Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (JÞ): Hjer hafa nú farið fram langar umræður um bankamál og skiftar skoðanir komið í ljós. Jeg vona þó, að ekki þurfi langa framsöguræðu í þessu máli, því að allir geta víst orðið sammála um þetta frv. Báðir hlutar milliþinganefndarinnar í bankamálum hafa látið í ljós það álit, að æskilegt væri, að nýr einkabanki kæmist hjer á laggirnar. Ástæðurnar eru öllum ljósar. Í atvinnureksturinn við sjóinn hefir hlaupið slíkur vöxtur, að þessir tveir bankar, sem fyrir eru, geta ekki lagt fram nægilegt rekstrarfje. Þetta frv. er tilraun í þá átt að bæta úr þessu, þó að því miður sje óvíst um árangur. Frv. er gamall kunningi deildarinnar, því að það er að mestu óbreytt eftir frv., sem hjer var til meðferðar fyrir tveimur árum og var þá afgreitt og náði staðfestingu, en komst ekki til framkvæmda. Jeg leyfi mjer að óska, að frv. verði vísað til fjhn.

Ásgeir Ásgeirsson Vegna ummæla hæstv. fjrh. vildi jeg vekja athygli á, hvað meiri hl. bankanefndarinnar hefir lagt til um stofnun nýs einkabanka. Hann segir: „Meiri hlutinn er þeirrar skoðunar, að sem allra fyrst þurfi að setja bankalög, sem geri mögulegt, að hjer komist á fót bráðlega einn eða fleiri nýir einkabankar.“ Skömmu áður í sama brjefi nefndarinnar til hæstv. fjrh. stendur: „Meiri hl. telur æskilegt, að gefin verði sem fyrst almenn bankalög, eins og til eru í flestum löndum Norðurálfunnar, en að sjálfsögðu sniðin eftir þeim sjerstöku ástæðum, sem hjer á landi eru um bankamál.“ Jeg vildi vekja athygli á þessu, að meiri hl. bankanefndarinnar hefir lagt áherslu á, að þeir bankar, sem stofnaðir kynnu að verða hjer eftir, væru gefnir undir almenna bankalöggjöf. Jeg segi ekkert að svo stöddu um þetta frv. Aðeins skal jeg benda á, að það, sem bankanefndin hefir sagt um þetta efni, felur ekki í sjer stuðning við frv. um sjerstök hlunnindi handa nýjum einkabanka, sem hjer kynni að verða settur á stofn.

Fjármálaráðherra (JÞ): Út af ummælum hv.þm. V.-Ísf. skal jeg geta þess, að jeg þóttist finna út úr ummælum bankanefndarinnar, að meiri hl. hennar teldi æskilegt, að hjer kæmist á stofn einkabanki sem fyrst. Það getur orðið nokkuð langt að bíða þess, að almenn bankalöggjöf komist hjer á. Því er farið fram á að veita nýjum banka svipuð rjettindi og Íslandsbanki hefir nú þann tíma, sem eftir er af leyfistíma Íslandsbanka. Meðan Íslandsbanki heldur þeim sjerrjettindum, er hann hefir nú, munu engir treysta sjer til þess að leggja fje í nýjan banka, nema hann fái að njóta sömu rjettinda og Íslandsbanki, að undanskildri seðlaútgáfunni. Að loknum leyfistíma hans verða væntanlega öllum gerð sömu kjör og kostir.

Tryggvi Þórhallsson Jeg skal játa, að jeg varð ekki lítið hissa, þegar jeg sá þetta frv., og mjer hefir heyrst á mörgum þingmönnum, að það koma þeim á óvart. Mjer finst, að jeg og margir aðrir hafi ástæðu til að spyrja hæstv. fjrh., hvort hjer sje ekki eitthvað á bak við. Það kom skýrt fram í ræðu hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), að meiri hl. bankanefndarinnar ætlaðist ekki til þess, að farið væri að tala um stofnun nýs einkabanka fyr en búið væri að samþykkja væntanlega bankalöggjöf. Tilefnið getur því ekki verið ummæli bankanefndarinnar. Jeg vil leyfa mjer að spyrja hæstv. fjrh., hvort hjer sje ekki á bak við eitthvert sjerstakt tilefni, einhver sjerstök von um útlent fjármagn. Mjer finst óviðfeldið, ef fara á að veifa út í loftið sjerrjettindum til útlendra manna, öðrum eins og þessum. Saga Alþingis í þessu efni er ekki þannig, að æskilegt sje, að hún endurtaki sig.

ÁsgeirÁsgeirsson: Jeg skal geta þess, vegna ummæla hæstv. fjrh., að bankanefndin gerði ráð fyrir, að ekki þyrfti að bíða nema eitt ár eftir nýrri bankalöggjöf, og það lá á bak við yfirlýsingu hennar um nýja banka, sem starfi undir verndarvæng almennrar bankalöggjafar. En ef málið kynni að lenda í deilum og drætti, væri ekki fjarri að láta bankaþörfina reka á eftir, að slíkt frv. um almenna bankalöggjöf kæmist fram á næsta þingi.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg verð því miður að svara hv.þm. Str. (TrÞ) á þá leið, að hjer liggur ekkert á bak við af því í tægi, sem hann átti við. Jeg hefi engin tilboð fengið um erlent fjármagn nje nokkur haft á orði við mig að leggja fje í slíkt bankafyrirtæki. En það er þó ekki alveg tilefnislaust, að frv. er komið fram. Jeg hefi áður lýst fjármagnsþörf atvinnuveganna, sem bankar okkar geta ekki fullnægt, af því að þeir eru veiklaðir af töpum undangenginna ára. Þetta er nóg tilefni. Hjer er fetað í þau spor, sem löggjafarvaldið taldi rjett að ganga fyrir tveimur árum. Hitt á jeg bágt með að skilja, sem hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) sagði, að bak við ummæli bankanefndarinnar lægi vilji hennar eða fyrirmæli um, að ekki liði nema eitt ár þar til sett yrði ný bankalöggjöf. Þegar talað er um þörf á banka, þá eru það þarfir atvinnulífsins, sem verið er að reyna að fullnægja. En þær þarfir fara ekkert eftir því, hvort lengri eða skemri tími líður þar til ný bankalöggjöf kemur. Jeg þykist því fara rjett með, þegar jeg vísa í álit meiri hl. bankanefndarinnar að því er snertir þörf á nýjum einkabanka.

Ásgeir Ásgeirsson Með ummælum mínum átti jeg við það, að bak við yfirlýsingu bankanefndarinnar um þörf á nýjum banka lægi sú von, að ekki þyrfti að bíða nema eitt ár eftir nýrri bankalöggjöf. Jeg sagði ekki, að þörfin stafaði frá þessari löggjöf. Í brjefi nefndarinnar er hvorttveggja nefnt í senn: þörfin á nýjum banka og þörf á nýrri bankalöggjöf. Með ummælum mínum vildi jeg aðeins benda á, að nefndin telur æskilegt, að undinn verði bráður bugur að nýrri bankalöggjöf. Það mátti vitna til bankanefndarinnar um þörf á nýjum banka. En að því er þetta frv. snertir er ekki hægt að skjóta sjer undir ummæli hennar. Nefndin hefir látið það álit sitt í ljós, að hún telur rjett að skapa möguleika fyrir nýjum bönkum, sem hún játar, að þörf sje á, með því að setja hið bráðasta almenna bankalöggjöf.

