Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu þar sem óskað er frests til 24. apríl nk. til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 669, frá Guðlaugi Þór Þórðarsyni, um fjárreiður stofnana og rannsóknarsetra sem heyra undir Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands.

Forseti lítur svo á að samkomulag sé um það milli forseta og þingflokksformanna að þingfundur standi lengur en þingsköp kveða á um.

Til svara eru forsætisráðherra, fjármálaráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra sem formanns Sjálfstæðisflokksins og ráðherra tollamála um afstöðu hans til þess viðskiptaumhverfis sem við sjáum nú í landbúnaðarmálum og til þeirrar áréttingar sem lesa má úr yfirlýsingum hæstv. landbúnaðarráðherra á mikilvægi óbreytts ástands í umgjörð þessara mála hér á landi. Ég vil í fyrsta lagi rekja að hæstv. landbúnaðarráðherra var tilbúinn að heimila Mjólkursamsölunni tollfrjálsan innflutning á smjöri fyrir jól vegna skorts á smjöri en hann hefur synjað beiðni Haga um tollfrjálsan innflutning á ostum á nákvæmlega sömu efnislegu forsendum og þar með sýnt eindreginn vilja til að taka með ósambærilegum hætti á sambærilegum málum og aðstæðum. Hæstv. ráðherra svaraði hér í síðustu viku fyrirspurn frá hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur. Þá varði hann mjög það umhverfi sem vakið hefur furðu í almennri fjölmiðlaumfjöllun undanfarnar vikur um fyrirkomulag tollverndar franskra kartaflna og nasls sem unnið er úr kartöflumjöli. Þannig er 76% tollur lagður á innfluttar franskar kartöflur þrátt fyrir að einungis lítill hluti innlendrar framleiðslu franskra kartaflna kom úr innlendu hráefni. Herkostnaðurinn er 250 millj. kr. í tollum sem greiddir eru af íslenskum neytendum einvörðungu fyrir franskar kartöflur á árinu 2012 og síðan 59% tollur á nasl úr kartöflumjöli þegar annað nasl er innflutt tollfrjálst. Ég vil spyrja: Er þessi forgangsröðun, er þessi afstaða, er þetta viðskiptaumhverfi í samræmi við áherslur hæstv. fjármálaráðherra og styður Sjálfstæðisflokkurinn svona hörmungarumgjörð um frjáls viðskipti og milliríkjaviðskipti í landinu?

Herra forseti. Ég vil fyrst segja að ég varð ekki var við neina meiri háttar stefnubreytingu í þessum málaflokki þegar ríkisstjórn hv. þingmanns var hér við völd heilt kjörtímabil. Hér eru nefnd af handahófi nokkur dæmi sem verður að skoða hvert fyrir sig. Í fyrsta lagi vil ég segja varðandi mjólkurframleiðsluna og sóknarfæri íslenskra bænda á því sviði að við sáum síðast í fréttum í blöðunum í morgun að gríðarlega mikil sóknarfæri eru til útflutnings á íslenskum mjólkurafurðum sem geta gefið okkur tækifæri á nýjum mörkuðum og við eigum að grípa þessi tækifæri, auka framleiðsluna, flytja vöruna út og um leið getum við fellt niður tolla í tvíhliða samningum og tekið inn vörur sem við erum að framleiða minna en eftirspurn er eftir hér heima fyrir. Umræðan hefur um of snúist um það að við förum í einhliða niðurfellingar á tollum án þess að neitt annað komi fyrir. En á sama tíma erum við í þörf fyrir að opna markaði fyrir vörur sem við getum framleitt. Á undanförnum áratug eða svo, kannski einum og hálfum áratug, höfum við nokkur dæmi um að breytingar á umhverfinu sem menn áætluðu fyrir fram að gætu falið í sér miklar ógnir fyrir bændur í landinu hafi þegar upp var staðið falið í sér töluvert mikil tækifæri. Ég nefni sem dæmi þegar opnað var fyrir aukinn innflutning á ýmiss konar grænmeti til Íslands. Niðurstaðan varð aukin neysla og stóraukin framleiðsla íslenskra bænda á grænmeti í landinu. Það sem menn óttuðust fyrir fram fól í sér þegar upp var staðið töluvert mikil tækifæri. Ég tel að þetta gildi enn á hinum ýmsu sviðum ef menn hlusta eftir því sem markaðurinn er að leita að, samanber það að þegar íslenskir ostaframleiðendur fóru að bjóða upp á niðursneiddan ost stórjókst salan, við það eitt að nálgast neytendur með nýjum aðferðum. Ég gæti haldið lengi áfram en í kartöfludæminu 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að það er mikilvægt að opna markað fyrir íslenskar landbúnaðarvörur. Það er auðvitað það sem við eigum að vera að stefna að. En umgjörðin sem ríkisstjórnin stendur vörð um hjálpar ekki í því efni. Hæstv. ráðherra vitnaði til fordæmis frá landbúnaðarráðherratíð Guðna Ágústssonar. Það er alveg rétt, þá voru stigin mikilvæg skref í átt til þess að auka milliríkjaviðskipti, afnema tollverndina, vegna þess að hún er vond í sjálfu sér, og íslensk garðyrkja naut góðs af og íslenskir garðyrkjubændur. Vandinn er sá að núverandi ríkisstjórn er mun afturhaldssamari í þessum efnum en Guðni Ágústsson var á sínum tíma og við söknum framsýni hans í þessum efnum þegar við sjáum hinn stirðnaða Sjálfstæðisflokk 

Herra forseti. Stefnan er sú að við gerum minna af því sem hv. þingmaður talar um, þ.e. að fella einhliða niður tolla, og gerum meira af því að gera tvíhliða eða marghliða samninga um að opna markaði fyrir þær afurðir sem við framleiðum í landinu og stóraukin eftirspurn er eftir, ekki bara í Evrópu heldur á mörgum öðrum mörkuðum. Þannig munu opnast leiðir fyrir þær afurðir sem við sækjumst eftir hingað heim til Íslands á sama tíma og við erum bæði með opnara og sterkara markaðskerfi. Engar slíkar breytingar koma upp í hugann sem gerðar voru á síðasta kjörtímabili en engu að síður tala menn mjög fjálglega um að hér sé allt í einhverri stirðnun og stöðnun. Það var alger stöðnun í þessum málaflokki á síðasta kjörtímabili en hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra er einmitt með viðræður í gangi um að greiða fyrir auknum útflutningi á þessu sviði sem geta um leið fært okkur ný tækifæri hér heima fyrir ef horft er út frá sjónarhóli neytenda.

Virðulegur forseti. Í grein sem ber yfirskriftina „Þetta tækifæri kemur ekki aftur“ og var birt 24. apríl 2013, nokkrum dögum fyrir kosningar, sagði hæstv. forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Nú hafa flestir málsmetandi menn fallist á að það sé bæði framkvæmanlegt og nauðsynlegt að uppgjöri snjóhengjunnar, og þar með talið gömlu bankanna, ljúki með verulegri eftirgjöf kröfuhafanna og efnahagslegu svigrúmi fyrir Ísland. Menn hafa líka fallist á að hægt sé að ná þessari niðurstöðu hratt með skattlagningu ef samningaleiðin dugar ekki til.“ Hæstv. forsætisráðherra hélt áfram: „Hópurinn sem stendur að vefsíðunni snjohengjan.is bendir á að eðlilegt svigrúm nemi þegar allt er talið um 800 milljörðum. Það er miklu meira en þarf til að leiðrétta stöðu heimilanna. Samhliða því er hægt að bæta stöðu ríkissjóðs og endurreisa velferðarkerfið.“ Í þættinum Forystusætið sem var á RÚV fyrir kosningar var hæstv. forsætisráðherra spurður af fréttamanni: Getur þú ábyrgst að það fáist um 300 milljarðar á næstu fjórum árum út úr samningaviðræðum við kröfuhafa föllnu bankanna? Hæstv. forsætisráðherra svaraði, með leyfi forseta: „Ástæðan fyrir því að við treystum okkur til þess að tala svona skýrt í þessu máli er að það er alveg ljóst að þetta svigrúm verður að myndast.“ Ég upplifði það svo í síðustu kosningabaráttu að það væri algjört leiðarminni í málflutningi hæstv. forsætisráðherra að það yrði nauðsynlegt og skýrt og einfalt að semja við kröfuhafa erlendu bankanna og þá mundi myndast mjög mikið efnahagslegt svigrúm, nokkur hundruð milljarðar, sem mætti nota ekki bara til skuldaleiðréttingar heldur ýmislegs annars. Ég skildi þetta fyrir mitt leyti aldrei almennilega. Við í Bjartri framtíð sögðum að okkur þætti þetta mjög óútfært. Ég hef síðan spurt hæstv. forsætisráðherra hér í þessum sal hvernig þessar samningaviðræður gangi og hef fengið þau svör að það sé mjög óskynsamlegt að fara í svona samningaviðræður við kröfuhafana. Gott og vel, þau svör hafa verið alveg skýr, en þá langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Talaði hann gegn betri vitund í kosningabaráttunni?

Virðulegur forseti. Ég sé ástæðu til að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir þessa ágætu upprifjun á því sem ég sagði í aðdraganda kosninga. Það er fyrst og fremst staðfesting á því að ég hafi farið með rétt mál í aðdraganda kosninga í þessu eins og öðru. Nú virðist ekki vera ágreiningur um það lengur, ég geri ráð fyrir að hv. þm. Guðmundur Steingrímsson sé til dæmis sammála því að það svigrúm sem þarna var rætt þurfi að myndast. Jafnframt hefur ríkisstjórnin sem nú situr skattlagt slitabúin sérstaklega, nokkuð sem síðasta ríkisstjórn gerði aldrei. Þar sjá menn fyrir sér að skatttekjur vari þetta næstu fjögur árin sem nema yfir 100 milljörðum kr. Það breytir ekki því að áfram munu eiga sér stað viðræður við þá aðila en það er ekki ríkisvaldið sem stendur í þeim viðræðum. Það eru í gangi viðræður, voru að minnsta kosti, um svokallaða nauðasamninga, menn voru að reyna að ná samningum sín á milli, aðilarnir sem eiga beina aðkomu að málinu. Hlutverk ríkisvaldsins í því og stjórnvalda er hins vegar eingöngu að segja til um hvort hugsanleg niðurstaða slíkra viðræðna geri það að verkum að hægt verði að aflétta höftum, þ.e. hvort í þeim viðræðum hafi orðið til þetta svigrúm sem er forsenda þess að hægt verði að aflétta höftunum.

Virðulegi forseti. Þetta er bara allt önnur ræða en flutt var í aðdraganda kosninga. 

Virðulegur forseti. Mér þykir einum of langt gengið ef hv. þingmaður er farinn að hafa rangt eftir það sem ég sagði fyrir aðeins tveimur mínútum. Hann hélt því fram að ég hefði sagt að þetta væri allt flókið og kannski væri hægt að ná einhverju með skattlagningu. Ég sagði það ekki. Þvert á móti sagði ég að nú þegar lægi fyrir að þessi ríkisstjórn væri að skattleggja slitabúin þó að síðasta ríkisstjórn hefði sleppt því en það breytti ekki því að þegar niðurstaða lægi fyrir, niðurstaða sem gerði afléttingu hafta mögulega, þyrfti þetta viðbótarsvigrúm að vera til staðar. Ég hef ekki orðið var við neinn ágreining um það. Menn hafa kannski ólíkar skoðanir á því hversu mikið það svigrúm eigi að vera, hversu mörg hundruð milljarðar, en ef hv. þingmaður heldur því fram að slíkt þurfi ekki, að það sé bara hægt að aflétta höftum án þess að slíkt svigrúm myndist sem hluti af nauðasamningum, er hv. þingmaður að skapa sér mikla sérstöðu í þessum málum.

Hæstv. forseti. Í gær lagði ég leið mína austur í Haukadal ásamt miklum fjölda fólks sem vildi kynna sér þá nýlundu sem tekin hefur verið upp við Geysissvæðið en þar hefur hópur manna stillt sér upp við innganginn undanfarnar vikur og krefur þá sem ganga inn á svæðið um gjald, 600 kr. fyrir hvern einstakling. Við teljum þetta ganga þvert á landslög, þetta sé með öðrum orðum lögleysa, enda var fólkið komið á svæðið til að standa á lagalegum rétti sínum. Spurning mín til hæstv. ráðherra og til ríkisstjórnarinnar allrar er: Hvað ætlar hún að gera til að halda uppi lögum og verja einstaklinga fyrir löglausu áreiti af þessu tagi?

Herra forseti. Þessari spurningu hefur verið svarað með sérstakri lögbannsbeiðni sem fjármála- og efnahagsráðherra lagði fram en hafnað var af sýslumanninum á Selfossi. Sú niðurstaða mun sæta kæru. Það er ágætt að fá þetta tilefni til að rifja aðeins upp samskipti við landeigendur á þessu svæði undanfarin missiri. Í lok febrúar lagði ríkið fram drög að samkomulagi eftir áralöng samskipti vegna þessara mála, drög að samkomulagi ef það mætti verða til að leysa þetta mál, a.m.k. þar til mál um þessi efni mundu skýrast í víðara samhengi. Þar var boðið upp á að ríkið færi strax í og kostaði nauðsynlegar aðgerðir til að tryggja vernd svæðisins með endurbótum á aðstöðu og innviðum Geysissvæðisins. Markmiðið væri að lagfæra ástandið, koma í veg fyrir að það yrði fyrir skemmdum og tryggja öryggi gesta á svæðinu. Við það var miðað að farið yrði í framkvæmdirnar án tafar, eins og áður segir að þær yrðu kostaðar af ríkinu og henni fylgdi ítarleg áætlun um landvörslu á svæðinu. Gert var ráð fyrir að þessar aðgerðir yrðu unnar í samráði við landeigendur og stofnað til formlegs samráðs. Við gerðum ráð fyrir því samkvæmt þessum hugmyndum að landeigendur mundu falla frá hugmyndum um hvers konar gjald inn á svæðið að minnsta kosti út næsta ár, þ.e. meðan almenn stefna um þessi efni væri að skýrast. Það er auðvelt að greina frá því að þessum hugmyndum var alfarið hafnað enda virðast 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessi svör og upprifjun á samskiptum við landeigendur á þessu svæði. Hann nefnir að þess hafi verið óskað að landeigendur mundu falla frá kröfum um gjaldtöku. Lögum samkvæmt hafa þeir hins vegar enga heimild til slíkrar kröfu þannig að þeir standa ekki í neinni réttarstöðu hvað þetta snertir. Ég velti fyrir mér hvað menn mundu gera á Laugaveginum eða við Hverfisgötu ef einstaklingar stilltu sér þar upp í vegi fyrir bílaumferðinni og krefðu menn um gjald. Ég hygg að þá yrði kallað á lögregluna. Hvers vegna ætlar ríkið að halda áfram að sýna þessi linkulegu viðbrögð? Hvers vegna er lögreglan ekki látin stöðva þá lögleysu sem þarna fer fram? Það er gengið að einstaklingum sem koma inn á svæðið og þeir krafðir um 600 kr. Samt eru allir sammála um lögleysuna. Hvers vegna gerir ríkisstjórnin ekki neitt? Hvers vegna gerir framkvæmdarvaldið 

Herra forseti. Það sem ríkið gerði var að fara fram á lögbann á þessar aðgerðir. Það voru viðbrögð ríkisins og því máli verður fylgt eftir fyrir þar til bærum dómstólum. Verði fallist á lögbannið þarf að fylgja því eftir með sérstöku dómsmáli. Verði ekki fallist á lögbannið er tilefni til að höfða sjálfstætt dómsmál til að skera úr um þau réttindi sem þarna er um að ræða. Ég tel að fara beri varlega í almennar yfirlýsingar eins og þær sem hv. þingmaður hafði hér uppi um að það sé almennt alfarið á öllum eignarlöndum bannað að taka sérstakt gjald. Það er ekki jafn skýrt og hv. þingmaður heldur hér fram.

Ég er að tala um Geysi.

Já, á Geysissvæðinu er það sérstaka ástand uppi að ríkið fer bæði sem landeigandi að hluta þess lands sem liggur að Geysi og sem eigandi að hverasvæðinu sjálfu með verulega stóran eignarhluta. 

Af hverju er þetta þá ekki stoppað?

Virðulegi forseti. Í dag er síðasti framlagningardagur þingmála. Hér í þinginu bólar ekkert á afnámi verðtryggingar eða lyklafrumvarpinu en alla vega einn þingmaður Framsóknarflokksins leggur hins vegar fram frumvarp um lögleiðingu fjárhættuspila og er ástæða til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort lögleiðing fjárhættuspila eigi af hálfu Framsóknarflokksins að koma í staðinn fyrir afnám verðtryggingar og lyklafrumvarpið. Ég ítreka spurninguna um lyklafrumvarpið sem forsætisráðherra vísaði hér síðast á innanríkisráðherra. Hann hefur aldrei gert grein fyrir stöðu málsins hér í þinginu. Hæstv. forsætisráðherra verður að svara því sjálfur hvers vegna lykilkosningaloforð Framsóknarflokksins er ekki komið á borð þingmanna á síðasta degi. Það er viðeigandi að hæstv. forsætisráðherra mælir á morgun, 1. apríl, fyrir stærsta kosningamáli sínu. Það er viðeigandi vegna þess að þar er satt að segja fremur lítið um efndir, 72 milljarðar af skattfé. Nú kannast hæstv. forsætisráðherra ekkert við að hafa talað um 300 milljarða og hrægamma. Ég spyr þá hæstv. forsætisráðherra: Kannast hann við að hafa talað um eða heyrt nefnda töluna 20% eða allt að 20%? Skuldaleiðrétting upp á 72 milljarða eru 3,7% af skuldum heimilanna, 5,7% af verðtryggðum skuldum heimilanna, 1/4 af því sem fyrirheit voru gefin um. Kannast hæstv. forsætisráðherra við að hafa lofað að laga forsendubrestinn hjá íslenskum heimilum? Frumvarpið sem kynnt verður 1. apríl boðar 1.100 þús. kr. að meðaltali á þann helming heimila í landinu sem skuldar. Var forsendubrestur hinna skuldsettu heimila á Íslandi 1.100 þús. kr. að meðaltali? Getur hæstv. forsætisráðherra svarað því? Kannast hæstv. forsætisráðherra við að hafa eftir kosningar nefnt hér í ræðustólnum að leiðrétta skyldi verðbólgu umfram 4% - umfram 4% eftir kosningar, þá orðinn forsætisráðherra? Af hverju er þá nú verið að vinna með tæplega 5% yfir mörg ár? Getur hæstv. forsætisráðherra svarað því?

Virðulegur forseti. Tíminn leyfir ekki leiðréttingu á öllum þeim rangfærslum - svo ég nefni ekki þann skæting sem hv. þingmaður lætur iðulega fylgja í fyrirspurnum sínum - sem fram komu í fyrirspurn áðan. Hvað varðar fyrstu spurninguna, eða þá spurningu sem hv. þingmaður kom að eftir inngang sinn um verðtrygginguna, hefur því þegar verið svarað hvar það mál er statt. Þegar sérfræðingahópur skilaði niðurstöðum sínum um afnám verðtryggingar, reyndar í tveimur hlutum þar sem báðir hlutar, bæði meiri hluti og minni hluti, voru þá sammála um mikilvægi málsins hófst vinna við úrvinnslu á því en stórum hluta þess var vísað inn í þá vinnu sem enn á sér stað um endurskipulagningu húsnæðiskerfisins á Íslandi. Það hlýtur hv. þingmaður að skilja að séu nátengdir hlutir, og þegar verið er að vinna að því að bæta húsnæðiskerfi landsins, í raun endurskilgreina það til að gera það sem best í stakk búið til að tryggja hagsmuni almennings í landinu, þá sé verðtryggingin eða það fjármálakerfi sem er við lýði nátengt því og þurfi að vera þar til skoðunar samhliða. Hvað varðar upptalninguna á tölfræði vísa ég hv. þingmanni einfaldlega á kynningarefni sem liggur fyrir um þetta sem sýnir fram á að um er að ræða leiðréttingu á allri verðbólgu umfram það sem gat talist fyrirsjáanleg verðbólga og raunar jafnvel gott betur þegar menn taka heildaráhrifin inn í reikninginn. En af því að hv. þingmaður spurði sérstaklega um 20%, jú þá kannast ég við það að menn hafi bent á að dæmigert lán geti lækkað um 20% nú með nýtingu beggja leiða. Það var hins vegar mun erfiðara og ég skal alveg viðurkenna að er líklega dýrara að framkvæma þetta núna en það hefði verið ef minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna hefði staðið við það loforð sem hún gaf hátíðlega sem skilyrði fyrir því að fá að spreyta sig í þrjá mánuði. Verkefni þeirrar ríkisstjórnar var að ná 20% leiðréttingu lána. Til þess voru öll tækifæri á sínum tíma til að gera það hratt, gera það vel, gera það á hagkvæman hátt en það var svikið.

Virðulegur forseti. Eins og hæstv. forsætisráðherra sagði um verðtrygginguna og afnám hennar á sínum tíma: Þetta er ekki flókið. Hér er í lok fyrsta starfsárs ríkisstjórnarinnar ekkert frumvarp um afnám verðtryggingar. 

Virðulegur forseti. Ef hv. þingmaður einbeitti sér nú ekki að innantómum skætingi eins og undanfarin ár heldur liti á stöðuna hverju sinni og þau tækifæri sem eru til staðar og reyndi að nýta þau hvort sem hann er í meiri hluta eða minni hluta þá hefði nú þegar náðst miklu meiri árangur en við horfðum upp á í fjögur ár hjá gagnslausri ríkisstjórn og raunar þremur mánuðum betur þar sem minnihlutastjórn hafði það hlutverk eitt að nýta þau tækifæri sem þá voru til leiðréttingar lána. Þrátt fyrir klúður í meira en fjögur ár hefur nýrri ríkisstjórn nú tekist á innan við ári að setja saman tillögur sem tryggja munu leiðréttingu á því sem kallað er forsendubrestur, þ.e. á áhrifum hins ófyrirsjáanlega verðbólguskots sem var í kringum efnahagshrunið. En að hv. þingmaður skuli enn eina ferðina reyna að halda því fram að menn standi ekki við loforð vegna þess að kostnaður ríkisins sé ekki nógu mikill, tekur út yfir allan þjófabálk í ljósi þess að í fjögur ár reifst 

Virðulegi forseti. Ég hef ásamt öðrum hv. þingmönnum í hv. fjárlaganefnd verið að fara yfir framkvæmd fjárlaga. Eðli máls samkvæmt er eilífðarverkefni að halda aga í fjármálum en þó verður að segjast eins og er að flest bendir til þess að við verðum réttu megin við núllið eins og lagt var upp með. Það er mjög ánægjulegt en við megum ekki gefa neitt eftir þegar kemur að aga í ríkisfjármálunum. Grunnurinn að því að við getum aukið tekjur og bætt lífskjör er að hér sé góður gangur í efnahagslífinu. Ég hef vilja til að spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra vegna þess að mér hefur ekki fundist vera mikil umræða um þennan grunnþátt í sölum Alþingis að undanförnu. Þetta kemur okkur öllum við, ekki bara okkur sem hér erum inni heldur allri þjóðinni, og ég vildi fá að vita frá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í þessu stutta spjalli hver staðan í efnahagsmálum sé núna. Hvernig standa málin varðandi verðbólgu, atvinnustig og horfur varðandi hagvöxt og fjárfestingu? Ekki síður spyr ég: Hver er staða okkar í samanburði við þau lönd sem við viljum bera okkur saman við? Við megum ekki gleyma samanburðinum. Þrátt fyrir að við tökum á hinum ýmsu málum sem eru öll misjafnlega mikilvæg er þetta grunnurinn. Ég vil þess vegna fá sjónarmið hæstv. ráðherra á stöðuna í efnahagsmálum, bæði í nútíðinni og sömuleiðis horfur.

Virðulegi forseti. Ég fann fyrir því á fyrstu dögum nýrrar ríkisstjórnar á fyrra ári að uppi voru miklar efasemdir í þingsal um það hvort ríkisstjórnin gæti að hausti komið fram með hallalaus fjárlög. Við gerðum það og þrátt fyrir breytingar á fjárlagafrumvarpinu sem þingið gerði var því haldið hallalausu. Ég trúi því að við munum gera gott betur á þessu ári, nýjustu tölur um arðgreiðslur frá fjármálafyrirtækjum eru til dæmis langt umfram væntingar og þess vegna eru efni til að ætla að afkoma ríkisins á yfirstandandi ári geti jafnvel orðið talsvert betri en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Það er samt ekki aðalmálið. Aðalmálið er ástandið í efnahagsmálum sem hv. þingmaður kemur inn á, sem sýnir að hagvöxtur á árinu 2013 var talsvert umfram væntingar. Hagvöxtur á yfirstandandi ári stefnir í að vera upp undir 3% sem er langt umfram það sem er að gerast í samanburðarlöndunum. Spár frá Seðlabankanum, Hagstofunni, greiningaraðilum og öðrum um hagvöxt, ekki bara á þessu og næsta ári heldur árunum þar á eftir, eru jafnframt yfir því sem við sjáum gerast í hagkerfunum í kringum okkur. Þetta ásamt með því að við erum nú búin að ná verðbólgunni niður í 2% og að atvinnuleysið er rétt um 4% er grundvöllurinn að þeirri miklu kaupmáttaraukningu sem varð á síðasta ári og verður á þessu ári og stefnir í að verði á næstu árum. Lífskjörin á Íslandi eru sem sagt að batna í dag hraðar en í samanburðarlöndunum og það stefnir í að sú þróun haldi áfram ef við höldum okkur við efnið.

Virðulegi forseti. Þetta eru afskaplega jákvæðar fréttir sem við hljótum öll að gleðjast yfir. Það er forsenda fyrir góðum lífskjörum að við náum að auka kaupmáttinn í landinu og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra flytur okkur þau gleðitíðindi. Það skiptir afskaplega miklu máli að við förum með þessar staðreyndir til fólks í landinu, látum fólk vita að þrátt fyrir allt erum við á réttri leið. Það er það sem skiptir máli. Það skiptir máli að við aukum bjartsýni meðal þjóðarinnar. Það er auðvitað eilífðarverkefni, við þurfum að auka hér fjárfestingu og gera enn betur þegar kemur að því að auka kaupmátt í landinu, en það er augljóst að fyrstu skref hæstv. ríkisstjórnar hafa verið góð. Það er augljóst að það skilar sér fyrir fólkið í landinu og það er mikið gleðiefni, virðulegi forseti. 
            

