Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurður Stefánsson Þetta frv. sem hér liggur fyrir, er í og með komið fram fyrir einróma endurtekna ósk kjósenda minna, en eg skal lýsa því yfir, að eg hefi líka gerst flutningsmaður að því fyrir þá sök, að eg er persónulega sannfærður um, að réttlátara málefni get eg ekki borið fram fyrir háttv. alþingi. Bókasöfn eru ávalt sterkur þáttur í útbreiðslu allrar menningar hjá hverri þjóð. Og þessa gætir ekki sízt hér á landi, þar sem almenningi er ómögulegt að afla sér fræðslu með öðru móti en einmitt með lestri nytsamlegra bóka. En þegar um bókasöfn er að ræða, verður að halda fastri þeirri meginreglu, að þau séu á þeim stöðum, þar sem flestir geti átt kost á að nota þau. Ekkert getur því verið sjálfsagðara en að hafa þau á fjölmennustu kauptúnum landsins, sem mestar eru samgöngur við úr þeim hlutum landsins, er að þeim liggja. Það er því allsendis óviðurkvæmilegt, að grafa þau niður þar, sem enginn eða sárfáir geta notið þeirra. Bókasöfnin, sem önnur menningartæki, verka mest næst sér, og þess vegna er það áríðandi að þau séu þar sem flest fólk er samankomið, eða á hægast með að ná til þeirra. Eg þarf ekki lengri inngang að ræðu minni. Þegar litið er á amtsbókasafn Vesturamtsins frá þessu sjónarmiði eða þann stað, sem það er og hefir verið á, þá dylst víst engum, að það getur engan veginn fullnægt þeim meginskilyrðum, sem eg gat um. Meginþorri þeirra manna, sem að réttu lagi ættu að hafa greiðan og góðan aðgang að þeim hlunnindum, sem safnið veitir, fara algjörlega á mis við þau vegna staðarins, sem safnið er á. Þetta safn hefir um langan aldur verið styrkt af opinberu fé, og eg held mér sé óhætt að kalla það opinbera eign. En þá finst mér að það ætti að vera skylda þingsins að gæta safnsins og sjá um að það komi þeim, sem það er sérstaklega ætlað, að notum. Ef bókasafn, sem nýtur opinbers fjárstyrks, er á óheppilegum stað og fæst ekki þaðan flutt af einhverjum ástæðum, þá er ekki rétt af þinginu að veita slíku safni nokkum fjárstyrk, nema það væri flutt á hentugan stað. Eg ímynda mér að ef nú væri talað um að setja á stofn bókasafn á Vesturlandi, þá mundi engum lifandi manni með fullu viti detta í hug annar staður en Ísafjörður. Það er jafneðlilegt að hafa bókasafn fyrir í Vesturland á Ísafirði, eins og það er ankannalegt, óeðlilegt og óhagkvæmt, að kúlda því niður í einhverju jafn fólksfáu kauptúni eins og Stykkishólmur er nú orðinn í samanburði við Ísafjörð. Það væri auðvitað fyrirtaks staður, ef ætlast væri til þess að safnið yrði lítið eða alls ekki notað, en eg býst ekki við að alþingi líti svo á málið. Og hvað snertir Stykkishólm sem aðsetur bókasafns fyrir Vesturland, þá má kalla að öll kauptún á Vesturlandi sé betur fallin til að geyma safnið, heldur en einmitt þessi staður þar sem það nú er. Eg skal leyfa mér að benda lítið eitt á sögu bókasafnsins, þó að hún sé sennilega kunn flestum háttv. þingdm. Það voru þeir Pétur heitinn Pétursson biskup og Bjarni Thorsteinsson amtmaður sem stofnuðu safnið og sömdu reglugjörð um það 1847. Í þessari reglugjörð var ákveðið, að bókasafnið skyldi vera í Stykkishólmi. Eg vil með leyfi hæstv. forseta biðja háttv. deildarmenn að hlusta á hvað þessir tveir heiðurs- og vísindamenn töldu staðnum til gildis, þegar þeir kusu hann fyrir safnið: »Fyrir þetta, af okkur áformaða amtsbókasafn, álítum við aungvan stað eins hentugan og verzlunarstaðinn Stykkishólm í Snæfellsnessýslu, bæði vegna þess, að þar er vön að vera allfjölmenn kaupstefna árlega, ekki einungis úr þeirri sýslu, heldur einnig úr allri Dalasýslu, og úr suðurparti Barðastrandar- og Strandasýslu og útnorður parti Mýra- og Hnappadalssýslna, sem og hins, að þangað og þaðan eru jafnan ferðir vegna apóteksins víðsvegar frá í amtinu. Þar sýndist því hægast fyrir almenning að ná til bókanna og skila þeim þangað aftur í Stykkishólmi, og eigi mjög langt þaðan, búa líka fleiri mentaðir menn en á nokkrum öðrum stað hér vestra, svo ekki þarf að kvíða fyrir neinni sérlegri torveldni á því, að bókasafni yrði þar nokkurnveginn vel stjórnað og tilsjón höfð með viðhaldi þess, helzt ef svo skyldi fara, sem alls ekki er ólíklegt, að amtmaður Vestfirðinga, fyrir hægðar sakir í mörgu tilliti, seinna meir settist að í Stykkishólmi eða þar nálægt«. Þá var nefnilega Stykkishólmur álitlegasta kauptúnið á öllu Vesturlandi, og ferðir úr flestum sýslum Vesturlands þangað tíðastar. Á þetta litu stofnendur safnsins; þeir voru nógu víðsýnir til þess, og létu sér svo ant um að sem almennust not gætu orðið af safninu. En eins og þessar ástæður, sem