum kr. a. m. k. meiri skattaálögur á almenning en í fyrra. Hún heimilar sveitarfélögum að leggja á að giska 4–5 milljarða aukaútsvar á skattborgarana. Hún bætir 2–3 milljörðum við tekjuskatt einstaklinga ofan á hækkun vinstri stjórnarinnar og leggur á nýtt orkujöfnunargjald sem eykur skattbyrðina um 6 milljarða kr. Aukaskattreikningurinn lítur því þannig út: Það er hækkun á vörugjaldi og söluskatti um 18 milljarða, hækkun útsvara 4.5 milljarðar, hækkun tekjuskatta 2.5 og orkujöfnunargjald 6, eða samtals 31 milljarður, og ýmsu mætti sjálfsagt bæta hér við. Jaðarskattur er nú orðinn 65% auk hluta skattheimtu í tolltekjum, vörugjaldi, söluskatti og bensíngjaldi. Hér er auðvitað allt of langt gengið. Þessi skattheimta er ekki hvati til aukins vinnuframlags, þvert á móti. Hún dregur úr löngun manna til þess að vinna. Hún kemur í veg fyrir eiginfjármyndun í atvinnurekstri, tæknivæðingu og framleiðniaukningu fyrirtækja. Sjálfstfl. er algerlega andvígur þessari stefnu. Fulltrúar flokksins í fjh.- og viðskn. Ed. fluttu brtt. í samræmi við stefnu flokksins við 2. og 3. umr. um þetta mál þar. Við 2. umr. voru brtt. efnislega þær, að álagning tekju- og eignarskatta sé sú sama eða sem hliðstæðust og var 1978, eftir þeim lögum sem sjálfstæðismenn báru þá ábyrgð á, - að afturvirk aukning tekju- og eignarskatta einstaklinga og félaga, sem vinstri stjórnin lagði á, sé afnumin, en þessir skattar hafa verið lagðir á í einu eða öðru formi síðan haustið 1978, - að tekjuskattar til ríkisins lækki sem svarar hækkun á útsvörum sem heimiluð var nú fyrir skömmu. Auðvitað náðu þessar till. ekki fram að ganga. Við 3. umr. í hv. Ed. fluttu fulltrúar Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. enn brtt. Nýjar upplýsingar höfðu þá reyndar komið fram milli umr. Þær till voru á þá leið, að skattstiginn yrði þannig: 20% af fyrstu 2.5 millj., 30% af næstu 3 millj. og 40% af yfir 5.5 millj. Barnabætur yrðu eins og lagt var til af hálfu ríkisstj., sparifé og spariskírteini verði alltaf undanþegin eignarskatti, ónýttur persónuafsláttur nýtist til greiðslu sóknargjalda og kirkjugarðsgjalda auk útsvars og sjúkratryggingagjalds. Ónýttur námsfrádráttur nýtist í allt að fimm ár eftir að námsmaður lýkur námi. Auk þess verði vextir og verðbætur námslána frádráttarbær. Í þessum till. fólst sú meginstefna, að tekjuskattar verði afnumdir í áföngum á almennum og miðlungslaunatekjum, að tekjuskattur verði verulega lækkaður á láglaunafólki og aukið svigrúm þess til að nýta persónuafslátt til greiðslu opinberra gjalda, að heildarskattprósenta beinna skatta: tekjuskatts, útsvars, sjúkratryggingagjalda o. s. frv., fari ekki fram úr 50%, eins og verið hefur stefnumið Sjálfstfl. Þessar brtt. höfðu í för með sér heildarlækkun skatta um 13–14 milljarða kr. samkv. nýjustu upplýsingum um tekjubreytingu milli ára. Þessar till. voru vitanlega líka felldar. En þess verður freistað að fá þær samþykktar hér í hv. Nd. og munu samhljóða till. verða fluttar af fulltrúum flokksins í fjh.- og viðskn. þessarar deildar. Herra forseti. Ég mun ekki hafa þessi orð mín miklu fleiri við þessa 1. umr. Ég lýsi algerri andstöðu Sjálfstfl. við þær geigvænlegu skattahækkanir sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur þegar ákveðið og fengið að verulegu leyti samþykktar. Þær eru í fullkominni andstöðu við stefnu Sjálfstfl., eins og ég hef rakið. Þessar aðgerðir hæstv. ríkisstj. munu hafa í för með sér enn nýja verðbólguskriðu, rýrnandi kaupmátt launa og þar með versnandi lífskjör. Sjálfstfl. mun berjast gegn athöfnum sem þessum af öllu afli.



Herra forseti. Út af því, sem hæstv. fjmrh. sagði áðan og var að reyna að bera þá mjög svo óvenjulegu blaðamennsku af málgagni sinu, Þjóðviljanum, er ástæða til að vekja á því athygli, að fyrirsögn á forsíðu Þjóðviljans 23. apríl s. l. er með þeim hætti að enginn getur skilið hana öðruvísi en að hér sé um að ræða 5500 millj. kr. skattalækkun hjá barnafólki og lágtekjufólki. Forsíðufyrirsögnin: Tillaga Ragnars Arnalds. Skattalækkun 5500 millj. kr. hjá barnafólki og lágtekjufólki.

Er það ekki rétt?

