Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tvær utandagskrárumræður fara fram í dag. Hin fyrri hefst kl. 11, að loknum dagskrárliðnum óundirbúinn fyrirspurnatími, og er um stöðu atvinnulausra. Málshefjandi er hv. þm. Margrét Tryggvadóttir. Félagsmálaráðherra Árni Páll Árnason verður til andsvara. Hin síðari hefst kl. 13.30, að loknu hádegishléi, og er um gengistryggð lán. Málshefjandi er hv. þm. Eygló Harðardóttir. Efnahags- og viðskiptaráðherra, Gylfi Magnússon, verður til andsvara. Umræðurnar fara fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund hvor.

Virðulegi forseti. Ég vil bera upp spurningu við hæstv. fjármálaráðherra er lýtur að ríkisfjármálunum. Á yfirstandandi ári höfum við ákveðið að ná að mestu fram aðlögunarþörf í ríkisfjármálum með skattahækkunum. Þetta ákvað Alþingi undir lok síðasta árs með samþykkt fjárlaga en í stöðugleikasáttmála ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins er gert ráð fyrir því að skattarnir, nýir skattar, hækkaðir skattar, verði ekki nema tiltekið hlutfall af þeirri aðlögunarþörf sem metin hefur verið 119 milljarðar kr. á árunum 2009–2011. Þannig segja Samtök atvinnulífsins, og ASÍ reyndar, að ríkisstjórnin hafi nú þegar hækkað skatta meira en um hafi verið samið í stöðugleikasáttmálanum og því sé ljóst að eftir sé heilmikill niðurskurður í ríkisfjármálum til að aðlögunarþörfinni verði mætt. Reyndar segja Samtök atvinnulífsins það augljóst að u.þ.b. 50 milljarða kr. niðurskurður sé eftir til að við náum að jafna fjárlagagatið á þessu tímabili. Mig langar að bera upp spurningu við hæstv. fjármálaráðherra, í fyrsta lagi um það hvernig árið 2010 fari af stað þegar kemur að tekjuhliðinni, þ.e. hvernig skattarnir skili sér. Liggja einhverjar upplýsingar fyrir um það? Eins hitt: Hvernig sér hæstv. fjármálaráðherra fyrir sér að við munum fara í þennan niðurskurð? Við í stjórnarandstöðunni höfum boðist til að eiga samráð við stjórnarflokkana um það hvernig staðið verði að þessari miklu aðlögunarþörf, hvernig staðið verði að samdrætti í útgjöldum ríkisins vegna þess að ég veit eins og allir hinir í þessum sal að þar stöndum við frammi fyrir erfiðum ákvörðunum, en það má ekki bíða að hefja þá undirbúningsvinnu. Það hleypur á tugum milljarða sem við þurfum að lækka ríkisútgjöldin.

Frú forseti. Sparnaður í rekstri ríkisins og aðgerðir til að draga úr útgjöldum og kostnaði í fjárlögum ársins 2010 eru upp á 43 milljarða kr. Það er mikill misskilningur að aðgerðirnar hafi eingöngu byggst á skattahækkunum. Hv. þingmenn verða að hafa í huga að á móti þessum sparnaði og niðurskurði sem sannanlega var farið í koma óumflýjanleg útgjöld sem ríkið verður að taka á, svo sem eins og vegna aukins atvinnuleysis og kostnaðar sem af þessu ástandi hlýst. Þegar það er haft í huga og skoðað með réttum hætti er veruleikinn sá að aðgerðir sem beinlínis draga úr kostnaði ríkisins á þessu ári eru af stærðargráðunni 43–45 milljarðar kr. Það er hins vegar vissulega rétt að það er brekka eftir. Hallinn á ríkissjóði er áætlaður tæpir 100 milljarðar kr. á þessu ári. Þar af er halli á frumjöfnuði um 40 milljarðar kr. Efnahagsáætlunin gengur út á að þessi frumjöfnuður náist á næsta ári og að heildarjöfnuður náist árið 2013. Þetta þýðir augljóslega að aðgerðir til að draga úr halla ríkisins á næsta ári verða að vera vel yfir þessum halla á frumjöfnuði sem er í ár. Við getum í grófum dráttum sett upp þá hugmynd að þessir 100 milljarðar kr. sem taka þarf niður í rekstrarhalla ríkisins á þremur árum skiptist í 50 milljarða, 30 milljarða og 20 milljarða, svona til að gefa einhverja stærðargráðu af því sem fram undan er - að því tilskildu að forsendur haldist. Hvernig eru horfur í byrjun árs? Velta og þróun á síðustu mánuðum ársins 2009 var jákvæðari en við áttum von á, en það hefur hægt á hlutunum aftur núna á fyrstu vikum ársins og velta er minni sem bendir til þess að árið fari a.m.k. hægar af stað en við mátti búast. Hvað það veit á til lengri framtíðar litið er erfitt að segja en með hverjum mánuði sem líður skýrist það náttúrlega. 

Virðulegi forseti. Til þess að við náum jöfnuði í ríkisfjármálunum að nýju þurfum við annars vegar að lyfta tekjunum upp, fá skattstofnana til að skila tekjum að nýju, og hins vegar að taka metnaðarfyllri ákvarðanir um að lækka ríkisútgjöldin en ríkisstjórnin hefur gert fram til þessa. Tölurnar ljúga ekkert í þessum efnum, við erum með um 28 milljörðum kr. lægri útgjöld á þessu ári en því síðasta miðað við það sem áætluð afkoma ríkisins er árið 2009. Árið fer hægar af stað en ráð var fyrir gert, segir hæstv. fjármálaráðherra. Ég spyr mig hvort það geti ekki verið að hinar miklu skattahækkanir sem komu til framkvæmda um áramótin valdi einmitt þessu. Eins líka hitt að okkur hefur ekki tekist að blása lífi í atvinnuvegina, koma framkvæmdum af stað, efla tekjugrunnana. Allt hlýtur þetta þess vegna að valda okkur miklum áhyggjum vegna þess að ef þessi þróun heldur áfram 

Frú forseti. Það er ástæðulaust að þræta um tölulegar staðreyndir. Þær liggja fyrir. Það er t.d. alveg augljóst mál að sú ákvörðun, sem ekki var auðveld, að verðbæta ekki alla helstu bótaliði og allar helstu breytur fjárlagaársins 2010 er aðgerð sem dregur úr útgjöldum upp á á annan tug milljarða króna. Það er auðvelt að sýna fram á að beinar ráðstafanir draga úr kostnaði sem ella hefði orðið af þessari stærðargráðu sem ég áður sagði, en hv. þingmaður og allir aðrir verða að horfast í augu við að það verður ekki bæði sleppt og haldið. Annaðhvort tökum við á okkur þau auknu útgjöld sem auknu atvinnuleysi fylgja og annað í þeim dúr eða við gerum það ekki.  Ríkisstjórnin afgreiddi í þessari viku verk- og tímaáætlun varðandi fjárlagagerðina. Það starf er farið á fulla ferð. Það verður erfitt, og það er sjálfsagt mál að kynna mönnum það í þingnefndum og annars staðar þar sem það mál á sérstaklega við. Ýmsir góðir hlutir eru að gerast í atvinnulífinu en það er líka óvissa sem hefur lagst yfir 

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram í ræðustól og allir eiga að vita að ríkisstjórnin er fjölskipað vald og hver ráðherra fer með sinn málaflokk. Því er það okkur sem viljum vita hver atvinnustefna ríkisstjórnarinnar nauðsyn að spyrja hvern ráðherra um hana. Síðan verðum við að leggja saman og fá út meðaltal til að átta okkur á því hver stefnan er. Hæstv. umhverfisráðherra hefur með umdeildum úrskurðum sínum í skipulagsmálum sveitarfélaga haft ótvíræð neikvæð áhrif á atvinnuuppbyggingu í orkugeiranum og mig langar að spyrja hæstv. umhverfisráðherra eins í framhaldi af skriflegu svari sem ég fékk frá ráðuneytinu vegna fyrirspurnar minnar fyrr í vetur um tímafresti og það hversu mörg skipulög bíða úrlausnar í ráðuneytinu. Í svarinu kemur fram að nokkur aðalskipulög voru afgreidd í ráðuneytinu í ágústmánuði og það hefði tekið 6–66 daga að afgreiða þau, enda ekki neinn virkjanakostur, orkuver, stóriðja eða neitt slíkt þar inni. Aftur á móti bíða sex eða sjö skipulög þarna inni, að viðbættum aðalskipulögum Flóa og Skeiða sem tóku u.þ.b. 11 mánuði og 14 mánuði að fá afgreiðslu, og þau hafa öll verið meira en 90 daga og upp í 195 daga í ráðuneytinu, enda tengjast þau Suðvesturlínu og veglínu yfir Þjórsá - þau tengjast öll atvinnuuppbyggingu á svæðinu. Því langar mig að spyrja hæstv. umhverfisráðherra: Hver er atvinnustefna umhverfisráðherra í þessari ríkisstjórn? Er hæstv. umhverfisráðherra á móti öllum 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir fyrirspurnina sem er þó á nokkrum misskilningi byggð þegar hann ræðir um að ríkisstjórn Íslands sé fjölskipað stjórnvald sem hún er ekki þar sem hver ráðherra fer með sinn málaflokk. Varðandi atvinnustefnu umhverfisráðherra fer hún ágætlega saman við atvinnustefnu ríkisstjórnar Íslands sem betur fer því að annað væri óþægilegt. Atvinnustefnan snýst fyrst og fremst um þróun í átt til sjálfbærni fyrir Ísland. Þetta eru nokkuð stór orð og nokkuð mikið sagt, ekki síst vegna þess að það er búið að venja íslenska þjóð á töluverða ósiði í tíð fyrri ríkisstjórna. Þá á ég við það að teknar séu sífellt og ítrekað ákvarðanir sem eru hugsanlega á skjön við hagsmuni umhverfis, náttúru og langrar framtíðar á Íslandi. Það er ekki einfalt mál að snúa frá slíkum aðferðum en að því sem lýtur að afgreiðslu skipulags varðandi neðri Þjórsá sem hér er spurt um er um einfalda spurningu að ræða: Ætlum við að fylgja lögum og reglum á Íslandi eða ætlum við ekki að gera það? Ég kýs að fylgja lögum og reglum á Íslandi. Vinna við skipulag þessara tveggja sveitarfélaga var tekin til skoðunar hjá tveimur ráðuneytum hvað varðaði réttmæti þess að framkvæmdaraðili greiði fyrir gerð skipulags. Bæði ráðuneytin komust að þeirri niðurstöðu að slíkt væri óheimilt þannig að niðurstaðan er klár. Ég held að það hljóti að vera kjarni allrar stefnu hvort sem það er atvinnustefna eða önnur uppbyggingarstefna á Íslandi að við förum að lögum.

Virðulegi forseti. Mér finnst hæstv. umhverfisráðherra komast nokkuð létt frá því að svara því af hverju enn þá liggja inni í ráðuneytunum ein 6–7 verkefni sem eru búin að vera þar í þrjá mánuði og upp í 200 daga, en það er hægt að afgreiða önnur verkefni fljótt og vel sem ekki tengjast virkjunum. Mig langar að heyra skoðun umhverfisráðherra á því hver hin raunverulega atvinnustefna sé. Varðandi lög og reglur sem fylgt var í sambandi við aðalskipulag í Flóa- og Skeiðahreppi er það lengri umræða sem við þurfum að fara í og ég mun án efa reyna að efna til hennar í þinginu. Vegna þeirra orða hæstv. ráðherra að það væru stór orð sem tæki langan tíma að efna hafa líka mörg stór orð fallið um að það þurfi að koma atvinnulífinu í gang, fækka fólki á atvinnuleysisskrá og sýna einhverja von í brjósti um að eitthvað sé að fara að gerast. Ég væri svolítið til í að heyra hæstv. umhverfisráðherra lýsa með sambærilegum hætti 

Frú forseti. Síðara andsvar er ein mínúta og það er of stuttur tími til að telja upp allt sem núverandi ríkisstjórn er að gera í atvinnumálum. Það er of stuttur tími til að fara yfir öll þau góðu verkefni sem eru í gangi. Það er of stuttur tími til að tala um það að sprota- og nýsköpunarfyrirtæki búa við betri aðstæður en þau hafa nokkru sinni gert. 

Hæstv. forseti. Ég hef þá skoðun að við sem störfum á þinginu berum í dag þá frumábyrgð að blása von í brjóst Íslendinga, það er okkar verkefni. Það dugir ekki að tala um það, við þurfum líka að sýna það í verki. Við höfum talað fyrir því, sjálfstæðismenn, varðandi skuldavanda heimilanna að flokkarnir settust saman að því að reyna að finna lausnir í því stóra máli sem varðar allar fjölskyldur landsins. Í utandagskrárumræðu þar sem ég átti orðastað við hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra um skuldavanda heimilanna, voru allir sammála um að það væri gott að hafa góða samstöðu í þessum málum og nauðsynlegt væri að tala meira saman. Jafnframt kom þar fram í máli ráðherrans að til stæði frekara samráð allra flokka um frekari úrvinnslu lagabreytingartillagna um þessi mál. Því vil ég spyrja hæstv. félagsmálaráðherra: Hvenær kemur að þessu samráði varðandi lagabreytingartillögurnar? Þrátt fyrir að ég sé mjög þolinmóð manneskja er mig aðeins farið að lengja eftir slíku samráði varðandi þau úrræði og þær lagabreytingar sem eiga að fara fram og er nauðsynlegt að fari fram, og m.a. ASÍ hefur bent á ákveðnar tillögur í því efni. Ég vil því beina þessari fyrirspurn til hæstv. félagsmálaráðherra í fullri vinsemd en bendi jafnframt á að það er ekki nóg að tala fallega um samráð, við verðum líka að sýna það og við verðum að sýna þjóðinni að við getum unnið saman í þessu máli. Ég vonast til að fá skýr og góð svör frá ráðherranum og minni jafnframt á að hæstv. forsætisráðherra tók jafnframt í sama streng, aðspurð af hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur, í lok janúar á þessu ári þar sem hæstv. forsætisráðherra sagðist vilja skoða það með jákvæðum hætti að stjórnarandstaðan kæmi frekar að þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og tek undir með henni um mikilvægi þess að við eigum gott samráð og ræðum saman um frekari lausnir á skuldavanda heimilanna. Þau úrræði sem eru í bígerð núna eru á verksviði dómsmálaráðherra. Í dómsmálaráðuneytinu er unnið að frekari styrkingu á greiðsluaðlögunarlöggjöfinni. Ég á þar af leiðandi von á því að við getum náð að setjast yfir það fljótlega en ræð svo sem ekki öllum tímasetningum í því efni. Þau atriði sem að öðru leyti eru á verksviði félags- og tryggingamálaráðuneytisins eru í vinnslu og ég vonast til að við getum átt gott samstarf og samtöl um breytingar mjög fljótlega. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur núna að nýta þetta tækifæri og styrkja greiðsluaðlögunarúrræðin verulega. Það eru að koma upp vandamál í framkvæmd hinnar sértæku skuldaaðlögunar sem við komum á fyrir jólin vegna þess að það eru ekki nógu sterk þvingunarúrræði í samningaferlinu við kröfuhafana. Ég held að það skipti máli að við komum aðstoð við skuldara í sterkara og skýrara form. Ég held að til þurfi að koma opinber stofnun sem haldi utan um málefni skuldara sem eru í vanda og þurfa á samningum að halda við kröfuhafa, og að á vegum þeirrar opinberu stofnunar eigi skuldari aðgang að umsjónarmanni sem sé fulltrúi hans og umboðsmaður í samningum við kröfuhafa og aðstoði hann við að ná fram eðlilegum nauðasamningum og stilli þar með kröfuhöfum með ákveðnum hætti upp við vegg. Ég held að það sé mjög mikilvægt næsta skref fyrir okkur og sé brýnasta úrlausnarefnið hjá okkur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra Árna Páli Árnasyni fyrir svörin. Ég vonast til að leitað verði eftir þessu samráði strax á eftir og reynt að koma því í ákveðinn farveg og vil þá hvetja hæstv. ráðherra félagsmála til að beita sér fyrir því að jafnframt verði haft samráð við stjórnarandstöðuna af hálfu dómsmálaráðuneytis varðandi þau úrræði sem þar eru í smíðum. En er það svo, ef ég skil hæstv. ráðherra rétt, að þau úrræði sem eru í smíðum í félagsmálaráðuneytinu snúi í meginatriðum að því að koma á fót embætti sem hugsanlega yrði umboðsmaður skuldara eða eitthvað í þá veru, sem rætt var aðeins á þinginu á haustdögum?

Virðulegi forseti. Útfærslur í því efni eru einfaldlega ekki klárar en það er alla vega mín bjargfasta skoðun að þetta verði að koma til. Hvort sem það verður fellt inn í núverandi greiðsluaðlögunarferli og komið fyrir þar á forræði dómsmálaráðuneytisins eða gert með öðrum hætti er útfærsluatriði, en ég held að þetta sé brýnasta verkefnið sem við stöndum frammi fyrir núna.

Forseta hafa ekki borist fleiri fyrirspurnir til ráðherra á þessum morgni en enn er tími til spurninga og vill forseti gefa þingmönnum í sal kost á að spyrja ráðherra spurninga ef þeir hafa áhuga á.

Virðulegi forseti. Það er best að ég nýti mér það að ekki hafa fleiri kvatt sér hljóðs og mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra. Á haustdögum tók ég upp mál í þinginu sem sneri að litlum hreppi norður á Ströndum er heitir Árneshreppur, um snjómokstur í Árneshreppi.  Nú er það svo að íbúar í þessum litla hreppi eru ekki mjög margir og eiga erfitt með að láta í sér heyra 

Virðulegi forseti. Þó að íbúar í Árneshreppi séu fáir og eins og hv. þingmaður sagði, hafi ekki tækifæri til að láta í sér heyra, er ég ekki sammála því vegna þess að ég þekki alla vega einn, sem telst vera ritari samgöngunefndar Árneshrepps, sem heitir Hrafn Jökulsson. Hann er í miklu og góðu sambandi við okkur þó að hann sé kannski ekki alltaf ánægður með okkur í samgönguráðuneytinu. Hv. þingmaður sem spyr út í snjómokstur stóð að því ásamt öðrum í stjórnarmeirihlutanum að lækka framlög til samgönguráðuneytis og samgöngustofnana um 10% á þessu ári og við verðum að hlýða löggjafanum og fara í niðurskurð sem þetta varðar. Farið var í snjómokstursreglur, í ferjur, áætlunarbíla, flug og allt saman og rekstur, þannig þurfti að gera þetta. Hins vegar er það svo, virðulegi forseti, að þó að til væru peningar getur stundum verið vandkvæðum bundið að moka í hinum ágæta Árneshreppi og það er út af því sem ég hef áður sagt hér, slæmum vegi, slæmu vegarstæði, hættulegum vegi til að moka og stundum hættulegum líka fyrir snjómokstursmenn. Það er nú þannig. Hins vegar í þeirri áætlun þar sem við þurftum að breyta snjómokstursreglum og fara í raun og veru aftur til 2007 með reglurnar, það var þó ekki verra en það, 2006, 2007, þar eigum við í fórum okkar reglu sem er kölluð G-regla Árneshrepps sem á að taka til þessa vegna þess að þetta er eina sjálfstæða sveitarfélagið sem er með svona slæmar samgöngur. 

Frú forseti. Ég saknaði þess að hæstv. samgönguráðherra mundi lýsa því yfir að hann ætlaði að beita sér fyrir því að vegurinn í þetta sveitarfélag yrði mokaður, og lýsi furðu minni á því að það sé hættulegt fyrir snjóruðningsmenn að moka vegi eftir áramót en ekki fyrir áramót. Ég skora hér með á samgönguráðherra að koma upp og beita sér fyrir þessu. Það er alveg rétt, það hefur verið skorið niður en forgangsröðunin liggur hjá samgönguráðherra og það er alger svívirða að eitt sveitarfélag skuli búa við svo skertar samgöngur þrátt fyrir að það sé fámennt. Þarna er atvinnustarfsemi, þarna er landbúnaður, þarna er ferðaþjónusta og mér finnst að samgönguráðherra ætti að beita sér fyrir breyttri forgangsröðun. Hann hélt ágæta ræðu um Evrópusambandið í gær og ég hygg að íbúar Árneshrepps mundu frekar vilja fá mokað þangað og að hann hætti að réttlæta fjármagn sem fer í þá umsókn. 
            

Það er svo, virðulegi forseti, með hið ágæta Evrópusamband, það kaupfélag, að Alþingi tók líka ákvörðun um það, að vísu ekki umræddur þingmaður en ýmsir flokksfélagar hans, að ganga til aðildarviðræðna við Evrópusambandið.

Flestir.

Flestir, og skal ég taka það fram að ég verð víst að játa þau mistök mín í gær, þegar ég sé hér hv. þm. Birki Jón Jónsson, að ég gleymdi að telja hann upp sem einn af þremur þingmönnum Framsóknarflokksins sem studdu aðildarumsóknina um Evrópusambandið og biðst ég afsökunar á því að hafa gleymt þeim ágæta þingmanni. 
             Þá förum við frá Evrópusambandinu til Árneshrepps. Það er svo, virðulegi forseti, ég hef engu við það að bæta, en ég svara ekki útúrsnúningum um það eins og kom fram hjá hv. þingmanni, og ég held að hann ætti að sleppa því, að það sé eitthvað hættulegra fyrir snjóruðningsmenn eftir áramót en ekki fyrir áramót. Þetta er náttúrlega bara rugl og ekki sæmandi þingmanninum að setja svona fram. Það þarf að taka tillit til þessara þátta 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir það verklag að gefa okkur þingmönnum tækifæri til að spyrja ráðherra þrátt fyrir að við höfum ekki fyllt út kvótann sem fyrir fram er gefinn í óundirbúnum fyrirspurnum. Ég vil nota þetta tækifæri til að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra aðeins í framhaldi af ummælum hæstv. umhverfisráðherra áðan þar sem aðspurð um atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar sagði hæstv. umhverfisráðherra að sú atvinnustefna sem umhverfisráðherra færi eftir félli ágætlega að atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar, gott og vel, og að atvinnustefna ríkisstjórnarinnar byggðist á sjálfbærni Íslands. Það er líka ágætt að við höfum með okkur einhver slík markmið. Ég spyr hæstv. iðnaðarráðherra hvort hún geti alfarið tekið undir þessi ummæli og hvort það fari saman við það sem sá ágæti ráðherra leggur áherslu á í sínu ráðuneyti. Þá rifja ég sérstaklega upp að fyrir nokkrum mánuðum - og nú kemur það mér í koll að þessi óundirbúna fyrirspurn er líka óundirbúin af minni hálfu - tilkynnti hæstv. ríkisstjórn að hér ætti að skapa - ég man ekki töluna, hvort það voru 1.000, 1.800 eða jafnvel 3.000 - störf tengd orkufrekri uppbyggingu. Því spyr ég hæstv. iðnaðarráðherra hvort hún hafi þá ekki áhyggjur af því, eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson vakti athygli á áðan, að svo virðist sem öll þessi atvinnuuppbygging strandi í umhverfisráðuneytinu. Núna eru þessi skipulög sem hv. þingmaður nefndi áðan, sex aðalskipulög sex sveitarfélaga, búin að bíða í 3–6 mánuði og því spyr ég  Vegna ummæla hæstv. iðnaðarráðherra um daginn varðandi mögulega aðkomu Landsvirkjunar að orkuöflun fyrir Helguvík bið ég hæstv. ráðherra aðeins um að fara vel yfir þær hugmyndir sínar sem ég, nota bene, tek vel í.

Virðulegi forseti. Hv. fyrirspyrjandi fór svo hressilega fram yfir tíma að ég vona að ég fái að gera slíkt hið sama í svari mínu. Auðvitað viljum við öll byggja upp sjálfbært atvinnulíf í sem víðustum skilningi hvort sem það snýr að náttúrunni eða í efnahagslegu tilliti. Ofþensla og síðan hraður samdráttur er ekki það sem við viljum sjá og ekki heldur þær öfgar sem við höfum séð í íslensku samfélagi og íslensku atvinnulífi á undanförnum árum þar sem bólur á einstaka sviðum hafa verið einkennandi. Núna erum við að vinna í því að skapa tækifæri fyrir atvinnulífið til að geta vaxið innan frá. Það er alveg ótrúlegur endurnýjunarþróttur sem birtist í íslensku atvinnulífi þessa dagana þegar þetta samdráttarskeið hefur átt sér stað. Sem dæmi má nefna að auðvitað sýna upplýsingar um ný störf sem eru að skapast í hátækni-, sprota- og nýsköpunarfyrirtækjum að þar hafa skapast hundruð starfa, og hundruð starfa til viðbótar munu skapast á næstu mánuðum. Sama vísbending birtist t.d. í vinnumarkaðskönnun Hagstofu Íslands en þar fjölgar störfum í sérfræðilegri, vísindalegri og tæknilegri starfsemi um 14% á tímabilinu frá 4. ársfjórðungi 2008 til 4. ársfjórðungs 2009. En að jafnaði fækkaði störfum um 5% á sama tíma almennt, heilt yfir litið.  
            

Frú forseti. Þetta var mjög hefðbundin upptalning af hálfu hæstv. iðnaðarráðherra en hún svaraði í engu spurningu minni um það hvernig henni litist á það verklag hæstv. umhverfisráðherra að tefja þessi skipulög sem öll varða virkjanaframkvæmdir. Þær framkvæmdir sem hún talaði um og tækifæri í hátækniiðnaði, nýsköpun og öllu þessu þurfa líka orku. Gagnaver á Ásbrú í Reykjanesbæ þarf líka orku, það þarf líka línur þannig að við þurfum að halda þessu öllu saman og koma málum áfram. Ríkisstjórnin 1. febrúar 2009 sagðist ætla að skapa 3.000 störf. Í staðinn hafa 3.000 fleiri orðið atvinnulausir. Það er ekki verið að fjölga störfum til jafns við það sem þeim fækkar. Aðeins varðandi sjálfbærnina, það er mikið tala um hana og hún er grundvöllur atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar - hvernig má þá vera að hér er frumvarp 

Virðulegi forseti. Það er með ólíkindum hvernig Sjálfstæðisflokkurinn hefur reynt að hengja einhverjar tafir í orkuframkvæmdum um hálsinn á hæstv. umhverfisráðherra. Ég ætla ekki að svara því hér. Hv. þingmaður veit að úrskurður um Suðvesturlínu er kominn. Hann er jákvæður. Á hverju strandar þá? Strandar enn þá á úrskurðum umhverfisráðherra? Nei, vegna þess að vandinn er miklu stærri en það og hv. þingmenn hafa ekki viljað horfast í augu við vandann. 
             Út af hverju stöndum við í þessum sporum? Það er vegna þess að efnahagsstefna Sjálfstæðisflokksins hrundi og þegar þarf að fjármagna stórframkvæmdir  
            

Frú forseti. Nú búum við Íslendingar í fyrsta sinn í marga áratugi við langtímaatvinnuleysi fjölda fólks. Samkvæmt tölum frá Vinnumálastofnun um þróun atvinnuleysis mældist atvinnuleysi í janúar sl. 9% en atvinnuleysi er jafnan í hámarki seinni hluta vetrar og því má búast við frekari aukningu á næstu mánuðum. Mest er atvinnuleysið nú á Suðurnesjum, 14,5%, en minnst á Vestfjörðum, 3,4%. Atvinnuleysið er 9,9% meðal karla og 7,9% meðal kvenna. Þessar tölur segja þó ekki nema hálfa söguna því að margir hafa leitað í nám og eru á framfærslu Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Auk þess eru dæmi um fólk sem fellur á milli kerfa og fær ekki framfærslu frá neinum. Dæmi um það er atvinnulaus manneskja í MBA-námi í Háskóla Íslands en það er hugsað sem nám með vinnu. Hún fær ekki atvinnuleysisbætur því að hún er í námi en getur ekki tekið nægilega margar einingar til að eiga rétt á námslánum. Fólk í þessari stöðu, og það eru fjölmargir, hefur því ekki neitt á milli handanna þar til námi lýkur en nauðsynlegt er að fundnar séu eðlilegar og sanngjarnar lausnir á vanda þessa fólks, t.d. með samvinnu Vinnumálastofnunar og LÍN. Þá eru ótaldir allir þeir sem flutt hafa úr landi en samkvæmt tölum frá Hagstofunni fluttu 4.835 fleiri frá landinu en til þess á síðasta ári. Aldrei hafa fleiri flutt burt á einu ári síðan mælingar hófust. Þetta fólk væri flestallt á atvinnuleysisskrá ef það hefði ekki flutt burt. Þegar ríkisstjórnin stærir sig af því að atvinnuleysi sé þó ekki meira en 9% og staðan alls ekki eins slæm og verstu spár gerðu ráð fyrir er vert að hafa í huga að ekki er allt talið með. Mig langar að opna hér umræðu um stöðu atvinnuleitenda, m.a. til að vekja athygli á ástandinu hjá mörgum einstaklingum og fjölskyldum þeirra og sérstaklega stöðu þeirra sem hafa verið lengi án vinnu. Þá vil ég hvetja stjórnvöld til úrbóta því að ýmislegt er brýnt að laga strax og má gera án mikils kostnaðar en það getur skipt sköpum fyrir fólk í þessari stöðu að fá úrlausn sinna mála. Atvinna margra Íslendinga er samofin sjálfsmynd þeirra og við þekkjum að þegar fólk hittist fer það fljótlega að spjalla um starfsvettvang en ekki hvernig börnunum líði eða önnur áhugamál. Því tekur atvinnumissir og þá sérstaklega langvarandi atvinnuleysi skiljanlega mikið á fólk. Atvinnuástand á Íslandi hefur yfirleitt verið mun betra en víðast hvar í Evrópu og viss skömm hefur fylgt atvinnuleysi í hugum margra þótt það viðhorf sé óðum að breytast. Þá var kerfið í heild illa í stakk búið til að taka á móti öllum þeim fjölda sem varð skyndilega atvinnulaus en nú er eitthvað að rofa til í þeim málum og t.d. er unnið að ágætum úrræðum fyrir ungt fólk. Við atvinnumissi verða umtalsverð umskipti á lífi fólks. Fé er af skornum skammti, sérstaklega eftir að tekjutenging atvinnuleysisbóta er ekki lengur fyrir hendi ef atvinnuleysi varir það lengi. Fólk þarf skyndilega að lifa á tæplega 150.000 kr. á mánuði og hafi hinn atvinnulausi börn á framfæri bætast við 276 kr. á dag með hverju barni. Þess má geta að algengt verð á einni skólamáltíð á höfuðborgarsvæðinu er 320 kr. og því dugar fjárhæðin ekki einu sinni fyrir hádegismat, hvað þá öðrum þörfum barnsins. Fjárhagsáhyggjur bætast því við annað álag og fólk nær hreinlega ekki endum saman. Ég hef töluvert kynnt mér þessi mál að undanförnu og rætt við fólk og mig langar að taka eina sögu úr raunveruleikanum, sögu af manni sem er búinn að vera atvinnulaus í rúmt ár eftir að hafa aldrei þurft að búa við það áður og verið á vinnumarkaði í 25 ár. Hann skrapp til útlanda og þegar hann kom til baka fékk hann ekki bætur vegna þess að það kom í ljós að Vinnumálastofnun hafði rakið út fyrir landhelgina IP-töluna sem hann notaði til að stimpla sig inn. Svokölluð virk atvinnuleit sem er forsenda bótagreiðslna fer í flestum tilfellum fram í gegnum netið rétt eins og innstimplun hjá Vinnumálastofnun, eða staðfesting á atvinnuleysi eins og það heitir, og þessi maður gat sýnt fram á að hann hafði einmitt verið í virkri atvinnuleit þá daga sem hann dvaldi utan landsteinanna. Það var hins vegar ekki tekið gott og gilt og hann var sviptur bótum í þá daga sem hann dvaldi erlendis. Afskiptasemi af þessu tagi finnst mér brot á almennum mannréttindum fólks og ég efast um lögmæti þess að fylgjast með ferðum fólks með þessum hætti. Auk þess er mjög auðvelt að svindla á kerfinu ætli fólk sér að gera það. Hérna er hins vegar gengið að því sem vísu að atvinnulaust fólk sé upp til hópa svindlarar og glæpamenn, sönnunarbyrðinni er snúið við og jafnvel skotheld sönnunargögn duga ekki til eins og í þessu tilfelli. - Ég held áfram í síðari ræðu. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Tryggvadóttur fyrir að vekja máls á því mikla samfélagsmeini sem atvinnuleysi er. Þetta er eitthvert brýnasta verkefni okkar núna í þessari efnahagsniðursveiflu, hvernig við tökum á þessu máli, og það er alveg rétt sem hún rakti í ræðu sinni, þessi stórfelldi atvinnuleysisvandi er nýtt úrlausnarefni fyrir okkur hér á landi. Ég held líka að við höfum að hluta til kannski verið vernduð gagnvart þessu en eftir því sem samfélagið verður fjölbreyttara og atvinnulífið fjölþættara kann þessi vandi líka að verða okkur erfiðari úrlausnar en sambærilegur vandi hefur verið áður í sögu okkar þegar atvinnulífið var einhæfara og vandinn ekki eins fjölþættur. 4.000 manns hafa verið atvinnulaus í meira en ár, það er hrikalega há tala. Um 20% af heildarfjölda atvinnulausra eru ungt fólk, rúmlega 3.000 manns, og það er líka hrikalega há tala. Við höfum markað þá stefnu að ekki líði meira en þrír mánuðir frá því að einstaklingur missir vinnu þar til hann fái tilboð um vinnumarkaðsúrræði af einhverju tagi, Vinnumálastofnun hafi samband við hvern og einn og boði fólk í viðtal og ráðgjöf. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þingmanns að auðvitað dundi mikið á Vinnumálastofnun í fyrra og er rétt að hér komi fram mikið þakklæti og hrós til starfsfólks stofnunarinnar sem vann alveg ótrúlega vel úr þeirri erfiðu stöðu þegar nýskráningum fjölgaði mjög hratt og höfuðáhersla stofnunarinnar á þeim tíma fór í að greiða úr þeirri óreiðu og tryggja að fólk fengi bætur sínar. Það hefur tekist. Núna leggjum við höfuðáherslu á að koma fólki til virkni og til starfa. Við stefnum á að þessu markmiði, að þrír mánuðir líði að hámarki áður en fólk fái tilboð um vinnu eða virkni, verði náð 1. apríl fyrir fólk undir 25 ára aldri og 1. september fyrir það sem er eldra. Við höfum fjölgað verulega ráðgjöfum í kjölfar átaksins fyrir ungt fólk og það gefur okkur vonir um að við munum ná þessum markmiðum. Við höfum á grundvelli þess átaks, fyrir unga fólkið, þegar gert samninga fyrir um 1.500 ungmenni við ýmsa aðila og stefnum að því að koma 2.400 ungmennum til verka á þessu ári. Þúsund manns eru nú þegar komin í úrræði frá því að við hófum átakið 1. janúar sem ég kalla ótrúlegan árangur. Samhliða skapast auðvitað meira rými hjá öðrum ráðgjöfum Vinnumálastofnunar til að vinna í hinum eldri hópi. Við höfum ekki getað eyrnamerkt sérstakt fjármagn til stórfelldra aðgerða gagnvart þeim sem eru 25 ára og eldri. Við vörðum þó fjárveitingar til Vinnumálastofnunar og jukum við þær á fjárlögum. Hún var eina stofnunin sem fékk aukningu á fjárheimildum milli ára. Við höfum gert sáttarsamninga við Kvasir og Fræðslumiðstöð atvinnulífsins um ráðgjöf við atvinnuleitendur hjá símenntunarmiðstöðvum. Við höfum gert samstarfssamning við Iðuna fræðslusetur og fræðslusetrið Starfsmennt um ráðgjöf við atvinnulausa félagsmenn stéttarfélaga sem eiga aðild að þessum fræðslumiðstöðvum. Ráðgjafar Vinnumálastofnunar beina atvinnuleitendum í slíka ráðgjöf. Svo erum við í samstarfi við fjölda aðila um vinnumarkaðsúrræði fyrir 25 ára og eldri, sveitarfélög vegna átaksverkefna og ýmiss konar aðila sem vinna að öðrum verkefnum. Við erum líka búin að gera samninga við einstaklinga um þróun eigin viðskiptahugmynda auk samninga við sprotafyrirtæki um að ráða til sín fólk að sinna nýsköpun. Á árinu 2009 voru í heildina nærri 4.000 manns í virkum vinnumarkaðsaðgerðum á vegum Vinnumálastofnunar á höfuðborgarsvæðinu einu. Við erum með í bígerð samstarf við Starfsendurhæfingarsjóð um átak í málefnum langtímaatvinnulausra, þ.e. þeirra sem hafa verið atvinnulausir í ár eða lengur, þannig að þeir hjálpa okkur við að veita þeim aðstoð sem þurfa umtalsverðrar aðstoðar við eftir að hafa verið svona lengi atvinnulausir. Það kann að vera að fólk þarfnist mikillar aðstoðar við þær aðstæður. Síðan þurfum við auðvitað að vinna með fyrirtækjunum að því að skapa rúm fyrir fólk. Við þurfum fleiri pláss. Við þurfum á því að halda að fleiri taki þátt með okkur og skapi þær eðlilegu væntingar að við munum öll þurfa að taka saman á til að koma fólki aftur til virkni eftir svona mikið atvinnuleysi. Við munum þurfa að tileinka okkur það viðhorf að það sé regla frekar en undantekning að fólk eigi erfitt uppdráttar í byrjun, eigi erfitt með að komast aftur út á vinnumarkað. Við verðum að sýna því skilning og við verðum að búa í haginn fyrir fólk að eiga 

Virðulegi forseti. Atvinnuleysi er mesta böl samfélagsins. Í janúar voru 14.705 Íslendingar án atvinnu. Þeim hafði fjölgað um 929 frá því í desember. Aðgerðir gagnvart þessu fólki eiga að snúast um atvinnusköpun. Í stöðugleikasáttmálanum segir að unnið verði skipulega að úrvinnslu áforma um stórfjárfestingar í atvinnulífinu þannig að taka megi ákvarðanir sem fyrst um hugsanlegan framgang þeirra. Ríkisstjórnin gangi til samstarfs við lífeyrissjóði um að þeir fjármagni stórar framkvæmdir og stefnt skuli að því að viðræðum ríkisstjórnar og lífeyrissjóða verði lokið fyrir 1. september. ASÍ segir: Við þetta hafa stjórnvöld ekki staðið og lítið sem ekkert rætt við lífeyrissjóðina um hugmyndir, hvað þá framkvæmdir. Umhverfisráðherra hefur lagt stein í götu framkvæmda við álver í Helguvík, virkjana í Neðri-Þjórsá og fleira má telja til. Fram kom á miðstjórnarfundi ASÍ megn óánægja með áhugaleysi ríkisstjórnarinnar og framgang stöðugleikasáttmálans. Nú virðist ríkisstjórnin vilja sem minnst af króganum vita, þetta sé óásættanleg staða þegar atvinnuleysi fer vaxandi og sífellt fleiri heimili stefna í þrot. Aðgerða stjórnvalda er krafist. Samtök atvinnulífsins segja í sinni bókun, með leyfi forseta: „Með aðgerðum eða aðgerðaleysi sínu er ríkisstjórnin að tryggja minni hagvöxt en ella, meira atvinnuleysi, minni kaupmátt almennings og takmarkar getu ríkissjóðs og sveitarfélaga til að verja velferðarkerfið í landinu.“ Þetta eru einkunnir, virðulegi forseti, aðila vinnumarkaðarins um þessa ríkisstjórn. Virðingarleysi ríkisstjórnarinnar gagnvart aðilum vinnumarkaðarins kristallaðist í orðum félagsmálaráðherra þegar hann kallaði útgerðarfólk spilafífl og apaketti í viðtali í Fréttablaðinu um helgina. Við getum rætt endalaust um til hvaða aðgerða er verið að grípa og hvaða félagslegu úrræði við ætlum að nota gagnvart skuldugum heimilum og atvinnulausum einstaklingum en þau úrræði verða að engu ef við sköpum ekki atvinnu í þessu landi, aukum ekki verðmætasköpun þannig að samfélagið geti staðið 

Frú forseti. Í kringum hvern einstakling sem missir vinnuna eru aðrir sem eru honum háðir þannig að miklu fleiri eiga í hlut en þeir einir sem missa atvinnu sína. Þegar þeir eru orðnir tæplega 15.000 eins og nú er má ætla að atvinnuleysið sé farið að hafa áhrif á líf tugþúsunda einstaklinga. Það er niðurbrjótandi að missa vinnuna, hver sem í hlut á, og félagslegar afleiðingar smitast síðan inn í samfélagið allt. Allt þetta þýðir að það er afar mikið á sig leggjandi til að koma í veg fyrir atvinnuleysi og stuðla að nýrri atvinnuuppbyggingu. Það er þó ekki sama hvernig að atvinnuuppbyggingu er staðið, hún verður að vera sjálfbær til langrar framtíðar. Hún má ekki bitna á tækifærum komandi kynslóða, lífsgæðum eða náttúrugæðum. Ríkisstjórnin hefur hleypt af stokkum ýmsum framsæknum úrræðum, ekki síst fyrir ungt fólk sem er brýnt og jákvætt. Heillavænlegt er að hugsa með margbreytileikann að leiðarljósi, hyggja að mörgum úrræðum og fjölbreyttum en ekki allsherjarlausninni sem allt of oft hefur reynst tálsýn eða í besta falli skammtímadeyfing. Þegar ég segi margt smátt horfi ég engu að síður til mannfrekra framkvæmda. Þannig gæti skipulagt og löngu þarft átak í viðhaldi opinberra mannvirkja veitt fjölda iðnaðarmanna vinnu og hjálpað til við að græða blæðandi sár í byggingariðnaði. Slíkar framkvæmdir gagnast landinu öllu. En það er við fyrri þáttinn sem mig langar til að staðnæmast - hvernig komum við í veg fyrir aukið atvinnuleysi? Hvar eigum við að draga varnarlínur? Á hátíðarstundum og baráttudögum er talað um að verja kvennastörfin, umönnunarstörfin. Þessi ríkisstjórn er mynduð sem velferðarstjórn. Besta atvinnustefnan, besta atvinnuúrræðið er að mínu mati að ríkisstjórnin sé trú þessu grundvallarstefnumarkmiði sínu. Hæstv. forsætisráðherra sagði í ræðu í vikunni að komið væri að þanmörkum í niðurskurði innan velferðarþjónustunnar. Þetta þýðir að hætt er við því að frekari niðurskurður muni bitna á þjónustu- 

