Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er um framlengingu laga um ráðstafanir til að draga úr áhrifum olíuverðhækkana á hitunarkostnað íbúða o.fl. Þau lög, sem nú eru í gildi um þetta efni, renna út nú um mánaðamótin og þess vegna er verið að fara fram á að hv. þdm. sýni þann velvilja að afgr. þetta frv. fljótt, enda hygg ég að nm. í fjh.- og viðskn. Nd. hafi unnið að málinu ásamt með n. í Ed., a.m.k. að einhverju leyti. Þegar þetta frv. var lagt fyrir þingið var það lagt fram óbreytt samkv. lögunum. En í Ed. hefur verið gerð breyting á einni gr., og hún er á þá leið að í staðinn fyrir að gert var ráð fyrir styrk eins og er í lögunum, 82'00 kr. ef ég man rétt á hvern íbúa, þá er það hækkað upp í 9500 kr. Það er, að ég hygg, eina breyt. sem gerð var á frv. í hv. Ed. Þar af leiðir auðvitað að það verður minna eftir afgangs til þeirra þarfa sem gert var ráð fyrir eftir frv. þegar það var lagt fyrir. Þetta mál er annars vel þekkt meðal þm. af því að það hefur verið samþ. tvisvar sinnum, og ég held að það sé alveg óþarfi að ég fari að ræða um málið hér. Menn þekkja allir þá þörf, sem hér er fyrir hendi, og ástæðurnar, sem lágu til þess að þetta söluskattsstig var lagt á á sínum tíma. Það er sem sagt þetta söluskattsstig sem fellur niður nú um mánaðamótin, það þarf .að framlengja það til þess að lögin geti haldið áfram að gilda. Ég sé nú ekki, herra forseti, af því að ég fer fram á að málinu sé hraðað, ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en leyfi mér að óska eftir því að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Þær umr. sem hófust hér í dag, svo til strax í upphafi þingfundar, snerust upp í það að verða almennar umr. um landhelgismálið. Áttu þar hlut að máli ekki hvað síst sumir hæstv. ráðh. að málið tók þá stefnu. Ég spurðist fyrir um það hér fyrr í dag hvort það væri með samþykki hæstv. ríkisstj. að utanrrh. norðmanna hefði nú tekið upp málamiðlunarstarf í deilunni milli íslendinga og breta í sambandi við landhelgismálið. Mér þykir það talsverðu skipta hvort hæstv. ríkisstj. hefur gefið samþykki sitt fyrir því að þessi tiltekni ráðh. tæki upp slík störf eða ekki. Ég vit því ítreka þessa spurningu mína til annaðhvort hæstv. utanrrh. eða hæstv. forsrh., sem var hér í dag þegar spurningin var fram borin, og ég vænti þess að við henni fáist svör, því að ég held að það eigi ekki að þurfa að vera neitt launungarmál hvort hæstv. ríkisstj. hefur gefið samþykki sitt til þess eða ekki. Það ætti að geta legið ljóst fyrir. Eins og ég sagði áðan hafa þessar umr. tekið þá stefnu að verða almennar umr um landhelgismálið. Hæstv. sjútvrh. flutti hér ítarlega og nokkuð langa ræðu um málið í heild, ítrekaði þar sinar fyrri skoðanir um það, að hann teldi að samninga ætti að gera. En þegar hæstv. ráðh. var kominn þar í ræðu sinni að lýsa því að nú stæðu mál þannig að samningar væru svo fjarri sem hægt væri að hugsa sér, þá gekk hæstv. dómsmrh. í salinn og virtist greinilega ánægður yfir þessum orðum hæstv. sjútvrh., að hann teldi að nú væru samningar hvað fjærst því að nást sem verið hefði. Hæstv. sjútvrh. og fleiri hæstv. ráðh. og þm. sumir hverjir hafa talað svo að það væru svo til eingöngu alþb.-menn eða hv. þm. Alþb. hér á Alþ., sem litu svo á að nú ætti að láta á það reyna hvert gagn okkur íslendingum væri í því að vera innan vébanda hinnar vestrænu samvinnu. Þetta er auðvitað mesti misskilningur. Það vita allir að hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, er harðsnúinn andstæðingur Atlantshafsbandalagsins. Það er öllum ljóst En það eru ekki bara alþb.