Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Eins og lýst var við 2. umr., hafði sjútvn. frv. þetta til athugunar og hefur náðst samkomulag um brtt., sem bornar eru fram á þskj. 560. Í því sambandi vil ég benda hv: forseta á, að nokkrar prentvillur hafa slæðzt inn í tillöguna: 2. liður á að vera 1. liður og tilheyrir 15. gr., og 1. liður á að vera 2. liður. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um frv. Vænti ég þess, að brtt. verði samþ. og frv. þannig breytt samþ. út úr deildinni.



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft málið til athugunar og orðið sammála um að leggja til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft mál þetta til athugunar og borið það saman við gildandi lög um lendingarbætur. Leggur nefndin til, að gerðar verði á því nokkrar breyt. til samræmingar við þau, og eru þær brtt. á þskj. 547. Vænti ég þess, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem n. leggur til að gerðar verði á því.

Frsm. (Ingvar Pálmason) : Herra forseti. Við athugun á þessu frv. hefur sjútvn. þessarar hv. d. komizt að þeirri niðurstöðu, að rétt væri að gera nokkra breyt. á einni gr. í frv. Hefur n. að vísu haldið um þetta fund, og hef ég átt tal við nokkra af nm. í sjútvn. hv. Nd., en ekki alla þá n., um þetta atriði, hvort ekki mundi rétt að breyta einni gr. í frv. nokkuð að orðalagi, og hafa þeir hv. sjútvn. menn Nd., sem ég hef talað við um þetta, fallizt á, að það mundi vera rétt. En þar sem sjútvn. þessarar hv. d. er ekki alveg við því búin að bera fram brtt. um þetta atriði nú þegar, vil ég fyrir hönd n. fara fram á það við hæstv. forseta, að hann góðfúslega taki málið af dagskrá að þessu sinni. Sjútvn. mun skila þessari brtt. í prent í kvöld, svo að þess vegna mun verða hægt að taka málið fyrir á morgun, ef hæstv. forseti hefur ekki á móti því.

Forseti (StgrA): Ég mun verða við þeirri ósk hv. sjútvn. að taka málið af dagskrá að þessu sinni. Er umr. um málið þá hér með frestað og það tekið af dagskrá.

Gísli Jónsson. Herra forseti. Það var rætt töluvert um þetta frv. hér á síðasta fundi í þessari hv. d., og komu lítil svör frá hv. 3. landsk. þm. (HG) við því, sem spurt var um, og verð ég að taka þögn hans í flestum þeim atriðum, sem spurt var um, sem samþykki, þótt það hins vegar komi í bága við skoðun hans á málinu almennt, eftir því sem kom fram í ræðu hans. Hann minntist á nokkur atriði, sem ég vildi gera að umtalsefni hér. M. a. sagði hann, að Alþ. gæti ekki setið hér ár eftir ár án þess að gera tilraun til að ná sköttum af skattsvikurunum, sem ekki teldu fram. Ég vil spyrja: Telur hann, að þetta sé bezta leiðin, að fara inn á enn strangari skattalög? Verður það ekki eins og með Stóradóm, þegar átti með honum að uppræta öll sifjaspjöll? Ég held, að það væri hollt fyrir hv. 3. landsk. að kynna sér þá sögu til þess að vita, hver árangurinn varð. Ég vil benda hv. 3. landsk. (HG) á það, að þau ummæli eru höfð eftir mjög þekktum lögfræðingi, að það væru nú orðin föðurlandssvik að svíkja ekki skatt í þessu landi, því að skattalöggjöfin væri þannig, að ef ekki væri eitthvað gert til þess að komast undan henni, væri allt atvinnulífið í landinu lagt í rústir. Það væri rétt fyrir hv. 3. landsk. (HG) og aðra flm. að kynna sér þetta nánar, áður en þeir halda lengra. Það hefur mikla þýðingu, að gera skattal. þannig úr garði, að skattþegnarnir geti borið virðingu fyrir þeim. Skattal. eru einhver viðkvæmustu l. hverrar þjóðar. Það er hægt að móta hverja þjóð með fyrirmælum skattal., og þess vegna er nauðsynlegt, að rætt sé skynsamlega um þau mál og þau athuguð gaumgæfilega og reynt sem mest að hafa eina stefnu í skattamálum, en ekki eina í dag og aðra á morgun. Að vísu er eðlilegt, að það þurfi á tímum eins og nú eru ýmsu að breyta um skattal., en grundvallarreglunni á ekki að breyta, heldur hafa hana fasta, svo að þegnarnir viti, við hvað þeir eiga að búa. Hvað snertir þessi l. vil ég segja, að einn af nm. í mþn. dregur það skýrt fram, að ef þessi l. verði samþykkt, komi þegnarnir til með að búa við mismunandi skattal. í landinu. Það er hv. 9. landsk. (GÍG), sem segir, að ef farið sé inn á það að undanskilja sjóði samvinnufélaganna, séum við látin búa við tvenn skattal. Þetta er ekki frá sjálfstæðismanni komið, en frá manni, sem er flokksmaður 1. flm. Ég vil spyrja hv. þm. Str. (HermJ), sem er meðflm. að þessu frv., hvort hann viti, hvaða stefnu hann er að innleiða hér. Það er ekki loku fyrir það skotið, að flokkarnir, sem eru meira til vinstri, haldi áfram fordæminu og taki svo og svo stóran hluta af sjóðum samvinnufélaganna, byggt á þeim ábendingum, sem hv. 9. landsk. hefur tekið svo skýrt fram í áliti sínu um þetta mál, og þá er ekki ugglaust um, að til væru þeir menn í þinginu, sem barizt hafa á móti frv., en væru til í að taka hluta af sjóðum samvinnufélaganna, og vil ég benda á, að það eru ekki sjálfstæðismenn, sem hafa leitt asnann í þær herbúðir. Þetta er góð hugvekja fyrir hv. þm. Str. (HermJ). Það gæti verið, að eggin í þessu máli sneri að þeim sjálfum, áður en hann veit af. Ég vil benda á það, sem hv. 9. landsk. þm. (GÍG) hefur glögglega sýnt fram á í áliti sínu, að raunverulega langmestur hlutinn af þessum upphæðum er tekinn af aðeins tveim aðilum hér í landinu. Það er sjáanlegt, hvert þetta stefnir. Þetta er út af fyrir