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið mælist atvinnuleysi rúm 8% um þessar mundir en er spáð að vaxi í um 10% á árinu. Núna eru því um 15.000 manns atvinnulausar og að auki má telja þá með sem hafa flutt úr landi. Búferlaflutningar hafa aldrei verið meiri, eins og fram hefur komið, en á síðasta ári eða mánuðum, tæp 5.000 manns. Þannig er atvinnuleysið meira en opinberar tölur sýna. Atvinnuleysið er misjafnt eftir landsvæðum og aldurshópum. Mest er það á Suðurnesjum og í yngsta aldurshópnum. Allt eru þetta þekktar stærðir og hafa verið í langan tíma. Við höfum talað mikið um staðreyndir og tölur, talað um að forðast reynslu Finna sem studdu sitt velferðar- og stuðningskerfi of lítið og gripu of seint inn í ferli langtímaatvinnuleysis með afleiðingum sem vel eru þekktar, stórkostlegum félagslegum vandamálum, fíkniefnavanda og vonleysi. Við höfum líka talað um að læra af reynslu Færeyinga sem misstu um 1/3 hluta fólks á aldrinum 25–40 ára úr landi, hóp sem ekki hefur snúið aftur þótt kreppunni hafi létt. Stjórnvöld hafa reynt að gera ýmislegt og ekki skal gert of lítið úr því hér. Má til að mynda nefna starfsmenntun atvinnulífsins og náms- og starfsráðgjafa, fræðslu- og símenntunarmiðstöðvar hringinn í kringum landið. En betur má ef duga skal. Atvinnuleysi er ekki bara tölur. Á bak við tölurnar er fólk og fjölskyldur. Yfirvöldum er mikilvægast að gefa fólki von, von um atvinnu, von um að á meðan á atvinnuleysinu standi séu fjölbreytt úrræði til staðar. Það gengur til að mynda ekki að segja fólki að fara í nám ef námsmöguleikarnir eru skertir eins og tilfellið er með kvöldskóla framhaldsskólanna. Þar er niðurskurðurinn 50% en ekki 5–7% eins og sagt er. Það gengur heldur ekki að stjórnvöld hafi ekki skýra atvinnustefnu. Það gengur ekki að hæstv. iðnaðarráðherra og forsvarsmenn ríkisstjórnar tali og tali um þúsundir starfa, og að á sama tíma stöðvi hæstv. umhverfisráðherra öll skipulög sem snerta atvinnuuppbyggingu. Hver er atvinnustefnan, hvernig á fólk að hafa von um að úr rætist? Á það má benda að allt fram á þennan dag tala stjórnarliðar fyrir núverandi lögum um Icesave, en vextirnir, 100 millj. kr. á dag, 

Frú forseti. Mér er afar hugleikin staða atvinnulausra. Það vildi svo til að ég var á atvinnuleysisskrá áður en ég fékk þessa vinnu og þekki mjög vel hvernig er að vera atvinnulaus á Íslandi. Ég þekki líka vel til hugarfarsins gagnvart þeim sem hafa ekki vinnu og ef eitthvað er er mjög brýnt að hugarfar gagnvart atvinnulausu fólki breytist. Það að skilgreina atvinnulaust fólk þannig að það sé glæpamenn upp til hópa, fólk sem er tilbúið til að svindla á kerfinu, er ekki rétt leið. Það að hafa útbúið þannig kerfi að atvinnulausir eigi að klaga aðra atvinnulausa og segja að þeir séu að svindla er ekki góð leið. Það er ekki sú leið sem ég vil fara á Íslandi. Mig langar ekki að búa í Kína. Mér finnst mjög brýnt að búinn sé til vettvangur fyrir atvinnulausa þannig að þeir geti tengst. Ég þekki það af eigin reynslu að enginn er betri en sá sem er í stöðunni til að koma með tillögur að úrræðum. Því held ég að það væri mjög gott ef við gætum nýtt okkur eitthvert fyrirbæri eins og þjóðfundinn. Er ekki hægt að hafa þjóðfund atvinnulausra? Gæti þá ekki ríkið a.m.k. reddað húsnæðinu þannig að fólk gæti unnið að því hvernig við gætum hjálpað okkur? Hvað er það sem við þurfum? Mér finnst mjög furðulegt að það séu eingöngu skammtímaúrræði fyrir t.d. einyrkja. Fólk sem er með eigin atvinnurekstur má ekki vinna inn - segjum að ég væri að vinna sem hönnuður og ég ynni ekki alveg upp í lágmarkið, þá má ég ekki lengur fá það sem vantar upp á. Mér finnst mjög brýnt að við hættum að hugsa í skammtímaúrræðum og förum að hugsa í langtímaúrræðum. Ég kalla eftir því. Svo er kominn tími til að þessi ríkisstjórn horfist í augu við að við getum ekki rekið hér norrænt velferðarkerfi undir stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það er mjög brýnt  Síðan langar mig að hvetja atvinnulaust fólk til að mynda með sér 

Forseti hvetur alla þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Á heimasíðu Vinnumálastofnunar kemur fram að 14.705 manns voru án atvinnu í janúar, heldur fleiri karlar en konur. Á sama vef eru auglýst 75 störf af ýmsum toga. Það er ánægjulegt að sjá að vinnumarkaðurinn er kvikur og þörf er fyrir vinnufúsar hendur en þessi 75 störf eru auðvitað bara brot þeirra starfa sem þörf er á fyrir þá sem ekki hafa atvinnu. Því er ánægjulegt að heyra um átak ríkisstjórnarinnar í atvinnusköpun sem hún boðaði á dögunum. Við vitum að stór hluti þeirra sem nú er án atvinnu er í virkri atvinnuleit og mun komast í atvinnu á næstu mánuðum. En ákveðinn hópur fólks án atvinnu hefur verið það lengi og það getur verið afar erfitt að komast í virkni eftir langan tíma í vanvirkni. Þessi hópur þarf því afar persónulega og vandaða þjónustu til að komast smám saman í eðlilegt ferli í samfélaginu. Sá hópur sem ég hef mestar áhyggjur af er unga fólkið. 3.500 ungmenni 16–25 ára voru án atvinnu í janúar. 70% þeirra sem teljast langtímaatvinnulausir eru í þessum hópi. Þessi hópur er okkur afar dýrmætur og við megum alls ekki láta hann afskiptalausan. Það er því ánægjulegt að farið er af stað spennandi átak á vegum félags- og tryggingamálaráðuneytis og mennta- og menningarmálaráðuneytis, Ungt fólk til athafna, og til þess verkefnis hefur verið varið 1,3 milljörðum kr. Ég hef ákveðnar áhyggjur af þeim góðu úrræðum sem nú er boðið upp á fyrir þennan mikilvæga hóp. Að það verði lögð heldur mikil áhersla á að búa til glæsilegt hlaðborð menntunarúrræða og félagslegra úrræða en ekki lögð nógu mikil áhersla á leiðsögnina að borðinu, um réttina sem á borðinu eru, nýtingu þeirra og hvatningu til að fara aftur og prófa nýja rétti ef þeir fyrstu stóðu ekki undir væntingum. Jafnvel þarf að aðstoða fólk við að búa til sína eigin ef það er það sem hentar því best. Það að vera ungmenni án atvinnu hefur örugglega afar slæm áhrif á sjálfsmyndina. Þessi ungmenni hafa mjög oft beðið skipbrot í skólakerfinu og því valið þá ágætu leið að fara út í atvinnulífið. Nú upplifir þessi hópur aðra höfnun þar sem atvinnulífið hefur ekki þörf fyrir krafta hans. Þetta upplifa þau svolítið hvert á sinn hátt og þurfa stuðning til að vinna sig út úr því 

Virðulegi forseti. Við ræðum um stöðu atvinnulausra sem nú telja rúmlega 14.000 manns en til samanburðar voru atvinnulausir í september 2008 2.500 manns. Úrræðin til að aðstoða fólk við að komast aftur út á vinnumarkaðinn virðast því miður ekki virka sem skyldi en samkvæmt skýrslu Samtaka atvinnulífsins, Atvinna fyrir alla, tóku einvörðungu 8% þátt í vinnumarkaðsaðgerðum sem gefur skýra vísbendingu um að endurskoða þurfi að nýju þær aðgerðir og þá nálgun sem þar er notast við þar sem úrræðin eru ekki nýtt betur en raun ber vitni. Virðulegi forseti. Við erum að missa unga fólkið af landi brott en flestir þeirra sem fluttust í burtu á síðasta ári eru á aldrinum 25–29 ára sem er einmitt fjölmennasti aldurshópurinn á atvinnuleysisskrá, þ.e. um 30,5% allra atvinnulausra. Það er verulegt áhyggjuefni enda mannauðurinn ein helsta auðlind okkar. Við verðum að taka þetta alvarlega. Þessar tölur eru skýr skilaboð um að ungt fólk sækir atvinnutækifæri sín utan landsteinanna sem þýðir að fjöldi fólks metur það svo að það sé ákjósanlegra að búa annars staðar en á Íslandi. Ísland á að vera ákjósanlegur staður fyrir ungt fólk að búa á og við verðum að búa svo um hnútana að það finni kröftum sínum farveg hér heima. Atvinnumálin þola enga bið. Ef ekkert verður að gert blasir við að þeim muni fjölga sem velja að flytjast af landi brott í leit að atvinnutækifærum. Langtímaatvinnuleysi er jafnframt verulegt áhyggjuefni en 4.000 manns hafa verið atvinnulaus í meira en 12 mánuði. Við verðum að bregðast hratt við og skapa ný tækifæri. Það þýðir ekki að stinga höfðinu í sandinn og segja að hér sé atvinnuleysi sambærilegt og í ESB líkt og hæstv. forsætisráðherra hefur sagt. Við höfum aldrei viljað líta þangað áður til samanburðar og við eigum ekki að gera það núna. Við eigum ekki að sætta okkur við þetta ástand. Atvinnulausir eiga það skilið að við leitum allra leiða til að auka tækifæri þeirra á ný. Að lokum, virðulegi forseti, langar mig að heyra afstöðu hæstv. 

Hæstv. forseti. Rauði þráðurinn í stefnu félagslega ábyrgrar vinstri stjórnar er að standa vörð um innviði velferðarsamfélagsins og tryggja fulla atvinnu í landinu. Ég fullyrði að ekkert mál hefur verið eins oft á borðum þessarar ríkisstjórnar og einmitt þetta. Ég fagna því sem fram kom í máli hæstv. félagsmálaráðherra, að stefnt er að því að enginn maður þurfi að vera lengur atvinnulaus en í þrjá mánuði án þess að honum berist atvinnutilboð. Við höfum ekki látið þar við sitja. Við höfum gripið til breytinga í skattkerfinu til að styrkja sprotafyrirtæki. Það er stefnt að því að efla viðhaldsverkefni, fara á markvissan hátt í viðhaldsverkefni í opinberum mannvirkjum til að skapa þar atvinnu hjá iðnaðarmönnum sem hafa orðið illa úti í kreppunni. Sömu sögu er að segja um ferðaþjónustuna. Þar er einnig horft til atvinnusköpunar og það er ánægjulegt að lesa það í fjölmiðlum í dag að á síðasta ári var raunaukning í tekjum ferðaþjónustunnar yfir 20%. Hún gefur af sér 155 milljarða kr. á ári í tekjur fyrir þjóðarbúið. Það var dapurlegt að hlýða á málsvara Sjálfstæðisflokksins festast enn þá einu sinni í gamla þráhyggjufarinu, stóriðju. Staðreyndin er sú að frá því að fyrsta álverið var reist á Íslandi hefur fjölgun á vinnumarkaði verið um  
            

Frú forseti. Eitt það versta sem hver einstaklingur verður fyrir er að missa atvinnuna og hvað þá að vera án atvinnu í meira en eitt ár líkt og 4.000 Íslendingar búa við í dag. Maður fer að velta fyrir sér hvernig menn skilgreini orðin velferð og velferðarstjórn þegar slíkt ástand er hér á landi. Það eiga að vera sjálfsögð mannréttindi á Íslandi, sem er eitt það auðugasta að auðlindum um gjörvalla veröld, að allir hafi atvinnu. Þannig hefur það verið, nær allir Íslendingar hafa haft atvinnu hér á landi á undangengnum árum. Við erum að upplifa núna atvinnuleysi í mælanlegum mæli í fyrsta sinn í nokkuð mörg ár. Ég ber mikla virðingu fyrir þeim úrræðum og því starfi sem Vinnumálastofnun reynir að vinna. Álagið hefur verið gríðarlega mikið á þá stofnun og það starfsfólk sem reynir að sinna þessum sístækkandi hópi. Því hlýtur verkefni okkar að vera að styðja við þessa stofnun og starfsemi hennar en verkefni okkar ætti kannski ekki síst að vera það að fjölga störfum í samfélaginu. Það var ákveðið áfall að funda í gær með forsvarsmönnum atvinnulífsins. Þeir fóru yfir stöðu atvinnumála í samfélaginu og hafa komið fram með áætlanir um það hvernig við getum fjölgað atvinnutækifærum, ekki bara í stóriðju, ekki bara í ferðaþjónustu, heldur í öllum mögulegum geirum í samfélaginu, til þess að færri Íslendingar verði án atvinnu. Það er gríðarlegur kostnaður fyrir samfélagið að horfa upp á það ástand sem blasir við okkur nú og því hljótum við að kalla eftir því að þessi ríkisstjórn fari að gera eitthvað markvert í atvinnumálum þjóðarinnar, fjölga störfum, takast í hendur við aðila vinnumarkaðarins sem skrifuðu undir stöðugleikasáttmála við ríkisstjórnina á síðasta ári, sáttmála sem sumir kalla í dag kyrrstöðusáttmála vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki staðið við að sem hún lofaði aðilum vinnumarkaðarins. 

Frú forseti. Ég þakka góða umræðu í dag. Ég get tekið undir margt sem fram hefur komið. Mig langar í lokin að vekja sérstaka athygli á stöðu sjálfstætt starfandi einstaklinga, einyrkja, en eftir hrunið var reglum breytt á þann veg að fólk í þessari stöðu gæti þegið atvinnuleysisbætur að hluta. Þetta úrræði kom sér afskaplega vel fyrir mjög marga en í þessari stöðu eru einmitt margir sem hafa unnið við ýmsar jarðvegsframkvæmdir eða byggingaframkvæmdir sem hafa stöðvast og auglýsingagerð, hönnun og sköpun. Þær greinar hafa orðið mjög illa úti í kreppunni. Nú hefur lögum verið breytt með þeim reglum að réttur einyrkja til hlutabóta er aðeins þrír mánuðir. Til að halda bótum er fólki gert að stöðva rekstur sinn og tilkynna það ríkisskattstjóra. Með öðrum orðum er verið að hvetja fólk til að leggja árar í bát og gerast bótaþegar eingöngu. Ég veit að það krefst tíma og það er gífurlegt álag fyrir einyrkja að koma sér upp rekstri, og þá eftir áfall að koma sér aftur upp nægilega stórum kúnnahópi til að hægt sé að lifa sómasamlegu lífi á svona harki. Þess vegna er mikil synd að kippa fótunum með þessum hætti undan fólki sem mætti alveg kalla sprotafyrirtæki eða nýsköpun. Það er einmitt það sem þetta fólk hefur verið að gera margt hvert. Það er þrennt sem mér finnst kannski standa upp úr í þessari umræðu. Það þarf að passa að kerfið haldi utan um alla, að fólk falli ekki á milli kerfa og að allir fái einhverja úrlausn. Það þarf að hvetja fólk til virkni og hjálpa því að finna hvað það langar að gera og hvar hæfileikar þess liggja. Núverandi kerfi gerir bara ráð fyrir því að fólki beri skylda til að taka hverri þeirri vinnu sem býðst hvar á landinu sem er, annars má búast við því að bótagreiðslur falli niður. Svo verðum við að tryggja að komið sé fram 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa ágætu umræðu. Það eru nokkur atriði sem ég vildi drepa á í lokin. Í fyrsta lagi gætir nokkurs misskilnings ef það er upplifun fólks að kerfið vinni ekki fyrir fólk. Þvert á móti er ekki komið illa fram við fólk í þessu kerfi. Það er mjög sérkennilegt upplegg að halda að við séum að reyna að þvinga fólk allt í sama form, það er langt í frá. Fólk kýs yfirleitt ekki að synja starfi sem því er boðið vegna þess að almennt er reynt að bjóða því störf sem það hefur forsendur til að vinna. Það er ekki  Það sem er mjög mikilvægt og hefur verið nefnt hér er jafningjafræðsla sem er mjög mikilvæg og sem við leggjum mikla áherslu á. Mörg af þeim verkefnum sem við erum að þróa núna byggja einmitt á því að menn nýta krafta atvinnulausra til að vinna með öðrum atvinnulausum. Það er t.d. grunnstef í verkefninu fyrir unga fólkið. Og verkefnið fyrir unga fólkið hefur vakið athygli víða í nágrannalöndum okkar fyrir nákvæmlega það hvernig við mætum fólki á þess eigin forsendum og leyfum því að ráða sjálfu hvað það vill og hvernig það vill þróa það. Aðeins varðandi spurningu sem beint var til mín um hugmyndir um að setja atvinnuleysistryggingakerfið í hendur Alþýðusambandsins og Samtaka atvinnulífsins, þ.e. verkalýðshreyfingarinnar og atvinnurekenda. Við viljum mjög gjarnan nýta net verkalýðshreyfingarinnar til samskipta við félagsmenn en ég held að árangur okkar núna af því að eiga við þetta unga fólk og hvað við höfum getað sett mikinn kraft í það verkefni sanni að það eigi að vera á ábyrgð lýðræðislega kjörinna stjórnvalda 

Frú forseti. Ég flyt hér tillögu til þingsályktunar í þriðja skipti um ráðgjafarstofu fyrirtækja í greiðsluerfiðleikum. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, Björgvin G. Sigurðsson, Gunnar Bragi Sveinsson, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Magnús Orri Schram, Margrét Tryggvadóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Siv Friðleifsdóttir og Tryggvi Þór Herbertsson. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að setja á stofn ráðgjafarstofu fyrirtækja. Markmið ráðgjafarstofunnar verði að aðstoða fyrirtæki sem eiga í greiðsluörðugleikum við endurskipulagningu rekstrar eða við að hætta rekstri.“ Eins og ég nefndi í upphafi máls míns hefur þessi tillaga tvívegis áður verið lögð fram á Alþingi, á 136. löggjafarþingi og 137. löggjafarþingi. Á 137. þingi var hún rædd í efnahags- og skattanefnd en varð ekki útrædd. Nefndinni bárust 12 umsagnir um málið sem voru flestar mjög jákvæðar og studdu langflestir umsagnaraðilar að tillagan næði fram að ganga. Ég mun víkja nánar að afstöðu þessara umsagnaraðila í máli mínu. Við þurfum ekki að ræða mikið um ástandið í íslensku atvinnulífi og efnahagsumhverfi. Gjaldþrot bankanna hefur orsakað geysilega mikla erfiðleika hjá íslenska ríkinu og í atvinnulífinu og í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins við fyrstu endurskoðun hans kom fram að hann teldi að það þyrfti að endurskipuleggja skuldir allt að 60% fyrirtækja hér á landi. Við sjáum hversu gífurlegur vandinn er sem við erum að fást við. Það hefur líka komið fram á fundum okkar í viðskiptanefnd að langflest þessara fyrirtækja eru lítil eða meðalstór þó að hæstu upphæðirnar séu hins vegar hjá stórfyrirtækjunum. Vandinn snýr mjög oft að mikilli skuldsetningu sem tengist forsendubresti sem hefur orðið t.d. í erlendum lánum og náttúrlega þeim erfiðleikum sem koma af því að eitt fyrirtæki fer á hausinn sem þýðir að annað fyrirtæki tapar þá kröfum. Mjög mörg fyrirtæki eiga í miklum greiðsluerfiðleikum og eiga á hættu að verða gjaldþrota eða hætta rekstri á næstu missirum. Mörg hafa þegar hætt rekstri. Samkvæmt upplýsingum frá Creditinfo komust 2.200 fyrirtæki í þrot á síðasta ári, 2009. Þarna hafa verið tekin saman fyrirtæki sem komust í greiðsluþrot og síðan fyrirtæki sem voru tekin til gjaldþrotaskipta. Þær upplýsingar sem ég hafði voru að þarna væri um að ræða tæplega 50% fjölgun á milli áranna 2008 og 2009. Creditinfo hafði spáð því að umtalsvert fleiri fyrirtæki færu í þrot og framkvæmdastjórinn sagðist telja að ef bankarnir hefðu ekki gripið til neinna aðgerða hefði þessi spá gengið eftir. Eins og er virðast þessar aðgerðir fyrst og fremst hafa frestað því að taka á vandanum og þannig má gera ráð fyrir að mikill fjöldi fyrirtækja verði greiðsluþrota eða gjaldþrota formlega á þessu ári. Með hliðsjón af þessu er það skoðun mín að það sé geysilega mikilvægt að setja upp stuðningskerfi sem allra fyrst fyrir þessi fyrirtæki. Það eða ráðgjafarstofa fyrir fyrirtæki mundi gegna svipuðu hlutverki og ráðgjafarstofa fyrir heimili, aðstoða eigendur og stjórnendur fyrirtækja við að yfirfara reksturinn, semja við lánardrottna og ráðleggja hvort halda ætti rekstri áfram eður ei. Þetta er ekki ný hugmynd og á við hvort sem stormar geysa í efnahagslífinu eða þegar vel gengur þótt þetta sé kannski meira áríðandi, að manni finnst, núna þegar svona mörg fyrirtæki eiga í erfiðleikum. Þessi hugmynd kom t.d. fram á vegum Evrópusambandsins árið 2002 í verkefni sem hét Restructuring, Bankruptcy and a Fresh Start, sem sagt Endurskipulagning, gjaldþrot og nýtt upphaf. Grunnhugsunin á bak við þetta er að samfélag telji það þess virði að einstaklingar hefji rekstur fyrirtækja. Það þarf að vera til stuðningskerfi til að takast á við rekstrarörðugleika og gjaldþrot fyrirtækja. Eftir því sem við stofnum fleiri fyrirtæki, því fleiri fyrirtæki lenda í greiðsluörðugleikum eða verða gjaldþrota. Það er sem sagt samasemmerki á milli þess að við styðjum við nýsköpun, hvetjum einstaklinga til að fara af stað og stofna fyrirtæki, og þess að ákveðið hlutfall þeirra á eftir að lenda í rekstrarörðugleikum og hætta rekstri, hvort sem það er sjálfviljugt eða vegna þess að fyrirtækið verður hreinlega gjaldþrota. Dæmi um stuðning í öðrum löndum er Schuldenhelpline sem er hjálparsími og vefsíða fyrir einstaklinga og lítil fyrirtæki í Þýskalandi, Entreprise Prévention í Frakklandi og Startvækst- vefsíðan í Danmörku. Þannig er mest áhersla lögð á að aðstoða einstaklinga (einyrkja) og lítil fyrirtæki þar sem meiri líkur eru á að stærri fyrirtæki geti nálgast nauðsynlega aðstoð og þekkingu til að vinna sig út úr rekstrarörðugleikum eða hætta rekstri. Það er mikilvægt að ráðgjafarstofa starfi náið með öðru stuðningskerfi við atvinnulífið og með dómskerfinu. Tilvalið væri að ráðgjafarstofan starfaði með Nýsköpunarmiðstöð Íslands sem þegar styður markvisst við frumkvöðla, lítil og meðalstór fyrirtæki. Stofan gæti þannig leitt samvinnu endurskoðenda, fjármálastofnana, lögfræðinga, skiptastjóra og jafnvel dómstóla, Ábyrgðasjóðs launa og ríkisskattstjóra til að hjálpa rekstraraðilum að komast út úr erfiðleikunum eða taka ákvörðun um rekstrarstöðvun. Stjórnendum yrði kennt hver viðvörunarmerkin væru, utanaðkomandi ráðgjöf gæti komið að eins fljótt og hægt er og skýrar upplýsingar yrðu aðgengilegar um leiðir út úr erfiðleikum, svo sem um endurskipulagningu rekstrar, greiðslustöðvun, nauðasamninga eða gjaldþrotaskipti. Ég tel að það skipti mjög miklu máli að við bjóðum þessa þjónustu ekki bara á höfuðborgarsvæðinu heldur líka á landsbyggðinni þannig að þá horfir maður til stuðningsnets Nýsköpunarmiðstöðvar um land allt sem gæti hentað vel. Hins vegar kom fram í umsögn Byggðastofnunar sem var beðin um að veita umsögn um þetta mál, með leyfi forseta: „Byggðastofnun telur að ráðgjöf af því tagi sem stofunni er ætlað að veita sé nauðsynleg við núverandi aðstæður. Byggðastofnun hefur mikla reynslu af stuðningi við atvinnufyrirtæki og hjá stofnuninni er sérstakt fyrirtækjasvið, þar sem mikil reynsla er við fjárhagslega endurskipulagningu hjá fyrirtækjum í rekstrarvanda. Stofnunin vill einnig benda á að um allt land eru starfandi atvinnuþróunarfélög, sem einnig hafa mikla reynslu á þessu sviði.“ Við sjáum að stuðningsnet er þarna til staðar en hlutverk stofunnar væri að taka saman þessa þekkingu og koma henni betur á framfæri við þá sem þurfa á henni að halda. Ég vil líka benda á ábendingu ríkisskattstjóra sem skilaði inn umsögn um málið. Með leyfi forseta segir í umsögninni: „Ríkisskattstjóri bendir á að ef vel tekst til eru vissar líkur á því að minna yrði um að skattgreiðslur fyrirtækja töpuðust vegna þrotameðferðar. Þannig gæti meðferð af því tagi sem flutningsmenn þingsályktunarinnar leggja til, dregið úr ýmissi óreglu sem einkenna fyrirtæki sem komin eru í greiðsluerfiðleika.“ Mín reynsla er að það hefði hjálpað fyrirtækjum sem lenda í örðugleikum mjög mikið að koma eigendum og stjórnendum fyrirtækisins út úr rekstrinum ef þau hefðu jafnvel hætt rekstri sex mánuðum eða 12 mánuðum fyrir þann tíma. Stærsta dæmi Íslandssögunnar er að vandi Íslands hefði kannski verið miklu minni ef við hefðum náð að stoppa Landsbankann 1–2 árum áður en hann fór í sína miklu útrás með Icesave. Fáir hafa meiri innsýn í fjárhagsstöðu fyrirtækja hér á landi en Creditinfo. Hlutverk þess fyrirtækis er að halda saman ýmsum upplýsingum og það er með vanskilaskrána líka. Fyrirtækið lýsir í umsögn sinni yfir stuðningi sínum við tillöguna og telur fulla þörf á að koma henni til framkvæmda. Þar segir, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að koma fyrirtækjum, sem líkleg eru til að lenda í greiðsluþroti, fljótt til hjálpar. Vandi slíkra fyrirtækja getur vaxið hratt á tiltölulega skömmum tíma og rekstri sem hefði mátt bjarga verður ekki bjargað ef of seint er gripið í taumana.“ Þá er í umsögninni áréttað mikilvægi þess að fyrirtæki séu upplýst um það hvenær þau geti leitað til ráðgjafarstofunnar og hvaða hjálp þau geti fengið þar. Býðst fyrirtækið jafnframt til að veita aðstoð sína við að auðvelda slíkt, án sérstaks endurgjalds. Við sjáum hvað fyrirtækið telur mikilvægt að þetta stuðningskerfi eða þessi stofnun verði sett af stað. Það fjallar líka um mikilvægi þess að hafa gagnsæi í samskiptum kröfuhafa og skuldara og hugsanlegt hlutverk ráðgjafarstofu sem milliliðar í því samhengi til að allt sé uppi á borðum og kröfuhafar þurfi ekki að óttast undanskot eigna umbjóðenda ráðgjafarstofu eða að kröfuhöfum verði mismunað með einhverjum hætti. Þá kemur einnig ábending frá þeim um rýmkun á heimildum varðandi afskriftir krafna, m.a. vegna endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna sölu á vöru og þjónustu. Skattyfirvöld hafa gert kröfu um árangurslaust fjárnám eða gjaldþrot áður en afskrift kröfu er heimiluð, en Creditinfo leggur til að slíkt verði heimilað á grundvelli yfirlýsingar ráðgjafarstofunnar, svo framarlega sem virðisaukaskattur sé greiddur af kröfunni ef hún fæst greidd síðar. Við sjáum á þessum ábendingum að umsagnaraðilarnir virkilega lögðust yfir tillöguna og komu með hjálplegar ábendingar um það hvernig við gætum unnið þetta áfram innan þingsins. Ég held að við öll gerum okkur grein fyrir því hversu miklar samfélagslegar afleiðingar verða af gjaldþroti fyrirtækja. Fyrir löngu settum við á stofn ráðgjafarstofu fyrir heimilin vegna þess að gjaldþrot er eitt af því erfiðasta sem einstaklingar hafa farið í gegnum og það eru einstaklingar á bak við hvert einasta fyrirtæki. Þó að þetta séu sjálfstæðar kennitölur er náttúrlega fólk á bak við fyrirtækin. Ég held að við öll sem þekkjum einhverja sem hafa staðið í því að byggja upp fyrirtæki, fyrirtæki sem eru nánast eins og kannski annað eða þriðja barnið, vitum hvernig getur farið þegar hlutirnir ganga erfiðlega. Þá er mjög algengt með minni fyrirtæki að eigendur eru í ábyrgðum fyrir þau þannig að þeir geta horft fram á það að missa allt sitt, starfsmenn missa atvinnuna og lánardrottnar tapa fjármunum. Skaðinn fyrir samfélagið í heildina er mjög mikill. Álag á starfsmenn og eigendur er mikið meðan þeir reyna að vinna fyrirtækið úr þessu, erfiðleikarnir geta verið alveg geysilega miklir. Það eru dæmi um að álagið hafi jafnvel leitt til varanlegs heilsuskaða. Það skiptir miklu að ríkið grípi strax til aðgerða til að reyna að lágmarka skaðann, bæði fyrir einstaklinga og samfélagið, enda ætti að mínu mati stuðningskerfi fyrirtækja í greiðsluerfiðleikum að vera jafnmikilvægur þáttur í að byggja og viðhalda stöðugu atvinnulífi og sá stuðningur sem við viljum veita fyrirtækjum í upphafi rekstrar. Það er ástæðan fyrir því að ég flyt þessa tillögu í þriðja skipti og vona svo sannarlega að hún nái fram að ganga á þessu þingi. Ef svo fer ekki ætla ég mér ekki að gefast upp og ég veit að meðflutningsmenn mínir munu styðja mig í því að halda áfram að flytja þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég er komin hingað til að fagna þessari þingsályktunartillögu, ekki síst vegna þess að það er að koma í ljós að einyrkjar og smáfyrirtæki eiga í miklum erfiðleikum með að fá lánastofnanir til að fara með fyrirtæki þeirra í sértæka skuldaaðlögun. Lánastofnanir, sumar hverjar, neita þessum smáatvinnurekendum um þetta úrræði, m.a. vegna þess að þær vilja frekar selja auðseljanlegar eignir út úr fyrirtækjunum og jafnvel láta viðkomandi fyrirtæki fá þá aðrar eignir sem eru á verri stað og þar af leiðandi erfiðara að selja en bankinn situr uppi með. Auk þess tel ég mjög mikilvægt að þessi þingsályktunartillaga verði tekin fyrir sem allra fyrst í efnahags- og skattanefnd, sérstaklega núna þegar nefndin er að fjalla um hvernig eigi að fara með skuldaniðurfellingar fyrirtækja. Það er alveg ljóst að nefndir þingsins þurfa að fá ráðleggingar og aðstoð við það hvernig best sé að leysa úr öllum þeim sérstöku vandamálum sem koma upp þegar verið er að laga skuldir fyrirtækja að eignastöðu og greiðsluflæði. Með öðrum orðum fagna ég þessari tillögu og held að sú staða sé komin upp núna varðandi sérstaka skuldaaðlögun að öllum sé orðið ljóst að það þarf einhvers konar lögfræðiaðstoð við fyrirtæki sem ekki hafa bolmagn til að ráða sér lögfræðinga. Eins og staðan 

Frú forseti. Ég þakka andsvarið og tek algjörlega undir þetta. Það er það sem Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna hefur sinnt gagnvart einstaklingunum. Hún hefur veitt ráðgjöf um greiðsluaðlögun. Þegar ég horfi á tillöguna sjálfa held ég að eitt af því sem efnahags- og skattanefnd þyrfti að skoða væri hvort við mundum nota orðin einyrkjar og fyrirtæki í staðinn fyrir nota orðið fyrirtæki. Þá væri algjörlega skýrt að við ættum við þá sem væru í atvinnurekstri. Önnur stétt sem ég hef líka haft mjög miklar áhyggjur af er bændur. Það eru engin úrræði í augnablikinu fyrir þá og þeir reka fyrirtæki sín á eigin kennitölu. Svo má náttúrlega ekki gleyma litlu fyrirtækjunum sem hafa orðið langharðast úti í þessari kreppu, verktakafyrirtækjunum. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef um gjaldþrotin hafa mest verktakar og byggingarfyrirtæki lent í erfiðleikum. Við vitum að verktakar keyra mjög oft fyrirtæki sín á eigin kennitölu. Þarna erum við samt að tala um allt aðrar og mun hærri upphæðir en fyrir einstaklinga. Frú forseti. Ég beini því til hv. þm. Lilju Mósesdóttur, af því að hún situr í efnahags- og skattanefnd, að það komi fram í vinnu nefndarinnar hvernig við gætum hugsað okkur að fjármagna þessa stofu. Það skiptir líka máli að við hugum að því að einhverjir veiti þessa þjónustu þó að það sé takmarkað, skoðum jafnvel módel eins og hjá Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna. Eins og ég sagði í lokaorðum mínum er þetta jafnmikilvægur hluti af stuðningskerfinu og það að hjálpa fyrirtækjunum að fara af stað. Ef við hjálpum fyrirtækjunum að fara af stað 

Virðulegi forseti. Ég tel mjög mikilvægt að Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna og þessi ráðgjafarstofa fyrir fyrirtæki verði á einhvern hátt undir sama hatti vegna þess að lögin sem við samþykktum í október um sérstaka skuldaaðlögun gera það að verkum að bankarnir nota mjög sambærilega aðferðafræði við skuldaniðurfellingar hjá bæði heimilum og fyrirtækjum. Auðvitað þarf síðan að vera til þekking sem nýtist fyrst og fremst fyrirtækjum. Ég mundi gjarnan vilja fá að heyra aðeins betur frá hv. flutningsmanni hvernig hún hefur hugsað sér að þessi nýja stofnun eða deild komi inn í stuðningskerfið sem er núna til staðar, hvort tengja eigi m.a. Ráðgjafarstofu um fjármála heimilanna við Byggðastofnun og atvinnuþróunarfélögin í meira mæli en gert hefur verið til að tryggja að sú þjónusta sem boðið er upp á sé jafnöflug úti á landsbyggðinni og hér á höfuðborgarsvæðinu.

Frú forseti. Eins og kemur fram í greinargerðinni og ég nefndi líka í framsöguræðu minni held ég að það sé nauðsynlegt að ráðgjafarstofan sé einmitt tengd við þessa aðila eða stofnanir sem veita þegar þessa þjónustu. Það eru líka þeir aðilar sem fá einstaklingana inn til sín þegar þeir hefja rekstur. Maður sér hjá þessum vefsíðum og sambærilegum stofnunum erlendis að það skiptir svo miklu máli að við kennum ekki bara frumkvöðlum hvernig eigi að stofna einkahlutafélag eða hvar eigi að skrá sig fyrir virðisaukaskattsnúmeri heldur að við kennum þeim strax í upphafi rekstrar hvað þurfi að varast. Þar sem ég hef starfað í þessum geira, við ráðgjöf um hvernig eigi að hefja rekstur, þekki ég að ýmsir virðast fyrst og fremst fylgjast með flæði peninga inn á reikningana hjá sér, hvort þeir eigi nóg af peningum í augnablikinu til að dekka útgjöldin núna en eru ekki með neina yfirsýn yfir það t.d. hvernig staðan er á heimtum viðskiptakrafna. Mér fannst mjög athyglisvert þegar ég skoðaði þær upplýsingar sem er verið að koma á framfæri erlendis að mönnum er bent á viðvörunarmerkin. Rekstraraðilar eru með kerfi í rekstrinum sem gefur þeim merki. Ef viðskiptamaður fer á hausinn eða er allt í einu farinn að borga tveimur mánuðum seinna en hann gerði áður eiga að fara af stað viðvörunarmerki í rekstrinum og maður á að bregðast við. Hlutum eins og að setja reglur um hvernig menn gefa út innheimtureikninga þarf að koma á framfæri við þá sem eru að hefja  
            