Nei, það er rangt. Er þetta rétt blaðamennska sem hér er um að ræða? Þetta var hæstv. fjmrh. að reyna að bera af blaðinu áðan, og í ljósi þess hlýtur hann að hafa ályktað sem svo, að hér væri ekki rétt frá skýrt eins og Þjóðviljinn hefur sett þetta upp. Það verður ekki skilið öðruvísi. Hér er nú að ljúka líklega fimm vikna þrauta- og sálarstríði hæstv. fjmrh. fyrir því frv. sem hér er nú að koma til Nd. Alþingis. Þessu stríði er þó ekki að ljúka nema í bili, og óneitanlega kemur manni í hug í þessu pólitíska sálarstríði ráðh. hið gullfallega upphaf sálmsins þar sem segir: „Þegar ég leystur verð þrautunum frá.“ Þetta á þó ekki við nema að hluta til, því að hér er ekki um það að ræða að hæstv. fjmrh. verði leystur frá þessu þrautastríði fyrir fullt og allt í þessari lotu. Hið endanlega stríð á hæstv. fjmrh. verður fyrst og fremst þegar skattseðlarnir koma á sínum tíma á þessu komandi sumri. Þá og þá fyrst fara að bitna á honum þær gerðir sem hann og hæstv. ríkisstj. nú beita sér fyrir í skattpíningu á almenning í landinu og þá ekki síst á láglaunafólkið í landinu. Það væri auðvitað margt hægt að segja hér um þá málsmeðferð sem viðhöfð hefur verið í þessu máli. Hún er, að ég hygg, með eindæmum eins og málið hefur rekist í þinginu, þ. e. í Ed. Það var lögð á það gífurlega mikil áhersla af hæstv. fjmrh. og ríkisstj. að þessu máli yrði lokið strax eftir páskahlé. Stjórnarliðar ætluðu þá að vera tilbúnir með brtt. sínar áður en þinghlé yrði gert fyrir páska. Öll saga þessa máls er með eindæmum, að ég held. Það er engu líkara en hæstv. fjmrh. hafi ekki haft hugmynd um hvað hér væri á ferðinni að því er varðaði útkomu hjá hinum einstöku hópum skattgreiðenda, eftir þeim till. sem fram höfðu verið bornar. Ég skal ekki eyða tíma hér í að rekja það frekar. Það hefur verið gert um það samkomulag, að hægt yrði að ljúka þessu máli hér úr Nd. fyrir annað kvöld, að mér skilst, svo smekklegt sem mér finnst það nú vera af hálfu hæstv. fjmrh. og ríkisstj. að ætla að færa verkalýðshreyfingunni og launþegum í landinu þetta sem afmælisgjöf á baráttu- og hátíðisdegi verkamanna, sem er 1. maí, n. k. fimmtudag. Það er að mínu viti einkar ósmekklegt af hæstv. ríkisstj., ekki síst af hæstv. fjmrh. sem fulltrúa þess flokks sem hingað til hefur talið sig vera málsvara þeirra sem minnst mega sín í þjóðfélaginu, að ætla að færa verkalýðshreyfingunni þessa gjöf 1. maí. Ekki síst er þetta ósmekklegt þegar það er haft í huga, að launþegasamtökin í landinu, öll saman, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, Alþýðusamband Íslands og nú síðast Verkamannasamband Íslands, hafa harðlega mótmælt þessu frv. og þeirri skattaáþján sem núv. hæstv. fjmrh. hefur beitt sér fyrir og ríkisstj. sem heild. Þessir aðilar hafa bent á það í sínum mótmælum, að þessi skattaáþján hefði ófyrirsjáanlegar afleiðingar að því er varðar það ástand sem nú er á vinnumarkaðinum, þ. e. þegar allir samningar eru lausir. Og því er meira að segja haldið fram af þessum aðilum, að þessi skattpíningarstefna ríkisstj. geti orðið til þess að koma í veg fyrir að nokkur skynsamleg lausn finnist á samningamálum eins og staðan er í dag. Þessi stefna hæstv. fjmrh. miðar því að því einu og fyrst og fremst, að það verði stórátök á vinnumarkaðinum og þau séu ekki langt undan ef fram heldur sem horfir. Hæstv. fjmrh., sem nú gengur undir nafninu skattkóngur gáfumannadeildar Alþb., viðhafði þau ummæli í útvarpsumr. í gærkvöld frá Ed., að þessar viðvaranir og þessi mótmæli launþegasamtakanna í landinu væru marklaust hjal og orðagjálfur manna sem ekkert vissu hvað þeir væru að tala um. Þetta var sú kveðja, sem hæstv. fjmrh., skattkóngur gáfumannadeildarinnar, lét sér um munn fara í útvarpsumr. í gærkvöld. En hverjir eru þessir menn sem hæstv. fjmrh. er að tala um? Jú, fyrst skal telja formann Verkamannasambands Íslands, Guðmund J. Guðmundsson, flokksbróður skattakóngsins, en líklega ekki í gáfumannadeildinni; forseta Alþýðusambands Íslands og framkvæmdastjóra þess, Snorra Jónsson og Ásmund Stefánsson, flokksbræður Ragnars Arnalds, en líklega hvorugur í gáfumannadeildinni; varaformann Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, flokksbróður ráðh., en heldur ekki að ég hygg í gáfumannadeild Alþb.; fyrrv. forseta Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Ingólf Ingólfsson, að ég held ekki heldur í þessari margumtöluðu deild Alþb. Þessir einstaklingar ásamt fjöldamörgum öðrum eiga það sameiginlegt, að þeir eru umboðsmenn launafólks í landinu, þveröfugt við það sem hægt er að segja um hæstv. fjmrh. Þessir menn eiga það sameiginlegt, að þeir eiga og eru að gæta hagsmuna launafólksins sem þeir eru skyldir að vinna fyrir. En svarið, sem þessir einstaklingar fá og launþegahreyfingin í heild frá hæstv. fjmrh., er að hér sé um að ræða marklaust hjal og orðagjálfur manna sem ekki vita hvað þeir séu um að tala. Hæstv. fjmrh. sagði líka í umr. í gærkvöld að skattalækkun nú væri gervilausn, enda þótt búið sé að sýna fram á að eina leiðin til að leysa þær kjaradeilur, sem nú standa yfir og eru fram undan, sé sú að beita sköttunum til þess að leiðrétta og lagfæra launakjör fyrst og fremst - og kannske einvörðungu - þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu. Hæstv. fjmrh. sagði líka í gærkvöld, að myndun núv. hæstv. ríkisstj. væri örlagaríkur sigur, varnarsigur verkalýðshreyfingarinnar í landinu. Ég hygg að það megi leita langt aftur í tímann til þess að finna sambærilegt við það, hversu stuttur tími hefur liðið frá því að hæstv. ríkisstj. tók við völdum og þangað til hún er búin að fá öll launþegasamtök í landinu upp á móti sér vegna þeirrar stefnu sem hún beitir í efnahags- og launamálum og í skattpíningarmálum. Það eru ekki nema 21/2 mánuður síðan hæstv. ríkisstj. tók við völdum, en á þessum tiltölulega stutta tíma hefur hún fengið öll launþegasamtök í landinu upp á móti sér. Það var vikið að því áðan, að þetta fóstur hæstv. fjmrh. sé nú loks hingað komið eftir óvenjustrangan meðgöngutíma og harðar fæðingarhríðir þess í Ed. þingsins. Þetta frv, er eitt af mörgum skattahækkunarfrv. ríkisstj. sem hér hafa verið til meðferðar í þinginu á undanförnum vikum. Það er augljóst mál, að sú skattastefna sem virðist vera í æðimiklu uppáhaldi hjá hæstv. ríkisstj., hefur þær afleiðingar sem enginn getur séð fyrir nú varðandi það hvað kann að gerast innan þjóðfélagsins ef fram heldur sem horfir. Og það verður að teljast furðulegt, að sá aðilinn, sem virðist ráða ferðinni í þessu skattaæði hæstv. ríkisstj., er einn af forustumönnum Alþb., þess flokks sem hingað til a. m. k. hefur þóst vera málsvari launafólks í landinu. Það er líka furðulegt við þessa skattpíningarstefnu ríkisstj., að hún kemur í kjölfar margra yfirlýsinga hæstv. ráðh., fyrst eftir að hæstv. ríkisstj. tók við völdum, um að ekki kæmi til mála að hækka skatta né auka skattbyrði. Hæstv. fjmrh., skattkóngurinn sjálfur, hefur marglýst því yfir í viðtölum við fjölmiðla, að ekki verði um skattahækkun að ræða af hálfu þessarar ríkisstj. Hæstv. sjútvrh. og forsrh. hafa báðir lýst þessu sama yfir. Hér er enn eitt dæmið um það, hversu marklausar yfirlýsingar hæstv. ráðh. eru. Og raunar á það við um allt of marga stjórnmálamenn, að lítið sem ekkert mark er á þeim takandi í yfirlýsingum. Hér hygg ég þó að gengið hafi verið hvað lengst í því að lýsa yfir allt öðru en því sem menn ætla sér að gera og eru að gera. Hygg ég að þessi hæstv. ríkisstj. eigi met í því, a. m. k. miðað við þann tiltölulega stutta tíma sem hún hefur setið. Og það skýrir hug hæstv. núv. fjmrh., fulltrúa þess flokks sem berst fyrir launafólkið í landinu og ekki síst láglaunafólkið og virðist í orði kveðnu hafa viljað gæta hags þess, að upphaflegar till. hæstv. fjmrh. varðandi skattstigana gerðu ráð fyrir sérstakri skattpíningu á fátækar ekkjur og einstæða foreldra, þá þjóðfélagsþegna sem verst hafa orðið úti samkv. fyrri skattalögum. Sem betur fer tókst að hafa áhrif á þetta til hins betra í Ed. Alþingis vegna forgöngu fulltrúa Alþfl. í fjh.- og viðskn. þeirrar deildar. Það hefur tekist, þó kannske ekki í miklu sé, að rétta þó nokkuð hlut þess fólks sem Alþb.-ráðh. Ragnar Arnalds ætlaði að svína hvað mest á með sínum fyrstu till. Þetta hefur tekist vegna þeirrar hörku, vil ég segja, sem sýnd var af hálfu Alþfl. í Ed. og var látið undan af hæstv. ráðh. Það er ekki eðlilegt, að ráðh. í ríkisstj. mælist undan því að verja gerðir sínar fyrir alþjóð í útvarpsumr. Þetta gerðist þó núna. Hæstv. ráðh., hæstv. ríkisstj. fór undan í flæmingi í því að verja þessar gerðir sínar fyrir alþjóð. Þetta fékkst þó fram og það er vel. Ég hygg að útvarpsumr. og öll meðferð málsins eins og hún hefur verið sýni almenningi í landinu fram á það, að hér er í landinu ríkisstj. sem ekki er til þess treystandi að leysa þau vandamál sem nú eru uppi og er við að glíma í landinu, og ef hún sér ekki að sér og breytir til, þá er sannarlega vá fyrir dyrum að því er varðar úrlausn hinna mikilsverðu og margþættu fjöldamörgu mála sem nú bíða úrlausnar. En þrátt fyrir það að Alþfl. tókst að fá lagfæringu á upphaflegum till. hæstv. fjmrh., þá stendur enn eigi að síður að þetta frv. eykur skattheimtu á launafólkið í landinu um a. m. k. 2.5 milljarða kr. miðað við það sem áður var, og það sem meira er, þetta frv., eins og það nú er, eykur verulega skatta á öllum hjónum í landinu. En það er eitt athyglisvert við þetta frv. skattakóngs Alþb. gáfumannadeildarinnar. Það er það, að skattar á fyrirtæki eiga að lækka. Það hefði einhvern tíma þótt saga til næsta bæjar, ef Alþb.-ráðh. - eftir allar þær yfirlýsingar og stóryrtu ummæli sem fulltrúar þess flokks hafa viðhaft um skatta á fyrirtæki - yrði fyrsti ráðh. um langt árabil sem legði til að skattar á fyrirtæki í landinu ættu að lækka á sama tíma og skattar á allan almenning og þó sér í lagi á launafólk og láglaunafólk eiga að hækka stórlega. Ég óttast að sú breyting, sem gerð hefur verið á skattalögum - og þá á ég fyrst og fremst við þá breytingu sem gerð var 1978 um að fella niður 50% frádrátt af tekjum útivinnandi eiginkvenna, - sú breyting og sú skattahækkun, sem nú er verið að pína hér í gegnum þingið, eigi eftir að hafa í för með sér mikið vandamál innan þjóðfélagsins. Það þýðir það í raun og veru, að stórlega fækki þeim útivinnandi húsmæðrum sem verið hafa í fiskiðnaðinum t. d., sem í reynd þýddi þá stórkostlega aukið innflutt vinnuafl frá öðrum löndum, og ekki yrði það til hagsbóta þjóðfélaginu í heild. Ég óttast að þessi breyting verði til þessa. Eins og ég sagði hér áðan, þá er ekki mín ætlan að vera langorður við 1. umr. þessa máls. Málið hefur verið ítarlega rætt í Ed. þingsins og í útvarpsumr., og Alþfl. ætlar ekki að tefja fyrir því að þetta mál nái fram að ganga á þeim tíma sem hæstv. fjmrh. kýs helst, þ. e. því verði lokið kannske helst um sólarhringsskiptin síðasta apríl og 1. maí, þannig að það verði eftirminnileg gjöf frá hæstv. fjmrh., fulltrúa Alþb., til launþeganna í landinu, þessi skattahækkun sem hann er nú að keyra í gegnum þingið. Ég vildi þó sem stjórnarandstæðingur að hæstv. ríkisstj. geymdi þetta mál fram yfir 1. maí og ögraði ekki launþegahreyfingunni í landinu með því að veifa þessu plaggi framan í hana á baráttu- og hátíðisdegi verkamanna. En það fer að sjálfsögðu fram eins og hæstv. fjmrh. vill, að þetta verði hér að lögum kannske annað kvöld, kannske aðra nótt, komið fram á 1. maí. Það er þó ástæða til að vekja á því athygli hér, að Alþfl. hefur um langt árabil haldið fram þeirri stefnu, að tekjuskatt af almennum launatekjum eigi að afnema og að það eigi að gerast í áföngum. Um þetta hafa verið fluttar ítrekaðar till. og bent á með hvaða hætti slíkt skyldi framkvæmt. En á þetta hefur ekki verið hlustað. Það er eigi að síður staðreynd, að tekjuskatturinn í núverandi formi, eins og hann hefur verið og verður samkv. þessu, er launamannaskattur fyrst og fremst og raunar einvörðungu. Það er ljóst, að samkv. því sem frv. nú lítur út eftir samþykktina í Ed. muni heildarskattaálögur til ríkis og sveitarfélaga á t. d. hjón með þrjú börn eða fleiri hækka um 560 millj. kr. eða um 5% í samanburði við áður gildandi lög. Tekjuskattsálögur á hjón með minni tekjur en 6 millj. kr. munu hækka um 442 millj. kr. frá þeim till. sem voru samþykktar við 2. umr. í Ed. Og svona mætti lengi telja. Hér er því um að ræða stórlega aukna skattheimtu í gegnum það skattstigafrv. sem hér er til umr., ofan á allt það sem hæstv. ríkisstj. hefur afrekað í skattheimtu á undanförnum vikum og mánuðum. Og það er augljóst og það hefur verið margítrekað, að Alþfl. telur að þessi stefna skattahækkunar sé röng og skaðleg. Hún er augljóslega skaðleg við þær kringumstæður sem nú eru í þjóðfélaginu, og hún er beinlínis ögrun við launafólk og launþegasamtökin í landinu á þessum viðkvæmu tímamótum í samningsgerð á vinnumarkaðinum. Og komi til harðra átaka á vinnumarkaðinum, þá er það ríkisstj. fyrst og fremst sem ber ábyrgð á því sem þar kann að gerast. Það hefur verið margítrekað af verkalýðshreyfingunni í landinu, að skattalækkun sé í raun og veru kannske eina færa leiðin miðað við kringumstæður í dag til þess að rétta hlut láglaunafólksins og til þess að leysa þær kjaradeilur sem nú standa yfir. Hæstv. ríkisstj. hefur hafnað þessari leið, ætlar sér að halda áfram í skattpíningunni og ætlar að reka þetta sem hnefahögg í andlit verkalýðshreyfingarinnar og launafólks á þessum tímamótum sem fram undan eru og á baráttu- og hátíðisdegi launafólksins í landinu. Sú ákvörðun hæstv. ríkisstj. verður eftirminnileg. Það er augljóst mál og það hefur verið á það bent margoft af Alþfl., að í stað þess að auka skattheimtu svo gífurlega sem hér er gert ráð fyrir eigi að draga úr skattheimtu, þannig sé hægt að vernda rauntekjur láglaunafólksins fyrst og fremst. En ég hygg að almennt samkomulag sé um það, að fyrst og fremst eigi að rétta hlut þess í komandi samningum. Sú samþykkt sambandsstjórnar Verkamannasambands Íslands, sem gerð var grein fyrir fyrir nokkrum dögum, fer nákvæmlega saman við þá stefnu sem Alþfl. lagði til að höfð yrði í þeim stjórnarmyndunarviðræðum sem uppi voru fyrr í vetur. Það er sú stefna, að í þessum samningum eigi fyrst og fremst og raunar einvörðungu að snúa sér að því að rétta hlut láglaunafólksins, þess fólks sem verst hefur orðið úti í því verðbólguþjóðfélagi sem við höfum lifað í undanfarin ár og áratugi. Þessari leið er hæstv. ríkisstj. nú að hafna í andstöðu við - fyrrv. er kannske rétt að orða það - í andstöðu við fyrrv. stuðningsfólk sitt í verkalýðshreyfingunni. Það eru ekki nema harðlínukommar og eiginhagsmunahópar sem eru jákvæðir í afstöðunni til þess sem hæstv. ríkisstj. er nú að gera. Allir þeir innan verkalýðshreyfingarinnar, sem bera hag launþega fyrst og fremst fyrir brjósti, eru andvígir þessum áformum og berjast gegn því að þau nái fram að ganga. Og það er tímanna tákn, að formaður Verkamannasambands Íslands, Guðmundur J. Guðmundsson, skuli í raun og veru sjá sig knúinn til þess að rísa gegn hæstv. ríkisstj. í þessu skattpíningaræði sem hún stundar þessa dagana og undanfarnar vikur.  Við meðferð þessa máls í Ed. lagði fulltrúi Alþfl. í fjh.- og viðskn. þeirrar d. fram brtt. við frv. eins og það þá var. Þær náðu ekki fram að ganga. Hæstv. ríkisstj. virðist vera staðráðin í því að reiða svo hátt til höggs við almenning í landinu, að engu verði í raun og veru borgið til hins betra. Þess mun að sjálfsögðu freistað að fá breytingar við meðferð málsins hér í Nd. Af þeim kynnum, sem við höfum af hæstv. ríkisstj., er lítil von til þess, að hún sjái að sér á þessu stigi máls. Það eina, sem kemur hæstv. ríkisstj. kannske til að sjá að sér, er það þegar hún sér alvöruna í reynd og stendur frammi fyrir því, að verkalýðshreyfingin ætlar sér ekkí að láta knésetja sig með þeim hætti sem skattakóngurinn í gáfumannadeild Alþb. ætlar sér að gera við hreyfinguna sem heild. Þá og þá fyrst verður það kannske sem hæstv. ríkisstj. sér að sér. En þá getur það orðið um seinan. Ég skal ekki, herra forseti, hafa um þetta öllu fleiri orð að sinni. Ég tel þó rétt að víkja örfáum orðum að þeim furðulega áróðri, sem hæstv. ráðh. og stjórnarliðar hafa nú beitt ósvikið gegn Alþfl. hér undanfarið og síðast í útvarpsumr. í gær, að kenna Alþfl. um það, hversu núv. hæstv. ríkisstj. hefur verið gírug í skattpíningu sinni, og ásaka Alþfl, fyrir að hafa safnað upp vanda sem hafi verið geymdur og sé nú verið að leysa, - hafi verið geymdur í tíð minnihlutastjórnar Alþfl. frá því í okt. og þangað til í febr. Nú er það svo, að auðvitað grípa menn í dauðateygjunum svo að segja til hvers þess hálmstrás sem þeir ná í. En þessi áróður er að mínu viti þannig að það er víðs fjarri að hægt sé að líkja honum við neitt, hann er í raun og veru, eins og hæstv. viðskrh. orðaði það, að ég held, í útvarpinu í gærkvöld, svo sannarlega að slá fyrir neðan beltisstað. Sannleikurinn í þessu máli er sá, að það var enginn uppsafnaður vandi eftir minnihlutastjórn Alþfl. sem varð til þess eða er til þess að hæstv. ríkisstj. beitir þessari skattpíningarstefnu. Öll mál, sem upp komu í tíð þeirrar ríkisstj. varðandi hækkanir á vöru og þjónustu og hækkunarbeiðnir, voru afgreidd, en þau voru ekki afgreidd með því færibandafyrirkomulagi sem núv, hæstv. ríkisstj. virðist hafa á hlutunum. Það fengu ekki allir allt og það er mergurinn málsins. Viðkomandi aðilum var í raun og veru fyrirskipað að gæta aðhalds og draga úr. Það skyldi nú ekki vera, að það þyrfti að vera upphafið á þessari niðurtalningarstefnu, sem Framsfl. er alltaf að tala um? Ég veit ekki hvernig menn ætla að fara að því að telja niður verðbólguna, ef allir eiga alltaf að fá allt. Það er kúnst sem enginn kann, að ég hygg, nema þá Framsfl. og fulltrúar hans. Nei, það, sem gerðist á þessu tímabili, var að synjað var um hækkanir sem beðið var um. Það er athyglisvert t. d. að bera saman viss tímabil. Hér er um að ræða upplýsingar frá Þjóðhagsstofnun sem ég hygg að menn vefengi ekki sem hlutlausan aðila til að gefa umsögn um þessi mál. Ef tekið er tímabilið októberbyrjun 1979 til febrúarloka 1980, þá er hækkun framfærsluvísitölu 16–17% á þessu tímabili, þessu 5 mánaða tímabili, sem jafngilti miðað við 12 mánuði 45% verðbólgu. Ef við tökum tímabilið maíbyrjun til septemberloka 1979, þ. e. 5 mánuðina áður en ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar fór frá, þá var 27% verðbólga á þessu tímabili, sem jafngilti 80% verðbólgu miðað við 12 mánaða tímabil, - 80% verðbólga miðað við stjórnartímabil ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar síðustu 5 mánuðina sem hún var við, en á móti 45% verðbólga í 12 mánuði miðað við það tímabil sem Alþfl.-stjórnin sat. Ég held að þessar tölur sýni, svo að ekki verði um villst, að það hálmstrá, sem hæstv. ríkisstj. nú grípur í, verður ekki til að bjarga henni á flóttanum. Það er augljóst mál, að það, sem nú er að gerast, er vegna stjórnleysis hæstv. ríkisstj. sjálfrar. Hún hefur ekki þá stjórn á hlutum sem þarf til þess að hægt sé að reka þjóðfélagið með eðlilegum hætti. Enn þá síður hefur hún þau tök til stjórnunar sem þarf til þess að niðurtalningaraðferðin nái fram að ganga. Það er líka athyglisvert, sem fram kemur í þessum upplýsingum Þjóðhagsstofnunar varðandi gengismálin. Frá okt. 1979 til febr. 1980, þ. e. það tímabil sem Alþfl. stjórnin sat, varð 5.7% gengisfelling, sem jafngilti 15% gengisfellingu miðað við 12 mánaða tímabil. Á 5 mánaða síðasta tímabili ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar féll gengið um 14.7%, sem svarar til 33% gengisfellingar miðað við 12 mánuði, eða meira en helmingi meiri gengisfelling en í tíð ríkisstj. Alþfl. Og að síðustu eru upplýsingar frá Þjóðhagsstofnun varðandi fjármál ríkisins. Ef tekið er tímabilið frá okt. 1979 til febr. 1980, þá var greiðsluafgangur hjá ríkissjóði upp á 7.9 milljarða rúma. Ef við tökum sama tímabil, okt. 1978 til febr. 1979, þ. e. í tíð ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, var það neikvætt hjá ríkissjóði og hann skuldaði 7.1 milljarð, en hafði afgang um 7.9 milljarða hitt tímabilið. Ég hygg að ekki þurfi fleiri orð til að sýna fram á það, að allar ásakanir núv. hæstv. ríkisstj. í garð minnihlutastjórnar Alþfl. um það, að hún hafi geymt vanda til úrlausnar núv. hæstv. ríkisstj., eru firrur einar. Það, sem hæstv. ríkisstj. þarf fyrst og fremst að huga að og læra, er að stjórna. Þá og þá fyrst er þess að vænta að árangur náist. En það er augljóst mál, að það nær engin ríkisstj. árangri miðað við þau vandamál, sem nú eru í þjóðfélaginu, ef hún ætlar að gera allt fyrir alla. Ég skal svo ekki, herra forseti, hafa um þetta fleiri orð við þessa umr., en vísa til þess, að að sjálfsögðu mun Alþfl. freista þess að fá breytingu til hins betra fyrir fyrst og fremst láglaunafólkið í landinu varðandi meðferð skattstigamálsins hér í deildinni.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns fagna því sérstaklega, að hæstv. fjmrh. skuli hafa orðið við þeirri beiðni að þingflokkunum gefist kostur á því að fylgjast með framkvæmd skattalaga nú í sumar, vegna þess að enginn vafi er á því, að í þeim efnum ríkir nú meiri óvissa en verið hefur um langt skeið, eins og raunar hefur komið fram í ummælum bæði hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. Ég vil sem sagt færa hæstv. fjmrh. þakkir fyrir undirtektir hans og leyfa mér að vona að þessari nefndarskipan verði komið á sem allra fyrst. Í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir, er það annars að segja, að það felur í sér mjög verulega hækkun á tekjusköttum. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt bæði fyrir hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar hér á Alþ. að viðurkenna þetta. Ef við leggjum til grundvallar þann tekjuskatt, sem gengið er út frá í fjárlögum 1978, og framreiknum hann til þessa árs, þá kemur í ljós að núv. hæstv. ríkisstj. ætlar sér að innheimta um 10 milljörðum meiri tekjuskatt heldur en skattalöggjöfin 1978 gefur, ef gengið er út frá þeirri þróun sem orðið hefur í verðlags- og launamálum, tekjubreytingu milli ára, sem hæstv. fjmrh. gerði mjög að umtalsefni áðan. Hæstv. fjmrh. sagði orðrétt, að gert sé ráð fyrir að ríkissjóður fái nákvæmlega sömu tekjur og gamla skattkerfið hefði skilað. Þetta gamla skattkerfi hefði skilað tæpum 10 milljörðum minna en gert er ráð fyrir í fjárl. Ég vil í þessu sambandi minna á að í sambandi við félagsmálapakkann 1978 gaf sú ríkisstj., sem þá var, fyrirheit um að skattar mundu lækka, og launþegar sættu sig við 2% launaskerðingu vegna þessa fyrirheits þeirrar ríkisstj. sem þá sat. Síðan hafa nýir kjarasamningar ekki verið gerðir. Núv. hæstv. ríkisstj. er því siðferðilega skuldbundin launþegum að þessu leyti og því fremur sem sjö af tíu ráðherrum voru aðilar að þessu loforði við launþegahreyfinguna og þeir þrír, sem eftir eru, buðu sig fram fyrir síðustu kosningar með þau orð á vörunum að þeir vildu afnema vinstri skattana. Þessi hækkun tekjuskattsins er um 30%, eitthvað á því bili sem tekjuskatturinn hækkar frá því sem var þegar hv. 1. þm. Reykn., Matthías Á. Mathiesen, var fjmrh. Það er nú þessi skattahækkun. Ofan á þetta er svo söluskattshækkunin, sem hæstv. heilbrmrh. Svavar Gestsson sagði á verkalýðsmálaráðstefnu Alþb. fyrir skömmu að skipti launþega engu máli. Það má segja að það sé út af fyrir sig gott, að maður, sem hefur þvílíkar hugmyndir um skatta - að þeir skipti engu máli fyrir þá sem þá greiða, skuli vera búinn að láta viðskiptamálin frá sér í ríkisstj. Ég sakna þess nú sérstaklega, að hæstv. forsrh. skuli ekki vera hér við. Þegar þessi mál bar á góma fyrir skömmu í Sþ. viðhafði hæstv. forsrh. þau ummæli, að hlutfall skatta af meðaltekjum væri lægra nú en verið hefði um margra ára skeið. Af þessum sökum aflaði ég mér upplýsinga um það hjá kauplagsnefnd, hverjar hefðu verið meðalatvinnutekjur verkamanns, bæði einhleypings og kvænts verkamanns, á árunum 1978, 1979 og 1980, og reiknaði út þá skatta sem þessi verkamaður hefði fengið eftir því skattkerfi sem á hverjum tíma var í gildi. Eftir því kemur í ljós, að á árinu 1978 greiddi einhleypur verkamaður, sem hafði meðalatvinnutekjur verkamanna í laun, um 25.86% í skatta, á árinu 1979 26.14% og samkv. lögum ríkisstj. 28.46%. Ef við tökum með sama hætti meðalatvinnutekjur kvæntra verkamanna - og þá eru teknar inn í dæmið þær meðaltekjur sem eiginkonur verkamanna höfðu á árunum 1978, 1979 og 1980, þá kemur í ljós að á árinu 1978 greiddu verkamannshjón 19.15% í beina skatta - þetta á allt við um beina skatta - árið 1979 19.24% og á árinu 1980 21.43%. Þarna er um verulega hækkun að ræða á skattbyrði verkamannafjölskyldna. Það er að sjálfsögðu hægt að búa til margs konar samanburð á milli ára þegar verðbólgan er jafnmikil og hún er núna, ég tala ekki um þegar um mjög mismunandi skattkerfi er að ræða milli ára, ef menn gera tilraun til þess að framreikna meðaltekjur frá liðinni tíð. Það má auðvitað gera með margvíslegum hætti. En kjarni málsins er þessi, að í ár fer hlutfallslega meira í beina skatta hjá meðalverkamannafjölskyldunni en gerði í tíð ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar. Þetta er mergurinn málsins. Þetta er sá eini samanburður sem hægt er að viðhafa. Það gerir dæmið gagnvart þeirri ríkisstj. enn hagstæðara, að á þeim tíma, sem síðan er liðinn, hafa óbeinir skattar hækkað mjög verulega, eins og hv. 3. þm. Norðurl. e. hefur rækilega gert grein fyrir og ég skal ekki fara út í hér. Það má auðvitað í þessu sambandi fara ofan í einstök atriði. Ég tel ástæðu til þess að leiðrétta það sem fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. áðan, að þær breytingar, sem voru gerðar milli 2. og 3. umr. í Ed., hafi falið í sér lækkun á sköttum allra einhleypinga. Þetta er rangt. Þær leiðréttingar náðu ekki einu sinni til meðaltekna verkamanns, sem hefur á þessu ári um 5.1 millj. í atvinnutekjur. Áhrif þeirrar breytingar hurfu þegar meðattekjur urðu í kringum 4.9 millj. kr. Á þær tekjur, sem þar eru fram yfir, verður aftur skattahækkun eftir þeim breytingum sem gerðar voru í Ed., og þær skattahækkanir taka m. a. til verkamanns með meðalatvinnutekjur. Það er nauðsynlegt að þetta komi fram. Og ég vil mjög taka undir það sem hv. 6. landsk. þm. sagði hér áðan, að þessar miklu skattaálögur, sem ríkisstj. stefnir að, hljóti að hafa í för með sér mikla erfiðleika í sambandi við samningsgerðina nú á þessu vori. Ég er ekki alveg með það í höfðinu, en ef ég man rétt hefur lækkun beinna skatta verið einna efst á blaði í kröfugerð hinna almennu verkalýðsfélaga frá því á árinu 1973 eða 1974 eða eitthvað um það bil, og svo er enn, sem er eðlilegt þegar á það er lítið að beinu skattarnir eru komnir upp í 65% og menn vilja þá heldur í þessari miklu verðbólgu hafa aðeins færri krónur en vita þó að þeir eigi þær. Sú eftiráskattheimta, sem menn hafa orðið að una við upp á síðkastið, er orðin algerlega óþolandi og þess sjást merki víða í atvinnulífinu, að menn eru farnir að halda að sér höndum vegna hennar. Ég hitti síðast í dag mann sem hafði ekki komið nálægt rekstri áður. Hann hafði ekki gert sér grein fyrir öllum þeim pinklum, sem á reksturinn eru lagðir, og lét í ljós undrun yfir því, að nokkur maður skyldi gera það að ævistarfi að berjast þeirri vonlausu baráttu að reyna að reka fyrirtæki með hagnaði eins og komið er efnahagsmálum okkar Íslendinga núna. En það er ekki aðeins svo, að hinir beinu skattar hækki um 30% frá því sem var í tíð ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, heldur hefur þróunin því miður orðið sú á síðari hluta s. l. árs og það sem af er þessu ári að launakjörin hafa skerst verulega. Ef við lítum á kaupmáttinn á s. l. ári kemur í ljós að launakjör verkamanna hafa að jafnaði skerst um einhvers staðar á milli 1 og 2% á s. l. ári og launakjör verkakvenna litlu minna. Það er þetta fólk sem verður að borga hvað dýrustu verði þá óstjórn sem nú er í landinu. Og ef við horfum á þróunina eins og hún hefur orðið á þessu ári, þá hafa lífskjörin dregist verulega saman. Mér finnst eftirtektarvert, að málsvarar launafólks, bæði Alþýðusambandsins og BSRB, hafa ekki minnst einu einasta orði á þá þróun sem orðið hefur í þessum efnum. Ég held að það sé m. a. vegna þess, að þessir aðilar þora ekki að horfa framan í raunveruleikann eins og hann er, því að lífskjörin hafa dregist mjög alvarlega saman á þessu ári - mjög alvarlega. Hæstv. fjmrh. flutti um það undarlega ræðu hér áðan, að sú breyting, sem í Ed. var gerð á skattafrv. milli 2. og 3. umr., hefði komið einhleypingum og einkanlega einstæðum foreldrum mikið til góða. Ég skal ekki draga úr því, að þar var nokkuð létt á skattabyrði þeirra sem lægstar höfðu tekjurnar miðað við það sem ríkisstj. hafði ætlað sér. En gagnvart einhleypingum var ekki um skattalækkun að ræða í heild, ef borið er saman við fyrri kerfi, heldur þyngjast beinu skattarnir þvert á móti, þegar lítið er á þá sem heild, frá því sem var á árinu 1978, a. m. k. ef miðað er við það dæmi sem í Þjóðviljanum var talað um. Og eins og ég sagði áðan, þegar komið er upp yfir 4.9 millj. rennur þessi lækkun út í sandinn, en hins vegar eru skattar á hjónum þyngdir um 40 þús. kr. að meðaltali og um 20 þús. kr. á einhleyping. Þegar þetta dæmi er líka skoðað í heild kemur í ljós að það, sem gefið er með annarri hendinni, er tekið með hinni. Þetta stenst nokkurn veginn á samkv. upplýsingum Reiknistofnunarinnar. Hæstv. fjmrh. gerði úr því nokkurt mál, að ríkissjóður mundi nú greiða stærri hlut en áður upp í útsvör og annað því um líkt. Þegar skattalögin eru skoðuð í heild skiptir þetta ekki heldur máli vegna þess að sú tala, sem gengið er út frá í sambandi við tekjuöflun ríkissjóðs, er nettótala. Það er gert ráð fyrir að útsvörin komist öll til skila, 11.88% plús sjúkrasamlagsgjaldið, plús sá mikli tekjuskattur sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Og í öllum þessum útreikningi hæstv. fjmrh. kemur ekki heldur fram hversu mikil hækkun útsvarsins er þegar það er hækkað úr 11.1% í 11.88%. Það er hætt við því, að sú breyting vegi miklu þyngra líka gagnvart því fólki, sem þarna er um að ræða, heldur en sú smávægilega lækkun sem þeir guma svo mjög af og ég hef raunar ekki séð útreikninga á hvernig fundin er, þegar samanburður er gerður við árið 1978 t. d. eða 1979. Þetta mál er nú svo þrautrætt, að það er út af fyrir sig ekki ástæða til að hafa um það miklu fleiri orð á þessu stigi. Ég vil aðeins ítreka það, að þau ummæli hæstv. fjmrh. og stuðningsmanna ríkisstj., að fólk með lágar tekjur hagnist verulega á þessari skattkerfisbreytingu, eru röng. Þau stangast á við staðreyndir og eru sögð gegn betri vitund. Það er kjarni málsins. Og þegar verið er að tala t. d. um það, að þessi 10% frádráttarregla sé eitthvað voðalega mikið sem gert sé fyrir launþega, að þeir eigi að þakka sérstaklega fyrir þessi 10% sem þarna séu gefin eftir sem fastur frádráttur, þá skulum við hafa það í huga, að allir launþegar verða nú í fyrsta lagi að greiða 4% af tekjum sínum í lífeyrissjóð og félagsgjöld í verkalýðshreyfingunni eru 1%, þannig að þar eru nú komin 5% . Ef maður með meðalatvinnutekjur verkamanns, 5.1 millj. skuldaði svo einn víxil upp á 600 þús. kr. og greiddi af honum vexti allt árið, þá væri það komið sem vantar upp á 10%. Það er nú ekki meira en þetta. Og við getum einnig tekið þetta öðruvísi. Um leið og ríkisstj. lögfestir þessa 10% frádráttarreglu, þá eru tekjuskattstigarnir hækkaðir úr 20% upp í 25, 30% í 35 og 40% í 45. Það er því einnig tekið til baka, þannig að þegar upp er staðið verður þessi 10% regla, sem átti að verða til hagsbóta fyrir launþega, í raun til þyngingar, vegna þess að núv. hæstv. ríkisstj. hefur haft þann háttinn á, að keyra þetta mál fram með það sjónarmið eitt í huga að ná sem mestum skattatekjum út úr almenningi í landinu. Síðast í gær talaði ég við einn mann í Skattstofu Reykjavíkur um þetta mál og spurði hann hvernig honum lítist á. Hann lét einmitt í ljós þennan ugg, að launþegar mundu fara mjög illa út úr þessari skattkerfisbreytingu af því að skattstigarnir eru svo háir. Þegar hæstv. fjmrh. talar um það, að allir stjórnmálaflokkarnir beri ábyrgð á þessu frv., þá er það ekki rétt að þessu leyti gagnvart launþegum. Það er ríkisstj. sem knýr fram þessa miklu skattheimtu með ósanngjörnum og óhæfilega háum skattstigum, ekki aðeins hér, heldur einnig í sambandi við útsvarið. Ég skal ekki á þessu stigi hafa þessi ummæli lengri. Ég harma aðeins að svo skuli nú komið sem raun ber vitni, að menn eru farnir að hugsa sig um tvisvar áður en þeir leggja mikið á sig til þess að afla tekna og skapa verðmæti í þjóðarbúið. Og það urðu okkur mikil vonbrigði mörgum, að þessi mikla skattpíningarstefna skuli knúin í gegnum Alþ. með atkv. manna sem kjörnir voru á þing fyrir Sjálfstfl. og höfðu skuldbundið sig til þess fyrir síðustu kosningar að létta af vinstri sköttunum, en margfalda þá ekki, eins og ég hef hér sýnt fram á að gert hefur verið. Jafnmikil og óvissan er í kjaramálunum hefði það þó verið lágmarkskrafa, að ríkisstjórnin hefði látið við það sitja að skattbyrðarnar á meðalverkamannstekjur hefðu verið nokkurn veginn jafnmiklar og áður, en ekki þyngdar eins og raun ber vitni, og kemur til með að spilla mjög verulega í þeim kaupdeilum sem nú eru uppi.



