Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 76 flytjum við 5 þm. úr jafnmörgum stjórnmálaflokkum till. til þál. um afnám vínveitinga á vegum ríkisins. Tillgr. er stutt, þannig: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hætta vínveitingum í veizlum sínum.“ Grg. með þessari till. er einnig fáorð, á þessa leið: „Stöðugt sígur á ógæfuhlið í áfengismálum Íslendinga. Andspyrna félaga og einstaklinga fær ekki rönd við reist. Opinberar skýrslur sanna almannaróm í þessu efni. Að dómi flm. þessarar till. er fyllsta ástæða til þess, að ríkisvaldið gefi hér gott fordæmi, í stað þess að kynna drykkjusiði við margvísleg tækifæri.“ Þessi grg. segir nálega allt það, sem ég kýs að taka fram um leið og ég fylgi till. okkar fimmmenninganna úr hlaði. Til þess að fyrirbyggja misskilning vil ég þó geta þess, að frá minni hendi a.m.k. er till. ekki flutt í sparnaðarskyni. Ég hef ekki kynnzt því í átthögum mínum eða annars staðar á landinu, að gestgjafar spari við gesti sína. Ætlast ég ekki heldur til þess af ríkisvaldinu, þegar ráðamenn telja hæfilegt að halda uppi risnu á annað borð. Enn fremur vil ég segja þetta: Þrásinnis hef ég heyrt fyrirliða þjóðarinnar lýsa ugg sínum út af vaxandi víndrykkju ungmenna, en engan lofa núverandi ástand á því sviði. Þegar svo er komið, sýnist mér einboðið, að ríkisvaldið taki upp þá hætti, sem till. greinir, enda hef ég satt að segja aldrei heyrt í efa dregið, að gott fordæmi sé góðra gjalda vert. Þessi till. fjallar um tiltölulega mjög afmarkað atriði, og hún ætti því að vera fremur auðveld í meðförum og afgreiðslu. Ég vil leggja til, að till verði vísað til allshn.



Herra forseti. Frsm. fyrir þessari till. er nú þegar búinn að segja, eins og hans var von og vísa, það, sem í raun og veru þurfti að segja um þetta mál, og kannske óþarfi við að bæta. En ég vildi samt sem áður koma hér á framfæri örfáum sjónarmiðum mínum varðandi þetta mál. Það er staðreynd, að ríkið hefur stórkostlegar beinar tekjur af áfengissölu. En við skulum líka gera okkur fulla grein fyrir því, að ríkið hefur einnig mörg bein og óbein gjöld vegna áfengisneyzlu þjóðarinnar. Ríkið hefur þess vegna meiri skyldur en aðrir til varnar í áfengismálum, og hefur vissulega ýmislegt verið gert í þeim efnum á undanförnum árum og áratugum. Vandinn í sambandi við þau - ég vil segja yfirþyrmandi vandamál, sem áfengisneyzlan hefur í för með sér í dag, hlýtur þess vegna að hvíla þyngra á ráðamönnum þjóðarinnar heldur en öðrum. Einmitt af þessum sökum fer ekki illa á því, svo að ekki sé meira sagt, að þessir hinir sömu aðilar skapi fordæmi, sem þeir þurfi a.m.k. ekki í sumum tilfellum, - ja, ég vil jafnvel taka svo sterkt til orða - að blygðast sín fyrir. Það er staðreynd, að opinberar veizlur og athafnir ýmiss konar eru sýndar í sjónvarpi. Það koma einnig myndir af þessum athöfnum í blöðum. Það eru myndir af brosandi fyrirfólki með glas í höndum, einmitt mjög ákjósanleg sýnishorn af kennslu í drykkjusiðum. Maður sér nóg að mínu viti af slíkri kennslu í drykkjusiðum í sjónvarpinu hér, þó að þetta þurfi ekki ofan á að bætast. Þó að ekki væri nema af þessari ástæðu einni, væri full ástæða til þess, að við slíkar athafnir væri ekki veitt vin. Það vill nefnilega verða svo, að þegar við sjáum skálandi þjóðhöfðingja og valdamenn, bæði hérlendis og erlendis, verður mönnum hugsað sem svo, að það, sem „höfðingjarnir hafast að“ o.s.frv., - og menn líta á þetta þeim augum, að þessi neyzla sé enn sjálfsagðari en hún annars kannske yrði hjá ýmsu fólki. Það vill einmitt verða svo, að eftiröpun í þessu þjóðfélagi er býsna áberandi, hein eftiröpun. Og til er nokkuð í þessu þjóðfélagi einnig, sem heitir snobb. Það eru líka mörg og ég vil segja sorgleg dæmi þess í okkar þjóðfélagi einmitt varðandi þetta tiltekna atriði, vinveitingar á vegum hins opinhera, að vínveizlur ráðh. og annarra fyrirmanna þjóðfélagsins, t.d. á ýmsum ráðstefnum og fundum, sem hér eru haldnir í höfuðborginni, hafi beinlínis orðíð upphaf að allsherjarfylleríi þeirra fulltrúa, sem á þessum samkundum sátu. Ég vil segja, að um þetta eru mörg hryllileg dæmi. Vínveitingar í veizlum hins opinhera eru nefnilega sannarlega ljótur blettur. Og það er eitt, sem er þó einkennilegt og ég hef fundið vel. eftir að við fluttum þessa till. okkar, og það er það, að í jafnvínmenguðu lífslofti og við hrærumst þó í hér, þá er yfirgnæfandi meiri hluti fólks með þessari till. okkar. Það er ekki hin margfræga öfund í garð náungans, sem hér er á ferð. Það er einfaldlega heilbrigð skynsemi og heilbrigð lífsskoðun, sem hrátt fyrir allt kemur þarna fyrst og fremst til álita hjá fólkinu.



