Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti Íslands hefur gefið út svohljóðandi bréf: ,,Forseti Íslands gjörir kunnugt: Ég hefi ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda miðvikudaginn 28. janúar 2004, kl. 13.30. Gjört á Bessastöðum, 21. janúar 2004. Ólafur Ragnar Grímsson. ------------------- Davíð Oddsson. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.`` Fundir Alþingis hefjast því nú á ný. Hæstv. forseta, hv. alþingismönnum svo og starfsmönnum Alþingis óska ég gleðilegs árs, þakka hið liðna og býð menn velkomna til þingstarfa og læt í ljós þá ósk og von að störf okkar megi verða landi og lýð til blessunar.

Ég þakka hæstv. forsrh. góðar óskir í garð okkar alþingismanna og starfsmanna Alþingis. Ég óska alþingismönnum og starfsmönnum Alþingis gleðilegs árs. Jafnframt sendi ég landsmönnum öllum mínar bestu nýársóskir. Ég vona að hlé það sem verið hefur á reglulegum fundum Alþingis hafi nýst alþingismönnum vel til fundahalda í kjördæmum sínum og til annarra samskipta við kjósendur. Ég á von á því að það skili sér í störfum Alþingis.

Ásgeir Bjarnason, fyrrverandi alþingismaður og bóndi í Ásgarði, andaðist 29. desember í Sjúkrahúsi Akraness. Hann var 89 ára að aldri. Ásgeir Bjarnason var fæddur 6. september 1914 í Ásgarði í Hvammssveit í Dalasýslu. Foreldrar hans voru hjónin Bjarni Jensson bóndi og hreppstjóri og Salbjörg Ásgeirsdóttir ljósmóðir og húsmóðir í Ásgarði. Ásgeir lauk héraðsskólaprófi í Reykholti 1934 og búfræðiprófi á Hólum 1937. Eftir það fór hann til framhaldsnáms í Noregi og lauk prófi í búfræðiskóla ríkisins í Sem 1940. Á árunum 1940--1942 var hann starfsmaður við tilraunastöð búnaðarháskólans í Ási í Noregi og síðan við frærannsóknastofnun í nágrenni Stokkhólms. Heim til Íslands kom hann síðla árs 1942 eftir hættuför, krókaleiðir vegna styrjaldar. Árið 1943 hóf hann búskap í Ásgarði og var bóndi þar fjóra áratugi til 1983. Ásgeiri Bjarnasyni voru falin ýmis trúnaðarstörf. Hann var í hreppsnefnd Hvammshrepps 1945--1950 og 1956--1978, hreppstjóri Hvammshrepps 1956--1984, formaður Búnaðarsambands Dalamanna frá stofnun þess 1947 til 1974 og fulltrúi þess á búnaðarþingi 1950--1986. Hann var fulltrúi á fundum Stéttarsambands bænda 1947--1969 og formaður Búnaðarfélags Íslands 1971--1987. Í alþingiskosningunum 1949 var hann í kjöri fyrir Framsóknarflokkinn í Dalasýslu og var kjörinn þingmaður. Hann var þingmaður Dalamanna 1949--1959 og þingmaður Vesturlandskjördæmis 1959--1978, sat á 31 þingi alls. Hann var 2. varaforseti efri deildar Alþingis 1971--1973, forseti efri deildar 1973--1974 og forseti sameinaðs þings 1974--1978. Hann átti sæti í Norðurlandaráði 1954--1956, 1960--1967 og 1974--1978. Hann var endurskoðandi Brunabótafélags Íslands 1950--1994, í tryggingaráði 1963--1974 og í bankaráði Búnaðarbanka Íslands 1965--1968. Margt er hér ótalið af trúnaðarstörfum sem hann gegndi. Ásgeir Bjarnason var hógvær að eðlisfari, barst aldrei mikið á. Hann var framar öðru ræktunarmaður, góður bóndi, höfðingi heim að sækja og vildi hvers manns vanda leysa. Mannkostir hans duldust ekki þeim sem höfðu af honum kynni. Sýslungar hans völdu hann og hvöttu til forustustarfa út á við. Á Alþingi og í samtökum bænda naut hann trausts og virðingar. Þar studdi hann ýmist eða hafði forgöngu um framfaramál landsbyggðarinnar. Hann bjó að áratuga reynslu við þingstörf þegar hann tók við forsetastörfum á Alþingi, var réttlátur og öruggur stjórnandi funda. Ásgeir Bjarnason var trygglyndur og traustur drengskaparmaður. Ég vil biðja háttvirta alþingismenn að minnast Ásgeirs Bjarnasonar með því að rísa úr sætum. --- 
            

Borist hefur svohljóðandi bréf frá Tómasi Inga Olrich, dags. 30. desember sl.: ,,Það tilkynnist með bréfi þessu að frá og með næstu áramótum afsala ég mér þingmennsku. Ég þakka alþingismönnum og starfsmönnum þingsins gott samstarf og samvinnu þann tíma sem ég hef átt sæti á Alþingi. Um leið og ég árna Alþingi heilla í störfum vænti ég góðs samstarfs við alþingismenn á nýjum starfsvettvangi. Tómas Ingi Olrich.`` Samkvæmt bréfi þessu verður Arnbjörg Sveinsdóttir 6. þm. Norðaust. Hún hefur áður setið á Alþingi tvö kjörtímabil og er því hagvön hér í þingsölum. Ég býð hana velkomna til starfa. Við brotthvarf Tómasar Inga Olrichs af þingi færi ég honum þakkir fyrir þau störf sem hann hefur unnið á Alþingi. Hann sat á þingferli sínum í iðnn., menntmn., umhvn., heilbr.- og trn., fjárln. og sérnefnd um stjórnarskrármál tvívegis. Lengst sat hann í utanrmn., þar af formaður hennar 1998--2002 þegar hann tók við ráðherrastörfum. Þá sat hann í Íslandsdeild NATO-þingsins og Íslandsdeild ÖSE-þingsins og var um skeið formaður þeirra. Persónulega þakka ég Tómasi Inga Olrich vináttu, náið samstarf og langa samfylgd í stjórnmálum og veit að ég mæli fyrir munn allra þingmanna þegar ég þakka honum ánægjuleg kynni og gott samstarf sem skilur eftir góðar minningar. Við njótum starfskrafta hans, reynslu og þekkingar í öðru mikilvægu starfi. Ég óska honum allra heilla á þeim vettvangi.

Borist hefur svohljóðandi bréf frá formanni þingflokks sjálfstæðismanna um mannabreytingar í nefndum: ,,Þingflokkur sjálfstæðismanna hefur ákveðið eftirfarandi breytingar á skipan þingmanna Sjálfstæðisflokksins í fastanefndir og alþjóðanefndir Alþingis, sbr. 16. gr. þingskapa: Arnbjörg Sveinsdóttir tekur sæti Þorgerðar K. Gunnarsdóttur í allshn. og samgn., svo og sæti varamanns í Íslandsdeild Norðurlandaráðs og Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins. Guðmundur Hallvarðsson tekur sæti Þorgerðar K. Gunnarsdóttur í iðnn. Sólveig Pétursdóttir tekur sæti Þorgerðar K. Gunnarsdóttur í kjörbn. Arnbjörg Sveinsdóttir kemur í stað Guðmundar Hallvarðssonar í fjárln. Þetta tilkynnist yður hér með. Einar K. Guðfinnsson, formaður þingflokks Sjálfstfl.`` Þetta bréf er dagsett 28. janúar 2004.

Borist hefur tilkynning um að Margrét Frímannsdóttir hafi verið kjörin formaður þingflokks Samfylkingarinnar í stað Bryndísar Hlöðversdóttur á þingflokksfundi í gær og er þetta bréf dags. 28. janúar.

Um klukkan hálffjögur í dag fer fram umræða utan dagskrár um ástandið í Írak. Málshefjandi er hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson. Hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Ég vil taka fram að búast má við að þingfundi verði fram haldið kl. 6 þegar þingflokksfundum lýkur svo að hægt sé að svara þeim fyrirspurnum sem eru á dagskrá.

Virðulegi forseti. Alveg er það einstakt að ferðast um landið okkar, fara um blómlegar byggðir og ekki spillir fyrir ef fjallasýn er fögur. Ég er sannfærð um að það er ekkert sem gerir jafnmikið fyrir líkama og sál og að fara um landið. Og það er alveg stórkostlegt þegar maður er að ferðast að sjá hvílíkar breytingar hafa orðið í landinu á síðustu 20--30 árum. Sérstaklega er ég þar að vísa til þess sem hefur verið að gerast í sveitum. Það er alveg til fyrirmyndar hvernig þróast hefur að byggja upp, halda við býlum, breyta umhverfinu og það er oft aðdáunarvert að sjá hús í sveitum, heimreiðir og umhverfi þeirra. Ég vil sérstaklega undirstrika þetta sem mér finnst svo mikils virði þegar ég er á ferð um landið. Því miður er þetta ekki alls staðar eins. Það er alltaf bakhlið á öllum peningum, líka þessum. Og þannig er að víða á venjulegum bæjum, og ég undirstrika það að þessi tillaga á við venjulega sveitabæi, hér er ekki verið að tala um sérstaka skussa. Á venjulegum bæjum má sjá mjög víða ryðguð úrelt landbúnaðartæki, mörg í túnfæti, í hlaði eða við heimreiðina, já jafnvel mörg á sama bænum. Þetta er mikið lýti, þetta er lýti fyrir býlið og þetta er lýti fyrir landið. Ég hef oft velt því fyrir mér hvernig á þessu standi og ég geri mér auðvitað grein fyrir því að það er afskaplega erfitt fyrir lítið býli að losa sig við þessa tegund af úrgangi. Það er eiginlega hægt að gefa sér að það sé ekki unnt. Venjulegur bóndi hefur ekki bolmagn til að losa sig við þessi tæki og við vitum hve erfitt hefur verið víða í sveitum síðustu ár. Margar umræður hafa farið fram í þessum ræðustól um hve hrakað hefur fjárhag ekki síst fjárbændanna í landinu og það hlýtur að vera þannig að við eigum að velta fyrir okkur hvað unnt sé að gera. Þess vegna ber ég fram þessar tvær spurningar: Hefur umhverfisráðuneytið kannað hvernig unnt væri að aðstoða bændur við að fjarlægja úreltar búvinnuvélar og önnur landbúnaðartæki sem víða má sjá við tún og bæjarhlöð? Er ástæða til sérstaks hreinsunarátaks í sveitum vegna slíkra úreltra véla og tækja?

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi er spurt: ,,Hefur umhverfisráðuneytið kannað hvernig unnt væri að aðstoða bændur við að fjarlægja úreltar búvinnuvélar og önnur landbúnaðartæki sem víða má sjá við tún og bæjarhlöð?`` Því er til að svara að ráðuneytið hefur tekið þátt í þriggja ára átaksverkefni á vegum landbrn. Fegurri sveitir, sem lauk í lok árs 2002. Þar var lögð áhersla á hreinsun í sveitum landsins. Tilgangur verkefnisins var m.a. að koma í veg fyrir mengun og bæta ásýnd dreifbýlisins og ímynd þess. Við framkvæmd verkefnisins kom fram hvar búvélar höfðu hlaðist upp í sveitum og reynt var að safna þeim saman ásamt öðru brotajárni á einn stað og tengja við ferðir fyrirtækja sem safna brotajárni, þ.e. Furu og Hringrásar. Stjórn verkefnisins sendi út bréf til búnaðarfélaga og -sambanda með leiðbeiningum um hvernig hægt væri að aðstoða bændur við að koma frá sér gömlum búvélum. Ekki er vitað um heildarmagn úreltra búvinnuvéla og annarra landbúnaðartækja sem safnað var saman en talið er að hér hafi verið um verulega hreinsun að ræða. Í öðru lagi er spurt: ,,Er ástæða til sérstaks hreinsunarátaks í sveitum vegna slíkra úreltra véla og tækja?`` Því er til að svara, eins og fram kom í svari við fyrstu spurningunni, að slíkt hreinsunarátak hefur einmitt nýverið staðið yfir og er nýlokið. En það leikur hins vegar ekki vafi á því að víða þarf að taka til hendinni í framtíðinni. Það er verkefni sveitarfélaga lögum samkvæmt að annast þessi mál. Þau hafa víða staðið fyrir hreinsunarátaki og hafa mörg hver árlegan hreinsunardag að vori þar sem skipulagðar eru leiðir til þess að auðvelda íbúum að losa sig við úrgang, þar á meðal brotajárn. Búvinnuvélar og landbúnaðartæki hafa sem slík ekki verið tekin upp í lög um úrvinnslugjald með þeirri undantekningu að búvinnuvélar og landbúnaðartæki sem skilgreind eru sem gjaldskyld ökutæki samkvæmt lögum um bifreiðagjald, en þar er t.d. um að ræða dráttarvélar sem ná meiri hraða en 30 km á klst. svo og rafgeymar og hjólbarðar, en markmið laga um úrvinnslugjald er að skapa hagræn skilyrði fyrir endurnotkun og endurnýtingu úrgangs og tryggja viðeigandi förgun spilliefna. Hugsanlega munu búvinnuvélar almennt og önnur landbúnaðartæki verða sett undir lögin þegar fram líða stundir. Það mun þó ekki, ef til kemur, taka á uppsöfnuðum vanda heldur koma í veg fyrir að hann aukist.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda, Rannveigu Guðmundsdóttur, fyrir að taka upp þetta mál í þingsal og eins vil ég þakka fyrir svör hæstv. umhvrh. þar sem hún minntist á verkefnið sem var við lýði í nokkur ár, Fegurri sveitir, sem var á forræði hæstv. landbrh. og ég sem þáv. forseti Kvenfélagasambands Íslands átti þátt í að koma því verkefni af stað og það verkefni var mjög gott. Þar var ráðinn verkefnisstjóri sem fór um allt land og ræddi við sveitarfélögin, við bændur og það var gert mjög mikið átak. Ég vil minna á annað átak sem var gert til þess að koma ónýtum húsum fyrir. Það var átak eftir jarðskjálftana 2000 á Suðurlandi, þá var tækifærið notað. En auðvitað þarf að koma þessum ónýtu tækjum einhvers staðar fyrir. En ég vil minna á að bara úrvinnslugjaldið sem bændur þurfa að borga núna fyrir rúlluplastið er 40--50 millj. kr. skattur á bændur.

Virðulegi forseti. Ég er mjög ánægð að heyra að hreinsunarátak hafi farið í gang 2002. Ég er hins vegar nokkuð hugsi yfir því að eftir að þessi fyrirspurn mín kom fram fékk ég bæði bréf og upphringingar frá bændum, m.a. bréf þar sem bóndi sagði mér að það þyrfti að gera meira en að reyna að losa í burtu þessi úreltu tæki. Það væri líka afskaplega ömurlegt að búa og gera vel við sitt býli en á næsta bæ væri kannski alveg hörmulegt allt útlit og allt í fári, eins og hann lýsti fyrir mér. Það þarf því kannski að gera svolítið betur en hér er sagt. Ég skil málið þannig að það hafi verið safnað saman tækjum, reynt að hafa þau á sem fæstum stöðum og þar með er náttúrlega kominn þessi uppsafnaði vandi. Ég hef litið svo á að það sé mjög erfitt fyrir sveitarfélögin að standa ein að þessu. Í þéttbýlinu eru ákvæði um það í flestum bæjarmálasamþykktum að ef einhver fer mjög illa með lóð sína eða stendur ekki við þær reglur sem hann á að undirgangast getur bæjarfélagið látið lagfæra það sem er ábótavant á kostnað eiganda. Ég geri mér grein fyrir því að það þýðir ekkert að gera þetta á kostnað eigenda. Ég spyr: Hver mun borga fyrir að þessi tæki verði flutt af uppsöfnunarstöðum? Og ég spyr líka: Var farið í alla landsfjórðunga með þetta átak? Ég er nokkuð hugsi yfir því sem ég sá í fyrrasumar á ferð minni og vegna þeirra upphringinga sem ég hef fengið eftir að fyrirspurnin kom fram.

Virðulegur forseti. Eins og hér hefur komið fram hefur verið átak í gangi, einmitt átak af því tagi sem fyrirspyrjandinn er að kalla eftir. Hvort það hafi verið í öllum landshlutum, þá býst ég við því þó að ég hafi ekki upplýsingar um það á reiðum höndum, en alla vega fengu búnaðarsambönd bréf um átakið og það var mikið samráð um allt land, svo ég býst við því að það hafi náð til allra landshluta. Almennt séð á mengarinn að borga, þ.e. sá sem mengar eða safnar dóti í kringum sig á að standa fyrir því að koma því í förgun, það er hin almenna nálgun í slíkum málum. Það er hægt að hjálpa til eins og hér hefur verið gert með átaki en það er ekki hægt að varpa ábyrgðinni yfir á ríkið. Aðilar, bæði bændur og aðrir, verða að sjá um að koma sínu rusli, hvort sem það eru búvinnuvélar eða annað, í förgun, oft með hjálp sveitarfélaga en almennt má segja að mengarinn borgi. Varðandi það sem kom fram um rúllubaggana og það gjald sem hefur verið lagt á bændur þá er það gjald sem hefur skapast nokkuð góð samstaða um í þinginu, er hluti af úrvinnslugjaldinu svokallaða þar sem mengarinn borgar. Verið er að setja gjald á vöru til að hægt sé að safna í sjóð til að standa undir endurvinnslu á ákveðnum tegundum af rusli. Auðvitað finnst fólki þetta ankannalegt í fyrstu en síðan skapast yfirleitt mjög mikil samstaða um slíkar leiðir og það hefur verið mikil samstaða um spilliefnagjaldið sem er gjaldtaka af sama tagi og fellur núna á rúllubaggaplastið.

Herra forseti. Um áramót 2000--2001 kom í ljós, frá umhverfisnefnd Hafnasambands sveitarfélaga sem hafði þá gengist fyrir könnun á langlegu- og reiðuleysisskipum í höfnum á Íslandi, að á þeim tíma var 161 skip, að brúttóþyngd tæp 37 þús. tonn, ónotað, ónýtt, úrelt og lá í höfnum landsins. Það hlýtur því að vakna upp spurning varðandi allan þann kostnað sem af þessum skipum hlýst, sem taka upp dýr og kostnaðarsöm hafnarmannvirki og legupláss í höfnum auk þess sem viðkomandi hafnir hafa orðið fyrir verulegum útgjöldum vegna þessa. Ekkert hefur verið gert í þessu máli, hvorki af hálfu Hafnasambands sveitarfélaga, hafnanna sjálfra né af hálfu umhvrn. Því hlýtur sú spurning að vakna hvort ekki sé eðlilegt að taka þessu máli taki og létta á kostnaði vegna þessara úreltu og óhagkvæmu skipa, vegna þess að það virðist ekki liggja ljóst fyrir hver beri ábyrgð eða hver eigi að sinna því, hver eigi að sjá um að koma þessum skipum úr höfn svo að þau taki ekki dýr viðlegupláss í höfnum landsins. Þess vegna hef ég lagt fyrir hæstv. umhvrh. svohljóðandi fyrirspurn: ,,Til hvaða aðgerða hyggst ráðherra grípa til förgunar úreltum og ónýtum skipum sem liggja mörg hver í reiðileysi í höfnum landsins?``

Virðulegur forseti. Því er til að svara varðandi þessa fyrirspurn að töluvert vandamál hefur skapast vegna skipa sem eru í óreiðu í höfnum og fjörum og þetta er vandamál sem verður að taka á. Fyrir liggja tvær skýrslur opinberra aðila þar sem vandamálinu er lýst og gerðar eru tillögur um úrbætur. Vegna þessarar forsögu er lagt til í frv. til laga um verndun hafs og stranda, sem er til umfjöllunar núna hjá umhvn. Alþingis, að umhvrh. skuli í samvinnu við Umhverfisstofnun, samgrh., Hafnasamband sveitarfélaga og heilbrigðisnefndir gera áætlun um hreinsun stranda og hafnarsvæða í þessu tilviki og um kostnað er af því leiðir. Skal áætlunin liggja fyrir eigi síðar en 1. júlí 2005 og koma til framkvæmda hálfu ári síðar og skal hreinsuninni lokið fyrir árslok 2008. Þannig gæfust nokkur ár til að taka á þessu máli. Þetta er það sem lagt hefur verið til að verði gert og ég vona að þetta frv. verði að lögum á yfirstandandi þingi og að í framhaldinu verði tekið á málinu. Ég verð því að segja að mér finnst fulldjúpt í árinni tekið að segja að umhvrn. hafi ekkert gert, það hafa verið gerðar skýrslur og það liggur fyrir stefnumótun í frv. sem er til meðhöndlunar á Alþingi og ég vona að það ákvæði nái fram að ganga. Þetta er hins vegar nokkuð flókið mál, það er mjög dýrt að farga þessum ónýtu og úreltu skipum og fjölmargir aðilar hafa því miður eins og á svo mörgum öðrum sviðum verið óábyrgir og ekki komið skipum sínum í förgun eftir að þau eru orðin ónýt eða ónothæf. Sumir hafa farið í gjaldþrot o.s.frv. og hafa ekki burði til þess og mér skilst að sum skip hafi hreinlega verið skilin eftir í höfnum og menn bara labbað í burtu. Þetta er auðvitað óábyrg framkoma má segja. Þetta er svipað og ef menn mundu bara skilja bílana sína eftir hvar sem er og ekki koma þeim til förgunar. Þá er kallað á ríkið og það beðið um aðstoð og sjálfsagt þarf að aðstoða í þessu tilviki, þetta er fortíðarvandi. Þetta tengist að einhverju leyti svarinu við fyrirspurninni sem kom áðan frá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur og laut að gömlum búvélum. En ég held að málið sé í ágætisfarvegi og með samþykkt frv. sem liggur fyrir um verndun hafs og stranda er kominn farvegur til að leysa málið.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem fram hefur komið í þessari umræðu að þetta er heilmikið vandamál. Þetta er mikill kostnaður fyrir hafnirnar og það er alveg ljóst mál að ef fram heldur sem horfir er hættan sú að þetta verði kostnaður sem leggist á útgerðina. Ég hef hins vegar lagt fram frv. um að heimila það að þessi skip verði dregin út á haf og þeim sökkt, og áður en komi til þess verði þau að sjálfsögðu hreinsuð af öllum mengandi efnum. Það er einfaldlega þannig að samkvæmt Ospar-samkomulaginu er gert ráð fyrir því að þetta sé heimilt, út þetta ár. Því miður ákvað Alþingi hins vegar, að mínu mati fyrir tóm mistök og tóma vitleysu, að gera reglurnar strangari hér á landi. Á sínum tíma, árið 1998, var lagt fram frv. þar sem gert var ráð fyrir því að þessi heimild yrði til staðar út árið 2004, eins og Ospar-samkomulagið gerir ráð fyrir, en í fljótfærni og tómri vitleysu og hugsunarleysi ákváðum við hins vegar að koma í veg fyrir það. Þess vegna er þetta mikla vandamál til staðar. Við eigum að sjálfsögðu að reyna að taka ofan af þessum kúf, taka upp þessa heimild og hafa það þannig, eins og hjá öðrum siðmenntuðum þjóðum, að við höfum þá heimild út árið að draga skipin á sæ út, sökkva þeim og losa okkur þannig við þennan mikla kúf og þetta vandamál sem hér er um að ræða.

Hæstv. þingforseti. Ég get tekið undir það sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson var að tala um í þessu máli. Það er ekkert að því að sökkva þeim skipum sem eru orðin ónýt þegar búið er að taka úr þeim mengandi efni eins og olíur, bæði af vélum og tönkum. Þar fyrir utan laðast að þessu fiskur þegar þetta er komið í hafið og búið að sökkva þessu. Þetta verða ágætir fiskiblettir.

Herra forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem hér tóku til máls og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hafi ég tekið of djúpt í árinni hefur það kannski verið vegna þess að aðilar hafa gefið sig fram sem reka slippstöðvar á Íslandi og verið tilbúnir til þess að taka skip í slipp og höggva þau upp. Ég held að það sé bæði atvinnu- og tekjuskapandi og væri þar af leiðandi hægt að vinna þessu máli farveg með þeim hætti. Hins vegar tek ég alveg undir það sem hér kom fram hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, við höfum oft séð myndir frá ýmsum löndum, teknar neðan sjávar af skipum sem liggja á hafsbotni. Þetta virkar eins og uppeldisstöðvar fyrir fisk. Ég er þess vegna að því leyti ekki ósammála hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að það eigi að draga þessi skip á haf út, finna þeim ákveðinn kirkjugarð með ströndum fram þar sem þau gætu nýst til þessa. Það sem ég átti einfaldlega við þegar ég sagði að mér fyndist lítið hafa verið gert er það, eins og ég sagði áðan, að ég tel óeðlilegt að ekki skuli vera haft samband við þessar slippstöðvar. Við höfum séð dæmi um það að skip hafi verið hoggið niður. Ég nefni t.d. Sandey, sanddæluskipið, það var hoggið niður og selt í brotajárn. Það sem ég einfaldlega bendi á er að það er allt of dýrt fyrir þjóðfélagið að þessi skip sem eru 161 og 37 þús. tonna skuli taka upp svo mörg viðlegupláss sem kallar jafnvel á meiri og óarðbæra fjárfestingu í höfnum en til þarf. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að tekið sé á þessu máli. Vissulega eru skýrslugerðir allar af hinu góða en ég tel bara tímabært að nú verði verkin látin tala í þessu máli.

Virðulegur forseti. Eins og hér kemur fram eru allir sammála um að þetta er mikið vandamál. Það er bara spurning hvernig eigi að taka á því og hvað við eigum að borga mikið fyrir það. Það hefur komið fram að sumum finnst að það eigi að draga þessi skip á haf út, hreinsa þau fyrst reyndar sem auðvitað væri alger krafa og sökkva þeim síðan, en um þá leið hefur ekki verið samstaða. Það hefur t.d. ekki verið stefna okkar í umhvrn. að vilja gera það. Við höfum mjög sterka og góða ímynd hér gagnvart umhverfi hafsins, að verja hreinleika hafsins. Ég tel a.m.k. ekki að það mundi styrkja þá ímynd að draga þessi skip á haf út og sökkva þeim í skipakirkjugarði. Það hefur ekki verið samstaða um þá leið og ef ég man rétt var þetta tekið út úr frv. á sínum tíma á þinginu. Sú leið sem við viljum fara kemur fram í fyrra svari mínu um að þingið samþykki að standa svona að þessu, að ákveðnir aðilar geri áætlun um lausnir í þessu. Sú áætlun er tímasett og framkvæmdum á að vera lokið fyrir árslok 2008. Þá er þingið búið að samþykkja þessa stefnumótun í lögum og eftirleikurinn miklu auðveldari, að fá fjármagn til að gera þetta. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að aðilar hafa gefið sig fram sem eru tilbúnir í þetta verkefni. Það kostar bara geysilega mikla peninga. Og það er þá eðlilegt að löggjafinn tali skýrt í þessu máli eins og við erum að leggja til í frv. og samþykki að taka á því. Þá er væntanlega hægt að fjármagna það í framhaldinu, væntanlega á fjárlögum þó að of snemmt sé að kveða upp úr um það. 
            

