Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Í stjórn bjargráðasjóðs eru nú þrír menn. Þeir eru ráðuneytisstjórinn í félagsmálaráðuneytinu, formaður Búnaðarfélagsins og forseti Fiskifélagsins. Í þessu frv., 3. gr., er gert ráð fyrir, að einum manni verði bætt í stjórnina, þannig að þeir verði fjórir eftirleiðis. Er gert ráð fyrir því í frv., að formanni Sambands ísl. sveitarfélaga verði bætt í stjórnina. Því var hreyft hér við 2. umr. í hv. d., að þetta væri ekki að öllu leyti eðlilegt, m.a., að ekki væri æskilegt, að jöfn tala væri í stjórninni. Ég fyrir mitt leyti fellst á þetta, tel langtum eðlilegra, að það sé látið standa á stöku, að í þessari stjórn verði eftirleiðis annaðhvort 3 menn eða þá 5. Mér hefur dottið í hug, hvort ekki væri æskilegt, að einn fulltrúi frá samtökum launþega ætti sæti í þessari stjórn og þá fyrst og fremst fulltrúi frá stærstu launþegasamtökunum, Alþýðusambandi Íslands. Vissulega snertir það mál, sem þetta frv. fjallar um, mjög hagsmuni allra vinnandi stétta og þá einnig verkamanna og annarra launþega. Það er talað um, að til mála komi að veita hjálp úr þessum sjóði, þegar hallæri ber að höndum í sveitarfélögum eða sýslum vegna óvenjulegra harðinda, m.a. langvarandi aflaleysis. Mér finnst því í raun og veru ekki óeðlilegt, að þessi samtök, samtök launþeganna, eigi sinn sérstaka fulltrúa í þessari stjórn. Þess vegna vil ég stinga upp á, að ákvæðinu um stjórnina í 3. gr. verði breytt á þann veg, að í stjórninni verði 5 menn, þeir sömu og taldir eru í frv. að viðbættum forseta Alþýðusambands Íslands, og ég leyfi mér að leggja fram skrifl. till. þess efnis, og mundi þá samkv. þeirri tillögu 3. gr. hljóða svo: „Stjórn sjóðsins, er nefnist bjargráðastjórn, skipa ráðuneytisstjórinn í félagsmálaráðuneytinu, og er hann formaður stjórnarinnar, formaður Búnaðarfélags Íslands, forseti Fiskifélags Íslands, forseti Alþýðusambands Íslands og formaður Sambands íslenzkra sveitarfélaga.“ Ég vænti þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir þessari tillögu, þannig að hún megi berast upp nú við 3. umr.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls benti ég á, að ekki væri venjulegt né viðkunnanlegt, að stjórn opinberra stofnana sé skipuð fjórum mönnum. Ég held meira að segja, að það megi teljast til undantekninga, ef ekki einsdæmi, að það sé. Að vísu man ég eftir einni nefnd, opinberri nefnd, sem er skipuð 6 mönnum, þ.e.a.s. þar er ekki oddatala, það mun vera verðlagsnefnd, sem sett var með efnahagslögunum í fyrra. En í þeim lögum fylgdi það ákvæði, að ef ágreiningur yrði í þeirri n. og 3 yrðu á móti 3, þá hefði formaðurinn 2 atkv., og þar með var sett undir þann leka, að mál fengi ekki endanlega afgreiðslu eða jákvæða afgreiðslu í þeirri nefnd. Þó að ég vilji ekki benda á þetta til fyrirmyndar - og síður en svo, þá er þó séð við því, að mál falli niður, þ.e.a.s. yrðu felld og ekki mögulegt að ná jákvæðri afgreiðslu, ef slíkt kæmi fyrir, slík afstaða innan n. kæmi fram. Aðalatriðið fyrir mér var það, að oddatala yrði höfð í stjórn þessa sjóðs, eins og verið hefur, hvort sem það yrðu 3 eða 5. Auk þess hef ég annað á móti þessari skipan, sem nefnd er í 3. gr. frv., en þar segir, að formaður stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga skuli vera sjálfkjörinn í stjórn bjargráðasjóðs. Það er að vísu stundarfyrirbrigði, en