Herra forseti. Ég tók eftir því, þegar 1. flm. og frsm. fyrir þessari till. gekk í ræðustól áðan, að þá annaðhvort brostu ýmsir eða hristu höfuðið. Það skyldi ekki vera, að einhverjir hv. alþm. teldu, að hér væri um gamanmál að ræða. Það má vel vera, að það hvarfli að einhverjum hv. þm., að við fimmmenningarnir, sem þessa till. flytjum, séum svo fanatískir og kreddufullir, að engu tali taki. Það má vel vera, en ég vona, að ekki sé svo. En hvað um það, hitt veit ég eða a.m.k. vona, að allir bv. alþm. séu mér sammála um, að áfengisbölið í okkar þjóðfélagi er eitthvað það versta, sem við eigum við að stríða nú. Ég þykist mega dæma nokkuð um þetta eftir að hafa starfað að löggæzlumálum á annan áratug. Ég hef orðið vitni að fjöldamörgum dæmum þess, að áfengið hefur orðið þess valdandi, að fjöldi heimíla hefur lagzt í rúst. Ég bið hv. alþm. að hugleiða þetta, þegar þessi mál eru hér á dagskrá. Hv. frsm. sagði, að að sínu mati væri þessi till. ekki flutt í sparnaðarskyni, og geri ég ráð fyrir, að hann hafi þá átt við sparnað í beinhörðum peningum. En hversu margir eru þeir einstaktingar, sem hafa orðið áfengisbölinu að bráð? Það er að mínu viti sparnaður, ef við gætum á einhvern hátt orðið til aðstoðar í því að koma til liðs við það fólk, sem þannig hefur orðið úti, og fyrirbyggt, að fleiri einstaklingar en þegar er orðið yrðu þessum bölvaldi að bráð. Ég tek undir það, sem hv. þm. Helgi Seljan sagði hér áðan, að fyllerí í veizlum á vegum einstakra samtaka er hneyksli, og það er hneyksli, að forráðamenn þjóðfélagsins, í þessu tilviki ráðh., bjóði til veizlu, þar sem vínveitingar eru hafðar um hönd. Það er tími til þess komin, að forráðamenn þjóðfélagsins, sem í tíma og ótíma tala um það vandamál, sem hér er um að ræða, spyrni við fótum og hafi fordæmi, því að það skulu menn hafa í huga, að hið forna spakmæli á enn við í þessum efnum sem öðrum, að eftir höfðinu dansa limirnir. Það er tekið tillit til þess og það er tekið eftir því, og skyldi ekki vera, að margur einstaklingurinn tæki fyrsta sopann í veizlu á vegum ríkisins, hjá opinberum aðilum og ráðh.? Ég segi: það er hneyksli, ef forráðamenn ríkisvaldsins, forráðamenn þjóðarinnar hafa frumkvæði um að kynna drykkjusiði á vegum hins opinbera.



