Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er eitt af allmörgum sem flutt eru í samræmi við fyrirheit ríkisstj. til launþega um umbætur í félags- og réttindamálum samfara setningu laga um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu, nr. 103 frá 30. nóv. 1978. Með breytingum, sem gerðar eru á tvennum lögum lögum um ríkisábyrgð á launum við gjaldþrot og skiptalögum - er þeirri ábyrgð, sem ríkissjóður tók á sig árið 1974 á launum og fleiri kröfum launþega þegar kaupgreiðandi verður gjaldþrota, verulega breytt. Í raun og veru hafa þessi lög aldrei komið fullkomlega að tilætluðum notum vegna þess að þau náðu einungis til þeirra launa og annarra krafna sem til hafði verið stofnað á síðustu 6 mánuðum fyrir upphaf gjaldþrotaskipta. Oft er það hins vegar svo, að miklu lengri tími en þessir 6 mánuðir líður frá því að fyrirtæki kemst í greiðsluþrot og þar til úrskurður um gjaldþrot gengur. Voru kröfurnar því oft glataðar að hluta eða öllu leyti þegar til ríkisábyrgðarinnar átti að taka. Nú er þessi frestur hins vegar lengdur í 18 mánuði. Ætti með því að vera tryggt að lögin komi launþegum að því gagni sem efni stóðu til. Auk þessa eru svo þær hreytingar gerðar á ríkisábyrgðinni, að hún nær til örorkubóta, sem launþeginn á hjá fyrirtækjum, og einnig þeirra bóta, sem maki og börn eiga tilkall til vegna dauðsfalls fyrirvinnu af völdum vinnuslyss. Tæpast þarf að ræða svo sjálfsagt mál sem það er að þessar bætur séu ekki látnar fara forgörðum þótt fyrirtækið, sem þær átti að greiða, verði gjaldþrota. Slíkt er auðvitað algjört réttlætismál. Svo er í þessu frv. nýmæli þess efnis, að hafi launþegi orðið fyrir kostnaði vegna tilrauna til að innheimta kröfur sínar hjá launagreiðanda skuli sá kostnaður einnig rúmast innan ríkisábyrgðarinnar. Loks er með breytingu á reglugerð aukinn réttur launþega til vaxta af þeim greiðslum sem falla undir ríkisábyrgðina. Ég sé ekki ástæðu til að fara miklu fleiri orðum um þetta frv., en vísa til aths. sem því fylgja. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til félmn. þessarar hv. d. og 2. umr.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breyt. á l. nr. 120 31. des. 1976, um tollskrá o. fl., sbr. l. nr. 24 10. maí 1977 og l. nr. 82 18. maí 1978 um breyt. á þeim lögum. Frv. er á þskj. 353. Þetta frv. er aðeins tvær greinar. 1. gr.: Í 14. tölul. 3. gr. laganna falli orðin „ráðherra og“ brott. Og 2. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi. Í allmörg ár hafa verið í gildi sérstakar reglur um tollmeðferð bifreiða er ráðh. hafa til afnota. Með lögum nr. 1 frá 1970, um tollskrá o.fl., var veitt heimild til þess að veita undanþágu frá greiðslu aðflutningsgjalda af bifreiðum ráðh. í samræmi við reglur um bifreiðamál ríkisins. Reglur þær, er nú gilda um bifreiðamál ríkisins, er að finna í reglugerð nr. 6 frá 1970. Í 10. gr. reglugerðar þessarar eru svofelld ákvæði: „Hver ráðh. getur fengið til umráða ríkisbifreið, sem ríkissjóður ber allan kostnað af. Bifreiðar þessar skulu sérstaklega auðkenndar, og er óheimil notkun þeirra nema í embættisþágu. Ráðh., sem ekki óskar að fá til umráða ríkisbifreið, á þess kost að fá keypta bifreið, er hann tekur við embætti, með sömu kjörum og gilt hafa um bifreiðakaup ráðh., er lætur af embætti. Heimilt er að veita ráðh. í eitt skipti lán til slíkra kaupa með sömu kjörum og gilda um ríkisforstjóra, sem haft hafa ríkisbifreið til afnota.“ Ríkisstj. telur óeðlilegt að ráðh. fái bifreiðar, er verði einkaeign þeirra, með öðrum kjörum en almennt gilda í landinu og er því með frv. þessu lagt til að lagaheimild til veitingar slíkra fríðinda verði felld úr gildi. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á útvarpslögum var til umr. s.l. mánudag og þá kvaddi ég mér hljóðs eftir að fjórir hv. alþm. höfðu fjallað nokkuð um þetta frv. Tveir þeirra mæltu með samþykkt þess, en aðrir tveir, talsmenn Alþfl., voru algerlega andvígir þessu frv. Röksemdir þeirra voru þær, að með samþykkt á þessu frv. væri ekki aðeins verið að gefa útvarpsrekstur frjálsan, heldur væri hér um að ræða frelsi til handa peningamönnum. Inn í þessar umr. blönduðust síðan vangaveltur manna um stöðu ríkisútvarpsins, og er það í sjálfu sér vel. Það er líka skiljanlegt að málefni ríkisútvarpsins blandist nokkuð inn í umr. um frv. um frjálsan útvarpsrekstur, einkum og sér í lagi vegna þess að málefni Ríkisútvarpsins hafa verið nokkuð í sviðsljósinu að undanförnu út af ýmsum öðrum málum. Má þar nefna að framkvæmd var á dögunum hlustendakönnun þar sem fram komu athyglisverðar niðurstöðu um álit hlustenda á hljóðvarpinu, og gefnar hafa verið út yfirlýsingar af ráðamönnum útvarpsráðs og Ríkisútvarpsins um að grípa þurfi til margvíslegra breytinga á dagskrá með hliðsjón af niðurstöðum þessarar könnunar. Þá hefur það verið upplýst að ungir menn úr Reykjavík hafa boðist til þess að annast næturútvarp í sumar í tilraunaskyni, og vakin hefur verið afhygli á hugmyndum um breytingar á rekstri útvarpsins, m.a. með því að taka upp útsendingar í stereo, með því að taka upp nýja rás og hugsanlega að setja upp stúdíó víða um land, eins og frv. til laga, sem lagt hefur verið fram á þingi, gerir ráð fyrir. Ég held að öll þessi mál sýni, að Ríkisútvarpið - hljóðvarpið - á rætur hjá þjóðinni, stendur henni nærri, enda er það svo, að hljóðvarpið er fastur - ekki aðeins gestur, heldur fjölskyldumeðlimur á hverju íslensku heimili og á þennan fjölmiðil er hlýtt meira en nokkurn annan fjölmiðil í þessu landi, jafnvel eftir gífurlega aukna blaðaútgáfu og þrátt fyrir tilkomu sjónvarps síðasta áratuginn. Ég held að flestir séu sammála um að Ríkisútvarpið þurfi að færa mjög út kvíarnar og fylgjast með þróuninni með lengingu dagskrár, með aukinni fjölbreytni í dagskrárgerð o.s.frv. En þær kröfur, sem í þessu eru fólgnar, er erfitt að uppfylla nema mikið átak sé gert í málefnum Ríkisútvarpsins bæði hvað varðar alla aðstöðu og aðbúnað svo og fjárhagsstöðu stofnunarinnar. Ég leyfi mér að fullyrða að Ríkisútvarpið hafi verið í mikilli úlfakreppu og hafi verið hornreka í þessu þjóðfélagi um langan tíma. Stofnunin situr enn þá í skammarlega þröngu leiguhúsnæði, allur tækjabúnaður er meira og minna úreltur, afnotagjöldum hefur markvisst verið haldið niðri og við afgreiðslu fjárl. í vetur var Ríkisútvarpið svipt hefðbundnum tekjum af aðflutningsgjöldum viðtækja sem nema um 1/2 milljarði króna. Þessi dapurlega upptalning, sem er meira og minna staðreynd, er ekki endilega yfirlýsing um að ekkert sé hægt að gera á næstunni, en hún stendur engu að síður Ríkisútvarpinu fyrir þrifum. Ég held að forsenda allra veigamikilla breytinga hjá Ríkisútvarpinu sé sú, að aðbúnaður og aðstaða sé stórbætt með því að leggja áherslu á að sú bygging, sem nú er hafin fyrir Ríkisútvarpið, verði fullgerð á tiltölulega skömmum tíma, svo og að fjárhagslegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins sé tryggt hið fyrsta með meira sjálfræði í ákvörðunum um afnotagjöld og með því að tryggja Ríkisútvarpinu beint þær tekjur sem fást af innflutningi á hljóðvarps- og sjónvarpstækjum. Ég hef vel skilið vissa tortryggni ýmissa þeirra, sem nálægt Ríkisútvarpinu hafa staðið, gagnvart því að heimila frjálsan útvarpsrekstur og tregðu manna á því að samþ. að afnema skuli einkarétt ríkisins á útvarpsrekstri. Ég skil það svo, að hér sé um að ræða eðlilegan metnað af hálfu þessara aðila fyrir hönd Ríkisútvarpsins, sem halda því þá fram að fyrsta ákvörðun og fyrstu aðgerðir hljóti að beinast að því að laga mjög stöðu Ríkisútvarpsins áður en Íslendingar færðu út kvíarnar í útvarpsrekstri. Þetta segi ég án þess þó að vera sammála því, að ekki sé hægt að gera hvort tveggja jafnhliða: að afnema einkarétt ríkisins á útvarpsrekstri og bæta stöðu Ríkisútvarpsins frá því sem nú er. Ég held að með bættum aðbúnaði og með fjárhagslegu sjálfstæði þurfi ekki miklar umr. að fara fram um það, hvort lengja skuli dagskrána eða hvort breyta skuli henni að vilja hlustenda, og ég óttast ekkert um stöðu Ríkisútvarpsins í samkeppni við aðrar stöðvar í ljósi þeirra yfirburða sem sú stofnun hefur af langri reynslu og vegna þess að flestir Íslendingar hafa taugar til Ríkisútvarpsins. Það vakti hins vegar athygli í umr. á mánudaginn að fulltrúar Alþfl. beittu fyrst og fremst þeim rökum gegn frjálsu útvarpi, að hætta væri á því að peningamenn kæmust til valda og misnotuðu áhrif sín á þeim vettvangi. Þessar röksemdir eiga að sjálfsögðu ekkert skylt við almenn vandamál Ríkisútvarpsins eða þær röksemdir sem ég var að rekja. Mér finnst í rauninni hryggilegt, að ungir og tiltölulega víðsýnir fulltrúar Alþfl. skuli bregða sér í hlutverk „kerfiskarlanna“ hér á Alþ. með því að taka upp hanskann fyrir þessa ríkisstofnun með þessum hætti og láta í ljós vantrú sína á því, að fólki sé veitt aukið frelsi til að tjá sig og til að hafa frumkvæði að fjölmiðlun af þessu tagi. Það er vissulega rétt, að peningar eru að mörgu leyti afl þess sem gera skal. Án fjár geta menn vart hafið útgáfustarfsemi eða stofnað atvinnufyrirtæki eða reist nýjar útvarpsstöðvar. En þar þarf auðvitað meira til að koma en fjármagnið eitt sér. Þar þarf á að halda nokkrum kjarki og áræði, hugviti og frumkvæði. Þessir eiginleikar