Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frumvarpi því, sem ríkisstj. hefur hér lagt fram um innflutning og gjaldeyrismeðferð, er fyrst og fremst ætlað að bæta úr þeirri þörf, sem skapazt hefur um breyttar ráðstafanir á innflutningsverzlun landsins vegna síbreytilegrar aðstöðu, sem styrjöldin hefur haft og mun hafa í för með sér. Höfuðástæðan til þess, að núverandi innflutnings- og gjaldeyrisl. voru sett, var sú, að gjaldeyrir þjóðarinnar hrökk ekki fyrir venjulegum innflutningi, þess vegna þurfti að draga saman seglin og leitast við að láta gjaldeyriseignina standast á við innflutningsþörfina. Á þessu hefur orðið gagnger breyting. Sú nauðsyn, er skapaði þau gjaldeyrislög, sem í gildi hafa verið undanfarið, er úr sögunni. Í stað þess hafa komið önnur viðfangsefni, er krefjast úrlausnar. Nú hafa hinir tveir gjaldeyrisbankar landsins undir höndum meiri erlendan gjaldeyri en þjóðin þyrfti að nota fyrir öllum nauðsynlegum innflutningi í heilt ár, þótt ekkert bættist við á þeim tíma. Gjaldeyrisskorturinn er því ekki sem stendur eitt af viðfangsefnunum. En styrjöldin hefur skapað okkur ný viðhorf og lagt okkur á hendur fleiri en eitt vandasamt viðfangsefni. Greiðslujöfnuður landsins, þegar eingöngu er tekið tillit til útflutnings og innflutnings, hefur verið óhagstæður á þessu ári, sem nemur um 181/2 milljón kr. til nóvember loka. Þetta er einkenni sjúkdóms, sem er að búa um sig, og það er eins með þenna krankleika og flesta aðra, að það er hægara að koma í veg fyrir hann í byrjun en að lækna hann síðar, þegar sjúklingnum fer að elna sóttin. Ég mun ekki, meðan ég er ráðherra viðskiptamála, horfa á það aðgerðarlaus, að verðmæti innflutningsins verði til lengdar meira en gjaldeyristekjur landsins af útflutningnum og á þann hátt gangi til þurrðar sá gjaldeyrir, sem safnazt hefur erlendis undanfarin þrjú ár. N. sú, er hafði á hendi samninga við Bandaríkin í fyrra, áætlaði, að landsmenn mundu þurfa að flyt ja að vestan um 120 þús. tonn af vörum, ef gengið væri út frá venjulegum óhindruðum innflutningi og gert væri ráð fyrir, að frá öðrum löndum fengist flutt kol, salt, olía og nokkrar aðrar vörur. Nú er svo komið af orsökum, sem ekki er ástæða til að rekja hér, að landsmenn hafa skipakost, sem aðeins getur flutt um helming þess vörumagns, sem gert var ráð fyrir, að þyrfti að flytja frá Ameríku. Það getur því engum dulizt, að hér verður að sníða stakk eftir vexti og við verðum að nota þann skipakost, sem fyrir hendi er, á þann hátt, að þjóðin geti haldið áfram að lifa og starfa. Skipakostinn verður að nota til þess að flytja þær nauðsynjar, sem landsmenn þarfnast mest, og þær vörur, sem hægt er án að vera, verða látnar sitja á hakanum eða útilokaðar, þótt slíkt kunni að valda óþægindum einstaklingum eða félagsheildum. Bandaríkin gerðu við okkur í fyrra hagkvæman og vinsamlegan viðskiptasamning. Bandaríkin hafa haldið þennan samning í hvívetna í orði og anda og þau hafa áframhaldandi sýnt okkur hjálpfýsi og vinarhug. En þrátt fyrir þetta verður íslenzka þjóðin að hafa það ríkt í huga, að þessi mikli vinveitti nábúi hennar berst nú fyrir lífi sínu í hinum stórfelldustu styrjaldarátökum, sem heimurinn hefur séð. Þess vegna verða kröfur okkar, þrátt fyrir samninga, að vera sniðnar og mótaðar af fullri sanngirni og góðgjörnum skilningi á hinum risavöxnu og margþættu víðfangsefnum, sem Bandaríkin verða að fást við í baráttu sinni. Það má segja, að þarfir okkar séu litlar á mælikvarða hins mikla stórveldis, en þrátt fyrir það getum við ekki búizt við né gert kröfu til að vera miklu betur settir en þess eigin þegnar. Með þeirri breytingu á innflutningsverzlun landsins, sem frv. þetta stefnir að, er gert ráð fyrir að geta á auðveldari hátt en nú er fullnægt þeim sjónarmiðum, er ég nú hef nefnt, og brugðizt skjótar og betur við þeim breytingum í verzluninni, sem nauðsynlegar verða, eftir því sem styrjöldin sogar til sín meira af hráefnum og vinnukrafti þjóðanna. Eins og frv. ber með sér, er gert ráð fyrir, að Viðskiptaráð hafi með höndum ráðstöfun á öllum innflutningi til landsins, öllu farrými og á öllum gjaldeyri til vörukaupa og annarra nauðsynja. Enn fremur er því ætlað að hafa yfirstjórn verðlagseftirlits og vöruskömmtunar, lögum samkvæmt. Auk þessa verður því falið innkaup á vörum, sem nú eru keyptar frá Láns- og leigustofnuninni í Washington, fyrir milligöngu íslenzku innkaupsn. í New York. Eins og sjá má af þessu, verður Viðskiptaráði falið mikið starf og mikið vald, enda er hugmyndin sú, að sameina í hendur velskipaðrar, sterkrar n. flest þau víðfangsefni, sem styrjöldin hefur snúið í fang landsmönnum á sviði viðskiptanna. Eins og nú standa sakir er þetta allt í brotum og þjóðinni er jafn nauðsynlegt að skipa þessum málum í samræmi við ástandið eins og að sporna gegn flóðbylgju dýrtíðarinnar. Í 2. gr. frv. 5. lið er gert ráð fyrir, að Viðskiptaráð geti annazt innflutning brýnna nauðsynja, ef sýnilegt þykir, að innflytjendur sjái ekki þörfum þjóðarinnar borgið. Ég vil taka fram, að hér er ekki landsverzlun á ferðinni, heldur heimild handa ríkisstj. til að sjá lífsafkomu þjóðarinnar borgið, ef bresta skyldi framkvæmd þeirra aðila, sem nú annast innflutning lífsnauðsynja. Ég ætla ekki hér að ræða með eða móti landsverzlun, en ég vil segja það og ætla, að ég tali af nokkurri þekkingu, að engin ríkisstofnun kaupir matvörur í Vesturheimi hagkvæmara verði en þeir tveir aðilar, sem nú annast þessi innkaup. Að því leyti eru opinber afskipti ekki nauðsynleg fyrir þjóðina, því að þau færa henni ekki lægra innkaupsverð né lægri dreifingarkostnað. Auk þess væri látið ónotuð tækni, starfskraftar, þekking og fjármagn, sem þessir innflytjendur hafa yfir að ráða. Ef hins vegar er deilt um það, hvort of mikill hagnaður er tekinn á dreifingunni, vil ég benda á það, að ríkishaldið hefur í hendi sér að koma í veg fyrir slíkt með algeru og skynsamlegu verðlagseftirliti, sem nú er verið að undirbúa. Í þessu sambandi vil ég lýsa yfir því, að þessi heimild verður því aðeins notuð, meðan ég fer með viðskiptamálin, að ekki verði á annan hátt séð þjóðinni fyrir lífsnauðsynjum, svo viðunandi sé. Sökum þess, að Viðskiptaráði er ætlað að hafa með höndum verðlagseftirlit, skal ég taka fram, að ríkisstj. mun næstu daga leggja fram nýtt frv. um það mál, og í samræmi við það frv., sem hér liggur fyrir. Að síðustu vil ég minnast á breytingu á gjaldeyrisverzluninni, sem fram kemur í frv. Þar er gert ráð fyrir, að Landsbankinn fái eftirlitsrétt með kaupum á gjaldeyri með því að ákveða, að hann hafi einn kauparétt á erlendum gjaldeyri og Útvegsbanka Íslands verði falið umboð til að kaupa erlendan gjaldeyri, en að öðru leyti engin breyting á þeim viðskiptum, frá því sem nú er. Enn fremur að lögboðin verði ákveðin skipting milli bankanna á þeim gjaldeyri öllum, sem inn kemur. Ég tel nauðsynlegt, að einhver aðili hafi eftirlit með kaupum á erlendum gjaldeyri og því, að öllum gjaldeyri sé skilað fyrir útfluttar afurðir. Tel ég eðlilegt, að slíkt sé falið þjóðbankanum.



