Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. d. hefur haft til athugunar frv. til l. um innheimtu ýmissa gjalda með viðauka. Þetta frv. er komið frá Ed. og er á þskj. 60. N. er sammála um að mæla með samþykkt þessa frv., en það fjallar um innheimtu tiltekinna gjalda á árinu 1977 með sömu viðaukum og á undanförnum árum.



Herra forseti. Á þskj. 105 flyt ég ásamt þremur öðrum þm. Alþb. till. til þál. um skipun rannsóknarnefndar samkv. 39. gr. stjórnarskrárinnar til að rannsaka innkaupsverð á vörum o.fl. Till. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv, forseta: „ Nd. Alþ. ályktar að kjósa 5 manna rannsóknarnefnd samkv. ákvæðum í 39. gr. stjórnarskrárinnar. Verkefnin. séu: 1. Að rannsaka hvort innkaup á vörum til landsins séu með eðlilegum hætti og í samræmi við þjóðarhagsmuni eða hvort brögð séu að því að vörur séu keyptar til landsins á óhagkvæmu verði sem leiði til hærra vöruverðs í landinu en ætti að vera. 2. Að rannsaka sérstaklega áhrif umboðslauna í vöruverði, gjaldeyrisskil á umboðslaunum og hversu öruggt eftirlit sé nú með gjaldeyrisnotkun til vörukaupa. N. rannsaki aðra þætti þeirra mála, sem hér um ræðir, eftir því sem henni þykir ástæða til. Hún skal í störfum sínum hafa fullan rétt til allra upplýsinga frá opinberum aðilum, einstaklingum og fyrirtækjum, eftir því sem nauðsynlegt reynist. N. skili skýrslu til Alþingis um rannsóknir sínar eigi síðar en 2 mánuðum eftir að ályktun þessi er gerð. Kostnaður við störf n. greiðist úr ríkissjóði.“ Þetta er sú till. til þál. sem við flytjum hér, og sérstakt tilefni þessarar till. eru mjög athyglisverðar upplýsingar sem fram komu nýlega við samanburð á vöruverði hér og í London. Þessar upplýsingar komu fram í sjónvarpsbætti og voru byggðar á athugunum sem Verðlagsskrifstofan hafði gert. Frumkvæði verðlagsstóra í þessum málum er að mínu viti mjög þakkarvert, einmitt til þess að upplýsa almenning um hvernig málum sem þessum er raunverulega háttað. Og þetta mætti gjarnan vera til fyrirmyndar ýmsum öðrum embættismönnum. Þessi athugun leiddi í ljós að gífurlegur verðmunur er á algengum neysluvörum hér á landi og í London, og kom fram að verð væri jafnvel þrisvar til fjórum sinnum hærra hér en er í London. Ég ætla að rifja upp þau dæmi sem tekin voru. Það er nokkuð umliðið síðan þessi þáttur var og rétt að minnast á höfuðatriðin og þá alveg sérstaklega hvernig verðmyndun er hér, samanborið við hvernig hún er á þessum stað sem tekinn er til samanburðar, þ.e.a.s. í London. Það eru aðallega tvö dæmi sem um er að ræða. Í öðru tilvikinu er um að ræða innkaupsverð í Englandi, og ég vil leggja áherslu á að þetta innkaupsverð í Englandi er beint frá framleiðanda, en ekki frá heildsölu, þ.e.a.s. það er fullkominn samanburður og jafn samanburður af því að íslenskir heildsalar kaupa vöruna af nákvæmlega sama aðila og þeir bresku gera. Í dæminu, sem tekið var, var innkaupsverð heildsala hér í Reykjavík á tiltekinni vöru 45 kr., sem hann greiddi fyrir þessa vöru, en heildsalar í London greiddu 38 kr. fyrir sömu vöru. Mismunurinn á þessu er 7 kr. eða 18.4% sem íslenski heildsalinn kaupir vöruna hærra verði en sá breski frá sama framleiðanda. Síðan koma ýmsir liðir sem mynda útsöluverð í verslunum hér í Reykjavík og í London. Ég ætla ekki að fara nákvæmlega í þetta allt saman, en munurinn, sem verður þegar varan er komin í verslun annars vegar hér í Reykjavík og hins vegar í London, var í þessu tilvíki, að útsöluverð í London var 49 kr., svipað og innkaupsverð íslenska heildsalans á þessari vöru í London, en útsöluverðið í Reykjavík er hins vegar 207 kr. á þessari vöru. Útsöluverðið hér í Reykjavík borið saman við London er þá rúmlega fjórfalt hærra. Af eðlilegum ástæðum hlýtur það að vera eitthvað hærra, en þessi gífurlegi munur er auðvitað allrar athygli verður. Í hinu dæminu, sem tekið var, var innkaupsverðið í London hjá íslenska heildsalanum 47 kr., en 39 kr. hjá þeim breska, og ég vil ítreka að hér er ekki um innkaup frá heildsölu að ræða, heldur beint frá framleiðanda, þannig að báðir standa jafnt að vígi. Þarna er munurinn á innkaupsverðinu á þessum hlut 8 kr. eða 20.5% hærra hjá hinum íslenska en þeim breska. Útsöluverð þessarar vöru var í London 50 kr. eða lítið eitt hærra en