Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur. Frv. felur í sér að Orkuveita Reykjavíkur, Akranesveita, Andakílsárvirkjun og Hitaveita Borgarness verða sameinaðar og stofnað verður sameignarfyrirtæki um reksturinn undir nafni Orkuveitu Reykjavíkur. Reykjavíkurborg, Akraneskaupstaður, Borgarbyggð og Borgarfjarðarsveit hafa undirritað viljayfirlýsingu um sameiningu Orkuveitu Reykjavíkur, Akranesveitu, Andakílsárvirkjun og Hitaveitu Borgarness. Þá hafa Reykjavíkurborg, Garðabær og Hafnarfjarðarkaupstaður undirritað samninga um lögn og rekstur hitaveitu í Garðabæ og Hafnarfirði. Í kjölfar þessa var ljóst að Orkuveita Reykjavíkur yrði ekki borgarstofnun og óskuðu fulltrúar Reykjavíkurborgar eftir því að lagt yrði fram frv. til laga um stofnun sameignarfyrirtækis um reksturinn. Ástæður þess að nauðsyn ber til að setja sérlög um stofnum sameignarfyrirtækisins eru einkum þrjár. Í fyrsta lagi eru Orkuveita Reykjavíkur, Akranesveita og Hitaveita Borgarness stofnanir sveitarfélaga og eru sveitarfélögin í ótakmarkaðri ábyrgð fyrir skuldbindingum þeirra. Samkvæmt sveitarstjórnarlögum má eigi binda sveitarsjóð í ábyrgðir vegna skuldbindinga annarra aðila en stofnana sveitarfélagsins. Sveitarfélögum sem verða eigendur sameignarfyrirtækisins væri að óbreyttu óheimilt að ábyrgjast skuldbindingar fyrirtækisins. Í frv. er gert ráð fyrir að hver eigandi um sig sé í einfaldri hlutfallslegri ábyrgð fyrir öllum skuldbindingum þess. Í öðru lagi telst starfræksla vatnsveitu í þeim tilgangi að fullnægja vatnsþörf almennings, heimila og atvinnufyrirtækja meðal skylduverkefna bæjarstjórna í kaupstöðum og bæjum samkvæmt lögum um vatnsveitur sveitarfélaga. Í frv. er gert ráð fyrir að sameignarfyrirtækið yfirtaki skyldu Reykjavíkurborgar og Akraneskaupstaðar til starfrækslu vatnsveitna í sveitarfélögunum en það verður ekki gert nema til þess sé heimild í sérlögum. Í þriðja lagi er í orkulögum að finna heimild til að veita sveitarfélögum og samtökum þeirra einkaleyfi til þess að starfrækja hitaveitur, og sveitarfélag getur með samþykki ráðherra framselt einstaklingum eða félögum að einhverju eða öllu leyti slíkt einkaleyfi um ákveðið tímabil í senn. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að sameignarfyrirtækið taki við einkarétti Reykjavíkurborgar, Orkuveitu Reykjavíkur, Akraneskaupstaðar, Akranesveitu, Borgarbyggðar, Borgarfjarðarsveitar og Hitaveitu Borgarness til starfrækslu raf- og/eða hitaveitu á þeim svæðum sem þessir aðilar þjóna við stofnun sameignarfyrirtækisins. Í frv. er kveðið á um að eignarhlutdeild í sameignarfyrirtækinu um Orkuveitu Reykjavíkur skiptist þannig að Reykjavíkurborg eignast 92,22%, Akraneskaupstaður 5,45%, Hafnarfjörður 0,94%, Borgarbyggð 0,75%, Garðabær 0,47% og Borgarfjarðarsveit 0,17%. Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjalla nánar um einstakar greinar frv. og tel að frv. skýri sig sjálft. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Miklar umræður hafa farið fram í dag en ég vil geta þess í upphafi máls míns að ég er með brtt., hef ákveðið að bregðast þannig við ásamt hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni og hv. þm. Karli V. Matthíassyni að leggja fram brtt. við tillögur hv. meiri hluta sjútvn. eins og hann leggur málið fram í dag. Ég held að svona aðferðafræði við frv. til laga eins og þetta frv. um kvótasetningu á smábáta mundi flokkast undir það sem þeir í ameríska stjórnkerfinu kalla að menn séu að smyrja hjólin þegar tekur að ískra. Það eru alveg forkastanleg vinnubrögð, og það vita allir í þinginu, að þessi lagasetning er til þess að smyrja hjólin og reyna að leysa brýnasta vanda smábátaeigenda sem hafa gjörsamlega byggt afkomu sína á ókvótasettum tegundum eins og steinbít, ýsu og ufsa. Það hefur legið fyrir í þinginu að sá fjöldi manna sem hefur notfært sér þá möguleika sem voru í ókvótasettu tegundunum er í stórkostlegum vandræðum vegna þess að nú er komið kvótakerfi á lífsbjörg þeirra. Virðulegi forseti. Ég vitnaði í þetta hugtak úr ameríska stjórnkerfinu vegna þess að hér eru menn að smyrja hjólin þegar farið er að ískra. Hv. þingmenn meiri hlutans halda að þeir séu með þessu máli að leysa byggðavandann og leysa vanda þeirra manna sem eru í greininni núna. En það er alveg augljóst í mínum huga að þótt þeim sem hafa verið í kerfinu séu gefnir möguleikar til að byggja á veiðireynslu og fá nokkurn kvóta mun kvótasetningin leiða til þess að menn munu í framhaldi af aðgerðunum selja kvóta sinn. Það fer ekkert hjá því að það leiði til þess. Margir þeirra sem hafa stólað á þær tegundir sem mátti veiða utan kerfisins munu ekki klára það af þrátt fyrir að þeir fái þá kvótasetningu sem meiri hlutinn leggur til. Hver er þá staða þeirra sjávarbyggða sem menn eru að líta til með þessu frv. eftir tvö, þrjú, fjögur, fimm ár? Hún gæti orðið nákvæmlega sú sama eða verri en hún er núna. Virðulegi forseti. Við eigum ekki að leysa vandamálin sem við stöndum frammi fyrir í sjávarútvegsmálunum með þessum aðferðum. Það er boðað af meiri hluta nefndarinnar að síðar verði framhaldsfrumvörp flutt í febrúar til að fara enn frekar ofan í þessi mál og þá væntanlega út frá því hvernig staðan er í dag. Ég held að kvótaeigendur Landssambands ísl. útvegsmanna og stórútgerðin fagni þeirri formúlu sem hér er sett fram. Nú hafa þeir náð því að þetta er allt saman kvótasett og þá er þeirra meginlína uppi á borðinu. Komið hefur fram í umræðunni, virðulegi forseti, að hér var starfandi svokölluð sáttanefnd eða nefnd um endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu. Hún var að störfum í þrjú ár en margklofnaði eins og kunnugt er og komst ekki að niðurstöðu. Ég tel að það sé algjör nauðsyn að vinna þessi mál þannig að við fáum breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu sem hafa einhverja heildstæða sýn. Svo er ekki þegar tekið er á málum á þann hátt sem hér er gert. Ég átti sæti í þessari nefnd um endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu og valdi þann kostinn að skila minnihlutaáliti vegna þess að ég sá strax í störfum nefndarinnar að það var aldrei meiningin að ná neinni lendingu. Sú breyting sem meiri hluti hv. sjútvn. leggur hér til byggir í raun og veru á svipuðum grunni og breytingin sem ég setti fram í minnihlutaáliti mínu í endurskoðunarnefndinni. Nú eru menn farnir að viðurkenna að kvóta þurfi fyrir sjávarbyggðir. En aðferðafræðin er bara kolskökk vegna þess að allt dæmið er sett á markað. Menn eru að fara í kvóta fyrir byggðarlögin án þess að gera það með þeim hætti að það endist. Hluti af þessu verður framseljanlegur kvóti og það er himinklárt að við stöndum frammi fyrir nákvæmlega sömu vandamálum, sérstaklega þó á Vestfjörðum, eins og við höldum að við séum að leysa í dag. Þetta er algjörlega óásættanlegt. Þetta eru handarbakavinnubrögð og menn sjást ekkert fyrir í því sem þeir eru að gera. Þær smáútgerðir sem hafa blómstrað á Vestfjörðum á undanförnum árum og í raun og veru orðið þess valdandi að það er ekki algjört byggðahrun þar hafa margar hverjar algjörlega byggt tilverurétt sinn á því að geta sótt í þessar tegundir. En jafnframt verður að geta þess að vegna ástandsins í sjónum hafa t.d. norðlenskar smábátaútgerðir ekki getað nýtt sér þessa sömu möguleika og hafa skapast fyrir vestan, t.d. einfaldlega vegna þess að það hefur ekki verið ýsugengd og mjög lítil steinbítsgengd en þetta er þó að breytast eins og við heyrum í fréttum frá Norðurlandi. Norðlenskar smábátaútgerðir hafa á undanförnum árum lagt upp laupana hver af annarri og í byggðarlögum sem voru með blómlega smábátaútgerð sést varla trilla í dag miðað við það sem áður var. Það eru örfáar undantekningar eins og t.d. Grímsey en á stöðum eins og t.d. Ólafsfirði hefur þetta algerlega mislukkast. Hvers vegna? Smábátaútgerðin þar náði ekki í þessar fríu tegundir sem voru ekki kvótasettar vegna þess að ýsan gekk einfaldlega ekki inn á þessi mið. Það er reyndar að breytast núna. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson gerði grein fyrir brtt. okkar. Hann fór í gegnum þær og ég ætla ekki að eyða tíma í að fara í gegnum þær lið fyrir lið en þær miða í grófum dráttum að því að smábátaútgerðir geti enn um sinn haft sömu stöðu og fyrir kvótasetningu í haust. Við viljum fresta þessum aðgerðum, láta menn búa við sömu útgerðarmöguleika þangað til við getum fundið einhverja heildstæða lausn til að taka á sjávarútvegsmálunum. Engin aðalmarkmiða okkar varðandi sjávarútvegsstefnuna hafa náðst. Verndunarkerfið sem þetta átti að leiða af sér hefur mistekist hrapallega. Við erum að veiða núna út úr okkar stofnum líklega 100 þús. tonnum færri þorskígildi en við gerðum um 50 ára skeið fyrir tíma kvótans. Eitthvað mikið er því að og það verður að skoða hlutina, sóknarmynstrið, skoða alla hluti heildstætt með nýrri sýn á þessi mál. Ég lagði til í sjútvn. að við skoðuðum þetta vegna þess að eftir hátt í tveggja áratuga fiskveiðistjórn á grundvelli kvótakerfis er ekki sýnilegt að náðst hafi megintilgangur kerfisins, að fiskstofnarnir byggðu sig upp og skiluðu hámarksafrakstri. Í mörgum tilfellum er ástand stofnanna núna svipað eða jafnvel verra en fyrir daga kvótakerfisins. Auk þess hefur réttilega verið bent á að kvótakerfið hamlar mjög allri nýliðun og kynslóðaskiptum í atvinnugreininni. Þó að því sé ekki haldið fram að öll sökin sé kvótakerfisins verður því ekki á móti mælt að árangurinn af því er að þessu leyti mjög takmarkaður. Rétturinn til viðskipta með kvóta, bæði möguleikinn til að leigja öðrum veiðiheimildir í stað þess að nota þær sjálfir og varanleg sala þeirra, hefur haft í för með sér að ákveðnir aðilar hafa átt þess kost að hagnast gríðarlega. Slíkur gróði, ekki síst þegar hinir sömu hverfa út úr sjávarútveginum með milljónatugi, hundruð millj. eða milljarða sem rekja má til andvirðis veiðiheimilda, samrýmist vægast sagt illa ákvæðum fiskveiðistjórnarlaganna um sameign þjóðarinnar. Virðulegi forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram ítarlega nýja sýn og tillögur um nýtt fiskveiðistjórnarkerfi þar sem grunnurinn er tekinn gjörsamlega til endurskoðunar, fyrst og fremst vegna þess að það kerfi sem við búum við í dag hefur ekki náð þeim árangri sem til var ætlast, að byggja upp fiskstofnana, og það er auðsætt að við þurfum nýtt kerfi til að koma lagi á þessa stjórn og ná hámarksafrakstri. Sú leið sem við höfum kynnt í umræðunni sem okkar leið og er sett fram í skýrslu endurskoðunarnefndarinnar um sjávarútvegsstefnuna, svokallaðrar sáttanefndar, er að hafin verði fyrning veiðiréttar eða aflahlutdeildar um 5% á ári, línuleg fyrning. Við höfum lagt fram ábyrga stefnu og til þess að auðvelda útgerðinni aðlögun að breyttum aðstæðum verði henni gert mögulegt að halda eftir 3% af þeim 5% sem árlega eru fyrnd fyrstu sex árin. Þessum 3% aflaheimilda ræður útgerðin sem eins konar biðkvóta sem greitt er fyrir með sérstökum afnotasamningi við ríkið til sex ára í senn. Að sex árum liðnum bætast þessi 3% aflaheimilda ár frá ári við þær sem fyrndar eru, þ.e. 5%. Fyrstu sex ár tímabilsins losna þannig 2% á ári til ráðstöfunar en 3% stofna til biðkvóta. Að sex árum liðnum yrði búið að fyrna 12% en 18% væru í biðhólfi núverandi útgerða ef þeim sýndist svo. Að 12 árum liðnum yrði þannig búið að fyrna 60% aflaheimilda og biðkvótinn að fullu fyrndur. Fyrning heldur áfram með 5% á ári og yrði að fullu lokið eftir 20 ár. Síðan eru settar fram hugmyndir í þessum tillögum okkar um ráðstöfun á kvótanum sem þannig er losaður. Við höfum sett hugsun okkar klárlega fram, og hún er sú að við viljum byggðatengja kvótann þannig að sveitarfélögin hafi rétt yfir honum. Við viljum haga því þannig að þriðjungur þeirra aflaheimilda sem fyrnast á hverju ári verði boðinn upp á landsmarkaði og útgerðinni gefinn kostur á því að leigja hann til sex ára í senn. Fiskvinnslum sem stunda frumvinnslu sjávarafurða gefst einnig kostur á að bjóða í veiðiheimildir í hlutfalli við raunverulega vinnslu þeirra undangengin ár samkvæmt nánari reglum. Leigutekjum vegna þessara aflaheimilda skal skipt milli ríkis og sveitarfélaga eftir nánari reglum sem þar um verði settar. Meginkjarninn í tillögunum sem við setjum fram er sá að annar þriðjungur þeirra aflaheimilda sem fyrnast á hverju ári verði til byggðatengdrar ráðstöfunar fyrir sjávarbyggðir umhverfis landið. Við skiptingu veiðiréttindanna milli sveitarfélaga verði byggt á vægi sjávarútvegs, veiða og/eða vinnslu í atvinnulífi viðkomandi sjávarbyggða og hlutfallslegu umfangi innan greinarinnar að meðaltali sl. 20 ár. Um þessa skiptingu verða síðan settar nánari reglur að viðhöfðu víðtæku samráði þeirra sem hagsmuna eiga að gæta. Hlutaðeigandi sveitarfélög ráðstafa þessum þriðjungi veiðiheimildanna fyrir hönd þeirra sjávarbyggða sem þeim tilheyra. Sveitarfélögin geta leigt út veiðiheimildir eða ráðstafað þeim með öðrum almennum hætti á grundvelli jafnræðis en þeim er einnig heimilt að verja hluta veiðiheimildanna tímabundið til að styrkja hráefnisöflun og efla fiskvinnslu innan viðkomandi byggðarlaga. Þannig öðlast þau tækifæri til að efla vistvænar veiðar, styrkja staðbundna báta og dagróðraútgerð, gæta hagsmuna sjávarjarða og auðvelda nýliðun og kynslóðaskipti í sjávarútvegi. Óheimilt er að framselja byggðatengd veiðiréttindi varanlega frá sveitarfélagi. Kjósi sveitarfélögin að innheimta leigugjald fyrir aflaheimildir renna tekjurnar til viðkomandi sveitarfélags. Síðasti þriðjungur fyrndra aflaheimilda á hverju ári er boðinn handhöfum veiðiréttarins sem fyrnt er frá til endurleigu gegn hóflegu kostnaðargjaldi á grundvelli sérstaks afnotasamnings til sex ára í senn. Samningnum fylgir sú kvöð að réttindin verði aðeins nýtt af viðkomandi aðila og ráðstöfun þess hluta aflaheimilda verði tekin til endurskoðunar áður en 20 ára fyrningartímabilinu lýkur. Virðulegi forseti. Þær brtt. sem meiri hluti hv. sjútvn. er að gera miða að því að milda aðgerðir sérstaklega gagnvart byggðarlögum á Vestfjörðum en tillögurnar eru settar fram þannig að í fyrsta lagi dregur verulega úr möguleikum þeirra útgerða krókabáta sem hér um ræðir til að stunda veiðar en í öðru lagi er verið að kvótasetja tegundirnar og á þá eru settir kvótar, þeim er sem sagt úthlutað kvóta. Hér er með ráðherrapottum verið að gera það mögulegt að útdeila til byggðarlaga, væntanlega eftir einhverjum geðþóttaákvörðunum, einhverjum kvóta ef illa gengur á einhverjum stöðum. Þetta er afleitt fyrirkomulag, virðulegi forseti, og það er í grunninn bara hugsað fyrir þá sem eru í útgerðinni núna. Þetta tryggir ekki nein réttindi til lengri tíma litið fyrir það fólk sem býr í þessum sjávarbyggðum. Þetta er tengt við fyrirtækin sem stunda þessi viðskipti en upp úr hverjum einasta manni stendur í dag að tengt útgerðinni verðum við náttúrlega að skoða stöðu fólksins sem býr á stöðunum hvort sem það býr í landi og vinnur fyrir útgerðirnar eða er þjónustuaðili við viðkomandi útgerðir. Fyrirkomulag sem byggir á því að það er enginn grunnur, ekkert fast fyrir varðandi byggðina sjálfa, stenst aldrei til lengdar. Þess vegna er ég að segja það hér að grunntónninn í þessu frv. mun ekki leysa nein vandamál nema til mjög skamms tíma fyrir fáa. Margir fullyrða að þessi aðgerð muni jafnvel leiða til þess að menn selji sig út úr kerfinu mjög fljótlega, ráðstafanirnar muni leiða til þess margir þeirra sem fá eins konar útdeilingu, allt of litla, muni selji sig út úr kerfinu. Hvar stendur þá hinn venjulegi maður í þessum sjávarbyggðum sem ekki er tengdur og ekki á hlut í viðkomandi útgerð? Hann er gjörsamlega berskjaldaður fyrir því sem er að gerast. Eina leiðin fyrir sjávarbyggðir landsins er að hafa lögbundinn rétt til nýtingar á auðlindinni og að innan þess réttar geta menn sótt um leyfi hjá viðkomandi sveitarfélögum til að nýta sér réttinn. Það þjónar ekki neinum tilgangi að notast við markaðstengingu á þann hátt sem hér er gert ráð fyrir, sem augljóslega leiðir til þess að menn standa frammi fyrir nákvæmlega sömu vandamálum eftir örfá missiri. Ég held að það sé alveg auðsætt. Þeir sem ekki gátu sótt í ókvótasettar tegundir, t.d. Norðlendingarnir, hafa unnvörpum farið út úr þessari útgerð með örfáum undantekningum. Að vísu er myndarleg smábátaútgerð í Grímsey. Þeir hafa haft kvóta o.s.frv. en margir hafa farið út úr þessu vegna þess að þeir höfðu ekki aðgang að meðafla sem hefur verið þessum smáútgerðum svo nauðsynlegur. Eins og ég sagði áðan hafa orðið breytingar í hafinu. Þau mál horfa því allt öðruvísi við núna en fyrir tveimur árum fyrir öllu Norðurlandi þar sem nú er farin að veiðast ýsa. Ég tel að það sé mjög mikilvægt. Virðulegi forseti. Ég ætla að koma inn á ákveðið atriði í þessu frv. Ég er mjög hlynntur því að útgerðirnar fái að landa meðafla. Ég held að samstaða sé um það í nefndinni að brottkast verði að stöðva. Ég held að það sé góð tillaga sem sett er fram og við höfum tileinkað okkur þá tillögu líka sem stöndum fyrir þessum brtt. Það er góð tillaga að hafa megi 5% meðafla og menn megi dreifa þeim afla yfir lengri tíma þannig að það sé ekki dagsaflinn sem reiknað er út frá. Það held ég að sé mjög gott mál. En það er ekki sama hvernig er farið með ráðstöfunina. Ég er líka sammála því að útgerðin geti fengið 20% af því sem fæst á uppboði á þessum afla en í tillögum stjórnarmeirihlutans er gert ráð fyrir því að afraksturinn, þeir peningar sem koma út úr þessari meðaflalöndun, fari til Hafrannsóknastofnunar. Ég vil fara örfáum orðum um það, virðulegi forseti, að okkar tillögur byggja á að þeir peningar sem koma inn fyrir þennan meðafla renni að jöfnu til hafrannsókna og í Lífeyrissjóð sjómanna. Það er þannig að þingið verður á allra næstu missirum að taka á vandamálum sjómanna vegna lífeyrismála. Lífeyrissjóður sjómanna er mjög illa settur. Hann hefur þurft að skerða lífeyrisréttindi sjómanna og að hluta er vandamál Lífeyrissjóðs sjómanna það að miklu hærra hlutfall sjómanna lendir í alvarlegum slysum sem leiða til örorku. Það er ekki sanngjarnt, miðað við lífeyriskerfi landsins í heild, að öll sjómannastéttin taki á sig kostnað vegna mikillar slysatíðni úti á sjó og örorku þeirra sem hafa stundað sjóinn af miklu kappi, kannski um tugi ára. Þess vegna er það tillaga okkar að Lífeyrissjóður sjómanna njóti þess að fá þessar tekjur til að rétta úr kútnum. Að vísu vitum við ekki hvað kemur inn fyrr en reynslan sýnir hvað kemur inn í þennan pott. Ég held að væri mjög góð byrjun að styrkja sjóðinn með þessum framlögum og rétta stöðu hans. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir málið í grófum dráttum. Ég gat þess að brtt. sem við gerum við tillögur stjórnarmeirihlutans miða að því í meginþáttum að viðhalda eða framlengja því kerfi sem var við lýði fyrir kvótasetninguna núna í haust í von um að menn sjái að sér á hinu háa Alþingi og fari ofan í sjávarútvegsstefnuna í heild sinni og fái heildarsýn á það sem gera þarf í þessum málum. Hér er tjaldað til einnar nætur. Það mun reynslan sýna. Það líða örfá missiri þar til upp koma nákvæmlega sömu vandamálin og stjórnarmeirihlutinn heldur fram að hann leysi með þessu frv.

Herra forseti. Hér eru í raun til umræðu tvö mál en samt af sama meiði. Annars vegar er frv. hæstv. sjútvrh. og nál. og brtt. meiri hluta hv. sjútvn. og hins vegar brtt. minni hluta sjútvh. sem ganga í þveröfuga átt. Það er ástæða til að minna rétt einu sinni á að forsenda og útgangspunktur þessa frv. og þeirrar umræðu sem hér fer fram er sú staðreynd að þann 1. sept. sl. tóku gildi lög sem kvótasettu smábáta í tegundum sem höfðu ekki áður verið kvótasettar. Frv. hæstv. sjútvrh. gengur út á, þar sem það er staðreynd að kvótasetningin hefur átt sér stað, að milda þær aðgerðir ef svo má að orði kveða, en brtt. minni hluta hv. sjútvn. ganga út á að fara aftur fyrir 1. sept. Nú er það svo, herra forseti, að í raun er fátt verra fyrir atvinnurekstur en óvissa. Nú hafa smábátasjómenn og fjölskyldur þeirra beðið lengi, í rauninni síðan fyrir 1. sept., eftir því að vita hvert rekstrarumhverfi þeirra verði, hvert rekstrarumhverfi greinarinnar verði, hvenær og hvernig frv. muni verða að lögum, afgreitt á hv. Alþingi. Þeir spyrja, með öðrum orðum: Hver verða rekstrarskilyrði okkar á þeirri vertíð sem nú stendur yfir? Þetta er eðlileg spurning og skapar óþægilega óvissu fyrir þann fjölda dugmikilla sjómanna og fjölskyldna þeirra sem tengjast smábátaútgerð. Nú stefnir í, herra forseti, að þessari óvissu verði eytt enda er mjög mikilvægt að leikreglur skýrist í það minnsta, hvað sem mönnum svo finnst um þær. Herra forseti. Ég stend að áliti meiri hluta hv. sjútvn. en þó með fyrirvara, þ.e. sama fyrirvara og ég gat um í þingflokki mínum og hér við 1. umr. Fyrirvarinn byggir í raun á því að ég er ósammála þeirri túlkun sem ýmsir lögspekingar hafa birt og hæstv. sjútvrh. hefur stuðst við á niðurstöðu Hæstaréttar í svokölluðum Valdimarsdómi, að stjórnvöldum sé skylt að kvótasetja þessar tegundir til að koma í veg fyrir óheftar veiðar. Ég er ósammála þeirri túlkun og byggi þá skoðun mína á áliti annarra lögspekinga sem telja að stjórnvöldum beri ekki skylda til að ganga þessa kvótasetningarleið. Ég hef lýst þeirri skoðun og grunur minn er óneitanlega sá að tilgangurinn sé í raun að koma einu kerfi yfir öll fiskiskip okkar, koma öllum í svonefndan kvóta. Hins vegar er alveg ljóst, herra forseti, að stjórnvöldum ber skylda til að takmarka veiðar í takmarkaðri auðlind. Það segir sig sjálft að þar búa þjóðhagslegir hagsmunir að baki og því er það á ábyrgð stjórnvalda að takmarka veiðar í hina takmörkuðu auðlind. En kvótasetning er auðvitað ekki eina færa leiðin til þess. Þar eru aðrar leiðir færar að mínu mati. Í þessari umræðu hefur á stundum verið talað um að ef menn vilji ekki fara þessa svonefndu kvótasetningarleið þá sé þar með stefnt að frjálsum veiðum. Ég hygg að fáir, a.m.k. hér á hv. Alþingi, séu þeirrar skoðunar að gefa eigi allar veiðar frjálsar. Til að taka af allan vafa lýsi ég sjálfan mig andsnúinn því að veiðar verði algerlega frjálsar, a.m.k. á meðan auðlindin er jafntakmörkuð og raun ber vitni. Hitt er annað mál að það eru möguleikar á að hefta eða takmarka sóknina með öðrum leiðum en kvótasetningu. Í rauninni fjallar álit lögspekinganna Sigurðar Líndals og Sigurðar Magnússonar um það. Af því að við erum að fjalla um smábáta er auðvitað hægt að benda á ýmsar leiðir sem færar eru til að takmarka sóknargetuna. Þar mætti fyrst nefna náttúruna sjálfa því að krókaveiðar eru þess eðlis að þær eru ekki stundaðar í hvernig veðri sem er, m.a. vegna of mikils reks þegar vindur er kominn yfir 6--7 vindstig. Náttúran sjálf sér ein og út af fyrir sig um meiri takmarkanir gagnvart smábátum heldur en gerist með stærri fiskiskip sem geta, hin stærstu, stundað veiðar sínar í nánast hvaða veðri sem er. Í öðru lagi er hægt að ná slíkum takmörkunum fram með því að tilgreina ákveðin tímabil þar sem smábátum er beinlínis óheimilt að stunda veiðar og má þá nefna tímabil eins og þá mánuði þegar veður eru hvað vályndust, í hinu svartasta skammdegi þar sem helst er von á illviðrum. Í því sambandi mætti einnig hafa ákveðna daga, t.d. laugardaga og sunnudaga, einhverja útfærslu í þeim dúr þar sem ákveðin tímabil, ákveðnir dagar, yrðu beinlínis banndagar við veiðum. Það er alla vega viðleitni til að takmarka sóknargetu. Þá hefur líka komið fram í umræðunni að takmarka balafjölda og óneitanlega gengur það, herra forseti, fram úr öllu hófi hvernig hinir áhugamestu og djörfustu sjósóknarar hafa róið, með hvílíkan balafjölda þeir hafa róið til fiskjar. Það nær í sumum tilfellum engri átt og þar mætti auðvitað setja inn mjög skýrar takmarkanir, sanngjarnar og eðlilegar. Það mundi ekki síður byggjast á öryggisástæðum. Í raun er það þessi hugmyndafræði sem brtt. hv. minni hluta gengur út á og ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að þær eru mér í raun afskaplega hugnanlegar. Hins vegar met ég það svo að það sé einfaldlega ekki pólitískur vilji fyrir því á Alþingi að fara þá leið. Það er bara hin kaldi veruleiki. Það er mat mitt á stöðunni. Ég vil líka, herra forseti, nefna í þessu sambandi, sem réttilega er á bent, að með því að bæta í smábátapottinn sé í raun verið að taka frá öðrum. Þar er sérstaklega nefndur hinn gleymdi floti, sem er má segja mikið réttnefni, en það eru bátar í aflamarki sem hafa alls ekki farið vel út úr þeirri þróun sem verið hefur í sjávarútveginum á síðustu árum. Sá floti gegnir auðvitað ekki síður mikilvægu hlutverki hvað varðar atvinnustig í sjávarplássum og þess vegna er afskaplega brýnt að hyggja að þeim flota. Auðvitað er ekki rétt að taka af honum og rétta öðrum. En í allri umræðu um sjávarútvegsmál, kvótamál og þær miklu deilur sem lengi hafa verið og munu örugglega verða enn um hríð þá er þetta kjarni málsins. Þetta snýst um hagsmuni, hvaða veiðifloti hefur aðgang að auðlindum. Við vitum það, herra forseti, að hagsmunir eru þar ólíkir. Norðlendingar hafa annarra hagsmuna að gæta en Sunnlendingar, Suðurnesjamenn, Vestfirðingar og þar fram eftir götunum. Menn munu því áfram togast á um þetta en ég tel, og hef áður lýst þeirri skoðun, það beinlínis ranga uppsetningu að tala um að taka frá öðrum, að það þurfi að grípa til þess að taka frá öðrum þó að staða smábátanna verði lagfærð. Það er einfaldlega röng uppsetning. Ég vil rökstyðja það með því, herra forseti, að við erum í rauninni að ræða um u.þ.b. 5--6 þús. tonn. Það er allt og sumt sem snertir smábátana til þess að þokkalegur friður geti orðið um þá og það mikilvæga hlutverk sem þeir gegna. Um það snýst málið. Ef við skoðum þessi 5--6 þús. tonn í samanburði við þá miklu óvissu sem almennt liggur fyrir hvað varðar fiskveiðiráðgjöfina þá tel ég að 5--6 þús. tonn séu í rauninni hverfandi. Ég vil í þessu sambandi líka benda á og bæta við þær tölur sem heyrst hafa í umræðunni um brottkast af hinum ýmsu tegundum veiðiskipa og ég vil líka nefna tölur um nýtingarstuðla vinnsluskipanna þar sem menn hafa jafnvel fullyrt að nýting fullvinnsluskipa sé í rauninni ekki nema 25%. Sé þetta allt saman tekið saman er með gildum rökum hægt að halda því fram að veiðin, hin svonefnda umframveiði, sé á bilinu 50 og þeir sem kannski svartsýnastir eru og ganga lengst í spádómum nefna allt að 100 þús. tonna umframafla. Þar með erum við í raun að tala um, ef sú hæsta tala er tekin, að smábátarnir séu með u.þ.b. 5% af þessu. Það er allt og sumt. Þess vegna er, herra forseti, beinlínis rangt að segja að þessi 5--6 þús. tonn sem hér er verið að takast á um hvað varðar smábátana hleypi allri fiskveiðistjórn og öllum veiðistofnum okkar í voða. Það er beinlínis rangt. Herra forseti. Það er líka rétt að draga fram ónákvæmni í ráðgjöfinni. Ég er sannfærður um að okkar ágætu fiskifræðingar stunda vísindastörf sín af mestu samviskusemi og að spár þeirra byggja á bestu vitneskju. Gallinn er hins vegar sá að vitneskja okkar um það flókna púsluspil sem lífríki sjávar er, er afskaplega takmörkuð. Ekki þarf annað en að veðurskilyrði breytist til lengri tíma, seltustig sjávar breytist, hitastig sjávar breytist, þá hefur það áhrif á fiskinn á fiskislóð okkar. Herra forseti. Ég vil í þessu sambandi einnig nefna að ef skoðaðar eru veiðitölur frá 20. öld, frá síðustu öld, kemur í ljós það sama hér og í Færeyjum að alltaf hafa verið og örugglega munu alltaf verða sveiflur í fiskstofnunum og sveiflur í fiskigengd. Það er bara einfaldlega svo. Fyrir því eru náttúrulegar ástæður og við kunnum ekki enn þá skýringar á því sem veldur þessum náttúrulegum sveiflum. Og þá er, og á það hafa m.a. vísindamenn í náttúrufræði bent, skynsamlegt þegar þessir toppar gefa sig, eðlilegt og skynsamlegt að nýta þá. Við erum í raun að kasta verðmætum burt með því að láta þá hverfa. Í sambandi við þessa óvissu finnst mér athyglisvert að vitna í frétt sem sagt var frá í fjölmiðlum ekki alls fyrir löngu af einum 100 þorskum, stórum og miklum hrygningarþorskum sem teknir voru úti af Suðurlandi og merktir með örbylgjugjafa frá hinu merkilega fyrirtæki Stjörnu-Odda og síðan var þeim sleppt í sjóinn aftur. 50 þessara þorska mun vera búið að veiða aftur og menn hafa lesið hvað varð um þá eftir að þeim var sleppt. Þar kemur í ljós að þeir virðast halda sig niðri á þúsund metra dýpi og samkvæmt ályktun sem dregin var í þessari frétt er eins og þeir skjóti sér annað slagið upp á hrygningarstöðvar til þess að gegna því hlutverki sínu að hrygna. Ef við drögum ályktanir af þessu hljótum við að spyrja okkur: Hvað er þessi stofn stór sem heldur sig á u.þ.b. 1.000 metra dýpi? Ég hef heyrt vísindamenn leiða líkur að því að þetta kunni að vera óheyrilega stór og mikill stofn sem við erum að vannýta og að bara örlítið brot af honum komi annað eða þriðja hvert ár upp á hrygningarslóð. Sé þetta rétt, og er auðvitað mikilvægt að kanna það, má segja að skynsamlegt sé að nýta skepnurnar þegar þær gefa sig á fiskislóð. Herra forseti. Ég hef kannski í of löngu máli gert grein fyrir fyrirvara mínum á nefndarálitinu. Ég hef áður lýst því að ég tel að komið hafi fram nægjanleg rök til að sýna fram á að kvótasetningin er óþörf hvað varðar smábátana og að fara eigi aðrar leiðir. Hins vegar styð ég nefndarálitið frá meiri hluta hv. sjútvn. einfaldlega vegna þess að ef ekkert er að gert verður sársaukinn og erfiðleikar smábáta víða um land enn verri. Ég tel með öðrum orðum að frv. sem við erum að fjalla um, frv. hæstv. sjútvrh., stuðli að mildandi aðgerðum og í ljósi þess að ætla má að ekki sé pólitískur meiri hluti fyrir því að afnema kvótasetninguna þá tel ég það beinlínis skyldu mína gagnvart smábátum að styðja þá mildandi aðgerð sem frv. gengur út á. Herra forseti. Þar að auki eru hér nokkur afskaplega góð mál sem snerta ekki eingöngu smábátana sem vert er að gera aðeins grein fyrir og hv. nefndarmenn hafa farið yfir í ágætum ræðum í dag. Þar vil ég fyrst nefna 5% ákvæðið um að bátar mega koma, og ekki bara smábátar, með 5% afla og ekki bara í hverri veiðiferð heldur yfir veiðitímabilið eins og hv. formaður sjútvn. gerði grein fyrir í framsöguræðu sinni. Ég tel það mjög mikil tímamót og langþráð markmið að stíga þessi fyrstu skref. Þetta er alveg óneitanlega aðgerð til þess að draga úr brottkasti og hefur oft komið hér til umræðu og margir hafa lýst þeirri skoðun sinni að þeir styddu þessa leið. Um það má lengi deila hvort 5% séu næg, en ég get tekið undir þau rök að í lagi sé að stíga varlega til jarðar hin fyrstu skref og sjá árangurinn og stíga næstu skref í ljósi þeirrar reynslu. Það er líka vert að draga það fram hér að þetta muni hafa jákvæð áhrif á markað. Þetta mun þýða aukið framboð á fiskmörkuðum og aukið framboð ætti að leiða til þess að markaðsverðið lækki sem hljóta að teljast jákvæð áhrif. Þar að auki eru önnur jákvæð áhrif við þetta að því meira sem kemur á land af veiddum afla, því meira sem dregur úr brottkasti, þeim mun nákvæmari upplýsingar fá vísindamenn Hafrannsóknastofnunar og hefur það beinlínis áhrif á mælingar þeirra á stærð fiskstofna. Ég styð jafnframt og tel það vera mun skynsamlegra, að í stað þess að festa 10 kr. á hvert kíló sem áhöfn og útgerð fá greitt fyrir, séu sett 20% eins og gert er ráð fyrir í áliti og breytingartillögum meiri hluta hv. sjútvn. og ég hygg að minni hluti styðji líka. En það er líka rétt að velta því fyrir sér hvaða áhrif það hafi. Menn gætu ímyndað sér að þessi 5% gætu teóretískt a.m.k. fært að landi aflaverðmæti sem nema kannski um 800 millj. kr. Samkvæmt frv. er þeim verðmætum ætlað að ganga til Hafrannsóknastofnunar og það er auðvitað mjög jákvætt mál því að ekki veitir af því að styðja rannsóknir. Ég get hins vegar tekið undir það sjónarmið, og ég hygg að enginn sé því andsnúinn og kom það fram m.a. í umræðum innan hv. nefndar, að í framtíðinni væri líklega skynsamlegra að leggja þetta í almennan sjóð þannig að fleiri en vísindamenn Hafrannsóknastofnunar hafi aðgang að því. Hins vegar er eðlilegt að bíða og sjá hver þróunin verður. Þetta er mál sem hv. nefndarmenn sjútvn. munu örugglega fylgjast með og með vorinu eða í fyllingu tímans er eðlilegt að taka það upp á grundvelli reynslunnar og þróa það frekar. Í framtíðinni teldi ég t.d. mjög eðlilegt, ef þetta verða veruleg verðmæti, að hluti af þessu gjaldi renni til öryggismála sjómanna. Má í sambandi við það nefna nýlegt dæmi úr Morgunblaðinu í morgun þar sem greint er frá því að Landhelgisgæslan sé að hefja söfnun upp á 30 millj. kr. fyrir nætursjónauka. Svona sjálfsögð atriði sem auka öryggi sjófarenda eru mál af þeim toga sem er eðlilegt að skoða ef þessi sjóður reynist verða myndarlegur. En reynslan á auðvitað eftir að skera úr um það og hv. sjútvn. hlýtur að taka það til skoðunar. Ég tel mjög mikilvægt eins og ráðherra hefur lýst hér að virkja þá heimild sem hann hefur --- þetta er kannski vannýtt heimild --- til að auka tegundir sem enginn er í rauninni að gera út á en slæðast á, einn og einn tittur. Þetta eru tegundir eins og karfi og jafnvel koli og skötuselur. Það er alveg ljóst að enginn gerir út á þær. Enginn heldur smábátaútgerð uppi gagngert til þess að gera út á þessar tegundir en menn komast ekki hjá því að fá eitt og eitt slíkt kvikindi á færi. Því er auðvitað algerlega út í hött að neyða menn til að kasta slíku og það er fagnaðarefni ef slík heimild er virkjuð eins og ráðherra hefur talað um og var rætt um í nefndinni. Það er önnur aðgerð til þess að draga úr brottkasti. Herra forseti. Í þriðja lagi fagna ég því sem fram kemur í frv. og ítreka það að hinir svonefndu þakbátar fái að velja sig inn í dagakerfið. Ég tel að það sé skynsamleg niðurstaða, eins og kemur fram í nefndaráliti og hv. formaður samgn. gerir ráð fyrir, að breyta því ákvæði frv. að menn geti farið í skipti á milli stóra kerfisins og litla kerfisins. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að það væri ekki hyggilegt og ég styð þá breytingu mjög eindregið því að þó að kannski megi í einhverjum tilvikum færa rök fyrir skynsemi þess að fara í slík skipti, eins og bent hefur verið á varðandi ýsugengdina við Grímsey núna, þá eru það varasöm skref og kunna að vera fyrstu skrefin í því að brjóta múrana á milli þessara tveggja kerfa. Það tel ég að megi ekki gerast. Ég hygg að við útfærslu á pottunum sem eru í frv. þurfi að taka til skoðunar aflamarksbáta, ekki síst hina litlu aflamarksbáta eins og m.a. hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson vék hér að, báta sem rétt slefuðu yfir það að vera í 6 tonnum og voru dæmdir í kvótasetningu en hafa í raun orðið fyrir eilífum skerðingum. Það er mjög sanngjarnt gagnvart þeim og byggðarlögum sem eru háð slíkum bátum að þeir eigi möguleika á að komast inn í slík kerfi. Að lokum, herra forseti. Eitt mikilvægt atriði er samt ekki inni í þessu frv. Þess er þó getið í nefndaráliti og hv. formaður nefndarinnar gerði mjög rækilega grein fyrir því hér. Það er hið svonefnda gólf gagnvart dagabátum. Eftir því sem fulltrúar sjútvrn. sögðu var ekki tími til þess að útfæra þá aðferð. Kannski má með sanni segja að það sé heldur ekkert aktúelt fyrr en við upphaf næsta fiskveiðiárs. Hins vegar er alveg ljóst eins og kemur fram í nefndaráliti að sjútvn. mun taka á því máli og hún mun skila tillögum um það fyrir 1. febrúar. Það er mjög mikilvægt að gera það og ég vil enn og aftur rifja upp þá stöðu sem hér var komin upp árið 1995 með sambærilegu banndagakerfi þegar smábátum var ætlað í raun að lifa af sex til sjö dögum eða hvað það var orðið. Ef ekkert verður að gert er alveg ljóst að sú staða mun koma upp í framtíðinni og ég held að betra væri að ganga að þessum bátaflota dauðum strax frekar en láta þá engjast hægt og rólega þar til endanlega fjarar undan þeim. Þess vegna tel ég það vera eitt af brýnustu verkefnum sjútvn. núna að ljúka þessu verki og skila frv. ekki síðar en 1. febrúar eins og segir í nefndarálitinu. Hitt er svo annað mál að ég vil hvetja hæstv. ráðherra til þess að ýta á eftir þeirri heildarendurskoðun sem á sér stað núna á fiskveiðistjórnarkerfinu þar sem hlýtur að verða lögð áhersla á aflamarksbátana. Það hlýtur að vera meginatriði eins og ég nefndi hér áðan því að þeir eru ekki síður mikilvægir fyrir einstök byggðarlög en smábátar fyrir önnur byggðarlög. Herra forseti. Ég læt þetta nægja.