Þegar núverandi hv. ríkisstj. lagði fram fyrir jólin frv. um breyt. á l. um dómn. í verðlagsmálum, þar sem aðal innihaldið var að halda verðlaginu í landinu föstu og loka fyrir verðbólguna, þá lýsti ég yfir því, af hálfu Alþfl., að hann teldi það virðingarverða tilraun til að byrja að gera ráðstafanir gegn vaxandi dýrtíð og reyna að opna götu til þess að draga úr dýrtíðinni og verðbólgunni. Auk þess gat ég þess, að ég liti á þá löggjöf aðallega sem form, en framkvæmdirnar væru aðalatriðið. Svipað má segja um það frv., sem hér liggur fyrir. Þar er lagt til, að lögboðið sé nýtt form um meðferð verðlags- og gjaldeyrismála þjóðarinnar, form, sem að mínu áliti er skynsamlegra en það, sem nú er í gildi, þar sem þau mál eru nú í höndum margra n., en eru hér sameinuð undir einn hatt, Viðskiptaráðið. Um þetta er frá mínu sjónarmiði ekki hægt að segja annað en gott eitt. Það er tilraun til að haga verkum á hagkvæmari og skynsamlegri hátt en áður hefur verið gert. En ég kem aftur að því, að þetta er að mestu leyti form, og á innihaldinu veltur gildi þess. Það veltur t.d. á því, hvaða menn verða valdir og hvernig þeir rækja þau störf, með hvaða hugarfari og hvaða vilja. Það veltur einnig á því, hvernig þeir velja sér aðstoðarmenn og á hvern hátt ríkisstj. hugsar sér að styðja þá til þess að gera það, sem rétt er og nauðsynlegt. Það hefur oft verið fylgt þeirri reglu, þegar menn hafa verið valdir í n. sem þessar, að þær hafa verið valdar af Alþ. sjálfu, að meira eða minna leyti. Nú leggur hv. ríkisstj. til, að hún velji þá sjálf. Í raun og veru er þetta skiljanlegt frá sjónarmiði ríkisstj. En hún bindur sér með því meiri og þyngri bagga en ef hinni reglunni væri fylgt. Hv. ríkisstj. er byggð þannig, að hún hefur ekki stuðning neins meiri hluta í þ. eða neins flokks. Afstaða þ. til ríkisstj. hlýtur því að fara eftir því, hvernig henni tekst að leysa þetta starf af höndum og velja menn til að framkvæma ráðagerðir hennar. Við höfum reynslu af ýmsum n., sem hafa átt að fara með framkvæmd opinberra mála. Við könnumst t.d. við verðlagsn. Hún var að vísu skipuð með l. og eftir útnefningu sérstakra aðila, en svo tókst til, að n. varð á þann veg, að svo sterk voru þau öfl í n., sem höfðu meiri áhuga á því að halda uppi verðinu en að halda því niðri, að eftirlitið varð nauðalítið og kom að litlu liði. Þetta er bending til hv. ríkisstj. henni til varnaðar, þegar hún fer að skipa Viðskiptaráðið. Það veltur einmitt mikið á því, að það séu hæfir menn, sem hafi þá hugsun bak við sitt starf að halda niðri verði á nauðsynjavörum almennings, þeim sem fluttar eru inn. Það má segja, að Viðskiptaráði séu ætluð störf þriggja n. Þau, sem greinir fl., 3. og 4. tölul. 2. gr., voru áður í höndum innflutnings- og gjaldeyrisn. Þau, sem greinir í 6. lið, voru fyrst í verðlagsn. og síðar í dómn. í verðlagsmálum. Og enn fremur eru þau mál, sem hafa heyrt undir skömmtunarskrifstofu ríkisins, lögð undir Viðskiptaráðið. Nú skilst mér af hv. fjmrh., að fleiri ráðstafanir séu á döfinni, og varðar það að sjálfsögðu miklu um afstöðu Alþ. til þessa frv., hvað framhaldið verður af hálfu ríkisstj. á sama sviði. Það er því álit mitt, að það væri æskilegt, að ríkisstj. kæmi fram með þau mál, áður en búið er að afgreiða þetta frv. Vera má, að afstaða manna til þess frv. kynni að mótast af því, hvernig áframhaldandi lögg jöf er hugsuð. Eftir frv. að dæma er ætlazt til, að Viðskiptaráð sé mjög sterk n. með mikið og sérstaklega ábyrgðarmikið starf. Ég kem þá aftur að því, að það er á valdi ríkisstj., hvort ráðið verður vel skipað, og á því veltur mjög mikið, að svo verði. Ég vil ekki fara neitt ýtarlega út í einstök atriði frv. á þessu stigi, þar sem það á eftir að fara til n. og finnst mér sjálfsagt, að þ. greiði fyrir því, að það fái skjóta afgreiðslu. N. gefst kostur á að kynna sér frv. og leita sér upplýsinga um einstök atriði þess hjá ríkisstj. Sumir þættir þess verkssviðs, sem frv. nær yfir, verða ekki raktir svo, að tilganginum sé náð nema til þess veljist sérstaklega hæfir trúnaðarmenn. Það væri kannske hægt að fá hér upplýsingar hjá hv. ríkisstj. um það, hvernig hún hugsar sér viðbótarskipun þessara mála. Það má segja, að tvö ný verkefni séu falin Viðskiptaráði í viðbót þið þau, er n. hafa áður farið með. Annað er notkun skiprýmis og hitt er heimild til að flytja inn nauðsynjavörur, ef þörf gerist. Viðskiptamálaráðuneytið mun hafa haft nokkuð eftirlit með því, hvernig skipsrúm var notað, þó að ég álíti nauðsynlegt að gera meira í þá átt, álít ég eðlilegt að samrýma það, og er þess vegna ekki nema gott eitt að segja um það, að Viðskiptaráðinu skuli vera falið þetta starf. Hv. fjmrh. minntist á það í sambandi við 5. lið, að það væri ekki meiningin að stofna til landsverzlunar og ekki yrði gert neitt í þá átt nema að beinu fyrirlagi ríkisstj. Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að fara að koma með með rök eða mótrök varðandi landsverzlun eða innflutningi á eina hönd, en það má sjá á frv. frá hv. ríkisstj., að hún ætlar ekki að fara inn á þá braut að fela einni stofnun að fara með innflutning til landsins. Ég skal svo geta um það, að í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að ákveðið verði, á hvern hátt verði varið gjaldeyrisverzlun, og Landsbanki Íslands á einn að hafa kaup á erlendum gjaldeyri. Þetta er breyt. Tveir bankar, báðir að vísu þjóðbankar, Landsbankinn og Útvegsbankinn, hafa samkv. gildandi l. rétt til að verzla með erlendan gjaldeyri. Ég vil segja fyrir mitt leyti og án þess að vilja vekja deilur, að ég sé enga ástæðu til að breyta þessu. Hins vegar finnst mér eðlilegt að ákveða hlutfall milli bankanna, en um þetta atriði er bezt, að n. ræði við hv. ríkisstj. Ég skal svo ekki hafa orð mín fleiri. Það er ekki nema gott um það að segja, að gerð skuli vera tilraun til að „centralisera“ störf þau, er hingað til hafa verið dreifð með ýmsum n. Ég endurtek, að mér finnst formið skynsamlegt, en að allt veltur á því, að réttir menn séu valdir til þess að fara með þetta mikla hlutverk.



