Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Mig langaði að velta upp sem ákveðnu innleggi í þessa ræðu þingmanns og umræðuna um forgangsröðun ganga, hvort ekki sé eðlilegt og skynsamlegt að Alþingi ræði hvort það telji hyggilegt að ráðast í tvenn göng samtímis næsta ár eða ein. Það er ákveðinn grunnútgangspunktur hvort fólk telji við þessi tímamörk skynsamlegt að ráðast í gerð tvennra jarðganga samtímis á Íslandi. Út frá því sem ég hef kynnt mér tel ég hyggilegast að ráðast í ein göng í einu og láta þau síðan fylgja hvert öðru. Eins og ég hef sagt áður er algerlega ljóst að þau fyrstu eiga ekki að vera Vaðlaheiðargöng. Ef ráðast á í tvenn göng samtímis spyr ég, og bið þingmenn allra kjördæma að velta því fyrir sér: Ef þau göng eiga að vera Norðfjarðargöng og Vaðlaheiðargöng hvers eiga Vestfirðingar að gjalda? Þeir hafa beðið eftir Dýrafjarðargöngum um langt skeið og Dýrafjarðargöng voru á sínum tíma meira að segja á undan Norðfjarðargöngum í röðinni. 

Herra forseti. Stefnan hefur verið sú að hafa bara ein göng í vinnslu í einu. Ég vil taka undir með hv. þingmanni um að eðlilegast sé að bæði Dýrafjarðargöng og Norðfjarðargöng séu á undan Vaðlaheiðargöngum í forgangsröðun opinberra framkvæmda. Nú ætti að liggja nokkuð ljóst fyrir að Vaðlaheiðargöng eru ekki framkvæmd sem hægt er að flokka sem einkaframkvæmd, þetta er í raun opinber framkvæmd vegna þess að ríkið er bæði ofan og neðan við borðið og allt í kringum það. Þá er að sjálfsögðu eðlilegast að þetta mál fari í samgönguáætlun og þar fari forgangsröðun fram. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni að það er algerlega óásættanlegt að ekki eigi að ráðast í gerð Dýrafjarðarganga fyrr en á seinni hluta samgönguáætlunar og tek undir spurningu hv. þingmanns, hvers eiga Vestfirðingar að gjalda, sérstaklega í ljósi þess að þar hefur verið fólksfækkun undanfarin ár. Þar var fólksfækkun allan góðæristímann og hefur verið frá hruni og til að mynda hefur fækkað gríðarlega í grunnskólanum á Ísafirði undanfarin tvö, þrjú ár, það skiptir tugum prósenta. Allir vita að það fer hver að verða síðastur á Vestfjörðum ef þar á að ráðast í framkvæmdir. Það eru allir sammála um að gríðarlega mikilvægt sé að tengja saman svæðið sem eina heild. Það fer kannski að koma að því að það væri ágætt að menn segðu það hreint út, ef ekki er vilji til að fara í stórframkvæmdir á Vestfjörðum. Ég held að það sé alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er heppilegast að gera ein göng í einu, vera með eitt gengi 

Hæstv. forseti. Það er hægt að nálgast þetta mál út frá samanburði einstakra verkefna eins og hér hefur verið gert og þetta verkefni borið saman við önnur hugsanleg jarðgöng sem rædd hafa verið í tengslum við samgönguáætlun. Þar er um að ræða göng bæði fyrir vestan og austan sem hafa lent miklu framar í forgangsröð stórverkefna og jarðganga miðað við þær forsendur sem samgönguáætlun er byggð á. Það má ræða þetta út frá þeim forsendum. Það er auðvitað alltaf ákveðin hætta þegar við ræðum mál af þessu tagi að menn lendi í kjördæmatogstreitu, vil ég segja, en hins vegar má segja að sú aðferðafræði sem menn hafa reynt að temja sér í gerð samgönguáætlunar sé einmitt til þess hugsuð að það verði ekki bara hreinn hnefaréttur sem ráði því hvaða verkefni færast fremst í röðina heldur búi hlutlæg og almenn sjónarmið að baki þeirri forgangsröð og ráði niðurstöðu. Þá skiptir auðvitað máli að sem víðtækust sátt sé um hvernig aðferðin er, hvernig málsmeðferðin á að vera og hvernig menn vinna þessa hluti því það verður jafnan svo að menn eiga sér bakland á ákveðnum svæðum og auðvitað kemur þrýstingur frá ákveðnum svæðum á tiltekin verkefni. Menn munu aldrei ná algerum samhljómi í því. Þess vegna skiptir svo miklu máli að aðferðafræðin sé tiltölulega óumdeild og byggi á almennum og hlutlægum forsendum. Ég vil spyrja hv. þm. Ásmund Einar Daðason hvort hann sé ekki sammála mér um að hægt sé að taka tillit til sjónarmiða eins og greiðslu veggjalda þegar verið er að vega og meta verkefni í samgönguáætlun 

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni að það er mikilvægt að víðtæk sátt ríki um þá aðferðafræði sem við notum til að forgangsraða samgönguframkvæmdum. Eðlilega vilja allir, allt í kringum landið og á höfuðborgarsvæðinu, fá samgöngur sínar bættar og allir vilja fá samgöngumannvirki. Það er alltaf svo, hvort sem það er á hágóðæristíma eða ekki, að menn vilja meiri framkvæmdir en mögulegt er að fara í hverju sinni. Það er bara eðli málsins samkvæmt. Skárra væri það. En af því að hv. þingmaður notaði orðalagið „hreinn hnefaréttur“ um það þegar menn takast á um samgöngumál þá finnst mér, ég verð að segja eins og er, það vera gert núna. Menn eru að reyna að koma í gegn verkefni sem ætti í raun að flokkast sem opinber framkvæmd vegna þess að það stenst ekki að það sé einkaframkvæmd, eftir alla þá skoðun og vinnu sem lögð hefur verið í að meta það, og staðreyndin er sú að það ætti að vera aftar í röðinni, aftar en til að mynda Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng. Í þessu tilfelli finnst mér menn einmitt vera að reyna að koma málum áfram á hnefanum sem ættu að vera annars staðar í röðinni. Um þær vangaveltur hv. þingmanns að hægt verði við vinnslu samgönguáætlunar að taka tillit til greiðslu veggjalda finnst mér sjálfsagt að skoða það. En ég ítreka að slíkt á að vera unnið í samgöngunefnd þingsins sem er með samgöngumálin á sinni könnu. Það er sjálfsagt að við vinnslu samgönguáætlunar sé þeim möguleika velt upp og við þurfum í raun að skoða til framtíðar hvernig við háttum þeim málum, 

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta mikilvæg sjónarmið sem koma fram hjá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni. Nú er ég sem þingmaður og nefndarmaður í umhverfis- og samgöngunefnd ekki með öllu sáttur við allt sem ég sé í samgönguáætlun, hvorki endilega alla þætti varðandi röð framkvæmda né þær fjárveitingar sem varið er til mismunandi málaflokka og þannig verður það seint. Hins vegar hef ég talið að við verðum að hafa einhvern grunn, einhverja aðferðafræði til að nálgast þessi viðfangsefni vegna þess að ef við ætlum bara að fara í togstreitu milli einstakra landshluta, kjördæma eða verkefna á grundvelli þess hvernig okkur gengur að mynda einhver bandalög í þinginu eða hvernig þrýstingur er búinn til varðandi einstök verkefni og þess háttar þá lendum við ítrekað í ógöngum. Í langri sögu okkar á sviði samgöngumála hefur það oft og tíðum verið hnefarétturinn sem hefur ráðið úrslitum og baktjaldamakk í þinginu og annað. Um það eru dæmi frá öllum tímum og valdatíð allra mögulegra ríkisstjórna með alls konar pólitískar tilhneigingar. Þannig hefur þetta því miður verið oft og tíðum. Þess vegna hefur forgangsröðunin sem hefur birst í hinum raunverulegu framkvæmdum ekki alltaf verið svo fagleg heldur hafa einhver önnur sjónarmið búið að baki. En ég held að við verðum, eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hefur lagt áherslu á, að temja okkur að vinna þessi mál út frá sæmilega almennum forsendum, hlutlægum forsendum. Vaðlaheiðargöng eru vissulega fín framkvæmd og góð 

Herra forseti. Hv. þingmaður fór yfir hvernig samgöngumálum hefur verið háttað í gegnum tíðina og að þau hafi oft og tíðum lent í ógöngum, menn tekist á um þau og stundum hafi hnefaréttur og baktjaldamakk ráðið því hvernig málum hefur verið háttað. Eins og ég kom inn á áðan í ræðu minni er eðlilegt að ólík sjónarmið takist á og allir vilji fá bættar sínar samgöngur. Þess vegna er sú almenna umgjörð sem ríkir í kringum þetta, gerð samgönguáætlunar, svo mikilvæg. Þar förum við yfir þessi verkefni, vegum og metum kosti þeirra og galla. Síðan var ákveðið að taka eitt verkefni út fyrir og eins og ég rakti í minni ræðu áttu raunar fleiri samgöngumannvirki og samgönguframkvæmdir að fara út fyrir samgönguáætlun og vera fjármagnaðar af lífeyrissjóðunum. Þegar slitnar upp úr samningum við lífeyrissjóðina voru þau verkefni sem minnstar líkur voru taldar á að gætu staðið undir sér tekin út. Í raun hefði verið eðlilegast að þetta verkefni hefði bara farið inn í samgönguáætlun og unnið þar. Því miður var það ekki gert og ítrekað bent á það í umræðunum í dag. Nú erum við komin á þann stað að þessi framkvæmd sem í orði er talin einkaframkvæmd er í raun opinber framkvæmd á borði. Á það hefur verið bent og úr því þurfum við að bæta. Þess vegna er eðlilegast að þetta mál fari inn til samgöngunefndar og til vinnslu við samgönguáætlun. 

Tekið er fyrir 1. dagskrármálið, Óundirbúinn fyrirspurnatími. Til svara eru: Forsætisráðherra, utanríkisráðherra, menntamálaráðherra og velferðarráðherra.

Frú forseti. Afnám gjaldeyrishaftanna er eitt af stóru mikilvægu verkefnunum sem við þurfum að sinna á þessu ári og mögulega næstu árum jafnframt. Það hefur legið fyrir allt frá því að gjaldeyrishöftin voru sett að þau valda gríðarlega miklum skaða á Íslandi og ég hygg að það sé stefna allra flokka að reyna að losa um þau sem allra fyrst. Fylgt hefur verið ákveðinni stefnu sem unnin hefur verið í samráði við Seðlabankann og í samstarfi við hann en undanfarna daga hafa borist fregnir af því að nú hafi jafnframt verið leitað aðstoðar Evrópusambandsins og eftir atvikum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og mig langar til að bera það upp við hæstv. forsætisráðherra hvað sé í raun og veru á seyði. Mér finnst mikilvægt að þinginu sé gerð grein fyrir því um hvað er að ræða. Hefur verið horfið frá fyrri áætlun um afnám gjaldeyrishaftanna? Er verið að reyna að styrkja það ferli? Í hverju felst samkomulag við Evrópusambandið eða Alþjóðagjaldeyrissjóðinn? Hverjir hafa gert samning og um hvað er sá samningur? Þetta eru atriði sem mér finnst nauðsynlegt að þingið sé vel upplýst um, enda getur í sjálfu sér ekki verið um að ræða atriði sem eiga að fara leynt undir nokkrum kringumstæðum. Mig langar jafnframt til að biðja forsætisráðherra um að deila því með okkur hér á þinginu hvort hún telji að með þessu samkomulagi, ef eitthvert samkomulag hefur verið gert, hafi aukist líkur á því að við getum flýtt afnámi haftanna. Það er það sem við þurfum nauðsynlega að gera. Það er það sem atvinnulífið og almenningur á Íslandi kallar eftir að geti gerst til þess að hér komist aftur á eðlilegt ástand í gjaldeyrismálum.

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. fyrirspyrjanda um það og full ástæða er til að taka undir það að afnám gjaldeyrishaftanna og framtíðarskipan gjaldeyrismála eru meðal brýnustu hagsmunamála þjóðarinnar og ekki óeðlilegt að hv. þingmaður beri upp þessa spurningu. Eins og hv. þingmaður nefndi vinnur ríkisstjórnin eftir skýrri áætlun um afnám haftanna og hefur verið unnið á grundvelli þess til dæmis um afnám snjóhengjunnar svokölluðu á undanförnum missirum, og gerðar ýmsar breytingar að því er varðar þá áætlun sem við unnum eftir frá upphafi varðandi gjaldeyrishöftin til að auðvelda stjórn útflæðis arðs og útgreiðslur úr þrotabúum gömlu bankanna o.s.frv. Hv. þingmaður spyr um samstarf við ESB að því er varðar gjaldeyrishöftin. Ég man ekki betur en komið hafi verið inn á þetta í skýrslu utanríkisráðherra um daginn og það sem verið er að gera núna er að skoða fleti á því í samstarfi við Evrópusambandið og leiðir til að vinna sameiginlega að afnámi haftanna. Í samningaferli um aðild að ESB felst að mínu mati gríðarlegt tækifæri fyrir Ísland í þessu mesta hagsmunamáli Íslendinga, en ég tel að það hljóti að vera jákvætt og fagnaðarefni ef allar leiðir eru skoðaðar í því efni hvernig við getum flýtt afnámi haftanna og líka sú leið sem hv. þingmaður nefnir að skoða það í samráði við ESB hvaða leiðir eru færar með þeim og íslenskum stjórnvöldum til að flýta afnámi haftanna.

Frú forseti. Það hefur reyndar ekki bara legið fyrir frá því að skýrsla utanríkisráðherra kom fram, heldur miklu lengur, jafnvel allt frá því fyrir síðustu kosningar, að menn hafi haft uppi hugmyndir um einhvers konar samstarf við Evrópusambandið. En það sem ég er að spyrja um er hvort eitthvert samkomulag hafi verið formgert frá því að skýrsla utanríkisráðherra var gerð, hvort búið sé að gera einhvern samning og hverjir eru þá aðilar að þeim samningi og hvað felst í þeim samningi. Er komið einhvers konar samkomulag um formlegt samstarf um að Evrópusambandið láti okkur í té einhverja sérfræðiþekkingu eða aðstoð af einhverjum öðrum toga? Er þetta hluti af aðildarviðræðunum við Evrópusambandið? Tengist þetta skilyrðum þess að Ísland geti gengið þar inn? Telja menn að við séum að brjóta samkomulag um Evrópska efnahagssvæðið? Hefur eitthvert samkomulag verið gert og hvers efnis er það, hverjir eru aðilar að því? Er samkomulagið til vitnis um að við séum að hverfa frá fyrri stefnu um afnám haftanna eða er enn verið að fylgja þeirri stefnu? Ég er bara að biðja um að málið sé upplýst.

Virðulegi forseti. Það hefur ekkert verið formgert fast í þessu efni. Þetta er auðvitað hluti af okkar aðildarviðræðum ef það má verða til að hjálpa okkur að losa um gjaldeyrishöftin að leita allra leiða í því sambandi. Það hefur meðal annar komið til tals sérfræðiþekking í þeim samtölum sem hafa farið fram um þetta efni. Ég átti til dæmis samtöl í gær við Stefan Füle, stækkunarstjóra bandalagsins, þar sem þessir hlutir komu upp og þar kom fram mjög jákvæður vilji af hans hálfu til að skoða með okkur allar leiðir sem væru færar í þessu efni. Þar er meðal annars sérfræðiþekking upp á borðinu en það er ekkert skilyrði á einn eða annan hátt tengt þessu. Það er vilji þeirra að skoða með okkur hvort þeir geti með einhverjum hætti greitt fyrir því að við getum flýtt afnámi gjaldeyrishaftanna.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra út í forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Nú er það svo að við höfum séð glitta í forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Við höfum séð glitta í lista yfir þau mál sem ríkisstjórnin vill helst klára og ég fæ ekki séð að þar sé nokkurt einasta mál sem einhverju skiptir fyrir heimilin í landinu. Mig langar því að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort ráðherrann sé sammála mér að það sé mikilvægt að mál nr. 695, sem þingflokkur framsóknarmanna lagði fram á þingi, þar sem meðal annars er lagt til að þak verði sett á hámarkshækkun verðtryggingar, að óheimilt verði að hækka gjöld og tekjur ríkissjóðs á grunni almennrar verðlagsþróunar nema sérlög og samningar liggi að baki, að grundvöllur ávöxtunarkröfu lífeyrissjóðanna verði endurskoðaður og Seðlabanka Íslands verði falið að setja reglur um verðtryggingarjöfnuð, þ.e. við leggjum til fjórar til sex leiðir til að taka á þeim vanda sem heimilin búa við í dag. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún hafi kynnt sér frumvarp okkar eða þetta mál sem við höfum lagt fram til að taka á þessum vanda, og hvort ráðherra sé sammála mér að það sé mikilvægt, afar mikilvægt, að þetta mál verði sett í forgang og klárað á vorþinginu. Ástæðan fyrir því að ég legg áherslu á þetta, frú forseti, er sú að það er ekkert einasta mál á forgangslista ríkisstjórnarinnar, alla vega sem ég hef séð fram að þessu, sem skiptir verulegu máli fyrir heimilin nema það hafi farið fram hjá mér og þá biðst ég að sjálfsögðu afsökunar á því. En hér er tækifæri fyrir hæstv. forsætisráðherra til að gefa yfirlýsingu um að hún vilji leggja lóð á vogarskálar með okkur að koma með gott mál sem getur skipt sköpum fyrir heimilin.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað rétt hjá hv. þingmanni að framsóknarmenn hafa flutt mörg mál sem snerta hagsmuni heimilanna, eins og allir flokkar hér á þingi, og ég hygg að fá mál hafi fengið eins mikla skoðun í þinginu og skuldamál heimilanna á þessu kjörtímabili. Meðal annars hefur efnahagsnefnd þingsins farið mjög vel yfir verðtrygginguna og hvort hægt sé að finna leiðir saman til að afnema verðtrygginguna. Það hefur ekki borið árangur eins og hv. þingmaður veit. Það er til dæmis eitt af þeim málum sem þingmenn Framsóknarflokksins hafa flutt. Varðandi skuldamálin þá erum við enn að skoða lánsveðin og það gengur mjög treglega að fá einhverja niðurstöðu í þau mál. Það er verið að skoða af mikilli alvöru leiðir til að tryggja betur stöðu heimilanna í gegnum húsnæðisbætur og barnabætur og síðan lánsveðin en ekki hefur náðst niðurstaða um neinar almennar aðgerðir. Það er raunverulega niðurstaðan þar að þær séu svo kostnaðarsamar að það mundi ekki bæta almennt hag heimilanna og ríkissjóðs, sem skiptir máli í þessu sambandi, að fara slíkar leiðir. Auðvitað eru á forgangslista ýmis mál sem snerta almennt velferð fjölskyldna í landinu og bætt lífskjör. Ef við náum að bæta hagvöxt og ná niður atvinnuleysinu sem við erum að vinna að með ýmsum hætti, t.d. í gegnum veiðigjaldið og þá fjármuni sem þar koma og til þess að ná í gegn metnaðarfullri fjárfestingaráætlun, skiptir vissulega máli að bæta hér hagvöxtinn og ná niður atvinnuleysinu. Það er auðvitað hægt að finna á þessum lista ýmis mál sem skipta máli beint fyrir heimilin í landinu og almennt til að bæta stöðu efnahagsmála og hagvöxtinn í landinu.

Virðulegi forseti. Miðað við ofurtrú hæstv. forsætisráðherra á veiðigjaldinu þá held ég að forsætisráðherra ætti bara að leggja til að veiðigjaldið leysi vanda Grikkja. Það er ekki þannig að hægt sé að leysa öll heimsins vandamál með veiðigjaldi og setja allt undir það þó að hæstv forsætisráðherra gefi það í skyn. Frú forseti. Í greinargerð með því frumvarpi sem ég ræddi, mál nr. 695, stendur, með leyfi forseta: „Því er lagt til í þessu frumvarpi að sett verði þak á hámarkshækkun verðtryggingar í því markmiði að draga úr vægi verðtryggingar í íslensku efnahagslífi …“ - Síðan segir: „… óheimilt verði að hækka gjöld eða tekjur ríkissjóðs á grunni almennrar verðlagsþróunar, samanber vísitölu neysluverðs, nema sérlög eða samningar liggi þar að baki, að grundvöllur ávöxtunarkröfu lífeyrissjóðanna verði endurskoðaður, Seðlabanka Íslands verði falið að setja lánastofnunum reglur um verðtryggingarjöfnuð, hámark veðhlutfalls og lengd lánstíma fasteigna og lóða og að efnahags- og viðskiptaráðherra vinni frumvarp um stjórn efnahagsmála …“ o.s.frv. Ég spyr hvort hæstv. forsætisráðherra sé ekki sammála því að þetta frumvarp sé þess eðlis að mjög mikilvægt sé að það fari í gegn strax á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan fullyrði ég að skoðaðar hafa verið allar þær leiðir sem hafa komið fram og menn telja raunhæfar til að tryggja betur stöðu heimilanna og lækka skuldir þeirra og bæta greiðslugetu. Sú leið sem hv. þingmaður nefnir, að setja þak á verðtrygginguna, hefur sérstaklega verið skoðuð. Á henni hafa menn talið ýmsa annmarka, bæði mikinn kostnað sem mundi bitna á Íbúðalánasjóði og þar með ríkissjóði og bönkunum o.s.frv. Menn hafa líka talað um stjórnarskrána, að við séum þar á mjög gráu svæði, þannig að það hafa vissulega verið skoðaðar allar leiðir. Komi fram einhverjar leiðir sem menn telja að nái því markmiði að bæta stöðu heimilanna, skuldastöðu og greiðslugetu þeirra, umfram það sem ríkisstjórnin er með á sínum borðum og ekki raskar fjárhag ríkissjóðs eða Íbúðalánasjóðs þá erum við að sjálfsögðu tilbúin til að skoða þær.

Hæstv. forseti. Að beiðni Alþingis hefur verið unnin skýrsla um stöðu barna og ungmenna með tal- og málþroskaröskun sem dreift hefur verið í þinginu. Í kjölfar þeirrar skýrslu hafa þeir þingmenn sem óskuðu eftir skýrslunni lagt fram tillögu til þingsályktunar þar sem óskað er eftir að Alþingi álykti að fela mennta- og menningarmálaráðherra að endurskoða málefni barna og unglinga með tal- og málþroskaröskun með því að bregðast við þeim ábendingum og tillögum sem birtast okkur í þessari skýrslu. Mig langar að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra með hvaða hætti ráðuneytið hefur hugsað sér að bregðast við skýrslunni. Það kemur fram í skýrslunni að í verstu tilvikum sé einstaklingur með talerfiðleika óskiljanlegur ókunnugum en léttvægari tilvik lýsa sér í því að eiga erfitt með að bera fram einstök hljóð. Með málþroskaröskun er átt við erfiðleika við málskilning og máltjáningu, að orðaforði sé fátæklegur, málfræðiþekking slök og setningamyndun einfölduð. Erlendis er víða gert ráð fyrir því að um 15% leikskólabarna og um 10% grunnskólabarna þurfi aðstoð vegna þessara örðugleika. Á Íslandi eru engar tölulegar upplýsingar til um fjölda barna sem hafa verið greind með þessa örðugleika og engin sérstök stofnun heldur utan um þennan hóp. Verkefnið er dreift milli tveggja ráðuneyta, þ.e. velferðarráðuneytis og menntamálaráðuneytis, og jafnframt er hluti af þessum verkefnum hjá sveitarfélögunum þannig að ábyrgðin er dreifð og utanumhaldið ekkert og yfirsýnin því léleg. Af þessu höfum við sem flytjum þessa þingsályktunartillögu áhyggjur og teljum að bregðast þurfi við. Kerfið annar ekki eftirspurn, það eru langir biðlistar eftir því að komast til sjálfstætt starfandi sérfræðinga 

Frú forseti. Fyrst vil ég þakka bæði hv. fyrirspyrjanda en líka öðrum þeim hv. þingmönnum sem lögðu fram téða skýrslubeiðni. Það er mjög gott að vakin hafi verið athygli á málefnum þessara barna og gott að þessi skýrsla var unnin. Það sem þegar hefur verið gert í mennta- og menningarmálaráðuneytinu er að fara yfir skýrsluna og eins og hv. þingmaður bendir á er þarna víða pottur brotinn og málefnin varða marga aðila. Það sem má sjá líka er að það skortir greinilega fjármagn inn í þennan málaflokk til að staðið sé að þessari þjónustu með viðunandi hætti. Það sem þegar hefur verið gert er að fara yfir skýrsluna og fara yfir hvaða atriði helst standa upp úr og ljóst er að í framhaldinu þarf að efna til samráðs við velferðarráðuneyti og Samband íslenskra sveitarfélaga því að mjög margt af því sem þarna kemur upp tengist annars vegar heilbrigðisþjónustunni og hins vegar skólakerfinu og það er auðvitað að hluta til rekið af sveitarfélögum. Það er ljóst að þetta kallar hugsanlega á einhverjar reglugerðarbreytingar um sérfræðiþjónustu, svo dæmi sé tekið, sem kynnu að útheimta meira fjármagn inn í þennan málaflokk þannig að það sem stendur til að gera er að móta áætlun um þær aðgerðir sem unnt er að ráðast í og gera kostnaðargreiningu á þeim aðgerðum. Til að unnt sé að gera þetta þarf að kalla til samráðs þeirra aðila sem hér hafa verið nefndir. Til stendur að byrja á þessu, vonandi sem fyrst. Ég veit ekki hvort þingsályktunartillagan sem hv. þingmaður nefndi nær að komast á dagskrá hér en það er engin ástæða til að bíða með að byrja á að móta einhverja aðgerðaáætlun í þessum málum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Mig langar að hvetja hæstv. ráðherra til að reyna að flýta þessari vinnu þannig að við séum tilbúin með slíka áætlun fyrir samþykkt fjárlaga næsta haust. Ég tel málefnið mjög brýnt og við getum ekki við það unað að ekki sé ráðist í úrbætur, sérstaklega þegar þessi skýrsla liggur fyrir. Ég hvet þingheim til að kynna sér skýrsluna sem er um margt mjög merkileg því að þrátt fyrir að við eigum kannski ekki fulla vasa fjár í ríkissjóði verðum við engu að síður að halda vel utan um börnin okkar. Fyrsta skrefið er að safna saman og halda til haga þeim upplýsingum sem eru á víð og dreif í kerfinu vegna þess að lykillinn að því að ná einhverjum árangri er að vita nákvæmlega í hverju vandinn er fólginn. Vísbendingar eru um það samkvæmt skýrslunni að einhverfa sé ofgreind á Íslandi en málþroskaröskun vangreind. Það er til dæmis eitthvað sem ég tel að við verðum að horfast í augu við og reyna að taka á.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hvatninguna. Það sem ég get sagt er að við munum að sjálfsögðu gera okkar besta. Ég ætla ekki að lofa heildstæðri áætlun fyrir haustið því að mig grunar að það gæti tekið tíma að gera hana í ljósi þess að þarna þurfa margir aðilar að koma að. Ég vonast hins vegar til að við getum séð fyrstu merki um einhverjar aðgerðir fyrir haustið þannig að við munum fara í þessa vinnu og vonandi gengur hún vel.

Virðulegi forseti. Nýlega var kynnt nýtt kosningaplagg ríkisstjórnarinnar sem kallað hefur verið fjárfestingaráætlun fyrir Ísland 2013–2015. Önnur meginforsenda þessa plaggs er sú að verja eigi tilteknum fjármunum úr auðlindagjaldi, sem ætlunin er að hækka eins og allir vita, og verja þeim peningum til fjárfestingarverkefna. Í þessu plaggi kemur fram að gert er ráð fyrir því að þetta auðlindagjald muni á næstu þremur árum nema um 50 milljörðum kr. og þegar þetta mál er betur skoðað blasir við að forsendan fyrir því að þessi tala er fundin er sú að svipaðar aðstæður verði uppi í sjávarútveginum, m.a. hvað varðar gengisþróunina og gengisstöðuna. Það er sem sagt gert ráð fyrir því í þessu plaggi að gengi íslensku krónunnar haldist álíka lágt og það er í dag. Nú er það svo að í því frumvarpi sem fyrir liggur um veiðigjaldið er gengið út frá því og það er beinlínis sagt að þetta gjald sé mjög næmt fyrir breytingum í starfsumhverfi sjávarútvegsins og í áliti sem Alþýðusamband Íslands hefur unnið kemur það meðal annars fram að ef gengi krónunnar styrkist þó ekki væri nema um 20% yrði veiðigjaldið á ári í kringum 8 milljarðar kr. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er þá gengið út frá því í þeirri fjárfestingaráætlun sem hæstv. ríkisstjórn hefur kynnt að við munum á næstu þremur árum, 2013, 2014 og 2015, búa við gengi sem er svipað og það er í dag? Er ríkisstjórnin að boða það, að það sé hluti af stjórnarstefnunni, forsenda fjárfestingaráætlunarinnar, að hér verði lágt gengi, a.m.k. um fyrirsjáanlega framtíð?

Frú forseti. Vissulega er það svo að tekjur í sjávarútvegi eru verulega háðar gengisþróuninni. En ég vænti þess líka að hv. þingmaður hafi farið yfir þessa fjárfestingaráætlun og tekið eftir því að þar er farið mjög varfærið í hlutina að því er varðar ráðstöfun bæði veiðigjaldsins og arðsins. Það er áætlað að veiðigjaldið gefi á næstu þremur árum 40–50 milljarða kr. og 17 milljarðar af því fari í fjárfestingaráætlunina, þar á meðal til bættra samgöngubóta. Það er því verulegt borð fyrir báru og gert ráð fyrir því, ekki síst, að hægt sé að greiða niður skuldir, m.a. með arði af bönkunum og veiðigjaldinu, og nýta þetta þá til annarra þarfa þannig að það er mjög varlega farið í hlutina. Hér er til dæmis ekki gert ráð fyrir meiri afla sem menn búast við að sé inni í myndinni í þessu. Þannig að í alla staði er farið mjög varlega í þetta og alltaf er það undirliggjandi í þessari áætlun að það gangi eftir að veiðigjöldin skili sér og arðurinn í bönkunum. Það er undirstaðan undir þetta. Ég held að það hljóti líka að skipta máli fyrir þessa þróun hvað við getum bætt hagvöxtinn með þessari fjárfestingaráætlun og dregið úr atvinnuleysi en á sama tíma farið mjög varlega í að nýta veiðigjaldið í þessi verkefni.

Virðulegi forseti. Þegar hæstv. forsætisráðherra segir að það sé farið mjög varlega í það að nýta veiðigjaldið er forsætisráðherra að tala út frá því að gengið verði um fyrirsjáanlega framtíð álíka lágt og það er í dag. Það er kjarni málsins. Það liggur þá fyrir að samkvæmt fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar gerir ríkisstjórnin ráð fyrir því að gengið verði á svipuðum slóðum eftir þrjú ár og það er núna. Ég ítreka það sem ég var að vekja athygli á og það er þetta: Alþýðusamband Íslands segir að ef gengi íslensku krónunnar styrkist um 20% verði tekjur af veiðigjaldi í kringum 8 milljarðar og fjárfestingaráætlunin gerir síðan ráð fyrir að 6 milljarðar af veiðigjaldinu fari til fjárfestingarverkefna. Er það þá þannig að ef gengið styrkist um 20% og tekjurnar verða 8 milljarðar verði engu að síður gert ráð fyrir að 6 milljarðar fari til fjárfestingarverkefna? Það er auðvitað þannig, hæstv. forsætisráðherra, að þetta er allt á sandi byggt eða, sem er kannski enn þá líklegra, að hæstv. ríkisstjórn gerir ráð fyrir að gengi íslensku krónunnar haldist 

Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þingmaður reyna að draga upp þá mynd að gera þessa fjárfestingaráætlun mjög tortryggilega og hann virðist vera mjög svartsýnn á að hún komist til framkvæmda. Við í ríkisstjórninni erum ekki svo svartsýn á að áætlunin komist ekki til framkvæmda. Við bindum vonir við að þessi áætlun …

Forseti biður menn að hafa einn fund í salnum og gefa forsætisráðherra hljóð.

… standi undir þeim væntingum sem við gerum. Eins og ég sagði er þetta mjög varfærið bæði í veiðigjaldinu og í arðinum af bönkunum 

Frú forseti. Í gær fór fram atkvæðagreiðsla um að tillögur stjórnlagaráðs skyldu fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Einnig flutti hv. þm. Vigdís Hauksdóttir breytingartillögu um að þjóðin fengi að segja skoðun sína á því hvort Evrópusambandsviðræðunum skyldi áfram haldið. Það vakti athygli margra við atkvæðagreiðsluna að einstakir ráðherrar eins og til dæmis hæstv. umhverfisráðherra, sem hafði tjáð sig um málið vikunni áður þess efnis að skynsamlegt væri að málið færi í þjóðaratkvæðagreiðslu, greiddi þessari tillögu ekki atkvæði sitt. Það vakti upp minningar um atkvæðagreiðsluna forðum daga, sumarið 2009, þegar Samfylkingin með forsætisráðherra í broddi fylkingar hafði í hótunum við samþingmenn sína þar sem menn voru látnir vita af því að ef breytingartillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu næði fram að ganga yrði ríkisstjórnarsamstarfinu sjálfhætt. Það hefur auðvitað margt breyst í Evrópu og það vakti sérstaka athygli, í ljósi þess á hvaða stað Evrópusambandsumsóknin er og hve mikið hefur breyst, hversu lítill stuðningur er við hana, að jafnvel þeir ráðherrar sem höfðu áður tjáð sig um málið með þessum hætti voru ekki tilbúnir til að styðja þessa breytingartillögu þrátt fyrir ummæli í vikunni áður. Það vakti upp þær spurningar hvort sambærilegum hótunum hefði verið beitt í gær líkt og gert var sumarið 2009. Mér leikur forvitni á því að vita hvort hæstv. forsætisráðherra hafi beitt sér með sama hætti í þessu máli. Var einstökum ráðherrum og þingmönnum VG stillt upp við vegg í málinu líkt og hæstv. forsætisráðherra gerði sumarið 2009 eins og við munum öll svo vel eftir?

Virðulegi forseti. Ég er ekkert óvön því að mér séu lögð í munn ósönn orð og kannski ekki síst úr munni þess hv. þingmanns sem hér talaði. 

Frú forseti. Eitthvað er hæstv. forsætisráðherra farið að förlast minnið. Í óundirbúnum fyrirspurnum sumarið 2009 sagði hæstv. forsætisráðherra aðspurð: „Við skulum vona að atkvæðagreiðslan verði með þeim hætti að þessi ríkisstjórn starfi áfram.“ Sama dag og sú atkvæðagreiðsla fór fram sagði hv þm. Birgitta Jónsdóttir, með leyfi frú forseta: „Í dag var hið andlega ofbeldi stundað fyrir opnum tjöldum af konu sem eitt sinn var álitin heilög en ég hygg að sá ljómi sé óðum að hverfa því völd geta með sanni gert vænsta fólk að skrímslum. Það að horfa á hana þjarma að þingmönnum samstarfsflokksins eins og raun bar vitni og heyra mátti hótanir um að ef viðkomandi greiddi ekki atkvæði með samningnum væri sá hinn sami ábyrgur fyrir falli ríkisstjórnarinnar.“ Þetta sagði hv. þm. Birgitta Jónsdóttir á sínum tíma. Það er öllum í fersku minni hvernig þetta var. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir hafði enga ástæðu til að ljúga á sínum tíma. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að segja það að þessi ummæli frá hv. þingmanni eru ekki svaraverð  Hv. þingmaður hefur alltaf tvennt í huga þegar hann kemur hingað í ræðustól. Í fyrsta lagi að leggja sitt lóð á vogarskálina til að fella 

Forseti. Ég vil leyfa mér að lýsa furðu minni á þeirri dagskrá þingfundar sem þingheimi er boðið upp á í dag þar sem eru Vaðlaheiðargöng og það sem að þeim lýtur. Það væri að sjálfsögðu eðlilegt og í reynd nauðsynlegt að ræða þetta mál í samhengi við samgönguáætlun. Sérfræðingar hafa lýst því yfir að það sé afar óæskilegt að ráðast í tvenn göng í einu. Það er mjög mikilvægt að ræða þetta mál í samhengi við önnur hugsanleg jarðgöng sem hugsanlega á að flýta og láta umræður snúast um hvaða áhrif þessi göng, ef á að fara að troða þeim í gegn, hafa á aðrar hugsanlegar gangaframkvæmdir, auk þess sem hlýtur að þurfa að ræða framkvæmdir í öðrum landshlutum þegar þetta er rætt. Auk þess verð ég að fá að segja, frú forseti, að 

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að fundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Óskað er eftir atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Enn og aftur greiðum við atkvæði um lengd þingfundar án þess að í raun sé nokkur einasta ástæða til að vera með lengri þingfund, ekki síst vegna þess að kallað hefur verið eftir því og óskað eftir því að dagskrá næstu daga verði skýrð og stjórnarflokkarnir komi hreint fram með það hvaða mál þurfi að klára og þá sé hægt að setjast niður og áætla þann tíma sem þarf í þingið. Nú er staðan hins vegar sú að ekki liggur enn ljóst fyrir hvaða mál við munum þurfa að klára í þinginu og þá er ljóst að ekki er ástæða til að hafa þessa kvöldfundi sem hér eru sýknt og heilagt. En ef stjórnarþingmenn og þeir sem hafa áhuga á kvöldfundum kjósa það skora ég á þá sömu að vera með okkur hinum og taka þátt í þeirri umræðu sem fer fram hér á kvöldin, því að hún er um margt mjög fróðleg fyrir þá sem kjósa að vera annars staðar en að sitja hér og hlusta á þingfundi og ég undanskil þar hv. þm. Árna Þór Sigurðsson.

Virðulegur forseti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur eru fjölmörg mál í nefndum og á lista þingsins sem eftir á að ræða, og eins og ég hef sagt áður í þessum ræðustól er það ekki skortur á þingdögum sem ræður því að þau komast ekki áfram, heldur skortur á forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Enn liggur ekkert fyrir um forgangsröðun ríkisstjórnarinnar nema það að hæstv. forsætisráðherra virðist halda að hún ráði dagskrárvaldi og hótar hér út og suður sumarþingi og lengri þingfundum til að koma sínum gæluverkefnum og ríkisstjórnar sinnar fram, hvort sem þau eru brýn eða mikilvæg að mati annarra. Við höfum starfsáætlun sem hæstv. forseti vann í samráði við alla stjórnmálaflokka og lagði fyrir forsætisnefnd, þingflokksformenn og hæstv. ríkisstjórn til samþykktar. Ef svo fer fram sem horfir verður þessi starfsáætlun brotin. Ég geri athugasemd við það. Ég er ekki tilbúin til að hleypa hér í gegn óútfylltum tékkum og ég vil spyrja hæstv. forseta: Hvað hyggst hæstv. forseti láta 

Forseti minnir á ræðutímann og biður hv. þingmenn um að virða hann.

Frú forseti. Ég hef alltaf greitt atkvæði með því að þingfundur fengi að standa lengur til þess að gefa svigrúm í þinginu svo hægt væri að ræða mál til fullnustu, sérstaklega þegar mikið liggur við undir lok þings, og bæta við vinnutíma þingsins. Ég mun greiða þessu atkvæði að þessu sinni en ég geri það með mjög þungum huga núna vegna þess að ég skil ekki þá forgangsröðun að taka þetta mál, Vaðlaheiðargöngin, sem á að fara að troða í gegnum þingið, þröngva hér inn þvert á samgönguáætlun, þvert á alla opinbera stefnumótun um röðun mikilvægra samgönguframkvæmda, og að lengja þingfund til að geta komið þessu máli í gegn er mér mjög þungbært. En ég hef ekkert á móti því að mál séu rædd og af þeirri prinsippástæðu að það þurfi að veita meira svigrúm til að fara í gegnum mál undir lok þings 

Forseti biður þingmenn enn um að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég leyfi mér líka að gera athugasemd við þá dagskrá sem hér liggur frammi um þennan fund þegar kosningavíxill næsta árs og þingmanna Norðausturkjördæmisins er kominn sem fyrsta mál á dagskrá, sérstakt áhugamál formanns VG sem þarf að ná endurkjöri. Það hefur komið fram í öllum umsögnum um Vaðlaheiðargöng nema þeim sem eru beint frá hagsmunaaðilum málsins að þetta sé algerlega galin framkvæmd. Það verður ánægjulegt að geta bent á það allt saman á eftir í umræðunni en þetta á ekki að vera forgangsröðun mála á síðustu dögum þingsins að ég tali ekki um að þetta sé ekki rætt samhliða samgönguáætlun sem er í ferli í þinginu. Þetta eru dæmi um slæm vinnubrögð á Alþingi, léleg vinnubrögð, óskipulega vinnu sem gerir það að verkum að við erum enn einu sinni komin út í horn með dagskrá þingsins. Ég mun styðja lengd þingfundar því að hér þarf að ræða og afgreiða mál, en það er ekki góður bragur á þessu og þetta er skýrt dæmi um 

Frú forseti. Ég ætla að ræða atkvæðagreiðsluna um lengd þingfundar. Ég tel ástæðulaust að ríkisstjórnin haldi sinni stefnu að taka ágreining þar sem hægt er, ef mögulegt er fer hún í ágreining. Við eigum fjóra daga eftir og eldhúsdagurinn er eftir líka. Ég held að það sem hæstv. ríkisstjórn vanti fyrst og fremst sé tímaskyn, að hún átti sig á því hvað tímanum líður. Hún ætti að taka fyrir mikilvægari mál, eitthvað sem varðar fjölskyldurnar og fyrirtækin í landinu og atvinnulífið en hún hefur hingað til ekki sýnt að hún hafi mikinn áhuga á fjölskyldumálum, sérstaklega þingmanna.

Virðulegur forseti. Þau rök hafa verið færð fram fyrir því að ástæða sé til að hafa þingfund lengur en þingsköp gera ráð fyrir, að það þurfi tíma til að fara í þá umræðu sem bíður. En til þess að tíminn nýtist vel og umræðan skili árangri er mjög mikilvægt að þingmenn taki þátt í henni og þar með talið að sjálfsögðu þingmenn stjórnarliðsins sem eru að reyna að koma fram þeim málum sem til stendur að ræða. Í gær gerðist það þegar hæstv. forsætisráðherra ætlaði að fara að kynna fjárfestingaráætlun sína eða kosningastefnu að ekki voru nógu margir í salnum að mati hæstv. forsætisráðherra. Hæstv. ráðherra lagði þá til að gert yrði hlé á þingfundi þangað til fleiri væru komnir í salinn til að hlýða á boðskapinn. Það sama hlýtur að gilda áfram. Nú er hæstv. forsætisráðherra búin að setja þarna ákveðið fordæmi sem ég get alveg, eins og ég gerði, tekið undir með hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að árétta það sjónarmið sem kom fram hjá hv. formanni umhverfis- og samgöngunefndar. Nú á að fara að taka fyrir til umræðu hið umdeilda mál Vaðlaheiðargöngin og það hefði að sjálfsögðu verið eðlilegt að það væri gert í einhverju samhengi við það sem ætlunin er að afgreiða í þeim samgönguáætlunum og tillögum til samgönguáætlana sem liggja fyrir þinginu. Vaðlaheiðargöngin eru auðvitað samgönguverkefni og þegar við ræðum þau mál þurfum við að geta rætt þau í eðlilegu samhengi en það vantar hins vegar mjög mikið upp á það. Það liggur fyrir tillaga til samgönguáætlunar, við vitum að unnið er að þessari samgönguáætlun í nefndinni. Lagt hefur verið fram plagg sem menn hafa kallað fjárfestingaráætlun sem gerir ráð fyrir því að gengi íslensku krónunnar haldist hér áfram mjög lágt og það eigi síðan að geta fjármagnað ný samgönguverkefni. Við vitum hins vegar ekki hver tillaga umhverfis- og samgöngunefndar verður þannig að ég tek undir með hv. formanni nefndarinnar að það er algerlega 

Virðulegur forseti. Þetta var einstaklega góð fundarstjórn og hef ég ekkert við hana að athuga. Í ljósi þeirrar umræðu sem hér varð við atkvæðagreiðslu um lengd þingfundar óska ég eftir því, þar sem greinilega eru ýmsar skoðanir uppi um það mál sem hæstv. forseti var að kynna á dagskrá, að hæstv. fjármálaráðherra verði viðstaddur. Þetta er mál á sviði ráðherrans og eflaust … 

Virðulegur forseti. Ég fagna þeirri miklu ánægju og kátínu um þetta mál hér í salnum og er nú kominn tími til að fólk gleðjist yfir góðum málum sem koma hingað inn, sérstaklega stjórnarandstaðan. Ég fagna þessum jákvæðu viðbrögðum og brosviprum sem ég sé á andlitum einstakra stjórnarandstöðuþingmanna, sem hefur ekki sést vikum saman. 
             Ég flyt hér nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar við frumvarp til laga um heimild til handa ráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að fjármagna gerð jarðganga undir Vaðlaheiði. Markmið frumvarpsins er að veita fjármálaráðherra heimild til að undirrita lánasamning við Vaðlaheiðargöng hf. fyrir allt að 8.700 millj. kr. á verðlagi ársins 2011. Félagið er að 51% hluta í eigu ríkisins og fer Vegagerðin með hlut ríkissjóðs og skipar formann stjórnar félagsins. Afgangurinn er í eigu Greiðrar leiðar ehf. en hluthafar eru Akureyrarbær, KEA svf., Þingeyjarsveit og tólf önnur sveitarfélög og sjö lögaðilar. Markmið félagsins er að innheimta veggjalda standi undir fjárfestingunni að fullu. Samkvæmt frumvarpinu mun ríkissjóður fjármagna framkvæmdalánið með sölu markaðsskuldabréfa. Gert er ráð fyrir að endurfjármagna lánið árið 2018 á almennum lánamarkaði. Fjárlaganefnd hefur farið ítarlega yfir gögn málsins og kallað á sinn fund fjölmarga aðila sem komið hafa að málinu með einum eða öðrum hætti. Samhliða frumvarpinu liggja fyrir gögn sem fjalla um áhættu fjárfestingarinnar og þar með lánveitingar ríkissjóðs. Áhættunni má skipta niður í nokkra flokka, bæði varðandi stofnkostnað, rekstrarkostnað, tekjur og endurfjármögnun. Vaðlaheiðargöng hf. hafa útbúið viðskiptaáætlun þar sem lagt er mat á þessa þætti og þar koma fram forsendur félagsins um árlegan rekstrarkostnað, viðhaldskostnað, stjórnunarkostnað, innheimtukostnað, gjaldskrá sem byggist á mati á greiðsluvilja og mati á því hve hátt hlutfall vegfarenda muni nýta sér göngin. Jafnframt kemur fram áætlun um umferðarþróun til langs tíma en ekki er lagt mat á þjóðhagsleg og samfélagsleg atriði eins og afleiddan sparnað af minni slysatíðni, betri tengingu atvinnusvæða sem og lægri viðhaldskostnað og endurfjárfestingarþörf á vegkaflanum um Víkurskarð. Fjármálaráðuneytið fól IFS Ráðgjöf ehf. að meta áhættuþætti lánveitingarinnar og forsendur sem fram koma í viðskiptaáætlun Vaðlaheiðarganga hf. Jafnframt var Ríkisábyrgðasjóði falið að gera umsögn um lánveitinguna eins og mælt er fyrir um í lögum nr. 121/1997, um ríkisábyrgðir. Heildarstofnkostnaður við göngin er áætlaður um 11 milljarðar, með virðisaukaskatti. Gert er ráð fyrir að áðurnefnd 8.700 millj. kr. lántaka miðist við heildarkostnað án virðisaukaskatts þar sem Vaðlaheiðargöng hf. miðar við að innskattur fáist endurgreiddur á framkvæmdatímanum. Vaðlaheiðargöng hf. byggja á reynslu Vegagerðarinnar af fyrri jarðgöngum og nú þegar liggur fyrir tilboð í framkvæmdina sem er 5% undir kostnaðaráætlun. Auk þess er gert ráð fyrir 7% ófyrirséðum útgjöldum í áætluninni. Ýmiss konar jákvæð þjóðhagsleg áhrif verða af framkvæmdinni og má þar nefna að um 210 ársverk verða til á framkvæmdatímanum auk þess sem áætlað er að allt að 30 afleidd ársverk bætist við vegna framkvæmdarinnar. Þannig er gert ráð fyrir allt að 300 ársverkum tengdum verkefninu í heild með tilheyrandi áhrifum á vinnumarkað og á atvinnuleysi. Það er samdóma álit þeirra sem komið hafa fyrir nefndina að framkvæmdin sé ein sú arðbærasta í samanburði við aðrar samgönguframkvæmdir sem ætlunin er að ráðast í á næstu árum og áratugum. Meiri hluti nefndarinnar bendir á að verulegur þjóðhagslegur ávinningur fylgir framkvæmdinni. Jafnframt leggur meiri hlutinn áherslu á að samningar við Vaðlaheiðargöng hf. geri ráð fyrir því að göngin verði eign ríkissjóðs að uppgreiðslutíma liðnum. Áætlað er að tekjur ríkissjóðs af framkvæmdinni, m.a. af tekjuskatti og tryggingagjaldi á framkvæmdatímanum, geti numið um 520 millj. kr. Auk þess eru útsvarstekjur sveitarfélaga áætlaðar um 370 millj. kr. vegna framkvæmdanna. Þegar rekstur ganganna hefst munu tekjur ríkissjóðs felast í virðisaukaskatti af veggjöldum, tekjuskatti af launum starfsmanna og hugsanlegum tekjuskatti Vaðlaheiðarganga hf. í framtíðinni. Þá mun ríkissjóður spara sér fjármuni vegna minni snjómoksturs á leiðinni um Víkurskarð og viðhalds á veginum þar. Í frumvarpinu er lagt til að framkvæmdin verði fjármögnuð með þeim hætti að ekki leiði til útgjalda hjá ríkissjóði. Ríkissjóður mun hins vegar fjármagna stofnkostnað ganganna með lántökum en á móti kemur lánveiting ríkisins til Vaðlaheiðarganga hf. Í umsögnum kemur fram að áhætta er talin vera af fjármögnunarkostnaði Vaðlaheiðarganga hf. og mælir IFS Greining með því að eigið fé fyrirtækisins sé aukið frá því sem nú er til að draga úr þeirri áhættu. Ríkisábyrgðasjóður telur mjög ólíklegt að félagið geti endurfjármagnað lán ríkissjóðs árið 2018 á 3,7% verðtryggðum vöxtum eins og áætlunin miðar við. Brugðist hefur verið við þessum ábendingum með heimild til að auka hlutafé í Vaðlaheiðargöngum hf. Nú er gert ráð fyrir að hlutafé félagsins verði samtals 620 millj. kr. og þar af komi 210 millj. kr. úr ríkissjóði, eða 34%, en 66% verði í eigu Greiðrar leiðar ehf. og þannig verði dregið úr áhættu ríkissjóðs frá því sem annars hefði orðið. Gert er ráð fyrir að félagið fjármagni sig sjálft á markaði árið 2018 eftir að reynsla er komin á reksturinn og endanlegur stofnkostnaður liggur fyrir. Miðað er við að endurfjármögnunin verði að 35% hluta með jafngreiðsluláni til 28 ára, en 65% hennar verði með endurgreiðsluákvæði í samræmi við rekstrarafkomu félagsins. Áætlanir miðast við 3,7% fasta verðtryggða vexti fyrir báða þættina. Ef ekki tekst að fjármagna félagið á markaði á þessum eða betri kjörum er ljóst að bregðast þarf við því með því t.d. að ríkissjóður framlengi framkvæmdalánið þar til endurfjármögnun heppnast eða með öðrum hætti sem þurfa þykir til þess að framkvæmdin verði á endanum greidd af tekjum af umferð um göngin. Fram hefur komið hjá fjármálaráðuneytinu að hluti samningagerðar við Vaðlaheiðargöng hf. verður samningur Vegagerðarinnar og félagsins um sérleyfi til innheimtu veggjalda. Í samningnum verður starfsumhverfi félagsins skilgreint. Þar verður fjallað um eignarhald, eftirlit, skuldbindingar, réttindi, skipulagsmál, umhverfismál og lok samningstíma. Göngin verða hluti af almenna vegakerfinu og því verða skilgreind atriði og lágmarksskilyrði sem gilda um slíka vegi. Óheimilt verður að greiða arð úr félaginu eða ráðast í aðra starfsemi en rekstur ganganna. Þegar félagið hefur greitt upp alla fjármögnun mun eignarhald á göngunum flytjast til ríkisins. Brýnt er að ekki verði vikið frá þeirri meginforsendu verkefnisins að það verði fjármagnað með veggjöldum og ef forsendur viðskiptaáætlunarinnar ganga ekki eftir, verði gjaldtakan framlengd umfram það sem nú er gert ráð fyrir. Þróun umferðar á næstu áratugum skiptir miklu máli um framgang verkefnisins og hlutfall þeirra vegfarenda sem ákveða að fara um göngin frekar en um Víkurskarð. Vegagerðin hefur endurskoðað fyrri umferðarspá sem var frá því í nóvember 2011. Niðurstaðan er sú að líklegasta útkoman miðar við 1,8% árlegan vöxt í stað 2% áður. Að öllu óbreyttu hefur það í för með sér að framlengja þarf innheimtu veggjalda í tvö til þrjú ár umfram það sem núverandi áætlanir miðast við til þess að forsendur framkvæmdanna standist. Viðskiptaáætlun miðar við að um 90% vegfarenda ákveði að fara um göngin en það hlutfall er eðli máls samkvæmt mjög háð ákvörðun um fjárhæð veggjaldsins. Fram kemur í greiningu IFS Ráðgjafar að nánast ómögulegt er að reikna út verðteygni eftirspurnar og þar með ómögulegt að segja til um, út frá fyrirliggjandi gögnum, hversu hátt hlutfall ökumanna muni nýta sér göngin en veggjald er áætlað hærra en sparaður breytilegur rekstrarkostnaður. Í þessu sambandi má benda á að umferðarspár Vegagerðarinnar þar sem jarðgöng hafa verið gerð hafa í svo til öllum tilfellum vanmetið umferðina. Aðeins í einu tilfelli hefur raunumferð reynst minni, þ.e. um Almannaskarðsgöng, og spár um umferð um Bolungarvíkurgöng virðast ætla að ganga eftir. Raunumferð um jarðgöng hafa annars verið 30–64% umfram spár og því meiri sem jarðgöngin eru nær þéttbýli, eins og á reyndar við í þessu tilfelli. Í umferðarspám er ekki gert ráð fyrir umferðaraukningu vegna fyrirhugaðra framkvæmda í Þingeyjarsýslum sem vænta má að ráðist verði í á allra næstu árum. Líklegt má telja að umferð muni aukast við þær framkvæmdir og bæta rekstrargrundvöll jarðganganna umfram það sem áætlanir gera nú ráð fyrir. Nefndin hefur yfirfarið forsendur vegna viðhalds- og rekstrarkostnaðar Vaðlaheiðarganga hf. Gert er ráð fyrir að Vegagerðin geri þjónustusamning við Vaðlaheiðargöng hf. Í honum felst að Vegagerðin tekur að sér margvíslega rekstrarþætti og viðhald ganganna. Markmiðið er að ná fram hagræðingu og Vegagerðin staðfestir að forsendur Vaðlaheiðarganga hf. varðandi rekstrar- og viðhaldskostnað séu raunhæfar og byggðar á reynslutölum frá öðrum jarðgöngum. Fram hefur komið að heildarkostnaður vegna trygginga er áætlaður aðeins um 3 millj. kr. á ári. Það er miklum mun lægri fjárhæð en Spölur hf. greiðir í tryggingar fyrir Hvalfjarðargöng. Skýrist það að hluta til af áðurnefndum samningi við Vegagerðina þar sem ekki verður um starfsmannatryggingar að ræða hjá Vaðlaheiðargöngum hf. Mestu munar um rekstrarstöðvunartryggingu en áætlanir miða við að tryggja þurfi mun styttri tíma heldur en gert er í Hvalfjarðargöngum. Félagið bendir á að jafnvel þó að komi í ljós að útgjöld vegna trygginga séu vanmetin, þá hefur það ekki afgerandi áhrif þar sem um er að ræða lítið brot af heildarkostnaði félagsins. Í viðskiptaáætluninni er ekki heldur gert ráð fyrir greiðslu tekjuskatts. Skýrist það af því að áætlað er að skattalegt tap verði á fyrstu rekstrarárum ganganna og komi tekjuskattsgreiðslur félagsins ekki til fyrr en í kringum árið 2030, eftir því hvernig reksturinn gengur. Tekjuskattsgreiðslur hafa því ekki afgerandi áhrif á hagkvæmni fjárfestingarinnar, þ.e. getu til að standa undir afborgunum og vöxtum. Virðulegi forseti. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir sér hins vegar vel grein fyrir því að ákveðin áhætta felst ávallt í framkvæmd af þessu tagi og þessari stærðargráðu sem hér um ræðir. Meiri hluti fjárlaganefndar er hins vegar þeirrar skoðunar að vel athuguðu máli að á móti þessari áhættu vegi að samfélagslegur ávinningur verksins er umtalsverður. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Björn Valur Gíslason, Árni Þór Sigurðsson, Björgvin G. Sigurðsson, Höskuldur Þórhallsson og Sigmundur Ernir Rúnarsson.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hér er verið að auka skuldbindinguna frá því sem áður var samþykkt, úr 2 milljörðum í 8,7 milljarða, þannig að þetta er gífurleg aukning á fjárlögum ríkisins. Ég vil spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi hvort ekki sé eðlilegt að þessi fjárhæð sé sett í fjárlög eða fjáraukalög, svo að við séum ekki að fela þessa lánveitingu. Síðan er spurning mín til hv. þingmanns: Við erum með samgönguáætlun þar sem verkefnum er raðað og Norðfjarðargöng standa nokkuð nærri. Síðan er þessum göngum smyglað fram fyrir af ýmsum þingmönnum kjördæmisins. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort þetta lykti ekki af spillingu.

Virðulegur forseti. Fyrst um bókhaldslegu þættina sem hv. þingmaður nefndi. Þetta lán verður að sjálfsögðu fært til bókar og eignin á móti því eru að sjálfsögðu tekjurnar af veggjöldum sem eiga að greiða lánið upp. Nú þekki ég ekki til þefvísi hv. þingmanns á spillingu en vænti þess að hann hafi einhverja reynslu í því. Þetta verkefni á sér langan aðdraganda, margra ára, og um það hefur verið fjallað hér á Alþingi. Alþingi tók ákvörðun um að stofna hlutafélag til þess að ráðast í þessa framkvæmd árið 2010 eftir ítarlega umfjöllun í samgöngunefnd og á Alþingi og samþykkti lög þar um. Á þeim lögum er enn þá byggt þannig að málið lyktar nú ekki af meiri spillingu en svo að það er Alþingi sjálft sem með yfirgnæfandi meiri hluta atkvæða ákvað að stofna til þessa félags og þessa reksturs. Það greiddu 39 þingmenn því atkvæði sitt, tveir greiddu ekki atkvæði, einn var með fjarvist og 11 voru fjarverandi.

Frú forseti. Maður spyr sig: Til hvers er samgönguáætlun ef þingmenn kjördæmis geta smyglað fram fyrir röðina uppáhaldsverkefnum, gæluverkefnum, og samþykkt þau fram yfir aðrar framkvæmdir? Ég vil spyrja hv. þingmann, af því að hann er líka þingmaður Norðfjarðar og Neskaupstaðar, hvað hann muni segja við kjósendur sína. Hvers vegna er þetta verkefni tekið fram fyrir en ekki Norðfjarðargöng, sem eru þó að margra mati miklu mikilvægari upp á öryggi og samgöngubót og annað slíkt?

Virðulegi forseti. Í þessu andsvari fólst engin spurning nema þá varðandi spillingarþefvísi hv. þingmanns. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að það er Alþingi sem hefur varðað hverja einustu ákvörðun í þessu máli frá upphafi. Hér er ekki verið að taka ákvörðun á forsendum þingmanna ákveðinna kjördæma. Ég minni á að helmingur þeirra þingmanna sem styðja þetta mál í fjárlaganefnd og skrifa undir nefndarálitið eru þingmenn úr Reykjavík og Suðurkjördæmi. Spillingarlyktin af því er ekki meiri en svo, ef þingmaður heldur að fjárlaganefnd hafi verið að afgreiða málið þannig. Þetta er byggt á langri og ítarlegri umræðu, fjölmörgum ákvörðunum af hálfu Alþingis, eins og ég vísaði til áðan, og ef ég man rétt studdi hv. þm. Pétur H. Blöndal fyrir nokkrum árum að ráðist yrði í gerð Vaðlaheiðarganga þar sem ríkið tæki helmingsþátt í kostnaði.

Forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að Alþingi hefur áður komið nálægt þessu máli og gerði það á grundvelli álits samgöngunefndar sem hv. þingmaður kannast við vegna þess að hann var formaður nefndarinnar á þeim tíma. Í því áliti segir, með leyfi forseta, að það sé „skilningur nefndarinnar að engin bein ábyrgð verði felld á ríkissjóð samkvæmt ákvæðum frumvarpsins“. Þar er átt við það frumvarp sem þá var í gangi og fjallaði m.a. um Vaðlaheiðargöng. Síðar áréttar nefndin þennan skilning sinn og tekur fram að hann sé „veruleg forsenda fyrir því áliti hennar sem hér er sett fram.“ Þetta var grundvöllur umfjöllunar Alþingis á sínum tíma Nú er ekki um þetta að ræða lengur og mig langar að spyrja fyrrverandi formann samgöngunefndar hvað hafi valdið því að hann hefur skipt um skoðun í þessu efni.

Forseti. Það er misskilningur hjá hv. þm. Merði Árnasyni að ég hafi skipt um skoðun í þessu máli. Í nefndaráliti því sem samgöngunefnd skilaði af sér árið 2010 og var til stuðnings þeim lögum sem voru síðan á endanum samþykkt í júní 2010, af m.a. hv. þm. Merði Árnasyni, segir: „Þá felur frumvarpið í sér að félagið skuli með gjaldtöku standa undir kostnaði sem til fellur vegna þeirra verkefna er það leggur út í. Nefndin áréttar hér þennan skilning sinn …“ Þetta hefur ekkert breyst. Fjárlaganefnd gerir ráð fyrir því að verkefnið verði greitt með veggjöldum, með tekjum af þeim. Það eru enn forsendur verksins. Ég átta mig ekki alveg á því hvað liggur til grundvallar spurningu hans til mín um að ég hafi skipt um skoðun í þessu máli. Ég er nákvæmlega sömu skoðunar og ég hef verið áður og fram kemur í nefndaráliti samgöngunefndar frá 2010.

Forseti. Ég harma það að hv. þingmaður er eins og ég farinn að tapa heyrn, en ég hef fengið mér heyrnartæki og ráðlegg þingmanni að gera það líka því að það sem ég las upp úr nefndarálitinu var m.a. þetta: „Er það því skilningur nefndarinnar að engin bein ábyrgð verði felld á ríkissjóð samkvæmt ákvæðum frumvarpsins.“ Þetta var skilningur samgöngunefndar sem hv. þingmaður var formaður fyrir og mig minnir að ég hafi meira að segja þvælst inn í síðustu afgreiðslu þessa máls, að vísu nýkominn þá aftur úr stórsjó og brimi og ekki alveg með réttu ráði, að ég held að þessu sinni. Þessi spurning skiptir máli, ekki upp á heilsufræðileg atriði hjá hv. þingmanni eða mér, heldur vegna þess að hún greinir á milli þess hvort verkefnið er ríkisframkvæmd, hvort það er einkaframkvæmd eins og þetta hefur verið skilgreint, eða eitthvað þar á milli. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann: Er hér um að ræða ríkisframkvæmd eða einkaframkvæmd? Ef hvorugt er í boði, hvernig skýrir þingmaðurinn flokkun þessarar framkvæmdar upp á framtíðina? Hún á auðvitað eftir að verða fordæmi 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og þá föðurlegu umhyggju sem hann virðist hafa fyrir heilsu minni og heyrn, sem er notalegt að vita af og ég mun íhuga það frekar. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, ég hef ekki skipt um skoðun frá því 2010 þegar við unnum þetta mál í samgöngunefnd. Reyndar var hv. þingmaður ekki á því nefndaráliti ef ég man rétt, hann var fjarverandi. Ég hef ekki skipt um skoðun í því máli. Ég er algjörlega þeirrar skoðunar að ekki mun falla á ríkið nein ábyrgð vegna lántöku vegna þessa verkefnis. Ég er algjörlega sannfærður um að það lán verði greitt. Það eru allir möguleikar á því í frumvarpinu, sem við í meiri hluta fjárlaganefndar leggjum til að verði samþykkt, á því að haga málum þannig að á endanum verði það greitt ef ekki kemur til þess samkvæmt þeim markmiðum sem felast í frumvarpinu. 

Forseti vill minna á að ræðutími er aðeins ein mínúta þegar svo margir hafa óskað eftir að veita andsvar.

Herra forseti. Hv. þm. Birni Val Gíslasyni varð svolítið tíðrætt í ræðu sinni um hin þjóðhagslegu áhrif Vaðlaheiðarganga. Það er náttúrlega umhugsunarefni vegna þess að upphaflega kemur þessi umræða upp út frá því að það séu ekki hin þjóðhagslegu áhrif sem liggi til grundvallar þeim vilja að fara í þessi göng heldur frekar að hægt sé að fara í þau á þeirri forsendu að þau séu einkaframkvæmd. Nú kemur í ljós í umsögn fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, jafnvel þó að þingmaðurinn hafi rætt t.d. um sparnað sem hljótist af minni snjómokstri og eitthvað fleira, að neikvæð áhrif ganganna á ríkissjóð eftir að rekstur þeirra verði hafinn verði 50 millj. kr. á ári. Mig langar því að spyrja hv. þingmann: Hvernig metur þingmaðurinn þetta í samhengi við hinn þjóðhagslega ávinning  Síðan vil ég spyrja þingmanninn að lokum: Hver telur hann að eigi að vera 

Virðulegur forseti. Þjóðhagsleg áhrif bættra samgangna eru augljós burt séð frá því hvar ráðist er í þær, það skiptir ekki máli hvort það er með gerð jarðganga í gegnum Vaðlaheiði eða jarðgangagerð annars staðar á landinu eða bættum samgöngum almennt. Það þarf í sjálfu sér ekki að færa rök fyrir því að bættar samgöngur auka lífsgæði, þær verða til þess að stækka atvinnusvæði og auka möguleika fólks til búsetu á þeim stöðum sem það býr í staðinn fyrir að þurfa að flytja, t.d. vegna náms og annarra aðstæðna í lífinu. Þjóðhagsleg arðsemi bættra samgangna er augljós. Hún er hins vegar ekki forsenda þessa verks. Það var aldrei lagt af stað í það vegna þess sérstaklega, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, heldur vegna þess að það væri hægt að ráðast í þessa framkvæmd. Þjóðhagslega hagkvæmnin er hins vegar augljós og, eins og ég benti á í ræðu minni áðan, 

Herra forseti. Það er líka hægt að setja ákveðið samasemmerki á milli stöðu ríkissjóðs og áhrifa sem ákvarðanir hafa á hana og hina þjóðhagslegu hagkvæmni. Þingmaðurinn svaraði ekki spurningu minni, því að nú erum við ræða, hvort sem mönnum líkar betur eða verr, og þurfum að taka afstöðu til röðunar framkvæmda í samgönguáætlun. Það er náttúrlega ekki hægt að líta þannig á að jafnstór ákvörðun og sú að ráðast í gerð Vaðlaheiðarganga hafi ekki áhrif á röðun annarra framkvæmda. Og mig langar til að spyrja þingmanninn: Hver telur hann að ætti að vera næsta stóra jarðgangaframkvæmd á Íslandi fyrir utan Vaðlaheiðargöng í samgönguáætlun?

Virðulegur forseti. Í þessari umræðu er nauðsynlegt að hafa í huga að við erum að ræða um frumvarp fjármálaráðherra um fjármögnun á tilteknu verkefni. Við erum ekki að ræða um samgönguáætlun eða vegáætlun eða vegaframkvæmdir að öðru leyti. Þeirri umræðu hvað þetta mál varðar lauk árið 2010 þegar Alþingi ákvað það og samþykkti lög um að stofna hlutafélag til að fara meðal annars í þessa tilteknu framkvæmd. Þar með var henni kippt út fyrir vegáætlun vegna þess að það var hægt að fara í hana á þeim forsendum að hún hefði ekki áhrif á samgönguáætlun að öðru leyti. Hvað eðli þessa máls hér og nú snertir erum við ekki að tala um samgöngumál heldur erum við að líta á það frá sjónarhóli fjárlaganefndar og hvaða áhrif þessi framkvæmd hefur á fjárhag ríkisins, neikvæð eða jákvæð, og hvort við teljum rétt að fallast á og samþykkja frumvarp fjármálaráðherra út frá því sjónarhorni en ekki öðru.

Forseti. Hér hefur aðeins verið talað um heyrn og ég verð að upplýsa þingheim um að ég er með alveg stórundarlega hellu fyrir eyrunum þannig að ég heyri mjög illa. Ég leyfi mér því að beina því til forseta að biðja þingmenn um að tala hátt og skýrt. Mig langaði að spyrja, eins og aðrir hér, hv. þingmann Norðausturkjördæmis, Björn Val Gíslason, að því hvernig hann raði í forgangsröð þessum þrennum jarðgöngum, Vaðlaheiðargöngum, Norðfjarðargöngum og Dýrafjarðargöngum, á hvaða forsendum hann raði þeim í tiltekna röð og hvers vegna hann taki eina framkvæmd fram yfir aðra. Finnst honum til dæmis að Hjallaháls eigi jafnvel að fara fram fyrir einhverjar af þessum framkvæmdum eða allar eða einhver önnur mannaflsfrekari og meira atvinnuskapandi verkefni en jarðgangagerð? 

Forseti vill ítreka að ræðutími er aðeins ein mínúta þegar svo margir hafa óskað eftir að veita andsvar.

Virðulegur forseti. Ég skal reyna að brýna raustina þannig að allir heyri hvað ég er að segja og endurtek það sem ég sagði áðan í andsvari mínu við hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur. Hér er um að ræða frumvarp til laga um fjármögnun á tilteknu verkefni og álit Alþingis á því hvort rétt sé að veita fjármálaráðherra heimild til að fjármagna þetta verkefni og hver áhrif þess kunni að vera á ríkissjóð, jákvæð eða neikvæð. Hér er ekki til umræðu samgönguáætlun, forgangur í samgöngumálum eða jarðgangagerð að öðru leyti heldur snýst málið um ríkisfjármálin og áhrif þessara framkvæmda á þau, það snýst um fjármögnun verkefnisins og líkur á því að það verði greitt til baka eins og til er ætlast. Við getum haft hinar ýmsu skoðanir á samgönguáætlun og ég ætla að leyfa mér að hafa hana 

Forseti. Mig langar í fullri vinsemd og af virðingu að biðja hv. þm. Björn Val Gíslason um að svara þeim spurningum sem til hans er beint og vil minna þingheim á að Vaðlaheiðargöng eru þrátt fyrir allt samgöngumannvirki og hljóta að eiga að skoðast í samhengi við þær áætlanir sem stjórnvöld og þingheimur sjá fyrir sér að verði gerðar hvað varðar samgöngumannvirki í landinu. Ég ætla því að fá að endurtaka fyrri spurningu mína um forgangsröðun jarðganga og samgönguverkefna yfir höfuð þegar Vaðlaheiðargöng eru annars vegar, sérstaklega önnur jarðgöng, og bæta þar við að sérfræðingar hafa sagt að ekki sé æskilegt að ráðast í tvenn jarðgöng á sama tíma. Í því samhengi hlýtur einmitt að vera enn þá brýnna að þingheimur allur, þar með taldir hv. þingmenn fjárlaganefndar, geri sér grein fyrir  
            

Virðulegur forseti. Ég reyni að svara þeim spurningum sem til mín er beint vegna þess máls sem hér er til umfjöllunar, þ.e. hvort heimila eigi fjármálaráðherra að veita þessa ábyrgð því að um það snýst málið. Það liggur ljóst fyrir að framkvæmd við Vaðlaheiðargöng er eingöngu gerleg ef ráðist er í hana með þeim hætti sem hér er lagt til að verði gert, þ.e. að hún verði tekin út fyrir vegáætlun og hafi ekki áhrif á þá áætlun að öðru leyti. Það er sannfæring mín að svo verði.

Er ekki nóg af peningum?

Að öðrum kosti hefði ég ekki lagt til að frumvarpið yrði samþykkt. Hv. þm. Pétur H. Blöndal gjammar hér fram í og spyr hvort ekki sé nóg til af peningum. Nei, það er ástæðan fyrir því að fara þessa leið, hv. þm. Pétur Blöndal. Þið sóuðuð öllum fjármununum okkar.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þá gagnrýni sem komið hefur fram á það að þetta mál skuli ekki vera rætt samhliða samgönguáætlun. Við vitum af fjárfestingarstefnu ríkisstjórnarinnar þar sem verið er að raða inn meiri fjármunum til þeirra verkefna og mun eðlilegra, skynsamlegra og betra væri fyrir alla aðila að ræða þessi mál tvö samhliða. Vegna orðaskipta sem urðu hér áðan verð ég nú að geta þess að ég hélt ekki að nokkur einasti hv. þingmaður teldi þetta lengur vera einkaframkvæmd en ég hef greinilega misskilið það. Ég skora á þá hv. þingmenn sem líta svo á að þetta mál sé einkaframkvæmd, og þurfi þess vegna ekki að vera til umfjöllunar í samgönguáætlun, að fara vandlega yfir umsögn Ríkisábyrgðasjóðs.  
             Hv. þm. Björn Valur Gíslason sem flutti meirihlutaálitið fór mjög rækilega yfir það í sínu máli að 

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumanni frið og hljóð til þess að halda ræðu sína.

