Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (EystJ): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf : „Reykjavík, 19. marz 1973. Bjarni Guðbjörnsson, 4. þm. Vestf., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég vegna sérstakra anna mun ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþ. að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Vestf., Halldór Kristjánsson bóndi, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Björn Jónsson, forseti Ed: Halldór Kristjánsson hefur áður setið þingbekk á þessu kjörtímabili, og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Á þskj. 373 hef ég leyft mér að flytja fsp. til hæstv forsrh. varðandi framkvæmd þál. frá 16. maí 1972 um gerð áætlunar um opinberar framkvæmdir í Reykjaneskjördæmi, en ályktunin var svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta : „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta gera áætlun um opinberar framkvæmdir í Reykjaneskjördæmi. Verk þetta skal unnið í samráði við sveitarstjórnir í kjördæminu og byggt m. a. á þeim athugunum, sem unnið hefur verið að á vegum Samtaka sveitarfélaga í Reykjanesumdæmi um framtíðarþróun þessa svæðis: Þáltill. þessi var flutt af fulltrúum allra flokka og samþ. shlj. á hv. Alþ. Fyrir nokkrum árum var hafinn undirbúningur að áætlanagerð á vegum Samtaka sveitarfélaga í Reykjanesumdæmi. Upphaflega var ætlunin að athuga sérstaklega atvinnumálaþáttinn, og tókst strax samstarf við Reykjavíkurborg um þá áætlunargerð. Það kom í ljós, að ekki var unnt að gera atvinnumálaáætlun, sem byrjað var á fyrir Reykjavík, nema líta til alls höfuðborgarsvæðisins. Þegar farið var að skipuleggja þetta samstarf þótti einsýnt, að allt Reykjaneskjördæmi yrði að athuga samtímis. Veruleg vinna hefur þegar verið innt af hendi, gerðar mannaflaspár o. fl. og ályktanir af þeim dregnar. Framkvæmdir sveitarfélaga og ríkisins eru í svo mörgum atriðum samtvinnaðar, að áætlanir um opinberar framkvæmdir verða ekki gerðar, svo að gagni sé, nema ríkið og sveitarfélögin starfi saman að slíkri áætlanagerð. Sú atvinnumálaáætlun, sem ég gat um áðan, var raunar aðeins fyrsta skrefið í alhliða áætlanagerð fyrir allt kjördæmið. Slík áætlun gat ekki orðið verkefni sveitarfélaganna einna, þar sem hún spannar yfir verkefni, þar sem stefnumörkun er að mestu hjá ríkisvaldinu, auk þeirra verkefna, þar sem sveitarfélögin ráða mestu. Svo að ég nefni dæmi um opinbera þjónustu eða verkefni, þar sem stefnumörkun er að mestu hjá ríkisvaldinu, þá eru það í fyrsta lagi samgöngumál, þar undir vegamál, hafnamál, flugmál og póst- og símaþjónusta. Í öðru lagi fræðslumál, í þriðja lagi heilbrigðismál og í fjórða lagi orkumál, þ. e. raforkumál og hitaveitur. Allt er þetta þó að meira eða minna leyti háð samstarfi ríkisins og sveitarfélaganna. Með lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins var svo ákveðið, að sú stofnun skyldi vinna að áætlanagerð, og fellur það verkefni undir áætlanadeild. Í 8. gr. l. segir, að deildin geri áætlanir um þróun byggða og atvinnulífs víðs vegar um land með það fyrir augum að skapa landsmönnum öllum fulla atvinnu og eðlileg lífsskilyrði og stuðla að heilbrigðri byggðaþróun. Í 10. gr. l. er það ákvæði, að byggðaáætlanir skuli gerðar í samráði við sveitarstjórnir og landshlutasamtök sveitarfélaga, svo og landshlutasamtök verklýðsfélaga og atvinnurekenda. Með þessum lögum var Framkvæmdastofnun ríkisins því falið ákveðið frumkvæði í áætlanagerð. Með hliðsjón af því, svo og því, sem ég áður nefndi, að verkefni sveitarfélaga og ríkisins væru í svo mörgum og veigamiklum atriðum samofin, var fyrrgreind þáltill. flutt. Spurningar mínar til hæstv. forsrh. eru þessar: „1. Er hafin vinna við gerð áætlunar um opinberar framkvæmdir í Reykjaneskjördæmi, eins og ríkisstj, var falið að láta gera, sbr. þál. frá 16. maí 1972? 2. Ef svo er, hverjir vinna að áætlanagerðinni og í hvaða mæli hefur samstarf verið haft við Samtök sveitarfélaga í Reykjaneskjördæmi?“