Herra forseti. - Ófriðurinn hefur fært okkur mörg ný verkefni í verzlunarmálum sem öðrum málum, og það hafa verið settar á fót á undanförnum árum nokkrar stofnanir, sem hafa fengið verkefni þessi með höndum jafnóðum og þau hafa skapazt. Þegar ný verkefni hefur borið að höndum, hafa þau verið falin nýjum aðila, af því að manni hefur fundizt, að hver n. hefði fangið fullt af verkefnum þeim, sem fyrir voru. Reynslan hefur þó sýnt ótvírætt undanfarið, að þessu fyrirkomulagi hefur fylgt sá galli, að ekki hefur verið nógu mikið heildarsamræmi í starfi þessara aðila. Að vísu hefur ráðuneytið haft yfirumsjón með starfi þessara stofnana, en vegna þess að störf þeirra hafa verið með mismunandi hætti, hefur vantað samræmið. Ég vil í þessu sambandi minna á það, að verðlagsn. var ekki skipuð af ríkisstj., heldur voru tilnefndir í hana menn af ýmsum stofnunum, sem höfðu mismunandi sjónarmið og niðurstaðan hefur orðið sú, að mönnum hefur orðið ljóst, að aukins samræmis er þörf. Þetta frv. virðist mér að meginatriðinu til fullnægja þessum þörfum. Hv. fjmrh. talaði um, að sameina ætti undir eina stofnun það starf, sem þrjár aðalstofnanir hafa haft með höndum, og enn fremur að bæta við hana þeim verkefnum, sem tíminn kynni að sýna, að væru nauðsynleg. Hún á að taka að sér þau störf, sem gjaldeyris- og verðlagsn. hefur haft með höndum, skömmtunarskrifstofa ríkisins og dómnefnd í verðlagsmálum. Þessari einu stofnun er ætlað að koma í staðinn fyrir þær. Þó að verið hafi nokkur íhlutun um skiprúm, þá fer því fjarri, að með því skipulagi, sem verið hefur, hafi þar náðst í botn, því að það er ekki hægt nema með því að fylgjast nánar með því, sem hefur verið gert, enda þótt eimskipafélagið hafi haft góða samvinnu við stjórnina í þessum efnum. Ég tel því frv. stefna í rétta átt. Hins vegar vil ég vekja athygli á því, sem kom fram hjá hv. 4. þm. Reykv., að þegar búið verður að draga öll þessi stórkostlegu verkefni saman á einn stað og fimm mönnum ætlað að hafa þar úrskurðarvald, þá hlýtur starf þessara fimm manna að verða meira og minna yfirstj., og þeir verða svo og svo mikið að treysta á þá deildarstjóra eða starfsmenn, sem þessir fimm menn setja til að fylgjast með hverri starfsgrein. Það er augljóst mál, að það veltur allt að því eins mikið á þeim for stöðumönnum, sem verða settir til að starfa við hverja grein fyrir sig og undirbúa málin fyrir yfirstj., og það kemur til með að velta gífurlega mikið á, hvernig tekst með val á þeim mönnum og hvernig viðhorf þeirra manna er, sem til þeirra hluta eru valdir, hvort þeir hafa áhuga fyrir að líta á þau mál, sem þeim eru falin, frá almennu sjónarmiði, eða það verða menn, sem hafa hliðarsjónarmið, sem geta eyðilagt þann árangur, sem annars gæti náðst af þessu. Þetta er gífurlega stórt atriði, og því sjáum við, að þetta fyrirkomulag getur orðið til mikilla bóta, ef vel tekst um yfirstjórn stofnunarinnar og vel tekst um val þeirra manna, sem eiga að stjórna deildunum, annars verður verr farið en heima setið. Vegna þess, hvers eðlis þessi breyt. er, finnst mér hér stefnt í rétta átt, en það þarf vitanlega að athuga mjög gaumgæfilega, hvernig skipa skuli yfirstj. slíkrar stofnunar sem þessarar, því að það hefur aldrei verið sett stofnun á fót hér á landi, sem hefur verið fengið annað eins vald og þessi stofnun fær, ef þetta frv. verður samþ. lítið eða ekkert breytt. Það verður því að athuga skipun yfirstj. ákaflega vel, og ég fyrir mitt leyti vil sérstaklega beina því til hæstv. ríkisstj., til þess að samvinna hennar við Alþ. geti haldizt sem bezt, að það er ákaflega áríðandi að veita þessu meginatriði sérstakan gaum við meðferð málsins, því að það væri ákaflega slæmt, ef þessi skipulagsbreyt., sem í sjálfu sér gæti orðið til stórmikils gagns, næði ekki tilgangi sínum eða misheppnaðist fyrir það, að látið væri undir höfuð leggjast að hafa samvinnu milli stj. og Alþ. í þessu efni eins og er alveg nauðsynlegt. En þó að verksvið þessarar yfir stj. sé geysilega víðtækt samkv. þessu frv., þá finnst mér samt rétt að athuga, hvort ástandið sé ekki þannig, að ástæða væri til að gefa henni jafnvel enn víðtækara vald en hér er gert, en það má athuga nánar í n. Áður en málið fer í n., vil ég vekja athygli á einu atriði, sem ég sakna úr frv. Gert er ráð fyrir, að þessi yfirstj. hafi með höndum yfirstj. viðskiptamálanna, en þó er ekki minnzt á útflutninginn í sambandi við frv. Eins og menn víta, þá er nú starfandi útflutningsn., eða réttara sagt, það er til útflutningsn., en rás viðburðanna hefur orðið sú að undanförnu, að hlutverk hennar er nú orðið sáralítið eða ekkert. N. hefur hins vegar setið, og ég tel, að þegar gengið er að því að samræma þessi mál og gera þau einfaldari í framkvæmd, tel ég sjálfsagt, að útflutningsn. geti líka hætt störfum, en hún hefur starfað mjög lítið, en í reyndinni hefur það orðið viðskiptan. og samninganefndir, sem hafa fjallað um samningana við önnur ríki, en hafa fyrir rás viðburðanna fengið að mestu leyti það verkefni, sem útflutningsn. var ætlað. Ég tel því rétt að athuga, hvort ekki sé rétt að fella þetta líka undir viðskiptaráðið. Í sambandi við þetta frv. ræddi hæstv. ráðh. nokkuð horfur í viðskiptamálunum yfirleitt. Ég fyrir mitt leyti vil lýsa ánægju minni yfir því, að hann tók fram, að hann vildi ekki horfa aðgerðarlaus á, að innflutningurinn færi fram úr útflutningnum, hann taldi það vott um byrjun á sjúkdómi, og er enginn vafi, að það er rétt. Það verður að veita því sérstaka athygli, að það verður að finna ráð við því, meðan við höfum verulegar gjaldeyrisinneignir bak við okkur, því að annars geta þær orðið upp étnar, fyrr en okkur varir. Ég tók eftir, að hæstv. ráðh. sagði, að sá skipakostur, sem við ættum nú von á, mundi ekki geta flutt inn nema helming af ársinnflutningi okkar, að ég hygg fyrir utan þær þungavörur, sem frá Englandi kunna að koma. Mig langar til að fá nánari upplýsingar um það hjá hæstv. ráðh., hvernig horfurnar eru í þessum málum yfirleitt. Í samningunum við Bandaríkin er svo ákveðið, að þau sjái okkur fyrir skipakosti til að flytja til okkar nauðsynlegar vörur að því leyti, sem skipakostur okkar hrekkur ekki til. Þetta loforð er skýlaust og gefið af frjálsum vilja, og meðan ég þekkti til þessara mála, var það svo, að skipakostur var látinn, fullkomlega að því er mönnum fannst, til að uppfylla þetta samningsatriði. Nú hef ég orðið þess var upp á síðkastið, að Bandaríkin hafa dregið verulega að sér hendina í seinni tíð, og ummæli hæstv. ráðh. gefa mér tilefni til að líta svo á, að þeir muni enn þá ætla sér að draga stórlega að sér hendina. Ég vil beina því til hæstv. stj., að hún athugi vel samninginn um hervernd landsins og þá skuldbindingu, sem Bandaríkin tóku á sig um flutninga til landsins, og verði reynt að fá slegið föstum einhverjum ákveðnum skilningi um það atriði, ef það þykir ekki nógu skýrt, hverjar séu þær nauðsynjar, sem flytja eigi til landsins, til þess að samningurinn teljist haldinn af hálfu Bandaríkjanna. Mér er fyllilega ljóst, hvaða erfiðleika Bandaríkin hafa við að stríða sjálf í öllum greinum eins og þeirra aðstaða er, en það er einu sinni svo, að þessi samningur var gerður, þegar þeir tóku að sér hervernd landsins, og þeir gengust þá inn á þetta góðfúslega og án aths., og þá munar óverulega um að láta Íslendingum í té þann skipakost, sem þeir þurfa til að flytja nauðsynjar sínar inn í landið. Mér hefði fundizt rétt, að hæstv. ráðh. hefði látið Alþ. vita nánar en kom fram í ræðu hans, hve mikinn skipakost við höfum nú frá Bandaríkjunum í förum og hvaða horfur væru þar. Um það leyti, sem ég þekkti til síðast, þá létu þeir á tímaleigu þrjú skip og skutu aukaskipum inn í til viðbótar, eftir því sem ástæður kröfðu. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta.