Herra forseti. Ég vil byrja á því í upphafi máls míns að taka undir þau sjónarmið sem komið hafa fram bæði hjá hv. síðasta ræðumanni og eins hjá hv. 3. þm. Reykn., sem lýstu í ræðum sínum viðhorfum Sjálfstfl. til þess máls sem nú er um fjallað í hv. d. Ég mun ekki fjalla um málið á sömu nótum og þeir. Ég mun ekki ræða um skattstigana, sem mest hefur verið deilt um í þessari umr. og þremur umr. í hv. Ed., heldur snúa mér að öðrum þáttum þessa sama máls. Í fyrsta lagi langar mig til þess að benda á að í 3. gr. fjárlaga eru sundurliðaðar tekjur ríkissjóðs. Þar er getið um beina skatta og einn liðurinn, ein línan í fjárl. segir að tekjuskattar einstaklinga séu áætlaðir rúmir 38 milljarðar, nánar tiltekið 38.2 milljarðar. Sé þessi tala skoðuð út af fyrir sig, þá segir hún þeim sem les þetta, að ríkið hljóti að ætla að ná inn þessum 38.2 milljörðum og það eigi að jafna þeim á tekjuskattsgreiðendur úr hópi einstaklinga í landinu. En sé betur að gáð, þá er málið ekki svona einfalt. Þannig er, að til þess að hægt sé að ná þessum 38 milljörðum eru lagðir á 64 milljarðar tæpir. Til frádráttar eru síðan barnabætur, tæpir 15 milljarðar - en það gerðist með kerfisbreytingu, líklega árið 1974, að þessi tvö kerfi voru sameinuð og er það í sjálfu sér til bóta, en þyrfti að sjálfsögðu að koma fram í fjárlögum. Þá er jafnframt til frádráttar afsláttur upp í útsvör, sem er 5.2 milljarðar, en það er upphæð sem þeir, sem á annað borð greiða tekjuskatta, verða að greiða með hinum, sem enga tekjuskatta greiða, upp í útsvör, þannig að bæjarfélögin og sveitarfélögin í landinu fái sitt. Það er athyglisvert, að sú tala, sem nú er 5.2 milljarðar, var áætluð á ríkisreikningi 1979 1200 millj., þannig að þessi tala hefur margfaldast. Þarna er um það að ræða, að 4 milljörðum kr. er skipt á þá gjaldendur, sem á annað borð greiða skatta, án þess að um það sjáist nokkuð í fjárl. Væri hér um að ræða einkafyrirtæki væri án efa talið að hér væri framkvæmt bókhaldssvindl. Ég vek athygli hv. þm. á þessari staðreynd og þó sérstaklega hæstv. fjmrh., sem ég sé nú að er ekki sýnilegur hér í sölunum og virðist þess vegna ekki hafa mikinn áhuga á þessum málum. En vonandi gefst honum tækifæri til þess að lesa þetta í þingtíðindum ef hann lætur svo lítið að lesa svona smátt letur, því að eins og hann sagði sjálfur í sinni ræðu, þá gerði hann ekki ráð fyrir að margir lesendur Þjóðviljans sæju nema það sem sett er upp með 72 punkta stríðsletri í Þjóðviljanum, eins og hann reyndi þegar hann sagði lesendum Þjóðviljans hvernig skattar hefðu lækkað, þegar í raun og veru var aðeins um millifærslu að ræða. Í öðru lagi - og það eru atriði sem snerta það mál sem hér er til umr. kannske fremur en það tæknilega atriði sem ég hef nú fjallað um - vil ég aðeins gera nokkra grein fyrir þeim till. sem lagðar voru fram af hálfu Sjálfstfl. í hv. Ed., og þó einkum þeim sem snúa að námsmönnum. Áður en ég held áfram ræðu minni vil ég æskja þess, að hæstv. ráðh. verði sóttir inn í þingsalinn, því að ég mun beina orðum mínum sérstaklega til hans hvað þetta varðar.

