Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég þarf ekki að orðlengja mikið um till. þessa. Hún hefur verið flutt hér áður, en varð þá ekki útrædd. Húsnæðismálin munu vera til athugunar hjá hæstv. ríkisstj. um þessar mundir. Hins vegar er hér um nokkuð sérstakan þátt þeirra mála að ræða, sem þessi till. fjallar um og ég hygg að hafi ekki verið sérstaklega tekinn til meðferðar enn sem komið er og snertir ekki beinlinis heldur fjárhagsmál húsbyggjenda. Það er, eins og hv. þm. vita, starfandi í landinu mikill fjöldi samvinnubyggingarfélaga, sem starfa samkv. ákvæðum laga um slík félög, en samkv. þeim l. er gert ráð fyrir, að slíkum félögum sé veitt ákveðin aðstoð af hálfu ríkisvaldsins, sem vissulega er mjög þýðingarmikii. en jafnframt eru lagðar á félagsmenn samvinnubyggingarfélaga all Þungar kvaðir, sem þeir verða að undirgangast að sínu leyti. Það er að sjálfsögðu ekkert óeðlilegt, að á móti þeim réttindum, sem veitt eru, komi hliðstæðar skuldbindingar af hálfu þessara aðila, en megintilgangurinn með þeim skuldbindingum hefur verið sá að reyna að koma í veg fyrir, að það verði óeðilleg hækkun á söluverði húsa umfram það, sem byggingarkostnaður hækkar á hverjum tíma. Nú hygg ég að vísu, að reyndin sé sú, að þetta aðhald hafi komið að mjög litlu haldi í praksís. En hvað sem því máli líður, þá er vert að gera sér grein fyrir því, að framkvæmd á þessum málum hefur orðið í mjög verulegum efnum á annan veg en lögin gera ráð fyrir. Þar er gert ráð fyrir því, að samvinnubyggingarfélögin í raun og veru byggi húsin, íbúðirnar, fyrir meðlimi byggingarfélaganna. En um margra ára bil hefur það verið svo í flestum eða jafnvel öllum samvinnubyggingarfélögum, að þeir, sem eru meðlimir þeirra, verða að verulegu eða jafnvel öllu leyti sjálfir að standa í því að afla fjár, sem þarf til þess að ljúka byggingunum. Ég hygg, að ég megi fullyrða það, enda hefur það komið í ljós í viðtölum við ýmsa forvígismenn samvinnubyggingarfélaga, að það sé ástæða til þess að breyta í ýmsu þeim reglum, sem um samvinnubyggingarfélög gilda, m.a. vegna þessa, sem ég gat um, að í framkvæmd hefur þetta orðið á nokkuð annan veg en lögin gera ráð fyrir, og af þeim sökum er þessi till. flutt. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til þess að orðlengja frekar um málið, nema sérstakt tilefni gefist til. en vil leggja til, að umr. verði frestað og till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt tveimur hv. alþm. að flytja till. til þál. um að fela ríkisstj. að láta í samráði við vegamálastjóra gera athugun á því, á hvern hátt hægt sé að tryggja betur öryggi vegfarenda á leiðinni Reykjavík–Hafnarfjörður en nú er gert, og verði þær úrbætur, sem gerðar verða, miðaðar við lagningu tvöfaldrar akbrautar. Það er kunnugt, að vegurinn frá Reykjavík suður með sjó er einn fjölfarnasti vegur landsins. Hann liggur á ýmsum stöðum í gegnum mjög mikið þéttbýli, eins og t.d. í Kópavogskaupstað og svo í gegnum byggðahverfin við Hraunsholt og í Silfurtúni í Garðahreppi. Þegar farið er um veg þennan, má sjá, að á öryggi vegfarenda er mjög mikil missmíði og oft og tíðum ýmsar umferðartruflanir, sem leitt hafa af sér slys, sem hafa myndazt, þegar farið er eftir þessum vegi. Í grg. fyrir till. er bent á ýmsar þær leiðir, sem hægt yrði að fara í þessum efnum og ég tel ekki ástæðu til þess að rekja hér nánar. Þau byggðarlög, sem meðfram þessum vegi liggja. hafa sum hver skipulagt byggðir sínar þannig, að þarna verði lagðar á sínum tíma tvöfaldar akbrautir. En eins og nú er, þá er hér um að ræða mikla umferðaræð allt suður um Suðurnes, ekki aðeins leið á milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða sérstaklega um þetta meira, en vil óska eftir því, að umr. verði frestað og málinu verði vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Till. þessi á þskj. 82 er samhljóða till., sem ég flutti á síðasta þingi með hv. 5. þm. Sunnl., en var þá ekki afgreidd. Nú hef ég leyft mér að flytja hana á ný ásamt hv. meðflutningsmönnum mínum. Þetta er mikið nauðsynjamál. í þéttbýli og raunar á þjóðvegum, sem mikil umferð er um, er rykplágan orðin alveg óþolandi. Það er því nauðsynlegt að leita þeirra ráða, sem tiltæk kunna atl vera, til að aflétta henni. Til þess að stuðla að því er þessi till. flutt. Það mun aðallega vera ein aðferð, sem til þessa hefur verið beitt hér á landi nokkuð að ráði, að strá klórkalsíum á göturnar. Þessi aðferð er dýr og árangur misjafn, oftast til mikilla bóta, en endingin tiltölulega lítil. Ef mikið rignir, skolast saltið fljótt í burtu og aftur fer að rjúka. Ef hins vegar ganga miklir þurrkar, þá er svo lítill raki í loftinu, að saltið nær ekki nægilegum raka úr því til að halda götunum rökum og ryklausum. Vegna þessa hefur verið horfið að öðrum aðferðum erlendis. Mest reynsla er komin þar á að olíubera vegina eða blanda olíu í yfirborðslagið. Þetta getur alveg bundið yfirborðið, svo að ekki rýkur. Enn betra er þó af ýmsum astæðum að blanda í olíuna efni. sem hefur þann eiginleika að auka viðloðunarhæfni olíunnar við ofaníburðinn. Þá hafa einnig verið gerðar tilraunir með það erlendis að blanda sementi í ofaníburðinn og gefizt vel, að talið er, í vissum tilfellum. Þessar aðferðir eru að vísu nokkuð dýrar og ekki hægt beint að heimfæra erlenda reynslu hingað, vegna þess að efni það, sem notað er til ofaníburðar, er misjafnt, ekki aðeins í ýmsum löndum, heldur einnig misjafnt á ýmsum stöðum í sama landi. Bót er í máli, að hægt er að gera tilraunir með ýmsa þætti þessa máls á tilraunastofu, t.d. hjá atvinnudeild háskólans. Þar er hægt að gera frumtilraunir um ofaníburðinn og blöndun hans og finna út með allmikilli vissu, hvernig hver blanda muni reynast, t.d. þrýstiþol. frostþolni og hvernig langvarandi þurrkur eða væta muni verka á blönduna. Þannig má finna það, sem líklegast er til að reynast vel, og reyna það síðan úti á vegi, sem mikil þörf er á að rykbinda. Eins og ég sagði áðan, eru þessar aðferðir nokkuð dýrar. En það er heldur ekki svo lítið, sem fæst á móti. í fyrsta lagi er mikils virði að losna við rykið, en erfitt að meta það beint til fjár. Þó er víst, að nokkur slys hafa hlotizt af blindu, sem mikið ryk hefur valdið, en þau kosta jafnan mikið fé, þótt sleppt sé að ræða um aðrar afleiðingar þeirra. Í öðru lagi er vafalaust, að ofaníburður, sem beinlínis fýkur af þjóðvegunum hér á landi, nemur árlega milljónum kr. Í þriðja lagi, ef notað er rykbindiefni, sem jafnframt ver veginn fyrir raka eða vætu. þá er vafalaust, að sá ofaníburður, sem árlega skolast í burtu hjá okkur, nemur einnig milljónum kr. Takist vel til, geta þessir vegir slagað hátt upp í malbikaða eða steypa vegi, a.m.k. ef ekki er mjög mikil þungaumferð um þá. Hér á landi veit ég ekki til, að það hafi verið reiknað út hagfræðilega, hver munur er á að aka bíl eftir sléttum og góðum vegi