Herra forseti. Í haust þegar þingmenn voru almennt að búa sig undir það að þing kæmi saman mátti í fjölmiðlum lesa athyglisverðar fréttir um ferðalög hæstv. umhvrh. norður til Svíþjóðar þar sem hún átti m.a. fundi með umhverfisráðherrum hinna Norðurlandanna í Luleå og í krafti embættis síns sem samstarfsráðherra Norðurlandanna kynnti hún áherslur Íslands í norrænu samstarfi á umhverfissviðinu á næsta ári, þ.e. 2004, þegar Ísland tæki við formennsku í samstarfinu. Ýmislegt fróðlegt mun hafa borið á góma, m.a. áhrif loftslagsbreytinga og mengunar á norðurheimskautssvæðið og gildi þjóðgarða og friðlýstra svæða á norðurslóðum. Þegar heim var komið gaf umhvrn. út fréttatilkynningu sem sagði frá því hvernig norrænu umhverfisráðherrarnir hefðu rætt þá ógn sem steðjar að vegna kvikasilfurs sem borist getur langar leiðir frá fjarlægum uppsprettum og safnast upp í lífríkinu á norðurheimskautssvæðinu og því hvernig Norðurlöndin hafa verið í fararbroddi þeirra ríkja sem þrýsta á um alþjóðlegar aðgerðir á þessu sviði. Einnig var fjallað um stuðning norrænu ríkjanna við uppbyggingarstarf á umhverfissviðinu í Eystrasaltsríkjunum og í Norðvestur-Rússlandi. Allt vakti þetta sérstaka athygli þeirrar sem hér stendur og ber að fagna því þegar íslensk stjórnvöld beita sér á sýnilegan hátt í erlendu samstarfi á sviði umhverfismála. Á hitt ber að líta að málflutningur íslenskra stjórnvalda þarf auðvitað að vera trúverðugur, heilsteyptur og sannur hvort sem er innan lands eða utan. Á það hefur þeirri sem hér stendur oft þótt skorta, og stefnumið ríkisstjórnarinnar hafa oft og tíðum farið betur í orði en á borði. Það er markmið og stefna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að dýpka umræðuna um umhverfismál og við gerum þá kröfu til stjórnvalda að framganga þeirra í þessum málaflokki sé trúverðug, sönn og öflug. Það eru nokkuð margar vikur frá því að þessari fyrirspurn sem hér um ræðir var dreift á þingskjali og í millitíðinni hefur það gerst að stjórnvöld hafa birt stefnu sína eða formennskuáætlun í sérstökum heftum sem bera fínar yfirskriftir á borð við Auðlindir Norðurlanda og Auðlegð Norðurlanda. Þar eru greinargerðir um alla þá málaflokka sem stjórnvöld ætla að leggja áherslu á svo það er ekki vitlaust að fá að heyra í stuttu og hnitmiðuðu máli frá hæstv. umhvrh. hér hverjar megináherslurnar verði á umhverfissviðinu. Loks verð ég að taka það fram, virðulegur forseti, að nokkurs misskilnings gætti af minni hálfu þegar þessi fyrirspurn var samin og borin upp. Hann vil ég gjarnan leiðrétta. Það er að sjálfsögðu formennskan í Norrænu ráðherranefndinni sem íslensk stjórnvöld eru að taka að sér og spurningin er því þessi: Hverjar verða megináherslur íslenskra stjórnvalda í norrænu samstarfi á umhverfissviði þegar Ísland tekur við formennsku þar?

Virðulegur forseti. Varðandi þá fyrirspurn sem hér er borin fram er því til að svara að Ísland er núna í formennsku í norræna samstarfinu. Formennskuáætlun okkar ber yfirskriftina Auðlindir Norðurlanda --- lýðræði, menning, náttúra. Mál sem tengjast náttúru og auðlindum náttúrunnar eru sem sagt meðal þriggja megináherslusviða áætlunarinnar. Innan þessa áherslusviðs er tekið á mjög mörgum mikilvægum viðfangsefnum, svo sem verndun hafsins, öryggi matvæla, heilnæmi sjávarafurða, vetni, endurnýjanlegum orkulindum og gildi þjóðgarða og friðlýstra svæða svo eitthvað sé nefnt. Það er kannski ekki hægt að gera þessu öllu skil í stuttu svari en mig langar aðeins að ræða hér um málefni hafsins. Það er mikið hagsmunamál fyrir Norðurlöndin, ekki bara fyrir Íslendinga og okkur, þjóðirnar sem lifum af auðlindum hafsins í ríkum mæli, heldur er það hagsmunamál allra Norðurlanda að við verjum hreinleika hafsins og nýtum auðlindir þess með sjálfbærum hætti. Fiskveiðar eru ekki það eina sem hefur áhrif á auðlindir hafsins. Þar skipta mjög margir aðrir umhverfisþættir miklu máli. Eins og hér kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda er það alls kyns mengun, þar á meðal kvikasilfursmengun og þrávirk lífræn efni, það eru loftslagsbreytingar af mannavöldum sem geta haft gífurlega mikil áhrif í framtíðinni, áhrif veiðarfæra á sjávarbotn og alls kyns aðrir þættir. Umhvrn. og sjútvrn. munu taka höndum saman í tilefni af formennskuáætlun Íslands og halda hér ráðstefnu 2.--4. júní um málefni hafsins. Þar verður rætt um varnir gegn mengun sjávar, loftslagsvernd og hvernig hægt sé að þróa aðferðir til að stýra nýtingu sjávar þannig að tillit sé tekið til allra þátta lífríkisins, þ.e. svokölluð vistkerfisnálgun. Um þessar mundir hefur verið mikil vinna á vettvangi hafsins. Það er að hefjast úttekt á umhverfisástandi í hafinu á vettvangi Sameinuðu þjóðanna sem er eitt af því sem samþykkt var í Jóhannesarborg á sínum tíma. Evrópusambandið er að marka nýja samþætta stefnu um málefni hafsins og Norðurskautsráðið sömuleiðis þannig að það er upplagt fyrir okkur Íslendinga að halda þessa ráðstefnu hér í byrjun júní til að fara yfir þessi mál. Að mínu viti er líka brýnt að ræða á þessari ráðstefnu loftslagsmálin af því að við fáum skýrslu í haust á vettvangi Norðurskautsráðsins um loftslagsmál á norðurskautssvæðinu sem hafa áhrif á hafstrauma hugsanlega og önnur slík mál. Það er mikilvægt að mínu viti að fara yfir þessi mál núna í vor, m.a. í samhengi við að við fáum skýrslu á vettvangi Norðurskautsráðsins í haust. Við munum einnig halda hér ráðstefnu í haust um gildi friðlýstra svæða og þjóðgarða, gildi þessara svæða á náttúruvernd og hvernig það tengist heilsu fólks, vellíðan og lífsgæðum. Þá ráðstefnu munum við halda með frjálsum félagasamtökum og ég bind vonir við að hún verði ansi spennandi og öflug. Varðandi formennskuáætlun okkar vil ég líka draga fram að við viljum auka þetta vestnorræna samstarf og þar viljum við bæði auka það milli vestnorrænu landanna, þ.e. Íslands, Færeyja og Grænlands, en þar fyrir utan við önnur ríki sem liggja í kringum Norður-Atlantshafið, þ.e. héruð í Kanada eins og Nunavut og Nunavik og Labrador og Nýfundnaland, sem sagt þau sem liggja að Norður-Atlantshafinu í Kanada, og skosku eyjarnar, Írland og írsku eyjarnar. Þetta samstarf er hafið. Það er óburðugt eins og er og þarf að móta stefnu um það og efla það. Það samstarf mun að sjálfsögðu lúta að því hvernig við getum varið hreinleika Norður-Atlantshafsins og stundað nýtingu á því með sjálfbærum hætti til framtíðar. Þetta er alveg ný áhersla sem ég held að sé mjög spennandi að sjá hvernig spilast úr. Þetta er ekki hugsað sem eitthvert andsvar við áherslunni á Eystrasaltsríkin sem hafa verið í brennidepli síðustu 10--12 árin heldur er þetta hugsað til að loka þessu nærsvæðasamstarfi til vesturs.

Frú forseti. Það var margt ákaflega áhugavert sem kom fram um stefnuna hjá hæstv. umhvrh. Það gladdi mig að hæstv. ráðherra tekur þátt í að halda hér ráðstefnu í júní um verndun hafsins. Ég vil þess vegna brýna sérstaklega fyrir hæstv. ráðherra að leggja mikla áherslu á að halda áfram því starfi sem Íslendingar hófu á alþjóðvettvangi, þ.e. að berjast gegn losun lífrænna þrávirkra efna. Við vitum að norðurhöf eru eins konar kuldagildra sem safnar að sér slíkum efnum. Nú eru tilefnin ærnari en áður. Borist hafa fregnir af því að lax sem alinn er á norðurslóðum og fóðraður á hráefni sem kemur úr uppsjávarfiskum sem eru í norðurhöfum hefur töluvert meira af slíkum efnum í sér en lax annars staðar. Við höfum alltaf varað við því að það þurfi að berjast gegn mengun af þessu tagi og mér finnst, virðulegi forseti, eins og áhersla Íslendinga á þetta mál hafi heldur dvínað á síðustu árum.

Forseti. Hæstv. umhvrh. kom hér og lýsti áformum sínum, auðvitað í stuttu máli. Það væri kannski ástæða til að gefa ráðherranum færi á því að gera það í lengra máli. Það vekur athygli að hæstv. umhvrh. ætlar sem forustumaður í norrænu samstarfi að beita sér fyrir því að haldin verði ráðstefna í júní um verndun hafsins og um loftslag á norðurslóðum eða loftslag í heiminum og áhrif breytinganna á norðurslóðum. Það er gott og ég hlakka til að fá boð á þá ráðstefnu. En ég óska þess að hæstv. umhvrh. noti líka þann tíma sem hún kann að eiga hér eftir til þess að skýra fyrir okkur fyrir hvaða ráðstöfunum hún hyggst beita sér í loftslagsaðgerðum meðan við förum með þetta dýrmæta hlutverk að vera í forustu fyrir hinu norræna samstarfi, vegna þess að hingað til hefur ekki verið sýnt neitt frumkvæði af hálfu Íslendinga undir stjórn hæstv. umhvrh. og kominn er tími til þess að það gerist í alþjóðlegu samhengi.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þessi svör og þakka þá bæklinga sem hafa verið gefnir út af ríkisstjórninni um þessa formennskuáætlun þó að mér finnist reyndar afar óljóst um mörg þau atriði sem þar eru tíunduð. Ég get tekið undir orð hv. þm. sem hér hafa tekið þátt í umræðunni að áhersla íslenskra stjórnvalda á umhverfismálin hefur verið á hafinu fyrst og síðast. Nú köllum við eftir því að aukin áhersla verði lögð á loftslagsmálin. Ég fagna því ef íslensk stjórnvöld ætla að fara að ræða það á þessum samstarfsvettvangi hvert gildi þjóðgarðar og friðlýst svæði hafi á norðurslóðum. En þá mundi ég líka gjarnan vilja sjá frekari útfærslu á þeim hugmyndum sem íslensk stjórnvöld ætla að tala fyrir á þessum vettvangi. Mér finnst alveg tímabært, þegar þessi formennskuáætlun er kynnt, að farið sé betur ofan í saumana á þeim atriðum sem stjórnvöld hyggjast leggja áherslu á. Það er auðvitað alveg satt og menn sem sitja í þessum sal eru sammála um það, að norræn samvinna er gífurlega mikilvæg og ekki hvað síst á umhverfissviðinu. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur einlægt haldið þessari norrænu samvinnu á lofti sem fyrirmynd samvinnu þjóðríkja og við höfum viljað auka veg hennar sem mest, ekki hvað síst sem mótvægi við áhrif Evrópusambandsins á löndin. Auk þess að brýna íslensk stjórnvöld til þess að tala skýrt og hnitmiðað og vera öflug og kraftmikil í umræðunni sem fram undan er undir formennsku Íslands vil ég líka hvetja umhverfisverndarsinnaða fjölmiðla til að fylgja íslenskum stjórnvöldum eftir í þeirri för sem nú er hafin. Ég treysti því að fjölmiðlar sjái ástæðu til þess að beina í auknum mæli sjónum að íslenskum stjórnvöldum og því hvernig þau tala fyrir okkar hönd á erlendum vettvangi, ekki hvað síst þegar umhverfismálin eru annars vegar.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir þessi síðustu orð um að mikilvægt sé að fjölmiðlar fylgist með því sem við erum að gera á erlendum vettvangi í umhverfismálum. Mjög óskandi væri að það væri gert meira af því þar sem við erum að gera mjög öfluga hluti þar að mínu mati. Ég vil aðeins fá að koma inn á það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði um eftirfylgni okkar í málefnum hafsins sem lúta að þrávirkum lífrænum efnum. Það var sagt hér að áhuginn hefði eitthvað dvínað. Það er alls ekki svo. Það er mikill misskilningur. Það hefur verið mikill áhugi á þessum málum. Við höfum sett málefni hafsins í forgang í erlendum samskiptum okkar. Þar hafa málefni hafsins og loftslagsbreytingar verið efst á baugi. Við tókum þátt í þessu frá upphafi, eins og hv. þm. þekkir mjög vel. Það var Ísland sem kom því fyrst í texta á alþjóðavettvangi að gera ætti alþjóðasamning gegn þrávirkum lífrænum efnum. Það var engin önnur þjóð sem gerði það fyrst. Það vorum við sem vorum fyrst. Nú er sem sagt kominn alþjóðasamningur á, kenndur við Stokkhólm, og við vinnum auðvitað áfram að þessum málum. Áhuginn hefur sko alls ekkert dvínað. Einn okkar besti samningamaður, einn besti samningamaður landsins, fullyrði ég, Halldór Þorgeirsson í umhvrn., er núna formaður í nefnd á vegum Umhverfisstofnunar Sameinuðu þjóðanna sem mun leiða starf varðandi hvernig á að taka á manngerðum efnum eða svokölluðum ,,chemicals``. Við erum því aldeilis ekki að missa áhugann á þessum málum. Við höfum líka verið að vinna á vettvangi Sameinuðu þjóðanna að því að koma upp úttektum á stöðu umhverfismála hafsins, mengun hafsins, og það er verið að vinna að því á fullu. Ráðuneytisstjórinn er nýkominn heim úr slíkri ferð til Bandaríkjanna til að ýta á eftir því máli. Áhugi okkar er svo sannarlega til staðar. Það er ekki heldur rétt sem kom fram hjá hv. þm. Merði Árnasyni að við hefðum ekki haft neitt frumkvæði í loftslagsmálum. Ég vil benda á vetni og það sem hefur farið fram á þeim vettvangi. Íslendingar vildu ganga lengra en aðrar þjóðir í Jóhannesarborg varðandi endurnýjaða orku. Ég bara vísa í það sem við gerðum þar.

Frú forseti. Síðan ég hóf störf á Alþingi hef ég óskað eftir svörum ráðherra við nokkrum spurningum um stjórnsýslu þeirra. Yfirleitt hafa fljótlega borist ágæt svör við þeim spurningum sem ég hef borið upp og ég þakka það. Því miður eru tvær undantekningar á þessu, þ.e. varðandi spurningar sem ég beindi til hæstv. umhvrh. um veiðibann á rjúpu og spurningar sem ég beindi til hæstv. landbrh. um flutning á sláturfé landshorna á milli. Hæstv. landbrh. gaf mér svar sem var beinlínis rangt. Ekki ætla ég hæstv. landbrh. að hann hafi ætlað sér að svara með þeim hætti --- ég tel að hann hafi svarað eftir bestu vitund --- heldur megi kenna ókunnugleika hans um. Ég bar fyrst upp spurningar um hvaða vísindaleg gögn hafi legið til grundvallar alfriðun rjúpunnar í þrjú ár, í júlí sl. skömmu eftir að hæstv. umhvrh. ákvað að friða rjúpuna. Ég bar ekki upp spurningarnar af einskærum áhuga á skotveiðum heldur þótti mér sem félagsmanni í Fuglaverndarfélagi Íslands áhugavert að fá vísindaleg gögn um ástand rjúpnastofnsins. Eftir talsverða eftirgangsmuni bárust mér svör, en ekki fyrr en milli jóla og nýárs, við þeim spurningum sem ég spurði um í júlí. Spurningarnar voru, með leyfi forseta: ,,1. Hver var árangur alfriðunar rjúpnastofnsins á griðasvæði rjúpunnar í kringum Reykjavík? Hefur friðunin frá 1999 og stækkun svæðisins árið 2002 skilað marktækri fjölgun rjúpna á friðaða svæðinu?`` Svarið sem ég fékk í lok ársins ber með sér að ekki sé marktæk fjölgun á friðaða svæðinu. Síðan spurði ég: ,,2. Er núverandi lágmark rjúpnastofnsins tölfræðilega lægra en fyrri lágmörk stofnsins?`` Svarið sem ég fékk í lok ársins var að núverandi lágmark sé ekki tölfræðilega lægra en fyrri lágmörk. Í framhaldi þess hvað umhvrn. er seint að svara nokkrum einföldum spurningum þjóðkjörins fulltrúa --- það svarar þeim í rauninni út í hött, þegar maður spyr um vísindaleg gögn þá er bent á blaðagreinar, álit Bændasamtakanna og ég veit ekki hvað --- í framhaldinu af því spyr ég, með leyfi forseta: ,,3. Hversu mörg erindi bárust umhverfisráðuneytinu í júní, júlí og ágúst sl. þar sem óskað var eftir skriflegu svari? Hve mörgum þeirra erinda hefur ráðuneytið séð sér fært að svara?`` Eftir að hafa skoðað þau svör sem bárust frá umhvrn. er fullljóst að þriggja ára veiðibann er ákveðið á mjög veikum vísindalegum grunni. Ef hæstv. umhvrh. er enn þeirrar skoðunar að rjúpnastofninn sé í hættu þá ber að stórefla rannsóknir. Þau gögn sem liggja fyrir sýna einfaldlega að núverandi lágmark stofnsins er ekki marktækt lægra en fyrri lágmörk.

Virðulegur forseti. Hér eru þrjár spurningar lagðar til grundvallar. Ég kýs að svara fyrstu tveimur spurningunum saman. Samkvæmt talningum Náttúrufræðistofnunar Íslands á tveimur talningarstöðum innan friðaða svæðisins mældist 50--55% fjölgun rjúpna á svæðinu árið 2003. Á öðru svæðinu fór fjöldinn úr 20 körrum í 31, þ.e. 55% aukning, og á hinu úr 30 körrum í 45, þ.e. 50% aukning. Þetta er svipaður vaxtarhraði og hann verður mestur hjá rjúpnastofninum. Hins vegar sýndu talningar kyrrstöðu eða verulega fækkun í fjölda rjúpna á talningarstöðum utan við friðaða svæðið. Á talningarsvæðum á Suðurlandi og Vesturlandi, í næsta nágrenni við hið friðaða svæði, var kyrrstaða, þ.e. á Suðurlandi, en veruleg fækkun á Vesturlandi. Þannig fækkaði körrum um 35%, 39% og 78% á þremur stórum talningarsvæðum á Vesturlandi. Fækkunin er sérstaklega mikil á Mýrum en þar hefur fjöldinn farið úr 71 karra í átta á fjórum árum, þ.e. nífaldur munur. Þessi munur á stofnbreytingum innan og utan við hið friðaða svæði styrkir okkur í þeirri trú að veiðibann geti leitt til stærri rjúpnastofns. Varðandi fyrirspurn um hvort núverandi lágmark rjúpnastofnsins væri tölfræðilegra lægra en fyrri lágmörk stofnsins þá er það rétt sem kom hérna fram hjá hv. fyrirspyrjanda að svör bárust seint við þeirri fyrirspurn. Við gengum eftir svörum hjá Náttúrufræðistofnun Íslands af því að þau höfðu ekki borist okkur með hinum svörunum sem hv. þm. bað um. Þeir svara því svo til í bréfi til okkar, með leyfi virðulegs forseta: ,,Því miður láðist að svara einni spurningu er ráðuneytið beindi til Náttúrufræðistofnunar og er beðist velvirðingar á því.`` Þetta svar kemur því talsvert seinna inn. En því er til að svara þar, og það er bein tilvitnun í þetta bréf sem hv. þm. hefur fengið, með leyfi forseta: ,,Loks var spurt hvort núverandi lágmark rjúpnastofnsins væri tölfræðilega marktækt lægra en fyrri lágmörk stofnsins. Því er fyrst til að svara að þegar Náttúrufræðistofnun talar um að rjúpnastofninn sé í lágmarki þá er ekki einungis verið að vísa til náttúrulegra sveiflna stofnsins þar sem fjór- til tífaldur munur er á mergð rjúpna í lágmarks- og hámarksárum. Hér er fyrst og fremst verið að vísa til þess að undanfarin ár hefur að jafnaði verið mun minna af rjúpum en fyrir nokkrum áratugum. Mælikvarðinn er sílækkandi stofn vísitölu fyrir rjúpur sl. 50 ár eða svo. Erfitt er að beita einföldum tölfræðilegum aðferðum á þessi gögn, en þau benda eindregið til þess að rjúpnastofninn fari stöðugt minnkandi. Undanfarin missiri hefur Reiknifræðistofa Háskólans unnið að því í samvinnu við Náttúrufræðistofnun Íslands að prófa flókin stærðfræðilíkön til að reyna að lýsa sem best þeim breytingum sem orðið hafa á rjúpnastofninum undanfarna áratugi, svokallaða GAM-greiningu. Þar eð þessi vinna stendur nú yfir er ekki tímabært að fjalla frekar um niðurstöður þessarar greiningar en ætlunin er að skýra frá niðurstöðum hennar í skýrslu vorið 2004. Þar verður jafnframt fjallað um niðurstöður vöktunar rjúpnastofnsins sl. ár.`` Varðandi síðustu fyrirspurn hv. þm., um hversu mörg erindi bárust umhvrn. í júní, júlí og ágúst sl. þar sem óskað var eftir skriflegu svari og hve mörgum þeirra erinda ráðuneytið hafi séð sér fært að svara, þá er því til að svara að ráðuneytinu barst ein formleg fyrirspurn um málefni rjúpunnar í júní, júlí og ágúst og ein í september þar sem óskað var eftir skriflegum svörum og hefur þeim verið svarað. Auk þess hefur ráðuneytinu borist fjöldi óformlegra fyrirspurna sem svarað hefur verið munnlega, með tölvupósti eða viðræðum við viðkomandi. Ég vona því að sé búið að svara öllum fyrirspurnum hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar um rjúpnamálin. Það er að mínu mati réttmæt gagnrýni að þetta svar hefur borist seint. En það er vegna þess að ráðuneytið hafði ekki fengið svör frá Náttúrufræðistofnun á tilsettum tíma. Það er svo sem ekkert sem er til eftirbreytni. En þetta eru skýringarnar.

Forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í deilur um vísindi sem hér virðast í uppsiglingu á þinginu og tel raunar að á þessu stigi málsins séu þær ekki þarfar. Það er hins vegar skiljanlegt að sá hv. þm. sem hér spurðist fyrir sé pirraður vegna þessa máls vegna þess að nokkuð skorti á nægilega stillingu í umhvrn. þegar bannið var sett í sumar. Hingað er ég hins vegar kominn til að fagna því að hv. formaður umhvn. hefur lýst því yfir á fundi nefndarinnar að umhvn. ætli að taka þetta mál fyrir á nýjan hátt og athuga lausnir þar sem ég tel að náttúran verði að vera í fyrsta sæti, rjúpan og fálkinn. Ég skora á hæstv. umhvrh. að ganga í þann leik með okkur og hraða vinnu þeirrar nefndar sem hún hefur sett af stað í þessum málum þannig að í sumar eða haust verði hægt að taka upplýsta ákvörðun um framhaldið. Ekkert verður auðvitað eins og áður í þessum efnum en bann er ekki endilega leiðin til frambúðar.

Frú forseti. Á sínum tíma tók ég sem umhvrh. ákaflega umdeilda ákvörðun um að stytta veiðitíma rjúpu. Sú ákvörðun byggðist á vísbendingum sem hæpið var að kalla vísindalegar en voru þó vísbendingar. Mér sýnist sem þær rannsóknir sem sú ákvörðun hratt af stað hafi síðan leitt í ljós mýmargar staðfestingar á því að það sem menn héldu fram, t.d. prófessor Arnór Garðarsson á þeim tíma, hefði við rök að styðjast. En mig langar, af því að ég held að það sé þarft í þessari umræðu, að spyrja hæstv. umhvrh. hvort það sé ekki rétt að nú liggi fyrir, bæði í Noregi og á Íslandi, næsta ótvíræðar vísbendingar um að veiðar geti haft mjög marktæk áhrif á stofn rjúpu, þar með ef óbreytt veiðiálag er, þegar stofn er í djúpri niðursveiflu, þ.e. haft veruleg áhrif á stofnstærðina.

Frú forseti. Ég vil nota tækifærið og hvetja enn og aftur til rannsókna á rjúpnastofninum. Það er ómögulegt að byggja ákvarðanir á einhverju tilfinningalegu mati á því hvert ástand rjúpnastofnsins er. Við sjáum að röksemdafærsla sjálfrar Náttúrufræðistofnunar er mjög veik í þessu máli. Í fyrsta lagi telja þeir að með sölubanni dragi úr veiðiálagi stofnsins um 50--70%. Gott og vel, það má vera. Ég ætla ekki að rengja þá í því. En þá segja þeir að það samsvari því að veiðitímabilið sé stytt í um það bil heila viku. Ég ætla ekki að rengja þá um það. Þetta gæti verið rétt mat hjá þeim, ég ætla ekki að rengja þá um það. En hver er síðan niðurstaðan? Það er ekki einhver millivegur eða tillaga um að sjá til. Lagt er til fimm ára veiðibann. Það sjá allir að ekkert samræmi er í þessari röksemdafærslu og bannið er síðan stytt í þrjú ár. Ég hvet enn og aftur til rannsókna á rjúpnastofninum þannig að menn séu ekki að efna til deilna í þjóðfélaginu um nytjar á þessum fugli. Í stað þess ættu menn að koma með haldbærar röksemdir.