Atvinnumálaráðherra (MG): Hv. 2. þm. Rang. (KlJ) hefir óskað eftir, að stjórnin ljeti uppi álit sitt um þetta mál. Jeg hjelt raunar, að það væri ekki nauðsynlegt, því að kunnugt er, að tveir ráðherranna hafa áður látið uppi álit sitt. Jeg get strax tekið fram, að því er mig snertir, að jeg er málinu hlyntur. Jeg sje fram á, að eins og flutningum er hagað, er óhjákvæmilegt fyrir ríkissjóð að leggja stórfje í veg austur hvort sem er. Jeg vil þá heldur taka þetta stóra skref, af því von er um, að þetta fyrirtæki geti borgað sig. Verði vegur lagður, fær ríkíssjóður ekkert í aðra hönd. Það er tekið fram í áliti vegamálastjóra um málið, að ef járnbraut kemur ekki, verði ekki komist hjá að leggja veg austur að Ölfusá, og mundi hann kosta 31/2 miljón kr. Síðan kemur til viðbótar viðhald á þeim vegi, án þess ríkissjóður fái nokkuð í aðra hönd. Verði lögð járnbraut, má búast við miklum tekjum. Jeg efa ekki, að til langframa yrði það ríkissjóði hagkvæmara heldur en að halda við vegi með þeirri umferð, sem nú er. Síðan 1914 hefir verið lögð ½ miljón kr. í veginn austur að Ölfusá, og þó efa jeg, að vegurinn sje nú í betra ástandi en 1914. Altaf er einhver kafli ófær, enda er umferðin geysimikil, og einkum fara flutningabílarnir illa með veginn, Nú munu menn segja, að halda verði við vegi austur hvort sem er. Það er satt. En það er mikill munur að halda við venjulegum vegi eða vegi fyrir alla flutninga austur og að austan. Það mun vera af ókunnugleika hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), að honum dettur í hug að bera þessa braut saman við Fagradalsbrautina. Sá samanburður er algerlega villandi. Jeg segi fyrir mig, að jeg mundi með ánægju taka móti þeirri heimild, sem hjer er um að ræða. En auðvitað er ekki hægt að lofa neinu um framkvæmdir, meðan ekki er sjeð, hvernig gengur að útvega fje. - Benda má og á það, að frá byrjun og til þessa dags hefir ríkissjóður greitt um 100000 kr. til þess að rannsaka járnbrautarstæðið og járnbrautarmálið. Nú hlýtur maður að ganga út frá því, að þessum 100 þús. kr. hafi ekki verið fleygt út til þess að tefja tímann, heldur hafi það verið tilgangurinn, ef rannsóknin sýndi, að, fyrirtækið væri vel tiltækilegt eða gott, þá ætti að framkvæma verkið; en náttúrlega er það ekki þar með sagt, að það eigi að byrja á því nú þegar; enda þarf enn ýmislegs undirbúnings áður en verkið verður hafið. Hv. 2. þm. Rang. (KlJ) kvartaði yfir því, hversu frv. væri seint fram komið. En því er þar til að svara, að vegamálastjóri var eigi tilbúinn með tillögur sínar um málið, fyr en talsvert var liðið á þingið. Annars þarf jeg ekki fyrir þetta að svara, þar eð frv. er ekki stjfrv. Það var ekki rjett gert af þeim hv.þm., sem settu þetta frv. í samband við kæliskipsmálið og strandferðaskipið. það var að vísu nokkru nær um það siðarnefnda, sem þó var samgöngumál, en að rugla þessu frv. saman við kæliskipsmálið átti ekki við. Það var borið fram til hjálpar öðrum aðalatvinnuvegi landsins, og átti því ekki við að setja það í samband við samgöngumál. Jeg efast um, að þeir, sem börðust mest fyrir strandferðaskipinu, hefðu gert sig ánægða með slík heimildarlög og þetta frv. er. Þó jeg væri ekki hlyntur því, að strandferðaskipinu væri hnýtt aftan í annað óskylt mál til að tefja fyrir því, er jeg þó alveg viss um, að bæði kæli- og strandferðaskipið verður komið áður en járnbrautarlagningunni verður lokið. Járnbrautarmálið þarf ýmsan undirbúning, fjáröflun o. fl., svo að það er ekki hægt að segja, hvenær hægt verður að byrja á framkvæmdum í því. Jeg fer ekki neitt út í frv. sjálft, nema eitt eða tvö atriði aðeins, sem jeg vil drepa örlítið á. Það fyrra er það, hvort ekki væri hægt að láta Reykjavíkurbæ leggja eitthvað fram af kostnaði við framkvæmd verksins. Þetta er spurning, sem vel mætti athuga nánara. Hitt atriðið er það, hvort ekki gæti orðið tiltækilegt að láta fjelag einstakra manna annast járnbrautarlagninguna. Það er líka vert að athuga það. Það var einhver hv.þm., sem talaði um undirbúning málsins, og mjer virtist hann vefengja áætlanir þær, sem gerðar hafa verið, bæði um stofnkostnaðinn og rekstursáætlanir. Jeg þori auðvitað ekki að ábyrgjast þær, en jeg veit þó, að vegamálastjórinn hefir reynt að áætla eins varlega og nákvæmlega og honum var unt, svo að líkurnar til, að áætlanirnar færu fram úr ágiskun hans, væru sem allra minstar. Ef borin eru saman járnbrautarstæðin hjer á landi og erlendis, t. d. í Noregi, sjest, að mismunurinn er mjög mikill, okkur í hag, Og þegar menn, sem þaulkunnugir eru járnbrautarlagningum í Noregi, hafa verið jafnrækilega hafðir með í ráðum og hjer hefir verið gert í þessu máli, er alls eigi hægt að fá betri nje ábyggilegri áætlanir. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekara um þetta, en jeg vona aðeins, að frv. komist sem fyrst til nefndar, án mjög mikilla umræðna úr þessu. „Eldhúsdagurinn“ fer nú í hönd, og væri því æskilegt, að þessari umræðu yrði lokið áður en hann kemur.