Herra forseti. Fsp. hv. þm. Ólafs G. Einarssonar sendi ég áætlanadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins, og hefur mér borizt frá henni svohljóðandi svar, dags. 19. marz 1973, sem ég nú mun lesa, með leyfi forseta: „Forsrn. Reykjavík. - Varðandi fsp. Ólafs G. Einarssonar alþm. til forshrh. á þskj. 373 um gerð áætlunar um opinberar framkvæmdir í Reykjaneskjördæmi skal tekið fram eftirfarandi: 1. Þál. var samþ. 16. maí 1972, svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta gera áætlun um opinberar framkvæmdir í Reykjaneskjördæmi. Verk þetta skal unnið í samráði við sveitarstjórnir í kjördæminu og byggt m. a. á þeim athugunum, sem unnið hefur verið að á vegum Samtaka sveitarfélaga í Reykjanesumdæmi um framtíðarþróun þessa svæðis: 2. Þál. var send Framkvæmdastofnun með bréfi forsrn., þar sem segir: „Væntir rn. þess, að framkvæmdastofnunin taki þessi verkefni til meðferðar, eftir því sem ástæður leyfa.“ Til skýringar er rétt að skjóta inn, að það voru fleiri þál. um áætlanir, sem fóru í einu lagi. - Síðan segir: „Sökum óhjákvæmilegs forgangs annarra verkefna á sviði byggðaáætlana hefur stjórn stofnunarinnar enn ekki gert samþykkt um, að þetta verkefni skuli tekið fyrir. Með tilliti til þess hefur orðið að ráði milli Samtaka sveitarfélaga í Reykjaneskjördæmi og Framkvæmdastofnunarinnar, að þýðingarmestu þættir þessarar áætlanagerðar yrðu teknir til sérstakrar rannsóknar, einkum alhliða aðstaða sjávarútvegs á svæðinu, og þá sérstaklega með áherzlu á hafnargerð og aðstöðu til fiskmóttöku, fiskflutnings o. s. frv. Hefur SAS, IR, Samtök sveitarfélaga í Reykjaneskjördæmi hafið athugun þessa, og er ætlunin, að hún verði framkvæmd í nánu samráði við Framkvæmdastofnunina, hafnarmálastjóra og aðra hlutaðeigandi aðila. Virðingarfyllst, Framkvæmdastofnun ríkisins, Áætlanadeild, Bjarni Bragi Jónsson.“ Frekari upplýsingar varðandi fsp. get ég ekki gefið.

Fyrirspyrjandi (Ólafur G. Einarsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin við fsp. mínum. Ég hlýt þó að láta í ljós vonbrigði yfir því, að lítið hefur verið gert í þessum málum, og mér sýnist, að hlutur Framkvæmdastofnunar ríkisins sé þar nánast enginn. Þetta gefur vissulega tilefni til að spyrja, hvernig ástatt sé með aðrar áætlanir, en eins og kom fram í máli hæstv. ráðh., voru samþ. hér á síðasta þingi nokkrar aðrar þál., hliðstæðar þessari, fyrir aðra landshluta. Ég ætlast að sjálfsögðu ekki til, að hæstv. forsrh. svari því hér, hvernig tekizt hefur til með þær áætlanir, en það kom fram hjá hæstv. ráðh., að aðrar áætlanir hafi forgang fram yfir Reykjanesáætlunina. Mér er kunnugt um, að það, sem gert hefur verið í áætlanagerð fyrir Reykjanes, og það á reyndar líka við um Suðurland, hefur verið unnið af viðkomandi landshlutasamtökum sveitarfélaga að öllu leyti. Allt hefur það þó verið unnið með vitund Framkvæmdastofnunar ríkisins, en ég held, að lengra nái það samstarf ekki. Í Reykjaneskjördæmi hefur, auk þess sem gert hafði verið fyrir daga Framkvæmdastofnunar ríkisins, verið unnið að hafnamálakönnun. Það verk hefur verið unnið í samvinnu við bæði Samtök sveitarfélaga í Suðurlandskjördæmi og Reykjavíkurborg. Þetta er könnun á aðstöðu sjávarútvegsins á svæðinu frá Eyrarbakka og Stokkseyri um Reykjanes til Reykjavíkur: Mér er ekki kunnugt um, að Framkvæmdastofnunin hafi tekið neinn þátt í þessu verki. Ef farið hefði verið að ályktun Alþ. frá því í fyrra um gerð áætlana fyrir hina ýmsu landshluta, átti það að vera verkefni Framkvæmdastofnunar ríkisins, sbr. það, sem ég sagði hér áðan og vísaði til 8. gr. l. um Framkvæmdastofnunina, og verkið hefði þá átt að vera unnið á kostnað áætlanadeildar. Ég bendi líka á 31. gr. l., sem heimilar stjórn byggðasjóðs að greiða landshlutasamtökum sveitarfélaga af fé sjóðsins, sem svarar 3/4 af árslaunum starfsmanns hjá landshlutasamtökum, enda vinni hann þá að gerð áætlana fyrir viðkomandi landshluta í samvinnu við áætlanadeild. Ég læt í ljós þá von, að framkvæmdastofnunin sinni því verkefni, sem Alþ. hefur falið henni. Fyrir Reykjaneskjördæmi er mikilvægt, að lokið verði við áætlun um úrbætur í hafnamálum, en þar hefur raunar þegar verið unnið mikið verk, eins og ég sagði áðan, af sveitarfélögunum. Þeirri áætlun þarf síðar að fylgja eftir með raunverulegum fjárveitingum frá Alþ. Þarna er ekki um að ræða hagsmuni Reykjaneskjördæmis eingöngu, heldur varðar þetta alla þjóðina, svo mikilvægar sem fiskihafnirnar á Suðurnesjum eru. Þá er ekki síður mikilvægt fyrir Reykjaneskjördæmi, að skriður komist á áætlanir um hitaveitu, og á það bæði við um hitaveitu fyrir Suðurnes og eins hér á þessu svæði.



