Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Pjetur Ottesen) Við höfum, 2 þm., jeg og háttv.þm. Barð. (H. K.), leyft okkur að bera fram þessa þingsályktunartill. á þgskj. 11, um sölu á kjöti og öðrum afurðum. Það er nú að mestu útsjeð um það, hvernig fer um heyöflun á þessu sumri, og niðurstaðan verður óhjákvæmilega sú, að fjárfækkun verður geysileg í haust. Bændur verða neyddir til að skerða bústofn sinn alveg stórkostlega. Þótt mönnum hafi nú, víðast hvar, sennilega tekist að afla sjer nokkurs fóðurbætis, er það ekki nema að nokkru leiti bein aukning á fóðrinu, ef miðað er við venjulegt fóðurgildi heyjanna. Auk þess er útheysfeng víðast hvar þannig farið, að nær helmingur hans er sina, og gengur fóðurbætirinn til þess að bæta það upp, svo að með honum verður hey þetta nothæft, sem það annars væri ekki, nema að mjög litlu leyti. Það er því fyrirsjáanlegt, að skepnufækkun er óumflýjanleg á þessu hausti, svo mikil, að þótt langt sje aftur í tímann litið, munu trauðla dæmi slíka. Það er því enginn smáræðisvoði fyrir þjóðarbúskapinn í heild sinni, að bændur skuli nú vera neyddir til að skerða bústofn sinn stórkostlega, eins og markaðinum er nú háttað og verði á þessum afurðum, sem og öðrum afurðum hjer á landi. Hjer eru því góð ráð dýr, og sannarlega þarf hjer skjótra aðgerða við, og með því atfylgi, sem frekast er kostur á. Í bresku samningunum er að vísu kveðið upp verð á saltkjöti, en um það vera er það að segja, að það er mjög lágt, með tilliti til framleiðslukostnaðarins. Auk þess hvílir engin kaupskylda á Bretum hvað þessar afurðir snertir. Það eru jafnvel lítil líkindi til, að þeir kaupi þessa vöru, því að hingað til hefir lítill sem enginn markaður verið fyrir saltkjöt í Bretlandi. En þá kemur að því, sem er aðalatriðð í þessu máli: Fáum vjer að flytja kjötið til annarra landa og þá hvert? Það er nú vitanlegt, að í nágrannalöndunum, Danmörku, Svíþjóð og Noregi, er nógur og góður markaður fyrir þetta kjöt, eina og allar okkar afurðir. En þá er spurningin, hvort vjer fáum leyfi til að flytja kjötið að nokkru eða öllu leyti á þennan markað. Eftir samningum þeim, er síðast voru gerðir við Breta, fekst leyfi til þess að flytja 1000 hesta til Danmerkur og 50000 tunnur af síld til Svíþjóðar. Síðastliðið haust fekst og undanþága til að flytja nokkuð af kjöti til Noregs. En þar sem sú undanþága var einskorðuð við Noreg, bætti það lítið úr um verðið, frá því sem ákveðið var í bresku samningunum. Svo myndi enn sennilega fara, ef undanþága fengist um öllu á kjötinu, en hún væri einskorðuð við Noreg. Norðmenn myndu lítið hækka verðið frá því, sem er í bresku samningunum. Það er því lífsnauðsyn, að láta einkis ofreistað til þess að fá leyfi til að flytja eitthvað af kjöti til Svíþjóðar eða Danmerkur. En til þess, að einhver líkindi sjeu til að þetta takist, þarf að vera samvinna milli stjórna þessara landa og íslensku stjórnarinnar um að knýja þetta fram, og það ekki einasta um þessa vörutegund, heldur og fleiri. Það mun nokkuð hafa á, skort, að þessi samvinnuleið væri farin, er samningar hafa verið gerðir við Breta undanfarið, en þessi leið er sú eina líklega til þess að vinna nokkuð á í þessu efni. Hana verður að fara nú og eftirleiðis meðan þetta ástand