Herra forseti. - Þetta frv. er, eins og það liggur fyrir og skýrt hefur verið rækilega, mjög víðtækt. Hvað snertir þær ráðstafanir, sem þar er lagt til að gera, færir það n. aukið vald, og í rauninni er þessari yfirstjórn fengið þar beint vald yfir gjaldeyrinum, að honum verði varið til kaupa á nauðsynlegum vörum, og er ekki nema gott um það að segja. Ég álít eðlilegt að sameina það verkefni, sem rætt er um í 2. gr., undir eina fimm manna stjórn, þegar tímarnir eru eins hættulegir og nú. En það er nauðsynlegt að gera sér ljóst um leið, að svo víðtæku valdi fylgir mikil ábyrgð. Ég sé ekki betur en að þetta ráð hafi vald á afkomu, næstum því lífi, fjölda manna. Það á að ráða, hvaða vörur eru fluttar inn og hvernig innflutningnum er ráðstafað. Það á að ráða, hverjir selja þetta, því að það veitir leyfin. Það getur ráðið því, ef það stjórnar þannig, að ákveðnar atvinnugreinar stöðvist og ákveðin fyrirtæki verði ekki rekin. Það er því mjög nauðsynlegt, að við gerum okkur ljóst, hversu mikið vald þessu viðskiptaráði er falið. Á það hefur verið minnzt af hv. 4. þm. Reykv. og hv. 2. þm. S.-M., að engri n. muni hafa verið falið jafnmikið vald hér á landi og á nú að fá þessu ráði. Ég tel því skipta ákaflega miklu máli, hvernig ráðið er skipað og hvernig því er komið fyrir. Ég álít áhættu fyrir þ. að afsala sér slíku valdi í hendur þessa ráðs, a.m.k. á meðan að völdum situr stj., sem ekki nýtur beinlínis trausts þ. Mér finnst ekki rétt, meðan þannig standa sakir, að afhenda stj. meira vald en stj. hefur sem ríkisstj. í landinu. Það hefur verið svo með þau valdsvið, sem stj. hefur verið að leggja undir sig, að það hefur verið falið sérstökum ráðum og n., sem hafa verið kosin beint eða óbeint af þ. og stj. Það hefur þá alltaf þótt nauðsynlegt, að fulltrúar þjóðarinnar, sem á þ. hafa setið, hafi haft talsvert mikið um það að segja, hvernig þessar n. og þessi ráð hafa verið skipuð. Eins virðist mér þurfa að vera á sviði eins og þessu og því fremur sem það er víðtækara. Hins vegar skil ég vel, að sú stj., sem nú situr á þessum vandasömu tímum, vilji fá talsverðu að ráða um, hvernig slíkri stofnun sem þessari fara störfin úr hendi. Ég álít, að Alþ. eigi með talsverðri þátttöku í skipun ráðsins að tryggja, að réttur þegnanna sé ekki fyrir borð borinn, en stj. með því t.d. að skipa framkvæmdastjóra ráðsins fylgist með þeim daglegu viðhorfum og hvernig störfin fara ráðinu úr hendi. Ég álít rétt, að sú n., sem fær þetta mál, eigi að ræða um það við hæstv. stj., hvort ekki sé hægt að ná samkomulagi milli þ. og stj. um skipun ráðsins og nánara fyrirkomulag þess, og mun ég því ekki fjölyrða frekar um það, en væntanlega gefst tækifæri til þess við síðari umr., ef þörf krefur. Hæstv. stj. mun óska eftir, að málið fái sem skjótasta afgreiðslu, og mun ég því ekki fara út í nema höfuðatriðin. Ég get þó ekki látið hjá líða að minnast á höfuðatriði 3. gr., sem sé, að það á að fela Landsbankanum einum að kaupa gjaldeyri. Ég er alveg mótfallinn, að slíkt sé gert, og sé ég enga ástæðu til þess eða að það skapi neitt öryggi í þeim málum. Ég álít heppilegt, að n., sem fær þetta mál, ræði við hæstv. stj. um þetta atriði og mun því ekki að óþörfu fara að ræða málið ýtarlega við þessa umr. Ég vildi ekki vekja deilur um það, en aðeins lýsa afstöðu minni almennt.