sig ekkert annað en hefndarpólitík, sem rekin er hér í landinu, en það er ekkert nýtt, að hún sé rekin gagnvart öðrum þessum aðila. Hitt er annað, hvort á að láta Alþingi taka þátt í þessum árásum, því þær eru ekki betur séðar en það meðal þjóðarinnar, að flokkur hv. 9. landsk. (GÍG) tapaði stórkostlega fylgi við þær hjá þeim mönnum, sem áttu lífsafkomu sína undir sjávarútveginum, og þeir fengu svo mikla skömm á framferði Alþfl. í þessu máli, að margir þeirra snerust á móti honum. Það að reka hefndarpólitík er svo hál braut, að það er furða, að nokkur flokkur, sem vill telja sig ábyrgan í landsmálum, skuli fara inn á það. Ég vil einnig benda á það, að ef lesin eru nákvæmlega öll álit þeirra manna, sem voru í þessari n., kemur betur í ljós, að n. er algerlega ósammála um, að frv. skuli ná fram að ganga. Þeir telja, að málið þurfi að athugast betur, og það er raunverulega enginn, sem er með því, að frv. nái fram að ganga óbreytt, burtséð frá því, hvort gengið skuli inn á þá stefnu, sem hér á að marka. Það út af fyrir sig ætti að vera nóg til þess, að frv. yrði vísað frá með rökstuddri dagskrá, a. m. k. til betri undirbúnings og láta það koma fram í einhverri annarri mynd. Ég vil í sambandi við nýbyggingarsjóðina minnast á, að í frv. er gert ráð fyrir, að sjóðirnir skuli ekki teknir, en ég vil benda flm. á það, að nú er svo komið - illu heilli -, að á Ísafirði er einn aðili kominn í greiðsluþrot m. a. vegna þess, að þessi aðili hefur ekki leyfi til að leggja til hliðar 1/3 af ágóðanum, vegna þess að þetta er bara einstaklingur, og nú er svo komið, að bæjarsjóður Ísafjarðar hefur þegar gert fjárnám í nýbyggingasjóðnum. Þetta er alvarlegt mál, og ég vil segja, að það er nauðsynlegt að spyrna hér fótum við og búa svo um, að hvorki sé hægt að nota þetta fé til þess að greiða taprekstur eða skatta til ríkis og bæja, og ef svo væri, yrði að setja það skilyrði fyrir þá aðila, sem hirða féð, að það yrði lagt til hliðar til endurreisnar sjávarútvegsins. Þetta þarf athugunar við, og veit ég, að allir þeir, sem vilja sjávarútveginum vel, vilja búa svo um, að ekki sé hægt að gera sjóðina að eyðslueyri. Þetta frv. gerir það að vísu ekki, en það gerir mönnum erfiðara að standa undir skuldbindingum sínum, þegar búið er að taka af þeim 33% af því, sem er umfram ákveðið hámark. Ég vil leyfa mér að benda á það í sambandi við útreikninginn á þessu, að vel gæti svo farið, að maður yrði ekki aðeins að greiða það, sem hann hefur handbært, heldur allar eigur sínar í þetta. Ég vil taka t. d., að maður, sem átti 200 þús. kr. fyrir stríð, hefði eignazt allt að einni millj. kr. og notaði það fé til þess að kaupa hlutabréf, sem stæðu í fimmföldu verði. Eign hans verður ekki meiri við þetta, en eftir þessu verði á hann að greiða skattinn. Þegar búið er að skatta hann, kanske með 50%, getur hann ekki gert annað en selja eignir sínar, og ef hann selur ekki góðu verði, er sjáanlegt, að eignirnar hrykkju engan veginn til þess að greiða skattana upp. Ætti hann að taka til láns, gæti hann aldrei komizt út úr þeirri skuld aftur, því að af hverjum 200 þús. kr. færu minnst 180 þúsund í ríkissjóðinn, svo að hann gæti aldrei greitt þær skuldir niður. Þetta er eitt af þeim atriðum, sem ekki er hægt að komast fram hjá, enda kemur það skýrt fram í áliti mþn., að það þurfi að gera miklu skýrari reglur um mat á eignum en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Hv. 3. landsk. þm. (HG) gaf það svar við því, þegar ég spurði hann um, hverjir hefðu staðið undir erfiðleikunum frá 1930–1939, að það hefðu verið lánsstofnanirnar og almenningur. Ég vil bara benda honum á það, að fyrst og fremst báru áhættuna þeir menn, sem persónulega urðu með öllum sínum eigum að bera ábyrgðina á þeim skuldum, sem hvíldu á hlutafélögunum, og mun það vera einsdæmi hér á Íslandi, að menn verði að ganga í persónulega ábyrgð fyrir skuldbindingum hlutafélaganna, þegar eigur þeirra eru þrotnar. Þessi stefna gilti allan tímann, svo að það getur ekki farið fram hjá þessari hv. d., að það voru þessir menn, sem báru alla ábyrgðina. Mér er kunnugt um það, að á þeim tíma voru reyndar allar mögulegar leiðir. Það var reyndur samvinnuútvegur. Sá atvinnurekstur gafst upp, sumpart vegna þess, að starfsfólkið sjálft fékk ekki það, sem það þurfti, og sumpart vegna þess, að lánsstofnanirnar fengu þá reynslu, að þær vildu ekki lána til þessa. Nákvæmlega það sama reyndist um bæjarútgerðina. Í Hafnarfirði var hún að setja bæinn á höfuðið, og ég veit ekki, hvað hefði orðið, ef ekki hefði orðið sú breyting, sem þá varð á öllu atvinnulífi. Og þó var bæjarútgerðin það betur sett, að hún þurfti ekki að svara sköttum og skyldum af rekstri sínum. Það minnsta, sem hægt er að gera, er að halda atvinnurekstrinum áfram undir því formi, sem reynzt hefur heppilegast, en þetta er ekki gert, heldur er skorið á afltaugina á þeim rekstrinum, sem hefur gefið bezta reynsluna, ekki aðeins á góðu árunum, heldur betur en nokkur annar á hörðu árunum. Ég vænti því, að þeir menn, sem eiga að ákveða um þetta hér í þessari hv. d., fallist á þau rök, sem hér eru borin fram í málinu, ekki aðeins af mér, heldur og af þeim, sem áttu sæti í mþn., og ekki einasta minni hl. þeirrar n., sem vildi fella frv., heldur af hinum líka, sem halda því fram, að frv. eigi ekki fram að ganga eins og það er.