Virðulegi forseti.  Þetta er sú viðspyrna sem menn hafa leitað eftir. Samhliða því að við erum nú að greiða niður skuldir sveitarfélaga og ríkið komið í færi til að létta á skuldastöðu sinni er verðbólga lág, atvinnustig hátt, fjárfesting á uppleið og bjartsýni yfir öllu saman. Þess vegna á það ekki að 

Virðulegi forseti. Það er alvarlegt ástand á húsnæðismarkaði nú og húsnæðisöryggi ungs fólks, millitekjufólks og lágtekjufólks er ógnað. Við vitum öll að húsnæði er ekki á viðráðanlegum kjörum. Kaup og leiga er einungis á færi þeirra efnameiri. Það er of mikið framboð á of stóru húsnæði og of lítið framboð af húsnæði af þeirri stærð sem fólk sækist helst eftir og það er neyðarástand á leigumarkaðinum. Við þessar aðstæður er grundvallaratriði að takast á við þann vanda sem uppi er og það er óhjákvæmilegt að opinberir aðilar stígi inn og komi á almennum leigumarkaði, að búseturéttaríbúðum verði fjölgað og séð til þess að byggt verði vel staðsett húsnæði í heppilegri stærð. Það er besta leiðin til að tryggja húsnæðisöryggi, lækka húsnæðiskostnað og draga úr áhættu sem fylgir húsnæðiskaupum. Þótt sveitarfélögin geti gert margt og hafi gert margt - og ég vil sérstaklega nefna verk meiri hluta Samfylkingarinnar og Besta flokksins hér í Reykjavík sem hefur lagt fram ítarlegar áætlanir og sett fram hugmyndir um stórfellda uppbyggingu  Við í Samfylkingunni lögðum í haust fram tillögu um bráðaaðgerðir á leigumarkaði vegna þess að okkur þótti lítið ganga undan ríkisstjórninni. Vandinn er að það hefur lítið gerst síðan í haust og því vil ég inna ráðherra eftir: Hvað líður aðgerðum? Í haust lögðum við fram þingsályktunartillögu um bráðaaðgerðir á vegum markaðarins sem voru í fyrsta lagi að komið yrði á kerfi með nýjum húsnæðisbótum sem tækju mið af fjölskyldustærð og tekjum og tryggðu sambærilegan stuðning við leigjendur og eigendur húsnæðis, það yrði gert í samræmi við tillögur sem fyrir liggja. Þetta er almennt viðurkennd forsenda skilvirks leigumarkaðar og þess að leigumarkaður sé raunverulegur valkostur til langframa fyrir fólk á húsnæðismarkaði. Undirhópar sem hæstv. ráðherra hefur skipað um uppbyggingu á virkum leigumarkaði og hópur um uppbyggingu á skilvirkum félagslegum úrræðum er sammála um það grundvallaratriði að það verði eitt kerfi húsnæðisbóta með sambærilegum stuðningi milli eigenda og leigjenda. Fyrsta skrefið er að hækka húsaleigubætur þegar í stað. Í annan stað lögðum við til í þingsályktunartillögunni í haust að ríkisstjórnin mundi gangast fyrir samkomulagi við sveitarfélög og aðila vinnumarkaðarins um veitingu stofnstyrkja til leigufélaga sem skuldbindi sig til langtímareksturs á leiguhúsnæði. Við sjáum nú í nýrri skýrslu ráðgjafarfyrirtækja sem unnið hafa fyrir verkefnastjórn ráðherra tillögur sem fela í sér útfærslu á slíkum stofnstyrkjum þegar um félagslegt húsnæði er að ræða. Enn og aftur höfum við ekki séð útfærslu af hálfu stjórnvalda eða ákvarðanir stjórnvalda um það hvernig unnið verður í þessa veru. Í þingsályktunartillögu okkar sem við lögðum fram í haust lögðum við líka til að fjármála- og efnahagsráðherra mundi bjóða ónýttar lóðir ríkisins fram til byggingar leiguíbúða, að félagsmálaráðherra mundi setja Íbúðalánasjóði skilyrði um að sjóðnum yrði gert að koma íbúðum í útleigu eða selja þær til leigufélaga svo fljótt sem verða mætti og umhverfisráðherra mundi gangast fyrir endurmati á byggingarreglugerð til að greiða fyrir byggingu minni íbúða til leigu. Við höfum ekki séð efndir þessa, við höfum ekki séð útfærslu á því með heildstæðum hætti og er rétt að inna eftir því hvort vænta er ákvarðana í þessa veru. Í sjötta lagi lögðum við til að fjármálaráðherra mundi leggja fyrir Alþingi lagafrumvarp til að undanþiggja tekjur fjármagnstekjuskatti vegna útleigu eignaríbúða. Undir slíkar tillögur er sérstaklega tekið í skýrslu ráðgjafarfyrirtækjanna til verkefnisstjórnar ráðherra. Enn og aftur, það vantar aðgerðir. Ég tel ljóst að í öllum þeim skýrslum sem unnar hafa verið á undanförnum missirum sé fátt að finna sem ekki er að finna í þeim tillögum sem við lögðum fram hér í haust. Ég held að ekki sé hægt að afsaka aðgerðaleysi með skorti á upplýsingum. Þetta liggur allt fyrir og því vil ég spyrja ráðherra: Hvað líður aðgerðum? Hvað líður raunverulegum úrbótum? Mun ráðherra leggja til við gerð fjárlaga að fé verði veitt til 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni kærlega fyrir að hefja þessa umræðu um leigumarkaðinn og mögulegar leiðir til að efla hann. Við hv. þingmaður erum mjög sammála um mikilvægi þess að við eflum leigumarkaðinn á Íslandi og ég hef lagt áherslu á það við vinnu við mótun á framtíðarskipan húsnæðismála að við hugum að öllum heimilum, ekki bara sumum, að við tryggjum fólki val og öryggi óháð því hvað það velur. Þau búsetuform sem við erum að vinna með eru leiguhúsnæði, séreign þar sem fólk á húsnæði sitt og svo búseturéttur þar sem fólk kaupir sér ákveðinn rétt til að búa í húsnæði. Þegar verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála var skipuð í framhaldi af ályktun Alþingis var henni að sjálfsögðu þar með falið að skoða hvernig unnt væri að tryggja virkan leigumarkað á Íslandi og hvert hlutverk stjórnvalda ætti að vera við veitingu þjónustu í almannaþágu á húsnæðislánamarkaði. Eins og hv. þingmaður fór í gegnum í ræðu sinni þá hefur þetta verið mjög mikil vinna. Sú sem hér stendur þarf nú að axla ábyrgðina á því að ákveðnu leyti því að ég tók raunar samráðið og stækkaði vinnuna umfram það sem Alþingi hafði ályktað um vegna þess að ég taldi að hér væri um svo stórt og svo mikilvægt verkefni að nauðsynlegt væri að tryggja álit sem flestra. Því var tekin ákvörðun um að skipa sérstakan samvinnuhóp um framtíðarskipan húsnæðismála þar sem sæti eiga fulltrúar 32 aðila sem hafa einhverra hagsmuna að gæta eða hafa áhuga á því að vel verði staðið að uppbyggingu framtíðarskipulags húsnæðismála. Ég held að við öll sem hér sitjum gerum okkur mjög vel grein fyrir því hversu dýrkeypt það getur verið fyrir okkur að taka rangar ákvarðanir varðandi uppbyggingu húsnæðismarkaðarins á Íslandi. Það er það sem verkefnisstjórnin hefur verið að gera. Hún hefur verið að vanda vinnu sína. Samvinnuhópurinn hefur fundað mjög oft og skilað af sér tillögum sínum og nú síðast skiluðu tvö ráðgjafarfyrirtæki, sem verkefnisstjórnin fékk til að vinna fyrir sig, af sér skýrslu og öll þau gögn hafa verið birt á vef velferðarráðuneytisins þar sem fólk getur kynnt sér þau og hvet ég fólk til að gera það. Ég vil líka bjóða upp á það hér að fulltrúar, formaður samvinnuhópsins og ráðgjafarnir komi og hitti einstaka þingflokka og fari í gegnum þær tillögur og þær hugmyndir sem nú eru á borðinu og heyri skoðanir manna, vegna þess að ég tel að það sé mjög mikilvægt að við reynum að ná eins víðtækri sátt um framtíðarskipulag húsnæðismála og hægt er. Hér hefur verið nefnt, og það er mjög mikilvægt, að nú liggja hugmyndir og tillögur á borði verkefnisstjórnarinnar sem hún er að vinna úr þannig að enn er hægt að koma að þeirri vinnu og koma með ábendingar. Nefndir hafa verið möguleikar á því frá samvinnuhópnum, eins og hv. þm. Árni Páll Árnason nefndi hér, að ríki og sveitarfélög útvegi lóðir og að sveitarfélög fái heimildir til að fella niður ýmis gjöld fyrir húsnæðisfélög sem rekin eru án hagnaðarsjónarmiða eða fyrir húsnæðisfélög sem rekin eru með langtímasjónarmið að markmiði. Talað er um að veita ákveðnar ívilnanir, stofnstyrki, og um mikilvægi þess að endurskoða lög sem lúta að rekstrarumhverfi húsnæðisfélaga með tilliti til réttinda og skyldna leigjenda og leigusala. Rætt hefur verið um mikilvægi þess og er það í samræmi við tillögur sem komu frá flokki hv. þingmanns, Samfylkingunni um að breyta skattlagningu á leigutekjum. Ég held að það væri mjög áhugavert að skoða það, sérstaklega ef við horfum á stöðuna hér á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. að breyta því hvernig við höfum skattlagt leigutekjur og hvatt fólk til þess að leigja til lengri tíma. Rætt hefur verið um endurskoðun á byggingarreglugerð og vil ég minna á að umhverfis- og auðlindaráðherra hefur nú þegar lagt fram breytingar á byggingarreglugerðinni þar sem hægt á að vera að byggja minna og sveigjanlegra húsnæði. Ég hef sjálf undirritað nýja leigufélagsreglugerð og hefur gengið ágætlega að lána út á grundvelli hennar hjá Íbúðalánasjóði. Að mínu mati er mjög mikilvægur þáttur í þessu máli að draga úr taprekstri Íbúðalánasjóðs svo við getum horft til framtíðar. Gífurlegir fjármunir hafa farið í Íbúðalánasjóð og hefur þegar verið gripið til aðhaldsaðgerða til að draga úr þeim taprekstri. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að vekja máls á þessu mjög svo þarfa og brýna máli og hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hún gaf hér. Það eru þó mjög margar spurningar sem við hljótum að velta upp. Ég fagna því að hæstv. ráðherra boði það hér að hún muni efna til samráðs við fulltrúa stjórnmálaflokkanna um hvernig farið verði með tillögur í þeim skýrslum sem nú liggja fyrir því að þær vekja ýmsar spurningar. Í fyrsta lagi tel ég að það hljóti að vekja ákveðnar spurningar hvernig við nálgumst leigumarkaðinn. Þar eru ýmsar leiðir til nefndar og hér hafa verið nefnd einhvers konar félög sem ekki eru þó starfandi í hagnaðarskyni, leigufélög. Mér finnst líka að við hljótum að velta upp öðrum spurningum sem lúta að því hvernig við getum haldið niðri leiguverði því að staðan núna er ekki góð með annars vegar leiguhúsnæði í félagslegu kerfi þar sem mjög erfitt er að komast inn og uppfylla þau skilyrði sem sett eru til að komast í félagslegt leiguhúsnæði og það er ekki einu sinni sérstaklega ódýrt. Hins vegar er hinn almenni leigumarkaður en þar hefur leiguverð, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu, farið upp úr öllu valdi fyrir utan óöryggi. Ég hlýt að spyrja: Er ekki eðlilegt að stjórnvöld velti fyrir sér hvað þau geti gert annað en bara að stuðla að lánsfjármagni til félagslegra leigufélaga? Í Svíþjóð er starfandi leiguverðsnefnd sem setur hámark á leiguverð og það er hluti af því að hafa ákveðna stýringu á húsnæðismarkaði. Það er hugmynd sem mætti velta fyrir sér. Síðan velti ég fyrir mér hugmyndum um húsnæðislánafélögin. Ég vil bara ítreka að ef við horfum fram á kerfi með nokkur húsnæðislánafélög þar sem teiknuð er sú sviðsmynd að þau verði í eigu viðskiptabankanna þá hverfum við frá félagslega íbúðalánakerfinu. Þó að margt hafi verið gagnrýnisvert í starfsemi Íbúðalánasjóðs hér á árum áður, ekki hvað síst hvað varðar lán til verktaka og óhagkvæmar fjárfestingar þá hljótum við að velta upp spurningunni: Hvað er félagslegt kerfi? Er það félagslegt að færa þetta allt yfir í viðskiptabankana? Mér er það til efs. Að lokum varðandi byggingarreglugerð þá er líka mikilvægt að fram komi að samkvæmt byggingarreglugerðinni 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér afskaplega mikilvægan málaflokk sem eru húsnæðismálin og húsnæðisvandann. Það er ágætt í kjölfar þess að við höfum nýlega rætt þessi mál og þá einkum sérstaka skýrslu um afleiðingarnar af því þegar menn hugsa ekki fram í tímann og gera ekki skynsamlegar áætlanir. Við erum hér með ríkisbanka, húsnæðisbanka sem kostað hefur skattgreiðendur 40 þús. millj. kr. frá bankahruni. Ef ekki kemur til stefnubreyting þá er um að ræða 35–70 þús. millj. kr. kostnað í viðbót. Þetta er nátengt því að hér var rekin húsnæðisstefna sem hvatti fólk til að skuldsetja sig í stað þess að hjálpa því til að eignast húsnæði. Ég vona því að hv. þingmenn taki mið af þessum staðreyndum, taki mið af því sem gerðist í fortíðinni því að ef við lærum ekki af henni verður þetta enn þá dýrara en raunin er nú því að þá er líklegt að við gerum sömu mistökin aftur. Þetta snýr ekki bara að hv. þingi því að sveitarfélög, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu, verða svo sannarlega að koma með lausnir og sérstaklega þarf að vera tryggt að hér sé framboð á lóðum. Það er nokkuð sem oft hefur vantað upp á, sérstaklega í Reykjavík, og lóðaskortsstefnan sem hér var rekin undir forustu Samfylkingarinnar olli gríðarlegum vanda á sínum tíma. Sem betur fer gripu önnur sveitarfélög inn í og komu með sitt framboð. Ef það hefði ekki verið gert þá hefði orðið hér algjör óðaverðbólga á sínum tíma. Núna virðumst við vera komin í svipaða stöðu og það er alveg hárrétt sem komið hefur fram hjá hv. þingmanni að leiguverð er mjög hátt. 

Virðulegur forseti. Mér finnst stærsta spurningin tengd húsnæðismálum alltaf vera sú hvort við Íslendingar höfum trú á því að einhvern tímann muni rísa hér húsnæðismarkaður þar sem hægt er að taka óverðtryggð lán á 3–5% vöxtum. Ætli þetta verði einhvern tímann mögulegt á Íslandi? Mér finnst það vera grundvallarspurningin. Mér finnst umræðan um húsnæðismál svo oft vera um það hvernig við ætlum að takast á við afleiðingar þess að þetta hefur ekki verið hægt á Íslandi. Við erum núna í miðju kafi að fara að ræða skuldaleiðréttingar svokallaðar. Þær snúast um það að greiða sumum niður hluta af þessari verðbólgu eða verðtryggingu sem við neyðumst til að hafa í efnahagslegu ásigkomulagi okkar. Svo höfum við reglulega eytt talsverðu púðri í að ræða afnám verðtryggingar sem er líka bara það að ráðast á birtingarmyndina. Höfum við þá raunverulegu trú að hér muni einhvern tímann rísa heilbrigður húsnæðismarkaður? Ég held að of dýrt fjármagn hamli líka uppbyggingu á leiguhúsnæði. Mér finnst orðið frekar brýnt að við snúum fókusnum að því að ræða grundvallaratriðið sem er dýrt fjármagn á Íslandi og of mikil áhætta í efnahagskerfinu. Það horfir kannski ágætlega við núna eins og kom fram í samtali hv. þingmanna og ráðherra hér áðan, stjórnarmeirihlutans, enda svo sem viðbúið að það mundi horfa betur við eftir svolítið djúpa kreppu. Markaðurinn hefur þó ekki þá trú að það sé til langs tíma. Við þurfum að fara í aðgerðir sem skapa stöðugleika á Íslandi til langs tíma og þá rís upp heilbrigður húsnæðismarkaður með heilbrigðum leigumarkaði. Ég held að við þurfum að ræða þessi grundvallaratriði og takast á við þau.

Herra forseti. Ástæðan fyrir því að húsnæðisverð og í kjölfarið leiguverð er hátt á Íslandi er að það eru mjög miklar húsnæðisskuldir í kerfinu. Eins og staðan er núna, ef við byrjum bara á Íbúðalánasjóði, er tvennt sem mig langar að nefna, annars vegar hagsmunaárekstra af því að ríkið reki eða eigi Íbúðalánasjóð, og Landsbankann líka í kjölfarið, og hins vegar að Íbúðalánasjóður - þetta er tengt - er núna að biðja um frávísun á máli sem Hagsmunasamtök heimilanna höfða um að verðtrygging neytendalána, sem þýðir húsnæðislán frá 2001, hafi verið ólöglega útfærð. Í staðinn fyrir að klára þetta mál, fá á hreint hvort verðtryggingin á neytendalán hafi verið ólöglega útfærð, biður Íbúðalánasjóður um að þessu máli verði vísað frá. Dómari sem er kominn tvo mánuði inn í þetta ferli allt saman segir sig frá málinu af því að hann er með, viti menn, lán hjá Íbúðalánasjóði. Hann hefði kannski átt að vita það aðeins fyrr að hann væri aðili sem gæti ekki fylgt þessu máli eftir í dómsal ef það væri hagsmunaárekstur. Þá komum við aftur að hagsmunaárekstrunum. Við þurfum bara að spyrja okkur: Er þetta gott fyrirkomulag? Jú, það eru einhverjir kostir, menn sjá ýmsa kosti við það að Íbúðalánasjóður sé til, en við þurfum að horfa líka á gallana. Gallarnir eru meðal annars þeir að við erum með húsnæðismálaráðherra sem á að hugsa um hagsmuni meðal annars Íbúðalánasjóðs og svo erum við með innanríkisráðherra sem á að tryggja réttarstöðu lántakenda og hefur ýmsar heimildir til þess að fara í mál og gera alls konar hluti. Þeim heimildum hefur ekki verið beitt nægilega. Meira að segja þegar einkafélagasamtök úti í bæ, Hagsmunasamtök heimilanna, fara út í að skoða  Ég spyr hæstv. ráðherra: Er þetta í lagi? Og þarf ekki að skoða þetta eitthvað?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir að hefja þessa umræðu. Ég bil byrja á því að segja að ég hef trú á því að hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hafi í raun vilja til að breyta hér húsnæðismarkaði til framtíðar, en ég efast meira og meira um að það sé vilji annarra í ríkisstjórninni. Nýleg frumvörp um svokallaðar skuldaleiðréttingar eru besta birtingarmynd þess. Þar er ekki verið að færa niður skuldir lögaðila, og hvað felst í því? Í því felst að Brynja, hússjóður Öryrkjabandalagsins, Félagsbústaðir og annað félagslegt húsnæði rekið af sveitarfélögunum, Félagsstofnun stúdenta og Byggingafélag námsmanna, þau leigufélög fá ekki niðurfærslu á skuldum sínum vegna leiguíbúða. Það eru því leigjendur sem eru sérstaklega teknir út fyrir sviga og njóta ekki ávinningsins af þeirri aðgerð. Húsnæðismál eru flókin mál og það þarf að vanda til verka, en það liggur ljóst fyrir að til að hægt sé að byggja upp leigumarkað til langs tíma með húsnæðisöryggi fyrir fólk þarf að tryggja framboð af lóðum. Það eru uppi mjög metnaðarfull áform undir stjórn jafnaðarmanna í mörgum sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu, en það vantar til viðbótar lóðir og það þarf skýr skilaboð frá stjórnvöldum um aukinn fjárhagslegan stuðning til þeirra sem eru í leiguhúsnæði til að hann jafnist á við þann stuðning sem ríkið er tilbúið til að veita þeim sem kaupa sér eigin íbúð. Þetta jafnræði 

Hæstv. forseti. Ég held við séum öll sammála um að bæta fyrir það ástand sem uppi er á leigumarkaðnum. Eins og hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttur hefur farið fram mikil vinna innan velferðarráðuneytisins varðandi vinnu við framtíðarskipan húsnæðismála. Hv. þingmaður sem hér stendur hefur átt sæti í þeirri verkefnastjórn sem unnið hefur að þeim málum í allan vetur og mun innan skamms skila af sér hugmyndum um hvernig við viljum sjá öruggan húsnæðismarkað, þar með talinn leigumarkað, byggðan upp hér á landi. Herra forseti. Á dögunum var skýrsla greiningaraðila sem unnið hafa fyrir verkefnisstjórnina um framtíðarskipan húsnæðismála gerð opinber. Þar kom meðal annars fram að talsvert stór hluti húsnæðis er núna í skammtímaleigu til ferðamanna og kemur því ekki inn á almennan leigumarkað. Ein af hugmyndum verkefnastjórnarinnar og greiningaraðila er að lækka tekjuskatt af leigutekjum fyrir þá sem vilja leigja húsnæði til langs tíma. Það tel ég góðan hvata til að koma leiguhúsnæði inn á almennan leigumarkað og tek heils hugar undir þær tillögur. Í tillögunum er einnig fjallað um þá hugmynd að ríkið veiti stofnstyrki til byggingar á leiguhúsnæði í leigufélögum sem uppfylla ákveðin skilyrði. Jafnframt er hugmyndin sú að sveitarfélög kæmu með stofnstyrk, t.d. í formi lóða eða afsláttar af gatnagerðargjöldum. Einnig þurfa leigufélögin sjálf að leggja sinn hluta út. Samkvæmt greiningaraðilum getur sú aðferð lækkað leiguverð um allt að 20% og finnst mér það afar jákvætt. En undanfarin ár hefur leiguverð sífellt hækkað og sífellt erfiðara verður fyrir leigjendur að ná endum saman. Auk þessa er nefnt í skýrslum greiningaraðila að nauðsynlegt sé að lækka byggingarkostnað og vinna er hafin í ráðuneyti umhverfis- og auðlindaráðherra við að endurskoða hana. Það getur haft þau áhrif að leiguverð lækki. Jafnframt er fjallað í tillögum verðtryggingarhóps um breytingar á vaxtabótakerfinu og nauðsynlegt er að mínu mati að samþykkja þær hugmyndir um tillögur að nýju húsnæðisbótakerfi þannig að komi öllum heimilum til góða. Þannig að ég svari orðum hv. þm. 

Herra forseti. Það fer ekki á milli mála að það er ófremdarástand í húsnæðismálum hjá fjölda fólks á höfuðborgarsvæðinu, en það er líka vandi á landsbyggðinni og þótt hann sé af öðrum toga ber að taka hann alvarlega. Beðið hefur verið eftir niðurstöðum og tillögum samráðshóps um framtíðarskipan húsnæðismála, en ég tel að stjórnvöld verði strax að grípa til einhverra aðgerða til að mæta þeim mikla vanda sem blasir við fólki sem nú er á hrakhólum í leit að húsnæði og ræður ekki við það háa leiguverð sem er á markaði. Leiguverð á höfuðborgarsvæðinu er upp úr öllu valdi og láglaunafólk og ungt fjölskyldufólk ræður hreinlega ekki við að kaupa íbúðarhúsnæði eins og staðan er í dag. Það er nauðsynlegt að byggja upp virkan leigumarkað og styrkja skilvirk félagsleg úrræði. Það á að vera raunhæfur valkostur að geta valið á milli að búa í séreign eða velja það að búa í leiguhúsnæði með búsetuöryggi til lengri tíma. Húsnæðisbætur eiga að geta fylgt einstaklingnum en ekki endilega búsetuforminu hverju sinni eða eftir því hvar maður er staddur á lífsleiðinni, því að allir þurfa jú þak yfir höfuðið. Mér finnst að gera þurfi þarfagreiningu á ástandi húsnæðismála á landsbyggðinni. Þar vantar víða húsnæði til leigu sem kemur í veg fyrir að fólk sem vill setjast þar að ílengist vegna þess að fólk er ekki tilbúið til að fjárfesta strax í húsnæði og vill fá einhvern aðlögunartíma. Hlutverk Íbúðalánasjóðs er og verður landsbyggðinni mikilvægt, eins og kemur fram í nýlegri ráðgjafarskýrslu Íbúðalánasjóðs þar sem verið er m.a. að ræða svæði sem búa við markaðsbrest. Þar sýna allar tölur að Íbúðalánasjóður hefur staðið upp úr í því að sinna landsbyggðinni og ég tel mjög brýnt að framboð á leiguhúsnæði á vegum sjóðsins úti um allt land 

Virðulegi forseti. Leigumarkaður hefur aldrei verið til skipulegur hér á landi. Þeir sem hafa leigt frá sér fasteignir hafa gert það vegna tímabundins ástands eða vegna viðbótareignar sem hefur verið til í fjölskyldunni. Eini skipulegi leigumarkaðurinn sem hefur byggst upp eru félagslegar íbúðir á Reykjavíkursvæðinu. Það sem hefur valdið hækkun á leiguverði á undanförnum árum er skortur á framboði á leiguhúsnæði, skortur á framboði á lóðum og úti á landi er það óttinn við að byggja, óttinn við þá óvissu að sitja fastur með óseljanlega eign. Auðvitað er það ákveðin óskhyggja að halda að leiguverð og greiðsluverð í séreign geti verið mjög frábrugðið. Ég tel að það muni fylgjast að. Það kann að vera að hluti af þeim skorti á leigumarkaði sem nú er stafi af því að lánastofnanir gera ríkari kröfur til eigin fjár í fasteignalánum, og þar ber náttúrlega fyrst og síðast að horfa til greiðslugetu viðskiptavinarins sem gengst við þeirri skuldbindingu. Það er því að mörgu að hyggja. Síðast en ekki síst ætla ég að segja að ég tel að lausnin á þessum vandi liggi ekki í því að hækka húsaleigubætur. Það er veruleg hætta á því að hækkun húsaleigubóta hækki leiguverð og þá eru þeir sem í hlut eiga í sömu klemmu og áður og það ber að varast. Ég sé þá lausn helsta að bæta lóðaframboð og efla atvinnuástandið  Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir þessa þörfu umræðu. Við svo sem vitum öll að staðan á leigumarkaðnum er mjög slæm og í rauninni alveg ólíðandi. Nú liggur fyrir að hæstv. ráðherra mun kynna einhverjar úrbætur. Það er mjög mikilvægt. Ég treysti hæstv. velferðarráðherra mjög vel í þessum málaflokki og treysti því að við öll, hvar í flokki sem við sitjum, vinnum saman að þessu máli. En það er rétt sem segir í grein í Viðskiptablaðinu fimmtudaginn 16. janúar núna í ár, að á síðustu 15 árum hafa verið skipaðar 39 nefndir til að fjalla um stöðuna á húsnæðismarkaði. Það vantar ekkert upp á skýrslur og nefndir og hópa og þess háttar. Það sem vantar er að við sameinumst um einhverja stefnumótun og fylgjum henni þvert á flokka og að við byrjum ekki alltaf upp á nýtt þegar ný ríkisstjórn tekur við. Það finnst mér mjög mikilvægt. Þess vegna treysti ég því að það sé gott mál sem hæstv. ráðherra kemur með hingað og að við náum að vinna af einhug að því saman. Ég hef samt svolitlar áhyggjur af því að við séum að ýta áfram undir séreignarstefnuna, t.d. með þessum hugmyndum um að nýta séreignarsparnaðinn í að safna sér fyrir íbúð. Af hverju getur fólk ekki nýtt séreignarsparnaðinn í að safna sér sjóði sem það getur nýtt til að borga trygginguna eða húsgögnin sem það þarf í leiguíbúðina sína eða hvað annað? Ég set spurningarmerki við það. Mér finnst við vera að ýta enn undir séreignarstefnuna og ég held við ættum að hverfa af þeirri braut vegna þess að það er fullt af fólki sem annaðhvort getur ekki eða vill ekki eiga húsnæði. Það á að vera til sanngjarn leigumarkaður fyrir það fólk rétt eins og í flestum löndum sem við berum okkur saman við.