Ég sé ekki ástæðu til að fara ýtarlega út í þetta frv. nú við þessa umr., kannske einkum vegna þess, að frv. hefur þegar við þessa umr. verið allmikið skýrt bæði af hendi hæstv. stj. og þeim þm., sem um það hafa talað. Ég tel, að við þær umr. hafi komið fram bæði kostir og lestir frv. í aðalatriðunum, og það er tilgangurinn með 1. umr. málsins, að hún verði til leiðbeiningar þeirri n., sem um málið fjallar. Slík gagnrýni hefur komið fram, og þá er aðalatriðið, að upplýsingar liggi fyrir, en ekki, frá hvaða mönnum eða flokkum þær eru fram færðar. Ég er út af fyrir sig sammála því, sem hv. 2. þm. S.-M. sagði, að þegar ný verkefni hefur borið að höndum vegna erlendra áhrifa, þá hefur verið hugsað meira um að setja á fót stofnanir til að leysa það, sem kallaði að þá í augnablikinu, heldur en að hafa hugfast, á hvaða hátt væri hagkvæmast að leysa þessi mál í heild. Þess vegna er rétt í þessu sem öðru, þegar dómur reynslunnar fellur, að hagnýta hann og fær a til betri vegar sem hægt er. Ég tel sem sagt, að þetta sé kostur á frv. Hitt kann svo að vera, að megi gagnrýna, hvort of mikið vald sé hér lagt í hendur fárra manna. Í því felst að sjálfsögðu sú hætta, að þegar þessir menn eiga að vinna verk, sem allmiklu fleiri menn áður hafa unnið, þá verði þeir að fela deildarstjórum eða umboðsmönnum að vinna svo og svo mikið af því verki, sem hér á að fela Viðskiptaráðinu, og þá veltur auðvitað mjög mikið á því, hvernig þetta mannaval tekst. Ég hef talið, að eftirlit með ráðstöfun farmrýmis hafi verið mjög mikið bæði af hálfu hv. 2. þm. S.-M. og hv. 3. þm. Reykv., á meðan þeir fóru með þessi mál. Og ég þykist hafa góðar heimildir fyrir því, að ráðuneytið hafi jafnan ákveðið, hvaða vörur mætti flytja með hverju skipi. Ég get því ekki talið, að neitt nýmæli felist í 2. lið 2. gr., og svipuðu máli gegnir um 5. liðinn, eftir að hæstv. fjmrh. hefur lýst yfir því, að meðan hann fer með þessi mál, muni ekki verða til þessarar heimildar gripið, ef sómasamlega sé séð fyrir innflutningnum á allan hátt. En þótt hér sé ekki um mikil nýmæli að ræða, er ekki því að neita, að valdið liggur hér óskiptara í höndum eins aðila en áður, að því leyti sem hann ræður við verkefnið. Um það, hvernig skipa skal þetta Viðskiptaráð og hver eigi að skipa það, skal ég ekki vera margorður. Eins og hv. 2. þm. S.-M. sagði áðan og hv. 2. þm. Reykv. áréttaði, er hér að ræða um mikil völd í höndum einstakra manna. Má Alþ. sannarlega fara að athuga, hvar það stendur, ef n., sem ekki er kosin af Alþ., heldur af ríkisstj., sem er ekki sjálf skipuð af Alþ., er fengið meira vald en nokkurri annarri n., sem hér hefur starfað. Ég skal að vísu játa, að ætti ég að taka að mér þann vanda, sem ríkisstj. er á hendur falinn, á þessum örlagaríku tímum, þá mundi ég vilja ráða nokkru um það, hvernig skipulag væri haft á þessum málum og hverjir stæðu fyrir því skipulagi. Þessi afstaða hæstv. ríkisstj. er því engan veginn óeðlileg. En eigi að síður bendi ég á, að slík nefndarskipun af hálfu stj. hlýtur að verða Alþ. hvatning til að athuga sinn gang. Hins vegar býst ég við því, að þetta mál fái góðar viðtökur sem aðrar málaleitanir þessarar hæstv. stj. Afstaða mín og míns flokks til hennar markast af þeirri von okkar, að hún hafi betri aðstöðu en flokksstj. til að koma málum fram, eins og nú er ástatt. Flokkurinn vill því styðja málstað hennar, án þess þó að skuldbinda sig til að fylgja öllum þeim málum, er hún kann að bera fram. En að því er þetta frv. snertir, tel ég, að það leysi engan veginn úr öllum vanda á þessu sviði, þó að það geti vel orðið til bóta, sérstaklega ef vel tekst til um mannaval. Hæstv. ráðh. sagði, að svo væri komið, að við yrðum að haga innflutningi til landsins eftir þeim skipakosti, sem við höfum nú yfir að ráða, og hann gerði ekki betur en fullnægja helmingi af innflutningsþörf landsins. Sé þetta rétt, þá hljóta að hafa skapazt nýir örðugleikar upp á síðkastið, því að þótt stundum hafi verið nokkuð erfitt um skipakost að undanförnu, hefur alltaf úr rætzt að lokum. Og ég tel það ekki í samræmi við þann samning, sem gerður var við Bandaríkjastj., eða þau fyrirheit, sem forseti Bandaríkjanna gaf Íslendingum í sambandi við herverndina, ef ekki er betur séð fyrir innflutningsþörf landsmanna en þetta. En hvað sem líður bókstaf þess samnings, þá er það ekki okkar að gefa út neins konar opinberar yfirlýsingar um tilslakanir í þessum efnum. Ég hef vitanlega ekkert á móti því, að varlega sé farið um innflutning til landsins. Hins vegar höfum við sjálfstæðismenn ekki talið minna um vert að afla fanga til landsins en tryggja sér auknar innstæður erlendis, og má þess minnast, að um þetta urðu nokkrar deilur í þjóðstj. gömlu. Það getur varla verið álitamál, hvort meira muni vera um vert að afla sér fjórðu hundrað milljónanna erlendis eða tryggja landinu nægar vörubirgðir, þótt sumir hæstv. ráðh. kalli mest af því, sem inn er flutt, skran. Á síðasta ári fluttum við inn vörur fyrir 83 millj. kr. umfram það, sem inn var flutt árið áður, að mig minnir. Og þegar ég renni augunum yfir innflutningsskýrslurnar, kemst ég upp í 80–90 millj. kr., sem varið hefur verið til kaupa á því, sem ég kalla nauðsynjavöru. Um það má auðvitað deila, hvort erlendur fatnaður sé skran eða ekki, en þó tel ég, að ekki geti talizt óhóf, þó að þjóð, sem búið hefur við þvílíka fátækt skæða og klæða sem Íslendingar, geri kröfu til að geta gengið sæmilega til fara á stórhátíðum. Um bækur kunna líka að vera skiptar skoðanir, en ég vil ekki telja þær skran. Vissulega verður að gæta varúðar um innflutninginn. En meðan við söfnum tugum milljóna í erlendu innistæðufé, veit ég ekki, hve mikil verzlunarspeki það er að kosta kapps um það eitt að auka innistæðuna enn að miklum mun í stað þess að flytja til landsins sem mest af vörum, svo fremi að þar sé ekki um að ræða hreinan óþarfa. Ég hef ekki skýrslur um það, hve miklu muni nema kaup erlendra manna á því, sem flutt er til landsins og greint er á verzlunarskýrslum, en ég tel ekki ólíklegt, að það sé mikil upphæð. En það liggur í hlutarins eðli, að fyrir þá vöru fáum við erlendan gjaldeyri, sem kemur hvergi fram á verzlunarskýrslum. Verzlunarskýrslurnar gefa því að þessu leyti ranga mynd af málavöxtum. Þó að ég vilji alls ekki, að við týnum niður virðingunni fyrir gjaldeyrinum, tel ég engan veginn sjálfsagt, að alltaf sé betra að eiga gjaldeyrinn en vöruna, að minnsta kosti ekki eins og nú horfir við um aðdrætti til landsins. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en vænti þess, að málið fari til n. að lokinni þessari umr.



Ég hjó eftir því hjá hæstv. fjmrh., að hann teldi sig ekki geta horft á það, að fé það, sem varið væri fyrir innfluttar vörur, færi fram úr því, er inn kæmi fyrir útfluttan varning. Nú er það vitað, að innflutningur hefur verið mikill að undanförnu og farið allmjög fram úr útflutningnum, en þó hefur ekki verið sýnt fram á það, að greiðslujöfnuður við útlönd hafi versnað á síðustu tímum. Okkur er nauðsyn að endurnýja skipastól landsins, reisa hús og kaupa til landsins margs konar vörur til framleiðsluþarfa. Ég mundi ekki sjá neitt saknæmt í því, þó að þeim duldu greiðslum, sem inn koma fyrir annað en það, sem út er flutt, yrði varið til þessara hluta, jafnvel þótt nokkuð gengi á innstæður landsmanna erlendis, meðan ekki væru fluttar inn skranvörur og lífi sjómanna teflt í hættu til þess að flytja til landsins óþarfavarning, skinnavöru og slíkt. Nú væri fróðlegt að heyra, hvort hæstv. ráðh. hefur meint það bókstaflega, sem hann sagði um það, að útflutningur og innflutningur yrði að standast á, eða hvort hann ætlast til, að fé það, sem kemur frá herstjórninni, eigi að koma þar til greina. Eins væri gott að fá að vita, hve miklu þetta fé muni nema, og hvort verzlunarjöfnuðurinn muni hafa verið óhagstæður, ef það er tekið til greina.



