Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal) : Herra forseti. Ég óska eftir því að frsm. meiri hl. fjh. - og viðskn. sé viðlátinn. Nú orðið byrja allar umræður með því að athuga hvort nokkur stjórnarliði megi vera að því að vera viðstaddur. Það er hálfnöturleg venja hér í deildinni að ef um viðkvæm stórmál er að ræða, þá hlaupast hæstv. ráðherrar á brott og þegar um hin smærri málin er að ræða, þar sem maður vill kannski ræða við þá sem bera ábyrgð á afgreiðslu málsins í deildinni, þá eru þeir ekki heldur viðlátnir. Þeim hefur fjölgað hér sem skrifa undir meirihutaálitið, herra forseti, það hefur fjölgað um helming. Tveir af þeim fjórum sem skrifuðu undir nál. eru komnir í salinn. Forsaga þessa máls er kunn. Á árinu 1988 var uggur í mönnum yfir því að of mikil þensla, eins og það heitir á hagfræðimáli, væri í þjóðfélaginu þó svo hún tæki ekki til allra starfsgreina, sums staðar væru erfiðleikar. Var af þeim sökum ákveðið að sérstakt lántökugjald skyldi lagt á erlendar lántökur. Þó náðist fram að þetta sérstaka lántökugjald var endurgreitt af þeim lánum sem tekin voru til viðgerða á fiskiskipum ef viðgerðin fór fram hér á landi. Það var þó ekki fyrr en hinn 21. des. 1989 sem fullnaðaryfirlýsing dróst út úr hæstv. fjmrh. þess efnis að lántökugjaldið vegna ársins 1989 skyldi endurgreitt en þá um áramótin hefði runnið út heimild til að endurgreiða lántökugjaldið eins og lögin um það voru. Það var á næstsíðasta degi þingsins sem þessi viðurkenning dróst loksins út úr hæstv. fjmrh. Þann hinn sama dag var boðsent upp í Byggðastofnun bréf frá fjmrn. til þess að staðfesta að svo skyldi verða. Í þeim umræðum sem þá fóru fram í Sþ. lýsti hæstv. fjmrh. því yfir að hann teldi lögin um ráðstafanir í ríkisfjármálum, nr. 101/1988 og nr. 51/1989, ekki þannig orðuð að í þeim fælist heimild til þess að endurgreiða það lántökugjald sem tekið hafði verið vegna lána á fiskiskipum sem hafin var smíði á hér á landi. Ég var ósammála þessum skilningi hæstv. ráðherra, taldi þvert á móti að lögin gæfu fyrirheit um að svo skyldi verða og færði sterk rök að því að með því að synja um endurgreiðsluna væri ríkisstjórnin að níðast sérstaklega á þeim fyrirtækjum sem hér áttu hlut að máli, einu fyrirtæki frá Ísafirði, einu fyrirtæki frá Akureyri og einu fyrirtæki frá Seyðisfirði. Nú vill svo til að í þessari deild eru einmitt þingmenn sem eru sérstaklega kunnugir rekstri þeirra fyrirtækja sem hér um ræðir og getið er um í fskj. með nál. mínu, þ.e. Slippstöðin hf., Akureyri, Skipasmíðastöð Marsellíusar hf., Ísafirði og Vélsmiðja Seyðisfjarðar. Ég veit að þeir þingmenn allir sem ég vísa til geta auðvitað staðfest það að ég fer með rétt mál þegar ég segi að á öllum þessum þrem stöðum eru sakir þannig að skipasmíðastöðvunum veitir ekki af að fá þá endurgreiðslu sem ég er hér að tala um. Skipasmíðastöðvarnar hafa ekki bolmagn til að bera þennan sérstaka skatt, sem kalla má með réttu einkaskatt þeirra, einkaskatt ríkisvaldsins á þessum stöðvum. Þegar ég tók þetta mál upp á síðasta þingi og átti m.a. orðaskipti við ráðherra skipasmíðaiðnaðarins, hæstv. iðnrh., lýsti hann því yfir að í löndum Efnahagsbandalagsins væru skipasmíðar styrktar að 26 -- 36%. Það var á sama tíma og þessum skipasmíðastöðvum var synjað um endurgreiðslu á lántökugjaldinu, herra forseti. Hann lýsti því jafnframt yfir að hann teldi eðlilegt að íslenskir útgerðarmenn notfærðu sér þessa opinberu styrki erlendis og sniðgengju íslenskar skipasmíðastöðvar. Hann sá ekki ástæðu til að leggja sérstakan jöfnunarskatt á þá sem létu smíða skip erlendis, og má skilja vel að það hefði verið erfitt, og hann sagði að það væri ekki fyrr en eftir árið 1992, kannski á árinu 1993, kannski síðar, sem íslenskur skipasmíðaiðnaður gæti búist við því að geta náð eðlilegri samkeppnisstöðu við þann skipasmíðaiðnað sem nú nýtur sérstakrar fyrirgreiðslu í löndum Evrópubandalagsins. Ég hef, herra forseti, í fjh. - og viðskn. skýrt formanni nefndarinnar og frsm., hv. 5. þm. Reykv., sem hefur notfært sér þann frið sem hann hefur hér undir ræðu minni til þess að fara inn í hliðarherbergi og vera í símanum allan tímann, þó að hann sé í þessu máli málsvari ríkisstjórnarinnar, og nú vill svo til að ég ætla að fara að beina orðum mínum til hv. formanns nefndarinnar og vil þá óska eftir því að lokað verði inn til hans svo að maður sjái hann ekki í símanum rétt á meðan, ég kann betur við það. Ég óska eftir að annaðhvort verði herberginu lokað eða frsm. komi í þingsalinn. Ég kann betur við það að frsm. nefndarinnar sé inni svona í tvær mínútur meðan verið er að ræða þingmál. Ég gerði formanni nefndarinnar grein fyrir því á fundi í fjh. - og viðskn. að ríkisstjórnin telur sig ekki hafa lagaheimildir til þess að endurgreiða þetta lántökugjald af lánum vegna smíði fiskiskipa hér á landi. Þess vegna er óhjákvæmilegt að ekki aðeins formaður nefndarinnar heldur aðrir þeir sem skrifuðu