eru að mínu mati - og ég held það sé hafið yfir allan vafa - vaxtarbroddur allra framfara í þessu þjóðfélagi. Íslendingar hafa ekki byggt upp þjóðfélag velferðar og velmegunar og tækni og tækninýjunga nema vegna þess að þeir hafa haft hugvit og frumkvæði til þess að leggja til atlögu við slík verkefni. Þeir hafa ekki gert það í krafti peninganna einna sér, heldur vegna þess að þeir hafa fundið hvöt hjá sér til þess að leggja á brattann til athafna og til þess að taka nokkra áhættu í þessu landi. Og ég vísa því algerlega á bug, að mikil og alvarleg hætta stafi af valdi og áhrifum peningamanna í þessu þjóðfélagi. Ég held að sú hætta komi annars staðar frá. Ég hef ekki orðið var við að áhrif Alþfl. hafi minnkað í sama hlutfalli og útgáfa eða sala Alþýðublaðsins hefur minnkað, og segja má að styrkur Alþfl. hér á þingi hafi vaxið í öfugu hlutfalli við áhrif Alþýðublaðsins. Þó er Alþýðublaðið í eðli sínu sams konar fjölmiðill og hér er verið að tala um, þ.e. tæki til þess að breiða út skoðanir og sjónarmið. En ég hef ekki séð að Alþfl. hafi goldið þess, hversu litlum fjölmiðlum hann hefur yfir að ráða og ég hef ekki séð að peningamenn hafi komið flokki þessum fyrir kattarnef í krafti áhrifa sinna. Sannleikurinn er sá, að þjóðfélaginu stafar miklu meiri hætta af þeim hugsunarhætti að menn séu sífellt að treysta fyrst og, fremst á stóra bróður, treysta fyrst og fremst á að ríkið geti séð öllum mönnum farborða og það sé farsælast að beina allri tjáningu og öllum fjölmiðlum undir stjórn ríkisins. Ég held að handleiðsla hins opinbera sé miklu alvarlegra vandamál. Ég held að það sé hlutverk ungra manna og nýrrar kynslóðar að reyna að standa vörð um að einstaklingarnir í þjóðfélaginu hafi möguleika, hafi rétt og þeir hafi tök á því einmitt að tjá sig og leggja út í alls kyns athafnir, hvort sem peningar skipta þar máli eða ekki. Þetta er sem sagt ekki spurning um peningavald, heldur mannréttindi. Og þetta er spurning um lífsviðhorf. Ég hef í sjálfu sér, herra forseti, ekki miklar áhyggjur af því, hvort einkaréttur ríkisins á útvarpsrekstri verði afnuminn fyrr eða síðar, það heldur ekki vöku fyrir mér. En ég held að það sé, úr því sem komið er, aðeins tímaspursmál hvenær að því kemur. Ég vek athygli á því, að nú þegar er farið að segja frá því, að verið sé að selja myndsegulbönd með dagskrám, með efni fyrir sjónvarp. Innan skamms verður slíkt efni ákaflega ódýrt. Heilar dagskrár verða seldar fólki til afnota. Ég get ekki séð í fljótu bragði hvernig Alþfl. ætlar að bregðast við því að einhverjir ímyndaðir peningamenn hafi þar hönd í bagga og ráði einhverju um efni þessara myndsegulbanda. Ég vek líka athygli á því, að áður en varir fáum við bæði að hlusta og sjá erlendar útvarps- og sjónvarpsstöðvar hér á Íslandi. Við það verður ekki ráðið. Ég man ekki betur en hv. þm. Eiður Guðnason hafi eindregið verið meðmæltur því að við tækjum upp samninga við hin Norðurlöndin um að standa að Nordsat, sem felur það í sér að hingað til lands munu berast dagskrár frá hinum Norðurlöndunum. Auðvitað verða þær dagskrár frágengnar og útbúnar algjörlega án þess að við séum spurðir þar ráða, hvorki ríkið né einstaklingar hér á landi. Þessi tækniþróun verður ekki umflúin, og með hliðsjón af henni sýnist mér það vera bábiljur einar og barnaskapur að vera að mæla gegn því, að útvarpsrekstur á Íslandi verði gefinn frjálsari en nú er. Ég held að okkur stafi engin hætta af því þó einstaklingar fái að spreyta sig á þessu verkefni. Það er enginn skaði skeður þó að einhverjir aðrir fái að annast þessa fjölmiðlun en misvitrir útsendarar stjórnmálaflokkanna og embættismenn á vegum ríkisins. Þetta sjónarmið vildi ég láta koma fram við þessa umr. Ég hef getið þess í grg. með því frv., sem ég hef flutt um staðbundnar útvarpsstöðvar, að ég teldi líklegt að pólitískir fordómar kæmu í veg fyrir að þetta frv., sem hér er nú á dagskrá, verði samþ. í vetur a.m.k. Ég hef því talið eðlilegra að stíga skref til aukinnar fjölbreytni í útvarpsrekstri með því að setja upp staðbundnar stöðvar. Ég geri mér vonir um að það frv. fái fylgi Alþingis og fáist samþ. á þessum vetri. En ég er í engum vafa um að fleiri skref og örlagaríkari verði stigin á næstu árum og áður en vari verði gerðar breytingar á útvarpslögum þannig að einkaréttur ríkisins verði afnuminn.



Herra forseti. Mér þykir rétt að taka til máls um þetta efni þegar það er á dagskrá, því yfirleitt hefur það verið svo, að þegar þessi mál hefur borið á góma hér í þingi á undanförnum árum hef ég sagt álit mitt á þessu efni. Þetta frv., sem er til umr. núna, er engan veginn nýtt. Þetta mál hefur verið flutt áður og borið hér á góma beinlínis áður, ég veit nú ekki hversu oft, en ég hef yfirleitt, þegar þetta mál hefur verið til umr., nákvæmlega þetta mál, sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson hefur verið helsti hvatamaður að, sagt álit mitt á því og hef út af fyrir sig ekki miklu við það að bæta, heldur vil ég aðeins endurtaka það, að ég er ekki fylgjandi því að einkaleyfi Ríkisútvarpsins verði afnumið. Ég tel að það sé naumast tímabært að tala um slíkt. Auk þess held ég, að þetta sé ekki sérlega auðvelt í framkvæmd, og gæti tínt til ýmsa annmarka, sem eru á þessari hugmynd. Ég get tekið undir þau andmæli sem komið hafa fram gegn frv. hjá ýmsum hv. þm. sem um þetta hafa talað, og skal ég ekki hafa um það öllu fleiri orð. Hins vegar þykir mér rétt að benda á frv. sem er 87. mál þingsins- þ.e. frv. frá hv. þm. Ellert B. Schram sem hér var að ljúka máli sínu áðan. Ég held að ég hafi tekið til máls um það, þegar það var til umr. í vetur, og lýst þá skoðun minni á meginstefnu þess frv. sem hv. þm. Ellert B. Schram flytur, að útvarpið taki upp eða beiti sér fyrir að tekið verði upp eins konar landshlutaútvarp eða komið upp staðbundnum útvarpsstöðvum, eins og segir í þeirri frvgr. sem hv. þm. Ellert B. Schram flytur. Ætlun mín með því að taka til máls hér var reyndar sú að beina máli mínu til hæstv. menntmrh., sem mun ekki vera í þingsalnum, enda á hann reyndar ekki sæti í þessari þingdeild, og hann mun ekki heldur vera í þinghúsinu og mun hafa forföll, þannig að ég á svolítið erfitt með að beina máli mínu til hans beinlínis. En eigi að síður ætla ég að bera fram þá stuttu fsp. sem ég er með. Ég sé a.m.k. einn hæstv. ráðh. í stól sínum í salnum og hann væri kannske svo vinsamlegur að koma boðunum til hæstv. menntmrh. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. menntmrh. eða ríkisstj. hvort hæstv. menntmrh. og ríkisstj. hafi tekið fyrir ósk Ríkisútvarpsins um að taka á leigu útvarpsstúdíó á Akureyri. Það hefur verið undirritaður skilyrtur samningur við eigendur útvarpsstúdíós á Akureyri um leigu af hálfu Ríkisútvarpsins á þessu stúdíói. Leigumálar sýnast vera mjög hagstæðir. Mánaðarleigan mun vera 85 þús. kr., sem gerir á ári rétt rúma 1 millj. kr. Það verður varla sagt að sé stór upphæð í rekstri slíkrar stofnunar sem Ríkisútvarpið er, sem veltir hundruðum millj. kr., en hins vegar er mér það vel kunnugt, og það mun fleiri kunnugt af blaðaskrifum, að þessi samningur, sem Ríkisútvarpið hefur gert, hefur „staðnað í kerfinu“, eins og menn segja, hann hefur ekki verið staðfestur og ýmsu borið við. Nú skal ég ekki lengja mál mitt mikið um það, hvaða rök kunna að vera fyrir því að stöðva þennan samning mánuðum saman. En ég vil fyrst og fremst beina þeirri spurningu til hæstv. menntmrh., eða biðja þá ráðh. sem hér kunna að vera staddir, að flytja þau boð til hæstv. menntmrh. frá mér, hvort ekki séu líkur til þess að þessi samningur verði staðfestur. Ég held að ég megi segja frá því hér, að mér var sagt það af starfsmönnum og ráðamönnum í Ríkisútvarpinu í morgun að starfsmenn Ríkisútvarpsins, starfsmennirnir sjálfir, hefðu gert samning um að taka þetta stúdíó á leigu, þeir mundu sem sagt kosta leiguna sjálfir og greiða úr eigin vasa þá leigu sem þarna er um að ræða, þannig að Ríkisútvarpið gæti með sæmilegu móti flutt dagskrárefni frá Akureyri. Ég var að minnast á frv. hv. þm. Ellerts B. Schram sem ég tel að fari í rétta átt í höfuðatriðum. Það frv. gerir einmitt ráð fyrir að reknar séu staðbundnar útvarpsstöðvar. Ég er þeirrar skoðunar, að þessi hugmynd eigi verulegan hljómgrunn á Alþ. Það á auðvitað eftir að sýna sig í meðferð málsins frekar í n. hversu fer um afdrif þessa frv. hv. þm. Það má vel vera að það þurfi að breyta því eitthvað, en ég er þeirrar skoðunar að það eigi að samþ. breytingu á útvarpslögunum sem fer í svipaða átt og hv. þm. gerir ráð fyrir. Þar af leiðir að ég hlýt að láta í ljós undrun mína yfir því, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki hafa staðfest þann samning sem stjórn Ríkisútvarpsins hefur gert við stúdíóið á Akureyri um rekstur útvarpsstöðvar þar. Ég tel sem sagt að þarna sé um mjög góð leigukjör að ræða og það yrði til framdráttar þeirri hugmynd sem við margir hér aðhyllumst og höfum verið að ræða á undanförnum árum, að Ríkisútvarpið víkki út starfsemi sína með því að reka útvarpsstöðvar viðar en í Reykjavík. Þess vegna hef ég vakið máls á þessu og gert þessa beinu fsp. um það, hvort ríkisstj. ætli ekki að verða við ósk Ríkisútvarpsins um að taka á leigu útvarpsstúdíóið á Akureyri.