þó er það svo, að þessi formaður er jafnframt framkvæmdastjóri bjargráðasjóðs núna. Og ekki finnst mér það viðkunnanlegt, að Alþingi skipi svo fyrir, að framkvæmdastjórinn skuli jafnframt vera í stjórn sjóðsins, einn af fjórum. Það er svo um alla framkvæmdastjóra, að þeir eiga að gera reikningsskap sinna gerða fyrir stjórninni, og þá er það vægast sagt óviðkunnanlegt, að framkvæmdastjóri sé jafnframt einn meðdómari um eigin verk, svo að eins og á stendur nú, þá verð ég að telja það óviðkunnanlegt, að Alþ. mæli svo fyrir, að hann eigi sæti í stjórninni. Hitt er annað mál, ef einhver stofnun kýs framkvæmdastjórann til þess og telur það viðeigandi, en að Alþingi geri það. Ég hef flutt brtt. við þetta frv., að 3. gr. orðist þannig, að auk þeirra þriggja, sem verið hafa í stjórn bjargráðasjóðs, skuli koma tveir, sem kosnir eru á fulltrúaráðsfundi Sambands íslenzkra sveitarfélaga til 4 ára í senn. Ég vil ganga til móts við þau sjónarmið, að þessi stofnun eða þetta félag, Samband ísl. sveitarfélaga, hafi sín áhrif þarna innan stjórnar bjargráðasjóðs, og því datt mér það í hug, að vel færi á því, að fulltrúafundur kysi tvo menn í þessa stjórn. Þá væru orðnir fimm menn í stjórninni og áhrifa Sambands ísl. sveitarfélaga ætti þá að geta gætt enn betur en með að eiga einn mann af 4. Nú hefur verið flutt skrifleg brtt. um það, að 5 skuli eiga sæti í þessari stjórn, en sá fimmti, umfram það, sem er í 3. gr. frv. nú, verði forseti Alþýðusambands Íslands. Ég hef síður en svo á móti því, að sú skipan verði á gerð, og tel, að Alþýðusamband Íslands megi telja jafnframbærilegan aðila eins og Fiskifélag Íslands og Búnaðarfélag Íslands, og hef því í raun og veru ekki á móti þeirri till., en sé ekki ástæðu til að taka mína tillögu aftur, fyrr en séð er, hvað verður um hina. Mér þykir líklegt, að sú tillaga eigi nokkurt fylgi, þar sem tveir menn úr þeirri nefnd, sem fjallar um málið, flytja hana. En hitt vil ég þó benda á, að ég geng nær vilja frv. sjálfs með því að leggja til, að tveir menn frá Sambandi ísl. sveitarfélaga eigi þarna sæti, því að frv. ætlast til, að einn sé þó úr þeim félagssamtökum, þ.e.a.s. formaðurinn. Samband ísl. sveitarfélaga er félagsmálahreyfing eða félagasamtök, sem ná yfir allt landið. Á fulltrúaráðsfundum þess sambands eiga sæti 25 menn alls staðar að af landinu. Fulltrúaráðsfundurinn mun vera þannig samsettur, að úr Vestfirðingafjórðungi eru mættir 4 fulltrúar, úr Norðlendingafjórðungi 4, úr Austfirðingafjórðungi 2, úr Sunnlendingafjórðungi 10, og auk þess eiga þar sæti stjórnarnefndarmenn 5, svo að þar eru 25 fulltrúar á fundi alls staðar að af landinu. Mér sýnist því, að það mæli full sanngirni með því að taka það tillit til þessa sambands, að það eigi þarna nokkur ítök um stjórn bjargráðasjóðs. Þau mál, sem venjulega koma fyrir bjargráðasjóð, snerta oftast nær almenning, annaðhvort almenning í vissum landshluta eða jafnvel almenning í öllu landinu, svo að það er síður en svo, að fulltrúar frá þessum samtökum eigi ekki rétt á að fjalla um þessi mál, alveg eins og fulltrúi frá Fiskifélagi Íslands og Búnaðarfélagi Íslands. Ég tel ekki þörf á að fjölyrða um þetta frekar á þessu stigi. Ég mun, eins og ég sagði áðan, sætta mig vel við, að hin skriflega brtt. verði samþykkt, en tel ekki ástæðu til að taka mína brtt. aftur, fyrr en ég sé, hvernig fer um hina.



