Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Undanfarnar vikur hefur á vegum Evrópusambandsins verið fjallað um tillögur dýralæknanefndar ESB um að banna allt dýramjöl í skepnufóður. Í gær var haldinn fundur landbúnaðarráðherra ESB og var á þeim fundi ákveðið að undanskilja fiskimjöl frá allsherjarbanni við dýramjöli. Mikill meiri hluti ráðherranna samþykkti að leyfa fiskimjöl í svína-, alifugla- og fiskafóður en allt dýramjöl er bannað í nautgripa-, kinda- og geitafóður, þ.e. jórturdýr. Nú þarf ekki að taka fram að hér er um gríðarlega hagsmuni að ræða fyrir okkur Íslendinga. Stærstu mjölframleiðendur heimsins, Perú, Chile, Danmörk, Noregur og Ísland framleiddu á síðasta ári 3,7 millj. tonn, þar af Íslendingar 235 þús. tonn. Átta af stærstu sjávarútvegsfyrirtækjum landsins reka fiskimjölsverksmiðjur en þær eru um 20 talsins í landinu öllu. Velta þessara fyrirtækja í mjöli og lýsi er á bilinu 10% og upp í 20% af veltu viðkomandi fyrirtækja. Það þarf ekki að fjölyrða um mikilvægi mjöl- og lýsisiðnaðarins fyrir íslenskt efnahagslíf. Rekstrarforsendur sjávarútvegsfyrirtækjanna eru í stórhættu, fjöldi starfa í óvissu, nótaskipaflotinn í erfiðleikum, tekjumissir sveitarfélaga, orkunotkun og skipafélög í rekstrarvanda vegna flutninga. Enda þótt landbúnaðarráðherrar ESB hafi á fundi sínum í gær samþykkt að banna ekki fiskimjöl í fóður fyrir svín, alifugla og fiska, þá eru enn blikur á lofti. Takmörkun á díoxíninnihaldi í mjöli og lýsi verður á dagskrá hjá Evrópusambandinu 14. desember nk. Eins og kunnugt er var framinn glæpur í kjöt- og beinamjölsverksmiðju í Belgíu á síðasta ári þar sem mikið magn af díoxínmengaðri smur- og/eða spennubreytaolíu var blandað í dýrafóðursframleiðsluna. Afleiðingar þessa slyss urðu m.a. þær að mikill pólitískur þrýstingur var settur á fulltrúa Evrópusambandsins að setja upp hámarksviðmiðunarmörk fyrir díoxín í alla efnishluta sem fara í dýrafóður þar með talið fiskimjöl og lýsi. Af þessu tilefni er ástæða til að spyrja hæstv. utanrrh. nokkurra spurninga. 1. Er ekki ástæða til að stjórnvöld taki sér tak varðandi rannsóknir og sýnatöku á díoxín? Slíkar rannsóknir gætu í náinni framtíð orðið forsenda þess að markaðssetja fiskimjöl og lýsi frá Íslandi. Það mun vera fjármagn til í sjútvrn. og e.t.v. getur hæstv. sjútvrh. upplýst um 13 millj. kr. en hingað til hafa díoxínmælingar verið framkvæmdir af fyrirtækjunum sjálfum. Þetta eru dýrar mælingar og er bundið erfiðleikum að framleiðendurnir sjálfir framkvæmi mælingarnar. 2. Er í undirbúningi reglugerð varðandi vinnslu á laxaúrgangi frá fiskeldisstöðvum? Slíkan úrgang má ekki vinna saman við fiskimjöl til fóðurs samkvæmt nýjum reglum ESB. Það mun vera svo að á Íslandi falli til um 300--400 tonn af laxaúrgangi og þeim úrgangi er í einhverjum tilfellum blandað inn í vinnsluferlið hjá viðkomandi verksmiðju. 3. Er ekki ráðlegt að opinber stjórnvöld á Íslandi herði allt eftirlit þar sem í ljós hefur komið að fiskimjöl hefur verið blandað með kjötmjöli m.a. af fyrirtæki sem Íslendingar hafa átt aðild að? 4. Má gera ráð fyrir því að Þjóðverjar og Frakkar fylgi í öllu nýjum samþykktum ESB en þeir höfðu áður sett strangari reglur? 5. Nú hefur ESB beint tilmælum til dýrafóðursframleiðenda að nota heldur mjöl frá Chile og Perú þar sem mengun mælist minni. Hefur verið unnið að því að fá íslenskar afurðir flokkaðar sér þar sem mengun hér er lítil og svipuð og í ofangreindum löndum, þ.e. Chile og Perú, í stað þess að flokka okkur með Norðursjónum sem er miklu mengaðri? 6. Er ekki tímabært fyrir okkur Íslendinga að gera átak sem mundi duga til þess að auka fullvinnslu á uppsjávarfiskum til manneldis? Virðulegi forseti. Ég vænti umræðna um þessi mál. Þetta eru stórmál fyrir íslenskt efnahagslíf, stórmál fyrir landsbyggðina. Mjölvinnslan er okkur ákaflega mikilvæg og við megum ekki lenda í því að afurðir okkar séu flokkaðar með afurðum ESB-svæðisins sem eins og ég gat um áðan er stórmengað og eftir þeim upplýsingum sem ég hef erum við á svipuðu róli og þau framleiðslusvæði sem EB hefur beint framleiðendum sínum til.

Herra forseti. Það mál sem hér er til umræðu hefur verið allmikið í fréttum að undanförnu og sú niðurstaða sem er fengin í því er að okkar mati sú besta mögulega fyrir íslenska hagsmuni miðað við þær aðstæður sem nú eru uppi. Að vísu er eftir að sjá hvernig Þjóðverjar bregðast við og utanrrn. mun halda áfram að fylgjast með íslenskum hagsmunum gagnvart þeim og það sama á við um Frakka. En sú samþykkt sem gerð var í ráðherraráðinu í gær gerir ráð fyrir að sömu reglur gildi á öllum innri markaðnum þannig að það er þá jafnframt beiðni til þeirra ríkja sem ekki hafa þær reglur að þær fylgi sömu reglum. Drögin sem voru lögð fyrir ráðherrafundinn í gær í Brussel gerðu ráð fyrir almennu banni og svo virðist sem skjót viðbrögð okkar Íslendinga hafi borið árangur og viðbrögð nokkurra annarra ríkja því að niðurstaða fundarins varð sú að ráðherraráðið samþykkti sex mánaða bann við notkun fóðurmjöls við ræktun jórturdýra en leyfði áframhaldandi notkun fiskimjöls í svína- og kjúklingarækt sem varðar meginhluta útflutnings íslenskra aðila til ESB. En þó að vel hafi tekist til í þetta sinn og mikilvægir íslenskir hagsmunir varðir, þá er að mínu mati engin ástæða til einhverrar kokhreysti í þessu máli og einhverrar sjálfumgleði. Þetta mál sýnir afskaplega vel hversu skjótt veður geta skipast í lofti og hversu mikilvægum hagsmunum getur verið fyrirvaralaust ógnað þannig að íslensk stjórnvöld eigi erfitt með að hafa stjórn á atburðarásinni. Í þessu tilfelli skipti miklu að fulltrúar Íslands áttu aðgang að fastanefnd framkvæmdastjórnar ESB um dýraheilbrigði og gátu þar komið á framfæri sjónarmiðum Íslands. Þennan aðgang eigum við á grundvelli EES-samningsins en eftir að málið fór til meðferðar í ráðherraráðinu voru fulltrúar Íslands útilokaðir frá frekari umræðu. Í reynd eigum við ekki aðgang að þeirri byggingu sem fundurinn fór fram í nema vegna þess að við höfum gert svokallað Schengen-samkomulag og fulltrúar okkar gátu verið á göngunum þar í húsinu í krafti þess en þeir gátu ekki verið á göngunum í krafti þess að við erum aðilar að innri markaðnum. Þetta sýnir að við þurfum að vera vel undirbúin til að takast á við mál eins og þetta. Hv. þm. spurði ýmissa spurninga, t.d. að því er varðaði díoxín. Það er alveg rétt að það mál getur komið upp á nýjan leik og við þurfum að undirbúa það vel. Ég get ekki svarað um reglugerð að því er varðar laxaúrgang. Ég get heldur ekki svarað að því er varðar eftirlit. Ég vænti þess að hæstv. sjútvrh. geti svarað því betur en ég, en við þurfum að sjálfsögðu að búa okkur undir þetta mál. Það er rétt hjá hv. þm. að minni mengun málma hefur mælst við strendur Suður-Ameríku en að meðaltali í Evrópu. Þess vegna er mikilvægt að litið sé á afurðir í Norðurhöfum sérstaklega en hvað sem verður um aukna framleiðslu til manneldis, sem ég get tekið undir, þá liggur alveg ljóst fyrir að fiskimjölsframleiðsla verður mikilvæg á Íslandi á ókomnum árum því að engar líkur eru til þess að við getum alveg á næstunni komið öllu því til manneldis sem nú fer til dýrafóðurs. Við verðum að reka þessi mál á þeim grundvelli og búa okkur undir það sem fram undan er með þeim hætti. Ríkisstjórnin ákvað að bregðast mjög hart við í þessu máli og það virðist hafa tekist a.m.k. að verulegu leyti og ríkisstjórnin mun halda áfram að taka þessi mál af mikilli alvöru og undirbúa næstu skref í samræmi við það hvort sem við erum að tala um það díoxín-mál sem hv. þm. nefndi eða áframhaldandi aðgerðir að því er varðar bann sem er í gildi bæði í Frakklandi og Þýskalandi eins og nú standa sakir.

Herra forseti. Það tókst að afstýra því að settar yrðu reglur sem fella fiskimjöl undir beina- og kjötmjöl og þar með að það yrði bannað til skepnufóðurs í aðildarríkjum Evrópusambandsins. Það tókst að þessu sinni. Utanríkisþjónustan okkar stóð sig vel og í Brussel fundu menn vel fyrir fulltrúum landsins á meðan togast var á um þetta atriði. Það var ekkert einfalt því að ýmsir sáu hagsmuni í því að banna fiskimjölið og mikil pólitísk undiralda var í þessu máli. En þrotlaus vinna og virkjun annarra til vinnu fyrir okkur og málstað okkar leiddi til þeirrar niðurstöðu að vísindalegu rökin höfðu betur en hin pólitísku. Þetta mál segir okkur, herra forseti, hversu vakandi við þurfum að vera fyrir hagsmunum okkar. En þessi sigur var bara áfangasigur hvað varðar fiskimjölið því eins og hér hefur komið fram er fram undan barátta vegna díoxíns. Þar þurfum við að berjast fyrir viðurkenningu á þeirri sérstöðu að minna díoxín er í fiski af Íslandsmiðum en úr Norðursjó. Þá sérstöðu þurfum við að styðja órækum vísindalegum gögnum sem vandaðar rannsóknir þarf til að staðfesta. Í því liggja gríðarlegir efnahagslegir hagsmunir sem, herra forseti, geta tengst útflutningi okkar á fiskafurðum yfirleitt í framtíðinni. Þetta mál og sú mikla barátta sem þurfti til að vekja athygli á málstað okkar og hagsmunum vekur auðvitað upp hugsun um það hve veik staða það er að þurfa að eftirláta öðrum að taka ákvarðanir um hagsmunamál okkar. Staða okkar í þessu tilfelli og öðrum sambærilegum hefði getað verið önnur ef við hefðum sjálf getað verið við borðið. Að þessu sinni urðu hin vísindalegu rök ofan á. Engu er þó að treysta hvað það varðar til framtíðar. Þar reynir á okkur sjálf og þá sem vilja vera vinir okkar.

Herra forseti. Það er mikill léttir fyrir okkur öll að heyra þá niðurstöðu sem varð í gær varðandi fiskimjöl og notkun þess í skepnufóður í Evrópu. Það er hins vegar rétt að fleiri blikur eru á lofti og þess vegna hafði verið tekin ákvörðun um það, áður en þetta mál reyndar hófst, að auka sýnatöku til þess að kanna díoxín. Ísland var reyndar eina ríkið sl. haust sem var tilbúið með áætlun um sýnatöku þegar díoxínmálin voru í umræðu og raunverulega hafa eldri sýni sem áður höfðu verið tekin og síðan verið rannsökuð, sýnt fram á hver staðan er hjá okkur. Í þessum efnum almennt förum við í framtíðinni að geta betur sýnt fram á stöðu okkar og þar með á þá sérstöðu sem við höfum í hreinum sjávarafurðum. Varðandi það hvort herða þurfi eftirlit vegna blöndunar þá tel ég svo ekki vera. Ég held að eftirlitið hér sé mjög gott og það var m.a. eitt af þeim atriðum sem við sýndum fram á með gögnum í þessu máli að eftirlit hér á landi skilur algjörlega að dýramjöl og fiskimjöl. Blöndunin sem hefur verið í umræðunni átti sér stað erlendis eftir að mjölið hafði verið selt úr landi. Það verður auðvitað barátta um díoxínið. Hins vegar gefur skýrsla vísindamannanna sem nú liggur fyrir ekki tilefni til þess að sett verði sérstök mörk. Hún gerir hins vegar greinarmun á mjöli frá Evrópu og mjöli annars staðar frá en þar er það okkar að vinna markaðsvinnuna. Varðandi fullvinnslu, þá er verið að vinna í þeim efnum. Ný skip eru að koma inn í flotann sem nýta uppsjávarfiska á annan hátt og það er vel. Varðandi hins vegar það sem hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir sagði, að vísindalegu rökin hefðu orðið ofan á, þá er það alls ekki rétt. Vísindalegu rökin urðu ekki ofan á. Það var hinn aukni meiri hluti sem hjálpaði í málinu og niðurstaðan varð vegna pólitísks hráskinnaleiks. Ef vísindalegu rökin hefðu orðið ofan á, hefði notkun á fiskimjöli í fóður til jórturdýra ekki verið bönnuð.

Herra forseti. Í ljósi þeirra viðbragða sem orðið hafa í mikilvægum markaðslöndum okkar í Evrópu fyrir fiskimjöl er afar nauðsynlegt að standa vel að öllu er að fiskimjölsframleiðslu lýtur hérlendis. Fiskimjöl er lítill hluti af mjölframleiðslu heimsins. Jurtamjöl ræður í raun heimsmarkaðsverði. Árið 1999 voru flutt út frá Íslandi 235 þús. tonn af fiskimjöli, 62,5% af mjölinu fóru til landa Evrópusambandsins og 23% til Noregs. Af þeim 147 þús. tonnum af mjöli sem flutt voru út til Evrópusambandsins í fyrra frá Íslandi má áætla að tæplega 122 þús. tonn eða allt að 83% hafi verið notuð í annað fóður en fiskeldisfóður. Þetta þýðir tæplega 52% af öllu útfluttu mjöli frá Íslandi á árinu 1999. Því er afar mikilvægt að hérlendis verði vel að verki staðið og að við verðum á engan hátt tengd við ólöglegt athæfi, t.d. blöndun mjöls og/eða aðra misjafna framleiðslu.

Herra forseti. Það er stutt síðan við hæstv. landbrh. áttum orðaskipti um hugsanlegar smitleiðir í íslenska kúastofninn, þ.e. með innflutningi á norskum fósturvísum. Creutzfeldt-Jacobs sjúkdómurinn er alvarlegur sjúkdómur og því er eðlilegt að það sé og hafi verið hart brugðist við kúariðusmiti á Evrópumarkaðnum. Smitsjúkdómar eiga sér engin landamæri. Við ferðumst út um allan heim. Vörur eru sendar heimshornanna á milli og því verður að sýna alla gát. En þegar fréttir bárust um að til stæði að banna fiskimjöl í dýrafóður var okkur brugðið því að við eigum að vita að kúariðusmit er ekki í fiski og berst ekki með fiskimjöli. En því miður gerast hlutir eins og þessir. Stundum er brugðist við með pólitískum leik en ekki með rökum. Og því miður var ástæða fyrir því að þetta bann átti einnig að ná til fiskimjöls því að til eru framleiðendur sem hafa haft óhreint mjöl í pokahorninu og blandað kjötmjöli saman við fiskimjölið. Gróðafíkn rekur marga áfram. Við verðum að standa vörð um okkar framleiðslu og við verðum að láta stundarhagsmuni víkja fyrir möguleikum okkar til að framleiða hreina og trúverðuga vöru. Við unnum þessa baráttu. En við verðum að auka eftirlit og rannsóknir og við verðum að uppfylla ýtrustu kröfur um hreina framleiðslu.

Herra forseti. Umræða innan Evrópusambandsins um allsherjarbann á notkun mjöls í fóður var byggð á röngum forsendum. Með hörðum viðbrögðum utanrrn. tókst að koma réttum upplýsingum í umræðuna með jákvæðum afleiðingum fyrir íslenska þjóð. Lyktum þessa máls ber að fagna svo langt sem það nær. En nú eru fleiri blikur á lofti. Á fundi hv. sjútvn. í morgun með fulltrúum mjölframleiðenda á Íslandi kom m.a. fram að til umræðu er innan Evrópusambandsins að banna notkun fiskimjöls vegna of hás díoxíninnihalds sjávarfangs. Þar virðist umræðan, herra forseti, líka á villigötum. Hún er byggð, eins og fram kom í máli hæstv. utanrrh., á ástandi sjávar í Evrópu að meðaltali og þá lagt að jöfnu ástand sjávar hér við Ísland og t.d. í Norðursjó og er sannarlega ólíku saman að jafna. Hér er um að ræða svo alvarlegt mál að það kynni jafnvel að leggja efnahag Íslendinga í rúst. Ef ekki verður heimilt að nýta fiskimjöl úr íslensku sjávarfangi vegna díoxíns hljóta menn að spyrja um næstu skref. Verður þá hið sama á síðari stigum látið gilda um þorskinn og annað sjávarfang almennt? Um afleiðingar þess þarf ekki að fara mörgum orðum. Það þýddi einfaldlega hrun í efnahagslífi og atvinnulífi Íslendinga. Ég lýsi ánægju minni með festu hæstv. utanrrh. og ríkisstjórnar í mjölmálinu. Ég treysti því jafnframt að allt verði gert sem fært er til að koma réttum upplýsingum á framfæri við þá aðila innan Evrópusambandsins sem véla um örlög efnahagslífs okkar á grundvelli díoxíns. Ég fagna frumkvæði hæstv. sjútvrh. um sýnatöku á díoxíni. Það er brýnt að við látum gera strax markvissa úttekt á ástandi sjávar við Íslandsstrendur og komum réttum upplýsingum á framfæri við umrædda aðila. Við getum ekki látið rangar upplýsingar þeirra setja efnahagslíf okkar í uppnám.

Hæstv. forseti. Bann við sölu á fiskimjöli á Evrópusvæðinu hefði haft geigvænlegar afleiðingar á íslenskan sjávarútveg. Bann við sölu á því til kjötframleiðslu af jórturdýrum breytir viðskiptaumhverfinu mikið en ætti ekki að valda stóráföllum. Þó að við getum andað léttara er samt ástæða að spyrja hæstv. utanrrh. hvort möguleikar og aðstaða Íslendinga til að hafa áhrif á niðurstöðuna hafi að einhverju leyti verið takmarkaðri en t.d. Dana sem eru meðal stærstu mjölframleiðenda í Evrópu en eru aðilar að Evrópusambandinu og hvort hann sjái þá nokkrar leiðir til að tryggja virkari áhrif okkar á framgang mála af þessu tagi í framtíðinni. Full ástæða er til að spyrja vegna þess að annað sambærilegt mál er í aðsigi. Í síðustu viku kom fram afar svört skýrsla um díoxín og PCB-innihald í fiskimjöli og lýsi framleitt í Evrópu og þann 14. desember verður það tekið fyrir hjá Evrópusambandinu hvort setja eigi hámark á þessi efni. Það er hætta á að mjöl frá Íslandi verði sett í flokk með öllu öðru mjöli framleiddu í Evrópu og það þar með útilokað frá mörkuðum þó að það hafi lægra díoxín- og PCB-innihald en mjöl sem framleitt er í Evrópu. Þarna er mikil hætta á ferðum og full ástæða er til að fara yfir hvað hægt er að gera hér heima til að tryggja stöðu okkar við að verjast vandamálum af þessu tagi sem eru reyndar uppi í báðum þessum málum. Í umfjöllun málsins hefur komið fram að ekki eru nægilegar vottaðar upplýsingar tiltækar til að sanna gæði afurða úr fiskimjöli. Það vantar vottað framleiðsluferli sem sannar að engum öðrum framleiðsluvörum sé blandað í mjölið. Það vantar mælingar á efnainnihaldi sem sanna að öllum kröfum sé fullnægt um eftirlit með eiturefnainnihaldi og það er líka nauðsynlegt að hafa gagnsæjar reglur um öll matvæli úr jórturdýrum sem ætluð eru til sölu í Evrópu svo hægt sé að sanna að kjötmjöl hafi ekki verið notað við framleiðslu þeirra.

Virðulegi forseti. Undanfarna daga hefur grúft yfir einni mikilvægustu atvinnugrein okkar, fiskimjölsiðnaðinum, mjög alvarlegur skuggi vegna fyrirhugaðs banns Evrópusambandsins á notkun fiskimjöls í fóður. Það er ljóst, eins og rækilega hefur komið fram í þessari umræðu, að þetta bann hefði haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir þjóðarbúið og líklega lagt fiskimjölsiðnaðinn í landinu í rúst. Sem betur fer er búið að afstýra þessari vá. Það kom fram á fundi sjútvn. í morgun, þar sem fulltrúar fiskimjölsiðnaðarins sátu, að það var einmitt fyrir frumkvæði íslenskra stjórnvalda að þetta tókst. Ekki var nokkur vafi í þeirra huga að hefðu Íslendingar ekki brugðist svo hart við og skynsamlega og skipulega, þá stæðum við í allt öðrum sporum í dag. Ég held að ástæða sé til að vekja athygli á því að þau mál sem hér hafa verið gerð að umræðuefni, þ.e. hugmyndir um bann við notkun á fiskimjöli og enn fremur díoxínmálið sem menn hafa rætt hér, eru hvort tveggja mál sem eiga rætur sínar að rekja til misnotkunar og jafnvel glæpsamlegs athæfis, t.d. kveikjan að þessu díoxínmáli, og allir þekkja. Það er ástæða til að halda þessu til haga. Það er líka ástæða fyrir okkur til að vekja athygli á því að díoxíninnihald í afurðum sem framleiddar eru í okkar fiskimjölsverksmiðjum er miklu lægra en gengur og gerist í Evrópu. Enn fremur er ástæða til þess að minna á að fiskimjölsverksmiðjur okkar hafa allar gengið í gegnum mikla fjárfestingu og endurbætur og þær vinna eftir viðurkenndu gæða- og stýrikerfi sem Evrópusambandið viðurkennir og er þess vegna trygging fyrir því að hægt sé að sýna fram á rekjanleika afurðanna sem skiptir öllu máli. Virðulegi forseti. Ég held að þetta mál sýni okkur fyrst og fremst að mjög mikilvægt er að vanda til þessarar framleiðslu og þar reynir á atvinnulífið sjálft sem hefur sýnt og sannað að það stendur undir þeirri ábyrgð, en síðan á árvekni og gott samband af hálfu íslenskra stjórnvalda sem kom glögglega fram í þessu máli.