Virðulegur forseti. Hér hefur komið fram að bann er ekki leiðin til frambúðar. Ég tek undir það. Bann er ekki leiðin til frambúðar. Hins vegar var ekki hægt að sitja með hendur í skauti og horfa upp á það sem átti sér stað með hliðsjón af öllum rannsóknargögnum um ástand rjúpnastofnsins. Nú er nefnd að störfum sem mun skila af sér tillögum og það er að mínu mati öruggt að þegar skotveiðar hefjast verða þær ekki í nákvæmlega sama formi og þær hafa verið. Þar mun eitthvert annað form koma til. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði hvort veiðarnar hefðu marktæk áhrif og nefndi m.a. Noreg í því sambandi. Þá hefur verið talað um það á Náttúrufræðistofnun um skeið að veiðarnar hefðu engin sérstök áhrif. Það var þeirra mat á sínum tíma. Það mat hefur breyst. Þeir telja nú að veiðarnar hafi marktæk áhrif og þess vegna þurfi að grípa til veiðibanns og leyfa stofninum að vera í friði fyrir veiðum í ákveðinn tíma. Varðandi það sem fram kom um rannsóknirnar hjá hv. fyrirspyrjanda, hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni, þá tek ég undir það að auðvitað þarf að rannsaka rjúpnastofninn. Við erum að gera það. Ég tek undir það en samþykki alls ekki það sem kom í framhaldinu hjá hv. þm., að við höfum byggt þessa ákvörðun á tilfinningalegu mati og ekki sterkri röksemdafærslu. Ég er algerlega andsnúin því að fallast á þau orð. Ákvörðunin var einmitt ekki byggð á tilfinningum. Hún var byggð á niðurstöðum rannsókna og mati okkar færustu sérfræðinga. Ég frábið mér að sitja undir því að þetta hafi verið byggt á tilfinningum. Ég er mikill stuðningsmaður skotveiða en ekki án tillits til ástands stofnanna. Eins og ástandið var þurfti að grípa til veiðibanns þannig að fyrir því voru full rök.

Virðulegi forseti. Ég varpa fram tveimur spurningum til hæstv. umhvrh. um afstöðu hennar til að fella niður skatta á vistvæn ökutæki. Ástæðan er sú að eins og við vitum eru samgöngur vaxandi uppspretta gríðarlegrar mengunar í formi losunar á gróðurhúsalofttegundum. Þessar lofttegundir verða eins konar hitagildrur sem koma í veg fyrir að hiti geisli út frá jörðinni. Við það hlýnar andrúmsloftið með afleiðingum sem hugsanlega gætu leitt til búseturöskunar á ýmsum svæðum á norðurhveli jarðar, m.a. leitt til þess að stoðum verði kippt undan fiskimiðum við Ísland. Hér á Íslandi hefur samgöngutækjum, bifreiðum, fjölgað gríðarlega, fjölgað um um það bil 80% milli áranna 1980 og 2000 á sama tíma og íbúum landsins hefur einungis fjölgað um 24%. Við sjáum að uppi eru vísbendingar um miklar samgöngubætur og allt bendir til þess að samgöngur muni aukast og þar af leiðandi losun á þessum gróðurhúsalofttegundum. Reyndar er spá íslensku ríkisstjórnarinnar sú að frá 1990--2010 muni losun aukast um 40%. Við höfum svo axlað alþjóðlegar skuldbindingar um að draga úr þeirri losun með virkum hætti. Spurningin er: Með hvaða hætti gerum við það? Um allan heim binda menn vonir við að hægt sé að breyta samgöngumáta okkar þannig að í staðinn fyrir að nota þessar hefðbundnu bílvélar sem byggjast á bruna eldsneytis af jarðefnatoga mundu menn í staðinn taka upp mengunarlausa orkugjafa. Við Íslendingar erum einstaklega vel í sveit settir að þessu leyti. Við höfum mikla innlenda tækni til að búa til og nýta vetni og erum líklega í fararbroddi á því sviði. Við höfum líka orkugjafa sem hægt er að beita til að framleiða mengunarlaust innlent vetni. Það er sérstaða okkar. Allar aðrar þjóðir sem þurfa að framleiða það sem við getum kallað vistvænt eldsneyti þurfa að beita til þess hráefnum sem leiðir til þess að það fellur alltaf til einhvers konar mengun. Ég er þeirrar skoðunar að okkur beri siðferðileg skylda til að taka þarna frumkvæði. Við eigum að gera allt sem við getum til að ryðja brautina fyrir vistvæn ökutæki. Það sem helst hefur komið í veg fyrir að það sé hægt, virðulegur forseti, er mikill kostnaður við að búa til dreifistöðvar en jafnframt eru ökutækin sjálf ákaflega dýr. Nú hillir hins vegar undir það að hraðfleyg tæknin leiði til þess að eftir árið 2010 verði hafin fjöldaframleiðsla á slíkum ökutækjum. Verð þeirra mun lækka en samt sem áður verði það mjög hátt miðað við hefðbundin ökutæki. Leiðin til að draga úr þeim mun er að fella niður opinber gjöld af þeim. Því hef ég varpað þessum spurningum fram til hæstv. umhvrh. Telur hún ráðlegt, til að ýta undir notkun vistvænna ökutækja, að stjórnvöld beiti sér fyrir niðurfellingu opinberra gjalda af þeim?

Virðulegi forseti. Hv. þm. spyr hvort umhvrh. telji vænlegt að ýta undir notkun vistvænna ökutækja með hagrænum stjórntækjum, svo sem breytingum á opinberum gjöldum og öðrum aðgerðum? Svarið við þeirri spurningu er: Já, ég tel það vænlegt. Eins og þingmönnum er ljóst kemur um þriðjungur losunar gróðurhúsaloftegunda frá samgöngum. Bílaumferð hefur einnig mikil áhrif á loftgæði í þéttbýli og þar með á lífsgæði þjóðarinnar. Bílum fer ört fjölgandi og því nauðsynlegt að sporna við mengun með þeim tækjum sem tiltæk eru. Í stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um sjálfbæra þróun, Velferð til framtíðar, sem samþykkt var árið 2002, eru sett þau markmið að íbúar landsins búi við heilnæmt andrúmsloft, loftmengun af völdum umferðar verði haldið í lágmarki og dregið verði úr loftmengun á höfuðborgarsvæðinu þannig að hún verði umtalsvert lægri innan nokkurra ára en hún er í dag. Ein af lykilaðgerðunum sem tiltækar eru til að ná þessu markmiði er að nota hreinna eldsneyti og umhverfisvænni farartæki. Í því sambandi er ein leiðin að markmiðinu eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Gjöld á eldsneyti taki mið af mengun sem af því hlýst. Þannig verði t.d. gjöld á hreinni dísilolíu minni en á meira mengandi eldsneyti og gjöld á metani og vetni enn minni. Gjöld og skattlagning á einkabílum og öðrum farartækjum verði einnig með þeim hætti að hagkvæmara verði að reka sparneytna bíla en orkufrekari og að bílar sem noti ,,hreint`` eldsneyti beri minnstu gjöldin.`` Umferðin er einnig mikilvæg þegar kemur að losun gróðurhúsalofttegunda eins og hér kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda. Í stefnumörkuninni um sjálfbæra þróun er stefnt að því að dregið verði úr notkun jarðefnaeldsneytis, þar segir m.a.: ,,Dregið verði úr útstreymi gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum með almennum aðgerðum og með breytingum á skattlagningu á dísilbílum sem leiði til aukningar í innflutningi á slíkum bílum til einkanota. Núverandi kerfi þungaskatts verði a.m.k. að hluta til breytt yfir í olíugjaldskerfi. Með því mun skapast efnahagslegur hvati til eldsneytissparnaðar. Gjaldtöku verði stillt af þannig að hlutfallslega hagkvæmara verði að reka litla dísilbíla en nú er. Stuðlað verði enn frekar að auknum innflutningi á sparneytnari bílum með breytingum á vörugjaldi af bifreiðum.`` Töluvert hefur þegar verið gert á þessu sviði. M.a. hafa ökutæki sem hafa í för með sér hverfandi mengun og eru knúin óhefðbundnum orkugjafa, svo sem rafhreyfli eða vetni, verið undanþegin vörugjaldi. Ökutæki sem nota innlenda orkugjafa greiða 50% lægri þungaskatt. Einnig hefur hluti virðisaukaskatts vegna umhverfisvænna hópbifreiða sem uppfylla tiltekin skilyrði verið endurgreiddur. Ef stefnumið ríkisstjórnarinnar ná fram að ganga er ljóst að halda þarf áfram á þeirri braut og skoða til hvaða frekari aðgerða megi grípa. Nú er starfandi á vegum iðnrn. samráðsnefnd ráðuneyta sem vinnur að heildstæðri úttækt og mótun stefnu í orkumálum samgangna hér á landi. Flest bendir til að kerfisbreyting muni verða á orkunotkun samgangna á næstu áratugum, t.d. með nýrri tækni við rafbíla og vetnisvæðingu farartækja og skipa. Megintilgangur vinnu nefndarinnar er að ráðuneyti orkumála, umhverfismála, fjármála, samgangna og sjávarútvegs fái yfirsýn yfir stöðu og framvindu í orkumálum samgangna og geti mótað stefnu hér á landi í þessum efnum til framtíðar. Mér er kunnugt um það að samstarf ráðuneytanna hefur einkum beinst að vetnismálum enda felur vetni í sér mikla möguleika. Virðulegur forseti. Hv. þm. spyr einnig í b-lið spurningar sinnar um hugsanlegar aðgerðir, t.d. í tengslum við bílastæði og jarðgöng. Þar felast að mínu mati möguleikar. Mér er kunnugt um að yfirvöld í Ósló hafa ákveðið að veita vistvænum ökutækjum sérstök kjör til að hvetja til þess að fleiri kaupi sér slíka bíla. Mér vitanlega er gjaldskylda á bílastæðum eða bílastæðahúsum bæði í sveitarfélögunum Akureyri og Reykjavík. Ég tel að þar séu möguleikar sem hugsanlega væri hægt að nýta. Virðulegi forseti. Ég er þess fullviss að miklar breytingar eru fram undan í orkumálum samgangna. Það er mikilvægt að við Íslendingar séum vakandi yfir þeirri þróun og stuðlum að því að hún nái fram að ganga eins vel og hægt er.

Virðulegi forseti. Hér er hreyft afar mikilvægu máli. Út af fyrir sig er ég ánægð með hversu jákvæðar undirtektir fyrirspurnin fær hjá hæstv. umhvrh. En það liggur fyrir og telst sannreynt að gífurlegar loftslagsbreytingar hafa orðið á norðurslóð. Loftslagsbreytingar eru tvöfalt hraðari á norðurslóð en annars staðar í Evrópu. Það er furðulegt til þess að hugsa, miðað við það hve lengi þær upplýsingar hafa legið fyrir, að ekki skuli þegar hafa verið brugðist við á einhvern hátt. Það er óumdeilt að það er í umferðinni sem við á Íslandi getum gert breytingar. Þar getum við haft veruleg áhrif. Við notum bílinn meira en aðrar þjóðir og það er í umferðinni, með minni umferð eða annars konar umferð, sem við getum sýnt vilja í verki. Það er dálítið skrýtið hve lítið hefur gerst og enn ekkert áþreifanlegt hvað varðar dísilbílana þótt áformin hafi verið góð.

Forseti. Ég tel að þessi umræða sé ákaflega þörf og út af fyrir sig er ástæða til að fagna jákvæðum undirtektum hæstv. umhvrh. Það er hins vegar svo með aðgerðir á þessu sviði, í einmitt skattamálum og í gjaldamálum, að þær geta öðru fremur orðið til þess að vekja áhuga almennings og þeirra sem að málunum koma á hlutunum með því að búa til þessa hagrænu hvata. En þá verður að gera það á ákveðinn hátt. Þá þýðir ekki að láta það malla í samráðsnefndum ráðuneyta daginn út og inn. Dæmi eru um þetta í Íslandssögunni, í stjórnmálasögunni. Dæmi er t.d. það að í upphafi tölvubyltingar felldi Ragnar Arnalds, sem þá var fjmrh., niður söluskatt, sem þá svo hét, á tölvum og tölvubúnaði. Það tókst feikilega vel. En hann gerði það auðvitað með miklum bravúr, Ragnar, eins og hans var vandi og endaði sína farsælu þingtíð í þingflokki Samfylkingarinnar og er þar með einn af forverum okkar sem hér stöndum. Það er svona sem á að vinna þetta en ekki láta þetta malla í nefndum, ágæti forseti.

Frú forseti. Ég get ekki á mér setið. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir að vekja athygli á því að samflokksmaður minn, fyrrv. hv. þm. Ragnar Arnalds, hefur komið við sögu í málefnum skyldum þessu hér. Ég vil líka nota tækifærið og vekja athygli á því að annar samflokksmaður minn, fyrrv. hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, vakti máls á þeim atriðum sem hér eru til umræðu, þ.e. niðurfellingu skatta á vistvæn ökutæki, fyrir einum sex eða átta árum. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur haft það á stefnuskrá sinni frá stofnun að gjöld af þessu tagi skuli felld niður, og að almennt skuli leitað hagrænna leiða í þessum efnum. Við höfum reynt að styðja við góð áform ríkisstjórnarinnar sem koma fram bæði í samgönguáætlun til ársins 2012 og einnig í stefnumörkun um sjálfbæra þróun. En við köllum eftir aðgerðum. Það nægir ekki að koma með þær aðgerðir sem lúta að dísilbílunum. Við viljum aðgerðir á sviði vistvænna ökutækja, t.d. reiðhjóla. Við höfum flutt þingmál í þeim efnum. Nú verður bara að bretta upp ermar og sjá til þess að verkin tali.

Frú forseti. Það gleður mig að frétta að Ragnar Arnalds skuli vera flokksbróðir hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur. Hann kom að þessu máli. Ef maður ætti að fara að tína upp alla þá sem hafa vel að þessu komið þá mætti t.d. nefna hv. þm. Framsfl. Hjálmar Árnason og marga fleiri. Það sem skiptir máli, virðulegi forseti, er að dáðir fylgi orðum. Mér fannst átakanlegt að heyra svar hæstv. ráðherra. Auðvitað vantar ekki góðan vilja hjá hæstv. ráðherra. En þetta voru þó einungis orð. Þetta voru einungis stefnumið. Stefnt skal að því að gera hitt og þetta og sú stefna var mótuð fyrir nokkrum árum. En hvernig á að gera það? Með einhverjum aðgerðum sem lúta aðallega að því að gera mönnum kleift að halda áfram að kaupa bíla sem eru knúnir hefðbundnu eldsneyti, kaupa dísilbíla og sparneytnari bíla. Það hillir undir gegnumbrot að því er tækni varðar. Það er skammt til þess að menn fari að fjöldaframleiða vetnisbíla. DaimlerChrysler áætlar að gera það upp úr árinu 2010. Þá mun verðið lækka verulega. En til þess að gefa almenningi hvata til að kaupa slíka bíla þá verða þeir að vera á sambærilegu verði við hin hefðbundnu ökutæki og það verður ekki hægt fyrsta kastið nema með því að fella niður þessi opinberu gjöld sem nefnd eru í fyrirspurn minni. Mér finnst auðvitað dapurlegt að heyra að hæstv. ráðherra áformar ekki að taka upp tillögur um það. Það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði að það er veittur 50% afsláttur af þungaskatti á bílum sem knúnir eru mengunarlausu eldsneyti og til skamms tíma var veittur 120 þús. kr. afsláttur af vörugjaldi á þessum bílum. En hann t.d. féll niður núna um áramótin og það sýnir afturför hjá þessari ríkisstjórn í þessum málum en ekki framför. Það er dapurlegt að ríkisstjórnin skuli ekki vera framsýnni í þessum efnum.

Virðulegur forseti. Eins og ég reyndi að koma á framfæri í svari mínu áðan þá hafa verið tekin ákveðin mjög vel skilgreind skref. Það er búið að undanþiggja vörugjaldi ökutæki sem hafa í för með sér hverfandi mengun og eru knúin óhefðbundnum orkugjafa svo sem rafhreyfli eða vetni og ökutæki sem nota innlenda orkugjafa greiða 50% lægri þungaskatt og hluti virðisaukaskatts vegna umhverfisvænna hópbifreiða sem uppfylla tiltekin skilyrði hefur verið endurgreiddur. Það er því búið að stíga mjög góð skref að þessu leyti. En það er rétt að gera þarf meira og ætlunin er að gera meira. Hér var sagt að þessi mál væru að malla í samráðsnefnd. Ég vil nú ekki orða það svo. Ég tel að þetta sé mjög mikilvægt nefndarstarf sem á sér stað um orkumál í samgöngum undir forustu iðnrn. Hins vegar þurfa menn að viðhafa ákveðið samráð þegar gera á miklar breytingar. Þess er auðvelt að minnast að hér hefur verið rætt um olíugjald. Það fór inn í þingið á sínum tíma, dagaði uppi. Ég tel að það gæti verið mjög gott skref að fara í olíugjaldsbreytingar og það er eiginlega má segja forsendan fyrir því að við náum þessum markmiðum sem ríkisstjórnin hefur sett sér um sjálfbæra þróun að fjölga hér dísilbílum. Ég tel því að við séum að gera góða hluti. Við höfum farið í gegnum stefnumörkun. Ríkið hefur sett stefnu. Mig langar líka að nefna hér að borgin hefur verið með framsýna stefnumótun á þessu sviði. Og af því að hér er hæstv. samgrh. þá hefur samgrn. markað mjög metnaðarfulla stefnu varðandi umhverfismál í samgöngugeiranum. Ég held því að við séum á réttri leið. En að sjálfsögðu er þetta verkefni ekki búið og munum við taka mörg fleiri skref í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég beini þeirri fyrirspurn til hæstv. umhvrh. hvað líði áformum um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs í ljósi þess að fengin er niðurstaða um þjóðlendur á svæðinu og í öðru lagi um hvort rekstur Jöklasetursins á Hornafirði sem einnar af miðstöðvum þjóðgarðsins sé til skoðunar í því samhengi. Fyrirhuguð stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs er mjög mikilvæg aðgerð í mörgu tilliti og eitt mikilvægasta mál byggðanna á Suðausturlandi og reyndar atvinnulega fyrir öll sveitarfélögin sjö sem eiga land að jöklinum, enda hefur þjóðgarðurinn í för með sér mörg stór tækifæri í ferðaþjónustu auk fjölda fastra starfa við vörslu og viðgang Vatnajökulsþjóðgarðs. Ferðaþjónustan kemur til með að eflast mjög og hafa margir leitt líkur að því að með tímanum mundi öflug starfsemi í kringum þjóðgarðinn verða til íbúafjölgunar og fjölbreyttara mannlífs og atvinnulífs á svæðunum sem honum tengjast. Þá munu íbúar í dreifbýlinu fá mörg verkefni við það að bæta aðgengi að náttúruperlunni Vatnajökli. Tenging jöklaseturs við háskólasetur í Nýheimum á Hornafirði mundi einnig opna ótal möguleika fyrir öflugt rannsóknar- og háskólastarf ýmiss konar á svæðinu og þá ekki síst í tengslum við þær frumherjabúðir sem tekið hafa til starfa í Nýheimunum þar sem byggð hefur verið upp fyrsta flokks aðstaða fyrir fræðimenn til að stunda störf sín. Virðulegi forseti. Til þess að ná sem mestu út úr stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs fyrir byggðir og mannlíf á Suðausturlandi er brýnt að tengja stofnun þjóðgarðsins vel við Jöklasetrið og Jöklasafnið á Hornafirði með það að markmiði að gera Jöklasetrið að einni af meginmiðstöðvum hins nýja Vatnajökulsþjóðgarðs. Í Jöklasetrinu yrði t.d. veitt fræðsla og upplýsingagjöf og boðið upp á afþreyingu í máli og myndum eins og jöklasýningin undanfarin ár gerir nú. Með þessu yrði tryggður fastur opinber rekstrarstyrkur til Jöklasetursins sem er algjör forsenda þess að verkefnið nái að eflast og dafna og ná frekari fótfestu. Í framhaldi af stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs og jöklaseturs ætti síðan að setja markmiðið á að koma á fót Jöklamiðstöð Íslands sem verði miðstöð jökulrannsókna á Íslandi í framtíðinni, enda verði lagður góður grunnur að slíkri miðstöð með þjóðgarði og jöklasetri. En einnig og ekki síður er um stórbrotið skref í náttúruvernd þessa einstaka svæðis að ræða og þar sem fyrir liggur úrskurður óbyggðanefndar um þjóðlendulínur í Austur-Skaftafellssýslu er óvissu þar að lútandi eytt. Því er brýnt að hraða stofnun þjóðgarðsins sem allra mest enda eru væntingar fólks þar eystra miklar í því sambandi. Því spyr ég hæstv. umhvrh. eftirfarandi spurninga: ,,Hvað líður áformum um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs í ljósi þess að fengin er niðurstaða um þjóðlendur á svæðinu? Er rekstur Jöklasetursins á Hornafirði sem miðstöðvar þjóðgarðsins til skoðunar í því samhengi?``

Virðulegur forseti. Hér er spurt: ,,Hvað líður áformum um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs í ljósi þess að fengin er niðurstaða um þjóðlendur á svæðinu?`` Í framhaldi af ákvörðun ríkisstjórnarinnar 26. september 2000 um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs var skipuð nefnd til þess að skoða möguleikann á stofnun þjóðgarðs sem næði til jökulsins og núverandi þjóðgarðs í Skaftafelli og Lakagígasvæðisins. Í kjölfar tillagna nefndarinnar árið 2002 var Umhverfisstofnun falið í samræmi við lög um náttúruvernd að hefja undirbúning að stofnun þjóðgarðsins. Á sama tíma var skipuð tólf manna ráðgjafarnefnd sem skipuð er fulltrúum allra sveitarstjórna sem land eiga að jöklinum ásamt fulltrúum í ferðaþjónustu og fleiri aðilum sem málið varðar. Umhverfisstofnun og ráðgjafarnefndin hafa unnið ötullega undanfarna mánuði að undirbúningi málsins og fjallað um þætti eins og afmörkun þjóðgarðsins, drög að reglugerð fyrir þjóðgarðinn, skipulag og stjórn þjóðgarðsins. Ráðgjafarnefndin stefnir að því að skila tillögum sínum til Umhverfisstofnunar í mars og mun stofnunin yfirfara tillögurnar og gera endanlegar tillögur til ráðuneytisins um stofnun þjóðgarðsins. Þessi mál eru því í mjög mikilli vinnslu og ganga ágætlega. Í fyrirspurn hv. þm. kemur fram að það sé fengin niðurstaða um þjóðlendur á svæðinu. Varðandi þetta atriði vil ég draga það fram að að mínu mati er sú niðurstaða ekki fengin, þ.e. á jöklinum eru sjö sveitarfélög, ef ég man rétt. Það eru fjögur að norðanverðu og þrjú að sunnanverðu. Niðurstaða er fengin gagnvart eignarhaldi á þessu svæði einungis í sveitarfélaginu Höfn í Hornafirði. Reyndar er í gangi núna ferli sem lýtur að Skaftárhreppi og Ásahreppi sem eru að sunnanverðu. En ferlið er ekki hafið að norðanverðu. Eignarhaldið er því ekki enn þá útkljáð á öllum jöklinum, einungis í einu sveitarfélagi. Því er eiginlega of snemmt að segja nákvæmlega um hvernig það þróast. Þó eru komnar mjög sterkar vísbendingar með úrskurði óbyggðanefndar um að ríkið eigi sjálfan jökulinn, jökulhettuna, miðað við úrskurðinn sem fallið hefur. Seinni spurningin var: ,,Er rekstur Jöklasetursins á Hornafirði sem miðstöðvar þjóðgarðsins til skoðunar í því samhengi?`` Því er til að svara að þar sem ráðuneytið hefur ekki fengið tillögur Umhverfisstofnunar og ráðgjafarnefndin er enn að störfum þá get ég ekki sagt til um það á þessari stundu hvort Jöklasetrið á Hornafirði sé til skoðunar sem miðstöð þjóðgarðsins. Það sem ég hins vegar veit og blasir við er að Jöklasetrið mun að sjálfsögðu tengjast þessum þjóðgarði mjög sterkt af því að þarna verður stærsti jökull Íslands þjóðgarður og Jöklasetrið snýst auðvitað um þann jökul. Að sjálfsögðu verða geysilega sterk tengsl milli þessa seturs og þjóðgarðsins þegar þar að kemur. Hins vegar veit ég að það hefur verið til umræðu í nefndinni að hugsanlega --- og ég segi hugsanlega því að það hafa ekki enn þá komið tillögur til okkar --- að hugsanlega er hægt að sjá fyrir sér nokkrar jafnsettar miðstöðvar í kringum jökulinn, þjónustumiðstöðvar. Það væri þá ekki um einhverja eina aðalmiðstöð að ræða. Nú þegar hefur skapast eitthvert tog bæði innan sveitarfélaga og milli sveitarfélaga um hvar hugsanleg aðalmiðstöð eigi að liggja. Við erum ekki að taka neinar ákvarðanir á þessari stundu um slík mál og verið getur að engin slík ákvörðun verði tekin, það verði enginn einn staður aðalstaðurinn. Það verði margir jafnréttháir staðir og margar jafnréttháar þjónustumiðstöðvar settar á laggirnar. Að mínu mati er því þetta tog ótímabært og eðlilegra að reyna að viðhalda þeirri samstöðu sem hefur ríkt um málið í kringum jökulinn og hefur verið mjög ánægjuleg og skoða hvaða tillögur koma. Ferlið er sem sagt í fullum gangi og gengur vel en þetta er geysilega flókið mál og margt sem á eftir að skoða eins og t.d. eignarhald.

