Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Jónatansson (framögumaður): Jeg skal geta þess, að jeg kannast ekki við tölur þær, er standa á dagskránni við frv. þetta, tölurnar 110 og 167; þær eru orðnar gerþýðingarlausar fyrir málið nú. En í stað þeirra vantar 231, eins og frv. var samþ. við 2. umr. hjer í háttv. deild. Breyt.till. á þskj. 230, miðar að eins til að gera frv. skýrara. Athygli nefndararinnar var vakin á því, að orðalagið væri óskýrt, þar sem kveðið er á um atkvæðisrjettinn, og þó að jeg fyrir mitt leyti líti svo á, sem svo sje ekki, vildi nefndin þó taka þessa athugasemd til greina. Jeg finn ekki ástæðu til, að fara fleiri orðum um málið, en vænti þess, að háttv. deild láti frv. ná fram að ganga. Breyt.till á þskj. 230 samþ. með öllum atkv. Frumv. með áorðnum breytingum samþ. með öllum atkv. og endursent til Nd.

Forseti: Jeg vil geta þess, að frumv. þetta hefur verið prentað upp vegna þess, að hjá skrifstofunni hefur óvart fallið burtu síðasta málsgrein 5. gr. Annars eru engar brtill. við frumv. Með því enginn tók til máls, var gengið til atkv.; var frumv. samþ. með öllum atkv. og afgreitt til neðri deildar.

Þórarinn Jónsson (framsögumaður): Eins og nefndarálitið ber með sjer, þá hefur nefndinni borið saman um, að málið eigi að ná fram að ganga. Mál þetta lá fyrir síðasta þingi, en var þá ekki útrætt. Nú hefur frumv. verið talsvert breytt frá því, sem þá var. Þá var ætlazt til þess, að ýmsir menn, sem stjórnin skipaði, mættu fást við merkingu á kjöti, ef þeir hefðu tekið próf hjá dýralækni, en hjer er það ákveðið, að enginn megi það um hönd hafa nema lögskipaðir læknar landsins, einnig með sömu skilyrðum, að hafa tekið próf hjá lögskipuðum dýralækni. Auðvitað má þrátta um, hve heppileg sú breyting er; þó má telja það fullvíst, að sýnna sje læknum en öðrum um það, að allir þrifnaðarhættir sjeu við hafðir við meðferð kjötsins, þó verið geti, að þeir eigi að sumu leyti óhægara með að sinna kjötmerkingu en aðrir, en þó mun það engan veginn verða að vandræðum. Nú sem stendur er alt kjöt merkt, sem dýralæknar landsins ná til. Það kjöt er um leið komið í hærra verð en ella, og ómögulegt, að kjöt frá öðrum stöðum á landinu geti staðizt samkeppni við það. En þessu verður að kippa í lag, þar sem hjer er um að ræða megnið af afurðum landbúnaðarins, og því auðsætt, hve miklu það varðar, að hvervetna á landinu sje mönnum gert mögulegt, að tryggja það, að allir standi jafnt að vígi á markaðinum hvað þetta snertir. Hve mikið próf hjá dýralækni hefur að þýða, sjest á því, að mjer er kunnugt um, að kaupmaður hefur fengið lækni til þess að merkja kjöt. En þegar til sölunnar kom, var þetta álitinn hjegóminn einber, og kjötið jafnvel fjell í verði fyrir vikið, því dýralæknis vottorð vantaði um, að hann bæri þar á fult skyn. Hjer þarf því jöfnuður að komast á um land alt, og það álítur nefndin geti orðið, ef frumv. nær fram að ganga. Nefndin hefur leyft sjer að gera beytingu á frumv.: þar sem læknum var skipað, að taka próf hjá dýralæknum í Reykjavík og á Akureyri, þá vill hún, að próf megi taka hjá hvaða lögskipuðum dýralækni sem er. Það er viðfeldnara og þægilegra fyrir lækna, að sækja til þess dýralæknis, sem næstur er. Því síðarmeir munu fleiri dýralæknar hafa aðsetur og embætti hjer á landi en nú er. Einnig leggur nefndin til, að stjórnarráðið fyrirskipi með reglugerð, hvernig prófum þessum sje háttað. Annars ætla jeg ekki að lengja umræðurnar frekar. Vona, að frumv. fái greiðan framgang hjer í deildinni.

Steingrímur Jónsson (framsögum.): Jeg get verið mjög stuttorður um frv. þetta. Nefndin hefur orðið sammála um, að ráða háttv. deild til þess, að samþykkja aðalinnihald frv., nefnilega að selja Hafnarfirði þetta umrædda land eða að veita landsstjórninni heimild til að selja landið. Eins hefur nefndin fallizt á 2. gr. að efninu til; að eins vill hún ekki, að landið sje selt fyr, en búið er að meta það af óvilhöllum og dómkvöddum mönnum, en þó aldrei lægra en það verður metið. Nefndin lítur ennfremur svo á, að verð það, er beneficiarius Garðakirkju hefur ákveðið, sje mjög sanngjarnt, enda gekk nefndin að því sem vísu, að það mundi líka ekki vera til óhags fyrir bæinn. Hjer er því að eins um regluna að ræða, þá reglu, er slegið var fastri hjer í háttv. deild við sölu Húsavíkur, og þeirri reglu vill nefndin láta fylgja. Ennfremur vill nefndin, að landsstjórnin ráði öllum söluskilmálum, svo sem borgunarskilmálum og vaxtaupphæð, því með því móti skapast fastar reglur, en ef þingið ákveður það í hvert sinn, er meiri hætta á ruglingi í þeim efnum. Annars vil jeg taka það fram, að jeg tel söluskilmála þá, er hjer ræðir um, ekki óeðlilega, því Hafnarfjörður er svo velstæður, að engin hætta er á, að fjeð tapist, en engin ástæða til að hafa vextina hærri, og væntir nefndin því, að hæstv. ráðherra hafi borgunarskilmálana sem næst því, er hjer hefur komið fram, en við viljum þá slá því föstu, að landsstjórnin eigi að ráða þessu. Jeg hefði talið æskilegt, að hæstv. ráðherra hefði verið viðstaddur hjer í deildinni, svo við hefðum getað heyrt álit hans, en hann mun vera bundinn í Nd.

Jens Pálsson Jeg bað ekki um orðið til þess, að andmæla neinu af því, sem háttv. 4. kgk. hjelt fram eða bæta nokkru við orð hans; að eins stóð jeg upp til þess, að lýsa því yfir, að mjer er kunnugt um það, að aðalatriðið fyrir bæjarstjórninni í Hafnarfirði er það, að bærinn fái að njóta þeirra borgunarskilmála, sem teknir eru skýrt fram í frv. frá Nd., 2. gr. þess. Og með því jeg þykist hafa vissu fyrir því, að ekkert er til fyrirstöðu af hálfu stjórnarinnar, að þeir borgunarskilmálar haldist, þá hef jeg skrifað undir nefndarálitið fyrirvaralaust. - En þótt jeg sem fulltrúi þessa kjördæmis hefði átt að kjósa það helzt, að kaupin yrðu fullgerð, þá vildi jeg ekki gera ágreiningsatkvæði um eins sanngjarna tillögu og þá, sem fram kom í nefndinni, þ. e., að mat fari fram, og stjórnin ákveði söluskilmála; þar sem jeg líka var fyllilega samþykkur till., sem fór fram á það sama, er rætt var um sölu á prestsetrinu í Húsavík á síðasta þingi. Jeg var þá með því, að mat dómkvaddra manna færi fram; og jeg er einnig fyllilega ánægður með það, að stjórnin leggi síðustu hendur á þetta verk. Jeg er feginn, að hæstv. ráðherra er kominn inn í deildina og er hjer til staðar, og leyfi mjer að óska yfirlýsingar frá ráðherrastólnum um, hvers sje um minstu borgunarskilmála að vænta, því að miklu skiftir fyrir kaupendur, að fá að njóta fyrirhugaðra og af háttv.Nd. samþyktra borgunarskilmála.

Ráðherra (H. H.) Jeg vil lýsa því yfir, að fyrir mjer gerir það engan mismun, þótt 2. gr. frv. sje breytt þannig, að ákveðið sje, að stjórnin tiltaki söluskilmálana. Jeg get aðhylzt þá borgunarskilmála, sem farið hefur verið fram á í frv., og verði jeg við stjórn, þegar til framkvæmda kemur á lögum þessum, þá mun jeg ekki ákveða þá öðruvísi, en hlutaðeigendur þegar hafa orðið ásáttir um og sett í frv. Og þó að svo færi, að ráðherraskifti yrðu áður en málið kemur til stjórnarráðsins kasta, vænti jeg þess þó, að þetta yrði eftir þessa yfirlýsing álitið sem fyrirfram ákveðið af stjórninni.

Jens Pálsson Jeg er hæstv. ráðherra mjög þakklátur fyrir hans góðu undirtektir. Jeg veit, að engir háttv. þingdeildarmenn efast um það, að þótt mót von og ósk minni yrðu stjórnarskifti, þá verði þó slík yfirlýsing sem þessi frá hæstv. ráðherra bindandi fyrir þann, sem yrði eftirmaður hans í ráðherrasessi.

Sigurður Stefánsson (flutningsm.): Jeg hef borið þetta frv. fram samkvæmt ósk frá sýslum. og bæjarf. á Ísafirði. En jeg fjekk ekki fyr en nú fyrir fáum dögum þessi tilmæli sýslumanns, og er þetta frv. því svo seint hjer á ferðinni. Með lögum nr. 53 frá 10. nóv. 1905 er sýslunefndinni veitt heimild til þess, að ákveða lendingarsjóðsgjald. Þau lög eru til orðin samkvæmt ósk frá Ísfirðingum. Í aðalveiðistöðinni þar vestur frá, í Bolungarvík, er afar vond lending, og er vaknaður þar fyrir nokkru mikill áhugi fyrir því, að bæta hana. Bolvíkingar notuðu sjer strax heimildina, sem gefin var með lögum þessum og lögðu 1 kr. á hlut hvern. En áhugi þeirra hefur vaxið, síðan byrjað var á lendingarbótinni. Nú hafa þeir sjeð, hve verkið er nauðsynlegt, og að hjer er veruleg þörf endurbóta. Þeim formönnum og sjómönnum, sem hjer eiga hlut að máli, er nú umhugað um, að hækka megi þetta 1 kr. gjald uppí 2 kr. á hlut. Með því móti leggja þeir eitthvað um 2000 kr. á ári til þessa nauðsynjaverks. Hjer lýsir sjer meiri áhugi á því, að mannvirki geti komizt á, en víða annarsstaðar á landinu, þar sem menn æpa um brýr og vegi og annað slíkt, en vilja lítið sem ekkert í sölurnar leggja. En svo vilja þeir þar vestra mega leggja hundraðsgjald á skiftan afla, í stað þess að leggja 2 kr. á hlut. Í Súgandafirði er lendingarbót bráðnauðsynleg, og þar vilja þeir heldur hundraðsgjaldið, þótt það oft geti orðið meira en ákveðin krónutala á hlut. Sýnir það glögglega, hve áhugi þeirra þar er mikill á því, að bæta lendinguna. Hef jeg nú skýrt ástæðurnar fyrir því, að frv. þetta kemur hjer fram, og vænti þess, að deildin lofi því að ganga sem bráðast til neðri deildar.

Sigurður Eggerz, (flm.): Háttv. 4. kgk. virtist vera allhræddur um það, að útlendir botnvörpungar mundu reyna að smeygja sjer undan þessum kolatolli með því að taka kol sín annarstaðar, svo sem í Færeyjum. En þetta getur ekki verið rjett álitið, því að botnvörpungar eru ekki ávalt á föstum miðum, og því eiga þeir örðugra með að hafa fasta bækistöð með kol sín. Og hins ber líka að gæta, að svo framarlega sem botnvörpungarnir álíta betra að vera hjer sem næst fiskimiðunum, þá mundu þeir á engan hátt horfa í tollinn, því eigin hagsmuna sinna mundu þeir reyna fyrst og fremst að gæta. Mjer virtist háttv. 4. kgk. gefa í skyn, að jeg hefði haldið því fram, að lítilfjörlegt væri, að taka tillit til þess, hvað útlendingar vildu vera láta. Það voru ekki mín orð. En það sem jeg sagði var það, að hjer yrði að viðhafa „takt“. Því ef við hefðum alt af skolfið eins og hrísla gagnvart útlendingum, þá mundi lítið hafa orðið úr þjóðarsjálfstæði voru. Háttv. 4. kgk. vildi halda því fast fram, að reikningur sinn um 14% gjaldið væri rjettur, en því verð jeg hiklausl að neita; því þótt útsöluverðið sje ekki lagt til grundvallar, þá verður reikningurinn í tilliti til innkaupsverðsins rangur. Því við innkaupsverðið verður þó altaf að bæta flutningskostnaðinum, og hann er töluverður á kolunum. Hvað snertir hitt frv., sem liggur hjer fyrir hinni háttv. deild, nefnilega frv. um afgjald af allri verzlun, þá liggur það í augum uppi, að það hlýtur að koma allmiklu harðar niður á almenningi; sjerstaklega íþyngja mjög fátæklingum, sem kaupa lífsnauðsynjar sínar beint úr verzlununum. Gjaldið verður líka allþungbært kaupmönnum, og er því í raun og veru eðlilegt, að þeir leggi það aðallega á þær vörurnar, sem fljótast seljast, en það eru einmitt nauðsynjavörurnar, og hljóta allir að sjá, hverjar afleiðingar það hefur fyrir fátæklingana. En þessi kolatollur kemur aðallega niður á efnamönnum, þeim, sem mest hafa gjaldþolið. Og þar að auki er innheimta kolatollsins ljett, og það er stór kostur. Og löggjafarvaldið sjálft vill bæði og á að ákveða, með hvaða sköttum og á hvern hátt það vill íþyngja landsmönnum. Jeg lýsti því yfir í fyrri ræðu minni, af hverju jeg ekki get aðhylzt br.till. um lækkun tollsins niður í 1 kr. Það er ekki af því, að jeg ekki viðurkenni, að æskilegast hefði verið, að hafa hann sem lægstan, heldur af því, að eins og nú er ástatt, er jeg hræddur um, að með því móti mundi gjaldið varla nægja til þess, að fylla upp í bráðnauðsynlegustu fjármálaeyðurnar. En eins og jeg hef áður tekið fram, þá er sá höfuðkostur þessa frv., að það snertir aðallega efnamennina og botnvörpuútgerðarmennina, og allir játa, að slíkur útvegur borgi sig yfir höfuð mjög vel, eins og ljósast má sjá af því, hve miklu fje bankarnir árlega verja til styrktar slíkum fyrirtækjum.