Herra forseti. Það var og er fullkomlega skiljanlegt að Evrópusambandsþjóðirnar skyldu grípa til harðra aðgerða gegn kúariðufárinu sem þar hefur verið að gjósa upp. En það hefði auðvitað verið mikið áfall fyrir okkur ef íslenskt fiskimjöl hefði að ósekju verið sett út af sakramentinu í slíkum aðgerðum. Því miður, eins og hér hefur ítrekað verið nefnt, hafa ýmsir í fóðurvöruiðnaðinum í Evrópu haft óhreint mjöl í pokahorninu í bókstaflegri merkingu og af þeim ástæðum verður að líta til þess --- og þær röksemdir fyrir tímabundnu allsherjarbanni eru skiljanlegar --- að vegna hættu á blöndun í skjóli þess að tilteknar gerðir mjöls væru leyfðar og vegna erfiðleika við að hafa á því eftirlit, yrðu menn að fara út í svona harkalegar aðgerðir. Herra forseti. Ég skýt því inn í að mér fundust ýmsir aðilar hér heima vera fullfljótir á sér að útnefna umhverfisverndarsinna sem sérstaka óvini í þessu máli eða vera með getgátur uppi um að tillögur um allsherjarbann, þar með talið á fiskimjöli, væru frá slíkum komnar algerlega að tilefnislausu það best ég veit. Fyrir slíku hefur enginn fótur verið. Það að neytendamál eru eðlilega ofarlega á dagskrá í þessu sambandi hljóta allir sanngjarnir menn að viðurkenna að er skiljanlegt í ljósi þeirra hneyksla sem upplýst hefur verið um. Herra forseti. Niðurstaðan sem liggur fyrir er mikill léttir fyrir okkur. Sá lærdómur sem ég tel að við eigum að draga af þessu öllu er sá að standa vel að málum hér heima fyrir og að héðan komi vottuð og viðurkennd gæðaframleiðsla sem sé viðurkennd og eftirsótt. Það er að mínu mati besta tryggingin inn í framtíðina. Ef þannig verður að málum staðið eru allar ástæður til að ætla að bjart sé fram undan í þessari atvinnugrein vegna þess að vaxandi eftirspurn er eftir gæðaframleiðslu af þessu tagi.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna þeim árangri sem náðst hefur í þessu mikilvæga máli. Ég vil líka vekja athygli á því að nú er Evrópusambandið að sigla í kjölfar þess sem gert var á Íslandi fyrir 22 árum þegar Íslendingar tóku þá ákvörðun að banna notkun beinamjöls í fóður jórturdýra. Þannig höfum við Íslendingar stundum verið á undan og eigum að vera á undan og eigum að viðurkenna það í mörgum málum. Fyrst og fremst kem ég hér enn og aftur til að harma málflutning hv. þm. Þuríðar Backman. Gróa gamla á Leiti var til. Hún kunni aðferðirnar. Láttu það svona í veðrinu vaka, þú vitir að hann hafi unnið til saka. Málflutningur fólks sem fer fram með þeim hætti að reyna að líkja Íslandi við Evrópu, reyna að líkja Noregi við Evrópu hvað kúariðu varðar, er vítaverður vegna íslenskra hagsmuna. Ísland og Noregur eru þar með sérstöðu. Þess vegna eigum við að fagna þeirri stöðu sem við Íslendingar höfum og við eigum að nýta okkur þá stöðu til að bæta kjör fólksins í landinu og hafa áhrif á heiminn en ekki að stunda þann málflutning sem því miður kom úr þessari átt að þessu sinni, að skaða íslenska hagsmuni, að skaða íslenskan landbúnað, að skaða íslenska náttúru, heldur eigum við að hafa sannleikann að leiðarljósi og ekki að stunda ómerkilegan málflutning í garð heiðarlegra stjórnmálamanna. Ég harma þennan málflutning. Hann er ekki að koma fram í fyrsta sinn. Hann er sagður með sama hætti í þriðja sinn. Hann er sagður í Morgunblaðinu í dag, hann er sagður til þess að reyna að vekja pólitískar deilur til þess að ausa menn sem hafa staðið heiðarlega að málflutningi sínum auri. Ég harma það. Ef vinstri grænir halda að þetta sé ávinningur til þess að eiga hylli kjósesnda, þá eru þeir á svartri og rangri leið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir umræðuna sem hefur að mestu leyti verið jákvæð en ég vil nota þennan tíma til að byrja á því að vara hæstv. landbrh. við að vera með sleggjudóma af því tagi sem komu fram í málflutningi hans áðan vegna þess að við höfum upplifað það út um allan heim að menn hafa ekki hlustað á röksemdir og sagt að allt sé í lagi þó að það hafi ekki verið. Og menn hafa tekið áhættu sem hefur reynst dýrkeypt. Umræðan er að sjálfsögðu góð og allir eru hér í umræðu undir því yfirskyni að láta gott af sér leiða og afstýra vandamálum sem e.t.v. kunna að koma fram. Ég vil benda hv. þm. á að þetta mál með fiskimjölið er náttúrlega fyrst og fremst pólitískt mál vegna þess að það voru neytendur sem fylltust viðbjóði í Evrópu þegar fréttirnar komu um að rutt var í gegnum dýrin afgangsolíu og jafnvel saur. Auðvitað þarf að ræða þessi mál vegna þess að sannleikurinn í slíkum málum kemur ævinlega í ljós og við eigum að vera bestir og það er það sem þessi málflutningur gengur út á. Það er þess vegna sem ég t.d. hvatti hæstv. sjútvrh. til þess að beita sér fyrir því að þær grunnrannsóknir sem nauðsynlegar eru til markaðsfæra verði gerðar. Það styrkir stöðu okkar. Það gerir okkur kleift að vinna áfram. Ég vil að síðustu árétta að auðvitað þökkum við utanríkisþjónustufólki okkar fyrir að hafa unnið áfangasigur í þessu máli en það er alveg himinklárt að undirbúningsvinna okkar, rannsóknir þar sem hægt er að rekja vinnsluferlið og hollustu vörunnar er okkur alger nauðsyn til framtíðar litið.

Herra forseti. Ég vil þakka þessa umræðu sem sýnir að mikil samstaða er um að halda uppi miklum gæðum í íslenskri framleiðslu og ég er algerlega sammála því að við þurfum að vanda mjög til allrar framleiðslu hér á landi og gera miklar kröfur til okkar sjálfra og til sjávarútvegs okkar. Það er hins vegar alveg rétt eins og kom fram hjá hæstv. sjútvrh. að það voru ekki vísindaleg rök sem hér réðu úrslitum heldur pólitísk átök. Það var viðurkennt af öllum sem við töluðum við að við hefðum hin vísindalegu rök algerlega með okkur. Hins vegar væri það hættan á blöndun sem réði ferðinni og það vantraust sem hefði skapast á markaðnum og að endurvinna þyrfti það traust neytenda. Út á það gekk málið. Og það var í því ljósi sem mjög erfitt var að koma að nauðsynlegum rökstuðningi. Það var erfitt að fá menn til að fara eftir honum. Það tókst í þetta skiptið en vegna spurningar hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, þá er það alveg ljóst að við höfum ekki sömu áhrif á gang í svona máli og aðildarríki að Evrópusambandinu, án þess að ég ætli eitthvað að blanda því inn í umræðuna um það, þá liggur það alveg ljóst fyrir. Við höfum ákveðin áhrif upp að ákveðnu stigi en þegar mál eru komin inn í ráðherraráðið þá eigum við ekki aðgang að því borði. Það liggur alveg ljóst fyrir og hefur alltaf legið ljóst fyrir. Það eina sem við getum gert er að tala við aðildarþjóðirnar og það er það sem við höfum gert í þessu máli. Sem betur fer tókst það bærilega í þetta skipti en svona mál geta að sjálfsögðu komið upp aftur og þess vegna þurfum við að halda vöku okkar.

Herra forseti. Ég hefði seint trúað því að ég mundi standa hér og bera af mér sakir en ég vil mótmæla orðum hæstv. landbrh. Ég tel að hvorki það sem ég sagði í minni stuttu ræðu áðan, í umræðum um daginn né í blaðagrein þeirri sem hæstv. ráðherra vísaði til áðan né að nokkur þau orð sem ég hef látið falla hafi gefið tilefni til þeirra ummæla sem hann fór með. Ég er ekki að blása upp pólitískar illdeilur. Ég ber hag íslensks landbúnaðar fyrir brjósti. Ég vil að við stöndum vörð um íslenskan landbúnað og ég vil að við förum meira inn í lífræna ræktun og betri vottun en við höfum gert fram að þessu og það er það sem vakir fyrir mér. Ég hef sagt hér aðvörunarorð. Ég hef óskað eftir því að við sýndum aðgát og þessi uppákoma varðandi fiskimjölið og þær aðgerðir sem eru í gangi í Evrópu núna hafa gefið tilefni til þess að við litum í eign barm og sýndum aðgát. Þess vegna hef ég beint því til hæstv. landbrh. að hann frestaði þeirri tilraun sem til stendur að koma á í byrjun janúar þar til þetta fár hefur gengið yfir, þar til við getum verið örugg um að ekki komi til óvísindalegrar uppákomu eða aðgerða gegn okkur sem erfitt gæti orðið að ráða við.

Herra forseti. Það fjáraukalagafrv. sem kemur hér til atkvæðagreiðslu staðfestir það sem við höfum haldið fram í minni hluta fjárln. um lausatök ríkisstjórnarinnar á ríkisfjármálunum. Útgjöld hafa aukist um rúmlega 8 milljarða og viðskiptahallinn stefnir í að fara yfir 60 milljarða í árslok. Að auki er ýmislegt í tillögunum sem að áliti okkar stenst ekki lög um fjárreiður ríkisins. Aðhaldsleysi í stjórn ríkisfjármála hefur bæði komið fram í lélegri áætlunargerð og skorti á eftirliti. Nöturlegt dæmi um þetta eru framkvæmdirnar við Þjóðmenningarhúsið þar sem farið var 100 millj. kr. fram úr fjárheimildum ársins eða um rúmlega 100%. Við stöndum hins vegar frammi fyrir gerðum hlut. Stjórnarandstaðan hefur ekki getað haft áhrif á það sem gerst hefur. Fjáraukalögin eru því á ábyrgð stjórnarmeirihlutans og þess vegna mun þingflokkur Samfylkingarinnar sitja hjá við atkvæðagreiðsluna.

Herra forseti. Fjáraukalög fyrir árið 2000 koma nú til lokaatkvæðagreiðslu. Ljóst er að þau spegla mikla óvissu og þenslu í efnahagslífi landsins á árinu. Fulltrúar Þjóðhagsstofnunar upplýstu á fundi fjárln. í morgun að viðskiptahalli ársins væri áætlaður 61 milljarður og enn hærri á næsta ári. Hér eru til afgreiðslu nokkrar tillögur til aukinna útgjalda. Í flestum tilvikum er verið að styrkja góða málaflokka í fjárþröng sem í sjálfu sér væri hægt að styðja. En varðandi frv. í heild er í flestum tilvikum búið að taka ákvarðanir og skuldbinda greiðslur þegar erindin koma fyrir þingið. Ég hef ítrekað í umræðunni bent á nauðsyn þess að taka beri upp aðra skipan við að afgreiða fjáraukalög. Það eigi að afgreiða fjáraukalög að vori og svo aftur að hausti ef nauðsyn krefur. Þannig getur Alþingi ákveðið útgjöldin fyrir fram og komið að ákvörðun þeirra en ekki eftir á eins og við nú stöndum frammi fyrir. Herra forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs vísa ábyrgð á framkvæmd fjárlaga á ríkisstjórnina og meiri hluta hennar og munu sitja hjá við afgreiðslur á tillögum meiri hlutans og frv. í heild.

Herra forseti. Brtt. sú sem er næst á dagskrá laut að því að taka af allan vafa um að andvirði þeirra fjármuna sem kynnu til að falla við sölu á jörðum eða jarðeignum í eigu Skógræktar ríkisins skyldi varið í þágu Skógræktarinnar og ekki til annarra verkefna. Þetta væri gert til að tryggja að ráðstöfun þessa fjár væri í fullu samræmi við gjafabréf og vilja eigendanna. Í umræðunum í gær gaf hv. þm. Jón Kristjánsson, formaður fjárln., þær skýringar á þessu máli að það væri skilningur fjárln. að heimildirnar yrðu eingöngu notaðar með þeim hætti. Ekki stæði til að ráðstafa fjármunum, sem kynnu að koma til við sölu á jarðeignum í eigu Skógræktarinnar, öðruvísi en í hennar þágu. Með vísan til þeirra skýringa tel ég að þessu máli sé borgið og kalla tillöguna aftur.

Herra forseti. Hér er um það að ræða að veita fjármagn til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til að styrkja byggð í landinu og er svo sem ekki vanþörf á eftir byggðafjandsamlega stefnu þessarar ríkisstjórnar og þeirrar sem áður sat. Hins vegar tek ég undir mikilvægi þess að fjármagn sé veitt til dreifðari byggða og þorpa hringinn í kringum landið. Á hinn bóginn get ég ekki fellt mig við þá tilviljanakenndu aðferð sem hér um ræðir að taka um það ákvörðun á hverju hausti rétt í lok hvers árs að sleppa einhverjum hundruðum milljóna hingað eða þangað. Ég sit því hjá við þessa atkvæðagreiðslu þótt ég undirstriki enn og aftur mikilvægi þess að leita að fjármagni til byggða landsins. Oft var þörf en nú er nauðsyn.

Herra forseti. Á fundi fjárln. í morgun kom fram hjá forstjóra Þjóðhagsstofnunar að eina ráðið til að sporna við viðskiptahallanum væri að auka aðhald í ríkisfjármálum. Við umræður um fjáraukalagafrv. kom fram hjá talsmanni Framsfl. að viðskiptahallinn sé nú orðinn það mikill að hann sé beinlínis hættulegur og hv. þm. Jón Kristjánsson kvað hættumerki fram undan. Þessu eru þingmenn Samfylkingarinnar sammála. Þessu eru allir sammála nema hæstv. fjmrh. og forsrh. en þeir kjósa eins og Neró forðum að iðka fremur fiðluspil en brunavarnir. Fjáraukalögin ganga í þveröfuga átt. Þau auka enn á lausung í ríkisfjármálunum og þess vegna verður ríkisstjórnin ein að bera ábyrgð á því og því sitjum við hjá.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um Útflutningsráð Íslands. Þar sem hér er um tiltölulega einfalt mál að ræða, framlengingu á markaðsgjaldi til tveggja ára til að fjármagna starfsemi ráðsins, og miklar annir eru í þinginu sé ég ekki ástæðu til að fara efnislega mikið yfir þetta mál. Það er hv. þm. kunnugt og ég vænti þess að það fái ítarlega umfjöllun í nefndinni sem fær það til meðferðar. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. utanrmn.

Herra forseti. Ég held að enginn velkist í vafa um það að Útflutningsráð Íslands hafi þjónað hlutverki sínu af mestri prýði og að nauðsynlegt sé að starfsemi þess geti haldið áfram að minnsta kosti um sinn. Þetta frv. er flutt til að tryggja áframhaldandi tekjustofn til starfsemi Útflutningsráðs á næstu tveimur árum. Þeir aðilar sem bera af því kostnaðinn eru sammála um málið og ég tel því rétt að hraða afgreiðslu þess.

Herra forseti. Eins og hæstv. utanrrh. gat um í máli sínu eru miklar annir í þinginu þessa daga, jafnvel svo miklar að þingmenn hafa ekki tök á að kynna sér fyrir fram þau mál sem lögð eru fram til 1. umr. Ég kem hér einungis til að lýsa vonbrigðum mínum með að hæstv. utanrrh. skuli ekki reifa málið efnislega úr þessum ræðustóli við 1. umr. þar sem ég hafði fullan hug á að fá að heyra um hvað málið snýst. Fyrsta umr. er oft og tíðum þannig að hún hjálpar manni að spyrja grunnspurninga um viðkomandi mál. Mér þykir þetta fullsnubbótt umfjöllun við 1. umr. Ég hvet hæstv. utanrrh. til að segja þingheimi um hvað þetta mál snýst, einmitt í ljósi þess að miklar annir eru í þinginu og fólk ekki það vel undirbúið undir hvern þingfund að öll þinggögn hafi verið lesin spjaldanna á milli.

Herra forseti. Mér er ekkert að vanbúnaði að reifa þetta mál efnislega. Ég hafði það hins vegar á tilfinningunni að enginn þingmaður væri að hlusta á það sem ég hafði að segja. Ég sá í sjálfu sér ekki ástæðu til að halda langa ræðu við þau skilyrði. Ég gat mér þess til og biðst afsökunar á því ef það hefur verið röng tilgáta, að hv. þm. hafi sett sig það vel inn í þetta mál að þeir þyrftu ekki á því að halda að hlusta á utanrrh. í þessu tilviki. Ég sætti mig alveg við það.

Að svipta okkur ánægjunni af því?

Nei, hv. þm., það er nú svo að menn hafa ekki alltaf ánægju af að hlusta hver á annan hér þó vissulega séu til merkilegar undantekningar. Herra forseti. Í upphaflegum lögum var kveðið á um að tekjur þessa ráðs kæmu af útflutningsgjaldi og iðnlánasjóðsgjaldi en með lögum frá 1990 var kveðið skýrar á um einstaka þætti starfs ráðsins og því markaður tekjustofn af aðstöðugjaldsstofni. Með afnámi aðstöðugjaldsins síðla árs 1993 skapaðist enn á ný óvissa um tekjustofn þessa ráðs. Niðurstaðan varð hins vegar sú að sett var á sérstakt markaðsgjald, lagt á virðisaukaskattsskylda veltu gjaldenda sem er svipaður stofn og gamli aðstöðugjaldsstofninn. Jafnframt var sett í lögin sérstakt bráðabirgðaákvæði sem kvað á um endurskoðun laganna fyrir lok árs 1998 og skyldi markaðsgjaldið falla niður í lok árs 1998 færi sú endurskoðun ekki fram. Á 123. löggjafarþingi var síðan samþykkt frv. um breytingar á lögum um Útflutningsráð í samræmi við niðurstöður sérstakrar nefndar. Í breytingunni fólst að hætta álagningu markaðsgjalds í þáverandi formi en þess í stað að gjald yrði lagt á tryggingagjaldsstofn og innheimt með tryggingagjaldi. Gert var ráð fyrir að þessi skipan mála yrði til tveggja ára og gjaldið félli niður í lok yfirstandandi árs nema annað yrði ákveðið með lögum. Ég gerði grein fyrir því í framsögu minni þá að hugsanlega þyrfti að koma til breytinga á lögum á ný, með framlengingu gjaldsins eða öðrum ráðstöfunum í staðinn. Í frv. því sem hér liggur fyrir er lagt til að framangreind gjaldtaka verði framlengd í óbreyttri mynd til tveggja ára. Rétt þykir að leggja það til í því skyni að tryggja Útflutningsráði traustan tekjugrundvöll áfram og ber að hafa í huga að á sínum tíma var algjör samstaða um mikilvægi starfs Útflutningsráðs meðal þeirra sem unnu að endurskoðun á starfsemi þess. Ég tel að það hafi notið mikils skilnings hér á hv. Alþingi. Þeir voru sammála um að ráðið ynni áfram í þágu almannahagsmuna en ekki þröngs hóps ákveðinna útflytjenda og af þeirri ástæðu væri rétt og eðlilegt að tryggja Útflutningsráði tekjustofn af almannafé. Í sjálfu sér standa enn sömu rök til þess en ráðið hefur á undanförnum árum unnið mjög öflugt starf og áframhaldandi árangur í þágu útflutningsatvinnuvega þjóðarinnar er háður því að tekjustofnar ráðsins séu tryggðir. Hins vegar þykir ekki rétt að binda breytinguna til lengri tíma en tveggja ára. Það er í sjálfu sér ekki sjálfsagt að slík starfsemi skuli fjármögnuð með þessum hætti. Það hefur að vísu skapast allgóð samstaða um ráðið í atvinnulífinu. Öll rök hníga að því að framlengja gjaldið eins og hér er gert ráð fyrir en ég tel eðlilegt að það komi til endurskoðunar með vissu millibili í samræmi við breyttar aðstæður. Hér er um að ræða mál sem varðar ekki aðeins utanríkisviðskipti heldur jafnframt skattheimtu og tel ég réttara, hæstv. forseti, að málinu verði vísað til efh.- og viðskn. en ekki til utanrmn. eins og ég lagði áður til. Ég dreg þá tillögu til baka og legg til að málinu verði vísað til hv. efh.- og viðskn. Þar með var að sjálfsögðu komin næg ástæða til að ég mundi aftur stíga í ræðustól.

Herra forseti. Þetta er lítið mál en angi af miklu stærra máli. Þetta er spurningin um hvort hægt sé að leggja skatta á atvinnulífið og aðra til að halda uppi starfsemi sem einhverjir vilja halda áfram án þess að spyrja að því hvort þeir sem greiða séu á sama máli. Þetta er eiginlega brot á félagafrelsinu sem tryggt er í stjórnarskránni og við þekkjum mörg dæmi um slíkt hér á landi. Við höfum t.d. búvörugjald sem allir bændur eiga að greiða. Það virkar þannig að fátækir bændur sem ekki eiga veð borga búvörugjald svo að ríkir bændur sem eiga veð geti fengið lán í lánasjóðum. Við erum með iðnaðargjald sem er þannig að öll iðnfyrirtæki borga til félags síns, Samtaka iðnaðarins, hvort sem þau vilja vera í því félagi eða ekki. Við erum með ,,skylduaðild`` opinberra starfsmanna að BSRB. Þar er lagaskylda að greiða félagsgjald til hvort sem menn eru í samtökunum eða ekki. Við erum með styrki til Bændasamtakanna, einhvers klúbbhúss úti í bæ. Við erum með styrki á fjárlögum til ASÍ að mig minnir o.s.frv. Við höldum sem sagt uppi félagsstarfsemi samtaka sem ekki geta náð í félagsmenn með eðlilegum hætti. Þetta er einn anginn af því. Þar fyrir utan er starfsemi Útflutningsráðs Íslands, sem er í raun ágætis starfsemi og allt í lagi með hana, í bullandi samkeppni við utanríkisþjónustuna. Ég hef miklar efasemdir um framlengingu á þessu gjaldi. Ég hefði viljað að þeir sem stunda félagastarf í landinu afli sér félaga með réttmætum hætti og brjóti ekki ákvæði stjórnarskrárinnar um félagafrelsi.