… meiri hluta hv. fjárlaganefndar að þetta mál ætti að standa undir sér að öllu leyti og þess vegna væri það ekki í samgönguáætlun. Ég hef reyndar efasemdir um að það sé þannig. Ég skil hins vegar að hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir skuli spyrja: Hver eru þá næstu jarðgöng? Ég bið hv. þingmenn að íhuga það að á sama tíma og búið verður að raða þeim á framkvæmdatímann á að fara í endurfjármögnun á Vaðlaheiðargöngum. Ef það gengur ekki eftir, sem ég hef mjög miklar efasemdir um, þá sýnist mér fyrirsjáanlegt hvað muni gerast. Virðulegi forseti. Nú ætla ég að snúa mér að því að fara yfir álit 1. minni hluta nefndarinnar sem ég er framsögumaður fyrir en hv. þm. Illugi Gunnarsson ritar undir það álit ásamt mér. Ég ætla ekki að fara yfir þá gesti sem komu á fundinn því að hv. þm. Björn Valur Gíslason gerði það, en ég vil byrja á því að fara yfir forsögu verkefnisins. Forsögu verkefnisins má rekja til þess að í stöðugleikasáttmála ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins, sem gerður var í júní 2009, kemur fram að ríkisstjórnin muni greiða götu stórframkvæmda og í þeim tilgangi að fjármagna þær verði meðal annars gengið til samstarfs við íslenska lífeyrissjóði. Þó svo að frumvarp þetta geri ráð fyrir aðkomu lífeyrissjóða landsmanna að þeim verkefnum sem um ræðir er gert ráð fyrir því að aðrir mögulegir fjárfestar standi sjóðunum jafnt að vígi hvað þetta varðar enda má gera ráð fyrir því að við fjármögnun umræddra verka verði aðkoma annarra innlendra sem erlendra fjárfesta eða lánveitenda tryggð. - Svo mikil var trúin á verkefninu, að það yrði slegist um að komast að því. Í meðförum þingsins og í meðförum hv. samgöngunefndar á þeim tíma var fyrst gert ráð fyrir að stofna eitt hlutafélag en síðan var gerð breytingartillaga og þau urðu tvö, annars vegar um einkaframkvæmdir á suðvesturhorninu, svokallaðar stofnbrautir, Suðurlandsveg, Vesturlandsveg, og Reykjanesbraut, og hins vegar Vaðlaheiði. Til að þessi áform stjórnvalda um einkaframkvæmdir í vegamálum gengju eftir var leitað heimildar til stofnunar hlutafélaga um Vaðlaheiðargöng og um tvöföldun á Vesturlandsvegi, Suðurlandsvegi og Reykjanesbraut. Í nefndaráliti samgöngunefndar eru forsendur Alþingis fyrir verkefninu áréttaðar á þennan veg - og þá kem ég að því sem kom fram í andsvörum á milli hv. þingmanna Marðar Árnasonar og Björns Vals Gíslasonar, þar sem eftirfarandi er sérstaklega áréttað við afgreiðslu málsins á þinginu á þeim tíma: „Nefndin vekur athygli á því að við 1. umræðu um málið á Alþingi virtist vera þverpólitísk sátt um meginmarkmið frumvarpsins. Þó komu þar fram orð er gáfu til kynna að hætta kynni að felast í stofnun hins opinbera hlutafélags og þeim framkvæmdum sem áætlað er að það leggi í þar sem fjárhagsleg skuldbinding ríkissjóðs kæmi ekki fram í ríkisreikningi. Telur nefndin rétt að benda á að samkvæmt ákvæðum hlutafélagalaga takmarkast skuldbinding hluthafa í opinberum hlutafélögum við það hlutafé sem þeir leggja til félagsins. Er það því skilningur nefndarinnar að engin bein ábyrgð verði felld á ríkissjóð samkvæmt ákvæðum frumvarpsins. Þá felur frumvarpið í sér að félagið skuli með gjaldtöku standa undir kostnaði sem til fellur vegna þeirra verkefna er það leggur út í.“ Þetta er ítrekað í nefndaráliti samgöngunefndar á þeim tíma og þar er sagt, með leyfi forseta: „Nefndin áréttar hér þennan skilning sinn og tekur fram að hann er veruleg forsenda fyrir því áliti hennar sem hér er sett fram.“ Það er sérstaklega áréttað þó að það hafi komið fram í textanum á undan, að það væri alveg klárt af hálfu hv. samgöngunefndar á þeim tíma, þegar mælt var fyrir stofnun hlutafélagsins, og hún lagði til að það yrði samþykkt, að enginn kostnaður mundi falla á ríkissjóð vegna þessa verkefnis. Nú vil ég fara aðeins yfir framvindu verkefnisins, með leyfi forseta: „Í ljós kom að ekki var fyrir hendi viðbótargreiðsluvilji hjá væntanlegum notendum vegabótanna á Suðurlandi, Reykjanesi og Vesturlandi og var því horfið frá því verki.“ Það var ástæðan fyrir því að horfið var frá því verkefni að fara í stofnbrautirnar hér á suðvesturhorninu. Það voru ekki lífeyrissjóðirnir sem féllu frá því heldur var það fyrst og fremst vegna þess að mjög kröftug mótmæli bárust frá sveitarstjórnarmönnum á þessum svæðum. Þeir bentu á að þegar væri verið að greiða skatta og gjöld í gegnum eldsneyti og annað sem ætti að duga fyrir þeim vegaframkvæmdum og þeir sættu sig ekki við að farið yrði í þessar framkvæmdir á þeim forsendum sem voru þar. Þó var talað um að sá kostnaður sem yrði samhliða því að fara í þær framkvæmdir væri um það bil 160–180 kr. á ferð. Niðurstaðan varð sú að forustumenn sveitarfélaganna og íbúarnir í þeirra umboði höfnuðu því að fara í aukna gjaldtöku, höfnuðu því að fara í verkefni á þeim forsendum. Þess vegna datt það verkefni upp fyrir. Það voru mjög skýr skilaboð um það. Síðan gerðist það til viðbótar við þessi verkefni að: „Lífeyrissjóðirnir reyndust ekki tilbúnir til að fjármagna Vaðlaheiðargöng á þeim forsendum sem þá lágu fyrir. Eftir að slitnaði upp úr viðræðum stjórnvalda við lífeyrissjóði um fjármögnun framkvæmdarinnar haustið 2010 og forsendur um einkaframkvæmd gengu ekki eftir tók umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis málið upp aftur að eigin frumkvæði haustið 2011.“ Ég vil árétta það sérstaklega, virðulegi forseti, að það var hv. umhverfis- og samgöngunefnd sem tók málið aftur til sín en því var ekki beint til hennar af hálfu framkvæmdarvaldsins. Við sáum í umfjöllun um málið í fjölmiðlum á þeim tíma að vilji virtist til þess hjá hæstv. ríkisstjórn að halda verkinu áfram. Þó að þetta hafi verið eins og ég rakti hér á undan, að slitnað hafi upp úr viðræðum og einungis verið búið að setja einn milljarð í fjáraukalög fyrir árið 2011, virtist vera einbeittur vilji hjá framkvæmdarvaldinu til að halda áfram með verkefnið þó svo að þessi brotalöm hafi komið upp. Mikilvægt er að árétta það í þessari umræðu að hv. umhverfis- og samgöngunefnd tók málið að sínu frumkvæði inn í nefndina og ég ítreka það vegna þess sem gerist eftir að það kemur þangað inn. Við úrvinnslu málsins óskaði umhverfis- og samgöngunefnd eftir að unnin yrði fyrir nefndina sjálfstæð og óháð úttekt á málinu til að kortleggja sem best hagsmuni ríkisins, áhættu og óvissuþætti. Þessi beiðni umhverfis- og samgöngunefndar var hunsuð og þess í stað lét fjármálaráðuneytið greiningarþjónustu IFS vinna verkefnið. Fyrsti minni hluti gagnrýnir að málið var ekki sett í þann farveg sem umhverfis- og samgöngunefnd óskaði eftir. Eðlilegt hefði verið að Alþingi hefði haft forræði á skýrslubeiðninni og forskriftinni að því hvað gera þyrfti og hvern ætti að velja til verksins enda óskin um úttektina tilkomin að frumkvæði nefndar þingsins en ekki framkvæmdarvaldsins. Ég verð að undirstrika það hér, virðulegi forseti, að ég gagnrýni þetta mjög harkalega. Ég gagnrýni það að þegar hv. umhverfis- og samgöngunefnd óskar eftir því að fjallað verði um málið og tekur málið til sín að eigin frumkvæði, fer fram á að gerð sé óháð úttekt á því, skuli framkvæmdarvaldið stíga fram og segja: Við ætlum að láta skoða málin. Ég vil í því sambandi minna hv. þingmenn á umræðuna um þingsályktunartillögu þingmannanefndar vegna rannsóknarskýrslu Alþingis. Það er eina málið sem samþykkt hefur verið 63:0, það er mikilvægt að undirstrika það, og nú ætlaði Alþingi ekki að láta framkvæmdarvaldið komast upp með þau vinnubrögð sem tíðkuðust á árum áður. Við héldum að orðið hefðu skil í þessari vegferð, að við hefðum þurft að horfast í augu við nógu alvarlegar afleiðingar af slíkum vinnubrögðum. Við héldum að nú ætlaði Alþingi að fara að vinna faglega, gera kröfur og standa í lappirnar, eins og sagt var. Ekki þarf að rifja það upp að mjög margir hv. þingmenn úr öllum flokkum héldu þá sambærilegar ræður og ég flyt hér nú, að nú hefðu orðið vatnaskil. En þegar á reynir og eitthvað gerist þá er það allt gleymt og grafið, þá virkar það ekki lengur. 

Hún gerði það sjálf.

- Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson kallar hér fram í: Hún gerði það sjálf. Því er ég algjörlega ósammála. Ég lít svo á að hv. umhverfis- og samgöngunefnd hafi verið að rækja hlutverk sitt fyrir þingið eins og aðrar hv. þingnefndir eiga að gera.

Hvenær komu athugasemdir fyrir fjárlaganefnd?


            

Forseti ítrekar þau tilmæli sín til þingmanna að gefa ræðumönnum hljóð þannig að ræðumaður geti flutt ræðu sína án truflunar.

Eftir þá miklu vinnu sem þar fór fram kemur bréf frá hv. umhverfis- og samgöngunefnd og vitna ég orðrétt í stuttan bút úr því, með leyfi forseta, þar sem helsta niðurstaðan er rakin: „Allir hljóta að vera sammála um að stærsti eigandi Vaðlaheiðarganga hf., ríkissjóður, eigi að gera stífar kröfur til áætlanagerða um svo fjárfrekt verkefni og að eftirlit Alþingis eigi ekki einungis að taka til liðinna atburða heldur skuli beitt forvirkum aðgerðum eftir því sem kostur er. Að mati meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar er ekki ásættanlegt að langtímafjármögnun Vaðlaheiðarganga sé ekki betur frágengin en raun ber vitni. Ekki hefur enn fundist einkaaðili sem er reiðubúinn að taka verkefnið að sér og líkur á að ríkissjóður muni í reynd sitja uppi með alla áhættuna. Vandséð er að Ríkisábyrgðasjóður geti tekið ábyrgð á lánveitingunni miðað við þau lög sem um sjóðinn gilda nema eigið fé Vaðlaheiðarganga hf. verði aukið verulega en í því félagi á ríkissjóður ríflega helming hlutafjár. Afar hæpið virðist að aðrir aðilar muni yfirtaka verkefnið á þessu stigi og því eru allar líkur á að ríkissjóður verði að leggja fram eigið fjármagn, þ.e. aukið hlutafé. Það var aldrei ætlunin og þá er fallin sú forsenda verkefnisins að ríkissjóður komi ekki til með að kosta það. Of mikil óvissa og áhætta eru á ábyrgð þeirra sem ekki var ætlunin að ábyrgðist verkefnið. Áhættan er með öðrum orðum öll á skattgreiðendur.“ Ég ætla að vitna áfram í nefndarálit mitt og hv. þm. Illuga Gunnarssonar, með leyfi forseta: „Eins og fram kemur í bréfi umhverfis- og samgöngunefndar efast nefndin um að Ríkisábyrgðasjóður geti tekið ábyrgð á lánveitingunum samkvæmt þeim lögum sem um sjóðinn gilda nema eigið fé Vaðlaheiðarganga hf. verði aukið verulega. Nú hafa þessar efasemdir nefndarinnar verið staðfestar og þess vegna hefur fjármálaráðherra lagt fram það frumvarp sem við ræðum hér. Er að mati 1. minni hluta umhugsunarvert að í frumvarpinu“ - nú bið ég hv. þingmenn að taka sérstaklega vel eftir - „er tekin úr sambandi fjármálaregla, sem þó er fyrir hendi hjá ríkissjóði, til að koma í veg fyrir að ríkissjóður taki of mikla áhættu og verði fyrir fjárhagslegu tjóni. Má í þessu sambandi nefna að í lokafjárlögum ársins 2010“ - sem bíða 3. umr. og verða væntanlega samþykkt í næstu viku - „sem Alþingi mun væntanlega samþykkja á næstu dögum, eru gjaldfærðar ríkisábyrgðir að fjárhæð um 27,5 milljarðar kr., sem er skýr áminning um hve mikilvægt er að gera sér grein fyrir þeirri ábyrgð sem felst í því að veita ríkisábyrgðir. Virðist því full ástæða til að undirstrika að Alþingi ætti að fara varlega í þessu máli. Sökum þess að fyrrgreind regla er tekin úr sambandi …“ Ég hvet hv. þingmenn til að hugsa það mjög vandlega að nánast í sömu andrá og við ætlum að samþykkja þetta frumvarp, verði það niðurstaða meiri hluta Alþingis, er verið að afskrifa 27,5 milljarða kr. úr ríkissjóði vegna ríkisábyrgða. Ég efast ekki um að þegar þær voru veittar höfðu menn væntingar um að þær mundu ekki falla á ríkið. Ég ætla síðan að fara yfir þessar fjármálareglur sem eru fyrir hendi hjá ríkinu, þær sem eru teknar úr sambandi í þessu verkefni. Reglurnar eru þessar: „1. leggja fram að minnsta kosti 20% af heildarfjárþörf verkefnisins, 2. leggja fram viðeigandi tryggingar að mati Ríkisábyrgðasjóðs, 3. gæta þess að ábyrgð ríkissjóðs skuli ekki nema hærra hlutfalli en 75% af lánsfjárþörf verkefnis sem veitt er ríkisábyrgð.“ Ég skora enn og aftur, virðulegi forseti, á hv. þingmenn að fara mjög vandlega yfir álit Ríkisábyrgðasjóðs og umsögn gagnvart þessu frumvarpi því að þeir færa efnislega sterk rök fyrir sínum málum. Og við skulum reyndar ekki gleyma því að þetta eru okkar helstu sérfræðingar á því sviði hvernig beri að fara með þessa hluti. Í 1. gr. frumvarpsins er sett pósitíft ákvæði um það að þrátt fyrir þær fjármálareglur sem hér eru inni, um það að það eigi að vera viðeigandi tryggingar að mati Ríkisábyrgðasjóðs, er sett pósitíf regla: Framkvæmdin og hlutafélagið skulu vera nægileg trygging. Punktur. Ég hef velt því fyrir mér, virðulegi forseti: Erum við hugsanlega á sömu leið og bankarnir voru fyrir hrun? Erum við hugsanlega að taka of mikla áhættu og fjármagna verk til skamms tíma í þeirri trú að okkur gangi vel að fjármagna það þegar verkinu er lokið? Í rannsóknarskýrslu Alþingis, og kannski blasti það við í daglegum fréttum á þessum tíma, kemur fram að það var það sem felldi bankana. Þeir tóku í fyrsta lagi allt of mikla áhættu og voru í öðru lagi með skammtímafjármögnun. Þess vegna spyr ég réttilega að mér finnst: Erum við hugsanlega á sömu braut og þeir voru á þeim tíma? Og það var þetta sem felldi þá. Ég bið hv. þingmenn að hugsa um þetta. Ég fer síðan yfir helstu veikleika verkefnisins, með leyfi forseta: „Fyrsti minni hluti telur afar ólíklegt að það takist að endurfjármagna framkvæmdalán vegna Vaðlaheiðarganga án ríkisábyrgðar með þeim lánakjörum að verkefnið standi undir sér og ríkissjóður fái lán sitt þannig endurgreitt. Má í því sambandi benda á að í umsögn Ríkisábyrgðasjóðs kemur fram að við endurfjármögnun á láni til Vaðlaheiðarganga hf. án ríkisábyrgðar yrði raunvaxtastigið 6,8–7,3% í stað 3,7% sem gert er ráð fyrir í forsendum verkefnisins.“ Ég leyfi mér að fullyrða, virðulegur forseti, að eftir að forsvarsmenn Ríkisábyrgðasjóðs komu á fund hv. fjárlaganefndar, fóru yfir umsögn sína, forsendur sem þeir gefa sér og vinnubrögð sín í áranna rás þá efast ég ekki um niðurstöðu Ríkisábyrgðasjóðs. Það getur verið aðrir geri það en þá krefst ég þess að þeir útskýri það en segi ekki bara: Við teljum bara að þetta gangi eftir. Mér finnst eðlilegt að kalla eftir því að menn færi rök fyrir því ef þeir efast um það sem kemur fram í vandaðri umsögn Ríkisábyrgðasjóðs um málið. „Það kemur reyndar fram í umsögn Ríkisábyrgðasjóðs að ef vextir á langtímaláninu verða 7%“ - það er þeirra mat að svo verði - „muni göngin ekki standa undir sér, þrátt fyrir að allar aðrar forsendur Vaðlaheiðarganga standist. Eigið fé félagsins verði þannig orðið neikvætt um rúmlega 5 milljarða kr. árið 2045. Jafngildir 7% raunávöxtunarkrafa á langtímaláninu 100% líkum á greiðslufalli. Raunar séu 100% líkur á greiðslufalli við 5,3% ávöxtunarkröfu og þar yfir.“ - Og það er hægt að lesa út úr skýrslu IFS Greiningar. Mig langar líka að víkja að öðrum þætti: Í forsendum Vaðlaheiðarganga hf. er gert ráð fyrir að um 90% bílstjóra nýti sér göngin. Mig langar að skjóta því hér inn í að þegar fundað var með fulltrúum frá Speli upplýsti sá fulltrúi sem þar mætti fyrir hv. fjárlaganefnd að þegar farið var í Hvalfjarðargöngin, sem var einkaframkvæmd, hafi verið sagt: Það er algjörlega óraunhæft og það þýðir ekki fyrir ykkur að reyna að fara fram með þessa spá um 92% umferð, það tekur enginn þátt í því að fara í svoleiðis fjármögnun, enginn. Það verður að vera í kringum 70–72%. Öðruvísi munuð þið ekki fá nein tilboð í fjármögnun á því verki. Það þýðir ekki fyrir ykkur að reyna að fara með það fram þó að það sé ykkar trú, og það reyndist reyndar niðurstaðan. Ég les áfram, með leyfi forseta: „Í forsendum Vaðlaheiðarganga hf. er gert ráð fyrir að 90% bílstjóra nýti sér göngin. Í umsögn fjármálaráðuneytisins segir: „Umferð yfir sumartíma er mun meiri en vetrartíma. Meðalumferð sjö vikna yfir hásumartímann er um tvöföld meðalumferð ársins. Líklegt verður að telja að umferð ferðamanna og annarra sem ekki búa eða starfa á svæðinu yfir sumartímann skýri þennan mikla mun.“ Þessi mikli breytileiki vekur upp spurningar um greiðsluvilja ferðamanna. Að mati Hagfræðistofnunar hafa ferðamenn hugsanlega meiri áhuga á að aka um Víkurskarð en nota göngin. Að auki telur stofnunin að erfitt geti reynst að meta vilja ferðafólks að sumarlagi til að greiða veggjald og varar við því að hátt veggjald geti „fælt fleiri frá því að aka um göngin sem aftur gæti þrýst á frekari hækkun gjaldsins. Slík keðjuverkun gæti skapað mikla rekstraróvissu fyrir fjárfesta.“ Í umsögn Ríkisábyrgðasjóðs er einnig bent á að þar sem tekjuforsendur ganganna byggist á skiptingu umferðar á milli Víkurskarðs og Vaðlaheiðarganga verði í ljósi mikillar óvissu að gæta varfærni í umferðarmatinu. Horft sé til reynslu Hvalfjarðarganga en þegar þau voru opnuð fóru um 92% umferðarinnar í gegnum göngin. Í því sambandi verði þó að hafa í huga að vegstytting Vaðlaheiðarganga verður um 15,7 km og tímastyttingin um 11 mínútur. Til samanburðar sé vegstytting Hvalfjarðarganga til Akraness 60 km og til Borgarness 42 km og vegstytting að meðaltali í tíma um 35 mínútur þegar ekið er á 84 km hraða á báðum þessum leiðum.“ Síðan er rætt um gögn Vegagerðarinnar og vil ég því undirstrika að enginn er færari í því en Vegagerðin sjálf að gera umferðarspá. Ég efast ekkert um mat þeirra á umferðarspám. En við vitum vissulega að óvissubreytur eru margar og ákveðnir fyrirvarar eru gerðir við niðurstöðuna vegna þess að menn geta ekki með fullri vissu, hvorki þeir né aðrir, sagt til um hver raunin verður. En þeir byggja álit sitt á mjög góðum gögnum hvað varðar þá aukningu á umferð sem er að verða í landinu og á því hvað gerist við að stytta vegalengdir. Ég efast því ekkert um það, bara svo að það sé alveg skýrt. Það eina sem við vitum, og það kom fram í meðförum hv. fjárlaganefndar, er að frá því að umferðarspáin var núllstillt, eða sem sagt á upphafspunkti hennar, var gert ráð fyrir ákveðinni aukningu en ef við tökum tímapunktinn í dag er hún 10% undir því sem gert hafði verið ráð fyrir. Það er það eina sem við vitum. Það vantar 10% upp á að áætlunin um umferðaraukninguna gangi eftir. Ég les áfram, með leyfi forseta: „Gögn Vegagerðarinnar sýna að umferð um Víkurskarð hefur dregist saman um 10% sem hefur auðvitað áhrif á tekjur og um leið endugreiðslugetu verkefnisins. Ekki er gert ráð fyrir að fyrirtækið greiði tekjuskatt og er ekki að finna heimild í lögum til að undanskilja það skattgreiðslum. Undanþágan virðist einkum hafa áhrif á greiðslugetu fyrirtækisins eftir árið 2030 og þarf þá að hafa í huga að réttur hlutafélags til að nýta tap til lækkunar á tekjuskatti fyrnist á 10 árum.“ Það á kannski eftir að setja fleiri greinar í lögin um þetta félag þannig að forsendur gangi eftir. Þannig eru lögin í dag. Ekki er búið að setja inn í lögin að ekki þurfi að greiða tekjuskatt og rétturinn til að nýta tapið fyrnist á tíu árum, þannig að væntanlega þarf að setja lög um það til viðbótar. Ég les áfram, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir ómannaðri gjaldtöku. Ekki hefur komið fram með hvaða hætti gjaldtakan mun fara fram. Að mati IFS Greiningar sem Ríkisábyrgðasjóður tekur undir þyrfti að rökstyðja betur lágan kostnað við innheimtu. Ekki hefur enn verið gengið frá ýmsum kostnaðarliðum í áætlunum fyrirtækisins. Má þar nefna tryggingar, stjórnunarkostnaður er líklega vanmetinn og fleira mætti tína til. Fyrsti minni hluti tekur undir ábendingar Ríkisábyrgðasjóðs og IFS Greiningar um að mikilvægt er að rökstyðja þurfi vel þetta lægra kostnaðarmat áður en tekin er lokaákvörðun um að vinna eftir því.“ Þá komum við að spurningunni: Er þetta opinber framkvæmd eða einkaframkvæmd? Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Í meðförum fjárlaganefndar hefur komið skýrt fram að framkvæmdin uppfyllir ekki skilyrði þess að vera talin einkaframkvæmd þar sem öll áhætta verkefnisins hvílir á ríkissjóði. Á það er bent í umsögn Ríkisábyrgðasjóðs. Fyrsti minni hluti er sammála áliti Seðlabankans, sem fram kemur í ritinu Þróun og horfur í efnahags- og peningamálum, um að flokka beri fjárfestingu í Vaðlaheiðargöngum sem opinbera fjárfestingu. Grunnatriði einkaframkvæmdar er að saman fari ábyrgð á rekstri og fjárfestingu samkvæmt skýrslu nefndar fjármálaráðherra frá árinu 1998 um aðferðafræði einkaframkvæmdar. Einkaframkvæmd felur í sér samning milli ríkis og einkaaðila um hvernig þeir skipti á milli sín áhættu af verkefni.“ Niðurlag okkar er með þeim hætti að í útboðslýsingu kemur fram að samningur við aðalverktaka sé verðbættur miðað við núverandi byggingarvísitölu og verðlag tilboðs skuli vera miðað við byggingavísitölu í ágúst 2011 sem var þá 110,8 stig en er nú í maí 2012 þegar komin í 115,0 stig. Þetta þýðir að göngin hafa þegar hækkað, eða verktakaþátturinn, um 3,8% en heildartilboð aðalverktaka er þá 8,8 milljarðar og er uppreiknað 9,2 milljarðar, án virðisaukaskatts. Ég vil líka vekja athygli á því sem kemur fram í umsögn Eyþings vegna endurskoðunar á samgönguáætlun 2010. Í nefndarálitinu segir orðrétt, með leyfi forseta: „Í umsögn Eyþings vegna endurskoðunar á samgönguáætlun 2010 segir: „Gert er ráð fyrir að ráðist verði í gerð Vaðlaheiðarganga með sérstakri fjármögnun samkvæmt nánari ákvörðun Alþingis. Stjórnin vill í því sambandi vekja athygli á því að ítrekað hefur komið fram að með öllu óraunhæft er að reikna með að veggjöld standi að fullu undir framkvæmdinni.““ Þetta var mat forsvarsmanna Eyþings á þessum tíma. Áfram segir: „Fyrsti minni hluti leggst gegn samþykkt frumvarpsins þar sem ekki er um einkaframkvæmd að ræða heldur ríkisframkvæmd. Framkvæmd Vaðlaheiðarganga getur ekki flokkast sem einkaframkvæmd enda er gert ráð fyrir því að ríkissjóður taki á sig alla áhættu af fjármögnun verkefnisins auk þess sem treyst er á að fjárfestar endurfjármagni verkefnið án ríkisábyrgðar árið 2018. Áhætta ríkisins eins og hún birtist í frumvarpinu er slík að eðlilegt er að ríkissjóður fjármagni verkefnið að fullu með sama hætti og aðrar opinberar framkvæmdir. Í það minnsta þarf að styrkja eiginfjárgrundvöll þess mikið til að eyða greiðslufallsáhættu. 1. minni hluti leggur því til að verkefninu verði vísað til umhverfis- og samgöngunefndar sem finni því stað í samgönguáætlun að teknu tilliti til ávinnings með innheimtu veggjalda. Verði niðurstaða Alþingis að veita verkefninu brautargengi telur 1. minni hluti að rétt sé að tryggja fjármögnun þess yfir greiðslutímann.“ Um það þarf ég ekki að hafa mörg orð, enda er tími minn útrunninn.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni góða yfirferð yfir málið. Það hafa vaknað mjög margar spurningar um þetta mál, jafnvel fleiri en tölu verður á komið. Ég vil spyrja hv. þingmann í andsvari mínu um meðferð fjárlaganefndar á áliti Ríkisábyrgðasjóðs, en ég tel að fjárlaganefnd sýni af sér ábyrgðarleysi í þessu máli. Nú er Ríkisábyrgðasjóður sá fagaðili fyrir framkvæmdarvaldið og Alþingi sem á að veita faglegar umsagnir um ríkisábyrgðir, meðal annars vegna fjárlaga. Ríkisábyrgðasjóður varaði á sínum tíma við Farice. Hvar er Farice núna? Ríkisábyrgðasjóður varaði á sínum tíma við breytingum á Íbúðalánasjóði og fjármögnun hans. Hvernig fór með þá fjármögnun? 33 milljarða kr. bakreikningur í fyrra.  Þess vegna langar mig að beina því til hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar: Finnst honum sem fjárlaganefndarmanni frá því að hann kom inn á þing að fjárlaganefnd hafi í raun lært eitthvað af hruninu og af öllum þeim vandamálum sem hafa komið upp, þegar horft er sérstaklega til þessa máls um Vaðlaheiðargöng? Gæti hann hugsað sér að fjárlaganefnd tæki málið aftur til sín og reyndi ef til vill afgreiða það með sóma þannig að farið yrði í þetta einfaldlega sem hreina ríkisframkvæmd sem yrði fjármögnuð með veggjöldum í stað þess að fara þessa fjallabaksleið? Með þeim aðferðum sem beitt er við að setja málið fram jaðrar þessi leið einfaldlega við það að vera ósiðleg.

Virðulegi forseti. Ég get ekki tekið undir orð hv. þingmanns um að meðferð hv. fjárlaganefndar hafi verið ábyrgðarlaus. Eins og hv. þingmaður þekkir kallaði nefndin eftir þeim gestum sem hún taldi að þyrfti að gera og einnig komu ábendingar um fleiri gesti frá einstaka nefndarmönnum og við þeim öllum var orðið. Það er því ekkert út á meðferðina að setja að mínu mati. En mér finnst þetta dálítið umhugsunarvert sem hv. þingmaður bendir á. Reyndar er það niðurstaðan í nefndaráliti okkar hv. þm. Illuga Gunnarssonar að hér sé um að ræða ríkisframkvæmd. Ég leit á það sem verkefni fjárlaganefndar að hún færi yfir málið og spyrði: Stenst þetta verkefni að vera flokkað sem einkaframkvæmd eða ríkisframkvæmd? Niðurstaða mín er alveg skýr, aðrir kunna að vera ósammála því og eru það greinilega og færa fyrir því efnisleg rök, allt í fína lagi með það. Mér fyndist eðlileg framkvæmd á þessu máli vera, bæði fyrir og eftir, og það er í raun og veru niðurstaða álits okkar, að vísa málinu aftur til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og hún fyndi verkefninu stað í samgönguáætlun að teknu tilliti til þess að á svæðinu er greiðsluvilji til að fara í framkvæmdina. Það vegur eitthvað á vogarskálunum. Síðan legði samgöngunefnd, sem er fagnefnd þingsins, á vogarskálarnar mikilvægi framkvæmdarinnar út frá þeim forsendum og rökum sem hv. nefnd setur á hverjum tíma við gerð samgönguáætlunar. Það tel ég að væru eðlileg vinnubrögð. Mín niðurstaða er þessi: Verkefnið getur aldrei verið flokkað sem einkaframkvæmd, þetta er ríkisverkefni. Þess vegna á það að fara aftur inn til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og ég treysti nefndinni algjörlega til að raða því og finna því stað í samgönguáætlun að teknu tilliti til kosta og galla verksins þannig að það fari inn í eðlilega framkvæmdaáætlun eins og önnur samgönguverkefni.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir góða og vandaða yfirferð, hann hefur greinilega sett sig mjög vel inn í allt þetta mál. Hann kom inn á hrun bankanna og kannski dálítið óþægilegar hliðstæður að einhverju leyti við þetta mál, þ.e. að bankana skorti einmitt langtímafjármögnun og tóku svona mikla áhættu. Þetta er eitt af þeim atriðum sem Ríkisábyrgðasjóður bendir á, langtímafjármögnunina og gerir alvarlegar ábendingar og athugasemdir. Með hvaða hætti telur hv. þingmaður að tekið sé tillit til þessara ábendinga og athugasemda Ríkisábyrgðasjóðs? Og ef þingið tekur ekki tillit til þeirra og hlustar ekki á þau ráð, hversu alvarlegt er það þá í sjálfu sér? Annað því tengt. Eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni og í nefndaráliti er verið að taka úr sambandi tiltekna liði í lögum um Ríkisábyrgðasjóð. Að sjálfsögðu eru þessi lög sett í þeim tilgangi einmitt að verja ríkissjóð og til að farið sé eftir reglum um hvernig við eigum að haga okkur í því sambandi. Þá spyr ég aftur: Hversu alvarlegt telur þingmaðurinn það vera að taka tiltekna þætti úr sambandi í þessum reglum, sem við setjum okkur til að reyna að hafa skikk á hlutunum, og hversu fordæmisgefandi er það og á að vera? 

Virðulegi forseti. Ég sagði í ræðu minni og bað hv. þingmenn um að hugsa það með mér að hér er í raun, að mínu mati, verið að fara sömu leið og felldi bankana, þ.e. með of mikilli áhættu og skammtímafjármögnun sem á að redda seinna. Mér finnst það blasa við. Hv. þingmaður spyr líka hvort tekið sé tillit til ábendinga Ríkisábyrgðasjóðs. Ríkisábyrgðasjóður setur fram vandaða og ítarlega umsögn með frumvarpinu og þeir hv. þingmenn sem vilja ekki taka mark á því áliti og fara eftir þeim leiðbeiningum verða auðvitað að útskýra það sjálfir. Ég kalla eftir því. Þeir hafa sumir hverjir komist að annarri niðurstöðu en sá er hér stendur. Mér hefur alltaf fundist ágætt, hvort sem málin eru stór eða smá, að við tökum efnislega umræðu um þau og við eigum ekki að vera hrædd við rökræðuna. Ábendingar Ríkisábyrgðasjóðs eru mjög umhugsunarverðar og ég kom töluvert inn á það í máli mínu. Við getum bara sett þetta svona fram: Af hverju er verið að setja lög um Ríkisábyrgðasjóð og hvernig hann á að starfa? Það er auðvitað til að tryggja að ekki verði tekin óþarflega mikil fjárhagsleg áhætta gagnvart ríkissjóði. Það blasir við að þessar þrjár meginreglur, ef ég má orða það þannig, gagnvart áhættunni, eru bara teknar úr sambandi. Og þá þarf maður auðvitað líka að spyrja sig: Hvaða fordæmi mun þetta mál gefa gagnvart öðrum málum? Það er auðvitað mikið umhugsunarefni.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin og líka fyrir það sem hann hefur einmitt bent á, að sem ríkisframkvæmd og samgöngumál á þessi framkvæmd að sjálfsögðu heima hjá samgöngunefnd. Eins og bent var á í máli hv. þingmanns mun þessi þáttur veggjaldanna hafa áhrif á hvernig raðað er, en það þarf þá að taka það inn í heildarmyndina. Þá kemur að annarri spurningu sem mig langaði að spyrja hv. þingmann að. Nú hefur það komið fram að sérfræðingar telja ekki æskilegt að fara í tvenn jarðgöng samtímis - með hvaða hætti ætlum við að taka á heildarmyndinni og láta ekki eins og Vaðlaheiðargöng komi engu öðru við, sé bara verkefni algjörlega óháð öðrum verkefnum? Með hvaða hætti telur hv. þingmaður eðlilegt að samgöngunefnd bregðist við hvað varðar samgönguáætlun og aðrar framkvæmdir? 

Virðulegi forseti. Svarið er mjög einfalt við spurningu hv. þingmanns. Það er auðvitað já, það er mjög mikilvægt og þess vegna er fagnefnd þingsins, hv. umhverfis- og samgöngunefnd, að fjalla um og skoða alla þessa kosti. Er skynsamlegt að gera tvenn jarðgöng í einu? Ég stórefast um það. Ég held að það liggi meira að segja fyrir upplýsingar frá Vegagerðinni um að það sé ekki æskilegt, að menn vilji hafa það í ákveðinni samfellu, en síðan er búið að vera ákveðið stopp og svo eru tvenn göng tekin. Auðvitað þarf hv. samgöngunefnd, sem er fagnefnd þingsins, að fara yfir þetta og kalla eftir þessum upplýsingum hjá Vegagerðinni og fleiri aðilum sem geta veitt þær. Þetta gerðum við til að mynda ekki í hv. fjárlaganefnd, enda vorum við bara að fjalla um það hvort þetta verkefni stæði undir því að vera flokkað sem einkaframkvæmd. Auðvitað hefur þetta verkefni áhrif á önnur samgönguverkefni hvort heldur sem við segjum að farið verði af stað með ein eða tvenn göng. Hvað þýðir það? Þýðir það að í annað verði meira og minna innflutt vinnuafl? Eða er skynsamlegra að fara í önnur verkefni sem eru þá mannaflsfrekari, dreifð um allt landið? Þess vegna segi ég: Þetta á að meta í hv. samgöngunefnd sem er fagnefnd þingsins og á að fara yfir þessa hluti.

Forseti. Ég þakka hv. framsögumanni 1. minni hluta fyrir ágæta ræðu og gott nefndarálit sem hefur að minnsta kosti haft töluverð áhrif á afstöðu mína í málinu þegar hér er komið sögu. Ég heyrði hann segja að hann efaðist ekki í sjálfu sér um umferðarspár Vegagerðarinnar og ég tek undir það með þingmanninum að ég geri það yfirleitt ekki heldur þegar upplýsingar berast frá Vegagerðinni og hef kynnst henni að því leytinu þannig að þar fari ákaflega traust stofnun og ekki þurfi að spyrja þrim sinnum þegar um Vegagerðina er að ræða. Ég tel hins vegar í þessu máli að Vegagerðin sé kannski fullíhaldssöm og reikni ekki með þeim nýju forsendum sem nú eru uppi um umferð. Um þetta vitum við auðvitað ekki neitt. Sumir segja að það hvað dregið hefur úr umferð að undanförnu sé hruninu að kenna, bensínhækkunum hugsanlega. Þetta má vera rétt og þá spyr maður: Bíddu, verður lát á bensínhækkunum? Mun bensín lækka aftur? Aðrir segja að hinn stöðugi vöxtur umferðar í marga áratugi hafi sennilega náð hámarki og fram undan sé í raun og veru önnur sveifla, sveifla niður á við, m.a. með auknum almenningssamgöngum og öðru lífsmunstri hjá fólki. Menn tala t.d. um sunnudagsbíltúrana sem við þekkjum úr æsku og eru miklu fátíðari núna. 
             Spurningin er þess vegna: Telur 

Virðulegi forseti. Ég get ekki svarað þessari spurningu hv. þingmanns afgerandi. Eins og kom fram við meðferð málsins, sama hvort það var IFS Greining eða Ríkisábyrgðasjóður, þá styðjast menn við umferðarspá Vegagerðarinnar, það eru ekki aðrar forsendur til. Hins vegar er rétt að undirstrika það að þegar lagt var af stað í verkefnið var settur ákveðinn byrjunarreitur sem átti að ganga út frá eftir umferðarspá Vegagerðarinnar en staðan er núna 10% lægri en gert var ráð fyrir. Það er það eina sem við vitum og getum sagt til um með vissu. Ég verð að segja að mér fannst hugmyndir eða bollaleggingar hjá hv. þingmanni mjög áhugaverðar. Mér hafði ekki dottið þær í hug við meðferð málsins. Svarið kemur í ljós í framtíðinni, en eins og hv. þingmaður benti á er hugsanlega að verða ákveðin breyting á umferðarmynstri hjá þjóðinni, til að mynda vegna aukinna almenningssamgangna eða einhverra annarra þátta. Þetta er mjög áhugaverð bollalegging sem ég treysti mér ekki til að skilgreina frekar en hv. þingmaður væntanlega, en þetta er auðvitað þróunin sem við munum sjá í framtíðinni. Ég verð að segja, og það kemur skýrt fram í nefndaráliti okkar, að þótt allar forsendur gangi eftir nema vaxtaþátturinn, sem er að sjálfsögðu stærsti óvissuþátturinn, mun verkefnið ekki ganga eftir. Það er voðalega vont að hafa ekki borð fyrir báru í þessu verkefni eða einhverjum öðrum því að það þarf lítið út af að bregða til að verkefnið gangi ekki upp. Pælingin er áhugaverð og mun auðvitað koma í ljós á næstu árum 

Forseti. Ég held að það sé rétt. Undir venjulegum kringumstæðum væru þessar hugleiðingar meira svona akademísk æfing eða spjall yfir kaffibolla en hér skiptir þetta máli vegna þess að dæmið er svo tæpt í heildina. Það sem mig langar að vekja athygli á í þessu sambandi - ég fæ tækifæri til að ræða þetta mál betur seinna í dag eða á morgun eða hvenær sem það verður - er að Vegagerðin er að einhverju leyti sett í þá stöðu að menn fara að spyrja af meiri ákefð um niðurstöður hennar. Vegagerðin er ekki lengur umsagnaraðili eða framkvæmandi fyrir hönd umbjóðanda síns, sem er ríkið, heldur er hún beinlínis orðinn hluthafi í fyrirtæki og sem slík hlýtur Vegagerðin að hugsa um hag fyrirtækis síns. Þá spyr maður auðvitað um rekstur Víkurskarðs eða afstöðu Vegagerðarinnar til almenningssamgangna - eiga þær eftir að mótast af 

Virðulegi forseti. Ég treysti mér ekki til að svara því, en ég tel reyndar ekki miklar líkur á því að Vegagerðin muni stýra þessu í þann farveg að það hafi áhrif á mokstur hvernig þeir reyna að stýra umferð í gegnum Vaðlaheiðargöng. Ég held að samfélagið muni gera kröfu til þess að báðir valkostirnir verði í boði þegar að því kemur. Það er ágætt að rifja það hér upp að á fundi hv. fjárlaganefndar með Vegagerðinni spurði ég einfaldlega þessarar spurningar: Hvað hefur breyst í meðförum verksins sem gerir að verkum að menn telja að hægt sé að fara í það með þessum hætti en ekki með svokölluðum skuggagjöldum? Þá var það mat Vegagerðarinnar að í raun og veru hefði ekkert breyst. Skoðun Vegagerðarinnar var enn alveg skýr, að þetta verkefni væri ekki hægt að framkvæma án þess að setja veggjöld eða vera með niðurgreiðslu. Mér finnst það blasa við, en það er alltaf verið að setja málin í einhvern annan búning en þau reynast vera í til að menn geti tekið ákvörðun núna. Væntanlega verða svo 90%, 80% eða 70% af núverandi þingmönnum hættir árið 2018 

Forseti. Ég held að vandi ríkissjóðs sé öllum kunnur og að almennur skilningur svona heilt yfir ríki á þeirri þörf að ná niður fjárlagahalla og stemma stigu við skuldasöfnun ríkisins. Ég held að það sé höfuðforsendan fyrir því að við ræðum hér samgönguverkefni á borð við Vaðlaheiðargöng sem hafa þann ótvíræða kost að notendur greiða kostnaðinn. Til viðbótar bætist að undirbúningur þessa verks hefur staðið í mörg ár og unnt er að ráðast í verkið með tiltölulega skömmum fyrirvara. Ef til vill er það í því ljósi að umræðan sem um þetta verkefni hefur staðið og andstaðan gegn jarðgöngunum snýst fyrst og fremst um mat á þeirri áhættu að hluti kostnaðarins geti fallið á ríkissjóð þegar fram líða stundir. Ég deili áhyggjum manna í þeim efnum. Vissulega eru allar forsendur óvissu háðar og auðvelt að stilla upp svo dapri framtíðarsýn að slíkt geti gerst. Orkuverð getur haldið áfram að hækka og dregið úr umferð. Hugsanlega verður ekki rekinn nagli í fjöl í Þingeyjarsýslum næstu áratugina. Kannski er norðausturhornið að fara í eyði og jafnvel finnst ótrúlega mörgum leiðin um Víkurskarð svo fögur að þeir vilji aldrei og muni aldrei aka um Vaðlaheiðargöng, ekki fyrir nokkurn mun. Svo geta vextir rokið upp úr öllu valdi og allt getur í rauninni orðið óhamingju Íslands að vopni. Ég deili ekki þessari sýn. Ég er mjög bjartsýnn á framtíð norðausturhornsins. Þar býr öflugt, heiðarlegt, framsýnt fólk. Þar eru ríkar auðlindir til að vinna verðmæti úr fyrir allt þjóðarbúið og þarna búa mörg tækifæri sem við eigum að kappkosta að nýta. Hér er jafnvel gengið svo langt að segja að sérfræðingar telji það ekki ganga upp að unnið sé að tvennum jarðgöngum á sama tíma.

Ekki æskilegt.

Ekki æskilegt. Það dæmi er væntanlega sett fram til þess að skapa einhverja spennu á milli Norðfjarðarganga og Vaðlaheiðarganga. Hvað segja menn, gekk eitthvað illa að vinna við Bolungarvíkurgöng og Héðinsfjarðargöng á sama tíma, Almannaskarð og Fáskrúðsfjarðargöng? Ég sé ekki annað en að hvor tveggja þessara tveggja spyrðubanda, ef svo má segja, í jarðagangagerð á Íslandi hafi skapað þeim sem þau nýta ásamt þjóðfélaginu öllu fullt af tækifærum og aukið alla okkar möguleika til að standa betur að málum en áður var á þessum svæðum. Ég sé ekki þá sérfræðinga hafa komið fram sem mæla gegn því þannig að við getum alveg fundið alla þá fleti á þessu máli sem við kjósum að fá og vilja og taka. Ég skal deila áhyggjum manna af því að veikasti þátturinn í þessum áformum er endurfjármögnun lána félagsins á árinu 2018. Það eru vissulega réttmætar ábendingar og æskilegt hefði verið að fara aðra leið. Sú aðferð sem hér er viðhöfð felur vissulega í sér áhættu á því að endurfjármögnun árið 2018 verði dýrari en gerist nú um stundir og það má alveg taka undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram að líklega eru tækifærin til langtímafjármögnunar hvað best um þessar mundir ef ætlun og vilji stendur til þess að ná sem bestum kjörum. Eins og ég sagði hefur umræðan um Vaðlaheiðargöngin staðið mjög lengi. Ég vil fara aðeins nánar að því máli hér síðar. Þetta er lenska varðandi allar stærri framkvæmdir, sérstaklega í samgöngumálum, einfaldlega vegna þess að um takmarkað fé er að bítast og þetta eru tímafrekar framkvæmdir, tekur langan tíma að vinna að undirbúningi þeirra o.s.frv. Ég held að flestir séu sammála um að Vaðlaheiðargöngin séu þörf framkvæmd og að sjálfsögðu má halda slíku fram um flestar aðrar samgönguframkvæmdir. Þetta er samgöngubót, bæði vegna styttingar leiðarinnar milli Eyjafjarðar og Þingeyjarsýslna og eins vegna erfiðrar vetrarfærðar um Víkurskarð. Hér er líka rætt mikið um arðsemi samgönguframkvæmda. Ég vil þó leggja áherslu á að peningalegt mat er ekki eini mælikvarðinn sem við getum lagt á slíkar framkvæmdir, það er langur vegur frá. Ég treysti mér ekki til að leggja mat á betri tengingar byggðarlaga eða almenna uppbyggingu vegakerfisins. Ég held að það sé ástæða til að fara aðeins yfir forsögu þessa máls einnig einfaldlega vegna þess að hér hafa menn fyrst og fremst stöðvast við árið 2010 eins og það sé árið núll í þessu verkefni. Þetta mál er búið að vera í vinnslu alllangan tíma á heimasvæði þess, í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum, og hefur verið unnið að þessu af Norðlendingum frá árinu 1998 í mikilli samstöðu, í miklu samstarfi við ríkisvaldið og alla þá sem um þessi mál sýsla. En ég vil nefna það, einfaldlega vegna þess að það er nefnt í einu nefndaráliti hér og vitnað til afstöðu Eyþings gagnvart veggjaldaútreikningum, að verkefnið var yfirtekið af ríkinu árið 2007 vegna þess að þá féll úrskurður í samgönguráðuneytinu um að óheimilt væri að fela félaginu Greiðri leið að ráðast í framkvæmdir verksins. Veggjaldaklásusinn sem vitnað er í í þessu nefndaráliti stafar frá þeim tíma þegar unnið var að þessu verkefni á vegum Greiðrar leiðar og vitnað til þeirrar vinnu sem farið hafði fram á vegum þess félags en ekki eftir að ríkið tók við verkefninu alfarið þegar úrskurðað var að óheimilt væri að fela félaginu sem stofnað var af sveitarfélögum og fyrirtækjum á Norðurlandi að hafa með höndum framkvæmd þessa verks. Ári síðar, árið 2008, nánar tiltekið 29. maí, hvað gerist þá? Þá er borin upp á Alþingi tillaga sem er viðaukatillaga við samgönguáætlun og hljóðar svo: „Vaðlaheiðargöng. Í gildandi samgönguáætlun 2007–2010 er gert ráð fyrir að Vaðlaheiðargöng verði fjármögnuð með sérstakri fjáröflun. Nú liggur fyrir, hver sú fjáröflun er. Göngin verða fjármögnuð í einkaframkvæmd með veggjöldum, sem standa munu undir helmingi kostnaðar. Gert er ráð fyrir að hluti ríkisins í göngunum greiðist með jöfnum árlegum greiðslum eftir að framkvæmdatíma lýkur árið 2011 í 25 ár.“ Þessi tillaga er enn í samgönguáætlun. Hún var borin upp á Alþingi 29. maí 2008 og hvernig var hún afgreidd? Hún var samþykkt með 54 samhljóða atkvæðum, níu þingmenn voru fjarverandi. Og hvernig hefur Alþingi unnið úr þessari samþykkt frá þeim tíma? Nú er árið 2012, nánar tiltekið 25. maí, með öðrum orðum það eru rétt tæp fjögur ár liðin frá því að Alþingi samþykkti þetta og enn erum við að rífast um forsendur þessa verks. Vissulega má segja að það hafi orðið ákveðin tímamót, tekinn annar vinkill í þetta árið 2010 í júní. Það kom til þannig að það miðaði hægt af ýmsum ástæðum, eðlilega. Ríkisstjórnarskipti urðu í byrjun árs 2009, hrunið kom yfir alla haustið 2008 og eðlilega hægði á verkum en þó ekki meira en svo að mælt var fyrir frumvarpi um opinberar vegaframkvæmdir í byrjun júní árið 2010. Samgöngunefnd vann málið hratt og vel og breytti frumvarpinu verulega með það að markmiði að skýrt kæmi fram um hvaða framkvæmdir væri að ræða, hvernig aðkoma ríkisins að þeim yrði. Nefndin, samgöngunefnd þess tíma, lagði síðan fram einum rómi breytt frumvarp. Það samþykkti Alþingi 10. júní 2010 um stofnun hlutafélaga, annars vegar hlutafélags um breikkun vega í kringum höfuðborgarsvæðið og hins vegar um gerð Vaðlaheiðarganga. Í framhaldi af þessu hófu fulltrúar ríkisins viðræður við íslenska lífeyrissjóði um fjármögnun þessara verkefna og upp úr þeim slitnaði í desember 2010. Í kjölfarið á þeim viðræðuslitum ákváðu stjórnvöld að halda áfram undirbúningi að gerð Vaðlaheiðarganga á þeim forsendum að verkefnið yrði fjármagnað af ríkissjóði með láni til félags sem stofnað yrði með það að markmiði að standa undir kostnaði við gerð ganganna. Ríkisstjórnin staðfesti þennan vilja og þessa vinnuáætlun 10. desember 2010, og öll vinnan frá því í desember 2010 af hálfu ríkisstjórnar Íslands og raunar þingsins hefur miðað við þessa samþykkt og eftir henni hefur verið unnið. Það staðfestist til dæmis í þessum sal í desember 2010, sex dögum eftir að þessi samþykkt var gerð í ríkisstjórn, og hvernig var það staðfest? Þá samþykkti Alþingi í 5. gr. fjárlaga heimild til fjármálaráðherra um að endurlána allt að 6 milljarða kr. til samgönguverkefna. Svo tala menn í þessum sal eins og þetta sé nýr veruleiki. Í kjölfarið og á grunni þessarar samþykktar vann svo innanríkisráðherra og fylgdi eftir ákvörðunum Alþingis og ríkisstjórnar strax í janúar 2011 og lýsti því yfir á opnum fundi, m.a. á Akureyri, að næstu skref yrðu tekin samkvæmt þessari samþykkt Alþingis. Ef ekki er hægt að vinna á þessum grunni á hvaða grunni á þá að vinna? Stjórn Vaðlaheiðarganga hf. hefur á undanförnum mánuðum unnið að útboðum á vegum þessa verkefnis, samningum við ráðgjafa og samningum við Vegagerðina um nauðsynlega þjónustu. Gríðarlega mikil vinna hefur verið lögð í áætlanagerð og tillögur um fjármögnunarskilmála, svo sem greiðslufyrirkomulag, tryggingar o.s.frv. Og allt hefur þetta verið unnið á grunni þeirra samþykkta sem gerðar hafa verið af hálfu ríkisstjórnar Íslands og Alþingis. Ef við lítum yfir það sem gert hefur verið á árinu 2011 í trausti þess að þessar samþykktir haldi, eðlilega, hvernig lítur þá tímaferill málsins út og helstu staksteinar ársins 2011 í þessa veru? Ég nefndi áðan fund innanríkisráðherra þar sem hann tilkynnti um þessar samþykktir og hvernig hann hygðist vinna málinu framgang á þeim grunni. Sá fundur var haldinn 26. janúar 2011. 9. mars var hlutafélagið Vaðlaheiðargöng formlega stofnað. 25. mars var opinn fundur samgöngunefndar Alþingis þar sem hæstv. innanríkisráðherra, fulltrúar Vaðlaheiðarganga og Vegagerðarinnar ásamt fulltrúa FÍB mættu. 28. mars var auglýst forval. Gefinn var frestur til 3. maí til að skila gögnum og sex fyrirtæki skiluðu. 10. júní var samþykkt frumvarp um breytingu á lögum um stofnun hlutafélaga um vegaframkvæmdir, nr. 97/2010, og það felur meðal annars. í sér eignarnámsheimild til Vegagerðarinnar. 5. ágúst voru gerðir samningar við Norðurorku sem miða að því að tryggja að ekki komi til vatnsþurrðar vegna framkvæmda við Vaðlaheiðargöng. 17. ágúst var skilmálaskrá vegna fjármögnunar Vaðlaheiðarganga hf. undirrituð. Með henni næst samkomulag við fjármálaráðuneytið um fjármögnun. Í framhaldi af þessari skilmálaskrá var unnið að undirbúningi lánasamninga. 19. ágúst voru útboðsgögnin afhent. Verklok samkvæmt útboðslýsingu eiga að vera 2015. 11. október voru tilboðin opnuð. Það bárust fjögur tilboð, lægst frá Íslenskum aðalverktökum upp á 95% af kostnaðaráætlun. Vegagerðin hafði áður en til þessa kom boðið út undirbúningsframkvæmdir, þ.e. byggingu bráðabirgðabrúar, og einnig boðið út eftirlit með framkvæmdum. 31. október, 20 dögum eftir að tilboðin voru opnuð, samþykkti stjórn Vaðlaheiðarganga samninga við landeigendur. Samningur við bændur á Halllandi var undirritaður um mánaðamótin nóvember/desember. 17. nóvember, rúmum mánuði eftir að tilboðin voru opnuð, samþykkti Alþingi í fjáraukalögum heimild til þáverandi fjármálaráðherra að endurlána Vaðlaheiðargöngum hf. allt að 1.000 millj. kr. 7. desember, 20 dögum síðar, samþykkti Alþingi fjárlög fyrir árið 2012 og í 5. gr. þeirra er heimild til fjármálaráðherra að endurlána á árinu 2012 allt að 2 milljarða kr. til Vaðlaheiðarganga hf. Í ljósi forsögunnar sem ég hef hér rakið er með hreinum ólíkindum að frumvarp það sem hér er til umfjöllunar, um heimild til ráðherra f.h. ríkissjóðs til að fjármagna gerð jarðganga undir Vaðlaheiði, skuli ekki vera lagt fram fyrr en undir lok vorþings 2012. Athugasemdir sem gerðar eru við það verklag eru fullkomlega eðlilegar. Það hefur legið fyrir í fjármálaráðuneytinu frá því haustið 2011 að leggja yrði fram frumvarp sem heimilaði ríkisábyrgð á því láni sem hér er miðað við. Án slíkrar lagasetningar er ekki unnt að staðfesta og ganga frá samningi við verktaka sem átti lægsta tilboð í jarðgangagerðina. Þessi dráttur hefur þegar valdið ómældum kostnaði og það sem verra er, grafið undan tiltrú almennings á verkefninu. Þennan vandræðagang verður því miður að rekja til óeiningar innan stjórnarmeirihlutans við fullnustu samþykkta Alþingis því að þær liggja algjörlega kýrskýrar fyrir. Það er raunar með ólíkindum að hlýða á umræðuna um þetta mál í þingsölum í ljósi þeirrar forsögu sem málið hefur hér á Alþingi allt frá árinu 2008. Sú leið sem ráðherra leggur til í frumvarpinu að farin verði við fjármögnun þessa verkefnis er byggð á því að veggjöld muni standa undir lánveitingu ríkissjóðs í stað þess að taka fjármuni frá öðrum verkefnum næstu ár eða áratugi. Þar gegna fjögur atriði lykilhlutverki: Í fyrsta lagi líftími framkvæmdarinnar og í öðru lagi lánstími. Líftími framkvæmdarinnar er í raun langmikilvægasti hluti málsins. Ég er þeirrar skoðunar að gatið í gegnum heiðina falli seint í verði á meðan akstur bifreiða á Íslandi leggst ekki af þar sem umferð um jarðgöngin hættir ekki að því er ég best veit eftir 25 ár, þó svo að líftími verkefnisins sé reiknaður slíkur í forsendum þeirra útreikninga á kostnaði verksins. Vextir af láninu eru þriðja atriðið. Allar forsendur ættu að vera til þess að vextir af lánum til framkvæmdar sem þessarar séu þeir lægstu mögulegu hérlendis. Hér er um að ræða stórt lán, öruggt veð og öruggan greiðanda. Í fjórða lagi vil ég svo nefna umferð um Vaðlaheiðargöng. Það liggur fyrir að Vaðlaheiðargöng munu stytta akstursleið um 16 km og að þjóðvegur 1 mun liggja um jarðgöngin. Ég tel engin efni til þess að draga í efa umferðarspá Vegagerðarinnar vegna Vaðlaheiðarganga. Þar eru þeir sérfræðingar sem við eigum besta í þessum efnum þó svo að þeim hafi skeikað töluvert í spám undanfarin ár varðandi umferð um jarðgöng og þá alltaf verkefninu til góða, þ.e. þeir hafa fremur spáð minni umferð en raun varð á. Það eitt er hins vegar víst, og ég held að reynsla manna geti sagt þeim það, að það er ekkert ólíkt með vatnið og umferðina, hvort tveggja leitar alltaf stystu leið milli staða.

Forseti biður ræðumann afsökunar, en þar sem nú líður að matarhléi biður forseti þingmanninn um að gera hlé á ræðu sinni þegar honum hentar á næstu mínútum þar sem einnig hafa komið fram beiðnir um andsvör og fundir eru fyrirhugaðir í matarhléi.

Forseti. Þingmaður gerir þá athugasemd að þetta er sennilega í þriðja sinn sem hann lendir í þeirri stöðu að þurfa að gera hlé á ræðu sinni í stóru og mikilvægu máli. Ég hyggst ljúka í það minnsta ræðu minni undir lokin. Ég á eftir örstuttan kafla sem ég vil gera skil áður en við gerum hlé.

Við verðum að gera hlé um klukkan eitt vegna nefndarfunda. Forseti biður ræðumanninn afsökunar á þessu.

Sömuleiðis biður sá ræðumaður sem hér stendur forseta afsökunar á því að hreyfa andmælum við hans ágætu tilmælum en ég skal reyna að virða þau svo vel sem ég get og afsökunarbeiðnin er móttekin að sjálfsögðu. Fjármögnunin sem hér liggur fyrir -  Nú hyggst ræðumaður gera hlé á ræðu sinni að ósk forseta og við tökum þá upp þráðinn að loknu matarhléi.

Nú verður gert hálftímahlé á fundinum. Fundinum er frestað.

Forseti. Ég held þá áfram þar sem frá var horfið og get upplýst það að matarhléið var vel þegið, skálinn var þétt setinn og þar héldu menn áfram umræðum um hin ýmsu mál undir borðum. Ég var langt kominn í ræðu minni. Ég vil leggja áherslu á að við mat á því hvort framkvæmdin geti staðið undir lánum vegna jarðgangagerðarinnar og reksturs ber að hafa í huga að gert er ráð fyrir að með veggjöldum um Vaðlaheiðargöng verði einnig með sömu gjaldtöku endurgreiddur kostnaður sem reiknaður er á framkvæmdina sem leiðir af sköttum og gjöldum sem ríkissjóður innheimtir vegna jarðgangagerðarinnar. Þar má sem dæmi nefna skatta vegna launagreiðslna, hlutdeild ríkisins í launasköttum nemur nokkur hundruð millj. kr. Sömuleiðis eru gjöld sem innheimt eru af innflutningi vegna aðfanga, olíu o.s.frv., virðisaukaskattur. Samtals er þetta gjaldtaka upp á hátt í 4 milljarða kr. og veggjöldin eiga síðan að endurgreiða þetta til baka. Nettókostnaður fyrir ríkissjóð að teknu tilliti til þessa er innan við 6 milljarðar í heildina. Þá hefur verið gert ráð fyrir kostnaði sem leiðir af þeim drætti sem á verkinu er orðinn. Einnig er rétt að undirstrika að þegar við erum að ræða þetta verkefni sem eru samgöngubætur í tilteknum landshluta er ekki tekið tillit til óbeinnar arðsemi af jarðgangagerðinni. Þar má sem dæmi nefna afleiddan sparnað fyrirtækja, aukna framleiðni, lækkun á vöruverði, sparnað í ýmiss konar félagsstarfsemi, íþróttastarfi hvað þá öðru, aukna tekjumöguleika fólks og fyrirtækja, hækkun á fasteignaverði á tilteknum svæðum auk nýrra sóknarfæra í atvinnulífi í viðkomandi landshluta. Þetta er allt ómælt og er ekki tekið inn í neina arðsemisútreikninga sem við höfum fyrir framan okkur, en þó held ég að allir geti verið sammála um að þetta er heilt yfir og samandregið þau áhrif sem vænta má til góðs hvar sem samgöngubætur eiga sér stað á landinu, þetta eru áhrifin af þeim. Þau verða í mjög ríkum mæli tengd Vaðlaheiðargöngum, eins og ég rakti við upphaf ræðu minnar, einfaldlega vegna þess að miklir möguleikar eru til aukinnar verðmætasköpunar í þeim fjórðungi, hvort heldur er í nýtingu auðlinda eða ferðaþjónustu eða guð má vita hvað menn kjósa að nefna í þeim efnum. Það er verkefni ríkisins að annast samgönguframkvæmdir, Vaðlaheiðargöng sem aðrar framkvæmdir, og ég vil undirstrika að um leið og notendur mannvirkja sem þessara þurfa að greiða fyrir notkun ganganna breytast allar arðsemisforsendur ríkissjóðs. Gert er ráð fyrir því, og ég undirstrika það, að göngin muni þegar fram líða stundir verða eign ríkisins endurgjaldslaust þegar notendur hafa greitt kostnað. Takist ekki að ná öllum kostnaðinum til baka með notendagjöldum verður raunverulegur fjárfestingarkostnaður ríkisins hverfandi sem hlutfall af heildarkostnaði við framkvæmdina. Það verður aldrei unnt með fullri vissu að hafa örugga tryggingu fyrir því að Vaðlaheiðargöng hf. muni standa undir sér með veggjöldum, slíka tryggingu verður aldrei unnt að veita. Jarðgöngin gætu allt eins tekið upp á því að standa undir öllum kostnaði eða í versta falli gæti þurft að styrkja verkefnið með auknu eigin fé eða ætla lengri tíma til endurgreiðslu lána. Sú rökfræði sem stunduð er hér um þann kostnaðarþátt sem af þessu leiðir er með þeim hætti að allir eru að reyna sannfæra hver annan um að hver og einn hafi rétt fyrir sér. Í mínum huga eru þetta skylmingar sem skila okkur í rauninni ekki nokkrum sköpuðum hlut miðað við þær röksemdir sem fram hafa verið færðar. Ég vil undirstrika að sá vandræðagangur sem verið hefur á úrvinnslu stjórnvalda á þessu framfaraverkefni er með miklum ólíkindum. Það liggur fyrir að mjög víða eru úrtöluraddir og andstæðingar framkvæmdar þessarar er víða að finna. Það er í sjálfu sér engin nýlunda, við fáum slík sjónarmið iðulega upp í kringum stórframkvæmdir. Nægir í því efni að fara aftur til Borgarfjarðarbrúarinnar og ef menn vilja fara nær í tíma skulum við ræða Hvalfjarðargöngin, Héðinsfjarðargöngin eða Bolungarvíkurjarðgöng. Hins vegar hefur ekkert nýtt komið fram í þessu máli frá því sumarið 2010 sem breytir forsendum þegar tekinna ákvarðana Alþingis um framkvæmdina. Engar tillögur um annað verklag hafa verið lagðar fram í meðferð þessa máls eða haldbær rök færð fyrir því að hætta við verkið eða setja það að öðru leyti í uppnám með því að slá því á frest. Ég legg áherslu á að afstaða mín byggir á þeim röksemdum sem ég hef fært fyrir henni í þeirri ræðu sem ég hef flutt hér með tiltölulega stuttu hléi að þessu sinni og ég tel gerð Vaðlaheiðarganga afar mikilvæga framkvæmd. Að gefnum þeim forsendum sem ég hef farið yfir í ræðu minni og liggja fyrir í því nefndaráliti sem ég hef lagt fram, legg ég til að það frumvarp sem fjármálaráðherra flutti á Alþingi fyrir ekki löngu síðan verði samþykkt.

Frú forseti. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, framsögumaður 1. minni hluta, notaði sem samlíkingu við þetta mál niðurstöðu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Athyglisvert. Það má segja að á bak við þetta liggi kannski 2007-hugsun. Þar var auðvitað gagnrýnt að slakað væri á kröfum og reglum, lagasniðganga, heimilað með lögum að slaka á kröfum til að koma til móts við áhættufjárfestingu og áhættusækni bankanna. Hér eru viss teikn á lofti um það, t.d. varðandi það að hluti af lögum um ríkisábyrgð er tekinn úr sambandi, málið er rekið hér sem fjármögnunarmál en ekki samgöngumál og það fer til fjárlaganefndar. Málið er sett í annan búning en það á raunverulega að hafa. Ég vildi inna hv. þm. Kristján Þór Júlíusson eftir skoðunum hans á þessum ummælum hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar, hvort hann finni líkindi með þessu máli og samlíkingu við gagnrýni í 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég vil nálgast þetta út frá þeirri staðreynd sem liggur fyrir í gögnum málsins og ég gerði ágæta grein fyrir í ræðu minni og kemur ágætlega fram í nefndaráliti mínu að ég rek í rauninni samþykktir Alþingis í þessu máli allt frá 29. maí 2008. Frá þeim tíma hefur þetta mál verið uppi á borðum hjá þinginu. Síðasta samþykktin sem formlega var gerð í þessum efnum er frá desember 2011 vegna fjárlagaársins 2012 þannig að ég tel að það séu ekki nein undirmál í meðferð Alþingis í þessu máli. Mér er hins vegar engin launung á því að það er mikill vandræðagangur í því hjá þinginu að fullnusta þann vilja sem kom fram í ályktunum þess og samþykktum. Ég get tekið undir gagnrýni hv. þingmanns í þá veru.

Frú forseti. Hér er einbert samgöngumál gert að fjármögnunarmáli, samgöngumál sem hlýtur að þurfa að skoða í samhengi. Þetta varðar kjördæmi hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar og það vill svo til að hv. formaður Vinstri grænna er úr sama kjördæmi. Málið er líka tekið hér fyrst á dagskrá þrátt fyrir að þingið eigi við að glíma mun brýnni og erfiðari mál á þeim stutta tíma sem er til stefnu. Ég sé því veruleg líkindi og ég get dregið hliðstæður eða gert samanburð við niðurstöðu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og talið að málið sé ekki í anda þeirrar skýrslu. Ég vil ítreka spurningar mínar til hv. þingmanns og sérstaklega það að taka þetta mál á dagskrá á undan öðrum brýnum málum sem við höfum hér til umfjöllunar.

Forseti. Ég vil fyrst af öllu segja að öll erum við fulltrúar einhverra kjördæma og ég legg ekkert samasemmerki á milli þess hvernig við vinnum og hvaðan við komum. Auðvitað ber alltaf með einhverjum hætti á því, en það er reynt að gera þetta mál að hreinu kjördæmamáli. Ég benti á að við upphaf þessa máls inni á þinginu var það samþykkt með 54 samhljóða atkvæðum, níu þingmenn voru fjarverandi. Það var mikill og einbeittur vilji Alþingis og samstaða mikil um að koma þessu verki með einhverjum hætti áfram. Ég ber enga ábyrgð á gerðum hæstv. núverandi efnahags- og viðskiptaráðherra eða annarra ráðherra í ríkisstjórn. Ef ég mætti ráða væru þeir ekki að leggja þetta mál fram heldur einhver allt annar. Afstaða mín til þessa verkefnis er klár og skýr og hefur verið mjög lengi, og ég tel mjög brýnt, af því að hér eru nefnd einhver atriði um röðun dagskrár, að mál sem þingið hefur dregið frá árinu 2008–2009 komist til afgreiðslu. 

Forseti. Mig langar að byrja á því að gleðja hv. þm. Kristján Þór Júlíusson með því að upplýsa hann um að ég hef ekkert á móti framkvæmdum, ég hef ekkert á móti góðum framkvæmdum. Ég hef ekkert á móti Vaðlaheiðargöngum sem slíkum, ég hef ekkert á móti landsbyggðinni og mér líkar það ekki þegar hlutirnir eru settir upp í þann búning. Ég hef hins vegar á móti því að Vaðlaheiðargöng séu sett fram fyrir aðrar mun brýnni samgönguframkvæmdir. Það tel ég ósanngjarnt og ekki rétt. Mig langar að spyrja hv. þingmann um einmitt forgangsröðun jarðganga. Ef það væri þannig að engir vegtollar væru í Vaðlaheiðargöngum, hvernig mundi hann raða í forgangsröð þessum þremur jarðgöngum í landinu: Vaðlaheiðargöngum, Norðfjarðargöngum og Dýrafjarðargöngum? Hvaða göng af þessum telur hann brýnust, hver næstbrýnust og hver lenda númer þrjú, ef hv. þingmaður tekur vegtollana alveg úr sambandi? Á hvaða forsendum raðar hann þessum göngum eins og hann gerir? 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og skal vitna um það að hv. þingmaður er ekki þeirrar gerðar að hafa eitthvað á móti landsbyggðinni. Þvert á móti hef ég reynt hv. þingmann að allt öðrum þáttum í afstöðu hennar gagnvart tilteknum verkefnum úti um allt land. Það skal undirstrikað hér sem mín skoðun. Ég vil jafnframt segja að ég hef þá trú að þetta verkefni eins og það liggur hér fyrir standist þær forsendur sem til þess eru gerðar. Ég hef ekki fengið sannfæringu fyrir því frá andstæðingum þess sem hafa verið að færa fram rök gegn því að veggjöldin standi ekki undir þessum kostnaði. Meðan ekki er sýnt fram á það styð ég þetta verkefni með þeirri athugasemd að vissulega má finna á því galla og ég nefndi þá í minni ræðu, eins og hv. þingmaður heyrði, sem lutu að endurfjármögnunarþættinum. Varðandi forgangsröðunina skal ég taka það í síðara andsvari og mun svara því mjög heiðarlega en tími minn í fyrra andsvari er þrotinn.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta svar og hlakka til að heyra svar hans í síðara andsvari, og ítreka einfaldlega spurningu mína sem fram kom áðan. Þetta snýst vissulega um hvort fólk hafi trú á því að ekkert lendi á ríkinu. Þar erum við hv. þingmaður ósammála og að baki afstöðu minni er álit fjölmarga aðila sem hafa bent á að þetta gangi ekki upp á þeim forsendum sem gefnar eru. Ég veit að hv. þingmaður hefur talað fyrir vönduðum vinnubrögðum í ríkisfjármálum. Mig langar að spyrja hann hvað honum þyki um ábendingar og athugasemdir Ríkisábyrgðasjóðs og hvað gert er með þær, og hvort honum þyki rétt að taka úr sambandi tiltekna þætti laga um ríkisábyrgðir og hvort hann geti nefnt ýmsar aðrar framkvæmdir en Vaðlaheiðargöng sem eru mannaflsfrekari, meira atvinnuskapandi og sem tryggja betur umferðaröryggi í landinu 

Forseti. Ég þakka enn og aftur andsvarið en það er til of mikils mælst að ég fari yfir helstu áhersluatriði í samgöngum alls landsins eins og var hlaðið á þessa spurningu. Ég kýs að svara spurningunni sem kom fram í fyrra andsvari hv. þingmanns og mér finnst vera grundvallaratriðið og laut að því hvernig ég mundi vilja raða framkvæmdum ef vegtollur væri ekki í Vaðlaheiðargöngum. Það er mjög einfalt. Það eru Norðfjarðargöng, Dýrafjarðargöng og Vaðlaheiðargöng. Það er mjög einfalt í mínum huga. Eina ástæðan fyrir því að ég mæli með samþykkt þess frumvarps sem hér liggur fyrir er sú leið sem fara á til að fjármagna verkefnið. Það er ríkur greiðsluvilji á svæðinu til að leggja fram hlutafé til verkefnisins og líka til þess að standa undir kostnaði með veggjöldum. Það er eina ástæðan fyrir því að þetta mál er hér inni. Ef þessi forsenda væri ekki í verkinu og við værum að fjármagna það allt 

Forseti. Það var fróðlegt andsvar sem hv. þm. Atli Gíslason veitti hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni áðan vegna þess að það fjallaði um meðferð málsins á þinginu og af hverju málið er komið í þessum búningi núna frá fjárlaganefnd sem er ekki fagnefnd um þá hluti sem þetta fyrst og fremst varðar. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvað hann og fjárlaganefndin hafi lagt upp úr þeirri afgreiðslu sem hér fór fram á faglegan hátt. Hún var þannig, hvort sem maður er sammála henni eða ekki, að samgöngunefnd mælti með því að þetta hlutafélag yrði stofnað. Það væri tvennt, annars vegar að félagið ætti að standa algjörlega undir kostnaði sem til félli vegna verkefnanna sem um er að ræða og hins vegar að það væri skilningur nefndarinnar að engin bein ábyrgð félli á ríkissjóð samkvæmt ákvæðum frumvarpsins. Með leyfi forseta: „Er það því skilningur nefndarinnar að engin bein ábyrgð verði felld  Skoðaði fjárlaganefnd þetta? Ef hún gerði það hvernig hefur hún þá 

Forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni andsvarið fyrst af öllu og svara því til að mín sýn til þess hvers vegna fjárlaganefnd er með þetta mál en ekki umhverfis- og samgöngunefnd er einfaldlega sú að þingið vísaði málinu þangað. Eðlilega vinnur fjárlaganefnd sín verk sem þingið beinir til hennar. 
             Ef hv. fyrrverandi samgönguráðherra og núverandi hæstv. velferðarráðherra gæti fært sig úr salnum þannig að það væri friður til að svara hv. þm. Merði Árnasyni væri það vel þegið.

Einn fund í salnum.