Sig. Eggerz (flm.): Háttv. 3. kgk. hefur nú lýst afstöðu sinni í þessu máli. Hann kvaðst vera andvígur frumv. vegna þess, að það kæmi ranglátlega hart niður á botnvörpunga-útgerðina og fátæklingana í kauptúnunum. Jeg sje ekki ástæðu til að fara frekar útí það atriði, en jeg hef þegar gert. Ef tollurinn er harður í garð botnvörpungaútgerðarinnar, sem öllum kemur saman um að borgi sig allra fyrirtækja bezt, (Sig. Stef. Nei!), þá mætti ívilna útvegnum á ýmsan hátt. Og þareð ½ tollurinn kemur á útlendinga, stöndum við okkur ennþá betur við það. Háttvirtur þm. Gullbr.- og Kjósarsýslu mintist á, að sumir botnvörpungar borguðu sig ekki vel; það þykir mjer engin saga. Jeg býst við, að það geti komið fyrir öll fyrirtæki; ef mennina, sem þeim stjórna, brestur hagsýni og þekkingu, þá sje ekki góðs að vænta. Til dæmis ef ósjófróðir menn færu að stjórna botnvörpunga útgerð, og blanda sjer þannig inn í fyrirtæki, sem þeir hafa ekkert vit á. - Alls ekki var það meining mín, að krefjast þess af háttv.þm. Gullbr.- og Kjósarsýslu, að hann færi að rekja æfiferil sinn. Jeg þykist líka mega fullyrða, að sannarlega sjeu sumir menn þannig gerðir, að þá vanti algerlega allan sálarþroska til að skilja og setja sig inní líf og hætti manna í því bygðarlagi, sem þeir eru, og þótt þeir hafi árum saman átt heimili á sama stað, þá geti þeir alls engan dóm lagt á lifnaðarhætti manna - geti aldrei skilið þá. Því fór svo fjarri í þetta sinn, að mjer dytti í hug að kenna hænunni. Hinn háttv.þm. þóttist hafa fundið mótsögn hjá mjer, er jeg talaði um fátæklingana; en jeg þykist fyllilega hafa verið sjálfum mjer samkvæmur. Hann sagði, að jeg hefði haldið því fram, að fátæklingarnir brúkuðu engin kol, af því þeir hefði ekki efni á því. - Það sagði jeg aldrei, en þau kol, sem þeir kaupa, þau fara frekar til að elda matinn, en ekki til þess að hita upp. Hann hjelt því fram, að kolatollurinn kæmi þyngra niður á fátæklingunum af því þeir notuðu eins mikil kol og efnamennirnir.  (Jens Pálsson.: að tiltölu við efnahag)  . Vitanlega kemur hann nokkuð hart niður á fátæklingum í sjávarþorpunum. Bezt væri auðvitað, að allir tollar væru rjettlátir og kæmu aldrei niður á fátæklingunum. En látum okkur nú líta á þetta frv. í sambandi við hin tekjufrumvörpin, sem liggja fyrir þinginu núna. Ef t. d. farmgjald eða faktúrutollur væru teknir fram yfir kolatollinn, þá mundu slíkar tollálögur koma mikið harðar niður á fátæklingana. Fátæklingarnir þurfa að sækja mest allan sinn varning eða sínar nauðsynjar í búðirnar og borga því hlutfallslega mikið meiri toll en efnamennirnir, ef eitthvað af þeim frv. verður að lögum. - Auk þess, ef t. d. verðtollur kemst á, þá afsalar löggjafarvaldið sjer öllu eftirliti með því, með hvaða tollstofnum landsmönnum verður íþyngt, og fær allt það vald í hendur kaupmönnum. Mundi það verða fátæklingunum heppilegt? Er ekki líklegt, að kaupmenn leggi mest á þá vöru, sem fljótast og áreiðanlegast gengur út? Ætli það verði ekki nauðsynjavaran, matvaran, sem verður fyrir mestum tollinum? Og hvernig eru þá fátæklingarnir staddir! ?

Steingr. Jónsson: Það var aðeins þingskapaatriði þessu máli viðvíkjandi, er jeg vildi minnast á. Jeg álít heppilegast, eftir því, sem nú á stendur, að málið fari ekki til neðri deildar í dag. Það er ekki nema einn klukkutími síðan, að þar var samþ. tollur á kolum í farmgjaldsfrumv., sem að líkindum verður afgreitt úr neðri deild á mánudaginn. Jeg held, að því sje „praktiskast,“ að taka málið út af dagsskrá í dag, og jeg vildi skjóta því til háttv. forseta, hvort hann vildi ekki gera það.

Sigurður Eggerz (flm.): Jeg sje ekki neina ástæðu til að taka málið út af dagsskrá í dag, og sje ekki, að skattamálunum sje stofnað í neina hættu með því. Ef það fer hjeðan til neðri deildar í dag, getur hún valið á milli frumvarpanna, svo að það er gott, að hún hafi bæði frumv. til athugunar í einu. Jeg sem flutnm. málsins óska þess, að það sje ekki tekið út af dagsskrá.

Sigurður Stefánsson Jeg tek undir það með háttv. 4. kgk. þm., að rjett sje, að taka málið út af dagsskrá í dag. Þá getur efri deild haft bæði málin til athugunar í einu. Hinsvegar getur mikill glundroði orðið úr því, ef það fer til neðri deildar í dag, þá gæti farið svo, að ekkert tollafrumv. yrði afgreitt frá þinginu nema þetta kolatollsfrumv., og er þá ver farið, en heima setið.

Sigurður Eggerz (flm.): Það er ekki nýtt, þótt háttv.þm. Ísf. sje illa sinnaður gagnvart þessu frumv. En jeg vona, að sú „taktik“, sem hann vill beita í þessu máli, komi ekki til greina. Það er forseti, sem hjer hefur valdið, og jeg endurtek það, að jeg vona, að hann taki frumv. ekki út af dagskrá.  (Sigurður Stefánsson: Forseti getur skotið því til deildarinnar, hvort taka eigi málið út af dagsskrá.)

Björn Þorláksson Það er forseti, sem ræður, hvort málið skuli tekið út af dagsskrá eða ekki. Annars get jeg ekki verið samþykkur háttv. 4. kgk. þm. og háttv.þm. Ísfk., um að það valdi nokkrum ruglingi í skattamálunum, þótt frumv. fari til neðri deildar í dag. Ef málið á að bíða hjer eftir farmgjaldinu, seinkar því svo mjög, að engar líkur eru á, að það geti komizt gegn um þingið.

Steingr. Jónsson: Jeg vil aðeins taka það fram, að mjer hefur eigi dottið annað í hug, en að forseti einn rjeði því, hvort taka skyldi málið út af dagsskrá. En jeg leit svo á, þótt það kannske kunni að hafa verið rangt, að meiri hluti deildarinnar mundi vera með því, að málið væri tekið út af dagsskrá. Þar sem hinn háttv. 6. kgk. þm. gat þess, að málið gæti eigi gengið í gegn vegna of naums tíma, ef það yrði tekið út af dagsskrá, þá er þetta ekki rjett; því það þarf þó ekki meira en einn dag til þess að ljúka málinu.

Sigurður Eggerz Jeg verð að álíta það mjög óheppilegt, ef minni hlutinn í málinu gæti komið því fram, að málið væri tekið út af dagsskrá.

Sigurður Stefánsson Það er forseti einn, sem ræður því, hvort taka skuli mál út af dagsskrá, og ber hann það undir atkvæði deildarinnar, ef honum lízt svo.

Forseti: Eftir 41. gr. þingskapanna get jeg tekið málið út af dagsskrá. En þar sem engin rödd kom fram gegn því í gær, að málið væri sett á dagsskrá, hefði verið rjettast, að ræða það í dag, ef skoðanirnar á því, hvort umr. skyldi fram fara í dag, væru ekki svo tvískiftar, sem raun hefur á orðið. Þess vegna tek jeg það ráð, að bera það undir deildina, hvort taka skuli málið út af dagsskrá. Forseti bar síðan undir atkv., hvort taka skyldi málið út af dagsskrá, og var það samþ. með 7 atkv. gegn 5. Málið tekið út af dagsskrá. 3. umr. í Ed. á 28. fundi, 19. ágúst (169, 256).

Framsögum. meiri hl. (Pétur Jónsson) Eg vil geta þess, að þó eg nú standi upp, þá tala eg ekki sem framsögumaður, af því að eg hefi sagt af mér framsögunni. Ekki er það samt af því að meiri hluti nefndarinnar hafi brugðið skoðun í þessu máli, heldur af ástæðum sem eg ekki hirði að nefna. Eg er öllum breytingum nefndarinnar eindregið meðmæltur, þær hafa flestar komið fram við 2. umr. málsins aðrar hafa komið síðar. Eg álít brt. á þgskj. 221 til bóta. Vil eg svo mælast til að háttv. deild leyfi frv. að ganga til Ed.

Ráðherrann (H. H): Eg held mér beri nú fyrst að þakka hv. 1. þm. Rv. (L. H. B.) fyrir alt þetta þakklæti | hans til mín, sem hann hefir látið í ljósi, og alt hrósið sem hann hefir á mig borið. Mér þykir mjög vænt um að eg hefi getað gert þessum hv.þm. þann greiða og orðið honum að liði með því að tala þessi orð, sem hann, að eigin sögn, alveg óviðbúinn til framsögu þessa máls, hefir getað gripið til sem hálmstrás í neyðinni og undirbúningsbyrinn. En það sem hann las eftir mig úr milliþinganálitinu um vefnaðarvörutollinn, kemur raunar ekki þessu máli við. Í álitsskjali milliþinganefndarinnar eru færð full rök fyrir því, að þó að þungatollur eða vörumagnstollur sé yfirleitt miklu heppilegri en verðtollur, þá verði honum ekki komið við, að því er vefnaðarvöru snertir, með þeim tekjum og kröftum, sem vér höfum hér á að skipa til tolleftirlits. Setningarnar sem hann las, eru rifnar út úr réttu sambandi, og því slept, sem áherzla er á lögð að því er snertir vefnaðarvöruna. En það er auðsætt, að þurfi, eins og milliþinganefndin áleit, sérstakt tolleftirlit til þess að geta komið við verðtolli á einni sérstakri vörutegund, sem er tiltölulega auðvelt að festa fingur á, þá er ekki síður þörf á tolleftirliti til þess að framfylgja verðtolli á öllum varningi, stórum og smáum. Og það má geta því nærri, hvort minna erfiði og öruggara sé að fá innkaupsreikninga kaupmanna og annara innflytjenda, af því að verðtollur verði nú á öllum vörum, heldur en á einni, allaugsýnilegri vörutegund. Það, sem hinn háttvirti, en óviðbúni, framsögum. las upp úr mótmælaræðu minni gegn farmtollsfrv. 1911 er mikið til sama sem eg hefi enn á móti farmtollinum að athuga, að því er snertir hina almennu réttlæting þessa handahófsgjalds, og eins og eg tók fram við 2. umræðu málsins snerta þær mótbárur ekki síður factúrugjaldið. En form frumvarpsins var þá alt annað en nú, og alt öðru máli að gegna um framkvæmanlegleikann. Þá var mikil og margbrotin vöruflokkun, sem nú er slept eða gerð miklu einfaldari, svo nú er hægra við að eiga innheimtu og eftirlit, heldur en eftir frv. 1911. Annars ætla eg mér ekki að elta ólar við 1. þm. Rv. (L. H. B.) um einstök atriði, það hefir svo lítið upp á sig. Aðalatriðið er að fá eitthvað til að bjarga landssjóði úr sárri neyð og álit eg frv. hv.þm. G.-K. (B. K.) skárst til þess fallið af því sem nú liggur fyrir þingi; það sem bezt hefði verið er ekki fáanlegt nú. Viðvíkjandi þeim brt., sem fram eru komnar frá nefndinni á þgskj. 237, vildi eg leyfa mér að spyrja hver sé meiningin með 1. brt. Er meiningin sú, að tollinn eigi að reikna eftir factúrunni, eins og hún kemur fyrir, eða á að draga frá umboðslaun, delkradere, fragt o. s. frv., ef það er þar talið? Eg álít þessa brt. fremur vera til ruglings, skárst að tollurinn sé reiknaður af vörunni eins og hún kostar hingað komin, enda skilst mér, að allar áætlanir um það hvað tollurinn gefur af sér, byggist á skýrslum um það, hvað varan kosti hingað komin, með öllum kostnaði, assurance og fragt. Ef ætti að draga kostnaðinn frá og leggja að eins toll á það, sem kaupmaður segir að sé sitt hreina innkaupsverð, er hætt við að ágóðinn lækkaði, svo að landið gæti ekki búist við meiru en ca. 200 þús. kr. tekjum af verðtollinum í stað 300 þús., sem hefir verið látið í veðri vaka. Eg leyfi mér því að leggja til að fyrra atriðið í brt. sé ekki tekin til greina, en seinni liðurinn, að umbúðirnar séu teknar með, álit eg að sé til bóta. Eg get ekki felt mig við orðalagið í 2. brt., að þau skip, sem siglt er hingað til lands, skuli vera undanþegin tollinum. Það getur vel komið fyrir, að af tveimur mótorbátum jafnstórum og af sömu gerð, sé öðrum siglt hingað til lands, en hinn hafður á þilfari stærra skips. Og það getur þó naumast verið meiningin, að af tveimur samkynja bátum, sem inn eru fluttir, skuli annar tollskyldur en hinn ekki, eftir því hve áræðnir sjómenn eiga í hlut. Í 6. brt. er stungið upp á því, að gera tollheimtumönnum að skyldu að greiða innheimtumönnum sínum ómakslaun eftir nánari ákvæðum stjórnarráðsins. Þetta álít eg fyrir mitt leyti alt of handahófslega ákvörðun. Þarna er ekkert takmark sett; tollheimtumenn eru blátt áfram skyldaðir til að greiða það fé til tollgæzlu, sem stjórnarráðið á hverjum tíma álítur við þurfa, til þess að borga nægilegt eftirlit af hálfu hins opinbera. Það má hugsa sér stjórnarráðið svo skipað, að það léti sér ekki fyrir brjósti brenna að heimta að lögreglustjórarnir borguðu að fullu þessa 3%, sem þeim eru ætlaðir í innheimtulaun eða jafnvel meira og fæ eg ekki séð betur, en að þetta ákvæði komi í bága við allar grundvallarreglur laga. Ef þessu væri breytt þannig, að stjórnarráðið mætti gera tollheimtumönnum að skyldu að borga innheimtumönnum einhvern takmarkaðan hluta af þessum 3%, væri það dálítil bót. En þessi innheimtulaun, 3%, eru naumast til skiftanna. Ef nokkurt viðunanlegt eftirlit ætti að vera, myndi ekki veita af að hafa til þess alt að 12%, af þessum tolli eða meira ef tollheimtumönnum er lögð sú skylda á herðar að greiða viðunanlegan part til umboðsmanna sinna. Því meira sem eg hugsa um almenna factúrutollinn því fleiri annmarka sé eg á framkvæmd hans. Eg er viss um, að þó frv. þetta verði samþykt nú, getur það ekki staðið til lengdar. Það er árangurslauet að setja takmarkið til 1915, svo lengi getur það ekki haldist vansalaust.