Herra forseti. Þessi kenning er auðvitað hið besta mál, þ.e. að ekki eigi að leggja skatta á einstaklinga til að borga það sem viðkomandi skattborgarar vilja ekki bera kostnað af. Nú vill svo til að ég er ekki óskaplega hrifinn af því að þurfa að bera kostnað af framúrkeyrslu í Þjóðmenningarhúsi. Enn síður er ég hrifinn af því að þurfa að borga tugi eða jafnvel hundruð milljóna til að innrétta nýtt skrifstofuhúsnæði fyrir hv. þm. Pétur Blöndal, eins og nú er verið að gera. Og þá langar mig til þess að vita hvort hv. þm. sé ekki þeirrar skoðunar að ég geti bara neitað að borga þann skatt.

Herra forseti. Munurinn á því sem hv. þm. nefndi og því að styrkja nefndir og ráð úti í bæ er að hann talaði um það sem heitir víst ríkið. Alþingi hefur eftirlitsskyldu og skattalagaheimild og á að beita henni mjög varlega. Við þingmenn erum einmitt í því hlutverki að gagnrýna framkvæmdarvaldið þegar það fer fram úr úr á fjárlögum. Við leggjum á skatta og gefum fjárheimildir. Okkur er því í lófa lagið, ef okkur sýnist svo, að stöðva slíkar framkvæmdir, framkvæmd sem ég var reyndar á móti. Ég held að ég hafi verið eini þingmaðurinn sem greiddi atkvæði gegn ævintýrinu hér handan við Austurvöll. Ég greiddi atkvæði gegn því en hv. Alþingi ræður því, meiri hlutinn. Mér finnst það þannig engan veginn sambærilegt við það sem ég nefndi um félagasamtök einstaklinga úti í bæ sem aðrir eru skyldaðir til að greiða skatta til.

Herra forseti. Ég fékk ekki alveg beint svar við þessari spurningu minni. Ég skil hv. þm. þannig að ég komist ekki undan því að greiða kostnaðinn við innréttinguna á skrifstofuhúsnæðinu fyrir hann.

Herra forseti. Ég kemst heldur ekki hjá því að greiða þann kostnað. Það sem verra er, ég kemst heldur ekki hjá því að flytja inn í þennan ósóma. Ég flutti á sínum tíma inn í skrifstofu sem kostaði 7,5 millj. stykkið.  Það er svo með margt fleira sem ég og hv. þm. greiðum skatta til eins og aðrir landsmenn, að menn eru kannski ekki sáttir við það sem þeir greiða skatta til, hvað gert er við peningana. Til þess höfum við kosningar á fjögurra ára fresti að kjósandinn geti þá kosið nýja menn sem eru þá ekki eins útgjaldaglaðir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Frv. þetta er afar einfalt í sniðum og ekki nema tvær greinar. Þar af er önnur greinin gildistökugrein.

Má ég biðja þingmenn um að gefa hljóð í salnum og biðja hv. þm. um að tala örlítið hærra.

Virðulegi forseti. Ég skal reyna að tala örlítið hærra. Ég hygg þó að ekki sé ástæða til þess fyrir hv. þm. að fara í mikla samkeppni við aðra hv. þm. í salnum um hver tali hæst. Varðandi frv. vil ég geta þess að það er í tveimur greinum. Þar af er önnur gildistökugrein. Hin er efnisgrein og þar er fjallað um það að lækka eigi skatthlutfall einstaklinga í tekjuskatti. Mál þetta tengist frv. til laga sem hér hefur verið afgreitt um breytta tilhögun á tekjustofnum sveitarfélaga. Meiri hlutinn vekur athygli á þeirri samtengingu. Í því frv. var gert ráð fyrir því að sveitarfélög hefðu heimild til að hækka útsvarsprósentu um allt að 1% í áföngum. Ríkið hyggst með þessu frv. koma eilítið til móts við skattgreiðendur og lækka tekjuskattshlutfallið um 0,33% á móti. Málflutningur stjórnarandstæðinga í dag og undanfarna daga hefur gengið út á að ekki sé nægilegt aðhald í ríkisrekstrinum, of miklu sé eytt og að ekki sé aflað nægra tekna. Nú liggur fyrir að sveitarfélögin hafa fengið heimild til að hækka útsvar til þess að bregðast við því að tekjur skortir á þeim bæjum til að standa undir auknum útgjöldum. Að hluta hefur útgjaldaaukning sveitarfélaganna komið til vegna aukinna verkefna sem hafa verið flutt til þeirra frá ríkinu en einnig vegna þess að umfang starfsemi þeirra hefur einfaldlega aukist. Út frá öllum eðlilegum hagstjórnarsjónarmiðum og eðlilegum sjónarmiðum í ríkisrekstri er því eðlilegt að sveitarfélögin skattleggi einfaldlega fyrir þeim útgjöldum sem þau hyggjast standa fyrir. Ríkið ætti ekki að koma sérstaklega til móts við það nema þegar flutt hafa verið verkefni frá ríki til sveitarfélaga. Að svo miklu leyti sem sveitarfélögin auka heildarútgjöld opinberra aðila væri eðlilegt að standa undir því með hækkun á skatttekjum sveitarfélaganna. Ríkisstjórnin hefur samt lagt til með þessu stjfrv. að lækka tekjuskattinn á móti um 0,33%. Út frá þeim hagstjórnarsjónarmiðum sem ég gat um áðan og í ljósi gagnrýni stjórnarandstöðunnar á afgreiðslu fjárlagafrv. er kannski of í lagt og ætti í raun ekki, út frá þeirri gagnrýni, að lækka tekjuskatt. Ríkisstjórnin hefur hins vegar viljað koma til móts við skattgreiðendur, undir það hefur meiri hlutinn í efh.- og viðskn. tekið og leggur því til að þetta frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég get ekki orða bundist við þessa umræðu. Það kveður við nýjan tón í umræðu um fjármál sveitarfélaga enda mættur til leiks hv. þm. Vilhjálmur Egilsson. Hann lét í veðri vaka að e.t.v. væri of langt gengið í þessu frv., að ríkissjóður lækkaði tekjuskatt um 0,33% til að koma til móts við skattgreiðendur eins og hann orðaði það. Ber þá að skilja það þannig, herra forseti, ég beini þeirri spurningu til hv. þm., að það hefði átt að hækka skattana meira að hans áliti? Hefði með öðrum orðum engin tekjuskattslækkun orðið hefði hann fengið að ráða? Ber að skilja orð hans þannig? Einnig mátti skilja orð hans svo að sveitarfélögin þyrftu ekkert á þessu að halda. Þau gætu ef þau vildu og kynnu til verka og hagað málum sínum þannig að tekjur og gjöld stæðust. Þá vil ég biðja hv. þm. að líta í skýrslu svokallaðrar tekjustofnanefndar þar sem sat m.a. kollegi hans á hinu háa Alþingi, hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir. Niðurstaðan varð einróma í tekjustofnanefndinni, þ.e. að sveitarfélögin þyrftu á bilinu 4--6 milljarða á ári hverju vegna aukinna verkefna, vegna breytinga á sköttum og á lögum og reglum hjá hinu háa Alþingi, sem hv. þm. hefur kannski verið framar öðrum þátttakandi í og haft forustu um. Um þetta deilir enginn. En það mátti skilja hv. þm. svo að sveitarfélögin þyrftu ekki á þessum fjármunum að halda. Þau gætu bara skaffað sjálf og sniðið sér stakk eftir vexti. Skildi ég rétt það sem hv. þm. talaði um áðan? Mér virtist mikill gorgeir í málflutningi hans.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að storka hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni á nokkurn hátt með ræðu minni. Megininntakið í málflutningi mínum er að opinberir aðilar þurfa að sjálfsögðu að gæta þess að tekjur og útgjöld standist á að mestu. Ég á ekki við að svo þurfi endilega að vera á hverju einasta ári en að jafnaði í gegnum hagsveifluna og til langs tíma er það nauðsynlegt. Við höfum tekið eftir því að útgjaldastig sveitarfélaganna hefur hækkað. Það hefur komið fram í nefndarstarfi því sem hv. þm. gat um að sveitarfélögin þyrftu á því að halda að geta hækkað útsvarið. Hin almennu sjónarmið mundu vera þau, ekki síst í ljósi gagnrýni stjórnarandstæðinga á fjárlagaafgreiðslu og opinber fjármál yfirleitt, að of geyst hafi verið farið og of lítið aðhald verið í hinum opinbera búskap. Þess vegna velti ég því upp að það gæti verið gagnrýnisvert að ríkið yfirleitt lækkaði tekjuskatta á móti þessari hækkunarþörf hjá sveitarfélögunum, sem ég er alls ekki að gera lítið úr eða draga úr. Ef það ætti að einhverju leyti að gagnrýna þetta út frá hagstjórnarsjónarmiðum eða út frá aðhaldsskorti í ríkisfjármálum þá ætti frekar að gagnrýna okkur sem skipum meiri hlutann fyrir að lækka tekjuskatta á móti þessum útsvarshækkunum sem til eru komnar vegna útgjaldaþarfa sveitarfélaganna.

Herra forseti. Ég læt mér í léttu rúmi liggja hvort hv. þm. ætlaði sér að storka mér eða ekki. Það gerir hann ekki. Hv. þm., formaður efh.- og viðskn., storkar hins vegar skattgreiðendum í landinu. Það gerir hann með því að koma hér með bros á vör og segja sjálfsagt og eðlilegt að skattar séu hækkaðir á almennt launafólk í landinu. Það er líka alvarlegt þegar hann storkar sveitarfélögum sem mörg hver, allt of mörg, eru undir stjórn flokksfélaga hans og raunar ríkisstjórnarflokkanna beggja í sveitarfélögum víða um landið. Sum þeirra eiga í miklum erfiðleikum. Hv. þm. er líka að storka verkalýðshreyfingunni og gefur raunar til kynna að yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga árið 2000, dagsetta 10. mars árið 2000, sem er undirrituð af hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., oddvitum ríkisstjórnarinnar, sé ekkert að marka. Þetta er hið alvarlega í málinu við upphaf þessarar umræðu. Hv. þm. hefur gefið tóninn og segir það eðlilegt hagstjórnartæki að Sjálfstfl. fari fram við þær aðstæður sem nú eru, þegar það er sannarlega niðursveifla í efnahagsmálum þjóðarinnar og þegar dregið hefur úr þessu myljandi góðæri, og hækki skatta á launafólk í landinu. Það er merkilegt innlegg í þessa ræðu. Ég held að hv. þm. sé þrátt fyrir allt sá fyrsti meðal stjórnarliðanna, eftir umræðuna á fyrri stigum málsins, sem hefur sagt það berum orðum. Ég virði hreinskilni hans en lýsi yfir algerri andstöðu við þessi pólitísku sjónarmið, að nú sé rétti tíminn til að leggja auknar byrðar á almennt launafólk í landinu. Þá pólitísku ábyrgð verða hv. þm. og fylgisveinar hans í þinginu að bera.

Virðulegi forseti. Þannig er að það er varla hægt að leggja á einn einasta skatt á Íslandi án þess að hann komi með einum eða öðrum hætti fram í pyngju launafólks, hvort sem það hefur háar tekjur eða lágar. Ég hygg að fáir skilji það betur en einmitt launafólk, kannski helst þeir sem hafa kannski ekki úr allt of miklu að spila, hve nauðsynlegt er að láta útgjöld og tekjur standast á. Ég held þess vegna að á engan hátt hægt sé að túlka orð mín þannig að ég eða meiri hlutinn sé að storka launafólki. Það er unnið að ýmsum öðrum breytingum í skattamálum á sama tíma sem gera það að verkum að barnafólk fær hærri barnabætur og ýmislegt annað. Í heild er ekki verið að hækka skattbyrði heldur mun hún frekar fara lækkandi. Hins vegar er afar athyglisvert að hv. þm. kemur hér og ræðir um væntanlega niðursveiflu í efnahagslífinu. Á sama tíma kemur gagnrýni frá hv. samflokksmönnum hans um að hér sé allt of mikill viðskiptahalli, allt of mikil þensla og ríkið eigi að bregðast við því með því að beita meira aðhaldi í ríkisrekstrinum. Það verður að vera einhver samkvæmni í því sem menn segja. Það er ekki hægt að segja annars vegar: Ja, það er komin bullandi niðursveifla. Og svo: Helsta vandamál þjóðfélagsins er viðskiptahalli. Hvað á maður að hugsa þegar maður hlustar á slíkt úti í sal?

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hluta efh.- og viðskn. en undir minnihlutaálitið skrifa ásamt mér hv. þm. Ögmundur Jónasson og Rannveig Guðmundsdóttir. Í umfjöllun efh.- og viðskn. um þetta mál má segja að mest áhersla hafi verið lögð á áhrif þessarar almennu skattahækkunar sem ríkisstjórnin beitir sér nú fyrir á einstaka tekjuhópa í þjóðfélaginu og ekki síður á kjarasamninga. Um það var mjög hart tekist á í efh.- og viðskn. en frsm. meiri hluta efh.- og viðskn. sér ekki ástæðu til að eyða einu orði á áhrif þeirrar almennu skattahækkunar á kjarasamninga eða kjör launafólks. Honum kemur það bara hreinlega ekki við, herra forseti. Helst má ætla af því að hann eyðir ekki í það einu einasta orði í ræðustól og allur meiri hlutinn í efh.- og viðskn., þ.e. sex nefndarmenn, eyða ekki einu orði í það í nefndaráliti sínu að ASÍ hafi óskað eftir að koma á fund nefndarinnar þar sem aðalmálflutningur þeirra var að þessi fyrirætlun ríkisstjórnarinnar mundi grafa undan kjarasamningum, að ríkisstjórnin ætli að ganga á bak orða sinna í yfirlýsingu í tengslum við kjarasamninga fyrr á þessu ári. Um þetta segja þeir ekki eitt einasta orð, herra forseti. Þetta eru vinnubrögð sem mér líkar ekki. Mér finnst þetta vanvirða við heildarsamtök launafólks, bæði ASÍ og BSRB, sem hafa sérstaklega ályktað í þessu máli. Herra forseti. Af því að þungamiðjan í starfi nefndarinnar var að fjalla um áhrif þessarar skattahækkunar á kjör launafólks og kjarasamninga sem voru gerðir í marsmánuði á þessu ári og vegna þess að inn í þá umræðu og þá umræðu sem hér fer fram í dag mun blandast yfirlýsing ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga á árinu 2000, þ.e. hvaða áhrif þessi breyting hefur á skattleysismörk sem ríkisstjórnin gaf sérstaka yfirlýsingu um í tengslum við kjarasamninga --- en undir þá yfirlýsingu rita tveir hæstv. ráðherrar, hæstv. forsrh. Davíð Oddsson og hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson --- þá vil ég spyrja hæstv. forseta hvort þessir tveir hæstv. ráðherrar séu hér í húsi vegna þess að nærveru þeirra er óskað við þessa umræðu, ekki síst í ljósi þess að fram kemur í gögnum sem ég er með fyrir framan mig að heildarsamtök launafólks halda því fram að þessir tveir ágætu heiðursmenn, tveir hæstv. ráðherrar og formenn stjórnarflokkanna, hafi gengið á bak orða sinna í tengslum við yfirlýsingu sem ríkisstjórnin gaf vegna kjarasamninganna.

Forseti getur upplýst að hæstv. utanrrh. er í húsinu en ekki hæstv. forsrh.

Nú erum við að tala um afar mikilvægt mál sem snertir forsendur kjarasamninga og það er ekki svo lítið í húfi, herra forseti, að kjarasamningarnir haldi og að þeim verði ekki sagt upp í febrúarmánuði næstkomandi með þeim afleiðingum sem það getur haft fyrir efnahagslífið. Ég tel því mjög æskilegt að það sé athugað hvort sá hæstv. ráðherra sem efnahagsmálin heyra aðallega undir, sá sem ber ábyrgð á þessari yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar með undirskrift sinni, hæstv. forsrh., jafnvel þó hann sé ekki hér í húsi, geti verið viðstaddur þessa umræðu. Ég fagna því hins vegar að hæstv. utanrrh. er hér í hliðarsal og mun hann væntanlega fylgjast með umræðunni sem hér fer fram.

Forseti mun láta kanna hvort unnt er að verða við þessari ósk þingmannsins.

Ég þakka fyrir og mun eigi að síður, herra forseti, til þess að greiða fyrir umræðum halda áfram máli mínu í trausti þess að þessir tveir hæstv. ráðherrar sem óskað hefur verið eftir að verði viðstaddir umræðuna komi fyrr en seinna. Herra forseti. Eins og ég gat um í upphafi máls míns blandast kjarasamningarnir mjög mikið inn í það mál sem hér er til umræðu. Ljóst er að í heildina má segja, eins og fram kemur í þessu nál. sem við þrjú skrifum undir, hv. þm. Ögmundur Jónasson og Rannveig Guðmundsdóttir auk mín, að í þessu frv. birtist aðferð ríkisstjórnarinnar við að bæta sveitarfélögunum það sem á hefur hallað í samskiptum ríkis og sveitarfélaga þar sem ríkisvaldið ætlar aðeins að lækka tekjur sínar í staðgreiðslunni um 0,33% eða 1.250 millj. kr. en heimilar sveitarfélögunum útsvarshækkun sem nemur 0,99%, það eru 3.750 millj. kr. En það er alveg ljóst að þar sem álagningarstofn fasteignaskatts verður fasteignamat, en það hefur áhrif til lækkunar á fasteignaskatti sem vegur upp útsvarshækkun fólks á landsbyggðinni, þó alls ekki að öllu leyti, fyrst og fremst auðvitað til þeirra sem eiga fasteignir, þá er ríkisstjórnin með þessari ákvörðun sinni fyrst og fremst að knýja fram aukna skattbyrði á íbúa höfuðborgarsvæðisins þar sem tekjuskattslækkunin vegur aðeins þriðjung, þ.e. sem við erum að fjalla um í þessu frv., af þeirri hækkun sem heimiluð er í útsvari á næstu tveimur árum. En auknar skattálögur á Reykvíkinga, svo dæmi sé tekið sérstaklega, vegna þessarar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar geta orðið 1.040 millj. kr. og væntanlega eru það milli 500--600 millj. sem munu bætast þar til viðbótar á aðra íbúa höfuðborgarsvæðisins. Ljóst er að ásamt öðru sem þessi ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir sem rýrir kjör heimilanna þá mun þessi skattahækkun koma afar illa við heimilin í landinu og ekki síst ógna þeim forsendum sem nýlegir kjarasamningar byggja á. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hefur ásamt öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar flutt brtt. við þetta frv. sem efnislega felur í sér að ríkið lækki hlut sinn í staðgreiðslunni til jafns við það sem sveitarfélögunum er heimilað að hækka útsvar sitt þannig að íbúar þessa lands verði jafnsettir á eftir, þ.e. að skattbyrðin aukist ekki. Við þrjú sem skipum þennan minni hluta höfum einnig boðað, og það kemur fram í nál., að verði brtt. hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar og fleiri felld við 2. umr. málsins, muni minni hlutinn flytja brtt. við 3. umr. þess efnis að persónuafsláttur hækki til samræmis við áætlaðar launabreytingar þannig að fyrirhuguð skattahækkun sem ríkisstjórnin knýr nú fram raski ekki forsendum kjarasamninga og hagur launafólks verði tryggður. Herra forseti. Þó að ég hafi hér fyrst og fremst nefnt hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. í því sambandi að viðveru þeirra sé óskað þá gerði ég að sjálfsögðu ráð fyrir því að hæstv. fjmrh., forsvarsmaður þessa frv., væri viðstaddur umræðuna.  Nú hefur hæstv. fjmrh. sett það fram að hann telji þessa túlkun Alþýðusambandsins afar ósanngjarna, eins og fram kemur í útdrætti sem ég hef úr fréttunum. Þar segir, með leyfi forseta, orðrétt: ,,Fjármálaráðherra segir gagnrýni verkalýðsforystunnar á stjórnvöld vegna yfirvofandi skattahækkana óréttmæta og snúast um smáaura.`` Og hann segir hér sé um að ræða sáralitlar skattgreiðslur. Út í þetta vil ég aðeins fara vegna þess að ef um smáaura er að ræða fyrir ríkiskassann þá skilur maður náttúrlega ekki af hverju ríkisstjórnin getur ekki brugðist við og sett aukna peninga í persónuafsláttinn og skattleysismörkin til þess að komast hjá því að raska forsendum kjarasamninga. En nú hefur hans eigin skrifstofa, Fjárlagaskrifstofan, reiknað út að þessir smáaurar sem fjmrh. hæstv. nefnir svo, eru hvorki meira né minna á kjarasamningstímanum en 990 millj. Vel má vera að 990 millj. séu smáaurar í augum hæstv. fjmrh. En það eru ekki smáaurar í augum launafólks sem þarf að borga brúsann af uppgjöri á þessum fjárhagslegu samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Þau gögn voru lögð fram í efh.- og viðskn. að sú röskun, sem ég vil kalla svo, á skattleysismörkunum með hækkun á skattbyrðinni og skattahækkun muni gera það að verkum að þegar á næsta ári muni fjölga í hópi skattgreiðenda um 2.100 manns sem má áætla að séu aðallega námsmenn, einstæðir foreldrar, lífeyrisþegar og tekjulágar fjölskyldur. Það er nú ekki svo lítið að vegna þessarar skattahækkunar muni fjölga um það í hópi skattgreiðenda. ASÍ hefur einmitt reiknað út hvað hér eru á ferðinni miklir peningar, þ.e. hvaða áhrif þetta hefur á þær umsömdu hækkanir sem samið var um í kjarasamningum og þeir segja að árið 2003 hverfi rétt tæplega fjórðungur af almennri launahækkun þessa árs í skattahækkun eina. ASÍ lagði fram í nefndinni upplýsingar um lækkun ráðstöfunartekna á ári þar sem sett var upp tafla miðað við ákveðnar launasummur, 70, 90 og 110 þús. og alveg raunverulega upp í 500 þús. Þar kemur fram að verulegur hluti launahækkunar hverfur. Af um 70 þús. kr. launum eru það um 7.200 kr. á árinu 2003, þ.e. ef sveitarfélögin nýta sér að fullu þessa heimild til útsvarshækkunar. Þeir segja að hjá manni með 90 þús. kr. í laun hverfi þegar á næsta ári svo sem samsvarar launahækkun tæplega eins og hálfs mánaðar og á árinu 2002 launahækkun sem samsvarar launahækkun í 2,7 mánuði eða tæplega þrjá mánuði og svo hið sama árið 2003. Um þetta munar, herra forseti, og glöggt sést að áhrifin af þessu, þegar upp undir þriggja mánaða launahækkun hverfur á samningstímanum, eru engir smáaurar. Ég minnist þess að þeir sem stóðu fyrir þessum kjarasamningum af hálfu heildarsamtaka launafólks höfðu nú ekki þökk allra fyrir að semja ekki um meiri launagreiðslur eða launahækkanir til launafólks en voru á ferðinni fyrr á þessu ári. Þess vegna vó örugglega þungt hjá forsvarsmönnum launafólks sem stóðu fyrir þessum kjarasamningum yfirlýsing ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamningana sem var ekki síst um að skattleysismörk fylgi launaþróun, minnkaða tekjutengingu barnabóta og að greiðslur almannatrygginga hækki í takt við laun. Það er alveg ljóst að þetta mun raska skattleysismörkunum og þetta mun líka breyta verulega greiðslum til lífeyrisþega og þar með raska a.m.k. tveim af fimm töluliðum sem hér eru settir fram sem áttu að greiða fyrir kjarasamningum, eins og segir í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Ef hér er um smáaura að ræða, eins og hæstv. ráðherra setur fram, af hverju er þá ekki eðlilegra af því að þetta er eitt af því sem getur safnast í sarpinn til að koma í veg fyrir að kjarasamningarnir haldi, af hverju er þá ekki ástæða til að breyta persónuafslættinum og þar með skattleysismörkunum af því að þetta eru bara smáaurar, herra forseti, að sögn hæstv. ráðherra? Af hverju er þá ekki ástæða til að beita sér fyrir því að skattleysismörkin hækki í takt við þessar breytingar? Ég spyr um það, herra forseti. Við í minni hlutanum höfum óskað eftir því að efh.- og viðskn. hv. taki málið aftur til skoðunar milli 2. og 3. umr. Þar munu aðallega skattleysismörkin koma til umræðu og þar með auðvitað það sem hæstv. fjmrh. hefur sett fram um þessi mál, að þetta séu bara smáaurar.

