Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er ástæðulaust að hafa langa framsögu fyrir þessu máli. Frv. er flutt til staðfestingar á brbl., sem sett voru 18. sept. s.l. Tildrögin eru hinn mikli aflabrestur á síldveiðum, sem enn átti sér stað í sumar. Efnislega eru tvö atriði tekin fram í þessu frv. Í fyrsta lagi heimild ríkisstj. til að ábyrgjast lán, er stjórn hlutatryggingasjóðs tekur fyrir hönd síldveiðideildar hjá hinni almennu fiskideild. Jafnframt er ákveðið, að ríkissjóður greiði vexti af láninu. Og í annan stað, að togarar, sem gerðir hafa verið út á síldveiðar sumarið 1954, skuli njóta sömu bóta úr síldveiðideildinni og önnur herpinótaskip. Þetta ákvæði er tekið upp m.a. vegna þess, að togarar hafa í reyndinni greitt sama gjald til hlutatryggingasjóðs og önnur síldveiðiskip, og þykir þá rétt, að þeir njóti einnig sömu réttinda. Sjútvn. hefur athugað þetta frv. og, eins og nál. ber með sér, lagt til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um að afnema veitingaskattinn. Þessi skattur var lagður á fyrir nokkrum árum og hefur verið innheimtur. Hann hefur verið fremur erfiður í innheimtu og heldur óskemmtilegur, þegar menn vita, hversu erfitt gistihúsa- og veitingahúsarekstur hefur átt uppdráttar. Það hefur verið ætlun manna nú um sinn að nota tækifæri, ef gæfist, til þess að afnema þennan skatt, og þykir nú óhætt að ráðast í það, og því er þetta frv. fram komið. Ég vil leyfa mér að mælast til, að því verði vísað til hv. fjhn. að lokinni umr.



Herra forseti. Lög þau, sem gilda um prentfrelsi og útgáfu prentaðs máls á Íslandi, eru orðin æði gömul. Þau er að finna í tilskipun, sem út var gefin 9. maí 1855 og lögleiddi dönsk lög fyrir Ísland. Það liggur í augum uppi, að slík löggjöf er orðin í fyllsta máta úrelt, þegar litið er á allar þær breytingar, sem orðið hafa á útgáfu og útgáfustarfsemi prentaðs máls á Íslandi, frá því að þessi tilskipun var út gefin. Er því brýn þörf á því, að gerðar verði ráðstafanir til þess að endurskoða í heild þessa gömlu löggjöf og undirbúa aðra nýja, sem meira er hæfð að þeim háttum, sem nú ríkja í sambandi við útgáfu prentaðs máls. Í grg. fyrir því frv., sem hér liggur fyrir, er frá því skýrt, að af hálfu menntmrn. hafi þegar verið gerðar ráðstafanir til þess að endurskoða gildandi lagafyrirmæli um prentfrelsi. Það er að sjálfsögðu talsvert mikið verk að endurskoða þessi lög og ganga fullkomlega frá þeim, til þess að hægt sé að leggja þau fyrir Alþingi. Og að því er fram kemur í grg. frv., þá er ljóst, að það mun enn taka nokkurn tíma að ljúka þessari endurskoðun. Hins vegar hefur það komið í ljós nú á seinustu árum eða kannske seinustu missirum aðeins, að talsvert hefur borið á því, að hafizt hefur verið handa um útgáfu tímarita og ritlinga, sem hafa haft að flytja þannig lagað efni, að útgefendur hafa veigrað sér við að láta nafns síns við getið, en samkv. l. um prentfrelsi hefur þeim verið slíkt heimilt. Annars staðar, þar sem slík rit sem þessi hafa verið á ferðinni, hafa yfirvöldin talið sér skylt að gera ráðstafanir til þess að reyna að draga úr útgáfu þeirra og a.m.k. gera ráðstafanir til þess, að allur almenningur gæti vitað, hvaðan slík rit væru komin. Hér á landi hefur slíkt ekki verið hægt, vegna þess að lögin um prentfrelsi hafa ekki leyft það. Þessu frv., sem hér liggur fyrir, er ætlað það verkefni