eg las upp, mæltu þá með Stykkishólmi, þá er það á allra manna vitorði, að þær eru nú gersamlega horfnar að því er þetta kauptún snertir, og það er ómótmælanlegt, að þær eiga nú allar við Ísafjörð. Eg þykist viss um það, að ef slíkir mentamenn sem Pétur biskup og Bjarni Thorsteinsson hefðu átt sæti á þingi núna, þá hefðu þeir verið svo sanngjarnir að gerast forgöngumenn þess, að bókasafnið yrði flutt frá Stykkishólmi vestur til Ísafjarðar. Eg skal taka það fram, að um síðasta manntal voru 1700 manns á Ísafirði, og þessu fólki fjölgar stöðugt; eg þykist ekki fara með rangt mál, þó eg segi að 100 manns bætist við árlega. En svo verður þar að auki að gæta þess, að það er ekki nema steinsnar til Bolungarvíkurverzlunarstaðar og annara sjóþorpa við Ísafjarðardjúp, er samtals munu hafa um 2000 íbúa. Hæstv. ráðherra (H. H. ) veit það víst t. d. vel, að daglegar samgöngur eru milli þessara sjóþorpa og Ísafjarðar, og eru þó altaf að verða tíðari og tíðari síðan mótorbátar fjölguðu svo mjög. Úr öðrum nærsveitum Ísafjarðar, bæði sunnan og norðan Breiðdalsheiðar, eru samgöngur við Ísafjörð í hverri einustu viku árið um kring, og í þessum sveitum búa 2-3000 manns. Það lætur nærri, að ? allra íbúa í amtinu sé á Ísafirði eða nágrannaþorpunum. Fari maður lengra frá Ísafirði, þá er það víst, að t. d. mikill hluti Barðastrandarsýslu er í miklu tíðara sambandi við Ísafjörð heldur en við Stykkishólm, auk Strandasýslu, sem stendur í fjörugu viðskiftasambandi við Ísafjörð, en hefir alls ekkert saman við Stykkishólm að sælda. Ef litið er til Stykkishólms, þá sést á síðasta manntali að fólksfjöldinn er þar rúmlega 400, - það er með öðrum orðum ?/?? af öllum íbúum amtsins. En svo má segja að næsti hreppur sé í daglegu sambandi við kauptúnið, en þar eru um 350 manns. Eftir því yrði tala þeirra, sem daglega geta notið safnsins, tæp 800 á móti hér um bil 3500 manns, sem notað gætu það því nær daglega, ef það væri á Ísafirði. Sumar sýslur í amtinu mundu standa líkt að vígi eftir sem áður, t. d. Mýrasýsla, sem alls ekki notar safnið, og Dalasýsla, sem liggur svo að segja mitt á milli Stykkishólms og Ísafjarðar. Þeim mætti því sleppa, þegar um þetta mál er að ræða. Eftir lausri áætlun má álíta að ? amtsins geti haft mikil not af safninu á Ísafirði, en hér um bil ?/?? ef það er látið vera í Stykkishólmi. Eg skil því ekki að nokkrum óvilhöllum manni geti blandast hugur um, að það sé sjálfsagt að flytja bókasafnið til Ísafjarðar. En þó fer nú frumvarp það, sem eg flyt nú hér, ekki fram á algerðan flutning, heldur að eins um skifti milli amtsbúa á þessu. safni; svo sanngjarnlega er í sakirnar farið. Á Ísafirði er bókasafn með 2000 bindum. Þetta bókasafn hefir myndast smátt og smátt af litlum efnum, en er orðið það sem það er vegna mikils áhuga manna vestra að koma sér upp safni. Samkvæmt frumv. er ætlast til, að þetta safn yrði lagt til aðalsafnsins. Eg þykist líta með sanngirni á þetta mál, og eg vil heldur ekki fara fram á að alt safnið verði flutt Ísafjarðar. Í frumv. er því ætlast til, að Stykkishólmssafnið haldi útlendum bókum, sem eru gefnar út fyrir árið 1885, og fái að auki annað eintakið af þeim bókum, sem til yrðu í tveim eintökum í nýja safninu. Eg hefi ekki í höndum bókaskrá Stykkishólmssafnsins lengur en til ársins 1904, En samkvæmt henni mundi bókasafnið í Stykkishólmi halda eftir hér um bil 1400 bindum. Eftir þeim gögnum, sem ná fram til 1904, eru í eigu safnsins hér um bil 4000 bindi. Þetta er ótrúlega lítil bókatala í svo gömlu safni, sem alt af hefir haft töluverðan opinberan styrk, þegar borið er saman við safnið á Ísafirði. Mér kann að verða svarað því, að lestrarfýsn sé ekki mikil á Ísafirði. Eg skal benda á skýrslu safnsins á Ísafirði, er liggur á lestrarsalnum, og sést af henni, að 3000 útlán hafa verið árið sem leið. Og það í þessu litla safni! Frá Stykkishólmssafninu hafa engar slíkar skýrslur birzt. En eg efast um að útlánin þar nemi helming auk heldur meiru við þetta. Þetta sýnir hver þörf er á bókasafni á Ísafirði, og hve afnotin eru miklu meiri en í Stykkishólmi. Eg vil í þessu máli að eins reyna að sýna háttv. deild hvað mælir með því að þetta bókasafn sé fremur haft á Ísafirði en í Stykkishólmi. En eg heimta hins vegar ekki að tekið sé frekar tillit til þess, sem eg segi með heldur en aðrir móti málinu, því að tölurnar eiga einar þegjandi að tala. Og þær sýna ljóslega hvað er sanngjarnt og rétt í málinu. Hins vegar veit eg að frá sumra manna sjónarmiði eru agnúar á frumv. En eg geymi að fara frekar út í þau atriði þangað til fram eru komnar mótbárur gegn því.

