Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Við fjárlagaafgreiðsluna á síðasta Alþ. var samþ. heimíld til þess að ábyrgjast lán til þess að koma í veg fyrir, að nokkrir togarar yrðu fluttir úr byggðarlögum, þar sem þeir hafa verið reknir. Þessi heimild hefur verið notuð. En þegar farið var að athuga þessi mál nánar en búið var áður en heimildin var samþ., þá kom í ljós, að þannig var ástatt um fjárhag Bæjarútgerðar Siglufjarðar, að þess var enginn kostur að bjarga henni úr örðugleikunum með þeirri heimild, sem í fjárl. var gefin. Til þess þurfti miklu víðtækari ráðstafanir. Var þá um tvennt að velja fyrir ríkisstj., annaðhvort að horfa upp á það aðgerðalaust, að tveir togarar yrðu seldir þaðan brott, ellegar að gefa út í samráði við þá flokka, sem hana styðja, eftir því sem til náðist, brbl. um að veita Siglufjarðarbæ meiri stuðning til þess að halda skipunum en gert var ráð fyrir í fjárlagaheimildinni. Vegna þess neyðarástands, sem ríkir í atvinnumálum Siglufjarðarkaupstaðar af ástæðum, sem öllum eru kunnar, þá tók stj. þann kostinn að afla sér þessarar heimildar með brbl., og liggja þau nú hér fyrir hv. Alþ. til staðfestingar. Það kom og í ljós, að á svipaðan hátt var ástatt um togaraútgerðarfyrirtæki Seyðfirðinga, en þó ekki alveg eins illa. Það þurfti minni fjárhæð til þess að bjarga því í bili en Siglufjarðarútgerðinni, en þó svo, að alls ekki var hægt að bjarga Seyðisfjarðarútgerðinni eða réttara sagt koma í veg fyrir, að togarinn yrði þaðan fluttur, með þeirri heimild, sem í fjárl. var. Þurfti því einnig að bæta við ábyrgðarheimild vegna Seyðisfjarðar. Þess vegna hljóða brbl. ekki aðeins um aðstoð handa Siglufirði, heldur einnig Seyðisfirði, eins og hv. þm. hafa vafalaust komið auga á. Ég vil leyfa mér að leggja til, að þessu máli verði vísað til hv. fjhn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég vil á engan hátt bera brigður á, að rétt sé frá skýrt af hæstv. fjmrh. um ástandið á þeim stöðum, sem frv. fjallar um, og nauðsyn þess að gera þær ráðstafanir, sem í frv. greinir, til þess að afstýra því, að atvinnutæki séu flutt burt úr þessum bæjum. En þar sem hæstv. ráðh. drap á réttilega, að í fjárlögum yfirstandandi árs væri sérstök heimild í þessu skyni og fjárupphæð tiltekin, þá hefði mér þótt viðkunnanlegra, að hann hefði gert grein fyrir því, hvernig sú heimild hefur verið notuð og hvers vegna ekki var hægt að láta nægja að fella þessa staði inn undir heimild fjárlaganna. Frá því greindi hann ekki. Ég vil þó ekki bera brigður á, að full nauðsyn hafi verið fyrir hendi til þessara aðgerða, en vænti þess, að hæstv. ráðh. láti þinginu í té skýrslu um, hvernig heimildin í fjárl., sem hann drap á, hefur verið notuð. En í þessu sambandi vildi ég mega vekja athygli hæstv. fjmrh. á því, að auglýstir hafa verið til sölu samkv. kröfu stofnlánadeildar a.m.k. tveir, ef ekki fleiri stórir vélbátar á Ísafirði. Jafnframt vildi ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvort ríkisstj. geti ekki gert einhverjar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir það, að þessi nauðsynlegu skip verði seld burt úr bænum. Enginn vafi er á því, að það eru alveg jafnríkar ástæður fyrir hendi til þess að koma í veg fyrir, að vélbátar séu fluttir burt eins og togarar, þar sem atvinnulífið byggist, t.d. á Ísafirði, a.m.k. að jafnmiklu leyti á vélbátunum eins og á þeim togurum, sem þar eru staðsettir. Ég vænti, að svo opin augu sem ríkisstj. hefur haft fyrir nauðsyn og þörf Siglufjarðar og Seyðisfjarðar í þessu efni, þá megi einnig vænta þess, að henni sé ljóst, hver nauðsyn er fyrir hendi á Ísafirði í sambandi við þetta mál. Ég sé, að hv. þm. Ísaf. hefur flutt á þskj. 31 till. til þál. um heimild til ríkisábyrgðar allt að 5 millj. kr. til þess að byggja dráttarbraut á Ísafirði. Það er vissulega nauðsynjamál og án efa mikið hagsmuna- og áhugamál bæjarbúa allra, að það nái fram að ganga. En lítið samræmi finnst mér í því og lítil skynsemi, ef það er látið reka á reiðanum af hæstv. ríkisstj., hvort þau atvinnutæki, sem nú eru í bænum, eru seld burt, því að hætt er við; að slík dráttarbraut sem þessi fengi lítið að gera, ef bátaútvegurinn á Ísafirði legðist að miklu eða öllu leyti niður. Ég hef leyft mér að vekja athygli hæstv. ráðh. á þessu máli og þeim vanda, sem Ísfirðingar eiga nú við að stríða í þessu efni, í von um, að skilningur hæstv. ríkisstj. á nauðsyn þessa staðar sé engu minni en skilningur hennar á nauðsyn þeirra bæjarfélaga, sem frv. fjallar um.