Herra forseti. Mig langar að halda áfram þar sem ég skildi við síðast og halda áfram með spurninguna og forsendurnar úr þeirri ræðu. Við tölum um húsnæðismál. Fíllinn í herberginu er að útfærsla verðtryggðra húsnæðislána, neytendalána, þ.e. húsnæðislána frá 2001, er óljós. Við erum að bíða eftir úrskurði frá EFTA-dómstólnum og það er dómsmál í gangi á vegum Hagsmunasamtaka heimilanna sem Íbúðalánasjóður biður um að fá að vísa frá. Ég spyr: Forsendurnar - hvað gerist ef þessi útfærsla verður dæmd óréttmæt? Þarf að grípa til neyðarlaga? Hvað þýðir mikil niðurfærsla á þessum skuldum? Ef mikil niðurfærsla verður á skuldunum þá verður neyðin náttúrlega mikil en á móti kemur að verð á húsnæði lækkar og leiguhúsnæði samhliða því þannig að forsendurnar eru ekki til staðar nema við vitum hvað kemur í kjölfarið á því, hvort útfærslan á verðtryggingu húsnæðislána er lögleg eða ekki og hvernig við ætlum að taka á því. Það er því lykilatriði að við fáum það á hreint nú. Hæstv. innanríkisráðherra, Hanna Birna Kristjánsdóttir, skapaði svigrúm núna rétt fyrir jól með lögum um að ekki mætti bera fólk út úr húsnæði sínu ef það er með lán á þessum grundvelli. Það svigrúm gildir fram í september. Spurningin er hvort við eigum þá ekki að nýta þetta svigrúm samhliða því að hæstv. ráðherra lagði líka fram lög síðasta sumar um að flýtimeðferð ætti að vera á dómsmálum sem tækju til þessara þátta, verðtryggingar og gengistryggingar á húsnæðislánum. Ég spyr húsnæðismálaráðherra: Hvað ætlar hún að gera? Ætlar hún að grípa í taumana hjá Íbúðalánasjóði sem er í eigu ríkisins og benda á að það væri nú kannski best fyrir íslenskt samfélag að við fengjum það á hreint fyrir dómstólum 

Virðulegi forseti. Ég þakka þá góðu umræðu sem hér hefur orðið. Þetta er alvarlegt vandamál. Sveitarfélögin eru viljug til þess að taka á af krafti, af myndugleik, sérstaklega hér í Reykjavík og í Hafnarfirði  Ég þakka góð orð ráðherra, en ég hef áhyggjur af því að ekki gerist nógu mikið í þessum málaflokki og það kostar að gera ekki eitthvað, alveg eins og við sjáum að ef menn komast nú almennt að þeirri niðurstöðu að tillaga okkar frá í haust um að lækka þurfi tekjuskatt á leigutekjur sé rétt. En af hverju var þá ekki orðið við því í haust? Þar er eitt ár farið til spillis. Við aukum ekki framboð á leiguhúsnæði eða minnkum vandann á leigumarkaðnum í heilt ár. Það tækifæri er farið vegna þess að menn gripu ekki nógu hratt inn í. Það skiptir þess vegna máli að taka á af miklum krafti. Einn ágætur þingmaður sagði hér áðan að það skipti máli að við næðum pólitískri samstöðu um þessi mál, en þá þurfa sjónarmiðin líka að vera þau sömu. Ég hef áhyggjur af því þegar ég hlusta á talsmenn Sjálfstæðisflokksins að þeir tala hér gegn hækkun húsaleigubóta. Ég verð að segja alveg eins og er að ég er farinn að hafa þungar áhyggjur af verkaskiptingunni í ríkisstjórninni ef það er þannig að framsóknarmenn hafa tekið að sér að reka landbúnaðarstefnuna en sjálfstæðismenn hafa tekið að sér að reka húsnæðisstefnuna. Það er áhyggjuefni fyrir fólkið í þessu landi. Það er auðvitað mjög mikilvægt að hæstv. félagsmálaráðherra segi það skýrt hér hvort hún styður hugmyndir um eitt kerfi húsnæðisbóta og stórfellda hækkun húsaleigubóta til að ná því markmiði. Við munum styðja hana ef hún treystir sér núna við fjárlagagerð til þess að fara fram á stórauknar húsaleigubætur fyrir næsta ár. Styður ráðherra allar tillögur allra sérfræðinga sem kallaðir hafa verið til um eitt kerfi húsnæðisbóta 

Virðulegi forseti. Þó að ég kunni nú ágætlega við samstarfsflokk okkar í ríkisstjórn held ég að það sé tiltölulega langt þangað til ég fer að titla mig sjálfstæðismann og ég veit ekki betur en að ég sé með húsnæðismálin á minni könnu. Varðandi það sem komið hefur fram í umræðunni ætla ég aðeins að renna yfir það. Mér fannst mjög áhugaverð hugmyndin hjá hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur þar sem hún nefndi hvort rétt væri að þingið skoðaði það í meðferð séreignarsparnaðarfrumvarpsins sem talað verður fyrir núna í vikunni að þeir sem ekki eiga húsnæði hefðu möguleika á því að spara og nota séreignarsparnaðinn sem tryggingu fyrir húsaleigu. Það er þegar í frumvarpinu að fólk getur safnað fyrir kaupum á húsnæði, útborgun í húsnæði eða búseturétti og væri áhugavert að sjá hvað nefndinni fyndist um að þessu ákvæði yrði bætt við. Ég hef heyrt það í vinnu verkefnisstjórnarinnar að menn hafa verið að skoða hugmyndir sem snúa að því að gera húsnæðissparnað að varanlegu sparnaðarformi. Þetta væri ein af þeim hugmyndum sem hugsanlega væri hægt að notast við þar. Það skal alveg viðurkennast að þegar ég kom í ráðuneytið kom mér eilítið á óvart, þrátt fyrir að ég hefði setið í hópi sem mótaði húsnæðisstefnu á síðasta kjörtímabili, að þegar ég fór að fara yfir þann fjölda af skýrslum sem unnar hafa verið um húsnæðismálin sá ég hversu lítið hefur verið fjallað um félagslega þáttinn á faglegan og efnismikinn máta. Stór hluti af vinnu verkefnisstjórnarinnar hefur einmitt snúið að því að kalla eftir upplýsingum frá nágrannalöndunum til að átta sig á því hvernig menn fjármagna hlutina og hvernig menn gera hlutina þar, vegna þess að þessi gögn, þessar upplýsingar, hafa ekki verið til staðar, kannski vegna þess að við höfum verið svo upptekin af því að horfa á séreignarstefnuna og hvernig best sé að lána til húsnæðiskaupa, en ekki hvernig maður getur byggt upp félagslegan hluta húsnæðisins. Ég tel að mjög mikið sé komið af hugmyndum hvað þetta varðar. Það á að geta stutt 

Virðulegur forseti. Mig langar að eiga umræðu við hæstv. ráðherra og hv. þingmenn um skóla án aðgreiningar og valfrelsi foreldra þegar kemur að þeim skóla, og við erum að tala um skólann á öllum stigum. Við erum að tala um leikskólastigið, grunnskólastigið og framhaldsskólastigið. Það voru foreldrar sem áttu börn með sértækar fatlanir sem óskuðu eftir því að börn þeirra gætu gengið í hverfisskólann sinn, að skóli án aðgreiningar yrði að veruleika. Það er sú hugmyndafræði sem að baki liggur því og eðlileg ósk. Og þá er spurningin: Hvernig mætti skólasamfélagið þeirri ósk? Ég er þeirrar skoðunar að skólasamfélagið hafi mætt þessu að hluta en aldeilis ekki að öllu leyti og valfrelsi foreldra sé í raun sáralítið. Mér finnst líka að við ættum að velta upp þeirri spurningu, virðulegur forseti, hvort hugmyndafræðin um skóla án aðgreiningar rýmist innan ríkjandi hugmynda um nám, kennslu og skipulag. Tökum grunnskólann sem dæmi sem er á hendi sveitarfélaga, allur rekstur og ábyrgð er á hendi sveitarfélaga, en engu að síður er allt innihald náms og skipulag niðurnjörvað í miðstýrða námskrá og tímasetningu ráðuneytis. Hverjir koma að námi og skipulagi skóla án aðgreiningar? Koma foreldrar þar að með þær hugmyndir sem þeir telja að eigi að ráða ríkjum fyrir börn sem eru með sértækar fatlanir á einhvern hátt? Það kann að vera að nemandi sem er líkamlega fatlaður geti tekið þátt í öllu skólastarfi eða næstum því öllu skólastarfi. Þó að hann geti ekki hlaupið um ganga hefur hann greind og hæfni til þess að nema það sem fram fer í skólanum eins og skólinn er í dag. En hefur nemandi sem hefur einhverja þroskahömlun og jafnvel greindarskerðingu vegna fötlunar sömu möguleika? Er skólinn að koma til móts við óskir hans? Hvaða val hafa foreldrar í raun, foreldrar slíkra barna sem eru einstök hvert á sinn hátt, varðandi nám og skólagöngu barna sinna? Eiga foreldrar að hafa val? Og ef þeir eiga að hafa val, um hvað eiga þeir að hafa val? Eiga þeir að geta haft val og áhrif á skólastarfið sjálft og námið innan skólans? Eiga þeir kannski að geta haft það val að segja: Barninu mínu er betur borgið í sérskóla þar sem það getur verið fremst meðal jafningja, sem það getur ekki verið í hinum hefðbundna grunnskóla þó að hann sé án aðgreiningar? Ég þekki það, virðulegur forseti, sem fyrrverandi kennari og skólastjóri að skóli án aðgreiningar er samt skóli aðgreiningar vegna þess að nemandi sem ekki fellur að norminu er í sérkennslu, jafnvel tekinn út úr sínum hópi, sínum bekk í fleiri greinum en hann er með hópnum sínum í. Aðgreiningin er því innan skólans þó að við tölum um skóla án aðgreiningar. Vegna þess að skóli án aðgreiningar er réttur barnsins til að sækja nám í hverfisskóla en aðgreiningin er innan skólans vegna þess að nemendur eru misjafnir eins og þeir eru margir. Mér finnst umhugsunarvert, virðulegur forseti, og mér finnst það þess virði að við ræðum hvert er val foreldra, hvernig kemur foreldri að því að velja barni sínu skóla, hvernig kemur foreldri að því að velja og skipuleggja nám fyrir barnið sitt með skólanum ef einhverjar sérþarfir eru fyrir barnið? Mér finnst að við þurfum að ræða þessi mál jafnt og önnur mál þegar kemur að skólamálum, vegna þess að skólinn er jú fyrir nemendur 

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir að vekja athygli á því mikilvæga máli sem skóli án aðgreiningar er. Skóli án aðgreiningar eða það hugtak og sú hugsun sem þar birtist á sér nokkuð langa sögu í íslensku skólakerfi og byggir, eins og reyndar kom ágætlega fram, á því að allir nemendur hafi jöfn eða jafngild tækifæri til að mennta sig á sínum forsendum. Hugtakið og hugsunin byggir á virðingu fyrir fjölbreytileika, fyrir því að við erum ekki öll eins og að skólastarfið eigi að ná til breiðs hóps, í raun og veru allra, svo að sérþörfum þeirra sem við þær búa sé mætt. Þannig tryggjum við að við nýtum sem best mannauðinn, að allir fái tækifæri og hver og einn geti fundið sér verkefni við hæfi. Það er mjög mikilvægt. Það skiptir máli hvernig sú stefna er framkvæmd. Eitt er það hvernig við orðum hana og tölum um hana, annað er það hvernig við síðan vinnum á grundvelli hennar. Það er nauðsynlegt öðru hverju að framkvæma mat á því og ég held að það skipti þá verulega miklu máli að benda á verkefni sem nú er í gangi og á rætur sínar að rekja til viðræðuáætlunar Kennarasambands Íslands vegna Félags grunnskólakennara og launanefndar sveitarfélaganna, og á grunni þeirrar áætlunar náðist samkomulag á milli þessara samningsaðila og mennta- og menningarmálaráðuneytisins um að farið yrði í sameiginlega greiningu á framkvæmd skóla án aðgreiningar. Það er starfandi verkefnastjórn og það er verkefnastjóri sem leiðir vinnuna og þarf að skoða stefnuna frá öllum hliðum og alla þætti hennar. Þetta er því viðamikið verkefni og við eigum ekki von á því að fá niðurstöðuna fram fyrr en á árinu 2015. Það sem skiptir máli er að vanda vel til verka af því að um er að ræða alveg gríðarlega stórt mál í samfélagi okkar. Vegna þess sem hér var spurt af hálfu hv. þingmanns tel ég rétt að nefna og árétta að lög um grunnskóla gera ráð fyrir því að foreldrar eigi möguleika á því að senda börn sín í sérskóla. Það er þó háð mati sérfræðinga skólans, sveitarfélaganna, foreldranna sjálfra. Ég get tekið undir þær skoðanir sem komu fram hjá hv. þingmanni að þetta sé einn þeirra þátta sem þarf að skoða afskaplega vel. Ég hef heyrt frá foreldrum sem hafa viljað koma börnum sínum í sérskóla og vilja það frekar og hafa átt erfitt með það. Ég vænti þess að við fáum sérstaklega mat á þeim þætti málsins. Ég vil líka nefna að þegar horft er á íslenska skólakerfið og grunnskólann sjáum við í rannsóknum og skýrslum, niðurstöðu PISA og samræmdu prófanna, að breiddin í frammistöðu nemenda á Íslandi er minni en víðast annars staðar. Dreifingin hefur verið þannig að mestur fjöldi nemendanna er um miðjuna en fáir efst og fáir neðst. Þetta er svolítið ólíkt því sem við sjáum víða annars staðar og það er ekki að sjá að sú dreifing hafi breyst mikið á undanförnum árum. Það má jafnvel túlka þá niðurstöðu sem við sjáum úr þeim prófum og rannsóknum að við framkvæmd stefnunnar skóli án aðgreiningar þurfi að taka meira tillit þess hóps nemenda sem raðast neðst og efst, sem eru kannski 20% á hvorum stað. Ég held að ýmislegt bendi til þess að þarna þurfum við að auka og skerpa á athygli okkar. Virðulegi forseti. Það sem skiptir síðan mestu máli er, að ég held, að góður samhljómur sé um markmiðin sem eru að baki skóla án aðgreiningar, að allir eigi að fá tækifæri, þau eigi að vera jöfn, að hver og einn eigi að fá að mennta sig á sínum forsendum. Um leið skiptir máli að við séum sátt við framkvæmdina, að við teljum okkur vera að ná þeim markmiðum sem þar eru sett fram, því að það er ekki góður bragur á því ef við höfum stefnu í orði en náum ekki að fylgja henni fram á borði.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þessa umræðu í þinginu og þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur málshefjanda og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Ég held að við séum öll sammála um að það eigi að vera grundvallarregla að foreldrar og viðkomandi nemendur eigi rétt á kennslu í heimaskóla eða hverfisskóla og að ekki sé hægt að vísa börnum á sérdeildir eða sérúrræði án þeirra vilja, þannig að maður snúi dæminu við. Síðan er hugsanlegt að menn óski eftir því að komast í ákveðnar séraðstæður og þá finnst mér að það eigi að ræða og leysa af sérfræðingum og viðkomandi foreldrum svo að um raunverulegt val sé að ræða. Við erum að tala um að hafa skóla sem er fjölbreytilegur, sem tekur á móti ólíkum nemendum, en þegar við búum til mörk á milli nemendahópa endar alltaf með að þau mörk eru alls staðar óskýr. Hvenær er nemandi fatlaður? Hversu mikið er hann fatlaður? Hversu miklar sérþarfir hefur hann? Við getum aldrei flokkað í hópa og sagt: Þessir eiga alltaf og endalaust saman. Það er alveg klárt að til að geta náð markmiðum skóla án aðgreiningar þarf ákveðið umhverfi og ákveðnar aðstæður, ákveðin úrræði eða miðla til þess að geta sinnt kennslunni. Ég held að þar liggi vandamálið í dag. Við eigum ágætlega menntaða kennara, við gætum fylgt því betur eftir, við þurfum að veita þeim aðstoð, tryggja stoðþjónustuna þannig að valið verði raunverulegt. Ég held að almennt séð ef við ætlum að skoða stöðu þeirra sem búa við einhverjar skerðingar, hvort sem þær eru þroskalegar eða líkamlegar, eigum við að tryggja að komið sé til móts við þarfir þeirra til jafns við þarfir þeirra sem hafa sérgáfur á einhverju sviði eða sérstaka hæfileika eða eru meira hneigðir til tónlistar en stærðfræði o.s.frv. Það er einstaklingsmiðuð kennsla sem við eigum að keppa að. Það er auðvitað ákveðin útópía að halda að við getum mætt öllum, en engu að síður 

Frú forseti. Skóli og menntastefna, skóli án aðgreiningar grundvallast á hugmyndafræði mannréttinda, samfélagslegrar þátttöku og lýðræðis. Hún er hluti af þeim samfélagslegu réttindum að tilheyra og vera metinn í því samfélagi sem einstaklingurinn er hluti af og þeim rétti að fá að vera þátttakandi í margbreytilegu samfélagi. Starfsemi sérúrræða og sérskóla er mismunandi á milli sveitarfélaga og skólastiga. Sérskólar eru aðallega til á grunnskólastigi á Íslandi og meira í hinum þéttari byggðum en þeim dreifðu. Á framhaldsskólastigi eru starfræktar starfsdeildir og á leikskólastigi reyna flestir að sérhæfa sig í kennslu barna með sérþarfir. Ég er sammála málshefjanda að foreldrar og nemendur eiga að hafa valkost um hvort þeir gangi í sérskóla eða nýti sérdeildir eða almenna bekki. Mér fannst ráðherra ekki segja hvað hann vildi nákvæmlega í því vali sem er prinsippspurning. Ég tel líka að sérskólar séu ekki tímaskekkja heldur nauðsyn en kennsluráðgjöf og stuðningur við almenna skóla verður að vera til staðar og miðlægur svo að hann verði aðgengilegur öllum. Sérskólar eiga að vera eitt skólaúrræði og skóli án aðgreiningar á ekki að þurfa að koma í veg fyrir það. Fjölbreytni er nauðsynleg og við sem setjum lög og reglur eigum alltaf að spyrja okkur: Hvar líður börnunum okkar best? Við getum rætt hvort við séum því sammála eða ósammála sem sagt hefur verið, að lík börn leiki best, eða hvort við lærum kannski mest af þeim sem eru ólíkir okkur af því að þeir vekja mann til umhugsunar, eða hvort skóli án aðgreiningar skerði sjálfsmynd barna sem ekki geta fylgt almennum nemendum, eða hvort hægt sé að setja hinar ýmsu tegundir fötlunar saman í sérskóla. Auðvitað er allt slíkt einstaklingsbundið og mikilvægt að hafa fjölbreytt úrræði sem henta sem flestum með sem fjölbreyttastar þarfir og getu. Starfsemi sérskóla sem og alls skólastarfs er og á að vera í stöðugri endurskoðun og þróun sem á að fara fram á faglegum grunni þannig að ávallt sé litið til allra þátta og ákvarðanir teknar á grunni núverandi aðstæðna og framtíðarsýnar. En virðulegi forseti, 

Virðulegi forseti. Skóli fyrir alla, skóli án aðgreiningar er ein af mikilvægum forsendum áframhaldandi þróunar jafnréttis og jafnræðis í samfélaginu. Sú hugsun byggir meðal annars á alþjóðlegum skuldbindingum Íslands og var fyrst leidd í lög árið 1974. Síðan þá höfum við þróað framkvæmdina. Þróunin hefur leitt til þess að þrátt fyrir skóla fyrir alla eru reknir sérskólar á landsvísu og sérdeildir við einstaka skóla sem þjóna stundum heilum sveitarfélögum. Nemendur sækja þau sérúrræði ýmist hluta úr degi eða viku, tímabundið eða alla daga skólagöngu sinnar. Mér er ekki ljóst í hvaða mæli nemendum býðst að velja um þátttöku í þeim úrræðum, eða hvort það er alltaf val að vera með eða vera ekki með, eða hvort þetta er stundum eina úrræðið sem býðst. Markmiðið skóli fyrir alla er gott og á að vera okkur leiðarljós í skólamálum en við verðum að vera raunsæ við framkvæmdina. Þá þurfum við meðal annars að hafa í huga að engin tvö börn hafa nákvæmlega sömu þarfir og þurfum að meta hvað viðkomandi barni er fyrir bestu, og hins vegar að tilhögun skólagöngu eins barns hafi ekki neikvæð áhrif á skólagöngu annars barns. Það sem liggur fyrir á næstunni er að gera skýrari verklagsreglur á því sviði. Það er mjög mikilvægt að við höfum kerfi sem getur miðlað þekkingu og reynslu milli skóla þannig að þegar nemandi með tilteknar þarfir og aðstæður hefur skólagöngu sé tryggt að starfsfólk þess skóla geti leitað til annarra sem hafa reynslu af skólagöngu barns með svipaðar þarfir, hvort sem sú reynsla liggur í almennum skólum, sérskólum eða stoðkerfi skólanna. Þá þarf góðar verklagsreglur um skipulag skólagöngu þeirra 

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa mikilvægu umræðu og vil taka undir með hv. þingmönnum sem hafa talað á undan mér. Skóli án aðgreiningar er mikilvægur hluti af skólakerfi okkar og er erfitt að aðskilja frá hugtakinu „einstaklingsmiðað nám“, sem er grunnurinn að skólanum okkar. Skólakerfið er risastórt, þar starfa þúsundir kennara, þar eru hundruð skóla og tugþúsundir nemenda, en á endanum er einingin í skólakerfinu alltaf nemandinn og kannski kennarinn, eða fyrst og fremst nemandinn því að skólakerfið er fyrir einstaklinginn. Ég hjó eftir því í orðum hv. málshefjanda að hún talaði um nemendur sem ekki falla að norminu. Í raun og veru er hugsunin á bak við einstaklingsmiðað nám að enginn nemandi falli að norminu, að normið stýri okkur ekki, en auðvitað er það mikilvægt tæki fyrir kerfið. Skóli án aðgreiningar hefur þróast þannig að við bjóðum upp á nám án aðgreiningar í heimaskólum en á sama tíma eru reknir sérskólar og sérdeildir sem er ákveðið val á meðan skólakerfið aðlagast alltaf meira og meira einstaklingsmiðuðu námi og er skóli án aðgreiningar stuðningur við þá hugmyndafræði. Ég held að mikilvægt sé að við opnum skólakerfið enn meira og vil aftur vitna í hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur sem talaði um mikilvægi aðkomu foreldra. Það er mikilvægt að við hættum að líta á skólann sem lokaða stofnun sem tekur ábyrgð á börnunum og námi þeirra og lítum á hann sem hluta af 

Herra forseti. Ég vil byrja á að taka algjörlega undir og undirstrika orð hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur um að skólinn er fyrir nemendurna. Kennarar verða alltaf nauðsynlegir, millistjórnendur verða líklega minna nauðsynlegir í náinni framtíð en kennararnir virðast alltaf vera áfram mikilvægir. Hvað er ég að tala um? Jú, ég er að tala um þróunina sem á sér núna stað með upplýsingatækni í skólum eins og speglaða kennslu. Ef við horfum á það að námið eigi að vera fyrir nemendur og ef við horfum á skóla án aðgreiningar losnar strax um mikinn tíma kennarans, sem vanalega fer í það að halda tölu yfir nemendunum þegar þeir koma í skólann, með speglaðri kennslu. Spegluð kennsla snýst um það að fyrirlestrarnir eru teknir upp og þá getur kennarinn náttúrlega valið bestu útkomuna af fyrirlestri sínum og krakkarnir horft á námsefnið heima. Það er heimanámið. Og þegar nemendur koma í skólann reikna þeir til dæmis og kennarinn getur þá gengið á milli og aðstoðað fólk betur. Þetta mun þýða að tækifæri þeirra nemenda sem þurfa að nýta sér það sem verið er að bjóða upp á í skóla án aðgreiningar eru meiri. Þetta býður upp á meiri tækifæri fyrir nemendur sem þurfa meiri aðstoð að velja þá skóla. Við töluðum líka um einstaklingsmiðaða kennslu og þar komum við aftur að upplýsingatækninni. Það eru ofboðslega góðir hlutir að gerast einmitt núna eins og sést ef lesin er skýrsla World Economic Forum frá því í janúar á þessu ári. Tækifærið þar er að námið verði einstaklingsmiðað, af því að námið sem menn vinna að í tölvunni sinni lærir á þá og alla aðra og sér ákveðin munstur. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að vekja máls á þessu brýna umfjöllunarefni og lýsi mig sammála mörgu því sem fram kom hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur og sömuleiðis hjá öðrum ágætum skólamanni í okkar hópi, hv. þm. Guðbjarti Hannessyni. Það er auðvitað mikil gæfa fyrir Ísland að við höfum náð lengra í þessu efni en flestar aðrar þjóðir hvað varðar blöndun í skóla, skóla án aðgreiningar. Að sumu leyti er trúlega gæfa okkar að við erum fámennt samfélag og þess vegna takmarkaðir möguleikar til að koma upp þeim sérskólum sem auðveldara var að koma upp í stærri löndum þegar viðhorf voru með öðrum hætti. Það er mikilvægt að börn eigi rétt á því að sækja nám í sínum heimaskóla, hverfisskóla sínum, ekki bara vegna jafnra tækifæra til náms, af því að námsárangur verður auðvitað alltaf mismunandi, heldur líka til að vera hluti af hverfinu sínu og eignast vini og kunningja í hverfinu sínu en verða ekki út undan í því samfélagi öllu með því að vera sendur eitthvað í sérdeild eða sérskóla. Hins vegar verða auðvitað að vera valkostir í þessu kerfi fyrir þá sem það hentar ekki fyrir, og foreldrar verða, ekki sjálfkrafa og ekki einir heldur í samráði við skólayfirvöld, að eiga annarra kosta völ. Hér verðum við þó alltaf að muna - ég að minnsta kosti hef í störfum mínum stundum fundið til þess að jafnvel þeir sem vilja vel og nánir aðstandendur geta auðvitað vanmetið möguleika hins fatlaða til þess að bjarga sér og þess vegna getur þetta ekki verið einhliða ákvörðun. Það hlýtur alltaf að þurfa að vera samstarfsverkefni skólanna og heimilanna með hvaða hætti hver og einn einstaklingur fær blómstrað best.

Virðulegi forseti. Í samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks sem Ísland er aðili að er í 24. gr. fjallað um menntun. Þar segir, með leyfi forseta: „Aðildarríkin viðurkenna rétt fatlaðs fólks til menntunar. Þau skulu koma á menntakerfi á öllum skólastigum án aðgreiningar og ævinámi í því skyni að þessi réttur megi verða að veruleika án mismununar og þannig að allir hafi jöfn tækifæri.“ Tilgangurinn með þessari grein er meðal annars að auka virðingu fyrir mannréttindum, grundvallarfrelsi og fjölbreytileika mannlífs, að veita fötluðu fólki tækifæri til að fullþroska persónuleika sinn, sköpunargáfu og hæfileika, ásamt því að gera fötluðu fólki kleift að taka þátt í frjálsu samfélagi. Í mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna er jafnframt áréttað að einstaklingum sé veitt viðeigandi aðlögun, að fatlað fólk fái nauðsynlegan stuðning innan almenna menntakerfisins og að árangursríkar einstaklingsmiðaðar stuðningsaðgerðir séu veittar. Mér fyndist því nær að ræða áherslumál foreldra í tengslum við það hvernig við getum bætt skóla án aðgreiningar í tengslum við þær alþjóðlegu skuldbindingar sem Ísland hefur gerst aðili að. Við megum ekki gleyma því að ákvæði þessara alþjóðlegu sáttmála hafa ekki orðið til út í bláinn heldur eru þau niðurstaða mikillar og víðtækrar umræðu fjölda aðila, ekki hvað síst hagsmunasamtaka fatlaðs fólks. Niðurstaða þeirrar umræðu var að skóli án aðgreiningar 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir að hefja þessa umræðu sem mér finnst einstaklega áhugaverð. Hér erum við að ræða um skóla án aðgreiningar og um valfrelsi foreldra. Ég var búin að skrifa ræðu en ég ætla að tala bara út frá mínu eigin brjósti. Ég starfaði sem leiðbeinandi og grunnskólakennari í um 12 ár áður en ég kom inn á þing og einnig er ég móðir barns sem er með fötlunargreiningu. Mér finnst einstaklega mikilvægt að allir nemendur hafi aðgang að skóla án aðgreiningar en að hlustað sé á foreldra ef þeim finnst ástæða til þess að barn þeirra sæki sérskóla. Þarna er ég eingöngu að hugsa um það sem barninu er fyrir bestu vegna þess að ég hef í starfi mínu og í kringum mig stundum séð að ekki þrífast allir innan grunnskólans og þurfa sértækari stuðning. Mér er mjög minnisstætt eitt dæmi sem komst í fjölmiðla um barn sem sóttist eftir því að komast í sérskóla og þurfti að berjast fyrir því. Mig minnir að ástæðan hafi verið sú að að þetta hafi snúist um félagslegu málin, að vera meðal jafningja. Mér finnst það mjög mikilvægt vegna þess að börn verja miklum tíma dagsins í skóla og félagslegi þátturinn finnst mér skipta afskaplega miklu máli. Mig langar að nefna að lokum fyrirkomulag sem hefur reynst mjög vel, það eru venjulegir grunnskólar með sérdeild innan veggja þar sem nemandinn hefur þá bæði aðgang að þessum almenna grunnskóla, skóla án aðgreiningar, og fær stuðning sérfræðinga í fötlunargreiningum þegar á þarf að halda.

Herra forseti. Ég tek undir það að skóli án aðgreiningar sem hluti af menntakerfinu er mannréttindamál. Það er mannréttindamál að allir hafi rétt á menntun og allir fái stuðning til að geta notið menntunar. Ég vil ræða þetta í samhengi við hugtakið um einstaklingsmiðað nám. Þetta er mjög samhangandi hugsun. Hinn venjulegi nemandi í mínum huga er mjög óljóst hugtak, ekki síður en nemandi með sérþarfir. Margar greiningar sýna til dæmis að drengjum gengur verr í námi hér og reyndar er sama sagan víða um Vesturlönd, drengir eiga erfitt uppdráttar. Þeir sem tala ekki íslensku sem fyrsta tungumál eiga erfitt uppdráttar og síðan eru auðvitað þeir sem eru fatlaðir eða eiga við einhverjar skerðingar að stríða. Þar höfum við byggt upp skóla án aðgreiningar og gott stuðningskerfi. Það var góður punktur sem hv. þm. Helgi Hjörvar kom með áðan, okkur hefur að mörgu leyti gengið betur en öðrum þjóðum. Hærra hlutfall nemenda stundar heimaskóla sína hér og við höfum byggt upp heilmikið kerfi, heilmikla þekkingu og að mörgu leyti ágætisstuðningskerfi þar sem skipst er á aðferðum og þekkingu milli skóla og milli svæða. Við megum þó örugglega gera betur. Ég held ekki endilega að kerfið okkar sé ónýtt, að skólarnir séu bilaðir og við þurfum að byrja upp á nýtt, heldur þvert á móti sé þarna margt gott sem við þurfum að byggja undir og gera enn betur.

