Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil aðeins óska þess, að hv. d. vísi þessu máli til 2. umr. og fjhn.

Atvmrh. (Jóhann Jósefsson) : Ég vil aðeins leggja til, að máli þessu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég vil gjarnan rifja dálítið upp gang þessa máls hér á Alþ. síðast, er þessi lög voru til umr., því að þau voru þá mjög umdeild, og skiptust menn þar einkum um tvær gerólíkar stefnur. - Í fyrsta lagi var stefna landlæknis, sem leit svo á, að fækka bæri læknishéruðunum og stækka þau, reisa þar spítala og hafa tvo lækna í stað eins í hverju, því að svo þyrfti að vera, þar sem spítalar væru. Rökstuddi hann þetta m.a. með því, að vegakerfi væri nú komið um allt land, ár brúaðar og samgöngur yfirleitt svo góðar, að hægara væri fyrir læknana að ná frá einum stað yfir stærra svæði. Með þessari stefnu kom hann því fram, að lagt var niður læknishérað austur á landi og reistur spítali á Egilsstöðum, sem þar hefur verið starfræktur síðan. Hin stefnan var þveröfug við þetta, og aðalforvígismenn hennar voru þá þm. Str. og þm. Snæf. (GTh). Þar var því haldið fram, að læknishéruðin þyrftu að smækka, og í skjóli þeirrar stefnu var stofnað Borðeyrarlæknishérað og Suður-Snæfellsneslæknishérað, sem bæði hafa verið til á pappírnum síðan, enda þótt engir læknar hafi fengizt til þeirra. Síðan var kosin milliþinganefnd í málið samkvæmt till. 4. þm. Reykv. (HG), og átti hún að gera út um það, hvor stefnan skyldi verða ofan á um læknishéruðin. Sá maður, sem Sjálfstfl. treysti bezt og flaggaði með alls staðar, var skipaður í nefnd þessa, Gunnar Thoroddsen. Þar á eftir var hann svo settur í nefnd þá, er átti að fjalla um réttindi og skyldur embættismanna, og síðar í stjórnarskrárnefnd. Fyrir störf sín í læknishéraðanefndinni mun hann hafa fengið 2.000 krónur fyrsta árið. Hve mikið hann hefur fengið síðar, er mér ókunnugt. En frá nefndinni hefur ekkert heyrzt. En síðan lögunum var breytt síðast eru nú liðin 5 ár. Og nú er þetta mál búið að fara í gegnum Nd., og á nefnd þessa var þar ekki minnzt, nema því var hreyft eitthvað af 1. þm. Rang. Ég vil nú krefjast þess af nefnd þeirri, sem þetta mál fær til meðferðar, að hún heimti að fá nú álit milliþinganefndarinnar skýlaust. Yfir þeirri breytingu, sem ég gat um áðan, að gerð var á Austurlandi, er þar almenn óánægja. En sérstaklega er hún vegna þess, að þar hafa ekki alltaf verið tveir læknar við spítalann á Egilsstöðum. Annars er ég tilleiðanlegur til að halda, að stefna landlæknis sé sú, er eigi framtíðina fyrir sér. Og ég spái því, að það liði ekki á löngu - ekki mörg ár, þar til þm. Árn. óskar eftir fjárframlögum úr ríkissjóði til sjúkrahúsbyggingar á Selfossi, og síðan mun verða afar stutt þar til þeir heimta, að þar verði tveir læknar. Sú þróun mun vera sú eðlilega og heilbrigða, og vil ég biðja n. að athuga þetta. En alveg sérstaklega vil ég krefjast þess, að milliþinganefndin frá 1944 verði af n. krafin sagna um þetta mál. Henni ber skylda til að skila um það áliti. Það verður að teljast alveg kostuleg ráðstöfun að skipa aftur og aftur í slíkar nefndir menn, sem aldrei koma neinu frá sér. 7. þm. Reykv. (GTh) lét ekki sjá sig við neina umræðu um þetta mál í Nd., og því síður gaf hann í því sambandi nokkra skýrslu eða upplýsingar, og sú n., sem um málið fjallaði þar, óskaði víst heldur ekki upplýsinga frá honum. Ég vil ekki verða neinn meinsmaður þess, að þarna verði bætt við læknishéraði; en auðveldara mun að fá þangað lækni en víða annars staðar. En ég vil beina því til n., að hún krefji milliþinganefndina upplýsinga í þessu máli, og eins að hún kynni sér, hvort landlæknir hefur sömu skoðun og áður eða honum hefur snúizt hugur, því ef svo væri, þá á að fá það upplýst.