Herra forseti. Aðeins nokkrar aths. vegna ummæla hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar, Ellerts B. Schram og Friðriks Sophussonar varðandi það mál sem hér er til umr. Það er alveg augljóst að reginhaf er á milli skoðana þessara þriggja manna og okkar Alþfl.-manna sem hér höfum talað um þetta mál. Ég held að hv. þm. Eiður Guðnason hafi komist mjög réttilega að orði og nærri sannleikanum þegar hann talaði um að hér væri verið að prédika af hálfu flm. frelsi peninganna. Það er nú líkast til kjarninn í þessu máli, að hér er verið að túlka það frelsi sem fjármagnið stjórnar. Ég vil endilega draga skýrt fram, að það verður að skilja mjög greinilega á milli þegar verið er að ræða um frjálst útvarp annars vegar og hið íslenska ríkisútvarp hins vegar. Í frv. því, sem hér er til umr., eru hinu svokallaða frjálsa útvarpi ekki lagðar neinar skyldur á herðar við alþjóð, þ.e.a.s. því er m.a. ekki gert að útvarpa um allt landið, heldur liggur í augum uppi að slíkt útvarp mundi eingöngu verða bundið við þéttbýlisstaðina á landinu. M.a. af þessari ástæðu er fullkomlega réttmætt að andæfa gegn þessu frv. og a.m.k. benda á þá stórkostlegu ágalla sem á því eru. Það er mikið talað um misvitra embættismenn og stjórnmálamenn í sambandi við Ríkisútvarpið. En þeir menn, sem þannig tala, minnast ekki á misvitra peningamenn. Þeir minnast ekki á það, hvað misvitrir peningamenn gætu gert með frjálsum útvarpsrekstri. Ég dró upp í umr. í gær mynd af ástandi því sem skapast hefur í Bandaríkjunum af frjálsum útvarpsrekstri. Allir eru sammála um að hann sé hvergi til fyrirmyndar. Og þar er komið svo, að ríkisvaldið hefur orðið að grípa í taumana og útvarpar sjálft um eigin útvarpsstöðvar ýmsu menningarlegu efni. Ég ætla ekki að þæfa þetta mál við hina ungu frjálslyndu sjálfstæðismenn í d., en ég held að mönnum hljóti að vera ljóst að annmarkar á þessu máli eru svo margir og stórir að það er hvergi nærri tímabært að tala um það. Ég vil eingöngu í sambandi við þetta ítreka óskir mínar, ekki bara til þessarar d., heldur til Alþ., að það reyni nú, í stað þess að huga að frjálsu útvarpi, að gera betur við sitt eigið ríkisútvarp og efla starfsemi þess og rekstur, auka og bæta tækjabúnað og öryggi það sem útvarpið býr við og þá um leið landsmenn allir.



Herra forseti. Þar sem 1. flm. þessa frv. er nú horfinn af Alþ., en hann sat í Nd. sem varamaður, þá rennur mér blóðið til skyldunnar að svara fyrir nokkur atriði sem komið hafa fram í umr. Það vekur að sjálfsögðu athygli, eins og hv. þm. Ellert B. Schram benti reyndar á, að fulltrúar Alþfl., umr og frjálslyndir fulltrúar hans hér í d., hafa gert harða hríð að því frv. sem hér er til umr. Þeir tala mikið um peningamenn og það megi passa sig á þeim í þessum efnum. Þetta er þeim mun athyglisverðara þegar þess er gætt, að hér er um að ræða tvo ágætismenn, hv. þm. sem báðir hafa unnið við ritstjórn á Alþýðublaðinu, því blaði sem hefur með tíð og tíma siglt heldur betur niður á við eins og sökkvandi skúta í íslenska fjölmiðlaflotanum, og báðir þessir menn urðu að hverfa þaðan og fá sér atvinnu hjá hinu opinbera. Þeir sitja nú háðir í útvarpsráði og þeir virðast komnir hingað á Alþ. sem fulltrúar kerfisins, svokallaðir „kerfiskarlat“, eins og Vilmundur Gylfason hv. þm. mundi eflaust kalla þá ef hann stæði hér í pontu. Ég þakka honum lánið á þessu ágæta orðið sem hann hefur fundið upp og hægt er að nota um hans eigin flokksbræður að þessu sinni. Það hefur verið minnst á að frjáls útvarpsrekstur mundi engar skyldur hafa við alþjóð. Það getur vel verið að það séu engar skyldur við alþjóð, ef talað er um hvern einasta mann í landinu. En hvaða skyldur hefur Nýja Bíó við alþjóð eða Gamla Bíó eða Stjörnubíó? Þau hafa einungis þær skyldur, að það fólk, sem er í Reykjavík þá stundina, geti farið í þessi bíó. Það getur farið í Þjóðleikhúsið á sama hátt. Það fólk, sem er statt á höfuðborgarsvæðinu, ef þessi frjálsi útvarpsrekstur er starfræktur þar, getur hlustað á þessar útvarpsstöðvar. En svona þröngur hugsunarháttur lýsir sér oft í sölum Alþingis af hálfu þeirra manna sem vilja að það hreyfi sig enginn í þessu þjóðfélagi nema það komi hverjum einasta aðila á landinu til góða. Fyrr má ekki hreyfa neitt. Og ég get nefnt dæmi um þetta: Ef við hefðum farið að ráði manna, sem hugsa svona, væri ekkert litsjónvarp á Íslandi í dag. Það varð að berjast fyrir því gegn svona hugsunarhætti, svona dreifbýlishugsunarhætti sem þessir þm. hafa tileinkað sér hér, en gerir kannske mest ógagn einmitt dreifbýlinu. Staðreyndin er sú, að það eru skilyrði í þessu frv. Guðmundar H. Garðarssonar o.fl. um það, hvernig staðið skuli að frjálsum útvarpsrekstri. Það verður að sækja um leyfi og það verður að fá umsögn útvarpsráðs - og þar sitja þessir tveir ágætu þm. Það þarf að fá leyfi og umsögn Póst- og símamálastjórnarinnar. Leyfið er tímabundið. Það er aðeins í 3 ár í senn. Það þarf að vera reyndur dagskrárstjóri, tæknimenntaður tæknistjóri. Og það eru gerð skilyrði um fjölbreytta dagskrá, um óhlutdrægni o.s.frv. Ég veit ekki við hvað þessir menn eru hræddir. Ég get ómögulega skilið það. Það er talað um í þessu sambandi, að í Bandaríkjunum hafi hið opinbera orðið að sjá fyrir menningunni með íhlutun í fjölmiðla sem notast við öldur ljósvakans. Það er alveg rétt. En þetta er gamalt mál. Hið opinbera hefur í Bandaríkjunum um mjög langt skeið rekið útvarp og sjónvarp um menningarleg efni. Það er alveg hárrétt. Þetta er ekkert nýtt. En þar dafnar þetta ágætlega. Þar er samkeppni um útvarpsrekstur, reyndar um sjónvarpsrekstur líka, og ég get ekki séð annað en það hafi gengið ágætlega. Auðvitað þarf að hafa eftirlit með þessu og reglur. Það er ekki verið að sleppa þessu öllu frjálsu með frv., síður en svo. Þar eru enn þá leyfisveitingar og slíkur úthlutunarhugsunarháttur, sem sumum mönnum hér virðist vera svo tamt að nota að þeir vilja helst ekki af missa. Málið er það, að ef hv. þm. vilja gera íslenska ríkisútvarpinu verulegan greiða, þá þarf það á aðhaldi að halda. Ég hef setið í útvarpsráði um þriggja ára skeið og veit hvernig mál ganga fyrir sig þar. Ég er ekki að fara orðum um þetta vegna þess ég telji að það sé misfarið með stjórn á Ríkisútvarpinu, síður en svo. En það hafa allir gott af því að hafa aðhald og fá aðhald, og ég er viss um að frjáls útvarpsrekstur hér á landi mun ekki gera íslenska ríkisútvarpinu annað en gott. Hitt er svo annað mál, og það vil ég taka sérstaklega undir með öllum útvarpsráðsmönnunum sem hér hafa talað, þrem hv. þm., Árna Gunnarssyni, Eiði Guðnasyni og Ellert B. Schram, að auðvitað megum við ekki vanrækja málefni Ríkisútvarpsins. Því get ég verið fyllilega sammála og undir það vil ég taka. En það sem skiptir máli, er að kominn er tími til í þessum efnum og kannske fjölmörgum öðrum efnum að átta sig á því, athuga það í reynsluskyni, hvort einhverjum öðrum sé treystandi til þess að stunda hér rekstur, þ. á m. útvarpsrekstur, eða hvort við eigum að vera fjötraðir við ríkiskerfið það sem eftir er. Hér reynir á unga þm. Alþfl.-menn sem voru kjörnir á þing með miklum sigri, menn sem komu hingað sem boðberar frjálslyndisins. Nú reynir á hvort þeir ætla að standa við þau orð, hvort þeir skipa sér í flokk með hv. þm. Vilmundi Gylfasyni eða hvort þeir eru aðeins fulltrúar kerfisins, hafa komið hingað inn á fölskum forsendum.