að skylda útgefendur allra rita, og eru þá ekki sízt höfð í huga þessi tímarit, sem ég minntist á áðan, til þess að láta sín getið á ritinu sjálfu, til þess að almenningur megi um það vita, frá hverjum slík rit eru komin. Það er að sjálfsögðu hið mesta nauðsynjamál, að slík löggjöf sem þessi verði sett, og þessum tímaritum hefur nú í seinni tíð farið svo fjölgandi á Íslandi og verið svo mikið um þau, að það er ekki rétt að bíða eftir því, að heildarlöggjöf um prentfrelsi komi, með að setja ákvæði eins og þessi, heldur virðist eðlilegt, að gerðar séu ráðstafanir þegar í stað til þess að skylda útgefendur þessara tímarita til að segja til sin, þannig, að almenningur viti, að hverjum hann á að snúa sér, og að úr þessum tímaritum mætti þá draga, ef menn veigruðu sér við að bera ábyrgð á þeim. Þetta er sú hugsun, sem liggur til grundvallar þessu frv., og allshn., sem hefur fengið málið til athugunar, er sammála því, sem fram kemur í grg. frv., viðurkennir þörfina fyrir það og telur, að hér sé haldið inn á rétta braut. N. leggur þess vegna einróma til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Þetta litla frv. hefur verið samþ. í Nd. með smávægilegum breytingum, að því er ég hygg einungis um orðalag. Vonast ég til þess, að það fái greiðan framgang einnig í þessari hv. d. En efni þess er það, að á daginn hefur komið, að einstakir Íslendingar, sem búsettir eru erlendis og hafa viljað flytja heim til föðurlands síns, hafa hrokkið frá því, vegna þess að krafizt hefur verið ársdvalar þeirra hér, áður en þeir gætu farið að reka þá atvinnu, sem þeir höfðu ætlað sér. Þessi undanfarandi dvöl var sett sem skilyrði meðan við vorum í sambandi við Dani og þeir höfðu jafnrétti við okkur í okkar eigin landi. Nú orðið er þetta með öllu ástæðulaus kvöð á Íslendingum, og varð því að ráði að flytja þetta frv. Vonast ég til þess, að það mæti ekki mótspyrnu í þessari deild. Ég legg til, að frv. fari til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir til umr., er flutt hér á þingi í Nd. af 7. þm. Reykv., sem jafnframt er borgarstjóri Reykjavíkur, og fer fram á það, að bæjarstjórninni verði heimilað að fella niður, fyrir eitt ár í senn, manntal samkv. lögum nr. 18 13. sept. 1901 og síðari breyt. á þeim lögum. Ástæðan til þess, að þetta þykir ekki aðeins fært, heldur æskilegt, er sú, að með lögum nr. 67 frá 11. nóv. 1952 var manntal fyrir allt landið falið Hagstofu Íslands, og hefur hún fengið sér vélar til þess að annast skýrslugerð og annað samkvæmt því, þannig að það er hægt á auðveldari hátt að afla þeirra skýrslna sem áður voru fengnar hjá manntalsskrifstofu Reykjavíkur. Hagstofan sér um innfærslur á öllum breytingum, sem verða á búsetu manna, og sendir út skýrslur í hús til þess að fá upplýsingar um það, og er álitið, að það verði einungis til trafala, ef sams konar skýrslur verða líka sendar í húsin frá manntalsskrifstofu Reykjavíkur, eins og nauðsynlegt væri, ef hún ætti einnig að annast manntal hér í Reykjavík. Í frv. er aðeins farið fram á, að þessi undanþága verði leyfð eitt ár í senn, og er það vegna þess, að þetta kerfi er það ungt, að ekki er komin full reynsla á það, en ef það reynist eins og vonir standa til og full ástæða er til að ætla, verður þessi heimild sjálfsagt gerð endanleg. Allshn. Ed. hefur eins og allshn. Nd. lagt einróma til, að frv. verði samþ. óbreytt.