Herra forseti. Ég fagna því að þetta mál er á dagskrá. Eins og hæstv. umhvrh. er kunnugt hef ég mjög mikinn metnað fyrir hönd Náttúrurannsóknastöðvarinnar í Mývatnssveit sem er sjálfstæð rannsóknastofnun. Nú eru 30 ár síðan hún var sett á laggirnar og ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort ekki sé kominn tími til þess að fylgja eftir þeim hugmyndum sem stóðu að baki stofnun þessarar rannsóknastöðvar. Það er að sjálfsögðu algerlega út í hött að hugsa sér að það sé nægilegt að vera með einhverjar þjónustumiðstöðvar hringinn í kringum jökulinn eins og kerti sem öllum sé fjarstýrt frá Reykjavík. Það sem við Norðlendingar erum að hugsa um er að þessi náttúrurannsóknastöð taki að sér rannsóknir á svæðinu norðan Vatnajökuls og skriðjöklunum sömuleiðis sem næra Jökulsá á Fjöllum. Þegar talað er um þjóðgarð norður þar hlýtur maður að leggja fram þá kröfu að þeim þjóðgarði sé stjórnað af heimamönnum.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að þetta mál sé komið á dagskrá. Vatnajökull er stærsti jökull í Evrópu, ekki aðeins á Íslandi, og eitt virkasta eldfjallasvæði sem til er í öllum heiminum. Þetta er afar mikilvægt svæði, afar merkilegt svæði og afskaplega falleg og stórbrotin náttúra. Þetta stóra verkefni er mjög mikilvægt fyrir öll sveitarfélögin sem eiga land að jöklinum hringinn í kringum hann. Ég vil taka undir það sem hér kom fram að þetta mál má ekki fara í einhverja togstreitu. Ég vil leggja áherslu á það eins og hv. þm. Björgvin Sigurðsson að nýta aðstöðuna sem komin er fyrir norðan. Ég tek undir með hæstv. forseta þingsins og einnig Nýheimum að nýtt verði sú aðstaða sem er á Höfn í Hornafirði. Það er brýnt að styrkja stoðir rannsóknastöðvar og verkefna úti á landi og ég legg mikla áherslu á að verkefni sem verða í kringum Vatnajökul verði í kringum jökulinn, ekki fjarstýrð að sunnan.

Forseti. Áætlunin um þjóðgarð á Vatnajökli er eitthvað það besta sem fram hefur komið í þjóðgarðamálum og náttúruvernd á síðari árum. Mér þykir hörmulegt að heyra að þessi áætlun og þetta verk stefni í að verða bitbein manna fyrir norðan, sunnan, vestan og austan jökulinn sem ætla sér nú að fá bita af einhverri köku sem þeir telja að þarna standi til boða. Það er auðvitað eðlilegt að reka þjóðgarð af þessu tagi í tengslum við þá sem næst búa en ég hlýt að óska sérstakrar skýringar á því hvaða merkingu orðið ,,heimamenn`` hefur í tengslum við þjóðgarða á jökli, og þar að auki væri fróðlegt að vita síðan hvenær hv. þm. Halldór Blöndal varð Norðlendingur sem hann taldi sig vera áðan, hæstv. forseti.

Frú forseti. Skaftafell er einhver glæsilegasti og skemmtilegasti þjóðgarður sem ég hef komið í. Það er jafnframt á döfinni að gera þjóðgarð úr jökulhettunni sjálfri. En eins og þingheimur veit er starfandi nefnd um friðlýsingu og stofnun þjóðgarðs norðan Vatnajökuls. Ég tel að það eigi að steypa öllum þessum þremur svæðum í einn stóran þjóðgarð sem væri einsdæmi á heimsmælikvarða. Ég tel að þá yrði engin togstreita milli þeirra sem búa á mismunandi stöðum umhverfis jökulinn. Þá væri ein yfirstjórn yfir þjóðgarðinum þar sem öll sveitarfélögin kæmu að en jafnframt væru stöðvar eins og sú sem hv. þm. Halldór Blöndal reifaði áðan og það væri sömuleiðis þjóðgarðsvörður á Höfn í Hornafirði svo að hægt væri að stýra mismunandi svæðum úr mismunandi fjórðungum sem að þessum mikla þjóðgarði mundu liggja. Ég tel því enga ástæðu til þess að ætla að það verði einhver togstreita, þá væri hægt að sætta þetta allt saman.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrirspurnina og fagna ákveðnum þáttum í svari hæstv. umhvrh. Það er auðvitað gott að það skuli vera að nálgast einhver lausn í þessu máli að Vatnajökulsþjóðgarður verði á endanum þjóðgarður þó svo hafa verði í huga að jökulhettan sjálf þarfnast ekki eiginlegrar verndar. Hún verndar sig sjálf. Það sem skiptir mestu máli um uppbyggingu þessa þjóðgarðs eru svæðin í kringum jökulinn þar sem hinar eiginlegu náttúruminjar sem þarfnast verndar er að finna. Þess vegna skiptir verulegu máli að þessar umræður séu á faglegum nótum og við ræðum um það af alvöru að Vatnajökulsþjóðgarður komi til með á komandi árum að teygja sig í kringum kragann, allan þennan dýrmæta kraga sem umlykur jökulhettuna og auðvitað norður fyrir jökulinn þó svo að það svæði verði ævinlega yfirskyggt af þeim gífurlegu náttúruspjöllum sem nú standa yfir á hálendinu norðan Vatnajökuls. Þar á ég auðvitað við skrímslið Kárahnjúkavirkjun.

Hæstv. forseti. Þetta eru mjög ágætar umræður sem hér fara fram um Vatnajökulsþjóðgarð og eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi er starfandi nefnd um þjóðgarð norðan Vatnajökuls og afskaplega áhugavert að tengja þessi svæði saman. Hér hefur komið fram í umræðu og verið ýjað að því að menn séu farnir að togast á um hvernig eigi að stjórna þessum þjóðgarði og hverjir eigi að koma að því. Ég vara sérstaklega við því að menn séu að ýfa upp slíkar umræður vegna þess að við sem höfum farið um svæðið til þess að kynna okkur málefnin og kynna okkur náttúrufar svæðisins höfum ekki orðið vör við það af hendi heimamanna að verið sé að slást um einhverja hluti. Menn eru að ræða þetta. Það er mikið umræðuferli í gangi og samráð sem á auðvitað að vera. En ef menn halda að það sé hægt að ýfa upp einhver sárindi milli heimamanna til þess að hafa afsökun fyrir því að flytja málið allt til Reykjavíkur, er það mikill misskilningur.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari umræðu um Vatnajökulsþjóðgarð og tek undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram að hér geti orðið einn af glæsilegri þjóðgörðum veraldar. Menn hafa nálgast umræðuna dálítið út frá þjóðgarðinum sem rannsóknarfyrirbrigði en það er líka rétt að vekja athygli á því að þjóðgarðinum viljum við koma upp til þess að vernda svæði til þess að hægt sé að stunda þar rannsóknir en ekki síst til þess að fólk geti notið þeirrar náttúrufegurðar sem þar er. Hins vegar er umræða um það hvernig og hvaðan eigi að stjórna þjónustu, hvort heldur er rannsóknum eða vegna ferðamanna, hvort sú stjórnun fer fram fyrir sunnan, fyrir norðan, sunnan jökla, norðan jökla eða suður í Reykjavík í rauninni ekki meginatriðið. Aðalatriðið er að verkefnið er að verða að raunveruleika og heimamenn eru að sjálfsögðu langsamlega best til þess fallnir hvort sem þeir búa norðan eða sunnan jökla og ég efast ekki um að þar muni takast gott samstarf og staðsetning einstakra þjónustustöðva á að vera endanlega í höndum heimamanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá líflegu umræðu sem var í þingsal um þetta mikilvæga mál okkar landsmanna allra sem snertir þó sérstaklega íbúana í þeim sjö sveitarfélögum sem liggja að jöklinum og eiga land þar að. Ég tek undir með hæstv. umhvrh. um leið og ég þakka fyrir svar hennar og fagna því að það styttist í að nefndin skili af sér og þetta mikla verkefni verði að veruleika. Með tilliti til náttúruverndar, byggðar og mannlífs á svæðunum í kringum jökulinn tek ég eindregið undir það að að sjálfsögðu eiga að vera nokkrar jafnsettar rannsóknar- og þjónustumiðstöðvar í kringum jökulinn, að þeim sé vel dreift, réttlátlega og af sanngirni þannig að þeir sem hagsmuna eiga þar mestra að gæta í atvinnulegu tilliti njóti þess í sem ríkustum mæli og skiptir ekki öllu máli hvaða nafn þær bera. Ég spurði sérstaklega um Jöklasetrið til að fá það fram hjá hæstv. umhvrh. hvort það væri ekki örugglega tryggt og öruggt að það væri inni í myndinni sem ein af meginrannsóknar- og þjónustumiðstöðvum í kringum fyrirhugaðan Vatnajökulsþjóðgarð. Það er ákaflega mikilvægt því að reynslan af Jöklasetrinu, þær sýningar sem þar hafa verið settar upp hafa tekist ákaflega vel og á fjórða þúsund manns hafa keypt sig inn á sýningarnar, skoðað þær og barið augum og fræðst þar mjög um þá merkilegu sögu sem er að finna í kringum þennan stóra og glæsilega jökul. Í því samhengi er nauðsynlegt að byggja á því góða sem fyrir er og nýta þá vitneskju og þá fjármuni sem heimamenn og hið opinbera hefur þegar lagt í að hlúa að þessari starfsemi á Hornafirði sem Jöklasetrið er og byggja á því líka að því leytinu sem ég nefndi áðan í fyrirspurn minni og stefna að því að þar verði sérstök Jöklamiðstöð Íslands stofnsett til rannsókna og til að nýta þá miklu þekkingu sem á svæðinu er.

Virðulegur forseti. Eins og við var að búast hafa þingmenn geysilega mikinn áhuga á þessu máli og erfitt að ræða það í svona knöppu formi. Það má segja að þetta séu eiginlega tvö mál sem tengjast samt órjúfanlega, þ.e. jökulhettan sjálf sem búið er að taka pólitíska ákvörðun um að verði þjóðgarður og ríkisstjórnin samþykkti fyrir nokkru síðan. Sú vinna er komin nokkuð langt á veg og við fáum bráðlega tillögur um hvernig á að standa frekar að málum. Svo er það hitt málið. Það er nefnd undir forustu Magnúsar Jóhannessonar, ráðuneytisstjóra í umhvrn., þar sem nokkrir þingmenn sitja einnig sem hafa m.a. tekið til máls í þessari umræðu. Sú nefnd er að skoða þjóðgarð eða verndarsvæði norðan Vatnajökuls og hefur líka verið að starfa með miklum myndarskap upp á síðkastið. Ég á von á því að í framtíðinni endi öll þessi vinna á því, og það er minn draumur, að við verðum með einn stóran þjóðgarð, þ.e. Vatnajökul með Skeiðarársand til sjávar að sunnan sem er órjúfanlegur hluti af þessum náttúrufyrirbærum sem Vatnajökull er og síðan svæðið norðan jökulsins sem nær með Jökulsá á Fjöllum niður til hafs að norðanverðu gegnum Jökulsárgljúfrin. Þetta er sú mynd sem ég sé fyrir mér og nær yfir geysilega stórt svæði og er náttúrufyrirbrigði sem teygir sig á milli stranda. Vegna þess að þetta er svo stórt í sniðum býst ég við að það verði vilji til þess að setja sérlög um þennan stóra þjóðgarð, og það skapast mest samstaða um hann ef heimamenn stjórna þjóðgarðinum. Þarna eru mörg sveitarfélög og margir hagsmunaaðilar og það verður að skapa mjög mikla samstöðu um hugmynd sem þessa og þá verða heimamenn að hafa stjórn á þessum málum. Varðandi hvar þjónustumiðstöðvarnar eiga að vera, það er búið að tína til jöklasetur í rannsóknastöðinni á Mývatni og fleiri staði, tel ég að við getum fundið lausn á því með nokkrum jafnréttháum stöðvum en við erum ekki komin það langt með málið að geta valið þær á þessari stundu en það kemur að því.

Frú forseti. Fyrir skemmstu var haldinn fundur á vegum Umhverfisstofnunar um nýja löggjöf Evrópusambandsins um kemísk efni. Þar voru flutt athyglisverð erindi, annað af Sydsel Dyekjær og hitt af Sigurbjörgu Gísladóttur, forstöðumanni hjá Umhverfisstofnun. Í þessum erindum kom fram ýmis fróðleikur sem er kveikjan að þeim tveimur fyrirspurnum sem ég hef hér lagt fyrir hæstv. umhvrh. Mikill fjöldi kemískra efna er í almennri notkun í samfélagi okkar. Mörg þessara efna hafið gengið í gegnum strangar vísindalegar prófanir en þúsundir þeirra hafa aldrei verið prófuð á vísindalegan hátt. Þess vegna er sáralítið vitað um áhrifin sem þau geta haft á heilsufar manna eða umhverfið. Notkun kemískra efna hefur margfaldast undanfarna áratugi. Árið 1930 er áætlað að heimsnotkun þeirra hafi verið um ein milljón tonna á ári en í dag er sú notkun komin upp í 400 milljónir tonna á ári. Og þó þessi efni séu fundin upp til að auðvelda okkur lífið og auka þægindi okkar í velmegunarsamfélaginu vitum við ekki hvaða neikvæðu áhrif eiga eftir að koma í ljós í umhverfinu eða hvaða heilsubresti á síðar meir eftir að rekja til þessara efna. Á téðum fundi sagði Sigurbjörg Gísladóttir frá því að íslensk lög og reglur sem gilda um notkun kemískra efna séu að stofni til frá árinu 1968 og hafi lítið breyst síðan. Þau séu á engan hátt fullnægjandi miðað við kröfur tímans í dag, kannski vegna þess að Umhverfisstofnun hefur takmarkaðar heimildir til að afla sér upplýsinga um þessi efni. Í máli Sigurbjargar kom fram að um 30 þúsund efni séu markaðssett í meira magni en einu tonni í Evrópu árlega. Af öllum þessum efnum, 30 þúsund, hafa aðeins um 140 verið tekin til sérstakrar skoðunar á síðustu 10 árum vegna gruns um að þau skaði umhverfið eða séu heilsuspillandi. Evrópusambandið virðist nú hafa viðurkennt vandann. Þar liggur fyrir tillaga að nýrri löggjöf sem gengur undir nafninu REACH. Hún felur í sér tillögur um að efnaframleiðendur verði ábyrgir fyrir því að efni séu skráð og metin undir strangara eftirliti en verið hefur. Nú hafa efnaframleiðendur hins vegar snúist gegn þessari viðleitni yfirvalda og risið upp til varnar hagsmunum sínum og því miður hefur þeim tekist að útvatna upphaflegar tillögur talsvert mikið. Upphaflegt markmið var auðvitað að vernda heilsu og umhverfi og stuðla að sjálfbærri þróun en nú virðist sem sóðarnir innan iðnaðarins séu ráðandi um stefnumörkunina. Frá þessu greindi Sydsel Dyekjær á téðum fundi. Afstaða Norðurlandanna hefur verið til fyrirmyndar í þessum efnum. Þar eru mörg iðnfyrirtæki sem standa sig vel og norræn umhverfisverndarsamtök hafa undanfarið tekið saman skýrslu um sjónarmið slíkra fyrirmyndarfyrirtækja til að undirbyggja málflutning sinn innan Evrópusambandsins, enda ætla þau að freista þess að sannfæra evrópska stjórnmálamenn um að endurvekja þurfi þær góðu hugmyndir og þann góða ásetning sem var að finna í upphaflegri tillögu framkvæmdastjórnarinnar. En nú spyr ég, virðulegi forseti, hæstv. umhvrh. um þær aðgerðir sem stjórnvöld hér á landi beita til að takmarka notkun skaðlegra efna og sömuleiðis um hver afstaða íslenskra stjórnvalda er til Evrópulöggjafarinnar væntanlegu.

Virðulegur forseti. Varðandi það hvaða aðgerðir stjórnvöld beita hér á landi til að takmarka notkun skaðlegra efna og efnavara og hvernig er háttað eftirliti með notkun slíkra efna þá er því til að svara að sala og dreifing eiturefna er algjörlega bönnuð á almennum markaði en leyfð í iðnaði. Sala eiturefna er bundin leyfi umhvrh. Þeir sem nota eiturefni að staðaldri við störf sín þurfa leyfi frá Vinnueftirliti ríkisins. Heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga getur heimilað einstakar afgreiðslur eiturefna fyrir einstaklinga eða fyrirtæki með því að gefa út eiturbeiðnir. Innflutningur er áritunarskyldur. Varnarefni eru bönnuð nema þau hafi verið sérstaklega skráð hér á landi, þ.e. fengist hafi leyfi til innflutnings, framleiðslu, sölu og notkunar. Í undantekningartilvikum, þ.e. þegar upp koma sérstök vandamál, eru veittar tímabundnar og skilyrtar undanþágur til innflutnings og notkunar óskráðra efna. Hættulegustu varnarefnin eru eingöngu heimiluð til notkunar fyrir fagmenn. Sala hættulegustu varnarefnanna er bundin leyfi umhvrh. Innflutningur er áritunarskyldur. Ósoneyðandi efni og tiltekin efni sem valda gróðurhúsaáhrifum eru bönnuð eða takmörkuð í samræmi við ákvæði reglugerða. Ráðherra getur veitt tímabundnar undanþágur í ákveðnum tilvikum. Innflutningur ósoneyðandi efna er áritunarskyldur. Ýmis önnur efni eru takmörkuð sérstaklega með reglugerðum. Undir þessar takmarkanir fellur stór hópur efna sem flokkast sem krabbameinsvaldandi, geta valdið stökkbreytingum eða haft áhrif á æxlun. Einnig eru ýmsar sérreglur um takmarkanir á notkun efna við notkunarsvið. Einnig eru í vissum tilvikum bönn eða takmarkanir á því hvaða efni eða hvaða magn er heimilt að nota í tilteknar vörutegundir, svo sem snyrtivörur. Í sumum tilvikum er notkun takmörkuð fyrir almenning en leyfð fyrir fagmenn og í iðnaði. Eftirlit með framkvæmdinni tekur mið af því að fylgjast með því að ekki séu á markaði eða fari á markað efni sem óheimilt er að selja eða nota. Einnig að meðferð, notkunarleiðbeiningar, innihaldslýsingar og aðrar upplýsingar um efni og vörur séu í lagi og að leyfi séu fyrir hendi þegar við á. Eftirlit er hjá Vinnueftirliti ríkisins ef um vinnustað er að ræða, hjá heilbrigðiseftirliti sveitarfélaga þegar um er að ræða sölu og dreifingu vöru og einnig innan fyrirtækja sem heilbrigðiseftirlitið veitir starfsleyfi. Eftirlit með innflutningi er hjá Umhverfisstofnun í samvinnu við tollyfirvöld. Áritun innflutningsleyfa er hjá Umhverfisstofnun að hluta og að hluta hjá Vinnueftirliti ríkisins, þ.e. sé um að ræða varnarefni í landbúnaði og garðyrkju og önnur eiturefni sem notuð eru á vinnustöðum. Í þeim tilvikum þar sem innflutningur er háður kvótatakmörkunum er eftirlitið hjá Umhverfisstofnun. Virðulegur forseti. Í öðru lagi er spurt: ,,Hver er afstaða stjórnvalda til væntanlegrar löggjafar ESB sem gengur undir nafninu REACH og hver verða helstu áhersluatriði þeirrar löggjafar?`` Því er til að svara að íslensk stjórnvöld gera ráð fyrir því að taka upp væntanlega löggjöf ESB um efni og efnavörur, enda verður þar væntanlega margt til bóta miðað við þá löggjöf sem í gildi er í dag og Ísland hefur tekið upp. Á þessu stigi liggur löggjöfin þó aðeins fyrir í drögum framkvæmdastjórnarinnar og eiga drögin eftir að fara til umfjöllunar í Evrópuþinginu og ráðherraráðinu. Nýja löggjöfin eins og hún liggur fyrir í dag í drögum, nær yfir þá löggjöf sem í dag skiptist í tilskipanir um takmarkanir og bönn, flokkun og merkingar og mat á áhættu af nýjum og skráðum efnum. Ein af stóru breytingunum er að ábyrgð á framkvæmd færist í auknum mæli frá stjórnvöldum yfir á hendur iðnaðarins. Sett verður á laggirnar efnastofnun Evrópu sem mun sjá um þátt framkvæmdastjórnarinnar í framkvæmd löggjafarinnar. Umhvrn. vinnur nú að endurskoðun laga um eiturefni og hættuleg efni og munu endurskoðuð lög fjalla um efni og efnavöru í víðara samhengi. Í væntanlegri löggjöf mun verða tekið tillit til væntanlegra breytinga á Evrópulöggjöfinni eftir því sem efni standa til, jafnframt því sem leitast verður við að bæta yfirsýn stjórnvalda yfir notkun skaðlegra efna í landinu og styrkja lagaheimildir sem snúa að notkun skiptireglunnar og varúðarreglunnar með það að markmiði að vernda umhverfið og auka öryggi og heilsu notenda hættulegra efna.

Frú forseti. Það er kannski illa gert að setja fram fyrirspurn sem krefst viðamikils og flókins svars í þessu formi þar sem veitt eru munnleg svör þannig að ég vil biðjast afsökunar á því að hafa gert hæstv. ráðherra erfitt fyrir með að koma öllu svari sínu að á þessum stutta tíma. En það er alveg greinilegt að íslensk stjórnvöld verða að fylgjast gaumgæfilega með því sem er að gerast í Evrópu og að reyna það sem þau geta eftir fremsta megni að hafa áhrif á það að löggjöfin sem verið er að koma á þar verði ekki útvötnuð af framleiðendum eins og ég gat um í upphafi máls míns. Það er líka verulega mikilvægt að íslensk stjórnvöld standi vörð um og auki og efli þá fræðslu sem mögulegt er að hafa hér á landi hvað varðar notkun þessara efna því hér er um að ræða efni sem fólk innbyrðir eða nýtir. Þessi efni eru í almennri notkun og við vitum að efni eru flókin vara. Nöfnin á þeim eru flókin. Það er erfitt fyrir neytendur að læra að meta og leggja á minnið hver þeirra eru talin vera krabbameinsvaldandi og hver ekki. Og við vitum það öll sjálf að þó svo við höfum heyrt eitt eða annað í þessum efnum stöldrum við kannski sjaldnast við þegar við erum stödd í verslun til að spyrja okkur sjálf hvort viðkomandi vara innihaldi einhver efni sem einhvern tímann hefur verið varað við að gætu verið heilsuspillandi. Ég tel því ábyrgð íslenskra stjórnvalda í þessum efnum vera afskaplega mikla og hvet íslensk stjórnvöld til þess að hafa vakandi auga með því sem er að gerast á þessum vettvangi í Evrópu og að taka til hendinni og efla hér alla fræðslu og sjá til þess að neytendur séu upplýstir og neytendasamtök geti sinnt því hlutverki sem þeim er ætlað.

Virðulegur forseti. Ég vil bæta því við svarið sem ég gaf áðan að norrænu umhverfisráðherrarnir halda sameiginlega fundi, morgunfundi, áður en umhverfisráðherrar Evrópusambandsins hittast á sínum fundum í Evrópusambandinu og REACH var tekið upp á síðasta fundi norrænu umhverfisráðherranna og þar var það mál rætt. Það er alveg ljóst að Ísland ásamt hinum norrænu löndunum styður frekar harða línu í þessum málum og við reynum að fylgjast með eins og okkur er fært. Eins og ég tók fram fyrr í dag í tilefni af annarri fyrirspurn höfum við Íslendingar reynt að leggja okkar af mörkum varðandi vinnu sem tengist REACH, eða hættulegum skaðlegum efnum (chemicals). Og ég tel ástæðu til þess að taka það upp hér aftur að Halldór Þorgeirsson, skrifstofustjóri í umhvrn., er formaður nefndar á vegum UNEP eða Umhverfisstofnunar Sameinuðu þjóðanna sem er að koma með tillögur til UNEP eða til Sameinuðu þjóðanna um hvernig taka á alþjóðlega á þessum skaðlegu efnum. Við erum því að lána okkar besta mann, samningamann, sem við höfum í umhvrn. má segja á þessu sviði í þessa vinnu. Þannig að við getum verið nokkuð stolt af því. Það er auðvitað erfitt að segja að við getum haft mjög mikil áhrif þannig af því að formaður þarf að taka tillit til allra hagsmuna, en ég tel að við munum geta fylgst enn betur með þessu máli af því að það verður fulltrúi Íslands sem mun leiða þetta starf á alþjóðavettvangi.

