Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Meiri hluti fjárln. leggur til 290 millj. kr. aukaframlag til sendiráðsins í London. Að þeirri tillögu samþykktri munu aukafjárveitingar til utanrrn. nema nær hálfum milljarði kr. Það er ótrúlega hátt hlutfall aukafjárveitinga til ráðuneytis sem hefur rúma 2 milljarða kr. á fjárlögum þessa árs. Að mati þeirrar sem hér stendur er margt annað brýnna eins og marka má af brtt. minni hlutans við þetta frv. Ég tel eðlilegt að meiri hlutinn beri einn og óstuddur ábyrgð á þessari ráðstöfun fjármuna og sit hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Hér kemur til atkvæða hin fyrsta af þremur brtt. minni hluta fjárln. sem allar lúta að þeim vanda sem safnast hefur upp í heilbrigðiskerfinu á undanförnum árum. Það er einfaldlega staðreynd að uppsafnaður rekstrarhalli allra sjúkrahúsanna í landinu er orðinn um það bil einn milljarður kr. Þar af er halli þriggja stærstu sjúkrahúsanna í landinu nær 800 millj. kr. nú í árslok. Aðgerðir meiri hlutans duga engan veginn til að taka á þeim vanda. Minni hluti fjárln. telur óhjákvæmilegt að fjárþörf vegna hallareksturs sjúkrahúsanna verði mætt að fullu svo að þau geti byrjað nýtt ár með hreint borð. Það sýnist best hvernig komið er í heilbrigðiskerfinu þegar Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri sem allt þar til á síðasta ári hefur tekist að halda sig innan ramma fjárlaga er nú komið með 84 millj. kr. rekstrarhalla. Ég segi já við þessari tillögu.

Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði ég vanda Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri að umtalsefni og þá mismunun sem fælist í að í frv. sjálfu væri annars vegar gert ráð fyrir því að koma nokkuð til móts við vanda stóru sjúkrahúsanna á höfuðborgarsvæðinu en þess sá í engu stað í frv. að ætlunin væri að mæta sambærilegum vanda Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Ég tel að það sé langeðlilegast og hreinlegast að ganga beint frá því að Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri fái úrlausn sinna mála. Brtt. minni hlutans gengur út á það og ég segi því já.

Herra forseti. Ekki er ofmælt að það sé mikill vandi í heilbrigðiskerfinu. Fyrirsjáanlegur vandi ársins 1998 er um það bil 2 milljarðar. Hallinn er í raun yfir einn milljarður og ef allt sem búið er að gefa fjárln. upplýsingar um er tínt til þá er vandinn á annan milljarð. Ekki ætla ég að gera lítið úr því að það hafa verið settar 200 millj. inn til lagfæringar, en það er spurning á hvern hátt það er gert, hvernig verður farið með það fé og hverjir eiga að gera þá tillögu og hvernig. Fjárln. á aðeins að fá þær umsagnir og tillögur rétt til að leggja blessun sína yfir þær. Stíflan er nefnilega brostin í heilbrigðiskerfinu og upp koma vandamál eins og frá Akureyri, þegar allt í einu er eins og detti úr loftinu 84 millj. kr. vandi. Þetta er ekki þannig. Menn hafa verið að slást við eitthvað sem þeir réðu ekki við og þess vegna er þessi tillaga gerð sem ég samþykki.

Herra forseti. Meiri hluti fjárln. leggur til að settar verði 600 millj. kr. í sjúkrahúsin á þessum fjáraukalögum, þar af 200 millj. kr. til að mæta vanda sjúkrahúsanna úti á landsbyggðinni og skipta því eftir tillögum stýrinefndar með samningum við sjúkrahúsin. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri mun koma inn í þennan vinnuferil og því greiði ég atkvæði á móti tillögunni og sömuleiðis á móti tillögu minni hlutans sem varðar sjúkrahúsin á höfuðborgarsvæðinu og kemur á eftir til atkvæða.

Herra forseti. Það er hægt að taka undir þessa tillögu. Þó er vandinn sem er til staðar á Sólvangi upp á 28 millj. Ég tel samt þegar ég skoða málið vel að hér sé vel gert og vil gjarnan að það heyrist líka þegar komið er nokkurn veginn að málunum eins og mögulegt er að leysa þau. Þess vegna kem ég upp og gef skýringu. Ég er hlynntur þessari tillögu en bendi jafnframt á að vandinn sem er til staðar á þessari stofnun er 28 millj.