Herra forseti. Till. sú, sem hér um ræðir, er að ýmsu leyti merk till. Í fyrsta lagi er okkur öllum það ljóst, að vandamál áfengisneyzlunnar er mjög stórt, og þótt aðrir vímugjafar séu e.t.v. vandamál meðal okkar þjóðar, þá kemst þó enginn í hálfkvisti við áfengið. Allt það, sem getur lagt þeim mönnum lið, sem vinna gegn ofneyzlu áfengis, er af hinu góða. Þessi till. á í fyrsta lagi að vera siðferðilegur stuðningur við alla þá, sem vilja ráða bót á því mikla böli, sem áfengið er í mörgum fjölskyldum í okkar landi. Við vitum, að það þýðir ekki að tala um algert áfengisbann. Við vitum líka, að fjöldi manna fer þannig með áfengi, að ekki verður til stórskaða. Hitt er svo annað mál, að það eru kannske vissir starfshópar, sem beinlínis vegna starfa sinna þurfa og nærri verða að neyta áfengis fram úr öllu hófi. Og þar sem áfengi er viðurkennt ávanaefni, þá er mjög líklegt, að starfsaðstaða stórra starfshópa verði einhverjum að falli í baráttunni gegn áfenginu. Þetta á ekki sízt við einmitt um ýmsa þá starfshópa, sem vinna á vegum hins opinbera. Ég held því, að það liggi meira á bak við þessa till. og það mætti vænta af henni meiri umbóta heldur en virðist við fyrstu sýn. Í öðru lagi er þetta sannarlega sparnaðartill. Ég á þó kannske ekki fyrst og fremst við, að hún spari innkaup á áfengi, en ég hef trú á því, að a.m.k. fyrsta kastið yrðu kannske haldnar færri veizlur og færri mundu mæta í veizlunum. En varðandi það atriði, að hér sé ólíklegt um árangur, þá vil ég geta þess, að það er til árangur í áróðri fyrir slíkum hlutum. Fyrir nokkrum árum var varla haldin hér fermingarveizla, án þess að áfengi væri haft um hönd. Nú er þessi siður lagður niður vegna áróðurs góðra manna. Við þekkjum, að vín hefur verið haft hér um hönd í erfisdrykkjum frá upphafi okkar byggðar, en slíkt hefur farið mjög minnkandi á síðustu árum af sömu orsökum. Næði þessi till. samþykki og framkvæmd, þá er ekki nóg með það, að af henni yrði sparnaður, heldur mundum við eignast heilbrigðari þegna. Sannleikurinn er nefnilega sá, að áfengið er mjög hættulegt heilsunni, og það þarf ekki endilega að vera notað í miklu óhófi til þess. Þeir, sem hafa t.d. þann sið Íslendinga að drekka sjaldan en drekka sig illa fulla, geta orðið fyrir allmiklum áhrifum með tímanum þess vegna. Það er vegna þess, að áfengið hefur þann illa ávana, að það ræðst einkum á heilasellurnar. Fróðustu menn segja, að í hvert skipti sem maður drekkur sig fullan, drepist milljónir af þessum heilasellum. Og þær eru með þeim ósköpum gerðar, að þær eru einar af fáum frumum líkamans, sem ekki endurnýja sig sjálfar. Það ganga því margir með lík í hausnum. En þetta er aðeins ein hliðin á málinu. Það er vitað mál, að æviskeið þeirra, sem drekka áfengi, er styttra en þeirra, sem ekki nota það, og enn fremur, að það leggst illa á ýmis mikilvæg líffæri, eins og lifrina, og veldur einnig þar heilsufarslegum skaða. Þetta er þó einungis það, sem kemur fram við þá, sem áfengisins neyta Hitt er kannske ekki síður alvarlegt, og það eru áhrifin á heimilin og fjölskyldur þeirra, sem ofnota áfengi. Ég ætla ekki að rekja slíkt, við þekkjum það öll. En ég hika ekki við að fullyrða, að áfengisneyzla er stærsta félagslega vandamál þessarar þjóðar. Og ég held í raun og veru, að það sé engin leið að hafa veruleg áhrif á áfengisneyzlu í okkar landi, nema ef vera kynni með áróðri og þá helzt að hann kæmi frá okkur rosknu mönnunum. Ég hef ekki mikla trú á því, að unglingarnir gleypi við og hætti að drekka brennivín, af því að alþm. hætta að nota það í sínum veizlum, en ég hef mikla trú á því, að þetta muni hafa áhrif smám saman í þá átt, að ýmsar veizluvenjur breytist, sem sagt að venjulegt fólk fyrirverði sig ekki lengur fyrir að hafa síðdegisdrykkju eða veizlu í heimahúsum án þess að nota áfengi. Það eru margir einstaklingar í þessu landi, sem ofnota áfengi. Hér eru a.m.k. 2000 hreinir sjúklingar vegna áfengis, og hér eru 4000 manns, sem eru á þeirri braut að vera áfengissjúklingar. Það er líklegt, að 80–90 þús. manns í okkar landi noti áfengi. Könnun, sem nýlega var gerð, sýndi, að 30% af 15 ára drengjum höfðu neytt áfengis og 24% stúlkum, og af tvítugum drengjum höfðu 80% neytt áfengis og 83% af stúlkum. Við erum ekki vel settir til að lækna þá, sem sjúkir verða af völdum áfengis. Við höfum að vísu átengisvarnastoð og við höfum hæli til þess að sinna þessu fólki. En hvort tveggja er í allt of litlum mæli, og það má segja, að þessi mál okkar séu í hreinasta ólestri. Okkur vantar staði til þess að veita fyrstu hjálp og ráðleggingar, okkur vantar staði til þess að taka þá, sem eru léttveikir af áfengisskýkinni, og okkur vantar hæli fyrir varanlega áfengissjúklinga. En mest af öllu, held ég, að okkur vanti þó sterkt almenningsálit gegn ofneyzlu áfengis. Það er í þeim tilgangi, sem þessi till. er flutt, fyrst og fremst til þess að vekja athygli á vandanum og til þess að gera tilraun til að hafa áhrif á almenningsálitið.