Magnús Torfason Jeg vonast til, að það hneyksli engan, þó að þingmaður Flóamanna segi nokkur orð í þessu máli. Vegna þess að margir hafa þegar spurt mig um það, hvers vegna jeg hafi ekki gerst flm. að þessu frv., þykir mjer rjett að lýsa yfir, að það er alls ekki mjer að kenna; jeg var þess albúinn, en höfundur frv. mun hafa óskað þess, að jeg kæmi þar ekki nærri; hitt mátti vera vitanlegt, að jeg veitti þessu máli brautargengi, því „brauting“ hefi jeg verið frá æskudögum. Það má kalla, að það sje í fyrsta sinni, sem þetta mál er borið fram hjer á þingi til sigurs og framkvæmda. Áður fyrrum hefir það verið borið fram þannig, að allar ábyggilegar áætlanir vantaði um það, og því var engin von um, að það gæti þá gengið fram. Brautinni var ætlað að liggja úrleiðis og áhersla ekki lögð á vöruflutning, heldur fyrst og fremst á fólksflutninga. - Vöruflutningar hlutu að vera undirstaða málsins. En nú loksins er málið borið fram á fullöruggum grundvelli og svo vel undirbúið og áætlanir allar svo nákvæmar, að þær verða ekki hraktar nema með getsökum einum. En hinsvegar geng jeg ekki að því gruflandi, er málinu á að snúa til framkvæmda, að mótstaðan gegn því verður enn harðsnúnari en áður. Forboði þess finst mjer vera, að brautinni var ætlað að liggja í gegnum „Þrengslin“. En það er líka forboði þess, að brautin muni komast í gegnum allar þrengingar. Ogþví er nafnið góðs viti í mínum augum. Áður en jeg fer út í efni þessa máls vil jeg minna á dálitla sögu, sem gerðist á árunum, þegar barist var fyrir að brúa stórárnar austan fjalls. Sighvatur gamli Árnason var þá þm. Árnesinga og barðist hraustlega fyrir þessum málum á þingi. Einn stórmerkur þm. - sá maðurinn, sem jeg hefi elskað mest þeirra manna allra, er jeg hefi kynst, - Grímur Thomsen, hafði sagt við Sighvat, að þótt hann yrði 1000 ára, mundi hann ekki lifa það, að sjá brú koma á Þjórsá. Nokkrum árum síðar mættust þeir fyrir ofan Skólavörðuholtið, og ávarpaði Sighvatur þá Grím þannig: „Nú er hún komin“, - Já, brúin var komin, 11 árum eftir að Grímur Thomsen hafði sagt þetta. Nú er þetta mál, sem hjer ræðir um, stærra mál en brúarmálin, en hinsvegar þurfa menn þó ekki að líta svo á, að hjer sje um neina firru að ræða. Menn þurfa eigi annað en að líta á þroskasögu landsins, til þess að sjá það, að framfarir þjóðfjelags okkar hafa orðið svo miklar og hraðfara, að mentuðustu og bestu menn þjóðarinnar á hverjum tíma hefir sjaldnast órað fyrir því. Og trúa mín er, að þeir, sem nú standa öndverðir á móti þessu máli, muni innan skamms lifa það, að málið gengur fram. Andmæli þau, sem fram hafa komið gegn járanbrautinni, eru hvorki margsháttar nje mikilsverð, og því síður bygð á góðum grundvelli, - hann er enginn annar en sveitardráttarpólitíkin gamla og alþekta. Það er undirstaða allrar þeirrar andúðar, sem þetta frv. hefir mætt. En þegar farið er að ræða um þetta mál frá sjónarmiði sveitardráttar og hreppapólitíkur, vil jeg minna á, að það er eins ástatt um þetta mál og önnur, mikilsverð framkvæmdamál. Þau hafa átt upptök sín hjer á Suð-Vesturlandi, og flest í landnámi Ingólfs Arnarsonar. Vil jeg minna á, að t. d. hafa skipagöngur, akvegir, stórbrýrnar, verulegar umbætur í heilbrigðismálum átt upptök sín hjer. Með öðrum orðum, allir aðalmenningarstranmar í þjóðfjelagi voru eru hjeðan runnir. Og fer það að sköpuðu, því hjer er styrkur landins. Í heimskringlu Snorra eru Þrændur taldir styrkur landsins. Ef rætt var um einhver framtök þar í Noregi, var jafnan spurt: „Hvað leggja Þrændur til?“ Eins er hjer. Eftir því sem Suðurland vex að mannfjölda og auði, eftir því er sjálfsagðara, að allar nýjar stórframkvæmdir í landinu hefjist þar. Nú er ekki svo að skilja, að jeg sje með þessum orðum að gefa ávísun á járnbrautir í öðrum landshlutum, það á víst því miður alllangt í land. En öðru máli gegnir, að aðrir landshlutar geta orðið aðnjótandi ýmsra annara fríðinda og hagsmuna í auknum mæli. Og þá fer vel, ef þetta mál verður upphaf að aukinni framsókn og framförum í ýmsum efnum meðal þjóðarinnar. Því á þann veg og engan annan má halda jafnvægi milli landshlutanna og uppfylla rjettar sanngirniskröfur þeirra. Það var sagt, að í þessum umræðum hefði sjest bóla á hrossakaupapúkanum. Jeg sje ekkert á móti því, þegar um gott mál er að tefla, þótt eitthvað verði að láta í skiftum til að fá því framgengt. Það hefir t. d. verið sagt, að aldrei hafi svo verið lagður stúfur um dönsku eyjarnar, að ekki hafi annar járnbrautarspotti orðið að koma á Jótlandi. Þetta mega menn kalla hrossakaup, ef menn vilja, en það er ekkert annað en eðlileg framsókn, sem kemur fram, eftir því sem menn hafa skapshöfn og manndóm til. Þetta, sem jeg sagði um fríðindi til handa annara hjeraða, má setja í samband við svo margt; jeg vil t. d. minna á kæliskipið. Það kemur fyrst og fremst öllum öðrum hjeruðum að meira liði en Árnes- og Rangárvallasýslum, að minsta kosti alt til þess, er járnbrautin er fengin, fyrir því að markaður fyrir afurðir þessara hjeraða hefir til þessa mestmegnis verið í Reykjavík. Í annan stað vil jeg minna á, að Árnes- og Rangárvallasýslur geta ekki að neinum verulegum mun notið hlunninda af samþ. frv. um unninn eða tilbúinn áburð. Þó að við ættum að njóta þess eins og aðrir, að fá hann kostnaðarlaust fluttan til Reykjavíkur, þá verður alt of dýrt að koma honum þaðan austur. Sama gegnir um fóðurbæti. Suðurland getur ekki notað erlendan fóðurbæti, vegna kostnaðarins við að ná honum þangað. Það er t. d. hörmulegt að minnast ársins 1920, þegar þessar sýslur eystra þurftu að fá fóðurbæti, varð hann bæði alt of dýr og auk þess varð honum ekki í tíma komið þar á land, vegna hafgangs og brima, eins og kunnugt er. Járnbraut austur ætti að vega á móti hlunnindum, sem ýms önnur hjeruð hafa fengið og geta betur notið, Að þessu leyti er hún jafnvægiskrafa. Ein jafnvægiskrafa annara landshluta er strandferðaskipið, og er að sjá, að fall þess máls eigi að bitna á brautinni. En þótt jeg fylgi því góða máli, gæti jeg trúað, að ýms hjeruð út um land hefðu enn meira gagn af, og þeim væri hollara, að fá góðar beinar ferðir til útlanda en auknar strandferðir. Jeg get t. d. aldrei sjeð, að það geti verið neitt sjerstakt keppikefli, t. d. fyrir Austurland, að ná í miklu örari samgöngur en nú eru við Reykjavík. Miklu nær sýndist vera, að þeir fengju góðar beinar samgöngur við útlönd, t. d. Bretland og Noreg. Krókurinn til Reykjavíkur er svo löng lykkja á leiðinni. Hæstv. atvrh. (MG) fór hlýlegum orðum um þetta frv., og er jeg honum þakklátur fyrir. Hann vjek að því, að járnbraut væri, engu síður en kæliskipið, aðallega miðuð við þarfir landbúnaðarins. Enda er járnbrautarmálið alls ekki fremur samgöngumál en landbúnaðarmál. Okkur vanhagar ekki um að komast sem allra fyrst til Reykjavíkur, heldur þurfum við nauðsynlega að koma afurðum okkar á hvaða tíma árs sem er til Reykjavíkur, það er, til hafnar yfirleitt. Þegar gripið er til þess sem mótbáru, að hjer eigi þá fyrst að fara að leggja járnbrautir, þegar járnbrautaöldin sje um garð gengin, er þetta ekki annað en högg út í loftið. Járnbrautir verða að vera þar, sem snjór liggur lengi á fjöllum og aðrir vegir því ekki geta komið að fullum notum. Þegar jeg sagði áðan, að járnbrautin sje lögð vegna landbúnaðarins, á jeg fyrst og fremst við það, að járnbrautin er í eðli sínu einn hlutinn af áveitunni eystra. Það er svo alstaðar, þar sem slík stórfyrirtæki eru framkvæmd, að vegir og flutningabrautir eru talin eitt þýðingarmesta atriðið, til þess að fyrirtækið borgi sig. Það verður óhjákvæmilegt að sjá um, að áveituhjeruðin hafi greiðan aðgang til hafnar. Sama var uppi á Jótlandi, þegar rækta átti heiðarnar þar; þar voru alstaðar lagðar flutningabrautir um landið og til hafna, áður en landið var tekið til varanlegrar ræktunar. Þessi skoðun, að samgöngurnar austur sjeu einn hluti áveitumálanna, er og löghelguð orðin af Alþingi með samþyktinni á breyting Flóaáveitulaganna, sem nýlega er orðin að lögum. Og það var nauðsynlegt, því annars verða áveiturnar aðeins til að auka sinuna; en jeg hjelt, að af henni væri nóg í voru landi. Þó að járnbrautin hafi mikla þýðingu fyrir áveituna, hefir hún þó miklu meiri þýðingu fyrir landið alt í framtíðinni. Án járnbrautarinnar kemur aldrei vjelrekinn landbúnaður, en þar verður hann að byrja fyrst, því þar eru skilyrðin langbest. Þá er jeg heldur ekki í vafa um, að járnbraut ýtir undir fossavirkjun hjer á landi; en það er fyrsta skilyrðið til, að hjer verði að nokkru ráði notaður unninn áburður. Járnbraut er því fyrsta undirstöðuskilyrði fyrir stórtækri ræktun landsins. Því hefir verið barið við, að okkur væri þetta fjárhagslega ofvaxið, kemur mjer það ekki á óvart. Því þessu hefir jafnan verið barið við, þegar um veruleg framfarafyrirtæki hefir verið að ræða. En þetta er algerður misskilningur að því er þetta mál snertir. Enda ekki annað en allsherjarvopn sveitadráttarstefnunnar, sem altaf er barist með, og sjerstaklega af þeim, sem minst hafa víðsýnið. En þar er um tvær stefnur að ræða, önnur sú, að aðhafast ekki, að leggja ekkert á sig, stöðva allar framkvæmdir; en hin sú, að leggja eitthvað verulega á sig til framkvæmda. Fyrir mitt leyti hefi jeg ætíð verið athafnamaður og fylgi fast þeirri stefnu, að leggja verulega á sig til framkvæmda. Og jeg held satt að segja, ef athuguð er þroskasaga þessarar þjóðar síðan við fengum fjárforræði, þá getur maður í einu orði sagt, að aðalgallinn á henni sje sá, hvað það drógst lengi að nota skattþol landsmanna. Við vitum, að það þótti firn mikil, þegar lagður var 10 aura tollur á brennivínspottinn. Nurlarabúskaparlagið hefir ráðið hjer alt of lengi. Í mótbárum þeim, sem fram hafa verið taldar gegn frv., fjellu orð meðal annars í þá átt, að járnbraut væri ófrjótt fyrirtæki, myndi ekki gefa neinn arð af sjer og engar framkvæmdir mundu stafa af því. Það er helber misskilningur. En það er annað mál á dagskránni í dag, sem það má segja um, það er till. um þjóðaratkvæði um þinghald á Þingvöllum, að það eigi að setja Alþingi á Þingvöllum ekki siðar en 1930. Mjer virðist það einkennilegt, að sá maður, sem stóð fyrstur upp gegn þessu frv. kostnaðarins vegna, og vegna þess að það tæki fyrir önnur framfaratæki, skuli einmitt vera flm, að þessari till, Jeg get sagt ykkur, góðir menn, að það kostar eins mikið eins og járnbraut að búa sæmilega um Alþingi á Þingvöllum.

Miklu meira!

. Jeg skal náttúrlega ekki segja um það, hvaða áhrif það hefði til góðs fyrir landið. Við vitum, að löggjafarvitið verður ekki látið í askana, - en jeg verð að segja það, enda þótt Þingvellir sjeu í Árnessýslu, - og jeg hafi verið kallaður Þingvallagoðinn - þá myndi jeg þó heldur kjósa járnbraut, ef jeg ætti um það tvent að velja; auðvitað best að fá það hvorttveggja. Það er einmitt þessi stóri munur á slíkum fyrirtækjum, sem hjer hafa verið nefnd, að járnbrautin mun reynast arðberandi, ekki aðeins beint, heldur líka óbeint. Jeg man eftir því, að það þátti mikið í ráðist, þegar farið var að leggja síma hjer á landi, og allir afturhaldsdraugar í landinu hjeldu, að nú væri alt að fara á hausinn. En jeg veit ekki betur en hver maður á fætur öðrum rísi upp og blessi þetta fyrirtæki nú, enda hefir það svo reynst, að það ber sig fullkomlega. Og þess vegna segi jeg það, að þegar er verið að tala um fjárframlög til járnbrautar, þá má miklu fremur líkja þessu fyrirtæki við símafyrirtækið og aðrar slíkar arðsamar framkvæmdir heldur en við arðlausar stofnanir. Og þá vil jeg herða á því, sem hv.flm. (JörB) og hæstv. atvrh. (MG) hafa sagt, að járnbrautin mundi bera sig hjer um bil nokkurnveginn strax. Jeg vil herða á því, segi jeg, vegna þess, að jeg er þaulkunnugur því, hve samgöngur hafa margfaldast þarna fyrir austan. Jeg get fullyrt, að bílaferðir eru að minsta kosti fimm sinnum meiri heldur en þegar jeg kom þangað árið 1921. Verslun öll þarna austur frá er líka að flytjast til Reykjavíkur. Í þessu sambandi vil jeg benda á það, að áveitan gerir það að verkum, að það verður alveg nauðsynlegt að fá unninn áburð, ef hún á að koma að gagni því það hagar nú einu sinni þannig til, að heyið í Flóanum og á áveitusvæðinu er ekki einhlítt handa kúm. Það þarf að fá töðu eða annan fóðurbæti, og af því sjáum við, að það hlýtur að verða lögð afarmikil áhersla á að auka töðuframleiðsluna, en það verður ekki gert nema með unnum áburði. Út af þessu vil jeg segja það, að áætlunin um tekjur brautarinnar er í sjálfu sjer alt of varleg. Og jeg tek það fram hjer, af því að jeg álít það jafnvel samviskusök fyrir framgang málsins, hve lág hún er. Jeg enda mál mitt meðþví að benda á það, að þetta mál er fyrst og fremst landbúnaðarmál, ræktunarmál, og það verður að skoðast frá því sjónarmiði. Og það er áreiðanlega stórt spor, sem hjer verður stigið í því efni. þessvegna vænti jeg þess, að allir sannir landbúnaðarmenn athugi þetta frv. með fullri velvild og láti það ekki hafa áhrif á sig, þótt þeir hafi ef til vill talað með kulda til þess áður en þeim var málið nægilega ljóst. Þessu máli hefir hvað eftir annað í umræðum um annað mál og einnig í þessum umr. verið blandað inn í fjárhagsútlitið. Jeg skal játa það fullkomlega, að jeg býst við, ef ekkert rætist úr um fjárhaginn, að eitthvað dragist um framkvæmd málsins. En frv. þetta er þannig útbúið, að það er aðeins heimild. Og málið er svo stórt og mikilvægt, að mjer dettur aldrei í hug, að nokkur fjrh. fari að taka miljónir króna úr ríkissjóði og stofna til lántöku til þessa fyrirtækis, án þess að hann sje viss um, að hann hafi þingviljann með sjer. Svo í raun og veru er frv. þannig vaxið, að Alþingi hefir eftir sem áður full tök á málinu. Þingið getur ráðið því, hvenær byrjað verður á framkvæmdum. þeir, sem því snúast á móti málinu, hljóta því að gera það af því, að þeir hafa vantraust á núverandi stjórn, halda, að hún fari gálauslega að ráði sínu. En þeir, sem vonast til þess innan langs tíma, að geta komið þessari hæstv. stjórn fyrir kattarnef, þeir hafa þá vantraust á því, að þeim takist það nokkurntíma. Nei, með þessu frv. er engin hætta á ferðum. Það er þvert á móti þannig lagað, að ef það nær ekki fram að ganga, þá mun það talið fremur Alþingi til vansa en hitt. Það mundi setja sinn stimpill á þingið, - ekki framsóknarstimpil, heldur íhaldsstimpil.