Lárus H. Bjarnason Það gekk alveg yfir mig, þegar eg heyrði háttv. þingm. Ísfirðinga segja það beint á móti dagsbirtunni, að eigi gæti réttlátara mál en þetta. Mig furðaði að hann, presturinn, skyldi bera slíkt fram. Það stendur nú að vísu öðrum nær en mér að verja bókasafnið í Stykkishólmi, en eftir atvikum, sem liggja að málinu, er frumvarp þetta svo ranglátt, að eg get ekki þegjandi látið það ganga fram hjá mér. Nálega alt, sem háttv.þm. sagði í ræðu sinni, var málinu óviðkomandi. Að eins eitt atriði í ræðu hans snerti málið, en það atriði var ekki satt. Eg á við það er hann sagði, að bókasafnið í Stykkishólmi væri opinber eign eða landsjóðseign. Þetta hefði verið mikilvæg ástæða, ef það hefði verið satt. En það er þvert á móti. Því það nær engri átt að kalla safnið landsjóðseign eða opinbera eign. Það er eign nokkurra sérstakra tiltekinna héraða. Stofnanir einstakra manna, hreppa eða héraða verða ekki heldur opinber eign eða landsjóðseign, þó að þær njóti styrks af landsjóðsfé. Bókmentafélagið, t. d. að taka, er styrkt af landsjóðsfé. En hver vill halda því fram, að eignir þess séu landsjóðseignir, og alþingi bært um að ráðstafa þeim? Eða hússtjórnarskólinn og fleiri slík fyrirtæki, sem njóta eða notið hafa styrks af landsfé. Sú ástæða, að Ísafjörður sé mannmargur, á ekki við á þessu stigi málsins, þar sem búið er að ráðstafa safninu. Það er ástæða, sem hefði mátt hreyfa, ef hún hefði komið fram á réttum stað og tíma, á amtsráðsfundunum, sem ráðstöfuðu amtsbókasafninu í Stykkishólmi. Á þeim fundum, fundunum 1906 og 1907, var málið löglega útkljáð. Á fundinum 1906 mættu fulltrúar úr öllum sýslufélögum amtsins, og þar var gerð svo hljóðandi samþykt um safnið: »Út af framkominni málaleitun um ráðstöfun amtsbókasafnsins í Stykkishólmi, lýsir amtsráðið því yfir í einu hljóði, að það telji rétt, að safnið standi framvegis óskift í Stykkishólmi, þó að því tilskildu, að amtsbúar hafi eftir sem áður aðgang að safninu með sömu kjörum eins og nú, og að hreppsnefndin í Stykkishólmi og sýslunefndin í Snæfellsness- og Hnappadalssýslu, önnurhvor eða báðar, standist allan kostnað af safninu framvegis og auki það árlega eftir föngum«. Þetta var samþykt með öllum atkvæðum. Að vísu mætti háttv.þm., sem átti sæti í amtsráðinu, ekki á fundinum, en varamaður hans mætti, og þannig voru báðir fulltrúarnir úr Ísafjarðarsýslu sammála öðrum amtsráðsmönnum um þessa ráðstöfun, sem þm. nú ræðst á. Þingm. hefði verið nær að mæta með þessi mótmæli sín á réttum stað og stundu, en hreyfa þeim nú eftir dúk og disk. Enginn getur efast um að amtsráðið átti safnið og var því eitt bært um að ráðstafa því. Árið 1907 var málið borið aftur upp á fundi amtsráðsins; þar mættu einnig fulltrúar úr öllum sýslufélögum amtsins nema tveimur, og þar var aftur ákveðið með öllum atkvæðum að afhenda sýslunefndinni í Snæfellsness- og Hnappadalssýslu safnið samkvæmt tilboði hennar um að taka ein við því. Hér er því enginn vafi á því að löglegri amtseign er ráðstafað á löglegan hátt. Og ef þingið ætlar að fara að gera nýja ráðstöfun þvert ofan í löglega ráðstöfun eigandans, þá er það hreinn og beinn ránskapur og brot á 50. gr. stjórnarskrárinnar, sem segir eignarréttinn friðhelgan. Það er því nokkuð undarlegt að heyra þann mann, sem gengst fyrir slíku, hæla sér af því göfuglyndi að hann taki ekki allar fjaðrirnar af fuglinum, hæla sér af því, að safnið eigi að fá að halda nokkrum ómerkilegum fjöðrum af þeim, sem það á eitt allar. Honum fer líkt og stigamanni, sem rænir vegfaranda inn að skyrtunni, og hælir sér svo af því að hann hafi þó lofað honum að halda nærfötunum. Það er ekki svo að skilja, að eg sé neitt hræddur við það, þó þingið samþykki frumv. þm.; því að stjórnarnefnd safnsins í Stykkishólmi getur virt slík lög að vettugi. Það eru dómstólarnir sem skera úr því, hvort löggjafarvaldið hafi haldið sér innan réttra takmarka, og enginn dómstóll mundi álíta, að alþingi væri bært um að ráðstafa eignum einstakra manna eða stofnana þvert ofan í ráðstafanir eigenda. Það er enginn vegur til að flytja safnið úr Stykkishólmi, meðan þau skilyrði eru uppfylt, sem réttur hlutaðeigandi, amtsráðið, hefir sett fyrir því, að safnið verði þar kyrt og óskift. Hins vegar getur meiri hlutinn náttúrlega neitað safninu um styrk af landsfé og þannig ef til vill svelt það í hel. Háttv. þingm. Ísf. virtist sannfærast um þetta á þinginu 1907, þegar hæstv. ráðherra hafði lýst því yfir, að ráðstöfun amtsráðsins yrði ekki breytt, því þá sneri hann við blaðinu og beitti sér fyrir því, að þingið minkaði styrkinn til Stykkishólmssafnsins og veitti nokkuð af honum til safnsins á Ísafirði. Það lánaðist ekki að lækka styrkinn til Stykkishólmssafnsins, en hann fekk þó nokkur hundruð krónur til síns safns, og sé eg alls ekki eftir því. Það er þannig svo langt frá því að þetta mál sé sanngjarnt, að það er þvert á móti óframbærilegt og enda ósæmilegt. Ef einu sinni er farið út á þá braut, að búa til lög til þess að ná lögmætri eign einstakra héraða eða stofnana frá þeim eða svifta þau á annan hátt umráðarétti yfir eignum þeirra, þá er löggjafarvaldið komið út á þá hálku, sem ilt væri að fóta sig á. Þá mætti fara eins með einstaka menn; þá væri í rauninni öll trygging fyrir eignarrétti og öðrum rétti úr sögunni. Eg tek það upp aftur, að háttv.þm. hefði átt að koma fram með ástæður sínar á amtsráðsfundinum 1906. Annars er það ekki rétt að fara hér eingöngu eftir því, hvar flestir eru mennirnir. Safnið er ekki til fyrir einn kaupstað að eins, heldur fyrir alla íbúa amtsins, og þess vegna á að fara eftir því, hvar safninu er bezt í sveit komið, hvar það er bezt sett til þess að allir geti haft not af því, og að því leyti er Stykkishólmur hentugri staður en þessi Þorskafjörður, eg bið forláts, Ísafjörður. Auðvitað er Ísafjörður hentugri fyrir Ísfirðinga. En Mýrasýsla, Snæfellsness- og Hnappadalssýsla, Dalasýsla og Austur-Barðastrandarsýsla eiga allar hægra með að nota safnið í Stykkishólmi. Það er líka rangt, að engir hafi notað safnið í Stykkishólmi nema kaupstaðarbúar þar og nágrennið. Mér er kunnugt um það, af því eg hefi verið í stjórn safnsins frá 1895-1906, að það var notað mikið af mönnum í ýmsum héruðum, einnig af samsýslungum hins háttv. þingm. Ísafjarðarkaupst. Þetta hefir hann því sagt af vanþekkingu.  (Sig Stef: Nei)  . Þá vísvitandi ósatt. Það voru víða myndaðir »hringir« til þess að hagnýta sér safnið sem bezt. Menn fengu margar bækur í einu og létu þær ganga milli sín. Safnið var notað frá Dýrafirði, Önundarfirði, Ísafirði, Flatey, Búðardal, Ólafsvík og víðar að, í stuttu máli alstaðar að, nema eg man ekki eftir að það væri notað úr Mýrasýslu. Alt, sem háttv. þingm. flutti fram í ræðu sinni með mikilli málsnild og ákefð, hefir þannig annaðhvort komið of seint fram, ekki átt við eða verið beint ranghermt. Eg veit ekki hvað hann átti við með því að skjóta því fram, að safnið væri undarlega lítið, svo mjög sem það hefði verið styrkt af almannafé. Eg veit ekki hvort hann vill væna mig eða aðra stjórnendur safnsins þess, að eg eða þeir hafi hnuplað bókum frá safninu. En eg get frætt háttv. þingm. um það, að bindin eru fleiri en hann gerir ráð fyrir, og að eg lagði alt af meiri áherzlu á að kaupa góðar bækur en margar bækur. Það er ekki heldur rétt, að bókasafnið á Ísafirði hafi á stuttum tíma eignast öll þau bindi, sem þar eru nú, því að þar var komið upp töluvert safn þegar eg var á Ísafirði fyrir 15 árum. Annars sýndi það sig 1907 og sýnir sig aftur nú, að þingm. er mál þetta ofmikið kappsmál. Hann játaði því 1907, að sér hefði þá ekki verið kunnugt um ráðstöfun amtsráðsfundar á safninu 1906/07; játaði einnig, að ekki gæti orðið af flutningi úr því sem komið væri, eftir að ráðherra hafði frætt hann um ráðstöfun amtsráðsins á safninu, og þessu hefir hann annaðhvort verið búinn að gleyma eða hann hefir nú álitið sér alt fært, en »Littera manet« . Það gerir ekkert til þó að háttv. þingm. hafi ekki munað það sjálfur, það eru aðrir sem mundu það, og nú gefst háttv. deildarmönnum kostur á að dæma milli mín og hans.