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um að stofna ráðgjafarstofu fyrirtækja í greiðsluörðugleikum. Meðflutningsmenn að þessari tillögu ásamt flutningsmanni og talsmanni hennar, Eygló Harðardóttur, eru þingmenn úr öllum flokkum nema þingflokki Vinstri grænna. Eftir viðbrögð hv. þm. Lilju Mósesdóttur áðan geri ég mér miklar vonir um að hv. þm. Eygló Harðardóttir sem flytur þessa tillögu hér í þriðja sinn þurfi ekki að gera það aftur, heldur hljóti hún þá meðferð í þinginu sem ætla mætti af þeim stuðningi sem búið er að lýsa yfir við hana. 
             Það kannski segir allt um þessa tillögu að 12 umsagnir bárust um hana og þær voru allar jákvæðar. Það var hvatt til þess að þetta mál næði fram að ganga. Það kemur líka fram í greinargerð með henni að á árinu 2008 voru 750 fyrirtæki gjaldþrota, en samkvæmt spá frá Creditinfo er gert ráð fyrir að það verði 3.500 fyrirtæki á þessu ári. Við sjáum öll í raun og veru þörfina fyrir þetta þarfa mál hér. Eins og kom fram í máli hv. þm. Eyglóar Harðardóttur munu kannski fyrst og fremst lítil og meðalstór fyrirtæki geta nýtt sér þetta. Það er mjög dýrt að leita úrlausna sinna mála þegar menn komast í greiðsluörðugleika og stefna í þrot en það er ekki vandamál hjá stóru fyrirtækjunum þannig að þetta mun fyrst og fremst nýtast einyrkjum og minni fyrirtækjum. Ég held líka, virðulegur forseti, að þessi tillaga gæti orðið til þess að við mundum auka gegnsæi við þá endurskipulagningu á fyrirtækjunum sem er fram undan. Þá fara menn kannski inn á stærri vettvang. Það er mjög hætt við því að þessi sértæku úrræði sem núna gilda séu gróðrarstía spillingar vegna þess að það er ekki sama hvort menn eru Jón eða séra Jón. Það er komið undir viðkomandi lánastofnun hvernig hún meðhöndlar fyrirtækin. Mér hefur fundist algjörlega ótækt hvað lánastofnanir mismuna. Ég hef alla tíð verið talsmaður þess að menn fengju sams konar úrræði hver sem á í hlut. Þegar maður hugsar til baka í þeirri stöðu sem íslensk þjóð er í núna og hvað við erum búin að fara í gegnum er dálítið merkilegt að ekki er hægt að fá upplýst um afslátt krafnanna milli gömlu og nýju bankanna. Gamli bankinn lætur kröfur eins og húsnæðislán heimilanna yfir í nýja bankann með ákveðnum afföllum og við getum ekki fengið staðfest með hvaða afföllum. Mér finnst það algjörlega óviðunandi. Ég sagði úr þessum stól við umræðuna sem varð hér í gær að þetta fyndist mér að ætti að vera uppi á borðunum. Við þurfum að breyta viðmiðunum svo menn geti ekki falið sig á bak við þessa bankaleynd. Við verðum að breyta því. Auðvitað á það sem er afskrifað milli nýja og gamla bankans að ganga til þeirra sem eru með lánin. Margar fjölskyldur í landinu voru með húsnæðislánin sem breyttust á einum degi, tvöfölduðust, fólk átti kannski eignir upp á 30 millj. kr., skuldaði 20 millj. kr. og var með allt sitt á hreinu, bara venjulegt fjölskyldufólk. Síðan gerist hvað? Bankahrunið verður, lánin tvöfaldast og síðan kemur eignarýrnun á móti. Þetta fólk er í miklum vandræðum og er að lenda á götunni með öllum þeim hörmungum sem því fylgir. Það er mjög sérkennilegt að núna skuli sömu starfsmenn bankanna sem fengu bónusa fyrir að lána þessum fjölskyldum peningana sitja í sömu stólunum, þeir fá bónusa í dag ef það getur endurheimt meira upp í kröfurnar hjá nýja bankanum miðað við það sem þeir tóku þær á af gamla bankanum. Ég velti fyrir mér, virðulegi forseti, hvort þetta geti orðið til þess að hinir ágætu starfsmenn bankanna muni ganga stífar fram en ella af því að það er bónushvetjandi fyrir þá að innheimta frekari skuldir og hugsanlega meira en fjölskyldurnar geta borgað. Þetta er mjög sérkennilegt eftir allt sem við höfum gengið í gegnum svo ég taki bara mjög vægt til orða. Það er með ólíkindum að þetta skuli vera gert. Síðan langar mig líka örlítið að koma inn á það að nú eiga úrlausnirnar fyrir fjölskyldurnar að vera þannig að fjölskyldurnar verða fyrst að lenda í vandræðum þó að það sé fyrirséð að ákveðnar fjölskyldur muni lenda í vandræðum, eru búnar að missa vinnuna, missa tekjurnar og sjá fram á að eftir ákveðinn tíma, 1–3 mánuði, verði þær komnar í vanskil. Nei, þá eru úrræðin þannig að fyrst verður fólk að lenda í vanskilunum og síðan leita úrræðanna. Úrræðin eru því miður oft og tíðum þannig, bæði hjá fjölskyldunum og fyrirtækjunum, að þeir sem hafa farið óvarlegast og hagað sér verst fá bestu lausnirnar. Þar getum við alveg tekið með þessa 110% leið, hvort heldur hjá fyrirtækjunum eða einstaklingunum. Í fyrirtækjunum geta menn t.d. komið inn með eigið fé miðað við eignirnar, við getum sett þetta í smásamhengi, fyrirtæki sem skuldar 1 milljarð kr. og á eignir upp á 900 millj. kr. kemur með nýtt eigið fé upp á 90 millj. kr. og fær afskrifaðar 10 millj. kr. Annar aðili sem hefur hagað málum sínum mjög óábyrgt og skuldar kannski 2 milljarða kr. en er með sömu eignirnar og fær við sömu aðgerð felldan niður 1 milljarð kr. Þess vegna segi ég að þetta kerfi með þessum sértæku úrlausnum er gróðrarstía spillingar. Ég velti því bara fyrir mér, virðulegi forseti, hvort við höfum ekki lært neitt af þessu hruni sem var hér haustið 2008. Það er algjörlega með ólíkindum að þetta skuli vera svona í dag. Síðan langar mig líka að koma aðeins inn á annað um það þegar fjölskyldurnar í landinu og lítil og meðalstór fyrirtæki tóku þessi lán í erlendri mynt. Hvað er síðan að koma í ljós og á eflaust eftir að koma í ljós? Að sömu aðilarnir og lánuðu þessum fjölskyldum sem eru núna að lenda í miklum vandræðum og öllum þeim hörmungum sem því fylgja, bæði félagslegum og öðrum, tóku stöðu gegn krónunni, felldu gjaldmiðilinn og komu fjölskyldunum í þessi vandamál. Sömu aðilarnir eru að rukka fjölskyldurnar í dag og fá fyrir það greidda bónusa. Ég velti því bara fyrir mér, virðulegi forseti: Er þetta það sem við vorum að kalla eftir? Þetta er ekki það sem ég gerði mér vonir um að yrði gert. Hvers vegna má ekki taka gengistryggðu lánin og færa þau? Það er ein hugmynd, ég er ekkert að segja að hún sé endilega sú besta, að taka gengistryggðu lánin og færa þau til þess dags þegar þau voru tekin, gengið yrði bara fært til upphafsdagsins, 1. janúar 2005 eða 1. janúar 2007 eða hvenær sem lánið var tekið, og það reiknað yfir í íslenskt. Lánið bæri þá þær verðbætur og þá vexti sem legðust á þau lán miðað við að það hefði verið íslenskt. Hver er ástæðan fyrir því að ég segi þetta, virðulegi forseti? Hún er sú að þeir sem lánuðu fjölskyldunum í landinu þennan pening eyðilögðu krónuna. Þeir tóku stöðu gegn krónunni og felldu hana. Hvert er réttlætið í því? Síðan gætu menn nýtt það svigrúm sem er í afskriftasjóðum bankanna til að leiðrétta og koma fjölskyldunum til hjálpar. Að lokum, virðulegi forseti, tek ég undir það sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir sagði hér í gær: Það vantar pólitíska leiðsögn í þessu máli. Það er kallað eftir henni. Menn fela sig á bak við það. Það er mjög mikilvægt að það verði gert. Það vantar pólitíska leiðsögn. Því miður verður nú hæstv. ríkisstjórn að fara að gera eitthvað í þeim málum en láta ekki allt sigla í strand eins og hún er að gera, það er ekki búið að gera nægilega mikið fyrir fjölskyldurnar í landinu og ekki heldur litlu og meðalstóru fyrirtækin. Við verðum að fara að læra af því sem hefur verið gert og ræða þetta af yfirvegun og hætta því að vera í einhverjum pólitískum skotgröfum með þessi mál. Fjölskyldurnar í landinu geta ekki beðið lengur eftir þeim úrlausnum sem verða að koma til. Að lokum vil ég segja þetta, virðulegur forseti: Ég vona svo sannarlega að þessi tillaga til þingsályktunar nái fram að ganga núna í þriðja tilraun.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 1. flutningsmanni Eygló Harðardóttur sérstaklega fyrir frumkvæði í þessu máli og eljusemina við að bera það ítrekað fram. Við þekkjum öll til Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna sem hefur fyrir löngu sannað gildi sitt. Það er vart hægt að hugsa þá hugsun til enda að hennar hefði ekki notið við í hruninu og þeim barningi sem fylgdi í kjölfarið. Hér er í meginatriðum svipað úrræði fyrir minni fyrirtæki. Í almennri umræðu um fyrirtæki og atvinnulífið eru sjónarhorn og hagsmunir stóru fyrirtækjanna alltaf mun fyrirferðarmeiri, svo virðist sem allt atvinnulífið velti á þeim og að þau beri það nær eingöngu uppi. Þegar við skoðum hins vegar tölur um atvinnumarkað kemur annað í ljós. Ársverk á íslenskum vinnumarkaði eru 182.500. 31% af þeim ársverkum er unnið í þeim 2.336 fyrirtækjum sem heyra undir Samtök atvinnulífsins. Opinberi geirinn er 28%. Undir annarri atvinnustarfsemi er stærri tala en hjá Samtökum atvinnulífsins og mun fleiri vinna hjá þeim fyrirtækjum en hinum sem heyra undir Samtök atvinnulífsins. Önnur atvinnustarfsemi er með um 34% af öllum vinnumarkaðnum og 10.000 fleiri starfsmenn en heyra undir Samtök atvinnulífsins. Þessi fyrirtæki eru rekin á 28.664 kennitölum. Margir þessara aðila eru í miklum vanda. Rekstur minni fyrirtækja er líka oft samofinn rekstri heimila eigendanna og stjórnendanna og því er vandi minni fyrirtækja einnig vandi heimilanna í miklu meira mæli en vandi stórra fyrirtækja. Hér er boðið upp á frábært og ódýrt hjálpartæki til að draga úr þeim samfélagslega kostnaði sem gjaldþrot felur óneitanlega alltaf í sér, svo ekki sé talað um fjöldagjaldþrot. Ég skora á þær nefndir þingsins sem málið varðar að vinna það hratt og vel og þingmenn að leggja hönd á plóg og vinna þessu máli framgöngu. Þetta er frábært verkfæri ef við komum þessu í gegn og það er bara um að gera að fara að nýta sér það.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um ráðgjafarstofu fyrirtækja í greiðsluörðugleikum. Er ánægjulegt að sjá hversu pólitísk samstaða virðist vera um málið enda málið afar þarft og mikilvægt. Það fær vonandi brautargengi sem allra hraðast hér í gegnum stofnanir þingsins. Markmið þessarar tillögu er það að aðstoða fyrirtæki og þá kannski sérstaklega lítil fyrirtæki og einyrkja í greiðsluerfiðleikum við endurskipulagningu eða lokun. Mér finnst mjög mikilvægt að það sé tekið fram að það er ekki bara endurskipulagning heldur einmitt þetta ferli að það getur verið að besta lausnin sé að hætta rekstri og þá hvernig best er að gera það. Hér er líka rætt um það hvernig þessi ráðgjafarstofa mundi vinna. Hún mundi aðstoða við að yfirfara rekstur, semja við lánardrottna og taka þessa ákvörðun um að halda áfram eða hætta. Mér finnst líka mjög mikilvægt að sjá það í greinargerð með tillögunni að það sé mikilvægt að þessi ráðgjafarstofa mundi vinna mjög náið með öðru stuðningskerfi við atvinnulífið og með dómskerfinu. Mér finnst tilvalið að skoða þann möguleika að þessi ráðgjafarstofa vinni einnig með ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna. Það skiptir líka afar miklu máli, og ég vil leggja mikla áherslu á það, að hér er tiltekið að gert sé ráð fyrir starfsemi um allt land. Þar er náttúrlega hægt að ná ákveðnum samlegðaráhrifum með því að vinna með atvinnuþróunarfélögum og nýsköpunarmiðstöðvum eins og þeir aðilar sem hér veita umsagnir benda á. Allar umsagnir eru mjög jákvæðar. Ríkisskattstjóri bendir á hversu mikilvægt það er að ná þessari endurskipulagningu til að koma í veg fyrir að skattgreiðslur fyrirtækja tapist vegna þrotameðferðar, sem skiptir mjög miklu máli. Creditinfo bendir á hversu miklu máli skiptir að flýta þessu ferli sem nokkur kostur er. Allar þessar umsagnir benda í einu og öllu á það hversu mikilvægt þetta er. Mér finnst við hér vera að ræða málefni sem tengist utandagskrárumræðum hér áðan, um það hversu atvinnuleysi er mikið samfélagslegt böl. Það skiptir mjög miklu máli að hjálpa fyrirtækjum að endurskipuleggja sig þannig að þau geti áfram haldið uppi atvinnustigi vítt og breitt um landið. Í tengslum við það sem við erum að ræða um verklagsreglur fjármálafyrirtækja gætum við jafnvel reynt að setja inn ákvæði um það að samræmi, jafnrétti og siðferðisleg ábyrgð ráði ríkjum í þessari ágætu tillögu. Ég fagna þessari tillögu og þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir að taka frumkvæði í málinu. Ég vona að það fái jákvæða umfjöllun.

Frú forseti. Ég þakka kærlega fyrir umræðuna og hversu vel þeir sem tóku til máls tóku undir tillöguna. Ég vil líka fá að biðjast afsökunar á því að ég skyldi ekki hafa talað við einhvern í þingflokki Vinstri grænna. Ég er sannfærð um að það er ekki bara hv. þm. Lilja Mósesdóttir sem vill gjarnan reyna að aðstoða íslensk fyrirtæki í þeim mikla vanda sem þau eru að fást við, það er örugglega hægt að fullyrða að nánast allir þingmenn Vinstri grænna séu sammála þessu. Okkur þingmönnum er ekki sama um það sem við horfum upp á í íslensku efnahagslífi. Það sem skiptir líka svo miklu máli við þessa hugmynd er það að þó að við séum mjög upptekin af þeim vanda sem við erum að fást við núna, þessari geysilegu efnahagskreppu, er þessu ekki ætlað að leysa einhvern vanda sem er bara núna. Það skiptir miklu máli að við komum þessu á stofn núna en eftir það, þegar við verðum komin út úr þessu, verðum komin út í það sem við mundum kannski kalla venjulegt efnahagsástand, á svona stofnun, á svona ráðgjafarstofa, alveg jafnmikinn rétt á sér. Eins og ég hef ítrekað í máli mínu er samasemmerki á milli stofnunar fyrirtækja og þess að fyrirtæki hætta rekstri eða komast í þrot. Það voru aðeins fleiri konur sem tóku til máls í þessu máli og væri einmitt mjög áhugavert að skoða ákveðinn kynjamun í því hvernig konur og karlar ljúka rekstri. Það hefur komið fram í rannsóknum frá Bandaríkjunum að konur eru mun líklegri til þess að hætta rekstri, þær borga upp skuldir sínar og loka fyrirtækjunum. Þetta vísar kannski aftur til þess að konur eru oft varfærnari í peningamálum og taka þá fyrr ákvörðun um að reksturinn gangi ekki eftir og þegar fyrirtæki þeirra hætta rekstri þá eru þau ekki sett í þrot, þau fara ekki í gegnum gjaldþrotameðferð. Þetta er tæki þar sem verið er að kenna fólki að þekkja viðvörunarmerkin, vita hvenær á að bregðast við og bregðast sem fyrst við til að takmarka skaðann. Það er líka spurning hvernig hægt er að fjármagna svona verkefni, svona ráðgjafarstofu fyrirtækja í greiðsluerfiðleikum. Þegar fyrirtæki lenda í örðugleikum er það vegna þess að ekki eru til staðar peningar í fyrirtækjunum. Það er áhugavert að í þessari ábendingu frá ríkisskattstjóra er verið að benda á að hægt væri að ná inn meiri tekjum í ríkissjóð. Það er svo kannski allt önnur umræða en við þyrftum að ræða það hvernig við getum jafnvel styrkt ríkisskattstjóra til að tryggja að hann nái inn ógreiddum sköttum sem eru oft hjá fyrirtækjum sem eru komin í mikla fjárhagslega óreiðu. Þó að við værum að tala um ákveðin útgjöld fyrir ríkið gætu þeir fjármunir skilað sér inn annars staðar og mun meiri fjármunir í raun og veru. Ég nefndi það líka að ef fólk fær ekki aðstoð - við getum t.d. verið að tala um fólk sem er að missa húsnæði sitt vegna þess að það er í ábyrgð fyrir fyrirtækið sitt. Hjónabönd hafa flosnað upp, fólk hefur skilið, og ég þekki dæmi um að fólk hefur tapað heilsunni vegna álags við það að reyna að vinna sig úr út erfiðleikunum við fyrirtæki sitt. Allt er það kostnaður sem leggst á samfélagið og við þurfum að horfa á þetta dálítið heildstætt út frá því. Ég þakka kærlega fyrir umræðuna og ég vonast til að efnahags- og skattanefnd vinni þetta mál vel og hratt. Við fáum vonandi að sjá ráðgjafarstofu fyrirtækja í greiðsluerfiðleikum taka fljótt og vel til starfa.

Hæstv. forseti. Það fer vel á því að ræða þessi tvö þingmál saman sem fjöldi þingmanna stendur að. Ég er 1. flm. að fyrra málinu, sem lýtur að því að reiða fram í dagsljósið ýmis gögn um innrásina í Írak árið 2003, og 1. flm. hins málsins er hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir, en það mál snýr að því að sett verði á laggirnar rannsóknarnefnd sem vinni skipulega úr þeim gögnum sem fram kunni að vera reidd. Við höfum oft tekið til umfjöllunar á Alþingi aðdraganda þess að Ísland gerðist hluti af eindregnasta stuðningsliði við innrásarþjóðirnar í Írak en margt er á huldu um hvernig þáverandi ríkisstjórn stóð að málum. Því var mjög haldið á loft á þessum tíma að innrásin væri ólögleg samkvæmt alþjóðalögum og það staðfesti síðan þáverandi aðalritari Sameinuðu þjóðanna, Kofi Annan, í viðtali sem birtist við hann í septembermánuði árið 2004. Í viðtali við breska útvarpið BBC sagði hann að innrásin í Írak hefði verið ólögmæt að alþjóðalögum þar sem einhliða ákvörðun ríkisstjórna Bandaríkjanna og Bretlands hafi ekki staðist stofnskrá Sameinuðu þjóðanna. Það kom illa við margan manninn á Íslandi þegar upplýst var vestur í Washington að við hefðum verið sett á lista svokallaðra viljugra þjóða í bandalag sem Bandaríkjamenn kölluðu „Coalition of the willing“, bandalag hinna viljugu. Þetta kom fram á fréttamannafundi í Hvíta húsinu sama dag og ráðist var inn í Írak hinn 20. mars árið 2003. Áður hafði þetta reyndar komið fram á fréttamannafundi í bandaríska utanríkisráðuneytinu tveimur dögum áður eða 18. mars. Þar taldi talsmaður ráðuneytisins, Richard Boucher, upp þau ríki sem í hlut áttu og sagði að þau hefðu verið spurð hvert um sig og að fengist hafi afgerandi svör. Í greinargerð sem fylgir þingsályktunartillögunni sem ég flyt ásamt hv. þingmönnum Lilju Mósesdóttur, Árna Þór Sigurðssyni og Þuríði Backman, er að finna íslenska þýðingu á yfirlýsingum þessa manns en ég ætla að lesa hana upp svo að ekki fari á milli mála hvað um er að ræða. Spurt er, með leyfi forseta: „Getur þú, á hvaða hátt sem þú getur, lýst hvernig háttað er þátttöku þeirra 30 ríkja sem birt eru á lista sem hluti bandalagsins? Fyrsta spurningin, að sjálfsögðu, yrði: Er meira en handfylli sem leggja til hermenn?“ Boucher svarar, með leyfi forseta, á eftirfarandi hátt: „Það eru 30 ríki sem hafa samþykkt að verða hluti bandalagsins um skjóta afvopnun Íraks. Ég þyrfti að segja að þetta eru ríki sem við höfum farið til og sagt, „Viljið þið skráningu á listann“ og þau hafa sagt, „Já.“ Ég skal lesa þau upp fyrir ykkur í stafrófsröð svo að við fáum hinn endanlega lista skrásettan. Þau eru: Afganistan, Albanía, Ástralía, Aserbaídsjan, Kólumbía, Tékkland, Danmörk, El Salvador, Erítrea, Eistland, Eþíópía, Georgía, Ungverjaland, Ísland, Ítalía, Japan, Kórea, Lettland, Litháen, Makedónía, Holland, Níkaragúa, Filippseyjar, Pólland, Rúmenía, Slóvakía, Spánn, Tyrkland, Bretland og Úsbekistan.“ „Hvert ríki“ [heldur Boucher áfram] „leggur sitt af mörkum á þann hátt sem það telur helst viðeigandi. Sum af þessum ríkjum, ég geri ráð fyrir að öll þessi ríki hafi talað opinberlega um hvað þau eru að gera“ Út frá þessu var gengið þennan dag, 18. mars árið 2003, í bandaríska utanríkisráðuneytinu en eins og ég vék að áðan kom þetta einnig fram á fréttamannafundi í Hvíta húsinu, forsetaskrifstofunum bandarísku, tveimur dögum síðar, 20. mars árið 2003, sama dag og ráðist var inn í Írak. Þingsályktunartillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra og utanríkisráðherra að sjá til þess að birt verði öll skjöl og allar aðrar upplýsingar sem fyrir liggja frá ársbyrjun 2002 til desember 2003 sem varpa ljósi á ákvörðun þáverandi ríkisstjórnar um stuðning Íslands við innrás Bandaríkjamanna og Breta og annarra þjóða í Írak árið 2003.“ Svohljóðandi er þessi tillaga og síðan fylgir henni greinargerð þar sem m.a. kemur fram frásögnin af fréttamannafundinum í utanríkisráðuneytinu sem ég vék að hér. Opinberlega hefur því verið haldið fram að á ríkisstjórnarfundi þennan sama dag, þ.e. 18. mars, hafi ákvörðun verið tekin um stuðning Íslands við innrásina. Það er augljóslega málum blandið og um það deilt að hvaða marki ríkisstjórnin yfirleitt kom að málinu eða einstakir ráðherrar eða embættismenn. Sama gegnir um aðkomu utanríkismálanefndar og Alþingis sem lögum samkvæmt hefði átt að upplýsa áður en svo afdrifarík ákvörðun var tekin. Um þessa þætti er margt á huldu þar sem engar opinberar almennar umræður fóru fram í aðdraganda ákvörðunar um stuðning íslenskra stjórnvalda við innrásina í Írak. Í Bretlandi og víðar fer nú fram rannsókn á hlut stjórnvalda og embættismanna og hefur komið fram við vitnaleiðslur að margt var öðruvísi en fram kom á yfirborðinu, meiri efasemdir um réttmæti innrásarinnar hafi verið í stjórnkerfinu en upplýst hefur verið um til þessa og blekkingum hafi verið beitt. Það hefur komið fram af hálfu talsmanna breska hersins að innan breska hersins hafi verið miklu meiri efasemdir og andstaða við innrásina en látið hafi verið í veðri vaka. Eðlilegt er að upplýst verði um aðkomu íslenskra stjórnvalda, stjórnmálamanna og embættismanna, svo að deilur þurfi ekki að fylgja okkur inn í framtíðina hvað staðreyndir máls áhrærir. Er því með þessari þingsályktunartillögu óskað eftir aðgengi almennings að öllum skjölum og öðrum upplýsingum sem liggja fyrir og varða ákvörðun um stuðning íslenskra stjórnvalda við innrásina í Írak árið 2003. Við höfum flest fylgst með fréttum frá innrásinni og því sem gerðist í kjölfarið, villimannlegri meðferð á föngum í fangelsum í Írak, Abu Graib myndirnar eru hvað svívirðilegastar um ofbeldi þar sem einstaklingar voru beittir pyntingum og illri meðferð svo að ekki sé dýpra tekið í árinni. Fram kom tillaga í þinginu á árinu 2004, ári eftir innrásina, um að fram færi rannsókn á þessu máli og voru það formenn þáverandi stjórnarandstöðuflokka sem stóðu að því. Síðan má nefna tillögur sem hér voru fluttar, m.a. af hv. þingmönnum Össuri Skarphéðinssyni og Magnúsi Þór Hafsteinssyni auk mín, árið 2006 þar sem við lögðum til að Alþingi ályktaði að fela ríkisstjórninni að taka Ísland með formlegum hætti út af lista þeirra 30 þjóða sem studdu innrás Bandaríkjamanna og Breta í Írak vorið 2003 og að þingið lýsti því yfir að stuðningurinn við innrásina hafi verið misráðinn. Menn kunna líka að minnast þess að nokkrir einstaklingar tóku sig til og skutu saman í auglýsingu sem birtist í bandaríska stórblaðinu New York Times , held ég að hafi verið, þar sem beðist var afsökunar á hlutdeild Íslands og stuðningi við innrásarstríðið í Írak. Það hefur alltaf truflað mig mikið að á sama tíma og þessu fór fram, og á sama tíma og upplýsingar voru að berast af pyntingum Bandaríkjastjórnar í Guantanamo á Kúbu, í fangelsum þar, gegn hörðum mótmælum mannréttindasamtaka á borð við Amnesty International, voru Íslendingar að biðla til Bandaríkjamanna um að veita þeim áfram „skjól“ og hefur mér alltaf fundist vera í því fólgin mjög óþægileg mótsögn. Nema hvað, ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta að sinni. Ég geri ráð fyrir því að hv. 1. flutningsmaður þingsályktunartillögu okkar um rannsóknarnefndina muni gera grein fyrir því hvað við viljum að fram komi í rannsókninni þannig að ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar en legg til að málinu verði skotið til utanríkismálanefndar Alþingis og fái þar skjóta afgreiðslu.

Frú forseti. Við ræðum hér eina umdeildustu ákvörðun íslenskra stjórnvalda á síðari árum sem er stuðningur Íslands við innrásina í Írak árið 2003. Eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson kom inn á hér áðan ræðum við tvö skyld mál sem eðlilegt er að fjallað sé um í einu lagi hér á þinginu, þ.e. annars vegar málið sem hv. þm. Ögmundur Jónasson er fyrsti flutningsmaður að og síðan það mál sem ég er fyrsti flutningsmaður að og snýr að skipan rannsóknarnefndar um Íraksstríðið. Ég vil fagna miklum stuðningi hér á þinginu við málið um skipan rannsóknarnefndarinnar. 27 þingmenn úr öllum flokkum nema Sjálfstæðisflokknum eru flutningsmenn að þessu máli og ég held að það skipti afar miklu máli að þverpólitísk samstaða sé um þetta mál því að það er afar brýnt að mínu mati að við gerum þetta upp. Sú tillaga sem ég er 1. flutningsmaður að gengur út á að skipa sex manna rannsóknarnefnd þingmanna í því skyni, eins og segir í tillögunni, að rannsaka aðdraganda og ástæður þess að þáverandi ríkisstjórn ákvað að lýsa yfir stuðningi við innrás Bandaríkjanna og Bretlands án samráðs við Alþingi. Ástæðan fyrir því að rannsóknarnefndin er höfð sex manna er sú að ég tel eðlilegt að í þessari rannsóknarnefnd sitji einn fulltrúi úr öllum þeim flokkum eða hreyfingum sem sæti eiga á Alþingi og að þar séu engir meirihlutafulltrúar, það sé eingöngu hugsað um að einn sé frá hverjum aðila. Ég er einnig þeirrar skoðunar, frú forseti, að það sé mjög mikilvægt fyrir þingið að marka sér þá stefnu að skipa oftar og í ríkari mæli þingmannanefndir en við höfum gert hingað til. Síðastliðið haust ákvað forsætisnefnd að láta gera skýrslu um eftirlitshlutverk Alþingis. Sú skýrsla hefur verið kynnt í þinginu þar sem m.a. kemur fram að það sé mjög æskilegt að þingið skipi fleiri og oftar rannsóknarnefndir en gert hefur verið. Það eru vinnubrögð og vinnulag sem tíðkast í öðrum þjóðþingum en við höfum ekki notað hér á Íslandi. Þetta er liður í því að kynna til sögunnar í æ ríkari mæli en verið hefur skipan rannsóknarnefnda á vegum þingsins. Þá held ég að það skipti afar miklu máli að þær séu þannig skipaðar að allir flokkar sem eiga fulltrúa á þingi komi að þeim og það sé ekki einhver meiri hluti eða minni hluti eða stjórn og stjórnarandstaða. Það er auðvitað rétt sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði áðan að þetta mál á sér aðdraganda og þetta hefur áður verið rætt. Það hafa verið flutt önnur þingmál í gegnum tíðina um að skoðað verði hvernig staðið var að þessari ákvörðun. Þau þingmál hafa því miður ekki náð fram að ganga. Menn hafa gjarnan spurt mig að undanförnu: Til hvers að fara af stað með þetta? Liggur ekki fyrir nú þegar hverjir tóku ákvörðunina? Jú, að sjálfsögðu liggur það fyrir. Þeir tveir menn sem bera ábyrgð á þessari ákvörðun hafa báðir stigið fram á undanförnum vikum og sagt að rannsóknin sé óþörf vegna þess að það liggi fyrir að þeir tóku þessa ákvörðun. En málið snýst ekki um það. Spurningin er miklu fremur: Hvernig stóð á því að þessir aðilar gátu tekið þessa ákvörðun?  Eins og segir á síðu 3 í greinargerð með tillögunni, frú forseti, er það hugmynd okkar sem flytjum þetta mál að verk nefndarinnar sem hér er lagt til að taki málið fyrir sé meðal annars að athuga, með leyfi forseta: „a. hvort sérstök beiðni barst um þennan stuðning, hver beiðandinn var og að hverjum beiðnin beindist innan íslenska stjórnkerfisins, b. hvaða upplýsingar bárust ríkisstjórninni um forsendur innrásarinnar og hvaðan, c. hvaða mat var lagt á þær upplýsingar af hálfu sérfræðinga á vegum ríkisstjórnarinnar og hverjir önnuðust það mat, d. hvernig ákvörðunin var tekin innan ríkisstjórnarinnar og stuðningsflokka hennar, e. hvers vegna ákveðið var að hafa ekki samráð við Alþingi samkvæmt landslögum, 24. gr. þingskapalaga, og hvaða ráðherra bar ábyrgð á því að það var ekki gert, f. hvenær var horfið frá þeirri stefnu að gefa bæri vopnaeftirlitsmönnum Sameinuðu þjóðanna meiri tíma til að ljúka störfum og að hernaðaraðgerðir gegn Írak kölluðu á nýja ályktun öryggisráðsins, g. hvernig ákvörðun ríkisstjórnarinnar var komið á framfæri við umheiminn, hverjum voru send boð um þessa ákvörðun og með hvaða hætti, h. af hverju sagt var frá ákvörðuninni í Washington en hún ekki kynnt íslensku þjóðinni með fréttatilkynningu, á blaðamannafundi eða eftir öðrum viðurkenndum samskiptaleiðum stjórnvalda og almennings.“ Um þetta snýst málið, frú forseti, ekki að þessir tveir menn hafi opinberlega viðurkennt að hafa tekið ákvörðunina og sjá núna ekki nokkra ástæðu til þess að skoða málið frekar. Þetta er að mínu mati liður í því að gera upp fortíðina, að gera upp söguna. Við erum þessa dagana að skoða ýmislegt sem miður hefur farið í okkar samfélagi á undanförnum árum. Við erum með rannsóknarnefnd í gangi varðandi aðdragandann að hruni bankana sem skilar núna af sér fljótlega. Í kjölfarið höfum við sett af stað rannsóknarnefnd þingmanna til þess að fara yfir þá skýrslu og eftir atvikum gefa þinginu álit á því m.a. hvort einhverjir sem nefndir eru í þeirri skýrslu skuli sæta ráðherraábyrgð svo að dæmi sé tekið. Nú í lokin, frú forseti, af því að ég sé að ég á örlítinn tíma eftir, stenst ég ekki mátið að nefna í þessu samhengi að það vakti auðvitað athygli mína að þegar þetta mál kom fram núna í byrjun febrúar vakti það nokkra athygli og það var fjallað um það í öllum fjölmiðlum landsins, á báðum sjónvarpsstöðvunum, flestum netmiðlum og í öllum blöðum, nema að sjálfsögðu Morgunblaðinu , blaði allra landsmanna. Morgunblaðið beið í heila viku með að segja frá málinu og þá var að sjálfsögðu ekki sagt frá því sem frétt heldur var skrifað álit ritstjóra í Reykjavíkurbréfi um að flutningsmenn þessarar tillögu væru hermikrákur. Það var útlegging blaðs allra landsmanna á þessari tillögu sem 27 þingmenn úr öllum flokkum standa að. Mér finnst það skipta máli í þessu samhengi, frú forseti, vegna þess að við vitum að annar þeirra aðila sem bar ábyrgð á því að þessi ákvörðun var tekin stýrir jú Morgunblaðinu núna og hefur mjög mikið um það að segja hvernig sagan er skrifuð og mótandi áhrif á hvaða skoðanir almenningur í landinu hefur á því sem er að gerast, m.a. hér á þinginu. Ég verð að segja að mér finnst það ábyrgðarhluti af jafnstórum fjölmiðli og Morgunblaðið er, að fjalla um málið með þessum hætti.

Frú forseti. Við ræðum hér sameiginlega tvær tillögur, annars vegar um að setja fram öll gögn sem komu að þeirri ákvörðun íslensku ríkisstjórnarinnar á sínum tíma að styðja við Íraksstríðið og hins vegar að sett verði rannsóknarnefnd í þau mál. Það skal sagt strax í upphafi að það er alveg ljóst að þetta var umdeilanleg ákvörðun. Ég held að enginn skorist undan því að segja frá því. Að mínu mati var hún eðlileg og það var eðlilegt að við Íslendingar skipuðum okkur í sveit með þeim þjóðum sem við höfum ávallt gert í tengslum við okkar vestrænu samvinnu. Það var eðlilegt að við gerðum það og það gerðu aðrar þjóðir, til að mynda Spánverjar og Danir. Í þessari yfirlýsingu á sínum tíma fólst að sjálfsögðu ekki að vera beinn þátttakandi í Íraksstríðinu. Íslendingar hafa ekki verið beinir þátttakendur í Íraksstríðinu, heldur var þessi yfirlýsing íslenskra stjórnvalda á þeim tíma í rauninni þríþætt. Hún heimilaði yfirflug hér, að nýta Keflavíkurflugvöll og síðast en ekki síst fól hún í sér skuldbindingu til að koma að uppbyggingu á íröksku samfélagi eftir stríð. Það gerðum við, við settum 300 millj. kr. og vel það í uppbyggingu á samfélaginu í Írak. Ég vil draga fram og undirstrika að ég styð eindregið að öll gögn í þessu máli verði sett fram, birt og gerð opinber, öll gögn sem tengjast ákvörðun íslenskra stjórnvalda á þessum tíma. Það er ekkert og það má ekkert vera að fela í þessum efnum. Ég velti hins vegar fyrir mér tímasetningunni, m.a. í tengslum við það að ég hef setið í utanríkismálanefnd síðan eftir síðustu kosningar, og það er rétt að vekja athygli á því að síðan þessi ákvörðun var tekin hafa þrennar þingkosningar verið haldnar í landinu. Þetta mál var rætt meira og minna á öllum þingum fram til 2007, líka rétt fyrir kosningarnar 2007 og síðan var ekki hreyft við því núna árið 2009. Það liggur fyrir mikil pólitísk umræða. Það er ekki eins og það hafi verið einhver þöggun á umræðu, hvorki á þingi né í samfélaginu, um þetta mál. Ég hef hins vegar þá pólitísku skoðun og sannfæringu að við eigum að skipa okkur í sveit með þeim vestrænu þjóðum sem við höfum gert farsællega fram til þessa að mínu mati. En upplýsingarnar verða að koma fram. Af hverju segi ég þetta? Ég segi þetta m.a. í ljósi reynslu minnar í utanríkismálanefnd og líka er ég að vísa í gögn og ræður frá m.a. formanni mínum, hv. þm. Bjarna Benediktssyni, sem hefur lengi undirstrikað að það þurfi að auka vægi þingsins. Það liggur fyrir að lögmæti ákvarðana þáverandi utanríkisráðherra og forsætisráðherra er ótvírætt. Það liggur fyrir lögfræðiálit frá Eiríki Tómassyni sem segir m.a., með leyfi forseta: „Samkvæmt því, sem að framan greinir, var það í fullu samræmi við íslensk lög og stjórnskipun að forsætisráðherra og utanríkisráðherra tækju umrædda ákvörðun í sameiningu. Ákvörðunin var ekki þess eðlis að samþykki Alþingis þyrfti til að koma, þar sem ekki var um að ræða ákvörðun, sem fól í sér frekari kvaðir á íslensku landi og lofthelgi en leiðir af varnarsamningnum milli Íslands og Bandaríkjanna …“ Það var fullkomlega lögmætt að fara þessa leið. Það er hins vegar umdeilanlegt og þar kemur einmitt að þessum samskiptum ríkisvaldsins, þ.e. framkvæmdarvaldsins, við Alþingi. Ég held að við eigum, ekki síst í ljósi þeirrar reynslu sem við höfum fengið á umliðnum vikum og mánuðum vegna Icesave, að undirstrika mikilvægi utanríkismálanefndar. Af hverju segi ég þetta núna? Af því að við erum ekki síst að fjalla hér um eina erfiðustu milliríkjadeilu í síðari tíma sögu Íslands, Icesave-deiluna, sem átti vart að kynna fyrir utanríkismálanefnd. Hér spurði hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hæstv. fjármálaráðherra 3. júní á síðasta ári hvort einhver samningur væri á leiðinni. Þá var svarað hreint og klárt: Nei, það er enginn samningur á leiðinni. Allt í einu 5. júní birtist síðan samningur, töfrasamningurinn sjálfur, og honum átti að troða ofan í kokið á þingi og þjóð. Ég spyr: Hefði ekki ríkisstjórninni verið í lófa lagið að nýta t.d. 4. júní og kynna utanríkismálanefnd drög að samningi í fyllsta trúnaði? Af hverju var það ekki gert? Þess vegna segi ég: Við eigum miklu frekar að líta núna til sögunnar með það í huga hvernig við getum eflt starfsemi þingsins og eflt þingið bæði sem eftirlitsaðila en ekki síður, og fyrst og fremst, sem löggjafarsamkomu. Þess vegna styð ég það að öll gögn verði dregin fram í þessu máli til þess m.a. að hafa það að markmiði að efla utanríkismálanefnd þingsins og efla þingræðið þannig að það geti betur haft eftirlit með því sem ríkisstjórnin er að gera. Ég vil líka draga það fram að í gegnum tíðina, til að mynda þegar innrásinni í Kósóvó var lýst yfir, í mars 1999 minnir mig að það hafi verið, fór sú ákvörðun heldur ekki fyrir utanríkismálanefnd. Við Íslendingar lýstum yfir stuðningi við þá innrás. Má segja að Íraksákvörðunin hafi verið tekin í því ljósi? Má segja að það hafi verið gangur mála á þingi að kynna ekki slík mál fyrir utanríkismálanefnd? Ég held og ég segi og ítreka það að lögmæti og gildi ákvörðunarinnar á sínum tíma var rétt, það var rétt að taka þessa ákvörðun. Það sem ég hef lengi velt fyrir mér er af hverju menn gera svona mikið úr þessum lista. Það hefur margoft komið fram hjá hæstv. forsætisráðherrum fyrri tíma, hvort sem það voru Davíð Oddsson, Halldór Ásgrímsson eða Geir Hilmar Haarde, að við Íslendingar höfðum ekkert með það að gera að vera settir á þennan lista. Okkar stuðningur fólst í því sem ég sagði áðan, það var þríþættur stuðningur: Afnot af íslenskri lofthelgi, afnot af Keflavíkurflugvelli ef svo bæri undir og fyrst og síðast stuðningur við uppbygginguna í Írak. Þar drógum við ekkert undan. Í þessu fólst stuðningur okkar á sínum tíma. Málið er eðlilega umdeilanlegt, þetta er stórt mál og við verðum að ræða það. En ég segi líka að mér finnst forgangsröðun stjórnarflokkanna núna röng. Það er verið að kalla á ákvarðanir um atvinnumál og uppbyggingu í efnahagsmálum og þá er þetta forgangsröðunin. Það liggur fyrir að við þurfum að fá svör frá ríkisstjórninni um skuldavanda heimilanna og um atvinnuvegina. Einhvern veginn hef ég á tilfinningunni að af því að allt gengur svo illa við ríkisstjórnarborðið, að koma sér saman um hvernig eigi að haga atvinnuuppbyggingunni, hvernig eigi að leysa þennan gríðarlega vanda heimilanna, sé gott að koma með svona mál til að reyna að dreifa athyglinni og vinnukröftunum á þingi. Fínt, drögum allt fram, setjum allt fram. Við sjálfstæðismenn viljum að það verði gert. Ef þessi rannsóknarnefnd verður samþykkt hér tökum við að sjálfsögðu þátt í því að setja okkar fólk þar inn, eðlilega. Við viljum fá þessi gögn fram. Það má ekki vera neitt að fela í þessu máli, en ég segi: Þetta mál er miklu frekar komið til núna til að dreifa athyglinni frá erfiðum málum sem ríkisstjórnin er að reyna að höndla með en gengur ekkert að koma áfram. Ég undirstrika að við styðjum það að gögnin verði dregin fram í dagsljósið og styðjum það sem hefur m.a. komið fram af hálfu hv. þm. Ögmundar Jónassonar í þessu máli, sjálfsagt að málið verði rætt, ekkert að fela, draga allt fram. En það er einkennilegt að setja þetta fram núna í ljósi þeirra erfiðleika sem við stöndum frammi fyrir þegar við erum að ræða íslenska hagsmuni sem við þurfum að leysa núna en ekki fara í allt að því einhverjar nornaveiðar úr fortíðinni. Við sjálfstæðismenn viljum að þetta verði skoðað, eðlilega, ekkert að því, en við skulum þá halda málinu til haga eins og það lá fyrir á sínum tíma. Það hefur allt verið upplýst í þessu. Ég veit ekki hversu margar utandagskrárumræður voru haldnar, hversu mörgum fyrirspurnum hæstv. ráðherrar fyrri tíma hafa svarað í þessu máli. Það hefur enginn dregið dul á að þetta hafi verið erfið ákvörðun. Þetta var erfið ákvörðun en hún var eðlileg og skiljanleg og algjörlega í rökréttu samhengi við utanríkisstefnu Íslands síðustu 60 ár. Um það hefur verið pólitískur ágreiningur. Hér eru þingmenn enn þá sem vilja segja okkur úr NATO, ég vil það ekki. Þess vegna var eðlilegt að Ísland lýsti yfir stuðningi við þessar vinaþjóðir sínar, Breta og Bandaríkjamenn, þegar menn ákváðu að fara í þessa mjög erfiðu innrás inn í Írak. Þetta er erfitt, þetta er óþægilegt, þetta er erfitt mál, við skiljum það. Við viljum upplýsa allt sem tengist því. En þá skulum við halda málinu til haga eins og það var og eins og það blasti við. 

Hæstv. forseti. Hér var því lýst yfir fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins að það væri ánægja með að fá fram í dagsljósið gögnin um þetta mál, það væri bara slæmt að vera að þessu núna. Sjálfstæðisflokkurinn var líka á móti þessu árið 2004 og aftur árið 2006. Sjálfstæðisflokkurinn hefur aldrei talið réttu stundina til að fara í þessa rannsókn. Það voru sett fram þingmál og lagt til að sett yrði á fót rannsóknarnefnd. Hins vegar fagna ég yfirlýsingum hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um að það sé eðlilegt að fá gögnin fram í dagsljósið og að þetta eigi að verða til þess að efla þingið sem eftirlitsaðila og sem löggjafa. Það er gott og rétt. Síðan sýndi hún með málflutningi sínum fram á nauðsyn þess að fara í þessa rannsókn. Hún minnti okkur á þau álitamál sem voru uppi. Við mörg héldum því fram, og gerum enn, að utanríkismálanefnd Alþingis hafi ekki verið upplýst lögum samkvæmt. Við héldum því fram að veitt hefði verið vilyrði fyrir því að við værum sett á listann. Hún vefengir það. Við vorum ekki beinir þátttakendur í stríðinu, segir hv. þingmaður. Mér hefur alltaf fundist aumasta hlutskipti okkar vera það að vera herlaus en styðja það að hernaðarþjóðirnar sendi sína ungu menn og drengi  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að virða ræðutímann.