Varðandi spurningu hv. þingmanns um hvort fjárlaganefnd hefði sinnt þeirri ósk sem kom frá umhverfis- og samgöngunefnd um að skoða hvort veggjöldin stæðu undir öllum kostnaði og það félli engin ábyrgð á ríkissjóð, þá tel ég svo vera. Við sitjum hins vegar uppi með þá stöðu í þessu máli að skoðanir þeirra sem gefa okkur álit stangast á. Niðurstaða okkar í fjárlaganefnd 

Forseti. Nei, það gerir það ekki en það kann að vera hv. þingmanni að kenna vegna þess að spurningin var kannski ekki mjög vel formuð. Þetta skiptir máli vegna þess að þegar samgöngunefnd undir forustu hv. þm. Björns Vals Gíslasonar lagði til að það frumvarp yrði samþykkt sem hér um ræðir, um hlutafélag um Vaðlaheiðargöng, lagði nefndin til að farin yrði sú leið sem hér hefur með réttu eða röngu verið kölluð einkaframkvæmdarleið, þ.e. að ríkið legði að vísu fé í stofnun hlutafélags en síðan yrði hlutafélagið rekið á einkamarkaði eins og einkafyrirtæki. Þetta er leið sem við vitum að hefur verið farin við Hvalfjarðargöng og aðrar framkvæmdir innan lands og utan og þess vegna er rétt að spyrja núna: Úr því að samgöngunefnd lagði þetta til og þingið samþykkti á þessari forsendu, er það enn þannig, forseti, að við séum að tala um einkaframkvæmd? Hvers konar framkvæmd erum við að tala um ef við erum ekki að gera það?

Forseti. Ég er þeirrar skoðunar að um þetta verkefni gildi í raun nákvæmlega það sama og Ríkisendurskoðun sagði varðandi Hvalfjarðargöngin. Þetta er ekki einkaframkvæmd í skilningi þess hugtaks eða þeirrar aðferðar við fjármögnun verkefna. Þetta er ríkisframkvæmd sem greidd er til baka með vegtollum, það er mín skoðun. Þær áætlanir sem lagðar hafa verið fyrir nefndina, sú vinna og skýrslugjöf sem við höfum fengið í hendur gefa mér enga ástæðu til að ætla annað en að að uppfylltum þeim forsendum sem fram hafa komið og ég geri grein fyrir í nefndaráliti mínu muni þetta mannvirki, þetta verkefni, standa undir þeim skuldbindingum sem á það verða lagðar. Ég hef hins vegar ítrekað nefnt hér að það hefði verið æskilegra að vinna þetta verkefni að hluta til með öðrum hætti, en ég tel það enga afsökun til að stöðva það á þessari stundu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur fléttað aðkomu mína að þessu máli rækilega inn í sína sögulegu útlistun og ég verð að segja að ekki fengi hann hátt á söguprófi hjá mér. Þannig er með samgönguframkvæmdir og framkvæmdir yfirleitt í landinu að þær eiga sér iðulega langan aðdraganda. Í tilviki samgönguframkvæmda er ráðist í kostnaðarsamar rannsóknir, iðulega gerðir samningar við landeigendur áður en farið er af stað í framkvæmdirnar. Í sumum tilvikum er þetta látið liggja árum saman og þegar við skoðum dagsetningarnar allar verður að huga að sjálfum forsendunum og hvernig þær hafa breyst. Upphaflega var gert ráð fyrir að ríkið fjármagnaði Vaðlaheiðargöng að helmingi til og hitt yrði á veggjöldum. Síðan var horfið frá þessu og þetta átti að verða einkafyrirtæki sem aflaði lánsfjár á markaði og risi algerlega undir sér. Hv. þingmaður vísar í opna fundi í samgöngunefnd sem ég hafi verið á. Þá fyrst fóru að vakna efasemdir hjá mér um að þær forsendur sem ég hafði gefið út mundu ekki standast  Hann vísar í fund 25. mars 2011. Í júnímánuði það ár ítrekaði ég þá afstöðu að því aðeins væri heimilt af minni  Síðan eru aðrar forsendur 

Forseti. Ég tel enga ástæðu fyrir hæstv. innanríkisráðherra að gefa mér eða öðrum þingmönnum einkunnir, það er nóg að lesa nákvæma útprentun af þeirri frétt sem vitnað var til í nefndaráliti mínu. Ef það á að vera einhver einkunnagjöf skal hæstv. ráðherra bara taka þá stofnun í nefið sem ber ábyrgð á þeim fréttaflutningi sem ég styðst við í nefndaráliti mínu. Spyrja má hins vegar hæstv. ráðherra: Hvernig í ósköpunum ætlar hann að fullnusta þá samþykkt sem hann stóð að við fjáraukalagagerðina fyrir árið 2010/2011 og fjárlögin árið 2012 sem gera ráð fyrir lánsfjármögnun úr ríkissjóði til þessa verkefnis? Hvað líður framkvæmd hæstv. ráðherra á þeim loforðum?

Hæstv. forseti. Í bréfi sem ég skrifaði Vegagerðinni vegna Vaðlaheiðarganga í júnímánuði, 8. júní árið 2011, segir að það sé grundvallarskilyrði að framkvæmdin verði rekstrarlega sjálfbær. Þannig hefur verið gengið frá málinu af minni hálfu. Á þessum tíma var ætlað að jarðgangagerð í landinu mundi frestast á næstu árum, við hefðum ekki peninga til að ráðast í jarðgangagerð. Nú er verið að tala um að flýta gerð jarðganga, að flýta gerð Norðfjarðarganga og Dýrafjarðarganga. 

Forseti. Þetta svar hæstv. ráðherra var sama loðmullan og fyrri ásakanir í einkunnagjöf varðandi þann þingmann sem hér stendur, 

… forsendurnar réttar.

Ég hjó hins vegar sérstaklega eftir því að hæstv. ráðherra svarar því í engu hvernig hann ætlar að framfylgja þeim samþykktum sem Alþingi hefur gert í tvígang varðandi fjárlög íslenska ríkisins. Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að fullnusta þá samþykkt sem Alþingi gerði um lánveitingu úr ríkissjóði til Vaðlaheiðarganga? Af hverju hefur hæstv. ráðherra ekki, í kjölfar þess bréfs til Vegagerðarinnar sem hann er að vitna hér til, komið jafnframt fram með tillögu um það að sú samþykkt sem Alþingi gerði í fjárlögum 2012 og 2011 verði dregin til baka? 
            

Frú forseti. Þar sem ég skrifaði undir álit meiri hluta nefndarinnar með fyrirvara vil ég gera stuttlega grein fyrir í hverju sá fyrirvari er fólginn og viðhorfum mínum almennt til Vaðlaheiðarganga. Ég vil byrja á því að lýsa yfir stuðningi við gerð Vaðlaheiðarganga. Framkvæmdin mun verða atvinnulífi og mannlífi á Norðausturlandi mikil lyftistöng og ýta undir hagvöxt á svæðinu til lengri tíma. Gerð Vaðlaheiðarganga er gott fjárfestingarverkefni en samfara efnahagskreppu undanfarinna ára hefur fjárfesting dregist saman eins og kunnugt er. Framkvæmdin er því mikilvægt framlag til að snúa þeirri þróun við og auka fjárfestingu. Gert er ráð fyrir því að göngin verði að mestu greidd upp með veggjöldum og því ósambærileg við mörg önnur jarðgöng eða framkvæmdir sem nú eru til umræðu. Forsaga málsins er sú að í samgönguáætlun 2007–2010 var ákveðið að taka Vaðlaheiðargöng út fyrir áætlunina og í sérstakri ályktun er kveðið á um að þau skuli fjármögnuð að hálfu af ríkissjóði og að hálfu með veggjöldum. Eins og mörg önnur góð áform urðu þau að engu í hruninu 2008. Í kjölfar hrunsins var ljóst að geta ríkissjóðs til fjárfestinga í vegagerð yrði mjög takmörkuð um langt árabil. Því var ákveðið að ráðast í samgönguframkvæmdir sem yrðu fjármagnaðar af einkaaðilum og greiddar niður með veggjöldum. Eðli málsins samkvæmt voru framkvæmdir á suðvesturhorninu hagkvæmasti og áhættuminnsti kosturinn í þessu efni en Vaðlaheiðargöng voru einnig í þessum áætlunum enda var ljóst að þar yrði hægt að innheimta veggjöld. Áform voru uppi um mikilvægar samgönguúrbætur á Vesturlandsvegi, Suðurlandsvegi og Reykjanesbraut. Ég sem þingmaður Reykvíkinga tel það mikinn skaða fyrir suðvesturhornið að stjórnmálamenn og almenningur hafi ekki náð sátt um þessar mikilvægu framkvæmdir. Veggjöld eru umdeild og ég segi fyrir sjálfa mig að þau eru mér ekkert sérstaklega hugleikin, sérstaklega ef litið er til þess að þau ná aðeins til nokkurra vegahluta landsins, en Ísland er að vinna sig út úr kreppu og þarf á hagvexti að halda og þá eru framkvæmdir sem efla innviði mjög eftirsóknarverðar og veggjöld eru sett á því að skuldugur ríkissjóður getur ekki borið kostnaðinn af framkvæmdunum. Víða í Evrópu er litið til svipaðra framkvæmda við innviðauppbyggingu til að sporna við kreppunni. Framkvæmdirnar á suðvesturhorninu hefðu verið hagkvæmustu verkefnin og hægt hefði verið að stórefla samgöngur gegn hóflegu veggjaldi. Þessar áætlanir urðu ekki að veruleika af tveimur ástæðum, annars vegar tókust ekki samningar við lífeyrissjóðina um fjármögnun og hins vegar reyndist ekki vera stuðningur við þessar framkvæmdir meðal íbúa og sveitarstjórna í nágrenni Reykjavíkur. Annað reyndist upp á teningnum norðan heiða því að sveitarfélög og fyrirtæki á Norðausturlandi voru tilbúin að koma að stofnun hlutafélags um gerð Vaðlaheiðarganga. Það frumvarp sem hér er til umræðu veitir heimild til að lána Vaðlaheiðargöngum hf. 8,7 milljarða kr. á verðlagi í ágúst 2011. Gert er ráð fyrir því í greinargerð frumvarpsins og áætlunum að félagið verði endurfjármagnað árið 2018 á almennum markaði og ríkið fái lán sitt endurgreitt og þar með ljúki ábyrgð og áhættu ríkisins á fjármögnun framkvæmdarinnar sem standi eftir það undir sér með veggjöldum. Virðulegi forseti. Minn fyrirvari við þetta frumvarp varðar endurfjármögnun á Vaðlaheiðargöngum hf. og þar með áætlanir um endurgreiðslu á því láni sem þetta frumvarp heimilar fjármálaráðherra að veita félaginu. Rekstraráætlun félagsins gerir ráð fyrir 3,7% vöxtum við endurfjármögnun verksins. Eins og Ríkisábyrgðasjóður og IFS Greining benda á er mjög ólíklegt að þessi kjör fáist á markaði. Fyrir þessu eru tvær ástæður: Í fyrsta lagi er eigið fé Vaðlaheiðarganga hf. of lítið miðað við umfang framkvæmdarinnar. Ég hefði því talið nauðsynlegt að auka hlutafé fyrirtækisins upp í 20% hið minnsta til að auka möguleika þess á endurfjármögnun á markaði. Eini aðilinn sem hefur í raun burði til að leggja félaginu til aukið fé er ríkissjóður. Fyrir þessu sjónarmiði hefur ekki verið mikill hljómgrunnur hjá hæstv. ríkisstjórn og meiri hlutanum þrátt fyrir niðurstöðu IFS Greiningar á mikilvægi þessa. Í öðru lagi gerir rekstraráætlunin ráð fyrir annars vegar jafngreiðsluláni sem fjármagni 35% hluta lánsins og hins vegar svokölluðu „cash-sweep“-láni sem fjármagni 65%. Hugmyndin er sú að endurgreiðslur lánanna fari eftir tekjum fyrirtækisins en það eykur áhættuna fyrir lánveitandann. Ríkisábyrgðasjóður telur að vextir lánsins verði líklega á bilinu 6,8–7,3% en ekki 3,7% eins og rekstraráætlun félagsins gerir ráð fyrir. Þar með er ljóst að rekstraráætlun fyrirtækisins stenst ekki ef fjármagna á félagið að óbreyttu á markaði og líkurnar á greiðslufalli aukast. Niðurstaða Ríkisábyrgðasjóðs er afgerandi. Í fyrsta lagi er afar ólíklegt að unnt verði að endurfjármagna framkvæmdalán vegna Vaðlaheiðarganga án ríkisábyrgðar að óbreyttri eiginfjárskipan með þeim lánskjörum að verkefnið standi undir sér og ríkissjóður fái lán sitt þannig endurgreitt. Í öðru lagi bendir Ríkisábyrgðasjóður á að standi vilji Alþingis til þess að ríkið fjármagni gerð Vaðlaheiðarganga þá telur hann raunhæfara að ríkissjóður lágmarki áhættu sína með því að fjármagna verkefnið til enda. Mikilvægt er að ríkið geri strax ráð fyrir lánveitingunni til lengri tíma í lánsfjáráætlunum sínum, sérstaklega í ljósi þess að vaxtakjör ríkisins eru nú í sögulegu lágmarki. Ég tek undir þessi sjónarmið Ríkisábyrgðasjóðs. Í 1. gr. frumvarpsins er fjármálaráðherra veitt heimild til að veita lán til Vaðlaheiðarganga hf. og er lánsheimildin opin, þ.e. ekki er kveðið á um lengd lánstímans. Frumvarpið stendur því ekki og fellur með óraunhæfum áætlunum um endurfjármögnun framkvæmdanna á almennum markaði eftir 2018. Ég tel að alþingismenn verði að vera sér mjög vel meðvitaðir um þetta. Sú lánveiting sem hér er gerð tillaga um er í mínum huga ekki tímabundin til 2018 eða þar um bil heldur erum við að taka ákvörðun um að ríkið veiti Vaðlaheiðargöngum hf. lán til framtíðar. Ríkissjóður er eini aðilinn sem getur fjármagnað framkvæmdina á þeim kjörum sem rekstraráætlun gerir ráð fyrir. Hugmyndir um annað eru að mínu mati óskhyggja eða óhófleg bjartsýni en betra er að byggja ákvarðanir um fjármál og framkvæmdir á raunsæjum áætlunum og varúðarsjónarmiðum. Eftir stendur að framkvæmdin Vaðlaheiðargöng er góð og ég styð það að ríkissjóður veiti lán til að sú framkvæmd geti orðið að veruleika.

Frú forseti. Þetta var mjög skrýtin ræða. Ég hef þekkt hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur af því að vera mjög varkár í fjármálum og vilja fylgja aga en hér segir hún beint út að það sem hún skrifaði undir, með fyrirvara reyndar, standist ekki en hún leggur engu að síður til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Ég vil spyrja hv. þingmann: Datt henni ekki í hug að hætta við að skrifa undir? Svo er spurningin, á sama tíma og fjárlaganefnd og hæstv. ríkisstjórn leggur til mikinn niðurskurð á þessu og næsta ári í t.d. heilbrigðiskerfinu, og miklu lægri tölur en hér er verið að tala um, þá er verið að fara út í 8,7 milljarða framkvæmd sem kostar ríkissjóð akkúrat þá upphæð. Telur hv. þingmaður ekki ráðlegra að ríkið haldi starfsfólki sínu í heilbrigðiskerfinu í staðinn?

Frú forseti. Þetta voru margar spurningar frá hv. þingmanni. Ég ætla að byrja á að mótmæla því að ég hafi sagt að frumvarpið sé óraunhæft. Ég sagði bara að áætlanir um endurfjármögnun væru óraunhæfar og því þyrfti að líta á þetta sem lán til langs tíma. Varðandi niðurskurð í ríkisbúskapnum þá hefur hann verið umfangsmikill og fyrir liggur að viðhafa þarf mikið aðhald í ríkisfjármálum. Ekki má blanda því saman að niðurskurður í rekstri ríkisins felur í sér minnkun ríkisins til lengri tíma litið og dregur þar með úr útgjöldum til komandi ára. Lánveitingin felur ekki í sér hreina lánsfjáraukningu þar sem hún skráist sem krafa á Vaðlaheiðargöng hf. og komi til þess að leggja þurfi til fé verður það stofnkostnaður en ekki útgjöld ár eftir ár úr ríkissjóði til að standa undir rekstri.

Forseti bendir hv. þingmönnum á að klukkan í ræðupúltinu er stopp í augnablikinu en forseti mun hringja bjöllu þegar þingmenn hafa lokið þeim tíma sem þeir hafa.

Frú forseti. Þetta er ekki minnkun á ríkinu því að ríkið er stærsti hluthafinn og meirihlutaeigandi að þessu fyrirtæki. Það ber alla ábyrgð og ef allt fellur um koll - hver grípur þá inn í annar en ríkið? Það er búið að ábyrgjast þetta frumvarp þannig að þetta hvílir á ríkinu nákvæmlega eins og sjúkrahúsið á Blönduósi eða háskólasjúkrahúsið í Reykjavík þar sem á að fara að skera mikið niður. Það er held ég minna virði fyrir ríkið að hafa jarðgöng einhvers staðar fyrir norðan en heilbrigðisstarfsfólk í vinnu í Reykjavík og loka deildum fyrir lífsnauðsynlegar aðgerðir.

Frú forseti. Hvað á ég að segja? Ég var að tala um  Ég vara við því að stofnkostnaður og rekstrarkostnaður séu lagðir að jöfnu hvað varðar niðurskurð ríkisútgjalda. Eins og ég fór yfir í ræðu minni eru einhverjar líkur á því að til þurfi að koma aukið eigið fé inn í fyrirtækið en með því að ríkið láni á hagstæðum kjörum til langs tíma í verkefnið aukast líkur á því að áhættan fyrir ríkissjóð verði sem minnst. Ég hef einmitt bent á að við eigum að fara að ráðum Ríkisábyrgðasjóðs og fjármagna framkvæmdina til enda, enda tel ég það vera hina ábyrgu leið.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um það að Vaðlaheiðargöng gætu haft mikið samfélagslegt gildi en mér finnst hins vegar sá fyrirvari sem hv. þingmaður gerði grein fyrir þess eðlis að ekki geti verið rökrétt fyrir hana að styðja þetta frumvarp miðað við þær forsendur sem hún gerði grein fyrir. Menn hafa efast um margar þær forsendur sem liggja að baki þessari ákvörðun um ríkisábyrgð, í fyrsta lagi varðandi vaxtastigið og endurfjármögnunina, í öðru lagi vegna umferðarmagnsins og í þriðja lagi vegna ýmiss konar rekstrarforsendna. Hefði ekki verið eðlilegra, svo ég segi nú ekki heiðarlegra, að ríkið mundi að minnsta kosti reyna að draga úr áhættunni með því að leggja fram eitthvert eigið fé og losna þannig frá ríkisábyrgðinni sjálfri eða að þær fjármálareglur sem liggja til grundvallar ríkisábyrgðum og kveðið er á um í lögum hefðu verið látnar gilda um þetta? Þetta frumvarp gengur ekki bara út á ríkisábyrgð heldur líka út á það að kippa þessum fjármálareglum úr sambandi og koma þannig í veg 

Frú forseti. Ég ætla að mótmæla hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni. Mér finnst niðurstaða mín mjög rökrétt eftir að hafa rökstutt með því hvað felst í fyrirvörum mínum. Hann spyr hvort ekki hefði verið eðlilegra að leggja til hlutafé. Ég fór einmitt yfir það í ræðu minni að ég teldi að það hefði verið skynsamlegt stæði til að endurfjármagna verkefnið á markaði. Það náðist ekki samstaða um það og þá tel ég eðlilegt að við förum eftir ráðleggingum Ríkisábyrgðasjóðs og fjármögnum verkefnið til enda.

Virðulegi forseti. Fyrirvari hv. þingmanns lýtur einmitt að stærstu tölunum í þessu, þ.e. í fyrsta lagi óvissunni um endurfjármögnun og í öðru lagi hvert vaxtastigið verður. Ríkisábyrgðasjóður færir fyrir því rök að vaxtastigið gæti orðið 6–7% og þar með væri ljóst að rekstrarforsendur ganganna yrðu gjörbreyttar miðað við það sem upp er lagt í frumvarpinu sjálfu. Það finnst mér vera kjarni málsins. Ég hefði talið að skynsamlegt væri fyrir ríkissjóð að koma þess vegna fram með sitt framlag upp á kannski 2 milljarða kr. sem svaraði til þessara 20% og þannig yrði óvissunni eytt, má segja, um það hvort fyrirtækið gæti risið undir fjárfestingarkostnaði upp á 10 milljarða kr. Þá væri fjárfestingarkostnaðurinn væntanlega orðinn 20% lægri. Það hefði ég talið vera miklu eðlilegri og skynsamlegri leið eða fara þá leið sem kveðið er á um í lögunum um ríkisábyrgð, þ.e. að ríkisábyrgðarþeginn leggi fram 20% eigið fé - það getur vel verið að það sé ofviða þeim aðilum sem vilja standa að þessum göngum en þá hefði 

Frú forseti. Ég verð eiginlega að endurtaka það sem ég sagði áðan. Eins og ég fór yfir er verkefnið mikilvæg einhliða uppbygging í kreppu. Ég hef lýst því yfir og lýsti því yfir í ræðu minni að ég er sammála hv. þingmanni um að það kynni að hafa verið skynsamlegast að leggja þegar inn aukið hlutafé í verkefnið. Ekki náðist samstaða um slíkt og þá tel ég mikilvægt að við eyðum einmitt aðalóvissuþáttunum um vaxtakjör við endurfjármögnun og það gerum við með því að ákveða að ríkið veiti þetta lán út allan tímann. Ég tel niðurstöðu mína mjög rökrétta í því ljósi og það er ekkert í frumvarpinu sem kemur í veg fyrir að það verði gert.

Frú forseti. Til að koma þessu verkefni á koppinn þurfti að sniðganga, fara krókaleiðir, breyta lögum o.s.frv. Það efast enginn um gagnsemina en farið er fram hjá forsendum til að koma því á koppinn. Það sem átti að vera einkaframkvæmd er orðin ríkisframkvæmd. Samgönguáætlun er sniðgengin og mun brýnni verkefni, sem allir vita af, eru sett aftur fyrir en þetta er tekið fram fyrir. Samgöngumál er allt í einu gert að fjármögnunarmáli og umhverfis- og samgöngunefnd er sniðgengin, farið er fram hjá henni, fagnefnd þingsins sem hafði þó haft þetta mál til umfjöllunar. Það er mjög gagnrýnisvert að fjárlaganefnd skyldi ekki leita umsagnar umhverfis- og samgöngunefndar. Það þarf að breyta lögum, það þarf að taka úr sambandi öryggisventilinn sem eru ríkisábyrgðalögin, fella þar úr gildi ákveðin ákvæði. Þetta fer að mínu mati fer í bága við niðurstöður skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og er dæmigerð 2007 hugsun. Ég spyr hv. þingmann hver sé hennar skoðun á því.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að ítreka það sem ég fór yfir í ræðu minni að í samgönguáætlun 2007–2010 var tekin sú prinsippákvörðun í þinginu að taka nákvæmlega þessa framkvæmd út fyrir samgönguáætlun.  Það er alveg rétt að hér er verið að breyta lögum um ríkisábyrgð og það er mikill ábyrgðarhlutur. Þess vegna hef ég tekið þá afstöðu sem þingmaður á Alþingi að við förum að ráðleggingum Ríkisábyrgðasjóðs í mjög ítarlegri umsögn sjóðsins um þetta frumvarp. Það er nákvæmlega það sem ég er að lýsa yfir í mínu máli.

Frú forseti. Málið var tekið út fyrir samgönguáætlun á ákveðnum forsendum. Þær eru brostnar. Einkaframkvæmdin er orðin ríkisframkvæmd. Það stenst ekki og lögum er breytt til að sniðganga þær forsendur líka. Það er annað athyglisvert atriði sem ég vil koma að sem hv. þm. Mörður Árnason vakti máls á og varðar forsendurnar. Ríkisstjórnin stendur fyrir því gæfusama framtaki að efla mjög almenningssamgöngur, sem ég styð heils hugar. Eldsneytisverð hefur hækkað verulega á umliðnum árum og fyrirsjáanlegt að það hækki verulega. Það þýðir að umferð hefur dregist verulega saman og mun dragast saman með almenningssamgöngunum og hækkuðu verði. Hver fjölskyldan á fætur annarri í landinu er að losa sig við bíl númer tvö og ætlar sér í almenningssamgöngur, reiðhjól og annað slíkt. Hvað segir hv. þingmaður um þessar breyttu forsendur sem hv. þm. 

Frú forseti. Ég er heils hugar sammála hv. þm. Merði Árnasyni sem og Atla Gíslasyni um að það er mjög mikilvægt að efla almenningssamgöngur og ég hef lagt þeim málum lið í þinginu. Hvað hækkun olíuverðs varðar og áhrif á getu heimilanna til þess að nýta sér einkabílinn vil ég benda á að þarna er einmitt verið að stuðla að greiðari leið, auðveldari samgöngum milli Fnjóskadals og Eyjafjarðar. Þetta er eitt helsta vaxtarsvæði utan höfuðborgarsvæðisins og með göngunum er verið að stytta leiðina þarna á milli og draga þar með úr því magni olíu og bensíns sem fjölskyldur þurfa að nýta til að sækja vinnu og menningu á milli svæða.

Frú forseti. Ég vil beina nokkrum spurningum til hv. formanns fjárlaganefndar. Það að vera formaður fjárlaganefndar Alþingis Íslendinga er eitt af ábyrgðarmeiri störfum sem hægt er að taka sér fyrir hendur hér á Alþingi. Þess vegna kemur mér mjög á óvart að hv. þingmaður skuli vera með á því nefndaráliti sem hér liggur fyrir því að eins og það blasir við mér er einfaldlega töluvert mikið af rangfærslum og villandi upplýsingum í því. Mig langar að spyrja hv. þingmann um álit Ríkisábyrgðasjóðs. Nú liggur fyrir að Ríkisábyrgðasjóður varaði á sínum tíma við Farice, varaði við breytingum á Íbúðalánasjóði, sem hafa kostað okkur 33 milljarða hingað til, varaði við sölu á Lánasjóði landbúnaðarins til Landsbanka Íslands, sem kostaði okkur milljarða í fyrra. Allt þetta hefur gengið eftir og nú varar sjóðurinn við Vaðlaheiðargöngum en enn þá á ekki að fara eftir áliti þeirra. Ég spyr hv. þingmann: Hvað þarf að gerast til þess að hún sem formaður fjárlaganefndar 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það er mikil ábyrgð að vera formaður fjárlaganefndar og mikil ábyrgð að vera alþingismaður. Ég tel mig taka þá ábyrgð alvarlega með því að fara yfir á hvaða forsendum ég styð þetta frumvarp og þær efasemdir sem ég hef um þær áætlanir sem lagt hefur verið upp með. Nú er það ekki svo að Ríkisábyrgðasjóður vari við því að farið verði í þessa lánveitingu. Hann gerir alvarlegar athugasemdir við að raunhæft sé að endurfjármagna lánið og hvetur því til þess að ríkissjóður veiti lánið til langs tíma. Ég hef farið yfir það í ræðu minni að ég tek undir með Ríkisábyrgðasjóði en þar sem ekki er kveðið á um lánstímann í frumvarpinu tel ég frumvarpið eins og það er 

Frú forseti. Ríkisábyrgðasjóður bendir á miklu meira en bara endurfjármögnunina í áliti sínu. Hann fer yfir allar forsendur Vaðlaheiðarganga hf. og gagnrýnir þær og gerir rækilega grein fyrir því að þær eru brostnar og ganga ekki upp. Umferðarspáin gengur ekki upp, þjóðhagslega hagkvæmnin er ekki til. Það eru fjölmörg atriði sem Ríkisábyrgðasjóður bendir á, ekki bara endurfjármögnunina. Hann bendir meðal annars á varðandi endurfjármögnunina að ef vaxtastigið hækkar um 1% eru mjög miklar líkur á því að fyrirtækið verði gjaldþrota, og ef vextirnir fara upp í 5,7% eru 100% líkur á greiðslufalli fyrirtækisins. Samt ætlar hv. formaður fjárlaganefndar að styðja þetta nefndarálit og styðja þessa framkvæmd. Ég sé þess hvergi stað í nefndarálitinu að það eigi allt í einu að fara að breyta fjármögnuninni og framlengja lánið út í hið óendanlega, eins og hún hefur sagt í ræðustól, ég sé þess hvergi stað.

Frú forseti. Ríkisábyrgðasjóður fer í umsögn sinni yfir ýmsa þætti varðandi forsendur málsins. Stærsti áhættuþátturinn við lánveitingu til Vaðlaheiðarganga hf. er endurfjármögnunin og vaxtakostnaður. Ég hef tekið undir þá skoðun Ríkisábyrgðasjóðs. Varðandi ýmsa aðra þætti í þeirra umsögn var farið mjög ítarlega yfir þá í nefndinni og ég get staðið heils hugar að því sem fram kemur í nefndaráliti. Ég hef lesið frumvarpið mjög vel og öll fylgigögn þess, en það kom mjög skýrt fram í máli fjármálaráðherra þegar hún talaði fyrir málinu og í máli fulltrúa fjármálaráðuneytisins í nefndinni að það yrði ekkert því til fyrirstöðu að lánið yrði veitt áfram. Ég er sannfærð um að svo verður og 

Frú forseti. Við ræðum þetta skrýtna mál, Vaðlaheiðargöng, sem hefur verið tekið út úr samgönguáætlun þrátt fyrir alla sína galla og sett fram fyrir. Mig langar að byrja á því að tæpa aðeins á því nefndaráliti sem liggur fyrir frá meiri hluta fjárlaganefndar en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að endurfjármagna lánið árið 2018 á almennum lánamarkaði.“ Þetta er hluti af rökstuðningnum fyrir því að samþykkja þessa gerð. En það hefur komið skýrt fram að það verður ekki hægt þannig að hér er um rangfærslu að ræða. Það segir einnig í álitinu, með leyfi forseta: „Það er samdóma álit þeirra aðila sem hafa komið fyrir nefndina að framkvæmdin sé ein sú arðbærasta í samanburði við aðrar samgönguframkvæmdir sem ætlunin er að ráðast í á næstu árum og áratugum.“ Þetta er einfaldlega rangt. Svo segir líka, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn bendir á að verulegur þjóðhagslegur ávinningur fylgir framkvæmdinni. Jafnframt leggur meiri hlutinn áherslu á að samningar við VHG hf. geri ráð fyrir því að göngin verði eign ríkissjóðs að uppgreiðslutíma liðnum.“ Það getur vel verið að göngin verði eign ríkissjóðs en skýrt hefur verið sýnt fram á að það er enginn þjóðhagslegur ávinningur af framkvæmdinni þannig að þetta er líka rangt. Það sem er líka rangt, frú forseti, er þar sem segir: „Þá mun ríkissjóður spara umtalsverða fjármuni vegna minni snjómoksturs á leiðinni um Víkurskarð.“ Það hefur hvergi nokkurs staðar komið fram í gögnum að það eigi að minnka snjómokstur í Víkurskarði, hvergi nokkurs staðar, þannig að þetta er líka rangt. Svo segir einnig, með leyfi forseta: „Ríkisábyrgðasjóður telur mjög ólíklegt að félagið geti endurfjármagnað lán ríkissjóðs árið 2018 á 3,7% verðtryggðum vöxtum eins og viðskiptaáætlunin miðar við.“ Þetta er þó alla vega rétt. En hér segir líka og þar er verið að tala um svokallaða einkaframkvæmd: „Miðað er við að endurfjármögnunin verði að 35% hluta með jafngreiðsluláni til 28 ára, en að 65% hennar verði með endurgreiðsluákvæði í samræmi við rekstrarafkomu félagsins. […] Ef ekki tekst að fjármagna félagið á markaði á þessum eða betri kjörum er ljóst að bregðast þarf við því með því t.d. að ríkissjóður framlengi framkvæmdalánið þar til endurfjármögnun heppnast eða með öðrum hætti sem þurfa þykir til að kostnaður við framkvæmdina verði allur greiddur af tekjum af umferð um göngin. “ Þetta mun aldrei ganga eftir. Það kemur skýrt fram að miklar efasemdir eru um að þetta sé einkaframkvæmd, þetta er miklu frekar ríkisframkvæmd. Það segir einnig í álitinu, með leyfi forseta: „Göngin verða hluti af almenna vegakerfinu og því verða skilgreind atriði og lágmarksskilyrði sem gilda um slíka vegi.“ Þetta þýðir einfaldlega að kostnaður af rekstri ganganna lendir á ríkinu en ekki á svokölluðu einkahlutafélagi Vaðlaheiðarganga hf. Svo segir um umferðarspá, en einn skrýtnasti fundur sem ég hef farið á var þegar verið var að ræða umferðarspána, með leyfi forseta: „Þróun umferðar á næstu áratugum skiptir miklu máli um framgang verksins sem og hlutfall þeirra vegfarenda sem ákveða að fara um göngin frekar en Víkurskarð. Vegagerðin hefur endurskoðað fyrri umferðarspá sem var frá því í nóvember 2011. Niðurstaðan er sú að líklegasta útkoman miðar við 1,8% árlegan vöxt í stað 2% áður. Að öllu öðru óbreyttu hefur það í för með sér að framlengja þarf innheimtu veggjalda í tvö til þrjú ár umfram það sem núverandi áætlanir miðast við til þess að forsendur framkvæmdanna standist.“ Það er ekki minnst einu einasta orði á hér að núverandi umferð um svæðið er 10% minni en hún var þegar spáin var gerð og sú áætlun er ekki endurskoðuð. Með leyfi forseta: „Viðskiptaáætlun miðar við að um 90% vegfarenda ákveði að fara um göngin en það hlutfall er eðli máls samkvæmt mjög háð ákvörðun um fjárhæð veggjaldsins.“ Það kemur skýrt fram í gögnum Vegagerðarinnar að Vaðlaheiðargöng hf. gera ráð fyrir 90% umferð um göngin. Vetrarumferðin á þessu svæði er hins vegar ekki nema 20% af sumarumferðinni. Það má vissulega gera ráð fyrir að 90–95% af vetrarumferðinni fari um göngin en að gera ráð fyrir að vetrarumferðin standi undir þessu ásamt kannski helmingi af sumarumferðinni er allt annað mál. Það hefur aldrei verið reiknað út af hálfu Vegagerðarinnar eða fyrirtækisins hvað það þýðir. Svo er hér enn ein villandi yfirlýsing, með leyfi forseta: „Raunumferð um jarðgöng hefur annars verið 30–64% umfram spár og því meiri sem jarðgöngin eru nær þéttbýli eins og á við um væntanleg Vaðlaheiðargöng.“ Þarna er verið að vísa meðal annars til Bolungarvíkurganga, Héðinsfjarðarganga og Hvalfjarðarganga. Spár um þau göng eru teknar og heimfærðar upp á Vaðlaheiðargöng. En Vaðlaheiðargöng eru allt öðruvísi framkvæmd en hinar þrjár sem þau eru borin saman við, það er öðruvísi framkvæmd. Vegstyttingin er mjög lítil. Bolungarvíkurgöng voru grafin vegna þess að það var mjög mikil hætta fólgin í því að keyra um Óshlíð. Hvalfjarðargöngin styttu leiðina fyrir Hvalfjörð um tugi kílómetra þannig að það er heldur ekki hægt að bera það saman og með tilkomu Héðinsfjarðarganga, eins umdeild og þau þó voru, varð til algerlega nýtt svæði sem aldrei áður hafði verið hægt að keyra um og ferðast um áður þannig að aukningin þar er alls ekki sambærileg miðað við það sem mun verða við Vaðlaheiðargöng. Hér vantar allan raunhæfan samanburð og raunhæfar spár. Í umsögn FÍB um frumvarpið kemur fram að Víkurskarð sem hættulegur staður að keyra á er í 98. sæti hvað varðar öryggi vega. Það eru 97 staðir sem brýnna er að fara í lagfæringar eða viðgerðir á hvað umferðaröryggi varðar. Víkurskarð er í 85. sæti af 150 köflum á hringveginum sjálfum þannig að öryggisins vegna er þetta ekki forgangsframkvæmd. Pálmi Kristinsson, verkfræðingur og sérfræðingur í jarðgöngum, hefur unnið við jarðgangagerð og áætlanir í yfir 30 ár gerði 27 athugasemdir í umsögn sinni við þetta frumvarp. Hann bendir meðal annars á það sem ég sagði áðan, að áætlun Vaðlaheiðarganga um umferð er í dag 10% hærri en er í raunveruleikanum. Upprunalega var gert ráð fyrir 1.500–1.700 kr. veggjöldum þegar lífeyrissjóðirnir sögðu sig frá verkefninu. Nú eru veggjöldin komin yfir 1.000 kr. og fjármögnunin því enn óvissari. Sýnt hefur verið fram á það að umferðarþróun og hagvöxtur fylgjast almennt ekki að og alls ekki til skemmri tíma. Það sem ekki hefur verið tekið tillit til í umferðarspám Vegagerðarinnar á þessu tímabili er að menn eru að sjá núna í fyrsta skipti að hækkanir á eldsneytisverði leiða til langtímaminnkunar á umferð. Yfirleitt hefur umferð dottið niður um skamma hríð en núna eru að koma í ljós langtímaáhrif á umferð vegna mikillar hækkunar eldneytisverðs. Ekki er tekið tillit til þessa í umferðarspánni. Það er heldur ekki tekið tillit til þess að undanfarin ár, hálfan til heilan áratug, hefur bílaeign landsmanna aukist alveg gríðarlega og Ísland er orðið mettað í bílaeign. Við eigum hlutfallslega fleiri bíla en nokkur önnur þjóð í heimi. Að sjálfsögðu eykst umferð í landinu á meðan þetta gengur yfir en núna erum við komin á þann stað að það komast ekki fleiri bílar fyrir framan húsin í landinu. Að sjálfsögðu mun þetta leiða til þess að umferðaraukningin mun alls ekki verða sambærileg og undanfarin ár og það er ekki tekið tillit til þessa í umferðarspánni. Pálmi Kristinsson spáir í raun 10% samdrætti í umferð á byggingartíma en Vaðlaheiðargöng hf. spá 3–4% aukningu. Það má segja margt meira um þetta, og ég þreytist ekki á að nefna að vetrarumferðin, en að sjálfsögðu munu göngin verða mest notuð á veturna, er aðeins 20% af sumarumferðinni. Ég vil líka nefna í sambandi við vaxtastigið að Ríkisábyrgðasjóður varaði mjög við því og það kemur m.a. skýrt fram að aðeins 1% hækkun á vöxtum leiðir til þess að miklar líkur verði á greiðslufalli Vaðlaheiðarganga hf. Í síðustu viku hækkaði Seðlabankinn vexti um 0,5% og við erum að því er virðist á leið inn í verðbólguumhverfi hækkandi vaxta. Það hefur náttúrlega miklu meiri og alvarlegri afleiðingar á fleiri þætti en Vaðlaheiðargöng hf. ef það gengur eftir, en það mun m.a. leiða til þess að fyrirtækið verður aldrei gjaldfært. Menn hafa talað mikið um samfélagslega og þjóðhagslega hagkvæmni þessa verkefnis. Það er rétt að rifja upp að Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri útbjó þjóðhagslíkan fyrir þetta verkefni árið 2006 og þar kom fram að það væri þjóðhagslega hagkvæmt miðað við þær forsendur sem notaðar voru. Ríkisábyrgðasjóður og sérfræðingarnir þar tóku forsendur Vaðlaheiðarganga hf. og settu inn í líkanið og þá kom í ljós að það er engin þjóðhagsleg hagkvæmni af þessu verkefni. Hún er neikvæð ef eitthvað er. Þetta tala menn ekki um í nefndarálitinu enda hentar það kannski ekki sérstaklega vel. Í samantekt Pálma Kristinssonar um þetta verkefni, gerir hann athugasemdir við 27 atriði, eins og ég nefndi áðan og nokkur þeirra eru þessi: Þjóðhagsleg arðsemi er of lítil. Göngin eru of dýr í framkvæmd. Mikil óvissa er enn um áætlaðan heildarkostnað. Áætlaður umsjónar- og stjórnunarkostnaður er of lágur. Áætlaður rekstrar- og viðhaldskostnaður er of lágur. Áætlaður kostnaður við innheimtu veggjalda er of lágur. Núverandi umferð er of lítil. Mikill samdráttur er í almennri umferð á þjóðvegakerfi landsins. Spá um umferðaraukningu á næstu árum er of há. Greiðsluvilji vegfarenda er ofmetinn. Fjárhæð veggjalda er of há. Tekjur af veggjöldum munu ekki ná að standa undir öllum kostnaði. Allar áætlanir um kostnað og fjárhæð veggjalda hafa verið vanáætlaðar fram að þessu. Allar áætlanir um umferð hafa verið ofáætlaðar fram að þessu. Fyrirhuguð uppbygging í orkufrekum iðnaði á Norðausturlandi á næstu árum mun ekki breyta þeim meginniðurstöðum sem hér liggja fyrir. Verkefninu fylgir gríðarleg lánaáhætta og miklar líkur eru á því að ríkissjóður þurfi að taka á sig þungar fjárhagslegar byrðar. Hverfandi líkur eru á því að hægt verði að fjármagna framkvæmdalán Vaðlaheiðarganga hf. með 3,7% verðtryggðum vöxtum án ríkisábyrgðar árið 2017. Lítil atvinnusköpun miðað við stærð fjárfestingarinnar og áhættu. Óásættanlegt greiðslufyrirkomulag langtímalána. Hjáleið um Víkurskarð mun draga úr umferðinni um göngin. Svona mætti áfram telja ef menn hefðu áhuga á því. Hér talar einn mesti sérfræðingur þjóðarinnar í fjármögnun jarðgangagerðar á landinu og þetta er álit hans á Vaðlaheiðargöngum. Frú forseti. Það er ekki nóg að Ríkisábyrgðasjóður dæmi þetta verkefni óásættanlegt fyrir ríkissjóð og það muni aldrei ganga upp heldur blöskraði forstöðumanni lánamála ríkisins Björgvini Sighvatssyni svo sú ætlan fjárlaganefndar að hann sá sig tilneyddan til að stíga fram opinberlega í blaðagrein á visir.is í gær. Það er ekki algengt að forstöðumenn hjá ríkinu stígi fram með þessum hætti. Björgvin segir meðal annars í grein sinni, með leyfi forseta: „Í skýrslu nefndar um endurskoðun ríkisábyrgða (bls 8.) sem gefin var út af fjármálaráðuneytinu árið 1997, kemur fram að ríkisábyrgðir beri að nota af mikilli gætni. Einnig segir þar að almenna reglan eigi að vera sú að lán séu tekin á almennum markaði án ábyrgðar ríkisins. Ríkisábyrgðir geti hins vegar verið réttlætanlegar í vissum tilfellum en þá sé mikilvægt að í gildi séu lög og reglugerðir sem kveða á um hvernig með þær skuli farið. Í kjölfar umræddrar skýrslu voru reglur um ríkisábyrgðir hertar. Í núverandi lögum um ríkisábyrgðir kemur fram að ábyrgðarþegi skuli leggja fram að minnsta kosti 20% af heildarfjárþörf verkefnisins og að ábyrgð ríkissjóðs skuli ekki nema hærra hlutfalli en 75% af lánsfjárhæð verkefnisins sem lánað er fyrir. Í núverandi frumvarpi til laga um fjármögnun á jarðgöngum undir Vaðlaheiði er lagt til að undanskilja framangreind ákvæði.“ Það á að taka úr sambandi lög um ríkisábyrgðir til að þjóna hagsmunum Vaðlaheiðarganga hf. Þetta var líka gert með deCODE á sínum tíma ef hv. þingmenn muna eftir því. Og áfram segir Björgin: „Þannig mun ábyrgðarþegi, þ.e. Vaðlaheiðargöng hf. (VHG hf.) einungis leggja fram 7% af heildarfjárþörf verkefnisins og ábyrgð ríkissjóðs nema 100% af lánsfjárþörf verkefnisins. Með því að undanskilja framangreind ákvæði er óhjákvæmilega verið að auka fjárhagslega áhættu ríkissjóðs miðað við gildandi lög um ríkisábyrgðir. Ýmsar skýrslur hafa verið gerðar á undanförnum árum sem fjalla um fjárhagslega þætti Vaðlaheiðarganga. Greinarhöfundur hefur ekki séð neina skýrslu þar sem því er haldið fram að jarðgöngin muni standa undir sér með veggjöldum einum saman. Einu gögnin um það byggja á minnisblöðum og fjárhagsmódeli frá þeim aðila sem kemur til með að fá lánið veitt frá ríkissjóði, þ.e. VHG hf. Í skýrslu IFS Greiningar sem lagði mat á getu verkefnisins til að greiða til baka lánið er sérstaklega varað við að fjárhagsleg geta VHG hf. til að standa af sér neikvæða atburði sé mjög takmörkuð vegna lágrar eiginfjárstöðu sem skapi umtalsverða áhættu fyrir lánveitanda.“ Það segir einnig í grein Björgvins, með leyfi forseta: „Því er haldið fram að göng um Vaðlaheiði séu þjóðhagslega arðsöm og er þar aðallega vísað í skýrslu um mat á þjóðhagslegri arðsemi Vaðlaheiðarganga sem unnin var af Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri (RHA) og birt var í janúar árið 2006. Niðurstaða þeirrar skýrslu var að samfélagslegur ábati framkvæmdarinnar væri 1,16 milljarðar kr. og 1,5 milljarðar kr. ef göngin væru gerð í samdráttarástandi. Skýrslan byggði að miklu leyti á forsendum sem fengnar voru frá Greiðri leið ehf., sem samkvæmt samþykktum félagsins var stofnað í þeim tilgangi að undirbúa gerð jarðganga um Vaðlaheiði. Ýmsar forsendur sem skýrslan byggði á hafa þróast til verri vegar. Stofnkostnaður við göngin hefur hækkað um 32% á föstu verðlagi og árleg umferðarspá Greiðrar leiðar ehf. er mun lægri nú en árið 2006. Ef skýrslan er uppreiknuð miðað við forsendur um stofnkostnað og umferðarspá sem VHG hf. kynnti umhverfis og samgöngunefnd Alþingis í nóvember 2011 yrði þjóðhagslegt tap framkvæmdarinnar um 1,2 milljarðar kr. (miðað við 4,7% ávöxtunarkröfu) og 0,4 milljarðar kr. ef göngin yrðu gerð í samdráttarástandi.“ Frú forseti. Greinarhöfundur segir líka: „Ein af ástæðum sem talin er að réttlæti framkvæmdina er að hún stuðli að samþættingu atvinnulífs og byggða á Eyjafjarðarsvæðinu og í Þingeyjarsýslum og því að svæðið verði eitt atvinnu- og búsvæði. Samkvæmt heimasíðu Vegagerðarinnar er vegalengdin á milli Akureyrar og Húsavíkur 91 km. Með tilkomu ganganna er gert ráð fyrir 15,7 km vegstyttingu þannig að vegalengdin á milli þessara staða styttist niður í 75,3 km sem er svipuð og vegalengdin á milli Reykjavíkur og Holta- og Landsveitar sem er fyrir austan Þjórsá og milli Reykjavíkur og Borgarness sem er 74 km. Ef tilkoma Vaðlaheiðarganga leiðir til þess að Eyjafjarðarsvæðið og Þingeyjarsýsla teljist eitt atvinnu- og búsvæði, má með sömu rökum líta svo á að svæðið frá Borgarnesi og Holta- og Landsveit, austan Þjórsár sé nú hluti atvinnulífs og byggða við höfuðborgarsvæðið. Samkvæmt rannsóknum á vegum Evrópusambandsins er gert ráð fyrir að akstur á milli heimilis og vinnu sé ekki meiri en 45 mínútur til þess að staðir geta talist tilheyra saman atvinnu- og búsvæði. Áætlað er að tilkoma ganganna stytti ferðatímann um níu mínútur en núverandi ferðatími á milli Akureyrar og Húsavíkur er um 1 klst. að jafnaði ef ekið er á 91 km hraða. Rannsóknir Evrópusambandsins styðja því ekki þá skoðun að tilkoma ganganna geri svæðið að einu atvinnu- og búsvæði.“ Frú forseti. Björgvin Sighvatsson segir að allt verkefnið feli í sér mikla óvissu. Mikil óvissa er til dæmis fólgin í því hvort umferðarmagn verði nægilega mikið til að standa straum af framkvæmdinni. Óvissan felst meðal annars í skiptingu umferðarinnar milli ganganna og núverandi vegar í gegnum Víkurskarð þar sem engin veggjöld eru innheimt. Svo segir Björgvin Sighvatsson í lokin, með leyfi forseta: „Ég hef átt þess kost að kynna mér vel skýrslur og gögn sem liggja fyrir um gerð Vaðlaheiðarganga og tel að verkefnið muni hvorki ganga upp fjárhagslega fyrir ríkissjóð né vera þjóðhagslega arðbært.“ Þess má geta í lokin að greinarhöfundur er einnig menntaður hagfræðingur. Frú forseti. Að forstöðumaður ríkisstofnunar sem heyrir undir fjármálaráðuneytið sem leggur fram þetta frumvarp skuli stíga fram opinberlega og tala með þessum hætti eru náttúrlega skýr skilaboð um að fjármálaráðuneytinu, fjármálaráðherra, sem hefur ekki verið hér í dag, og formanni fjárlaganefndar, sem er heldur ekki í salnum, beri að leggja við eyru og hlusta á þessa gagnrýni. Að það skuli ekki vera gert finnst mér einfaldlega skammarlegt. Frú forseti. Þótt ég sé sammála því að Vaðlaheiðargöng séu samgöngubót, er ekki hægt að komast að annarri niðurstöðu um þau en þeirri að þau séu ekkert annað en dýr kosningavíxill fyrir þingmenn og ráðherra kjördæmisins, m.a. hv. formann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og mun sem slíkur lenda á skattgreiðendum þegar upp er staðið. Kallað hefur verið eftir breyttum vinnubrögðum, frú forseti, á Alþingi og í fjárlaganefnd. Það tók tvö ár að breyta svokölluðum safnritum þannig að þingmenn væru ekki að úthluta sjálfum sér peningum í vasann til að fara með heim og sáldra um kjördæmi sín á kosningaári. Vaðlaheiðargöng eru einfaldlega risastór safnliður sem menn munu svo fara með heim í kjördæmin og segja: Sjáið hvað ég geri fyrir ykkur. Kjósið þið mig. Þetta gengur ekki, frú forseti. Ríkisábyrgðasjóður, sérfræðingur fjármálaráðuneytisins og Alþingis í fjárlögum, hefur bent á að þessi framkvæmd gangi ekki upp. Skoðanir Ríkisábyrgðasjóðs á Farice, Íbúðalánasjóði og Lánasjóði landbúnaðarins staðfesta að taka beri mark á skoðunum hans. Ég hef lýst því yfir á fundi fjárlaganefndar að kannski hafi ekkert breyst á Alþingi og í fjárlaganefnd og það sé bara tekin við ný kynslóð af mönnum eins og Davíð Oddssyni og Halldóri Ásgrímssyni með þeim vinnubrögðum sem viðgengust hér. Ég mun leggja til að þetta mál fari aftur til nefndar og að nefndinni verði gert kleift að hreinsa sig af þessari óværu 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans þar sem margt kom fram. Eitt af því sem ég hjó eftir í ræðu hv. þingmanns var þjóðhagsleg hagkvæmni ganganna og ef aðrar forsendur væru settar inn kæmi allt önnur niðurstaða út en sú sem var fengin frá norðanmönnum. Ég ítreka að ég er ekki að gera lítið úr Vaðlaheiðargöngum sem samgöngubót og góðu verkefni í sjálfu sér. Það eru bara ótal mörg önnur verkefni sem eru út frá svo ótal mörgum öðrum forsendum miklu brýnni. Um það snýst málið og þess vegna hefur einmitt spurningin um Vaðlaheiðargöng snúist um þetta: Bera þau sig algjörlega sjálf út frá þessum vegtollum eða ekki? Ef þau gera það ekki eða hætta er á því og of mikil óvissa er í þeim efnum á að sjálfsögðu ekki að troða þeim fram fyrir aðrar brýnni úrbætur. Mig langaði í því samhengi, vegna þess að hv. þingmaður situr bæði fundi umhverfis- og samgöngunefndar og fjárlaganefndar og fylgist vel með störfum beggja nefnda, að spyrja hvort honum þyki ekki eðlilegt að þessi göng, Vaðlaheiðargöng, raðist þá eðlilega sem ríkisframkvæmd, því að þau eru í eðli sínu ríkisframkvæmd, í samgönguáætlun, í jarðgangaáætlun og það sé þá samgöngunefndar og svo þingsins að vega og meta hvaða áhrif það hafi á þá röðun að hægt sé að taka þarna vegtolla, hvort það yfirvinni allar aðrar forsendur eins og umferðaröryggi, byggðaþróun o.s.frv. Það verður að fara yfir það alveg sérstaklega og meta þetta mál heildstætt, sem er í eðli sínu ríkisframkvæmd, þar sem klárlega liggur fyrir svo mikil óvissa um hvort verkefnið standi undir sér og þar með sé grunnforsendan fyrir því að það sé tekið út úr samgönguáætlun 

Frú forseti. Ég gleymdi að vísu að minnast á í ræðu minni að ég lagði alla í fjárlaganefnd að jöfnu, en það kom minnihlutaálit frá tveimur sjálfstæðismönnum í fjárlaganefnd þar sem þeir gagnrýna þessa framkvæmd og gera það mjög málefnalega og rökfast. Ég bið þá afsökunar ef ég hef sakað þá um að bera ábyrgð á nefndaráliti meiri hlutans. Hvað varðar spurningu hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur tel ég að við séum komin að þeim tímamótum í samgöngumálum að við þurfum einmitt að setjast niður og skoða forgangsröðun framkvæmda út frá þeirri stöðu að ríkissjóður er nánast tómur og það eru ekki til peningar til að fjármagna dýrar samgönguframkvæmdir fyrr en eftir mjög langan tíma. Ég hef almennt ekki verið hlynntur veggjöldum en ef það er einlægur greiðsluvilji íbúa á svæðinu að greiða sjálfir fyrir samgöngubótum á sínu svæði með veggjöldum, eins og komið hefur skýrt fram í Eyjafirði og nærsveitum, finnst mér að fjárlaganefnd - eða það ætti að sjálfsögðu að vera umhverfis- og samgöngunefnd - ætti einfaldlega að láta leggja mat á það hvort fara eigi í framkvæmd eins og Vaðlaheiðargöng á vegum ríkisins með lánsfjármögnun úr ríkissjóði sem verður svo endurgreidd á eins skömmum tíma og hægt er með veggjöldum. Það er miklu hreinna og beinna og eðlilegra fyrirkomulag en það mix og margra ára verkefni með töfum sem Vaðlaheiðargangaævintýrið hefur verið vegna þess að menn eru alltaf að fara einhverjar krókaleiðir með það. Það væri löngu búið að afgreiða þetta mál og langt komið með að grafa þessi göng ef menn hefðu komið heiðarlega fram frá upphafi og sagt: Nú ætlum við að fara út í vegaframkvæmdir á Íslandi með öðrum hætti en hingað til og í sumum tilfellum ætlum við að láta notendur greiða fyrir. Það hefði verið miklu hreinna. Ég tel að það eigi að skoða kirfilega og það þurfi að gera í umhverfis- og samgöngunefnd.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Mig langar að ítreka spurningu mína í fyrra andsvari sem lýtur að þjóðhagslegri hagkvæmni. Við í umhverfis- og samgöngunefnd höfum ekki setið fundi fjárlaganefndar um þetta frumvarp og höfum því ekki haft beina aðkomu að þessu máli. Það væri því mjög fróðlegt að heyra meira af nákvæmlega þessum þætti sem greinilega hefur komið fram í fjárlaganefnd. Mig langar að spyrja hv. þingmann að öðru. Nú tölum við gjarnan og eðlilega um að finna og leggja áherslu á sem mest atvinnuskapandi verkefni, mannaflsfrek verkefni o.s.frv., enda nauðsynlegt, og m.a. er tiltekið í áliti meiri hlutans að þetta verkefni skapi störf, en augljóslega skapa Vaðlaheiðargöng ekki fleiri störf en önnur göng sem eru brýnni eða aðrar vegaframkvæmdir sem eru brýnni. Fór fram einhver vinna innan fjárlaganefndar í að greina hversu atvinnuskapandi Vaðlaheiðargöng eru til mótvægis við önnur brýn verkefni og hversu mjög þau borga sig hvað það varðar? Fór fram einhver greiningarvinna varðandi t.d. útstreymi gjaldeyris o.s.frv.? Jarðgangagerð er allt öðruvísi mannvirkjagerð í samgöngumálum en aðrar framkvæmdir og er auðvelt að benda á mörg verkefni, eins og ég segi, sem eru mannaflsfrekari, meira atvinnuskapandi og koma okkur vel af stað á margan hátt. Við þurfum þar af leiðandi að vanda okkur 

Frú forseti. Í nefndaráliti fjárlaganefndar, eða meiri hlutans, eru einfaldlega endurteknar tölur frá Vaðlaheiðargöngum hf. um að 210 ársverk verði til á framkvæmdatímanum auk þess sem allt að 30 afleidd ársverk bætist við vegna framkvæmdarinnar. Ég á svolítið erfitt með að sjá fyrir mér 300 manns vinna í jarðgöngum, mér finnst það vera allt of mikið, en það getur vel verið að þeir hafi einhverjar forsendur fyrir því, en allar aðrar forsendur sem Vaðlaheiðargöng hf. hafa gefið í þessu máli hafa reynst rangar. Það er rétt að þjóðhagsleg hagkvæmni þessara framkvæmda er miðað við tiltölulega lágt vaxtastig neikvæð um 1,7 milljarða, eins og forstöðumaður lánamála ríkissjóðs hefur bent á. Við eðlilegt vaxtastig er hún neikvæð um fleiri, fleiri milljarða þannig að út frá þeim sjónarmiðum er rangt að fara í þessa framkvæmd. Hún er miklu minna atvinnuskapandi en t.d. brúargerð. Menn hafa verið að tala um að það þurfi að fara út í brúargerð víðs vegar um landið og nefnt sérstaklega nokkrar stórar brýr, eins og yfir Hornafjarðarfljót þar sem brúin er nánast að molna í sundur. Slík vinna er miklu meira atvinnuskapandi en jarðgangagerð og býr til miklu meiri vinnu fyrir minni innlend verktakafyrirtæki en Vaðlaheiðargöng gera. Þeir sem eiga lægsta tilboðið í Vaðlaheiðargöng er svissneska fyrirtækið Marti sem hefur einhver tengsl við Íslenska aðalverktaka, sem eru mjög óljós. Stór erlend verktakafyrirtæki skapa ekki endilega miklar tekjur fyrir íslensk fyrirtæki með sama hætti og minni og öðruvísi framkvæmdir mundu gera. Þó að Vaðlaheiðargöng séu, eins og ég hef alltaf sagt, örugglega hin ágætasta samgöngubót - ég hef nú oft keyrt um Víkurskarð - eru þær forsendur sem menn gefa sér í nefndarálitinu og frumvarpinu algjörlega rangar 

Frú forseti. Það er ótal margt sem hægt væri að ræða af þessu tilefni og kannski vandséð hvar maður á að byrja. Ég vil þakka fyrir þær ræður sem fluttar hafa verið í dag, þær hafa verið mjög málefnalegar, málið hefur verið rakið efnislega mjög vel. Sérstaklega vil ég þakka fyrir efnismikla og ítarlega ræðu hv. þm. Þórs Saaris og einnig ræðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar fyrr í dag. Ekkert af því sem lagt var upp með í þessu máli - af því að nú er oft verið að minna okkur á að Alþingi hafi tekið ákvörðun vorið 2008 um að taka Vaðlaheiðargöng út fyrir samgönguáætlun - sannleikurinn er sá að engin þeirra forsendna sem þá var lagt upp með hefur staðist. Þetta er ekki einkaframkvæmd, göngin eru ekki rekstrarlega sjálfbær, það er ekki útlit að fyrir að endurfjármögnunin gangi eftir eins og spáð hefur verið og að var stefnt, ekkert af þessu hefur staðist. Það vonda sem þá gerist er að þá koma menn eftir á og breyta forsendunum. Tilgangurinn helgar meðalið. Það er það sem er ámælisverðast í þessu máli vegna þess að hér er ekki spurt, finnst mér, hvort Vaðlaheiðargöng sem framkvæmd eigi rétt á sér. Vitanlega eiga þau rétt á sér sem framkvæmd eins og allar góðar samgöngubætur, en það er ekki hægt að skoða þessa framkvæmd án samhengis við þörf byggðarlaganna fyrir samgöngubætur og mikilvægi með hliðsjón af öðrum framkvæmdum sem koma til greina. Þetta er í mínum huga kjarni málsins. Það er hin vonda pólitík sem ég sé, hin vonda pólitíska lykt sem er af þessu máli sem fer fyrir brjóstið á mér. Ef við lítum á frumvarpið er þar lagt til í 2. gr. að lög um ríkisábyrgðir skuli gilda varðandi lán til félagsins um Vaðlaheiðargöng, það eina sem ekki skuli gilda eru hins vegar ákvæði núgildandi laga um 20% eignarhlutfall af heildarfjárþörf verkefnisins og ákvæði um að ábyrgð ríkissjóðs skuli ekki nema hærra hlutfalli en 75% af lánsfjárþörf verkefnisins sem veitt er ríkisábyrgð á. Það er með öðrum orðum verið að leggja hér til, setja í lög, að vikið skuli frá gildandi lögum og það er ekki boðleg pólitík, þ.e. að setja sérlög um einstök verkefni til að sniðganga gildandi almenn lög, í þessu tilfelli um ríkisábyrgðir. Ég vil hnykkja á þessu atriði núna vegna þess að þetta hefur ekki komið mikið til umræðu hér í dag. Staðreyndin er sú að eigið fé félagsins, sem ætti að vera 20% samkvæmt gildandi lögum, er ekki nema 5%, þ.e. 410 millj. kr. þegar það þyrfti að vera 1,6 milljarðar. Og eins og IFS Greining bendir á er fjárhagslegt svigrúm félagsins til að standa af sér neikvæða fjárhagslega atburði að sjálfsögðu takmarkað við þessa eiginfjárstöðu. Eins og hér hefur verið rakið eru stærstu óvissuþættirnir varðandi þetta endurfjármögnunin, það eru forsendur eins og umferðarspá, vaxtakjörin, rekstur, og að mér sýnist nokkuð ljóst að framkvæmdin sé ekki sjálfbær. Síðan hefur líka komið í ljós að áhrif þessarar framkvæmdar á ríkissjóð verða þegar allt er saman talið, eins og fjármálaskrifstofa fjármálaráðuneytisins bendir á, neikvæð sem nemur 50 millj. kr. á ári. Fimmtíu milljónir telja kannski ekki mikið í öllu þessu milljarðatali en safnast þegar saman kemur og margt smátt gerir eitt stórt á lengra tímabili. Mig langar aðeins að fjalla um tvær stærstu umsagnirnar. Það hafa margar málsmetandi umsagnir borist um þetta mál sem vitnað hefur verið til en mig langar aðeins að staldra betur við skýrslu IFS Ráðgjafar og Ríkisábyrgðasjóðs. IFS Ráðgjöf skilaði greinargerð til fjármálaráðuneytisins í janúar sl. um áætlaðan stofnkostnað og rekstur í samanburði við rannsóknir og útreikninga og álit sérfræðinga á sviði jarðgangagerðar. Því var mjög haldið á lofti í umræðu eftir að sú skýrsla kom fram að IFS Ráðgjafar mætu forsendur í áætlunum verkefnisins innan raunhæfra marka, það var mikið talað um þessi raunhæfu mörk, að þetta væri mat IFS Ráðgjafar. Hins vegar kom fram í máli IFS Ráðgjafar fyrir umhverfis- og samgöngunefnd fyrr í vetur að þeir lögðu ekkert sjálfstætt mat á þetta og þessu er rétt að halda til haga. Þeir gáfu sér að forsendur Vegagerðarinnar væru raunhæfar og innan raunhæfra marka og þannig kemur það mat út til fjölmiðla að þetta sé mat IFS Ráðgjafar. Þarna var einhver orðaleppur á ferðinni og dæmi um það hversu villandi upplýsingar geta orðið þegar ekki er grannt skoðað. Þeir rekja líka í greinargerð sinni að það liggi ekki fyrir hver eigi að bera fjárhagslega áhættu ef stofnkostnaður verði hærri en áætlanir gera ráð fyrir og að líkur séu á því að það verði lánveitandi framkvæmdalánsins, þ.e. ríkið, nema búið verði að semja við fjárfesta eða fjármögnunaraðila um þátttöku í áhættunni. Í raun og veru er auðvitað hætt við að ábyrgð ríkisins sé þá í reynd meiri en 8,7 milljarðar kr. sem hér eru til umræðu. Ef verkefnið fer fram úr áætlun, kostnaður verður meiri en að er stefnt er í raun og veru enginn ábyrgur fyrir því að því er séð verður annar en ríkið. Þeir benda líka á, eins og hér hefur verið nefnt fyrr í dag, að það sé erfitt að spá fyrir um markaðsaðstæður á lánamörkuðum að einhverjum árum liðnum þegar stofnkostnaður liggur fyrir auk þess sem greiðsluvilji og umferðarþróun séu ekki þekkt. Þeir benda á að vegna þessa hafi þessi lánveiting í för með sér talsverða áhættu fyrir ríkissjóð sem lánveitanda. Ríkisábyrgðasjóður hefur líka fjallað um málið samkvæmt beiðni og gert grein fyrir í sinni umsögn helstu áhættuþáttum verkefnisins eins og stofnkostnaði, umferðarspá, rekstrar- og viðhaldskostnaði og stjórnunarkostnaði. Í stuttu máli sagt má segja að Ríkisábyrgðasjóður taki undir veigamestu sjónarmiðin sem fram koma í skýrslu IFS Ráðgjafar. Athugasemdir Ríkisábyrgðasjóðs beinast fyrst og fremst að möguleikum félagsins til að endurfjármagna framkvæmdalánið, eins og hér hefur komið fram, og sjóðurinn hefur sett fram miklar efasemdir um að unnt verði að endurfjármagna umrætt framkvæmdalán án ríkisábyrgðar á þeim lánskjörum sem viðskiptaáætlunin er byggð á, en hún er byggð á spá um 3,7% vexti, sem þeir telja að sé vanmetið og rökstyðja það í umsögn sinni. Þeir leggja þess vegna til, eins og kom fram í máli hv. formanns fjárlaganefndar, að það sé eðlilegra að ríkissjóður lágmarki sína áhættu með því að langtímafjármagna verkefnið á markaði áður en framkvæmdir hefjast og nú er til umræðu að gera það. En ég bendi á að þar með erum við auðvitað að breyta forsendunum eftir á og allri tilurð málsins. 
             Fyrirgefðu, forseti, það er verið að ræða við mig hér á meðan ég er í ræðustól, það væri gott að fá hljóð í salinn. Síðan er vert að hnykkja á því sem líka kemur fram hjá Ríkisábyrgðasjóði, að mesta áhættan að hans mati sé bundin við endurfjármögnunina eins og hér segir, með leyfi forseta: „Sú staða getur komið upp að erfiðlega gangi að endurfjármagna lán ríkissjóðs með útgáfu markaðsskuldabréfa á árinu 2018, eins og gert sé ráð fyrir, og ríkið gæti því staðið frammi fyrir því að þurfa að framlengja framkvæmdalánið um lengri eða skemmri tíma á meðan leitað væri hagstæðari langtímafjármögnunar.“ Síðan hefur auðvitað líka verið bent á að það er svo margt annað í þessum forsendum sem orkar tvímælis, t.d. umferðarspáin þar sem verið er að yfirfæra reynsluna af öðrum jarðgöngum yfir á Vaðlaheiðargöng, m.a. reynsluna af Hvalfjarðargöngum, sem hefur auðvitað reynst vel og verið góð, þ.e. Hvalfjarðargöngin, en þá er ekki tekið tillit til þess að vegalengd styttist vegna tilkomu Hvalfjarðarganga um 40–60 km en í tilfelli Vaðlaheiðarganga er verið að tala um 16 km styttingu. Gjaldtökunni í Hvalfjarðargöngum hefur frá upphafi verið stillt í hóf, meðalverðið um göngin núna mun vera á milli 400 og 500 kr. en í tilfelli Vaðlaheiðarganga ríflega 1.000 kr. Hagkvæmnin af því að aka Hvalfjarðargöng er því allt önnur en við erum að tala um í tilfelli Vaðlaheiðarganga og í samanburði við Bolungarvík til dæmis þar sem um er að ræða stórhættulegan veg um Óshlíð sem af hlaust gríðarlegur kostnaður fyrir ríkið af veghreinsun grjóthruns og snjóflóða og ráðstöfunum sem gera þurfti til þess að aftra ofanflóðum. Það er ekki eðlilegur samanburður, enda bendir Ríkisábyrgðasjóður á að það sé mjög óvíst að hve miklu leyti megi yfirfæra þessa reynslu á Vaðlaheiðargöng. Í tilfelli Vaðlaheiðarganga, þó að þau séu vissulega samgöngubót, erum við í raun og veru að tala um ákveðna lúxusframkvæmd, það er ekki verið að tengja þarna tvö atvinnusvæði. Tengingin er til staðar, vegurinn um Víkurskarð er ljómandi góður vegur. Það er verið að stytta leiðina um níu mínútur í aksturstíma þannig að það eru engin byggðasjónarmið sem þarna liggja að baki. Staðkunnugir menn segja mér að þær hindranir eða teppingar sem eigi sér stað á þessari leið núna séu yfirleitt ekki í Víkurskarði, ekki mestar þar, heldur við Ljósavatnsskarð og Vaðlaheiðargöng leysa þá teppingu ekki á nokkurn hátt. Síðan ekki síst þetta með rekstrarkostnaðinn sem bent er á að sé vanmetinn um u.þ.b. helming að mati Ríkisábyrgðasjóðs, því að almennt er miðað við að rekstrarkostnaður sé 2 millj. kr. á kílómetra og ætti þess vegna að vera nálægt 30 millj. kr. á ári en Vaðlaheiðargöngin gera ráð fyrir 15 milljónum. Í greinargerð með frumvarpinu segir síðan, með leyfi forseta: „Þótt verkefnið sé ekki hefðbundin ríkisframkvæmd í vegamálum er allt að einu ljóst að samgöngur og samgöngubætur eru óumdeilanlega veigamikill hluti af lögbundnum verkefnum ríkisins. […] Telja verður eðlilegt í þessu samhengi að jafnframt sé horft til hinna jákvæðu þjóðhagslegu áhrifa af framkvæmd sem þessari verði hún að veruleika.“ Ég vil vekja athygli á því að hér hefur röksemdinni verið snúið frá því sem var aðalatriðið í upphafi að hér sé um einkaframkvæmd að ræða og nú er farið að ræða í greinargerð með frumvarpinu samfélagsleg áhrif og gildi ganganna, þ.e. að það er verið að ræða verkefnið á forsendum samgönguáætlunar án þess þó að verkefnið heyri undir hana eða fái sem slíkt þannig umfjöllun í hv. umhverfis- og samgöngunefnd þingsins. Síðan segir í greinargerðinni: „Að lokum er vert að benda á að verði framkvæmdin að veruleika, jafnvel þótt einhver af þeim áhættum raungerist sem nefndar eru í greinargerð IFS Ráðgjafar ehf. og umsögn Ríkisábyrgðasjóðs, er ljóst að vegamannvirkið mun eftir sem áður standa um ókomna tíð til hagsbóta fyrir samfélagið allt.“ Ég vil bara vekja athygli, með fullri virðingu, á áhættusækninni í þessum orðum því að ég heyri hér bergmál frá árinu 2007 í þessum orðum. Eins og ég kom að áðan er því miður útlit fyrir að áhrifin á afkomu ríkissjóðs séu neikvæð og það er líka annað sem - já, ég ætla þá ekki að fara nánar út í það - en kjarni þessa máls er kannski fyrst og fremst sá að það er aðferðafræðin sem ég get illa fellt mig við. Mér finnst við vera að verða hér vitni að vondri pólitík. Ég vil í lok míns máls fá að vitna enn eina ferðina í kafla í umsögn Ríkisábyrgðasjóðs, með leyfi forseta, þar sem þeir segja: „Samkvæmt framansögðu getur framkvæmd Vaðlaheiðarganga ekki flokkast undir einkaframkvæmd enda er gert ráð fyrir því að ríkissjóður taki á sig alla áhættu varðandi fjármögnun verkefnisins ásamt því að þurfa að treysta því að fjárfestar endurfjármagni án ríkisábyrgðar verkefnið að framkvæmdum loknum árið 2018. Áhætta ríkisins er því slík að eðlilegt er að horfa til þess hvort ekki sé hagkvæmara að ríkissjóður fjármagni verkefnið að fullu með sama hætti og opinberar framkvæmdar.“ Þetta er kjarni málsins. Vaðlaheiðargöng, verði þau að veruleika, hafa verið tekin út úr samgönguáætlun, tekin fram fyrir í forgangsröðinni á þeirri forsendu að þau séu einkaframkvæmd þó að sú forsenda sé brostin, þetta eru göng sem í eldri áætlunum voru númer 13 í röðinni, þegar þetta er opinber framkvæmd í reynd og ætti auðvitað að lúta sömu forgangsröðun og aðrar opinberar framkvæmdir. Eins og ég sagði snýst þetta mál ekki um það í mínum huga hvort við séum með eða á móti þessari samgöngubót. Eins og ég sagði í upphafi, samgöngubætur eiga alltaf rétt á sér en eins og öll önnur mannanna verk verða þær þó að skoðast í sínu rétta samhengi og í samhengi við aðrar brýnar framkvæmdir. Ef við berum saman þessi göng og til dæmis Dýrafjarðargöng þar sem við erum að tala um 27 km styttingu sem kostar 7,5 milljarða og kemur á nýrri tengingu á svæði þar sem engin tenging er sex til níu mánuði ársins og ætlum að segja að það sé réttlætanlegt að taka þessa framkvæmd, sem er í raun og veru opinber framkvæmd, fram fyrir í röðinni án þess að ræða það einu sinni hvaða áhrif það hafi á annað, það er ámælisvert í mínum huga. Eins og ég sagði er þetta vond pólitík og mér finnst hún ekki síst birtast í því hvernig menn hafna því að horfa á þessa opinberu framkvæmd í samhengi við aðrar framkvæmdir. Þetta er í raun og veru yfirgangur á kostnað almennings. Ég tek undir það sem fram hefur komið hér að þetta mál ætti að fara aftur til nefndar og það ætti að gefa hv. fjárlaganefnd þingsins kost á að endurskoða þetta mál svo ekki sé fastar að orði kveðið.