Herra forseti. Ég hef ekki nennu til að lengja þessa umr. mjög, en sumt af því, sem sagt hefur verið hér, er þess eðlis að ég vil ógjarnan sitja undir því, eins og það, að tveir hv. þm., sem hafa talað hér, hafa nefnt okkur Alþfl.-menn „kerfiskarla“. Séum við „kerfiskarlar“, þá held ég að þeir séu peningakerfiskarlar í ljósi þess sem þeir hafa hér sagt. Þeir eru alla vega talsmenn þeirra sem fjármagninu ráða. Sömuleiðis vil ég leiðrétta hv. alþm. Friðrik Sophusson með það að ég hafi ritstýrt Alþýðublaðinu. Svo hátt komst ég aldrei í metorðastiganum þar. Það er misskilningur. Það hefur verið bent á það hér, að þessu frv. fylgi bara réttindi, engar skyldur. Líka hefur verið bent á það, að það er ekki hugsað sem útvarp fyrir landið allt, þetta svokallaða frjálsa útvarp, sem er þó engan veginn frjálst, heldur er það eingöngu hugsað og eingöngu ætlað fyrir þéttbýlissvæðin. Svo leyfa hv. þm. sér það, eins og Friðrik Sophusson áðan, að tala um dreifbýlishugsunarhátt. Takið eftir þessu: dreifbýlishugsunarhátt! Hvað er það? Ef það er að tala það sem ég tel að sé mál skynseminnar í þessu máli, þá er það góður hugsunarháttur. Ég hef ekki orðið var við að menn hugsuðu með tvenns konar hætti, eins og hann vill vera láta og talar í sérstaklega niðrandi merkingu um dreifbýlishugsunarhátt. Ég held að við eigum í þessu máli eins og öðrum að freista þess að láta skynsemina ráða. Í grg. með þessu frv. segir, með leyfi forseta: „Með frv. þessu eru lögð drög að því, að á Íslandi ríki hliðstætt tjáningarfrelsi og þekkist í vestrænum lýðræðisríkjum á sviði hljóðvarps og sjónvarps.“ Ég veit ekki betur en hér ríki alveg sama tjáningarfrelsi. Það ríkir að vísu ekki sama frelsi og menn hafa notið og peningavaldið hefur notið t.d. í Bandaríkjunum til að reka þar svokallaðar frjálsar útvarpsstöðvar og sjónvarpsstöðvar. Ég veit ekki betur en hér gildi sömu reglur í þessum efnum og gilda víðast hvar í Vestur-Evrópu. Ég veit ekki til þess, að það séu lagðar nokkrar sérstakar hömlur hér á tjáningarfrelsi. Hins vegar miðar þetta frv. að því. Ég leyfi mér að vitna enn á ný til 10. gr. þessa frv., sem ég held að hafi kannske farið fram hjá ýmsum og kannske þeir, sem sömdu frv., hafi ekki gert sér grein fyrir hvert var verið að fara. Þar segir, með leyfi forseta: „Með sama hætti og að framan greinir skal öðrum útvarpsstöðvum heimilað að afla tekna með auglýsingum“ - og takið eftir: „eða sérstöku gjaldi vegna útsendingar fræðslu- og skýringarefnis eða annars efnis, sem viðskiptavinir viðkomandi stöðvar kynnu að vilja koma á framfæri við almenning.“  Hv. þm. Friðrik Sophusson talaði um dreifbýlishugsunarháttinn í sambandi við litsjónvarp að þá væri hér ekki komið neitt litsjónvarp. Um þetta mál var talað af sömu vanþekkingu og ýmislegt annað. Það var ekki spurning um það, hvort ætti að taka hér upp litsjónvarp. Þetta ætti hv. þm. að vera fullvel kunnugt þar sem hann hefur átt sæti í útvarpsráði. Svarthvít tæki sjónvarpsins voru löngu úr sér gengin og svarthvít tæki fyrir sjónvarp eru ekki framleidd lengur, þau eru ekki til. Ef átti að endurnýja tækjakost íslenska sjónvarpsins, sem var óhjákvæmilegt ef það átti ekki hreinlega að leggjast niður, var ekki spurning um neitt annað en litsjónvarp. Þetta er rétt að leiðrétta. Það var vikið að Nordsat, sem er rétt að ég hef hér talað fyrir og mælst til aukinnar umr. um þau mál. Ég held að það mál horfi heldur til heilla. Ef það kemst í framkvæmd, eins og um er talað, verður það ekki fyrir einhverja ákveðna landshluta eða ákveðin þéttbýlissvæði, þá eiga allir aðgang að því. Það er hluti miklu stærra máls, sem ekki er kannske ástæða til að ræða sérstaklega hér. En þetta frv., sem hér er til umr., um svokallað frjálst útvarp, sem er engan veginn frjálst og kostar mikið fé þó í það sé látið skína hreinlega að þetta kosti hér um bil ekki neitt, er vanhugsað og þess vegna er ég því andsnúinn.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður og ekki misnota afhugasemdatímann. Ég hef nú þegar talað mig dauðan í þessu máli, en ég kemst ekki hjá því að gera aths. við það sem kom fram hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni um litsjónvarpið og hvernig á því hefur staðið. Það þarf lítið að segja mér um það mál, því það vill svo til að ég var flm. þeirrar till. í útvarpsráði sem samþ. var þar og farið eftir varðandi þetta mál, og það ætti núverandi útvarpsráðsmaður að vita. Á þeim tíma var hægt að fá tæki sem sendu út án litar. Það er að vísu alveg rétt sem hér kom fram, að það var miklu óhagstæðara. Baráttan stóð við þau öfl sem vildu ekki að hér yrðu sett á litsjónvarpstæki sem kæmu til góða peningamönnum, sem gætu keypt þessi tæki, eða Reykjavíkuraðlinum, sem býr hér á suðvesturhorni landsins, fyrr en hægt væri að litvæða allt landið. Slagurinn stóð um þetta. Þetta á hv. þm. að vita. Dreifbýlishugsunarhátt skýrði ég hér áðan. Mér þykir leitt ef hv. þm. Eiður Guðnason hefur tekið það til sín, það er honum að kenna, en ekki mér. Það eru þeir menn sem ekki vilja neinar framfarir í þessu landi nema allir geti notið þeirra í einu. Í áðurnefndu máli kom það okkur til hjálpar, - þeim mönnum sem vildu að einhverjar framfarir yrðu í þessu máli, og ég veit að hv. þm. Eiður Guðnason var einn þeirra, - að það sást að með því að byrja að selja hér litsjónvarpstæki fengjust tekjur til þess að standa undir breytingarkostnaði hjá sjónvarpinu. Þetta vitum við báðir ég og hv. þm. Eiður Guðnason. Ég komst ekki hjá því, herra forseti, að fá tækifæri til að gera þessar stuttu aths.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég vildi samt að það kæmi skýrt fram, að ég er andvígur þessu frv. Ég tel að það væri stefnt í ranga átt að samþ. frv. af því tagi sem hér liggur fyrir. Ég lít á okkar íslenska útvarp fyrst og fremst sem menningartæki. Þó að það sé fjölmiðill, eins og er farið að kalla bæði blöð og tæki eins og sjónvarp og útvarp, fréttamiðill, á það að vera að mínu viti fyrst og fremst menningartæki. Mér er alveg ljóst að við okkar aðstæður er eðlilegt að þetta menningartæki sé rekið af ríkisheildinni, þar sé reynt að halda uppi ákveðnum og föstum siðareglum, eins og reynt hefur verið, hvernig svo sem það hefur tekist. Ég held að það væri stefnt í mjög ranga átt ef farið væri að afhenda rekstur af þessu tagi mörgum aðilum og þeim sem fyrst og fremst mundu hefja slíkan rekstur í fjáröflunarskyni, því að ég held að það sé enginn vafi á að slíkt lægi þá til grundvallar. Ég kann annars heldur illa við þann málflutning hjá þeim sem berjast fyrir framgangi þessa frv. þegar þeir eru að kalla hugmyndir sínar um annan útvarpsrekstur frjálst útvarp. Allt er frjálst, hvers konar brask sem það er sem slíkir aðilar leggja til, en það þýðir þá auðvitað í þeirra munni að allt, sem ríkið hefur með að gera, er ófrelsi. Hér er auðvitað um mikla blekkingu að ræða. Stofnun eins og útvarpsstöð verður ekki frjáls þó nokkrir „spekúlantar“ reki stöðina. Hún verður ekki frjálsari við það. Stöð, sem rekin er af ríki eða ríkisheild, getur vitanlega verið jafnfrjáls og hin, sem er rekin af einhverjum fjáraflamönnum. Auk þess að lýsa yfir afstöðu minni til þessa frv. var í rauninni annað atriði sem gerði það að verkum að ég bað um orðið. Við vitum að það hefur verið mikið áhyggjuefni í sambandi við