Virðulegur forseti. Ég þakka þeim sem hér hafa tekið til máls og eru nú meðal annars að óska eftir slíkri umræðu. Óskin er líka sú að við séum sívakandi yfir því að skólinn, hvort sem það er skóli án aðgreiningar eða annars konar skóli, sé alltaf í umræðunni, m.a. á hvern hátt við erum að vinna vinnuna þar, hverjir koma að og hvaða hugmyndafræði ræður ríkjum. Það breytta samfélag sem við búum í kallar á aðkomu foreldra með öðrum hætti en áður var. Margir foreldrar eru þenkjandi með öðrum hætti og vilja taka meiri þátt og leggja meiri áherslur. Þá er líka hægt að velta fyrir sér aðkomu þeirra sem eru enn eldri, afa og ömmu. Þekking þeirra og reynsla gæti líka nýst okkur. Við þurfum alltaf að velta fyrir okkur hvort breytingar í skólastarfi séu óhjákvæmilegar. Hvaða markmiðum samfélagsins eiga skólarnir að þjóna, og hvað erum við að hugsa til langframa? Ég tek undir það að fjölbreytileikinn í skólunum skiptir máli, einfaldlega vegna þess að samfélagið er þannig byggt upp. En hugmyndafræðin sem liggur að baki má aldrei verða því yfirsterkari að nemandinn og valfrelsi foreldranna fyrir hönd barna sinna ráði. Við getum ekki sagt: Þetta er bara svo ágætlega gott eða fjandi gott að það þarf ekkert að huga að þessu frekar, við þurfum bara að lagfæra eitthvað innan húss. Við þurfum að hafa sífellda umræðu um þetta. Foreldrar, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, telja sig vera sérfræðinga í börnum sínum - og eru það. Kennarar hafa stundum sagt: Ætlar trésmiðurinn að fara að  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu sem ég tel hafa verið málefnalega og gagnlega. Það er augljóst að það er ágætur samhljómur á Alþingi, og reyndar held ég í þjóðfélaginu öllu, um meginatriðin sem liggja að baki þessari hugmyndafræði sem hér er verið að ræða, þ.e. skóla án aðgreiningar. Það sem gæti verið einhver meiningarmunur um er hver réttur foreldra á að vera í einstaka tilvikum um val á milli sérskóla eða almenns skóla. Um það geta verið deildar meiningar. Ég hallast frekar að því að réttur foreldra sé mjög ríkur, þeir þekkja best til barna sinna og því ber að hlusta mjög gaumgæfilega eftir afstöðu þeirra. Að sjálfsögðu þarf að taka með í reikninginn afstöðu sérfræðinga og skólamanna en mér þykir liggja beinast við að mestur þunginn hljóti að vera á afstöðu foreldranna. Ég ítreka að nú stendur yfir úttekt á þessari stefnu, hvernig okkur hefur tekist til með framkvæmdina, hvar veikleikar eru og líka styrkleikar. Okkur hefur tekist vel til. Ég ítreka það og bendi á að þegar skoðaðar eru rannsóknir, samræmd próf, PISA-próf og önnur gögn sem við höfum um hvernig krökkunum okkar gengur í skólakerfinu er ýmislegt sem bendir til þess að hópurinn þjappist um miðjuna. Spurningin verður síðan þessi: Erum við að sinna nægilega vel þeim nemendum sem skara fram úr annars vegar og hins vegar þeim nemendum sem þurfa á meiri aðstoð að halda? Það er eitt af því sem þarf að leiða fram. Það er líka rétt að hafa það í huga, af því að hér hefur verið rætt um möguleika og aðstæður í grunnskólunum, að fjármunir til grunnskólastigsins hafa vaxið mjög á undanförnum árum. Í öllum alþjóðlegum samanburði, þegar skoðaður er fjöldi 

Herra forseti. Það vakti athygli mína á dögunum þegar ég var að leita mér gagna og lenti inn á heimasíðu Stjórnarráðsins og fór að skoða lista yfir ráðherranefndir og starfshópa sem þar er að finna, að engin af ráðherranefndum eða ráðgjafarnefndum hæstv. ríkisstjórnar fjallar um atvinnumál. Á síðasta kjörtímabili var ráðherranefnd um atvinnumál ein allra virkasta ráðherranefndin eðli málsins samkvæmt og mikil verkefni lögð í hennar hendur. Hún hafði veg og vanda af því að undirbúa fjárfestingaráætlun, hún var samstarfstæki ríkisstjórnar við aðila vinnumarkaðarins um margar mikilvægar vinnumarkaðsaðgerðir og úrræði, svo sem eins og að greiða götu ungs fólk inn í skólana á þeim erfiðu tímum sem við vorum að ganga í gegnum. Ég hygg að ráðherranefnd um atvinnumál hafi væntanlega slagað upp í ráðherranefndir um ríkisfjármál og efnahagsmál hvað varðar tíðni funda. Þessu er öðruvísi hagað hjá núverandi hæstv. ríkisstjórn. Ég vil gjarnan gefa hæstv. forsætisráðherra tækifæri til að útskýra fyrir okkur af hverju hæstv. ríkisstjórn - hafandi þó skipað a.m.k. sex ráðherranefndir og allt í besta lagi með það, þ.e. ráðherranefnd um efnahagsmál, ráðherranefnd um jafnréttismál, ráðherranefnd um lýðheilsumál, ráðherranefnd um málefni norðurslóða, ráðherranefnd um ríkisfjármál og ráðherranefnd um úrlausnir í skuldamálum heimila. Þar til viðbótar starfa einar tvær sérstakar ráðgjafarnefndir, það eru ráðgjafarnefnd um opinberar eftirlitsreglur og ráðgjafarnefnd um eftirlit á vegum hins opinbera og framkvæmd laga nr. 27/1999, um opinberar eftirlitsreglur, fyrir utan auðvitað alls konar starfshópa og samhæfingarhópa, nefndir o.s.frv. Á þessum alllanga lista sem ég prentaði út áðan, af öllum þessum stofnunum, nefndum, hópum og ráðum hjá hæstv. ríkisstjórn og í forsætisráðuneytinu, er engin nefnd sem fjallar um atvinnumál. Að vísu er minnst á samráðsvettvang um aukna hagsæld, en að öðru leyti koma þær ekki þarna við sögu. Þetta vekur nokkra undrun mína. Því hef ég leyft mér að spyrja hæstv. forsætisráðherra hverju það ráðslag sæti að þrátt fyrir fjölda ráðherranefnda, ráðgjafarnefnda og starfshópa á vegum hæstv. ríkisstjórnar virðist enginn sérstakur vettvangur hafa verið myndaður um atvinnumál. Þá í leiðinni vil ég gjarnan inna hæstv. forsætisráðherra, svona fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og væntanlega sem verkstjóra hennar, eftir því hvað líði vinnu við mótun heildstæðrar atvinnustefnu, sem lögð var talsverð vinna í á síðari hluta síðasta kjörtímabils með mikilli þátttöku samtaka, stofnana og í 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir tækifæri til að gera stuttlega grein fyrir vinnu ríkisstjórnarinnar að atvinnumálum. Uppbygging atvinnulífs er eitt af meginverkefnum nýrrar ríkisstjórnar. Atvinnumál eru því áhersluatriði í nánast öllu starfi hennar. Ég skal nefna nokkur dæmi. Atvinnumál eru efnahagsmál og koma sem slík reglulega til umfjöllunar í ráðherranefnd um efnahagsmál. Ríkisfjármál verða ekki krufin til mergjar nema atvinnumál liggi til grundvallar og sem slík koma þau reglulega til umfjöllunar í ráðherranefnd um ríkisfjármál. Atvinnumál til framtíðar litið er stór hluti norðurslóðamálefna sem nú eru mjög til umræðu og koma sem slík til umfjöllunar í ráðherranefnd um málefni norðurslóða. Þá er starfandi í landinu sérstakt ráðuneyti atvinnumála, eins og fyrirspyrjanda ætti að vera vel kunnugt, þar sem fjallað er um atvinnumál og þau rædd, bæði á breiðum grunni og afmörkuðum sviðum og tveir ráðherrar sem þar starfa bera atvinnumálin reglulega upp í ríkisstjórn eins og vera ber. Og áfram mætti telja. Eitt meginhlutverk Vísinda- og tækniráðs er að auka samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs og ég hef beitt mér fyrir eflingu þess starfs meðal annars með myndun formlegs samstarfshóps þeirra aðila sem að ráðinu koma til að stuðla að markvissari undirbúningi funda ráðsins og til að framfylgja betur en verið hefur þeirri stefnu sem ráðið mótar. Þá eru atvinnumál þungamiðjan í starfi samráðsvettvangs um aukna hagsæld þar sem fulltrúar fjölmargra aðila koma saman, m.a. aðilar vinnumarkaðarins og fulltrúar viðskiptalífsins, þar fyrir utan er fjöldi óformlegra hópa starfandi á vegum atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins þar sem unnið er að endurskoðun löggjafar og verklags er snerta atvinnumál. Það ráðuneyti á í reglulegum samskiptum við hagsmunaaðila í atvinnulífinu hvað varðar starfsumhverfi og stefnumótun á ýmsum sviðum. Almennt telur atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið mikilvægt að nýta þá samstarfsvettvanga sem fyrir hendi eru, svo sem Vísinda- og tækniráð, hátækni- og sprotavettvang í samstarfi við Samtök iðnaðarins, samráðsvettvang um aukna hagsæld, auk þeirra fjölda hópa, samtaka og samráðsvettvanga sem starfandi eru til eflingar atvinnulífi. Ráðuneytið leggur ríka áherslu á uppbyggilegt samtal þvert á atvinnugreinar. Það er ekki markmið ríkisstjórnarinnar í sjálfu sér að setja á fót fjölda nefnda og starfshópa þó að það kunni að vera nauðsynlegt til að vinna að umfangsmiklum og flóknum verkefnum. Það má þó nefna nokkra starfshópa á sviði atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins. Starfshópur um hagnýtingu internetsins í þágu nýsköpunar og atvinnuþróunar, sem iðnaðar- og viðskiptaráðherra skipaði þann 15. febrúar síðastliðinn, hafði það hlutverk að koma með tillögur um hvernig við best nýttum þau tækifæri sem internetið gefur okkur til efnahagslegra og samfélagslegra framfara, þar með talið að sjálfsögðu atvinnusköpunar. Hópurinn hefur skilað tillögunum og greinargerð til ráðherra. Samstarfshópur um einföldun regluverks í ferðaþjónustu var settur á laggirnar undir forustu Ferðamálastofu. Markmið hópsins er að einfalda regluverk í kringum ferðaþjónustu. Þá leggur óformlegur samstarfshópur um mótun klasastefnu drög að landsáætlun á sviði klasa sem tilbúin verður með haustinu. Í samstarfinu taka þátt ráðuneyti, stofnanir og níu klasar víða um land. Fleira mætti vissulega nefna, en framangreint ætti að duga til að upplýsa að vettvangur umræðu um atvinnumál í íslenska stjórnkerfinu er fjölbreyttur en ekki enginn, eins og fyrirspyrjandi virðist telja. Vinna við mótun nýsköpunar og atvinnustefnu er í fullum gangi. Frumdrög stefnunnar hafa verið kynnt fyrir helstu samstarfs- og hagsmunaaðilum og kallað hefur verið eftir umsögnum áður en til opinnar kynningar kemur. Ráðuneytið vinnur nú að endurbættum drögum stefnunnar þar sem tillit er tekið til þeirra ábendinga sem borist hafa. Fyrirhugað er að kynna drög til opinnar umsagnar á heimasíðu ráðuneytisins á næstu vikum. Þar gefst bæði þátttakendum í stefnumótunarferlinu og almenningi tækifæri til að koma á framfæri athugasemdum og ábendingum áður en endanleg útgáfa stefnunnar verður kynnt. Það verður því ekki annað sagt en að hjá ríkisstjórninni sé mikil áhersla á eflingu atvinnulífs og atvinnumálin yfirleitt. Sú mikla áhersla virðist nú þegar vera farin að skila árangri, frá því ríkisstjórnin tók við hafa nettó orðið til um 4 þús. ný störf.

Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra nefndi hóp sem iðnaðar- og viðskiptaráðherra skipaði um hagnýtingu internetsins í þágu nýsköpunar- og atvinnuþróunar. Okkur var falið það verkefni og við skiluðum tillögum hópsins af okkur 15. mars. Hópurinn átti að gera tillögur til ráðherra um úrbætur á þessu sviði og tillögurnar og greinargerðin verða birt opinberlega á vef ráðuneytisins á morgun. Þetta var virkilega gott og skemmtilegt starf. Þarna komu aðilar sem þurftu að koma að borðinu til þess að boltinn færi að rúlla. Það er fullt af góðum tillögum og við völdum þær með því tilliti að þetta væri atriði sem væri hægt að taka ákvörðun um á lágu stjórnsýslustigi og fara strax í það svo að boltinn færi að rúlla. Í kjölfarið mun ég leggja fram þingsályktunartillögu í dag um að skipaður skuli starfshópur til lengri tíma sem tekur við boltanum frá iðnaðar- og viðskiptaráðherra og vinnur vinnuna áfram, 

Herra forseti. Mér finnst hæstv. forsætisráðherra fullbrattur að slá eign sinni og ríkisstjórnar sinnar á þó það sem jákvætt hefur verið að gerast í efnahagsmálum á Íslandi undanfarin ár. Veruleikinn er auðvitað sá að hæstv. ríkisstjórn fékk í arf mun kraftmeiri bata í hagkerfinu en menn höfðu áttað sig á, samanber ágæta útkomu á árinu 2013 í heild  Í öðru lagi fagna ég því að vinna að heildstæðri nýsköpunar- og atvinnustefnu skuli vera í fullum gangi, það eru góðar fréttir. Mér finnst gott að heyra að von sé á því að eitthvað fari að birtast í þeim efnum. Í þriðja lagi þakka ég hæstv. forsætisráðherra fyrir ágæta upptalningu. Þetta var ágætisupptalning og minnir okkur á að það er til vísinda- og tækniráð og margir „instansar“. Ég hugsa að þeir hafi að vísu verið svolítið súrir með þann mikla niðurskurð á fjárveitingum til samkeppnissjóða sem þeir fengu í andlitið frá nýrri ríkisstjórn. Mér fannst ég ekki alveg fá skýr svör við því hvers vegna atvinnumálin verðskulda ekki ráðherranefnd úr því að þær eru á annað borð þetta margar hjá hæstv. ríkisstjórn, ein sex, sjö stykki. En gott og vel. Að sjálfsögðu er manni létt við að fá það staðfest að ríkisstjórnin hefur ekki gleymt atvinnumálunum þó að þetta takist svona til eða hún hafi valið sér það verklag að hafa ekki samræmingarvettvang innan Stjórnarráðsins eða ríkisstjórnanna sem slíkra um atvinnumál. Ég mundi í allri vinsemd mæla með því við hæstv. forsætisráðherra að hann velti því fyrir sér. Eins ágætt og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið er og tvímenningarnir þar, held ég að það sé afturför að sumu leyti að gera ekki atvinnumálunum 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni almennt tiltölulega jákvæð viðbrögð og ítreka það sem ég nefndi áðan, atvinnumálin eru auðvitað allt um kring í vinnu þessarar ríkisstjórnar og koma við sögu í fjölmörgum starfshópum og nefndum. Jafnframt bendi ég hv. þingmanni á að kynna sér þann mikla viðsnúning sem hefur orðið í efnahagslífinu í atvinnumálum og efnahagslífinu almennt frá því að ný ríkisstjórn tók við. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður benti á að viðsnúningur varð ekki akkúrat í maímánuði heldur að nokkrum mánuðum liðnum, seinni hluta árs, sérstaklega síðasta ársfjórðung ársins 2013. Þegar stefna nýrrar ríkisstjórnar var farin að hafa áhrif og menn höfðu öðlast töluverða og réttmæta trú á framtíðaruppbyggingu atvinnumála og efnahagslífsins tók hagvöxtur óvænt rækilega við sér og aðrir efnahagslegir mælikvarðar hafa síðan verið að færast mjög í rétta átt.

Virðulegi forseti. Mig langar að varpa fram fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra um einkavæðingu ríkiseigna. Ástæða hennar er sú að um einkavæðingu ríkiseigna er ekki getið í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Þar er vissulega rætt um mikilvægi þess að styrkja atvinnulíf, til að mynda með því að einfalda regluverk og annað slíkt, auka skilvirkni. Það er talað um öflugt starfsumhverfi og fleira, en þegar kemur t.d. að þeim þáttum sem byggja upp innviði samfélagsins, ef við getum sagt sem svo, velferðarmálin og mennta- og menningarmálin, er ekki rætt neitt sérstaklega um einkarekstur eða einkavæðingu heldur um nauðsyn þess að fara í endurbætur á húsakosti Landspítalans, efla heilsugæsluna, talað um áherslu á ýmiss konar námsgreinar og margt þar ágætt. Þess vegna fannst mér áhugavert þegar hæstv. fjármálaráðherra og formaður hins stjórnarflokksins kom upp í svar við fyrirspurn minni á dögunum þar sem ég innti hann eftir afstöðu hans til einkarekstrar í heilbrigðiskerfinu, raunar vegna greinar sem Ragnar Árnason prófessor skrifaði um skaðsemi opinberra heilbrigðistrygginga og vakti á þeim athygli. Hæstv. fjármálaráðherra tók ekki undir þau sjónarmið sem birtust í greininni en sagði hins vegar, sem mér fannst athyglisvert, að hann væri sérstakur áhugamaður um aukinn hlut einkarekstrar í heilbrigðiskerfinu, hann væri mikill áhugamaður um að ráðum yrði beitt til þess í raun að efla hlut einkaaðila í heilbrigðisþjónustu. Ég sé hæstv. menntamálaráðherra kinka kolli á ráðherrabekknum en ekki hæstv. forsætisráðherra. Hæstv. forsætisráðherra er leiðtogi ríkisstjórnarinnar og því skiptir mjög miklu máli að fá að heyra afstöðu hans. Við þekkjum auðvitað öll sögu Framsóknarflokksins sem stundum hefur verið á bremsunni í stjórnarsamstarfi við Sjálfstæðisflokkinn þegar kemur að einkavæðingu. Við erum líka með margar reynslusögur þar sem sporin hræða. Það var verið að rifja upp á dögunum einkavæðingu Símans þar sem margt kom í ljós eftir á, til að mynda að aldrei hefði þurft að selja grunnnetið, a.m.k. var hægur vandi að selja það út úr hinum einkavædda Síma þegar búið var að því og andvirðið sem átti að nýtast nánast til að gera allt fyrir alla skilaði sér ekki heldur að fullu leyti. Mig langar því að spyrja hver stefna hæstv. forsætisráðherra er, annars vegar hvort komi til greina að selja einhver fyrirtæki, einhverjar eignir, eitthvað slíkt, og hins vegar hvort búið sé að setja niður einhverja stefnu, hvort hæstv. forsætisráðherra telji það koma til greina. Ég orðaði spurninguna opið til að hæstv. forsætisráðherra gæti skýrt sýn sína fyrir okkur, að einkavæða starfsemi með því að fela einkaaðilum að annast hana á grundvelli samninga, 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að fá tækifæri til þess að svara spurningum um það efni sem hér um ræðir. Hvað varðar fyrri spurningu fyrirspyrjanda er ekki, eins og hv. þingmaður gat um, fjallað sérstaklega um einkavæðingu ríkiseigna í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Engar ákvarðanir hafa verið teknar hvað þetta varðar og afstaða verður því tekin til slíkra verkefna þegar og ef til þeirra kemur. Almennt séð kemur til greina að selja einhverjar ríkiseignir á kjörtímabilinu og ætti raunar ekki að þurfa að taka það fram, því að m.a. má benda á að í gildi eru lög nr. 155/2012, um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Þar er fjármála- og efnahagsráðherra veitt heimild að uppfylltum ákveðnum skilyrðum til þess að selja eignarhlut ríkisins í Arion banka, Íslandsbanka, hluti umfram 70% í Landsbankanum og eignarhluti ríkisins í sparisjóðunum. Þó er áréttað að engar ákvarðanir hafi verið teknar um slíka sölu til þessa. Þetta er sem sagt frá síðasta kjörtímabili, frá síðustu ríkisstjórn. Í febrúar 2012 skilaði starfshópur á vegum þáverandi forsætisráðherra tillögum að því með hvaða hætti standa skyldi að sölu eignarhluta ríkisins í fyrirtækjum. Ekki er útilokað að þær tillögur yrðu hafðar til hliðsjónar við gerð frumvarpa um sölu eignarhluta ríkisins í hlutafélögum. Þar er sérstaklega fjallað um hlutverk Alþingis annars vegar og framkvæmdarvaldsins hins vegar. Hvað varðar síðari spurningu fyrirspyrjanda er ekki sérstaklega fjallað um einkavæðingu tiltekinnar starfsemi sem nú er sinnt af ríkinu í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Almennt séð er það ætíð háð margvíslegu mati hverju sinni hvort rétt sé að fela einkaaðilum með samningum að annast verkefni sem áður voru á hendi ríkisins. Um hugsanlega einkavæðingu einstakra verkefna er hins vegar rétt að beina fyrirspurnum til viðkomandi fagráðherra. Ég sem forsætisráðherra mundi síðan taka afstöðu til slíkra verkefna þegar og ef til þeirra kæmi. Með vísan til framangreinds má því segja að stefna fyrri ríkisstjórnar, sem hv. fyrirspyrjandi átti sæti í sem ráðherra, hafi falið í sér meiri einkavæðingaráform en þessi ríkisstjórn hefur lagt drög að til þessa. Stefna um sölu ríkiseigna á síðasta kjörtímabili lá einna helst fyrir í lögum nr. 155/2012, um sölu eignarhluta í fjármálafyrirtækjum, sem ég gat um áðan. Þar veitti Alþingi heimild til sölu tiltekinna eignarhluta að frumkvæði ríkisstjórnarinnar. Síðan tók þáverandi forsætisráðherra undir þau meginsjónarmið sem fram komu í skýrslu um sölu eignarhluta. Þar var þó ekki sett fram stefna um hvað selja ætti, heldur hvaða prinsipp ættu að liggja að baki því ef ákveðið yrði að selja. Í tillögum hagræðingarhóps ríkisstjórnarinnar er tekið undir þau prinsipp, auk þess sem lagt er til að fjármála- og efnahagsráðuneytið hafi forgöngu um að flokka eignarhlut í félögum og fleira eftir því hvort vilji sé til að selja þá eða ekki. Þannig yrði til eins konar rammaáætlun um sölu eða ekki sölu ríkiseigna. Í 6. gr. fjárlaga hafa heimildir fyrir sölu eignarhluta verið settar fram. Í fjárlögum 2010, í fyrstu fjárlögum síðustu ríkisstjórnar, var heimild til að selja hlutabréf í Hitaveitu Akraness og Borgarbyggð og Endurvinnslunni, auk sparisjóða. Í fjárlögum 2011, 2012 og 2013 var áfram heimild til að selja hluta í Endurvinnslunni, auk sparisjóða. Dæmi um einkarekstur sem fyrrverandi ríkisstjórnir hafa samþykkt eða viðhaldið, þ.e. verkefni sem ríkið greiðir fyrir en eru framkvæmd af einkaaðilum, eru t.d. Verslunarskóli Íslands, Heilsugæslan í Salahverfi í Kópavogi og rekstur hjúkrunarheimila. Þar er Sóltún mjög gott dæmi og mætti nefna fleiri dæmi, sem sagt heimili rekin af Hrafnistu o.s.frv. Einnig mætti nefna sem dæmi þá breytingu sem varð með því þegar Vegagerðin fór í auknum mæli að bjóða út verk og kaupa þjónustu af einkafyrirtækjum. Þannig mætti raunar lengi telja. Eins og hv. þingmaður heyrir eru fyrirliggjandi áform núverandi ríkisstjórnar um einkavæðingu því ekki jafn umfangsmikil og þau sem síðasta ríkisstjórn hafði kynnt, en að sjálfsögðu eru menn alltaf opnir fyrir því að tryggja almenningi sem mesta og hagkvæmasta og besta þjónustu á sem bestu verði.

Herra forseti. Þetta var athyglisvert svar hjá hæstv. forsætisráðherra. Mig langar til þess að varpa til hans tveimur spurningum. Í fyrsta lagi: Lítur hann svo á að það falli undir skilgreiningu á einkavæðingu að selja lífeyrissjóðum ríkiseigur? Í öðru lagi, bara til þess að við höfum það á hreinu hver afstaða hæstv. forsætisráðherra er til Landsvirkjunar: Kemur til greina að hæstv. forsætisráðherra mundi fallast á að selja hluta úr Landsvirkjun á kjörtímabilinu eða selja lífeyrissjóðum hluta af fyrirtækinu á kjörtímabilinu? Ég tek það algjörlega skýrt fram til þess að hæstv. ráðherra misskilji mig ekki að ég er því andsnúinn. En hver er afstaða hæstv. ráðherra til þess?

Herra forseti. Ég held að alveg nauðsynlegt sé að leiðrétta þann misskilning hjá hæstv. núverandi forsætisráðherra að fyrri ríkisstjórn hafi verið með gríðarlega umfangsmikil einkavæðingaráform á sínum prjónum. Það er fjarri öllu lagi. Þvert á móti gáfum við til dæmis um það alveg skýra yfirlýsingu eiginlega strax í upphafi kjörtímabilsins að ekki yrði hróflað við eignarhlut hins opinbera í orkufyrirtækjunum og við einkavæddum og seldum ekki eitt einasta fyrirtæki, þótt ýmsir væru með hugmyndir um slíkt sem lið í því að koma okkur út úr kreppunni að sækja einhverja fjármuni til slíkra hluta. Við hins vegar undirbjuggum það vel, m.a. með því að setja um það lög, að kæmi til þess að ríki losaði um eitthvað af hlutum sínum í fjármálafyrirtækjum yrði það sómasamlega gert en það yrði ekki einkavæðing à la helmingaskiptin í byrjun aldarinnar. Sá er munurinn að nú liggur fyrir skýr lagarammi um það hvernig sé sómasamlega staðið 

Virðulegi forseti. Ég er afskaplega spennt að vita hvenær hæstv. forsætisráðherra hættir að vera jafn upptekinn af síðustu ríkisstjórn og hann virðist vera og fer að hafa meiri skoðanir á sinni eigin ríkisstjórn og því hvert hún stefnir.  Væri hæstv. forsætisráðherra ekki reiðubúinn til þess að svara mér hver hans pólitíska afstaða er sem formaður Framsóknarflokksins og pólitískur leiðtogi ríkisstjórnarinnar? Finnst honum góð hugmynd að einkavæða þessi fyrirtæki eða ætlar hann bara að hafa það opið? Það er ekki talað um það í stefnuyfirlýsingunni. Getum við treyst því að vegna þess að það var ekki rætt um þetta í stefnuyfirlýsingunni sé það ekki á dagskrá, að það sé pólitísk afstaða hæstv. forsætisráðherra, ólík hæstv. fjármálaráðherra, að rétt sé að eiga þau fyrirtæki sem eru núna í sameign okkar og jafnvel að skila okkur arði? Ég nefndi þau áðan, t.d. Landsvirkjun og Íslandspóst sem hefur mjög mikilvægu hlutverki að gegna. Hvað finnst hæstv. forsætisráðherra um þetta?