Frú forseti. Ég vil taka sérstaklega undir orð hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, umræðan hér hefur verið málefnaleg frá öllum hliðum, gagnleg röksemdafærsla hefur verið færð fram og áleitnar spurningar hafa vaknað, og fleiri eftir því sem líður á þennan þingfund. Það er ljóst að umhverfis- og samgöngunefnd hefur verið sniðgengin í þessu máli en hún tók hins vegar málið upp að eigin frumkvæði í vetur og aflaði býsna mikilla gagna sem hv. þingmaður hefur vísað til í ræðu sinni. Telur hv. þingmaður ekki eðlilegt að málið fari til umhverfis- og samgöngunefndar milli 2. og 3. umr., ekki eingöngu til fjárlaganefndar? Fari málið til fjárlaganefndar milli 2. og 3. umr., er þá ekki eðlilegt að leita álits eða halda sameiginlega fundi fjárlaganefndar og umhverfis- og samgöngunefndar? Eins vildi ég spyrja hv. þingmann um forgangsröðun hennar í jarðgöngum og rökstuðning fyrir henni. Enn fremur spyr ég hverja hún telji mesta gagnsemi í vegaframkvæmdum. Hér hefur verið nefnt eitt dæmi sem ég þekki best sjálfur og það er Hornafjarðará þar sem brúin er að niðurlotum komin og hringvegurinn mundi styttast verulega ef brúin yrði bætt. Hver er afstaða hennar til þess og hvort ekki þurfi að fara þá í fleiri og smærri verkefni sem yrðu vinnuaflsfrekari? Það er brúarsmíðin, stuttir kaflar, tengivegirnir og margt fleira þannig að margar litlar framkvæmdir væru heppilegri en stórar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og ég er sammála honum um það að málið á að sjálfsögðu fullt erindi til umhverfis- og samgöngunefndar og ætti það á milli umræðna, finnst mér, en þetta frumvarp snýr fyrst og fremst að lánveitingu ríkisins vegna framkvæmdanna og þá er auðvitað eðlilegt að það fari til fjárlaganefndar. En ég tek hjartanlega undir það að mér finnst að umhverfis- og samgöngunefnd ætti að gefast kostur á að gefa umsögn um það hvaða þýðingu þetta hafi meðal annars fyrir aðrar framkvæmdir. Þingmaðurinn spyr mig um mína forgangsröðun varðandi jarðgangaframkvæmdir. Verði Vaðlaheiðargöng að veruleika og fari þau sem fyrsta framkvæmd á dagskrá finnst mér ekki spurning að Dýrafjarðargöng hljóti að verða næsta jarðgangaframkvæmd sem brýnasta byggðamálið. Ef við erum að tala um að jafna, vera með samfélagslega brýnar samgönguframkvæmdir í ýmsum landshlutum, hljótum við að horfa á fleiri en einn landshluta í því samhengi þannig að mín óskaniðurstaða væri þá Dýrafjarðargöng næst og Norðfjarðargöng í kjölfarið eða Dýrafjarðargöng og Norðfjarðargöng samhliða. Báðar þær framkvæmdir eru þó mjög brýnar og verður vart á milli séð á hvorri liggur meira en mitt hjarta slær að sjálfsögðu með Dýrafjarðargöngum þar sem ég hef ekið Hrafnseyrarheiðina og þurft að fara Dynjandisheiði við erfiðar aðstæður. Þegar litið er til vegaframkvæmda tel ég brýnt að gefa innspýtingu í tengivegina. Það er atvinnuskapandi og bætir ástandið víða um land. Brýnustu 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur skýr svör. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að auðvitað eigi málið að fara bæði til fjárlaganefndar og umhverfis- og samgöngunefndar og tek sérstaklega fram að ég hef setið sameiginlega fundi atvinnuveganefndar og umhverfisnefndar um rammaáætlun sem hv. þm. Kristján Möller hefur stýrt af miklum sóma. Ég sé alveg fyrir mér að endurtaka það að taka sameiginlega fundi nefndanna milli 2. og 3. umr. Aðeins vildi ég síðan heyra nánar um sjónarmið hv. þingmanns um olíuverð sem er fyrirséð að muni hækka verulega í framtíðinni. Það er óhjákvæmilegt. Á móti kemur að menn eru að framleiða sparneytnari bíla o.s.frv. en það er nokkurn veginn fyrirséð að breyttur lífsstíll fyrir utan þessa þætti næstu áratugina, í framtíðinni, muni leiða til minnkandi einkaumferðar samfara auknum almenningssamgöngum. Í þriðja lagi vil ég koma að því að það hefur komið fram að umferð um Vaðlaheiðargöng verður langmest á sumrin, sumarleyfismánuðina maí til september, og margir erlendir ferðamenn og innlendir auðvitað munu fara um þetta svæði. Var reynt að skoða það og nálgast þá hugsun hvort þessir ferðamenn, innlendir sem erlendir, muni fara Víkurskarðið eða göngin í ljósi þess að styttingin er ekki meiri en þetta? Víkurskarðið er býsna falleg leið og einkar náttúrufögur. Var að einhverju leyti reynt að meta þennan þátt málsins?

Frú forseti. Ég tek heils hugar undir það með hv. þingmanni, ég held að ekki hafi verið gerð nein tilraun til að meta hvaða áhrif hækkandi olíuverð og sú tilhneiging að það dregur úr umferð hafi á umferðarspárnar. Eins og kom fram í ræðu hér fyrr í dag er það farið að sjást meðal annars um Víkurskarð að umferð hefur minnkað þar og menn eru farnir að leggja einkabílnum og veigra sér við að aka langar vegalengdir. Leiðin um Víkurskarð er falleg og ef ég væri ferðamaður mundi ég frekar vilja aka þá leið en að láta pota mér inn í dimm göng til þess að vera snögg á milli landshluta. Ferðamaðurinn kemur til að horfa í kringum sig.

Hrafnseyrarheiðin er líka falleg.

Já, já, enda verður hægt að ganga á hana, hv. þm. Kristján Möller, en hún er hættulegur vegur og við leggjum Hrafnseyrarheiðina ekki að jöfnu við Víkurskarð,  Ég er sammála hv. þingmanni. Hann spurði mig líka hvað ég teldi brýnast að gera í vegamálum fyrir utan jarðgangaframkvæmdir. Ég nefndi bráðnauðsynlegar framkvæmdir í Árneshreppi og þörfina á að leysa þessi mál með Vestfjarðaveg 60, sem fá reyndar 3 milljarða á næstu þremur árum, en það þarf líka að útrýma einbreiðum brúm. Það held ég að sé mjög mikilvægt umferðaröryggismál. Einbreiðar brýr eiga helst ekki að sjást, alls ekki náttúrlega á hringveginum og best væri að við gætum sem fyrst útrýmt þeim öllum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að henni fannst þetta mál lykta af vondri pólitík. Ég tek undir þau orð hv. þingmanns. Ég hef verið mjög ósáttur við það alla tíð og svo sem ekki getað leynt gremju minni gagnvart því að þegar málið var komið úr þessari þinglegu meðferð eins og ég leyfi mér að nota orðið, þ.e. þegar þær forsendur sem lagt var af stað með af hálfu þingsins eftir nefndarálit hv. samgöngunefndar, eftir að sá farvegur var ekki lengur fyrir hendi og hv. umhverfis- og samgöngunefnd óskaði eftir því að það yrði gerð óháð úttekt á málinu, kom þáverandi hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon og tilkynnti að nú mundi hæstv. fjármálaráðherra láta gera þessa úttekt. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún geti tekið undir það með mér að þessi vinnubrögð séu vond pólitík. Hv. þingmaður vitnaði líka töluvert í skýrslu IFS Greiningar og í ljós kom að þegar IFS Greining kynnti niðurstöður skýrslu sinnar fyrir hv. fjárlaganefnd vissi IFS Greining ekki fyrr en daginn eftir að hún skilaði skýrslunni til fjármálaráðuneytisins að 400 millj. kr. hlutafé væri útlagður kostnaður en ekki reiðufé sem félagið ætti. Það undirstrikaði auðvitað mikilvægi þess að það færi fram alvöruvinna í þessu. Því spyr ég hv. þingmann hvort hún geti tekið undir það sjónarmið mitt að akkúrat þetta eru þau vinnubrögð sem þurfi að afleggja á þinginu, þ.e. að framkvæmdarvaldið taki málið úr farvegi sem það á að vera í.

Frú forseti. Það er svo margt sem mætti fara betur í opinberri stjórnsýslu. Mér hefur fundist, bæði í þessu máli og ýmsum öðrum, að stundum umgangist menn reglurnar eins og verkfæri sem hægt sé að nota að vild, taka og sleppa að vild. Stundum eru leikreglurnar og vinnureglurnar ekkert annað en leiktjöld í kringum fyrir fram gefna niðurstöðu. Það finnst mér eiga við í stjórnsýslunni almennt og þeirrar tilhneigingar gætir líka hér. Það er slæmt. Sérstaklega finnst mér ástæða til að við reynum að draga lærdóm af skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þar sem meðal annars er tekið í lurginn á okkur fyrir vinnubrögð í þinginu og þá ásælni framkvæmdarvaldsins að stýra öllu og taka fram fyrir hendurnar á hinu háa Alþingi. Það gerðist í þessu máli þegar það var tekið úr forsjá umhverfis- og samgöngunefndar. Ég geri ekki athugasemd við það að fjárlaganefnd fjalli um mál sem varða ríkisábyrgðir og lánveitingar til framkvæmda en samhengi þessa máls er engu að síður það að það átti að vera jafnhliða á forræði umhverfis- og samgöngunefndar og það á að leita í þessu máli betra samráðs við umhverfis- og samgöngunefnd. Það væri upplýsandi fyrir þingið vegna þess að við erum líka að fara að taka stórar ákvarðanir um samgöngumál vegna samgönguáætlunar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Niðurstaðan í nefndaráliti því sem ég mælti fyrir áðan er þetta sem hv. þingmaður endaði á að segja, þ.e. að málið fari aftur inn í hv. samgöngunefnd. Það er mín skoðun að þetta verkefni sé ekki hægt að flokka sem einkaframkvæmd. Þetta er bara ríkisframkvæmd. Það hefur komið mjög skýrt fram í meðförum fjárlaganefndar á málinu. Ríkisábyrgðasjóður, Ríkisendurskoðun, allir sem komu fyrir nefndina voru sammála, það er niðurstaðan, þetta er ekki einkaframkvæmd, þetta er ríkisframkvæmd. Ég minni líka á nýjustu útgáfu Seðlabankans þar sem Seðlabankinn færir þetta verkefni úr því að vera einkaframkvæmd í ríkisframkvæmd vegna þróunar verkefnisins. Það sem ég legg til ásamt hv. þm. Illuga Gunnarssyni er að málið fari aftur inn í hv. samgöngunefnd og fái þar nauðsynlega umfjöllun vegna þess að hv. umhverfis- og samgöngunefnd er fagnefnd þingsins um þessi mál og líka í kringum samgönguáætlunina. Þegar fjallað er um þau mál spyr ég hv. þingmann hvort hún telji það bara ekki alveg öruggt að það sem er talið þessu verkefni til tekna sé greiðsluvilji hjá íbúunum gagnvart því að setja á veggjöld. Getur hv. þingmaður tekið undir það með mér að það verði bara vegið og metið í hv. samgöngunefnd hvers virði það sé gagnvart því að fara í þessa framkvæmd og síðan aðrir þættir sem eru auðvitað neikvæðir gagnvart umferðaröryggi og framkvæmdum sem eru auðvitað mikilvægari út frá samgöngum? Þær eru margar og hv. þingmaður nefndi margar þeirra í sinni ræðu. Er hv. þingmaður sammála mér um niðurstöðu okkar nefndarálits að málið eigi að fara aftur í þennan faglega farveg í umhverfis- og samgöngunefnd og síðan muni umhverfis- og samgöngunefnd raða inn í þá samgönguáætlun þegar hún er afgreidd?

Frú forseti. Ég er bara hjartanlega sammála efnisátektum þessa máls varðandi það hvar eigi að raða svona opinberri framkvæmd. Mér finnst þetta eiga erindi inn í umhverfis- og samgöngunefnd og ég styð það að hún fái að fara til umhverfis- og samgöngunefndar. Það hefur áhrif, það er orðið ljóst að þetta er opinber framkvæmd og hún á að lúta sömu stefnumótun og aðrar opinberar framkvæmdir í samgöngumálum. Hvort þingsköp leyfa að mál sé tekið til átekta í tveimur nefndum er annað mál. Annars vegar erum við með fjármálahlið þessa máls, sem er eðlilegt að fjárlaganefnd taki til umfjöllunar, en þá verður að minnsta kosti að koma umsögn frá umhverfis- og samgöngunefnd þannig að hún eigi aðkomu að því að fjalla um málið út frá þeim forsendum, sem eru orðnar alveg deginum ljósari, að þetta er opinber framkvæmd og hefur áhrif á aðrar opinberar framkvæmdir. Ég leggst ekki gegn því, að sjálfsögðu ekki.

Virðulegur forseti. Mig langar að taka þátt í þessari umræðu og lýsa því sérstaklega yfir að ég er ánægður með þá framkvæmd sem um ræðir og vil sérstaklega fá að gera grein fyrir því hér í ræðustól hvaða atriði það eru sem ráða afstöðu minni. Þetta mál er oft tekið sem dæmi um einhvers konar landsbyggðarmál eða kjördæmistengt mál sem tengist sérstaklega hagsmunum Norðausturkjördæmis. Sjálfur er ég þingmaður Suðurkjördæmis og styð málið engu að síður vegna þess að ég tel það þjóðhagslega þarft af allmörgum ástæðum. Það er talið upp í nefndaráliti, og greint frá því hér, að samhliða viðskiptaáætlun og áætlun um umferðarþróun til langs tíma er ekki búið að leggja mat á þjóðhagsleg og samfélagsleg atriði eins og afleiddan sparnað af minnkandi slysatíðni, betri tengingu atvinnusvæða og lægri viðhaldskostnaði og endurfjárfestingarþörf á vegkaflanum um Víkurskarð. Þetta eru geysilega mikilvæg atriði. Það sem er ekki síður mikilvægt er að með þessari framkvæmd verða til um 210 ársverk á framkvæmdatímanum, auk þess sem áætlað er að allt að 30 afleidd ársverk bætist við vegna framkvæmdarinnar. Þannig eru hátt í 300 ársverk tengd verkefninu í heild með tilheyrandi áhrif á vinnumarkað og atvinnuleysi. Við þurfum ekkert að leita lengra en á forsíðu Morgunblaðsins í dag til þess að sjá þar viðtöl við forsvarsmenn stéttarfélaga þar sem þeir kvarta undan aðgerðaleysi í atvinnumálum og hversu þarft það sé að ráða bót á atvinnuleysisvandanum. Þó að árangur sé að nást á því sviði má gera betur ef duga skal. Hér er verið að tala um það hvort á ferðinni sé einkaframkvæmd eða opinber framkvæmd. Ég tel mjög mikilvægt að við nefnum hlutina réttum nöfnum í þessum efnum. Í mínum huga leikur enginn vafi á því að um opinbera framkvæmd er að ræða. Þetta er framkvæmd af hálfu ríkisins. Hún er engu að síður tekin út úr samgönguáætlun. Það er alveg rétt sem hér hefur verið sagt hvað það varðar, en það eru ákveðnar ástæður sem liggja því til grundvallar. Þessi framkvæmd er til dæmis frábrugðin öðrum göngum að því leytinu til að þarna eru íbúar á svæðinu og sveitarfélög sem að þessu verki standa reiðubúin til að greiða veggjöld. Það er frumforsenda málsins. Ríkið ætlar að taka lán og lánið verður endurgreitt með innheimtu veggjalda. Ýmsir hafa séð ástæðu til að draga í efa þær forsendur sem liggja rekstraráætlun til grundvallar og þær forsendur sem liggja endurgreiðslu lánsins til grundvallar. Það er alveg klárt í mínum huga að standist þær forsendur ekki er hægt að lengja í innheimtu veggjalda og lengja þannig í fjármögnuninni. Að þessu leytinu til, sem er gríðarlega mikilvægt, hefur þessi framkvæmd ekki áhrif á niðurröðun annarra verkefna samkvæmt samgönguáætlun eða fjármögnun þeirra. Ekki er hægt að sjá fyrir sér að við gætum flýtt Dýrafjarðargöngum eða Norfjarðargöngum með sambærilegum hætti. Ekki er hægt að sjá fyrir sér að umferð um þau brýnu samgöngumannvirki - og ég dreg ekki úr mikilvægi þeirra - verði það mikil að hægt sé að innheimta veggjöld eða fjármagna þá framkvæmd með sambærilegum hætti og Vaðlaheiðargöng. Ekki er heldur hægt að sjá fyrir sér að jafnmikil áhrif verði á möguleika á nýsköpun í atvinnulífi eins og tengingin á milli þeirra atvinnusvæða sem um ræðir með tilkomu Vaðlaheiðarganga. Vaðlaheiðargöng eru á mjög stóru atvinnusvæði þar sem mikill fjöldi fólks býr og þar sem atvinnuástandið hefur ekki verið nægilega gott og mikil þörf er á innspýtingu. Auk þeirra starfa sem verða til með framkvæmdinni sjálfri má því búast við því að stytting vegalengda og tenging atvinnusvæða hafi í för með sér virðisaukandi áhrif og auki möguleikana á nýsköpun í atvinnulífi. Það er alveg klárt mál í mínum huga. Ég hef verið talsmaður þess innan umhverfis- og samgöngunefndar að í niðurröðun verkefna verði einkum horft til umferðaröryggis, að það sé haft sem mælikvarði á niðurröðun verkefna þannig að við séum að ákvarða með tilliti til þess hvernig við til dæmis röðum niður mögulegri styttingu á þjóðvegum, mögulegum gangaframkvæmdum o.s.frv. Það er enginn vafi í mínum huga á því að með þessari framkvæmd á þessu stóra atvinnusvæði og þar sem þessi mikli íbúafjöldi er erum við að gera það. Með því að taka Víkurskarðið út, sérstaklega að vetri til, erum við að bæta umferðaröryggi umtalsvert. Ég er alveg sannfærður um að þótt fallegt sé að keyra um Víkurskarðið muni jafnfáir hlutfallslega aka það eftir göngin og reyndin varð með Hvalfjörðinn. Hvalfjörðurinn er gríðarlega fallegur, það þarf enginn að deila um það, en það eru afar fáir sem aka þá leið nema til þess að fara þá inn í botn til að njóta útivistar eða eitthvað slíkt, ekki nema menn hafi sérstaklega mikinn tíma á leið sinni suður og norður. Þó að það sé gaman þá gerir fólk það einfaldlega ekki á ferðum sínum þar. Ég held líka að með nýtilkominni lengingu flugbrauta á flugvellinum á Akureyri og aukningu á komu ferðamanna til landsins muni byggjast upp með tíð og tíma mun öflugra millilandaflug á Akureyrarflugvelli en við sjáum í dag, að það eigi bara eftir að aukast og muni líka hafa í för með sér aukningu umferðar á þessu svæði. Að öllu þessu sögðu finnst mér allt mæla með því að við ráðumst í þessa framkvæmd. Ég get alveg tekið undir það að ákveðin áhætta er í því fólgin, en möguleikarnir sem þessi framkvæmd skapar eru meira virði að mínu mati en áhættan sem hún getur falið í sér. Það er alltaf áhætta í opinberum framkvæmdum. Ég ætla bara að taka það fram að ég lít á þetta sem opinbera framkvæmd. Hún er bara fjármögnuð með öðrum hætti vegna þess að það er mögulegt þarna umfram aðra staði. Það væri óskandi að menn væru líka að gefa í á suðvesturhorninu, t.d. með tvöföldun á Suðurlandsvegi, t.d. með framkvæmdum við Sundabraut. Ég sé fyrir mér að það væri verkefni sem full þörf er á að fara í. Ég er þeirrar skoðunar að ríkið eigi að ráðast í þessar framkvæmdir eins og atvinnuástandið er núna, eins og efnahagsástandið er. Það er gríðarlega mikilvægt til að skapa störf, og koma fjármagni í umferð og á hreyfingu til að efla hagkerfið, að ríkið ráðist í framkvæmdir sem hvort eð er mun verða nauðsynlegt að gera fyrr eða síðar, ef ekki strax. Að endingu vil ég, hæstv. forseti, lýsa yfir sérstakri ánægju með það mál sem hér er til umræðu og lýsa yfir fullum stuðningi við þá hugmynd sem hér er á ferð.

Frú forseti. Ég deili ekki við hv. þm. Róbert Marshall um það að þessi framkvæmd sé bæði þjóðhagslega þörf og bæti atvinnuástand. Um það er ekki verið að deila, ekki eins og ég skil hv. þingmenn sem fjallað hafa um þetta mál. Það eru hins vegar aðrar framkvæmdir sem falla betur að röksemdum hv. þingmanns um umferðaröryggi og styttingu en þessi framkvæmd. Þá nefni ég það sem ég þekki best til í Suðurkjördæmi og nefni þar í fyrsta lagi Hornafjarðarfljót sem er mjög brýn framkvæmd vegna þess að brúin er að fara. Það er veruleg stytting á þjóðvegi 1 og mjög umtalsverð og góð tenging. Ég nefni þar einar 20–30 einbreiðar brýr, sem hv. þm. þekkir, á leiðinni frá Kirkjubæjarklaustri og alla leið austur á Höfn. Hvaða skoðun hefur þingmaðurinn á því? Gæti hann hugsað sér að bjóða þær framkvæmdir og aðrar út með sömu forsendum og þessa í einkaframkvæmd. Einhvern tímann var talað um að Sjóvá-Almennar mundu leggja Hellisheiðaveg. Ef maður setti þetta í sama samhengi mundi það ekki verða mun brýnni framkvæmd? Svo er algjörlega ljóst í mínum huga að sú framkvæmd sem hér er rætt um mun hafa ruðningsáhrif á aðrar framkvæmdir. Það hefur verið rökstutt mjög ítarlega og það mun hafa áhrif á aðrar framkvæmdir sem eru brýnni og hefur verið ítarlega rökstutt. Ég vil biðja hv. þingmann að fara aðeins nánar í þessi sjónarmið og eins hvort hann geti sett samasemmerki milli Vaðlaheiðarganga og Hvalfjarðarganga, vegna þess að styttingin að því er varðar Hvalfjarðargöngin er mun meiri, þrefalt meiri ef ég man rétt.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað rétt hjá hv. þingmanni að styttingin var miklu meiri í Hvalfirðinum en hún kemur til með að vera þarna. Á móti kemur að þarna er verið að taka út mjög erfiðan vetrarveg í mikilli hæð sem hefur meira að segja í því tilliti. Ég held að það hafi meiri áhrif hvað varðar umferðaröryggi að taka út háa fjallvegi en langa og djúpa firði. Varðandi gjaldtökuna skiptir mestu máli að þarna er möguleiki á því að innheimta veggjöld sem að mínu mati réttlætir það að taka þessa framkvæmd út úr samgönguáætlun og flýta henni. Ég deili áhuga hv. þingmanns á nýrri brú yfir Hornafjarðarfljót. Ég held að það væri gríðarlega mikilvægt verk. En þar er umferðarþunganum ekki til að dreifa. Maður sér ekki alveg fyrir sér að hægt væri að fjármagna þá framkvæmd með öðrum hætti. Ég hef verið stuðningsmaður þess að menn reyni eftir öllum tiltækum ráðum að fjármagna framkvæmdir. Þannig var ég til dæmis hlynntur því árið 2007 þegar boðin var út smíði nýs Herjólfs í einkaframkvæmd. Þó að ekki hafi borist nægilega góð tilboð í það verk, þá hefði það sett okkur í töluvert aðra stöðu í dag. En að því gefnu að á endanum sé það þannig að ríkið sé þá að eignast mannvirkið með kaupum á tilteknum tíma, það eru aðrir sem sjá þá um fjármögnun. Í þessu tilfelli er ekki um einkaframkvæmd að því leytinu til að ræða, það sem kallað hefur verið á ensku Private Public Partnership, heldur er ríkið núna að fara út í framkvæmdir við samgöngumannvirki með öðruvísi fjármögnun en hefðbundið er.

Frú forseti. Það er algjörlega kýrskýrt að fjallvegir sem Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng leysa af hólmi hafa miklu mun meira að segja hvað umferðaröryggi varðar, sem við erum að raða fremst, en göngin um Vaðlaheiði. Ég get líka nefnt, úr okkar kjördæmi hv. þm. Róberts Marshall, Kambana sem eru mikil slysagildra. Ég vildi spyrja hv. þingmann hvað hann segir um það að málsmeðferð við þetta mál sé í anda hugsunar sem gagnrýnd er verulega í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis; sniðganga, sveigja lög, búa til umhverfi þannig að þessi áhættusækni sé möguleg. Þá á ég sérstaklega við það að taka öryggisventilinn úr lögum um ríkisábyrgðir úr umferð eins og gert er í frumvarpinu, sem mér finnst algjörlega ófært.

Virðulegi forseti. Því miður er það oft þannig, og allt of oft í opinberri umræðu um samgönguframkvæmdir, að verið er að stilla upp framkvæmdum hverri á móti annarri og ekki bara það heldur líka kjördæmum hverju á móti öðru. Búin er til einhver svona réttlætingarröð í röð framkvæmda sem felur í sé að eitt kjördæmi fái jarðgöng og þá komi inn næstu jarðgöng í annað kjördæmi og svo koll af kolli. Ég lít ekki svo á og vil ekki nálgast málið með þeim hætti. Ef við mundum breyta kjördæmakerfinu og hafa tvö kjördæmi á landinu þannig að það væri Norðurkjördæmi og Suðurkjördæmi heilt yfir, ættu þá næstu göng ekki að koma á Norðfirði? Eða ættu þá næstu göng að koma einhvers staðar á Suðurlandi eða í Suðurkjördæmi? Það er ekki hægt að láta einhverja svona skiptingu, sem er eftir íbúafjölda og pólitíkinni í landinu, ráða því hvar okkur ber niður í þessum efnum. Við eigum að horfa á það hvar við bætum mest umferðaröryggið. Ekki er sama umferðarmagninu til að dreifa í fyrirhuguðum Dýrafjarðargöngum og Norðfjarðargöngum 

Frú forseti. Þar sem ekki eru samgöngumannvirki er ekki umferð. Það er kannski skýringin á því að ekki verður sama umferðarmagni til að dreifa í Vaðlaheiðargöngum annars vegar og á leiðinni sem Dýrafjarðargöng eiga að leysa af hólmi hins vegar vegna þess að sú leið er lokuð sex til níu mánuði ársins. Þá þrjá til sex mánuði sem leiðin er opin er hún stórhættulegur fjallvegur, malarvegur, með snjóflóðahættu og kröppum beygjum sem jafnast fullkomlega á við hinar kröppu beygjur upp að Oddsskarðsgöngum nema hvað vegurinn í áttina að Oddsskarðsgöngum er betri. Þetta er annað. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Telur hann, úr því að hann er þeirrar skoðunar að Vaðlaheiðargöng séu góð framkvæmd, ég get í sjálfu sér tekið undir það, þetta getur verið hin ágætasta framkvæmd, að það að taka hana út fyrir samgönguáætlun og setja hana þar með fremst í forgangsröðina hafi engin áhrif á forgangsröðun annarra framkvæmda? Finnst honum eðlilegt að ef einn kubburinn er tekinn úr hleðslunni hafi það engin áhrif, allt standi óhaggað eftir? Við stöndum frammi fyrir stórum ákvörðunum um hvernig skuli raða næstu jarðgangaframkvæmdum, hvort þær verði Norðfjarðargöng eða Dýrafjarðargöng. Fyndist honum t.d. eðlilegt að Vaðlaheiðargöng og Norðfjarðargöng færu samtímis af stað á næsta framkvæmdatímabili samgönguáætlunar? Þetta er samviskuspurning. Ég er svolítið forvitin að vita hvað þingmaðurinn hefur um þetta að segja og þá um leið hvort hann telji að samgönguáætlun sé og eigi að vera algjörlega ósnortin af þeirri ákvörðun sem við stöndum frammi fyrir núna.

Virðulegur forseti. Ég ítreka að mér finnast þetta allt vera brýnar framkvæmdir. Eins og ég sagði í ræðu minni og í andsvari við hv. þm. Atla Gíslason þá vil ég horfa til umferðaröryggisins og hef reynt að reiða mig á sérfræðiþekkingu Vegagerðarinnar í þessum efnum. Ég hef einfaldlega spurt: Að hvaða leyti bætum við mest umferðaröryggi að Vaðlaheiðargöngum slepptum? Ég er sannfærður um að sú framkvæmd hefur ekki áhrif á niðurröðun annarra samgönguframkvæmda. Það er búið að ákveða með bæði skammtíma- og langtímaáætlun í samgöngum hvernig við skiptum fjármunum. Það er, eins og hv. þingmanni er fullkunnugt um, til umfjöllunar í umhverfis- og samgöngunefnd núna. Þarna er verið að taka eina framkvæmd út fyrir þá áætlun, fjármagna hana með öðrum hætti og teikna upp plan hvernig staðið verði undir þeirri fjármögnun. Þegar ég hef spurt þá hjá Vegagerðinni að því hvernig umferðaröryggi verði best bætt og beðið þá að velja á milli Dýrafjarðarganga og Norðfjarðarganga hafa svörin verið: Að sjálfsögðu Norðfjarðargöng. Það er vegna þess, eins og hv. þingmaður bendir á, að þar sem ekki eru mannvirki er ekki umferð. Það er ekki þar með sagt að ég sé andvígur þeirri framkvæmd, heldur finnst mér Norðfjarðargöng vera brýnni framkvæmd. Ég held að við eigum næst að ráðast í þau göng og síðan í Dýrafjarðargöng. Auðvitað væri óskandi að við gætum ráðist í báðar framkvæmdir á sama tíma. Ég held að það sé ekki raunsætt, það verði ekkert fjármagn til þess. Ég vona að ég hafi svarað spurningum hv. þingmanns.

Frú forseti. Af því að hér er verið að vitna til Vegagerðarinnar og sérfræðiþekkingar hennar vil ég minna á að Vegagerðin lagði fram sína fyrstu jarðgangaáætlun árið 2001. Í þeirri áætlun var það mat Vegagerðarinnar að Dýrafjarðargöng skyldu verða fyrsta framkvæmd. Síðan hafa mörg jarðgöng verið gerð og enn er beðið með Dýrafjarðargöng. Þeim átti að vera lokið á þessu ári hefðu áætlanir gengið eftir. Mig langar að spyrja hv. þingmann um sniðgöngu laga. Nú er beinlínis verið að setja lög í því skyni að sniðganga ákvæði laga um Ríkisábyrgðasjóð. Gildandi lög um ríkisábyrgðir gera ráð fyrir ákveðnu eiginfjárhlutfalli þeirra framkvæmda sem ríkið lánar til, en víkja á frá því verði þetta frumvarp að lögum þannig að eiginfjárhlutfallið verður ekki lengur 20% heldur 5%. Ég vil spyrja hv. þingmann þessarar grundvallarspurningar: Finnst honum réttlætanlegt 

Virðulegur forseti. Ég útskýrði í máli mínu hvernig á stuðningi mínum stæði við þetta mál. Það er verið að fjármagna samgönguframkvæmd með veggjöldum og það réttlætir að tekið sé lán, ráðist í framkvæmdina og síðan innheimt veggjöld til að standa undir láninu. Standist forsendur ekki, sem er alltaf ákveðin hætta á í svona framkvæmd, er hægt að lengja í fjármögnuninni. Þess vegna styð ég hana. Það réttlætir hana. Ég þarf ekkert að gera þetta eitthvað flóknara. Svona snýr þetta við mér og þess vegna styð ég málið. Það hefur í för með sér jákvæð áhrif í atvinnulegu tilliti, í umferðaröryggislegu tilliti og í hagfræðilegu tilliti fyrir þjóðarbúið í heild. Þess vegna styð ég málið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og það sem kom fram hjá hv. þingmanni, að litið væri á þetta sem ríkisframkvæmd en ekki einkaframkvæmd. Ég virði hv. þingmann fyrir það. Okkur í hv. fjárlaganefnd var nefnilega falið að fara yfir hvort við gætum tekið vafann af því að þetta væri einkaframkvæmd en ekki ríkisframkvæmd. Ég sé að hv. þingmaður er sammála mér um þetta og ég fagna því. Ég vil hins vegar koma aðeins inn á nokkuð sem hefur komið fram í fyrri andsvörum. Ég tel verulega hættu á því, gangi þetta verkefni ekki upp, að það hafi áhrif á önnur verkefni í samgöngum. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann hafi engar áhyggjur af því. Sú staða getur nefnilega myndast þegar framkvæmdum er lokið, verði kostnaðurinn of mikill og gangi ekki eftir, sérstaklega vaxtakostnaðurinn, að verkefnið lendi í þeim spíral - þó að menn segi: Þá lengjum við bara í lánunum - að aldrei verði hægt að greiða niður höfuðstólinn og vextirnir safnist ofan á hann og það verði einhvern veginn endalaust. Ég spyr því hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af því. Síðan vil ég spyrja hv. þingmann hvort ekki sé skynsamlegra að fara að ábendingum Ríkisábyrgðasjóðs eins og við leggjum til í nefndaráliti okkar - ég og hv. þm. Illugi Gunnarsson og reyndar hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, formaður fjárlaganefndar, sem gerði grein fyrir því af hverju hún væri með fyrirvara við nefndarálit meiri hlutans - að tryggja fjármögnun á þessu verkefni í stað þess að veita svokallað framkvæmdalán til sex ára og fara þá í endurfjármögnun því að núna eru vextir lágir og við erum með gjaldeyrishöft og getum því tekið þá áhættu sem fylgir endurfjármögnun en eftir sex ár tel ég það vera stórhættulegt í þessu máli.

Virðulegur forseti. Í hinni klassísku kaynesísku hagfræði sem hefur verið fylgifiskur vestrænna ríkja síðustu öldina, ef svo má segja, með undantekningum kannski sem kenna má við Friedman, og gekk ekkert rosalega vel er gengið út frá því að það borgi sig fyrir ríki að grafa skurð og fylla upp í hann aftur vegna þess að það sé í sjálfu sér hlutverk ríkisins, sérstaklega á krepputímum, að koma fjármagni í umferð. Þarna á auðvitað ekki að grafa skurð til að fylla upp í hann aftur heldur gera göng sem geta verið mistök að því leytinu til að færri bílar fari um göngin en menn vonuðust eftir. Það er áhætta sem ég er að minnsta kosti tilbúinn að taka með opin augun og fara í þá vegferð með það að leiðarljósi að önnur áhrif séu meira virði, þ.e. að koma fjármagni í umferð, auka umferðaröryggi, skapa störf og grípa til aðgerða sem eru virðisaukandi fyrir samfélagið, tengir atvinnusvæði og býr til möguleika á nýsköpun. Ég geri mér grein fyrir því að áhættan er til staðar og verð auðvitað að axla pólitíska ábyrgð þegar í ljós kemur hvernig þessi framkvæmd tekst til. Ég hef söguna til að miða við og dæmin. Ég er bjartsýnn á að þetta muni ganga eftir og það er á þeirri bjartsýni, auðvitað byggðri á þeim rökum sem ég hef talið upp, sem ég byggi skoðun mína í þessu máli og stuðning minn við það.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi þá aðferð að grafa skurð og moka ofan í hann aftur. Ég minni bara á margar aðrar framkvæmdir sem kalla mikið frekar á vinnuafl og skynsamlegra væri að fara í út frá hagfræðilegu sjónarmiði. Ég hef mestar áhyggjur af því að það verði vaxtastigið sem muni sliga okkur í þessari framkvæmd. Ég hef verulegar áhyggjur af því. Ég hvet hv. þingmann, ef honum hefur ekki gefist tími til eða hefur ekki farið nægilega vel yfir, að kanna ábendingar frá Ríkisábyrgðasjóði. Þar eru sérfræðingarnir í þessum málum. Þeir segja það sem ég segi í nefndaráliti mínu og hv. þm. Illuga Gunnarssonar að lykilatriði sé að tryggja fjármögnunina út tímann í staðinn fyrir að taka gríðarlega áhættu með vexti miðað við vaxtakjör í dag. Síðan vil ég segja við hv. þingmann í mestu vinsemd: Ég gef ekki mikið fyrir það, hvorki hjá hv. þingmanni né öðrum hv. þingmönnum, þar með talið þeim sem hér stendur, þegar menn segja: Ég mun taka pólitískum afleiðingum 

Virðulegur forseti. Ég hef einfaldlega litið til þess sem segir í nefndaráliti um fjármögnunina, svo að ég svari hv. þingmanni. Þar segir, með leyfi forseta: „Áætlanir miðast við 3,7% fasta verðtryggða vexti fyrir báða þættina.“ - Þá er verið að vísa til fjármögnunarinnar og segir enn fremur: „Ef ekki tekst að fjármagna félagið á markaði á þessum eða betri kjörum er ljóst að bregðast þarf við því með því t.d. að ríkissjóður framlengi framkvæmdalánið þar til endurfjármögnun heppnast eða með öðrum hætti sem þurfa þykir til að kostnaður við framkvæmdina verði allur greiddur af tekjum af umferð um göngin.“ Þetta dugar mér ágætlega. Ef það er ekki neins virði að lýsa því yfir að ég beri pólitíska ábyrgð á málinu eftir sex ár og hv. þingmaður lítur svo á að ég verði þá löngu horfinn af vettvangi, það getur vel verið að svo verði, þá verður því miður svo að vera. Það sem við verðum að gera í þessu starfi og gera ráð fyrir er að ákvarðanir okkar séu byggðar á réttum forsendum og auðvitað brjóstviti.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um heimild til handa ráðherra fyrir hönd ríkissjóðs að fjármagna gerð jarðganga undir Vaðlaheiði. Við erum að ræða um sérlög um ákveðin göng og það vekur upp spurningar um af hverju þau eru ekki í samgönguáætlun eins og aðrar samgönguframkvæmdir í landinu sem ríkissjóður greiðir. Þá hafa menn sagt að þetta sé eins konar einkaframkvæmd. Ég ætla að koma inn á það á eftir. Það sem er athyglisvert við þetta mál er að formaður annars stjórnarflokksins, hæstv. efnahags- og viðskipta-, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Steingrímur J. Sigfússon, er þingmaður fyrir þetta kjördæmi. Fyrrverandi samgönguráðherra, hv. þm. Kristján Möller, er tengdur þessu verkefni, því að hann sat í stjórn þess fyrirtækis sem mun bora þessi göng. Maður veltir fyrir sér, frú forseti, siðferðinu í þessu og hvort menn ætli ekkert að læra af hruninu, bara ekki neitt. Þetta er greinilegt dæmi um að menn eru að - ég veit ekki hvernig ég á að orða það - fá fleiri atkvæði í kjördæmi sínu með ríkisfé. Hér er talað um ríkisábyrgð. Í mínum huga er enginn munur á ríkisábyrgð og ríkisútgjöldum. Ríkissjóður getur hvar sem er fengið lán á meðan hann er yfirleitt gjaldhæfur og er ekki kominn í ruslflokk. Þá getur hann fengið lán hvar sem er með tiltölulega lágum vöxtum og breytt því í peninga. Sá sem fær ríkisábyrgð gerir nákvæmlega það sama, hann fær peninga með bakstuðningi ríkisins. Í fjárlögum og fjáraukalögum hef ég passað mig á að greiða atkvæði gegn svona fyrirbærum, en nú er búið að, ef ég veit rétt, það er ekki einfalt að átta sig á þessu, samþykkja 2 milljarða í fjárlögum og hér er verið að auka við upp í 8,7 milljarða. Það er aukning um 6,7 milljarða. Það er ekki lítil tala, frú forseti. Það er ansi stór tala. Eftir því sem mér skilst á hæstv. ráðherrum vantar peninga í ríkissjóð og það þarf að skera niður. Ég man eftir líknardeildinni sem kostaði 50 milljónir, það er nú bara skiptimynt í þessu dæmi. Ég man eftir uppsögnum á spítölum. Ég heyri núna áætlanir fyrir komandi fjárlög um viðbótarniðurskurð. Ég hef heyrt í forstjóra háskólasjúkrahúss hér í Reykjavík að nú sé komið að þolmörkum. Hann og starfsfólk hans hefur verið mjög duglegt að skera niður með alls konar aðgerðum, mjög hastarlegum sumum, en nú er komið að mörkum og það þarf að fara að skerða þjónustu. Á sama tíma og við skerðum þjónustu, frú forseti, fyrir sjúkt fólk og veikt, og segjum upp fólki sem er á launum hjá ríkinu, á að fara út í framkvæmd sem kostar 8,7 milljarða af ríkisfé. Nú hafa menn sagt: Þetta er ekki rekstur, þetta er framkvæmd og hún gefur góða raun og allt svoleiðis. Það er alveg hárrétt. Þetta er góð framkvæmd, ekki spurning. Ef ég ætti nóga peninga mundi ég setja þá fyrst í háskólasjúkrahús og svo í þetta. Það er nefnilega dálítið mikilvægt að við höldum heilsu í fólki. Þá kemur það fyrr út á vinnumarkaðinn, fer fyrr að borga skatta o.s.frv. Mér finnst það því ekki vera rök, fyrir utan að þegar maður les umsagnir um þetta frumvarp, í fyrsta lagi frá Ríkisábyrgðasjóði þar sem kemur fram mjög hörð gagnrýni á það og í öðru lagi frá IFS Greiningu, kemur í ljós að það er töluverð hætta á því að ríkissjóður sitji uppi með þessa framkvæmd.  Það sem er kannski verst við þetta er að fólki er talin trú um að eftir fjögur ár komi til ný fjármögnun sem ríkinu komi bara ekkert við. Þetta minnir dálítið mikið á Grikkland. Þetta var einmitt gert þar í auknum mæli. Þetta verkefni er kannski ekki besta dæmið um það í íslenskum fjárlögum, við þekkjum miklu betri dæmi. Nýja háskólasjúkrahúsið á víst að detta af himnum ofan og Harpan, enginn er að borga hana,  Í samgönguáætlun er verkefnum raðað að bestu manna yfirsýn. Ég hef aldrei blandað mér mikið í það, en alla tíð síðan ég kom inn á þing hef ég orðið var við mjög heitar tilfinningar gagnvart samgönguáætlun. Sumir þingmenn leggja ofuráherslu á að einhver spotti sé kláraður hér eða þar, einhverjar framkvæmdir séu í sveitinni o.s.frv. Ég get svo sem skilið það. En ég hef aldrei lagt áherslu á það því að ég nota nefnilega þessa vegi velflesta, ég held að ég hafi keyrt í gegnum öll göng landsins. Ég lít þannig á að vegaframkvæmdir séu fyrir landið allt. Ég mundi vilja hafa það þannig. Og þá á að skoða hvað er mikilvægast. Hér hafa Dýrafjarðargöng verið nefnd, einnig Norðfjarðargöng sem eru á vegáætlun en þurfa að hopa. Þar þarf að keyra yfir mjög hættulegan fjallveg. Það stendur á móti þessu verkefni sem við ræðum hér. Gert er ráð fyrir því að innheimta veggjaldanna verði með rafrænum hætti. Það er ágætt og getur vel verið að það verði, því innheimtan í Hvalfjarðargöngunum er mjög dýr. Hún kostar fleiri tugi milljóna á ári. Að þessu verkefni kemur fyrirtæki, Vaðlaheiðargöng hf., sem nánast eingöngu opinberir aðilar standa að. Það er ríkissjóður í gegnum Vegagerðina, fyrirtæki á Akureyri sem heitir Greið leið ehf. sem KEA á í, en KEA er sjálfseignarstofnun sem enginn á, síðan er það Akureyrarbær sem er opinbert sveitarfélag o.s.frv. Einhverjir einkaaðilar eru í þessu, ég hef ekki séð hverjir það eru, en þetta eru meira og minna allt opinberir aðilar. Og að segja að þetta sé einkaframkvæmd er bara brandari. Ég hef áður lagt til að það yrði stofnaður Háskóli Íslands ohf. sem væri fyrirtæki sem ræki Háskóla Íslands og fengi milljónkall á hvern nemanda, að mestu verðtryggt til næstu ára. Þá færi sá rekstur bara út úr ríkissjóði. Menntamálaráðuneytið, bingó, engin gjöld og enginn kostnaður og allt voðalega gaman. Menn eru að plata sjálfa sig með þessu. Háskólum fylgir rekstur og einnig þessum göngum. Það þarf að borga vextina af þessu.  Hér kom til umræðu áðan að ég hefði greitt atkvæði með Vaðlaheiðargöngum. Það held ég að sé alrangt, ég er búinn að fara í gegnum nokkrar atkvæðagreiðslur, þær eru náttúrlega fjölmargar. Ég var fjarverandi við eina atkvæðagreiðslu sem fór fram klukkan fjögur eða fimm um nótt einhvern tímann, síðan greiddi ég atkvæði gegn þessu í fjáraukalögum. Mig langar til að taka hér hugleiðingu um bensínverð, það er mjög áhugaverð hugleiðing, og umferðarmagn. Við erum í ákveðinni olíukreppu núna. Bensín- og olíuverð hækkar og hækkar, en markaðurinn bregst þá náttúrlega við og verið er að framleiða bíla sem eru bæði rafmagnsbílar og hálfgerðir rafmagnsbílar og eyða litlu. Dísilbílarnir eru líka farnir að eyða mjög litlu. Ef okkur tækist að endurnýja bílaflotann yrði ódýrara að keyra af því að bílarnir eyða minna. Þar á móti stendur að mjög háir tollar og vörugjöld eru af bílum, reyndar ekki af rafmagnsbílum, þar eru gjöldin felld niður. Og rafmagnsbílum er að fjölga. Það getur vel verið að eftir fjögur, fimm ár verði umferðin komin aftur í gang þegar við förum að nota innlenda raforku og innlendar virkjanir til að keyra bílana okkar. Þá getur verið að þessar forsendur um umferð um Vaðlaheiðargöng gangi eftir. Ég hef efasemdir um þá forsendu að 90% af þeim sem keyra þarna um muni fara í gegnum göngin. Ég hef ekki haft mikla trú á því. Ég hef sagt það áður að ef ég væri að fara sem ferðamaður kringum landið mundi ég frekar vilja keyra á sólríkum degi um Víkurskarð en í gegnum dimm göng. Þau verða reyndar upplýst með rafmagni en það er ekki alveg það sama og að keyra um fallega sveit. Það má vel vera að stór hluti af umferðinni sé fólk að flýta sér í vinnu, fara á fund eða eitthvað slíkt, það kann að vera að það vilji borga fyrir að keyra í gegnum dimm göng til að spara tíma. Það sem ég ætlaði að tala um er álit IFS Greiningar á verkefninu. Á bls. 30 í þessu frumvarpi koma fram helstu niðurstöður IFS Greiningar og þar segir meðal annars, með leyfi frú forseta: „Forsendur um fjárhagsskipan félagsins og hvernig tilheyrandi fjármögnun verði háttað eru ekki nægilega traustar.“ Þær eru ekki nægilega traustar. Þetta hefur fjárlaganefnd náttúrlega skoðað mjög ítarlega en samt tekið ákvörðun um að samþykkja þetta. Svo stendur, með leyfi frú forseta: „Fjárhagslegt svigrúm félagsins til að standa af sér neikvæða fjárhagslega atburði, svo sem vegna hærri stofnkostnaðar eða tafa á framkvæmdatíma, eru því mjög takmarkaðar. Ef kostnaður verður meiri en ætlað er, sem oft gerist, frú forseti, verður ekkert svigrúm til þess að mæta því. Þá lendir hann beint á ríkissjóði. Þess vegna er í rauninni vitlaust að vera að tala um ríkissjóð og náttúrlega kannski á Akureyrarbæ líka, það lendir á þeim. Hér segir líka: „Ekki liggur fyrir hver bera eigi fjárhagslega áhættu ef stofnkostnaður verður hærri en áætlanir gera ráð fyrir.“ Það hefur enginn talað um hver eigi að bera áhættuna. Síðan segir að markaðsaðstæður á lánamörkuðum að einhverjum árum liðnum, eftir fjögur ár þegar stofnkostnaður liggur fyrir, þegar breyta á þessu framkvæmdaláni yfir í langtímalán með einkafjármögnun, þ.e. án ríkisábyrgðar, þær liggja ekki fyrir, þær eru óþekktar. En síðan segir, með leyfi frú forseta: „Hins vegar er skýrt að markaðsvextir þurfa að lækka umtalsvert frá því sem nú er til að forsendur um vaxtakjör langtímaláns til handa Vaðlaheiðargöngum hf. gangi eftir.“ Þetta er allt neikvætt, frú forseti, allt. Samt ákveður fjárlaganefnd eða meiri hluti hennar að leggja til að þetta frumvarp verði samþykkt. Það er lagt til að við þingmenn samþykkjum það. Í síðasta punkti í niðurstöðum IFS Greiningar segir, með leyfi frú forseta: „Að öllu þessu sögðu verður að telja að fyrirhuguð lánveiting ríkisvaldsins vegna framkvæmda við Vaðlaheiðargöng beri í sér umtalsverða áhættu fyrir lánveitanda.“ - Lánveitandi, það er ríkissjóður. Þetta er ekki beint gaman og gæti komið okkur í koll eftir okkur ár. Ef gríska veikin smitar frá sér þá held ég við séum með bakteríuna nú þegar í líkamanum. Í umsögn Ríkisábyrgðasjóðs er líka mjög margt neikvætt. Þar segir til dæmis að líkur á greiðslufalli séu 40%. Líkurnar eru 40% á því að menn muni ekki geta greitt. Það mun þýða að félagið þarf að taka mjög dýr lán. Það getur leitt til þess að allar tekjur félagsins fari í vexti og dugi jafnvel ekki til, þannig að lánið verði ævarandi og sífellt vaxandi. Það er nú ekki gæfulegt, frú forseti. Svo segja þeir hjá Ríkisábyrgðasjóði að stærsti óvissuþátturinn við framkvæmd Vaðlaheiðarganga sé hvernig takist að endurfjármagna árið 2018. Þeir segja að gjaldeyrishöft eigi að afnema 2013 og það sé allsendis óljóst hvað taki þá við. Fyrir utan það, frú forseti, ég vil bæta því við, að ég hef ekki mikla trú á því að það takist að afnema gjaldeyrishöftin 2013. Þeir fara líka rétt í gegnum umferðarspána og forsendur hennar og segja að ef þessi spá breytist úr því að 90% af vegfarendum fari í gegnum göngin í 80% muni rekstrartekjur félagsins lækka um 11%. Til viðbótar við allt annað eru þessar forsendur ekki góðar. Á síðu 52 má sjá niðurstöðu af skoðun Ríkisábyrgðasjóðs, en hann er settur á laggirnar til að skoða áhættu í sambandi við ríkisábyrgðir. Þar stendur, með leyfi frú forseta: „Afar ólíklegt er að unnt verði að endurfjármagna framkvæmdalán vegna Vaðlaheiðarganga án ríkisábyrgðar með þeim lánskjörum að verkefnið standi undir sér og ríkissjóður fái lán sitt þannig endurgreitt. Ríkið yrði því bundið áfram með það fjármagn sem nú er ráðgert að veita til framkvæmdanna.“ Síðan stendur: „Standi vilji Alþingis til þess að ríkið fjármagni gerð Vaðlaheiðarganga telur Ríkisábyrgðasjóður raunhæfara að ríkissjóður lágmarki áhættu sína með því að fjármagna langtímalánið á markaði áður en framkvæmdir hefjast.“ Þá er ekki verið að þykjast að fjármagna eitthvert skammtímalán, heldur litið í alvörunni raunhæft á málið og göngin fjármögnuð til enda. Það segir mér, frú forseti, að þetta er ríkisframkvæmd og engin einkaframkvæmd. Fyrir utan að þeir einkaaðilar sem eiga að standa að þessu verkefni eru allt saman opinberir aðilar. Það er Akureyrarbær, Vegagerðin og fleiri, allt aðilar sem í mínum huga eru dálítið langt frá því að vera einkaaðilar. Mig langar að koma aftur inn á það sem ég nefndi í byrjun, að menn skuli yfirleitt líta á það sem eðlilegt að svona mál sé keyrt fram með harðfylgi þingmanna úr viðkomandi kjördæmi, að sú hugsun sé enn við lýði og að menn skuli ekki hlusta á þær raddir sem hér koma fram um hvað þessi framkvæmd er áhættusöm, hvað menn eru að taka mikla áhættu og að þetta sé í reynd ríkisframkvæmd sem eigi heima í samgönguáætlun. Ef þessi framkvæmd væri í samgönguáætlun dytti mönnum ekki í huga að setja þessi göng fram fyrir Norðfjarðargöng eða önnur göng sem eru ekki síður mikilvæg. Þess vegna eru sett um hana sérlög. Svo vil ég aftur minna á að hér er um að ræða ríkisábyrgð. Ríkisábyrgð er sama og útgjöld. Ef ríkið mundi til dæmis veita Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi ríkisábyrgð á lánum, gæti hann haldið áfram rekstri sínum og þyrfti ekki að segja upp hjúkrunarstarfsfólki og starfsfólki sem annast veika og fatlaða og gæti haldið starfsemi sinni áfram. Við erum því að tala um að nota fé úr mjög takmörkuðum sjóðum þar sem beita þarf ýtrasta aðhaldi. Þess vegna finnst mér skjóta mjög skökku við að meiri hluti fjárlaganefndar skuli hafa lagt til við Alþingi að þetta frumvarp verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir ræðu hans. Við deilum þeim áhyggjum sem hafa komið fram í ræðum hér í vetur að ríkisstjórnin sé búin að setja svo mikla ríkisábyrgð eitthvert út í loftið, og þá aðallega hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, að raunverulega sé engin yfirsýn yfir það. Það kom meira að segja fram hér í umræðum í vetur að það er engin yfirsýn yfir hvað þetta er há upphæð. Þingmaðurinn nefndi hér til sögunnar ákveðin verk eins og t.d. Landspítalann og nú Vaðlaheiðargöng, það voru SpKef, Farice-sæstrengurinn og lífeyrissjóðsskuldbindingar opinberra starfsmanna, og þetta kemur hvergi fram í ríkisreikningi. Raunveruleg skuld ríkissjóðs er því langtum hærri en kemur fram í fjárlögum. Þingmaðurinn er mjög fylginn sér og efast um þessa framkvæmd og þó að þetta séu kannski litlar upphæðir miðað við það sem búið er að veita ríkisábyrgð á eru þetta samt rúmir 8 milljarðar Hann fór yfir það í ræðu sinni að þetta væri alls ekki nein einkaframkvæmd vegna þess að það væru aðallega opinberir aðilar sem kæmu að þessari framkvæmd. Hver er ástæðan fyrir því að mati þingmannsins að látið er líta svo út að þetta sé einkaframkvæmd? Mig langar að fá svar við því. Eins langar mig til að fá álit þingmannsins á því sem hefur komið fram hér í umræðum. Vegagerðin telur ekki ráðlegt að gera tvenn göng í einu á Íslandi vegna þess að þá skortir eftirlitsaðila með verkunum báðum því að það þarf að vera teymi sem vinnur að þessu. Hvers vegna eru þessi göng tekin fram yfir þau göng sem eru á vegáætlun? 

Frú forseti. Ég kom rétt aðeins inn á það af hverju menn eru að setja sérlög um þetta og af hverju þetta á að heita einkaframkvæmd. Það er til þess að plata samgönguáætlun. Það er bara til þess að fara fram hjá henni. Það er ekkert annað. Þessi göng gætu náttúrlega jafneðlilega og öll önnur göng og aðrir vegir á Íslandi farið í samgönguáætlun, að sjálfsögðu, þar á þetta heima. Svo færu þau í samgöngunefnd Alþingis og þar yrði málið rætt, þar mundu þingmenn vega það og meta og fara í gegnum alls konar sjónarmið, hvað liggi á, hvar sé hættulegt, Norðfjarðargöng, Dýrafjarðargöng og ég veit ekki hvað. Síðan mundu menn taka ákvörðun um hvað sé skynsamlegt að gera strax, af því að peningarnir eru takmarkaðir. Það ferli væri miklu eðlilegra. Menn kalla þetta einkaframkvæmd, með opinbera aðila í fyrirtækinu, til að fara fram hjá, til að geta sett sérlög um þetta og til þess að geta sagt við kjósendur sína á Akureyri og víðar: Ég hef komið þessu í gegn fyrir ykkur, kjósið mig. Það er einfaldlega þannig. Þetta er enn þá þannig þrátt fyrir hrun. Hrunið dugði ekki til. Skýrsla rannsóknarnefndar og allt sem þar er talað um dugði bara ekki til. Menn ætla að halda þessum leik áfram. Ég legg til, frú forseti, að þessari umræðu verði slitið og tekið fyrir næsta mál á dagskrá sem er líka mjög spennandi.  En varðandi það að gera tvenn göng í einu. Ég fellst á þau sjónarmið að það sé ekki gott bæði upp á samfellu og reynslu. Það er betra að gera tvenn göng hvert á eftir öðru en tvenn göng á einu ári og engin göng næsta ár. Ég fellst á þau sjónarmið.

Virðulegi forseti. Þetta er nefnilega svolítið skrýtið mál. Þingmaðurinn kom hér aðeins inn á það sem í daglegu tali kallast kjördæmapot. Kannski er þetta einkennilegt í ljósi þess því að ég hef verið að skoða samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu en borgarstjórn Reykjavíkur afsalaði sér öllu nýframkvæmdafé hjá ríkissjóði nú fyrir skömmu og tók upp svokallað átak, ég kalla það átakið „allir með strætó“, því að það hefur komið fram hjá ríkisstjórninni að lækka þurfi kostnað hjá fjölskyldum á Stór-Reykjavíkursvæðinu, hinn svokallaða samgöngukostnað. Er það ekki í valdi hvers og eins hvað hann á marga bíla eða hvort hann ferðist með strætó eða á hjóli? Það er náttúrlega einkennilegt að Reykjavíkurborg skuli hafa samið svona af sér í ljósi þess. Ég hef lagt fram fyrirspurn til innanríkisráðherra þess efnis að miklar blikur séu á lofti í náttúrunni hér. Það er eitthvað að gerast í Kleifarvatni sem jarðfræðingar geta ekki útskýrt. Vatnsborðið þar hækkar og lækkar. Stundum er talað um að það geti farið að gjósa í Bláfjöllum. Við íbúar höfuðborgarsvæðisins höfum bara Ártúnsbrekkuna til að koma okkur í burtu verði slík náttúruvá. Ég spyr um það hvort tiltæk séu nægilega mörg skip og hvort strætó geti sinnt þessu. Er það ekki einkennilegt að aldrei sé hugsað um samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu? Sundabrautin var einhvern tímann í umræðunni hér. Þetta fer að verða eins og með barnið fyrir austan þegar það var spurt: Hvað ætlarðu að gera þegar þú ert orðinn stór? Ég ætla að bíða eftir álveri eins og afi. 

Frú forseti. Hv. þingmaður kom inn á stórar áhættur sem við lifum við hér á landi, eins og víðar í heiminum, út af jarðskjálftum og eldgosum. Ég held að það séu tíu þúsund ár frá því að hraun rann niður í Elliðaárdalinn og ef það gerðist aftur færum við ekkert upp þessa Ártúnsbrekku  Það er staðreynd að framkvæmdir í mínu kjördæmi hafa verið mjög litlar og miklu minni en til stóð og jafnvel framkvæmdir sem eru nauðsynlegar til að koma í veg fyrir venjuleg umferðarslys, sem við ættum náttúrlega að vinna hörðum höndum við að reyna að takmarka og minnka eins og hægt er. Ég get alveg hugsað mér að vera með hv. þingmanni í því að reyna að bæta samgöngur í Reykjavík en ég vil ekki orða það við kjördæmapot. Eins og ég gat um áðan nota ég vegi alls staðar og jarðgöng alls staðar á landinu. Ég vil líta á þetta sem heildstætt vandamál sem ég vildi gjarnan að samgöngunefnd færi í gegnum og ræddi um samgönguáætlun, hvað sé skynsamlegt að gera hvar, hvar sé áhætta, hvar sé umferðaröryggi ógnað, og það yrði haft að leiðarljósi en ekki eitthvað svona, að gera jarðgöng til að stytta vegalengdina milli Akureyrar og austur á land um einhverjar mínútur.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir innlegg hans í þessa umræðu. Það er ekkert auðvelt að standa á móti einhverri tiltekinni framkvæmd, samgöngubót.  Það er eitt sem hefur gjörbreyst í umræðunni um Vaðlaheiðargöng. Nú treysta sér afar fáir ef nokkrir til að halda því fram að þetta sé einkaframkvæmd. Þetta er ríkisframkvæmd þar sem ábyrgðin verður klárlega að endingu ríkisins og skattgreiðenda, öll áhættan mun liggja þar. Þá er að mínu mati og margra annarra forsendan fyrir því að þetta fari ekki í eðlilega forgangsröðun brostin. Mig langar af þessu tilefni að spyrja hv. þingmann sérstaklega hvað þetta varðar hvort hann telji ekki eðlilegt að raða þessum jarðgöngum líkt og öðrum í eðlilega forgangsröðun jarðganga í samgönguáætlun. Þessi jarðgöng komi þá þegar samgönguáætlun verður afgreidd úr umhverfis- og samgöngunefnd. Menn geti lagt fram breytingartillögu um að Vaðlaheiðargöng troðist fram fyrir t.d. Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng og haft þau sjónarmið fyrir þeirri breytingartillögu sinni að þar eigi að taka vegtolla, það séu rökin fyrir því að þau eigi að fara fram fyrir, það sé þá innan samgönguáætlunar sem fjallar um ríkisframkvæmdir 

Frú forseti. Varðandi það fyrsta, að ekki sé auðvelt að standa á móti svona góðum verkefnum, hefur mér alltaf reynst það mjög auðvelt vegna þess að ég veit alveg hvaða afleiðingar þau hafa. Það þarf nefnilega einhver að borga þau, einhvern tímann, hvort sem verkefnið heitir Harpa, Perlan, háskólasjúkrahús eða Vaðlaheiðargöng, þetta þarf að borga. Ég hef alltaf í huga skattgreiðendur framtíðarinnar, börnin okkar, sem þurfa að borga slóðann sem við skiljum eftir. Þetta er ekkert erfitt fyrir mig og á ekki að vera erfitt fyrir aðra þingmenn, heldur horfandi upp á Grikkland og stöðuna í öllu Evrópusambandinu. Það á ekki að vera erfitt. Skuldsetning ríkissjóða, skuldsetning fyrirtækja og sveitarfélaga og skuldsetning einkaheimila er ógæfa. Það er einfalt. Þótt það geti verið voðalega gott að kaupa sér nammi öðru hverju og fá eitthvað slíkt þurfa menn að huga að áunninni sykursýki o.s.frv. Varðandi vegtolla. Það yrði gaman, herra forseti, að kanna það hjá Norðfjarðargöngum hvort fyrirtæki þar á svæðinu, ég nefni álverið og fiskveiðifyrirtækið, væru ekki til í að borga vegtolla. Þau hafa ekkert verið spurð að því. Það getur vel verið að þau mundu vilja borga vegtolla fyrir það að geta haft þetta sem eitt atvinnusvæði. Þetta eru stöndug fyrirtæki og það getur vel verið að þau vilji borga fyrir hvern bíl einhvern hundrað eða þúsund kall í gegnum Norðfjarðargöng í staðinn fyrir að fá miklu betri aðgang og annað slíkt. Þetta hefur ekkert verið kannað. Það geta fleiri borgað vegtolla en einstaklingar; fyrirtæki geta t.d. borgað skuggagjöld. Ég er viss um að þá væri strax hægt að réttlæta vinnslu Norðfjarðarganga.

Forseti. Það er nefnilega ágætt að taka þessa umræðu um að vera með og á móti vegna þess að í mínum huga snúast Vaðlaheiðargöng einmitt ekki um það hvort fólk er með Vaðlaheiðargöngum eða á móti þeim, heldur hvort fólk er með því að raða samgöngumannvirkjum með eðlilegum hætti á faglegum grunni eftir umferðaröryggi, eftir byggðaþróun og eftir því hversu brýnar samgönguúrbætur eru. Um það snýst málið. Ég gæti verið fylgjandi Vaðlaheiðargöngum eftir fimm ár eða tíu ár eða fimmtán þegar komið er að þeim. Þá kemur nefnilega að öðrum punkti í ræðu hv. þm. Péturs Blöndals þegar hann talaði um að óeðlilegt væri að ætla sér að keyra þetta mál í gegn í svo miklu ósætti. Hér erum við með til umfjöllunar í þinginu svokallaða rammaáætlun sem á að vera liður í því að nálgast einhvers konar sátt hvað varðar vernd og nýtingu orkuauðlinda okkar. Þá kemur spurningin: Er ekki mikilvægt að það ríki nokkur sátt um forgangsröðun samgönguverkefna og um samgönguframkvæmdir? Er það ekki norðanmönnum til hagsbóta að Austfirðingar, Vestfirðingar og Reykvíkingar sem hér hafa talað séu ekki bullandi óánægðir með að það sé í raun á óljósum og óforsvaranlegum forsendum verið að troða þessari framkvæmd fram fyrir aðrar? Er ekki öllum fyrir bestu til lengri tíma litið að það sé þokkaleg sátt, þótt fólk hafi að sjálfsögðu mismunandi sjónarmið, 

Herra forseti. Auðvitað þarf að vera meiri sátt, en þegar ríkisstjórnin fer í tvær áttir, t.d. varðandi Evrópusambandið og margt fleira, rammaáætlun o.s.frv., leiðir það til mikilla sárinda og ósættis. Það er kannski ógæfa Íslands um þessar mundir. Ég vil líta öðruvísi á þetta, ekki bara í svona þröngum skilningi. Við erum með takmarkað fé í ríkissjóði. Það er markmið að ná niður halla á ríkissjóði. Það er sameiginlegt verkefni okkar Íslendinga allra að ríkissjóður verði skuldlaus sem allra fyrst og helst að hann fari í hina áttina, borgi niður skuldir. Við stöndum frammi fyrir: Viljum við jarðgöng þarna? - 8,7 milljarðar? Viljum við hætta að segja upp fólki á Húsavík, sjúkrahúsum og annars staðar? - Miklu lægri tölur. Viljum við minnka skuldir ríkissjóðs um 8,7 milljarða og skuldbindingar? Þetta er valið. Við höfum þetta þríeina val og í mínum huga eru það skuldirnar sem við ættum að horfa mest til vegna þess að það er slóðinn sem við afhendum börnunum okkar. Síðan finnst mér, herra forseti, að við ættum að líta á niðurskurðinn, hafa hann pínulítið vægilegri ef hægt er. Ef það eru til peningar í þessum mæli sem við erum að tala um, 8,7 milljarðar, ættum við að hafa niðurskurðinn pínulítið vægilegri vegna þess að það er verið að segja upp reyndu fólki sem fer á atvinnuleysisskrá eða til Noregs sem er mjög skaðlegt fyrir þjóðina. Ég hugsa að þegar upp er staðið skaði það þjóðina meira en sá hagnaður sem við höfum af einhverjum Vaðlaheiðargöngum.

