Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Þetta frv. er nú komið hingað aftur frá háttv.Ed., og er talsvert breytt frá því sem var, eins og sjá má. Jeg ætla ekki að fara neitt út í þessar breytingar sjerstaklega, því að það er tekið fram á þgskj. 530, hverjar þær sjeu. Og eins og það ber með sjer hefir allsherjarnefnd, að einum undanteknum, orðið ásátt um að mæla með því, að frv. verði samþykt, eins og það liggur nú fyrir. Frá þeim nefndarmanni, sem skrifaði undir nál. með fyrirvara, háttv.þm. Borgf. (P. O.), er komin fram brtt. á þgskj. 567, sem jeg vildi fara nokkrum orðum um. Þessi brtt. fer í þá átt, að borgun til hreppstjóra fyrir úttekt á jörðum og fyrir landskifti verði færð úr 5 krónum, eins og ákveðið er í frv., niður í 4 kr. Nefndin, eða öllu heldur meiri hluti hennar, leit svo á, að ekki væri ástæða til að fara að hrekja málið milli deilda, fyrir ekki meira atriði en hjer er um að ræða. Og hvað mig snertir persónulega, þá hefi jeg frá upphafi litið svo á, að 5 kr. væri hæfilegt. Því að það er kunnugra en frá þurfi að segja, að úttekt jarða er talsvert vandasamt verk, og engan veginn ofborgað með 5 kr. Enda mun hv. flutnm. brtt. (P. O.) ekki telja þetta ofhátt í raun og veru, heldur álítur hann, að þetta gjald muni koma ofþungt niður á ábúendum. En þetta er smáatriði, og ekki vert að hrekja málið milli deilda fyrir það, eins og jeg tók fram áður. Líkt er að segja um landskifti, því að þau munu vera jafnvandasamt verk og úttektin. En eins og frv. er orðað frá háttv.Ed. getur það verið vafamál, hvort ætlast er til, að landsskiftamaður eigi að fá 4 kr. fyrir landskiftin öll, eða þá 4 kr. á dag. En jeg þykist vita, að það sje meiningin, og hjer sje átt við dagkaup, því að, eins og menn vita, þá geta landskifti oft staðið 2-3 daga. En jeg tek þetta fram til þess, að þetta geti ekki orkað tvímælis. Þetta er greinilega tekið fram í brtt.háttv.þm. Borgf. (P. O.), svo að því leyti er hún góð, en nauðsyn á brtt. um þetta tel jeg ekki. Jeg ætla að segja það strax, að jeg býst ekki við að taka til máls, þótt hv.þm. Borgf. (P. O.) mæli með till. sinni, því að jeg veit, að hann hefir ekki aðrar ástæður fram að færa fyrir till. en þær, sem jeg hefi nefnt.

Pjetur Ottesen Hv. frsm. (M. G.) hefir rjettilega drepið á það, hvað fyrir mjer vakti, er jeg kom fram með brtt. mína á þskj. 567. Með þessu frv. eru allverulega bætt launakjör hreppstjóra, og er það síst að lasta. Háttv. Ed. hefir breytt frv. allmikið á ýmsum sviðum, og get jeg eftir atvikum felt mig við þær breytingar, aðrar en þær, sem jeg hefi komið með brtt. við. Háttv. Ed. hefir sem sje fært borgun fyrir úttektir upp um 1 kr., úr 4 kr. í 5 kr., og sömuleiðis fyrir landskifti. Eins og hv.frsm. (M. G.) tók fram er 6. gr. frv. svo orðuð nú, að ekki er hægt að skilja annað en að borga eigi 5 kr. fyrir jarðaskifti, eins og fyrir úttekt, en eins og menn vita geta jarðaskifti tekið fleiri daga, og er það auðvitað meiningin, að greiddar sjeu 5 kr. á dag. Í brtt. minni eru tekin af öll tvímæli um þetta. Það, sem fyrir mjer vakti með að koma fram með þessa brtt., er það, að mjer virðist nú orðið svo forsvaranlega gengið frá þóknun til hreppstjóra í þessu frumv., að ekki væri bein ástæða til að spenna bogann svo hátt á þessum liðum. Og sjer í lagi þegar þess er gætt, að úttektarmenn fá ferðakostnað - ef um nokkra verulega vegalengd er að ræða - í báðum tilfellunum. Svo getur það oft komið fyrir í þjettbýli, að hægt sje að taka út fleiri en eina jörð á dag. Nú er það í fleiri tilfellunum svo, að það eru einmitt fátæklingarnir, sem oft - stundum árlega - verða að flytja sig af einni jörðinni á aðra. Þessi hækkun verður þeim því mjög tilfinnanleg. Jeg vænti þess, að háttv. deild taki vel í þessar brtt, og legg jeg þó meiri áherslu á þá, sem um úttektina hljóðar, og vil skjóta því til hæstv. forseta, að hann beri brtt. upp sína í hvoru lagi.

Hákon Kristófersson Sú brtt., að hreppstjórarnir fái 4 kr. á dag, finst mjer sanngjörn, og sje ekki ástæðu til að fara hærra. En það, sem jeg aðallega meinti með því að standa upp, var það, að jeg vildi leyfa mjer að spyrja háttv.frsm. (M. G.), hvernig hann lítur á 6. gr. frv. Þar er ákveðið, að úttektarmenn skuli fá 5 kr. á dag, en seinna í greininni er sagt, að sama gjald greiðist fyrir lausafjárvirðingar. Nú vildi jeg spyrja, hvernig háttv. framsm. nefndarinnar lítur á það atriði, er snertir lausafjárvirðingarnar, sem nær æfinlega eru látnar fara fram um leið og úttekt, hvort greiða á samkvæmt þessum lögum sjerstakt gjald fyrir þær. Sje svo, finst mjer allra síst ástæða til að borga meira en 4 kr. hverja úttekt. Jeg verð að líta svo á, að það sje ekki altaf sjálfsagt að samþykkja allar breytingar, sem háttv.Ed. gerir á frumvörpum, sem hjeðan koma, nema því að eins, að það sje gert til þess að komast hjá að flækja málum milli deilda. Ef Nd. hefir gengið vel frá málum, finst mjer hún ekki þurfa að ganga inn á allar þær breytingar, sem gerðar eru á þeim í háttv.Ed., og jeg verð að líta svo á, að sumar þær breytingar, sem þar hafa verið gerðar á þessu frv., hafi ekki verið til bóta, heldur þvert á móti.

Framsm. Magnús Guðmundsson): Jeg skal svara háttv.þm. Barð. (H. K.) því, að jeg tel alveg vafalaust, að í borgun fyrir úttekt felist líka borgun fyrir lausafjárvirðingar, ef hið virta lausafje á að ganga upp í álag, því að þá er virðing þess partur af úttektargerðinni. Að öðru leyti virðist eiga að borga sjerstaklega fyrir lausafjárvirðingar. Sami hv.þm. (H. K.) sagði, að ekki væri sjálfsagt að samþykkja alt eins og það kemur frá háttv.Ed. Það er auðvitað rjett, en jeg hefi ekki sagt orð í þá átt.  (H. K.: Jeg sagði það ekki heldur)  . Í nál. stendur, að nefndinni hafi ekki þótt breytingarnar svo stórvægilegar, að það tæki því að flækja málinu milli deilda þeirra vegna.  (H. K.: Getur háttv. frms. (M. G.) litið svo á, að lausafjárvirðing komi við úttekt, ef hún nemur miklu meiru en úttektin?)  Já, ef lausafjeð á að ganga upp í álagið, annars ekki. Annars verður að skera úr þessu í hverju einstöku tilfelli, því að það er ekki hægt að gefa um það reglur, sem geta gilt undir öllum kringumstæðum. Um brtt. er það að segja, að jeg verð, fyrir nefndarinnar hönd, að leggja á móti þeim, því að þótt ekki verði nema önnur þeirra samþykt, veldur það hrakningi á málinu á milli deilda, sem jeg álít alveg óþarft.

Framsm. (Magnús Guðmundsson) Það er eins með þetta mál og næsta mál á undan, að það er komið aftur frá hæstv.Ed., sem hefir breytt því í einu atriði, sem sje því, að í stað þess, að í frv., þegar það var afgreitt, frá þessari háttv. deild, stóð, að ¾ af ágóðanum af steinolíuversluninni skyldi renna í landssjóð, en 1/4 í veltufjár- og varasjóð, hefir nú hæstv.Ed. sett, að helmingur ágóðans skyldi renna í landssjóð, og hinn helmingurinn í varasjóð. Að öðru leyti er frumv. óbreytt. Jeg skal geta þess, að nefndinni þótti þessi breyting ekki vera til bóta, því að henni þótti nóg að láta ¼ af ágóðanum renna í veltufjár- og varasjóð, einmitt með tilliti til þess, að gjaldið af hverri tunnu var hækkað frá því, sem það var í frv. stjórnarinnar. En af því að þetta kemur í raun og veru í sama stað niður, þar sem alt, er versluninni við kemur, er landssjóðs eign, þótti nefndinni ekki taka því að breyta frv. aftur, og leyfir sjer því að leggja til, að það verði samþykt, eins og það nú liggur fyrir.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg gat þess við 1. umr., hvers vegna nefndin hefði tekið það ráð að setja í eina heild öll þau lög, er nú gilda um aðflutningsbann áfengis, og bæta við þeim breytingum úr frv. þeim, er til nefndarinnar höfðu borist, er nefndinni fanst ástæða til að taka til greina. Ætla jeg því ekki að gera annað nú en minnast á helstu breytingarnar. Fyrst eru þá breytingarnar í 1. og 2. gr., er standa í sambandi innbyrðis. Meiningin með þeim er að koma í veg fyrir misbrúkun á þeim vökvum, sem ekki eru í raun og veru nothæfir til drykkjar, en þó notaðir þannig, svo sem t. d. ilmvötn, hármeðöl, suðuvökvi og »politur«. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að þessir vökvar eru notaðir til drykkjar, og líka kunnugt, að þeir valda enn meiru heilsutjóni en það áfengi, sem innflutningur er bannaður á með bannlögunum, og því sýnilega enn meiri nauðsyn að reyna að hindra neyslu þeirra en innflutning á áfenginu sjálfu. Geri jeg því ráð fyrir, að flestir fallist á þessar breytingar. Svo kemur breytingin í 5. gr. um, að þegar skip er rannsakað á fyrstu höfn, er lögreglustjóra heimilt að »opna hirslur skipverja og farþega og aðra staði í skipi, eftir því sem þörf þykir«. Jeg lít nú svo á, að í raun og veru hafi þetta verið heimilt áður, en til þess þurfti dómsúrskurð. Í 6 gr. tolllaganna stendur, að ef grunur leikur á, að rangt sje skýrt frá, má lögreglustjóri eða umboðsmaður hans, láta rannsaka farminn og hafa eftirlit með uppskipun. Rjett mun það, að ekki hafi verið hægt að opna hirslur nema dómsúrskurður kæmi til, en með þessari breytingu er það beint heimilað, hvað áfengi snertir. Þetta er víða siður, að útlendir og innlendir farþegar verða að opna hirslur sínar, til þess að tollstjóri sjái, hvort ekki eru tollskyldar vörur í þessari hirslu. Þá er næst breyting í 14. gr. 4. málsgr , um það, að auk sekta skuli beita fangelsisrefsingu, ef áfengi hefir verið aflað til veitinga í atvinnuskyni eða sölu. Það virðist vera sjerstök ástæða til þess að setja þyngri hegningarákvæði, er menn gera sjer beinlínis að atvinnu að smygla víni inn í landið og selja það með jafnvel okurverði. Um brtt. í 15. gr. er það að segja, að það vakti sama fyrir nefndinni, sem sje að skerpa hegningarákvæðin, þegar það er meiningin að gera sjer atvinnu af sölu og veitingu áfengra drykkja. Jeg get ekki verið að nefna allar tölurnar, geri ráð fyrir, að háttv. þingdm. hafi frv. fyrir sjer og sjái breytingarnar. Jeg skal geta þess, að í næst síðustu málsgr. 15. gr. er prentvilla. Þar stendur 500 -1000, en á að vera 50-1000 kr., en þetta eru hegningarákvæði fyrir þá menn, er afla sjer áfengis undir því yfirskyni, að þeir ætli að nota það í lögleyfðum tilgangi, en nota það til drykkjar. Um breytinguna í 16. gr. þarf ekki að fjölyrða. Það er nauðsynleg formbreyting. Eins og háttv. deild sjer er felt burt ekki alllítið úr frv. á þgskj. 72. Það eru feld burt breytingaratriði, sem nefndin gat ekki felt sig við, en sum þessara atriða eru nú tekin upp í brtt. á þgskj. 620, frá háttv.þm. Borgf. (P. O.), og verð jeg því að minnast á þær brtt. Fyrri brtt. gengur út á það að óheimila íslenskum skipum, sem eru í siglingum milli landa, að flytja með sjer áfengi. Er að þessu leyti gerður greinarmunur á íslenskum og útlendum skipum. Jeg gat þess áður, að nefndin hefði ekki getað fallist á þetta, því að það er alkunna, að ýmsir menn vilja heldur ferðast með þeim skipum milli landa, er hafa áfengi. Með þessu væri því afstaða íslenskra skipa gagnvart erlendum fjelögum gerð veikari. Hjer væri gerður greinarmunur í þá átt að gera íslensk skip ver sett. Jeg skal og geta þess, að nefndin fjekk brjef frá stjórn Eimskipafjelagsins, og lagði hún talsverða áherslu á, að þetta ákvæði yrði ekki tekið upp í frv. Önnur brtt.háttv.þm. Borgf. (P. O) mælir svo fyrir, að hver, sem sjest ölvaður á almannafæri, skuli sæta sektum frá 20-200 kr. Á þetta gat meiri hluti nefndarinnar ekki fallist, vegna þess, að ölvaður maður þarf ekki að gera óspektir, og á meðan einstökum mönnum er leyft að eiga áfengi í sínum húsum, neyta þess sjálfir og veita einstökum mönnum, er það dálítið einkennilegt að sekta menn, ef það sjest á þeim, að þeir hafa neytt þess, sem heimilt er að neyta. Það sýnist ganga fullnærri að taka mann og sekta, er gengur leiðar sinnar rólegur, án þess að gera neinum neitt, þótt á honum kunni að sjá vín, sem oft getur verið álitamál, hvort er eða ekki. Meiri hluti nefndarinnar mun því greiða atkvæði móti þessum brtt. En einn nefndarmanna, háttv. 2. þm. Eyf. (E. Árna.), hefir þó áskilið sjer rjett til að greiða atkv. með annari þeirra. En öll nefndin hefir verið sammála um að fella burt sum ákvæði frv. á þgskj. 72, svo sem t. d. 6. gr., um að frá l. jan. 1919 skuli afnuminn sá rjettur, sem einstakir menn hafa til að eiga áfengi, samkvæmt 11. gr. laga um aðflutningsbann á áfengi, 30. júlí 1909. Allir voru sammála um, að það væri í raun og veru óhæfilegt, að löggjöfin heimilaði mönnum árið 1909 að eiga svo og svo miklar birgðir áfengis og taka þann rjett síðan burt. Hjer væri beinlínis verið að svíkja þá, sem treyst hefðu þessari heimild og birgt sig upp. Enn fremur voru allir samdóma um að fella burt 5. gr. á sama þgskj, um að hegna þeim, er gefa tortryggilega skýrslu. Með þessu ákvæði væri brotið í bág við þá aðalgrundvallarreglu hegningarlaganna, að hegna aldrei nema menn sjeu sannanlega sekir. Enn fremur vildi nefndin fella burt 3. gr. sama frv. Hún er algerlega óþörf, þar sem búið er að gefa út slíka reglugerð, sem þar um ræðir, og ef sú reglugerð þykir ekki nægileg, er full heimild til að bæta úr því. Við 1. umr. mintist jeg á, hvers vegna frv. háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) fann ekki náð fyrir augum nefndarinnar, og þarf því ekki að minnast á það nú.