Tryggvi Þórhallsson Þeir aðiljar, sem síðast hafa verið riðnir við undirbúning þessa máls, hafa nú talað og leitt saman hesta sína. Mjer, sem hefi verið utan við þetta, hefir þótt rjett að bíða þar til þeir hefðu lokið sjer af. Það eru tvö stór og merkileg atriði, sem deilt hefir verið um, annarsvegar hvernig skipa eigi seðlaútgáfunni og hinsvegar stjórn og fyrirkomulag bankamála landsins. Þetta eru vissulega merkileg atriði, sem vel þarf að athuga, en þó vil jeg ekki blanda mjer inn í þá deilu á þessu stigi málsins. Jeg hygg, að milliþinganefndin hafi í þessu efni unnið mikið og gott starf, þó hún hafi ekki orðið sammála, þá hefir hún skýrt málið og gert það ljósara. En það er eitt atriði, sem nefndin hefir gengið fram hjá, það, sem jeg álít langstærsta atriðið, þegar litið er á afleiðingarnar. En það er spurningin um það, hvort löggjafinn eigi ekki, um leið og hann kveður á um seðlaútgáfuna, að segja fyrir um það, hvernig þeim peningum, sem bankarnir hafa til útlána, skuli skift meðal atvinnuvega þjóðarinnar. Jeg vil leggja mikla áherslu á, að fyrirsögn komi um þetta, því að reynsla undanfarinna ára hefir sýnt, hve alvarlegar afleiðingar það hefir haft fyrir hag þjóðarinnar, að löggjafinn hefir ekkert sagt fyrir um þetta. Jeg hefi enga trú á því, að úr þessu muni verða bætt, þótt ný yfirstjórn komi yfir bankana, sem mundi verða skipuð mönnum úr kaupstöðunum. Af hálfu löggjafans hefir ekki verið sagt neitt fyrir um þetta, og það haft þær afleiðingar, að landbúnaðurinn hefir orðið hornreka. Það hefir verið rætt um það á hverju þingi og viðurkent hvert þingið eftir annað, að landbúnaðurinn hafi orðið útundan. Hann hefir haft altof lítið fje í veltunni. Fram að síðasta þingi hefir ekki verið til skipulag á lánum, er landbúnaðurinn gæti unað við. En með úrlausn síðasta þings hefir þetta mál ekki verið leyst. Lánskjör ræktunarsjóðsins eru mjög óaðgengileg og óhagstæð og hjálpa því ekki alhliða-viðreisn landbúnaðarins. Afleiðingarnar af því, að landbúnaðurinn hefir orðið undir í samkepninni, hafa jafnframt orðið þær, að það hefir hlaupið óheilbrigður vöxtur í sjávarútveginn og bæina. Sjávarútvegurinn hefir sogað fjármagn bankanna og bæirnir sogað fólkið úr sveitunum. Jeg fullyrði það, að þetta er stærsta atriðið, ef hægt er að finna ráð til þess að snúa við straumnum og veita nægu fjármagni með viðunandi kjörum til bænda. Jeg held því fram, að landbúnaðurinn sje öflugasta stoðin undir velferð þjóðarinnar og hlýt því að gera þá kröfu fyrir hans hönd, að honum sje sjeð fyrir sæmilegum lánskjörum. En jeg fullyrði, að engin von er til þess, að þetta snúist til betra vegar, þótt breytt verði um yfirstjórn bankanna. Það breytist ekki til batnaðar með öðru en því, að Alþingi setji lög um þetta efni. Jeg skal ekki nú fara út í það, hvernig þessu yrði komið fyrir í einstökum atriðum, en jeg efa ekki, að hvorir sem ofan á yrðu, þeirra, er nú deila, þá mætti finna aðferð til þess að fá nóg fje til landbúnaðarins. Í frv. stjórnarinnar er gert ráð fyrir því, að Landsbankinn hafi sem svarar 1/3 af sparisjóðsfje sínu í tryggum, auðseldum verðbrjefum. Það mætti eins skylda Landsbankann til þess að hafa 1/3 í jarðræktarbrjefum og að Landsbankinn fengi ekki nema örlítið brot fram yfir sparisjóðsvexti í vexti af þessum brjefum. Með hinu fyrirkomulaginu, að stofna fasteignabanka og fela honum seðlaútgáfuna, efast jeg ekki um, að líka mætti finna aðferðir. Jeg leyfi mjer að skora á hv.fjhn. að taka þetta til rækilegrar athugunar, hvernig hægt sje að verða við kröfum landbúnaðarins í þessu máli. Og ennfremur vil jeg skora á fulltrúa landbúnaðarins hjer í deildinni að nota nú tækifærið til þess leysa greiðlega úr þessu allra þýðingarmesta máli fyrir framtíð landsins. Jeg vænti þess, að allir geti orðið mjer samdóma um þetta. Úr því að jeg stóð upp, þá get jeg ekki látið hjá líða að beina nokkrum orðum til hæstv. stjórnar, út af því, hvernig hún hefir breytt einu atriði í frv. meiri hl. bankanefndarinnar. Á jeg þar við 63. gr. frv. þessa, þar sem það er nákvæmlega sundurliðað, hvernig fara skuli, ef núverandi bankastjórar Landsbankans yrðu ekki skipaðir í hinar nýju stöður. Það er nú í þriðja sinn, sem svona lagað frv. er borið fram. Á þinginu 1924 bar fyrv. stjórn það fram, núverandi stjórn á þinginu 1925 og svo meiri hluti bankanefndarinnar. í engu þessara frv. hefir verið ákvæði um þetta. Úr því að það kemur svona núna, fæ jeg ekki skilið annað en þetta sje bein tilraun til þess að kasta steini í andlit núverandi Landsbankastjórnar. Svo alvarlegt sem útlitið er nú um horfur og stjórn fjármála okkar, þá álít jeg það mjög óvarlegt og illa viðeigandi að kasta að ástæðulausu steini í þá átt.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg skal svara hv.þm. Str. (TrÞ) nokkrum orðum, þótt athugasemdir hans ættu frekar heima við 2. umr. þessa máls. Í tilsvarandi grein í frv. meiri hl. bankanefndarinnar er gert ráð fyrir því, að sú skipun á stjórn Landsbankans, sem meiri hl. fór fram á, gæti komið til framkvæmda á næstunni. Þær bankastjórastöður, sem nú eru við Landsbankann, hljóta að falla niður og ný skipun að fara fram af þeirri einföldu ástæðu, að frv. gerir ráð fyrir því, að hjer komi einn yfirbankastjóri og tveir undirbankastjórar. Hjer er því eðlilegt framhald af því, sem meiri hl. milliþinganefndarinnar í bankamálum hefir stungið upp á. Það eru aðeins settar reglur um, hvernig fara skuli að, ef nýir menn verða skipaðir af hinu nýja veitingarvaldi, bankaráðinu, í hinar nýju stöður. Jeg sje ekki ástæðu til þess að fara inn á það, sem sami háttv.þm. sagði alment um lánveitingar til atvinnuveganna. Það snertir ekki frv. það, sem hjer um ræðir. Þó má minnast á það, sem raunar allir hv.þm. vita, að það er ekki alt fengið með því, að útvega atvinnurekendum lán. Það verða fyrst og fremst að vera fyrir hendi grundvallarskilyrðin fyrir því, að geta notað lánið til arðberandi atvinnureksturs. Það er reynsla til fyrir því hjer, að gerðar hafa verið ráðstafanir til þess að veita bankafje inn í eitt hjerað hjer, og það hefir haft hinar hörmulegustu afleiðingar. Jeg á hjer við Selfoss. Umhverfið þar er nú svo sokkið í skuldir, að það á erfitt með að reisa sig við aftur. Útlánsfjeð hefir ekki borið árangur til viðreisnar atvinnuvegunum, vegna þess að skilyrðin til þess vantaði. Jeg fer ekki meira út í þetta nú, en það kynni að vera ástæða til þess að minnast á það í sambandi við annað mál, sem hjer er á dagskrá í dag.