Herra forseti. Þetta mál hefur nú legið fyrir í Nd. og náð samþykki þar, en það er um skiptingu Selfosslæknishéraðs í tvö héruð - Selfosslæknishérað og Hveragerðislæknishérað. Áður náði Eyrarbakkalæknishérað yfir þau tvö læknishéruð, sem nú er gert ráð fyrir, að skipt verði í þrennt. Þegar Selfoss varð fjölmennara þorp en Eyrarbakki, komu upp raddir um, að lækni þyrfti að fá að Selfossi, og var þá Eyrarbakkahéraði skipt í tvennt, í öðru læknishéraðinu voru. Eyrarbakki og Stokkseyri, en í hinu átta hreppar og læknissetur á Selfossi. Nú hefur orðið sú þróun, að fólksfjöldi hefur aukizt mjög á Selfossi og í Hveragerði, svo að í héraðinu eru nú 2.574 menn samkvæmt upplýsingum frá landlækni. Ef frv. þetta næði fram að ganga, yrðu þannig 874 menn í Hveragerðislæknishéraði, sem næði yfir Hveragerði og Selvogs- og Ölfushreppa, en í Selfosshéraði 1.700 manns. Frv. þetta er flutt samkvæmt eindregnum óskum íbúanna í hinu væntanlega læknishéraði, sem hafa reynt að fá lækni út af fyrir sig og á s.l. hausti ráðið til sín lækni og gengizt undir að greiða honum laun. Reynsla þeirra hefur orðið sú, að oft væri erfitt að ná til læknis. Læknirinn á Selfossi er yfirhlaðinn störfum og í rauninni óvinnandi verk fyrir einn mann að gegna þeim, ef hann hefur enga hjálp. Hveragerðisbúar hafa af þeim sökum orðið að sækja lækni niður á Eyrarbakka. Hveragerðisbúar hafa borið það mál upp á sýslufundum í Árnessýslu í undanfarin 2 ár, og þar hefur málið verið tekið fyrir af sýslunefndinni. Hefur hún fallizt á það, að rétt sé að skipta læknishéraðinu í tvö héruð, eins og fram kemur hér í frv. Það má deila um það, sem fram kom í ræðu hv. 1. þm. N–M., hvaða reglur séu heppilegastar í þessum málum og hvort breyta þurfi um stefnu við afgreiðslu þessa frv. En mér er kunnugt, að hv. nefnd, sem um frv. fjallaði í Nd. og mælir með því, að það verði samþ., hefur leitað álits landlæknis um málið, og mælir hann einnig með því, að það verði samþ. eins og það liggur hér fyrir. En það er eitt, sem ég kann ekki við í sambandi við afgreiðslu þessa máls, og það er það, að héraðslækninum á Selfossi skuli ekki veitt tækifæri til þess að fylgjast með afgreiðslu þess, því að þótt hann komi ekki til með að hafa nein áhrif á afgreiðslu, málsins hér á þingi, þá er það þó ekki nema kurteisisskylda gagnvart honum, sem hefur mikla hagsmuni við afgreiðslu þess, en ég geri ekki ráð fyrir, að hann mundi gera neina tilraun til þess að stöðva framgang málsins með áhrifum sínum. En ég vil vekja athygli á einu atriði, sem laga þyrfti. Í a-lið 2. gr. hefur Selfosshreppur fallið niður í upptalningu hreppa læknishéraðsins. Þetta á rót sína að rekja til þess, að Sandvíkurhreppi hefur nú verið skipt í tvennt, Selfosshrepp og Sandvíkurhrepp, svo að þarna á Selfosshreppur að koma inn í. Ég býst við því, að það megi laga þetta án þess, að frv. fari aftur í gegnum hv. Nd. Að endingu vil ég svo leyfa mér að vona, að Ed. taki þessu máli vel og samþ. frv.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ummælum hv. 1. þm. N-M. Ég hygg, að það sé rétt, að þegar lög voru samþ. um breyt. á l. um skipun læknishéraða fyrir mörgum árum, þá hafi ég verið hlynntur því, að sérstök milliþn. væri skipuð til þess að athuga málið og gera till. um það. En að því er þetta mál varðar, þá hygg ég, að það liggi svo ljóst fyrir, að ónauðsynlegt sé að bíða eftir áliti fimm ára gamallar milliþn., því að þá væri ekki hægt að ljúka málinu fyrir áramót. Það, sem mælir með því, að þetta sé gert, er í fyrsta lagi það, að landlæknir mælir með þessari breytingu. Í öðru lagi er þegar víst, að læknir muni fást, og í þriðja lagi, að hrepparnir, sem þarna eiga hlut að máli, eru þessu mjög fylgjandi, og þegar hafa verið gerðar ráðstafanir og húsnæði fengið handa lækninum þegar eftir áramót. Auk þess er mér það vel kunnugt, að sjúkrasamlaginu vestan Ölfusár er þetta mjög mikið kappsmál, að l. um hið nýja hérað verði komin fyrir áramót. En hvað sem líður störfum og áliti milliþn. þeirrar, er hv. 1. þm. N-M. talaði hér um, þá er það þó alveg ljóst, að þetta læknishérað hefur hér sérstöðu að gegna. Það gildir hér ekki það sama og um þessi fámennu héruð, eins og Borgarfjörð eystra og önnur, þar sem ókleift hefur verið að fá lækni, en eins og ég tók fram áðan, þá er hægt að fá lækni í Hveragerði nú strax. Allt þetta er svo veigamikið, að það ætti að vera nægilegt til þess að rökstyðja afgreiðslu þess, án tillits til þess, hvort milliþn. leggi til, að það verði samþ. Vona ég svo, að deildin samþykki frv. og hraði afgreiðslu þess svo, að það geti tekið gildi um áramót.

