Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er staðfesting á brbl., sem gefin voru út s.l. vor, þess efnis, að leyft væri að brugga og selja til hins erlenda varnarliðs, sem hér dvelst, sterkari bjór en leyft er að framleiða til innanlandsneyzlu. Það var tilsvarandi heimild, sem var veitt meðan styrjöldin stóð til handa brezka setuliðinu, sem hér dvaldist. Að athuguðu máli var talið, að sú heimild væri ekki fullnægjandi til þess, að hægt væri að brugga bjór handa því erlenda varnarliði, sem nú dvelst hér. Og þar sem þannig er litið á, að um nokkra atvinnu sé að ræða, efling á innlendum iðnaði og nýjan tekjustofn til handa ríki og bæjarfélagi, þá taldi ríkisstj. rétt að breyta heimildinni frá því, sem áður var, til samræmis við það ástand, sem nú hefur skapazt. Hins vegar hefur af öðrum ástæðum orðið minna úr framkvæmdum í þessu efni. Það mun ekki hafa gengið saman um verð milli framleiðanda hér og hins erlenda varnarliðs. Og eins og stundum ella var því þá hreyft, að það væri eðlilegt, að þetta gengi út yfir skatta til ríkisins, þannig að þeir yrðu felldir niður, og þá yrði ölið talið samkeppnisfært. N. í Ed. lét í ljós þá skoðun, - og að vissu leyti réttilega, - að ef þessi skattgreiðsla væri felld niður, væri í sjálfu sér eftir svo litlu að slægjast af hálfu Íslendinga, að ekki væri rétt að veita heimild til þessarar framleiðslu, og lýsti þess vegna yfir, að hún teldi rétt, að þessari heimild yrði því aðeins beitt, að samsvarandi tollar og skattar verði greiddir af þessari framleiðslu eins og tíðkast af öðru öli í landinu, og ef framleiðslan stendur ekki undir slíkri skattgreiðslu, verði hún ekki leyfð. Sumir vilja blanda þessu máli saman við deiluna um það, hvort almennt ætti að veita leyfi til að brugga áfengt öl, annaðhvort til heimaneyzlu eða til að flytja úr landi. Ég tel algera fásinnu að blanda þessu saman. Við höfum margra ára reynslu úr styrjöldinni um, að það ýtir ekki á neinn hátt undir bruggun eða neyzlu á áfengu öli í landinu, að leyfð var bruggun á áfengu öli handa erlenda setuliðinu, sem þá dvaldist hér. Það var frá atviki skýrt í Ed., sem sýndi, að smyglhættan er ákaflega lítil í þessu sambandi. Því var haldið fram, að vegna þess að ekki gekk saman um sölu ölsins til hins erlenda varnarliðs, hefði því verið hellt niður, sem búið var að brugga. Ég veit ekki um sannindi þessarar sögu, en ef hún er rétt, sýnir hún, að ekki hefur því öli verið smyglað til landsmanna eða selt á íslenzkum markaði, heldur gerði framleiðandinn það, sem sjálfsagt var, að eyðileggja framleiðslu sína, úr því að ekki var hægt að selja hana á löglegan hátt. Engin rödd hefur heyrzt um það, hvorki fyrr né síðar, að nokkur dæmi séu þess, að þess konar öl hafi borizt á innlendan markað eða verið selt með ólöglegum hætti. Hér er því einungis að ræða um atvinnumál fyrir kannske ekki mjög marga menn, en þó einhverja, um efling íslenzks iðnaðar og svo töluverðan tekjulið fyrir ríkissjóð og væntanlega bæjarsjóð líka. Verður málið að skoðast eingöngu í því ljósi. Ég vona því, að málið fái hér mjög öruggan framgang. Gangi ekki saman um verð, verður heimildinni ekki beitt. Það er ekkert gat í l. Ég ætla ekki hér að ræða um þau rök, að það sé svívirðilegt athæfi að leyfa Íslendingum að brugga öl, jafnvel þó að tryggt sé, að menn nái ekki í þennan forboðna