umr. á Alþ. um útvarpsmál að undanförnu, hvernig ætti að takast að reka íslenska útvarpið - og þá ekki síst sjónvarpið - með þeim hætti að sæmilegt væri fyrir alla landsmenn. Við vitum að það kostar mikið að koma upp slíku sendineti þannig að það sé aðgengilegt fyrir alla landsmenn. Og reksturinn sem heild, ef hann á að vera á sæmilega menningarlegum grundvelli, kostar líka mikið fjármagn. Þegar umr. voru hér fyrir nokkrum árum um það, hversu hratt ætti að fara í að koma upp litsjónvarpi, þá komu þessar raddir eðlilega upp. Þá bentu allmargir alþm. á að aðstaða okkar t.d. í sjónvarpsmálum væri enn þannig, að á það skorti verulega á mörgum stöðum á landinu að hægt væri að tala um sæmileg sendingarskilyrði og móttökuskilyrði. Ég heyrði engan mann tala á móti því að hér yrði tekið upp litsjónvarp út af fyrir sig. Spurningin var eingöngu um það, hvort það fjármagn, það takmarkaða fjármagn sem menn réðu yfir, ætti að nota í ríkara mæli en áður hafði verið til þess að bæta dreifikerfið, til þess að koma á skaplegri þjónustu við alla landsmenn, eða hvort ætti að nota takmarkað fjármagn til þess að koma á enn þá fullkomnari útsendingu fyrir takmarkaðan hluta landsmanna. Við vitum hvað hefur verið gert í þessum efnum og það er ekkert um að villast, það fór eins og marga grunaði að litvæðingin gekk hratt yfir. Flutt var inn geysilega mikið af slíkum sjónvarpstækjum, og mér skilst að þau muni nú vera orðin í kringum 15 þús. Þetta hefur gengið miklu hraðar yfir en þeir spáðu sem einkum lögðu til að farið yrði út á þessa braut. Auðvitað varð það svo, að vegna þessara miklu tækjakaupa féllu til miklar tekjur. Og nokkuð hefur miðað áleiðis í því að bæta útsendingarskilyrðin viða á landinu frá því sem áður var, en þó er aðstaða manna þarna enn mjög misjöfn og fráleit víða á landinu. Það var einmitt nú í morgun sem ég ásamt öðrum þm. Austurl. fékk nokkrar upplýsingar varðandi þessi mál. Satt að segja hrökk ég við þegar ég fékk þar vissar upplýsingar sem mér þykir full ástæða til að komi hér fram. Það kom m.a. fram, að sérstakar tolltekjur ríkisins af innflutningi á litsjónvarpstækjum hefðu orðið á s.l. ári 1 milljarður 160 millj, kr., en hins vegar hefði sjónvarpið ekki fengið af þessari fjárhæð og ætti ekki að fá nema 340 millj. kr. Það virtist því skakka allverulega að tolltekjur af þessum aukna innflutningi yrðu notaðar til þess að bæta úr í sambandi við dreifingu á sjónvarpi. Við fengum þær upplýsingar einnig á þessum fundi, sem ég játa að komu mér einnig á óvart og ég verð að segja að það hefur farið fram hjá mér eflaust eins og fleiri í sambandi við afgreiðslu fjárl. nú að þessu sinni, að á nýsamþykktum fjárl. væri gert ráð fyrir því, en þar er að vísu aðeins um áætlunartölur að ræða, að sjónvarpið fengi af þessum innflutningi 340 millj. kr. aftur, eða sömu fjárhæð og á síðasta ári. - Stofnunin hafði hins vegar gert ráð fyrir því í upplýsingum sínum að búast mætti við að tolltekjur af innfluttum tækjum mundu nema a.m.k. 800 millj. kr. Augljóst er því að hér er orðið um það að ræða, að þrátt fyrir veikt dreifingarkerfi og þrátt fyrir að ýmsum þyki ekki nægilega vel búið að þessari stofnun, sem eflaust er ekki, er svo komið að ríkissjóður virðist farinn að gera þetta að stórkostlegum tekjustofni árlega hjá sér. Ég efast ekkert um að það er þörf á því, ef á að halda hér uppi rekstri á slíku menningartæki sem ég hygg að flestir landsmenn vilji hafa okkar útvarp og sjónvarp, að leggja allmiklu meira fé til, sérstaklega í dreifi- og móttökukerfið víðs vegar um land, ef það á að þjóna landsmönnum öllum. Mér sýnist því að það sé langvænlegast við allar þessar aðstæður okkar að við rekum hér eitt útvarp, eitt sjónvarp, eina stofnun á þessu sviði, og við reynum að nýta þá fjármuni, sem þarna geta fallið til, þannig að bæði geti orðið um menningartæki að ræða og tæki sem komi öllum landsmönnum til góða. En rétt er að menn hafi það í huga, einnig þeir sem ákafastir vilja nú setja upp fleiri og fleiri útvarpsstöðvar, að enn þá skortir stórkostlega á að þessi stofnun geti haldið uppi eðlilegri eða fullnægjandi þjónustu við landsmenn alla. Ég vildi gjarnan að þessi þáttur kæmi fram í sambandi við þetta mál, en ítreka svo það sem ég sagði í upphafi míns máls: Ég er andvígur þessu frv. og get ekki flokkað það undir aukið frelsi á nokkurn hátt þó við færum að koma upp nokkrum viðbótarútvarpsstöðvum fyrir þá sem sæju sér leik á borði að geta selt í gegnum það aðgang að auglýsingum og skrapað inn viðbótarfé í gróða sinn eftir þeirri leið.



Herra forseti. Ég átti satt að segja ekki von á því að inn í þessar umr. blandaðist litsjónvarp, en hef ekkert á móti því að um það sé rætt hér og þá sérstaklega út frá því sem síðasti hv. ræðumaður sagði. Það er hins vegar rétt, sem fram kom í ræðu hv. þm. Friðriks Sophussonar, að þegar umr. hófust í alvöru um að innleiða litsjónvarp á Íslandi áttu sér stað veruleg átök um það, hvort stíga skyldi það skref, vegna þeirra raka að hætta væri á því að litsjónvarpið næði aðeins til ákveðins hluta landsins og það þjónaði aðeins fáum efnamönnum sem hefðu efni á því að kaupa sér slík tæki. Þetta tvennt hafði mikil áhrif á umr. á sínum tíma. Ég man ekki nákvæmlega hvaða ár það var sem ég leyfði mér að flytja hér till. til þál. um að hefja skyldi útsendingar í lit. Sú till. náði ekki fram að ganga, en hún átti þátt í því að þetta mál náði fram að ganga. Ég er ekkert að þakka þessari till. eða mér fyrir það, en vegna þeirrar till. fóru fram nokkrar umr. í þinginu og var m.a. skipuð nefnd á vegum þáv. menntmrh. til þess að kanna möguleika á þessari framkvæmd. Og það var þá fyrst þegar þessi nefnd og þm. úr kjördæmum utan af landi áttuðu sig á því, að tekjur af innflutningi litsjónvarpstækja gætu orðið svo verulegar að þær gætu staðið undir útbreiðslu þess kerfis, sem gerir útsendingar litsjónvarps mögulegar um allt land, og með því eflt einnig hljóðvarpið, að þeir féllust á að mæla með þeim útgjöldum, sem varð að leggja út fyrir tæknibúnaði vegna litsjónvarps. Það fer ekkert milli mála að þessi sjónarmið voru fyrir hendi á þeim augnablikum þegar ákvarðanataka lá fyrir. Nú upplýsir hv. þm. Lúðvík Jósepsson, að hann hafi fengið upplýsingar um það í morgun að tekjur Ríkisútvarpsins af innflutningi sjónvarpstækja hefðu verið verulega skertar, þetta hefði honum komið á óvart. Ég verð að segja eins og er, að mér kemur á óvart að hv. þm. skuli ekki hafa betur fylgst með fjárlagaafgreiðslunni en raun ber vitni. Ég flutti m.a. ræðu við afgreiðslu fjárl., þar sem ég vakti allrækilega athygli á þessum fjárveitingum, og ég hef verið að nefna það í þessari umr. núna að mér finnist það vera tvískinnungur af hálfu talsmanna og stuðningsmanna ríkisstj. að halda hér miklar ræður um það fjárhagslega svelti sem Ríkisútvarpið er í á sama tíma sem þeir standa að skertum fjárveitingum til Ríkisútvarpsins. Það er hárrétt, sem fram kemur hjá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, að tekjur á árinu 1979 eru áætlaðar rúmlega 1 milljarður af aðflutningsgjöldum á viðtækjum, en fjárl. gera aðeins ráð fyrir að af þessari upphæð renni 340 millj. til Ríkisútvarpsins. Til skamms tíma var það svo, að allar tekjur, sem af innflutningum fengust, runnu óskiptar til þessarar stofnunar.

Hvenær breyttist það?