Pjetur Ottesen Háttv. frsm. allsherjarnefndar (M. G.) hefir skýrt rjett og nákvæmlega frá þeim brtt., er nefndin kom sjer saman um. En viðvíkjandi 6. gr. frv. háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) og þeirra fjelaga skýrði hann ekki alveg rjett frá. Það er ekki alveg rjett, að allir nefndarmenn litu sömu augum á þá grein. Jeg vildi gjarnan halda henni, en til samkomulags við háttv. meðnefndarmenn mína um önnur atriði gekk jeg inn á að sleppa henni. Jeg tel sem sje mjög óheppilegt, að sú grein komst nokkurn tíma inn í bannlögin, og þarf jeg ekki að fara út í það frekar. Vil jeg þá að eins snúa mjer að brtt. og minnast fyr á þá síðari, um þá, er láta sjá sig ölvaða á almannafæri, og í sambandi við þær segja nokkur orð alment um málið, því að jeg hefi ekki haft tækifæri til að tala um það áður. Vitanlega hefir eftirlit með bannlögunum reynst allörðugt, og liggja til þess ýmsar orsakir, er rekja má á ýmsa vegu. Þegar bannlögin gengu í gildi, var víndrykkja allmikil í landinu. Því var altaf við því að búast, að drykkfeldir og nautnasjúkir menn mundu fyrst í stað neyta allra bragða til að svala fýsnum sínum og smygla víni inn í landið. Af þessu hefir það aftur leitt, að einstöku menn hafa, að sögn, legið á því lúalagi að smygla inn víni, og »spekúlerað« með því í drykkjugirnd náungans. Tolleftirlitið er ófullkomið hjer á landi. Það hefir og leikið mjög á tveim tungum með það, hversu sumir lögreglustjórar hafi verið eftirgangssamir með það að gæta bannlaganna. Þeir hafa sjálfsagt allmiklar málsbætur, en því verður ekki á móti mælt, að allmisjafnlega hefir lögreglustjórunum tekist í þessu efni. Svo er og eitt ótalið enn, sem sje það, að í landinu er flokkur manna, sem frá öndverðu hefir verið mjög andstæður bannlagastefnunni, og er það síst á þá menn logið, suma hverja, þótt sagt sje, að þeirra starf hafi lítt að því lotið að glæða virðingu manna fyrir bannlögunum. Þegar alls þessa er gætt, er það síst að undra, þótt nokkuð hafi bannlögin brotin verið. Svo hefir það og komið í ljós við starfrækslu laganna, að ýmsar glompur hafa reynst á þeim, er lögbrjótarnir hafa snuðrað uppi. Þessar glompur hefir að sjálfsögðu þurft að bæta. Þetta er svo sem ekkert einsdæmi með bannlögin. Svo er það yfirleitt með öll lög og lagasetningar. Hversu vel sem til þeirra er vandað og hversu vel sem þau eru huguð í byrjun, þá leiðir reynslan það oftast í ljós, að ýmislegt má betur fara, og þá er auðvitað sjálfsagt að kippa því í lag. Á bannlögunum hafa verið gerðar allmiklar breytingar, sumar til bóta, en sumar aftur til hins gagnstæða. Nú hefir reynslan sýnt, að breyta þarf lögunum að nokkru, og er því síst að undra, þótt þeir, sem ant er um bannlögin, komi fram með þær breytingar á þeim, er þeir álíta að til bóta horfi. Ein meðal þeirra sjálfsögðustu breytinga, sem gera þarf á lögunum, er einmitt sú breyting, er hjer um ræðir. Hún er nauðsynleg af því, að 13. gr. bannlaganna, sem um þetta hljóðar, hefir alls ekki reynst fullnægjandi. Þegar menn hafa átt að fara að gera grein fyrir því hjá lögreglustjóra, hvar þeir hafi fengið það áfengi, sem þeir eru ölvaðir af, þá hafa þeir getað komið við ýmsum undanbrögðum. Komist þetta ákvæði inn í lögin, er fyrir það girt. Því er þetta ákvæði beinlínis nauðsynlegt í lögunum. Auk þess ættu þau sektarákvæði, sem hjer um ræðir, að vera allmikil trygging fyrir því, að menn hefðu sig mikið í frammi á almannafæri ölvaðir, svo að hneyksli ylli. En í bannlandi er það óneitanlega stórhneyksli, að menn skuli vera að slagsa blindfullir á almannafæri. Mönnum á ekki að haldast það uppi að fara svo að, því að það hlýtur stórum að brjóta í bág við velsæmistilfinningu þjóðarinnar og virðingu manna fyrir því, að haldin sjeu landsins lög. Þá skal jeg snúa mjer að fyrri brtt., sem fer fram á það, að niður falli það ákvæði í bannlögunum, að íslenskum fólksflutningaskipum megi veita undanþágu með að hafa vín til sölu eða neyslu milli landa. Þetta undanþáguákvæði stríðir alveg á móti hugsun og stefnu bannlaganna. Eðlilegast og sjálfsagðast, að á íslenskum skipum gildi í þessu falli sömu lög og reglur sem í landinu sjálfu. Það sýnir, að það fylgir hugur máli hjá þjóðinni, og hún veit, hvað hún vill, og að henni er alvara að stíga sporið sem fylst í þessu máli að unt er. Reynslan hefir sýnt það, að um gagnsemi bannlaganna fyrir landið þarf ekki að efast, og því sjálfsagður hlutur, að þeim lögum sje beitt svo langt, sem íslenskt valdsvið nær. Þá mintist háttv.frsm. (M. G.) á brjef Eimskipafjelagsstjórnarinnar, þar sem því er haldið fram, að Eimskipafjelagið geti beðið halla við það, ef þessu ákvæði sje kipt út úr lögunum. Jú, það er alveg rjett, að allsherjarnefndinni hefir borist þetta brjef, og að þetta er að vísu álit Eimskipafjelagsstjórnarinnar eða meiri hluta hennar. Meiri hluta hennar segi jeg, af því að mjer er um það kunnugt, að formaður Eimskipafjelagsins, Sveinn Björnsson, er á gagnstæðri skoðun og meðstjórnarmenn hans í þessu, þótt hann beygði sig fyrir meiri hlutanum og skrifaði undir áminst brjef. Sveinn Björnsson er eindregið þeirrar skoðunar, að hjer sje engin hætta á ferðinni fyrir Eimskipafjelagið. Jeg tek þetta fram af því, að á það var minst, og með fullu leyfi umgetins manns. Jeg er sannfærður um það, að það sje með öllu ástæðulaust að vera að halda því fram, að hjer sje um þann tekjumissi að ræða fyrir Eimskipafjelagið, eða hvaða íslenskt skipafjelag sem væri, sem í nokkurn máta getur rjettlætt það principsbrot á bannlögunum, sem með þessari undanþágu er framið, og þá erfiðleika, sem það á ýmsan veg hefir í för með sjer fyrir gæslu bannlaganna. Það má vel vera, að einstöku óregluseggir kysu heldur að ferðast á milli landa með þeim skipum, þar sem alt flóir út í brennivíni, en þess ber líka að gæta, að jeg er þess fullviss, að fjöldi manna kysi miklu heldur að ferðast einmitt með þeim skipum, þar sem ekkert vín er haft um hönd. Og þeim mönnum fjölgar altaf, ekki einasta hjer á landi, heldur einnig í nágrannalöndunum. Bannstefnan íslenska er að verða öðrum til fyrirmyndar. Íslendingar eru hjer brautryðjendur. Nytsemi og heilbrigði bannstefnunnar hefir snortið nágrannaþjóðirnar. Víða hefir bryddað á allstækum hreyfingum í þessa átt. Menn hafa einmitt á þeim hörmungatímum, sem nú standa yfir, komist til sannleikans viðurkenningar um gildi og nytsemi þessara stefnu. Það sýnir órækast, hversu málefnið er gott, og að þetta er virkilegt framtíðarmál. Því var óspart haldið fram í þinginu 1909 af andstæðingum bannlaganna, að eftir að þau lög kæmust á mundi enginn útlendingur líta við því að ferðast hingað. Það hefir nú sýnt sig, að þessi ástæða var ekkert annað en hjóm og reykur. Svo mun það og reynast í þessu efni hvað skipin snertir. Jeg skal svo ekki fara fleirum orðum um þetta að svo stöddu, en vona, að deildin taki brtt. mínum vel. Verði þær samþyktar, þá stuðla þær að því tvennu, að gera eftirlitið með bannlögunum mun auðveldara, og að þjóðin njóti þar af leiðandi fyr en ella fullkomlega þeirra gæða, sem bannlögin hafa í sjer fólgin.