Herra forseti. Ég vil aðeins með fáum orðum nota tækifærið í sambandi við þessar umr. um áætlanagerð, landshlutaáætlanir, og upplýsa hæstv. ríkisstj. um það, á hvaða stigi áætlanagerð fyrir Suðurland er. Það vantar fjármagn til þess að greiða þann kostnað, sem þegar er áfallinn í sambandi við hana. Samtök sveitarfélaga á Suðulandi samþykktu fyrir sitt leyti að beita sér fyrir áætlanagerð, eftir að þál. hafði verið samþ. hér á hv. Alþ. á s. l. ári. Af hálfu samtakanna var strax hafizt handa um undirbúning verksins. Á fundum, sem framkvæmdastjóri samtakanna ásamt starfsmanni átti með framkvæmdaráði og forstöðumanni áætlanagerðar Framkvæmdastofnunarinnar í sept. og okt. 1972, kom fram, að Framkvæmdastofnunin hefði ekki yfir að ráða nægum mannafla til að sinna þessu verki, en Stofnunin væri hins vegar reiðubúin að greiða götu Samtaka sveitarfélaga í Suðurlandskjördæmi og láta í té gögn, sem tiltæk væru. Á fundunum voru af hálfu samtakanna kynnt og rædd vinnubrögð og efni væntanlegrar áætlanagerðar, svo og tímasett áætlun um vinnuhagræðingu. Þessi atriði fengu góðar undirtektir hjá Framkvæmdastofnuninni. Í samræmi við vinnuáætlun voru haldnir svæðafundir með sveitarstjórnarmönnum og fleiri aðilum. Fundirnir voru haldnir að Hellu, Vík, Stokkseyri og Vestmannaeyjum. Auk starfsmanna að áætluninni, heimamanna og annarra gesta mættu fulltrúar frá Framkvæmdastofnuninni á fundunum, og gerðu þeir grein fyrir hennar þætti að áætlanagerð samkvæmt lögum um stofnunina. Fundargerðir voru sendar framkvæmdaráði að fundum loknum. Eftir því sem verkunum hefur miðað áfram, hafa Framkvæmdastofnuninni verið sendir einstakir kaflar til umsagnar, og á fundum með starfsmönnum hafa athugasemdir verið ræddar. Áherzla var á það lögð af hálfu beggja aðila, að þessum hluta, sem nú er í vinnslu, er ætlað að vera almenn úttekt á stöðu Suðurlands, einkum opinbera þættinum.

Ræðutíminn er búinn.

Ég verð þá að stytta mál mitt, herra forseti. En ég vil minna á, að kostnaðurinn nemur 2,6 millj. kr. og eftir er að greiða 1.4 millj. Verð ég að ræða við hæstv. ríkisstj. við annað tækifæri um, hvenær vænta megi greiðslu þess fjár, sem í gjalddaga er fallið.



Herra forseti. Ég leyfi mér sbr. þskj. 373, að beina til hæstv. menntmrh. svo hljóðandi fyrirspurn: „Hvað líður samanburðarkönnun á kennaraprófi og stúdentsprófi með tilliti til inngönguréttinda kennara í Háskóla Íslands?“ Ég ber fram þessa fsp. vegna tilmæla nemenda í Kennaraskólanum. Það líður nú óðum að prófi þar, og er nauðsynlegt, að þetta fólk fái að vita fyrir víst, hvaða réttindi prófið veitir þeim og hvaða möguleika, í þessu sambandi möguleika á að komast í háskólann.



