Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Fjhn. hefur litið á þetta mál. Hér er eingöngu um að ræða framlengingu á löggjöf, sem áður hefur gilt, og leggur n. til, án þess að gefa út nál., að frv. verði samþ.



Herra forseti. Ég hafði búizt við, að allshn. mundi eiga tal um þetta mál, en ég þykist sjá af þessu að það mun ekki vera meiningin, svo sjálfsagt sem það þó hefði verið. Þetta þing hefur látið undir höfuð leggjast að vinna nema fjórða hluta þess, sem því bar að inna af höndum. Hitt á að bíða hins nýkjörna þings þar til seinast á árinu. Meginviðfangsefni þess þings verða þess vegna að bíða hausts, og við því er ekki mikið að segja. En hitt er svo allt annað, að það eigi að vera á valdi hæstv. ríkisstj., hvenær hið nýkjörna þing kemur saman. Verði breyting á skipan Alþingis, þannig að önnur sjónarmið verði þar ráðandi, þá á sá vilji að fá að njóta sín strax að afloknum kosningum. En ef engin breyting verður þar á, þá hefur ríkisstjórnin í hendi sér sem áður, hvenær það kemur saman. Mig undrar stórum þessi starfstilhögun þingmeirihlutans. Með þessu sýnir hann greinilega manndóm sinn og lundarfar. En ég hélt, að hann vildi ekki koma svo berstrípaður fyrir augu þjóðarinnar og sýna svona ljóslega, hvernig hann er innrættur. Ef þing kemur ekki saman fyrr en 1. október, má búast við, að ríkisstj. þurfi að grípa til þess að setja bráðabirgðalög, eins og gert var á s. l. hausti, en Alþingi ætti ekki fyrir fram að gera gyllingar til slíks. Lagasetningin frá því í september í haust ætti að vera hv. þm. í of fersku minni til þess. Ég á ekki annars úrkosta, fyrst málið er svona hespað af, en að bera fram skrifl. brtt. við frv. Hún er við 1. gr. þess og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrir 1. dag októbermánaðar“ komi: 1. dag ágústmánaðar.“ Það ber enga nauðsyn til þess, ef svo vill verkast, að þingið hafi langa setu, þótt það kæmi saman á þeim tíma, sem ég legg til. En það er rétt, að hinir nýkjörnu þingmenn eigi þess kost að hafa hönd í bagga með því, hvernig störfum þingsins verður hagað. - Ég vil að svo mæltu afhenda hæstv. forseta hina skriflegu brtt. mína til þess að leita afbrigða fyrir henni.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að svara þessari gamanræðu, sem hv. 1. þm. Árn. var að flytja hér. Þetta voru talsverð gífuryrði, og undrar mig, að svo vanur þingmaður skuli láta slíkt frá sér fara, því að ég trúi ekki, að hann hafi eins vont álit á innræti stjórnarinnar og hann vildi vera láta. Það mætti athuga till. hv. 10. landsk. (GSv) um að þingið komi saman 1. september. En af öllu, sem hv. 1. þm. Árn. sagði, var eitt atriði, sem máli skiptir og sjálfsagt er að fara eftir, en það er, ef það kemur í ljós, að vilji þingmanna stendur til þess að þing komi saman fyrr en ákveðið kann að verða. Mér finnst ákaflega líklegt, að farið yrði eftir vilja þingsins í þessu efni, þegar þar að kemur. Ég get því ekki tekið undir mál þeirra hv. 1. þm. Árn. og hv. 10. landsk. í ræðu þeirri, sem hinn síðarnefndi flutti hér í gær. Ég held, að það sé haft eftir hv. 2. þm. S.-M. (EystJ), að Framsfl. væri ekki ráðinn í því, hvort hann yrði á móti þessu frv. Hv. formaður allshn. sagði mér frá þessu.

Ég held, að hæstv. forsrh. ætti að venja sig af því að vera að bera slúður á milli

. Það kann að vera, að betra sé að hafa slíkt skriflegt.