og vegum eins og þeir eru oftast hjá okkur hér. En í Belgíu lét vegamálastjóri þar gera þetta fyrir nokkrum árum, og útkoman var, að munurinn var furðulega mikill. Góði vegurinn sparaði gúmmí og benzín mjög verulega. Bíllinn entist lengur. Slysahætta minnkaði. Talsverður tími sparaðist við betri vegi. Vegaviðhald sparaðist að mestu, a.m.k. fyrstu árin. Útkoman af þessari hagfræðilegu athugun í Belgíu varð sú, að þar gat vegurinn ekki aðeins borið fjárfestingarkostnaðinn að fullu, heldur 12% vexti árlega að auki, og mestur hluti þessa fjár sparaðist í erlendum gjaldeyri. Nú eru aðstæður að vísu aðrar hér en þar, en það má líka fyrr gagn gera. Þetta mál er svo fjárhagslega mikilsvert fyrir okkur, að ég tel, að óverjandi sé að láta ekki gera tilraunir í þessa átt, þótt þær kosti nokkurt fé, sem ég hygg þó að þyrfti ekki að vera mjög mikið. Ég vil leyfa mér að leggja til, að þessari umr. verði frestað og málinu vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Þáltill. sú, sem hér liggur fyrir, var flutt samhljóða á síðasta Alþingi, en í önnum þingsins náði hún ekki fullnaðarafgreiðslu. Þess vegna er hún hér flutt að nýju í von um það, að nú vinnist tími til þess að afgreiða hana frá þinginu. Ég mun ekki eyða mörgum orðum til að mæla fyrir henni nú. Ég gerði það í stuttu máli á siðasta þingi, og ég vænti þess, að flestir þeir hv. þm., sem þá voru viðstaddir, muni eftir því. Það urðu að vísu nokkrar frekari umr. um hana þá, en út í það skal ég ekki fara að þessu sinni. Á það er bent í grg., að nokkrar athuganir muni hafa farið fram á hafnarskilyrðum við Héraðsflóann, og það er rétt að viðurkenna, að þau munu yfirleitt ekki vera sérlega hagstæð. En ég vil minna á það, að kannske má segja, að með hverju árinu sem líði breytist viðhorfið allmikið í þessum efnum vegna hinna öru tæknilegu framfara á öllum sviðum. Vegna þess tel ég fullkomlega réttmætt, að enn sé lagt til, að fram fari athugun á hafnarskilyrðum þarna eystra. Það er, eins og bent er á í grg., eitt af stærstu samfelldu byggðarlögum landsins, sem liggur inn af Héraðsflóanum, og mér þykir rétt, að það komi hér fram, sem menn að vísu skilja og vita að er eðlilegt að þeir, sem byggja þetta hérað, og sérstaklega þeir, sem búa á Úthéraði, hafa mikinn áhuga fyrir því, að þetta sé kannað eftir föngum. Þess vegna vænti ég, að þessi till. megi nú ná samþykki Alþingis. Vil ég svo að lokum aðeins leggja til, að umr. verði frestað og till. vísað til hv. fjvn. til athugunar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 62 að flytja till. til þál. um rannsókn á slysum við akstur dráttarvéla. Það þarf að vísu ekki að fara mörgum orðum um þessa till., en hún felur í sér, að ríkisstj. láti rannsaka, hverjar eru orsakir hinna tíðu slysa, sem átt hafa sér stað við akstur dráttarvéla, og gera tillögur til úrbóta þar um. Það er öllum ljóst, að nú á síðasta áratug hefur notkun dráttarvéla farið sívaxandi, sér í lagi við eina höfuðatvinnugrein okkar, þ.e.a.s. í landbúnaðinum. Um það ákvæði í umferðarlögunum, þ.e.a.s. í 28. gr. umferðarlaganna, sem fjallar um réttindi til aksturs dráttarvéla, munu á Alþingi við setningu þessara laga hafa verið töluvert skiptar skoðanir og niðurstaðan orðið sem raun ber vitni, að unglingum er heimilað að aka dráttarvélunum án nokkurs skírteinis, sé það gert utan alfaravegar. eins og orðað er í 28. gr. Við höfum hins vegar heyrt það og lesið um það núna undanfarin ár, að fjöldi unglinga hefur orðið fyrir slysum í sambandi við þessi tæki, svo að ég held, að menn geti verið sammála um það, að gerðar verði athuganir á því, hvort ekki er hægt að tryggja betur en gert er nú, að slík slys þurfi ekki að eiga sér stað. Það er ekki neinn dómur á það lagður, hverjar orsakir eru fyrir þessum slysum. En mér þykir líklegt, að þar komi tvennt til: að annars vegar sé ekki farið að settum reglum og hins vegar sé útbúnaður þeirra tækja, sem verið er að nota, ekki eins og ákjósanlegt vært. Þess vegna er till. þannig orðuð, að þetta mál sé athugað og að sjálfsögðu verði gerðar nú þegar varúðarráðstafanir í þessum efnum og jafnvel þá lögð fyrir Alþ. breyt. á umferðarlögunum, ef það þætti rétt til þess að fyrirbyggja þetta. Í sambandi við frágang á þessum ýmsu vélum má geta þess, að ýmsir aðilar hafa tekið upp framleiðslu á yfirbyggingum á þessar dráttarvélar, sem öryggiseftirlit ríkisins hefur viðurkennt, bæði vélsmiðjan Stál á Seyðisfirði og svo vélsmiðja Kaupfélags Árnesinga. Það er einnig til athugunar í þessu sambandi, hvort ekki sé rétt að gera kröfur til þess, að öryggisútbúnaði á vélunum verði breytt til þess að koma í veg fyrir slys. Ég tel svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta, en leyfi mér, herra forseti, að óska eftir því, að umr. verði frestað og málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég flyt ásamt þrem öðrum þm. á þskj. 91 till. til þál. nm skipun mþn. í skattamálum. Till. hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að kjósa 5 manna milliþinganefnd í skattamálum, sem semji frumvarp að heildarskattalöggjöf. Við samningu þessa frv. verði m.a. höfð þessi meginsjónarmið: a) Að tekju- og eignarskattur og útsvör verði sameinuð og lögð á í einu lagi og renni í sameiginlegan sjóð ríkisins og sveitarfélaganna. b) Að settar verði reglur um skiptingu tekjuskatts og eignarskatts þessa á milli ríkissjóðs annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar, enn fremur reglur um skiptingu á hluta sveitarfélaganna. c) Að opinber gjöld fari aldrei fram yfir sanngjarnt hámark af hreinum tekjum gjaldenda. d) Að veltuútsvar verði fellt niður. e) Að skattstigi verði lögboðinn. f) Að ríkisskattanefnd verði breytt í stjórnvaldadómstól í skattamálum. g) Að þyngd verði viðurlög við skattsvikum. h) Að innheimta beinna skatta verði færð á eina hönd. i) Að skattar verði innheimtir með tímabilsgreiðslum. Hið tvöfalda álagningar- og innheimtukerfi beinna skatta á vegum ríkisins annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar er ærið þungt í vöfum og dýrt í framkvæmd. Það skapar gjaldendum aukið umstang og erfiði umfram þörf, vegna þess að þeir þurfa að greiða opinberu gjöldin á tveim stöðum a.m.k. í stað eins, og þeim, sem vinna að álagningu og innheimtu þessara skatta, mikla og óþarfa skriffinnsku. Raddir eru því uppi um, hvort ekki sé hægt að draga mjög úr hinu flókna og dýra innheimtu- og álagningarkerfi, sem við búum við og hverfa til annars, sem er einfaldara í vöfum. Verður þá mörgum fyrst í hug, hvort ekki muni hægt að sameina beinu skattana í einn gjaldstofn og innheimta og leggja á í einu lagi. Víða erlendis hefur sú leið verið farin, t.d. í Svíþjóð og ég held einnig í Danmörku, og þykir sú skipan mála hafa ótvíræða kosti umfram hið eldra skipulag. Við flm. þessarar till. teljum því, að við samningu frv. að heildarskattalöggjöf verði það meginsjónarmið