Herra forseti. Svar mitt við fsp. hv. 5. þm. Vesturl. er á þessa leið: Með lögum nr. 67 1972, um breyt, á l. nr. 84 1970, um Háskóla Íslands, var bætt í lögin nýjum heimildarákvæðum varðandi inntökuskilyrði í háskólann. Ákvæðin eru á þessa leið: „Háskólaráði er heimilt samkvæmt umsókn og að fengnum tillögum þeirrar deildar, er í hlut á, að leyfa skrásetningu einstaklinga, er lokið hafa öðru fullnaðarprófi frá menntaskóla en stúdentsprófi. Enn fremur er háskólaráði heimilt samkvæmt umsókn að leyfa skrásetningu einstaklinga, er lokið hafa öðru námi hérlendis með þeim árangri, er sú deild, er í hlut á, mælir með, að skapi hæfi til framhaldsnáms innan Háskóla Íslands. Enn fremur skal rektorsembættið vera þessum ráðstöfunum meðmælt, samkv. 3. málsgr. 2. gr. Raungreinadeildarpróf frá Tækniskóla Íslands veitir einnig rétt til skráningar til verkfræðináms með fyrrgreindum skilyrði. Heimilt er að setja í reglugerð ákvæði um, að ákveðin próf frá íslenzkum skólum veiti rétt til skrásetningar í tiltekið nám við háskólann, enda hafi prófin verið metin jafngildi stúdentsprófs til undirbúnings viðkomandi námi.“ Á s. l. sumri sóttu rösklega 30 námsmenn, sem lokið höfðu almennu kennaraprófi, um innritun í Háskóla Íslands. Umsóknunum var synjað af hálfu háskólans, og var í ályktun háskólaráðs um málið lýst þeirri afstöðu, að ekki væri tímabært að hverfa frá þeirri meginreglu fyrir inntöku í háskólann, að umsækjandi hefði lokið stúdentsprófi, enda hefði heildarendurskoðun á inntökuskilyrðum háskólans ekki farið fram. Af þessu tilefni fór stjórn Sambands íslenzkra barnakennara þess á leit við menntmrn. með bréfi, dags. 20. sept. s. l., að það beitti sér fyrir því, að gerður yrði samanburður á kennaraprófi, stúdentsprófi og prófi frá Tækniskóla Íslands, sem metið væri gilt til inntöku í Háskóla Íslands. Ráðuneytið ákvað að verða við þessum tilmælum. Var ákveðið að hafa þann hátt á að leita til forstöðumanna þeirra skóla, sem málin varða, um, að þeir gerðu í sameiningu till. um mann, er falið yrði að vinna umrætt verk. Í því skyni var boðað til fundar í samstarfsnefnd menntaskólastigsins, þar sem sæti eiga forstöðumenn allra þeirra skóla, er hlut eiga að máli, annarra en Háskóla Íslands. En jafnframt var óskað eftir því, að háskólarektor eða fulltrúi hans kæmi á fundinn. Á fundi þessum var samþykkt einróma að leita til Sveinbjörns Björnssonar eðlisfræðings um, að hann tæki að sér þetta samanburðarverkefni, og gert ráð fyrir, að hann starfaði í samráði við forstöðumenn hlutaðeigandi skóla. Sveinbjörn féllst á að hafa forgöngu um verkið, og er nú unnið að því. Stefnt er að því, að niðurstöður samanburðarins liggi fyrir sem fyrst og áður en yfirstandandi skólaári lýkur. Á fundi þeim, er rætt var um hér að framan, skýrði fulltrúi háskólarektors frá því, að skipuð hefði verið innan Háskóla Íslands nefnd til þess að athuga tengsl háskólans við ýmsa aðra skóla, svo sem Tónlistarskólann í Reykjavík, Kennaraháskóla Íslands, Myndlista- og handíðaskóla Íslands og fleiri skóla, eftir því sem nefndin telur ástæðu til. Samkvæmt erindisbréfi er nefndinni m. a. ætlað að kanna, hvort nám frá tilteknum skólum veiti hæfni til háskólanáms, annaðhvort almenna hæfni eða aðeins til inngöngu í ákveðna háskóladeild eða námsbraut innan hennar, svo og hvort nám í öðrum skólum megi viðurkenna, sem þátt í námi í Háskóla Íslands. Nefndinni er ætlað að ljúka störfum fyrir maílok 1973. Menntmrn. hefur gert ráð fyrir, að álitsgerð Sveinbjörns Björnssonar varðandi kennaraprófið verði kynnt þessari nefnd háskólans.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svör hans. Það gleður mig að heyra, að unnið er að þessu máli, og ég vænti þess, að útkoman verði ekki eins og oft vill verða, þegar talað er um, „að stefnt verði að“ einhverju, að framkvæmdin dragist úr hömlu. Ég vænti þess, að niðurstaða fáist í þessu máli svo snemma, að það unga fólk, sem hér á hlut að máli, geti áttað sig í tæka tíð, að því er þau réttindi varðar, sem próf veita því. Ég treysti sem sagt hæstv. ráðherra til að hotta á þá aðila, sem fara með þetta mál.



Herra forseti. Mig langar í sambandi við þessa fsp. að beina annarri einfaldri en mikilvægri fsp. til hæstv. menntmrh. Svo sem kunnugt er, voru fyrir tveim árum sett lög um Kennaraháskóla Íslands, og starfar hann nú á öðru ári, en nám í Kennaraháskólanum er ráðgert í lögum að standi í þrjú ár. Í lögunum er ákvæði um það, að lögin skyldi endurskoða innan tveggja ára. Fsp. mín er um það, hvort sú endurskoðun hafi verið hafin og hvort hægt sé að gefa nokkra vísbendingu um, að hún muni leiða til einhverra breytinga á skipulagi náms í Kennaraháskólanum. Ástæða þessarar fsp. er sú, að mér er kunnugt um það, að meðal nemenda Kennaraháskóla Íslands þykir ríkja nokkur óvissa, sem valdið hefur óánægju, varðandi það, að þau réttindi, sem prófið úr Kennaraháskóla Íslands eigi að veita, séu ekki nógu skýrt ákveðin, og sérstaklega skorti á það, að afstaða brautskráðra kandídata úr Kennaraháskóla Íslands til kandídata úr Háskóla Íslands, jafnvel í svipuðum greinum, sé nógu skýrt mótuð, og nemendurnir vita ekki gerla, að hverju þeir ganga í þeim efnum. Nám til BA-prófs í heimspekideild Háskóla Íslands tekur 3 ár, eins og ákveðið hefur verið um nám í Kennaraháskóla Íslands. Hins vegar hljóta nemendur í Háskóla Íslands, heimspekideildinni, ákveðinn akademískan titil að loknu sínu þriggja ára námi. Að því er mér skilst, hefur enn enginn ákvörðun verið tekin um það, hvort nemendur úr Kennaraháskólanum hljóti akademískan titil, og ekki heldur, hvernig staða þeirra verður metin í hlutfalli við nám í svipuðum eða skyldum greinum í Háskóla Íslands. Þetta var eitt af þeim atriðum, sem taka átti til athugunar í endurskoðunarnefndinni, og ég óska upplýsinga um, hvort eitthvað hafi verið gert í málinu.