Út af orðum hv. þm. vil ég taka fram, að ég hef ekki hér hjá mér lista yfir það, hvaða togaraútgerðir fengu ábyrgð samkv. heimildinni í fjárl. og hve mikið hver. En ég get upplýst það, að þegar hv. fjvn. gerði það að sinni till., eftir uppástungu ríkisstj. í fyrra, að þessi heimild yrði veitt í fjárl., þá lágu fyrir upplýsingar um það, hverjir hefðu þörf fyrir slíka aðstoð, og eins konar áætlun um það, hvernig heimildin yrði notuð. Það var sem sé gert ráð fyrir því, að hún gæti skipzt nokkuð jafnt á milli þeirra, sem hlut áttu að máli. Og ég get lýst því yfir, að framkvæmdin á heimildinni var höfð í samræmi við það, sem fyrirhugað var í fjvn. En það kom sem sagt í ljós, að það, sem þar var áætlað, dugði hvergi nærri Siglufjarðarútgerðinni og ekki heldur Seyðisfjarðarútgerðinni, en öðrum útgerðum, sem áttu að fá aðstoð, dugði þetta til þess, að þær hafa haldið skipunum fram að þessu. Varðandi vélbátana er það að segja, að vitaskuld er ekki hægt að ganga inn á það sem algilda reglu, að stj. sé skylt að koma í veg fyrir eigandaskipti á vélbátum eða að vélbátar flytjist eða togarar úr einum stað í annan. Mér er vel kunnugt, að það hefur staðið til að ganga að nokkrum vélbátaeigendum á Ísafirði. Mér er það vel kunnugt vegna þess, að stj. hefur einmitt nú um alllangantíma komið í veg fyrir, að þetta yrði gert, af því að stj. leit svo á, að það væri nokkur ábyrgðarhluti að láta slík eigendaskipti og brottflutning á bátum fara fram eins og ástatt hefur verið á Ísafirði. Ég mun ekki gefa hér neina yfirlýsingu um þetta mál, en það mun verða tekið til athugunar, hvort stj. hefur frekari afskipti af því en enn er orðið eða ekki. Fram að þessu hafa afskiptin verið þau, að komið hefur verið í veg fyrir, að uppboðið færi fram, og það hefur verið hægt að gera það með því að semja um fresti. En auðvitað er ekki endalaust hægt fyrir stofnlánadeildina að fresta innheimtu sinni, eins og gefur að skilja. Það er ekki hægt að nota þá aðferð nema takmarkaðan tíma, því að innheimta hennar verður að ganga sinn gang.