Herra forseti. Út af ummælum hæstv. forsrh. skal ég geta þess, að hv. 2. þm. Eyf. spurði mig að því, hvort Framsfl. mundi flytja þetta mál, en ég sagði honum, að flokkurinn mundi ekki gera það, og ræði ég þetta ekki frekar. Í dag er 20. desember, og er í ráði að fresta fundum Alþingis til 1. eða 2. febrúar. Mér er þess vegna óskiljanlegt, hvers vegna þarf að ákveða nú þegar, hvenær reglulegt Alþingi kemur saman. Mér hefði þótt það heppilegri vinnuaðferð að láta það bíða þar til síðar í vetur að ákveða samkomudag næsta reglulegs Alþingis. Það er aldrei hægt að vita, hvað fyrir kann að koma, en ef beðið væri þar til síðari hluta vetrar með að taka ákvörðun um þetta atriði, þá værum við þó nokkru nær því að geta séð, hvenær heppilegt væri að ákveða samkomudaginn. En nú eigum við, sem nú sitjum á Alþingi, að láta það á vald stj., hvenær hið nýkjörna Alþingi kemur saman. Það ætti að koma saman í vor, þegar að loknum kosningum, en nú verður það kannske ekki fyrr en 1. október. Ég álít okkur alls ekki heimilt að leggja það á vald nokkurri ríkisstjórn að láta það dragast svo lengi, að Alþingi kæmi saman að afloknum kosningum. Þetta er bara principmál, sem undarlegt er, að allir skuli ekki geta verið sammála um. Það þarf að gæta þess, að ekki verði gengið á grundvallarreglur þingræðisins. Það er ómögulegt að segja, hvernig svona fordæmi yrði notað, til dæmis af þingmeirihluta. sem teldi hæpið, að hann gæti haldið stjórnartaumunum áfram. Það er ýmislegt, sem slík stjórn gæti verið búin að gera með bráðabirgðalögum, áður en þing kæmi saman. Ég er engu að spá og er ekki að segja, að þessi stjórn muni fara svona að ráði sínu. En eðlilegasta meðferð þessa máls væri sú, í fyrsta lagi að ákveða ekki frestunina fyrr en þing kemur saman aftur, og í öðru lagi að ákveða frestunina ekki nema rétt fram yfir kosningar. Það er ákaflega langt frá því, að við stjórnarandstæðingar séum ánægðir með þá reynslu, sem við höfum orðið fyrir í þessu efni. Stjórnin hefur notað sér heimild þingsins til hins ýtrasta, hún hefur ekki kallað það saman fyrr en hún mátti til. Það er ekkert vit í því að fresta nú að kalla þingið saman lengur en til 1. september. En stjórnin vill ekki, að það komi svo snemma saman. Það liggja þau mál fyrir til úrlausnar í þeim mánuði, sem stjórnin vill ganga frá áður en þing kemur saman. Í september verður tekin ákvörðun um mál, sem stjórnin veit, að hæpið er, að hún fái þingmenn til að standa með, og þess vegna vill hún ganga frá því með bráðabirgðalögum. Ég dreg í efa, að lögin um búnaðarráð hefðu komizt í gegn, ef þau hefðu verið borin fram á þingi. Þar sem það mál er, höfum við sönnun þess, hvernig núv. stjórn hefur notað þingfrestunarheimild sína í haust. Hún notaði sér hana til þess að vera laus við þingið sem lengst, eins lengi og kostur var. Hún gefur út lög einum eða tveimur dögum áður en þingið kemur saman. Þetta sýnir glöggt virðingu hennar fyrir þinginu. En jafnvel þótt við hefðum góða reynslu í þessu efni, væri það allt að einu ekki rétt né verjandi að samþ. þetta frv., sem hér liggur fyrir. Með því að samþ. það mundum við gefa illt fordæmi um, að þing geti verið ósamankvatt marga mánuði eftir kosningar. Við hljótum að vera tortryggnir. Hvers vegna er miðað við 1. október? Hvers vegna ekki 1. september? Það er af því, að stjórnin vill hafa aðstöðu til að leika sama leikinn og í september s. l. Þetta er ætlunin. Það má segja, að nógur sé tíminn til starfa frá 1. október. En hver er útkoman? Nú er 20. desember, og að undanförnu höfum við rembzt við með næturvökum að ljúka nokkrum þeim málum, sem mest kölluðu að, þótt mörg séu óleyst, og er ekki óeðlilegt, þótt stjórninni sé ekki rótt. En þó lét hæstv. forsrh. sem ekkert lægi á. Það fer nú bráðum að verða eins hjá okkur og í Frakklandi á árunum. Við verðum að fara að lengja árið til þess að koma þinghaldinu af. Það vita allir, hvað hér liggur á bak við. En ef stj. verður lífs auðið, ætti hún að geta komið þessum vilja sínum fram á þingi og fresta þinginu nú aðeins þar til kosningar hafa farið fram. Það er ónauðsynlegt og ekki sæmandi fyrir stjórnarmeirihlutann að vera með nokkrar baktjaldaráðagerðir í þessum efnum.



Herra forseti. Mér þykir fyrir því, um leið og ég tel það óskýranlegt og óskiljanlegt, hvers vegna ríkisstjórn og stuðningsflokkar hennar hafa ekki getað fallizt á það, sem ég sagði hér við 1. umr. þessa frv., um að velja 1. september fremur sem samkomudag næsta reglulegs Alþingis en 1. október. Þetta er næsta óskiljanlegt, og vil ég ekki gera hæstv. ríkisstj. meiri getsakir en hún gæti unnið til. En hún vekur á sér meiri grunsemdir með þessari framkomu sinni en áður virtist ástæða til: Í þessu efni mætti vel fara milliveginn og velja 1. september. Það mælir allt með þeim degi sem samkomudegi næsta reglulegs Alþingis, nokkuð mælir með 1. ágúst, en ekkert með 1. október. Í september þarf að taka miklar og afdrifaríkar ákvarðanir um mál, sem hér hefur verið minnzt nokkuð á í þessum umræðum. Það verður að segja, að hæstv. ríkisstjórn hefur svikið í því máli, og getur hún ekki gert sínar ráðstafanir nema með bráðabirgðalögum: Ég er viss um, að þetta er eðli málsins, og er vissulega undarlegt, að hæstv. landbrh. skuli ekki finna orðið, hvað hann rak sig óþyrmilega á í september s. l. Verð ég að segja, að ég hefði vel getað unnað honum þess, að honum yrði ekki annað eins á aftur. Af þessum ástæðum vil ég miðla málum og benda á annan samkomudag Alþingis. Þegar taka þarf örlagaríkar ákvarðanir, má ekki koma inn í meðferð mála á Alþ. slíkt kæruleysi, að mönnum sé alveg sama. Almenna hliðin á málinu er þessi, að við vitum, að þing kemur saman bráðlega aftur eftir nýárið, en það er sama sem að þingið standi allan veturinn. Nú er það vitað mál, að slíkt þinghald kostar mikið fé, og það verður áreiðanlega talið og reiknað, er tímar líða fram. Líkurnar eru miklar fyrir því, að ljúka hefði mátt öllum störfum þingsins fyrir jól, ef það hefði komið saman 1. sept. Ef nú væri heill mánuður til stefnu, mundu allir segja, að gerlegt væri að ljúka þingstörfum. Mér er vægast sagt alveg óskiljanlegt, að ríkisstj. skuli ekki fallast á það. Ríkisstj. hefur að vísu vald til að kalla þingið saman fyrr, ef sérstakar ástæður gefa tilefni til. En við eigum að hafa hönd í bagga með þessum og þvílíkum ráðstöfunum. Ég fæ ekki séð, að það sé neitt hrós fyrir ríkisstj., þótt hún fái lið til að fylgja þessu máli. Þetta er atriði, sem ekki á að snerta neina stjórnmálastefnu. Illt er, ef slíkt kæruleysi um þjóðmál er komið inn í meðferð mála á Alþ. En ég vona, að samkomulag náist, og því leyfi ég mér að leggja fram skrifl. brtt., að í stað 1. okt. komi 1. sept.