Herra forseti. Ég get ekki séð, að þessi fsp. hv. 7. þm. Reykv. sé í beinu samhengi við þá fsp., sem áðan var rædd, en mun engu að síður leitast við að svara henni. Svarið er það, að endurskoðun á lögum um Kennaraháskóla Íslands er hafin og stendur yfir. Hins vegar mun ég hvorki um þetta efni né annað gefa neinar yfirlýsingar um niðurstöður starfs, sem er í miðjum klíðum.



Herra forseti. Það var fyrir 4 árum, að svæðið fyrir innan línu, sem dregin er frá Skor og í Eyrarfjall, það svæði á Breiðafirði var friðað fyrir öðrum veiðarfærum en handfæri og linu. Þessi friðun komst á að frumkvæði sjómanna og útvegsmanna þar vestra. Þeir eru sjálfir ekki í neinum vafa um, að þetta hafi haft mikil og góð áhrif, og benda á hinn mikla afla þar vestra á síðustu vertíð. Aflinn er orðinn góður aftur núna, og þakka þeir það þessari friðun, sem er satt að segja einstök. Það má sannarlega segja, að þeir, sem stunda sjóinn þar vestra, hafi orðið öðrum mönnum til fyrirmyndar að því er þetta snertir. Vísindaleg athugun hefur hins vegar engin, svo að þeir viti til, verið gerð á því, hvaða gagn hafi verið að þessari friðun. Það er ósk þeirra, að slík athugun verði gerð sem fyrst, þannig að vísindaleg niðurstaða fáist varðandi þessa friðun og þá um leið staðfesting á því, að þetta góða fordæmi þeirra þar vestra hafi orðið til einhvers.



Herra forseti. Fsp. þessi var send Hafrannsóknastofnuninni til umsagnar, og er svar forstöðumanns hennar við þessari fsp. á þessa leið: „Með tilvísun í bréf ráðuneytisins, dags. 27. febr. s. l., varðandi fsp. Jónasar Árnasonar alþm. um friðuð svæði á Breiðafirði fyrir ákveðnum veiðarfærum, vil ég taka fram eftirfarandi: Reglugerð sú frá 10. maí 1967, sem hér um ræðir, var sett að frumkvæði Breiðfirðinga til skiptingar flóans milli einstakra veiðarfæra, og er mér ekki kunnugt um, að Hafrannsóknastofnunin hafi verið spurð um fiskifræðilegan grundvöll þessara aðgerða. Ekki er stofnuninni kunnugt um, að þorskur hrygni að nokkru ráði á því svæði, sem hér um ræðir, frekar en í innanverðum Faxaflóa, enda er sjávarhiti á báðum stöðum of lágur á þeim árstíma, sem hrygning þorsks fer fram. Verður því að telja hæpið, að lokun svæðisins fyrir netaveiði hafi haft nokkur veruleg áhrif á hrygningu fisks á þessu svæði, sérstaklega þar sem netaveiði er leyfð alls staðar utan þessa friðaða svæðis. Hafrannsóknastofnunin hefur haldið uppi kerfisbundnum athugunum á fiskmagni í Breiðafirði, eins og við aðra landshluta, undanfarna áratugi. Ekki er í niðurstöðum þeirra rannsókna sjáanleg nein aukning í fiskgengd á Breiðafirði, sem rekja megi til umræddrar lokunar. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að allveruleg áraskipti eru að því, hvort þorskur gengur í fullu magni suður fyrir Reykjanes eða staðnæmist að nokkru leyti norðan við Snæfellsnes. Er talið, að hér sé að mestu um að kenna árlegum sveiflum í hitastigi sjávar. Á árunum 1966–1969 minnkaði vertíðarafli í Breiðafirði verulega, eða úr tæpum 25 þús. tonnum í 10 þús. tonn. Samtímis þessu jókst afli báta úr Grindavík og Þorlákshöfn úr 25 þús. tonnum í 52 þús. tonn. Árið 1970 nam vertíðarafli báta úr verstöðvum á Breiðafirði 18 þús. tonnum, árið 1971 varð hann tæp 16 þús. tonn, en komst upp í tæp 25 þús. tonn á vertíðinni 1972, og það ár var sjávarhiti allmiklu hærri en í meðalári. Rannsóknir „Bjarna Sæmundssonar“ á þessari vertíð sýna, að hiti er einnig hár í ár, og ætti því, ef að líkum lætur, að vera aukinn möguleiki fyrir fiskgengd á Breiðafjarðarmiðum: Undir þetta skrifar Jón Jónsson, forstöðumaður Hafrannsóknastofnunarinnar. Ég tel fyrir mitt leyti sjálfsagt, að það fari fram ítarlegri rannsókn en þarna hefur í rauninni farið fram, sérstaklega á þeirri friðun, sem þarna hefur átt sér stað, og ég hef beint til Hafrannsóknastofnunarinnar, að það verði gert. En álit forstöðumanns stofnunarinnar kemur allgreinilega fram í því svari, sem ég hef greint frá.