Jörundur Brynjólfsson Jeg álít það ekki vera þörf að halda nú langa ræðu, því að mikið hefir þegar verið um málið rætt, og flest hefir verið tekið fram, sem jeg hafði ætlað mjer að segja, en þó get jeg ekki stilt mig um að segja nokkur orð. Jeg get yfirleitt verið háttv. allsherjarnefnd þakklátur fyrir meðferð hennar á frv., þótt jeg geti ekki verið fyllilega samþykkur allri meðferð hennar á því. Jeg býst við því, að menn í þessari nefnd hafi litið misjöfnum augum á frv., og að þetta sje samkomulagsniðurstaðan. Þótt ekki gangi breytingar nefndarinnar eins langt og jeg hefði óskað, þá er þó það gott við þær, að þær miða allar til bóta. Það mun vera af þessari ástæðu, að háttv.þm. Borgf. (P. O.) flytur fram brtt. sínar, að honum finst, eins og mjer, að till. nefndarinnar gangi ekki nógu langt. Hann hefir því tekið 2 atriði upp úr upphaflega frv. Hann vill láta sekta mann, sem sjest ölvaður á almannafæri. Háttv. frsm. (M. G.) kvað það ógerning að sekta manninn fyrir það eitt, að á honum sæist, að hann hefði bragðað vín. Jeg segi nú fyrir mig, að mjer dettur það ekki í hug, að þessu ákvæði laganna yrði beitt nema hneykslanlegt framferði ætti sjer stað hjá manninum. Jeg hygg, að flestir muni líta svo á, að það sje hneykslanlegt framferði að láta sjá sig svo ölvaðan á almannafæri, að maður sje tæpast sjálffær, og að slíkt ætti að varða sektum. Við stöndum í þessu efni að baki öðrum þjóðum, sem þó hafa ekki bannað vínsölu, því að þau leggja sektir við slíku. Ensk lög ákveða sektir við þessu, og sjeu miklar sakir, þá líka fangelsi. Ef nefndin kynni betur við að setja inn í till. orðin »svo að hneyksli valdi«, þá gæti jeg verið því meðmæltur, en þó tel jeg þá breytingu óþarfa, en dálítið tel jeg leiðinlegt að sleppa alveg þessu ákvæði, því að það er ómótmælanlegt, að það meiðir tilfinningu flestra manna að sjá útúrdrukna menn á almannafæri, og sjerstaklega á þetta illa við í bannlandi, þar sem erlendar þjóðir, sem ekki hafa nein bannlög, þó leggja sektir við þessu. Jeg vildi biðja háttv. meiri hluta nefndarinnar að láta í ljós, hvort hann mundi ekki geta fallist á tillöguna með þeirri breytingu, sem jeg stakk upp á áðan. Jeg mundi vilja vinna það til samkomulags. Þá er önnur till.háttv.þm. Borgf. (P. O.), að 2. málsgr. 5. gr. bannlagafrv. falli burt. Jeg vildi leyfa mjer að fara um hana örfáum orðum. Till. fer fram á það, að skipum Eimskipafjelagsins verði ekki leyft að flytja vín framvegis. Háttv. tillögumaður (P. O.) hefir nú fært ástæður fyrir þessari breytingu sinni, og vildi jeg að eins leyfa mjer að bæta þar við einu atriði. Það er öllum kunnugt, að Eimskipafjelagið er alþjóðareign, og því ekki síður bannmenn en andbanningar, sem hjer eiga hlut að máli. Það ætti nú að vera öllum ljóst, að bannmenn hljóti að vera óánægðir með, að skipin, sem þeir eiga eins og aðrir, sjeu gerð að fljótandi veitingahúsum. Ef við því neitum að verða við þessari kröfu þeirra, þá er auðsjáanlegt, að það getur orðið fjelaginu að skaða, og væri það ilt, ef þetta ætti að verða til að sprengja fjelagið. Stjórn Eimskipafjelagsins hefir eitt sinn lýst yfir við nokkra menn, að skaðinn af því að veita ekki þessa undanþágu yrði varla annar en sá, að örðugra yrði að fá bryta með sama kaupi og nú, en jeg vona, að allir sjái, að það er engin ástæða til að leyfa vínveitingar á skipunum. Það er ákaflega leiðinlegt, að það skuli vera heimilt á íslenskum skipum að láta borðin flóa í víni, og jeg er viss um, að fleiri mundu vilja fara með þeim, ef það væri ekki leyfilegt og ekkert áfengi væri veitt á skipunum. Hv. frsm. allsherjarnefndar (M. G.) vjek að þessari brtt. um ölvuðu mennina nokkrum orðum. Honum hefir þegar verið svarað að nokkru leyti. Aðalröksemd hans hefir þó ekki enn verið svarað, en hún var sú, að það væri hálfleiðinlegt, ef mönnum væri refsað fyrir, að það sæist á þeim vín, þar sem enn sje leyfilegt að eiga vín og neyta þess. Þó að nú sje heimild til að eiga vín, verður samt ekki til annars ætlast en að menn fari svo vel með vínið, að ekki valdi hneyksli. Annars höfum við flutt brtt. um að nema þessa heimild úr lögum, en nefndin hefir, af einhverjum ástæðum, ekki sjeð sjer fært að taka þá brtt. upp. Það er því ekki okkar sök, þó að hv.frsm. (M. G.) finnist ósamræmi milli þessara ákvæða. En þó að nú þessi heimild verði ekki þegar numin úr gildi, þá þarf hjer enginn árekstur að eiga sjer stað. Jeg get ekki sjeð, hvað sje ósæmilegt við að svifta menn þeim rjetti til að eiga vín, sem þeim var veittur 1909. Það ætti ekki að vera hættulegra en að svifta þá, sem vínverslun höfðu, söluheimildinni, þegar sölubannið kom í gildi. Það væri hægt að gefa mönnum nokkurn frest, ef það þætti betra. Þessu er auðvelt að fá framgengt, án þess að ganga ofnærri rjetti einstaklingsins. Jeg mæli sem best með brtt.hv.þm. Borgf. (P. O.), því að jeg tel þær til mikilla bóta. Svo skal jeg ekki fjölyrða frekar um þetta mál.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Hv. þm. Borgf. (P. O.) mintist á, að lögreglustjórar litu misjafnlega vel eftir, að bannlögunum væri framfylgt. Sama kom fram hjá hv. 1. þm. Reykv. (J. B) við 1. umr, en þegar jeg bað hann að nefna nöfn, svaraði hann, að það væri ekki víst, að jeg græddi neitt á því. Jeg veit ekki, hvort þetta hefir átt að skiljast svo, að jeg væri í flokki þeirra lögreglustjóra, sem illa litu eftir bannlögunum. Það er náttúrlega auðvelt að bregða lögreglustjórum um þetta. En það er ekki eins auðvelt fyrir lögreglustjórana að vera á rölti um alt umdæmið. Það er ómögulegt fyrir einn mann að vita alt, sem gerist í heilli sýslu. Nei, aðalatriðið er, að menn tala um bannlagabrot sín á milli, en fæstir vilja kæra. Svo álasa menn lögreglustjóranum fyrir að hafa ekki hendur í hári lögbrjóta, sem enginn vill þó kæra. Hitt athuga menn ekki, að lögreglustjóra er ómögulegt að álasa með neinum rjetti, þó að hann taki ekki upp brot, sem enginn kærir og hann veit ekkert um. Þess er að eins hægt að krefjast af honum, ef hann horfir á þegar brotið er framið, eða veit það á annan hátt. Hv. þm. Borgf. (P. O.) var að minnast á, hvað fram hefði farið í nefndinni. Það er ekki venja að segja frá slíku, og mun jeg því engu svara. Þá kem jeg að því, hvernig skýra skuli orðið »ölvaður«. Jeg held, að það eigi við mann, sem hefir drukkið svo, að á honum sjest. Þar fyrir þarf maðurinn alls ekki að vera svo drukkinn, að hneykslanlegt sje, eða að það særi tilfinningar annara. Hjer í Reykjavík er lögreglunni heimilt að taka menn, sem sjást hneykslanlega ölvaðir á götum úti. Enda er það oft gert, og sæta menn sektum fyrir. Sjerstakt ákvæði um þá, sem sjást hneykslanlega druknir, er óþarft í bannlögunum, hvað snertir þá staði, sem hafa lögreglusamþyktir, og alstaðar hjer á landi varðar það refsingu, ef ölvaðir menn gera óspektir. Hvað snertir Eimskipafjelagið, þá hefi jeg hjer brjef frá stjórn þess. Þar segir svo: ». . . Afnám þessarar heimildar mundi hafa í för með sjer fjárhagslegt tjón fyrir fjelagið, misrjetti gagnvart öðrum millilandaskipum og önnur óþægindi . . .«. Mjer kemur því undarlega fyrir, að stjórnin álíti heimildina lítils virði, eins og hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) sagði. Formaður fjelagsins hefir undirritað brjefið. Vel má vera, að hann sje því ósamþykkur, en það kemur hvergi fram. Hjer er að eins um heimild að ræða, sem stjórn fjelagsins þarf ekki að nota fremur en hún vill. Það er því alveg ástæðulaust að óttast, að þetta mál gæti valdið sprengingu í fjelaginu. Að minsta kosti væri það þá eingöngu stjórninni að kenna. Hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) sagði, að engum lögreglustjóra mundi detta í hug að taka ölvaða menn fyrir það eitt, að vín sæist á þeim. En það er mitt álit, að það verði skylda, ef brtt.háttv.þm. Borgf. (P. O.) verður samþykt. Það er alveg rjett hjá 1. þm. Reykv. (J. B.), að þessi brtt. stendur í nánu sambandi við hina brtt., um afnám heimildarinnar til að eiga vín, sem inn var flutt fyrir 1912. Þessar brtt. standa í svo nánu sambandi hvor við aðra, að ef önnur er feld burt, þá á hin að falla líka.

Einar Jónsson Það gleður mig, hvað þessar umræður hafa farið rólega fram. Það hefir ekki verið yfir þeim sami stífnisblær og yfir samtali bannmanna og andbanninga, þegar þeir hittast á götu. Rifrildi um bannmálið á ekki heldur að eiga sjer stað, og það allra síst á sjálfu þingi þjóðarinnar. Nú eru bannlögin komin á, en reynast miður en skyldi, eftir þeirri. reynslu, sem fengin er frá 1915, eða jafnvel 1912. Viðfangsefnið verður því það að koma þeim í það horf, að þjóðin megi sem best við una, eða annars að afnema þau með öllu. Brtt. á þgskj. 620 hefði kann ske náð nokkurri átt, hefði á eftir »ölvaður« komið »svo að hneyksli valdi«, En eins og hún er nær hún ekki nokkurri átt. Jeg vil spyrja menn, hvort það sje sanngjarnt að leyfa mönnum að eiga vín, sem lögin frá 1912 gera þó, en sekta þá svo, ef þeir neyta þess? Eftir brtt. er skylt að taka hvern mann fastan, sem vissa er fyrir að hafi fengið sjer snaps, enda þótt engar óspektir eða óróa geri í fylliríi. Jeg vil spyrja aftur: Hver á að dæma um það, hvort menn sjeu ölvaðir? Jeg veit mörg dæmi þess, að Good-Templarar hafa talið menn ölvaða, þó að þeir væru það ekki, svo að það væri vopn í þeirra hönd, ef þeir ættu að dæma. Það þyrfti kann ske ekki annað til en að þeir væru óvinir manns, til þess, að þeir teldu hann ölvaðan, enda þótt ósatt væri. Þó að þessu væri nú ekki til að dreifa, þá má lengi þræta um, hvort maður sje kendur, drukkinn eða blindfullur. Stigin eru miklu fleiri, og er jeg hræddur um, að örðugt mundi reynast að dæma á milli þeirra, og gæti oft orðið af hljedrægni gert. Jeg skal geta þess, hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) til heiðurs, að hann talaði skynsamlega um Eimskipafjelagið, og taldi það sama eiga að ganga yfir öll skip, að því er undanþágur snertir. Það á ekki að svifta íslensk skip þeim rjetti, sem útlend skip hafa. Jeg væri ekki ósamþykkur breytingum á bannlögunum, sem hægt væri að framfylgja, en jeg er því mótfallinn, að sett sjeu ákvæði inn í lögin, sem vitanlegt er að ekki er hægt að framfylgja, og eru frekar til ills en góðs. Þá skal jeg að lokum svara þeirri ákúru 1. þm. Reykv. (J. B.) til allsherjarnefndar, að »hún bindi sig við orðin tóm.«  (J. B.: Þetta sagði jeg aldrei.)  Jeg skrifaði orð þingmannsins, og verða þau ekki aftur tekin. Það er hægt verk að segja þetta við nefnd, sem fær eins mikið drasl í hendurnar og allsherjarnefnd fær. En það verð jeg að segja um nefndina, sem meðlimur hennar, að hún athugar grandgæfilega hvert mál og bindur sig ekki við orðin tóm, því að þar eiga sæti ýmsir færustu menn og flínkustu lögfræðingar þingsins, áhugasamir og skýrir. Jeg efast um, að nefndin leysti meira eða betra starf af hendi, þó að hv. 1. þm. Reykv. (J. B ) væri kominn í hana. Jeg hygg, að það væri heppilegast fyrir Alþingi að láta bannlögin standa óbreytt; það á ekki altaf að vera að hræra í þeim; annaðhvort er að láta þau standa óbreytt, fyrst að ekki fekst í gegn hið tiltækilegasta, sem er að leyfa innflutning vægari vína, eða þá beint að afnema þau.

Fjármálaráðherra (S. E.) Það hefir viljað reynast svo oftast, þegar á þetta mál hefir verið minst, að það er mörgum tilfinningamál. Fyrir mjer hefir það aldrei verið tilfinningamál. Jeg hefi aldrei litið öðruvísi en rólega á það. Skynsemin hefir sagt mjer, að þessi leið væri áreiðanlega sú heppilegasta til að girða fyrir ofnautn áfengra drykkja. Flestir fallast á forsenduna, að nauðsynlegt sje að draga úr ofnautn áfengna drykkja, en menn hafa margir hverjir átt mjög erfitt að draga rjetta ályktun af forsendunum, en sú rjetta ályktun er vitanlega sú að girða fyrir innflutning vínsins, eftir því sem unt er. Bannlagaleiðin er áreiðanlega rjetta leiðin. Síðan bannlögin komu til, hafa andstæðingar þeirra gert hverja tilraunina á fætur annari til að fleyga þau svo, að framkvæmd þeirra verði sem örðugust. Fyrsti fleygurinn var sá, að heimila mönnum að eiga vín sitt áfram, þó að lögin gengju í gildi. Þetta var mjög óheppilegt, og hefir það sýnt sig síðan. Næsti fleygurinn var konsúlabrennivínið svokallaða. Jeg var kominn á þing þegar það kom á dagskrá, og gerði það sem jeg gat til að verja bannlögin fyrir þeim fleyg, en það tókst ekki. Þriðji fleygurinn var að heimila íslenskum skipum að hafa vín. Eðlilegast var þó, að íslensk skip væru vínlaus, eins og heimalandið. En seig hafa lögin reynst, þrátt fyrir þessa fleyga, og mun það að þakka hinni hollu hugsjón, sem liggur til grundvallar, að útrýma áfenginu. Hvað snertir þetta frv., þá verður því ekki neitað, að í því eru fólgnar ýmsar heppilegar breytingar. Skal jeg þó einkum nefna breytinguna á 15. gr. Þar er kveðið svo á, að fangelsisrefsingu skuli beitt, ef áfengi hefir verið aflað til veitinga í atvinnuskyni eða sölu. Það eru þeir einir, sem »spekúlera« í lagabrotunum, sem eru bannlögunum hættulegir. Þess vegna er það með öllu sjálfsagt að taka sem harðast á slíkum sökudólgum. Þeir ættu ekki að hafa samúð nokkura manna. Ef hugsunarhættinum yrði breytt í þá átt, þá væri aðflutningsbanninu borgið. Bannlögunum er engin hætta búin af þeim mönnum, sem ná sjer í 1 eða 2 flöskur handa sjálfum sjer, heldur eingöngu af þeim, sem gera bannlagabrot sjer að atvinnu. Aðalatriðið er það, hvernig bannlaganna er gætt. Það er ekki hægt að neita því, að lögreglustjórunum er fengið í hendur erfitt viðfangsefni. Þeir hafa litla aðstoð til að gæta þessara laga og annara. Auk þess hafa þeir menn, sem hafa lagt sig í líma til að framfylgja lögunum, því miður átt að sæta ýmiskonar tortrygni. Ekki þarf lengra að minnast en nú síðasta vetrar; þá gekk tortrygnin gegn lögreglunni svo langt, að það var gefið í skyn, að miðar hefðu verið máðir af vínpokum, til þess að forða höfðingjunum hjer við ámæli. Það ákvæði þessa frv., er heimilar lögreglustjórum að láta skoða hirslur manna, er og mjög þarft. Sú hlægilega skoðun hefir gripið töluvert um sig, að það sje óviðeigandi, að hirslur manna sjeu skoðaðar, þegar þær eru fluttar af skipsfjöl. En hvað gerir tollgæslan alstaðar annarstaðar? Eftir gömlu lögunum var vafasamt, hvort hægt væri að gera þetta án dómsúrskurðar, en með þessum ákvæðum er sá vafi aftekinn. Skal jeg svo ekki fara fleirum orðum um málið að sinni, en óska, að frv. verði samþykt, því að það er óefað til bóta.