Forseti (BG) : Svo hljóðandi skrifleg brtt. hefur borizt frá hv. 10. landsk.: „Við 1. gr. Fyrir orðin „1. dag októbermánaðar“ komi: 1. dag septembermánaðar.“ - Ég mun nú leita afbrigða fyrir till. þessa.



Ég verð að lýsa undrun minni yfir látalátum og skrípalátum, sem hér hafa verið höfð í frammi af hv. 2. þm. S.-M. og hv. 1. þm. Árn. Ég skil ekki þau ummæli hv. 10. landsk., að það sé af kæruleysi, sem við veljum 1. okt., og ég skil ekki þann hugsunarhátt frá sjónarmiði hans, sem vill 1. sept., en ekki 1. ág. Það má kannske færa einhver rök fyrir því, að það sé gott að kalla þing saman 1. sept., þó að ég geti ekki fallizt á þau rök, en hitt, að vilja 1. ág., eru bara skrípalæti. Ég vil gera mitt til þess að lengja ekki þessar umr. og reyni því að vera fáorður, og það vita allir, að það verður gengið frá þessu núna áður en þingi verður frestað. - Ég hef heyrt öll þessi gífuryrði áður, sem eiga ekki neina stoð í veruleikanum. Andstæðingar okkar brýna raustina og hrópa hátt, að hér sé um eitthvert ógurlegt brot á þingræðinu að ræða. Þetta gerist snemma morguns í sölum Alþ., en þeir hrópa eins og þeir væru á kosningafundum. Mig minnir, að hv. 2. þm. S.-M. hafi orðið ráðh. kornungur og þetta gerðist einu sinni ekki á þingi. Eða man ég þetta kannske ekki rétt? Mig minnir líka, að hinn 9. des. 1933 hafi verið ákveðið, að næsta þing skyldi koma saman 1. okt. 1934. Ég fór að hugsa um það, hver hafi verið hinn eiginlegi verndari þingræðisins hér í þessari hv. deild. Það var hv. 1. þm. Árn. þáv. forseti Nd. Hvað sagði hann þá? Ekki eitt einasta orð. Í Nd. var málið rætt, þ. e. a. s., um það voru sögð 22 orð. Þá fannst engum þessara manna vera traðkað á þingræðinu: Nei, - þessir menn meina ekki neitt með þessu hjali sínu. Hv. 10. landsk. færir þó nokkur rök fyrir máli sínu, sem ástæða er til að athuga, þó að ég fyrir mztt leyti vilji ekki fallast á þau. Ég álít, að það megi ljúka þingi fyrir jól, sem kemur saman 1. okt., ef fullur vilji er á því. En svo eru menn að halda ræður og tala um það, að verið sé að afnema lýðræðið, þegar maður reynir að feta dyggilega í fótspor fyrirrennara sinna undir forustu 1. þm. Árn. Þá voru einnig kosningar framundan og ný öfl komust til valda. 2. þm. S.-M. komst í ráðherrastól án þess að þing kæmi saman. Hér þarf ekki að kalla þingræðið til vitnis. Það er leiðinlegt, að svona þingvanir menn skuli vera með svona gjálfur, að verið sé að traðka á þingræðinu - og það að morgni dags. Þess konar skrípalæti falla ekki mér í geð. Það er margt annað, sem ástæða væri til að rifja upp, en ég sé ekki ástæðu til þess, þar sem ég vil ekki gera neitt til að tefja þessar umræður, en ég .vil aðeins benda þessum lýðræðisvinum, hv. 2. þm. S.-M. og hv. 1. þm. Árn., á, að hér er fylgt þeirra eigin fordæmi.



Í sjálfu sér er ekki ástæða til að fjölyrða svo mjög um þetta mál, ef ekki hefði gefizt tilefni til hjá hv. síðasta ræðumanni. Hafi hæstv. forsrh. fundizt ég segja fullmikið í ræðu minni, þá held ég, að hann hafi ekki síður sagt fullmikið. - Hafi það dæmi, sem hæstv. forsrh. nefndi, verið svona, eins og hann lýsir því, þá held ég, að það sé ekki eftirbreytnisvert. Sé um einhverja skuld að ræða, þá heldur forsrh., að það hljóti að vera á mína ábyrgð. Enda þótt ég stjórnaði fundum hér í hv. deild þá, skiptir það ekki miklu máli, en auðvitað hafði ég mínar þingmannsskyldur eins og aðrir hv. þm. En það er annar maður, sem hefur hér ríkari skyldur, og það er hæstv. forsrh. Þetta mál heyrir fyrst og fremst undir hann, og það er hans sómi, að því sé vel skipað. - Ég vil ekki fullyrða, hvort það er rétt, sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan um þingfrestunina 1933, því að langt er um liðið, og maður má ekki treysta um of á sjálfan sig. En sé þetta rétt, veit ég ekki, hvort æskilegt sé að styðja mál sitt með slíku dæmi. Ekki dregur það úr furðu, er hæstv. forsrh. viðurkennir rök hv. 10. landsk., að störfum þingsins væri betur farið, ef þing kæmi fyrr saman, og þarf ég ekki að endurtaka það. Hæstv. forsrh. var að tala um það, að ég hefði verið stórorður. Um þetta atriði vil ég ekki mikið segja, en ég býst við, að ef aðrar stéttir hefðu verið teknar svipuðum tökum og bændastéttin, mundu fulltrúar þeirra ekki hafa viðhaft vægari orð en við fulltrúar bænda.