Herra forseti. Það er ekki hægt um vik fyrir þm. að æskja upplýsinga frá einhverjum hæstv. ráðh. í sambandi við mál. sem eru á dagskrá og hér til umr. Ég hygg, að þær upplýsingar, sem ég ætlaði hér að gerast svo djörf að fara fram á, að veittar yrðu, gætu hvort heldur væri komið frá hæstv. menntmrh., sem við vitum, að er nú upptekinn við að semja um fiskveiðilögsögu, eða hæstv. heilbr.- og trmrh., hæstv. félmrh. eða jafnvel hæstv. viðskrh., sem líka er að semja um fiskveiðilögsögu.

Ég mun fresta umr., ef hv. þm. óskar þess

. Já, það væri ekki úr vegi, því að þetta er fsp., sem varðar það mál, sem hér er á dagskr. Ég get annars hvort heldur er borið fram þessa fsp. núna og forseti .

Óskar þm. eftir, að ég fresti umr.?

Já, takk.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 2. þm. Vestf., Matthíasi Bjarnasyni, að flytja till. til þál. á þskj. 88, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir því, að komið verði á fót mötuneytum og heimavistum á vegum hins opinbera, sem ætlaðar verði þeim nemendum af landsbyggðinni, sem sækja verða þá sérskóla í Reykjavík, er ekki starfa annars staðar á landinu. Í þessu sambandi verði m.a. kannað, hvort ekki komi til greina að semja við starfandi hótel um slíkan rekstur“. Tilefni þessarar till. er fyrst og fremst, að undanfarin 2–3 ár hefur vandi skólafólks af landsbyggðinni, sem sækir framhaldsnám í skólum Reykjavíkur, við öflun húsnæðis og fæðis farið ört vaxandi. Athygli okkar hv. þm. á þessu var vakin í bréfi frá framhaldsskólanemendum og hversu mjög kastar nú tólfunum í þessu efni á yfirstandandi hausti. Hv. 5. þm. Vesturl., Jónas Árnason, lýsti ástandinu á þessu sviði í snjallri ræðu hér á hv. Alþ. við góðar undirtektir viðstaddra, og hef ég litlu við það að bæta, sem hann sagði um það efni. Ég tel þó rétt að greina frá því, að tvær ofureðlilegar ástæður liggja einkum til þess, að nemendum af landsbyggðinni hefur fjölgað hér í höfuðborginni við framhaldsnám á síðustu árum. Hin fyrri er sú, að árgangar framhaldsskólanema hafa farið stækkandi, og þó hygg ég það veigameiri ástæðu, að nemendur, sem sækja vilja skóla utan heimabyggðar sinnar, fá nú nokkurn styrk til þess úr ríkissjóði, en sá háttur var upp tekinn, eins og hv. þm. er eflaust kunnugt, árið 1970. Þessar styrkveitingar hafa án efa auðveldað ýmsum að sækja framhaldsnám utan sinnar heimabyggðar, sem annars hefðu ekki átt þess kost, og þá einnig í Reykjavík, enda er það megintilgangur umræddra styrkja. Eins og vikið er að í grg., erum við flm. þessarar till. þeirrar skoðunar, að fyrst og fremst beri að leysa þörf nemenda af landsbyggðinni til framhaldsnáms með byggingum og rekstri skóla sem næst heimabyggðum nemendanna. Þá meginstefnu ætti ekki að þurfa að rökstyðja. Á hinn bóginn teljum við, að horfast þurfi í augu við þá staðreynd, að þrátt fyrir slíka meginstefnu í skólamálum muni jafnan vera mikill fjöldi nemenda frá landsbyggðinni, sem sækja þurfa og vilja nám í Reykjavík. Á þessum forsendum og til þess að freista þess að fá aðstöðu þessa fólks bætta, er þáltill. okkar flutt. Ég hef áður hér á hv. Alþ, vakið athygli á þessu sérstaka vandamáli, sem þáltill. þeirra, sem