innkaupsverð íslenska heildsalans á vörunni og útsöluverðið hér 141 kr. eða tæplega þrefalt hærra en útsöluverðið í verslunum í London. Ég held að það sé aðallega þrennt í þessari verðmyndun og þessum gífurlega verðmismun sem sérstaka athygli vekur. Það er þá í fyrsta lagi mismunur á innkaupsverðinn frá framleiðandanum, í öðru lagi álagning í heildsölu og smásölu hér annars vegar og hins vegar í London og svo í þriðja lagi þáttur ríkissjóðs í þessari verðmyndun. Í fyrra dæminu, sem ég nefndi, er heildsöluálagningin á þessari vöru, sem íslenski heildsalinn kaupir á 45 kr. í Bretlandi, 14 kr., en 3 kr. í Bretlandi á sömu vöru. Þarna er um nærri fimmföldun að ræða. Smásöluálagningin hér er 48 kr., en aðeins 8 kr, í London, og þarna er um að ræða sexföldun á smásöluálagningunni í krónutölu. Það hlýtur að vera augljóst að hér er um ákaflega þýðingarmikið atriði að ræða. Í hinu dæminu er þetta ákaflega svipað. Ég ætla ekki út af fyrir sig að fara að sundurliða það, en dæmin eru mjög svipuð í báðum tilvikunum, nokkurn veginn þau sömu. En síðan kemur þriðji þátturinn í þessu og það er þáttur ríkissjóðs, þ.e.a.s. aðflutningsgjöld, tollar, vörugjald og svo söluskatturinn. í fyrra tilvikinu, vörunni sem kostaði í innkaupsverði 45 kr. sem ísl. heildsalinn greiðir fyrir vöruna frá framleiðandanum í Bretlandi, þar er þessi þáttur ríkissjóðs í verðmynduninni 88 kr. Hann er enginn í breska dæminu, varan er algjörlega tollfrjáls. Þau gjöld, sem ríkissjóður tekur af þessari vöru, eru nærri tvöfalt útsöluverð sömu vöru úr verslun í London. Í hinu dæminu er þetta ákaflega svipað, mjög svipað, og þarf ekki að rekja það frekar. Þessir þrír þættir, sem ég hef rakið, sýna mjög glögglega hvernig verðmyndun þessarar vöru er og að við búum hér, samanborið við neytendur í London, við ákaflega ójöfn kjör í þessu efni. Og ég vil undirstrika að hér er ekki um neinn lúxusvarning að ræða, heldur neysluvörur, matvörur. Að vísu má vera að í öðru dæminu sé um býsna háan tollflokk að ræða, en hvað um það, hér er sem sagt um matvörur að ræða. Það hafa ýmsar skýringar verið gefnar á þessum mikla mismun. Sumar þeirra liggja í augum uppi, svo sem þáttur ríkissjóðs sem ég hef hér nefnt, þ.e.a.s. þetta sjálfvirka skattheimtukerfi ríkissjóðs af nauðsynjavörum almennings. Sú trygging, sem ríkissjóður hefur í þessum efnum, er svo vel niður njörvuð eða svo tryggð, að hér er ekki aðeins um það að ræða að þessir skattar fylgi verðlaginu, heldur er þessi aðferð skattheimtunnar af nauðsynjavörum stór þáttur í mögnun verðbólgunnar. Og þetta gerist á sama tíma og ríkisstj. telur sig vera í harðri baráttu gegn verðbólgunni. Máski er þetta ein aðferðin En það er athyglisvert að ríkissjóður tryggir sig á þennan hátt, á sama tíma og verðtrygging kaupgjalds hefur verið afnumin með lögum frá Alþ. Þó að tekist hafi í litlum mæli í síðustu samningum að endurheimta verðtryggingu á kaupi, þá er ákaflega fjarri því að um sama öryggi fyrir launafólk sé að ræða og ríkissjóð í þessu efni, enda er ekki nokkur vafi á að einmitt þetta tvennt, þessi geysilega skattheimta annars vegar og hins vegar aðlaununum er haldið niðri og það með lagaaðgerðum, á sinn stóra þátt í því að Ísland er nú orðið eitt mesta láglaunasvæði í Evrópu. Aðrar skýringar á þessum geysilega verðmismun hér og í London, - ja. ég vil aðeins segja að þær eru misjafnlega haldlausar, og ég ætla ekki að fara nánar inn á bær brautir. Í þeim umr., sem fram hafa farið og fram fóru í sambandi við þennan sjónvarpsþátt. kom berlega fram og meira að segja frá innflytjendum sjálfum hreinlega, að áhugi þeirra kynni að vera heldur lítill til að kaupa inn vörur á lágu verði því að álagning hér væri í prósentum og því hærra sem innflutningsverðið væri því meira fengju þeir í eigin vasa. Nákvæmlega hið sama blasir við hvað ríkissjóð snertir. Það skyldi þó ekki vera að áhuginn væri ekki heldur allt of mikill þar til þess að kaupa vörur inn á sem hagkvæmustu verði. Ég tel að hér sé um mjög alvarlegt mál að ræða og þetta verði að rannsaka betur. Í sambandi við þetta er líka rétt að taka það fram, og þarf ekki að hafa mörg orð um það, að kaupmannastéttin telur að þær aðferðir, sem nú eru hafðar við verðlagsákvarðanir og verðlagsefrirlit, séu forkastanlegar og eigi ekki