Þessi breyting, sem hér er um að ræða, átti sér stað að ég hygg á árinu 1976 eða 1977, en hefur raunverulega nú fyrst og fremst komið til framkvæmda vegna þess að þarna er orðið um stórkostlega skerðingu að ræða á þessum tekjum. Bróðurparturinn af þessum tekjum er nú látinn renna beint í ríkissjóð í stað þess að Ríkisútvarpið sjálft njóti þeirra. Ég hefði haldið, og gerði mér reyndar von um það á sínum tíma, að hv. þm., sem bæru hagsmuni Ríkisútvarpsins fyrir brjósti, stæðu með mér í þeim málflutningi að koma í veg fyrir þessa ósvinnu. Það reyndist ekki vera á þeim tíma, fyrir áramótin, og þess vegna er lítið mark á því takandi þó að þm. standi nú hér upp og fjalli um það hversu Ríkisútvarpið sé illa statt fjárhagslega.  Ég skal ekki endurtaka mikið af því sem ég sagði áðan. Það er þó athyglisvert, að í ræðum þeim, sem hv. þm. Árni Gunnarsson og Eiður Guðnason fluttu á mánudaginn, voru það þeirra einu röksemdir gegn frv., sem hér er til umræðu, að það hefði í för með sér aukin völd peningamanna og það þýddi frelsi peninganna. Nú er hins vegar gripið til þeirra röksemda, að ekki sé hægt að heimila slíkar stöðvar vegna þess að þær nái aðeins til hluta landsmanna. Þetta eru ný rök í málinu og þeim hefur nú þegar verið svarað af hv. þm. Friðrik Sophussyni og sýnt fram á haldleysi þeirra. Inn í það blönduðust svo umr. um litsjónvarpið, sem ég ætla ekki að endurtaka hér. Ég vil að lokum segja, að þegar ég mæli með samþykkt á þessu frv. og tel að það sé aðeins tímaspursmál hvenær frjálsar útvarpsstöðvar verði leyfðar er ég ekki að gera mér neinar vonir um að ég geti sannfært Alþfl.-menn eða Alþb.-menn um sjónarmið mín. Mér kemur ekkert á óvart þó einn „kerfiskarlinn“ í viðbót bætist í hópinn sem andmælandi gegn þessu frv., frá Alþb. Auðvitað liggur það ljóst fyrir, að Alþb. er í grundvallaratriðum á móti því að einstaklingarnir fái möguleika til athafna og möguleika til aukins frjálsræðis, hvort heldur e,r í atvinnurekstri eða í tjáningarformi. En þegar menn eru að tala um að hér sé verið að efla áhrif peninganna, þá var því þegar svarað af 1. flm. þessa frv. á þá leið að hann lýsti því yfir að hann væri tilbúinn að gera breytingar á þessu frv. sem tryggðu að enginn einn aðili gæti átt nema óverulegan hlut í væntanlegri útvarpsstöð eða útvarpsstöðvum, þannig að um það gætu stofnast t.d. almenningshlutafélög sem kæmu í veg fyrir að áhrif peninganna frá einum aðila skiptu þar nokkru máli. Þegar ég segi það, að mér komi ekki á óvart að Alþb.menn og Alþfl.-menn séu á móti þessu frv., þá er það vegna þess að það endurspeglar þá meginstaðreynd, að menn skiptast í flokka, og þess vegna eru flokkar myndaðir á Íslandi að menn hafa ólík viðhorf til þessara mála sem og t.d. til þess, hvort hér eigi að efla atvinnurekstur í höndum einstaklinga og félaga eða hvort eigi að efla atvinnurekstur ríkisins, hins opinbera. Við sjálfstæðismenn höfum t.d. stutt svokallaðan frjálsan atvinnurekstur. Það er óþarfi að snúa út úr því sem við er átt með því. Við styðjum hann ekki til þess að menn geti grætt peninga, heldur vegna þess að við teljum hann vera besta formið til þess að fólk fái að njóta hæfileika sinna og fái útrás fyrir athafnaþrá sína. Við teljum að hann sé besta aðferðin til þess að skapa atvinnu, til þess að skapa framfarir og til þess að skapa velmegun. Það skapar arð í þjóðfélaginu sem gerir þjóðfélaginu svo aftur kleift að standa undir félagslegri þjónustu. Hið sama gildir um útvarpsrekstur, um tjáningaraðferðir. Við erum ekki að mæla með því, að hér sé veitt aukið svigrúm til að reka útvarpsstöðvar vegna þess að þar eigi menn að græða, það sé í einhverju fjáröflunarskyni, heldur vegna þess að við teljum eðlilegt og sjálfsagt mál seint á 20. öld að menn hafi möguleika til þess að tjá sig með þessu formi, alveg eins og þeir hafa möguleika til þess að gefa út blöð, gefa út bækur eða standa að hvers konar annarri tjáningaraðferð. Þegar prentfrelsið ruddi sér til rúms fyrir mörgum öldum beittu vissir kerfiskarla sér gegn því, að það breiddist út til alls almennings svo að alþýðan fengi að njóta þess. Það var drottnunarvald kirkjunnar t.d. og önnur slík öfl sem töldu að fólkinu og þjóðfélaginu stafaði mikil ógn af því að fólk fengi að njóta prentfrelsis. Þess vegna voru ákvæði um prentfrelsi tekin upp í mannréttindayfirlýsingar og stjórnarskrár allra lýðfrjálsra ríkja og þykja sjálfsagt mál núna. Í eðli sínu er enginn munur á prentfrelsi og á frelsi manna til að reka stöðvar á öldum ljósvakans. Þetta er spurning um það að fá að tjá sig. Ég held að það sé aðeins tímaspursmál hvenær þykir sjálfsagt að menn fái að reka slíkar stöðvar, og þá skiptir ekki máli hvort tilgangurinn er vondur eða slæmur. Enginn, hvorki ég né hv. þm. Alþfl., segir til um hvort slíkt sé í góðum eða slæmum tilgangi gert. Það er útilokað fyrir alþm., embættismenn eða aðra slíka að segja til um það, hvað sé gott og slæmt, hvað sé þjóðinni fyrir bestu. Peningarnir eru notaðir til góðs og ills, alveg eins og öll önnur mannanna verk hafa margvíslegar afleiðingar. Við hljótum að hafa það fyrst og fremst í huga, að fólkið fái frelsi til að athafna sig, frelsi til að tjá sig. Síðan eru almennar reglur settar í þjóðfélaginu um að menn gangi ekki of langt, og það hlýtur að gilda um þessar útvarpsstöðvar eins og um prentfrelsi og annað það sem mannfólkið tekur sér fyrir hendur.



Herra forseti. Hv. þm. Friðrik Sophusson þakkaði mér fyrir lánið á orðinu „kerfiskarlar“. Fyrir þetta lán er auðvitað ekkert að þakka og sjálfsagt að það orð sé notað. En það á hinn boginn lýsir ástandi mála ásamt með öðru, að þegar fulltrúum þessa flokks, - sem hv. þm. lýsti svo ágætlega og nærfærnislega í blaðagrein nú fyrir helgina þegar hann sagði að Sjálfstfl. væri flokkur sem væri of hræddur til þess að berjast og of feitur til þess að flýja, - þetta er ásamt öðru sýnilegra af því, að þegar yngismönnum þessa hv, flokks dettur eitthvað smellið í hug, þá er líklegra en ekki að það sé fengið að láni hjá okkur í Alþfl. En um það mál, sem hér er til umr., gildir það, eins og um fleiri stór mál, að auðvitað eru þung rök með og á móti. Auðvitað er ljóst að sú hætta er allveruleg, ef við gerum svo róttækar breytingar á þessu kerfi sem hér er lagt til, að þetta verði ekki frelsi til handa öðrum en forréttindahópum. Slíkt frelsi er oft verra en ekki og til þess erum við m.a. að setja lög og reglur í landinu að koma í veg fyrir slíkt. Um það er enginn grundvallarágreiningur. Eins eru það þung rök, sem fram komu í máli hv. þm. Árna Gunnarssonar, að Ríkisútvarpið þjónar einum tilgangi til viðbótar við hinn almenna menningar- og uppfræðslutilgang. Ríkisútvarpið er almannavarnakerfi í landinu. En samt er það svo, að ég vil ekki taka undir þær röksemdir, sem mér þóttu koma fram í máli ágætra hv. flokksbræðra minna, þeirra Árna Gunnarssonar og Eiðs Guðnasonar, í þá veru að ríkisfjölmiðlarnir væru nánast hafnir yfir alla gagnrýni. Auðvitað er það svo, að þegar um langvarandi einokun hefur verið að ræða er sú hætta mjög veruleg að þessar stofnanir verði freðnar, þær hætti að taka breytingum, þær hætti að þróast fram á veginn. Eins og málum þarna er skipað tekur pólitískt útvarpsráð raunar þær ákvarðanir sem máli skipta. Það gerist alltaf í öllum samfélögum að upp koma viðkvæm deilumál af einu eða öðru tagi, og það er hætt við að slíkt vald, sem í upphafi sínu er af hinu félagslega tagi, hafi innbyggða tilhneigingu til þess að staðna, til þess að vera ekki framsækið, heldur beinlínis stefna í aðra átt. Og á þessu má í sjálfu sér hugsa sér margar breytingar. Það hafa verið nefndar breytingar eins og þær að hafa annan hátt á við kosningu í útvarpsráð, að þar komi fleiri til en þeir sem beint eru skipaðir af Alþ., að stór félagsleg samtök, t.a.m. samtök listamanna, fái að hafa þar hönd í bagga eftir reglum sem Alþ. mundi frekar færa út. Ég vil segja það, hafandi velt upp rökum bæði með og móti, að ég er fyrir mína parta hlynntur meginhugmyndinni sem fram kemur í frv. sem Guðmundur H. Garðarsson hefur flutt ásamt með öðrum. Ég skil það svo, að meginhugmyndin í þessu frv. sé að fleiri sé hleypt að útvarpsrekstri en hinu heina ríkisvaldi. Ég hygg að um þetta geti menn og konur hér verið nokkuð sammála. Það er hins vegar útfærsluatriði, með hverjum hætti þetta er gert. Þessir fjölmiðlar hafa iðulega verið bornir saman við blöð, en sá samanburður stenst ekki alfarið vegna þess að loftið er takmarkað. Það er ekki ótakmarkað hægt að hleypa útvarpssendingum út í loftið. Það þýðir það, að fyrr en varir erum við komnir með leyfisveitingar - og hverjir veita leyfin? Það er hið sama ríkisvald sem það gerir. Nú veit ég að Sjálfstfl. - vegna þess að þeir ágætu ungu hv. vinir mínir hafa verið að blanda stjórnmálaflokkum inn í málið, sem ég tel að eigi ekki alveg við - er auðvitað ekki lengur sá hreinræktaði íhaldsflokkur sem hann var áður fyrr og sjálfstæðismenn eru ekki að tala fyrir þess háttar frelsi, heldur fyrir annars konar frelsi, því frelsi sem hv. fyrrv. þm. Magnús Kjartansson lýsti einu sinni ágætlega og kallaði pilsfaldakapítalisma, frelsi sem er undir pilsfaldi ríkisvaldsins. Ég er hræddur um að útsendingar frjáls útvarps færu fljótlega í þennan farveg, að það yrði háð þeim sem byggju til