Herra forseti. Það sem vakti athygli mína í ágætri ræðu hv. þm. Hjálmars Árnasonar var í fyrsta lagi það að fyrir liggja brtt. við tillögu meiri hlutans sem hann taldi sig í megindráttum vel geta stutt. En vegna þess að ekki væri meiri hluti í þinginu fyrir því að standa að þeim breytingum, þá gæti hann það ekki. Ef svo er háttað almennt um mál að hv. þm. standa ekki við sannfæringu sína og skoðun á málum sem eru hér á ferðinni, þá næst aldrei fram hinn raunverulegi vilji þingsins til breytinga. Ég verð því að spyrja hv. þm.: Finnst honum það í rauninni vera hin þingræðislega afstaða í málinu að koma þannig fram? Væri ekki miklu réttara að segja bara: ,,Ég styð tillöguna``? Því að í máli hans kom einmitt fram að með þeim brtt. sem liggja fyrir mundi frv. í heild sinni verða betra. Í öðru lagi varðandi þá endurskoðun sem hv. þm. var að heita að yrði að vera búið að ljúka fyrir 1. febrúar á næsta ári. Hefur hv. þm. velt því fyrir sér hvernig aðrar dagsetningar á sl. tveim eða þrem árum hafa staðist varðandi tillöguflutning og ákvarðanatöku sem hefði átt að liggja fyrir á hinu háa Alþingi gagnvart fiskveiðum?

Herra forseti. Hv. þm. hefur kannski ekki lagt nógu vel við hlustir. Hér fer fram, eins og gjarnan þegar mál koma úr nefndum, pólitísk umræða um efnisleg atriði þeirra mála sem eru til umræðu. Ég lýsti áðan eins og ég gerði við 1. umr. og eins og ég hef gert í þessu máli afstöðu minni til þess. Hún er ekkert leyndarmál. Hún hefur alltaf legið ljós fyrir. Ég vek hins vegar athygli á því að við erum ekki í atkvæðagreiðslu núna. Atkvæðagreiðsla um málið á eftir að fara fram og þá bið ég hv. þm. um að skerpa athygli sína afskaplega vel. Hitt er annað mál, herra forseti, að ég er enn þeirrar skoðunar að þeim lögum sem tóku gildi 1. september sl. muni ekki verða breytt. Að þeirri forsendu gefinni tel ég það vera beinlínis út í hött að leggjast gegn þeim breytingum sem hér eru til umræðu, að þeirri forsendu gefinni. En ég ítreka að hér er ekki atkvæðagreiðsla heldur pólitísk umræða.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. að nú er ekki atkvæðagreiðsla. Hér er hins vegar pólitísk umræða og þar lýsa menn yfir hvaða augum þeir líta þá pólitísku umræðu sem muni leiða til atkvæðagreiðslu og ákvörðunar. Ég vek aftur athygli á því að að mínu viti eiga að fara saman áherslusjónarmið og atkvæðagreiðsla og ég bara bíð að orðum hv. þm. eftir henni. Hv. þm. vék að aflamarksbátunum og stöðu þeirra sem hafa lent í stöðugri skerðingu og hafa orðið svo sannarlega illa úti í þeirri þróun sem orðið hefur. Ég leyfi mér að spyrja, herra forseti: Hvers vegna tók nefndin þá ekki sérstaklega á stöðu þeirra báta líka um leið? Ég tek alveg undir það með hv. þm. að staða þeirra er alvarleg. En ekki er um mörg tonn að ræða. Þetta er ekki eitthvað sem ríður baggamuninn hvernig stjórn fiskveiða í heild sinni gengur eða hvernig áhrif þetta hefur á heildaraflamagn úr sjó. Þar eru miklu stærri óöryggisþættir sem hafa áhrif á það heldur en að koma til móts við þann augljósa vanda og það augljósa óréttlæti sem þarna er á ferðinni gagnvart þessum bátum. Hvers vegna var ekki tekið á því líka núna? Það er brýnt.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að hér er í sjálfu sér ekki um mörg tonn að ræða og um það fjallaði m.a. drjúgur hluti ræðu minnar þar sem ég vitnaði til óvissunnar um fiskveiðiráðgjöf, brottkastsins, nýtingarstuðla o.s.frv. Það er mín skoðun. Ég tel að hægt sé að nálgast það með þeim hætti. Varðandi skerðinguna á aflamarksbátum verður líka að hafa í huga annars vegar að þessi flutningur yfir á smábáta hefur óneitanlega skert þá en við megum heldur ekki gleyma þeirri staðreynd að heildarpotturinn hefur minnkað. Við búum ekki við sömu gósentíma og var þegar veiði var hvað mest. Hvers vegna nefndin tók ekki á þessu --- það hefur komið fram að það er vilji nefndarinnar að starfi um heildarendurskoðun verði hraðað. Það er í rauninni niðurstaðan. En ég tek undir það með hv. þm. að hér er ekki um þann fjölda tonna að ræða sem vegur þungt ef við skoðum alla þá óvissu sem á sér stað í náttúrunni við ráðgjöfina almennt, hinar reikningslegu forsendur, brottkast, nýtingarstuðlar o.s.frv. Að mínu mati væri hægt að leysa það.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason kvað mjög fast að orði áðan og sama gerir reyndar meiri hluti nefndarinnar í nál. sínu að fram komi og muni örugglega koma fram frv. til endurskoðunar á þeim atriðum hvað varðar veiðar smábáta sem hv. þm. fór yfir. Það frv. muni koma fram ef heildarendurskoðunarfrv. verði ekki lagt fyrir þingið. Mig langar að spyrja hv. þm. hvort hann telji öruggt, úr því að hann leggur svona mikla áherslu á að sú endurskoðun fari fram á þeim atriðum sem varða veiðar smábátanna svo fljótt sem auðið er, að þó að frv. sjútvrh. um heildarendurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða komi fram á þessum tíma, þá sé öruggt að umfjöllun um það ljúki á næsta vori þannig að þessum bráðaaðgerðum fyrir smábátana muni þá örugglega ljúka fyrir vorið og hvort meiri hlutinn og hv. þm. telji þetta svo öruggt að það megi þá tengja það saman. Ég nefni þetta vegna þess að hv. þm. lagði slíka ofuráherslu á að þessi ákvæði yrðu endurskoðuð og að þetta frv. kæmi fram fyrir 1. febrúar og það gerir meiri hluti nefndarinnar líka.

Herra forseti. Fyrst vil ég segja að heildarendurskoðun hefur að mínu mati gengið allt of hægt eins og hv. þm. veit. Það hefur verið rætt og það er hygg ég vilji allra að hraða því. Við erum í rauninni að tala um tvennt. Það er heildarendurskoðun og síðan þetta eina ákvæði sem ýmsir hv. þm. hefðu viljað fá inn núna strax, þetta svokallaða gólf í dagabátakerfið. Ekki vannst tími til þess eins og ég greindi frá í ræðu minni áðan. En það er alveg skýrt að hv. meiri hluti sjútvn. segir í nál. að þetta tiltekna atriði muni hann taka til skoðunar og ljúka því verki fyrir 1. febrúar. Þar erum við auðvitað bara með einn örlítinn afmarkaðan þátt sem tengist þessu máli óbeint í sjálfu sér. En hins vegar er ástæða til, af því að hér hafa aflamarksbátar verið nefndir, fullvinnsluskipin hafa komið inn í umræðuna, nýtingarstuðlar og annað, að fara í heildarendurskoðun þar sem málin eru tekin upp út frá öllum þessum hliðum. Af því að verið er að fjalla um verulegar breytingar á smábátahópnum sérstaklega, þá teljum við mjög mikilvægt að höggva á þann hnút sem er í sambandi við gólfið á dagabátunum þannig að við sjáum þar gólf, og 1. febrúar er ekki mjög langt undan. En málið sjálft efnislega er hins vegar ekki aktúelt fyrr en á næsta fiskveiðiári. Það er það sem mestu máli skiptir, að því verki verði lokið við upphaf næsta fiskveiðiárs.

Hæstv. forseti. Ég man ekki eftir því að meiri hluti sjútvn. eða annarra nefnda taki svo afdráttarlaust til orða og hóti ráðherra með svo skýrum og ákveðnum hætti, að ef ekki verði það þingmál sem hann stendur fyrir að flytja afgreitt og því komið til umfjöllunar í þinginu, þá grípi nefndin til sinna ráða. Ég velti því svolítið fyrir mér hvaða stöðu þetta hefur allt saman gagnvart ráðherranum og hvort hann muni geta þolað slíka niðurlægingu sem það væri að nefndin tæki af honum ráðin og flytti hluta af þessari endurskoðun vegna þess að hann hefði ekki tök á því að ljúka málinu. Ekki ætla ég að kveða upp dóm í því efni en auðvitað hljóta menn að taka mjög eftir þessu hvernig þarna er að málum staðið og menn munu fylgjast mjög náið og vel með því hvort menn standa nú við stóru orðin þegar á á að herða.

Herra forseti. Ég hygg að einkunnaspjöldin, hv. þm. dró upp tvö, annars vegar hótun og hins vegar niðurlæging, eigi ekkert erindi inn í þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram í dag. Ég held einmitt að einkunnir af slíkum toga séu á engan hátt til þess að bæta nokkra umræðu. Þetta er hvorki hótun né yfirvofandi niðurlæging fyrir hæstv. sjútvrh. Eins og hv. þm. veit er heildarendurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða afskaplega umfangsmikið mál og hefur eins og ég nefndi áðan gengið allt of hægt. Það sem við óttumst er að akkúrat þetta tiltekna mál, um gólfið á dagabátana, muni dragast ef stóra nefndin lýkur ekki störfum mjög fljótlega. Þetta er með vitund og vilja hæstv. sjútvrh. þannig að þetta er hvorki hótun né niðurlæging. Ég bið um að hv. þm. láti af því að tala með slíkum hætti að gera nefndinni eða sjútvrh. upp slíkt. Þetta er hvorki hótun né yfirvofandi niðurlæging. Það er bara verið að vinna í þessu efnislega í sátt og samlyndi, herra forseti.

Hæstv. forseti. Í því frv. sem hér er til umræðu má margt gott finna en ég vara við því að stöðugt séu færðar meiri aflaheimildir til krókaaflamarksbáta á kostnað þeirra sem eru í aflamarkinu. Umframveiði krókabátanna hefur hingað til bitnað á aflamarksskipunum og ekki síður smábátum í aflamarki. Dæmin hafa sýnt og sannað að gengdarlaus ásókn hefur verið í stofna utan kvóta krókabátanna og veiðin margföld miðað við það sem gert hefur verið ráð fyrir. Má þar nefna sem dæmi að ýsuveiði krókabáta undanfarin ár hefur verið ríflega 21 þús. tonn umfram það sem miðað var við. Umframveiði krókabáta á þorski frá 1984 hefur numið tæpum 290 þús. tonnum. Umframveiði í steinbít síðustu fimm fiskveiðiár eru á fimmta þúsund tonn eða um það bil 110% umfram þá hlutdeild sem ráð var fyrir gert. Sé dæmi tekið af síðasta ári veiddu krókabátarnir 9.771 tonn af steinbít umfram þau 3 þús. tonn sem þeim voru ætluð og jafngildir það 225% umframveiði. Að sjálfsögðu hefur þessi mikla umframveiði smábátanna gífurleg áhrif á aflamarksskipin. Þau hafa misst um 40% af veiðiheimildum sínum frá árinu 1984. Neikvæðu áhrifin eru eðlilega þau að umframaflinn sem sóttur er á kostnað aflamarksskipanna eykur að sjálfsögðu rekstrarvanda sjávarútvegsfyrirtækja um land allt. Árið 1984, þegar kvótakerfið var sett á, var hlutdeild smábáta 3,3% af þorksveiðiheimildum. Hefði verið tekið mið af veiðireynslu þeirra hefðu þeir ekki fengið úthlutað nema 1,97%. En vegna þrýstings og þess að menn töldu að ekki hefði allur afli verið skráður var smábátunum úthlutað 3,3% þorskveiðiheimildanna. Undanfarin ár hafa þeir síðan fengið úthlutað um 10--20% af öllum þorskveiðiheimildum. Á síðasta fiskveiðiári var hlutdeild krókabáta í þorskafla 17,553% samkvæmt upplýsingum frá Fiskistofu. Aukning afla krókabáta af öðrum tegundum en þorski hefur verið hlutfallslega miklu meiri á þessum tíma og aflahlutdeild aflamarksbáta hefur á sama tíma rýrnað í sama hlutfalli og nemur aukningunni hjá krókabátum. Ef steinbítskvóti hefði verið settur á krókamarksbátana á sama tíma og aflamarksbátana, þ.e. árið 1996, þá hefði úthlutunin til þeirra verið 17--18%. En þeir fengu að vera frjálsir þar til nú. Á viðmiðunarárunum er steinbítur var settur í kvóta hjá aflamarksskipunum var afli þeirra rúmlega 11 þús. tonn en steinbítsafli krókaaflamarksskipanna 2.436 tonn. Því hefðu þeir átt að fá 17,88% af steinbítskvóta í sinn hlut en fá nú 38,39%. Það er bara ein kaka til skiptanna og um leið og einum hópi hagsmunaaðila er úthlutuð stærri sneið skerðist að sjálfsögðu hlutur hinna. Sé litið á dagabátana þá eru núna 219 dagabátar sem mega veiða 21 sólarhring á ári. Þetta voru 23 sólarhringar en hefur verið skert í 21 sólarhring. Í fyrra kom í ljós að að meðaltali veiddust 2 tonn á bát á hverjum þessara sólarhringa. 1.200 tonn voru tekin frá í reglugerðinni vegna þessara veiða en þegar upp var staðið reyndist afli þeirra vera 8.000 tonn. Aflinn jókst um 25% frá árinu áður. Veiðireynslan hjá þeim bátum sem völdu að stunda veiðar í sóknardagakerfi, þessu 23 daga kerfi, var metin til 1.371 tonna af þorski og það áttu þeir að fá í þorskaflahámark en umframveiðin frá 1998--2001 var 11.954 tonn. Til að átta sig á þessari þróun má geta þess að á fiskveiðiárinu 1998/1999 var meðalþorskaflinn hjá þessum bátum 25,5%, á fiskveiðiárinu 1999--2000 var meðalþorskaflinn hjá þessum bátum 31% og hafði aukist um 23,5% frá árinu þar áður. Á fiskveiðiárinu 2000/2001 var meðalþorskaflinn hjá þessum bátum 36 tonn og hafði aukist um 14,28%. Inn í þetta kerfi eru að koma stærri og betur útbúnir bátar sem geta veitt töluvert meira en þeir bátar sem byrjuðu í þessu dagakerfi 1998/1999. Brottkast er veikleiki í kvótakerfinu en hefur ætíð tengst fiskveiðum og á sér mun lengri sögu en kvótakerfið. Tekið er á þeim vanda að hluta hér með 5% reglunni sem lögð er til í þessu frv., þ.e. að allt að 5% af heildarafla veiðiskips reiknist ekki til kvóta. Með reglunni er útgerðaraðilum gert kleift að koma með þann meðafla að landi sem e.t.v. er ekki til nægjanlegt aflamark fyrir í viðkomandi tegund og að öllu jöfnu hefði verið freistandi að henda fyrir borð. Einnig var tekið á brottkastsmálum með öðru frv. sem nýlega var rætt á þingi þar sem útgerðum var gert skylt að koma með allan afla að landi hvort sem um væri að ræða sýktan, selbitinn eða skemmdan fisk en honum er landað sér og reiknast ekki til aflamarks. Talað hefur verið um þá ósanngirni sem átt hefur sér stað gagnvart smábátunum að kvótasetja tegundir sem hingað til hafa verið frjálsar, en hæstv. forseti: Hvaða sanngirni er að leyfa sumum sjómönnum að veiða stöðugt meira magn á kostnað annarra sjómanna? Það er ekki með nokkurri sanngirni hægt að segja að kerfið hafi verið krókaaflamarksbátunum ósanngjarnt í samanburði við aðra. Ég vil veg smábátaútgerðar sem mestan og bestan en ekki á kostnað annarra útgerðaraðila sem tilheyra öðru kerfi. Ég vil veg sjávarútvegsins í heild sem mestan og bestan og að stærri jafnt sem smærri útgerðir megi eflast og dafna um ókomna tíð.

Herra forseti. Út af því sem fram kom í ræðu hv. þm. þá vil ég láta þess getið að steinbíturinn hefur orðið þeirrar gæfu aðnjótandi að fara einu sinni inn í kvótakerfið. Það var árið 1984. Hann fékk að fara út úr því aftur og var utan kvóta fram til ársins 1996. Það fóru sem sagt fram frjálsar veiðar á honum frá árinu 1985/1996. Hvað skyldi hafa gerst á þessu tímabili? Gerðist eitthvað stórkostlegt? Var verið að rústa stofninum eða fóru fram óeðlilegar veiðar á þessum stofni? Nei, alls ekki. Aflinn var að meðaltali 13--16 þús. tonn, hékk á því bili. Samkvæmt nánari útreikningi var hann rúm 13 þús. tonn yfir allt tímabilið. Þegar steinbíturinn kom inn í kvótann fiskveiðiárið 1996/1997 var það svo að fyrsta árið sem hann var í kvóta, 1996/1997, kláraði aflamarksútgerðin ekki kvótann sinn. Hún notaði 462 tonn af steinbít til að búa til aðrar fisktegundir. Hið öfluga aflamarkskerfi kláraði ekki kvótann sinn. Þá veiddust ekki 1680 tonn 1997/1998, tæplega 3.000 tonn 1998/1999 og tæplega 2 þús. tonn 1999/2000, sem er síðasta árið sem ég hef upplýsingar um. Ég held að á síðasta fiskveiðiári hafi aflamarksflotinn einnig skilið eftir óveiddar heimildir í steinbít. Aflamarksflotinn hefur alltaf staðið uppi með að hafa ekki klárað heimildir sínar í steinbít. Það er von að það sé frá einhverjum tekið sem ekki veiðist.

Hæstv. forseti. Það er svo að steinbíturinn hefur verið mjög góður í skiptum fyrir aðrar aflaheimildir. Það veldur nokkru um að sá kvóti hefur ekki klárast. Útgerðir hafa gjarnan skipt honum upp í verðmætari eða það sem þeir kalla eftirsóknarverðari tegundir. En þar með er ekki sagt að steinbíturinn verði ónýtur í sjónum þó hann sé ekki veiddur það árið.

Herra forseti. Nei, það er aldeilis ekki svo að steinbíturinn verði ónýtur í sjónum. Hann skiptir um tennur á hverju einasta ári til að geta étið á nýjan leik, brutt skelina sína þegar hann kemur upp á grunnmiðin. Það er einfaldlega þannig að steinbíturinn fitar sig þegar hann kemur inn á grunnmiðin. Ég dreg mjög í efa að það sé sérstaklega góð nýting á steinbítnum að veiða hann á haustin þegar hann er hálftannlaus og horaður. Sennilega þyrfti að huga að því hvers vegna veiðar togaranna t.d. út af Látragrunni hafa fengið að þróast með þeim hætti á undanförnum árum sem raun ber vitni. Svo ég víki máli mínu að ýsunni sem hv. þm. kom að líka þá er ég með yfirlit yfir þær veiðar. Það kemst kannski ekki fyrir í þessu andsvari að greina frá því öllu. Þar er hins vegar við það að búa að ýsan er búin að vera lengi í kvótakerfi. Ef við byrjum á fiskveiðiárinu 1992/1993 þá skildi aflamarksflotinn eftir 5 þús. tonn af heimildum sínum, sem hann notaði í tegundartilfærslu. Á árinu 1993/1994 skildi hann eftir 3.300 tonn af heimildum sínum í ýsu sem hann notaði í tegundartilfærslu. Á árinu 1994/1995 sildi hann eftrir 2.200 tonn af heimildum sínum í ýsu sem hann notaði í tegundartilfærslu. Á árinu 1995/1996 skildi hann eftir tæplega 3.000 tonn af ýsu sem líka var notað í tegundartilfærslu. Á árinu 1996/1997 klárar aflamarksflotinn að veiða ýsuna sína og breytir 400 tonnum til baka. Því miður líður svo á tíma minn að ég sé að ég kemst ekki gegnum þetta. En á fiskveiðiárinu á eftir, 1997/1998, eru tæplega 5 þús. tonn af ýsu ónotuð hjá aflamarksflotanum. Þeim er breytt í hvað? Karfa og grálúðu, hagkvæmustu tegundir togaraflotans. Maður hlýtur að spyrja: Er eðlilegt að ákveðnar tegundir séu alltaf notaðar í tegundartilfærslu í aflamarkskerfinu og svo rifist hér um afkomu byggðanna?

Hæstv. forseti. Afkoma byggðanna fer einnig eftir því hvernig aflamarksskipum gengur. Það fer ekki eingöngu eftir krókaaflamarksbátunum hvort byggð dafnar hér og þar um landið. Auðvitað hafa útgerðir þurft að hagræða. Hluti af hagræðingunni hefur verið að skipta upp í verðmeiri tegundir sem seljast vel og útgerðin hefur hagrætt gífurlega og það kemur öllum til góða. Í sóknarkerfum felst oft gífurleg sóun verðmæta, þegar eingöngu er verið að hugsa um magnið en ekki gæðin. Útgerðin tæknivæðist í þeim tilgangi að afkasta sem mest og fá sem mestan afla á þeim dögum sem veiða má  Þá er einnig erfiðara að samhæfa veiðar og vinnslu í sóknardagakerfi. Það er alveg hægt að taka sem dæmi lúðuna í Bandaríkjunum sem var gefin frjáls að því leyti að það mátti sækja í hana með ákveðnum sóknardögum. Það fór svo að skipin tæknivæddust það mikið að nú er þetta komið niður í einn dag sem veiða má á ári. Hvaða skynsemi er í því?

Forseti vill geta þess að hann hyggst freista þess að ljúka umræðu um 2. dagskrármálið nú í kvöld. Matarhlé verður gert kl. hálfátta en út af dagskrá verður tekið 3. dagskrármálið.

Herra forseti. Það er svolítið sérkennileg staða að hér skuli vera ræddur lítill hluti flotans, örlög hans og möguleikar, en á sama tíma á að vera í gangi heildarendurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða þótt maður hneigist til að draga það í efa, ekki síst ef litið er til nál. meiri hluta hv. sjútvn. Eins og hér hefur komið fram virðast menn telja sig knúna til að vera með --- og ég ætla bara að segja það --- hótanir við ráðherra um að ef það frv. verði ekki komið fram fyrir 1. febrúar verði flutt sérstakt frv. um annan afmarkaðan hóp. Svona á líklega að taka þetta í bitum, herra forseti, og þá getum við líka haldið endalaust áfram. Það bítur hvað í skottið á öðru og þetta heldur áfram að vera hin ógeðfellda sagan endalausa. Ógeðfellda, segi ég, vegna þess að ef mönnum er annt um að þessi atvinnugrein fái að blómgast, takast með eðlilegum hætti á við þau verkefni sem bíða hennar og hún þarf að takast á við verða menn einhvern tíma að segja: Þetta er starfsumhverfið, svona er það. Það gengur ekki, herra forseti, að gefa mönnum endalaust undir fótinn með það að ætla að breyta þessu enn og síðan er alltaf skilið eftir ráðrúm til að fara í einn dansinn enn, bjóða upp enn á ný. Það er það sem smábátaflotinn hefur mátt búa við undanfarin ár. Ætli það séu ekki að meðaltali tvær breytingar á ári sem hafa verið gerðar á starfsumhverfi þess hóps sem er að reyna að gera út á báta undir 6 tonnum. Og það verður ekkert öðruvísi í vetur. Ný löggjöf tók gildi 1. september. Nú er verið að reyna að bæta úr fyrir þeim sem telja sig fara virkilega halloka gagnvart þeirri löggjöf, þó ekki nema einum tilteknum hópi, krókaaflamarksbátunum. Hitt bíður. Heildarendurskoðunin bíður og eins og ég segi, herra forseti, mér finnst þetta fremur ógeðfelld aðferð og hún er það ekki bara vegna þess að ég vildi sjá þetta gert með öðrum hætti, þ.e. menn reyndu að hafa heildaryfirsýn, heldur er það svo að þegar við erum farin að tala um jafnfámenna hópa og hér um ræðir erum við nánast komin niður á nafn og kennitölu. Þá gleymast grundvallarskoðanir og prinsipp og menn fara því miður að tala dálítið um túnið heima hjá sér. Ég er ekki á því að það sé endilega farsælasta nálgunin fyrir okkur þegar við erum að tala um íslenskan sjávarútveg, a.m.k. finnst mér það ekki ef ég vil horfa á íslenskan sjávarútveg sem eina af burðarstoðunum í efnahagslífi okkar vegna þess að þá á nálgunin auðvitað að vera önnur. Það eru nokkur atriði í því frv. sem hér er að koma til 2. umr. og í þeim brtt. sem og nál. okkar, fulltrúa Samfylkingarinnar í sjútvn., sem ég vil gera að umtalsefni en ég vildi byrja á því, herra forseti, að fara aðeins inn í þetta vegna þess að það hefur komið hér til tals og er í nál. meiri hlutans að haldið verður áfram að flytja tillögur og frumvörp um afmörkuð mál ef ráðherrann ekki mætir með frv. sitt. Herra forseti. Það væri gott að vita hvort hæstv. sjútvrh. er í húsinu.

Hann er í húsinu.