haft að sameina tekju- og eignarskatt og útsvar og leggja á í einu lagi og renni skattur þessi í sameiginlegan sjóð ríkisins og sveitarfélaganna. Þá leggjum við til, að væntanlegri mþn. verði falið að setja reglur um skiptingu skatts þessa á milli ríkisins og sveitarfélaganna annars vegar og reglur um skiptingu á hluta sveitarfélaganna sín á milli. Á þessu stigi málsins verður ekkert fullyrt um, hver sé réttlát skipting skattsins í milli ríkisins og sveitarfélaganna. Það mál þarf sérstakrar rannsóknar við og verður að skoðast með hliðsjón af þeim miklu breytingum, sem samþykkt þessarar till. hefði sérstaklega á tekjuöflunarleiðir sveitarfélaganna. Hins vegar teljum við flm. þáltill. þessarar, að eðlilegt sé, að hluta sveitarfélaganna af skatti þessum yrði skipt þeirra í milli eftir svipuðum reglum og hluta sveitarfélaganna er nú skipt af söluskatti. Við leggjum enn fremur til að tryggt verði með væntanlegri löggjöf, að opinber gjöld geti aldrei farið fram úr sanngjörnu hámarki af hreinum tekjum gjaldenda, en eins og hv. þm. vita, hefur skattalöggjöf okkar verið og er reyndar enn þá þannig úr garði gerð, að gjaldendur hafa iðulega orðið að greiða meira í opinber gjöld, tekjuskatta, tekjuútsvör og veltuútsvör, en nemur hreinum tekjum þeirra. Er slík skattheimta að sjálfsögðu fráleit, og ef rétt er fram talið, þá er hún bótalaus eignaupptaka, sem ekkert menningarþjóðfélag getur verið þekkt fyrir að beita. Við leggjum til enn fremur, að veltuútsvör verði felld niður. Veltuútsvörin hafa lengi verið einhver verst þokkaði skatturinn, sem tíðkazt hefur hér á landi. og eru rökin fyrir afnámi þeirra margvisleg. Því er helzt haldið fram gegn því að fella niður veltuútsvör, að þau séu nauðsynleg nauðvörn sveitarfélaga gegn undandrætti tekna í atvinnurekstri. Því skal ekki neitað, að verulegir möguleikar séu til slíks undandráttar og að reynslan hafi sannað, að þeir hafi verið notaðir. En við því verður að bregðast á annan hátt en þann að leggja hátt veltugjald jafnt á þá, sem telja rétt fram tekjur sínar og eignir, og hina, sem svíkja undan skatti. Skattalöggjöfin veltir skattyfirvöldum rúmar heimildir til þess að áætla tekjur og eignir þeirra, sem skila tortryggilegum framtölum, og þá heimild er sjálfsagt að nota. Veltuútsvörin hafa m.a. þann ókost, að þau vinna gegn því, að aðilar í atvinnurekstri keppist um að auka viðskipti sín í krafti góðrar og ódýrrar þjónustu. Þau hamla gegn framleiðsluaukningu hjá fyrirtækjum og draga þannig úr framleiðslu þjóðarinnar. Flest rök mæla því með því, að þau verði lögð niður og tekjuþörf sveitarfélaganna verði tryggð eftir öðrum og heppilegri leiðum. Þá leggjum við flm. enn fremur til. að skattstigi verði lögboðinn einn og sá sami fyrir landið allt. Við álítum það grundvallarsjónarmið eitt réttlátt í skattamálum, að menn séu jafnir fyrir lögunum, hvar svo sem þeir eiga búsetu. Eins og löggjöf er nú háttað, fer því fjarri, að svo sé. Má sem dæmi nefna, að t.d. í Reykjavík er unnt að hafa tekjuútsvarsstiga á einstaklinga og veltuútsvarsstiga á fyrirtæki lægri en í öðrum kaupstöðum, aðallega vegna þess, að í Reykjavík eru útsvarsskyldar ýmsar stórar viðskiptamiðstöðvar, sem eiga viðskipti við landsmenn alla, en gjalda há útsvör í bæjarsjóð Reykjavíkur eingöngu. Þá teljum við það skapa aukið öryggi fyrir gjaldendur, ef skattstigi er lögfestur og sérstakar lækkunarástæður sömuleiðis, þannig að gjaldendum eigi að reynast auðvelt að sannreyna, hvort útsvar þeirra sé rétt á lagt. Í sjötta lagi leggjum við svo til, að ríkisskattanefnd sem æðsta úrskurðarvald í skattamálum verði breytt í stjórnvaldadómstól og verði deilur um skattupphæðir sóttar þar og varðar á svipaðan hátt og gert er fyrir venjulegum dómstólum. Í sjöunda lagi er lagt til, að viðurlög við skattsvikum verði þyngd frá því, sem nú er. Það er trúa mín, að sömu eða svipaðri heildarupphæð ríkisskatta og sveitarskatta megi ná eins og nú er gert, jafnvel þótt hinn sameiginlegi skattstigi yrði eitthvað lækkaður og veltuútsvör felld niður, ef tryggt yrði, að tekjur og eignir yrðu rétt fram taldar. Til þess að svo verði, þarf að mínu viti breyttar starfsaðferðir hjá skattyfirvöldum, þ.e.a.s. meiri vinnu þarf að leggja í athugun á rekstrarframtölum en nú er gert. og þar að auki þarf að þyngja viðurlög við skattsvikum. Í 8. og síðasta lagi er lagt til, að innheimta sveitarskatta og ríkiskatta verði færð á eina hönd í hverju skattumdæmi. Ætti við þá breytingu að geta orðið verulegur vinnusparnaður og innheimtan gerð ódýrari en nú er, án þess að innheimtan tefjist á nokkurn hátt frá því, sem nú er. Að lokum er svo lagt til, að skattar verði innheimtir með tímabilsgreiðslum. Er slíkt til mikilla þæginda fyrir gjaldendur. Ég legg svo til, herra forseti, að málinu verði vísað til síðari umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 96 till. um rannsókn á styrkjum til landbúnaðarins, sem er á þá leið, að Alþ. álykti að skora á ríkisstj. að skipa fimm manna nefnd sérfróðra manna til þess að rannsaka. hvort og að hve miklu leyti bændastéttin og landbúnaðurinn njóti beint eða óbeint styrkja, framlags og fríðinda af hálfu hins opinbera umfram aðrar stéttir og aðra atvinnuvegi þjóðarinnar. Skal nefndin semja skýrslu um athuganir sinar og niðurstöður, og skal sú skýrsla birt almenningi. Nefndin skal ljúka störfum, áður en næsta reglulegt Alþ. kemur saman. Maður heyrir oft þeim skoðunum haldið á lofti, einkum meðal fólks í þéttbýlinu, að ríkisvaldið geri miklu betur við bændur en aðra landsmenn. Ég minnist þess t.d., að fyrir allmörgum árum hélt kunnur verkalýðsforingi úr Sósfl. því fram opinberlega, að á fjárlögum væru yfir 70 liðir, sem væru beinir og óbeinir styrkir til landbúnaðarins og bænda, en aðeins 3 liðir til iðnaðarins á sama tíma. Bændur og fulltrúar þeirra hafa hins vegar ekki viljað við það kannast, að hlaðið væri undir bændur af ríkisvaldinu, heldur fremur hið gagnstæða. Úr þessum ágreiningi tel ég nauðsynlegt að fá skorið með hlutlausri rannsókn sérfróðra manna. En við þá athugun mætti og gjarnan koma fram, á hvaða sviðum bændur kynnu að njóta minni styrkja og fríðinda en aðrir. Ýmsir bændasinnar hafa komið að máli við mig og haldið því fram, að með þessari þáltill. væri ég að ráðast á bændastéttina. Hér er um mjög mikinn misskilning að ræða. Þegar rannsókninni yrði lokið, gætu niðurstöður hennar á hinn bóginn ýmist verið notaðar til að ráðast á bændur eða til að hrinda árásum á bændur, allt eftir því, hverjar niðurstöðurnar verða. En um það treysti ég mér að sjálfsögðu ekki til a:ð fullyrða neitt fyrir fram. Ef niðurstaðan yrði sú af rannsókninni, að bændur og atvinnuvegur þeirra nyti meiri fríðinda og framlaga en aðrir atvinnuvegir, þá þarf það alls ekki þar með að þýða, að ofgert sé við landbúnaðinn, miðað við allar aðstæður. Ég býst við því, að hjá mörgum