Þetta eru útúrsnúningar hjá hv. þm.

Þetta kostar 990 millj., herra forseti. Ég er bara að lesa upp það sem haft er eftir hæstv. ráðherra að þetta séu bara smáaurar.  Þar kemur fram að persónuafsláttur þurfi að hækka um 217 kr. þegar á næsta ári, þá er ég að tala um skattleysismörkin, 447 kr. og 460 kr., og því fylgir samsvarandi hækkun á persónuafslættinum og það eru miklu hærri tölur en hæstv. ráðherra hefur sett fram þegar hann setur fram skoðun sína á því sem heildarsamtök launafólks hafa sett fram. Herra forseti. Ég sé ástæðu til að snúa mér að þeim umsögnum sem hafa komið fram í tengslum við frv. í efh.- og viðskn. og þær hafa komið frá ASÍ og BSRB, Landssambandi eldri borgara og Öryrkjabandalaginu og vil ég byrja á umsögn Landssambands eldri borgara. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Landssambandið hefur fullan skilning á því að sveitarfélögin þurfi á auknum tekjum að halda. Verkefni þeirra hafa að undanförnu farið sífellt vaxandi. En almenn hækkun fasteignamats á þessu ári og fasteignagjalda í framhaldi af því hefur vafalaust bætt þar nokkuð úr skák. Samkvæmt athugun sem framkvæmd hefur verið þykir líklegt að fasteignagjöld þeirra sem eru 67 ára og eldri hafi að meðaltali hækkað um 6.700 kr. á þessu ári vegna hækkunar fasteignamatsins.`` Síðan segir í umsögninni, með leyfi forseta: ,,Þá er einnig augljóst að vegna hækkunar fasteignamatsins þá hækkuðu eignarskattar þessa sama aldurshóps fólks sem almennt býr í eigin húsnæði um næstum tvöfalda upphæð hækkunar fasteignagjaldanna. Það vill segja að meginhluti hækkunar almannatryggingagreiðslna á árinu 2000 hefur farið til þess að greiða hækkanir þessa tveggja skatta.`` Með öðrum orðum, hér er vikið að því að þær hækkanir sem lífeyrisþegar hafa fengið á almannatryggingagreiðslum hafi horfið í skattahækkanir þeirra tveggja skatta sem hér eru nefndir og tilgreindir þar, eignarskatt og fasteignagjöld. Þá hefur ekki verið tiltekin sú hækkun sem sjúklingar hafa orðið fyrir sem í verulegum hópi má finna hjá lífeyrisþegum, þ.e. hækkun á lyfjakostnaði sem var um 37% á miðju þessu ári, þannig að ekki verður séð að rauntekjur lífeyrisþega hafi neitt aukist á þessu ári vegna þeirra hækkana sem þessir einstaklingar hafa borið uppi í hækkun á fasteignaskatti og eignarskatti. Síðan segir: ,,Það er því augljóst að kaupmáttur tekna ellilífeyrisþega í 4,5--5% verðbólgu á árinu hefur farið rýrnandi. Landssamband eldri borgara sér því engin líkindi til þess að ellilífeyrisþegar fáist til að mæla með að styðja sveitarfélögin með því að leggja enn þá meiri álögur á lágtekjufólk í formi hækkaðs útsvars. Stjórn Landssambands eldri borgara leggur því eindregið til að heildarskattlagning tekjuskatts og útsvars verði óbreytt og að hækkun skattleysismarka verði látin fylgja almennri launaþróun í landinu.`` Öryrkjabandalagið, herra forseti, sendi einnig umsögn til efh.- og viðskn. og þar segir, með leyfi forseta: ,,Svo sem efnahags- og viðskiptanefnd er vel kunnugt hefur þróun skattleysismarka verið með þeim hætti á síðasta áratug að jafnvel þeir sem ekkert hafa nema bætur almannatrygginga eru farnir að greiða af þeim beinan skatt sem nemur tugum þúsunda á ári hverju. Þetta gerist þrátt fyrir þá staðreynd að örorkulífeyrir og tekjutrygging hafi dregist verulega aftur úr þróun bæði lágmarkslauna og launavísitölu. Við svo búið má ljóst vera að ÖBÍ getur ekki stutt aðra tillögu en þá að fyrirhuguð útsvarshækkun verði að fullu bætt með samsvarandi lækkun tekjuskatts.`` Það er, herra forseti, í samræmi við þá tillögu sem þingmenn Samfylkingarinnar flytja brtt. undir forustu Guðmundar Árna Stefánssonar. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Auk þeirrar þróunar bóta og skattleysismarka sem hér er minnt á hefur fjölmargt annað orðið til að rýra kjör öryrkja á undangengnum árum. Má þar m.a. nefna aukinn lyfja- og lækniskostnað, stóraukinn húsnæðiskostnað, símkostnað og bifreiðakostnað. Í flestum tilvikum er hér um að ræða kjaraskerðingar sem stjórnvöld hafa tekið meðvitaðar ákvarðanir um --- ákvarðanir sem skýra þá vaxandi neyð sem hjálparstofnanir vitna nú hver af annarri um. Af þessum sökum er brýnna en nokkru sinni fyrr að létta skattbyrði af öryrkjum, hvort heldur það verður gert með því að hækka skattleysismörkin verulega eða viðurkenna sérstöðu öryrkja með því að undanþiggja örorkulífeyri beinni skatttöku.`` Herra forseti. Þarna eru það ekki bara heildarsamtök launafólks sem mótmæla þessari skattahækkun heldur líka heildarsamtök aldraðra og öryrkja sem mótmæla með mjög afgerandi hætti hvernig ríkisstjórnin stendur að málum. Herra forseti. Af því að hér var minnst sérstaklega á fasteignagjöldin í umsögn Landssambands eldri borgara, þá er ljóst eins og fram hefur komið að fasteignamatið mun enn hækka verulega og hafa áhrif til hækkunar fasteignagjalda á næsta ári líkt og það gerði á þessu ári, það kemur því til viðbótar þeirri almennu skattahækkun sem fólk á von á. Auðvitað verða afleiðingarnar þær, eins og efh.- og viðskn. fjallaði um í fyrra þegar veruleg hækkun varð á fasteignamatinu eða um 18% og viðmið skattalaga fylgdi ekki, þ.e. þessi 2,5%, að þetta hefur allt áhrif til lækkunar bæði vaxtabóta og barnabóta. Áhrifin á næsta ári munu vera þau að barnabætur munu skerðast eitthvað vegna hækkunar á fasteignamati, þ.e. ef eignir eru hærri en skuldir á árinu, sem ég held að megi gera ráð fyrir þó að skuldirnar hafi hækkað gífurlega og eru menn þar að tala um að frá áramótum til áramóta, þ.e. síðustu áramóta til næstu áramóta, sé hækkunin á skuldum heimilanna um 87 milljarðar kr. Þetta mun sem sagt hafa þau áhrif að fasteignagjöldin hækka, eignarskattar hækka og fjölga mun í hópi þeirra sem greiða eignarskatt. Þetta mun að vísu ekki hafa þau áhrif að lækka barnabætur ef frv. gengur fram sem ríkisstjórnin beitir sér fyrir, að eignaviðmið hafi ekki áhrif á barnabætur en þetta mun hækka verðlag, neysluvísitalan er sögð hækka um 0,15--0,2% bara við breytingar á fasteignamati og þetta mun auka greiðslubyrði lána og hækka verðlag. Herra forseti. Hækkun á fasteignagjöldunum er þá til viðbótar almennri hækkun sem ætla má að verði á útsvari á næsta ári og síðan hefur ríkisstjórnin enn bætt um betur í frv. sem hér liggur fyrir þinginu sem er hækkun á nefskatti í Framkvæmdasjóð aldraðra um 500 kr. sem, ef ég man rétt, lífeyrisþegar eru að vísu undanþegnir en mun hækka skattbyrði hjá lágtekjufólki af því að hér er um nefskatt að ræða. Það er því ástæða til þegar við erum að fjalla um þessar almennu skattahækkanir að halda til haga þeim ýmsu pinklum sem liggur í loftinu að muni að lokum lenda á herðum íbúa landsins og hafa þau áhrif að étinn er upp stór hluti af þeim kjarabótum sem um hefur verið samið í kjarasamningum auk þess lítilræðis sem af borðum ríkisstjórnarinnar hefur fallið til aldraðra og öryrkja. Landssamtök eldri borgara halda því statt og stöðugt fram í umsögn sinni að bara hækkun á eignarskatti og fasteignagjöldum á sl. ári hafi étið upp hækkun á greiðslum lífeyristrygginga á því ári sem senn er á enda. Herra forseti. BSRB segir í umsögn sinni, með leyfi forseta, orðrétt: ,,BSRB hefur jafnan lagt áherslu á mikilvægi þess að tryggja ríki og sveitarfélögum trausta tekjustofna til að standa straum af mikilvægri samfélagsþjónustu. Jafnframt hafa samtökin bent á mikilvægi þess að skattar eru tæki til tekjujöfnunar í þjóðfélaginu og nauðsynlegt sé að hyggja að forgangsröðun við skattlagningu svo fyllsta réttlætis sé gætt.`` Síðan fara þeir út í afleiðingarnar af þessu fjárhagslega uppgjöri í samskiptum ríkis og sveitarfélaga og þeim áformum sem fyrirhuguð eru um skattahækkanir og segja orðrétt, með leyfi forseta: ,,Afleiðingin er hærri tekjuskattur á einstaklinga sem að öllu óbreyttu hefur í för með sér rýrnun á ráðstöfunartekjum þeirra. Sums staðar á landsbyggðinni mun lækkun á fasteignasköttum vega þarna upp á móti en það mun ekki eiga við um Reykjavík eins og áður er vikið að.`` Og síðan segir orðrétt í þessari ályktun, með leyfi forseta: ,,BSRB hefur jafnan lagt á það ríka áherslu að skattar og skattkerfisbreytingar séu skoðaðar heildstætt. Full ástæða er til að mótmæla harðlega forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í skattamálum. Hún hefur þrengt tekjustofna vegna arðgreiðslna, heimilað frestun á skattlagningu hagnaðar af hlutafé, innleitt skattahagræðingu vegna valréttarsamninga í hlutafélögum, lækkað aðflutningsgjöld af dýrum bifreiðum og margvíslegum lúxusvarningi svo nokkur dæmi séu nefnd. Því miður hefur lítillar viðleitni orðið vart til að koma til móts við kröfur launafólks um fjölgun skattþrepa og aðra þætti sem mættu vera til tekjujöfnunar. Í ljósi þess mótmælir BSRB fyrirhuguðum skattabreytingum.`` Það er svo sannarlega hægt að taka undir þær áherslur sem hér koma fram frá heildarsamtökum launafólks. Og það er ömurlegt, herra forseti, til þess að vita að á sama tíma og við erum að fjalla um þessa almennu skattahækkun sem fyrirhuguð er á næsta ári og næstu árum á launafólk, þá skuli ríkisstjórnin á sama tíma vera að beita sér fyrir skattalækkun hjá þeim sem eiga mjög mikið, herra forseti, af hlutabréfum og vera að lækka skatthlutfallið á söluhagnaði af hlutabréfum úr 38% niður í 10% yfir tiltekna fjárhæð söluhagnaðar, þ.e. það sem er yfir 3,2 millj. hjá einstaklingi og 6,4 millj. hjá hjónum. Herra forseti. Samstarfsflokkur fjmrh. hefur gert athugasemdir við lækkun á skatthlutfalli af söluhagnaði á hlutabréfum og er það að vonum. Við erum að tala um fámennan hóp, herra forseti, forríkra einstaklinga sem ríkisstjórnin hefur frestað skattlagningu á söluhagnað hjá. Afleiðingarnar eru að á undanförnum tveimur árum hefur verið frestað skattlagningu á 20 milljörðum kr. sem ríkisskattstjóri metur sem allt að 8,5 milljarða kr. tekjutap ríkis og sveitarfélaga, með þeim fyrirvara þó að ríkisskattstjóri telur að hugsanlega hefðu ekki öll þessi hlutabréf verið leyst út án þessa ákvæðis í skattalögum. Engu að síður hefur verið um verulegt tekjutap hjá ríki og sveitarfélögum að ræða. Þessu ætlar ríkisvaldið og hæstv. fjmrh. að halda áfram hjá lögaðilum auk þess sem lækka á skatthlutfallið úr 38% í 10% á sama tíma og almennir skattar í landinu eru hækkaðir. Herra forseti. Þegar það frv. kemur til umræðu aftur gefst tækifæri til að ræða það ítarlegar en ég hef gert. Það er auðvitað óhjákvæmilegt að ræða þessi mál í tengslum við hina almennu skattahækkun sem við ræðum hér og hafa mun þau áhrif á kjarasamningana að verulegur hluti launahækkunar hins almenna launamanns hverfur í skattahækkanir fyrir utan það að íþyngja þeim sem síst skyldi, þ.e. öldruðum og öryrkjum sem lifa við sultarkjör. Herra forseti. Út af fyrir sig mætti segja ýmislegt fleira um þetta mál og þá sem lenda í að greiða hærri skatta, ræða t.d. betur um kjör heimilanna. Kjör heimilanna verða rýrð með aðferðinni sem beitt er til að bæta sveitarfélögunum tapið sem þau hafa orðið fyrir í fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Við fjölluðum, herra forseti, í gær um hluta af þessum fjárhagslegu samskiptum ríkis og sveitarfélaga, flutninginn á málefnum fatlaðra yfir til sveitarfélaga. Miðað við þá umræðu má draga í efa að kaflaskil séu í fjárhagslegu uppgjöri milli ríkis og sveitarfélaga og að menn hafi komist að réttlátri eða eðlilegri niðurstöðu þar sem hallað hefur á sveitarfélögin, um 6--7 milljarða á undanförnum árum, ýmist vegna verkefnatilflutnings eða skattalagabreytinga. Frestun á söluhagnaði hefur t.d. út af fyrir sig skert kjör sveitarfélaga um 2 milljarða samkvæmt umsögn ríkisskattstjóra. Jafnframt er ljóst, eins og við ræddum hér í gær, herra forseti, að færa á verulegar byrðar yfir á sveitarfélögin. Af því að menn eru alltaf að segja að það sé á valdi sveitarfélaganna hvort þau hækka útsvar ekki þá verður að árétta að þau eru greinilega, herra forseti, vegna samskipta sinna við ríkið, tilneydd til þessara útsvarshækkana. Eins og horfir varðandi kostnað við þjónustu við fatlaða sem nú er áformað að flytja til sveitarfélaganna, finnst mér þannig að verki staðið að ástæða sé til að staldra við nú þegar. Reksturinn á sambýlum og húsnæðismál fatlaðra verður, miðað við þá viljayfirlýsingu sem gefin var nú um helgina, með þeim hætti að ríkið mun standa undir leigu í húsnæðismálum fatlaðra en Öryrkjabandalagið mun taka til þess lán og öllum fjármagnskostnaði verður velt yfir í leiguna sem þýðir, herra forseti, náttúrlega mjög aukinn rekstrarkostnað af húsnæðismálum fatlaðra. Mig rak í rogastans þegar ég skoðaði það í gærkvöldi, eftir umræðuna, hverjir eiga að borga brúsann í þessum samskiptum, kostnaðinn í samskiptum milli ríkis og sveitarfélaga vegna þjónustu við fatlaða. Svo virðist sem fatlaðir eigi sjálfir að bera verulegan hluta af leigugreiðslum samkvæmt viljayfirlýsingunni frá félmrn. og hússjóði Öryrkjabandalagsins. Það er ástæða til þess að nefna, við umræður um fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga, að í yfirlýsingunni stendur, með leyfi forseta: ,,Við ákvörðun leigugreiðslna íbúa sambýla hefur verið miðað við að þeir greiði að jafnaði sem samsvarar 4% af stofnkostnaði í leigu og að árleg niðurgreiðsla af húsnæðiskostnaði verði því sem nemur 6% af stofnkostnaði.`` Af stofngjaldi sem velta á yfir í leiguna á ríkið að bera 6% fyrst um sinn og síðan væntanlega sveitarfélögin en fatlaðir, sem hingað til hafa ekki þurft að borga leigu á yfirgnæfandi meiri hluta sambýla, eiga nú að borga leigu. Það á að setja leigugjald á þroskahefta og fatlaða á sambýlum til að standa undir þeim samningi sem gerður var milli Öryrkjabandalagsins og félmrn. um helgina. Það fylgdi auðvitað ekki sögunni þegar það var rætt af hálfu félmrh. að fatlaðir og þroskaheftir eiga að standa undir breytingunni á húsnæðismálum öryrkja og þroskaheftra sem á að leysa á fimm árum með þessari viljayfirlýsingu. Það sem maður rekur augun í einnig, í þessu sambandi, herra forseti, er að það virðist eiga að stofna hlutafélag um allar fasteignir sem til eru fyrir fatlaða og þroskahefta hér á landi. Það á að breyta rekstrarforminu og stofna sérstakt eignarhaldsfélag, eins og fram kemur innan sviga í viljayfirlýsingunni, um allar eða flestar húseignir sem í dag eru notaðar sem þjónustuíbúðir fatlaðra. Einnig kemur fram að margt mæli með því að rekstrarformið verði hlutafélag en hægt verði að ákveða annað form með lögum. Þannig stefnir í að rekstrinum á öllum húsnæðismálum fatlaðra í landinu verði breytt, eignum sem fyrir eru og þeim sem til verða í framtíðinni, rekstrarforminu breytt yfir í hlutafélög og íbúarnir sjálfir, þ.e. fatlaðir og þroskaheftir, látnir standa undir 40% af leigugreiðslunum, sennilega með því að taka af bótum þeirra. Herra forseti. Hér er um algjöra stefnubreytingu að ræða og ástæða til að draga það fram við umræður um samskipti ríkis og sveitarfélaga. Málefni fatlaðra verða væntanlega hluti af þeim samskiptum frá næstu áramótum vegna þess að sá samningur eða viljayfirlýsing sem gerð var um helgina á að taka gildi, ef ég skil málið rétt, frá næstu áramótum. Ég hvet nefndir þingsins sem fjalla um þetta mál, sem væntanlega verða bæði efh.- og viðskn. og félmn., að skoða hvað hér er á ferðinni. Herra forseti. Ég fer að ljúka máli mínu en ég ætla að enda þar sem ég byrjaði. Ég óskaði nærveru bæði hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. vegna yfirlýsinga ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga. Ég hef ekki séð hæstv. forsrh. en ég hef séð hæstv. utanrrh. bregða hér fyrir. Ég hefði gjarnan viljað heyra skoðun þeirra og álit á þeirri yfirlýsingu sem þeir undirrituðu 10. mars á þessu ári. Þar á ég bæði við yfirlýsingu um að skattleysismörk fylgi launaþróun, sem þau gera ekki nema Alþingi standi að breytingu á persónuafslættinum og líka um að greiðslur almannatrygginga hækki í takt við laun, sem einnig mun raskast með þeim aðgerðum sem við ræðum hér. Ég vil einnig spyrja um 5. lið yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga á árinu 2000, því gæti hæstv. fjmrh. væntanlega svarað hér síðar í umræðunni. Heildarsamtök launafólks ASÍ hafa kallað eftir því sem þar er fjallað um, þ.e. athugun á tekjuskattskerfinu. En hér stendur í 5. lið: ,,Ríkisstjórnin mun á næstu mánuðum láta fara fram sérstaka athugun á tekjuskatti einstaklinga og staðgreiðslukerfinu. Þar verði m.a. farið yfir kosti þess og galla að fjölga skattþrepum. Haft verður samráð við samtök launafólks og atvinnurekenda um þetta verkefni.`` Ég held að það væri ástæða til að ræða, þó síðar verði í þessari umræðu, hvort þessi vinna er farin af stað. Ég geri mér fulla grein fyrir því að þetta er ekki einfalt mál og getur tekið talsverðan tíma en þó þarf að hefja þetta verk. Fróðlegt væri að vita hvar það er á vegi statt þar sem það er í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og eftir því hefur verið kallað af hálfu heildarsamtaka launafólks í tengslum við þetta frv. Herra forseti. Þó að hvorugur þeirra tveggja ráðherra --- hæstv. fjmrh. er að vísu hér --- sem ég kallaði sérstaklega eftir og skrifuðu undir þessa yfirlýsingu sé viðstaddur þá vænti ég þess, herra forseti, af því að eitthvað mun eftir af umræðunni, að hæstv. ráðherrar svari þeim fyrirspurnum sem ég hef beint til þeirra í umræðunni um þá almennu skattahækkun sem ríkisstjórnin beitir sér nú fyrir í tengslum við uppgjör á fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga.