Hæstv. ráðh. mun koma á hverri stundu. Hann bar undir mig að fá að víkja sér frá í 15–20 mínútur og það var honum veitt, því að honum bráðlá á, en hann mun birtast hér innan mjög skamms tíma.

Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því, að ég talaði við hæstv. ráðh. og sagði honum frá að ég mundi flytja hér ræðu sem ég ætlaðist til að hann svaraði, og hann tók mjög vel í það. Ég sé mér ekki fært að halda áfram ræðu minni ef hann er ekki við, en get að sjálfsögðu frestað henni, ef einhver annar vill fylla upp í þann tíma sem hér myndast.

Ég skal gjarnan gefa hv. þm. orðið um leið og ráðh. birtist, en áskil mér þá rétt til þess að gefa öðrum orðið á meðan.

- [Frh.]



Herra forseti. Það hefur verið deilt dálítið hér um skattálagningu og þá gjaldbyrði sem menn vilja segja að lögð sé á þegna þessa lands umfram það sem áður hafi verið. Ég held að það sé öllum ljóst, að skattbyrði á Íslandi, ef við berum saman við nágrannalöndin, er ekki ýkjaþung. Þó skal ég viðurkenna það, að það er alls ekki raunhæfur samanburður að bera saman skattbyrði t. d. á Norðurlöndum og hér, og því ætla ég ekki að taka þann samanburð þó að hann væri að sjálfsögðu Íslendingum hagstæður. Nýju skattalögin, sem gengin eru í gildi og í fyrsta skipti verður skattlagt eftir á þessu ári, ef álagning getur einhvern tíma farið fram, eru að mörgu leyti mjög góð og ég efast um að menn séu farnir að átta sig á því, hvernig þau verka. Þó eru á þeim ákveðnir agnúar sem ég held að flestir séu nú búnir að sjá, en það vefst fyrir mönnum að leiðrétta þá eða taka þá til nánari skoðunar og menn vilja jafnvel sjá fyrst hvernig lögin reynast í framkvæmd. Ég held því að þegar skattálagningu þessa árs lýkur hljóti að koma til þess, að Alþ. þurfi að endurskoða tekjuskattslögin og gera á þeim nokkrar breytingar. Það hefur verið deilt um hvað sá skattstigi, sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, muni gefa í skatta, og sýnist sitt hverjum, eftir því hvort menn eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. T. d. er deilt um það, hvort tekjuaukning milli áranna 1978 og 1979 muni vera 45%, 46% eða 47%. Ég held að málin séu einfaldlega þannig, að kannske hafi allir eitthvað til síns máls, en engin talan sé örugg. Og það er nú einhvern veginn hygginna manna háttur að setja ekki allt í botn þegar verið er að fjalla um fjármál, þannig að ég er svolítið hissa á því, hvað sjálfstæðismenn virðast vera harðir í því að reiknað skuli með 47–48% tekjubreytingu á milli ára, ef menn meina eitthvað með því að hér skuli reyna að halda niðri verðbólgu og spenna ekki allt upp eins og mögulegt er. Grundvallaratriðið með sköttum er að jafna á milli þegna þjóðfélagsins. Ég held að það sé ekkert annað sem getur komið þar til. Við gerum okkur ljóst og viðurkennum það, að möguleikar manna til tekjuöflunar eru ákaflega misjafnir. Og ég held að ef menn vilja vera sanngjarnir, og ég held nú - hvar í flokki sem menn standa að menn vilji að allir geti lifað í okkar landi, þá komi það á daginn að menn séu sammála um að fella ekki algerlega niður beina skatta. Hitt er annað mál, að það er eðlilegt og sjálfsagt að hafa einhver skattmörk, svo að menn séu ekki að borga skatta af tekjum sem nægja varla til framfæris. Ég fylgi þessu frv., en ég treysti því að það verði endurskoðað eftir álagningu á árinu 1980. Það koma örugglega í ljós gallar sem þarf að sníða af lögunum, og ég treysti því að það verði gert. Vonandi vinnst betri tími til þess en nú er. Nú er komið fram á síðustu stundu og hér verður þetta að ganga í gegn hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Þetta hefur tafið alla skattálagningu og raunverulega stendur allt kyrrt út af þessum málum og komið fram í maíbyrjun. Það eru fleiri gjöld sem eru skattar þótt þau að vísu heiti ekki skattar. Það er t. d. nýbyggingagjald og það er sérstakt gjald á verslunar- og skrifstofuhúsnæði sem búið er að afgreiða núna með fjárl. Ég segi fyrir mig, að ég er ákaflega gagnrýninn á svona gjöld og tel að það ætti að athuga það a. m. k. næst hvort svona gjöld ættu raunverulega rétt á sér, hvort það væri þá ekki réttara að hafa þetta í einhverri venjulegri skattmynd, eignarskattsmynd þá að sjálfsögðu, ef afla þyrfti þessara tekna. Mér er hálfilla við að lýsa einhverri sérstakri vanþóknun á einhverri ákveðinni atvinnugrein með svona sérstakri skattlagningu, en mér finnst þetta koma hálfpartinn þannig fram. Og verslunarrekstur er atvinnurekstur eins og hvað annað og við höfum séð að það að búa í landi þar sem ekki er nokkurn veginn frjáls verslun getur dregið dilk á eftir sér. Karvel Pálmason ræddi hér áðan um 50% frádrátt af launatekjum konu. Ég hélt satt að segja að það væri enginn lengur sem þyrði að mæla því bót að halda því ranglæti inni í skattalögunum. Og ef þetta er almenn stefna Alþfl. í því máli finnst mér það ákaflega skrýtið, af því að ég held að eitthvert mesta óréttlætið í eldri skattalögum hafi einmitt verið þetta ákvæði. Við getum tekið bara læknishjón þar sem konan hafði e. t. v. 8 eða 10 millj. Þá fengu þau sérstaka 4–5 millj. kr. skattaívilnun. Ég held að allir sjái að slíkt á ekki heima í samræmdu þjóðfélagi. Hann sagði einnig að það væru ekki nema harðlínukommar og eiginhagsmunamenn sem fylgdu þessu frv. Ég vil nú sem betur fer frábiðja mér hvort tveggja þetta heiti, en ætla samt að styðja frv. Og ég vona að svo sé ekki komið fyrir öllum hinum, að þeir séu af öðru hvoru þessu sauðahúsi. Það var líka eitt þeirra atriða sem hér komu fram, hvenær þetta frv. yrði afgreitt. Það gat verið svolítið atriði að afgreiða það eftir 1. maí. Ef það getur létt eða þyngt skatta á launþegum, hvort frv. er afgreitt kvöldið fyrir 1. maí eða kvöldið eftir, þá eru skrýtilega reiknaðir skattar á Íslandi. Og ég held að það sé ekkert skemmtilegra að koma daginn eftir 1. maí með þetta heldur en jafnvel daginn áður. Þetta er það sem koma skal og fólk verður að búa við, ef þannig má að orði komast. En ég held að það hafi verið stigið rétt skref einmitt með tilfærslu á þessari skattbyrði. Við erum sammála um það, að skattana eigi að jafna á milli ríkra og fátækra og þetta frv., sem nú kemur fram um breyt. á lögunum frá 18. maí 1978, er tvímælalaust til þess að minnka skattbyrðina á þeim sem minna mega sín, en færa til þeirra sem meiri hafa greiðslugetuna. Ég get ekki stillt mig um að nefna annað mál svona í framhjáhlaupi, þó að það komi þessu máli ekki við. Það var samþ. hér á Alþ. að veita heimild til að hækka útsvarið úr 11 í 12%. Ég tel það ákaflega vitlaust og líklega með því vitlausasta sem gert hefur verið. Ef almennt er að því stefnt að halda niðri verðlagi og ná samkomulagi við launþega um það, að nú skuli fara að telja niður verðbólgu, þá má ríkið ekki ganga á undan með slíku fordæmi.