ríkir. Það er heldur engin ástæða til að ætla, að stjórnir þessara landa sjeu ekki fúsar til þessarar samvinnu við okkur, því að það er ekki síður í þeirra þágu en okkar, ef hægt væri að koma einhverju af vörum þangað. Kjötskortur er nú afskaplegur í þessum löndum. T. d. í Danmörku er svínarækt, sem áður var í miklum blóma, komin í kaldakol. Kjötverð er þar því geysihátt, alt að 8–12 kr. kg. Eins og nú er komið mun kjötsala til Þýskalanda úr þessum löndum vera nær, ef ekki með öllu, horfin. Þá þyrfti því að reyna að færa Bretum heim sanninn um það, að þótt eitthvað fengist flutt út hjeðan, þá er engin ástæða til að ætla, að það yrði til þess að hlaða undir þjóðverja, auk þess sem þess gætir ekki meira en krækibers í ámukjafti í þá geysilegu þörf, sem þar er fyrir þessar vörur. Svo sem kunnugt er, fáum vjer allmikið af vörum frá Danmörku, svo sem rúgmjöl, kartöflur og sykur. Ætti það meðal annars að vera góð ástæða og frambærileg, að vjer fáum að flytja til þeirra vörur í staðinn. Um Svía er það að segja, að vjer höfum, eins og jeg hefi áður tekið fram, leyfi til að selja þeim 50,000 tunnur af síld, en óvíst er, að svo mikið aflist í ár, að vjer getum fylt þá tölu. Ætti það - með öðru - að styðja að því að vjer fengjum að flytja til þeirra kjöt fyrir það, sem á vantaði, og kann ske eitthvað meira. Jeg held, að þessi samvinnuleið sje bráðnauðsynleg, og sjálfsagt nú þegar að reyna hana. Nú er ástandið alveg gerbreytt frá því, er bresku samningarnir voru gerðir, og verður frá okkar hlið að leggja alt kapp á að sýna Bretum fram á, hvílík vá er hjer fyrir dyrum, og að oss sje steypt í vísa glötun, ef vjer fáum ekki sæmilegt verð fyrir afurðir vorar. Það er alveg hárrjett, að það er bein glötun fyrir þjóðarbúskap þessa lands. En það þarf að gera gangskör að þessu nú þegar á þann þátt, sem tiltækilegastur er. Það hefir komið fram till. í einu blaði (Þjóðólfi) um, að landið kaupi kjötið eins og síldina. Er sú till. kann ske góð. En jeg held, að vænlegra sje til framkvæmda, að landsstjórnin leiti undanþágu til að flytja vörur til þeirra staða, þar sem vjer fáum bærilegt verð. Það ber ekki að skilja till. okkar svo, sem við vitum ekki, að hæstv. stjórn og útflutningsnefnd muni leggja alt kapp á þetta mál. En við vildum benda á, hvort ekki væri reynandi að fara þessa leið. Eins er um hestamarkaðinn, ef hans hefði verið kostur annarastaðar en í Danmörku, Það hefir verið reynt að flytja besta til Englands. En á því er einhver agnúi. Við ætlumst nú til, að einkis sje látið ófreistað, að sendir sjeu menn til Danmerkur, eða maður fenginn í Danmörku til aðstoðar fulltrúa vorum í London. Eins horfir til vandræða með þær vörur, er Englendingar kaupa upp hjer. Þær sitja kyrrar í landinu, og horfir til vandræða, ef þær eru lengur látnar vera kyrrar og fylla húsrúm. Það er þó ekki af því, að ekki sje hægt að fá skip til að flytja þær, heldur af hinu, að Bretar vilja ekki greiða þau flutningsgjöld, er skip taka alment. Jeg veit til þess, að seglskip hafa af þeim sökum orðið að sigla hjeðan tóm, eða einungis með kjölfestu. Þetta þarf líka að taka til rækilegrar athugunar. Skal jeg svo ekki orðlengja frekar, en vænti þess, að það besta verði gert í þessu efni, sem kostur er á.