Herra forseti. Frv. sem hér er til umræðu, frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, er eins konar tvíburafrv. annars frv. sem nýlega var hér til umfjöllunar og fjallaði um tekjustofna sveitarfélaga. Þessi frv. ganga í grófum dráttum út á að styrkja fjárhagsgrundvöll sveitarfélaganna, færa tekjustofna sem áður voru hjá ríkinu yfir til sveitarfélaganna og styrkja þannig stöðu þeirra. Þau eru byggð á athugun nefndar sem ríkisstjórnin skipaði á sínum tíma sem leiddi í ljós að skuldir sveitarfélaganna eru orðnar æðimiklar. Í árslok 1999 námu heildarskuldir sveitarfélaganna rúmum 50 milljörðum kr., 51,8 milljörðum kr., og höfðu tvöfaldast á tíu árum. Um það er ekki deilt að styrkja beri stöðu sveitarfélaganna. Það skyldi gert aðallega með tvennum hætti. Í fyrsta lagi að auka heimildir sveitarfélaganna til að hækka útsvar og samkvæmt tekjustofnafrv. er þeim heimilað á tveimur árum að hækka útsvarið um 0,99%. Í annan stað er álagningarstofni fasteignaskatts breytt og að sönnu er það ekki til að styrkja sveitarfélögin í sjálfu sér vegna þess að það léttir skattbyrði af einstaklingum utan suðvesturhornsins. Þessi skattstofn hefur verið mjög ósanngjarn, hann hefur tekið mið af fasteignaverði í Reykjavík en verður núna nær veruleikanum þar sem fasteignaverð á landsbyggðinni er yfirleitt miklu lægra en gerist hér. Þetta léttir því sköttum af einstaklingum en rýrir þar með tekjustofna og tekjur sveitarfélaganna. Því er mætt með auknu framlagi í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga en í annan stað verður um að ræða tímabundna fjárveitingu í jöfnunarsjóðinn á komandi ári og einnig því næsta upp á 700 millj. kr. hvort ár. Allt er þetta til að styrkja stöðu sveitarfélaganna. Menn telja flestir sem hafa farið vel ofan í kjölinn á þessum málum að ekki sé nóg að gert því skuldirnar séu miklar og einnig hafi það gerst að ýmis verkefni sem áður voru hjá ríkinu hafi verið færð á herðar sveitarfélaganna án þess að nægilegir tekjustofnar hafi fylgt með. Þá minna menn á að á liðnum árum hafi sveitarfélögin verið svipt ýmsum mikilvægum tekjustofnum eins og aðstöðugjaldinu sem var afnumið snemma á tíunda áratugnum og gaf 5--6 milljarða í aðra hönd. Eins og kunnugt er var það lagt af. En þótt menn velti vöngum yfir öllum þessum kerfisbreytingum þá beinist gagnrýnin einkum að tekjuskattinum og útsvarinu. Það er rauður þráður í umsögnum sem koma frá sveitarfélögunum að eðlilegt hefði verið við þessar aðstæður að heimildin til útsvarshækkunar annars vegar og tekjuskattslækkunin hins vegar mundu standast á, að ríkið lækkaði tekjuskattinn um sömu hlutfallstölu og heimildinni til útsvarshækkunarinnar nemur. Þetta kemur fram hjá mjög mörgum sveitarfélögum sem veittu Alþingi umsögn um frv. Menn benda á að þetta hafi þegar upp er staðið í för með sér skattahækkun á almenning og menn hafi ekki lagt upp í þessa vegferð með það fyrir augum heldur einvörðungu að færa til tekjustofna. En reiðin hefur þó sennilega verið mest á höfuðborgarsvæðinu og skýringuna á henni er m.a. að finna í áliti frá meiri hluta efh.- og viðskn. sem er undirritað af hv. þingmönnum Vilhjálmi Egilssyni, Einari K. Guðfinnssyni, Kristni H. Gunnarssyni, Sigríði A. Þórðardóttur, Gunnar Birgissyni og Hjálmari Árnasyni. Þau segja, með leyfi forseta, m.a.: ,,Meiri hlutinn vekur jafnframt athygli á því að á sama tíma og skatthlutfall einstaklinga er lækkað vegna fyrirhugaðrar hækkunar á útsvarsheimild sveitarfélaga eru áform um hækkun barnabóta og lækkun fasteignaskatta.`` En það er staðreynd að á Reykjavíkursvæðinu, á þéttbýlissvæðinu suðvestan lands gerist þetta ekki, alla vega hvað fasteignaskattana snertir.

Sveitarfélögin geta lækkað prósentuna.

Sveitarfélögin geta lækkað prósentuna. Nú erum við bara að horfa á þær breytingar sem hér er verið að leggja til, annars vegar með tekjustofnafrv. og hins vegar tekjuskattsfrv. Að sönnu er einvörðungu um heimild að ræða til hækkunar á útsvari, það er rétt, en það er mjög líklegt í ljósi fjárhagsstöðu sveitarfélaganna að þau muni nýta þá heimild að fullu. Ég held að hægt sé að ganga nokkurn veginn út frá því að mörg og kannski flest sveitarfélögin muni gera það.

Hver ætlar að borga það?

Hver ætlar að borga þetta? segir hv. þm. Pétur H. Blöndal sem hefur verið óþreytandi við að leggja til á Alþingi margvíslegar ívilnanir fyrir fyrirtæki, stórfyrirtæki og stóreignamenn, fjármagnseigendur, en vill jafnframt setja skattbyrðarnar yfir á einstaklingana, á almenning, á launafólk. Og um það snýst náttúrlega pólitíkin, að takast á um hvernig eigi að deila þeim byrðum niður. Herra forseti. Eins og ég gat um áðan nemur heimildin til útsvarshækkunar fyrir sveitarfélögin 0,99% en lagabreytingin til lækkunar tekjuskattinum gengur út á að lækka hann um einvörðungu þriðjunginn af þessu, 0,33%, þannig að þetta er skattahækkun þegar á heildina er litið. Þau rök frá meiri hlutanum um að lækkun á fasteignaskatti vegi þarna upp á móti ganga ekki upp. Þau ganga ekki upp á þéttbýlissvæðinu á suðvesturhorninu vegna þess að fasteignaskattar þar munu ekki lækka, þarna verður því sannarlega um skattahækkun að ræða. Mér finnst að við eigum ekki að vera með neinar blekkingar í þessu efni, þetta er staðreynd, það er verið að tala um skattahækkun. Nú skal ég segja það hér einu sinni enn að ég er maður hárra skatta, ég vil afla ríki og sveitarfélögum skatta og vil hafa trausta...

Maður hárra útgjalda?

Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, ég er maður hárra útgjalda. Ég vil trausta velferðarþjónustu og fyrir hana þarf að greiða. En síðan kemur að því að ákvarða hvernig byrðunum er deilt, hverjir eigi að greiða. Staðreyndin er sú að meðan ríkisstjórnir Sjálfstfl. hafa setið hefur sköttum kerfisbundið verið létt af stórfyrirtækjum, aflögufærum fyrirtækjum og af stóreignafólki og fjármagnseigendum. Tekjuskattar fyrirtækja voru fyrir tíu árum 50% en eru komnir niður í 30% núna. En á sama tíma hafa tekjuskattar á almenning, einstaklingana hækkað, þeir hafa farið hækkandi. Þetta er staðreynd. Einnig er á það að líta að margvíslegar aðrar álögur á almenning hafa komið til sögunnar, skólagjöld, sjúklingaskattar, aukinn lyfjakostnaður og þar fram eftir götunum. Þótt við viljum trausta tekjustofna fyrir ríki og sveitarfélög þá þurfum við að gæta að því hvernig þeim skattbyrðum er skipt niður. Staðreyndin er sú að Sjálfstfl. hefur haft forgöngu um að létta skattbyrðum af þeim sem eru raunverulega aflögufærir í landinu en hlaða pinklunum á hina sem eru að kikna undan þeim. Það er ranglátt og hér er haldið áfram á þeirri braut vegna þess að hækkun á tekjuskatti veldur því að skattleysismörkin lækka, þau lækka ef persónuafslátturinn er ekki hækkaður. Og þá erum við komin að öðru meginatriðinu sem er gagnrýnt í þessu tvíburafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Hún ætlar ekki að láta persónuafsláttinn hækka þótt hún hækki tekjuskattsprósentuna og það veldur því að skattleysismörkin eru lækkuð. Þessi frv. ganga með öðrum orðum út á að lækka skattleysismörkin og veldur því að á milli tvö og þrjú þúsund manns, á þriðja þúsund manns sem ella hefðu ekki greitt skatta munu greiða skatta vegna þessara breytinga. Þetta er staðreynd. Komið hefur fram frv. sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson er 1. flm. að en aðrir þingmenn Samfylkingarinnar eru þar einnig og ég hef lýst því áður að ég styð það frv. sem gengur út á að lækka tekjuskattshlutfallið til samræmis við útsvarshækkunina eða fyrirhugaða útsvarshækkun. Ef þessi brtt. við frv. verður ekki samþykkt þá tek ég undir með hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að við í minni hluta efh.- og viðskn. munum flytja tillögu sem gengur út á að hækka persónuafsláttinn. Það tekur nokkuð höggið af þessum breytingum enda þótt niðurstaðan verði eftir sem áður sú að skattbyrðin eykst, hún eykst með hærri skattprósentu. En engu að síður yrði með þessum hætti séð til þess að skattleysismörkin hækkuðu ekki. Mér finnst, herra forseti, fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna skulda Alþingi og þjóðinni skýringu á því að í miðju góðærinu séu þeir að grípa til ráðstafana sem hafa það í för með sér að skattleysismörkin eru lækkuð. Og þar erum við komin að yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því í marsmánuði sl., gott ef það var ekki 10. dag marsmánaðar sem ríkisstjórnin, oddvitar stjórnarflokkanna, hæstv. forsrh. Davíð Oddsson og hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson undirrituðu yfirlýsingu í tengslum við kjarasamninga sem þá var verið að ganga frá við Flóabandalagið sem svo er nefnt. Í því samkomulagi eða öllu heldur í þeirri yfirlýsingu er sérstaklega vikið að skattleysismörkunum og um það fjallað að þau skuli fylgja launaþróun. Nú erum við að sönnu ekki að tala um launaþróun, við erum að tala um aðra þætti, við erum að tala um breytingu á skatthlutfallinu þannig að strangt skoðað gætu menn sloppið frá þeirri yfirlýsingu með textarýni af því tagi að segja að launaþróunin sé ekkert að breytast og menn séu þess vegna ekki bundnir því sem hér var undirritað. En markmiðið með þessari yfirlýsingu og með því samkomulagi sem menn töldu sig vera að gera hlýtur eftir sem áður að hafa verið hitt að tryggja að skattleysismörkin færu ekki lækkandi, að þau fylgdu hvort sem væri launaþróun eða öðrum ráðstöfunum, öðrum breytingum sem menn væru að gera, á skattkerfinu þess vegna. Að efni til er niðurstaðan hin sama. Þetta hefur verið gagnrýnt mjög á liðnum árum af hálfu verkalýðshreyfingarinnar, af hálfu heildarsamtaka launafólks, að skattleysismörk hafa ekki verið látin fylgja launaþróun og öðrum breytingum sem menn hafa gert á skattkerfunum með þeim afleiðingum að þau hafa dregist aftur úr og í framhaldinu er gert samkomulag um þetta efni. Þetta var eitt meginstefið í skýrslu sem ASÍ og BSRB sendu frá sér á síðasta ári að sýna fram á mikilvægi skattleysismarkanna í kjörum fólks. Ég mér grein fyrir því að ýmsar hugmyndir hafa verið uppi um hvernig taka eigi á skattleysismörkunum og sköttunum almennt. Hv. þm. Pétur H. Blöndal og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hafa verið með tillögur sem ganga út á að afnema skattleysismörkin með öllu og lækka þá um leið skattprósentuna, fara með hana niður undir 20% minnir mig að það hafi verið og afnema skattleysismörkin og telja þetta til góðs. Að sjálfsögðu er þetta til góðs fyrir tekjuhærri hluta samfélagsins vegna þess að hjá tekjuhærri hluta samfélagsins mundu skattar lækka vegna þessa. En fyrir tekjulægsta fólkið, fyrir þá sem eru undir 130--140 þús. kr. á mánuði þá mundu skattar hækka, skattbyrðin aukast. Tekjulægsta fólkið væri með öðrum orðum að niðurgreiða skattalækkanir fyrir tekjuhærri hluta samfélagsins og það væri að mínum dómi rangt. Ég held að skattleysismörkin séu mjög mikilvæg, ekki aðeins fyrir einstaklinginn og kaupmátt einstaklingsins og þeirra sem eru með minnstar tekjur heldur held ég að þetta hafi líka efnahagslega þýðingu. Mig langar til að vísa aðeins í reynslu annarra þjóða hvað þetta snertir. Á Norðurlöndum, t.d. í Danmörku, er það staðreynd að ekki er minna, samkvæmt þeim könnunum sem gerðar hafa verið, svikið undan skatti en gerist hér. En margir halda því fram að mjög mikið sé um svarta atvinnustarfsemi, að sérstaklega smá fyrirtæki, óburðug fyrirtæki reyni að skjóta sér undan skatti vegna þess einfaldlega að þau telji sig ekki hafa efni á því að greiða til samfélagsins, þau séu það óburðug. Ég hef heyrt Dani halda því fram að það kerfi sem við búum við, sem í reynd er að vissu leyti stuðningur og niðurgreiðsla á atvinnulífinu, verði til þess að auðvelda fyrirtækjum sem búa við ótraustan fjárhag að ráða fólk til starfa vegna þess að skattleysismörkin taka þarna af þeim höggið, taka af þeim miklar byrðar. Nú er ég vissulega kominn á svolítið svipaðar lendur og þeir hafa haldið hv. þm. Vilhjálmur Egilsson og Pétur H. Blöndal að vissu leyti.  Ég er að reyna að færa rök fyrir því að við eigum ekki að láta það gerast að skattleysismörkin lækki. Við eigum ekki að láta það gerast. Við eigum að láta þau haldast í takt við launaþróun og í takt við breytingar sem við gerum á skattkerfinu. Ef við látum skattleysismörkin dragast aftur úr þá verða skrefin sem við þurfum að stíga til að rétta hlutina af óbærilega þung þegar fram í sækir eins og dæmin sanna. En það sem við erum að reyna að gera núna er að sjá til þess að ekki sígi aftur á ógæfuhliðina, að við látum þetta haldast í hendur, skattleysismörk, launaþróun og aðrar skattkerfisbreytingar. Í umsögnum sem Alþingi hafa borist kemur fram mjög hörð gagnrýni á þessar breytingar. Í erindi sem barst frá ASÍ segir m.a, með leyfi forseta: ,,Niðurstaðan er þyngri skattbyrði launafólks á sama tíma og spár gera ráð fyrir að verulega hægi á kaupmáttaraukningunni. Auknar skattálögur sem draga úr ráðstöfunartekjum heimilanna ganga þvert gegn markmiðum kjarasamninganna á almenna vinnumarkaðnum. En skattbyrði launafólks þyngist ekki aðeins beint vegna skattahækkunarinnar sjálfrar heldur bætist við að skattleysismörk munu að öðru óbreyttu lækka að raungildi. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 10. mars sl. vegna kjarasamninganna er kafli sem ber yfirskriftina ,,Skattleysismörk fylgja launaþróun``. Til að skattleysismörkin fylgi almennum lágmarkshækkunum kjarasamninga á almennum vinnumarkaði þyrftu þau að hækka um 3% í ársbyrjun 2003 og aftur um 3% 2002. Skattahækkunin hefur hins vegar þau áhrif að skattleysismörkin hækka aðeins um 2,1% sem er raunlækkun eins og ASÍ hefur ítrekað bent á. Þessi staðreynd sést m.a. á því að vegna fyrirhugaðra breytinga mun skattgreiðendum fjölga um meira en 2.100 eða ríflega 8% strax á næsta ári.`` Þynging skattbyrðinnar sést einnig glöggt á því að svonefnd barnakort áttu að tryggja einstæðu foreldri með eitt barn eða fleiri undir sjö ára aldri og um 100 þús. kr. í mánaðartekjur rúmlega 34.000 kr. í auknar ráðstöfunartekjur árið 2003. Strax á því ári verður ríkisstjórnin búin að taka til baka með skattahækkuninni ríflega fjórðung af þessum kjarabótum sem hún hefur þó haldið svo mjög á lofti. Þetta er nú annar þátturinn í þessu. Ég sagði áðan að þetta væri tvíburafrv. sem líta bæri á sem eina heild, tekjustofnafrv. fyrir sveitarfélögin og tekjuskattsfrv. sem hér er til umræðu. En auðvitað er þessi fjölskylda miklu stærri. Ríkisstjórnin er a.m.k. í sínum málflutningi að stækka þessa fjölskyldu. Hún er að reyna að réttlæta þessar auknu skattálögur. Hún er að reyna að réttlæta lækkun skattleysismarkanna og aukna skattheimtu á lágtekjufólk í landinu. Hún er að reyna að réttlæta það með því að barnabæturnar séu auknar, að barnabæturnar séu hækkaðar. Það er bara allt annar handleggur. Ég furða mig stundum á óskammfeilni talsmanna ríkisstjórnarflokkanna og þá ekki síst Framsfl. sem leyfir sér að halda þessu fram, er að monta sig af því að ótekjutengdar barnabætur verði 33 þús. kr. fyrir hvert barn upp að sjö ára aldri,  Árið 1997 var þessi ótekjutengdi hluti um 40 þús. kr.  Þetta var úr greinargerð Alþýðusambands Íslands. Í greinargerðum annarra samtaka kveður við svipaðan tón. Þannig segir m.a. í umsögn BSRB að skoða beri þessi tvö frumvörp heildstætt. Nú vitna ég beint í umsögnina, með leyfi forseta: ,,Þar er gert ráð fyrir lækkun á tekjuskattshlutfalli úr 26,41% í 26,08% eða um 0,33%. Þessi tekjuskattslækkun vegur ekki upp heimild til útsvarshækkunar. Afleiðingin er hærri tekjuskattar á einstaklinga sem að öllu óbreyttu hefur í för með sér rýrnum á ráðstöfunartekjum þeirra. Sums staðar á landsbyggðinni mun lækkun á fasteignasköttum vega þarna upp á móti en það mun ekki eiga við um Reykjavík eins og áður er vikið að. Samkvæmt breytingartillögum við ofangreint frumvarp á þingskjali 243, 196. mál,`` --- hér er vísað í frv. sem ég áður gat um og er flutt af hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni og þingmönnum Samfylkingarinnar --- ,,er gert ráð fyrir að tekjuskattslækkunin nemi 0,99% og vegi þannig upp á móti heimild sveitarfélaganna til hækkunar á útsvari. Þetta er eðlilegt sé ætlunin einvörðungu að færa til tekjustofna en ekki hækka skatta. Mikilvægt er að hyggja að áhrifum þessara skattbreytinga á skattleysismörk. Samkvæmt yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í mars og lagabreytingum í kjölfarið er gert ráð fyrir að skattleysismörk hækki samkvæmt lágmarks umsömdum launahækkunum sem þá hafði verið gengið frá. Þessi hækkun skattleysismarka er innan þeirrar launaþróunar sem síðan hefur orðið og hlýtur það að vera lágmarkskrafa að nái þær breytingar sem hér er gert ráð fyrir fram að ganga þá verði þær ekki til að skerða skattleysismörk enn frekar. Til þess að skattleysismörk haldist óbreytt miðað við hækkun tekjuskatta um 0,33% 1. janúar 2001 og aftur sama hlutfall ári síðar þyrfti persónuafsláttur að hækka umfram það sem áður hefur verið ákveðið um 217 krónur í byrjun næsta árs, 447 krónur í ársbyrjun 2002 og 457 krónur 2003, sjá meðfylgjandi töflu.`` Hér koma sömu tölur fram og við höfum einnig fengið frá reiknimeisturum fjmrn. nema það skeikar 3 kr. í síðustu upphæðinni. Fjmrn. talar um 460 kr. en í álitsgerð BSRB er talað um 457 kr. Síðan segir áfram, með leyfi forseta: ,,BSRB hefur jafnan lagt á það ríka áherslu að skattar og skattkerfisbreytingar séu skoðaðar heildstætt. Full ástæða er til að mótmæla harðlega forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í skattamálum. Hún hefur þrengt tekjustofna vegna arðgreiðslna, heimilað frestun á skattlagningu hagnaðar af hlutafé, innleitt skattahagræði vegna valréttarsamninga í hlutafélögum, lækkað aðflutningsgjöld af dýrum bifreiðum og margvíslegum lúxusvarningi svo nokkur dæmi séu nefnd. Því miður hefur lítillar viðleitni orðið vart til að koma til móts við kröfur launafólks um fjölgun skattþrepa og aðra þætti sem mættu verða til tekjujöfnunar. Í ljósi þessa mótmælir BSRB fyrirhuguðum skattbreytingum.`` Þetta var m.a. úr álitsgerð BSRB. Landssamband eldri borgara sendi núna um mánaðamótin frá sér yfirlýsingu þar sem segir m.a. í niðurlaginu, með leyfi forseta: ,,Stjórn Landssambands eldri borgara leggur því eindregið til að heildarskattlagning tekjuskatts og útsvars verði óbreytt og að hækkun skattleysismarka verði látin fylgja almennri launaþróun í landinu. Hvort ríkið og sveitarfélögin skipti með sér heildarskattheimtum á annan hátt en nú er til þess að bæta stöðu sveitarfélaganna, gerum við ekki að þrætuefni.`` Þetta sagði m.a. í álitsgerð Landssambands eldri borgara. Í áliti Öryrkjabandalagsins kveður við sama tón en í álitsgerð Öryrkjabandalags Íslands eru fyrirhugaðar skattahækkanir ríkisstjórnarinnar gagnrýndar og segir að þróun skattleysismarka hafi verið þannig á síðasta áratug að jafnvel þeir sem ekkert hafa nema bætur almannatrygginga séu farnir að greiða af þeim beinan skatt sem nemur tugum þúsunda á ári hverju. Bendir Öryrkjabandalagið á að þetta gerist þrátt fyrir þá staðreynd að örorkulífeyrir og tekjutrygging hafi dregist verulega aftur úr þróun lágmarkslauna og launavísitölu. Leggur Öryrkjabandalagið áherslu á að komi til útsvarshækkunar verði hún að fullu bætt með samsvarandi lækkun á tekjuskatti. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa miklu lengra mál um þetta að sinni. Augljóst er að ætli ríkisstjórnin ekki að koma til móts við kröfur verkalýðshreyfingarinnar og annarra almannasamtaka í landinu, Öryrkjabandalagsins, eldri borgara og stjórnarandstöðunnar um breytingar á þessum frv. mun það kalla á mikinn ófrið. Mér finnst furðulegt ábyrgðarleysi af hálfu ríkisstjórnarinnar að fara svona fram. Mér finnst það furðulegt ábyrgðarleysi að leyfa sér að koma með breytingar undir því yfirskini einu að verið sé að styrkja fjárhagsgrundvöll sveitarfélaganna sem er vissulega verið að gera, en um leið nota tækifærið til að auka skattbyrðar á almennt launafólk í landinu og lækka skattleysismörkin. Allt snýr þetta að samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Ég vil taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur undir lokin þegar hún vék að því sem er að gerast í samskiptum ríkisvaldsins og aðila á borð við Öryrkjabandalagið og hússjóðinn og þær breytingar sem hér virðist eiga að ráðast í á félagslegu húsnæði, á sambýlum, á húsnæði fyrir fatlaða, að fara að gera þetta húsnæði og þessa starfsemi alla að hlutafélögum. Á að fara að færa þetta líka inn á grunn markaðshyggjunnar? Ég er ansi hræddur um að þetta eigi eftir að kalla á miklar umræður. Eitt er víst að núna verður beðið eftir skýringum hæstv. félmrh. um þetta efni og frá hæstv. fjmrh., hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. verður að sjálfsögðu beðið skýringa á því hvernig þeir ætli að svara þeim verkalýðssamtökum sem þeir lofuðu sl. vor, í marsmánuði að skattleysismörk mundu þróast með tilteknum hætti, en svíkja nú. Hvernig ætla forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar að svara samtökum launafólks? Hvernig ætla þeir að svara eldri borgurum? Hvernig ætla þeir að svara Öryrkjabandalaginu? Hvernig ætla þeir að svara heildarsamtökum launafólks, ASÍ og BSRB, sem krefjast þess að þessar skattkerfisbreytingar verði ekki til að lækka skattleysismörkin og ekki til þess að auka skattbyrðar á almennt launafólk á Íslandi og sérstaklega lágtekjufólkið? Hvernig ætla forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar að svara þessum aðilum? Ég skil mætavel hv. formann efh.- og viðskn., hv. þm. Vilhjálm Egilsson. Hann hefur löngum barist fyrir skattkerfisbreytingum í þessum anda. Verslunarráðið og samtök atvinnulífsins vilja létta sköttum af fyrirtækjum og fjármagnseigendum og láta launafólk bera byrðarnar. Þetta er í anda þeirra og vissulega er þetta í anda ríkisstjórnarinnar. En hvernig ætla forsvarsmenn stjórnarflokkanna að svara þessum samtökum? Hvernig ætla þeir að skýra yfirlýsinguna sem var gefin sl. marsmánuð í tengslum við kjarasamninga í ljósi þess sem síðar hefur gerst? Hvernig ætla þeir að gera það? Hér stóðu menn keikir og hæstv. fjmrh. lýsti því yfir að nú mundu skattleysismörkin þróast í takt við launin. Skilningur allra var sá að þetta mundi haldast svo í reynd að menn mundu ekki koma aftan að fólki með þeim hætti sem nú virðist eiga að gera.