drykk. -- Ég legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa langa framsögu fyrir þessu frv. á þskj. 553 vegna þess, að frv. fylgir allítarleg grg., þar sem skýrt er frá því, hvernig þetta mál er fram komið, og nokkrar upplýsingar gefnar um ýmis atriði varðandi nauðsyn þess. Frv. þetta er fram borið í sambandi við frv. það, sem hér hefur verið til umr. fyrir fáum dögum, um ráðstöfun á nokkrum hluta tekjuafgangsins. Þar er svo ákveðið, að nokkur hluti hans gangi til byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum. Er gert ráð fyrir, hvernig hann skiptist í þrjá staði: til byggingarsjóðs verkamanna, og verði féð lánað til byggingar verkamannabústaða, til byggingar íbúðarhúsa, sem bæjarfélögin standi að til að útrýma heilsuspillandi húsnæði, og loks til smáibúða. Var nauðsynlegt vegna þess samkomulags, sem var innan ríkisstj. um skiptingu þessa fjár og meðferð þess, að bera þetta frv. fram sem breytingu á lögum um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum. Eru það tvær aðalbreytingar, sem hér um ræðir. Í fyrsta lagi er bráðabirgðaákvæði frv., sem er um meðferð þess fjár, sem varið skal til íbúðarhúsa, sem bæjarfélagið byggir samkv. þessum lögum. Það hefur verið samkomulag um það innan ríkisstj. að leggja til við Alþ., að öll þau lán, sem verða veitt af tekjuafgangi ríkissjóðs frá fyrra ári, verði veitt með 51/2% ársvöxtum án tillits til þess, hvert þau ganga. Var þá nauðsynlegt að breyta þeim ákvæðum í l., sem fjalla um veati af lánum. Þess vegna eru borin fram þau bráðabirgðaákvæði, sem eru í þessu frv. En meginhluti frv. fjallar um það, að inn í þessi lög komi nýr kafli um lánagreiðslur til smáíbúðarhúsa, þar sem gert er ráð fyrir, að 4 millj. kr. af tekjuafgangi þessa árs verði lánaðar einstaklingum, sem leitast við að koma upp íbúðarhúsum fyrir sig, aðallega með eigin vinnu, og reyna þannig að koma sér upp húsnæði á sem ódýrastan hátt. Var óhjákvæmilegt að setja einhver ákvæði um meðferð þessa fjár, þar sem ekkert var í lögum áður um þau efni. Er því þessi kafli hér fram borinn. Ég skal ekki fara langt út í einstök atriði frv., því að ég veit, að hv. þm. hafa gert sér grein fyrir því og áttað sig á því, hver megintilgangur þess er. En eitt, sem borið er fram, er algert nýmæli, - það, að hér skal ekki veita út á fyrsta veðrétt til slíkra íbúðarhúsa, heldur út á annan veðrétt. Er leyfilegt, að á fyrsta veðrétti hvíli allt að 60 þús. kr. Koma þau lán, sem veitt eru úr þessum smáibúðasjóði, til viðbótar því, sem menn geta fengið út á fyrsta veðrétt. Þetta fyrirkomulag er til þess að greiða fyrir því, að þeir, sem byggja hús sjálfir, fái fyrsta veðrétt og geti þá haft fyrsta veðrétt til þess að fá lán út á hann. Ríkissjóður tekur á sig þá áhættu, sem stafar af því. Það getur alltaf verið álitamál, hvernig eigi að koma þessu fyrir. Hér er farin sú leið, að leyft er, að allt að 60 þús. kr. hvíli á fyrsta veðrétti og 30 þús. kr. á öðrum veðrétti. Eru það þá alls 90 þús. kr., ef menn geta notað 1. veðrétt að fullu, Ætti það að vera mikil hjálp til þess að menn gætu komið sér upp íbúð með eigin vinnu. Í lögum þessum eru ýmis ákvæði um það, hvað viðkamandi bæjarfélag skuli gera í sambandi við þetta, og hefur verið leitazt við að ná samkomulagi við borgarstjóra Reykjavíkur um þessa hluti. Samkv. 