Sigurður Stefánsson : Eg ætlaði að stilla svo orðum mínum, að þau gæfu ekki ástæða til slíkra stóryrða sem þeirra, er háttv. 5. kgk. þm. hefir látið sér um munn fara. En eg ætla að strika yfir öll hans stóru orð. Þó hann líki mér við stigamann og annað því líkt, þá standa allar ástæður mínar fyrir frumvarpinu jafn óhaggaðar fyrir því. Háttv. þingm. sagði að safnið væri ekki opinber eign. Er það þá eign einstakra?  (Lárus H. Bjarnason: Eign sýslnanna)  . Eg hygg að það sé rétt,: að kalla það opinbera eign. Safnið er eign alls Vesturlands eða 8 sýslufélaga, og undir opinberu eftirliti. Að kalla slíkt einstakra eign er, ef ekki rangt, þá að minsta kosti mjög villandi. Háttv. þingm. var og að brýna mig á því, að eg mætti ekki á amtsráðsfundunum 1906 og 1907. Það var rétt að eg mætti ekki, en það kom af því að mér var það ómögulegt. Það atvikaðist nú svo allan þann tíma sem háttv. 5. kgk. þm. var forseti amtsráðsins, að fundum amtsráðsins var svo hagað, að mér var ómögulegt að mæta, nema það kæmi í stórkostlegan bága við embætti mitt. Hann sagði enn fremur að það væri ránskapur og brot á stjórnarskrá að flytja safnið til Ísafjarðar. Eg hefði ekki haldið að forstöðumaður lagaskólans léti sér slíkt um munn fara. Hann hlýtur að hafa lesið frumvarpið eins og einn ónefndur herra les biblíuna. Það er hvergi farið fram á að raska neitt eignarréttinum á þessu safni. Það er þvert á móti sagt berum orðum að hið sameinaða safn sé eign Vestfirðingafjórðungs og heiti Bókasafn Vesturlands. En að kalla slíkt brot á eignarrétti og stjórnarskrá, þó að safnið sé flutt á hentugri stað, er ein hin argasta lögvilla. Hvað það snertir að eg hafi á þingi 1907 sannfærst um að ályktun amtsráðsfundar um safnið væri réttmæt og gild, þá er þar um að segja, að það eru hin mestu fjarmæli; með allri virðingu fyrir réttlæti hins háttv. 5 kgk. þm., þá er eg viss um að fyrverandi forseti amtsráðsins hefði ekki látið svo varhugaverða ályktun ná fram að ganga. Háttv. þm. hefir ekki hrakið með einu orði það sem eg sagði, að amtsbúum væri gert hægara fyrir að nota safnið á Ísafirði en í Stykkishólmi. Og því verð eg að álíta að þessi ákvæði amtsráðsins, að safnið skuli jafnan vera geymt í Stykkishólmi, séu, ef ekki ólögmæt, þá mjög ranglát. Allar þær ástæður, sem áður fyr mæltu með því að hafa safnið í Stykkishólmi, eru gjörsamlega horfnar. Á þinginu 1907 hafði eg ekkert frumvarp að flytja um flutning safnsins. Það var að eins breytingartillaga við fjárlögin sem þá var um að ræða, og því sá eg mér ekki fært að fara lengra í það skifti. En eg sannfærðist enganveginn um réttmæti eða sanngirni amtsráðssamþyktarinnar. - Að alþingi verði sótt fyrir dómstólunum um sínar gerðir, er sú endileysa að eg hefi aldrei heyrt slíka. Háttv. þm. kallaði Ísafjörð Þorskafjörð. Slík uppnefni læt eg mér í léttu rúmi liggja. Eg hygg að enginn sá þorskur sé til í Ísafirði, að honum hefði dottið i hug að flytja aðra eins ræðu og þá sem háttv. 5. kgk. þm. lét sér sæma að bera fram. Annars sýnist það nóg, að við köstum hnútum hvor til annars, og óþarft að vera með slettur til fjarverandi manna og árásir á mannorð eða mannvit kjósenda okkar. Hann sagði enn fremur að eg hefði verið að gera honum getsakir um það, að hann mundi hafa hnuplað frá safninu. Það hefir mér alls ekki komið til hugar; því eg veit til þess að hann lagði einmitt kapp á að auðga safnið að dýrum og fágætum bókum, og það jafnvel svo mjög, að stundum var ástæða að draga nokkuð úr ákafanum. T. d. var honum ant um að útvega safninu ýms merkileg, hávísindaleg »juridisk« ritverk á þýzku og dönsku máli, svo að amtsráðið varð að taka í taumana með því að það áleit slík rit ekki við alþýðu hæfi. Mér gat því ekki komið til hugar að gera honum neinar slíkar getsakir.