Jörundur Brynjólfsson Háttv. frsm. (M. G.) vjek enn að því, er jeg sagði við 1. umr. þessa máls, þessu, að jeg teldi, að sumir lögreglustjórar hjer í landi væru ekki svo duglegir, sem æskilegt væri, til að gæta þess, að bannlögunum væri framfylgt. Hann spurði, við hverja væri átt, og jeg svaraði, að ekki mundi græðast mikið við það, þótt jeg skýrði frá því. En það get jeg sagt háttv.þm. (M. G.), að jeg átti alls eigi við hann. Þetta svar mitt get jeg látið nægja einnig nú, og endurtek það, að jeg átti alls eigi við sýslumann Skagfirðinga (M. G.); og jeg fæ ekki sjeð, að sá, sem saklaus er, græði neitt við það, þótt hinn seki sje nefndur á nafn. Háttv. þm. (M. G.) vjek enn að orðinu ölvaður. Þó að merking orðsins sje í raun og veru sú, sem hann sagði, þá mun engum lögreglustjóra nje þjónum hans detta í hug að fara að taka mann fyrir það eitt, þótt þeir hefðu grun um, að hann kynni að hafa bragðað vín. Það, sem háttv.frsm. (M. G.) sagði um Eimskipafjelagið, mun vera sprottið af ókunnugleika hans. Það kom greinilega í ljós í vetur, að það var allmikill ágreiningur milli fjelagsmanna um það, hvort ætti að leyfa skipum Eimskipafjelagsins að hafa vín innanborðs eða ekki. Þetta er töluvert athugavert; því að ef þess verður ekki gætt betur en hingað til, um vínveitingar í skipum Eimskipafjelagsins á ferðum þeirra kringum landið, þá er hætt við, að það verði hið mesta deiluefni milli þeirra, sem vínið vilja hafa, og hinna. Viðvíkjandi brjefi því, sem háttv.frsm. (M. G.) mintist á, frá stjórn Eimskipafjelagsins, þá er þess að gæta, að meiri hluti hennar mun vera heldur andvígur bannlögunum, og því er ekkert kynlegt, þó að þessi mótmæli frá fjelagsstjórninni komi fram. En formaðurinn, sem er fylgjandi bannstefnunni, hefir talið sjer skylt að beygja sig fyrir meiri hlutanum. Það er kunnugt, að hann vill ekki, að skip fjelagsins hafi vínveitingar um hönd. Háttv. 2. þm. Rang. (E. J.) vjek nokkrum orðum að því, sem jeg sagði. Það er leitt, hvað háttv.þm. (E. J.) hættir við að misskilja orð manna, mín og annara; lítur út fyrir, að hann taki ekki ofvel eftir. Jeg sagði ekki, að háttv. allsherjarnefnd væri vön að binda sig við orðin tóm, en jeg sagði, að í þessu atriði mundi hún um of hafa bundið sig við venjulegu merkingu orðsins ölvaður, og því talið miklu meiri vandkvæði á að framfylgja ákvæði því, sem felst í brtt., en í raun og veru eru. Hitt efast jeg ekki um, að háttv. nefndarmenn, og þá auðvitað einkum háttv. 2. þm. Rang. (E. J.), sjeu mikilhæfir og mjer meiri.

Gísli Sveinsson Það er frá mínu sjónarmiði ekki skemtilegt að vera að rekast í þessu máli þing eftir þing. Jeg þarf varla að taka það fram, hví mjer þykir það ekki skemtilegt. Það er af því, að jeg tel best, að lögunum sje haldið óbreyttum, eins og þau eru. Það má vel hlíta við þau, ef framkvæmd þeirra er í lagi. Jeg hefi ekki sannfærst af ræðum þessara ströngu bannmanna, eða rjettara sagt bannæsingamanna, um að ekki hljótist ilt eitt af þessari rekagátt þeirra. Hún verður til þess að æsa andbanninga til enn meiri mótspyrnu gegn lögunum, og jafnvel suma bannmenn líka. Og, eins og hæstv. forsætisráðherra hefir áður tekið fram, hlýtur það að vekja undrun og óhug út á við og síst greiða fyrir bannhreyfingu í öðrum löndum, er það frjettist, að bannlög vor dugi ekki betur en svo, að altaf þurfi að vera að breyta þeim. Jeg er hissa, að þeir menn, sem af góðum hug láta sjer ant um lög þessi, skuli ekki geta beðið eftir því, að reynslan skeri betur úr en enn þá hefir getað orðið, og að þeir skuli vera svo órólegir, að þeir sjái ekki, að jafnyfirgrips mikil lög sem þessi hljóti að þurfa langan tíma til að grafa um sig og hafa áhrif á hugsunarhátt landsmanna. Jeg þykist þess viss, að unnendur laganna hyggi, að þau muni verka þannig á hina uppvaxandi kynslóð, að hún, þegar hún kemst til vits og ára, muni virða þau, en þó svo best, að í lögunum sje sem minst hringlað. Jeg skil ekki í því, hvers vegna æsingabannmennirnir eru svo vantrúaðir á, að það muni smátt og smátt geta lagast, sem áfátt þykir í framkvæmd laganna, ef stilling og staðfesta er sýnd. En þessir menn þekkja ekki nema eitt allsherjarlyf, og það er að herða sí og æ á refsingunum fyrir bannlagabrotin. Hið eina, sem unnist gæti við þetta breytingaflan, er að breytingaberserkirnir sönsuðust loks á það, að síbreytingaleiðin væri ekki heppilegasta leiðin til að skapa bannlögunum fylgi og festu, og hið eina, sem gæti sætt mig við, að frv. þetta fengi framgang, er vonin um, að svo geti farið, að þeir sæju, að leið sú, sem þeir hafa valið, er ekki sigurvænlegust. Reyndar er þetta frv. mestmegnis ekki annað en uppsuða úr eldri lögum, og breytingarnar í því, eins og jeg hefi áður sagt, sumpart óþarfar og sumpart óhæfar, svo að ekki ættu þær að mæla mikið með því. Breytingar þær, sem um ræðir í 1.- 2. gr., eru heimilar eftir gildandi lögum, og þarf því ekki að raska löggjöfinni þeirra vegna; það er nú heimilt að flytja hingað til lands ilmvötn, hármeðul og þesskonar vökva, og þarf því enga nýja löggjöf um það. En það mun einkum vera, sem hrindir þessu af stað, að refsiákvæðin þykja ofmild og eftirlitið ófullnægjandi. Það dugir ekki að deila við þessa menn, sem því halda fram, að nógu hörð refsiákvæði muni fæla menn frá að brjóta lögin; þeir hafa nú bitið sig fast í það og vilja engum sönsum taka. En jeg er sannfærður um, að þessir menn fara villir vegar. Það er enginn vafi á því, að þeir, sem vilja brjóta lögin, munu halda áfram að gera það, jafnt þótt þeir spili í því lotteríi, að upp komi hjá þeim óhappadráttur og þeir verði uppvísir að lögbrotinu og verði fyrir hinni þungu refsingu, sem af því leiðir. Alveg sama er að segja um þá, sem hafa það fyrir atvinnu að selja áfengi. En það játa jeg, að slíkt er versta og óhæfumesta bannlagabrotið. Jeg tek það enn fram, að þeir menn vaða í villu og svima, sem halda, að bannlagabrotin minki við það, þótt sektirnar fyrir þau sjeu hækkaðar. Það þarf að fara alt annan veg til þess en refsingaleiðina, - til að fá fólkið til þess að hlýða bannlögunum. Í 5. gr. er bætt inn í ákvæði um, að lögreglustjóri megi opna hirslur skipverja og farþega og aðra staði í skipi, eftir því sem þörf þykir. Háttv. nefnd hefir fóðrað þetta ákvæði með því, að nauðsynlegt væri að gefa þessa heimild, til þess að lögunum yrði framfylgt, og væri þetta til góðra bóta, og vitnar hún í, hvernig ástatt sje með tolllöggjöf vora og tolleftirlit. Jeg skal játa það, að þessi heimild, að opna hirslur manna, sje ekki svo voðaleg að því leyti, að samskonar þekkist ekki í annari löggjöf. En jeg tel þó ekki rjett að gera þessa ótakmörkuðu undanþágu í þessum lögum. Jeg held því fram, að ef leyfa á gagngerða rannsókn á farangri í skipum og hjá farþegum, þá eigi að stíga sporið út og stofna hjer almenna tollgæslu. Auðvitað hefir það mikinn kostnað í för með sjer, en þar fæst þó eitthvað í aðra hönd fyrir þann, sem borgar brúsann, landssjóðinn. En ekki er því hjer að heilsa; hjer er að eins veitt heimild til að rannsaka skipin; og það er mjög undir lögreglustjóra komið, hvernig hann notar þessa heimild, og engin trygging fyrir, að hún geti ekki orðið misbrúkuð. Og í raun rjettri er lögreglustjórum fengið hjer svo mikið starf, að þeir geta einatt ekki komist yfir að leysa það af hendi svo að vel sje. Hugsum oss, að hjer í Reykjavík sæti við stýrið ákafur bannmaður eða bannæsingamaður. Hann mundi sí og æ láta menn sína rekast í rannsóknum, því að jafnan mega þær fram fara, »er þörf þykir«, þótt enginn sjerstakur grunur leiki á. Það sjá allir, hvílíkur trafali og kostnaður yrði að þessu, og langoftast mundi það koma upp úr kafinu, að leitin hefði verið ástæðulaus og árangurslaus. Jeg segi því, ef þessa heimild til rannsókna á að gefa, þá á hún að standa í tolllögum, en ekki í bannlögum. Nú er einmitt í ráði að koma á tolleftirliti hjer í Reykjavík, samkvæmt frumvarpi því, er jeg bar hjer fram á öndverðu þingi, og álít jeg, að það eigi að vera byrjun almennrar tollgæslu hjer í landi, og er sjálfsagt, að tollgæslumönnunum ber eftirlitið með vínfangaflutningi hingað til lands, og hlýtur það að vera betur komið í þeirra höndum og fullkomnara en kák það, sem hjer er ætlast til að framið verði. Ef á annað borð á að fara fram rannsókn á hverju skipi, til að komast að raun um, hvort áfengi sje í því, þá skil jeg ekki í því, til hvers á líka að heimta skýrslu af skipstjóra um það, hvort áfengi sje í skipinu. Það er lögreglustjóri, en ekki skipstjóri, sem það hvílir á að rannsaka það mál. Og nú á enn á ný að herða á refsingu skipstjóra, ef ekki reynist rjett sagt frá vínbirgðunum í skipinu. Eins og jeg hefi áður tekið fram hefi jeg litla trú á, að hækkun sekta komi að verulegu haldi. En mjer er líka illa við hitt, að hjer á að innleiða tvöfalda refsingu, sektir og fangelsi um leið. Jeg veit, að slík ákvæði finnast í lögum annara þjóða; en ekki tíðkast þau á Norðurlöndum; nema ef nú á að taka upp hina gömlu refsingaraðferð sem þar tíðkaðist endur fyrir löngu, að margrefsa mönnum, og það jafnvel dauðum mönnum. Þessi refsiákvæði, eða lík því, sem frv. flytur, munu annars fram að þessu hafa verið gildandi í Prússlandi og Rússlandi. En ekki skil jeg í, að við girnumst að sækja okkur refsingarfyrirmyndir þangað, enda liggur annað nær. Það þýðir annars ekki að vera að deila um þetta, því að forhertir menn láta sjer ekki segjast, hvað skynsamlegar fortölur sem fyrir þeim kunna að vera hafðar; og þó að þeir hafi þá trú, að með hörðum refsingum megi bæta menn, þá geri jeg ekki ráð fyrir, að þeir sjálfir láti sjer fremur segjast við hörð orð en mildar fortölur. Jeg er sammála háttv. allsherjarnefnd um, að brtt.háttv.þm. Borgf. (P. O.) sjeu óheppilegar og til ills eins; en jeg þarf ekki að leiða sjerstök rök að því, hvers vegna jeg telji þær svo. Það er nóg að benda á það, sem jeg hefi áður tekið fram, að jeg álít allar breytingar á bannlögunum óheppilegar nú. Jeg sje t. d. ekki, að það hafi þá meginþýðingu að fella burt úr 5. gr. þá heimild, sem íslenskum fólksflutningaskipum er veitt þar, að fyrir þær sakir sje ástæða til að vera að breyta bannlögunum, enda mundi það ekki hafa mikla þýðingu til þess að útiloka vín úr skipum þessum eða vínnautn í þeim, því að allir gætu eftir sem áður verið fullir, ef þeir vildu, alt upp undir land, því að í frv. stendur, að ekkert íslenskt skip megi flytja nokkurt áfengi til landsins, nema það, sem eigi að fara til umsjónarmanns áfengiskaupa. En ef leggja á svo afarmikla áherslu á, að þessi fáu skip Eimskipafjelagsins, eða önnur slík, megi ekki flytja áfengi, getur komið til mála að breyta þessu, en hjer er nú reyndar ekki um annað að ræða en það, sem stjórn fjelagsins getur ráðið. Jeg veit ekki betur en að það sje bannað að hafa vín um hönd á skipum í landhelgi, eða flytja vín á land, svo að ef að þetta leyfi, sem Eimskipafjelagið hefir haft, hefir að nokkru leyti orðið til þess, að bannlögin hafa ekki náð tilgangi sínum, þá er það eingöngu vegna þess, að þeim núgildandi fyrirmælum í lögum hefir ekki verið framfylgt. Hin brtt.háttv.þm. Borgf. (P. O.) fjallar um, að hver sá, er ölvaður hittist á almannafæri, skuli sæta sektum. Jeg hefi tekið það áður fram, að þetta ákvæði á ekkert skylt við bannlögin, því að það má lögleiða í hvaða landi sem er, án þess að bannlög sjeu þar gildandi. En það er alveg ótækt að orða þetta svo: »Hver sem ölvaður sjest« o. s. frv., því að það getur verið að ofurselja allra skikkanlegustu menn einræði óbilgjarnra æsingamanna, þótt lögreglustjórar sjeu eða lögreglumenn. Slík lög veit jeg ekki til að sjeu í nokkru landi. Hitt er annað mál, að þetta er í raun og veru lögregluatriði, að hægt sje að taka menn fasta, ef þeir eru með óspektir eða eru svo ölvaðir, að hneyksli valdi. En að orða þetta svo er alveg ótækt, og jeg skil ekki í því að nokkrir þingmenn skuli fást til að flytja svona ákvæði, þótt æsingamenn sjeu. Jeg hefi ekki miklu við þetta að bæta, enda býst jeg við, að menn skilji afstöðu sína. Jeg vil engar breytingar á þessum lögum, tel það óheppilegt eða óþarft að vera altaf með þessa rekagátt við þessi lög. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) talaði af tilfinningu um rjettmæti þessa máls, en kvaðst þó byggja dóm sinn um málið á skynsemi sinni, og efa jeg það ekki, að hann meini það. Hann komst svo að orði, að eina hættan, sem af þessum lögum stafaði, væri það, að menn gerðu sjer það að atvinnuvegi að brjóta þau. Það kann vel að vera, en jeg veit ekki betur en að refsing sje lögð við því í gildandi lögum. Frá hans sjónarmiði ætti þetta frv. að girða fyrir slík brot, ef það yrði að lögum, og væri betur, að honum yrði að trú sinni. Jeg býst við, að þeir, sem eru sama sinnis og hann, álíti þá, að bannlögunum sje borgið, ef þetta frv. verður að lögum, og væri það nokkur ástæða til að vera því fylgjandi, því að þá ætti þessi gauragangur að taka enda; en jeg sje nú ekki þessa ástæðu, og er því frv. mótfallinn. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) kom inn á það atriði, að þegar áfengisflutningar til landsins komust upp í vetur, hefðu gengið miklar sögur um það, að merki hefðu verið numin burt af áfengissendingunum. Já, því er nú ekki að leyna, að miklar sögur gengu um þetta manna á meðal. Jeg þykist vita, að það sje rjett hjá honum, að hann eða lögreglan hafi ekki vitað til, að merkin hafi verið numin burt; en það getur þó verið, að orðrómurinn hafi haft við einhver rök að styðjast, því að maður hittir þá menn, sem fullyrða það enn í dag fullum fetum, að merki hafi verið á flestum eða öllum sendingunum úti í Viðey. Hvort þetta er satt, eða að þau hafa verið afmáð áður en lögreglan hjer eða í Hafnarfirði náði í vínið, eða skolast burt eftir það, skal jeg ekkert um dæma; en forstokkað er það, hvað menn halda þessu fast fram. Háttv. fjármálaráðherra (S. E.) afsakaði höfðingjana hjerna og sagði, að þeir væru mjög varkárir. Hann veit það betur en jeg. En jeg man það, að menn voru svo ósvífnir í vetur að halda því fram, að einhver höfðingjamerki hefðu verið afnumin. Úr því að hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) fór á annað borð að minnast á þessar hviksögur, þá er best að segja hverja sögu eins og hún gengur. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar, því að jeg þykist hafa gert nægilega grein fyrir afstöðu minni til málsins.