Flm. (Benedikt Sveinsson) Þar sem þetta mál, sem jeg ber hjer fram, er mjög skylt frv. því, sem hjer var á dagskrá næst á undan, get jeg sparað mjer þá fyrirhöfn að fylgja því úr hlaði með langri ræðu, því að höfuðatriðið, sem á milli hefir borið við það frv., sem hjer var fyr til umr., hefir þegar verið nokkuð ítarlega rætt. Það er ekki af því, að hjer sje verið að blanda óskyldum málum saman, heldur af því að það hlaut svo að verða; var alls ekki hægt að ræða fyrra málið án þess að rök, sem bæði málin snerta, væru rædd í einu. Jeg ber þetta frv. fram, eins og jeg hefi áður getið um, af því að jeg gat ekki orðið samferða hv. nefndarmönnum mínum um útgáfu seðlanna, eins og henni er fyrir komið í frv. því, sem hv. meiri hl. nefndarinnar hefir borið fram, og jafnvel þótt hæstv. stjórn hafi komið fram með annað frv., sem er nokkuru nær því frv., sem jeg ber fram, þá eru þó breytingar hennar ekki nándar nærri nógu miklar, til þess að jeg geti gert mig ánægðan með frv. Á hinn bóginn var það ætlun mín, þegar jeg samdi þetta frv., að taka upp í það þau ákvæði úr stjfrv., sem ekki höfðu valdið ágreiningi, en verið allmikið rædd, og væru samræmanleg við þær breytingar, sem jeg gerði um seðlaútgáfurjettinn; getur verið, að jeg hafi farið fulllangt í því að taka upp þær greinar, og yfir höfuð í því að gera málið sem einfaldast, en slíkt eru aukaatriði, sem laga má í meðferð þingsins, og þá fyrst og fremst í meðferð þeirrar nefndar, sem vona má, að taki við þessu máli. Jeg tel óþarft að fara nú að telja fram þau sömu rök, sem jeg taldi fram í gær fyrir því, að það væri óhagkvæmt að fá Landsbankanum seðlaútgáfuna í hendur, og að betra væri að skapa sjerstaka stofnun, sem færi með seðlaútgáfurjettinn. Benti jeg í því sambandi á banka, sem hefði mikla sparisjóðsstarfsemi og væri rígbundinn við allskonar fyrirtæki og fjármálastarfsemi í landinu, sem gerði hann mjög háðan, og því vandstýrt fyrir þá stjórn, sem hefði það starf alt á hendi. Taldi jeg einnig tryggara að fara hjer að dæmum annara þjóða, sem reynslu hafa í þessum efnum og flestir játa, að beri að stefna að hjer á landi: að hafa sjerskilda stofnun, sem fari með seðlaútgáfurjettinn. Í annan stað taldi jeg það þó samrýmanlegt að láta stjórn seðlabanka hafa aðra starfsemi með höndum, til þess að spara kostnað fyrir þjóðina í framtíðinni, því að þó að vitanlegt sje, að meðferð seðlaútgáfurjettarins sje mjög vandasöm, þá eru ekki samfara henni svo mikil dagleg störf, að bankastjórnin gæti ekki haft aðra starfsemi jafnframt, og því áleit jeg, að sameina mætti stjórn þessa banka við stjórn ríkisveðbankans, sem samþyktur var fyrir nokkrum árum, en ekki hefir komist í framkvæmd enn. Það er kunnugt, að sú stofnun, sem nefnd er ríkisveðbanki Íslands, var vel undirbúin. Mál þetta var ágætlega búið undir og sætti mjög góðum undirtektum hjer á þinginu, en það hefir samt staðið við það sama og ekki komist í neina framkvæmd. Hv. þm. Str. (TrÞ) sagði við umr.stjfrv., að hann legði aðaláhersluna á það að tryggja bændum landsins betri lánsskilyrði og að sjeð yrði fyrir því, að gera einhverjar breytingar á fyrirkomulagi bankastofnananna, er veitti þeim tryggingu fyrir því að fá nægilegt fje til þess að rækta landið. En það var einmitt hlutverk ríkisveðbankans. Nú skilst mjer, að þessi stofnun, sem samþ. var í þeirri von, að hún mundi verða bændunum að mestu gagni, komi svo best að notum, að hún taki sem allra fyrst til starfa, og að fyrir hana yrði sett einhver stjórn, sem aðallega gæti beitt sjer fyrir því, að hún gæti náð takmarki sínu. En því miður hefir ekkert af þessum góðu fyrirætlunum orðið nema sá litli vísir, sem spratt upp af störfum þingsins í fyrra, Ræktunarsjóðurinn, sem er gersamlega ónógur og ætti að ganga í samband við ríkisveðbankann. En það, hversu lítil rækt veðdeildarlánastarfsemi landsins hefir verið sýnd undanfarið, kemur alt af því, að engir sjerstakir menn hafa verið settir til að standa fyrir þessu máli. Því hefir eingöngu verið kastað í bankastjórnir, sem hafa haft nóg að gera áður, án þess að geta lagt sig í líma til þess að afla sjer góðs markaðs fyrir veðdeildarbrjefin. Það fæst tæplega dugleg stjórn á þeim málum, fyr en sjerstök stjórn er sett til þess að fara með þau, og má þá slá tvær flugur í sama högginu, sem jeg tel að öllu heppilegast, með því að láta ríkisveðbankann vera háðan sömu stjórn og seðlaútgáfan, heldur en að dengja öllu saman yfir á stjórn Landsbankans, sem hefir alt aðra starfsemi með höndum, sem er miklu síður samrækileg við stjórn seðlaútgáfunnar. Það kom í raun og veru ekkert nýtt fram í síðustu ræðu, sem hnekti því, sem jeg sagði í gær, og gæti því það, er jeg mætti þá, verið nokkurskonar framsaga í þessu máli. En viðvíkjandi kostnaðinum við stofnun þessa banka, þá býst jeg ekki við, að hann verði meiri heldur en að fá stjórn Landsbankans seðlaútgáfuna í hendur, því að stjórnin gerir ráð fyrir að fá Landsbankanum 3 miljónir króna, þegar hann tekur við henni. Og það er ekki hægt að sjá annað en að seðlabanki, hvort sem hann yrði í sambandi við einn eða annan banka, mundi komast af með það sama. Þetta mundi ríkið í eitt skifti fyrir öll láta þessa stofnun hafa, og tekjur hennar yrðu í fyrstu af þessu fje. Nú hefir að vísu Íslandsbanki seðlaútgáfuskyldu, en hún minkar um eina miljón króna á ári, og að sama skapi vex þá þörfin fyrir aðra seðlaútgáfu, og ef gert er ráð fyrir mjög svo hóflegri seðlaútgáfu, segjum sjö miljónum króna á næstu árum, sem mun vera það allra minsta til jafnaðar yfir árið, þá mundi þó þessi stofnun á næsta ári hafa þrjár miljónir króna í seðlum, í viðbót við þær fjórar, sem Íslandsbanki hefir, og segjum enn fremur, að hún fengi 5 af hundraði fyrir þá seðla, sem hún lánaði hinum bankanum, þá yrði það 150,000 krónur, hún þyrfti því ekki að verða á hjarni stödd, eða valda ríkissjóði meiri kostnaði en verða mundi, ef Landsbankinn tæki við seðlaútgáfurjettinum. Að vísu þarf eitthvað aukið mannahald, þegar þessi stofnun tekur þannig við stjórn ríkisveðbankans, en það mannahald verður þó tiltölulega lítið fram yfir það, sem ríkisveðbankin þarf hvort sem er, því að jeg vona, að menn hafi ekki verið að samþykkja þessi lög að gamni sínu, til þess eins að veifa þeim framan í kjósendur, heldur til þess að verða þeim sem fyrst til gagns, eða til þess að geta sem fyrst unnið bæjum og sveitum gagn með þeim. Nú liggja mörg fleiri mál fyrir þessum fundi, og það var ekki tilgangur minn að spreyta mig á langri ræðu, svo að jeg skal aðeins óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og sömu nefndar og næsta mál á undan.