Forsætisráðherra (J. M.) Það lætur að líkindum, að útflutningsnefnd og ráðuneytið muni gera alt, sem í þeirra valdi stendur, til að greiða fram úr því máli, sem hjer er rætt um, og að því leyti mætti segja, að þessarar till. gerist ekki þörf. Jeg skal geta þess, að það er ekki svo, sem háttv.flm. (P. O.) gat sjer til, að ekki hafi verið reynt að senda vörur til annara landa en Englands frá 1915. Það hefir verið reynt á allan hátt að senda vörur til Norðurlandanna allra og gert að því alt, sem mögulegt hefir verið, á hverju ári síðan 1915. Hefir það jafnan verið falið þeim, er sendir hafa verið hjeðan til samninga, og einnig þeim, er sendir voru síðast. En enda þótt því ekki hafi verið þörf hvatningar í þessu efni, þá er ekki nema gott, að till. þessi er fram komin, og ekki nema rjett að samþykkja hana, því að þá má ætíð vitna til þess, að Alþingi hafi talið hjer vera sjerstaka þörf fyrir hendi.

Pjetur Jónsson Mjer virðist rjett við þetta tækifæri að fara nokkrum orðum um þær tilraunir, er gerðar hafa verið viðvíkjandi útflutningi á kjöti. Hæstv. forsætisráðherra skýrði frá því, sem stjórnin hefði gert til þess að fá leyfi til að flytja kjöt til Norðurlanda. En ýmsir hafa spurt mig undanfarna daga, hvað þessu liði og hver væri árangurinn, og komið með ýmsar till. Vildi jeg þess vegna fara örfáum orðum um þetta. Það er eðlilegt að það þyki undarlegt, að ekki fæst innflutningur á kjöti til Danmerkur. Þeir hafa, Danir, miðlað allmiklu af matföngum til Íslands og hafa sjálfir mikla þörf á vörum frá oss. Menn halda, að það sje klaufaskap að kenna, að ekki fæst að miðla vöru á móti vöru. En okkur hefir nú verið skýrt frá, hvernig í því liggur, og útflutningsnefndin hefir ekki sjeð til neins að reyna það frekar. Ekki hefir heldur verið reynt af hennar hálfu að flytja kjöt til Svíþjóðar. Nú hefir sumum komið í hug, að ef svo færi um síldaraflann, að ekki aflaðist nóg í þessar 50,000 tn., sem þangað eru seldar, væri rjett að fara fram á að koma í það skarð kjöti. Þetta er hugmynd, sem vert væri að athuga, og þetta gæti verið hugsanlegt, en eftir síðustu frjettum, sem fengist hafa um síldaraflann, þá eru allar líkur til þess, að þótt hann sje rýr, muni þó takast að ná í þessar 50,000 tn. svo að vjer komum aldrei til að nota þennan útveg. Hins vegar geri jeg ráð fyrir, að það muni enn meiri örðugleikum bundið að koma kjöti til Svíþjóðar en síld, og gekk það þó, sem kunnugt er, mjög stirt. Nú hefir útflutningsnefndin gengið út frá því, að fást mundi heimild til að flytja kjöt vort til Noregs, að svo miklu leyti, sem Bretar taka það ekki sjálfir. Og jeg efast mjög um, að Bretar muni taka mikið kjöt, að vísu er enn þá óafgert, hvort þeir taka nokkuð. En oss hefir ekki fundist rjett, á meðan engin ákveðin tilboð eru komin frá Noregi, að krefjast úrlausnar af bandamanna hálfu um það, hvort þeir ætli að taka kjötið eða ekki. En nú er meira en mánuður síðan að farið var að leita eftir því við Norðmenn, hvort þeir vildu fá kjöt. Og þó að við hugsuðum okkur, að það væri eðlilegast, að eftirspurnin byrjaði hjá þeim, þá töldum við rjett að hreyfa því við þá. En svo hefir það gengið, að þótt útflutningsnefndin hafi sótt eftir tilboðum, hefir hún ekki fengið svör. Það getur nú ef til vill stafað af símslitunum, og kemur það ekki fyllilega í ljós fyr en síminn er kominn í lag. En það er grunur minn, að þótt Norðmenn vilji kjötið, þá fari þeir hægt í boðin, til að pressa það niður. Jeg hefi þá skýrt frá, hvernig sakir standa um kjötið, að þar erum vjer í óvissu enn þá. Menn vita um aðrar vörur nokkurn veginn ákveðið. Að vísu er búist við, að nokkuð verði af fiski um fram þær 12000 smálestir, sem Bretar taka fyrir lægra samningsverðið, og óráðin gáta, hvað fyrir þann fisk muni fast. Eru þó líkur fyrir því, að hátt verð muni fást fyrir þann fisk, ef bandamenn verða sanngjarnir um flutning á honum til hlutlausra landa. Jeg veit eigi, hve mikill hann verður, en varla mun mega búast við, að fiskútflutningur frá landinu verði meiri en 16 þús. smálestir alls.