að vera og það eigi að afnema a.m.k. að miklu leyti verðlagsákvarðanir, þ.e.a.s. halda kannske einhverju verðlagseftirliti, en gefa álagninguna frjálsa. Það er fróðlegt að einmitt í þessum sama sjónvarpsþætti kom fram dæmi þar sem álagningin er frjáls. Það var tekið dæmi af leikföngum. Það má vera að álagning sé þar hærri en væri hægt að reikna með að hún yrði ef öll álagning væri frjáls. En í þessum vöruflokki kom í ljós að álagningin er ekki nálægt 30%, eins og hún er í þeim dæmum sem ég hér nefndi, heldur 130% - heildsölu- og smásöluálagning. Þannig er málum báttað þegar álagningin er frjáls. Nú mætti kannske í þessu efni, vegna þess að jól eru nú í nánd, láta sér detta í hug hvort þessi fæðingarhátíð frelsarans eða hátíð barnanna og hvaðeina sem hún er nú kölluð, hvort hún muni ekki fyrst og fremst vera orðin gróðahátíð kaupmannastéttarinnar. Annar þáttur till. okkar er um að rannsaka sérstaklega áhrif umboðslauna í vöruverði, gjaldeyrisskil á umboðslaunum og hversu öruggt eftirlit sé nú með gjaldeyrisnotkun til vörukaupa. Um það vil ég aðeins segja að það hefur lengi legið hér í landi mjög magnaður orðrómur um að ekki væri allt með felldu varðandi umboðslaun af innflutningi og gjaldeyrisskil af umboðslaunum. Ég ætla út af fyrir sig ekki að fullyrða mikið um sannleiksgildi þessa orðróms, en minna mætti kannske á máltækið sem segir að sjaldan ljúgi almannarómur. En aðeins vildi ég leggja mjög ríka áherslu á að þessi þáttur verði ekki síður kannaður til hlítar heldur en þeir þættir sem ég hef hér áður minnst á. Það mál, sem hér er hreyft, varðar allan almenning mjög mikið og þá ekki hvað síst í því gífurlega dýrtíðar- og verðbólguflóði sem í okkar landi er. Og almenningur á mjög ríka kröfu á að máli sem þessu verði fylgt eftir með ítrustu rannsókn. Því leggjum við fl.m. til að málið verði rannsakað af nefnd þm. sem hafi fullt vald til að taka skýrslur af opinberum aðilum og öðrum sem málið geta upplýst. Ég legg svo til, herra forseti, að að loknum umr. núna verði umr. frestað og till. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti Við höfum, fjórir þm. Alþb., leyft okkur að bera fram þáltill. um skipun rannsóknarnefndar samkv. 39. gr. stjórnarskrárinnar til þess að rannsaka innkaunsverð á vörum o.fl Ástæðan til þess, að við komum nú með slíka till., er m.a. sú auk nefnds sjónvarpsþáttar, að fjölmargir íslendingar hafa haft aðstöðu til þess að bera saman verð á almennum neysluvörum hérlendis og erlendis og niðurstaðan af þeim samanburði hefur löngum verið íslenskum neytendum afar óhagstæð. Aðferðin, sem við leggjum til að notuð verði til að komast til botns í þessu máli, er, eins og ég nefndi, að skipa rannsóknarnefnd samkv. þessari tilgreindu grein í stjórnarskránni sem ég vil leyfa mér að lesa, með leyfi forseta. Í 39. gr. stjórnarskrárinnar segir svo: „Hvor þd. getur skipað n. innandeildarþm. til að rannsaka mikilvæg mál er almenning varða. Þd. getur veitt n. þessum rétt til að heimta skýrslur, munnlegar og bréflegar, bæði af embættismönnum og einstökum mönnum.“ Það fer ekki á milli mála að þar sem verð neysluvöru í landinu skiptir alla landsmenn mjög miklu máli, þá er, þó ekki sé annað nefnt, full ástæða til þess að slík n. sé skipuð og í þeim tilgangi að svara m.a. eftirtöldum spurningum: hvort innkaup til landsins séu með eðlilegum hætti, hvort innkaupin séu í samræmi við þjóðarhagsmuni, hvort það geti verið hugsanlegt að vörur séu keyptar óhagkvæmara verði en nauðsynlegt er og hverjar ástæður geti legið til þess, hvort áhrif umboðslauna í vöruverði séu með eðlilegum hætti, hvort gjaldeyrisskil séu skv. reglum og hversu öruggt eftirlít sé með gjaldeyrisnotkun til vörukaupa. Það er ævinlega dálítil spurning, þegar till. kemur um að setja á stofn n. þm. til að rannsaka ákveðin mál, í hvaða tilfellum það sé réttlætanlegt. Með tilvísun til þess, sem síðasti hv. ræðumaður sagði, þá nefndi hann þar til mjög mörg atriði sem bókstaflega sýna fram á að þó oft sé nauðsyn að skipa slíka n., þá sé það ekki síst í þessu efni, því það varðar almenning sannarlega mjög miklu hvort verð á vörum hér sé með eðlilegum hætti eða ekki. Okkur sýnist að ægileg verðbólga og feiknadýrtíð sé í landinu þó ekki bætist það ofan á að vörur séu keyptar á miklu