Fjármálaráðherra (S. E): Hv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) talaði mikið um æsta bannmenn í ræðu sinni. Jeg skal ekki fara út í neina sundurgreiningu í því sambandi, en jeg þykist þó geta sagt það, að háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) er áreiðanlega ekki æstur bannmaður. Annars voru það 2 atriði í ræðu hv.þm. (G. Sv.), sem jeg ætla að minnast svolítið á. Hann mintist á hækkun sekta á þeim mönnum, sem spekúleruðu í því að brjóta bannlögin. Jeg lít svo á, að þetta frv. bæti mikið úr í því efni, því að eftir því sem sektirnar hækka, eftir því verður minni ágóðinn hjá þeim mönnum, sem spekúlera í þessum »business«. Þeir líta vitanlega eingöngu á það frá gróðasjónarmiði, og ef gróðanum er hnekt eða áhættan eykst mikið, missa þeir áhugann fyrir þessari spekúlation. Jeg held því, að það sje alveg rjett að hækka sektirnar, og jeg get ekki ímyndað mjer, að þeir verði margir, sem hneykslast á því, þótt hart sje tekið á þeim mönnum, sem gera sjer það að atvinnuvegi að brjóta lög; að minsta kosti er þá tilfinningin fyrir velsæmi farin að minka í þessu landi, ef menn blikna af því. Annað atriði, sem háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) talaði um, var það, að lögreglustjórar mættu rannsaka dót farþega, og virtist honum það myndi hafa mikinn kostnað og fyrirhöfn í för með sjer, og ókleift að framkvæma það nema með mikilli aðstoð. Það er vitanlega svo, svo framarlega sem lögreglustjóri á að rannsaka hvert skip, sem kemur; en með þessu ákvæði er lögreglustjórunum gefin heimild til að rannsaka skip við og við. Og þegar menn eiga von á rannsókn við og við, þá þora þeir ekki lengur að brjóta lögin. Ef hirslur farþega eru gerðar friðhelgar, er það sama sem að friðhelga lögbrjótunum rúm í hverju skipi. Vitaskuld fellur þetta undir tollgæsluna í Reykjavík, þegar hún er komin á. Þá vjek háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) að því í lok sinnar löngu ræðu, að sögur gengju um það, að eitthvað athugavert hefði verið við merkin á Þórsáfenginu í vetur. Svo leit út, sem hann vildi á mjög hægan og rólegan hátt smeygja því inn í áheyrendurna, að það væri víst eitthvað til í þessum sögum um það, að lögreglan hefði viljað bjarga höfðingjunum undan refsingu fyrir áfengissmyglun. Jeg minnist þess nú, að þessi háttv.þm. (G. Sv) ritaði í vetur grein, þar sem hann talaði með allmikilli gremju um það, ef eitthvað af merkjunum skyldi hafa farið illa í höndum lögreglunnar. Það gefur að skilja, hve skemtilegt það er fyrir lögregluna að fá svona aðdróttanir, einmitt þegar hún gerði alt, sem í hennar valdi stóð, til að koma upp um smyglarana. Það hljóta allir að sjá, hvílík afskapleg móðgun þetta er fyrir lögregluna. Þegar opinberum starfsmönnum er brugðið um að hafa notað vald sitt til þess að hlífa vissum meiri háttar mönnum, þá eru það svo afskaplega móðgandi aðdróttanir, að þær ættu ekki að koma fram, nema þær væru á einhverjum rökum bygðar.  (G. Sv.: O!Sei, sei, sei!)  . Áfengið var flutt utan úr Viðey og undir eins upp í Hegningarhús, undir mjög ströngu lögreglueftirliti alla leiðina frá bryggjunni hjer upp í Hegningarhús, og þar var áfengið innsiglað í sjerstökum klefa. Það getur vel verið, að einhver merki hafi verið tekin af áfenginu, áður en það kom í lögreglunnar hendur, eftir að smyglararnir vissu, að alstaðar voru vakandi augu á þeim. Um það get jeg ekki sagt, Jeg veit vel, að það hafa flogið tröllasögur út um alt um það, að jeg hafi verið að vernda höfðingjana fyrir þessum merkjum. Kunningjar mínir hafa verið að tala um þetta við mig og þótt þetta leitt.  (S. S.: Hverjir er sagt að hafi átt að fá þetta áfengi?)  Það er sannað í prófunum, hverjir áttu að fá það, og þeir hafa játað það á sig. Jeg heyri það, að háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) situr með eitthvað af grun í sínu hjarta.  (S. S. : Nei, nei)  . Jeg vil beina því til háttv. 1. þm. Árn. (S. S.), af því að jeg veit, að hann er bannmaður, að ef það á að ráðast á þá lögreglustjóra, er reyna að gera skyldu sína, með því að gefa svona Gróusögum vængi, þá er það víst, að það fást ekki margir til að leggja sig í starf, sem er svo vanþakklátt. Mjer er alveg sama um þessar sögur, að því er sjálfan mig snertir, en jeg vil að eins benda bannmönnum á að fara varlega í því að kasta steinum að þeim mönnum, sem eru að reyna að vinna fyrir málefni þeirra.

Frsm. (Magnús Guðmundsson); Jeg ætla að eins að svara háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) nokkrum orðum. Hann talaði mikið um það ákvæði, að rannsaka mætti farangur farþega, og fanst það alveg óhafandi. Það verður að setja það ákvæði í það samband, sem það stendur í í bannlögunum, og skal jeg þá lesa þann kafla þeirra, með leyfi hæstv. forseta. Þar stendur svo: »Rannsaka skal lögreglustjóri jafnan á fyrstu höfn, hvort áfengi er í skipi, hvort heldur skipið er íslenskt eða erlent, og getur í því skyni opnað hirslur skipverja og farþega og aðra staði í skipi, eftir því sem þörf þykir«. Það hefir staðið í lögum síðan 1909, að lögreglustjóri skuli rannsaka, hvort áfengi er í skipi, en hvernig á hann að framkvæma þá rannsókn, ef hann má ekki opna hirslur skipverja og farþega? Hvaða ástæða er til að gera honum að skyldu að kveða upp dómsúrskurð í hverju einstöku tilfelli? Hvort þetta ákvæði stendur í bannlögum eða í tolllögum er alveg sama, því að komi það upp við rannsókn, að aðrar tollskyldar vörur en áfengi sje um borð, er lögreglustjórinn skyldugur til að taka það, eða dettur háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) í hug, að nokkur lögreglustjóri mundi taka vínflösku, sem smygla hefði átt inn, en skilja eftir t. d. vindlakassa, sem hann yrði var við og líka hefði átt að smygla inn? Þá sagði háttv.þm. (G. Sv.), að óþarfi væri að hækka sektir á skipstjórum, ef þeir gæfu ranga skýrslu, fyrst að rannsaka á skipin, en skýrslan er heimtuð af því, að það er ómögulegt að rannsaka alla staði í skipum, og refsingin er lagt til að hækki, af því að nefndinni var kunnugt um, að skipstjórum hefir ekki verið refsað eftir 144. gr. hegningarlaganna, þótt þeir hafi gefið ranga skýrslu, og um tvöfalda refsingu er það að segja, að hún hefir lengi verið í gildi í Þýskalandi.  (G. Sv.: Jeg sagði líka, að það væri prússneskt fyrirkomulag)  . Nefndin gengur út frá því, að með þessum breytingum sje bannlögunum komið í það horf, að ekki þurfi að breyta þeim meir, og að nú geti þau reynt sig til hlýtar. Það gefur að skilja, að það er þægilegra að hafa þau í einu lagi en í mörgum hlutum.

Einar Jónsson Jeg býst við, að jeg þurfi ekki að tala langt mál, því að jeg hefi talað svo mikið um þetta mál að undanförnu. En jeg get ekki setið undir því, að háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) sárnar, að jeg hafi misskilið svo margt hjer í þinginu. Hann bar mjer á brýn misskilning, er jeg mótmælti því, er hann sagði, að allsherjarnefndin hefði bundið sig við orðin tóm. En sá misskilur ekki, sem ekkert skilur, en þannig er háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.). En svo var það annar háttv.þm. (S. E.), sem nú er orðinn hæstv. fjármálaráðherra, sem jeg vildi beina nokkrum orðum að, en jeg veit ekki, hvernig jeg á að ávarpa hann, hvort jeg á að kalla hann ráðherra, bæjarfógeta eða landskjörinn.  (S. E.: Ekki bæjarfógeta)  . Ef hann ætlar að slá sig til riddara hjer í byrjun síns ráðherradóms með því að segja, að hjer sjeu menn að kasta steinum, þá verð jeg að segja það, að jeg bjóst ekki við að heyra þau orð hjer í deildinni höfð um samþingismenn, enda þótt hann sje einn af þessum mönnum, sem aldrei verða æstari en ef þeir heyra talað um aðflutningsbann eða brennivín. Jeg hefi sagt það í einni ræðu hjer áður, að menn þyrftu að tala um þetta mál rólega hjer á þinginu, en ekki eins og þegar Good-templari og andbanningur mætast, og mjer þykir það leitt, að hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) getur aldrei talað um þetta mál án þess að verða æstur. Mun hann síst bæta málstað sinn með því. En hann um það. Að öðru leyti hefir háttv.frsm. (M. G.) gert ljósa grein fyrir afstöðu nefndarinnar, og hefi jeg þar engu við að bæta.  (S. S.: Jeg er háttv.þm. (E. J.) alveg samdóma)  . Ef háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) er orðinn mjer samdóma í þessu máli, þá er hann hringlandi, og er það reyndar engin nýung.

Pjetur Ottesen Jeg óska nafnakalls um báða liði brtt. minnar.

Frsm. (Einar Arnórsson) Frv. þetta er komið frá háttv.Ed. og er endurskoðun á gildandi löggjöf um þetta efni. Nokkrar viðbætur eru gerðar við þau lög, sem nú gilda, t. d. það, að bæjarbúum skuli heimilað að kjósa sjer bæjarstjóra, sem fari með bæjarmálefni kaupstaðarins. Flestar breytingarnar helgast af þessu. Viðvíkjandi útsvarsskyldunni vildi nefndin setja glögg ákvæði, á sama hátt og er í frv. til bæjarstjórnarlaga fyrir Akureyri. Svo er eitt atriði enn, sem nefndinni þótti ástæða til að breyta. Í 2. málsgrein 20. gr. er svo ákveðið, að bæjarstjórn megi ákveða að leggja útsvar á aðkomumenn, ef henni þykir þess þurfa. Hjer er engin ákveðin útsvarsskylda. Nefndinni varð það ljóst, að af því gæti orsakast handahóf og rangindi. Hún leggur því til, að þessu verði breytt og fylgt ákveðinni reglu um útsvarsskyldu utanbæjarmanna. Nefndin leggur svo til, að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem hún hefir á því gert.

Frsm. (Einar Árnason) Jeg gat þess við 2. umr., að allsherjarnefndin hefði í hyggju að koma með brtt við 3. umr. og orða 4. gr. dálítið öðruvísi, svo að hún yrði í samræmi við 2. gr. Þessi brtt. er nú komin hjer, á þgskj. 752, og nefndin leyfir sjer að leggja til, að háttv. deild samþykki hana.

Flm. (Sigurður Stefánsson) Jeg skal ekki tefja tíma háttv. þingd. með langri ræðu. Þessa till. ber jeg fram samkvæmt eindreginni ósk allra kjósenda í norðurhluta Norður-Ísafjarðarsýslu. Það er mönnum kunnugt, að þessi hluti landsins hefir í samgöngum verið mjög afskiftur. Því var það mönnum gleðiefni um þær slóðir, að lögin 1912 um talsíma- og ritsímakerfi tóku einnig upp símlagning um þessi hjeruð; þess vegna fóru menn að vonast eftir síma um þessar strjálbygðu sveitir. En menn hafa nú vonað og vonað árangurslaust. Þó er það ekki af því, að jeg ber fram þessa till., að þolinmæði manna sje að þrotum komin, því að ef til vill hefir eigi mátt við símanum búast, heldur af því, að mönnum hefir leiðst, að símleiðin skuli ekki vera rannsökuð, enda ágreiningur innan hjeraðs um það, hvar línan skuli lögð. Menn geta ekki búist við því, að síminn verði lagður á meðan svo stendur á, en menn vonast eftir því, að það muni ekki dragast lengi eftir að leiðin hefir verið rannsökuð. Það má nú segja, að hjer sje um strjálbygðar sveitir að ræða, og því ekki mikilla tekna að vænta af símanum. Þetta sama má nú að vísu segja um ýms önnur hjeruð, sem síma hafa fengið. En þessir menn, sem búa í svo mikilli strjálbygð og dreifingu, eiga sanngirniskröfu til símans, enda hefir þingið viðurkent það, með því að taka símann inn í lögin. Í þessu sambandi má og minna á eitt mikilsvert atriði, sem ekki eingöngu varðar þetta hjerað, heldur samgöngurnar alment. Það er kunnugt, að fiskveiðar landsmanna, einkum síldveiði, fer að miklu leyti fram á þessum slóðum á sumrum, og ef sími lægi þá að Höfn á Hornströndum, má segja, að sjómönnum væri síminn sama sem heima, með því að fiskleitir þar eru mönnum svo nálægar, og geta þeir þá haft greiðar og sannar fregnir af fiskgöngum annarsstaðar. Allir munu sjá, að þetta er mjög þýðingarmikið. Jeg er líka viss um það, að ef leitað væri álits skipstjóra um þetta, þá mundu þeir eindregið mæla með því, að sími yrði lagður þarna sem allra fyrst, enda á hjer í hlut sjávarútvegur alls landsins, og eitt símasamtal getur oltið á mörgum þúsundum króna fyrir sjávarútveginn. Þess vegna yrði þessi sími í rauninni þýðingarmeiri fyrir landið heldur en símar, sem liggja um miklu þjettbýlli hjeruð, og allir sjávarútvegsmenn mundu geta vænst mikils hagnaðar, ef þessi sími yrði lagður alla leið. Þessi sími yrði og þýðingarmikill vegna ísa og veðurs. Það er oft svo, að skip leggja af stað frá Ísafirði án þess að vita, hvort þau geta komist fyrir Horn. Ef sími væri, gætu þau haft tök á að fá vitneskju um þetta, og að þessu leyti er þá þetta mál einnig mikilsvert fyrir skipagöngur umhverfis landið. Fyrir veðurfræðina hefir það einnig þýðingu að vita, hvernig ástatt er um veður á þessum slóðum. Jeg skal enn fremur minna á eitt atriði, sem öllum er enn í fersku minni; jeg á við strand Goðafoss. Það má telja víst, að björgun mundi hafa getað farið fram ef sími hefði legið um þessar slóðir, því að þá mundi hafa náðst í Geir nógu tímanlega og hann hafa verið kominn á vettvang liðlega sólarhringi eftir að slysið varð, en einmitt á öðrum sólarhringi breyttist veðrið og gerði ótækt að bjarga. Þetta eru viðurkend sannindi. Þetta ætti að vera svo mikilvægt atriði, að engum ætti að blandast hugur um það, að með þessum síma má aftra mörgum skaða. Vænti jeg þá, að stjórnin láti ekki fresta miklu lengur rannsókn þessari, og að síðan verði síminn lagður svo fljótt sem unt er.