Hér er að ræða um brbl., sem útgefin hafa verið á sínum tíma milli þinga, og eftir því, sem hæstv. ráðh. lýsti og taldi, hefur ríkisstj. í samráði við þingflokkana stigið þetta spor vegna þess, að aðgerðir þingsins eða tilhlutun fjvn. hefði ekki verið nægileg á sínum tíma til þess að leysa að fullu þau vandræði, sem hlóðust á. Ég verð nú að segja það fyrir mitt leyti, þótt ég tilheyri einum - ja, víst stærsta flokknum á þinginu, að þá er mér ekki kunnugt um, að þessi ráðstöfun um brbl. hafi verið borin undir þann þingflokk, a.m.k. ekki svo að ég viti til, og skiptir ef til vill ekki miklu máli. Á hinn bóginn er þess að geta, að því er virðist, að það, sem hefur skeð í þessu, a.m.k. á Siglufirði, er í rauninni það, að ríkisstj. hefur tekið á sig eða sína eigin stofnun rekstur skipsins eða skipanna. Ég veit ekki, hvort það er í sama formi á Seyðisfirði, en hér er gefið fordæmi, að því er virðist, um það, að ríkið sjálft - eða stofnanir þess - tekur að sér rekstur á togara, að vísu af því tilefni að halda uppi atvinnu í því byggðarlagi, sem togarinn á heima í, en að öllu leyti hlýtur þetta þó að verða á kostnað og ábyrgð ríkissjóðs, ég segi ekki beinlínis, heldur miklu frekar óbeinlínis, þar sem ég held ég fari rétt með það, að reksturinn á togaranum á Siglufirði eða togurunum þar annist síldarverksmiðjur ríkisins, og að þær starfi á ríkisins ábyrgð, tel ég vera upplýst og vitað. Nú hefur það komið fyrir í öðrum byggðarlögum, þar sem ef til vill er ekki eins ástatt og á Siglufirði, að svo hefur rekið í strand með togaraútgerð, sams konar og hér er um að ræða, að menn hafa orðið að losa sig við skip af þessu tilefni. Mér er ekki kunnugt um það, hvort leitað hafi verið til ríkisstj. á sama hallærisgrundvelli í þessu máli frá því kjördæmi, sem ég hef í huga og er Vestmannaeyjar, en það getur verið, þó að ég hafi ekki vitað um það, því að ég hef verið fjarverandi. En það, sem ég vildi benda á, er, að hér er tekin upp stefna, - að því er virðist hjá hæstv. fyrrv. ríkisstj., sem flytur þessi brbl., þó að þau séu lögð fram af öðru rn. að nafninu til, - að það er gengið í þá áttina og hafnar aðgerðir til þess að reka togaraútveg á ábyrgð sjálfs ríkisins. Það blasir þannig við fyrir mér. Og það hélt ég að væri spor, sem a.m.k. sumir mér vitrari og hyggnari menn hefðu sjálfsagt álitið þörf á að gera á annan veg en hér blasir við, eða með brbl. Ég skal ekki orðlengja um þetta mál, aðeins benda á það, sem virðist vera staðreyndin í þessu máli, og á hitt um leið, að með því að fordæmið er gefið á þann hátt, sem það er gert hér, þá hljóta önnur pláss, hvort sem þau heita Ísafjörður eða hvað annað, að gera kröfur til og eiga rétt á, að ríkisvaldið hlaupi undir bagga með þeim á alveg sérstakan hátt og ef í nauðirnar rekur með því að láta stofnanir sínar taka eða taka sjálft á sig ábyrgð á rekstri áhættusamra fyrirtækja. Það er óskandi og vonandi, að ekki komi til þess, en leiðin að slíkum kröfum er hér opnuð.



Ég sagði áðan, að ríkisstj. hefði gefið út brbl. um þetta mál í samráði við þá, sem hana studdu, að því leyti sem til hefði náðst. Ég stóð satt að segja í þeirri meiningu, að þannig hefði þessu verið háttað, því að þannig var því háttað í þeim herbúðum, sem ég þekki til f. Hafi ég farið skakkt með að þessu leyti til, þá leiðréttist það hér með. Um efni málsins vil ég taka fram í tilefni af því, sem hv. þm. Vestm. (JJós) sagði, að ríkissjóður eða ríkið hefur ekki tekið á sig að reka Siglufjarðartogarana og ber ekki ábyrgð á rekstri þeirra, en mér fannst eins og hann áliti, að svo væri. Það, sem gerðist, var það, að ríkið veitti þessa ábyrgð, sem hér er heimiluð í brbl., en setti það skilyrði um leið, að stjórn síldarverksmiðja ríkisins, eða framkvæmdastjóra síldarverksmiðja ríkisins, væri falin framkvæmdastjórn skipanna. Sem sé: ríkið setti það skilyrði fyrir ábyrgðinni, af því að hún var svo stórfelld, að ríkisstj. hefði íhlutun um framkvæmdastjórn skipanna. Af því að þarna á staðnum er þessi stofnun, síldarverksmiðjur ríkisins, og framkvæmdastjórinn hjá þeim er maður, sem stjórnin hafði gott traust á til þess að stýra framkvæmdum togaraútgerðarinnar, þá varð að ráði að gera það að skilyrði, að síldarverksmiðjur ríkisins tækja við framkvæmdastjórn skipanna, en skipin eru eftir sem áður rekin af bæjarsjóði Siglufjarðar og á ábyrgð Siglufjarðarbæjar. Hins vegar hefur ríkið tekið ábyrgð á vissri lánsfjárhæð, sem til útgerðarinnar hefur verið lögð. Það er enginn eðlismunur á þeirri ábyrgð og á hinum ábyrgðunum, sem teknar hafa verið fyrir mörg önnur Bæjarfélög samkv. heimildinni, sem var sett í fjárl., enginn eðlismunur, en stigsmunur er mikill, vegna þess að miklu hærri fjárhæð er ábyrgzt fyrir Siglufjarðarútgerðina. Hér hefur því ekki verið farið inn á þá braut, að ríkið reki togaraútgerð fyrir Siglufjarðarbæ, en hins vegar tekin ábyrgð á tilteknu láni, til þess að ekki þyrfti að flytja togarana burt úr bænum, og áskilið, að ríkisstj. hefði um það úrslitavald, hvernig framkvæmdastjórninni yrði fyrir komið.