Herra forseti. Það er alveg ljóst að þessa dagana líður stjórnarliðum illa. Þó held ég að vinum mínum í Alþb. hljóti að líða hvað verst. Um líðan hæstv. forsrh. veit ég ekki, en hún hlýtur að vera slæm. Hann var í því oddaliði sem gekk harðast fram fyrir síðustu kosningar og prédikaði skattalækkanir, en hefur nú gerst einn helsti oddviti þeirra manna sem hafa staðið að því skattafári sem ríkisstj. hefur dengt yfir þjóðina að undanförnu. Við höfum orðið vitni að því hér undanfarnar vikur hvernig skattar hafa verið hækkaðir á öllum sviðum. Nú erum við aðeins að tala um einn þáttinn, tekjuskattsþáttinn. Það er búið að hækka útsvörin um rösklega 10%, söluskattinn um 1.5 stig. Þessir skattar ganga yfir alla landsmenn, hvort sem um er að ræða hálauna- eða láglaunafólk. Og auðvitað koma þeir langverst niður á láglaunafólki. Þegar sá skattstigi var lagður hér fyrir, sem nú er um fjallað, varð þegar ljóst að hann mundi koma harðast niður á lágtekjufólkinu, einkum og sér í lagi einhleypu fólki með börn. Þessu hefur nú örlítið verið breytt, en það er nákvæmlega sama hvernig reiknað er aftur á bak eða áfram, þessi skattstigi veldur mjög umtalsverðri tekjuskattshækkun. Og stjórnarliðar hafa staðið hér upp, eins og hv. síðasti ræðumaður, og borið sig upp undan því að þurfa að samþykkja allar þessar skattahækkanir. Hv. síðasti ræðumaður talaði um það, að menn reiknuðu misjafnlega eftir því, hvort þeir væru í stjórn eða stjórnarandstöðu, og fengju út misjafnar tölur. En sú breyting á skattstiganum, sem nú liggur fyrir og ætlunin er að keyra í gegnum þingið, felur tvímælalaust í sér hækkun á tekjusköttum og það þarf mikla reiknimeistara til að halda öðru fram, og í þeirra hópi er hæstv. fjmrh. sem hélt því m. a. fram í útvarpsumr. í gær, að það væri raunverulega ekki verið að hækka skatta á þjóðinni.

Það er rétt.

Vegna þess að hæstv, fjmrh. svaraði og sagði: Það er rétt - þá er ástæða til þess að láta það koma fram, að heildarskattbyrði ríkis og sveitarfélaga hækkar um 8 milljarða kr. Og ef fjmrh. ætlar að kalla þessa hækkun lækkun eða ekki hækkun, þá veit ég ekki með hvaða tölvum hann reiknar. Ég held að að frátalinni þeirri lagfæringu sem fjmrh. gerði á frv. eftir að Alþfl. var búinn að benda honum á augljósar villur og vitleysur þá einkennist hin nýja till. ríkisstj. eða fjmrh. af enn frekari skattahækkunum. Heildarálögur ríkis og sveitarfélaga á hjón með þrjú börn og fleiri hækka um 560 millj. kr. eða um 5% í samanburði við áður gildandi lög og 11.6% útsvar. Tekjuskattsálögur á hjón með minni tekjur en 6 millj. kr. hækka nú um 442 millj. kr. frá þeim till. sem samþykktar voru við 2. umr. í Ed. Hjá hjónum með tvö börn, sem vinna fyrir 2.5 millj. hvort, hækkar tekjuskattur um 74 þús. kr. frá þeim lögum sem áður voru í gildi. Þetta eru tölulegar staðreyndir sem ekki verða hraktar.  Ég veit að þegar menn hafa rætt þessi tekjuskattsmál hér á þingi nú að undanförnu hefur þeim orðið stöðugt ljósara að það verður að fara að gera breytingar og það verður að fara að stokka upp skattakerfið í heild. Þessir eilífu beinu skattar, þessar eilífu skattahækkanir, sem stöðugt og ævinlega bitna harðast á láglaunafólkinu í landinu, ná engri átt. Tekjuskatturinn var upphaflega ætlaður sem tekjujöfnunaraðferð, en hefur fyrir löngu misst gildi sitt sem slíkur. Beinir skattar af þessu tagi eru úr sögunni sem tekjujöfnunaraðferð. Það hefur komið æ skýrar í ljós á undanförnum árum, að skattkerfi það, sem Íslendingar búa við, er svo ranglátt að ekki verður unað við það miklu lengur. Á grundvelli núgildandi skattalaga þrífst tvímælalaust mesta þjóðfélagsmisrétti sem nú er um að ræða á Íslandi. Þetta hefur verið sagt hér á hv. Alþ. ár eftir ár, en umbæturnar eru engar. Þær breytingar hafa einar orðið að skattar eru hækkaðir, þeir eru stöðugt hækkaðir. Og ég held að það verði á engan logið þótt sagt sé að núv. ríkisstj. sé einhver sú harðasta skattastjórn sem hér hefur verið við völd. Þetta kerfi, sem við búum við, og misréttið, sem því fylgir, er í því fólgið að meginþungi byrða hinna beinu skatta hvílir á herðum launamanna, en hins vegar greiða þeir sem einhvern atvinnurekstur stunda, hvort sem um er að ræða félög eða einstaklinga, sáralítinn skatt af tekjum sínum. Og þetta hefur sáralítið breyst á undanförnum árum þrátt fyrir öll stóru orðin og loforðin. Ég held að það sé að verða eitt að brýnustu hagsmunamálum launþega í landinu að þessu skattakerfi, sem við erum nú að ræða einn þáttinn af, verði breytt. Þess ber að geta, að á undanförnum árum hafa tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti ekki numið nema um 10% af tekjum ríkisins, og það sýnir ljóslega, að þessi skattur er orðinn tiltölulega áhrifalítill og þjónar í sjálfu sér engum tilgangi. Þessa skatta má taka með öðrum aðferðum. Þá er þess að geta, að innheimta þessa tíunda hluta ríkisteknanna er svo kostnaðarsöm að engu tali tekur. Það er augljóst, að álagning beinna skatta almennt er að mörgu leyti mjög ranglát og þá ekki bara tekjuskattanna. Hún er dýr í framkvæmd, álagningarkerfið er orðið óeðlilega flókið og veitir skilyrði til margháttaðra undanbragða undan réttlátri skattgreiðslu, bæði löglegra og ólöglegra. Þar getur launamaðurinn engu stungið undan, það eru aðrir sem það gera í þjóðfélagskerfinu. Launamaðurinn er óvarinn í alla staði fyrir skattaárásum ríkisvalds á hverjum tíma. Þar eru það aðrir, sem geta skotið sér undan því að greiða réttláta skatta. Þá er rétt að geta þess, að gallar mjög víðtæks og flókins tekjuskattskerfis með mjög háum skattstigum, eins og hér um ræðir, eru ekki einungis orðnir vandamál á Íslandi, heldur einnig í nálægum löndum þar sem um er að ræða víðtæka og vaxandi gagnrýni á slíka skattheimtu. Þegar vitað er að um eða yfir helmingur viðbótartekna venjulegs launþega fer til greiðslu skatta af tekjum getur ekki farið hjá því að það hafi lamandi áhrif á framtakssemi og vinnuvilja, að ekki sé talað um þýðingu þess við hvers konar kjarasamninga. Og þegar ég tala um kjarasamninga, þá er ekki úr vegi að beina huganum að þeirri meginkröfu verkalýðshreyfingarinnar, að kjarabætur að þessu sinni yrðu best fengnar með skattalækkunum. En ríkisstj. fer þveröfuga leið. Hún bara hækkar skattana. Þegar stighækkandi tekjuskattur var upphaflega lögfestur hér og annars staðar var hann eitt helsta tækið sem fyrir hendi var til þess að jafna tekjur. Síðan hafa fjölmargir aðrir möguleikar komið til skjalanna til að ná tekjujöfnunarmarkmiðinu, fyrst og fremst almannatryggingakerfið, en einnig ókeypis eða ódýr þjónusta af hálfu,hins opinbera á fjölmörgum sviðum, einkum á sviði heilbrigðismála og skólamála, enn fremur margs konar niðurgreiðsla á neysluvörum almennings og nú á síðari árum trygging lágmarkstekna og neikvæður tekjuskattur. Það er óhætt að fullyrða að álagning stighækkandi tekjuskatts hafi minni áhrif til tekjujöfnunar hér á landi en almannatryggingakerfið, ókeypis menntunarskilyrði og niðurgreiðslur. Hins vegar er tekjuskattskerfið, eins og það er nú orðið, lamandi afl í þjóðfélaginu. Ég er af framansögðu þeirrar skoðunar, að ekkert verkefni geti orðið nokkurri ríkisstj. eins mikils virði og það að taka skattamálin föstum tökum og að skera upp það kerfi sem við búum við í dag. Þetta er ekki eingöngu stórmál fyrir ríkisstj. Þetta er stórmál fyrir þá hreyfingu launþega sem hún segist í orði styðja, en svíkur á borði. Ég er hræddur um að hátíðahöldin l. maí n. k. muni einkennast talsvert af því, að verkalýðshreyfingin fordæmi ríkisstj. fyrir skattaæðið. Og ef hæstv. ráðh. halda að þær skattaálögur, sem nú er verið að dengja yfir þjóðina, muni gleymast á næstu vikum og mánuðum, þá er það mikill misskilningur. Og enn þá hörmulegra er þetta skattaæði þegar þess er gætt, að nú eru fram undan einhverjir viðkvæmustu og erfiðustu kjarasamningar í sögu þjóðarinnar. Þegar hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir, að ekki sé grundvöllur til grunnkaupshækkana, þegar verkalýðshreyfingin hefur lýst því yfir, að skattalækkanir gætu orðið einhver besta kjarabótin sem hún gæti fengið, og þegar ríkisstj. hefur gengið þvert á þær óskir hennar með stöðugt auknum skattahækkunum, þá verð ég að segja það eins og er, að ég vildi ekki skipta um sæti við þá herramenn sem nú fara með stjórn í þessu landi. Ég vil ekki, herra forseti, ljúka máli mínu án þess að víkja að atriði sem hv. þm. Karvel Pálmason kom örlítið að í ræðu sinni áðan. Það eru þau orð sem hæstv. ráðh. núv. ríkisstj. hafa látið falla um Alþfl., þ. e. starfsstjórn Alþfl. og fimm mánaða stjórnartímabil hennar. Það var á þeim að heyra í útvarpsumr. í gærkvöld, að ákvarðanataka þessarar starfsstjórnar hefði valdið því, að núv. hæstv. ríkisstj. þurfi að auka svo skattaálögur á þjóðina að skattseðlarnir, sem að öllum líkindum berast almenningi í sumar, muni verða eins konar löðrungur framan í megnið af launþegum þessa lands. Það er sem sagt Alþfl. að kenna og minnihlutastjórn hans eða starfsstjórn, hverju nafni sem menn vilja nefna þá stjórn, að nú er komið sem komið er. Hv. þm. Karvel Pálmason minnti á tölur, sem við höfum hér undir höndum og báðum Þjóðhagsstofnun að reikna út fyrir okkur. Í stuttu máli snúast þessar tölur og þessir útreikningar um ýmsar efnahagsstærðir það fimm mánaða tímabil sem Alþfl. var við völd og til samanburðar efnahagsstærðir á fimm mánaða tímabili, síðustu fimm mánuði stjórnar Ólafs Jóhannessonar. Ég held að það sé bráðnauðsynlegt að þessar tölur komi hér fram til þess að reka ofan í kok á hæstv. ráðh. fullyrðingar um það, að starfsstjórn Alþfl. sé sökudólgurinn í skattaæði núv. ríkisstj. Í þessum tölum kemur það fram, að frá októberbyrjun 1979 til febrúarloka þessa árs, 1980, þegar starfsstjórnin lét af völdum, hækkaði framfærsluvísitala um 16–17%, sem hefði orðið á ársgrundvelli eða á 12 mánaða tímabili 45% hækkun. Ef við berum þessar tölur saman við þær efnahagsstærðir sem blöstu við síðustu fimm mánuðina á stjórnartímabili Ólafs Jóhannessonar, þá kemur í ljós að frá maíbyrjun til septemberloka, þegar sú stjórn fór frá, hækkaði framfærsluvísitala um 27% á móti 16–17 á fimm mánaða tímabili stjórnar Alþfl., eða um 80% á ársgrundvelli. Og ef þessi ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar hefði starfað áfram, eins og hún stefndi að, þá hefði vísitöluhækkunin orðið 80–90%. Svo undrast menn það, að Alþfl. skyldi standa upp og ganga úr þessari ríkisstj., ganga úr þessari furðulegu flatsæng þar sem menn kúrðu sig hver undir sínum kodda og þorðu ekki að horfast í augu við þann vanda sem við blasi í dagsbirtunni. En það eru fleiri tölur sem hægt er að nefna úr þessum útreikningum Þjóðhagsstofnunar, og ég held að menn geri það ekki að gamni sínu að rengja slíkar tölur. Það eru tölur um hækkun meðalgengis erlendra mynta á fimm mánaða tímabili starfsstjórnar Alþfl. Frá októberbyrjun 1979 til febrúarloka þessa árs hækkaði meðalgengi erlendra mynta um 5.7% eða um 18% að meðaltali, ef teknir eru 12 mánuðir. Þetta jafngildir 15% gengislækkun. Ef tekið er fimm mánaða tímabil stjórnar Ólafs Jóhannessonar, frá júní til október 1979, þá hækkaði meðalgengi erlendra mynta um 14.7% eða hér um bil þrefalda þá tölu, sem það hækkaði á fimm mánaða stjórnartímabili stjórnar Alþfl. Það gerir hvorki meira né minna á 12 mánaða tímabili en 50% eða 33% gengislækkun íslensku krónunnar. Þetta eru þær tölulegu staðreyndir sem hafa verður í huga þegar núv. stjórnarliðar gagnrýna starfsstjórn Alþfl. og telja að hún eigi sök á því skattaæði sem nú ríður yfir þjóðina. Það er líka vert að geta þess, að það urðu mjög umtalsverðar breytingar á greiðsluafkomu ríkissjóðs á fimm mánaða tímabili starfsstjórnar Alþfl. Á tímabilinu okt. 1979 til febr. á þessu ári var greiðsluafkoma ríkissjóðs jákvæð um tæpa 8 milljarða kr. eða 7 milljarða 941 millj. Fimm mánuðina áður en ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar fór frá og ríkisstj. Alþfl. tók við snerust þessar tölur gersamlega við, því að þá varð greiðsluafkoman mínus 7 milljarðar 186 millj. kr. Þannig var staðan sú. Ég held að þessar tölur nægi fullkomlega til þess að hrekja þær fullyrðingar, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur haft í frammi, að allur hennar vandi stafi af ákvarðanatöku eða getuleysi starfsstjórnar Alþfl. Skattaæði núv. ríkisstj. stafar af hennar eigin getuleysi til að fást við þann vanda sem við er að glíma. Það skal enginn neita því og það mun ég aldrei gera, að erfiðleikar hér innanlands eru miklir um þessar mundir. En af hverju skyldu þeir stafa í megindráttum? Það ættu þeir menn að hugleiða sem lengst hafa haldið um stjórnvöl hér á Íslandi og lengst hafa forðast að takast á við verðbólguvandann. Og hvað blasir við okkur í dag? Það blasir við okkur, að þær skattahækkanir, sem nú er verið að leggja á þjóðina, muni draga stórkostlega úr rekstrarmöguleikum fyrirtækja í landinu. Atvinnureksturinn á við mjög alvarlega erfiðleika að stríða, og þegar skattseðlarnir koma um mitt sumar er ég hræddur um að rekstur heimila í þessu landi geti orðið býsna erfiður. Drög að þeim skattseðlum verða lögð nokkrum klukkustundum áður en dagur verkalýðsins gengur í garð, 1. maí. Það skyldi þó ekki fara svo, að þessi ríkisstj. skrifaði þá sögu á spjöldin, sem geymd eru, að hún hafi verið einhver mesta harðræðisstjórn láglaunafólks í þessu landi sem um getur.