Frú forseti. Ég hnaut um að það sé aumast af því að við erum herlaus, þá megum við ekki hafa skoðanir á neinu. Það eru nákvæmlega svona skoðanir sem eru svo hættulegar varðandi það að við sendum ekki skýr skilaboð til fasistastjórna og nasistastjórna fyrri tíma og nútíðar. Íslendingar eiga að hafa skoðun á því þrátt fyrir að við séum herlaus. Við eigum að hafa skoðanir á því þegar fasistar og nasistar fyrri tíma og nútíðar eru við völd og við eigum ekki að skammast okkar fyrir það. Síðan kemur þulan um að lögum samkvæmt hefði átt að hafa samstarf við utanríkismálanefnd. Ég er einmitt að segja það, við eigum að endurskoða hvernig samskiptum utanríkismálanefndar við ríkisstjórn er háttað og ég styð að það hlutverk verði eflt. Ég spyr hv. þingmann á móti: Hefði honum ekki þótt eðlilegt að ríkisstjórn Íslands 4. júní á sl. ári, 2009, hefði upplýst utanríkismálanefnd um þennan ægisamning, Icesave, sem við erum öll sammála um, ekki síst hv. þm. Ögmundur Jónasson og ég, að er vondur samningur? Hefði ekki verið rétt af ríkisstjórn Íslands á þeim tíma að upplýsa utanríkismálanefnd daginn áður en samningamaður Íslands skrifaði undir Icesave um að það ætti að fara að gerast? Hefði það ekki verið eðlilegt? Þetta er allt af sama meiði, það er spurningin um hvað ríkisstjórn má gera og hvað hún má ekki gera. Það er eins og menn hugsi ekki um að hér liggur fyrir lögfræðiálit frá Eiríki Tómassyni, mætum lögfræðingi og reynslumiklum, sem segir: Ákvörðun ríkisstjórnarinnar var lögmæt, hún var í gildi miðað við íslensk lög og íslenskar hefðir. Meðal annars er vísað til Kósóvó og þeirra stjórnskipunarreglna sem gilda í landinu. Hún var lögmæt en að sjálfsögðu var hún umdeilanleg, ég ætla ekki að draga dul á það. Þetta var umdeilanleg ákvörðun en hún var tekin. 

Hæstv. forseti. Þessi innrás var náttúrlega miklu meira en umdeilanleg. Hún stríddi gegn alþjóðalögum samkvæmt yfirlýsingu aðalritara Sameinuðu þjóðanna sem ég vísaði til hér áðan. Nú eru þjóðir heimsins eiginlega allar, stjórnvöld þeirra, að færa fram í dagsljósið gögn í málinu og biðjast afsökunar á því sem gerðist, á rangfærslum, lygum og útúrsnúningum. Þess vegna kemur mér þessi málflutningur pínulítið á óvart. Við höfðum hins vegar mörg gagnrýnt þennan stríðsrekstur lengi og þær hremmingar sem írakska þjóðin var látin ganga í gegnum á tíunda áratugnum og fyrstu árum þessa áratugar. Samkvæmt mati stofnana Sameinuðu þjóðanna urðu þessar þrengingar þess valdandi að hálf milljón barna og upp undir milljón einstaklinga létu lífið.  Það er vísað í 60 ára sögu Íslands, fylgispekt og undirgefni Íslendinga gagnvart bandaríska herveldinu. Það finnst mér ekki beinlínis til að stæra sig af. Eigum við að taka þátt í mótmælum og andófi gegn einræðisherrum þessa heims? Að sjálfsögðu. Ég vakti hins vegar athygli á því að herlaus þjóð á að standa utan hernaðarbandalaga. Mér finnst það aumt hlutskipti að stæra sig af því að vera herlaus en taka þátt í og gleðjast yfir því þegar ungmenni annarra þjóða eru send út í opinn dauðann eða til ofbeldisverka eins og óumdeilanlega gerðist í Írak. 
            

Frú forseti. Það er athyglisvert að hv. þm. Ögmundur Jónasson svarar ekki spurningu minni um það hvort hæstv. fjármálaráðherra hefði átt að upplýsa utanríkismálanefnd. Ég spyr og velti fyrir mér: Er hann að koma sér hjá því vegna hugsanlegra innanflokksátaka í Vinstri grænum eða af því að svar hans er þess eðlis að það mundi hugsanlega skaða ríkisstjórnina? Ég trúi ekki öðru en að hv. þingmaður taki undir með mér - 

Ég tek undir með þingmanninum.

Ég vil vitna í orð hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur sem sagði m.a. að Saddam Hussein hefði dundað sér við að myrða eigin þegna. Eru menn búnir að gleyma frammi fyrir hverju menn stóðu á sínum tíma? Ég vil undirstrika það líka, þannig að ekki sé farið út í hártoganir, að auðvitað viljum við að það verði farið yfir þetta allt saman. Það á ekki að vera neitt að fela og það má ekki vera neitt að fela, vegna þess að við þurfum að læra af fortíðinni í þessu máli eins og öllum öðrum. Það verður að upplýsa um allt sem menn vilja vita, það er eðlileg og sanngjörn krafa í íslensku samfélagi. Þess vegna er ég ekki mótfallin því sem er sett hér fram. Ég vil að menn dragi þetta fram í dagsljósið eins og þetta er og haldi því ekki fram að þetta hafi verið ólögmæt ákvörðun á sínum tíma þegar hún var það ekki og lögfræðiálit liggur fyrir hvað það varðar. Við styðjum að þessi gögn verði sett fram og dregin fram í dagsljósið ef það verður til þess að bæta verklag m.a. á milli Alþingis og ríkisstjórnar þannig að utanríkismálanefnd þingsins verði t.d. ekki bara upplýst um hugsanlegar eða væntanlegar innrásir NATO-ríkjanna heldur ekki síður um stórmál sem skipta hagsmuni landsins máli til lengri tíma litið og þá er ég að sjálfsögðu með Icesave-málið í huga. Þar hefðum við átt að fá 

Frú forseti. Við verðum vitni að býsna sögulegum tíðindum hér í dag. Varaformaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, lýsti því yfir áðan að Sjálfstæðisflokkurinn mundi að sjálfsögðu styðja þetta mál ef það ætti að afgreiða það út úr þinginu og að Sjálfstæðisflokkurinn mundi að sjálfsögðu setja fulltrúa sinn í rannsóknarnefnd Alþingis ef ákveðið yrði að setja þessa rannsóknarnefnd á laggirnar. Ég verð að segja, frú forseti, að ég fagna sérstaklega þessari yfirlýsingu hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, varaformanns Sjálfstæðisflokksins, vegna þess að þetta er í andstöðu við það sem fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Davíð Oddsson, hefur haldið fram allan tímann, að það sé engin þörf á því að skoða þessa ákvörðun ofan í kjölinn, hvað þá að setja á laggirnar einhvers konar rannsóknarnefnd um þetta mál. Ég fagna þessum sinnaskiptum Sjálfstæðisflokksins og varaformanns flokksins og vil nota þetta tækifæri til þess að spyrja hv. þingmann hvort þetta hafi ekki verið réttur skilningur hjá mér. Ég skrifaði þetta niður eftir henni, að Sjálfstæðisflokkurinn mundi styðja þetta mál fengi það framgang í þinginu. Mér finnast það býsna mikil tíðindi. Það stefnir í að við náum að afgreiða þessar tillögur okkar þingmanna sem að málinu standa út úr utanríkismálanefnd og inn í þingið og í fyrsta skipti í þingsögunni fengjum við þá þingmannanefnd, rannsóknarnefnd til þess að skoða einstök mál. Eins og ég segi, frú forseti, ég vildi bara inna hv. þingmann eftir því hvort þessi skilningur minn væri ekki réttur sem ég skrifaði 

Frú forseti. Ég sagði mjög skýrt og klárt að ég styð nákvæmlega það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði m.a. hér áðan, að það er sjálfsagt og eðlilegt að allar þær upplýsingar sem við höfum í þessu máli verði dregnar fram í dagsljósið. En þær bara liggja allar fyrir. Það er búið að ræða þetta út í hið óendanlega í þinginu fram til þessa og ef menn vilja fara í þessa vinnu aftur þá bara gera menn það. Þá fá menn allar upplýsingar um hvað hefur verið gert í þessu máli. Ég sagði að ef þingið kysi að afgreiða rannsóknarnefndina mundum við sjálfstæðismenn setja okkar fulltrúa í þá nefnd. Ég lýsi hins vegar ekki yfir eindregnum stuðningi við þá tillögu af því að ég get ekki annað en sagt það sem ég sagði áðan, mér finnst menn vera að koma - af því að menn töluðu um Davíð Oddsson þá orðaði sá maður það einhvern tíma svo varðandi ákveðið málefni: „smjörklípa“. Mér finnst þetta vera ákveðin smjörklípa á þessum tímum þegar við þurfum að setja kraftinn og fókusinn á allt annað. Ég undirstrika að ég styð að við setjum allar upplýsingar fram, öll gögn sem hægt er að setja fram í þessu máli. En það hefur bara verið gert. Lögfræðiálit hefur verið sett fram og dregið fram sem undirstrikar m.a. lögmæti þeirrar ákvörðunar sem fyrir liggur. Ég ætla ekki að segja þinginu fyrir verkum. Ef þingið ákveður að samþykkja rannsóknarnefnd í þessu máli tel ég líka að það eigi að rannsaka fleiri samskipti þings og ríkisstjórnar en bara út af Íraksstríðinu. Við fjöllum þessa dagana um Icesave-málið og vonandi næst niðurstaða í því erfiða máli sem hefði haft miklu meiri þýðingu fyrir íslenska hagsmuni til lengri tíma en nokkurn tíma Íraksstríðið. Þess vegna finnst mér ljóst að við eigum að skoða öll samskipti milli þings og ríkisstjórnar sem tengjast því máli líka.

Frú forseti. Það er gott að fá það staðfest af hálfu varaformanns Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, að Sjálfstæðisflokkurinn muni að sjálfsögðu taka sæti í þessari rannsóknarnefnd, verði hún sett á laggirnar. Ég vil hins vegar ítreka það sem ég sagði í ræðu minni, af því að hv. þingmaður sagði að það vantaði ekkert upp á að upplýsa málið: Það vantar ekkert upp á að upplýsa að það voru tveir menn sem tóku þessa ákvörðun, Halldór Ásgrímsson og Davíð Oddsson hafa báðir viðurkennt það. Það er hins vegar ekki sú spurning sem við erum að fást við núna heldur: Hvernig stóð á því að þessir aðilar gátu tekið þessa ákvörðun? Það er aðdragandinn að þessari ákvarðanatöku sem við erum að fást við núna. Auðvitað er það rétt sem hv. þingmaður sagði að það liggur fyrir álit lögmanns um að það hafi verið fyllilega lögmætt að fara þessa leið samkvæmt stjórnarskránni. En það var ekki rétt að málum staðið varðandi t.d. samráð við utanríkismálanefnd í þessu máli, eins og hv. þingmaður hefur komið inn á, og það var ekki staðið rétt að málum varðandi hvernig íslenskur almenningur var upplýstur um þessa ákvörðun og að íslenskur almenningur skyldi þurfa að lesa og heyra um það í erlendum fjölmiðlum. Síðan segir hv. þingmaður að þingmenn hafi eitthvað þarfara að gera en að flytja mál af þessu tagi og er mjög tíðrætt um forgangsröðun. Á þessum vinnustað eru flutt fjölmörg mál og að flutningur eins máls sé ómerkilegri en annar er málflutningur sem ég vísa alfarið á bug. Eitt útilokar ekki annað. Þetta mál er partur af ákveðinni hreingerningu og tiltekt sem við Íslendingar verðum að fara í varðandi okkar fortíð 

Hæstv. forseti. Ég er sammála því, það verður að fara yfir margt í sögunni til þess að læra af mistökunum og ég vona að þegar við stöndum frammi fyrir rannsóknarskýrslunni munum við öll læra af mistökunum til þess að koma í veg fyrir að þau gerist aftur. Það má vel vera að þetta sé tilgangurinn og hugsunin hjá hv. þingmanni varðandi tillöguflutning í þessu máli. Málið er hins vegar að þegar dregið er fram að tveir menn tóku þessa ákvörðun þá liggur fyrir í íslenskri stjórnskipan, hvort sem það er umdeilanlegt eða ekki, að þeir höfðu þessa heimild. Það liggur fyrir lögfræðiálit um að þeir höfðu þessa heimild. Í sama lögfræðiáliti liggur líka fyrir að þeir stóðu rétt að varðandi utanríkismálanefnd. 
             Þess vegna tel ég að það sé miklu frekar nákvæmlega sá punktur sem við eigum að spyrja okkur að: Er æskilegt til lengri tíma litið að tveir menn geti tekið svona ákvörðun? Þeir höfðu rétt og heimild til þess að sínum tíma. Ég vil miklu frekar til lengri tíma og upp á framtíðina spyrja: Er rétt að einn, tveir eða þrír menn geti tekið svona ákvörðun án þess að vera í samráði við þingið?

Nákvæmlega.

Ég held að við eigum miklu frekar að vinna þetta þannig og þess vegna eigum við að skoða málin heildstætt, ekki bara út frá Íraksstríðinu heldur hvernig við getum bætt starfshætti þings og ríkisstjórnar þannig að það verði komið í veg fyrir ákveðna hluti eða aðrir ákveðnir hlutir studdir. Við þurfum að styðja við þingið. Það gerum við ekki með því að pikka út eitt og eitt mál sem hentar pólitískum hagsmunum nútímans, við þurfum að hugsa um framtíðina í þessu máli. Þess vegna segi ég: Ég vil að við förum í það saman að efla þingið og nefndirnar þannig að þingið geti staðið undir því að vera löggjafaraðili. Ég er ekki sannfærð um að þetta sé rétta leiðin. Ég vil miklu frekar sjá það á heildstæðari grunni.

Virðulegi forseti. Um nokkurra missira skeið hefur verið uppi ágreiningur um lögmæti svokallaðra gengistryggðra lána sem íslenskar fjármálastofnanir hafa veitt viðskiptavinum sínum á liðnum árum. Hagsmunasamtök heimilanna, talsmaður neytenda og fjölmargir aðrir hafa ítrekað bent á vafasama lagalega stöðu þessara fjármálagjörninga og hvatt stjórnvöld til að grípa inn í til að eyða þeirri gríðarlegu fjárhagslegu óvissu sem tugþúsundir einstaklinga og fyrirtækja búa við vegna þessara lána. Þann 12. febrúar sl. féll dómur í Héraðsdómi Reykjavíkur þar sem ákvæði lánasamningsins um gengistryggingu voru dæmd ólögmæt þar sem lánið hafði verið veitt í íslenskum krónum. Því er ljóst að málstaður þeirra sem efast hafa um lögmæti gengistryggðra lána hefur styrkst mjög á síðustu dögum. Réttaróvissunni verður þó ekki eytt fyrr en Hæstiréttur hefur kveðið upp sinn dóm, og þangað til mun stór hluti þjóðarinnar búa við algjöra óvissu um fjárhagslega stöðu sína. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra virðist undarlega sinnulaus um þetta mál. Þrátt fyrir ítrekaðar ábendingar og tilmæli um aðgerðir hefur hann vísað frá sér allri ábyrgð á málinu og bent á bankana. Enginn áhugi var á því innan ríkisstjórnarinnar að taka á þessum málum, jafnvel ekki á meðan ríkið fór með forræði stærstu viðskiptabankanna þriggja. Eftir dóminn sem féll á föstudaginn voru einu viðbrögð hæstv. ráðherra þau að benda fólki á að sækja rétt sinn fyrir dómstólum. Hann taldi m.a.s. að færi svo að Hæstiréttur staðfesti dóm héraðsdóms yrðu áhrifin engin því að greiðslujöfnun bankanna leysti allan vanda þeirra sem sitja uppi með stökkbreytt gengistryggð lán. Það sorglega er hins vegar að almenningur hefur ekki efni á að bíða og þaðan af síður að standa í kostnaðarsömum málaferlum við fjármálastofnanir. Á meðan sætir hann upptöku eigna til fullnustu lánasamninga sem hugsanlega eru ólöglegir. Það er ekki eins og að ráðherra hafi ekki ítrekað verið bent á þennan vanda. Þannig sendi talsmaður neytenda fyrirspurn til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra í október í fyrra um hvort ráðuneytið hefði aflað lögfræðiálits um lögmæti gengistryggðra lána. Engin svör hafa enn þá borist frá ráðuneytinu. Því hlýt ég að spyrja hvort ráðuneytið hafi aflað slíks lögfræðiálits. Ef svo er ekki vakna spurningar um hvort ráðherra hafi ekki sýnt vanrækslu í starfi. Ljóst er að við uppgjör ríkisins á kröfuhafa hinna föllnu banka við einkavæðinguna hina síðari, sem ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna stóð fyrir í fyrra, voru gríðarlegir hagsmunir í húfi við mat á þeim eignum sem færðar voru á milli gömlu og nýju bankanna. Hafi ráðuneytið hins vegar aflað slíks lögfræðiálits en látið hjá líða að gera það opinbert hlýtur það einnig að teljast vanræksla í starfi. Því hlýtur ráðherra að upplýsa nú hvort slíks álits hafi verið aflað. Ef ekki hlýtur ráðherra jafnframt að skýra hvers vegna það var ekki gert. Ef slíkt álit liggur fyrir hlýtur ráðherra jafnframt að skýra hvers vegna það hefur ekki verið lagt fram. Í viðtölum við fjölmiðla lýsti ráðherra því einnig yfir að allir væru sammála um að erlend lán væru lögleg hér á landi. Í því ljósi er athyglisvert að skoða lögskýringar við 1. gr. laga um gjaldeyrismál, nr. 87/1992, þar sem segir m.a., með leyfi forseta: „Rétt er að vekja athygli á því að það fer eftir búsetu útgefanda hvort verðbréf eru flokkuð sem innlend eða erlend en ekki myntinni sem verðbréfið er gefið út í. […] Svipað gildir um erlend lán. Í samræmi við notkun hugtaka í þessu frumvarpi er um að ræða erlent lán þegar innlendur aðili fær lán hjá erlendum aðila. Mynt lánsins ræður hér engu um. Í þeim tilvikum, þegar innlendur aðili tekur lán hjá erlendum aðila og endurlánar lánsféð öðrum innlendum aðila, telst fyrra lánið erlent lán en hið síðara innlent.“ Þess vegna óska ég eftir að ráðherra upplýsi hérna, fyrir framan Alþingi, hver hans skilgreining er. Hver er skilningur hans á því hvað er erlent lán og hvað er innlent lán?

Virðulegi forseti. Ef ég vík fyrst að síðustu spurningu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur um það hvað er innlent lán og hvað er erlent lán er það ekki höfuðmálið hér. Það skiptir í raun og veru engu máli, það sem skiptir máli er hvort farið er eftir lögum um vexti og verðtryggingu. Svo er auðvitað. Ég ætla ekki að reyna að snúa út úr fyrir þingmanninum. Ef einhver lánar í íslenskum krónum í Danmörku er það erlent lán þar þannig að spurningin um þjóðerni er ekki málið, heldur spurningin um það hvort menn hafi brotið þessi lög um vexti og verðtryggingu með því að lána í krónum með ólöglegri verðtryggingu. Það er spurningin, í raun og veru ekki spurningin um hvort lán er innlent eða erlent. Við stöndum núna frammi fyrir einu af því sem greiða þarf úr vegna falls bankanna og hruns krónunnar sem er sú staða að fjölmörg íslensk heimili og fyrirtæki eru verulega skuldsett, að hluta til í erlendri mynt eða íslenskum krónum með gengistryggingu ef menn taka það sjónarhorn. Auðvitað eru bankarnir allir fallnir og kröfuhafar þeirra hafa tapað stórfé út af m.a. þessum lánum. Í raun og veru má segja að frágangur þessara lána hafi verið alveg í takt við þann bægslagang sem fylgdi bankakerfinu að öðru leyti. Það var samkeppnisforskot bankanna að flýta sér svo mjög um alla hluti og vera svo djarfir og hanga ekki yfir smáatriðum að menn hafa greinilega ekki vandað sig mjög mikið við skjalagerðina og þess vegna hafa menn með flumbrugangi sínum búið til réttaróvissu algjörlega að óþörfu. Ef það hefði legið fyrir frá upphafi að lánin væru í erlendri mynt væri þetta álitamál ekki uppi sem nú er uppi. Engu að síður er álitamálið uppi og úr því þarf að greiða. Þetta er réttarágreiningur og það stendur upp á dómstóla að greiða úr honum. Það stendur hins vegar upp á framkvæmdarvaldið og eftir atvikum löggjafarvaldið að bregðast við þessu máli með öðrum hætti. Það hefur að verulegu leyti verið gert nú þegar þótt auðvitað sé aldrei búið að taka endanleg skref í því máli frekar en öðrum. Ýmislegt hefur verið gert, kannski er rétt að nefna fyrst það sem var gert strax haustið 2008 þegar þessi lán voru sett í alls konar frystingar og annað slíkt, síðan þegar menn náðu aðeins að anda á árinu 2009 voru fengin önnur úrræði, sérstaklega fyrir skuldsett heimili, sem miðuðu að því að lækka verulega greiðslubyrði og reyndar í sumum tilfellum lækka einnig verulega höfuðstól. Það er grundvallaratriði um það helsta sem framkvæmdarvaldið hefur beitt sér fyrir vegna þessa máls til þessa. Nú er staðan orðin sú, og það kann að koma mörgum á óvart, að úrlausn þessa ágreinings um það hvort um sé að ræða lán með ólöglegri gengistryggingu eða lögleg lán í erlendri mynt skiptir líklega ekki höfuðmáli fyrir alla lántakendur. Reyndar kann svo að vera að hún skipti engu máli fyrir mjög marga lántakendur. Þetta þarf vitaskuld að útskýra. Útskýringin á þessu er að ef niðurstaða dómstóla verður sú að þarna hafi verið um að ræða ólöglega verðtryggingu verður að greiða úr þeim málum með einhverjum þeim hætti sem er eðlilegur og byggir á sanngjörnum sjónarmiðum úr lögunum. Það er tiltekið í 18. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, og um vexti er rætt í 4. og 10. gr. þeirra laga, að miða ber við tiltekna vexti sem eru birtir af Seðlabankanum og eru hagstæðustu útlánavextir bankanna á hverjum tíma. Ef ekkert hefði verið gert síðan haustið 2008 mundi hagur lántaka batna mjög við það að Hæstiréttur úrskurðaði þessi lán öllsömul ólögmæt, en vegna þeirra aðgerða sem gripið hefur verið til, sem í mörgum tilfellum bæta mjög hag lántakenda, annaðhvort með því að færa niður höfuðstól eða með því að færa niður verulega greiðslur í hverjum mánuði og raun og veru tryggja lántakendur fyrir því að gengisfall krónunnar falli af fullum þunga á lántaka, en hugsanlega gefa lántaka kost á því að njóta þess ef krónan styrkist, kemur út að a.m.k. með langtímalán, eins og fasteignalán eru sem oft eru til 25–40 ára, skiptir ekki höfuðmáli hver niðurstaða dómstóla verður. Reyndar gæti það orðið verra fyrir lántakendur að dómur félli þeim í hag, ef við orðum það þannig, þ.e. að kröfur þeirra yrðu staðfestar. Hins vegar er rétt að halda því til haga að með skammtímalán eins og bílalán er þetta nokkuð óljósara. Það er eitt af því sem verður ekki hægt að reikna út fyrir heildina, það verður að reikna það út fyrir hvert lán fyrir sig. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál til umræðu því að staða þessara mála hér á landi er grafalvarleg. Meðan skilanefndir gömlu bankanna vinna hörðum höndum á ofurlaunum að því að hámarka arð umbjóðenda sinna, með þeim hætti að verja eignir og krefja skuldara skila, fer ekkert fyrir skilanefnd heimilanna sem á að standa vörð um hagsmuni þeirra. Skilanefnd heimilanna er í þessu tilfelli ríkisstjórn Íslands, og ætti að vera. Skilaboðin frá henni til umbjóðenda sinna, þ.e. heimilanna í landinu, eru þau að bankarnir eigi að bera byrðarnar, úrræði hafi verið tryggð sem geri fólki kleift að komast þokkalega skammlaust í gegnum þetta þrátt fyrir að um 90% þeirra sem hafa fengið úrlausn mála telji hana óviðunandi. Í ljósi þeirrar umræðu sem m.a. fór fram hér í morgun og einnig í ljósi hæstv. ráðherra og þeirra orða sem féllu frá honum hér virðist hins vegar enginn hafa það lengur á hreinu hver á að gera hvað eða hvenær meðan heimilin bíða eftir úrlausn í einhverri mynd sem gefur tilefni til meiri bjartsýni en ríkir nú um stundir. Þá fellur þessi dómur sem hér hefur verið gerður að umtalsefni sem skapar einhverja bylgju af bjartsýnisvotti í þeim anda að heimili og einstaklingar sem eru með hátt í 500 milljarða kr. undir í þessum lánum eygi einhverja lausn. Þess vegna fagna ég því frumvarpi sem hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur boðað. Ég lýsi yfir fullum stuðningi við það og hvet stjórnarliða til að veita því máli stuðning og vinna að því máli hratt og vel í gegnum þingið.

Virðulegi forseti. Ég þakka sömuleiðis fyrirspyrjanda fyrir að óska eftir þessari umræðu, enda brýnt að þingheimur og almenningur ræði þetta mikla hagsmunamál. Enn og aftur erum við minnt á þessar fordæmislausu aðstæður sem við erum í við að taka á eftirköstum þessa hruns sem átti sér stað fyrir einu og hálfu ári. Það er að sjálfsögðu erfitt að ræða fordæmisgildi þessa máls, enda hefur dómur Hæstaréttar ekki fallið. Við þurfum að gæta að því að lánasamningar almennings og fyrirtækja í erlendri mynt voru mjög fjölbreyttir og tóku m.a.s. breytingum innan sama banka á því tímabili sem erlend lán voru veitt. Því getur farið svo að viðskiptavinir sama banka séu með hvor sinn lánasamninginn þó að viðkomandi hafi kannski ekki upplifað það þannig. Þess vegna verður erfitt að meta hvaða áhrif þessi tiltekni dómur hefur verði hann staðfestur af Hæstarétti. Til dæmis mun hann væntanlega hafa lítil sem engin áhrif á þá sem fengu greitt út í erlendri mynt. Þannig voru lán flestra fyrirtækja, a.m.k. margra. Það verður einnig erfitt að sjá fyrir sér hversu mikil áhrif þetta hefur á skuldbreytingar einstakra lántakenda. Viðkomandi lántakandi fékk fjármuni afhenta og þarf því með einhverjum hætti að standa skil á þeim, en þá vakna spurningar hvort lánið muni bera verðtryggingu miðað við vísitölu í stað gengistryggingar. Svo er óvissa um vextina sem vera ber. Þá er ljóst eins og kom fram í máli ráðherra að bankarnir hafa boðið höfuðstólsleiðréttingu sem í einhverjum tilvikum getur reynst hagfelldari fyrir lántakendur en að taka upp þetta erlenda lán. Það er því alls óvíst hversu mikið staða einstakra lántakenda mun breytast verði þessi dómur staðfestur. Það er mikilvægt fyrir okkur öll að stíga varlega til jarðar í yfirlýsingum og ekki síður fyrir almenning að varast að draga miklar ályktanir að svo komnu máli. Við verðum öll að freista þess að eyða réttaróvissunni. Hún er óþolandi fyrir okkur öll.

Virðulegi forseti. Seinni dómur héraðsdóms er eitt dæmi um gjaldþrot verðtryggingar, hvort sem um er að ræða tengingu við gengi eða verðlag. Gjaldþrot verðtryggingarinnar má rekja til þess að hún ýtir undir áhættuhegðun lánastofnana. Bankarnir hvöttu fólk til að taka gengistryggð lán og tóku síðan stöðu gegn krónunni til að styrkja eigin efnahagsreikning. Verðtrygging lána með neysluvísitölu virkaði útlánahvetjandi fyrir lánastofnanir og skapaði hér aðstæður fyrir verðbólur. Nægir að nefna hlutabréfabóluna um aldamótin og nýsprungna fasteignabólu. Áhættusækni lánastofnana hefur þýtt að reglulega á sér stað mikil eignatilfærsla frá lántakendum til fjármagnseigenda. Verðtryggð lán kosta í flestum tilvikum meira en óverðtryggð lán þar sem verðtryggingin margfaldar lánsupphæðina á lánstímanum. Frú forseti. Það er komið að endalokum verðtryggingar. Gera þarf fólki kleift að breyta gengistryggðum og verðtryggðum lánum í óverðtryggð lán með fasta vexti í ákveðinn tíma. Slík aðgerð mun styrkja samstöðu lántakenda þar sem allir eru þá með sams konar lánskjör. Skortur á samstöðu meðal lántakenda er ein mikilvæg ástæða þess að ekki hefur farið fram höfuðstólslækkun á lánum heimilanna. Frú forseti. Ég vil geta þess að Seðlabanki Íslands er nú að vinna skýrslu um leiðir til að draga úr vægi verðtryggingar. Viðskiptanefnd fyrirhugar að halda opinn fund í byrjun mars þar sem ræða á niðurstöðu skýrslunnar og frumvarp framsóknarmanna um afnám verðtryggingar og þak 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir að vekja máls á þessu í þinginu í dag. Nú hefur ríkisstjórnin og hæstv. ráðherra efnahags- og viðskiptamála eiginlega síðasta tækifærið til að vera það sem á vondri íslensku kallast „pró-aktífur“ en ekki „re-aktífur“. Dómur hefur þegar fallið í héraði og það er viss réttaróvissa. En það sem við vitum og er engin óvissa um er að það hefur orðið algjör forsendubrestur. 40.000 einstaklingar eru með gengistryggð bílalán, og 11% af húsnæðislánum eru gengistryggð. Hvað á þetta fólk að gera? Á það að leita réttar síns? Og hvað með öll fyrirtækin sem eru einnig með gengistryggða lánasamninga? Ég held að í meginatriðum hafi stjórnvöld þrjá kosti, í fyrsta lagi að stórauka við öll fjárframlög til dómskerfisins svo það geti tekið á öllum þessum málum. Þá duga engar smásummur. Eins væri hægt að setja einhverja löggjöf um hópmálsókn eða í þriðja lagi, og það er sá kostur sem ég aðhyllist, að hafa forgöngu um almennar leiðréttingar með einhverjum hætti. Með þeirri leið gætum við komið á einhvers konar réttlæti. Það er einmitt tilfinningin fyrir því að við búum í réttlátu þjóðfélagi sem okkur skortir og hún er okkur svo nauðsynleg til að fólk vilji búa hérna áfram, greiða skattana sína og taka þátt í uppbyggingu samfélagsins.

Virðulegi forseti. Erlend lán og sá dómur sem hefur verið hér til umræðu er að sjálfsögðu mjög stórt og mikið mál sem þarf að fara yfir. Því er mikilvægt að það frumvarp sem hv. þm. Eygló Harðardóttir er fyrsti flutningsmaður að fái fljóta og örugga meðferð í gegnum þingið þannig að tryggja megi að þeir sem vilja leita réttar síns þurfi ekki að bíða mánuðum saman eftir því að dómstólar hafi tækifæri til að fjalla um þeirra mál. Það sem er æpandi í allri þessari umræðu um lán til heimila og fyrirtækja, bílalán og annað er sinnuleysi og aðgerðaleysi stjórnvalda fyrir hóp skuldara, fyrir þá sem skulda, fyrir heimilin og fyrir þá aðila sem eru með bílalán. Það sýnir sig best að þegar stjórnarþingmenn eru spurðir út í það í útvarpinu hvað hafi verið gert verður fátt um svör. Þeir geta lítið bent á árangur eða aðgerðir sem einhverju skipta. Í samfélaginu varð forsendubrestur sem ekki hefur enn þá verið tekið tillit til varðandi þá er skulda. Allt hefur verið gert sem hægt er að mínu viti til að reyna að verja hag fjármagnseigenda og þeirra sem eiga aura. Það á eftir að gera eitthvert gagn fyrir skuldarana sem eru flest heimilin og fjölskyldurnar. Það þarf að grípa til almennra aðgerða, frú forseti, það þarf að fara í þennan forsendubrest sem varð og hætta að horfa hjá eins og þetta lagist bara með tímanum. Það þýðir ekki að segja að þeir sem tóku erlend lán hafi gert það eingöngu til að „gambla“. Þetta er fólk sem var að flýja umhverfi sem var óásættanlegt, vaxtaumhverfi sem ekki var fólki bjóðandi. Frú forseti. Tíminn líður hratt. Í kvöld er fundur hjá Hagsmunasamtökum heimilanna í Iðnó. Ég hvet þingmenn sem það mögulega geta og aðra til að fjölmenna á þann fund og sýna baráttu þeirra stuðning í verki því að þar eru á ferðinni samtök sem svo sannarlega bera hag heimilanna fyrir brjósti.

Frú forseti. Það má alveg segja að fyrir sex til átta árum þegar lánafyrirtæki hófu að lána bundið við dagsgengi erlendra miðla hafi það kannski verið ein skýrasta birtingarmyndin á óraunsæi veltiáranna. Nú stöndum við frammi fyrir því að þeir sem gerðu bílalánasamninga standa út af með lán upp á 120 milljarða kr. Það eru bílalánin sem eru mörgum þyngri fjötur um fót en húsnæðislánin af því að, eins og hv. þm. Magnús Orri Schram og fleiri röktu hérna ágætlega áðan, bankarnir eru með þokkaleg og viðunandi úrræði að mörgu leyti varðandi húsnæðislánin. Hitt er hins vegar óleyst af því að helmingur bílalána er með þessum hætti og ljóst að greiðslujöfnun á þeim og framlenging gerir það að verkum að fólk er að greiða af bílnum löngu eftir afskrift og eðlilegan nýtingartíma hans. Mestu skiptir núna að eyða þeirri miklu óvissu sem ríkir um bindingu þessara lána við dagsgengi erlendra gjaldmiðla. Það varð algjör forsendubrestur gagnvart þessum lánum við gengisfallið sem byrjaði í mars 2008 og lauk í nóvember. Síðan hefur óvissan legið yfir þessum málum. Stjórnvöld hefðu hugsanlega getað fært öll þessi lán yfir í íslenskar krónur á tökugengi framreiknað út frá eðlilegum forsendum og leyst þannig málið allt í heild sinni en það var ekki gert og þess vegna hefur þetta kraumað undir niðri. Núna er mikil óvissa uppi um þessi mál eftir seinni dóm héraðsdóms. Það er gríðarlega mikilvægt að málið fái flýtimeðferð, því sé áfrýjað til Hæstaréttar þannig að hann geti skorið úr um málið og það þannig leyst í eitt skipti fyrir öll.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka þetta mál upp. Málshefjandi minntist á að eitt vandamálið væri að hæstv. ráðherra væri mjög áhugalaus. Ef einhver velktist í vafa um þessa fullyrðingu hv. þingmanns, málshefjanda, staðfesti hæstv. ráðherra það að hann er afskaplega áhugalaus þegar kemur að þessu. Hann svaraði engum spurningum frekar en fyrri daginn, enda er það kannski svo að þegar hæstv. ráðherra í ríkisstjórn Íslands lítur á Alþingi Íslendinga sem Morfís-keppni og finnst, svo ég vitni beint í orð hæstv. ráðherra, asnalegt að taka þátt í því þegar hann er orðinn fimmtugur af því að hann gerði það þegar hann var tvítugur erum við kannski ekkert í sérstaklega góðum málum. Hér er málið mjög einfalt. Það er ótrúlegt að þessi réttaróvissa sé uppi. Það er ótrúlegt að fjármálastofnanir hafi gengið þannig frá hlutum. Og það er líka ótrúlegt að það hafi farið í gegnum þau eftirlitskerfi sem við vorum með. Þetta er hins vegar staðan. Stóra einstaka staðan er að það fólk sem keypti 2007 og 2008 er í miklum erfiðleikum. Staðreyndin er sú að menn hafa ýtt þeim vanda á undan sér. Hér vantar pólitíska forustu í landinu til að taka á þeim málum. Svo einfalt er það. Þetta fólk hefur séð mikla von í þessum dómi. Sama hvað hæstv. ráðherra segir mun þetta nýtast ýmsum vel ef niðurstaðan verður á þennan veg þó að það muni skapa vanda annars staðar. Niðurstaðan er hins vegar sú að það þarf að leysa úr þessari réttaróvissu, allir eru sammála um það, en síðan komumst við ekki hjá því - og æskilegast væri að við mundum gera það saman - að vinna að því að finna lausn á vanda þessara heimila, sem bíða enn, en þeim var lofað úrlausn fyrir rúmu ári.

Frú forseti. Það hefur lengi verið skoðun mín að það ætti að afnema verðtryggingu lánaskuldbindinga. Fyrir því sjónarmiði hef ég talað lengi og reyndar löngu áður en við lentum í þeim efnahagshremmingum sem við stöndum frammi fyrir núna. Ég tel að verðtryggingin endurspegli ekki heilbrigða viðskiptahætti. Áhættan er öll lántakanda megin, en ekki lánveitandans. Það tel ég ekki bera vott um heilbrigða viðskiptahætti. Gengistrygging útlána er í raun ein tegund verðtryggingar. Nú hefur Héraðsdómur Reykjavíkur dæmt þessa tengingu óheimila og enda þótt annar dómur sé til sem kemst að annarri niðurstöðu er þetta sú staða sem margir horfa á í dag, og við öll væntanlega. Ég tel að það sé í raun ótrúlegt að þetta hafi getað gerst, þ.e. að lánastofnanir sem eru eða eiga a.m.k. að vera með sérþekkingu á lögum um lánastarfsemi, þar með talið lögunum um vexti og verðtryggingu, hafi getað boðið upp á starfsemi sem a.m.k. orkar tvímælis að standist lögin, að ég tali nú ekki um að eftirlitsstofnanir hafi ekki gert við þær athugasemdir. Þetta er enn eitt dæmið um að eftirlitsstofnanirnar á þessu sviði, Fjármálaeftirlitið og Seðlabanki, hafi í raun brugðist hlutverki sínu. Þetta er ekki eina dæmið sem við höfum horft fram á hér undanfarna mánuði og missiri sem þannig er statt um. Ég tel þess vegna að hér hafi forsendur brostið að miklu leyti fyrir þá lántakendur sem eiga í hlut. Sú réttaróvissa sem hefur skapast er ekki bara bagaleg, hún kallar að mínu viti beinlínis á aðgerðir til að tryggja að lántakendurnir beri ekki skaða af þeirri réttaróvissu, a.m.k. á meðan beðið er endanlegrar niðurstöðu Hæstaréttar sem vonandi verður sem allra fyrst þannig að þessari óvissu verði eytt. Ég hefði gjarnan viljað heyra viðhorf hæstv. ráðherra til þess hvaða aðgerða er hægt er að grípa til til þess að lántakendur beri ekki skaða á meðan beðið er endanlegrar niðurstöðu.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér eitt brýnasta mál sem lýtur að almenningi í landinu, þ.e. þann gjörning að bankar skuldsettu fólk í erlendri mynt án þess að gera því grein fyrir að það er algjörlega fráleit skuldsetning frá hvers konar hagfræðilegu og rökfræðilegu sjónarmiði nema það hafi tekjur á móti í erlendri mynt. Fjármálastofnanir blekktu fólk með því að láta það ekki vita af þessu. Auk þess að veita rangar upplýsingar tóku þessar sömu fjármálastofnanir stöðu gegn íslenska gjaldmiðlinum til að lagfæra sína eigin fjárhagsstöðu. Þetta er búið að vera alveg geggjað fjármálaumhverfi en því miður, hv. þingmenn, hefur afskaplega lítið breyst. Yfirlýsing hæstv. forsætisráðherra í gær um algert aðgerðaleysi í málefnum fjármálafyrirtækja og banka er áframhald á mjög öfgakenndri frjálshyggju sem hér hefur riðið húsum. Það á ekkert að gera. Það kemur okkur ekkert við. Heimilin geta bara étið það sem úti frýs. Það er ekkert réttlæti á Íslandi í dag - nema fyrir fjármagnseigendur. Það er ömurlegt að horfa upp á algert aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar í því að hjálpa almenningi. Hér hefur komið fram hjá fleirum að eftirlitsstofnanir í þessu máli hafa brugðist, þær brugðust algjörlega, en þær eru enn þá fullmannaðar sama fólkinu og brást á sínum tíma. Ég hef tæpt á því oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að stjórnsýsluúttektir þurfi að fara fram á þessum stofnunum og samskiptum þeirra við fjármálaráðuneyti og efnahags- og viðskiptaráðuneyti en það er enginn vilji til þess af hálfu ríkisstjórnarflokkanna, þingmanna þeirra eða ráðherra. Þess vegna erum við enn þá á sama ömurlega staðnum og almenningi blæðir. Orðið velferðarstjórn á við um ýmsar ríkisstjórnir, en ekki þessa.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna eftir að hafa hlustað á svör hæstv. ráðherra að ég hef miklar áhyggjur af ranghugmyndum ráðherrans. Þær birtast m.a. í því að ráðherrann heldur því fram að þó að Hæstiréttur staðfesti dóm héraðsdóms verði áhrifin engin því að greiðslujöfnun bankanna leysi allan vanda þeirra sem sitja uppi með stökkbreytt gengistryggð lán þannig að með núverandi úrræðum geti fólk bara lækkað greiðslubyrðina nú þegar, það skipti engu máli hver höfuðstóll lánanna er. Það er alveg ótrúlegt að hlusta á þetta. Þetta hefur svo sem birst í fleiri málum þar sem útreikningur greiðslubyrði er lausn allra mála og höfuðstóll og heildarskuldabyrði þeirra skipta engu máli. Þannig má jafnvel færa rök fyrir því að nákvæmlega þessar ranghugmyndir hafi verið einn af grundvöllum útrásarinnar og það sem setti íslenskt hagkerfi á hliðina. Það sorglega er að þessar ranghugmyndir ráðherrans koma á engan hátt í veg fyrir fjölda gjaldþrota einstaklinga og fyrirtækja sem sætt hafa upptöku eigna til fullnustu lánasamningum sem hugsanlega eru ólöglegir. Ég ítreka líka fyrri spurningar mínar um lögfræðiálitið sem talsmaður neytenda kallaði eftir. Hann spurði hvort hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefði óskað eftir því að gert yrði álit á því hvort þessir lánasamningar væru löglegir eða ekki. Ég lýsi líka yfir áhyggjum mínum af því að svo virðist sem hugsanlega sé þetta lögfræðiálit ekki til í ráðuneytinu - sem gæti kannski verið skýring á því af hverju ráðherrann virðist ekki skilja spurningar mínar um muninn á innlendum og erlendum lánum. Hann gerir sér kannski grein fyrir því þegar dómur verður fallinn í því máli því að mér skilst að það sé líka komið fyrir Héraðsdóm Reykjavíkur.