þjóðum njóti landbúnaðurinn meiri styrkja en aðrir atvinnuvegir yfirleitt, og það líka í löndum, þar sem betri skilyrði eru til landbúnaðar en hér hjá okkur. Miðað við þessa niðurstöðu af rannsókninni mætti hins vegar sjá, hvort beinir og óbeinir styrkir til landbúnaðarins keyrðu úr hófi fram, hvort þeir væru í heppilegu formi og bæru tilætlaðan árangur og hvort ekki væri bót að því að skipa þessum styrkjamálum á annan veg, án þess að heildarframlögum væri breytt. Kæmi það hins vegar í ljós af þessari rannsókn, að vangert væri við bændur, þyrfti að sjálfsögðu að finna leiðir til þess að bæta úr því misrétti. Rétt áður en ég kom hér upp, sá ég á borðinu hjá mér brtt. frá tveimur hv. þm. Framsfl., sem liggur hér fyrir á þskj. 104. Ég er satt að segja nokkuð undrandi á að sjá þetta, vegna þess að þessi till. fjallar raunar um allt annað en mín till. og ætti suðvitað ekki að vera brtt., heldur ætti auðvitað að vera sjálfstæð till. Ég hef ekki haft þann tíma til þess að kynna mér þessa till. og hugleiða hana, að ég geti sagt fyrir um það, hvort ég mundi styðja hana, ef hún væri sjálfstæð till. Þó finnst mér hún þurfa breytinga við. Í till. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að skipa nefnd 5 manna, sérfróðra um landbúnað, til þess að rannsaka, hve miklu fjármagni þurfi að verja af hálfu hins opinbera á næstu tíu árum til landbúnaðarins með óafturkræfum framlögum og lánveltingum, til þess að landbúnaðarinn geti fullnægt neyzluþörf þjóðarinnar á landbúnaðarvörum.“ Aftan við þetta fyndizt mér nauðsynlegt að bæta: geti fullnægt neyzluþörf þjóðarinnar á landbúnaðarvörum án þess að þurfa sérstaka meðgjöf með þeim hluta landbúnaðarvara, sem fluttur er út. En eins og allir hljóta að sjá, þá er það auðvitað sitt hvað að framkvæma. rannsókn á styrkjum til landbúnaðarins eða að rannsaka fjármagnsþörf landbúnaðarins. Það er auðvitað sitt hvað, og ætti þess vegna þessi nýja till. að vera sjálfstæð. Samþykkt þessarar till., sem ég hef borið hér fram, og sú rannsókn, sem af henni leiddi, mundi tvímælalaust geta orðið undirstaða að öruggri þekkingu almennings á landbúnaðarmálum og þar með stuðlað að heilbrigðari skoðanamyndun á þess um þætti þjóðmála, en á því er full þörf. Þessi rannsókn gæti líka orðið upphafið að frekari athugunum á gildi landbúnaðarins og annarra atvinnuvega þjóðarinnar. Ég legg svo til, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til síðari umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Öldum saman lifði íslenzka þjóðin á landinu og landbúnaði, með þeirri litlu viðbót, sem unnt var að hafa af fiskveiðum uppi við landsteina. Aðstaða til allrar framleiðslu var frumstæð og fábrotin, allt byggðist á mannsaflinu. Öll tæki varð að gera í landinu. Orfið og hrífuna, færið og öngulinn bjuggu forfeður okkar til sjálfir. Jafnvel járnið í öngulinn var reynt að vinna hér. Það voru ekki skilyrði til annars en að lifa af landinu. Þegar illa áraði, varð fóðuröflunin oft lítil, með þeim afleiðingum, að búféð féll, fólkið svalt og jafnvel dó úr ófeiti, eins og það er orðað í annálum. Með tilkomu tækninnar, sem að vísu var lengi lítil, breyttist þetta, fyrst mjög hægfara, en síðan með meiri hraða. Það var farið að nota erlend efni í færin og erlenda öngla, og það komu járntindar í hrífurnar í stað trétinda áður. Bátarnir stækkuðu, og það komu vélar í þá. Þar með var miklu erfiði létt af mannshendinni, og þar með óx aflinn, hungurvofan fjarlægðist. Það var farið að slétta túnblettina í sveitunum, að vísu með handafli einu fyrst í stað. Þar á eftir komu sláttu- og rakstrarvélar, heyfengurinn óx, bústofninn stækkaði, fellishættan fjarlægðist. Og enn stækkuðu skipin og veiðitæknin öx og þar með aflinn, því að sjaldnast vantaði fiskinn. Fólk fór að setjast að við sjóinn til þess að vinna að mestu eða öllu við útgerðina og sjávaraflann. Tæknin við útveginn óx svo hratt, að nálgaðist byltingu. Á fáum áratugum var sjávarútvegurinn byggður upp sem vélvæddur atvinnuvegur, er sogaði til sín fólkið úr sveitunum. En á sama tíma og sjávarútvegurinn umskapaðist með byltingankenndum hraða frá róðrarbátum og seglskipum til vélbáta og togara, frá íshúsum, sem byggðu á íssöfnun að vetrarlagi, til íshúsa með frystivéfum, - á sama tíma. tekur landbúnaðurinn litlum breytingum í tæknilegum búnaði, en fólkinu, sem að honum vann, fækkaði óðfluga. Landbúnaðurinn hafði ekki skilyrði til að keppa við sjávarútveginn um vinnuaflið, þar sem hann varð alllangt á eftir í uppbyggingu og vélvæðingu. En þegar svo var komið, að mjólkurvörur skorti til neyzlu við sjávarsíðuna, opnuðust augu manna fyrir því, að ekki mátti við svo búið standa. Það var ekki hægt margra hluta vegna að grundvalla þjóðfélagið á sjávarútvegi einum og þeim iðnaði, sem eðlilega fylgdi honum. Það varð að efla landbúnaðinn til samræmis við sjávarútveginn. Mörgum bændum var þetta löngu ljóst, en þeir fengu litlu áorkað. Fjármagn vantaði til verulegra umbóta, peningastofnanir voru ekki opnar fyrir bændum. En um þetta bil var farið að velta lítils háttar framlög úr landssjóði til umbóta í sveitunum. Það munaði að vísu lengi lítið um þetta, enda miðaði hægt allt til um það bil fyrir aldarfjórðungi. En til hvers er ég að rifja þetta upp? Það er vegna þess, að þetta allt og miklu fleira er nauðsynlegt að hafa í huga, þegar svo er komið, að það getur gerzt hér á hinu háa Alþingi, að flutt er till. til þál. eins og sú, sem hér liggur fyrir á þskj. 96. Af texta tillögunnar er næsta erfitt að gizka á tilgang flm., hv. 9. landsk., með flutningi till. Till. fjallar um að rannsaka, hvort og hve mikið bændastéttin og landbúnaðurinn njóti styrkja, framlaga og fríðinda af hálfu hins opinbera umfram aðrar stéttir og atvinnuvegi. Það á ekki að rannsaka, hvort umrædd framlög séu landbúnaðinum nauðsynleg eða hvort yfirleitt landbúnaður yrði stundaður hér á landi án þeirra. Það á ekki að rannsaka framlag landbúnaðarins í þjóðarbúið, sem auk framleiðslu matvælanna hefur alið upp allar þær þúsundir fólks, sem þaðan hafa flutzt til annarra atvinnuvega, og það á ekki heldur að rannsaka, hve margt fólk í öðrum atvinnugreinum hefur beint og óbeint framfæri sitt af landbúnaði vegna atvinnu við vinnslu, verzlun og flutninga. Hv. flm. hefur ekki heldur áhuga á að láta rannsaka, hvernig aðrar þjóðir búa að sínum landbúnaði, samanborið við það, sem hér er, og með hliðsjón af aðstæðum. Öll þessi atriði þarf þó að athuga og fræða þjóðina um. Það hefði verið verðugt viðfangsefni fyrir hv. flm. að beita sér fyrir slíkri rannsókn. Ég held, að hann hefði haft meiri heiður af flutningi slíkrar till. en þessarar, sem er á þskj. 96. En öll þessi atriði telur hv. flm. auðsjáanlega ekki skipta máll. Hitt er hv. flm. aðalatriði, að vita, hvort landbúnaðurinn fái eitthvað meira í sinn hlut í krónutölu en aðrir atvinnuvegir. En hverju á flutningur