Guðlaugur Guðmundsson Úr því að nefndin gengur að 1. brt. minni, þarf eg ekki að eyða orðum að henni. Eg skal taka það fram, að hún er alveg nauðsynleg, því annars gat tollheimtumaður átt á hættu að vörurnar væri komnar í hendur óreiðumönnum áður en hann vissi af. Hvað hinar tvær seinni brt. mínar snertir, þá verð eg að halda þeim fast fram. Hæstv. ráðh. (H. H.) hefir bent á út í hvaða ófæru 6. brt. nefndarinnar muni leiða gagnvart tollheimtumönnunum. Eg leyfi mér því að leggja til að 5. brt. nefndarinnar sé feld og skilst mér að þar með falli niðurlag 6. brt. En jafnvel þó 5. brt. verði samþykt, verður þó að fella aftan af þeirri 6. þessi orð: „enda gjaldi hann“ og til loka greinarinnar. Eg vona, að menn séu ekki svo ófróðir, að þeir ekki sjái og skilji, að eftirlit og innheimta á þessum tolli yrði margfalt verri viðfangs og erfiðari heldur en eftir núgildandi lögum. Það munu flestir vita, að nú gera innheimtulaunin ekki betur en hrökkva fyrir þeim kostnaði og ábyrgð, er af innheimtunni leiðir. Fyrir ábyrgðinni má gera ½% - 3/4% og kostnaður verður 1½% þó innheimtumönnum sé ekkert borgað. Eg er þó ekki frá því að í minni umdæmum geti hlutfallið verið annað. Þá reynslu hafði eg í Skaftafellssýslu að þar borgaði minni upphæðin sig betur. Hvað útflutningsgjaldið snertir, þá er það misjafnt í hinum ýmsu umdæmum, og það borgar sig yfirleitt betur heldur en tollarnir. Þetta er mín reynsla og eg vona, að menn trúi því sem eg segi í þessari grein; annars gæti eg fært skjallegar sannanir fyrir því. Eg verð að segja að þessir umtöluðu 3% eru miklu verri borgun fyrir innheimtu í þessum tolli heldur en þeir 2% sem nú eru greiddir. Það er þó líklega ekki vísvitandi eða viljandi tilgangur þingsins, að níðast á þessari stétt embættismanna með því að taka af þeim laun og ætlast þó til að þessi störf séu samvizkusamlega unnin. Það er blátt áfram barnaskapur og vitleysa. Þessvegna álit eg rétt að láta orðalag 5. gr. halda sér, en bæta inn í 6. gr. 3% innheimtulaunum. Það var ekki eg sem upphaflega hreyfði þessu. Það er eins og menn haldi að það sé léttir fyrir tollheimtumann að hafa umboðsmenn; að innheimtumenn hafi ekki annað að gera heldur en taka á móti peningum frá umboðsmönnum. Það sýnir hvað menn eru ófróðir í þessu efni. Innheimtumenn hafa sannarlega miklu meira að gera. Að vísu geta sumir umboðsmenn haft eftirlitið að miklu leyti sjálfir og gert glögga og góða skilagrein fyrir starfi sínu, svo að innheimtumaður þurfi ekki annað en að líta lauslega yfir það, til að sannfærast um að alt sé rétt. En þeir geta líka skilað öllu í molum og brotum, svo að innheimtumaður þurfi að fara sjálfur vandlega í gegnum alt saman og þverfóti ekki fyrir vitleysum. Og ef það er meiningin að leggja á innheimtumenn alla ábyrgð á því er umboðsmennirnir gera, þá er sú ábyrgð engu minni heldur en gagnvart gjaldendunum. Mér finst það ekki rétt, að demba þessum störfum á embættismenn, sem eru öðrum störfum hlaðnir, þegar það verður þeim að fjárhagslegu tjóni. Eg get ekki séð að þingið hafi vald til að fara þannig ofan í vasa manna. Yfir höfuð er sú stefna ramvitlaus, að demba allri skrifstofulegri moldarvinnu á sýslumenn, í stað þess að það ætti að losa þau embætti við sem flest af því, sem truflað getur aðalstarfið, dómarastarfið. En þessi embætti eru nú brúkuð eins og nokkurskonar ruslakista fyrir allskonar sóðaverk, sem aðrir ekki nenna að vinna eða fást til að vinna, og svo eru þau launuð með eftirtölum, vanþakklæti og sleggjudómum.

Jóhannes Jóhannesson Eg hefi nú hlýtt á mál manna um frumv. það, sem hér liggur fyrir og um farmtollinn og er ekki í neinum vafa um það, að báðir þessir tollar, farmtollurinn og vörutollurinn eru það neyðarúrræði, sem ekki gæti komið til mála að samþykkja, ef ekki væri svo brýn nauðsyn að útvega landssjóði tekna nú þegar sem er. Farmtollurinn af því, að hann er ósanngjarn í eðli sínu, verðtollurinn af því, að hann er svo erfiður í framkvæmd inni, í landi, sem enga sérstaka tollgæzlu hefir, að hætt er við að landssjóður fengi ekki það sem honum bæri að lögum. Þessir erfiðleikar á innheimtunni eru svo miklir, sérstaklega þegar um smásendingar og þá einkum póstsendingar er að ræða í samanburði við það sem landssjóður fær í aðra hönd, að mér finst með öllu ógerlegt að gera frv. það sem hér liggur fyrir að lögum. Hingað til Reykjavíkur koma póstsendingar í þúsundatali með einni póstskipsferð. Flestar eru þær mjög lítils verðar. Sumar ekki meira en krónu virði. Hversu mikið starf útheimtist ekki til að taka verðtoll af öllum þessum smásendingum, og hversu lítið er það ekki sem landssjóður ber úr býtum. Eða þá það ómak, sem það bakar móttakandanum, að verða að fara á pósthúsið og biða þar tímum saman til þess að borga ef til vill ekki nema 3 aura. Þótt verðtollur væri yfirleitt á vörum, sem sendar eru með verðskrá, gæti að mínu áliti ekki komið til mála að hafa hann á póstsendingum, heldur yrði að vera á þeim sérstakur tollur eins og sá, sem gert er ráð fyrir í farmtollsfrumv. Hins vegar er farmtollur - sá sem stungið er upp á í farmtollsfrumvarpinu - svo lágur, að hann verður ekki mjög tilfinnanlegur og bætir það stórum úr göllum þeim, sem á honum eru. Þar við bætist að kaupmönnum mun ekki detta annað í hug en að jafna honum þannig niður á vöruna að hann komi öðruvísi niður á kaupendunum. Eg álít því miklu gerlegra að lögleiða hann og vona að hægt verði að ganga þannig frá honum á þessu þingi, að ekki sé frágangssök að greiða honum atkv. og lögleiða hann.

Lárus H. Bjarnason Eg tek við þakklæti hæstv. ráðherra. En til þess að hann þurfi ekki að vera að spandera þakklæti til mín, skal eg leyfa mér að ráðleggja honum að fara að dæmi mínu og lesa þingtíðindin, kynna sér fyrst og fremst vandlega það, sem hann hefir sjálfur sagt, og þar næst það sem frsm. meiri og minni hluta nefnda hafa sagt. Eg hefi lengi gert þetta og þess vegna svo fljótur að átta mig á ummælum hæstv. ráðh 1911 og hrifsa þau niður í morgun. Deildarmenn munu lengi muna dóma hæstv. ráðherra um farmtollinn nú er þeir hafa verið mintir á þá, enda verður ekki annað sagt en að þeir séu fyllilega réttmætir. Viðvíkjandi því, sem hann sagði út af tilvitnunum mínum í álitsskjal milliþinganefndarinnar, skal eg geta þess, að verðtollur er miklu hægari til innheimtu sem allsherjartollur en sem tollur á einstökum vörum. Hæstv. ráðherra þarf ekki að hrista höfuðið út af því og mun ekki gera það þegar hann íhugar það betur. í factúrunum ægir öllu saman: striga, kaffi, silki, brennivíni o. s. frv., hverju innan um annað, og ætti því hver heilvita maður að sjá, að það er hægara að líta á eina samlagða upphæð, samlagningarupphæð factúrunnar, heldur en að leita uppi einstakar vörutegundir og tolla þær. Þetta hljóta allir að sjá og ekki síst hæstv. ráðherra, jafn skýr maður og hann er Svo að úr því að verðtollur er tiltækilegur tollur á einstaka vöru, manufaktúrvöru, hlýtur hann að vera enn tækilegri sem allsherjartollur. Allir nema hæstv. ráðh. hafa tekið undir það, að verðtollurinn sé miklu sanngjarnari heldur en farmtollurinn. Sumir hafa aftur á móti fundið honum það til foráttu, að hann sé svo erfiður til innheimtu, en þó að nokkuð sé til í því, þá er hann þó léttari til innheimtu sem allsherjartollur heldur en tollur á einstökum vörutegundum. Út af athugasemdum hæstv. ráðh. við brt. nefndarinnar skal eg geta þess, að það hefir aldrei verið meiningin að láta reikna toll af verði vörunnar eins og hún kostar hingað komin með öllum kostnaði. Það er misskilningur hjá hæstv. ráðherra, að nefndin hafi miðað verðtollsupphæðina við það verð. Nefndin lét Georg Ólafsson cand. polyt. reikna út verð á innfluttum vörum bæði eftir útsöluverði og hreinu innkaupsverði, og niðurstaðan varð sú, að 1906-1910 að báðum árum meðt. hafa aðfluttar vörur numið að meðaltali 10.675.000 kr. eftir hreinu innkaupsverði. Annað mál er það, að vel má vera að fult eins rétt væri, að leggja toll á vöruna eins og hún kostar hingað komin með umbúðum. Eg fyrir mitt leyti mundi geta sætt mig við það, og við það mundi tollurinn hækka um hérumbil 40.000 kr. Eg hugsa sem sé að viðbótarkostnaður á allri útlendri vöru sem hingað flyzt, frá því að hún er keypt í útlöndum og þangað til hún er komin hér á land, muni nema um eða yfir 1.400.000 kr. - Út af athugasemd hæstv. ráðh. við 2. brt. skal eg geta þess, að það var ekki tilætlun nefndarinnar að undanþiggja öll þau skip, sem keypt eru erlendis, heldur þau ein, sem siglt er sjálfum hingað til lands, þannig að t. d. ef einhver kaupir mótorbát ytra og kemur á honum hingað að sumri til, þá er báturinn tollfrjáls, en láti hann flytja bátinn hingað á skipi að vetrinum, þá er á honum tollur. Þetta er eg búinn að skýra og hæstv. ráðh. mundi ekki hafa farið að fetta fingur út í það, ef hann hefði hlustað á mig, en hann var víst ekki viðstaddur. Aths. hans um 6. brtill. nefndarinnar held eg að hafi verið gerð svona til gamans, til þess að sýna hve ágætur „advocat“ hann getur verið. Hann bjóst við einhverju stjórnarr., sem mundi heimta meira af tollheimtumönnum til launa handa umboðsmönnum þeirra, en þá 3 af hundraði, sem ætlaðir eru til tollheimtunnar allrar. Þetta hefir víst engum dottið í hug nema honum; hitt virðist sanngjarnt, samanborið viðkaup í tollheimtumanna, að umboðsmenn fái einhvern hluta af innheimtulaununum, og bjóst nefndin við því að það færi ekki fram úr 1%. Hitt hlýtur að vera gaman hjá honum, að tollheimtugjaldið ætti að vera 12-13%, enda hefir mér skilist á 2 lögreglustjórum hér í deildinni að 3% mundi nægja. Hann endaði ræðu sína á því, að eftir því sem hann athugaði þetta frv. betur, eftir því sæi hann á því fleiri galla. Það má vel vera, enda höfum við aldrei ætlast til þess, að þetta yrði neitt fyrirmyndar frv.,heldur að eins bráðabirgðahjálp til þess að auka tekjur landssjóðs. Eg held því nú reyndar fram, að landssjóði bráðliggi ekki á neinum auknum tekjum, og get eg þar skýrskotað til orða hv. fyrv. ráðh. (hann ber á móti, ef eg fer rangt með) en af því að eg lagðist á móti kolafrv. skattanefndarinnar, þóttist eg skyldugur til að benda á eitthvað annað, sem komið gæti í staðinn. Það hefi eg gert. Þingið ræður hvort það vill taka þeirri bendingu, og eg mundi ekki taka mér það nærri þó að það gerði það ekki, en fari svo, þá get eg hugsað að torsótt verði að finna annað, sem samþykt verði með ljúfara geði hér í deildinni. Vinur minn, hv.þm. Ak. (G. Gr.) var að sanna, að minsta kosti fyrri hlutann af lýsingu minni á honum á dögunum, sem sé að hann geti verið nokkuð hávær stundum. Eftir því sem honum sagðist frá, hefir honum reynst tollheimtan allörðug öðrum fremur. Að minsta kosti varð hún mér ekki jafnörðug, og átti eg þó því láni að fagna að verða sjaldan fyrir því, að verulegar athugasemdir væru gerðar við starf mitt Eg hafði það svo, að eg tók við tollseðlunum sjálfur í Stykkishólmi og vottorði skipstjóra um að ekki væru afhentar fleiri tollskyldar vörur, en þar var greint. Síðan lét eg kaupmenn gefa vottorð um hvað þeir hefðu fengið, og bar svo saman við tollskrá. Bæri nokkuð á milli, fór eg aftur til kaupmanns skoðaði factúru hans og bar hana saman við vottorðið, og skrifaði svo upp á þau að þau væru rétt, ef svo var, og að þessu var aldrei fundið. Utan Stykkishólms lét eg hreppstjóra safna tollskjölum og senda mér. Þetta var ofboð hægt, og þessi nýja innheimta, sem frumv. gerir ráð fyrir, verður ekki svo fjarska miklu örðugri - dálítið örðugri auðvitað, en í notum þess eiga líka tollheimtumenn að fá 1% hærri innheimtulaun en nú gerist, launin með öðrum orðum þriðjungi hærri fyrir þetta. Eg er þakklátur hv. 1. þm.N.-Múl. (Jóh. Jóh.). Hann kannaðist við það, eins og allir hljóta að gera, sem sannsýnir vilja vera, að verðtollurinn væri sanngjarnari en farmgjaldið. Hins vegar er eg honum ekki samdóma um það, að farmgjaldið sé jafn auðvelt til innheimtu og hann vildi vera láta. Hvað verður úr innheimtuhægðinni ef farmskrá vantar eða reynist röng. Farmgjaldið hefir enn alla sömu aðalgalla, sem það hafði 1911. Þá get eg verið þakklátur hv.þm. fyrir það, að hann vill þó að verðtollurinn komist héðan úr deildinni.  (Jóhannes Jóhannesson: Það vil eg ekki, eg er á móti frumvarpinu)  . Þá tek eg þær þakkir aftur. Eg hafði skilið hv.þm. á hinn veginn og bið forláts, að eg hefi ætlað hann betri en hann er. Ekki er það fyllilega rétt, sem hv.þm. fann frumv. til foráttu út af póstsendingunum. Eg hefi nýlega talað við einn af kaupmönnum þessa bæjar, sem skiftir mikið bæði við öll Norðurlönd, Þýzkaland, England, Frakkland o. fl. Hann sagði mér að víðast hvar gilti sama reglan, sú, að við sjálft fylgibréfið með póstsendingunni væri fest annað fylgibréf, sem skýrði frá því, hver varan væri, hve þung og hvað hún kostaði. Eg hefi hér í höndum tvö slík bréf, annað sænskt og hitt þýzkt, og maður- inn sem lánaði mér þau, fullyrti að sama væri aðferðin í Frakklandi og Englandi  (Bjarni Jónsson: Menn fá ekki að senda póstsendingar frá Þýzkalandi nema svona)  . Það er rétt, og svona er það alstaðar. Maðurinn fann ekki fleiri af þessum bréfum í svipinn, en nú geta menn séð þessi tvö og sannfærst af þeim um það, að eftir þessu verður ekki eins örðugt að eiga við póstsendingarnar, eins og hv.þm. vildi halda fram. Ekki er það rétt heldur, að það sé oftast lítils virði af vörum, sem sent er í póstinum. Það eru til kaupmenn, sem aldrei fá neinar vörur nema gegnum póstinn. Þannig flyzt t. d. mest af skófatnaði hingað. Jafnvel ein af stærstu verzlunum þessa bæjar fær allar sínar vörur sendar þannig. Eg býst nú við að hv.þm. hafi fengið nóg. Þeir hafa nú ekki annað að gera, en að átta sig á því, hvort frv. er ekki þess vert, að hv.Ed. fái að sjá það. Þótt það sé ekki neitt fyrirmyndarfrv., þá gerir það ekki svo mikið til. Hún er viss með að bæta það, lengi getur gott batnað, og svo fáum við að sjá hvað úr því verður.