Virðulegur forseti. Ég fór yfir það í ekki mjög löngu máli, enda þurfti þess ekki, að það væru engin sérstök áform um ýmiss konar einkavæðingu af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Hér voru spurningar um Íslandspóst. Það eru engin sérstök áform um einkavæðingu Íslandspósts og Landsvirkjunar. Hv. frammíkallandi og þingmaður Össur Skarphéðinsson spurði hvort ég liti á það sem einkavæðingu ef lífeyrissjóðir keyptu ríkiseignir og hvort til stæði að selja hlut í Landsvirkjun. Að sjálfsögðu væri það einkavæðing ef lífeyrissjóðum yrðu seldar ríkiseignir og það eru engin áform um að selja hlut í Landsvirkjun, hvorki lífeyrissjóðum né öðrum. Það er þó rétt að geta þess að það getur vel verið æskilegt að lífeyrissjóðir eða aðrir komi að fjármögnun, t.d. einkum í verkefnafjármögnun, til að gera okkur enn betur kleift að nýta þau tækifæri sem hér eru til að framleiða umhverfisvæna orku. Það var afskaplega ánægjulegt að heyra hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur tala svona vel um Landsvirkjun og mikilvægi þess fyrirtækis, gríðarlega mikilvægt fyrirtæki til framtíðar, Landsvirkjun, sagði hv. þingmaður. Ég held að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi einhvern tímann talað um fyrirtækið sem gullgæs eða á einhvern hátt lýst því að það væri ómetanlegt vegna þeirra tekna sem það skapaði. Við getum verið sammála um að Landsvirkjun er gríðarlega mikilvægt fyrirtæki fyrir landið vegna þess að með framleiðslu umhverfisvænnar orku skilar það samfélaginu miklum arði. Virðulegur forseti. Til þess að gera langa sögu stutta getur vel verið að einhvers staðar sé hægt að ná fram hagkvæmni í þágu almennings með því að fela einkaaðilum verkefni. Ég nefndi verkefni í samgöngumálum sem hafa verið framkvæmd af einkaaðilum um langt skeið, en 

Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umtalsefni fyrirkomulag opinbers stuðnings við listdanskennslu. Til að fara mjög hratt yfir sögu má segja að þegar kemur að listdanskennslu á framhaldsskólastigi var hér opinber skóli, Listdansskóli Íslands. Síðan var farið í einkavæðingu á þeim skóla og búið til það kerfi að hér eru nokkrir listdansskólar sem kenna listdans á framhaldsskólastigi. Þeir hafa fengið fjármuni frá ríkinu í gegnum þjónustusamninga, þó ekki allir sem hafa sótt um og þetta er kannski sama vandamál og við höfum til að mynda kynnst sem þekkjum Tónlistarskólann í Reykjavík, að skólum hefur fjölgað en kakan sem er til úthlutunar fer ekki að sama skapi stækkandi. Þá koma upp sjónarmið hvað varðar jafnræðisreglu og annað milli skóla og erfitt getur stundum reynst að setja faglega viðmiðun um hvernig staðið skuli að úthlutun. Ég ætla ekki endilega í sögulega upprifjun en þetta er nauðsynlegt til að skilja stöðuna. Eitt af því sem hefur verið greint var skýrsla sem var unnin á vegum mennta- og menningarmálaráðuneytisins af Anne Bamford um listgreinafræðslu á Íslandi þar sem er farið yfir listgreinakennslu vítt og breitt og margt mjög gott sem kom út úr þeirri skýrslu, mjög jákvætt fyrir listgreinakennslu. Það er hins vegar nokkuð ljóst að það er ekki jafn stuðningur, hvorki af hálfu ríkisins né sveitarfélaga sem er hinn hluti hins opinbera við listdans og til að mynda við tónlist, svo við tökum það dæmi. Það eru sögulegar ástæður fyrir því og erfitt að fara í aðgerðir til að rétta slíkan hlut á einu bretti en það er ljóst að svona er þetta. Við horfum á að það er ákveðinn stuðningur frá ríkinu við listdanskennslu á framhaldsskólastigi og það er í takt við það að ríkið stendur undir kennslu almennt á framhaldsskólastigi. Síðan er allt óvíst um það hvernig sveitarfélögin styðja við listdanskennslu. Nú er ég ekki með algera yfirsýn yfir það en það er alls ekki alls staðar sem sveitarfélögin styðja við listdanskennslu, enda er það engin skylda. Listdansskólarnir kenna hins vegar samkvæmt aðalnámskrá. Ég velti líka upp kynjasjónarmiðum í því. Það er erfitt að meta ólíkar listgreinar en við vitum að um 99% nemenda þessara skóla eru stúlkur og skólarnir og þessi kennsla njóta ekki sambærilegs stuðnings við ýmsar aðrar listgreinar. Mig langar því að inna hæstv. ráðherra eftir framtíðarsýn hans, hvort hann telji til að mynda að atvinnuvegaráðuneytið eigi að stíga inn í þetta mál, taka meira frumkvæði í málinu 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. fyrirspyrjanda spurninguna sem snýr að framtíðarsýn um fjárhagslegan stuðning hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga, við listdansnám. Þá er til að taka að aðalnámskrá fyrir listdansskóla var fyrst gefin út árið 2006. Hún var í tveimur hlutum, fyrir grunnnám og framhaldsnám. Framhaldsnámið getur tengst námskrá framhaldsskóla og námskráin lýsir meginmarkmiðum náms í listdansi upp að háskólastigi. Hlutverk aðalnámskrár er einkum að samræma helstu þætti listdansnámsins milli skóla og innan einstakra skóla og mynda eðlilega stígandi í náminu. Aðalnámskrá fyrir grunnnám setur upp markmið fyrir byrjendur í listdansi. Í henni eru sett lokamarkmið og áfangamarkmið og í aðalnámskrá á framhaldsstigi eru sett markmið fyrir nám í listdansi fyrir nemendur sem hyggja á frekara nám í listgreininni. Það var ætlunin að meta þá námskrá að nokkrum árum liðnum og endurskoða í samráði við listdansskóla og samtök listdanskennara. Ég hef fullan hug á því að láta framkvæma það verk. Skýrslan um listdanskennslu á Íslandi frá 2013 sýnir að einkaskólar hafa að megni til haldið uppi listdanskennslu með stuðningi frá ríkinu. Sveitarfélög hafa að því er ég best veit yfirleitt ekki stutt þessa skóla, eins og kom fram í máli hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur. Ég velti því auðvitað fyrir mér, og er kannski á svipuðum slóðum og hv. þingmaður, hvort ekki væri eðlilegt að svipað fyrirkomulag gildi almennt um listdans, tónlist og myndlist, svo dæmi séu tekin. Engin lög eru til um listfræðslu utan það sem segir í lögum um almenna skólaskyldu. Lög um tónlistarfræðslu hafa verið í smíðum í mörg ár en ekki náðst samstaða um þau, en þar hefur ekki síst strandað á fjármálasviðinu. Stundum hefur verið rætt hvort ástæða sé til að semja heildarlöggjöf um listmenntun fremur en að semja lög um eina listgrein eða hverja listgrein fyrir sig. Listaskólar sem flestir standa utan við almenna skólakerfið skortir lagagrundvöll og eiginlegur rammi um listfræðslu er ekki til þótt námskrár séu það og byggja þær því ekki á neinum lögum. Til eru hugmyndir og skýrslur um listmenntaskóla, sem ég veit að hv. þingmaður þekkir vel sem fyrrverandi ráðherra menntamála, sem kannski væri vert að skoða aftur og velta fyrir sér í ljósi aðstæðna. Við eigum líka að líta til þess hversu árangursríkt starf hefur verið unnið í tónlistarskólum landsins þegar við skipuleggjum nám fyrir aðrar listgreinar. Ungt tónlistarfólk okkar, og reyndar tónlistarfólk á öllum aldri, gerir garðinn nú frægan í útlöndum og ber það þess vitni hversu miklum ávinningi skipulag og kröfuhæft listnám getur skilað til framtíðar. Það má því segja að stefnumótun um listfræðslu sé á nokkrum tímamótum. Ekki er óeðlilegt að gerð verði úttekt þar sem reynslan af aðalnámskrá listdansskóla verði metin, höfð verði hliðsjón af skýrslu þeirri sem hv. þingmaður nefndi sem Anne Bamford gerði árið 2011, og eins á fyrrgreindri skýrslu um listdanskennslu frá 2013. Að því loknu verði þá gerð drög að endurskoðun námskrárinnar og jafnframt verði hugað að lagagrunni listdansskólanna og tengslum þeirra við almenna skólakerfið og aðra listaskóla, svo sem tónlistarskólann. Eðlilegt er að þetta verði gert í samráði við listdansskólann, samtök listdanskennara, Samband íslenskra sveitarfélaga sem og aðra hagsmunaaðila.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Þó að þessi fyrirspurn láti lítið yfir sér fór hann ágætlega yfir það hversu flókið málið er. Ég vil taka fram að þótt ég hafi gert það að umtalsefni að kannski sé staðan að einhverju leyti sprottin vegna einkavæðingar á sínum tíma í Listdansskóla Íslands, þá er það samt miklu lengri saga því að hér hafa auðvitað verið sjálfstæðir listdansskólar og eins og ég sagði hafa þeir ekki aðeins fyrst og fremst verið með kvenkyns nemendur heldur hafa þeir líka verið reknir af konum sem hafa verið miklir frumkvöðlar og í raun rekið skólastarf sitt lengst af án stuðnings frá ríkinu. Þess vegna segi ég að alveg óháð rekstrarformi á þessum skólum er mjög mikilvægt að um þá verði settur einhver rammi og þeir njóti stuðnings sem við getum verið stolt af. Hæstv. ráðherra fór vel yfir það áðan hvernig öflugt tónlistarnám á Íslandi hefur skilað bæði gríðarlegu auðmagni í menningarlíf okkar, menningarlegu auðmagni, og gegnt mjög mikilvægu hlutverki fyrir ímynd Íslands, ferðamennsku, útflutning á tónlist o.s.frv. Þetta hangir allt saman. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra í síðari fyrirspurn. Hann ræddi möguleika á að jafnvel yrði sett einhvers konar heildarlöggjöf um listdanskennslu. Telur hann það líklega leið eða telur hann líklegri leið, hann fór yfir að gera þyrfti úttekt á námskrá og annað slíkt, að farið verði í sérstaka löggjöf um listdanskennslu? Stendur annaðhvort til? Er fyrirhuguð einhver vinna við slíka löggjöf? Er fyrirhugað að kalla þessa aðila, og ég vitna þá til listdansskólanna, til samráðs á næstunni svo við áttum okkur á tímafletinum í þessu? Er fyrirhugað, og ég segi það þá um leið, að kalla sveitarfélögin 

Virðulegi forseti. Hvað varðar löggjöf um málið er það rétt sem hv. þingmaður benti á að taka þarf afstöðu til þess hvort það sé árangursríkara að vera með eina almenna heildarlöggjöf eða sérlöggjöf um hverja listgrein. Ég get ekki á þessum tímapunkti nákvæmlega fullyrt um hvort sé betra, við þurfum að skoða það. Ég tel að báðar leiðirnar hafi ýmislegt sér til ágætis. Með því að hafa sérstaka löggjöf um hverja grein geta menn sniðið hana alveg sérstaklega að þörfum þeirrar greinar en með almennum lögum geta menn líka með almennum sjónarmiðum lagt grunn þannig að það þurfi ekki í hvert skipti sem bætist við til dæmis listgrein að semja ný sérstök lög þar um. Að sjálfsögðu yrðu í slíkri vinnu kallaðir að allir þeir aðilar sem hlut eiga að máli og ég nefndi það í fyrri ræðu minni að til dæmis yrði Samband íslenskra sveitarfélaga kallað að því samráði, enda snýr málið í það minnsta að hluta að því. En þar kemur einmitt að fjármögnunarþættinum. Við þekkjum það því miður allt of vel hvernig farið hefur verið með fjármögnun á framhaldsskólastiginu hjá tónlistinni og þar hefur staðið yfir deila milli ríkisins og sveitarfélaganna. Það hefur reyndar verið uppi mismunandi skilningur af hálfu sveitarfélaganna um það hvað fólst í því samkomulagi og það er nauðsynlegt að það sé skýrt þannig að enginn vafi sé á því að þar er ríkið með sínu fjárframlagi ekki að taka að sér þann rekstur heldur er verið að bæta við og auðvelda sveitarfélögunum verkefnið. Það getur ekki verið þannig, eins og er alla vega skilningur hjá einhverjum hvað það mál varðar, að ríkið geti fjármagnað alla starfsemina en aðrir borið á henni ábyrgð og rekið hana. Ég vil ítreka þakkir mínar fyrir þessa umræðu. 

Herra forseti. Eins og hæstv. menntamálaráðherra er ég kappsmaður um skoðanir mínar, mér er annt um þær og ég vil að þær njóti jafnræðis á við aðrar skoðanir. Ég veit að ef hallar á sjálfan mig í þeim efnum á ég víst skjól og vörn hjá hæstv. menntamálaráðherra og veit að hann mun opna faðm sinn fyrir mér eins og öðrum hrjáðum og smáðum. Ég vil þó segja skýrt frá upphafi að ég hef aldrei talið að sá málstaður sem ég hef barist fyrir í gegnum lífið hafi með einhverjum hætti sætt nokkrum halla af hálfu fjölmiðla og alls ekki Ríkisútvarpsins. Þvert á móti tel ég að Ríkisútvarpið hafi alltaf vandað sig ákaflega vel, verið fjölmiðill sem hefur gætt hlutleysis í öllu. Þess vegna hefur Ríkisútvarpið notið þessa mikla trausts í gegnum árin. Menn einfaldlega þekkja það af verkunum. Ég er sem sagt ekki í takt við ýmsa aðra stjórnmálamenn sem eru þeirrar skoðunar að fjölmiðlar leggi þá í einelti, sérstaklega ef þeir verða upphafnir til þeirrar fremdar að verða ráðherrar. Minnist ég sérstaklega hæstv. forsætisráðherra sem hefur kallað framkomu fjölmiðla í sinn garð loftárásir. Ég tel að þeir hafi umgengist hann varfærnislega miðað við tilefnin. En hæstv. ráðherrar hafa haldið því sterklega fram að Ríkisútvarpið hafi með fréttaflutningi sínum tekið afstöðu gegn þeim sem hafa andæft Evrópusambandinu og aðild Íslands að því. Það var meðal annars notað til þess að snúa vönd sem beitt var gegn fyrrverandi útvarpsstjóra. Ég þekki það hins vegar af eigin reynslu að Eyjamenn láta ekki berja sig og útvarpsstjóri greip til harðra varna. Hann fékk fyrirtækið Creditinfo til þess að gera úttekt á fréttaflutningi. Kom í ljós að af þeim fréttum þar sem rætt var við einhverja var nærfellt helmingur þeirra hvorki jákvæður né neikvæður gagnvart Evrópusambandinu. Af þeim sem rætt var við voru 23% þeirra með þannig skoðanir uppi að mætti kalla fréttina jákvæða gagnvart Evrópusambandinu. Hins vegar voru fleiri, eða 34%, sem höfðu uppi skoðanir sem leiddu til þess að fréttin var skilgreind sem neikvæð. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann trúi frekar hæstv. utanríkisráðherra og forsætisráðherra eða úttekt Ríkisútvarpsins. Sömuleiðis kom í ljós að af þeim fimm stjórnmálamönnum sem talað var við var einungis einn sem var hlynntur aðild 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Fyrsta spurningin er þessi: „Telur ráðherra miðað við nýlega birta úttekt á fréttaflutningi af Evrópusambandsmálum að fleiri neikvæðar fréttir séu fluttar en jákvæðar?“ Þá er fyrst til að taka, virðulegi forseti, að ákveðinn vandi er hér á höndum sem snýr að því hvort efnislega séu margar neikvæðar fréttir af ESB, viðræðum við það, samskiptum Íslendinga við sambandið, sem endurspeglast til dæmis í hörðum deilum um fiskstofna og annað slíkt, sem kann að fjölga mjög neikvæðum fréttum þar um. Eins hefur ástand mála innan ESB, sérstaklega á evrusvæðinu, verið erfitt efnahagslega. Því eru líkur á að margar neikvæðar fréttir berist af því. Ég er viss um að þetta skilur hv. þingmaður mætavel, enda ágætur sérfræðingur á þessu sviði. Það er þó þannig að það er kannski ekki bara spurt um fjölda slæmra eða góðra frétta, það gengur misvel auðvitað eins og lög gera kannski ráð fyrir, en ég hef tekið eftir því þegar ég skoða tölurnar hvað varðar fréttaflutning frá Ríkisútvarpinu um aðildarviðræðurnar, að þegar ég horfi til dæmis á fréttir um aðildarviðræður við ESB og skoða þær eftir tímabilum, þá er það áhugavert að gengið hefur betur í aðildarviðræðunum á tímabilinu febrúar 2013 fram í apríllok 2013, að það er eini tíminn þar sem fleiri jákvæðar fréttir eru af aðildarviðræðunum en á öðrum tímabilum, annars eru alltaf fleiri neikvæðar fréttir. Ég les því út úr þessu að það hefur gengið betur í viðræðunum. Eins sé ég þegar ég skoða þessa samsetningu að umfjöllun eða fréttir um samskipti, samstarf Íslands og ESB, að eini tíminn sem er líka þannig að fleiri jákvæðar fréttir eru en neikvæðar er einmitt tímabilið frá mars 2013 fram í apríllok 2013 sem aftur endurspeglar það að á þeim tíma hefur sennilega gengið betur í samskiptum okkar og þess vegna fáum við fleiri jákvæðar fréttir. Sama gildir almennt um ESB, stöðu mála þar, að á tímabilinu febrúar 2013 fram í maí 2013 gengur sennilega betur hjá ESB, við fáum því fleiri jákvæðar fréttir þar að lútandi. Þetta kemur alla vega fram þegar maður horfir á þessa tölfræði. Nú kann að vera að einhverjir hafi aðra skoðun á því hvað þarna er á ferðinni. Ég tel að þetta sé líkleg skýring sem ég ber hér fram. Önnur spurningin er: „Telur ráðherra að Ríkisútvarpið tali oftar við stjórnmálamenn sem eru andstæðir aðild en þá sem hafa jákvætt viðhorf til aðildar?“ Ég skoðaði skýrsluna um talningu á álitsgjöfum um ESB eftir fyrirtækjum og stofnunum. Utanríkisráðuneytið er þar efst á blaði. Við það var talað 104 sinnum, næstur var stjórnmálaflokkurinn Vinstri hreyfingin – grænt framboð 98 sinnum, Sjálfstæðisflokkurinn 88 sinnum, Framsóknarflokkurinn 81 sinni, ESB 69 sinnum, Samfylkingin 63 sinnum, en á þeim tíma var hv. fyrirspyrjandi í utanríkisráðuneytinu og telst frekar þar með en hjá Samfylkingunni, en ég er samt ekki nákvæmlega viss hvernig þetta er sundurbrotið.

Hugsanlega tvítalið.

Gæti verið, en ég get ekki fullyrt það endilega að það sé svo að þeir hafi af hálfu ríkisstjórnar viljað sjá einhvern mun þarna á. Ég bendi á að sá flokkur, Vinstri grænir, sem kemur næstur á eftir utanríkisráðuneytinu er með töluvert fleiri viðmælendur en Sjálfstæðisflokkurinn, svo dæmi sé tekið. Allt á þetta sér sínar eðlilegu skýringar. Þegar horft er til þeirra sem eru nafngreindir sem viðmælendur, ef horft er á þá 15 einstaklinga sem oftast er talað við og reynt að skipta því upp, slæ ég á að það séu sex sem eru augljósir andstæðingar, sex sem eru augljósir stuðningsmenn. Svo neita ég að líta á forseta Íslands sem álitsgjafa þannig að ég set hann aðeins til hliðar. Síðan eru þingmenn Vinstri grænna - eins og kannski fleiri á ég svolítið erfitt með að átta mig á hvar, sennilega á Ríkisútvarpið það líka, nákvæmlega á að setja þá í þessa umræðu, ég held þeim til hliðar. Þá eru þetta sex og sex og svo er forsetinn fyrir utan. Reyndar er það svo, það er áhugavert, að þegar ég horfi til þess hversu oft var rætt við hv. þm. Össur Skarphéðinsson er það jafn oft og við þá 30 einstaklinga neðstu ef ég legg saman fjölda skiptanna, 

Virðulegi forseti. Ég náði ekki alveg þessu svari hjá hæstv. ráðherra. Mér fannst hann ekki svara spurningunum um hvort hann teldi að gera þyrfti einhverja bragarbót á þeirri staðreynd að það hallaði á þá sem teljast jákvæðir gagnvart Evrópusambandinu. Svarið minnti kannski pínulítið á skyggnilýsingarfund á tímabili. Virðulegi forseti. Það sem mig langar hins vegar að nefna er að það sem sló mig þegar ég sá viðmælendalistann var hrópandi kvenmannsleysi í þeirri umfjöllun. Einhverra hluta vegna er þetta málaflokkur þar sem Ríkisútvarpinu virðist algjörlega ómögulegt að finna viðmælanda af kvenkyni sem ég undra mig mjög á, vegna þess að nóg er af þeim.  
            

Herra forseti. Ég verð að játa það alveg fúslega að mér var það nokkur lífsreynsla að hlusta á nýjan og sprækan ráðherra tala eins og hann væri með munninn troðinn af ull. Það var varla nokkur möguleiki á að skilja hvað hæstv. menntamálaráðherra var að fara með sinni löngu skógarferð í svari sem er í eðli sínu annaðhvort já eða nei. En það kom niður í einn áfangastað og hann er þessi: Hæstv. menntamálaráðherra stendur ekki með sinni stofnun, Ríkisútvarpinu. Hún hefur legið undir stanslausu ámæli síðustu mánuði, að minnsta kosti af hálfu Framsóknarflokksins og að hluta Sjálfstæðisflokksins, um að vera ekki hlutlaus í umfjöllun sinni um þetta stóra mál. Ríkisútvarpið bregst við með því að láta gera könnun á því. Það er stofnun úti í bæ sem gerir hana og hún kemst algjörlega að skýlausri niðurstöðu. Þessi niðurstaða er eftirfarandi: Af þeim sem rætt er við um Evrópusambandið í ríkismiðlinum eru helmingi fleiri sem eru því andstæðir en meðstæðir. Hvaða ályktun má draga af því? Að það sé tómur þvættingur og vitleysa sem hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra hafa haldið fram, að Ríkisútvarpið taki einhverja afstöðu með Evrópusambandinu. Hæstv. menntamálaráðherra á að vera nógu stór til þess að horfast í augu við staðreyndir. Það verður enginn að alvörustjórnmálamanni nema að gera það og komast að þeirri niðurstöðu að hugsanlega hafi hann eða þeir sem hann er í liði með haft rangt fyrir sér. Ég geri svo enga sérstaka kröfu til þess að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því að ég sem talsmaður Samfylkingarinnar í utanríkismálum komi oftar í viðtöl. Hins vegar er það sláandi að af þeim fimm sem oftast er talað við 

Virðulegi forseti. Fyrst er til að taka að Ríkisútvarpinu er reyndar nokkur vorkunn í því að finna íslenska stjórnmálamenn sem mæla Evrópusambandinu sérstaklega bót og mæla með því. Menn eru til dæmis að mæla með aðildarviðræðum en það eru mjög fáir þingmenn og stjórnmálamenn, eins og hv. fyrirspyrjandi, sem eru tilbúnir til þess að mæla með ESB og inngöngu landsins þangað. Margir eru tilbúnir til að ræða um viðræður og annað slíkt, það kann einmitt að birtast í þessum gögnum. Rétt er að benda þó á eitt sem er áhugavert, virðulegi forseti, að þegar þessar greiningarniðurstöður eru skoðaðar eftir álitsgjöfum blasir sú mynd við sem hv. þingmaður benti á. En þegar litið er til greiningarniðurstöðu þar sem enginn viðmælandi er, þar sem útvarpið sjálft er að velta vöngum yfir eða flytja fréttir, þá breytist hlutfallið mjög áberandi. Þá eru jákvæðar fréttir 17,6%, hvorki/né fréttir 75,9%, neikvæðar fréttir 6,5%. Þetta er í nokkru ósamræmi við þá niðurstöðu sem birtist þegar horft er til viðmælendanna. Hitt vil ég líka taka alveg sérstaklega fram og er nauðsynlegt að hafa í huga, að það er ekki svo að Ríkisútvarpið sé hafið yfir gagnrýni, hvorki frá stjórnmálamönnum né öðrum. Það er eðli opins lýðræðislegs samfélags að stjórnmálamenn og aðrir hafi skoðun á fréttaflutningi, efnistökum fréttastofa o.s.frv., á það bæði við um ríkið og reyndar líka einkarekna fjölmiðla, en alveg sérstaklega um ríkisrekna fjölmiðla. Þar er krafan um hlutleysi mjög rík og því eðlilegt að slík umræða sé uppi og engin ástæða fyrir Ríkisútvarpið sem stofnun að kveinka sér undan því. Það sem ég var að vekja athygli á, virðulegi forseti, í ræðu minni var það að áhugavert er að skoða þessa umfjöllun og niðurstöður eftir tímabilum. Ef það hefur eitthvað misskilist eða hv. þingmenn hafi átt erfitt með að skilja það, þá var ég að horfa 