Hann er í húsinu og þá heyrir hann kannski það sem ég vildi spyrjast fyrir um. Hann talar um að vinna sé í gangi við heildarendurskoðun og ef marka má orð hv. þm. og fulltrúa í sjútvn. áðan, Hjálmars Árnasonar, er vinna við endurskoðun í gangi. Þá fýsir mig að vita hvort komin sé pólitísk niðurstaða og hvort ekki sé bara handavinna eftir og hvort menn þurfi þá að vera með þennan þrýsting eða hótanir um að þeir ætli að fara að flytja frumvörp um afmarkaða hópa eða hvort meiri hluti hv. sjútvn. hefur ekki þá aðkomu að þeirri nefnd eða er það ósáttur við þá pólitísku niðurstöðu sem verið er að vinna eftir að menn telji sig þurfa að koma fram með þeim sjálfstæða hætti sem mér virðist að gert sé í nál. þeirra. Mér finnst, herra forseti, mjög mikilvægt að við sem erum að vinna í þessum málum fáum að vita nokkurn veginn hvernig þetta liggur fyrir, ég tala nú ekki um, herra forseti, þegar mál standa þannig að við erum alltaf þegar það passar gerð hálfábyrg fyrir þeirri niðurstöðu sem kann að verða í frv. Ég heyri það a.m.k. á hæstv. sjútvrh. í hvert skipti sem hann tekur til máls að sú nefnd sem ég sat í kjörin af hv. Alþingi á sínum tíma, auðlindanefnd, muni eiga að bera svo og svo mikla ábyrgð á niðurstöðunni. Þess vegna væri ekki ónýtt að fá að vita hvaða pólitísku niðurstöðu menn hafa náð og eru þá að vinna eftir núna. Það væri því æskilegt ef hæstv. ráðherra væri tilbúinn að taka þátt í þessari umræðu og auðga hana með þeim staðreyndum sem væri prýðilegt fyrir okkur að hafa í farteskinu, bæði áfram inn í nóttina og svo til að hugsa um í jólafríinu því að ef marka má það sem menn eru að segja ættum við að eiga það sem eitt fyrsta málið eftir jólaleyfi að takast á við nýtt frv. sem felur þá í sér næstum heildarendurskoðun. Ætla menn kannski líka að endurskoða þann kafla sem snýr að krókaaflamarksbátunum? Er þetta þá ákvæði sem er einungis til bráðabirgða og hluti af þeirri nöturlegu sögu sem smábátaútgerðin hefur mátt búa við á undanförnum árum? Nú er ég ekki að tala um nöturlega sögu, herra forseti, í þeim skilningi að þeir hafi verið hjásettir með einhverjum hætti miðað við aðra báta í fiskveiðiflota okkar. Hreint ekki. Ég er miklu frekar að tala um það sem ég gat um áðan að það er ekki boðlegt að menn þurfi að búa við það óöryggi í sínu rekstrarumhverfi sem smábátaflotanum hefur verið boðið upp á. Ég hef oft sagt áður og get sagt það einu sinni enn að það er nóg fyrir menn að búa við það óöryggi sem fylgir því að vinna við lifandi auðlind þó að þeir eigi ekki yfir höfði sér breytingar á kerfinu frá missiri til missiris. Auðvitað er það orðið svo að menn reikna ekki með því að það standist. Það reikna allir með því að það líði kannski ár og þá verði búið að skæla það utan í einhverjum hópi þingmanna að breytingar náist fram, að bætur náist fyrir þennan hópinn og fyrir hinn hópinn og svo aftur fyrir þennan og svo þann þriðja o.s.frv. Þetta er auðvitað ekki nógu gott vegna þess að þetta hefur það eitt í för með sér að hér er enginn stöðugleiki, það eru endalausar breytingar, það er endalaus samanburður. Við fengum eina samanburðardoríuna áðan hjá hv. þm. Sigríði Ingvarsdóttur þar sem hún reiddi fram tölur og bar saman hvernig hin einstöku kerfi, aflamarkskerfi annars vegar og smábátar hins vegar, hefðu komið út úr þeirri þróun sem verið hefur undanfarinn áratug og ríflega það. Nei, herra forseti, þetta er ekki nógu gott. En af því að hæstv. sjútvrh. er mættur og ég veit ekki hvort hann heyrði spurningu mína áðan er spurning hvort ég eigi ekki að endurtaka hana.  Herra forseti. Það er rétt að hæstv. sjútvrh. sé meðvitaður um að menn eru þeirrar skoðunar, margir hverjir, að meiri hluti hv. sjútvn. sé með jafnvel beinar hótanir gagnvart hæstv. ráðherra í nál. sínu þar sem kemur fram að ef heildarendurskoðun á lögunum liggi ekki fyrir muni verða flutt sjálfstætt frv. um dagabátana sérstaklega fyrir 1. febrúar nk. Ef marka má hins vegar það sem hæstv. ráðherra sagði hér í umræðunni og mér fannst einnig koma fram hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni er verið að vinna að heildarendurskoðuninni. Spurning mín var hvort fyrir lægi heildstæð pólitísk niðurstaða þannig að bara væri handavinna eftir. Mér finnst þá líka að hæstv. ráðherra ætti að upplýsa okkur um í hverju sú pólitíska niðurstaða felst, ekki síst okkur sem höfum það á tilfinningunni að það eigi alltaf svona a.m.k. annað veifið að snara okkur inn í ábyrgð á því sem hugsanlega kann að koma út úr þeirri málamiðlun sem stjórnarflokkarnir hafa verið í. Ég fæ alltaf á tilfinninguna þegar hæstv. ráðherra leggur lykkju á leið sína og nefnir auðlindanefndina að hann þykist vera að snara mig sem ábyrgðarmanneskju á því sem hann er að bralla úti í bæ eða menn á hans vegum þannig að mér finnst skipta verulegu máli að vita hver hin pólitíska niðurstaða er. Að minnsta kosti ætla ég ekki að taka ábyrgð á henni nema hún sé þá í samræmi við það sem ég hef áður sagt, skrifað eða lýst stuðningi við. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra geri okkur grein fyrir þessu á eftir og þá jafnframt að við megum vera rólegri í jólahléinu gagnvart því hvað bíður okkar þegar þing kemur aftur saman. Hv. 4. þm. Norðurl. v. talaði áðan um sanngirni, og hún spurði: Er einhver sanngirni í þessu? Er einhver sanngirni í hinu? Það er kannski fljótlegast, a.m.k. fyrir mig, að svara því neitandi. Það er engin sanngirni í þessu enda hefur það ekki staðið til. Þetta er allt í bullandi ósanngirni. Það ríkir ekkert jafnræði og það ríkir ekkert réttlæti. Menn eru að krukka reglulega í löggjöfina með handaflstilfærslu á aflaheimildum fram og til baka. Stundum er ekki alveg gott að átta sig á því hver ástæðan er og við minnkandi afla tekur þetta auðvitað á. Það eru ekki allir glaðir þegar verið er að krukka í löggjöfina um stjórn fiskveiða vegna þess að í flestum tilfellum þýða þær breytingar sem Alþingi er að gera á þessari löggjöf að verið er að flytja til mikla fjármuni. Mér finnst stundum að af því að hv. þingmenn eru að tala um aflaheimildir vilji þeir horfa fram hjá því að við erum í rauninni að færa fjármuni frá einum til annars, fjármuni í formi veiðiréttar vegna þess að veiðirétturinn á Íslandsmiðum er allur framseljanlegur. Við erum alltaf að tala um peninga og við erum að tala um mikla hagsmuni. Á meðan menn vilja hafa þetta kerfi svona, þ.e. að verið sé að færa til með handafli, held ég að erfitt verði að finna sanngirnina, a.m.k. gagnvart öllum. Það eru auðvitað alltaf einhverjir sem finnst að nú sé þetta orðið sanngjarnt gagnvart sér. Við þekkjum það auðvitað öll sem talað er við um þessi mál að það eina sem menn eru að sækjast eftir, þeir sem eru starfandi í þessari atvinnugrein, er meiri afli, það eru meiri aflaheimildir, og engum finnst nein sanngirni í því að þá sé verið að færa frá þeim og til annarra. Það má kannski segja að þeir sem eru að fá þurfi líka að upplifa það að um tímabundna sanngirni sé að ræða því að þetta kerfi hefur tilhneigingu til að virka þannig að menn eru aldrei neinir endanlegir sigurvegarar. Það er dálítið vont að réttlæta kerfi sem er í rauninni þannig að það tekur ekki mið af atgervi eða nálægð við mið heldur kannski miklu frekar handstýrðum ákvörðunum, ákvörðunum sem eru teknar af fólki sem situr á Alþingi, þ.e. markaðslögmálin fá ekki að vinna inni í þessu kerfi nema að litlu leyti vegna þess að það er alltaf gripið inn í og Alþingi tekur að sér að handstýra. Þetta var um sanngirnina og jafnvel réttlætið. Herra forseti. Þá ætla ég að koma að byggðakvótanum vegna þess að í þessu frv. leggja menn upp með þriðju byggðakvótatilraunina og nú er það krókaaflamarksbyggðakvóti. Hann hefur reyndar það umfram hina tvo að honum verður úthlutað eins og öðrum veiðiheimildum af sjútvrh. Hann er hluti af 9. gr. sem er eins konar áfallagrein sem hægt er að nýta ef talið er nauðsynlegt að bregðast við vegna áfalla sem einstakar útgerðir, einstakur veiðiskapur verður fyrir. Hann hefur það fram yfir, en eigi að síður, herra forseti, verð ég að lýsa því yfir enn og aftur að mér finnast þessar aðferðir fremur ógeðfelldar. Ég lýsti því yfir strax þegar fyrsta tilraunin var gerð árið 1995 og 500 brúttólestirnar voru settar inn til Byggðastofnunar að mér fyndist þetta ógeðfellt. Ég veit að margir hugsuðu eins hér í salnum en fáir komu hér upp til að bakka mig upp ef nokkur og það sama endurtók sig í raun 1999 þegar 1.500 þorskígildistonnin voru sett inn í Byggðastofnun. Ég andmælti því. Það kom fram í umræðunni fyrr í dag að hv. þm. Guðjón Guðmundsson sagðist hafa efast mjög og ég veit að þeir voru fleiri, en þeir gengu ekki fram fyrir skjöldu þó að þeir töluðu kannski þannig í sínum þingflokki og reyndu að hafa áhrif og ég virði það svo sem með stjórnarþingmenn. En alla vega rifjaði ég upp þá hver hefðu orðið örlög þessara 500 þorskígildislesta. Þau urðu, herra forseti, að eftir tveggja ára tíma var þeim úthlutað varanlega og þá til báta sem voru skráðir á tilteknum stöðum algjörlega án tillits til þess hvar þeir höfðu landað aflanum eða hvaðan þeir höfðu verið gerðir út. Bátar sem höfðu hins vegar landað á þeim stöðum sem maður hélt kannski að væri verið að reyna að rétta við fengu ekki neitt ef þeir voru skráðir annars staðar. Herra forseti. Mér sýnist, miðað við það hvernig meiri hluti nefndarinnar leggur málið upp núna, að menn ætli svolítið að fara þessa leið aftur. Það heitir ekki varanleg úthlutun núna, herra forseti, en það er talað um að þetta verði til einhverra ára, þriggja til fimm ára, ekki ár í senn heldur þriggja til fimm ára með samningi þar um. Og þessi kvóti er framseljanlegur. Þau tonn sem Byggðastofnun úthlutaði, 1.500 þorskígildislestirnar, hafa að mínu mati ásamt og með þeirri sögu sem við höfðum úr fyrstu tilraun haft kannski eitt gott í för með sér og það er að ég held að menn séu að átta sig á því að orðið byggðakvóti leysir ekki vanda allra. Mér hefur fundist að þetta væri notað svolítið sem patent, þ.e. bara leysa það með byggðakvóta. Og ef maður segir byggðakvóti þá er maður voða góður, ægilega vænn og þykir gasalega vænt um byggðirnar og fólkið og er kannski ekkert voðamikið fyrir markaðslögmál og leiðindi, tekur jafnvel þátt í að neita að horfast í augu við veruleikann sem er auðvitað sá að við erum að tala um takmarkaða auðlind sem eins og ég sagði áðan er ein af efnahagsstoðum okkar Íslendinga og þess vegna þurfum við að vanda okkur. Eins og ég segi, herra forseti, þá er kosturinn við þessar byggðakvótaæfingar að þær hafa kannski leitt þau sannindi fram að byggðakvóti er ekki hin endanlega björgun byggðanna í landinu. Ef við veltum fyrir okkur þeim hugmyndum sem menn hafa verið að setja fram um byggðakvóta þá held ég að það sé alveg einsýnt að menn munu alltaf lenda í sömu vandræðunum, þ.e. þeim vandræðum sem menn lenda í þegar þeir eru að reyna að skipta takmarkaðri auðlind sem er þetta vandamál með réttlætið. Auðvitað hefur það bjargað einhverju einhvers staðar að inn á tiltekna staði var stefnt viðbótarafla og síðan efnt til fiskvinnslu þar sem ekki hafði verið vinnsla eða vinnsla hafði lagst af. Auðvitað bjargaði það einhverju. Það er ekki verið í sjálfu sér að gera lítið úr því að ef tiltekin svæði eða tilteknir staðir fá gjafir af þessu tagi þá hlýtur það að bjarga einhverjum. Við vorum að tala á sínum tíma þegar var verið að ræða um þessar 1.500 þorskígildislestir sem Byggðastofnun fékk að þetta væru verðmæti upp á einn milljarð. Það væri nú annað hvort að þetta breytti einhverju. Ég hugsa líka að forstjóri Byggðastofnunar hefði á þeim tíma allt eins viljað fá milljarðinn og hefði þá kannski viljað vinna með hann á fleiri sviðum. En á því var ekki gefinn kostur. Miklu auðveldara var að úthluta þessum þorskígildislestum en að tala um peningana. Herra forseti. Ég lýsi fullum fyrirvara við þann byggðakvóta, þann krókaaflamarksbyggðakvóta sem hér á að fara að efna upp í og ég hef fulla samúð með hæstv. sjútvrh. fyrir að þurfa að úthluta þessum veiðiheimildum eftir þeim sérstæðu reglum sem hér er verið að reyna að búa til. Þær eru þannig að með sæmilegri illkvittni er alveg hægt að ímynda sér hvert sé verið að stefna, en af því að það eru að koma jól þá ætla ég að geyma mér hana. En þetta er áreiðanlega ekki leiðin. Þetta er örþrifaráð. Þetta er ekki sú leið sem er eðlilegt að fara og í þær reglur sem menn eru að reyna að prjóna skortir það gegnsæi og alveg örugglega það jafnræði sem við hljótum að gera kröfu til þegar stjórnvöld eru að úthluta verðmætum. Herra forseti. Ef um væri að ræða peninga, ef við værum að tala um peningana, ef við værum að tala um þá tugi milljóna sem hér liggja undir þá er ég ansi hrædd um að gerð yrði krafa um að nákvæmlega væri sundurliðað. En það er einhvern veginn eins og menn séu ekki alveg tilbúnir enn þá til að horfast í augu við að aflaheimildir eru ávísun á peninga. Þetta eru verðmæti sem eru ávísun á peninga. Eins og kemur fram í því nál. sem ég hef skrifað upp á hafa jafnaðarmenn ekki stutt þær breytingar sem gerðar voru á löggjöfinni í kjölfar svokallaðs Valdimarsdóms sem féll í desember 1998. Við studdum ekki þær breytingar sem meiri hlutinn á Alþingi gerði á löggjöfinni um stjórn fiskveiða í kjölfar þess. Við drógum í efa að sú túlkun sem sérfræðingasveit ríkisstjórnarinnar setti fram væri rétt. Enda kom í ljós að þar stóðst ekki allt og þar vil ég rifja upp grásleppuna sem átti að fara að setja inn í kvóta. En menn hurfu síðan frá því. Mér finnst satt að segja greinargerð Sigurðar Líndals og Skúla Magnússonar hvað varðar sóknarmarkið afar sannfærandi, þ.e. lögfræðileg úttekt þeirra. Mér finnst hún afar sannfærandi þannig að ég held að óhætt sé að taka undir með þeim sem segja að fyrst og fremst sé um að ræða pólitíska niðurstöðu þegar við erum að ræða þá löggjöf um smábáta sem þessu frv. er ætlað að milda. Við studdum ekki þessar breytingar. Við vorum ekki á því að lögin ættu að taka gildi núna í haust heldur að eðlilegra væri að bíða eftir því að heildarúttektin kæmi af því að þá héldum við að svo stutt væri í hana. Þar af leiðandi er afskaplega erfitt að takast á við breytingar sem menn eru síðan að gera á þeirri löggjöf sem hér var sett, að mér skilst núna í ósátt við alla. Eða er ekki nokkuð víst, herra forseti, ef menn láta það renna í gegnum huga sér hvernig menn hafa brugðist við að hér muni aldrei í raun hafa verið þingmeirihluti fyrir þeirri niðurstöðu sem við stöndum nú frammi fyrir? Ég hugsa að leiða megi mjög sterk rök að því. Menn gætu jafnvel búið til nafnalista til þess að staðfesta það. Það er alltaf erfitt, herra forseti, fyrir þá sem ekki hafa verið sáttir við grundvöllinn og ekki tekið þátt í lagasetningunni nema með hjásetu sinni að eiga síðan að taka þátt í því að lagfæra. Það er mjög flókið. Þó eru til leiðir eins og þær að bjóða upp á allt aðra stefnu. En ég veit ekki hvort sú leið er kannski endilega sú sem best er að fara þegar menn eru að bíða eftir heildarendurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða. Þó má reyna. Hér eru einhverjir hv. þm. sem ætla að gera tilraun með þá aðferð. En sömuleiðis, ef marka má það sem fram hefur komið hjá stjórnarliðum, hv. fulltrúum í sjútvn. eins og Hjálmari Árnasyni fyrr í dag, þá mun hann ekki treysta sér til að greiða slíkum tillögum atkvæði af því að hann veit að það er ekki þingmeirihluti fyrir þeim. Og aftur getum við spurt: Hver er hinn raunverulegi þingmeirihluti? Herra forseti. Ekki ætla ég að fara að tala um sannfæringu einstakra aðila hér. Við þekkjum öll að þetta með stjórnarskrána og sannfæringuna er auðvitað nokkuð sem hver á við sjálfan sig og það getur verið sannfæring manns að betra sé að fylgja þeim meiri hluta sem maður hefur stillt sér upp með í grófum dráttum en að fylgja fram prívatsannfæringu og það hefur einatt orðið niðurstaða okkar margra sem höfum starfað í pólitík þannig að ég tek menn ekki upp í þeim efnum. En það er annað atriði í þeim brtt. sem meiri hlutinn leggur fram, sem ég vil gjarnan lýsa ánægju minni með. Það er hin svokallaða meðaflagrein, 4. gr. frv., sem verður bráðabirgðaákvæði ef brtt. meiri hlutans ná fram að ganga sem ég tel ekki ástæðu til að efast um á þessari stundu a.m.k. Ég óskaði hæstv. sjútvrh. þegar við 1. umr. til hamingju með að vera kominn í hóp okkar sem viljum fara þessa leið og mér finnst ástæða til að hrósa meiri hluta nefndarinnar fyrir þær brtt. sem hér liggja fyrir. Ef meiri hlutinn hefði ekki komist að þessari niðurstöðu í sínum hópi þá veit ég ekki hvort það hefði þýtt fyrir okkur hina að flytja þær. Við þekkjum það af gamalli reynslu að minni hlutinn á ekki oft upp á pallborðið ef hann er í beinum tillöguflutningi hér. Ég hef samt á tilfinningunni að þarna hafi dropinn holað steininn og þó svo brtt. sé borin fram af meiri hluta sjútvn. þá þykjumst við ýmis eiga eitthvað í þessu, a.m.k. við sem erum lengi búin að flytja tillögur þess efnis að betra væri að laða menn til réttrar breytni en hóta þeim, að betra væri að umbuna mönnum fyrir rétta breytni en að refsa. Það er nákvæmlega það sem við ætlum að gera tilraun með hér, herra forseti. Við ætlum að umbuna mönnum fyrir að koma með helst allan afla að landi. Við vitum reyndar að þær tölur sem við höfum séð um brottkast eru aðeins meiri en 5%, því miður. Eigi að síður ímyndum við okkur að við getum nálgast það mjög með þessum hætti að allur afli komi að landi. Við vitum ekki hvort þessi 20% aflaverðmætis nægja eða hvort þau reynast verða hvatning. Það verður áreiðanlega misjafnt eftir tegundum. Alla vega er það trú okkar að það að fara í prósent í stað krónutölu geri það að verkum að sjómenn muni leggja sig frekar fram við að ganga vel frá þessum afla þannig að hann seljist á góðu verði á fiskmörkuðum. Mikið er unnið með því vegna þess að þetta getur hleypt meira lífi í fiskmarkaðina sem er mjög mikilvægt og þýðir að vinnslan hefur meira hráefni að moða úr sem er ekki síður mikilvægt. Ef menn eru að tala um byggðaaðgerðir í þessu frv. þá hugsa ég að þessi aðgerð sé virkari byggðaaðgerð heldur en hitt bixið. Þarna erum við í raun að tala um miklu meiri afla en þetta skítti sem menn eru að fara í hér samkvæmt 9. gr. laganna um stjórn fiskveiða og við lítum augum í 3. gr. þessa frv., þ.e. þennan krókaaflamarksbyggðakvóta. Þetta er miklu merkilegri aðgerð í raun og veru. Og það sem er best við hana er að hún er almenn, nær til alls flotans. Hún er almenn. Fiskvinnslan um allt land getur notið þess sem þarna kann að gerast og við bindum vonir við að gerist. Það er eins og jafnan, herra forseti, að um leið og fyrir lá að í þetta yrði farið með þessum hætti og menn sáu að þarna gat verið um umtalsverðan afla að ræða og þar með umtalsverða peninga, að menn vildu auðvitað fara að ráðstafa þeim fjármunum. Gerð er um það tillaga í frv. að Hafrannsóknastofnun fái þessa fjármuni. Ég hef áður flutt tillögu um að Hafrannsóknastofnun fái þessa fjármuni. Ég hef reyndar líka tekið þátt í tillöguflutningi um að Lífeyrissjóður sjómanna fái þessa fjármuni, sömuleiðis björgunarsveitirnar í landinu eða að slíkir aðilar fái eitthvað af þessum fjármunum. Allt er þetta mjög gott. Allt er þetta eitthvað sem við viljum sjá. Sömuleiðis hefur þeirri tillögu verið gaukað að mér að það mundi ekki skemma fyrir ef það lægi ljóst fyrir að eitthverju af þessum peningum yrði ráðstafað heima fyrir, eins og það heitir, þannig að mönnum fyndist að þeim mun eftirsóknarverðara væri að mæta með allt á markaðinn þó að þeir fengju svo sem ekkert fyrir það af því að þeir vissu að andvirðinu yrði ráðstafað að einhverju leyti heima fyrir, kannski til kirkjunnar, íþróttafélagsins, leikfélagsins, eða guð má vita til hvers. Alla vega skortir ekki hugmyndir um hvernig eigi að ráðstafa þessum fjármunum ef okkur tekst að framkvæma þetta þannig að boðlegt sé. Við ræddum í nefndinni að kannski væri rétt að sjá til hvernig þetta þróaðist, hvernig þetta færi af stöfnum. Fyrsta tímabilið sem við erum að tala um er tímabilið núna frá 1. febrúar væntanlega og út fiskveiðiárið. Það verður auðvitað tímabil þar sem við munum flest fylgjast grannt með hvað gerist, hvernig flotinn komi til með að vinna með þetta ákvæði, hvort okkur hafi tekist að búa til þessa hárfínu línu sem við vitum að þarf að þræða á milli þess að það sé girnilegt að koma með aflann að landi og svo þess að það sé ekki of girnilegt, að það sé ekki beinlínis hvetjandi. Alla vega get ég svo sem fallist á að í lagi sé að Hafrannsóknastofnun njóti þessa fyrsta tilraunatímabils, þ.e. þetta fiskveiðiár eins og við ræddum um í nefndinni, en að við lítum til þess þegar við sæjum reynsluna hvort ekki væri rétt að breyta þessu ákvæði síðan og mæta þá fjölbreyttari áhugamálum um hvert rétt væri að peningar eins og þessir rynnu. Hafrannsóknir eru áhugamál, að ég held, flestra ef ekki allra á Alþingi og þeirra sem eru starfandi í þessum bransa. En við veltum því fyrir okkur hvort ekki væri skynsamlegra að stofnaður yrði sjálfstæður rannsóknasjóður sem allir gætu sótt í, Hafrannsóknastofnun fyrir tiltekin skilgreind verkefni sem og aðrir vísindamenn sem vildu hasla sér völl eða störfuðu á þessu sviði. Ég held að mjög áhugavert væri að við reyndum að gera eitthvað slíkt. Okkur finnst stundum að svolítið þröngt sé að vera með Hafrannsóknastofnun svo ráðandi sem hún er og áhugavert væri að fleiri hefðu betri aðstöðu til þess að starfa þannig að við gætum fengið marktækt ,,second opinion`` hér heima vegna þess að þegar við fáum erlenda sérfræðinga til þess að yfirfara það sem verið er að gera þá beita menn kannski fyrst og fremst öðrum formúlum á þær tölur sem þegar liggja fyrir og búið er að reikna út með kannski tveimur formúlum hér heima. Þá er ekki verið að tala um nýjar grunnrannsóknir sem við erum kannski frekar að binda vonir við að hægt yrði að fara í ef þarna yrðu til peningar til þess að vinna í þessum málum eins og vert væri. En þetta er bara þanki, herra forseti, sem ég vildi setja hér fram og ég þykist vita að við í hv. sjútvn. munum ræða af alvöru þegar við sjáum hvernig þetta ákvæði ætlar að reynast. Aðeins vegna þess sem hér hefur komið fram um endurskoðunina, og ég þykist vita að hæstv. ráðherra komi kannski inn hana á hér á eftir og ég bind vonir við að hann geri það, þá fannst mér hv. þm. Hjálmar Árnason áðan víkja aðeins frá nál. þar sem talin eru upp þrjú atriði sem verið er að leiðrétta gagnvart dagabátunum og hann sauð það í rauninni niður í eitt atriði sem var að botn yrði settur. Hann var næstum að segja: ,,Ég væri sáttur við þá lendingu.`` Alla vega fannst mér hann vera kominn þangað í andsvörum. Maður veltir því svolítið fyrir sér af því að aflamarksbátarnir standa út af hvort hv. þm. Hjálmar Árnason eða aðrir sem láta sér svo annt um dagabátana hafi aldrei velt fyrir sér gólfi fyrir þá. Nú er alveg ljóst að þeir bátar hafa verið skertir mjög reglulega. Reyndar hefur það þó gerst í einhver skipti að þeir hafa fengið úr jöfnunarpottum. En sannarlega hafa þeir verið skertir og við erum með tölur um hvernig það hefur gerst. Hafa menn engar áhyggjur af gólfi fyrir þá aðila fyrst þeir eru svo harðir á því að það sé algert svartalágmark fyrir dagabátana? Þessu er ég bara að stinga inn, herra forseti, fyrir þá frumvarpssmíð sem er í gangi og ég er nokkuð viss um að mér verður ekki boðin aðkoma að. Ég verð því að setja hlutina fram hér nema hæstv. ráðherra bjóði mér og öðrum sem hafa áhuga á þessum málum að taka þátt í þessu, sem hann væntanlega rekur fyrir okkur á eftir.

Herra forseti. Til mín var beint einni spurningu um afstöðu mína til umfjöllun í nál. um endurskoðun vegna dagabáta. Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir lagði þetta upp sem einhvers konar hótun nefndarinnar í minn garð. Ég hef lýst því yfir opinberlega að ég telji rétt að endurskoða þau lagaákvæði sem um þennan bátaflokk gilda. Ég hef reyndar gert það oftar en einu sinni. Ég hef átt um það viðræður við Landssamband smábátaeigenda þó ekki hafi náðst saman um þær hugmyndir sem ég hafði og þeir hafa. Það er kannski eðlilegt þar sem stærri mál voru til umræðu á þeim tíma. Stundum er erfitt að reyna að leysa fleiri en eitt mál í einu, sérstaklega þegar mikið ber á milli. Þess vegna varð raunin sú af minni hálfu að fresta því að reyna að ná niðurstöðu um dagabátana þangað til að búið væri að afgreiða þau mál sem upp komu við upptöku krókaaflamarksins við síðustu fiskveiðiáramót. Ég sé þess vegna enga hótun í umfjöllun meiri hluta nefndarinnar. Þegar meiri hluti nefndar talar um að beita sér fyrir að flutt verði frv. þá leyfi ég mér að draga þá ályktun að þar sé um að ræða stjfrv. og ég geri ráð fyrir því að það geti séð dagsins ljós í kringum þann tímapunkt sem nefndur er í meirihlutaálitinu.

Herra forseti. Í nál. meiri hluta hv. sjútvn. segir, með leyfi forseta: ,,Því er ekki fjallað um önnur hagsmunamál smábátanna að þessu sinni`` --- önnur en krókaflamarksbátanna. ,,Gert er ráð fyrir að á þeim verði tekið í þeirri heildarendurskoðun á fiskveiðistjórnuninni sem nú stendur yfir og ætlunin er að lögfesta á þessu þingi. Má í því sambandi sérstaklega nefna málefni svokallaðra dagabáta. Þótt ekki hafi unnist tími til að undirbúa það mál nú telur meiri hlutinn óhjákvæmilegt að lagfæra rekstrarumhverfi þess bátaflokks á þessum vetri og mun beita sér fyrir því að frumvarp þess efnis verði lagt fram á Alþingi fyrir 1. febrúar nk.`` Herra forseti. Hér er annars vegar fjallað um að taka eigi á málefnum annarra bátahópa eða bátaflokka í þeirri heildarendurskoðun sem nú fer fram, en síðan segir, svo ég vitni aftur, meiri hlutinn: ,,... mun beita sér fyrir því að frumvarp þess efnis verði lagt fram á Alþingi fyrir 1. febrúar nk.`` Herra forseti. Mér finnst að hér komi a.m.k. fram efasemdir um að heildarendurskoðuninni verði lokið þá. Hvort það kemur fram í nál. man ég ekki, en alla vega hefur það komið fram í þessari umræðu að það verði að vera komið fram hvernig menn ætla að breyta starfsumhverfi dagabátanna fyrir 1. febrúar vegna þess að það verði að gefa mönnum kost á því að eiga val um að flytja sig á milli flokka til 15. febr. Mér sýnist því, herra forseti, að þarna komi a.m.k. fram miklar efasemdir um að ráðherra verði tilbúinn með frv. sitt.

Herra forseti. Ég get bara ekki lesið þennan texta með svona tortryggnu hugarfari eins og hv. þm. gerir og sé ekki neina hótun eða vantraust í þessu og ég á ekki von á öðru en þetta gangi eftir. Eins og hv. þingmenn vita leggja ráðherrar fram stjfrv. fyrst í ríkisstjórn og síðan í þingflokkum þannig að það er ekki alveg undir ráðherranum einum komið hver nákvæm dagsetning verður. En eins og fram kom er meiri hluti nefndarinnar samsettur af stjórnarþingmönnum þannig að þeir munu auðvitað hafa um það að segja líka hver dagsetningin verður nákvæmlega þegar frv. verður lagt fram. Ég sé engin sérstök tormerki á því að þetta geti gengið eftir á þessari stundu. Auðvitað veit enginn hvað framtíðin ber í skauti sér. En á þessu stigi sé ég ekki neina sérstaka ástæðu til tortryggni vegna þessa texta.

Herra forseti. Ég veit svo sem ekki hvernig hæstv. ráðherra ætti að svara þessu öðruvísi. Að minnsta kosti mundi ég í hans stöðu kjósa að skilja málið á nákvæmlega sama hátt. En þessi texti liggur eigi að síður fyrir og ef hæstv. ráðherra kýs að skilja málið svo að hér sé einungis verið að stefna öllu að einum og sama punkti, þ.e. að hér muni stjórnarfrv. með endurkoðuðum lögum um stjórn fiskveiða liggja fyrir fyrir 1. febrúar nk., þá þurfum við bara að sjá hvort það gengur eftir. 
             Ég held að það sé kannski ekki seinna vænna, herra forseti, en það verði sakir þess að ef hér á að verða um heildarendurskoðun að ræða, þá tekur það tímann sinn í vinnslu og ef áætlun þingsins á að standast fyrir vorið, þá er það hugsun forseta þingsins, ef ég man rétt, að við hverfum frá þingstörfum í kringum sumardaginn fyrsta. Það er því eins gott að hafa hraðar hendur og þess vegna er það svo mikilvægt, herra forseti, sem ég var að spyrja hæstv. ráðherra um, að fyrir liggi klár pólitísk lína þannig að þá sé bara handavinna eftir. En ég hef mínar efasemdir um hina kláru pólitísku línu, kannski bæði af því að ég fékk ekkert svar um það og í öðru lagi að ef hún lá fyrir, af hverju voru þá dagabátarnir ekki teknir með núna? Af hverju vannst ekki tími til að ná því saman? Við höfum verið afskaplega samstarfsfús, minni hlutinn í sjútvn., og í rauninni leyft meiri hlutanum að hafa þann tíma sem hann hefur þurft til að ganga frá þessu máli en hann nægði ekki. Þess vegna hef ég auðvitað, herra forseti, mínar efasemdir um að hin pólitíska lína sé komin og þar af leiðandi verð ég því miður að vera áfram með efasemdir um að það standi sem hæstv. ráðherra er hér að boða.

Herra forseti. Enn erum við að ræða frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Mörg orð hafa fallið í þessum sal og alls staðar um landið um lögin nr. 38/1990. Og það er ekki nema von vegna þess að miklar deilur eru í samfélaginu um hvernig fiskveiðistjórnarkerfi okkar eigi að vera. Það hafa verið svo miklar deilur í samfélaginu að hæstv. forsrh. lýsti því yfir í lok kosningabaráttunnar fyrir síðustu kosningar að skipuð yrði sérstök sáttanefnd og átti hún að skila nefndaráliti sem átti að verða matur í umræðunni um heildarendurskoðun á fiskveiðistjórnarlöggjöfinni. Nefndin var skipuð, en því miður verður ekki sagt að niðurstaðan hafi verið mikil sátt. Menn gátu ekki komist að sameiginlegri niðurstöðu. Fulltrúar stjórnarflokkanna voru meira að segja ekki alveg á eitt sáttir um hvernig fiskveiðistjórnarkerfið ætti að vera hjá okkur. Fyrir rúmu ári lagði hæstv. sjútvrh. fram frv. um að fresta gildistöku laga um stjórn fiskveiða smábátanna. Það frv. var samþykkt og rökin fyrir því að frv. var lagt fram voru þau að heildarendurskoðun færi að fara fram og þess vegna borgaði sig ekki að vera að hringla neitt með smábátakerfið. Ári síðar var nánast þetta sama frv. lagt fram af hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni og mér á sömu forsendum að vera ekki að hræra í smábátakerfinu vegna þess að fyrir dyrum stæði heildarendurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu á Íslandi. Og núna á þessum degi lýsir hæstv. sjútvrh. því yfir að senn muni hann leggja fram frv. sem felur í sér heildarendurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu okkar. Það frv. hlýtur senn að líta dagsins ljós. Við hljótum að ætla, herra forseti, að það frv. verði lagt fram í febrúar eins og hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir nefndi áðan ef á að samþykkja frv. og ætlast er til að það verði samþykkt á þessu þingi. Því spyr ég, herra forseti: Ef gert er ráð fyrir því að það frv. verði lagt fram, nýtt frv. sem felur í sér heildarendurskoðun á öllu fiskveiðistjórnarkerfinu okkar, ef það á að leggjast fram núna rétt eftir áramótin, þá spyr ég: Til hvers er þá verið að leggja það frv. fram sem liggur hér fyrir? Það eru svo fáir dagar þarna á milli. Það má orða það svo að í þessu sé holur hljómur.  Herra forseti. Í nál. meiri hluta sjútvn. um það frv. sem hér er verið að leggja fram skrifar hv. þm. Hjálmar Árnason undir með fyrirvara. Kristinn H. Gunnarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Sú spurning vaknar hvort hann sé sammála nál. meiri hlutans eða hvort hann hafi skrifað undir með fyrirvara eða muni skrifa undir, og þá eru eingöngu sjálfstæðismenn eftir ef hann er með fyrirvara líka. Það er því eins og ekki sé sátt um þetta, enda vita það allir menn. Það er heldur ekki sátt um það innan Sjálfstfl. hvernig haga eigi sjávarútvegskerfinu hérna. Þar er talað um auðlindagjald. Það var samþykkt sem sáttaleið eða talað var um að hafa hóflegt auðlindagjald sem sáttaleið. Sáttaleið á móti hverju? Til móts við hverja? Til móts við þá sem berjast fyrir því kerfi og vilja verja það kerfi sem nú er við lýði eða sáttaleið við þau 20% þeirra sem tóku þátt í landsfundinum og kusu með fyrningarleiðinni? Þeir sem aðhyllast fyrningarleiðina og eru með þær skoðanir að auðlindin, í þessu tilviki fiskurinn í hafinu, sé sameign þjóðarinnar, þeir sem álíta að viðhafa eigi uppboðskerfi í tengslum við úthlutunina þar sem fjármunirnir fara í sjóði sveitarfélaga eða ríkisins eða til einhverra sérstakra verkefna sem eru landi og lýð til heilla, það er fólk sem ég tel að sé óhrætt við markaðinn, sé óhrætt við það að haft sé uppboð og að sá sem bjóði best hljóti, eftir náttúrlega einhverjum ákveðnum reglum eins og eru við slíkar aðstæður. Þetta er allt saman svolítið skondið þegar við hugsum um þá menn sem aðhyllast frjálsa verslun og viðskipti og eðlilega samkeppni að þeir skuli hneigjast inn á slíkar skömmtunarbrautir sem koma fram í núverandi sjávarútvegskerfi og líka í tillögunum um byggðakvóta. Þetta eru miklar mótsagnir og minna mikið á hugsun sem ríkti mjög í Ráðstjórnarríkjunum á sínum tíma þar sem ríkið útdeildi og þá oftast vinum og vandamönnum og hinir fengu ekki að komast að, hin venjulega alþýða. Menn eru farnir að sjá í æ ríkari mæli mótsagnirnar sem eru í þessu og þess vegna vex þeim ásmegin og þeim fjölgar með hverjum deginum sem aðhyllast það að fara eigi fram uppboð á heimildum til veiða.

Eins og áður hafði verið tilkynnt er gert ráð fyrir matarhléi frá kl. hálfátta til átta þannig að forseti biður hv. þm. að gera hlé á máli sínu þegar vel stendur á í ræðu hans, innan u.þ.b. tveggja mínútna.

Herra forseti. Ég mun verða við þessu nú þegar. Ég var kominn að kaflaskilum í ræðu minni og þetta hentar mjög vel.

Herra forseti. Þegar ég gerði hlé á máli mínu var ég að tala um þá erfiðleika sem hljóta að blasa við þegar verið er að úthluta úr takmarkaðri auðlind eins og við stöndum frammi fyrir þegar við deilum út fiskveiðiheimildum. Allt kerfið sem búið hefur verið til í kringum þetta hefur skapað mikla óánægju og deilur í samfélaginu. Ég ræddi hér áðan um byggðakvóta, herra forseti, og einnig talaði ég um ráðherrakvótann sem er gert ráð fyrir samkvæmt hinu nýja frv. um veiðar smábáta. Það hlýtur að vera erfitt fyrir ráðherra að standa í að deila út 1.000 tonnum af ýsu og 1.000 tonnum af steinbíti og 300 tonnum af óslægðum ufsa, þ.e. ufsa sem á að vera 300 tonn miðað við slægðan fisk. Já, hvaða aðferðum á að beita og hvaða reglur eiga að vera? Þegar Byggðastofnun var að úthluta byggðakvótanum á sínum tíma og finna reglur var miðað við ýmislegt eins og t.d. hversu mörg störf hefðu tapast í fiskvinnslu og hvaða breytingar hefðu orðið í útgerð á viðkomandi stöðum. Eitt sveitarfélag óskaði eftir því að leyfa útgerðarmönnum að bjóða í kvótann gegn þeim skilyrðum að honum yrði landað á staðnum, ef ég man rétt, herra forseti. En grundvallarhugsunin var sú að sveitarfélagið fengi að hafa útboð á kvótanum sem kom í þess hlut, hér var um Vesturbyggð að ræða, og að andvirði fjárins sem hefði komið ætti að renna í sveitarsjóð til að stuðla að uppbyggingu byggðarinnar, jafnvel með nýsköpun í huga. En því miður fékkst þetta ekki samþykkt. Menn töldu að ekki væru lagaheimildir fyrir þessu. Þarna hefði einmitt verið tækifæri til að sjá hvernig svona lagað hefði gefist. Þá hefðu allir setið við sama borð og allir hefðu fengið að keppa á jafnréttisgrundvelli. Þetta varð því miður ekki ofan á og hugsunin um eðlilega og frjálsa samkeppni var ekki uppi á borðinu þarna, herra forseti, frekar en á öðrum sviðum hjá þeim mönnum sem fara með völdin í landinu. Ég tel þetta eigi frekar við um Sjálfstfl. en þar skilst mér að þeir séu flestir sem reyna að verja það kerfi sem nú er. Segjum að það ætti t.d. að leggja einhvers staðar veg og það yrði síðan ákveðið einhliða af ríkisvaldinu að eitthvert eitt verktakafyrirtæki fengi að leggja veginn og ekkert annað, jafnvel þó önnur væru tilbúin að bjóða í verkið. Ég geri mér þó grein fyrir því, herra forseti, að auðvitað væri ekki hægt að bjóða upp allar fiskveiðiheimildir á einum degi og hafa algjöran frumskóg hvað það varðar. Það yrði að vera undir ákveðnum lögmálum og reglum eins og alltaf er í slíku. Það mundi þó koma í veg fyrir og mundi lágmarka það sem lyti að slíkri skömmtun og að réttur annarra væri fyrir borð borinn. Í frv. sem hér um ræðir er gefinn viðmiðunartími. Þegar við tölum um viðmiðunartíma er ekkert óeðlilegt að miðað sé við þá sem starfa í greininni, ef ég fer út á þær brautir að tala um það. Að miðað sé við þá sem eru næst í tíma og hafa síðast verið í útgerð en ekki einhverja sem veiddu fisk fyrir einhverjum árafjölda. Þeir eru hættir í útgerð. Ef menn eru að tala um það og vilja hafa viðmiðanir og ef sú úthlutun verður með þeim hætti sem um getur í lögunum, þá væri forvitnilegt að vita hversu margir viðmiðunartímar eru til í lögum um stjórn fiskveiða og reglugerðum. Ætli þeir séu ekki ótalmargir? Það væri gaman að vita og þekkja rökin fyrir þeim öllum og er athugunarinnar virði að kanna það og hversu margir útgerðarmenn sem höfðu aflagt útgerð sína fengu aflahlutdeildir af því þeir höfðu verið að róa á einhverjum ákveðnum tíma. Því lengra sem líður á tímann, herra forseti, því áleitnari munu spurningarnar verða, af hverju þessi eða hinn fær úthlutað fiski eða einhver ákveðin útgerð. Þá verða svörin: Af því hann eða þessi útgerð var að veiða fisk fyrir 20 árum. Herra forseti. Oft hefur verið sagt síðustu daga að það ári vel í útgerð á Íslandi, gengið hafi fallið svo mikið --- enda hefur það fallið mikið, um margar prósentur --- og það hafi skapað mjög góð skilyrði í útgerð. Einn maður sagði við mig í dag að útgerðin væri að mala gull. Það er gleðilegt. Það verður vonandi til þess, herra forseti, að laun verkafólks muni hækka til muna á næstunni og að peningarnir fari í það. Þessar gengislækkanir hafa náttúrlega orðið til þess að rýra hlut verkafólksins sem ég tel ekki of sælt af launum sínum. Þegar illa áraði á sínum tíma, herra forseti, hjá loðnuflotanum, þá var honum og útgerðum í þeim geira úthlutað hundruðum ef ekki þúsundum tonna af þorski og rækju, tímabundið að því er fyrst var álitið. En þegar betur fór að ára, loðnan fór að koma og hátt verð fékkst, einkum og sér í lagi upp úr árinu 1990, ef ég man rétt, þá skilaði þetta sér ekki aftur. Þá fékk flotinn ekki til baka, sá sem fiskur hafði væntanlega verið tekinn af sem loðnuflotinn hafði fengið, nema með þeim hætti að hann þurfti að kaupa hann af loðnuflotanum. Þannig er ranglætið víða, ef menn vilja nota það orð í þessu sambandi. Nú eru menn að tala um að nái frv. fram að ganga sem lagt er fram af sjútvrh. muni það taka gífurlega mikið frá ákveðnum stöðum. Talsmenn útgerða og viðkomandi staða hafa kvartað sáran undan því. Þetta hefur t.d. verið nefnt í sambandi við Vestmannaeyjar og Grundarfjörð og fleiri staði. Það má spyrja, þegar menn fara út í þessa umræðu og benda á ranglætið á þeim forsendum að verið sé að taka frá stöðunum og jafnvel ákveðnum útgerðum: Er þá verið að halda því fram, herra forseti, eru þeir aðilar sem halda þessu fram, þær útgerðir sem eru að missa ýsuna vegna yfirgangs smábátanna, fyrirtæki eða útgerðir sem voru að missa þennan afla, eru þeir aðilar að segja að þeir megi þá ekki láta hann fara frá sér? Það hlýtur að liggja í hlutarins eðli, ef þeim er svona umhugað um sína byggð, að þá ætli þeir sér alls ekki og líti svo á að þeir megi ekki framselja þann afla. Það má velta því fyrir sér hvort þeim röddum fjölgi sem eru að tala um byggðakvóta. En ég hef ekki heyrt þá ljúka setningunni. Það er oft sagt: Ef maður segir A verður maður líka að segja B og horfa á þetta allt heildstætt. Ef frv. nær fram að ganga, herra forseti, þá er endanlega verið að loka kvótakerfinu, framsalskerfinu. Ég er þeirrar skoðunar að það verði mikið slys vegna þess að ég veit að sá andi er ríkjandi hjá fjölmörgum að best sé að hafa kerfið þannig, loka því öllu og hafa það þannig að útgerðir geti leigt, selt og braskað með þetta fram og til baka eins og þeim sýnist. Við getum hugsað okkur í sambandi við þetta mann sem stendur á bryggjunni. Hann horfir út á sjóinn. Við getum ímyndað okkur að hann standi á bryggjunni í Grímsey sem dæmi. Hann á bát og hann veit að allt í kring er sjórinn fullur af fiski. Fullur af ýsu og þorski. En hann getur ekki farið að veiða vegna þess að hann hefur ekki kvóta í ýsunni. Svo reynir hann fyrir sér þessa dagana eða síðustu daga, herra forseti, að verða sér úti um kvóta. Leigja af einhverjum ýsu vegna þess að hann á engan kvóta sjálfur, en því miður er enginn ýsukvóti til leigu. Þá getur hann einu sinni ekki veitt þann þorsk sem hann hefur heimild til að veiða. Það er mjög dapurlegt. Hver er þá ástæðan fyrir því að ýsan er ekki til leigu? Er það vegna þess að þeir sem eiga kvótann eru búnir að veiða hana? Nei, herra forseti, ástæðan er að mörgu leyti sú að nú bíða menn eftir því að nýtt skattár hefjist því að gert er ráð fyrir að skattalöggjöfin --- hún mun breytast eftir áramótin --- muni gera það að verkum að hagnaðurinn verði enn meiri af leigunni eða sölunni á kvótanum. Þetta er úlfakreppa sem erfitt er að komast úr. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að fiskveiðistjórnarkerfi okkar eins og það er í dag hafi leitt ógæfu yfir marga, yfir byggðir og líka yfir fjölskyldur og ýmsa fleiri sem hafa hætt að hugsa um hvernig best væri að stunda útgerð sína og sækja sjóinn með eðlilegum hætti heldur farið að hugsa: Hvernig get ég leigt, hvernig get ég selt, hvernig get ég farið inn og út úr þessu kerfi o.s.frv.? Þannig hefur þetta verið í öllu kerfinu og í smábátakerfinu líka og það hefur ekki verið til fyrirmyndar hjá mörgum hvernig þeir hafa verið að kaupa sig inn og út vegna þess að auðvitað á útgerðin og veiðiskapurinn að vera þannig að menn njóti þess að vera í þessu og hafi hag af því og lifa í sátt við náttúruna og vera hluti af henni. Ég tel það vera mikið glapræði, herra forseti, og ég óttast að það sé verið að loka kerfinu, það sé verið að breyta öllu fiskveiðistjórnarkerfinu okkar þannig að útgerðarmenn geti leigt og selt sín á milli og leigt til þeirra sem lítinn kvóta eiga og þurfa að leigja veiðiheimildir við afarkosti. Ég veit t.d. um bát sem veiddi fisk fyrir 60 millj. kr. og greiddi 30 millj. í leigugjald til einhvers annars aðila sem kannski hefur aldrei farið á sjó eða er með útgerð sem er ekkert í útgerð.

Ef hann hefði ekki fengið að leigja, hvað hefði hann gert þá?

Ef hann hefði ekki fengið að leigja hefði hann hreinlega ekki getað veitt neinn fisk og væntanlega orðið gjaldþrota.

Nú?

En það sem við erum að leggja til í Samfylkingunni er að þetta fólk fái að sitja við sama borð og aðrir og að þeir sem eigi báta geti boðið í heimildir og 

Er ekki betra að fá leigt heldur en verða gjaldþrota?