Herra forseti. Mér þótti þær upplýsingar, sem hv. þm. Vestm. gaf hér, að ýmsu leyti merkilegar. Í fyrsta lagi er það, að þessi brbl., sem gefin voru út - að ég ætla - síðast í marz s.l., hefðu ekki verið borin undir hann og leitað fyrir fram samþykkis hans á þeim. Hæstv. ráðh. upplýsir, að hann hafi talið, að leitað hafi verið álits og samþykkis þeirra þm. stjórnarflokkanna, sem til náðist. Virðist af einhverjum ástæðum bv. þm. Vestm. hafa verið einn af þeim, sem ekki náðist til, þó að - ég held ég muni það rétt - hann hafi verið hér í bænum einmitt um það leyti, sem brbl. voru gefin út. Mér skilst, að hæstv. ráðh., sem talaði um „sínar herbúðir“ og háttsemi þar, vildi með því gefa í skyn, að það hefði ekki verið hans að leita eftir samþykki þessa hv. þm., heldur væntanlega þá formanns Sjálfstfl., sem kynni þá að hafa láðst að gera þessa nauðsynlegu athugun. Hinar upplýsingarnar eru að vissu leyti merkilegri, og furðar mig á, að hæstv. ráðh. skyldi ekki geta þeirra strax í sinni framsögu, að, eins og hv. þm. Vestm. orðaði það, samtímis því sem þessi ábyrgð er veitt, þá hefði ríkissjóður eða ríkið tekið að sér rekstur togaranna. Mér hefði þótt eðlilegt og sjálfsagt, að hæstv. ráðh. hefði skýrt frá þessu strax. Hæstv. ráðh. segir, að þetta sé ekki með öllu rétt hjá hv. þm. Vestm., ríkið beri ekki neina ábyrgð á rekstrinum, hafi aðeins sett það skilyrði, að framkvæmdastjóri síldarverksmiðja ríkisins á Siglufirði skyldi fara með framkvæmdastjórn togaraútgerðarinnar. Ég hygg, að það sé bitamunur frekar en fjár, hvort þetta er orðað þann veg, sem hv. þm. Vestm. gerði, eða á þann hátt, sem hæstv. ráðh. orðaði það. Niðurstaðan verður sú, að í viðbót við það að ábyrgjast 2 millj. og 900 þús. kr. lán fyrir þessa togaraútgerð hefur framkvæmdastjóri síldarverksmiðjanna, sem eru ríkiseign, jafnframt tekið að sér framkvæmdastjórn togaraútgerðarinnar og að halda henni gangandi. Það er vitað, að fjár er ekki að vænta frá bænum til útgerðarinnar. Þurfi framkvæmdastjórinn að afla fjár til rekstrarins, verður tryggingin fyrir því að koma annars staðar að. Hæpið er að treysta því, að svo mikið verði lagt upp úr aðstöðu þess manns, sem framkvæmdastjórn útgerðarinnar annast, að það eitt nægi. Við Alþýðuflokksmenn höfum á nokkrum undanförnum þingum flutt frv. um það, að ríkissjóður aflaði sér fjögurra nýrra togara til atvinnujöfnunar. Skyldi útgerð þeirra hagað svo, að skipunum yrði beint til hinna ýmsu staða á landinu, eftir því sem atvinnuásland og aðstæður krefðust á hverjum tíma. Mér skilst, að eftir þessa byrjun á þjóðnýtingu togaraútgerðar, sem hér virðist hafin, ætti að mega vænta þess, að undirtektir hv. þm. og hæstv. ríkisstj. undir þetta frv. Alþfl. verði nú betri en verið hefur, því að það er augljóst mál, að ekki er hægt að taka einn kaupstað á landinu út úr, þannig að fyrst sé ábyrgzt fyrir hann lán vegna útgerðarinnar og síðan séð um að halda útgerðinni gangandi, án þess að bæjarfélagið eigi þar hlut að eða leggi nokkurt fé fram. Slíkt er ekki hægt að gera fyrir einn einstakan stað á landinu, það verður að vera í samræmi við aðrar aðgerðir. Að því er snertir fyrirspurn mína um, hvort hæstv. ráðh. hafi verið kunnugt um auglýsingu um sölu á atvinnutækjum burt úr Ísafjarðarkaupstað, þá vil ég þakka þær undirtektir, sem hæstv. ráðh. veitti því máli. Ég ætla, að ég hafi skilið það rétt, að hann hafi sagt, að ríkisstj. mundi