Virðulegi forseti. Fyrst vegna orða hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, ég veit ekki betur en að efnahags- og viðskiptaráðuneytið hafi veitt talsmanni neytenda allt það liðsinni og afhent honum öll þau skjöl sem hann hefur óskað eftir þannig að ég skil nú ekki alveg forsendur spurningarinnar. Við getum rætt það betur síðar. Við getum líka rætt ýmislegt annað betur síðar, m.a. framtíðarfyrirkomulag peningamála á Íslandi, framtíð verðtryggingarinnar, hugsanlega upptöku evru og margt því um líkt, en það tekst ekki á þeim stutta tíma sem hér er undir. Ég mótmæli því jafnframt harðlega sem kom fram í máli nokkurra þingmanna að ríkisstjórnin, eða sá sem hér stendur, hafi sýnt eitthvert sinnuleysi í þessum málum. Þetta var unnið nákvæmlega á þann hátt sem var skynsamlegt að gera, fyrst vitaskuld af þeirri ríkisstjórn sem var við völd 2008 með bráðaaðgerðum, frystingum og öðru slíku, síðan 2009 með því að búa til meiri langtímaúrræði sem eru ekki bara greiðslujöfnunin heldur líka ýmislegt annað. Staðreynd málsins er sú að ef reiknuð er út staða lántakenda sem nýta sér þessi úrræði, hvort sem það er greiðslujöfnun eða þau úrræði sem bankarnir hafa boðið upp á að eigin frumkvæði, eins og að lækka höfuðstól verulega þegar lánum er breytt í krónur, eru þeir mjög líklega í svipaðri stöðu og jafnvel betri en þeir verða í ef dómstóll dæmir þessi erlendu eða gengistryggðu lán öll ógild og þau eru þá uppreiknuð miðað við þá vexti sem tilgreindir eru í 4. og 10. gr. laga um vexti og verðtryggingu sem eru þá hagstæðustu innlendu vextirnir sem eru í boði, annaðhvort verðtryggðir eða óverðtryggðir. Þess vegna finnst mér mjög varhugavert þegar þingmenn vekja einhverjar falsvonir um að það sé einhver von til þess að Hæstiréttur Íslands komist að niðurstöðu sem lækkar lán mjög mikið umfram það sem þegar hefur náðst fram með þeim fjölmörgu úrræðum sem eru í boði.

Leyfa Hæstarétti að dæma það.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar þar sem Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa sóknaráætlun til að efla atvinnulíf og samfélag um allt land. Fyrirhuguð sóknaráætlun er liður í efnahagslegri endurreisn þjóðarbúsins og hefur það að markmiði að Ísland verði í fararbroddi í verðmætasköpun, menntun, velferð og lífsgæðum. Til þess að svo megi verða þarf að huga sérstaklega að því hvernig hægt er að tryggja samkeppnishæfni landsins til lengri tíma. Sóknaráætlunin felur í sér áform um fjárfestingu í atvinnustarfsemi, mannauði og nauðsynlegum innviðum efnahagslífsins og stefnu um hvernig megi styrkja menntun og menningu, nýsköpun og þróun umhverfismála og samfélagslega innviði. Grundvöllur atvinnustefnunnar skal vera fjölbreytni, jafnræði, heilbrigðir viðskiptahættir, jafnrétti og græn atvinnuuppbygging í samræmi við hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Skipaður hefur verið hópur sem hefur yfirstjórn með undirbúningi og framkvæmd verkefnisins. Lögð er áhersla á að breið samstaða náist um sameiginlega framtíðarsýn og lykilákvarðanir í endurreisnarstarfinu. Stýrihópnum er því ætlað að vinna verkefni í góðu samráði við aðila vinnumarkaðarins, landshlutasamtök sveitarfélaga, hagsmunaaðila og hugmyndaríkt fólk á viðkomandi svæðum. Þá munu hlutaðeigandi ráðuneyti og undirstofnanir þeirra vinna með stýrihópnum að afmörkuðum þáttum. Heildstæð sýn og sameiginleg markmið tryggja markvissari og öflugri áætlanagerð. Með sóknaráætluninni er ætlunin að samþætta opinberar áætlanir sem miða að því að efla atvinnu, menntun og endurskipulagningu opinberrar þjónustu. Þannig verði stuðlað að betri nýtingu fjármuna og öflugu samstarfi stjórnsýslustiga og stofnana, þvert á ráðuneyti. Við stefnumótunina skal sérstaklega huga að hópum sem hætt er við atvinnuleysi til langs tíma í kjölfar efnahagshrunsins, gera áætlanir sem miða að samfélagslegri þátttöku og virkni allra auk þess að styrkja samfélagslega innviði velferðarþjónustu, menntakerfis og menningarlífs. Ein grunnstoð verkefnisins er að kalla fram framtíðarsýn fyrir landið í heild og einstaka landshluta. Lagt verður heildstætt mat á styrkleika Íslands og tækifæri og hvernig sækja megi fram, ekki síst á sviði mennta- og atvinnumála. Félagsvísindastofnun og Hagfræðistofnun Háskóla Íslands hafa unnið stöðuskýrslu um þróun íslensks samfélags síðustu 20 árin. Á vegum iðnaðarráðuneytisins og Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands hafa verið unnar svokallaðar sviðsmyndir sem verða nýttar sem grundvöllur fyrir stefnumótunarvinnuna. Aðferðin hefur verið mikið notuð við gerð landshluta- og svæðisáætlana víða um heim og er sömuleiðis algeng við mótun og uppbyggingu klasa. Þá verða nýttar og samþættar stefnumótun sóknaráætlunar niðurstöður og hugmyndir sem fram komu á þjóðfundi sam haldinn var í nóvember 2009 að frumkvæði sjálfsprottins hóps sjálfboðaliða. Önnur grunnstoð verkefnisins er hagræn greining til næsta áratugar, greining á samkeppnishæfni og mótun atvinnustefnu. Efnahags- og viðskiptaráðuneytið mun hafa forustu um gerð hagrænnar greiningar til næsta áratugar í samvinnu við Seðlabanka og fjármálaráðuneyti og að höfðu samráði við aðila vinnumarkaðarins. Þar vera skilgreindir lykilþættir sem áhrif geta haft á verðmætasköpun og hagsæld. Jafnframt verða dregnir fram styrkleikar og veikleikar íslensks efnahagslífs og lykilviðfangsefni sem stuðla að efnahagslegum stöðugleika. Á grundvelli hennar verður sett fram forgangsröðun áherslna verkefna og fjárfesting í sóknaráætlun. Árangursviðmið verða skilgreind, m.a. með hliðsjón af alþjóðlegum mælikvörðum, og þeim fylgt frá ári til árs í þeim tilgangi að meta og bæta jafnt og þétt framvindu á einstökum sviðum. Í því augnamiði hefur verið settur á fót verkefnahópur um samkeppnishæfni sem er ætlað að móta áherslur sem aukið geta samkeppnishæfni landsins. Við mælingu á samkeppnishæfni er að grunni til gengið út frá greiningum og mælingum Alþjóðaefnahagsráðsins sem Ísland er þátttakandi í. Að auki mun verkefnahópurinn líta til alþjóðlegrar samantektar rannsókna og verkefna á þessu sviði sem geta orðið mikilvæg eða áhugaverð viðbót við mælingar Alþjóðaefnahagsráðsins. Fimm hópar skipaðir sérfræðingum úr atvinnulífi, stjórnsýslu og háskólaumhverfi munu rýna mælingar og gera tillögur til umbóta hver á sínu sviði. Loks hefur verið settur á fót samráðshópur til þess að halda utan um vinnu við mótun atvinnustefnu. Honum ber að hafa víðtækt samráð við atvinnulíf, félags- og hagsmunasamtök. Sóknarfæri hefðbundinna atvinnuvega verða skoðuð en megináhersla verður á ný tækifæri til sóknar. Þriðja grunnstoð verkefnisins er samþætting opinberra áætlana, endurskipulagning opinberrar þjónustu og efling sveitarstjórnarstigsins sem miðar að því að efla atvinnu, menntun og opinbera þjónustu. Þannig verður stuðlað að betri nýtingu fjármuna og öflugu samstarfi stjórnsýslustigs og stofnana þvert á ráðuneyti. Lögbundnar áætlanir sem skal samþætta eru samgönguáætlun, fjarskiptaáætlun, byggðaáætlun, áætlanir í ferðamálum, áætlun um orkubúskap þjóðarinnar, hagnýtingu orkulinda og annarra jarðrænna auðlinda landsins og framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum. Enn fremur áætlanir í mennta- og menningarmálum, áætlanir um þróun vísinda- og nýsköpunarumhverfisins, markáætlanir Vísinda- og tækniráðs og áætlanir í umhverfis- og skipulagsmálum. Samþætt sóknaráætlun skal gerð fyrir landið í heild en jafnframt skulu unnar sóknaráætlanir fyrir einstök landsvæði þar sem landinu er skipt í átta svæði sem hvert um sig stefni að sameiginlegu markmiði til samfélagslegrar uppbyggingar. Landsvæðin eru: vestursvæði, Vestfjarðasvæði, norðvestursvæði, norðaustursvæði, austursvæði, suðursvæði, Suðurnes og höfuðborgarsvæði. Sérstaklega verða skoðaðir sameiginlegir sóknarmöguleikar svokallaðs suðvestursvæðis, þ.e. stórhöfuðborgarsvæðis, sem nái til alls suðvesturhluta landsins, þ.e. frá Borgarfirði í vestri til Árborgar í suðri. Í sóknaráætlun fyrir landið í heild verði lagt heildstætt mat á styrkleika Íslands og tækifæri og hvernig sækja megi fram, ekki síst á sviði mennta- og atvinnumála. Í áætluninni munu m.a. koma fram meginmarkmið, undirmarkmið, forgangssvið og forgangsverkefni sem miða að því að efla hagsæld og velmegun landsins í heild og auka lífsgæði og getu efnahags- og atvinnulífs til að standast alþjóðlegan samanburð. Sóknaráætlun landshluta er ætlað að stuðla að því að tryggja eftir föngum að hver og einn landshluti nýti kosti sína og styrkleika til hins ýtrasta í þágu sömu heildarhagsmuna. Við núverandi aðstæður er skiptingu landsins í svæði jafnframt ætlað að skapa viðspyrnu í atvinnulífi og stuðla að sterkum samfélögum og lífsgæðum til framtíðar. Landshlutasamtök sveitarfélaga munu gegna mikilvægu hlutverki við gerð áætlunar á hverju svæði. Gengið er út frá því að sveitarfélögin á hverju svæði vinni saman að ákveðnum verkefnum og að náin samvinna verði á milli svæða. Markmiðið er m.a. að efla burði svæða og sveitarfélaga til að taka að sér verkefni og auka valddreifingu. Sameinuð sveitarfélög innan svæða eða öflugt samstarf sveitarfélaga á hverju svæði fyrir sig er því í raun forsenda fyrir slíkum verkefnaflutningi. Almennt ætti þó að huga að því að hafa verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem skýrasta, tryggja að tekjustofnar fylgi með verkefnunum og forðast þannig ágreining í kjölfar flutnings. Í því efni þarf jafnframt að hafa í huga stjórnsýsluverkefni sem nú eru hjá sveitarstjórnum en eiga betur heima hjá ríkinu. Til undirbúnings sóknaráætlun landshluta hafa verið skipulagðir vinnufundir á hverju svæði þar sem sett eru fram stefnumótandi valkostir og þeir ræddir. Sá fyrsti var á Egilsstöðum 30. janúar og sá síðasti verður á höfuðborgarsvæðinu 20. mars nk. Svo vel takist til við gerð sóknaráætlunar fyrir einstök svæði hefur átt sér stað greining á styrkleikum og veikleikum hvers svæðis. Vinnubrögðin og verklagið endurspegla gildin og eru þar að hluta til lögð til grundvallar gildi þjóðfundar um heiðarleika, réttlæti og virðingu. Fundir þeir sem haldnir hafa verið um land allt eru sniðnir eftir þjóðfundinum í Laugardalshöll. Mauraþúfan sem undirbjó það verkefni er meðal undirbúningsaðila að sóknaráætlun. Með þeim hætti virðum við þeirra mikilsverða frumkvæði. Ekki síður er þýðingarmikið að unnið sé að verkefninu á opinn og gegnsæjan hátt og að fólk og fyrirtæki, landshlutar og stofnanir geri það að sínu, eignist hlutdeild í því og líti á sóknaráætlun sem sitt tækifæri. Í sóknaráætlun 20/20 felst ekki síst vilji til þess að opna á milli hólfa sem við höfum tilhneigingu til að halda hugsunum okkar og gjörðum innan á milli áætlana, milli landshluta, milli stofnana, milli ríkis og sveitarfélaga, og freista þess að sameinast í nýrri sýn, nýjum takti og árangursríkum aðferðum sem skila okkur áleiðis til betra samfélags. Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir því að þessari tillögu verði vísað til allsherjarnefndar, en set það að öðru leyti í hendur á forseta ef það er önnur nefnd sem þetta ætti frekar heima í.

Virðulegi forseti. Hér liggur fyrir tillaga til þingsályktunar um sóknaráætlun til eflingar atvinnulífi og samfélagi um land allt og er hluti af 20/20 sóknaráætlun svokallaðri, ef ég skil þetta bix rétt. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra að því hver sé fyrirmyndin að þessari vinnu. Hver sé fyrirmyndin að þessari sóknaráætlun, 20/20 áætluninni. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það geti verið að fyrirmyndin sé það plagg sem ég held hér á sem heitir Europe 20/20. Ég er að velta fyrir mér hvort sú vinna sem hér er í gangi á vegum ríkisstjórnarinnar, þar sem farið er um allt land og er túlkað og sett upp sem einhvers konar framtíðarsýn, eða hvað á að kalla það, hvort sú framtíðarsýn sé hluti af undirbúningnum fyrir aðildarviðræður og mögulega inngöngu landsins í Evrópusambandið. Ef við skoðum Europe 20/20 og það sem þar er að baki þá er þetta mjög keimlíkt því sem þar er verið að vinna að. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort þetta sé fyrirmyndin.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningar hans og að blanda sér í þessa umræðu. Ég held að í þessari sóknaráætlun sé verið að setja fram mjög áhugavert tækifæri fyrir landið í heild og einstaka landshluta. Það er spurt um hvaðan fyrirmyndin er sótt. Hún er m.a. sótt til Danmerkur en ekki síður til Írlands þar sem slíkar áætlanir voru unnar og hefur mjög vel til tekist. Þeir sem hafa unnið þessa áætlun og verið þar í forustu hafa m.a. heimsótt Írland í því skyni að fara yfir verkefnið og hvernig það var unnið af þeirra hálfu. Það er því ekki síst þaðan sem hugmyndin er sótt og síðan til Danmerkur. Um það hvort þetta sé hluti af Evrópusambandinu og þeirri áætlun sem hv. þingmaður vísaði í þá er það ekki.

Frú forseti. Ég vil fyrst vekja athygli á því að gerð hefur verið breyting á þeirri dagskrá sem lá fyrir þessum fundi í dag. Þetta mál átti að koma til umræðu síðar í dag, það var síðast á dagskránni. Ég er nokkuð sannfærður um að margir þingmenn sem hefðu haft áhuga á að taka þátt í þessari umræðu og viljað leggja hér orð í belg í mikilvægu máli áttu von á því að umræðan færi fram síðar í dag. Ég mun inna forseta eftir því síðar hver ástæðan var fyrir því að dagskránni var breytt með þessum hætti og án nokkurs samráðs við formenn þingflokka, í það minnsta stjórnarandstöðunnar. En gott og vel, hingað er málið komið. Ég er þeirrar skoðunar að það sé tímabært og jákvætt að við reynum að samþætta sem best það sem við erum að gera í samgöngumálum, hvað varðar öll samskipti, samskiptakerfi o.s.frv. Við erum með lögbundnar áætlanir um hvernig skuli farið með ríkisfjármuni og hvar þeim skuli vera beitt til þess að efla byggð í landinu og efla almenna velferð. Því hlýt ég að fagna þessum þættinum og tel að það sé í sjálfu sér löngu tímabært að ná fram meiri aga og meiri samvinnu hvað þessa þætti varðar. Síðan er þetta hitt, þ.e. hvernig best sé að standa að þessu. Ef ég hefði svolítið meiri trú á ríkisstjórninni þá mundi ég nú einmitt fagna því að ríkisstjórninni væri falin þessi vinna en það verður að segjast eins og er að eftir að hafa fylgst með störfum þessarar ríkisstjórnar í eitt ár er ég ekkert sérstaklega bjartsýnn á að mikið komi úr þessari vinnu, því miður. En við skulum láta reyna á það og sjá hvað verður. Ég er viss um að í það minnsta þetta er ekki til hins verra, að menn reyni að ná saman þessum þáttum. Mig langar aðeins að velta hér upp ákveðnum hugtökum. Hér er talað um það að tryggja, frú forseti, og með leyfi: „Að tryggja samkeppnishæfni landsins til lengri tíma.“ Þetta er gott og göfugt markmið en þegar verið er að ræða um samkeppnishæfni landa og þátt ríkisvaldsins í því þá verða menn að skilja að það er mjög mikilvægt að nálgast þetta út frá almennum sjónarmiðum. Hvað á ég við með þessu? Ég tel ekki skynsamlegt að ríkisstjórnir, hvort sem það er þessi ríkisstjórn eða einhver önnur, taki ákvörðun um t.d. of mikið eða taki of stórar ákvarðanir, of mikinn þátt í ákvörðunum um einstaka þætti atvinnuuppbyggingar, veðji um of á einstaka atvinnuþætti. Það sem ég tel að megi alveg gagnrýna hér í gegnum tíðina, t.d. varðandi stóriðjuuppbyggingu og má þar nefna umræðuna um Kárahnjúkavirkjun, ég held að það hafi verið alveg gagnmerk rök - þó menn hafi ekki kannski verið alveg sammála þeim - sem voru færð fram á þeim tíma, að það hefði kannski verið betra að bíða með framkvæmdina. Menn hafa líka velt fyrir sér hvað varðar umræðuna um eignarhaldið á Landsvirkjun hvort heppilegt sé að sami aðilinn sé eftirlitsaðili fyrir þjóðina á umhverfinu, þ.e. ríkið, og um leið eigi ríkið og reki aðalorkufyrirtækið, sem síðan virkjar o.s.frv. Allt er þetta til umhugsunar en punkturinn er þessi: Það er auðvitað fólkið í landinu sjálft, fyrirtækin og samtök fólksins í landinu, sem síðan eiga að taka ákvarðanir um hvað það er sem við erum best í að gera. Samkeppnishæfnin felst í því að við höfum hér regluverk sem er skýrt og öruggt. Að það sé eftirlit með því að menn fari eftir reglum, að reglurnar séu einfaldar og þær séu ekki til þess fallnar að gera mönnum erfiðara fyrir þegar kemur að atvinnuuppbyggingu. Jafnframt skiptir alveg gríðarlega miklu máli að skattar séu ekki háir, að það sé gætt mikils hófs í skattlagningu, að ríkissjóður landsins sé rekinn í sem bestu jafnvægi, að það sé festa í stjórn peningamála og að það sé festa í allri stjórnsýslu. Það er þannig sem þjóðir ná samkeppnisforskoti. Það er grundvöllurinn. Við Íslendingar erum blessuð þjóð hvað það varðar að við eigum alveg gríðarlegar auðlindir, bæði orkuna, náttúruna, fiskinn í hafinu umhverfis landið og kannski síðast en ekki síst, mannauðinn, menntunina og mikinn og öflugan vilja til þess að vinna. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli. Það er í þessu sem grundvallaratriðin eru fólgin þegar kemur að samkeppnishæfni þjóðar. Þess vegna verð ég að segja eins og er, þó að ég fagni að öllu leyti því að þessi tillaga sé komin fram, að það náttúrlega er í landinu ríkisstjórn sem kaus að fara þá leið að hækka ekki bara skatta - þegar það hafði verið bent á leið til þess að komast hjá því að gera það, ábyrgar leiðir til þess að komast hjá því að gera það - heldur líka fór í það að kollsteypa og gjörbreyta skattkerfinu án nokkurs undirbúnings, án þess að leggja niður fyrir sér nákvæmlega hvaða afleiðingar slíkar breytingar á skattkerfinu mundu hafa í för með sér, sem gerði það auðvitað að verkum og hefur gert það að verkum að nú þegar hefur samkeppnishæfni landsins stórskerst. Í hverju felst það? Það felst í því að það er núna óvissa um hvað fram undan er í skattamálum, enda sagði hæstv. fjármálaráðherra á fundi nú nýverið þegar hann var að lýsa skattastefnu ríkisstjórnarinnar, með leyfi forseta, þá á erlendri tungu: „You ain't seen nothing yet.“ Sem útleggst væntanlega: „Þið hafið ekki séð neitt enn þá.“ Með öðrum orðum þá er gríðarleg óvissa um skattastefnu ríkisstjórnarinnar. Þegar við fáum svona þingsályktunartillögu þar sem ríkisstjórnin talar um samkeppnishæfni landsins þá fer maður auðvitað að bera saman hvað ríkisstjórnin hefur verið að gera undanfarna mánuði og undanfarin missiri og svo þau annars ágætu og fallegu orð sem hér eru sett á blað. Þetta er ágætlega og sniðuglega samansettur texti en hann er bara í svo hrópandi mótsögn við það sem þessi ríkisstjórn hefur verið að gera undanfarna mánuði og missiri. Ég ætla að taka eitt lítið dæmi. Það er ekki stórt en það er alveg lýsandi. Það snýr að hæstv. sjávarútvegsráðherra sem kemur úr flokki Vinstri grænna. Hér er talað um, með leyfi frú forseta: „… að það skuli stuðlað að jafnrétti og grænni atvinnuuppbyggingu í samræmi við hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar.“ Þetta kemur frá ríkisstjórn sem í situr hæstv. sjávarútvegsráðherra sem nú hefur lagt fyrir Alþingi frumvarp þar sem hann fer fram á að fá heimild til að fara 80% fram úr þeirri ráðgjöf sem vísindamenn hafa lagt fram nú þegar um hversu mikla veiði skötuselsstofninn á Íslandi þolir. Þetta er ekki stórt mál í sjálfu sér, þetta er ekki svo mikið magn af skötusel sem um var að ræða, en þetta er spurningin um viðhorf, að það sem maður segir og það sem maður gerir fari saman. Hérna, frú forseti, er tillaga til þingsályktunar með mörgum fallegum orðum og góðum meiningum. Á móti því plaggi eru síðan gerðir ríkisstjórnarinnar. Þetta fer ekki vel saman. Þetta veit hæstv. forsætisráðherra auðvitað og þetta vita hv. þingmenn af því við höfum verið að fylgjast með því núna og það kom m.a. fram í svari hæstv. fjármálaráðherra fyrr í dag þegar hæstv. ráðherrann var spurður um hvað liði eða hvernig stæði varðandi tekjuöflun ríkisins á fyrstu mánuðum þessa árs þá kom fram í svarinu að það væri greinilega að kólna í hagkerfinu, það væri að draga saman. Hvers vegna skyldi það nú vera, frú forseti? Jú, m.a. vegna þess að það var farið í það að hækka skatta og búa til óvissu í skattkerfinu, sem hefur gert það að verkum að samkeppnishæfni Íslands hefur verið að minnka dag frá degi, m.a. vegna þeirrar óvissu sem ríkisstjórnin hefur verið að búa til með málatilbúnaði sínum hér í þinginu. En svo ég víki aftur að þingsályktunartillögunni sjálfri og texta hennar þá vil ég ítreka að ég er ánægður með að það eigi að fara í þá vinnu að samþætta og ná fram meiri vinnu eða samvinnu í undirbúningi og vinnu á þeim áætlunum sem við erum krafin um hér á Alþingi samkvæmt lögum um að leggja fram, samgöngumálum, fjarskiptamálum, hafnamálum og hvað eina sem það er. Það er skynsamlegt fyrir fámenna þjóð í stóru landi að láta þessar fjárfestingar okkar vinna saman, ef svo má a orði komast, þ.e. að fá sem mest út úr fjárfestingunum, nýta þær sem best til þess að tryggja að þeir fjármunir sem takmarkaðir eru nýtist þjóðinni með sem bestum hætti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir jákvæðni og víðsýni í ræðu sinni og það að sjá kjarnann í sóknaráætluninni sem snýst auðvitað um að samþætta opinberar áætlanir og gera það þannig að afl og frumkvæði hins opinbera nýtist sem best og að úthlutun opinbers fjár sé sem markvissust. Ég er sammála honum um að þetta snýst fyrst og fremst um það að skapa skilyrði fyrir fólkið í landinu og að forðast miðstýrða atvinnustefnu sem felur í sér einfaldar stórar lausnir við flóknum spurningum eins og stóriðjustefnan færði okkur á sínum tíma. Vandræðalegra fannst mér þó í ræðu hans umræðan um rétt og rangt í stjórnmálum, þ.e. að hann telur að hér þurfi að fara saman jafnvægi í ríkisrekstrinum, en um leið að ekki sé hægt að innheimta skatta, meira en var á þeim tímum þegar sóknaráætlun Sjálfstæðisflokksins gekk út á það að auka muninn á ríkum og fátækum á Íslandi meira en nokkru sinni hafði verið gert í Íslandssögunni. Það var sóknaráætlun hægri stjórnarinnar og er á ábyrgð hægri stjórnarinnar. Og talandi um samkeppnishæfni eða fýsileika samfélaga þá er það nú svo að þau samfélög sem mestrar hylli njóta í veröldinni eru norrænu velferðarkerfin sem byggja á þrepaskiptum skatti, sem byggja á jöfnuði og félagslegu réttlæti en einmitt ekki hinni gjaldþrota hægri stefnu Sjálfstæðisflokksins. Ég vil bara segja hv. þingmanni það að sú vinna sem hér er í gangi gengur afar vel og er í raun þverpólitísk því hún er í góðu samstarfi við sveitarstjórnarmenn um allt land. Ég hef miklar væntingar til þessarar vinnu, að hún haldi áfram og færi okkur stefnu sem geti 

Frú forseti. Það þarf alveg sérstaka umræðu um hvernig byggja eigi upp skattkerfið. Þar takast á ýmis sjónarmið sem er þess virði að ræða og skoða. En við þær aðstæður sem mynduðust á Íslandi þegar bankakerfi þjóðarinnar hrundi til grunna, og af því einu saman varð reyndar alveg gríðarlegur samdráttur, varð ljóst að mjög þurfti að draga saman útgjöld ríkissjóðs vegna tekjutaps sem var fyrirsjáanlegt. Sá samdráttur í ríkisútgjöldum kallaði á enn meiri samdrátt í þjóðarframleiðslunni. Fyrir lá einnig að heimili landsins voru mjög skuldug, skuldir heimilanna höfðu hækkað alveg gríðarlega vegna falls bankanna og hruns gengisins. Með öðrum orðum skertist kaupmátturinn og hefur verið að skerðast jafnt og þétt. Við slíkar aðstæður er mjög hættulegt að hækka skatta. Hvers vegna er það hættulegt? Jú, vegna þess að það bætir ofan á þann samdrátt sem varð vegna hruns bankanna, er orðinn vegna samdráttar í ríkisútgjöldum og er fyrirsjáanlegur vegna enn meiri samdráttar í ríkisútgjöldum á næstu mánuðum og missirum. Við slíkar aðstæður er mjög rangt, frú forseti, sama hvaða skoðanir menn hafa á því hvernig eigi að byggja skattkerfin upp, hvort þau eigi að vera þrepaskipt eða ekki þrepaskipt eða hvernig það nú er, að fara í skattahækkun ef menn eiga aðra möguleika. Á það var bent í umræðu á Alþingi, m.a. með tillöguflutningi okkar sjálfstæðismanna þar sem við lögðum til leiðir sem eru færar, opnar, útreiknaðar og útfærðar til að koma í veg fyrir að við legðum þyngri byrðar á heimilin í landinu en nú þegar er orðið, að við gerðum heimilunum erfiðara með að standa í skilum með skuldir sínar og kaupa þá vöru og þjónustu sem ekki er hægt að vera án á hverjum degi. Það var kjarni tillögu Sjálfstæðisflokksins og við höfum varað við þessum skattahækkunum. Það kom greinilega fram hjá hæstv. fjármálaráðherra hér í dag að áhrifa skattahækkana er nú þegar farið að gæta í því að tekjur 

Virðulegi forseti. Ég má eiginlega til með að nefna það orðfæri sem sjálfstæðismenn nota ítrekað í ræðustól, þ.e. að tala um aðstæður sem sköpuðust, nánast eins og þær hefðu fallið af himnum ofan og ekki eins og nokkur maður hafi komið að þeim ákvörðunum sem eru aðdragandi þessa og hægri menn og sjálfstæðismenn á Íslandi bera gjörsamlega ábyrgð á með tómat, sinnep og steiktum lauk, algjörlega, með öllu. Aðstæðurnar sköpuðust af efnahagsstjórn Sjálfstæðisflokksins. Ég verð bara að segja eins og er, virðulegi forseti, að það er ekki eftirspurn eftir efnahagsráðgjöf frá Sjálfstæðisflokknum. Það er það bara ekki. Það væri óeðlilegt í hruninu miðju þegar við erum að reyna að skafa upp vitleysuna eftir Sjálfstæðisflokkinn að við værum hér andaktug að skrifa upp ráðgjöf frá virðulegum þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins. Góð ráð ávallt vel þegin og við skulum ræða þau, við skulum ræða prinsippin í skattapólitík og við skulum taka því öllu með opnum huga en ekki mæta í ræðustól og láta eins og maður hafi ráðin þegar maður ber ábyrgð á hruninu og verri stöðu en Ísland hefur nokkurn tímann staðið frammi fyrir. Mér finnst að það þurfi býsna mikið sjálfstraust til, virðulegi forseti, en það er kannski mikilvægt þegar maður er í sporum virðulegs þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins þessa dagana.

Frú forseti. Það er alltaf mikilvægt að hafa sjálfstraust. Það væri óskandi að hæstv. ríkisstjórn hefði örlítið meira sjálfstraust og sérstaklega væri æskilegt að hæstv. umhverfisráðherra hefði örlítið meira sjálfstraust vegna þess að þá mundi hæstv. umhverfisráðherra taka virkari þátt í því að vinna þjóðina úr þeim erfiðleikum sem hún stendur svo sannarlega í og hæstv. ráðherra fór hér yfir. Hvað varðar hlut einstakra flokka o.s.frv. í því sem hér hefur gerst er nægur tími til að ræða hann og hefur verið rætt út í nokkurn hörgul. Það sem skiptir máli fyrir íslenska þjóð núna er að við vinnum okkur út úr þeim vanda sem uppi er. Það er alveg ljóst í mínum huga, sama hvaða ræður hæstv. umhverfisráðherra eða aðrir hæstv. ráðherrar halda hér um það sem gerðist, að það sem þjóðin krefst af okkur, af okkur þingmönnum öllum, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, er að við gerum allt sem í okkar valdi stendur til að vinna þjóðina út úr vandanum. Það gerum við ekki, frú forseti, með þeim málflutningi sem við urðum vitni að hjá hæstv. umhverfisráðherra. Þvert á móti gerum við það með tillöguflutningi, með úrræðum og með því að vinna saman að lausn málanna. Við gerum það með því að hlusta hvert á annað. Þegar við sjálfstæðismenn leggjum fram tillögur um hvernig hægt er að komast hjá því að hækka skatta á heimili sem hafa orðið fyrir gríðarlegum búsifjum vegna þess að lánin hafa rokið upp úr öllu valdi gengur ekki að segja eins og hæstv. umhverfisráðherra gerði hér áðan: Það er engin eftirspurn eftir einum eða neinum ráðum frá öðrum. Þetta er svo þröngsýnt og það er svo sorglegt, frú forseti, að verða vitni að svona málflutningi. Þessi málflutningur hæstv. umhverfisráðherra mun engu breyta um það hverjar skyldur við sjálfstæðismenn teljum okkur hafa í þessum málum. Fyrsta og mesta skyldan okkar er sú að leggja gott til fyrir íslenska þjóð og berjast fyrir því að ekki sé haldið áfram í þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hefur farið sem hefur leitt til þess sem kom fram í dag, m.a. svo skýrt hjá hæstv. fjármálaráðherra, 

Virðulegi forseti. Miðað við þau orð sem hv. þingmaður viðhafði rétt í þessu í sínu seinna andsvari um að hann vildi sjá að þingmenn einhentu sér í að fara að byggja upp, fara hér í það verkefni saman að leiða íslenska þjóð í sameiningu út úr þeim hremmingum sem við erum í, þótti mér ræða hans um þessa sóknaráætlun heldur hornótt. Um það fjallar nefnilega það verkefni, að eiga samtalið við þjóðina úti um allt land, eiga samtal við hagsmunaaðila, þverpólitískt, sveitarfélögin og landshlutasamtökin. Það er gríðarlega öflug vinna sem augljóst er að hv. þingmaður, væntanlega þá að tala fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins eða þingflokks sjálfstæðismanna, hefur misst af. Ég vona að hv. þingmaður missi ekki af þeim fundum sem fram undan eru vegna þess að þarna á sér stað gríðarlega dýnamísk umræða um framtíðina. Ástæðan er sú að við erum að koma t.d. út úr tímabili atvinnustefnunnar sem hefur verið tilviljanakennd, hún hefur einkennst af öfgum, bólum og innspýtingum. Hún var ekki sjálfbær. Þess vegna horfðum við upp á þessa gríðarlegu ofþenslu og horfum síðan á þennan gríðarlega harkalega samdrátt á ákveðnum sviðum. Við ætlum að reyna að koma okkur út úr þessu. Samkeppnishæfi okkar Íslendinga mun byggja á því að við komum okkur hratt út úr þeim hremmingum sem við erum í núna. Þess vegna hefur þessi ríkisstjórn tekið þá ákvörðun að loka fjárlagagatinu hratt. Það eru draumóramenn sem halda að ekki hafi þurft að hækka skatta einhvers staðar. Og ástæðan fyrir því að verkefni fjárfesta sem hingað hafa litið eru hér enn er sú að það var gert af sanngirni og verður gert áfram. Það er áætlun þessarar ríkisstjórnar. Það verður þunnt lag. Þetta verður vonandi ekki til frambúðar vegna þess að við ætlum okkur að koma okkur hratt og örugglega út úr þessu. Við þurfum líka að hætta þessum öfgakenndu nálgunum. Við þurfum að ná jafnvægi. Það gerum við best með því að hafa heildaráætlun um atvinnulífið, 

Frú forseti. Þarna var hæstv. iðnaðarráðherra pínulítið óheppin, gæti verið að iðnaðarráðherrann hafi komið seint í salinn þannig að hæstv. ráðherra hafi ekki náð að hlýða á ræðu mína. Í það minnsta hafði hæstv. iðnaðarráðherra ekki hlýtt á andsvar hæstv. umhverfisráðherra sem hafði glaðst mjög yfir því að þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins hafði tekið mjög vel og af víðsýni í þá tillögu sem hér hefur verið lögð fram, einmitt talað um meginkjarna þess máls sem væri jákvæður og fátt fundið sérstaklega að tillögunni. En þetta er í hnotskurn vandinn, eitt er skoðanir hæstv. iðnaðarráðherra og annað er skoðanir hæstv. umhverfisráðherra. Það er ekki bara í þessu litla máli, þ.e. málflutningi þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins, sem ráðherrana greinir á heldur almennt um það hvernig eigi að standa að atvinnuuppbyggingunni. Er það hið erfiðasta. Jafnframt verður að segjast eins og er að miðað við hvernig saga hæstv. iðnaðarráðherra er í því að fylgjast með því sem er að gerast innan ríkisstjórnarinnar mundi ég í sporum hæstv. ráðherra fara varlega í að kveða upp dóma án þess að hafa kynnt mér málin. Frægt varð þegar hæstv. iðnaðarráðherra kom algjörlega af fjöllum þegar  Reyndar var ég ánægður með viðbrögð hæstv. iðnaðarráðherra sem reyndi auðvitað að streitast á móti ákvörðunum hæstv. fjármálaráðherra sem birtist í fjárlagafrumvarpi og náði að snúa þær niður. Það er dæmi um hvernig ríkisstjórninni hafa verið mislagðar hendur í þessum þáttum. Þegar menn segja að það séu draumórar að halda því fram að ekki hafi þurft að hækka hér skatta er það rangt. Þeir sem segja það hafa þá ekki kynnt sér út í hörgul þær tillögur sem við sjálfstæðismenn lögðum fram sem voru akkúrat um það hvernig við getum, bæði með atvinnuuppbyggingu og með því að nýta þá peninga sem ríkissjóður átti í séreignarsparnaðinum - þeir liggja þar á bók - til að koma í veg fyrir að skattar og álögur á heimilin á Íslandi 

Virðulegi forseti. Þessi málflutningur er alveg ofsalega sérkennilegur. Hv. þingmaður stóð hér í ræðustól áðan og ég hlustaði á ræðuna hans. Hann skal ekki halda öðru fram en að þessi ráðherra fylgist með. Ég hlustaði á ræðu hv. þingmanns þar sem hann fjallaði um rósmælgi þessarar tillögu og sallaði hana síðan niður með því að segja að þetta væru fögur orð á blaði, ekkert annað en fögur orð á blaði. Það var dómur hv. þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins um þá vinnu sem hefur átt sér stað um allt land hvað varðar sóknaráætlunina fyrir landshlutana. Hundruð manna hafa komið að henni og vinna að henni á hverjum einasta degi. Þetta var dómur þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins, þetta væru bara rósmælgi og orð á blaði. Það er þetta sem ég var að tala um áðan. Ég bað hv. þingmann um að ræða við mig efnislega um það sem felst í þessari tillögu. En nei, hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins á ekkert annað í vopnabúrinu en að reyna að taka hér niður persónu manns ef maður spyr hann efnislegrar spurningar.  Ég talaði um að atvinnustefna sjálfstæðismanna hefði verið tilviljanakennd og við værum að vinna okkur út úr henni í gegnum þessa áætlun. Það birtist m.a. í því að við erum líka að fara út úr því að gera fjárfestingarsamninga við einstaka fyrirtæki og erum að gera rammalöggjöf utan um þessar fjárfestingar til að koma okkur út úr ógagnsæju ferli, til þess að laða hingað erlenda fjárfesta, til þess að vera samkeppnishæf við okkar helstu samkeppnisþjóðir um þessa erlendu fjárfestingu. Það er það sem við erum að gera. Við þurfum líka að horfa til þess að við ætlum 

Hver var þá í ríkisstjórn.

Það gerist auðvitað ekki yfir nótt, hv. þingmaður. 

… Ég held að það sé kominn tími til.

Forseti áminnir ræðumenn um að halda ræðutíma svo og aðra þingmenn í sal um að gefa ræðumanni hverju sinni hljóð á meðan ræðumaður talar.