Herra forseti. Ég má til með að rifja upp afstöðu framkvæmdastjóra Alþýðusambands Íslands nýverið einmitt til skattahækkana í tengslum við mat á efnahagsástandinu á Íslandi. Ekki er langt síðan að hann beitti sér fyrir umræðu á opinberum vettvangi með þeim hætti að hann taldi að þenslan væri það mikil í íslensku efnahagslífi að ástæða væri til þess fyrir íslensk stjórnvöld að grípa til efnahagsaðgerða. Meðal tillagna hans í aðgerðum til að slá á þensluna og verðbólguna og halda þannig efnahagsástandinu innan viðmiðunarástands kjarasamninga var að hækka skatta. Tillaga framkvæmdastjóra Alþýðusambands Íslands var að ríkisstjórnin skyldi hækka skatta. Hann sá það ráð ásamt öðrum og benti á það. Þetta er maður sem er þungavigtarmaður í samtökum sínum. Ég minni á að m.a. varaforseti Alþýðusambands Íslands, Halldór Björnsson, sem gekk á fund efh.- og viðskn., taldi að framkvæmdastjórinn væri sérstaklega heppilegur til að leiða Alþýðusamband Íslands, væntanlega vegna afstöðu framkvæmdastjórans og ábyrgra viðhorfa í efnahagsmálum. Mér þykir kyndugt þegar formaður BSRB talar algjörlega þvert á helsta talsmann ASÍ í þessum efnum. Það hlýtur að verða að gera þá kröfu til þessara tveggja höfuðfylkinga verkalýðshreyfingarinnar að þær samræmi afstöðu sína í efnahagsmálum og skattamálum áður en hv. þm. Ögmundur Jónasson fer að þenja sig mikið í ræðustól.

Herra forseti. Í fyrsta lagi er ég sammála því sem meðal annarra framkvæmdastjóri ASÍ hefur stundum haldið fram að á þenslutímum eigi ekki að lækka skatta. Það er almennt viðhorf sem ég get tekið undir. En ég minnist þess ekki, herra forseti, að framkvæmdastjóri ASÍ hafi talað um nauðsyn þess eða að það væri yfir höfuð réttlætanlegt að lækka skattleysismörkin. Þau frv. sem við erum að fjalla um hér snúast ekki um að lækka skatta, þau snúast um að hækka skatta. Menn hafa verið að ræða um að útsvarshækkunin standist á við tekjuskattslækkunina. Menn eru að tala um óbreytt ástand, óbreytt ástand miðað við þær forsendur sem voru ríkjandi þegar þessir aðilar gengu til kjarasamninga. Í kjölfarið sá ríkisstjórnin ástæðu til þess að koma fram með sérstaka yfirlýsingu varðandi skattleysismörkin. Um það erum við að ræða hér. Við erum að ræða um auknar skattálögur á láglaunafólk. Við erum að krefjast þess að skattleysismörkin fylgi launaþróun og taki mið af skattkerfisbreytingum þannig að þau lækki ekki. Út á það gengur umræðan fyrst og fremst.

Herra forseti. Þingmaðurinn hefur eytt ræðu sinni fyrst og fremst í að tala gegn því að skattar gætu hækkað ef sveitarfélög nýta sér til fullnustu aukna möguleika til að hækka útsvar. Það er það sem hann er að tala gegn og hann hefur talað fyrir því að tekjuskattur ríkisins yrði lækkaður jafnmikið og útsvarið mundi hækka. Hv. þm. er því að tala gegn skattahækkunum. Hann er að tala gegn sjónarmiði framkvæmdastjóra Alþýðusambands Íslands. Hann segir hins vegar í hinu orðinu að hann sé sammála því að á þenslutímum sé skynsamlegt að hækka skatta. Nú á hv. þm. eftir að útskýra það fyrir okkur hvernig hann fær þetta tvennt til að ganga upp og koma heim og saman. Mig langar --- bara til þess að því sé til skila haldið vegna ítrekaðra yfirlýsinga þingmannsins um lækkun skattleysismarka --- að taka það fram að með því er aðeins hálf sagan sögð. Í skattalögum er skilgreindur persónuafsláttur sem er ákveðin föst fjárhæð sem dregst frá útreiknuðum skatti. Persónuafsláttur breytist ekkert og ekki er lagt til að breyta persónuafslætti þannig að gefa það í skyn að verið sé að lækka þá fjárhæð sem hver launþegi hefur til að draga frá reiknuðum skatti er rangt. Þetta vildi ég taka fram, herra forseti, þannig að menn misskildu ekki ítrekaðar yfirlýsingar hv. þm., sem er í raun og veru að gefa það í skyn, sem er ekki rétt, að verið sé að lækka persónuafsláttinn. Ég vil svo að lokum minna á að ef ég er með réttar upplýsingar um fasteignaskattinn --- vegna þess að hv. þm. gerði dálítið mikið úr því að á höfuðborgarsvæðinu væri þróunin á álögðum fasteignaskatti önnur en mundi verða á landsbyggðinni með breyttum reglum þar um: Upplýsingar mínar eru þær að á undaförnum tveimur árum --- ja, nú sé ég að tíma mínum er lokið þannig að ég verð að ljúka máli mínu, herra forseti.

Klukkan hafði því miður verið vitlaust stillt í púltinu þannig að hv. þm. fékk ekki blikkljós en tíminn er liðinn.

Herra forseti. Ég held mig við það almenna viðhorf að á þenslutímum sé ekki ráðlegt að lækka skatta og þar tek ég undir sjónarmið sem hafa heyrst úr herbúðum ASÍ. Við erum hins vegar að tala um að það eigi að láta skattbyrðina standa óbreytta en menn noti ekki þetta tækifæri eða þessar skattkerfisbreytingar sem eru fyrst og fremst hugsaðar til að styrkja fjárhagsstöðu og fjárhagsgrundvöll sveitarfélaganna til að hækka skatta á almennt launafólk. Þá horfi ég líka sérstaklega til annarra skattkerfisbreytinga sem menn eru að grípa til þessa dagana og ganga allar út á að létta skattbyrðina á hátekjufólki og fjármagnseigendum. Það er staðreynd. Hitt vil ég leiðrétta hv. þm. Kristin H. Gunnarsson að ég hef aldrei sagt það og aldrei gefið það í skyn að verið væri að lækka persónuafsláttinn. Ég sagði að verið væri að lækka skattleysismörkin vegna þess að ef skattprósentan er hækkuð án þess að persónuafslátturinn sé hækkaður að sama skapi þá hafi það það í för með sér að skattleysismörkin lækki. Ég er að tala gegn því að það gerist. Út á það gengur það. Ég hef ekki verið með neinar blekkingar í þessu efni og tel mig hafa talað skýrt hvað þetta snertir þannig að þetta er misskilningur hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni.

Herra forseti. Það er mjög mikilvægt í pólitík að það séu tiltölulega skýrar línur svo að menn átti sig á því hvað er hvers og hvaða valkostir séu til staðar frá einum tíma til annars. Í þessu máli eru línurnar ákaflega skýrar. Hér er fyrirliggjandi tillaga ríkisstjórnarinnar og þingmeirihlutans sem fær atbeina meiri hluta efh.- og viðskn. til að hækka skatta á almenning í landinu á næstu tveimur árum um tæpa fjóra milljarða kr. á ári hverju þegar þetta verður að fullu komið til framkvæmda. Á móti er gerð tillaga um að lækka fasteignaskatta um 1.100 millj. kr., sem fellur að vísu að stórum hluta á fyrirtæki í viðkomandi sveitarfélögum, og enn fremur að lækka tekjuskatt um 0,33% eða um 1.250 millj. Þegar öllu er haldið til haga þýðir þetta hreina skattahækkun á fólkið í landinu, hið almenna launafólk upp á tvo og hálfan milljarð kr. Það er kjarni málsins. Valkost gegn þessum skattahækkunum ríkisstjórnarinnar er að finna hér á þskj. 243 brtt. þingflokks Samfylkingarinnar. Þar er gert ráð fyrir að heildarskattbyrði á almennt launafólk verði ekki aukin heldur verði útsvarshækkunum verði mætt með samsvarandi lækkun á tekjuskatti. Þetta eru hinir skýru valkostir þessa máls. Það ástæðulaust og á sér engin rök að reyna að flækja þessa einföldu mynd. Herra forseti. Áður en ég ræði þennan þátt málsins öllu meira verð ég að segja að ég hef verulegar áhyggjur af ferðalaginu sem stjórnarmeirihluti landsins og ríkisstjórnin eru á. Það er ekki beint vegna þessa frv. Það þarf ekki koma neinum á óvart að þessir flokkar vilji hækka skatta á almennt launafólk en lækka skatta þeirra sem hafa lifibrauð af fjármagnstekjum. Það er í samræmi við aðra stefnumótun þeirra. En það er hofmóðurinn, hrokinn og vanvirðan sem birtist í umræðunni um þetta mál sem veldur mér áhyggjum. Herra forseti. Þannig að þeir sem á hlusta hafi það á hreinu þá er enginn í þessum sal til að hlýða á mál mitt úr meiri hluta efh.- og viðskn. Það er ekki einn einasti ráðherra hér á ráðherrabekkjum til að fjalla um þessa skattahækkun á almennt launafólk.  Herra forseti. Við erum ekki eingöngu að ræða um það hér að 2,5 milljarðar verði til viðbótar greiddir úr vösum launafólks. Hitt hefur einnig komið fram í umræðunni að Alþýðusamband Íslands, heildarsamtök 70 þúsund launamanna, hafa varað ríkisstjórnina við því að ganga fram með þessum hætti því það muni stefna í hættu meintum stöðugleika, gildandi kjarasamningum sem verða lausir í febrúar á næsta ári. Hofmóðurinn er svo mikill að menn hafa ekki einu sinni nennu til að ræða þau mál í þessum sal. Væri þetta bara venjubundið nöldur og röfl í stjórnarandstöðunni, að stjórnarandstaðan héldi uppi hefðbundnu stjórnarandstöðuamstri, leiðindum og þófi, þá hefði maður kannski einhvern skilning á því. En það er ekki beinlínis þannig. Þannig er, herra forseti, að í þessu máli er stjórnarandstaðan ekki ein á ferð. Nei, hún hefur Alþýðusamband Íslands, með 70 þúsund félaga að baki sér, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja með sín tugþúsund félagsmanna, Landssamband eldri borgara með tugþúsund félaga og Öryrkjabandalag Íslands sem í einu og öllu taka undir þá brtt. sem stjórnarandstaðan mælir fyrir og þann málflutning sem við höfum haldið uppi. Þar með er ekki allt upp talið. Hvert eitt og einasta sveitarfélag kringum landið sem hefur upp á punkt og prik tekið undir þennan málflutning. Hér sitja þeir síðan stjórnarliðarnir, herra forseti, þ.e. einn núna en ekki einn einasti ráðherra, hvorki forsrh. né utanrrh. sem skrifuðu 10. mars upp á yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga, ekki félmrh. sem einnig stóð að málinu, ekki fjmrh., ekki hinn stóri þingmeirihluti á hinu háa Alþingi, 38 þingmenn ríkisstjórnarinnar. Nei, þeir hafa ekki nennu til þess að eyða orðum í svona umræðu. Herra forseti. Á miðvikudag, að mig minnir, hélt Alþýðusamband Íslands blaðamannafund. Þar voru nýkjörinn varaforseti þess ásamt hagfræðingi sambandsins og frá þeim fundi var glögglega greint í fjölmiðlum, m.a. Morgunblaðinu í ágætri úttekt á opnu. Þar vöruðu menn við því að kjarasamningum væri stefnt í hættu. Ég hef lúslesið prentmiðla og reyndi að hlusta á ljósvakamiðla á þeim tíma til að athuga hvort einhver viðbrögð kæmu frá hæstv. ríkisstjórn og oddvitum við þessum tíðindum. Nei, ekki eitt aukatekið orð. Þeir létu sem þeir heyrðu þetta ekki. Ég segi bara eitt, herra forseti: Dramb er falli næst. Ef þetta er ekki merki, herra forseti, um að það líði að lokum hjá þessari ríkisstjórn þá veit ég ekki hvað. Þetta er upphaf endalokanna, þegar stjórnvöld haga sér eins og þau gera við þessa umræðu og hafa gert á umliðnum dögum og vikum við meðhöndlun þessa máls, sýna umræðunni algjört áhugaleysi og reyna ekki með nokkrum vitibornum hætti að leggja nokkuð til umræðunnar með málefnalegum og gildum rökum. Framan af umræðunni um málið þegar menn ræddu einkum sveitarstjórnarþáttinn verð ég þó að segja að fulltrúar stjórnarliða, þeir sem þó létu sig málið varða og komu úr félmn., höfðu greinilega ákveðið samviskubit vegna málsins. Hjá þeim mátti greina afsökunartón í þessum ræðustól og þeim leið illa yfir því að þurfa að flytja þau skilaboð heim í hérað, heim til sveitarfélaganna vítt og breitt um landið, að sveitarstjórnirnar ættu að sjá um skítverkin, sjá um að hækka skatta á landsmenn samkvæmt forskrift þingmeirihlutans. Nú eru þeir hins vegar mættir til leiks hinir háu herrar, hv. þm. úr efh.- og viðskn. Hjá þeim er enginn afsökunartónn, hvorki hjá formanni nefndarinnar, hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni, sem mælti hér á einni og hálfri mínútu fyrir þessu máli úr nefndinni. Þaðan af síður er slíkur tónn hjá hv. varaformanni nefndarinnar, Kristni H. Gunnarssyni. Nei, það er sko aldeilis uppi á þeim typpið. Það er aldeilis enginn afsökunartónn í málflutningi þeirra þegar þeir mæla fyrir þessari skattahækkun á almennt launafólk í landinu. Þeir koma hér kokhraustir og tala um að kannski væru stærstu mistökin í málinu að lækka tekjuskattinn á móti auknum heimildum í útsvari. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sagði hér að það væru kannski stærstu mistökin en þeir hefðu ákveðið að gera það samt fyrir skattgreiðendur af því að um það hefði verið samið og menn hefðu á fyrri stigum málsins verið ásáttir á að slaka út þessum 0,33% í tekjuskatti. Hann færðist síðan allur í aukana og sagði að það væri nú ekki mikið að marka stjórnarandstöðuna, Samfylkinguna sem í einu orðinu talaði um að halda þyrfti fast um ríkisfjármálin og það þyrfti að þétta þar í glufurnar --- sem er að sönnu alveg hárrétt --- en á sama tíma væri Samfylkingin með tillögur um það að samþykkja ekki skattahækkanir. Herra forseti. Við erum einfaldlega að leggja til að heildarskattlagning opinberra aðila verði ekki aukin. Flóknara er það mál ekki. Öðruvísi mér áður brá þegar það er orðið sérstakt stefnumið Sjálfstfl., í ríkisstjórn og utan hennar, að hallarekstri opinberra aðila verði einfaldlega mætt með því að hækka skatta á almenning. Það voru skilaboð hv. þm. Vilhjálms Egilssonar. Hann rakti það hér í inngangsræðu sinni, sem ég hef hér fyrir framan mig, að vísu í óyfirlesnu handriti. Þar segir hann orðrétt, með leyfi forseta, fyrir um tveimur klukkutímum síðan. Ég undirstrika að þetta er óyfirlesið og því án ábyrgðar en efnislega hygg ég að þetta sé kórrétt: ,,Út frá öllum eðlilegum hagstjórnarsjónarmiðum og eðlilegum sjónarmiðum í ríkisrekstri er því eðlilegt að sveitarfélögin skattleggi einfaldlega fyrir þeim útgjöldum sem þau hyggjast standa fyrir. Ríkið ætti ekki að koma sérstaklega til móts við það nema þegar flutt hafa verið verkefni frá ríki til sveitarfélaga. Að svo miklu leyti sem sveitarfélögin auka heildarútgjöld opinberra aðila væri eðlilegt að standa undir því með hækkun á skatttekjum sveitarfélaganna.`` Það kemur ríkinu nákvæmlega ekkert við þó að við höfum hér heila bók fyrir framan okkur sem ég vænti þó og vonast til að hv. þingmenn úr efh.- og viðskn. hafi gefið sér tíma til að glugga eilítið í, þó að það sé ekki sérstaklega á þeirra vettvangi. Samkvæmt skýrslunni eru flestir sammála um að tekjuþörf sveitarfélaganna, að stórum hluta vegna tekjutilfærslna milli opinberra aðila og einnig vegna verkefnatilflutninga, sé upp á 4--6 milljarða. Þeir kollegar segja að þessu eigi skattgreiðendur að standa skil á, þetta komi ríkinu nákvæmlega ekkert við. Herra forseti. Nokkrum sinnum hefur mér þótt örla á að mismunandi áherslur væru milli stjórnarflokkanna í hinum ýmsu málum. Í þessu máli slitnar ekki slefan á milli, í þessu máli eru þeir sem eitt. Auðvitað þarf það ekki að koma neinum á óvart eftir þessi tæpu sjö ár í ríkisstjórnarsamstarfi að kjósendur, fólk hér inni og fólk úti á götu sem með þessu fylgist sjái ekki nokkurn mun á þessum íhaldsflokkum tveimur, Sjálfstfl. og Framsfl. Áherslur þeirra fara í einu öllu saman þegar til kastanna kemur. Sérstaklega þótti mér bratt hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, miðað við forsögu hans í íslenskri pólitík, þá staðreynd að hv. þm. sat um langt skeið í sveitarstjórn í heimabæ sínum í Bolungarvík, að hann skyldi koma hér upp hnarreistur og tala um það eins og sjálfsagðan hlut að eðlilegt og sanngjarnt væri að hækka skatta á almennt launafólk á Vestfjörðum, á höfuðborgarsvæðinu og um landið allt, að það væri sjálfsagt hagstjórnartæki. Herra forseti. Mér verður satt að segja orða vant stundum. Mér finnst hrokinn í þessu máli, drambsemin og hofmóðurinn ganga út yfir allt. Því endurtek ég það hér og það skal vera viðlag mitt í þessari ræðu, að dramb er falli næst. Þetta er upphafið á endalokunum.

Þið þekkið það í Hafnarfirði.

Herra forseti. Hvað sagði hv. þm.?

Þið þekkið það í Hafnarfirði.