Það eru nú nokkuð mörg atriði, sem ég þarf að svara. Fyrst ætla ég þá að víkja nokkrum orðum að því, sem hv. þm. Ísaf. sagði síðast. Það, sem ég sagði um greiðslujöfnuðinn, meinti ég bæði bókstaflega og ekki bókstaflega. Ég tel, að með því verði, sem nú er á útflutningsvörum landsmanna, ætti andvirði þeirra að nægja fyllilega fyrir nauðsynlegum innflutningi, á meðan framleiðslan er í fullum gangi. Þess vegna álít ég, að þær duldu greiðslur, sem koma frá herstjórninni, ættu að safnast fyrir og renna í varasjóð, sem við getum vel þurft á að halda að stríðslokum. Ég get ekki svarað því, hve miklu þessar greiðslur nema, en skal athuga það og svara því þá síðar. Ég er sammála hv. þm. G.-K. um það, að gott er að flytja til landsins sem mest af nauðsynjavöru. Það er rétt, að ekki er síður þörf á vörubirgðum í landinu en inneignum erlendis. En sannleikurinn er sá, að við fáum ekki ráðið því, hve mikið er hægt að flytja til landsins, og við getum alls ekki flutt inn allt það, sem okkur vanhagar um og þarft getur talizt. Innflytjendur hafa þegar fest kaup á miklu af slíkum varningi í Ameríku, sem ekki er hægt að flytja til landsins. Um það ættu allir að geta verið sammála, að ekki sé æskilegt, að menn kaupi vörur fyrir mikið fé í útlöndum, en verði svo að láta þær liggja þar í vörugeymsluhúsum með ærnum kostnaði, af því að ekki sé til skiprúm til að flytja þær til landsins. Ríkisstj. hefur fullan hug á að fá því til leiðar komið, að framfylgt verði loforðum þeim um skipakost, sem gefin hafa verið. En við verðum þó að taka nokkurt tillit til þess ástands, sem nú er. Hv. þm. S.-M. bar hér fram spurningu viðvíkjandi skipakosti þeim, sem við höfum nú til umráða. Skipakosturinn hefur verið að þrengjast nú að undanförnu. Eimskipafélagið hefur nú þrjú skip á leigu frá Bandaríkjastj., og er gefið upp, að þessi þrjú skip ásamt Kötlu geti flutt 40 þús. smál. á ári, og Eimskipafélagsskipin geta flutt 26 þús. smál. Þetta eru samtals 66 þús. smál. á ári, og er það sá skipakostur, sem við höfum til umráða, að því tilskildu, að ekki takist að fá fleiri leiguskip. Ég hef ákveðið afsöðu mína í samræmi við þessa staðreynd og talið öruggast að gera ekki ráð fyrir auknum skipakosti. Bezt er að búast við hinu versta, hið góða skaðar ekki. Ef okkur tekst að fá fleiri skip til umráða, getum við aukið innflutninginn. Samkvæmt vitneskju, sem ráðuneytið hefur fengið frá Eimskipafélaginu, liggja nú í New York 23000 smál. af vörum, sem landsmenn hafa keypt. Í Halifax eru 15500 smál. og á þriðja staðnum 2000 smál. Þetta eru samtals 40500 smál. Ég geri ráð fyrir, að þessar vörur séu allar keyptar löglega. Hér eru þá komnar 40500 smál. á móti þeim 66 þús. smál., sem hægt er að flytja inn á ári með þeim skipakosti, sem nú er til umráða. Auk þess þyrfti að panta einar 17500 smál. að kaffi, sykri og kornvöru í viðbót til að fullnægja þörfum þjóðarinnar. Þar með væri búið að binda 58000 smál. af skipakosti landsmanna. Eftir væru þá 8000 smál. Nú má segja, að margt af þessum vörum mætti vel bíða nokkuð, en þess ber að gæta, að þeir menn, sem keypt hafa vörurnar, hafa þegar fengið leyfi fyr:r þeim og þeir verða að greiða mikinn kostnað, sem á þær fellur, meðan þær liggja í erlendri höfn og fást ekki fluttar til landsins. Auk þess eru flestar þessar vörur mjög nauðsynlegar. Ég skal bara taka einn lið, svonefndar láns- og leiguvörur. Það eru mest allt járnvörur, plötujárn, stangarjárn, þakjárn, stál, naglar og alls konar saumur o.s.frv. - 8 þús. smál. - Einnig liggja í New York 3 þús. tonn af áburði. 3 þús. af timbri, og í Halifax eru 5250 smál. af timbri, sem mestmegnis mun vera ætlað til skipasmíða. Nefna má 800 tonn af smurolíu og fernis, 2200 af kornvörum í Halifax, 6150 af fóðurvörum og 1600 af áburði þar, en í New York 750 af kaffi og sykri og ótalmargt fleira af nauðsynjavörum. Þessi aðstaða okkar er ekkert glæsileg sem stendur og með hverjum degi, sem líður, verður ástandið verra og verra, ef ekkert er að gert. Ég víðurkenni fúslega, að n. sú, er hér um ræðir, hefur mikið vald, en hún á líka að hafa það. Við höfum ekkert að gera við n., sem ekki geta stjórnað því, sem þær eiga að stjórna. Ég viðurkenni, að það er allt undir því komið, hvernig tekst með val manna í n., og því hvernig þeir inna sitt hlutverk af hendi. Ég vil einnig fullvissa menn um, að ríkisstj. mun vanda val þessara manna með það fyrir augum, að þeir vinni fyrst og fremst fyrir heildina. Mér er það ljóst, að það má alltaf deila um val slíkra manna, en það verður ekki deilt um þá, fyrr en þeir sýna, hvernig þeir fara með þau mál, sem þeim eru falin. Ég þakka þeim hv. þm., sem hér hafa talað, fyrir góðar undirtektir við þetta mál, og ég veit, að hv. þm. hafa yfirleitt góðan skilning á, að þessum málum þarf að koma í lag, og ég sé ekki, að það verði betur gert með öðru móti en því að skipa sterka n., sem hafi með höndum öll mál, sem varða innflutning og gjaldeyri.



Herra forseti. - Það hefur nú þegar verið rætt allmikið um einstaka liði þessa frv., en það er þó eitt atriði, sem enn hefur ekki verið minnzt á, en mér þykir ástæða til að vekja athygli á og leita skýringa á hjá hæstv. ríkisstj. Það er talað um það í 2. gr. frv., að eitt af verkefnum viðskiptaráðs sé að fara með verðlagseftirlit o.s.frv. Nú vildi ég spyrja hæstv. fjmrh., sem reifar þetta mál fyrir hæstv. ríkisstjórn, hvað í þessu felist, hvort það eigi einnig að felast í því verðlagsákvörðun. Ef svo væri, þá ætti viðskiptaráð einnig að taka að sér störf dómn. í verðlagsmálum í víðbót við þau störf, sem um ræðir í frv., og auk þess störf þeirra n., sem ákveða verðlag á innlendum afurðum. Þetta kemur ekki skýrt fram í frv., en það er nauðsynlegt, að það komi greinilega í ljós á þessu stigi málsins, hvað í þessum orðum felst. Það hefur verið talað um, að viðskiptaráði væru falin mikil störf, og að með tilliti til þess mikla valds, sem það hefði, geti oltið á miklu fyrir afkomu alþjóðar, hvernig það hagar störfum sínum. Ríkisstj. getur þó gert starfssvið ráðsins enn víðtækara, sbr. það, sem stendur í 6. tölul. 2. gr.: „Fer með verðlagseftirlit og vöruskömmtun lögum samkvæmt svo og önnur þau mál, er ríkísvaldið kann að fela því.“ Ríkisvaldið getur því falið ráðinu hvers konar störf, sem vera skal og þá einnig framkvæmd þá, sem felst í ýmsum l. Í fyrri málsgr. 8. gr. frv., þar sem talað er um, hvaða lög séu úr gildi felld, stendur: Frá gildistöku þessara laga falla lög nr. 99/.1941 og önnur lög, sem fara í bága við þau, úr gildi: Það er, ef ríkisstj. ákveður, að viðskiptaráð skuli taka að sér framkvæmd, sem felst í einhverjum lögum, þá séu þau þar með úr gildi felld. Þess vegna getur vald og verksvið ráðsins orðið mun víðtækara en fram kemur á yfirborðinu í frv. Ég vildi sem sagt vekja athygli á þessu við 1. umr. málsins, og ég óska upplýsinga hjá hæstv. fjmrh. um það, hvort vald víðskiptaráðs taki einnig til verðlagsákvörðunar. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta frv., sem að sjálfsögðu gengur til n. og sætir að líkindum skjótri afgreiðslu með þeim breytingum, sem Alþ. kann að vilja gera á því. En ég vil bæta því við, að þótt þau tvö mál, sem hæstv. ríkisstj. hefur hingað til flutt, séu eðlilegur liður í baráttunni gegn dýrtíðinni í þessu landi, þá er þetta ekki nema lítið skref til þess að koma þessum málum í það horf, sem nauðsynlegt er fyrir íslenzkt atvinnulíf, því að mér skilst, að ef ekki verður hægt að koma verðlaginu innanlands, bæði afurðaverði og kaupgjaldi, í samræmi við verðlag á útfluttum afurðum, þá verður, ég vil ekki segja til einskis barizt, en það verður engan veginn tryggð eðlileg framþróun atvinnulífsins í landinu. Þess vegna verður annað og meira að koma fram, ef árangurs má vænta í baráttunni.