2. gr. er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. geti falið Landsbanka Íslands eða annarri lánsstofnun að fara með stjórn, reikningshald og starfrækslu lánadeildarinnar. Þær reglur, sem verða settar um þetta, verða gerðar í samráði við ríkisstj. alla. Kemur þá til athugunar, hvernig þessum lánum skuli úthlutað, og fleira í sambandi við það. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv., vegna þess að grg. þess upplýsir það nægilega að minni skoðun. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að að þessari umr. lokinni verði frv. vísað til 2. umr. og félmn



Herra forseti. Það er margt í þessu frv., sem ástæða er til að fagna. Það er samt sérstaklega eitt atriði, sem ég vildi gera athugasemd við nú við 1. umr. og vita, hvort ekki væri hægt að komast að samkomulagi við hæstv. ríkisstj. um að breyta. Það er sagt í þessu frv., að lánadeildin skuli veita lán til „smáíbúðarhúsa“, en ekki sagt til smáíbúða. Þetta hefur mikið verið rætt, og var l. um fjárhagsráð breytt til þess að tryggja mönnum frelsi til að byggja smáíbúðir. Var það þá aldrei takmarkað við, að byggð væru smáíbúðarhús. Þegar svo á að rýmka nokkuð lán til smáíbúða, eru þau bundin við smáíbúðarhús. Það er vissulega nauðsynlegt fyrir okkur, þegar sett er löggjöf sem þessi, að gera okkur ljóst, hvaða afstöðu við þurfum að taka í þessu efni. Ég veit, að það ríkir ákaflega mikill áhugi hjá mörgum mönnum fyrir því að koma sér upp smáíbúðarhúsi. Það er nú svo, að við Íslendingar erum ekki enn þá orðnir bæjarþjóð nema í fyrstu kynslóð og enn svo skammt liðið síðan þjóðin bjó í sveit, að hefðu einstaklingarnir fengið að ráða, hefðum við byggt alla Reykjavík í smáíbúðarhúsum. Okkur er í blóð borið að hafa húsin eins og torfbæirnir voru, með dálitla bletti í kring, og athugum ekki, að ef við ætlum að búa í borg og gera kröfur til þæginda af okkar bæjarfélagi, svo sem hver maður gerir, þá er óvinuandi verk að byggja á slíkan hátt. Ég held því, að þegar hið opinbera setur löggjöf um þessa hluti, megi það ekki einskorða sig við að fullnægja þessari mjög svo ríku þörf og óskum hjá mörgum einstaklingum að mega hafa sína smáíbúð sem hús út af fyrir sig. Með þeirri litlu íbúð sé kjallari og ris, þó að ekki sé hægt að nota það, einnig nokkur lóð fyrir þetta smáhús. Svo á að leggja rafmagn, vatnsleiðslu, skólpleiðslu og hitalögn í húsið og útbúa yfirleitt götuna með öllum þeim þægindum, sem með þarf. Og þó að við gerum ráð fyrir, að gott sé, að þessi ríka tilfinning fái að njóta sín, þá eigum við í löggjöfinni líka að reikna með hinu, að það kunni að vera hægt að telja slíka menn á það, að skynsamlegt sé fyrir þá sjálfa að byggja slíkar smáíbúðir saman sem eitt hús, sem rúmi nokkrar íbúðir. Það veit hver einasti þdm., að hús, sem rúmar 20 og upp í 40 smáíbúðir, er mun ódýrara fyrir einstaklinginn en hús, sem rúmar aðeins eina einustu íbúð. Ég tala svo ekki um, hversu miklu ódýrara þetta er fyrir bæjarfélagið. Ég býst við, að það að veita eigendum smáíbúðarhúsa þau nútímaþægindi, sem hver maður krefst, hljóti að verða tvöfalt til þrefalt dýrara, - ég þori ekki að segja nákvæmlega um tölur, - ef um t.d. 40 smáíbúðarhús er að ræða öll dreifð, heldur en eina til tvær sambyggingar með slíkum smáíbúðum, eða jafnvel þó að maður reikni ekki með eins stórum sambyggingum. Ef bæjarfélagið er skyldað til