Herra forseti. Það er rétt, að umrædd friðun var gerð að frumkvæði sjómanna og útgerðarmanna við Breiðafjörð. Þetta hefur verið svona um nokkurt skeið, að árlega hefur verið birt í B-deild Stjórnartíðinda auglýsing þetta varðandi. Er það sérstaklega athyglisvert, að því er varðar bann við netaveiði, eins og segir í auglýsingunni: „Enn fremur er netaveiði bönnuð allt árið í Breiðafirði innan línu, sem hugsast dregin úr Skor í Eyrarfjall við Grundarfjörð: Auglýsing þessi er sett samkvæmt ákvæðum í lögum frá árinu 1948 um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins. Það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, að hér er um einstæða friðun að ræða og um hana ríkir einhugur heima fyrir. Það er algjör friður um þessa friðun. Breiðfirzkir sjómenn og útgerðarmenn vilja vinna með fiskifræðingum. Þeir vilja efla hafrannsóknir, gera niðurstöður þeirra traustar og öruggar, svo að á þeim megi byggja. En þeir byggja einnig og ekki síður á eigin reynslu í daglegum störfum og vilja ekki varpa henni fyrir róða. Telja þeir, að árangur af þessari friðun hafi verið góður, og benda á, hvort ekki sé ástæða til þess að gera álíkar friðunarráðstafanir víðar um land.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svör hans. Það gleður mig að heyra það álit hans, að það þurfi að fara fram ítarlegri athugun á þessu en raun er á orðin. Varðandi álit forstjóra Hafrannsóknastofnunarinnar verð ég að láta í ljós undrun mína á þeim tóni, sem er í þessari álitsgerð. Hann talar eins og af vandlætingu um það, að áður en þessi friðun var ákveðin, hafi fiskifræðingar ekki verið spurðir álits. Það kann að vera, - ég veit ekkert um það fyrir víst, - en menn byggðu þarna á eigin reynslu, þóttust sannfærðir um, að þetta mundi verða til góðs, og menn eru enn sannfærðir um, að þetta hafi sannarlega orðið til góðs þar vestra. Það er talað um sjávarhita í þessu sambandi. Forstjóri Hafrannsóknastofnunarinnar segir, að sjórinn sé ekki nógu heitur í Breiðafirði, til þess að þorskurinn hrygni þar. Þetta stangast á við reynslu sjómanna þarna. Þeir segja, að iðulega, þegar þeir hafi fyrrum verið að draga netin á þessu svæði, sem nú er friðað, hafi þau verið löðrandi í hrognum og svilum. Ég hef þetta fyrir satt, og þetta bendir til þess og einskis annars en þess, að til hrygningar sé þorskurinn á Breiðafirði nægjusamari, að því er hitastig varðar, en þorskurinn annars staðar.



Herra forseti. Ég tel, að það sé merkileg yfirlýsing, sem kemur hér frá forstöðumanni Hafrannsóknastofnunar ríkisins í sambandi við þetta mál. Eins og réttilega hefur verið skýrt frá hefur þessi friðun á Breiðafirði átt sér stað fyrir framtakssemi heimamanna og trú þeirra á því, að friðun Breiðafjarðar hafi verulega þýðingu fyrir uppfæðinginn, sem þar er. Er merkilegt út af fyrir sig, að fiskifræðingurinn eða forstöðumaðurinn skuli segja, að það ekki hafi farið fram nein fiskifræðileg athugun á þessu svæði, sem búið er að friða nú um fjögurra ára skeið, að stofnunin hafi ekki fundið hvöt hjá sér til þess að gera einhverjar rannsóknir undir slíkum kringumstæðum. Hann vísar einnig til þess í því sambandi, að það hafi ekki verið óskað eftir rannsókn. Ég hélt, að ekki þyrfti að koma sérstök beiðni til stofnunarinnar, til þess að hún gerði það, sem henni ber. Ef einhverjar svona ráðstafanir eru gerðar, er sjálfsagt af slíkri stofnun að fylgjast með því, sem um er að ræða í því sambandi. Forstöðumaðurinn fullyrðir, að á innanverðum Faxaflóa og Breiðafirði eigi sér engin hrygning stað. Mér er spurn: Hvað gerist hjá þeim fiski, sem er vitað, að er í stórtorfum fullur af hrognum á hrygningartímanum á þessum svæðum? Heldur hann hrognunum í sér og hrygnir ekki - eða hvað? Ég held, að það væri betra, að það kæmu skýrari og greinarbetri svör frá forstöðumanni Hafrannsóknastofnunarinnar en hann slær hér fram. Það er vitað, að það er mikið af fiski á þessum fiskimiðum í því ásigkomulagi, sem á sér stað, þegar um hrygningu er að ræða. Og það er alveg merkileg fullyrðing, sem fiskifræðingurinn heldur fram.