Forseti: Eg verð að biðja háttv. þingdeildarmenn að haga orðum sínum svo að eigi þurfi áminninga við.

Lárus H. Bjarnason Eg tek þetta sem leiðbeiningum til hins háttv.þm. sem síðast talaði.  Háttv. þm. hélt því fram að safnið væri opinber eign. Þetta má rétt vera, ef hann meinar aðeins það með orðinu, að fleiri eigi safnið en nokkrir einstaklingar. En það er ekki rétt, ef hann notar orðið »opinber eign« í sömu merkingu og landseign, og það gerir hann. Það er sitthvað, að nokkur héruð eigi bókasafnið í Stykkishólmi, eða að landið eigi það. Ætti landið það, væri löggjafarvaldið bært að ráðstafa því. En af því að Vesturamtið forna átti það, var amtsráðið eitt bært um það, en landið og löggjafarvald þess á þar ekkert atkvæði um. Enda hefir þingið litið svo á, að það ætti ekki rétt á að ráðstafa eignum amtanna. Þess vegna var t. d. leitað samninga um afhending Hólaskóla og Hvanneyrarskóla, sem áður voru eignir amtanna; þeir voru ekki teknir með lögum. Hitt tek eg mér ekki nærri, þó að háttv.þm. ætli sér að skilja stjórnarskrána betur en eg. Eftir 50. gr. stjórnarskrárinnar er eignarrétturinn friðhelgur. Það þýðir, að hvorki megi taka eign af réttum eiganda né heldur rifta löglegum ráðstöfunum eiganda. Hér væri eignarrétturinn að vísu ekki tekinn af sýslum Vesturamtsins, en lögmætri ráðstöfun amtsráðsins um hvar safnið skuli vera, væri riftað með frumv. og því bryti það 50. gr. stjórnarskrárinnar. Það væri ekki að eins brot á stjórnarskránni, ef löggjafarvaldið tæki Vigur af háttv.þm., heldur væri það líka brot á eignarrétti þm., ef riftað væri t. d. með lögum byggingu hans á jörðinni, hún tekin frá A og bygð B. Eg sagði ekki að amtsráðið hefði gert amtsbókasafnið í Stykkishólmi að eign Snæfellsnessýslu. Um það atriði leyfi eg mér að vísa til Amtsráðsfundarsamþyktarinnar 1906 sem eg las upp áðan. Safnið er Amtsbókasafn eftir sem áður. Hitt er auðvitað, að Snæfellingar eiga öðrum fremur hægt með að nota safnið, af »faktiskum« ástæðum, en þeir bera líka allan kostnaðinn af safninu. Eg sagði ekki að háttv.þm. hefði komið fram með frumv. á síðasta þingi um flutning safnsins. Orð háttv.þm. hér um eru orðaleikur. Eg sagði að hann hefði farið þess á leit að það yrði flutt. Það gerði hann, og það hefir hann nú játað, enda var hægt að sanna það með þingtíðindunum 1907. Eg sagði ekki að alþingi yrði sótt til sekta, en hitt sagði eg og stend við það og háttv.þm. ætti að vita það, að dómstólarnir eru bærir að dæma um það, hvort löggjafarvaldið hefir haldið sér innan þeirra takmarka sem stjórnarskráin hefir markað því. Lagafrumv. um flutning safnsins úr Stykkishólmi til Ísafjarðar færi í bága við 50. gr. stjórnarskrárinnar. Stjórnarnefnd safnsins í Stykkishólmi þyrfti ekki að hlýða slíkum lögum, og hún mundi ekki verða dæmd til þess. Hæstiréttur mundi að minsta kosti ekki gjöra það. Mér varð á það mismæli að nefna Þorskafjörð í stað Ísafjarðar, og telur háttv.þm. að eg hafi gert það viljandi og í óvirðingarskyni við Ísfirðinga. Út af því skal eg að eins minna háttv.þm. á að hann úthúðaði Stykkishólmi á alþingi 1907, kallaði hann kauptúnsholu og fór öðrum smánarorðum um héraðið. Annars finst mér það ekkert »crimen læsæ« þó að eg hefði kallað Ísafjörð svo því að sú skepna sem eg nefndi, mun þó enn vera til »í Djúpinu«. Þegar eg fór úr Stykkishólmi, var ekkert hávísindalegt þýzkt lögfræðisrit til á safninu, því miður; en aftur á móti átti safnið »Tidskrift for Retsvidenskab« og keypti eg það að dæmi Páls heit. Briem, er hafði keypt það handa Amtsbókasafninu á Akureyri. Eg skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál, er háttv.þm. Ísf. hefir flutt með honum laginni skerpu og kappi. Þær ástæður, er hann hefir borið fram hér í deildinni, hefðu verið áheyrilegar á Amtsráðsfundunum 1906 og 1907, en nú ná þær ekki nokkru tali.

Sigurður Stefánsson Mig furðar stórlega á því kappi, sem háttv. 5. kgk. þm. leggur á að sannfæra. deildina um að frumv. fari fram á skerðing á eignarréttinum. Hér er ekkert slíkt gert og eg hélt að eg hefði sýnt fram á það. Hér er að eins farið fram á að flytja safnið frá einum stað á annan, og það er alls ekkert stjórnarskrárbrot. Það á að vera ódæði, ef þingið breytir samþykt um að safnið verði ekki á ómögulegum stað framvegis, heldur á bezta stað í amtinu. Að eg ámælti Stykkishólmi eða íbúum hans, er ósannindi. Eg sagði að það væri kauptúns hola, og það er satt en ekki skammir, það getur ekki verið meiðandi, því að það er sagt um staðinn en ekki um mennina, þar geta verið góðir menn fyrir því. Mér datt aldrei í hug að ámæla mönnunum. En einmitt svona stóryrði og fullyrðingar, sem hjá háttv. 5. kgk. þm., benda á röksemdaþrot hjá honum. Hann sagði að eg hefði byrjað á rangmæli, en eg hygg að hann hafi bæði byrjað og endað á röngum stað. Eg leyfi mér að stinga upp á 3 manna nefnd.

Flutningsmaður (Jón Ólafsson) Breyt.till. á þskj. 201 miðar að því einu, að setja inn þann kafla, sem háttv.Ed. feldi burt, því að það var af misskilningi, að hann var feldur þar úr. Það var sem sé misminni hjá þeim háttv. þingm., sem barðist þar á móti kaflanum, að hann væri í fríkirkjulögunum. Það er einmitt gagnstætt því; þar stendur, að valdsmaður ákveði stund og stað. Og það hefir komið fyrir, að berlega hefir verið neitað, að gefa saman hjón í heimahúsum. Það er ósanngjarnt, að menn, sem leyst hafa leyfisbréf, fái ekki að ráða því, hvort gefið er saman í heimahúsum eða ekki, einkum þegar þeim, er prest nota, er það heimilt. Háttv. þm. Vestm. (J. M.) fór raunar vægilegum orðum um þetta og taldi skylt, að taka til greina, ef ástæður væru til þess, að hjónavígslan færi fram í heimahúsum, en lýsti þó yfir því, að hjónavígslan ætti fram að fara á skrifstofum valdsmanna. Valdsmönnum er áskilinn ferðakostnaður fullur, enda veit eg dæmi þess, að lögreglustjórar hafa farið langar leiðir til þess að gefa saman hjón, t. d. sýslum í Norður-Múlasýslu; hann hefir farið norður á Vopnafjörð og gefið saman mörg hjón í senn. Úr því að reynslan hefir sýnt, að sumir lögreglustjórar gera þetta ekki, er sanngjarnt að samþykkja fyrirmæli breytingartillögunnar, enda trúi eg ekki öðru, en að háttv. deild verði sömu skoðunar sem áður, og eg veit, að nú muni það verða samþykt í Ed., þegar leiðrétst hefir misskilningur deildarinnar á málinu, sem lýsti sér við atkvæðagr. þar um daginn.