þessarar till. að þjóna? Það þarf að þekkja hv. þm. til þess að skilja það. Atvik, sem hér gerðist á hv. Alþ. á s.l. vetri, varpar kannske svolitlu ljósi á þetta. Fjvn. flutti óskipt og ágreiningslaust brtt. við fjárlögin, brtt., sem var til leiðréttingar á framlagi til Búnaðarfélags Íslands og hækkaði framlagið um 260 þús. kr. Þegar til atkvæða kom hér í sameinuðu Alþingi, greiðir hv. 9. landsk., einn allra alþm., atkv. gegn þessari till., sem fjvn. flutti samhljóða. Þar skein í innrætið, hina neikvæðu afstöðu hv. flm. til landbúnaðarins og fólksins, sem að honum vinnur. Á þskj. 104 flytjum við hv. 5. þm. Austf. brtt. við þáltill. á þskj. 96. Með þessari breyt. teljum við, að þáltill. mætti verða til nokkurs gagns, hefði jákvæðan tilgang. Sú rannsókn, sem við leggjum til að gerð verði, er nauðsynleg vegna hinnar öru fjölgunar þjóðarinnar. Framleiðsla landbúnaðarafurða þarfnast svo mikils undirbúnings, að það mun ekki af veita að fara í alvöru að hugsa fyrir, hvernig á að mæta aukinni þörf fyrir landbúnaðarvörur, auk þess sem hiklaust ber að stefna að því, að landbúnaðurinn geti aflað gjaldeyristekna með sölu nokkurs hluta framleiðslunnar á erlendan markað. Í þessu sambandi og að gefnu því tilefni, sem felst í þáltill. á þskj. 96, þykir mér rétt að víkja fáum orðum að því, sem gerzt hefur í íslenzkum landbúnaði undanfarin ár. En ég vil fyrst aðeins benda á, að án þeirra framfara, sem orðið hafa í íslenzkum landbúnaði síðan 1950, mundum við hafa verið þannig á vegi staddir með framleiðsluna í dag, að það hefði þurft að flytja inn landbúnaðarvörur fyrir um 300 millj. kr. á ári til þess að fullnægja neyzluþörfinni. Árabil það, sem ég miða við í þessum samanburði sem ég ætla að gera í örstuttu máli, eru 8 ár eða árin 1951 til og með 1958, en það er ekki hægt að fara nær árinu í ár, vegna þess að skýrslur liggja ekki fyrir enn. Á þessum 8 árum hefur mjólkurframleiðslan vaxið um 23 millj. lítra, kjötframleiðslan hefur vaxið á 8. þús. tonn, töðuframleiðslan hefur vaxið um rúmlega í millj. hestburða, ræktaðir hafa verið 28 þús. hektarar, vélgrafnir skurðir eru yfir 6 þús. km og 26 millj. m3, handgrafnir skurðir eru um 220 þús. m3, handgrafin lokræsi eru 153 km, grjótnám er yfir 200 þús. m3, girðingar hafa verið lagðar nálega 3500 km, byggðar hafa verið áburðargeymslur nálega 140 þús. m3, þurrheyshlöður um 820 þús. m3 og votheysgeymslur rúmlega 144 þús. m3. Sett hafa verið upp í kringum 1700 súgþurrkunartæki, og þær hlöður, sem þau eru i, eru að flatarmáli 55660 m2. Kartöflugeymslur hafa verið byggðar 23 þús. m3. Því miður liggja ekki fyrir skýrslur um það, hvað byggt hefur verið yfir marga nautgripi og sauðkindur, en það er mikið, sem byggt hefur verið á þessum árum yfir búfé, eins og gefur að skilja af því t.d., að á þessum árum hefur sauðfé fjölgað um 360 þús. Þá hafa á þessum sömu árum verið keyptar rösklega 3500 dráttarvélar, auk annarra tækja, sem þeim þurfa að fylgja, og annarra verkfæra. Það gefur auga leið, að allar þessar umbætur, ræktun, byggingar og vélvæðing, hafa kostað stórfé. Ætla ég, að engum, sem ber skyn á þessa hluti, blöskri það þótt ríkið hafi lagt til í jarðræktarframlag á þessum 8 árum 128 millj. kr. og gert ræktunar- og byggingarsjóði mögulegt að lána til framkvæmdanna í sveitunum 280 millj. Það er lítill hluti, sáralítill hluti af því, sem þessar umbætur hafa raunverulega kostað. Og þess er rétt líka að gæta, að á sama tíma og þetta gerist í sveitunum fækkar vinnandi fólki við landbúnaðinn um 700 manns og aðkeypt vinna við landbúnaðarframleiðsluna minnkar um 17% að magni til. Í sambandi við þessa till. sem hér er til umr., væri einnig ástæða til að athuga dálítið, hvernig nágrannaþjóðir okkar búa að sínum landbúnaði, en ég skal ekki fara nema örstutt út í það, aðeins nefna fá dæmi frá tveimur löndum, Bretlandi og Noregi, dæmi um það, hvað ríkin þau leggja fram til landbúnaðar. Í Bretlandi er ræktunarframlag 7–12 pund á ekru – en ekran er aðeins röskir 4 þús. m2 fyrir að plægja upp gamalt graslendi. Vitanlega er ekki um óræktað land að ræða í Bretlandi, það er naumast til, heldur er þetta fyrir að vinna upp áður ræktað land. Þetta framlag er misjafnt eftir því, hvað landið er erfitt, og eftir því, hve lengi það hefur verið óhreyft. Og áburður er greiddur niður í Bretlandi, misjafnt eftir landshlutum og aðstæðum, en það getur orðið allt að heimingi verðs áburðar og kalks, sem þar þarf að bera á jarðveginn. Til byggingar votheysgeymslna er greiddur hálfur byggingarkostnaður, þó ekki yfir 250 sterlingapund á hverja geymslu. Til vatnsveitna er greiddur styrkur allt að hálfum kostnaði. Smábýli eru þar aðstoðuð með allt að 100 sterlingspundum, ef bændurnir á þeim gera 3–5 ára áætlun um jarðabætur, er miða að því að bæta afkomu búanna. Umbótastyrkur er greiddur í Bretlandi allt að 1/3 af kostnaði við umbætur á flestum múr- og naglföstum tækjum og byggingum öðrum en íbúðarhúsum. Þetta nær yfir vegi, brýr, gripagrindur, girðingar, réttir, rafmagn, skýlisveggi og framræslu. Í ýmsum tilfellum veltast styrkir til tilraunabygginga, allt að hálfum kostnaði. Þá er komið að framleiðslunni, búfénu. Styrkur á geldneyti vegna kjötframleiðslu er 9 pund og 5 shillingar árlega, og á hverja kú, sem skilar kálfi, er einnig greiddur styrkur. Það er líka misjafnt eftir landshlutum. Það er mest í hálendi Skotlands og það framlag er allt að 12 sterlingspundum og 10 shillingum á ári, og er þá samanlagt orðið á kúna og kálfinn, sem undan henni kemur, nálega 23 sterlingspund á ári. Ég kom allra snöggvast til þessara landa í sumar og hitti bændur meðal annars í hálendi Skotlands, og þar töldu þeir, að án þessa styrks héldist ekki byggð á þeim jörðum. En ríkið greiðir framlög til þeirra. Brezka ríkið telur sér hag í því að efla landbúnaðinn. Ég skal svo láta þessi dæmi nægja frá Bretlandi, en víkja að Noregi. Þar er greitt vegna jarðræktar upp að 20 hektörum á jörð allt að 2800 norskar kr. á hektara, en 2800 norskar kr. munu nú í dag samsvara nálega 15 þús. ísi. kr. Vatnsveitur eru í Noregi styrktar með 35% af kostnaði. Ræktunarvegir, sem eru yfir í km á lengd, eru styrktir að hálfu, þ.e. ríkið greiðir hálfan kostnað af lagningu ræktunarvega, ef þeir fara yfir í km. þó ekki yfir 25 þús. norskar kr. í stað, það er eins og þið sjáið nokkuð á annað hundrað þús. ísl. kr. Til endurbyggingar útihúsa er veitt allt að 15 þús. norskum kr. á býli, til byggingar votheysgeymslna allt að 60% kostnaðar, hámark 1500 norskar kr. Til aðstoðar þeim, sem eru að byrja búskap, reisa bú, er veittur styrkur eða framlag allt að 9 þús. kr. til útihúsabygginga og allt að 3200 kr. - hvort tveggja norskar kr. - til íbúðarhúsabygginga, samtals allt að 12200 norskum kr. Auk þess eiga þessir menn kost á láni vaxtalausu í 7 ár, að upphæð 40 þús. norskar kr., og geta þar að auki fengið 10 þús. norskar