Frsm. minni hl. (Lárus Jóhannesson) : Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég þarf að svara hv. 3. landsk. (HG). Við vitum allir, hvílíkur mælskumaður hann er og hve rökfastur, og þegar hann hefur ekki annað fram að færa þessu máli til stuðnings en rök hans á síðasta fundi báru vott um, er það vitni þess, að ekki sé um gott málefni að ræða. Eins og ég gat um í ræðu minni, er verðgildi íslenzku krónunnar þannig, að það er hér um bil ómögulegt að segja, hvort um raunverulegan gróða er að ræða í mörgum tilfellum eða ekki, og er verðgildið mismunandi eftir því, til hvers peningarnir eru ætlaðir. Framfærsluvísitalan er hjá okkur milli 250 og 260, en svo eru aðrar vísitölur, t. d. byggingavísitalan, sem er a. m. k. fimmföld. Þegar seilzt er svo langt niður að taka skatt af 100 þús. kr. á 4 árum, er gengið svo langt, að ég býst við, að menn geri sér ekki grein fyrir, hvað verið er að gera. Ég býst við, að fyrir stríð hefði engum vaxið svo í augum, að það þyrfti að grípa til eignaaukaskatts, þó að maður hefði lagt fyrir 5000 kr. á ári til þess að koma yfir sig húsi. Ef hann hefði lagt fyrir 5000 kr. á ári í 4 ár, hefði það verið fyrir 4 herbergja íbúð. Þegar hann leggur fyrir 100 þús. kr. nú, nægir það varla fyrir sams konar íbúð. Yfir höfuð það, að fara niður í svo lága upphæð miðað við dýrtíðina og stöðuga verðlækkun peninganna, er út af fyrir sig óverjandi. Í ræðu minni á fundinum benti ég á það, að þar sem um verulegan gróða er að ræða, eru ríkissjóður og bæjarsjóðir búnir að fá bróðurpartinn. Ég álít því, að ef setja á þetta frv. gegnum þingið, verði að hækka að mjög miklu leyti þá upphæð, sem tekinn er eignaaukaskattur af, og sé ekki betur en að í áliti mþn. og jafnvel af GÍG sé fallizt á það, að takmarkið sé of lágt. Ég verð því að áskilja mér rétt til við 3. umr., ef þetta frv. fer gegnum 2. umr., að koma fram með till. um, að hækkuð verði til mikilla muna sú upphæð, sem eignaaukaskatturinn verði tekinn af, og þá um leið lækkuð sú prósentuupphæð, sem taka megi, því að hún er allt of há og getur leitt til stóróþæginda fyrir hlutaðeigendur, enda gerðu sjálfir flm. ráð fyrir því, að svo djúpt yrði seilzt niður í vasa manna, að það þyrfti að skipta skattinum á allmörg ár. Í þetta skipti ætla ég að láta mér nægja að athuga tvö atriði í frv. Það er í fyrsta lagi þar, sem gert er ráð fyrir að nafnskrá verðbréf. Það hefur gengið, eins og hv. 3. landsk. (HG) sagði, nokkuð vel að selja skuldabréf ríkis og bæjar, en þó ekki nærri því eins vel og menn höfðu búizt við. Það er t. d. kunnugt, að verzlun á kaupþingi Landsbankans hefur verið örlítil, og það er kunnugt, að Landsbankinn liggur með miklu meira af bréfum þeirra bæjarfélaga, sem hann hefur annazt sölu á, en búizt var við, og eru þó öll bréfin gefin út á handhafa. Ég held, að ekki komi til mála að leggja þær stórkostlegu hömlur á viðskiptalífið að banna handhafaskuldabréf, og verði það gert, mun það sjást, að það verður ákaflega erfitt að fást við verðbréfasölu og þá um leið erfitt að fá lán í stórum stíl. Það, að menn vilja handhafaskuldabréfin, er ekki vegna þess, að þeir vilji svíkja undan skatti, heldur vegna þess, að þau eru seljanlegri en önnur bréf. Þetta eru bréf, sem menn kaupa, þegar þeir telja sig hafa reiðufé aflögu. Ég vil því leyfa mér að bera fram brtt. um, að orðin: „svo sem með nafnskráningu verðbréfa“, falli niður. Svo er annað. Ég tók það fram um þessa eignatöku, sem stappar eins nærri því að brjóta 62. gr. stjórnarskrárinnar og hægt er, að ég gæti hugsað mér hana í sambandi við t. d. ríkisgjaldþrot eða til að bjarga atvinnuvegunum frá bráðu hruni. Það var á lokuðum fundi í Sþ., sem hæstv. atvmrh. kom fram með hugmynd, sem væri ekki fjarri lagi, ef þessi eignataka á að fara fram, nefnilega að tekjunum verði varið til að greiða það, sem við höfum skuldbundið okkur til að greiða til alþjóðahjálparstarfsemi eftir stríðið. Ég hef leyft mér að skrifa hér brtt. við 5. gr. og æski þess, að hv. d. veiti afbrigði fyrir henni. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Tekjum þeim, sem aflað er samkvæmt lögum þessum, skal varið til að standast kostnað ríkisins við alþjóðahjálparstarfsemi“. Það getur verið, að það megi orða hana betur, en hitt sé ég ekki, að sé verjandi, að búta þessa fjárfúlgu niður í þrennt eftir aðalinteressum þriggja flokka. Hitt er nær að láta hana fara í skuldbindingar, sem við höfum tekið á okkur og eru í samræmi við vilja þjóðarinnar, að við tökum á okkur og stöndum við.



Ég hef enga sérstaka ástæðu til að hlaupa í skörðin fyrir meðnm. mína í minni hl. fjhn., en ég vil samt gjarnan láta í ljós skoðun mína. Í sjálfu sér er það engin furða, eins og leitað er eftir fé í ríkissjóðinn, þó að borið sé niður hér. Hv. flm., 3. landsk. þm., sagði, að Alþ. gæti ekki horft upp á, að hundruð milljóna söfnuðust saman, og vildi með öllu móti reyna að koma í veg fyrir slíkt þjóðarböl. Það er út af fyrir sig, þó að mönnum þyki þurfa löggjöf til að koma í veg fyrir slíkt. Þetta er nú gert frá ári til árs svona allsæmilega, en menn þykjast sjá, að eitthvað hafi upp hrúgazt, og vilja nú þjóta upp til handa og fóta til að taka rökin eftir hirðinguna. Um eignaaukaskatt í þessa átt kemur fyrst fram í till. ríkisstj. í frv. um dýrtíðarráðstafanir, III. kafla. Er þar ekki farið mjög djúpt í vasann, en þó sæmilega, en byrjað á því, að af 50–100 þús. kr. átti að greiða 5% og svo hækkandi um 1% fyrir hverjar 100 þús. kr., þar til er eignaaukningin hefur náð 2 millj., og ef út í þetta á að fara á annað borð, er þar með stillingu í hlutina farið, enda muna þm., að á móti þessum eignaaukaskatti var haft af okkur sumum, sem erum á móti slíku yfirleitt, og svo hinum, sem þótti of skammt gengið. Tekjuaukanum átti að verja til að reisa nauðsynleg hús handa ríkinu á sínum tíma, og kom í ljós, að þessi skattur var ætlaður til að taka úr umferð fé, því að engum kom í hug, að um stórkostlegar dýrtíðarráðstafanir væri að ræða, heldur var tilgangurinn að taka féð og geyma og nota á sínum tíma. Eftir að þetta blóð var komið á tunguna, var mikið um slíkan skatt rætt, og virtist svo sem allir flokkar nema Sjálfstfl. væru í kapphlaupi um þetta, og nú er frv. fram komið, sem hér liggur fyrir. Það hefur legið