Jú, það er betra að fá leigt en að verða gjaldþrota en það er mun betra að samfélagið njóti þess en ekki einn eða tveir einstaklingar sem hafa kannski rétt yfir þessum heimildum þó að þeir hafi aldrei nokkurn tíma á sjó komið eða lagt hart að sér eins og sjómennirnir í þessu tilviki sem höfðu áhuga á að vinna við þetta. Ég þekki líka skipstjóra á stórum togara sem hafði verið skipstjóri til fjölda ára, herra forseti, og síðan þegar skipið var selt undan honum var hann orðinn atvinnuleysingi. Þessi maður tók þátt í því að veiða þúsundir tonna á þúsundir ofan þjóðinni til hagsældar, sínu plássi og fiskvinnslunni og öllu. En hvað mátti hann? Hann fékk ekkert. Þetta er allt réttlætið sem þetta kerfi býður upp á og þetta er það kerfi sem sjálfstæðismenn vilja viðhalda hér og það sést því að sáttaleiðin svokallaða býður upp á hóflegt auðlindagjald sem er ekkert annað en bara breyting á þeim gjöldum sem útgerðin er í dag að greiða hvort sem er. Nei, það er ömurlegt til þess að vita, herra forseti, að þeir sem eru sífellt að tala um frjálsa samkeppni á tyllidögum, frjálsa samkeppni, frjálsa verslun og eðlilega viðskiptahætti, skuli leggja fram frv. sem felur í sér algjört skömmtunarkerfi og ráðstjórnarleiðir sem eru orðnar úreltar fyrir löngu.

Ekki ertu á móti þeim?

Ég er á móti þeim. Ég var einu sinni hlynntur þeim, hv. þm., alveg eins og hv. þm. Kristján Pálsson var á sínum tíma. Ástæður þess, herra forseti, að ég er hér á brtt. með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni hef ég rakið. Þær eru í grundvallaratriðum að ég er algjörlega á móti því að þessu kerfi sé lokað svona, ég tel það vera mikla hættu. Það hefur sýnt sig og það er sannað mál að fiskveiðiheimildirnar með þessu kerfi færast á æ færri hendur. Ég er á þeirri skoðun, herra forseti, að það sé affarasælast að sem flestir menn séu í útgerð og eigi útgerð sem er vel rekin. Það hefur sést á mörgum smáum útgerðum að þar er mikið af sjálfstæðu og dugmiklu fólki. Ég er hins vegar ekki með þessum orðum að segja að allt sé eins og best verði á kosið í sambandi við smábátakerfið. Ég er ekki að segja það og ég vil að tekið verði heildstætt á öllu kerfinu. Ég styð minn flokk, Samfylkinguna, heils hugar í því máli. Ég á líka þá von og hlakka reyndar til að sjá þegar sjútvrh. leggur fram frv. til laga um íslenskan sjávarútveg og hvernig hann eigi að vera. Ég vona að sú lagasetning sem komi leiði þó ekki til þess að það verði alltaf færri og færri sem hafi réttinn til að veiða og að hinum sem hafi áhuga fjölgi og fjölgi sem þurfi að leigja af einstökum mönnum eða persónum og greiða þeim fé fyrir það að fara út á sjó og sækja fisk. Það stendur í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða að íslenska þjóðin eigi fiskinn í sjónum sem er í kringum landið. Það verður áhugavert að sjá hvernig 1. gr. nýs frv. verður, hvort talað verði um að efla atvinnu í landinu og treysta atvinnulíf og byggðir. Það er alveg greinilegt að þau lög sem gilda í dag hafa ekki gert það enda væri ekki sífellt, nánast á hverju ári, komið fram með ný frv. í þinginu þar sem talað er um byggðakvóta og einhverjar sérstakar aðgerðir sem þurfi að gera vegna þess að allt sé að fara í kaldakol út af því hvernig fiskveiðistjórnarkerfið er hér.

Herra forseti. Starf hv. sjútvn. og yfirferð nefndarinnar á frv. hæstv. sjútvrh. sem lagt var fyrir þingið fyrir nokkru síðan liggur fyrir. Ég verð að segja að þær tillögur og breytingar sem hv. sjútvn. hefur gert á frv. eru í mínum huga mjög til bóta, flestar hverjar. Ég þakka formanni nefndarinnar og öðrum nefndarmönnum fyrir vel unnin störf sem ég held að gagnist trillukörlum og því fólki sem byggir afkomu sína á útgerð smábáta. Það verður að segjast eins og er að það er dálítið sérstakt að hlusta á hvernig stjórnarandstaðan heldur áfram að ræða um einhver allt önnur kerfi sem eru ekkert inni í myndinni og er löngu búið að ákveða að séu ekki nothæf. Ég heyri á ýmsum sem hafa talað töluvert um sjávarútveg í gegnum árin að það eru menn sem samþykktu fyrir fjórum árum að heimila veðsetningu aflaheimilda með skipum --- þeir hinir sömu gerðu eitt með því og það var að geirnegla kvótakerfið. Þeir koma svo núna í þessari umræðu og vilja fara allt aðrar leiðir í stjórn fiskveiða heldur en að nota kvótakerfið. Þeir vilja vera með dagakerfi eða fyrningarleið. Allt þetta er í raun ómögulegt vegna þess að veðsetningin geirnegldi þannig aflaheimildirnar við veðin að ekki er hægt að breyta þessu. Þessi málflutningur manna sem samþykkti þetta á sínum tíma er að mínu áliti bara lýðskrum af verstu gerð og slæmt hve mikil umræða hefur orðið um hugmyndir sem aldrei geta orðið neitt. Það sem verið er að gera hér varðandi smábátana er að mínu áliti óhjákvæmilegt og mun tvímælalaust styrkja þetta rekstrarform og þá um leið þær byggðir og þær fjölskyldur sem byggja afkomu sína á þessum veiðum. Ég ætla ekki að fara að telja upp það sem kom fram í frv. á sínum tíma en það sem gert hefur verið núna með tillögum frá meiri hluta sjútvn. er að mínu áliti mjög gott. Ég vil í fyrsta lagi nefna þá heimild að landa megi 5% af aflanum yfir árið sem undirmáli og selja á fiskmörkuðum samkvæmt ákveðnum reglum. Þetta ákvæði gerir ekki bara það að smáfiskadráp eða það að henda smáfiski í hafið á að heyra sögunni til heldur mun þetta efla fiskmarkaði og auka verðmæti á þeim sem mun um leið styrkja stöðu fiskvinnslufyrirtækja um allt land. Þetta ákvæði eitt og sér hefur örugglega mjög mikil áhrif í framtíðinni. Annað sem mér fannst mjög til bóta er að heimila þeim bátum sem voru að veiðum á síðasta fiskveiðiári, reyndar var talað um frá 1. júní á síðasta ári til 31. maí, en nú er gert ráð fyrir því að miðað sé við fiskveiðiárið og velja megi annað af tveimur síðustu fiskveiðiárum, þá betra árið. Ég þekki dæmi þess að menn sem voru lítið að veiðum á síðasta ári vegna bilana eða höfðu lagt skipum sínum til að gera við þau, og höfðu náttúrlega ekki hugmynd um að þetta stæði til, munu njóta góðs af þessu. Þetta eru fyrst og fremst aðilar sem eru að vinna í þessu kerfi allt árið. Ég tel að þetta sé mjög sanngjarnt og eðlilegt. Eflaust má finna ýmislegt að þessu eins og öllu öðru eða við getum sagt að fara hefði mátt lengra. Tíminn mun hins vegar leiða í ljós hvort það verður hægt en ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að framsal milli báta og jafnvel milli kerfa væri eðlileg viðskipti. Þessir útgerðaraðilar hvort sem þeir eru í litla eða stóra kerfinu eru að höndla með ,,eign`` sem þeir mega veðsetja og þeir eiga um leið að fá að nýta þessa eign sína eins og markaðurinn leyfir þeim. Ef markaðurinn leyfir þeim að leigja þetta frá sér yfir í stóra eða litla kerfið --- það skiptir ekki máli --- selja og eiga eðlileg viðskipti með þetta gerir það ekkert annað en auka verðmæti sjávarfangsins og styrkja útgerðarformið og ég held um leið vinnsluna þannig að öll slík miðstýring eins og er þarna, að 30% krókaaflamarksins megi leigja og ekki meira --- það er reyndar eins og þetta var í hinu kerfinu eða í þorskaflahámarkinu. Óhætt hefði verið að fara lengra og hafa þetta a.m.k. eins og það er í stóra kerfinu. Mér finnst það sama um tilfærslu milli kerfa. Ég sé ekki hættuna við að heimila trillukörlum og þeim sem eru í stóra kerfinu að versla sín á milli á jöfnu. Í raun væri ekki verið að leggja litla kerfið í neina hættu. Ætlunin var að skipta á jöfnu. Það átti ekki að selja úr einu kerfinu yfir í annað. Ég held að það sé ástæðulaus ótti. Hins vegar má kannski skilja þann ótta að ýmsu leyti. Ýmsir telja að ef krókabátarnir ná ekki að blómstra og þrífast í þessu kerfi muni þessi útgerð hverfa, þ.e. að þetta geti verið ein leiðin til þess. Það held ég að sé misskilningur. Það er óþarfi að hafa fleiri orð um það. Herra forseti. Ég sé fyrir mér að í framtíðinni muni útgerðarmenn þessara krókaflamarksbáta fái heimildir til að stækka bátana. Það kom fram í sáttanefndinni að hún teldi eðlilegt að stækka þessa báta t.d. upp í 15 tonn. Ég sé ekki neitt því til fyrirstöðu. Það hefur hamlað verulega veiðigetu þessara báta hve litlir þeir eru og óöruggir. Þetta kemur í veg fyrir að þeir geti verið á netum. Reyndar er það ekki heimilt samkvæmt þessum lögum en ég sé ekki hvers vegna þessir bátar ættu ekki að geta veitt upp aflaheimildir sínar í net eða í dragnót alveg eins og í hinu kerfinu. Ég tel að sú umræða muni koma aftur upp þegar lögin um breytingar á stjórn fiskveiða verða til umræðu á næsta vori. Ýmislegt annað í þessu frv. er mjög athyglisvert og vekur spurningar. Eitt sem mig langar til að spyrja hv. formann nefndarinnar um er úthlutun á þeim aflaheimildum sem eiga að fara til, eins og það er orðað í nefndarálitinu: ,,... útgerðar í byggðarlögum sem eru að verulegu leyti háðar veiðum krókaaflamarksbáta.`` Nú þekkjum við dæmi þess að nokkuð stór byggðarlög hafi tapað nánast öllum sínum kvóta. Ég get nefnt sem dæmi eitt byggðarlag, Sandgerði á Suðurnesjum, sem er búið að tapa frá sér nánast öllum aflaheimildum eða mjög stórum hlut af aflaheimildum sínum. Maður veltir því fyrir sér hvort sveitarfélög sem hafa tapað ákveðnu hlutfalli aflaheimilda úr byggðarlaginu ættu ekki að fá úthlutað úr þessum potti. Þetta á ekki að vera bundið við, eins og þetta hljómaði upphaflega, Grímsey og hugsanlega Súgandafjörð og Bolungarvík, ef vel er að gáð --- Raufarhöfn, Bakkafjörð o.s.frv.

Viltu ekki fara um allt landið?

Ég tel enga ástæðu til þess að negla þetta niður við einhverja ákveðna landshluta. Ég sé þetta fyrst og fremst sem tæki til að hjálpa byggðum hvar sem er á landinu þegar þess gerist þörf. Ég vildi gjarnan fá, ef hv. formaður Einar Kristinn Guðfinnsson gæti aðeins upplýst okkur um það, lýsingu á því hvernig þeir í nefndinni hafi hugsað sér útfærsluna á þessu. Ég vil svo að lokum, herra forseti, segja að ég held að það hafi verið skynsamlegt að reyna að átta sig betur á því hvernig ætti að landa dagabátakerfinu. Í því kerfi eru ansi margir bátar og þegar bætast við bátar sem voru með 30 tonnin á 40 dögum, sem eru að ég held 70 eða 80 bátar, og í þessum flokki verða alls 200 bátar, þá þarf að velta því vel fyrir sér hvernig þetta passi saman og hvernig gera eigi þeim lífið bærilegt. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að kerfið sem þessir bátar róa eftir hafi hærra gólf en nú. Ég vil gjarnan skoða framsal á milli báta og búta dagana niður í klukkustundir í staðinn fyrir að hafa þetta í heilum sólarhringum. Þeir hafa kvartað mjög yfir því, trillukarlar í þessu kerfi, að þurfa að vera úti í sólarhring í einu. Ég skil það mjög vel. Mér fyndist mjög eðlilegt að tekið yrði tilliti til þess. Ég hef rætt við nokkuð marga sem stundað hafa útgerð af þessu tagi og þar er margt sem má laga. Þetta er þó fyrst og fremst spurning um tæknileg atriði. Þetta skiptir ekki miklu máli hvað varðar veiðarnar sjálfar og hve mikið berst að landi. Þetta er fyrst og fremst spurning um hagræðingu fyrir þessa karla. Mér finnst að það eigi að þjóna þeim sem allra best og gera þeim lífið sem bærilegast á þessum litlu skipum því að þeir leggja sig sannarlega hart fram við að draga fisk úr sjó. Ég vil að endingu, herra forseti, segja að ég held að þetta frv. muni styrkja kerfi krókaaflamarksbáta. Það mun styrkjast og eflast og verður til framtíðar sem ég er nokkurn veginn viss um að mundi ekki gerast annars. Fyrir það vil ég þakka því að ég hef alltaf litið svo á að þeir báta sem stunda veiðar í krókaflakerfinu hafi í raun tekið við af vertíðarbátunum. Vertíðarbátarnir tryggðu hér áður að jafnaði hráefni til landvinnslunnar og mér sýnist að það sé ekki neitt öðruvísi í dag. Það er ekki víst að það muni breytast mikið í framtíðinni. Þetta útgerðarform hefur líka verið það langtryggasta fyrir fiskmarkaði og haldið uppi dampi þar og mikilli vinnslu í sérvinnsluhúsum, litlu frystihúsunum sem fá afla sinn á mörkuðum.

Herra forseti. Hv. þm. er í flestu ánægður með frv. sem hér er lagt fram. Ég er ekki eins ánægður og hann. Þó er ég sammála honum og tek undir með hv. þm. um að ákvæðið um 5% er mjög gott, enda taka allir undir það. Samt er á afstöðu okkar blæbrigðamunur. Samfylkingarmenn vilja, eins og fram kemur í brtt. sem ég er meðflutningsmaður, gera ráð fyrir því að andvirði þessa fjár renni til hafrannsókna en ekki eingöngu til Hafrannsóknastofnunar. Ég tel mjög mikilvægt að fleiri aðilar en Hafrannsóknastofnun hafi aðgang að fjármagni til að stunda rannsóknir á lífríkinu í hafinu í kringum Ísland og það muni auðga það starf og efla jafnvel háskóla og fleiri til að leggja stund á slíkar rannsóknir. Hins vegar er ég algerlega ósammála hv. þm. þegar hann talar með fremur jákvæðum hætti um framsalið. Ég tel að framsalið sé hættulegt og það hafi verið hinn stóri og mikli akkillesarhæll þessa fiskveiðistjórnarkerfis sem við búum við.

Herra forseti. Ég held að hættan við framsalið sé fyrst og fremst mórölsk. Það hefur verið blásið upp sem aðferð útgerðarmanna til þess að ná sér í auðfengið fé, að leigja frá sér aflaheimildir og þurfa ekki að fara sjálfir á sjó. Mér finnst hafa verið farið mjög illa með þetta í umræðunni. Þeir sem hafa leigt frá sér heimildir gera það oftast nær vegna þess að þeir hafa lent í að skip þeirra hafi dottið úr veiði um tíma ellegar að þeir eru að skipta á tegundum, tegundartilfærslur. Við gætum sagt að þetta hafi eitthvað verið misnotað fyrst í stað en ekki í seinni tíð. Ég held að smám saman hafi útgerðarmenn í raun fjarlægst þessa hugmynd, að hafa heimild til þess að leigja frá sér aflaheimildir, kaupa og selja. Ég held að það væri mjög slæmt ef fyrir þetta yrði tekið. Í dag eiga útgerðarfyrirtækin sem eru hvað stærst, t.d. Samherji, Þorbjörninn, Grandi og fleiri, svo miklar aflaheimildir og hafa svo fjölþætt útgerðarform að þau þurfa ekkert að leigja til sín eða selja frá sér því þetta er allt innan þeirra eigin fyrirtækja. Fyrst og fremst gagnast þetta litlu útgerðunum sem eru að byrja. Það að einhverjir nýir aðilar geti komist inn í greinina byggist á því að til sé framsalsmöguleiki. Nýliðunin í greininni mun alfarið byggjast á því að menn hafi möguleika á því að bæta sér upp litlar aflaheimildir.

Herra forseti. Við ræðum um framsalið. Ég vil taka fram að ég vil ekki halda því fram að útgerðarmenn séu vondir eða slæmir. Ég segi frekar: Það er kerfið sem er vont og slæmt. Það er í eðli mannanna að vinna sem best í eigin þágu eftir þeim kerfum og reglum sem gilda í samfélaginu hverju sinni. Hv. þm. nefndi áðan Sandgerði, þ.e. að Sandgerði hefði tapað kvóta. Hann nefndi fleiri staði og að taka þyrfti tillit til þess þegar ráðherrakvótanum verður úthlutað. Ég spyr hv. þm.: Hvers vegna tapaði Sandgerði aflaheimildunum og allir þessir staðir?

Herra forseti. Það yrði of langt mál fyrir mig að telja upp hvers vegna staðirnir hefðu tapað aflaheimildum. Ég þekki ágætlega til í Súgandafirði svo ég nefni dæmi. Ástæðan fyrir því að aflaheimildirnar fóru þaðan var sú að fiskiðjuverið Freyja varð gjaldþrota. Það kom kvótakerfinu ekki neitt við. Miðnes í Sandgerði sameinaðst Haraldi Böðvarssyni uppi á Akranesi. Það var eðlilegur samruni fyrirtækja. Sá samruni hefði í raun getað orðið í hvaða kerfi sem er. Þeir sem áttu Miðnes hefðu getað selt fyrirtæki sitt undir hvaða kerfi sem er, uppi á Skaga eða hvert sem var. Það er bara mjög óheppilegt að margt kom upp í Sandgerði á sama tíma. Miðnes var ákaflega stórt og öflugt fyrirtæki. Ég ætla ekki að kenna kerfinu um þetta. Þetta voru bara viðskipti milli tveggja sjálfstæðra aðila.

Virðulegi forseti. Hv. þm. spurði mig um ákvæðið varðandi jöfnunarkvótann og spurði sérstaklega hvort einhverjir landshlutar væru útilokaðir fyrir fram. Svo er auðvitað ekki. Það verða að vera efnislegar ástæður fyrir því að byggðarlög geti notið aflaheimilda úr þessum potti sem svo hefur verið kallaður. Það liggur ekki nákvæmlega fyrir hvert þessar aflaheimildir muni fara. Það mun ekki liggja fyrir fyrr en endanlegri úthlutun á grundvelli laganna að öðru leyti er lokið og þá sjá menn stöðuna í einstökum byggðarlögum. Hins vegar höfum við reynt að búa til dálitla leiðsögn í þessu máli. Það liggur fyrir í frumvarpstextanum og honum er ekki breytt, að miðað er við byggðarlög sem eru sérstaklega háð krókaveiðum smábáta. Í öðru lagi er líka áréttað sem er grundvallaratriði að þetta frv. er lagt fram til að bregðast við aðstæðum sem urðu þegar aukategundir voru kvótasettar 1. september. Þess vegna er þessi jöfnunarúthlutun hugsuð til að bregðast við því. Eins og ég rakti í framsöguræðu minni áðan, þá er t.d. ekki verið að bregðast við þeirri almennu skerðingu sem orðið hefur á þorskaflaheimildum heldur eingöngu að bregðast við þeim aðstæðum sem koma upp eða hafa komið upp vegna þess að aflaheimildir í ýsu, steinbít og ufsa og slíkum tegundum hafa dregist saman vegna þess að þær eru kvótasettar en voru áður frjálsar. Þetta er stórmál. Við teljum líka eðlilegast að miða við samanburðinn frá síðasta fiskveiðiári til þess að menn átti sig þá á því hvaða breyting er að verða á þarna og menn geti á þeim grundvelli reynt að bregðast við og úthluta aflaheimildum til þeirra byggðarlaga sem verða fyrir mestu skerðingunni. Ég tel einnig eðlilegt eins og kemur hér fram að byggðarlög hljóti að taka á sig einhverja lágmarksskerðingu og verði eiginlega að bera það bótalaust ef menn geta orðað það svo, en skerðing umfram eitthvert slíkt lágmark verði þá bætt með auknum aflaheimildum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir. Ég skil það svo að það sé einmitt, eins og formaðurinn segir, verið að reyna að bæta upp það sem menn hefðu tapað í aukategundum vegna 1. september. Þessi skerðing kemur auðvitað fram með ýmsu móti. Ég get alveg séð fyrir mér að þegar þetta verður komið í kvóta fari menn ekki eins mikið á milli svæða og áður. Sumar hafnir eins og t.d. í Sandgerði og á nokkrum stöðum á Vestfjörðum voru sérstaklega vinsælar hjá krókakörlum af því að þær lágu vel við og hægt var að ná mjög miklu á fáum dögum. Þannig nýttu menn kannski dagana sérstaklega en voru líka að sækja í aðrar tegundir. Þetta er því margslungið. Ég sé annars vegar fyrir mér bátana sjálfa sem eru að fá minna út af því að þeir geta ekki veitt þetta frjálst og svo sé ég hins vegar byggðarlög sem eru að fá minni afla í gegnum hafnirnar vegna þess að sóknarmunstrið verður hugsanlega öðruvísi.

Hæstv. forseti. Mér fannst hv. þm. vera dálítið í því að tala um að sér fyndist það jákvætt sem væri í frv. og síðan fjallaði hann töluvert um að útdeila þyrfti réttlætinu helst sem víðast. Mig langar að spyrja hv. þm.: Hvað svo? Nú eru búnar að vera í gangi hér lærðar umræður um hvernig leita eigi að réttlætinu í þessu tilfelli vegna einhvers óréttlætis sem komið hefur upp vegna þeirrar breytingar sem er núna. En umræðan hefur samt snúist um hvað eigi að gera fyrir byggðarlög sem hafa tapað kvótanum í burtu af einhverjum allt öðrum ástæðum. Ég segi þess vegna: Hvað svo? Telur hv. þm. að björgunaraðgerðir af þessu tagi eigi þess vegna að vera viðvarandi hluti af kvótakerfinu í framtíðinni? Að menn eigi að sitja yfir því á Alþingi að finna leiðir og leita að byggðarlögum og svæðum sem hafa farið illa út úr því að missa frá sér kvóta og koma með einhverju móti kvóta á þá staði í því kerfi sem hér er um að ræða? Ég hef skilið það svo að hv. þm. hafi stutt þetta framsal og þetta eignarhald á kvótanum sem veldur því að verið er að selja kvótann í burtu. Auðvitað er samhengi þar á milli. Það er ekki sama hvaða kerfi er þó að hv. þm. segði það hér áðan, þá er það ekki sama. Þegar atvinnustarfsemi í sjávarútvegi leggst af undir kvótakerfi, þá er ekki sami möguleiki að stofna til nýrra í því kerfi sem nú er og var áður fyrr.

Herra forseti. Við erum svo sem oft búnir að ræða það, við hv. þm. Jóhann Ársælsson, að undir stjórnkerfi þar sem menn verða að lúta einhverjum takmörkunum verða aldrei allir jafnir. Það er bara þannig. Það hefði verið nákvæmlega sama þótt við værum með dagakerfi. Það væru aldrei allir jafnir. Úthlutað væri einhverjum ákveðnum dögum og einhver ákveðinn útgerðaraðili ætti þá daga. Þeir sem ætluðu sér að komast inn þyrftu þá að kaupa sér daga. Ég held því að ekki sé hægt að kenna þessu kvótakerfi um það þó að fyrirtæki hafi færst úr byggðarlögum. Það er fyrst og fremst sú neyð sem við höfum þurft að beita eða neyðarrétti, þ.e. að stjórna veiðunum, þannig að sóknin í stofnana yrði þeim ekki um megn. Þá reynslu höfðum við fengið frá öðrum þjóðum að tiltölulega auðvelt var að veiða upp stofna þannig að þeir komu nánast aldrei aftur. Við höfum líka séð hvernig Evrópusambandið hefur stjórnað veiðum í sína stofna og þetta er allt að hruni komið. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu, herra forseti, að björgunaraðgerðir hingað og þangað um landið í einhverjum takmörkuðum mæli gætu orðið viðvarandi í þinginu í gegnum árin því að sjávarútvegur er það ríkur þáttur í efnahagslífi þjóðarinnar og heldur uppi atvinnulífi í mörgum byggðum. Ég sé því ekkert til fyrirstöðu að fiskveiðistjórnarkerfið verði notað í einhverjum mæli til þess að viðhalda byggð í landinu.

Hæstv. forseti. Það verða aldrei allir jafnir sagði hv. þm. Það er út af fyrir sig rétt. Hins vegar eiga allir að vera jafnir fyrir þeim ráðstöfunum sem hið opinbera gerir. Þar eiga menn að gæta jafnræðis. Það hafa menn ekki stundað á hv. Alþingi. Hér hafa menn sett upp kerfi þar sem mönnum er mismunað freklega og miklu meira en kannski dæmi eru til hvað varðar gífurlega mikil verðmæti sem eru þeir möguleikar að stunda sjó við Íslandsstrendur. Um það stendur þessi aðaldeila. Það er vitaskuld æðimikill munur á því að stofna til nýrrar útgerðar eða atvinnureksturs í sjávarútvegi þar sem slíkt hefur horfið í burtu í dag þegar ekki er gætt jafnræðis hvað varðar endurstofnun fyrirtækja og möguleika til þess að koma að þeim atvinnurekstri. Það er hin mikla deila. Það vilja menn ekki skilja sem hafa stutt þetta kerfi og það er það sem þarf að fást niðurstaða og botn í. Annars verður aldrei sátt um stjórn fiskveiða.

Herra forseti. Ég átta mig ekki alveg nákvæmlega á því hvað hv. þm. er að meina. En ég hef oft heyrt hann tala um þessi mál áður og þykist því vita nokkurn veginn hvað hann er að tala um. Við getum bent á mörg dæmi þess að pláss hafa misst skipin frá sér. Menn misstu þau af því að helsta fyrirtæki staðarins fór á hausinn og þar með var allt atvinnulífið í rúst. Þá þurfti að kaupa nýjan bát sem var ekkert endilega auðvelt hérna áður fyrr meðan veiðarnar voru frjálsar. Maður er búinn að heyra margar sögur um slíkt þegar menn voru að reyna að ná sér í báta og hittu pólitíkusa sem fóru með þá til bankastjórans og svona gekk þetta til, þó að veiðarnar hafi verið frjálsar var þetta ekki auðvelt. Auðvitað verður þetta enn erfiðara þegar aðgangur er takmarkaður og því miður þarf að takmarka hann. Ég vil bara segja það að lokum, herra forseti. Ég hefði gjarnan viljað að hægt væri að veiða frjálst. En þar sem það er ekki hægt tel ég að það kerfi sem við höfum sé þó það besta sem völ er á.

Herra forseti. Hér hefur staðið allnokkur umræða um frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða og það er svo sem ekki nýtt á hinu háa Alþingi að þau mál verði að umræðuefni og taki nokkurn tíma í störfum þingsins. Gjarnan hafa það verið a.m.k. á seinni árum ekki síst málefni smábátanna sem hafa vafist ákaflega fyrir mönnum, framkvæmdarvaldinu við stjórn fiskveiða og löggjafanum við að móta um það reglur. Það er í raun og veru merkilegt að það skuli hafa kostað svona mikla orku að glíma við og takast á um það málefni, það viðfangsefni sem tengist sjávarútvegi eitt og sér að halda uppi fiskveiðistjórnarkerfi eða stýra með einhverjum hætti veiðum, sóknarþunga þessara minnstu skelja í flotanum, báta undir 6 tonnum. Eiginlega er það lyginni líkast þegar það er sett í samhengi við hlutina í heild sinni, víðáttu landhelginnar, afkastagetu og burði stóru skipanna og þetta skoðað út frá bæði líffræðilegum, félagslegum og byggðalegum forsendum, þá hefði maður haldið að það hefði ekki átt að kosta mesta orku og valda mestum átökum hér að búa svona um þennan hluta sjávarútvegsins, búa þannig um hann að um það gæti verið sæmilegur friður. Það stafar náttúrlega af ýmsu, herra forseti. Þetta er minnsta og staðbundnasta útgerðin í landinu, að vísu með nútímatækni og möguleikum orðin býsna tæknivædd og þróuð sem slík en það breytir auðvitað ekki hinu að hér eru ekki hafskip á ferð. Þetta er sá hluti flotans sem notar að uppistöðu til veiðarfæri sem ég held að flestir séu sammála um að séu hvað vinsamlegust umhverfinu og geri þar minnstan usla, drepi alla vega ekki meira en það sem í þeim lendir eða á þeim lendir ef krókar eiga í hlut og jafnvel möguleikar á að sleppa einhverju af því lifandi aftur, t.d. þegar undirmál lendir á færi í grunnu vatni. Staðreyndin er sú, herra forseti, að farið hefur ótrúlegur tími og ótrúleg orka í þetta mál og í raun og veru er liðinn rúmur áratugur frá því að fyrst var tekin upp föst fiskveiðistjórn á minnstu bátana. Segja má að orðið hafi tímamót í þeim efnum 1990 þegar smábátar frá 10 og niður að 6 tonnum voru allir settir í aflamark og þegar bátum undir 6 tonnum var gert að velja á milli aflamarks eða krókaleyfis. Þau 10 eða bráðum 11 ár sem liðin eru síðan eru algerlega plöguð af linnulausum átökum um þennan þátt málsins, endurteknum tilraunum til að setja þarna nýjar og nýjar reglur og þær hafa sjaldnast enst nema árið en þá hafa menn verið farnir að taka þær upp og prófa eitthvað nýtt. Þetta hefur leitt til þess m.a., herra forseti, að mönnum hefur tekist að gera kerfið svo flókið að það eru ekki nema allra lærðustu menn í þessum fræðum, innvígðir og allra lærðustu menn sem kunna þessa sögu og vita hvernig réttindin sem menn standa með í dag hafa orðið til og hvaða bakgrunn þau eiga sér í síendurteknum lagabreytingum og margendurteknu þvinguðu vali þeirra sem stunduðu sókn á þessum grunni. Hópurinn sem lagði af stað 1990 á svonefndum krókaleyfum í krókakerfi hefur klofnað upp í marga hópa á leiðinni þannig að nú má sjálfsagt um það deila og það er nú svo komið og hefði einhvern tíma þótt saga til næsta bæjar, að sá sem hér stendur er ekki algerlega útlærður í því né með það á hreinu hvort við eigum að segja að þetta séu frekar þrír, fjórir eða fimm flokkar sem þarna eiga í hlut. En allmargir eru þeir a.m.k. eða voru þangað til þetta er að einhverju leyti einfaldað aftur með breytingunum sem nú eru að gerast eða áttu sér stað 1. september sl. Þetta hefur líka leitt til þess, herra forseti, að fyrir utan það hve þetta er orðið flókið hefur auðvitað í gegnum það átt sér stað endurtekin mismunun verður í rauninni að segja í kerfinu. Þetta hefur leitt til þess að staða manna hefur allt í einu orðið ólík eftir því hvað þeir völdu og/eða oft líka eftir því hvernig þeir stóðu að vígi fyrir tilviljun örlaganna með aflareynslu sína eða annað slíkt. Maður þekkir auðvitað mörg dæmi um það að staða manna sem stóðu svipað að vígi, sóttu sjó frá sama stað og höfðu gert með svipuðum hætti árum saman var allt í einu orðin gjörólík þannig að aðrir höfðu mikil verðmæti í höndunum en hinir ekki neitt og löptu dauðann úr skel og urðu jafnvel að hætta sinni útgerð af því að þeir höfðu verið óheppnir, höfðu veðjað á vitlausan hest, valið þannig að þegar frá leið reyndist það þeim mjög óhagstætt o.s.frv. Þarna má kannski sérstaklega nefna tvo hópa sem hafa dregið stystu stráin í þessu. Það eru þeir sem völdu aflamarkið 1990 í góðri trú og fengu síðan á sig hrottalegar skerðingar aftur og aftur og voru meira og minna gleymdur floti. Menn geta haldið því fram að þeir hafi ekki farið verr út úr hlutunum heldur en almennt þeir sem stunduðu sjó á grundvelli aflamarkskerfis, en það er þó ekki rétt. Vegna þess að auðvitað varð smábátaflotinn harðast úti í niðurskurði þorskveiðiheimildanna, enda hafði hann í mörgum tilvikum ekkert annað, ekki neina aflareynslu í öðru, þannig að þegar þorskurinn er skorinn niður sérstaklega verður þessi floti, smábátarnir á aflamarki undir 6 tonnum og auðvitað má segja líka upp í 10, 20--30 tonn langharðast úti. Þetta er hinn gleymdi floti sem fékk sáralitla úrlausn sinna mála, hafði mjög takmarkaða aflareynslu í öðrum tegundum og/eða möguleika til að bjarga sér með öðrum hætti þegar niðurskurðurinn skall á af fullum þunga í þorskkvótanum. Þarna fóru Íslendingar aðra leið gagnvart þeim hópi en t.d. Norðmenn sem hlífðu bátaflotanum og strandveiðiflotanum við niðurskurði á þorskveiðiheimildum langt umfram togaraflotann og stærri skipin með þeim einföldu rökum að þau hefðu miklu meiri úrræði og miklu meiri möguleika til að bæta sér upp minni veiðiheimildir í þorski með sókn í aðrar tegundir, sókn á fjarlægari mið o.s.frv. Það var afar litlum skilningi til að dreifa í því sambandi gagnvart þessum hluta flotans, enda týndi hann mjög hratt tölunni og veiðiheimildir hans færðust hratt upp á stærri skip. Það fækkaði gríðarlega í þessum hópi, sérstaklega smábátum undir 6 tonnum sem völdu aflamarkið 1990 en líka í bátaflotanum, grunnslóðarstrandveiðiflotanum þar fyrir ofan, bátum upp að 10 tonnum sem tilheyra Landssambandi smábátaeigenda og síðan áfram upp í 20--30 tonn og jafnvel stærri báta, þessa minni dagróðrabáta eða vertíðarbáta. Hinn hópurinn sem hefur einnig farið mjög illa út úr þessu, held ég að flestir verði að viðurkenna, á síðari hluta tímans, síðari hluta 10. áratugarins voru þeir sem lentu í svokölluðu dagakerfi. Þar geta menn vissulega sagt að ástæðan hafi verið sú að þeir hafi ekki haft aflareynslu þannig að ekki hafi verið mikið frá þeim tekið en staðreyndin er engu að síður sú að þarna voru menn hundruðum saman að reyna að lifa af útgerð og voru skertir og þeim skömmtuð þannig atvinnuréttindi að þeim var leyft að stunda vinnu sína og nýta atvinnutæki sín í nokkra tugi daga á ári. Það getur hver sem er sett sig þau spor algerlega burt séð frá einhverjum sögulegum aðstæðum í þessu kerfi að vera með dýra fjárfestingu í höndunum, atvinnutækið sitt og sjálfan sig og jafnvel fleiri og mega síðan nýta sig og vinnutæki sín í 20, 30 eða 42 daga eða hvað það nú var eftir atvikum á síðustu árum. Þetta, herra forseti, leyfi ég mér að hafa sem inngangsorð vegna þess að ég held að einhvern tíma verði menn að horfa yfir þetta eins og það er og átta sig á því hvort þeir ætla að hafa þetta svona áfram. Ætla menn að búa við þetta til frambúðar? Er þetta hið endanlega fyrirkomulag sem menn vilja sjá í framtíðinni hvað varðar fiskveiðistjórn á þennan minnsta hluta flotans, þessa minnstu báta undir 6 tonnum? Er virkilega enginn vilji til þess hjá núverandi ráðamönnum að reyna að takast á við það viðfangsefni að stokka spilin upp, einfalda og samræma þetta kerfi og koma aftur á einhverjum einföldum samræmdum leikreglum og nýtingarrétti þeirra sem stunda sjó með þessum hætti? Þetta er nú hin eina sanna einyrkjaútgerð í landinu. Hvar eru núna vinir einkaframtaksins og sjálfstæðra atvinnurekenda í þessum efnum? Því ef þeir eru einhverjir eftir í þessu, þá eru það þeir menn sem eiga atvinnutæki sín sjálfir og vinna á þeim sjálfir með sínum tveimur höndum. Ætla menn að hafa þetta þannig um ókomin ár að þessum hópi verði margskipt upp og staða hans í grundvallaratriðum gjörólík hvað það varðar að skapa sér afkomu og framfleyta fjölskyldu sinni af þessu starfi? Ég verð að segja, herra forseti, að eitt af mörgu sem ég held að hafi verið að í umræðum um þessi mál hjá okkur, og ég segi fyrir mig persónulega að ég sé eftir að hafa ekki fyrir löngu tekið upp af meiri krafti, er spurningin um atvinnuréttindin inn í þetta samhengi. Það er spurningin um atvinnu- og framfærslurétt þeirra manna sem gera sér þetta að ævistarfi og lífsstarfi og ætla að reyna að lifa af því og framfleyta fjölskyldum sínum. Erum við algerlega að gleyma því að við erum að dæma menn til alveg himinhrópandi aðstöðumunar í þeim efnum þannig að það er leitun að öðru eins? Þetta væri svipað og að menn væru hér með leigubílakerfið þannig. Hugsum okkur það bara eitt augnablik ef þeim 500 manna hópi eða svo sem hefur af því atvinnu að keyra leigubíla á höfuðborgarsvæðinu væri þannig stjórnað að sumir mættu keyra allt árið eins og þeir mögulega lífsins gætu en aðrir mættu keyra í 30--40 daga á ári. Mundi einhverjum detta í hug að það væri einhver glóra í slíku kerfi til framtíðar litið þó svo að menn hefðu þá réttlætingu að sumir hefðu keyrt meira en aðrir einhvern tíma á hinni öldinni, eða að pabbar þeirra, afar eða ömmur hefðu haldið úti leigubílum í lengri tíma á viðmiðunarárunum 1980--1983 eða þó það væri 1990--1994? Svona er þetta ef við horfum á það frá þeirri hlið. Niðurstaða mín er sú að þetta kerfi sé gjörsamlega ónýtt og óverjandi, alla vega skoðað frá þessum sjónarhóli, og það væri öllum fyrir bestu að fara í að stokka það algerlega upp og búa til eitt samræmt kerfi með sanngjörnum möguleikum til þokkalega góðrar afkomu fyrir þennan flota og festa þá frekar fjöldann, segja sem svo að við ætlum að hafa 1.000--1.500 báta, eitthvað svoleiðis, eða við ætlum að festa þetta við u.þ.b. tiltekna hlutdeild af heildarsókn í mikilvægustu fiskstofna, botnfiskstegundirnar, þorskinn og e.t.v. einhverja fleiri, en búa síðan til einhverjar sæmilega sanngjarnar leikreglur fyrir menn innan þess kerfis. Þær þurfa ekki að vera þannig að duglegir sjómenn geti ekki notið sín og kosta sinna. Það geta þeir með ýmsum hætti, ekki bara með því að þeir nái meiri afla en aðrir heldur með því að gera úr honum meiri verðmæti, sækja í fleiri tegundir og þar fram eftir götunum. Það er hægt að nálgast þetta með ýmsum hætti, út frá einhverjum lágmarksrétti eða þökum eða dagafjölda eða guð má vita hvað. Og ég hef ekki nokkrar minnstu áhyggjur af því að ekki sé hægt að búa til sóknartakmarkandi kerfi hvort sem það byggði á aflamarksþökum eða sóknarstýringu einvörðungu eða samblandi af þessu tvennu þar sem menn til viðbótar t.d. þökum hefðu ákveðnar sóknarreglur með dagafjölda eða reglum um veiðarfæri, hámarksdagafjölda á línu o.s.frv., að þetta gæti verið í ágætu horfi. Menn yrðu að sjálfsögðu, ef menn vildu fara inn á svona braut, að rífa sig upp úr þessum inngróna kvótahugsunarhætti og hætta að hafa áhyggjur að því þannig að þeir svæfu ekki á nóttunni, hvort þessi floti væri að taka kannski 500, 1.000 eða 3.000 tonnum meira eða minna á hverju ári. Það lægi í eðli máls ef menn byggju til aðeins sveigjanlegra og opnara kerfi. En það er alveg út í hött að halda því fram að ekki sé hægt að stilla sóknarþungann af þannig að hann sé á svipuðum slóðum ár eftir ár og kostirnir ótvíræðir því að þá væru menn að fá aflann að landi og allt það sem við þekkjum. Það eru því miður, herra forseti, kannski mestu vonbrigðin við breytingarnar sem hér er verið að fjalla um og urðu 1. september sl. og menn eru að reyna að plástra pínulítið. Þetta er eins og venjulega. Það er eins og menn séu með sárasjúkling sem verið er að plástra einu sinni á ári. Þannig hefur þetta verið. Og er það ekki ærin yfirlýsing um að hlutirnir séu ekki í lagi, að Alþingi og ráðuneyti skuli þurfa að vera með þetta í höndunum ár eftir ár eftir ár og rúlla út plástrunum til að reyna að laga þar sem mest blæðir úr hverju sinni? Svona er þetta búið að vera. Þetta þekkjum við sem höfum verið í þessu býsna lengi, jafnvel lengur en við sum viljum kannast við. Það er nú svo að mín pólitíska ævi á Alþingi er jafngömul kvótakerfinu og það má segja að eldskírn mín hafi orðið hér í nóvember og desember 1983 þegar átökin um upphaf alls þessa fóru fram og kvótakerfið var sett á á sínum tíma.  Nei, það eru, herra forseti, vonbrigðin að menn eru að reyra þetta kerfi enn fastar en nokkru sinni fyrr inn í sjálft kvótakerfið. Það er að vísu verið að búa til lítið kvótakerfi í sérstökum kassa fyrir þennan hluta flotans því að það á ekki að afnema það þak, alla vega ekki í bili, sem hindrar það að veiðiréttindin séu seljanleg upp úr kerfinu, og er á meðan er auðvitað. Að sjálfsögðu fagna ég því að það er þó ekki opnað fyrir þá hættu að þessi floti hverfi á næstu árum með sama hætti og smábátaflotinn sem valdi aflamarkið 1990 meira og minna hvarf eins og hendi væri veifað. Það er náttúrlega ein skýringin á því hve tómlegt er í mörgum höfnum á sumum helstu smábátaútgerðarstöðum landsins, að heilmikill fjöldi manna valdi þetta aflamark, taldi sig hafa lífvænlega reynslu til þess, bátar höfðu kannski eldri sjómenn á hefðbundnum trillum, höfðu 30--50 tonna veiðireynslu vegna útgerðar sinnar á undangengnum árum, töldu sig komast af með það, vildu það öryggi, völdu aflamarkið og sátu uppi með kannski 10--15 tonn eftir tvö, þrjú ár og engan tilverugrundvöll og neyddust til að selja. Þannig stórfækkaði þeim bátum á stöðum þar sem þeir voru fjölmennir áður. Við getum tekið staði eins og Ólafsfjörð eða einn stærsta smáútgerðarstað landsins á sinni tíð, Húsavík, þar sem þetta er náttúrlega svipur hjá sjón, m.a. vegna þess að þar völdu margir þessa leið og fóru herfilega út úr því. Það er í rauninni alveg hörmung, herra forseti, að engin heildaruppstokkun skuli vera í sjónmáli á þessum málum sem hluti af einhverjum frekari sáttum um kerfið. Ég hafði satt best að segja í endalausum barnaskap mínum, bjartsýni og trú á hið góða í manninum og að skynsemin muni sigra að lokum haldið að kannski sköpuðust aðstæður til þess í tengslum við allt þetta sáttatal að taka nú smábátahópinn sérstaklega fyrir og reyna þar að endurskipuleggja málin og svo fengi hann, sá hluti flotans a.m.k., að vera í friði og þá geta stóru karlarnir, hákarlarnir leikið sér í sínu kerfi. En er ekki einhvern veginn hægt að koma þessu þannig fyrir að sardínurnar fái bara að vera sér á sínum miðum í sínu lagi í sjónum? Af hverju þarf endilega að hafa þetta allt saman eins og í einu búri þar sem menn væru með gullfiskana innan um hákarlana? En þannig er kerfið. Það vita allir menn að það kann ekki góðri lukku að stýra, enda er eilífur ófriður og eilíf læti út af þessu þannig að menn geta varla setið saman til borðs, forustumenn annars vegar stórútgerðarinnar og hins vegar smábátamanna. Það sem verra er að þetta hefur síðan leitt til alls konar innbyrðis togstreitu og hagsmunaárekstra vegna þess að menn eru klofnir upp með reglubundnu millibili í nýja og nýja hópa sem hafa valið þetta eða valið hitt. Þetta er alveg ömurlegt. Ég býst við að ég sé ekki sá eini sem hafi lent í þeim aðstæðum að ætla að vera að reyna að ræða þetta á fundum í miðlungssjávarbyggð þar sem allir þessir hópar eru til staðar og það vita allir hvernig andrúmsloftið er. Er það ekki? Er það nokkurt leyndarmál?