krónur að láni með vöxtum. Beri menn svo þessi dæmi saman við það, hvernig búið er að landbúnaði hér á landi. Einnig er rétt í þessu sambandi að vekja athygli á, hversu mikið líklegt er að landbúnaðurinn þurfi að auka framleiðsluna á næstu árum vegna fólksfjölgunar í landinu, þótt ekki sé við annað miðað en líklega innanlandsþörf. Kunnugt er, að á s.1. vetri nægði ekki mjólkurframleiðslan. Það varð að flytja inn smjör, og rétt að skjóta hérna inn í, að innflutta danska smjörið varð dýrara en íslenzka smjörið. Það verður ekki fullkomlega séð enn, hvort mjólkurframleiðslan nægir í vetur, en það eru a.m.k. ekki líkur til að hún verði meiri en þarf. Það má vera, að það aðeins merjist án innflutnings smjörs. Það liggur því fyrir, að það þarf að auka mjólkurframleiðsluna í landinu í réttu hlutfalli við fólksfjölgunina, og ef fólksfjölgunin verður ámóta mikil hlutfallslega til aldamóta og hún hefur verið s.l. áratug, þá lætur nærri, að fjölga þurfi kúm í landinu á næsta áratug fram að 1970 um 7800 kýr, á áratugnum 1970–80 9200, á áratugnum 1980–90 11400 og síðasta áratuginn af öldinni 14200, eða samtals 43200 kýr. Á þessum 40 árum, sem eftir eru til aldamóta, þarf að gera meira en að tvöfalda nautgripastofninn í landinu til þess eins að fullnægja líklegri innanlandsþörf, ef þjóðinni fjölgar með sama hraða á þessum tíma og verið hefur. Kjötframleiðslan er núna í augnablikinu lítið eitt meiri en innanlandsneyzlan, en þó ekki meiri en það, að á næstu 40 árum þori allt að því að tvöfalda hana, og tilsvarandi framleiðsluaukning og þó raunar nokkru meiri þarf eðlilega að verði á kartöflum, eggjum, grænmetisræktun og gróðurhúsaframleiðslu. Það ættu því ekki að vera skiptar skoðanir um, að mikil verkefni eru fram undan, og það verður að hafa opin augu fyrir því, að þau verkefni leysast ekki af sjálfu sér. Bændurnir í landinu hafa á undanförnum árum vissulega lagt hart að sér við uppbyggingu landbúnaðarins, enda áorkað miklu. Þetta hafa þeir ekki gert fyrst og fremst til hagsbóta fyrir sjálfa sig, heldur hefur þjóðfélagið í heild notið starfa þeirra. Þeir hafa ekki stefnt að því að alheimta daglaun að kvöldum, það er ekki hægt í landbúnaði. Það gengur enginn bóndi þess dulinn, að það fjár,magn og sú orka, sem hann leggur í umbætur, ræktun og byggingar á jörðinni sinni, verður honum ekki endurgoldin nema að nokkru leyti gegnum afrakstur búskaparins og ekki heldur þótt hann selji jörðina. En bóndinn veit, að það, sem þar ber á milli, kemur eftirkomendunum til góða í því, að hann skilar jörðinni sinni betri, jafnvel miklu betri en hann tók við henni. Því er það, að þegar þetta er líka alþjóðarþörf að umbæta sveitirnar, þá er það bein skylda ríkisvaldsins að leggja nokkuð af mörkum til uppbyggingarinnar og búa þann veg að bændastéttinni. að hún geti unað hag sínum við umbótastarfið.



Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt, hef ég ásamt öðrum alþingismanni flutt sérstaka þáltill. á þskj. 100, sem var nú á þessum fundi ákveðið að taka til einnar umr. á næstunni. Ég mun þess vegna ekki fara neitt verulega út í þetta mál hér, þar sem ég mun koma inn á einmitt þau atriði, sem hér eru helzt til umr., þegar ég mæli fyrir þeirri till. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram hér, úr því að þessi till. kom til umr. nú. Eitt vil ég þó aðeins minna á, sem kom fram í ræðu hv. flm. Hann sagði, að flm. teldi ekki, að með flutningi þessarar þáltill. væri um árás á bændastéttina að ræða. Mér liggur nú við að segja: Mikið var. En hvernig sem menn líta á það, þá er þess ekki að dyljast, að allmargir munu þeir vera, sem virðist ekki rétt að staðið með þessari till., því, sem þó kannske virðist eiga að liggja til grundvallar henni. En sem sagt, ég vil ekki á þessu stigi ræða þetta neitt að ráði, vegna þess að ég mun taka þetta betur til umr., þegar till. okkar 10. landsk. þm. (BGuðm) kemur hér fram. En mig langar aðeins til að minnast á eitt atriði enn, sem einnig kom fram í ræðu hv. flm. Hann gat að vísu réttilega um, að það gæti verið álitamál hvort sú brtt., sem hefur verið lögð hér fram, geti skoðazt sem brtt., en verði ekki að skoðast sem sérstök sjálfstæð till. Úr því mun væntanlega sú n. skera, sem fjallar um þetta mál En þau ummæli lét hv. flm, falla, að hann vildi skjóta þar inn í án þess að þurfa sérstaka meðgjöf með þeim hluta af landbúnaðarvöru, sem fluttur er út. - Þessi ummæli gefa mér tilefni til að fars nokkrum orðum um þetta atriði. Og ég vil sérstaklega skýra það, hvernig ég lít á ákvæði, sem nú er í lögum um framleiðsluráð, einmitt af þessu sérstaka tilefni. Ég vildi vona, að hvaða skoðanir sem menn annars hafa á landbúnaðinum, þá sé það flestra álit, að það sé æskilegt, að hann fullnægi neyzluþörf þjóðarinnar sjálfrar á landbúnaðarvörum. Margir hafa að vísu þær hugmyndir, að hlutverk landbúnaðarins sé nú meira, hann geti einnig verið hlutgengur sem útflutningsatvinnuvegur. En við skulum sleppa því í þessu sambandi. Ég vil aðeins benda á það, að mér finnst það augljós rök fyrir þessu ákvæði í núgildandi framleiðsluráðslögum, einmitt þetta sjónarmið, að landbúnaðurinn eigi á öllum tímum að fullnægja neyzluþörf þjóðarinnar sjálfrar. Við vitum það ósköp vel. að veðrátta, árferði er misjafnt í þessu landi, og það ætti ekki að þurfa að rifja það upp. Það er svo skammt síðan tíðarfarið hefur leikið landbúnaðinn þannig, að það hefur stórkostlega dregið úr framleiðslu landbúaaðarvörunnar og sérstaklega mjólkurinnar. Þess vegna er það alveg augljóst mál, að ef á að vera hægt yfirleitt að fullnægja neyzlaþörfinni, þá verður umframframleiðsla. að vera nokkur, og það er nauðsynlegt, að hún sé. þegar vel árar. En mér finnst einmitt, að af því leiði, að það sé ekki kannske einasta skylda, ríkisvaldsins að sjá þá um, að á þessari umframframleiðslu verði ekki halli, en það er þó a.m.k. mjög mikil hagsýni að gera það, vegna þess að einmitt í þessu ákvæði felst veruleg trygging fyrir því, að til vöntunar á landbúnaðarvöru þurfi síður að koma, þegar árferðið leikur landbúnaðinn illa. Ég tel þess vegna, að hvort heldur litið er á þetta frá sjónarmiði þeirra, sem landbúnaðarframleiðsluna stunda, eða þeirra, sem eiga að neyta vörunnar, þá sé þetta eðlilegt og skynsamlegt ákvæði. Ég vildi láta þetta koma fram hér, af því að mér fannst gefast alveg sérstaklega hentugt tilefni til þess. Ég vil aðeins segja það svo að lokum, að hún vakti mér nokkra furðu, þessi till. hv. flm., þegar ég sá hana lagða á borðið fyrir framan mig, og eins og fram kemur í grg. okkar 10. landsk. þm. (BGuðm) fyrir þeirri till., sem við höfum lagt fram á þskj. 100, þá leysir hún á engan hátt það, sem þó kannske mætti segja að væri tilgangur hennar. Mér þykir rétt, að þetta komi fram hér við þessa umr., en að öðru leyti mun ég geyma mér að ræða þetta mál þangað til mín tillaga kemur á dagskrá.