Frú forseti. Nú er það komið á daginn sem margan grunaði. Engin gereyðingarvopn er að finna í Írak. Hver sérfræðingurinn af öðrum staðfestir nú að þrátt fyrir saumnálarleit í heila níu mánuði finnist engin merki þess að stjórn Saddams Husseins hafi haft undir höndum gereyðingarvopn né heldur að framleiðsla slíkra vopna væri gerleg eða í undirbúningi í landinu. Síðast viðurkenndi sjálfur utanríkisráðherra Bandaríkjanna, Colin Powell, að þetta væri veruleiki hlutanna. Þetta eru auðvitað stórtíðindi sem óhjákvæmilegt er að taka til umræðu á hinu háa Alþingi, ekki síst vegna þess að meintur ótti við gereyðingarvopnaframleiðslu Íraka var meginforsenda og langstærsta ástæða þess að sú umdeilda ákvörðun var tekin að fara inn í Írak þann 20. mars á síðasta ári. Nú virðist óumdeilt að sú ástæða heldur ekki og var ekki á rökum reist. Fróðlegt hefur verið að fylgjast með ráðamönnum, ekki síst hér á landi, sem hafa hangið á hálmstráum í þessum efnum og fram undir það síðasta forðast að horfast í augu við veruleikann. Þannig hefur hæstv. utanrrh. fullyrt í viðtali eftir viðtal að hann væri sannfærður um að þessi vopn væri þarna að finna, það væri eingöngu spurning um hvenær en ekki hvort. Hæstv. ráðherrann taldi sig á dögunum hafa komist í feitt þegar fréttir birtust þess efnis að danskir og íslenskir eftirlits- og leitarmenn hefðu fundið vopn sem innihéldu dularfullan vökva. Heimssögulegur atburður, sagði ráðherra þá. Fljótlega kom þó í ljós að þessi vopnafundur stóð hreint ekki undir því nafni. Það var loks í fjölmiðlum í fyrrakvöld að greina mátti veikburða tilraunir utanrrh. til að viðurkenna staðreyndir. Þar sagði hann loks í viðtali við Stöð 2 að svo virtist sem stórveldin hefðu gert of mikið úr gereyðingarvopnum Íraka. Þegar hann var í framhaldinu spurður hvort hann hefði stutt árásina hefði hann vitað af því að engin slík vopn væri að finna þá svaraði ráðherrann: Ég skal ekkert um það segja. Fyrir innrásina var hæstv. utanrrh. þó öllu skýrmæltari. Í umræðum á hinu háa Alþingi þann 27. janúar á síðasta ári sagði hann orðrétt, með leyfi forseta: ,,Það hlýtur að vera krafa okkar Íslendinga eins og annarra að þeir afvopnist. Það er krafa Sameinuðu þjóðanna. Hins vegar ef í ljós kemur að hann býr ekki yfir gjöreyðingarvopnum, þá er málið væntanlega leyst.`` Svo mörg voru þau orð. Ef Saddam býr ekki yfir gjöreyðingarvopnum þá er málið væntanlega leyst, sagði ráðherrann. Það liggur því alveg kristaltært fyrir að meint tilvist gereyðingarvopna var það atriði sem öllu skipti. Innrásin virðist því hafa verið byggð á misskilningi samkvæmt skilgreiningu ráðherrans sjálfs frá þeim tíma. Því er það seinni tíma afsökun hjá íslenskum ráðamönnum þegar þeir segja að innrás í Írak hafi verið réttlætanleg eingöngu til þess að koma harðstjóranum Saddam Hussein frá völdum. Það var aldrei meginatriði málsins enda hafði þessi harðstjóri setið áratugum saman. Að auki benti ýmislegt til þess að dagar hans sem einræðisherra hefðu senn verið taldir án innrásar. Það hefur nefnilega komið á daginn að stjórnkerfi hans var allt í molum, her hans illa vopnum búinn, baráttuvilji lítill og trúnaður við harðstjórann hverfandi. Undirstrikun þessa var þegar hann var í bókstaflegri merkingu dreginn upp úr holu, þrotinn kröftum. Vissulega var nauðsynlegt að koma þessum illvirkja undir manna hendur. En voru ekki aðrar leiðir en vopnuð innrás skynsamlegri, eins og Sameinuðu þjóðirnar lögðu mikla áherslu á? Ef innrás í annað ríki er réttlætt með því að koma frá harðstjórum sem kúga fólk sitt og myrða þýðir það ekki að óhjákvæmilegt er að leggja drög að frekari aðgerðum í þessa veru? Er það ætlun lýðræðisríkja að halda áfram á sömu braut, fara inn í Norður-Kóreu eða ýmis ríki Asíu og Afríku? Hvað með Íran, sem hæstv. ráðherra er nú nýkominn úr heimsókn frá, þar sem menn hafa óttast að framleidd séu gereyðingarvopn og mannréttindi eru sannarlega fótum troðin? Hvernig ætla menn að halda þessari línu óbreyttri? Afleiðingar innrásarinnar í Írak eru okkur öllum kunnar og þær eru skelfilegar, ástand mála er þar í miklum ólestri, mannfall hermanna, mannfall óbreyttra borgara og mannfall í hjálparsveitum er mikið. Enginn er óhultur. Oddvitar ríkisstjórnarinnar skáka gjarnan í því skjóli að þegar réttmæt gagnrýni kemur fram á algera fylgispekt þeirra við Bush-stjórnina þá séum við jafnaðarmenn og aðrir gagnrýnendur óvinir Bandaríkjanna. Þetta er fjarri lagi. Ég ber mikla virðingu fyrir Bandaríkjunum og vil viðhalda áralangri vináttu þessara ríkja. Það breytir því ekki að réttmæt og hörð gagnrýni á Bush-stjórnina á fullan rétt á sér. Það sem meira er, meiri hluti almennings deilir þeim skoðunum með mér. Það skyldi þó aldrei fara svo að á þessu yrðu breytingar síðar á þessu ári, í nóvember þegar Bandaríkjamenn kjósa sér nýjan forseta sem hefði þá hugsanlega allt aðrar áherslur í alþjóðamálum, í Íraksmálum. Hvað gera ráðamenn á Íslandi þá? Taka þeir U-beygju með nýjum stjórnvöldum þar vestra? Herra forseti. Klukkunni verður auðvitað ekki snúið aftur. Það er gert sem gert hefur verið. Nú gildir hins vegar að reyna að vinna sem best úr ástandinu og kalla sem flesta að verki. Uppbyggingarstarfið verður að halda áfram með samstarfi við alþjóðasamfélagið og heimamenn. Hins vegar er mikilvægt, frú forseti, að í stjórnmálum horfist menn í augu við gjörðir sínar og taki dómi sögunnar. Sú stund er nú runnin upp hér á hinu háa Alþingi. Því spyr ég hæstv. utanrrh.: Er hann nú loks reiðubúinn til að viðurkenna hið óumflýjanlega, að fylgispekt íslensku ríkisstjórnarinnar við Bush-stjórnina, við innrásina í Írak fyrr á þessu ári, hafi verið mistök?

Frú forseti. Það liggur ljóst fyrir að það voru ýmsar ástæður fyrir aðgerðunum í Írak á sínum tíma. Grunnurinn var vissulega gereyðingarvopnin en allt atferli stjórnar Saddams Husseins var ógnun við alþjóðlegan og svæðisbundinn frið og stöðugleika. Ítrekaðar ályktanir öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna voru virtar að vettugi, það er staðreynd. Alþjóðakjarnorkumálastofnuninni og vopnaeftirlitsmönnum Sameinuðu þjóðanna voru torvelduð störfin, svo ekki sé meira sagt. Svívirðileg og kerfisbundin mannréttindabrot voru framin allt þar til ógnarstjórnin féll. Það liggur líka fyrir að styrkir voru greiddir af ógnarstjórninni til fjölskyldna hryðjuverkamanna sem framið höfðu sjálfsmorðsárásir. Það voru því margar ástæður fyrir þessum aðgerðum. Það er ekki eins og þetta hafi verið gert í skyndingu. Það höfðu staðið yfir deilur milli Íraks og Sameinuðu þjóðanna um tíu ára skeið. Það lá fyrir og það er óumdeilt að gereyðingarvopn voru til í lok Persaflóastríðsins. Það hefur verið margstaðfest og það liggur fyrir. Það sem liggur hins vegar ekki fyrir er hvað varð um þessi vopn. Það er enn ekki upplýst. En það er óumdeilt að heimsfriðnum stóð ógn af þessari stjórn. Því hefur verið haldið fram að breska ríkisstjórnin og sú bandaríska --- kannski nú síðast sú breska --- hafi beitt blekkingum í þessu sambandi. Það hefur nú verið staðfest með svokallaðri Hutton-skýrslu að svo var ekki, að breska ríkisstjórnin var í góðri trú. Það lágu fyrir upplýsingar um það frá bresku leyniþjónustunni. Margt bendir hins vegar til þess að hættan hafi verið ýkt, það liggur alveg ljóst fyrir. En var ástæða til þess og var það afsakanlegt að láta þennan harðstjóra komast upp með að vanvirða alþjóðasamfélagið og vilja alþjóðasamfélagsins í hið óendanlega? Hv. þm. segir núna: Hann hefði sennilega bara farið frá, það var nú allt að bila hjá honum og hefði sennilega ekkert þurft að gera. Ja, mikil er trú hans. Þeir sem gagnrýna mest innrás Bandaríkjanna og Breta voru líka miklir andstæðingar viðskiptabannsins. Þeir vildu trúa því, sem er mjög gott að trúa, að þetta leysist allt af sjálfu sér. Trú þeirra er mikil. Ég er ekki sammála því. En ég er sammála hv. þm. um að nú skulum við horfa fram á veginn. Við skulum horfa til enduruppbyggingar Íraks og við skulum horfa til framtíðar þess fólks sem þar býr  Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, sem er yfirleitt mjög órótt undir ræðum annarra um þetta mál, veit vel að harðstjórinn --- sem ég segi nú ekki að hann hafi stutt en hann gagnrýndi hann ekki mjög mikið hér á Alþingi --- myrti hundruð þúsunda manna. Það voru skelfileg grimmdarverk og ábyrgð alþjóðasamfélagsins er mikil í því sambandi.

Steingrímur ábyrgur bara fyrir því?

En nú er þessi maður kominn frá --- og fleirum er órótt hér inni. Við skulum taka undir með hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni. Það er það sem skiptir meginmáli. Við skulum horfa til framtíðar og við skulum taka þátt í að byggja upp þetta samfélag og bera okkar ábyrgð í því sambandi. Þar eru vonandi kosningar fram undan og það er vilji alþjóðasamfélagsins og Bandaríkjanna að Írakar taki sem fyrst yfir stjórn landsins og það er það sem skiptir meginmáli.

Frú forseti. Það er held ég ekki of djúpt í árinni tekið að segja að sú spilaborg blekkinga og lyga sem byggð var upp af Bandaríkjamönnum og fylgismönnum þeirra í aðdraganda innrásarinnar í Írak sé endanlega að hrynja þessa dagana. Vopnaeftirlitsmenn Sameinuðu þjóðanna, Hans Blix og El Baradei, hafa nú getað tjáð sig um stöðu mála í aðdraganda þess að þeir voru látnir taka pokann sinn og fara út úr Írak. Vopnaeftirlitsmaður Bandaríkjastjórnar sjálfrar, David Kay, sem sagði af sér síðastliðinn föstudag og síðast en ekki síst Colin Powell sjálfur í nýlegri heimsókn til Georgíu, allir þessir menn hafa átt þátt í að blása síðustu spilunum um koll. Það finnast engin gereyðingarvopn í Írak þrátt fyrir linnulausa leit með ærnum tilkostnaði í níu mánuði. Það sem meira er: Leitin nú staðfestir að vopnaeftirlit Sameinuðu þjóðanna á tíunda áratugnum skilaði miklum árangri. Írakar hafa að öllum líkindum losað sig við öll eldri sýkla- og efnavopn sem voru frá því fyrir Persaflóastríðið 1991 strax á fyrri hluta tíunda áratugar síðustu aldar. Síðast en ekki síst segir David Kay að engar raunhæfar áætlanir hafi legið fyrir um framleiðslu slíkra vopna hvað þá annað. Sem sagt, vopnaeftirlitið skilaði miklum árangri. Það fékk þó ekki meiri tíma. Beitt var blekkingum til þess að láta menn halda að umheiminum stafaði ógn af Írak. Því var t.d. logið að Írakar hafi reynt að kaupa kjarnakleyf efni í Afríku. Ásakanir um tengsl við al Kaída samtökin hafa allar reynst úr lausu lofti gripnar. Það væri langskásti kosturinn fyrir formenn stjórnarflokkanna á Íslandi að viðurkenna mistökin og biðja þing og þjóð afsökunar í leiðinni og taka Ísland út af lista þeirra ríkja sem studdu þessar aðgerðir. Mín vegna mega þeir félagar brjótast áfram um í fylgispektardíki Bandaríkjastjórnar og sökkva þar dýpra og dýpra. En það sem verra er er að þeir draga orðstír þjóðarinnar niður með sér og því mótmæli ég.

Virðulegi forseti. Enn og aftur er umræða um Írak í þingsölum. Hverjar eru staðreyndir þess máls? Saddam Hussein braut þá skilmála sem hann gekkst undir eftir fyrra Persaflóastríðið. Saddam Hussein braut samþykktir hinna Sameinuðu þjóða ítrekað. Saddam Hussein kúgaði og myrti írakska þjóð. Forsendurnar voru sambærilegar og voru til staðar í Bosníustríðinu, sem Samfylkingin studdi, nema hvað að Saddam braut mun fleiri samþykktir og var mun blóðþyrstari en Mílosevic var nokkurn tíma. Afleiðingar stríðsins eru í stórum dráttum þessar: Harðstjórn Saddams Husseins hefur verið komið frá og nú er verið að vinna að lýðræðislegum kosningum í landinu. Það er vægast sagt fátítt í þessum heimshluta að slíkt stjórnarfar sé til staðar. Ríki eins og Líbía og Íran eru nú að bjóðast til að gefa eftir gjöreyðingarvopnauppbyggingu sína og eru það góðar fréttir fyrir heimsbyggðina. Stríð eru hörmuleg og því verður ekki haldið fram að öðruvísi hafi verið með þetta stríð. Mikil vinna er fram undan við að byggja Írak upp, það sama á t.d. við um Kosovo og önnur svæði þar sem átök hafa geisað. Virðulegi forseti. Heimspressan bíður ekki í ofvæni eftir niðurstöðu þeirrar umræðu sem hér fer fram í þingsölum. En það er nokkuð sem er athyglisvert í pólitísku samhengi hér á landi. Á undanförnum áratugum hafa þrír af fjórum flokkum á Íslandi stutt ábyrga stefnu í öryggis- og varnarmálum. Það hefur breyst. Nú hafa báðir vinstri flokkarnir á Íslandi tekið upp áherslur gamla Alþýðubandalagsins í þessum málaflokki. Það endurspeglast m.a. í því að Samf. tefldi í fullri alvöru fram forsætisráðherraefni fyrir síðustu kosningar sem hafði það stefnumál að taka Ísland af lista hinna staðföstu þjóða. Það er án nokkurs vafa eitt vitlausasta stefnumál í sögu íslenskra stjórnmála. Það er kaldhæðnislegt að fylgjast með Samf. ráðast af alefli á Tony Blair í ljósi þess að það fólk hélt sérstakt samkvæmi á krá á Seltjarnarnesi til að fagna því að sá breski stjórnmálamaður hefði náð kjöri. Er það einsdæmi að stjórnmálaflokkar haldi formlegt boð til að fagna árangri stjórnmálamanna í öðrum löndum. Flokksmenn Samf. hafa hvað eftir annað lýst því yfir að þá langi til að verða eins og Tony Blair, nútímalegir jafnaðarmenn eins og það er kallað. Virðulegi forseti. Niðurstaðan er sú að þingmenn Samf. eru gamaldags alþýðubandalagsmenn.

Frú forseti. Frjálsl. mótmælti því harðlega að Ísland styddi árás á Írak. Ísland var meðal þeirra 30 landa sem lýstu því opinberlega yfir að þau vildu taka þátt í afvopnun Íraka. Ákvörðun um beinan stuðning íslensku þjóðarinnar við árásina á Írak var tekin á NATO-fundinum í Prag af hæstv. forsrh. Davíð Oddssyni og hæstv. utanrrh. Halldóri Ásgrímssyni án nokkurs samráðs við Alþingi. Í Prag hikuðu þessir háu herrar ekki við að lofa 300 millj. kr. framlagi af íslensku skattfé til aðgerða í Írak auk þess að flytja hergögn. Frú forseti. Það er nauðsynlegt að þeir sem tóku ákvörðun um stuðning Íslands við árásina á Írak rifji upp þann eið íslensku þjóðarinnar að bera aldrei vopn á aðrar þjóðir. Meginforsendur fyrir árásinni, meint eign Íraka á gereyðingarvopnum, eru nú brostnar þar sem sá sem leitt hefur vopnaleitina til skamms tíma hefur gefið út þá yfirlýsingu að mjög ólíklegt sé að efnavopn hafi verið framleidd í stórum stíl eftir 1990. Sjálfur utanríkisráðherra Bandaríkjanna hefur tekið undir þær efasemdir. Hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. hafa oftsinnis gefið stórkarlalegar yfirlýsingar um réttmæti árásarinnar en þó hefur dregið úr þeim upp á síðkastið eftir að ljóst er orðið að ófriðurinn hefur dregist á langinn og engin gereyðingarvopn finnast í Írak. Réttlæting á stuðningi við árásina hefur lagst æ þyngra á hæstv. utanrrh. og honum er órótt. Þegar fréttir bárust af meintum fundi íslenskrar sveitar á efnavopnum talaði hann sigri hrósandi um heimsviðburð og var greinilega létt. Hæstv. utanrrh. missti þó gleði sína jafnharðan þegar í ljós kom að engin efnavopn var að finna. Það er orðið löngu tímabært að þessir háu herrar hætti að reyna að réttlæta árásina, komi síðan fram og biðji þjóðina afsökunar í stað þess að verja kröftum sínum í það að byggja upp Írak og stuðla að lýðræði í þessu stríðshrjáða landi.

Virðulegi forseti. Alvarlegir atburðir eru að gerast í Írak og spurning vaknar um hver okkar ábyrgð sé núna. Fyrir jólin mótmæltu þúsundir kvenna, þar á meðal fyrrverandi dómarar og ráðherrar, nýrri reglugerð ríkisráðsins um að staða og réttindi kvenna muni framvegis ráðast heima í héraði. Óttast er að á mörgum svæðum muni lög múslima, nefnd sharia, gilda um samskipti kynjanna. Þetta eru sömu lög og hjá talibanastjórninni í Afganistan með þeirri undirokun og réttindaleysi kvenna sem heimurinn þá horfði ráðþrota á. Í fjóra áratugi hafa írakskar konur búið við nútímalegustu lög múslimaheimsins um menntun, jafnrétti og sjálfstæði, og Írak setti fyrst arabalanda lög um launajafnrétti. Þarna hafa starfað mjög öflug kvennasamtök. Einræðisherrann Saddam hreyfði ekki við réttindum kvenna. Formælendur mótmælendanna sýndu harkaleg viðbrögð. Réttindin okkar voru ekki fullkomin, sögðu þær, en nú verða írakskar fjölskyldur sendar til baka til miðalda. Við verðum sendar heim og dyrunum lokað. Eiginmenn munu geta kastað konunum á dyr að geðþótta og þeim verður heimilað að eiga fjórar, fimm, sex konur. Allir sem kallast klerkar munu geta sett dómstól í húsi sínu og kveðið á um giftingar, skilnaði og réttindi okkar. Ákall írakskra kvenna er að þetta verði að stöðva. Paul Bremer landstjóri mun eiga að staðfesta svona breytingar. Við hann eru nú bundnar vonir þó að enginn viti hvað gerist eftir 30. júní. En ég spyr: Hver er ábyrgð okkar sem tókum þátt í og studdum innrásina og þá væntanlega eftirleikinn? Kemur okkur við hvort þessar breytingar ganga eftir? Og ég spyr hæstv. utanrrh.: Mun Ísland láta heyra í sér um þetta alvarlega mál?

Frú forseti. Saddam Hussein harðstjóri hafði árum og áratugum saman sent SÞ og alþjóðasamfélaginu langt nef, og ég spyr: Hversu lengi átti hann að halda áfram að gera það og viðhalda ógn í heiminum? Margir þeir sömu og voru afdráttarlausustu andstæðingar hernaðaríhlutunar í Írak voru líka áköfustu gagnrýnendur viðskiptaþvingananna sem írakska þjóðin varð fyrir vegna þessa sama harðstjóra. Hvað vildu þessir menn gera? Það komu aldrei neinar raunhæfar tillögur frá þessum aðilum. Ég minni líka á að þau ríki sem hvað ákafast lögðust gegn hernaðaríhlutuninni voru meðal bestu viðskiptaaðila þessa sama harðstjóra. En við vorum ekki, frú forseti, aðilar að þessari hernaðaríhlutun eins og látið hefur verið að liggja, og látið er að liggja. Við studdum það að lögum yrði komið yfir einn alræmdasta harðstjóra mannkynssögunnar, sem beitt hafði eigin þjóð svívirðilegri kúgun og ofbeldi áratugum saman, og við studdum og skuldbundum okkur til að styðja uppbygginguna í Írak að hernaðaríhlutuninni lokinni. Og sífellt eru fleiri þjóðir að bætast í þann hóp og það er að nást um það efld alþjóðleg samstaða. Það hefur jú komið í ljós að upplýsingarnar sem stuðst var við í margra ára löngum aðdraganda þessara hernaðaríhlutana, upplýsingar um gereyðingarvopn Íraka, virðast ekki hafa verið reistar á traustum heimildum en þetta voru upplýsingar, ekki bara frá leyniþjónustum Breta og Bandaríkjamanna heldur frá fjölmörgum öðrum þjóðum, og skýrslur vopnaeftirlitsmanna studdu þær ávallt. Þær studdu ávallt þær upplýsingar að það væri sterk ástæða til að ætla að Írakar réðu yfir gereyðingarvopnum. Við þurfum, þessi litla þjóð, áfram að reiða okkur á upplýsingar frá leyniþjónustum þessara ríkja og annarra helstu bandalagsríkja okkar en stjórnvöld þar þurfa augljóslega að endurskoða vinnubrögð sín, öflun og úrvinnslu upplýsinga. En ég held þrátt fyrir allt, frú forseti, að það horfi núna bjartar fyrir íröksku þjóðinni en hefur gert áratugum saman.

Frú forseti. Það veit hvert mannsbarn að meginástæða þess að Bandaríkin og Bretland réðust inn í Írak var sú að þau voru þess fullviss að stjórnvöld í Bagdad byggju yfir gereyðingarvopnum. Hvert mannsbarn í víðri veröld veit það nema kannski hæstv. forsrh. ríkisstjórnar Íslands, Davíð Oddsson, sem í yfirheyrslu DV í gær stendur svo glaður og svo ánægður með þá ákvörðun sína að styðja aðgerðir Bandaríkjamanna í Írak. Þar segir þessi leiðtogi íslensku ríkisstjórnarinnar ekki orð um gereyðingarvopn, aðalatriðið hafi alltaf verið það að koma harðstjóra frá völdum. Það er eins og ráðherrann hafi verið á tunglinu, sambandslaus síðasta ár, slík er órafjarlægðin sem þessar yfirlýsingar hans eru frá umfjöllunum fjölmiðla og ríkisstjórna heims um stríðið og ástæður þess. Nei, íslenskir stjórnarherrar töldu sig þess umkomna að setja íslenska þjóð á listann yfir hina staðföstu vini herskárrar Bandaríkjastjórnar, sérstaka stuðningsmenn þeirra sem ætluðu að sölsa undir olíulindir Íraka undir fölsku flaggi og sjá stórfyrirtækjum sínum og risaverktökum fyrir arðsömum verkefnum að aflokinni eyðileggingunni. En hvar var virðingin fyrir viðurkenndum samskiptareglum þjóða á alþjóðavettvangi? Sennilega líka á tunglinu, virðulegi forseti, eða einhvers staðar þaðan af fjær úti í geimnum. Það virðist eins og virðing hæstvirtra ráðherra fyrir írakskri þjóð sé slíka óravegu í burtu frá öllum raunveruleika. Eða telja hæstv. ráðherrar í alvöru framkvæmanlegt að koma á lýðræði í stríðshrjáðu landi kúgaðrar þjóðar sem á sér enga hefð eða sögu sem getur gert henni kleift að innleiða vestrænt lýðræði á þann hátt sem sumir hafa viljað blekkja þjóðir heims til að trúa að sé hægt að gera sisona, næstum því eins og að drekka vatn? Allt það sem verið er að gera írakskri þjóð er gert með þvingun og vopnavaldi, þjóðin lifir nú með gapandi bandaríska byssukjafta yfir höfði sér, a.m.k. jafnóttaslegin um framtíð sína og áður. Nei, frú forseti, stríð gegn hryðjuverkum var aldrei hugsað sem tæki til að koma kúgaðri þjóð til hjálpar.

Virðulegi forseti. Í 23 ár réði völdum í Írak einhver mesti harðstjóri sögunnar, einræðisherra sem var þekktur fyrir miskunnarleysi sitt og grimmd, bæði gagnvart eigin þjóð og öðrum. Í kjölfar Flóabardaga voru Írökum settir vopnahlésskilmálar árið 1991 og samkvæmt þeim skyldu þeir afvopnast, sú var krafa alþjóðasamfélagsins. Eftir áralöng átök við Íraka samþykkti öryggisráðið í nóvember árið 2002 ályktun nr. 1441. Þessi ályktun var lokaviðvörun til Íraka um að afvopnast. En sem fyrr létu Írakar sér ekki segjast þrátt fyrir að fyrir lægi að það varðaði valdbeitingu að fara gegn þessari lokaviðvörun. 
             Nú deila menn um það hvort rétt hafi verið lesið úr þeim upplýsingum sem safnað hafði verið um hernaðarlega stöðu Íraks. Því er haldið fram að fyrirliggjandi gögn hafi ekki gefið tilefni til að óttast um tilvist efna- og gereyðingarvopna í landinu. Í þeirri umræðu má ekki gleymast að árin 1992, 1995, 1996 og 1997 hafði Saddam Hussein gefið yfirlýsingar um að hann ætti ekki efnavopn. Engu að síður voru þær yfirlýsingar hraktar í hvert skipti fyrir sig. Síðast árið 1997 fundu eftirlitsmenn útbúnað til að framleiða taugagas. Írakar höfðu átt og þeir höfðu beitt efnavopnum. Talið er að Saddam Hussein og ógnarstjórn hans hafi drepið 35 þús. manns með þessum hætti. Það sem stendur upp úr í þessu máli er að Írak hafði alls ekki sýnt fram á að landið hefði afvopnast og það er ódýrt fyrir menn að koma hér upp nú, þegar ógnarstjórninni hefur verið hrundið, og segja: Að öllum líkindum höfðu þeir eytt öllum sínum vopnum. Það lá alls ekki fyrir þegar innrásin var framkvæmd og það gagnast ekki mönnum heldur að koma hér upp og segja að Saddam Hussein hefði að öllum líkindum farið frá völdum í ljósi þeirra upplýsinga sem við nú höfum. 
            

Frú forseti. Á vormánuðum síðasta árs var íslenska þjóðin dregin með beinum hætti inn í atburðarás sem valdið hefur allri heimsbyggðinni mikilli hryggð. Stríðsárás Bandaríkjamanna, Breta og fleiri þjóða, þar á meðal Íslendinga, var hafin á fölskum forsendum. Utanríkisráðherrar Bandaríkjanna og Íslands hafa opinberlega gefið í skyn að eign Íraka á gereyðingarvopnum sé ekki raunin. Sögulegur harmleikur hefur átt sér stað, harmleikur sem skilur eftir sig aukið hatur milli tveggja ólíkra menningarheima, harmleikur þar sem þúsundir óbreyttra borgara hafa týnt lífi. Aldrei hefur heimsbyggðinni staðið meiri ógn af hryðjuverkastarfsemi en nú eftir óréttmæta árás á Írak. Öll heimsbyggðin hefur tapað á ofbeldinu, ofbeldi sem við Íslendingar stóðum á bak við ásamt Bandaríkjamönnum, Bretum og nokkrum þjóðum til viðbótar. Frú forseti. Að svo komnu hefur hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson engan málstað annan en þann að Írakar hafi búið yfir gereyðingarvopnum í stríði sínu við Írani fyrir margt löngu. Hér er um ónýtan málstað að ræða og ljóst að hæstv. ráðherra leitar ákaft að minnsta tilefni til að réttlæta afdrifaríkar gjörðir sínar á síðasta ári. Bandaríkjamenn beittu Japani gereyðingarvopnum í seinni heimsstyrjöldinni. Atómsprengju var varpað á heila borg. Hundruð þúsunda borgara týndu lífi á örskömmum tíma. Hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. eiga að sýna iðrun sína í verki og biðja íslenska þjóð afsökunar á þætti sínum í þeim mikla harmleik sem hrundið var af stað snemma á síðasta ári.