Hákon Kristófersson Háttv. aðalflm. (P. O.) hefir nú gert ítarlega grein fyrir því, hvað fyrir okkur flutningsmönnum vakti með þessari till. Hæstv. forsætisráðherra og háttv.þm. S.-Þ. (P. J.), sem er málinu mjög nákominn, hafa nú báðir látið uppi álit sitt um málið, og er jeg þeim þakklátur fyrir undirtektir þeirra undir till. En af því að mjer er mál þetta nokkuð skylt, vildi jeg segja örfá orð um það á öðru sviði, og þótt jeg fari nokkuð út fyrir það, eins og það liggur hjer fyrir, þá vona jeg, að hæstv. forseti taki mjer það ekki illa upp. Fyrst vildi jeg skjóta þeirri spurningu til hæstv. forsætisráherra, hvort nefndirnar, innflutnings- og útflutningsnefnd, semji ekki reglugerðir sínar í samráði við hæstv. stjórn. Jeg sje hjer í blaði, að útflutningsnefndin hefir nýlega gefið út reglur um meðferð, sölu og útflutning á saltkjöti. Jeg hefi farið yfir hana, og eftir minni þekkingu eru sum ákvæði hennar alveg ómöguleg, eins og staðhættir og aðstæður eru hjer á landi. Jeg vil ekkert um það segja nema þau væru æskileg, ef þau væru framkvæmanleg. En eigi þau að vera framkvæmanleg, þá mega þau ekki vera langt frá, því, sem verið hefir. Mjer virðist sem virðuleg útflutninganefnd hafi gengið út frá því, að alstaðar á landinu sjeu sláturhús, þangað sem reka megi fjeð til slátrunar. Eftir 3. gr. reglugerðarinnar er t. d. ætlast til þess, að »öll slátrun, flokkun og meðferð kjötsins skal fara fram undir umsjón eiðsvarinna kjötmatsmanna« o. s. frv. Mjer er alveg ómögulegt að hugsa mjer, hvað vakað hafi fyrir útflutningsnefnd og landsstjórn, er þau ljetu þessi ákvæði frá sjer fara, með þeirri þekkingu, sem ætla má, að þessi stjórnarvöld hafi á staðháttum. Jeg get síst ætlað, að ofan á lága verðið eigi að bæta því, að gera mönnum ómögulegt að selja kjötið og flytja út. En það er ómögulegt, ef þessi ákvæði eiga að vera annað og meira en pappírsgagn. Jeg tek til dæmis eyjarnar á Breiðafirði. Þar er kjötið flutt á skipum til verslunarstaðarins, og þar tekur kaupmaðurinn við því og saltar það. Aðra aðferð er varla hægt að hafa þarna, nema þá að flytja tunnurnar út í eyjarnar. Mjer er kunnugt, að kjötið frá Breiðafirði er sjerstaklega vandað. Það er stimplað af hjeraðslækninum þar og er fyrsta flokks kjöt. Ætti nú að framfylgja reglugerð þessari, eftir því sem jeg skil hana, yrði þetta ómögulegt, og tryggingin engin fyrir því, að kjötið yrði vandað, vegna staðháttanna. En það skýtur nokkuð skökku við, ef bændur, ofan á lágt verð, eiga að fara að viðhafa óvenjulega aðferð og lítt framkvæmanlega við meðferð á kjötinu. Jeg verð að segja það, að ef þessi reglugerð verður framkvæmd, þá verður hún rothögg á allar þær sveitir, sem ekki eiga sláturhús, en að eins til góðs fyrir þau hjeruð, sem sláturhús eiga.