Jón Magnússon Eg skal játa það, að þetta mál er varla þess vert, að vera að ræða mikið um það, en þó vil eg leiðrétta dálítið hjá háttv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ó.) Hann sagði, að eg hefði sagt, að borgaralegar hjónavígslur mætti aldrei fara fram annarsstaðar en á skrifstofum valdsmanna. Þetta er þveröfugt við það, sem eg sagði, enda stendur berlega í utanþjóðkirkjulögunum, að svo þurfi ekki að vera. Eg sagði hitt, að í kaupstöðum ættu slíkar athafnir að fara fram á skrifstofu valdsmanns eða á ráðhúsinu. Annars læt eg mér í léttu rúmi liggja um frumvarp þetta. Eg er hræddur um, að persónulegur árekstur valdi dálitlu um kapp háttv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ó.) í þessu máli. Eg hygg, að það geri nokkuð til, að tregða hefir verið á því einhvern tíma, að fá bæjarfógeta til að gefa hjón saman í borgaralegt hjónaband heima hjá háttv.þm., og þó gekk það fram. En sem sagt, þetta atriði er svo óverulegt atriði, og hefir svo litla praktiska þýðingu, að eg vil ekki eyða frekari orðum um það.

Flutningsmaður (Jón Ólafsson) Eg kann að hafa lagt meira í orð háttv.þm. Vestm. (J. M.) en til var ætlast. En hitt er alls ekki rétt, að mér gangi nokkrar persónulegar hvatir til þess að halda fram þessu frv. Eg hefi að eins kvænst einu sinni, í heimahúsum að vísu, en þá var hjónavígslan framkvæmd af presti  (Jón Magnússon: En vandamenn þm.?)  Að vísu hafa mér vandabundin hjón verið gefin saman í borgaralegt hjónaband í heimahúsum mínum af bæjarfógeta, svo að eg hefi sannarlega enga ástæðu til frumvarpsins í neinu, er mig snertir persónulega, en það á engin náð eða velgerð að þurfa að vera, að hjónaefni fái þetta gert. Allur munurinn milli okkar háttv.þm. Vestm. (J. M.) er sá, að eg vil, að menn hafi þann rétt, sem menn eiga að hafa, en hann vill, að menn njóti náðar.

Jón Ólafsson Eg stend ekki upp til þess að halda ræðu, heldur að eins til þess að spyrja hinn háttv. flutningsm. (S. S.) hvaða ástæða er til þess að stytta námstímann við þennan skóla frekar en aðra. -

Flutningsmaður (Sigurður Sigurðsson) Kenslutíminn styttist ekki, þó frumv. verði samþykt. Eins og nú er byrjar skólinn 1. oktbr. og er sagt upp 31. marz; - en eftir frumv. á hann að byrja 1. vetrardag og enda síðasta vetrardag. - Að öðru leyti gerði eg grein fyrir frumv. við 1. umr. og sé þess vegna ekki ástæðu til þess að taka það upp aftur. - Mál þetta er svo lítið - og eg skal taka það upp aftur, að það er eftir ósk nemenda og kennara og kenslumálastjórnin mælir með því. Vona eg því, að frv. þetta gangi hindrunarlaust í gegnum deildina. -

Ráðherrann (H. H.) Eg vil að eins leyfa mér að spyrja háttv. flutnm., hvort meiningin sé sú, að ráðh. megi ekki undir neinum kringumstæðum hafa hærri eftirlaun, en þessa upphæð, sem frumv. fasttekur. Ef svo er, þá getur það rekið sig á önnur gildandi ákvæði, t. d. ef ráðherrann hefir verið embættismaður, áður en hann varð ráðherra, og áður haft rétt til hærri eftirlauna eftir launalögunum. Er það þá meiningin, að hann eigi að missa löglegan rétt sinn fyrir það að takast ráðherrastarf á hendur?

Flutningsmaður (Jón Þorkelsson) Háttv. þm. Dal. (B. J.) lægi nær að svara þessu í rauninni heldur en mér. Eg hefi þó hugsað mér, að þetta mætti vel standa. Það sýnist vera einföld lækning og vandalaus, að embættismenn, sem ráðherrar verða, áskilji sér rétt til þess að taka við sínum fyrri embættum. Þetta er svo einfalt, að frumv. ætti að ganga hljóðalaust áfram hér í deildinni og áleiðis til úrslita.

Ráðherrann (H. H.) Það er als ekki hægt að láta embætti standa óveitt árum saman til þess að bíða eftir því, ef ráðherranum skyldi verða steypt. Það getur auðveldlega staðið svo á, að ekkert embætti sé til, er fráfarandi ráðherra getur tekist á hendur, þegar hann fer frá, og að hann hafi ekkert annað en eftirlaunin við að styðjast. Ákvæði þetta getur einnig orðið mjög ranglátt gagnvart mönnum, sem als ekki hafa verið embættismenn áður. Maðurinn getur setið svo lengi í ráðherraembættinu, að honum eftir þeim reglum, sem gilda um alla aðra embættismenn landsins, mundi bera miklu hærri eftirlaun fyrir þá þjónustu, heldur en þessar 1000 kr., sem frumv. fer fram á. Eg sé ekki ástæðuna, hvers vegna þetta embætti á að vera lakar sett en öll önnur embætti, og er hætt við, að slíkt verði ekki til að bæta fyrir því, að völ verði á hæfum mönnum til þess.

Flutningsmaður (Jón Þorkelsson) Eg sé nú ekki, að ráðherrar þurfi að hafa nokkurn forgangsrétt fyrir öðrum embættismönnum. Og raunar fæ eg ekki heldur séð, að frumv. meini ráðherrum að hafa eftirlaun eftir öðrum eftirlaunarétti. Að öðru leyti mun og ekki verða nein nauðsyn að búast við, að ráðherrar haldist æfilangt, en hart væri það að velta á landsmenn hvað eftir annað svo dýrum eftirlaunamönnum. Óhugsandi er og ekki, að sumir beint keppist eftir ráðherrastöðu - og takist að ná henni - til þess að fá há eftirlaun. Það mun og eldur aftra mönnum frá að skifta um ráðh. eða verða af með þann ráðh., er mönnum líkar ekki við, ef það á að kosta landssjóð æ nýja eftirlaunahrúgu. Frumv. þetta tel eg því afarnauðsynlegt í alla staði, frá hvaða hlið, sem þetta mál er skoðað.