Herra forseti. Við ræðum hér hvort ríkið eigi að ganga inn í og veita ríkisábyrgð til gerðar Vaðlaheiðarganga. Ég vil byrja á því að segja að ég hef fylgst með þessari umræðu frá því að hún hófst í dag. Hér hafa tekist á ólík sjónarmið og sýnist sitt hverjum um þetta mál en mér finnst umræðan búin að vera málefnaleg og menn fjalla hér um aðalatriði málsins. Þegar við förum yfir málið held ég að við verðum aðeins að rifja upp sögu þess og aðdraganda. Sagan er reyndar rakin í nefndarálitum með frumvarpinu en ætlunin var að setja af stað nokkur verkefni með fjármögnun frá lífeyrissjóðunum til að örva hér atvinnulíf og koma því af stað. Voru þar nefnd ýmis samgönguverkefni, bygging opinberra fasteigna o.fl. Vaðlaheiðargöng voru hluti af þessum pakka og líka tvöföldun Vesturlandsvegar og Suðurlandsvegar og svo Reykjanesbrautin. Síðan slitnaði upp úr viðræðum við lífeyrissjóðina haustið 2010 en vinnu við Vaðlaheiðargöngin var haldið áfram þrátt fyrir að Vaðlaheiðargöngin hefðu verið sú samgönguframkvæmd af þeim sem ég nefndi hér áðan sem minnstar líkur voru á að settar yrðu í einkaframkvæmd. Þau göng sem rætt er um í dag eru Vaðlaheiðargöng, Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng. Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng eru allir sammála um að séu gríðarlega mikilvægar framkvæmdir og eigi að vera framarlega í forgangsröðuninni en ástæða þess að Vaðlaheiðargöng eru á dagskrá og til umræðu er sú að menn segja að þau eigi algjörlega að standa undir sér fjárhagslega og að ríkissjóður muni ekki með nokkrum hætti þurfa að koma inn í þá framkvæmd. Það var ástæðan fyrir því að lífeyrissjóðirnir ætluðu að koma að þessu á sínum tíma. Það er líka röksemdin sem notuð er fyrir þessu máli í dag. Ef við skoðum aðeins samgönguáætlun sem nú er í vinnslu í umhverfis- og samgöngunefnd og bíður þess að koma til 2. umr. sjáum við að það eru tvenn göng á dagskrá. Samgönguáætlun er sem sagt plagg þar sem við forgangsröðum verkefnum, þingið forgangsraðar samgönguframkvæmdum út frá félagslegum þáttum, byggðaþáttum, umferðaröryggissjónarmiðum og fleiri þáttum. Þar eru þessi tvenn göng, eins og ég sagði áðan, Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng. Áætlað er að vinna við Norðfjarðargöng hefjist á undan og Dýrafjarðargöng síðar, á öðru og þriðja tímabili. Vaðlaheiðargöng eru hins vegar tekin fram fyrir vegna þess að sagt er að hún sé framkvæmd sem standa eigi undir sér í einu og öllu. Við getum síðan gagnrýnt það í þessari umræðu hversu litlir fjármunir renna almennt til samgöngumála. Ef við skoðum það til dæmis í hlutfalli við tekjur af eldsneyti og af ökutækjum er áætlað núna á árinu að tekjur af ökutækjum og eldsneyti verði 54 milljarðar en einungis er varið 15,7 milljörðum til vegagerðar. Það er gagnrýnisvert út af fyrir sig en það er grunnurinn að samgönguáætlun og forgangsröðun verkefna þar. Þegar það kom á daginn að lífeyrissjóðirnir tækju ekki frekari þátt í þessu verkefni var ákveðið að halda samt áfram með Vaðlaheiðargöng af því að menn töldu að það stæði undir sér. Margir hafa efasemdir um að svo sé, meðal annars sá sem hér stendur, ég vildi skoða þetta mál betur. Eins og ég sagði á ég sæti í umhverfis- og samgöngunefnd fyrir hönd Framsóknarflokksins. Umhverfis- og samgöngunefnd tók málið upp að eigin frumkvæði síðasta haust og ákvað að kanna undir forustu formanns nefndarinnar hvort þessi samgönguframkvæmd stæði undir sér eins og einkaframkvæmd á að gera. Var það skilningur meiri hluta nefndarmanna að ef svo væri og nefndin teldi það væri ekkert athugavert við að slík framkvæmd færi í einkaframkvæmd, ekki út frá gerð samgönguáætlunar eða út frá samgöngunefnd, það gætu hins vegar verið einhverjar pólitískar áherslur sem mæltu gegn slíku. Nefndin kannaði málið og óskaði meðal annars eftir því að gerð yrði sjálfstæð úttekt og óháð úttekt á þessu. Það var reyndar ekki orðið við því. Fjármálaráðuneytið lét hins vegar vinna skýrslu sem fylgir með frumvarpinu sem IFS Greining vann. Umhverfis- og samgöngunefnd fór yfir þá skýrslu og fleiri skýrslur og úttektir sem unnar voru og kafaði mjög djúpt ofan í málið. Það er skemmst frá því að segja að meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar, og meðal annars sá sem hér stendur, tók þátt í því 1. febrúar 2012 að rita það álit sem meiri hluti nefndarinnar gaf frá sér varðandi Vaðlaheiðargöng eftir þessa vinnu og sendi bæði fjárlaganefnd og fjármálaráðherra. Mig langar, með leyfi herra forseta, að stikla aðeins á þeim niðurstöðum sem þar eru í áliti umhverfis- og samgöngunefndar þar sem sagði meðal annars, með leyfi herra forseta: „Ekki hefur enn fundist einkaaðili sem er reiðubúinn að taka verkefnið að sér og líkur á að ríkissjóður muni í reynd sitja uppi með alla áhættuna. Vandséð er að Ríkisábyrgðasjóður geti tekið ábyrgð á lánveitingunni miðað við þau lög sem um sjóðinn gilda nema eigið fé Vaðlaheiðarganga hf. verði aukið verulega en í því félagi á ríkissjóður ríflega helming hlutafjár.“ Svo kemur hér síðar: „Að öllu framansögðu telur meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar rétt að nú raðist Vaðlaheiðargöng inn í samgönguáætlun á jafnræðisgrundvelli við önnur samgöngumannvirki landsmanna.“ Þarna voru raktar mjög vel allar þær forsendur sem liggja til grundvallar verkinu með tilliti til umferðarþunga, kostnaðar, vaxtakjara, endurfjármögnunar og fleiri þátta. Niðurstaða meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar á þessum tíma var sú að málið ætti að fara aftur til umhverfis- og samgöngunefndar þar sem það ætti heima. Það sem ég sagði áðan varðandi Ríkisábyrgðasjóð var síðan staðfest í umsögn um málið, þ.e. áhyggjur nefndarmanna á sínum tíma af því að ríkið þyrfti að taka á sig þessar skuldbindingar og í raun áhyggjur manna af þessu máli. Umsögn Ríkisábyrgðasjóðs, sem barst okkur 20. mars 2012, staðfestir í rauninni allar þær áhyggjur og allt það sem meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar sagði um málið þegar nefndin sendi frá sér bréf til hæstv. fjármálaráðherra og til hv. fjárlaganefndar 1. febrúar 2012. Mig langar að stikla á stóru í umsögn þeirra því að hún er mjög athyglisverð. Það kemur meðal annars fram eftirfarandi, með leyfi herra forseta: „Gert er ráð fyrir að ríkissjóður fái lán sitt endurgreitt árið 2018. Geta lántaka til þess að endurgreiða byggist á því að fjárfestar muni árið 2018, þegar göngin eru komin í notkun, veita VHG lán án ríkisábyrgðar. Ef slíkt lán fengist yrðu vextir sem þá byðust og önnur lánskjör einn afgerandi þátta. Vaxtakjör lánsins réðust af því hvernig fjárfestar litu á tekjumöguleika lántaka, getu hans til þess að standa undir greiðslu vaxta og afborgana sem og aðra þætti sem mundu draga úr áhættu lánveitanda svo sem eigið fé. Þess vegna verður ekki undan því vikist að skoða einnig þær forsendur.“ Þetta er eitt af því sem umhverfis- og samgöngunefnd skoðaði á sínum tíma. Þeir fara meðal annars yfir skýrslu IFS Greiningar og fara yfir allt sem liggur til grundvallar. Hér segir aftur, með leyfi forseta: „Ef miðað er við að allar forsendur Vaðlaheiðarganga standist nema að vextir á langtímaláninu verði 7% munu göngin ekki standa undir sér“ - sem er ekkert ólíklegt að verði miðað við hvernig vaxtakjör eru í landinu í dag og hvernig trúlegt er að þau muni þróast - „og eigið fé félagsins verður orðið neikvætt um rúmlega 5 milljarða árið 2045.“ Þarna erum við í rauninni að tala um 5 milljarða sem þá væru með ríkisábyrgð. Síðan varðandi umferðarspá segir hér, með leyfi herra forseta: „Í skýrslu Pálma Kristinssonar verkfræðings áætlar hann að um 80% af umferðinni fari í gegnum göngin en afgangurinn um Víkurskarð. Ef sú áætlun gengur eftir mun það lækka árlegar rekstrartekjur félagsins um 11%.“ Það munar um minna í þessu. Hér segir aftur, með leyfi herra forseta: „Ríkisábyrgðasjóður telur sig ekki hafa nægilegar forsendur til að leggja sjálfstætt mat á skiptingu umferðar á milli Víkurskarðs og Vaðlaheiðarganga eða greiðsluvilja vegfarenda. Þar sem tekjuforsendur ganganna byggja að miklu leyti á þessu mati er í ljósi mikillar óvissu eðlilegt að varfærni sé gætt í matinu“ - sem skortir töluvert á í skýrslu IFS Greiningar. Í niðurstöðum Ríkisábyrgðasjóðs kemur fram, eins og hjá skýrsluhöfundum IFS Greiningar, að rökstyðja megi betur kostnaðinn við innheimtu þar sem sá kostnaður sé allverulega mikið hærri í Hvalfjarðargöngum til að mynda en gert er ráð fyrir. Hér segir um Hvalfjarðargöng, með leyfi herra forseta: „Síðustu tvö árin er þessi kostnaður [þ.e. stjórnunarkostnaður Hvalfjarðarganga] 120 millj. kr. á ári. Ríkisábyrgðasjóður telur að skýra þurfi betur þennan mun.“ Stjórnunarkostnaður Vaðlaheiðarganga er áætlaður 15 millj. kr. á ári en kostnaður Hvalfjarðarganga er 120 millj. kr. Sá munur er ekki nægilega vel skýrður. Hér komum við að þeim þætti sem ég fjallaði aðeins um áðan, með leyfi forseta: „Í frumvarpi um Vaðlaheiðargöng er gert ráð fyrir því að veitt verði undanþága frá ákvæði laga um ríkisábyrgðir sem kveður á um að lántaki, í þessu tilfelli Vaðlaheiðargöng, skuli leggja fram að minnsta kosti 25% af heildarfjárþörf verkefnisins.“ Þarna er sem sagt verið að aftengja það að Vaðlaheiðargöng þurfi að leggja fram að minnsta kosti 25% af heildarfjárþörf verkefnisins. Svo segir síðar, í þarnæstu setningu: „Óhjákvæmilega mun lágt eiginfjárhlutfall félagsins hafa áhrif á möguleika þess til endurfjármögnunar árið 2018.“ En það er á engan hátt gert ráð fyrir því að það muni hafa einhver neikvæð áhrif hvað það snertir. Svo því sé haldið til haga er þetta rakið í einu nefndaráliti hjá fjárlaganefnd þar sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson er 1. framsögumaður. Þar segir að vegna þess að þessi regla sé tekin úr sambandi þurfi ábyrgðarþegi, þ.e. Vaðlaheiðargöng, ekki að leggja fram 25% af heildarfjárhæð verkefnisins, eins og sagði áðan, eða að leggja fram viðeigandi tryggingar að mati Ríkisábyrgðasjóðs og ekki að gæta þess að ábyrgðir ríkissjóðs nemi ekki hærra hlutfalli en 75% af lánsfjárþörf verkefnisins sem veitt er ríkisábyrgð. Það má því segja að út frá þessu sé í rauninni verið að veita þarna óútfylltan tékka. Ríkisábyrgðasjóður hefur engra pólitískra hagsmuna að gæta í þessu máli, bara svo því sé haldið til haga. Hann er hvorki úr Norðausturkjördæmi né Reykjavíkurkjördæmum, hann er bara ríkisábyrgðasjóður sem gætir hagsmuna ríkissjóðs sem honum ber að gera vegna þess að málið er sett fram eins og einkaframkvæmd, ekki eins og opinber framkvæmd, ekki eins og Dýrafjarðargöng, ekki eins og Norðfjarðargöng eða nein önnur samgöngumannvirki sem ríkissjóður fjármagnar og á að öllu leyti. Þá segir hérna, með leyfi herra forseta: „Samkvæmt framansögðu getur framkvæmd Vaðlaheiðarganga ekki flokkast undir einkaframkvæmd enda er gert ráð fyrir því að ríkissjóður taki á sig alla áhættu varðandi fjármögnun verkefnisins ásamt því að þurfa að treysta því að fjárfestar endurfjármagni án ríkisábyrgðar verkefnið að framkvæmdum loknum árið 2018. Áhætta ríkisins er því slík að eðlilegt er að horfa til þess hvort ekki sé hagkvæmara að ríkissjóður fjármagni verkefnið að fullu með sama hætti og aðrar opinberar framkvæmdir.“ Svo segir í niðurstöðukaflanum: „Afar ólíklegt er að unnt verði að endurfjármagna framkvæmdalán vegna Vaðlaheiðarganga án ríkisábyrgðar með þeim lánskjörum að verkefnið standi undir sér og ríkissjóður fái lán sitt þannig endurgreitt. Ríkið yrði því bundið með það fjármagn sem nú er ráðgert að veita til framkvæmdanna.“ Herra forseti. Þarna segir alveg skýrt að þetta verkefni eins og það er sett upp getur ekki flokkast sem eðlileg einkaframkvæmd og þess vegna er eðlilegt að það flokkist sem opinber framkvæmd. Það er algjörlega samhljóða því bréfi sem ég fjallaði um áðan sem meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar að meðtöldum þeim sem hér stendur sendi fjármálaráðherra og fjárlaganefnd á sínum tíma við vinnslu málsins. Ef verkefni eru opinber framkvæmd fara þau í vinnslu í samgönguáætlun eins og meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar lagði til. Í samgönguáætlun fer fram forgangsröðun á verkefnum. Þar eru öll jarðgöng rædd, hvort sem það eru Norðfjarðargöng, Dýrafjarðargöng eða Vaðlaheiðargöng. Þeim er forgangsraðað og tekið er tillit til félagslegra þátta, þ.e. byggðaráhrifa, umferðaröryggis og fleiri þátta. Það liggur alveg ljóst fyrir að ekki er hægt að færa rök fyrir því að Vaðlaheiðargöng geti staðið undir sér fjárhagslega. Það hafa þeir viðurkennt sem tekið hafa þátt í umræðunum í dag og stutt þessa framkvæmd. Þeir hafa sagt að það sé ekkert óeðlilegt að ríkið greiði þann mismun sem þarna er, en það kemur þá niður á öðrum samgöngumannvirkjum. Ekki var lagt var upp með það varðandi þetta verkefni en okkur ber skylda til þegar við metum þessa framkvæmd að taka út fyrir sviga þessa samfélagslegu þætti og horfa eingöngu í fjárhagslega þætti því að þannig er verkefnið er uppsett. Ef dæmið væri ekki sett upp með þeim hætti og horfa mætti til hinna samfélagslegu þátta mætti líka velta því fyrir sér hvort nokkuð væri því til fyrirstöðu að setja þá Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng í forgang. Það má vel velta því fyrir sér og svo er bara lengt í láninu eftir 2018 og ríkissjóður tekur kostnaðinn sífellt meira á sig. Herra forseti. Það bréf sem umhverfis- og samgöngunefnd sendi á sínum tíma vegna þessa máls til fjármálaráðherra og fjárlaganefndar, hefur fyllilega staðist alla skoðun við frekari úrvinnslu málsins og mér sýnist Ríkisábyrgðasjóður taka undir það, en það segir ekkert til um hvort menn eru fylgjandi þessari framkvæmd eða ekki, með eða á móti landsbyggðinni. Ég held að sá sem hér stendur verði seint sakaður um að vera á móti landsbyggðinni eða uppbyggingu þar. Hv. þm. Pétur H. Blöndal kom inn á það áðan að þetta væri einhvers konar grísk fjármögnun, það sem Grikkir væru ásakaðir fyrir að gera. Ég verð að segja það, herra forseti, að mér þykir hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og formaður Vinstri grænna, sem lagt hefur mikla áherslu á þetta mál, vera kominn fulllangt til Grikklands, en eins og kunnugt er var honum boðið starf þar á dögunum. Mér þykir hann vera kominn fulllangt 

Hann er að æfa sig.


             Ég sé núna hvers vegna honum var boðið þetta starf í Grikklandi.

Hæstv. forseti. Það eru nokkrir lykilþættir í því máli sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hefur vikið að. Þar á meðal er sú staðreynd að verið er að koma þessu máli fram hjá samgönguáætlun, sem er nokkuð sérkennilegt í ljósi þess að ef af yrði væri um að ræða eina stærstu ef ekki stærstu samgönguframkvæmd á því árabili sem um ræðir. Ég vildi aðeins inna hv. þingmann nánar eftir því hvert viðhorf hans er til þessa verkefnis í samanburði við þau verkefni sem eru á samgönguáætlun og telja má til stórverkefna, jarðganga og slíkra verkefna, sem hafa ekki verið í neinni hraðmeðferð. Reyndar er nú talað um að flýta þeim verkefnum eitthvað miðað við auknar tekjur af veiðileyfagjaldi en allt er það háð margs konar vafa og skilyrt með ýmsum hætti. Gæti hv. þingmaður velt því aðeins upp með mér hvernig þetta verkefni mundi raðast í samgönguáætlun ef við værum að taka það í samhengi við þá umræðu sem hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar hefur vakið máls á í þessari umræðu og fleiri þingmenn?

Herra forseti. Varðandi forgangsröðun samgönguverkefna sem margir hafa komið inn á hér þá erum við í umhverfis- og samgönguáætlun að raða verkefnum út frá samfélagslegum þáttum, byggðasjónarmiðum, umferðaröryggi o.fl. Ég hygg að í þeirri forgangsröðun séu til að mynda Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng framar í röðinni og talsvert mikið framar. Ástæðan fyrir því að ætlunin var að fara í þetta verkefni, eins og ég rakti, er að það átti að standa alfarið undir sér og mundi ekki kosta nein útgjöld úr ríkissjóði. Mér sýnist málið vera með nákvæmlega sama hætti nú og þegar ég og hv. þingmaður fórum mjög vel yfir það í umhverfis- og samgöngunefnd og skiluðum af okkur í byrjun febrúar, forsendurnar hafa ekkert breyst. Ég sé ekki að þetta mál leysist, ef fara á í þessa framkvæmd, með öðrum hætti en þeim að það verði útgjöld úr ríkissjóði og þau geti orðið allveruleg og hlaupið á milljörðum. Þá erum við farin að tala um opinbera framkvæmd og hún á þá að fara í þessa forgangsröðun sem er í vinnslu í umhverfis- og samgöngunefnd og ekkert því til fyrirstöðu að vísa málinu þangað í ljósi þess að framkvæmdin stendur ekki undir sér. Það er ekkert því til fyrirstöðu að fara í þessa forgangsröðunarvinnu og skoða hvernig verkefnum skuli raðað, enda hefur sú vinna verið viðhöfð um árabil að menn skoði málin út frá hinum og þessum sjónarmiðum. Þetta er 

Hæstv. forseti. Þetta atriði sem hv. þingmaður nefnir er lykilatriði. Framan af var það forsenda, eins og menn þekkja, fyrir því að þetta verkefni var tekið út fyrir sviga, tekið út fyrir samgönguáætlun, og átti að vinnast á alveg sérstökum forsendum að þarna væri um að ræða verkefni sem væri „sjálfbært“, þ.e. það átti að standa undir sér sjálft, vera einkaframkvæmd og ekki kosta neitt fyrir ríkissjóð. Eins og málið hefur þróast hefur verið leitt í ljós að um verulega áhættu er að ræða fyrir ríkissjóð og í stað þess að um eiginlega einkaframkvæmd sé að ræða þarf ríkið að útvega lán til að verkefnið geti komist í gang, það þarf að ábyrgjast fjármögnun og verður um leið í gegnum Vegagerðina stór hluthafi í fyrirtækinu þannig að ríkið ber áhættu bæði sem lánveitandi og 

Herra forseti. Það er hárrétt, ríkið er með lánið, það er með ábyrgðirnar og það er hluthafi í gegnum Vegagerðina. Það er einmitt þess vegna sem umhverfis- og samgöngunefnd komst að því á sínum tíma að í ljósi þeirrar áhættu sem þarna fylgir og þeirra áætlana sem byggju að baki sem ekki standast skoðun væri eðlilegt að þetta verkefni færi í samgönguáætlun enda væri ekki hægt að flokka það sem einkaframkvæmd eins og Ríkisábyrgðasjóður staðfesti síðan. Þetta er opinber framkvæmd vegna þess að ríkið er beggja vegna borðs og allt um kring. Það er bara þannig, þetta er ríkisframkvæmd, það blasir við hverjum sem skoðar þetta og þess vegna er eðlilegast að verkefnið fari í samgönguáætlun. Ellegar mætti vel hugsa sér, eins og ég sagði hér áðan, að setja þessi þrenn göng, Vaðlaheiðargöng, Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng, inn í sama módelið og merkja þau öll sem einkaframkvæmd, þ.e. opinber framkvæmd í einkaframkvæmd. Við vinnum hlutina auðvitað ekki þannig, herra forseti. 

Forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir þau ummæli hans að það sé fráleitt að efasemdir um verklag við undirbúning þessarar gangagerðar lýsi einhverju sérstöku landsbyggðarhatri eða andstöðu við samgönguframkvæmdir annars staðar en í höfuðborginni. Það er ekki svo en ég skal viðurkenna að okkur sem búum við Faxaflóa og erum fulltrúar íbúa þaðan á þingi er oft legið á hálsi þegar við viljum tjá okkur um það sem gerist annars staðar að það mótist allt af sérstakri andúð á landsbyggðinni. Svo er auðvitað ekki. Ég held því reyndar fram að landsbyggðin sé ekki til, sá munur sé á Trékyllisvík og Akureyri að ekki verði með nokkrum hætti hægt að tengja íbúa þar saman í eina heild gagnvart íbúum á höfuðborgarsvæðinu, en það er allt önnur ella. Ég vil aðeins halda áfram þeirri umræðu sem þeir hófu hv. þingmenn Birgir Ármannsson og Ásmundur Einar Daðason um verk okkar í samgöngunefnd. Það er auðvitað álitamál hvort við eigum að taka Vaðlaheiðargöngin inn. Segjum að það frumvarp sem hér er um að ræða verði samþykkt í einhverju horfi, a.m.k. fyrri greinin um að fjármálaráðherra megi veita lán, þar með er ekkert í frumvarpinu sem segir til um framkvæmdatímann eða hraðann. Þá er spurning hvort við eigum að taka það inn í samgönguáætlun og setja verkefninu ákveðinn tíma vegna þess, eins og hv. þingmaður sagði, er ekki lengur um einkaframkvæmd að ræða. Ég held að enginn hafi sagt það hér í dag að þetta væri einkaframkvæmd. Sumir viku sér undan þeirri spurningu og aðrir sögðu að hér væri um einhvers konar opinbera framkvæmd að ræða. Það sögðu bæði hv. þingmenn Kristján Þór Júlíusson, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og Róbert Marshall 

Herra forseti. Ég held að eðlilegast væri að vísa þessu máli í heild sinni til umhverfis- og samgöngunefndar, vinnslunni allri en ekki eingöngu framkvæmdatímanum. Það væri langeðlilegast því að þetta er opinber framkvæmd. Þá yrði verkefnið tekið með í þá vinnu í umhverfis- og samgöngunefnd sem ég og hv. þingmaður tökum þátt í. Þar takast ólík sjónarmið á út frá umferðaröryggi og byggðasjónarmiðum. Hv. þingmaður nefnir að Reykjavíkurþingmönnum sé oft legið á hálsi fyrir að standa á móti vegaframkvæmdum í hinum dreifðu byggðum. Þetta er allt umræða sem við tökum þegar við ræðum um samgönguáætlun, ég og hv. þingmaður. Við erum ekki endilega sammála. Ég hygg að forgangsröðun í samgöngumálum og hversu mikið eigi að taka tillit til umferðaröryggissjónarmiða, byggðamála og félagslegra þátta sé nokkuð sem ég og hv. þingmaður séum ekki sammála um, langt í frá. En þá umræðu tökum við þegar samgönguáætlun er unnin og þar sem þetta verkefni stendur ekki undir sér á það að fara í heild sinni þangað. Ég er nánast viss um að ég og hv. þingmaður munum ekki ná alfarið saman um þau mál því að ég tel að við eigum að forgangsraða í þágu hinna dreifðu byggða og leggja höfuðáherslu á að koma bundnu slitlagi á vegi til sveita, til allra staða á landinu og það sé forgangsverkefni áður en við ráðumst í stórframkvæmdir þar sem fyrir eru lágmarkssamgöngur. Þetta er allt umræða sem við tökum í umhverfis- og samgöngunefnd og þess vegna á þessi umræða heima þar en ekki hér.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni öðru sinni og nú fyrir að minna á að við erum ekki endilega sammála um alla hluti í samgöngumálum og í málefnum sem snerta byggðirnar í landinu. Það er svo sannarlega rétt og eins gott að það sé alveg á hreinu því að ég hygg að það væri hvorki gott fyrir pólitískan feril minn né hv. þingmanns að annað væri látið í veðri vaka í þinginu. Það er auðvitað svo að við tveir og sjö í viðbót erum í þessari nefnd að fjalla um samgöngumál og þess vegna er sérkennilegt að það skuli líka vera gert á öðrum stað í þinginu, í annarri nefnd, án þess að einu sinni hafi verið leitað eftir áliti samgöngunefndar. Sú afgreiðsla samgöngunefndar sem lá til grundvallar þegar stofnað var hlutafélag með lögum á Alþingi, eða sú stofnun leyfð, var á allt öðrum forsendum en nú er. Hún var á þeim forsendum að um einkaframkvæmd væri að ræða. Nú bið ég hv. þm. Höskuld Þórhallsson að líta upp og horfa framan í mig.

Herra forseti. Ég hygg að það sé hárrétt hjá hv. þingmanni að það væri hvorki gott pólitískt fyrir þann sem hér stendur né hv. þingmann ef það spyrðist út að við værum sammála í samgöngumálum í of miklum mæli. Varðandi þetta mál þá gera þau rök sem liggja fyrir það að verkum að þetta getur ekki flokkast sem neitt annað en opinber framkvæmd. Þá er eðlilegast að þessi framkvæmd verði með í vinnslu samgönguáætlunar sem fer fram í umhverfis- og samgöngunefnd, eins og ég hef margoft sagt, og þar takist á ólík sjónarmið. Það lýsir ekki andstöðu við þetta verkefni, það lýsir ekki andstöðu við samgönguframkvæmdir á landsbyggðinni, heldur lýsir það því að framkvæmdir eiga að fara í samgönguáætlun sem vill svo til að er í vinnslu núna í þinginu. Það er ekkert því til fyrirstöðu að þessu verði vísað til nefndarinnar og hún taki málið upp líkt og meiri hluti hennar komst að og sendi frá sér bréf þess efnis 1. febrúar 2012 

Forseti. Mig langar að taka þráðinn upp að nokkru leyti þar sem hv. þm. Mörður Árnason hélt á honum. Nú er það svo að ég er þingmaður Suðvesturkjördæmis, fjölmennasta kjördæmis landsins, og ef hægt er að saka mig um eitthvað við vinnslu samgönguáætlunar og áherslurnar sem ég hef reynt að leggja til í þeim efnum þá er það að vanrækja fullkomlega mitt eigið kjördæmi, stór-höfuðborgarsvæðið. Það er að sjálfsögðu út frá tilteknum, mjög góðum málefnalegum rökum sem lúta að landsbyggðinni, sem lúta til dæmis að Vestfjörðum og þeirri staðreynd að þeir hafa lengi verið langt á eftir í vegakerfinu okkar og þar er sannarlega enn þá þótt um hafi verið rætt í ár ef ekki áratugi langt í land. Þá langar mig að koma að sáttinni í samfélaginu og sanngirninni, þ.e. nú er þrátt fyrir allt tiltöluleg sátt innan þingsins um þetta verklag sem heitir samgönguáætlun, hvernig við eigum að fara að því að forgangsraða samgöngumannvirkjum. Við höfum tekið framfaraskref í þeim efnum á liðnum árum, ekki síst núna í því hvernig samgönguáætlunin var unnin í samráði við gríðarlega marga aðila um allt land áður en hún kom inn í þingið. Mig langar því að spyrja hv. þm. Ásmund Einar Daðason þar sem hann er þingmaður Norðvesturkjördæmis: Telur þingmaðurinn að það að ýta Vaðlaheiðargöngum fram fyrir 

Forseti vill minna þingmenn á að virða ræðutímann.

Herra forseti. Það hefur ríkt mikil sátt um verklagið sjálft og umgjörðina sem er á samgönguáætlun og alla þá vinnu. Varðandi það hvort aðrir sem bíða eftir göngum sætti sig við þetta, hvort sem það eru Vestfirðingar eða Austfirðingar, þá liggur alveg ljóst fyrir að grundvöllurinn fyrir því að taka þessa framkvæmd fram fyrir er sá að hún standi 100% undir sér. Ef svo er ekki er verið að taka framkvæmd fram fyrir sem stendur ekki undir sér og á þá heima í samgönguáætlun og á bara að raðast í röð með öðrum göngum. Ég hygg að Vestfirðingar sem bíða eftir Dýrafjarðargöngum, þar sem fólksfækkun hefur orðið allan góðæristímann og líka eftir hrunið, muni ekki sætta sig við það ef við förum að taka þessi göng fram fyrir og þau standa ekki undir sér. Það sem öll vinnan gekk út á í umhverfis- og samgöngunefnd var hvort þessi göng stæðu undir sér eða ekki. Niðurstaða mín er samhljóða niðurstöðu meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar að þau standi ekki undir sér, ríkið þurfi að leggja inn í þau og þess vegna eiga þau að fara í þá vinnu. Ég held að ég sé fyllilega sammála flestum þeim Vestfirðingum sem ég hef hitt og hafa tjáð sig um þetta mál. Hitt sem má svo gagnrýna mjög harðlega við stefnu sitjandi ríkisstjórnar er það litla fjármagn sem rennur til samgöngumála eins og ég rakti í ræðu minni, 15,7 milljörðum er varið til vegagerðar á þessu ári þegar tekjur af ökutækjum nema 54 milljörðum. Þetta kemur langverst niður á landsbyggðinni því að þar geta menn ekki stuðst við almenningssamgöngur og þar þurfa menn að keyra mjög mikið. Þessu þurfum við að breyta. Ég treysti á stuðning hv. þingmanns í því, líkt og hv. þingmaður hefur beitt sér af alefli fyrir málefnum hinna dreifðu byggða. Vil ég til að mynda nefna Árneshrepp í því samhengi. Ég bind vonir við 

Forseti. Það kom fram í andsvari við hv. þm. Kristján Þór Júlíusson að hann teldi hina eðlilegu forgangsröðun jarðganga vera, ef litið væri algerlega fram hjá þætti vegtolla, Norðfjarðargöng, Dýrafjarðargöng og svo Vaðlaheiðargöng, af þessum þremur kostum. Auðvitað gætu ýmis önnur göng komið fram fyrir Vaðlaheiðargöng samkvæmt þessari forsendu. Þá langar mig til að spyrja, af því að sátt er um einmitt þetta verklag sem heitir samgönguáætlun og ekkert hefur verið rætt hvaða áhrif hugsanlegir vegtollar og veggjöld eigi að hafa innan samgönguáætlunar - það er bara órætt mál sem þingið á í reynd eftir að taka afstöðu til: Þykir hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni ekki einboðið að ef menn eiga að upplifa einhverja sátt og sanngirni í samfélaginu hljóti bæði 

Herra forseti. Í ljósi þess að Vaðlaheiðargöng að mínu mati og margra annarra hér í salnum standa ekki undir sér fjárhagslega og munu þýða útgjöld úr ríkissjóði og eru þar af leiðandi opinber framkvæmd, eiga þau að fara í vinnslu samgönguáætlunar. Það hefur komið fram, bæði í ræðu minni og andsvörum, að ég tel að bæði Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng séu framar í röðinni þegar við horfum til samfélagslegra þátta, byggðamála o.fl. Norðfjarðargöng koma fyrst, síðan Dýrafjarðargöng og loks Vaðlaheiðargöng, það er hárrétt, af þessum þrennum göngum. Ég tel eðlilegast að þessu máli verði vísað til samgönguáætlunar og um leið væri eðlilegast að Norðfjarðargöng færðust framar og einnig Dýrafjarðargöng. Það liggur alveg ljóst fyrir að ef raðað er út frá þeim forsendum sem við erum að raða eftir er ég alveg sammála hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni um að þetta sé röðin: Norðfjarðargöng, Dýrafjarðargöng og Vaðlaheiðargöng. Ég held að þetta sé eitthvað sem menn geti sætt sig við og 

Herra forseti. Á dagskrá fyrir daginn í dag, 25. maí, eru 18 mál. Við erum búin að vera að síðan kl. 10.30 í morgun og við erum búin með einn lið að fullu og þessi liður, 2. liður, heimild til að fjármagna gerð jarðganga undir Vaðlaheiði, er greinilega í miklum ágreiningi og það virðist vera bæði hjá stjórn og stjórnarandstöðu. Ég spyr mig: Er ástæða til að halda þessu lengur áfram, sérstaklega þar sem hér eru á dagskrá lokafjárlög fyrir 2010 sem menn eru að keppast við að ná fyrr fram og eru búin að vera í umræðu þingsins síðan í október. Við eigum eftir að ræða sjúkratryggingar og lyfjalög og aðgerðir gegn peningaþvætti, allt mjög mikilvæg mál sem bíða. Svo gætum við náttúrlega rætt áfram um IPA-styrkina eða tekið þá af dagskrá líka. Ég mundi því leggja til, herra forseti, að þessi tvö mál, 2. og 3. mál, yrðu tekin af dagskrá.

Forseti. Ég kem hér til að taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal. Ég var sjálfur undrandi á því þegar ég frétti að í dag yrði ekki haldið áfram þeirri umræðu sem hér stóð af fullum þunga og kappi í gær 

Forseti. Ég sagði í upphafi þessa þingfundar í dag einmitt um fundarstjórn forseta að mér þætti afar óeðlilegt hvernig raðað væri á dagskrá í dag. Það eru gríðarlega stór og mörg brýn mál hjá öllum nefndum sem hafa verið afgreidd út úr nefnd fyrir þó nokkuð löngu síðan og bíða þess endalaust að komast á dagskrá. Þetta mál er nýafgreitt úr fjárlaganefnd og er slengt hér fram, og eins og hefur staðið upp úr í ræðum svo margra sem hér hafa tekið til máls er eðlilegt og í reynd nauðsynlegt að sé rætt í samhengi við samgönguáætlun í heild sinni, jarðgangaáætlun í heild sinni, en það sé ekki látið líðast að eitt risavaxið púsluspil sé tekið út fyrir 

Virðulegi forseti. Ég ætlaði bara að fagna því að stjórnarliðar kæmu undir þessum lið, fundarstjórn forseta, og hvettu menn til að tala almennt í málum. Ég tek heils hugar undir það, enda höfum við í stjórnarandstöðunni nýtt okkur þann lýðræðislega rétt sem við höfum til að tjá okkur um þetta mál. Ég ætla ekki að letja hv. þingmenn til að ræða það. Ég er hins vegar ósammála þeim að þetta sé ekki mikilvægt mál. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt mál, gríðarlega mikilvægt, og fagna því að það sé á dagskrá. Síðan vil ég gera athugasemdir við þau orð sem féllu hjá hv. þm. Pétri Blöndal að vegna þess að málið sé umdeilt eigi það ekki að vera á dagskrá. Ég veit ekki hvaða mál sem ríkisstjórnin hefur lagt fram er óumdeilt, svo ég segi það hreint út. Eigum við þá að taka öll mál og henda þeim aftur inn í nefnd bara af því að þau eru umdeilanleg? Ég hafna þeim málflutningi. Ég held að við ættum miklu frekar að beita okkur fyrir því 

Forseti vill biðja þingmenn að virða ræðutíma.

Forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni að það er ekki ástæða til að taka mál af dagskrá af því að þau eru umdeild, það er ekki þannig. Það sem hér hefur gerst, og hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir benti á, er að í salnum hefur í raun og veru skapast sá skilningur, sem er nýr og enginn hefur mótmælt honum, að hér sé alls ekki um einkaframkvæmd að ræða eða einhverja tegund af einkaframkvæmd, heldur einhverja skrýtna útgáfu af ríkisframkvæmd. Ef þetta er ríkisframkvæmd, eins og bent hefur verið á í salnum, er eðlilegt að um hana sé fjallað í umhverfis- og samgöngunefnd en um samgönguframkvæmdir er alla jafnan fjallað í þeirri nefnd. Þess vegna er eðlilegt að hætta þessari umræðu hér og leggja síðan á ráðin um það með hvaða hætti þetta á að koma í hina háu umhverfis- og samgöngunefnd og síðan ráða menn ráðum sínum þar hvernig þeir leggja til að þingið afgreiði þetta mál að lokum í þessum búningi eða öðrum.

Forseti vill upplýsa að dagskrá þingsins liggur fyrir og forseti hefur meðtekið þær óskir sem fram hafa komið hjá þingmönnum.

Virðulegi forseti. Ég vil koma upp og taka undir þær óskir hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur að eðlilegast væri að ræða í heild samgönguáætlun og eins það sem hefur komið fram að ríkisstjórnin ætlar að fara í miklar fjárfestingaráætlanir í samgöngumálum, og að þau mál væru fyrr á dagskránni en þetta mál eða að minnsta kosti samhliða. Það segir sig sjálft að það er mjög óeðlilegt að taka þetta mál fram fyrir. Það væri eðlilegra, og ég tek undir þær óskir hv. þingmanns, að við mundum fjalla um samgönguáætlunina, þær hugmyndir sem hafa komið fram um fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar og þetta mál samhliða. 

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að það væri eðlilegt að ræða þessi mál hér samhliða. En eftir því sem ég best veit er það á höndum formanns nefndarinnar að afgreiða málið úr nefnd. Þannig hefur það virkað á hinu háa Alþingi frá því að ég settist á þing og ég er alveg viss um að það hefur verið þannig áður. Ég er hins vegar ósammála þeim sem halda því fram, og vil þá koma þeim mótmælum á framfæri ef þau hafa ekki komið fram fyrr í dag, að málið heyri undir og umhverfis- og samgöngunefnd. Ég held að ríkisábyrgðir almennt heyri undir fjárlaganefnd og ég hefði haldið að það væri sameiginlegur skilningur á því í fjárlaganefnd. Þegar ákveðið var að taka málið inn í umhverfis- og samgöngunefnd var það einhliða ákvörðun nefndarinnar, það var ekki Alþingi sem tók þá ákvörðun eftir því sem ég best veit.

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að þetta mál sé í sjálfu sér tiltölulega einfalt. Það snýst um hvað við köllum hlutina. Samkvæmt þessu frumvarpi, verði það að lögum, verður fjármálaráðherra heimilt að taka fé úr ríkissjóði og veita til ákveðinnar framkvæmdar. Það á að fara fram undir þeim formerkjum að peningar séu teknir að láni. Málið er, virðulegi forseti, að ríkissjóði er ætlað að standa undir fjármögnun á nær öllu verkefninu. Af þeim 8,7 milljörðum sem hér er um að ræða er gert ráð fyrir að um 600 millj. kr. verði lagðar í hlutafé, þar af er hluti af því hlutafé sem kemur frá Vegagerð ríkisins. Málið er þetta. Sá sem hefur til þess fjárhagslegt bolmagn að lána 8,7 milljarða til framkvæmdar og lána þar með fyrir henni nær allri, hefur á sama hátt fjárhagslegt bolmagn til að fjármagna alla framkvæmdina, t.d. með hlutafé. Með öðrum orðum, sama hvernig þessu máli er snúið er um að ræða opinbera framkvæmd. Það er ríkið sem ræðst í þessa framkvæmd. Allar tilraunir til að snúa málinu öðruvísi eru dæmdar til að mistakast. Það er enginn munur á því hvort ríkið leggur fram 8,7 milljarða sem hlutafé eða sem lánsfé. Þegar litið er á stöðu ríkissjóðs -  Virðulegi forseti. Ef menn eru þeirrar skoðunar að ríkið hafi ekki efni á því að fjármagna þessa framkvæmd, það fari of miklir peningar í það, breytir engu hvort þetta er bókfært sem fjárfesting eða lán til fjárfestingar. Ég á ekki von á því að ég þurfi að útskýra það sérstaklega umfram það sem ég hef sagt. Það sem ég held að sé skynsamlegt að gera, og hef áður reifað þá skoðun mína, er að ríkissjóður leggi fram hlutafé í þetta fyrirtæki og því verði síðan ætlað að fjármagna restina á framkvæmdinni á einkamarkaði þannig að um einhvers konar einkaframkvæmd geti verið að ræða sem falli undir lög um ríkisábyrgðir. Með öðrum orðum, sú áhætta sem ríkissjóður tekur verði takmörkuð og verkefnið falli þar með líka að þeim skilgreiningum sem við höfum sett um ríkissjóð og meðferð hans. Eins og málið stendur nú er í þessu fólgið hættulegt fordæmi. Svo ég einfaldi mál mitt eins og ég get þannig að ekkert fari á milli mála um hvað er að ræða, má líta svo á, og þetta er til einföldunar, að ríkissjóður sé eins og stór peningakrukka og það skiptir ekki máli hvort menn taka peninginn upp með hægri höndinni eða vinstri. Með öðrum orðum, það að kalla fjárfestingu lán breytir ekki því eðli málsins að verið er að taka peninga úr ríkissjóði. Um það snýst þetta. Svo er hægt að flækja málið eins og menn vilja. Það er hægt að fara í langar umræður um hvort forsendur fyrir kostnaðinum séu réttar eða rangar og það er væntanlega hægt að fara í enn lengri umræður um hvort spár um þróun umferðar gangi eftir o.s.frv. Þær umræður eiga að fara fram á vettvangi samgöngu- og umhverfisnefndar. Hvers vegna? Það er augljóst, þannig hefur þingið komið málum fyrir þegar ríkisfé er sett til framkvæmda. Auðvitað á að fara þá leið. Ég set mig ekki á móti þessari framkvæmd og hef aldrei gert. En ég er á móti því að fjárfesting sé kölluð lán bara til að komast með hana í gegnum bókhaldið. Það eru leiðir til þess að gera þetta öðruvísi og á það hefur verið bent. En það þýðir að taka þarf tillit til þessara hluta. Menn þurfa að horfast í augu við kostnaðinn og menn þurfa að fara með málið í gegnum réttan farveg í þinginu og taka um leið tillit til þess m.a. hvaða forgang menn ætla að hafa varðandi aðrar framkvæmdir. Ég tel að sökum þess að hér er hægt að taka veggjöld eigi að horfa með öðrum hætti til þessarar framkvæmdar en þeirra framkvæmda ríkisins þar sem slíkt er ekki mögulegt. En það gerir ekki að verkum að menn geti leyft sér að fara svona á ská og skjön við ríkisbókhaldið. Menn geta ekki með öðrum orðum kallað fjárfestingu lán.  Í fyrsta lagi hefur afstaða þeirra sem fjalla um ábyrgðir ríkisins, þ.e. ábyrgðir á lánum sem ríkið veitir, komið alveg skýrt fram og augljóst hvaða afstöðu þeir aðilar sem þekkja best til málsins hafa haft. Síðan er annað mál hvað Ríkisendurskoðun hefur sagt og aðkomu hennar að málinu og ég ætla að geyma mér það aðeins. En það augljósa er, og það þarf hvorki Ríkisendurskoðun né þá sem fjalla um ríkisábyrgðir til að útskýra það fyrir hv. þingmönnum, að það á ekki að kalla fjárfestingu lán. Menn geta sett þetta upp fyrir sér svona: Hver yrði munurinn, ef menn trúa því að lánið fáist endurgreitt að fullu og með vöxtum, ef ríkissjóður segði: Við skulum bara leggja þetta allt saman inn sem hlutafé. Hvers vegna erum við ekki að ræða í þingsal að ríkissjóður leggi þetta allt inn sem hlutafé, úr því að menn eru sannfærðir um að lánið fáist greitt og öll fjármögnunin er á hendi ríkisins, ríkið á að veita allt lánið? Vegna þess að þá segja menn: Ríkissjóður hefur ekki efni á því að leggja þetta fram sem hlutafé. Og ef ríkissjóður hefur ekki efni á því, hefur hann heldur ekki efni á því að leggja þetta fram sem lánsfé. Ég hefði haldið að það væri alveg augljóst, virðulegi forseti. Fyrir margt löngu lagði ég til í opinberri umræðu að Alþingi tæki þetta mál úr þeim farvegi sem það hefur verið hér undanfarnar vikur og mánuði. Ég tel að þessu máli hafi verið steypt í farveg sem gerir að verkum að margir þeir sem gjarnan vilja sjá þessa framkvæmd verða að veruleika geta ekki með nokkru móti greitt atkvæði með þessari niðurstöðu. Ég tel að það sé enn tækifæri og tími til að bregðast við, af því að ég tel að staðan sé þannig í þinginu að hægt sé að ná fram góðri sátt um að menn taki tillit til þess að með því að hægt er að taka veggjöld í þessari framkvæmd sé ástæða til að veita henni aukna vigt í samanburði við aðrar sambærilegar framkvæmdir. Það á hins vegar að gera með réttum hætti. Virðulegi forseti. Ég óska þess að þetta mál gangi aftur til fjárlaganefndar á milli 2. og 3. umr. og tel rétt að þar skoðum við mjög gaumgæfilega aðrar lausnir á þessu máli sem hægt er að leggja fram fyrir þingið og hv. þingmönnum sé ekki stillt upp þannig að þeir þurfi að greiða atkvæði gegn svona framkvæmd vegna þess að fjármögnunin er eins og hér er lagt upp með. Enn og aftur vil ég segja að hér er um að ræða hættulegt fordæmi og fordæmið snýr að því að kalla fjárfestingu lán. Seðlabanki Íslands hefur birt í gögnum sínum þá ákvörðun sína að ef af þessari framkvæmd verður verði litið á hana sem opinbera framkvæmd, enda er það alveg augljóst. Það verður ekki litið á hana sem einhvers konar einkaframkvæmd og það verður ekki litið á hana öðruvísi af hálfu Seðlabankans en á aðrar opinberar framkvæmdir. En við hér inni, ef þetta mál gengur fram, ætlum að líta svo á að einhver eðlismunur hafi myndast vegna þess að ríkið ætlar sér að lána af því að það hefur ekki efni á að fjárfesta. Þetta er það sem er að við þetta mál og gerir að verkum, enn og aftur, að margir þeir sem telja að sterk rök séu fyrir því að ráðast í þessa framkvæmd með þeim umbúnaði sem ég lýsti áðan, geta ekki sætt sig við þessa niðurstöðu. Það eru ríkari ástæða fyrir því að setja sig á móti henni vegna fordæmisgildisins en fyrir því hvort einhvern tíma tekst að ráðast í hana. Það er nefnilega til lausn, og það er mikilvægt, en þá verða þeir sem hafa harðast barist fyrir því að þessi leið verði farin að brjóta odd af oflæti sínu. Ef þeir eru að hugsa um það fólk sem kaus þá á þing, íbúa þess kjördæmis sem mest munu njóta framkvæmdarinnar, ættu þeir að hugleiða hvort ekki sé líklegt að það tryggi framgang málsins ef hægt verður að ná fram pólitískri sátt á þinginu um aðra framkvæmd þannig að ekki sé verið að kalla fjárfestingu lán og fara á svig við allt.  Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt mikið lengra. En ég vil segja þetta: Samgönguframkvæmdir, hvort heldur er á höfuðborgarsvæðinu eða í hinum dreifðu byggðum, eru mikilvægar. Þær eru mjög mikilvægar í þjóðhagslegu samhengi þegar reynt er að slá á þær máli með krónum og aurum en líka þegar kemur að lífsgæðum borgaranna, möguleikum þeirra til að sækja vinnu og njóta samvista. Þess vegna er mikilvægt að við höldum okkur við þann ramma sem við höfum byggt upp á Alþingi og röðum framkvæmdum þannig að um þær sé bærileg og góð sátt. Auðvitað verða ekki allir alltaf sáttir en þannig höfum við staðið að þeim og á undanförnum árum hafa átt sér stað gríðarlegar framkvæmdir. Við sjálfstæðismenn teljum að gefa þurfi í í þessum málaflokki, ástæða sé til að auka framkvæmdirnar og þess vegna höfum við sagt að það sé ástæða til að skoða þá lausn sem er innan þess ramma sem samgönguáætlun setur; að fjármunirnir verði settir inn í félagið og ef það, með það hlutafé að baki sér, getur síðan fjármagnað það sem upp á vantar á markaði, m.a. frá lífeyrissjóðum eða bönkum, eigi að ráðast í framkvæmdina. Þess vegna eigi að taka hana fram fyrir aðrar framkvæmdir. En aðalatriðið er að hún verði innan þess ramma sem Alþingi hefur sjálft myndað um slíkar framkvæmdir og það á ekki, enn og aftur, að kalla fjárfestingu lán.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ef ég hef skilið þingmanninn rétt er hann ekki á móti verkefninu sem slíku, þ.e. hann er ekki á móti því að Vaðlaheiðargöng verði að veruleika. Þingmaðurinn setti ýmsa fyrirvara og athugasemdir við þá aðferðafræði sem er notuð við framkvæmdina og velti upp ákveðnum möguleikum á að fara aðrar leiðir en hér er gert. Mig langar að biðja hv. þingmann að gera í stuttu máli betur grein fyrir þeirri hugmyndafræði sem hann mælti með og, ef ég hef skilið þetta rétt, kannski lausn á þeim ágreiningi sem uppi er í málinu. Einnig væri forvitnilegt, ef þingmaðurinn kemur því fyrir í fyrra andsvari, að hann færi einnig yfir hvort þetta sé fordæmisgefandi á einhvern hátt eða hafi önnur áhrif.

Virðulegi forseti. Sú lausn sem ég tel að sé í það minnsta þess virði að ræða, fara yfir og kanna hvort hægt sé að ná sátt í þinginu um, er að ákveðið hlutafé af hálfu ríkisins verði sett í þetta félag þannig að áhætta ríkisins sé afmörkuð og afgirt. Því félagi verði síðan falið að leita til lánveitenda um að lána fyrir því sem upp á vantar þannig að t.d. reglur Ríkisábyrgðasjóðs um eiginfjárhlutföll til verkefna verði virtar. Það fari líka fram mat þeirra aðila sem veita lán til slíkra framkvæmda á því hvort hér sé um að ræða framkvæmd sem stenst þær kröfur sem til slíkrar leiðar eru gerðar. Það sem að mínu mati er ekki hægt að segja er að við ætlum að lána 8,7 milljarða til verkefnis vegna þess að við höfum ekki efni á því að leggja til 1,5 eða 2 milljarða sem hlutafé. Augljóslega getum við ekki farið þá leið.

Virðulegi forseti. Þá má skilja þetta þannig að komi til þess að þeir 1,5 milljarðar sem hv. þingmaður nefndi dugi ekki sem hlutafé eða að meira hlutafé þurfi, stæði væntanlega upp á ríkisvaldið að koma með aukið hlutafé inn í fyrirtækið, ef ég skil þessa hugmyndafræði rétt. Það er ágætt að spyrja hv. þingmann líka hvort það er til fordæmi fyrir því að setja hlutafé inn í slíkt félag eða hvort það skapaði frekara fordæmi, og hvort sú leið sem hér á að fara, sú tilraun skapi hugsanlega fordæmi fyrir þá sem vilja fara í önnur verkefni og aðrar framkvæmdir á næstu árum. Ég velti fyrir mér hvort verið sé að setja ný viðmið sem við munum standa frammi fyrir á næstu árum.

Virðulegi forseti. Í þessu máli er í fyrsta lagi nú þegar lagt til að ríkið leggi fram hlutafé í gegnum Vegagerðina. Í öðru lagi tel ég að þannig eigi að haga málum að það verði tryggt að það sé að fullu búið að fjármagna verkefnið og ekki farið af stað fyrr en lánsfjár hefur verið aflað. Sama áhættan verður að sjálfsögðu áfram til staðar, hvort sem menn fara þessa leið eða ekki, en ef kostnaður verður meiri en ætlað var er í það minnsta búið að lækka þá tölu sem ríkisvaldið leggur inn í verkefnið. Ef menn trúa því að lánið verði allt að fullu greitt hljóta menn líka að trúa því að hlutafé verði varið. Hér er um að ræða vegaframkvæmd sem á að fjármagna með veggjöldum. Þetta er nýtt fyrirkomulag hjá okkur og það sem ég er að benda á kallar líka á að við þurfum að setja upp, með leyfi forseta, strúktúr til að halda utan um slíkt. 

Forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir einkar skýra yfirferð á málinu og skýra sýn. Satt best að segja eru margir þræðir í þessu máli en öðrum þræði snýst það um að kalla hlutina sínum réttu nöfnum, tryggja að farið sé eftir réttum leiðum, í réttum farvegi með réttum hætti. Það sem mig langaði að spyrja hv. þingmann varðar í fyrsta lagi hið varasama fordæmi sem gefið er með því að hunsa athugasemdir og ábendingar Ríkisábyrgðasjóðs og sníða af eftir hentisemi tiltekna þætti laga um Ríkisábyrgðasjóð. En burt séð frá því hvernig málum er háttað í framhaldinu 

Virðulegi forseti. Þessu er auðsvarað. Jú, ég tel að það þurfi að gera vegna þess að hér er ekki um að ræða einkaframkvæmd heldur ríkisframkvæmd sem ríkissjóður Íslands fjármagnar að langstærstum hluta. Það breytir engu hvort við köllum þá aðferðafræði lán eða eitthvað annað. Fjármögnunin er af hálfu ríkisins. Þess vegna og af þeim ástæðum á að fjalla um þetta í samhengi við aðrar framkvæmdir ríkisins á þessu sviði. Ég hef síðan bent á að ástæða er til að horfa með öðrum augum á þessa framkvæmd vegna þess að hér er hægt að taka inn veggjöld. Það veitir henni aukinn þunga og aukið vægi í samanburði við aðrar framkvæmdir. Ég skora á þá hv. þingmenn sem vilja styðja þetta frumvarp vegna þess að þeir vilja þessa framkvæmd, að íhuga aðeins hvort ekki séu til aðrar leiðir sem ná þessu markmiði 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir hans skýru svör. Mig langar að spyrja hann frekar út í vigt og vægi veggjalda. Er það ekki sérstakt viðfangsefni okkar á þingi að ræða vægi veggjalda yfir höfuð og hvaða vigt þau gefa tilteknum framkvæmdum? Það hefur í raun vantað umræðu um hvernig við eigum að fara með slíkar framkvæmdir, hvort veggjöld réttlæti að þeim sé skotið fullkomlega fram fyrir önnur og ef það er réttlætanlegt hvaða forsendur verði að vera uppfylltar. Það hefur ekki farið fram nein heildstæð umræða um þetta. Hana skortir og við verðum að fara í hana. Það er algert höfuðatriði að við sjáum 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, okkur skortir einhvers konar mælitæki hvað þetta varðar. En þó er ég þeirrar skoðunar, og ég veit að við hv. þingmaður erum kannski ekki alveg sammála þar, í ljósi þess hversu mjög hastar að framkvæmdastigið sé aukið til að ýta undir störf í landinu, til að ýta undir hagvöxt sem byggður er á fjárfestingum, að við eigum að taka þetta mál núna og horfa til þess að það er möguleiki á að ráðast í þessa framkvæmd með allt öðrum hætti en hér er lagt upp með. Ég er sannfærður um að í þinginu er hægt að finna pólitíska sátt um að gera það og vinna þetta mál hratt og örugglega af því að allar upplýsingar um málið liggja fyrir, um kostnað, áætlanir, um umferð o.s.frv. Allt þetta liggur inni og hefur verið til umræðu um langa hríð. En ég er alveg sammála hv. þingmanni. Það er mjög nauðsynlegt að við förum í gegnum alla umræðuna um veggjöld, hvaða vigt þau eiga að hafa o.s.frv., 

Forseti. Ég hef nálgast þetta mál sem samgöngunefndarmaður. Hingað til höfum við verið með tvær leiðir í miklum samgönguframkvæmdum á landinu, annars vegar hina venjulegu leið samgönguáætlunar og hins vegar hina svokölluðu einkaframkvæmd, sem Hvalfjarðargöngin eru skýrasta dæmið um. Mínar áhyggjur hafa meðal annars verið þær að hér er verið að búa til leið sem ekki er skýrlega mörkuð þeim ramma sem á við báðar hinar. Ég er þess vegna sammála hv. þingmanni í því að eini möguleikinn fyrir okkur til að styðja þetta verkefni, sem ég tel á margan hátt þarft, er að skilgreina það mjög vandlega, skilgreina það sem almennt verkefni þannig að við séum alveg klár á því hvaða fordæmi eru fyrir hendi og hvaða fordæmi það getur haft. Spurning mín til þingmannsins er hvernig sú skilgreining er, en einkum 

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að þannig getum við ekki búið um hlutina. Í þessu máli er náttúrlega augljóst að vilji er til að greiða veggjöld vegna þessarar framkvæmdar og ég tel þess vegna rétt að nýta það og ég tel, enn og aftur, að það gefi henni vigt. Hvað varðar fordæmisþátt málsins veit ég að hv. þingmaður ætlast ekki til þess að ég fari út í nákvæma útlistun á því. En það er þó eitt sem blasir við. Það fordæmi sem felst í því að kalla augljósa fjárfestingu lán og ætla með því að fara að skauta fram hjá t.d. niðurstöðu Ríkisábyrgðasjóðs og fleiri aðila sem hafa vélað og talað um þetta, er í sjálfu sér nóg til að menn segi: Við getum ekki gert þetta svona. Enn og aftur beini ég því, virðulegi forseti, til þeirra hv. þingmanna sem af góðum hug vilja gjarnan að þetta mál fari áfram, að leita sér stuðnings hjá öðrum  
            

Forseti. Ég er algerlega sammála því að það er eitt af hinum slæmu fordæmum í þessu máli. Annað slæmt fordæmi er að menn fari að leita eftir því - „ríkt svæði“ er kannski ekki rétt hugtak sem ég beitti áðan en ég á við að svæði sem búa að því að geta fjármagnað verkefni með veggjöldum að einhverju leyti fari að fara þessa leið til að fá sitt verkefni á undan öðrum verkefnum. Þau búa til eitthvert félag í kringum það sem á einhverja takmarkaða peninga og fá svo Vegagerðina til að vera á móti sér í hlutafélaginu og sterka þingmenn á þingi til að sækja málið. Hvenær verða þá Dýrafjarðargöng að veruleika? Hvenær verða þau grunnverkefni sem við ættum að klára, a.m.k. meðfram hinum stórkarlalegu framkvæmdum sem við erum að tala um hér, að veruleika? Það er hætt við því að þetta gangi úr liði og skorðum 

Virðulegi forseti. Þetta eru mjög áhugaverðir hlutir sem hv. þm. Mörður Árnason veltir upp, áhugaverð umræða. Einn vinkillinn á henni gæti verið sá að ef ríkari svæði, eins og hv. þingmaður kallaði það, beita svona leiðum umfram önnur svæði losnar um leið um fjármuni hjá ríkinu til að auka fjárfestingar sínar á þeim svæðum sem hafa minni möguleika til að innheimta veggjöld. Það má líka velta því fyrir sér. Spurningar hv. þingmanns vekja auðvitað athygli á því að við höfum ekki farið í gegnum þessa umræðu hér á þinginu. Við erum augljóslega ekki tilbúin með aðferðafræði til að slá máli á svona hluti og nota síðan sem mælikvarða á það hvort við veitum ákveðnum framkvæmdum forgang fram yfir aðrar. Þess vegna vil ég ítreka að ég er þeirrar skoðunar að í þessu máli eigum við að fara af stað en með öðrum hætti en hér er lagt upp með. Ég tel mikilvægt að það sjónarmið komi alveg skýrt fram.

Virðulegi forseti. Ég ætla að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, honum er mikið niðri fyrir. Mér fannst það svolítið sérstakt í ljósi þess að ég skil hann þannig að hann sé fylgjandi framkvæmdinni en vilji bara fjármagna hana öðruvísi og stilla þessu þá á annan hátt upp innan ríkissjóðs en nú liggur fyrir. Ég ætla líka að biðja hann afsökunar á því að hafa kallað fram í þegar ég fór fram á að hann fjallaði aðeins um álit Ríkisendurskoðunar. Hann sagðist ætla að gera það seinna í ræðunni en svo tók ég eftir því að hann komst ekki yfir það jafnvel þó að hann hafi átt smávegis eftir af ræðutímanum. Spurning mín er því þessi: Hvað finnst honum um álit Ríkisendurskoðunar á öllu þessu máli?

Virðulegi forseti. Ég verð að segja eins og er að ég tek enga afstöðu með eða á móti því áliti, ekki nokkra. Málið snýst ekki um það. Í mínum huga snýst það einfaldlega um þetta: Hér er lagt til að ríkið veiti 8,7 milljarða að láni inn í verkefni þar sem ríkið er eini lánveitandinn og þar að auki er hlutaféð, 600 millj. kr., að mestu leyti komið frá opinberum aðilum og ríkinu sjálfu í gegnum Vegagerðina. Ég tel að þessi framgangur geti ekki verið boðlegur fyrir þingið og ég tel reyndar, virðulegi forseti, að það sé sérstakt umhugsunar- og rannsóknarefni hvernig í ósköpunum þeim þingmönnum sem hafa verið að ýta þessu máli áfram hefur tekist að koma málinu í þessar ógöngur, hvernig þeim hefur tekist að brjóta upp alla þá mögulegu samstöðu sem hægt hefði verið að ná vegna þess að málið sjálft verðskuldar ekki þann málflutning sem lagt er upp með í þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg sama hvað ég segi eða geri í Vaðlaheiðarmálinu eða einhverju öðru, ég held að það verði ágreiningur á Alþingi og mér er til efs að við náum 100% samstöðu um þetta mál frekar en nokkurt annað. Ef þingmaðurinn telur mögulegt að ná 90 eða 100% samstöðu um mál þá er ég ansi viss um að við mundum ekki afgreiða mikið en það er annað mál. Ég sakna þess svolítið að fá ekki efnislega umfjöllun um álit Ríkisendurskoðunar. Þingmaðurinn hélt langa tölu um að verið væri að sniðganga ríkissjóð, að haga ætti þessu með öðrum hætti o.s.frv. en láðist að nefna hið jákvæða álit sem kom frá Ríkisendurskoðun um hvernig haga ætti málum í þessum efnum - þær athugasemdir sem þeir gáfu fyrir fjárlaganefnd.

Hvaða álit var það?

Þeir gáfu álit sitt fyrir fjárlaganefnd og mig minnir að þingmaðurinn hafi setið á þeim fundi.

Virðulegi forseti. Ég man ekki eftir því að Ríkisendurskoðun hafi lagt fram sérstakt álit á fundinum en fulltrúar hennar komu á fund nefndarinnar, það er rétt hjá hv. þingmanni. Þar kom sú skoðun Ríkisendurskoðunar fram að ekki væri um einkaframkvæmd að ræða heldur ríkisframkvæmd. Það er alveg skýrt hjá þeim sem sátu þann fund. Það man hv. þingmaður jafn vel og ég og það er mergur málsins. Ríkisendurskoðun, Seðlabanki og allir þeir sem skoða þetta komast að sömu niðurstöðu: Um er að ræða opinbera framkvæmd, ríkisframkvæmd. Virðulegi forseti. Það á að fara með þetta mál sem slíkt. Það á að bóka það sem slíkt og öll vinna í þinginu á að byggjast á því. Þess vegna á þetta að fara í gegnum samgöngunefnd þannig að þetta sé borið saman við aðrar framkvæmdir en um leið sé tekið tillit til þess að hægt er að taka veggjöld fyrir þessu og þess vegna á að láta þá framkvæmd njóta þess.

Virðulegi forseti. Ég ætla að nýta mér þann rétt sem ég hef til að tjá mig um þetta mál. Ég tel að þingmenn eigi að tjá sig efnislega um mál og fagna því sérstaklega að þingmenn úr meiri hlutanum tali sig hása um þetta mikilvæga mál vegna þess að þeir hafa ítrekað komið hingað upp og latt okkur hina frá því að tjá okkur í málum. Hv. þm. Illugi Gunnarsson flutti hér ágæta ræðu en ég get ekki betur skilið en hann sé sammála því að ráðast eigi í Vaðlaheiðargöng. Ég get ekki betur skilið en gera eigi það fyrr en seinna en hann vill einfaldlega leggja hlutafé inn í félagið, ekki taka lán heldur leggja inn í félagið hlutafé, að fjárhæð 2 milljarðar ef ég skil hv. þingmann rétt. Og talar svo um að ekki eigi að kalla fjárfestingu lán. Nú skil ég hv. þingmann ekki alveg, svo að ég segi bara alveg eins og er, vegna þess að menn hafa tekið lán fyrir fjárfestingum. Ég held að menn geri það alla jafnan. Þegar ég kaupi mér hús þá tek ég lán en ég kalla það fjárfestingu að kaupa mér hús, ég tek sem sagt lán fyrir fjárfestingunni. En við skulum láta þetta liggja milli hluta. Haldnar hafa verið margar ræður um að þetta sé ekki einkaframkvæmd. Ég held að verið sé að teygja þetta hugtak út og suður, virðulegi forseti. Í samgönguáætlun sem var samþykkt 29. maí 2008, samgönguáætlun fyrir árið 2007–2010, var fjallað um Vaðlaheiðargöng. Þar segir, með leyfi forseta: „Í gildandi samgönguáætlun 2007–2010 er gert ráð fyrir að Vaðlaheiðargöng verði fjármögnuð með sérstakri fjáröflun. Nú liggur fyrir, hver sú fjáröflun er. Göngin verða fjármögnuð í einkaframkvæmd með veggjöldum.“ Þetta er eina hugtakið sem er til um þessa einkaframkvæmd. Ég hef ekki skilið hana öðruvísi en svo að menn séu að fjármagna þetta með veggjöldum, þaðan sé þetta hugtak einkaframkvæmd komið. Á fund fjárlaganefndar komu menn frá Háskólanum á Akureyri. Þeir sögðu að þeir könnuðust einfaldlega ekki við að heimamenn hefðu talað um að þetta væri 100% einkaframkvæmd. Þeir segja að aðkoma ríkisins hafi legið fyrir í alllangan tíma með einum eða öðrum hætti. Hv. þm. Mörður Árnason, sem nú hefur vikið úr sal, gerði þá kröfu áðan að ég mundi horfa á hann einbeittum augum meðan hann fjallaði um þetta mál og ég verð að gera sömu kröfu til hans. Hann sagði að þetta væri öðruvísi en með Hvalfjarðargöng. Þau hefðu verið í einkaframkvæmd, það hefði verið 100% einkaframkvæmd. Honum láðist að geta þess að ríkið samþykkti að greiða fyrir hluta af þeim vegtengingum sem þurfti til að Hvalfjarðargöng yrðu að veruleika. Ef ég man rétt, virðulegi forseti, þá voru þetta á bilinu 300–400 millj. kr. sem mundu reiknast sem tæpur milljarður á núverandi verðlagi. Og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson kinkar kolli þannig að ég tel mig fara nokkuð rétt með tölur. Er þá hægt að segja um Hvalfjarðargöng að þau hafi verið 100% einkaframkvæmd ef ríkið hefur komið þar að? Ríkissjóður og alþingismenn voru meira að segja reiðubúnir að ganga svo langt að veita ríkisábyrgð til að hægt væri að fjármagna framkvæmdir frekar. Nú man ég þetta ekki alveg rétt en ég man þó að aldrei þurfti til þessarar ríkisábyrgðar að koma og hún var aldrei nýtt á nokkurn hátt. En hvernig sem á þessu stóð þá stóð að minnsta kosti vilji til þess á Alþingi að aðstoða við þetta með einum eða öðrum hætti. Eru Vaðlaheiðargöng mikilvæg og á að taka þau fram fyrir Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng? Ég held að Vaðlaheiðargöng séu mikilvæg framkvæmd. Ef við horfum til samgönguáætlunar held ég hins vegar að við eigum fyrst að fara í Norðfjarðargöng og svo Dýrafjarðargöng. Ég held að þannig sé forgangsröðunin. Nú hefur hæstv. fjármálaráðherra komið fram og sagt það ítrekað í fjölmiðlum að Vaðlaheiðargöng eigi ekki að standa þessum tveimur samgöngubótum fyrir þrifum. Með öðrum orðum hefði allur vafi verið tekinn af um það að verið sé að taka Vaðlaheiðargöng fram fyrir. Ég get alveg upplýst það hér að ef ég teldi svo vera þá held ég að heimamenn fyrir norðan væru líka reiðubúnir að draga sig í hlé og hleypa þessum verkefnum af stað. Hugmyndin er nefnilega ekki, eins og ég skil heimamenn og þá sem standa að þessu verki, að Vaðlaheiðargöng hafi áhrif á önnur jarðgöng. Mér finnst mjög mikilvægt að þetta komi fram vegna þess að það glymur í þingsalnum trekk í trekk að þetta muni standa öðrum verkefnum fyrir þrifum. En af hverju getum við þá farið af stað með Vaðlaheiðargöng? Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson rakti forsöguna og kom inn á það að um alllangan tíma hefði verið unnið að þessu verkefni alveg frá árinu 1998 þegar þingsályktunartillagan var lögð fram. Menn voru vissulega farnir að ræða þetta löngu áður vegna þess að Víkurskarð er vissulega farartálmi hvað sem öðrum fjallvegum og farartálmum líður. Hægt er að ráðast í þessa framkvæmd vegna þess að íbúar á Norðurlandi eru reiðubúnir að greiða fyrir umferð í gegnum göngin. Íbúar á Norðurlandi hafa sagt: Við ætlum ekki að leggja þetta á skattborgara landsins. Við ætlum að standa undir fjármögnun Vaðlaheiðarganga. Um tíma stóð til að fjármagna vegi kringum höfuðborgarsvæðið með sambærilegum hætti. Um það var hins vegar engin samstaða. Sunnlendingar lýstu sig ekki reiðubúna að greiða sérstaka vegtolla fyrir að aka yfir Hellisheiði. Ég virði skoðun þeirra en mikil og eindregin samstaða er um það á Norðurlandi, ekki bara í Eyjafirði heldur líka í Þingeyjarsýslum öllum, að þannig verði málum háttað með Vaðlaheiðargöng. Þetta er mergur málsins. Ríkisendurskoðun kom á fund fjárlaganefndar og gerði ekki athugasemdir við það hvernig málum yrði háttað varðandi ríkisreikning og er það vel vegna þess að við eigum að vanda okkur og ég hef verið talsmaður þess. En þeir bentu á að þetta væri eign ríkisins. Ríkið mundi eignast göngin þegar lánstíminn væri á enda. Ég vil benda á að jafnvel þó að menn tali um 25 ár þá er heimild til að lengja í þeim lánum og Norðlendingar eru reiðubúnir að greiða lengur fyrir akstur í gegnum göngin ef umferð þar reynist minni en varfærnustu umferðarspár segja til um. Ég held að við verðum að taka tillit til alls þessa, virðulegi forseti. Afkoma ríkisins hefur alltaf legið fyrir með einum eða öðrum hætti. Ég skal samt viðurkenna að margt hefur verið sagt um Vaðlaheiðargöng sem stenst því miður ekki skoðun. Því verða þeir sem eiga sæti í ríkisstjórninni að bera ábyrgð á. Samfylkingin lagði til dæmis fram þá tillögu fyrir kosningarnar 2007 að Vaðlaheiðargöng ættu að vera gjaldfrjáls og þau ættu að koma strax. Ekki reyndist fótur fyrir því enda kom í ljós þegar einn þingmaður kjördæmisins tók við lyklunum að samgönguráðuneytinu að hann gat ekki staðið við þær fullyrðingar sínar. Það eru svona fullyrðingar sem ég held að hafi eyðilagt svolítið fyrir þessu góða máli og gert að verkum að meiri ágreiningur er um það en efni standa til. Segjum sem svo að við tækjum Vaðlaheiðargöng inn á samgönguáætlun. Þá held ég að þau fari aftar í röðina en bæði Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng, það er eðlilegt, og jafnvel aftar en aðrar jarðgangaframkvæmdir og einhverjar vegabætur. Það þarf til dæmis að endurnýja Ólafsfjarðargöng, breikka þau með tíð og tíma. En þá liggur fyrir að ríkið mundi að sjálfsögðu greiða fyrir framkvæmdina í botn og það mundi ekki kosta eins og það að aka í gegnum Vaðlaheiðargöng. Það væri eins ósanngjarnt og hugsast gæti. Þá stöndum við frammi fyrir þessari spurningu: Er þetta kannski besta leiðin fyrir ríkissjóð? Í staðinn fyrir að þurfa að borga fyrir framkvæmdina 100% í 10–25 ár getur ríkissjóður farið af stað með framkvæmd, tekið fyrir henni lán og farið fyrr í hana en ella vegna þess einmitt að menn eru reiðubúnir að borga fyrir þá umferð sem á að fara í gegn. Ég held að menn ættu að vera sanngjarnir hvað það varðar að þetta er langhagkvæmasta og ódýrasta lausnin fyrir ríkissjóð. Ef umferðarspár ganga eftir munu göngin standa undir sér 100%. Ef verstu spár rætast hins vegar, og við eigum að sjálfsögðu að skoða þær og taka tillit til þess, þá fær ríkið framkvæmd á 70–100% afslætti. Menn hafa talað um að verið sé að taka þetta fram fyrir aðrar vegaframkvæmdir. Ef þetta er gert verður hægt að ráðast í aðrar samgöngubætur eftir þennan tíma þegar Vaðlaheiðargöng ættu að fara af stað og ég held að menn ættu að vera sanngjarnir með þetta. Margt hefur verið sagt um umferðaröryggi sem eykst vissulega við gerð Vaðlaheiðarganga. Ég hef verið þeirrar skoðunar að menn eigi að fara varlega í að bera saman einstaka vegarspotta víðs vegar um landið og ég held að þeir sem berjast fyrir Vaðlaheiðargöngum átti sig á því að til eru hættulegri vegarspottar sem þarf að ráðast í og það þarf að ráðast í vegabætur til að reyna að fækka slysum víðs vegar um landið. En Vaðlaheiðargöng eru vissulega samgöngubót og þau munu auka umferðaröryggi. Talað hefur verið um að umferðin muni ekki fara í gegnum Víkurskarð. Ég held að menn átti sig einfaldlega ekki á staðháttum. Þegar Víkurskarðsvegurinn var lagður þá var önnur leið fær, akvegurinn yfir Vaðlaheiði sjálfa. Ég get upplýst hlustendur og Alþingi um að sá vegur er enn fær á sumrin. Ég hef meira að segja farið yfir hann á fólksbíl. Samt lagðist umferð um einn af þessum fallegustu akvegum landsins nánast algerlega af þegar vegurinn um Víkurskarð kom. Ég hef það fyrir víst að umferð um þennan gamla veg sé nánast engin í dag. Menn spara ekki sérstaklega mikinn tíma með því að fara veginn um Víkurskarð, hann er bara miklu öruggari en gamli Vaðlaheiðarvegurinn var. Þegar menn ræða umferðarspár þá skulum við velta því fyrir okkur hverjir eru bestu sérfræðingarnir þegar kemur að því. Það er Vegagerðin. Þegar við tökum þær spár sem Vegagerðin hefur gert þá verðum við að vera sanngjörn og horfa til þess að Vegagerðin hefur yfirleitt verið mjög varfærin í spám sínum. Við getum tekið umferð um Héðinsfjarðargöng sem voru mjög umdeild, ekki ósvipuð og Vaðlaheiðargöngin eru nú og jafnvel Hvalfjarðargöngin voru á sínum tíma. Þau voru vissulega umdeild en umferðin hefur aukist um allt að 100% frá því sem Vegagerðin spáði. Ég held að við getum verið bjartsýn, virðulegi forseti, þegar kemur að þessari miklu og góðu framkvæmd sem mun vissulega bæta lífsskilyrði á köldu svæði í atvinnulegu tilliti, mikil og breið samstaða er um það meðal sveitarfélaga á Norðurlandi. Við þingmenn kjördæmisins, sem erum sammála um þessa vegaframkvæmd, þolum það að vera kallaðir kjördæmapotarar en ég verð að segja fyrir mitt leyti að þegar slíkt er sagt um allt það ágæta fólk sem býr á Norðurlandi og er sammála um þessa framkvæmd þá staldra ég aðeins við. Ég held að við ættum frekar að ræða mál efnislega í staðinn fyrir að vera að kalla alls konar þannig orð fram í umræðuna. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem farið hefur fram í þingsal. Ég er ósammála mörgu sem fram hefur komið, sérstaklega því að málið eigi heima hjá umhverfis- og samgöngunefnd. Ég held að málið eigi alls ekki heima þar vegna þess að þetta snýr að ríkisábyrgð fyrst og fremst. Málið hefur verið rætt í samgöngunefnd, var inni á samgönguáætlun fyrir árið 2007–2010. Þar var málið samþykkt með 54 samhljóða atkvæðum. Mikil samstaða hefur verið um að hleypa þessu verkefni af stokkunum. Sá ágreiningur sem vísað er til núna er að vísu minni en ég taldi að hann yrði. Færri þingmenn hafa komið upp og tekið til máls, sömu þingmenn og eru í andsvörum og vilja finna þessu allt til foráttu. Umhverfis- og samgöngunefnd ákvað að taka málið til sín. Ég tel að hún hafi ekki haft heimild til þess. Ég held að við ættum að horfa til þess að nefndir séu ekki að fjalla um sambærileg mál. Ég veit að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson er sammála mér um að við eigum að auka agann á Alþingi hvað þetta varðar, ég gef mér að hann sé það. Ég skil ekki alveg þær handahreyfingar hans sem ég sé nú, en ég lýk máli mínu.

Hæstv. forseti. Það eru tvö atriði sem ég vildi staldra við í máli hv. þingmanns. Annars vegar vil ég nota tækifærið í þessu andsvari til að biðja hann að gera nánar grein fyrir því hvaða sjónarmið og á hvaða forsendum Ríkisendurskoðun kom fyrir fjárlaganefnd vegna þessa máls. Það er þekkt í atburðarásinni að fyrir áramót óskaði umhverfis- og samgöngunefnd eftir því að Ríkisendurskoðun léti í ljós álit á málinu en Ríkisendurskoðun treysti sér ekki til þess af tveimur forsendum, í fyrsta lagi vegna þess að verkbeiðnin væri ekki á sviði Ríkisendurskoðunar og í öðru lagi vegna þess að ríkisendurskoðandi væri vanhæfur til að fjalla um málið vegna fjölskyldutengsla sem óþarfi er að fara nánar út í. Þetta tvennt kom fram í svörum Ríkisendurskoðunar við erindi frá umhverfis- og samgöngunefnd í nóvember og með fullri virðingu fyrir Ríkisendurskoðun vakti það óneitanlega athygli mína að Ríkisendurskoðun var nefnd í þessu samhengi og að hún hefði treyst sér til að tjá sig um málið við fjárlaganefnd. Hitt atriðið sem ég ætlaði að nefna varðar eitt af grundvallaratriðunum í þessu sambandi og lýtur að umferðarspám. Þar erum við í fullkominni óvissu. Eingöngu er um að ræða spár til eða frá, svartsýnar eða bjartsýnar eftir atvikum. Ég vil spyrja hv. þingmann: Ef við berum þessi göng t.d. saman við Hvalfjarðargöng og ef við berum saman þá styttingu leiðar sem annars vegar næst með þessum göngum og hins vegar með Hvalfjarðargöngunum, finnst honum þessi tvenn göng sambærileg hvað þetta atriði varðar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir spurningarnar. Fyrsta spurningin snerist um það á hvaða forsendum Ríkisendurskoðun hefði komið fyrir nefndina. Það er erfitt fyrir mig að svara þeirri spurningu og ég vona að því sé sýndur skilningur. Ég taldi að Ríkisendurskoðun ætti að koma fyrir umhverfis- og samgöngunefnd á sínum tíma og ég gagnrýndi það í fjölmiðlum að hv. þm. Kristján L. Möller hefði sett sjálfan sig í stjórn Vaðlaheiðarganga. Ég held að það hafi verið mistök. Ég tel að þingmaðurinn viðurkenni sjálfur þau mistök enda hefur hann látið þar af störfum. Ef Ríkisendurskoðun hefði komið fyrir umhverfis- og samgöngunefnd tel ég að hún hefði gefið sama álit og hún gaf fjárlaganefnd, þ.e. jákvætt hvað ríkissjóð varðar. Varðandi umferðarspár, önnur spurning þingmannsins var einmitt um þær, er afar erfitt um að dæma. Ég hef verið þeirrar skoðunar að Vegagerðin sé best til þess fallin að gera umferðarspár og spyr hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér um það. Ég vísaði í það í máli mínu að hún hefði verið varfærin í nálgun sinni og ef menn skoða söguna hvað það varðar hefur hún frekar reynst varfærnari en hitt. Ég held að við ættum að horfa til þess, sérstaklega nýlegra dæma eins og Héðinsfjarðarganga. Ég nefndi Hvalfjarðargöngin í máli mínu vegna þess að fullyrt hefur verið að þau hafi verið 100% í einkaframkvæmd. Ég sé að tími minn er á þrotum, en ég benti á að ríkið hefði komið að þeirri framkvæmd.