Bjarni Jónsson Jeg stend einungis upp til þess að styrkja málstað háttv.flm. (S. St.), svo sem jeg er allajafna vanur, þegar um málefni þessa landshluta er hjer að ræða. Mjer hefir jafnan verið það ljóst alla tíð síðan jeg las Landnámu, að þessi landshluti þyrfti mjög bættra samgöngutækja. En auk þess, sem nauðsyn hjeraðsbúa krefst þess, þá er það og nauðsyn alls landsins, eins og háttv.flm. (S. St.) tók fram, að vita þar um ís og veður. Hann mintist á sjávarútveginn í þessu sambandi. Hjer má og minna á það, að síldveiðastöð er hjá Horni og að búast má þar við fjölmennum veiðistöðum innan skamms. Og til enn meiri áherslu skal jeg minna menn á frv. um veðurathuganastöð í Reykjavík, sem nú liggur fyrir mentamálanefnd og nefndin mun mæla með. En komist það í framkvæmd, þá er lífsnauðsyn að hafa stöð á Horni og fá þaðan dagleg veðurskeyti; ella yrði lítt til gagns að reka hjer veðurathuganastöð í Reykjavík.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Eftir að það frv. var fallið, sem nefndin bar fram um hækkun á útflutningsgjaldi af sjávarafurðum, tók hún til athugunar þetta frv., en komst að þeirri niðurstöðu, að hún sæi sjer ekki fært að leggja til, að það yrði samþykt. Nefndin hefir frá öndverðu látið uppi, að hún væri mótfallin þessum tolli, og reyndi hvað eftir annað að koma með frv. til að bæta úr þeim tekjumissi, sem stafa myndi af því, ef þetta frv. yrði ekki að lögum; en þótt misjafnlega hafi til tekist með þau frv., getur nefndin ekki samþykt þetta frv. Ástæðurnar fyrir því eru tilgreindar í nál., svo að jeg fer ekki um þær nema örfáum orðum. Það er í fyrsta lagi, að hjer er ekki um reglulegan verðhækkunartoll að ræða, því að framleiðslukostnaður hefir aukist svo mikið, en verðið ekki hækkað að sama skapi. Jeg skal geta þess til dæmis, að eftir frv. stjórnarinnar á gjaldfrjálsa verðið á hverri síldartunnu að vera 22 kr., en að hafa það svo lágt nær engri átt, því að nú kostar tunnan utan um síldina um 20 kr., og þar við bætist svo salt og allur framleiðslukostnaður, sem hefir hækkað gífurlega, sjerstaklega vegna kolaverðsins; Ef hjer ætti að vera um eiginlegan verðhækkunartoll að ræða, yrði að færa gjaldfrjálsa verðið stórkostlega upp, og minkar tollurinn auðvitað mjög og sömuleiðis við það hversu afskaplega framleiðsla hefir minkað, einkum til sjávarins, og þá sjerstaklega síldveiðin, en síldin var einmitt sú vörutegundin, sem langmestan verðhækkunartoll gaf. Það, sem þessi tollur því gæfi af sjer, yrði svo lítið, að landssjóðinn munaði nær engu, því að tilætlunin er að tolla að eins framleiðslu yfirstandandi árs. Um vörur þær, sem sjávarútvegurinn framleiðir, er það að segja, að daginn sem frv. um hækkun á útflutningsgjaldi af sjávarafurðum var felt hjer í deildinni komu fram svo átakanlegir kveinstafir frá þeim mönnum, sem skoða sig sem fulltrúa fyrir þann atvinnuveg, sjerstaklega hv.þm.N.-Ísf. (S. St.), þm.V.-Ísf. (M.Ó.) og 1. þm. Reykv. (J.B.), að fjárhagsnefndin misti alveg kjarkinn. Sje svo, að þessi atvinnuvegur standi svo höllum fæti, að hann þoli engar álögur, þá þolir hann engu fremur verðhækkunartoll en útflutningsgjald, ekki síst þar sem frv. hæstv. stjórnar fer fram á hærri álögur á hann en frv. okkar fór. Afleiðingin er sú, að þessir menn hljóta að vera á móti frv. og með nefndinni. Að vísu gægðist það fram hjá sumum þessara þm., að þeir hefðu getað verið með frv. nefndarinnar, ef það hefði líka farið fram á hækkun á skatti af landbúnaðinum. Jeg get ekki skilið þá afstöðu, því að ef það er rjett, að sjávarútvegurinn standi svo höllum fæti, að hann þoli engar nýjar álögur, þá bætir það ekkert úr, þótt lagðir væru líka skattar á landbúnaðinn. Nýr skattur á landbúnaðinn yrði þá að eins nokkurs konar sykurmoli upp í þessa hv.þm. Nefndin vildi ekki gefa þeim þennan sykurmola, því að hún vildi ekki fara með þá sem börn, og því fór sem fór. Jeg hefi getið þess áður, að tekjurnar, sem fengjust ef þetta frv. yrði að lögum, yrðu litlar, bæði af því, að færa yrði hámarkið á gjaldfrjálsa verðinu mikið upp, og af því, að framleiðslan er svo lítil í ár. Þá er enn ein ástæðan sú, að erfitt yrði greina tollskyldu vörurnar frá hinum, sem ekki eru tollskyldar. Það yrði erfitt að greina framleiðslu ársins 1917 frá því, sem framleitt yrði eftir 1. jan. 1918. Hvernig á t. d. að þekkja í sundur fisk, sem veiddur er rjett fyrir nýárið, frá fiski, sem veiddur er rjett eftir það. Einn annmarkinn er sá, að engin trygging er fyrir því að öll framleiðsla ársins 1917 verði flutt út fyrir 1. júlí 1918, eftir því sem horfur eru nú, og þessu til stuðnings skal jeg benda á, að til eru nú í landinu tveggja eða þriggja ára gamlar afurðir, t. d. ull. Færi svo, að háttv. deild geti ekki fallist á tillögur nefndarinnar, þá verður að vísa frv. til nefndar aftur, því að það þarf að endurskoða það og lagfæra. Ef nokkur sanngirni á að vera í þessum tolli, og hann á ekki að vera beinn útflutningstollur, þá verður að hækka tollfrjálsa verðið að miklum mun. Líka verður að bæta inn í ull, því að hún hefir ekki verið tekin með. Sem sagt, nefndin leggur til mjög ákveðið, að frv. þetta verði felt.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg ætla ekki, að mikið þurfi að ræða þetta mál nú, við 2. umr. Stjórnin bar ekki frv. fram af því, að hún byggist við, að það næði fram að ganga. Undirtektir einstakra þingmanna voru þær, og eins við 1. umr. hjer í deildinni. Ekki er stjórnin heldur enn fallin frá því, að rjett sje að láta tollana hvíla sem mest á afurðunum. Það er ekki rjettur samanburður að bera þetta frv. saman við frv. um útflutningsgjald. Þau lög áttu að gilda um næstu tvö ár, en þessi að eins part úr ári. Þetta gjald, sem stjórnin vill leggja á, kemur langþyngst, eða því nær eingöngu, niður á kaupmönnum. Mikið af framleiðslu þessa árs er nú keypt, áður en menn vissu nokkuð um, að verðhækkunartollurinn yrði framlengdur. T. d. mun nú mestallur fiskur vera seldur, og það allháu verði, þar sem engin fyrirstaða mun hafa verið á að fá 165 kr. fyrir skpd., eða jafnvel 170 kr. Obbinn af fiskinum hefir verið seldur viðstöðulaust fyrir þetta verð. Það getur vel verið, að þetta frv. gefi ekki fjarska miklar tekjur. En jeg skil ekki í því, að nefndin skyldi ekki reyna að breyta frv. svo, að við því mætti líta og það gæti komið að einhverju leyti í stað útflutningsgjaldsfrv., þegar búið var að fella það. Vilji háttv. deild ekki hafa þennan toll, þá verður hún að ráða því. En stjórninni blandast ekki hugur um, að misrjetti kemur upp við það, að lögin falla úr gildi í miðjum september, og landssjóður tapar tekjum, sem engin ástæða er til að hann tapi. Þessi tvö atriði, sem háttv. framsögumaður (M. G.) nefndi, er auðvelt að laga með brtt., jafnvel án nefndar.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Hæstv. forsætisráðh. gat þess, að þessi lög ættu að eins að gilda part úr ári, en útflutningsgjaldsfrv., ef samþ. hefði verið, í tvö ár. Þetta er alveg rjett, og það var einmitt einn af kostum þess, að það átti að gilda um lengri tíma, því að heldur er von um, að einhver bót kunni að ráðast á í framtíðinni, en engin von um bót á þessu ári. Þá gat hæstv. forsætisráðh. um það, að misrjetti kæmi fram, ef lögin fjellu úr gildi núna. Þetta er að sönnu rjett, en hið sama kemur fram á hvaða tíma sem slík lög falla úr gildi. Það verður altaf undarlegt, að fiskur, sem veiddur er fyrir kl. 12 einhverja nótt, skuli vera tollskyldur, en sá, sem veiðist eftir kl. 12 sömu nótt, sje tollfrjáls. En fyrir þetta verður ekki synt. Það kemur fram hve nær sem lögin falla úr gildi.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg held að þetta álit hv.frsm. (M, G.) stafi af því, að hann þekki ekki eins vel til sjávarútvegs eins og til landbúnaðar. Afurðir hvers árs koma að mestu leyti sem heild út af fyrir sig, en renna lítið saman við afurðir næsta árs. Um áramótin er venjulega mjög lítið um aflabrögð. Jeg skal ekki segja, að ekki hefði eins mátt tilnefna einhvern annan tíma, t. d. 1. des. Það hefði komið í sama stað niður, því að í desember aflast mjög lítið. Útgerðin er venjulega að mestu leyti úti í septemberlok, svo að það, sem kemur til mála hjer, er það, sem veiðist í síðari hluta þessa mánaðar. Það getur vel verið, að ekki sje víst, að allar afurðir þessa árs verði fluttar út fyrir 1. júlí 1918. En það er þó að minsta kosti meira rjettlæti í þessu ákvæði heldur en í því, að láta verðhækkunartollinn falla umsvifalaust niður nú í miðjum september. Það er ekkert rjettlæti í því að tolla síld, sem veidd er í júlí og ágúst og flutt út í byrjun september, en það, sem flutt er út síðar í mánuðinum, skuli vera tollfrjálst. - Stjórnin kom með þetta frv. af því, að henni þótti það rjett og sjálfsagt, til að draga úr því misrjetti, sem verður svo átakanlegt við það, að tollurinn fellur niður á þessum tíma. Og ef það kæmi fyrir, að mjög hátt verð fengist fyrir afurðirnar, þá gæti svo farið, að það yrði fyllilega rjettmætt að leggja tollinn á. Það gæti viljað til, að úr rættist, þótt ekki sje það mjög líklegt. - Svo skal jeg ekki tefja þessar umr. meira. Jeg veit, að það þýðir ekkert. Menn munu allir vera ráðnir í því, hvað þeir vilja við frv. gera.