þessi leyfi, þar værum við komin með sams konar vandræði og þau vandræði sem vissulega eru til staðar í ríkisfjölmiðlum, sem um margt eru staðnaðri en þeir þyrftu að vera. Það er auðvitað á fleira að líta í þessum efnum. T.a.m., þegar þetta er horið saman við blöð er stofnkostnaður við útvarpsstöðvar miklu minni en við blöð. Ef þau rök eiga við, að þetta yrði frelsi til handa peningamönnum einum, má auðvitað segja að þau rök eiga jafnvel í frekari og ríkari mæli við um blaðaútgáfu en um útvarpsrekstur. Að öllu þessu athuguðu ítreka ég það meginsjónarmið mitt, að ég er hlynntur meginhugmyndinni sem þarna kemur fram, sem ég skil vera þá að rétt væri að hleypa fleiri að og úr öðrum áttum en beint frá ríkisvaldinu. En ég er hins vegar ekki tilbúinn að taka þátt í því að búa til frelsi sem yrði einasta frelsi handa auðhringum á borð við Samband ísl. samvinnufélaga eða Flugleiðir. Frelsi til handa þeim einum er ekki frelsi, og um það erum við hv. þm. Friðrik Sophusson væntanlega sammála. Það má hugsa sér hvort annars konar útfærsluleið væri til, að Ríkisútvarpið tæki að sér að skapa fleiri rásir, sem það getur gert sér að kostnaðarlitlu, og þessar rásir væru leigðar eða lánaðar með sams konar hætti og frv. þeirra gerir ráð fyrir. Því fylgir sá kostur, sem vissulega er kostur og hv. þm. Eiður Guðnason lagði mikla áherslu á, að slíkt útvarp mundi ná til landsins alls. Mér sýnist að ókostirnir, þ.e.a.s. hættan á leyfisveitingum, séu hliðstæðir við þessa aðferð, og eins mundi vera þó að þetta væri gefið það sem kallað hefur verið frjálst. Herra forseti. Klukkan er orðin hálffjögur og mér er kunnugt um að það standa til aðrir dagskrárliðir, svo ég lýk máli mínu að sinni.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs í dag til þess að fá tækifæri til að koma að gagnrýni á vinnubrögð sem mér sýnast vera nokkuð einstök hér á Alþ., a.m.k. rekur mig ekki minni til eftir nærri 20 ára setu hér á þingi að slík vinnubrögð hafi verið viðhöfð. Að mínum dómi hefur Alþ. verið sýnd lítilsvirðing, eins og ég mun nú koma að. Það hefur verið í fréttum mjög að undanförnu, að á vegum hæstv. ríkisstj. hefur setið ráðherranefnd til þess að komast að niðurstöðu og reyna að finna stefnu í efnahagsmálum. Henni var ætlað að ljúka störfum 1. febr. - það var dagsetning sem einn af samstarfsflokkunum fann upp þegar hann þurfti að falla frá stærri fyrirheitum. Þegar þessi nefnd hafði lokið störfum sínum afhenti hún hæstv. forsrh. niðurstöðurnar og af blaðafregnum að dæma hugðist hann semja frv., sem lagt yrði fram á Alþ., um lausn efnahagsvandans sem við er að glíma. Hæstv. forsrh. mun eftir blaðafregnum að dæma hafa lagt það frv. fram, sem hann hafði útbúið, á ríkisstjórnarfundi í gærmorgun. Þá hafði hann haldið ráðstefnu í stjórnmálaflokki sínum, sem stóð fyrir helgina, til þess að kynna flokksmönnum sínum gang mála og sjálfsagt atriði í þessu frv. En í gærmorgun mun hann hafa boðað á sinn fund forustumenn fjölmennra samtaka, afhent þeim eintak af frv. og eftir því sem sagt hefur verið óskað umsagnar þeirra. Í fréttum í gær, þar sem haft var viðtal við nokkra ráðh., kom í ljós að Alþfl. hafði fjallað um frv. og samþykkt það svona, eins og hann þyrfti þá ekki að vera viðstaddur þegar málið fengi þinglega meðferð á Alþingi. Það kom hins vegar í ljós, að þingflokkur Alþb. hafði sitthvað við frv. að athuga. Þannig upplýstist síðla dags í gær að allir þingflokkar stjórnarflokkanna hér á Alþ. höfðu fjallað um þetta mál. Forustumenn Alþýðusambands Íslands, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Bandalags háskólamenntaðra manna, Farmanna- og fiskimannasambandsins og Stéttarsambands hænda höfðu verið boðaðir upp í Stjórnarráð, þeim afhent eintak af þessu frv. og þeir beðnir að gefa umsögn um það mál. Ég skal síður en svo finna að því, að hæstv. ríkisstj. hafi samráð við einn eða annan í sambandi við þessi mál. En ég hefði haldið að áður en slíku frv. væri útbýtt á meðal þessara samtaka hefði stjórnarandstaðan á Alþingi Íslendinga átt siðferðilegan rétt á því að fá málið í hendur, ekki til umsagnar, heldur aðeins til upplýsingar, þannig að Alþ. allt hefði í höndum sér það sem ríkisstj. var þá að óska eftir að almannasamtök í landinu segðu skoðun sína á. Ég held að sú reynsla sé ekki af stjórnarandstöðu hér á Alþ., a.m.k. kannast ég ekki við það, að hún bregðist trúnaði að þessu leyti. Ég get sagt það hér, að þann tíma, sem ég gegndi embætti ráðh., brást stjórnarandstaða aldrei þeim trúnaði sem henni var sýndur með því að hún fylgdist með, fengi í hendur, áður en kunngerð voru, skjöl sem ríkisstj. hugðist leggja fram. Ég held að það þurfi ekki að óttast að upplýsingar leki frá stjórnarandstöðu til fjölmiðla. Það sýnast vera margir aðrir tilbúnir að láta þær í té. A.m.k. er það svo í dag, að við lesum meginefni frv. í blöðum landsins, og það er ljóst mál að frá stjórnarandstöðunni er það ekki komið. Við heyrum í fréttum útvarpsins, að stjórnir þessara samtaka hafa tekið þessar tillögur til skoðunar, og við erum spurðir álits sem þm. Við getum að sjálfsögðu ekki svarað, því að stjórnarandstaðan hefur ekki fengið málið í sínar hendur. Ég held að það, sem hér er að gerast, sé þess eðlis að ástæða sé til að koma fram þessari gagnrýni. Ég trúi ekki að hér eigi að innleiða þær starfsaðferðir, sem sums staðar hafa verið innleiddar, að löglega kjörin stjórnarandstaða, að minni hl. eigi ekki að hafa neinn rétt. Ef svo væri, þá er vissulega ástæða til þess að gera meira en aðeins að gagnrýna þessi vinnubrögð hér á Alþ. Ég trúi því ekki að hæstv. forsrh. hafi slíkt og þvílíkt í huga, heldur hafi hér verið um vangá að ræða og að slíkt komi ekki til með að endurtaka sig. Við höfum að sjálfsögðu skiptar skoðanir um lausn þeirra mála sem Alþ. þarf að glíma við. En ég held að við megum aldrei gleyma því, að eins og meiri hl. Alþ. ræður ferðinni verður minni hl. að fá sitt tækifæri til þess að gagnrýna. Ég held að það hljóti að vera siðferðileg skylda þeirra, sem með stjórnvöld fara, að þessari stofnun sem fer með löggjafarvaldið, séu kynntar tillögur áður en leitað sé út fyrir þetta hús. Ég veit að við, sem í stjórnarandstöðu erum í dag, getum farið á nokkrar skrifstofur í bænum og sjálfsagt fengið fjölrituð eintök af tillögum forsrh. Mér hefur verið tjáð að í dag séu fjölritarar viða í gangi og það sé hægt að hringja og fá tillögur forsrh., þ.e.a.s. það frv. sem hann afhenti samtökum til umsagnar í gær. En það er ekki sú leið sem stjórnarandstaðan á að venjast að mínum dómi, og ég tel að það þurfi að fyrirbyggja að til slíks komi aftur. Um leið og ég gagnrýni þetta nota ég tækifærið og gagnrýni þá hlutlausu fjölmiðla sem við höfum í þessu landi, þ.e.a.s. ríkisfjölmiðlana. Af fréttum í útvarpi og sjónvarpi verður ekki hægt að segja að þjóðin hafi fengið hlutlausar fréttir af því sem var að gerast í höfuðborginni í gær. Það gerðust ýmsir þeir hlutir sem eðlilegt var að fjölmiðlar létu þjóðina vita um, og það gerðust hlutir sem eðlilegt var að stjórnarandstaðan yrði spurð álits á. Þegar ríkisstjórnarfundinum lauk um hádegið í gær var rætt við nokkra ráðh. og það var síður en svo að þeir væru sammála um það frv. sem hæstv. forsrh. hafði lagt fram. Einn ráðh., hæstv. menntmrh. Ragnar Arnalds, lýsti því yfir, að flokkur hans væri algerlega andvígur fjölmörgum greinum og köflum þessa frv. Við höfum í dag séð yfirlýsingar frá forustumönnum Alþb. Er nema eðlilegt að álit stjórnarandstöðunnar sé fengið á því ósamkomulagi sem nú virðist ríkja og reyndar hefur ríkt í herbúðum stjórnarsinna um langan tíma? Meira að segja segir sjónvarpið frá því í gærkvöld, að miðstjórn Alþýðusambands Íslands hafi fjallað um ákveðinn þátt þessara mála og hafi þar verið gerð samþykkt með 11 shlj. atkv. og samþykktin lesin upp. Síðan er í aukasetningu sagt að fjórir hafi setið hjá með bókun, en þjóðinni var ekki kunngert hverjir þessir fjórir voru né heldur sjónarmið þessara fjögurra manna, sem ekki greiddu atkv. með þeirri tillögu sem ellefu menn í stjórn ASÍ höfðu greitt atkv. með. Ég held að það sé ástæða fyrir okkur að íhuga þetta og það sé ástæða fyrir okkur að íhuga um leið að við fáum kannske í dag hlutlausari frásögn af því, sem hér er að gerast á Alþ., í pólitísku fjölmiðlunum í landinu. Þetta atriði held ég að hér þurfi líka að koma fram til gagnrýni og skoðunar. Ég skal ekkert um það segja, hvers vegna slíkt gerist. En til þess er gagnrýnin borin fram, að þeir, sem að því standa, geti síðar betrumbætt og sýnt í starfi sínu að Ríkisútvarpið, hljóðvarp og sjónvarp, er hlutlaus fjölmiðill, sem á að flyt ja fréttir til landsmanna með þeim hætti að þeir geti sjálfir dæmt um það sem er að gerast, en ekki að einhliða fréttamennska eigi í raun og veru að vera dómur um það sem er að gerast. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri. Ég þakka fyrir að geta komið fram þessari gagnrýni minni í dag og hæstv. forsrh., sem ég vissi að var bundinn, fyrir að hann gat komið hingað til þess að hlýða á. Hér er engin fsp. til hans, en sjái hann ástæðu til að taka til máls vonast ég til þess að í ljós komi að hér sé ekki um að ræða ásetning þess eðlis að stjórnarandstaðan verði sett til hliðar, heldur hitt, að hér hafi verið eitthvað að sem hægt sé að bæta úr.