Herra forseti. Ég var búinn í fyrri hluta ræðu minnar að skýra frá lagatæknilegum atriðum varðandi tekjuskatta og hvernig þeir birtast í fjárlögum, en var þar kominn sem ég ætlaði að gera grein fyrir hugmyndum og till. sem komu fram í hv. Ed. og varða námsmenn og ég hafði, eins og ég sagði í fyrri hluta ræðu minnar, aðeins tæpt á við hæstv. ráðh. þannig að honum gæfist tækifæri til þess að svara þeim spurningum, sem mig langaði til að beina til hans og fá hjá honum sjónarmið hans varðandi þau mál. Þegar eldri skattalög giltu voru í þeim ákvæði um námskostnað, sem ég vil leyfa mér að lesa ef hæstv. forseti gefur sitt leyfi, og hljóða þannig: „Námskostnað, sem stofnað er til eftir 20 ára aldur, má, eftir því sem nánar verður ákveðið í reglugerð, draga frá tekjum næstu fimm ár eftir að námi er lokið, enda sé gerð fullnægjandi grein fyrir kostnaðinum.“ Reglugerðin, sem þarna er minnst á, er reglugerð nr. 245 frá 31. des. 1963 með síðari breytingum, og er þetta þó einkum b-liður 35. gr. þeirrar reglugerðar, sem ég ætla ekki að lesa. Það er óþarfi, en þar er því nánar lýst hvernig þetta skuli framkvæmt. Þegar tekjuskattslögin voru til umr. fyrr á þessu þingi, nánar tiltekið 18. febr. s. l., flutti ég svo hljóðandi till. um þetta efni, með leyfi forseta: „Námskostnað, sem stofnað er til eftir 20 ára aldur, má, eftir því sem nánar verður ákveðið í reglugerð, draga frá tekjum næstu fimm ár eftir að námi er lokið, enda sé gerð fullnægjandi grein fyrir kostnaðinum. Námskostnaður, sem viðurkenndur er til frádráttar samkv. ákvæði þessu, skal umreiknast samkv. ákvæðum 26. gr. laga þessara.“ Þessi brtt. var flutt á þskj. 173, en í umr. kom það fram, að hæstv. fjmrh. óskaði sérstaklega eftir því að þær brtt. við ýmis efnisatriði, sem ekki lá mjög á að fara með í gegnum þingið, yrðu látnar bíða, þannig að honum og hans mönnum í rn. gæfist kostur á því að kynna sér málið betur, og mundi þá, þegar málið kæmi aftur til Alþ., verða tekið tillit til þeirra viðhorfa sem kæmu fram í brtt., a. m. k. þeirra sem hæstv. ráðh. taldi ástæðu til að gera. Nú leið tíminn og til Alþ. kom málið aftur, þá til hv. Ed. Og í ljós kom að ekkert hafði verið gert í þessum efnum, eða afar lítið a. m. k., enda þótt stúdentar hefðu þráfaldlega lýst yfir stuðningi við mál þetta. Í hv. Ed. gerðist það, að 2. minni hl. fjh.- og viðskn. lagði fram brtt. á þskj. 349, sem ég þarf ekki að lesa og hefur verið dreift og reyndar er búið að fella í hv. Ed., þar sem fjallað er um námsfrádrátt og síðan að vaxtagjöld og verðbætur á námslánum geti einnig reiknast til frádráttar. Þetta eru hvort tveggja mál sem námsmenn hafa lagt mikla áherslu á, og ég get í því sambandi vísað til bréfs frá Stúdentaráði Háskóla Íslands, sem er dags. 29. jan. 1980. Enn fremur hefur Vaka nýlega sent frá sér bréf um þetta sama efni. Ég tel að þessar till. hafi komið fram nokkuð seint í hv. Ed. og þess vegna hafi hv. fjh.- og viðskn. Ed ekki gefist nægur kostur á því að skoða þetta réttlætismál, sem ég vil kalla svo. Ég vil þess vegna beina þeim tilmælum mínum til hæstv. ráðh., ef hann er á þeirri skoðun að gera eigi þessa bragarbót á lögunum, að hann beiti sér fyrir því ásamt hv. formanni fjh.- og viðskn., að þetta mál verði skoðað af fyllstu sanngirni í hv. n. á milli umr. Í þessu sambandi kemst ég ekki hjá að minnast á annað mál sem nú hefur verið á hreyfingu um nokkurt skeið, en það er mál sem varðar Lánasjóð ísl. námsmanna. Nýlega var sett á laggirnar nefnd sem hæstv. menntmrh. skipaði. Nefndin er skipuð átta mönnum og á að gera till. til breytinga á úthlutunarreglum og endurgreiðslureglum Lánasjóðs ísl. námsmanna. Ég tel ástæðu til þess að hæstv. fjmrh. geri grein fyrir því hér við 1. umr., hvernig á því stóð að ekki var tekið meira tillit til sjónarmiða námsmannanna og hvernig hann sem fyrrv. hæstv. menntmrh. og núv. hæstv. fjmrh. hefur þá hugsað sér að koma eigi til móts við sjónarmið námsmannanna. Það er ljóst, að það verður munur á núverandi lögum og fyrri lögum, ef þær lagabreytingar, sem stjórnin hefur flutt, verða að lögum án þess að brtt. minni hl. fjh.- og viðskn. Ed. verði samþykktar. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að þessar nýju till. ganga engan veginn eins langt og sú till. sem ég flutti fyrr á þessu þingi. Þar var gert ráð fyrir að tillit væri tekið til alls námskostnaðarins, en nú er aðeins um það að ræða að ónýttur námsfrádráttur komi til skila. Má í því sambandi orða þetta á þann veg, að þarna sé um að ræða fríðindi, sem námsmönnum eru ætluð, og þess vegna sé eðlilegt, þegar þeir verða að lifa á framfærslulánum, að þeir geti notið þessara fríðinda þegar fram í sækir og þeir verða með vinnu sinni bæði að sjá sjálfum sér og fjölskyldu sinni farborða og standa í skilum við Lánasjóð ísl. námsmanna. Frá mínum bæjardyrum séð er augljóst að ekki er hægt að tala um Lánasjóð ísl. námsmanna sem lánasjóð nema endurgreiðslureglur sjóðsins séu þannig úr garði gerðar að gert sé ráð fyrir að mikill hluti skili sér aftur til sjóðsins og hann geti þannig lifað á eigin fjármagni. Hitt er svo annað mál, að það er jafnsjálfsagt að sá hópur, sem flýtir sér í námi og verður þess vegna að taka lán meðan á námi stendur, fái notið fríðinda, bæði námsfrádráttarins, sem hann á þegar hann er í skóla, og eins þess að fá að draga frá vexti af þessum lánum þegar skóla lýkur og til endurgreiðslu kemur. Þetta er stórfellt réttlætismál sem ég veit að hæstv. ráðh. hefur skoðun á, og ég vil beina til hans að hann geri hv. d. grein fyrir hér á eftir. Í því hléi, sem varð á ræðu minni vegna fjarveru hæstv. ráðh., voru fluttar nokkrar ágætar ræður. Ég vil sérstaklega minnast á ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v., Boga Sigurbjörnssonar, og taka undir þau sjónarmið mörg hver sem komu fram hjá honum, sérstaklega þau, hve fáránlegur skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði er og eins nýbyggingagjaldið. Þar talaði maður sem við þessi störf vinnur á hverjum degi og veit þess vegna gerst um afleiðingar þessarar skattheimtu. Ég vil aðeins leyfa mér að láta þá von í ljós, að flokksmenn hans taki mark á reynslu þess manns sem hefur fengist við þessi störf um mörg undanfarin ár. Það er ljóst, að þessir skattar voru settir á sínum tíma einfaldlega vegna þess að með þeim átti að ná til svokallaðs verðbólgugróða. Hugmyndin var að reyna að koma í veg fyrir fjárfestingu vegna þess að ýmsir aðilar hefðu þá aðgang að ódýru fjármagni og gætu þannig skapað sér gróða með því að byggja húsnæði langt umfram brýna nauðsyn. Nú hefur skattalögum verið breytt í þá veru, að ekki er hægt með sama hætti og áður að njóta slíkra fríðinda fyrir fyrirtæki. Samt sem áður er ætlunin að viðhalda áðurgreindum sköttum, þótt þeir hafi reyndar aðeins verið settir á til bráðabirgða. Að lokum vil ég fjalla hér um annan þátt úr ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v., þar sem hann tók undir sjónarmið flokksbróður síns, hæstv. ráðh. Tómasar Árnasonar, og reyndar margra annarra úr stjórnarliðinu, liði þeirrar hæstv. ríkisstj. sem fer nú fram með einhverja mestu skattpíningarstefnu sem um hefur frést í Íslandssögunni. Hann sagði, eins og þeir hafa margoft verið að reyna að telja okkur trú um, að skattar hér á landi væru tiltölulega litlir miðað við skatta annars staðar á Norðurlöndum. Menn verða að átta sig á því, þegar svona er sagt, að laun hér á landi eru líka allt önnur en laun annars staðar á Norðurlöndum. Það, sem skiptir máli, er því hvað eftir er í vasa skattgreiðendanna þegar búið er að taka af þeim skattana. Í þessu sambandi langar mig til þess að fletta upp í ágætu riti sem allir þm. fá og heitir Nordisk kontakt. Í hefti nr. 4 frá 1980, á bls. 253, er listi frá Danmörku yfir brúttótekjur hinna mismunandi starfshópa í Danmörku. Þar eru efst taldir sjálfstæðir lögfræðingar og síðan er haldið niður eftir þessum lista. Mér datt í hug að bera launin á þessum lista saman við laun t. d. alþm. hér á landi, sem er stétt manna sem talin er vera vel launuð. Og ég fann aðila í Danmörku sem hafa svipuð laun og íslenskir alþm. og ég skal reyna að stauta mig fram úr því á minni prentsmiðjudönsku hvað þessar stéttir heita. Þær heita rengöringsassistent, smørrebrødsjomfru, kantinemedhjælper o. s. frv. 



