Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Einar Jónsson, framsögum. Nefndin í máli þessu hefur leyft sjer að koma fram með tvær brtill. við frv. Fyrri brtill. byggist á athugasemd, sem kom fram við 2. umr. um að nefna í 4. gr. hús byggð úr steini og steinsteypu jafnhliða járnvörðum timburhúsum. Síðari brtill. er að eins komin fram af því, að ef brtill. sú, sem við umr. var samþykt við 8. gr. laganna, væri sett inn í greinina, þá yrði orðalag hennar óviðkunnanlegt. Nefndin leggur því til, að allur síðari hluti 8. gr. sje lagaður í samræmi við þá breytingu, sem á greininni var gerð við að 2. umr.; vonar hún, að brtill. muni ekki sæta neinum mótmælum, því hjer er ekki um efnisbreyting að ræða. Þá kem jeg að brtill. á þgskj. 76, þar sem farið er fram á að lækka hámark hverrar lánveitingar úr 5000 kr. ofan í 4000 kr. Eins og jeg gat um síðast, getur nefndin ekki fallizt á þessa brtill. Vjer lítum svo á, að vönduð hús úr steini eða steinsteypu verði varla bygð fyrir 5000 kr. og því síður fyrir minna fje. Jeg þekki dæmi til þess, að bóndi á Fljótsdalshjeraði hefur bygt slíkt hús, sem kostað hefur 8000 kr., og þó verður ekki með sanni sagt um það, að ofmikið sje í það borið, heldur samsvarar það hjerumbil þeim húsum, sem ætlazt er til að bygð sjeu fyrir lánsfjeð á prestssetrunum, og er vel vandað eins og þau eiga að vera. Það sýnist ósanngjarnt, að gera þeim, sem byggir, erfiðara fyrir en eftirmönnum þeirra, með því að ætlast til, að þeir leggi svo og svo mikið til byggingarinnar frá sjálfum sjer, ofan á alla þá erfiðleika og umstang, sem sjálf húsbyggingin hefur í för með sjer. Eftirmaðurinn er þó laus við öll þau óþægindi; á hann legst eigi annað en að greiða vexti og afborganir af því, sem eftir kann að verða óborgað af láninu, þegar hann tekur við og svo að halda við húsinu.



Jeg get verið stuttorður um brtl. mína, því að jeg gerði grein fyrir henni við 2. umr. Við atkvæðagreiðsluna við þá umræðu sá jeg, að ekki mundi til neins að færa hverja einstaka lánsupphæð niður í 3000 kr., þótt jeg hefði helzt kosið það, og hef því orðið að sætta mig við, að bera upp tillögu um, að hún yrði 4000 kr. Hv. frsm. heldur því fram, að steinhús verði ekki bygð fyrir 5000 kr., og kveðst vita til þess, að bændur hafi bygt miklu dýrari hús á jörðum sínum. Jeg veit það, að fyrir getur það komið, að efnabændur leiki sjer að því, að byggja dýrari hús á jörðum sínum, en jörðinni hæfir. Það er í sjálfu sjer ekki vítavert, ei þeir hafa efni á því, en það er ekki eftirbreytnisvert, þar sem efni eru af skornum skamti. Þess er að gæta, að á prestssetrunum er jafnan meira eða minna fyrir af húsum, og getur efnið úr þeim munað drjúgum í nýju bygginguna; svo að presturinn fær meira til hennar en lánið eitt. Menn verða að muna eftir því, að prestunum er bundin óþægilega þung byrði með lánunum, og mun mörgum þeirra reynast fullörðugt að greiða 200 krónur eða þar yfir í húsaleigu árlega. Jeg get búizt við að háu lánin muni beint fæla suma presta frá brauðunum, sem þau hvíla á.

Framsögumaður.: Jeg vil minna á það, að í 1. gr. frv. stendur, að ekkert lán megi fara fram úr 5000 kr.; þetta er hámarkið, og má búast við því, að ekki muni allar lánveitingar ná því. Við lánveitingar mun stjórnin sjálfsagt taka tillit til þess, hve verðmikil staðarhúsin eru, sem niður eiga að falla og haga lánveitingunni eftir því. En því hagar einmitt svo, að víðast þar sem mest er þörfin á byggingarlánunum, þar eru húsin, sem fyrir eru á prestssetrunum, lítilsvirði, og því þörf fyrir sem fylsta lánspphæð. Jeg tel það mjög ólíklegt að bændur leiðist til að byggja dýrara en góðu hófi gegnir við það, að 5000 kr. lán er veitt til húsbyggingar á prestssetrinu þeirra. Jeg hef það traust á hyggindum flestra bænda, að þeir muni sníða sjer stakk eftir vexti með húsabyggingar hjá sjer, og að þeir muni ekki stæla bygginguna á prestssetrinu, nema þeim sýnist það við sitt hæfi. og sjer hagkvæmt. Hina, sem ekki kunna sjer hóf, mun verða torvelt að verja með löggjöf við glappaskotum.