Það verður allt vitlaust.

Það verður allt vitlaust. Það er ósköp eðlilegt því að þarna er um lífshagsmuni ... 

Hann hefur lagað það mikið.

Er það, hv. þm. Kristján Pálsson? Eru þetta svo stórfelldar lagfæringar sem hér er verið að gera? Er ekki nær að kalla þetta heftiplástur? Ég held það. Ég held að þetta sé miklu nær því að vera heftiplástur á opin sár heldur en ...

Fimm prósent hefðu verið til bóta.

Já, það er eitt atriði sem ég mun koma að á eftir og það eru þær tilraunir til meðaflareglu sem hér á að fara að gera og ég hef þegar hrósað í 1. umr. um þetta mál og ég skal nefna aðeins á eftir. Ég ætla að segja um þetta að síðustu, þ.e. um samskipti smábátanna og stærri hluta flotans, að það sem ég held að sé algerlega ómögulegt hjá okkur Íslendingum og muni aldrei ganga og það hefur mér orðið betur og betur ljóst eftir því sem ég hef lengur fylgst með og hugsað um þessi mál, það er að skipta flotanum ekki eitthvað upp. Það er að láta sér detta þau ósköp í hug, ég segi nú eiginlega að detta það barbarí í hug að vera með þetta allt í einu kerfi, allt frá minnstu skeljum uppi í fjörum á grunnmiðum og út á ballarhaf þar sem risastórir verksmiðjutogarar með gloríur aftan í sér sem eru eins og sex Laugardalsvellir í flatarmál toga. Þannig er þetta. Ég þekki eiginlega enga þjóð í heiminum sem hefur látið sér detta þetta í hug. Færeyjamiðunum sem eru miklu minni en okkar er skipt þannig upp að það eru þrjár eða fjórar tegundir útgerðarflokka og það eru línur, tvær eða þrjár mismunandi línur sem stýra sókninni og togskipin eru meira og minna útlæg uppi á færeyska landgrunninu og net má ekki leggja fyrr en neðan við 120 faðma ef ég veit rétt. Grunnmiðin eru tekin frá fyrir króka og línu, snurvoð og dragnót bönnuð gott ef ekki er, nema þá í einhverjum afmörkuðum hólfum. Þeir fara því í þetta með miklu meiri við skulum segja nákvæmni, með miklu uppskiptari hætti. Síðan er það þannig sem er kannski af ástæðum sem ekki eiga að öllu leyti við hér hjá okkur, að verksmiðjuskipin þeirra eru alls ekki í færeyskri lögsögu. Þau verða að byggja útgerð sína alfarið á miðum á fjarlægari slóðum. Ég held að þetta gangi ekki og í raun og veru ekki heldur að gera ekki greinarmun á nýtingu kvótans eða greinarmun á því hvaða veiðarfæri eru notuð og hvernig það er gert. Það er líka tóm vitleysa. Við eigum að taka upp einhvers konar nýtingarstuðla eins og eru í tillögum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um breytingar í sjávarútvegsmálum. Í raun og veru held ég að hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hafi þróað frekari hugsun í þessum efnum þegar hann hefur verið að hreyfa hugmyndum um að nýting kvótans væri umreiknuð á grundvelli stærðarstuðla einnig. Við gætum t.d. hugsað okkur að þorskurinn væri flokkaður í þrennt eftir stærð og mönnum bæri að flokka hann á sjó og landa honum flokkuðum í stærðarflokka og nýting kvótans tæki mið af stærðarflokkuninni þannig að stærsti fiskurinn og verðmætasti vægi þyngst í nýtingu kvótans og sá minnsti lítið eða ekkert, t.d. þar sem undirmálið væri að koma að landi. Með því gerbreyta menn á einu bretti stöðunni varðandi þennan háska núverandi ástands að menn sorteri aflann úti á sjó og freistist til að landa stærsta og verðmætasta fiskinum upp í kvótann. Með því gerbreyta menn þessari stöðu. Nú er það orðið almennt viðurkennt og því neitar enginn lengur að brottkast er stórfellt vandamál hjá okkur og að aflamarkskerfið sjálft vegna eðlis síns, ég held að mjög margir taki undir það líka þó að það sé kannski umdeildara, er þáttur í því. Það liggur í því eðli aflamarksins að sóknin er takmörkuð með mælingu á aflanum sem er kominn upp á bryggju og þar með er sá hvati þarna inni, þessi freisting skulum við kalla það. Það er bara þannig. Og ef menn þora ekki að reyna eitthvað til að takast á við þennan vanda, þá held ég að hann hljóti að fylgja mönnum inn í framtíðina svo lengi sem menn nota þá aðferð. Það er að vissu leyti hárrétt og ber að þakka að loksins hefur rofað til og hér er flutt frv. af hæstv. sjútvrh. sem einhvern tíma hefði þótt saga til næsta bæjar þar sem lagt er til að reynd verði svokölluð meðaflaregla sem við erum mörg búin að berjast fyrir í ein 10--15 ár að yrði tekin upp eða reynt yrði að þróa og gerðar yrðu tilraunir með. Sá sem hér talar hefur flutt um þetta endurtekið bæði frumvörp og tillögur. Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir hefur gert það og kom með þær hugmyndir fyrir margt löngu inn á þing og fleiri hafa lagt þar hönd á plóginn. En það hefur tekið alveg ótrúlegan tíma satt best að segja þegar maður lítur til baka að fá menn til að opna fyrir þessa hugsun eins og það væri hundrað í hættunni að gera með þetta a.m.k. einhverjar takmarkaðar tilraunir og sjá hvernig það kæmi út, sjá hvernig sjómenn tækju þessu og hvort þeir yrðu ekki bara manna fegnastir að þarna opnaðist möguleiki til að skila að landi afla sem ella færi forgörðum og menn væru þar með að ganga betur um auðlindina, gætu gengið aðeins uppréttari, og leggja góðum málefnum lið. Það eina sem er öðruvísi í þessari reglu en það sem ég lagði til á sínum tíma var að ég vildi sjá slíkum ávinningi sem kæmi þarna að landi skipt kannski öðruvísi. Þó að hafrannsóknir eða starfsemi Hafrannsóknastofnunar sé góðra gjalda verð, þá held ég að mjög æskilegt hefði verið að t.d. sjómennirnir sjálfir hefðu átt þarna meiri feng í vændum, t.d. með greiðslum í lífeyrissjóð sinn, eins og er í brtt. hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar og fleiri. Ég held að það sé mjög góð hugsun að t.d. skipta þessu upp í tvennt milli hafrannsókna sem á auðvitað að taka til allra hafrannsókna þannig að þær geti unnið til hvers konar verkefna, jafnvel á vegum fleiri aðila en Hafrannsóknastofnunar einnar, við tökum sem dæmi veiðarfæratilraunir sem tengjast þannig rannsóknum hjá metnaðarfullum aðilum, og svo þá til Lífeyrissjóðs sjómanna og að áhöfnin sem slík fái einhvern hluta aflans. Ég held reyndar að áhöfnin ætti að fá allt eða svo til allt sem til útgerðarinnar fer þannig að hvatinn um borð sé fyrst og fremst hjá sjómönnunum að hirða aflann og skila honum í land á grundvelli þessarar meðaflareglu en viðleitni til að forðast að lenda í smáfiski eða öðrum aðstæðum væri til staðar hjá útgerðinni og þetta væri þannig að útgerðin hefði heldur óhagræði af þessu en sjómennirnir hagræði. Þá held ég að kæmi það jafnvægi að sjómennirnir mundu sjá til þess að þetta kæmi í land en útgerðin mundi reyna að forðast að lenda í svoleiðis fiskiríi. Þessi meðaflaregla er jákvæð, á því er enginn vafi og það verður auðvitað spennandi að sjá hvernig mönnum gengur að koma henni til framkvæmda og standa þannig að málum að hún nýtist og vonandi heppnist vel. Um byggðarlögin, herra forseti, er auðvitað eðlilega rætt þegar að þessum málum kemur og það var sömuleiðis að mínu mati mikil ógæfa hversu sofandi menn voru á sínum tíma þegar kvótakerfið var tekið upp, líka þegar kvótinn var settur á smábátana og þeir teknir inn í takmarkanirnar á sínum tíma, hversu ótrúlega sofandi menn voru fyrir því hversu afdrifaríkt mál var þar á ferðinni fyrir sjávarbyggðirnar í landinu. Það var með ólíkindum hversu afskiptalitlir, svo ég segi ekki afskiptalausir forsvarsmenn þessara sjávarbyggða, Sambands sveitarfélaga og aðrir slíkir aðilar voru gagnvart þessum málum lengi vel sem er eiginlega alveg með ólíkindum þegar ljóst er að um sjálfan tilverugrundvöll þessara byggða er algerlega að ræða í stórum stíl. Auðvitað hefðu þessir aðilar þurft að blanda sér af miklu meiri þunga inn í þá umræðu strax í byrjun. Þeim er það kannski til vorkunnar mörgum hverjum að menn sáu þetta ekki fyrir, áttuðu sig ekki á því hversu afdrifaríkir hlutir voru þarna að gerast, enda voru menn með afsakanir um að þetta væri allt til bráðabirgða gert til eins árs, svo yrði þessu hent og guð má vita hvað. Allar hugmyndir um byggðatengingu réttindanna fengu þær móttökur hjá þeim sem voru að berja í gegn þetta kvótakerfi, ekki síst hjá hæstv. núv. utanrrh., þáv. hæstv. sjútvrh., Halldóri Ásgrímssyni, að þá var allt í einu algerlega óverjandi, óalandi og óferjandi að setja nokkur réttindi eða nokkurt vald í þessum efnum í hendur sveitarstjórnarmanna því að þeir áttu allir að vera svo gerspilltir og svo mikill klíkuskapur að þetta færi allt á frændur og vini í plássunum. Muna menn ekki eftir þessu? Slíkar ræður voru settar á til að berja niður allar hugmyndir um að þessi veiðiréttindi yrðu með einhverjum hætti byggðatengd eða einhver hluti þeirra á forræði sjávarbyggðanna í landinu. Það er auðvitað stórfurðulegt, herra forseti, þegar við hugsum um þá skiptingu réttindanna sem auðvitað allir þessir stóru þátttakendur eða hagsmunaaðilar í og gagnvart sjávarútvegi á Íslandi komu að, þ.e. útgerðin í fyrsta lagi og sjómennirnir og skipin því að það verður náttúrlega lítið veitt án þeirra en líka fiskvinnslan í landi. Hvað gerði mögulegt að gera þessi verðmæti úr aflanum? Það var fiskvinnslan í landi að langstærstum hluta. Það var fiskverkafólkið í sjávarbyggðunum hringinn í kringum landið og það voru byggðarlögin sjálf með tilvist sinni, sveitarfélögin sem sáu um að þarna væru hafnir, þarna væri aðstaða o.s.frv. Hvers vegna í ósköpunum var þá ekki réttindunum þegar þau voru að koma til sögunnar útdeilt einhvern veginn þannig að allir þessir þátttakendur hefðu aðgöngumiða að leiknum? En það var ekki. Ég hef stundum líkt þessu við það að menn hefðu sest niður til að spila brids, og þá veit maður að hæstv. forsrh. leggur við eyrun, og það væri gefið þannig að öll háspilin væru fyrir fram sett á eina höndina og svo fengju hinir þrír spilamennirnir bara hunda. Þannig er þetta. Þannig verkar þetta kerfi með þessum afdrifaríku réttindum sem öll eru færð til útgerðarinnar. Menn geta auðvitað sagt: Hverjir áttu að fá þetta aðrir en útgerðin? Hverjir höfðu verið að veiða árin á undan kvótakerfinu? Rétt, útgerðarmennirnir. Þannig að því leyti til var aflareynslan og viðmiðunin sem tekin var gagnvart starfandi útgerðum 1983 sú eina sem hún gat orðið í sjálfu sér. En það er ekki þar með sagt að þau réttindi þyrftu að festast öll þar og verða síðan framseljanleg milli aðila þar án nokkurra tenginga eða nokkurrar stöðu annarra aðila sem sameiginlega höfðu byggt upp og skapað þann sjávarútveg sem við vorum með í höndunum á síðari hluta ársins 1983 þegar fyrstu og örlagaríkustu sporin voru tekin í þessum efnum. Og enn er það svo, herra forseti, að ég trúi að það langvænlegasta sem menn gerðu í þessu sambandi --- og það geta menn gert m.a. með því að vinna sig í áföngum til baka og að einhverju leyti út úr þessu kerfi --- væri að tengja við byggðirnar á nýjan leik að einhverju leyti þessi réttindi, sérstaklega það sem væri þá nýtt af dagróðraflotanum ef það væri nýtt uppi á grunnslóðinni hringinn í kringum landið. Það stríðir í raun og veru gegn öllum eðlislögmálum, bæði náttúrulegum og félagslegum, að ekki skuli vera einhver tenging á milli byggðanna hringinn í kringum landið við sjávarsíðuna og nýtingar auðlindarinnar við bæjardyrnar hjá þeim inni á fjörðum og flóum. Þetta aflamarkskerfi í bolfiskveiðunum er algjörlega blint á slíkt og gerir þar engan einasta greinarmun á. Það er meira að segja svo ótrúlegt, herra forseti, að við höfum verið að hrekjast út úr þó þeirri byggðatengingu eða svæðatengingu og skiptingu sem var við lýði í sjávarútveginum í ríkari mæli en nú er orðið. Þannig hefur t.d. staða byggða veikst gagnvart innfjarðastofnum. Það er ekki lengur löndunarskyldan sem var við lýði, t.d. gagnvart staðbundnum stofnum í rækju og jafnvel skelfiski og fleiru sem einu sinni var. Og við erum að fara þarna algjörlega í öfuga átt við eiginlega alla aðra því það hefur yfirleitt alls staðar verið talin niðurstaðan að frá félagslegum, byggðalegum, náttúrufræðilegum og líffræðilegum sjónarmiðum væri vænlegra að velja hinn kostinn út frá m.a. umgengni og stöðugleika og öðru slíku. Herra forseti. Ég spái því að þangað til að menn ná að byggja inn í þetta kerfi breytingar af þessu tagi, að hólfa flotann upp, að tengja að einhverju leyti réttindin við byggðirnar og þar með skapa þeim öryggi og sæmilega stöðu í þessum efnum --- þó að auðvitað verði hlutirnir alltaf breytingum undirorpnir og verði að vera það --- verði þróunin neikvæð. Það er ekki þar með sagt að þetta þurfi að vera í svona villimannslegu fari í raun og veru eins og er hjá okkur, að hvorki hvað varðar stöðu einstakra aðila innan sjávarútvegsins né heldur stöðu byggðarlaganna gagnvart grunnnýtingarréttinum sé yfir höfuð boðið upp á nokkurt öryggi nema þessa grátlega litlu, mér liggur við að segja hlægilegu, heftiplástra sem menn eru hér með og að hluta til í þessu frv., örlitla potta til að deyfa sárustu höggin sem menn verða fyrir ef þeir missa allar veiðiheimildir burtu frá sér eins og raun ber vitni. Ég er þar að vísa til þess byggðakvóta sem er inni í aflamarkskerfinu á grundvelli bráðabirgðaákvæðis, 1.500 tonn ef ég man rétt, og svo þessara potta sem hér á að setja til handa bátum á krókaaflamarki sem eru frá sjávarbyggðum sem að verulegu leyti eru háðar veiðum slíkra báta. Auðvitað er þetta hvort tveggja viðurkenning manna á því að staðan er náttúrlega svakaleg gagnvart þessum aðilum en hún er bara svo sorglega lítil, dregur svo skammt. Það má segja að þetta sé örlítil viðurkenning á því eða undansláttur frá því að horfast í augu við og láta afleiðingar hins markaðsvædda kerfis ganga alla leið á enda. Menn eru að gefa örlítið deyfilyf við því en kerfið heldur áfram og er á fullri ferð, samþjöppunin mikil og sumir spá því að þess sé ekki langt að bíða að svo til allar veiðiheimildir í aflamarkskerfinu verði komnar á hendur kannski milli fimm og tíu aðila, a.m.k. að yfirgnæfandi meiri hluti þeirra verði þá búinn að safnast saman í nokkrum stórfyrirtækjum, jafnvel sumum eignalega tengdum. Sumir menn vilja ganga þessa götu hratt og alla leið og henda öllum takmörkunum sem nú eru á því að fyrirtæki geti safnað að sér veiðiheimildum endalaust og hálfur sjávarútvegurinn orðið ein samsteypa eða eitthvað því um líkt. Þar eru ákveðin mörk við eins og við þekkjum, í augnablikinu 8 eða 12% eftir atvikum. Þá er staðan náttúrlega orðin sú að fyrst og fremst þau byggðarlög sem eru svo heppin að hafa höfuðstöðvar slíkra stórfyrirtækja verða ofan á og hin eiga allt sitt undir því hvort þau fá náðarsamlegast að vera einhver útibú, hjáleigur, frá þessum höfuðbólum eða jafnvel bara hreinlega þurrkast út. Ef til vill getur einhver hluti íbúanna þá áfram dregið fram lífið í kringum leifarnar af smábátaútgerðinni sem eftir verða á þeim stöðum. Þannig er þetta á fullri ferð, herra forseti, sú er einfaldlega staðan. Og hvar er svo hæstv. byggðamálaráðherra sem er kannski sá ráðherra sem ætti að sitja hérna ekki síður undir allri umræðunni heldur en hæstv. sjútvrh.? Hvar er það sjónarmið, sú vídd, í þessu samhengi? Var það ekki í gær sem hér var hafin byggðaumræða? Farin var ein umferð og svo var henni frestað þangað til á næsta ári. Það er kannski lýsandi fyrir  Nei, hér er hafin byggðaumræða á grundvelli einhvers sem átti að heita ,,munnleg skýrsla`` hæstv. byggðamálaráðherra og svo er henni frestað þangað til einhvern tíma á næsta ári. Svona er þetta, herra forseti. Svo sjáum við auðvitað hvorki haus né sporð á þeim hæstv. ráðherra sem á að fara hér með byggðamál undir þessari umræðu. Hefði þó verið ærin ástæða til því að meira að segja forsvarsmenn þessa frv. viðurkenna í verki að það geti orðið ærnar búsifjar af þessum breytingum til handa þeim byggðarlögum sem hafa verið að reyna að bjarga sér á grundvelli þeirra möguleika sem þó stóðu enn þá opnir í þessu kerfi. Svo geta menn sett á mín vegna, herra forseti, alveg endalaus ræðuhöld um það að þessi hluti flotans hafi verið með einhverjum ósanngjörnum hætti að auka hlutdeild sína, ég er orðinn tiltölulega dofinn fyrir slíku. Vita menn ekki og sjá menn ekki hvað hefur verið að gerast? Bæði einstaklingar, fjölskyldur og byggðarlög hafa verið að reyna að bjarga sér á grundvelli þeirra möguleika sem enn þá stóðu opnir í þessu kerfi. Það er alveg hárrétt að Vestfirðir hafa nokkra sérstöðu í þeim efnum enda veitir mönnum nú ekki af þar, eða hvað? Sjá menn ofsjónum yfir því þó að reynt sé að hlynna að Vestfjörðum sem eru það landsvæði sem hefur orðið fyrir langþyngstum búsifjum í byggðalegu tilliti á Íslandi undangengin ár og áratugi og farið harkalega illa út úr kvótakerfinu? Svo dapurlega er komið að þar eru sárafá útgerðarfyrirtæki eftir sem hægt er að segja að séu sæmilega öflug og ráði yfir einhverjum umtalsverðum veiðiheimildum. Þau hafa þar týnt tölunni hvert á fætur öðru og veiðiheimildir þeirra og sumpart verðmætin sem með þeim fylgdu hafa flust á brott í fjarlæg byggðarlög, norður í land eða suður með sjó. Þetta er bara staðreynd og hana verður að ræða eins og hún er. Það er ekki verið að væna einn eða neinn sem í þessu hefur verið þátttakandi um að gera eitt eða neitt sem ekki var samkvæmt lögum og reglum á hverjum tíma. Þetta eru viðskipti og allir eru að hugsa um sig og sinn hag og sín fyrirtæki. En leikreglurnar hafa boðið upp á svona hluti. Alþingi og ríkisstjórn verða að horfast í augu við afleiðingarnar. Við erum ekki að sakfella neinn þó að við horfumst í augu við það sem hefur gerst. Staðreyndir málsins eru þær að Vestfjarðakjálkinn væri nánast í auðn hvað sjávarsíðuna snertir, að slepptum kannski þá Ísafirði og næsta nágrenni, ef ekki hefði komið til sú uppbygging í smábátaútgerðinni sem hefur í raun komið í staðinn og bjargað mörgum stöðum. Ég held að það sé t.d. alveg ljóst að á Suðureyri --- fyrir utan auðvitað ,,gatið`` eins og menn segja --- mundu menn ekki kemba hærurnar í dag ef ekki hefði orðið sú uppbygging í báta- og smábátaútgerð sem þar hefur komið í staðinn fyrir þá drift sem þar var á fyrri tíð. Ég er sannfærður um það, herra forseti, að menn verða að finna einhverjar leiðir til að lagfæra þetta, flokka flotann upp og byggðatengja að einhverju leyti réttindin. Þá tel ég að sæmilegur friður geti vel skapast smátt og smátt um aflamarkskerfið, t.d. fyrir stærri skipin. Og það er alveg rétt, ég hef aldrei hafnað því að til frambúðar kunni eina færa leiðin til að hafa hemil á sókn stóru og öflugu skipanna að vera einhvers konar kvótakerfi --- vegna þess að ég held að hvorki efnahagslega né tæknilega sé í raun og veru raunhæft að reikna með því að sókn t.d. öflugra frystitogara eða fjölveiðiskipa verði takmörkuð öðruvísi. Ég held að það sé augljóslega bara svo efnahagslega óhagkvæmt að aldrei kæmi til greina að ætla að fara að takmarka sókn skipa sem kosta --- að svo miklu leyti sem þau eru og við viljum að þau verði hluti af okkar sjávarútvegi sem þau auðvitað eiga að vera --- að þau verði t.d. sett á sóknardaga og látin liggja bundin í tugi eða hundruð daga á ári. Í slíku er bara engin skynsemi þannig að þá yrði a.m.k. að vera hægt að hafa það kerfi framseljanlegt eða einhvern veginn leyfa mönnum að nýta þessi dýru og afkastamiklu tæki. Og auðvitað á alveg sama við um smábátana. Það er mjög bagalegt að geta ekki leyft mönnum að nýta fjárfestingar sínar. Ég gæti vel séð fyrir mér að svona gæti sambúðin þróast og orðið skapleg. Ef menn hefðu svo borið gæfu til þess sem auðvitað var ekkert vandamál, sérstaklega framan af --- eða ef menn hefðu gert það um leið og verðmætin urðu framseljanleg, ígildi þeirra verðmæta sem fólgið var í afnotaréttinum --- að gera það sérstakt skattandlag og taka út hagnað sem kynni að myndast vegna viðskipta með afnotaréttinn --- sem aldrei átti neinn að verða því þetta er fiskveiðistjórnarkerfi en ekki gullgerðarvél fyrir einhverja tiltekna einstaklinga --- held ég að um þetta hefði getað orðið þokkaleg sátt. En hún er ekki til staðar og það sem er kannski allra verst, herra forseti, er að hún er ekki í sjónmáli. Þá kem ég að því sem ég ætla aðeins að nefna hér undir lokin og það er blessuð sáttanefndin og staða þeirra mála almennt. Þar bólar ekki á neinu enn þá. Að vísu var hæstv. sjútvrh. að lýsa einhverjum vonum sínum um að koma einhverju fram á þessu þingi ef ég tók rétt eftir hér fyrr í umræðunni í dag. Og ég segi nú bara: Mikil er trú þín, hæstv. sjútvrh., og það er auðvitað nauðsynlegt að trúa á það sem menn eru að reyna að gera en einhvern veginn hef ég ekki þá tilfinningu að mjög byrlega blási með þetta. Það vekur líka athygli mína, herra forseti, þegar ég skoða nál. meiri hlutans í þessu máli að í raun og veru stendur bara helmingurinn af ríkisstjórninni á bak við það. Það er afar athyglisvert eftir allt sem á undan er gengið í þessum málum að þetta skuli í raun og veru bara vera nál. Sjálfstfl. Hv. þm. Hjálmar Árnason úr Framsfl. á Suðurnesjum --- sem einu sinni ætlaði að færa mikinn kvóta yfir á bátaflotann á Suðurnesjum eins og menn muna en á því hefur orðið einhver töf --- skrifar hér undir með fyrirvara. Kannski lýtur fyrirvari Hjálmars Árnasonar að því að hann á enn eftir að koma þessu skitiríi í verk sem hann lofaði fyrir kosningarnar hérna um árið --- var það ekki að stórauka veiðiheimildir báta? Enn þá athyglisverðara er að enginn annar en sjálfur hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson var fjarverandi afgreiðslu málsins þannig að við vöðum alveg í villu og svíma og þoku um það hvar hann kann að skjóta upp kollinum í þessu máli. Það má sem sagt segja að kannski hálfur framsóknarmaður sé á nál. með þingmönnum Sjálfstfl., þ.e. hv. þm. Hjálmar Árnason með fyrirvara.  Svo er það rétt eins og til að passa að rjúfa ekki hefðina --- ég veit ekki nákvæmlega hvenær það varð fyrst hljóðbært --- að koma eigi með málefni dagabátanna hingað inn í febrúar kannski. Ha? Herra forseti, hvers konar bútasaumur er þetta? Já, þá er skilinn eftir einn lítill hópur af smábátaflotanum og verið að vandræðast með það mál einhvers staðar. Ekki var hægt að koma því fyrir hér inni í þessu máli heldur er boðað að á því verði tekið í febrúar. Eða hvað? Eftir áramót, er það ekki? Herra forseti, þetta er í raun og veru allt eins vandræðalegt og það mögulega getur verið. Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að öll staða þessara mála, bæði hvað varðar málefni þessa hluta smábátaflotans og sjávarútvegsmálanna almennt og það hvar menn eru á vegi staddir til að ná einhverju landi í þessum efnum, er manni auðvitað mikið áhyggjuefni. Þetta eru mikil vonbrigði. Kannski má þó segja, til að reynt sé að ljúka þessu á jákvæðum nótum, að sumpart hafi starfið í svokallaðri sáttanefnd sjútvrh. verið gagnlegt og skýrt málin. Ég tel t.d. tvímælalaust feng að þeim tillögum sem þar litu dagsins ljós og ýmsu sem í almennri umfjöllun nefndarinnar er að finna, í skýrslunum þar. Oft getur verið gagn að svona göngum þó að menn lendi svo í því að draga engar skynsamlegar ályktanir af þeim og komast ekki að neinni samkomulagsniðurstöðu. Þannig fór t.d. fyrir skýrslu hinnar frægu tvíhöfða nefndar. Hún var alveg hið merkasta plagg vegna þeirra upplýsinga sem þar voru dregnar saman um sjávarútvegsmál, bæði vegna sögulegrar upprifjunar og gagna sem var aflað erlendis frá þannig að hún var, og er enn, ágæt lesning fyrir þá sem vilja fara yfir þann bakgrunn málsins. Að hluta til má segja svipað um skýrslur auðlindanefndarinnar og síðan sáttanefndarinnar, plöggin eru í sjálfu sér ágæt en vandinn er sá að enginn botn er í málinu. Menn komast ekki að neinni skynsamlegri niðurstöðu sem byggði þá á reifuninni sem þarna er að finna. Hún er enn úti í hafsauga. Ég tel hins vegar að í tillögum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, sem að uppistöðu til voru efni sérálits fulltrúa okkar í sáttanefndinni, sé auðvitað fyrst og fremst að finna mjög góðan samkomulagsgrundvöll til að gera þarna breytingar, vinna sig hægt og rólega og í áföngum út úr núverandi ástandi á þann hátt að það valdi engum kollsteypum. Ákveðinn samhljómur hefur komið fram sem gæti bent til þess að meiri hluta væri hægt að skapa hér á Alþingi fyrir ákveðinni fyrningarleið, blandaðri leið einhvers konar afnotasamninga og fyrningar, þar sem menn gerðu grundvallarbreytingar á þessu kerfi en gerðu þær yfirvegað, héldu jafnvel að einhverju leyti áfram ígildi núverandi fyrirkomulags í gegnum afnotasamninga sem útgerðinni stæði til boða að gera en síðan kæmu aðrir aðilar inn í myndina, leigumarkaður að einhverju leyti, byggðarlögin að einhverju leyti eða eitthvað í þeim dúr. Ég er alveg viss um að slíkar leiðir er hægt að fara. Þær eru bæði tæknilega finnanlegar, þær er hægt að útfæra og þær geta prýðilega gert sig þannig að sjávarútvegurinn búi við ágætlega stöðug skilyrði. Þetta gerist án nokkurra kollsteypna en eitt náttúrlega má ekki vanta, viljann. Þetta er allt saman gjörsamlega vonlaust ef viljann vantar. Það er alveg ljóst. Meðan menn ná að berja saman meiri hluta fyrir varðstöðu um algjörlega óbreytt kerfi í grundvallaratriðum, að ég tali ekki um að súrra það jafnvel enn þá fastar en það hefur hingað til verið með því að taka smábátaflotann að verulegu leyti inn í það, er náttúrlega ekki von á góðu. Í raun og veru, herra forseti, er þetta eins og sagt hefur verið hér áður og stundum í frægum ræðum: Vilji er allt sem þarf. Það er þannig.

Herra forseti. Við höfum hlýtt á athyglisverða ræðu hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Út af fyrir sig eru engin tíðindi að hann haldi athyglisverðar ræður en það sem sérstaklega vekur athygli mína við þessa ræðu er að mér finnst eins og hv. þm. tali nú í fyrsta skipti sem andstæðingur kvótakerfisins. Hann hefur vissulega haft uppi gagnrýnisorð á kvótakerfið en mér finnst hann aldrei hafa talað fyrr sem andstæðingur kerfisins og ég minnist þess ekki að hafa heyrt hann úttala sig um að hann sæi eftir að hafa tekið þátt í málamiðluninni 1990 þegar kvótakerfinu var breytt, þegar sóknarmarkið var tekið út og kvótakerfið varð allsráðandi um meginhluta útvegsins. Að vísu var hann í ríkisstjórn þegar þetta var og tók auðvitað þátt í þeirri málamiðlun en mér finnst hann í fyrsta skipti lýsa því yfir að hann sjái eftir því og tala eins og hann sé andstæðingur kvótakerfisins.

Herra forseti. Ég held að það sé með mig, vonandi eins og mjög marga fleiri, að viðhorf mín hafa auðvitað þróast og tekið mið af því sem augu mín sjá og eyru mín heyra. Ég er ekkert statískt fyrirbæri í þessari umræðu frekar en neinn annar þannig að ég ætla ekki að halda því fram að það megi ekki alveg merkja einhverjar áherslubreytingar hjá mér eins og öðrum, sem betur fer eru augu manns opin og maður tekur eftir því sem gerist í kringum sig. Ég held hins vegar að ég hafi ekki tekið neinar kollsteypur í þessum málum og það eru engin slík vatnaskil í mínum viðhorfum til þessara hluta einmitt núna, eins og mér fannst hæstv. sjútvrh. vera að reyna að lesa inn í orð mín. Ég hef hvorki verið einhver órofa stuðningsmaður kvótakerfis né er ég orðinn algjör andstæðingur þess. Mín afstaða til þess hefur lengi verið býsna blönduð og ég vona að hæstv. sjútvrh. hafi heyrt mig segja það hér áðan að ég væri enn þeirrar skoðunar að að mörgu leyti væri vandséð að nokkuð annað en einhvers konar kvótakerfi, aflamarkskerfi, gæti stjórnað sókninni hjá stóru og afkastamiklu skipunum. Ég hef mjög lengi áskilið mér allan rétt til að glíma við að útfæra öðruvísi kerfi fyrir t.d. smábátana og jafnvel grunnslóðarflotann sem a.m.k. væri opnara og sveigjanlegra. Ég held að niðurreyrt kvótakerfi í einstaka tegundum henti mjög illa þeirri sókn sem þar fer fram og sé í raun og veru óþarft. Ég held að það geri ekki nokkurn skapaðan hlut til þótt einhver meðafli slæðist með á einhverjum mánuðum ársins hjá trillum sem eru fyrst og fremst að sækja í þorsk og væru kannski bundnar af þaki í þeirri tegund. Ég lít frekar á þetta svona sem spurningu um almenn viðhorf sem eiga sér langa sögu að því leyti að ég hef verið gagnrýninn á mjög margt, eins og hæstv. ráðherra benti á. Það er auðvitað alveg rétt að fyrir mig persónulega var það afdrifaríkur hlutur sem gerðist 1990 þegar ég bar pólitíska ábyrgð á því kerfi sem þá var sett á vetur. Síðan fóru menn með það með tilteknum hætti og ég get svo sem sagt, og staðið við það, að menn launuðu það illa sem þá var gert.

Herra forseti. Það má enginn taka það svo að ég sé að álasa hv. þm. fyrir að hafa skipt um skoðun, hvorki í þessu máli né öðrum. Það er illa fyrir þeim komið sem ekki getur skipt um skoðun, sé til þess ástæða. Mér fannst bara ástæða til að glöggva mig aðeins á þessu því að mér fundust orð þingmannsins vera svolítið öðruvísi en þau hafa verið fram til þessa. Það getur vel verið að það hafi ekki verið ætlun hv. þm. að haga orðum sínum þannig að þau bæri að skilja á þann hátt en þá hefur hann bara gert þeim mun betur grein fyrir skoðun sinni í andsvörum.