-menn sem eru þeirrar skoðunar að það þurfi að láta á það reyna hvert gagn er í því fyrir okkur íslendinga að vera innan Atlantshafsbandalagsins og vera aðilar að NATO. Þetta kom m.a. fram hjá hv. þm. Ellert B. Schram.  Bæði hæstv. sjútvrh. og einnig hv. þm. Sighvatur Björgvinsson komu hér inn á í þessum umr., ef við íslendingar tækjum þá ákvörðun að segja okkur úr NATO, hvort því fylgdi þá ekki - sjálfkrafa skildist mér - ákvörðun um að segja okkur úr Sameinuðu þjóðunum. Ég held að þetta sé mesti misskilningur. Ég held að það sé ekki hægt að leggja það að jöfnu, Atlantshafsbandalagið og veru okkar þar eða veru okkar innan Sameinuðu þjóðanna, í þessum skilningi. Aðildarríki Atlantshafsbandalagsins, Bandaríkin, hefur skuldbundið sig til að taka að sér varnir landsins með sérstökum samningi við íslensk stjórnvöld. Þeim ber því skýlaus skylda til þess að sjá um varnir landsins vegna aðildar okkar að NATO og með samningi sínum við íslensk stjórnvöld. Mér er ekki kunnugt um að neinu slíku sé til að dreifa í sambandi við aðild íslendinga í Sameinuðu þjóðunum, þannig að frá mínum bæjardyrum séð a.m.k. er ekki neinu líku saman að jafna varðandi þessi tvö tilvík. Það hefur komið fram hér í dag og oft áður að samkv. sáttmála Atlantshafsbandalagsins skoðast árás á eitt aðildarríki þess sem árás á þau öll, og það höfum við Íslendingar orðið að þola af aðildarríki. Ég sagði áðan að hv. þm. Ellert B. Schram væri greinilega farinn að hugsa sig um hvort það bæri ekki að athuga betur okkar gang í þessum efnum ef svona héldi áfram. Þessi hv. þm. sagði í fyrri hluta ræðu sinnar að að sínu mati kæmu nú engir samningar til greina við breta af okkar hálfu. Síðan dró hv. þm. svolítið í land, kannske hefur hann talað af sér, því að hann sagði að það væri hugsanlegt að taka til athugunar ef einhverjir aðrir kæmust að samkomulagi sem við gætum svo tekið afstöðu til um samninga við breta. Mér er ekki alveg ljóst hvað þessi hv. þm. var að fara, hvort hann meinti það í rann og veru að við sjálfir ættum ekki að koma nálægt neinni samningsgerð við breta, en gætum síðan hugsað okkur að taka afstöðu til samkomulags sem einhverjir aðrir hefðu gert - væntanlega fyrir okkar hönd þá eða svo skildi ég það. Þetta er að mínu viti mikil hugsanavilla, ef þetta er meiningin. Ef menn eru á annað borð hlynntir samningum, þá eiga þeir auðvitað að sjá til þess að það séu íslendingar sjálfir sem standi í því að gera þá, standi að þeim, en ekki að fá aðra til þess. En kannske fest úr þessu skorið frekar hér á eftir. En ég vil sem sagt - og það var aðalerindið - ítreka þessa spurningu til hæstv. utanrrh., því að hann situr hér og heyrir, um það hvort ríkisstj. hafi veitt samþykki sitt fyrir því að utanrrh. norðmanna væri málamiðlunaraðili í deilum milli íslendinga og breta.



Herra forseti. Ég vil biðja hv. 5. þm. Vestf. afsökunar á því að ég heyrði ekki fyrri ræðu hans og þá spurningu sem hann setti fram, og það er af augljósum ástæðum því að ég var ekki í húsinu. En nú hef ég heyrt spurninguna og ég vil gera mitt til þess að hv. þm. þurfi ekki að gera sér erindi í þriðja sinn í þennan ræðustól til að spyrja þessarar spurningar. Og ég vit gera það með því að upplýsa bæði hann og aðra um það, að ríkisstj. hefur ekki veitt samþykki sitt til þess að utanrrh. norðmanna eða neinn annar maður yrði milligöngumaður í landhelgismálinu.