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um framtíðarsýn hans varðandi húsnæðismál Listaháskóla Íslands. Listaháskólinn er ung stofnun og hefur verið úti um alla borg, er nú eftir því sem mér telst til á þremur stöðum, þ.e. í Laugarnesinu, Þverholti og síðan á Sölvhólsgötu. Fyrir lágu miklar áætlanir eins og við munum öll um uppbyggingu við Laugaveg og síðan varð hér efnahagshrun. Ég tel mig því bera ákveðna ábyrgð á stöðu mála hjá Listaháskólanum, ekki á efnahagshruninu en því að ekki varð úr byggingarframkvæmdinni. Þetta er eitt af því sem var skorið niður á þeim tíma. Það breytir því ekki að ég hef verið áhugasöm um að koma megi húsnæðismálum Listaháskólans fram á veg. Eitt af því sem talsmenn skólans töluðu mjög fyrir var að það væri að minnsta kosti mikilvægt að átta sig á því hver framtíðarsýn stjórnvalda væri. Sjálf taldi ég uppbygginguna við Laugaveg afskaplega dýra og ekki endilega mjög hentuga fyrir utan sjónarmið í skipulagsmálum. Það sem var ákveðið að gera var að kanna sérstaklega tvo staði. Ég vitna til þess í þessari fyrirspurn, þ.e. í Laugarnesið annars vegar og hins vegar Sölvhólsgötureitinn. Settur var niður starfshópur mennta- og menningarmálaráðuneytis, Reykjavíkurborgar og Listaháskólans til að meta sérstaklega þessa tvo kosti. Laugarnesið þekkjum við, þar er meðal annars myndlistardeild skólans til húsa í gömlu sláturhúsi. Sú staðsetning hefur kosti og galla. Sölvhólsgötureiturinn hefur líka sína kosti og galla. Ég ætla bara að segja fyrir mig persónulega, svo enginn gangi gruflandi að því, að ég hefði talið það mjög spennandi staðsetningu fyrir Listaháskóla Íslands út frá skipulagi að hafa skólann í jaðri miðborgarinnar, getum við sagt, á reit sem er ekki mjög spennandi núna. Þar voru hins vegar fyrirhugaðar stjórnarráðsbyggingar sem mér sem þingmanni Reykjavíkur finnst ekkert sérstaklega spennandi fyrir þróun miðborgarinnar. Það er heppilegt að hæstv. ráðherra er líka þingmaður Reykjavíkur og örugglega áhugamaður um skipulagsþróun hennar en á þetta þarf að horfa út frá ýmsu öðru, ekki bara út frá hagsmunum borgarinnar, getum við sagt, hvar þessi starfsemi byggist upp heldur líka auðvitað kostnaðinn. Það liggur fyrir að þó að Listaháskólinn sé sjálfseignarstofnun hangir þessi framkvæmd að sjálfsögðu á fjármunum. Ég er ekki að ímynda mér miðað við stöðu mála að það verði svigrúm á næstunni til að fara í framkvæmdir við Listaháskólann. Ég vil ítreka það líka í fyrirspurninni en mér finnst mikilvægt að við fáum að heyra hvort þessi starfshópur hafi lokið störfum og hafi kostnaðarmat á þessum tveimur valkostum. Hefur hæstv. ráðherra einhverja framtíðarsýn um skólann, einhverja óskavalkosti miðað við þá stöðu sem er uppi og líka ekki miðað við þá stöðu? Hvar sæi hæstv. ráðherra þennan skóla fara best?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að hefja máls á þessu máli. Eins og fyrirspyrjanda, hv. þingmanni, er kunnugt var í tíð síðustu ríkisstjórnar, nánar tiltekið þann 10. maí 2013, skipaður starfshópur sá sem nefndur var hér til að bera saman kosti þess að byggja yfir skólann annars vegar á svokölluðum Sölvhólsgötureit og hins vegar á þeim stað þar sem hann er núna, í Laugarnesinu. Þeirri vinnu er ekki lokið. Forsendur þess að hægt sé að ljúka þeirri vinnu eins og stefnt var að hafa því miður ekki reynst vera til staðar. Í fyrsta lagi fylgdu engir fjármunir með vinnu hópsins en nú liggur fyrir að nákvæm kostnaðarúttekt mun kosta allt að 4 millj. kr. Það þarf að leysa þann þátt málsins. Síðan liggur ekki neitt fyrir um að Stjórnarráðið gefi frá sér Sölvhólsgötureitinn. Það þarf því að skýra betur forsendur fyrir verkinu áður en haldið er áfram með það. Mér er hins vegar ljóst að húsnæðismál skólans eru í ólestri og ég hef fullan hug á og vilja til þess að vinna að lausn þess máls með skólanum. Helst ætti slíkur skóli að vera þar sem hann getur auðgað mannlífið og sjálfur dafnað. Ég get tekið undir með hv. fyrirspyrjanda að það væri ágætt því nær sem hann væri miðborginni. Þá skiptir líka máli hvar og hvernig það rúmast inni í skipulagi borgarinnar. Til ítrekunar liggja niðurstöður hópsins ekki fyrir en honum var einmitt falið að gera ítarlega kostnaðaráætlun fyrir Listaháskólann. Starfshópnum var falið að fjalla um málið á grundvelli mismunandi staðsetningar og skoða þrjá möguleika þar að lútandi. Í fyrsta lagi kom til greina að gera breytingar á núverandi húsnæði skólans á Laugarnesvegi 91 og byggja við húsnæðið, í öðru lagi að gera breytingar á núverandi húsnæði skólans á Sölvhólsgötu 13 og byggja við húsnæðið og í þriðja lagi að byggja nýtt húsnæði við skólann á Sölvhólsgötureitnum. Það er dýrt að gera þessa kostnaðaráætlun og eins hefur ekki verið fallið frá þessum áformum. Eins og ég lýsti áðan hvað varðar Stjórnarráðið skýrir þetta tvennt þá töf sem orðið hefur á starfi hópsins. Við munum innan ráðuneytisins sjá hvað við getum gert til að starfshópurinn geti klárað og komið með niðurstöðu sem getur þá hjálpað okkur við að leggja mat á þetta. Þessar þrjár leiðir eru sem sagt uppi, þessir reitir, en ég get líka tekið undir með hv. þingmanni að það er kannski ekki raunhæft að ætla að það verði einhverjar stórstígar framfarir alveg á næstunni vegna stöðu ríkissjóðs. Það skiptir samt máli að við sjáum til lands í þessari vinnu til að hægt sé að undirbyggja stefnumótun hvað þetta varðar með góðum hætti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir spurninguna og ráðherranum fyrir svörin. Ég held að þetta mál hafi allt of lengi verið óleyst. Ég held að ein 20 ár hafi liðið án þess að húsnæðismálum Listaháskólans væri sæmilega fyrir komið. Ég hef af því áhyggjur að það hafi dregist svo mjög vegna ákveðins óraunsæis um hvað væri mögulegt í stöðunni og held að menn eigi að skoða alvarlega hvort styðjast megi við þá aðstöðu sem skólinn fékk í upphafi með breytingum þar á. Sú aðstaða er býsna nærri miðborg Reykjavíkur og getur gefið kost á mjög sveigjanlegum húsakynnum ef réttar breytingar eru þar gerðar. Að minnsta kosti þurfa menn að varast þær stóru skýjaborgir sem menn byggðu í 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og hv. þingmanni hans innlegg. Það kom fram í svari hæstv. ráðherra að starfshópurinn hefði ekki lokið vinnu sinni og að nákvæm kostnaðarúttekt kostaði 4 milljónir. Það lá ekki fyrir í upphafi. Ég spyr þá: Sér hæstv. ráðherra einhverja leið til að ljúka því máli og hvenær þá? Síðan hjó ég líka eftir því að hann sagði að ekkert lægi fyrir um að Stjórnarráðið gæfi frá sér Sölvhólsgötureitinn. Það er stefnubreyting því að sá starfshópur sem hér um ræðir var stofnaður með ríkisstjórnarsamþykkt á sínum tíma. Að honum koma, eins og ég sagði áðan, ríki, Reykjavíkurborg og Listaháskólinn sjálfur. Fyrir lá að þessi staðsetning yrði þar undir, þ.e. að Sölvhólsgötureiturinn yrði skoðaður. Þar af leiðandi lá væntanlega fyrir ákveðin stefna, hún hefði ekki verið skoðuð nema menn væru reiðubúnir að horfa þar á uppbyggingu listaháskóla. Er orðin einhver stefnubreyting þar á og er hæstv. ráðherra kunnugt um að margir hafi talið að þarna væri jafnvel rými fyrir báða aðila, þ.e. nýbyggingu af hálfu Stjórnarráðsins og Listaháskólans? Hvernig telur hann þá að sú framkvæmd gengi? Yrði það ekki skapandi Stjórnarráð sem kæmi út úr því? Mig langar aðeins að átta mig á því. Hæstv. ráðherra fór hér yfir að hann hefði mikinn hug á að ljúka þessari vinnu. Hver er afstaða hæstv. ráðherra til staðsetningar? Hefur hann skoðun á henni? Hv. þm. Helgi Hjörvar nefndi að líklega væri hagkvæmara að horfa til þess húsnæðis sem fyrir er í Laugarnesinu en menn hafa hins vegar verið með efasemdir um það húsnæði, talið það óhentugt, enda byggt sem sláturhús, og að það gæti jafnvel orðið dýrari framkvæmdin á endanum. Væntanlega er það ástæðan fyrir þessari nákvæmu kostnaðarúttekt sem hæstv. ráðherra nefndi hér. Hefur ráðherra einhverja persónulega skoðun á því hvað hann sér fyrir sér um framtíð þessa skóla?

Virðulegi forseti. Ber að skilja það svo að þá hafi verið bókað með afgerandi hætti af hálfu ríkisstjórnar að búið væri að taka ákvörðun um að gefa Sölvhólsgötureitinn frá sér fyrir stjórnarráðsbygginguna? Ég er ekki viss um að svo sé. Aftur á móti er allt annað mál að það sé skoðað hvernig þessir möguleikar gætu litið út áður en við komumst að slíkri ákvörðun. Það er þó ekki sjálfgefið að slík ákvörðun yrði tekin jafnvel þótt það kæmi vel út fyrir Listaháskólann að þarna yrði byggt. Ég vil bara undirstrika það. Það er þá sérstök ákvörðun í sjálfu sér. Hvað varðar sambúð Listaháskólans við Stjórnarráðið væri það áhugaverð og athyglisverð nálgun. Ég veit ekki hversu gott Listaháskólinn hefði af því en ég er nokkuð klár á því og viss um að Stjórnarráðið hefði mjög gott af því. Hvað varðar persónulega afstöðu mína vil ég frekar bíða eftir því að fá niðurstöðu þessarar vinnu til að leggja grunn að slíkri skoðun. Vandinn er sá að vinna fór af stað án þess að til hennar hefði verið ætlað fjármagn. Síðan stöndum við frammi fyrir því að það kostar einar 4 milljónir að fá fram kostnaðarmat eins og talið er þurfa til að geta rökstutt niðurstöðu í þessu máli. Þá þarf að reyna að afla þeirra fjármuna, væntanlega í gegnum fjárlög. Ég sé ekki aðra leið til að gera það. Það hefði verið heppilegt ef við hefðum séð fyrir þegar ákvörðun um nefndina var tekin að til þessara útgjalda mundi koma. Það er ekki hægt að sjá allt fyrir en þessi staða er uppi og þessi er kostnaðurinn og hann er sannarlega töluvert hár.

Hæstv. forseti. 26. febrúar sl. birtist frétt á heimasíðu Vegagerðarinnar sem var um að snjómokstursdögum á Möðrudalsöræfum væri fækkað í bili, með leyfi forseta: „Vegna mikils fannfergis á fjallvegum á Austurlandi er nauðsynlegt að fækka snjómokstursdögum á Fjöllum á leiðinni frá Námaskarði austan Mývatns að Skjöldólfsstöðum sem og Vopnafjarðarheiði. Breyting þessi tekur gildi frá og með föstudegi 28. febrúar“, þ.e. tveimur dögum síðar. Eins og við vitum hefur verið mikill snjór á Fjöllum og sagt er: „Við hvern mokstur hleðst upp snjór við hlið vegar, göngin dýpka og því verður erfiðara að opna aftur við næsta mokstur og þess vegna nauðsynlegt að fækka mokstursdögum tímabundið til að gera það mögulegt að halda leiðinni opinni eins og hægt er við þessar aðstæður.“ Enn fremur er getið um það í tilkynningunni að svipað ástand sé á Fjarðarheiði og í Oddsskarði og að þar gæti einnig komið til einhverra takmarkana. Þetta var tilefni þess að ég lagði fram fyrirspurn þessa til munnlegs svars þótt hún komi þetta seint eða einum mánuði seinna: Eru uppi áform um frekari niðurskurð á vetrarþjónustu Vegagerðarinnar? Það var vegna þess að aðilar á þessu svæði voru mjög ósáttir við það sem væri í vændum ef gera þyrfti meira af því að minnka snjómokstur. Nú er það svo að í nútímasamfélagi er til dæmis fiskútflutningur mjög mikilvægur og er meðal annars keyrt frá Norðurlandi og austur til Reyðarfjarðar seinni partinn hvern einasta fimmtudag og um nóttina til að koma fiski í skip sem fer frá Reyðarfirði á föstudögum. Ástæðan fyrir fyrirspurn minni var líka sú að fiskútflytjendur höfðu miklar athugasemdir við það hvernig ætti að standa að þessum snjómokstri og að ekki hefði verið haft samráð við þá heldur fyrst og fremst samráð við þá sem þurfa að flytja mjólk. Það er sjálfsagt, en líka full ástæða til þess að hafa samráð við fiskútflytjendur. Eins og ég sagði brá mönnum mjög, var það virkilega að fara á þann veg að Fjarðarheiði, Oddsskarð, Fjöllin, Vopnafjarðarheiði o.fl. yrði lítið mokað? Það var ástæðan fyrir því að ég lagði fyrirspurnina fram. Ég vil geta þess að hún komst ekki að í óundirbúnum fyrirspurnum þegar ég hugðist leggja hana fram, en hún er hér nú og þótt það sé einum mánuði síðar 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspurnina og fyrir að fá tækifæri til að ræða þessi mál á þingi. Líkt og hv. þingmaður og fyrrverandi ráðherra samgöngumála þekkir byggir vetrarþjónusta Vegagerðarinnar á útgefnum og samþykktum snjómokstursreglum, eins og það er kallað. Í þeim kemur fram umfang þjónustunnar á hinum ýmsu köflum vegakerfisins, svo sem fjöldi snjómokstursdaga á viku og flokkur hálkuvarna. Hv. þingmaður þekkir það líkt og ég að það hefur auðvitað komið upp og verið eilítið erfitt að undanfarin ár hafa snjóþyngsl verið umtalsverð og meiri en oft áður og það hefur krafist mikillar hagræðingar og mikillar vinnu af hálfu Vegagerðarinnar að halda vel utan um það. Svo spurningunni sé svarað beint eru engin áform uppi um frekari niðurskurð á vetrarþjónustu Vegagerðarinnar. Þvert á móti eru það markmið mín sem ráðherra ríkisstjórnarinnar og Vegagerðarinnar, og ég veit að um það verður ekki ágreiningur á þingi, að auka vetrarþjónustuna enn frekar. Árlegur kostnaður vegna vetrarþjónustu Vegagerðarinnar er nú um 2,5 milljarðar kr. Á næsta ári er áætlað að bæta við um 500 millj. kr. þannig að um 3 milljörðum kr. verði varið í vetrarþjónustu. Þetta kemur fram í samgönguáætlun sem lögð hefur verið fram á þinginu. Ég vil segja í því samhengi að mikið hefur verið rætt að mikill niðurskurður hafi verið í vetrarþjónustu Vegagerðarinnar. Það er, líkt og fulltrúar fyrrverandi ríkisstjórnar þekkja, ekki alveg rétt vegna þess að reynt hefur verið að tryggja að þeim lið í verkefnum Vegagerðarinnar hafi verið haldið úti í samræmi við hversu mikil snjóþyngsl hafa verið víða á landinu. Eins og gefur að skilja getur komið til undantekninga á þjónustu og viðbrögðum við ástandi vegna sérstakra aðstæðna, en það er mat sérfræðinga Vegagerðarinnar að enn alvarlegra ástand geti skapast á ákveðnum leiðum ef ekki er brugðist við. Það hefur stundum skapað þá stöðu að þurft hefur að forgangsraða á annan hátt en við hefðum kannski kosið í áætlunum okkar. Ég treysti faglegu mati Vegagerðarinnar til að meta aðstæður hvað þetta varðar hverju sinni og til að tryggja þá þjónustu sem þegar hefur verið ákveðin, en umfram allt til að tryggja öryggi í umferðinni í öllum mögulegum aðstæðum allan ársins hring. Ég ítreka fyrri orð mín um að það stendur til að auka við vetrarþjónustu Vegagerðarinnar á næstu árum. Ég vona innilega að Alþingi taki undir það með mér þannig að okkur takist að vinna það í gegnum þá samgönguáætlun sem fyrir liggur. Það er mikilvægt, eins og hv. fyrirspyrjandi þekkir, að við reynum eftir fremsta megni að halda helstu leiðum landsins opnum og greiðfærum eftir því sem aðstæður leyfa. Það er auðvitað hryggilegt þegar það gerist á þeim leiðum sem hv. þingmaður nefndi að ekki tekst sérstaklega vel til í takmarkaðan tíma en það eru oft ákveðnar ástæður og forsendur fyrir því. Heilt yfir held ég að okkur takist þetta ágætlega þótt ástæða sé til að nefna það hér að kannski eigum við að ræða fyrir utan snjómoksturinn og vertrarþjónustuna að það er staðreynd, því miður, að viðhald á vegum okkar hefur mátt láta dálítið undan að undanförnu og við þurfum líka að reyna að efla og tryggja að þeir innviðir séu í lagi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál upp. Hv. þingmaður gerði ágætlega grein fyrir því hver var ástæðan fyrir fyrirspurn hans á sínum tíma. Ég held að mjög mikilvægt sé að við höfum hugfast að snjómokstursmál eru farin að skipta miklu meira máli en þau gerðu fyrir einhverjum árum eða áratugum síðan. Við, ríkisvaldið, sveitarfélög, atvinnulífið, höfum í miklum mæli verið að ýta undir aukna hagræðingu sem hefur falið í sér samþjöppun á ákveðnum svæðum sem kallar á auknar samgöngur. Þetta hefur verið gert á sviði heilbrigðisþjónustu, löggæslu, á mörgum sviðum og í því sambandi eru samgöngur algert lykilatriði í að tengja saman svæði. Ég fagna því þess vegna að áætlað er að auka fjárveitingar til snjómoksturs. Vonandi leiðir það til endurskoðunar á snjómokstursreglum vegna þess, og ég ítreka það, að það er gríðarlega mikilvægt í hinum dreifðu byggðum þar sem er oft um langan veg að fara og langt að sækja atvinnu 

Frú forseti. Ég ætla aðeins að koma inn í þessa umræðu og þakka hv. fyrirspyrjanda fyrirspurnina. Þó að það sé farið að birta sunnan lands eða öllu heldur létta til á götum borgarinnar er það ekki endilega svo að veðrið fari batnandi fyrir norðan og austan og vestan þar sem verst hefur verið hvað varðar snjómokstur og snjóalög. Þegar þessi fyrirspurn var lögð fram á sínum tíma þótti okkur framkvæmdin fullklaufaleg. Ég held að meiningin hafi ekki endilega verið sú að skerða þjónustuna mikið. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hversu háar fjárhæðir við erum að tala um í ófjármagnaðri vetrarþjónustu. Hversu mikið stendur út af, auk annars halla, sem ekki er fjármagnað? Hún talar um að bæta við 500 milljónum á næsta ári. Hvað verður um þetta ófjármagnaða á þessu ári? Verður það greitt upp af því viðbótarframlagi?

Hæstv. forseti. Ég vil, auk þess að geta þess sem ég hef áður fjallað um í þessari fyrirspurn, þakka ráðherra og þingmönnum fyrir þátttöku í umræðunni og ráðherra fyrir svörin og segja að fljótlega eftir að þessar tilkynningar bárust kom vegamálastjóri og einn fulltrúi með honum á fund þingmanna Norðausturkjördæmis þar sem farið var ákaflega vel yfir þetta mál. Við fengum meðal annars upplýsingar um að Vegagerðin væri að færa til tæki og að um leið og veðrinu slotaði og það færi að skána yrði farið í að ýta út þeim miklu ruðningum sem há snjómokstrinum hvað mest. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir það svar að engin áform séu um frekari niðurskurð á snjómokstri og um aukningu að ræða ef eitthvað er á næsta ári, og því ber að fagna, um 500 milljónir eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra. Það veitir sannarlega ekki af því og sá sem hér stendur þekkir að þetta hefur verið sífelld og mikil barátta. Við skulum hafa það í huga að á þeim vegum þar sem snjóalög eru kannski ekki eins mikil og á vegum sem við erum að tala um víða úti á landi er vegna breyttra veðurhátta mikil hálka og hálkuvörn og annað slíkt hefur aukist mikið. Ég held að það verði að viðurkennast, og viðurkennast af öllum, að fjárveiting til vetrarþjónustu hefur ekki aukist í takt við umferð og breytt veðurfar. Ég vil í lokin spyrja hæstv. ráðherra hvort þær 500 millj. kr. sem á að setja í vetrarþjónustuna á næsta ári, miðað við samgönguáætlun sem er nýbúið að leggja fram, séu nýir peningar sem koma inn, eða er það þannig að það sé fært frá stofnframkvæmdum? Það má þá segja að það sé ekki nýtt ef framlag til stofnframkvæmda er jafn lítið og mér hefur sýnst 

Virðulegur forseti. Ég þakka umræðuna og þeim hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í henni. Ég treysti því og vona, og það mun ekki standa á þeirri sem hér stendur að tryggja það, að samgöngumálin fái aukinn forgang og njóti þeirrar sérstöðu sem þau eiga að njóta í aðgerðum ríkisvaldsins. Ég er reyndar þeirrar skoðunar, og þá er ég ekki endilega að tala um ákveðna grunnþjónustu sem við viljum að ríkið komi að, að þegar kemur að innviðauppbyggingu sé fátt mikilvægara en treysta það og tryggja að fólk komist leiðar sinnar með þeim samgöngukostum sem við höfum upp á að bjóða. Ég tek undir með hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni sem nefndi áðan að þörfin fyrir slíka þjónustu væri meiri í dag en oft áður og kröfurnar eðlilega meiri. Það eigum við að skilja og sýna því virðingu. Hvað varðar það sem ég nefndi í svari mínu áðan og tveir hv. þingmenn hafa gert að umtalsefni vil ég að það komi alveg skýrt fram að umræðan hefur verið dálítið mikið þannig að það hafi verið skorið niður á undanförnum árum í vetrarþjónustu sérstaklega og ég var að árétta að það er ekki rétt. Það er að vísu alveg hárrétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að það hefur ekki verið aukning en það er heldur ekki sanngjarnt að halda því fram að það hafi verið sérstakur niðurskurður til þessara verkefna. Það hefur verið reynt að halda í horfinu og það hefur verið gert. Þegar við tölum um aukningu á næstu tveimur árum erum við að tala um það fjármagn sem þarf að bæta í samgönguáætlun til að samgönguáætlun haldi. Eins og þingheimur veit er það fjármagn ekki í samgönguáætlun núna sem hefði átt að vera þar á þessu ári. Til að bæta það upp þurfum við að bæta því fjármagni inn á árin 2015 og 2016, til að halda úti samgönguáætlun og geta sagt að samgönguáætlun hafi haldið. Eins og kemur fram í áætluninni er viðmiðið að því fjármagni verði forgangsraðað, bæði í viðhald og vetrarþjónustu.

Virðulegur forseti. Nýlega var greint frá því í fréttamiðlum að fólk sem hafði í hyggju að giftast í kirkju hér í bæ, nánar tiltekið í Háteigskirkju, hefði þurft frá að hverfa vegna þess að hjólastólaaðgengi fyrir svaramann tilvonandi brúðar var ekki tryggt. Beiðni parsins til prestsins og safnaðarins eða starfsmanna kirkjunnar um að útvega svokallaðan ramp til að leysa málið var ekki mætt. Nú hlýtur fólki að bregða við því að í stefnumótun kirkjunnar í málefnum fatlaðs fólks frá árinu 2010 sem finna má á vef þjóðkirkjunnar kemur fram, með leyfi forseta, að markmiðið sé að „efla þjónustu kirkjunnar við fatlað fólk í samfélaginu, aðstandendur þess og þau sem starfa að málefnum fatlaðra“. Eins segir um stefnuna: „Íslenska þjóðkirkjan er kirkja allra þeirra sem henni vilja tilheyra. Þjóðkirkjan leggur til grundvallar kristinn mannskilning sem felur í sér virðingu fyrir ólíkum einstaklingum. Mikilvægt er að þjóðkirkjan hafi þann skilning að leiðarljósi í samskiptum sínum við söfnuðinn, leggi áherslu á að sérstaða einstaklinga sé virt og að kirkjan hafi svigrúm til að mæta fólki í samræmi við þarfir þess.“ Enn fremur segir, frú forseti: „Þjóðkirkjan tryggi öllum þegnum landsins aðgengi að helgihaldi og öðrum þáttum kirkjustarfs með því að: aðgengi hreyfihamlaðra að byggingum og vettvangi kirkjustarfs sé tryggt, tæknileg hjálpartæki séu til staðar og vel nýtt, kirkjan auki möguleika fatlaðs fólks á þátttöku í kirkjustarfi og nýti þannig styrkleika ólíkra einstaklinga til að efla samfélagið innan hennar.“ Þetta eru fögur orð og fögur fyrirheit en marklaus nema farið sé eftir þeim. Þetta nýlega tilvik sem ég vitnaði í hér að framan er því miður ekki einsdæmi. Við vitum því miður dæmi þess að fötluð börn hafi ekki fermst vegna lélegs aðgengis og áhugaleysis aðila innan kirkjunnar til að koma til móts við mismunandi þarfir þeirra. Í ljósi þessa og þess að íslenska ríkið leggur til drjúgan hluta rekstrarfjár kirkna landsins vil ég spyrja hæstv. innanríkisráðherra: Hefur verið gerð úttekt á aðgengi fatlaðs fólks að kirkjum og safnaðarheimilum á landinu og ef svo er, hver var niðurstaða þeirrar úttektar og hvernig verður henni fylgt eftir? Ef slík úttekt hefur ekki farið fram, má þá vænta þess að hún verði gerð?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál hér upp. Ég ætla eins og spurningarnar voru bornar fram að gera mitt besta til að svara þeim. Ég vil í upphafi taka fram að ég tel að það sem hér er nefnt sé mjög mikilvægt, og mikilvægt að huga að því og tryggja það sem hv. fyrirspyrjandi nefndi um að auðvitað viljum við og það er sjálfsagt og eðlilegt að tryggja gott aðgengi fólks að þessari starfsemi eins og annarri. Spurt var hvort gerð hefði verið úttekt á aðgengi fatlaðs fólks að kirkjum og safnaðarheimilum á landinu. Um það er að segja að haustið 1990 var gerð úttekt á aðgengi að kirkjum Reykjavíkurprófastsdæma. Úttektina önnuðust prestur fatlaðra fyrir hönd þjóðkirkjunnar og þáverandi ferlimálafulltrúi Öryrkjabandalags Íslands. Úttektin sýndi - það er auðvitað langt síðan þessi úttekt var gerð - að verulegra úrbóta væri þörf og var gengið í það strax á haustmánuðum 1990 að fylgja því eftir að bætt væri úr þessu aðgengi á höfuðborgarsvæðinu. Í þeim kirkjum sem reistar hafa verið á þessu svæði á undanförnum árum hefur þess verið gætt að kröfum um aðgengi fatlaðra sé mætt eins og í öðrum opinberum byggingum. Samkvæmt upplýsingum sem ráðuneytið aflaði frá presti fatlaðra sem starfar á vegum þjóðkirkjunnar bjóða flestar kirkjur á höfuðborgarsvæðinu nú upp á ágætisaðgengi fyrir fatlaða þótt vissulega megi gera betur. Sérstaklega var nefnt í þeim upplýsingum sem við fengum að í mjög fáum kirkjum hafi kirkjubekkir verið teknir út til að fólk sem notar hjólastóla geti setið og haft aðgengi að kirkjunni. Það var nefnt sérstaklega. Hins vegar kom einnig fram í þeirri skoðun sem ráðuneytið gerði vegna þessarar fyrirspurnar að ekki hefur verið gerð sérstök könnun á aðgengi í kirkjum landsbyggðarinnar. Í höfuðstöðvum landsins og stærri plássum er aðgengi víða gott þótt þar mætti líka bæta úr eins og ég nefndi áðan. Hins vegar eru þó nokkrar kirkjur landsins gamlar sveitakirkjur og þar er talið afar erfitt að breyta aðgengi. Ég vil upplýsa líkt og hv. fyrirspyrjandi kom inn á að á grundvelli framkvæmdaáætlunar í málefnum fatlaðs fólks til ársins 2014 sem Alþingi samþykkti í formi þingsályktunartillögu 11. júní 2012 tók Samband íslenskra sveitarfélaga að sér að afla gagna um stöðu húsnæðismála hjá sveitarfélögum, þar á meðal um aðgengi að opinberum byggingum. Í nóvember 2013 voru lagðar spurningar fyrir þau 15 þjónustusvæði fatlaðs fólks sem landið skiptist í. Spurt var hvort gerð hefði verið úttekt innan þeirra hvað varðar meðal annars aðgengi að opinberum byggingum. Samkvæmt upplýsingum sem innanríkisráðuneytið hefur nýlega fengið er þessi vinna komin af stað í tíu af þessum 15 þjónustusvæðum en í hinum fimm er annaðhvort úttekt í vinnslu eða ekki enn hafin. Í seinni spurningunni spurði hv. þingmaður hvort vænta mætti slíkrar úttektar ef hún hefði ekki farið fram. Þá vísa ég til þess sem ég hef þegar svarað og þeirrar vinnu sem nú er í gangi hjá sveitarfélögunum og minni líka á að þjóðkirkjan hefur markað sér stefnu í málefnum fatlaðra þar sem segir skýrt að unnið verði að því „að fatlaðir njóti aðgengis að kirkjum, helgiathöfnum og kirkjustarfi og geti tekið virkan þátt“ í því. Þar eru taldir upp þrír þættir sem skipti sérstaklega miklu máli sem eru að aðgengi hreyfihamlaðra að kirkjum og safnaðarheimilum sé tryggt og nauðsynleg aðstaða fyrir hendi, að tækjabúnaður og hjálpargögn séu til staðar og aðgengileg og að túlkaþjónusta sé í boði. Þá vil ég einnig taka fram og upplýsa þingheim um að biskup Íslands hvatti nýlega til þess í bréfi til allra sóknarpresta og sóknarnefndarformanna landsins að skoða gaumgæfilega hvernig aðgengi fatlaðra er háttað í kirkjum, safnaðarheimilum og öðrum þeim húsakynnum sem þeir hafa umsjón með. Mun prestur fatlaðra meðal annars leiðbeina við þá skoðun og úttekt á hverjum stað. Í sama bréfi hvatti biskup til þess að leitað yrði aðstoðar á þessu sviði til fleiri fagaðila um málefni fatlaðra svo gera mætti aðgengi að kirkjum og safnaðarheimilum sem best. Ef í ljós kemur að gera þurfi breytingar eða bragarbót á aðgengi hvatti biskup til að leitað yrði allra leiða til að hrinda þeim í framkvæmd sem allra fyrst. Það er margt í gangi hvað þetta varðar en augljóst að betur má ef duga skal. Ég treysti því að unnið verði að því sem sveitarfélögin eru að gera núna, því sem prestur fatlaðra hefur forgangsraðað í þágu fatlaðra og því sem biskup hefur hvatt til. Ég tek undir það, eins og ég sagði áðan, að ég tel mikilvægt að þessi mál séu skoðuð vel og vandlega. Ég treysti því að kirkjan meti á hvern hátt hægt sé að fylgja eftir þessari stefnumótun og ég mun fylgjast með þessari vinnu frá þjóðkirkjunni og afla mögulegra upplýsinga um niðurstöðu þeirrar vinnu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég verð að segja að sú úttekt sem var gerð haustið 1990 á þessum málum á höfuðborgarsvæðinu kallar á það, og vil taka undir með hv. þingmanni og fyrirspyrjanda, að það verði gerð ný úttekt og ekki bara á höfuðborgarsvæðinu heldur landinu öllu. Allir eiga að geta sótt kirkju þótt þeir glími við fötlun. Ég hvet hv. þingmann til að taka þetta mál áfram upp og ráðherrann vegna þess að þetta er nokkuð sem ráðherra þessa málaflokks á að hafa forgöngu um að koma í lag og koma af stað einhverri áætlun um hvernig þetta verði lagfært. Ég verð að segja að mér fannst sláandi þær upplýsingar sem komu fram hjá hv. þingmanni, að þess séu dæmi að fötluð börn hafi ekki fermst vegna þess að aðgengi sé ábótavant í kirkjum landsins. Ég vil segja aftur í lokin að það er gríðarlega 

Frú forseti. Aðgengi er víðfeðmara hugtak en svo að það snúist einvörðungu um það að komast inn eða út úr byggingum. Aðgengi snýst um að geta tekið þátt í samfélaginu. Aðgengi er raunar forsenda þátttöku. Til þess er nauðsynlegt að líta þegar úttektir eru gerðar á aðgengi, ekki bara hvort fólk komist inn í byggingu heldur ekki síður hvort fólk geti tekið þátt í þeirri félagslegu athöfn sem í byggingunni fer fram því að í þátttökunni felst hið raunverulega aðgengi.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Eins og ráðherra nefndi er ekkert nýtt að það sé verið að kanna þessi mál. Þessi skýrsla frá 1990 er orðin það gömul að ætla mætti að eitthvað hefði þokast. Í nýbyggðum kirkjum er hugað að þessum málum fyrir fram en það er ótækt að fólk sem vill til dæmis gifta sig eða skíra börnin sín í ákveðnum kirkjum þurfi frá að hverfa af því að aðbúnaður sé ekki fyrir hendi eins og þarna átti við, faðir brúðarinnar gat ekki leitt dóttur sína upp að altarinu. Það er mjög sorglegt. Kannski er búið að gera nóg af úttektum. Kannski þarf að fara að taka aðeins fastar á málum. Ef til vill getur hæstv. ráðherra gert það með því að skilyrða fé til kirkjunnar, setja það á oddinn að þessi mál séu löguð. Oftast nær er frekar lítið mál að bæta þetta aðgengi, t.d. í kirkjum á höfuðborgarsvæðinu. Þetta á ekki að vera það mikið mál og það er okkur til vansa að hafa ekki hlutina í lagi. Það þarf að gera gangskör að því.