hér um ræðir, er ætlað að koma á framfæri og stuðla að lausn á. Á síðasta þingi mælti ég fyrir till. um könnun á kostnaði og fjárhagslegri getu æskufólks í strjálbýli til framhaldsnáms. Sú till. fékk ekki formlega afgreiðslu, þar sem meginefni hennar var tekið upp í lög um jöfnun námsaðstöðu, sem samþykkt voru seinna á þinginu. Þegar ég mælti fyrir fyrrgreindri till., komst ég þannig að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Þá er ekki úr vegi að drepa á einn mikilvægan þátt framangreinds máls, og þá hef ég í huga þá spurningu, í hvaða formi eigi að greiða fyrir framhaldsnemendum úr strjálbýli, sem sækja skóla fjarri heimabyggð sinni, þannig að fyrirgreiðslan verði sem eðlilegust og komi að sem mestu gagni. Ég tel engum vafa undirorpið, að sumpart eigi að halda áfram beinum styrkveitingum, eins og verið hefur, bæði í fyrra og á yfirstandandi ári. Það er t.d. augljóst að því er varðar endurgreiðslur ferðakostnaðar. Um dvalarkostnað gæti þó sumpart gengt nokkuð öðru máli. Spyrja mætti, hvort ekki væri skynsamlegt að verja nokkru fé úr ríkissjóði til þess að styrkja starfrækslu mötuneyta eða jafnvel heimavista, t.d. hér í Reykjavík, þar sem hundruð nemenda utan af landi sækja framhaldsskóla í stað þess að veita beina dvalarstyrki til nemenda vegna fæðiskaupa og húsaleigu á eigin vegum. Benda mætti í því sambandi á, að mörg hótelanna í Reykjavík eru illa nýtt yfir vetrarmánuðina. Væri ekki hugsanlegt, að hið opinbera gæti samið við einhver þeirra í þessu skyni og jafnframt greitt þeim beint úr ríkissjóði vegna þjónustunnar í stað þess að greiða nemendum hærri dvalarstyrki.“ Ég held enn, að þetta sé raunhæfasta leiðin til þess að leita lausnar á heimavista- og mötuneytisvanda nemenda landsbyggðarinnar, sem sækja skóla í Reykjavík. Benda má á, hversu hagkvæmt væri á margvíslegan hátt að leigja hótel í þessu skyni. Hótelin sjálf nýttust betur og um leið drægi úr eftirspurn eftir venjulegum íbúðum til leigu, þar sem vitað er, að skólanemar slá sér oft saman og leigja slíkt húsnæði. Með þeirri ráðstöfun að stuðla að bættri nýtingu hótelanna á þann hátt, að hið opinbera leigi hluta þeirra til starfrækslu mötuneyta og heimavista fyrir utanbæjarnemendur í Reykjavík, væri því á fljótvirkastan og auðveldastan hátt unnt að létta að nokkru á þeim þrýstingi, sem nú er á almennum leigumarkaði á höfuðborgarsvæðinu, auk þess sem aðstaða nemenda af landsbyggðinni yrði stórlega bætt. Þótt hér sé fyrst og fremst bent á þessa leið, þá koma að sjálfsögðu ýmsar aðrar til greina. Á þessu stigi tel ég ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál, svo augljós sem þörfin á úrbótum í þessu efni hlýtur að vera öllum hv. þm. Ég legg til, herra forseti, að till. verði að lokinni umr. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að láta í ljós ánægju mína yfir því, að till., sem þessi er fram komin hér á hv. Alþ., hún er áreiðanlega ekki flutt að nauðsynjalausu. Eins og hv. frsm. drap á, er það svo með ýmsa skóla hér á höfuðborgarsvæðinu, að þeir eru einir sinnar tegundar í landinu og allir, sem ætla sér að afla sér þeirrar menntunar, sem þeir veita, verða að koma hingað og dveljast hér. Á hinn bóginn eru nokkrir skólar, sem eru svo fáir sinnar tegundar, að margir, sem ætla að sækja þá, þurfa að fara úr sínum byggðarlögum og dveljast þar, sem skólar þessir eru, án þess að eiga þar kost á heimavistaraðstöðu. Það er ekki langt síðan tekið var að veita beinan fjárstuðning nemendum, sem þurfa að sækja menntun sína á fjarlæg mið, ef svo mætti segja. Um þau mál er hins vegar nokkuð löng saga, aðdragandinn var nokkuð langur. Ár eftir ár voru fluttar hér á hv. Alþ. till. um að kanna þörfina á þessu. Þær fengu lítinn hljómgrunn fyrst framan af, en voru að lokum samþykktar. Athugun fór fram, og tekið var að veita fé í þessu skyni, fyrst í mjög smáum stíl. 10 millj. kr., minnir mig, fyrir eitthvað þremur árum, en síðan hefur þessi upphæð vaxið hröðum skrefum, því að í stjórnarsamningi núv. ríkisstj. var svo fyrir mælt, að áfram skyldi haldið á þeirri braut að jafna aðstöðu nemenda að þessu leyti. Í samræmi við það beitti ríkisstj. sér fyrir því strax á sínu fyrsta þingi, að sett var löggjöf um þetta efni, þar sem gert var ráð fyrir að auka þennan stuðning í áföngum. Þrátt fyrir þetta held ég, að þessi till. eigi fyllilega rétt á sér. Það hefur farið í vöxt, að nemendur eigi erfitt með að fá inni hér í Reykjavík, og alveg sérstaklega nú, þar sem húsaleiga hefur hækkað ofsalega, að því er mér er tjáð og altalað er. Menn kannske kenna því um, að hér sé vaxandi húsnæðisekla. Ég er ekkert viss um, að svo sé. Ég dreg það í efa og miða t.d. við þær viðræður, sem ég hef átt við skólafólk utan af landi, sem hefur verið að berjast í þessu. Það vantar ekki, að það fái mörg tilboð, þegar það auglýsir eftir herbergjum, en gjaldið, sem upp er sett, er yfirþyrmandi hátt. Mér finnst þess vegna full ástæða til þess að leita félagslegra aðgerða í þessu efni. Í till. er vikið að þeim möguleika að nýta hótelrými, sem kynni að vera lítið notað yfir veturinn, fyrir utanbæjarnemendur. Þetta finnst mér sérstaklega mikið sanngirnismál. Lítum bara á, hvað gerzt hefur í þessum efnum úti á landi. Dreifbýlið, sem hér á börn sín í vanda stödd, hefur nefnilega rækt merkilegt hlutverk í gistimálum. Ég á ekki við þá oft rómuðu gestrisni íslenzku sveitaheimilanna, ég þarf ekki að sækja svo langt. Ég vil minna á það, að samtök dreifbýlisfólks hafa ekki einasta komið á fót gistiaðstöðu í fjölmörgum - og ég vil segja öllum fjölmennari dreifbýliskjörnum sinna byggðarlaga, heldur hafa samtök dreifbýlisfólks einnig hlaupið í skrápana hér í höfuðstaðnum og byggt hér, þegar mjög brýn þörf var fyrir það, myndarlegt hótel og rekið það með myndarbrag. Þar að auki er það staðreynd, að mjög margir af heimavistarskólunum úti í strjálbýlinu eru nýttir að sumrinu sem gistihús fyrir innlenda og erlenda ferðalanga. Ef á þetta er litið, finnst mér það ákaflega eðlilegt og einkar sanngjarnt, að hugsað sé fyrir því og a.m.k. vandlega kannað, hvort ekki er hægt að nýta hér að vetrinum hótelpláss, sem kynni að vera lítil þörf fyrir til almennrar gestamóttöku, einmitt fyrir skólafólk dreifbýlisins, eins og till. fjallar um. En fyrir utan þetta sanngirnissjónarmið er mergurinn málsins, að hér er um mjög brýnt og aðkallandi vandamál að ræða.