Framsögum. meiri hl. (Pétur Jónsson) Eg hefi athugað br.till. á þgskj. 241, og get eg ekki felt mig við tvær hinar síðari. Eg skal ekki segja hvort þessi 3%, sem nefndin hefir stungið upp á að gjaldið verði, muni hrökkva eða vera sanngjarnt í samanburði við þau innheimtulaun, sem nú gerast, en eg verð þó að álíta þau sæmileg, og skil ekki hví þau geta ekki verið það eins fyrir því, hvort sem lögreglustjórinn hefir fyrir sig löggiltan umboðsmann, eða ekki. En eftir þessum till. fer út á það, að umboðsmennirnir verða að fá sérstök laun, þrátt fyrir það, þótt innheimtulaun lögreglustjóra hafi verið hækkað úr 2% upp í 3%. Þetta get eg ekki felt mig við. Og að þessir umboðsmenn fái ekki annað fyrir starfa sinn en l%, en lögreglustjórar stingi hinu í vasa sinn, er bersýnilega ranglátt. Sú fyrirhöfn sem eykst á, fram yfir það sem nú er, kemur nær eingöngu niður á umboðsmönnunum einum, og það er ekki erfiðara fyrir lögreglustjóra að hafa eftirlit með og endurskoðun á þessu, en nú er. Eg get ekki séð betur, en að þetta sé ljóst, þar sem umboðsmennirnir framkvæma starfið og lögreglustjóri verður sjálfur í fæstum tilfellum viðstaddur. Eg hugsa nú reyndar að það megi fá einhverja til þess að framkvæma þessi umboðsstörf, þótt það sé ranglátt að þeir fái svo lítinn hluta af þessum háu launum, því að menn eru löngum lítilþægir á aurana, en þá gerir það líka enginn maður nema með hangandi hendi. Samvizkusamir menn taka það ekki að sér. Þetta er nú það sem eg hefi á móti þessum brt. Svo vildi eg, áður en málið fer úr deildinni, geta þess, að eins og áður hefir verið á minst, greindi mig á um það við háttv. meðnefndarmenn mína um það, að eg vildi miða við verð vörunnar, þegar hún er komin hingað á höfn. Eg varð nú í minni hluta með þetta og kaupmannaráðið réð líka til hins gagnstæða, og hefi eg þá ekki sett mig upp á móti þessu, eða komið með br.till. Nú er annað frv. á ferðinni, þar sem gert er ráð fyrir því, sem eg vildi miða við, og þess vegna hefi eg þann fyrirvara, að eg verð með því ákvæði þess, ef það gengur fram, þótt eg hafi ekki viljað gera glundroða í þessu frv. með br.till. Enn vildi eg víkja dálítið að umræðunum um skattamál, bæði hér í deildunum og utan þings. Alstaðar er fárast um það, hve hagur landssjóðs sé bágur, og það er ekki ofsögum sagt af því, að hann þarf að bæta, bæði með tilliti til vínfangatollsins, sem nú hverfur og enda hvort sem er. En mér blöskrar alt þetta vandræða tal. Allar uppástungur, sem fram hafa komið til þess að bæta fjárhaginn, hafa fengið þann dóm, að þær séu óhafandi. Yfirgnæfandi meiri hl. virðist vera á móti þeim, hverri um sig, að minsta kosti í orði kveðnu. Eins og kunnugt er hitta menn á það, að tolla munaðarvörur, og því hefir verið haldið áfram og þeir tollar síauknir, þangað til komið er að takmarkinu. Þá eru beinir skattar. Jú, bæði eg og margir aðrir mundum vilja þá, en þeir eru lágir, og afla því ekki í landinu sérlega mikilla tekna. Að færa skattamálin í líkt horf og annarstaðar gerist meðal mentaþjóðanna hefir stjórnin aldrei treyst sér til, og tillögur um það hafa átt formælendur svo fáa, að enginn hefir einu sinni þorað að bera þær fram á þinginu, svo langt er frá því, að þær hafi haft byr. Svo kom farmgjaldið í fyrra, og flestir voru á því, að það væri hreint óhafandi, enda hygg eg fullsannað að það fullnægi ekki neinum þeim kröfum, sem gerðar verða til gjalds, sem á að vera aðalstoð landssjóðs. Og svo er þessi verðtollur. - Jú, hann fekk 14 atkv. hér í deildinni síðast og eg vona að hann fái það aftur nú, en með samvizkunnar mótmælum held eg að það sé hjá mörgum, og það sem aðallega heldur verndarhendi yfir honum, hygg eg sé það, að honum er ekki ætlað að vera nema rétt til bráðabirgða. Svo er nú á ferðinni kolatollur í efri deild, og held eg að flestum þyki hann afskaplega ósanngjarn. Reyndar legðist hann nokkuð á útlendinga, en svo auk þess nær eingöngu á fáa útgerðarmenn, og undarlegt mætti það heita, ef kolin ein ættu að geta hjálpað, og það hygg eg að varla komi heim og saman við nokkra skatta „theóríu“ í öllum heimi. Þá kem eg enn að einu, og það er einkasala. Allir eru víst sammála um það, að landið sjálft sé ekki fært um að taka hana að sér, og það gerir það að verkum, að flestir eru mótfallnir þeirri leið, því að ef marka má það sem menn hafa látið til sín heyra í blöðum og annars staðar um þær till., sem fram hafa komið í þessa átt, þá telja menn alment að það, að selja einkasöluleyfi á leigu, mundi verða hér um bil sama sem einokunin gamla. Þetta hefir fengið lítinn byr, sjálfsagt miklu minni en rétt væri, en það gerir þó það að verkum, að ekki getur komið til mála að fara þá leið. - Nú bið eg menn að athuga það, hve margar leiðir enn muni vera ótaldar. Allar - nema sú, sem þegar hefir verið farin til fulls - hafa verið taldar ófærar, nema ef þessi, sem nú er hér til umræðu, kynni nú að geta flotið til Ed., og það er undarlegt, ef engin af þeim leiðum sem veröldin notar, og minst hefir verið á, ætti að vera brúkleg. Alt á að vera ómögulegt, eða neyðarúrræði, og eg skil ekki í því, að mönnum skuli ekki þykja skömm að því hreint og beint, að láta alt af þennan hljóm klingja. Eitthvað af þessu hlýtur að vera þvogl, og einhverja leið verður að fara.

Matthías Ólafsson Eg skal ekki fara langt út í fjárhag landsins alment, hversu bágur hann sé. En flestum kemur saman um að hann sé mjög lélegur og eg hefi fyrir satt að ekki sé til fé til að standast allra nauðsynlegustu útgjöldin. Enda var það í þingbyrjun nú talið eitt aðalstarf þessa þings að ráða bót á fjárhagsvandræðunum. Nú hefir á undanförnum árum hver milliþinganefndin eftir aðra verið skipuð til að koma með tillögur um það hvernig auka skuli tekjur landssjóðs, en þær hafa engu komið fram, þjóðin hefir ekki viljað fallast á uppástungur þeirra; og þó hafa í þeim setið okkar beztu menn. Þetta hlýtur því að enda með því að eitthvað örþrifaráð verður tekið, enda eru bæði þessi frv., sem hér er milli að velja, hreinustu örþrifaráð. Samt sem áður verð eg að telja verðtollinn margfalt betri en farmtollinn. Að vísu er sá galli á honum, að hann hækkar því hærra sem verð er á vöru í útlöndum, en það er líka eini gallinn á honum, að því er mér virðist. Mér virðist ekki mikið gerandi úr erfiðleikunum á að innheimta hann. Það mundi verða fremur auðvelt og ekki miklu erfiðara en tollinnheimta er nú. Tollheimtumennirnir þurfa ekki annað en líta á þær upphæðir sem á reikningunum standa og reikna tollinn út eftir þeim. Ef til vill væri haganlegra að reikna tollinn af brúttóverði vörunnar (cif), það er að segja og innkaupsverði að meðtöldum kostnaði og fragt, því þá þarf ekki að líta nema á eina upphæð, en þá yrði líka að lækka tollinn, því að það munar mikið um kostnað og fragt, en með því móti yrði hins vegar eftirlitið og innheimtan auðveldara. Eg get ekki skoðað það fé tapað landsmönnum eða á glæ kastað sem í landssjóð fer, jafn vel þó það sé tekið frá fátæku fólki. Því að með því fé á landssjóður að hlaupa undir bagga með mönnum þegar þess þarf og styðja atvinnuvegi landsmanna. Ekki álít eg heldur mikið gerandi úr þeirri mótbáru að erfitt sé að heimta inn toll af póstsendingum. Bæði er það að þeim fylgja svo mörg skilríki sem styðjast má við, og auk þess er mest af því sem sent er með pósti, sent með eftirkröfu, er sjá má verð vörunnar af. Mér blandast ekki hugur um það, að verðtollinn beri að taka fram yfir þungatollinn; eg þykist geta dæmt um það af margra ára reynslu við verzlunarstörf, að hann muni koma miklu réttlátar niður. Tollheimta hefir undanfarið um alt land verið eins og hv. 1. þm. Rvk. (L. H. B.) lýsti henni, og eg hygg að ekki hafi verið mikil vanhöld á tolli hingað til, og býst eg við að sama muni verða reynslan framvegis. Það getur hugsast að einhverir, einkum þeir sem eru bæði sendarar í útlöndum og móttökumenn hér, muni reyna ýmsar brellur til að draga vörur undan tolli, en hins ber og að gæta að þeir eiga á hættu að fara í hegningarhúsið ef slíkt sannast um þá, og munu þeir, sem einhvers meta mannorð sitt, kynoka sér við að leggja í þá hættu. Eg held því að ekki sé ástæða til að óttast mikil vanhöld á þessum verðtolli. Auk þess er ekki ætlast til að þessi tollur standi nema um stundarsakir, til reynslu fyrst um sinn. Af öllum þessum ástæðum mun eg greiða atkvæði með verðtollsfrv., en falli það, þá mun eg þó greiða farmgjaldsfrumv. atkv. mitt. Því að það mundi eg álíta hörmulegt ef við færum nú aftur heim í sveitir án þess að hafa samið og samþykt neitt skattafrv., eftir að við höfum komið saman hér með þeim aðalásetningi að ráða bót á fjárhag landsins.

Framsm. minni hlutans (Björn Kristjánsson) Eg hafði ekki hugsað mér að standa upp við þessa umr., en eg neyðist þó til þess vegna tveggja atriða sem komið hafa fram í ræðum háttv.þm. í dag. Annað atriðið var í ræðu hv. 1. þm. Rvk. (L. H. B.). Hann benti á það hvernig farmgjaldsfrv. mínum hefði verið tekið á undanförnum þingum, meðal annara af hæstv. núv. ráðherra (H. H). Eg get að nokkru leyti kent sjálfum mér um það hvernig viðtökur hin fyrri frv. mín hafa fengið, því að eg hefi aldrei skýrt þetta mál eins ítarlega og nú. Í annan stað ber þess að gæta, að nýmælum er venjulega illa tekið í fyrstu, jafnvel þó þau séu góð; menn þurfa allflestir langan tíma til að átta sig á þeim. Nú fyrst, eftir svo langan tíma og svo mikla fyrirhöfn af minni hálfu, er eins og sumir þingmenn séu farnir að sjá kjarna þessa máls. Eg get því ómögulega áfelst hæstv. ráðherra eða aðra sem voru í byrjun á móti því, en eru nú að snúast á sveif með því. Hitt atriðið var að háttv. 1. þm. Rvk vitnaði í, og sýndi fylgibréf frá Þýzkalandi sem sönnun þess, að á þeim stæði ávalt tiltekið verðmæti vörunnar, er mætti heimta tollinn eftir. Þetta er misskilningur. Það er engin trygging fyrir fyrir því að þó verð sé gefið upp á bréfinu, þá sé það hið sanna verð vörunnar, heldur heimtar pósthúsið að eitthvað verðmæti sé tiltekið, ef sendingin er send sem ábyrgðarsending, sem hægt sé að miða skaðabæturnar við ef böggullinn týnist. Að öðrum kosti væri ekkert til að halda sér við; eigandi, bögguls sem týnist, kynni að heimta alt of háar skaðabætur. Pósthúsið borgar þá tilteknu upphæð, án þess nokkur sönnun sé fyrir því að hún sýni hið sanna verðmæti vörunnar. Eins er með peningabréf. Innheimtan gæti því orðið pósthúsinu afar erfið eins og margoft hefir verið tekið fram. Það væri mikil fyrirhöfn að láta meta mikinn hluta af póstsendingum, en það er hætt við að ekki verði hjá því komist vegna þess að oft fylgja engir reikningar með sendingunum, sem kemur til af því meðal annars, að flestar gjafir hingað til landsins eru sendar gegnum póstinn. Háttv. þm V.-Ísf. (M. Ó.) vil eg benda á það, að hann mundi vera kominn að annari niðurstöðu nú ef hann hefði fylgst með meðferð þessa máls á undanförnum þingum. Hann hefir ekki haft nægan tíma til að átta sig á því ennþá. En þó vorkenni eg honum minna að skilja þetta mál en þingmönnum á undanförnum þingum, því að nú er málið miklu betur skýrt en nokkru sinni áður. Hann vildi taka verðtollinn af brúttóverði vörunnar. En hversu mikið ómak hefði það ekki í för með sér fyrir tollheimtumenn? Þá vil eg taka það fram að vigt með umbúðum stendur sjaldan á innkaupsreikningum, nema hún sé borguð fyrirfram, sem sjaldnast er. Þar sem svo er, á smástöðum eins og t. d. Dýrafirði, þar er auðvitað vandalaust að sjá fragtina. En það er heldur ekki nema á smástöðum sem fragtin er tekin fyrirfram. Hér í Reykjavík er hún aldrei borguð fyr en eftir á, og hér yrði afar mikið erfiði fyrir bæjarfógeta að heimta inn tollinn, ekki síst þar sem ætlast er til að hann fari heim til kaupmanna til að sækja reikningana. Hann mundi sennilega verða að fara minst tvær ferðir og oft fleiri til þeirra, því að fragtreikningurinn kemur aldrei strax eftir að skipið er komið, heldur nokkru seinna. - Hversu margar póstsendingar eru sendar með eftirkröfu má fá upplýsingar um á pósthúsinu. Eg veit að þær eru sárfáar. Og enda er líka annar ókostur á þeim; þær gefa ekki upp innkaupsverð sendingarinnar heldur eina upphæð þar sem reiknaður er með allur kostnaður. Eg er þakklátur hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) að hann vill greiða þungagjaldsfrv. atkv. upp í Ed. Það er rétt að hún fái bæði frv. til athugunar þar sem svo stendur á að hér er því sem næst helmingur deildarinnar með hvoru.

Matthías Ólafsson Að eins örfá orð til að leiðrétta það sem hv.frsm. minni hl. (B. Kr.) sagði. Hann sagði að póstsendingum fylgdi ekki uppgjöf um hið nákvæma verð vörunnar, heldur væri gefið upp það verð sem póststjórnin á að borga ef sendingin tapast. Það er rétt, en það verð sem gefið er upp, mun í flestum tilfellum vera hærra en verðmæti vörunnar, svo að ekki er það verra. Það er ekki rétt að lítið sé sent gegn eftirkröfu í pósti; mér er kunnugt að það er mjög mikið. Hv. þm. hélt að fragt stæði ekki á factúru nema yfir vörusendingar til smástaða eins og Dýrafjarðar. Eg ímynda mér að fraktin standi á öllum factúrum frá Danmörku. Hitt er aftur rétt að fraktreikningur fyrir vörur frá Leith kemur oft ekki fyr en eftir á. Þá verða menn að eiga það undir ráðvendni manna að þeir segi rétt til. Annars má oft reikna út hversu mikil fraktin muni vera t. d. af svo og svo mikilli sendingu af járni, en auðvitað er réttara að bíða eftir reikningnum. Það verður að mínu áliti handhægra í flestum tilfellum að reikna tollinn af brúttóverðinu, því að oftast mun, eins og eg sagði, frakt og kostnaður standa á factúrum og þá þarf bara að líta á eina aðalupphæð; hitt tekur altaf dálítinn tíma að draga umboðslaun og allan kostnað frá, til að fá út innkaupsverðið. Eg get vel hugsað mér að verðgjaldið verði ekki svo mjög óvinsælt, og að það geti staðið lengur en til 1915. Þetta frv. yrði ekki verra í framkvæmdinni en núgildandi tollög. Og látum vera að eitthvað hafi hingað til tapast fyrir tollsvik, þá er hitt þó víst, að landssjóður hefir með tollum fengið afarmikið fé með lítilli fyrirhöfn og litlum tilkostnaði.