lengi fyrir, þó að það kæmi ekki fyrr en seint á þ. til meðferðar, meðfram af því, að mþn. hafði ekki skilað áliti sínu. Ég ætla ekki að fara út í það álit, enda er þess ekki þörf, því að hv. þm. Barð. hefur mikið vitnað til þess og sýnt, með hve miklum rökum minni hl. mælti á móti því. Ég vil segja það almennt, að ég vil ekki mæla alveg á móti því sem grundvallarreglu, að ríkið taki eignaaukaskatt. Ég hygg, að það gæti komið fyrir, að hann væri réttmætur, en til þess fyndist mér, að þrjú atriði þyrftu að fara saman: Í fyrsta lagi, að hrúgazt hefðu upp miklar eignir og mikill gróði, sem að mestu leyti væri óforþéntur, í öðru lagi, að á þeim árum, sem þessar eignir voru að safnast, hefði ríkisvaldið vanrækt að taka verulega skatta; og í þriðja lagi, að þjóðfélagið væri statt í mikilli neyð. Ég get líka bætt við fjórða atriðinu: Að úr þessu væri hægt að bæta með einni stórri ráðstöfun. Þegar á þetta er litið, mætti í fljótu bragði ætla, að fyrsta atriðið væri þó fyrir hendi. Hér hefði sannarlega safnazt stríðsgróði og það hjá tiltölulega mörgum mönnum. En ég vil ekki fallast á það óskorað, að um óforþéntan gróða sé að ræða. Flestum kemur saman um, að þessi skattur sé miðaður við nokkra stórútgerðarmenn, t. d. nokkur togarafélög, og það er alveg satt, að stórútgerðin hefur fengið mikla bita á stríðsárunum. En þegar á það er litið, hvað gróðinn er óforþéntur, verður að taka tillit til margra hluta. Við skulum taka til dæmis togarafélögin Kveldúlf og Alliance, sem störfuðu á byrjunarárum togaraútgerðar á Íslandi. Fyrst í stað voru ekki góðir tímar fyrir útgerðina, enda gáfust margir upp. Ég þekkti Jón Ólafsson vel, og hann sagði mér margar sögur frá þessum árum, sögur um það, þegar gengið var á milli bankanna og einstaklinga til að reyta saman fé til að halda þessum fyrstu togurum úti. En félögin komust yfir örðugleikana og græddu, en ekki komu miklir peningar í vasa stjórnendanna. Það, sem græddist, var lagt í að koma upp einhverju af. því, sem þurfti til útgerðarinnar, því að í raun og veru var ekki til neitt til neins. Það þurfti að koma upp húsum og bryggjum og auka flotann. Svona var togaraútgerðin byggð upp hér á Íslandi, og er langt frá því, að þjóðfélagið þurfi að hefna sín á þeim mönnum, sem þar voru að verki. Eftir þetta fór nú svo, að um þennan gróða þurfti ekki mikið að tala, því að í gamla stríðinu og í kringum 1920 var allur þorrinn af togurunum seldur úr landinu, en eftir 1920 kom svo mikil kreppa, að lá við bankahruni, og þá var tekið í Englandi þetta mikla lán, sem stj. sætti árásum fyrir að hafa tekið, en allir sannfærðust um, að var góð ráðstöfun, því að það fleytti útgerðinni áfram og reyndist borga sig. Nú hélt allt vel áfram, og félögin voru orðin stórefnuð, þegar nýja kreppan kom um 1930. En síðan komu árin hvert eftir annað, þegar félögin fóru smátt og smátt að skila þessum gróða frá sér aftur. Fyrst hvarf inneignin, svo fóru skuldirnar að aukast. Við bankaráðsmennirnir fylgdumst með þessu. Yfir þetta hefur svo þetta síðasta stríð fleytt félögunum. En þá er mest talað um óforþéntan stríðsgróða. Tvisvar hafa félögin orðið að skila öllu sínu til þess að halda uppi lífvænlegri atvinnu við fyrirtækin. Þetta vil ég ekki kalla stríðsgróða, heldur hjá nýgræðingum, sem aldrei hafa barizt í bökkum, til að geta haldið uppi atvinnu í landinu. Það eru þrautseigustu mennirnir í okkar þjóðfélagi, sem hafa fleytt félögum sínum gegnum gott og illt. Þetta fyrsta atriði af þeim fjórum, sem ég nefndi, er því að þessu leyti ekki fyrir hendi eins óskorað og menn láta. Útgerðin hefur ekki verið neinn Aladdinslampi. Það er sjálfsagt eitthvað til af hreinum stríðsgróða manna, sem hafa verið heppnir, en það mun áreiðanlega reyna á þennan gróða seinna, og það verður ekki stór kúfurinn á honum nokkrum árum eftir stríð. Þá skulum við taka annað atriðið, hvort þessara tekna hafi verið aflað á tímum, þegar ríkið hafi vanrækt að taka skatta. Ónei, á þessum árum hafa skattar verið hér einhverjir þeir hæstu, sem við höfum nokkurs staðar spurnir af. Ég veit ekki, hversu hart hefur verið gengið að mönnum í stríðslöndunum, en gerður hefur verið samanburður við nágrannalönd okkar, og hefur hann sýnt, að hvergi hefur verið gengið eins hart að mönnum og einmitt hér, hvað þessa skatta snertir. Þessi eignaauki hefur alltaf verið tekinn jafnóðum af mönnum, þótt þeir hafi ekki verið neinir nýgræðingar, svo að því er ekki til að dreifa, að þjóðfélagið hafi látið hjá líða að innheimta skatta af gróða stríðsáranna. Þriðja atriðið, sem þarf að vera fyrir hendi eftir minni skoðun, til þess að hægt sé að samþ. þetta frv., fjallar um, til hvers þessum gróða skuli varið. Ef þetta atriði væri fyrir hendi, mundi það þýða það, að þjóðfélagið væri komið á heljarþröm, skattstofnar tæmdir og allt atvinnulíf að þrotum komið. Þó að menn að vísu séu kankvísir yfir nokkrum atvinnuleysistilfellum í Hafnarfirði og krunkhljóð heyrist í mönnum yfir að heyra þetta, þá er samt, eins og kunnugt er, engin alvara á ferðum enn þá. Þetta þriðja atriði eða þetta ástand, sem ég minntist á, liggur til allrar hamingju ekki fyrir, og það er því ein af þeim ástæðum, að ég er á móti þessu frv. Þetta frv. er því ekki aðeins rangt, heldur stórhættulegt, þar sem þetta ástand stendur ekki fyrir dyrum, því að með því er verið að reyna að éta upp þá möguleika, sem þjóðfélagið kynni að geta haft til þess að bjarga sér úr erfiðleikunum, ef til þess kæmi, að þeir mundu skapast. Það má taka sem dæmi ferðalang eða pólfara, sem leggur til hliðar birgðir af mat eða slíku til heimferðarinnar og ætlar sér að geyma sem nokkurs konar varasjóð. En það væri einkennilegur pólfari, sem skeytti ekkert um þetta, æti allt nesti sitt upp, sem hann ætlaði sér til heimferðarinnar, meðan hann hefur nóg af öllu. Et efnahagur manna hefur aukizt, á þjóðfélagið þar eins konar varasjóð, en frv. það, er hér um ræðir, gerir ráð fyrir, að fé þetta renni í venjulega eyðslu og verði varið til trygginga, bygginga og annars slíks, rétt eins og öðrum tekjum ríkisins. Sama máli gildir um aðrar þær brtt., sem fram hafa komið, og er ég því á móti þeim, en mundi þó helzt kjósa brtt. hv. þm. Seyðf., sem fjallar um að eyða þessu fé til dýrtíðarráðstafana. Ég gæti trúað því, að