undir nál. um að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar, t.d. þingmaður skipasmíðabæjarins Akraness --- en á síðasta þingi þegar staðgengill formanns þingflokks Alþfl. sat hér á þingi, maður sem var mjög kunnugur skipasmíðaiðnaði á Akranesi og annars staðar, greiddi hann atkvæði gegn því að lántökugjald vegna skipasmíða yrði endurgreitt. Nú er aðalmaðurinn í þingsalnum. Hann hefur skrifað undir nál. þess efnis að þessu máli skuli vísað til ríkisstjórnarinnar, treystir sér greinilega ekki til að ganga jafn hreinlega til verks og varamaður hans sem lét sig hafa það að greiða atkvæði á móti málinu. Það er Jóhann Einvarðsson, hv. 8. þm. Reykn. Nú er hann fjarverandi, herra forseti, enda vill svo til að hér inni í salnum er hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, 5. þm. Norðurl. e., þingmaður Akureyrar. Ég hef stundum haldið því fram að sá þingmaður sem ekki hafi dirfsku til þess á Alþingi að standa vörð um Slippstöðina á Akureyri skuli láta það vera að þykjast vera þingmaður Akureyrar. Svo mikið er undir því komið að þetta atvinnufyrirtæki geti staðið undir sér. Hér er þingmaður frá Seyðisfirði, hv. 1. þm. Austurl., staðgengill sjútvrh., en þar sem hann er varaþingmaður og kemur óviðbúinn inn í þessa umræðu skal ég ekki hafa fleiri orð um það en skil að hann er í vandræðum í þessu máli að koma inn fyrir hæstv. sjútvrh. og vera í raun og veru skuldbundinn til að haga sér með sama hætti og sjútvrh. gerði á síðasta þingi. Nú má vera að nokkrar milljónir króna sýnist ekki vera há fjárhæð. Hjá Slippstöðinni á Akureyri, samkvæmt gengi á hverjum tíma frá 3. mars 1988 til 5. febr. 1989, erum við að tala hér um 5,8 millj. Í sambandi við Vélsmiðju Seyðisfjarðar erum við að tala um 560 þús. kr. á tímabilinu frá 10. ágúst 1988 til 25. apríl 1989. Og vegna Skipasmíðastöðvar Marsellíusar Bernharðssonar erum við að tala um 1,7 millj. á tímabilinu frá 6. okt. til 20. mars 1989. Þetta yfirlit fylgir sem fskj. með frv. Ég hef ekki séð ástæðu til að reikna það til núvirðis. Við sjáum að hér er um verulegar fjárhæðir að ræða fyrir allar þessar stöðvar og auðvitað með öllu óafsakanlegt að í íþyngja þessum sérstöku skipasmíðastöðvum sérstaklega. Herra forseti. Það getur verið að svo sé komið nú sem fólk sé kærulausara en áður fyrir því að einhver missi atvinnu sína. Þegar ráðist var í smíði skips í Slippstöðinni á Akureyri lá það fyrir að yrði að segja um 50 manns upp vinnunni ef ekki yrði ráðist í þessa nýsmíði. Tvö árin var það svo og hið þriðja árið hefði einnig komið til nokkurra uppsagna hjá Slippstöðinni á Akureyri. Það liggur líka fyrir að þeir járniðnaðarmenn sem þar vinna nú eru mjög þjálfaðir í skipasmíðum og allri járnavinnu sem lýtur að þeim iðnaði. Það er öldungis ljóst að Slippstöðin gæti ekki haldið þeim úrvalsstarfskrafti sem þar er nú ef iðnaðarmennirnir geta búist við því að þeir verði að una árstíðabundnu atvinnuleysi vegna þess að atvinnugrein þeirra mætir litlum skilningi hjá stjórnvöldum og vegna þess að á henni er troðið með þeim hætti sem ég hef nú gert grein fyrir. Á sl. ári samdist um það við mikinn aflamann, útgerðarmann í Eyjum, að Slippstöðin á Akureyri réðist í smíði fiskiskips fyrir hann. Það verk hefur gengið mjög vel og sýnt starfshæfni starfsmanna Slippstöðvarinnar og þá miklu tæknikunnáttu sem þar er til að dreifa. Það liggur alveg ljóst fyrir að vegna þessa skipasmíðaverkefnis, vegna smíði þessa skips, hefur ekki komið til þess á þessu ári að starfsmönnum hafi verið sagt upp. Ef skipið hefði hins vegar ekki komið til sögunnar hefðu uppsagnir starfsfólks Slippstöðvarinnar á Akureyri verið óhjákvæmilegar. Það er nú svo að ýmsir hafa sýnt áhuga á því að kaupa það skip sem Slippstöðin hefur nú lagt til hliðar í bili. Ýmsir hafa sýnt því máli áhuga og enginn vafi á því að með því að endurgreiða þennan skatt sem af Slippstöðinni hefur verið tekinn yrði stigið eitt lítið skref til þess að gera það mögulegt að einstaklingar geti komist yfir skipið. Ég hef heyrt það á skotspónum, skal ekki segja hvort rétt sé, að hæstv. fjmrh. hafi talað um það að hann mundi e.t.v. hlaupa undir bagga ef kaupandi fyndist að nýsmíði Slippstöðvarinnar á Akureyri. Þá mundi hann kannski bara draga einhverja peninga upp úr skúffunni til þess að auðvelda slík viðskipti. Ég get, herra forseti, ekki séð að fjmrh. hafi þvílíkt vald og vil minna á að sala hans á hlutabréfum í Þormóði ramma er alræmt hneyksli sem nú er mjög fjallað um þessa dagana í blöðum og af Ríkisendurskoðun. Fleiri dæmi eru um það að einstökum fyrirtækjum hafi verið gefnir peningar úr ríkissjóði. Hér er ekki um það að ræða. Hér er um það eitt að ræða að endurgreiða lántökugjald sem aldrei var ætlast til að skipasmíðaiðnaðurinn bæri, endurgreiða lántökugjald sem var endurgreitt af öllum viðgerðum sem unnar voru í fyrirtækjum í sjávarútvegi. Þess vegna er hér beinlínis um átroðslu, vil ég segja, ríkisvaldsins að ræða. Og ég vil segja að þeir ráðherrar sem um þessi mál hafa fjallað hafa bæði brugðist þeim trúnaði sem Alþingi hefur sýnt þeim og þar að auki ekki staðið við þau fyrirheit sem þeir hafa gefið um það að þetta lántökugjald yrði endurgreitt. Ég vil mjög beina því til meiri hl. fjh. - og viðskn. að hann endurskoði sína afstöðu til þessa frv. og sýni með þeim hætti að hann vilji með þessu litla móti styðja skipasmíðaiðnaðinn sem á um sárt að binda og sem sums staðar er í þeirri kreppu að spurning er hvort fyrirtækin geti haldið nægilegum mannafla til þess að geta veitt fiskiskipum okkar þá þjónustu sem ætlast er til og þau þurfa á að halda.