Fjármálaráðherra (JÞ): Í umr. um frv. stjórnarinnar til laga um Landsbanka Íslands hefir nú þegar komið fram ýmislegt af því, sem rjettmætt væri að segja um þetta frv. hjer við 1. umr. þess. Jeg ætla þó að setja fram í stuttu yfirliti þær höfuðástæður, sem fyrir mjer eru til þess, að mjer sýnist ekki, að þetta frv. eitt út af fyrir sig og í aðalatriðunum eins og það er, geti orðið viðunandi eða fullnægjandi löggjöf á þessu sviði. Fyrsta höfuðástæðan er sú, að þessum seðlabanka, sem hjer á að stofna, er, að því er mjer virðist, ekki ætlað að hafa á hendi gjaldeyrisverslun, en að minsta kosti meðan búið er við pappírspeninga, og í rauninni líka á öðrum tímum, þá er verslun með erlendan gjaldeyri eitt af höfuðverkefnum seðlabanka, og á meðan pappírsgengi er, þá er það stærsta og veigamesta viðfangsefnið. Þessum banka er ætlað að fá sjálfseignarfje frá ríkinu, sem samsvari þeim gullforða, sem hann þarf að hafa, er svo myndi fljótlega fara vaxandi, nálægt þeirri upphæð, sem hv.flm. (BSv) nefndi, þrjár miljónir kr., en þessi upphæð á altaf að vera bundin í gulli. Þar fyrir utan á hann að ráða yfir seðlunum, og lögin ætlast beinlínis til þess, að hann láni öðrum bönkum í landinu seðla, með því að kaupa af þeim víxla og láta þá fá reikningslán, og eftir frv. er honum því ekki heimilt að ráðstafa seðlum sínum á annan hátt. Það er að vísu sagt, að hann eigi að kaupa og selja erlenda mynt, en mjer skilst, að það eigi aðallega að vera víxlarastarfsemi, en ekki það, sem við köllum gjaldeyrisverslun. Seðlar þeir, sem hann ræður yfir, eiga að vera í útlánum hjá bönkum, og hann má ekki taka við neinu innlánsfje til að ávaxta og fær því ekkert innlánsfje, því að engum íslenskum manni dettur í hug að leggja fje sitt inn á banka, ef hann ekki fær vöxtu af því. Jeg verð að líta svo á, sem það sje tilætlun hv.flm. (BSv), að þessi banki hafi ekki gjaldeyrisverslunina á hendi, en þá verður líka að ætlast til þess, að einhverjir aðrir hafi hana, en eins og löggjöf landsins þá er orðin, þegar þetta frv. er orðið að lögum, og bankalöggjöfin að öðru leyti óbreytt, þá er ekki til nein stofnun í landinu, sem hefir skyldu til þess að hafa gjaldeyrisverslun á hendi, enda á hún hvergi að vera nema hjá seðlabankanum, og viðurkennig á því kemur í raun og veru fram í 1. gr. frv., þeim köflum hennar, sem teknir eru óbreyttir úr frv. stjórnarinnar frá 1925, úr frv. til laga um Landsbanka Íslands. Þar er meðal annars gert ráð fyrir því, að þessi banki hafi á hendi kaup og sölu á erlendum gjaldeyri, og í því frv. er sjeð fyrir því, að sá banki geti haft þá verslun á hendi, en hjer er ákvæðið tekið upp í 1. gr. frv., án þess að bankanum að öðru leyti sje gefinn möguleiki til að framkvæma þann hluta af verkefni sínu. Jeg ætla að bíða með að færa frekari rök fyrir þessu, þangað til hv.flm. (BSv) hefir mótmælt því, því að ef það er meining hans, að þessi banki eigi að hafa gjaldeyrisverslun á hendi að því leyti, sem einkabanki ekki kæri sig um það, þá vænti jeg þess, að hv.flm. (BSv) geri grein fyrir því. Það er svo í öðrum löndum, að „víxlarar“ og einkabankar reka aðeins slíka verslun eftir því, sem þeirra hagnaði hentar. En ef ekki er banki, sem hefir þá skyldu, þá getur hvert augnablik komið það ástand, að erlendur gjaldeyrir verði ófáanlegur, og þá getur líka komið fyrir, að erlendur gjaldeyrir sje óseljanlegur í landinu á einhverju tímabili. En þannig má ekki ganga frá löggjafarstarfinu á þessum tíma, því að það þýðir það, að þá verður enginn hemill hafður á gengissveiflunum, ef stundum eru engir kaupendur og stundum engir seljendur erlends gjaldeyris. Og ef gjaldeyrisverslunin fer þannig út um þúfur, þá er það orðið þýðingarlaust, sem annars hefir mikla þýðingu, að seðlastofnun hafi góða tryggingu fyrir sínum seðlalánum, því að það er ekki nægilegt til að halda uppi verði gjaldmiðilsins, ef ekki er hugsað fyrir nógu öflugri framkvæmd á hinu sviðinu, þar sem verð gjaldeyrisins verður í raun og veru ákveðið, og það er einmitt í gjaldeyrisversluninni. Jeg mintist á það í umr. um það frv., sem var hjer næst á undan, hversu mikið það fjármagn er, sem má búast við að þurfi að standa í þessari gjaldeyrisverslun, eftir okkar reynslu, þar sem við höfum á síðastliðnu ári komist upp í það að þurfa að geyma erlendan gjaldeyri fyrir 12–14 miljónir króna, og við getum búist við á einhverju tímabili að þurfa að skulda alt að því ámóta upphæð, svo að búast má við, að sveiflan geti orðið um 20 miljónir króna. Nú má að vísu búast við, að bankar, sem enga lagaskyldu hafa á hendi í því efni, sjái sjer hag í því að taka eitthvað af þessu á sínar herðar, en löggjafarvaldið verður að sjá fyrir því, að til sje stofnun, sem bæði hefir bolmagn og skyldu til að bera megnið af þessum sveiflum. Þá er annað atriði, sem jeg tel næsta athugavert, og það er það, að með því að byggja upp seðlabanka á þessum grundvelli, þá tel jeg það alveg sjálfgefið, að þó að honum sje sniðinn svo þröngur stakkur, eins og gert er í frv. því, sem hjer er fram borið, að hann muni tæpast eiga sjer lífsvon í þeim stakki, þá verður bráðlega að rýmka stakkinn, svo að stofnunin geti lifað og int af hendi nauðsynlegustu verk seðlabanka. En með því að halda svo Landsbankanum, eins og hann er, á að koma þeirri tilhögun á afstöðu ríkisins gagnvart bankamálum, sem er einsdæmi í allri álfunni, vestan Rússlands, þannig, að ríkið sje eigandi seðlabankans, og jafnframt eigandi annars banka, sem er einhver stærsti banki í landinu, starfar öldungis á sama sviði og aðrir einkabankar, og hlýtur að keppa við þá um það innlánsfje, sem bankarnir eiga að lifa af. Það er ákaflega hætt við, að það drepi niður öllum möguleikum fyrir því, að einkafyrirtæki geti þrifist á þessu sviði, dragi blóð og merg úr þeirri einkabankastarfsemi, sem til er í landinu og girði fyrir það, að þeir bankar og sparisjóðir, sem ekki hafa ríkið á bak við sig, geti náð þeim þroska og vexti, sem þeir þurfa að hafa. Jeg gerði grein fyrir því áður, á hverju jeg bygði það, að þegar mönnum þykja sjerstakar ástæður til að fara varlega, er altaf hætt við því, að innlánsfje streymi frá þeim fyrirtækjum, sem ekki hafa ríkið á bak við sig, og til ríkisbanka, sem álitið er, að hafi fjármagn ríkisins að bakhjarli, hvort sem svo er ákveðið í lögum eða ekki. Ef menn vilja ráða fram úr seðlaútgáfunni á þann hátt, að stofna nýjan seðlabanka, þá væri rökrjett afleiðing þess sú, að gera Landsbankann jafnframt að einkafyrirtæki, t. d. að hlutafjelagsbanka. Þá kem jeg að þriðju ástæðunni, og hún er sú, að það er miklu meiri erfiðleikum bundið fyrir ríkissjóð að leggja fram fje handa nýjum banka heldur en þeim, sem fyrir eru. Ríkissjóður hefir þegar lagt bönkum þessum fje og getur ekki kipt að sjer hendinni og tekið það aftur. Þetta er að miklu leyti lánsfje, og það eru engir sjerstakir erfiðleikar á því, að breyta því í framlög eða stofnfje. Ríkissjóður á nú 6 miljónir króna hjá Íslandsbanka, og var það fje veitt þannig í upphafi, að þá var óráðið, hvort heldur það væri sem hlutafje á nafn ríkissjóðs, eða þá sem lánsfje. Um Landsbankann er það að segja, að honum eru með lögum veittar 2 miljónir króna af ríkisfje sem framlag eða stofnfje, og eru greiddir 2/3 hlutar þess, og auk þess hefir honum verið veitt um 2 milj. kr. lán af enska láninu frá 1921. Það væri auðvelt að breyta þessu í stofnfje, og þá þarf ríkissjóður ekki að taka nýtt lán, eins og fara mundi, ef hann þyrfti að leggja í nýjan banka. Þá yrði að taka nýtt ríkislán. Og jeg efast um, að það muni auka trú manna erlendis á því, að hjer sjeu trygg bankamál, ef ríkissjóður fer að veita hverjum bankanum á fætur öðrum tiltölulega hátt fjármagn. Jeg segi þó ekki, að þessi leið sje ófær, en erfiðleikarnir eru miklu meiri heldur en ef t. d. væri tekið það lán, sem Landsbankanum hefir verið veitt, og lagt í þann banka sem stofnfje eða hlutafje. Þótt jeg telji það ekki ókost á frv., að ráð er fyrir gert, að hann sje settur undir sömu stjórn og ríkisveðbanki Íslands, þá er það nú samt svo, hvernig sem maður veitir málinu fyrir sjer, að Ríkisveðbankinn kemst ekki til framkvæmda, nema rjett á pappírnum, meðan vjer búum við óinnleysanlega pappírsspeninga. Og það er sannað af áliti meiri hl. bankanefndarinnar, að af þessum ástæðum verðum við að bíða með það, að koma Ríkisveðbankanum í framkvæmd. En úrlausn seðlabankamálsins má ekki bíða eftir því, nje eftir því, að krónan komist í gullgildi. Jeg hefi svo ekki meira að segja að svo stöddu. Jeg hefi gert grein fyrir því, af hvaða ástæðum mjer finst frv. vera ófullnægjandi úrlausn þessa máls. Jeg hygg, að mig greini ekki á um fleira við hv.flm. (BSv), um aðalkjarna þessa máls. Jeg geri ekki ráð fyrir því, að fylgismenn frv. þessa ætli sjer með því að koma á ríkiseinokun á peningamálum landsins. Það mun vaka fyrir þeim, að hjer sje einn seðlabanki, er sje ríkiseign. En vilji þeir draga öll peningamál undir ríkisrekstur, með því að láta ríkið bæði reka seðlabanka og halda Landsbankanum sem samkepnisfyrirtæki við allar aðrar peningastofnanir í landinu, og hafa þannig socialistiska tilhögun á þeim, þá er jeg þeim algerlega ósammála. En eins og jeg drap á áðan, þá geri jeg ekki ráð fyrir því, að það sje þeirra hugsun.