Frú forseti. Það er erfitt að átta sig á hæstv. utanrrh. um þessar mundir. Hann segir það hafa verið rétta ákvörðun af ríkisstjórn Íslands að gera þjóðina að yfirlýstum stuðningsaðila innrásarinnar í Írak. Jú, tilgangurinn var göfugur, munum við, að uppræta hin stórhættulegu gereyðingarvopn Íraka og steypa grimmum harðstjóra af stóli. En nú hafa menn haft góðan tíma til þess að leita að vopnunum og allir, nema e.t.v. hæstv. utanrrh., orðnir fullvissir um að þau eru ekki til. Einræðisherrann illræmdi var dreginn upp úr holu sinni og bíður nú dóms fyrir verk sín. En þótt Saddam Hussein hafi vissulega verið illræmdur var hin raunverulega ástæða innrásarinnar, gereyðingarvopnin, ekki til staðar. Og það er áfellisdómur yfir þeim sem hófu þetta stríð að forsendur þess voru á brauðfótum. Hver ber ábyrgð á því ástandi sem nú ríkir í Írak? Hvað finnst hæstv. utanrrh. Íslands um þá stöðu sem þar er uppi nú? Hvað finnst honum um það að atvinnuleysi er um 50% í landinu, að 60% þjóðarinnar eru undir fátæktarmörkum og verðbólga gríðarleg í kjölfar stríðsins? Börn í Írak fara ekki í skóla. Þau fara á sorphaugana í leit að æti. Og nú kann hæstv. utanrrh. að svara því til að íslenskir peningar hafi farið í uppbyggingarstarf í Írak. En hvert hafa þeir farið? Hversu hátt hlutfall þeirra hefur farið í hina skrípalegu vopnaleit sem greinilega átti að bjarga andliti þeirra ríkisstjórna sem tóku þátt í vitleysunni? Hæstv. utanrrh. hefur talað um heimsviðburð í því samhengi. Virðulegi forseti. Hinn eini sanni heimsviðburður er hið ömurlega ástand sem innrásarþjóðirnar hafa kallað yfir þetta hrjáða ríki. Og ríkisstjórn Íslands ber ábyrgð á því ástandi eins og aðrir sem studdu stríðsreksturinn. Spurningin er: Hvernig ætlar hann að útskýra það fyrir þjóðinni að þessi ömurlegi leiðangur hafi verið réttlætanlegur? Það hefur ekki tekist enn og þegar jafnvel stofnanir bandaríska hersins á borð við Army War College hafa viðurkennt að innrásin hafi verið herfræðileg mistök fer að verða örðugt fyrir ríkisstjórn Íslands annað en að viðurkenna mistök sín í þessu efni.

Frú forseti. Styrjaldir fela í sér hörmungar. Um það er enginn ágreiningur. En þegar orsakir og afleiðingar styrjalda eru ræddar spretta upp ýmis álitamál. Íraksmálið snýst ekki eingöngu um það hvort til séu eða hafi verið gereyðingarvopn í Írak. Umræðan snýst, og hlýtur líka að snúast, um þann mikla harðstjóra, ekki einhvern harðstjóra, heldur einn mesta harðstjóra veraldarsögunnar sem þar hafði sölsað undir sig völdin. Umræðan hlýtur líka að snúast um það að þessi sami harðstjóri hafi ítrekað hunsað samþykktir og vilja alþjóðasamfélagsins.

Að vísu ...

Þessi umræða hlýtur líka að snúast um það að þessi harðstjóri hafi þurrkað út heilu þorpin sinna eigin landsmanna. Myndir af látnum mæðrum með látin börn sín í fjallaþorpum í Írak ljúga ekki.  Grundvallarspurningin, frú forseti, hlýtur líka að vera þessi: Hvað viljum við gera nú? Viljum við snúa sögunni við og hleypa harðstjóranum aftur að valdastóli sínum svo hann megi taka upp fyrri iðju? Eða viljum við taka þátt í því með alþjóðasamfélaginu að byggja þar upp nýtt Írak með alþjóðasamfélaginu fyrir fólkið í Írak? 

Frú forseti. Fyrst tvær setningar um merkileg innlegg fulltrúa Sjálfstfl. við þessa umræðu. Þeir eru gjörsamlega úti á túni, frú forseti, kaþólskari en páfinn, harðari en haukarnir í Pentagon og blanda síðan orðræðuna með aulafyndni um Samf. Ekki meira um það. Ég þakka hæstv. utanrrh. þessi orðaskipti. Ég kannski trúði því aldrei innst inni að hann kæmi hér og yrði maður að meiri og viðurkenndi mistök sín, kæmi hingað og sæi ljósið. Það gerði hann ekki þó að auðvitað mætti greina hjá honum ákveðna iðrun þegar hann orðaði það sem svo að sennilega hefði ógnin verið ýkt. En þá brá hann sér í hinn búninginn sem er hinn nýi og fór yfir það að harðstjórann Saddam Hussein hefði þurft að fjarlægja. Ég tek alveg sannarlega undir það. En réttlætir það innrás nokkurra ríkja í annað ríki? Og það dugar ekki, frú forseti, að skáka í skjóli SÞ í þessum efnum því að SÞ lögðu ekki blessun sína yfir þetta innrásarstríð. Höldum því til haga í þessari umræðu. Og rifjum það einnig upp að ríkin eru því miður fleiri, og fleiri harðstjórarnir á þessu svæði og víðar í heiminum. Af því að ég nefndi Íran til sögunnar hér og hæstv. ráðherra er nýkominn þaðan er rétt að geta þess að Íranir hafa heldur betur fengið á sig samþykktar ályktanir SÞ vegna sannarlegra möguleika þeirra á framleiðslu gereyðingarvopna. Hefði innrás verið réttlætanleg í því tilfelli? Svo ég nefni ekki Gaddafi Líbýuforseta forðum daga, hefði ekki verið rétt undir sömu formerkjum að ráðast þar inn? Hvar ber okkur að stöðva ef svona er í pottinn búið? Þess vegna höfum við hafnað því að einstök ríki geti tekið sér lögregluvald í heiminum með þessum hætti í blóra og í andstöðu við samfélag SÞ. Það er kjarni þessa máls. Og ég ítreka og árétta beiðni mína til hæstv. utanrrh. að hann verði nú maður og meiri og segi: Já, þetta voru mistök.

Frú forseti. Sem betur fer stóðum við Íslendingar ekki í þeim sporum að þurfa að senda hermenn í þessar aðgerðir. En það var hlutskipti forsætisráðherra Bretlands, Tonys Blairs, að taka slíka ákvörðun. Trúa þingmenn Samf. því að það hafi verið þeim manni sem er kjörinn með lýðræðislegum hætti og er mjög merkur stjórnmálamaður mjög auðveld ákvörðun og hann hafi gert það af einhverri léttúð? 

Er hann að tala um ...?

Ég bið um þögn í salnum, leyfa hæstv. utanrrh. að ljúka máli sínu.

Ég þakka, virðulegi forseti, fyrir það að fá að ljúka máli mínu. En þetta eru staðreyndir málsins. Við Íslendingar vorum beðnir um stuðning í þessu sambandi af helstu bandamönnum okkar á sviði öryggismála. Samf. vildi segja nei. Engan slíkan stuðning. Engan móralskan stuðning. Ríkisstjórn Íslands sagði: Já, við veitum slíkan móralskan stuðning á grundvelli ályktana SÞ. Þá liggur það fyrir. Þið vilduð ekki gera það. Við vildum gera það.

Ekki Samf.

Ég taldi það rétt þá og ég tel það rétt enn.

Ég vil líka minna hæstv. utanrrh. á að hann á að ávarpa forseta en ekki einstaka þingmenn.

Hæstv. forseti. Á grundvelli laga nr. 44/1999, um náttúruvernd, eru starfræktir þrír þjóðgarðar hér á landi auk þjóðgarðsins á Þingvöllum sem starfar samkvæmt sérstökum lögum og heyrir undir forsrn. Þjóðgarðarnir þrír eru þjóðgarðurinn Snæfellsjökull, þjóðgarðurinn í Skaftafelli og þjóðgarðurinn í Jökulsárgljúfrum. Auk þess hafa verið skilgreind og friðlýst fjölmörg friðlönd, náttúruvætti, fólkvangar og svæði skilgreind vegna húsa eða verndar. Einnig er til friðun með sérlögum og á það við t.d. um Mývatns- og Laxársvæðið og Breiðafjörð. Fyrri spurning mín til hæstv. umhvrh. snýr að því hvernig núverandi stjórnkerfi þjóðgarða og friðlýstra svæða er háttað nú. Seinni spurning mín til hæstv. umhvrh. er svohljóðandi: Eru á döfinni breytingar á stjórn þjóðgarða og friðlýstra svæða? Hæstv. forseti. Unnið hefur verið að stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs á vegum Umhverfisstofnunar og nefnd á vegum umhvrn. vinnur að tillögum að stofnun þjóðgarðs fyrir norðan Vatnajökul. Í ljósi þess að nú er enn gert ráð fyrir fleiri þjóðgörðum og aukinni starfsemi á sviði náttúruverndar og þjóðgarða, hljóta að vakna spurningar um stjórnun á þjóðgörðum og friðlýstum svæðum. Í fyrsta lagi er spurning hvort huga ætti að nýrri stofnun sem staðsett yrði á landsbyggðinni og hefði með málefni þjóðgarða og verndarsvæða að gera. Í öðru lagi mætti huga að einkavæðingu á rekstri þjóðgarða. Og í þriðja lagi hlýtur að vera ástæða til að huga að því með hvaða hætti sveitarstjórnir og aðrir heimamenn komi að stjórnun, rekstri og stefnumótun um málefni þjóðgarða. Roger Crofts er fyrrverandi framkvæmdastjóri náttúruverndarstofnunar Skotlands og situr nú í stjórn alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna. Hann hefur reyndar einnig starfað hér á landi um langt árabil sem ráðgjafi um landgræðslu og náttúruvernd. Í grein sem birtist í Morgunblaðinu í desember benti hann á að í stjórn þjóðgarðs sem tengist Vatnajökli ætti að velja á lýðræðislegan hátt fulltrúa sem endurspegla helstu hagsmuni sem í húfi eru, bæði hagsmuni sveitarfélaga og þjóðarinnar allrar. Hann hefur bent á að í Skotlandi koma heimamenn að yfirstjórn þjóðgarða en síðan er stjórn í hverjum garði fyrir sig. Þar eru heimamenn m.a. valdir með beinni kosningu. Ég tel afar mikilvægt með tilliti til náttúruverndargildis þjóðgarða, auk hagsmuna ferðaþjónustunnar í landinu, að til komi staðarþekking þeirra er búa í og við þjóðgarða. Staðbundin þekking bænda og menningarminjar skapa ýmsa möguleika í ferðaþjónustu eins og dæmin sanna. Án þess að kasta rýrð á þá sem nú starfa við þjóðgarða held ég að það sé óumdeilt að þekking og tilfinning fyrir ábyrgð þeirra sem næst búa hlýtur að vera dýrmæt fyrir starfsemi þjóðgarða.

Virðulegur forseti. Hér er spurt: ,,Hvernig er stjórn þjóðgarða og friðlýstra svæða háttað?`` Því er til að svara að skv. 28. gr. náttúruverndarlaga, nr. 44/1999, hefur Umhverfisstofnun umsjón með náttúruverndarsvæðum nema annað sé tekið fram í lögum. Náttúruverndarsvæði eru í fyrsta lagi friðlýst svæði, þ.e. þjóðgarðar, friðlönd, fólkvangar og náttúruvætti. Í öðru lagi svæði á náttúruminjaskrá. Og í þriðja lagi svæði sem njóta verndunar samkvæmt sérlögum vegna náttúru og landslags. Á náttúruverndarsvæðum starfa landverðir og aðrir starfsmenn og er hlutverk þeirra m.a. að sjá um eftirlit og fræðslu. Umhverfisstofnun getur falið einstaklingum eða lögaðilum umsjón og rekstur náttúruverndarsvæða að þjóðgörðunum undanskildum. Er þá gerður sérstakur samningur um umsjón og rekstur svæðanna sem umhvrh. staðfestir. Umhverfisstofnun hefur síðan eftirlit með því að umsjónar- og rekstraraðili uppfylli samningsskuldbindingar. Samningur sem þessi hefur til að mynda verið gerður milli Umhverfisstofnunar og Ísafjarðarbæjar um umsjón og rekstur friðlandsins á Hornströndum. Sveitarfélög geta óskað eftir því að tiltekin landsvæði sem ætlað er til útivistar og almenningsnota verði lýst fólkvangur og er rekstur hans þá í þeirra höndum. Sveitarfélög sem standa að rekstri fólkvangs skulu gera með sér samvinnusamning og stofna samvinnunefnd sem starfar í samráði við Umhverfisstofnun. Í náttúruverndarlögum er gert ráð fyrir að stjórnun þjóðgarða sé ávallt í höndum ríkisins og verði ekki framseld til annarra. Hins vegar er ráðherra heimilt að stofna ráðgjafarnefnd með þátttöku hlutaðeigandi sveitarstjórnar til að fjalla um rekstur og skipulag þjóðgarða. Hlutverk ráðgjafarnefndar er m.a. að veita Umhverfisstofnun ráðgjöf og vera til samráðs um skipulag og uppbyggingu og rekstur þjóðgarða og skapa tengsl við skipulag utan þjóðgarðsins. Ráðgjafarnefndir í þjóðgörðum eru skipaðar fulltrúum sveitarfélaga og ferðamálasamtaka landshlutanna. Ráðgjafarnefndir hafa einnig starfað við nokkur friðlönd og þar sitja fulltrúar landeigenda og hagsmunaaðila ásamt fulltrúum sveitarfélaga. Í hverjum þjóðgarði starfar þjóðgarðsvörður sem forstjóri Umhverfisstofnunar ræður. Þjóðgarðsverðir annast daglegan rekstur þjóðgarða og gera tillögur til Umhverfisstofnunar um rekstur þeirra. Í öðru lagi er spurt, virðulegur forseti: ,,Eru á döfinni breytingar á stjórn þjóðgarða og friðlýstra svæða?`` Því er til að svara að engar formlegar ákvarðanir hafa verið teknar um að leggja til breytingar á reglum um stjórn þjóðgarða og friðlýstra svæða. Undanfarin missiri hefur hins vegar verið vaxandi umræða um að ábyrgð heimamanna á rekstri og stjórn þessara svæða verði aukin, m.a. af hálfu þeirrar er hér stendur. Heimamenn hafa líka haft áhuga á að hafa áhrif á sitt nánasta umhverfi og taka þátt í ákvarðanatöku. Mér er kunnugt um að þessi mál hafa verið talsvert mikið til umræðu í starfi tveggja nefnda sem ég hef skipað og eru nú að störfum, þ.e. annars vegar nefndar sem skipuð var til að aðstoða okkur að undirbúa stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs og hins vegar nefndar sem á að kanna möguleika á stofnun þjóðgarðs eða verndarsvæðis norðan Vatnajökuls. Ég tel þessi sjónarmið mjög skiljanleg og vil taka þau til nánari skoðunar og styð þau af því ég hef alltaf talið að heimamenn ættu að koma meira að stjórn þessara svæða en nú er. Vegna stærðar fyrirhugaðs Vatnajökulsþjóðgarðs og umfangs þess verkefnis tel ég líklegt að tekið verði að einhverju leyti tillit til þessara sjónarmiða í framhaldinu við stofnun þjóðgarðsins, þó ekki hafi verið teknar neinar ákvarðanir um það enn þá. Í starfi mínu sem umhverfisráðherra hef ég lagt áherslu á að Umhverfisstofnun sé í mjög góðu samráði og samstarfi við heimamenn. Borið hefur svolítið á því í gegnum tíðina að heimamenn hafi verið ósáttir við stjórn þjóðgarða og friðlýstra svæða en mér finnst eins og það sé að taka breytingum og það sé meiri sátt um þjóðgarðana í dag en verið hefur um langt skeið. Ég tel því, virðulegur forseti, líklegt t.d. varðandi nýjan Vatnajökulsþjóðgarð og tengd svæði, sem yrði mjög stór þjóðgarður eins og við höfum rætt fyrr í dag, að sett yrðu sérlög um þann þjóðgarð og stjórn heimamanna, þannig að það yrði stjórn með öðru fyrirkomulagi en við sjáum í dag á þeim þjóðgörðum sem við rekum. M.a. af þeim sökum, ef kemur til lagafrumvarps, er ljóst að það tekur nokkurn tíma að undirbúa slíkt mál og það mundi þá kannski vera ár eða lengri tími í það að slík lög kæmu inn af því að málið er þannig vaxið, það er það flókið og kemur ekki hér inn á næstu dögum.

Virðulegi forseti. Áfram ræðum við um þjóðgarða og mikilvægi þeirra fyrir atvinnulíf, mannlíf, náttúruvernd og hvers konar uppbyggingu einstakra svæða á landinu. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda, Arnbjörgu Sveinsdóttur, og hæstv. ráðherra að það er mjög mikilvægt að tryggja aukna ábyrgð íbúa einstakra sveitarfélaga sem að viðkomandi þjóðgörðum liggja bæði að rekstri og uppbyggingu og stjórn þjóðgarðanna. Það er náttúrlega best gert í gegnum réttkjörna fulltrúa íbúa sveitarfélaganna sem eru sveitarstjórnarmenn. Hvet ég hæstv. ráðherra til að hraða allri vinnu við slíka lagasetningu sem mundi tryggja það, sérstaklega í því ljósi að við blasir stofnun á nýjum stórum og mikilvægum þjóðgarði sem er Vatnajökulsþjóðgarður, til að tryggja aðkomu heimamanna að stjórn hans og til að ná sem mestri sátt um uppbyggingu, þjónustu og rannsóknarmiðstöð í kringum hann.

Frú forseti. Ég vil aðeins hægja hér á ferðinni og segja í þessari umræðu að Náttúruvernd ríkisins hefur ævinlega leitast við að hafa sem öflugast, best og mest samstarf við heimamenn varðandi þjóðgarða á Íslandi. Það hefur gengið misbrösuglega. Náttúruvernd ríkisins hefur verið lögð niður og er nú deild í Umhverfisstofnun. Það er fagstofnunin okkar sem samkvæmt lögum á að annast faglega umsjón þjóðgarðanna. Ég vara við þeirri umræðu sem hér er að fara í gang vegna þess að þó svo að við viljum öll efla atvinnu sem fólk getur haft af þjóðgörðunum og efla styrk heimabyggða í sambandi við þjóðgarðana, þá er ekki endilega komið að því að fara að búa til einhverja nýja stofnun eða skilja Umhverfisstofnun eftir með kannski aðeins einn lítinn þjóðgarð, Snæfellsjökul. Það er búið að gera nóga aðför að Náttúruvernd ríkisins að ekki sé farið að tala hér um það nánast að leggja hana niður.

Virðulegi forseti. Það er þrennt sem ég vil leggja inn í umræðuna. Í fyrsta lagi tel ég nauðsynlegt að það sé alveg skýrt af hálfu löggjafans og yfirvalda umhverfismála að þegar þjóðgarðar eru stofnaðir þurfi þau lönd sem undir þá eru lagðir ekki að vera alfarið í ríkiseigu. Í öðru lagi er ég þeirrar skoðunar að það sé mjög brýnt, ég tala þar af reynslu sem gamall umhverfisráðherra, að heimamenn komi í ákaflega ríkum mæli að stjórn þjóðgarða og friðlýstra svæða. Mestu árekstrarnir sem ég lenti í sem umhverfisráðherra voru einmitt út af því að heimamenn komu ekki í nægilega ríkum mæli að stjórn ýmissa þjóðgarða. Í þriðja lagi vil ég varpa fram þeirri hugmynd til hæstv. ráðherra, fyrst hún áformar að setja sérstök lög um hinn nýja stóra þjóðgarð sem við höfum verið að ræða í dag, að sá hluti þjóðarinnar sem býr í Reykjavík eigi líka með einhverjum hætti aðkomu að stjórn þjóðgarðsins. Hér er um svo víðfeðmt flæmi að ræða að ég held að við verðum að fara fram á það.

Forseti. Þau sveitarfélög og forsvarsmenn þess atvinnurekstrar sem næstur er þjóðgörðum hljóta að eiga nokkurn rétt til þess að hafa um það að segja hvernig rekstri hans er hagað þó að þeir taki ekki ákvörðun sem stjórnarmenn. Ég sé ekki betur en að innan ramma þeirra laga sem nú gilda og hæstv. umhvrh. taldi fram áðan sé hægt að koma við allmiklu samráði af þessu tagi. Ég vil hins vegar gera, eins og ég reyndar gerði fyrr í dag, athugasemd við notkun manna á orðinu heimamenn. Hvað eiga menn við t.d. um Vatnajökulsþjóðgarð? Eiga menn við þá sem búa í nágrenni skriðjöklanna nákvæmlega? Eiga menn við öll þau sveitarfélög sem eiga þarna land að? Hverjir eru heimamenn í raun og veru að hálendi Íslands og öðrum náttúruperlum þess og að íslenskri náttúru? Það erum við öll. Það er ekki hægt að undanskilja Vestfirðinga eða Reykvíkinga eða einhverja aðra landsmenn frá því. Við berum öll ábyrgð á þessu landi og eigum öll að eiga hlut að stjórn þjóðgarða og rekstri þeirra þó að auðvitað séu sumir jafnari en aðrir í því, þeir sem næstir búa og eiga hagsmuna að gæta.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir þátttöku í umræðunni og sérstaklega ráðherra fyrir svörin og einnig hversu góðan skilning hún hefur haft á því að það þyrfti að hafa mikið og gott samráð við heimamenn við ákvörðunartöku í þessum stóru málum. Það er alveg ljóst að í þeim sveitarfélögum þar sem þjóðgarðar og friðlýst svæði eru hafa menn mjög miklar skoðanir á þessum málum, enda skerða slíkar friðlýsingar í sumum tilfellum athafnafrelsi manna og margt sem kemur þar til. Ég varpaði fram þeirri hugmynd að setja af stað nýja stofnun, sem staðsett yrði á landsbyggðinni, sem hefði með málefni þjóðgarða og verndarsvæða að gera og þá á ég við allra þeirra, ekki eingöngu þessa nýja þjóðgarðs sem menn ræða nú og verið er að íhuga heldur væru þessi málefni tekin frá Umhverfisstofnun og ný stofnun sæi um þennan málaflokk. Ég held að þarna sé komið kjörið tækifæri til að standa við markmið stjórnvalda um að ný starfsemi á vegum ríkisins skuli staðsett á landsbyggðinni því að ný stofnun sem væri með þennan málaflokk á auðvitað betur heima úti á landi. 

Forseti beinir því til ræðumanna að virða ræðutímann.

Virðulegur forseti. Við höfum ekki nein áform um það í umhvrn. að stofna nýja stofnun sem tæki yfir þjóðgarða og friðlýst svæði. Það eru engin áform um slíkt. Hins vegar skynja ég málefni Vatnajökulsþjóðgarðs og svæða norðan hans þannig að það væri málinu í hag að heimamenn kæmu mjög ríkt að stjórn slíks þjóðgarðs. Varðandi það að hraða lagasetningu þá tel ég að þetta mál þurfi að skoða vel. Við munum því ekki sjá, að mínu mati, neitt frv. hér á næstunni. Málið er ekki nógu þroskað til þess, því miður. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vildi hægja aðeins á. Ég heyrði að sjónarmiðin sem komu fram í ræðu hennar voru þau að það væri nú kannski ekki svo að það ætti að stofna nýtt stjórnarfyrirkomulag á þessum þjóðgarði. Ég held að það sé eðlilegt að við skoðum það mjög vel að gera það. Ég deili því ekki alveg þeim hugmyndum að það blasi við að við eigum að hafa sama stjórnkerfi á þessum þjóðgarði eins og hinum sem fyrir eru. Það má segja að hann sé öðruvísi fyrir margra hluta sakir. Hann er mjög, mjög stór. Hann nær yfir mjög mikið landflæmi og það eru svo mörg sveitarfélög sem hafa aðkomu. Það eru sjö sveitarfélög í kringum Vatnajökul og 50 einkajarðir líklega þannig að þetta mál er bara þannig vaxið að ég held að það sé náttúruvernd í hag að heimamenn komi mjög sterkt að stjórn þessa þjóðgarðs. Að öðrum kosti held ég að togstreita skapist og málið nái ekki fram að ganga og þá er ekkert unnið með því. Ég er því mjög opin fyrir því að skoða hvernig heimamenn geti komið að stjórn þessa þjóðgarðs jafnvel með sérlögum.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til samgrh. um auglýsingar í tölvupósti, þ.e. hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir lagasetningu til þess að setja skorður við óumbeðnum sendingum auglýsinga í tölvupósti. Nýlega settu bresk stjórnvöld lög um að óheimilt sé að senda óumbeðinn auglýsingatölvupóst. Með þessu móti hyggjast stjórnvöld stemma stigu við flóði svonefnds ruslpósts sem flestir notendur tölvupóstsins þekkja af illri raun en hann flæðir svo tugum og hundruðum skiptir yfir notendur dag hvern. Samkvæmt löggjöfinni bresku á sá sem sendir tölvupóst af þessu tagi yfir höfði sér að verða dæmdur til 5 þúsund punda sektar, eða á sjöunda hundrað þúsund íslenskar kr., eða ótakmarkaða refsingu kviðdóms. Þó liggur fangelsisdómur ekki við broti af þessu tagi samkvæmt löggjöfinni bresku. Á sömu vegferð eru áströlsk stjórnvöld og setja sambærileg lög til að vinna gegn þessum vanda netverja. Vandinn er hins vegar sá að mikið af þessum pósti kemur erlendis frá og því næðu íslensk lög ekki yfir slíkar sendingar frekar en bresk lög og áströlsk ná yfir sendingar utan þeirra landamæra. Til dæmis kom í ljós samkvæmt ástralskri könnun að aðeins 0,5% slíkra sendinga til ástralskra notenda eru upprunnin í Ástralíu. Það er hins vegar mikilvægt í þessu máli að taka þátt í alþjóðlegu samstarfi þjóðanna til að sporna við ruslpóstinum og fylgja í kjölfar þeirra sem slík lög hafa sett og í því ljósi skora ég á hæstv. samgrh. að kanna kosti og galla slíkrar lagasetningar hið fyrsta. Fjöldamargt má nefna til stuðnings því að mikilvægt sé að kanna kosti slíkrar lagasetningar, t.d. eru tveir þriðju hlutar tölvupósts óumbeðnar auglýsingar og samkvæmt nýjustu gögnum breska fyrirtækisins MessageLabs sem sérhæfir sig í síun tölvupósts var ruslpóstur 62,7% alls tölvupósts til notenda í desember og á bilinu 50--60% í mánuðinum þar á undan. Þessar tölur sýna svart á hvítu hvernig ruslpósturinn vex að umfangi frá mánuði til mánaðar og fram kemur í frétt í New Scientist að sums staðar eru hlutföllin enn þá hærri. Líklega er rétta leiðin að setja lög á póstveitur um að þær síi ruslpóst frá almennum pósti en fyrir okkur Íslendinga væri best að sú síun væri erlendis, þ.e. að þessi umferð væri ekki á tengingarnar til og frá landinu. Þá má einnig nefna að gagnaflutningur í dreifðum byggðum landsins er oft það hægvirkur að ruslsendingar gera íbúum illa eða ekki kleift að nýta netið í t.d. námi og starfi. Notendur verða að geta krafist þess að þjónustuveitur séu ekki að miðla ruslpósti til þeirra líkt og hægt er að skrá slíka hluti hjá póstinum. Því beini ég eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. samgrh., með leyfi forseta: Hyggst ráðherra beita sér fyrir lagasetningu til þess að setja skorður við óumbeðnum sendingum auglýsinga í tölvupósti?