fylgjast með þessu máli og reyna það, sem í hennar valdi stæði, til þess að afstýra því, að skipin verði seld burt úr bænum. Mér er að sjálfsögðu ljóst, að það er ekki hægt að ætlast til þess af stofnlánadeildinni, að hún bíði í það óendanlega fremur þegar um vélbáta er að ræða heldur en togaraútgerð. Ég treysti því, eftir þessi ummæli hæstv. ráðh., að hæstv. ríkisstj., sem hefur verið svo fundvis á ráð til þess að hjálpa vissum bæjarfélögum í þeirra þrengingum, reynist nú ekki siður fundvis og viljagóð í að leysa vandræði þessa staðar.



Mér varð á að brosa. Mér datt í hug, að það hefði sennilega verið dálítið annað hljóð í þessum hv. þm. nú við umr. þessa máls, ef Erlendur hefði komizt að á Siglufirði í vor. Hann hefði þá sennilega ekki verið að ræða um þetta mál í þeim tón, sem hann hefur gert hér, svona hálfgerðum úrtölu- og eftirtölutón út af því, sem gert hefur verið fyrir Siglufjörð, þessa sérstöku náð, sem hann hafi orðið aðnjótandi - að því er manni skilst nú, þó að það sé ekki sagt berum orðum - óverðugur, umfram aðra. Annars finnst mér engin ástæða til þess að vera að fara í kringum þetta eins og köttur í kringum heitt soð, eins og hv. 4. þm. Reykv. gerði hér áðan, og reyna að leggja allt aðra merkingu í það, sem sagt er, en það, sem orðin segja til um. Þessi hv. þm. var að tala um það, að hér hefði verið gerð ráðstöfun, sem þýddi það, að það ætti að halda gangandi togaraútgerð á Siglufirði, án þess að bæjarsjóður kæmi þar nokkuð nærri eða bæri þar nokkra ábyrgð á; það hefðu aðrir tekið að sér að halda henni gangandi, og manni skildist, að Siglufjarðarbær hefði orðið þar sérstakrar náðar aðnjótandi, að fá framkvæmdastjóra síldarverksmiðja ríkisins tilnefndan framkvæmdastjóra. Ætli þessi hv. þm. hefði talið það sérstök hlunnindi, ef hann væri forráðamaður bæjarfélags, að hann eða forráðamenn bæjarins yfirleitt fengju ekki að ráða því, hverjir stjórnuðu fyrirtækjum bæjarins, sem þó væru rekin á ábyrgð bæjarins, en yrðu að sætta sig við það skilyrði fyrir tiltekinni hjálp, að aðrir réðu þessu? Þetta skilyrði var ekki sett neinum öðrum bæ en Siglufirði. Það var vegna þess, að það þurfti meira fé til þess að koma í veg fyrir, að togararnir yrðu seldir þaðan, en til þurfti í hinum dæmunum. Það er þetta, sem hefur gerzt, og annað ekki. ríkið hefur ekki tekið að sér að reka neina útgerð á Siglufirði eða halda henni gangandi með ríkisfé, því fer alls fjarri, og þetta veit hv. 4. þm. Reykv., þó að hann sé að ræða um þetta í þessum tón. ríkið hefur engar ábyrgðir tekið á sig varðandi rekstur þessarar útgerðar framvegis. Hér hefur enginn ríkisrekstur verið tekinn upp á togurum, hvað sem um það er sagt. Þetta, sem hér hefur verið gert, gefur því enga ástæðu til þess, að einstök byggðarlög komi og krefjist þess, að ríkið fari að gera þar út togara, vegna þess að það sé gert á Siglufirði. Það mætti með sama rétti segja, að ríkið gerði út hina togarana, sem bjargað var undan hamrinum, því að það er ekki í eðli sínu neinn munur á því, sem gert var fyrir þá staði og fyrir Siglufjörð, þó að það sé stigmunur, af því að það þurfti meira fé á Siglufirði. Eini munurinn á framkvæmdinni fyrir utan þann mikla stigmun var sá, að Siglufjarðarbæ voru settir þeir sérstöku kostir, að hann fengi ekki að ráða framkvæmdastjórann fyrir sínu fyrirtæki, og mér finnst ekki vera hægt að lita á það sem einhverja sérstaka náð, sem Siglfirðingar hafi