Guðlaugur Guðmundsson Hv.þm. Rvk. (L. H. B.) hefði ekki þurft að lesa upp fyrir mér þetta fyrsta barnastafrof allrar tollheimtu. Hann hefði heldur átt að tala um vafaatriðin og erfiðleikana við tollheimtuna, einkum hvernig hægt sé að forðast þá áhættu og ábyrgð sem á tollheimtumönnum hvílir í stórum umdæmum. Nú eru 6 ár síðan hinn hv.þm. var sýslumaður og á þeim 6 árum hefir tollheimtan aukist afar mikið og breyzt, einkum fyrir þá sök að innflytjendum á tollskyldum vörum hefir fjölgað mjög mikið. Áður fluttu engir inn vörur, jafnvel í fjölmennum umdæmum, nema stærri verzlanir og einstöku efnamenn, sem engin hætta var á að tollur tapaðist. En á síðari árum hefir þotið upp sgur af smáverzlunum sem panta tollvörur, og auk þess eru hinir og þessir, ef til vill sumir miður ráðvandir menn, farnir að panta fyrir sjálfa sig og aðra og hefir þetta gert tollheimtuna ógreiðari og áhættumeiri en hún var áður. Þegar eg var sýslumaður í Skaftafellssýslu fyrir 8 árum, þá nægði mér sú aðferð sem hv. 1. þm. Rv. lýsti, og var innheimtan þar áhættulítil og borgaði sig. En alt öðru máli gegnir um umdæmi þar sem mörg kauptún eru auk í aðsetursstaðar sýslumanns, eins og er í stærri umdæmunum, Ísafjarðarsýslu, í Eyjafjarðarsýslu, Gullbringu- og Kjósarsýslu og Norður-Múlasýslu. Sennilega er tollheimtan viðsjálust í Eyjafjarðarsýslu; sérstaklega eykur Siglufjörður í erfiðleikana því að umsetningin þar er afarmikil, og hann er mjög erfiður viðfangs að því er snertir tollgæslu. Á þessum stöðum kæmist sýslumaður ekki langt ef hann kynni ekki meir en stafrofið sem hv. 1. þm. Rv. þuldi upp. En það hefir nægt honum fyrir 6 árum í Snæfellsnessýslu, því þar og þá var tollheimtan miklu auðveldari. Út af orðum hv.þm. S.-Þing. (P. J.) vil eg taka það fram, að ekki er rétt að gera ráð fyrir að rannsókn lögreglustjóra lendi á umboðsmönnunum. Eg er sannfærður um að svo mun ekki reynast í framkvæmdinni. Reyndin mun verða sú, að umboðsmennirnir taka á móti því sem að þeim er rétt; þeir geta ekki annað gert. Í stórum umdæmum verður aðferðin sú, að skip sem flytur tollskyldar vörur skilar þeim skjölum sem tollinn snerta fyrir alt umdæmið á aðsetursstað sýslumanns. Þess vegna fá umboðsmenn ekki í hendur þá lista sem fyrst verður að byggja á, þá lista sem sýna hverjir fái sendar vörur. Ef skipið hefir fasta ferðaáætlun, og einkanlega ef símasamband er við aðsetursstaði umboðsmannanna, þá getur lögreglustjóri gert þeim aðvart undir eins og hann hefir fengið listana frá skipstjóra, hverjir eigi vörur með skipinu í hverju kaup túni og geta þá umboðsmennirnir gengið eftir factúrunum. En mjög oft verður þessu ekki við komið. Það kemur oft fyrir að skip koma bara á einn stað í umdæminu, senda skrá eftir manifesti í land og fara svo frá landi. Þá legst ábyrgðin á aðalinnheimtumanninn en ekki á umboðsmennina. Það er því skakt að umboðsmennirnir létti svo verulega miklu erfiði af lögreglustjórum og ábyrgð hans er sú sama. Eg álít því eins og eg hefi bent á fyr, að 2% borgun af núverandi tolli er betra en 3% af þessum tolli. Hv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) sagði að ekki þyrfti annað en að „líta á reikningana“. Það er skakt. Fyrst er að fá upplýsingar um það, hvar eigi að leita reikningana uppi; svo er að smala þeim saman, ganga til hvers manns, því fæstir munu koma með þá ótilkvaddir. Síðan er að bera saman skrána og reikningana, því að margir kaupmenn fá fleiri factúrur en eina með sama skipi, og er því nauðsynlegt að tryggja sér að engri sé stolið undan.  (Matthías Ólafsson: En vottorðin)  . Sá sem stelur undan horfir ekki í æru og samvizku.

Lárus H. Bjarnason Eg ætla að eins að svara hv. 1. þm. G.-K. (B. Kr.) nokkrum orðum. Hann sagði að frumv. sitt hefði ekki fengið eins góðar undirtektir á fyrri þingum og nú og mundi það vera vegna þess, að hann hefði aldrei skýrt málið eins vel og nú. Þetta finst mér nú ekki vera neitt sérlega sannfærandi, því hér sannast að eins hið fornkveðna, að „hverjum þykir sinn fugl fagur“. Hvað snertir breytingu frv. er það að segja, að 13 greinar eru óbreyttar af 15; aðalbreytingin er sú, að undirflokkunum er slept. Annars stóð eg aðallega upp til að mótmæla því, að lítið eða ekkert væri byggjandi á verði því, er skráð væri í fylgibréfum með póstsendingum frá útlöndum. Póstfylgibréfinu fylgir sérstakt bréf. Eg hefi hér eitt bréf í höndum frá háttv. þingm. á þýzku. Það er fest við póstfylgibréfið og kallar sig Zollinhaltserklärung og á því stendur meðal annars stuðull bæði fyrir verð og þyngd. Til viðvörunar er prentað með feitu letri í athugasemd á fylgibréfinu: Die aus mangelhafter oder unrichtiger Abfassung der Zollinhaltserklärungen entstehenden Folgen fallen dem Absender zur Last, á íslenzku: „sendandi verður að taka þeim afleiðingum sem leiða af því, að tollskýrslan er röng eða henni áfátt í einhverju“. Verðið, sem í bréfið er sett er því ekkert handahófsverð, heldur miklu fremur nokkurs konar ábyggingarverð, en það verð samsvarar aftur á móti hjá flestum sannverði. Svona eru eigi að eins þýzkar póstsendingar heldur allra þjóða póstsendingar útbúnar, og sér hver maður að verðtilsögnin á bréfinu mundi í flestum ef ekki öllum tilfellum jafngilda kaupreikningi. Hv. þingm. Ak. (G. G.) þarf ekki að svara mörgum orðum. Þó vil eg út af lýsingu þm. á erfiðleikum á innheimtu þessa gjalds og áhættu lögreglustjóra, leyfa mér að benda á, hvernig eg hefi hugsað mér að gjaldheimtunni mætti koma fyrir. Eg hefi hugsað mér, að tollheimtumenn hefðu eyðublöð undir vottorð, sem þeir afhentu til undirsrkiftar áður en þeir skoðuðu kaupreikninginn, bæru síðan vottorðin saman við kaupreikninginn og bættu loks við á vottorðin þeim athugasemdum, sem skoðun reikningsins kynni að. hafa gefið tilefni til. Þetta yrði hvorki erfitt fyrir tollheimtumenn, né áhættusamt.

Framsm. minni hlutans (Björn Kristjánsson) Vegna þess að háttv.þm. Rvk. (L. H. B.) var svo kurteis að lesa upp áritunarbréf sem eg lánaði honum, þá vil eg leyfa mér að lesa það upp á íslenzku: „Til athugunar. 1. Það er í öllu falli sök þess er sendir, að kynna sér nákvæmlega hvort hinir sendu hlutir megi innflytjast á viðtökulandinu og hvort þeir megi láta þá ganga til millimanna. Það hvíla á sendandanum allar afleiðingar af því ef tollvottorðið er ónákvm lega eða rangt til búið. 2. Tollvottorðið verður að vera í tvennu lagi fyrir pakka og kassa þegar er tiltekið og má skrifa þau á grnan pappír ef verð er ekki ákveðið á pökkunum.“ Allir sjá hvað meint er með þessu. Ríkið vill enga ábyrgð hafa á því, hvað sendandi gefur upp að sé í pökkunum. Sendandi verður sjálfur að bera ábyrgð á því sem hann segir að sé í þeim. Og þar sem ráð er gert fyrir því, að ekkert verð sé gefið upp, þá getur vottorðið ekki verið til leiðbeiningar tollheimtumönnum. Svo vil eg bera það undir háttv. þingmenn, hvort ekki sé rétt þýtt.

Lárus H. Bjarnason Eg skal ekki deila við þingmanninn, en að eins geta þess að hann hefir ekki séð það sem stenur letrað á bréfið með feita letrinu leyfi eg mér að eins að skora á háttv.þm. að hann gefi þinginu þetta fylgibréf, svo að það geti fylgt ræðum okkar sem sönnunargagn. Að vorum lögum er hegningarvert að gefa ranga skýrslu um málefni sem varða hið opinbera, hvort heldur um tollheimtu er að ræða eða annað, og svo er það og að allra þjóða lögum, sem eg þekki, enda er auðsjáanlega bent til þess í athgr. á þýzka fylgibréfinu sem eg las upp.

Ráðherrann (H. H.) Mér virðist það liggja í augum uppi, að verð það, sem tilgreint er í þessum svonefndu tollyfirlýsingum er að eins vátryggingarverð það, sem sendanda þóknast að fá endurgoldið af póststjórninni, ef sendingin týnist. Alveg á sama hátt og vér hér á landi getum sett á bögla það verð er oss sýnist. Vér verðum að eins að greiða burðargjald og tryggingargjald að því skapi. Það er því alveg óheimilt eftir frumv., að byggja á því verði gagnvart öðrum upplýsingum um, hvað sendingin í raun og veru hafi kostað í innkaupi. Hér getur vel verið að eins um svo nefnt „affections“-verð að ræða. Það er alveg villandi sem háttv. 1. þm. Rvk. (L. H. B.) sagði, að farmgjaldsfrv. 1911 hefði verið eins og frv. um farmtoll er nú, þó að toga megi svo og teygja, að flokkarnir séu hér um bil jafn margir. Nú er flokkunin mjög einföld, einn aðal flokkur, sem flestallar vörur falla undir, og fáeinar undantekningar. En þá var kirfilega raðað niður fjölda af vörutegundum í hvern flokk og þeim ekki sem skyldustum sín í milli. Flokkarnir voru sjö. Í 1. flokki voru 17 tegundir, í 2. fl. voru 30 teg., í 4. fl. voru 27 teg., í 5. fl. 15 teg. og svo auk þessara aðalflokka voru margir undirflokkar. Það leiðir af sjálfu sér, að slíkt var miklu umsvifameira, erfiðara viðfangs og óviðfeldnara í alla staði, heldur en frv. er nú, eins og það liggur fyrir þingdeildinni.

Lárus H. Bjarnason Að eins fáein orð til svars hæstv. ráðherra, þó þess sé í rauninni engin þörf, því, eins og allir vita, þá hættir honum oft við að tala óhugsað þegar um kappsmál hans er að ræða, eins og líka sýnir sig, þar sem hann hefir ekki einu sinni séð fylgibréfið, sem við hv.þm. G.-K. (B. Kr.) höfum verið að karpa um. Á fylgibréfinu stendur ekki að eins þyngd vörunnar heldur einnig verð hennar og það er sannverð eins og hæstv. ráðherra og kannaðist óbeinlínis við, þar sem hann sagði að verðið væri sett á bréfið, til upplýsingar því sem póststjórnin ætti að greiða ef sendingin færist, með öðrum nokkurskonar vátryggingarverð, eins og allir vita fer það og sannverð hjá flestum saman. Ekki hefi eg sagt að farmgjaldsfrumv. nú væri eins og það fyrra, heldur það, að af 15 greinum væru 13 eins; aðalflokkarnir væru 7, en undirflokkunum slept og þetta er laukrétt. Eg ætla að leyfa mér að telja flokkana upp: 1. flokkurinn, 1 kr. fl., nær til allrar vöru, sem ekki er sérstaklega nefnd. 2. fl., 25 aura fl., er kornvara, jarðepli m. fl. 3. fl., 10 aura fl., er steinolía m. fl. 4. fl. er kol. 5. fl. er salt. 6. fl. er trjáviður m. fl. 7. fl. er póstsendingar og 8. fl. mætti jafnvel telja þær vörur, sem undanþegnar eru öllu gjaldi. Þó að hæstv. ráðherra áliti nú þessa flokkaskiftingu nægilega trygga, þá hugsa eg nú samt að hægt væri að stinga vörum úr krónu flokknum innan í vörur úr ódýrari flokkum, eða í tollfrjálsar vörur, ekki því að gleyma að vöruskrá getur vantað eða hún verið röng og hvar stendur landssjóður þá?  (Björn Kristjánsson: Það mundi ekki borga sig)  . Nei, auðvitað ekki, það borgar sig ekki, rétt á litið, að brjóta lögin, en þeir sem hafa tilhneiginguna til þess, gera það nú samt, og reiðir sumum hverjum full vel af. Eg verð þess vegna að halda því fram, að tollsvik mundu verða auðveld þó að farmgjaldið kæmist á, og að verðtollurinn mundi ekki verða að mun óhægari til innheimtu. Eg skal játa, að farmgjaldið yrði hægt til innheimtu, ef vörurnar væru algerlega óflokkaðar, en þá yrði það um leið óheyrilega ranglátt. Verði farmgjaldsfrumv. þetta að lögum, hlýtur það að stranda á báðum skerjunum, mundi bæði verða ranglátt og erfitt til innheimtu. Annars liggur ekki þetta frv. fyrir, heldur verðtollsfrv.

Jóhannes Jóhannesson Hv. 1. þm. Rv. (L. H. B.) hefir ekki fullyrt, og er hann þó óspar á fullyrðingar, að upphæðin sem tiltekin er á seðlunum sem fylgja póstsendingum sé innkaupsverð. En eftir frv. sem liggur fyrir má ekki innheimta toll af öðru en innkaupsverðinu. Sá sem innheimtar toll, má því ekki byggja á þessu tollskírteini eða hvað maður á að kalla það, hv.þm. kallaði það ýmist vátryggingarskírteini. Þess vegna hefir hann enn ekki velt þeirri mótbáru er eg kom fram með viðvíkjandi póstsendingum.