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson) : Virðulegi forseti. Fyrir jól gerði ég grein fyrir áliti meiri hl. fjh. - og viðskn. í þessu máli, en þar var lagt til að málinu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar. Nú hefur flm. frv. farið þess á leit að ég geri frekari grein fyrir því af hverju við leggjum þetta til og hefur haft uppi mikið mál um vanda skipasmíðastöðva og telur að þetta frv. geti leyst þann vanda. Því fer fjarri. Mál skipasmíðastöðvanna verður að taka í heild sinni. Hér er um að ræða mjög litla fjármuni. Vandi skipasmíðastöðva á Íslandi er miklu stærri og það verður að leysa hann með allt öðrum hætti en hér er lagt til. Á þeirri forsendu er lagt til að þetta mál komi til skoðunar þegar sá vandi er leystur eða gerð tilraun til þess að leysa þann vanda. Ég trúi því að ríkisstjórnin og við sem stöndum að meirihlutaálitinu lítum til þessara tillagna sem annarra þegar á þeim vanda verður tekið. En vegna orða hv. 2. þm. Norðurl. e. um það hvað meiri hl. fjh.- og viðskn. er kaldlyndur gagnvart skipasmíðastöðvunum og atvinnuuppbyggingu í landinu má benda á það að þessi ómögulegu lög sem hér er um að ræða voru sett á árinu 1988 þegar ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar var við völd og þetta ákveðna ákvæði um lántökugjald var inni í þeim pakka. Og meira að segja má benda á að þá var hv. 2. þm. Norðurl. e. formaður fjh. - og viðskn. og mælti með samþykkt frv. hér á Alþingi svo að það má segja að hann hafi verið frumkvöðullinn að því að þetta gjald komst á. Það á því ekki við að við séum að sýna íslenskum skipasmíðastöðvum ofbeldi. Hér er verið að tala um það hvort eigi að breyta þeim reglum sem hv. 2. þm. Norðurl. e. setti á á sínum tíma. Við sem erum í meiri hl. í fjh. - og viðskn. viljum líta til þess að það eigi að skoða málið í heild sinni því auðvitað viljum við sem aðrir að hér sé blómlegur skipasmíðaiðnaður sem geti fullnægt þeim kröfum sem til hans eru gerðar fyrir íslenskar skipasmíðar.

Valgerður Sverrisdóttir : Hæstv. forseti. Hér talaði áðan hv. 2. þm. Norðurl. e. sem, eins og ég skildi orð hans, er einn megnugur þess að vera þingmaður Akureyringa. Getur verið að rétt sé, en það kemur þá væntanlega í ljós innan fárra mánaða ef svo er. Ástæða þess að ég óska eftir að taka hér til máls er sú að ég vil taka undir með hv. 5. þm. Reykv. þegar hann sagði að með endurgreiðslu á skattinum sem hér um ræðir yrði stigið of lítið skref til þess að bjarga fjárhagsmálum viðkomandi fyrirtækis, Slippstöðvarinnar á Akureyri sem hér um ræðir fyrst og fremst, og reyndar kom það fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. e. að þetta væri ekki nema lítið skref þó svo að samþykkt væri. Skipið sem um ræðir og ekki hefur selst er fjárhagsvandi stöðvarinnar fyrst og fremst. Ég lít svo á að það liggi fyrir loforð um það frá hæstv. ríkisstjórn að þegar kaupandi finnst að því skipi muni stjórnvöld koma inn í þetta erfiða fjárhagsdæmi og taka þátt í fjármagnskostnaði sem safnast hefur á skipið. Þess vegna tel ég að þetta dæmi verði að leysa í heild sinni þegar þar að kemur. Það eru nú reyndar ýmsir að spyrja eftir þessu skipi og það er ekki vonlaust að það seljist innan tíðar og þá munu þessi mál öll skýrast. En ég ítreka það að ég lít svo á að stjórnvöld hafi lofað því að þá verði þetta mál tekið upp í heild sinni. Í sambandi við skipasmíðar yfirleitt skulum við vona að hagur þeirra vænkist þegar náðst hafa samningar á meðal GATT - þjóða um fríverslun. Þá verður væntanlega bannað að styrkja þennan atvinnurekstur sem er svo mjög styrkur í okkar samkeppnislöndum eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. e. Það væri hægt að halda mikla ræðu um Slippstöðina og ég get svo sem alveg hugsað mér að gera það en ég held að það sé í sjálfu sér ekki til neins. Ég mun standa að samþykkt meiri hlutans í þessu máli en ítreka að þegar kaupandi hefur fundist að skipinu mun þetta koma upp á borð hjá stjórnvöldum. Þar tel ég að liggi fyrir ákveðin loforð.