Forseti (BSt): Ég vil taka það fram út af ummælum hv. 2. þm. Árn., að ég lít svo á, að í a-lið 2. gr. frv. sé ótvírætt átt við Sandvíkurhrepp eins og hann var áður, en skipting hans fór fram. Þess vegna get ég ekki litið svo á, að það sé nein efnisbreyting, þó að Selfosshrepp verði bætt þarna inn i, og ef ekki væri um aðra breyt. að ræða, þá teldi ég ekki neina ástæðu til þess að enda málið aftur til hv. Nd., þótt Selfosshrepp verði bætt inn í, og ekki sízt þar sem læknishéraðið á að heita Selfosshérað, og liggur það þá í augum uppi, að Selfosshreppur hlýtur að vera í því héraði.



Herra forseti. Mér finnst það vera alveg nauðsynlegt að breyta 2. gr. frv., staflið a, en ég tel það hæpið að breyta því eins og hæstv. forseti hefur nú sagt. En hins vegar er það náttúrlega á valdi forseta að gera það, en ekki mínu. Ég geri ráð fyrir því, að þetta mál verði látið fara til nefndar eins og önnur mál og það þurfi ekki að hraða af greiðslu þess mikið. Ég hef ekki getað séð það í neinum gögnum, sem frv. fylgdu, að það þyrfti endilega að flýta þessu svo, að það yrði afgreitt fyrir áramót. Í 4. gr. segir að vísu: „Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 1950“, en ég sé ekki, að það sé neitt aðalatriði. Mér finnst það sjálfsagt, að n. fái þetta mál til meðferðar og tali við héraðslækninn á Selfossi um þessa breytingu. Það væri ekki nema sérstök kurteisisskylda, því að þetta mál snertir hann óneitanlega mjög mikið fjárhagslega og það er ekki nema sjálfsagt að leita álits hans á því. Ég ætla ekki að fara að ræða málið efnislega, en mikið af því, sem hv. 1. þm. N-M. sagði um l. um skipun læknishéraða, er rétt. Um þetta var mikið rætt á sínum tíma. Það er vafasamur hagnaður að því að vera að fjölga læknishéruðum og auka á útgjöld ríkisins, ef ekki fást svo læknar til þess að gegna embættunum. Þess vegna er það rétt að fá að vita, á hvaða stigi störf milliþn. eru. En ég vil hins vegar í sambandi við hina venjulegu rætni, sem virðist vera meðfæddur eiginleiki hjá þessum hv. þm., benda honum á, að honum hefði verið nær að bera fram fyrirspurn um þetta í Sþ., þar sem Gunnar Thoroddsen á sæti og gæti svarað ásökunum þessa hv. þm., heldur en að vera að baknaga þingbróður sinn og rægja hann hér í þessari deild, þar sem hann veit, að hann getur ekki tekið til máls og svarað þessum ásökunum hv. þm. Þetta athæfi hv. þm. er alveg óþinghæft og ber harðlega að víta, að nota hvert einasta tækifæri til þess að núa mönnum, sem ekki eiga sæti hér í deildinni, því um nasir, að þeir hafi ekki gert skyldu sína. Ég vil bara beina þeirri spurningu til hv. 1. þm. N-M., hvað hans ágæti vinur og flokksbróðir, Eysteinn Jónsson fyrrverandi menntmrh., hefur gert í þessu máli í sinni stjórnartíð. Hvers vegna hefur hann ekki spurt hann um þetta? Að endingu vil ég svo mælast til þess, að hv. þm. legði niður þann ósið að vera að baknaga og rægja þingbræður sína öllum stundum, þegar þeir eru ekki viðstaddir til þess að bera hönd fyrir sig, sérstaklega af því að vitað er, að það er ekki allt sannleikanum samkvæmt, sem þessi hv. þm. fer með við þessi tækifæri.



Herra forseti. Ég veit ekki til þess, að ég hafi sagt hér nein þau orð um Gunnar Thoroddsen, sem ekki voru sönn. Ef hv. þm. Barð. getur bent mér á annað, þá geri hann það. En ég sagði, að hann væri í n. og ekki bólaði neitt á áliti hennar. Ég hef tvísvar sinnum gert fyrirspurn um þetta í Sþ., en því hefur ekki verið svarað, en hvort Gunnar Thoroddsen hefur verið þar staddur, veit ég ekkert um. Eysteinn Jónsson hefur líka, meðan hann var ráðherra, skrifað n. um þetta, en ekki fengið álit hennar enn. Hvort þm. Barð. hefur þá verið í þinginu, veit ég hins vegar ekki. En þetta hefur sem sagt tvívegis verið gert.