Fyrirspyrjandi (Lárus Jónsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. samgrh. á þskj. 367 um vetrarsamgöngur um Múlaveg. Samgöngur um Múlaveg til Ólafsfjarðar hafa verið mjög stirðar s. l. vetur. Kaupstaðurinn hefur m. a. verið úr öllum samgöngutengslum á landi yfir hálfan mánuð í tvö skipti. Óhætt er að segja, að sjúkraflugvöllur sé ónothæfur á vetrum í Ólafsfirði, nema verulegar lagfæringar komi til, og oft er svo brimasamt á firðinum, að sjósamgöngum verður ekki heldur við komið dögum eða vikum saman. Það gefur auga leið, að slíkar samgöngur eru óviðunandi, þegar í hlut á 1100 manna byggð, ekki sízt í læknisleysi því, sem þar hefur verið við að etja nú upp á síðkastið, enda hefur verið mikið baráttumál Ólafsfirðinga að fá úr þessu bætt, einkum þó að vetrarsamgöngur um Múlaveg séu betur tryggðar en nú er. Eins og kunnugt er, liggur Múlavegur á kafla í snarbrattri hlíð. Í fjallinu eru nokkur kröpp gil og er í þeim veruleg snjóflóðahætta við ákveðin veðurskilyrði. Þar sem vegurinn er skorinn inn í fjallshlíðina, hrúgast snjóflóðin á veginn og mynda margra mannhæða háa farartálma á honum, en yfirleitt kemur þetta fyrir á sömu stöðunum, og þar sem þetta er verst, eru þessir farartálmar einungis um 50–100 metra breiðir. Þótt svo sé, er snjórinn í þessum hraukum svo mikill og illharður, að jarðýtur hafa átt fullt í fangi með að komast í gegnum einn slíkan farartálma á hálfum sólarhring. Það er áreiðanlegt, að vetrarsamgöngur um Múlaveg mundu batna til mikilla muna, ef unnt væri með mannvirkjagerð að bægja þessum snjóflóðum yfir veginn á svipaðan hátt og mun gert víða í Noregi, þar sem við svipaðan vanda er að glíma. Mér skilst, að Vegagerð ríkisins hafi haft í athugun, hvort þetta mundi koma að haldi á Múlavegi, og að því er vikið í fyrri lið fsp. En betur má, ef tryggja á vetrarsamgöngur um Múlaveg. Lengst af hefur jarðýta, sem er í eigu Ólafsfjarðarkaupstaðar og er nú orðin 10 ára gömul, þurft að anna öllum snjóruðningi á Múlavegi og vegum innan Ólafsfjarðarkaupstaðar, sem ná yfir sveitina og svonefndar Kleifar auk sjálfs þorpsins. Hún þarf því að halda opnum samgöngum fyrir mjólkurflutninga og flutninga á skólabörnum í snjóþungu byggðarlagi á vegum, sem eru á að gizka 20–30 km, - auk þess að ryðja snjó af Múlavegi. Vegagerð ríkisins á að eigin sögn ekkert hentugt snjóruðningstæki fyrir Múlaveg, þar sem hún telur, að snjóblásari, sem keyptur var á sínum tíma, henti ekki á þessum vegi sökum þess, að grjót, sem vill berast á veginn, eyðileggi tækin. Vegheflar, sem Vegagerðin notar á öðrum vegum í kring, eru lítils megnugir til snjóruðnings í Múlavegi, nema önnur tæki séu með þeim. Engum, sem til þekkir, getur blandazt hugur um, að hér þarf að ráða bót á. Sú jarðýta, sem er í eigu Ólafsfjarðarkaupstaðar, er lítil og úr sér gengin og annar ekki því, sem henni er ætlað, enda hefur komið fyrir, að snjóruðningur á Múlavegi hafi staðið yfir í 7–10 daga og oft komið að litlu gagni vegna þess, hve verkið sækist seint með þeim verkfærum, sem fyrir hendi eru. Að þessu lýtur seinni hluti fsp., sem er svo hljóðandi: „Áformar Vegagerð ríkisins að auka tækjakost við snjóruðning á Múlavegi?“