Herra forseti. Eftir að þetta mál var hér til 2. umr. í þessari hv. d., hefur heilbr.- og félmn. haldið um það tvo fundi að beiðni hv. 9. þm. Reykv. Eins og þdm. væntanlega muna, benti hv. 4. þm. Vestf. á það við 2. umr., að hann teldi óeðlilegt og óæskilegt, að einungis 4 menn ættu sæti í stjórn bjargráðasjóðs eða í bjargráðastjórn, eins og hún er kölluð í frv. Út af þessu mun það hafa verið, að hv. 9. þm. Reykv. fór þess á leit, að nefndin athugaði málið betur, og sú athugun hefur nú farið fram, eins og ég sagði áðan, á tveim fundum nú milli umræðna. Á þessum fundum komu fram að segja má báðar þær brtt., sem hér hafa komið fram, bæði brtt. á þskj. 160 og sömuleiðis hin skriflega brtt., sem þeir flytja, hv. 9. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Norðurl. e., en báðar tillögurnar voru felldar í n., þannig að n. sem heild sá ekki ástæðu til að koma með brtt. við frv. Aðalrökin fyrir þessum brtt. hjá flm. þeirra skilst mér séu þau, að þeir telja ekki við hæfi, að fjórir menn eigi sæti í bjargráðastjórn, og hv. 4. þm. Vestf. sagði hér áðan, þegar hann mælti fyrir sinni till., að hann áliti, að það væri hrein undantekning eða jafnvel einsdæmi, að stjórnendur stofnunar væru 4, eða þannig, að þar væri ekki oddatala. Í mínum augum eru þetta engin rök. Eins og ég benti á við 2. umr. málsins, veldur það engum erfiðleikum né vandræðum á neinn hátt, þó að tala stjórnenda standi á jafnri tölu. Ég vil benda á það sem dæmi í þessu efni, að flm. beggja þessara brtt. voru á sínum tíma fyllilega samþykkir því, ef ég man rétt, að bankaráð Landsbankans og Útvegsbankans skyldu skipuð fjórum mönnum, og ég minnist þess ekki, að þeir kæmu þá fram með neina tillögu í þá átt, að forseti Alþýðusambandsins eða einhver annar skyldi eiga sæti í þessum bankaráðum, til þess að tala bankaráðsmanna skyldi standa á stöku. Því verður þó vart neitað, að báðir þessir bankar eru mikilsverðari fyrir þjóðarbúskapinn en bjargráðasjóður og skal ég þó engan veginn gera lítið úr þýðingu hans. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að ég hef átt tal við ráðuneytisstjóra félmrn., sem jafnframt er nú formaður stjórnar bjargráðasjóðs, um þessi mál og um þessar tillögur, sem fram komu í heilbr.- og félmn. og nú eru komnar fram hér í hv. d. Hann staðhæfði, að stjórn sjóðsins mundi vera andvíg því, að aðrir og fleiri ættu sæti í bjargráðastjórn en frv. gerir ráð fyrir, en þetta atriði hefur verið þrautrætt innan sjóðsstjórnarinnar. Afstaða mín í málinu miðast að vísu ekki við afstöðu þessara ágætu manna, heldur af hinu, að ég sé engin rök fyrir því, að ástæða sé til að breyta þarna um frá því, sem frv. ráðgerir. Hv. 4. þm. Vestf. benti á það sem önnur rök fyrir sínu máli, að það væri ekki heppilegt eða æskilegt, að formaður stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga, sem jafnframt væri nú framkvæmdastjóri bjargráðasjóðs, skyldi eiga sæti í bjargráðastjórn. Hann benti á það, að sú skylda hvíldi á framkvæmdastjóranum að sjá um fjárreiður sjóðsins og gera upp reikninga hans og því væri ekki æskilegt, að hann ætti sæti í bjargráðastjórninni. Út