ef atvinnuleysi brytist út, yrði farið ofan í vasa manna og tekið þaðan stórfé eins og hér um ræðir, 12 millj. kr., en ég vil, að nú sé hafizt handa og komið upp verksmiðjum og keypt skip til þess að styrkja þá menn, sem vilja koma upp fyrirtækjum í þágu atvinnuveganna. Það gæti aftur á móti orðið til þess að fleyta fólkinu yfir hina dauðu punkta eftir stríðið, sem þyrftu ekki að vera langir, því að á þann hátt gæti vinna komizt í sama horf aftur. Ég hef nú dregið fram í stórum dráttum, að ekkert af þeim atriðum eða skilyrðum, sem ég tel, að ættu að réttlæta slíka löggjöf, eru fyrir hendi, og er það því ærið nóg til þess, að ég er slíkri löggjöf andvígur. Eins og ég hef áður sagt, er fyrsta skilyrðið, að hér væri um óvæntan og óverðskuldaðan gróða að ræða. Annað atriðið er, að ríkið hefði látið hjá líða að innheimta verulega skatta af þessum tekjum, og hið þriðja, að þjóðfélagið væri komið í mikla neyð, sem hægt væri að bæta úr með slíkri eignatöku. Ég tel því þetta frv. stórkostlega hættulegt, þar sem ekkert af þessum skilyrðum er fyrir hendi, því að það miðar að því að taka það fé af mönnum, sem gæti orðið nokkurs konar síðasta neyðarvörn okkar, ef það ástand skyldi skapast, sem nú er ekki fyrir hendi, en gæti því miður síðar komið. Þetta voru grundvallaratriðin, en fyrir utan það eru ýmis önnur atriði, sem hér hafa verið rædd. Þessi aukaatriði í frv. eru ýmist skaðleg eða vanhugsuð, þótt að vísu væri hægt að bæta úr þeim að einhverju leyti. Í fyrsta lagi vil ég benda á það, að eignaaukningin er ekki fyrir hendi sem skattstofn, og þetta verða flm. frv. að játa. Við skulum segja, að ég væri orðinn stríðsgróðamaður og hefði keypt togara fyrir 300 þús. kr., græddi á honum 600 þús. kr. og tæki af þeirri fjárhæð til þess að gera skipið upp. Togarinn stendur mér nú í tæpri milljón króna, en hvernig á ég að borga stríðsgróðaskatt af þessu? Er þarna í raun og veru um stríðsgróða að ræða? Ef stríðið hættir nú allt í einu og höfin fyllast af ágætum skipum, getur þessi togari fallið í verði niður fyrir 300 þús. kr. En meðan hann stendur mér í hinu háa verði, get ég ekki borgað þennan eignaaukaskatt, vegna þess að ég á ekki grænan eyri til þess að borga með, en yrði að fara í lánsstofnun og biðja einhvern banka um lán út á þessa eign. Ég hef minnzt á þetta við bankamenn, og kemur þeim saman um það, að ef þessi skattur verður að lögum, muni verulegur hluti þessara 12 millj., sem hér um ræðir, verða að koma sem lánsfé úr bönkum, vegna þess að þetta fé liggur ekki fyrir sem laust fé. Hér kemur því fram gamla hugmyndin um maurapúkann, sem hrúgar upp peningum, sem hann getur talið fram úr handraðanum, og að það sé því ekki mikið fyrir mann, sem hefur grætt 1 millj. kr., að telja fram nokkur hundruð þús. En hér er ekki um neinn slíkan handraða að ræða, því að þessi gróði, sem talað er um, er sumpart ímyndaður gróði, sumpart fastur í fyrirtækjum eða eignum, og eini möguleikinn til að greiða skattinn er því að leita til lánsstofnunar. Ég kysi, að svona frv. færi til umsagnar bankanna, því að gaman væri að vita, hvað þeir segðu um svona vanskapning, ef leggja á á 10–20 millj. kr. skatt, en að 10 millj. af þessu yrðu að koma sem lánsfé úr bönkum. Þeir tímar fara nú ef til vill í hönd, að erfitt fer að verða fyrir ýmsum fyrirtækjum og þess því ekki að vænta, að bankarnir vilji taka að sér þessi lán, því að svo getur farið eins og fyrr, að bið verði á greiðslum og lánin „frjósi“, og gæti þetta því orðið til þess að setja bankana og marga fleiri á höfuðið. Eignaaukningin er sem sagt í fyrirtækjunum og þar af leiðandi ekki skattstofn. Fyrirtækin eru skattstofn með tekjum sínum og hefur ríkið séð fyrir því að ná þeim tekjum. Næst er atriði, sem mest hefur verið rætt hér um og manni dettur alltaf fyrst í hug, þegar maður sér löggjöf eins og þessa. Hér vantar alveg grundvöllinn, - nefnilega að maður geti metið, hver gróðinn er. Ef reiknað er með allt annarri fjárhæð í byrjun og svo aftur með hærri upphæð í lok, er sagt, að þar sé gróði. Frsm. minni hl., hv. þm. Seyðf., dró þetta mjög vel fram með einstökum dæmum. Það eru því algerlega rangar rökfærslur að rekja eignaaukningu eftir krónutölu einni saman, þegar það er vitað, að þær krónur, sem reiknað er með, eru sífellt fallandi í gildi. Hv. þm. Seyðf. tók dæmi, sem ég held, að rétt sé að rifja upp aftur í þessu sambandi. Tveir menn eiga sitt húsið hvor, og kostaði hvort 50 þús. kr. Annar þeirra selur hús sitt fyrir 250 þús. kr., en sér eftir því og kaupir alveg eins hús fyrir 250 þús. kr. Hver er munurinn á aðstöðu þessara tveggja manna? Þeir áttu báðir eins hús fyrir stríð. Annar þeirra selur hús sitt, en hann kemst fyrir það í stórkostlegan eignaaukaskatt, en hann hefur slegið því föstu, að hann hafi grætt með því að selja hús sitt. Frsm. meiri hluta fjhn. taldi bezt að bæta úr þessu misrétti með því að leggja einnig á verðhækkunarskatt, sem kæmi þá á þann, sem seldi ekki. Þá lenda báðir mennirnir í stórkostlegum skatti fyrir það að vera jafnríkir. En sannleikurinn er sá, að hvorugur á að borga, því að hvorugur hefur grætt neitt. En þetta sæist bezt, ef allt færðist að nýju í sama horf um gildi peninganna, því að á þessum tímum eru krónurnar í raun og veru ekki annað en 25 eyringar og ekki einu sinni það. Slík löggjöf er því hreinasta vitleysa, og allt mat á eignaaukningu og verðhækkun er í flestum tilfellum ekkert annað en ímyndun ein vegna breytingar þeirrar, sem orðið hefur á gildi peninga. Hér er enginn skattstofn, hvorki fyrir eignaaukaskattinn eða verðhækkunarskattinn. Þegar ég kom hér fyrst á Alþ., var mikið um þessi mál rætt og strandaði alltaf á því, hve erfitt var að gera upp á milli raunverulegs og ímyndaðs gróða. En nú þýðir ekki annað en setja einhverjar nýjar útreikningsaðferðir eða dómstóla til þess að kveða upp úr um, hvað er raunveruleg verðhækkun, því að við þetta þarf að hafa einhverja útreikninga. En hafa verður það í huga, að sama vísitala á ekki við alls staðar. Þá kem ég að atriði, sem oft er notað til þess að færa rök fyrir slíkum skatti, en það er, að ef hann verður ekki lagður á í svipinn, þá sé hætta á að tækifærin fari fram hjá. Fyrst þegar verðhækkun varð hér vegna núverandi styrjaldarástands, rifjuðust upp fyrir