Herra forseti. Vegna ummæla hv. síðasta ræðumanns um meðgjöf með landbúnaðarvörum, sem fluttar eru úr landi, vildi ég leyfa mér að taka. þetta fram: Ég hugsa, að flestir gætu verið sammála um, að það væri æskilegt, að landbúnaðurinn væri samkeppnisfær í útflutningnum, þannig að hann gæti fyrir útfluttar landbúnaðarafurðir fengið sama verð og á innlendum markaði. En það er út af fyrir sig rétt, að þar sem flestir telja æskilegt, að landbúnaður framleiði nægjanlegt til innanlandsneyzlu, þá geti stundum átt sér stað einhver umframframleiðsla, sem nauðsynleg sé að flytja út. Það er vissulega rétt athugað. En með þessu er bara ekki allur sannleikurinn sagður, vegna þess að í l. um framleiðsluráð landbúnaðarins og verðskráningu, sem voru einmitt til meðferðar hér á þingi í fyrra, er þessi meðgjöf gerð miklu meiri en nokkur þörf er á. Lögin voru útbúin þannig, að nú eiga bændur kröfu á allt að því 80 millj. kr. meðgjöf, og þá væri það miklu meiri útflutningur á landbúnaðarvörum en eðlileg umframframleiðsla, og ég held satt að segja, að neytendafulltrúarnir, sem gerðu þetta samkomulag, hafi raunverulega látið hlunnfara sig á þessu og ekki athugað, hvað orða lagið var lúmskt. Ég var að berjast á móti þessu í Ed. í fyrra, en fékk því ekki framgengt. Ég get skotið því inn í í sambandi við þá sömu afgreiðslu, að þá segir í breyt., sem gerðar voru í fyrra, að ef kaup verkamanna í Reykjavík hækki, þá eigi kaup bænda að hækka að sama skapi. Þetta fannst öllum sanngjarnt og eðlilegt. Nú veit maður náttúrlega aldrei, maður sér ekki fram í tímann, það getur orðið þannig, að kaup verkamanna verði aftur vísitölubundið, það getur verið að kaup verkamanna lækki. Ég vildi setja það inn í lögin, að í staðinn fyrir að segja, að ef kaup verkamanna hækkaði, þá skyldi kaup bænda hækka líka, þá væri sagt: ef kaup verkamanna breytist, þá skal kaup bænda hreytast að sama skapi. Þetta máttu bændafulltrúarnir ekki heyra nefnt og felldu þessa till. Þetta kalla ég ósanngirni. Þá vil ég snúa mér að ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e. (GH). Ég vil taka það fram, að ég hef ekkert á móti því, síður en svo, að ýmsir hlutir í sambandi við landbúnaðinn og aðra atvinnuvegi þjóðarinnar verði rannsakaðir. Það má rannsaka þar allt milli himins og jarðar, ef mönnum sýnist svo. Það, sem ég ætlast til, er, að þessir menn styðji líka rannsókn á því efni, sem ég vil láta rannsaka, en það virðist eins og rannsóknaráhuginn blossi allt í einu upp, þegar ég kem með mína till., og það er bara til þess að bægja frá því, sem ég vil láta rannsaka. Þeir vilja láta rannsaka allt annað, en ekki mitt. Ég segi: ég vil láta rannsaka mitt, ég skal líka styðja það að láta rannsaka það, sem þeim liggur á hjarta. Ég hef ekkert á móti því. Hins vegar virðist mér grunntónninn í ræðu þessa hv. þm. vera sá, að hann gengur út frá því sem vísu, að framlög og styrkir til landbúnaðarins séu miklu hærri en til annarra atvinnuvega, því að öll hans ræða gekk út á að afsaka það og sýna hver nauðsyn væri á þessum styrkjum. Hann þekkir náttúrlega meira til landbúnaðarmála en ég, og það má vel vera, að hann hafi rétt fyrir sér í þessu efni þó að ég vilji láta hlutlausa rannsókn skera úr um þetta. Hann sagði, að ég vildi ekki láta rannsaka, hvort þessi framlög væru nauðsynleg. Það vil ég einmitt gjarnan. Það þarf fyrst að rannsaka, hver framlögin séu, og síðan má rannsaka auðvitað, hvort þau séu nauðsynleg, enda gat ég skýrt um þetta í minni frumræðu, að ég hefði síður en svo nokkuð á móti því, að af þessari rannsókn, sem ég óska eftir, spretti svo ýmiss konar aðrar rannsóknir. Það er ekkert nema eðlilegt. En að því leyti kom mér þetta á óvart, að ræða þessa hv. þm. virtist ganga út frá því sem gefnu, að framlögin til landbúnaðarins væru hærri en til annarra. Þegar maður er að tala við bændur og bændafulltrúa almennt þræta þeir alveg fyrir þetta eða segja, að þetta sé rangt. Nú þegar á hólminn er komið og á að fara að leggja drög að hlutlausri rannsókn. þá er komið annað hljóð í strokkinn. Þá sagði þessi hv. þm., að það þyrfti nú ekki langt að leita það væri hægt að sanna, hvernig innræti mitt væri í þessum málum, að ég hefði einn greitt atkv. gegn því í fyrra, að framlag til Búnaðarfélags Íslands væri hækkað um 260 þús. kr. Það er alveg rétt, ég greiddi einn allra þm. atkvæði gegn þessu framlagi, og ég get ekki fundið út, að það hvísli einhver skylda á mér að styðja þetta, þó að fjvn. hafi verið sammála um það. Má ég ekki hafa minar skoðanir á því, á hvern hátt er bezt að verja fé þjóðarinnar? Ég vildi bara spyrja þennan hv. þm.: Telur hann, að hver sá þm. sé illa innrættur, sem greiðir atkv. gegn nýjum styrkjum til bænda og landbúnaðar? Ég get svo auðvitað bætt því við, að ég var eini þm. hér t.d., sem greiddi atkv. gegn fleiri hækkunartill. en til landbúnaðarins, þó að hv. þm. léti þess auðvitað ekki getið.  Hv. þm. gaf ýmsar fróðlegar upplýsingar um landbúnaðinn. Hans ræða gekk eiginlega öll út á það að réttlæta þessi framlög og afsaka þau, og það má vel vera, að í því, sem hann sagði, hafi hann haft mikið til síns máls. Og ég vænti þess, að þegar þessi rannsóknarnefnd og aðrar slíkar, sem rannsaka landbúnað og aðra atvinnuvegi þjóðarinnar, komast á laggirnar, þá m.a. kynni þær sér þessa ræðu hv. þm. og sú skýrsla, sem hann gaf þar um ýmislegt varðandi landbúnaðinn, megi verða til þess að létta þessum nefndum störfin.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að eyða löngum tíma í að ræða þetta mál hér, en vil benda á, að þessi till. slær því í raun og veru föstu, að landbúnaðurinn njóti beinna og óbeinna styrkja umfram aðrar atvinnugreinar í þessu landi, þ.e. bændurnir umíram aðrar stéttir. Og ef hún yrði samþykkt, þá yrði að rannsaka stuðning ríkisvaldsins, óbeinan og beinan, við allar atvinnustéttir þessa lands, því að annars væri ekki hægt að fá þann samanburð, sem þessi till. gerir ráð fyrir. Það nægði ekki í því sambandi að fara að rannsaka tillag samkv. fjári., heldur yrði þá að rannsaka bankastarfsemina í landinu, þá óbeinu aðstoð þeirra við atvinnuvegina og annað eftir því, því að með engu öðru móti en rannsókn á öllum atvinnuvegum landsins, beinum og óbeinum stuðningi til þeirra, væri hægt að fá þann samanburð, sem hv. 9. landsk. gerir ráð fyrir að fá hér. Og ég verð að segja það, að þeir menn, sem fá þetta verkefni til meðferðar, mega halda vel á, ef þeir verða búnir að ljúka þessari rannsókn fyrir næsta þing. Það verður þá vel í þeirri nefnd unnið og þarf ekki undan að kvarta. Annars