Lárus H. Bjarnason Má eg strax fá að raða ofan í háttv. síðasta ræðumann þessum misskilningi. Hann segir að tollurinn verði ekki innheimtur eftir þeim skírteinum er fylgja póstsendingum, af því að þar sé ekki tiltekið factúruverð. Lesi sá góði mann 3. gr. frv. 2. málsgr. Þar stendur svo: Nú kemur kaupreikningur ekki fram, enda viðtakanda ekki sök á því gefandi og metur tollheimtumaður þá vöruna til verðs, nema viðtakandi æski mats á venjulegan hátt.  (Jóhannes Jóhannesson: Er þetta ekki fyrirhöfn?)  Nei, því að matið á póstsendingunum yrði auðvitað bygt á verðhæð þeirri, sem stæði á fylgibréfinu. Það var annars ekki eg sem kallaði verðið á fylgiskj. vátryggingarverð heldur hæstv. ráðh. (H. H.), en það má vafalaust til sannsvegar færa, því að vátryggingarverðið jafngildir a. m. k. oftast um kaupverðinu.  (Björn Kristjánsson: Nei)  Það getur skeð að hv.þm. G. K. (B. K.) fari svo sérstaklega að, að vátryggja eignir sínar fyrir lægra verð en þær kosta.  (Björn Kristjánsson: Vátryggingarverðið er oftast 10% hærra)  . Því betra fyrir landssjóðinn, ekki skaðast hann á því.  (Jóhannes Jóhannesson: Viðtakandi er ekki skyldur til að greiða það)  . Hann er skyldur til að greiða matsverðið, þó að það væri bygt á hinu uppgefna verði, en gæti fengið endurgreiðslu ef hann sannaði að það hefði orðið of hátt.

Flutningsm. (Matthías Ólafsson) Herra forseti! Eg bjóst við svo góðum undirtektum undir þetta mál, að ekki mundi þurfa að hafa miklar umræðar um það. En nú er annað komið á daginn, því að það eru ekki færri en 3 brt. við frv., sem fram hafa komið. Eg hefi áður minst á hvers vegna brt. frá nefndinni í þá átt að á eftir orðunum „á sjúkrahúsi“ verði bætt við „hvort heldur utanlands eða innan“, hefir verið borin fram, og þarf eg því ekki að tala um hana nú. En eg get ekki stilt mig um að minnast á brt. á þgskj. 213, frá þeim hv.þm., 2. þm. Húnv. (Tr. B.), 1. þm. Skg. (Ó. Br.) og 1. þm. Árn. (S. S.). Eg álít að sú breyting geri ekki ástandið betra en það er eftir núgildandi lögum, heldur verra. Eftir því sem eg hefi nú sagt, væri mér ekki á móti skapi fyrri hluti brt. á þgskj. 213, en get með engu móti sætt mig við seinna hlutann, sem setur takmark við því, hvað greitt sé úr landssjóði. Mér hefir verið sagt, að úr landssjóði hafi verið greitt í legukostnað með sjúklingum samkvæmt 77. gr fátækralaganna 1905 síðasta ár nálega 10 þús. kr. Mér ægir ekki sú upphæð, jafnvel ekki þótt verið hefði 20 þús. kr. Það er falleg hugsun að hlaupa undir bagga með sjúklingum, og ekkert eðlilegra en það, að það geri sá stóri sjóður, sem allir eiga, landssjóður. Eg held, að ekki geti komið til mála, að þetta verði misbrúkað, t. d. að sendir verði ólæknandi menn á spítala. Mannslífið er dýrt, og það er skylda, meðan nokkur von er, að reyna það, sem unt er til bjargar. Eg vil óska þess að nafnakall verði haft um frv. Eg vil láta slag standa og sjá svart á hvítu hverir hafa hug til að greiða atkv. gegn frv.

Tryggvi Bjarnason Það er rétt hjá hv. flutn.m. (M. Ó.), að frv. þetta hefir enn ekki sætt neinum andmælum hér í deildinni. Það var samþ. við 2. umr. með öllum greiddum atkv. gegn einu. Eg var sá eini, sem greiddi atkv. gegn því. Eg tel frv. ganga inn á varhugaverða leið. Það mun hafa verið tilgangur löggjafans með 77. gr. fátækralaganna, að þegar eitt sveitarfélag hefði svo og svo marga sjúklinga að framfæra, sem nauðsynlegt væri að lagðir væru á sjúkrahús, þá væri sanngjarnt að landssjóður hlypi undir bagga. En jafnframt hefir löggjafanum þótt ástæða til að setja einhver takmörk við því, hversu mikið landssjóður legði af mörkum við hvert sveitarfélag, og sett þau takmörk, að ekki nyti sama sveitarfélag þessa styrks nema fyrir 2 sjúklinga árlega. Með þessu frv. er farið fram á það að fella burt þessi takmörk. Löggjafinn mun nú hafa ætlazt til þess, að landssjóður legði ekki fram styrkinn nema þar sem um verulega þörf væri að ræða, til þeirra manna, sem von væri um að lækna eða haldnir væru af smittnæmum sjúkdómum. Þetta er að vísu ekki nefnt í lögunum, en eg býst við því, að það hafi vakað fyrir löggjafanum. En eftir því sem sjúkrahúsum hefir fjölgað hér, hafa verið á þau fluttir fleiri og fleiri sjúklingar, þótt ekki hefðu þeir verið haldnir af næmum sjúkdómum og hefðu hæglega getað legið heima. Þannig hafa sjúkrahúsin verið fylt þótt ekki hafi það verið bráðnauðsynlegt. Eg er hræddur um, að hreppsnefndir mundu nota og noti ákvæði 77. gr. fátækralaganna á þann hátt að senda á sjúkrahúsin sjúklinga, sem ekki er bráðnauðsynlegt að senda þangað, undir eins og meðgjöfin fyllir 200 kr., án tillits til þess hvað landssjóður þarf að borga. Fátækralögin eru ekki gömul, gengu ekki í gildi fyrr en 1. jan. 1907, svo að engin reynsla er á komin, né líkindi hægt að draga, hversu mikið landssjóður komi til að greiða árlega í framtíðinni. Eftir skýrslum, sem eg hefi aflað mér um málið, hefir landssjóður greitt samkv. landsreikningum í tilefni af 77. gr. fátækralaganna: Árið 1908 kr. 3.038, 14 1909 - 6.116, 62 1910 - 8.494, 93 1911 - 8.800, 00 hér um bil eftir innkomnum reikningum. Þessar tölur eru að vísu ekki ægilegar, en þær sýna það, að hreppsnefndirnar noti þetta ákvæði sífelt betur og betur og muni halda áfram enn betur, því að varla mun styrksins meiri þörf 1911 en 1908. Raunar getur þessi hækkun nokkuð stafað af fjölgun sjúkrahúsanna, því að við það verður hægara að fá vistir handa sjúklingunum. Mér er ekki kappsmál að brt. mín eða okkar verði samþykt, ef frv. að eins verður felt. Réttast álít eg, að frv. verði vísað til stjórnarinnar til undirbúnings undir næsta þing, því að eg hygg, að málið sé lítt hugsað eða jafnvel óhugsað af hv. flutn.m. En þótt þetta sýnist ekki stórfelt, þar sem að eins er um að ræða að fella fáein orð aftan af einni grein fátækralaganna, þykir mér ríða svo mikið á þeim orðum, að eg tel það stóra breyting á fátækralöggjöfinni.

Flutningsm. (Matthías Ólafsson) Herra forseti! Það eru ekki mörg ár síðan, að varið var um 170 þús. kr. til að lækna hér kláðarollur, en nú á því herrans ári 1912 er talið eftir að verja nokkuru fé til að bjarga heilsu þjóðarinnar. Eg tel ekki eftir það fé, sem varið hefir verið til fjárkláða útrýmingar, síður en svo. En margfalt meira virði tel eg mannslífin, og þótt varið væri 170 þús. kr. úr landssjóði til útrýmingar hvítadauða, mundi mér ekki ægja. Mér finst undarleg hugsun lýsa sér í br.till. á þgskj. 213; hugsunin er sú, svo að eg taki dæmi, að ef maður missir 1 kú, þá sé sjálfsagt að hjálpa honum, en missi hann 3-4 kýr, þá má ómögulega hlaupa undir bagga með honum. Háttv. 2. þm. Hún. (Tr. B.) hélt því fram, að þörfin væri ekki meiri nú en 1908. Eg hugsaði þó, að flestum væri kunnugt um það, að berklaveikin breiðist óðum út um landið og fer sívaxandi. Styrkurinn úr landssjóði gengur mest til tæringarsjúklinga. Og það mega menn vita, að þótt þetta frv. verði felt nú, mun það rísa upp aftur og aftur. Að bera mönnum á brýn, að þeir misbrúki þetta ákvæði, álít eg allskostar ósæmilegt. Þetta fer eftir samráðum hreppsnefnda og lækna, hverir skuli sendir á sjúkrahúsin, og að bera þeim slíkt á brýn, er ekkert annað en að kalla þá bófa. Hvort málið sé vel eða illa hugsað, skýt eg undir þingdeildina; hún sker úr því með atkvæði sínu.

Jón Magnússon Þetta frv. fer fram á það að kippa burtu takmörkun þeirri, sem 77. gr. fátækralaganna setur fyrir landssjóðsstyrk. Nái frumv. óbreytt fram að ganga, verður ekki fyrir séð, hve mikið landssjóður þurfi að greiða fyrir sjúkrahússvist þurfalinga, en það yrði mjög mikið. Ef á að fara að breyta 77. gr. fátækralaganna, væri fremur farandi sú leið sem br.till. á þgskj. 213 fer. Réttast væri þó að vísa málinu til aðgerða stjórnarinnar. Það er rétt hjá háttv. 2. þm. Hún. (Tr. B.) að mjög lítur út fyrir það, að sveitirnar misbrúki heimild 77. gr. Á spítala hafa verið látnir sjúklingar með kroniskum sjúkdómum, sem landssjóður hefir orðið að greiða fyrir hátt upp í 1.000 kr. á ári. Nýlega hefir landssjóður orðið að greiða fyrir einn sjúkling í á 2. ár talsvert á 2. þús. kr., og hefði þó ekki verið þörf að láta þennan sjúkling á spítala. Það var tilætlun þeirra, sem upphaflega sömdu uppkastið til fátækralaganna, að þessi styrkur kæmi helzt smásveitunum að verulegum notum og því var styrkurinn miðaður við 2 sjúklinga En það var ekki ætlast til þess að styrkurinn rétti til núna í kaupstöðunum eða hinum öðrum stærri sveitafélögum. Ef sveitarfélag hefði rétt til þess, að láta sjúklinga á útlend sjúkrahús, þá gæti slíkt bakað landssjóði ófyrirsjáanlegan kostnað, sem landsstjórn eða Alþingi ætti að hafa eitthvert atkvæði um. Eg álít það miklu betur til fallið, eins og verið hefir að leitað sé til Alþingis um styrk í slíkum einstökum tilfellum. Viðvíkjandi br.till. á þgskj. 211, verð eg að geta þess, að mér þykir varhugavert að létta af dvalarsveitunum þeim þriðja hluta, er þeim ber að greiða með þurfamönnum annara sveita. Það er hætt við, að dvalarsveitin muni reyna að losa sig við þenna 1/3 með því að koma þeim þurfalingum á sjúkrahús, sem ekki hafa þess beina þörf, þótt veikir kunna að vera annars. Ef menn vilja breyta 77. gr. laganna, álít eg heppilegast að vísa málinu til stjórnarinnar, ella samþykkja br.till. háttv. 2. þm. Hún. (Tr. B.) á þskj. 213, því að þar með er fengin trygging fyrir því, að heimildin verði síður misbrúkuð. Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) talaði um getsakir. Eg held nú, að þeir, sem hafa haft afskifti af framfærslumálum, hafi oft rekið sig á það, að allra heiðarlegustu menn, menn sem annars vilja ekki vamm sitt vita, hafa einmitt í slíkum málum gert sig seka í slíku atferli, til þess að losa sveit sína við byrði, að varla mundi annars talið sæmilegt.

Jóhannes Jóhannesson Af því að flutningsmaður breytingartillögunnar á þgskj. 211, háttv.þm. Ak. (G. G.) situr nú í forsetasæti, skal eg leyfa mér að fara um hana nokkrum orðum: Eg fyrir mitt leyti lít nú svo á, að 77. gr. fátækralaganna eigi ein við, þegar sjúklingar eru eftir læknisráði látnir fara á sjúkrahús annað en en holdsveikisspítala, og að 63. gr. þeirra komist þar eigi að. Sú grein á aðeins við, þegar um venjulegan fátækrastyrk er að ræða en alls eigi þegar t. a. m. maður sýkist á ferð og er látinn á sjúkrahús eða flakk umrenninga eða vitfirringa er heft og þeir að læknisráði látnir á sjúkrahús. Kostnaðinn við þetta að svo miklu leyti sem landssjóður á ekki að bera hann, hvílir eftir mínum skilningi á fátækralögunum eingöngu á framfærslusveit þurfalinganna án þess að hún geti gert þá kröfu til sveitarfélags þess, sem maðurinn hefir sýkst í eða verið hneptur í eftir 63. greininni. Þetta finst mér vera nokkuð augljóst er 77. gr. fátækralaganna er athuguð og vera í fylsta samræmi við 63. greinina. Til þess að geta heitið „dvalarsveit“ þurfalings verður hann að hafa haft nokkra „dvöl“ þar áður en hann verður styrksþurfandi, en það hafa þeir ekki, sem sýkjast á ferð eða eru heftir fyrir vitfirringu eða flakk og settir á sjúkrahús, enda væri með því lögð þung og ósanngjörn byrði á sveitar- og bæjarfélög þau, sem hafa haft manndáð til þess að koma upp hjá sér sjúkrahúsum eða sjúkraskýlum. Ef þessum skilningi á fátækralögunum hefði verið framfylgt, væri brtill. á þskj. 211 óþörf, en svo er ekki. Stjórnarráðið hefir að minsta kosti í einu tilfelli úrskurðað, að bæjarstjórn sem hefti för vitfirrings og lagði hann á sjúkrahús, skyldi borga l/3 af þeim 200 kr. sem á framfærslusveit hans kom. Þetta er ósanngjarnt, því það eru nægileg útgjöld fyrir sveitirnar eða bæjarfélögin að halda sjúkrahúsunum við, þó þær séu ekki látnar greiða meðlag með annara sveita þurfalingum, sem ef til vill hafa ekkert gert til þess að hefta flakkið og sýnt það skeytingarleysi, að láta vitfirringa sína ganga lausa, þótt í gæzlu ættu að vera og gætu unnið sér og öðrum tjón eftirlitslausir. Til þess að fyrirbyggja þann skilning, sem stjórnarráðið í þessu tilfelli lagði í fátækralögin er brtill. á þskj. 211 nauðsynleg og fyrir því vil eg mæla sem bezt með henni. Hv. þm. Vestm. (J. M.) sagði, að hætt væri við, að sveitarstjórnir í dvalarsveitum myndu að óþörfu leggja þurfalinga á sjúkrahús til þess að losna við 1/3 hluta kostnaðarins, ef brtill. yrði samþykt, og gaf í skyn að þær beittu oft hlutdrægni í þurfalinga-málum. Eg vil nú ekki með öllu bera á móti því, að fyrir kunni að koma, að sveitarstjórnunum verði slíkt á, en á hitt vil eg benda, að til þess að dvalarsveitin losni við sinn 1/3 hluta af kostnaðinum, verða sjúklingarnir að vera lagðir á sjúkrahús eftir ráði héraðslæknis, en hans úrskurði í þeim efnum verða sveitarstjórnir að hlýða og geta ekki, án þess að baka sér ábyrgðir, neitað að leggja þá menn á sjúkrahús, sem hann fyrirskipar. Getsakirnar hitta því í þessu tilfelli ekki sveitarstjórnirnar heldur héraðslæknana, en þess þykist eg fullviss, að hinn hv.þm. vill eigi beina neinni aðdróttun um hlutdrægni til þeirra og ber fult traust eins og eg til samvizkusemi þeirra. Eg mæli með brtill. á þskj. 213, því mér þykir varhugavert að taka úr landssjóði þá stíflu, sem frv. vill gera. Eg vona að hæstv. forseti sé mér samdóma um það, að brtill. á þskj. 211 geti átt við brtill. á þskj. 213 eins og frumv. sjálft.