af þessu vil ég einungis benda á það, að ég sé ekki, að þetta geti skipt nokkru máli, enda er svo fyrir mælt í 5. gr. frv., að ársreikningar sjóðsins skuli endurskoðaðir af endurskoðunardeild fjmrn. og endurskoðendum ríkisreikninganna ár hvert. Ég býst við því, að þetta mundi hver sem er telja fullnægjandi tryggingu fyrir því, að ekki yrði misfarið með fjármuni sjóðsins. Sami hv. þm. benti réttilega á, að það væri sjálfsagt og eðlilegt að taka tillit til sambands sveitarfélaganna í skipun bjargráðastjórnar. Ég er honum alveg sammála um þetta, enda gerir frv. ráð fyrir, að svo skuli gert. Nýmælið í frv. er það, að í bjargráðasjóðsstjórn skuli einmitt eiga sæti formaður sambands sveitarfélaganna, og með þeim hætti fær sambandið áhrif á meðferð þeirra mála, sem þar eiga heima og þar er um fjallað. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, enda að vísu ekki stórvægilegt mál. En af þeim ástæðum, sem ég hef nú rakið, mun ég greiða atkv. gegn báðum þessum brtt., sem fram hafa komið.



Herra forseti. Það má að sjálfsögðu deila nokkuð um það, hvort eðlilegt sé, að í slíkum stjórnum eins og stjórn bjargráðasjóðs sitji fjórir eða fimm menn. Það má einnig deila nokkuð um það, hvort réttmætt sé, að fulltrúi frá Alþýðusambandi Íslands eigi þar sæti, þó að mér finnist það satt að segja ekki liggja sérstaklega beint við, að fulltrúi frá verkalýðssamtökunum sitji þar, þegar litið er til margra annarra stjórna og, ráða, þar sem verkalýðssamtökin eiga engan fulltrúa, en sennilega ríkari þörf fyrir fulltrúa heldur en í þessu tilfelli. En á það almennt skal ég þó ekki leggja neinn dóm. Ástæðan til þess, að ég vildi segja hér nokkur orð, er fram komin brtt. frá hv. 9. þm. Reykv. um það, að fimmti maðurinn í þessari sjóðsstjórn verði forseti Alþýðusambands Íslands. Ég álít, að þegar löggjafarvaldið hefur veitt Alþýðusambandi Íslands fulltrúa í ýmsum opinberum nefndum, stjórnum og ráðum, þá hafi það verið gert á grundvelli þess, að Alþýðusambandið sé allsherjarsamtök íslenzkra launþega, sem sé opið öllum stéttarfélögum og stéttarfélagasamböndum. Ég hugsa, að þetta hafi verið einn höfuðgrundvöllurinn undir aðild Alþýðusambandsins að þessum stofnunum. En nú hefur það því miður sýnt sig, að þessi grundvöllur er ekki lengur fyrir hendi. Á síðasta Alþýðusambandsþingi, sem háð var fyrir um það bil hálfum mánuði, var fjölmennasta sérgreinasambandi landsins neitað þar um inngöngu án nokkurra gildra raka. En ef þetta samband hefði verið tekið inn, hefði meðlimum Alþýðusambandsins líklega fjölgað um það bil um 15%. Það er aðeins á þessu atriði, sem ég vildi vekja athygli. Ég lít nokkuð öðrum augum á Alþýðusambandið eftir því, hvort það er opin samtök eða lokuð. Og þess vegna tel ég, að löggjafarvaldið verði nú að líta það nokkuð öðrum augum en áður, þegar þess er farið á leit, að Alþýðusambandið fái slíka fulltrúa eins og hér er rætt, eftir það, sem gerðist á síðasta Alþýðusambandsþingi, unz sá slagbrandur, sem þar var settur fyrir inngöngudyrnar, er aftur numinn á brott.