Ég vil segja hér nokkur orð út af ummælum hæstv. forsrh. Þessi hæstv. ráðh. gerðist nokkuð stórorður, er hann sagði, að ég og hv. 1. þm. Árn. hefðum verið með skrípalæti, látalæti og gjálfur. Við þekkjum það allir, að þetta er einmitt háttur hæstv. forsrh. að grípa til svona orðaskaks, er hann er illa stæður hvað rök snertir, til að draga athygli manna frá aðalefninu, og svo bætir hann við, að andstæðingar hans hafi engin rök fram að færa. Þetta er ekki nýtt hjá ráðh., því að þetta þekkjum við mæta vel. - Ráðh. reynir að leita fordæma til þess að fegra þessa ákvörðun sína, og hann finnur fordæmið frá 1933, og úr því að það er til, þá á ekki að vera hægt að finna neitt að því, sem nú er gert. Hæstv. ráðh. heldur sig hafa fengið þarna feitan drátt, en ég held honum skjátlist. Þessi veiði hæstv. ráðh. er víst eitthvað álíka og blágómudráttur. Blágóma er í fyrstu fagur fiskur, en eftir að hún er úr sjó dregin, líður ekki á löngu, þar til hún þornar upp og verður að engu. Ég held, að framburður hæstv. forsrh. sé eins og blágómudráttur. - Ég veit nú ekki, hvort þetta er alveg rétt eins og hæstv. forsrh. lýsir þingfrestuninni 1933, en hafi það verið svo, þá sýnir þessi framkoma hæstv. forsrh., á hversu hættulega braut við erum komin. Ef við gerum okkur ekki ljóst, hvaða afleiðingar slík fordæma endurtekning getur haft, mun verða haldið áfram á þessari braut og sífellt vitnað í ný og ný fordæmi. „Ég feta dyggilega í fótspor fyrirrennara minna,“ sagði ráðh. En svo koma aðrir á eftir og vilja ganga svolítið lengra, og munar þá ekki um, þótt þeir traðki svolítið á þingræðinu. Ef einhver fordæmi hafa orðið hættuleg, þá á ekki að endurtaka þau, heldur eiga þau að vera okkur til varnaðar. En nú hefur það sýnt sig, að til eru þeir menn, sem misnota sér heimildina um þingfrestun. Engin þingfrestun hefur verið misnotuð eins og sú síðasta, er þingi var frestað. Það er hægt að sýna, hvað af því getur leitt, þegar þingi er frestað, í misjöfnum stjórnarhöndum. Hæstv. forsrh. sagði, að ég hefði engin rök fært fram fyrir mínu máli. Ég kalla það rök, er ég benti á, hvernig hæstv. ríkisstjórn notaði sér þingfrestunarheimildina síðast, en það var þannig, að gefin voru út furðuleg bráðabirgðalög. Þingfrestun hefur verið misnotuð af núv. ríkisstjórn. Fordæmið, sem hæstv. forsrh. benti á, verður lítils virði, þegar þess er gætt, að þá voru engin dæmi til um misnotkun á þingfrestun, svo mér sé kunnugt. Þá væri fróðlegt að heyra af munni hæstv. forsrh. svör við rökum mínum og hv. 10. landsk., að 1. okt. sé ekki heppilegur. Hæstv. forsrh. hefur ekki enn fært fram nein rök. Nú er fengin fullkomin reynsla fyrir því, að tímabilið frá 1. okt. til jóla muni ekki nægja til að ljúka þingstörfum. Fyrst sat þing þetta í heilan mánuð án þess að starfað væri að fjárlögunum. Sum mikilvægustu málin eru ekki lögð fram fyrr en rétt síðustu dagana, og svo komast margir þingmenn ekki heim fyrir jól. Og síðan verður að fresta þinginu til 1. febrúar og taka 6–8 vikur á næsta ári til þess að nota til að ljúka við aðalþingið 1945. Þannig hefur þetta farið úr hendi undir forustu hæstv. forsrh., og honum er bent á þetta. Og þess vegna er einkennilegt, að hann skuli binda sig við 1. október sem samkomudag reglulegs Alþ. 1946. Hann segir bara: Hv. þm. hafa engin rök - dómurinn er fallinn - það hafa engin rök komið fram, og þarf því ekki frekar því að sinna. - En miðað við reynsluna er ekki hægt að finna nein rök fyrir því að slá föstum 1. október sem samkomudegi Alþ. á næsta ári. Og það er full ástæða til þess að tortryggja hæstv. ríkisstj. í þessu sambandi alveg sérstaklega vegna þess, sem þarf að gerast í september á næsta ári, og vegna þess, sem gert var í s. 1. september, og vegna þess, að hæstv. forsrh. getur engar ástæður fært fyrir því, að rétt sé, að þinghaldið eigi að byrja 1. október. Því að hann vill ekki segja, að þetta eigi að miðast við 1. október til þess að endurtaka sama leikinn og í haust s. l., af því að hann veit, að það mundu ekki þykja ánægjuleg tíðindi að lýsa því yfir, að þetta væri gert til þess að gera sömu ráðstafanir og í fyrra. Og það er kannske varla láandi, þó að hæstv. ríkisstj. líti svo á, að það mæltist illa fyrir, að stefnt sé að þessu. En í þessum umr. er þó þetta, sem fram hefur komið, nokkur þögull vottur um það, að hæstv. ríkisstjórn veit, hvað álitið er um hennar framkomu í sambandi við frestun á samkomudegi Alþ. og bráðabirgðal. á síðasta hausti. Ég verð að lýsa undrun minni yfir því, að það skuli vera ætlunin að reka þetta mál áfram, ekki meira athugað en það er, og að það skuli ekki neitt tillit vera tekið til þeirra raka, sem fram eru færð í málinu. Þetta mál verður sjálfsagt að hafa sinn gang. En ekki finnst mér það vera til sóma fyrir hæstv. ríkisstjórn, að hún skuli ekki leita eðlilegs samkomulags um mál eins og þetta.