Já, þar er líka upphafið á endalokunum. Þar sitja þessir sömu flokkar í meiri hluta og fer nú að styttast í þeim valdaferli, þakka skal þeim sem öllu ræður í þeim efnum, þ.e. kjósendum. Herra forseti. Mig langar samt að reyna til þrautar að ná upp vitiborinni umræðu um þessi mál. Mig langaði að spyrja þá --- ekki spyr maður ráðherrana, virðulegi forseti, því að ekki eru þeir hér --- forustumenn stjórnarflokkanna tvíeina, hv. þm. Vilhjálm Egilsson og Kristin H. Gunnarsson, hvort yfirlýsing ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga frá 10. mars árið 2000 hafi verið einnar nætur, hvort það plagg mætti nýta valkvætt. Við umræðuna hef ég iðulega heyrt að þegar það á við þá benda menn á að á næstunni sé að vænta breytinga á barnabótum, örlítillar hækkunar sem kemur að hluta til móts við allar þær lækkanir sem þar hafa átt sér stað. En ég vek athygli á að í þessu samkomulagi sem er í fimm liðum, stendur hvergi að eitt atriði komi í annars stað. Eða er það einhver misskilningur hjá mér? Ég vil spyrja hv. þingmenn um það. Fyrsti liðurinn fjallar einfaldlega um að skattleysismörk fylgi launaþróun. Nú er það algerlega óumdeilt að þau gera það ekki eftir þær skattalagabreytingar sem hér á að lögfesta á næstu klukkutímum. Ég spyr því: Er það ekki að þeirra mati, eins og Alþýðusambandið hefur vakið athygli á og fleiri hagsmunasamtök, alveg klárt brot á þessari yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar? Ég spyr beint, og úr því hæstv. fjmrh. er hér mættur spyr ég hann hvort um það sé deilt og hvort hæstv. ríkisstjórn hafi eitthvað við þá túlkun að athuga sem hefur verið haldið fram af Alþýðusambandi Íslands og ég tek undir, þ.e. hvort ekki sé um klárt brot á fyrsta lið yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar frá 10. mars að ræða, ef þetta gengur fram sem horfir, og hvernig ríkisstjórnin ætli þá að bregðast við. Ég spyr líka: Var einhver misskilningur? Var þessi yfirlýsing þannig að það mátti tína þessi atriði upp úr henni eins og mola úr konfektkassa eftir hentugleika og eftir því sem verða vildi? Var það kannski líka þannig að menn gætu valið eitt í stað annars? Nei, auðvitað var það ekki þannig. Það var auðvitað þannig að almennt launafólk í landinu byggði á öllum þessum fimm atriðum sem um var samið þegar kjarasamningar tókust á hinum almenna vinnumarkaði. Ég vil nota ferðina og spyrja hæstv. fjmrh. frekar, þótt hans nafn sé að sönnu ekki undir þessari yfirlýsingu heldur Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar, um fimmta lið þessarar yfirlýsingar sem ber yfirskriftina Athugun á tekjuskattskerfinu. Fimmti liður yfirlýsingarinnar hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin mun á næstu mánuðum láta fara fram sérstaka athugun á tekjuskatti einstaklinga og staðgreiðslukerfinu. Þar verður m.a. farið yfir kosti þess og galla að fjölga skattþrepum. Haft verður samráð við samtök launafólks og atvinnurekenda um þetta verkefni.`` Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvar þetta verkefni standi sem yfirlýst var að ætti að hefjast upp úr 10. mars.  Hæstv. ráðherra sagði að búið væri að spyrja þessarar spurningar. Það er búið að spyrja fjölmargra spurninga í þessari umræðu, virðulegi forseti. Það er búið að fara yfir þetta mál, ekki aðeins í dag, heldur á umliðnum dögum fram og til baka. Og af því hæstv. ráðherra er nú mættur til leiks þá var ég að segja það í minni ræðu áðan að mér fyndist virðingarleysi hæstv. ríkisstjórnar gagnvart samtökum launafólks í landinu, gagnvart þeim hagsmunaaðilum sem láta sig þetta mál varða af eðlilegum orsökum, komið út í algjörar öfgar. Ég læt mér í léttu rúmi liggja þó að hæstv. ríkisstjórn og þingmeirihlutinn ætli að tala niður til okkar í stjórnarandstöðunni. Þeir mega reyna það mín vegna. Ég læt mér það í léttu rúmi liggja. En ég tek það mjög alvarlega þegar hæstv. ríkisstjórn og þingmeirihlutinn lætur ekki svo lítið að virða almenning svars þegar hann með réttu kvartar yfir því að nú sé ekki rétti tíminn til þess að auka álögur á fólk í landinu. Ég vil líka spyrja sérfræðinga ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum um álit þeirra á minnisblaði hagdeildar Alþýðusambands Íslands frá 27. nóvember, þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Það er sérstakt áhyggjuefni að stjórnvöld skuli ákveða auknar skattbyrðar á launafólk nú þegar allar spár um efnahagshorfur benda til þess að mjög fari að draga úr kaupmáttaraukningunni og aðstæður raunar orðnar þannig að tvísýnt er hvort verjast megi kaupmáttarrýrnun.`` Síðar segir, með leyfi forseta: ,,Að mati hagdeildar ASÍ er það ein af skyldum stjórnvalda að reyna að viðhalda stöðugleika með því að draga úr hagsveiflum í stað þess að ýta undir þær og ýkja enn frekar. Það er einfaldlega röng og skaðleg hagstjórn.`` Er að mati sérfræðinga stjórnarmeirihlutans á hinu háa Alþingi eitthvað í þessum orðum sem gengur á móti sjónarmiðum þeirra? Og ef svo er, hvað er það? Mér þykir þetta ákaflega og afskaplega skynsamlega mælt í alla staði og sumpart fara sjónarmið stjórnar og stjórnarandstöðu hvað varðar þessi einföldu sannindi og einföldu staðreyndir efnahagsmála mjög saman. Ég spyr því beint: Gera meintir sérfræðingar þingmeirihlutans á hinu háa Alþingi athugasemdir við þessa framsetningu? Finnst þeim þvert á móti núna rétti tíminn til að hækka skatta á almennt launafólk til þess að draga úr viðskiptahalla, til þess að draga úr meintri þenslu? Finnst þeim tíminn einmitt réttur núna í niðursveiflu þegar allar tölur sýna fram á að fólk á sjaldan sem fyrr, a.m.k. á síðustu árum, jafnerfitt með að standa skil á skuldbindingum sínum í bönkum og lánastofnunum og fram hefur komið? Ég minnist þess, herra forseti, að við hv. þm. Vilhjálmur Egilsson áttum tal saman í sjónvarpsþætti einhvern tímann síðla á síðasta vetri þar sem menn voru einmitt að ræða þessa þenslu og verðbólguþróunina. Hann orðaði það þannig að hún væri sjálfslökkvandi því nú kæmi að skuldadögum, nú þyrfti fólk að fara að borga lánin sín og áttaði sig á því að það gæti ekki endalaust fjármagnað neyslu sína með auknum lántökum og þá skynjaði fólk það á beinum sínum að svo mætti ekki fram ganga og það sjálfkrafa mundi draga úr neyslu, það mundi sjálfkrafa draga úr þenslu og verðbólgu. Er það þá undir þessum formerkjum sem hæstv. ríkisstjórn telur rétt og eðlilegt og skynsamlegt að hækka skatta á skuldugt launafólk, til þess að það skynji og finni á beinum sínum að nú verði ekki lengur fram gengið og það verði að herða sultarólina? Að vísu fer það ekki heim og saman við hallelújaræður forsrh. sem segir reglulega að sé allt í stakasta lagi, að góðærið sé jafnmikið og fyrr og því sé ekkert að ljúka. Ég spyr um þetta. Og ég spyr bara einfaldlega: Er það mat stjórnarmeirihlutans og sérfræðinga að hagdeild Alþýðusambands Íslands hafi rangt fyrir sér? Er það sannfæring stjórnarmeirihlutans á hinu háa Alþingi að það sé hagfræðilega hárrétt, efnahagslega hárrétt, að hækka skatta á launafólk í landinu? Finnst ríkisstjórninni líka skipta sköpum að fjölga í þeim hópi einstaklinga á Íslandi sem yfirleitt borgar tekjuskatt? Þeim fjölgar á næsta ári um tvö þúsund og eitt eða tvö þúsund til viðbótar á árinu 2002. Er það líka alveg sérstakt markmið á Íslandi í dag að fjölga þeim einstaklingum, því láglaunaða fólki sem hefur fram undir þetta verið undir skattleysismörkum og ekki greitt tekjuskatt? Eru það alveg sérstök skilaboð stjórnarmeirihlutans, Framsfl. sérstaklega, til barnafólks, til eldri borgara, til þeirra sem höllum fæti standa? Herra forseti. Þó að maður sjái sjaldan mun á þeim stjórnarflokkum sem hér hafa stjórnað vill maður annað slagið reyna að trúa því að einhver munur sé á þeim. Þess vegna beini ég þessari spurningu alveg sérstaklega til fulltrúa Framsfl., formanns þingflokks Framsfl., ekki síst vegna þess að hér á árum áður var hann í þessum ræðustóli, undir öðrum formerkjum að vísu, og talaði um félagslegar áherslur. En það var fyrir löngu síðan. Herra forseti. Ég veit ekki hve miklum tilgangi þjónar að ræða efnislega um þetta mál. Ég hef reynt að gera það. Ég hef í ræðu minni lítið komið inn á sveitarfélögin í þessum efnum. Sú umræða var mjög ítarleg hér í síðustu viku og gaf glögga mynd af stöðu mála vítt og breitt um landið. Þar var það rifjað upp og spurt hvort þingmenn dreifbýlisins í hópi stjórnarliða hafi sérstaklega lofað því fyrir síðustu kosningar, þegar þeir gáfu fyrirheit um að fasteignaskattur yrði lækkaður, að á sama degi yrði útsvarið hækkað talsvert miklum mun meira. Var því sérstaklega lofað á Sauðárkróki, Bolungarvík eða Ísafirði? Var það baráttumál hv. stjórnarþingmanna fyrir síðustu kosningar þegar þeir lofuðu lækkun fasteignaskatts að um leið yrði útsvarið hækkað öllu meira? Ég man ekki sérstaklega eftir því og reyndi þó að fylgjast með gangi mála í fleiri kjördæmum en mínu eigin. En þeir munu sennilega rifja það upp í ræðustól á eftir. Herra forseti. Pólitíkin í þessu máli er ákaflega skýr. Tvær tillögur eru uppi í málinu, annars vegar sú sem við í þingflokki Samfylkingarinnar höfum mælt fyrir og atkvæði verða greidd um. Auðvitað verður sérstaklega tekið eftir því og við það merkt og frá því sagt, ekki bara í fjölmiðlum daginn eftir, heldur á fundum fram á næsta ár þegar menn fara að ræða stöðu kjaramála, stöðu samninga í febrúar, hvernig þingmenn greiddu atkvæði og undir hvaða formerkjum. Menn munu til að mynda huga að því sérstaklega sem hafa haft tengsl við sveitarstjórnir og sveitarfélög umhverfis landið hvernig þeir muni haga sér. Menn munu líka sérstaklega gaumgæfa þá þingmenn sem koma hér stundum upp og tala með fagurgala um mikilvægi þess að hinir lægstlaunuðu, þeir sem höllum fæti standa, verði sérstaklega verndaðir, þeim verði sérstaklega hjálpað. Spurningin er einfaldlega þessi: Vilja menn fara leið Samfylkingarinnar og verja almennt launafólk fyrir skattahækkunum eða mun þingheimur samþykkja skattahækkunarleið ríkisstjórnarinnar sem ætlar að leggja 2,5 milljarða á ári hverju á almennt launafólk í þessu landi? Um það snýst málið. Ég held að þetta mál, ég segi það enn og aftur, sýni ákveðin vatnaskil í pólitík þessa kjörtímabils, að við séum senn að upplifa upphafið að endalokum þessarar ríkisstjórnar og því fyrr því betra.

Herra forseti. Ég vil rifja það upp fyrir hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni að frá 1995, samkvæmt upplýsingum frá Þjóðhagsstofnun, hefur kaupmáttur launafólks aukist um liðlega þriðjung og atvinnuleysi nánast horfið. Það eru góð verk gagnvart barnafólki og varla er hægt að hugsa sér betri frammistöðu en að geta útvegað fólki vinnu og séð til þess að kaup geti hækkað verulega á skömmum tíma. Ég tek eftir því að hv. þm., talsmaður Samfylkingarinnar í málinu, talar fyrst og fremst gegn því að skattar hækki vegna þessa frv. Sjónarmið hans er að ríkið eigi að lækka tekjuskattinn jafnmikið og sveitarfélögin hafa möguleika á að hækka útsvarið. Hann talar því gegn skattahækkun og það er afstaða út af fyrir sig og liggur alveg ljós fyrir. Ég geri ekki athugasemdir við að menn hafi slíka afstöðu. Ég bendi hins vegar á að einn helsti talsmaður Alþýðusambandsins, framkvæmdastjóri sambandsins, hefur ekki þessa afstöðu. Hann tók ábyrga afstöðu þegar hann ræddi efnahagsmál á haustdögum og benti þá m.a. á skattahækkun sem úrræði fyrir stjórnvöld til þess að halda aftur af þenslu og verðbólgu. Og framkvæmdastjóri ASÍ er nú enginn venjulegur maður, sérstaklega ekki í Samfylkingunni. Ég man ekki betur en að hann hafi sent Samfylkingunni blómvönd í nafni Alþýðusambandsins af því tilefni að stjórnmálaflokkurinn var stofnaður þannig að hann er nú nokkur þungavigtarmaður í þessum samtökum.

Herra forseti. Afskaplega var þetta dapurleg málsvörn og aumkunarverð. Hafi hv. þm. ekki skilið og ekki heyrt það og ekki lesið það, þá telur Samfylkingin ekki rétt að hækka skatta á almennt launafólk við þær aðstæður sem nú eru. En ég gagnálykta þá og hlýt að gera það en vil samt spyrja til að hafa það algjörlega á hreinu því að afstaða okkar er alveg skýr í málinu: Er það afstaða hv. þm. að núna sé mjög mikilvægt að hækka skatta á almennt launafólk? Telur hann það mikilvægt hagstjórnartæki og að einmitt núna sé rétti tímapunkturinn til að gera það? Þetta er að sumu leyti nýtt því að hér voru menn að reyna að þumbast við í síðustu viku og voru að reyna að telja sjálfum sér trú um að þegar allt kæmi til alls væri þetta ekki svo mikil skattahækkun, kannski notuðu ekki sveitarfélögin heimildir sínar o.s.frv. Ég met hreinskilni hv. þm. þegar hann gengst við því enda getur hann náttúrlega ekkert annað, talnaglöggur maðurinn. Er hann þeirrar skoðunar að það sé réttlætanlegt, það sé pólitískt rétt, það sé efnahagslega rétt að hækka skatta á almennt launafólk? Ég er það ekki. Ekki. Það er skýrt. Sá ágæti maður, framkvæmdastjóri Alþýðusambandsins, má hafa skoðanir sínar fyrir mér. Ég hef hins vegar yfirlýsingu eða minnisblað frá hagdeild Alþýðusambands Íslands eða varaforseta Alþýðusambandsins og hagfræðingi þess og ég veit ekki betur en að miðstjórnin hafi tekið undir í kjölfarið þar sem hún varar við því að þegar það dragi úr kaupmáttaraukningunni og við séum í niðursveiflu í hagsveiflu sé rétti tíminn að hækka skatta. Ég er andvígur því en þarna skilur á milli feigs og ófeigs enda er um skýra og afdráttarlausa pólitík að ræða. Þeir vilja hækka skatta á almennt launafólk, ég vil ekki gera það.

Herra forseti. Ég rifja upp að fyrir tíu árum voru skattar hækkaðir á almenning utan höfuðborgarsvæðisins með því að sett voru sérstök lög um fasteignaskatt sem lögðu skattinn ekki á verðmæti eignanna heldur á uppreiknað verðmæti eins og það væri ef eignin væri í Reykjavík. Þessari sérstöku skattlagningu á fólk utan höfuðborgarsvæðisins fyrir tíu árum stóð Alþfl. fyrir. Löggjöfin var sett undir forustu hv. núverandi þingmanns, Jóhönnu Sigurðardóttur, sem þá var félmrh. og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson tók við síðar sem félmrh. og breytti engu og beitti sér ekki fyrir því einu sinni að breytingar væru gerðar að þessu leyti. Þessir hv. þingmenn hafa síðustu tíu ár verið þeirrar skoðunar að rétt væri að skattleggja sérstaklega fólk á landsbyggðinni um 1.125 millj. kr. á ári. Það er þetta sem við erum að beita okkur fyrir, að lækka skatta á þennan hóp manna þannig að skattlagningin verði til samræmis við það sem hún gerist á höfuðborgarsvæðinu. Af því að hv. þm. var að vitna í kjördæmi mitt og gera lítið úr áhrifum þessarar breytingar þá mun samkvæmt áliti tekjustofnanefndar, sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson átti sæti í, þessi skattahækkun hans og hans gamla flokks á fasteignaeigendur á Vestfjörðum skila um 120 millj. kr. á ári. En hækkunin á útsvari, ef öll sveitarfélögin nýttu hana til fulls á Vestfjörðum, er þó ekki nema 75 milljónir þannig að hækkunin sem hv. þm. hefur staðið fyrir og staðið að sleitulaust í tíu ár er miklu meiri en hann hefur talið núna.

Herra forseti. Ég hef ágætan skilning á því að hv. þm. hrökkvi úr einu víginu í annað og reyni lítið að halda uppi samfelldum umræðum um málið. Hann hrökklaðist undan því að svara minni einföldu spurningu um hvort hann styddi skattahækkun á almenning í landinu upp á tvo og hálfan milljarð og sneri sé þess í stað að fasteignaskattinum. Ég get sett á langa ræðu um þau mál. En við skulum rifja það upp, ég man ekki í hvaða flokki hv. þm. var þá eða hvort hann var kominn til þings, sennilega verið þá í Alþb., að það voru sveitarstjórnarmenn úti á landi sem óskuðu sérstaklega eftir því að þessi breyting yrði gerð á viðmiðunarstofni fasteignaskattsins og við því var orðið. Ég tek alveg undir það þegar sveitarstjórnarmenn sneru þarna við blaði og bentu með réttu á að þarna væri um viðbótarálögur að ræða á landsbyggðina þar sem viðmiðunin væri órökrétt og ósanngjörn. Herra forseti. Tölurnar tala sínu máli. Ég hef svo sem ekki reiknað út Vestfirðina en ég veit að ýmsir kollegar mínir í þingflokki Samfylkingarinnar hafa einmitt skoðað áhrif fasteignaskattslækkunarinnar á einstök sveitarfélög og útsvarshækkunar í sömu sveitarfélögum á skattgreiðslur borgaranna, á skattgreiðslur viðkomandi íbúa. Mér sýnist að lítill gróði sé á ferðinni, svo ég noti það orð, það verða litlar skattahækkanir á ferðinni víða úti á landi hjá sveitarfélögum á borð við Siglufjörð til að mynda og fleiri sveitarfélögum. Herra forseti. Staðreyndin er sú að það er að finna á bls. 37 í tekjustofnaskýrslunni og auðvitað kemur í ljós að fasteignaskattur lækkar samsvarandi á lögaðila og á fyrirtækin þannig að samanlögð áhrif á fasteignaskattshækkuninni og útsvarshækkuninni eru mjög íþyngjandi fyrir hinn almenna launamann. Bæði úti á landi og hér á höfuðborgarsvæðinu er ríkisstjórnin að hækka skatta og viðkomandi þingmaður og ríkisstjórnin eru ábyrg fyrir því. Það er kjarni málsins og allt annað eru lítils háttar útúrsnúningar manns sem er með vonda samvisku.

Virðulegi forseti. Það er kannski vottur um lítillækkun þess sem hér stendur að hann þarf að lækka púltið eftir að þessir stóru menn hafa talað hér, hv. þingmenn. En ég þakka hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni fyrir ítarlega ræðu um þetta mál sem fjallaði m.a. um það löngum hverjir væru í salnum meðan hv. þm. var að tala og hverjir ekki og hverjir sýndu máli hans áhuga og hverjir ekki. Ég vil fullvissa hv. þm. um að ég hlýddi á mál hans af miklum áhuga og var að velta fyrir mér orðum hans þegar hann fjallaði efnislega um málið. Að sjálfsögðu tel ég rétt að ríkisstjórnin standi við þá yfirlýsingu sem var gefin í tengslum við kjarasamninga og ríkisstjórnin er vön við þær yfirlýsingar sem hún gefur og það verður að sjálfsögðu farið yfir þetta mál allt saman út frá því sem hið virðulega Alþýðusamband segir um málið. Meðal annars stendur til að fjalla um málið aftur í efh.- og viðskn. milli 2. og 3. umr. þannig að frekara tóm gefist til að ræða um þennan þátt málsins. Það sem kemur mér á óvart er hins vegar að ég þykist skynja klofning í Samfylkingunni í afstöðu til þessara mála yfirleitt vegna þess að þegar ég hlýði á málflutning Samfylkingarinnar þegar fjárlagafrv. er til umræðu er kvartað mikið undan aðhaldsleysi í opinberum búskap og svo þegar kemur að þessu máli er allt í lagi að sýna þetta aðhaldsleysi. Ég fullvissa hv. þm. um að mér þykir afar skemmtilegt að lækka skatta og leiðinlegt að standa í því að þurfa að gera eitthvað sem telst til skattahækkunar. Hins vegar er það einu sinni þannig að við sem sitjum í hv. efh.- og viðskn. erum vinir ríkissjóðs.

Herra forseti. Það er klár og kvitt samsvörun á milli málflutnings Samfylkingarinnar í umræðu um ríkisfjármál og það mál sem hér um ræðir. Það er nefnilega mikið aðhald fólgið í því að auka ekki heildarskattbyrði opinberra aðila. Hins vegar er aðhaldsleysi fólgið í því þegar umframrekstri og umframkostnaði er einfaldlega ávísað á skattgreiðendur í landinu. Það er það sem ríkisstjórnin og þingmeirihlutinn eru að gera og það er því sem Samfylkingin er að andæfa. Við viljum nefnilega að ekki verði fleiri krónur í augnablikinu settar í þennan rekstur heldur verði um tilflutning fjármuna frá einum opinberum aðila til annars að ræða, frá ríkinu sem er aflögufært til sveitarfélaga sem þurfa á fjármunum að halda. Ef þetta er ekki aðhaldssemi og kórrétt afstaða, þá veit ég ekki hvað. Hins vegar heyrði ég það, herra forseti, og mér þykir sem betur fer nokkuð risið tekið að lækka á forustumönnum stjórnarliða í þessari umræðu og er það vel. Ég held að þeir séu farnir að sjá ljósið og alvöru málsins. Hv. þm. lýsti því yfir að vitaskuld mundi ríkisstjórnin standa við þessa yfirlýsingu. En það er eins skýrt og það getur orðið að ríkisstjórnin stendur ekki við þessa yfirlýsingu ef það frv. sem hér er til umræðu verður samþykkt óbreytt. Þess vegna skildi ég hv. þm. þannig að hann væri fús til að ræða breytingar á því milli 2. og 3. umr. svo að ríkisstjórnin færi frá þessari yfirlýsingu ekki með skömm heldur með nokkurri reisn.

Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að ég hafi sagt að málið yrði tekið upp milli 2. og 3. umr. tel ég ekki að í því hafi falist viðurkenning á því að ríkisstjórnin væri að ganga gegn þessari yfirlýsingu. Það sem ég tel að skipti líka máli í þessu sambandi eru allar þær skattalagabreytingar sem verið er að gera núna og hafa verið að gerast síðan þessi yfirlýsing var gefin og hvernig þær koma út fyrir launafólk og skattgreiðendur almennt. Ég vek athygli á því að fasteignagjöldin eru að lækka, barnabæturnar eru að hækka og síðan hafa ýmsar aðrar skattalagabreytingar komið fólki til góða. Ég vil einungis að farið sé yfir þetta og við förum yfir þetta mál sérstaklega milli umræðna aftur í nefndinni. Síðan mundi ég reikna með því, ef staðan verður þannig eftir áramót þegar verður fjallað um kjarasamningana á vettvangi aðila vinnumarkaðarins að forsendur hafi staðist eða ekki staðist, að þá verði teknar upp viðræður við ríkisstjórnina og aðila vinnumarkaðarins um þessi mál. Þá er hægt að gera þau upp líka ef eitthvað stendur út af í þessum málum eftir þinglokin fyrir jólin.