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal) : Herra forseti. Ég hlýt að biðja hæstv. forseta að gefa mér tækifæri til þess að eiga orðastað við hæstv. iðnrh., sem er ráðherra skipasmíða, vegna þeirra ummæla sem hv. 5. þm. Norðurl. e. Valgerður Sverrisdóttir hafði hér og þeirra upplýsinga sem hún gaf um að það lægi fyrir hjá ríkisstjórninni loforð um að hún mundi hlaupa undir bagga til þess að greiða fyrir sölu á fiskiskipi því sem er í smíðum í Slippstöðinni á Akureyri. Ég vona að hæstv. forseti skilji að þetta eru algerlega nýjar upplýsingar í málinu og eðlilegt að frsm. frv. og nefndarmaður fái að eiga orðastað við ráðherra um það. Þessar upplýsingar komu ekki fram í fjh. - og viðskn. þar sem þær hefðu að sjálfsögðu átt að liggja fyrir þegar málið var rætt. Formaður nefndarinnar er aftur kominn í símann þannig að það sýnir nú áhuga hans á málinu. En ég vil spyrja hæstv. forseta hvort möguleiki sé á að fá að eiga orðastað við ráðherra áður en umræðu um málið lýkur. 

Frsm. landbn. (Skúli Alexandersson) : Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. og brtt. landbn. þessarar hv. deildar um frv. til laga um Héraðsskóga. Nefndin hefur fjallað um frv. á tveimur þingum, í fyrra skiptið á sl. vori þegar nefndin sendi frv. til umsagnar áhuga - og hagsmunaaðila um land allt og svo aftur á yfirstandandi þingi nú á síðustu vikum. Þegar frv. var lagt fram á síðasta þingi gerði 4. gr. þess ráð fyrir að ríkið greiddi 100% samþykkts kostnaðar við skógrækt á jörðum í ábúð og 80% á eyðijörðum. Í 4. gr. þess frv. sem nú liggur fyrir og hér er fjallað um eru þessi hlutföll lækkuð niður í 90% fyrir jarðir í ábúð og 70% fyrir eyðijarðir. Að öðru leyti er frv. að mestu í sömu mynd og það var þá. Við vinnu landbn. nú var stuðst við umsagnir frá síðasta þingi, þ.e. 112. þinginu. Umsagnir bárust þá frá Skipulagi ríkisins, Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, Náttúruverndarráði, Fjórðungssambandi Norðlendinga, Samtökum sunnlenskra sveitarfélaga, Fjórðungssambandi Vestfirðinga, Stéttarsambandi bænda, Sambandi sveitarfélaga á Austurlandi, Búnaðarsambandi Austurlands, Félagi skógarbænda á Héraði og Búnaðarfélagi Íslands. Á þessu þingi hafa umsagnir borist frá Félagi skógarbænda á Héraði, Skógræktarfélagi Austurlands og Helga Gíslasyni verkefnisstjóra. Nefndin fékk nú á sinn fund Helga Gíslason, verkefnisstjóra Héraðsskóga, og Hauk Halldórsson og Hákon Sigurgrímsson frá Stéttarsambandi bænda. Þeirri skerðingu sem gert var ráð fyrir í frv. við framlagningu þess í haust á hlut ríkisins borið saman við frv. á síðasta þingi hafa skógarbændur á Héraði mótmælt og telja hana verða til þess að einungis 20% þeirra bænda sem upphaflega ætluðu að taka þátt í verkinu Héraðsskógar muni halda áfram við þær aðstæður. Undir þá skoðun tók einnig Helgi Gíslason verkefnisstjóri og Skógræktarfélag Austurlands og fleiri. Landbn. tekur undir þessi sjónarmið en til að ganga bil beggja er lagt til að skipting kostnaðar verði í hlutföllunum 97% fyrir jarðir í ábúð og 75% fyrir eyðijarðir. Til að bæta nokkuð stöðuna í framtíðinni til ræktunar nýrra skóga leggur nefndin til þá breytingu á 5. gr. frv. að í stað þess að 15% af tekjuafgangi skóganna fari til ríkissjóðs verði miðað við 30%. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með áðurgreindum breytingum sem flutt er tillaga um á sérstöku þskj. Undir nefndarálitið skrifa allir nefndarmenn, þeir Skúli Alexandersson, Egill Jónsson, Jón Helgason, Valgerður Sverrisdóttir, Karvel Pálmason, Danfríður Skarphéðinsdóttir og Þorv. Garðar Kristjánsson. Herra forseti. Ég vil lýsa sérstakri ánægju minni yfir því að hv. landbn. skilar hér sameiginlegu áliti og þakka meðnefndarmönnum mínum fyrir þá afstöðu og fyrir starfið í nefndinni við afgreiðslu þessa frv. Ég tel að hér sé um mjög mikilsvert mál að ræða sem stuðlar að leið til ræktunar og nýtingar okkar lands, leið sem beðið hefur verið eftir að farin yrði um nokkuð langan tíma, kannski í rúma öld. Í Aldamótaljóðum orti Hannes Hafstein um lundi nýrra skóga. Kannski hefur sú leið sem hér er lagt til að farin verði ekki verið tímabær fyrr en nú. Grundvallarforsenda þessa frv. er í fyrsta lagi að bændur leggi land sitt undir skógrækt. Þar með hafa þeir bundið sitt land næstu áratugina frá annarri notkun og á þeim tíma skilar landið bændum litlum sem engum tekjum. Og í öðru lagi að ríkið veiti verkefninu öflugan stuðning meðan uppbygging skóganna fer fram. Á undanförnum árum hefur ýmislegt verið athugað til að stuðla að áframhaldandi nýtingu landsnytja og fjárfestinga sem eru fyrir hendi úti um okkar dreifðu byggðir. Sumt hefur verið lagt þannig fyrir að það skilaði jafnvel tekjum áður en rekstur hæfist, hvað þá um fyrirhugaða arðsemi. Í þessu frv. er ekki gert ráð fyrir tekjum á næstu árum, aðeins fyrir kostnaði í nokkuð mörg ár. Það er því mikilsvert að þessu frv. er fylgt héðan með samhuga stuðningi landbn. og vonandi allra hv. þm. hér í Ed. Sjálfsagt mun ekki af veita en það tryggir kannski og er vísbending um að okkar framtíðarsýn um ræktun nytjaskóga á Íslandi er að hefjast og verður í framtíðinni mikilsverður þáttur í okkar landsnytjum.