Herra forseti. Hv. 2. þm. S.-M. lauk máli sínu með því að segja, að það væri ekki til sóma fyrir ríkisstjórnina að leita ekki samkomulags um þetta mál. Það var á þinglegan hátt, að mál þetta var tekið fyrir til meðferðar og leitað samkomulags. Og ég hef fyrir mér orð hv. form. n. um horfur á því. Það tókst ekki samkomulag um málið. En ég hygg, að hv. 2. þm. S.-M. hafi sjálfur, með sinni málsmeðferð hér í þd., gert það, sem hægt er, til þess að tryggja það, að það er ekki auðið að ganga til samkomulags um þetta mál. Hann hefur flutt málið þannig. Það er ekki ráð, ef ná á samkomulagi um eitthvert mál, að fara með öðrum eins ofsa í mál eins og hv. ræðumenn Framsfl. hafa gert. Ég nenni ekki að fara út í almennar eldhúsumr. út af þessu máli. En út af rökunum, sem hv. 2. þm. S.-M. er að tala um, þá vil ég minna á það, - þótt ég telji það óþarft, - að varðandi löggjöf slíka sem þessa, sem sett var í fyrra áður en þing kom saman, hafði ríkisstj. tryggt sér þingfylgi, áður en hún setti bráðabirgðal. Og ef ríkisstj. hefði gengið illa að fá það þingfylgi, þá hefði verið kallað saman þing til þess að skera úr um það efni. - En annars er það svo enn sem fyrr, að aðalmergur þessarar sóknar er sá, að sagt er, að hér sé skapað óheppilegt fordæmi. En það er skjallega sannað og það er vitað, að eitthvað hefur verið gert í áttina við þetta fyrr. En það er verið að gefa í skyn, að hér sé verið að gera eitthvað verra. Og svo er sagt, að á eftir komi svo einhverjir, sem taki tilefni af þessu, sem hér er verið að gera, og geri eitthvað enn verra. - En það voru 9. des. 1933 samþ. lög, sem ákváðu, að samkomudagur reglulegs Alþ. 1934 skyldi verða hinn 1. október, „hafi konungur ekki tiltekið annan samkomudag fyrr á árinu.“ En nú er það lagt á vald ríkisstj., hvenær samkomudagurinn skuli vera, en hann má þó ekki vera síðar en 1. október. Nú má það ekki vera síðar, heldur má það vera fyrr. Ég vil minna á það, að hv. 2. þm. S.-M. fékk árið 1933 alveg sérstakt tækifæri til að láta álit sitt í ljós um frv. það, sem þá var á ferðinni um frestun á samkomudegi Alþ., sem er að því leyti verra en þetta frv., sem hér er á ferðinni og hann berst á móti eins og einhverju ódæði, að það var bindandi, en þetta er aðeins um, að hámarkið um frestun samkomudagsins er til tekið. Og um það frv. sagði þessi hv. þm. þá, að hann legði til, að frv. það yrði samþ. óbreytt, er hann skrifaði undir nál. um það. Það er gott að hafa sannfæringu, ef hún væri einhver hjá hv. 2. þm. S.-M. í þessu máli, en það er ekki alveg eins gott að hafa fortíð.

Það hefur hæstv. forsrh. fundið óþyrmilega

. Það er kannske óuppgert mál, ef hv. þm., sem fram í greip, á við það, sem hann hefur lesið hér upp eftir mig. Því að við getum báðir lesið upp úr þingræðum og hvorugur haft mikið um annan að segja eftir þær umr.

Lítið hefur hæstv. ráðh. lesið

. Mér varð litið í bók áðan, og það gerði þetta gagn, að ég rak mig á fortíð hv. 2. þm. S.-M. Það er erfitt að nota roðið eitt. - Ég vil segja þessum hv. þm., að það dugir ekki að berja sér á brjóst með háværum ummælum um það, að af öllu vondu sé fortíðin verst. En svo, þegar þeir eru sjálfir dregnir fram í dagsljósið og skjallega sönnuð myndin af þeim frá 1933, að þeir eru þar að gera verra en það, sem gert er hér, þá segja þeir, að það sé ekki að marka fordæmin. Og ef þeir halda svona áfram þá held ég, að ekki sé meira eftir af þeirra rökum en roðið eitt.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. taldi, að þær umr., sem hér hafa farið fram, væru gjálfur að morgni dags, og er það náttúrlega mjög virðulega sagt úr þessum stóli (!), þegar rætt er mjög mikils varðandi mál á Alþ., og ég hygg, að það orðalag sé svo að segja hæstv. núv. forsrh. einum samboðið. En það má segja, að það sé meira en gjálfrið eitt að morgni dags, sem kemur úr hans átt, sem sé ónot í garð hv. þm. Hæstv. forsrh. hélt því fram, að það þýddi ekkert að ræða þetta mál til lengdar, því að það yrði gengið frá þessu máli á einn veg, hvað sem hver segði, það yrði samþ. Þetta eru náttúrlega vinnubrögð, sem honum geðjast. Ég get ekki látið hjá líða að benda á, sem ekki hefur komið glögglega fram í þessum umr., - viðvíkjandi fordæminu, sem hæstv. forsrh. er að ræða um, þegar hæstv. ráðh. bendir á, að svipað hafi verið gert árið 1933 og stefnt er að með þessu frv., sem hann sagði, að það hefði verið borið undir forseta deildarinnar, sem þá var hv. 1. þm. Árn., - að hann gleymdi, hver var í stólnum, sem hann er nú í, að það var einn af tryggustu fylgismönnum forsetans, sem þá snerist til fulls á aðra hlið upp úr þeim kosningum. Ég veit ekki betur en að það hafi verið hv. þm. V.-Ísf. 