Herra forseti. Að nokkru leyti kvaddi ég mér hljóðs til þess að spyrja þeirrar spurningar sem hv. þm. Karvel Pálmason beindi til hæstv. utanrrh. áðan, og nú hefur komið svar við því, þannig að það er óþarfi að fara mörgum orðum um það. En ég ætla ekki að eyða ákaflega löngum tíma í að ræða þetta mál sem hér hefur verið til umr. utan dagskrár. Ég tók eflir þeim orðum hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar hér í dag að hann taldi mikla nauðsyn á því að fá sem breiðasta samstöðu í landhelgismálinu. Ég held ég muni það rétt að hann hafi orðað það á þann hátt. Og ég vil auðvitað taka mjög undir þessi orð hv. þm., því að allir hljóta að vera sammála um að það, sem okkur ríður hvað mest á, er að fá breiða og trausta samstöðu í landhelgismálinu. Ég held að allir hljóti að vera sammála um það. Enda hefur það ævinlega verið svo í öll þessi mörgu ár sem við höfum staðið í landhelgisdeilum við breta og raunar margar fleiri þjóðir, þá höfum við ævinlega reynt að leggja áherslu á að hafa sem víðtækasta þjóðarsamstöðu í landhelgismálinu. Við eigum hér í mjög harðri baráttu út á við og þess vegna er alveg augljóst mál að samstaða inn á við er nauðsyn. Og ég vil nú vegna þessara orða hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar minna á það, að stjórnarandstaðan getur ráðið ákaflega miklu um hvernig fer um þessa samstöðu. Og þó að ég ætli ekki að fara fram á það að stjórnarandstaðan hv. virði ríkisstj. í hverri grein, þá hygg ég þó að það sé mjög mikils virði að stjórnarandstaðan virði forustu ríkisstj. í þessu máli. En það segir sig auðvitað sjálft að ríkisstj. hefur sínar skyldur einnig gagnvart stjórnarandstöðunni í þessu máli og sjálfsagt að taka fullt tillit til skoðana hennar. Hér hafa menn verið að veita fyrir sér þeirri spurningu hvað hægt sé að gera nú og hvað eigi að gera nú. Ég held að það sé ekki nema eitt í rauninni sem við getum gert eins og er. Það er aðeins eitt sem við getum gert og það er það, að við eigum eins og við erum nú að gera, við eigum að verjast þeirri ásókn, sem bretar sýna okkur m.a. með herskipainnrás. Við verðum að verjast þeirri ásókn með þeim tækjum sem við höfum. Við verðum að beita landhelgisgæslunni eins og hægt er, fyrst og fremst með því að beita þeim skipum, sem við þegar höfum og auk þess hljótum við að vinna að því að efla landhelgisgæsluna eftir því sem frekast er hægt og m.a. með því að afla nýrra skipa, eins og ýmsir hafa bent á. Í því sambandi kemur manni til hugar að það væri e.t.v. eðlilegast að leita til vina okkar og nágranna norðmanna í því efni og ræða það efni við þá. En einmitt vegna þess sem ég er að segja nú, að ég tel að það sé aðeins eitt fyrir okkur að gera, að verjast innrásinni með þeim tækjum sem við höfum, þá vil ég líka bæta því við, að ég tel að tími samninga við breta sé með öllu liðinn. Við höfum að mínum dómi réttilega leitast við að finna lausn á þessu með samningaviðræðum. Ég tel að ríkisstj. hafi þar í engu hegðað sér óeðlilega, heldur fullkominn eðlilega, og menn munu sjá það, þó kannske síðar verði, og allir munu um síðir viðurkenna það, hygg ég. En ég held líka að nú sé tími samningaviðræðna við breta algjörlega liðinn, því að bretar hafa sýnt að þeir hafa ekki annað að bjóða í þessu en fullkomna óbilgirni. Menn hafa rætt um ýmsar pólitískar aðgerðir í þessu máli og það hefur raunar komið ein stór pólitísk