Matthías Ólafsson Herra forseti! Í rauninni þarf eg ekki að svara háttv.þm. Vestm. (J. M.) með því að hv. 1. þm.N. Múl. (Jóh. Jóh.) hefir gert það. Það er alveg rétt, að það er að skjóta fram hjá markinu að brigzla hreppsnefnduin um, að þær séu ómagar á landssjóði og fylli sjúkrahúsin á landssjóðs kostnað. Það skeyti hitti læknana, af því að þeir hafa rétt til að heimta að sjúklingarnir séu lagðir inn á sjúkrahús En eg álít ekkert á móti, að þeir hafi þennan rétt; eg vildi bara óska, að þeir gætu skipað þinginu að borga. Eg tel ástæðulaust að brigzla læknum um, að þeir að ófyrirsynju baki landinu kostnað, en annars býst eg við því, að hv.þm. Snæf. (H. St.) standi upp til að bera af þeim þessi ámæli. Enda er þessi kostnaður ekki enn orðinn svo óttalegur. Við verðum að gæta að því, að hér er við illan óvin að stríða þar sem tæringin er. Að ósi skal á stemma. - Því meir sem lagt er fram í byrjun til að stemma stigu fyrir sjúkdóminum, því fyr verður honum útrýmt.

Jón Magnússon Eg hefi ekki beint því að læknum, að þeir gæfu röng vottorð, þó þeir legðu menn með kroniska sjúkdóma á sjúkrahús, því að vitaskuld eru mennirnir sjúkir, og það má til sanns vegar færa, að betra sé þeim á sjúkrahúsum en heima. Reyndar hefi eg séð vottorð frá læknum, sem eg tel mjög vafasöm, t. d. í fátækramálum um að ekki sé óhætt að flytja þurfamenn. Og sömuleiðis um það að nauðsynlegt sé að leggja menn á spítala, þó það hafi ekki verið svo. Eg álít ekki gott að taka burtu þetta takmark, sem hér um ræðir þó eg ekki þurfi að mæla á móti því vegna Reykjavíkur, því bærinn mundi áreiðanlega græða á því að frumvarpið næði fram að ganga.

Flutnm. (Matthías Ólafsson) Herra forseti! Út af því, að heilbrigðum mönnum sé auðvelt að útvega sér sjúkdómsvottorð, þá vil eg geta þess, að svo er ekki þegar fátækir menn eiga í hlut. En hitt veit eg, að þau hneyksli hafa komið fyrir, að embættismenn hafa fengið vottorð, þótt þeir hafi verið hraustir, til þess að fá lausn frá embætti, og legið svo uppi á landssjóði mörg ár á eftir.

Halldór Steinsson Hv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) skoraði á mig að hreinsa læknastéttina af ámælum hv.þm. Vm. (J. M.). Mér finst nú meiri ástæða til að afsaka hana gagnvart ummælum hv.þm. sjálfs. Hv. þm. Vestm (J. M.) sagði að eins að hreppsnefndir færu stundum fulllangt í því að setja sjúklinga upp á landssjóð, en tók svo fram í síðari ræðu sinni, að hann hefði ekki sagt þetta til að ásaka læknana, þó að þeir stundum gæfu mönnum með kroniska sjúkdóma sjúkdómsvottorð. Eg skal játa að þetta kann að hafa komið fyrir, en þó hygg eg, að hitt sé reglan, að læknar gefi að eins þeim vottorð, sem hafa „akist“ sjúkdóma og líkindi eru til að læknist á stuttum tíma, enda er engin hvöt fyrir læknastéttina að baka landssjóði óþarfan kostnað í þessu efni. Að því er snertir frumvarpið þá finst mér ákvæði 77. gr. í lögunum frá 1905 ekki hafa náð tilgangi sínum. Það hefir eflaust vakað fyrir löggjöfunum sú mannúð að sjúklingar þeir sem eru á sveit, fengju þá hjúkrun, sem nauðsynleg væri, þótt sveitirnar hefðu ekki efni á að standast kostnaðinn af þeim. En greinin hefir ekki náð tilgangi sínum. Það er ekki nema hálft verk að styrkja að eins tvo sjúklinga. Það væri miklu nær sanni að setja eitthvert hámark. t. d. að kosta legu sjúklinga ef þeir yrðu fleiri en 3-4 í hverri sveit, heldur en að hætta þegar þörfin verður meiri. Það er engin hætta að samþykkja frumvarpið eins og það er, því að eftir því sem sjúklingunum fjölgar eftir því aukast byrðar hreppsins, svo að þegar af þeim ástæðum er ómögulegt fyrir sveitirnar að standast kostnað af mörgum sjúklingum í senn, þótt landssjóður tæki þátt í sínum hluta af kostnaðinum.

Framsögum. Benedikt Sveinsson): Það mun ekki þykja vænlegt að bera upp frv. um sölu á kirkjujörð eftir þessar umræður hér í kvöld. En eg vona að háttv. þingdeild hafi það fast í huga, meðan þjóðjarðasölulög eru í gildi, að láta þau ganga jafnt yfir alla menn. í því trausti hefi eg borið þetta frv. fram. Eg bar svipað frv. fram hér í deildinni í fyrra. Nefndin, sem þá hafði það til athugunar, var öll á því máli, að rétt væri að selja jörðina og þóttist ekki geta tekið til greina mótbáru þá, sem komið hafði fram frá sýslunefnd móti sölunni. Í 2. gr. laga um sölu kirkjujarða er það tekið fram, að ef jörð er hentug til almenningsnota að áliti sýslunefndar, þá er landstjórninni óheimilt að selja hana nema eftir sérstöku lagaboði. Nú áleit nefndin í fyrra, eins og tekið er fram í nefndarálitinu, ekkert því til fyrirstöðu að selja jörðina, en með því að hún hafði ekki nægileg skjöl við að styðjast, var málinu vísað til landsstjórnarinnar. Nú hefir landstjórnin álitið, að hún hefði ekki heimild til að selja jörðina, vegna mótbáru sýslunefndarinnar, nema með sérstöku lagaboði. Í annan stað er prófastur ekki ánægður með mat, sem gert var í fyrra haust, þar sem jörðin er metin á 7.200 kr., en hann álítur hæfilegt verð 4.000 kr. Þessi verðmunur liggur í því, að prófastur hefir gert mjög miklar jarðabætur og varið til þeirra nálægt 3.500 kr. Þegar þær eru metnar með og lagðar ofan á, kemur út svipað verð og virðingarmennirnir hafa ákveðið. Af þessu er ljóst, að virðingarmennirnir hafa metið með jarðabætur prófasts. Nú er það tekið til í lögum um sölu kirkjujarða, að jarðabætur, sem ábúandi hefir gert, skuli ekki meta með. En eins og tekið er fram í nefndarálitinu, er virðingarmönnum ekki gefandi sök á þessu, því að í skipunarbréfi sýslumanns er ekki tekið fram, að þeir eigi að meta jörðina samkv. lögum um sölu kirkjujarða, heldur er þeim boðið að meta hana með öllum mannvirkjum. Eg get ekki annað séð, en að það megi skaplegt heita, að jörðin sé seld á 4.000 kr. Nefndin áleit þó réttara að ákveða ekki verðið, en setja lágmark 4.000 kr. og fara svo eftir því, sem óvilhallir dómkvaddir menn vildu meta jörðina, og sé hún að öðru leyti metin samkvæmt lögum um sölu kirkjujarða. Þessi jörð á ekki að verða prestssetur til frambúðar, heldur Skinnastaðir, svo að ekki getur það staðið fyrir sölunni. Býst eg því við, að háttv. deild muni vilja fallast á það með nefndinni, að þessi maður verði sömu laga að njótandi sem svo margir aðrir, þar á meðal nágrannar hans í Þingeyrarsýslu, og greiði atkvæði með því, að málið gangi til 3. umræðu.

Pétur Jónsson Það er nýbúið að leiða athygli að því, hver hafi verið tilgangur þjóðjarðasölulaganna, og hver hann hljóti að vera. Eg hygg að hann geti aldrei verið né eigi að vera sá, að landssjóður selji til þess að losa sig við jarðirnar og fá inn verð fyrir þær, heldur er það gert til þess að þær komist í hendur leiguliðanna eða sveitarfélaga og annara stofnana, sem þarf þær til almenningsnota, bygt á því, að það sé heill og hagur fyrir landið, að sem flestir eignist ábýli sitt. Enginn hefir eins mikla hvöt til þess að fara vel með ábýli sitt eins og sá, sem sjálfur á það. En ef þetta er svo, þá er það líka óheppilegt þegar jarðir, sem eru leigujarðir, komast í hendur einstaklinga. Þá er horfin tryggingin og alveg undir hælinn lagt, hvort ábúandinn nokkurn tíma eignast jörðina. Og eitt er víst, þá verður sízt spornað við því, að jarðir komist í hendur útlendinga. Menn segja nú, að hér sé ekki um slíkt að ræða, heldur sé þessi maður, sem vill fá jörðina, ábúandi á henni. Sé svo, þá þarf ekki sérstök lög til þess að selja honum hana, en þurfi að fara að gera þær undantekningar, að leita til Alþingis til þess að fá jarðir keyptar með sérstöku lagaboði, þá á það að vera til einhverra stofnana eða félaga, en ekki til einstaklinga. Enginn einstaklingur má fá kauprétt á opinberri eign, samkvæmt öllum anda jarðasölulaganna, nema hann sé ábúandi á henni. Eg veit að vísu, að löggjafarvaldið getur leyft sér alla hluti, og þá líka að brjóta það með annari hendinni, sem það þykist vera að byggja með hinni, en því vil eg ekki fylgja. Eg álít að þessu máli eigi þingið að víkja frá sér annaðhvort til stjórnarinnar, eða öðruvísi, því að verði jörðin ekki seld eftir lögunum um sölu kirkjujarða, þá á ekki að selja hana. Þegar á að selja leigujörð, þá á það að vera sá leiguliði, sem öll útsjón er á, að haldi áfram að búa á jörðinni, eða þó að minsta kosti getur gert það, en nú er þessi maður prestur, sem nýlega hefir fengið prestakall, og það gerir það að verkum, að hann á að sitja á alt annari iörð, og það er ekki meining laganna, sem eg nefndi, að fara að selja jarðir, sízt góðar jarðir, til þess að þær verði lagðar undir önnur býli. Í fyrra var þessu máli vísað til stjórnarinnar af sömu ástæðum og eg hefi nú talið, og þá leit þó ekki út fyrir annað, en að ábúandinn mundi sitja á jörðinni, svo að þá þótti mér ekki ósennilegt, að hann fengi hana, ef það væri heimilt fyrir lögunum. En nú virðast mér 2 ástæður á móti því. Það er rangt að grípa fram fyrir hendur laganna og selja öðrum jarðir en þeim, sem trygging er fyrir að sitji þær áfram.

Framsögum. (Benedikt Sveinsson) Það er satt, að tilgangur þessara laga er sá, að efla sjálfsábúð, en eg sé ekki að þetta miði að öðru, því að þessi maður vill kaupa jörðina til ábúðar. Hv. þm. S.-Þing. (P. J.) gat þess, að ef hann væri leiguliði, þá þyrfti ekki sérstakt lagaboð til sölunnar, og vildi vísa málinu til stjórnar. Honum má þó vera það fullkunnugt, að þetta er ekki hægt, af því að sýslunefnd Þingeyinga hefir sett sig upp á móti sölunni af þeirri ástæðu, að jörðin sé svo vel í sveit sett, að hún sé hentug til almenningsþarfa. Hinn hv.þm. var sjálfur í nefnd þeirri, er fjallaði um þetta mál hér á þingi í fyrra. Sú nefnd fann ekkert sölunni til fyrirstöðu út af þessu, fann ekki að jörðin væri hentug til neinna slíkra þarfa, sem lögin gera ráð fyrir, og var þó alt sundurliðað grein fyrir grein, hvort hún gæti verið læknissetur, skólajörð, spítalajörð, eða ætti að skiftast sundur í grasbýli. Nei, það hagaði ekki svo til, sagði hann þá með öðrum samnefndarmönnum sínum, að neitt af þessu væri sölunni til fyrirstöðu. í fyrra var það eitt til fyrirstöðu, að skjöl vantaði. Nú þykist stjórnin samt ekki geta selt jörðina nema með sérstökum lögum heldur en áður, sakir hinna gömlu annmarka sýslunefndar, og að vísa málinu til stjórnarinnar aftur er því sama sem að fella frumv. og aftra því, að lögin gangi jafnt yfir alla. Maðurinn býr nú á jörðinni og hefir þar ábúðarrétt samkvæmt 4. gr. prestlaunalaganna, og hún á ekki að verða prestssetur. Það hefir staðið líkt á og þetta með jarðir áður, t. d. Gilsbakka. Það er svo til ætlast, að það prestakall stækki síðar, og fékk þó ábúandi jörðina keypta, þó að hún væri kirkjujörð og prestsetur. Það er þess vegna undarlegt, ef hér má ekki fara eins að, þar sem samur er sanngirnisréttur til. Til skamms tíma hafa þjóðjarðir eigi verið seldar nema með sérstökum lögum, svo að slíkt er ekki nýtt, og ekki sé eg neitt á móti því, að þingið hafi eitthvað ríkara vald en sýslunefnd, sérstaklega eins og hér stendur á, þar sem annar eins maður og hv.þm. S.-Þing. (P. J.) hefir vegið og léttvægar fundið röksemdir hennar gegn sölu þessarar jarðar á þinginu í fyrra.

Pétur Jónsson Eg vildi að eins segja orðfá orð. Mér er þetta ekkert kappsmál. Viðvíkjandi nefndarál. frá því í fyrra skal eg geta þess, að þótt eg skrifaði undir það og gerði ekki ágreining, þá var eg þó ekki samþykkur hverju orði í því. Eg get kannast við það, að eg hafði ekki mikið á móti sölunni af því að þarna ætti að vera skóli eða aðrar opinberar stofnanir, en eg var á móti því, eins og nú, að þingið færi að selja jörðina, enda varð sú niðurstaðan, að það var ekki gert, og eins hitt, að væri ekki hægt að selja jörðina eftir kirkjujarðasölulögunum, þá ætti ekki að gera það.

Jóhannes Jóhannesson Í sambandi við það, sem bv. framsm. sagði, vil eg geta þess, að eg er á því, að maðurinn, sem hér um að ræða, sé löglegur ábúandi á jörðinni, og eg veit ekki betur en að hann samkv. prestalaunalögunum megi sitja þar sína tíð meðan hann lifir. Það liggur fyrir skýrsla um það, að hann hefir varið 3.500 kr. jörðinni til endurbóta nú undanfarið, eftir að kirkjustjórnin hafði látið það álit sitt í ljósi við hann, að ekkert myndi því til fyrirstöðu, að hann fengi jörðina keypta, og að meina honum nú að kaupa hana við sanngjörnu verði væri sama sem að taka þetta fé af honum og leggja það til kirkjujarðasjóðs, og það getur þingið ekki verið þekt fyrir. Eg vona því að þetta frv. verði samþykt.

Valtýr Guðmundsson Því víkur svo undarlega við, að eg er með þessu frv., enda þótt eg sé annars mótfallinn þjóðjarðasölu, og það er af því, að eg er sannfærður um, að það liggur eitthvað persónulegt á bak við það, að það skuli eiga að meina þessum manni að kaupa jörð sína á sama hátt og aðrir fá eftir gildandi lögum, og þótt eg vildi helzt að þau lög væru úr sögunni, þá vil eg þó láta þau ganga jafnt yfir alla, meðan þau standa. Svo er líka annað, sem líta má á. Maðurinn hefir þegar bætt jörðina mikið, og ef hann fær hana til kaups eru líkindi til að hann bæti hana enn meira, en þegar hann fellur frá, þá fær landssjóður sennilega forkaupsrétt á jörðinni samkvæmt öðrum lögum, og er þá hagur að hún lendi í landssjóðs höndum.