Pjetur Jónsson Það er tæplega hægt að komast hjá að svara þessari ræðu, þótt hun sje að mestu leyti fyrir utan efnið. Jeg vil kannast við, að þótt jeg sje vel kunnugur kjötversluninni hjer á landi, þá hugkvæmdist mjer ekki, er reglugerðin var samin, að menn hjeldu enn þá áfram að slátra heima hjá, sjer og flytja svo kjötið í kaupstaðinn. Jeg vissi ekki betur en að sú aðferð væri gersamlega fyrirdæmd, en jeg vissi ekki, að til væru þau hjeruð, þar sem menn svo að segja væru neyddir til þess að nota hana; og þótt jeg vissi, að við mundi vera mjög svo erfitt að flytja lifandi fje til kaupamanna, þá gat mjer ekki hugkvæmst, að það mundi vera nærri því ókleift. En það er aftur á móti eins víst, að heimaslátrunin er óþolandi, ef verkun kjötsins á að vera í lagi og ef hugsunin á að vera sú, að tryggja erlendum kaupendum gott kjöt, sem þrifalegu er farið með. En það er alkunna, að það er ómögulegt, að meðferðin á kjötinu sje eins góð heima eins og þegar slátrað er í kaupstað eða sláturhúsi. Eins og jeg hefi áður sagt, hefi jeg ekki búist við því, að þessari aðferð væri beitt. En það skil jeg vel, að erfiðara er að flytja lifandi fje á sjó heldur en á landi, þótt erfiðleikarnir við landflutningana sjeu oft gífurlegir, og svo er um Þingeyjarsýsluna. En til þess að sigrast á mestu örðugleikunum, þá höfum við bygt sláturhús uppi í miðjum Reykjadal, og þangað er svo fjeð flutt hvaðanæfa úr uppsveitunum. Þar er því svo slátrað, og svo er kjötið saltað í tunnur og flutt á vögnum til kaupstaðarins. Að vísu hefir af þessu hlotist töluverður kostnaður, svo að bændur verða að borga í flutningskostnað og annað hjer um bil 1 kr. af hverjum dilk, sem slátrað er. En svona mikið vilja Þingeyingar vinna til þess að hafa kjötið vel úr garði gert. Jeg held því, að það sjeu öfgar að segja, að mönnum, sem í eyjum búa, sje fyrirbygt að hafa bestu aðferðina við slátrunina, þótt reglugerðin sje í gildi, því að það mun ekki vera meiri örðugleikum bundið fyrir því, heldur en marga aðra að hlýða fyrirmælum hennar.

Hákon Kristófersson Háttv. þm. S.-Þ. (P. J.) hefir tekið hógværlega í þetta mál, eins og við var að búast af honum. En niðurlagsorðum hans get jeg ekki verið samþykkur. Það er töluvert annað að flytja kjöt úr eyjunum heldur en lifandi fje, því að það sjá allir, hversu erfitt það muni vera. Jeg gæti nefnt margar sveitir við Breiðafjörð, sem yrði það óbærilegur kostnaður og óþægindi að flytja alt lifandi fje út í kaupstaðinn. En eftir reglugerðinni er ómögulegt að komast að annari niðurstöðu en að eftirlitsmaðurinn eigi að fylgjast með frá því að kindin er skorin, meðan hún er flegin og þangað til kjötið er komið í tunnur og botninn er sleginn í þær.

forseti: Þar sem till. á þgskj. 11, um sölu á kjöti o. fl., hefir verið samþykt, þá er lokið þeim málum, sem legið hafa fyrir hv. deild, og er nú ekki annað eftir en að undirskrifa gerðabókina, en þar sem hún er ekki tilbúin, þá verður hún síðar lögð fram á skrifstofuna til athugunar og undirskriftar. Um leið og jeg slít þessum síðasta fundi þessarar deildar vil jeg leyfa mjer að þakka öllum háttv.þm. fyrir góða samvinnu og óska þeim góðrar heimferðar og heimkomu. Að svo mæltu segi jeg fundi slitið.