Virðulegur forseti. Ég held að við þurfum ekkert að takast á um það, ég held að um þetta sé góð sátt og allir sammála um það, alveg sama hvar í flokki þeir eru og alveg sama hvar þeir standa yfirleitt í samfélaginu. Líkt og nefnt var áðan er aðgengi forsenda þátttöku og aðgengi á að vera til staðar fyrir alla í kirkjum landsins og öllum opinberum byggingum. Ég held að það sé enginn ágreiningur um það. Hins vegar er hárrétt sem kemur fram hjá hv. þingmönnum hér að það hefur tekið lengri tíma en við hefðum viljað sjá það taka. Við hefðum viljað að þetta hefði gerst fyrr. En til að afsaka aðeins kirkjuna líka eða útskýra það, af því að hér var sagt að þetta ætti ekki að vera mjög flókið og það þyrfti að fara að eyrnamerkja fjármagn í það, að á undanförnum árum hefur kirkjan mátt þola umtalsvert meiri skerðingu á fjárframlögum, þ.e. sóknargjöldum sem kirkjan telur eiga að vera lögbundið framlag til hennar starfsemi, en öll önnur starfsemi á vettvangi innanríkisráðuneytisins. Það er ansi erfitt að gera meiri kröfur til kirkjunnar en við höfum gert á þeim tímum sem kirkjan hefur upplifað undanfarið. Við skulum halda því til haga. Ég er sammála þeim sem hér hafa talað um að þetta sé mikilvægt. Ég er líka sammála um að það þurfi að forgangsraða í þágu þess. Á sama tíma verðum við þá að útdeila fjármagninu þannig að kirkjan geti ráðið við það verkefni. Það er forsenda þess að við því verði orðið. Hún hefur reynt að halda uppi hefðbundnu kirkjustarfi og það þekkja allir. Fyrrverandi forsætisráðherra var meðal annars búinn að viðurkenna það í bréfi til kirkjunnar að það hefði verið of hart gengið gagnvart kirkjunni og að niðurskurður til starfsemi hennar hefði verið meiri en hefði verið sanngjarnt og eðlilegt. Á þeim tímum er ekki hægt að ætlast til þess að kirkjan fari í miklar framkvæmdir. En ég er alveg sammála öllum sem hér hafa tekið til máls um að þetta er forgangsverkefni. Við skulum halda því vakandi og lifandi og ég skal eins og ég sagði áðan fylgjast fast með því en ég bið menn um að sýna örlítinn skilning á tímum þar sem fjármagn hefur verið lítið. Ég vona að kirkjunni auðnist að forgangsraða kröftuglega í þágu þessa á næstu missirum.

Hæstv. forseti. Enn einu sinni neyðist ég til að spyrja út í framkvæmdir við Dettifossveg. Ég spurði síðast hæstv. innanríkisráðherra 11. nóvember síðastliðinn vegna þess að þá var ekki farið að bjóða út og þess vegna fýsti mig að vita hverju það sætti að ekki var boðið út þar sem búið var að fjalla um undirbúning og þann tíma á árinu. Þá sagði hæstv. ráðherra m.a., með leyfi forseta: „Þess vegna var ákvörðun tekin í lok júní“ - þ.e. á síðasta ári - „um að fresta útboði þar til í vetur“ - þ.e. nú í vetur - „með það í huga að hægt yrði að hefja framkvæmdir næsta vor.“ - Þ.e. núna í vor. Það bólar ekkert á útboðinu þó að fjármunir séu til í samgönguáætlun en 600 milljónir voru í verkið árið 2013 og aðrar 600 milljónir árið 2014 og síðustu 600 milljónirnar áttu að koma árið 2015. Þá átti framkvæmdum að ljúka við seinni hluta Dettifossvegar, sem er í kringum 30 kílómetra leið. Fyrri hlutinn af Dettifossvegi var unninn á einum mesta erfiðleikatíma Íslandssögunnar hvað ríkisfjármál og annað slíkt varðar og voru veittir peningar til að gera þá miklu og góðu framkvæmd sem heldur betur hefur skilað sér, en seinni hlutinn er eftir og um það er verið að ræða hér. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að mér finnst með öllu óásættanlegur sá mikli dráttur sem hefur verið á því að bjóða verkið út. Það er tilefni þess að ég spyr hæstv. ráðherra út í þetta núna. Forgangsröðun miðað við samgönguáætlun hefur ekki verið breytt. Sú áætlun sem samþykkt var 19. júní 2012 er í gildi og eftir henni hefur verið unnið. Hvers vegna er ekki boðið út? Er það vegna þess - og það er ein spurning mín til hæstv. ráðherra - að á síðasta ári voru teknir peningar af Dettifossvegarframkvæmdinni í viðhald malarvegar sem átti svo að skila til baka núna en kemur ekki í þeirri samgönguáætlun sem nú hefur verið lögð fram á Alþingi? Sem mér sýnist vera frekar rýr í roðinu miðað við fyrstu yfirsýn hvað varðar verklegar framkvæmdir. Spurningar mínar eru einfaldlega: Hvers vegna er ekki búið að bjóða út framkvæmdir við seinni hluta Dettifossvegar? Hvenær er fyrirhugað að bjóða verkið út?

Virðulegur forseti. Ég vil aftur, vegna þess að hv. þingmaður hefur áður nefnt þessi mál hér, nota tækifærið til að þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir að halda málinu lifandi á þingi sem hann hefur gert mjög ötullega. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er ekki gott hversu lengi verkið hefur tafist og að mörgu leyti algerlega óásættanlegt. Ég hefði viljað óska að það hefði gengið hraðar fyrir sig en það hefur gert. Hins vegar er ekki einungis við þá sem hér stendur að sakast í því vegna þess að tekin var ákvörðun um það af hálfu framkvæmdaraðila og Vegagerðarinnar síðasta vor að fresta því að fara í útboð á þeim tíma. Talið var að það hafi verið, eins og kom fram í svari mínu þegar við ræddum þessi mál síðast ef ég man rétt í nóvember, vegna þess að það var mat framkvæmdaraðilanna að það væri komið of langt inn í þann tíma og að það þyrfti að auglýsa málið á Evrópska efnahagssvæðinu o.s.frv. og það væri of flókið. Nú ætla ég ekki að fara yfir það hver ástæðan var nákvæmlega fyrir því en þannig var lendingin á þeim tíma. Við ræddum síðan þessi mál, eins og hv. þingmaður þekkir, ítarlega í nóvember síðastliðnum og vorum sammála um mikilvægi þess að tryggja það í komandi samgönguáætlun að haldið yrði áfram með verkið. Hv. þingmaður og aðrir hv. þingmenn höfðu þá eðlilega áhyggjur af því að sú frestun þýddi að verkið væri komið í einhverja biðstöðu. Ég sagði þá að ég mundi beita mér fyrir því að svo yrði ekki og treysti því að menn mundu ná saman um að haldið yrði áfram með þetta mikilvæga verk. Þannig er niðurstaðan sem betur fer, að ríkisstjórnin hefur nú að tillögu minni ákveðið að leggja fram þingsályktunartillögu um samgönguáætlun, sem þingmenn þekkja hér, árin 2014–2016. Þar kemur fram að 1. áfangi í seinni hluta Dettifossvegar, þ.e. norðurhlutinn, skuli unninn á árinu 2014. Það þýðir að um það bil 3,5 kílómetrar á Dettifossvegi næst norðausturvegi verður boðinn út á allra næstu vikum og miðað verði við að framkvæmdum á því svæði ljúki í haust. Í samgönguáætluninni er síðan miðað við að áfram verði unnið að framkvæmdum árin 2015 og 2016 og þeim ljúki þá. Ég endurtek það sem ég sagði áðan að ég hefði svo gjarnan viljað að þetta verkefni hefði gengið fyrr fram. En miðað við það, eins og ég sagði í fyrri umr. þegar við ræddum vegaframkvæmdir og samgöngumál, að fjármagn til samgöngumála á þessu ári er ekki eins hátt og stefnt hafði verið að varð eitthvað undan að láta. Þess vegna er ég afar sátt við það og í raun og veru stolt af því að það skyldi hafa tekist að halda þessu verkefni inni. Það var ekki sjálfgefið en það hafðist og tókst þannig að verkinu verður áfram haldið. En það er alveg hárrétt að það verður ekki unnið eins hratt og til stóð og tekur eilítið lengri tíma. - Ég er aðeins að reyna að tala hærra en þeir sem eru að tala í salnum þannig að ég held því áfram, 

Frú forseti. Ég kem hingað einfaldlega til að taka undir með hv. þm. Kristjáni L. Möller og lýsa miklum vonbrigðum og mikilli óánægju með tillögu að nýrri samgönguáætlun. Ég tel að þessi framkvæmd fái herfilega útreið sem er ekki sanngjörn. Það sem hefur gerst er mjög slæmt. Jafn sett verkefni í gildandi samgönguáætlun hafa ekki fengið sambærilega meðferð. Auðvitað gleðst maður yfir því þegar verkefni annars staðar eða hvar sem er eru boðin út en það er ekki sanngjarnt að með verk eins og þetta, sem búið er að bíða svo lengi eftir og komið var með framkvæmdafjárveitingar fyrir í gildandi samgönguáætlun fyrra árs og þessa árs, sé dregið og dregið að bjóða út á sama tíma og önnur jafn sett verk í samgönguáætlun fara af stað. Svo er mönnum refsað með því að þynna verkið út í fjögur ár. Það verður ekki fyrr en væntanlega seint á árinu 2017 sem þetta klárast miðað við  Ég lýsi mikilli 

Frú forseti. Ég tel að þessi vegaframkvæmd sé lykilvegaframkvæmd á norðausturhorninu. Sá bútasaumur sem hefur verið á því að klára þennan veg er okkur öllum hreinlega til vansa. Ég tek auðvitað góðan vilja hæstv. ráðherra alvarlega. Ég held að við munum öll leggja okkur fram um að reyna að hjálpa henni að standa við þau skýlausu orð sem hún gaf hérna áðan. Á norðausturhorninu höfum við séð ferðaþjónustu fleygja fram og raunar alveg verið með ólíkindum hversu mjög frumkvöðlar þar víðs vegar, á Húsavík, Raufarhöfn, Akureyri og um allt kjördæmið, hafa látið að sér kveða. Þar er núna mesta hvalaskoðun sem starfrækt er í heiminum og út frá Húsavík eru margvíslegar ferðir í boði og vegurinn sem við höfum beðið eftir svo lengi er einn af þeim sem er algerlega nauðsynlegur til að búa til það perluband sem er ferðalagið á milli þeirra glæsilegu náttúrusvæða sem þar er að finna.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér hér hljóðs er sú að ég vil leggja mikla áherslu á að þetta verk verði sett á forgangslistann hjá hæstv. ráðherra. Mér heyrist það vera þar. Þetta snertir auðvitað líka uppbygginguna í ferðaþjónustunni og þá stefnumörkun sem þar hefur verið hvað varðar heilsársferðaþjónustu sem víðast um landið. Þar er Dettifossvegur auðvitað alger lykilframkvæmd í því að gera Norðurland að perlunni sem við viljum að það sé. Þar með fjölgum við þeim mikilvægu seglum sem við höfum til þess að byggja upp heilsársferðaþjónustu sem víðast um landið. Ég vil leggja á þetta þunga áherslu og 

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem tóku þátt í þessari umræðu og hæstv. ráðherra fyrir svarið þó að ég hafi oft verið ánægðari með svör hæstv. ráðherra, eins og 11. nóvember í fyrra þegar mér fannst svarið vera mjög flott, glæsilegt, þess efnis að verkið yrði boðið út. Nú er sem sagt komið í ljós að það á að teygja þetta verk yfir á lok árs 2017, sem er algerlega óásættanlegt eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon orðaði, og bjóða út 3,5 kílómetra næst norðausturvegi sem er smákafli af þessari 30 kílómetra leið. Ég ítreka það sem ég sagði og hér hefur komið fram, m.a. hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni hvað varðar ferðaþjónustuna, að þegar við settum fyrri hlutann í gang var skrifað að þetta ætti að gerast í beinu framhaldi. Því miður varð ekki hægt að bjóða verkið út í einum áfanga, eins og ég hafði áhuga á þá sem samgönguráðherra en ekki láta það taka lengri tíma. Það tókst því miður ekki, en síðan hafa þessar tafir orðið. Ég segi alveg eins og er, virðulegi forseti, það er rétt sem hér hefur komið fram að það eru ekki nægjanlegir peningar veittir núna árið 2014, skánar aðeins á næsta ári en engan veginn nægjanlega. Ef tekið er mið af nýframlagðri samgönguáætlun taka Norðfjarðargöng og framkvæmdir við Bakka, sem ákveðið var á síðasta kjörtímabili, næstum því helminginn af þeim 8 milljörðum í heild sem varið verður til stofnkostnaðarframkvæmda á næsta ári. Virðulegi forseti. Ég hvet hæstv. ráðherra og vil spyrja hér í lokin hvort ekki geti komið til greina að breyta þessu og bjóða verkið allt út í heild sinni þó að það taki tvö, þrjú ár eins og hér er sett inn. Það væru klár skilaboð. Verkið er komið í útboð, það er búið að skrifa undir verksamning og ef eitthvað gerist í samgönguáætlun á næstu árum 

Virðulegur forseti. Ég fagna hvatningunni og tek hana mjög alvarlega. Ég tel reyndar, eins og ég sagði hér í byrjun máls míns, að ágætlega hafi til tekist þrátt fyrir að ég sé auðvitað alveg sammála því að farsælast hefði verið að málið hefði verið klárað og það fyrir nokkuð löngu síðan. Þess vegna get ég ekki tekið undir og finnst reyndar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon frekar ósanngjarn þegar hann leyfir sér að skella skuldinni á þessa ríkisstjórn. Ég minni þennan hv. þingmann á að ákvarðanir um þessa frestun voru teknar sl. vor. Annars hefði verið gengið frá útboði fyrr. Við komum að verkinu þannig að ekki var hægt að fara í útboðið vegna þess að það var ekki tilbúið. Ég ætla ekki að eyða orku eða orðum í það. Ég tek undir það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði. Málið er okkur öllum til vansa. Það skrifast á reikning okkar allra. Það er svolítið ódýrt að henda boltanum núna á þann stað sem hv. þingmaður gerði í þessu máli vegna þess að ég er algerlega einlæg í því, og treysti því að hv. þingmenn séu það líka, að vilja klára verkefnið. Það er ekki rétt sem kom fram í máli hv. þingmanna að til stæði að ljúka framkvæmdum í lok árs 2017. Það stendur til að ljúka framkvæmdum í lok árs 2016. Vonandi tekst það fyrr. Ég stefni að því með öllum ráðum að tryggja það. 

Virðulegur forseti. Klukkan sex síðdegis og aftur klukkan hálfsjö boðaði forseti Alþingis þingflokksformenn á sinn fund. Það var gert til þess að greina frá því að fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins vilji ekki mæla fyrir skuldafrumvörpum ríkisstjórnarinnar á morgun, þriðjudag, eins og ákveðið var fyrir rúmlega viku síðan. Auðvitað hefur hæstv. fjármálaráðherra engin brýnni verkefni á morgun en að mæla fyrir frumvörpum sem snúast um 150 milljarða kr. En þetta kemur sér ákaflega illa því að gert var samkomulag um þessa umræðu fyrir löngu síðan og við í stjórnarandstöðunni vildum greiða því sérstaklega leið að frumvörpin kæmust fljótt á dagskrá þannig að hægt væri að ljúka umræðunni á miðvikudag og koma málunum til nefndar. Þar sem ríkisstjórnin treystir sér ekki til að mæla fyrir eigin frumvörpum á morgun þá tekst ekki að ljúka umfjölluninni í þessari viku. Þar með tefst um viku að málin komist til nefndar til umfjöllunar þar. Það er því miður bara við ríkisstjórnina að sakast, en maður hlýtur að spyrja sig: Er það bara viðkvæmni hæstv. forsætisráðherra fyrir því að 1. apríl er á morgun sem starf Alþingis er sett í uppnám 

Virðulegi forseti. Ég þurfti nú að láta segja mér það þrem sinnum að til stæði að breyta dagskrá morgundagsins þar sem ætlunin var að mæla fyrir frumvörpum ríkisstjórnarinnar um skuldaleiðréttingar, stórmál ríkisstjórnarinnar, aðalkosningaloforð síðustu kosninga, málið sem beðið hefur verið eftir. Ákveðið var að mæla fyrir þeim á morgun og ég þurfti að láta segja mér það þrem sinnum hér áðan að komið hefði fram á þingflokksformannafundi að ekki gengi að mæla fyrir málunum af því að það væri 1. apríl. Þetta er auðvitað ekki boðlegt, herra forseti. 
             Ef fólk hefur ekki meiri trú á málatilbúnaði sínum en svo, ef fólk trúir ekki á þau mál sem það setur fram meira en svo að það geti ekki mælt fyrir þeim þann 1. apríl þá gef ég bara ekkert fyrir trú og sannfæringu á þann málstað, herra forseti.

Virðulegur forseti. Þetta er náttúrlega ámátleg staða sem við horfumst í augu við núna. Verið er að breyta dagskrá þingsins nánast fyrirvaralaust af einhverjum undarlegum ástæðum. Og hvaða mál var það sem átti að vera á dagskrá á morgun? Það var stærsta mál ríkisstjórnarinnar. Það var málið sem ríkisstjórnarflokkarnir létu kjósa sig á þing fyrir. Það var málið sem báðir flokkarnir hafa verið iðandi í skinninu eftir að fá að færa fram til þjóðarinnar. En nú er okkur tilkynnt, þrátt fyrir að búið hafi verið að ganga frá dagskránni á þingflokksformannafundum hér í morgun, og búið að halda þingflokksfundi þar sem búið er að skipta verkum með fólki - nei, klukkan 18 áttar fólk sig allt í einu á dagatalinu og þá kemur fram sú ósk að breyta dagskrá þingsins gjörsamlega. Virðulegur forseti. Þetta er svo hlægilegt að ég held að það verði lengi í minnum haft.

Virðulegi forseti. Í síðustu viku funduðu forsætisráðherra og fjármálaráðherra með okkur formönnum stjórnarandstöðuflokkanna og kynntu okkur hugmyndirnar um skuldaniðurfellingu. Þeir báðu um gott veður fyrir vegferð þeirra mála hér á þingi og vildu helst geta mælt fyrir þeim þá þegar á föstudaginn síðasta. Okkur þótti það ekki ganga því að við vildum fá að geta lesið málin. En við höfum greitt fyrir því að hægt verði að fara í gegnum þessi mál núna og koma þeim strax til nefndar, því að það skiptir máli að vinnsla þeirra geti hafist sem fyrst. Það er nákvæmlega það sem við erum að reyna að hjálpa ríkisstjórninni við, að koma þessum málum til nefndar. Að það skuli vera ríkisstjórnin sjálf og forustumenn hennar sem afþakki það að koma þessum málum til nefndar vekur auðvitað upp hjá manni spurningar: Hvað liggur að baki? Er verið að reyna að búa til sumarþing? Er verið að reyna að tefla málum í tvísýnu? Er verið að reyna að eyðileggja meðferð mála hér í þinginu? Það eru engin skynsamleg rök fyrir þessu. Ég trúi því ekki að menn séu svo viðkvæmir fyrir því að hlegið verði að þeim fyrir það aprílgabb sem þessi frumvörp auðvitað eru, 

Virðulegi forseti. Mér finnst nú hálfleiðinlegur þessi gauragangur sem er byrjaður hérna þar sem maður er búinn að bíða í allan dag eftir að fá að ræða við stjórnarandstöðuna um leiðbeiningarskyldu Tryggingastofnunar og félagsvísa. Ég veit ekki betur en að stjórnarliðar hafi einmitt beðið um að fá að mæla fyrir málinu fyrir helgi en stjórnarandstaðan gat ekki séð ástæðu til þess að verða við þeirri beiðni. Við höfum síðan eytt deginum í að ræða um einhvern fjölda fyrirspurna sem stjórnarandstöðunni þótti mjög mikilvægt að koma á dagskrá núna á mánudegi. Nú hefur komið fram að framsögumaður málsins getur ekki mælt fyrir málinu á morgun. Ég held að það sé rétt og alveg í anda þess ef við viljum bæta vinnubrögðin hérna að við öndum aðeins rólega og reynum að tala saman og ekki endilega bara hér í ræðustól.

Virðulegi forseti. Það var nú lágmark í síðustu viku að stjórnarandstaðan fengi meira en rétt tæpan sólarhring til þess að fara yfir þessi stóru mál áður en fyrir þeim yrði mælt hér, þess vegna dróst það fram yfir helgi. En ég er mjög undrandi á þessum fréttum, ég er bara að heyra af því núna í umræðum um fundarstjórn forseta að menn treysti sér ekki til þess að standa með málum sínum 1. apríl. Snýst þetta um dagsetninguna? Þetta hlýtur bara að vera grín, virðulegi forseti. Ef svo er þá getur ekki verið að hér geti yfir höfuð verið nokkur dagskrá 1. apríl. 

Herra forseti. Það er ekki oft sem ég hef á síðustu 23 árum í þessum sal orðið nálægt því kjaftstopp.  Herra forseti. Hér hefur stjórnarandstaðan lagt sig fram um að lýsa því yfir að hún muni ekki stöðva framgang þessara mála. Hún hefur t.d. samið um það að ósk stjórnarliða að frumvörpin verði rædd saman, hún hefur sagt algjörlega skýrt að hún muni stuðla að því að málin komist til nefndar sem fyrst til þess að fá málefnalega umfjöllun. En það er spéhræðsla hæstv. forsætisráðherra og hugsanlega annarra ráðherra sem kemur í veg fyrir að hægt sé að ræða mikilvægasta frumvarp sögunnar, ef marka má orð hæstv. forsætisráðherra.

Herra forseti. Ég get nú sagt svipað og síðasti ræðumaður nema bara að ég get sagt að í 31 ár hef ég varla upplifað svona pínlega uppákomu hér á þingi, það er nokkrum árum betur en hv. þm. Össur Skarphéðinsson getur státað af. Þetta er alveg með endemum vandræðalega hallærislegt og að það skuli ekki vera fyrr en undir kvöld mánudaginn 31. mars sem það rennur upp fyrir stjórnarliðum að daginn eftir er 1. apríl. Það er nefnilega yfirleitt þannig að 1. apríl kemur á eftir 31. mars. Og að fara að setja þá það samkomulag eða þann ramma sem búið var að ná hér utan um þingstarfið í þessari viku í fullkomið uppnám er náttúrlega alveg ótrúlegt. Hvað með það þó að það sé 1. apríl? Jú, jú, einhverjir hefðu kannski fundið hjá sér þörf til að gera létt grín að því í byrjun en svo hefði það verið búið og við hefðum væntanlega getað átt hér málefnalega umræðu um þessi stóru mál á morgun og miðvikudaginn, en það er eyðilagt með þessu. Ég spyr þá virðulegan forseta eins og fleiri þingmenn hér hafa gert: Hvaða grínmál verða þá á dagskrá á morgun? Hvaða mál eru þá nógu léttvæg til þess að þau megi ræða 1. apríl?

Virðulegi forseti. Það er eiginlega ekki hægt annað en að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað. Auðvitað veltir maður því fyrir sér fyrst þetta ber svona seint að hér í dag, klukkan 18, hvaða annað mál sé svona mikilvægt sem hæstv. ráðherra þarf að sinna og ber svona ótrúlega seint að að hann sjái sér ekki fært að vera hér á morgun. Þetta er auðvitað bara ótrúverðugur málflutningur, það er ekki hægt að segja neitt annað. Og eins og sagt var áðan þá þarf ekki að vera með neina spéhræðslu í sambandi við 1. apríl, hann kemur og fer árlega eins og við vitum og þá er ýmislegt gert sér til gamans. En auðvitað hugsar maður það sama og nokkrir hv. þingmenn: Hvaða mál er þá þess virði að það sé rætt á morgun ef heimsmetið er ekki á dagskránni og ekki má ræða það, hvaða annað mál má þá ræða? Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra sagði áðan að 

Virðulegi forseti. Mér þykir nú innlegg hæstv. félagsmálaráðherra ekki vera mjög hjálplegt í umræðu hér á þessu kvöldi. Það liggur fyrir að formenn stjórnarflokkanna óskuðu eftir samvinnu við stjórnarandstöðuna um meðferð mála. Við buðum fram úrlausn í því efni sem formenn stjórnarflokkanna þáðu, þeir þáðu það að koma málinu á dagskrá og ræða það. Við lögðum á það áherslu að við mundum ekki standa í vegi málsins og að hægt væri að koma því til nefndar eftir eðlilega umræðu hér. En til þess þurftum við auðvitað að fá að kynna okkur málið fyrir fram, það var eðlilegt að við fengjum tækifæri til að lesa og fá sérfræðinga í heimsókn til þess að fara yfir málið. Það hefur okkur nú gefist færi á að gera og við erum tilbúin til umræðunnar á morgun. Ég verð að segja alveg eins og er að ef ríkisstjórnin ræður ekki við að ræða sitt stærsta mál er það annaðhvort ótrúlegur skortur á hugrekki og ótti um að engin innstæða sé fyrir málatilbúnaðinum eða skipuleg aðför að þingstörfunum hér og tilraun til að hleypa þeim upp og 

Virðulegi forseti. Á miðvikudaginn þegar tala á um þetta mál að því er virðist hefst þingfundur klukkan 15. Það þýðir að við höfum ekkert ægilega langan tíma til þess að ræða málið við 1. umr., þ.e. áður en það fer inn í nefnd. Nú liggur fyrir að stjórnarandstaðan svokallaða vill gjarnan hraða málinu þannig að það komist í nefnd og fái faglega umfjöllun sem fyrst, það liggur fyrir. En annaðhvort hefur hæstv. forsætisráðherra ákveðið að við þurfum ekki það mikinn tíma hérna til þess að ræða málið þótt það sé stærsta kosningamál kjörtímabilsins eða að hann hefur ákveðið að það sé allt í lagi að nefndin fjalli ekki um málið fyrr en í næstu viku. Og þetta virðist hæstv. forsætisráðherra ákveða að gera vegna eigin viðkvæmni, vegna þess að hann getur ekki hugsað sér að ræða málið 1. apríl, að því er virðist. Það er ekkert því til fyrirstöðu að ræða þetta mál á morgun og við ættum að gera það til að afgreiða það sem fyrst, sem fyrst, segir meðlimur stjórnarandstöðunnar, svokallaður, ítreka ég.