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Mér finnst, eins og ég áðan tók fram, mjög eðlilegt og æskilegt, að stjórnendur þessa sjóðs verði 5 eða 3, þannig að standi á stöku. Mér finnst það langtum lýðræðislegra, að mál séu afgreidd þar með meirihlutavaldi. En það verður ekki gert ævinlega, þegar um jafna tölu er að ræða. Tveir hv. þm. hafa mótmælt þeim tillögum, sem fram eru bornar um þetta efni. Ég get sagt fyrir mitt leyti, að ég gæti stutt hvora þessa till. sem er. Mér finnst það í sjálfu sér engin rök í málinu, að stjórn sjóðsins sé algerlega andvíg þeim tillögum, sem hér hefur borið á góma. Það kemur hv. þd. hreint ekkert við, hvað stjórn sjóðsins álítur um þetta. Það er hlutverk hv. þdm. að taka ákvörðun um slíkt og ekki hæfllegt að bera það fram sem nokkur rök í málinu, að stjórn sjóðsins sé andvíg því. Þar að baki geta legið heiðarleg og gild rök, að stjórnin er á móti þessu, en það getur líka hugsazt, að þar væri um einhvern klíkuskap að ræða, sem væri ekki vert að taka tillit til. Hv. 5. landsk. þm. hafði orð á því, að til væru ráð og nefndir, þar sem væru aðeins fjórir menn. Þetta er alveg rétt. En stundum er það svo að segja gert af nauðung, að segja má. T.d. þegar rétt þykir, að allir stjórnmálaflokkar á þingi, fjórir að tölu, eigi fulltrúa í viðkomandi ráðum, þá er það stundum gert af þeirri ástæðu. Það má um það deila. hvort þungvægara sé að taka til greina þá kosti, sem því fylgja, að oddatala sé notuð, eða hitt, að taka tillit til, að hver einstakur flokkur eigi fulltrúa í viðkomandi ráðum. Þetta er svolítið annað mál en það, sem er hér um að ræða. Eins og ég tók fram áðan, finnst mér það mjög eðlilegt og æskilegt, að launþegasamtökin eigi þarna fulltrúa. Ég valdi Alþýðusamband Íslands eingöngu af því, að það eru langfjölmennustu verkalýðssamtökin hér á landi og ekki unnt að ætlast til þess, að fleiri en ein samtök launþega eigi þarna aðild að. Eins og ég sagði áðan, þá tel ég það alls ekki óeðlilegt á neinn hátt, að þessi samtök eigi fulltrúa í þessari stjórn, og má geta þess, eins og ég raunar minntist á, að atvinnuskort getur auðveldlega leitt af hallæri og því ekki nema heppilegt, að fulltrúi sé í þessari stjórn frá launþegasamtökunum. Hv. 9. landsk. þm. var að tala um það hér, að það hefði komið í ljós fyrir hálfum mánuði, að Alþýðusamband Íslands væri lokaður félagsskapur. Hann talaði um, að það skipti miklu máli, hvort félagsskapurinn væri opinn eða lokaður, nú hefði það komið í ljós, að Alþýðusamband Íslands væri lokaður félagsskapur. Ég undrast mjög þessi orð hv. þm. Mér skilst á honum, að vegna þess að hann nú telur þessi samtök lokuð, þá vilji hann af þeirri ástæðu ekki greiða því atkv., að forseti Alþýðusambandsins eigi sæti sem fulltrúi í sjóðsstjórninni. Hvort það ber að líta á þessa yfirlýsingu hv. þm. sem refsiaðgerð af hans hálfu á hendur Alþýðusambandinu eða hefndarráðstöfun, veit ég ekki, en a.m.k. finnast mér þessi orð hins ágæta hv. þm. mjög óviðfelldin, ómakleg og fjarstæðukennd