Herra forseti. Uppsafnaður rekstrarhalli Ríkisspítalanna frá árinu 1995 til loka þessa árs nemur nú 385 millj. kr. Uppsafnaður rekstrarhalli Sjúkrahúss Reykjavíkur nemur nú í árslok 322 millj. kr. og vandinn vex óhjákvæmilega á næsta ári miðað við það frv. til fjárlaga sem kemur til afgreiðslu á næstu dögum. Það er mat forsvarsmanna þessara sjúkrahúsa að samtals 900 millj. kr. vanti upp á þær tölur sem fram koma í fjárlagafrv. til rekstrar þessara tveggja sjúkrahúsa til að halda starfseminni í sama horfi á næsta ári eins og nú er. Það er mál til komið að losa um þá fjötra sem þessi sjúkrahús hafa verið lögð í og taka á vandanum sem blasa mun við í lok þessa árs. Ég segi já.

Herra forseti. Ég styð tillöguna vegna þess að ef stefna meiri hlutans fer fram óbreytt eins og hún liggur fyrir í frv. er verið að taka ákvörðun um annað tveggja: Að loka stórum hlutum stóru sjúkrahúsanna á næsta ári, loka þeim, að segja upp mörg hundruð manns. Það er það sem meiri hlutinn er að taka ákvörðun um eða þá það að reka sömu sveltistefnuna á næsta ári og veita síðan hálfan til heilan milljarð í aukafjárveitingu til spítalanna í Reykjavík þegar kemur fram í ágúst/september árið 1998. Það eru útilokuð vinnubrögð að láta spítalana búa við þetta og ég lýsi fullri ábyrgð á hendur meiri hlutanum og ég segi: Gerir hann sér grein fyrir því að með því að hafna þessum tillögum hér er hann að taka ákvörðun um að loka spítölunum? Gerir meiri hlutinn sér grein fyrir því? Gerir hver einasti þingmaður, sem hafnar þessum tillögum, sér grein fyrir því hvað hann er að gera? Ég skora á þingmenn að fara betur yfir þessa hluti áður en kemur að afgreiðslu fjárlaganna vegna þess að það er stórkostlegt slys á velferðarkerfinu sem verður ef það gengur eftir sem meiri hlutinn er að knýja fram. Að sjálfsögðu styð ég þá tillögu sem liggur fyrir.

Herra forseti. Það kom fram í ræðu minni í gær að það er sannkölluð sveltistefna sem hefur verið rekin um nokkurt skeið gagnvart heilbrigðiskerfinu. Ríkisstjórnin ber sér á brjóst þessa dagana og segir: Við settum 900 millj. í heilbrigðiskerfið. Vorum við ekki góðir strákar eða krakkar?  Úr þessum stóli í fyrra var predikað alveg nákvæmlega að 1.100--1.200 millj. vantaði inn í heilbrigðiskerfið á þessum tíma og það þyrfti að setja það inn. Það hefði þurft en ríkisstjórnin setur inn röskar 900 millj. og finnst að það hafi verið gert góðverk. Það er bara bráðasti vandinn sem er leystur enda horfir málið þannig við að það þarf að setja 1.200 millj. á sama tíma á næsta ári inn í fjárlögin til þess að halda rekstrinum gangandi og ekkert annað. Ef menn vita ekki um þetta ættu þeir að kynna sér betur þau plögg sem liggja fyrir hjá fjárln. og vandann sem er í heilbrigðiskerfinu.

Herra forseti. Svo hart hefur verið gengið fram í sveltistefnu yfirvalda að varla fyrirfinnst lengur nokkur einasta heilbrigðisstofnun á landinu sem nær því að vera innan ramma fjárlaga. Vandi minni sjúkrahúsanna vítt og breitt um landið er hlutfallslega jafnþungbær og hinna þriggja stærstu sem voru áðan til umfjöllunar. Með tillögunni er ætlunin að taka á vanda þeirra og af þeirri ástæðu styðja fulltrúar minni hlutans tillöguna. Við erum hins vegar ósátt við pottastefnu ríkisstjórnarinnar sem við þekkjum mætavel, bæði úr menntmrn. og heilbrrn., og felst í því að ýta vandanum á undan sér þar til hann er orðinn óviðráðanlegur, setja þá upp eins konar styrkjapott í ráðuneytinu og deila úr honum eftir einhverjum þeim reglum sem við vitum ekkert um á þessari stundu. En með tilliti til þess að hér á þó eitthvað að gera til lausnar þessa mikla vanda segi ég já.