hærra verði erlendis heldur en nauðsynlegt er, og sá mismunur á svo vissulega eftir að margfaldast í íslenska verðmyndunarkerfinu. Það hefur komið fram í spónvarpsþætti, eins og hér hefur verið nefnt, þar sem rætt var við verðlagsstjóra, nefndi hann sem ástæðu nr. eitt og ævinlega fyrstu ástæðna til þess að skýra út verðmuninn, að íslenskir heildsalar hafi síst ástæðu til þess að halda innkaunsverði niðri vegna þess að með því séu þeir að lækka sína þóknun sem miðast við prósenttölu af verði vörunnar. Prósentuálagningin veldur því bókstaflega að kaupmennirnir hagnast hreinlega á því að kauna sem vitlausast inn. Ég ætla ekki að rekja hér aftur þau dæmi, sem síðasti hv. ræðumaður nefndi áðan, og ekki heldur þau dæmi, sem ég hef aflað mér, því þar er sama sagan sögð í öllum tilfellum og jafnvel miklu verri en hann gat hér um. Sannleikurinn er sá. að í allmörgum vöruflokkum kemur í ljós að innkaunsverð íslenskra heildsala í Bretlandi er svínað og jafnvel hærra en smásöluverð sömu vara í London. Það var nefnt í áðurnefndum sjónvarpsþætti, að verðlagsstjóri vissi um það að verðmismunur til íslenskra heillsala í London og til breskra heildsala getur verið allt að 60% af innkaupsverði. Þessi munur er svo hrikalegur að full ástæða er til þess að kanna hvort hann geti verið eðlilegur. Það er ekki rétt á þessu stigi málsins að koma með neinar fullyrðingar um það fyrir fram, að þeir menn, sem flytja inn vörur til landsins, séu sekir. En tilgangur till. er að komast til botns í málinu, finna hið rétta, og ég get ekki séð að það geti verið neinum til skaða að sannleikurinn komi í ljós. Það kom einnig í ljós, að þar sem ekki var um bundna álagningu að ræða, þá gátu heildsalarnir keypt með mjög sambærilegu verði sumar vörur í Bretlandi, ef ekki sama og jafnvel betra heldur en breskir heildsalar, eins og t.d. á sér stað um leikföng. En þar er hins vegar álagningin geysihá, um og yfir 100%. Ég legg áherslu á það, að almenningur hljóti að eiga heimtingu á að fá þessi mál rannsökuð ofan í kjölinn Og ég vil enn taka fram, að ég vil ekki vera með neinar fullyrðingar um, að hér sé óheiðarlega að staðið, fyrr en málið hefur verið kannað. Það er kunnugt að almenningur ber ekki of mikið traust til þessara aðila, ósköp einfaldlega vegna þess að engar fullnægjandi skýringar hafa verið gefnar á þessu mismunandi innkaupsverði, auk þess sem engar óyggjandi upplýsingar hafa nokkru sinni legið fyrir um hvernig farið er með umboðslaun í þessum efnum, hvort umboðslaununum sé bætt við vöruinnkaupsverðið erlendis og þessi munur staðan margfaldist, eins og ég gat um áðan. Það er fullrar athygli vert, að eftir að þessi mál voru ítarlega rædd í sjónvarpinu, þá hafa heildsalar látið í sér heyra. Sannleikurinn er sá, að þó að menn hafi hlustað gaumgæfilega á skýringar þeirra, þá voru þær ákaflega yfirborðskenndar og varla nægilegar til þess að skýra málið. Í Dagblaðinu var skömmu eftir þáttinn fjallað nm þetta málefni þannig, að greinarhöfundur var búinn að reikna kostnað íslenska heildsalans í Bretlandi frá því að hann kaupir vöruna og þangað til hann er kominn með hana til skips, þ.e.a.s við að flytja vöruna þar á milli, og sá kostnaður var orðinn jafnvel meiri en sem nam útsöluverði í Bretlandi. Ég er ansi hræddur um að fáir hafi trúað þeirri útleggingu heildsalanna, vegna þess að þá hlytu breskir smásalar að stunda þessa atvinnu sína mest sér til gamans, en ekki til þess að hagnast á henni. Í stuttu máli er hægt að segja það, að tilgangur þessarar þáltill. er fyrst og fremst sá, að hafin verði rannsókn í þessum efnum. hvernig staðið getur á margnefndum verðmun á vörum og hvort það geti átt sér stað að keypt sé vísvitandi fyrir hærra verð erlendis. svo álagningin verði hærri í krónutölu fyrir þá sem vöruna selja hér á landi. Víð íslendingar þurfum að flytja gífurlega mikið inn Sennilega þurfum við að flytja meira inn af okkar neysluvörum heldur en nokkur önnur þjóð þarf að gera. Ef sleppt er fiski og landbúnaðarafurðum. þá þurfum við að kaupa hér mikið af grænmeti, allan kornmat o.s.frv. Þess vegna væri hörmulegt ef það væri staðreynd að íslenskir neytendur þyrftu að greiða miklu hærra verð en ella fyrir sínar daglegu neysluvörur vegna klaufalegra eða óheiðarlegra viðskiptahátta.