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Ástand það, sem hv. fyrirspyrjandi lýsti um vetrarsamgöngur við Ólafsfjörð um Múlaveg, á því miður við um mörg byggðarlög á Íslandi að vetrinum til, og væri full þörf á að leggja mikið fé til þess að bæta úr slíku ástandi, einkanlega með tilliti til ástandsins í læknamálum héraðanna. En fsp. er í tveimur liðum og fyrri liður fsp. á þessa leið: „Hyggst vegamálastjóri kanna aðstæður til að byggja yfir gil á Múlavegi, þar sem reynslan sýnir, að mestu snjóflóð falla á vetrum?“ Svar vegamálastjóra um þetta er á þessa leið: „Þegar vegáætlun fyrir árin 1972–1975 var til athugunar í fjvn. Alþ., komu fram till. um að byggja yfir gil á Múlavegi og Bolungarvíkurvegi, þar sem snjóflóð falla að jafnaði oft á ári. Vegamálastjóri upplýsti um það, að engin leið væri að segja til um kostnað við slíkt nema að undangenginni ítarlegri athugun á staðháttum og í framhaldi af því, hvers konar gerð yfirbyggingar kæmi til greina, en engin reynsla er af slíkum yfirbyggingum til varnar snjóflóðum hér á landi. Hét hann því (þ. e. a. s. þn., sem um þetta fjallaði) að gera slíka athugun, svo að niðurstöður um tæknilega möguleika og kostnað gætu legið fyrir við endurskoðun vegáætlunar fyrir árin 1974 og 1975. Í framhaldi af þessu fyrirheiti vegamálastjóra voru aðstæður skoðaðar og mælingar gerðar við nokkur tiltekin gil á Múlavegi og Bolungarvíkurvegi. Enn fremur var Eymundur Runólfsson verkfræðingur sendur til Noregs s. l. sumar til þess að kynna sér gerð slíkra yfirbygginga vegna snjóskriðuhættu, en þar eru þær nokkuð algengar, einkum í Vestur-Noregi.“ 2. liður fsp. er: „Ef svo er, hversu langt er undirbúningur kominn á veg og hvenær geta framkvæmdir hafizt?“ Vegamálastjóri svarar þessu á þennan veg: „Unnið er nú að frumáætlunum um slíkar yfirbyggingar á Múlavegi og Bolungarvíkurvegi og stefnt að því, að ákveðnar till. og kostnaðaráætlanir geti legið fyrir við endurskoðun vegáætlunar fyrir árin 1974–1975, eins og heitið var. Ljóst er þó þegar af þeim athugunum, sem gerðar hafa verið, að slíkar yfirbyggingar eru mjög kostnaðarsamar, og geta framkvæmdir því ekki hafizt, fyrr en fjárveitingar til þeirra liggja fyrir.“ 3. liður fsp. er: „Áformar Vegagerð ríkisins að auka tækjakost við snjóruðning í Múlavegi?“ Svar vegamálastjóra við þessu er svo hljóðandi: „Í vetur hefur eftirtalinn tækjakostur verið notaður við snjómokstur í Ólafsfjarðarmúla: 1. Ein jarðýta í eigu Ólafsfjarðarkaupstaðar og ein til tvær jarðýtur eftir þörfum frá Dalvík og út Svarfaðardal. Enn fremur hafa verið notaðir tveir vegheflar af stærstu gerð, svo og snjóblásari, en hann hefur einkum verið notaður á Upsaströnd, en á vissum stöðum í sjálfum Múlanum er ekki unnt að beita snjóblásara sökum grjóts, sem berst á veginn í snjóskriðum. Vegagerðin áformar ekki að auka tækjakost við snjóruðning í Ólafsfjarðarmúla umfram það, sem að framan greinir.“



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. svörin. Ég vil lýsa ánægju minni yfir fyrri hluta í svari hæstv. ráðh., þar sem það virðist vera í athugun að undirbúa mannvirkjagerð í þeim giljum á Ólafsfjarðarmúla, sem eru verst vegna snjóflóðahættu. Það hefur að vísu dregizt að gera þessar athuganir. Það er búið að tala um þetta í fjöldamörg ár, og þetta kom ekki fyrst til tals við gerð síðustu vegáætlunar, eins og kemur fram í svari vegamálastjóra, heldur er hér um baráttumál að ræða, sem á sér miklu lengri aðdraganda. En hvað um það, það er gott til þess að vita, að þetta þokast í rétta átt. Um síðari liðinn verð ég að lýsa algerri og megnri óánægju minni yfir svari vegamálastjóra. Hann telur, að ekki sé á döfinni að auka tækjakost Vegagerðar ríkisins til þess að ryðja snjó af Múlavegi. Hann vill þá sem sagt segja Ólafsfirðingum, að þeir verði að gera ráð fyrir því, að þeir geti búizt við að hafa engar samgöngur um hálfs mánaðar til þriggja vikna skeið eftir því, hvernig viðrar á vetrum, eins og nú er háttað. Ég var að rekja það hér áðan, þegar ég mælti fyrir þessum fsp., hvaða tækjakost er þarna um að ræða. Vegamálastjóri nefndi tvær aðrar jarðýtur, sem eru enn eldri og enn minna megnugar en sú, sem ég minntist á áðan. Þær þurfa auk þess að sjá um miklu meira verkefni en að ryðja snjó af Múlavegi, enda hefur verið þannig stundum, eins og ég sagði áðan, að það tekur 7–10 daga að vinna þetta verk. Á þeim tíma skipast oft veður í lofti, og þá er verkið ónýtt. Þetta er handabaksvinna á árinu 1973, sem er ekki hægt að þola og ekkert réttlæti í. Hvað mundu Reykvíkingar segja, ef þeir kæmust ekki á sjúkrahús, hvernig sem á stæði í hálfan mánuð?