Flm. (Benedikt Sveinsson) Sú málaleitun, sem kemur fram í till. á þgskj. 7, fjekk við fyrri umr. málsins góðar undirtektir, bæði af hv.þm. S.-Þ. (P. J.), sem er þessu máli allra þingmanna kunnugastur, og af hæstv. forsætisráðh. er mun telja hana bygða á sanngjörnum grundvelli. Hins vegar kemur það fram, sem jeg sá fyrir, að allörðugt mundi vera að gefa fastar reglur um framkvæmd á þessu. Þegar þetta er borið saman við fyrirkomulagið í öðrum löndum nú á dögum, svo sem í Englandi og Ameríku, þá sjest, að hjer er stefnt inn á svipaða braut og þar, að eins farið skemra. Í báðum þessum löndum var ákveðið, að jafnframt því, sem stjórnin tók verslunina í sínar hendur, skyldi öll varan keypt sama verði af framleiðendum, hvort sem þeir væru rjett við hliðina á henni eða byggju í fjarlægð, og hún annast allan flutningskostnað. Hjer er ekki farið svo langt, að öllum skuli greitt sama verð fyrir vöruna á sjálfum framleiðslustaðnum, heldur er að eins farið fram á, að stjórninni sje veitt heimild til að ljetta að einhverju leyti þeim kostnaði af bændum, sem leiðir af því, að þeir geta ekki selt og afhent vöru sína á þeim höfnum sem þeir eru vanir að afhenda hana á. Nú mun svo vera um sumar þær hafnir, sem lofað hefir verið að taka vörur til útflutnings á, svo sem Þórshöfn, að þar verða vörueigendur að greiða töluvert aukaflutningsgjald fram yfir það, sem tekið er á öðrum slíkum höfnum. Þetta þarf að athuga. Þá er og svo, að til eru eins hagkvæmar hafnir til útflutnings eins og sumar þeirra, sem með eru teknar, og þeim þó slept; skal jeg til þess nefna Kópasker; þar er að vísu eigi jafngóð höfn sem í Þórshöfn, en útflutningstæki eru þar svo góð og dugnaður þvílíkur við útskipun, að skipstjórar hafa borið það, að hvergi gengi flutningur varnings milli skips og lands greiðara en þar, þar sem skipin gætu ekki beinlínis lagst við land eða bryggjur. Það er ekki í stuttri ræðu hægt að setja fastar reglur um það, hvernig kostnaðargreiðslan mundi haganlegast verða jafnað niður. Það verður að fela stjórninni og útflutningsnefnd á hendur að gera það. Sumstaðar hafa kaupmenn þegar keypt vöruna og munu þeir hafa miðað verðið við aukakostnaðinn við flutninginn, og þar verður örðugt að bæta bændum hallann öðruvísi en beint úr landssjóði. Öðru máli er að gegna þar, sem bændur hafa selt landsstjórninni vöruna sjálfir eða þar, sem hún er enn óseld; þar gæti komið til mála að jafna aukakostnaðinum niður á alla vöruna og gefa jafnt fyrir hana, hvaðan sem hún kemur. Hjer er og komin fram till. um að láta sjávarafurðirnar sæta sömu kostum sem landsafurðir þær, sem tillagan nefnir, og er þessi brtt. ekki nema eðlileg. En ekki minka örðugleikarnir á að jafna aukakostnaðinum niður við það. Sveitabændur flytja að jafnaði vörur sínar í ákveðna kaupstaði, en sjávarútvegsmenn flytja sínar vörur oft um langa leið, á mótorbátum eða öðrum skipum, sem þeir eiga sjálfir, og því ekki jafneinskorðaðir við að flytja þær á ákveðnar hafnir, og geta sjer að meinlausu eða meinalitlu flutt þær á útflutningshöfn, eigi síður en á aðra höfn. Þetta, eitt með öðru, þarf að athuga. Næsta ár ætti að vera hægt að jafna niður flutningskostnaðinum á allar vörur, ef það ráð væri tekið í tíma, og enn ætti að vinnast tími til að jafna honum niður á haustvörurnar. Þyrfti því ekki að koma til landssjóðs kasta að taka á sig þá kostnaðarbyrðina. Vegna hinna góðu undirtekta, sem till. þessi hefir fengið, vona jeg, að hún fái greiðan og góðan framgang.