ákvörðun til framkvæmda, og hún er sú að slita stjórnmálasambandi við breta. Það er ekki lítið að gert. Ég er ekkert á móti því að við ræðum það að grípa til annarra utanríkispólitískra aðgerða í þessu máli. Og ég tei að það komi fyllilega til greina, að við beitum okkur gagnvart NATO enn á ný, að við beitum okkur enn þá gagnvart NATO t.d. með því að kalla heim sendiherrann sem situr í Brüssel. Mér finnst að það komi vel til greina ef það ætla að sýna sig að meðalganga Atlantshafsbandalagsins dugir í engu. Og ég tel líka, að við getum ekki varist því, hvort sem við viljum það eða viljum það ekki, þá getum við ekki varist því að menn fari að hugsa eitthvað upp á nýtt um veru okkar í þessu bandalagi. Ég hygg þess vegna að við hljótum að ræða það hvort ekki sé kominn tími til að tilkynna NATO um að við viljum endurskoðun á tengslunum við NATO. Mér finnst þetta komi mjög til greina. Við hljótum að fara að spyrja okkur þeirrar spurningar, eins og nú er komið, hvort það sé ekki einhver ágalli á þeim samningi sem við höfum gert við NATO um varnir landsins, um þátttöku í varnarsamstarfi, m.a. og fyrst og fremst um varnir Íslands. Þetta vil ég að komi fram. Hér er ég auðvitað að lýsa persónulegri skoðun minni, en ég vona hins vegar að ég tali ekki á „skjön“ við þau viðhorf sem framsóknarmenn hafa almennt í þessum málum. En því fer fjarri að ég telji að við eigum að krefjast slíkrar endurskoðunar algjörlega vanhugsað. Ég tel það í rauninni hálfgerðan - ja, ég vil nú ekki nota sterk orð, en ég tel að það sé mjög óeðlilegt af okkur að ræða ekki sambandið við NATO í grundvallaratriðum eins og nú háttar samskiptum við bandalagið. Ég vil svo endurtaka það sem ég sagði áðan, í upphafi míns máls, og var eiginlega að nokkru leyti tilefni þess að ég kvaddi mér hljóðs. Af því að ég tók vel eftir þeim orðum hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar þar sem hann talaði um breiða samstöðu um aðgerðir eða um afstöðu í landhelgismálinu, þá hlýt ég að taka undir það og ég vil beina því til stjórnarandstöðunnar í heild að það veltur ekki lítið á hvernig hún tekur á þessu máli og hvaða samstarf hún vill hafa við ríkisstj. um þessi mál.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð til þess að fyrirbyggja misskilning, sem fram hefur komið vegna fyrri ræðu minnar í þessum umr. Það er í fyrsta lagi vegna fyrirspurna og ummæla hv. 5. þm. Vestf. um það hver afstaða mín væri til samninga. Ég lýsti því mjög skilmerkilega fyrr í dag að ég líti svo á að samningaviðræður við breta kæmu ekki til greina frekar. Hins vegar gat ég þess, að ef fram kæmi einhver till. eða möguleiki á því að samkomulag væri um veiðar þeirra, um ákveðið aflamagn sem væri langt fyrir neðan það sem við höfum talað um hingað til í viðræðum við þá, þá væri það til athugunar fyrir okkur hvort ekki væri rétt að samþ. slíkt. Við skulum t.d. segja að bretar, hvort sem það væri fyrir milligöngu einhvers aðila eða hvort þeir tækju það upp hjá sjálfum sér að bjóðast til þess að fækka hér skipum sínum á Íslandsmiðum og veiða t.d. 10–15 þús. tonn af þorski, þá teldi ég það vitaskuld koma til greina og koma til álita fyrir okkur að heimila þeim slíka veiði.  