Virðulegi forseti. Fyrst er því til að svara vegna fyrirspurnar hv. þm. að megnið af óumbeðnum sendingum auglýsinga í tölvupósti, svokölluðum ruslpósti, berst til okkar erlendis frá með örfáum undantekningum, eins og fram kom raunar hjá fyrirspyrjanda. Netið er ekki bara upplýsingaveita og aðgangsgátt. Það er líka farvegur sölumennskunnar. Þó er það svo að sumt af þessum pósti viljum við fá og annað ekki. Þannig verður hluti af vandanum skilgreiningin sjálf. Talið er að um þriðjungur alls pósts um netið sé þessarar gerðar og þetta hlutfall getur orðið miklu hærra þegar verið er að að reyna að ná til ákveðinna hópa. Til að mynda gæti þetta hlutfall orðið allt að 80% af pósti til háskólanemenda samkvæmt upplýsingum sem ráðuneytið hefur fengið frá Háskóla Íslands. Svíar hafa mælt 65% aukningu í ruslpósti frá ársbyrjun 2002. Ruslpósturinn kostar ómælt fé sem leggst fyrst og fremst á móttakandann. Þessi kostnaður felst m.a. í kostnaði vegna tapaðra vinnustunda við flokkun ruslpósts frá öðrum pósti og kostnaði vegna aukinnar bandvíddar auk þess sem ruslpóstur opnar leiðir fyrir annað vafasamt efni sem fyrirtæki vilja ekki fá inn í tölvukerfin. Um ruslpóstinn má finna nokkur dreifð ákvæði í íslenskum lögum, þ.e. í 28. gr. laga nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, í 14. gr. laga nr. 46/2000, um húsgöngu- og fjarsölusamninga, og að lokum þau ákvæði íslenskra laga sem sérstaklega lúta að þessu í 46. gr. laga nr. 81/2003, um fjarskipti. Samkvæmt 46. gr. fjarskiptalaganna er notkun sjálfvirkra uppkallskerfa, símbréfa eða tölvupósts fyrir beina markaðssetningu einungis heimil þegar áskrifandi hefur veitt samþykki sitt fyrir fram. Þrátt fyrir þetta ákvæði er heimilt að nota tölvupóstfang við sölu á vörum eða þjónustu fyrir beina markaðssetningu á eigin vörum eða þjónustu ef viðskiptavinum er gefinn kostur á að andmæla slíkri notkun tölvupóstfanga þeim að kostnaðarlausu þegar skráning á sér stað og sömuleiðis í hvert sinn sem skilaboð eru send hafi viðskiptavinurinn ekki þegar í upphafi hafnað slíkri notkun. Að öðru leyti en hér segir eru óumbeðin fjarskipti í formi beinnar markaðssetningar óheimil til þeirra sem óska ekki eftir að taka á móti þeim. Þessi grein er í samræmi við 13. gr. persónuverndartilskipunar Evrópusambandsins. Það sýnir vel vandann sem við er að etja að þrátt fyrir að lögin geri ráð fyrir að móttakandi póstsins geti andmælt notkun póstfangsins til markaðssetningar þá ráðleggja sérfræðingar á þessu sviði frá því að það sé gert þar sem það sýni sendandanum að póstfangið sé virkt og þá verður það verðmætara í skiptum við aðra í svipaðri markaðssetningu. Úrræðið virðist felast í því að eyða póstinum eða notkun ruslasíu eða sambærilegrar þjónustu frá internetsþjónustu. Hér á landi sem erlendis starfa fjölmargir við það eitt að hanna hugbúnað og/eða síur til þess að halda ruslpósti utangarðs. Vandinn er því vissulega fyrir hendi og ekki auðveldur viðureignar. Hv. þm. spurði, með leyfi forseta: ,,Hyggst ráðherra beita sér fyrir lagasetningu til þess að setja skorður við óumbeðnum sendingum auglýsinga í tölvupósti?`` Þær lagaheimildir sem nefndar voru hér í upphafi duga ágætlega gagnvart pósti af innlendum uppruna. En gagnvart pósti erlendis frá breyta þær litlu. Grundvallaratriðið hér er að vandinn er að mestu utan seilingar íslenskrar löggjafar. Innlendi þátturinn virðist hverfandi lítill. Eina úrræðið er hnattræn samvinna til að takast á við að takmarka og uppræta ósómann. Innan Evrópusambandsins er verið að koma á koppinn stofnun til þess að annast net- og upplýsingaöryggi, European Network and Information Security Agency, skammstafað ENISA. Stofnuninni er ætlað að samræma aðgerðir innan Evrópusambandsins á þessu sviði og þar með varðandi ruslpóst. Samgönguráðuneytið er nú að huga að þátttöku Íslendinga í stofnuninni. Ráðuneytið hefur falið Póst- og fjarskiptastofnun að hafa yfirumsjón með öryggismálum í fjarskiptum og upplýsingatækni þar sem í ríkara mæli þarf að huga að rafrænum samskiptum í heild í stað rafrænna fjarskipta eins og hingað til. Stofnunin hefur nýverið ráðið starfsmann til að sinna þessum málaflokki sérstaklega. Svarið við spurningunni er því að ekki sé tilefni til að bregðast við þessum vanda með lagasetningu eins og er. En ég vil alls ekki útiloka það og ráðuneytið mun fylgjast grannt með þessu og reyna að tryggja hagsmuni notenda netsins eins og kostur er.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir málefnalega umræðu um þetta mál af því að eins og fram kom í máli hans og mínu í upphafi umræðunnar þá rænir ruslpósturinn miklum tíma frá notendum póstsins, sem eru orðnir fjöldamargir og ef ekki flestir á vinnumarkaði, og teppir mikilvægar boðleiðir á netinu, sérstaklega fyrir þá sem hafa ekki yfir mestu bandvíddinni að ráða og eiga ekki kost vegna búsetu sinnar á því að hafa aðgang að bestu boðleiðunum. Með aðgangi að internetinu er ekki einungis um að ræða aðgengi að afþreyingu og skemmtun heldur er þetta bókstaflega aðgengi að nýjum tækifærum í námi og menntun hvers konar og ekki síst í margvíslegri starfsemi. Fyrir einherja hvers konar og íbúa landsbyggðarinnar sem afla sér menntunar fyrst og fremst í gegnum fjarnám og slíka nýbreytni í menntakerfi okkar, sem held ég að verði nú seint fulllofað sem ný tækifæri fyrir þá sem vilja afla sér menntunar og búa fjarri höfuðborgarsvæðinu og hafa ekki kost á að sækja sér menntun hingað, þá held ég að ákaflega mikilvægt sé að hnykkja verulega á þeirri lagasetningu sem er að finna í lagagreininni sem hæstv. samgrh. nefndi hér áðan með því t.d. að skoða hvort ekki beri að taka upp sektir ef menn brjóta gegn lögum þessum, eins og Bretarnir gera. Það eru mjög háar sektir hjá þeim. Það ætti að hafa talsverðan fælingarmátt. Eins og allir vita virkar slík lagasetning ekki ef engin viðurlög liggja við broti gegn henni, eins og reynd málsins er í dag. Ég hvet hæstv. samgrh. til að endurskoða hvort ekki beri að leita leiða til að herða verulega á henni.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda að upplýsingatæknin og notkun netsins eru hreint ævintýri, ekki síst fyrir okkur Íslendinga sem búum tiltölulega afskekkt, fámenn þjóð í stóru landi. Kostirnir við netið og notkun þess eru fjölmargir. Þess vegna þurfum við Íslendingar bæði að vera vel á verði við að nýta okkur tæknina, skapa þessi skilyrði, og líka huga að því að vandamálum sé bægt frá eins og það sem hér er til umfjöllunar, ruslpósturinn svokallaði. En það er nú þannig með blessaða tæknina að hún bjargar okkur stundum. Og nú les ég það á netinu, svo ég auglýsi nú netið, á mbl.is, að Bill Gates, sá merki frömuður í upplýsingatækninni, hafi sagt frá því á fundi með fulltrúum ríkisstjórna arabalandanna í Kaíró, höfuðborg Egyptalands, að ruslpóstur verði ekki lengur vandamál árið 2005. Bill Gates ætlar að vera búinn að leysa þetta á næsta ári. Þá verði búið að smíða svo öflugar síur að þessu verði öllu meira og minna bægt frá. Við getum því alið þá von í brjósti að tölvuspekingarnir hjá Microsoft leysi þetta fyrir okkur að einhverju leyti. Engu að síður mun ég, eins og ég sagði fyrr í svari við fyrirspurn hv. þm., tryggja það að ráðuneytið og Póst- og fjarskiptastofnun, sem við höfum falið að fylgjast með öryggi á netinu, fylgist með þessu og finni leiðir. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessi varnaðarorð sem hann hafði hér uppi, því við þurfum að tryggja umferðina á netinu sem allra best.

Virðulegi forseti. Öryggi vegfarenda á þjóðvegum er vissulega að aukast. Það eykst í hvert sinn sem slysastaðir eru lagfærðir með fækkun einbreiðra brúa eða nýjum vegaköflum þar sem áður voru blindhæðir eða hættulegar beygjur. Að þessum lagfæringum er unnið samkvæmt áætlun á hverjum tíma svo sem fjárveitingar leyfa. En af nógu er að taka í fækkun áhættu- og slysastaða. Fyrirspurnin sem ég ber fram snýr hins vegar sérstaklega að öryggi vegfarenda á nýlegum vegi yfir Kleifaheiði. Það hefur vakið athygli og er til fyrirmyndar að vegrið eru sett strax í verklok, t.d. á Vatnaheiði og Bröttubrekku, svo tvö dæmi séu nefnd, Brattabrekkan er nú reyndar ekkert brött lengur, þar sem gengið var frá vegriðum við verklok og vegrið sett á um leið og verkið var klárað. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að á Vestfjörðum virðist mér að málum sé hagað talsvert öðruvísi. Þar hafa ágætar vegaframkvæmdir verið kláraðar eins og t.d. á Kleifaheiði. Þar er auðvitað stefnt að því að minnka veghalla á ákveðnum köflum með því að dreifa hallanum og létta þannig umferð yfir vegina. Þetta er mjög gott og við auðvitað mjög ánægðir með það sem gert hefur verið. En það sem hefur vakið athygli Vestfirðinga og m.a. þess sem hér stendur, er að það er ekki sami frágangsmáti á vegaframkvæmdum inni í fjórðungnum miðað við þau tvö dæmi sem ég var að nefna, annars vegar um Vatnaheiði og hins vegar um Bröttubrekku þar sem vegaframkvæmdin er kláruð með öryggishandriðum. Svo hagar til á Kleifaheiði t.d. á sunnanverðri heiðinni að þar er samfelldur halli niður og tiltölulega bratt út af veginum öðrum megin. Þar er ekkert veghandrið komið eftir því sem ég best veit. Það má auðvitað nefna fleiri staði. Á Steingrímsfjarðarheiði er nýlegur vegur í Skötufirði þar sem ekki er búið að setja veghandrið á ýmsa kafla þar sem mjög bratt er út af vegstæðinu o.s.frv. Þess vegna hljóðar þessi fyrirspurn sem ég beini til hæstv. samgrh. svo: 1. Hvað líður lagfæringum á veginum yfir Kleifaheiði til að auka öryggi vegfarenda? 2. Hefur verið samið um að setja vegrið á heiðinni og ef svo er, hvenær verður það gert? Ég minni á umferðaröryggisáætlun þar sem beinlínis er vikið að hinum hættulegu stöðum til aukins umferðaröryggis.

Virðulegi forseti. Hv. þm. spyr: ,,Hvað líður lagfæringum á veginum yfir Kleifaheiði til að auka öryggi vegfarenda?`` Núverandi vegur um Kleifaheiði er frá árunum 2000--2002 og því að mestu nýr. Við gerð þessa vegar var öryggi vegfarenda aukið verulega frá því sem var á eldri vegi, t.d. með breikkun hans og minnkuðum halla og lagfæringum á beygjum. Hönnun vegarins, þar á meðal uppsetning vegriða, var í samræmi við þær hönnunarforsendur sem Vegagerðin hefur sett að teknu tilliti til aðstæðna m.a. vegna vetrarþjónustu. Kröfur um vetrarþjónustu eru mismunandi eftir umferð. Kröfur í þeim flokki sem Kleifaheiði fellur í gerir ráð fyrir að flestar brekkur á heiðinni séu hálkuvarðar þegar flughálka myndast, en annars aðeins beygjur í Bárðargili og Seljagili. Þetta er erfitt verkefni og tímafrekt í hvert sinn sem hálka myndast. Eðlilegt er að líta á leiðina yfir Kleifaheiði í samhengi við aðrar leiðir í nágrenni Patreksfjarðar, sérstaklega leiðina til Bílduldals um Mikladal sem er í 369 metrum yfir sjó og Hálfdán sem er í 500 metrum. Á þessum fjallvegum eru brattari brekkur, mjórri vegir og meiri umferð, sérstaklega á morgnana. Því hafa þessir vegir forgang þegar hálka myndast og mundi það sama eiga við um uppsetningu vegriða. Rétt er að benda á það að frá því að nýi vegurinn yfir Kleifaheiði var tekinn í notkun hefur veðurfari verið þannig háttað að mikið hefur verið um hálku og oft mjög mikla hálku á þessu svæði. Síðasta haust var aðstaða til hálkuvarna á Patreksfirði og nágrenni bætt með nýjum sanddreifara og rúmgóðri sandgeymslu þar. Í reglum Vegagerðarinnar er gert ráð fyrir að hálkuverja flestar beygjur á Kleifaheiði í flughálku. Þegar hálka er minni er aðeins gert ráð fyrir að hálkuverja beygjurnar í Bárðargili og Seljagili. Svör þessi eru byggð á upplýsingum frá Vegagerðinni. Í annan stað spyr hv. þm.: ,,Hefur verið samið um að setja vegrið á heiðinni og ef svo er, hvenær verður það gert?`` Svar mitt er þetta: Vegurinn um Kleifaheiði fer hæst í um 410 metra hæð yfir sjó og er víða nokkuð hátt fram af vegkanti. Umferð um hann er lítil og því ekki gert ráð fyrir vegriði nema í undantekningartilfellum. Vegrið hefur verið sett upp á einum stuttum kafla á heiðinni. Til álita getur komið að setja vegrið á fleiri staði með hliðsjón af þeirri reynslu sem fæst af veginum, einkum að vetrarlagi, en um það hefur ekki verið tekin ákvörðun. Rétt er að benda á að hefðbundin vegrið sem byggð eru á bjálkum skapa ákveðið vandamál við snjómokstur. Bæði safna þau snjó inn á veginn og eins er ekki hægt að henda eins miklu af snjó eða ryðja út af veginum eins og hægt er þegar vegkantar eru fríir. Í gangi eru tilraunir, ég vil vekja sérstaka athygli á því, með nýja gerð vegriða sem byggð eru úr rörum. Með þeim minnkuðu þessi vandamál, en enn er verið að gera tilraun með þau og því ekki hægt að meta það á þessu stigi. Þess ber að geta að staðlar sem hönnun vega byggir á eru í endurskoðun og þar á meðal gerð og uppsetning vegriða. Með breytingum á stöðlum með meiri kröfum um vetrarþjónustu og með betri vegum þarf því að sjálfsögðu að taka tillit til þessara ábendinga sem fram koma í fyrirspurn hv. þm. og ég tel það alveg einsýnt að það þurfi sem víðast að setja upp vegrið þar sem aðstæður gefa tilefni til að gera það. En við vitum að víða á fjallvegum er oft erfitt á vetrum þegar mikil snjókoma er og hvassviðri, þannig að vegriðin geta skapað erfiðar aðstæður fyrir þá sem þurfa að sinna vetrarþjónustunni. En ég tek undir með hv. þm. að það þarf við hönnun vega að gera ráð fyrir þessum öryggisaðgerðum, og það er gert, en miðað við umferð og þær reglur sem Vegagerðin setur um hönnun veganna.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin og vil í lokin hvetja til þess að hugað verði sérstaklega að því að setja vegrið á ýmsa vegi á Vestfjörðum. Eins og hæstv. ráðherra gat réttilega um hefur veðurfari verið þannig háttað t.d. á síðasta vetri að það gat verið mikil hálkumyndun á fjallvegum og það hagar reyndar einnig svo til nú. Því miður hefur sums staðar ekki verið brugðist við fyrr en slysin hafa orðið og er hægt að nefna t.d. Gemlufallsheiði í því sambandi þar sem beinlínis varð dauðaslys áður en vegriði var komið þar upp. Ég ætla sannarlega að vona að það verði ekki slys á þeim vegaköflum á Vestfjörðum sem mér finnst skorta verulega á að sé nægilegt umferðaröryggi á með því að setja vegrið. Ég hef veitt athygli þeim vegriðum sem sett eru upp á Bröttubrekku þar sem notuð eru rör í staðinn fyrir það sem áður var og eru vonandi minna til trafala vegna snjóa. Ég vil hvetja hæstv. samgrh. til þess að vinna vel að því að þessi mál fái betri framkvæmd. Mér finnst eins og öðruvísi sé staðið að framkvæmdum á Vestfjörðum en annars staðar á landinu og tel mig hafa nefnt dæmi um framkvæmdir sem ekki er lokið með endanlegum frágangi eins og vegriðum. Í 8. atriði umferðaröryggisáætlunar segir, með leyfi forseta: ,,Vinna skal að því að bæta umferðarmannvirki með tilliti til aukins umferðaröryggis. Jafnframt þarf að bæta umhverfi vega, en ein aðalorsök umferðarslysa á þjóðvegum er útafakstur og þá ræður umhverfi vegarins úrslitum um hve alvarlegar afleiðingarnar verða.`` Þetta held ég að sé algjörlega rétt og tel að það þurfi að gera átak í þessum málum.

Virðulegur forseti. Ég get út af fyrir sig ekki gefið neinar yfirlýsingar um það hvort aðrar reglur gildi um uppsetningu vegriða á Vestfjörðum en í öðrum landshlutum. Þó vil ég segja að það er lögð mikil áhersla á það hjá Vegagerðinni við hönnun vega, gerð útboðslýsinga og verklýsinga að samræmis sé gætt. Það skiptir mjög miklu máli að það sé gætt samræmis hvað þetta varðar og það gildir auðvitað um alla þætti. Hins vegar háttar þannig til á Vestfjörðum að þar eru geysilega erfiðir fjallvegir og aðstæður til vegagerðar erfiðari en víða annars staðar. Þess vegna þarf að taka tillit til þess og gæta þess við hönnun vega að setja upp öryggisbúnað eins og vegriðin. En ég vil þakka hv. þm. fyrir þessa fyrirspurn. Hún vekur athygli og umræðu um mjög þarfar umferðaröryggisaðgerðir og beinir væntanlega augum hv. þingmanna til þess að það eru stöðugt meiri kröfur gerðar til umferðarmannvirkja, sem er eðlilegt, en það kostar mikla fjármuni. Við þurfum að sameinast um það í þinginu að beina sem mestum fjármunum í þann farveg að byggja upp góða vegi og örugga.

Virðulegi forseti. Það skiptir miklu máli fyrir atvinnulíf sérhverrar þjóðar að hægt sé að virkja þann nýsköpunarkraft og frumkvöðulsþrótt sem býr með sérhverri þjóð. Það vill svo til að það liggur fyrir að nýsköpunarþrótturinn hjá Íslendingum er ansi mikill. Alþjóðleg könnun, sem var gerð m.a. með þátttöku Háskólans í Reykjavík, sýndi að 11,3% íslensku þjóðarinnar eða einn af hverjum níu telst virkur í því sem flokka má sem frumkvöðlastarfsemi. Í sömu könnun kom líka í ljós að nánast helmingur af þjóðinni telur sig hafa hæfileika og kunnáttu til þess að stofna fyrirtæki. Þetta skiptir ákaflega miklu máli og er þróttur sem við þurfum að virkja. Þegar gerð var könnun á því af hálfu Alþjóðabankans hversu mikla fyrirhöfn og fjármuni þarf til þess að stofna fyrirtæki á Íslandi var Ísland ekki einu sinni tekið með í þeim samanburði. Verslunarráð Íslands á hins vegar hrós skilið fyrir að hafa gert bragarbót á þessu vegna þess að Verslunarráðið gerði könnun og samanburð á stöðu Íslands í þessu varðandi önnur lönd. Sú könnun leiddi þá gleðilegu niðurstöðu í ljós að stjórnsýslan á Íslandi er með þeim hætti að hún veldur litlum hindrunum að því er varðar stofnun fyrirtækja. Skrifræðið hér á landi í kringum það að stofna fyrirtæki er með allra minnsta móti. Þannig tekur ekki nema einn dag að sækja um skráningu hjá ríkisskattstjóra og það tekur átta daga að fá virðisaukaskattsnúmer hjá skattstjóra. Það er töluvert minna en í ýmsum öðrum ríkjum sem við berum okkur saman við, þó að vísu sé að draga þarna saman með okkur og öðrum ríkjum. Það vekur t.d. eftirtekt að þetta er miklu flóknara í löndum eins og Frakklandi og Þýskalandi. Þar, einkum og sér í lagi í Þýskalandi, sjáum við að það dregur úr þróttinum í atvinnulífinu. Það stafar ekki síst af því að það er erfitt fyrir t.d. ungt fólk að stofna fyrirtæki í kringum viðskiptahugmyndir sínar. Hér á landi bagar það hins vegar að það kostar mun meira að skrá einkahlutafélög en annars staðar. Það kostar hér 86 þús. kr., sem er 3,7% af landsframleiðslu á mann, en í sumum öðrum ríkjum eins og Danmörku, Svíþjóð og Bandaríkjunum er það miklu minna, eða frá 0% upp í 0,7% af landsframleiðslu á mann. Þess vegna varpa ég fram þessum spurningum: Hvað veldur því að kostnaðurinn við að stofna fyrirtæki hér á landi er svo hár sem raun ber vitni? Og ég spyr jafnframt hæstv. viðskrh. hvort uppi séu áform af hennar hálfu eða annarra stjórnvalda til þess að draga úr þessum kostnaði.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson leggur fram fyrirspurn til viðskrh. um kostnað við að stofna fyrirtæki. Svarið er svohljóðandi, hæstv. forseti: Kostnaður við að stofna fyrirtæki í ríkjum Efnahags- og þróunarsamvinnustofnunar Evrópu, OECD, hefur verið misjafn og geta ýmsar skýringar verið á því, m.a. sögulegar. Er kostnaðurinn nú lægri en hér í nokkrum OECD-landanna en þau eru nú 30 talsins. Fyrst og fremst má hér líta til skráningargjalda sem renna til hins opinbera en grundvöllur slíkra gjalda hér á landi er lög um aukatekjur ríkissjóðs. Fyrir allmörgum árum hækkuðu gjöld vegna skráningar hlutafélaga hér á landi úr 8 þús. kr. í 11 þús. kr., síðan í einu lagi upp í 100 þús. kr. og þar með talsvert umfram verðbólgu. Eftir að viðskrn. hafði skrifað fjmrn. bréf allnokkru síðar og lagt til að gjöld fyrir skráningu hlutafélaga og einkahlutafélaga yrðu lækkuð voru gjöld vegna skráningar einkahlutafélaga lækkuð úr 100 þús. kr. í 75 þús. kr. en gjöld vegna hlutafélaga voru hins vegar samtímis hækkuð úr 100 þús. kr. í 150 þús. kr. Síðan hafa gjöld vegna skráningar þessara félaga haldist óbreytt um nokkurra ára skeið og þar með farið lækkandi í reynd. Hvað varðar svar við spurningu nr. 2 vil ég taka eftirfarandi fram: Viðskrn. hefur ekki gert frekari tillögur til fjmrn. um lækkun skráningargjalda hér á landi en að framan greinir og hefur ekki uppi áform þar að lútandi á næstunni. Helst má spyrja hvort gjöld fyrir skráningu hlutafélaga ættu að vera helmingi hærri en gjöld vegna skráningar einkahlutafélaga. Þess skal getið til mótvægis við hugmyndir um lækkun gjaldanna að raddir hafa komið fram, m.a. á hv. Alþingi, um að skráningar hlutafélaga og einkahlutafélaga hér á landi séu fleiri en góðu hófi gegni og ein leiðin til að sporna við slíku sé að hafa gjöldin há, m.a. til að sporna við kennitöluflakki en stofnuð eru ný félög í ýmsum tilgangi og fá þau nýja kennitölu. Við mat viðskrn. á því hvort gera eigi tillögur um lækkun skráningargjalda er haft sérstaklega í huga að til skamms tíma, a.m.k., hefur þurft að setja 150 þús. kr. tryggingu af hálfu opinberra aðila, einkum skattyfirvalda, þegar félög hafa verið send til gjaldþrotaskipta og hlýst af því talsverður kostnaður. Ýmis annar kostnaður leggst og til hjá opinberum aðilum, ekki einungis vegna skráningar félaga heldur nýrrar löggjafar á sviði eiginlegs félagaréttar, svo og á sviði ársreikninga og bókhalds, t.d. í kjölfar fjármálahneyksla erlendis. Þess má geta hér að á Evrópska efnahagssvæðinu hafa verið settar reglur um Evrópufélög er gera evrópskum félögum, m.a. íslenskum, auðveldara og ódýrara að starfa saman. Jafnframt er unnið að reglum um samruna félaga í mismunandi ríkjum, einnig án þess að taka þurfi félög til skipta í einu ríki og stofna þau í öðru ríki, svo og að reglum um flutning skráðrar skrifstofu milli ríkja, en þær geta einkum gagnast litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Félagaskrár verða gerðar rafrænar á efnahagssvæðinu og gildir slíkt bæði um sendingu gagna til skránna og öflun gagna úr þeim. Þá verða settar reglur um fleiri tegundir evrópskra félaga til að auðvelda samstarf aðila á Evrópska efnahagssvæðinu. Af Íslands hálfu er tekið þátt í vinnu þessari til að greiða fyrir starfsemi fyrirtækja á svæðinu, m.a. með lægri tilkostnaði. Það skiptir máli fyrir þá sem stofna einkahlutafélög hvaða kröfur eru gerðar til lágmarksfjárhæðar hlutafjár. Eru strangari kröfur gerðar til lágmarksfjárhæðar hlutafjár í Danmörku, Noregi, Svíþjóð og Finnlandi. Til samanburðar var hins vegar nefnt að í Bretlandi er ekkert lágmark, sérkröfur um meira lágmarksfé kunna að vera gerðar fyrir sérstök fyrirtæki, t.d. banka. Þetta var nú það sem ég vildi segja, hæstv. forseti, sem svar við fyrirspurn hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. 1. þm. Reykv. n., Össuri Skarphéðinssyni, fyrir þessa fyrirspurn sem ég held að sé góð og umræða um hana sömuleiðis. Ég er þeirrar skoðunar að gjöld vegna stofnunar fyrirtækja eigi að vera eins lág og mögulegt er. Við eigum að reyna að haga löggjöfinni þannig að þröskuldar fyrir aðila sem ætla að hasla sér völl í viðskiptalífinu eigi að vera eins lágir og mögulegt er og ýmis formleg skráningargjöld vegna þeirra eigi að vera lægri en nú er. Það kostar 84.980 kr. að stofna einkahlutafélag í dag og það kostar 159.980 kr. að stofna hlutafélag. Þetta er bara fyrir skráningu hjá hlutafélagaskrá eða fyrirtækjaskrá og þessar fjárhæðir eru miklu hærri en nemur þeirri þjónustu sem þessar stofnanir veita. Ég veit ekki, og það væri ágætt að fá svör við því frá hæstv. viðskrh., af hverju það kostar meira að skrá hlutafélag en einkahlutafélag. Ég legg á það áherslu að ég tel að þessar fjárhæðir eigi ekki að nema hærri upphæð en þeirri þjónustu sem veitt er og kostnaði við hana.