mörgum mönnum árin 1919–1921, og þó sérstaklega árið 1921, þar sem tækifæri var þar látið fara fram hjá til að taka skatt af mönnum, og er þetta vissulega mikil ástæða. En þetta er hins vegar í einasta skiptið, sem slíkt tækifæri hefur verið látið fara fram hjá, því að við höfum ávallt haldið skattalöggjöfinni hér í þeirri háspennu, sem unnt hefur verið. Eignaaukaskatturinn er skattur, sem er þannig varið, að engin ástæða er fyrir okkur að óttast um, að við séum að sleppa einhverju tækifæri, því að mín skoðun er sú, að ríkið fái aldrei neinn stórgróða af þessu. Hina raunverulegu eignaaukningu, sem orðið hefur þrátt fyrir hina gífurlegu skatta, á ekki að snerta, því að af henni mun ekki veita, þegar erfiðari tímar koma, en að minnsta kosti ekki, á meðan ekkert kallar eftir slíkum aðgerðum. Ef þessi skattur verður samþ., getur hann haft hinar alvarlegustu afleiðingar, því að honum er ekki aðeins stefnt að þeim, sem eignaaukann hafa fengið, heldur einnig að þeim, sem vinna við viðkomandi fyrirtæki. Þessi skattur gerir því ekkert annað en að éta upp fyrirfram þá möguleika, sem eru fyrir atvinnuveitendur til þess að reka fyrirtækin, eftir að þau fara að borga sig illa eða gefa tap. Varasjóði þeirra má því alls ekki skerða, því það verður aðeins til þess að flýta fyrir því, að ríkið þurfi að hlaupa undir bagga, þegar erfiðleikarnir skella á. Ég hef nú vikið að því atriði, sem ég hef ávallt haldið fram, að fé þetta eigi að leggja til hliðar nú og geyma til vondu áranna. En ég hef nú sýnt fram á, að eins og frv. er, er ekki gert ráð fyrir, að fé þetta eigi að leggja til hliðar. Eins og 5. gr. ber með sér, er svo fyrir lagt, að fé því, er aflast samkvæmt þessum lögum, skuli varið þannig, að 1/3 gangi til alþýðutrygginga og byggingar verkamannabústaða, 1/3 til raforkusjóðs, byggingar nýbýla og landnáms í sveitum og 1/3 til framkvæmdasjóðs ríkisins, en í þann sjóð rennur það, sem afgangs er venjulegum ríkistekjum. En hér er alls ekki verið að tala um að leggja fé þetta til hliðar, sem með þessum skatti mundi fást. Ef sagt væri: Þetta fé skal geyma í þeim eignum, sem menn telja tryggastar, og má ekki snerta það fyrr en eftir stríð og eftir að stórkostlega fer að halla undan fæti fyrir atvinnuvegunum, þá gæti maður sagt, að þetta væri í svipinn einhver viðleitni til að gera þetta. En ég hef bara enga trú á, að Alþ. léti þetta fé í friði. Þegar hækkaður var skatturinn á benzíninu forðum, sem ég var með, þá átti hann að fara til þess að tengja meginhéruð landsins saman með vegalagningum. En hvað skeður? Á næsta ári þurfti að framkvæma einhverja vegalagningu á Ströndum, gera einhvern vegarstubb þar, og hv. þm. S.-M. þurfti að fá einhvern vegarspotta þar eystra.

Það hefur ekki mikið fé farið til vega í Suður-Múlasýslu

. Þennan vegarspotta þurfti að leggja einnig fyrir þetta. fé. Annars átti ég ekki við þennan hv. þm. S.-M., sem hér situr. - Nei, Alþ. getur aldrei stillt sig um að snerta ekki fé, sem svona er lagt til hliðar, eins og hér á að gera eftir frv. Ef fé þetta væri tekið með þessum skatti. og geymt, þá hef ég ekki trú á því, að næstu þing létu það ósnert. Undir eins á næsta þingi yrði farið að grípa til þessa atvinnuleysissjóðs, þegar menn álitu, að með þyrfti. Ég er alveg með Gladstone-reglunni, að það sé bezt að geyma þetta fé hjá þeim, sem hafa það, því að þeir mundu halda miklu fastar utan um það en Alþ. mundi gera og auka við það, ef unnt væri, - alveg eins og við sjáum, að ríkisstj. treystir sér ekki til að miða við 50 þús. kr. Nú er miðað í þess stað við 80 þús. kr., og á næsta ári verður kannske miðað við 100 þús. kr. Og þetta er ágætt í sjálfu sér, þannig að það sýnir, hvað álitið er, að þetta fé ávaxtist hjá einstaklingunum. Það er kosturinn við þennan gallaða eignarrétt, að menn leggja svo mikið á sig til þess að eignast fjármuni, þegar þeir mega það. Og við skulum bara geyma þetta fé hjá einstaklingunum. Það er miklu öruggara heldur en fara að henda því út um hvippinn og hvappinn og eiga svo ekkert eftir, þegar á liggur. Ég veit ekki, hvort ég skildi hv. flm. rétt, ég skil varla í því, nefnilega að þessi skattur mundi verða til þess, að það næðist inn svo eða svo mikið hjá þeim mönnum, sem hafa getað skotið tekjum sínum undan skatti. En það nærri hlýtur að vera meiningin, því að eins og skattal. hafa verið og ef þau hefðu verið framkvæmd út í yztu æsar, þá er ákaflega erfitt fyrir menn að safna eignum, svo að þetta frv. hlýtur að vera byggt á því, a. m. k. að verulegu leyti, að til eigna þeirra verði náð, sem menn hafi komið undan skatti. En eins og þetta frv. er byggt upp, sýnist mér, að gersamlega sé vonlaust um, að þessu mundi verða hægt að ná. Því að það á að byggja þennan skatt á framtölum manna. Þetta er bara miðað við þá opinberu eignaaukningu, og mér skilst, að skattsvikarar séu friðhelgir eftir þessu frv. Ég get ekki séð, hvaða möguleiki er eftir þessum l., ef frv. yrði samþ., að ganga harðar að mönnum til að telja rétt fram en með núgildandi reglum, sem um það gilda. Þetta mundi heldur verka þvert á móti, eins og hv. þm. Barð. sagði, að ef þeir, sem háar tekjur hafa og nokkrar eignir, hafa reynt að koma einhverju undan þeim venjulega, árlega skatti, hví skyldu þeir þá ekki reyna til þess að koma tekjum eða eignum undan skatti, ef fyrst er tekinn hinn árlegi skattur af þeim, sem kemur fram eftir þeirra eigin uppgjöf á tekjum og eignum, og síðan þessi nýi skattur lagður ofan á? Ef á að herða á þeim mönnum til að draga undan skatti í framtölum, þá er þetta frv., sem hér er á ferð, góð ráðstöfun til þess. Ég get í þessu sambandi aðeins minnzt á verðbréfin. Hv. þm. Seyðf. sýndi fram á, hvaða erfiðleikar eru á því að fá fram verðbréfaeign manna. En ég vil í því sambandi bara segja: Ef maður lítur á allt það, sem gert hefur verið hér í landinu með hjálp verðbréfanna, þá held ég, að menn mundu skoða huga sinn um það, áður en þeir rýrðu þann tekjumöguleika, en það mundi verða gert með því að nafnskrá hvert bréf. Menn eru nú einu sinni engir englar í þessum efnum. Menn kaupa þessi bréf með það fyrir augum, að þau eru ekki nafnskráð og það er viss möguleiki til þess að skjóta þeim undan í framtali. Rannsókn hefur sýnt þetta í sambandi við vaxtaskattinn, og það kom í