orðið aðnjótandi, heldur harða kosti, sem þeir hafa orðið að sætta sig við vegna þess, hvað bæjarútgerð þeirra var illa sett fjárhagslega, en ekki nema eðlilegt, að ríkisstj. setti það skilyrði, þar sem hjálpin varð að vera svo miklu meiri til þeirra en annarra til þess að koma í veg fyrir það, að skipin yrðu seld. Ég veit ekki, hvort skoða á þær athugasemdir, sem hér hafa komið fram, sem ávitur á ríkisstj. fyrir að hafa gert þetta, fyrir að hafa komið í veg fyrir það, að togararnir væru seldir frá Siglufirði. En ég fullyrði það, að þeir, sem hér hafa um þetta rætt, mundu hafa gert eitthvað svipað og stj. gerði; þeir mundu ekki hafa séð sér fært að láta fara fram sölu á þessum skipum eins og þá var ástatt á Siglufirði, þegar þessi ráðstöfun var gerð.



Herra forseti. Það er fullkominn misskilningur hjá hæstv. ráðh., að ég hafi sérstaklega verið að deila á hann í þessu máli, eins og það líka er misskilningur, að annað hljóð hefði verið í mér gagnvart þessu frv., ef Erlendur Þorsteinsson hefði verið kosinn þm. Siglfirðinga í stað núverandi hv. þm. kaupstaðarins. Þetta er sem sagt hinn mesti misskilningur. Aftur á móti gefa orð ráðh. kannske nokkra vísbendingu um, hvernig þessi hæstv. ráðh. hugsar og tekur afstöðu til þingmála. Mín afstaða til málsins mundi hafa verið nákvæmlega sú sama, hver sem kosinn var þm. kaupstaðarins og hvort sem ábyrgðin hefði verið veitt og fjárins aflað fyrir kosningar eða eftir kosningar. Getur svo hæstv. ráðh. gert upp við sjálfan sig, hvort sama mætti segja um hann í þessu sambandi. Það, sem ég sagði, var það, að mér þætti næsta furðulegt, að upplýsingarnar um rekstrarfyrirkomulag þessarar togaraútgerðar á Siglufirði skyldu ekki koma frá hæstv. ráðh., um leið og hann gerði grein fyrir frv., heldur frá hv. þm. Vestm., sem ekki var að spurður, þegar brbl. voru gefin út. Það sagði ég að hefði vakið furðu mína, að hæstv. ráðh. skyldi gleymast að skýra frá þessu, en til þess skyldi verða hv. þm. Vestm., sem ekki átti neinn hlut að málinu og ekki einu sinni vissi um, að brbl. yrðu gefin út, fyrr en þau voru birt. Það er náttúrlega ekki annað en orðatog eitt að ræða um það, hvort ríkið hafi tekið nokkra fjárhagsábyrgð á sig með því að taka að sér rekstur togara með þeim hætti, sem nú er upplýst að gert er. Án þess að fara langt út í þessar sakir vildi ég bara segja það, að ég hygg, að eins og fjárhag Siglufjarðarkaupstaðar er komið, þá séu litlar líkur til, að það reiðufé, sem þarf til togaraútgerðarinnar, liggi laust fyrir í bæjarsjóði. Aftur á móti má vel vera, að stjórn síldarverksmiðjanna hafi nokkurt laust fé milli handa, sem hún getur þá notað í bili til þessara útgjalda í von um, að það komi aftur, um leið og afurðirnar seljast.  Viðvíkjandi lokaorðum hæstv. ráðh. vildi ég segja það, að þótt honum þyki þessir kostir, sem hann og ríkisstj. öll hefur nú sett Siglufjarðarkaupstað, harðir - næstum því afarkostir, skildist mér - þá get ég fullvissað hann um, að það eru margir staðir á landinu, kaupstaðir og kauptún, sem mundu fegins hendi taka þessum afarkostum af hálfu ríkisstjórnarinnar, ef þeir með því gætu fengið togara, einn eða fleiri, í byggðarlagið og fé til rekstrarins, þótt ríkisfyrirtæki yrði falið að hafa framkvæmdastjórnina með höndum. Ég get fullvissað hann um það, að það eru margir staðir á landinu, sem mundu fúslega sætta sig við þessa kosti og alls ekki líta á þá sem afarkosti.