Herra forseti. Það liggur hér fyrir Sþ. fsp. varðandi verðlagsmál og varðandi sérstaklega könnun verðlagsstjóra á verðmyndun frá hv. varaþm. Eyjólfi Sigurðssyni, en röðin hefur ekki enn komið að þessari fsp. Hún hefur þess vegna ekki verið tekin hér til meðferðar. Ég hef í sjálfu sér kosið að svara þeirri fsp. áður en þessi þáltill. er rædd hér og áður en ég tek þátt í umr. um hana, en ég vil þó aðeins segja hér örfá orð í tilefni af þessari till. um skipun rannsóknarnefndar til að kanna þau málefni sem þar er um fjallað. Það er vissulega ekki ofmælt að það málefni, sem þarna er um fjallað, verðmyndun, er málefni sem varðar allan almenning og þess vegna ástæða til þess að hann fylgist vel með í þeim efnum. Væri jafnvel ástæða til þess að almenningur almennt fylgdist enn meir með því en hann gerir í raun og veru hvernig verðlagi er háttað, hefði meira verðskyn og sýndi það í reynd. En því miður hefur hingað til farið of lítið fyrir því að neytendur létu sig nægilega skipta þennan þátt, hvert verðlagið væri, og sjálfsagt væri það að mörgu leyti besta verðlagseftirlitið sem hægt væri að hugsa sér, það væri neytendurnir sjálfir ef þeir fylgdust nógu vel með í þessum efnum og væru nógu vakandi. Ég tel þá nýbreytni, sem tekin hefur verið upp af hálfu verðlagsstofnunarinnar, að kynna sér einmitt þennan þátt í verðlaginu, verðmyndunina, mjög mikilsverða. Þar er um nýbreytni að ræða, og ég álít þann þátt í raun og veru miklu mikilvægari heldur en sumt af því sem Verðlagsskrifstofan hefur stundum verið að fást við En það, sem ég vil leggja áherslu á, er að sú könnun, sem hefur átt sér stað af hálfu verðlagsstjóra og samanburður á verðlagi í Bretlandi og hér, er aðeins fyrsta skref, fyrsta sporið sem þarf að stiga í þessum efnum. Og ég held að það sé einnig rétt að fara mjög varlega í því að draga of miklar ályktanir af þeirri könnun út af fyrir sig. Það þarf ýmislegt fleira að athuga til þess að traustur grundvöllur verði fenginn fyrir samanburði. Það er auðvitað ljóst af þessari athugun að þarna er um mikinn verðmun að ræða, en það geta verið á honum ýmsar skýringar. Sumar nefndi hv. flm. og sumar munu hafa komið fram í sjónvarpsþætti sem verðlagsstjóri var í, að ég hygg, en ég sá því miður ekki og veit ekki hvað þar hefur farið fram. En það er engan veginn víst að þær skýringar, sem enn hafa komið fram í þessu efni, séu fullnægjandi Þess vegna þarf og er ætlunin og er farið að vinna að því að halda þessari rannsókn áfram. Og þá þarf að gera það þannig ekki hvað síst, að það sé leitað t.d. til nágrannalandanna. við skulum segja Norðurlandanna, og safnað bar upplýsingum um verð á hliðstæðum vörum fluttum frá t.d. Bretlandi og þeim sem keyptar voru inn ti1 Íslands og fluttar hingað. Þegar slíkur samanburður liggur fyrir og tillit er svo tekið til ýmissa atriða sem óhjákvæmilega verður að taka tillit til. til kostnaðar m.a. þá fyrst væri fenginn grundvöllur undir nokkurn veginn traustar ályktanir. Svo að ég svari því sem ég ætlaði að svara fsp., þá er sem sagt ákveðið að þessari könnun verður haldið áfram. Verðlagsstjóri hefur þegar tekið upp samstarf við Norðurlöndin í því efni, og það hefur verið stofnað til samvinnu um þessi efni þar, sem á að létta þessa könnun og þennan samanburð. Og ég geri mér vonir um að þegar upplýsingar hafa fengist um þau efni, þá geti verið frekar hægt að draga ályktanir sem á má byggja um þessi efni. En ég vil enn undirstrika það, að það er ekki rétt að mínu mati að alhæfa um of ályktanir af þessari einu könnun, af þeim verðsamanburði sem fór þarna fram varðandi eitt land. Það þarf fleira að koma til. Eins og ég sagði áðan, þá sá ég ekki þennan sjónvarpsþátt og get því ekki dæmt um staðhæfingu hv. þm. Garðars Sigurðssonar um að verðlagsstjóri hefði fyrst og fremst gefið þá skýringu eða alltaf komið með þá skýringu að um prósentuálagningu væri að ræða og þess vegna hefðu innflytjendur ekki hvöt til að kaupa inn ódýrt, heldur hið gagnstæða, hvort þessi staðhæfing sé rétt eða ekki. Ég er hissa á því ef hann hefur lagt á þetta atriði mjög mikla áherslu. En hvað um það, í því sambandi vil ég taka fram að það er nú heimild til þess í lögum um verðlag að láta þá njóta þess, sem gera hagstæðari innkaup, og leyfa þeim bærri álagningu en ella. Þess eru dæmi að það hafi verið gert. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að beita þeirri heimild í enn ríkari mæli og miklu ríkari mæli en gert hefur verið, því að það er ekki hægt að segja að henni hafi verið beitt í ríkum mæli, og skapa aðilum þannig einmitt hvöt til þess að gera sem hagstæðust innkaup. Ég er ekki sérstaklega trúaður á að þetta sé nein algild skýring á því að verðlag sé nú hátt að innflytjendur freistist til þess að kaupa inn dýrara vegna þess að álagningin er í mörgum tilfellum, þar sem um hámarksverð er að ræða, hundraðshlutaálagning. Ég held að innflytjendur séu það margir að samkeppni á milli þeirra á ýmsum sviðum sé a.m.k þó nokkur, og m.a. höfum við Samband íslenskra samvinnufélaga sem stóran innflytjanda, og ég vil alls ekki ætla fyrirsvarsmönnum slíkra almannasamtaka það, að þeir fari að kaupa inn dýrar en ella til þess að fá hærri álagningu. Ég skal ekki vera með neinar fullyrðingar um að þetta geti ekki átt sér stað í einhverjum tilvikum, en ég held að það sé hænið að segja að þetta sé almenn skýring á því að verðlag sé hátt eða að þetta fyrirkomulag á álagningu freisti manna til þess að gera óhagstæð innkaup. Það held ég að sé vafasamt að fullyrða almennt. En eins og ég sagði, þá er að mínum dómi ástæða til þess að beita í mun ríkari mæli en gert hefur verið því heimildarákvæði að leyfa heim hærri álagningu sem gera sýnilega hagstæð innkaun, láta ekki eitt yfir alla ganga í því efni, hvernig sem innkaupunum er háttað. Ég það verður kannað. Auðvitað er einn þátturinn í þessari könnun á verðmyndun. sem þarf að fara fram, umboðslaun Það þarf að athuga nánar hvernig þeim þætti er háttað. Ég er nú að ljúka máli minn. Ég vil þó að lokum segja þetta viðvíkjandi þessari till. sem her liggur fyrir um skipun rannsóknarnefndar, að þessi könnun. sem hún gerir ráð fyrir, er einmitt í gangi, hún er framkvæmd af verðlagsstofnuninni. Ég tel að Verðlagsskrifstofan, sé henni séð fyrir nægum og hæfum starfskröftum, en óskir um það hafa verið settar fram, að það væri bætt við starfslið hennar, þá sé hún betur í stakk búin til þess að framkvæma slíka könnun heldur en þingmannanefnd. Þó að ég vilji auðvitað ekki gera lítið úr hv. alþm., þá held ég að slík þingmannanefnd mundi óneitanlega verða - og ekki er það að lasta - að styðjast við einmitt kannanir og athuganir sem verðlagsstofnunin hefur látið fram fara. En ég vil svo leggja líka áherslu á það, að hvað sem verður um verðlagsefrirlit, þá er einmitt gert ráð fyrir því í þeim frumvarpsdrögum, sem unnið hefur verið að, að þessi þáttur haldi áfram og hans eigi að gæta í starfsemi Verðlagsskrifstofunnar, þ.e. að fylgjast með sjálfri verðmynduninni og grípa inn í ef þar á sér stað eitthvað óeðlilegt að hennar dómi. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram, að ég álít að í sjálfu sér sé Verðlagsskrifstofan eða verðlagsstofnunin eða hvað sem þið viljið kalla hana hæfari en þingmannanefnd til þess að inna þetta hlutverk af hendi, og hún hefur þegar fengið sambönd og hefur þegar tekið upp samvinnu við aðila í öðrum löndum varðandi þetta efni. Það er margs að gæta þegar svona samanburð á að gera á verði. Hv. flm. drap t.d. á hluta ríkissjóðs, hvað hann tekur þarna í fjáröflunartollum. Það má vel vera að þessi dæmi, sem nefnd voru, séu neysluvörur. En jafnvel á neysluvörum eru nú mjög misháir tollar og að ég best veit á sumum neysluvörum alls engir tollar, þannig að þessu er dálítið misjafnt háttað. Þetta þarf líka að taka inn í dæmið og bera saman, ef athugað er hvernig útkoman er í öðrum löndum, hvort ríkið tekur með hliðstæðum hætti tekjur af þessum varningi þar. Það má endalaust deila um það, með hverjum hætti ríkið á að afla sér tekna. En þeir, sem gera kröfur til þess að ríkið sinni ýmsum samfélagslegum þörfum og leysi ýmis samfélagsleg vandamál, þeir hljóta líka að játa það, að almannavaldið, ríkisvaldið verði að hafa einhverja möguleika til að afla sér tekna, og þá getur þetta verið ein leiðin og er leiðin sem viða er farin, að ég held, og hefur verið farin hér lengi. Spurningin er hvort það kemur betur við að þeirra tekna sé aflað með einhverju öðru móti en gjöldum á að vísu kannske neysluvörur, en þó neysluvörur sem sumir neita sér um, en aðrir nota meira af. Ég skal, herra forseti, ekki hafa þessi orð fleiri, en vildi aðeins benda á þetta, að ég tel að það sé eðlilegt að sú n., sem fær þessar till. til athugunar, kanni þær ábendingar sem ég hef sett fram, hvort þessi könnun sé ekki betur komin hjá Verðlagsskrifstofu, sem þegar hefur hafið slíka könnun, kannske ekki rétt að kalla það rannsókn, heldur en hjá þingmannanefnd.