Flm. (Benedikt Sveinsson) Hæstv. fjrh. (JÞ) hjelt því fram, að frv. mitt væri ekki fullnægjandi lagasetning, og færði þar sínu máli til sönnunar, að í frv. væri ekki gert ráð fyrir því, að ríkisbankinn hefði gjaldeyrisverslun með höndum. Þetta kom mjer mjög á óvart, þar sem skýrt stendur í 1. gr. frv., að bankinn eigi: „að stuðla að tryggri skipun á peningamálum landsins, með það fyrir augum, að gull og gullgildir seðlar geti sem fyrst orðið og haldi síðan áfram að vera almennur gjaldeyrir í landinu. Í því skyni ber stjórn bankans að afstýra, eftir því, sem unt er, með kaupum og sölu á erlendum gjaldeyri og viðskiftum við aðrar peningastofnanir í landinu, truflun þeirri á peningamálum og atvinnulífi, sem annars má vænta, að almennar hagsveiflur hafi í för með sjer.“ Það er þannig tekið glögglega fram í 2. lið 1. gr. frv. Þetta, sem hæstv. fjrh. (JÞ) segir, að vanti í frv. Ríkisbankinn á svo mikil ítök í öflugustu peningastofnun landsins, sem hæstv. fjrh. (JÞ) kallar svo, að hann getur krafist þess, að sjer sje rjett hjálparhönd til þessa. En jeg fæ ekki betur sjeð en að örðugleikar geti orðið á því að afstýra gengissveiflum, enda þótt seðlaútgáfan sje trygð með sparisjóðsfje og jafnvel þótt seðlabankinn sje í tengslum við aðra banka. Mundi eigi jafnt eftir sem áður þurfa ábyrgð ríkissjóðs, ef tekið væri gengislán erlendis? Þá sagði hæstv. fjrh. (JÞ), að seðlabankanum væri sniðinn of þröngur stakkur með frv. mínu. Sje svo, þá er hægurinn hjá að breyta síðar, er svo reynist. Þá kom og hæstv. ráðh. (JÞ) enn að því sama og í gær, að svo framarlega sem ríkið ætti og starfrækti báða bankana, seðlabankann og Landsbankann, þá væri með því stofnað þetta drepandi vald, er kúga mundi alla aðra bankastarfsemi og sparisjóðsstarfsemi í landinu. Jeg fæ ekki sjeð, að þetta sje rökrjett, þar sem Landsbankinn er nú þegar aðalkeppinautur annars elsta bankans í landinu. Það nær ekki neinni átt, að hann hætti að verða samkepnisbanki fyrir það eitt, að honum yrði skift í deildir og höfð sjerstök seðladeild með sjerstöku bókhaldi. Mjer er sama, hvort hann heitir Ríkisbanki eða Landsbanki, en ef hann fær seðlaútgáfurjettinn í ofanálag á aðra almenna bankastarfsemi, þá fær hann aukið vald um leið til þess að kúga aðra, eins og hæstv. fjrh. (JÞ) sagði áðan. Hæstv. fjrh. (JÞ) sagði, að kæmi nýr seðlabanki, þá mundi sparisjóðsfje streyma til Landsbankans, vegna þess, að honum væri treyst betur en öðrum, eða þá vegna þess, að menn hjeldu, að ríkið bæri ábyrgð á sparisjóðsfjenu. En verður eigi alveg hið sama uppi á teningnum, þótt hann hafi seðlaútgáfuna? Það má gera almenningi ljóst, og það er skylda stjórnarinnar að gera það, hvort landssjóður á að bera ábyrgð á 25 miljónum króna í Landsbankanum, eða eigendur sjálfir, ef illa færi. Hæstv. fjrh. (JÞ) vildi ráða bót á þessu með því móti, að afhenda Landsbankann úr ríkis hendi. Það er að vísu ekki loku fyrir skotið, að það verði gert, ef það sýnist ráðlegt. Þá var hin þriðja ástæða hæstv. fjrh. (JÞ), að það væru miklu meiri örðugleikar á því, að leggja nýjum banka stofnfje heldur en þeim, sem fyrir eru. Í sambandi við það gat hann þess, að ríkissjóður ætti 6 milj. kr. hjá Íslandsbanka og 2 milj. kr. hjá Landsbankanum, auk 2 milj. kr., sem greiddar hafa verið að 2/3 hlutum. Hjelt hann því fram, að það væri hægurinn hjá fyrir landið að styðja Landsbankann með þessu fje til þess að verða seðlabanki. En er þá fje þetta á lausum kili, eða þessar 2–4 milj. í Landsbankanum? Jeg hefi ekki um það talað, að seðlabankinn ætti þegar í stað að taka alla seðlaútgáfuna í sínar hendur, en jafnframt því, sem Íslandsbanki dregur inn seðla sína og þarf eigi á gulli að halda til þess að tryggja þá, má láta hann greiða ríkisbankanum í gulli þá inneign, sem ríkissjóður á þar. Þá sagði hæstv. fjrh. (JÞ), að það mundi vekja óhug erlendis, ef ríkið yrði að styðja með fje alla banka landsins, og mundi verða spurt að því, hvernig hag þessa lands væri farið. En jeg hefi nú ekki sjeð, að menn sjeu yfirleitt deigir við það að taka lán til framkvæmda. T. d. liggur nú hjer fyrir þinginu frv. um miljónaframlag í nýtt fyrirtæki, og á að taka til þess lán erlendis. Og hefi jeg ekki heyrt, að hæstv. fjrh. (JÞ) væri neitt ákaflega deigur við það. Enn sagði hæstv. fjrh. (JÞ), að hann væri ekki á móti því, að ríkisveðbankinn tæki sem fyrst til starfa, en seðlabankinn mætti ekki bíða eftir þeirri stofnun. Þetta er hið sama og jeg hefi haldið fram. Og menn hljóta að sjá það, að það, sem jeg legg mesta áherslu á, er að koma sem fullkomnustu skipulagi á peningamálin. Jeg fæ nú ekki sjeð, að málið upplýsist meira í dag en orðið er og eigi fyr en það hefir farið til nefndar.

Fjármálaráðherra (JÞ): Já, jeg þarf ekki mörgu að svara. Háttv. þm.N.-Þ. (BSv) staðfesti það, sem jeg þóttist hafa sjeð á frv., að bankinn fái ekki með því þá möguleika í hendur, sem honum sjeu ætlaðir með 1. gr. frv. Hann getur ekki haft gjaldeyrisverslun á hendi, af því að hann má eigi taka við innskotsfje á vöxtu. Bið jeg þá háttv. nefnd, sem málið fær í sínar hendur, að athuga þetta vandlega. Gjaldeyrisverslun er áhættusamt fyrirtæki, eins og sjest af reynslunni í öllum þeim löndum, þar sem jeg þekki til. Allir þjóðbankar hafa orðið þar að taka á sig stórtöp, til þess að bæta gjaldeyrisverslunina og koma gjaldeyrinum á fastan grundvöll. Veit jeg, að hv.fjhn. hlýtur að sjá og kannast við þetta, er hún athugar málið. Það, sem þessir þjóðbankar hafa í aðra hönd, er seðlaútgáfurjetturinn og arðurinn af honum. Þessvegna má ekki aðskilja þetta tvent. Áhættan verður að vera á sama stað, eða hjá þeim banka, sem fær arðinn af seðlaútgáfunni. Annað mál er, hvað gert hefir verið í einstökum tilfellum fyr og síðar, að ríkissjóðir hafa tekið á sig einhvern hluta áhættunnar. Sjálfsagt er þá, að aðalábyrgðin lendi á sama stað og arðurinn af seðlaútgáfurjettinum. Bankinn er líka ekki svo útbúinn, eftir frv., að hann geti notað ríkisábyrgð. Hann getur ekki heldur tekið lán til þess að kaupa og selja erlendan gjaldeyri. Það er því ekki annar kostur, ef keyptur yrði einhver gjaldeyrir hjá þessari stofnun, en að hún verður að leggja andvirðið inn annarsstaðar, meðan það er í hennar eign. En þetta er nú, ef til vill, ekki alveg ljóst hjá mjer. Það, sem jeg meina, er, að þar sem þeir menn, sem vilja fá erlendan gjaldeyri, geta ekki skift við þessa stofnun, verða þeir að hafa reikningsviðskifti í íslenskum krónum annarsstaðar, sökum þess að hún greiðir enga vexti af innlánsfje. Og yfir höfuð geta ekki sveiflurnar, annarsvegar í eign á erlendum gjaldeyri og hinsvegar í eign á ísl. kr. farið fram hjá slíkri stofnun. En ef til vill mætti laga þetta í frv. Hvað því viðvíkur, að Landsbankinn eigi að vera samkepnisbanki, þá álít jeg, að sem seðlaútgáfubanki eigi hann ekki að vera það. Hann á ekki að keppa um innlánsfje, en hann getur auðvitað kept um útlán og yfir því er ekki að kvarta. Allir þjóðbankarnir á Norðurlöndum verja fje til útlána, en keppa ekki um innlánsfje. Háttv. flm. (BSv) spurði, hvort skuld Landsbankans við ríkissjóð væri í gullverði. Það er nú álitamál og fer eftir því, hvort reiknað er í íslenskum kr. eða sterlingspundum. Jeg hefi nú reiknað það í íslenskum kr., með því gengi, er jeg áður nefndi. Reiknað í sterlingspundum á kr. 18.16, yrði það auðvitað lægra að krónutali. Hitt, sem hv.flm. (BSv) gat um, að gjörð yrði gangskör að því að rannsaka rjett innstæðueigenda í Landsbankanum, það liggur nú ekki fyrir. Þar er heldur engin hætta. Hv. flm. (BSv) sagði, að fjárhagslegt traust landsins færi ekki eftir því, í hvaða banka ríkisfje væri lagt, heldur eftir því, hvernig skipulagi yrði komið á þessi mál. Og get jeg tekið undir þetta með honum. En þeir, sem helst mundu um þetta spurðir, hafa eindregið látið þá skoðun í ljósi, að þeir teldu einmitt þá leið heppilegasta, sem stjórnin hefir valið og felst í frv. hennar. Sama má segja um meiri hl. bankanefndarinnar. Getur hv.flm. því ekki tekið álit þeirra sínu máli til stuðnings. Óska jeg svo, að nefndin taki bæði frv. til athugunar og samanburðar. En jeg vil undirstrika það, að jeg veit hvorki til, að einokun vaki fyrir stjórninni eða flm. Og meðan ekki er ágreiningur þar, er ekki vonlaust um, að til samkomulags kunni að draga. Því að það, sem á milli ber, er aðeins fyrirkomulagsatriði, en ekki stefnuatriði.