Jeg ætla stuttlega að svara því, þar sem hv. frsm. (E. J.) kvað það eigi sjálfsagt, að veittar mundu jafnan 5000 kr. til húsabygginga á prestssetrum, þótt heimild væri til þess í Lögunum. Í ástæðunum fyrir frv. stjórnarinnar, sýnist það koma all ótvírætt fram, að ekki sje mikið á því byggjandi, að prestar geri sig ánægða með lægri lánsupphæð, ef kostur er á að fá hina hærri. Jeg held því enn fram, að það muni einatt reynast erfitt fyrir prestana, að standa straum af háum lánum, og þegar litið er á athugasemdir endurskoðenda við síðasta landsreikning, sjest, að þegar er farið að bóla á þessu, þrátt fyrir það þótt hvert einstakt lán hafi hingað til ekki verið nema 3000 kr. Hvers mun þá mega vænta, ef lánin yrðu hækkuð upp í 5000 kr. hvert ?

Guðjón Guðlaugsson, futningsmaður: Mál þetta kemur hjer inn á þing eftir ósk nokkurra kjósenda minna við Hrútafjörð. Þar stendur svo á, að fyrir landi eru varphólmar bæði litlir og lágir. Lundi leitar í hólma þessa og grefur þar holur sínar. Þetta dregur úr æðarvarpi þar; æðarfuglinn kemst ekki fyrir, lundinn byggir honum út. Þetta bakar eigendum varplandanna tjón. Að vísu er töluverður arður af lundanum, en þó Iítill í samanburði við það sem æðarvarp mundi gefa af sjer, ef það gæti þrifizt þar í næði. Bændur þeir, sem hjer eiga hlut að máli, vilja mega hafa úti allar veiðibrellur til að eyða lundanum, þegar þeir sjá sjer hag í því. Lög þau, sem vitnað er í í fyrirsögn frv., eru, að því er lundaveiðar snertir, einkum miðuð við Vestmannæyjar. Þar þótti sem lundaveiði mundi í veði, ef netjaveiði væri leyfð takmarkalaus, en af því hjer var um þó nokkra atvinnugrein að ræða fyrir eyjaskeggja og hinsvegar ekki hætta á, að lundi spilti þar æðarvarpi, þá þótti rjett að vernda fuglinn og banna netjaveiði. Þar stóð því alt öðru vísi á en hjer. En þótt lundinn verði ekki til að spilla æðarvarpi, getur hann unnið tjón á annan hátt; þar sem mikið er af honum grefur hann landið sundur og eyðileggur graslendi og spillir slægjulandi, sem að öðrum kosti gæti gefið góðan arð. Af framangreindum ástæðum er farið fram á, að landstjórninni veitist heimild til, eftir tillögum sýslunefnda, að veita undanþágu frá friðunarlögunum frá 16. des. 1885; þar sem svo stendur á, að landeigendur óska þess og telja sjer það hagkvæmt. Þetta er fremur lítið mál og ætti að geta gengið fram án þess að nefnd fjallaði um það. Þó get jeg búist við að hv. d. vilji, að nefnd athugi það, og skal jeg ekki hafa á móti því. Gæti þá komið til mála að vísa því annaðhvort til nefndarinnar í málina á þgskj. 45: um breytingu á viðaukalögum frá 23. marz 1894 við tilskipun um veiði á Íslandi 20. júní 1849, eða til nefndarinnar í málinu, á þgskj. 46.: um friðun rjúpu. Þó tel jeg eiga betur við að að því sje vísað tit nefndarinnar í málinu á þgakj. 45; því að þar er beint um friðun æðarvarps að æða, eins og í þessu frv., og er það tillaga mín, að svo sje gert.