Ellert B. Schram Hæstv. forseti. Þessi till. sem hér er á dagskrá, mun vera sprottin í tilefni af sjónvarpsþætti sem fór fram fyrir nokkru í framhaldi af ferð verðlagsstjóra til London. Nú má segja að það sé ekki óeðlilegt þó að verðlagsyfirvöld á Íslandi finni það út að verðmismunur sé á vörum í London og á Íslandi, því sannleikurinn er sá að þessa dagana, þessar vikurnar streymir fólk úr öllum eða flestum þjóðlöndum Evrópu til þessarar borgar til þess að gera ódýr og hagkvæm innkaup. Hins vegar er það rétt, að í þessum sjónvarpsþætti var upplýst að innkaupsverð íslenskra heildsala væri undir vissum kringumstæðum hærra en innkaupsverð þarlendra heildsala. Og í framhaldi af þessum upplýsingum hefur ekki staðið á alls kyns yfirlýsingum, m.a. hér í þingsölum, um að þeir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, séu beinlínis að stela fé eða svindla mjög gróflega. En ég skal taka það fram, að mér fannst þær ræður, sem voru haldnar hér af hv. þm. Eðvarð Sigurðssyni og hv. þm. Garðari Sigurðssyni, vera í öllum aðalatriðum mjög málefnalegar og þeir fóru varlega í allar yfirlýsingar eða aðdróttanir. Í þessum sjónvarpsþætti og reyndar siðar hafa verið gefnar ýmsar skýringar á þessum mismun. Nú hefur þetta mál ekki verið fullkannað enn þá. Verðlagsstjóri hefur upplýst að hann sé að vinna að rannsókn á þessu máli. En skýringarnar voru m.a. í þá átt, að þegar um veruleg innkaup væri að ræða, þá væri gefinn magnafsláttur, hann væri ekki yfirleitt fyrir hendi þegar íslendingar keyptu inn vörur frá þessu landi, eins væri um að ræða sérstakt gjald vegna flutnings og umbúða o.s.frv., og mér fannst satt að segja að í vissum atriðum a.m.k. væri þessi munur með hliðsjón af öllum þessum atriðum furðu lítill. Hitt er annað mál, að það voru nefnd þarna dæmi um að munurinn væri allt að 60%, og ég skal í sjálfu sér ekki verja það. En á því eru sjálfsagt einhverjar skýringar líka. Í þessum umr. hefur verið bent á, að kerfið eða fyrirkomulagið, lögin hvettu menn ekki til að gera hagkvæm innkaup, vegna þess að álagningin væri lögð á innkaupsverðið í prósentum og það væri því hagur innflytjandans, seljandans að hafa innkaupsverðið sem hæst. Nú fellst ég að vísu ekki á þetta. Ég held að það séu ákaflega fá dæmi þess að menn beinlínis geri í því að kaupa dýrt inn, vegna þess að auðvitað hlýtur það að vera hagur þeirra, sem selja hér á íslenskum markaði, að selja vöruna þannig að hún sé söluhæf, hún sé samkeppnishæf í verði, og það hlýtur að ráða innkaupum manna. Ég held að svo sé í öllum meginatriðum. Hins vegar má vera að þegar um er að ræða einokun eða vöru sem situr ein að markaðnum hér á Íslandi, þá falli menn kannske í þessa freistingu. Um það veit ég ekki. En það breytir hins vegar ekki því. að það er rétt að þetta fyrirkomulag getur haft í för með sér þessa freistingu. En þetta er bara ekkert nýtt. Verslunarmenn og þeir aðilar, sem hér hafa besta þekkingu á, hafa margsinnis bent á að það þyrfti einmitt að breyta verðlagslögunum, af því að þau væru þannig úr garði gerð að freisting væri til þess að kaupa dýrt inn vegna þess að álagningin væri í prósentum af innkaupsverðinu. Hér hefur verið af þeim aðilum, sem nú er verið að saka um - ja, ekki kannske óheiðarleg viðskipti, en allt að því, bent á einmitt þetta atriði hvað eftir annað. En þrátt fyrir það hafa menn ekki viljað hlusta á þessar raddir og ekki verið fáanlegir til þess að breyta löggjöfinni. Ég tel því að það sé ekki við verslunarmenn að sakast ef þessi staðreynd blasir við, að álagningin er lögð á innkaupsverðið í prósentum, heldur sé við löggjafann, okkur sjálfa að eiga í þessu tilfelli. Í þessu sambandi vil ég líka vekja athygli á því, sem fram hefur komið í þessum umr. að í reglum varðandi álagningu og um þóknun er beinlínis neitað að taka það til greina ef ekki er greidd þóknun vegna kaupa á ákveðnum vörum. Í reglugerð, sem lýtur að þessu, segir m.a. með leyfi forseta: „Bæði sölu- og innkaupsþóknanir skulu meðtaldar í eðlisverðinu. Er því ekki heimilt að leyfa frádrátt frá vörureikningsfjárhæðinni vegna sölulauna sem í henni kann að vera reiknað með til umboðsmanns sem komið hefur viðskiptunum í kring. Nemi fjárhæð sú, sem tilgreind er á vörureikningi, söluverði til kattpanda að frádreginni slíkri þóknun, annaðhvort þannig, að frádrátturinn sé sýndur eða gerður nettóreikningur, skal skýrt frá þóknuninni og hún talin með í eðlisverðinu án tillits til þess hvort kaupandinn á að standa seljandanum skil á henni eða greiða hana umboðsmanni beint.“ M.