Jakob Möller Þetta mál fer nú til þeirrar nefndar, er jeg á sæti í, og ætla jeg því ekki að segja mikið að þessu sinni. Jeg tók eftir því, að hæstv. fjrh. (JÞ) sagði, að ef Landsbankinn færi með seðlaútgáfuna, ætti hann ekki að vera samkepnisbanki með tilliti til sparisjóðsfjár. En hvar eru ákvæði í frv., sem fyrirbyggja þetta. Jeg fyrir mitt leyti sje engin ákvæði um þetta í frv. En ef þetta er tilgangur þings og stjórnar, þá má auðvitað setja ákvæði inn í Landsbankalögin, er fái trygt þetta, ef það þykir óheppilegt, að hann reki slíka starfsemi sem seðlabanki. Það er auðsætt, að seðlabanki, sem jafnframt er þá líka ríkisbanki, muni draga mjög til sín sparisjóðsfje, ef honum er heimilt að taka við því. Og það verður ekki hindrað með öðru móti en því, að láta hann greiða lægri vexti af innlánsfje en aðrir bankar gera. Hitt, sem kom mjer til þess að standa upp, var sú staðhæfing hæstv. fjrh., að meiri hætta væri á einokun, þar sem sjerstakur banki færi með seðlaútgáfuna. En þetta er einmitt þveröfugt. Það er auðvitað, að því fleiri verksvið, sem stjórnað er af sömu mönnum, því meiri völd safnast á eina hönd. En eftir stjfrv. á bankinn að vera bæði sparifjár-, fasteigna- og viðskiftabanki, og jafnframt fara með seðlaútgáfu. Jeg lít svo á, að hjer sje miklu meiri hætta á einokun heldur en að veðlána- og seðlaútgáfubankinn væri alveg sjerstakur. Er langt frá því, að jeg vilji með þessu sýna núverandi bankastjórum Landsbankans nokkurt vantraust, heldur met jeg þá alla mikils og ber hið fyllsta traust til þeirra í þessum efnum. En jeg álít hættulegt fyrir seðlabanka, að vera beint viðriðinn atvinnureksturinn, þar sem um svo litlar tryggingar er að ræða, og þessvegna getur hann hæglega komist í kreppu. Og einu gildir, hvort hann heitir heldur Landsbanki eða Íslandsbanki; hið sama, sem hefir komið fyrir áður, getur enn komið fyrir aftur. Og þó að núverandi stjórn bankans sje varkár, þá getur orðið breyting á því og ekki að vita, nema hann geti lent í sömu ógöngum og Íslandsbanki hjer á árunum. Hæstv. fjrh. segir, að ekki sje gengið svo frá frv. hv.þm.N.-Þ. (BSv), að með því fáist nothæfur seðlabanki. Skal jeg ekki um það segja. Hann reyndi að fara svo nálægt frv. stjórnarinnar frá því í fyrra, sem hægt var, með þeirri breytingu, að bankinn yrði sjerstök stofnun. En það stendur til bóta í nefndinni og munu athugasemdir hæstv. ráðh. teknar þar til athugunar. Samkvæmt 1. gr. frv. er bankanum skylt að kaupa og selja erlendan gjaldeyri. En að hve miklu leyti hann geti náð gjaldeyrisversluninni í sínar hendur, fer auðvitað eftir fjármagni hans. Það er vitanlegt, að erlendir þjóðbankar hafa aðalgjaldeyrisverslunina í sínum höndum, en aðrir bankar annast viðskiftastarfsemina. Það er viðurkend meginregla, að seðlabankinn megi ekki hafa mikið fje útistandandi með litlum tryggingum og verði þannig þrælbundinn atvinnuvegunum og áhættum þeirra. Jeg efast um, að seðlabanki nokkurs annars lands ljeti bein lán til slíkra fyrirtækja, sem hjer eru rekin, þar sem þau eru meira og minna áhættusöm. Og þar sem svo er ástatt hjá okkur, að atvinnuvegir okkar eru miklu áhættumeiri en annara landa, þá er auðsætt, að okkur er því nauðsynlegra að hafa tryggan og óháðan seðlabanka.

Fjármálaráðherra (JÞ): Okkur háttv. 3. þm. Reykv. (JakM) skilur á um merkingu þessa gamla orðs, einokun. Getur vel verið, að jeg noti ekki hið rjetta orð, en skal þó skýra þetta nánar. Ef þetta frv. yrði að lögum, þá væri hjer um víðtækari ríkisrekstur að ræða heldur en í nokkru öðru landi vestan Rússlands. Til þess að lifa, þarf bankinn að keppa við aðra banka um innstæðufje landsmanna. Hann verður því einskonar landsverslun í frjálsri samkepni, en eins og aðrar landsverslanir nýtur hann skattfrelsis, sem hinir gera ekki, og hefir því miklu betri aðstöðu. Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) telur, að engin hætta sje á víðtækum ríkisrekstri, ef starfssviðunum sje skift á milli nógu margra. En þetta er aðeins aukaatriði í mínum augum. Rjett er að geta þess, með hvað bankinn byrjaði, ef hann tæki til starfa strax nú í dag. Hann hefði 1½ milj. í seðlum og víxla og verðbrjef í öðrum bönkum um 2 milj. kr.

Hvað hefir Landsbankinn?

. En hvaðan á hann svo að fá peninga til gjaldeyriskaupa? Þannig er nú byrjunin, og hræddur er jeg um, að áframhaldið yrði svipað.

Flm. (Benedikt Sveinsson) Málið fer nú að verða útrætt á þessu stigi þess, og skal jeg því ekki lengja umr., enda hefir hv. 3. þm. Reykv. (JakM) svarað fjrh. (JÞ) að mestu. Það kom fram hjá hæstv. fjrh., bæði í byrjun og lok ræðu hans, að bankinn gæti með engu móti int af hendi skyldur sínar, þar sem hann væri fjelaus og tæki ekki við innlánsfje. Það er þó upplýst, að þjóðbankarnir ytra gera það ekki heldur og hafa samt fje.  (Fjrh. JÞ: En það kemur bara ekki hingað)  . Hæstv. fjrh. sagði, að þeir hefðu ekkert innlánsfje, og það kemur auðvitað ekki hingað, af því að það er ekki til. Hæstv. fjrh. (JÞ) sagði, eins og raunar er rjett, að í öðrum löndum væri arði af seðlaútgáfu varið til þess að afstýra gengissveiflum. Ríkin hafa þó stundum orðið að hlaupa undir bagga. Danir a. m. k. urðu að leggja fram stórfje til þess að halda genginu uppi. Mjer þykir hæstv. fjrh. nokkuð kröfuharður til þessa banka, sem enn er ekki stofnaður, að ætlast til þess, að hann verði fær um að standast gengissveiflur strax eftir fæðinguna. Varla má þó búast við honum jafnbráðþroska og Magna, syni Þórs, sem kastaði fæti Hrungnis af föður sínum á Grjótúnagörðum og var þá þrínættur. Hæstv. fjrh. krefst þess víst ekki, að bankinn vaxi með slíkum ósköpum. Um samkepnina er margrætt og ekki ástæða til að bæta þar miklu við. Jeg skýt því til þeirrar hv. nefndar, sem um þetta mál fjallar, að hún láti ekki neina „autoritetstrú“ blinda sig í þessu máli, heldur neyti hún vitsmuna sinna og lesi vel niður í kjölinn gögn öll, sem málið snerta, einkum brjef hinna erlendu bankastjóra. Að öllu athuguðu mun mitt skipulag reynast best.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg ætlast ekki til, að þessi nýstofnaði banki greiddi gengistap, af viðskiftum umliðins tíma, en jeg benti á, að ekki mætti til frambúðar aðskilja arðinn af seðlaútgáfunni og tap vegna gengisbreytinga. Málinu verður að stýra í þá höfn, að þetta tvent lendi hjá sömu stofnun.