Herra forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson vekur eftirtekt á þeirri staðreynd að kostnaðurinn sem stjórnsýslan tekur á sig við skráningu félaga er að öllum líkindum töluvert lægri en sú upphæð sem stofnendurnir þurfa að greiða. Ég man ekki betur, þegar við vorum að samþykkja hér lög um aukatekjur ríkissjóðs, en að þá hafi leiðarhnoðað verið að þeir sem greiddu tiltekin gjöld tækju á sig kostnaðinn sem hið opinbera ber af viðkomandi þjónustu. Það er alveg ljóst af því sem hæstv. ráðherra segir að það er ólíklegt að það hafi nákvæmlega verið leiðarljósið varðandi þetta tiltekna mál. Það er alveg ljóst að það eykur velmegun og bætir samkeppnisstöðu að ryðja burt hindrunum við það að fólk, sérstaklega ungt fólk, eigi kost á því að stofna fyrirtæki. Við sjáum í þeim löndum sem við berum okkur yfirleitt saman við að þar hefur þróunin verið sú á síðustu árum að ríkin hafa lækkað umtalsvert gjöld vegna skráningar nýrra fyrirtækja. Það er ástæðan fyrir því að í mjög mörgum löndum eru þau töluvert lægri. Í því yfirliti sem Verslunarráð Íslands hefur tekið saman er sýnt fram á að Ísland er þriðja hæst af þeim tólf ríkjum sem í því er að finna og maður getur séð þetta á ágætum vef Verslunarráðs Íslands. Ég fagna því þó að í máli hæstv. ráðherra virtist a.m.k. birtast fyrirheit um að þessi gjöld yrðu ekki hækkuð heldur látin standa í stað og þar með mun raunlækkun þeirra halda áfram. Ég tel hins vegar að það sé mikilvægt til þess að virkja þann þrótt sem birtist m.a. í þeirri könnun sem ég nefndi hér áðan að ryðja burt þessari hindrun.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda að það er mikilvægt að nýta þann mikla frumkvöðlakraft sem ríkir með þjóðinni, og ekki síst með unga fólkinu. Ég held að þar sé mikinn vaxtarbrodd að finna í okkar atvinnulífi og gæti nefnt þó nokkur dæmi um slíkt sem er ánægjulegt. En eins og ég sagði í svari mínu er hér í raun um mál að ræða sem fellur undir lög um aukatekjur ríkissjóðs og ég ætla ekkert að fullyrða að það geti ekki verið um það að ræða að þarna sé verið að taka skatt af einstaklingum, að þetta sé ekki nákvæmlega sá kostnaður sem til fellur í tengslum við það að skrá félög, hvort sem um hlutafélög eða einkahlutafélög er að ræða. Ég vil þó halda því til haga að það er ekki bara kostnaður við að skrá, það er ákveðið utanumhald sem einnig kostar peninga. En mér finnst ég fá dálítið misvísandi skilaboð frá hv. þingmönnum Samf. vegna þess að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur oft haft um það mörg orð hér á hv. Alþingi að það sé allt of mikið um skráningu t.d. einkahlutafélaga. Og það er ekki annað að heyra á henni en að hún vilji helst að þetta sé bara dýrara til þess að vera ekki að skrá svona mörg einkahlutafélög. Eins og ég segi, það eru misvísandi skilaboð sem mér berast frá hv. þingmönnum Samf. í þessum efnum. Ég er miklu meira sammála hv. þingmanni og formanni Samf., Össuri Skarphéðinssyni, þegar hann í raun vekur athygli á mikilvægi þess að fólk geti, án allt of mikils kostnaðar og fyrirhafnar og vandræða, skráð félög því að það er það sem allt byggir á, að við séum hér með öflugt atvinnulíf.

Virðulegi forseti. Ég beini þeirri fyrirspurn til hæstv. iðn.- og viðskrh. hvort ráðherra hafi fyrirætlanir um að efla neytendastarf hérlendis, t.d. með auknum fjárframlögum til þess, í öðru lagi með því að styrkja neytendasvið Samkeppnisstofnunar, í þriðja lagi með stofnun embættis umboðsmanns neytenda og í fjórða lagi með samningi við Neytendasamtökin um tiltekin verkefni á neytendasviði. Neytendavernd er lítil á Íslandi þó að samkeppnislög, Neytendasamtökin og ýmislegt fleira bæti sannarlega úr. Því er mikilvægt að til komi lagalegar úrbætur á réttarstöðu neytenda og brotið verði í blað í réttindum almennings gagnvart verslun og þjónustu hvers konar og ekki síður að framlög verði aukin verulega til neytendaverndar hérlendis. Þá er ekki síður mikilvægt að efla neytendasvið Samkeppnisstofnunar sem er fjársvelt og illa haldið af íslenskum stjórnvöldum. Undanfarna mánuði og missiri hefur mikið verið rætt um samráð stórfyrirtækja, samþjöppun og meinta aðför stórfyrirtækjanna að lífskjörum almennings á Íslandi með samráði og fákeppni. Hér er lúxusverð á matvælum. Tryggingar eru með því hæsta sem þekkist. Bankarnir eru með himinháa vexti á sama tíma og þeir raka að sér gróða. Og lítið virðist fara fyrir raunverulegri samkeppni á mörgum sviðum samfélagsins þrátt fyrir einkavæðingu og breytt samfélagsform. Við Íslendingar búum við agnarsmáan markað og því er hættan af fákeppninni himinhrópandi á flestum sviðum. Við þessari þróun verður að bregðast með því að efla t.d. Samkeppnisstofnun og neytendasvið hennar, og neytendavernd almennt og hvers konar. Það er t.d. sterk hefð fyrir góðri neytendavernd á Norðurlöndunum og til dæmis um það er að þar eru starfandi sérstakir embættismenn, umboðsmenn neytenda, auk neytendastofnenda á vegum hins opinbera og kraftmikilla frjálsra félagasamtaka í formi neytendasamtaka. Neytendasamtökin íslensku hafa t.d. lengi óskað eftir því að stofnað verði sérstakt embætti umboðsmanns neytenda hérlendis en stjórnvöld hafa hafnað því fram að þessu og telja að Samkeppnisstofnun gegni þessu hlutverki. Ég tel mikilvægt að embætti umboðsmanns neytenda verði sett á stofn og er það brýnn þáttur í að efla neytendavernd á Íslandi sem er eina norræna ríkið sem er ekki með sérstakt embætti umboðsmanns neytenda. Því beini ég þeirri fyrirspurn til hæstv. viðsk.- og iðnrh., sem ég gat um hér í upphafi: Hefur ráðherra fyrirætlanir um eftirfarandi: a. að efla neytendavernd með því að auka fjárframlög til hennar? b. með því að styrkja neytendasvið Samkeppnisstofnunar? c. með stofnun embættis umboðsmanns neytenda? d. með samningi við Neytendasamtökin um tiltekin verkefni á neytendasviði?

Hæstv. forseti. Á þskj. 581 hefur hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson beint til mín fyrirspurn í fjórum liðum. Svörin eru þessi: Í fyrsta lagi hefur á undanförnum árum verið unnið stórvirki með setningu löggjafar til hagsbóta fyrir neytendur. Í minni ráðherratíð hafa verið sett lög um þjónustukaup, ný lög um lausafjárkaup, lög um fjármálafyrirtæki og samkeppnislög voru endurskoðuð og styrkt árið 2000. Þá má geta þess að fyrir Alþingi liggur frumvarp til nýrra laga um vátryggingasamninga og væntanlegt er frumvarp til breytinga á samkeppnislögum. Öll þessi löggjöf er til að skýra og bæta réttarstöðu neytenda. Undir viðskrn. heyra þrjár stofnanir sem sinna einstökum þáttum neytendaverndar: Samkeppnisstofnun, Löggildingarstofa og Fjármálaeftirlit. Sífellt er unnið að því að styrkja þessar stofnanir og efla þær. Starfsemi þeirra er í stöðugri endurskoðun með það fyrir augum að gera þær betur í stakk búnar m.a. til að sinna kröfum neytenda um bætta neytendavernd. Viðskrh. ákveður ekki auknar fjárveitingar til einstakra málaflokka. Það vald er í höndum Alþingis. Þá skal þess sérstaklega getið að í ráðherratíð minni hef ég reynt að styðja við bakið á Neytendasamtökunum en sjálfsagt er hér sem annars staðar að þeir sem góðum málum sinna vildu gjarnan fá meira úr að spila í starfi sínu. Í öðru lagi er spurt hvort styrkja eigi neytendasvið Samkeppnisstofnunar. Innri skipulagsmál Samkeppnisstofnunar eru á valdsviði stjórnenda hennar. Hjá Samkeppnisstofnun er starfandi sérstök neytendamáladeild. Þar starfar einn viðskiptafræðingur og einn lögfræðingur. Auk þess hefur stofnunin eftirlit með gagnsæi markaðarins, þ.e. atriðum sem snúa að verðmerkingum og verðkönnunum. Ísland tók við formennsku í norrænu samstarfi um neytendamál í upphafi þessa árs og munu fulltrúar Samkeppnisstofnunar leiða þar nefndarstarf í tveimur nefndum og vonandi mun sú vinna skila árangri til framtíðar. Í þriðja lagi er spurt hvort fyrirætlanir séu um að stofna embætti umboðsmanns neytenda. Ég hef áður sagt í þessum ræðustól að í reynd hafi það ekki verið á dagskrá. En skipulag neytendamála er og þarf að vera í stöðugri endurskoðun og þess vegna hlýtur sá kostur að koma til skoðunar eins og aðrir kostir til að tryggja öryggi neytenda. Samkeppnisstofnun hefur framfylgt, á sama hátt og neytendastofnanir Norðurlandanna, ýmsum sérlögum sem taka til verndar neytenda og sett hafa verið í samræmi við skuldbindingar á grundvelli EES-samningsins. Má þar nefna lög um neytendalán, lög um alferðir, lög um húsgöngu og fjarsölu og lög um rafræn viðskipti og aðra rafræna þjónustu. Samkeppnisstofnun tekur þátt í samstarfi neytendastofnana Norðurlanda og er að hluta til aðili að samstarfi umboðsmanna neytenda. Að lokum er spurt um samning viðskrn. við Neytendasamtökin um tiltekin verkefni á neytendasviði. Því er til að svara að á fjárlögum undanfarinna ára hafa Neytendasamtökunum verið ætlaðar 8,5 millj. kr. á ári til neytendastarfs. Þessu til viðbótar hefur viðskrn. sérstaklega styrkt starfsemina með 1,5 millj. kr. framlagi á árinu 2003. Í þjónustusamningi viðskrn. og Neytendasamtakanna er kveðið á um að viðskrn. taki að sér að styðja leiðbeiningaþjónustu, kvörtunarþjónustu, skrifstofuhald og umsýslu fyrir úrskurðarnefndir. Ég tel mjög mikilvægt að til séu í landinu öflug og óháð og frjáls félagasamtök sem veita stjórnvöldum virkt aðhald á sviði neytendamála. Ákveðin takmörk eru þó eðlilega fyrir því hversu langt stjórnvöld geta gengið með samningum um ýmiss konar stjórnsýsluverkefni við frjáls félagasamtök án þess að það komi niður á starfsemi þeirra og rétti þeirra til þess að vera öflug gagnrýnisrödd á stjórnvöld eins og megintilgangur grasrótarsamtaka er og á að vera. Einnig verður að hafa í huga að viðskiptamenn þeirrar þjónustu sem þannig hefur verið samið um að Neytendasamtökin annist, gera í sífellt vaxandi mæli auknar kröfur um ákveðið hlutleysi af hálfu þeirra sem veita ráðgjöf og því er erfitt að þræða hinn gullna meðalveg í þessu sambandi. Í framtíðinni mun því vera nauðsynlegt fyrir samtök á borð við Neytendasamtökin og önnur grasrótarsamtök að taka til umræðu hvernig þau vilja byggjast upp í framtíðinni. Slík stefnumótunarvinna kynni að varpa betur ljósi á eðli og kjarna starfsemi samtakanna sem frjáls vettvangs neytenda til skoðanaskipta fremur en að þau verði byggð upp til að taka að sér sífellt fleiri stjórnsýsluverkefni. Einnig mundi það skýra hvort og hvernig samtök hér á landi sem koma að málefnum neytenda vilja starfa saman í framtíðinni að framgangi neytendaverndar almennt. Ég tel einnig að öflugt neytendastarf sé nauðsynlegt af opinberri hálfu og að skipulag þeirrar starfsemi sé í stöðugri endurskoðun. Að því hefur verið unnið í viðskrn. og að því verður unnið í náinni framtíð.

Forseti. Ég skil ekki hvað hæstv. ráðherra var að meina með síðustu tveimur mínútunum í svari sínu þar sem hún var að kenna Neytendasamtökunum að vera til. Ég vona að henni gefist á eftir tími til að skýra það betur. En það er þrennt sem ég vil segja. Í fyrsta lagi held ég að reynslan af neytendasviði Samkeppnisstofnunar, einum viðskiptafræðingi og einum lögfræðingi, sé ekki nógu góð og augljóst sé að einhvers konar nýja stjórnsýslu þurfi til að taka utan um neytendamálin. Ég skil ekki heldur af hverju hæstv. ráðherra, sem ég veit að hefur einlægan og góðan áhuga á neytendamálum og er hlynnt þessum málaflokki, spekúlerar ekki meira í umboðsmanni neytenda. Í öðru lagi. Í hennar tíð hefur upphæð framlaga, þ.e. samkvæmt samningum við Neytendasamtökin, hækkað. Það er þó ekki meira en svo að upphæðin er núna 10 millj. kr. en rekstur kvörtunar- og upplýsingaþjónustu Neytendasamtakanna, sem er mjög þörf starfsemi af þeirra hálfu, kostar 26 millj. kr. Í þriðja lagi verð ég að segja, vegna umræðunnar áðan, að það er leiðinlegt þegar jafnvænir ráðherrar og hæstv. viðskrh. kemur upp, hefur síðasta orðið 

Forseti vill enn og aftur áminna hv. þm. Mörð Árnason um að halda sig innan tilskilins ræðutíma en fara ekki ítrekað út yfir þau mörk.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og hv. þm. umræðurnar um þessi brýnu mál. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að sá kostur væri vissulega til skoðunar að kanna hvort stofna ætti sérstakt embætti umboðsmanns neytenda. Það var hið jákvæða við hennar svör en það er augljóst að ástandið hér er í himinhrópandi andstöðu við þá yfirlýsingu hennar að öflugt neytendastarf væri nauðsynlegt og brýnt fyrir samfélagið. Allur samanburður við önnur Norðurlönd, þau lönd sem við hljótum að bera okkur saman við um fyrirkomulag málefna eins og öflugs neytendastarfs, er okkur í óhag. Við erum þar langt á eftir og langur vegur frá því að við getum með nokkrum hætti upplifað þar einhverja samsvörun í fyrirkomulagi þeirra mála. Það er mjög mikilvægt að gengið verði lengra í því að veita framlög til neytendamála og sérstaklega í að skoða stofnun embættis umboðsmanns neytenda. Ég ætla hér í lokin, með leyfi forseta, að vitna í ályktun frá þingi Neytendasamtakanna í maí 2002 um það mál: ,,Umboðsmaður neytenda hefur einnig það hlutverk að setja almenna viðmiðunarreglu í viðskiptum, auk þess sem hann gegnir hlutverki sáttasemjara í ágreiningsmálum neytenda við hagsmunaaðila. Umboðsmaður getur farið með mál fyrir dómstóla þar sem hann ver hagsmuni neytenda að eigin frumkvæði eða fylgir þeim málum eftir. Umboðsmaður neytenda tryggir þannig að eðlilegar og sanngjarnar leikreglur ríki á markaði og farið sé eftir þeim leikreglum sem í gildi eru.`` Í þessum fáu orðum úr ályktun þings Neytendasamtakanna kemur skýrt og glöggt fram að mikilvægt er að slíku embætti verði fyrir komið hið fyrsta og skora ég á hæstv. viðskrh. að ganga lengra en að kanna þá kosti og lýsa því yfir að sá kostur sé til skoðunar og hefja frekar undirbúning þess máls strax.

Hæstv. forseti. Við berum okkur oft saman við Norðurlönd og vinnum mikið með öðrum Norðurlöndum. Í mörgum tilfellum erum við með svipað fyrirkomulag í stjórnsýslu okkar en á því eru þó ákveðnar undantekningar. Ég tel ekki að þó að það fyrirkomulag sé á öðrum Norðurlöndum að þar starfi umboðsmaður sé þar með alveg sjálfsagt að við höfum slíkt fyrirkomulag hér á Íslandi. Það hefur ekki enn verið tekin ákvörðun um slíkt en ég hef ekki útilokað neitt til framtíðar. Hvað varðar það sem kom fram hjá hv. þm. Merði Árnasyni þá var það skætingur sem mér fannst ekki eiga rétt á sér. Ég sagði ekkert ljótt um Neytendasamtökin. Ég lagði áherslu á að þau þyrftu að vera öflug, óháð og frjáls og þaðan ætti að heyrast öflug gagnrýnisrödd og þar yrði að vera hlutleysi og þess vegna þyrftu þessi samtök að varast að byggjast upp á þann veg að þau taki að sér sífellt fleiri stjórnsýsluverkefni. Það gerir þau háðari, þ.e. skerðir hlutleysi þeirra gagnvart stjórnvöldum. Það var nú allt og sumt. Hvað varðar innri málefni Samkeppnisstofnunar og hvernig fjármunum er deilt innan stofnunarinnar á milli deilda þá eru það hlutir sem ég hef ekki afskipti af. Stofnunin starfar að sjálfsögðu sjálfstætt. En ég geri ráð fyrir því að þessi stofnun eins og svo margar aðrar hafi þörf fyrir frekari fjárveitingar af hálfu Alþingis og ætti ekki í miklum erfiðleikum með að koma þeim fjármunum í lóg.

Virðulegi forseti. Það hagar svo til um þessar mundir að um 20 ár eru liðin síðan framseljanlegt kvótakerfi var tekið upp á Íslandi. Allan þennan tíma hafa handhafar aflaheimildanna leigt frá sér og selt aflaheimildir. Aflaheimildirnar hafa gengið kaupum og sölum og aflamarkið verið leigt innan fiskveiðiársins. Ég hef sett fram svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. fjmrh.: ,,Hvar í lögum er að finna heimild til þess að viðskipti með aflaheimildir séu undanþegin virðisaukaskatti eins og viðgengist hefur undanfarin ár?`` Ég hef farið yfir lög um virðisaukaskatt og ekki fundið beina lagalega tilvitnun um að heimilt sé að standa að málum eins og raun hefur verið á undanfarin ár. Nú kunna ýmsar lagasetningar á ýmsum tímum varðandi stjórn fiskveiða og aðrar lagasetningar, sem snúa að skattalögum og virðisaukaskatti, að hafa áhrif á það hvernig með málið er farið. En hvar sú beina tilvitnun er í lögum sem heimilar að virðisaukaskattur sé ekki inni í þessum viðskiptum hef ég ekki áttað mig á. Með leyfi forseta langar mig að vitna í bók sem heitir Stjórnkerfi fiskveiða í nærmynd eftir Guðbjörn Jónsson sem skýrir þetta mál kannski með tiltölulega einföldum hætti. Þar segir, með leyfi forseta, á bls. 140, eftir nokkuð mikla úttekt á málinu og er m.a. vitnað í bréf ríkisskattstjóra frá því í júlí 2002, um breytilega túlkun á meðferð virðisaukaskatts. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Sá sem selur veiðiheimild þarf ekki að skrá né skila virðisaukaskatti. Kaupi fiskvinnsla veiðiheimild, ber henni að skrá kaupin til skila á virðisaukaskatti. En kaupi útgerð veiðiskips veiðiheimild er henni óheimilt að skrá kaupin í virðisauka. Þar með er augljóst að útgerð veiðiskips fær ekki að færa þennan kostnað sem innskatt, til mótvægis móti útskatti af tekjum.`` Nú hagar svo til, virðulegi forseti, að næstkomandi fiskveiðiáramót fer útgerðin að greiða afkomutengt auðlindagjald. Ég spyr því hæstv. fjmrh. einnig: Hvaða áhrif mun það hafa varðandi virðisaukaskatt af aflaheimildum?

Virðulegi forseti. Skattskylda samkvæmt lögum um virðisaukaskatt nær til hvers konar vöru og þjónustu svo og vinnu og þjónustu, hverju nafni sem nefnist, nema hún sé sérstaklega undanþegin. Samkvæmt 6. tölul. 1. mgr. 12. gr. laga um virðisaukaskatt er sala og útleiga skipa undanþegin skattskyldri veltu. Í framkvæmd hefur ríkisskattstjóri allt frá a.m.k. árinu 1990 túlkað þetta lagaákvæði þannig að það taki jafnframt til aflahlutdeildar sem seld er með skipi eða leigð með skipi. Sú afstaða var m.a. ítrekuð 1998 varðandi svonefnt kvótaþing og hugsanlega virðisaukaskattsskyldu þess. Niðurstaða ríkisskattstjóra í því efni var sú að stofnunin ætti ekki að innheimta virðisaukaskatt af þeirri þjónustu sem hún veitir. Rétt er að bæta því við, virðulegi forseti, að lagarök þykja standa til þess að sama gildi um það tilvik þegar aflakvóti er seldur eða leigður sérstaklega, hvort sem það er um lengri eða skemmri tíma. Ljóst er að aflahlutdeild samkvæmt löggjöf um stjórn fiskveiða er í ýmsum tilvikum aðalverðmæti fiskiskips, og skip getur verið nánast verðlaust sem atvinnutæki til fiskveiða þegar það er án veiðiheimilda. Löggjöf um stjórn fiskveiða byggir á því að veiðiheimildir samkvæmt lögunum séu réttindi sem bundin skuli ákveðnu skipi. Þannig er meginregla að aflakvóti fiskiskips fylgir við eigendaskipti þess. Samkvæmt framansögðu er það því álit fjmrn. og þess sem hér stendur, sem og ríkisskattstjóra, að á grundvelli tilvitnaðs 6. tölul. 1. mgr. 12. gr. laga um virðisaukaskatt beri ekki að reikna útskatt á sölu eða leigu aflakvóta, hvort sem hann er seldur eða leigður sérstaklega um lengri eða skemmri tíma, eða seldur eða leigður með skipi. Varðandi spurningu hv. þingmanns um hvort afkomutengt veiðigjald sem ætlunin er að hefji hér innreið sína frá upphafi næsta fiskveiðiárs hafi hér einhver áhrif hygg ég ekki að svo muni vera, ég held að það sé algjörlega ótengt mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessi svör en finnst þau engan veginn fullnægjandi. Það er einfaldlega þannig í framkvæmd að aflaheimildir eru seldar án skipa nánast á hverjum einasta degi og örugglega leigðar oftar en seldar. Og þær eru ekki leigðar með skipum, þær eru leigðar sérstaklega eða seldar sérstaklega. Mér finnst því að sú túlkun, virðulegur forseti, að tengja þetta við 12. gr., 1. mgr. 6. tölul., þegar talað er um sölu og leigu skipa sem sé undanþegin virðisaukaskatti, eigi þá að gilda líka um aflaheimildir. Ég tel að þarna sé verið að fara mjög frjálslega með þessa lagaheimild. Það er alls ekki svo að veiðiheimildir fylgi alltaf skipum. Skip eru seld stundum án veiðiheimilda, nánast veiðiheimildalaus yfirleitt og oft með sárafá eða engin kíló í aflaheimildum. Mér finnast þau rök sem hæstv. fjmrh. færði hér fyrir þessari ákvörðun sem tekin hefur verið í stjórnkerfinu, um að virðisaukaskattur ætti ekki að vera inni í þessum viðskiptum, hæpin. Ég verð að segja það, virðulegur forseti. Þá spyr ég einnig í framhaldinu: Hvers vegna á þá fiskvinnslan, ef hún leigir aflaheimild og lætur síðan tonn á móti tonni til útgerðar, að skila virðisauka, eins og kemur fram í bréfi ríkisskattstjóra frá því í júlí 2002, en hins vegar ef fiskiskip leigir á það ekki að fá að skila virðisauka og fá innskatt?

Virðulegi forseti. Ég hygg að það sem fram kemur hér við þessa umræðu og fyrirspurnir hv. þingmanns sé það að hann er bara ekki sammála þeirri túlkun sem tíðkast hefur varðandi þessi atriði og vill þá ...

Að lagatúlkunin sé vafasöm.

Hann telur að lagatúlkunin sé vafasöm. Við erum greinilega ekki sammála um það en þar við situr, held ég, að óbreyttum lögum. Menn verða þá að hugsa upp önnur úrræði ef þeir vilja fá þessari framkvæmd breytt. Henni verður ekki breytt að óbreyttum lögum, hygg ég.