ö.o.: það virðist ekki skipta máli hvort kaupandinn getur komist að þeim samningum, að þóknun sé ekki greidd, eða hann undir vissum kringumstæðum vilji ekki taka við henni, hann verður samt að gera grein fyrir því að þarna sé um einhverja ákveðna þóknun að ræða. Hún er reiknuð inn í verðið og veltur síðan áfram í þeirri álagningu og þeim gjöldum sem síðan eru sett á upphaflegt verð. innkaupsverð. Þetta atriði og mörg fleiri ættu að fullvissa menn um að hér þarf að gera margvíslegar breytingar, þannig að verðlagslöggjöfin hafi meira svigrúm og hún stuðli að hagkvæmari innkaupum og lægra verði í útsölu. Ég tel að þessar umr. hafi sannað fyrst og fremst eitt. Þær hafa sannað að álagningin er ekki aðalástæðan fyrir háu verði á íslenskum markaði. Hv, þm. Eðvarð Sigurðsson benti réttilega á að alls kyns opinber gjöld, sem leggjast á vöruna frá því hún er upphaflega keypt og þangað til hún er seld til neytandans eru miklum mun hærri heldur en álagningin sjálf, hvað þá sjálft innkaunsverðið. Hann nefndi hér eitt dæmi um bað að þegar álagningin var 44 kr, þá veru opinber gjöld 84 kr. af þessari sömu vöru eða 100% meira. Auðvitað eru það þessi gjöld, tollar og aðflutningsgjöld, vörugjald, söluskattur, sem hleypa vöruverði upp hér á Íslandi og gera það að verkum að það er allt of hátt, og það er auðvitað til skaða fyrir neytandann. fyrir allan almenning á Íslandi. Ég held að bað ætti að beina athyglinni líka að þessum atriðum, en ekki sífellt að ásaka menn um að taka of háa álagningu eða núa þeim um nasir að þeir kaupi óheiðarlega inn. Ef eitthvað mætti draga úr hinum opinberu gjöldum af brýnustu nauðsynjavörum. þá eykst að sjálfsögðu kaunmátturinn og kjararýrnun verður minni og að því leyti væri hægt að koma til móts við vandamál launþega og reyndar allra neytenda á Íslandi. Eins og hæstv. viðskrh. benti á, fer nú fram athugun á þessum málum og þeim skyldum hjá verðlagsstjóra og Seðlabanka Íslands. Mér sýnist verðlagsstjóri vera mjög röggsamur, duglegur og vakandi í sínu starfi. Hann hefur notið trausts hjá mönnum fyrir heiðarleika, og ég tel að hann sé fullfær um að framkvæma þá rannsókn sem þessi till. gerir ráð fyrir. Eins og hér hefur komið fram, stendur sú rannsókn nú yfir, og er eðlilegt að átta sig á öllum þeim atriðum, sem verðlagsstjóri telur eðlilegt að inn í þessa athugun séu tekin, og síðan verði þær niðurstöður lagðar fyrir alþm. og ríkisstj. og við ættum þá að geta gert okkar breytingar í samræmi við þær niðurstöður. Ég tel það vera skynsamlegri vinnubrögð. Við erum þeir aðilar sem getum breytt lögum. Ég er þeirrar skoðunar að verðlagslöggjöfin sé ákaflega vitlaus í dag Og ég fagna því ef menn geta lagt fram upplýsingar, staðreyndir, um þessi mál eins og þau ertu í dag, þannig að við getum dregið réttar ályktanir og gert breytingar á löggjöfinni í samræmi við það. Ég held að í þessu tilliti fari saman hagsmunir verslunarinnar, þeirra sem stunda bæði innflutning og smásölu, og svo hins vegar neytenda og alls almennings. Ég má til með í þessum umr. að minna á till. sem ég ásamt tveim öðrum hv. þm. hef flutt á hv. Alþ., sem kveður á um að stofnuð sé rannsókna- og upplýsingastofnun verslunarinnar. Ég held að þessar umr. og þessi till. undirstriki að slík stofnun er mjög tímabær. Menn rekur í rogastans, þegar þeir fá upplýsingar eins og fram komu í sjónvarpshættinum um daginn. og rjúka upp til handa og fóta. En þessar upplýsingar eru ekki nýjar. Þetta hefur alltaf legið fyrir Mönnum þarf ekki að koma þetta á óvart. En það er vegna þess að samgangur hefur verið lítill og verslunin hefur ekki alltaf haft aðstöðu til að upplýsa þessi mál. Hún hefur um langan tíma verið að reyna að vekja menn upp og vekja athygli á því að verðlagslöggjöfin sé ekki hagkvæm og það þurfi að breyta henni, en hún hefur talað fyrir daufum eyrum. Ef fyrir hendi er stofnun sem getur veitt þessar upplýsingar jafnóðum, bæði fjölmiðlum, Alþ. og neytendum, þá þurfa menn ekki að vera mjög hissa þegar það kemur í ljós einn vetrardag árið 1976 að ríkið tekur allt að 100% meira en álagningunni nemur á ákveðnum vörutegundum. Ég hvet því þm. til þess að samþ. þá till.. sem reyndar er ekki hér á dagskrá nú, en tengjast mjög inn í þetta mál. Raunar má það furðulegt teljast, að á sama tíma sem rannsóknastofnanir atvinnuveganna eru fyrir hendi, þá skuli verslunin vera afskipt í heilan málum. Við það verður ekki unað lengur og það er heppilegast fyrir alla að á því verði breyting. Ég tek undir það, að við skulum reyna að komast hjá klaufalegum og óheiðarlegum viðskiptaháttum. En við skulum beina athyglinni víðar en að versluninni sjálfri Við skulum beina athyglinni að löggjöfinni, og það er okkar hlutverk að breyta henni.