Þá hafði hv. 2. þm. Austurl. þau orð eftir mér að ég hefði talið það slæman kost að vera í bandalaginu, þ. e. a. s. Atlantshafsbandalaginu. Ég held ég muni það rétt, að ég sagði orðrétt í minni fyrri ræðu að ég teldi það illan kost að vera í bandalaginu með bretum, og þá er það illur kostur vegna bretanna, en ekki endilega vegna bandalagsins. Hvernig sem menn vilja túlka það, þá hef ég auðvitað eins og allir sæmilega ábyrgir íslendingar velt fyrir mér þeim aðgerðum og þeim viðbrögðum, sem hugsanleg væru af okkar hálfu í þessu máli, og þ. á m. hef ég auðvitað velt fyrir mér hvort það kemur til greina að hafa í frammi einhverjar aðgerðir gagnvart Atlantshafsbandalaginu upp á það, að við næðum meiri árangri í fiskveiðideilu okkar við breta. Ég hef komist að þeirri niðurstöðu, að það væri ekki skynsamlegt vegna fiskveiðideilunnar að hóta því að segja sig úr Atlantshafshandalaginu. Ég lít svo á að það sé rétt að reyna til þrautar að koma okkar máli á framfæri og ná einhverjum árangri á vettvangi NATO nú á næstu vikum og mánuðum, gera það með þeim tiltækum ráðum sem þar eru möguleg. Síðan verðum við að loknum þeim tilraunum og að lokinni þessari deilu að gera það upp við okkur, þegar þar að kemur, hvort við teljum áfram gagn vera að því fyrir íslendinga að vera í þessu bandalagi eða ekki. Ég gat þess líka í minni ræðu að ég teldi m.a. koma til greina að við íslendingar óskuðum endurskoðunar á samningnum á þann veg að þátttaka okkar byggðist á því, að ef til slíkra árekstra kemur eins og nú hafa orðið milli okkur og breta, ef kemur til árekstra á milli sem sagt bandalagsþjóða, þá séum við í þeirri aðstöðu sem vopnlaus þjóð að geta óskað eftir aðstoð með einu eða öðru móti af bandalaginu. Þetta þýðir auðvitað ekki að ég vill segja mig úr bandalaginn eða sé á þessu stigi málsins að velta því fyrir mér að við eigum að ganga úr því. Ef ég tek á leigu íbúð í húsi þar sem önnur íbúð er líka á leigu til annars aðila og hinn leigutakinn gerir eitthvað á minn hlut, þá hefur það takmarkaðan tilgang gagnvart honum að ég hóti því gagnvart húseiganda að ég segi upp leigunni og fari úr húsinu. Það hefur litla þýðingu gagnvart hinum sem áreitti mig. Við verðum að beina spjótum okkar að þeim sem við erum í stríði við og eru að áreita okkur, þ.e.a.s. bretum í þessu tilviki. Við eigum ekki að beina spjótum okkar að bandalaginu eða hafa í frammi hótanir gagnvart því, því að ég tel að með hliðsjón af þeirri reynslu sem hafðist af stjórnmálaslitunum, þá sé vafasamur árangur af slíkum hótunum. Hv. 2. þm. Austurl. gerði nokkurt gys að því hvernig viðbrögð manna yrðu ef við legðum fram till. hjá NATO um að bretum yrði vísað úr bandalaginu. Hann sagði að menn mundu sjálfsagt taka því með samúð og þættust hafa skilning á því, en síðan mundi enginn greiða slíkri till. atkv., þannig að við stæðum áfram í okkar deilu án þess að slík till. skilaði nokkru af sér. Með sama hætti held ég að hægt sé líka að gera gys að hótunum um það að við gengjum úr bandalaginu, því að ef við gerðum alvöru úr þeim hótunum, þá gæti svo farið að við stæðum uppi án þess að vera í NATO og áfram með bretana á okkar miðum og þeirra herskip. Þetta verðum við að meta mjög kaldrifjað og af fullri skynsemi og raunsæi. Og við megum undir engum kringumstæðum missa sjónar á aðalatriði þessa máls, þ.e.a.s. að við erum að reyna að tryggja okkur yfirráð yfir 200 mílunum. Við erum að reyna að vernda fiskstofnana vegna framtíðarinnar. Þess vegna má ekki blanda saman þátttöku okkar í Atlantshafsbandalaginu og þeirri deilu sem við eigum í við breta um þessar mundir.