þess, eins og verður gert, að láta nútímaþægindi í té til smáíbúðarhúsa, þýðir þetta í raun og veru aukið álag á bæjarbúa sjálfa, sem ekki hefði þurft, ef byggingarlag var öðruvísi. Ég held þess vegna, að það sé óráð að binda starfsemi þessarar lánadeildar við smáíbúðarhús, eins og gert er með þessu frv. Það er tekið fram bæði í 1., 2. og sérstaklega í 4. gr., sem afnemur möguleika þess að veita féð, þó að ekki séu meira en 2–4 íbúðir saman í einn húsi. Þar er talað um „smáhýsi“. Þó að gert sé ráð fyrir að veita fé til smáíbúða, þá held ég, að ekki eigi að neita þeim einstaklingum, sem vilja hafa samvinnu sín á milli, t.d. 8–40. Það væri engan veginn í anda þeirrar samvinnu, sem hæstv. forsrh. og hans flokkur alveg sérstaklega hafa beitt sér fyrir. Því tel ég, að það eigi að gera breyt. á þessu frv. Þá er annað, sem vert er að athuga í þessu sambandi. Í 2. gr. eru réttindi til lána takmörkuð við það, að menn hyggist að koma þessum íbúðum upp að verulegu leyti með eigin vinnu og fjölskyldu sinnar. Ég skal ekki draga úr því, að margt getur verið heppilegt við það að ýta þannig undir menn, en ekki held ég, að rétt sé að binda þetta þannig, eins og að miklu leyti er gert þarna. Hví skyldu menn ekki mega hjálpast að almennt, vinna saman og jafnvel að einhverju leyti njóta stuðnings sins bæjarfélags, ef um það er að ræða? Við þekkjum þess dæmi, að bæjarfélagið aðstoðar með því að steypa upp hús, og eigendur ganga frá húsinu sjálfir, sem venjulega er það dýrasta við húsbyggingu. Það er tiltölulega ódýrt fyrir bæjarfélagið að láta í té gröft og steypuvinnu, með góðum tækjum. Ég verð að segja, að mér finnst hörmulegt að horfa upp á einstaklinga vinna með skóflu að grafa fyrir grunni sinna smáu húsa, þegar hægt er með mokstursvél að skófla þessu upp á nokkrum klukkutímum. Með því að útiloka samstarf manna að þessu er verið að gera margfalt erfiðara og að miklu leyti að útiloka þá tækni, sem samstarf um þessa hluti getur komið til leiðar og sparað mikinn kostnað. Og þegar við athugum, að ríkisstj. hefur fyrst og fremst í huga barnafjölskyldur, þá er erfitt að sameina þetta tvennt: að segja við fjölskylduföður með börn innan við tíu ára aldur, að hann geti fengið lán, ef hann vinni fyrst og fremst með eigin höndum og fjölskyldu sinnar. Ég held þess vegna, að rétt sé að lina þessi ákvæði í 2. gr. Ég vil benda á þá hættu, að þetta form á íbúðum, einstaklingshúsin, getur leitt menn út í mikla drauma um íbúðarhús, sem verður þeim svo fjárhagslega ofviða. Eftir nokkurn tíma verður máske farið að gera slík einstaklingshús svo úr garði, að það skapast eins konar fátækrahverfi, eins og við erum nú mjög nærri því að fá upp hér í Reykjavík. Ég tala hér engan veginn vegna þess, að ég vilji hindra menn í að fá lán út á smáhúsin. Ég skal engan veginn draga úr þeim þægindum, sem í því eru fólgin fyrir einstaklinginn að geta verið út af fyrir sig, og álít, að það eigi fyllilega að gera þeim það sem mest mögulegt, en hins vegar ekki banna þeim, sem vilja gera slík hús ódýrari fyrir sjálfa sig og bæjarfélagið. - þetta mál held ég væri ákaflega heppilegt að athuga í n., og æskilegt væri að hafa vinsamlegt samstarf við ríkisstj. um lagfæringu, því að ég býst rannverulega við, að ekki vaki fyrir að binda þetta endanlega við einnar fjölskyldu hús, þó að þetta orðalag sé á frv.