Frsm. (Jón Jónsson) Eins og hv. deildarmenn geta sjeð þá leggur landbúnaðarnefnd móti því, að þetta frv. verði samþ. Það er allítarlega um málið skrifað í áliti nefndarinnar á þgskj. 733, og finn jeg því ekki ástæðu til að fjölyrða um það nú. Jeg vil þó geta þess, að nefndin lítur svo á, að ekki sje gerlegt með nokkru móti að taka þá stefnu í heyforðamálinu, sem stungið er upp á í þessu frv. Og enn fremur telur nefndin mjög óheppilegt að ætla að skylda menn með lögum til þess að haga sjer í heyforðamálinu eins og þetta frv. mælir fyrir. Í 7. gr. frv. er svo tiltekið: „Sveitarstjórn skal koma á fóðurforðabúri á einum eða tveim hentugum stöðum í sveitinni, hjá góðum heyjabændum á góðum heyskaparjörðum“. - Eins og mönnum er kunnugt, þá eru nú sumir hreppar æði víðlendir, svo að ef skylda á alla til að láta hey í þessi forðabúr, þá verður auðvitað að ganga svo frá því, að hverjum einstökum bónda gefist kostur á að nota þetta forðabúr, svo framarlega sem þörf gerist. En í mörgum sveitum mun staðháttum vera þannig varið, að ekki getur komið til mála, að 1-2 forðabúr mundu nægja. Það mundi auðvitað duga í einstaka hreppum, en hvergi nærri alstaðar, Jeg hefi nú, til að gera mönnum þetta mál ljósara, tekið sem dæmi 1 hrepp úr kjördæmi hv.þm. Dala. (B. J.), sem er flm. frv., og athugað, hversu mikið þarf af heyi til að ná því hámarki, sem ákveðið er í frv. Þetta dæmi er tekið úr Miðdalahreppi í Dalasýslu. Mjer telst svo til, að til þess að ná þessu hámarki þurfi þessi hreppur að leggja í heyforðabúr 11787 hesta af heyi. Eins og menn geta sjeð þá er hjer ekki um neitt smáræði að tefla. Auk þess þarf skýli yfir alt þetta hey, og þá auðvitað hlöður, eins og áskilið er í frv. Því að menn geta sagt sjer það sjálfir, að það gagnar ekki að hafa það í „heyjum“, sem altaf þarf að vera að smátaka af, því að þá væri mjög ilt að verja heyin skemdum. Það er ekkert spursmál, að einungis hlöður koma hjer til greina. En jeg hygg, að hlöður undir svona mikið hey mundu verða æði kostnaðarsamar, og því að eins gerlegt að byggja þær, að brýn nauðsyn beri til. - Nefndin lítur svo á þetta, að ekki nái nokkurri átt, að leggja út í þennan kostnað, nema því að eins, að enginn annar útvegur sje fær, og sveitinni sje ekki trúandi til að sjá þessu hæfilega borgið. Þetta er nefndin, aftur á móti, sannfærð um að kemur ekki fyrir. Og þótt svo nú færi að lögin yrðu samþykt, þá tel jeg þau lítt framkvæmanleg, og geng að því sem gefnu, að þeim muni ekki verða framfylgt. Við þurfum ekki að fara lengra en í forðagæslulögin til að sjá, hversu bágt menn eiga með að binda sig við slík skylduákvæði. Allir vita, að ekki er þeim fylgt fram alstaðar. En hvað mundi verða, ef ætti að fara að skylda hvern bónda til að flytja svo og svo mikið af heyi svo og svo langan og má ske slæman veg í þessi forðabúr, án þess má ske að hafa nokkurn tíma annað en stritið fyrir. Jeg býst við, að það mundi koma kurr í marga út af því. - Þá stendur svo í frv., að „hver eigandi fjár skal láta hvert sumar einn hest af góðu heyi í forðabúr á hverjar 20 sauðkindur og geitkindur og einn hest á hvern fullorðinn nautgrip og fjögur hross“. Ef nú þetta er athugað í sambandi við Miðdalahrepp, sem jeg tók sem dæmi áðan, þá er hjer ætlast til, að meira hey sje lagt í forðabúrið heldur en sem svarar því, sem heyjaðist í hreppnum árið 1915. Eftir þessari reglu mundu settir í forðabúrið 393 hestar á hverju ári. Og þó yrði þessu fyrirskipaða hámarki ekki náð fyr en eftir 30 ár. Mjer er ekki ljóst, hvers hv.þm. Dala. (B. J.) ætlast til, er hann sjer þetta, hvort hann álítur, að byggja skuli hlöður fyrir alt þetta hey í einu, eða hvort byggja á jafnóðum og forðinn myndast. Sje það meiningin, þá þarf að byggja yfir 400 hesta á hverju ári í 30 ár. Og munu flestir renna grun í, hversu mikill kostnaður það mundi verða. - Um lýsiskaupin er það að segja, að nefndin lítur svo á, að þessi hugmynd hv.flm. (B. J.) sje að mörgu leyti góð, og framkvæmanlegri en hin hugmyndin. En þó finst henni ekki heppilegt að fara að skylda menn til að kaupa. Jeg hygg, að hv.flm. (B. J.) hafi samt ekki athugað þetta svo vel, sem æskilegt væri. Því að ef við höldum okkur við dæmið, sem jeg tók áðan í Miðdalahreppi, þá yrði framlag bænda þar 29 kr. 30 a. á ári til lýsiskaupa (framteljendur 84). Ef nú potturinn er gerður 58 a. (eða tn. 70 kr.), þá verða það ekki nema 50 pt. af lýsi, sem hægt er að kaupa á ári fyrir framlög í þessum hreppi, en þar er hámarkið 7858 pt. Þetta sjá allir að er allsendis ófullnægjandi, svo framarlega sem það á að koma að nokkru haldi. Jeg er hræddur um, að mönnum mundi þykja seinunnið að ná þessu tiltekna lýsishámarki, því að í það mundi ganga hálfönnur öld rúmlega, þótt aldrei yrði neinu slept úr. - Jeg skal svo ekki fara fleirum orðum um þetta frv. - Vitanlega hefir hv.þm. Dala. (B. J.) ekki meint annað en gott með þessu frv., og tilgangur hans verið sá að fyrirbyggja það, að hey þryti. En það verður að gæta allrar varúðar í þessum efnum, og ekki samþykkja annað en það, sem líkur eru fyrir að landsmenn geti sætt sig við. Við höfum bæði samþyktir um heyforðabúr og kornforðabúr, og enn fremur forðagæslulögin. Og svo framarlega sem öllu þessu væri framfylgt sómasamlega, þá efast jeg ekki um, að það mundi duga. Að endingu vil jeg bæta því við, að nefndin leggur á móti þessu frv., og sjer ekki neitt, sem gæti rjettlætt, að það næði fram að ganga.

Bjarni Jónsson Jeg get ekki sagt annað en að það gleður mig, að hv. landbúnaðarnefnd hefir tekið svo í þetta mál mitt. Það var ekki annað en það, sem jeg bjóst altaf við. Hv. frsm. nefndarinnar (J. J.) byrjaði mál sitt á því, að nefndin hefði ekki sjeð sjer fært að taka upp þá stefnu í heyforðamálinu, sem talað er um í frv. Það kann nú vel að vera. En þó stóð það þessari nefnd næst, og var jafnvel skylda hennar, að sýna fram á með rökum, hver ætti þá að vera stefnan framvegis. Það lítur helst út fyrir, að nefndin vilji halda sjer við þá stefnu, sem hefir verið hjer á landi í þúsund ár, að láta drepast úr hor á hverju einasta ári. Það hefir sem sje sýnt sig fyrir löngu, að þessi heimildarlög, sem til eru nú, og ætlað er að fyrirbyggja felli, eru algerlega gagnslaus. Það mætti alveg eins taka þau og brenna, því að þá hættu menn að standa í þeirri meiningu, að þau geri nokkurt gagn. - Þessir menn, sem eru þektir að því að haga sjer eins ár eftir ár, að vilja hætta öllu, í þeirri von að hafa mikið upp úr litlu, þurfa aðhald ríkisins, ef þeir eiga ekki áframhaldandi að vera þessu landi til skammar. Þessir menn láta ekki undan neinu nema lögum, og þess vegna á að setja þau lög um þetta, sem þörf er á. - Það hefði óneitanlega verið viðkunnanlegra, ef þessi hv. landbúnaðarnefnd hefði lagst dálítið dýpra í þessu máli, og komist nær kjarna málsins, í staðinn fyrir að eyða öllum sínum tíma í að reikna út skrifvillur, er slæðst hafa inn í frv. - En um þetta verst nefndin allra frjetta. Þó hefir hún látið það uppi, að hún er stöðug í rásinni og heldur fast við sína fyrri skoðun, og sína skökku skoðun. - Það var mjer talsvert gleðiefni, því að á meðan get jeg þó verið viss um, að mín skoðun sje sú rjetta. - Það, sem nefndin hefir reiknað út um heyin í Miðdalahreppi, getur vel verið rjett. Jeg flyt þetta frv. fyrir bændur í Dalasýslu, og það eru þeir, sem hafa reiknað þetta út um heyforðabúrin. Jeg veit auðvitað ekki, hversu rjett þeir hafa reiknað, en hins vegar er jeg engan veginn sannfærður um, að nefndinni hafi ekki skjátlast í öllum sínum útreikningum. Það, sem er ámælisvert í framferði nefndarinnar, er það, að þegar hún sjer, að ofmikið er tiltekið í heyforðabúrin eftir frv., þá átti hún að gera þær breytingar, sem betur mættu fara. Í þeim tilgangi var þessu máli vísað til hennar, að hún lagfærði misfellurnar, og hjeldi sjer við stefnu frv., en ekki til hins, að hún ungaði út hártogunum og útreikningum, sem segja, hver niðurstaðan yrði, ef frv. yrði samþykt óbreytt. Þetta hefir hin virðulega landbúnaðarnefnd gert, og telur það svo gilda ástæðu til að fella frv. nú þegar. - Það er líkt að segja um lýsið. Það hefir að líkindum verið misreiknað hjá höfundum frv., því að jeg hefi ekki komið þar nærri. En það er eins með þetta og hitt, að nefndin átti að koma samræmi í þetta, og það átti að vera henni hægur vandi, þar sem hún er svo fær í öllum reikningi. Ekki getur hún borið fyrir sig tímaleysi, því að hún hefir nú legið á þessu frv. í hálfan annan mánuð og svo verður útkoman þessir útreikningar úr Miðdalahreppi, sem jeg efast um að sjeu rjettir. - Það mætti heita undarlegt, ef þessir hv. nefndarmenn eru það miklu gáfaðri en greindir menn í Miðdölum, að þeir hafi á rjettu að standa. En ef nú það væri tilfellið, þá hefði þeim veist því auðveldara að færa þessar villur til betri vegar. - Nefndin hefir reiknað út af mikilli list, að það þyrftu 150 ár til að safna þessu hámarki af lýsi, sem tiltekið er í frv. En það hefði verið öllu fróðlegra, ef hún hefði reiknað út, hvað það líður mikið meira en 150 ár, þangað til önnur eins landbúnaðarnefnd situr hjer á þingi, - Þar sem nefndin talar um þann kostnað, sem þetta hafi í för með sjer, þá kemur sú skoðun berlega í ljós, að landbúnaður sje svo arðvænleg atvinna, að einu gildi, þótt menn kasti stofni sínum í hor annaðhvert ár, því að alt standi jafnföstum fótum eftir sem áður. Það er ekki um hann, eins og aðra atvinnuvegi, að þar þyki nauðsynlegt að leggja í varasjóði og viðhafa alla aðgæslu. Hv. frsm. (J. J.) varð tíðrætt um það, að það mætti ekki ganga nærri bændum, með því að setja þeim neinar bindandi reglur. Jeg veit þó ekki betur en að þeir sömu búforkar hafi samið lög og skyldað þar með þessa heilögu menn til að þvo fje sitt einu sinni á ári. Jeg get ekki skilið, að það sje svo miklu meir áríðandi en alt annað, að það eitt sje leyfilegt að skylda þá til að þvo rollunum sínum í framan á hverju ári. - Allir vita, að þessi sama nefnd gerði ekki meira úr embættismönnum en það, að hún vildi heimta af þeim sveitarvottorð fyrir dýrtíðaruppbótinni. En maður skyldi þá ætla, að hún metti þá jafnmikils og þessar rollur sínar, eða þá, sem drepa þær úr hor. En sú virðist nú ekki raunin, þar sem þeim er gert það hærra undir höfði, að ekki má með nokkru móti taka fram fyrir hendur þeirra. Það hefði annars verið gaman að því, ef nefndin hefði reiknað út öll þau ósköp, sem hafa verið drepin úr hor hjer á landi, og þá hefði hún má ske getað sjeð, hvort það mundi svara kostnaði að byggja þessar hlöður undir heyforðann. En það er nú ekki því að fagna. Heldur hefir hún tafið málið alt þetta þing, og þegar svo álit hennar kemur, þá er það alt hártoganir, í staðinn fyrir viturlegar tillögur. Henni þóknast að vísa mönnum á og mæla með kornforðabúrum. Það er víst af því, að nú er svo hægt að ná í kornvöru hingað frá útlöndum; þá er auðvitað sjálfsagt að fæða skepnurnar á þessu korni. En þá gæti maður búist við, að nefndin legði til, að mönnum væri gefið hey í staðinn. Því að það er ekki víst, að það sje svo fjarri sanni, að sumir sjeu svo miklir grasbítir. Annars skal jeg enda á því, er jeg byrjaði á, að það gleður mig, að jeg stend hjer einn uppi nú, því að þá veit jeg, að þetta mál á framtíð fyrir sjer. Það var svo um 3 eða 4 mál á aukaþinginu í vetur, að jeg stóð einn uppi, en nú eru sum þeirra mestu áhugamál þingsins, er þingmenn voru búnir að jórtra á þeim eitt misseri. Væntir mig, að þegar þessi fluggáfaða landbúnaðarnefnd er búin að hugsa um mál þetta eitt ár, muni hún sannfærð um, að rjett sje að setja upp hey- og lýsisforðabúr með nokkrum hætti. Það er ein hin mesta fásinna, að eigi sje unt að koma slíkum forðabúrum upp vegna stríðsins. Það er einmitt vegna stríðsins aukin ástæða til að koma þeim upp og sjá um, að ekki falli stofn. Ef nokkurn tíma hefir riðið á að setja varlega á, þá er það nú. Hvar stöndum vjer, ef fjárstofn fellur í vor? Það er mikið rjett, að ekki er hægt að koma upp heyforðabúrum nú í ár. En hefði nefndinni þóknast að vinna sleitulaust að málinu og flýta því, hefði vel mátt setja bráðabirgðaákvæði í lögin um dálítinn forða til vara næsta vor. Þar sem allir vita, að nú er engin hrossasala, og ágóði lítill af kjötsölu, má búast við, að menn setji djarfar á nú en nokkru sinni áður, og getur þá vel orðið fjárfellir í vor, af því að enginn gætir sín, og aldrei má samþykkja neitt annað en eitthvert ónýtt samþyktaþvaður, sem aldrei er framkvæmt. En sú vitra landbúnaðarnefnd sefur vært, og verður úrill, ef ýtt er við henni. „Syngi, syngi svanir mínir, svo hann Hlini vakni“. En hjer mun meira við þurfa. „Hringli, hringli horbein hátt, svo nefndin vakni. Svo getur og farið hjer, og ann jeg þá landbúnaðarnefndinni að vakna við vondan draum.