Herra forseti. Blaðafregnir í tveimur málgögnum, sem bæði hafa þótt vera höll undir núv. hæstv. ríkisstj., þ. e. Þjóðviljinn og Dagblaðið, tvær forsíðufregnir, sem birtust sama dag, miðvikudaginn 23. apríl þessa árs, vekja athygli og eru verðar samanburðar. Í fjögurra dálka forsíðu fyrirsögn í Þjóðviljanum er það haft eftir hæstv. fjmrh. Ragnari Arnalds, að skattalækkun verði 5500 millj. kr., hvorki meira né minna. En sama dag, einnig miðvikudaginn 23. apríl þessa árs, segir hæstv. forsrh. í viðtali við Dagblaðið: „Ekki möguleiki á skattalækkunum nú.“ Það er aldeilis auðsætt af þessu, að annar hvor þessara háu herra fer með rangt mál, því að ekki geta þeir fræðilega eða á annan hátt haft báðir rétt fyrir sér.

Jú, jú, það er einmitt það sem er.

Það er gersamlega útilokað að svo sé, og ég er sannfærður um það, að að þessu sinni er það núv. hæstv. forsrh. sem fer með rétt mál, svo spánskt sem það kann að koma einhverjum fyrir sjónir. Það er augljóst, að rætur þeirrar skattastefnu, sem hér á að fara að berja í gegnum hið háa Alþingi, liggja auðvitað í stjórnarstefnunni sjálfri. Rætur þessarar háskattastefnu, sem nú er verið að koma á, ekki aðeins í gegnum tekjuskatt, sem auðvitað er orðið bæði rangt og ósanngjarnt kerfi, eins og hér hefur verið rakið af fyrri talsmönnum Alþfl., heldur er það einnig svo, að þetta kemur skömmu eftir að Alþ. er búið að heimila, eftir miklar deilur þó, stórkostlega hækkun á útsvörum. Og þegar þetta tvennt er lagt saman, þá er auðvitað von að fyrsta spurningin sé þessi: Getur sú stjórnarstefna verið rétt, sem þarf efnahagslegar aðfarir eins og þær sem hafa verið samþykktar af meiri hl. þessarar stofnunar og hér er verið að leggja til nú? Það er auðvitað tvennt sem veldur, bæði fyrst og síðast: Landbúnaðarstefnan, sem er orðin svo fokdýr að skattgreiðendur í þéttbýli þurfa stöðugt að greiða í gegnum skattakerfið meira og meira til þessarar röngu stefnu. Þetta er auðvitað ástæða nr. 1. Og ástæða nr. 2 er sú, að við þetta háa verðbólgustig - þegar einnig er ljóst að núv. ríkisstj. og fyrri ríkisstj. raunar einnig hafa ekki haft þrek, þor eða kjark til þess að fylgja eftir raunhæfri ávöxtunarstefnu fjármagns-glatast miklir fjármunir og þessa fjármuni er skattgreiðendum síðan gert að greiða, bæta ríkissjóði og stofnunum ríkisins í gegnum þetta hripleka skattakerfi. Við erum nú að súpa seyðið af þessari röngu stefnu undanfarandi ára og röngu stefnu, sem er óeðlilega ýkt með tilkomu núv. hæstv. ríkisstj. Þó er það svo, að einhverjir stjórnarsinnar eru farnir að átta sig á því, hversu illa þessi pottur er brotinn. Á baksíðu Morgunblaðsins á sunnudaginn var birtist eitthvert forkostulegasta viðtal sem lengi hefur birst við íslenskan stjórnmálamann. Hér er náttúrlega átt við hæstv. sjútvrh. Steingrím Hermannsson. Steingrímur er þar að fjalla um vaxtamál, sem auðvitað eru nátengd því máli sem hér er til umr. Það er aldrei of oft undirstrikað, hversu vaxtastefna, ávöxtunarstefna fjár í landinu, er skyld þeirri skattapólitík sem hver ríkisstj. telur sig verða að framfylgja. Hæstv. ráðh. segir að sér sé nú orðið ljóst - og betur að fyrr hefði verið - að eftir að ríkisstj. heyktist á því að framfylgja landslögum 1. mars s. l. og bæta sparifjáreigendum upp hina auknu verðbólgu, þá hafi orðið stórkostlegt fjárstreymi út úr bönkunum. Því miður er hættan sú, að þessir peningar fari að stórum hluta í fjárfestingu sem engum arði skilar. Með þessum hætti er skipulega verið að draga niður lífskjörin í landinu og það svo, að nú munu vera á annað þúsund manns, sem bíða eftir því að flytjast til útlanda. Það hygg ég vera alvarlegustu tíðindi íslenskra efnahagsmála um langt skeið, og er þó langt til jafnað. En þessi frábæri hæstv. ráðh., Steingrímur Hermannsson, er steinhissa á því, eftir að hann er búinn að barma sér yfir því sem hann virðist bæði skilja og skilja ekki, að fjárstreymi út úr bönkunum sé gríðarlegt vegna þess að ríkisstj. hefur ekki staðið við það sem þó stendur skýrum stöfum í lögum nr. 13 frá 1979 að gera skuli, hefur ekki staðið við það að framfylgja ákvæðum í vaxtamálum, - þá er hæstv. ráðh. steinhissa á því, að það skuli hafa orðið fjárútstreymi úr bönkunum. Og niðurstaðan af þessu kostulega viðtali er frábær. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Kvaðst Steingrímur hafa lagt fram tillögu í ríkisstj. um að aðilar hennar settu saman nefnd“ heyri menn - „nefnd til þess að gera tillögur til betri samræmingar opinberra aðgerða í efnahagsmálum.“ Við, sem áttum að heita stuðningsmenn ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar 1978–1979, þekkjum svona nefndir og má furðulegt heita að þetta skuli vera að koma upp nú, þegar þetta heildardæmi er að renna upp fyrir stuðningsmönnum núv. hæstv. ríkisstj. Þar má einkum taka til þrennt, landbúnaðarstefnu, vaxtastefnu og skattastefnu. Þetta dæmi þeirra gengur einfaldlega ekki upp. Það fara fram stórkostlegir fjármunaflutningar meira og minna í arðlausa fjárfestingu, og þeir, sem að lokum borga brúsann, eru skattgreiðendur í landinu með þeim hróplega háu sköttum sem núv. hæstv. ríkisstj. er núna að reyna að berja í gegnum hið háa Alþingi. Eins og fyrri félagar mínir í Alþfl., sem hér hafa talað, vil ég einnig mótmæla þeim ásökunum, sem einkum heyrast í tali hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., nánast hvenær sem við þá eru tekin viðtöl, að það sukkástand, sem hér ríkir nú og hefur ríkt um langt skeið, sé að kenna þeirri minnihlutastjórn Alþfl. sem hér sat í fimm mánuði. Þetta eru rakin ósannindi, enda hafa þau verið hrakin. Í skýrslu frá Þjóðhagsstofnun, dags. 23. apríl þessa árs, sem ber yfirskriftina: „Nokkrar hagtölur á tímabili starfsstjórnar Alþfl. okt. 1979 til febr. 1980“ - eru birtar tölur um hækkun framfærsluvísitölu, og í ljós kemur að hún hækkaði á þessu fimm mánaða tímabili um 45%. En taki menn eftir því, að á næstu fimm mánuðum á undan, þ. e. þeim fimm mánuðum sem endanlega urðu til þess að við jafnaðarmenn töldum ekki annað fært en sprengja þáv. ríkisstj., þá er verðbólgustigið hér 80% á þessum fimm mánuðum, sem er auðvitað slíkt verðbólgustig að engin ríkisstj. hefur siðferðilegt leyfi til að sitja við slíkar aðstæður. Engu að síður er það einnig rangt, að það hafi verið blekkt með þeim hætti að sitja á augljósum verðhækkunartilefnum. Allt slíkt var afgreitt. En það var ekki afgreitt með þeim hætti að veita öllum það sem um var beðið, heldur var sérhvert verðhækkunartilefni skoðað og reynt að fylgja þeirri almennu reglu að fara ekki yfir 9% ársfjórðungslega. Þar var beitt því hagstjórnartæki sem síðar hefur verið kallað niðurtalning. Hún skilaði árangri meðan þó samhent ríkisstj. sat í landinu. Þessar tölur segja alla þá sögu sem margoft hefur verið vísað í, og þessar tölur sanna að það er rakalaus þvættingur hjá hæstv. forsrh. og hjá hæstv. fjmrh., sem opna ekki svo á sér munnana um óskyldustu mál að þeir fari ekki að kenna starfsstjórn Alþfl. um það hvernig komið var. Þessar tölur segja mikla sögu og þær segja einnig þá sögu, að þegar núv. hæstv. ríkisstj. var mynduð, þá var - eins og komist hefur verið að orði - ekki stigið á neina hemla, heldur stigið á bensínið og gefið í botn, forhertasta afturhaldið í landinu látið um stjórn landbúnaðarmála og engu þorað að hnika til í vaxtamálum. Til samanburðar vil ég geta þess, að tveimur dögum fyrir kosningar framfylgdi ríkisstj. Alþfl. landslögum og hækkaði vexti eins og landslög skýrt og ótvírætt kveða á um. Og það skal viðurkennt, að meira að segja mörgum frambjóðanda flokksins þótti nóg um hörkuna. En þetta eru landslög og þeim á að framfylgja, enda var það gert. Næsta tímabil var komin svokölluð meirihlutastjórn í landinu. Og svo birtist árangurinn: Þetta forkostulega viðtal við hæstv. sjútvrh. Steingrím Hermannsson í Morgunblaðinu á sunnudag, sem hv. þm. Friðrik Sophusson gerir raunar ágætlega að umfjöllunarefni í grein í Morgunblaðinu í dag. Þetta eru ósannindi sem þessir tveir hæstv. ráðh. hafa borið á borð fyrir þjóðina nær statt og stöðugt frá því að núv. hæstv. ríkisstj. var mynduð, eins og hér hefur verið rakið. Á hinn bóginn er það nákvæmlega eðli málsins samkvæmt og í rökréttu samhengi við fyrri hegðan og fyrri till. Alþfl., það nál. sem svokallaður 3. minni hl. fjh.- og viðskn. í Ed. hefur skilað og inniheldur stefnu Alþfl. í þessum efnum. Alþfl. hefur sýnt ábyrga stjórnarandstöðu. Það er ekki eðli okkar að taka þátt í því að espa til verkfalla eða ábyrgðarlausrar kröfugerðar, ef verðmæti eru ekki til. Þann veg vinnur Alþfl. ekki, enda á ekki að vinna með þeim hætti. Hins vegar höfum við tekið mjög rækilega stöðu með Verkamannasambandi Íslands. Og menn skyldu taka eftir því, hversu ábyrgar þær till. eru í raun og veru sem Verkamannasamband Íslands hefur nýverið kynnt. Þeir segja - og tala þar af biturri reynslu - að áherslan eigi ekki fyrst og fremst að vera á peningalaunahækkanir, heldur eigi að stilla slíku í hóf, en bæta kjör þess fólks sem eilíflega og ævinlega hefur orðið undir í kröfugerðarkapphlaupi undanfarinna ára, þess fólks sem raunverulega er fórnarlömb þess ægilega verðbólguástands sem hér hefur ríkt. Engu að síður er það þetta fólk sem gengur á undan. Það er þetta fólk sem leggur á það áherslu, að peningalaunahækkanir út af fyrir sig séu ekki skynsamleg kjarabarátta, skynsamlegri kjarabarátta sé að leggja minni áherslu á peningalaunahækkanirnar, en meiri áherslu á félagsmálin og á skattapólitíkina. Og það er af hinu góða, að Alþfl. og Verkamannasambandið skuli eiga efnislega fullkomna samleið í þessum efnum. Það þýðir það, að við eigum ekki samleið með öðrum kröfugerðarhópum innan alþýðusamtakanna nú um sinn. Það er ekki hægt að vera bæði með og á móti þeirri aðferð að beita stjórnlausum peningalaunahækkunum. Þarna verða menn að velja og hafna og það höfum við gert. En þegar stórt og áhrifamikið samband eins og Verkamannsamband Íslands gefur upp boltann með þessum hætti, leggur áherslu annars vegar á ábyrga launapólitík, en hins vegar á þau tæki sem ríkisvaldið ræður yfir, sem eru skattatækin fyrst og fremst, þá skyldi maður ætla að velviljað ríkisvald tæki þessar kröfur til gagngerðrar athugunar. Maður skyldi ætla að skynsamleg ríkisstj. sæi, að það er mikið bæði félagslegt og efnahagslegt vit í þessari framsetningu Verkamannasambands Íslands. En ekkert af þessu gerir þessi ráðvillta hæstv. ríkisstj. Þvert á móti er anað út í skattafenið og með þeim hætti er sleginn löðrungur og þungt högg framan í andlitið á láglaunafólkinu í þessu landi. Þarna er svo óskynsamlega staðið að málum sem mest má verða. Ríkisstj., sem svona hagar sér, getur ekki, eftir hinar hóflega framsettu kröfur og þá vísa ég fyrst og fremst til Verkamannsambands Íslands, - slík ríkisstj. getur ekki vænst þess að fá frið á vinnumarkaði vegna þess hvernig hún sjálf hefur espað og efnt til óvinafagnaðar í þessu landi. Þetta frv., sem hér á að keyra í gegnum hið háa Alþingi á miklum hraða, að mér skilst, vinnur gegn hagsmunum láglaunafólks í þessu landi. Það er hin átakanlega og sorglega staðreynd. En fyrir hverja berst þessi ríkisstj.? Hverra ríkisstj. er þetta eiginlega? Það er alveg ljóst, að þetta er ekki ríkisstj. launþegasamtakanna í landinu. Mín niðurstaða er sú, að þessi ríkisstj. sé ríkisstj. fyrir greiðslubáknsins. Hún er ríkisstj. fámenns hóps framleiðenda, hún er ríkisstj. niðurgreiddra lána, hún er ríkisstj. SÍS. Fyrr eða seinna hlýtur slík ríkisstj. að lenda í andstöðu við hin heilbrigðu samtök launafólks, og ég spái því að svo fari fyrr en seinna.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. um breyt. á lögum nr. 63/1974, um grunnskóla. Þetta frv. er ekki mikið að vöxtum, aðeins tvær greinar, en hins vegar má segja að efni frv. sé nokkuð viðamikið í raun og veru. Eins og kunnugt er fjallar 88. gr. grunnskólalaganna um gildistöku laganna og hvernig framkvæma skuli þau. Í 88. gr. segir, að lögin öðlist þegar gildi og komi til framkvæmda svo fljótt sem aðstæður leyfa í hverju skólahverfi að dómi menntmrn., þó eigi síðar en innan 10 ára frá gildistöku, en stefnt skuli að því, að ákvæði laganna um síðasta ár skólaskyldu komi til framkvæmda samtímis á landinu öllu sex árum eftir gildistöku laganna. Í því frv., sem hér er lagt fram, segir að stefnt skuli að því, að ákvæði laganna um síðasta ár skólaskyldu komi til framkvæmda samtímis á landinu öllu sjö árum eftir gildistöku laganna. M. ö. o.: það er verið að lengja gildistökuákvæðið hvað varðar skólaskylduna um eitt ár, þannig að ef þetta frv. verður að lögum mun skólaskyldan ekki koma til framkvæmda alls staðar á landinu fyrr en sjö árum eftir gildistölu, en ekki sex árum eins og nú segir í lögunum. Þessi lög voru sett 1974 eða samþ. þá og tóku gildi, þannig að ef ekki kæmi nú til breyting á þessu ákvæði, þá mundi þetta ákvæði af sjálfu sér ganga í gildi og koma til framkvæmda næsta haust. En ýmislegt hefur orðið til þess að mér hefur þótt rétt að flytja þetta frv. og fresta þessari framkvæmd um eitt ár. Ástæðan til þess er sú, að það er augljóst mál að ekki er enn þá viðbúnaður til viða í landinu til þess að láta níu ára skólaskylduna taka gildi í haust. Það hefur ekki tekist að framkvæma þau lög, sem hér um ræðir, svo hratt að það sé eðlilegt eða mögulegt að þetta ákvæði taki gildi í haust. Enn er þess skylt að geta, að það er nokkur ágreiningur uppi meðal manna í landinu um nauðsyn þess að lögfesta níu ára skólaskyldu, og það segir auðvitað sitt í þessu máli. Og síðast en ekki síst vil ég nefna þau rök, sem ekki eru hvað minnst virði, að ég held að það sé skynsamlegt að tengja afgreiðslu þessa máls - að láta skólaskylduna koma að fullu til framkvæmda - því að nýskipan verði samþ. hér á Alþ. á framhaldsskólastiginu. Það er í raun og veru efni þessa máls að fresta um eitt ár framkvæmd lagaákvæða um skólaskyldu, úr átta árum í níu. Ég hef talið upp hér í stuttu máli nokkur rök fyrir því. Ég vil geta þess m. a., að mjög nýlega var haldinn fundur í fulltrúaráði Sambands grunnskólakennara og það telur eðlilegt að fresta gildistöku ákvæðisins um skólaskyldu. Ég nefni það sem dæmi um ályktanir í þá átt, sem reyndar eru fleiri. Mér þykir líka rétt að nefna hér bréf sem ég hef fengið frá svokallaðri endurskoðunarnefnd grunnskólalaga, en það er nefnd sem menntmrh. skipaði fyrir ári eða svo til þess að vinna að endurskoðun grunnskólalaganna, eins og reyndar er gert ráð fyrir í lögunum sjálfum að gera skuli. Þessi nefnd er enn að störfum, hefur ekki lokið verki sínu, en í bréfi, sem hún ritaði mér í marsmánuði s. l., leggur hún til að þessu sérstaka ákvæði um níu ára skólaskylduna verði frestað til haustsins 1981. Þetta vil ég nefna til stuðnings því að þetta nái fram að ganga. Ég skal ekki hafa öllu fleiri orð um þetta nú við þessa umr., herra forseti. Ég vænti þess og legg á það nokkuð mikla áherslu, að sú n., sem fær þetta mál til skoðunar, fjalli um það svo að það sé tryggt, að þetta mál geti gengið fram sem lög á þessu þingi, og ég vona að ekki verði ágreiningur um að svo verði. En till. mín er sú, að þegar þessari umr. er lokið verði málinu vísað til menntmn., og ég vænti þess, að hv. nm. taki þetta mál til skjótrar umr. Og ég endurtek það, að ég tel ákaflega brýnt, eins og sakir standa, að þessi frestun nái fram að ganga. Í því felst þó engan veginn af minni hálfu endilega vísbending um að ég telji að þessu beri að fresta eilíflega. Um það hljóta að verða frekari umr., enda er mér ljóst að á þessu máli eru ýmsar hliðar sem nauðsynlegt er að ræða frekar, en eins og sakir standa tel ég eðlilegast að gildistölu níu ára skólaskyldu verði frestað um ár.