Herra forseti. Ég hef bara reynt --- ég held að ég verði að segja það þó að mér sé málið skylt --- að gera nokkuð skilmerkilega grein fyrir viðhorfum mínum í þessum efnum í gegnum tíðina, og hafði m.a. fyrir því sem ekki margir aðrir hafa gert, held ég, að skrifa heila bók um viðhorf mín til sjávarútvegsmála, á árinu 1996 ef ég man rétt. Ég spái því að ef hæstv. sjútvrh. léti einhvern tíma svo lítið, sem mér þætti vænt um, að fletta aðeins upp í henni sæi hann að þar þegar eru auðvitað settar fram mjög miklar efasemdir um margt sem þá var í gangi eða við lýði í sjávarútveginum. Þar var prjónað upp með tillögur um að reyna að breyta kerfinu í grundvallaratriðum, ekki síst hvað varðaði t.d. fiskveiðistjórn smábáta og bátaflotans, skipta flotanum upp og hverfa frá í raun og veru þáverandi og enn þá verandi að miklu leyti kvótakerfi hvað varðaði þessa hluta flotans. Ég er enn á svipuðum nótum að mörgu leyti hvað þetta varðar, sem sagt stöðu aflamarksins sem slíks í þessu. Ég hef ekki verið í gegnum tíðina neinn sérstakur talsmaður gjaldtökuhugmyndanna sem hér hafa tekið mikla orku, kannski skorið mig svolítið úr frá ýmsum öðrum í þeim efnum. Ég hef alltaf talið það aðalatriði málsins að menn reyndu að skoða heildarmyndina og hef margoft gert til þess tilraunir, vissulega ekki alltaf með miklum árangri, að draga inn í umræðuna sem að mínu mati hefur snúist allt of mikið um algjörlega afmarkaða þætti fiskveiðistjórnarkerfisins --- það er bara kvótakerfið og þá kannski þessar hugmyndir og spurningar um gjaldtöku eða skattlagningu --- að draga aðra hluti inn, þróunina sem var að verða í fiskvinnslunni, samþjöppunina, áhrifin á byggðirnar. Ég tel að einn galli þessarar umræðu hafi lengi verið að hún hefur verið allt of þröng. Það er ótrúlegt að fyrir nokkrum vikum voru taldar fréttir á Íslandi að kannski dygði kvótakerfið eitt og sér ekki sem fiskveiðistjórnarkerfi. En það hefur aldrei verið. Fiskveiðistjórnarkerfið er og hefur allan tímann verið, eins og hæstv. sjútvrh. veit auðvitað mætavel, margsamsett. Ég vil ræða þessa hluti í því stóra samhengi sem ég hef gjarnan reynt að setja þá í.

Herra forseti. Bara til að draga það hér inn í umræðuna vil ég vekja athygli á því að árið 1990, í janúar, sendi Farmanna- og fiskimannasambandið --- en ég var þá forseti þess --- frá sér mjög mikla tímamótaviðvörun varðandi framtíð kvótakerfisins að því er ég taldi þá, og tel enn. Við bentum á það, jafnframt því sem við óskuðum eftir að betur yrði unnið og tekið á þessum vandamálum, að þetta mundi valda ósætti með þjóðinni, þetta mundi valda tekjumismun milli sjómanna innbyrðis og milli skipaflota og milli byggðarlaga. Sambandið bauðst til að koma sérstaklega að því að ræða þessi álitamál til að fjalla betur um það sem þá átti að gera en á grundvelli þess að það var ekki gert hafnaði Farmanna- og fiskimannasambandið kerfinu, m.a. með þessum rökum. Þetta vildi ég draga hér fram og er sammála því sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði áðan, að það vakti furðu mína á þeim tímapunkti að sveitarstjórnir og sveitarstjórnarmenn skyldu ekki taka til athugunar það sem við vorum að vara við, um tekjumismun byggðarlaganna og tilflutning á aflaheimildum milli byggða. Svo heyrði ég að hv. þm. auglýsti hér í umræðunni eftir ráðherra byggðamála. Mér finnst eiginlega ofáætlan hjá hv. þm. að ætlast til þess að byggðamálaráðherra sé hérna við. Hæstv. ráðherra lýsti því yfir í umræðunni í gær að hún liti svo á að Hæstiréttur hefði dæmt hana til að stjórna fiskveiðum á Íslandsmiðum eingöngu með kvótakerfi og hún hlýtur að sitja uppi með þann dóm og trúa því.

Herra forseti. Það er bara örstutt. Ég man eftir þessari afstöðu Farmanna- og fiskimannasambandsins á sínum tíma. Það hefur löngum verið skeleggt, og var það á meðan hv. þm. var þar í forsvari. Menn velktust ekki í vafa um hvar það stóð, og stundum heyrðist ágætlega í því ef ég man rétt. Það er alveg hárrétt að menn hlustuðu lítið á ýmis varnaðarorð sem uppi voru árið 1990 og ég tel auðvitað eftir á að hyggja að menn hafi í raun og veru alls ekki séð nógu vel fyrir afleiðingarnar af þeim breytingum sem þá voru gerðar. Í ræðu minni áðan komu svo sem fram efasemdir og ákveðin sjálfsgagnrýni í þeim efnum. Ég minni þó á að þeir sem höfðu af þessu áhyggjur voru auðvitað að berjast fyrir því að menn væru með ákveðin viðbrögð viðbúin, tilbúin, og þarna var bæði settur þessi byggðapottur upp á 12 þús. tonn og, hvort sem hann var fyrir í lögunum eða kom þarna inn, forkaupsréttur sveitarfélaganna. Hann reyndist síðan að sjálfsögðu smátt og smátt ónýtur, eins og við vitum, en hann er þó ákveðin vísbending og yfirlýsing um að menn höfðu af þessu áhyggjur. Auðvitað var þessi umræða uppi en það var allt barið niður og menn töldu að ekkert þyrfti að gera með slík sjónarmið. Smátt og smátt varð það gagnslaust tæki í höndum fjársveltra sveitarfélaga. Ég á bágt með að trúa að sjálfur ráðherra byggðamála hafi gefið svona dómadagsyfirlýsingu hér um að Hæstiréttur hafa bara dæmt núverandi kvótakerfi yfir okkur um aldur og ævi. Það væru nú meiri firnin og ósköpin. Það er auðvitað alveg víðs fjarri öllum sanni og ég veit að Hæstarétti sárnar að vera borinn fyrir slíku en ég held að það verði þá að leiðrétta þann misskilning einhvern veginn ef hann er hér uppi.

Herra forseti. Ég er ekkert hissa á að hv. þm. eigi erfitt með að trúa að byggðamálaráðherra hafi gefið þessa yfirlýsingu hér í gær. Ég bendi honum á að fá útskrift af þeim orðum. Þetta var í andsvari við ræðu minni um byggðamál og ég fer bara fram á að hann fái útskrift af því og kynni sér þessa merku yfirlýsingu. Ég tel þetta eina merkilegustu yfirlýsingu sem ráðherra hefur gefið í þessum þingsal, þ.e. að búið væri að dæma alla ráðherra ríkisstjórnarinnar til að hafa þá skoðun að hér beri að stjórna fiskveiðum með kvótakerfi um alla framtíð. Menn áttu ekki að hafa neitt annað um það að segja. Út af byggðapottinum sem hv. þm. vék hér að, þessum 12 þús. tonnum sem ætlað var að styrkja byggðir á sínum tíma, þá er alveg rétt að menn bundu nokkrar vonir við það þegar hann var settur á. Eitt byggðarlag, þegar búið var að semja allar reglurnar í ráðuneytinu og í Fiskveiðasjóði og alls staðar og útiloka nánast alla, átti þrátt fyrir allt rétt til að fá út úr þessum sjóði eins og reglurnar voru. Það var Bíldudalur, þegar hann missti allar heimildir sínar og skip og allt. En þá var búið að semja reglurnar þannig að ef menn áttu að fá úthlutað byggðakvóta úr þessum Byggðasjóði þurftu þeir að leigja hann á sama verði og á markaðnum. Þá spurðu menn auðvitað: Hvaða hagur er í því fyrir Bíldudal að leigja á sama verði og á markaðnum? Það fylgdi nefnilega sú kvöð að þeir máttu ekki leigja kvótann frá sér ef þeir gátu ekki nýtt hann. Þess vegna var betra hjá þeim að leigja á markaðnum. Þeir gátu þá ráðstafað honum aftur ef þeir gátu ekki nýtt hann. Þannig er alveg rétt hjá hv. þm. að þessi Byggðasjóður var eyðilagður með þeirri útfærslu sem á eftir fylgdi með reglugerðum.

Herra forseti. Ég ætla bara að vona varðandi Hæstarétt að menn taki þá eftirleiðis svona mikið mark á öðrum dómum hans. Það var ekki gert þegar öryrkjadómurinn átti í hlut. Þá þurfti ekki að fara bókstaflega eftir dómum Hæstaréttar en nú virðist hæstv. viðskrh. og byggðamálaráðherra trúa því að hún sé dæmd til að standa hér að óbreyttu kvótakerfi um aldur og ævi, ad infinitum. Það væru mikil tíðindi.  Varðandi byggðapottinn þá nefndi ég hann hér til sögunnar vegna þess að ég tel að hann hafi nánast verið svik. Það voru nánast svik við þá sem studdu málamiðlunina 1990, á grundvelli þess að þessi byggðapottur var settur þar inn. Ég get upplýst að ég tel að ég hafi átt minn þátt í að berja það inn í lögin að heimildir væru til ókeypis úthlutunar. Eins og lögin voru endanlega frágengin vorið 1990 kom inn ákvæði um að það væri hægt, ef ekki væru aðrir möguleikar, að úthluta án endurgjalds. Það hefði auðvitað átt að gera gagnvart Bíldudal á sínum tíma. Þá voru hins vegar aðrir menn farnir að véla um og sett var reglugerð sem í raun ónýtti þennan möguleika. Eins og hv. þm. bendir á hefðu menn þá átt að fara að leigja veiðiheimildirnar út úr þessum potti á fullu markaðsverði. Þar með var þetta orðinn brandari, bara della. Því er vart hægt að draga aðra ályktun af þessu en að þetta hafi verið eyðilagt vísvitandi. Ég tel raunar að það hafi á löngum köflum verið þannig að ýmsir aðilar hafi vísvitandi reynt að spilla því sem reynt var að gera til að breyta þessu kerfi og þróa það eitthvað. Það var eins og menn hefðu tekið þá stóradómsákvörðun að kerfið skyldi varið óbreytt. Atburðir af þessu tagi í sögunni hníga í þessa átt.

Virðulegi forseti. Vegna þess sem fram kom í andsvari síðasta ræðumanns get ég tekið undir að þetta var dálítið sérstæð yfirlýsing hjá hæstv. iðn.- og viðskrh., þ.e. að Hæstiréttur hefði kveðið upp úr um að fiskveiðum við Ísland yrði ekki stjórnað á annan hátt en með kvótakerfi. Ég geri ráð fyrir að þetta hafi aðeins verið sagt í hita leiksins. Ekki er hægt að fullyrða um að þetta hafi verið sagt að vel athuguðu máli. Ég held að það sé ástæða til að leyfa hæstv. iðn.- og viðskrh. að njóta a.m.k. vafans í þeim efnum. Hins vegar er hárrétt að þessi orð féllu hér í þessum ræðustól. Ég get tekið undir það með öðrum þeim sem rætt hafa um þessi mál að þau hefðu getað orðið drjúgt umræðuefni, ekki síst í ljósi þess að umræða um byggðamál sem hér átti að fara fram í gær hefur verið frestað fram á næsta ár. Hún hefði þá að hluta til getað farið fram hér. Það velkist enginn í vafa um að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi er stærsti einstaki áhrifaþátturinn í þeirri byggðaþróun sem hér hefur orðið undanfarin ár. Þessar byggðir urðu flestar til út af nálægðinni við sjóinn, möguleikanum á að geta sótt í auðlindina. En þegar þeir möguleikar voru ekki lengur til staðar eins og áður gat það ekki annað en haft áhrif á byggðaþróunina. Vissulega koma þar fleiri þættir til sögunnar en hins vegar er ég sannfærður --- eftir að hafa skoðað þetta nokkuð vel, sat m.a. í auðlindanefnd sem tók talsvert mið af þessu, ræddi þetta frá mörgum sjónarhornum, sat fundi með ýmsum sérfræðingum á þessu sviði --- um að við núverandi kvótakerfi eru byggðir sem geta ekki lengur nýtt þær aðstæður að vera nálægt auðugum fiskimiðum undir hvað mestum áhrifum af þeirri byggðaþróun sem við höfum horft upp á undanfarin ár. Hins vegar er kannski ástæða til að nefna hér að það hefur aldrei komið fram hvað menn eiga við þegar þeir tala um byggðaþróun. Það kemur aldrei fram að hverju er stefnt. Er stefnt að óbreyttu byggðamunstri? Stefna menn að því að efla tiltekin svæði eða hvað? Hvaða markmiðum ætla menn að ná? Það verður að segjast eins og er, þó að það sé kannski ekki stórmannlegt að nefna það þar sem hæstv. iðn.- og viðskrh. er ekki á staðnum, að ekki skýrðist sú umræða mikið við þá ræðu sem sá hæstv. ráðherra flutti hér í gær. Byggðaumræðan væntanlega verður áfram í vindinum eins og hún hefur verið um nokkuð langt skeið. Það er tímanna tákn og dæmi um hversu mikið sú umræða er úti í loftið að einn hv. þm. kom upp í andsvari í gær og taldi að þar sem búið væri að leggja einhverjar krónur í fjarvinnslu á Hvammstanga væri byggðaflóttinn að mestu leyti að baki. Það segir eiginlega meira en mörg orð um ferðalagið á þeirri umræðu oft á tíðum. Kannski er ástæðulaust að rekja það hér. En stjórn fiskveiða og fiskveiðistjórnarkerfið eru vissulega einhver stærsti áhrifaþátturinn fyrir byggðamálin. Með frv. sem hér er til umræðu er ljóst að stigið er enn eitt skrefið í þá átt að festa í sessi kvótakerfi á öllum veiðum. Menn komast ekki lengra að þessu sinni en hér er farið. Það er alveg ljóst að sú stefnumótun hefur verið mörkuð hjá ríkisstjórnarflokkunum að einasta stjórnkerfið sem komi til álita til lengri tíma litið --- auðvitað erum við að skrifa söguna frá degi til dags og þetta er liður í því --- sé kvótakerfið, þ.e. núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Þó felst vissulega í þeim hugmyndum sem birtast í frv. viðurkenning á að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi hafi valdið mörgum byggðum miklum búsifjum. Annars væru menn ekki að færa veiðiheimildir frá einum aðila til annars. Menn væru ekki að gera það nema til að taka á einhverjum tilteknum vanda. Nú á að taka á vanda Vestfjarða og verður að segjast að það er kannski ekki í fyrsta skiptið sem slíkt kemur upp en þetta er vissulega fordæmi sem hvetur aðra staði til að sækja fastar á að fá fram sértækar aðgerðir. Í þessu birtist einmitt hvers konar kerfi er hér á ferðinni, í rauninni ekkert annað en miðstýrt skömmtunarkerfi sem stjórnmálamenn leyfa sér æ ofan í æ að stinga sér í og færa aflaheimildir frá einum til annars. Með þessum hugmyndum --- og eitthvað annað gerist næst og eitthvað annað gerðist áður --- er t.d. að frá Vestmannaeyjum fara 500 tonn af ýsu. Auðvitað fer það til einhverra annarra. Þetta veldur mönnum líka búsifjum. Þetta er alveg dæmigert fyrir þetta kerfi. Menn hafa reynt að nálgast það frá ýmsum hliðum aftur, reynt að plástra, bæta örlítið í og stinga dúsum upp í þá sem hafa hæst og taka frá þeim sem ekki hafa verið með mikinn hávaða. Ég held að enginn mæli því í mót að þeir aflamarksbátar sem völdu að fara í aflamarkið kannski strax 1984 og hafa fylgt í hvívetna þeim reglum sem stjórnvöld hafa sett frá þeim tíma hafa að mörgu leyti farið hvað verst út úr þessu. Enda hefur þróunin verið sú að þeir sem hafa átt til þess einhvern möguleika hafa nýtt sér smugur í kerfinu. Þar hefur vöxturinn verið. Hann hefur verið hjá stóru fyrirtækjunum og smábátaútgerðinni. Þar hafa vaxtarmöguleikarnir verið. Hinir minni, sem ekki hafa getað sótt á fjarlæg mið nema í litlum mæli, sem ekki hafa átt neinar smugur í fiskveiðistjórnarkerfinu sem við höfum meira og minna lifað við frá 1984, hafa setið eftir. Auðvitað er það verðugt umhugsunarefni, virðulegi forseti, þegar horft er til þess að árið 1983 veiddu smábátar 13 þús. tonn en í fyrra 70 þús. tonn á sama tíma og þessir bátar hafa þurft að láta mikið af aflaheimildum frá sér vegna plástrunaraðgerða eins og þeirrar sem hér um ræðir, niðurskurðar o.s.frv. Mér finnst það, virðulegi forseti, vera virkilegt umhugsunarefni að á Íslandsmiðum, þar sem verstra veðra er von, skuli vaxtarbroddurinn í minnstu bátunum. Það er kannski fyrst og fremst út af því að þeir sýnt dugnað, þeir hafa nýtt sér þær smugur sem þeir hafa getað gengið í. Ég geri ekki lítið úr því, síður en svo. En hvers konar kerfi er það sem gerir það að verkum að þróunin og vaxtarbroddurinn er stærstur í minnstu skipunum? Ég get sagt það sem mína skoðun að ég hef um langt skeið verið á þeirri skoðun að á því séu gallar að skipta þessu upp með kvótum, þ.e. að skipta hinni takmörkuðu auðlind upp --- ég held að það neiti því enginn lengur að um takmarkaða auðlind sé að ræða og nauðsynlegt sé að skipta henni upp með einhverju móti. Ég taldi lengi að ég sæi ekki betri aðferð en þetta. Okkur eru hins vegar smám saman að verða ljósir hinir gríðarlegu gallar á þessu kerfi. Þeir gallar tengjast ekki einvörðungu því að vernda fiskstofna og nýtingu auðlindarinnar heldur líka hinu, áhrifunum á mannlífið í landinu. Við megum ekki gleyma því, þó það gleymist allt of oft í þessari umræðu, að við erum að reyna að koma á kerfi sem komi fólkinu í landinu vel. Markmiðið getur ekki verið hagræðingin ein. Við hljótum að þurfa að byggja upp og búa til kerfi sem nýtist fólkinu í landinu. Það á að vera markmiðið, en ekki að vera hér með endalausar skýrslur einhverra hagfræðinga sem geta upplýst að þetta tiltekna kerfi skili einhverjum tilteknum arði og því sé algerlega nauðsynlegt að viðhalda því þó að veruleikinn og sagan, held ég, hafi nánast á öllum sviðum allt að því fellt þessar kenningar hagfræðinga. Ég held að þetta sé eitthvað sem við verðum að hafa í huga í þessari umræðu. Virðulegi forseti. Auðvitað er það líka umhugsunarefni að þeir sem á hátíðarstundum og í skálaræðum tala hæst um frjálst framtak, atvinnureksturinn og einstaklingsframtakið skuli í raun einir standa að þeim hugmyndum sem hér um ræðir, þ.e. að færa heimildir frá a til b með handafli, þ.e. dæmigert miðstýrt skömmtunarkerfi. Og þeir hinir sömu tala helst fyrir þessu kerfi. Að mörgu leyti er hæstv. sjútvrh. vorkunn. Hann er einfaldlega lentur inni í þessu. Jafnvel þó að hugmyndir hans almennt í pólitík séu aðrar þá er hann lentur inni í þessu og hann er einfaldlega orðinn starfsmaður þess, hæstv. ráðherra, að keyra þessar hugmyndir áfram. En ég vil eins og fleiri telja hæstv. ráðherra þó til tekna þessa 5% reglu sem er að finna í 4. gr. frv. Ég held satt best að segja, svo ég reyni einnig að bera blak af blessuðum stráknum, hæstv. ráðherra, að þetta sé í fyrsta skipti sem hér koma inn á þing hugmyndir frá ríkisstjórn þess efnis að það er viðurkennt að ekki sé algerlega hægt að stjórna fiskveiðum með fjarstýrðum reglum, að fjarstýrðar fiskveiðar gangi ekki alveg upp, að ekki sé alveg hægt að ganga út frá því sem vísu hvaða tegundir komi í veiðarfærin, að ekki sé hægt að gefa það út í reglugerð hvernig fiskist, hvað komi í veiðarfærin og hvað komi að landi. Ég vil þó segja að það sýnir nú ákveðna djörfung hjá blessuðum hæstv. ráðherranum að hann skuli þó koma fram með þá hugmynd sem er að finna í 4. gr. Virðulegi forseti. Ég ítreka að ég stend að öllu leyti að baki 1. minni hluta sjútvn., þeim hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur og Jóhanni Ársælssyni sem hafa skilað minnihlutaáliti sínu. Ég held að þær hugmyndir sem hér liggja fyrir dragi fram hina stóru veikleika í þessu miðstýrða skömmtunarkerfi þegar stjórnmálamenn eru að stinga sér inn í það og færa heimildir, valda búsifjum á einum stað til þess að reyna að bjarga einhverju á öðrum stað. Þessi hugmyndafræði hefur aldrei gengið upp, hvergi nokkurs staðar. Hún var jú reynd austur frá. Hún var reynd í kommúnistaríkjum á árum fyrr. Sagan hefur fellt sinn dóm um þær tilraunir og auðvitað er dálítið sorglegt fyrir hæstv. sjútvrh. að þurfa að gerast sporgöngumaður þeirra og færa hér heimildir í miðstýrðu skömmtunarkerfi frá einum stað til annars. En vissulega rennur upp sú tíð að hann þarf að svara fyrir það. Virðulegi forseti. Ég mun ekki í þessari umræðu fara almennt yfir sögu þessa kerfis. Ég held að margir hafi gert það. Ég ætla mér heldur ekki að fjalla almennt um þær hugmyndir sem birtast í þessu, að öðru leyti en ég hef gert. Hæstv. ráðherra hefur boðað að hann ætli að koma hér fljótlega upp úr áramótum með nýjar hugmyndir um einhvers konar tilraun til sátta um fiskveiðistjórnarkerfið. Ég held að sú almenna umræða hljóti að fara fram þá og ég mun að sjálfsögðu taka þátt í henni. En ég ítreka aftur mótmæli mín, virðulegi forseti, við að hæstv. sjútvrh. skuli með þessum hætti vera að færa heimildir frá einum til annars. Væntanlega lendum við fljótlega í því að reyna að bjarga okkur út úr því með því að færa þá heimildir til þeirra sem nú er tekið frá.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir mjög merka ræðu að því er mér fannst. Ég er alveg sammála honum um það grundvallarviðhorf sem hann lýsti í ræðu sinni að kerfið sem slíkt á að nýtast fólkinu í landinu. Það á ekki bara að vera hugsað fyrir útgerðarmanninn. En gallinn á því að vera með þessar kvótasetningar eins og þær eru er að þá er verið að færa útgerðarmönnum sérstök réttindi í aflakvótum. Sá réttur fylgir ekki fólkinu. Hann fylgir þeim sem hann fær. Þar af leiðandi eru hagsmunir fólksins oft og tíðum allt aðrir en hagsmunir þess sem veiðiréttinn fær jafnvel þó að veiðirétturinn sé verulega skertur frá þeim möguleikum sem menn höfðu áður, eins og er t.d. í því tilfelli sem hér er verið að leggja til, þ.e. að verið er að setja höft á þá sjósókn sem áður var og færa það yfir í kvótakerfi og færa þar af leiðandi útgerðarmanninum rétt til kvótans. En það hefur ekkert með fólkið í landinu að gera, atvinnuhorfur þess eða öryggi. Þvert á móti vinnur það gegn hagsmunum fólksins og veikir öryggi fólksins í byggðunum. Það er einnig rétt sem hv. þm. sagði að það voru einkum tvær smugur og hafa lengi verið í þessu kvótakerfi okkar. Það voru smugur hinna kraftmiklu skipa sem gátu farið vítt og breitt um höf, norður í Smugu, á Flæmingjagrunn, út fyrir lögsögu og voru á sama tíma að leigja aflaheimildir sínar til annarra skipa flotans, m.a. vertíðarflotans, sem urðu þá að gerast leiguliðar að heimildum hinna sem þeir héldu meðan þeir voru að vinna sér inn ný veiðiréttindi. Þannig hefur þessi stóri og öflugi floti auðvitað haldið sínu í þessu kerfi og rúmlega það. Síðan voru smugur sem mynduðust við það að bátar voru úreltir og sjómenn af þeim urðu að fara á litlu skipin.

Virðulegi forseti. Í umræðum um hvernig ætti að úthluta aflaheimildum í auðlindanefnd var einmitt farið yfir þennan þátt málsins, þ.e. hverjum átti að úthluta þessum atvinnuréttindum. Menn spurðu vissulega þessarar spurningar: Er eðlilegt að útgerðarmönnum einum séu afhent þessi réttindi? Það kerfi hefur lengi verið við lýði að sjómenn hafa að mörgu leyti verið verktakar hjá útgerðarmönnum. Þeir hafa róið upp á hlut. Og menn spurðu þegar verið var að úthluta þessum atvinnuréttindum: Hví skyldu þeir ekki ávinna sér rétt í þessum atvinnuréttindum þar sem þeir hafa aldrei verið beinir launamenn heldur róið upp á ákveðinn hlut og í raun tekið þátt í útgerðarkostnaði? Virðulegi forseti. Ég held að ágætt væri ef hægt væri að koma einhverri ró á hv. þm. Hjálmar Árnason sem stóð nú að hluta til að áliti meiri hlutans. Hann treysti sér ekki til þess að fullu. Það væri ágætt ef hægt væri að halda einhverri ró á hv. þm. Vegna spurningar hv. þm. um af hverju þessum réttindum var einvörðungu úthlutað til útgerðarmanna þá er dálítið erfitt að svara því vegna þess að rökin að baki því eru langt frá því að vera sjálfgefin. Þegar menn hugsa þetta til baka þá held ég að miklu skynsamlegra hefði verið að reyna að úthluta þessum réttindum öðruvísi. Og sagan greinir að miklu sterkari rök voru fyrir því að úthluta þessum atvinnuréttindum til fleiri en gert var í stað þess að úthluta þeim einvörðungu til útgerðarmanna. Virðulegi forseti. Ég sé að tími minn er liðinn. Ég reyni kannski að útskýra þetta betur í síðara andsvari.

Herra forseti. Til að varpa örlitlu ljósi á þetta dæmi má t.d. benda á svar eða álit frá Stöðvarhreppi fyrir austan. Þar benda þeir á að fimm smábátaútgerðir greiði 70 millj. í laun. Af því fái hreppurinn 7,8 millj. í útsvar, sem séu hvorki meira né minna en 24% af öllum útsvarstekjum hreppsins. Í bréfinu segir að það sem verið sé að gera núna muni rýra verulega búsetumöguleika fólksins í hreppnum. Í staðinn fyrir fimm báta verði e.t.v. hægt að gera út tvo. Það sjá allir hvers konar afleiðingar þetta er að hafa fyrir þessi byggðarlög. Í þessum minni byggðarlögum skiptir alveg ofboðslega miklu máli að þessi réttur smábátanna geti haldist að einhverju leyti eða að mestu leyti óbreyttur. Það er auðvitað vegna þess að þau hafa ekki að neinu öðru að hverfa. Menn væru sjálfsagt ekki að kvarta í þessum minni sjávarbyggðum ef þeir hefðu óþrjótandi möguleika í að fara. En sjávarbyggðirnar á Íslandi urðu aðeins til vegna þess að þær lágu vel við fiskimiðum og fólkið sem þar vill búa hlýtur að eiga einhvern rétt til þess að við stjórnmálamennirnir virðum rétt þeirra til að geta lifað þar.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Þær breytingar sem hér er verið að leggja til miða að því í fyrsta lagi að verið er að festa enn frekar í sessi kvótasetningu á smábátaflotann og í öðru lagi er verið að plástra aðeins verstu ágalla þess kerfis án þess að þar sé þó um neina fullnægjandi aðgerð að ræða eða hluta af heildarsýn í fiskveiðistjórnarmálum. Það sem hér er því verið að gera er í rauninni staðfesting á kvótakerfinu en krafl í það að öðru leyti og einungis að því sem snýr að smábátunum. Það sem ég vildi gera að umtalsefni sérstaklega er í fyrsta lagi, eins og hér hefur aðeins verið minnst á fyrr í umræðunni, forsendur kvótakerfisins varðandi fiskstofnana við landið. Forsendur kvótakerfisins ganga út frá því að við landið sé í rauninni bara einn þorskstofn, bara einn keilustofn, bara einn steinbítsstofn og bara einn ýsustofn og að nánast sama sé hvar hann er veiddur í kringum landið, þ.e. að það sé bara eitthvert ákveðið magn af fiski sem megi veiða með þeim hætti að fá kvóta til veiðiréttar þar á. Herra forseti. Þetta held ég að sé afar röng nálgun og vonandi verður nú lögð aukin áhersla á það í rannsóknum á fiskstofnunum við landið að kanna hvort ekki sé um allmarga aðskilda fiskstofna að ræða, fiskstofna sem eru bara að takmörkuðu leyti á þessari hringferð í kringum landið, eru kannski stóran hluta ársins meira eða minna staðbundnir. Við þekkjum þær rannsóknir sem núna er verið að gera, t.d. á laxi, þar sem rannsóknir eru komnar lengra á laxi, að þar eru stofnar eða afbrigði af laxi sem velja sér ákveðnar ár og ekki aðeins einstakar ár heldur eiga þeir líka til með að velja einstök svæði í ánum. Þegar síðan þessi lax er veiddur, ef veiddur er alveg allur lax úr einni hliðará frá annarri stórá, þá getur sú hliðará orðið laxlaus mörg, mörg ár ef ekki er eftir hrygningarfiskur sem hefur þar heimkynni sín. Þetta er þegar orðið mjög þekkt í umgengninni við laxastofnana í ánum hér, að hver á á sinn stofn og meira að segja hver hliðará getur átt sitt afbrigði sem ekki endurnýjast svo glatt ef þeim fiski er útrýmt sem þar er. Þetta er einmitt eitt stærsta vandamálið sem hefur komið upp varðandi laxárnar með sleppingum, með því að sleppa seiðum af hinum og þessum laxastofnum í þeim tilgangi að auka laxgengd í árnar. Þetta hefur einmitt skekkt hina raunverulegu heimastofna ánna. Slík aðgerð getur aukið heildarlaxagengdina um tíma en þegar til lengri tíma er litið hefur þetta skaðað heimastofninn þannig að áin sem slík er farin að framleiða miklu minna af laxi og lax sem átti heimkynni sín í hliðarám árinnar hefur tapað í þeirri samkeppni eða er orðinn útdauður. Þannig hefur heildarframleiðslugeta árinnar skerst. Það er alveg fráleitt annað, herra forseti, en a.m.k. að ætla, þangað til rannsóknir sýni hreinlega annað, að eins sé ekki háttað um þorskstofnana og fiskstofnana hringinn í kringum landið. Það er vitað að laxinn úr ánum fer út í haf og syndir þar og er að einhverju leyti saman með stofnum frá öðrum ám, en að stórum hluta lifir hann síðan aðskildu lífi sínu. Ég leyfi mér að vitna til persónulegrar reynslu og upplifunar þegar ég sem ungur strákur var að alast upp norður á Ströndum og faðir minn var einmitt útvegsbóndi og stundaði sjóinn. Þá man ég eftir því að fiskurinn fékk sitt nafn, hvaðan hann var að koma. Þeir þekktu meira að segja að hvert grunn eða hver mið úti á Húnaflóanum áttu sinn einkennisfisk, þannig að þeir voru ekki í neinum vafa um hvaðan fiskurinn kom eða af hvaða raunheimkynnum eða grunnheimkynni viðkomandi fiskur átti. Þetta var svo nærtækt í tali manna, þetta þótti svo sjálfsagt. Þess vegna er jafnfráleitt í fiskveiðistjórnarkerfi, heildstæðu fiskveiðistjórnarkerfi, að hreinlega útiloka þessa hlið málsins en líta á þetta sem eina heildarpúllíu sem megi veiða hvar sem er og hvernig sem er bara út á tiltekinn kvóta. Ég held reyndar að við sem lifum og hrærumst í náttúrunni vitum að afar litlar líkur eru á því að það sé bara einn fiskstofn, einn þorskstofn við landið. Það eru afar litlar líkur til þess að svo sé og það sé sama þess vegna hvar viðkomandi tonn eru tekin sem leyft er að veiða án þess að það geti þá skaðað heildarafkastagetu þorskstofnanna eða fiskstofnanna við landið. Kvótakerfið sem slíkt, sem byggir á því að þetta sé svona, er röng hugmyndafræði, reynist þetta vera rétt sem ég hér er að ýja að, og stórhættuleg fyrir fiskveiðistefnu okkar. Varðandi þá kvótasetningu sem hér á sér stað með þeim lögum sem hér er verið að leggja til, þá leiðir hún af sér að fisktegundir sem áður voru ekki kvótabundnar og þar af leiðandi ekki hægt að selja fiskveiðiheimildirnar verða nú framseljanlegar, að vísu innan ákveðins bátaflokks sem hér er um að ræða, en þau grundvallaratriði um framsal á aflaheimildum verða þarna orðin virk þannig að staða íbúanna á viðkomandi stöðum þar sem þessir bátar og sá floti hefur veitt og lagt upp er mun ótryggari nú en áður vegna þess að þær aflaheimildir geta gengið kaupum og sölum án þess að íbúar viðkomandi svæða hafi nokkuð um það að segja. Þetta hlýtur að vera þeim byggðum enn þá alvarlegra mál, einmitt þeim byggðum sem síst mega við auknu óöryggi á þessu sviði, ætti frekar að vera á hinn veginn. Ég vil auk þess, herra forseti, draga hér inn þátt sem ekki hefur verið mikið ræddur en það er réttur sjávarjarða. Það eru allmargir bændur og allmargar jarðir sem geta nýtt auðlindir sínar bæði til lands og sjávar. Ég er sjálfur uppalinn við það að stundaður var sjór og rekinn búskapur jöfnum höndum og það skapaði ágæta lífsgrundvöll fyrir fjölskylduna á þann hátt. Og enn eru margar jarðir sem væri verulegur styrkur í því ef þær hefðu verndaðan ákveðinn rétt til að nýta einmitt slíkar auðlindir. Þessi réttur yrði að sjálfsögðu að vera bundinn jörðinni og bundinn því að vera nýttur af þeim sem þar býr og ekki væri hægt að framselja hann en væri bundinn á þann hátt að það gæti orðið til styrktar þeirri búsetu og einmitt líka til hagkvæmra veiða, hagkvæmrar nýtingar á þeirri auðlind. Þetta tel ég, herra forseti, að hefði átt og ætti að koma inn í umfjöllun um þennan bátaflota sem hér er verið að fjalla um og/eða þá að þetta verði haft í huga þegar koma fram tillögur um þann hluta bátaflotans sem stendur hér út af í þessari umfjöllun, þ.e. dagabáta og reyndar líka aflamarksbátana. Ég vil nefna vegna þeirrar umræðu sem hefur oft orðið hér, að það skipti ekki máli hvar fiskurinn sé veiddur eða hvar honum sé landað eða hvar hann sé unninn, að hann sé fluttur langa vegu eða þetta séu þá bara útlendingar sem vinni fiskinn. Það er nú svo að einmitt fiskvinnslufólk hefur búið við hvað mesta óvissu af öllum þeim sem hafa tengst sjávarútveginum, fiskvinnslufólk og það fólk sem býr í landi á viðkomandi útgerðarstöðum og hefur lítil áhrif á það hvernig með fiskinn er farið þegar í land er komið. Það hefur búið við mesta óöryggið og þess vegna ekki óeðlilegt að það sé það fólk sem fyrst hafi hugsað sér til hreyfings frá viðkomandi sjávarplássum. En það er líka efnahagsstefnan hér á landi, efnahagsstefna undanfarinna ára sem hefur einmitt ýtt undir þá þróun, efnhagsstefna sem hefur leitt til mikils viðskiptahalla við útlönd, efnahagsstefna sem hefur leitt til þess að hér hefur byggst upp atvinnulíf, eins konar falskt atvinnulíf sem hefur byggst og nærst á viðskiptahallanum. Sá viðskiptahalli, þetta innflæði af fjármagni hefur sogað til sín vinnuafl úr þeim atvinnugreinum sem eru í raun að skapa þann gjaldeyri sem verður fyrr eða síðar að stórum hluta að greiða upp þann viðskiptahalla sem safnast hefur. Þetta er ein ástæðan fyrir því m.a. að fólk hefur flust af landsbyggðinni, flust úr sjávarbyggðum og til höfuðborgarsvæðisins, það er óöryggið í atvinnumálum og einnig sú þensla sem hefur skapast af röngum áherslum í efnahags- og atvinnumálum sem hefur lýst sér í miklum viðskiptahalla og atvinnulífi sem hefur orðið til á þeim grunni. Herra forseti. Það er dapurlegt til þess að vita að enn skuli ekki vera komin í raun endurskoðuð heildarstefna í sjávarútvegsmálum sem hefur verið svo margboðuð, stefna sem hefði getað leitt til víðtækari sáttar um nýtingu þessarar auðlindar okkar, auðlindar sem er svo mikilvæg og stendur undir svo stórum hluta af þjóðarbúskapnum og hagvaxtarvæntingum, að enn skuli ekki vera komin fram endurskoðuð stefna sem tekur mið af hagsmununum, þeim hagsmunum sem öll þjóðin, íbúarnir meðfram ströndum landsins geta sætt sig við og búið við og sótt og stundað atvinnu sína í friði og sátt. Og enn er verið að klóra í bakkann með því frv. sem hér er lagt fram. Þetta er eitt hið brýnasta mál að taka fyrir og ljúka þar sem tekið verður mið af hagsmunum fólks vítt og breitt um landið en ekki eingöngu hagsmunum þar sem arðsemi fjármagns þeirra sem hafa lagt hlutafé sitt í útgerðina, að hagsmunir þeirra einir ráði og með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir fjölda fólks. Herra forseti. Ég ætla að ljúka máli mínu en vona að það takist betur til um lagasetningar varðandi stjórn fiskveiða og í raun takist að leggja fram fiskveiðistjórnarkerfi sem skapi raunverulega sátt í þjóðfélaginu.