Herra forseti. Ég tek undir þá afstöðu sem kemur fram hjá hv. 12. þm. Reykn. að styðja tillöguna. Tillagan er hins vegar vantraust á heilbrrn. Það er bersýnilegt að það á að taka völdin af heilbrrn. að því er varðar 200 millj. kr. á þessu ári og 300 á næsta ári og setja það í hendurnar á sérstakri stýrinefnd eins og það heitir. Það eru mjög óvenjuleg vinnubrögð og óeðlileg að mínu mati. Mér finnst að heilbrrn. eigi að fara með heilbrigðismálin í landinu. Ég tel að tillagan sé hins vegar betri en ekkert að því er varðar sjúkrahúsin í dreifbýlinu en legg á það áherslu að alls staðar í þjóðfélaginu ríkir stórhugur um þessar mundir á mjög mörgum sviðum, öllum sviðum nema í heilbrigðismálum. Heilbrigðismálin eru áfram samkvæmt þeim afgreiðslum sem liggja fyrir tillögur um hornreka í íslenska þjóðfélaginu. Niðurskurðarmórallinn er yfir öllu heilbrigðiskerfinu og það er hryllilegur hlutur að horfa upp á í þessari afgreiðslu og væntanlegri afgreiðslu fjárlaganna fyrir árið 1998.

Herra forseti. Ég er kannski að endurtaka sjálfan mig að einhverju leyti en það sem mér finnst vanta varðandi þær tillögur sem er verið að gera er að það vantar heildstæðar tillögur um að leysa þann vanda sem fyrir liggur. Það á að gera tillögur út frá því að búið sé að skoða kerfið. Einhverjar nefndir inni á spítölunum eru að grauta í þessu, einhverjar nefndir skipaðar til að skoða landsbyggðarsjúkrahúsin, einhverjar nefndir til að gera tillögur um sameiningu og allt of margir fást við verk sem er ekki eins flókið eins og það lítur út fyrir að vera. Ef menn taka þau gögn sem fyrir liggja og gera tillögur út frá þeim er hægt að leysa málið. Til þess þarf 1,5 milljarða núna í dag, þá er hægt að leysa það mál sem blasir við sem vandi og til þess þurfa menn að taka á. 200 millj. potturinn gerir ekki neitt í þessu, 320 millj. sem eru meðfylgjandi í fjáraukalög gera heldur ekki neitt í þessu. Það er bara verið að stinga snuði upp í aðilana sem reka þær stofnanir og 80 millj. eru eina sem er hægt að mæla með sérstaklega. Þingmaðurinn segir já.

Virðulegi forseti. Ég er ánægð að heyra að hv. þingmenn samþykkja tillöguna. Við erum að samþykkja aukið fjármagn til heilbrigðisþjónustunnar. Við erum að samþykkja tillögu um einn milljarð til viðbótar við það sem áður var ákveðið. Menn geta ekki talað á sama tíma um það að verið sé að skera niður þegar við erum að bæta milljarði við. Hér hefur komið fram að það sé óeðlilegt að það séu stýrinefndir sem koma hér að. Það er mjög eðlilegt að svo sé. Það er mjög eðlilegt að gerðir séu samningar við sjúkrahúsin um reksturinn og ég held einmitt að við höfum góða reynslu af slíku. Hér hafa verið þriggja manna nefndir uppi sem hafa verulega sýnt að það borgar sig að fulltrúar úr ráðuneytinu vinni með forstjórum heilbrigðisstofnananna.

Herra forseti. Þegar hefur komið fram í atkvæðagreiðslunni að samtals eru aukafjárveitingabeiðnir utanrrn. samkvæmt frv. og brtt. meiri hlutans upp á tæpan hálfan milljarð kr. Hluti af vandanum kemur fram í liðnum Utanríkisráðuneyti, aðalskrifstofa þar sem farið er fram á rúmlega 40 millj. kr. aukafjárveitingu. Þar er einn liður, liðurinn 1.02 Varnarmálaskrifstofa þar sem beðið er um 13,2 millj. og að uppistöðu til 11 millj. vegna þess að hinu háa ráðuneyti láðist að gera ráð fyrir útgjöldum vegna heræfinganna sem fóru fram í sumar, þ.e. beðið er um 7 millj. kr. vegna annarrar æfingarinnar og 4 millj. kr. vegna hinnar. Í ljósi þess hversu geysilegar aukafjárveitingar eru til ráðuneytisins tel ég ekki ósanngjarnt að ráðuneytið reyni að leysa þennan vanda sjálft. Með hliðsjón af mikilvægi æfinganna og hversu vinsælar og vel heppnaðar þær voru að mati ráðuneytisins reyni ráðuneytið að sjá fyrir þessu með því að herða sultarólina. Einnig leyfi ég mér að leggja til að meiri hlutinn íhugi að setja stýrinefnd yfir varnarmálaskrifstofuna eins og verið er að gera með sjúkrahúsin. Ég tel ástæðulaust að samþykkja aukafjárveitinguna og mun greiða atkvæði gegn henni, herra forseti.