Frams.m. (Benedikt Sveinsson): Eg vil leyfa mér að benda á það, að 4. gr. laga um laun sóknarpresta frá 1907 verður eigi skilin öðru vísi en svo, að manninum sé heimilt að sitja á sömu jörð sem áður, þótt brauðasamsteypa verði, enda væri það hart fyrir aldraða menn, sem lengi hafa búið á sömu jörð, að þurfa að fara að flytja í aðra sókn, þótt fleiri sóknir leggist saman. Þetta er gert fyrir þá presta, sem uppi eru meðan á þessu stendur, þótt það gildi ekki til frambúðar. Það mætti minna á það, að þessi sami maður hefir fyrri verið riðinn við kaup á annari þjóðjörð. Þá var það systir hans, sem ekki fékk jörð þá keypta, sem hún hafði búið á, fyrir það, að hreppsnefndin vildi hafa þar skólasetur. Það er að vísu rétt og sjálfsagt, að hið opinbera á að ganga fyrir einstaklingnum, en það er eigi að síður hart, ef þessi maður á nú að verða fyrir því, að honum sé með smásmygli bolað frá því, að fá þessa jörð.

Fr.s.m. (Benedikt Sveinsson): Eg hefi ekki farið með neinar aðdróttanir til sýslunefndar í Norður-Þingeyjarsýslu og eg veit, að ástæðurnar eru breyttar síðan hún lét uppi álit sitt um málið. Þá hafði hreppsnefndin ekki hugsað sér fyrir skólasetri, en nú er það gert; ekki mun þá heldur hafa verið fast ákveðið læknissetur, sem nú er sett á Snartarstöðum rétt hjá Kópaskeri sem annars er að verða miðstöðin á þessum slóðum.

Sigurður Sigurðsson Það er langt síðan eg hefi vitað mann steypa sér jafn hastarlega andlegar kollhnýsur eins og háttv.þm. Sfjk. (V. G.) gerði áðan. Það er óskiljanlegt, hvernig hann ætlar að fara að greiða þessu frv. atkv. eftir að hafa haldið þrumandi ræðu um að landið ætti helzt að eiga allar jarðir og enga að selja, það er engin fyrirmynd, þegar háskólakennari hegðar sér svona í löggjafarstarfinu. Annars voru ástæður háttv.þm. S. Þing. (P. J.) svo þungar á metum, í þessu máli, að eg vona þær verði teknar til greina, og það ætla eg að gera. Mér finst að hér verði að fara eftir lögunum um sölu kirkjujarða, og ef mótmæli koma fram frá sýslum, þá sé þingið skylt að taka tillit til þeirra. Þetta er mér nú nóg, auk þess sem eg er mótfallinn allri þjóðjarðasölu yfirleitt.

Jón Ólafsson Herra forseti! Eg skal ekki lengja umræðurnar mikið. Það er búið að taka flest það fram, sem mælir með þessu. En eg vil þó minna á það, að eins og háttv. 1. þm.N.-Múl. (Jóh, Jóh.) sagði, þá á þessi prestur rétt til að sitja áfram á jörð sinni, það er fyrst sá næsti, sem verður að breyta til. Svo vil eg í öðru lagi sérstaklega minna á það, hve matið á jörðinni er meingallað og algerlega gagnstætt því sem vera á, þar sem slept er öllum jarðabótum, sem maðurinn hefir unnið, og það er þetta, sem gerir það að verkum, að stjórnin getur ekki selt nema heimild frá Alþingi komi til.  (Pétur Jónsson: Þá er yfirmat)  . Það geta ekki hlutaðeigendur beðið um, heldur hið opinbera, og eg vona að háttv.þm. vilji ekki knýja hér fram frásögn um það, hvernig þetta mat er til komið. Eftir að vissa var fengin fyrir meðmælum biskups með því, að jörðin fengist keypt, réðst ábúandinn í það, að bæta hana svo, að ef hann fær hana ekki keypta nú, þá er það bókstaflega ekkert annað en að hann er rændur hálfu fjórða þús. króna. Eg þarf ekki að svara fyrir háttv. þm Sfjk. (V. G.), síst þegar á hann er ráðist úr þeirri átt, sem gert var siðast. Hann getur gert það sjálfur, ef honum þykir þetta svara vert. Annars ætti ekki að þurfa að taka það fram, að menn geta álitið það um ein eða önnur lög, að þau ættu helzt ekki að vera til, en þó á hinn bóginn viljað láta hlýða þeim meðan þau eru til, þetta er sjálfsagt öllum ljóst, nema háttv. 1. þm. Árn. (S. S.), en eg er nú á því, að það bæti heldur fyrir málinu, að annar eins maður og hann skuli leggjast svo þétt á móti því.

Framsögum.(Benedikt Sveinsson): Þetta mál var rætt svo ítarlega við 2 umr., að óþarfi er að fara um það mörgum orðum. Enda hefði eg ekki tekið til máls, ef ekki hefði komið fram brt. á þgskj. 255. Hún fer fram á, að ef jörðin gengur úr sjálfsábúð, þá öðlist landssjóður forkaupsrétt að henni að frágengnu sveitafélagi. Eg er í rauninni ekki á móti þessum fyrri hluta till., en síðari hluta hennar getur ekki komið til mála að samþykkja eins og hann er orðaður. Það nær vitanlega ekki nokkurri átt að skylda manninn til að selja jörðina fyrir sama verð og hann kaupir hana nú. Hvað fær hann þá fyrir það verk sem hann kann að vera búinn að leggja í jörðina? Nú er hann þegar búinn að gera jarðabætur á henni fyrir 3-4 þús. kr. og búast má við, að hann haldi áfram að bæta hana. Á hann þá að missa alt það fé, sem hann kann að verða búinn að leggja í jarðabætur, þegar hann selur jörðina? Það væri hróplegt ranglæti. Til þess að komið gæti til mála að samþykkja till., þyrfti því að bæta við hana að eiganda skuli endurgoldið fé það sem hann hafi lagt í jarðabætur og húsabætur eftir mati óvilhallra manna. Ennfremur vil eg benda á það að þótt eg sé í sjálfu sér mótfallinn aðalefni brtill., þá er ekki ástæða til að samþykkja hana, þar sem hér er á döfinni frv. þess efnis, að landssjóður skuli hafa forkaupsrétt að öllum gömlum þjóðjörðum og kirkjujörðum, sem ganga úr sjálfsábúð. Sennilega verður það frv. samþykt; það hefir fengið góðan byr hingað til. En verði það ekki samþykt, þá sé eg ekki ástæðu til að skeyta þennan hala aftan við þetta frv., því að ekki er rétt að leggja aðrar kvaðir á þessa jörð, en aðrar jarðir sem verið hafa í kirkjunnar eða landssjóðs eigu, það er sjálfsagt að hún lúti sömu lögum, sem aðrar þjóðjarðir.

Ráðherrann (H. H.) Eg vil aðeins benda á, að annar galli er á tillögunni. Það er eftir orðalagi hennar gengið út frá því sem vísu, að jörðin verði seld ef hún gengur úr sjálfsábúð, og sagt að landssjóður skuli þá hafa forkaupsrétt að henni að frágengnu sveitafélagi. En þessi kaupréttur kemur eðlilega því að eins til greina, að eigandi vilji selja jörðina. Í núgildandi lögum er ekkert sem skyldar mann til að selja gamlar kirkjujarðir þó þær gangi úr sjálfsábúð. Í lögunum um sölu kirkjujarða frá 1907 segir að eins, að gangi jörð, sem seld hefir verið samkvæmt þeim lögum, úr sjálfsábúð, áður en kaupverðið er að fullu greitt, þá falli eftirstöðvar jarðarverðsins jafnskjótt í gjalddaga. Það þyrfti því að orða þessa brtill. öðru vísi.

Flutningsm. (Bjarni Jónsson) Eg hefi heyrt svo mjög barinn lóminn yfir fjárhag vorum að ekki mun vanþörf á að lita yfir þá máttuleika, sem til eru til að auka tekjur landssjóðs. Varð þá fyrst fyrir álit hinna skynsömu manna er sæti höfðu í milliþinganefndinni eldri og virðist mér allar uppástungur þess verðar að þær séu gerðar að lögum. Eg hefi leyft mér að taka upp þetta frv. til að sýna, að ekki eru allar aðrar leiðir lokaðar til að auka tekjur landssjóðs, en að gera landið að lepp fyrir útlent gróðafyrirtæki. Frv. er á góðum rökum og vel frá gengið af hálfu nefndarinnar, og fylgir því áætlun hennar um, að tekjur af því muni verða ca. 25 þús. kr. En auðvitað verður að auka við það, til að ná undir ákvæði þess um stimpilgjald, t. d. víxlum og ávísunum. Og ekki má gleyma því, að ef þessi lotterílög verða samþykt, þá má selja hér alt danska Klasse- og Kolonial-lotteríið ef kaup fást, og er því sjálfsagt að þeim happdrættis-hlutum sé komið innundir stimpilgjalsákvæði frv. En til þess að tefja ekki tíma þingsins með því að koma með breytingar þessar óundirbúið, þá hefi eg prentað frv. upp óbreytt og legg til að því sé vísað til skattamálanefndarinnar, og gæti eg þá talað mig saman við nefndarmenn mína til 2. umr. og samið brtill. í samráði við þá. Að vísa þessu máli, sem komið er frá milliþinganefnd, til stjórnarinnar, mundi eg skoða gert í því skyni að leysa undan gjaldhættu happdrættisseðla þá sem eg gat um áðan.

Ólafur Briem Á þinginu 1911 var lagt fyrir Nd. frv. til laga um útrýming fjárkláðans, sem fór fram á tvíböðun. Það var samþykt hér í deildinni með litlum atkvæðamun. í hv.Ed. urðu aftur á móti úrslit þess þau, að því var með 8 atkv. gegn 1 vísað frá með rökstuddri dagskrá, er fór fram á það við stjórnina, að hún legði fyrir næsta þing frv. til laga um þrifaböðun. Þar sem stjórnin nú hefir ekki tekið þessa ósk til greina, heldur farið í sama farið og seinast að leggja fram frv. um tvíböðun, þá hefði að mínu áliti legið beinast við, að hv Ed, fyrst hún sá sér ekki fært að ganga að þessu frumv. nú, hefði haldið sama striki og seinast. En hún hefir viljað fara varlegar í sakirnar, enda fer þessi þingsályktunartill. mjög skamt. 1. liður fer fram á það, að stjórnin á næsta hausti beiti ákvæðum gildandi laga og láti tvíböðun fara fram, en þó að eins á þeim stöðum, þar sem kláði eða sterkur kláðagrunur er. Það ætti nú að mega ætlast til, að stjórnin í þessu efni framfylgdi gildandi lögum, þótt hún fengi ekki sérstaka áskorun um það frá þinginu, en að öðru leyti er ekkert við þennan lið tillögunnar að athuga. 2. liður leggur það til, að stjórnin safni skýrslum um alt land um útbreiðslu kláðans og fari þar eftir skoðun, sem á að fara fram í næstkomandi aprílmánuði. Þó að það hafi nú sýnt sig, að slíkar skýrslur séu ekki ávalt fullkomlega ábyggilegar, komi seint og liggi síðan ónotaðar hjá stjórnarráðinu, þá virðist mér samt ekki rétt að leggja á móti því að þeim yrði safnað, ef þær kynnu að verða að nokkrum notum. Hitt virðist mér óheppilegt, að skoðunin fari ekki fram fyr en í aprílmánuði. Það er nokkuð seint, þar sem þingið á að koma saman 1. júlí og yrði þá naumur tíminn til þess bæði að safna skýrslunum, senda þær til stjórnarráðsins, athuga þær þar og byggja tillögur á þeim. Það væri eðlilegra, þar sem búfjárskoðun fer fram á tímabilinu frá 1. marz til 15. maí, að þessi skoðun færi fram dálítið fyr, eða ekki seinna en í marzmánuði, en vonandi getur stjórnin gert ráðstöfun til þess þrátt fyrir þetta óhentuga ákvæði tillögunnar. 3. liður fer fram á það, að stjórnin leiti álits fjáreigenda í landinu um það, hvort þeir óski heimildarlaga fyrir samþyktum um árleg þrifaböð á sauðfé. Þetta þykir mér of skamt farið, þar sem það var tilætlun Ed. 1911, að fyrirskipað væri með lögum almenn árleg þrifaböð á sauðfé, hefir það meðal annars vakað fyrir henni, að árleg þrifaböðun alls sauðfjár í landinu mundi miða til þess að hindra það, að fjárkláðinn, að svo miklu leyti sem hann ætti sér stað, breiddist út. En fyrir það verður ekki girt með heimildarlögum um samþyktir, því að verið gæti, að samþykt yrði gerð í einu héraði en ekki í því næsta og komi það því ekki að fullum notum að því er hindrun á útbreiðslu kláðans snertir. Líka er þess að gæta, að sé tilætlunin sú, að fara ekki lengra en það að gefa út heimildarlög um samþyktir, þá er ástæðulaust að fara að bera það undir fjáreigendur. Það mætti alveg eins samþykkja lögin strax, þar sem þeim yrði það í sjálfsvald sett, hvort þeir vildu nota heimildina, eða ekki. Þessi liður er því meinlaus og gagnlaus. Þó svo standi í tillögunni, að stjórnin skuli bera þetta undir atkvæði fjáreigenda, þá býst eg ekki við, að hún fari að láta fram fara almenna atkvæðagr. um þetta mál, heldur láti sér nægja að leita álits viðkomandi hreppsnefnda og sýslunefnda. Eg fyrir mitt leyti er eindregið með því að sett séu lög um almenna þrifaböðun um land alt meðfram til þess að hindra útbreiðslu fjárkláðans og álít þar að auki að slíkt þrifabað mundi að öðru leyti margborga sig fyrir fjáreigendur. En samt sem áður vil eg ekki leggjast á móti þessari till. sem fer þá að sumu leyti í rétta átt. Og úr því mál þetta er ekki lengra komið en þegar liðið langt á þingtímann, hefi eg hvorki viljað koma fram með breyttill. né flytja nýtt frumv. og og mun því greiða atkvæði með þessari þingsályktunartillögu, eins og hún liggur fyrir.

Pétur Jónsson Eg vildi að eins með örfáum orðum mótmæla því,að sýslunefnd Norður-Þingeyjarsýslu hafi lagt á móti þessari sölu af persónul. ástæðum. Svo skal eg geta þess, að eg veit að vísu að þessi prestur hefir að vísu lagaheimild til þess að sitja á sínu fyrra prestssetri, en það er önnur krafa, sem á honum hvílir, og það er, að hann búi nær miðju hins nýja prestakalls þegar til kemur. Það mun vera stærsta prestakall á landinu, og Presthólar eru, rétt við endann á því.

Eggert Pálsson Þar sem framsögumaður hefir sagt af sér framsögunni og eg þekki engin ráð til þess að þvinga hann til að halda framsögunni áfram á móti vilja hans, en þykir á hina hliðina illa viðeigandi að jafn merkilegt mál sem þetta er, sé flutt framsögulaust þá vil eg sem formaður nefndarinnar leyfa mér að skora á 1. þm. Rvk. (L. H. B) að taka að sér framsöguna. Auk þess sem hann er til þess manna færastur, þá hefir hann verið skrifari nefndarinnar og flutningsmaður málsins, svo að honum er því málið vel kunnugt. Vænti eg þess að hann verði við þessum tilmælum mínum, en sé að öðru leyti ekki ástæðu til að tala frekar um málið en eg þegar hefi gert við 2. umræðu þess.