ljós í framtölum þeirra bréfa, sem eru hjá opinberum sjóðum, að það virtist eins og engin bréf væru úti. Þetta er vitanlega slæmt og bölvað. En hvað vinnum við á þessu? Við getum starfað fyrir þetta fé að stórkostlegum framkvæmdum. Veðdeildin hefur getað í staðinn fyrir að taka lán erlendis safnað fé í lánum hér innan lands með því að bjóða út bréf og það einmitt með þessu móti, að bréfin eru ekki nafnskráð. Ég er ekki viss um, að menn hefðu álitið það borga sig að nafnskrá bréfin, sem hefði orðið til þess, að það hefði tekið fyrir þessa lánsfjáröflunaraðferð. Ég hef komið að því áður, hverjir hafi borið töpin eftir 1930. Hv. þm. Barð. tók fram, eins og satt er, að mikill taprekstur á stórum fyrirtækjum lendir á öllum, alveg eins og mikil auðlegð kemur líka niður á öllum. Ég vil spyrja: Hverjir hafa haft gagn af dýrtíðinni nú? Ætli stríðsgróðinn fari eingöngu til þeirra manna, sem hafa rekið fyrirtæki? Ætli það hafi ekki ofurlítil pína líka komið fram í kaupgreiðslum, alls konar verðlagsuppbót og náttúrlega aukinni atvinnu? Haldið þið, að hægt væri án þess gróða að borga allar þær áhættupremíur, sem borgaðar hafa verið og hafa kannske stundum verið eins miklar í einni ferð til Englands til eins manns og lág embættislaun allt árið fyrir stríð? Hitt er jafnsatt, eins og hv. þm. Barð. dró fram, að fyrst af öllu yrðu þessi fyrirtæki að láta allt sitt í þetta. Svo kemur fram, þegar þau eru orðin lömuð fjárhagslega, að þau geta ekki veitt atvinnu. Töp skella þá á bönkunum og atvinnuleysi á fólkinu. Stríðsgróðinn hefur dregizt út, sem betur fer, og margir hans notið. En ef fara á að taka svo af eignum manna, eins og hér er stefnt að, og ef það tekst, þá óttast ég það, að þau félög og fyrirtæki, sem tekið hafa stríðsgróða í sinn hlut, geti ekki tekið á móti því tapi, þegar að kreppir aftur. Stríðsgróðinn hefur dreifzt út, ekki bara með sköttum, heldur sennilega í miklu stærra mæli með því, hvað almenningur hefur getað tekið meira út úr þeim atvinnurekstri og fengið meira frá þeim fyrirtækjum, sem hann hefur unnið við, heldur en áður. Stríðsgróðinn hefur verið svo ótrúlega almennur án milligöngu stórfyrirtækja. Öll atvinna, sem af því stafar, að stríðsgróði hefur komið með þessum undarlega hætti til okkar hér á landi, að setulið hefur verið hér, hefur orðið til þess, að stríðsgróðinn hefur farið út til fjölda fólks, sem betur fer. Það er ekki svo, að hér séu örfáir maurapúkar, sem safnað hafi og safni að sér hundruðum þúsunda og milljónum króna, eins og stundum hefur skeð í löndum, t. d. í Þýzkalandi eftir fyrri heimsstyrjöldina, þar sem allir peningar almúgans urðu þá að engu, en örfáir menn græddu svo, að aldrei hafa verið dæmi til annars eins í veraldarsögunni. Slíkur gróði er óvæntur og óforþéntur, og ætti aldrei að eiga sér stað. - En svona hefur það ekki verið hér. Ég hef þá fært hér fram nokkur rök fyrir því, hvers vegna ég get ekki fylgt þessu frv. og að ég legg til, eins og í nál. er greint, að það verði fellt.



Herra forseti. Það var ekki ætlun mín og er ekki löngun mín að halda langa ræðu um þetta mál. En af því, hvernig því er háttað, sé ég mér ekki annað fært en gera aðeins grein fyrir afstöðu minni til þess við atkvgr. En það, sem vekur furðu mína, og ég geri ráð fyrir ýmissa annarra, er það, hvernig þessi tekjuöflunarfrv. ber að á Alþ. Af slíkum stærri frv. er þetta a. m. k. 2. í röðinni, sem hvort um sig á að vera þess umkomið, ef samþ. yrði, að afla þá nokkuð margra millj. kr. til þessara og þessara nota í þarfir hins almenna eða opinbera. Samhliða þessu er nú það til umr. og úrslita, hvernig eigi að afla tekna til hinna alveg óhjákvæmilegu útgjalda ríkisins samkvæmt því, sem skuldbindingar liggja fyrir um, svo sem verðuppbóta og annars slíks, í samræmi við ákvarðanir, sem hafa verið gerðar og ekki verður undan komizt. Þegar á þetta er litið hvað með öðru, þá verður a. m. k. mér á að spyrja: Hefðu þessi mál kannske ekki legið aðgengilegar fyrir til úrlausnar, ef séð hefði verið um það, jafnframt því sem fjárlagafrv. var til umr., að þetta mál hefði verið athugað með tilliti til afgreiðslu fjárlagafrv. þá þegar, svo sem t. d. varðandi verðuppbætur og annað slíkt? Það var auðsætt, að þær varð að greiða, en þær munu verða milljóna-gjaldaliðir fyrir ríkið. Og áttu ekki ákvæði þessa frv., sem hér liggur fyrir, ef menn á annað borð vildu samþ. þau, heima í fjárlagafrv.? Ég held því ákveðið fram, að svo hafi verið. Og úr því að fjárlagafrv. var nú sett fram af hálfu hæstv. ríkisstj. með þessum ágalla, að þetta vantaði þar inn í, hvernig stóð þá á því, að hv. fjvn. hefur ekki fellt þetta inn í fjárlagafrv. og að enn skuli Alþ. og almenningur vera neyddur til að vaða í sömu villu og svima um heildarniðurstöður um nauðsynjar ríkisins? Ég held, að þetta sé ákaflega örugg aðferð til þess að skapa glundroða og tvíveðrung um öll meiri háttar mál, sem varða fjárlagaafgreiðslu. Annars verð ég að segja það, eftir þeim grundvallaratriðum, sem í frv. eru, að ég get fylgt af stað þeirri hugsun, sem þar gætir, að þeir, sem hafa eignazt og auðgazt, séu þeir, sem eiga að standa undir byrðum og greiðslum til hins opinbera. Um það er ekki að villast. Hitt er svo annað mál, hve langt megi ganga í hverju tilfelli og hvenær skattabyrðar eru orðnar það miklar, að á það sé ekki bætandi. Það er allt annað mál, og það er ekki mitt meðfæri að rökræða það. En hitt vil ég taka fram, að á meðan á annað borð við búum við þjóðskipulag, sem byggist á séreign og einhverri auðsöfnun, þá verður að gæta einhvers af því fé, sem verður að standa undir byrðum þess opinbera, ekki sízt ef harðnar í ári. Hitt er svo einnig til álita, að ef komið er svo langt út á refilstigu í skattaframtölum og undanbrögðum ýmiss konar í því sambandi, að kennt verði við glæpi ekki síður en réttlátt framferði, svo að stangist við allt félagssiðferði, þá er álitamál, hvort ekki beri að taka fjárráðin af einstaklingum. Og þá er komið að allt öðru þjóðfélagsskipulagi en meiri hluti þjóðarinnar að þessu hefur óskað eftir, og vil ég svo ekki fara lengra út í þá sálma hér. Ég held þar að auki, þegar talað er um þetta frv., þá reki maður sig á mjög verulega ágalla á því, þegar á að leggja skattinn á án tillits til undanbragða manna, án