Frú forseti. Það er sjálfsagt að biðjast afsökunar á að hafa haldið því fram að hæstv. iðnaðarráðherra hafi ekki verið að fylgjast með. Ef hæstv. ráðherra fylgdist með ber að sjálfsögðu að virða það. Þá stendur verr og þykir mér nokkuð farið að syrta í álinn fyrir hæstv. ráðherra vegna þess að sá sem hér stóð fór einmitt yfir þá tillögu sem hér er verið að ræða, ágætistillögu sem ég sé ekkert athugavert við. Það var engin rósmælgi um það, ég fór yfir það sem ég tel að sé heppilegt í því. Hæstv. ráðherra verður hins vegar að skilja að náttúrlega eru borin saman orð og gjörðir, þ.e. hvað ríkisstjórnin er að gera þessa dagana, undanfarnar vikur, mánuði og missiri og það borið saman við þau orð sem eru í tillögunni. Það er það sem er verið að tala um. Það er ekki verið að tala niður tillöguna. Ef hæstv. ráðherra þykir það vera að tala niður tillögu að bera saman orð ríkisstjórnar sem birtast í tillögunni og síðan gjörðir ríkisstjórnarinnar og lítur á það sem niðurrifsstarfsemi er lítið við því að gera. Þar er sennilega um að ræða, frú forseti, einhvers konar samviskubit sem hrjáir ráðherrann. Það er alveg eðlilegt að svo sé vegna þess að það sem hefur gerst hér á undanförnum mánuðum er að ríkt hefur stöðnun, menn hafa ekki gripið þau tækifæri sem hafa gefist, það hefur verið óeining í ríkisstjórninni 

Hæstv. forseti. Við tökum nú til umræðu tillögu til þingsályktunar um sóknaráætlun til eflingar atvinnulífi og samfélagi um land allt, sem flutt er af hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég vil fyrir það fyrsta þakka forsætisráðherra fyrir að hafa hrint þessari áætlun í framkvæmd. Þetta er samkomulag sem kemur frá ríkisstjórninni úr stjórnarsáttmála hennar um að þetta skuli gert. Sem merki um mikilvægi málsins er það unnið á vettvangi forsætisráðuneytisins undir forustu forsætisráðherra og með varaformönnum stjórnarflokkanna, þ.e. varaformanni Samfylkingar og varaformanni Vinstri grænna, sem taka þetta mál að sér og fylgja því eftir. Það er, virðulegi forseti, gott dæmi um þá mikilvægu áætlun sem hér er verið að setja fram og þann metnað sem í henni er, sem er talsvert mikið öðruvísi en var á árum áður þegar forsætisráðuneytið losaði sig við byggðamálin í tíð Davíðs Oddssonar og tók þá illu heilli við Seðlabankanum og efnahagsmálum í staðinn úr viðskipta- og iðnaðarráðuneytinu, ef ég man rétt. Þetta er dæmi um það. Ég sat á þingi þegar byggðamálin voru tekin frá forsætisráðuneytinu. Ég tel að það hafi verið mjög misráðin aðgerð vegna þess að þetta eru heildstæðar áætlanir, þetta er heildstætt mál sem á að mínu mati að vera vistað í forsætisráðuneytinu eins og gert er hvað varðar þá sóknaráætlun sem hér er lögð fram. Þetta er metnaðarfull áætlun og þess vegna fagna ég þeim kafla í ræðu hv. þm. Illuga Gunnarssonar þar sem hann fjallaði efnislega um þingsályktunartillöguna, hann fagnaði henni, taldi tímabært og jákvætt að leggja hana fram og setja saman þær lögbundnu áætlanir sem hér er m.a. talað um, og talaði um aga og samvinnu. Þetta var það jákvæða frá hv. þingmanni, þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, um tillöguna. Síðan gat hv. þingmaður náttúrlega ekki stillt sig um að hnýta svolítið í ríkisstjórnina um skatta og uppbyggingu á hruninu, sem var í boði Sjálfstæðisflokksins, en það er allt annar handleggur og ég ætla ekki að fara út í það nú vegna þess að það kallar á annars konar umræðu. En ég vil samt þakka þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins fyrir það hve hann tók þó jákvætt í þessa áætlun þó að hann hafi svo, eins og ég sagði, farið út af sporinu og ekki klárað sinn tíma um áætlunina heldur farið út í efnahagsmál og slíkt, en það er hans mál. Þetta er metnaðarfull áætlun og ég hef átt þess kost að vinna í stýrihópi um þetta mál og samgönguráðuneytið hefur tekið virkan þátt í vinnu þessa plaggs. Það hefur verið gaman að fylgjast með þeirri vinnu, hvernig þetta er unnið faglega og skipulega áfram. Ég get tekið sem dæmi að fljótlega í þessari vinnu varð til svokölluð svæðaskipting sóknaráætlunar sem sett var fram og sést í þingsályktunartillögunni, sóknarsvæði sem ég er ákaflega ánægður með hvernig sett voru niður og að væru þó ekki stærri en þetta á landsbyggðinni, vegna þess að ég sé fyrir mér að þessi sóknarsvæði smellpassa við aðrar áætlanir og endurskipulagningu sem nú á sér stað, þ.e. stórátak í vinnu hvað það varðar að kanna kosti og galla sameiningar sveitarfélaga, og unnið er að á vettvangi Sambands íslenskra sveitarfélaga og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins í framhaldi af yfirlýsingu sem formaður sambandsins og ég undirrituðum síðastliðið haust, mjög metnaðarfull umræða sem fer fram eftir landshlutum og þar m.a. koma þessi sóknaráætlunarsvæði inn. Það var mikill áfangi þegar þetta náðist og var lagt fram. Virðulegi forseti. Á þeim tíu mínútum sem ég hef til umræðu um þingsályktunartillöguna kemst ég auðvitað ekki yfir allt saman, en hér ræðum við um sóknaráætlun fyrir Ísland í heild sinni en síðan sóknaráætlun landshluta sem er ætlað að stuðla að því að tryggja eftir föngum að hver og einn landshluti nýti sína kosti og styrkleika til hins ýtrasta í þágu sömu heildarhagsmuna. Þetta er ákaflega metnaðarfullt sem þarna kemur fram og sóknaráætlun landshluta er hlutur sem ég hef lengi barist fyrir og verið þeirrar skoðunar að fara eigi meira heim í hérað þar sem þetta er unnið eins og hér er sett upp. Því segi ég það að þetta er sennilega ein metnaðarfyllsta byggðaáætlun sem sett hefur verið fram og hefur þetta nafn núna, sóknaráætlun, vegna þess að við ætlum að samþætta hér fjölmargar áætlanir eins og samgönguáætlun, fjarskiptaáætlun, áætlanir í ferðamálum, áætlun um orkubúskap þjóðarinnar, framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum og síðast en ekki síst áætlun um stækkun og eflingu sveitarfélaganna. Með þessari svæðaskiptingu er talað um að styrkja samkeppnishæfni svæða og landsins í heild, efla getu svæða og sveitarfélaga til þess að taka að sér verkefni og stuðla þannig að aukinni valddreifingu. Þetta er mikilvægt atriði í verkefnaflutningi frá ríki til sveitarfélaga. Ég hef sagt að þegar sveitarfélögin verða orðin færri og stærri í átt að sóknaráætlunarsvæðunum, hvort sem innan þess svæðis verða eitt, tvö eða þrjú sveitarfélög eða fleiri, komi margt til tals í því að færa frekari verkefni heim í hérað og ég hef ekki hikað við að nefna verkefni á vegum samgönguráðuneytisins eða samgönguverkefni. Allt er þetta hið besta mál sem hér er sett fram og þegar komið er á bls. 8 er talað um sóknaráætlun hvers landshluta sem fela í sér stefnumörkun og áherslur á eftirfarandi sviðum: Atvinnuþróun, mannauð, félagsauð, innviði, leikreglur og mælanleg markmið. Ég ætla að gera tvö atriði að umtalsefni, annars vegar atvinnuþróun þar sem lögð verður áhersla á möguleika í nýsköpun og skapandi greinum, sjálfbærni í nýtingu auðlinda, svo sem jarðorku og vatnsorku og uppbyggingu og þróun í ferðaþjónustu, sjávarútvegi, landbúnaði og iðnaði. Ég get nefnt strax, virðulegi forseti, hvað þetta varðar Norðausturland sem er eitt sóknarsvæði og þá miklu vinnu sem er í gangi í Þingeyjarsýslum við að nýta þá miklu orku sem þar er, eins og gert er á höfuðborgarsvæðinu. Og það er gaman að segja frá því að miðað við þau gögn sem maður hefur séð upp á síðkastið hvað þetta svæði varðar þá er mjög margt að gerast á þessu svæði. Það kemur m.a. í framhaldi af viljayfirlýsingu sem hæstv. iðnaðarráðherra Katrín Júlíusdóttir undirritaði við Norðurþing, Skútustaðahrepp og Þingeyjarsveit, þar sem talað er um að aðilar séu sammála um mikilvægi þess að nýta jarðvarma í Þingeyjarsýslum til stórfelldrar atvinnuuppbyggingar á svæðinu, og ég legg sérstaka áherslu á þetta, á svæðinu sjálfu. Stundum er talað um að það sé ekkert að gerast á þessu svæði og þarna sé allt stopp en það er bara alls ekki rétt. Það er mjög margt að gerast á þessum orkunýtingarsvæðum, hvort sem það er Bjarnarflag, Þeistareykir eða Krafla. Þarna eru nú að blása út í loftið um 100–110 megavött sem hægt er að virkja og nota og nýta til atvinnuuppbyggingar. Alls er talað um í umhverfismati fyrir þetta svæði að þarna megi virkja um 440 megavött og þá er ég ekki að tala um djúpborunarverkefni sem þar eru inni. Þetta er allt hið besta mál og er í góðum farvegi þrátt fyrir að ýmsir tali um að þarna sé ekkert að gerast. Það er mjög margt að gerast á þessu svæði og mjög margt sem mun verða lokið við þarna hvað varðar umhverfismat og fleiri þætti. Ég er mjög bjartsýnn á að sú vinna haldi áfram á þessu ári og um leið og fer að birta frekar til í efnahagsmálum þjóðarinnar að loknu Icesave-máli muni strax skapast tækifæri til stórfelldrar atvinnuuppbyggingar á þessu svæði eins og viljayfirlýsingin segir til um og að þarna hefjist atvinnuuppbygging. Ég ætla þá að koma, virðulegi forseti, á þeim tveimur mínútum sem ég á eftir, að hinu atriðinu, þ.e. innviðum. Þar verður lögð áhersla á samgöngumannvirki, fjarskipti, orku- og veitukerfi og opinbera þjónustu, svo sem umhverfismál, lagaumhverfi, eftirlits- og öryggismál og skattkerfi. Ég ætla aðeins að stoppa við þann þátt sem varðar samgöngumannvirki, fjarskipti, orku- og veitukerfi. Samgöngumannvirki og samgönguáætlun mun taka mið af þessari sóknaráætlun og verða sett saman þannig að þessir þættir vinni saman og eins er með fjarskiptaáætlun. Það er gaman að segja frá því, virðulegi forseti, að það er gott dæmi um hve mikill árangur er að nást núna í fjarskiptum á landsbyggðinni, þ.e. hvað varðar háhraðauppbygginguna, að ekkert er um hana rætt lengur og það er sennilega besta dæmið um það að verkefnið gengur vel. Síminn er að vinna þetta verkefni og það er sennilega á undan áætlun, eitt mikilvægasta byggðaatriðið sem unnið hefur verið að í langan tíma, þ.e. að koma háhraðatengingum til hinna 1.700–1.800 heimila á landsbyggðinni. Samgönguáætlunin verður, eins og hér er talað um, samþætt þessu og mun auðvitað taka mið af þeim áætlunum sem hér koma fram. Ef ég horfi t.d. á sóknaráætlunarsvæðið Vestfirði hafa mjög ánægjulegir fundir farið fram þar um sameiningu Vestfjarða í kannski eitt sveitarfélag og inn í það blandast auðvitað talsvert átak eða stórátak í samgöngumálum, þ.e. að tengja suðurfirðina við norðurfirðina. Ef ég fer austur fyrir þar sem þeir metnaðarfullu sveitarstjórnarmenn sem þar vinna ályktuðu snemma um það að kanna kosti og galla á Austurlandi sem einu sveitarfélagi, þá hlýtur, eins og kom fram á þingi Sambands sveitarfélaga, samgönguáætlun fyrir þetta svæði að liggja frammi. Og eins og einn fulltrúi þar sagði, það skiptir engu máli þó að þetta sé 15 eða 20 ára áætlun, aðalatriðið er að lögð sé fram áætlun fyrir þetta svæði sem er liður í þessari sóknaráætlun og unnið verði markvisst að henni, því að eins og kom 

Hæstv. forseti. Mér þykir ástæða til að fagna þessari tillögu til þingsályktunar um sóknaráætlun til eflingar atvinnulífi og samfélagi um land allt, sem forsætisráðherra fór yfir í upphafi umræðunnar um þetta mál. Það er líka ástæða til að fagna því að þetta mál sé á forræði forsætisráðherra sem vísar til þess hve mikil alvara er hér að baki. Hér eru vissulega mörg fögur orð á blaði en þeim mun mikilvægara er að við þau orð verði staðið. Ég mun sjá til þess að stjórnvöldum verði veitt aðhald í þeim efnum vegna þess að það er ekki nóg að setja fram áætlun, það verður að fylgja henni eftir og ég hef fulla trú á því að þessari áætlun verði hrundið af stað og fylgt eftir. Sagan er ekki beinlínis hinum dreifðu byggðum í hag í þessum efnum á umliðnum árum og áratugum. Í reynd má segja að á síðustu áratugum hafi ríkisvaldið staðið fyrir sóknaráætlun fyrir Reykjavík en varnaráætlun fyrir restina. Þessu verður að snúa við, ekki aðeins hinum dreifðu byggðum og byggðasvæðum um landið til hjálpar eins og verið hefur, heldur til sóknar. Vandinn í byggðastefnu á undanförnum árum hefur einmitt verið sá að það er verið að hjálpa veikum svæðum, áherslan hefur öll verið á það, í stað þess að sækja fram á sterkustu svæðunum og tryggja enn frekar byggð á þeim. Byggðastefnan hefur sem sé verið rekin á veikleikanum frekar en á styrkleikanum. Því þarf að breyta. Ég hef þá trú að þessi sóknaráætlun muni snúa þeirri þróun við. Hver er sagan og hvernig getum við lært af henni? Horfum t.d. til flutnings opinberrar þjónustu út á land á undanliðnum árum. Hver er sagan í þeim efnum? Hvað hefur hún kennt okkur? Hvað hefur hún fært byggðasvæðum úti á landi? Svarið er giska aumt: Eitt opinbert fyrirtæki hefur verið flutt út á land í heilu lagi á undanliðnum árum og áratugum, Skógrækt ríkisins austur á Hérað og virðist þó vera tæpt að sú stofnun fái að vera þar í friði fyrir ásælni Reykjavíkurvaldsins. Ein stofnun í heilu lagi á síðustu áratugum, það er eftirfylgnin af vilja stjórnvalda við að flytja stofnanir út á land. Sagan kennir okkur líka að þau útibú stofnana sem flutt hafa verið út á land hafa ávallt verið í vörn og þangað hefur niðurskurðarhnífurinn seilst einna fyrst þegar kemur að svokallaðri hagræðingu í hinum opinbera geira. Þessu þarf að linna, þetta þarf að laga. Það á að vera jafnsjálfsagt að byggja upp opinbera þjónustu úti á landi og á Reykjavíkursvæðinu, þó ekki væri sakir annars en að það er þjóðhagslega hagkvæmt að vera með þróttmikla opinbera starfsemi úti á landi hvað varðar minni starfsmannaveltu, meiri viðveru og lægri húsnæðiskostnað, eins og skýrslur hafa greint frá. Það er trú mín að þessi sóknaráætlun geti skilað sterkari byggðasvæðum um allt land. Það er mín pólitíska sannfæring að efling sveitarstjórnarstigsins sé sú leið sem færust er fyrir byggðasvæðin úti á landi til að sækja fram í atvinnumálum, menningarmálum, félagsmálum og öðru er lýtur að gæðum og lífsgæðum á hverju byggðasvæði. Við þurfum að snúa þessu við. Það er ekki sjálfgefið að ríkisvaldið reki 70% af opinberri þjónustu og sveitarfélögin afganginn, u.þ.b. 30%, það má alveg eins sjá það fyrir sér að þessu verði snúið við og sveitarfélögin eflist að miklum mun, þó ekki væri sakir annars en að hinni miðlægu þráhyggju í opinberri þjónustu sem öll er skömmtuð úr hnefa frá Reykjavíkurvaldinu, þeirri sýn verði breytt og að valdið færist út á land, því verði dreift í eðlilegum skömmtum til þeirra svæða sem eru sterkust og eiga mestu möguleika á að dafna. Í þessari þingsályktunartillögu eru þau svæði einmitt tíunduð, og þá komum við að mikilvægi þess sem mestu máli skiptir fyrir þessa sóknaráætlun, það er efling sveitarstjórnarstigsins og það er sameining sveitarfélaga sem víðast hvar um landið. Ég hef þá trú að sameina verði sveitarfélögin að miklum mun meira frá því sem verið hefur. Við munum þá tíð, um miðjan sjöunda áratug síðustu aldar, þegar á að giska 250 sveitarfélög voru á Íslandi, frú forseti, 250 sveitarfélög í þessu fámenna landi. Nú eru þau á að giska 70. Sagan kennir okkur að sameining hefur tekist víðast hvar með ágætum hætti. En betur má ef duga skal. Eins og hæstv. samgönguráðherra hefur vikið að í ræðu og riti er stefnt að því að sveitarfélög hér á landi verði u.þ.b. 17, og það er mín vissa og trú að þau megi ekki vera fleiri vegna þess að við þurfum að efla sveitarstjórnarstigið eins og við frekast getum hvað varðar þjónustu, samgöngur og verkefnatilflutning frá ríki til sveitarfélaga. Eitt má heldur ekki gleymast í þessu. Á undanliðnum árum hefur ríkisvaldið fest fé í miklum byggingum og samgöngumannvirkjum mjög víða um land. Það er áhyggjuefni að þjóð eins og Íslendingar velji einn stað, svo dæmi sé tekið, Leifsstöð, til að flytja inn 97% þeirra útlendinga sem koma til landsins, um eitt hlið, frú forseti. Afgangurinn, hartnær 3% koma um aðrar dyr inn til landsins, svo sem eins og á Seyðisfirði og á þeim flugvöllum úti á landi sem við þekkjum, Akureyrarflugvöll og Egilsstaðaflugvöll. En hér þarf að snúa við, hér þarf að nýta fjárfestingu ríkisins miklum mun betur. Þess vegna trúi ég að þessi sóknaráætlun muni fela í sér að nýta einmitt þær fjárfestingar sem þegar hefur verið ráðist í víða um landið til að efla þó ekki væri nema ferðaþjónustu og aðra atvinnuuppbyggingu. Það er afskaplega mikilvægt að mínu viti að nýta þær fjárfestingar sem fyrir eru til að sækja fram fyrir þessi byggðarlög. Þá komum við einmitt að einum helsta vaxtarkippi í íslenskum atvinnurekstri sem er ferðaþjónustan. Örfá orð um hana. Það verður nefnilega svo að vera að landið allt sé valkostur í ferðaþjónustu og það gerum við ekki nema tryggja eins víðtæka og sterka þjónustu mjög víða um land og nokkur kostur er, til þess að svæði eins og Eyjafjarðarsvæðið, Ísafjarðarsvæðið, svæði eins og Hérað og Fjarðabyggð, eigi möguleika á að taka til sín þá ferðamenn sem vilja í auknum mæli ferðast um eigið land í stað þess að eyða dýrmætum gjaldeyri í útlöndum. Við þurfum að tryggja að þessi sterku byggðasvæði, sem vonandi verða sterkari á næstu árum, geti tekið á móti auknum fjölda ferðamanna innan lands frá og ekki síst utan lands frá, með því að flytja þá beint á staðinn um Akureyrarflugvöll og Egilsstaðaflugvöll, svo ég nefni aðeins tvo kosti. Að lokum vil ég nefna þetta, frú forseti. Orkumöguleikar til uppbyggingar atvinnulífs víða um land eru vannýttir með margvíslegum hætti. Þá verður að nota með virkari hætti en verið hefur en þá verður að huga að einu: Hvert er nýtanleg orka í landinu að fara? Viljum við, þingmenn í þessum sal, að öll nýtanleg orka í landinu fari á einn stað og verði upptekin til atvinnustarfsemi á suðvesturhorninu? 

Virðulegi forseti. Það er jákvætt að líta til framtíðar og horfa til þess að efla samkeppnishæfni landsins, samkeppnishæfni okkar gagnvart öðrum valkostum fyrirtækja sem eru að byggja upp sína starfsemi og ekki síst gagnvart erlendum aðilum sem eru tilbúnir að fjárfesta í íslensku atvinnulífi. Þetta eru fögur orð á blaði sem koma í þessari sóknaráætlun um eflingu á atvinnulífi og samfélagi um allt land en það er eins og þessari blessaðri ríkisstjórn, virðulegi forseti, sé ekki sjálfrátt þegar kemur að þessum málum. Á sama tíma og hún setur þessi fögru orð á blað og þessar væntingar hefur hún ekki gert annað en rýra það samkeppnisforskot sem íslenskt atvinnulíf hefur haft og íslenskar aðstæður bjóða upp á, rýra það samkeppnisforskot sem við höfum haft á aðrar þjóðir sem hefur laðað hingað erlenda aðila til fjárfestinga í íslensku atvinnulífi. Þetta birtist í skattastefnu ríkisstjórnarinnar, þetta birtist í öllum þvergirðingum sem hún leggur fyrir orkufrekan iðnað og þannig má lengi telja. Þetta eru misvísandi skilaboð. Nú er svo komið, og þetta hefur verið staðfest af hæstv. iðnaðarráðherra og forstjóra Landsvirkjunar, að þau fyrirtæki sem við höfum staðið í viðræðum við á undanförnum mánuðum hverfa á braut, þau eru farin að líta annað. Maður spyr sig að því hvort einhver alvara sé í þessu eða hvort þetta sé bara enn eitt skrifræðið, enn ein vísan, enn ein fögru orðin um fallegt og öflugt samfélag. Framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins viðhafði þau orð á dögunum að það væri kominn tími til þess að ríkisstjórnin hætti að tala og færi að framkvæma. Það er það sem þessi ríkisstjórn hefur verið að vinna eftir. Hún hefur verið í því að setja fögur orð á blað og kjafta sjálfa sig upp í því að byggja upp öflugt atvinnulíf og að hér séu allar aðstæður mjög flottar en efndirnar eru engar. Varðandi þessa áætlun er því hrósað úr ræðustól Alþingis hvernig að undirbúningi hefur verið staðið á sama tíma og aðilar vinnumarkaðarins og sveitarfélög gagnrýna hve lítið samráð hefur verið haft um þetta mál. Það er eins og þetta fólk, virðulegi forseti, sé í fílabeinsturni. Það áttar sig ekki á því hver staðan er í okkar samfélagi. Það sést best á þeirri dagskrá sem er hér í dag, þeim málum sem eru til umræðu. Við ræðum sóknaráætlun mörg ár fram í tímann og skipun rannsóknarnefndar um aðdraganda ákvörðunar um stuðning Íslands við innrásina í Írak sem var árið 2003. Þetta fólk er blint og er alltaf að reyna að hreinsa gleraugun sín. Það sér ekki neitt.

Er þér illa við að það sé skoðað?

Nei, mér er ekkert illa við að það sé skoðað. Það hefur margverið skoðað, hæstv. ráðherra, og lagadeild Háskóla Íslands - Eiríkur Tómasson prófessor skrifaði greinargerð um það mál og fór ítarlega yfir það. Við höfum annað við peningana að gera núna en svona helvítis kjaftæði.

Forseti vill áminna hv. þingmann um að gæta virðingar Alþingis og málflutnings á hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég passa mig á því að gæta virðingar Alþingis en þau orð sem ég viðhafði hér eru hárrétt og eiga vel við í þessu sambandi. Ég vil biðja menn að líta í nærtíma. Staðreyndin sem við stöndum frammi fyrir er mesta böl samfélagsins í áratugi sem er vaxandi atvinnuleysi en 14.705 manns eru atvinnulausir á Íslandi í janúar. Það hefur aukist um 929, hæstv. forsætisráðherra, frá því í desember þrátt fyrir öll góðu orðin ykkar um að allt sé í góðu lagi. Aðgerðir gagnvart þessu fólki eiga að snúast um atvinnusköpun í nútímanum, aðgerðir sem þarf að taka til núna. Á síðasta ári var gerður stöðugleikasáttmáli sem miklar vonir voru bundnar við. Þar segir að unnið verði skipulega að úrvinnslu áforma um stórfjárfestingar í atvinnulífi þannig að taka megi ákvarðanir sem fyrst um hugsanlegan framgang þeirra. Ríkisstjórnin gangi til samstarfs við lífeyrissjóði um að þeir fjármagni stórar framkvæmdir og stefnt að því að viðræðum ríkisstjórnar og lífeyrissjóða verði lokið fyrir 1. september 2009. Það var fyrir sex mánuðum síðan, virðulegi forseti. Um þetta segja aðilar vinnumarkaðarins, ASÍ, með leyfi forseta: Við þetta hafa stjórnvöld ekki staðið og lítið sem ekkert rætt við lífeyrissjóðina um hugmyndir, hvað þá framkvæmdir. Umhverfisráðherra hefur lagt steina í götu framkvæmda við álver í Helguvík, virkjana í Neðri-Þjórsá og það mætti fleira telja til. Á miðstjórnarfundi ASÍ kom fram megn óánægja með áhugaleysi ríkisstjórnarinnar á framgangi stöðugleikasáttmálans. Þar segir: Nú virðist ríkisstjórnin vilja sem minnst af króganum vita. Þetta er óásættanleg staða þegar atvinnuleysi fer vaxandi og sífellt fleiri heimili stefna í þrot. Aðgerða stjórnvalda er krafist. Samtök atvinnulífsins segja í sinni bókun, með leyfi forseta: Með aðgerðum eða aðgerðaleysi sínu er ríkisstjórnin að tryggja minni hagvöxt en ella, meira atvinnuleysi, minni kaupmátt almennings og takmarka getu ríkissjóðs og sveitarfélaga til að verja velferðarkerfið í landinu. Þetta er einkunnagjöf aðila vinnumarkaðarins til þessarar ríkisstjórnar. Þetta er einkunnagjöf þeirra sem eru fulltrúar þjóðarinnar, launafólks og fulltrúa fyrirtækjanna: falleinkunn. Segja má að virðingarleysi ríkisstjórnarinnar gagnvart aðilum vinnumarkaðarins kristallist í orðum félagsmálaráðherra í blaðaviðtali um helgina þegar hann kallaði útgerðarfólk spilafífl og apaketti. Það fólk sem stendur undir grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar og færir okkur mestar þjóðartekjur. Þetta er virðing hæstv. ríkisstjórnar fyrir þessu fólki. Ríkisstjórnin og fulltrúar hennar koma fram og fullyrða að vandamál í eflingu atvinnulífs eigi sér rætur í erfiðri fjármögnun verkefna. Ég blæs á þetta sem staðreynd, virðulegi forseti. Þessi þjóð á 1.800 milljarða í lífeyrissjóðum og það er ekkert vandamál fyrir hana að standa undir þeim nauðsynlegu framkvæmdum sem hægt er að setja strax af stað til eflingar atvinnulífi. Hún er gagnrýnd af lífeyrissjóðunum og aðilum vinnumarkaðarins fyrir að hafa ekki rætt við lífeyrissjóðina eins og lofað var og átti að gerast fyrir 1. september. Svo koma menn og kenna þessu um. Þetta fólk sér ekki út fyrir þennan fílabeinsturn. Það er alltaf í söguskoðun en horfir ekki til framtíðar. Þeim er ómögulegt að horfa inn í framtíðina af einhverju viti. Við erum með sjúkling sem er atvinnulífið okkar. Þegar þú ert með alvarlega veikan sjúkling bregstu við því með því að veita þær bráðaaðgerðir sem hægt er. Þú reynir að koma á stöðugleika hjá sjúklingnum og síðan ferðu að horfa til framtíðaruppbyggingar hans. Er þá nema von að orð á blaði eins og í þessari þingsályktunartillögu missi marks? Þar segir, með leyfi forseta: „Markmiðið er að Ísland verði í fararbroddi í verðmætasköpun, menntun, velferð og lífsgæðum. Til þess að svo megi verða þarf að huga sérstaklega að hvernig hægt er að tryggja samkeppnishæfni landsins til lengri tíma.“ Er nema von, virðulegi forseti, að mér og fleirum finnist þetta vera innantómt orðagjálfur þegar efndir ríkisstjórnarinnar gagnvart því sem svo nauðsynlegt er að bregðast við eru með þeim hætti sem raun ber vitni? Það er ekki hægt að búa við þetta lengur. Þessi ríkisstjórn verður að taka sig saman í andlitinu og koma málum í gang eða þá fara að fordæmi þeirra sem hafa sagt að það sé kominn tími til að hún taki sér frí.

Virðulegi forseti. Ég náði að hlusta á kannski 70% af ræðu hv. þingmanns, þurfti því miður að fara fram í áríðandi símtal en geri ráð fyrir að sá hluti hafi verið svipaður hinum hlutanum af ræðunni. Mér finnst mjög merkilegt með sjálfstæðismenn í þessari umræðu um nýsköpun svæðis, samvinnu og fleira, sóknaráætlun fyrir Ísland, að ekki sé rætt nema í hálfa mínútu og síðan eru menn komnir út í hefðbundið pólitískt þras sjálfstæðismanna. Það er auðvitað allt í lagi og sjálfsagt að takast á við og ræða það vegna þess að, eins og við höfum áður sagt, efnahagshrunið er í boði Sjálfstæðisflokksins, gjaldþrota stefnu Sjálfstæðisflokksins sem menn kljást hér við og alla þá erfiðleika sem hafa fylgt henni. Ég spyr bara, virðulegi forseti: Er ekkert jákvætt í hugum sjálfstæðismanna nú til dags? Hv. þingmaður talar um skattastefnuna. Við höfum heyrt það núna, bæði hjá formanni Sjálfstæðisflokksins og þingflokksformanni áðan, að þeir vildu ganga styttra í skattahækkunum og lengra í niðurskurði. Það er út af fyrir sig alveg sjónarmið en gaman væri að eiga umræðu við sjálfstæðismenn um hvar niðurskurður ætti að vera. Er t.d. hv. þm. Jón Gunnarsson sammála áliti Viðskiptaráðs um að stórskera skuli niður í samgönguframkvæmdum á Íslandi á þessu ári? Ég vona að hv. þingmaður taki eftir vegna þess að þetta er mikilvæg spurning. Er hann sammála áliti Viðskiptaráðs um að stórskera niður í samgöngumálum? Ég vil segja líka að margt er að gerast í atvinnumálum þó að sjálfstæðismenn kjósi að setja upp hin neikvæðu gleraugu sem þeir eru með uppi nú til dags og sjá ekkert nema kolsvart fram undan. Eins og ég segi, virðulegi forseti, er kannski eðlilegt að sjálfstæðismenn sjái frekar svart fram undan vegna þess 

Virðulegi forseti. Er þetta ekki þekkt hjal? Efnahagshrunið í boði sjálfstæðismanna. Já, ætli við eigum bara ekki sök á efnahagshruninu um allan heim, við sjálfstæðismenn? Ja, mikill er máttur okkar.

Hægri menn.

Hæstv. ráðherra virðist alveg vera búinn að gleyma því hver sat með okkur í ríkisstjórn á þessum tíma. Það hentar honum ekki í dag. Hann var brosandi þá. Við sjálfstæðismenn höfum lagt til efnahagstillögur sem eru mjög raunhæfar og hafa allt aðra nálgun á þessi mál en aðgerðir ríkisstjórnarinnar með þessari gríðarlegu aukningu skatta. Þær fjölluðu um að taka séreignarlífeyrissparnaðinn og innleysa þann skatt sem þar er geymdur og þjóðin á og ríkisstjórnin hefur heimilað og hvatt almenning til að fara í. Hæstv. fjármálaráðherra sagði frá því í dag að tekjur ríkissjóðs væru að dragast saman. Það kemur okkur sjálfstæðismönnum ekki á óvart. Það er afleiðing skattastefnu ríkisstjórnarinnar, ekkert annað. Í efnahagstillögum okkar var líka reiknað með því að framkvæmdastig mundi haldast áfram, að við mundum halda áfram þeim verkefnum sem voru á borðinu til að reyna að sprauta í atvinnulífið einhverri orku á þessum erfiðu tímum og helst þær greinar sem verst eru staddar. Hitt er svo annað mál, virðulegi forseti, að hæstv. samgönguráðherra hafði ekki hlustað á ræðu mína. Hann kemur samt upp og gefur sér það sem hann var að tala um.  „Markmiðið er að Ísland verði í fararbroddi í verðmætasköpun, menntun, velferð og lífsgæðum. Til þess að svo megi verða þarf að huga sérstaklega að hvernig hægt er að tryggja samkeppnishæfni landsins til lengri tíma.“ Engin ríkisstjórn, virðulegi forseti, hefur eyðilagt eins mikið af samkeppnishæfni og samkeppnisforskoti landsins sem það 

Hæstv. forseti. Það hefur enginn unnið eins mikil skemmdarverk á íslenskri þjóð og íslensku samfélagi og hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins og stefna hans undanfarin ár, því miður. Þannig er það bara. Hv. þingmaður talar um efnahagshrunið um heim allan. Það er rétt að það er ekki sjálfstæðismönnum á Íslandi að kenna en það er skoðanabræðrum sjálfstæðismanna um heim allan að kenna,  Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður hefur lesið upp úr þingsályktunartillögunni í þær þrjár mínútur sem ég þurfti að fara úr sal bið ég afsökunar á því. Hann hefur farið inn í þingsályktunartillöguna og ég fagna því. Hv. þingmaður talar hins vegar oft um að hér sé unnið gegn atvinnusköpun í landinu. Ég endurtek þá spurningu sem ég bar upp við hv. þingmann og hann svaraði ekki: Er hann sammála Viðskiptaráði sem talaði í gær um stórkostlegan niðurskurð í samgönguframkvæmdum á þessu ári? Er hann sammála því? Er hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins sú að fara frekar í hið opinbera kerfi og skera niður? Á að skera þessar framkvæmdir niður? Virðulegi forseti. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann: Er það sem er að gerast á Suðurnesjum ekki dæmi um það sem er að gerast í þjóðfélaginu, að þetta er að byrja að lyftast upp og þar á meðal í atvinnusköpun og uppbyggingu fyrirtækja? Ég hef séð áætlun af Suðurnesjum þar sem gert er ráð fyrir tæplega 3.000 nýjum störfum á þessu ári, frá einu sveitarfélagi sem hefur séð um þetta, þar sem 2.400–2.500 eru fullborgandi útsvarsgreiðendur á því ári. Virðulegi forseti. Reykjanesbæ er ekki stjórnað af Samfylkingunni, henni er stjórnað af sjálfstæðismönnum. Þarna er þessi áætlun komin fram, og er þetta ekki dæmi um að margt sé að snúast hér við? Það er mikil atvinnuuppbygging á Suðurnesjum samkvæmt þessum tillögum sem þar koma fram og er það ekki gott dæmi um það sem er að byrja að gerast í þessu þjóðfélagi? Ég held það, virðulegi forseti. Netþjónabú, Helguvík, kísilflúorverksmiðja 

Virðulegi forseti. Í efnahagstillögum sjálfstæðismanna, svo ég ítreki það nú fyrir hæstv. ráðherra, var gert ráð fyrir að halda uppi því framkvæmdastigi af hálfu ríkisins sem reiknað var með. Þar segir allt um samgönguframkvæmdir, þær spila þar stóran þátt.

En viðskiptaþing?

Ég hef ekki lesið tillögur viðskiptaþings enn þá og það kemur því ekkert við, þetta eru tillögur Sjálfstæðisflokksins. Virðulegi forseti. Hér er allt á fullri ferð í atvinnuuppbyggingu, hér er allt á blússandi ferð og hér er bjartsýni ríkjandi. Þetta fólk er ekki í tengslum við samfélagið. Ég tek undir með ASÍ þegar þeir krefjast aðgerða, þegar þeir segja að ríkisstjórnin hafi ekki staðið við gerða samninga, hafi ekki lokið viðræðum um fjármögnun verkefna við lífeyrissjóðina sem átti að ljúka fyrir hálfu ári, hafi lagt stein í götu framkvæmda við álver í Helguvík, virkjana í neðri Þjórsá og fleira mætti telja til.

Hvað með …?

Ég tek undir með miðstjórnarfundi ASÍ um að megn óánægja sé með áhugaleysi ríkisstjórnar á framgangi stöðugleikasáttmálans og atvinnusköpun. Og nú virðist ríkisstjórnin vilja sem minnst af þessu vita. Ég tek undir með SA um að með aðgerðum og aðgerðaleysi sínu tryggi ríkisstjórnin minni hagvöxt en ella, meira atvinnuleysi, minni kaupmátt almennings og takmarki getu ríkissjóðs og sveitarfélaga til að verja velferðarkerfið í landinu. Þetta er einkunnagjöf aðila vinnumarkaðarins. Þetta er einkunnagjöf fulltrúa fólksins í landinu.

En hvað með Suðurnesin?

Það er gott sem er að gerast á Suðurnesjum, hæstv. ráðherra, ég fagna því. En það er ekki ykkur að þakka. Það eru ákvarðanir sem voru komnar af stað áður en þið komust til valda og var búið að leggja grunninn að, en þið hafið reynt að setja stein í götu þess alveg eins og segir í nýlegri yfirlýsingu frá Alþýðusambandi Íslands. Ég tek undir með þessu fólki og ég tala máli þess á þingi og ég segi við ykkur, hæstv. ríkisstjórn: Farið nú út úr þessum fílabeinsturni ykkar. 

Forseti áminnir hv. þingmann um að nota ávörp rétt í ræðustóli.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson fer mikinn um meint aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum og af því tilefni finnst mér rétt að draga fram nokkrar staðreyndir um einmitt samstarfið sem hefur verið við lífeyrissjóðina alveg frá því að stöðugleikasáttmálinn var undirritaður. Á matseðli, ef við getum sagt sem svo, verkefnalistans er eitt verkefni langstærst sem aðilar vinnumarkaðarins og stjórnvöld komu sér saman um og það er bygging nýs Landspítala. Það verkefni mun skapa nokkur þúsund störf í íslensku atvinnulífi á komandi árum, verkefni upp á heila 55 milljarða kr., og það er á mikilli siglingu á réttri leið. Nýlega var haldið forval um hönnun þessa verkefnis og ein sex teymi íslenskra arkitektastofa skiluðu þar inn gögnum þannig að þar er allt eins og blómstrið eina, ef svo má segja. Annað stærsta verkefnið á þessum lista var framkvæmdir í vegamálum. Þar hefur þegar verið unnið vandað arðsemismat á vegum Vegagerðarinnar og tekin pólitísk ákvörðun um að setja í forgang sérstaklega tvö verkefni, tvöföldun Suðurlandsvegar og Vesturlandsveg. Það verkefni er nú í þeim farvegi að fulltrúar allra þingflokka á Alþingi eru að ræða fjármögnun þess verkefnis til framtíðar, sérstaklega hvort og þá með hvaða hætti eigi að setja á veggjöld sem taki þá við af öðrum þeim gjaldstofnum sem í dag eru af umferðinni. Ég nefni líka átaksverkefni sem ríkisstjórnin kynnti á föstudaginn var um m.a. 2.400 verkefni fyrir ungt fólk, 500 verkefni í byggingariðnaðinum sem Nýsköpunarmiðstöð mun halda utan um á vori komanda 

Virðulegi forseti. Já, já, ég fer mikinn vegna þess að mér er heitt í hamsi yfir stöðu atvinnulífsins. Alvarlegasta meinið sem við stöndum frammi fyrir er það mikla atvinnuleysi sem er í landinu. Allar þær aðgerðir sem við tölum um gagnvart illa stöddum heimilum og atvinnulausum einstaklingum eiga að snúast um að skapa atvinnu og verðmæti. Það eru einu raunhæfu lausnirnar fyrir þetta fólk til lengri tíma litið. Hv. þingmaður nefndi að gert hefði verið samkomulag við lífeyrissjóðina um byggingu nýs Landspítala. Það er líka það eina sem hefur verið gert með lífeyrissjóðunum. Hann fór síðan yfir það að menn væru að ræða fjármögnun á öðrum verkefnum. Það tekur allt of langan tíma og það er ekki bara að mínu mati heldur að mati aðila vinnumarkaðarins. Síðan er farið yfir að hér sé verið að skapa þúsundir starfa, það standi til að skapa þúsundir starfa eftir hinum og þessum leiðum. Það er alveg það sama og ríkisstjórnin sendi frá sér 6. mars 2009, lofaði þúsundum starfa á þessu ári sem er að verða liðið. Það hefur ekkert gerst. Atvinnuleysi eykst og eykst, þessi störf láta á sér standa. Bygging nýs Landspítala er auðvitað ekki verkefni sem hjálpar okkur í dag. Það þarf eflaust að byggja nýjan Landspítala. Ég hef haft miklar efasemdir um staðsetningu þess spítala. Menn hafa að mínu mati farið fram úr sér í ákvörðunum um það hvar hann eigi að vera. Menn hafa ekki litið til þess sem samgönguráðherra sagði í svari við mig um daginn um þann spítala, að sennilega þyrfti um 25 milljarða kr. í ákveðin samgöngumannvirki þannig að þetta er að mínu mati óraunhæft dæmi eins og staðan er. Við verðum að horfa okkur nær í tíma og þar er allt of lítið að gerast. Það er það sem brennur á þessari þjóð og það er það sem brennur á aðilum vinnumarkaðarins. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson tekur allt of stórt til orða að mínu mati og fer ekki rétt með staðreyndir. Það er rétt hjá honum að 6. mars voru kynntar aðgerðir í atvinnumálum sem eiga að skapa, ef ég man rétt, 6.000 störf á komandi missirum. Yfirlit sem ríkisstjórnin lét fylgja með boðuðum aðgerðum til næstu mánaða og missira sl. föstudag hafði að geyma upplýsingar einmitt um efndir á þessum fyrirætlunum og fram kom að vel á þriðja þúsund störf hafa þegar orðið til tengd þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin kynnti til sögunnar 6. mars. Auðvitað er ekki allt komið til framkvæmda enda stóð það ekki til. Þar voru ýmis verkefni sem taka lengri tíma í undirbúningi og velta milljörðum og milljarðatugum. Hv. þingmaður nefnir Landspítalann og staðsetninguna. Ég held að hún sé mikilvægt atriði og ein af ástæðunum fyrir því að þetta verkefni er einmitt mjög mikilvægt í atvinnulegu tilliti og fyrir búskap ríkisins. Landspítalinn er í dag með starfsemi sína á einum tíu stöðum víðs vegar um borgina með því mikla óhagræði og sóun á fjármunum sem því fylgir. Það er mjög til bóta að koma þeirri starfsemi á einn stað inni í miðri borginni og mun spara að því talið er hátt í 2 milljarða kr. á hverju ári. Þótt ég taki undir með hv. þingmanni að eitt brýnasta verkefni okkar núna sé að ráðast til atlögu við atvinnuleysið og ég telji að menn séu nákvæmlega að gera það með þessum aðgerðum í atvinnumálum til skemmri tíma, sem og þessum risastóru verkefnum til lengri tíma, þá er mikilvægt að við höldum vel upp á að ákveðnar aðgerðir hafa þegar komið til framkvæmda og aðrar eru í pípunum.