Eysteinn Jónsson. Herra forseti. Ég ætlaði aðeins að minnast á eitt eða tvö atriði. - Hæstv. ráðh. var nú að tala um þetta fordæmi sitt, sem hann er svo hrifinn af, og sagði, að það væri að því leyti frá okkar sjónarmiði sennilega lakara fordæmið frá 3.933 en það, sem nú stæði til að samþ. með þessu frv., sem hér liggur fyrir, og sagði hæstv. ráðh., að þá hefði verið ákveðið fortakslaust, að þingið skyldi koma saman 1. október, en nú væri hámarkið 1. október. Þetta er einkennilegur frásagnarmáti hjá hæstv. ráðh., og ætla ég nú að lesa lagagr. um þetta frá 1933 og frv., sem nú er á ferðinni hér, með leyfi hæstv. forseta. Lagagr., sem samþ. var á þinginu 1933, hljóðar svo: „Reglulegt Alþingi skal árið 1934 koma saman hinn 1. dag októbermánaðar, hafi konungur ekki tiltekið annan samkomudag fyrr á árinu.“ En frv., sem hér liggur fyrir, hljóðar svo: „Reglulegt Alþingi 1946 skal koma saman 1. dag októbermánaðar, hafi forseti Íslands eigi tiltekið annan samkomudag fyrr á árinu.“ - Þetta þarf ekki skýringar við. Þó að þetta sé smátt atriði, þá er það nóg til að sanna frásagnarmátann hjá hæstv. forsrh., því að auðvitað er þetta tvennt hliðstætt að forminu til, og að því leyti hefur hæstv. forsrh. rétt fyrir sér, að þetta er fordæmi, sem samþ. var 1933. En hitt er slúður, að hér í frv., sem fyrir liggur, sé skemmra gengið en gert var 1933. - En það, hvernig hér er að farið, sýnir, hvernig óhlutvandir menn fara að, sem skortir þolinmæði til þess að fara rétt í hlutina, vilja losa sig við stjórnarandstöðuna á einfaldan hátt, hvernig óhlutvandur meiri hluti á Alþ. getur leiðzt út í að fara lengra og lengra á snið við þingræðið. - Það eru rök, sem alltaf eru notuð of mikið, við skulum bara segja af okkur öllum, að tala um eitthvað, sem áður hefur verið gert og undir allt öðrum kringumstæðum, og yfirleitt að halda því fram, að þó að menn hafi gert eitthvað fyrir áratugum undir öðrum kringumstæðum, þá geti þeir ekki sóma síns vegna lagt til, að öðruvísi sé haldið á málum löngu síðar. Þetta eru ekki rök, heldur óviðurkvæmilegt skraf. Því að ef menn hafa gert skyssur, þá á að leiðrétta þær, en ekki endurtaka, - auk þess, sem hv. þm. V.-Sk. (SvbH) hefur mjög greinilega bent á það hér, að það er bara allt annað ástand um starfsemi þingsins nú heldur en var á árunum 1933 og 1934. Þingið er nú orðið miklu nátengdara fjárhagsmálum og atvinnumálum þjóðarinnar en þá var. Þannig hefur þróunin gengið í þá átt á þeim tíma, sem liðinn er síðan, og þess vegna er það höfuðvilla að fela ríkisstj. að hafa alveg vald á þinghaldinu. Að lokum vil ég aðeins benda hv. þm. á, að hæstv. forsrh. hefur ekki gert neina tilraun til þess að færa fram ástæður fyrir því, að 1. október er valinn sem samkomudagur Alþ. Og þó að hér hafi farið fram umr. um þetta mál í tvo klukkutíma, þá hefur hann ekki reynt að finna ein einustu skynsamleg rök fyrir því, að skynsamlegt og rétt sé að velja einmitt 1 október, og ekki treyst sér til eða a. m. k. ekki gert tilraun til þess að mótmæla rökum þriggja þm., sem glögglega hafa sýnt, að það er mjög illa valinn tími 1. október sem samkomudagur Alþ. í haust, eins og á stendur, og að einmitt sá tími er valinn, gefur tilefni til þess, að menn tortryggi hæstv. ríkisstjórn alveg sérstaklega. Hæstv. forsrh. hefur sem sé ekki gert tilraun til að rökstyðja það frv., sem hér liggur fyrir, heldur segir bara: Þetta er ákveðið. Þetta verður gert, hvað sem þið viljið. - Svo talaði hæstv. forsrh. um það, að ég hefði farið ógætilega að honum. Það er eins og hann eigi við, að það þurfi að fara að honum eins og styggum hesti, þannig að ef ekki er farið gætilega að honum í fyrsta skipti, er reynt er að ná honum, geti hann fælzt, svo að ekki verði auðið að höndla hann að sinni. Og hæstv. ráðh. sakar mig um að fara ekki gætilega að honum í þessu máll. En áður en ég hafði sagt mikið, hafði hann, hæstv. forsrh., lýst yfir með miklum hroka, að þessu yrði ekki breytt, sem í frv. er tekið fram, heldur samþ. þannig. Ef hæstv. forsrh. því hefur komizt eða er kominn í eitthvert styggðarástand, sem sagt kominn á það stig að fælast, þá hefur það ekki verið mér að kenna.