Egill Jónsson : Herra forseti. Ég á það erindi eitt hingað upp í ræðustól að þessu sinni að færa samnefndarmönnum mínum í landbn. Ed. þakkir fyrir afgreiðslu þessa máls og fyrir ánægjulegt samstarf í landbn. að þessu máli. Það er sérstök ástæða til þess að færa formanni nefndarinnar þakkir fyrir lipurð í þessu starfi, ekki síst vegna þess að framgangur þessa máls átti náttúrlega allt sitt undir því að það yrði samkomulag um það á Alþingi. Það skiptir hér grundvallarmáli að óskum skógarbænda á Austurlandi hefur verið mætt að svo miklu leyti sem var samrýmanlegt sanngirnissjónarmiðum um hlutdeild ríkisins í þessu starfi. Það er að sjálfsögðu augljóst mál að það skiptir ekki svo miklu máli hvort um 97% þátttöku yrði að ræða eða 100%. Aðalatriðið er að samkomulag varð um málið. Ég tek undir orð formanns landbn. að í skógræktarmálum á Íslandi vil ég líta svo á að sé brotið nokkurt blað með þessu frv., ef að lögum verður, og því starfi sem af því kann að leiða. Hér er í fyrsta sinn lögfest að hafist skuli handa um skógarbúskap sem slíkan þótt fyrr hafi verið tekið til við skipulagðar ræktunaráætlanir í skógrækt. Ég er sannfærður um að þetta mál á eftir að skila Austurlandi miklum árangri og ég vona að það verði fyrirmynd að hliðstæðum verkefnum í öðrum byggðarlögum. Þess vegna ríður mikið á að vel takist til við þessa framkvæmd. Það þarf að vanda þessa ræktun ekki síður en aðra ræktun. Auðvitað eru íslenskir bændur vel í stakk búnir til þess að taka til hendinni í þeim efnum því að ræktun, þótt sé með misjöfnum hætti, byggist að sjálfsögðu á sömu grundvallarviðhorfum. Af þeirri ástæðu er hægt að fullyrða með nokkurri vissu að þessi mál muni ganga vel fram í höndum austfirskra bænda. Þetta er þýðingarmikið framhald af þeim ákvörðunum sem teknar voru með því að flytja Skógræktina austur á land. Ég vona að reynslan eigi eftir að sýna það að hér sé um hið besta mál að ræða. Ég endurtek þakklæti mitt til samnefndarmanna minna í þessum efnum og að ógleymdu þakklæti til hæstv. landbrh., sem hlýðir á þessa umræðu, fyrir mikilvægan þátt hans í framgangi þessa máls.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) : Herra forseti. Ég vil þakka hv. landbn. Ed. og ekki síst formanni hennar fyrir góða vinnu að vanda við þetta þingmál sem nú er til umræðu. Nú sem oftar hefur tekist góð samstaða með nefndarmönnum um afgreiðslu mikilvægs máls og fyrir það ber að þakka einnig. Það er ekki síst mikilvægt þegar mál af þessu tagi á í hlut þar sem hrint er úr vör verkefni sem vonandi á eftir að standa um áratugi eða jafnvel aldir, ef maður má taka svo hátíðlega til orða. Vel skal það vanda sem lengi á að standa, segir einhvers staðar, og grunnurinn að slíkum langtímaverkefnum er auðvitað afar mikilvægur og hann er tæplega hægt að leggja með traustari hætti en algerri pólitískri samstöðu um afgreiðslu máls af þessu tagi. Þess vegna fagna ég því sérstaklega og ég er viss um að það á eftir að verða ekki síst gæfa þessa verkefnis að svo tókst til eða svo stefnir í að takist til. Ég er fyllilega sáttur við þær breytingar sem hv. landbn. gerir á frv. Ég gat þess í minni framsöguræðu að þetta væri eitt af þeim atriðum sem rétt væri að nefndin færi vandlega yfir, enda höfðu menn nokkuð mismunandi sjónarmið um það hvar væri eðlilegast að þessar prósentutölur lægju, samanber þær breytingar sem urðu á frv. milli ára. Ég tel að hv. nefnd hafi þarna ratað á nokkuð góðan meðalveg og mörg rök megi færa fyrir því að það sé skynsamleg niðurstaða að hverfa frá því að um algera kostnaðarþátttöku ríkisins, eða 100% framlag, sé að ræða þannig að til komi á hverjum tíma a.m.k. táknræn þátttaka þeirra sem aðild eiga að verkefninu. Hins vegar er jafnljóst, og það hygg ég að hljóti að hafa ráðið niðurstöðu nefndarinnar um að færa þetta hlutfall aftur upp á við, að bolmagn þeirra sem gerast fullir þátttakendur í þessu verkefni til að leggja þar mikið fram af eigin aflafé er takmarkað, einkum fyrri hluta verkefnisins, fyrstu árin eða áratugina. Á móti má segja að ekki sé óeðlilegt að ríkið eigi þá von í hærri hlut afrakstursins eða hagnaðarins þegar þar að kemur. Það er svo að lokum, herra forseti, von mín að með þessu frumvarpi, sem vonandi verður að lögum á yfirstandandi þingi, og með þeim fjárveitingum, sem hv. Alþingi ákvað í desembermánuði sl. að leggja til þessa verkefnis og er allmyndarleg fjárhæð á upphafsstigi þess, sé búið að festa þetta stóra verkefni, sem tvímælalaust er mesta samfellda