Eins og ég gat um áðan, hefur ríkisstj. með höndum frv. til 1. um breyt. á l. um verðlag. Mundi sennilega fara bezt á því, að þetta frv., sem nú er rætt um, færi til sömu n. og það frv., svo að n. geti orðið það sem bezt ljóst, hvað fyrir ríkisstj. vakir með þessu og það hefði e.t.v. verið rétt, að þessi tvö frv. fylgdust að. Ég skal þá skýra það atriði, sem hv. þm. Borgf. var að spyrja um, viðvíkjandi verðlagseftirlitinu. Mér skilst á honum, að hann óttaðist, að starfssvið Viðskiptaráðs gæti orðið nokkuð umfangsmikið. Ég vil því taka það fram, að í frv. um verðlag er gert ráð fyrir sérstökum verðlagsstjóra, sem hafi með allar framkvæmdir að gera og geri tillögur til Viðskiptaráðs um hámarksálögur. Það er því ætlazt til, að verðlagsstjóri hafi allmikið verksvið og vald, en Viðskiptaráð verði eins konar hæstiréttur yfir honum. Ég mun svo ekki segja meira í svipinn, meðan frv. er ekki komið fram, en ég vil aðeins geta þess, að okkur hefur komið til hugar að skipa skömmtunarstjóra í stað skömmtunarskrifstofunnar, og er þá ætlunin, að hann heyri einnig undir Viðskiptaráð.



Herra forseti. - Það hefur nú verið allmikið um það rétt hér, að með þessu frv. væri mikið vald lagi í hendur einnar stofnunar. Ég skal nú fúslega viðurkenna, að eftir þeim upplýsingum, sem hæstv. fjmrh. hefur nú gefið, horfir málið nokkuð öðruvísi við, og vildi ég vekja athygli hlutaðeigandi n. á því. Hæstv. fjmrh. telur, að Íslendingar verði að vera við því búnir að hafa ekki yfir meiri skipastól að ráða til að flytja inn vörur á þessu ári en sem nemur 66 þús. smál. Ég verð að segja það, að þetta er alls ekki í samræmi við þau fyrirheit, sem okkur voru gefin í sambandi við samninga um hervernd landsins. En hæstv. ríkisstj. hefur vafalaust fengið réttar upplýsingar um þessi mál og því ekki ástæða til þess að rengja það, sem hér hefur komið fram. Hæstv. fjmrh. upplýsti einnig, að búið væri að kaupa og greiða og fá innflutningseyfi fyrir um 40500 smál. Einnig væri óhjákvæmilegt að flytja inn 17,5 þús. smál. af korni, sykri og kaffi. Af þessum 66 þús. smál. er því búið að veita innflutningsleyfi fyrir, kaupa og greiða eða verður að kaupa 58 þús. smál. og eru það því ekki nema um 8 þús. smál., sem ráðstafa þarf á þessu ári. Eins og hv. d. er kunnugt, eru verkefni Viðskiptaráðs sem hér segir: 1) Að ákveða, hvaða vörur skuli flytja til landsins. Af 66 þús. smál. er eftir að ráðstafa 8 þús. 2) Að ráðstafa farmrými í skipum, er annast eiga vöruflutninga til landsins og eru eign íslenzkra aðila eða á vegum þeirra. Hér eru einnig aðeins um að ræða 8 þús. smál. 3) Að ráðstafa gjaldeyri til vörukaupa erlendis og annarra nauðsynja. Hér er um að ræða gjaldeyri fyrir 8 þús. smál. 4) Að úthluta innflutningi á vörum til innflytjenda og setja þau skilyrði um hann, sem nauðsynleg kunna að vera eða verða vegna ófriðarástands eða viðskiptaskilyrða. Hér er enn aðeins um að ræða 8 þús. smál. 5) Að annast innflutning brýnna nauðsynja, ef sýnilegt þykir, að innflytjendur sjái ekki þörfum þjóðarinnar borgið. Hér er og aðeins möguleiki til að ráðstafa 8 þús. smál., þar sem búið er að ráðstafa öllu hinu. 6) Að fara með verðlagseftirlit og vöruskömmtun lögum samkvæmt, svo og önnur þau mál, er ríkisvaldið kann að fela því. Mér hefur skilizt á öllum, að verðlagseftirlitið hafi verið mjög ófullkomið. Hv. 2. þm. S.-M. viðurkenndi, að í því hefði legið veila, sem olli því, að verðlagseftirlitið hefði ekki náð tilgangi sínum. Mönnum hefur því skilizt, að þessu þurfi að breyta. Ég vil nú beina einni spurningu til hæstv. ríkisstj. Væri ekki rétt, ef búið er að ráðstafa nær öllum verkefnum Viðskiptaráðs á árinu 1943, hvort ekki væri rétt að fella þennan 6. lið 2. gr. frv, undir verðlagseftirlitið og koma betra skipulagi á það í stað þess að skipa stóra n. til þess að annast um þessi mál. Ef það er svo, sem ríkisstj. óttast, að ekki verði skipakostur til að flytja meira en 66 þús. smál. til landsins á þessu ári auk þeirra nauðsynja, sem fluttar eru inn frá Bretlandi, og eru einkum kol, olía og sement, þá finnst mér, að þetta bákn, sem Alþ. kvíðir fyrir, að geti orðið því ofjarl, verði, sé það athugað út frá þessu sjónarmiði, ekki fyrirferðarmeira en svo, að það borgi sig varla að koma því á fót. Ég vildi beina því til þeirrar n., sem kemur til með að athuga málið, að hún íhugi þetta sjónarmið rækilega.



Herra forseti. - Ef svo færi, að ekki yrði hægt að flytja inn frá Ameríku nema 66 þús. smál. á þessu ári, þá tel ég það alveg ljóst, að það er ekki sú framkvæmd á samkomulaginu við Bandaríkin, sem þjóðin hefur vænt. Ég lít nú svo á, þegar fjmrh. nefndi þessa upphæð, að það væri hið allra minnsta magn, sem komið gæti til mála, að flutt yrði til landsins á árinu. En það er alveg augljóst, að ef ekki verður hægt að flytja meira til landsins á þessu ári, þá hlýtur það að gjörbreyta öllu ástandi í landinu, og ég tel það vafasamt, að hægt verði með því að halda uppi rekstri atvinnuveganna. Ég vil því beina því til ríkisstj. að athuga rækilega þetta atriði samninganna án þess þó að gera óvarlega miklar kröfur um innflutning á hendur hinum samningsaðilanum. Það kom fram nýtt atriði hjá hv. þm. Borgf. um, að ómögulegt væri að afgr. þetta frv. nema stj. léti þ. í té allar upplýsingar um fyrirætlanir sínar í þessum efnum. Ég hafði ímyndað mér, að Viðskiptaráð hefði störf verðlagsn. með höndum, en nú kom það fram hjá hæstv. fjmrh., að ríkisstj. hefur hugsað sér að skipa einnig verðlagsstjóra, og er ætlunin, að völdunum verði skipt milli hans og viðskiptaráðs. Nú verður að athuga, hvað Alþ. getur fallizt á af þessu, en það nær engri átt, að þegar eitt málið hefur verið afgr., þá rekist næsta mál á það að einhverju leyti. Ég fellst á það, eins og hæstv. fjmrh. drap á, að æskilegast verði að láta bæði málin ganga nokkurn veginn samhliða í gegnum þ.



Þetta mál er þannig vaxið, að eins og nú standa sakir tel ég mig ekki geta gefið aðrar upplýsingar en þær, sem þegar liggja fyrir. Mér er það fyllilega ljóst, að þetta er mjög alvarlegt ástand með skipakostinn, en hvort úr því kann að rakna, get ég ekki sagt að svo stöddu. Ég get ekki tekið undir það með hv. þm. G.-K., að úr því að komið sé í þetta öngþveiti, sé ekkert að gera til þess að reyna að komast úr því aftur. Það er eins og að standa í sjó upp undir hendur og gera ekkert til þess að komast á þurrt land, þótt sjórinn hækki stöðugt í kring.