Frsm. (Jón Jónsson) Landbúnaðarnefndin tekur sjer varla nærri, þótt háttv.þm. Dala. (B. J.) láti geðvonsku sína bitna á henni; það hefir hann oft gert áður, og nefndin stendur jafnupprjett eftir sem áður. Nefndin sá það auðvitað í hendi sjer, að hún gat gert breytingar á frv., svo að það yrði aðgengilegra en nú, en eins og jeg gat um áðan er nefndin móti þeirri stefnu, er þar kemur fram; vill ekki skylda menn þannig. Fann hún því enga ástæðu til að gera breytingar á frv., og lagði því til, að það yrði felt. Það var alment álitið í nefndinni, að þingið ætti ekki að gera annað en að hvetja menn til að gá að sjer og sjá sjer farborða. Það hefir nú verið samþykt hjer í deildinni þingsál.till. um, að sveitarstjórnir skuli sjá um þetta. Það er sú rjetta stefna, og jeg er sannfærður um, að markið næst langbest með þessu móti. Það er alger misskilningur, að svona lög geri gagn. Sjá allir, hvernig gengur með þau lög í landinu, er ganga nærri frelsi einstaklingsins og rjetti. Hvernig gengur með bannlögin t. d.? Svipað er um forðagæslulögin, og getur þó varla heitið, að þau gangi nærri rjetti manna, í samanburði við þetta frv. Ef mönnum finst sjer misboðið með einhverjum lögum, neita þeir gersamlega að hlýða lögunum. Það ætti hv.þm. Dala. (B. J.) að sjá, að það er óheppilegt að setja landsmönnum þau lög, er þeir sjá sjer ekki fært að hlýða. Og hversu sterk orð sem háttv.þm. Dala. (B. J.) hefir um þetta mál, er nefndin viss um, að menn munu ekki fella úr hor, þótt þeir fái að ráða sjer sjálfir, með eftirliti því, er forðagæslulögin kveða á um.

Bjarni Jónsson Það er undarlegt, að nefndin vildi umsvifalaust fella frv., ef hún hefir ekki fundið annað að athuga við það en að það var gagnstætt þeirri stefnu, er hún hefir fylgt hingað til. Og ef stefnan er og hefir lengi verið sú, er frsm. (J. J.) segir, hvers vegna lá nefndin þá svo lengi á, hví gat hún ekki ungað út þessu viturlega nál. fyr, eða var hún svona lengi að leita að sinni eigin stefnu? Annars er það skrítileg löggjafarstefna, ef haft er móti lögum, eða þau brotin, að þá skuli hætt að setja lög. Þá getur Alþingi farið heim þegar, því að öll lög mæta einhverri mótspyrnu eða eru eitthvað brotin. Eftir þeirri meginreglu háttv.frsm. (J. J.) ætti engin lög að setja. En jeg hafði hugsað, að rjett væri, að löggjafarvaldið setti þau lög, er það teldi viturleg og góð fyrir framtíð þessa lands, en færi ekki eftir því, hvort allir hlýði þeim eða ekki. Auk þess vita allir, að ef framkvæmdarvaldið er í lagi, verður lögunum hlýtt. Það er ekki meira að hlýða þessum lögum en öðrum, og jeg ímynda mjer, að auðvelt sje að fá menn til að hlýða þeim. Annars getur vel verið, að þessari mjög svo háttv. landbúnaðarnefnd sje sama, hvað þm. Dala. segir, en henni getur varla verið sama um skoðun Torfa heitins í Ólafsdal, sem ungur og gamall hafði brennandi áhuga á stofnun slíkra forðabúra. Þótt í þessari nefnd sitji miklir búspekingar, og geti talað háðulega um þingmann Dala., munu þeir ekki geta knjesett Torfa heitinn í Ólafsdal. Hann mun eiga mikil ítök í hugum manna, jafnvel þótt í móti skoðun hans sje ritað af annari eins ritsnild og fram kemur í nál. Jeg hefi ekki tíma til að laga galla frv. til 3. umr., enda var það verk nefndarinnar, sem hún sveikst um. Læt jeg menn ráða, hvernig þeir greiða atkvæði, og uni því vel að standa nú einn, því að þá tel jeg því meiri líkur til, að Alþingi fallist á frv. næst er það kemur saman.

Frsm. (Matthías Ólafsson) Jeg gat þess við 1. umr., að ekki væri ljóst í staflið c. í 2. gr., við hvert Reykjanes væri átt, hvort heldur Reykjanes við Faxaflóa eða Reykjanes við Húnaflóa. Jeg hjelt þá, að átt væri við Reykjanes við Húnaflóa, en nú hefi jeg fengið þá leiðbeining hjá vitamálastjóranum, að átt væri við Reykjanes við Faxaflóa, og í samræmi við þetta er brtt. á þgskj. 664 komin fram. Þá hefir háttv.þm. Stranda. (M. P.) komið fram með brtt. á þgskj. 684, sem jeg býst við að hann taki aftur, en haldi þá fram brtt. sinni á þgskj. 737, og hef jeg ekkert við hana að athuga og ekki heldur sjávarútvegsnefndin, með því að hjer er að eins um væntanlega tilfærslu að ræða, og einmitt í þá átt má búast við óskum frá mönnum. Jeg vil þess vegna mæla með þessari brtt. Jeg hefi annars ekki annað að segja en það, sem jeg sagði við 1. umr. Jeg álít nauðsynlegt, að framkvæmdir verði í málinu og vænti, að frv. njóti sömu hylli sem áður.

Björn Kristjánsson Það er alveg satt, sem háttv.frsm. (M. Ó.) sagði við 1. umr., að vitamálastjórinn sendi ráðuneytinu þetta frv. til athugunar í vetur, en af því að stjórnin sjálf er ekki vitafróð, þá sneri hún sjer til kunnugs manns, manns, sem um alllangt skeið hefir verið hafnsögumaður á „Islands Falk“, og hann gaf stjórninni upplýsingar, sjálfsagt eftir bestu samvisku, því að hann er mjög vandaður maður. Hann sagði, að ef meiningin væri sú, að koma á samskonar vitafyrirkomulagi sem tíðkast erlendis, þá væri sjálfsagt að samþykkja frv. En stjórnin leit svo á, að landið væri svo stórt, en þjóðin svo fámenn, saman borið við landsstærðina, að ekki væri hægt að ráðast í svo stórt fyrirtæki fjárhagsins vegna. Þessi maður taldi nær liggja að bæta við 10 stórum vitum, í stað þeirra 21, sem þetta frv. ráðgerir, og auk þess 11 smærri vitum, og með því lagi mundi siglingum vorum borgið. Hann taldi þessa vita upp í þeirri röð, sem hann áleit að þeir ættu að setjast upp. Þokulúðra sagði hann ekki mega setja þar sem skerjótt væri, því að það getur beinlínis orðið villandi og teymt skipin upp að ströndinni, sem þau eiga að varast, eins og menn sjálfsagt hafa sjeð í Lögbirtingablaðinu, þar sem birt hefir verið aðvörun um, hvernig lúðurhljómurinn heyrist. Einn slíkur staður er Papey; þar taldi hann ekki mega vera þokulúður. Þótt jeg nú vilji, eins og háttv.frsm. (M. Ó.), mjög hlynna að sjávarútveginum, eins og yfirleitt öllum atvinnuvegum landsins, þá vil jeg þó, að slík mál sem þetta sjeu vel athuguð, og þætti mjer ráðlegast, að þessu frv. væri nú vísað til stjórnarinnar til athugunar enn að nýju; það ætti ekki að tefja fyrir framgangi málsins í raun og veru, með því að 4 vitar eru nú í fjárlögunum, og áætluðu tekjurnar eru líka komnar inn í þau fyrir næstu 2 ár. En auk þess fer frv. fram á það, að vitarnir verði teknir út af landsreikningnum, en það verð jeg að telja mjög skaðlegt, og hefi bent á það í ritgerð áður, að altaf, þegar beðið er um lán fyrir landið, er spurt um landsveltuna, og er þess vegna þýðingarmikið að klípa ekki utan af landsreikningnum, heldur bæta inn í hann sjóðum, sem landið á, og yfirleitt telja þar í alla eign landsins. Þetta atriði verð jeg að leggja áherslu á. Annars er heppilegast að undirbúa málið sem best, og til þess álít jeg að best sje annaðhvort að fella frv. eða vísa því til stjórnarinnar, sem vitanlega mundi þá leita álits vitafróðs manns.

Magnús Pjetursson Jeg er þakklátur háttv. nefnd fyrir liðlegar undirtektir undir brtt. mína, enda er ekki ástæða til annars, með því að hún er sprottin af því, að um þetta vitastæði hafa staðið deilur, bæði milli sjómanna innbyrðis og milli vitamálastjórans og sjómanna. Þess vegna er það lagt til í brtt, að vitastæðið sje óbundið. Annars vil jeg benda á það, að prentvilla hefir slæðst inn; staðurinn heitir ekki Krossanes, heldur Krossnes. Brtt. á þgskj. 684 tek jeg aftur, eins og hv.frsm. (M. Ó.) sagði. Annars kemur mjer mjög á óvart brtt. á þgskj. 664. Jeg hjelt eins og hv.frsm. (M.Ó.), að frv. ætti við Reykjanes við Húnaflóa, en ekki Reykjanes við Faxaflóa. Eins og hv.frsm. (M. Ó.) gat um þá er mjög þokusælt á Reykjanesi við Húnaflóa, og því þörf þar á þokulúðri, jafnvel þokusælasti staður á landinu, ef til vill að Austfjörðum fráskildum. En hitt er ekki kunnugt, að þokusælt sje hjer á Reykjanesi syðra, að minsta kosti ekki svo, að 2 þokulúðra þurfi á svo nánu svæði, sem hjer er um að ræða eftir frv. En ef þess þyrfti, þá væri rjettara að bæta því inn í, en ekki hafa Reykjanesskifti. Þess vegna er jeg á móti þeirri brtt.

Frsm. (Matthías Ólafsson) Jeg vefengi ekki orð hv. 1. þm. G.-K. (B. K.), er hann hafði eftir hafnsögumanninum á „Islands Falk“, sem er alkunnur heiðursmaður, og leggur það eitt til málanna, sem hann telur rjettast. En hann hefir ekki sagt neitt annað en það, sem í frv. felst. Það er einmitt, að ef landið á að verða vel vitað, þá á að taka frv. En hv. 1. þm. G.-K. (B. K.) sagði, að landið gæti ekki borið þessi útgjöld. Það er vitanlega alveg rjett. En til þess að fá þessi gæði svo fljótt sem unt er, þá er ekki heldur til þess að ætlast, að landssjóður beri útgjöldin, fyr en þá ef til vill seint og síðar meir. Hv. 1. þm. G.-K. (B. K.) færði það sem aðalástæðu móti þessu, að það mundi rýra álit landsins út í frá og veikja lánstraust þess. - En ef lánveitendur færu nokkuð að grenslast eftir eða spyrja um þetta, mundi þá ekki hv.þm. (B. K.) hafa orðið að svara, að það væru svo margir vitar óbygðir, vegna þess, að landssjóður hefði ekki getað staðið straum af fleiri byggingum. Og ekki yrði það til að styrkja lánstraustið. - Eins og tekið er fram í athugasemdum við frv. þá geta vitamálin hæglega borið sig sjálf, og þá þarf landssjóður ekki að eyða öðrum tekjum í það. Mjer er þetta talsverf kappsmál, að vitamálin sjeu aðskilin frá öðrum málum landssjóðs, til þess að vitabyggingar gangi ekki altof seint. Það væri mikið unnið við það að koma vitamálunum í gott horf sem allra fyrst, svo að siglingar geti orðið sem aðgengilegastar að unt er, þegar þær eru ekki lengur heftar af áhrifum stríðsins. - Það hefir oft verið talað um það, að það væri óheppilegt að láta þá menn, sem lítið vit hafa á þessum málum, ráða með atkvæðum sínum, hvort eigi að byggja þennan og þennan vita eða ekki. Og er þetta alveg rjett athugað. Því að það er ekki hægt að ætlast til þess, að hv.þm., sem nú eru flestir landbændur, geti haft jafnmikið vit á, hvar mest er þörf á vitum, og þeir menn, sem þau mál stunda mest. Þess vegna er það í alla staði mjög óheppilegt að sækja það undir þingið í hvert sinn er á að reisa nýjan vita. Eins og jeg hefi tekið fram þá geta þessi mál best borið sig alveg óháð landssjóði. Og mjer er næst að halda, að efnahag landsins, og þar með lánstrausti, mundi betur borgið með því móti, því að af þessu mundi aftur leiða það, að vitum mundi fjölga, og þá yrði öllum siglingum hjer við land miklu minni hætta búin. Þetta sannar því einmitt það þveröfuga við það, sem hv. 1. þm. G.-K. (B. K.) vildi sanna.

Einar Arnórsson Bæði vitamálastjóri og hv. sjávarútvegsnefnd eiga þakkir skilið fyrir að hafa athugað þetta mál og lagt það hjer fyrir þingið, því að hvernig sem kann að fara með afgreiðslu þessa máls nú, þá verður ekki annað sagt en að það sje heppilegt fyrir stjórnina að hafa þennan grundvöll til að byggja á. - En mjer virðist, að þó að hv. sjávarútvegsnefnd hafi haft nægan tíma til að athuga þetta mál, þá hafi aðrir hv.þm. ekki haft tóm til þess, svo sem æskilegt væri, þar sem hjer er um svo umfangsmikið mál að ræða. Hins vegar hefir líka komið í Ijós hjá hv. 1. þm. G.-K. (B. K.), sem, eins og menn vita, hefir til skamms tíma átt sæti í stjórn landsins, og auk þess er fulltrúi fyrir eitthvert mesta útgerðarhjerað landsins, að hann telur málið ekki nægilega vel undirbúið. Auk þess eru litlar líkur til, að vitar verði bygðir í nánustu framtíð, meðan svo erfitt er um efni til þeirra og aðflutninga vegna stríðsins, svo að það mundi ekki skaða málið neitt, þó að það biði nokkurn tíma. Enn fremur er það að athuga, að alt virðist benda á, að þing verði haldið að sumri. Og svo framarlega sem stríðinu verður lokið þá, má taka til óspiltra málanna um vitagerðir, enda er sjálfsagt, að stjórnin athugi málið og undirbúi, svo fljótt sem verða má. Samkvæmt þessu leyfi jeg mjer að bera fram rökstudda dagskrá, sem hljóðar svo: Í því trausti, að landsstjórnin undirbúi málið, í samráði við vitamálastjóra, Fiskifjelag Íslands og aðra hæfustu menn, og leggi, svo fljótt sem unt er, frumvarp um vitagerð hjer á landi fyrir Alþingi, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá. Jeg vildi taka það fram, áður en jeg afhendi dagskrána, að jeg ætlast til, að stjórnin láti það ekki undir höfuð leggjast að rannsaka og undirbúa þetta mál, heldur gangi að því sleitulaust og leggi það fyrir Alþingi eins fljótt og auðið er.