Stefán Stefánsson Vegna þess, hve miklir erfiðleikar eru sjáanlegir á því að jafna að fullu flutningskostnað á innlendum vörum frá hinum ýmsu höfnum, þá vil jeg gera það að minni till., að þessu máli sje vísað til stjórnarinnar, í því trausti, að hún, í samráði við útflutningsnefndina, rjetti svo hlut manna með þennan flutningskostnað, sem hún sjer sjer fært eða gerlegt. Fastar eða ákveðnar reglur að þessu leyti virðist mjer engan veginn hægt að setja og því verði að fela stjórn og útflutningsnefnd að greiða úr þessu á sem hagkvæmastan hátt eða með sem mestri sanngirni, að við verður komið.

Forsætisráðherra (J. M.) Mál þetta hefir ekki enn verið tekið til sameiginlegrar meðferðar í stjórnarráðinu, enda mun ráðuneytið ekki taka fasta afstöðu í því fyr en það hefir ráðgast við útflutningsnefndina. Jeg get sagt sama sem jeg hefi áður látið í ljós, að mjer virðist sanngjarnt, að tekið sje tillit til erfiðleika þeirra, sem sumir kaupstaðir eiga við að búa, vegna ófriðarráðstafananna. Jeg tel víst, að stjórnarráðið muni bráðlega taka mál þetta til meðferðar, í samráði við útflutningsnefndina. Frekara get jeg ekki sagt nú.

Matthías Ólafsson Jeg hefi komið með brtt. á þgskj. 10, til þess að sjávarafurðirnar verði ekki út undan, ef ljett skyldi verða undir með flutning á landbúnaðarafurðunum. Það gleður mig, að að hv.flm. aðaltill. (B. Sv.) hefir tekið vel þessari viðaukatillögu minni. Jeg sje, að ýmsir örðugleikar geta orðið á því að ákveða fyrirfram, hvernig hinum mismunandi flutningskostnaði skuli niður jafnað; mun því rjettast að gefa stjórninni sem frjálsastar hendur, og má vel vera, að hún geti liðkað málið þannig, að eigi þurfi það að hafa í för með sjer mikinn kostnað fyrir landssjóð, og gæti því verið rjett að afgreiða það með rökstuddri dagskrá, er gengi í þá átt, sem umr. hafa fallið.

Pjetur Þórðarson Jeg neita því ekki, að mikil sanngirni sje í því, að taka till. þessa til greina. En jeg er hræddur um, að þegar farið er að athuga hana vandlega og kryfja til mergjar, þá muni það koma í ljós, að örðugt verði svo um hnútana að búa, að ekki komi fram ósanngirni gagnvart sumum, þegar til framkvæmda kemur. Það er mjög hætt við því, að sumir verði út undan, sem ættu litlu minni kröfu á að fá ljett undir með flutningskostnað en þeir, sem fyrir happinu yrðu. Jeg segi þetta ekki af því, að jeg vilji ekki að bætt sje úr skák fyrir þeim, sem örðugt eiga með flutninga, heldur til að vekja athygli á því, að þörf er á að rannsaka málið ítarlega áður en fullnaðarákvörðun er tekin um það. En eins og hv.flm. (B. Sv.) tók fram, er sjálfsagt að haga því svo síðar, að aukakostnaðinum sje jafnað niður á alla vöruna. Á einu vil jeg vekja athygli. Það eru til allmiklar útflutningshafnir, sem strandferðaskip koma ekki á, svo sem Borgarnes. Að vísu má segja, að ekki sje jafnörðugt að koma vörum þaðan á næstu útflutningshöfn, Reykjavík, eins og á sjer stað sumstaðar annarsstaðar; þó legst allmikill aukakostnaður á vöruflutning þaðan, og væri sanngjarnt, að eitthvert tillit yrði tekið til þessa; annars gæti farið svo, að hjálpin yrði tekin frá þeim, sem litlu betur standa að vígi en hinir, sem hjálpina fá; og enn meir gætir þessa eftir brtt. á þgskj. 10. Mjer virtust margir hv.þm. greiða atkv. með hálfgerðri óánægju með því, að till. væri vísað til síðari umr. Þeim hefir líklega verið líkt farið sem mjer, að þeir hafi fundið, að mjög mikil vandkvæði eru á máli þessu. Það kann að vera, að ástæða sje til að hlaupa undir bagga með mönnum á einstöku stöðum, en jeg sje ekki, að unt sje að gera það alment, og eigi get jeg greitt atkv. með málinu eins og það liggur fyrir í till., en verið getur, að hættulítið sje að sleppa því til stjórnarinnar; en vildi þó ekki láta það fara svo frá deildinni, að jeg tæki ekki þetta fram.