Herra forseti. Hv. þm. V.-Sk. minntist víst eitthvað á þingfrestunina 1934. Þá var enginn ágreiningur um 1. október sem samkomudag reglulegs Alþ. 1934. Í þá daga heyrði maður hins vegar oft talað um það, innan Framsfl. aðallega, að það væri mjög óþægilegt fyrir bændur og aðra þm. utan af landi að þurfa að mæta á Alþ. fyrr en 1. október, og bezt væri, ef hægt væri að komast hjá því. Stjórnmálaráðstafanir utan þings tíðkuðust þá oft. Ríkisstjórn var mynduð árið 1934, án þess að kallað væri saman þing, og árið 1927 var líka mynduð ríkisstjórn án þess að kalla saman þing. Slíkar stjórnarráðstafanir geta verið gerðar hvenær sem er, og ég hef ekki heyrt, að það sé talið einræði að gefa ríkisstjórn heimild til að kalla saman þing ákveðinn dag. Því að þessi lög ákveða, ef frv. verður samþ. óbreytt, að ekki megi kalla Alþ. saman síðar en 1. október, en ef ríkisstj, sér ástæðu til að kalla það saman fyrr á árinu, þá gerir hún tillögu til forseta Íslands um það. Ef svo færi, að stj. bærust kröfur frá meiri hl. Alþingis að kosningum loknum, að þing yrði þá kallað saman, þá er vitað, að hæstv. stj. mundi taka það til greina. En ef svo ólíklega kynni að vilja til, að hæstv. stj. hagaði sér þannig, að það væri í ósamræmi við okkar þingræði, þá felur það í sér skyldu fyrir forseta til að taka þar í taumana. Það eru nokkuð mikil gífuryrði, þegar í sambandi við svona hluti er haldið fram af kristilega sinnuðum mönnum að öðru leyti, að með því að samþ. þetta frv. sé alveg eins að farið og nazistarnir þýzku gerðu í Krollóperunni. Um leið og hv. þm. heldur því fram, afsannar hann sitt mál, því að í Kroll hefði aldrei verið leyft að halda slíka ræðu á móti stj. sem hann hélt nú, því að þá hefði hann aldrei fengið að fara frjáls þaðan út, en hér vill hann fá að sleppa út bakdyramegin, þó að hann hafi ekki viljað segja „Heil“ fyrir ríkisstj.