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi Ríkisendurskoðun. Það er miður að ekki skuli vera fyrir hendi eitthvað skriflegt frá Ríkisendurskoðun um þetta. Ég ætla ekki að rengja hv. þingmann um það hvað Ríkisendurskoðun hefur sagt á fundi fjárlaganefndar en mér heyrist þó að það hafi verið álit á frekar takmörkuðum eða afmörkuðum, þröngum þáttum sem Ríkisendurskoðun lét í té við fjárlaganefnd, sennilega miklu þrengra en það sem umhverfis- og samgöngunefnd bað Ríkisendurskoðun um í haust. Varðandi samanburðinn við Hvalfjarðargöng játa ég að ég vildi fyrst og fremst draga það fram að sá gríðarlegi munur á Vaðlaheiðargöngum og Hvalfjarðargöngum er að styttingin með Hvalfjarðargöngunum var margfalt meiri en sú stytting sem næst með Vaðlaheiðargöngum, sem gerir að verkum að hvati ökumanna til að fara um Hvalfjarðargöngin og sleppa Hvalfirðinum er miklu meiri en hvatinn fyrir fólk að keyra 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni, ég held að það sé varasamt að bera þessar tvær framkvæmdir saman og jafnvel þó að stytting hafi verið meiri en verður með Vaðlaheiðargöngum gerir það ekki lítið úr þeirri styttingu. Menn verða að horfast í augu við það að um erfiðan fjallveg er að fara sem er oft ófær, hvort sem mönnum líkar betur eða verr, auk þess sem menn koma lítið inn á sem er vilji heimamanna í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum að ná meiri samstöðu og samvinnu í atvinnulegu tilliti þannig að fólk geti búið í meira mæli í Þingeyjarsýslunum eða á Akureyri og sótt vinnu á hinum staðnum. Þessar forsendur eru reyndar sambærilegar hvað Hvalfjarðargöng snertir. Ég hef heyrt margar ræður þar sem gert er lítið úr þessu en ég vona að menn virði það að þetta hafa heimamenn rætt í 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður vék í ræðu sinni að greiðsluvilja hjá norðanmönnum sem ég tel mjög mikilsvert að tekið sé tillit til. Hv. þingmaður kom líka inn á það sem er alveg rétt að þegar talað var um að fara í svokallaðar einkaframkvæmdir eftir stöðugleikasáttmálann 2009 var þeim skipt í tvö félög. Annars vegar framkvæmdir á suðvesturhorninu sem gátu staðið undir sér að öllu leyti. Þá voru menn að tala um 160–180 kr. kostnað við hverja ferð og síðan voru menn að setja fram í fjölmiðlum eitthvað hærri tölu sem hleypti kannski illu blóði í marga. Þar voru nefndar 700 kr. eða eitthvað slíkt og við munum eftir því, og hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni, að þá komu einmitt heimamenn og sögðu: Nei, við viljum ekki fara í þessar framkvæmdir á slíkum forsendum, við viljum þá að staðið sé að þessum framkvæmdum eins og gert er annars staðar og þær raðist inn í samgönguáætlun. Af hverju skyldi ég rifja þetta upp? Það er vegna þess að sú ákvörðun var tekin að stofna tvö hlutafélög í meðförum samgöngunefndar á þeim tíma. Það er nefnilega alveg hárrétt sem hv. þingmaður sagði, það var alltaf gert ráð fyrir aðkomu ríkisins að því máli með svokölluðum skuggagjöldum, þ.e. að niðurgreiða veggjöldin, af því að það var ekki raunhæft að fara í þessa framkvæmd með tilliti til þess að veggjöldin stæðu algjörlega undir henni. Ég tek heils hugar undir þetta með hv. þingmanni. Mig langar að spyrja hv. þingmann um eitt, af því að ég hef verulegar áhyggjur af því þegar kemur að endurfjármögnun framkvæmdalánsins eftir sex ár og í landinu eru gjaldeyrishöft og lágir vextir: Telur þingmaðurinn ekki, svo gætt sé allra varúðarsjónarmiða gagnvart fjármagnskostnaði eða vaxtakostnaði, 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég náði kannski ekki alveg endanum á spurningunni en bið þá hv. þm. Ásbjörn Óttarsson velvirðingar á því og þakka fyrirspurnina. Ég held að það sé ljóst að ýmislegt hefur gengið á og forsendur hafa breyst varðandi margt, sérstaklega eftir hrunið. Ég hef hins vegar verið eindreginn talsmaður þess að við mundum reyna að fara af stað með framkvæmdir. Það sem gerðist meðan Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn var hér þá mátti ríkið ekki fara í neinar framkvæmdir eins og ég skildi það. Þess vegna fór menn þessa leið, sérstaklega með tvöföldun Suðurlandsvegar og Vaðlaheiðargöngum var svo dembt þar inn í. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, og við erum sammála um það, að sunnanmenn hafa ekki verið reiðubúnir til að greiða fyrir akstur yfir Hellisheiði á meðan heimamenn á Norðurlandi hafa verið reiðubúnir til að greiða fyrir slíkt. Ég vísaði til þess í ræðu minni að ég teldi að það væri kannski munurinn, en ef þingmaðurinn er að spyrja um hvort ég telji eðlilegt að fara þá leið sem hv. þm. Illugi Gunnarsson kom inn á áðan með 2 milljarða framlagið þá er ég ósammála því. Þá erum við að segja að þar með muni ríkið taka á sig 2 milljarða og ég tel ekki rétt að standa að því með þeim hætti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Hann var svona að giska á síðustu spurninguna vegna þess að ég var búinn á tíma og talaði hratt. Ég vil því ítreka þá spurningu til hv. þingmanns. Hún var sú hvort hv. þingmaður gæti ekki tekið undir að skynsamlegra væri, áður en farið yrði af stað í verkið, að nota ekki svokallað framkvæmdalán sem er til sex ára og fjármagna í staðinn verkið til enda til að nýta þá stöðu sem nú er á markaði þar sem vextir eru lágir og það er að sjálfsögðu í skjóli gjaldeyrishafta. Ég hef nefnilega verulegar áhyggjur af vaxtastiginu og þó svo að allar forsendur aðrar en vaxtastigið gangi eftir og það fari upp í 5,3% þá verður 100% greiðslufall hjá hlutafélaginu. Þess vegna spyr ég hvort ekki sé skynsamlegra að við vitum fyrir fram hver vaxtakostnaðurinn er, sem er auðvitað mesti óvissuþátturinn í þessu máli vegna þess að það er mjög erfitt að geta sér til um hvert vaxtastigið verður eftir sex ár og hvernig umhverfið verður, til að taka þessa áhættu úr sambandi.

Virðulegi forseti. Eins og ég kom inn á í máli mínu áðan tel ég að hægt hefði verið að standa að þessu máli með allt öðrum hætti frá upphafi. Því miður hefur ríkisstjórninni ekki gengið neitt sérstaklega vel með verkefnið, eins og ég kom inn á, og gert mörg axarsköftin sem gerir það að verkum að hægt er að gagnrýna þessa framkvæmd. Hvort skynsamlegra sé að taka framkvæmdalán til sex ára eða fjármagna það til enda, ég skal ekki segja, ég mundi samþykkja hitt fyrir mitt leyti ef ég teldi allar forsendur fyrir því að það væri skynsamlegra. En ég verð þó að segja eins og er að ég tel þetta skynsamlega leið þó að einhver önnur leið gæti jafnvel verið skynsamlegri, ég skal ekki segja um það. Ég hef tekið þá ákvörðun að styðja þetta verkefni vegna þess að ég tel að þetta sé einfaldlega langódýrast fyrir ríkissjóð.

Forseti. Mér kann að hafa misheyrst en mér heyrðist hv. þm. Höskuldur Þórhallsson segja að hann teldi að samgöngunefnd hefði ekki haft heimild til að fjalla um þetta mál. Mig langaði bara að vita hvort ég hefði heyrt rétt og á hvaða forsendum hv. þingmaður teldi að samgöngunefnd hefði ekki haft fulla heimild til að taka þetta mál upp að eigin frumkvæði og hvort hv. þingmaður líti ekki á þetta mál sem samgöngumál. Mig langaði einnig að spyrja hv. þingmann þar sem Vegagerðin hefur sagt að það sé ekki æskilegt að ráðast í tvenn göng samtímis, æskilegra sé að þau fylgi í kjölfarið hvert af öðru. Telur hv. þingmaður rétt að hunsa þessi varnaðarorð Vegagerðarinnar eða telur hann það rétt að hlusta eftir þeim og taka þau alvarlega? Ef hann telur rétt að hunsa þau ekki heldur taka þau alvarlega, hvort telur hann að ráðast eigi í Vaðlaheiðargöng hið snarasta eða að flýta Norðfjarðargöngum? Reyndar er það svo að það er álitamál hjá ýmsum hvort eigi að fara fyrst í Dýrafjarðargöng eða Norðfjarðargöng. Hins vegar dettur ekki nokkrum einasta manni í hug að Vaðlaheiðargöng eigi að vera fyrst. Ef við ætlum að taka þessi varnaðarorð Vegagerðarinnar alvarlega, hvaða göng álítur hv. þingmaður þá að eigi að koma fyrst? Í annan stað - ég ætla reyndar að bíða með þá spurningu því að ég sé að ég er að falla á tíma og ekki í fyrsta sinn.

Virðulegi forseti. Ég hef fylgst með hv. þingmanni í umræðunni og tekið eftir því að hún skautar algjörlega fram hjá þeirri staðreynd að notendur komi til með að greiða fyrir akstur í gegnum göngin. Þetta er algjör grunnforsenda þess að hægt sé að ráðast í göngin á þeim forsendum sem nú liggja fyrir. Ég hef skilið Vegagerðina þannig að hún telji ekki ráðlegt að ráðast í tvenn göng samtímis innan samgönguáætlunar. Ég held hins vegar að þegar við erum með verkefni eins og Vaðlaheiðargöng sé réttlætanlegt að taka þau út fyrir sviga vegna þess að það er miklu ódýrara fyrir ríkissjóð þegar upp er staðið og skattgreiðendur í landinu þegar notendur eru reiðubúnir að borga fyrir þetta. Ég held að ég hafi svarað - ég sé að ég hef hér 9 mínútur í andsvar, virðulegi forseti, það eru einhver mistök. Hvort ég telji að samgöngunefnd hafi haft heimild til að fjalla um málið. Ég hef talið að þetta mál hafi frá upphafi, eftir að við fórum að fjalla um ríkisábyrgðina, heyrt undir fjárlaganefnd eins og allar þær ríkisábyrgðir sem koma til umfjöllunar á Alþingi. Umhverfis- og samgöngunefnd tók að eigin frumkvæði ákvörðun um að fjalla um málið. Gott og vel. En ef við ætlum að leika þann leik hér á Alþingi að tvær, jafnvel þrjár nefndir séu með mál í vinnslu verður þetta að algerri vitleysu. Ég held að það sé kannski þess vegna sem þetta mál er komið í þennan farveg að menn ákváðu að kippa því inn í umhverfis- og samgöngunefnd þegar það átti heima í fjárlaganefnd og hvergi annars staðar.

Forseti. Ég vil byrja á því að benda hv. þingmanni á að umfjöllun umhverfis- og samgöngunefndar um þetta mál hófst áður en hér kom inn nokkurt frumvarp. Ég hefði hins vegar talið við hæfi að fjárlaganefnd leitaði álits samgöngunefndar eftir að frumvarpið kom fram en það er hins vegar annað mál. Mig langar að staldra aftur við jarðgangagerðina og tvenn göng í einu. Ef svo er að hv. þingmanni finnist eðlilegt að hunsa faglegt mat sérfræðinga um að þetta sé ekki æskilegt, og það er ekki bara á pappír í samgönguáætlun heldur praktískt séð ekki talið æskilegt að standa í framkvæmdum tvennra jarðganga í einu, finnst hv. þingmanni þá eðlilegt að sú jarðgangagerð, tvenn göng í einu, eigi sér stað í Norðausturkjördæmi, hvor tveggja í senn?

Virðulegi forseti. Við hv. þingmaður erum ekki sammála, ég held að það liggi fyrir. Ég vil samt biðja hana að horfa til þess að þeir sem ætla að keyra í gegnum göngin koma til með að borga fyrir það. Þetta er algjört grundvallaratriði. Ég hef heyrt ræður hjá hv. þingmanni þar sem hún hefur haldið því fram fullum fetum að það sé verið að taka Vaðlaheiðargöng fram fyrir Norðfjarðargöng eða Dýrafjarðargöng. Svo er ekki og það hafa samherjar hennar í ríkisstjórninni, núverandi fjármálaráðherra og fleiri, sagt ítrekað. Það eru ekki bara þingmenn í því kjördæmi sem berjast fyrir þessu. Samt sem áður stillir þingmaðurinn því upp þannig að verið sé að taka Vaðlaheiðargöng fram fyrir Norðfjarðar- eða Dýrafjarðargöng. Ég tel svo ekki vera og vísa í það sem ég hef áður sagt. En ég vil segja eitt: Norðfjarðargöng áttu að verða að veruleika 2009. Heimamenn féllust á að þeim framkvæmdum yrði frestað til 2011. Ég tel einfaldlega að það sé komið að þeim. 

Forseti vill hvetja hv. þingmann til þess að virða ræðutíma.

Hæstv. forseti. Áður en ég kem að meginefni ræðu minnar vildi ég drepa á tvö atriði sem varða þær samræður sem hér áttu sér stað milli hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur og hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar í andsvörum rétt í þessu. Í fyrsta lagi vil ég árétta að það getur tæpast talist óeðlilegt að umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis, sem á m.a. að fjalla um samgöngumál á þinginu, taki með einhverjum hætti til meðferðar einhverja stærstu samgönguframkvæmd sem í bígerð er miðað við þau mál sem hér liggja fyrir. Það hefði verið í hæsta máta óeðlilegt ef umhverfis- og samgöngunefnd hefði ekki látið sig þetta mál varða. Það hefði hreint út sagt, hæstv. forseti, verið fráleitt ef umhverfis- og samgöngunefnd hefði látið eins og þetta mál væri henni með öllu óviðkomandi. Í annan stað vildi ég nefna, eins og hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir gat um, að umfjöllun um málið í umhverfis- og samgöngunefnd átti sér stað fyrst og fremst í haust og janúar og fram í byrjun febrúar en frumvarp hæstv. fjármálaráðherra um ríkisábyrgðina kom ekki fram fyrr en löngu síðar, mig minnir að það hafi ekki verið fyrr en í mars, hv. þingmenn geta kannski leiðrétt mig með það. Þannig að á þeim tíma sem umhverfis- og samgöngunefnd fjallaði um málið lá frumvarp um ríkisábyrgð ekki fyrir. Ég viðurkenni fúslega að eftir að það frumvarp kom fram átti það með sínum hætti heima hjá hv. fjárlaganefnd eins og frumvörp um ríkisábyrgðir eiga að jafnaði. En með þessu vil ég samt sem áður hafna þeirri fullyrðingu sem heyrst hefur hér í umræðunni, ekki bara núna heldur áður, að umhverfis- og samgöngunefnd hafi með óeðlilegum hætti kássast upp á verksvið fjárlaganefndar með því að skipta sér af einhverri stærstu samgönguframkvæmd sem í bígerð er. Það er út í bláinn. Með því viðurkenni ég auðvitað aðkomu fjárlaganefndar að þeim þáttum sem lúta beinlínis ríkisfjármálahlutanum en ef við ætlum að beita þeirri aðferð að útiloka fagnefndir þingsins frá málefnum sem undir þær heyra einfaldlega vegna þess að þau reyna með einhverjum hætti á ríkisfjármálin, útgjöld eða tekjur eða eitthvað þess háttar, lendum við fljótt í miklum erfiðleikum, vegna þess einfaldlega að flest mál þingsins snerta fjármögnun og ríkisfjármálin á einn eða annan veg. Það var því eðlilegt að umhverfis- og samgöngunefnd fjallaði ítarlega og vandlega um þetta mál og hefði hún að ósekju mátt vera meiri en minni ef út í það er farið. Að sama skapi er ekkert nema gott um það að segja að fjárlaganefnd hafi tekið frumvarpið um ríkisábyrgð til sín og fjallað um það þótt deila megi um einstakar niðurstöður. Það er allt önnur saga. Þetta vildi ég segja fyrir okkur nefndarmenn í umhverfis- og samgöngunefnd til að verja afskipti okkar af þessum málum sem ég held að hafi verið fullkomlega eðlileg. Annað atriði í samtali hv. þingmanna Höskuldar Þórhallssonar og Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur áðan vildi ég líka drepa á í máli mínu. Það snertir tengsl við samgönguáætlun og tengsl við önnur verkefni. Það er nefnilega alveg hárrétt sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir kom inn á í stuttu andsvari áðan að þegar eftir því hefur verið leitað eða um það hefur verið spurt hefur Vegagerðin svarað því til, og þarf kannski ekki nema almenna skynsemi til að sjá, að það er óhentugt í okkar litla landi að vera með mörg verkefni í jarðgangagerð í gangi á sama tíma. Fyrir því eru margar ástæður og Vegagerðin fór yfir þær með umhverfis- og samgöngunefnd, raunar fyrir örfáum dögum í tengslum við samgönguáætlun. Jarðgangagerð er afar sérhæft verkefni og mjög stórt á okkar mælikvarða í samgöngumálum og framkvæmdamálum. Jarðgöng, sérstaklega þau sem hér hafa verið til umræðu, eru í raun stórverkefni og sérverkefni. Sérhæfðir verktakar fást við einstaka þætti jarðgangagerðar og menn þurfa ákveðið bolmagn til að sinna þeim verkefnum og það þarf líka ákveðið bolmagn til að sinna nauðsynlegri þjónustu í kring, svo sem eftirliti með framkvæmdunum. Það hefur verið rakið að eftirlit með jarðgangaframkvæmdum er mikilvægt og jafnvel mikilvægara en á mörgum öðrum sviðum vegna þess að í kjölfar jarðgangagerðar er afar algengt að upp komi málaferli út af uppgjörum og öðru slíku. Þá skiptir gríðarlegu máli að eftirlitið hafi verið öflugt til að hægt sé að leggja mat á þær forsendur sem liggja til grundvallar málarekstrinum. Þetta á sér eðlilegar skýringar og tengist ekki neinum óeðlilegum þáttum, staðreyndin er bara sú að mikil óvissa fylgir jarðgangaframkvæmdum. Það getur leitt til þess að ágreiningur verði um verkþætti, verktíma, kostnað við einstaka þætti o.s.frv. Til að forsendur séu eftir á til að leggja mat á það sem gert hefur verið skiptir auðvitað máli að eftirlitið sé öflugt. Það getur ekki hver sem er sinnt eftirliti á þessu sviði, það þarf menn með sérhæfingu til. Þetta snýr því bæði að verktökum, utanumhaldi af hálfu Vegagerðarinnar eða hins opinbera og snertir líka eftirlit sem eins og menn þekkja er að jafnaði í höndum aðkeyptra sérfræðinga frá verkfræðistofum. Það að vera með mörg járn í eldinum að þessu leyti, gera mörg jarðgöng í einu, er óhentugt. Ef of mikið er í gangi á sama tíma getur það haft áhrif á verðtilboð, það getur ýtt upp verði og verktakar geta verðlagt sig hærra. Það getur líka haft þau áhrif að íslenskir aðilar hafi ekki bolmagn til að koma að þessu þannig að erlendir aðilar komi í auknum mæli hér inn, sem eðlilegt er því að yfirleitt er um að ræða einhvers konar samstarfsverkefni. En þeim mun fleiri íslenskir sérfræðingar, verktakar og undirverktakar sem vanir eru að vinna svona vinnu eru bundnir í einu verkefni, þeim mun meira kemur inn af utanaðkomandi mönnum í önnur verkefni. Af ákveðnum hagkvæmnisástæðum er því skynsamlegra fyrir okkar litla samfélag að fara í verkefnin hvert á fætur öðrum. Raunar hefur Vegagerðin lýst því að langhentugast sé að eitt verkefni geti hafist þegar annað er langt komið þannig að það sé ákveðin samfella. Þess vegna vara ég við því að menn tali af léttúð um að það að fara í stórverkefni á borð við Vaðlaheiðargöng hafi út frá þessum praktísku þáttum engin áhrif á aðrar jarðgangaframkvæmdir. Það er bara ekki þannig. Það hefur áhrif og getur haft margvísleg áhrif. Það er hugsanlega hægt að komast fram hjá því en það getur þýtt að það kosti meira, það þurfi að borga verktökum, sérfræðingum og eftirlitsmönnum meira. Það getur skapað meira álag á stjórnsýslu og stofnanir og Vegagerðina. Það er ekki hentugt praktískt séð, svo það sé sagt. Í gegnum umhverfis- og samgöngunefnd hef ég fylgst með þessu máli undanfarna mánuði. Ég hafði svo sem ekki komið að því fyrr en í haust þegar málið kom inn í umhverfis- og samgöngunefnd að frumkvæði nefndarinnar sjálfrar. Þá var það auðvitað að gefnu tilefni vegna þess að verið var að bjóða út verkið og menn á vettvangi umhverfis- og samgöngunefndar sögðu einfaldlega: Bíðið við, hér er að fara í gegn risavaxin samgönguframkvæmd sem við eigum ekki aðkomu að. Samgöngunefnd hafði raunar fjallað um þetta á fyrri stigum á fyrri þingum en forsendurnar voru þá aðrar í veigamiklum atriðum, m.a. að framkvæmdin væri ekki á neinn hátt á ábyrgð ríkissjóðs og eins var um að ræða þá hugmynd að stofna félag sem væri á sama tíma að fást við stórverkefni á Suðvesturlandi og fyrir norðan. Forsendurnar voru því með margvíslegum hætti allt aðrar þegar gamla samgöngunefndin fjallaði um þetta á fyrri þingum. Rétt er líka að rifja upp að á þeim vettvangi var auðvitað áréttað að þegar málið væri lengra komið þyrfti það að koma aftur til samgöngunefndar. Frumvarpið sem við fjöllum nú um snýst um ríkisábyrgð, hvort veita eigi ríkisábyrgð í ósamræmi við þær reglur sem venjulega gilda um ríkisábyrgðir, það er rétt að hafa það í huga. Ætlunin er að hverfa frá ýmsum skilyrðum sem venjulega eru viðhöfð þegar ríkisábyrgð er veitt. Það vekur auðvitað sérstakar spurningar sem lúta að því hvort þær forsendur sem verkefnið í heild er reist á séu trúverðugar eða traustar. Þar verð ég að segja að frá því að ég kom að þessu máli í haust hefur mér fundist að á því væru veikleikar, að áætlanagerð og þær forsendur sem væru lagðar til grundvallar væru fyrst og fremst byggðar á bjartsýni frekar en raunsæi. Mér hefur þótt öll áætlanagerð þannig uppbyggð að þetta gæti hugsanlega gengið upp ef allt færi á besta veg á öllum sviðum, ef kostnaður við framkvæmdina sem slíka yrði örugglega ekki meiri en áætlanir segðu til um, ef umferð um göngin, þegar þau verða komin í gagnið, yrði jafnmikil eða meiri en áætlanir gera ráð fyrir, ef aðstæður á lánamörkuðum yrðu með hagstæðasta móti, miklu hagstæðara en nokkrir aðilar á fjármálamarkaði treysta sér til þess að spá um. Forsendan fyrir því að verkefnið gangi upp eins og það er lagt fyrir okkur hér byggir miklu frekar á bjartsýni en raunsæi. Ég verð að játa að þótt ég hafi mikla samúð með verkefninu á þeim grundvelli að ég geri mér grein fyrir því að það mun greiða leið milli Þingeyjarsýslna og Eyjafjarðar, að þetta mun verða samgöngubót ef af verður, jafnvel þó að ég horfi á það að okkur sárvantar framkvæmdir í landinu, finnst mér glannalegt að veita ríkisábyrgð fyrir framkvæmd sem reist er á jafnbjartsýnum forsendum. Ég er einfaldlega þeirrar skoðunar að þegar við tökum ákvarðanir sem geta varðað hagsmuni ríkissjóðs svo miklu verðum við að fara í málið af mikilli varfærni. Það finnst mér ekki hafa verið gert og mér finnst öll saga þessa máls endurspegla það. Farið hefur verið fram meira af kappi en forsjá og ég óttast að ef ætlunin er að afgreiða málið að óbreyttu eins og meiri hluti fjárlaganefndar leggur til stöndum við uppi með ákvörðun í þinginu sem reist er á bjartsýni en ekki rökum og það sætti ég mig ekki við. Varðandi forsendurnar ætla ég rétt aðeins að nefna að í áætlunum er gert ráð fyrir að allur þorri þeirra sem fara þessa leið, 90% þeirra, nýti sér göngin. Þar finnst mér horft fram hjá því, og mér fannst hv. þm. Höskuldur Þórhallsson sem talaði hér síðastur horfa fram hjá því, að stóran hluta ársins er núverandi vegur um Víkurskarð ekki slík samgönguhindrun að það muni miklu fyrir vegfarendur að fara um göngin. Styttingin er ekki löng í kílómetrum talið, stytting ferðatímans er ekki mikil í mínútum talið. Ég hygg að styttingin sé talin vera níu mínútur við eðlileg skilyrði þannig að stóran hluta ársins, þá undanskil ég vetrarumferð í verstu veðrum þegar samgöngur á Víkurskarði geta vissulega truflast, munar ökumenn harla litlu að fara Víkurskarðið frekar en göngin. Það er lítil stytting í kílómetrum, lítil stytting í tíma. Við sjáum að það breytir verulega miklu miðað við t.d. þær forsendur sem lágu til grundvallar þegar Hvalfjarðargöng voru gerð. Þar var um að ræða 60 km styttingu til Akraness og styttingu til Borgarness um 42 km frá Reykjavík og styttingu í tíma sem nam milli 35 og 40 mínútum. Við getum því sagt að þumalputtareglan sé sú að við venjulegar aðstæður sé styttingin kannski fjórum sinnum minni með Vaðlaheiðargöngum en var með Hvalfjarðargöngum. Þar af leiðandi er hvatinn til að fara göngin fyrir norðan frekar en fjallveginn miklu minni stóran hluta ársins en hvatinn til að keyra um Hvalfjarðargöng frekar en fara fjörðinn sjálfan. Þetta held ég að menn verði að horfast í augu við. Ég held að við verðum líka að horfast í augu við að breytingar geta orðið í sambandi við gjaldtöku sem gera það að verkum að stórnotendur fái miklu minni afslætti en verið hefur til dæmis í Hvalfjarðargöngunum til þessa. Þar er hið háa Evrópusamband að mér skilst að fetta fingur út í afslætti í göngum með þeim afleiðingum að munurinn á því gjaldi sem þeir notendur sem fara títt, daglega eða oftar, um göngin þurfi að greiða og þeir sem koma þar örsjaldan verði lítill, að magnafslátturinn verði mjög lítill eða miklu minni en við höfum þekkt í Hvalfjarðargöngunum. Þetta held ég að skipti líka máli þegar við leggjum mat á hversu traustar forsendurnar eru. Hæstv. forseti. Ég hef ekki tíma til þess að fara nákvæmlega yfir alla þætti þessa máls en ég verð þó að geta þess að í ágætu nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar er fjallað um vaxtakjör sem ætla megi að náist við fjármögnun á þessu. Mér sýnist að þar sé leitt í ljós með nokkuð sannfærandi hætti að þær forsendur sem áætlanagerð um Vaðlaheiðargöng er byggð á séu ansi djarfar. Gert er ráð fyrir miklu lægri vaxtaprósentu og miklu hagstæðari fjármögnunarkjörum en raunverulega er ástæða til að ætla. Þess vegna vil ég segja að lokum, hæstv. forseti, að hér er um að ræða verkefni sem allir sjá að getur falið í sér samgöngubót, það getur haft jákvæð áhrif á því svæði sem það tekur til. Hins vegar eru þær forsendur að verkefnið standi undir sér sjálft og ekki komi til með að reyna á ábyrgð ríkisins, óraunhæfar. Þá komum við að því, eiginlega þeim stað sem ég hóf mál mitt á, að þegar við horfum til þess að verkefnið er ekki sjálfbært að þessu leyti, berum við það auðvitað saman við önnur stórverkefni á sviði samgöngumála sem við stöndum frammi fyrir, önnur verkefni sem við erum að fjalla um í samgönguáætlun, önnur verkefni sem kosta mikla peninga á tímum þar sem fjármunir ríkissjóðs eru takmarkaðir.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ræðu hans þar sem hann tók á margvíslegum þáttum þessa máls. Fjallað hefur verið um það í dag, meðal annars af samflokksmönnum hv. þingmanns og fleirum, að hér sé gefið varasamt fordæmi með því að hunsa alvarlegar ábendingar og athugasemdir Ríkisábyrgðasjóðs í þessu máli og það sé varasamt fordæmi að sniðganga eða taka úr sambandi tiltekna þætti laga um Ríkisábyrgðasjóð, það skapi augljóslega varasamt fordæmi. Mig langar að spyrja hv. þingmann um annars konar varasamt fordæmi. Þegar við blasir að forsendan sem gefin var fyrir því að þetta verkefni mætti fara fram fyrir önnur er brostin eða er engan veginn hafin yfir eðlilegan vafa, skapar það þá ekki varasamt fordæmi ef slík ríkisframkvæmd, opinber framkvæmd á sviði samgöngumála, er þrátt fyrir það afgreidd utan við samgönguáætlun, utan við allar eðlilegar viðmiðanir, utan við allar eðlilegar forsendur sem þar eru lagðar til eins og varðandi forgangsröðun jarðganga? Er það ekki varasamt fordæmi fyrir framtíðina ef við ætlum okkur að reyna að ná sátt 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður kemur hér inn á mjög mikilvægan þátt sem er sú aðferðafræði sem notuð er við mótun samgönguáætlunar. Samgönguáætlun, hvort sem er til lengri tíma eða skemmri tíma, er áætlun en ekki endanleg ákvörðun en engu að síður hafa bæði núverandi hæstv. innanríkisráðherra og forverar hans um langt árabil, hygg ég, reynt að byggja samgönguáætlanir og þar áður vegáætlanir á nokkuð víðtækri sátt. Þær hafa verið undirbúnar þannig að menn hafa leitað eftir áliti sérfræðinga, sveitarfélaga og hagsmunaaðila, landshlutasamtaka og fleiri aðila sem að þessum málum koma, og við gerð vegáætlana og samgönguáætlana verið gerð tilraun til að ná einhverri málamiðlun og skipa málum í einhverja tiltekna framkvæmdaröð vegna þess að við stöndum frammi fyrir því að við erum með fjöldann allan af æskilegum, jákvæðum verkefnum sem eru þjóðhagslega hagkvæm og geta haft í för með sér aukið umferðaröryggi o.s.frv. Að búa til áætlanir, samgönguáætlun eða vegáætlun til skemmri tíma og til lengri tíma er auðvitað ákveðin leið til að byggja nokkuð breiða sátt um bæði þær forsendur sem eiga að liggja til grundvallar forgangsröðuninni og síðan um forgangsröðunina sjálfa. Auðvitað er það alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að með því að velja svona hjáleið er ákveðin hætta á því að þær forsendur sem samgönguáætlunin byggir á verði látnar víkja. Með þessu er ég ekki að segja að ekki eigi að skoða leiðir eins og 

Forseti. Þetta er einmitt einn meginþáttur málsins. Þó að við vörum sterklega við þeirri leið sem hér er verið að leggja til og leggjumst gegn henni þýðir það ekki að við séum að segja að aldrei eigi að ráðast í gerð Vaðlaheiðarganga. Það getur vel verið að á einhverjum tíma þegar röðin er komin að Vaðlaheiðargöngum samkvæmt öllum eðlilegum forsendum og eðlilegri forgangsröðun í þessum efnum verði ráðist í gerð þeirra. Þegar meginforsendan er brostin verður augljóslega að taka málið í heild sinni til endurskoðunar og setja í eðlilegt samhengi. Þá langar mig að koma að öðru sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni og fór nokkuð vel og málefnalega yfir og það er þetta með að sérfræðingar Vegagerðarinnar hafi varað við því eða telji óæskilegt að fara í tvenn gögn í einu. Hv. þingmaður fór yfir nokkra af þeim þáttum sem lúta að því hvers vegna það er varasamt. Þá hljótum við að standa frammi fyrir þeirri spurningu að velja hvaða göng á Íslandi eigi að koma fyrst. Það sem talið hefur verið þessum Vaðlaheiðargöngum til tekna eru veggjöldin, þess vegna eiga þau að fara fram fyrir. Ef þau væru þá fyrstu jarðgöngin sem ýta öðrum jarðgöngum aftar í röðina, er þá verið að taka veggjöld fram yfir til dæmis umferðaröryggi sem er ein af röksemdunum fyrir Norðfjarðargöngum? Og verður ekki að fara fram miklu ítarlegri umræða um hvaða vægi veggjöld eigi yfir höfuð að hafa inni í röðun samgönguverkefna? 

Hæstv. forseti. Þetta var einmitt það sem ég var að reyna að koma inn á þegar tími minn rann út í fyrra svari mínu, ég er í grundvallaratriðum ekki ósáttur við að veggjöld séu lögð á í einhverjum mæli undir einhverjum kringumstæðum. Ég er ekki í hópi þeirra sem hafna veggjöldum sem leið til þess að fjármagna samgönguverkefni. Hins vegar er það alveg hárrétt sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir bendir á að ef við ætlum að skoða framkvæmdir sem eru að hluta til fjármagnaðar með veggjöldum í samanburði við aðrar framkvæmdir þurfum við að vega og meta hvaða vægi veggjöldin eiga að hafa í samanburði við aðra þætti sem skipta máli þegar forgangsröðun verkefna er ákveðin. Við vitum það bæði ég og hv. þingmaður að Vaðlaheiðargöng lenda frekar aftarlega í röðinni á þeim mælikvörðum sem lagðir eru til grundvallar samgönguáætlun, reyndar mjög aftarlega ef út í það er farið miðað við hvaða fjármagn er til ráðstöfunar á næstu árum. Ef við hefðum ótakmarkaða peninga væri náttúrlega æskilegt að flýta þeim eins og öðrum verkefnum eins og menn þekkja. En þegar forsendurnar sem samgönguáætlun er byggð á eru skoðaðar lenda Vaðlaheiðargöng mjög aftarlega í röðinni. Eins og hér hefur verið nefnt oftar en einu sinni var forsendan fyrir því að taka þau út og afgreiða þau sérstaklega með það að markmiði að þau færu bara strax í gang, sú að þarna væri um að ræða viðskiptamódel sem gengi upp og mundi ekki leiða til útgjalda eða óeðlilegrar áhættu fyrir ríkissjóð. Sú forsenda er ekki lengur fyrir hendi.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um heimild til handa ráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að fjármagna jarðgöng undir Vaðlaheiði. Ég tel afskaplega mikilvægt að við förum út í samgönguframkvæmdir af ástæðum sem ættu að vera augljósar, en þessar eru kannski ekki augljósar öllum. Það vekur að vonum athygli þegar hugmyndir um stærri vegaframkvæmdir koma frá hæstv. ríkisstjórn eða stjórnarmeirihlutanum. Ég held að almennt megi segja að góð reynsla hafi verið af jarðgangagerð á Íslandi og sú framkvæmd sem hefur verið fjármögnuð með veggjöldum, þ.e. önnur þeirra, þær eru held ég tvær, hefur gengið mjög vel. Ef ég man rétt var hugmyndin sú að Reykjanesbrautin yrði fjármögnuð með veggjöldum en um það urðu miklar deilur. Þá er ég ekki að tala um tvöföldunina heldur áður fyrr. Ef ég man rétt þá sprengdu einhverjir í skjóli nætur upp þann skúr sem var notaður til að innheimta veggjaldið. Í kjölfarið var hætt við þá leið og var hún ekki tekin upp aftur fyrr en menn fóru út í framkvæmdir við Hvalfjarðargöng, sem ég held að hafi verið 1988. Hugmyndin að fjármagna samgönguframkvæmdir með veggjöldum, í það minnsta var það réttlætingin þegar farið var í Hvalfjarðargöng á sínum tíma, var að menn hefðu val. Hægt var að keyra fyrir fjörðinn ef menn vildu það og menn geta það svo sannarlega áfram og eftir reyndar mjög góðum vegi og þó að hann sé frekar varhugaverður eins og hann liggur er hann lagður bundnu slitlagi sem þótti mikil bylting þegar það var gert. Ég hef keyrt þann veg ansi oft á ævinni, ólst upp í Borgarnesi og ég fór oft með foreldrum mínum til Reykjavíkur. Ég man tímana tvenna hvað varðar þær samgöngur. Þegar ég fór í fyrsta skipti frá Borgarnesi til Reykjavíkur og til baka var sáralítið lagt bundnu slitlagi. Það var ekki fyrr en komið var til Reykjavíkur sem maður komst á slíka vegi. Þá var engin Borgarfjarðarbrú, það voru bara síkisbrýrnar og svo sannarlega engin Hvalfjarðargöng, bara malarvegir og einbreiðar brýr. Ef hestamannamót voru á Hvítárvöllum mátti fólk setja sig í þolinmæðisgírinn og bíða lengi eftir því að hestar kæmust leiðar sinnar og ég tala nú ekki um þegar langar bílalestir voru í báðar áttir við Hvítárbrú og síkisbrýrnar. Virðulegur forseti. Það er mjög stutt síðan þetta var en sem betur fer hefur verið lyft grettistaki í samgöngumálum á síðustu 20–30 árum og við erum komin á þann stað að flestir umferðarmeiri þjóðvegir eru lagðir bundnu slitlagi, en við höfum hins vegar ekki staðið okkur í því að hanna þá þannig að þeir séu eins öruggir og mögulegt er. Hér er ekki um það að ræða að taka veg sem er ekki lagður bundnu slitlagi. Sú leið sem á að stytta er lögð bundnu slitlagi þótt þeir vegir sem þar eru mættu vera öruggari. Það veldur miklum vonbrigðum þegar maður skoðar þær tillögur sem lagðar eru fyrir varðandi þessa framkvæmd að menn munu áfram keyra hættulegasta vegarslóðann þrátt fyrir að farið verði í framkvæmdir við Vaðlaheiðargöng sem flest bendir til. Það er ekki hægt að segja að við séum að forgangsraða í þágu umferðaröryggis - þá á ég við að við tækjum hættulegustu vegina fyrst. Í samgöngumálum okkar erum við ekki að fara þá leið þó að við höfum öll tæki til þess. Ég kem aðeins inn á umferðaröryggismál á eftir. Það sem veldur mér áhyggjum í þessu og mér finnst vera partur af gamalli tíð, sem ég hélt að við værum að reyna að vinna okkur út úr, er að ekki er hægt að sjá að þær forsendur sem lagðar eru til grundvallar gangi upp. Mér finnst kannski alvarlegast að þeir sem berjast harðast fyrir þessu tala eins og það sé í lagi, eða það er réttlætingin sem maður heyrir fyrir þessari framkvæmd, að forsendurnar gangi ekki upp, þ.e. hinar fjárhagslegu forsendur. Þá er allt tínt til og menn nefna tekjur ríkisins af þessu og annað slíkt, þ.e. skatttekjur, þetta verði mjög ódýr framkvæmd sem kosti um 9 milljarða því að það muni alltaf einhverjir keyra í gegnum göngin og þó svo það fari á versta veg snúist það um 4–5 milljarðar eða eitthvað slíkt. Það má vel vera að hægt sé að leggja hlutina upp með þessum hætti en í upphafi var þetta kynnt og lagt þannig fram að hér væri um einkaframkvæmd að ræða, ríkið þyrfti ekki að hafa áhyggjur af þessu. Menn nefndu Hvalfjarðargöngin og þessa framkvæmd í sömu andrá. Það gengur ekki upp, þetta er ekki slík framkvæmd. Ég var fylgjandi Hvalfjarðargöngunum og það hefur gengið afskaplega vel með þau en í þessu tilfelli verður ekki séð að við getum farið Hvalfjarðargangaleið. Það er alveg sama hverjir hafa skoðað þetta, hvort það er Ríkisábyrgðasjóður eða aðrir aðilar, menn komast alltaf að þeirri niðurstöðu að forsendurnar séu of veikar. Ef við hugsum þetta út frá sjálfum okkur, sleppum vaxtastiginu og öðru slíku sem er að vísu gríðarlega mikilvægt, og höfum það eins einfalt og það getur orðið þá þarf hver og einn að svara að þessu: Muntu greiða 1.000 kr. fyrir að spara þér 10–11 mínútna keyrslu? Það er grunnspurningin. Ég er ansi hræddur um að fæstir muni gera það, sérstaklega ekki á þeim tímum ársins þegar veður er gott og ekkert ýtir á að fólk fari í gegnum göngin. Það segir okkur að litlar líkur eru á því að þetta gangi upp. Þeir aðilar sem hafa skoðað þetta og komið með, að mér finnst, málefnalega gagnrýni hafa stundum verið úthrópaðir fyrir það, sem mér finnst slæmt og slæmt dæmi um íslenska umræðuhefð. Þeir hafa bent á að skynsamlegra væri að fara aðrar leiðir. Þeir benda á frændur vora, Norðmenn, sem setja frekar fjármagn eða hlutafé í slík verkefni og fara jafnvel þá leið að ryðja ekki veginn, þ.e. valkostinn eins og fyrir Víkurskarðið, á veturna. Væri sú leið farin mundi sparast kostnaður og sömuleiðis yrði fólk að fara í gegnum göngin og það mundi hjálpa til við að fjármagna þau þó að það lenti þá á því fólki. Það er fólkið sem berst hvað harðast fyrir þessu og af ástæðu. Ég get alveg skilið baráttu fólks á þessu svæði fyrir samgöngubótum en mér finnst ótrúlega dapurlegt að eftir að þetta hefur farið í gegnum hv. nefndir þingsins hafi ekki komið raunhæfari áætlanir um hvernig eigi að ná þessu fram. Mér hefði fundist miklu eðlilegra að hingað kæmu forsendur sem flestir gætu sætt sig við og menn legðu þá bara heiðarlega á borðið að það þyrfti 2 eða 3 milljarða, ég veit það ekki, í þetta verkefni. Það er alveg sama hvernig menn leggja þetta niður fyrir sér þeir komast alltaf að þeirri niðurstöðu að forsendurnar ganga ekki upp. Ef við ætlum að sætta okkur við það í þessu verkefni hljótum við að gera það í öllum öðrum verkefnum líka. Ef það er orðin regla hér að okkur finnist sjálfsagt að fara út í verkefni, sama hvaða verkefni það er, vitandi að veikar forsendur séu fyrir fjármögnun þess, hvar ætlum við þá að stoppa? Ef það er í lagi í sambandi við Vaðlaheiðargöng hlýtur það sama að eiga við um öll önnur samgöngumannvirki. Við erum í þeirri stöðu að það er mikil vöntun á umferðarmannvirkjum. Mínar áherslur eru einfaldlega þær að hafa forgangsröðun í þá átt að taka fyrst og fremst hættulegustu vegarkaflana innan þéttbýlis og á þjóðvegunum alls staðar á landinu og reyna að útrýma þeim. Þær áherslur er því miður hvorki að finna í þessu verkefni né í samgönguáætlun. Búið er að taka út helstu þjóðvegi landsins. Ég held að það sé búið að merkja um 370 talsins út frá alþjóðlegum stöðlum sem eru notaðir um allan heim, svokallaðir EuroRAP-staðlar, sem ég hvatti hæstv. fyrrverandi samgönguráðherra, Sturlu Böðvarsson, til að fara í á sínum tíma. Sem betur fer fór hann í það og þess vegna erum við með þessar upplýsingar. En við erum ekki að fara í þá vegferð. Þvert á það sem menn halda er hægt að koma í veg fyrir umferðarslys með hönnun umferðarmannvirkja. Ef þau eru rétt hönnuð eru minni líkur á umferðarslysum. Nú skyldi einhver spyrja: Hvað kosta umferðarslys á Íslandi á ári? Ég áttaði mig á því að það væru háar upphæðir og miðað við þær upplýsingar sem ég hef bestar hleypur kostnaðurinn á tugum milljarða. Menn segja á milli 20 og 30 milljarða. Tilfinningalegur kostnaður er auðvitað ekki inni í því heldur bara kostnaður heilbrigðiskerfisins. Mér þykja þetta vera ótrúlega háar tölur en á von á því að við fáum betri upplýsingar um þetta fljótlega. Ef þetta er rangt, ég hef þetta eftir því fólki sem ég treysti og þekkir hvað best til, segjum að kostnaðurinn sé helmingurinn af þessu þá breytir það því ekki að ef við náum niður þeim kostnaði erum við með mun meiri fjármuni milli handanna hvort sem við mundum nota þá í aðra þætti heilbrigðisþjónustunnar eða í að bæta umferðarmannvirki. Mér finnst sérkennilegt að á sama tíma og ríkisstjórnin setur fram áætlanir um að fresta í 10 ár öllum stærri vegaframkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu, sem kemur eingöngu niður á Reykjavík, finnst mönnum sjálfsagt að fara í verkefni sem er ekki með betri fjárhagslegan grundvöll en hér er um að ræða. Ég vil vekja athygli á því að hættulegustu vegarkaflarnir, hættulegustu vegamótin, í þéttbýli á Íslandi eru eiginlega öll í Reykjavík. Nú kynni einhver að segja: Það þarf að gera rosalega stór umferðarmannvirki - eða eitthvað slíkt.  Á Íslandi hefur alvarlegum umferðarslysum fjölgað. Við höfum náð árangri í mörgu sem varðar umferðaröryggi en þessum slysum hefur fjölgað, ekki mikið og örugglega er hlutfallslega einhver fækkun miðað við aukningu umferðar. En hvað er á bak við sérhvert alvarlegt umferðarslys, hvað þýðir það? Það þýðir að viðkomandi nær aldrei fullum bata og því miður er oft um að ræða varanleg örkuml. Sama hvernig ástandið er í þjóðfélaginu mundi maður ætla að hægt væri að sameinast um að forgangsraða í þágu umferðaröryggis. Það ætti sérstaklega að eiga við þegar minna er um fjármuni eins og nú er. Þá mundi maður ætla að breið og góð pólitísk samstaða væri um það á Alþingi, en svo er ekki. Nú gæti einhver sagt: Hv. þingmenn hugsa bara um sitt kjördæmi - og þess vegna sé þetta ekki hægt. Þingmenn eru kosnir af fólki sem býr á ákveðnum svæðum og ég geri engar athugasemdir við það að hv. þingmenn líti til sinna svæða og segi: Hér er eitthvað að og það þurfum við að bæta - og það á sérstaklega við um samgöngumannvirki. Ég hefði hins vegar viljað sjá hv. þingmenn leggja áherslu á að taka út hættulegustu vegina, hættulegustu vegarspottana, áhættumestu svæðin í sínum kjördæmum. Ef við kæmumst á þann stað að rífast um það værum við komin mjög langt. Ef einhver spyr mig: Ertu á móti Vaðlaheiðargöngum? - er ég ekki á móti þeim. Ég er ekki á móti neinum góðum samgöngumannvirkjum og styttingum á vegalengdum eða ég ætla ekki að segja að ég sé ekki á móti neinum, það er ekki rétt, stundum eru auðvitað umhverfisástæður og ýmsar aðrar ástæður sem vega þyngra, en mér finnst þau vinnubrögð meiri hluta hv. fjárlaganefndar að koma ekki með raunverulegan ábyrgan valkost eftir að hafa farið yfir málið fyrir neðan allar hellur. Ég held að þessi vinnubrögð hv. þingmanna séu það sem hefur skaðað hvað mest í þessu máli. Það er engum greiði gerður með því að vinna hlutina með þessum hætti. Þeir hv. þingmenn sem skrifa undir nefndarálit meiri hlutans skulu aldrei koma og tala um hversu mikilvægt það er að styrkja þingið og bæta vinnubrögðin 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég tek undir það að líkamstjón verður kannski aldrei metið almennilega til fjár og við ættum fyrst og fremst að einblína á þá staði þar sem mestu slysahætturnar eru. Þegar ég var að læra skaðabótarétt árið 2007 að mig minnir var eitt mannslíf metið á 100 millj. kr. Það væri fróðlegt að uppreikna það til dagsins í dag. Ríkissjóður verður náttúrlega af himinháum upphæðum í skatttekjum þegar banaslys verða á hættulegum vegköflum og ég tala nú ekki um slys með miklum örkumlunum. Það var ekki það sem ég ætlaði að spyrja um heldur lokaorð hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar en hann ræddi um að þingið ætti að vanda sig og aðgreina sig frá framkvæmdarvaldinu. Það kemur fram í minnihlutaáliti 1. minni hluta sem hv. þingmenn Ásbjörn Óttarsson og Illugi Gunnarsson skrifa undir, að þegar lífeyrissjóðirnir hurfu frá verkefninu haustið 2010 og kærðu sig ekki um að taka þátt í því og töldu sig ekki fá nógu mikla ávöxtun á verkið, tók umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis málið upp aftur að eigin frumkvæði haustið 2011, í fyrra. Hún óskaði jafnframt eftir því að óháðum aðilum úti í bæ yrði falið að kortleggja sem best hagsmuni ríkisins, áhættu og óvissuþætti. Nú varð ekkert úr þessari beiðni vegna þess að framkvæmdarvaldið, þá hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon, tók verkefnið til sín og valdi sjálft stofu til að vinna þetta fyrir sig. Hvað finnst þingmanninum um þessi vinnubrögð, að þegar nefnd 

Virðulegi forseti. Þessi atburðarás sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir ræðir hér er skólabókardæmi um það þegar framkvæmdarvaldið traðkar á þinginu. Í þessu tilfelli hafa hv. þingmenn sem stýra viðkomandi nefnd val, þeir geta látið þetta yfir sig ganga eða þeir geta gripið til einhverra aðgerða Því miður hefur hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra gert þetta í það minnsta nokkrum sinnum. Bankasýslan á til dæmis samkvæmt lögum að fara með eignarhlut í öllum fjármálafyrirtækjum. Það hefur gengið eftir nema þegar núverandi hæstv. fjármálaráðherra ákveður að gera það sjálfur og gerði það t.d. í málefnum Byrs og SpKef. Ekki eru öll kurl komin til grafar í því máli en það er ljóst að það endar ekki vel og einnig er ljóst að það að taka þetta úr þeirri stofnun sem hefur mesta fagþekkinguna og á að gera það samkvæmt lögum var ekki farsælt fyrir neinn og allra síst ríkissjóð. Ég verð bara að segja að þetta kemur mér mikið á óvart. Við skulum bara tala um hlutina eins og þeir eru. Þetta er erfitt mál og ég held að flestir þingmenn og í sjálfu sér landsmenn vilji fólkinu á þessu svæði sem mest er að berjast fyrir þessu allt hið besta og vilji að það fái eins góðar samgöngur og mögulegt er og að þetta verkefni gangi upp. En af hverju vinna menn þetta þá ekki almennilega? Af hverju kemur hv. fjárlaganefnd, sem hefur allar forsendur til að meta fjárhagslegar forsendur þessa verks, er búin að fá gesti og annað slíkt, ekki með aðrar tillögur? Í stað þess kemur hún með málið óbreytt fram. Það er ótrúlegt.

Virðulegi forseti. Hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra hefur farið mikinn og virðist hvorki ráðfæra sig við kóng né prest í nokkru einasta máli. Síðast í kvöld í kvöldfréttunum valtar hann yfir samráðherra sinn, hæstv. samráðherra sinn Oddnýju Harðardóttir, og svarar fyrir hennar hönd um málefni Landsbankans. Það er ótrúlegt hvernig þessi maður virðist vera að líkjast einræðisherra. Það er alveg sama hvaða málaflokk það snertir.

Forseti biður þingmann um að gæta orða sinna.

Sjálfsagt. En ég vil nefna varðandi ríkisábyrgðir sem þessi einstaki ráðherra hefur dælt út, að við þurftum í lokafjárlögum 2010 að virkja 27,5 milljarða í ríkisábyrgðum. Það er náttúrlega áminning um að við verðum að fara varlega þegar verið er að veita ríkisábyrgðir. Ég ætla ekki að fara yfir fjölskyldutengsl ríkisendurskoðanda sem sagði sig frá þessu máli, en mig langar að spyrja þingmanninn hvort eitthvað sé til í því að þetta vinnulag sé valið vegna þess að þetta er kjördæmi 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki af hverju vinnulagið er svona. Það gildir einu. Það liggur hins vegar fyrir að ábyrgðin í þessu máli liggur í þinginu og það er ljóst að hv. fjárlaganefnd var með þetta mál. Hv. formaður fjárlaganefndar og meiri hlutinn stýrir því í hvaða farvegi málið er. Við getum svo sem gagnrýnt hæstv. ráðherra í ríkisstjórn og höfum gert það áður Ég kannast alveg við að hafa gert það. En þetta er á ábyrgð þingsins. Málið var að koma úr hv. fjárlaganefnd og það eru þeir einstaklingar, hv. þingmenn í meira hluta nefndarinnar, sem bera ábyrgð á því. Ég gagnrýni þá þegar ég segi að mér finnst ótrúlegt að þegar búið er að sýna fram á að það sé pottur brotinn, eins og hv. þingmenn í minni hlutanum gera í 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og þó svo að ég hafi verið eitthvað að atast í hv. þingmanni utan úr sal verð ég sammála honum um að það er vitanlega gríðarlega mikilvægt að setja fjármuni í að eyða hættulegustu vegköflunum, gatnamótum og stöðum sem þekktir eru á landinu öllu og ekki síður í Reykjavík en annars staðar, það er alveg hárrétt. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvers vegna hann telur að sú aðferðafræði sem hér er notuð hafi ekki verið notuð á höfuðborgarsvæðinu við að fara í framkvæmdir eins og til dæmis Sundabraut og verkefni sem eru klárlega gríðarlega mikilvæg fyrir Reykvíkinga og alla landsmenn til að tryggja auðvelda aðkomu að höfuðborginni og tengja hana betur við landið. Annað sem skiptir líka máli fyrir höfuðborgina, þannig að það sé bara sagt og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur vakið athygli á, er hvað gerist ef einhvers staðar verður eldgos eða jarðskjálfti eða eitthvað slíkt, til dæmis í Bláfjöllum, hvert eiga höfuðborgarbúar að fara? Það er stór spurning. Menn muna eftir hátíðarhöldunum á Þingvöllum þegar sumir komust ekki einu sinni þangað, komust bara í bensínstöð til að fá sér pulsu.

Það er ekki …


             Já, þetta eru stórar spurningar sem við þurfum að velta fyrir okkur og því er eðlilegt að kalla eftir svörum frá hv. þingmanni Reykvíkinga um hvers vegna hann telur að ekki hafi verið farið eftir þeirri aðferðafræði að ráðast í gríðarstór verkefni sem bíða á höfuðborgarsvæðinu, bæði þær sem tryggja öryggi höfuðborgarbúa og auðvelda þeim að fara út á land.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að við hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson séum sammála um að samgöngur eru fyrir alla. Ef maður býr í Reykjavík finnur maður meira fyrir því ef samgöngum er ábótavant hér. En landsbyggðarfólk keyrir um í Reykjavík og öfugt. Ef eldsneytisgjaldstefna ríkisstjórnarinnar væri aðeins öðruvísi mundum við gera miklu meira af því að keyra um landið. Það hefur aldrei verið hagkvæmara að ferðast um landið og ég veit að fólk hefur mikinn áhuga á því. Það skiptir engu máli, það er alltaf jafnalvarlegt hvort sem Norðlendingur slasast eða í Reykjavík eða Reykvíkingur slasast á Norðurlandi eða Austurlandi, það er bara svo blóðugt og sorglegt til þess að vita að við gætum svo oft komið í veg fyrir með litlum tilkostnaði, með breyttri forgangsröð, betri hönnun að fólk á öllum aldri, sérstaklega ungt fólk, slasist og sé örkumla um alla ævi. Við verðum að fara að hugsa út frá þessu. Þegar hv. þingmaður spyr svo velti ég fyrir mér: Ef þetta frumvarp verður samþykkt eigum við þingmenn Reykvíkinga eða aðrir að hlaupa til og reyna að búa til félög utan um einstakar vegaframkvæmdir, Hlíðarfót eða Sundabraut eða hvað það nú er? Og þegar menn segja: Heyrðu, þetta gengur ekki alveg upp í krónum og aurum, þá segja menn: Ef þetta fer á versta veg verður þetta allt svo hlutfallslega ódýrt. Allt það sem gert er skapar fordæmi og það er ekki gott fordæmi að fara þessa leið.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að samgöngur eru fyrir alla en fjöldi Íslendinga býr varla við almennilegar samgöngur. Það eru svæði á Íslandi þar sem nánast þarf að sæta lagi eins og á suðurfjörðum Vestfjarða til að komast út af eða inn á það svæði. Þetta er alveg rétt hjá hv. þingmanni að samgöngur eru vissulega fyrir alla en við keyrum sums staðar á vegum sem byggðir voru á árunum 1940–1950. Þetta eru enn þá þjóðvegir landsins eins og fyrir vestan og á mörgum öðrum stöðum þannig að það er af nógu að taka. Ég er enn þá svolítið að velta vöngum yfir eftirfarandi: Ef blönduð leið, ríkis-einkaframkvæmd með vegtollum er sú leið sem gefur tóninn fyrir framkvæmdir í framtíðinni, hvers vegna hefur sú leið ekki verið farin á höfuðborgarsvæðinu til að koma verkefnum eins og Sundabraut í framkvæmd?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hitti naglann á höfuðið í lok andsvars síns. Ef við ætlum að gera þetta núna hljótum við að ætla að gera þetta almennt. Menn hljóta að hlaupa til og fara að stofna félög og ætlast til þess að hið sama verði gert varðandi einstakar vegaframkvæmdir sama hvar þær eru á landinu og þó svo að bent sé á að viðkomandi verkefni gangi ekki upp fjárhagslega og engin lán fáist í það vegna þess að það borgi sig ekki hljótum við að afgreiða öll málin 

Forseti. Þetta var athyglisverð ræða hjá hv. þingmanni, kannski einna helst vegna þess að hann talaði um þessa framkvæmd í samhengi við samgöngumál almennt og þau viðmið sem við höfum þar eins og til dæmis umferðaröryggi sem er gríðarlega mikilvægur þáttur. Það var einmitt þetta sem ég byrjaði að segja í dag undir liðunum fundarstjórn forseta, að þetta mál yrði að ræða í samhengi við samgönguáætlun í heild sinni, það yrði að skoða heildstætt ekki síst vegna þess að hér blasir við, eins og ítrekað hefur komið fram í dag, eina forsendan fyrir því að þessi framkvæmd var tekin fram fyrir aðrar mun brýnni framkvæmdir, er brostin. Sú forsenda var að framkvæmdin stæði undir sér sjálf. Hún er í það minnsta langt frá því vera hafin yfir eðlilegan vafa. Þess vegna hlýtur maður að flokka verkið sem ríkisframkvæmd sem eigi heima í samgönguáætlun og eigi að raðast þar eftir þeim forsendum sem þar eru hafðar til hliðsjónar. Er hv. þingmaður sammála því að ræða eigi þetta verkefni í heild sinni innan ramma samgönguáætlunar og sem ríkisframkvæmd? Því er mikið hampað að verkið sé þjóðhagslega hagkvæmt. Reyndar efast ýmsir um forsendur þeirra útreikninga en það er annað mál. Þarf ekki að fara fram heildstæð úttekt á því hversu hagkvæmt það 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spurði hvort við yrðum ekki að fara að forgangsraða í þágu umferðaröryggis. Jú, þótt fyrr hefði verið. Samgönguáætlun ætti að gera það en hún gerir það ekki, því miður. Hér er ekki verið að taka út hættulegustu vegkaflana. Það er engin áætlun um að útrýma til dæmis þrjátíu hættulegustu vegköflunum og varðandi hættulegustu vegkaflana í þéttbýli var reyndar búið að semja um að ekkert ætti að gera þar næstu 10 árin. Við erum eins langt frá þessu og hægt er. Hvað þetta mál varðar þarf auðvitað að skoða alla hluti í samhengi en ég hélt að eftir að hv. þingnefnd væri búin að skoða þetta kæmi hún og segði: Heyrðu, það eru augljósir áhættuþættir hér. Ef við ætlum að fara í þetta verkefni þurfum við að gera það með öðrum hætti, til dæmis eins og Pálmi Kristinsson skrifaði um. Hann nefndi fordæmi frá Noregi þar sem menn setja ríkisframlag en síðan setja þeir vegtolla á móti. Mér finnst eðlilegt að fara yfir þess konar þætti en ekki að koma með þessum hætti inn í málið. Svo er það ljótur leikur að koma fram með þetta á elleftu stundu og setja alla hv. þingmenn í erfiða stöðu gagnvart því fólki sem berst fyrir þessum framkvæmdum og býr á þessu svæði, það á ekki 

Forseti. Það er þetta með fordæmið sem við höfum aðeins rætt í dag, fordæmið í því að sniðganga ákveðna þætti laga um Ríkisábyrgðasjóð, fordæmið í því að hunsa alvarlegar ábendingar Ríkisábyrgðasjóðs og reyndar mun fleiri aðila og svo fordæmið að taka gríðarlega stórt og mikið mannvirki eins og þetta fram fyrir eðlilega röð út af vegtollum. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann út frá þessu heildarsamhengi samgöngumála, úr því að hann nefndi leið sem Pálmi Kristinsson hefur bent á og ýmis módel sem þyrfti að skoða í þessu samhengi: Er hv. þingmaður ekki sammála mér um að það vanti enn miklu ítarlegri umræðu og umfjöllun um eftir hvaða módeli skuli farið, hvaða áhrif raunverulegir vegtollar eigi að hafa og í hvaða farveg þessi mál eigi að fara? 

Virðulegi forseti. Ég ætla hv. þingnefnd að hafa rætt þetta mál vel. Ég trúi ekki öðru og ég held að það séu þekkt fordæmi. Ég veit ekki hvort hv. fjárlaganefnd þarf að ræða þetta mál í viku eða í hálfan mánuð í viðbót. Hún hefur haft drjúgan tíma til að fara yfir það og ég held að hún hafi haft alla burði til að koma hingað og fara yfir valkostina fyrir okkur. Ég er því alveg sammála hv. þingmanni í því að það er ekki búið að klára þetta verk. Það er ekki búið að vinna það. Eftir því sem mér skilst erum við komin á einhverja endastöð varðandi útboð í þessu sambandi. Það er augljóst að einhverjir eru að reyna að setja pressu á málið og með því minnka menn líkurnar á því að vandað sé til verks. Sú ábyrgð hlýtur að hvíla fyrst og fremst á formanni hv. fjárlaganefndar.

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég freista þess að sefa þá sorg sem greinilega bærist innra með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni yfir hlutskipti Reykvíkinga í samgöngumálum sem er að mínum dómi ekki eins slæmt og hv. þingmaður virðist halda, að hér verði ekkert að gera á næstu tíu árum. Á næstu tíu árum ætlum við að ráðast í stærsta og umfangsmesta átak sem hér hefur nokkurn tíma verið gert til að efla almenningssamgöngur á þéttbýlissvæðinu á suðvesturhorninu. Við ætlum líka að verja hundruðum milljóna á allra næstu árum í að bæta umferð fyrir hjólreiðafólk og fyrir gangandi, auk þess sem við ætlum að eyða slysagildrum á þessu svæði. Þeir sem eru vanir því að hugsa bara í mislægum gatnamótum sem kosta 2–3 milljarða hvert finnst ekkert að gert, en þetta er stórátak sem hér er verið að ráðast í og sem við erum mjög stolt af og mælist afar vel fyrir úti í þjóðfélaginu. Um það ríkir þverpólitísk sátt og horfi ég þar til forsvarsmanna allra sveitarfélaga á suðvesturhorninu sem eiga aðild að samkomulagi sem nýlega var undirritað. Við skulum ekki gera lítið úr þessu. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér sérstaklega hljóðs í þessari umræðu eru ræður sem hér hafa verið fluttar þar sem aðkoma mín að Vaðlaheiðargöngum hefur verið fléttuð inn í málflutninginn. Vísa ég þar ekki síst í ræðu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar fyrr í dag sem flutti okkur sögulega hugvekju um Vaðlaheiðargöng, rakti sögu málsins, vísaði í ótal fundi, samþykktir, þingmál, fjárlög, fjáraukalög, þingsályktunartillögur, samgönguáætlanir til skamms og langs tíma. Ég verð að segja að mér fannst ekki mikið til þessarar upprifjunar koma, þótt maðurinn væri ágætlega að sér hvað varðar fundahöld og yfirlýsingar, þingmál og ályktanir, en mín gagnrýni er sú að allt innihald skortir. Það vantaði nefnilega upp á að setja alla þessa fundi og ályktanir í rétt samhengi hlutanna og um það á þessi umræða að snúast. Svo lengi sem ég man eftir mér á Alþingi hefur verið rætt um Vaðlaheiðargöng. Ég kom inn á þing um miðjan tíunda áratug síðustu aldar og þá þegar var farið að ræða um Vaðlaheiðargöng og það voru einhverjir þingmenn af því svæði sem höfðu áhuga á þeirri framkvæmd. Menn ræddu önnur göng líka alls staðar á landinu. Þegar komið var fram yfir aldamótin ágerðist þessi umræða og við fórum að sjá þess stað í þingmálum eftir 2005. Ég ætla að staðnæmast við árið 2008, því að það var vorið 2008, nánar tiltekið 29. maí 2008 sem Alþingi samþykkti þingsályktun um Vaðlaheiðargöng. Textinn er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að Vaðlaheiðargöng verði gerð í einkaframkvæmd með veggjöldum. Göngin verði fjármögnuð að hálfu af ríkissjóði með jöfnum árlegum greiðslum eftir að framkvæmdatíma lýkur árið 2011 í 25 ár.“ Þetta segir í þingsályktun sem var samþykkt í þessum sal 29. maí 2008.  „Vegna stöðu efnahagsmála og alvarlegrar stöðu ríkissjóðs hefur að undanförnu verið rætt um aðkomu lífeyrissjóðanna eða annarra fjárfesta að fjármögnun vegaframkvæmda auk annarra framkvæmda í landinu. Forsendur aðkomu lífeyrissjóðanna eru einkum þær að sjóðirnir fái viðunandi arð af fjárfestingum sínum og fjárfestingarnar séu þjóðhagslega arðbærar. Jafnframt liggur fyrir að ríkissjóður hefur takmarkað svigrúm til að auka skuldbindingar sínar. Þetta þýðir að auknar framkvæmdir verður að fjármagna með veggjöldum. Eftirtaldar framkvæmdir hafa verið skoðaðar í tengslum við aðkomu lífeyrissjóðanna.“ Síðan er hér tafla þar sem greinir frá Suðurlandsvegi, Vesturlandsvegi, Reykjanesbraut og Vaðlaheiði, fjármagnað algerlega með vegtollum. Þetta er vorið 2010. Þarna hefur átt sér stað stefnubreyting. Það eru síðan stofnuð félög um þessar framkvæmdir, á suðvesturhorninu annars vegar og norðan heiða hins vegar, Vaðlaheiðargöng. Það hefur komið í ljós að þeir sem voru í forsvari fyrir lífeyrissjóðina í þessum viðræðum vildu aðskilja þessar framkvæmdir vegna þess að þeir töldu gefið mál að framkvæmdirnar á suðvesturhorninu yrðu arðbærar, mikil áhöld væru um hitt. Það var þetta sem þeir sögðu. Þetta var vorið 2010. Í septembermánuði 2010 kem ég að þessum málum sem nýr ráðherra samgöngumála. Ég hafði aldrei verið hrifinn af veggjöldum en ég ákvað að láta mig hafa þetta, enda hafði þingið samþykkt þetta og ég var ekki í þeim hópi. Ég ákvað að framfylgja þessari stefnu eins og ég best gæti. Ég fékk forvera minn á ráðherrastóli til að stýra viðræðum við lífeyrissjóðina meðan þær samningaviðræður vörðu. Ég fór norður á Akureyri um haustið, sat þar fund þar sem menn voru vissir um að hægt væri að fjármagna Vaðlaheiðargöng með vegtollum. Á þeirri forsendu og þeirri forsendu einni lýsti ég stuðningi við verkefnið á nákvæmlega sama hátt og ég gerði það sunnan heiða. Tvívegis kallaði ég til fundar sveitarstjórnarmenn af Suðurlandi og suðvesturhorninu til þess að ræða þær framkvæmdir sem hér er getið um og ég vísaði til. Ég sagði: Nú skulum við framfylgja þessari stefnu, ráðast í þessar framkvæmdir en á þeirri forsendu að vegtollar standi straum af kostnaðinum. Hvað gerist þá? Í fyrsta lagi fæ ég í hendur 42 þúsund undirskriftir frá FÍB sem mótmæla vegtollum og sveitarstjórnarmennirnir tóku nú að andæfa og sögðu: Við erum ekki reiðubúin að fallast á þessa ráðagjörð ef á að framkvæma þetta algerlega með vegtollum. Fram komu tillögur um að setja vegtolla á víðar og dreifa kostnaðinum um alla landsbyggðina. Þessu andmælti ég á þeirri forsendu að útgangspunkturinn hefði verið hinn að fjármagna þessar framkvæmdir einvörðungu með vegtollum á þessu svæði. Þetta var alveg skýrt. Þegar ekki var fallist á þetta var ég heldur ekki með lengur og þá sagði ég: Þá setjum við þessa framkvæmd að nýju inn í samgönguáætlun og látum ræða hana þar á nýjum forsendum. Sama gildir að sjálfsögðu um Vaðlaheiðargöng. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson vísaði í fundi sem hefðu verið haldnir í samgöngunefnd sem ég hefði setið 25. mars 2011 og 7. nóvember 2011 líka. En hvað gerðist á þeim fundum? Þá komu fram mjög alvarlegar athugasemdir við fjárhagslegar forsendur Vaðlaheiðarganga. Ég lýsti þá þegar miklum efasemdum um málið, og í kjölfarið og einmitt vegna þessa áréttaði ég afstöðu ráðuneytisins í bréfi til Vegagerðarinnar þar sem vísað er til þess - þetta er 8. júní 2011 - að ég styðji þessa framkvæmd á þeim forsendum að því grundvallarskilyrði sé fullnægt að ætla megi að framkvæmdin verði rekstrarlega sjálfbær. Þetta er alveg skýrt, fullkomlega skýrt. Þetta eru þær forsendur sem þetta mál hvílir á og þetta eru þær forsendur sem sú samgönguáætlun sem liggur fyrir þinginu og er til umfjöllunar í samgöngunefnd byggir á einnig, eða hvað skyldi segja þar um Vaðlaheiðargöng? Á bls. 186 segir, með leyfi forseta: „Vaðlaheiðargöng eru ekki inni í þessari forgangsröðun“ - og þá er vísað í aðrar framkvæmdir - „en stofnuð hefur verið um þau sérstakt félag sem annast framkvæmdirnar og innheimta veggjöld til að standa undir framkvæmdakostnaði ef af verður.“ Hér segir síðar, á bls. 189, með leyfi forseta: „Áform um Vaðlaheiðargöng byggjast á sambærilegri hugsun en hugmyndin er sú að aðeins verði ráðist í þá framkvæmd ef tryggt er að hún sé talin fjárhagslega sjálfbær.“ Þetta er alveg skýrt. Þessar forsendur eru fullkomlega skýrar og það er á þeim forsendum og í þessari umgjörð sem málið fer síðan inn í samgöngunefnd en síðan gerist það að hæstv. fjármálaráðherra setur fram það frumvarp sem hér er til umræðu í dag sem byggir á öðrum forsendum. En þá vil ég segja þetta líka að auki, vegna þess að við erum að vísa í breyttar aðstæður og breyttar forsendur. Við erum að vísa í aðstæður sem voru uppi vorið 2008 annars vegar og haustið 2008 og á komandi missirum þegar menn breyta um kúrs vegna þess að aðstæður á Íslandi höfðu breyst. Hvað er að breytast núna? Er eitthvað að breytast núna? Já, nú er að verða sú breyting að við erum að leggja til viðbótarfjármagn í samgönguáætlun sem gerir ráð fyrir því að stórframkvæmdum verði flýtt. Þá er ég að vísa í Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng, Dynjandisheiði og aðrar framkvæmdir. Þetta eru breyttar forsendur fyrir þá sem eru að íhuga þessa stórframkvæmd. Eins og margoft hefur komið fram í dag hefur Vegagerðin sagt í mín eyru og ég veit að það hefur verið sagt líka á fundi samgöngunefndar, sem ég reyndar sat um daginn, að það væri óráð, það væri tæknilega hægt vissulega, að ráðast í tvenn göng á sama tíma. Hvers vegna? Vegna þess, og við skulum ekki gleyma því, að við erum að ráðast í samgöngubætur ekki bara til að bæta samgöngur í landinu, auðvitað fyrst og fremst vegna þess, en við erum líka að horfa til atvinnuástands og Vegagerðin hefur sagt að ef við erum með mörg jarðgöng í vinnslu í einu sé líklegra að við þurfum að flytja inn vinnuafl. Að öðrum kosti getum við treyst á sérþjálfaða íslenska hópa sem eru í þörf fyrir vinnu og það sé æskilegt og heppilegt að ein göng taki við af öðrum. Það er annar þáttur líka sem Vegagerðin hefur bent á og hann er sá að eftirlit með göngum kostar mikla vinnu líka, sérfræðivinnu sem Vegagerðin annast. Gott eftirlit getur skipt okkur mörg hundruð milljónum í tilkostnaði við göng. Þetta fullyrða sérfræðingar Vegagerðarinnar. Þess vegna mæla þeir gegn því að ráðast í tvenn göng í einu. Eigum við ekki að hlusta á þetta? Eru þetta ekki aðrar forsendur? Er þetta ekki ástæða til að skoða þessi göng í samhengi við aðrar samgönguframkvæmdir sem við erum að ráðast í? Ég hafði í fyrstu íhugað að blanda mér ekki mikið í þessa umræðu núna vegna þess að þetta er frumvarp sem er á vegum hæstv. fjármálaráðherra og menn eru að skoða fjárhagslegar forsendur þessa, en mér finnst ég ekki geta annað - ekki síst eftir að ég er kallaður til umræðunnar óbeint eins og hér var gert í dag - en reyna að færa þetta mál inn í það samhengi sem við hljótum að skoða það í sem eru samgöngubætur almennt. Það er þetta samhengi hlutanna sem skiptir öllu máli. Mig langar í blálokin til að víkja að frumvörpum sem liggja fyrir þinginu, hafa verið svolítið umdeild og hafa fengið málefnalega gagnrýni, ágæta og ígrundaða, ég geri ekki lítið úr henni. Grunnhugsunin á bak við sameiningu samgöngustofnana í sameiginlega vegagerð er að land, sjór og loft er sett undir eitt sameiginlegt stjórnsýsluþak annars vegar og síðan búin til stjórnsýslustofnun. Hvers vegna vek ég máls á þessu núna? Kannski er mér það ofarlega í huga vegna ábendinga sem við höfum fengið inn í innanríkisráðuneytið, ráðuneyti samgöngumála, þegar menn hafa heyrt áherslurnar í vegagerð, í göngum og öðru slíku þá vaknar flugbransinn til lífsins að sjálfsögðu og fram koma kröfur um að flýta endurgerð flugvallar á Gjögri til dæmis, að bæta aðstöðuna á Reykjavíkurflugvelli eða annars staðar á landinu. Það er svo mikilvægt þegar við erum að ræða málin að við höfum hið stóra samhengi hlutanna alltaf undir, bæði þegar við erum að fjalla um framkvæmd af þessu tagi og samgöngumál almennt, að horfa til sjávarins, horfa upp í loftið og hvað við erum að gera á vegunum. Við verðum að skoða málin í þessu samhengi. Að lokum, hæstv. forseti, hvet ég til þess að við gerum nákvæmlega þetta. Mér finnst það eðlileg krafa sem hér kom fram hjá hv. formanni samgöngunefndar, Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, að þetta mál og samgönguáætlun verði rædd í einu samhengi, rædd saman, vegna þess að þetta er einn og sami pakkinn. Frá því verður ekki vikist að horfa til þess.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra kærlega fyrir þessa ræðu. Hann fór yfir feril og tímalínu málsins og gerði það mjög vel, allt frá því að þingsályktunartillagan var samþykkt á sumardögum 2008 og til dagsins í dag Hann kom víða við jafnframt og fór í lokin að tala um Vegagerð ríkisins og sameiningu í Farsýsluna. Ég ætla að geyma þá umræðu þar til það mál kemur á dagskrá vegna þess að það er mjög umdeilt, og ætla að einbeita mér að því máli sem er hér á dagskrá. Nú telur ráðherrann að breyttar forsendur séu fyrir þessu verkefni vegna þess að nú hefur ríkisstjórnin kynnt framtíðarverkefni næstu ára. Segja má að þótt ríkisstjórnin kynni framtíðarsýn sé það kannski ekki bindandi fyrir nýja ríkisstjórn því það styttist mjög í kosningar. Ráðherra telur að röðunin hafi orðið önnur vegna þess að þarna eru komnar inn á áætlun stórframkvæmdir sem á að taka fram fyrir og annað sem á t.d. að fjármagna með nýju veiðileyfagjaldi. Í ljósi þessa vil ég spyrja hvers vegna hæstv. innanríkisráðherra beitir sér ekki fyrir því að þessi framkvæmd sem við ræðum hér, Vaðlaheiðargöng, fari inn í samgönguáætlun eins og hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar Guðfríður Lilja Grétarsdóttir lagði til í morgun. Það plagg er alltaf í skoðun og þó að þessi hugmynd hafi komið fram í aðdraganda hrunsins og samþykkt þingsályktunartillaga um að fara í þessar framkvæmdir, hvers vegna er alltaf litið á það sem einhverja heilaga, óbreytanlega staðreynd? Er ekki skynsamlegast að ræða um þetta saman? Ráðherra fór aðeins yfir það. 