áætlun um skógrækt sem litið hefur dagsins ljós í landinu til þessa, svo vel í sessi og búa þannig um hnútana að ekki verði aftur snúið. Og þá er ég viss um og get tekið þar undir með hv. síðasta ræðumanni og 4. þm. Austurl. að við þetta mál og undangengin 2 -- 3 ár verða í sögunni örugglega miðuð ákveðin tímamót og þar sérstaklega að skógarbúskapur sem slíkur er í raun og veru í fyrsta sinn að halda innreið sína í alvöru með þessum áformum. Og hvort sem tímasetningin verður miðuð við afgreiðslu þingsályktunartillögu Alþingis í maímánuði 1988 eða samþykkt ríkisstjórnar á Þingvöllum vorið 1989 eða við afgreiðslu þessa frumvarps þegar að lögum verður skiptir ekki máli. Aðalatriðið er að nú er þetta stóra mál vonandi að komast í heila höfn.

Margrét Frímannsdóttir : Virðulegi forseti. Ég get tekið hér undir fögnuð annarra hv. þm. varðandi það að nú eigi að fara að vinna af fullum krafti að skógrækt á Fljótsdalshéraði. Engu að síður vakna ákveðnar spurningar hjá mér við yfirlestur þessa frv. sem ekki fást svör við í því nefndaráliti sem nú liggur fyrir. Þess vegna hefði ég viljað fá svör hjá hæstv. landbrh. um þessa áætlun á Fljótsdalshéraði þar sem talað er um skógarbúskap og í fyrsta skipti skógarbúskap svo að einhverju nemi. Er reiknað með því að þessi búskapur komi að fullu í staðinn fyrir hefðbundinn búskap? Koma bætur vegna riðuniðurskurðar, sem í mörgum tilvikum eru á sömu jarðir og áætlað er að fái 97% ríkisframlag vegna kostnaðar við skógrækt, að einhverju leyti inn í þetta dæmi? Jafnframt hefði ég viljað heyra, þar sem í kringum þetta verkefni hefur verið stofnað hlutafélag og aftur og aftur hefur heyrst í fjölmiðlum að ríkið sé hluthafi í því félagi um byggingu gróðurhúss, þess stærsta og fullkomnasta hér á landi, jafnvel á Norðurlöndunum og jafnframt það dýrasta. Er ríkið hluthafi í þessu gróðurhúsi? Ef svo er, hversu hátt hlutfall er áætlað að verði framlag ríkisins við lok byggingarinnar? Það er vissulega rétt sem hæstv. landbrh. sagði hér að vel skal vanda það sem lengi á að standa því að eftir þeim upplýsingum sem maður hefur í gegnum fjölmiðla þá er þetta dýrasta gróðurhús sem byggt hefur verið á landinu og þó búum við við það að byggingarkostnaður gróðurhúsa hjá garðyrkjubónda er um það bil helmingi hærri en gerist annars staðar á Norðurlöndum. Ég hefði viljað fá aðeins meiri upplýsingar um það hvaða hlutverki þessi bygging og þetta hlutafélag gegnir í allri þessari starfsemi. Það kom líka fram að hér er um að ræða umfangsmestu áætlun sem gerð hefur verið um skógrækt í landinu. Það verður að segjast að eftir öll þau ár sem Skógrækt ríkisins hefur starfað er dálítið einkennilegt að ekki skuli hafa verið gerð svo ítarleg áætlun fyrr og er það þó vissulega fagnaðarefni að að þessari áætlun standa bændur. Því að það hlýtur að koma að því að bændur landsins taki að stærstum hluta við skógrækt og landgræðslu, verkþættinum, framkvæmdaþættinum í það minnsta. Þarna er vissulega kominn vísir að því en þó með því að ríkið leggur fram tæplega 100% af kostnaði við þessa skógrækt og hefði kannski mátt mæta því með því að beina framlögum sem eru til Skógræktar ríkisins meira inn á þessar brautir, í skógrækt á Fljótsdalshéraði og á öðrum svæðum landsins. Ég vil líka spyrja um þær eyðijarðir sem þarna er um að ræða. Það er ákaflega lítill munur á framlögum til skógræktar á jörðum sem eru í ábúð og svo aftur á hinum sem eru í eyði. Það hljóta að vera allt, allt önnur rök fyrir þessum framlögum.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) : Virðulegi forseti. Það atriði sem hv. 4. þm. Suðurl. spurðist fyrir um hefur auðvitað verið mjög ítarlega skoðað og rætt í tengslum við þetta mál, þ.e. með hvaða hætti mætti hvetja til þess að bændur sem væru tilbúnir til að draga saman eða láta af hefðbundnum búskap, fyrst og fremst sauðfjárbúskap, gætu haft forgang að þessu verkefni. Niðurstaða hefur orðið sú að það væri ekki gerlegt og ekki skynsamlegt að binda þetta tvennt með beinum hætti og algerlega saman. Það yrði mjög erfitt í framkvæmd. Til að mynda ef hefði átt að tengja aðgengi manna að skógræktarátakinu framleiðslurétti þeirra í hefðbundnum búskap, hefði það orðið erfitt í framkvæmd og hætt við að það hefði til frambúðar mismunað mönnum mjög sem þátttakendum í þessu verkefni út frá þeim tímabundna fullvirðisrétti sem þeir höfðu á einni tíð. Í öðru lagi er nauðsynlegt að menn átti sig á því að fullvirðisréttur til hefðbundins búskapar er í raun ekkert annað en hlutdeild í tímabundnum samningi ríkisvalds og bænda. Kæmi til þess að slíkur samningur yrði ekki gerður eða ekki endurnýjaður fellur fullvirðisréttarhugtakið og þar með reiknieiningin í framleiðslustjórnuninni niður. Þar með væri brostin sú forsenda sem áður lá til grundvallar þátttöku manna í þessu verkefni. Niðurstaða þessa máls varð því sú sem lesa má um í 6. gr. frv. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ábúendur jarða sem teknar eru til skógræktar skv. samningi við Héraðsskóga skulu hafa forgang að vinnu á vegum verkefnisins á þeim jörðum er þeir sitja. Forgang að annarri vinnu á vegum Héraðsskóga skulu þeir bændur hafa sem láta af sauðfjárrækt samhliða aðild sinni að Héraðsskógum. Að þeim frágengnum hafa aðrir bændur sem aðild eiga að Héraðsskógum forgang að vinnu við verkefnið.`` Þá segir enn fremur í 3. mgr.: ,,Þá skulu þær jarðir, þar sem sauðfjárbúskapur dregst verulega saman eða er lagður niður, hafa forgang að verkefninu umfram aðrar jarðir.`` Því er ljóst að þó svo menn hafi ekki treyst sér til að binda þetta beint saman, þá eru inni í lögunum heimildir til þess að veita þeim jörðum og þeim bændum sem dregið hafa saman hefðbundinn búskap, sauðfjárrækt, forgang að verkefninu með ýmsum hætti, bæði jörðunum hvað snertir forgang að plöntum og fjármagni á hverju ári og bændunum hvað snertir forgang að vinnu. Lengra treystu menn sér ekki til að ganga eða fundu ekki forsendur til að ganga. Ég vona að með því að beita þessum heimildarákvæðum, þá verki þetta í raun og veru á sambærilegan hátt eða a.m.k. hvetji til þess og opni möguleika á því að þeir bændur sem draga saman hinn hefðbundna búskap hafi þarna forgang. Varðandi bætur vegna samninga við Sauðfjárveikivarnir um niðurskurð vegna riðu er því til að svara að í þessu tilviki, eins og mörgum öðrum, reka menn sig á þau ákvæði samninganna sem Sauðfjárveikivarnir gera við bændur. Þar er beinlínis tekið fram að þeirra hlut megi ekki skerða umfram aðra bændur að framleiðsluréttinum sem leigður er. Það hefur frá upphafi verið grundvöllur aðgerðanna til útrýmingar riðu að ekki sé gengið á hlut þeirra bænda, sem jafnvel lögþvingað eru skyldaðir til að skera niður bústofn sinn í þágu þessara sjúkdómsvarna, umfram aðra starfandi bændur á sama tíma. Þetta er mikilvægt grundvallaratriði sem gerir það að verkum að engar réttar forsendur eru til þess að skerða með neinum beinum hætti bætur eða stöðu þeirra bænda sem lent hafa í niðurskurðaraðgerðum. Ég hygg því að á þetta atriði mundu menn reka sig mjög fljótt í þessu tilviki, eins og öðrum, ef ætti að taka tillit til þessa sérstaklega. Hv. fyrirspyrjandi á væntanlega við þá staðreynd, sem auðvitað er ljós, að þessir bændur geta sem þátttakendur í Héraðsskógaverkefninu og vegna riðuniðurskurðarins fengið greiddar bætur frá hinu opinbera úr tveimur mismunandi áttum á sama tíma. Til þess getur komið. En þar eru á ferðinni metnar eða umsamdar bætur fyrir beint tjón sem riðuniðurskurðurinn hefur valdið mönnum. Þeir fá þar fyrst og fremst greiddan annars vegar bústofninn sem skorinn var og í öðru lagi launalið þess búskapar sem þeir héldu uppi. Það er rétt að menn átti sig á því að niðurskurðarbæturnar taka ekki til endurgjalds eða ávöxtunar á þeim fastafjármunum sem viðkomandi bændur eiga í ræktun og húsakosti á sínum jörðum. Þann tíma sem niðurskurðartímabilið stendur eru þeir fjármunir bænda bundnir án endurgjalds, án þess að vinna fyrir sér. Ég hygg því að ekki sé hægt með sanngirni að halda því fram að þeir séu í raun ofhaldnir af þeim bótum sem þeir þannig fá, til að mynda af þessum ástæðum, sem ég hef nefnt, að þeirra fastafjármunir og fastur kostnaður við búreksturinn er ekki reiknaður inn í bæturnar á nokkurn hátt. Það tjón sem það bakar þeim að geta ekki nýtt framleiðsluaðstöðu sína það 3 -- 5 ára tímabil sem fjárleysið varir er þeim ekki bætt. Og af þeim réttarregluástæðum sem ég hef rætt, þá held ég að sé ákaflega erfitt að greina þá frá öðrum aðilum í þessu tilviki. Ég get upplýst, án þess að kunna nákvæmlega tölur, það sem hv. 4. þm. Suðurl. spurði um, að ríkið hefur lagt fram fé til styrktar uppbyggingu hlutafélagsins Barra hf. Ríkið er minnihlutaeignaraðili að því félagi gegnum þau framlög sem það hefur reitt af hendi sem hafa fyrst og fremst verið framlög til uppbyggingarinnar þannig að plöntuframleiðsla fyrir skógræktarverkefni gæti hafist. Það var niðurstaða skógarbændanna sjálfra og ósk þeirra að standa svona að málum, að