Herra forseti. Ég vil í hvívetna reyna að ástunda sem besta samvinnu við stjórnarandstöðuna um þingstörf. Mér finnst skiljanleg sú ósk, sem mér fannst felast í ræðu hv. síðasta ræðumanns, þó að hún kæmi kannski ekki alveg fram berum orðum, sem sagt sú ósk, að stjórnarandstöðunni væru afhent þau frv.-drög sem ég lagði fram í ríkisstj. á mánudagsmorgun til skoðunar. Þeirri beiðni, ef ég hef skilið hann rétt, get ég ekki svarað hér og nú, af því að ég tel mig þurfa að bera það atriði undir samráðh. mína. Það mun ég gera á ríkisstjórnarfundi á morgun. Ég mun þar leggja til að stjórnarandstöðunni verði afhent þetta frv. En til skýringar og í tilefni af gagnrýni hv. ræðumanns vil ég taka þetta fram: Það er auðvitað svo, að ég tel alveg sjálfsögð vinnubrögð, og mun fylgja þeim, að frv. af þessu tagi sé í tæka tíð sent stjórnarandstöðu, áður en það er lagt fram á Alþ. Þetta frv. er að svo stöddu ekki á því stigi að um það sé að ræða að það verði lagt fram á Alþ. á morgun eða hinn daginn. En um það get ég fullvissað hv. síðasta ræðumann, að stjórnarandstöðunni mun verðagefinn kostur á að sjá þetta frv. og skoða það með nægum fyrirvara, áður en það verður lagt fram á Alþ., hver sem afdrif beiðni hans verða á ríkisstjórnarfundi. – Eins og hann þekkir manna best um afgreiðslu mála á ríkisstjórnarfundi, þá er oft og einatt litið svo á að menn hafi þar neitunarvald í raun og veru og það þurfi samþykki allra til þess að slíkt sé gert sem hann var að fara fram á. Mér fannst megininntakið í þeirri gagnrýni, sem hv. þm. Matthías Á. Mathiesen bar fram, það, að þetta frv. eða frv.-drög hefðu verið sýnd ákveðnum aðilum og afhent þeim til þess að óska eftir áliti þeirra og umsögn um málið. Ég held að hv. þm. þurfi ekkert að verða hissa á þessu. Það stendur skýrum stöfum í samstarfsyfirlýsingu þeirra stjórnmálaflokka, sem fara með völd þessa stundina hér á landi, að þeir skuli hafa samráð við tilteknar stéttir. Það samráð felst auðvitað í því að gefa þessum aðilum tækifæri með viðræðum og með öðrum hætti að tjá sig um þau frv. t.d. sem í smíðum eru. Hitt fer svo auðvitað eftir atvikum, til hvers það samráð leiðir, hvort hægt verður að taka til greina að meira eða minna leyti þær ábendingar sem frá slíkum samstarfsaðilum koma. En samráð á að hafa við þessa aðila og til þess er ríkisstj. skuldbundin samkv. málefnasamningi sínum. Það er þess vegna á engan hátt óeðlilegt að haft hafi verið samráð við þessa aðila og þeim afhent mál þetta til athugunar og skoðunar. Ég held að það sé ekkert nýtt í þingsögunni að haft hafi verið samráð við aðila utan þings um mál, m.a. minnist ég þess frá fyrrv. ríkisstj., og það mun hafa verið gert áður en stjórnarandstöðunni voru send þau mál til athugunar. Það hefur að vísu síðan sprottið deila um það, hvort það samráð hafi verið nægilegt eða ekki og hvort það hafi verið í því formi sem eðlilegt var. En samráð var haft við tiltekna aðila þá, einmitt aðila vinnumarkaðarins, þar sem hæstv. þáv. forsrh. skýrði mál fyrir aðilum og m.a. að mér viðstöddum. Það er því ekkert nýtt að haft sé þannig samráð við aðila. Nú skal ég taka undir það með hv. síðasta ræðumanni, að stjórnarandstaðan hér á Alþ. er vissulega ágæt. En Sjálfstfl. er þó ekki enn þá orðinn samráðsaðili núv. hæstv. ríkisstj. og þess vegna ekki hægt að skipa honum í sveit með þeim aðilum sem rætt var við í gær. Ef Sjálfstfl. eða stjórnarandstaðan fær þessi frv.-drög til meðferðar eins og þau eru nú, þá er það auðvitað með þeim fyrirvara og þeim áskilnaði, að frv. getur auðvitað tekið breytingum eftir að umsagnir hafa borist frá þeim aðilum sem samráð hefur verið haft við. En í raun og veru sé ég ekkert því til fyrirstöðu, að stjórnarandstaðan fái frv. þrátt fyrir það og með þessum fyrirvara til skoðunar, og það ætti aldrei að geta gert mein, að hún yrði enn betur undir það búin en ella að ræða málin þegar þar að kemur. En hitt vil ég endurtaka, að þegar verður alveg búið að ganga frá frv. þannig að það sé ákveðið til flutnings á Alþ. þá mun stjórnarandstaðan fá það í því formi, sem verður gengið frá því, til skoðunar áður en til meðferðar þess á þingi kemur. Ég fellst algerlega á það með hv. þm., að það er auðvitað ófullnægjandi að þm. fái þessa lesningu í dagblöðum, þar sem frvgr. eru birtar með úrfellingum, eftir því sem hentugt þykir, og kannske lagfæringum. Það er að mínu mati miklu betra, að stjórnarandstæðingar og frá mínu sjónarmiði sem allra flestir fái að lesa frv. í þeirri mynd sem það er í, þó það kunni að taka breytingum. Auðvitað er ekki heldur sagan nema hálfsögð um frv. nema aths. fylgi með, sem eru allítarlegar og menn þurfa auðvitað að kynna sér um leið og þeir fjalla um frv. En slíkar aths. er ekki að finna, að ég hef séð, í þeim dagblöðum sem hafa birt útdrátt úr þessu frv. Ég held að þetta sé það helsta, sem ástæða sé til fyrir mig að segja út af þeirri gagnrýni sem hv. þm. bar fram. Það er varla von að hann viti alveg nákvæmlega hvað fer fram á ríkisstjórnarfundum, og ég held að það hafi ekki verið alveg nákvæmlega gerð grein af hans hálfu fyrir afstöðu flokka. Alþfl. lét í té umsögn um frv. Þá umsögn skoða ég auðvitað fyrst og fremst um það, hvort flytja megi frv. sem stjfrv. Það er það sem liggur fyrir. Hitt er ekkert leyndarmál, að Alþb. hefur ekki verið reiðubúið til að taka afstöðu til þess atriðis eða ljá samþykki sitt til þess. Um heimilisástæður þar í stjórnarráðshúsinu skal ég ekki fjölyrða á þessu stigi. Það á sér stað á bestu heimilum og þar sem jafnvel ástúð er heitust með hjónum, að þau deila stundum. En þeim mun heitari verða faðmlögin þegar sættir hafa tekist. Það er afsakanlegt að ég haldi, af því að enginn er dómari í sjálfs sín sök, að þetta frv., sem ég hef saman tekið á grundvelli sem fyrir lá, sé harla gott. Kannske er það svo gott, þegar allt kemur til alls, að allur þingheimur sameinist um að samþykkja það. Þetta frv. er um stjórn efnahagsmála og fleira og m.a. um það atriði, sem mönnum hefur orðið tíðrætt um, bæði hér í þingsölum og annars staðar, um skaðsemi verðbólgu og nauðsyn þess að reynt væri að spyrna fótum þar við og draga úr verðbólgunni. Afstaðan til þess máls og frv. gæti orðið nokkur prófsteinn á það, hvað menn meina með þessu tali, og það er kannske kominn tími til að láta reyna á það, hver alvara býr að baki öllu talinu um skaðsemi verðbólgu og nauðsyn á því að draga úr henni. Það liggur í augum uppi, að ég fer ekki að ræða þetta frv. hér, þar sem það hefur ekki komið til kasta Alþ. og væri auðvitað með öllu óviðeigandi að fara að ræða það. En ég vil segja það, að í þessu frv. er fjallað um mikil og alvarleg mál, mikil vandamál. En það er fjarri því að að því sé stefnt með því frv. að leysa allan vandann sem við er að glíma í efnahagsmálum Íslendinga nú. Að mínu viti er um að ræða nú tilfallandi vanda sem er jafnvel enn þá stærra vandamál og er enn þá meira vandamál heldur en fjallað er um í þessu frv., og geri ég þó ekki lítið úr því. Þar á ég auðvitað við þá olíuverðhækkun, sem á sér stað, hefur átt sér stað í heiminum og kemur auðvitað fram hér innan tíðar. Það er stórkostlegt áfall sem íslenska þjóðin verður fyrir vegna þess. Og það er alveg sama hvað menn tala mikið um það efni, að þar komast menn ekki hjá því að horfast í augu við staðreyndir - og þær staðreyndir eru kaldar, að það hlýtur að hafa áhrif á lífskjör allra landsmanna, vil ég segja, vegna þess að það er ekki sanngjarnt eða eðlilegt að láta það koma eingöngu eða fyrst og fremst niður á þeim sem næst standa, þeim atvinnuvegi sem þetta snertir, eða nota olíu til annarra hluta. Þetta er vandamál sem verður að standa andspænis innan tíðar. Hitt vandamálið er það, sem hefur komið fram í skýrslu fiskifræðinga, þar sem lagt er mjög eindregið til að mjög verulega sé dregið úr þorskveiðum á Íslandsmiðum. Hvort tveggja þetta, ef ekki verður hreyting til batnaðar í þessu efni, þýðir samdrátt lífskjara hér á landi, alveg sama hvað menn segja um það eða hvernig menn velta því fyrir sér. Þetta er sú alvarlega staðreynd sem skiptir kannske ekki síður máli fyrir hv. alþm. að horfast í augu við heldur en það frv. sem vonandi lítur dagsins ljós innan tíðar hér í sölum Alþingis.