Hæstv. forseti. Jú, ég er alveg sammála þessu. Það hefur komið fram áður að þegar þetta mál fór út úr ríkisstjórn var það ekki með samþykki mínu. Ég hef sterkan fyrirvara í þessu máli eins og ég hef gert grein fyrir í ræðustól. Ég er alveg sammála því að þessi framkvæmd á með réttu að fara inn í samgönguáætlun. Auðvitað gæti það vegið þar, og mundi að sjálfsögðu gera það, sem ákveðinn flýtikostur við þessa framkvæmd að hún yrði að hluta til fjármögnuð með veggjöldum. Það gæti gert það. Ég hef hins vegar trú á því að ef við horfum á þessa framkvæmd með hliðsjón af öryggi á vegunum þá komi hún ekki mjög ofarlega á blaðið. Ég ítreka að veggjaldaþátturinn gæti að sjálfsögðu skipt miklu máli ef við mundum forgangsraða þessu máli á vegáætlun. Þá þurfum við bara líka að gera það og kalla hlutina alveg réttum nöfnum. Ég vek líka athygli á ábendingu eða varnaðarorðum Vegagerðarinnar um að það sé óhyggilegt að vera með tvenn göng í framkvæmd í einu, eins og ég sagði áðan. Ég ítreka að við þurfum að hugsa til þeirrar staðreyndar líka. Þetta hefði horft öðruvísi við ef við hefðum haldið okkur við þá hugsun að ráðast ekki í Norðfjarðar- og Dýrafjarðargöng fyrr en eftir 2015 eins og ráðgert var í þeirri samgönguáætlun sem ég kynnti í vetur.

Ég þakka fyrir þetta svar. Þetta leiðir hugann að hinum svokallaða stöðugleikasáttmála sem ríkisstjórnin samdi um við aðila vinnumarkaðarins á sínum hveitibrauðsdögum, eigum við ekki að segja það. Það var nú svikið eins og annað sem þessi ríkisstjórn hefur komið nálægt. Ég man ekki hvort hæstv. innanríkisráðherra var ráðherra þá, ráðherraskipti hafa verið svo tíð að maður hefur ekki lengur yfirsýn yfir það og ég er ekki með þetta í kollinum. Þá var farið af stað með að gera þessa framkvæmd aðlaðandi fyrir lífeyrissjóðina og ríkisstjórnin reiknaði bara með því að lífeyrissjóðirnir mundu hoppa á þessa framkvæmd. Það sýnir að framkvæmdarvaldið, ríkisstjórnin hér á landi, getur ekki ráðstafað fjármunum lífeyrissjóðanna. Svo virðist vera að málið hafi endanlega komist í uppnám þegar lífeyrissjóðirnir sögðu sig í raun frá verkinu, töldu sig ekki fá nógu mikla ávöxtunarkröfu. Það er alltaf að vindast meira upp á málið og gera það verra að því leyti að það er komið aftur í fang ríkisins  
            

Hæstv. forseti. Ég held að hyggilegast sé að ræða þetta í samhengi við samgönguáætlun eins og ég hef sagt áður. Varðandi lífeyrissjóðina og aðkomu stjórnvalda að þeim hefur ekki vakað fyrir ríkisstjórninni eða stjórnarmeirihlutanum að ráðskast með lífeyrissjóðina. Það er hins vegar alveg óhætt og ekki bannað með lögum sem betur fer, að ræða við lífeyrissjóðina um ráðstöfun fjármagns samfélagi okkar til hagsbóta. Það er ekkert óeðlilegt að það sé gert. Aðkoma ríkisins að lífeyrissjóðunum er síðan með öðrum hætti. Greiðslur sem fara í lífeyrissjóðina eða renna úr þeim eru skattlagðar. Það hefur verið allur gangur á því. Um tíma voru iðgjöldin skattlögð. Síðan var horfið frá þeirri nálgun. Og það sem rennur út úr lífeyrissjóðunum er skattlagt, lífeyrisgreiðslurnar til okkar, þannig er aðkoma lífeyrissjóðanna. Ríkisstjórnin 

Virðulegi forseti. Það má eyða löngum stundum í að ræða lífeyrissjóðina og félagslega ábyrgð þeirra og sú umræða getur tekið á sig ýmsar myndir. Ég verð samt að viðurkenna, herra forseti, að eftir ræðu hæstv. ráðherra varð málið eiginlega enn þá ruglaðra en það var í dag fyrir mér, því þegar maður fer að rifja upp hvernig búið er að hræra í því fram og til baka veltir maður fyrir sér hvar í ósköpunum það geti endað. Ég hugsa að það endi nú einhvern tímann með því að það verða boruð göng undir þetta fjall, en það virðist afar sérkennilegt að fara í þá vegferð sem hér er lögð til. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í þær breyttu forsendur til rökstuðnings því að staldra við í málinu, sem ráðherra fór ágætlega yfir. Við hljótum að velta því fyrir okkur þegar farið er yfir ferlið og ljóst er að svo margt hefur breyst: Hvers vegna í ósköpunum er ekki staldrað við? Hvers vegna er málið rekið svona áfram? Við vitum að við stjórnmálamenn getum oft verið mjög einarðir í okkar afstöðu um að ná fram hinum og þessum málum, en hér er um að ræða gríðarlega stóra og flókna framkvæmd og mjög dýra. Það er alveg ljóst að mikill meiningarmunur er á milli þeirra sem telja að aðferðafræðin sé rétt og verkið geti staðið undir sér og þeirra sem telja að svo sé ekki, en ég velti því fyrir mér hvernig standi á því að við erum stödd á þessum stað með málið í algjörum hnút, algjöru pólitísku rugli hér á Alþingi. Stjórnarflokkarnir og stjórnarandstöðuflokkar tvístrast út og suður í þessu máli. Ég velti fyrir mér hvort ekki sé kominn tími til að staldra aðeins við.

Hæstv. forseti. Ég var að vonast til að ég kæmi inn í þessa umræðu sem afruglari en ekki ruglari, það var ekki meiningin að reyna að rugla umræðuna, heldur fara yfir sögu málsins  Það sem er að gerast núna er að hér á þingi fara nú fram þverpólitísk skoðanaskipti þar sem farið er í saumana á málinu, óháð þeim stjórnmálaflokki sem fólk kemur frá og óháð því hvort það kemur úr stjórn eða stjórnarandstöðu. Þannig held ég að við ættum að ræða miklu fleiri mál á þingi. Ég hef trú á því að ef við hefðum borið gæfu til að gera það hefðum við iðulega komist að skynsamlegri lausnum en við stundum gerum. Þá er ég ekki að horfa til undangenginna missira, ég er að horfa til langs tíma, til skamms tíma og til langs tíma. Við erum ekki búin að afgreiða þetta mál. Við erum að skoða það. Við erum að gaumgæfa það. Ég hef trú á því að umræðan í dag hafi að mörgu leyti varpað nýju ljósi á málið. Ýmsar staðreyndir hafa komið fram. Við erum að reyna að setja málið í sögulegt samhengi og í stærra samhengi við fjárfestingarstefnu stjórnvalda og okkar, fjárveitingavaldsins, á komandi árum. Við erum að horfa á það með hliðsjón af samgönguáætlun o.s.frv. Ég leyfi mér að halda því fram að við séum bara stödd á ágætum stað í umræðu um málið.

Virðulegi forseti. Ræða hæstv. ráðherra var ágætisviðbót við þau nefndarálit sem hér liggja frammi. Ég leyfi mér að skilja hæstv. ráðherra þannig að full ástæða sé til að gefa sér nægan tíma til að skoða þetta mál frekar í stað þess að afgreiða það nú eins og hér er lagt upp með. Eins og kom fram hjá ráðherra telur hann að lesa eigi málið og ræða með samgönguáætlun, sem þýðir væntanlega að ekki er ástæða til að afgreiða það í kvöld, í það minnsta. Eitt langar mig að spyrja hæstv. ráðherra út í. Það kemur fram í nefndaráliti 1. minni hluta að verið sé að víkja frá reglum varðandi ábyrgð ríkissjóðs, þ.e. ein ákveðin fjármálaregla er tekin úr sambandi fyrir þetta verkefni. Ég ætla reyndar að koma inn á þetta í ræðu minni á eftir en mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Er verið að setja fordæmi með þessu, eða er til fordæmi fyrir því að við séum að 

Hæstv. forseti. Ég skal játa það að ég kann ekki sögu þessa ákvæðis og hvort sú breyting sem hér er verið að gera eigi sér sögulegt fordæmi. Hitt er alveg rétt hjá hv. þingmanni að við þurfum að gæta að því þegar við ráðumst í lagabreytingar að þessu leyti, undanþágu frá hinni almennu reglu, að stíga varlega til jarðar. Ég vil taka undir það sjónarmið.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa ræðu. Hann kom inn á í máli sínu að ekki væri skynsamlegt að vera með nema eina gangaframkvæmd í gangi í einu vegna þess að annars þyrftum við erlent vinnuafl og Vegagerðin hefði fjallað um þetta með þeim hætti. Nú eru þrenn göng í umræðunni, þ.e. ásamt Vaðlaheiðargöngum eru það Dýrafjarðargöng og Norðfjarðargöng. Nú blasir við og það hefur komið fram hjá langflestum sem hér hafa talað, að þessi framkvæmd muni ekki standa undir sér og geti þar af leiðandi ekki flokkast sem einkaframkvæmd heldur sé hún opinber framkvæmd. Vaðlaheiðargöng eru, að teknu tilliti til samfélagslegra áhrifa, umferðaröryggis og fleira, neðar í röðinni, skulum við segja, en Dýrafjarðargöng og Norðfjarðargöng. Í ljósi þessa og þeirrar staðreyndar að þessi framkvæmd stendur ekki undir sér og þeirrar staðreyndar að Vaðlaheiðargöngin eru aftar í röðinni en verið er að færa þau framar á þeim forsendum að þau standi undir sér, telur ráðherrann að þetta hafi áhrif til seinkunar á Dýrafjarðargöngum og Norðfjarðargöngum? Ef þetta verkefni nær fram að ganga hér og fer sem horfir að greiða þurfi úr ríkissjóði einhverja milljarða til að standa undir þessari framkvæmd, mun það valda seinkun á Dýrafjarðargöngum og Norðfjarðargöngum? Það væri forvitnilegt að fá skoðun ráðherrans á þessu af því að hann er ráðherra samgöngumála.

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég taka mjög skýrt fram að talsmaður Vegagerðarinnar, vegamálastjóri, lagði áherslu á að tæknilega stæði ekkert í vegi fyrir því að ráðast í að gera tvenn göng á sama tíma, tæknilega væri það unnt. En hann hafði uppi varnaðarorð um hvaða afleiðingar það hefði. Það væri óheppilegra, það væri hugsanlega dýrara, það hefði áhrif á hvaða vinnuafl sinnti verkinu og möguleika Vegagerðarinnar til að annast eftirlitsskyldur sínar. Þetta vil ég að komi skýrt fram. Varðandi Vaðlaheiðargöng og forgangsröðun í samgönguáætlun þá hef ég ekki séð þau forgangsröðuð, eftir því sem ég man best. Í þeim gögnum sem ég hef skoðað hafa þau iðulega staðið utan forgangsröðunar, einfaldlega vegna þess að menn hafa sett þau í samhengi einkaframkvæmdar eða blöndu af þessu tvennu eins og ég vísaði í, í þingskjalinu frá 2008 þar sem átti að fjármagna verkið að hluta til eða helmingi til úr ríkissjóði og helmingi til með veggjöldum. En það segja mér sérfræðingar Vegagerðarinnar að ef við værum að forgangsraða samkvæmt öryggiskröfum væri langur vegur frá því að Vaðlaheiðargöng væru ofarlega á blaði, það er bara staðreynd málsins. Það er fyrst og fremst þessi „ökonómíska“ sjálfbærni sem veldur því að þau eru sett í þennan forgang. Varðandi röðun annarra hef ég sett fram fyrir hönd innanríkisráðuneytisins, samgönguráðs og þeirra aðila sem koma að mótun samgöngustefnunnar 

Virðulegi forseti. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á eru Vaðlaheiðargöng í raun aftar í röðinni út frá öryggissjónarmiðum og fleiru en Dýrafjarðargöng og Norðfjarðargöng. Í ljósi þessa og að teknu tilliti til að þau standa ekki undir sér „ökonómískt“, svo ég noti orð hæstv. ráðherra, og að öllum líkindum mun þurfa fjármagn úr ríkissjóði til að þau standi undir sér, er þá ekki hægt að draga þá ályktun að með þessu sé verið að taka Vaðlaheiðargöng fram fyrir Dýrafjarðargöng og Norðfjarðargöng? Það mun þurfa fjármagn úr ríkissjóði, einhverja milljarða, til að standa undir þessari framkvæmd. Það má lítið út af bera til að sú tala hækki ekki allverulega. Er ekki með þessu verið að taka Vaðlaheiðargöng óbeint fram fyrir Dýrafjarðargöng og Norðfjarðargöng, sem sannarlega eru ofarlega í forgangsröðuninni út frá 

Hæstv. forseti. Á undanförnum hálfum mánuði hef ég tekið við undirskriftum úr Fjarðabyggð þar sem hvatt er til þess að Norðfjarðargöngum verði flýtt. Ég hef tekið við undirskriftum á Vestfjörðum þar sem hvatt er til að gerð Dýrafjarðarganga verði hraðað og þau reyndar sett fram fyrir Norðfjarðargöng, gagnstætt því sem tillögur samgönguáætlunar kveða á um. Mér væri það mikið gleðiefni ef okkur tækist að flýta þessum framkvæmdum. Sjálfum finnst mér ekki koma til greina, ef kostur er á því að ráðast í gerð þessara ganga fyrr en áður hefur verið ráðgert, að seinka því. Mér fyndist það mikið gleðiefni. Ég veit að þar tala ég fyrir munn okkar allra hér í þingsal að við viljum sjá þessar samgöngubætur 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um heimild til handa ráðherra fyrir hönd ríkissjóðs að fjármagna gerð jarðganga undir Vaðlaheiði. Ekki verður nú sagt að frumvarpið sé mikið að sniðum, það er fáar greinar, tvær eða þrjár greinar. Í 1. gr. kemur fram, með leyfi forseta: „Í þeim tilgangi að tengja Eyjafjörð og Fnjóskadal með jarðgöngum um Vaðlaheiði er ráðherra fyrir hönd ríkissjóðs heimilt að undirrita lánasamning við Vaðlaheiðargöng hf. um lán til gangaframkvæmda fyrir allt að 8.700 millj. kr., miðað við verðlag í lok árs 2011.“ Nú skal það sagt í upphafi að það verkefni að gera jarðgöng milli Eyjafjarðar og Fnjóskadals undir Vaðlaheiði er mjög gott og þarft. Víkurskarðið er mjög leiðinlegur, erfiður vegur, sérstaklega að vetri til. Það getur verið býsna fallegt að fara þarna að sumri til eins og víða um land, en á veturna getur þetta verið mjög snúinn kafli á leiðinni sem tengir svæðið innan þessa kjördæmis. Það er ekki deilt um að verkefnið er verðugt, þannig er nú reyndar með gríðarlega mörg verkefni um allt land. Þau eru mjög verðug þegar rætt er um framkvæmdir eða horft á nauðsyn þess að fara í samgöngubætur. Eins og margir þekkja hefur það til dæmis verið mikil sorgarsaga hvernig haldið hefur verið á framkvæmdum á sunnanverðum Vestfjörðum. Íbúar þess svæðis hafa búið í allt of mörg ár við hörmulegar samgöngur þar sem stóran hluta úr ári er veruleg hætta á að vegir lokist, verðmæti tapist vegna þess að sú framleiðsla og atvinnustarfsemi sem þarna á sér stað á mikið undir að samgöngur séu í lagi. Sem betur fer er verið að vinna að nokkrum bótum á þessari stundu á þeim vegarkafla sem eftir er að laga, en það er hins vegar eftir að taka ákvarðanir um það sem mestu skiptir. Deilur hafa staðið um ákveðnar leiðir og í dag snýst deilan kannski um það hvort það takist að leggja láglendisveg þar sem í boði eru hálsar og fjallvegir. Við þingmenn kjördæmisins höfum að sjálfsögðu barist hart fyrir því að fundin verði láglendisleið sem hægt er að fara. Ég verð að segja, herra forseti, þannig að það liggi fyrir strax, að það er algjörlega óþolandi hvernig haldið hefur verið á málum varðandi hina svokölluðu B-leið í gegnum Teigsskóg, sem er, ég ætla bara að leyfa mér að segja það, herra forseti, ekki merkilegri skógur en flestir aðrir á Íslandi þar sem farið hefur verið í gegn með vegi eða raflínur eða eitthvað annað. Það er eitthvað annað sem er að trufla þetta, held ég. Við þekkjum líka að víða um land eru langir kaflar þar sem eru vegir, sem við köllum kannski einu nafni sveitavegir, sem tengja saman sveitir við þjóðvegakerfið, við þjóðveg 1 og tengja saman svæði og byggðir innan héraðs. Þessir vegir hafa setið á hakanum árum saman. Íbúar margra þessara héraða og svæða hafa lengi barist fyrir því að sú leið verði farin, sem mér skilst sé farin víða erlendis, að leggja hreinlega slitlag á vegina eins og þeir eru í stað þess að fara í dýrar framkvæmdir, uppbyggingu vega og þess háttar, og nýta þar með fjármagnið enn þá betur. Vegagerðin hefur fram að þessu lagst gegn þessu og hefur án efa rök fyrir því, en ég hefði viljað að þarna yrði gerð tilraun til að nýta fé betur en gert hefur verið. Má þar nefna í þessu samhengi kafla eins og til dæmis í uppsveitum Borgarfjarðar, í Miðfirði og Hrútafirði og í Skagafirði, Hegranesi og innsveitum Skagafjarðar. Það er af nógu að taka, herra forseti, þegar þetta er rætt. Ein er sú jarðgangaframkvæmd sem beðið hefur verið eftir mjög lengi, það eru Dýrafjarðargöng. Það er afar mikilvægt að þau göng verði að veruleika sem allra fyrst vegna þess að þau eru forsenda fyrir því að tenging verði á svæði sem búið er að skilgreina sem eitt atvinnu- og þjónustusvæði, þ.e. að tengja saman sunnanverða og norðanverða Vestfirði. Við höfum fengið áskoranir frá Vestfirðingum um að flýta gerð Dýrafjarðarganga. Nýlega var hæstv. innanríkisráðherra afhentur undirskriftalisti með 3.200 nöfnum Vestfirðinga þar sem þess er krafist að Dýrafjarðargöng verði næsta jarðgangaframkvæmd. Það er vegna þess að íbúarnir eru löngu búnir að átta sig á þeim takmörkunum sem eru á samskiptum og samgöngum innan þessa svæðis. Mig minnir að það séu í kringum 700 km sem þarf að aka frá Patreksfirði til Ísafjarðar að vetri til þegar heiðarnar eru ófærar. Mönnum hefur jafnvel dottið í hug að sinna löggæslu á Patreksfirði frá Ísafirði að vetri til, og hvað ef mönnum skyldi detta það einhvern tímann í hug að sinna læknisþjónustu með sama hætti. Það eru mörg rök, herra forseti, fyrir því að fara í þessa framkvæmd. Vestfirðingar hafa bent á að Dýrafjarðargöng hafi verið metin brýnasta samgönguframkvæmdin frá því jarðgangaáætlun kom fram árið 2000. Nú er mjög auðvelt að rífast um hvað er brýnt og hvað ekki. Ég skil líka vel áhyggjur Austfirðinga varðandi Norðfjarðargöng. Þau eru ekki síður brýn og gríðarlega mikilvæg. En það þarf að forgangsraða eins og hæstv. innanríkisráðherra benti á í ræðu sinni og ég tek undir það með honum. Í frumvarpinu sem hér um ræðir er að finna, eins og með frumvörpum yfirleitt, fylgiskjal frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins með umsögn um frumvarp fjármálaráðherra. Eins og venja er er málið rakið ágætlega, farið yfir forsendur og vafaatriði. Ég ætla að leyfa mér að lesa upp úr áliti fjármálaráðuneytisins þar sem vísað er í skýrslu IFS Ráðgjafar, en þar stendur, með leyfi forseta: „Einnig var bent á að fjármagnsskipan og vaxtakjör sem rekstraráætlanir félagsins byggðust á fælu í sér ákveðna óvissu og áhættu. Gert væri ráð fyrir að vaxtakjör við endurfjármögnun næmu 3,7% föstum raunvöxtum. Í skýrslunni kom fram að ekki væri hægt að fullyrða um fjármögnunarkjör á þeim tíma en líta yrði til þess að miðað við þau kjör sem byðust á markaði í dag þyki þessi kjör lág, nema til komi styrkari fjármagnsskipan, auknar tryggingar eða ávinningshlutdeild.“ Það er mjög mikilvægt þegar rætt er um svo stórar tölur að allrar varúðar sé gætt. Ég held að það sé mikilvægt að öllum sé ljóst að þessar tölur sem gefnar eru upp í forsendum kunna að vera lágar, kunna því að breytast. Það kemur einnig fram í þessu áliti að það styrki traust á forsendum um stofnkostnað þessara ganga að fyrir liggur tilboð í stærsta hluta verklegra framkvæmda. Það tilboð er 5% undir kostnaðaráætlun sem gefur að sjálfsögðu ákveðna mynd af því hver kostnaður gæti orðið og rennir vissulega styrkari stoðum undir þær áætlanir sem taka í það minnsta mið af þeim kostnaði. Það kemur einnig fram í áliti ráðuneytisins, sem ég held að styrki þau rök að þetta geti staðið undir sér, að á meðan umferð dróst saman víða á landinu svo sem á Reykjanesbraut og Suðurlandsvegi gerðist það ekki á þeim vegkafla sem hér um ræðir. Það er hins vegar athyglisvert að á bls. 57 í frumvarpinu og áliti ráðuneytisins stendur þessi setning, með leyfi forseta: „Í áætlun um veggjald er gert er ráð fyrir 7,0% virðisaukaskatti af gjaldtöku. Í því sambandi þykir rétt að benda á að komi til þess að Ísland verði aðili að Evrópusambandinu er virðisaukaskattur af gjaldtöku í jarðgöngum í hæsta skattþrepi, án undantekninga.“  Annað sem mig langar að nefna, herra forseti, í áliti ráðuneytisins í kaflanum um þjóðhagsleg atriði - ég er svona að tína til plúsa og mínusa sem koma þarna fram - er talað um margháttaðan þjóðhagslegan ávinning af verkinu, sameiningu atvinnusvæða o.s.frv. Þetta mun klárlega hafa jákvæð áhrif á þetta landsvæði. Það sem er athyglisvert í frumvarpi fjármálaráðherra er að fjármálaráðherra leggur til að mér sýnist að ríkið taki þátt í að taka kúlulán. Ég veit ekki betur en að flestir er sitja í núverandi ríkisstjórn hafi gert miklar athugasemdir við slík lán sem voru veitt hér á svokölluðu góðæristímabili. Hér hefur verið beinlínis ráðist á þá sem tóku slík lán þegar þau voru í boði. Ég verð að segja, herra forseti, að það að ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar skuli ætla að taka þátt í að taka risastórt kúlulán vegna þessara jarðganga er býsna athyglisvert í ljósi þeirra orða sem hafa fallið um íslenskt bankakerfi og fjármagnsumhverfi frá hruni, þannig að því sé haldið til haga. Síðan er undir lokin í þessu áliti ítrekað að erfitt verði að skera úr um hvort sú vaxtatala sem reiknað með standist. Síðan fylgja þessu frumvarpi þrjú nefndarálit. Ég er hér með tvö nefndarálit, frá 1. minni hluta og 2. minni hluta. Í nefndaráliti 2. minni hluta er forsaga verkefnisins og annað ágætlega rakið. Mér sýnist þó, herra forseti, að lesa megi út úr þessu að það hafi verið mistök að fara í þetta bix sem er um framkvæmdina í staðinn fyrir að ganga hreint til verks með hreina ríkisframkvæmd eða hreina einkaframkvæmd, en við erum stödd á þessum stað og þýðir ekkert að neita því. Í nefndaráliti 1. minni hluta, en undir það skrifa hv. þingmenn Ásbjörn Óttarsson og Illugi Gunnarsson, er málið rakið eins og vera ber og þar er m.a. vitnað í bréf umhverfis- og samgöngunefndar. Þá kemur upp sú spurning sem mér finnst að menn þurfi að velta fyrir sér. Hvað í ósköpunum er þetta mál að gera hjá fjárlaganefnd? Þetta er samgönguverkefni. Það er auðvitað rétt að málið snýst um ábyrgð, en hér er um að ræða samgönguverkefni. Við erum að fara að bora jarðgöng. Ég er ekki alveg búinn að kaupa það að málið sé á réttum stað, þannig að það sé sagt. Það sem vekur kannski einna mest athygli mína í nefndaráliti þeirra hv. þingmanna er þessi setning hér, með leyfi forseta: „Nú hafa þessar efasemdir nefndarinnar verið staðfestar og þess vegna hefur fjármálaráðherra lagt fram þetta frumvarp. Er að mati 1. minni hluta umhugsunarvert að í frumvarpinu er tekin úr sambandi fjármálaregla, sem þó er fyrir hendi hjá ríkissjóði, til að koma í veg fyrir að ríkissjóður taki of mikla áhættu og verði fyrir fjárhagslegu tjóni.“ Síðan segir, með leyfi forseta: „Sökum þess að fyrrgreind regla er tekin úr sambandi þarf ábyrgðarþegi ekki að: 1. leggja fram að minnsta kosti 20% af heildarfjárþörf verkefnisins, 2. leggja fram viðeigandi tryggingar að mati Ríkisábyrgðasjóðs, 3. gæta þess að ábyrgð ríkissjóðs skuli ekki nema hærra hlutfalli en 75% af lánsfjárþörf verkefnis sem veitt er ríkisábyrgð.“ Það er mjög mikilvægt að hafa þetta í huga, herra forseti, og velta um leið fyrir sér þessari spurningu, sem mig langar til að hvetja þá sem vita til að svara: Byggir þessi ákvörðun á einhverju fordæmi? Hefur það verið gert áður að taka úr sambandi eina af mikilvægum reglum ríkisins til þess að aðlaga kerfið og reglurnar að því verkefni sem fyrir er? Eða, og sú spurning er kannski mikilvægust, erum við að skapa fordæmi sem mun verða nýtt á komandi tímum með einhverjum hætti? Ég held að sé mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því, eða ég vil að minnsta kosti fá að vita það, hvort fordæmi eru til fyrir þessu. Ég vil líka, virðulegi forseti, að menn íhugi hvað er verið að opna á með þessari ákvörðun, með þeim fyrirvara að þetta hafi ekki verið gert áður. Í áliti sínu ræðir 1. minni hluti einnig um helstu veikleika og fjallar þar um endurfjármögnunina, einnig vextina og að líklegt sé að þeir verði töluvert hærri en gert er ráð fyrir í forsendum verkefnisins. Síðan gerir 1. minni hluti athugasemdir við atriði sem ekki er hægt annað en velta fyrir sér hvað geti þýtt og hvaða afleiðingar hafi. Það kemur fram hjá þeim er rita þetta nefndarálit, með leyfi forseta: „Ekki er gert ráð fyrir að fyrirtækið greiði tekjuskatt og er ekki að finna heimild í lögum til að undanskilja það skattgreiðslum. Undanþágan virðist einkum hafa áhrif á greiðslugetu fyrirtækisins eftir árið 2030 …“ Mig langar að fá það upplýst: Er með þessum gjörningi verið að veita heimild fyrir skattafslætti sem á sér ekki stoð í lögum? Það getur ekki verið að við eigum að fara að samþykkja lagabrot á Alþingi, ég vona í það minnsta að það sé ekki mjög algengt að við gerum það, ef við ætlum að gera það hér. Síðan eru hér ýmsar aðrar athugasemdir. Það er gert ráð fyrir ómannaðri gjaldtöku. Við höfum heyrt áður mjög fjálglegar lýsingar á því hvernig slík gjaldtaka geti farið fram með gervihnöttum og GPS-búnaði o.s.frv. Ég óska eftir því að mér upplýstari menn upplýsi mig um hvar þetta er notað, hvernig það er framkvæmt og með hvaða árangri. Margt annað hér í þessu áliti mætti síðan nefna. Herra forseti. Ég tek fram eins og ég sagði áðan að framkvæmd þessi er mikilvæg. Hún er góðra gjalda verð. En ég hef eins og svo margir aðrir efasemdir um hvernig að henni er staðið. Ég hef fulla samúð og skilning með íbúum norðaustursvæðis, Norðausturkjördæmis sem sjá mikilvægi þessarar samgöngubótar. Við Íslendingar vitum vel, hvort sem við búum á höfuðborgarsvæðinu eða á landsbyggðinni, hversu mikilvægar samgöngur eru. Við þekkjum það úti á landi að við komumst stundum ekki milli landshluta eða sveitarfélaga vegna ónýtra vega eða erfiðrar færðar. Á höfuðborgarsvæðinu eyða menn drjúgum hluta ævi sinnar í biðröðum í bílum. Það eru því alls konar hliðar á samgöngumálum. Ég hef ekki farið hér yfir ákveðna hluti sem ég tel þó mikilvægt að fara í gegnum. 

Hæstv. forseti. Vegagerðin er ekki óskeikul fremur en aðrar stofnanir, að sjálfsögðu, en allt of oft er hún höfð fyrir rangri sök, ekki síst vegna þess að hún er iðulega að framfylgja stefnu og ákvörðun sem við stjórnmálamennirnir réttilega tökum, það er okkar hlutverk að móta stefnuna, en eru stundum á skjön við það sem sérfræðingar Vegagerðarinnar helst vildu. Varðandi tengivegi og áherslur Vegagerðarinnar hvað þá varðar, og reyndar vegagerð almennt, hefur það sjónarmið verið ríkjandi þar á bæ að láta þetta tvennt verða leiðarljósin, annars vegar öryggi og hins vegar hagkvæmni, að ráðstafa fjármunum á eins markvissan og hagkvæman hátt og nokkur kostur er. Það hefur átt við um breikkun vega, þegar ákveðið var hér á árunum 2007 og 2008 að fara í 2+2 vegi, t.d. á Suðurlandi og Vesturlandi, Reykjanesbrautin er svolítið utan sviga að þessu leyti, hafði Vegagerðin lagt til 2+1, þann kost sem við erum að taka núna enda hagkvæmari og þjónar öryggissjónarmiðum að fullu. Það voru stjórnmálamennirnir sem vildu fara aðrar dýrari og óhagkvæmari leiðir. Hvað tengivegina áhrærir hefur Vegagerðin einmitt lagt áherslu á tvennt. Hún hefur viljað fá sem mest fjármagn til tengivega. Samkvæmt núverandi samgönguáætlun er gert ráð fyrir 500 milljónum í stað 1.000 milljóna sem Vegagerðin vildi fá. Samkvæmt nýrri fjárfestingaráætlun vonumst við til að geta sett meiri peninga þarna inn. Hitt sem hún hefur lagt áherslu á er að gera tengivegina eins vel úr garði og á eins ódýran 

Virðulegi forseti. Ég lýsi mikilli ánægju með það að hæstv. ráðherra skuli koma hér upp og verja sínar stofnanir og þá starfsmenn sem þar eru. Og ef ég hef sagt eitthvað sem þessa ágæta stofnun átti ekki skilið biðst ég að sjálfsögðu afsökunar á því, en ég man reyndar ekki hvað það var. Mig langar hins vegar að ítreka það að Vegagerðin, líkt og aðrar stofnanir, líkt og alþingismenn og ráðherrar og aðrir ríkisstarfsmenn, er ekkert hafin yfir gagnrýni og það er eitthvað sem við munum að sjálfsögðu gera. Ég ætla að leyfa mér að gagnrýna Vegagerðina fyrir eitt þegar við ræðum tengivegi. Og mig langar að biðja hæstv. ráðherra næst þegar hann kemur norður í Skagafjörð að taka einn rúnt með mér, ef hann hefur ekki farið þann veg, þ.e. að taka hringinn í Hegranesinu eins og við köllum, herra forseti. Þar ákvað Vegagerðin fyrir mörgum árum að byggja upp hluta vegarins og það sem við sátum uppi með var mjór vegur með gríðarháum vegöxlum, sem ég held að hafi ekki bætt öryggi þeirra sem þar fara um mjög mikið. Ég hygg að það hefði verið skynsamlegra að leggja á þann lága og reyndar snjóþunga veg sem þar var. Ég veit alveg hvað Vegagerðin ætlaði sér á þeim tíma, það var að reyna að lyfta veginum upp sem er að sjálfsögðu mjög skynsamlegt en þarna fara hlutir oft ekki saman og það er kannski mjög erfitt að velja á milli þess að nýta fjármuni í að byggja upp vegi og að leggja beint á þá en ég hefði viljað sjá þær tilraunir gerðar. Ég fagna því að vilji er til að setja meiri fjármuni í tengivegina, það er svo sannarlega mikilvægt því að oft og tíðum eru þetta vegir þar sem umferð er af þungum og miklum tækjum þannig að vegirnir spólast mjög fljótt upp. Að því leyti fagna ég þeim orðum sem hér hafa komið fram.

Hæstv. forseti. Ég kem upp í pontu bara til að segja eitt að ég ætla mér ekki þá dul að fara að ræða tæknilegar útfærslur á Hegraneshringnum. Sérfræðingar Vegagerðarinnar væru betur til þess fallnir en ég. En mér þótti vænt um að heyra þau ágætu orð sem hv. þingmaður lét falla í garð Vegagerðarinnar og starfsmanna hennar.

Virðulegi forseti. Allir skulu njóta sannmælis, það er bara þannig. Við erum oft og tíðum ósátt við tillögur og aðferðir stofnana ríkisins og það er hlutverk okkar alþingismanna að hafa skoðanir á því. Ég hef mjög sterkar skoðanir á því, a.m.k. hef ég þá skoðun að gera eigi þá tilraun sem ég nefndi áðan, en ég verð að játa að það eru örugglega einhverjir innan veggja ríkisstofnana sem hafa miklu meira vit á því en ég.

Forseti. Ég ætla mér ekki að fara að svara hv. þingmanni um tæknileg atriði. En vegna þess að í mér vaka sömu spurningar og vegna þess að framsögumaður málsins, hv. þm. Björn Valur Gíslason, er kominn í salinn langar mig að fara yfir þetta aftur með Ríkisábyrgðasjóð og spyrja eins og hv. þingmaður gerði hvaða fordæmi séu fyrir þessu. Ég hygg að þessar reglur séu ekki ýkja gamlar þannig að það er ekki víst að fordæmin séu mörg. Þetta er auðvitað þannig að það sem gerist með frumvarpinu, verði það samþykkt, er að þrjár reglur verða að víkja til að þetta verkefni komist á koppinn, það er reglan um að sá sem ábyrgð fær leggi fram a.m.k. 20%, einn fimmta, þetta er nú ekki hærri tala, af heildar fjárþörf verkefnisins, að hann leggi fram viðeigandi tryggingar, tryggingar sem Ríkisábyrgðasjóður telur viðeigandi, og að þess skuli gætt að ábyrgð ríkissjóðs nemi ekki hærra hlutfalli en 75% af lánsfjárþörf verkefnisins. Og í öllum þessum þremur atriðum á að gefa þessu verkefni kost á að fara lengra en þessu nemur. Ég ætla ekki að fjármálaráðherra sérstaklega, sem er flutningsmaður þessa frumvarps, tefli í þá tvísýnu með þetta að gera þetta án umhugsunar. Ég held að þetta hljóti að vera í samhengi við það að fjármálaráðherra hæstv. telji að hér sé ekki um neins konar einkaframkvæmd að ræða og ekki um neina eiginlega ríkisábyrgð að ræða, heldur sé ríkið í raun og veru að ábyrgjast sjálft sig í þessu efni og búa þannig til mjög undarlega myllu 

Virðulegi forseti. Ég ætla heldur engum það að annarleg sjónarmið búi að baki eða eitthvað slíkt. Hins vegar óttast ég það, og ætla bara að vera hreinskilinn með það, að hér sé verið að búa til fordæmi sem kann að opna á alls konar hugmyndir í framtíðinni eða verði til þess að einhverjir aðrir misvitrir stjórnmálamenn bendi á fordæmið og segi: Sjáiði, við höfum gert þetta áður, við skulum gera þetta aftur, við skulum bara fara í framkvæmdir - af því að við höfum slakað svona á klónni. Þetta kann líka að skapa það fordæmi að breyta reglum, varúðarreglum sem við höfum sett varðandi ríkissjóð, og einhverjum öðrum reglum þegar fordæmið er komið. Ég held að íhuga ætti vandlega að gera bara þær kröfur sem eru gerðar í þessum reglum sem á að taka úr sambandi, eins og kannski hv. þingmaður gaf í skyn að þetta væru ekki það miklar kröfur og ef að baki þessu stæðu alvöruaðilar ættu þeir að geta lagt þetta fram, 20% af heildarfjármögnun verkefnisins, viðeigandi tryggingar að mati Ríkisábyrgðasjóðs o.s.frv. Mér finnst að minnsta kosti mjög mikilvægt, herra forseti, að við gerum okkur grein fyrir að það getur verið að hér sé verið að opna á fordæmi sem kunni að geta reynst varasamt í framtíðinni, svo ég segi það bara. Við eigum eftir að fara í miklar framkvæmdir á næstu árum, Íslendingar, í mörgu og þetta ákvæði er ekki bundið við jarðgöng eða samgönguframkvæmdir.

Forseti. Það hefur á undanförnum árum verið þáttur í kannski viðreisn landsins og nútímavæðingu íslensks stjórnkerfis að endurhugsa þetta ríkisábyrgðakerfi. Ríkisábyrgðir voru veittar hér áður nokkuð tilviljanakennt og án mikillar umhugsunar í hvert skipti. Þetta var gagnrýnt verulega og hefur verið unnið í þessu máli af töluverðu viti, eins og má reyndar sjá af áliti sem kemur frá ábyrgðarmönnum Ríkisábyrgðasjóðs um þetta frumvarp. Ég tel að það þurfi miklu betri rökstuðning, miklu skýrari rök fyrir því að þetta verkefni njóti þessarar ívilnunar. Hér hafa verið deilur, t.d. um ríkisábyrgð fyrir flugfélög í vanda, vegna þess að menn hafa tekið þá prinsippafstöðu að það eigi ekki að gera þetta nema mjög mikið liggi við, vegna þess að þetta eru fjármunir almennings sem hér liggja undir og ekki einhverjir peningar úti í bæ. Mér hefur komið til hugar að hægt væri að samþykkja þetta frumvarp einmitt án þessara ríkisábyrgðarákvæða þannig að vissulega mætti veita lánið, það væri hugsanleg málamiðlun, 

Virðulegi forseti. Það kann að vera að það sem hv. þingmaður nefndi hér geti verið einhvers konar málamiðlun í þessu máli. Ég hygg þó að ýmislegt annað standi í mörgum, þar nefni ég til dæmis það ferli sem verið hefur á málinu, það fordæmi sem er gefið þar, þann rökstuðning og þær forsendur sem eru gefnar og ýmislegt annað. Ég er sammála hv. þingmanni um það að við getum staðið frammi fyrir því, ef við horfum bara á samgöngur almennt, að þurfa að tryggja samgöngur í lofti til og frá landinu, samgöngur á sjó til og frá landinu. Ýmislegt svona getur komið upp. Og þá veltir maður fyrir sér hvort þessi regla eða aðrar reglur um ríkisábyrgðir eigi við. Ég held hins vegar, alveg sama við hvaða aðstæður og hvert málefnið er, að það þurfi að fara mjög varlega í að slaka á kröfum sem við gerum í þessu sambandi.

Virðulegi forseti. Mig langar að halda aðeins áfram með það sem hv. þingmenn ræddu hér í andsvörum og svörum. Ég sagði í ræðu minni í dag að í þeirri aðferðafræði sem hér á að fara eftir, að veita framkvæmdalán í stuttan tíma án þess að hafa tryggingu fyrir ávöxtuninni á lánið, fælist mikil áhætta. Það kemur klárlega í ljós í umsögn Ríkisábyrgðasjóð að þetta væri svipað og bankarnir gerðu á sínum tíma. Það var tekin mikil áhætta og fjármagnað til skamms tíma og síðan treyst á að hægt væri að fjármagna seinna til langs tíma. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið undir þetta með mér. Ég minni líka á það, það kemur reyndar fram í nefndarálitinu hjá þeim sem hér stendur og hv. þm. Illuga Gunnarssyni, að sennilega á miðvikudaginn í næstu viku munum við samþykkja lokafjárlög þar sem falla á ríkissjóð 28 milljarðar út af ríkisábyrgðum. Maður hélt að það væri töluverð áminning og ábending um að fara mjög varlega í þessum málum. Hv. þingmaður kom líka inn á það að fyrirtækið þurfi ekki að greiða skatt. Verði þetta frumvarp samþykkt þarf að breyta til viðbótar tveimur atriðum, annars vegar að undanskilja fyrirtækið skattgreiðslum og hins vegar að hlutafélagið - af því að því hefur verið haldið fram að hægt sé að safna upp tapinu og svo þegar það fer að hagnast eftir langan tíma sé hægt að draga það frá en það má ekki færa yfirfæranlegt tap nema í tíu ár, þannig að það verður þá líka að breyta því. Í öðru lagi er ágætt að benda á að Spölur sem rekur Hvalfjarðargöngin þarf að greiða tekjuskatt. Ég velti því fyrir mér samkeppnisstöðunni og samkeppnislögunum gagnvart þessum tveimur fyrirtækjum.

Virðulegi forseti. Ég sagði hér áðan eftir ræðu hæstv. innanríkisráðherra að maður yrði alltaf ruglaðri og ruglaðri þegar liði á þetta mál. Ég verð að viðurkenna að ég var ekki búinn að átta mig á síðustu setningu eða því sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson benti á áðan, að Spölur sem rekur Hvalfjarðargöng greiði tekjuskatt en þetta fyrirtæki eigi ekki að gera það. Í mínum bókum er þetta mismunun. Ég kann ekki að skýra muninn á þessum tveimur verkefnum og fyrirtækjum og átta mig ekki á því hvernig í ósköpunum er hægt að fara fram með þessum hætti, ekki það að þessi fyrirtæki séu í samkeppni, göngin liggja ekki hlið við hlið, en það sama hlýtur að eiga við um bæði fyrirtækin og báðar framkvæmdirnar. Það er líka mikilvægt að því sé haldið til haga að frekari breytingar þurfi, eins og hv. þingmaður benti á, á lagaumgjörð til að þetta geti gengið eftir. Ég verð að segja að það er svolítið sérstakt að fara fram með málið þegar það virkar eins og nokkur atriði séu ókláruð. Ég held því miður að við munum seint læra en við skulum vona að við lærum einhvern tímann og að sá andi sé í þinginu að fjáraukalög og lokafjárlög muni verða vandaðri og betri þegar fram líða stundir. Það er alveg rétt að verið er að taka verulega áhættu með ábyrgð ríkisins á sama tíma og fjallað er um lokafjárlög og ríkisábyrgð upp á 28 milljarða. Ég tek undir með þingmanninum um það.

Virðulegur forseti. Það er eitt sem mig langar að spyrja hv. þingmann til viðbótar. Hv. fjárlaganefnd var falið að fara yfir frumvarp hæstv. fjármálaráðherra og það sem snýr að þessari ríkisábyrgð. Menn hafa talað um hvort þetta sé einkaframkvæmd eða ríkisframkvæmd. Alveg klár niðurstaða í mínum huga studd af Ríkisábyrgðasjóði, Ríkisendurskoðun, Vegagerðinni og Seðlabankanum - þetta er ríkisframkvæmd, ekki einkaframkvæmd. Það er bara verið að setja þetta í einhvern búning sem ég kann ekki að útskýra hvað á eiginlega að þýða. Því spyr ég hv. þingmann hvort hann geti tekið undir niðurstöðuna í áliti okkar sem við höfum verið að ræða, að það beri að sjálfsögðu að vísa málinu aftur til umhverfis- og samgöngunefndar þar sem það færi í eðlilegan farveg í samgönguáætlun og tekið yrði tillit til þess hvað veggjöldin þýða sem er auðvitað pósitívt fyrir verkefnið í heild sinni. Er hv. þingmaður sammála þessu?

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er mikilvægt að þetta mál, sem er upp á um það bil 9 milljarða ríkisábyrgð, fái vandaða umfjöllun og meðhöndlun af hálfu Alþingis. Ég er sammála hv. þingmanni um það að framkvæmdin beri öll merki þess að vera hefðbundin ríkisframkvæmd. Það er hins vegar verið að reyna að setja hana í einhvern annan búning. Ég held að það sé prýðishugmynd að umhverfis- og samgöngunefnd fjalli nánar um málið, fái það til meðferðar. Ég held að það væri mjög gott fyrir málið í heild. Ég held líka að það mundi skapa meira traust á framkvæmdinni. Eitthvað segir mér, svo að ég sé alveg hreinskilinn, 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja ræðu mína í tengslum við orð hæstv. innanríkisráðherra í ræðu hans áðan, en ég missti af að fara í andsvar við hæstv. ráðherra. Hann kom inn á mikið deilumál á milli okkar, mín og hæstv. innanríkisráðherra, þ.e. sameiningu svokallaðar Farsýslu og Vegagerðarinnar. Hæstv. ráðherra sagði að þetta væri ofarlega í hans huga, sem ég skil mjög vel en tel að við náum seint saman í því máli. Mig langar samt að biðja hæstv. ráðherra að íhuga, ef þessi fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar gengur eftir, hvort skynsamlegt sé að ráðast akkúrat núna í sameiningu á Farsýslunni og Vegagerðinni, sem er mjög umdeild ákvörðun að mínu mati, þegar á að fara í fullt af framkvæmdum. Ég held að það sé eins og stundum er sagt einnar messu virði að íhuga það aðeins. Hæstv. ráðherra sagði líka að vonir stæðu til að framkvæmdum við Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng og Dynjandisheiði yrði flýtt en auðvitað væri ekkert í hendi. Svo það fari ekki á milli mála fagna ég öllum vegaframkvæmdum, þó sérstaklega á þeim stöðum sem hafa beðið hve lengst eftir þeim. Ég er dálítið hugsi yfir þessu vegna þess að samþykktir Fjórðungssambands Vestfjarða og samgöngunefndar fjórðungssambandsins eru á þá vegu að sunnanverðir Vestfirðir eigi að ganga fyrir. Hæstv. innanríkisráðherra hefur verið í samráði og samvinnu við heimamenn um hvað hægt sé að gera í þeirri stöðu sem upp er komin fyrst ekki var farin sú skynsama leið, að mínu mati, að fara í gegnum Teigsskóg. Þá er eftir, eftir því sem ég best veit, restin af Gufudalssveitinni fyrir utan miklar framkvæmdir við verkið Eiði–Kjálkafjörð sem eru áætlaðar á næstu þremur árum og ég fagna að sjálfsögðu. Þá er líka eftir kaflinn Þorskafjörður–Skálanes, sem oft er kenndur við Teigsskóg, þ.e. sá bútur, þótt hann sé bara hluti af verkinu. Mér þætti vænt um ef hæstv. ráðherra kæmi í andsvar og færi aðeins yfir stöðu mála, hvar þessi vinna stendur og hvað hann sæi fyrir sér í þeim efnum. Verður þessum framkvæmdum hugsanlega flýtt í samgönguáætlun eða er það óraunhæft vegna þess að það á eftir að fara fram svo mikil vinna í kringum þær? Mig langar að kalla eftir svari við því hjá hæstv. ráðherra. Út af því sem var verið að tala um og hefur verið í umræðunni og stendur í samgönguáætlun verð ég að viðurkenna, virðulegi forseti, að svokallað samgönguráð hefur ekki tekið allt og mikið tillit til þess sem afkastað er á þingi. Ég fór mjög vel yfir það í ræðum mínum þegar mælt var fyrir samgönguáætlun og tillögum samgönguráðs á sínum tíma og vitnaði sérstaklega í tvö verkefni sem höfðu mikla sérstöðu, annars vegar vegurinn um Öxi og hins vegar vegurinn um Fróðárheiði. Sérstaklega var hnykkt á því í nefndaráliti samgöngunefndar vorið 2010 að algjör samstaða væri um það í samgöngunefnd að þessi verkefni nytu forgangs við endurskoðun á vegáætlun. Undir þetta rituðu allir hv. þingmenn í samgöngunefnd. Síðan gerir samgönguráð ekkert með það. Ég geri alvarlegar athugasemdir við það eina ferðina enn. Mig langar að fara aðeins yfir forsögu þessa máls hér. Hæstv. innanríkisráðherra gerði það ágætlega áðan. Í upphafi, þegar var mælt fyrir þingsályktunartillögunni í maí 2008, var talað um að veggjöld gætu staðið undir helmingnum af kostnaðinum og hitt þyrfti að koma með skuggagjöldum, nýrri aðferð sem við værum að þróa sem er þekkt í Noregi og mikið notuð þar. Við höfum ekki farið hina svokölluðu skuggagjaldaleið hér á landi. Þetta kemur til að mynda fram í ræðum hæstv. núverandi efnahags- og viðskiptaráðherra. Þetta kemur líka fram í umsögn frá Eyþingi við gerð samgönguáætlunar 2010. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Stjórnin vill í því sambandi“ - þá er verið að fjalla um Vaðlaheiðargöng - „vekja athygli á því að ítrekað hefur komið fram að með öllu er óraunhæft að reikna með að veggjöld standi að fullu undir framkvæmdinni.“ Þetta er ályktun sveitarstjórnarmanna frá 18. maí 2010 þegar var verið að fjalla um samgönguáætlunina sem við erum að tala um núna í sambandi við þetta mál. Ég sat í samgöngunefnd á þessum tíma og fór yfir það sem var sagt þar þegar við samþykktum þessi lög um hlutafélögin. Við hæstv. innanríkisráðherra fórum yfir það þegar menn skiptu upp hlutafélögunum, þ.e. stofnuðu eitt utan um stórframkvæmdirnar á suðvesturhorninu, þ.e. stofnbrautirnar, og annað um Vaðlaheiðargöng. Þegar verið er að ræða þetta mál hér og ekki eru gerðar athugasemdir við það sem ég fór yfir í ræðu minni - ég ætla að vitna í það, með leyfi forseta: „Hins vegar er búið að bæta einni grein inn í frumvarpið sem lýtur að því að stofna má hlutafélag um framkvæmdir við Vaðlaheiði og er hlutur ríkisins allt að 51% í því hlutafélagi, sem þýðir á mæltu máli að hugsanlega muni ríkið niðurgreiða veggjöld eða vegtolla í Vaðlaheiðargöngum um allt að 51%.“ Það kom líka fram á fundi hv. samgöngunefndar að forustumenn samtaka sveitarfélaga á Norðurlandi eystra töldu að ef framkvæmdin ætti að standa undir sér að fullu þyrfti vegtollurinn að vera 1.500–1.700 kr. Því var hafnað af heimamönnum að fara í verkið í einkaframkvæmd með þeim hætti. Ef ríkið fer að greiða niður veggjöld í Vaðlaheiðargöng með eins konar skuggagjöldum þýðir það að gjaldið verður um það bil 750 kr. Þetta nefndi ég í ræðu þegar við vorum að fjalla um þessi mál því að þá var umræðan akkúrat á þessum nótum. Ég vil vekja athygli á því að þáverandi hæstv. samgönguráðherra og hv. þingmaður, sem nú er framsögumaður nefndarálits fjárlaganefndar, sátu báðir í salnum og hlustuðu og gerðu engar athugasemdir. Þetta var nákvæmlega það sem rætt var um í hv. samgöngunefnd á þeim tíma, að það yrði að fara í framkvæmdirnar við Vaðlaheiði með skuggagjöldum. Síðan breytist málið - við þekkjum það, ég þarf ekki að rekja það þegar menn sneru af þessari braut og gerðu sér vonir um, ég átta mig ekki alveg á hvenær það byrjaði, að hægt væri að fara í þetta verkefni í einkaframkvæmd þannig að veggjöld stæðu algjörlega undir verkefninu. Við munum líka eftir því þegar lífeyrissjóðirnir fóru í samningaviðræður. Þá var verkefninu skipt upp, annars vegar stofnbrautirnar vegna þess að þar var umferðarþunginn þannig að hægt var að fara í þá framkvæmd því að hún mundi standa undir sér. Hins vegar slitnaði upp úr viðræðum lífeyrissjóðanna og ríkisvaldsins eða stjórnvalda um að fara með Vaðlaheiðargöng í einkaframkvæmd. Skýringarnar sem komu á þeim tíma í hv. fjárlaganefnd á síðustu dögunum við afgreiðslu fjáraukalaganna um þennan milljarð sem var upphafið voru mjög haldlitlar og nánast engar. Við afgreiðslu fjárlagagerðar sögðu menn: Förum yfir þetta seinna. Við í nefndinni fengum engar haldbærar skýringar á því hvers vegna slitnað hefði upp úr viðræðunum þegar við kölluðum eftir því og komið var með þessar tillögur á hlaupum. Þá hlýtur að standa upp úr sú spurning sem ég er mjög hugsi yfir og hef sagt áður í þessum ræðustól að mér finnst einhvern veginn að við ætlum að plata einhvern en ég veit ekki hvern, ég átta mig ekki á því. Eru menn að plata sjálfa sig? Er verið að reyna að plata einhvern annan? Ég geri mér ekki grein fyrir því. Eftir að fjárlaganefnd fór gaumgæfilega yfir málið er það algjörlega skýrt í mínum huga. Þar staðfestist allt það í meðferð fjárlaganefndar sem komið hafði áður fram í hv. samgöngunefnd, algjörlega. Það er útilokað að flokka þessa framkvæmd sem einkaframkvæmd. Af hverju segi ég það? Það er vegna þess að það kemur fram hjá öllum þeim aðilum sem fjallað hafa um málið, þ.e. Ríkisábyrgðasjóði, Ríkisendurskoðun staðfestir það og er sammála Ríkisábyrgðasjóði, alveg sama hver það er. Einu gestirnir sem komu á fund fjárlaganefndar, hugsanlega tveir, og höfðu mikla trú á verkefninu og höfðu farið yfir það, þ.e. fjárhagslegan undirbúning þess, kostnaðaráætlunina, voru fulltrúar frá einum banka hér í bæ. Þeir mættu á fund fjárlaganefndar og sögðu: Við höfðum farið rækilega yfir þetta og það stenst, hvort heldur sem er vaxtastigið, umferðarspá, allir þeir þættir sem menn eru að velta fyrir sér. Það er dálítið merkilegt að einmitt það sem þessi ágæti banki sérhæfir sig í er að fara inn, greina verkefni og ná síðan í svokallaða fagfjárfesta, þ.e. þeir fara og meta verkefnið og segja síðan við fagfjárfestana: Hér er fínt verkefni sem þið getið tekið þátt í og jafnvel bankinn að hluta til. En þó svo þeir gætu sagt fyrir framan hv. fjárlaganefnd að þetta mál væri „garanterað“ og þeir hefðu mikla trú á því hafði ekki tekist að selja hugmyndina neitt lengra. Þar hlýtur maður að staldra við, maður hlýtur að staldra við það. Eftir að farið er yfir mjög vandaða umsögn Ríkisábyrgðasjóðs en menn þaðan mættu á fund fjárlaganefndar og fóru yfir það hvernig þetta er unnið. Það er þeirra sérfag að greina fjármálamarkaðinn og þetta allt saman. Þeir komust að þeirri niðurstöðu í lok umsagnar sinnar að raunvextir á þessu verkefni vegna samsetningarinnar á láninu, annars vegar þessum 35% af greiðslunni og síðan þessu 65% „cash-sweep“-ákvæði á láninu, sögu þeir og færðu fyrir því ítarleg rök í löngu máli á undan: Okkar mat er að raunávöxtunin verði 6,8–7,3%. Það hefur enginn hrakið þessi rök- enginn, ekki nokkur maður. Þess vegna spurði ég áðan: Hvern er verið að plata? Fyrir mér eru einhverjir að reyna að plata sjálfa sig eða einhverja aðra vegna þess að það virðist ekki vera vilji til að setja fjármagn í verkefnið núna. Þeir hjá Ríkisábyrgðasjóði vöruðu sérstaklega við þessu og lögðu þunga áherslu á það að ef niðurstaða Alþingis yrði sú að fara í þessa vegferð að fara þá ekki leið bankanna, í skammtímafjármögnun á meðan framkvæmdirnar stæðu yfir með svokölluðu framkvæmdaláni til sex ára, heldur að tryggja fjármögnunina á verkinu til enda, annað væri stórhættulegt. Skilaboðin voru mjög skýr eins og ég skildi þau frá Ríkisábyrgðasjóði. Stærsta áhættan í þessu máli er ef raunvextir verða með fyrrgreindum hætti. Af hverju skyldu menn segja þetta við þessar aðstæður? Nú erum við með gjaldeyrishöft í landinu. Hvar eru fjárfestingarmöguleikar lífeyrissjóðanna og annarra fjárfesta? Þeir eru mjög litlir. Þeir ná ekki raunávöxtun sinni upp á 3,5% einu sinni. Það gefur augaleið að sá sem hefur trú á þessu verkefni mundi náttúrlega fara í það. Auðvitað vakna spurningar. Þeir sem trúa því statt og stöðugt að þetta muni ganga eftir hafa sín rök fyrir því og ég ætla ekkert að gera neitt lítið úr þeim þó ég sé algjörlega ósammála þeim, af hverju hræðast þeir að sett verði hlutafé inn í félagið til að komast að lágmarki fram hjá þeim þröskuldum sem Ríkisábyrgðasjóður setur? Af hverju er hlutaféð ekki varið líka? Hvers vegna er það? Eða er einhver önnur ástæða fyrir áformum þeirra hv. þingmanna og hæstv. ráðherra sem ætla að samþykkja þetta mál 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Hv. þingmaður situr í fjárlaganefnd og þekkir málið út og inn og varpar þessum spurningum fram í þingsal. Það er þá best að varpa spurningum til baka: Hvað óttast fjárfestar úr því að búið er að leggja þetta dæmi upp með þessari ávöxtun? Hvers vegna vilja engir hoppa á vagninn í þessu verkefni? Svo langar mig til að spyrja hv. þingmann: Hvaða banki var það sem gaf þessa einu jákvæðu umsögn og sérhæfir sig í mati á verkefnum og fjárfestingarkostum og í því að selja þær hugmyndir og þær niðurstöður sem þeir reikna sig að? Síðan langar mig að spyrja aðeins út í þá fjármálareglu sem 1. minni hluti fjárlaganefndar minnist á í nefndaráliti sínu sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson er á ásamt hv. þm. Illuga Gunnarssyni. Það er þessi regla sem er hér. Hefur hún verið brotin áður? Hefur það verið rökstutt að verið sé að fara fram hjá þessu? Fram kemur í nefndarálitinu að fara þurfi varlega í þessu máli vegna þess að þessi regla sé tekin úr sambandi og ábyrgðarþeginn þurfi þá ekki að leggja fram að minnsta kosti 20% af heildarþörf verkefnisins eða viðeigandi tryggingar að mati Ríkisábyrgðasjóðs og gæta þess að ábyrgð ríkissjóðs skuli ekki nema hærra hlutfalli en 75% af lánsþörf. Er þetta einsdæmi eða er til fordæmi fyrir þessu eða hvað er hér í gangi?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvort áður hafi verið fallið frá þessum reglum sem eru í lögum um ríkisábyrgðir. Ég get því miður ekki svarað því, ég bara veit það ekki hvort það hefur verið gert áður. En ég held að það hljóti að hafa verið fullgild ástæða þegar þær voru settar því að eins og við munum eru þetta ríkisábyrgðir, við þurfum líka að rifja upp að einu sinni var um að ræða bæjarábyrgðir eða ábyrgðir frá sveitarfélögunum. Það var náttúrlega algerlega vonlaust eins og það var eða það var alla vega mjög erfitt að vinna eftir því. Ég vil líka staldra við og velta því upp í þessari umræðu: Hvaða fordæmi hefur þetta inni í framtíðina? Ég held að það sé áleitnasta spurningin í þessum efnum. Ég kom inn á það í ræðu minni hvort við hefðum ekkert lært af því sem gerðist sem allir tala um og hafði auðvitað alvarlegar afleiðingar, þ.e. af svokölluðu hruni, eins og sagt er, eða hruninu. Ég held að menn séu hættir að pexa um það hvort það hafi orðið eða ekki en auðvitað hafði það alvarlegar afleiðingar. En hvað erum við að gera hér? Við erum nákvæmlega á sömu leið og bankarnir voru þegar þeir tóku mikla áhættu og fjármögnuðu til skamms tíma. Það er nákvæmlega það sem er að gerast. Hv. þingmaður spurði líka: Hvað óttast fjárfestar? Ég held að þeir óttist ekkert í raun og veru. Ég held hins vegar að fjárfestarnir leggi bara blákalt mat á fjárfestinguna sem slíka, hvort hún standi undir sér eða ekki. Þess vegna segi ég fullum fetum að það er mjög umhugsunarvert að í því umhverfi sem núna er skuli ekki fást fjárfestar að þessu verkefni. Ég held að þeir hljóti bara ekki að hafa neina trú á því að verkefnið gangi upp miðað við forsendurnar sem settar eru fram.

Virðulegi forseti. Ef það er rétt að fjárfestar hafi ekki trú á verkefninu er augljóst að settar hafa verið rangar tölur inn í excel-skjalið í upphafi því að ef fjárfestar meta það svo að verkefni með þessa ávöxtun beri sig ekki er augljóst að það vantar einhverjar kostnaðarbreytur þar inn í eða þá að rangar tölur séu settar inn varðandi til dæmis bílafjölda um göngin o.s.frv. Var til dæmis skattpíningarstefna ríkisstjórnarinnar varðandi eldsneytisverð sett inn í breytuna? Verð á eldsneyti hefur aldrei verið eins hátt og nú. Er búið að mæla hversu mikið umferð um þennan veg hefur minnkað eftir að miklar álögur voru settar á bensín o.s.frv.? Það er það sem þetta snýst um, ef kostnaðarbreyturnar eru ekki allar settar inn í upphafi verður ávöxtunarkrafan röng. Ég skil það ef hv. þingmaður getur ekki upplýst hvaða banki vann þetta og sem fulltrúar komu frá á fund fjárlaganefndar. Ég veit að það er trúnaður um ýmis mál í fjárlaganefnd en ef ekki var óskað trúnaðar þarna væri gaman að þingmaðurinn upplýsti okkur um hvaða banki þetta er. En í sambandi við þá fjármálareglu sem varað er við að brotin sé með þessu verkefni segir mér svo hugur um að eftir að þessi ríkisstjórn tók við og hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, hóf að dæla út ríkisábyrgðum hægri, vinstri vegna SpKef, Farice sæstrengsins og Sjóvár-Almennra og annars hafi sú regla verið brotin þó að ekki sé allt upplýst enn um það mál. Það stendur til dæmis í því nefndaráliti sem ég vísaði í áðan frá hv. þingmanni að í lokafjárlögum 2010 þurfti að virkja ríkisábyrgð og bókfæra upp á tæpa 28 milljarða. Það er náttúrlega ekkert vit í þessu.

Virðulegi forseti. Það var svo sem ekki að ástæðulausu að við settum það inn í nefndarálitið okkar að verið væri að samþykkja lokafjárlög fyrir árið 2010, þar sem um 28 milljarðar féllu á ríkið, í sömu andrá og við samþykkjum þessa ríkisábyrgð hér. Mér fannst að það ætti að vera skýr áminning um að fara bæri varlega en ekki vera að taka úr sambandi þær reglur sem gilda eiga um ríkisábyrgð. Þetta var eins konar „signal“ inn í þingið þannig að hv. þingmenn áttuðu sig á því. Hv. þingmaður talaði líka í andsvari sínu um rangar tölur og það sem væri í excel-skjölunum. Tölurnar eru byggðar á umferðarspá Vegagerðarinnar þar sem fólk er mjög fært í að gera slíka spá. En eigi að síður var byrjað á ákveðnum punkti þegar vinna við Vaðlaheiðargöng hófst og menn fóru að reikna spána en staðan í dag er 10% undir því sem hún á að vera samkvæmt spánni. Það eru auðvitað margar ástæður fyrir því sem ég þarf ekki að fara í hér. Það er þetta sem við vitum. Við getum ekkert fullyrt um hitt, það getur það enginn. En umferðarspáin og vinna Vegagerðarinnar var mjög vönduð að þessu leyti. Enginn sem skoðað hefur málið efast um það. Mig langar líka að benda á að spáð er 90% umferð í gegnum göngin en þegar Spölur bauð út fjármögnun á verki sínu var reiknað með sömu umferð um Hvalfjarðargöngin. Þá var þeim bent á að það þýddi ekki fyrir þá að reyna annað en að miða við rúm 70%, það yrði að sýna fram á að 70% af umferðinni væru um göngin, það væri forsenda fyrir því að Spölur fengi fjármögnun á einkaframkvæmd. Það er auðvitað umhugsunarvert hverjir möguleikarnir eru til að fara í endurfjármögnun eftir 2008.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega og innihaldsríka ræðu. Hann vék nokkrum spurningum að mér í máli sínu, í fyrsta lagi varðandi sameiningu stofnana innan samgöngugeirans sem við erum ekki alls kostar sammála um. Hv. þingmaður spyr hvort ráðlegt sé að fara í umfangsmiklar kerfisbreytingar á sama tíma og ráðist er í stórframkvæmdir. Ég vil minna á að enda þótt við séum að spýta í núna með hálfum þriðja milljarði til viðbótar við það sem áður var hugsað erum við komin niður í sögulegt lágmark. Við verjum nú til nýframkvæmda 5,5 milljörðum en við komumst upp undir 20 milljarða í nýframkvæmdir fyrir fimm, sex árum í þeim efnum þannig að við stefnum ekki að neinu hámarki. Þrátt fyrir þessar kerfisbreytingar verður unnið samkvæmt gamalkunnri formúlu, vanir menn, vönduð vinna og ekki er stefnt að því að fara nein heljarstökk heldur verður farið samkvæmt efnum og ástæðum. Hv. þingmaður vék að samtengingu Dýrafjarðarganga og Dynjandisheiðarframkvæmda. Það er rétt, þetta verður í rauninni að hanga saman í framkvæmdaferlinu vegna þess að með þessum vegabótum erum við að tengja saman norðurfirðina og síðan suðurfirðina. Hv. þingmaður vék að því hvort ráðlegt væri að flýta framkvæmdum í Gufudalssveit. Það hygg ég ekki rétt vera vegna þess að því var hafnað að fara hálsaleiðina. Við buðum upp á það að laga Hjallahálsinn og fresta þá framkvæmdum vestar á fjörðunum til að flýta vegabótum en því var hafnað. Í stað þess var ákveðið að leita eftir kostum á láglendisvegum. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir upplýsingarnar. Hæstv. ráðherra hafði svo sem ekki nægan tíma til að fara vel yfir lokaatriðin sem ég legg mesta áherslu á, þ.e. hver staðan er á þessu ferli sem hófst með samvinnu sem ég var auðvitað mjög sáttur við hjá hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra kom mjög heiðarlega fram í þessu máli og talaði með sama hætti hér og fyrir vestan. Það voru ekki neinar umbúðir í kringum það og eins og hæstv. ráðherra kom inn á var þessum leiðum um Hjallahálsinn hafnað, því að fara yfir svokallaða hálsa, bæði Ódrjúgsháls og Hjallaháls, og gerð krafa um að fara láglendisleið. Af hverju er ég að kalla eftir upplýsingum um hvar vinnan stendur? Ein af hugmyndunum var að fara með göng undir Hjallaháls og ég spurði sveitarstjórnarmenn mjög skýrt þegar við þingmenn funduðum með þeim hvort hugsanlega gæti orðið einhver ágreiningur um það hvort yrði á undan Dýrafjarðargöng eða Hjallaháls ef þessi niðurstaða yrði með sunnanverða Vestfirði. Að mati forustumanna Fjórðungssambands Vestfjarða og samgöngunefndar var að svo yrði ekki. Þess vegna vil ég biðja hæstv. ráðherra að fara aðeins betur yfir það hvar málið er statt ef hann hefur upplýsingar við höndina af því að það er auðvitað mjög mikilvægt og við þekkjum það að brýnasta samgöngubótin á landinu er á sunnanverðum Vestfjörðum. Ég ítreka að ég fagna öllum framkvæmdum. Það má ekki skilja mig öðruvísi. Eins spyr ég hvort hann sjái einhverja möguleika á að þetta verði 2019, hann eiginlega svaraði því að það væri ekki raunhæft að flýta því vegna þeirrar vinnu sem fram undan væri.