Forseti (SB): Það hefur borizt till. um, að frv. þessu, sem hefur verið breytt nokkuð í Ed., verði að nýju vísað til heilbr.- og félmn. til nánari athugunar.



Ég flutti þetta frv. í hv. Ed. að beiðni einstakra manna úr stjórn Íþróttabandalags Reykjavíkur í því skyni. að íþróttafélögin gætu fengið nokkrar tekjur af þeirri sérstöku tegund happdrættis, sem hér er um að ræða. Var þá málið hugsað þannig, að þetta væri rekið í sambandi við kvikmyndasýningar. Hv. allshn. Ed. taldi, að ekki væri nógu ljóst, hvernig happdrætti þetta yrði framkvæmt og hvað í þeirri heimild fælist, sem ráðgerð var í frv., og vildi því takmarka mjög heimildina. Að athuguðu máli féllst ég á það og að þessi sérstaka tegund happdrættis verði einungis leyfð í sambandi við skemmtanir eða samkomur, sem þessi sambönd efna sjálf til og nánar segir í frv., eins og það liggur fyrir. Býst ég ekki við, að neinn geti haft á, móti svo takmarkaðri heimild. Reynslan mun sýna, hvort vert sé að velta víðtækara leyfi til slíkrar tegundar happdrættis vegna slíkrar starfrækslu. Ég tel ekki þetta frv. mikilsvert, en mæli með því. að það nái fram að ganga, til þess að sjá, hvort þetta er fær leið. Íþróttafélögunum er nauðsynlegt að hafa sér hollari tekjustofna en þau hafa áður haft. - Ég legg til, að frv. fari til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Landbn. þessarar hv. d. flytur þetta frv. eftir tilmælum hæstv. landbrh. Það fjallar um tvö atriði í gildandi l. til varnar því, að gin- og klaufaveiki berist til landsins. Hið fyrra ákvæði, sem er í 1. gr. þessa frv., hljóðar um það að hækka verulega sektir fyrir brot á þeim þýðingarmiklu l., sem hér er um að ræða, og er það að sjálfsögðu með tilliti til þeirra verðbreytinga, sem orðið hafa síðan þau l. voru sett. - Síðara ákvæðið, sem felst í 2. gr. þessa frv., er um það að rýmka heimild ríkisstj. eða landbrh. til þess að setja ákvæði í reglugerð um það að verjast þeirri hættu, sem hér er um að ræða, og bæta úr ríkissjóði það tjón, sem af því kann að hljótast, að til þeirra ráða verður að grípa að farga í skyndi meira eða minna af bústofni einstakra manna eða einstakra búa. - Landbn. lítur svo á, að það sé sjálfsagt að samþ. þetta frv., og væntir þess, að það fái greiðan gang gegnum hv. d. En í sambandi við þetta mál vil ég auk þess taka fram, að ég hef lengi litið svo á, að það væri í sjálfu sér tilviljun að kalla má, að við skulum ekki vera búnir að fá þessa veiki inn í landið og aðrar hættulegar pestir, og meðfram fyrir það, hve oft hefur af ríkisstj. verið veitt undanþága frá þeim lögum og ákvæðum, sem í gildi eru varðandi þetta efni, með því að flytja inn alls konar skepnur, hunda, fugla, smádýr og síðast nú í vetur var flutt inn fyrir nokkurn tíma margt af villidýrum, sem maður getur ekkert um sagt, hvort hafi getað borið með sér veiki. Allar slíkar undanþágur álít ég að eigi að forðast mjög, því að í l. eins og þau eru er að finna mjög ströng ákvæði gegn því að flytja inn nokkur erlend dýr. Landbn. hefur ekki tekið neitt til athugunar að herða á þessu, því að í sjálfu sér eru ákvæðin nógu hörð, en það eru undanþágurnar, sem á undanförnum árum hafa verið veittar, sem hafa gert l. áhrifaminni. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál fyrir hönd landbn., en vænti þess, að málið fái greiðan gang gegnum hv. deild.