stofna hlutafélag sem sæi um plöntuuppeldið og þá fyrst og fremst fræplönturnar. Varðandi græðlingaframleiðslu er enn til athugunar að bændur geti leyst það að einhverju leyti heima á sínum býlum. En prósentutölur um einstaka eignarhlutdeild þarna kann ég ekki. Ég veit að fyrirtækið er að miklum meiri hluta í eigu heimaaðila og skógarbændur sjálfir eru þar langstærstu hluthafarnir í gegnum það fé sem þeir hafa sjálfir lagt fram og í gegnum það fé sem þeir hafa með stuðningi Framleiðnisjóðs landbúnaðarins lagt af mörkum. Þetta er orðið fjölmennasta hlutafélag sem stofnað hefur verið á Austurlandi með þátttöku á annað hundrað aðila heima í héraði og á Austurlandi. Held ég nú að þátttaka heimamanna í því sýni betur en margt annað góðan hug og mikinn vilja þeirra til þess að standa á bak við þetta verkefni. Mér er varla kunnugt um að einn einasti aðili sem til hefur verið leitað á Fljótsdalshéraði eða Austurlandi hafi skorist úr leik þegar leitað hefur verið til manna um þátttöku í verkefninu. Ég get ekki gefið hér á staðnum og stundinni því miður nákvæmar tölur um byggingarkostnað, en ég veit að aðalframkvæmdin, þ.e. húsið sjálft, var boðið út í opnu útboði. Það bárust nokkur mismunandi tilboð og lægsta tilboðinu var tekið sem var frá límtrésverksmiðjunni á Flúðum í kjördæmi hv. fyrirspyrjanda. Vænti ég þess að það gleðji hagsmunagæslumenn Sunnlendinga að verkefnið kom í hlut þess fyrirtækis, enda stóð það sig best þegar útboð fór fram á opnum markaði. Verkefni þessa fyrirtækis er að framleiða plöntur í skógræktarátakið. Það var eftir vandlega og ítarlega skoðun mat, bæði skógarbænda sjálfra og þeirra sérfróðu aðila sem að þessu komu og skoðuðu með þeim, að álitlegasti kosturinn væri þessi, að standa svona að málum. Með hagkvæmni stærðarinnar í einni stórri gróðrarstöð ætti að nást lægstur framleiðslukostnaður. Það var ljóst að eitt af fyrstu og brýnustu verkefnum í þessu átaki var að sjá með tryggum hætti fyrir framleiðslu á nægjanlegu magni plantna á viðráðanlegu verði. Ég vona að þetta hafi svarað með fullnægjandi hætti spurningum hv. þm.

Margrét Frímannsdóttir : Virðulegi forseti. Ég skal ekki tefja þessa umræðu mikið lengur en af því að minnst var á hagsmunagæslumenn annarra kjördæma, þá vildi ég gjarnan fá því svarað fyrir hönd hv. þm. annarra kjördæma og jafnframt þá hagsmunagæslumenn þeirra kjördæma, hvort við megum eiga von á því að það verði farið út í að skipuleggja skógræktarverkefni á svipaðan máta og hér um ræðir í öðrum kjördæmum. Ég fagna því líka að ekki er verið að tala um að skógræktin eigi að koma í stað hefðbundins búskapar vegna þess að staðreyndin er sú að skógrækt getur það ekki. Ég er svo sem ekki hissa á því þótt ekki skorist margir úr leik þegar 97% af kostnaði er greitt úr ríkissjóði. Það væri nú meiri bjálfagangurinn að neita því að fá slíka aðstoð. 

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) : Herra forseti. Ég vona að hv. fyrirspyrjandi og 4. þm. Suðurl. hafi ekki misvirt við mig orðalagið. Ég leyfði mér að taka svona gáleysislega til orða að tala um hagsmunagæslumenn kjördæma en auðvitað er það ekki nógu yfirvegað orðbragð þegar hv. þm. eiga í hlut. Svarið er það að ég hef margoft sagt, meira að segja hér í þessum ræðustóli fyrr á þessum vetri og oftar, að ég lít á þetta verkefni fremur og vonandi sem upphaf að öðrum slíkum en ekki bara eitthvert einstakt fyrirbrigði undir sólinni. Ég er alveg sannfærður um það að ef vel tekst til og góður gangur verður í þessu verkefni, þá mun það verða mönnum hvatning til þess að fylgja í kjölfarið á öðrum svæðum. Ég hef nefnt þau héruð þar sem nytjaskógrækt bænda hefur komist á talsverðan skrið undanfarin ár, svo sem uppsveitir Suðurlands, Eyjafjarðarsýsla, Borgarfjörður og jafnvel fleiri héruð. Þau væru eðlilegur vettvangur fyrir könnun á því hvort sambærileg stórátök og samfelld verkefni gætu komið í framhaldinu. Þess vegna er það ekki síður hagsmunamál og mikilvægt, held ég, bændum og öðrum landshlutum að þetta takist vel og góður kraftur verði í þessu því þá mun það auka mönnum kjark til að sækja á um að svipuð vinna fari í gang. Þrátt fyrir þetta verð ég að segja að það er ekki komin af stað bein vinna að áætlanagerð af því tagi sem varð grundvöllur Héraðsskógaverkefnisins annars staðar. Ég hef litið svo á að það væri eðlilegt að snúa sér að því þegar þetta verkefni væri í höfn og byggja þá á þeim grunni sem þegar er kominn í gegnum nytjaskógrækt bænda í öðrum landshlutum.