Hæstv. forseti. Já, þegar því var hafnað að fara hálendisleiðina, þ.e. að laga Hjallahálsinn og forgangsraða með öðrum hætti, var ákveðið að halda áfram framkvæmdum á leiðinni yfir Þverá og ráðast síðan í rannsóknir á eystri kaflanum. Þá er um tvennt að ræða, annars vegar að fara undir Hjallahálsinn með göngum, og það krefst rannsókna sem Vegagerðin er að undirbúa, eða þvera firði. Þverun fjarða er hins vegar ekki einsleitur valkostur. Það er hægt að fara ýmsar leiðir hvað það snertir en þar er um að ræða mjög viðkvæmar framkvæmdir líka sem þarf að huga vel að. Í mínum huga er Teigsskógur kominn alveg út af borðinu á sama hátt og við tókum það út af borðinu að fara yfir Hjallaháls. Við erum að leita leiða sem sátt gæti skapast um. En við þurfum líka að fara varlega í þverunina. Hún getur verið eyðileggjandi en hún getur líka verið umhverfisvæn. Þverun fjarða með brúm sem hafa vítt haf geta þyrmt umhverfinu og þyrma botni fjarðanna vegna þess að áður fyrr hætti okkur til að fara í leirurnar innarlega í fjörðum og spilla þeim. Þverun utan í fjörðunum með víðu hafi getur verið umhverfisvæn. Þetta er allt í góðri þróun. Við Íslendingar höfum lært mjög mikið af mistökum undangenginna ára og ég vísa þar til dæmis í Gilsfjörðinn. Það mundi ekki henda okkur aftur að drepa lífríkið innarlega í Gilsfirðinum eins og við gerðum þegar ráðist var í þá framkvæmd 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör við þeim spurningum sem ég beindi til hans. En hæstv. ráðherra sagði í lok máls síns, ef ég hef heyrt rétt þegar hann vitnaði til Gilsfjarðar, að lífríkið hefði drepist innst í firðinum. Ég veit ekki hvort mér hefur misheyrst og veit þá ekki hvort rétt sé með farið ef ég hef heyrt rétt því að sú framkvæmd gekk afskaplega vel. Það var búið að spá henni miklum hrakföllum eða menn höfðu miklar efasemdir um hvaða áhrif þær framkvæmdir hefðu á ákveðna þætti lífríkisins og þær gengu sem betur fer ekki eftir. Við erum að fara í svokallaða fjárfestingaráætlun og við erum að spýta fé inn í vegagerð sem hefur verið í sögulegu lágmarki. Það fer ekkert á milli mála. Það þekkja það allir og einungis um 5,5 milljarðar hafa farið í vegagerð, upphæðin hefur verið 6 og 7 milljarðar síðustu tvö ár á undan. Þá er mjög mikilvægt að við séum meðvituð um það að þegar búið er að finna þessa lausn á sunnanverðum Vestfjörðum, hver sem hún verður nákvæmlega, með láglendisleið, verði ekki nein töf og bið á því að farið verði í það verkefni. Það er það svæði sem hrópar á mann. Ég hef ekki enn heyrt einn einasta hv. þingmann eða hæstv. ráðherra halda því fram að það sé ekki forgangsverkefni. En við megum heldur ekki vera með einhver klækjabrögð eða væntingar eins og í þessu máli sem gæti hugsanlega haft þau áhrif að þegar kæmi að þessum verkefnum kæmu hugsanlegar afleiðingar af því verkefni sem við ræðum hér og nú í hausinn á okkur sem yrði þá til þess að menn gætu ekki farið í þær brýnu framkvæmdir. Það er gríðarlega mikilvægt að menn séu meðvitaðir um það. Þetta er brýnasta vegaframkvæmdin á öllu landinu, að fara í að 

Forseti. Það er nú orðið kvöldsett en við höldum áfram að ræða um Vaðlaheiðargöng sem ég er sannfærður um að einhvern tíma muni tengja Eyjafjörð og Þingeyjarsýslur við góðan Fnjóskadal, greiða för og verða lyftistöng og til uppbyggingar í atvinnulífi og mannlífi á þessu svæði. Ég tel að þegar að því kemur verði það þörf framkvæmd, ekki bara fyrir Eyfirðinga og Þingeyinga heldur fyrir alla landsmenn því að það skiptir verulegu máli að Eyjafjarðarsvæðið, miðnorðursvæðið, eflist og sé eins lífvænlegt og hægt er, ekki til þess að mynda mótvægi við Reykjavík eða suðvesturhornið heldur til þess að auðga mannlíf á Íslandi og halda byggð sem víðast um landið. Þróunin er í gagnstæða átt. Hér hefur verið mikil umræða um þetta mál en hún hefur líka verið góð. Hún hefur verið málefnaleg að mestu leyti og það gerist ekki alltaf í umræðum. Má nú minna á, þó að það kunni að þykja dónalegt af sumum sem hér eru inni, nokkrar umræður síðustu daga og vikna sem ekki hafa breytt mjög mikið stöðu málanna sem umræðurnar voru um. En hér hefur það gerst, og hefur einn þegar haft sig í að ræða einmitt þá staðhæfingu, að mér finnst málið hafa breyst. Mér finnst málið hafa fengið annan svip, það sé nánast í öðrum farvegi í seinni hluta þessarar umræðu en var áður en hún hófst. Það hafa komið fram ýmis viðhorf og ýmsar upplýsingar sem ekki lágu fyrir áður, a.m.k. ekki með þeim hætti sem hér hafa verið settar fram, og líka hafa komið fram hugmyndir um afdrif þessa máls sem við ræðum, þessa þingmáls, um framhald þeirrar hugmyndar eða þeirra áætlana sem hér eru uppi og um næstu skref okkar í þinginu. Þetta tel ég mikilsvert. Að hluta til held ég að þetta eigi kannski rætur að rekja til þess að í þessari umræðu hafa verið menn úr tveimur fagnefndum, annars vegar úr fjárlaganefnd sem er afgreiðslunefnd þessa máls, það kemur frá fjármálaráðherra og fjallar að formi til um fjárhagsleg málefni, og hins vegar hafa fulltrúar úr umhverfis- og samgöngunefnd verið mjög duglegir í stólnum, einir sex eða sjö hafa tekið til máls og jafnvel fleiri ef taldir eru tíðir varamenn á fundum. Auðvitað hafa aðrir en þeir sem sitja í þessum nefndum verið með í umræðunni. Það hefur helst vantað einlæga stuðningsmenn málsins og frumkvöðla þess en þeir hafa þó talað hér ýmsir, t.d. hv. þm. Björn Valur Gíslason. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson flutti líka snarpar ræður hér fyrr í dag. Ég held að þetta skipti verulegu máli og að við séum núna í þeirri stöðu að geta kannski yfir helgina aðeins talað saman um það hver kynnu að verða næstu skref í málinu og hvort það eigi að halda hér áfram í gegnum þingið og þá með hvaða hætti. Ég ætla að loknum öllum þessum ræðum ekki að fara yfir málið skipulega, það hefur verið gert með ýmsum hætti, heldur taka frekar nokkra .þætti þess, annaðhvort vegna þess að mér þykir þörf á að koma að athugasemdum eða ábendingum eða vegna þess að það eru þeir þættir sem mér þykja sjálfum mikilvægastir og tel mig geta auðgað málið eitthvað með því að færa fram. Af því að ég er í samgöngunefnd og er út af fyrir sig nýr þar, hef setið þar í vetur og síðasta þingvetur, staldra ég við sjálfa hugmyndina um veggjöld. Mér finnst rétt að við séum með hana í bakgrunninum og þá umræðu sem farið hefur fram um það hér. Ég ætla ekki að rekja hana sögulega en það er rétt að minna á það að ég held að fyrst hafi veggjöld á Íslandi í nútímasamfélaginu komið upp þegar Keflavíkurvegurinn hafði verið lagður árið 1965, fyrsta hraðbraut á Íslandi í raun og veru. Þá var hann fjármagnaður, a.m.k. að hluta til, með veggjöldum, ætli Marshall, vinur okkar, hershöfðingi hafi ekki komið þar við sögu líka, mig grunar það, hann kom við sögu flestra framkvæmda á Íslandi áratugina marga eftir stríð. Hann veitti meðal annars fé til Laugardalshallarinnar sem menn kynnu að hafa gleymt en það gerði hann með vinsamlegri milligöngu Gunnars Thoroddsens og Gísla Halldórssonar þannig að líklegt er að hann hafi komið nálægt þessu. Ég vona að forseti fyrirgefi þennan útúrdúr. Keflavíkurvegurinn var semsé fjármagnaður með veggjöldum að hluta til sem stóðu allt til 1972, í sjö ár. Þessi veggjöld voru feikilega óvinsæl. Ég man úr æsku að eitt af því sem maður fékk alltaf að heyra þegar fólk af Suðurnesjum kom í heimsókn til Reykjavíkur, þá var alltaf svolítil umræða um veggjöldin, það var fólk af Suðurnesjum í fjölskyldu minni. Í blöðunum voru líka sífelldar umkvartanir um þetta á svæðinu. Þetta var lagt af eftir þessi sjö ár og ég held að það hafi verið vegna óvinsælda. Sé ég rétt upplýstur varð svo ekki úr veggjöldum fyrr en með Hvalfjarðargöngunum um 1990 og það er auðvitað sú framkvæmd og þau veggjöld sem hafa mótað þessa umræðu eftir það. Ég held að það megi segja að sú veggjaldaumræða hafi á sínum tíma átt sér ákveðna niðurstöðu, menn hafi komist að samkomulagi um að veggjöld væru afleiðing af einkaframkvæmd, það hlyti að vera einkaframkvæmd sem leiddi til veggjalda, a.m.k. að formi til, og þá færi saman ábyrgð á verkefninu og rekstri þess þótt auðvitað væru ákveðnar skuldbindingar af hálfu ríkisins settar inn í dæmið eins og oft er um framkvæmdir á Íslandi og annars staðar, skattalegar og með öðrum hætti. Þegar um samgöngumannvirki er að ræða sem veggjöld eru heimt af eignast almannasjóðurinn, ríkið, að lokum það mannvirki sem um er að ræða. Það að önnur leið væri fær skipti verulegu máli í umræðunni um Hvalfjarðargöngin þannig að ekki væri verið að setja menn í stöðu Suðurnesjamanna með Keflavíkurveginum. Það vakti í Íslendingum í þessari umræðu. Að lokum mætti þá víkja út af þeim lögmálum eða reglum sem giltu um venjulegar framkvæmdir þar sem veggjöld kæmu við sögu og væru ákveðnar á vegáætlun sem þá hét og samgönguáætlun nú. Það skiptir máli að hafa þetta fyrir sér. Það var auðvitað með veggjöldin um Hvalfjarðargöngin, þannig að ég bæti því við, að þeir íbúar sem mest áttu undir þeim göngum, heimamenn, einkum Skagamenn og Borgfirðingar, sættu sig auðvitað betur við það vegna þess að strax í upphafi og allt til þessa dags var þeim veittur verulegur afsláttur af þessum gjöldum. Það er kannski rétt fyrir okkur núna að muna eftir því að dagar þessa afsláttar eru að líkindum liðnir vegna þess að nýjar reglur á Efnahagssvæði Evrópu koma í veg fyrir að hægt sé að veita eins mikinn afslátt og áður var af ákveðnum ástæðum sem við hljótum að virða þó að ekki séu allir ánægðir með afleiðingarnar. Það varðar auðvitað þetta dæmi fyrir norðan. Síðan má kannski nefna að í framhaldi af þessari veggjaldaumræðu kom upp, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson minntist á, umræða um skuggagjöld en þá er að muna hvað skuggagjöldin voru og eru. Þar er ekki um að ræða veggjöld heldur einkaframkvæmd sem ríkið borgar með tilteknum hætti, þ.e. borgar ekki í eitt skipti fyrir öll þegar verkefninu lýkur eða á umsömdum tíma heldur borgar þá því einkafyrirtæki sem stofnað er, hversu opinbert sem það kann að vera í raun, borgar því fyrir hvert farartæki sem fer um göngin, borgar semsé fyrir notkunina. Þar er ekki um veggjöld að ræða í eiginlegum skilningi. Það er merkilegt með þetta mál sem við ræðum núna að það á sér þá löngu sögu sem hér hefur verið rakin, bæði í ræðum hv. þm. Kristjáns Þ. Júlíussonar og síðan hæstv. innanríkisráðherra, og nær auðvitað langt aftur. En það má kalla að um það mál sem okkur varðar, fjármögnunina, hafi kannski verið einir fjórir fasar í málinu. Fyrsti fasinn kemur fram árið 2008 í samþykkt Alþingis þar sem gert var ráð fyrir að veggjöld mundu fjármagna um helming framkvæmdarinnar en að helmingi til kæmi ríkið inn í spilið. Þarna var nýr tónn sleginn og maður horfir á þetta ártal, fyrri hluta ársins 2008, og segir við sjálfan sig að þarna hafi kannski verið aðrir tímar en nú, enda er það svo að eftir hrun þegar hugmyndin kemur aftur upp á þinginu er kominn annar fáni á loft, fáni einkaframkvæmdar. Þetta verði þá einkaframkvæmd, hverjir sem að henni standa. Menn muna að lífeyrissjóðirnir áttu að vera sá einkaaðili, hversu einkalegur sem hann nú er, sem átti að sjá um fjármögnun þessarar einkaframkvæmdar. Þótt lífeyrissjóðirnir féllu frá því, þætti það ekki góð viðskiptahugmynd fyrir sig, fyrir umboðsmenn almannafjár eins og forustumenn þeirra eru, var samt haldið áfram undir merkjum einkaframkvæmdarinnar og talað um sjálfbæra framkvæmd. Það er undir þeim gunnfána sem samgöngunefnd samþykkti á 138. löggjafarþingi, í júní 2010, það nefndarálit sem ég hef haft hér nokkuð uppi við í dag og vil lesa vegna þess að það sýnir ágætlega þá hugsun sem var að baki eina álitinu sem samgöngunefnd á Alþingi Íslendinga, eftir hrun er rétt að bæta við, hefur gefið frá sér um þetta efni. Með leyfi forseta vil ég lesa þetta úr því: „Telur nefndin rétt að benda á að samkvæmt ákvæðum hlutafélagalaga takmarkast skuldbinding hluthafa í opinberum hlutafélögum við það hlutafé sem þeir leggja til félagsins. Er það því skilningur nefndarinnar að engin bein ábyrgð verði felld á ríkissjóð samkvæmt ákvæðum frumvarpsins.“ Þetta er fyrri staðhæfing nefndarinnar. Síðan kemur síðari staðhæfingin: „Þá felur frumvarpið í sér að félagið skuli með gjaldtöku standa undir kostnaði sem til fellur vegna þeirra verkefna er það leggur út í.“ Síðan kemur að lokum: „Nefndin áréttar hér þennan skilning sinn og tekur fram að hann er veruleg forsenda fyrir því áliti hennar sem hér er sett fram.“ Þetta er ómögulegt að skilja öðruvísi en að skilningur nefndarinnar felist í þessu tvennu, annars vegar því að engin bein ábyrgð verði felld á ríkissjóð, hins vegar því að félagið skuli standa undir kostnaði með gjaldtöku. Það er alveg skýrt að þegar samgöngunefnd samþykkti þetta - ég var í henni þá, reyndar nýliði - var það undir fána einkaframkvæmdarinnar sem þetta átti að gera. Þriðji fasinn í þessu kemur svo fram í raun og veru á árinu 2011 og er ágætlega rakinn í áliti 2. minni hluta fjárlaganefndar. Þar er þessi einkaframkvæmd orðin eitthvað annað en sú sem svo skýr mynd var upp dregin af í samgöngunefnd á sínum tíma. Þar er hún orðin einkaframkvæmd með verulegri ríkisaðstoð, hálfgerður bastarður. Ríkið á að lána, ekki lífeyrissjóðirnir, og síðan kemur fram að lokum hugmyndin um „cash sweepið“, fjármögnun sem er tvöföld, annars vegar þannig að ríkið taki lán og láni það áfram í nokkur ár og síðan sú að við taki hið fræga „cash sweep“. Ég verð að viðurkenna að ég er svo lítt verseraður í æðri fjármálum að ég vissi ekki hvað „cash sweep“ var og hélt í bernsku minni að þetta væri eitthvað sem allir vissu, að ég ætti ekki mikið að vera að spyrja og það væri búið að ganga frá þessu þegar þetta var kynnt í samgöngunefnd á sínum tíma, þegar samgöngunefnd hélt hina opnu fundi sína, og var þá að tala um aðra þætti við þá sem mættu á fundina. Ég varð mjög hissa þegar ég sá að „cash sweepið“ var hugmynd þeirra sem fluttu málið fram. Það hafði semsé ekki verið samið við neinn og enginn hafði boðið þetta lán, þetta „cash sweep“ lán, heldur höfðu menn gert ráð fyrir því að í framtíðinni, eftir sjö ár, kæmi einhver og segði: Má ekki bjóða ykkur „cash sweep“? Ég skildi líka út á hvað „cash sweepið“ gekk en ég komst að því að svona „sweep“ er lán sem maður fær og er alveg eins og maður vill sjálfur. Ef ég til dæmis byggi mér hús og fæ hv. þm. Birgi Ármannsson til að lána mér í því húsi segi ég við hann: Ja, það er engin áhætta af þessu ágæta láni sem þú ætlar að láta mig fá hérna gegn mjög vægum vöxtum vegna þess að eftir sjö ár hlýt ég að hitta einhvern góðan bankamann sem ætlar að lána mér peninga gegn því að ég borgi þá aftur miðað við þær tekjur sem ég hef frá þessu áttunda ári og til dauðadags. Og af því að Birgir vissi að ég þekki marga menn sem eru reiðubúnir að gera þetta eftir átta ár mundi hann auðvitað lána mér þetta fé. Mér þótti satt að segja nokkuð stórkostlegt þegar ég uppgötvaði að hinn óverseraði maður í æðri fjármálum var eiginlega verseraðri í þeim en þeir sem komu með tillöguna um „cash sweepið“. Af því að spurt var áðan vil ég svara því að ég veit ekki hvaða menn frá hvaða banka komu í fjárlaganefnd til að kynna útreikninga sína en í samgöngunefnd var haldinn opinn fundur, honum var sjónvarpað, og þar var MP-banki aðstoðarbanki Vaðlaheiðarganga hf. Ég man það ágætlega vegna þess að ég spurði MP-banka sjálfur á þessum fundi eftir að hann hafði kynnt sín mál hvort hann gæti ekki leyst þetta mál fyrir okkur, hvort hann treysti sér þá ekki til þess að taka þetta að sér sjálfur fyrst þetta stæði eins vel og bankinn var búinn að kynna, að lána fyrir þessum göngum strax eða útvega fjárfesta til þess. Ég fékk ekki mikil svör við þeirri spurningu. Ég sé, forseti, að ég á ekki mikið eftir af tíma mínum. Ég ætlaði að segja meira og verð þá að gera 

Hæstv. forseti. Það eru nokkur atriði í ræðu hv. þingmanns sem ég vil bregðast við. Ég ætla að stilla mig um að ræða við hann um ræðuhöld hér undanfarna daga sem hann minntist á í upphafi ræðu sinnar og láta það bíða betri tíma. Ég vil fyrst og fremst ræða við hann um hvernig hann sér fyrir sér framhald málsins því að það er kannski það mikilvægasta sem við stöndum frammi fyrir núna. Ég get verið sammála honum um að það væri málinu til heilla og okkur öllum til gagns ef málið fengi frekari umfjöllun í nefndum, í fjárlaganefnd varðandi þá þætti sem að henni snúa og síðan hjá umhverfis- og samgöngunefnd varðandi þau mál sem lúta að samspili samgönguframkvæmda og tengslum við samgönguáætlun sem þar er til meðferðar. Nú kynnti hv. þm Illugi Gunnarsson hér fyrr í dag ákveðnar hugmyndir sem gengu m.a. út á að það yrði ef svo má segja gengið hreinna til verks og ríkið legði aukið eigið fé inn í það félag sem um er að ræða með það að markmiði að auðveldara yrði að fá fjármögnun fyrir afganginum á almennum markaði, eða fjármálamarkaði, þannig að farin yrði í raun önnur leið að fjármögnuninni en hér er lögð til. Ég er að velta fyrir mér hvort hv. þingmaður telji að einhverjar slíkar leiðir gætu komið til greina eða hvort hann sjái fyrir sér einhverja aðra hugsanlega útfærslu. Að lokum vil ég játa það að ég var sennilega í svipuðum sporum og hv. þingmaður þegar umræðan byrjaði um hið svokallaða „cash-sweep“ sem var  
            

Forseti. Mér fannst það í raun og veru koma strax fram í ræðu, að vísu ekki hv. framsögumanns málsins heldur hv. formanns fjárlaganefndar, að þótt hún skrifi undir nefndarálit meiri hlutans hefur hún fyrirvara sem bendir klárlega í þá átt að það sem rökrétt væri að gera, ef ég skildi ræðu hennar rétt, væri að taka málið upp aftur og leggja meira eigið fé í hlutafélagið þannig að dæmið stæðist með einhverjum hætti. Ég hlustaði líka á hv. þm. Illuga Gunnarsson sem flutti eina af bestu ræðunum sem hér var flutt í dag, bæði tæknilega og að innihaldi. Ég hef verið efasemdarmaður um þetta mál en ég er ekki efasemdarmaður um það að þessi göng eigi rétt á sér á réttum forsendum. Ég tel að það sé eitt af því sem þarf að íhuga. Sjálfur hef ég hugleitt það ef það mætti verða til einhverrar málamiðlunar eða einhverrar framþróunar á málinu, ef ég má orða það svolítið ruddalega, að samþykkja - frumvarpið er einkum tvær greinar - fyrri grein frumvarpsins nokkurn veginn eins og hún lítur út með lánið sjálft, en ekki síðari greinina um frávik frá reglum um Ríkisábyrgðasjóð. Ég vil endurtaka það hér að það er kannski það alvarlegasta í málinu að láta sér detta það í hug að gera þessi frávik eftir alla þá vinnu sem leiddi til laganna um ríkisábyrgðir árið 1997. Ég tel að það sé kominn töluverður heyfengur hér sem þarf að koma í hlöðu með réttum hætti og að við eigum að gefa okkur tíma til þess. Hver veit nema þá linnti deilum um þetta mál á þingi og meðal þjóðarinnar.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. Merði Árnasyni að á einhvern hátt er nauðsynlegt að láta málið taka aðra stefnu en er uppi í dag. Ég held að það sé í rauninni engum til gagns, hvorki okkur sem hér stöndum og ræðum þetta mál né málinu sem slíku, að menn standi bara og berji höfðinu við steininn og voni að úr verði göng. Ég held að óbreytt sé málið í ógöngum og full ástæða til að taka mið af þeim ábendingum sem hafa komið fram og þeim tillögum sem hér hafa verið orðaðar um hugsanlegar útgönguleiðir, ef svo má segja. Ég held að þær leiðir sem hér hefur verið vísað til séu óneitanlega skárri. Ég er sammála því sem hv. þm. Mörður Árnason segir að það brot á grundvallarreglu sem felst í 2. gr. þess frumvarps sem við erum að ræða skapi stórhættulegt fordæmi þegar beinlínis er vikið frá grundvallarreglum eða lykilatriðum varðandi veitingu ríkisábyrgða eins og löggjöfin stendur í dag. Hættan er auðvitað sú, burt séð frá þessu máli og þeirri áhættu sem ríkissjóður kann hugsanlega að taka á sig vegna Vaðlaheiðarganga í því formi sem hér er gerð tillaga um, að skaðinn verði mikill ef menn marka þá stefnu að það sé í lagi vegna verkefna sem mönnum þykir vænt um og menn telja að séu jákvæð út frá einhverjum sjónarmiðum að ganga fram hjá grundvallarreglum um ríkisábyrgð sem nú er að finna í lögum.

Forseti. Það er nokkuð til í því hjá hv. þingmanni að ef menn berja hausnum við steininn og vilja fá út göng verða það göng í ógöngum sem þá koma. 
             Ég tek undir það að ég held að við eigum að veita okkur þann munað að skoða málið betur og þjóðarþörf sé á að gera það. Ég velti líka fyrir mér þessum göngum, ef af samþykkt þeirra verður á þingi í hvaða formi sem það verður, hvernig eigi að setja þau í röðina því að þau fara auðvitað í einhvers konar röð. Annaðhvort verða þau á undan Norðfjarðargöngum og Dýrafjarðargöngum, sem við erum að fjalla um í umhverfis- og samgöngunefnd, eða blandast þeim með einhverjum hætti. Ég hlusta grannt á það sem hæstv. innanríkisráðherra segir af Vegagerðinni, að Vegagerðin telji ekki heppilegt að það séu tvenn eða þrenn göng í smíðum á hverjum tíma, vegna þess að sá hagnaður sem ríkið á að njóta af þessum göngum kemur auðvitað ekki með neinum hætti fram fyrr en „cash-sweepið“ byrjar eftir sjö ár. Þá er eðlilegt að virða fyrir sér framkvæmdatíma þessara ganga þannig að þetta tekur um það bil áratug. Mér þætti ekki óeðlilegt að Vaðlaheiðargöng kæmu á eftir, ég tek undir með að mig minnir hv. þm. Ásbirni Óttarssyni um að Vaðlaheiðargöng komi á eftir Norðfjarðargöngum og að Dýrafjarðargöng hljóti líka að vera áleitin því að það er eðlilegt að grunnkerfi samgöngumála verði til áður en við förum að byggja ofan á það 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langaði eiginlega að taka þráðinn upp þar sem hv. þingmaður skildi við í andsvörum við hv. þm. Birgi Ármannsson þegar þeir veltu upp atriðum til að koma þessu máli út úr þeim ógöngum sem það er í með því að taka það aftur inn í nefnd og skoða hugsanlega á fundum með umhverfis- og samgöngunefnd möguleikann á því að leggja fjármuni strax í verkefnið auk þeirra tillagna sem hv. þm. Illugi Gunnarsson viðraði hér í dag. Það sem mig langaði einmitt að velta upp og fá hv. þingmann til að fara aðeins betur yfir er: Erum við þá ekki akkúrat komin að því sem kemur fram í umsögn Ríkisábyrgðasjóðs, að í rauninni sé um opinbera framkvæmd að ræða en ekki einkaframkvæmd? Um leið og ríkissjóður setur fjármuni í verkið, að því gefnu að ekki liggi fyrir hvernig félagið ætlar að fjármagna sig á almennum markaði hvað afganginn varðar, verður það opinber framkvæmd. Er framkvæmdin þá ekki komin í þá forgangsröðun sem er í samgöngunefnd? Um leið þurfum við þá að raða verkefnum eftir þeim sjónarmiðum sem þar gilda, umferðaröryggissjónarmiðum, byggðasjónarmiðum o.fl. í þeim dúr. Er hjá öðru komist en að taka þessi jarðgangaverkefni og ræða opinskátt hvert þeirra á að koma fyrst? Það liggur ljóst fyrir að þetta er opinber framkvæmd. Það liggur ljóst fyrir að ríkissjóður þarf að setja fjármuni í verkið. Þetta voru þær vangaveltur sem mig langaði að velta upp við hv. þingmann. Er hjá því komist að fara í þessa vinnu og meta þessa framkvæmd í samanburði við Dýrafjarðargöng og Norðfjarðargöng?

Forseti. Ég held að þetta sé á margan hátt rétt hjá hv. þingmanni. Það sem hefur klárlega komið fram í þessari umræðu í dag og eitt af því sem hefur verið lagt á borðið er að þetta er opinber framkvæmd. Nú er spurningin: Hvernig á að koma henni fyrir í bókhaldinu? Hvernig á að skilgreina hana? Er hún íslensk, er hún grísk eða hvaða þjóðerni hefur hún? Ríkið ætlar að lána meira og minna sjálfu sér fyrir þessari framkvæmd og hins vegar eiga Eyfirðingar, Þingeyingar og auðvitað aðrir landsmenn og erlendir ferðamenn að borga hana að einhverjum hluta. Ég get vel skilið að menn sem hafa barist fyrir þessari framkvæmd lengi og hafa drifið upp stuðning heimamanna við málið, þar á meðal í því formi að þeir eru reiðubúnir að setja fé í það, séu núna knúnir áfram af heimamönnum og vilji ekki gefast upp. Ég held að við eigum að freista þess með einhverjum hætti að ná málamiðlun og segja sem svo: Þetta er einstakt mál og við skulum reyna að koma því fyrir á einhverju árabili með nýjum hætti sem ekki brýtur í bága við reglur okkar um Ríkisábyrgðasjóð - og þá með þeim hætti að þetta sé einstakt mál og það gerist ekki sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson spáði hér í dag, að sterk svæði eins og Reykjavíkursvæðið, höfuðborgarsvæðið, færi að búa til hlutafélög og bera þau hingað inn og biðja um lán frá ríkinu á sömu forsendum. Ég held að það væri mjög hættulegt fordæmi sem við mundum þá skapa og er ég þó mikill áhugamaður um bættar samgöngur í kjördæmi mínu og á nærliggjandi svæðum.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni um fordæmið sem það skapar að víkja frá grundvallarreglum um ríkisábyrgð. Umsögn Ríkisábyrgðasjóðs um þetta mál er alvarleg. Umsögnin staðfestir í rauninni það sem meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar setti fram í bréfi til fjármálaráðherra og fjárlaganefndar 1. febrúar 2012 um að allar líkur væru á því að þetta stæðist ekki lög og reglur um Ríkisábyrgðasjóð. Síðan er komið fram með þetta frumvarp þar sem lagt er til að vikið verði frá þessum reglum. Mig langaði í ljósi þeirrar þinglegu meðferðar sem þetta mál hefur fengið og þess frumkvæðis sem m.a. umhverfis- og samgöngunefnd hafði í málinu með því að kafa ofan í það, gerði það ítarlega bæði á opnum fundum og á hefðbundnum nefndarfundum, fékk til sín fjölda gesta og fleira í þeim dúr og vann þetta mjög vel, og síðan í ljósi þessarar umsagnar að spyrja: Hvað finnst hv. þingmanni um að meiri hluti fjárlaganefndar skuli koma inn í þingið og leggja það í raun og veru til að vikið verði frá þessum reglum? Mig langar að fá að vita hver skoðun hv. þingmanns er á því að menn skuli láta sér detta í hug að víkja frá þessum reglum og koma með mál inn í þingið sem gerir ráð fyrir því. Þeim sem hér stendur finnst það ekki góð vinnubrögð og langaði heyra aðeins betur hvað hv. þingmanni fyndist um það.

Forseti. Ég kýs að orða svar mitt við spurningu hv. þingmanns þannig að ég fagna fyrirvara formanns fjárlaganefndar á nefndaráliti meiri hlutans. Það er fróðlegt að kynna sér lögin frá 1997 um Ríkisábyrgðasjóð og forsendur þeirra. Mikið starf fór fram í nefnd fagmanna áður en þau voru samþykkt. Ég held að þau hafi breytt verulega starfsemi í kringum ríkisábyrgðir, gert þær faglegri og nútímalegri. Það er kannski ekki úr vegi í þessu andsvari að lesa úr athugasemdum um þá 3. gr. sem gert er ráð fyrir að vikið verði til hliðar, með leyfi forseta: „Í greininni er kveðið á um það að ríkisábyrgð skuli einungis veitt ef lánsfjárþörfina er ekki hægt að uppfylla á almennum lánamarkaði og sýnt þykir að þrátt fyrir það sé starfsemin hagkvæm, þ.e. að ætla megi að hún standi undir greiðslu þeirra lána sem ábyrgð ríkissjóðs er á.“ Síðan segir um 75 prósentin, með leyfi forseta: „Eðlilegt þykir að lánveitandi taki nokkra áhættu með ríkissjóði á lánveitingum enda verður það þá til þess að hann meti vandlega þá áhættu sem er samfara lánsviðskiptunum.“ - Þessar reglur eru ekki settar út í bláinn. - „Að auki verði krafa um að 20% af þeirri fjárfestingu sem ábyrgðar nýtur fjármögnuð með eigin fé. Þessi skilyrði samanlögð jafngilda því að ábyrgð ríkisins getur mest orðið 60% af heildarfjárfestingu verkefnisins.“ Hér sést þó að ekki sé lesið nema úr athugasemdunum að þetta er þaulhugsað hjá nefndinni og hjá þinginu sem þetta samþykkti 

Virðulegi forseti. Hér er mál málanna á dagskrá, dagsins í dag alla vega. Hér ræðum við Vaðlaheiðargöng. Þetta er nokkuð erfitt mál að mínu mati vegna þess að verið er að skapa togstreitu milli höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar og svo er líka verið að skapa togstreitu meðal alþingismanna vegna þess að í þessu máli blikka öll rauð ljós, því miður. Ég get nefnt aðra framkvæmd hér sem er alveg sambærileg þessu, það er Landspítalaverkefnið sem farið var af stað með. Jú og eitt í viðbót, frú forseti, ég verð náttúrlega líka að telja Hörpu með því að þetta er allt mjög sambærilegt. Farið var af stað með hugmyndirnar fyrir hrun og svo er einhvern veginn ekki hægt að vinda ofan af þeim og svo er talað um að ríkið komi að verkunum með ríkisábyrgð. Í tilfelli Hörpu kom Reykjavíkurborg líka að verkinu en þá tóku ríkið og Reykjavíkurborg yfir það verkefni af einkaaðilum vegna þess að þeir fóru hreinlega á hausinn og stóðu ekki undir væntingum og allir vita hvernig það var. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði á sínum tíma þegar verkið og vinnan við Hörpuna var farin út í sandinn: Við skulum stoppa verkefnið og láta Hörpu vera minnisvarða þess brjálæðis og yfirveðsetningar sem hér var í gangi. Það blikka öll rauð ljós varðandi þetta verkefni. Þetta er í sjálfu sér ekki stórt verkefni miðað við til dæmis Landspítalaverkefnið en það er algjörlega sambærilegt að ýmsu leyti. Þetta verk gengur þó skrefinu lengra vegna þess að það er beinlínis sagt varðandi það að vikið sé frá reglum laga um ríkisábyrgðir. Þegar lög um ríkisábyrgðir eru skoðuð kemur það raunar fram í 1. gr., en 1. gr. laga er alltaf lýsandi grein á viðkomandi lögum. Með leyfi forseta, langar mig til að lesa hana: „Ríkissjóður má aldrei takast á hendur ábyrgðarskuldbindingar, nema heimild sé veitt til þess í lögum. Ríkissjóður má ekki ganga í sjálfskuldarábyrgð, nema sérstaklega sé kveðið á um það í lögum þeim sem ábyrgð heimila.“ Með þessu frumvarpi er verið að uppfylla 1. gr. laganna vegna þess að þetta kemur frá fjármálaráðuneytinu, frá hæstv. fjármálaráðherra, þar sem farið er fram á að þessi ríkisábyrgð skuli heimiluð, en svo kemur í 2. og 3. gr. útlistun á því sem ríkisábyrgðarþegi þarf að uppfylla, sem vikið er frá í frumvarpi þessu. Það finnst mér ekki nógu ábyrgt miðað við þá tíma sem við göngum í gegnum núna og eftir bankahrunið sem skrifuð var margra binda skýrsla um hvað betur mætti fara í íslenskri stjórnsýslu. Þess vegna tel ég að við ættum að læra af reynslunni, ekki bara í þessu máli heldur almennt í þinginu, og sveigja ekki frá gildandi lögum eða fara í verkefni sem ekki er vitað hvort standa undir sér. Ég tel að við þurfum að sýna mikla ábyrgð. Í frumvarpinu á bls. 3 í V. kafla er umsögn Ríkisábyrgðasjóðs. Ríkisábyrgðasjóður getur ekki gefið fullt samþykki sitt fyrir þessu verkefni. Í fskj. II í frumvarpinu, á bls. 43 er farið yfir þetta. Mig langar aðeins til að grípa hér ofan í það sem Ríkisábyrgðasjóður segir um fyrirhugað lán til Vaðlaheiðarganga: „Gert er ráð fyrir að ríkissjóður fái lán sitt endurgreitt árið 2018. Geta lántaka til að endurgreiða lánið byggist á því að fjárfestar muni árið 2018, þegar göngin eru komin í notkun, veita Vaðlaheiðargöngum lán án ríkisábyrgðar. Ef slíkt lán fengist yrðu vextir sem þá byðust og önnur lánakjör einn af afgerandi þáttum um rekstrarhæfi framkvæmdarinnar. Vaxtakjör lánsins réðust af því hvernig fjárfestar litu á tekjumöguleika lántaka, getu hans til að standa undir greiðslu vaxta og afborgana sem og aðra þætti sem mundu draga úr áhættu lánveitenda svo sem eigið fé. Þess vegna verður ekki undan því vikist að skoða einnig þær forsendur.“ Síðan segir aðeins aftar í fskj. II frá Ríkisábyrgðasjóði að grundvallarforsenda í fyrirliggjandi áætlun sé að vaxtakjör á langtímaláni verði fastir verðtryggðir 3,7% vextir. Þannig fáist að öðrum forsendum óbreyttum 9% líkur á greiðslufalli verkefnisins. IFS Greining hefur einnig reiknað út líkur á greiðslufalli með öllum sömu forsendum nema með 4,7% verðtryggðum vöxtum og eru þá líkur á greiðslufalli 40%. Þarna sjáum við þennan 1% mun í vöxtum, þá hækkar greiðslufallsáhættan úr 9% og upp í 40%. Mér finnst þetta mjög mikil næmni við ekki meiri hækkun en þetta að það skuli vera svo yfirgnæfandi líkur á greiðslufalli. Við erum ekki að bíða eftir því að ríkið taki til sín enn eitt verkefnið því að eins og ég hef farið yfir í andsvörum í dag hefur hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra verið mjög duglegur við að dæla ríkisábyrgðum út í loftið. Fram kemur í nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar að í lokafjárlögum fyrir árið 2010 þurfti að gjaldfæra ríkisábyrgðir upp á tæplega 28 milljarða. Mér finnst það alvarlegur hlutur að veittar skuli hafa verið ríkisábyrgðir sem þarf svo að innheimta með þessum hætti. Því miður er það ekki sundurgreint í nefndarálitinu hvaða verkefni voru gjaldfærð. Ég fann ekki lokafjárlög 2010 hér frammi áðan þannig að ég ætla að kíkja á það síðar en þetta er mjög alvarlegur hlutur. Það má alveg segja að Vaðlaheiðargöng séu lítill hluti af þessu en allt tínist þetta saman og verður að stórri skuld þegar upp er staðið. Þess vegna verður fjárveitingavaldið, við alþingismenn, að vera mjög varkárt og stíga varlega til jarðar í öllu því sem heitir veiting ríkisábyrgða. Ég hef verið mjög gagnrýnin á bókhaldið á ríkisábyrgðunum og farið hefur fram sérstök umræða hér um það hvernig þessu er háttað og hversu há ríkisábyrgðin er, hún er einhvers staðar undirliggjandi og ekki færð sem skuld hjá ríkissjóði. Hér var farin gríska leiðin, það var nú líklega þetta sem leiddi Grikkland mögulega í gjaldþrot, þar voru einkaframkvæmdir með ríkisábyrgð sem ekki fóru inn í ríkisreikning. Svo hrynur spilaborgin meira og minna, einkafyrirtækin fara á hausinn og þar með virkjast ríkisábyrgðin sem kemur hvergi fram í ríkisreikningi. Ég ætla ekki að fara að halda aftur ræðu um þau verkefni sem sett hefur verið ríkisábyrgð á og sóttar svo heimildir fyrir því inn í fjárlög hvers árs síðan ég tók sæti hér en upphæðin skiptir fleiri hundruðum milljarða ef allt er tekið með, þá er ég líka með inni í því ríkisábyrgð sem ekki er bókfærð sem er Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins. Ríkisábyrgðasjóður telur að athuga verði sérstaklega vaxtaþáttinn og svo leggur hann mikla áherslu á að lagt verði sjálfstætt mat á líkleg kjör við endurfjármögnun án ríkisábyrgða 2018. Stærsta óvissuþáttinn varðandi framkvæmd Vaðlaheiðarganga telur Ríkisábyrgðasjóður vera hvernig tekst til við að endurfjármagna framkvæmdalánið 2018. Þeir telja í fyrsta lagi að það sé óvissa um þróun vaxta til svo langs tíma. Þeir velta fyrir sér hversu lengi gjaldeyrishöftin verða. Fram kemur í skýrslunni að samkvæmt núgildandi lögum eigi þau bara að vera til 2013 en hvorki Seðlabanki Íslands né þessi ríkisstjórn virðast vera áfjáð í að aflétta gjaldeyrishöftunum, í það minnsta er lítið verið að gera í því þar til í dag þegar stækkunarstjóri sveiflaði töfrasprotanum og tók það upp hjá sér að bjóða fram hjálp Evrópusambandsins við að aflétta höftunum. Ég veit ekki alveg hvernig það á að gerast en mér skilst að ríkisstjórnin ætli að ganga að því tilboði. En þá er það náttúrlega um leið sú gulrót sem á að beita fyrir okkur að Evrópusambandið komi hér sem frelsandi engill og losi okkur undan höftunum. En þetta eru einhver orð sem ekki eru komin í framkvæmd þannig að ég trúi tæpast á það að sinni, en gjaldeyrishöftin leika líka mikið óvissuhlutverk í þessu efni. Mig langar aðeins til að lesa niðurstöðukaflann frá Ríkisábyrgðasjóði þar sem hugleiðingar um þetta efni eru dregnar saman, með leyfi forseta: „IX. kafli, niðurstöður. Afar ólíklegt að unnt verði að endurfjármagna framkvæmdalán vegna Vaðlaheiðarganga án ríkisábyrgðar með þeim lánskjörum að verkefnið standi undir sér og ríkissjóður fái lán sitt þannig endurgreitt. Ríkið yrði því bundið áfram með það fjármagn sem nú er ráðgert að veita til framkvæmdarinnar. Standi vilji Alþingis til þess að ríkið fjármagni gerð Vaðlaheiðarganga telur Ríkisábyrgðasjóður raunhæfara að ríkissjóður lágmarki áhættu sína með því að fjármagna langtímalánið á markaði áður en framkvæmdir hefjast. Í ljósi þess að vaxtastig er nú í sögulegu lágmarki væri skynsamlegast að tryggja langtímafjármögnun verkefnisins nú en ekki eftir tæp sex ár.“ Svo voru þau mörg orð, frú forseti. Eins og ég sagði blikka nokkuð margar rauðar perur í þessu máli. Þess vegna verðum við að ná einhverri lendingu í þetta. Ég get alveg tekið undir með hv. þm. Merði Árnasyni, við erum ekki oft sammála en við erum sammála um þetta og ætla ég að taka undir orð hans um að rétt sé að málið fari aftur til nefndar eftir þessa umræðu. Þá legg ég til að málið fari til sameiginlegra nefnda, í sameiginlega verkefnisvinnu hjá fjárlaganefnd og umhverfis- og samgöngunefnd, því að það hefur meira að segja verið gagnrýnt í dag að málið hefur flakkað á milli nefnda. Það verður að vera alveg skýrt hvar svona mál liggur. Þetta er frumvarp til laga um ríkisábyrgð en hv. umhverfis- og samgöngunefnd hefur það til umfjöllunar vegna þess að það snýr að samgöngumálum. Ég tel að núna verði þessar tvær nefndir að setjast niður saman og reyna að finna einhverja lausn á þessu. Hér kom fram hugmynd frá hv. þm. Merði Árnasyni um að fyrsta greinin tæki gildi en ekki önnur. Ég ætla ekki að leggja mat á það en mér finnst verst hvað þetta veldur mikilli togstreitu bæði hér í þinginu og úti í samfélaginu því að þeir sem gagnrýna verkefnið mest eru þeir sem beðið hafa lengi eftir vegabótum í sínu heimahéraði sem eru inni á vegáætlun. Þeir vinna eftir því plaggi að langtímamarkmiðum, hvaða verkefni eru brýnust og búið er að raða verkefnum þar inn. Svo finnst fólki að verið sé að taka hér verkefni fram fyrir, sérstaklega í ljósi þess hvernig það hefur þróast. Hæstv. innanríkisráðherra fór mjög vel yfir það í ræðu sinni hvernig málið byrjaði og hvar það er núna allt frá því þegar samþykkt var að ráðast í gerð Vaðlaheiðarganga sem einkaframkvæmdar sumarið 2008, svo varð bankahrun og þar til núna þegar lagt er til, samanber til dæmis skýrslu Ríkisábyrgðasjóðs, að framkvæmdin verði þá algjörlega á forsendum ríkisins og á vegum þess. Þá segir hæstv. innanríkisráðherra: Er þá ekki rétt að framkvæmdin fari inn í samgönguáætlun þannig að allir sitji við sama borð? Það er ein af þeim siðferðislegu spurningum sem við stöndum frammi fyrir. En svo að hinum þættinum sem ekki má gleyma. Ég hef til dæmis stórar áhyggjur af vegamálum á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Ég ber fulla virðingu fyrir landsbyggðinni, ég hef margoft farið hringinn í kringum landið, ég hef komið í hvern einasta fjörð á landinu, ég hef meira að segja farið í Árneshrepp á Ströndum og átt þar góðar stundir þannig að ég þekki …  Ég hef því notað vegakerfið mjög mikið og þekki það mjög vel. Ég er til dæmis stundum undrandi yfir því að þjóðvegur 1 skuli ekki vera allur með tvíbreiðum brúm því að svo koma útlendingar hér og telja sig vera að keyra þjóðveg 1 og átta sig ekki á því að hér eru víða einbreiðar brýr, þá hafa orðið mörg slys, og þannig og lengi mætti telja. Vegamálin á höfuðborgarsvæðinu hafa alltaf setið á hakanum. Eins og tilfellið er með Vaðlaheiðargöng man ég nánast varla eftir öðru en að verið væri að tala um Sundabraut. Ég sagði það í ræðu í dag að það var alltaf verið að segja: Hvenær kemur Sundabraut eða einhver tenging upp á Kjalarnes? Það er eins og barnið sem spurt var fyrir austan: Hvað ætlar þú að gera þegar þú verður stór? Þá sagði barnið: Ég ætla að bíða eftir álveri eins og afi. Það er svona svipað ástand í vegamálum í Reykjavík. Ég hef verið að benda á það og spurði að því í umhverfis- og samgöngunefnd um daginn: Er til viðbragðsáætlun á höfuðborgarsvæðinu eða erum við á einhvern hátt undirbúin undir það að hér brjótist út náttúruhamfarir? Ég er ekki með neina bölsýnisspá en við verðum að vera raunsæ því að landið hefur verið að hreyfa sig meira en oft áður. Við munum náttúrlega eftir Eyjafjallajökulsgosinu, þá hafði ekki gosið þar í 200 ár. Jarðfræðingar segja að við séum að fara inn í mikið óróleikatímabil. Talið er að það verði kannski eitthvað um að vera á Reykjanesi eða við Kleifarvatn eða í Bláfjöllum eða hvar sem er. Þá höfum við Reykvíkingar eina Ártúnsbrekku til þess að forða okkur landleiðina, þ.e. ef hún lokast ekki. Ég mundi því telja að það væri líka brýnt að fara að huga að einhverri tengingu upp á Kjalarnes þannig að það sé þó alla vega hægt að komast burtu af Stór-Reykjavíkursvæðinu á tveimur stöðum. Það er náttúrlega hægt að fara Krýsuvíkurleiðina hjá Hafnarfirði en ef það fer að gjósa þar fer náttúrlega enginn þar um. Þetta verðum við að leggja mat á allt saman en það er lítill vilji til þess. Oft hefur verið sagt: Af hverju berjist þið þingmenn Reykjavíkur ekki meira fyrir samgöngubótum í Reykjavík? Ég get alveg tekið undir það, það hafa orðið litlar úrbætur hér. Í ljósi nýjustu frétta batnar það ekki því að ríkisstjórnin hefur ákveðið að efla almenningssamgöngur vegna þess að samgöngukostnaður heimilanna er kominn yfir 16%. Ég spyr: Er það ekki heimilanna sjálfra að ráðstafa tekjum sínum? Þarf ríkisstjórnin að fara af stað með það verkefni að öllu framkvæmdafé fyrir höfuðborgarsvæðið hafi verið varið næstu tíu árin í að bæta almenningssamgöngur? Ég get sagt það að síðustu átta til tíu ár hefur strætóferðum fækkað svo mjög að fólk getur tæpast notað þær, það hefur verið svo mikill sparnaður að hann hefur snúist upp í andhverfu sína, en nú á að stíga það skref til baka. Ég er ekkert sátt við að allt þetta fé fari í verkefnið Allir í strætó, allir út að ganga og allir að hjóla í vinnuna, eins og ég kalla það. Við búum náttúrlega bara í þessu landi, það er tæpast hægt að ganga eða hjóla í vinnuna, ætli það séu ekki svona 20–30 dagar á ári þar sem er logn og sól þannig að fólk kemur ekki niðurrignt í vinnuna. Þetta er eitthvað sem sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu ákváðu. Ég er aðallega hissa á því að jaðarsveitarfélögin skyldu hafa gengið að þessu en ég er nú svo sem ekki hissa á því að Reykjavíkurborg, eins og henni er stjórnað í dag, hafi gengið að þessu, enda er Samfylkingin náttúrlega bæði í ríkisstjórn og við stjórn borgarinnar. En mér er sagt að það hafi verið svo miklar samgönguumbætur í Kraganum að þeir hafi gefið þetta eftir til þess að efla samgöngur, ég skal ekki segja um það. En það er alveg ljóst að við það verður ekki unað lengi enn að ekki verði gert eitthvað í vegamálum í Reykjavík varðandi þessar útgönguleiðir. Við vitum að það er slæmt ástand á Kjalarnesi, sem tilheyrir Reykjavík eins og allir vita. Það þurfti einhvern tíma mótmælastöðu þangað til gerð voru undirgöng á Kjalarnesi þar sem þar voru mörg börn í umferðinni og var nú farið í það á sínum tíma. Kjalarnesið verður til dæmis alveg út undan í þessu Allir í strætó-verkefni, þeir hjóla ekkert niður í 101 og fara í vinnuna. Þetta eru svo rangar áherslur hjá þessari ríkisstjórn og ekki er verið að eyða slysagildrum á höfuðborgarsvæðinu. Hv. innanríkisráðherra sagði að við Reykvíkingar sæjum ekkert annað en mislæg gatnamót upp á einn milljarð hver. Það er bara rangt. Ég er ekki að fara fram á það. Ég fer fram á að hér sé gætt að öryggismálum 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir að vekja athygli í þessu sambandi á samgöngumálum á höfuðborgarsvæðinu. Ég er alveg sammála henni um að höfuðborgarsvæðið hefur verið nokkur hornreka í samgöngumálum og samkvæmt þeirri vegáætlun sem lögð hefur verið fyrir þingið og er til umfjöllunar í samgöngunefnd er ekki mikilla úrbóta að vænta. Ég verð að játa að mér finnst það átak til að styrkja almenningssamgöngur ágætt svo sem það er, en mér finnst það ekki nægilegt til þess að koma í staðinn fyrir samgöngubætur sem margar eru brýnar á því svæði enda umferð og fólksfjöldi meiri þar en annars staðar. Hitt er annað mál að í mínum huga snýst deilan sem við erum að fjalla um hér í dag ekki um togstreitu milli kjördæma, landshluta eða þess háttar og á ekki að gera það. Í mínum huga, og ég hygg að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir geti verið sammála mér um það, er þetta fyrst og fremst spurning um ákveðin grundvallaratriði. Þetta er spurning um að ekki sé farið í svona æfingar, hliðarleiðir, fjallabaksleiðir til að koma af stað einstökum verkefnum, sem eru vissulega ofarlega á óskalista fólks á ákveðnu svæði. Þessi framkvæmd hefur ýmsa kosti, því verður ekki neitað, en það er hins vegar verið að fara með hana hálfgerða fjallabaksleið fram hjá lögum um ríkisábyrgðir, fram hjá samgönguáætlun. Það er auðvitað grundvallaratriðið í þessu máli, það er verið að fara með málið í mjög óeðlilegan farveg.

Virðulegi forseti. Þegar ég talaði um togstreitu milli landshluta eða ákveðinna byggðarlaga var það ekki þannig í upphafi. Þegar farið var af stað var hugmyndin sú að þetta ætti að vera einkaframkvæmd og þá var hún bara á ábyrgð viðkomandi aðila. En eins og málið er komið hingað inn í þingið núna skapar það mikla togstreitu hjá þeim sem eru næstir inn miðað við samgönguáætlun vegna þess að hér er verið að taka verkefni fram fyrir sem lýtur alveg sömu skilyrðum og framkvæmdir í þeirri áætlun, enda er beinlínis mælt með því í frumvarpinu að ríkið taki verkefnið beinlínis til sín. Hæstv. innanríkisráðherra sagði í dag í ræðu að honum þætti augljóst, vegna þess hvernig málið kemur fyrir núna, að það færi í samgönguáætlun og yrði afgreitt, vegið og metið út frá því. Þannig hefur málið þróast. Af því að hv. þm. Birgir Ármannsson talar hér um æfingar og hliðarskref og hvernig málið kemur inn í þingið, þá get ég tek sem dæmi að hugmynd vaknaði hjá hv. þm. Árna Johnsen um að gera jarðgöng til Vestmannaeyja. Hann talaði fyrir því í mörg ár og barðist fyrir því og mig minnir að stofnað hafi verið félag um það. Það skiptir líka máli að þetta gefur fordæmi. Það á ekki að vera hægt að fara fram með einhverjar hugmyndir eins og hv. þm. Mörður Árnason talaði um áðan, og svo er allt í einu kominn mikill þrýstingur á ákveðið verkefni, búið að selja heimamönnum og hagsmunaaðilum verkefnið og allt í einu er málið bara borið fram á þingi og síðan þegar allt er að verða strand er krafist ríkisábyrgðar. Þetta gefur augljóslega fordæmi til framtíðar.

Hæstv. forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að ein af stóru hættunum í þessu máli er fordæmið sem getur verið töluvert varasamt. Frumvarpið sem við ræðum hér gerir ráð fyrir veigamiklum frávikum frá grundvallarreglum laga um ríkisábyrgð. Ef þingið samþykkir slíkt frávik vegna þessa verkefnis skapast ákveðið fordæmi sem aðrir munu vísa í þegar þeir koma fram með verkefni, hvort sem það er á sviði samgöngumála eða jafnvel í öðrum framkvæmdum og spyrja: Fyrst hægt var að fara þessa fjallabaksleið varðandi Vaðlaheiðargöng, af hverju er ekki hægt að gera það með þetta verkefni sem er líka atvinnuskapandi, sem er líka gott fyrir tiltekna byggð eða tiltekið svæði og er líka jákvætt út frá þjóðfélagslegum hagsmunum? Málið er að við höfum reynt að vinna mál af þessu tagi eftir ákveðnum leikreglum. Framgangsmáti þessa verkefnis er allur á þann veg að verið er að fara fram hjá þeim leikreglum.

Virðulegi forseti. Það er nefnilega það sem ég óttast. Það kemur fram í áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar að hér er verið að taka úr sambandi þá fjármálareglu sem ríkissjóður fer fram á í lögum um ríkisábyrgð um að leggja þurfi 20% af heildarfjárþörf til verksins, leggja fram viðeigandi tryggingar og gæta þess að ábyrgð ríkissjóðs skuli ekki nema hærra hlutfalli en 75% af lánsþörf. Ríkisábyrgð er fyrst og fremst til þess að ábyrgjast framkvæmdir eða verkefni eða kaup á einhverju sem ekki fæst lán á almennum lánamarkaði til. Þess vegna þarf að gæta vel að því hvar ríkisábyrgð er veitt og í hvaða verkefni. Það kemur skýrt fram í frumvarpi til laga um ríkisábyrgð og hjá þeirri nefnd sem falið var að semja þau lög, að draga ætti mjög úr ríkisábyrgðum og fara varlega í þeim efnum og velja verkefnin vel. Þessi fjármálaregla var sett í lögin strax í upphafi 

Ég vildi spyrja hv. þingmann nánar út í grunn laga um Ríkisábyrgðasjóð, af því að hún hafði eins og ég kynnt sér þau, og hvað hún teldi að stæði á bak við Ríkisábyrgðasjóð og ríkisábyrgðina. Sjálfur tel ég að þetta hafi verið nokkurn veginn þannig að menn áttu þess kost fyrr á árum að veita slíka ábyrgð og fóru mjög misjafnlega með það. Eins og málum var hér háttað var ákveðin lausung í stjórnmálum og ekki fastar venjur vegna þess að við vorum frekar vanþroska ríki í stjórnsýslulegu tilliti og það á sér sögulegar rætur. Ef maður vill vera nokkuð brattur er ein af þeim rótum sú að hér varð aldrei bylting, hér urðu aldrei skörp skil á milli konungseinræðisins og síðan lýðræðisins eins og það á að gerast best á 20. öld. Þess vegna varð öll þróun mjög hæg og það skapaði stjórnmálamönnum, þeim sem tóku hér við á þinginu, blessuð sé þeirra minning og þeim sé allur heiður sem hugsanlegur er, svigrúm til athafna sem ekki tíðkuðust í þroskaðri lýðræðisríkjum. Ég hygg að lögin frá 1997, þótt þeir tímar væru nú misjafnir, hafi verið mikið framfaraskref í þeim efnum og við eigum að hugsa okkur um í hvert einasta skipti sem einhver vill bregða út af þeim lögum.

Virðulegi forseti. Þetta var afar góð spurning en ég ætlaði kannski ekki að fara út í þá heimspeki sem þingmaðurinn fór yfir varðandi það að við værum ófullburða lýðræðisríki árið 1997. En þegar greinargerðin við lög um ríkisábyrgð er skoðuð er það eins og þetta hafi verið skrifað í dag, árið 2012. Og nú ætla ég, með leyfi forseta, að fá að lesa það hér. „Skoðun nefndarinnar er að skuldbindingum og ábyrgðum ríkisins, og raunar annarra opinberra aðila, þurfi að gefa meiri gaum. Opinberir aðilar hafa orðið fyrir umtalsverðum skakkaföllum á liðnum árum vegna ábyrgða sem þeir hafa tekið á sig. Ábyrgðir á lánum einkaaðila hafa fallið á ríki og sveitarfélög, bein lán til atvinnufyrirtækja hefur reynst nauðsynlegt að afskrifa og eignir ríkisins í atvinnufyrirtækjum og fjármálastofnunum hafa rýrnað vegna tapa þessara aðila. Nefndin telur að stefna beri að því að draga úr ríkisábyrgðum einkum þar sem aðild ríkisins skekkir samkeppnisstöðu einkaaðila. Einnig telur nefndin brýna þörf á að reglur um veitingu ríkisábyrgða séu skýrar.“ Síðan segir hér aðeins neðar, með leyfi forseta: „Nefndin telur að ríkisábyrgðir beri að nota af mikilli gætni. Hin almenna regla hljóti alltaf að vera sú að lán séu tekin á almennum markaði, án ábyrgðar ríkisins. Ríkisábyrgðir geti hins vegar verið réttlætanlegar í vissum tilfellum en þá er mikilvægt að í gildi séu lög og reglugerðir sem kveði á um hvernig með þær skuli farið. Sérhvert tilvik þurfi að skoða mjög vandlega. Nauðsynlegt er að glöggt komi fram hvers vegna ríkisábyrgð er réttlætanleg, að áhætta sem ábyrgðinni fylgir sé metin og að eftirlit sé virkt með þeim sem ríkisábyrgðar nýtur. Einnig þarf að meta hættuna á því að ríkið tapi fjármunum vegna ábyrgðar- eða lánveitingar og leggja í afskriftasjóð í samræmi við það.“ Gæti þetta ekki akkúrat átt við árið 2012 eftir bankahrun, virðulegi forseti?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og svar mitt er: Jú, það gæti gert það. Ég hef litið á þessi lög þannig, og þó einkum greinargerðina eða athugasemdirnar með þeim, að hér er verið að setja lög vegna sárrar reynslu, sem ég minntist á áðan og hv. þingmaður taldi upp, vegna þess að menn hafa hreinlega misnotað þá möguleika sem í ríkisábyrgðinni lágu. Þess vegna er það furðulegt að menn skuli leggja þetta til núna og ég gat þess til í ræðu minni áðan að þetta væri kannski ekki - menn meintu þetta ekki þannig að það ætti að slá af ríkisábyrgðunum heldur væri þessi afsláttur veittur vegna þess að eðli fyrirbærisins er breytt. Hér er ekki lengur um neins konar einkaframkvæmd að ræða, þó að KEA og Samherji séu hugsanlega með í dæminu með einhverjum hætti, heldur er í raun og veru um ríkisframkvæmd að ræða á fullkominni ábyrgð ríkisins og 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór yfir það sem hæstv. innanríkisráðherra benti á í dag. Úr því að þetta er komið í þetta form núna telur hann að eðlilegra sé að það fari inn í samgönguáætlun og fái sinn framgang þar. Hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, formaður umhverfis- og samgöngunefndar, hefur líka talað fyrir því á þann hátt vegna þess að eðlisbreyting hefur orðið á málinu. Þar stöndum við. Þess vegna tek ég undir með hv. þm. Merði Árnasyni sem er í andsvari við mig að ég tel mjög æskilegt að málið fari til nefnda, að haldnir verði sameiginlegir fundir í umhverfis- og samgöngunefnd og í fjárlaganefnd og á einhvern hátt fundið út úr því hvernig þetta verkefni geti farið af stað. Það er náttúrlega komið í útboð, það er raunverulega farið af stað, en að fundin sé þá einhver lausn á þessu ríkisábyrgðarmáli.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur oft haft á orði í þessum ræðustól og víðar að mjög mikilvægt væri að styrkja þingið og hefur talað fyrir því að hér yrði sett lagaskrifstofa Alþingis, hv. þingmaður er líka löglærður. Því vil ég spyrja hv. þingmann út í tvö atriði. Annars vegar það að nú er ekki gert ráð fyrir því í forsendum félagsins að það greiði tekjuskatt. Það er hins vegar ekkert sem kemur fram hvorki í þessum lögum né öðrum að það sé undanskilið að greiða tekjuskatt. Á það er bent í skýrslunum sem fjalla um þetta mál. Þá vil ég spyrja hv. þingmann, sérstaklega í ljósi þess að Spölur sem rekur Hvalfjarðargöngin þarf að greiða tekjuskatt, hvað henni finnist um lagasetningu af þessu tagi í ljósi þess að það á eftir að breyta lögum enn frekar til að þetta gangi eftir. Síðan hefur líka verið sagt að það væri óþarfi að hafa áhyggjur af því að þegar félagið færi að hagnast í framtíðinni hefði það þá bolmagn til þess að greiða til baka. En það er nú þannig í lögum um hlutafélög að tekjuskattur eða uppsafnaður halli á tekjuskatti fyrnist á tíu árum, þannig að fljótt á litið sýnist mér að það þurfi a.m.k. að gera tvær lagabreytingar til viðbótar ef þetta á að ganga allt saman eftir, þetta verkefni sem hér er. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvað henni finnist um þá lagasetningu að þessi tvö atriði séu skilin eftir til viðbótar. Eins og ég sagði áðan er hv. þingmaður löglærður. Hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á því að það félag sem rekur Hvalfjarðargöngin, Spölur ehf., þarf að greiða tekjuskatt? Hefur hv. þingmaður áhyggjur af þessari ef ég mætti nota orðið mismunun á þessum tveimur félögum?

Virðulegi forseti. Já, ég hef verið boðberi breyttra vinnubragða á Alþingi og þreytist ekki við að benda á það að hér þarf faglegri vinnubrögð og hef talað fyrir því síðan ég settist á þing að styrkja þurfi þingið, bæði fjárhagslega og faglega, og reyna á einhvern hátt að slíta það undan framkvæmdarvaldinu svo að lagasetningar virki. Varðandi alla mismunun er það beinlínis ekki heimilt og sérstaklega ef fyrirtæki eru - þetta er náttúrlega ekki samkeppnisrekstur en þetta er sambærilegur rekstur, bæði eru þetta göng sem umferð fer í gegnum. Ég vil því meina að það sé klár mismunun á gildandi réttarreglum vegna þess að ekki er hægt að hampa einum en ekki öðrum, en það hefur færst í vöxt undanfarið að verið sé að veita undanþágur frá tekjuskattslögum og virðisaukaskattslögum hjá ríkisstjórninni og ég hef gagnrýnt það. Ef verkefni af þessu tagi komast ekki í framkvæmd nema þessi afsláttur sé veittur gæti ríkið alveg eins slegið á einhvern annan hátt af kröfum sínum því að skatturinn er náttúrlega tekjuöflunartæki ríkisins. Þessu til rökstuðnings ætla ég að benda þingmanninum á að hér var einhvern tíma á fyrri þingum mikil umræða um gagnaver. Keyrt var í gegnum þingið sérstakt frumvarp um gagnaver Verne Holdings í Keflavík þar sem veittar voru mjög miklar undanþágur frá skatti og öðru til þess að það kæmist af stað. Svo kom rammalöggjöf um önnur gagnaver. En það var ekkert annað en það að blekið var ekki þornað á lagasetningunni, eins og ég varaði svo margoft við í ræðum þá, þegar ESA tók það strax til úrskurðar að ekki má mismuna félögum eða fyrirtækjum í sambærilegum rekstri. Enda var það alveg vitað, ég benti margoft á það en ekki var 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom líka inn á það í ræðu sinni og vitnaði í umsögn Ríkisábyrgðasjóðs og í rauninni varar Ríkisábyrgðasjóður við eða leggur til að skynsamlegra væri að fara ekki þessa leið sem hér er lögð til, þ.e. að veita svokallað framkvæmdalán til sex ára og síðan yrði farið í að fjármagna verkið í heildina eftir sex ár, og bendir á að það væri mjög æskilegt, ef Alþingi tæki þá ákvörðun að fara í þetta verkefni, að það yrði þá fjármagnað til enda. Nú eru gjaldeyrishöft í landinu eins og allir vita og vaxtastig og fjárfestingarmöguleikar eru ekki miklir. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Tekur hún undir, hefur hún áhyggjur af þessum leiðbeiningum eða ábendingum réttara sagt hjá Ríkisábyrgðasjóði að skynsamlegra væri að fara alla leið og fjármagna verkefnið með þeim hætti sem þar er lagt til?

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu tek ég undir og er samþykk þeim tillögum sem Ríkisábyrgðasjóður leggur til í áliti sínu. Þó það nú væri, það er hlutverk Ríkisábyrgðasjóðs að meta hvort verkefni standast lög um ríkisábyrgð. Ríkisábyrgðasjóður er því akkúrat rétti aðilinn til að leggja mat á það og koma þá með leiðbeinandi ráð sem hann hefur og gert sem ég fagna mjög, og mér finnst að skoða eigi það betur vegna þess að það virðist ekki hafa verið tekið tillit til þess í frumvarpinu. Ég ætla líka að minnast á það aftur þessu til rökstuðnings að fram kemur í áliti 1. minni hluta sem hv. þingmaður og fyrirspyrjandi, Ásbjörn Óttarsson, er flutningsmaður að, að við þurfum að taka þetta alvarlega vegna þess að við gerð lokafjárlaga 2010 þurfti að gjaldfæra ríkisábyrgð upp á 28 milljarða. 

Herra forseti. Ég hef fylgst með umræðum hér í dag frá fyrstu mínútu og fundist þær málefnalegar og gagnlegar. Ólíkra sjónarmiða hefur gætt en menn hafa rætt hlutina og nálgast viðfangsefnið mjög málefnalega. Mig langar að fjalla aðeins um aðdraganda málsins og þá staðreynd að samgöngunefnd hefur ekki komið formlega að málinu eins og það er sett upp hér þrátt fyrir að hún hafi ítrekað og að eigin frumkvæði tekið málið upp. Fyrr í umræðunni gerði ég að umtalsefni bréf sem meiri hluti samgöngunefndar, og meðal annars sá sem hér stendur, sendi 1. febrúar 2012 en þá hafði umhverfis- og samgöngunefnd kafað mjög vel ofan í málin. Í kjölfar opins fundar í umhverfis- og samgöngunefnd þann 7. nóvember sl. komu fram, þvert á allar flokkslínur, efasemdir hjá mörgum nefndarmönnum um að Vaðlaheiðargöng væru í eðlilegum farvegi og að þau gætu staðið undir sér. Nefndin taldi á þessum tímapunkti mjög mikilvægt að fram færi einhvers konar óháð úttekt á málinu þar sem þetta væri skoðað. Ríkisendurskoðun var beðin um slíka úttekt en því var hafnað og urðu þær forsendur sem lágu til grundvallar mjög umdeildar. Eftir það liðu sex vikur áður en forsætisnefnd svaraði erindi nefndarinnar sem óskaði eftir því að leitað yrði til Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands. Svör frá forsætisnefnd bárust umhverfis- og samgöngunefnd 13. janúar sl. þess efnis að fram hefðu komið skýrslur sem nefndin hefði til umfjöllunar og því væri ekki ástæða til að afgreiða þessa beiðni hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Var það skýr krafa hjá meiri hlutanum - nefndin var klofin í þessu máli svo að það sé bara sagt - að dýpra yrði kafað ofan í málið og efasemdir voru uppi meðal margra þingmanna varðandi það að grunnforsendur þessa verkefnis, Vaðlaheiðarganganna og þess módels sem búið var að setja upp í kringum þessa einkaframkvæmd, stæðust skoðun. Fjármálaráðuneytið réð síðan IFS Greiningu til að meta framkvæmdina og það byggði á verklýsingu fjármálaráðuneytisins sjálfs. Í byrjun janúar birtist síðan skýrsla eftir Pálma Kristinsson verkfræðing sem gerði mjög alvarlegar athugasemdir við grunnforsendur þessa verkefnis. Pálmi vann þessa skýrslu sjálfstætt og að eigin frumkvæði en þess má geta að hann var einn aðalráðgjafi lífeyrissjóðanna í þessu máli á meðan þeir höfðu það til athugunar að fjármagna Vaðlaheiðargöng og ljóst að hann þekkti innviði málsins mjög vel og hafði miklar efasemdir um að þetta stæðist skoðun enda varð niðurstaðan sú að Vaðlaheiðargöng væru sísti kosturinn af þeim verkefnum sem þá var verið að skoða í tengslum við það að fara í einkaframkvæmd. Umhverfis- og samgöngunefnd fór mjög vel yfir þessar greiningar og þær skýrslur sem unnar höfðu verið og sendi umrætt bréf þann 1. febrúar 2012 til fjárlaganefndar og til fjármálaráðherra. Niðurstöður meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar voru á þá leið að mikil áhætta fylgdi þessu fyrir ríkissjóð. Mig langar að lesa aðeins úr niðurstöðukaflanum, með leyfi forseta: „Ekki hefur enn fundist einkaaðili sem er reiðubúinn að taka verkefnið að sér og líkur á að ríkissjóður muni í reynd sitja uppi með alla áhættuna. Vandséð er að Ríkisábyrgðasjóður geti tekið ábyrgð á lánveitingunni miðað við þau lög sem um sjóðinn gilda nema eigið fé Vaðlaheiðarganga hf. verði aukið verulega en í því félagi á ríkissjóður ríflega helming hlutafjár.“ Þetta benti umhverfis- og samgöngunefnd strax á þarna og allar athugasemdir nefndarinnar, bæði varðandi þennan efnislega þátt og síðan þær reikningsforsendur sem eru að baki, koma fram í umsögnum um málið, meðal annars í umsögn Ríkisábyrgðasjóðs sjálfs sem staðfestir það sem meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar sagði um málið á sínum tíma. Það er óhætt að segja að í þessu máli hefur samgöngunefnd þingsins, þrátt fyrir að ítrekað hafi verið reynt að halda henni utan við málið, að eigin frumkvæði og frumkvæði þeirra þingmanna sem eru í nefndinni, og það hefur verið þvert á alla stjórnmálaflokka, tekið málið upp á sína arma vegna þess að menn hafa talið að þarna væri verið að gera hluti sem stæðust ekki skoðun. Manni hefur sýnst á umræðum í dag að sú gagnrýni sem umhverfis- og samgöngunefnd setti fram í málinu hafi fyllilega átt rétt á sér. Ég vil taka undir með þeim sem viðrað hafa hugmyndir eins og þær að málið verði tekið af dagskrá, að fjárlaganefnd og umhverfis- og samgöngunefnd taki málið upp saman og leiti lausna. Ekki er hægt að samþykkja þá leið sem hér er lögð til án breytinga. Þarna á bæði að víkja frá reglum sem hafa gilt um ríkisábyrgð og að auki bendir Ríkisábyrgðasjóður á að ekki sé hægt að flokka þessa framkvæmd sem einkaframkvæmd. Gert er ráð fyrir að ríkissjóður taki á sig alla áhættu varðandi fjármögnun verkefnisins ásamt því að þurfa að treysta því að fjárfestar vilji endurfjármagna það án ríkisábyrgðar eftir árið 2018. Það er einmitt þess vegna sem niðurstöður umhverfis- og samgöngunefndar voru á þann veg að réttast væri að vísa málinu inn í samgönguáætlun þar sem það yrði metið út frá þeim samgöngumannvirkjum sem ætlunin er að ráðast í á næstu árum. Það vill svo til að Alþingi er að vinna samgönguáætlun fyrir árin 2011–2022. Mikil sátt hefur ríkt um það hér á Alþingi að vinna slíkar áætlanir og að henni hafa allir flokkar komið. Vissulega eru skiptar skoðanir um forgangsröðun, hvaða verkefni eigi að vera framarlega og hvaða verkefni eigi að bíða með, hvaða fjármagn sé til skiptanna o.s.frv., en sátt hefur ríkt um að vinna mál með þessum hætti. Það er staðfest hér, af Ríkisábyrgðasjóði og fleiri aðilum, að þetta verkefni getur ekki flokkast sem einkaframkvæmd. Þetta er opinber framkvæmd og er fjármögnuð eftir leið sem menn hafa kallað gríska leið. Þetta á því að vinnast með samgönguáætlun, ég held að það væri heppilegasta lausnin eins og landið liggur. Vissulega má skoða hvort hægt er að ná einhverri málamiðlun í þessu - hv. þm. Illugi Gunnarsson og hv. þm. Mörður Árnason hafa komið inn á það - en það veit aldrei á gott þegar við erum komin út í það að víkja svona frá reglunum. Gríska leiðin sem ég nefndi er ekki til eftirbreytni, þar er ekki um að ræða vinnubrögð sem við eigum að temja okkur. Við eigum að hafa allt uppi á borðum. Það væri mikill bragur á því að þingið allt tæki á þessu máli og endurskoðaði það.

Forseti. Dagur er að kvöldi kominn og það fer að hilla undir lok þessa þingfundar á föstudegi fyrir hvítasunnu. Ég vil taka undir það hjá hv. þingmanni að umræðan hefur verið góð og málefnaleg og ýmislegt hefur komið fram. Fólk hefur lagt sig fram um að draga fram ýmsar hliðar á málinu. Þar á meðal hafa komið fram í máli þingmanna ýmsar hugmyndir eða vangaveltur um framhald málsins í þinginu. Eins og hv. þingmaður kom inn á komu fram hugmyndir um sameiginlega fundi í fjárlaganefnd og í umhverfis- og samgöngunefnd um framhald málsins. Lagt hefur verið til að málið fari einfaldlega til umhverfis- og samgöngunefndar í umfjöllun um samgönguáætlun sem opinber framkvæmd. Það er ýmislegt um framhaldið að segja en ég vil spyrja hv. þingmann um eitt: Vegagerðin hefur varað við því, eins og ég kom að í upphafi þingfundar, að fara í tvenn göng samtímis. Ef réttast og skynsamlegast er að ráðast í ein göng, skýtur þá ekki skökku við að halda þessu máli til streitu? Allir viðurkenna að þetta eru ekki 

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ýmsar mögulegar lausnir hafa verið viðraðar. Ég rakti það í ræðu minni hvernig umhverfis- og samgöngunefnd hefði haft forgöngu í málinu og hefði talið eðlilegast að það færi í samgönguáætlun. Síðan gerist það að þvert gegn vilja samgöngunefndar, sem er að vinna samgönguáætlun, ákveður fjármálaráðherra að leggja þetta frumvarp fram. Það fer til fjárlaganefndar og nefndarálit kemur þaðan og er síðan komið hingað inn í þingið og stefnir í algerar ógöngur. Eðlilegast væri að vísa málinu í vinnslu með samgönguáætlun en einhvern veginn þarf að koma málinu út úr þeim ógöngum sem það er í. Menn hafa viðrað ýmsar hugmyndir í því sambandi, t.d. hv. þingmenn Mörður Árnason og Illugi Gunnarsson. Mín skoðun er sú að eðlilegast sé að þetta vinnist með samgönguáætlun eins og margir hafa bent á en einhvern veginn þarf að koma málinu út úr þeim ógöngum sem það er komið í hér í þinginu. Hugsanlega væri mögulegt að fjárlaganefnd og umhverfis- og samgöngunefnd settust saman yfir málið. Mér fyndist ekki ósennilegt að skynsamlegasta niðurstaðan út úr því yrði sú að þetta yrði unnið með samgönguáætlun. Varðandi þær gangaframkvæmdir sem eru í gangi hefur komið fram að Vaðlaheiðargöng eru ekki í forgangi þegar horft er til annarra framkvæmda. Bæði Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng ættu að vera framar í röðinni ef verið væri að vinna þetta mál út frá umferðaröryggi, byggðasjónarmiðum og samfélagslegum sjónarmiðum sem hafa ríkt við vinnslu samgönguáætlunar. Þetta verk var tekið út fyrir sviga vegna þess að það ætti að standa undir sér fjárhagslega. Allt bendir þó til þess að það muni ekki gera það og því er eðlilegt að það fari inn í þá forgangsröð sem ætlunin er að