Hæstv. forseti. Ég hélt eitt augnablik áðan, þegar hv. þingmenn komu með þessi tíðindi inn í þingsal til okkar sem vorum að leggja fram fyrirspurnir og ræða fyrirspurnir við ráðherra, að hv. þingmenn væru að þjófstarta 1. apríl og ætluðu að fara að láta okkur hlaupa 1. apríl svona snemma sem hér vorum inni og gátum ekki fylgst með. En ég verð að líta á það sem alvöru þegar það er komið í hámæli núna að skuldamálið stóra, heimsmetið, verði ekki rætt á morgun vegna spéhræðslu ríkisstjórnarinnar út af þessu litla máli sem átti að vera svo stórt. Virðulegi forseti. Ég vil líka benda á að dagskrá þingsins var breytt m.a. út af þessu. Á morgun og á miðvikudag og fimmtudag áttu að vera nefndadagar en morgundagurinn og miðvikudagurinn eru núna þingdagar til að ræða mál. Ríkisstjórnin er mjög sein með öll mál. Virðulegi forseti. Ef hér er á ferðinni spéhræðsla vegna 1. apríl varðandi heimsmetsmálið, stóra skuldaleiðréttingamálið, þá held ég að við verðum að fara aftur til 1. apríl í fyrra og athuga hvort það geti verið að hæstv. forsætisráðherra hafi lofað 300 milljörðunum í skuldaleiðréttingu, en við föttuðum það bara ekki þá. Virðulegi forseti. Mér sýnist hæstv. ríkisstjórn vera eitt stórt 

Virðulegur forseti. Þau hrannast hér upp, heimsmetin. Þau gerðu það strax eftir kosningar þegar hæstv. forsætisráðherra talaði um heimsmet í skuldalækkunum, heimsmet í efnahagsaðgerðum o.s.frv. Síðan hafa bæst við ný heimsmet; heimsmet í fylgistapi ríkisstjórnar, aldrei hraðar, aldrei hefur ríkisstjórn misst fylgi eins hratt, og í dag 31. mars 2014 bætast við tvö heimsmet. Til hamingju með það. Heimsmet í kjarkleysi og heimsmet í spéhræðslu. 
            

Virðulegi forseti. Ég er nú svolítið á sömu nótum, ég held að þetta sé heimsmet í vandræðagangi.  Virðulegi forseti. Ég vona nú að þér segið mér að þetta sé allt misskilningur og ég vakni rétt strax og geti skemmt mér yfir þessum fáránlega draumi.

Hæstv. forseti. Mér leið nú eins og hv. þm. Kristjáni L. Möller, ég hélt að það væri einhver sem vissi ekki hvernig ætti að láta menn hlaupa apríl þann 1. apríl, að það væri þjófstartað, byrjað degi of snemma, vegna þess að það hvarflaði ekki að mér að það væri rétt að menn væru búnir að breyta dagskrá út af dagsetningunni. Mig langar að spyrja hæstv. forseta, svo að ég fái svarið beint: Hver er skýringin á breytingu á dagskránni? Er það rétt að það sé vegna þess að það er 1. apríl á morgun? Mig langar líka að gera að umtalsefni það sem hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra dró hér fram, að það hafi verið krafa stjórnarandstöðunnar að nú á mánudegi yrði svarað munnlegum fyrirspurnum, eins og verið væri að sóa tímanum með því. Síðasta mánudag var ekki munnlegur fyrirspurnatími, sem þó er venja samkvæmt starfsreglum þingsins. Það er eitthvað undarlegt ef það telst orðið óeðlilegt að vera með fyrirspurnir á þessum degi, ég er búinn að bíða hér í allan dag eftir því að komast að með fyrirspurn mína. Við höfum átt hér mjög ánægjulegan fund í dag, 

Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra greindi frá því hér fyrr í umræðunni að þetta hefði verið að ósk flutningsmanna málsins.

Herra forseti. Ógæfu þessarar ríkisstjórnar verður allt að vopni. Mér dettur nú í hug draumur formanns Vinstri grænna  Ef ríkisstjórnin er virkilega þannig stödd að hún sé hrædd um að verða að athlægi í þessari umræðu þá held ég að hún verði miklu meira í kastljósinu vegna þess að hún þorir ekki að fara fram með málið 1. apríl. Ég tel að tími sé kominn til þess að hæstv. ríkisstjórn fari á sjálfstyrkingarnámskeið. 
            

Virðulegi forseti. Mig langar að vita hvort það séu einhverjar efnislegar ástæður fyrir því að það þurfi að fresta þessu. Við höfum spurt en engin hafa svörin verið, sem er nú reyndar gegnumgangandi mynstur hér á hinu háa Alþingi. Er hæstv. forsætisráðherra veikur? Ef svo er þá er það skiljanlegt, ekkert mál. Þá mun hæstv. fjármálaráðherra flytja málið.  Mér finnst eins og hæstv. forsætisráðherra hunsi ranga mótlætið. Það skiptir engu máli þótt málið sé flutt 1. apríl. Það skiptir hins vegar máli að það sé flutt fyrr en seinna. Hæstv. ráðherra ætti að taka þessa gagnrýni nærri sér og hunsa eitthvert smávægilegt grín vegna 1. apríl. Það skiptir engu máli og hefur greinilega aldrei skipt neinu máli hér á hinu háa Alþingi. Mig langar að spyrja, vegna þess að ég er nú enn þá tiltölulega nýr þingmaður: Þarf ekki samkvæmt þingsköpum að gefa upp einhverja ástæðu fyrir þessu?

Virðulegur forseti. Fyrsta apríl-frumvörpin, eins og skuldafrumvörp ríkisstjórnarinnar hljóta að heita eftir þessa ótrúlegu uppákomu, eru þannig úr garði gerð að eðlilegt er að hæstv. forsætisráðherra vilji ekki að mælt sé fyrir þeim 1. apríl. En það er ótrúlegt að forseti Alþingis láti bjóða sér upp á það að dagskrá Alþingis 1. apríl 2014, sem kynnt var á fundi þingflokksformanna 31. mars, þ.e. í morgun, og síðan kynnt fyrir öllum þingflokkum á Alþingi á þingflokksfundum eftir hádegi, hafi reynst vera aprílgabb, því að það er náttúrlega nákvæmlega það sem er að gerast hér. Dagskráin stenst ekki og ráðstafanir sem þingmenn hafa gert til þess að undirbúa mál og annað þess háttar standast ekki. Það verður að gera mjög alvarlegar athugasemdir við að svona sé staðið að málum, sérstaklega vegna þess að hér er um að ræða stór og brýn hagsmunamál sem ég hefði ekki haldið að mundi 

Virðulegi forseti. Mig langaði að taka upp mál við hæstv. ráðherra sem snýr að leiðbeiningarskyldu Tryggingastofnunar. Ástæðan er sú að þegar síðast var fjallað um málið fyrir nefnd, þ.e. í velferðarnefnd, um breytingar á lögum um almannatryggingar, komu mjög sterkt fram þau sjónarmið frá umsagnaraðilum að þrátt fyrir að leiðbeiningarskyldan hafi verið í lögum í þó nokkuð langan tíma telja margir að það sé vandkvæðum bundið að fylgja henni almennilega eftir. Ég ætla ekki að fara út í það að sakast við nokkurn mann sökum þessa heldur vil ég miklu frekar eiga orðastað við hæstv. ráðherra um það hvernig við getum bætt þarna úr. Það er einfaldlega þannig að þeir sem sækja sér þjónustu Tryggingastofnunar, t.d. þeir sem skyndilega verða veikir, þeir sem verða fyrir slysum, eru á mjög erfiðum stað í lífi sínu, takast á við breyttar aðstæður og þess vegna eru það þung spor að þurfa líka að sinna því að leita eftir upplýsingum um rétt sinn. Þetta er þjónustustofnun og þá ber okkur stjórnmálamönnum sem að þeirri þjónustustofnun stöndum, þjónustustofnun sem á að gæta réttinda borgaranna, að tryggja að hún hafi þau verkfæri sem á þarf að halda til að rísa undir skyldum sínum og þar með talið þessari leiðbeiningarskyldu. Það sem ég hef líka orðið vör við er að frjáls félagasamtök á sviði velferðarmála eru mikið með þessi verkefni á sinni könnu, þ.e. að leiðbeina félagsmönnum sínum í gegnum kerfið, ef svo má að orði komast. Því vildi ég spyrja hæstv. ráðherra þeirrar spurningar hvort hún teldi að framkvæmd leiðbeiningarskyldu Tryggingastofnunar samkvæmt 37. gr., sem nú er, en var áður 4. mgr. 52. gr. laga um almannatryggingar, sé viðunandi eða hvort ráðherra sé sammála mér í því að við þurfum að styrkja stofnunina sjálfa svo að hún geti staðið undir skyldum sínum samkvæmt lögum. Ég held að við hér inni séum öll þeirrar skoðunar að best sé að Tryggingastofnun hafi sem best úrræði til að geta risið undir þessari skyldu þannig að sú umbreyting í lífi fólks að þurfa að leita réttar síns á þennan hátt og þurfa að reiða sig á hið opinbera hvað varðar lífsviðurværi fái sem mestar og bestar upplýsingar frá Tryggingastofnun strax á fyrstu stigum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrirspurn hennar um leiðbeiningarskyldu Tryggingastofnunar. Hv. þingmaður spyr hvort hún sé viðunandi eða hvort ráðherra telji að styrkja þurfi stofnunina svo að hún geti risið undir lögbundnum skyldum sínum. Það er afstaða mín að eftir áralangan niðurskurð hjá held ég flestum stofnunum ríkisins sé svo sannarlega nauðsyn að styrkja starfsemi þeirra allra. Það er rík leiðbeiningarskylda í almannatryggingalögunum, eins og hv. þingmaður fór í gegnum, til viðbótar við það sem almennt gildir um leiðbeiningarreglur stjórnvalda í stjórnsýslulögum. Þær skyldur fela meðal annars í sér að starfsmenn stofnunar eiga að kynna sér vel aðstæður umsækjenda og þeirra sem njóta lífeyrisgreiðslna hjá stofnuninni enda er staða þeirra oft viðkvæm vegna veikinda og erfiðrar félagslegrar stöðu. Starfsmönnum ber líka að leiðbeina þeim sem til stofnunarinnar leita um rétt þeirra og ávallt skal við meðferð máls skoða stöðu og réttindi umsækjenda heildstætt. Leiðbeiningarskyldan nær til fleiri laga en þeirra sem hún starfar eftir, almannatryggingalaganna, en verið er að hnykkja á því með lögunum sem samþykkt voru á Alþingi í lok janúar sl. Þar má nefna barnalög, lög um málefni aldraðra og lög um félagslega aðstoð. Einnig var sú breyting gerð að stofnuninni er nú skylt að skoða stöðu og réttindi umsækjenda eða greiðsluþega heildstætt. Ég tel það afar mikilvægt til að koma í veg fyrir að umsækjendur fari á mis við réttindi sem þeir gætu átt tilkall til, t.d. greiðslur úr lífeyrissjóðum. Það kom einmitt inn sérstakt ákvæði hvað það varðar að umsækjendur um lífeyri hjá Tryggingastofnun ættu líka að kanna og sækja réttindi sín hjá lífeyrissjóðum. Starfsmenn Tryggingastofnunar hafa reynt að leggja áherslu á að sinna leiðbeiningarskyldu sinni eins vel og hægt er og samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér virðist hún gera það á viðunandi hátt. Það er hins vegar afar brýnt að stofnunin hafi hæft starfsfólk sem er fært um að leiðbeina og aðstoða fólk varðandi réttindi sín. Lagaumhverfið er mjög flókið, hvort sem maður fæst við veikindi eða starfar á þingi þarf að reyna að skilja hið flókna lagaumhverfi. Það þarf mjög oft að skoða fleiri en ein lög, svo sem almannatryggingar, réttindi lífeyrissjóðanna um félagslega aðstoð og fjárhagsaðstoð sveitarfélaga o.fl. Það kunna að koma upp mistök og við fáum oft að heyra af þeim, jafnvel í fjölmiðlum, en það má hins vegar minna á að stofnunin hefur í kringum 70 þús. viðskiptavini. Þeir hafa lagt áherslu á það hjá Tryggingastofnun að reyna að bæta aðgengi almennings að þjónustu stofnunarinnar, sérstaklega rafrænt, leggja meiri áherslu á upplýsingar og jafnvel með eigin síðu þar sem viðskiptavinir stofnunarinnar hafa aðgang að gögnum. Það held ég að hafi mælst mjög vel fyrir hjá 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, en vandinn er að mínu mati sá að ég er ekki sammála hæstv. ráðherra og þeirri niðurstöðu hennar að staðan sé viðunandi. Ég held að hún hafi í raun aldrei verið það. Það eru frjáls félagasamtök á sviði velferðarmála sem hafa talað um það í mörg herrans ár, meira að segja áður en til niðurskurðar kom, sem við þekkjum því miður allt of vel. Ég held þess vegna að við eigum að reyna að ná hér þverpólitískri samstöðu - okkur hefur tekist það í ýmsum málum og ef ekki í þessu máli, í hverju þá? - um að styðja við stofnunina til að hún geti bætt þarna úr. Þar eigum við að kalla til þau frjálsu félagasamtök sem þekkja þjónustuna miklu betur en við sem erum hér inni, vegna þess að lögin eru flókin. Þetta er tyrfið umhverfi og það verður aldrei einfalt, það getur ekki orðið það vegna þess að þetta eru ólíkir hópar fólks sem stofnunin þjónustar sem býr við ólíkar aðstæður. Ég held að þegar fólk kemur og þarf á þjónustu stofnunarinnar að halda verðum við að tryggja að stofnunin taki viðkomandi einstakling að sér og sjái um mál hans og geri það á sem bestan hátt. Ég held líka að ef mönnum tekst að setja, hvað það nú var, Íslandsmet í upplýsingabyltingu, appið sem á að nota eða tölvukerfið á bak við skuldalækkanirnar, þá hljóti menn að geta sett upp svipað kerfi fyrir þá sem leita á náðir Tryggingastofnunar þar sem fólk þarf að skrá sig og stofnunin heldur síðan utan um einstaklingana í framhaldinu. Við hljótum að geta náð saman um þetta. Þeir umsagnaraðilar sem fjölluðu um 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir tillögu hennar og munum við eflaust skoða þær. Ég vil hins vegar benda á að á vef Tryggingastofnunar, eins og ég var að reyna að koma að áðan, eru Mínar síður þar sem viðskiptavinir stofnunarinnar hafa aðgang að gögnum er þá varða, þeir geta skoðað gögn eins og greiðsluskjöl, greiðsluáætlanir og önnur bréf, breytt og skilað tekjuáætlun vegna lífeyris, fengið bráðabirgðaútreikning lífeyris, séð stöðu við uppgjör bóta og sent fyrirspurnir og fylgigögn svo eitthvað sé nefnt. Ég vona svo sannarlega að stofnunin muni halda áfram að sinna því. Ég held að það sé alveg rétt að það er oft verið er að gagnrýna þá þjónustu sem opinberar stofnanir veita. Tryggingastofnun hefur svo sannarlega fengið sína gagnrýni. Hún hefur bent á að það er gífurlegur fjöldi viðskiptavina hjá Tryggingastofnun og spurningin er hvort best sé að koma fyrir þess háttar ráðgjöf sem verið er að kalla eftir frá hagsmunasamtökum hjá Tryggingastofnun eða hvort betra sé að styðja við til dæmis þá félagsþjónustu sem má finna hjá sveitarfélögunum. Við höfum verið að skoða möguleikann á því, og ég kynnti það í ríkisstjórn í dag, að fara í ákveðnar kerfisbreytingar sem snúa að stuðningsumhverfinu við þá félagsþjónustu sem sveitarfélögin veita þar sem við tökum barnaverndarmálin, við tökum þjónustu við fatlað fólk, við tökum þjónustu við aldraða, innflytjendur og reynum þannig að tryggja betur gæði og eftirlit með þeirri þjónustu sem er veitt í gegnum félagsþjónustuna. Spurning er hvort þetta geti verið eitt af því. Það er svo sannarlega til staðar viðleitni, það er verið að reyna að bæta þjónustuna. Það væri skemmtilegra að geta notað sterkara lýsingarorð en „viðunandi“ um þjónustu Tryggingastofnunar, en eins og hv. þingmaður kannast mjög vel við hafa ekki verið til miklir fjármunir undanfarin ár. Vonandi eru bjartari tímar fram undan.

Hæstv. forseti. Skömmu eftir hrunið sem er nú oft miðað við sem tímatal skipaði þáverandi ráðherra félags- og tryggingamála svokallaða velferðarvakt þar sem settur var af stað rýnihópur til að meta stöðu velferðarmála í samfélaginu, fylgjast með, reyna að hafa púlsinn á því sem var að gerast á þeim tíma og vega og meta hvernig grípa ætti inn í einstaka þætti. Það kom fljótlega fram í allri þessari vinnu að víðast í stjórnkerfinu vantar tölfræði, það vantar samtímaupplýsingar þannig að hægt sé að meta hvaða áhrif ákvarðanataka á hverjum tíma hefur á hið daglega líf, m.a. í velferðarkerfinu. Í framhaldi af þessari vinnu var í félags- og tryggingamálaráðuneytinu, seinna velferðarráðuneytinu, sett í gang vinna að gerð félagsvísa, þ.e. að safna saman á einn stað upplýsingum sem tengdust heilsufari fólks og heilbrigðismálum almennt, húsnæðismálum, efnahags- og félagslegum þáttum, skuldamálum o.s.frv. Út úr þessu kom öflug skýrsla þar sem farið var yfir stöðuna en hún hafði þann galla að hún var miðuð við ákveðna punktstöðu og kom frá mörgum stöðum. Það kostaði gríðarlega vinnu að safna þessum upplýsingum á einn stað. Í framhaldi af þessu kom fram sú hugmynd að framlengja þetta með því að fá Hagstofuna til að vinna að slíkum félagsvísum, vinna úr þessu gagnasafni, safna því reglulega saman og hafa upplýsingar á þriggja mánaða fresti um stöðu mála. Þetta endaði með því að gerður var samningur milli velferðarráðuneytisins og Hagstofunnar um að vinna að þessum félagsvísum. Sá samningur var gerður í desember 2012 og í framhaldinu voru ákveðnar fjárveitingar til verkefnisins og ráðinn starfsmaður. Hugmyndin var sú að þessir félagsvísar yrðu síðan birtir í tengslum við hagtölur eins og hverjar aðrar upplýsingar um það hvernig samfélagið gengi. Það átti ekki eingöngu að meta hagvöxt heldur einnig félagslega stöðu á hverjum tíma og þannig væri hægt að fá breiðari umræðu um það hvernig samfélaginu reiddi af. Nú er liðinn nokkuð langur tími og þessir félagsvísar hafa ekki komið fram en ég treysti á og veit raunar að það er búið að ráða starfsmann á Hagstofuna og það hefur verið unnin töluvert mikil vinna. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hver staðan sé á þessari vinnu samkvæmt samningi við Hagstofuna frá því í desember 2012 og hvenær áætlað sé að birta þessa félagsvísa, þá í hvaða formi þeir verði birtir og hversu oft á ári.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni kærlega fyrir þessa fyrirspurn. Hún hefur sannarlega verið þess virði að bíða hér í allan dag eftir að fá að svara henni því að þetta er mjög merkt verkefni sem á uppruna sinn í velferðarvaktinni. Hugsunin þar, eins og hv. þingmaður ræddi um, er að megintilgangurinn væri að birta saman á einum stað tölulegar upplýsingar til að auðvelda stjórnvöldum og almenningi að fylgjast með þróun og breytingum í samfélaginu. Þarna er lögð áhersla á að birta tölur um tiltekna hópa og aðstæður þegar það á við og þá væri hægt að skoða áhrif opinberra aðgerða og þjóðfélagsbreytinga á einstaklinga og þjóðfélagshópa og einnig að draga fram stöðu þeirra sem verst standa í samfélaginu. Ef þið hafið ekki kynnt ykkur þessa félagsvísa hvet ég ykkur endilega til þess. Þeir eru birtir árlega á vef ráðuneytisins. Eins og hv. þingmaður fór í gegnum spyr hann um stöðuna á vinnu við félagsvísa samkvæmt samningi við Hagstofu Íslands frá því í desember 2012 sem og um það hvenær birting félagsvísa sé áætluð, í hvaða formi og hversu oft á ári. Ég er þegar búin að nefna að það er áætlað að birta þá árlega á vef ráðuneytisins. Eftir að velferðarráðherra, væntanlega núverandi hv. þm. Guðbjartur Hannesson, fór með minnisblað fyrir ríkisstjórn var tekin ákvörðun um að ganga frá samningi við Hagstofu Íslands. Þá réð Hagstofan sérfræðing til að vinna að uppfærslu og þróun félagsvísanna. Frá því að Hagstofan tók við vinnunni við gerð félagsvísanna hafa þeir verið uppfærðir og birtir á vef velferðarráðuneytisins, Félagsvísar 2013, 2. útgáfa. Sú ákvörðun var tekin að 2. útgáfa Félagsvísa yrði óbreytt frá 1. útgáfu Félagsvísa frá því í febrúar 2012 en í 3. útgáfu verða hins vegar gerðar ákveðnar breytingar. Það er unnið að þeim í samstarfi við Hagstofuna. Sérfræðihópurinn með fulltrúum ráðuneyta og háskólasamfélagsins hefur tekið til starfa samkvæmt ákvæðum samningsins sem var undirritaður og hans hlutverk er þá að rýna félagsvísana og meta tilefni til nauðsynlegra breytinga á núverandi efnisþáttum þeirra. Eins og ég nefni er sem sagt áætlað að birta þá árlega en það verða líka valdar töflur og myndir úr félagsvísunum sem verða birtar oftar en árlega á vef Hagstofu þar sem það er gerlegt og því til viðbótar verður útgáfa fjórum sinnum á ári samkvæmt ákveðnum efnisflokkum þar sem farið verður á dýptina í einstökum flokkum. Efnisflokkarnir eru sex: börn, lífskjör, húsnæðismál, heilsa, atvinna og virkni og félagsvefur. Birtingin verður þannig á vef Hagstofunnar og er 1. útgáfa áætluð nú í apríl 2014 um húsnæðismál. Það er stefnt að eins mikilli samtímabirtingu og hægt er. Að baki félagsvísanna verður gagnagrunnur aðgengilegur öllum til vinnslu og skýringargögn. Ég held að þetta hafi verið mjög gott framtak, mikilvæg ábending sem var brugðist við frá velferðarvaktinni. Hér má til dæmis finna mjög áhugaverðar upplýsingar um húsnæðisstöðu, mismunandi heimili með börnum eða án barna, upplýsingar um leigjendur og hvort þeir fái húsaleigubætur, upplýsingar um skuldirnar, atvinnuleysisbætur, útskriftir og heilsu fólks. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt því að við erum sífellt að fá fram meiri og meiri upplýsingar og rannsóknir sem sýna það og staðfesta að staða fólks í samfélaginu og aðstæður sem til dæmis börnin okkar alast upp við skipta verulega miklu máli. Nýlega las ég um rannsókn í tímaritinu Science þar sem fylgst var frá árinu 1972 með tveimur hópum barna úr fátækum fjölskyldum. Í fyrsta lagi átti í rannsókninni að fjalla um það hvort aukinn stuðningur, betra fæði og leikskóli gæti leitt til þess að börnin yrðu gáfaðri. Rannsóknin hefur sýnt það núna rúmlega 40 árum seinna að þetta leiddi ekki bara til þess að börnin yrðu gáfaðri og stæðu sig betur í skóla heldur urðu þau líka miklu heilbrigðari. Það hvernig við búum að fjölskyldum okkar og heimilunum, og þar af leiðandi þessar tölur sem koma fram í Félagsvísunum, skiptir verulega miklu máli fyrir stjórnvöld og samfélagið í heild til að móta ákvarðanir sínar. Takk kærlega fyrir þetta framtak.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin en það eru nokkur atriði sem vekja undrun mína. Markmiðið var náttúrlega að birta tölur, þ.e. Hagstofan tók að sér að uppfæra tölurnar árlega, en ég staldra við þetta ákvæði sem hæstv. ráðherra vísaði í, fimmta atriðið í markmiði samningsins, að sérfræðihópur félagsvísa skilgreindi í samvinnu við Hagstofu samtímabirtingu efnahagstalna og félagstalna með ákveðnum skilgreindum útgáfudagsetningum. Síðan er talað um að afhending niðurstaðnanna verði í febrúar, maí, ágúst og nóvember á hverju ári. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við náum þessu það langt að þetta verði eins og hagtölurnar, þ.e. að maður fái stöðuga uppfærslu og þannig stöðuna á samfélaginu á hverjum tíma. Ég geri mér grein fyrir að ekki er hægt að hafa allar upplýsingar í öllum tölum en það þyrfti að búa til einhvers konar mælikvarða á íslenskt samfélag þannig að þegar við tökum stórar ákvarðanir eins og hér átti að ræða á morgun, skuldaleiðréttingarnar, getum við metið hvaða áhrif þær hafi á samfélagið. Getum við séð einhverjar breytingar, hvernig er brugðist við o.s.frv.? Ég veit að Hagstofan er með það mál sem sérverkefni en það hefur einmitt verið gallinn á allri tölfræði að það hefur alltaf kallað á einhver sérstök átök að fá upplýsingar um stöðuna á hverjum tíma. Það hefur ekki verið sjálfvirkur mælikvarði með raunupplýsingum um það hvað er að gerast í samfélaginu, hvaða áhrif hinar og þessar aðgerðir hafa haft á það. Þetta hefur oft kallað á endalaust þvarg um tölur, stöðuna á málum og hvernig hlutir hafa þróast. Þannig hefur það meira að segja verið jafnvel þegar við erum að ræða um atvinnuleysi af því að við erum með tvenns konar tölur um það, frá Vinnumálastofnun og Hagstofu. Hugmyndin með þessu er að sammælast um hvað við mælum 

Virðulegi forseti. Það er synd að fleiri félagar hv. þingmanns og fyrrverandi velferðarráðherra skuli ekki hafa áhuga á þessu merka verkefni sem fyrrverandi ráðherra kom að í sinni ráðherratíð, en við hæstv. innanríkisráðherra og starfandi þingflokksformaður Framsóknarflokksins sýnum að minnsta kosti þessu merka framtaki áhuga. Hvað varðar birtinguna á félagsvísunum er það sem ég fjallaði hér um í samræmi við það samkomulag sem var undirritað í lok árs 2012. Þar er talað um að fjórum sinnum á ári eigi Hagstofan að afhenda velferðarráðuneytinu tölulegar niðurstöður og önnur gögn sem stofnunin hefur uppfært. Þá er tilgreint hvenær á að afhenda þessi gögn. Eftir að við fáum þau er báðum aðilum frjálst að birta niðurstöðuna opinberlega og hagnýta hana með öðrum hætti. Hagstofan hefur þá líka rétt á að birta án takmarkana hagtölur vegna reglulegrar starfsemi sinnar samkvæmt birtingaráætlun á vefsíðu sinni. Fyrsta viðmiðunarár þessara hagtalna í félagsvísunum var árið 2011 þannig að þetta er nokkurn veginn í samræmi við það samkomulag sem var gert. Hér eru líka tilgreind ákveðin markmið. Það sem ég vil fá að bæta við er að þarna eru mjög mikilvæg gögn tekin saman. Ég er alveg sammála því að það sé mjög mikilvægt að við séum að horfa til félagsvísanna en ekki bara þessara hefðbundnu hagtalna sem við erum svo miklu vanari að fjalla um. Ég vonast til þess að þetta verði einmitt meðal þeirra gagna sem við á Alþingi og stjórnvöld munum nýta til að taka ákvarðanir um það hvernig best sé að ráðstafa þeim fjármunum sem við höfum, sérstaklega í ljósi þess að við erum að fá síendurtekið betri gögn og rannsóknir sem segja okkur að við getum haft mjög mikil áhrif