Herra forseti. - Ég held, að hæstv. fjmrh. misskilji alveg eðli þessa máls. Hann hefur þegar birt sundurliðun á þeim nauðsynjum, sem búið er að festa kaup á vestra. Það, sem gert hefur verið, er því aðeins að festa kaup á 40,5 þús. smál. af nauðsynjavörum, áður en sú verðhækkun kemur, sem nú er í vændum. Það er því ekki hægt að kaupa og flytja inn nema um 8 þús. smál. í viðbót auk þeirra 17,5 þús. smál. af nauðsynjavörum, sem óhjákvæmilega verður að kaupa og flytja inn að sögn hæstv. fjmrh. sjálfs. Hver er það, sem stendur í sjó undir hendur þar? Ekki er það verzlunarstéttin og ekki kaupfélögin. Og þegar hæstv. fjmrh. lýsti yfir, að einungis væri að ræða um 8 þús. smál. innflutning í viðbót, datt mér í hug, hvort hann og hans ráðuneyti treysti sér þá virkilega til að taka svona djúpt í árinni. En telji ráðh. það ekki eðlilegt verkefni ráðuneytisins, og það þykir mér líklegra, það er ekki til neins að setja upp slíkt stórveldi, þegar aðeins er um 8 þús. tonn nauðsynjavöru að ræða, og ráðh. er maður, sem hefur á þessu mikinn kunnugleika, - þá á hann að kannast við staðreyndir þessar eins og þær eru. Þegar hann talar um, að aðrir vaði upp undir hendur, væri honum betra að velja hentugri samlíking og smellnari.



Ég þarf ekki að hafa langa framsöguræðu um þetta frv. Það er flutt af landbn. samkv. beiðni Dýralæknafélags Íslands. Samkv. því er gert ráð fyrir að sami háttur gildi um dýralækna og læknastétt landsins, að yfirlæknir verði í Rvík, er sé ráðunautur stj. í heilbrigðismálum búpenings, hafi eftirlit með embættisfærslu annarra dýralækna, yfirumsjón með sóttvörnum næmra búfjársjúkdóma og innflutningi búfjár og búfjárafurða. Störfum dýralæknisins í Rvík hefur að undanförnu verið svo háttað, að það virðist í alla staði eðlilegt, að sú tilhögun verði lögfest og yfirdýralækni verði greiddur nauðsynlegur skrifstofukostnaður eins og öðrum hliðstæðum embættismönnum. Þetta fyrirkomulag hefur ekki fólginn í sér önnur aukin útgjöld en skrifstofukostnað yfirdýralæknis, en virðist vera í alla staði hagkvæmt og nauðsynlegt til þess að tryggja sem beztan árangur af starfi dýralækna landsins. Þetta er og í samræmi við erlendar fyrirmyndir og í samræmi við aðra læknaskipan landsins, og má gera ráð fyrir, að heilbrigðismálum búpeningsins verði betur borgið með þessari skipan málanna en þeirri, sem nú gildir.



Frv. þetta er flutt af landbn. og er um breyt. á l. nr. 100 14. maí 1940, um skógrækt. Með þeim Iögum var gert ráð fyrir, að jarðeigendur skyldu styrktir til þess að girða skóglendi, sem er í hættu, á þann hátt, að ríkið borgaði girðingarefnið, en jarðeigendur leggi fram ókeypis alla vinnu o.fl., en nú hefur komið í ljós við framkvæmd laganna, að sums staðar hagar svo til, að skóglendi er í. hættu, vegna þess að landeigendur geta ekki tekið að sér þann hluta kostnaðar, sem þeim er ætlaður samkv. l., og er þetta sérstaklega hættulegt, þegar um er að ræða land, sem liggur undir skemmdum, þannig að af því geti leitt uppblástur og eyðileggingu landsins. Þannig er það í nokkrum skógarhéruðum, að skóglendið er ekki friðað og skepnur ganga í því, þannig að það virðist vofa yfir skóglendinu stórfelld eyðilegging, og skógargróðurinn er að blása upp, en eigendur skóglendisins treysta sér ekki eins og nú stendur að leggja fram þá vinnu er lögin áskilja til þess að friða landið og varna eyðileggingunni. Það er þess vegna álit Skógræktarfélags Íslands og skógræktarstjóra, að gera þurfi breyt. á I. og setja inn í grein, sem heimili, að ríkissjóður leggi fram stofnkostnað við slíkar girðingar gegn því, að landeigandi annist viðhald. En samkv. ákvæðum, sem í gildi eru, á ríkissjóður að leggja til efnið, en skógareigendur kosti vinnu og flutning á staðinn eins og áður er sagt. Eins og nú er háttað um allan kostnað við vinnu o.þ.h., er þetta svo stór liður og um svo mikla manneklu að ræða, að það er ekki eðlilegt, að menn treysti sér að leggja út í þetta. Ætlazt er til, að tekin verði upp sérstök fjárveiting í þessu skyni í fjárlögum og fyrir liggi skýrsla frá skógræktarstjóra um það, hvaða land falli undir þessa fjárveitingu, svo að á hverjum tíma sé fullkomið eftirlit með því, hvernig þetta fé er veitt. Landbn. er einhuga um, að sjálfsagt sé að sinna þessu máli og veita því þann stuðning, sem gæti komið að gagni. Ég vil svo aðeins bæta því við, að skógræktarmálin eru ein af okkar allra merkilegustu málum, en þau eiga erfiðast uppdráttar vegna þess, að árangurinn af þeim framkvæmdum, sem þarf að gera, kemur ekki í ljós fyrr en eftir svo langan tíma, en eins og fjárhagsástæður baenda hafa verið á undanförnum árum, hafa þeir ekki treyst sér til að leggja í annað en það, sem gæfi fljótan arð. Þess vegna hefur skógræktarmálunum verið sinnt minna en skyldi, en nú er að vakna áhugi fyrir þeim, og þess vegna er ástæða til þess, að ríkið láti eitthvað koma á móti, en þó sérstaklega, þegar lítur út fyrir, að verðmætt land sé að komast undir örtröð.

Forseti (JJós): Ég lofaði form. ýmissa n., að þessi fundur skyldi verða stuttur, og það loforð gaf ég í því trausti, að umræður yrðu litlar um þessi mál.



Þetta mál er flutt af n. og fer ekki til n. Ég vil því ekki láta það fara svo héðan frá þessari umr., að ég geti ekki breyt., sem mér finnst þurfa að gera. Ég er málinu fylgjandi, en kann illa við, að það sé sett sem skilyrði, að sérstakri n. í þinginu sé send kostnaðarskýrsla um þessar framkvæmdir. Það á ekki að senda þessa skýrslu til n. Það á að senda hana til Alþingis. Því hefur skotið upp hér í þinginu áður, að það eigi að vera með fjárveitingar á bak við Alþingi og þetta og þetta ætti að senda til n., en ekki til þingsins sjálfs. Ég vil benda n. á þetta og að setja Alþingi fyrir fjvn.



Herra forseti. - 24. Nóv. s.l. var máli vísað til hv. allshn. Það var frv. um breyt. á áfengisl. Laust fyrir miðjan desembermánuð spurðist ég fyrir um það, hvað liði afgreiðslu málsins af hálfu n. Formaður allshn., hv. 2. þm. Eyf., lýsti yfir því, að þegar næsta dag skyldi málið tekið til meðferðar í n. En það er enn þá ókomið frá henni. Nokkru síðar var vísað til n. frv. um ráðstafanir til að bæta úr húsnæðisskortinum. Til þessa hefur ekkert heyrzt frá n. um þessi mál og önnur, sem til hennar hefur verið vísað. Ég verð að telja, að þessi dráttur á afgreiðslu n. að því er snertir frv. það um breyt. á áfengisl., sem ég nefndi, sé með öllu óhæfilegur og verði ekki skýrður með öðru en því, að hv. n. vilji tefja málið og bregða fæti fyrir það, eða þá hinu, að hún sé óhæf að gegna störfum sínum, og er hvorugt gott. Verð ég að biðja hæstv. forseta að hlutast til um það, að hv. n. skili sem fyrst áliti um þessi mál og önnur, sem hún hefur fengið til meðferðar. - Mér þykir leitt að heyra, að form. nefndarinnar, hv. 2. þm. Eyf., getur ekki komið hingað í dag vegna sjúkleika. En hitt má ekki svo til ganga, að n. sofi á málum, sem til hennar er vísað. á þann hátt, sem ég hef gert grein fyrir.

Forseti (JJós): Ég hef heyrt mál hv. 8. þm. Reykv. og þær umkvartanir, sem hann hefur borið fram og ekki að ófyrirsynju. Mun ég telja mér skylt að eiga tal við hv. allshn. til að flýta því, að fyrirgreiðsla fáist á þessu erindi hv. þm.

Ég þakka hæstv. forseta

.