Herra forseti. Ég kom hér aðeins í ræðustól til þess að lýsa yfir fyllsta stuðningi mínum við þessa till., sem er hvort tveggja í senn tímabær mjög og tekur á miklu vandamáli, sem er reyndar alls ekki nýtt. Segja má, að varðandi vanda þess mikla fjölda skólafólks, sem sækir hingað nám, hafi hið opinbera á undanförnum árum brugðizt mjög hlutverki sínu að aðstoða þetta fólk, þótt, eins og hv. síðasti ræðumaður benti á, töluverð breyting hafi orðið þar á allra síðustu árin. Í n. þeirri, sem ég átti sæti í í fyrra og fjallaði um stuðning við skólafólk af landsbyggðinni og átti að semja ný lög um þessi atriði, þá kom það einmitt í ljós við öflun upplýsinga, hve gífurlegur mismunur var þarna á aðstöðu skólanemendanna og hve margir þeirra höfðu neyðzt til þess, að því er virtist, að búa við alls óviðunandi kjör, sérstaklega varðandi húsaleigu og einnig fæðiskostnað. Hér var á dögunum rifðjuð upp heldur ljót saga um viðskipti opinberra aðila við eitt hótel hér í bæ. Það væri sannarlega ástæða til þess, að það mál yrði að fullu upplýst, þannig að skýrt kæmi í ljós, hvort þarna sé um hreinar vanefndir hótelsins að ræða eða ekki. Menntmrh. hefur, að því er ég bezt veit, eitthvað kannað þessi mál og veitt fáeinum nemendum nú í haust sérstaka aðstoð varðandi þeirra vanda. Það væri mjög gott, ef þessi till. gæti orðið til þess að ýta þar frekar á, og ég lýsi yfir fyllsta stuðningi mínum við hana.



Herra forseti. Ég leyfi mér eins og síðasti ræðumaður að lýsa fylgi við þessa till. og þakka það, að hún er fram borin. Hér hafa tvívegis komið fram ummæli þess efnis, að í samningum við ákveðið hótel hér í borginni hafi e.t.v. orðið vanefndir, - eins og kom fram í orðum síðasta ræðumanns, - af hálfu forráðamanna þar, að því er varðar fyrirgreiðslu fyrir námsmenn utan af landi. Ég reyndi að grafast fyrir um þetta mál, eftir að ég heyrði það hér í þingsölum, því að mig minnti, að annað hefði verið uppi á teningnum, þegar þessi mál voru á döfinni á sínum tíma. Rétt er það, að það kom til tals, þegar hótel það, sem um er rætt, var í byggingu, að möguleikar gætu orðið á því að hýsa skólafólk utan af landi í einhverjum hluta hótelsins, þegar það annars væri ekki fullnýtt. Hér á þingi var því haldið fram, í ræðu, að þetta hefði verið úrslitaástæða fyrir því, að hótelið fékk fjárhagslega fyrirgreiðslu. Mér er tjáð í Seðlabankanum, að raunveruleg úrslitaástæða fyrir þeirri fyrirgreiðslu, sem þarna var um að ræða, hafi verið tvíþætt: Þegar þetta hótel var í byggingu, var erfitt atvinnuástand hjá iðnaðarmönnum og erfitt gjaldeyrisástand hjá þjóðinni. Með því að stuðla að þessari stóru framkvæmd fengu margir iðnaðarmenn atvinnu, og með þessari hótelbyggingu var einnig stefnt að því að útvega þjóðinni erlendan gjaldeyri með gistingu ferðamanna og erlendra ráðstefnugesta hér á landi. Hins vegar var svo, þegar til kom, haft samband við forráðamenn ýmissa skóla, sem ekki eru í mjög mikilli fjarlægð frá þessu hóteli, og af þeirra hálfu var ekki áhugi á málinu þá. Þetta vildi ég aðeins, að fram kæmi, úr því að tvisvar hefur verið að þessu vikið á annan veg. Hitt er svo allt annað, að það kann vel að vera, að núna sé sá áhugi fyrir hendi, enda aðstæður aðrar, og vel getur verið, að slíkir samningar náist núna. Um það skal ég ekkert segja. Ég vildi aðeins, að það, sem réttara er, kæmi fram í þessu máli. Annars væri í sambandi við þetta mál, sem hér er á dagskrá, önnur lausn, sem gæti að mínu viti mjög vel komið til álita við hliðina á þeirri lausn, sem bent er á í till. Sú hugmynd, sem ég ætlaði að varpa fram þm. til umhugsunar, kom fram á fjölmennum kvennafundi, sem ég átti sæti á í sumar sem leið. Þar voru konur víðs vegar að af landinu og úr ýmsum stjórnmálaflokkum. Það kom fram hjá húsfreyju austan úr lóni, Sigurlaugu Árnadóttur, að verið gæti mjög mikilsverð lausn á þessu máli, að komið væri á eins konar nemendaskiptum milli dreifbýlis og þéttbýlis. Við höfum séð, að hafa verið