Jeg tel frv. þetta þess vert, að því sje gefinn gaumur; en jeg álit, að það eigi ekki að vísa því til eggjanefndarinnar, heldur til nefndarinnar um friðun fugla. Þetta mál heyrir einmitt undir verksvið hennar, því að hjer er farið fram á breyting á fuglafriðunarlögunum. Auk þess hef jeg heyrt, að rjúpnafriðunarnefndin, muni hafa í hyggju að breyta friðunarlögunum í fleiru, en frv. á þgskj. 46 fer fram á, og þá er enn meiri ástæða til, að sú nefnd fái þetta mál til meðferðar.



Jeg er sammála hv. 3. kgk. (St. J.), um að mál þetta eigi að ganga til rjúpnafriðunar-nefndarinnar, þar á það heima. Jeg er samdóma hv. flutningsmanni (G. G.) um það, að ástæða sje til að athuga málið í nefnd; og til leiðbeiningar fyrir þá nefnd, vildi jeg leyfa mjer að hreyfa einu atriði. Hv. flutningsmaður (G. G.) tók það fram, að hólmar þeir, sem hann hefði sjerstaklega fyrir augum, væru litlir og lágir og örðugt um æðarfuglinn í þeim; og því hlyti það að verða hnekkir fyrir æðarvarpið, ef lundanum leyfðist að haldast, þar við í næði og grafa í sundur landið. Fyrst svona er ástatt, dettur mjer í hug, að ekki sje ólíklegt, að æðarfuglinn muni flækjast í netunum, sem spent eru yfir lundaholurnar, þegar hann er á vakki um hólmana, og að þessar veiðibrellur geti þannig orðið hættulegar æðarfuglinum, sem þó á að vernda með þeim. Reyndar tel jeg það sjálfsagt, að varpeigendurnir munda hætta að nota þær, ef þeir sæju, að þær yrðu sjer til tjóns í staðinn fyrir að gera gagn. Eigi að síður er þó ástæða til að taka þetta til athugunar.



Ekki get eg litið svo á, sem það sje nein hætta fyrir varpeigendur, þó að frumvarp þetta næði fram að ganga, vegna þess að þessi veiðiaðferð mundi eyða æðarfuglinum. Lundaveiðin fer fram á öðrum tímum en þeim, sem æðarfuglinn situr uppi. Lundaveiðin mundi aðallega fara fram á sama tíma og kofnaveiðin, svo að lundinn og ungi hans eru veiddir á sama tíma og þyrftu hvorugt annað að syrgja. Á þeim tíma sem kofnaveiðin fer fram, situr æðarfuglinn ekki uppi í varplandinu; það er þá helzt blikinn, svo það eru mjög lítil líkindi á því, að veiðin mundi granda honum. En það er annað, er mjer finnst að gæti verið athugavert við frumvarpið, og það er, að veiðiaðferð þessi er ómannúðleg, og það þyrfti jafnvel að banna að netin mættu liggja meir en dægur í einu, svo að lundinn ekki kveldist þar. Þessu atriði vil jeg beina til athugunar fyrir væntanlega nefnd í málinu.



Jeg verð að leggja á móti því, að frumvarp þetta verði samþykt, því mjer finst þessi veiðiaðferð svo barbarísk í alla staði; alt annað væri, ef hjer væri að ræða um veiði með háf. Annars vil jeg styðja mál flm. um, að þessu frumv. verði vísað til eggjanefndarinnar, því mjer finst lundinn meira skyldur sjónum en landi, og lundavarp og æðarvarp skyldara en lundi og rjúpa.



Viðvikjandi því, er háttv. flm. tók fram, að veiða mætti lundann eftir að æðarfuglinn er farinu úr va.rplandinu, þá held jeg það gangi nokkuð seint að vinna bug á honum með því móti; það verði að byrja það fyr. Að hafa veiðitímann ekki lengur en frá æðarvarpstímalokum til kofnaveiðatíma, er ofstutt. Ef nokkurt verulegt gagn á að geta orðið af veiðinni, þarf að byrja hana strax að vorinu og halda henni fram alt sumarið. Í raun og veru eru þessi veiðiaðferð mjög ómannúðlegleg eins og háttv, flm: (Guðjón Guðj.) tók fram, og lundinn getur kvalizt í netinu í langan tíma og orðið hröfnum og vörgum að bráð  (Guðm. Björnsson: Eins og á flekunum við Drangey)  .