Flutningsmaður (Sigurður Sigurðsson) Eg skal strax láta þess getið, að frumv. þetta er hér flutt samkvæmt ósk sýslunefndarinnar í Árnessýslu og þingmálafundar í sýslunni. Sýslunefndin fer fram á það: 1. Að sýslan verði losuð við viðhald flutningabrautarinnar yfir Ölfusið og Flóann. 2. Að úttekt veganna verði ásamt landsverkfræðingnum falið manni, er sýslunefnd tilnefnir. 3. Að úttekt flutningabrauta verði frestað fram í júnímánuð 1910. Það var alment álitið, að þegar byrjað var á vegi þessum 1886, að það væri gert í notum þess, að sýslurnar austanfjalls færu alfarið á mis við þægindin og hagnaðinn af strandferðunum. Sá maður, sem þá réði hér ríkjum, landshöfðinginn, leit svo á, og það með réttu, að sjálfsagt væri að tengja fjölbygðustu sveitirnar við höfuðstaðinn með eins góðum samgöngufærum og frekast væri unt. Þetta var einnig eðlilegt og sjálfsagt í alla staði. Þegar svo á þetta er litið, er það bæði sanngjarnt og sjálfsagt, að létta af Árness- og Rangárvallasýslum viðhaldinu á þessari leið. - Það er að mínu áliti »princips«-brot, að láta viðhaldið hvíla á þessum sýslum. Það virðist æði undarlegt, að Rangárvallasýsla skuli þurfa að bera kostnaðinn af viðhaldi brautarinnar á milli Þjórsár og Ölfusár. Viðhaldið hefði alveg eins mátt hvíla á Reykjavíkurbæ og Vestur-Skaftafellssýslu. - Annars skal eg ekki fjölyrða um það, hve þungt slíkt viðhald liggur á Árnessýslu. Það á ekki út af fyrir sig að ráða úrslitum þessa máls. En á það má benda, sem gilda ástæðu með þessu frumvarpi, að þjóðvegur liggur kringum landið, að undanteknum kaflanum frá Reykjavík að Ytri-Rangá. Þjóðvegur liggur, sem kunnugt er frá Elliðaánum alla leið til Akureyrar, þaðan austur um land til Seyðisfjarðar. Síðan liggur þjóðvegur frá Egilsstöðum suður í Hornafjörð og þaðan vestur sýslur að Rangá. Það lítur því hálf undarlega út, að slíta hér í sundur þjóðveginn. Lang-eðlilegast virðist það, að þjóðvegurinn hefði haldið áfram alla leið til Reykjavíkur, og að landssjóður hefði annast viðhaldið á þessari leið, eins og flestum öðrum þjóðvegum. Eg vænti nú þess, að frumvarpinu verði vel tekið, og að skipuð verði nefnd, að lokinni þessari umræðu til þess að íhuga málið.

Fyrirspyrjandi (Benedikt Sveinsson) Eg hefi leyft mér að koma fram með þessa fyrirspurn út af þingsál.till., sem borin var fram af háttv. 1. þm. Árn. (H. Þ.) á síðasta alþingi á þingskjali 575, og þá samþykt þar. - Í þessari þingsályktunartill. var skorað á stjórnina að hlutast til um og gera ráðstafanir til þess, að landinu væri skilað aftur skjölum og bókum úr skjalasöfnum biskupa, kirkna og annara opinberra stofnana hér á landi, sem lánaðar voru Árna Magnússyni, en aldrei skilað, og enn eru í safni hans í Kaupmannahöfn. Í umræðum þeim, er urðu um fyrnefnda þingsályktunartillögu á síðasta þingi, gerði flutningsm. ráð fyrir því, að stjórnin skýrði frá árangrinum af starfi sínu á næsta alþingi, en hún hefir ekki gert það enn, og því hefi eg leyft mér að koma fram með þessa fyrirspurn, með því að málið er mjög mikilvægt og þess vegna nauðsynlegt, að því sé haldið vakandi. Eg vildi nú leitast við að skýra málið dálítið, en get verið fáorður, vegna þess, að til er opinber skýrsla mjög ítarleg um þetta mál, eftir háttv. 1. þm. Rvík., Jón Þorkelsson landsskjalavörð, og eru þar taldar upp bækur þær og skjöl, sem héðan eru léðar og ekki hefir skilað verið aftur til þessa dags. Eins og öllum er kunnugt, voru Íslendingar hin mesta mentaþjóð, og mjög mikið ritað hér á fyrri öldum. - Mörg merk og mikilsverð handrit geymdust í landinu fram eftir öldunum, en svo var meginþorra þeirra sópað burtu á 17. og 18. öld. Maður sá, er ótrauðast vann að þessu, var Árni Magnússon, hann stóð og ágætlega að vígi, því að hann ferðaðist um landið um mörg ár og gat þá auðveldlega komist á snoðir um, hvar handritin var að finna og safnað öllu, sem fáanlegt var. Hann hafði veturvist í Skálholti nokkra vetur og tók þá afskrift af flestum bréfum, sem við stólinn voru. Vann hann um leið að því að afskrifa skjöl biskupsstólsins á Hólum, en gat ekki lokið við það til hlítar, meðan hann dvaldist hér. - Hann fékk því skjölin léð til Kaupmannahafnar, en entist ekki aldur til að skila þeim, og eru þau í safni hans í Kaupmannahöfn, enn þann dag í dag. Eg skal þá nefna það helzta, sem Árni flutti á þann hátt utan. Er þess fyrst að geta, að Jón biskup Vídalín seldi honum sumt af skjölum stólsins en lánaði sumt, t. d. lánaði hann Árna tvær fornar lögbækur stólsins á skinni, sem enn eru í safni hans. Einnig eru þar bréfabækur biskupanna, Brynjólfs og Gissurar, er Árni fékk hjá afkomendum þeirra, en auðvitað voru þær bækur eign biskupsstólsins. Skálholtsstóll varð þó betur úti en Hólastóll. Frá Hólum fékk Árni ekki að eins hinar fornu skjalabækur þeirra Jóns biskups Vilhjálmssonar, Ólafs Rögnvaldssonar o. fl., heldur um leið á sjötta hundrað skinnbréfa; Árni ætlaði að skila þessum bókum og skjölum aftur, því að á mörg bréfin hefir hann skrifað »sk.« = skilist og á laust blað stendur með hans hendi: »þetta læt eg fylgja bókinni til baka«. Auk þess, sem nú hefir verið talið, fékk hann fulla bókakistu frá Bessastöðum með ýmsu merku í t. d. klaustrabréfum og jarðabókum. Árni dó áður hann fengi skilað bókunum og var kallað, að hann hefði arfleitt háskólann í Höfn að safni sínu. Heimildir þær, sem háskólinn hefir fyrir safninu eru þó undarlega veigalitlar, því að frumritið af gjafabréfinu er ekki til, heldur að eins óstaðfest afrit, sem ekki er alskostar ótortryggilegt, því að þar er talað um hann sem dáinn og þó á hann að hafa samið það og undirskrifað sjálfur. Eftir að Árni var látinn liðu 30 ár, svo að ekkert var gert við safnið, en 1760 var því raðað og samin skrá yfir það og því eignað alt sem fanst, þótt það væri sannarlegt gerræði. Fyrir utan þennan beina og skýlausa rétt, sem landið hefir til þeirra bóka og bréfa í safninu, er héðan voru léð og eg hefi nú stuttlega vikið að, þá má bæta því við, að margt af þessu er þess eðlis, að Danir hafa ekkert með það að gera. Svo ert. d. um jarðabækurnar, en mjög óþægilegt að hafa þær ekki í söfnunum hér. Enn fremur er það nauðsynjalaust og óviðurkvæmilegt, að frumritin séu geymd í safninu, þar sem Árni gerði mjög nákvæm atrit af þeim, sem safn hans á; það sýnir og meðal annars, að hann hefir ætlað að skila frumskjölunum. Það hefir stundum verið sagt, að Ísland eigi Árna Magnússyni mikið að þakka; hann hafi safnað handritum vorum, sem annars mundu hafa glatast. En eg vil þá minna á það, að tveim árum fyrir dauða hans eyddist mikið af safni hans í bruna í Khöfn, svo að ekki mun annarsstaðar hafa farist meira af dýrmætum skjölum íslenzkum, og í annan stað, að forn bréf hafa geymst vel hér á landi. Reykholtsmáldagi er hið elzta skjal, sem nú þekkist frá fornöld vorri, og hefir það altaf geymst hér á landi, og þau bréf, sem til voru á dögum Árna í Skálholti eru til á biskupsskjalasafninu enn í dag. Það er því með öllu ósannað, að skjöl vor hafi geymst betur í Höfn en heima, og veitir slíkt háskólanum því engan siðferðislegan rétt til að halda þeim. Og þótt háskólinn hafi ekki skilað skjölunum til þessa, heldur haldið þeim í heimildarleysi um langan aldur, þá veitir það honum engan eignarrétt á þeim, heldur þvert á móti. Hinn siðferðislegi og lagalegi réttur er því vor megin í máli þessu. Eg óska eftir að stjórnin geri grein fyrir því, hvað málum þessum er nú komið, og eg hefi leyft mér að benda á þessi atriði í málinu til að sýna, að það er ekkert hégómamál.