Pjetur Jónsson Þetta mál er óþægilegt viðfangs. Hv. deild vill kasta ábyrgðinni á því frá sjer og varpa henni á stjórnina og útflutningsnefndina. Jeg á að svo stöddu erfitt með að segja nokkuð ákveðið fyrir hönd útflutningsnefndarinnar, því jeg hefi enn ekki átt kost á að bera mig saman við meðnefndarmenn mína um málið. Ætti að fara eftir dagskrá þeirri, sem hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) vildi bera fram, þá mundi vandinn verða æði mikill og til mikils ætlast. Aftur finst mjer betra að fallast á ummæli hv. 1. þm. Eyf. (St. St.), að skjóta málinu beint til stjórnarinnar og fela henni að gera það í því, sem sæi sanngjarnast og hægt við að koma. Jeg tel, að ekki sje viðlit, að greitt sje fje beint úr landssjóði til þess að ljetta undir með flutningskostnaðinn, heldur geti komið til mála að jafna nokkru niður á vöruna, til þess að jafna skakkaföll, sem fyrir kunna að koma í flutningunum, eða til að greiða eitthvað úr fyrir þeim, sem erfiðast eiga með þá. En eins og jeg hefi bent hv.flm. á, sje jeg ekki, að hægt sje að jafna með öllu misjafna flutningaaðstöðu hafnanna. Nú eru til hafnir, sem strandferðaskipunum er ekki ætlað að koma á, þótt miklar framleiðsluhafnir sjeu, svo sem Vík í Mýrdal og Borgarnes. Eftir öllum atvikum mun varla fært að ljetta af þeim aukakostnaði við vöruflutninga. Svipuðu máli er að gegna með Hornafjörð, en þó ekki alveg hið sama. Það til of mikils ætlast, ef það er heimtað, að allir standi jafnt að vígi með vöruflutninga meðan á ófriðnum stendur, og ekki verður það svo, þegar sú tíð kemur, að ófriðnum linnir og verslunin verður aftur gefin frjáls. En þau atvik geta þó komið fyrir, að fyrir íhlutun hins opinbera eða af öðrum ástæðum mæli öll sanngirni með, að einstökum mönnum eða kauptúnum sje rjett hjálparhönd til að koma burt vörum, án mjög mikils aukakostnaðar fyrir þá.

Flm. (Benedikt Sveinsson) Jeg get eftir atvikum fallist á till.hv. 1. þm. Eyf. (St. St.), að málinu sje vísað til stjórnarinnar, einkum nú, eftir að jeg hefi heyrt undirtektir hv.þm. S.-Þ. (P. J.) og hæstv. forsætisráðherra. Aftur á móti get jeg ekki hallast að till.hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.); hún er of víðtæk, þar sem ætlast er til, að landssjóður hlaupi undir bagga og ljetti flutninga fyrir alla, og eins þótt flutningaerfiðleikarnir stafi ekki af því sjerstaka ástandi, sem vjer eigum nú við að búa.