nemendaskipti milli landa, milli mismunandi skóla með góðum árangri. Þau hafa farið fram á þann hátt, að nemendurnir hafa eignazt heimili hvor í annars landi, þegar um það var að ræða. Það, sem fyrir konunum vakti, var, að sveitaheimíli, sem þyrfti að kosta ungling, kannske fleiri en einn, í skóla í höfuðborginni eða á þéttbýlisstöðum, gæti leyst það mál á fjárhagslega léttbærari hátt og í mörgum tilvikum skemmtilegri hátt fyrir ungling sinn með því að fá unglinginn hýstan á heimili í borginni, þar sem hann væri rétt eins og einn heimilismanna, og síðan tæki það sveitaheimíli, sem í hlut ætti, barn af borgarheimilinu til sumardvalar að liðnum vetrinum. Að sjálfsögðu eru höfð í huga heimili, þar sem eru börn á ýmsum aldri og börn á þeim aldri, sem við vitum, að oft er mjög erfitt að koma til sveitadvalar, þó að allir séu sammála um gagnsemi slíks fyrir börnin. Þau gætu þarna líka fengið nokkra úrlausn sinna mála. Auk þess sem þetta leysti að þessu leyti húsnæðis- og uppihaldsmál viss fjölda nemenda utan af landi, hefði þessi lausn líka almennt menningargildi. Við tölum oft um það, hvílíkan skaða þjóð okkar hefur beðið af því, að fjarlægð eða sambandsleysi milli sveitafólks og þéttbýlisfólks verður sífellt meiri. Þessir hópar þurfa að kynnast betur störfum hvor annars, og ég held, að engin leið gæti verið áhrifaríkari til slíks en einmitt tengsl og gagnkvæm kynni heimili í borg og byggð. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessari hugmynd, sem fram kom á kvennafundinum. Þetta var á landsþingi Kvenréttindafélags Íslands, sem haldið var í júní s.l. Gæti e.t.v. komið til athugunar að taka ábendingu um þessa lausn inn í till., ef hv. n. sýndist svo. Annars er ég að öllu leyti fylgjandi þessu máli, sem hér hefur verið fram borið.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 11. landsk. þm., Ólafi G. Einarssyni, og hv. 1. þm. Reykn., Matthíasi Á. Mathiesen, leyft mér að bera fram till. til þál. á þskj. 102 um sjálfvirk viðvörunarkerfi á hraðbrautum með varanlegu slitlagi. Till. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að fela Vegagerð ríkisins að koma upp sjálfvirkum hálkuviðvörunarkerfum við hraðbrautir með varanlegu slitlagi, einkum við vegarkafla, þar sem athugun hefur leitt í ljós, að sérstök hætta er á hálkumyndun. Kostnaður við framkvæmdina teljist stofnkostnaður viðkomandi hraðbrautar.“ Umferðarslys valda dauða og örorku nokkurs fjölda hér á landi árlega. Vaxandi umferðarhraði veldur þar nokkru um, einkum það, að ökumenn taka ekki nægilegt tillit til akstursskilyrða. Reykjanesbraut hefur nú verið í notkun nokkur ár. Þar hafa orðið mörg umferðaróhöpp og allmörg dauðaslys. Þar urðu á árinu 1970 96 umferðaróhöpp, og, í þeim meiddust 24 og eitt dauðaslys varð. Árið 1969 urðu þar 59 umferðaróhöpp, þar sem 13 meiddust. Og árið 1968 urðu óhöppin 78, og 18 meiddust það árið. Augljóst er, að allt verður að gera, sem unnt er, til þess að draga úr tíðni umferðarslysa, og þótt okkur sé fullljóst, að hálkan er aðeins einn af mörgum þáttum í þessu vandamáli, lítum við svo á, að nokkru sé vert að kosta til til þess að vara við henni. Sjálfvirk viðvörunarkerfi, sem gefa merki, þegar það veðurlag kemur, sem líklegt er til þess að valda hálku hafa verið í notkun víða um heim alllengi. Því verður þó ekki neitað, að þau eru dýr, þótt ekki séu þau mörg prósent af kostnaðarverði hraðbrautanna. Hér hefur komið í ljós, að á ákveðnum vegarköflum er hætta á hálku miklu meiri en annars staðar. Sjálfsagt væri þá að byrja á því að setja viðvörunarkerfið upp á þessum köflum og sjá, hvernig það reyndist. Ég hef nú í augnablikinu ekki fullkomlega öruggar upplýsingar um kostnað. Hins vegar er mér ljóst, að tap þjóðfélagsins vegna slysa á Reykjanesbraut nema a.m.k. á annan tug millj. árlega, og þegar við bætast Vesturlandsvegur og Suðurlandsvegur, má okkur öllum vera ljóst, að allt það, er orðíð gæti til þess að draga úr slysum, er þess vert, að athugað sé.