Herra forseti. Það er ekki efnislega um þetta frv. sem ég ætlaði að tala, heldur vekja athygli á því, að nú háttar svo til í menntmn. þessarar hv. d., að hæstv. menntmrh. var upphaflega kosinn formaður þeirrar n., en sagði sig úr henni þegar hann tók við ráðherradómi. Formaður var kosinn Ingólfur Guðnason, hv. 5. þm. Norðurl. v.

Fyrirgefðu, Birgir, hann var ekki kosinn formaður. Hann tók sæti Ingvars. En nefndin kýs sér sjálf formann.

Síðan var kosinn varaformaður, hv, þm. Jóhanna Sigurðardóttir, sem jafnframt hefur sagt sig úr n., þannig að þessi n. er bæði formanns- og varaformannslaus og hefur ekki verið kvödd saman um langan tíma þó að fyrir henni lægju mál. Ég vildi vekja athygli á þessu nú þar sem verið er að vísa máli til þessarar n. sem ætlast er til að sé afgreitt á þessu þingi. Úr þessu þarf að bæta á einhvern hátt og einhver þarf að taka að sér frumkvæðið að því að kalla þessa n. saman.



Þetta barst í tal á fundi vinnunefndar á dögunum og ég áleit að menn ætluðu að kippa þessu í liðinn, en það skal verða snarlega gert.



Herra forseti. Það frv., sem ég mæli hér fyrir, er flutt samkv. sérstakri ósk frá fræðsluráði Reykjavíkur og að tilhlutan þess. Frv. fjallar um það, að menntmrn. og Reykjavíkurborg sé heimilt að gera með sér samning um að skólahald í samræmi við 1.–8. gr. laga um fjölbrautaskóla fari fram í fleiri sjálfstæðum skólastofnunum en einni. Eins og ég segi er þetta frv. flutt fyrir sérstaka áskorun frá fræðslustjóra og fræðsluráði Reykjavíkurborgar og fjallar í reynd um að svokallaður Ármúlaskóli í Reykjavík, sem nú er þegar í raun og veru orðinn einn stærsti fjölbrautaskóli í landinu, fái sjálfstæða stöðu. En þannig stendur á, að í lögunum sem um þetta fjalla, um heimild til að stofna fjölbrautaskóla, er aðeins gert ráð fyrir því, eftir orðanna hljóðan, að einn slíkur skóli megi starfa í Reykjavík. Hins vegar telja fræðsluráð og fræðslufulltrúi mjög mikilvægt að Ármúlaskólinn, þar sem eru þegar 600 nemendur, verði að sjálfstæðum fjölbrautaskóla. En svo að sagan sé nokkuð rakin í þessu efni og til að skýra þetta frekar, þá var á árinu 1973 gerður samningur milli menntmrn. og Reykjavíkurborgar um að stofnaður yrði fjölbrautaskóli fyrir nemendur á framhaldsskólastigi í því nýja borgarhverfi sem kallað er Breiðholt og þá var í mikilli uppbyggingu. Þessi skóli átti, jafnframt því að vera hverfisskóli þarna, einnig að vera tilraunaskóli vegna þeirra breytinga á framhaldsskólastiginu sem þá var verið að taka upp. Þessi skólaskipan hefur verið kölluð fjölbrautaskóli. Nauðsynlegt þótti að afla lagaheimildar fyrir samningum milli rn. og Reykjavíkurborgar um stofnun fjölbrautarskóla í Breiðholti áður en hann hlyti staðfestingu samningsaðila og lög um það voru samþ. á Alþ. í apríl 1973. Við meðferð málsins á Alþ. var bætt í frv. heimildarákvæði um að stofna mætti fjölbrautaskóla víðar en í Reykjavík, ef samningar tækjust um það milli menntmrn. og hlutaðeigandi sveitarfélags eða sveitarfélaga. Þetta heimildarákvæði var samþykkt og á grundvelli þess hafa verið stofnaðir allmargir fjölbrautaskólar víðs vegar um landið. En hvað Reykjavík snertir miðast lögin einungis við stofnun fjölbrautaskólans í Breiðholti. Fjölbrautaskólinn í Breiðholti tók til starfa haustið 1975 og hefur verið í mjög örum vexti. Þar eru á þessu skólaári um 1300 nemendur. Jafnframt því framhaldsnámi, sem þar fór fram, störfuðu á vegum Reykjavíkurborgar framhaldsdeildir gagnfræðastigs við nokkra skóla í Reykjavík, m. a. Lindargötuskóla, Ármúlaskóla og Laugalækjaskóla. Á undanförnum árum varð mikil breyting á framhaldsdeildum gagnfræðastigsins í þessum skólum, þar sem það lengdist allt upp í stúdentspróf, sem skólarnir sjálfir gátu þó ekki veitt, heldur urðu nemendur að útskrifast sem stúdentar á vegum Kennaraháskóla Íslands og Fjölbrautaskólans í Breiðholti. Jafnframt lengingu námsins varð nauðsynlegt að samræma námsskipunina því eininga- og annakerfi sem fjölbrautaskólarnir höfðu tekið upp. Vegna þessara breytinga var Ármúlaskólanum frá haustinu 1979 breytt í hreinan fjölbrautaskóla, en þangað höfðu þá flust þeir nemendur sem áður stunduðu nám í framhaldsdeildum gagnfræðastigs í Lindargötuskólanum og Laugalækjarskólanum. Jafnframt var ákveðið að Kvennaskólinn í Reykjavík yrði með uppeldisdeildir á framhaldsskólastigi og að hann yrði gerður að framhaldsskóla þegar grunnskólahald þar leggst niður að loknu skólaárinu 1980–81. Í Ármúlaskóla, sem hér er sérstaklega um fjallað, eru nú nærri 600 nemendur. Hann er því í reynd einn stærsti fjölbrautaskóli landsins. Hins vegar hefur þótt skorta og skortir lagaheimild til þess að gera hann formlega að sjálfstæðum fjölbrautaskóla. Hann hefur því á yfirstandandi skólaári með samkomulagi milli menntmrn. og Reykjavíkurborgar verið að forminu til rekinn sem hluti af Fjölbrautaskólanum í Breiðholti og á sama rekstrar- og kostnaðarskiptingargrundvelli milli ríkis og borgar og gilda um þann skóla. Sú breyting að gera Ármúlaskóla að sjálfstæðum fjölbrautaskóla mun því ekki hafa í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð. Þar sem lög um framhaldsskóla verða ekki afgreidd á þessu þingi og telja verður óeðlilegt að Ármúlaskólinn fái ekki nú þegar viðurkenningu sem sjálfstæður framhaldsskóli sem geti starfað á eigin vegum og útskrifað nemendur á eigin ábyrgð, er þetta frv. borið fram. Skal ég ekki hafa um þetta fleiri orð. En ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. menntmn., og ég beini því til nm., strax og þeir telja sig vera hæfa til starfa sem vonandi verður fljótlega, að taka þetta mál fyrir. Eins og ég hef lýst, þá er þetta flutt samkv. sérstakri beiðni fræðsluyfirvalda hér í Reykjavík og ég hygg að þetta sé mál sem brýnt er að nái fram á þessu þingi. Vænti ég þess, að hv. menntmn. taki málinu sem slíku og sjái til þess, að hægt verði að afgreiða þetta mál sem lög á þessu þingi.