Herra forseti. Ég ætla ekki að tala mörg, orð, en get ekki látið hjá líða að svara því með örfáum orðum, sem hv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ) talaði hér síðast, áður en fundi var frestað. Hann sagði meðal annars, að enginn ágreiningur hafi verið um það árið 1933 að fresta þá þingi til 1. okt. og að sérstaklega hafi menn innan Framsfl. talið óþægilegt að láta þing koma saman fyrr að haustinu en þá. Það er vitanlegt, að þeir, sem stunda landbúnað, vildu helzt vera lausir við það að þurfa að koma til þings á mesta annatíma ársins, þegar ekki liggur neitt sérstakt fyrir svo sem að ákveða löggjöf í mjög mikilvægu og merku máli, sem verður að vera lokið í sept. og áður en 1. okt. kemur, og er það þá vitanlega ekki nema eðlilegt, að þeir þingfulltrúar, sem eiga heima úti á landi og stunda landbúnaðarstörf, óski þess að geta lokið þeim störfum á heimilum sínum áður en þeir hverfa til þingsetu. En þegar komin er löggjöf, sem snertir atvinnuveg þeirra sérstaklega og taka verður fyrir til meðferðar í septembermán., þá hygg ég, að það sé enginn fulltrúi á Alþ. frá landbúnaðinum, sem ekki óski eftir því að fá að taka þátt í afgreiðslu mála, og vilji heldur hverfa frá heyskap heima og gegna þeirri skyldu, sem þeim er falin í þessu efni, en að farið sé að dæmi nazista, að binda fyrir munninn á þessum þm., eins og mér virtist hv. þm. A.-Húnv. (JPálm) vera að minnast á. Hann sagði hér nokkur gífuryrði, sem enginn munur er á og á starfsaðferðum nazistanna. Það mundi áreiðanlega enginn annar en hann tala sér þau orð í munn hér. Ég segi hér, því að það, sem hér skeði, er að ýmsu leyti líkt þeim starfsháttum, sem viðhafðir voru í Krollóperunni í Þýzkalandi 1934, og er jafnvel enginn munur á, og enn verður munurinn minni eftir þá ræðu, sem hv. þm. V.-Ísf. flutti hér áðan. Hann reyndi ekki að mótmæla dæmunum, sem ég hafði tekið, að þau líktust nazistaflokk og nazistalöggjöf, en þó sagði hann einn mun á, sem ég hafði ekki minnzt á, að þannig væri engum leyft að tala hjá nazistum, og mér var bent á að komast út um bakdyrnar, og þar með er auðheyrt, að þessi hugsun er farin að bærast í huga hv. þm. V.-Ísf., sem hann ræddi um, og þó lýsti hæstv. forsrh. (ÓTh) því yfir, að þetta væri bezti lýðræðissinninn í stjórnarliðinu. Við skulum svo athuga þetta svolítið betur. Er ekki einmitt frv., sem hér er á ferðinni, sú eina leið, sem stjórnarliðið hefur til að binda fyrir munninn á andstæðingunum í máli, sem miklu skiptir og þeir eru kjörnir til að fjalla um á Alþ. stjórnarliðið hefur ekki stormsveitir eins og nazistarnir og fangabúðir til að láta her flytja andstæðingana í til að þagga niður í þeim, svo að ef stjórnarliðið vill þagga niður í andstæðingunum, svo að þeir fái ekki að ræða þau mál, sem þeir eru kjörnir til að leysa, þá er það eina leiðin að fara þingræðisleiðina til þess að útiloka þá frá því að geta tekið þátt í meðferð mála, og það er sú leið, sem verið er að fara hér. Ég sé ekki, með hverjum ráðum stjórnarliðið ætti að geta bundið fyrir munn andstæðinganna á annan veg en þennan. Ég sé það ekki. - Við erum kjörnir hér sem sérstök stjórnarandstaða fyrir hönd bændastéttarinnar yfirleitt, til þess að fjalla um þau mál, sem hana varðar mestu, og við eigum skv. löggjöf að fjalla um þau mál með því að annaðhvort framlengja þau brbl., eins og gert var á s. l. hausti með þeim endemum, að stjórnarandstaðan fékk ekkert um þau að segja, eða að setja ný lög um þetta efni. Og með því að ákveða, að Alþ. megi ekki koma saman fyrr en 1. okt., þá er beinlínis verið að gera ráðstafanir til að binda fyrir munn stjórnarandstöðunnar með því að leysa þau mál, sem hún hefur mestan áhuga á og á beinlínis að skipta sér af. Er verið að gera þessa ráðstöfun af því, að stjórnarliðið hefur ekki möguleika til þess að beita okkur ofbeldi á Alþ., með því að láta leysa málin á þeim vettvangi, sem við höfum ekki aðgang að, og í staðinn fyrir að leysa málin hér á Alþ. á að flytja þau upp í stjórnarráð, þar sem stjórnarandstaðan hefur ekki aðgang að, en loka Alþ. á meðan. Þar af leiðandi er það berlegt, að þessi hugsun, sem hv. þm. V.-Ísf. var að reyna að tala um áðan, um að mér hefði ekki verið leyft að tala eins og ég hafði gert áðan, ef þeir hefðu verið svipaðs sinnis og nazistarnir hefðu verið í þessu efni, það er bersýnilegt, að þessi hugsun og þessi aðferð, sem þeir eru nú að beita, er sú eina leið, sem þeir hafa til að geta fetað í fótspor nazistanna til að binda fyrir munn andstæðinganna, þegar um aðaláhuga- og hagsmunamál þeirra er að ræða. Og þegar svona er orðið um hið græna tréð, hv. þm. V.-Ísf., sem hæstv. forsrh. sagði um, að væri bezti lýðræðissinninn í stjórnarliðinu, hvernig mun þá orðið um hin? Það kemur að sjálfsögðu vel í ljós við atkvgr. um þetta frv. Það er ekkert annað, sem farið er fram á með þessu frv., en það, að fulltrúar bændanna skuli hvergi koma nærri, þegar tekin eru til meðferðar samkv. lögum aðalhagsmunamál bændastéttarinnar, og að þeir skuli engin afskipti hafa af því, hvernig þau eru leyst, heldur sé það gert með brbl. að hætti einræðisstjórna, og að Alþ. skuli loka á meðan það er gert í stjórnarráðinu, þar sem stjórnarandstaðan hefur engan aðgang að. Ég get ekki ímyndað mér, hvað annað geti legið til grundvallar þessu, að velja 1. okt., og það hefur aldrei skeð fyrr en á s. l. ári, að fresta að kalla saman Alþ. fram yfir þann tíma, sem mikilvæg löggjöf varð að fá meðferð fyrir á s. l. ári, og hefur sjálfsagt þótt svo ágætt þá, að þeir vilja nú halda þeirri aðferð áfram á ný. Ég hygg, að það séu fáar stéttir í þjóðfélaginu, sem mundu sætta sig við það að vera beittar slíku ofbeldi eins og bændastéttin var beitt á s. 1. hausti og nú er stefnt að, að gert verði aftur. Hvað mundu verkalýðsfélög landsins segja, ef löggjafinn setti á stofn gerðardóm, sem ákvæði kaup og vinnutíma? Við skulum segja, að þetta gilti til 1. sept., og við skulum líka ganga út frá því, ef slíkt væri, að þá ætti að taka málið til meðferðar aftur. Hvað mundu verkalýðsfélögin segja, ef bannað væri, að Alþ. kæmi saman, þegar fjalla ætti um málið, og fulltrúar verkalýðsins væru útilokaðir frá því að láta álit sitt uppi á því, sem um er rætt? Og ég vil spyrja fulltrúa verkalýðssamtakanna á Alþ., hvort þeir óska eftir því að skapa slíkt fordæmi, því að þeir vilja mjög oft vitna til fordæmanna. Og ef þetta er ekki tilgangurinn með frv., þá er mér algerlega óskiljanlegt, hver hann getur verið, því að það er með fullum rökum búið að sýna fram á, að það er ekki hægt frá 1. okt. til jóla að ljúka öllum þingstörfum, en eigi að fara að taka upp þá venju að láta þing, sem halda á þetta ár, koma að miklu leyti yfir á næsta ár á eftir, þá eru það furðuleg vinnubrögð, ef engar sérstakar ástæður eru til þess. Og ég vildi mega fá að heyra einhver önnur rök en þessi, ef þau eru til. Ég hef lýst því, að þetta frv. er beinlínis gert til þess að reyna að varna fulltrúum bændastéttarinnar á Alþ. þess að geta haft nokkra íhlutun um aðaláhugamál og hagsmunamál bændastéttarinnar, sem ákveðið er að leysa samkv. lögum. En ríkisstjórnin ætlar þrátt fyrir kosningar að sitja til fyrsta okt., nema hvort tveggja sé. Ef önnur rök eru fyrir þessu frá stjórnarliðinu, þá væri mér mjög kært að heyra hver þau væru.