tillits til allra skattsvika, þannig að slíkt framferði mundi ekki verða hindrað með þessum ákvæðum, þótt að l. yrðu, og slyppu þá þar þeir menn, sem sízt skyldi. En að þeim slepptum álít ég líka nokkuð vandfarið. Ég vil leggja áherzlu á það, að þeir, sem auðgazt hafa á þessu tímabili, sem til er tekið í frv., eru eins vel komnir að sínum fjármunum og þeir, sem auðgazt hafa fyrir þann tíma, það staðhæfi ég. Með samþ. þessa frv. væri tilviljunin látin skella á til ívilnunar einum efnuðum manni og til íþyngingar öðrum álíka efnuðum manni. Hitt má svo taka fram, að sumt af þessum stríðsgróða er til orðið sem hreinasta happdrættisfé. Og það er eðlilegt að gera ráðstafanir til þess, eftir því sem vegir væru finnanlegir til þess, að gera það fé lausara fyrir til skattinnheimtu til hins opinbera og láta það því hlíta að ýmsu leyti sérstökum, réttlátum reglum. Ég er hræddur um, að þegar fara á að finna út réttlátan eignaaukaskatt, þá verði hann af ýmsum ástæðum ákaflega vandfundinn. Skattaframtölin eru meira og minna ótraust. Og í öðru lagi hefur aðstaða manna á þessu tímabili verið mjög misjöfn til að græða, þannig að dugnaður manna í sumum tilfellum hefur notið sín alveg í sama hlutfalli og fjáröflun þar af leiðandi verið tilsvarandi hin sama á þessu tímabili og áður var, og verðskuldar því gróði þeirra manna að því leyti ekki meiri skerðingu miðað við þetta tímabil heldur en það, sem þessum mönnum græddist áður. Í sumum tilfellum hefur þetta að sjálfsögðu verið öfugt. Og þegar flokka á slíkt, þá hygg ég, að grundvöll vanti mjög til þess að framkvæma í þessu efni réttláta og sanngjarna skerðingu á eignum manna. Þá er það notkun fjárins, sem inn kæmi með þessum skatti, samkv. 5. gr. frv. Þetta fé á samkvæmt frv. að nota til ákveðinna aðgerða, að vísu nauðsynlegra, í þjóðfélaginu. En þó eiga þær framkvæmdir eftir þessu frv. að vera alveg aðgreindar frá þeirri heildar-, fjárhagslegu aðstoð til þjóðarinnar, eins og þau mál liggja fyrir í fjárlagafrv. Ég álít þetta fyrirkomulag ákaflega óhentugt, og það því fremur, þegar spurningin er nú um, hvernig eigi að afla nægilegs fjár, til þess að ríkið geti fullnægt skuldbindingum sínum með tilliti til ýmissa hárra liða, sem rætt hefur verið um, m. a. af mér. Þetta á allt að vera skráð á sömu bókina, það á sem mest af gjöldum til þess opinbera og útgjöldum þess opinbera einnig að vera fyrir hendi í fjárl., sem þá sýnir heildarniðurstöðuna á ríkisrekstrinum og hve mikils þarf að afla til heildargreiðsla til þessa og hins, sem óhjákvæmilegt er fyrir ríkið að hafa með höndum. En margflokkun á þessum hlutum, innan og utan fjárl., sitt á hverjum stað, getur ekki leitt til annars en verða smám saman að hreinni svikamyllu. Ég verð því að segja það um þetta frv., að svo ljóst sem mér finnst það vera, að ríkið vantar fé til þess að geta staðið straum af svo miklu sem útlit er fyrir, að það þurfi af hendi að inna, þá finnst mér allt, sem lagt er til í þessu frv., vera meira og minna óaðgengilegt vegna þess, hvers tvískinnungs gætir í meðferð mála þessara. Ég get hugsað mér, að ef frv. kæmi fram um það að taka eitthvað í þessa átt af þeim, sem eignazt hafa fjármuni fyrr eða síðar, þá gæti ég verið með slíku frv. vegna brýnnar nauðsynjar, ef fyrir hendi væri, en frv.; sem sniðið væri töluvert á annan veg en þetta, sem hér liggur fyrir. Það er talað um, að með þessum skatti mundi helzt verða tekið af eignum togarafélaganna, þar sem um háa umsetningu og væntanlegan gróða sé að ræða. Jú, það mun svo vera. En þegar talað er um milljónagróða togarafélaganna, þá verður maður að gæta þess um leið, að á öðrum tímabilum en þessu, sem um er rætt í frv., hefur verið talað um milljónatöp á þessum sömu félögum. Það sýnir, að gæfuhjólið er valt fyrir þeim og afkoman ekki örugg og fer mjög eftir árferði. Ef viðurkennt er, að togarafélög megi vera til, þá þurfa þau að græða á betri árunum og varðveita fé sitt til þess svo að standa undir töpum erfiðari áranna. Hitt er annað mál, hvort heppilegt þykir að halda slíkum atvinnurekstri við, þ. e., hvort stórútgerð eigi að reka af slíkum félögum eða ekki. Það er atriði út af fyrir sig. Og þeirri spurningu þarf að svara. Eigi þau rétt á sér, þá þurfa þau að geta aflað fjár til þess að geta staðizt við að mæta töpum lakari ára. Eigi þau hins vegar ekki rétt á sér, þá á það réttleysi að sannast með allt annarri lagasetningu en hér er um að ræða. Það er athugandi, að meðan hér var fáskrúðugt um stóratvinnurekstur í landinu, þá þurfti lítið til gjaldþegnanna að leita um tekjur til ríkisins. Ríkið stóðst sín útgjöld, þó að framlög til ríkissjóðs væru lág. En nú hefst ríkið og félög og einstaklingar mikið að, svo að það gildir nú að velta háum upphæðum. Þess vegna þurfa ríkinu að vera vísir tekjustofnar. Og það má ekki rýra aðstöðu félaga og einstaklinga um of til þess að geta staðið undir greiðslum til ríkissjóðs. Þetta er þá aðgætandi í sambandi við togarafélögin líka, til þess að hægt sé að leita enn betur til þeirra, þegar virkilega brýna nauðsyn ber til að afla fjár af því opinbera. Það hljóta allir að vera sammála um þetta, sem eru sammála um það, að það eigi að leita fjárins hjá einstaklingum og fyrirtækjum, sem á annað borð eru efnuð, og að það verði þá ekki eins og að fara í geitarhús að leita ullar, að koma til þeirra til þess að fá tekjur fyrir ríkið. Þeir, sem eru á annarri skoðun, sem sé, að ríkið eigi að græða og veita svo aftur fé til ýmissa hluta, þeir mega ekki blanda þannig saman málum, að þeir geri sér það ekki ljóst, að þeir miða við allt annað þjóðskipulag en við búum við. Þeir miða þá að meira eða minna leyti við það þjóðskipulag, þar sem ríkið á að vera eigandinn að verðmætunum. Og ef miða á við það, þá á bara að taka málið þannig alveg, en vera ekki með neitt slíkt hálfkák, sem hér er á ferð. Af þessum höfuðástæðum, sem ég hef greint, en ekki af hlífð við þá, sem hér er um að ræða og lagt er til, að greiði þennan skatt, ef þeir eiga slíkt fé til, sem sanngjarnt er að taka í þann skatt, þegar á slíku þarf að halda, - þá tel ég varhugavert að samþ. þetta frv., eins og það liggur hér fyrir. Enda mun ekkert ákvæði frv., - þegar að því kæmi, að taka þyrfti slíkan skatt af knýjandi ástæðum, - miðast við það.