Í þessu frv. eru ákvæði nokkur um vörumagnstoll, sem gilt hafa undanfarin ár, en aðeins frá ári til árs. Með þessu frv. er farið fram á, að þessi ákvæði verði framlengd fyrir árið 1953. Sé ég ekki ástæðu til að hafa um það frekari formála, þar sem hér er á ferðinni mjög gamall kunningi hv. dm., en legg til, að málinu verði vísað til hv. fjhn. að lokinni umræðu.



Undanfarið hefur verið heimilt að innheimta þau gjöld, sem í frv. greinir, með þeim viðaukum, sem þar eru upp taldir. Með þessu frv. er farið fram á, að þessar viðaukaálögur verði framlengdar svo sem verið hefur. Ég leyfi mér að óska eftir; að frv. verði vísað til hv. fjhn. að lokinni umr.



Herra forseti. Ekki get ég neitað því, að mér fannst hæstv. fjmrh. fullstuttorður í framsöguræðu sinni um þetta frv. Efni frv. er, eins og þskj. ber með sér, að þeir tekjuliðir, sem þar greinir, þ.e.a.s. vitagjald, gjöld af innlendum tollvörutegundum og ýmsar aukatekjur, séu hækkaðir um 100–560%, eða fast að því sjöfaldaður sá liðurinn, sem mest er hækkaður. Þetta mun óbreytt frá gildandi lögum að öðru leyti en því, eins og grg. skýrir frá, að niður er felldur sá liðurinn, sem fjallaði um 50% álag á eignarskatt. Er þess getið í því sambandi, að gert er ráð fyrir nýrri heildarlöggjöf um tekju- og eignarskatt samkv. samningum milli stjórnarflokkanna, eins og það er orðað í grg. Á Alþingi 1952, 16. jan., var samþ. þál. um heildarendurskoðun á skattalögum, tekjuskiptingu og verkaskiptingu ríkis og bæjar- og sveitarfélaga, sem ég vildi leyfa mér að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta. Ályktunin hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að beina þeirri áskorun til ríkisstj., að hún beiti sér fyrir heildarendurskoðun laga um skatta og útsvör, sem stefni að því, að lögfest verði heilsteypt kerfi skattamála, sem byggist á eðlilegri og samræmdri tekju- og verkaskiptingu ríkisins annars vegar og bæjar- og sveitarfélaga hins vegar. Sé jafnframt við það miðað að ofþyngja ekki einstaklingum, hjónum, félögum og atvinnurekstri í opinberum gjöldum, tryggt samræmi og jafnrétti við álagningu gjaldanna, sem mundi auðvelda eftirlit með því, að framtöl séu rétt. Lögð skal einnig áherzla á að gera skattalöggjöfina svo einfalda og auðvelda í framkvæmd sem frekast er unnt. - Rannsókn málsins og undirbúningi þess skal hraðað svo, að ríkisstj. leggi frv. til l. um málið fyrir næsta reglulegt Alþingi.“ Um 20 mánuðir eru nú liðnir síðan þessi þál. var afgr. á Alþ. eftir mjög rækilegan - skulum við segja - undirbúning af hálfu þáverandi og núverandi stjórnarflokka. Enn hefur ekkert sézt frá þessari hv. n., nema hvað nú upplýsist í grg. með frv. hæstv. ráðh., að vænta megi, að á þessu þingi verði lagðar fram till. eða drög að nýrri heildarlöggjöf um tekju- og eignarskatt samkv. samkomulagi stjórnarflokkanna. En eins og ályktun sú ber með sér, sem ég áðan las upp, þá er ætlazt til þess, að miklu víðtækari endurskoðun á skattamálunum fari fram heldur en sú, sem í því felst að endurskoða eingöngu tekju- og eignarskattslögin. Tekju- og eignarskatturinn nemur ekki að jafnaði nema eitthvað milli 12 og 14% af heildartekjum ríkissjóðins. Hann er því aðeins einn liður í skattakerfi ríkisins og ekki nema brot af heildarupphæð óbeinu skattanna, að ógleymdum útsvörum til sveitarsjóða. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að spyrja hæstv. ráðh., hvenær vænta megi tillagna frá þessari n. samkv. því, sem fyrir hana hefur verið lagt, eða tillagna frá ríkisstj. sjálfri, því að ályktuninni er beint til hennar, - hvenær vænta megi heildartillagna um þetta efni frá hæstv. ríkisstjórn. Það er augljóst, að sá háttur, sem upp hefur verið tekinn og haldið nú nokkur síðustu ár, að leggja 100–700% á þá tekjuliði, sem lögfestir hafa verið í mismunandi tilgangi, getur ekki staðizt. Slíkt skapar gífurlegt ranglæti og ósamræmi í skattalöggjöfinni, sem ekki er viðunandi. Og þó að einhverjar breytingar yrðu gerðar á l. um tekju- og eignarskatt, þá er það kák eitt, ef litið er til þess verkefnis, sem ríkisstj. var falið með ályktuninni, en það var að vinna að því, að lögfest verði heilsteypt kerfi skattamálanna og að endurskoðun fari fram ekki aðeins á sköttum til ríkissjóðs, þ.e.a.s. tollum og beinum sköttum, heldur einnig á útsvörum og tekjustofnum bæjarfélaganna. Ég vil ekki mæla gegn því, að þetta frv. fari í n. og fái eðlilega athugun þar, en ég teldi mikilsvert, að hæstv. ráðh. sæi sér fært að skýra hv. d. frá, áður en hún afgreiðir þetta mál, hversu miði þessu starfi og hvort ekki megi vænta einhverra frekari tillagna frá ríkisstj. eða þeirri n., sem vinnur fyrir hennar hönd að endurskoðun skattakerfisins, áður en þingi lýkur nú í vetur.



Að þessu tilefni gefnu vil ég upplýsa, að skattamálanefndin hefur beint starfi sínu fyrst og fremst að endurskoðun beinu skattanna, enda var henni fyrst og fremst ætlað það hlutverk, og það var það, sem vakti fyrir, þegar þál. var sett, og svo tekjustofnum bæjar- og sveitarfélaga. Þetta verkefni hefur reynzt svo umfangsmikið, eins og engum hefur komið á óvart, að ekki gat komið til mála, að n. gæti haft till. sínar tilbúnar fyrir síðasta þing, og gilti það áreiðanlega jafnt um fulltrúa allra flokka, sem í n. áttu sæti. Enginn þeirra hafði á þeim tíma tilbúnar tillögur um afstöðu sína eða síns flokks í málinu. Síðan eru liðnir 20 mánuðir, og mun vera óhætt að segja það sama enn. Enn hafa ekki fulltrúar frá neinum flokki, sem á fulltrúa í n., tillögur sínar tilbúnar. Áherzla hefur á hinn bóginn verið lögð á, að fyrir þetta þing gæti komið frv. um beinu skattana og um útsvörin, þ.e.a.s. tekjustofna bæjar- og sveitarfélaga. Er unnið að því að hraða störfum n., þannig að þetta geti tekizt.



Ég mælti hér áðan nokkur orð fyrir frv. um stimpilgjöld. Það, sem þá var sagt, á alveg við um þetta mál einnig, og leyfi ég mér að vísa til þess, en óska eftir því, að málinu verði vísað til 2. umr. og fjhn. að lokinni þessari umr.



Þetta frv. er samhljóða frv., sem lagt var fram á síðasta Alþ., en varð ekki útrætt. Frv. er undirbúið af n., sem skipuð var til þess að endurskoða lög um stimpilgjald. Þau l., sem nú gilda um stimpilgjald, eru frá 1921, en ýmsir viðaukar hafa verið lögleiddir á þau gjöld. Margt hefur breytzt í landinu síðan 1921, og er því orðin nokkuð mikil ringulreið á stimpilgjöldunum. Sum þeirra eru tiltekin með ákveðnum hundraðshluta, en önnur í krónutölu, og má nærri geta, hvernig samræmi er orðið nú, miðað við það, sem löggjafinn ætlaðist til að væri, þegar gjöldin voru sett þannig með tvennu móti. Það er ekki ætlazt til, að þetta frv. verði til þess að auka ríkinu tekjur, heldur var fyrir n. lagt að reyna að stilla svo til, að tekjur yrðu svipaðar og af gildandi lagaákvæðum. Þetta á sem sagt að vera til þess að samræma gjöldin og færa þau í raun réttri sem næst því, er í öndverðu var ætlazt til. Ég vil leyfa mér að leggja til, að málinu verði vísað til hv. fjhn. að lokinni umræðu.