Herra forseti. Enn einu sinni ræðum við frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða. Frumvarp um breytingar á stjórn fiskveiða er fastur gestur hér í þinginu á hverju einasta ári. Við erum að breyta þessu lögum á hverju einasta þingi og stundum oftar en einu sinni. Eins og alltaf er þegar slíkt frv. rekur á fjörur okkar verða hér miklar umræður, langar og strangar eins og hefur orðið bæði við 1. og 2. umr. um þetta frv. Það er náttúrlega ósköp eðlilegt. Við erum að ræða um stjórn fiskveiða og fiskveiðarnar eru undirstöðuatvinnuvegur okkar sem við byggjum afkomu okkar á og eðlilegt að hv. þingmenn sýni frv. um stjórn fiskveiðanna mikinn áhuga og hafi á því skoðanir. Eins og hér kemur jafnan fram, þegar slík frumvörp eru til umræðu, eru skoðanir skiptar, sitt sýnist hverjum og menn vilja standa að stjórn veiðanna með mismunandi hætti og það er ekkert nema allt gott um það að segja að menn hafi skiptar skoðanir á því. Frumvarpið sem nú er til umræðu er sett fram til að milda afleiðingar kvótasetningar smábátanna 1. september sl. Sú kvótasetning hafði mikil áhrif á veiðar krókabátanna, einkum þorskaflahámarksbátanna og hér er þessum bátum að hluta til bætt upp það sem þeir hafa misst sem var auðvitað alveg óhjákvæmilegt því að sá floti var að missa mjög miklar veiðiheimildir. Það er nú einu sinni svo að heilu byggðarlögin byggja afkomu sína á útgerð þessara báta og þess vegna var að mínu áliti nauðsynlegt að bregðast við og gera eitthvað fyrir þennan flota. Það sem ég finn helst að og er kannski ekki alveg sammála varðandi það hvernig staðið er að þessu er að í leiðinni er minnkað við hjá aflamarksbátunum. Með sama hætti og þorskaflahámarksbátarnir eru undirstaða atvinnulífsins í vissum byggðarlögum þá er svo einnig með aflamarksbátana og aflamarksskipin. Útgerðir þeirra bera uppi önnur byggðarlög og við höfum heyrt hörð viðbrögð frá verstöðvum eins og t.d. Vestmannaeyjum. Vestmannaeyingar telja sig munu missa verulegar heimildir við þessar breytingar og ekkert óeðlilegt að menn séu ósáttir við það. Hafa ber í huga að í aflamarkskerfinu er töluverður fjöldi af trillum, sömu gerðar og sömu stærðar og þær trillur sem eru í hinu kerfinu sem við erum að bæta upp með þessari breytingu. Útgerðarmenn á þessum litlu trillum hafa setið eftir, tapað heimildum og þurft að kaupa til sín heimildir en samt hafa þær verið jafnvel að minnka ár frá ári á sama tíma og þeir hafa horft upp á menn í hinu kerfinu veiða tvisvar, þrisvar, fjórum sinnum, tíu sinnum og jafnvel tuttugu sinnum meira en þeir. Mér verður oft hugsað til gamals nágranna míns. Við ólumst upp á sömu torfunni við sömu fjöruna og byrjuðum sem strákar að róa til fiskjar á skektum feðra okkar. Hann lagði þetta síðan fyrir sig. Hann hafði þetta reyndar lengi sem aukabúgrein með annarri vinnu en hefur nú um langt árabil stundað þetta alfarið. Hann var svo óheppinn að velja aflamarkskerfið og þrátt fyrir að hafa keypt eitthvað í gegnum tíðina hefur hann núna leyfi til að veiða sem svarar 32 þorskígildum. Það er náttúrlega afskaplega erfitt að útskýra það fyrir mönnum í þeirri stöðu af hverju eigi að taka af þeim til að bæta upp öðrum sem orðið hafa fyrir skerðingu, öðrum sem jafnvel hafa verið að veiða margfalt meira en þeir sjálfir. Þess vegna hef ég hallast að því og rætt það við hæstv. sjútvrh. nokkrum sinnum að ég hefði viljað gera þetta með öðrum hætti. Ég ætla að leyfa mér að vitna hér í blað Landssambands ísl. útvegsmanna sem heitir Útvegurinn og kom út í ágúst sl. Í því blaði er að öllu jöfnu ekki fjallað af sérstökum hlýleika um trillukarla en í þessu tölublaði er viðtal við þann ágæta útgerðarmann Ólaf Rögnvaldsson á Hellissandi sem þekkir flestum betur til þessara mála, alinn upp við útgerð, fiskverkun og fiskvinnslu og rekur þar myndarlegt fyrirtæki, frystihús og tvo öfluga vertíðarbáta. Hann er einmitt spurður um þetta, hvernig eigi að fara með trillurnar og þetta endalausa ágreiningsmál sem þarna er á milli útgerðarkerfa. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það er ekki hægt að skerða okkur ár eftir ár út af smábátakerfinu. Það gengur ekki upp. Það er búið að taka gríðarlega mikið af þessum tveimur bátum sem við gerum út og í þorski eru það 350 til 400 tonn. Það verður að stoppa þetta af. Það eru margir trillukarlar hér sem eru hlynntir því að loka kerfinu og svo eru aðrir sem vilja hafa þetta opið áfram. Þeir hafa verið að kaupa báta í gríð og erg og treysta því að þetta verði frjálst og verðið á aflaheimildum og bátum hefur rokið upp. Það er ekki það sem við þurfum á að halda.`` Blaðamaður spyr: ,,Hver er lausnin að þínu mati?`` Þá svarar þessi ágæti útgerðarmaður, með leyfi forseta: ,,Ég held að eina leiðin til þess að ná sáttum um þessi mál sé sú að ráðuneytið gefi út auknar aflaheimildir til handa þessum smábátum og loki síðan kerfinu. Þá er ekkert tekið af okkur, okkar heimildir verða ekki skertar. En hvað með fiskverndarsjónarmiðin? Ég held að nokkur þúsund tonn til eða frá skipti engu máli, sagði Ólafur.`` Undir þetta tek ég. Nokkur þúsund tonn til eða frá, til þessara trilluhorna, skipta ekki grundvallarmáli. Ég tel að þau vísindi sem fiskveiðistjórn okkar byggist á séu ekki það nákvæm að einhver þúsund tonna í trillurnar til eða frá skipti öllu máli. Ég minni á þá umræðu sem hér kemur upp aftur og aftur, um að þúsundum og jafnvel tugum þúsunda tonna sé kastað í sjóinn á hverju ári. Stjórn okkar á þessu er nú ekki nákvæmari en svo. Ég hefði viljað gera þetta með þessum hætti, þá hefðu allir haldið haus og allir verið bærilega sáttir. En hæstv. sjútvrh. hefur lýst því yfir að aflamarksbátunum verði bætt upp skerðing ársins og kannski eitthvað betur. Það tel ég afar mikilvægt þannig að menn haldi sínu. Hlutdeildin verður að vísu skert en ef það verður bætt upp með öflugri úthlutun á ýsu, eins og hæstv. ráðherra hefur boðað, þá tel ég það viðunandi niðurstöðu. Annan hóp langaði mig aðeins að nefna í leiðinni. Það eru dagabátarnir, þessir bátar sem nú mega veiða 21 dag á ári. Þeim dögum hefur aðeins verið að fækka. Ég tel að þar þurfi að setja gólf, sem sagt að koma því á hreint að þessir bátar fari ekki neðar en orðið er. Ef þeir fara mikið neðar er grundvöllur þeirra veiða gjörsamlega brostinn. Við þessa útgerð starfar stór hópur manna sem yrði sleginn af ef þessum dögum fækkaði eitthvað að ráði. Þess vegna er ég mjög ánægður með það sem kemur hér fram í nál. meiri hluta sjútvn. þar sem segir, með leyfi forseti: ,,Má í því sambandi sérstaklega nefna málefni svokallaðra dagabáta. Þótt ekki hafi unnist tími til að undirbúa það mál nú telur meiri hlutinn óhjákvæmilegt að lagfæra rekstrarumhverfi þess bátaflokks á þessum vetri og mun beita sér fyrir því að frumvarp þess efnis verði lagt fram á Alþingi fyrir 1. febrúar nk. Einkanlega bendir meiri hlutinn á þrjú atriði í því sambandi: lágmarkssóknardagafjölda, hvort eðlilegt sé að sóknareiningar bátanna séu mældar í klukkustundum í stað daga eins og nú er gert og loks þarf að skoða betur forsendur framsalsins, t.d. er varðar nýtingu daganna.`` Mér finnst þetta mjög mikilvæg yfirlýsing. Ég treysti þeim sem í nefndinni sitja til að fylgja þessu fast eftir, að það komi hér frumvarp strax eftir að þing kemur saman á nýju ári og að við ljúkum þessu máli á vorþingi. Ég held að við komumst ekkert hjá því og ég er sérlega ánægður með að þetta skuli sagt hér í nál. með svo afgerandi hætti. Reyndar er hér tekinn fyrir annar floti --- þetta eru svo mörg kerfi að maður má hafa sig allan við að fylgjast með því öllu saman --- þessir 80 bátar sem á síðasta fiskveiðiári höfðu veiðileyfi sem heimilaði þeim veiðar tiltekinn fjölda sóknardaga með föstu þorskaflahámarki sem stundum hafa verið kallaðir ,,þakbátar``. Í þessu frv. er þeim leyft að velja veiðileyfi með dagatakmörkunum, þ.e. þeir geta farið inn í dagapottinn ef þeir tilkynna það fyrir 1. feb. Þetta held ég að hafi verið mjög nauðsynleg breyting vegna þess að eins og málið horfði í haust voru þessir bátar nánast slegnir af. Þeir áttu að fá örfá tonn í úthlutun og voru í raun dauðadæmdir. Ég tel þetta aftur á móti ágæta niðurstöðu sem við getum bærilega sætt okkur við. Eitt atriði í frv. hef ég örlitlar efasemdir um og það er hérna í 3. gr. þess þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Á hverju fiskveiðiári er sjávarútvegsráðherra heimilt að úthluta til árs í senn samtals allt að 1.000 lestum af ýsu, 1.000 lestum af steinbít og 300 lestum af ufsa til krókaaflamarksbáta sem gerðir eru út frá sjávarbyggðum sem að verulegu leyti eru háðar veiðum krókaaflamarksbáta. Ráðherra setur nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis.`` Út af fyrir sig er ég alveg sammála þessu. Ég veit að þetta mun koma sér vel en ég óttast að ráðherra geti lent í erfiðleikum með að úthluta þessu. Ég hefði viljað heyra frá honum, ef hann væri hér enn þá, hvernig hann sér fyrir sér þessa úthlutun. Ég er bara að hugsa til byggðakvótans svokallaða sem við settum á hér fyrir nokkrum árum og Byggðastofnun fékk þann kaleik, að úthluta þeim potti. Við vitum það öll að það hefur valdið miklum titringi og óánægju þegar slík úthlutun fer fram. Það eru alltaf einhverjir sem telja sig afskipta. Þess vegna held ég að orðið geti dálítið vandmeðfarið að úthluta þessu svo vel fari. Ég held reyndar og hef sagt það áður að við séum með allt of mörg kerfi í gangi fyrir smábátana. Það er alveg út í hött að hafa haug af kerfum fyrir nokkur hundruð smábáta sem eru flestir svipaðrar gerðar. Auðvitað væri eðlilegast að allur þessi floti væri bara með eitt stjórnkerfi. Þá þyrfti ekki að vera að hræra með þetta fram og aftur og aftur og fram, taka af einum til að afhenda öðrum og endalaust að hræra í þessu. Ég held að það hljóti að vera markmiðið. Ég veit að sjálfsagt verður erfitt að koma því á. Enginn vill missa neitt og menn eru hræddir við breytingar en ég held samt að þetta hljóti að vera það sem við stefnum að. Hv. þm. Kristján Pálsson sagði við umræðurnar í kvöld að hann teldi nauðsynlegt að hafa framsal milli báta og framsal milli kerfa. Ég er algjörlega ósammála þessu. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að kvótinn eigi ekki að vera verslunarvara. Ég tel að hann eigi að vera til hagræðis, menn eiga að geta fært hann á milli eigin báta, geta skipt á tegundum með jöfnum skiptum til að nýta og hagræða í útgerðinni en ekki að versla með þetta. Það er sannfæring mín að það sé rangt. Hv. þm. sagði líka að sumir þingmenn létu að því liggja að framsalið væri aðferð til að ná sér í auðfengið fé. Ég segi nú bara: Það skyldi nú vera. Skyldi það nú ekki vera í einhverjum tilfellum að menn hafi notað kvótabraskið til að ná sér í auðfengið fé? Ég hygg að allir sem hér sitja þekki dæmi til þess. Ég er því ósammála mínum ágæta flokksbróður hvað þetta varðar, framsalið. Hv. þm. Karl Matthíasson fór háðulegum orðum um afstöðu okkar sjálfstæðismanna til sjávarútvegsmála. Hann fann okkur flest til foráttu, það væri annað hjá Samfylkingunni þar sem allt væri blúndulagt. Hv. þm. er því miður farinn. Ég hefði viljað minna hann á það að fyrir síðustu þingkosningar man ég ekki betur en Samfylkingin hafi boðað auðlindagjald. Talsmenn þess ágæta flokks töluðu um milljarðatekjur af auðlindagjaldi. Sá brattasti sem ég man eftir talaði um 20 eða 30 milljarða og það mætti leggja af tekjuskatt einstaklinganna á móti.

60 milljarðar.

Já, en síðan var nú farið að benda þessum ágæta manni og fleirum á að þetta mundi þýða hrun landsbyggðarinnar og hrun útgerðarinnar í landinu sem væri nú undirstöðuatvinnuvegur okkar. Þetta smádofnaði svo fram að kosningum og endaði í einhverjum milljörðum. En nú talar Samfylkingin ekki um þetta lengur. Nú heitir það fyrningarleið og maður spyr bara: Hvað kemur næst? En þetta ræði ég við minn ágæta félaga, hv. þm. Karl V. Matthíasson, næst þegar við hittumst. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa hér lengra mál. Ég tel óhjákvæmilegt að milda afleiðingar kvótaskerðingarinnar 1. sept. Ég tel að formaður sjútvn., hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, hafi unnið vel úr þessu máli og þetta sé allviðunandi niðurstaða. Þetta leit ekki vel út í haust en ég tel að málið hafi batnað mjög í meðförum þingsins. Þess vegna mun ég styðja þetta frv. þó að ég hefði viljað gera þetta með öðrum hætti eins og ég hef nú gert grein fyrir.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að útskýra aðeins þetta með auðlindagjaldið fyrir síðasta háttvirta ræðumanni. Mér finnst nú jafnan að hv. þm. sé afskaplega málefnalegur og skynugur þegar hann tekur til máls. Þess vegna held ég að þetta hafi verið útúrsnúningar hjá honum. Það hefur verið svo að við jafnaðarmenn höfum viljað að menn greiddu fyrir aðgang að sameiginlegri auðlind. Það er auðlindagjald. Það á við um sjó, fallvötn og annað sem við skilgreinum sem okkar sameiginlegu auðlindir, náttúrulegar auðlindir Íslands. Hvernig það er síðan gert er annað mál. Ein aðferðin er fyrningarleið, þ.e. að láta útvegsmenn sjálfa meta það hvað þeir eru tilbúnir að borga fyrir þennan aðgang. Við aðhyllumst þá aðferð að láta þá sjálfa meta það, bjóða í aflaheimildirnar og segja þannig hvað þeir eru tilbúnir til að borga. Þeir eru þrælvanir því, hafa gert það í mörg ár. Þeir hafa boðið í heimildir hver hjá öðrum og borgað. Hins vegar ganga þær hugmyndir sem hér liggja fyrir af hálfu meiri hluta endurskoðunarnefndar, og Sjálfstfl. virðist aðhyllast, út á að stjórnmálamenn taki ákvörðun fyrir útvegsmenn um það hvað þeir eigi að borga. Allt er þetta auðlindagjald. Spurningin er bara um hvaða aðferðum menn vilja beita. En það er komin niðurstaða í þetta mál hvað það varðar að það virðast allir orðnir sammála um að rétt sé að menn greiði fyrir aðgang að sameiginlegri auðlind.

Herra forseti. Það var alls ekki ætlun mín að snúa út úr fyrir neinum hér. Ég hef yfirleitt ekki lagt það í vana minn. Mér fannst hins vegar að sá ágæti hv. þm. sem ég vitnaði til hér í umræðunum væri aðeins að snúa út úr stefnu okkar sjálfstæðismanna í þessu málum. Við virðumst því misskilja hvert annað dálítið milli flokkanna eins og gengur. Ég var einungis að vitna í einn ágætan foringja eða þáverandi foringja Samfylkingarinnar, sem ég veit nú reyndar ekki hvort er enn í flokknum. Hann hefur verið svona að melda sig við aðra flokka undanfarið. Hann er vanur maður í þeim efnum. Hann talaði á þeim nótum fyrir síðustu kosningar að af útgerðinni mætti hafa tugi milljarða og að leggja mætti af tekjuskatt einstaklinganna. Ég man þetta mjög glögglega. Síðan seig vindurinn smám saman úr þessu fram að kosningum. Þannig var það nú bara. Að fyrningarleiðin sé samslags aðferð. Ég næ því nú ekki alveg. Ég fæ kannski betri útskýringu á því. Ég held að þegar hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir segir að útgerðarmenn séu vanir því ár eftir ár að bjóða í aflaheimildirnar þá er það nú bara ekkert svo. Það eru ekkert allir útgerðarmenn að standa í þessu kvótabraski fram og aftur. Fjölmargar, og ég hygg nú bara flestar, svona alvöruútgerðir í landinu eru ekki í þessu kvótabraski og veseni fram og aftur. Það eru ákveðnir aðilar í þessari stétt sem koma kannski óorði á kerfið með alls konar braski. En ég held að því fari víðs fjarri að útgerðarmenn almennt taki þátt í slíku. Að Sjálfstfl. vilji að stjórnmálamenn taki ákvarðanir. Það sem var ákveðið hér er þetta lítils háttar gjald og er nú kannski ekki miklu meira en sjávarútvegurinn greiðir í dag í ýmis þjónustugjöld eins og við þekkjum öll og mun heita, ja hvað eigum við að kalla það, auðlindagjald, á næstunni. En það eru náttúrlega engar upphæðir neitt líkar því sem hér var talað um fyrir síðustu kosningar af Samfylkingunni.

Herra forseti. Mér finnst svolítið óþægilegt þegar verið er að vitna í menn en nöfnin þeirra ekki sögð þannig að maður veit ekki um hvern verið er að tala. Eini maðurinn sem ég man eftir að hafi talað um að hægt væri að hafa --- mig minnir að það hafi nú verið 36 milljarðar --- af útgerðinni er Ragnar Árnason, prófessor uppi í Háskóla. Hann hefur aldrei verið bendlaður við Samfylkinguna þannig að ég er nú ekki alveg dús við hv. þm. að vera hér með dylgjur, ég tala ekki um þegar hann er svo farinn að bendla þennan þingmann, sem ég veit ekki hver er, við aðra flokka. Það er erfitt að eiga orðastað við menn þegar þeir kjósa að fara þessar leiðir. Það er alveg laukrétt sem hv. þm. lauk máli sínu á, að sú leið sem meiri hluti endurskoðunarnefndarinnar vill fara er auðvitað bara svona fataskiptaaðgerð, þ.e. að fella niður þróunargjaldið og gjöld fyrir veiðieftirlitið upp á u.þ.b. einn milljarð og láta útgerðina síðan borga einn milljarð í staðinn. Þetta eru nú öll ósköpin. Þetta verður auðvitað aldrei kallað auðlindagjald. Þetta eru bara kostnaðargreiðslur. Mér finnst furðulegt, herra forseti, þegar menn koma hér og barma sér fyrir hönd útgerðarinnar, ég tala nú ekki um að hlusta á þá sjálfa barma sér undan því að taka þátt í því að greiða þá þjónustu sem ríkið eða skattborgarar standa undir, að hafa bara geð í sér eftir að hafa fengið að nýta auðlindina án endurgjalds, sameiginlega auðlind okkar, að koma og barma sér yfir því að gerðar skuli kröfur um að þeir greiði eðlilegt gjald fyrir þá þjónustu sem er veitt. Það er ekki mikil reisn yfir þessum mönnum, herra forseti.

Herra forseti. Ég sagði aldrei að það væri þingmaður Samfylkingarinnar sem lét þessi orð falla. Ég sagði að það væri einn af forustumönnum hennar. Bara af tillitssemi við þennan mann sem hér er ekki til að svara fyrir sig þá nefndi ég ekki nafn hans. En fyrst að hv. þm. biður svo ákaflega um það þá heitir þessi maður Ágúst Einarsson. Mér eru afskaplega minnisstæð ummæli hans fyrir síðustu kosningar. Hann komst síðan til mikilla áhrifa í Samfylkingunni og varð formaður framkvæmdastjórnar eða hvað nú apparatið heitir. Að ég hafi verið að barma mér fyrir hönd útgerðarinnar þá fer því víðs fjarri. Ég vorkenni útgerðinni ekkert að borga þessi þjónustugjöld sem þeir hafa greitt og ég hef reyndar ekkert heyrt þá kvarta undan því sjálfa og veit ekki betur en þeir hafi bara fallist á það. Ég mundi hins vegar barma mér fyrir hönd útgerðarinnar og fyrir hönd íslenskrar þjóðar ef við ætluðum að leggja milljarða, marga milljarða, jafnvel tugi milljarða á þessa atvinnugrein, þessa undirstöðuatvinnugrein okkar Íslendinga. Það mundi bara slá hana af í einum hvelli. Allir vita náttúrlega að það kæmi þyngst af öllum niður á landsbyggðinni, fyrst og þyngst þar. Þessar hugmyndir Samfylkingarinnar voru því algjörlega óraunhæfar og ég óska þeim til hamingju með að hafa skipt um gír og farið yfir í eitthvað annað sem nú heitir fyrningarleið. En ég spyr aftur: Hvað kemur næst? Ég hef ekki haldið því fram að ekki ætti að láta útgerðina greiða þessi þjónustugjöld, alls ekki. Ég veit ekki betur en að um það sé ágætissátt við útgerðina í landinu. En milljarða eða tugmilljarða skattur á útgerðina, undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar, er náttúrlega algjör firra, enda hafa menn sem betur fer fallið frá þeim hugmyndum.

Hæstv. forseti. Mér finnst fyrst svona í framhaldi af því sem síðast hefur verið sagt ástæða til að nefna það að hv. þm. Guðjón Guðmundsson sagði þegar hann var að ganga hér úr ræðustól að margir milljarðar í álögur á útgerðina væru fjarri lagi. Þó liggur fyrir að handhafar kvótans eru að innheimta gífurlega hátt gjald fyrir aðgang að auðlindinni. Samkvæmt upplýsingum sem ég fékk í svari frá hæstv. sjútvrh. þá innheimtu handhafar kvótans hvorki meira né minna en tæpa 12 milljarða á 33 mánuðum bara fyrir leigu á kvóta þann tíma sem Kvótaþing starfaði.

Bara innan ársins.

Það var bara leiga kvóta innan ársins, af aflamarki innan ársins.

33 mánuðir ...

Á 33 mánuðum.  Mér verður á að spyrja: Hvar skyldu þau fyrirtæki vera staðsett í landinu sem hafa borgað þetta? Ætli það mundi nú ekki vera hægt að kalla þetta landsbyggðarskatt ef það auðlindagjald sem hv. þm. var að lýsa hér áðan að væri skelfilegt að sjá fyrir sér á landsbyggðina ætti skilið að vera nefnt því nafni. Síðan langar mig til þess að gagnrýna það sem hv. þm. gerði hér. Hann tók fyrir yfirlýsingar frambjóðanda úr síðustu kosningum, gerði þær að stefnu Samfylkingarinnar og talaði um það nánast sem stefnubreytingu Samfylkingarinnar að hún skyldi ekki taka það upp sem stefnu sína sem einhver frambjóðandi í kosningum hafði látið fara frá sér. Ég spyr: Ef maður tæki upp svipuð vinnubrögð, ætti maður þá að kalla hér upp Sjálfstfl. í hvert einasta skipti um það að hann hafi skipt um stefnu þegar einhver sjálfstæðismaður hefur aðra skoðun en flokkurinn í ræðustól á Alþingi eða í fjölmiðlum? Mönnum hefur stundum orðið á að spyrja hv. þm. Pétur Blöndal þegar hann hefur verið að lýsa skoðunum sínum hér hvort hann talaði sem fulltrúi flokksins. Samfylkingin er ekki gamall flokkur og hún tók sér það fyrir hendur að ganga í að móta stefnu sína í sjávarútvegsmálum. Sú stefna liggur fyrir. Mér finnst engin ástæða fyrir hv. þm. að tala um þá stefnumörkun með því að segja: Hvað verður næst? Það er engin ástæða til þess. Ég tel að við getum fullkomlega borið virðingu fyrir þeirri stefnumörkun sem við leggjum vinnu í hver hjá öðrum í stjórnmálaflokkunum, og sú stefnumörkun sem Samfylkingin hefur lagt fram hvað þetta varðar er a.m.k. jafngóð og sú besta sem hefur verið lögð hér fram. Ég nefndi þetta hér sem hefur verið að gerast, þ.e. að kerfið sem er í gangi, einkaeignarfyrirkomulagið á kvótanum, virkar þannig að menn selja veiðiheimildir fyrir þetta gífurlega háa verð, aðganginn að auðlindinni. Síðan hafa menn í dag verið að ræða fram og til baka um byggðarlögin sem sitja uppi veiðiheimildalaus og fólkið í þeim sem ekki sér glóru í því eða möguleika á að stofna til nýrrar útgerðar eða styrkja útgerð á stöðum vegna þessa verðs sem er á veiðiheimildunum. Þetta veldur því síðan að á Alþingi eru menn að taka sértækar ákvarðanir til þess að reyna að bjarga byggðarlögum frá kerfinu sem þeir vilja viðhalda. Ég segi alveg eins og er að ég skil ekki hvers vegna það rennur ekki upp fyrir mönnum að til þess að þessi byggðarlög geti barist á eðlilegum jafnræðisgrundvelli, jafnréttisgrundvelli fyrir lífi sínu í atvinnulífinu, eins og menn gera almennt í atvinnulífinu á Íslandi, þarf aðgangurinn að veiðiréttinum að vera sem nærtækastur og menn þurfa að hafa jafnrétti og sömu möguleika til þess að nálgast veiðiréttindin. Það gerist einfaldlega ekki í því kerfi sem nú er í gildi. Öllum er ljóst að ekki er möguleiki á að stofna til nýrrar útgerðar í dag. Nú kostar líklega sjöfalt að stofna til útgerðar ef tekið er tillit til kostnaðar við skip og annað sem til þarf, plús veiðiheimildir, miðað við það sem áður var þegar menn þurftu eingöngu að leggja í kostnað við skipakaup og tæki. Það er sjöfalt dýrara. Það er enginn möguleiki að reka útgerð. Jafnvel þó að menn legðu af stað með mikið eigið fé í slíkt fyrirtæki væri útilokað að láta enda ná saman. Þetta sjá allir menn. Þess vegna er útgerðin í landinu að þróast eins og gerst hefur á undanförnum árum. Breytingar verða ekki aðrar en samruni fyrirtækja í þessu fyrirkomulagi sem hér er. Síðan velta menn því fyrir sér fram og til baka, og eru ævinlega margir tilbúnir til þess að tala um það, að veiðiheimildir sem verið er að færa til innan þessa óréttláta kerfis séu veiðiheimildir sem verið sé að taka frá einhverjum og færa til annars. Bak við þetta hlýtur að liggja sú afstaða að þessir einhverjir eigi þessi veiðiréttindi. Nú er það ekki mín skoðun að þeir eigi þessi veiðiréttindi. Ég hef hins vegar þá skoðun að til þess að breyta þessu fyrirkomulagi þurfi menn að beita samræmdum aðgerðum og að það þurfi auðvitað að gerast sem allra fyrst. Það virkar auðvitað sem óréttlæti á meðan menn viðhalda þessu fyrirkomulagi þegar verið er að færa veiðiheimildir á milli aðila. Innköllun veiðiréttindanna og það að mynda jafnræði til þess að nálgast veiðiréttindin er það sem menn verða að horfast í augu við að verður að gerast. Annars munu menn standa áfram í sölum Alþingis til þess að reyna að rétta af byggðarlög í vanda, reyna að bjarga fyrirtækjum og útgerðarflokkum eða hópum manna sem lenda á vergangi. Og ævinlega eru menn að færa til gífurlegar fjárhæðir. Skyldu menn í þessum sal t.d. hafa velt því fyrir sér, bara svona augnablik, hvaða upphæðir gætu nú verið á ferðinni hvað það varðar að veita þeim bátum sem áður voru í dagakerfinu með 40 dögunum og 30 tonna hámarkinu, í staðinn fyrir að fara á kvótann sem þeim var úthlutað, réttindi til þess að fara inn í dagakerfið? Þetta eru um 90 bátar, eitthvað svoleiðis. Þeir eru 91 held ég þegar ...

80.

Hv. þm. Guðjón Guðmundsson segir að þeir séu 80. Ég sá tölu sem var svolítið hærri. Síðan máttu, held ég, þrír eða fjórir bátar bæði veiða með handfærum og línu og þeir fylgja með inn í þetta þannig að þetta munu vera langleiðina í 90 bátar alla vega. Þessir bátar fengu úthlutað að meðaltali um 8,5 tonnum held ég 1. september í haust. Nú veit ég ekki nákvæmlega hvaða verðlag maður á að reikna með að hafi verið á veiðiheimildum þeirra undanfarið en það gæti vel verið að þar hafi verið um að ræða 600 krónur, eitthvað þar um bil. Þá mundi hver bátur að meðaltali hafa verið með veiðiheimildir sem væru verðlagðar á um 5 millj. Ef við gefum okkur hins vegar að þessir bátar mundu allir sækja um að fara inn í dagakerfið og fengju 21 dag til þess að róa, hvað skyldu þá skipasalar í dag verðleggja hvern dag í því kerfi? 800 þúsund. Veiðiréttindin eru metin á 16 millj. samkvæmt þessu. 10--11 millj. á hvern einstakan bát sem þarna er um að ræða verða þá til með þeim hætti sem við erum að ræða hér um. Ef þetta eru hátt í 90 bátar, þá eru þetta nú ekki mikið minna en um 900 milljónir í verðmæti. Ævinlega er verið að tala um mjög stórar tölur þegar verið er að tala um veiðiréttindi á Íslandsmiðum. Ég held að það óréttlæti sem menn hafa búið til með hinum ýmsu aðferðum hér og tilraunum sem ég býst við að allar hafi verið vel meintar til að reyna að lagfæra og koma til móts við þá sem hafa orðið undir, reyna að bjarga einhverjum byggðarlögum eða hópum útgerðaraðila, allt hefur þetta verið vel meint. En alltaf standa menn í sömu sporunum aftur, það er nóg starf áfram til að bjarga og nóg af vandamálum til að leysa og óréttlætið verður hróplegra með hverju árinu sem líður. Endurskoðun á grunni þessa kerfis verður að fá að fara fram og hún þarf að fara fram sem allra fyrst. Ég ætla ekki að fara hér í langa ræðu, mig langaði hins vegar að taka til máls í lokin. Ég tel að það sé ekkert að gerast með þessu frv. sem breytir hinum eiginlega grunni kerfisins. Menn eru að koma til móts við vissa hópa, reyna að draga úr vanda, og ég misvirði það ekki með neinum hætti. Ég skil það vel að menn skuli vilja gera það. Ég gagnrýni það hins vegar harðlega að menn skuli ekki vilja ráðast að grunni þessa kerfis og koma á jafnræði til þess að nýta auðlindina. Það er það sem vantar og í það verða menn að fara. Stjórnarflokkarnir virðast ætla sér að fara sína leið í þessu máli. Það er boðað hér af hæstv. ráðherra að menn ætli að leggja fram frv. á grundvelli niðurstöðu þess meiri hluta sem varð til í hinni svokölluðu sáttanefnd, og það er eitt sem sú niðurstaða tryggir örugglega, hún tryggir áframhaldandi átök um stjórn fiskveiða á Íslandi og hún tryggir það að þau átök munu harðna ef eitthvað er frá því sem þau hafa verið. Mig langar aðeins að nefna eitt vegna þess að það kom upp í umræðunni áðan í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar, þ.e. hvort fleiri fiskstofnar væru við Ísland. Ég vil vekja athygli á því að Hafrannsóknastofnun og forstöðumaður hennar hefur farið um landið og hefur boðað að Hafrannsóknastofnun telji að þetta geti verið mögulegt. Ég lít þannig á að ábyrgur aðili eins og forstjóri Hafrannsóknastofnunar geri ekki svona lagað nema hann telji nokkuð víst að svo sé, að fleiri en einn þorskstofn séu við Ísland. Það virðist liggja nokkuð í augum uppi, að ef þetta er rétt er stjórn fiskveiða á þeim grundvelli, þ.e. veiðireglunnar sem hefur gilt, úti í vindinum. Hún er bara della. Að veiða 25% af veiðistofninum, eins og lagt hefur verið til, hefur byggst á því að hér við land sé einn þorskstofn. Það hljóta allir menn að sjá að séu þeir margir þá er þessi regla fáránleg. Það sem mér hefur fundist mjög athyglisvert í þessu sambandi er að það eru ekki nema um 11 ár eða svo, 10 eða 11 ár síðan Hafrannsóknastofnun hafði þá skoðun að stærð hrygningarstofnsins hefði ekkert með það að gera hvernig hrygningin tækist. Talið var að svo lítinn hóp þorska þyrfti til þess að tryggja hrygninguna að stærð hrygningarstofnsins skipti engu máli. Eftir að þorskstofninn lenti í þeim hremmingum sem við höfum fengið að sjá á síðustu árum miðað við þær upplýsingar sem Hafrannsóknastofnun hefur gefið, þá hafa menn komist að þeirri niðurstöðu að þorskstofninn þurfti að vera miklu stærri til að tryggja örugga hrygningu. Og sú stefna hefur verið tekin upp að ekki megi veiða meira en 25% af veiðistofninum, allt miðað við að það sé einn þorskstofn við landið. Fyrir tíu árum var talið, ef ég man rétt og ég er ekki að fara nákvæmlega með tölur en til vísbendinga, að 60--80% af allri hrygningunni hafi farið fram við suðvesturhornið eða suðvestur af landinu, við suðurströndina og suðvesturströndina. Síðan hefur þetta breyst þannig að í gögnum Hafrannsóknastofnunar hafa komið fram meiri og meiri upplýsingar um stærri og stærri hluta hrygningarinnar á ýmsum stöðum allt í kringum landið. Nú er svo komið að þessi stærsti hrygningarstofn sem er staðsettur suðvestur af landinu skilar einungis 30% eða svo af heildarhrygningunni í kringum landið. Og mér verður á að velta því fyrir mér: Ef einhver glóra væri í 25%-reglunni, hvernig stendur þá á því að hún hefur ekki orðið til þess að eyðileggja þessa litlu stofna allt í kringum landið með þessum stjórnlausu veiðum? Vegna þess að því hefur náttúrlega ekkert verið stjórnað hvar fiskurinn hefur verið veiddur hvað varðar hina einstöku litlu stofna í kringum landið. Maður kemst ekki hjá því að velta því fyrir sér hvort þessi kenning, ofveiðikenning Hafrannsóknastofnunar sé þá fallin. Hvernig stendur á því að litlu fiskstofnarnir í kringum landið eru að stækka á sama tíma og stærsti stofninn minnkar eftir að þessi regla hefur verið tekin upp? Ég hefði talið að ef reglan væri nauðsynleg hefði hún í þessu tilfelli, ef við gefum okkur að um nokkra stofna sé að ræða, eins og Hafrannsóknastofnunarmenn eru að láta sér detta í hug, þá hefði hún bara valdið því að við hefðum verið að veiða upp hina einstöku stofna, einn eða tvo þetta árið og þá næstu hitt árið. Nei, nei, í stað þess þá stækka litlu stofnarnir en sá stærsti minnkar. Ég held því fram að fara þurfi mjög vandlega yfir þessi mál með Hafrannsóknastofnun og fá botn í hvaða skýringar eru á þessu. Þær kunna að vera einhverjar. Það getur vel verið að gögn Hafrannsóknastofnunar hafi ekki verið nægilega nákvæm eða eitthvað annað komið til sem ég hef ekki hugmyndaflug til að láta mér detta í hug. En það er ástæða til að velta þessu fyrir sér og alveg sérstaklega vegna þess að forstjóri stofnunarinnar hefur farið um og verið að tala um þessa hluti. Oft höfum við nú blandað saman í þeirri umræðu sem fram hefur farið um stjórn fiskveiða, bæði kerfinu sjálfu, eignarhaldinu á veiðiheimildunum, kvótakerfinu og árangrinum af því til að stjórna fiskveiðum. Við höfum oft farið yfir þá dapurlegu umræðu hversu skammt okkur hefur miðað, standandi uppi með það að vera ekki að veiða meira úr einum einasta fiskstofni, við erum ekki að veiða meira, við erum að veiða minna úr öllum fiskstofnum öðrum en uppsjávarfiski frá því að kvótakerfið var tekið upp. Það er því ástæða til að menn velti öllum þeim hlutum fyrir sér og fari yfir þá upp á nýtt. Ég er alveg tilbúinn til þess að skoða aðrar hugmyndir annaðhvort í bland við það kerfi sem nú er eða sem hugmyndir til að að taka við af því, ef við fáum góð rök fyrir að reyna það. Ég sé enga ástæðu til þess að fylgjast ekki af gaumgæfni með tilraunum annarra, bæði Færeyinga og annarra, og mér finnst að við höfum kannski æðioft verið of góðir með okkur, Íslendingar, og talað eins og við værum að gera alla hluti betur en allir aðrir, við værum með besta kerfi í heimi og gerðum alla hluti betur en þeir sem eru að reyna sig við sömu verkefni annars staðar. Ég vildi að þetta kæmi fram vegna þess að mér hefur fundist að menn hafi kannski ekki borið fullkomlega virðingu fyrir frændum okkar Færeyingum sem hafa ekki viljað hafa sams konar kerfi og við. Ég held hins vegar að þeir eigi nokkuð augljóslega eftir að lenda í ákveðnum vanda með sitt kerfi. Það kom fram á fundinum sem var á Ísafirði, ég var á honum, að þeir eru ekki farnir að lenda í hremmingum vegna eignarhaldsins á veiðiréttinum en augljóst er að þeir munu gera það. Sá vandi er ekkert síður fyrir hendi í sóknarstýringarkerfi en í kvótakerfi og það er ekkert vafamál að það mun kosta mikla fjármuni að fá að veiða fisk við Færeyjar. Ég held ekki neinu fram um hversu mikla fjármuni en þetta eru auðvitað verðmæti þegar farið er að stjórna veiðunum og takmarka aðganginn, þá verða þetta verðmæti og menn munu ævinlega lenda í vanda þess vegna ef menn hafa ekki komið upp almennum, sanngjörnum reglum sem leysa þau mál þannig að ekki verði til óréttlæti með sama hætti og þróast hefur hér. Það verður erfitt. En það mun auðvitað verða gert, að fara út úr því kerfi sem er á Íslandi. Ég vona bara að sem flestir fari að taka þá ákvörðun að vilja standa að alvöruendurskoðun hvað varðar eignarhaldið á veiðiréttinum.