Virðulegi forseti. Ég held að andvaraleysið sé það alvarlegasta sem við stöndum frammi fyrir, málflutningur ríkisstjórnarflokkanna sem einkennist af andvaraleysi. Ítrekað er okkur sagt að hér horfi allt til betri vegar og ítrekað er því haldið því fram að verið sé að gera góða hluti í atvinnulífinu og atvinnusköpun sé í fullum gangi, á sama tíma og aðilar vinnumarkaðarins gefa ríkisstjórninni falleinkunn í samskiptum og því að standa við gefin loforð. Á meðan svo er virðast ríkisstjórnarflokkarnir trúa því að þeir séu á góðri leið og þeir hlusta ekki. Það er alvarlegt. Það er alvarlegt þegar framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins segir í fréttum að það sé löngu kominn tími til að þessi ríkisstjórn hætti að tala og fari að gera eitthvað. Það er alvarlegt þegar miðstjórn ASÍ ályktar ítrekað um að ekki hafi verið staðið við efndir, ekki sé rætt við lífeyrissjóðina um fjármögnun verkefna og viðræðum sem í stöðugleikasáttmálanum var heitið að lyki 1. september, þá yrði búið að kortleggja þetta - það eru sex mánuðir síðan. Það er alvarlegt þegar Samtök atvinnulífsins segja að með aðgerðum sínum dragi ríkisstjórnin úr hagvexti, auki á atvinnuleysi, dragi úr neyslugetu heimilanna og svo má lengi telja. Á nákvæmlega sömu dögum og þetta er sagt og allir þessir aðilar fullyrða að samskiptaleysið sé algert við ríkisstjórn Íslands á þessum vettvangi koma meirihlutaþingmenn hingað upp, hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar í ríkisstjórninni, og segja 

Virðulegi forseti. Við ræðum í dag metnaðarfulla áætlun um mótun sameiginlegrar atvinnustefnu til framtíðar. Sjónarhornið er vítt og lágt. Horft er áratug fram í tímann og stefnan er sett á að ná til landsins alls en jafnframt draga fram helstu tækifæri og sóknarmöguleika einstakra landsvæða á sviði atvinnuuppbyggingar. Tilgangurinn er að snúa vörn í sókn í íslensku atvinnulífi, kortleggja styrkleika og sóknarfæri okkar í atvinnumálum og gera tillögur um aðgerðir á grundvelli þeirrar greiningar. Sérstök áhersla verður lögð á að greina hvernig auka megi samkeppnishæfni Íslands í alþjóðlegum samanburði til að auka verðmætasköpun, draga af erlenda fjárfestingu og bæta lífskjör fyrir almenning í landinu. Í þessu verkefni er mikil áhersla lögð á breiða samstöðu og aðkomu sem flestra við mótun þessarar stefnu. Þarna eiga hlut að máli fulltrúar hagsmuna- og félagasamtaka, aðilar vinnumarkaðarins, fulltrúar fræðasamfélagsins, einstakra atvinnugreina og síðast en ekki síst almennings. Haldnir verða átta almennir fundir í öllum landshlutum, fundir í anda þjóðfundarins sem heppnaðist svo vel sl. haust. Þrír þeirra hafa þegar verið haldnir, á Egilsstöðum, Ísafirði og Sauðárkróki. Aðsókn var dræm á fyrsta fundinn en á síðari fundina tvo hafa hins vegar mætt hátt í 100 gestir á hvorn fund. Auk þjóðfundanna hefur verið sett upp skipulag með aðkomu fjölmargra aðila vítt og breitt úr samfélaginu. Þar ber fyrst að nefna stýrihóp með aðild tíu aðila, þar með talið fimm ráðherra, embættismanna og ráðgjafa. Að auki hafa verið skipaðir verkefnishópar um einstök svið áætlunarinnar, svo sem samþættingu opinberra áætlana, gerð sóknaráætlana fyrir einstaka landshluta, mótun atvinnustefnu, samkeppnishæfni o.s.frv. Loks má nefna ráðgjafahóp sem skipaður er á fjórða tug einstaklinga, fulltrúum allra þingflokka hefur verið boðin aðild en auk þess eiga þar fulltrúa aðilar vinnumarkaðarins, fulltrúar sveitarfélaga, fræðasamfélagsins, nýsköpunargeirans o.s.frv. Ég undirstrika að með þessu skipulagi er lögð áhersla á breytt eignarhald við mótun framtíðarstefnu í atvinnumálum Íslendinga. Það eitt er mikilvægt fyrsta skref og þótt það sé ekki nægjanlegt til að móta gagnlega stefnu þá er vikið frá hefð sem ég held að sé úrelt, þ.e. að stefnumótun stjórnvalda í lykilmálum verði til á borðum örfárra stjórnmálamanna og embættismanna í Stjórnarráðinu. Þess í stað er dregin upp mynd og skipulag af samráði, hugmyndasköpun og vinnu þúsunda einstaklinga í öllum hlutum landsins, einstaklinga með mismunandi bakgrunn úr ólíkum atvinnugreinum, ungra sem aldinna. Ég held að eitt af því sem kom okkur á kaldan klaka fyrir fáum missirum síðan sé sú staðreynd að hér í landinu hefur aldrei verið mótuð heildstæð atvinnustefna með framtíðarhagsmuni þjóðarinnar í huga. Við höfum allt of lengi einblínt á eina eða fáar atvinnugreinar og treyst á að þær mundu skapa okkur þann auð og þau lífskjör sem dygðu til að halda uppi hagvexti og mannsæmandi lífi í landinu. Sú stefna hefur beðið skipbrot og það er hlutverk okkar sem hér erum, fulltrúa almennings og stjórnvalda á þessum tímum eftir bankahrunið mikla, að læra af þessari reynslu og reyna að byggja upp vandaðri stefnumótun til framtíðar sem tekur meira mið af því að nýta þá kosti sem búa í fjölmörgum atvinnugreinum en ekki örfáum. Ég tel að sú fyrirætlun sem kemur fram í þessu verkefni sé mjög mikilvæg, að samþætta þær fjölmörgu áætlanir sem stjórnvöld hafa lagt fram og samþykkt í einstökum málum, samgönguáætlun, byggðaáætlun, fjarskiptaáætlun, áætlanir í ferðamálum og orkubúskap þjóðarinnar svo nokkuð sé nefnt, auk jafnréttisáætlunar ekki síst. Þetta hefði auðvitað átt að gera fyrir lifandis löngu og þetta þurfum við að gera á öllum sviðum ríkisbúskaparins, þ.e. vinna betur saman þvert á ráðuneytin og færa okkur meira í átt til fjölskipaðs stjórnvalds. Verkefnið er einfaldlega svo risavaxið og margslungið að lausnirnar kalla á víðtækt samráð þar sem ólík sjónarhorn eru vegin saman þvert á málaflokka. Hér er lagt af stað með háleitar hugmyndir og markmið. Við skulum vissulega spyrja að leikslokum en hér er a.m.k. stigið merkilegt skref í átt til vandaðri stefnumótunar fyrir íslenskt samfélag.

Virðulegi forseti. Ef opinberar spár ganga eftir og verði ekki gripið í taumana þurfum við að horfast í augu við aukið atvinnuleysi á árinu. Spár um 2% hagvöxt merkja áframhaldandi atvinnuleysi. Ef ekkert verður að gert mun atvinnuleysi aukast í 10–11% á árinu. Þróunin á vinnumarkaðnum er grafalvarleg en samkvæmt vinnumarkaðskönnun Hagstofunnar fækkaði störfum um 11.000 milli áranna 2008 og 2009 og meðalvinnustundum fækkaði um rúmlega 10% sem gefur sterka vísbendingu um minni verðmætasköpun í hagkerfinu. Þessar tölur sýna svo að ekki verður um villst að staðan hefur gerbreyst til hins verra að undanförnu og þessi staða snertir marga, gott ef ekki þúsundir einstaklinga á Íslandi. Á sama tíma stöndum við frammi fyrir því að aldrei hafa jafnmargir flust frá landinu. Á síðasta ári fluttu tæplega 11.000 manns burt. 4.835 fleiri fluttu frá landinu en til þess en næstflestir brottfluttir umfram aðflutta voru árið 1887. Löngu tímabærum tillögum iðnaðarráðherra um næstu skref í atvinnumálum sem kynntar voru sl. föstudag ber að fagna, sem og þessari tillögu til þingsályktunar sem hér liggur fyrir um sóknaráætlun til eflingar atvinnulífi og samfélagi um land allt. Fyrirhuguð fyrningarleið í sjávarútvegi og tregða til að greiða götu í framkvæmdum sem tengjast orkumálum hafa þó ekki verið góðar vísbendingar um atvinnustefnu stjórnvalda. Það er gott að sjá að stjórnvöld hafa ákveðið að setja atvinnumál á landsvísu og rekstrarumhverfi atvinnulífsins í forgang á næstu mánuðum og það er fagnaðarefni út af fyrir sig. Við verðum öll að leggja okkar af mörkum til uppbyggingar atvinnulífsins og samfélagsins því nú ríður á að sköpuð verði ný störf og atvinnuleysi útrýmt. Markmið ályktunarinnar um að Ísland verði í fararbroddi í verðmætasköpun, menntun, velferð og lífsgæðum er verðugt markmið sem ég vil taka þátt í að vinna að. Efnahagsleg endurreisn hefur gengið hægar en vonir stóðu til. Það er því orðið löngu tímabært að við horfum til framtíðar og vinnum saman að því að móta framtíðarsýn fyrir Ísland. Virðulegi forseti. Mig langar að lokum að spyrja hæstv. forsætisráðherra tveggja spurninga. Sú fyrri snýr að því hvaða aðilar það eru og hversu margir munu eiga sæti í stýrihópnum sem á að vinna að framkvæmd áætlunarinnar. Hins vegar langar mig að spyrja sömu spurningar er varðar samráðshópinn um atvinnustefnuna.

Hæstv. forseti. Nokkur orð í lokin á þessari ágætu umræðu sem hér hefur farið fram um atvinnuuppbyggingu í landinu, mikilvægi þess að ráðast gegn atvinnuleysisvofunni sem er núna upp vakin, því miður, í landinu, um 9% atvinnulausir, um 15.000 manns. Það þýðir að atvinnuleysið er farið að snerta hag tugþúsunda Íslendinga vegna þess að, eins og kom fram í umræðunni fyrr í dag, í máli hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, ætla má að hverjum atvinnulausum einstaklingi tengist fáeinir aðrir, fjölskylda og síðan aðrir í nærumhverfinu. Ég held að sjaldan hafi verið reynt að taka á atvinnumálunum af eins miklu viti og nú er gert. Menn hafa verið með hinar stóru miklu patentlausnir á undanförnum árum og því miður hefur örlað á slíku í málflutningi sumra fulltrúa Sjálfstæðisflokksins sem hér hafa talað. Ég vísa þar í ræðuhöld hv. þm. Jóns Gunnarssonar sérstaklega sem hefur haldið sig við stóriðjuhugsunina. Ég vék að því í dag við utandagskrárumræðu um atvinnuleysið að stóriðjan hefði í reynd skilað miklu færri störfum inn í efnahagslífið en margir ætla. Það er vissulega svo að meðan á uppbyggingunni stendur krefst hún margra vinnandi handa. Þegar því átaki er lokið eru ekki ýkja mörg störf sem rekja má til stóriðjunnar. Ég byggði upplýsingar mínar á grein sem Indriði H. Þorláksson, fyrrum skattstjóri á Íslandi, skrifaði í fyrrahaust. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Frá því að fyrsta álverið var byggt hér á landi hefur fólki á vinnumarkaði fjölgað um nálægt 85.000 manns. Megi rekja um 3.000 þessara starfa til álvera er það um 3,75% af aukningu mannaflans frá um 1970 og er um 1,7% af vinnandi mönnum í landinu nú. Ekki verður því sagt að þáttur álvera í sköpun atvinnutækifæra hafi verið stór né hlutur þeirra á vinnumarkaði sé mikill.“ Síðan velti ég fyrir mér hvenær komi að því að við lærum af óförum okkar á undanförnum árum þrátt fyrir varnaðarorð sem komu frá Seðlabanka, gott ef ekki frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og OECD um -  Síðan er á hitt að líta að við þurfum að horfa til virðisaukans sem hver atvinnugrein skapar í þjóðarbúinu. Þá er það staðreynd að stóriðjan í eignarhaldi erlendra aðila skilar miklu minni virðisauka í efnahagskerfið en margar aðrar atvinnugreinar gera, sjávarútvegurinn, ferðaþjónustan o.s.frv. Það var ánægjulegt að lesa fréttir af því í dag að ferðaþjónustan blómstrar nú sem aldrei fyrr, skilaði raunaukningu í hagnaði, um rúmlega fimmtung, 21%, á síðasta ári en fram kom í fréttum að tekjurnar af erlendum ferðamönnum á síðasta ári hefðu verið 155 milljarðar kr. og hefðu aldrei verið eins miklar. Því ber að fagna að nú skuli hugað að atvinnuuppbyggingu með fjölbreytni í huga. Stuðningur við sprotafyrirtæki er af þessum meiði. Gamalkunnugt orðtak minnir og á að margt smátt gerir eitt stórt. Enn eru þó margir eins og ég hef rakið við það heygarðshornið að aðeins með því að hugsa í stórum einingum megi gera stóra hluti. Bara stóriðja geti leyst vanda okkar og skapað þeim þúsundum vinnu sem nú eru án hennar. Reynsla og staðreyndir tala öðru máli og til hvors tveggja eigum við að horfa, til reynslunnar og til staðreyndanna. Þá er annað sem ég legg líka áherslu á og kom einnig fram í umræðu um atvinnumálin fyrr í dag, að horfa til starfanna innan almannaþjónustunnar, starfanna á sjúkrahúsunum, í þjónustugeira við aldraða, fatlaða, innan löggæslunnar, tollgæslunnar, hjá þeim sem sinna grundvallarþjónustu í samfélaginu og eru lífsnauðsynlegir, bæði einstaklingunum, fjölskyldunum og atvinnulífinu. Þetta hefur einnig ýmis önnur sjónarhorn, ýmsar víddir sem bent hefur verið á. Í almannaþjónustu, sérstaklega í heilbrigðisgeiranum og þeirri starfsemi sem sinnir fötluðu fólki, starfa hlutfallslega fleiri konur en karlar þannig að niðurskurður og samdráttur þar leiðir af sér að konur missa vinnuna fremur en karlar. Á hitt er að líta að í hruninu hafa karlastörf einkum orðið samdrættinum að bráð, ekki síst í byggingariðnaði. Þar hefur verið mikill samdráttur og þar þurfum við að huga að verkefnum sem eru til þess fallin að finna fólki þörf og arðvænleg verkefni. Þar hafa menn horft til viðhaldsverkefna sem hafa þann kost að þau eru ekki bundin við stað. Það þarf að sinna þeim hvarvetna á landinu. Þau eru hagstæð í því efni. Þau eru mannaflsfrek og ekki ýkja kostnaðarsöm. Þetta eru dæmi um verkefni sem ríkisstjórnin hefur núna lagt áherslu á að verði sinnt. Ég á sæti í nefnd sem fjallar um fjármögnun, m.a. í samstarfi við lífeyrissjóði, inn í atvinnulífið og þá horfa menn m.a. til þessara þátta sem ég hef nefnt, viðhaldsverkefna og síðan verkefna í ferðaþjónustu. Allt tel ég þetta vera til góðs. Menn hafa nefnt önnur verkefni sem snúa að ungu fólki sem menntamálaráðuneytið hefur beitt sér fyrir þannig að það er margt smátt sem vonandi kemur til með að gera eitt stórt. Ég fullyrði að þetta mál, atvinnumálin, er það verkefni sem oftast hefur verið á borðum ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna, nokkuð sem menn taka mjög alvarlega, að finna leiðir til að tryggja atvinnu í landinu.

Virðulegi forseti. Það ber að hafa margt í huga þegar við horfum til atvinnuuppbyggingar í landinu. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur haldið því fram að ég horfi eingöngu til stóriðju í þeim efnum og það er mikill misskilningur. Ég horfi mikið til orkufreks iðnaðar og nýtingar annarra náttúruauðlinda sem við eigum til uppbyggingar í atvinnulífi okkar. Það eru allir sammála um að við eigum þær auðlindir og það eru þær sem við þurfum að umgangast af skynsemi en fyrst og fremst með nýtingarmöguleikana í huga þó að við þurfum auðvitað að hafa verndarþáttinn gagnvart náttúrunni alltaf í forgrunni. Hann nefnir eflingu í ferðaþjónustu. Það má segja að það fari mjög vel saman, aukningin í ferðaþjónustu og þau tækifæri sem hafa skapast þar vegna orkufreks iðnaðar, t.d. vegna virkjana, eins og Bláa lónið og virkjun fyrir austan. Það er mikilvægt að horfa til fjölbreytni þegar við byggjum upp íslenskt samfélag í framtíðinni, fjölbreytni í atvinnutækifærum og í atvinnulífi. En það verður að vera ákveðin kjölfesta á hverjum stað og það hefur sjávarútvegur gjarnan verið í gegnum tíðina í hinum dreifðu byggðum. Þeim tækifærum þarf að fjölga vegna þess að með aukinni tækni og hagræðingu í sjávarútvegi hefur fækkað mjög störfum á þeim vettvangi. Á Austurlandi vinna t.d. 800 manns hjá Alcoa. Það er algjör kjölfesta á því svæði. Það er fyrir utan afleidd störf sem þar eru fjölmörg. Ég veit ekki hvort á að margfalda þetta með tveimur eða jafnvel hærri tölu. Hv. þingmaður nefnir það hér að við eigum að horfa til starfa í opinbera geiranum, horfa til þess fólks sem byggir upp nauðsynlega heilbrigðisþjónustu og menntakerfið okkar og sinnir því af kostgæfni. Það er hárrétt. Hitt snýst allt um að útvega fjármagn til að geta staðið undir þeirri velferðarþjónustu sem við viljum byggja hér upp vegna þess að þetta fólk þarf einhvers staðar að fá launin sín 

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um flest það sem fram kom í máli hans. Það er mikilvægt að efla gjaldeyrisskapandi atvinnurekstur. Spurningin er hvar við látum bera niður. Hann talar um sjávarútveginn. Við þurfum að hlúa að honum, ég er sammála um það. Hann talar um fjölbreytni, hann talar um ferðaþjónustuna, við erum hjartanlega sammála hvað þessa þætti snertir. Ég held að ágreiningsefni okkar snúi fyrst og fremst að orkufrekum iðnaði sem hann nefnir. Ég vil fara, hygg ég, mun hægar í sakirnar í því efni. Varfærni eða íhaldssemi mína skýri ég m.a. með skírskotun í varnaðarorð fjölmargra sérfræðinga í orkumálum sem hafa sótt okkur heim á undanförnum árum og látum við þá umhverfismálin liggja á milli hluta. Nú er ég að horfa á þetta fyrst og fremst í efnahagslegu tilliti. Þeir hafa sagt, og ekki bara einn eða tveir heldur fjölmargir sérfræðingar sem hingað hafa komið, að við eigum að fara varlega núna í að binda okkur í samstarfssamningum við orkufrekan iðnað til mjög langs tíma, það sé margt á hreyfingu og flest í þá átt í orkuiðnaðinum að orkan sé að verða verðmætari og það sé varasamt fyrir okkur á þessu stigi að festa okkur til mjög langs tíma. Síðan er það hitt með hin afleiddu störf, áliðnaðinn og stóriðjuna. Það er skrýtið hvernig menn þurfa alltaf að tala um afleidd störf þegar þessi starfsemi er annars vegar. Þetta á við um allt samfélagið, alla atvinnustarfsemi, hvar sem er mannlegt samfélag er að finna afleidd störf, 

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, það er verðmætasköpun fólgin í hverju starfi og hvert starf hefur einhverjar afleiðingar i för með sér. Ég er honum hins vegar ekki sammála þegar hann talar þannig að við verðum að fara mjög rólega og varlega um þessar mundir og eigum ekki að flýta okkur. Hann getur ekki sagt það, virðulegi forseti, við þá 14.705 einstaklinga sem voru atvinnulausir í janúar. Þeir hafa ekki efni á að bíða. Samfélagið hefur ekki efni á því að atvinnuleysið verði viðvarandi. Inntakið í ræðu minni áðan sem ég veit ekki hvort hv. þingmaður hefur hlustað á snerist fyrst og fremst um að taka undir með Alþýðusambandi Íslands og samtökum atvinnurekenda og þá gagnrýni sem þeir viðhafa á aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar sem kristallaðist í orðum framkvæmdastjóra Samtaka iðnaðarins þegar hann sagði í viðtali á dögunum að tími væri kominn til að þessi ríkisstjórn hætti að tala og færi að gera eitthvað. ASÍ gagnrýnir ríkisstjórnina harðlega fyrir að hafa ekki litið til verkefna og ekki staðið við stöðugleikasáttmálann, lokið viðræðum við lífeyrissjóðina sem átti að ljúka fyrir hálfu ári. Það er eitt verkefni sem hefur verið klárað með lífeyrissjóðunum og það er Landspítalinn. Annað hefur ekki gerst og það er þetta aðgerðaleysi sem er svo hættulegt og það er það sem við getum ekki sætt okkur við. Þegar gagnrýnin er orðin svo hörð sem raun ber vitni út af andvaraleysi ríkisstjórnarinnar sem endurspeglast síðan í orðum þingmannsins áðan um að nú eigum við að fara okkur hægt og fara okkur rólega og það megi ekki horfa til stórra atvinnutækifæra er tímabært að hugsa sinn gang. Þetta eru ekki beint hvetjandi skilaboð til þeirra kannski fjölmörgu aðila sem hafa verið í viðræðum við 

Hæstv. forseti. Það er alger misskilningur að ég telji að við eigum að fara okkur hægt í atvinnuuppbyggingu. Ég sagði þvert á móti að ekkert mál hefði fengið eins mikla umræðu á borði ríkisstjórnar og stjórnarflokkanna og atvinnuuppbyggingin og mikilvægi þess að tryggja fulla atvinnu í landinu. Við erum að huga að margvíslegum úrræðum. Ég nefndi ferðaþjónustu, sprotafyrirtækin, átak fyrir ungt fólk, og þannig mætti áfram telja úrræði sem hér hafa verið útlistuð í dag. Þar sem ég var að tala um að menn ættu að fara varlega og læra af reynslunni var í stóriðjuuppbyggingu og horfa til þess að virðisaukinn þar er minni en í flestum öðrum atvinnugreinum. Stóriðja í eigu erlendra aðila gefur minni virðisauka en flestar aðrar atvinnugreinar. Þetta er staðreynd. Þegar vísað er í aðila vinnumarkaðar, Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins, þá er ég hreinlega ekki sammála þessum aðilum. Mér finnst þeir of hallir undir stóriðjulausnir og stórverktakalausnir. Ég er á því máli að við eigum að horfa til fjölbreytninnar, til þess að margt smátt gerir margt stórt og tryggir miklu fleira fólki atvinnu á miklu hagfelldari kjörum og forsendum en stóriðjulausnirnar. Ég er einfaldlega ósammála þeim áherslum sem þar hafa verið uppi. Ég er miklu meira sammála málflutningi formanns BSRB sem fram kom fyrir nokkrum dögum í blöðum og í áherslum frá bandalaginu um mikilvægi þess að styrkja velferðarþjónustuna, almannaþjónustuna, löggæsluna, sjúkrahúsin, menntastofnanir o.s.frv. 

Herra forseti. Þetta er áhugaverð umræða sem hér hefur verið vakin um þátt stóriðjunnar. Það er of langt mál að fara nákvæmlega ofan í arðsemisútreikninga og annað slíkt en hitt er auðvitað staðreynd að það má vel halda því fram með rökum að það hafi verið á óheppilegum tíma sem Kárahnjúkaverkefnið fyrir austan fór af stað miðað við hagsveiflu. Það eru veigamikil rök sem þar hníga að. Hitt stendur eftir að álverksmiðjan og Kárahnjúkastíflan stendur eftir og skapar auð, eitt af því sem stóð af sér allt þetta hrun og skapar störf. Við Íslendingar erum í þeirri stöðu núna að við eigum að grípa þau færi sem gefast, bæði í hinu smáa og hinu stóra, af því að við höfum fengið fregnir um að fólk er að streyma frá landinu vegna þess að það er atvinnuleysi og fólk sér ekki fram á að sjá sjálfu sér farborða hér á landi. Þess vegna eigum við t.d. að ganga fastar fram hvað varðar framkvæmdirnar í Helguvík og ég treysti því að hv. þm. Ögmundur Jónasson sé þeirrar skoðunar að það eigi að klára það verkefni, ég trúi ekki öðru, og styðji ríkisstjórnina í því. Ég vil líka taka fram að til þess að við getum borgað fyrir heilsugæsluna, löggæsluna, allt þetta sem við viljum svo gjarnan geta veitt þegnum þessa lands, opinbera þjónustu, verður að vera þar að baki öflug verðmætamyndun vegna þess að við leysum t.d. ekki atvinnuleysisvandann með því að ríkið ráði til sín fleira og fleira fólk. Hvers vegna ekki, herra forseti? Það er vegna þess að til að borga laun ríkisstarfsmannanna þurfum við framleiðslu í þjóðfélaginu til að geta skattlagt til að geta notað til þess að borga launin í heilsugæslunni, löggæslunni, kennslunni og öllum þessum mikilvægu og ómissandi þáttum í okkar samfélagi. 

Hæstv. forseti. Ég hef alltaf ákveðnar efasemdir um að hægt sé að greina á milli opinberrar starfsemi, opinberrar þjónustu, almannaþjónustunnar, og gjaldeyrisskapandi og verðmætaskapandi framleiðslu í landinu hins vegar. Ég held að þessi lína sé í rauninni ekki til vegna þess að allt er þetta hluti af heild þar sem einn þátturinn þjónar öðrum. Opinber störf í menntun í háskóla, á rannsóknarstofum, er verðmætaskapandi líka í sjálfu sér. Það er ekki hægt að greina þarna á milli með þessum hætti. Síðan er það með atvinnusköpunina. Okkur var sagt, af því að vísað er í Kárahnjúkavirkjun, þegar hún var reist á sínum tíma að við uppbygginguna yrði vinnuaflið sem kallað yrði til 70–80% Íslendingar og útlendingar yrðu 20% eða rétt rúmlega það. Þetta reyndist verða öfugt. Hingað var flutt aðkeypt vinnuafl og þegar upp er staðið og dæmið er gert upp í heild sinni, eins og ég var að vísa til áðan, að frá því að stóriðjan var innleidd hér á landi um 1970 hefur störfum fjölgað um 85.000 en störf í stóriðjunni eru sennilega um 3.000 talsins. Það eru 1,7% af vinnuaflinu. Við erum ekki að tala um þá fjölgun starfa sem menn vilja vera láta og ég er einfaldlega að segja: Er ekki kominn tími til að við losum pínulítið um þessar trúarskrúfur á sálinni og setjumst yfir málin, skoðum hver virðisaukinn af hverri atvinnugrein er í landinu og hvað hún í reynd skapar af störfum. Varðandi Helguvík, ég var aldrei neinn sérstakur áhugamaður um hana og hefði viljað og vil enn að áður en farið er út í verkefni af þessu tagi, verði séð til þess 

Herra forseti. Það er alveg rétt að allt hangir þetta saman, opinber störf og störf á almennum markaði. Þó er sá munur á að til að geta greitt launin, til að geta haldið uppi þjónustunni þarf að vera verðmætasköpun þar á bak við. Það er ekki hægt að gera eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson gerir, að leggja þessa hluti að jöfnu vegna þess að þá væri mjög einfalt fyrir ríkið að leysa strax allt atvinnuleysi. Ef þetta stæði á endum og væri rétt sem hv. þingmaður segir mundi ríkið auðvitað ráða alla þá sem eru atvinnulausir, ráða þá sem kennara, hjúkrunarfræðinga og hvað það nú er sem hægt er að gera vegna þess að það eru jú allt verðmæti sem eru sköpuð og þar með stæði það undir sér. Auðvitað gerir það það ekki. Þetta þekkir hv. þingmaður og veit og er óþarfi fyrir mig að fara í gegnum þetta, þetta eru þvílík grundvallaratriði. En verðmætasköpunin, hvort sem hún kemur frá smáum fyrirtækjum eða stórum, skiptir okkur Íslendinga höfuðmáli núna. Við höfum ekki tíma til að bíða eftir því til að leysa okkur úr þeim vanda sem er fyrirsjáanlegur næstu eitt, tvö og jafnvel þrjú árin, ef við ætlum að komast hjá því að það verði áratugarvandi verðum við að grípa til ákveðinna aðgerða. Það er mjög nauðsynlegt að hvetja til nýsköpunar og sprotastarfsemi en ég veit mjög vel að það tekur langan tíma að koma upp slíkum fyrirtækjum. Þau munu ekki leysa þann vanda sem við stöndum frammi fyrir næstu eitt, tvö, þrjú árin. Til að leysa þennan vanda og til að missa ekki of margt fólk út úr landinu, verðum við að grípa til aðgerða, m.a. eins og það sem við höfum verið að nefna hér og ræða varðandi Helguvík, nýta orkuna sem við getum haft þar, nýta þau fjárfestingartækifæri sem við getum haft, en við verðum líka að taka til í ríkisrekstrinum. Við verðum að skera meira niður en gert var. Við verðum að koma okkar málum þannig fyrir að það verði hvati í hagkerfinu til að ráðast áfram. Ég verð að nefna það hér af því að bæði hv. þm. Ögmundur Jónasson og líka hæstv. fjármálaráðherra hafa ítrekað nefnt dæmi um hluti sem fylla menn bjartsýni, m.a. eins og ferðaiðnaðurinn og annað slíkt, að allt eru það dæmi um iðnað og starfsemi sem blómstra vegna þess að gengi íslensku krónunnar hrundi. 

Hæstv. forseti. Ég er ekki þeirrar skoðunar að ríkið eigi alls staðar að hafa sína putta og jafnvel þótt hinn frjálsi markaður hafi ekki beinlínis sannað sig á undanförnum árum nema síður sé, 

Virðulegur forseti. Mig langar að hefja mál mitt á því að gagnrýna örlítið fundarstjórn í þingsalnum í dag vegna þess að þetta mál var slitið í sundur til að koma að öðru máli í millitíðinni. Það hefði verið ágætt að klára þetta mál í einni lotu strax eftir hádegishlé. Að öðru leyti fagna ég þessum þingsályktunartillögum hv. þingmanna Ögmundar Jónassonar og Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur heils hugar. Loksins gefst tækifæri til að skoða þá fremur viðurstyggilegu ákvörðun Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar, þáverandi ráðherra, sem og þingmanna flokka þeirra, þingmanna Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, sem stóðu að baki ákvörðun um þátttöku í stríði í Írak. Stríð eru það versta sem mennirnir gera og það má aldrei nokkurn tíma sofna á verðinum í gagnrýni á þau. Frú forseti. Ég vil gjarnan hefja mál mitt með tilvitnun í grein sem ég skrifaði af þessu tilefni árið 2007. Þessi grein fékkst ekki birt í Morgunblaðinu á sínum tíma að sögn ritstjórnarfulltrúans þar - og ég skrifaði niður orðrétt það sem hann sagði: Það er einfaldlega allt vitlaust á ritstjórninni út af þessu andskotans stríði og ekki hægt að birta neitt. Grein mín birtist svo síðar í Fréttablaðinu . Greinin hófst á þessum orðum, með leyfi forseta: „Á sjötta áratug síðustu aldar var kalda stríðið í algleymingi í Bandaríkjum Norður-Ameríku og víðar. Sú þjóð hafði þá, í framhaldi af góðum árangri í síðari heimsstyrjöldinni, talið það skyldu sína að skerast í leikinn á Kóreuskaga og þar hélt hún úti stríði í um þrjú ár á forsendum frelsis og án réttmætrar aðkomu Sameinuðu þjóðanna. McCarthy og hans fólk stóð svo á hliðarlínunni. Bandaríkin voru þá að hlaða undir hina svokölluð dómínókenningu, sem síðar varð skálkaskjól það er réttlætti áframhaldandi hernaðaríhlutun í Suðaustur-Asíu og árið 1964 sviðsetti hún Tonkinflóa-atvikið sem notað var sem átylla til hernaðar í Víetnam. Þá voru rökin þau að hinn svokallaði frjálsi heimur yrði að verjast á öllum vígstöðvum gegn heimsvaldastefnu alræðisstjórnar kommúnista og ógn þeirra við frið og frelsi, eins og sagt var. Því fór sem fór og þegar upp var staðið höfðu rúmlega 58 þúsund bandarísk ungmenni verið drepin. Nöfn þeirra má nú lesa á um 200 metra löngum vegg, minnismerkinu um Víetnam-stríðið, í Washingtonborg í Bandaríkjunum. Í landi einu í mörg þúsund kílómetra fjarlægð voru menn sem reru öllum árum í stuðningi sínum til réttlætingar þessu stríði þótt níu af hverjum tíu sem dóu væru óbreyttir borgarar, konur, börn, karlar, afar, ömmur, barnabörn sem ekkert - ekkert -höfðu gert á þeirra hlut. Þeir fóru hörðum orðum um þá sem voru ekki sammála og kölluðu þá m.a. óvini hins frjálsa heims. Þessir menn voru þá íslenskir þingmenn, þeir voru íslenskir ráðherrar og þeir voru ritstjórar Morgunblaðsins . Það sem þeir fjölluðu um sín á milli og á síðum blaðsins var frelsanir óvinaþorpa úr höndum kommúnista. Það sem þeir fjölluðu þó aldrei um er að hinn 200 metra langi veggur er í raun 10.300 metra langur þegar nöfn hinna, þ.e. þeirra þriggja milljóna Víetnama sem líka voru drepnar, eru talin með.“ Tilvitnunin heldur áfram, með leyfi forseta: „Enn á ný er hafið stríð í nafni frelsisins. Nú sem þá eru það ekki börn ráðamanna í Bandaríkjunum sem verða drepin heldur að stórum hluta háskólanemar, hverra eini möguleiki til menntunar á háskólastigi er að ganga í varalið hersins. Nú sem þá verður mest mannfall meðal óbreyttra borgara og níu af hverjum tíu sem munu deyja verða úr hópi þeirra. Nú sem þá í landi einu í mörg þúsund kílómetra fjarlægð eru menn sem róa öllum árum að því að réttlæta þetta stríð. Þeir fara hörðum orðum um þá sem ekki eru sammála. Þessir menn eru íslenskir þingmenn, íslenskir ráðherrar, þeir eru ritstjórar Morgunblaðsins . Þessir menn eru hinir sömu í dag þó að nöfnin hafi breyst, þótt níu af hverjum tíu sem muni deyja verði börn, konur og karlar, afar, ömmur, barnabörnin sem ekkert - ekkert - hafa gert á þeirra hlut. Þeir halda áfram að leggja til að bandarísk ungmenni verði notuð í verkin. Nú skal drepið í þágu málstaðar sem er svo fráleitur að málsvarar hans hafa skipað sér á bekk með firrtustu mönnum sögunnar. Það sem þeir nú fjalla um sín á milli og á síðum blaðsins eru árásir sem gerðar eru á skotmörk, eins og það var kallað, og sjá má fjölmargar fyrirsagnir og fréttir í Morgunblaðinu frá þeim tíma um, og það er rétt og það er gott vegna þess að Íslendingar og allur heimurinn er í hættu. Af öllum þeim manngerðum sem búa á þessari jörð er þetta sú huglausasta og sú grimmasta. Í stað þess að fordæma skipulögð dráp á þúsundum óbreyttra borgara taka þeir sér stöðu gegn lífinu og með dauðanum - í hæfilegri fjarlægð. Ekki nóg með það, í stað þess að ganga fram sjálfir eða senda sín eigin ungmenni styðja þeir að ungmennum annarra landa verði fórnað. Fremur þægilegt, ekki satt? Yfir 200 þúsund óbreyttir borgarar sem vitað er um að biðu bana í Íraksstríðinu.“ Herra forseti. Það eru í mínum huga vandfundnir aumari menn en þær bleyður sem sitja á valdastólum og styðja stríð, að ekki sé nú talað um þá stuðningsmenn sem sitja heima í stofu á sínum sjálfvirku letiblóðsstólum og fylgjast með svona harmleik af tæknilegum áhuga. Þeir hafa aldrei og munu aldrei reka höfuðið upp úr sandinum og viðurkenna viðbjóðinn, þeir hafa aldrei kynnst af eigin raun þeim mönnum sem dóu, þeir hafa aldrei kynnst af eigin raun þeim sem sneru aftur með slík ör á sálinni að aldrei bættist skaðinn, ör sem með tímanum sviptu þá fjölskyldunni, vinunum, vitinu og oft lífinu. Slík ör bera allir eftirlifendur stríða, hvort sem um er að ræða svokallaða sigurvegara eða sigraða. Þetta eru að sjálfsögðu ekki frekar en börnin skotmörkin í fyrirsögnum og fréttum Morgunblaðsins heldur óþægileg staðreynd sem best er að þegja um. Íraksstríðið eins og önnur stríð var stríð milli góðs og ills, milli þeirra sem vilja frið og milli þeirra sem vilja ekki frið, þar sem hinir stríðsæstu féllu enn á ný í þá gildru hugans að hræðsla þeirra við umheiminn væri rétt. Í Kóreustríðinu voru herdeildir staðsettar á strönd Virginíufylkis á austurströnd Bandaríkjanna, sem snýr að Atlantshafinu, þar sem dagskipunin var að verjast innrás frá Norður-Kóeru og líti menn svo á hnattlíkan. Í Víetnam-stríðinu stafaði, samkvæmt Morgunblaðinu, Íslendingum stórhætta af Norður-Víetnam. Síðast voru það Bandaríkin og vestræn menning sem voru í stórhættu vegna Afganistans. Svo kom Írak, sú vænisjúka sýn á heiminn sem íslenskir stuðningsmenn þessa stríðs höfðu sýnir okkur hinum hvað þeir eru í raun og veru. Þeirra endalausu hártoganir á lögum og ályktunum til réttlætingar stríðinu opinbera einnig öfgakenndustu birtingarmynd óttans, lygina. Sú endalausa fylgispekt Íslendinga við Bandaríkin opinberar einnig hvort tveggja, hina undirokuðu þjóð sem bundin var á klafa hermangsins sem og hina yfirgengilegu vanþekkingu á sögu og samfélagi þeirrar þjóðar sem hún valdi sem sinn helsta bandamann. Þetta hefur gert það að verkum að helstu afrek íslenskrar utanríkisstefnu eru blóði drifin og svo heimskuleg að engu tali tekur. Nægir þar að nefna afrekið þegar Íslendingum var att á foraðið af Bandaríkjamönnum og þeir látnir vera í forgöngu fyrir stofnun Ísraelsríkis á sínum tíma. Afrek þetta hvílir nú undir svo þykku lagi af storknuðu blóði að aldrei er minnst á. Ekki eru heldur ýkja mörg ár síðan utanríkisráðherra var sendur út af örkinni í opinbera heimsókn til Ísraels þar sem hann faðmaði Ariel Sharon, forsætisráðherra þess tíma, hvers verk voru þar áður fyrr fjöldamorð og dráp á börnum. Í einni aðgerðinni tókst hermönnum hans m.a. að skjóta til bana tveggja ára gamla stúlku. Það hlálega er að öll þessi afrek og allur þessi stuðningur við Bandaríkin er og hefur alltaf verið óþarfur. Íslendingar hafa alla tíð vel getað haldið áfram samstarfi sem aðilar að vestrænu samstarfi og NATO, samstarfi eins og fjölmörg önnur ríki hafa gert án þessarar blindu fylgispektar. Svo haldið sé áfram með tilvitnun úr greininni, með leyfi forseta, en þar segir: „Og nú hafa menn aftur tekið sér stöðu og aftur á upplognum forsendum og aftur er með innantómum loforðum stuðningur veittur við stríð, stríð sem eins og öll hin stríðin hafa engan sigurvegara þegar upp er staðið. Stríð sem eins og öll hin stríðin stafa af heimsku og illsku allra þeirra sem fyrir stríðið gerðu ekki skyldu sína og tóku afdráttarlausa stöðu með lífinu. Lýðræði og uppbygging í Írak hljómar vel. Fögur orð forsætisráðherra Íslands á þeim tíma eru sorgleg endurómun á þekktustu, hlálegustu og í raun firrtustu ummælum bandarísks foringja í stríðinu í Víetnam þegar hann hafði lagt enn eitt óvinaþorpið í rúst og sagði: Til að bjarga þorpinu þurftum við að eyða því.“ Þriðjudaginn 25. mars 2003 mætti ég í bandaríska sendiráðið í Reykjavík. Ég afhenti vegabréfið mitt og afsalaði mér bandarískum þegnrétti þá. Það viti firrta samfélag sem hefur ofbeldisdýrkun, stríð og aftökur til vegs og virðingar, sem fyrirlítur og misnotar alþjóðastofnanir, sem brýtur alþjóðalög og sem í gegnum tíðina ber ábyrgð á tilefnislausum dauða milljóna manna, það samfélag gat ekki verið mitt, ekki lengur. Og þótt Ísland hafi verið á sama báti og Bandaríkin í Íraksstríðinu eins og svo oft áður, munum við vonandi einhvern tíma með samstilltu átaki ná að stöðva þessa utanríkisstefnu andskotans sem m.a. gerir það að verkum að núverandi ríkisstjórn og þar með þjóðin er þátttakandi á vegum NATO í stríði í Afganistan. Norður-Atlantshafsbandalagið er í stríði í Afganistan, það er sama geggjunin og þegar herlið á 