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð út af ræðu hv. frsm. n. Hann andmælti þeirri brtt., sem ég flyt við þetta frv. Hann taldi það ekki vera nein rök gegn ákvæði frv. um fjögurra manna stjórn, að það væri jöfn tala, en ekki oddatala, og hann taldi sig geta hrakið þetta með því, að ég og fleiri þm. hefðum greitt atkv. með því að kjósa í bankaráð Landsbankans og bankaráð Útvegsbankans 4 menn. En hann hljóp bara yfir það, að ríkisstjórnin skipar fimmta manninn í bæði bankaráðin, svo að það eiga 5 menn sæti í hvoru bankaráði. Ég held, að ég þurfi varla að hrekja þetta með gleggra dæmi. Þetta var eina dæmið, sem hann gat nefnt um stjórn opinberra stofnana sem fyrirmynd að þessu ákvæði í frv., og þar tókst nú ekki betur til. Hann talaði um, að ég hefði fundið að því, að eins og sakir stæðu, þá væri framkvæmdastjóri bjargráðasjóðs nú formaður stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga, og að ég hafi ekki talið það viðeigandi, þar sem hann þyrfti að halda reikninga og gera upp reikninga sjóðsins. Ég nefndi ekkert reikninga þessa sjóðs, ekki einu einasta orði. Ég sagði, að framkvæmdastjóri hverrar stofnunar sem er á að gera stjórn stofnunarinnar reikningsskap á gerðum sínum, á verkum sínum sem framkvæmdastjóri. Og þannig er það alls staðar, ekki aðeins í opinberum stofnunum. heldur einnig í einkafyrirtækjum. Það er því óeðlilegt, að sami maður sé jafnframt stjórnandi og meðdómari um sín eigin verk. Þessu held ég fram. Það er að vísu svo, að jafnvel samkv. minni till. er það ekki útilokað, að formaður stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga kæmi í stjórn bjargráðasjóðs. En þar með er ekki sagt, að hann yrði áfram þá framkvæmdastjóri sjóðsins. En hér er ætlazt til, að þessi formaður, sem nú er framkvæmdastjóri sjóðsins, verði einnig meðstjórnandi. Af því að hv. frsm. er kominn inn í þd. aftur, vil ég endurtaka það, sem ég var að segja, að það er rangt hjá honum, að bankaráð Landsbankans og bankaráð Útvegsbankans séu skipuð fjórum mönnum. Ég býst við, að hann misminni þetta. Það hlýtur að vera svo. Það er rétt, að kosnir eru af Alþingi aðeins 4, en það er einn stjórnskipaður í bæði bankaráðin, og það eru 5 í hvoru bankaráði - oddatala í hvoru bankaráði. Ég sé því ekki annað en það standi alveg óhaggað, sem ég sagði áðan, að það er óheppilegt, það er undantekning, ef það er ekki einsdæmi, að oddatala sé á stjórnendum opinberrar stofnunar. Þetta er aðalatriðið fyrir mér. Hann gat þess um daginn, við 2. umr. þessa máls, að það mundi ekkert ske annað en það, að ef atkv. féllu 2 á móti 2 í ágreiningsmáli í sjóðsstjórninni, þá væri það mál fallið eða sú tillaga, sem um væri að ræða. En það er einmitt það, að ef slíkur ágreiningur er fyrir hendi um eitthvert mál, þá getur slík stjórn aldrei samþykkt neina jákvæða tillögu í málinu, af því að þar er ekki oddatala, og það er ekki heldur neitt ákvæði um það, að formaður stjórnarinnar hafi frekari atkvæðisrétt en hver annar í stjórninni. Ég endurtek það, að ég tel, að það sé aðalatriðið að bæta úr þessum ágalla. Það er rétt hjá hv, frsm., að þetta er ekkert stórmál. En það eru mistök að afgreiða frv. svona frá sér. Og þegar maður sér þessi mistök, áður en frv. er þó komið gegnum 3. umr., þá eigum við að leiðrétta þau.