Ráðherrann (H. H.) Eg þykist vita, að háttv.þm.N.-Þing. (B. Sv.) hafi frekar gert þessa fyrirspurn til þess að fá tækifæri til að halda þessa fróðlegu og vel sömdu ræðu, heldur en til þess að fá svar mitt, því það er hvorttveggja, að eg hefi sagt honum alt sem eg hefi að segja um þetta mál, enda var auðgefið að fara í stjórnarráðið og fá þar að vita um öll skjöl og skilríki, er að þessu máli hita. Eg held að mér sé óhætt að segja, að stjórnarráðið hefir gert það sem í þess valdi stóð til þess að fá þingsályktunartill. fullnægt. Þegar eg sigldi með lögin eftir þing 1907 fann eg kirkju- og kenslumálaráðherrann að máli, og skýrði fyrir honum ástæðurnar fyrir málaleituninni. Hann tók málinu vel og lofaði, að málið skyldi verða tekið til rækilegrar athugunar. Eftir samkomulagi okkar fól eg svo landsskjalaverðinum að búa til skrá yfir þær bækur og skjöl, sem sérstaklega er við átt, og inti hann það fljótt og röggsamlega af hendi. Skrá þessi er til prentuð og sendi eg kenslumálastjórninni ásamt skránni þýðing af hinu ítarlega bréfi landsskjalavarðar um málið, um leið og eg fór fram á að fá einnig íslenzk skjöl úr Ríkisskjalasafninu. Mér er kunnugt um, að þetta var sent stjórn Árna Magnússonarsafnsins og ríkisskjalaverðinum, en svar er enn ókomið frá þeim. Þegar eg dvaldi í Höfn í fyrra vegna sambandslaganefndarinnar, skrifaði eg til kirkju- og kenslumálaráðherrans, minti á málið, og óskaði þá eftir, að því væri flýtt sem mest; fekk þá og góð orð en ekkert svar, því að forstjórar safnanna voru ekki búnir að láta uppi álit sitt og tillögur. Þegar eg kom til Hafnar í vetur, skrifaði eg enn kenslumálaráðaneytinu og bað það að flýta svarinu, þar sem eg þyrfti að gera alþingi grein fyrir málinu, en eg hefi ekki fengið svar; þó hefi eg orðið var við, að erindi mitt hefir verið sent áfram til stjórnar Árna Magnússonar safnsins, og síðan hafa þeir setið ásamt ríkisskjalaverði á rökstólum. Ráðherrann sjálfur virtist vera málinu hlyntur og eg get vel ímyndað mér, að hinn nýi ráðherra geti fengið óskum alþingis að mestu framgengt, ef hann fer vel og lipurlega í málið.

Fyrirspyrjandi (Benedikt Sveinsson) Eg hefi ekki ástæðu til annars en þakka ráðherranum fyrir skýrsluna. En þar sem hann benti á, að aðra leið hefði mátt fara með fyrirspurnina, þá felst eg als ekki á það. Alþingi fól honum að inna þetta erindi af hendi og þá er sjálfsagt, að hann geri því grein fyrir því, hvað hann hefir aðhafst til að koma því fram. Hitt er óviðfeldið og öfugt, að einstakir þingmenn sé að rápa til stjórnarráðsins með fyrirspurnir um slíkt. Enda var ætlast til af þeim þingm., sem flutti þingsál.tillöguna upphaflega, að þinginu yrði gefin skýrsla um athafnir stjórnarinnar í málinu. Það er einnig augljóst, að ekki veitir af því, að þingið haldi málinu vakandi og mun eg síðar á þinginu bera fram nýja þingsályktunartill. í samráði í við aðra háttv. þingdm., ef það verður talið nauðsynlegt til þess að minna þá stjórn, sem nú tekur við, á það sem óunnið er í þessu máli.