Herra forseti. Hv. þm. nefndi hér háar tölur um viðskipti með leigukvóta. Nú veit ég ekki hvernig þær tölur eru til komnar en þykist þó vita að stærstur hlutinn stafi af því að útgerðir eru að leigja frá sér t.d. þorsk og til sín karfa. Aðrar útgerðir leigja frá sér síld og til sín rækju o.s.frv. Þetta eru frjáls viðskipti og eiga auðvitað ekkert skylt við auðlindaskatt. Það er ósambærilegt. Ég nefndi reyndar í ræðu minni að ég teldi að kvótaviðskipti ættu ekki að vera með þessum hætti og útskýrði hvernig ég mundi vilja sjá það en ég ræð því ekki. Aðeins enn þá einu sinni út af stefnubreytingu Samfylkingarinnar. Nú segir hv. þm. að ég eigi ekki að vera að gera það að stefnu Samfylkingarinnar þó að einn frambjóðandi hafi boðað fagnaðarerindi fyrir síðustu kosningar, þetta gríðarlega auðlindagjald. Ég man ekki betur en það hafi staðið upp úr flestum frambjóðendum Samfylkingarinnar og þar á meðal núverandi ágætum formanni flokksins, ef ég man rétt. En það skiptir auðvitað ekki máli lengur, þetta er liðin tíð og Samfylkingin búin að koma sér upp nýrri stefnu sem hv. þm. segir að sé a.m.k. jafngóð og sú besta sem komið hefur fram. Ég óska þeim bara til hamingju með það. Ég er alveg sammála hv. þm. um það sem hann sagði um færslu veiðiheimilda frá einum til annars, menn eiga auðvitað ekki þessar heimildir, menn eiga ekki fiskinn í sjónum. En mönnum getur fundist þeir órétti beittir þegar verið er að gera tilfærslur, og ég nefni enn dæmið af trillukarlinum úr ræðu minni áðan, hann er auðvitað ekkert ánægður með það þegar verið er að taka af honum heimildir til að færa á menn sem hafa verið að fiska kannski margfaldan afla á við hann. Aðeins út af því sem hv. þm. sagði um veiðiregluna og hrygningarstofninn og allt það. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að eitthvað vanti í þessi vísindi okkar. Ég held að oft taki menn ekki tillit til ástandsins í hafinu, það er misjafnt eins og til landsins, og við munum það báðir þegar við vorum ungir menn á Akranesi og fylgdumst með á bryggjunni að kannski kom vertíð eftir vertíð þar sem hæsti bátur var með 1.000--1.100 tonn og svo allt í einu komu tvö, þrjú ár þar sem hæsti bátur á vertíðinni var með 600--700 tonn. Sömu veiðarfæri, sömu bátar, sömu skipstjórar. Það var eitthvað að ske í hafinu. Þetta finnst mér vanta inn í vísindin.

Já, hæstv. forseti, okkur hv. þm. greinir afar mikið á þegar hann segir að viðskipti með leigukvóta eigi ekkert skylt við skatt. Skoðun okkar í Samfylkingunni er sú að þessi þjóðarauðlind sé sameiginleg eign okkar, landsmanna. Þess vegna á aðgangurinn að henni að vera sameiginleg eign okkar. Ef menn vilja kalla það skatt að við innheimtum sameiginlega þessa fjármuni geta menn alveg eins kallað það skatt þegar mönnum er gefið leyfi til sköttunarinnar með þeim hætti sem þetta kerfi gerir, þegar einkaaðilum er gefið leyfi til að selja aðgang að þjóðarauðlindinni. Það er einmitt í hnotskurn það sem við höfum verið að takast á um allan tímann. Það er auðvitað gjörsamlega óþolandi og fráleitt og það er það sem við viljum koma af. Það verður ekki gert á augabragði og auðvitað þarf að ná samkomulagi um það hvernig menn kalla þessi veiðiréttindi inn og koma þeim aftur í hendur útgerðarinnar með sanngjörnum og eðlilegum hætti en það verður að gerast. Það hlýtur að blasa vel við hv. þingmanni að þegar útgerðin innheimtir á 33 mánuðum hátt í 12 milljarða fyrir leigu á veiðiheimildum bara í gegnum Kvótaþing séu æðistórir hlutir á ferðinni sem full ástæða er til að gefa gaum að. Þessi fénýting er fráleit.

Herra forseti. Já, hv. þm. segir að stórir hlutir hljóti að vera á ferðinni þegar 12 milljarðar séu innheimtir með þessum hætti. En ég var að reyna að útskýra áðan að ég held að stærstur hlutinn af þessum leigukvóta sé að menn eru að leigja frá sér eina tegund og leigja til sín aðra. Og viðskiptin eru auðvitað frjáls, það er ekki hægt að bera saman skatt annars vegar og viðskipti með kvóta hins vegar. Menn eru væntanlega frjálsir að því að leigja til sín kvóta eða láta það ógert. En mönnum er það ekki frjálst ef það ætti að fara að leggja á útgerðina einhverja tugi milljarða í auðlindaskatt eins og Samfylkingin boðaði fyrir síðustu kosningar. Þá mundi það auðvitað lenda á öllum og gera út af við útgerðina í landinu, það er ekkert flóknara en það. Það er ekki hægt að bera slíkt saman við það að menn séu að leigja sér kvóta á Kvótaþingi. Ég tel að menn séu að stærstum hluta að skipta á tegundum til hagræðis í vinnslu sinni. Mér finnst þetta alls ekki sambærilegt, herra forseti.

Hæstv. forseti. Á Kvótaþingi voru menn að selja og kaupa veiðiheimildir. Það eitt veit ég og kann ekki meira í því. Ég veit hins vegar að menn hafa verið að selja eða leigja frá sér veiðiheimildir í mjög stórum stíl með öðrum hætti eftir að Kvótaþingi var lokað. Ég bar fram fyrirspurn til hæstv. sjútvrh. sem hefði getað gefið upplýsingar um það hversu mikið væri verið að leigja frá einstökum byggðarlögum og hversu mikið einstök byggðarlög væru að leigja til sín og hve mikið 50 stærstu fyrirtæki í þessu væru að leigja frá sér og hin 50 sem væru að leigja til sín. Hæstv. sjútvrh. kaus að láta ekki svara þessu. Ég hef borið fram aðra fyrirspurn og ætla mér að komast að sannleikanum í málinu. Með þessu er kannski hægt að upplýsa menn svolítið um það hvað er verið að innheimta í auðlindagjald af útgerðinni í landinu og hvernig það leggst. Það eru engir smáaurar. Þeir peningar sem stjórn LÍÚ var að auglýsa í sumar að væru landsbyggðarskattur þegar hún lét reikna það út á hvaða byggðarlög væri verið að leggja landsbyggðarskatt verða broslegir miðað við það auðlindagjald sem þá var í umræðunni  Nei, þessar upphæðir eru langtum tröllslegri heldur en þær. Og það er eins gott að menn fari að horfast í augu við það hvernig þetta kerfi virkar og viðurkenna það í umræðunni. Það er kominn tími til þess, svo lengi höfum við staðið í þessum ræðustól og öðrum til að tala um stjórn fiskveiða að við ættum að geta farið að segja sannleikann.

Núna við lok þessarar umræðu langar mig aðeins að koma inn á efni sem menn hafa vikið að í ræðum sínum. Það sem ég ætla að koma fyrst að eru ráðleggingar Hafrannsóknastofnunar á undanförnum árum, nýting á þessum fiskstofnum og veiðar úr þeim. Þótt ég hafi hér upplýsingar sem ég tók saman vorið 1999 þegar núv. sjútvrh. var nýtekinn við völdum --- sem ég reyndar afhenti honum ásamt hafrannsóknamönnum --- ætla ég samt ekki að lesa alla þá greinargerð. Ég ætla að fara yfir sögu ýsunnar eins og ég skráði hana í þessa skýrslu, sögu ýsuveiðanna og ráðlegginganna, og síðan steinbítinn, þær tegundir sem við höfum verið að tala um hér. Með leyfi forseta ætla ég að vitna í þessa skýrslu mína. Titillinn er svohljóðandi: ,,Ýsusaga Hafró, er þetta árangur af fiskveiðistjórnun?`` Síðan byrjaði textinn svona: Í skýrslu í maí 1994 segir að tillaga Hafró sé sú að veiða skuli 65 þús. tonn af ýsu frá 1. sept. 1994 til 30. ágúst 1995 og þannig muni veiðistofn ýsunnar fara stækkandi. Veitt var 61 þús. tonn eða 4 þús. tonnum minna en Hafró lagði til. Vorið 1995 var tillaga Hafrannsóknastofnunar að veiða skyldi 55 þús. tonn af ýsu, og veidd voru 54 þús. tonn, 1 þús. tonni minna en Hafrannsóknastofnun lagði til. Vorið 1996 lagði Hafrannsóknastofnun til að veidd yrðu 40 þús. tonn. Aflinn varð 38 þús. tonn eða 2 þús. tonnum minni en Hafrannsóknastofnun lagði til. Vorið 1998 lagði Hafrannsóknastofnun til 35 þús. tonn og þegar þetta var tekið saman sást ekki hver aflinn varð en auðvitað kom það í ljós síðar að aflinn á fiskveiðiárinu 1998--1999 varð 45.300 tonn, eða 10 þús. tonnum meiri en Hafrannsóknastofnun lagði til. Þegar þetta var tekið saman fyrir fiskveiðiárin 1994--1998 kom í ljós að á þessum fjórum árum sem ég var með undir í samantektinni hafði ráðlagður afli Hafrannsóknastofnunar verið um 200 þús. tonn á þessum fjórum árum. En hver var veiddi aflinn? Hann var 204 þús. tonn eða aðeins 2% umfram ráðleggingu Hafrannsóknastofnunar á fiskveiðiárunum 1994--1998. Varla verður farið mikið nær settum aflamörkum eins og sést á því að frávikið er ekki nema 2%. Og því var auðvitað spurt: Var ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar vitlaus sl. fjögur fiskveiðiár, á þessum árum, eða voru það þessi 4 þús. tonn sem ollu því að nú tvö ár í röð og alveg fram til 2002 á aðeins að veiða 35 þús. tonn af ýsu á ári? Von var að spurt væri þegar búið var að fara eins nálægt ráðgjöfinni og ég var að lýsa. Og á þessu ári hefur Hafrannsóknastofnun upplýst, þegar verið var að tala um ráðgjöf hennar varðandi þorskstofninn, að eðlileg skekkjumörk hjá stofnuninni gætu vel legið á bilinu 20--30%. Við skulum, til að láta þá njóta vafans, segja 15--25%. Skekkjumörkin varðandi ýsuna hafa aldrei verið fullnýtt í veiðinni þegar þau hafa verið tekin saman á nokkurra ára tímabili. Þess vegna furða menn sig auðvitað á því að nú sé svo komið að við höngum alltaf í ársafla sem er niður í 30--35 þús. tonn eða í leyfðri veiði sem er á því bilinu. Á fiskveiðiárinu 1999/2000 veiddum við hins vegar 41.200 tonn, veiddum þá 6.200 tonn umfram ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. Þetta er sem sagt allt innan þessara frægu skekkjumarka og rúmlega það, og ekki hefði framúrkeyrslan upp á 2% á árunum 1994--1998 átt að valda því að við værum á fleygiferð niður með ýsuveiðina eða réttara sagt ráðlagða ýsuveiði. Enda hefur komið í ljós að það hefur verið hægt að fiska meiri ýsu, einkum inni á grunnslóðinni við landið þar sem krókabátarnir hafa stundað veiðar sínar. Ég leyfi mér að líta svo á að í raun og veru hafi krókabátarnir sýnt fram á að hægt var að veiða meiri ýsu og að veiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnunar hafi ekki verið rétt á þessum árum. Það var aldrei nein sérstök ástæða til að keyra ýsuveiðina jafnlangt niður og tillögur Hafrannsóknastofnunar hafa verið á undanförnum árum. Það voru aldrei neinar vísbendingar eða rök fyrir því að við hefðum átt að gera það enda mun það sannast sagna að mjög fljótlega verði aukið við ýsukvótann þrátt fyrir að við höfum verið að veiða umfram ráðleggingar Hafrannsóknastofnunar undanfarin tvö, þrjú ár. Þannig er það. Í öllum deilunum um það hvort það skipti sköpum að veitt sé 5 þús. tonnum meira eða minna í þessu líffræðilega samhengi eru menn að hengja sig í hreint bull að mínu viti, gera úlfalda úr mýflugu og valda miklum erfiðleikum með því að krefjast þess nánast að á þeim sé mark takandi að því leyti að stefni beri ævinlega inn á þau þúsund tonn sem Hafrannsóknastofnun leggur til í hverju tilviki. Síðan langar mig að víkja að þeirri frægu fisktegund, steinbítnum. Það er fisktegund sem að mestu hefur verið utan kvótakerfisins --- besta fiskveiðistjórnarkerfis í heimi, eins og sumir hafa kallað kvótabraskskerfið okkar. Veiðin úr steinbítsstofninum hefur því verið að mestu frjáls og óheft, reyndar hefur ekki allur kvótinn verið veiddur síðastliðin ár eftir að þessi göfuga fisktegund var vistuð í kvótakerfinu að nýju árið 1996. Öllum til óþurftar fór steinbíturinn í kvóta og síðan hefur hann verið notaður í tegundartilfærslu að stórum hluta innan aflamarkskerfisins. Á síðastliðnum 50 árum, í hálfa öld, hefur meðalveiðin á steinbít verið 15 þús. tonn ár hvert, að mestu leyti í alfrjálsum veiðum. Síðastliðin tíu ár utan kvóta er meðalsteinbítsaflinn 14 þús. tonn, þ.e. meðan steinbíturinn var ekki í kvótakerfinu. Hann fór inn í það á upphafsárinu 1984, var tekinn út 1985 og var síðan utan kvóta til ársins 1996. Á því árabili veiddum við að meðaltali 14 þús. tonn. Svo virðist sem steinbítnum hafi farnast mjög vel án kvótakerfis. Hafró leggur nú til að aflinn fari ekki yfir 13 þús. tonn. Best væri að kippa steinbítnum sem fyrst úr kvótanum aftur svo komið yrði í veg fyrir það niðurskurðarferli sem nú er hafið í tillögum Hafrannsóknastofnunar. Þannig leit ég á málin árið 1999, í upphafi stjórnarferils hæstv. sjútvrh., Árna Mathiesens. Síðan tók ég saman sögu karfaveiðanna, hvernig þær hefðu gengið; sögu ufsaveiðanna, hvernig þær hefðu gengið; sögu grálúðuveiðanna, hvernig þær hefðu gengið og sögu þorskveiðanna, hvernig þær hefðu gengið. Allt fer því miður á sama veginn. Veiðin hafði dregist saman á öllum þessum stofnum. Niðurstaðan af þessari samantekt var sú að að meðaltali vantaði um 240 þús. tonn upp á að við veiddum það sama af þessum fiskstofnum, þessum botnfiskstegundum, og við öfluðum í hálfa öld þar á undan. Það er árangur kvótakerfisins, að hafa skorið niður veiðina um tæplega 240 þús. tonn eftir að kvótakerfið var tekið hér upp í samanburði við 50 ár þar á undan. Það er ómögulegt að halda því fram að þetta sé uppbyggileg aðferð við að stjórna fiskveiðum og byggja upp fiskstofna eða að kvótakerfið hafi fært okkur bata fyrir þjóðarbúið og verið hagkvæmt, aukið verðmæti aflans, eflt atvinnu eða yfirleitt uppfyllt ákvæði í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða, þ.e. um að tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Það væru öfugmæli. Það eru alger öfugmæli, herra forseti, og hafa sennilega sjaldan verið færð í lög önnur eins öfugmæli miðað við það sem þau hafa leitt til í fiskveiðistýringunni á undanförnum árum. Þá langar mig aðeins að víkja að því hvernig Landssamband smábátaeigenda, samtök þeirra manna sem nú á að fara að kvótasetja og færa úr því kerfi sem þeir hafa verið í yfir í það kerfi sem meiri hlutinn vill setja þá í varðandi fiskveiðistjórnina, lýsir afstöðu sambandsins í umsögn sem barst til sjútvn. Með leyfi forseta, þá hljóðar upphafið svo: ,,Landssamband smábátaeigenda hefur frá ársbyrjun 1999 barist gegn því að sú lagasetning sem Alþingi þá samþykkti um veiðar krókabáta kæmi til framkvæmda. Sú varð hins vegar raunin hinn 1. september sl. Löggjafarsamkoma þjóðarinnar kaus að gera ekkert til að koma í veg fyrir þann gjörning. Þessi niðurstaða er ein mestu vonbrigði sem trillukarlar hafa reynt í sinni réttindabaráttu. Eins og margsinnis hefur komið fram gerði LS samkomulag við sjávarútvegsráðherra á árinu 1996 sem lagði grunn að frekari vinnu aðila um þessi mál. Framkvæmdin rýfur í einu og öllu þá sátt sem þar skapaðist. Mörgum kann að finnast sú staðreynd léttvæg hafi við framkvæmd laganna verið lögð sannfærandi lögfræðileg, fiskifræðileg og hagfræðileg rök. Svo er hins vegar alls ekki. Sú viðbára að stjórnkerfi krókabáta sem afnumið var 1. september sl. sé brot á stjórnarskrá lýðveldisins er fráleit og stenst enga rökræðu. LS fékk þá Sigurð Líndal lagaprófessor og Skúla Magnússon lektor til að svara nokkrum grundvallarspurningum varðandi stöðu mála í ljósi fallinna dómsmála (Valdimarsdómur 1998 og Vatneyrardómur 1999). Niðurstaða þeirra félaga er skýr og hefur í engu verið hrakin. Minnisblað sjávarútvegsráðherra vegna álitsgerðar Sigurðar og Skúla er afar veikburða og hrekur í engu niðurstöður þeirra. Í minnisblaðinu er talað undir rós um hluti sem Sigurður og Skúli afgreiða skýrt og skorinort. Vart þarf að tíunda að fiskifræðileg rök finnast engin fyrir þessari framkvæmd. Þvert á móti er hægt að sýna fram á að efling krókaveiða er aðferð sem hægt er að beita til verndunar og viðhalds fiskstofnum. Þá hlýtur eitt af meginviðfangsefnum náinnar framtíðar að vera að skoða árangur Hafró í sögulegu samhengi.`` --- Það gerði ég hér áðan varðandi tvær fisktegundir, ýsu og steinbít. ,,Áratuga reynsla liggur nú fyrir af þeirri aðferðafræði að elta tillögur stofnunarinnar um flesta hluti. Ástand fiskstofnanna er vart hughreystandi í þessu samhengi. Hin hagfræðilegu rök er heldur ekki að finna. Framkvæmd laganna eykur atvinnuleysi og byggðavanda ásamt því að gera atvinnutæki og eignir manna verðlausar. Þá er löngu vitað að fjölmargir þættir í rekstri smábátaútgerðarinnar eru hagkvæmari en í útgerð stærri báta og skipa. Mörgum þessara þátta er hins vegar lítill gaumur gefinn, og sumir þeirra jafnvel hafðir í flimtingum, t.d. minni olíunotkun smábáta en togara. LÍÚ-forustan hefur gert grín að þessu á opinberum vettvangi. Þá hafa útreikningar, t.d. Sjávarútvegsstofnunar Háskóla Íslands, sýnt ótvírætt að afkoma smábátaútgerðarinnar er betri en annarra útgerða. Meginmarkmið laganna um stjórn fiskveiða koma fram í 1. gr. þeirra og óþarfi að tíunda hér. LS fær ekki með nokkru móti séð hvernig framkvæmd laganna samrýmist þessum markmiðum, né markmiðum laga um umgengni um auðlindir sjávar. Þá hafa íslensk stjórnvöld undirritað alþjóðlegar yfirlýsingar á borð við Ríó-sáttmálann en í honum er kveðið á um eflingu smábátaveiða og smárra strandveiðisamfélaga. Það væri, í ljósi þess er hér hefur verið rakið, mun auðveldara að skilja stöðu mála, ef löggjafinn styddist í gjörðum sínum við greinilegan vilja almennings í landinu. En því er ekki að heilsa. Tvær skoðanakannanir á árinu sýna mjög afdráttarlaust að almenningur styður sjónarmið og rök smábátaeigenda og vill að löggjafinn taki til þeirra sérstakt tillit. Með því að þvinga fram þá óþolandi stöðu sem stór hluti smábátaflotans er í eftir 1. september er eingöngu verið að þjóna þeim aðilum sem vilja smábátaútveginn feigan og eru tilbúnir að fórna miklu til að sjá þann draum sinn rætast. Eins og fyrr segir eru vonbrigði smábátaeigenda gríðarleg með framvindu mála og þá staðreynd að ekkert hefur verið aðhafst til að nálgast þá á sáttagrundvelli. Þvert á móti hafa jafnvel verið gerðar tilraunir til að koma af stað sundrungu í þeirra röðum, tilraunir sem mistókust hrapallega. Dagana 23. og 24. október sl. hélt LS sinn 17. aðalfund. Aðalályktun fundarins lýsir hug fundarmanna betur en margt annað og er því rituð hér í heild.`` Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Á undanförnum árum hafa fjölmargar hinna minni strandbyggða hafið kröftuga sókn í uppbyggingu atvinnulífs og búsetu. Útgerð smábáta og umsýslan sem línuútgerð þeirra kallar á hefur leikið þar meginhlutverk. Þessi ánægjulegi viðsnúningur úr langvarandi hnignun og samdrætti gaf íbúum byggðanna von og kjark og ekki síst trú á að þau markmið sem Alþingi festi í lögin um stjórn fiskveiða hefðu, þegar upp væri staðið, dýpri þýðingu en blekið sem þau voru skrifuð með. Þúsundir íbúa með ströndum fram hafa þar af leiðandi litið svo á að framlag kvótakerfisins til hinna minni strandbyggða sé krókakerfið, kerfi sem hefur þá sérstöðu að virkja alla bestu eiginleika smábátaútgerðarinnar og drifkraft og útsjónarsemi einstaklingsframtaksins. Í kjölfar þessarar jákvæðu þróunar hefur hugvit og handverk fjölmargra framleiðslu- og þjónustuaðila blómstrað, jafnvel svo mynduglega að orðspor þess hefur farið langt út fyrir landsteinana. Í einu vetfangi hefur löggjafarsamkoma þjóðarinnar umturnað þessari þróun og upprætt þá bjartsýni sem einkenndi orðið líf og störf íbúanna. Í einu vetfangi hafa eignir, atvinna og sú verðmætasköpun sem þessi þróun framkallaði orðið að engu hjá fjölmörgum smábátaeigendum, með tilheyrandi margfeldisáhrifum. Það er með ólíkindum að á tímum þegar endalaust eru kallaðir til sérfræðingar sem meta skulu áhrif alls og einskis hafi því í engu verið sinnt að rannsaka fyrir fram áhrif þeirra lagabreytinga sem yfir dundu 1. september sl. og þýddu gríðarlegar breytingar í rekstrarumhverfi útgerðarflokks með 10 milljarða króna verðmætasköpun og gífurlega atvinnuuppbyggingu. Sú sátt sem fjölmargir töldu að væri innan seilingar er því úti í hafsauga. Ástæða alls þessa er látlaus flótti frá þeirri staðreynd að árangur kvótakerfisins við uppbyggingu fiskstofna er hörmulegur. Við upphaf kvótakerfisins var heildarveiði fiskiskipaflotans á helstu botnlægum tegundum u.þ.b. 550 þúsund tonn en eftir þrotlaust og óeigingjarnt uppbyggingarstarf síðustu 18 ára er veiðin komin niður í 400 þúsund tonn og viðkomandi stofnar flestir í sögulegu lágmarki. Fundurinn lýsir furðu sinni og áhyggjum af því að stjórnvöld vogi sér að halda því fram að hér séu stundaðar ábyrgar fiskveiðar sem séu öðrum til eftirbreytni. Þvert á móti ætti helsta verkefni stjórnvalda að vera að einhenda sér í að kanna hvort ekki séu aðrar leiðir vænlegri og vill fundurinn sérstaklega benda á það fiskveiðikerfi sem Færeyingar hafa nú notað um skeið með athyglisverðum árangri. Svo fjarri er umræðan um þessi grundvallaratriði að helst er að skilja að vandinn sem leysa þurfi sé með hvaða hætti skuli skattleggja sjávarútveginn umfram það sem nú þegar er gert. Þessu mótmælir fundurinn harðlega. Að ætla það grundvöll til sátta, að núa aukinni skattlagningu í þau sár sem nýjustu lagabreytingar eru að valda þeim strandbyggðum sem hér um ræðir, er fráleitt. Réttindabarátta trillukarla hefur frá upphafi kvótakerfisins verið brjóstvörn hinna smærri strandbyggða. Skilningur almennings hefur verið mikill á málstað og rökum trillukarla og þakkar fundurinn þann stuðning heilshugar. Það er höfuðkrafa Landssambands smábátaeigenda að krókaveiðar hafi skýlausan forgang við stjórn fiskveiða og að strandbyggðirnar hafi aðgang að þeim miðum sem í upphafi grundvölluðu búsetuna. Þannig er von til að sátt geti skapast milli veiðimanna og náttúru, sátt sem leiðir sjálfkrafa til friðar meðal þjóðarinnar.`` Þannig hljóðaði þessi aðalsamþykkt Landssambands smábátaeigenda. Hér er svo sem margt annað sem mætti minnast á en ég ætla að láta þetta nægja enda var þessi ályktun þeirra sem ég vitnaði til vel orðuð. Það er ekki eins og þetta sé eina ályktunin sem okkur hefur borist hér á hv. Alþingi um það sem stjórnarflokkarnir hafa ákveðið að gera. Okkur hefur borist fjöldi ályktana. Hér er ályktun frá smábátaeigendum á Austurlandi sem ég ætla ekki að vitna sérstaklega til en gengur greinilega í sömu átt og samþykkt aðalfundar þeirra. Hér er ályktun frá Hrollaugi, félagi smábátasjómanna á Hornafirði, í sömu veru, frá Snæfelli, félagi smábátaeigenda á Snæfellsnesi, sem líka gengur í sömu veru. Aðalfundur Árborgar, félags smábátaeigenda á Suðurlandi, ályktar með sams konar eða mjög svipuðum hætti og hefur sömu áherslur. Ályktun smábátaeigenda á Norðurlandi vestra kemur með sams konar áherslur og hafa birst í almennri ályktun landssambandsins. Smábátafélag Reykjavíkur ályktar í svipaða veru og þannig mætti lengi telja. Síðan er ályktun frá sveitarstjórn Stöðvarhrepps sem ég vitnaði örstutt til í kvöld. En mig langar til að lesa hana, herra forseti, í heilu lagi. Mér finnst hún varpa mjög skýru ljósi á það sem við erum að tala um, hvaða afleiðingar þær breytingar sem meiri hlutinn ætlar að gera á fiskveiðistjórnarkerfinu, krókaveiðikerfi smábátanna, muni hafa. Með leyfi forseta vil ég fá að lesa þetta bréf frá Stöðvarhreppi til sjútvn. Alþingis. Það er sérstaklega stílað til þingmanna í Austurlandskjördæmi og Norðurlandskjördæmi eystra: ,,Í tengslum við endurskoðun á úthlutun aflamarks smábáta í öðrum tegundum en þorski og umræður um aukinn byggðakvóta vill hreppsnefnd Stöðvarhrepps koma á framfæri við sjávarútvegsnefnd Alþingis, sjávarútvegsráðherra, þingmenn Austurlandskjördæmis og Norðurlandskjördæmis eystra eftirfarandi atriðum og sýna þannig fram á hve mikilvæg smábátaútgerðin er fyrir smærri byggðarlög við sjávarsíðuna. Á Stöðvarfirði voru á síðasta fiskveiðiári gerðir út að meðaltali fimm þorskaflahámarksbátar sem samtals skiluðu að landi ríflega 1.200 tonna afla. Eftir breytingarnar sem gerðar voru á fiskveiðikerfinu 1. september sl. var rekstrargrundvelli þessara báta nauðgað svo að tæplega verður vit í að gera út nema tvo eða þrjá af þeim bátum sem hafa skástu kvótastöðuna. Skattskyldar launagreiðslur hjá útgerðum þessara fimm báta voru á fiskveiðiárinu 2000/2001 um 70 millj. kr., sem þýðir útsvarsgreiðslur launamanna fyrirtækjanna upp á ríflega 7,8 millj. kr. Útsvarstekjur Stöðvarhrepps á árinu 2000 voru ríflega 32,3 millj. kr. Útsvarsgreiðslur starfsmanna þessara fimm smábáta námu því 24% af heildarútsvarstekjum Stöðvarhrepps og þá er einungis verið að tala um sjómenn og beitningarfólk. Allar útsvarstekjur landvinnslu, umsýslu- og þjónustugreina sem skapast af þessum bátum eru ótaldar, en sem dæmi um útsvarstekjur af hliðargreinum má nefna að nettóútsvarstekjur sveitarfélaga af aðgerð á þessum 1.200 tonnum eru u.þ.b. ein milljón. Þá á einnig eftir að reikna tekjur hafnarinnar af þessum bátum sem voru fiskveiðiárið 2000/2001 u.þ.b. 350 þús. kr. á bát eða samtals 1.750 þús. kr., sem dugar þó varla til að dekka starfsmannahald á höfninni, hvað þá rekstur, viðhald, framkvæmdir og fjármagnskostnað. Nú eru höfð uppi góð orð um að auka veiðiheimildir í ýsu og steinbít fyrir þennan flokk smábáta sem fyrir 1. september féllu í flokk þorskaflahámarksbáta og nota til þess til viðmiðunar veiði umræddra báta í þessum tegundum tímabilið 2000 til loka 2001. Stöðvarhreppur vill benda á að fiskveiðiárið 2000/2001 er mun eðlilegra viðmið þar sem viðskipti með báta og þar af leiðandi aflaheimildir eru alltaf miðaðar við kvótaárið en ekki brot úr tveimur kvótaárum.`` Síðan segja þeir í lok bréfsins: ,,Varðandi umræðuna um aukinn byggðakvóta til að milda áhrif kvótasetningar annarra tegunda en þorsks sem gildi tók 1. september sl. vill Stöðvarhreppur koma því á framfæri að við úthlutun og mat á því hvað mikið kemur í hlut hvers sveitarfélags verði horft fram hjá veiðiheimildum togara sem ,,lögheimili eiga`` í smáum byggðarlögum, sérstaklega þar sem svo háttar til að skip í eigu stórra útgerðarfélaga hafa heimahöfn í smáum byggðarlögum og aflaheimildirnar því lögheimili þar en skipin landa sjaldan eða aldrei í heimahöfn.`` Hér með lýkur tilvitnun í þetta bréf. Það sýnir mjög glöggt við hvað er að eiga í hinum smærri byggðum þar sem í ljós kemur að í einu litlu sveitarfélagi fyrir austan koma 24% af útsvarstekjunum beint af starfsmönnum þessara fimm báta, áhöfnum skipanna og beitningarfólki. Það munar um minna en að skera það niður um helming. En sennilega þurfa margar byggðir að standa frammi fyrir því að atvinnuréttur krókabátanna minnkar um helming í heimildum miðað við það sem bátarnir hafa verið að gera að meðaltali á undanförnum árum. Það liggur í því að þorskkvótinn er skorinn niður almennt, ekki bara í krókakerfinu heldur í öllu kerfinu. Það er verið að minnka þorskveiðarnar um 30 þús. tonn á milli ára og voru þær þar að auki minnkaðar um 30 þús. tonn árið þar á undan. Mér hefur skilist það á útgerðum stærri skipa í aflamarkskerfinu að þeim fyndist nú bara nóg um að takast á við að þola þann samdrátt sem tvö ár í röð hefur verið bara á þorskkvótanum. Þeim finnst bara nóg um að þurfa að takast á við þann niðurskurð. Mönnum virðist hins vegar ekkert blöskra það á Alþingi að skera ýsuheimildirnar, steinbítsheimildirnar og ufsaheimildirnar niður á smábátaflotanum til viðbótar þessum tveggja ára niðurskurði í þorskveiðunum og að menn sem gera út þessa smábáta geti séð fram á að tekjur þeirra lækki um helming á milli fiskveiðiára. Ég er hræddur um að það heyrðist aldeilis hljóð úr horni ef nú væri verið að skera almennt tekjur útgerðarinnar í landinu, upp úr og niður úr, jafnt á frystitogurum, nótaveiðiskipum og öllum minni skipum og niður í smábáta, ef allir væru að taka á sig núna 50% skerðingu. Ég er hræddur um að það mundi nú hvína í einhverjum. En það er sennilega það sem smábátamennirnir mega standa frammi fyrir og það er það sem byggðirnar mega standa frammi fyrir í tekjum mannanna varðandi útsvar og umsetningu, þjónustu, löndun og aflagjöld og annað slíkt. Þau margfeldisáhrif sem fylgt hafa öflugri smábátaútgerð og eflingu hennar á undanförnum árum eru nú tekin niður allhastarlega. Því er ekkert undarlegt þó að menn séu ekki mjög hýrir yfir því sem hv. meiri hlutinn á Alþingi ætlar að gera varðandi veiðar smábátanna. Þess vegna lögðum við fram brtt. okkar við tillögur meiri hlutans, við frv. og brtt. hans, um að Alþingi tæki afstöðu til þess þegar kosið verður um þessar tillögur --- hvort sem það verður á morgun eða hvenær sem það verður gert --- að þá komi það fram að menn eiga valkost í hv. Alþingi. Menn eiga þann valkost að festa niður á nýjan leik þorskaflahámarkskerfið og koma í veg fyrir þennan hörkulega niðurskurð á tekjum og aflaheimildum skipanna, fólksins sem á þeim vinnur, tekjum fólksins í sjávarbyggðunum, afkomu sjávarbyggðanna. Menn geta forðast þetta slys með því að styðja brtt. sem við höfum lagt hér fram, sá sem hér stendur, hv. þm. Karl V. Matthíasson og hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, um að krókaaflahlutdeildarkerfið verði lagt niður og þorskaflahámarkið tekið upp í staðinn, og hins vegar að fest verði útfærsla á veiðikerfi handfærabátanna á sóknardögum, sem er með mjög svipuðum hætti og í tillögu meiri hlutans vegna þess að þar leggja þeir til að það kerfi haldi áfram og að karlarnir sem voru að gera út á 40 daga með 30 tonn fái valið. Undir það tökum við í brtt. okkar, þ.e. að þeir fái að velja. En við höfnum því að farið sé í kvótasetningu á smábátaflotann. Ég tek einnig undir þau sjónarmið þess forseta sem nú situr í stól, hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar, að ekki er sérstök ástæða til að hafa svo ofboðslegar áhyggjur af því hvort menn veiða 5 eða 6 þús. tonnum meira af ýsu eitt árið en annað. Hafrannsóknavísindin eru ekki þau nákvæmnisvísindi sem menn hafa viljað vera láta og engin ástæða er til þess að setja landið atvinnulega allt á hvolf og stuðla að enn meiri byggðaröskun en við höfum verið að horfa upp á á undanförnum árum. Þar eigum við akkúrat að snúa við blaðinu. Við eigum að taka áhættu. Ef það kallast áhætta að veiða 5--6 þús. tonnum meira af ýsu og veiða einhver fleiri tonn af steinbít eigum við að taka áhættu til þess að viðhalda byggðinni í landinu, alveg hiklaust að mínu mati. Ég neita því að leiðsögnin frá Skúlagötu 4, frá Hafrannsóknastofnun, eigi að vera svo stíft ráðandi að við setjum byggðina á annan endann í landinu. Engin ástæða er til þess og ég tek undir þau sjónarmið sem komu fram í ræðu hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar áðan. Það má nefnilega nota þetta kerfi áfram sem við höfum búið við og una við það þó að við veiðum eitthvað umfram ráðleggingar, enda er ég búinn að draga það fram í þessari umræðu að það stendur til að auka við ýsukvótann þrátt fyrir að við höfum verið að veiða umfram ýsuna á síðustu tveim til þremur árum. Þannig er það, hæstv. forseti. Þingmönnum gefst kostur á því að taka afstöðu til þessara leiða í atkvæðagreiðslu. Til þess að koma til móts við þau sjónarmið að hér beri að stýra veiðum og takmarka veiðar smábátaflotans þá leggjum við flutningsmenn þessara brtt. til að settur verði hámarksbalafjöldi í hverjum róðri hjá smábátunum á hverjum sólarhring, þ.e. 24 balar með 500 krókum, ef það mætti verða til þess að draga eitthvað úr veiðinni og ef það gæti orðið einhver sáttaleið, þó að ég persónulega hafi ekki miklar áhyggjur af því sem við höfum verið að aðhafast í veiðum á ýsu og steinbít á undanförnum árum og finni engin rök fyrir því í tillögum Hafrannsóknastofnunar, hvað þá heldur þegar litið er til þess að til stendur að auka ýsuaflann og við höfum samt verið að veiða umfram ráðleggingarnar á undanförnum árum. Það sýnir nú best í hvers konar fari við erum. Þess vegna tek ég undir að ég tel ekki ástæðu til að taka aflaheimildir af aflamarksflotanum til þess að viðhalda því kerfi sem verið hefur við veiðar smábátanna aðrar en þær sem teknar hafa verið þar frá og við leggjum til í okkar brtt. að verði áfram teknar frá, þ.e. 3.000 tonn af ýsu og steinbít og 1.000 tonn af ufsa, ef ég man rétt, að það verði áfram tekið frá en að öðru leyti verði sá afli sem krókaflotinn veiðir tekinn utan sviga, umfram það sem þessar tölur segja og að frekar verði reynt að stýra veiðinni ef menn eru smeykir um að eitthvað sé að fara úrskeiðis, þó að það verði ekki séð í þeirri fiskveiðisögu sem ég hef rakið hér varðandi ýsuna og steinbítinn. Ef það er rétt sem virðist vera almannarómur, að til standi að auka 10.000 tonnum við ýsukvótann þrátt fyrir að við höfum veitt umfram ráðleggingar Hafró undanfarin þrjú ár, sýnir það best í hvers konar umhverfi við störfum. Ég sé enga ástæðu til að setja byggðina í það uppnám sem við erum að gera með því frv. sem hér liggur frammi, með tilliti til þess sem ég hef áður sagt um nýtingu á fiskstofnunum. Það tel ég bara óþarft. Ég tel að það hefði átt að skapa trausta lagalega umgjörð um það takmarkaða veiðifrelsi sem smábátarnir hafa verið að vinna í og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Það væri verðugt markmið, herra forseti, að standa þannig að málum en við værum ekki að stuðla að því að tekjusamdráttur og atvinnumissir í sveitarfélögunum næmi tugum milljóna og tugum starfa úti um landsbyggðina, hundruðum starfa í sumum landshlutum. Mér finnst algjörlega óásættanleg, herra forseti, sú leið sem við erum að fara í þessum málum, algjörlega óásættanleg. Það er alveg ljóst að frá 1. sept. sl. þegar kvótasetningin átti sér stað og það sem liðið er af þessu fiskveiðiári fram í desember, hefur róðralag smábátanna verið allt annað en undanfarin ár. Þetta róðralag sem stjórnvöld hafa komið á með byggðafjandsamlegum aðgerðum sínum hefur orðið til þess að atvinna við veiðar smábáta hefur snarminnkað í mörgum sjávarbyggðum landsins. Þar til viðbótar vantar nýjan fisk af dagróðrabátum til vinnslu fyrir ferskfiskmarkað innan lands sem utan. Leiguverð á ýsu og þorski hefur farið hækkandi og var þó talið allhátt fyrir 1. sept. sl. Stjórnvöld hafa með verkum sínum unnið gegn markmiðum laga um að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Í stað þess að gera allt til varnar því að fólk fari af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins stefna aðgerðirnar gegn smábátaútgerðinni og fólkinu í sjávarbyggðum landsins. Ég tel að mál sé að snúa af þessari óheillabraut. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu en legg áherslu á að sennilega á morgun kjósa menn í hv. Alþingi um hvort hér eigi að standa að áframhaldandi byggðaröskun, minnkandi atvinnu úti um land, fækkandi störfum og að ýtt verði undir að fólk flytji af landsbyggðinni. Ég tel mig hafa sýnt fram á það í málflutningi mínum að ekki væri mikil áhætta tekin með ýsuveiðum krókabátanna eða steinbítsveiðum krókabátanna. Þess vegna verð ég að segja að lokum, herra forseti, að mér er algjörlega fyrirmunað að skilja hvers vegna landsbyggðarþingmenn stjórnarflokkanna fara þessa leið. Mér er algjörlega fyrirmunað að skilja það. Í framtíðinni hljóta þeir að verða krafðir sagna um það hvers vegna þeir ákveða með gjörðum sínum að vega enn einu sinni að störfum og uppbyggingu úti á landi.