er um till. þessa það að segja, að það, sem fyrst og fremst er grunntónninn í henni, er metingur stétta á milli. Það er metingur stétta á milli, það er að etja stétt gegn stétt. Það er ekki þetta, sem þjóðfélagið þarf með. Það þarf þess ekki með að etja stétt gegn stétt, heldur að stétt vinni með stétt. Ég hef alltaf getað skilið. að það væri eðlilegt, að fólk til sjávar og sveita ynni saman og hagsmunir þess færu saman, en ekki gagnstætt því, eins og hér er ætlazt til. Það er líka atriði í þessu máli, þegar verið er að tala um styrki til landbúnaðarins, hvað eru styrkir til landbúnaðarins. Ég heyrði t.d. sagt frá því í ræðu, sem hæstv. menntmrh. flutti í hv. Ed., að þar hefði hann tekið saman tillögur, sem við framsóknarmenn værum búnir að flytja á þessu þingi um stuðning við landbúnaðinn og fjárveitingar, sem við ætluðumst til að gengju til landbúnaðarins. Eitt af þeim málum, sem hann nefndi þar til, var frv.. sem ég og nokkrir aðrir þm. flytja hér í hv. d. um framlag vegna samgöngubóta í landinu. Það voru líka orðnir styrkir til landbúnaðarins. Ef þannig væri staðið að þessari rannsókn, að samgöngubætur í þessu landi væru taldar styrkir til landbúnaðarins, út í hvað mundi slíkt leiða? Þess vegna, ef á að gera þá rannsókn, sem hér er ætlazt til af hv. flm., verður að vita, hvað er raunverulega átt við. þegar verið er að tala um stuðning við bændur eða styrk til bænda og landbúnaðarins í heild. Og það verður líka að segja það, að það er afar skrýtinn skilningur að ætla bændastéttinni einni það hlutverk að rækta þetta land. Það er ekkert sérmál bændastéttarinnar, hvort Ísland verður ræktað land eða ekki. Það er mál allrar íslenzku þjóðarinnar. Í sambandi við þetta styrkjatal og annað, sem hér hefur komið fram, bæði beint og óbeint, og oft hefur borið á góma áður, skulum við líka gera okkur grein fyrir því, hver er árangurinn af þeim stuðningi við landbúnaðinn, er verið hefur síðustu áratugi. Ef við hefðum hafið algera kyrrstöðu í landbúnaði árið 1950, þá hefði nú á þessu ári orðið að eiga sér stað stórkostlegur innflutningur á landbúnaðarvörum, og hefði það orðið að vera allverulegt magn t.d. af dilkakjöti, og ef við berum saman verðlag á innfluttu dilkakjöti og á því, sem við framleiðum hér á landi, þá kemur í ljós, þó að við sleppum verndartolli á kjöti, að þá mundi innflutta kjötið kosta fast að því 30 kr. kg, þegar innlenda kjötið kostar 25 kr. hvert kg. Hér er um að ræða fjárhæð, sem mundi nema 104 millj. kr., ef inniflutningur hefði átt sér stað, á þessum mismun. Þess vegna verða menn að gæta að því, að það er ekki verið að styrkja bændur eingöngu, þó að verðlagi sé haldið eðlilega uppi í landinu. Það eru ekki síður þeir, það eru einmitt þeir, sem neyta vörunnar í þessu tilfelli, sem fá hér verðmismuninn. Þetta megum við líka hafa í huga, og ætti hv. þingmaður að glöggva sig á því, að þetta er ekki lítið atriði, sem hér er um að sæða. Sama er að segja um mjólkurvörur. Við yrðum, að því leyti sem hægt er, að flytja þær inn stórkostlega og eyða í það miklum gjaldeyri, ef hefði orðið alger kyrrstaða í landbúnaði síðustu 10 árin. En sem betur fer hefur það ekki orðið. En það verður að vera áframhaldandi þróun í landbúnaði, ef við eigum að hafa við neyzluþörfinni. Þetta tal um styrki og annað því um líkt hefur oft borið á góma í margs konar skilningi. Það er hægt að benda á það, að á fjárl. eru 300 millj. til niðurgreiðslu á landbúnaðarvörum. Það fer ekki til þeirra, sem framleiða vöruna, heldur til okkar hinna, sem neytum hennar. Við yrðum að öðrum kosti að borga þessar vörur hærra verði. Þetta er því styrkur til okkar neytendanna, en ekki til framleiðenda. Ég hygg, að ef sú rannsókn ætti að eiga sér stað, sem hv. þm. gerir ráð fyrir, þá yrði hún að vera allvíðtæk, ef sá samanburður ætti að vera réttur. En því miður er ég hræddur um, að tilgangur till. sé ekki að eyða misskilningi eða jafna á milli stétta, heldur hið gagnstæða, og fyrir því liggja nokkur rök, að þessari hugsun skýtur upp í huga mínum og annarra.



Herra forseti. Ég vildi aðeins gera örstutta aths. við ræðu síðasta hv. þm. Hann spurði m.a., hvað væru styrkir til landbúnaðarins og ég held, að hann hafi vitnað hér í ræðu, sem haldin var í þinginu um visst atriði, sem var haldið fram að væru styrkir til þessa atvinnuvegar. Það getur auðvitað verið, að í vissum tilfellum geti það verið vafaatriði hvað sé styrkur til landbúnaðar og hvað ekki. Þar eru auðvitað vafatilfelli eins og víða annars staðar. En það, sem átt er við með þessari till., er, að nefndin, sem á að rannsaka þetta mál á auðvitað að skera úr því. Þess vegna er einmitt kvödd til nefnd sérfróðra manna. Það eiga ekki að vera neinir stjórnmálamenn eða slíkir, sem hafa kannske pólitíska hagsmuni af að segja til um það, hvað séu styrkir og hvað ekki. Ég ætlast einmitt til þess, að þetta séu hlutlausir menn, eftir því sem þá er hægt að fá. Þessi hv. þm. sagði t.d., að niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum væru ekki styrkir til bænda. þetta væru styrkir til neytenda. Ég álít raunverulega, að þetta séu styrkir til beggja. Ég a.m.k. álít, að bændur teldu sig allmiklu verr haldna en áður, ef þessir styrkir féllu niður, og það hlýtur að vera augljóst mál eins og þeir eru miklir. Þá mundi sala á landbúnaðarvörum minnka talsvert mikið, og það hlyti náttúrulega að verða bændunum í óhag. En þetta, er auðvitað eitt af þeim atriðum, sem nefndin á að meta. Þá vildi þessi hv. þm. taka sér hér í munn kjörorð sjálfstæðismanna um ,.stétt með stétt, þessi till. gengi alveg í öfuga átt, það væri stétt gegn stétt. Ég tel þetta vera misskilning. Þessi rannsókn á einmitt að vera til þess að kveða stéttastríðið og stéttaágreininginn niður. En ég held einmitt, að vanþekkingin kyndi undir stéttaatriðinu, en rannsókn og þekking kveði það niður. Ég verð svo að lokum að láta það í ljós, að ég er eiginlega undrandi og verð fyrir vonbrigðum með það, hvað bændafulltrúarnir hér á Alþ. taka þessari till. illa. Það er alveg eins og þeir vilji hreint ekki, að þessi rannsókn fari fram. Ég efast um, að þeir geri stétt sinni og umbjóðendum sínum nokkurn greiða með slíkri afstöðu, og vonast til þess, að þeir hugsi þetta nú betur, áður en málið kemur hér til síðari umr., og taki þessari till. þá vinsamlegar.



Herra forseti. Með tilliti til þess, að ég er meðflm. að brtt, við þetta mál, sem mér finnst eðlilegt að fái athugun í n., vil ég ekki standa gegn því, að málið komist til n. og segi já. Till. vísað til fjvn. með 32 shlj. atkv.