Herra forseti. Að hluta til snýr tillaga til þingsályktunar um skipan rannsóknarnefndar á aðdraganda ákvörðunar um stuðning Íslands við innrásina í Írak að spurningunni um verklag hér á Alþingi og fyrirkomulag mála, þ.e. hvort rétt sé og skynsamlegt að við höfum hér starfandi fastanefnd sem sé einhvers konar rannsóknarnefnd sem geti, að eigin frumkvæði eða eftir ábendingu, tekið upp mál og rannsakað þau fyrir hönd þingsins. Ég hef skilið það svo að slík vinna standi nú yfir og verið sé að leggja drög að slíku sem síðan muni koma hér til umræðu í þingsal. Verði ákveðið að breyta þingsköpum á þann veg að hægt sé að stofna slíka nefnd munu verða ýmsar breytingar hér hvað varðar einmitt eftirlitsmöguleika þingsins. Það er bæði sjálfsagt og nauðsynlegt að ræða það. Ég hefði kosið, herra forseti, að við hefðum klárað þá vinnu fyrst, þ.e. búið til það form og komið upp því kerfi sem hyggjumst þá hafa um rannsóknarnefndir og rannsóknarskyldu og -getu Alþingis áður en við förum að búa til á hlaupunum nefnd eins og þá sem hér er lagt upp með, án þess að við séum búin að finna því stað eða stoð í þingsköpum og að grípa einhver einstök mál eins og hér er gert til að setja af stað í rannsókn, mál sem er þannig vaxið að sú ákvörðun sem hér um ræðir var þekkt þegar kom til kosninga 2003 og svo aftur 2007 og aftur 2009 þannig að íslenska þjóðin hefur fengið mörg tækifæri til þess að bæði ræða þessi mál og kjósa um þau. Þó að það sé þekkt að menn kjósi ekki í alþingiskosningum um einstök mál er þetta eitt af þeim málum sem mynda afstöðu kjósenda eða ættu að hafa áhrif á afstöðu kjósenda. Hvað varðar málið sjálft sem hér er um að ræða, þ.e. tildrög þess að tekin var ákvörðun, eins og það er orðað hér, um stuðning Íslands við innrásina í Írak, er það alveg ljóst, tel ég, að öll atriði þess máls hafa komið fram, hvernig sú ákvörðun var tekin, hverjir tóku hana. Þeir sem tóku ákvörðunina hafa lýst því, bæði í ræðu og riti, hvers vegna þeir tóku ákvörðunina þannig að í sjálfu sér er svolítið sérkennileg sú rannsókn sem um er að ræða - sem væntanlega ætti að snúa að því hverjir tóku ákvörðunina og hvers vegna - þegar það liggur allt saman ljóst fyrir. Það er enginn vafi um það hverjir það voru, hvaða ráðherra hér um ræðir og eins og ég segi, þeir hafa gert mjög skýra grein fyrir því hvers vegna þeir tóku ákvörðunina, bæði hér í þingsal og annars staðar. Þá koma upp spurningar: Var rétt að verki staðið? Tóku þessir ráðherrar, í þessu máli utanríkisráðherra, ákvörðunina með réttum hætti? Þá er rétt að vísa til þess að lögspekingar hafa velt þessu fyrir sér og sá sem má teljast til þeirra allra hæfustu til þess að meta svona mál, prófessor Eiríkur Tómasson, var fenginn til að leggja mat á stjórnsýsluþátt þessa máls, þ.e. hvort ákvörðunin hefði verið rétt tekin. Niðurstaðan í því er alveg skýr, Eiríkur Tómasson kemst að þeirri niðurstöðu að farið hafi verið eftir bæði stjórnarskrá og þingsköpum. Það skiptir miklu máli og er kannski eitt af því sem rannsaka á en í það minnsta liggur fyrir álit þessa lögfræðiprófessors og ég hef ekki séð álit frá neinum málsmetandi lögmönnum sem hafa sýnt fram á það með lagarökum að þessi ákvörðun hafi verið tekin með röngum hætti. Enda segir svo í því áliti sem Eiríkur Tómasson skrifaði um þetta mál, með leyfi forseta: „Samkvæmt því sem að framan greinir var það í fullu samræmi við íslensk lög og stjórnskipun að forsætisráðherra og utanríkisráðherra tækju umrædda ákvörðun í sameiningu. Ákvörðunin var ekki þess eðlis að samþykki Alþingis þyrfti til að koma þar sem ekki var um að ræða ákvörðun sem fól í sér frekari kvaðir á íslensku landi og lofthelgi en leiðir af varnarsamningnum milli Íslands og Bandaríkjanna, sbr. lög nr. 110/1951.“ Það er ekki nóg að segja að mönnum bara finnist þetta hafa verið ólöglegt eða bara kalla það upp. Þeir sem það gera verða að rökstyðja mál sitt betur en gert hefur verið í þessari umræðu í það minnsta eins og ég hef fylgst með henni. Þessi rök og álit lagaprófessorsins hafa ekki verið hrakin hér, í það minnsta ekki með lögum, með tilvísun í lagagreinar. Síðan er það auðvitað önnur spurning, enn önnur: Var það skynsamleg ákvörðun hjá íslenskum stjórnvöldum að lýsa yfir þessum stuðningi, var það skynsamlegt að leyfa not af íslenskri lofthelgi? Var það skynsamlegt að lýsa því yfir að við mundum taka þátt í því að reyna að endurreisa Írak? Um það geta menn auðvitað deilt alveg endalaust. En ákvörðunin var tekin og hún var tekin með þessum hætti. Síðan hafa verið á alþjóðavettvangi heilmiklar deilur um lögmæti þessarar ákvörðunar og sýnist sitt hverjum í því. Bæði hafa verið færð rök með því að þetta hafi verið lögleg ákvörðun og rök á móti. Ég ætla mér ekki að gerast einhver dómari í því, menn hafa rætt þetta á alþjóðavettvangi og mig brestur vit og kunnáttu til að taka endanlega afstöðu í því máli og færa sérstök rök fyrir því. Það sem skiptir mig mestu máli sem alþingismann á Íslandi núna er þessi spurning: Er þetta mál þannig vaxið að við þurfum að læra af því hvað varðar samskipti ríkisstjórnar og þings? Í það minnsta voru ekki brotin lög eftir því sem Eiríkur Tómasson, prófessor í lögum, hefur bent á, og engin breyting hefur orðið á því að það eru ráðherrarnir sem bera þessa ábyrgð. Þeir hafa til þess vald samkvæmt stjórnarskrá að taka þessar ákvarðanir. Það leiðir bara af verkaskiptingunni á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Svo er auðvitað hitt, þegar menn velta fyrir sér lögmætinu á alþjóðavettvangi, að mér hefur alltaf þótt svolítið sérkennilegt hvað margir hv. þingmenn hafa skautað léttilega fram hjá umræðunni um það þegar það var ákveðið að ráðast inn í Kósóvó á sínum tíma þegar Atlantshafsbandalagið greip þar til aðgerða. Þá lá fyrir að Rússland mundi beita neitunarvaldi í öryyggisráðinu gegn slíkum aðgerðum, mjög skýr staða sem þar var uppi og miklu skýrari en varð síðar þegar um var að ræða ákvarðanir sem teknar voru í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna varðandi Írak en alveg skýr niðurstaða hvað varðaði öryggisráð Sameinuðu þjóðanna á þeim tíma þegar Kósóvó-ákvörðunin var tekin. Samt sem áður var það ákvörðun NATO, og þar á meðal okkar Íslendinga, að grípa til aðgerða í Kósóvó til að skakka þar leikinn og koma í veg fyrir alveg hræðilega hluti þar. Það er dálítið erfitt, svo að ég segi nú ekki meira, að vera þeirrar skoðunar að ekki sé hægt að grípa til neinna aðgerða varðandi Írak nema menn hafi algjörlega og fullkomlega uppfyllt allan alþjóðlegan lagabókstaf en skauta síðan léttilega fram hjá sömu spurningum þegar kemur að þeim aðgerðum sem grípa varð til af hálfu Atlantshafsbandalagsins í Kósóvó. Það er áhugavert að heyra nákvæmlega, t.d. frá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar, sem studdu þá ákvörðun að grípa til aðgerða í Kósóvó, hvernig þeir réttlæta þessa mismunandi nálgun hvað varðar alþjóðleg lög og alþjóðlegan rétt. Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að þessi þingsályktunartillaga sé ótímabær, það sé eðlilegra að við göngum fyrst frá því hér í þingsölum hvort við viljum setja upp þetta fyrirkomulag, þ.e. rannsóknarnefndarfyrirkomulag hér í þinginu. Ef það er niðurstaðan þá sé þannig búið að ganga frá málum að við séum búin að binda það í lög og í þingsköp og þá geta menn byrjað að senda ýmis mál til slíkrar nefndar og sjá má fyrir sér ýmis önnur mál sem áhugavert verður að fá niðurstöðu í og rannsókn um og ber þar nú einna hæst Icesave-málið - ég er nokkuð viss um að slík rannsóknarnefnd, verði hún sett og henni fundinn staður hér í þingsköpum, mun fá það sent til að rannsaka framgöngu íslenskra ráðamanna í því. Það tel ég deginum ljósara. Þetta mál mun væntanlega ganga til nefndar eins og þingsköp gera ráð fyrir og þá munum við sjá hver afdrif þessa máls verða þar.

Herra forseti. Fyrst verð ég að segja að ég undraði mig nokkuð á ræðu hv. þm. Illuga Gunnarssonar sem er tiltölulega nýr þingmaður á Alþingi og þarf ekki að axla ábyrgð á gjörðum fyrirrennara sinna. Úti um allan heim eru menn að átta sig á því að þetta stríð var mistök, stór mistök, menn eru að horfast í augu við þá fortíð og fara í gegnum hana. Ég hefði haldið að þingmaðurinn hefði átt, líkt og aðrir, að viðurkenna að hér hefðu menn ekki staðið rétt að málum í stað þess að hlaupa í vörn fyrir aðila, fólk og flokka sem hann bar ekki ábyrgð á á þeim tíma. Hv. þingmaður sagði að öll atriði þessa máls væru komin fram. Ég hlýt að mótmæla því. Það liggur auðvitað fyrir hverjir tóku ákvörðunina. Það eru tveir menn sem hafa stigið fram og viðurkennt að þeir tóku ákvörðunina einir og óstuddir, en spurningin er öðru fremur sú sem ég hef margoft sagt í þessari umræðu: Hvernig stóð á því að þessir aðilar gátu tekið þessa ákvörðun? Spurningin er um aðdragandann að ákvörðuninni, ekki það hverjir tóku hana. Einnig verð ég að nefna í þessu sambandi, af því að hv. þingmaður vitnaði til Eiríks Tómassonar prófessors, að í þessu máli var ekkert samráð haft við utanríkismálanefnd, bara svo eitt dæmi sé tekið. Vegna þess sem þingmaðurinn sagði um Kósóvó er um allt annað mál að ræða þar. Það var ekkert sem kallaði á skjóta ákvörðun í formi jáyrðis í Írak, varðandi Kósóvó var þar um að ræða íhlutun af mannúðarástæðum. Það var verið að slátra fólki þar daginn út og inn þannig að þar var um að ræða íhlutun af mannúðarástæðum. Íraksmálið er allt annars eðlis, 

Herra forseti. Fyrst varðandi Kósóvó. Þetta val sem hv. þingmaður nefndi áðan er bara ekki uppi, af því að það liggi á að grípa til aðgerða geti menn skautað fram hjá lögum og rétti nema menn séu einmitt þeirrar skoðunar að alþjóðleg lög og réttur séu þannig að ef menn telji nauðsyn að fara fram hjá sé það heimilt. Menn geta ekki bæði átt kökuna og borðað hana. Síðan varðandi ákvörðun þá sem hér um ræðir, aðdraganda hennar og það sem hv. þingmaður kallar sérstaklega eftir, hvers vegna og hvernig þeir sem tóku ákvörðunina gátu tekið hana, gátu þeir aðilar tekið ákvörðunina á grundvelli stjórnarskrár, verkaskiptingar á milli þings og framkvæmdarvalds og þingskapa. Allt liggur þetta mjög ljóst fyrir, m.a. í áliti því sem Eiríkur Tómasson skrifaði og reyndar í áratugalangri hefð um verkaskiptingu á milli framkvæmdarvaldsins og þingsins. Spurningunni um hvernig menn gátu tekið þessa ákvörðun hefur fyrir löngu verið svarað, svarið liggur alveg fyrir. Enn og aftur, það er allt uppi á borðum í þessu máli. Það sem hefur gerst í mörgum landanna í kringum okkur, eins og t.d. Bretlandi og Bandaríkjunum, þar sem menn hafa verið að rannsaka hvernig t.d. upplýsingar urðu til sem breskum og bandarískum stjórnvöldum voru síðan sýndar sem hafi orðið grundvöllur að ákvarðanatöku þessara ríkja sem sendu síðan herafla sína suður til þessa lands er mikið rannsóknarefni og alveg nauðsynlegt fyrir þær þjóðir að fara í gegnum það. Hvað það er nákvæmlega sem við Íslendingar ætlum að rannsaka er það sem þingmaðurinn hefur nefnt og við öllu því eru svör af því að það liggur allt fyrir opinberlega. Það sem meira er, Eiríkur Tómasson, prófessor í lögum, tekur alveg sérstaklega á því máli sem vitnað er til varðandi samráð við utanríkismálanefnd. Það væri áhugavert að heyra frá hv. þingmanni hverju þingmaðurinn er ósammála í niðurstöðum Eiríks Tómassonar hvað það mál varðar, hvaða lagarök þingmaðurinn ber fyrir sig og vill benda á 

Herra forseti. Ég verð að undra mig enn og aftur á því að hv. þm. Illugi Gunnarsson skuli setja sig í þau spor að standa hér árið 2010 og verja ákvörðun manna sem var tekin árið 2003, ákvörðun sem flestallir, a.m.k. sem hafa heilbrigða skynsemi að leiðarljósi, viðurkenna að hafi verið mistök. Ég verð að undra mig á því að þingmaðurinn skuli reyna að halda uppi vörnum fyrir þennan málstað. Það er ekki allt uppi á borðum, hv. þingmaður. Einmitt þess vegna hafa ábyrgar þjóðir farið í gegnum það sem þær hafa verið að fara í gegnum hjá sér á undanförnum vikum, mánuðum og missirum. Við erum ekkert eyland í þeim efnum. Bretar og Bandaríkjamenn horfast í augu við að gerð voru mistök með þessari ákvörðun. Þarna var ráðist inn í land án þess að fyrir lægi að það væri einhver gereyðingarvopn að finna. Af hverju einfaldlega kemur ekki hv. þingmaður í lið með mér, öðrum flutningsmönnum og hv. varaformanni Sjálfstæðisflokksins sem sagði fyrr í þessari umræðu hér í dag að hún teldi eðlilegt að Sjálfstæðisflokkurinn tæki þátt í þessari vinnu og tæki sæti í rannsóknarnefndinni ef hún yrði skipuð? Mér fannst hv. varaformaður Sjálfstæðisflokksins brjóta nokkuð í blað með þeim ummælum. Mér fannst hún sýna með ummælum sínum að hún sæi að mistök hefðu átt sér stað þó að hún reyndi að sjálfsögðu aðeins að malda í móinn í málflutningi sínum. Mér finnst að hv. þm. Illugi Gunnarsson ætti að feta í fótspor varaformanns síns og viðurkenna bara að 

Herra forseti. Það getur verið eitt hvort ákvörðunin hafi verið rétt eða röng, skynsamleg eða heimskuleg. Það er umræða sem á við um margar aðrar ákvarðanir sem hæstv. ríkisstjórn tekur. Til dæmis geta menn velt fyrir sér hvort það hafi verið skynsamlegt eða heimskulegt að hækka skatta við þær aðstæður sem nú eru o.s.frv. Rannsókn á því máli sem hér um ræðir snýr að því, eftir að hafa einmitt lesið tillögu hv. þingmanns, hvort þingsköp hafi verið brotin, hvort stjórnarskrá hafi verið brotin, hvort þar til bærir aðilar hafi tekið ákvarðanir með réttum hætti, hvort þeir hafi mátt taka þær ákvarðanir sem þeir gerðu o.s.frv. Þetta snýr að samskiptum framkvæmdarvaldsins við þingið og þess háttar hlutum sem þarna á að skoða. Rannsóknin getur aldrei verið á því hvort ákvörðunin hafi verið rétt eða röng. Það er ekki það sem á að rannsaka, vænti ég. Það á að rannsaka allt það sem ég taldi upp áðan. Ég innti hv. þingmann alveg sérstaklega eftir því, herra forseti, hvort þingmaðurinn væri með einhverjum hætti ósammála Eiríki Tómassyni, prófessor í lögum, um samskipti hæstv. ráðherranna á þeim tíma  Það eru þessir þættir sem um er að ræða, ekki sú spurning hvort menn hafi verið ánægðir með, sammála eða telji að þetta hafi verið rétt eða röng ákvörðun. Þess vegna er eðlilegt að ég sem þingmaður á Alþingi Íslendinga árið 2010 velti þeim þáttum upp. Ég benti hv. þingmanni á að ég teldi eðlilegra fyrir okkur alþingismenn að ganga fyrst frá því hvort við ætluðum að setja svona rannsóknarnefndir upp og hvaða lagarammi skyldi vera um slíkar nefndir. Sú umræða er nú og sú vinna á sér stað nú þegar. Ég hefði talið að það væri meiri og betri bragur á því og það eru þá fleiri mál, eins og ég hef nefnt, sem ættu einmitt erindi til slíkrar rannsóknarnefndar. Ég nefndi eitt mál alveg sérstaklega, þ.e. 

Hæstv. forseti. Þetta mál snýst ekki bara um hlutdeild okkar í árásinni á Írak árið 2003 heldur snýst það líka um íslenska stjórnsýslu, gagnsæi hennar, opna stjórnsýslu, lýðræðisleg vinnubrögð, hvernig það gat gerst að Ísland var sett á lista með svokölluðum viljugum þjóðum án þess að fram hefði farið um það umræða í þinginu eða þjóðfélaginu almennt. Það kom á daginn og hafði ítrekað komið fram að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar var andvígur stríðsrekstrinum. Síðan kom í ljós að árásin á Írak stríddi gegn alþjóðalögum, það er nokkuð sem forsvarsmenn Sameinuðu þjóðanna hafa fullyrt. Hér erum við komin niður í litla tebolla og hér er vísað í afgerandi álitsgerðir frá lögmönnum, t.d. Eiríki Tómassyni. Ég var mjög ósáttur við og ósammála álitsgerð hans á sínum tíma. Þetta er eitt af þeim málum sem við tækjum til skoðunar þegar við fjölluðum um þessi mál í rannsóknarnefnd og færum þar að dæmi annarra þjóða. Bretar eru núna að skoða þessi mál í sínum ranni. Sama gildir um Danmörku, þar er það á leið til Hæstaréttar landsins hvort stjórnarskrá landsins hafi verið brotin með því að setja Dani á þennan illræmda lista. Í Hollandi hefur óháður rannsóknaraðili komist að þeirri niðurstöðu að landslög hafi verið brotin, mistúlkaðar yfirlýsingar frá öryggisráðinu nr. 1441, svo dæmi sé tekið, og þetta mál er á leið núna inn í hollenska þingið þar sem það verður 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Herra forseti. Enn á ný, það sem hér um ræðir, þ.e. sú ákvörðun sem tekin var árið 2003 um pólitískan stuðning við innrásina í Írak, hefur það komið fram með mjög skýrum hætti hverjir tóku þá ákvörðun, á hvaða forsendum þeir tóku þá ákvörðun, hvaða upplýsingar þeir notuðu til að mynda sér sína afstöðu. Hinn lagalegi grundvöllur slíkra ákvarðana hefur komið fram, fyrir liggur t.d. álit prófessors Eiríks Tómassonar, sem er mjög afgerandi og skýrt og þar eru færð fram mjög sannfærandi og sterk lagaleg rök fyrir því hvaða stöðu framkvæmdarvaldið hefur í þessum málum, hver ábyrgð utanríkisráðherra er og hvert verksvið og valdsvið þess ráðherra er til að taka slíka ákvörðun. Allt liggur þetta mjög ljóst fyrir. Það er ekki vegna þess að ég vilji ekki ræða þetta mál, að ég vilji ekki ræða hvort þessi ákvörðun var rétt eða röng, ég er bara að benda á er að það sem er verið að kalla eftir og rannsaka er í eðli sínu mjög ólíkt því sem t.d. er verið að ræða í Bretlandi, þar sem menn eru einmitt að fást við sjálfan grundvöll ákvarðanatökunnar sem eru þær upplýsingar sem komu frá bresku leyniþjónustunni, samskipti bresku leyniþjónustunnar og stjórnvalda, úrvinnsla upplýsinga o.s.frv. Það er margt hvert, þegar menn hafa skoðað það, stórlega ámælisvert. Þar urðu menn margir hverjir fórnarlömb spunafræðanna þar sem menn blönduðu saman upplýsingum sem átti að vinna á faglegum forsendum, þar sem menn áttu að leggja faglegt mat á hlutina ef svo má að orði komast, og hins vegar pólitískrar hentistefnu. Það er alveg eðlilegt að það sé skoðað og ekkert undarlegt eða athugavert við það. En það sem hér er um að ræða, þar sem um er að ræða grundvöll þessarar ákvörðunar, rétt utanríkisráðherra og forsætisráðherra til að taka þessa ákvörðun samkvæmt íslenskum lögum, 

Hæstv. forseti. Nú erum við farin að nálgast pínulítið veruleikann. Misskilningur, mistúlkanir, fórnarlömb spunameistaranna, nú erum við farin að nálgast þá umræðu sem fer fram annars staðar. Hv. þingmaður segir að allt liggi ljóst fyrir, hverjir hafi tekið ákvarðanir í þessu máli, hverjir höfðu milligöngu, hverjar voru lagalegar forsendur og þar fram eftir götunum. Þannig er þetta nú ekki. Við erum margoft búin að deila um þetta hér í þingsal og gerðum það á sínum tíma og lögðum þess vegna fram ósk um rannsókn á árinu 2004, ári eftir að þessir atburðir áttu sér stað. Ég veit ekki betur en að eitt af því sem við erum að ræða núna sé hvernig á því stóð að við vorum sett á lista, hinn illræmda lista „Coalition of the Willing“ sem hét svo á ensku, bandalag hinna staðföstu eða viljugu þjóða. Ég veit ekki betur en að íslensk stjórnvöld, ráðherrar og ríkisstjórn hafi neitað því að við hefðum verið sett á þennan lista. Ég veit ekki betur en að menn hafi haldið sig við það heygarðshornið í umræðu í dag, þetta liggur ekkert ljóst fyrir. Samt las ég hér upp úr yfirlýsingu talsmanns bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 18. mars 2003 þar sem hann staðhæfir að allar þessar þjóðir, þar á meðal Ísland, sem hann taldi upp hafi gefið jákvætt svar, afdráttarlaust jákvætt svar við því að við skyldum sett á þennan lista. Þarna er alla vega komið eitt atriði sem við þurfum að skoða, hverjir komu að þessu máli, hverjir höfðu milligöngu, stjórnmálamenn, embættismenn og aðrir. Við viljum bara fá þetta fram í dagsljósið. Síðan varðandi Kósóvó sem hv. þingmaður vék að. Ég hef aldrei reynt að skauta fram hjá því máli. Við vorum mjög gagnrýnin á innrásina í Kósóvó og hlutdeild okkar óbeina í gegnum Atlantshafsbandalagið, NATO, sem réðst þar inn, og hv. þingmaður fer létt yfir 

Herra forseti. Enn á ný vil ég ítreka að eitt er það auðvitað að ef einhver skjöl eru enn óbirt í þessu máli sem hægt er að birta, ættu þau að sjálfsögðu, rétt eins og með öll önnur mál, að vera komin fram, mundi ég telja. Ég held reyndar að staðan sé sú að það er allt mjög skýrt í þessu máli, hvað gerðist, hverjir tóku ákvarðanir, hvernig, hvenær og á hvaða forsendum. Allt þetta hefur komið fram ítrekað bæði í þingsal og í umræðum í þjóðfélaginu, bæði fyrir kosningarnar 2003, ekki mikið rætt fyrir kosningarnar 2007 og ekkert í kosningunum 2009 og reyndar ekki fyrr en aftur núna þegar yfirheyrslur hófust í þessu máli úti í Bretlandi. En ég skil vel hvers vegna Bretar fara þá leið sem þeir fara, það er full ástæða til þess fyrir Breta að fara mjög gaumgæfilega yfir það sem þar gerðist og eins fyrir Bandaríkjamenn. Hvað varðar Kósóvó er það þannig að menn geta ekki sagt einn daginn að við eigum að fara alfarið og algjörlega eftir alþjóðalögum og rétti og hinn daginn að nú sé staðan svo alvarleg að við ætlum ekki að gera það, og síðan gagnrýnt þá sem taka ákvörðun, sem eins og í þessu tilviki má færa rök fyrir að hafi ekki staðist lög og rétt, og bera fyrir sig að nauðsyn hafi borið til. Það er þá bara mat hvers og eins á hverjum tíma hvort það hafi verið nauðsynlegt. Annaðhvort hafa menn þá reglu að segja að það skuli alltaf farið eftir alþjóðalögum og reglum eða menn beygja sig undir það að það sé mat þeirra sem taka ákvarðanir á hverjum tíma hvort nauðsynlegt sé að grípa til einhverra aðgerða eða ekki. Það er það sem umræðan um Kósóvó snýst um. Hitt er síðan rétt að það er hægt að taka mjög áhugaverða umræðu um sögu mála á Balkanskaganum, aðkomu einstakra ríkja eða ríkjabandalaga o.s.frv. Það er allt önnur umræða og flókin. Ég vil bara segja að lokum að það er ekki hægt að leggja að jöfnu þá ákvörðun sem hér var tekin og það sem menn urðu t.d. vitni að í yfirheyrslum í sjónvarpi 

Herra forseti. Ég vil undir lok þessarar umræðu fá að þakka þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í henni fyrir nokkuð málefnalega umræðu og fagna því að við séum að ræða þetta mál hér í dag. Þetta er mikilvægt mál eins og hefur komið fram í umræðunni og það er þannig eins og ég sagði í andsvari mínu við hv. þm. Illuga Gunnarsson, að um allan heim eru menn að átta sig á því að þátttaka í Íraksstríðinu og allur aðdragandi að því stríði voru mikil mistök og menn eru að gera þann þátt upp í sinni sögu. Ég tel þess vegna eðlilegt að við Íslendingar gerum það líka, þetta er partur af þeirri hreingerningu og því uppgjöri sem þarf að fara fram í samfélagi okkar, ekki síst til að við getum lært af sögunni og lært af mistökunum til að slíkir hlutir endurtaki sig ekki. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafa verið mjög uppteknir af því að þetta sé allt í góðu lagi, þessi rannsókn sé algjörlega óþörf vegna þess að allt sé uppi á borðum. Sú sem hér stendur og hv. þm. Ögmundur Jónasson hafa bæði fært rök fyrir því að svo sé ekki og þess vegna held ég að við ættum öll að sameinast um það, hvar í flokki sem við stöndum, að hrinda þessari rannsókn af stað til að fá það upp á borðið í eitt skipti fyrir öll hvort málið sé vaxið með þeim hætti sem hv. þm. Illugi Gunnarsson og hv. varaformaður Sjálfstæðisflokksins, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, halda fram, vegna þess að ég held að svo sé ekki. Vegna þess sem hv. þm. Illugi Gunnarsson spurði mig að varðandi álit Eiríks Tómassonar lögmanns og hvaða skoðun ég hefði á því, er skoðun mín sú að það sé bara eitt lögfræðiálit sem hefur ekkert meira gildi en hvert annað lögfræðiálit sem pantað er í þessu máli sem og mörgum öðrum. Ég held að við þurfum að hafa úrskurð Hæstaréttar í höndunum, fyrst héraðsdóms og síðan Hæstaréttar um það hvort rétt hafi verið að málum staðið til þess að menn geti fullyrt að hlutirnir séu eins hreinir og hvítir og menn halda fram. Mig langaði í lokin, frú forseti, að nefna það vegna orða minna um fjölmiðlaumfjöllun í fyrri ræðu minni, þar sem ég gagnrýndi nokkuð Morgunblaðið fyrir umfjöllun eða skort á umfjöllun um málið, að mér hefur verið bent á það að 2. febrúar, eftir að málið kom fram, hafi komið lítil klausa í Morgunblaðinu , prentmiðlinum, um að málið hefði verið lagt fram. Það var hins vegar ekki fyrr en í Reykjavíkurbréfi viku síðar sem Morgunblaðið sá ástæðu til að segja sína skoðun á málinu. Það var hins vegar engin úttekt eða fréttaskýring af hálfu hins prentaða Morgunblaðs . En svo öllu sé til haga haldið var fjallað um málið á vefmiðlinum mbl.is en það er eins og allir vita nokkur munur á því hvaða hópar í samfélaginu lesa prentmiðla annars vegar og netmiðla hins vegar. Ég vildi segja þetta þannig að ég ætti ekki von á skömmum ofan úr Hádegismóum í blaðinu á morgun fyrir að hafa farið hér með rangt mál og því vildi ég leiðrétta þetta, að það kom lítil klausa um að þessi tvö mál hefðu verið lögð fram daginn eftir í Morgunblaðinu 2. febrúar. Þá var að vísu, frú forseti, þegar Reykjavíkurbréfið kom út 7. febrúar, reyndar búið að fjalla mjög ítarlega um málið í sjónvarpsfréttum beggja sjónvarpsstöðva, í fréttatímum útvarps, í morgunútvarpi Rásar 2 og víðar. Og svo ég endurtaki það sem ég sagði í fyrri ræðu minni finnst mér að miðill sem kallar sig blað allra landsmanna, hefði átt að gera þessu máli meiri og betri skil en gert var, ef miðillinn vill láta taka sig alvarlega sem blað allra landsmanna. Ég vildi segja þetta, frú forseti, þannig að ekki væri hægt að saka mig um að fara með rangt mál úr ræðustóli Alþingis.

Frú forseti. Varðandi umfjöllun í Morgunblaðinu um þetta mál sem hér er til umræðu láðist hv. þingmanni að geta greinarkorns sem kom á miðopnu blaðsins frá Kolbrúnu Bergþórsdóttur þar sem hún fjallaði um þetta mál og vék að efnisatriðum þess. Þetta vil ég segja bara til að bjarga þingmanninum frá að lenda í því að hafa ekki haldið til haga öllum þeim þáttum sem hv. þingmaður vildi nefna hvað varðaði umfjöllun Morgunblaðsins . Hitt er að ástæðan fyrir því að ég spurði sérstaklega eftir því áðan þegar ég átti orðastað við hv. þingmann um afstöðu þingmannsins til þeirra lagaraka sem Eiríkur Tómasson hefur sett fram, þá hefði ég talið að við ættum von á ítarlega svari en því sem kom um að þetta væri bara eitt lögfræðiálit og ekki væri hægt að komast að neinni niðurstöðu nema undirréttur og Hæstiréttur kæmust að niðurstöðu í málinu. Ég hefði haldið að hv. þingmaður sem ber fram slíka tillögu um nauðsyn þess að setja sérstaklega af stað þingrannsóknarnefnd hefði miklar og rökstuddar efasemdir um að í því áliti sem liggur fyrir frá einum af virtustu lögmönnum þjóðarinnar á þessu sviði, Eiríki Tómassyni prófessor, og þeirri framsetningu sem prófessorinn hefur sett fram væri eitthvað sem gerði að verkum að ekki væri hægt að taka mark á þeim rökum og það yrði að setja af stað sérstaka rannsóknarnefnd til þess að fara yfir málið. Ég átti von á að fá ítarlegra svar. Ég geri mér grein fyrir því að tveggja mínútna andsvar býður svo sem ekki upp á miklar æfingar en ég átti von á því, eins og hv. þingmaður boðaði í andsvari sínu áðan, að hv. þingmaður mundi nota ræðu sína til þess að fara yfir hvaða lagarökum hún teflir gegn þeim lagarökum sem prófessor Eiríkur Tómasson hefur sett fram í sinni álitsgerð.

Frú forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara í lagatúlkanir eða lagaágreining við hv. þingmann varðandi greinargerð Eiríks Tómassonar. Ég segi hins vegar það sama og ég sagði hér áðan að þetta er álit eins lögmanns og hefur ekkert gildi í sjálfu sér nema álitið sé staðfest fyrir héraðsdómi og síðan Hæstarétti. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði um Morgunblaðið þá er nú ágætt að einhver hv. þingmaður heldur uppi vörnum fyrir Morgunblaðið og þá sem stýra þar málum. Sá pistill sem hv. þingmaður vísar til er varla hægt að kalla fréttaskýringu Morgunblaðsins því að þetta er pistill frá Kolbrúnu Bergþórsdóttur undir yfirskriftinni „Erindisleysi Steinunnar Valdísar“, þar sem blaðamaðurinn talar um að Steinunn Valdís hafi upplýst þjóðina um að hún horfi á sjónvarp og sæki þangað hugmyndir. Þetta var sem sagt efnisleg umfjöllun Morgunblaðsins tveimur dögum áður en pistill birtist síðan í Reykjavíkurbréfinu þar sem talað var um að sú sem hér stendur og hv. þm. Ögmundur Jónasson væru hermikrákur sem hefðu krunkað hér uppi á Íslandi, svo merkilegt sem það nú er, og hermt eftir Bretum sem væru að ákveða að rannsaka Íraksstríðið. Ég tel þetta ekki vera málefnalega fréttaskýringu af hálfu blaðs allra landsmanna. Það var þetta sem ég vísaði til áðan þegar ég ræddi Morgunblaðið sérstaklega en eins og ég sagði vildi ég þó hafa það sem sannara reyndist varðandi það að lítil klausa birtist um að þessi tillaga hefði verið flutt 2. febrúar.

Frú forseti. Hv. þingmaður misskildi mig eilítið. Það var bara af góðsemi og hjálpsemi sem ég vildi nefna þetta við hv. þingmann. Af máli hv. þingmanns mátti skilja að þingmaðurinn hefði áhyggjur af því að Morgunblaðið mundi skamma hv. þingmann á morgun fyrir að hafa ekki farið rétt með og ég vildi bara aðstoða þingmanninn hvað þetta varðaði. Af því að hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir hafði á orði að ég væri hér til að halda uppi vörnum fyrir Morgunblaðið þá var alveg augljóst af málflutningi hv. þingmanns að það þarf ekki mig til, Morgunblaðið er fullfært um að verja sína stefnu og skoðanir sem birtast í ritstjórnarefni þess blaðs. Það hefur sýnt sig og sýndi sig ágætlega einmitt í þeirri ræðu sem haldin var hér áðan. Það sem ég aftur á móti var að kalla eftir, og ástæðan fyrir því að ég kalla eftir því hvað það er sem setur af stað þessa rannsókn, þá hljótum við m.a. einmitt að horfa á hvort stjórnskipun landsins eða þingsköp hafi verið brotin þegar kom að því hverjir tóku ákvörðunina. Var þeim heimilt að taka þessa ákvörðun með þeim hætti sem hún var tekin og hafa þeir gert grein fyrir þeirri ákvörðun? Svarið við því hvort þeir hafi gert grein fyrir hvernig sú ákvörðun var tekin er augljóst, það hefur verið gert margítrekað, bæði í þessum ræðustól og annars staðar. Hvað varðar lögmætið kallaði ég einmitt eftir því hvort eitthvað væri í áliti Eiríks Tómassonar sem þingmaðurinn hefði rökstuddan grun um með lögum að væri rangt. Ef svo væri mundi ég vel skilja að þingmaðurinn gerði kröfu um að sérstök rannsókn færi fram og það yrði skoðað sérstaklega, vegna þess að þingmenn hefðu rökstuddan grun um að þarna hefði rangt verið haldið á málum. Þess vegna er mikilvægt að þingmaðurinn noti tækifærið, í það minnsta þegar þetta mál fer fyrir allsherjarnefnd og þá í umræðu, komi málið þaðan út, til að gera grein fyrir því hvað það er sem þingmaðurinn telur að þar hafi verið gert rangt. Það er ekki nóg að segja að manni bara finnist það, maður verður að færa fyrir því rök, tefla fram lagarökum 

Frú forseti. Það er þannig í lögfræði, eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson veit, að það er hægt að komast að mismunandi niðurstöðum allt eftir því hvernig á málið er litið. Þess vegna segi ég að það álit sem liggur hér fyrir og hv. þingmaður hangir í, ef svo má að orði komast, þ.e. álit Eiríks Tómassonar - ef það álit er staðfest af héraðsdómi og Hæstarétti skal ég fallast að einhverju leyti á að þetta álit sé rétt. Meðan svo er ekki gef ég ekki sérstaklega mikið fyrir þetta álit. Ég held að við þyrftum að fara yfir þetta mál fyrir opnum tjöldum, fá fleiri lögfræðinga og aðila til þess að fara yfir það til þess að komast að því hvort hér hafi verið rétt að málum staðið miðað við stjórnskipan Íslands. Ég verð síðan að endurtaka það sem ég sagði áðan og vísa því á bug sem hv. þingmaður sagði um að allt sé uppi á borðum í þessu máli. Það er ekki allt uppi á borðum í þessu máli. Það eina sem er uppi á borðum er að tveir menn hafa viðurkennt að hafa tekið þessa ákvörðun einir og óstuddir, þ.e. Halldór Ásgrímsson og Davíð Oddsson. Þeir hafa hins vegar aldrei nokkurn tíma viljað skýra frá því hvaða upplýsingar bárust ríkisstjórninni um forsendur innrásarinnar og hvaðan, hvaða mat hafi verið lagt á þær upplýsingar af hálfu t.d. sérfræðinga á vegum ríkisstjórnarinnar og hverjir önnuðust það mat. Því hefur ekki verið svarað, það er það sem ég bendi á hér og það er það sem ég vil fá fram með því að setja á laggirnar þessa rannsóknarnefnd. Öll gögn upp á borðið, förum í gegnum þetta frá A til Ö og þá hlýtur sannleikurinn að koma í ljós.

Hæstv. forseti. Ég held að ég hafi ekki tölu á því hve oft ég hef stigið í ræðustól hér á Alþingi til þess að ræða málefni Íraks. Ég gerði það á meðan einræðisfanturinn Saddam Hussein réð ríkjum í Írak og ástundaði þar stjórnarhætti sem voru eins langt frá því að vera lýðræðislegir og í anda mannréttinda og hugsast getur. Ég varaði við þeim aðgerðum sem gripið var til gegn honum og þjóðinni, þær bitnuðu fyrst og fremst á þjóðinni og leiddu að mati starfsmanna hjálparstofnana á vegum Sameinuðu þjóðanna til dauða á milli hálfrar milljónar og milljónar barna og saklausra borgara sem komnir voru á legg. Þetta stóð yfir árum saman og ég furðaði mig oft á því hvernig það gæti gerst að við fengjum ítarlegar skýrslur um þær hremmingar sem á þessa þjóð voru lagðar, ekki bara af einræðisherranum heldur líka umheiminum sem setti þjóðina í herkví - að því er mér fannst sannfærandi rök vera fyrir að væru hagsmunatengd og hefðu meira með olíuauð Íraks að gera en mannréttindabrot einræðisherrans. Ég furðaði mig sem sagt á því hvernig á því gæti staðið að maður talaði alltaf eins og inn í múrvegg þegar um þetta var rætt. Hér var fyrr í dag talað um spunameistara, lygar, fals og blekkingar og maður veltir fyrir sér hvort það geti verið að við komumst einhvern tíma út úr þeim farvegi að við látum blekkja okkur og ljúga að okkur þannig að við tökum þátt í ofbeldi gegn saklausu fólki. Ég held að þær rannsóknarnefndir sem menn eru að setja niður í Hollandi, Bretlandi, Danmörku og hér snúist um þetta. Við erum að tala um gagnsæja, lýðræðislega og opna stjórnsýslu vegna þess að við viljum ekki að svona lagað gerist. Yfirgnæfandi meiri hluti Íslendinga var andvígur árásinni á Írak, hlustaði á menn á borð við Hans Blix sem á vegum Sameinuðu þjóðanna stjórnaði leit að gereyðingarvopnum í Írak og hafði uppi varnaðarorð. Við hlustuðum á hann og hans líka, við hlustuðum á raddir innan úr mannréttindastofnunum og -samtökum og fréttamenn sem voru gagnrýnir. Samt var ekki látið sitja við það eitt að Ísland styddi árásina á Írak, við vorum beinlínis sett á lista yfir eindregnustu stuðningsmenn hernaðarins. Okkar litla Ísland var á lista „Coalition of the Willing“, bandalags hinna viljugu, og það þrátt fyrir andstöðu þjóðarinnar. Hér höfum við heyrt fulltrúa Sjálfstæðisflokksins lýsa því yfir með tilvísun í stjórnsýslu og lagabókstaf að þetta hafi þrátt fyrir allt verið leyfilegt af hálfu þáverandi forsætisráðherra og utanríkisráðherra sem verkstýrðu þessu ferli. Það er vísað í lögfræðinga sem reiddu fram skýrslu þessu til stuðnings. Þessi skýrsla Eiríks Tómassonar sem hér er til umræðu var mjög umdeild. Ég var ósáttur við þá skýrslu. Við sem þá vorum í stjórnarandstöðu töldum að það hefði ekki verið rétt að staðið, ekki bara siðferðislega heldur lagalega, hvað varðar upplýsingaskyldu til utanríkismálanefndar þingsins og þar með til Alþingis. Síðan var það borið til baka og véfengt að Ísland hefði nokkurn tíma verið sett á lista hinna viljugu þjóða en hér erum við í dag og hlustum á talsmenn Sjálfstæðisflokksins tala eins og ekkert hafi gerst. Þetta sé bara tímaeyðsla, það sé allt í lagi að skoða málin en bara ekki núna. Það var ekki heldur hægt árið 2004. Þá var sett fram þingmál af hálfu stjórnarandstöðunnar um að rannsókn af því tagi sem við leggjum til núna færi fram. Þessu var neitað. Tveimur árum síðar, árið 2006, var aftur borið fram þingmál af hálfu þingmanna Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég var 1. flutningsmaður að því þingmáli þar sem kveðið var á um að Ísland yrði tekið út af lista hinna viljugu og að við bæðumst afsökunar á framferði okkar. Þá var ekki heldur tími til þess að fjalla um það mál og aftur núna er ekki rétti tíminn. Jafnframt er okkur sagt að þetta kosti í rauninni litla fyrirhöfn vegna þess að öll skjöl séu komin fram. Þeir segja að þetta liggi allt ljóst fyrir. Ef svo er skulum við bara vinda okkur í málin. Þetta snýst náttúrlega ekki bara um skjöl, þetta snýst um að heyra sjónarmið hlutaðeigandi aðila, það kann eitthvað að hafa gerst í símtölum. Þetta snýst ekki um persónur í þeim skilningi að menn elti þær uppi sem slíkar. Við erum að tala um stjórnsýslu, við erum að tala um lýðræði, ábyrgð ríkisstjórnar, ábyrgð ráðherra, að það sé sagt satt og rétt frá og viðhöfð lýðræðisleg og lögleg samskipti við þingið. Um það snýst þetta mál, á sama hátt og menn taka á þessum málum í öðrum ríkjum eins og ég vék að hér áðan. Ein lítil spurning. Stjórnarandstöðuþingmenn spurðu hvort ég teldi að upplýsa hefði átt utanríkismálanefnd Alþingis um Icesave-samninginn þegar hann kom fram snemmsumars. Svar mitt er mjög afdráttarlaust: Já, ég tel að það hefði átt að gera. Að lokum vil ég taka undir með hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur og þakka fyrir þessa umræðu. Hvers vegna nefni ég hana? Jú, við erum að ræða tvö þingmál þar sem við erum fyrstu flutningsmenn, ég að öðru þingmálinu og hún að hinu, og við teljum að þau eigi að heyra saman í einni spyrðu. Annars vegar er verið að kalla eftir upplýsingum og hins vegar talað um að vinna úr þeim. Við leggjum til að þessum málum verði vísað til utanríkismálanefndar Alþingis.