Herra forseti. Hver á að njóta óvissunnar? Er það ríkissjóður? Hv. þm. segir að einhvern tíma á næstunni, kannski eftir áramót eða kannski í febrúar, muni menn skoða þetta betur og meta heildaráhrifin, hvort þessi yfirlýsing hafi verið pappírsins virði eður ei. En er ekki eðlilegt, herra forseti, að menn gaumgæfi það áður en hið háa Alþingi setur löggjöf sem margir halda fram og hafa sýnt fram á með gildum rökum að setur kjarasamninga í loft upp? Er ekki betra að hafa vaðið fyrir neðan sig og gaumgæfa hlutina áður en þeir eru gerðir? Það er afstaða mín og það er afstaða félaga minna þannig að þessi undansláttur er mér ákaflega léttur í vasa, því miður. Ég fagna því hins vegar sérstaklega að það virðist eins og hv. þm. sé kominn til byggða og vilji skoða þessi mál núna milli 2. og 3. umr. með viti bornum hætti og vilji skoða heildaráhrifin. Hann hlýtur að vera mér sammála um að þessi yfirlýsing í fimm liðum sé ekki valkvæð, að það geti ekki komið eitt ákvæði fyrir annað í henni heldur sé að því stefnt að uppfylla þau öll sem eitt. Það er ljóst að verið er að brjóta fyrsta ákvæðið. Ekki hefur verið hreyft við fyrsta ákvæðinu um athugun á tekjuskattskerfinu, nema menn líti svo á að hér sé sú athugun í gangi og menn hafi túlkað það svo að það ætti að hækka heildarskattbyrði á almennt launafólk. Það eru náttúrlega algjör öfugmæli eins og hv. þm. veit. Auðvitað hef ég skilning á því að honum þykir leiðinlegt að hækka skatta. En þetta er hans hlutskipti. Hann er að reyna að bera sig mannalega, segist vera vinur ríkissjóðs. Það er allt gott og blessað. Miklu frekar vildi ég vera vinur skattgreiðenda í þessu landi, vinur fólksins sem þarf að draga fram lífið og njóta hinnar félagslegu þjónustu og borga fyrir hóflega og eðlilega skatta sem dreift er á land og lýð á sanngjarnan og eðlilegan hátt. Þar skilur á milli stjórnar og stjórnarandstöðu eins og stundum áður.

Herra forseti. Umræðan sem hér fer fram er afar athyglisverð fyrir margar sakir. Fyrst og fremst er hún athyglisverð fyrir þær sakir hvernig stjórnarliðarnir bregðast við umræðunni. Herra forseti. Þegar við höfum fjallað hér í þessum sal um fjáraukalög, um tekjustofna sveitarfélaga og fjárlög, gerir maður sér grein fyrir því að það er hárétt sem fram kemur hjá hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni. Það er farið að syrta í álinn hjá þessari ríkisstjórn. Stjórnarliðarnir bera það með sér hvernig þeir bregðast við umræðunni. Ríkisstjórnin axlar ekki ábyrgð á því sem henni ber og það skilar sér í gegnum alla umræðuna í þessum stóru málum. Þau orð sem féllu hér fyrir nokkrum mínútum: ,,Við erum vinir ríkissjóðs``, voru í raun feikilega stór. Ég held að við munum halda svolítið í þau og ég ætla að gera það í minni ræðu. Hvernig halda vinir ríkissjóðs á málum og hvernig bera þeir sig að? Það ætla ég að skoða í umfjöllun minni um þessi mál. Herra forseti. Ég ætla líka að taka fram að það er ekki klofningur í Samfylkingunni. Hjá Samfylkingunni og ríkisstjórninni er hins vegar gjörólíkur forgangur í skattlagningu. Það er tvennt ólíkt. Það birtist í tillögum okkar við fjárlagagerðina. Það birtist í umræðu okkar um þau mál sem ég hef vakið athygli á hér og það birtist líka í viðbrögðunum, viðbrögðum okkar við því sem hefur verið sagt af hálfu ASÍ. Hér hafa menn fundið hjá sér þörf til þess að draga framkvæmdastjóra ASÍ inn í þessa umræðu og reyna að tefla honum gegn þingmönnum Samfylkingarinnar með fáránlegum hætti vegna þess að ekki aðeins framkvæmdastjóri ASÍ heldur næstum allar efnahagsstofnanir í landinu hafa lýst því hversu slæmt er að lækka skatta í góðæri, en það gerði ríkisstjórnin. Ríkisstjórnin er ekki að lenda í einhverri óvæntri stöðu núna. Nei, það var haustið 1998 sem efnahagsstofnanir greindu frá því í skýrslum sínum hvað mundi blasa við að óbreyttu. En það var þessi ríkisstjórn sem skellti skollaeyrum við því og það var þessi ríkisstjórn og fyrst og fremst oddviti hennar, hæstv. forsrh. Davíð Oddsson, sem kom fram fyrir skjöldu og talaði til þjóðar sinnar um að nú væri góðæri og að hann hefði búið það til. Að vísu heldur Framsfl. að Davíð Oddsson hafi búið til kreppuna kjörtímabilið á undan og Framsfl. búið til störfin kjörtímabilið á eftir. En hæstv. forsrh. hefur talað til sinnar þjóðar og sagt: Allt er gott meðan ég er oddviti ríkisstjórnar og þess vegna er góðæri meðan þið sjáið til mín hér. Þannig hefur verið haldið á málum. Þetta er ábyrgðin sem þessi ríkisstjórn hefur gripið til. Það er grundvallarmunur á því að gagnrýna ríkisstjórn fyrir að lækka skatta í góðæri þegar hún á að vera að taka á málum eða að segja að menn vilji hækka skatta núna þegar verið er að flytja tekjustofna til sveitarfélaganna. Þetta er jafnlangt hvort frá öðru og hægri og vinstri. Herra forseti. Ég ætla líka að leyfa mér áður en lengra er haldið, strax í upphafi máls míns, að nefna hver hefur verið gagnrýnisrödd ASÍ. Þar get ég vísað í varaforseta ASÍ sem hefur dregið upp skýra mynd af því fyrir stjórnmálamenn, vilji þeir á það hlusta, að Flóabandalagið vann ábyrgt eins og þeir segja sjálfir. Þeir spenntu bogann ekki of hátt í samningunum. En þeir fengu líka að heyra það, jafnvel frá félögum sínum, eftir að aðrir fóru að semja síðar og áttuðu sig betur á hvaða staða var uppi í fjármálum þjóðarinnar. Þeir hafa bent á að það eru orðnir margir mánuðir síðan þeir vöruðu við þróuninni í efnahagsmálum á fundi með ríkisstjórninni og að stjórnarliðar hafa aldrei nefnt þann hluta yfirlýsingar forsrh. og ríkisstjórnarinnar og kröfu Alþýðusambandsins á sínum tíma um að fjölþrepaskattkerfi yrði skoðað. Ætli það hafi ekki eitthvað að segja í hreyfingum á skattprósentunni hvort við erum með fjölþrepaskattkerfi og menn reyni með einhverjum hætti að stýra því hverjir borga skatta eða að seilast sífellt í vasana á veikustu stéttunum og þeim sem minnst hafa, eins og þessi ríkisstjórn, þessir vinir ríkissjóðs eru að gera. Skyldi það skipta máli? Þeir hafa margítrekað sagt að þeir séu ekki að tala um skattalækkun þegar þeir koma og gagnrýna ríkisstjórnina heldur að það verði ekki skattahækkun núna miðað við óbreytt ástand vegna kjarasamninga. Um þetta snýst málið að því leyti sem það snýr að launþegunum. Herra forseti. Það kom fram í máli Guðmundar Árna Stefánssonar frá Samfylkingunni sem talaði á undan mér að skýrar línur væru mikilvægar í pólitíkinni. Hann var að benda á að þær hreyfingar í skattamálum sem hér er verið að fjalla um færa ríkisstjórninni eða leggja 2,5 milljarða á skattgreiðendur, nýja og eldri, miðað við tölurnar sem hann setti fram. Við skulum aðeins skoða hvað felst í þessu, ekki tölurnar sem slíkar, ég hef ekkert farið ofan í þær, heldur hvað felst í skattastefnu þessarar ríkisstjórnar vegna þess að stefna stjórnmálaflokka birtist ekki síst í því hvernig þeir beita sköttum sem stjórntæki, hvort þeir sem stjórna nota skattkerfið til að tryggja láglaunafólki afkomu og jafna kjör, hvort þeir tryggja að breiðu bökin beri sinn skerf af sameiginlegum rekstri þjóðarbúsins eða hvort þeir eru að hampa breiðu bökunum. Um þetta snýst pólitíkin, hvernig skattkerfið er notað sem stjórntæki, hvaða hópa menn ætla að verja og fyrir hvaða hópa þjóðfélagsins menn eru að starfa. Þetta eru skýru línurnar sem Guðmundur Árni Stefánsson, þingmaður Samfylkingarinnar, var að draga áðan og þær verða æ skýrari með hverri umræðunni í þessum sal. Hvort heldur það er við fjárlagaumræðuna, fjáraukalögin, tekjustofnalögin eða núna þá er alveg ljóst fyrir hvaða hópa þessi ríkisstjórn er að vinna og fyrir hvaða hópa hún ætlar ekki að vinna. Hún er ekki að gæta að hag þeirra sem lakast eru settir. Ég minnist orða hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar í gær þegar við vorum að ræða Framkvæmdasjóð fatlaðra sem nú hefur ekki lengur neinn tekjustofn af því það truflar svo fjárlögin sem hagstjórnartæki að vera að vesenast með markaða tekjustofna. Það er líka hluti af þessum skýru línum, þ.e. að það voru flokkar sem ákváðu að standa ætti vörð um ákveðna þætti í samfélaginu og það væri svo þýðingarmikið að ástæða væri til að þeim væru markaðir sérstakir tekjustofnar. Svo koma aðrir flokkar sem ákveða að það trufli fjárlögin sem hagstjórnartæki að sérstakir þættir í samfélaginu njóti markaðra tekjustofna. Með þessum lögum sem við erum að fjalla um núna og öðrum lögum sem við höfum verið að ræða að undanförnu sannar þessi ríkisstjórn að hún er orðin fullkomin íhaldsstjórn. Hún strýkur breiðu bökin. Hún vinavæðir stofnanir og hún veitir til þess stórfé, samanber þegar hún breytti Húsnæðisstofnun í Íbúðalánasjóð og á tveimur árum er það búið að kosta skattborgarana 300 milljónir. Þetta fannst íhaldinu allt í lagi vegna þess að stundum hentar að bruðla. Við vitum alveg að það hlutu að liggja annarlegar ástæður að baki. En þetta kostaði 300 milljónir. Og það eru ekki sleggjudómar Samfylkingarinnar. Nei, það er staðfest af Ríkisendurskoðun með skýrslu í vor. Þessi ríkisstjórn einkavinavæðir ríkisfyrirtæki og svo seilist hún í veikustu vasana eftir smáaurum af því margt smátt gerir eitt stórt og af því að þau sem eru í stjórnarflokkunum eru vinir ríkissjóðs. Nú skulum við skoða hvernig þessi ríkisstjórn notar skattkerfið. Í fyrsta lagi hefur það komið fram í máli Jóhönnu Sigurðardóttur, þingmanns Samfylkingarinnar, hvernig ríkissjóður verður af gífurlegum tekjum með því að fresta söluhagnaði við sölu hlutabréfa eins og fest hefur verið í lögum og hún hefur fært fyrir því rök að það megi áætla að tap ríkissjóðs síðustu tvö ár hafi verið 8--9 milljarðar vegna þessa. Þetta er ekki stór hópur. Þetta er ekki jafnstór hópur og t.d. fatlaðir eða öryrkjar og þaðan af síður lægst launuðu hópar ASÍ. Nei, þetta eru 600--700 auðmenn sem eru stórir fjármagnseigendur. Við erum að tala þarna um stóran stokk. Við erum að tala um fjölmarga milljarða. Við skulum skoða fleira. Æ fleiri stofna einkahlutafélög og við höfum fylgst svolítið með þeirri þróun vegna þess að æ fleiri ákveða að móta sitt eigið skattumhverfi, sé það unnt, m.a. með stofnun einkahlutafélaga. Ég tek fram að þetta fólk er ekki að svindla. Það er ekki að stela undan skatti. Það er að nýta sér fullkomlega löglegar leiðir til lægri skattheimtu samkvæmt lögum sem hafa verið sett í þessum sal og hafa verið lagfærð af og til þannig að þau geta þjónað fleirum. Áður en ég kem nánar að því hvernig útfærslan getur orðið fyrir þann sem getur þannig ráðið skattumhverfi sínu ætla ég að rifja það upp þegar launamaður gekk um á meðal þingmanna og sýndi skattheimtuna á einstaklingunum í götunni hans. Þetta var gata sem ég þekki mjög vel í mínu bæjarfélagi. Þar voru átta hús hlið við hlið. Tveir voru milljón króna menn hvað skattheimtu varðaði. Þeir voru báðir ríkisstarfsmenn. Hinir borguðu ýmist ekkert eða kannski 70 þúsund. Sá sem borgaði mest borgaði 140 þúsund samtals í gjöld. En dæmi voru um að menn fengju borgað til baka frá ríkinu. Samt voru í spilinu miklar eignir, stór hús, bílar, mikil umsvif og greinilega góð afkoma. Auðvitað vitum við að þannig er það. Í svari viðskrh. í haust við fyrirspurn Jóhönnu Sigurðardóttur um hve mörg hlutafélög og einkahlutafélög hafi verið skráð á árunum 1998, 1999 og 2000 og hvað þeim hafi fjölgað, kemur fram að bara frá árinu 1996 hefur þessum skráðu formum fjölgað úr 9.600 í 14.600. Það er gefið upp að u.þ.b. 90% af þessum séu einkahlutafélög sem þýðir að við erum með einkahlutafélög upp á milli 13 og 14 þúsund í dag og að fjölgunin nemur svona u.þ.b. 4.500--4.600 frá árinu 1996. Af hverju er það gott fyrir þá sem eru í þannig tekjuumhverfi að geta stofnað einkahlutafélög? Við skulum fara í gegnum það. Um það fékk ég kennslustund hjá skattstjóra á sínum tíma. Einkahlutafélagið getur átt húsið. Sá er notar það greiðir hlunnindaskatt. Hann er lágur. Einkahlutafélagið getur átt bílinn eða bílana og rekið þá. Einkahlutafélagið getur borið ýmis útgjöld sem verða frádráttarbær frá hlutafélaginu en sem venjulegir skattgreiðendur eiga engan möguleika á að telja sem frádrátt á sinni skattskýrslu. Sá sem er í þannig rekstri getur í raun ákveðið sér lág laun, kjósi hann svo. En þrátt fyrir að hann búi kannski við lág laun, formleg laun, mælir ekkert gegn því að hann taki út yfir höfuðstól eftir þörfum. Þetta fólk er ekki að brjóta lög. Það nýtir sér hagkvæma skattalöggjöf. Það ber þar með 10% skatt. Gangi hlutirnir vel er hægt að fjárfesta og verði arður af því sem fjárfest er í er borgaður 10% skattur af þeim arði. Þetta er fullkomlega löglegt. Það er fullkomlega sanngjarnt að þeir sem geti móti þannig skattumhverfi. En það er ofboðslega erfitt fyrir margan launamanninn sem borgar allt sem honum ber að verða vitni að því hvernig þetta kemur oft út. Á borðum þingmanna er svar við fyrirspurn frá Jóhönnu Sigurðardóttur. Það kom á borðin í dag. Fyrirspurnin var á þessa leið, og ég bið þingmenn að leggja alveg sérstaklega vel við eyru núna: ,,1. Hve mörg af 20 kvótahæstu útgerðarfyrirtækjunum greiddu skatt á síðasta ári, sundurliðað eftir tekju-, eigna- og fjármagnstekjuskatti vegna áranna 1998 og 1999? 2. Hver var hagnaður eða tap þessara fyrirtækja á þessum árum, sundurliðað eftir árum, og hve háar voru bókfærðar eignir þeirra?`` Það er athyglisvert að skoða þetta svar, herra forseti. Ég hvet til þess að hver einasti þingmaður taki þetta svar af borðinu sínu, af því það kom á borðin í dag, og skoði það. Kvótaeigendur voru samtals 266 árið 1998. Af þessum 266 borgar 71 tekjuskatt. Þeir 20 kvótahæstu eiga 185 þúsund þorskígildistonn rúmlega. Aðeins tveir þeirra greiða tekjuskatt, aðeins tveir af þeim 20 útgerðarmönnum sem eiga flest þorskígildi borga tekjuskatt. Auðvitað kemur hér ýmislegt fram, hve mörg fyrirtækjanna sýna hagnað, hverjar eignirnar eru samtals og hvort eigið fé er jákvætt og þar með um skuldir. Við vitum allt um það hvernig þessir hlutir koma út. Svo skulum við skoða árið 1999. Þá eru þessir kvótaeigendur orðnir 271. 99 þeirra greiða skatt. Af 20 stærstu fyrirtækjunum sem eiga 185 þúsund þorskígildistonn greiða þrír tekjuskatt. Þrír þeirra greiða tekjuskatt. Þó eru tíu fyrirtækjanna með hagnað, fjögur með tap. Og svo kemur bókfærslan um eigið fé og eignir samtals og allt þetta sem menn benda á þegar þeir fara að réttlæta það að þeir séu ekki þátttakendur í samfélaginu okkar. Lái mér hver sem vill þó að margt fólk verði undrandi á því eftir þá umræðu sem hefur farið fram á liðnum árum hvernig þessir aðilar taka þátt í tekjuskattsgreiðslunum hjá okkur. Af því að hér kemur fram að tveir af 20 stærstu og þrír af 20 stærstu kvótaeigendunum greiða ekki tekjuskatt sitt hvort árið, þá gæti ég rifjað upp ýmsar sögur úr bæjarfélögum þar sem menn voru að selja björgina úr bænum fyrir stórfé, fyrir fjárhæðir sem ekki höfðu áður þekkst í þeim bæjum, að maður tali ekki um bruðlið í kjölfarið þar sem hvert mannsbarn keyrði á fimm milljóna bíl og það var eytt og eytt og menn veittu sér óspart fyrir þessar miklu tekjur. Þetta er umhugsunarefni, herra forseti. Það er umhugsunarefni hvernig við höfum haldið á málum gagnvart ýmsum þeim sem við mundum ætlast til að legðu af mörkum til samreksturs okkar. Snúum okkur svo að hinni hliðinni hjá vinum ríkissjóðs. Þeir eru búnir að verða sér úti um u.þ.b. 3,5 milljarða á ári síðustu ár með því að aftengja bótagreiðslur Tryggingastofnunar ríkisins við laun. Þeir eru búnir að hafa um 1,5 milljarða á ári af barnafólki með breytingum, en ætla núna að koma með leiðréttingu að hluta og finnst að þær leiðréttingar eigi að vera vigtaðar mjög á móti auknum sköttum. Þetta er mikið umhugsunarefni, herra forseti. Ég nefndi áðan hvernig menn eyddu talsverðu fé í t.d. kerfisbreytingar í húsnæðisgeiranum sem hafa kostað 300 milljónir. Ekki bara kostaði sú breyting á stofnuninni sjálfri mikla peninga heldur fylgdu með mjög vanhugsaðar aðgerðir í útlánamálum Íbúðalánasjóðs. M.a. urðu þær til þess eins og hendi væri veifað að hætt var við allar félagslegar byggingar á vegum sveitarfélaganna á þessu svæði. Bara Reykjavík byggði árlega yfir 100 íbúðir. Ég þarf ekki að telja þetta upp. Það voru tugir hjá Kópavogi, tugir hjá Hafnarfirði, kannski ekki tugir hjá Garðabæ en nokkuð, og vaxandi fjöldi í Mosfellsbæ. Ætli megi ekki gera ráð fyrir því að á ári hafi verið byggðar hátt á þriðja hundrað íbúðir af sveitarfélögum hér á svæðinu. Þessu var kippt í burtu eins og hendi væri veifað þannig að á tveimur árum vantaði alveg inn í húsnæðisöflunina u.þ.b. 600 íbúðir sem sveitarfélögin byggðu. Og það voru engir verktakar að taka við þessu. Það voru engir verktakar að taka við að byggja þennan fjölda íbúða sem sveitarfélögin höfðu byggt. En hæstv. félmrh. sagði: Nú eiga allir að fara út á markaðinn. En markaðurinn var ekki fyrir hendi. Og hvað gerðist? Eftirspurn eftir húsnæði jókst. Verðið hækkaði. Fasteignamatið hækkaði. Fasteignagjöldin hækkuðu. Eignamörkin hækkuðu hjá þeim sem voru að fá frá ríkissjóði og ríkissjóður sparaði sér helling í vaxtabótum og barnabótum. Að vísu verður að segjast til að halda öllu til haga að ríkissjóður ætlar að aftengja eignatenginguna við barnabætur þannig að þetta muni ekki gerast aftur. En sögð voru dæmi um það í sumar hvernig fólk sem alls ekki mátti við því var að missa tugi þúsunda sem það hafði gert ráð fyrir í fjárhagsáætlun heimilis síns, m.a. einstæðar mæður, út af því að með aðgerðum þeim sem ég er að lýsa hækkuðu svokallaðar eignir fólksins. Herra forseti. Það sem ég er að draga fram er hvert vinir ríkissjóðs sækja sér tekjur. Það hefur komið fram í allri umræðu að ríkisstjórnin ætlar núna að hækka skatta við það að flytja tekjustofna til sveitarfélaganna, að það skiptir mjög miklu máli hvar við erum stödd í hagsveiflunni þegar skattar eru annars vegar. Það skiptir mjög miklu máli. Ég veit að ég þarf ekki að lýsa því fyrir hv. formanni efh.- og viðskn. Ég tek það fram, herra forseti, af því að við eigum því ekki endilega að venjast að hér sjáist stjórnarliðar þegar við erum að ræða alvarleg mál, að það verður að segjast eins og er að ég er hálfpartinn fegin að sjá hér formann efh.- og viðskn. og hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, þó að ég taki fram að mér finnst sjálfsagt að nefndarfólkið allt taki þátt í umræðunni þegar svo stór mál eru undir, þó að ég skilji alveg að viðbrögð þeirra séu fátækleg við gagnrýni okkar. Ég þarf hvorugum að kenna þessi fræði. Þeir eru báðir mjög lærðir í þeim efnum, góðir stærðfræðingar og kunna þetta. En það hvernig hvor um sig hefur brugðist við gagnrýninni ber samt ekki vott um mikla þekkingu. Það ber frekar vott um undanslátt. Stéttarfélögin unnu ábyrgt. Þau spenntu bogann ekki of hátt. Þeim er ekki launað. Það er ekki verið að skoða breytingu á tekjuskattskerfinu. Það er ekki verið að endurskoða það með fjölþrepaskatt í huga og það er ekki hlustað á það þegar stéttarfélögin eru óróleg yfir því að með þessum breytingum mun það gerast að um 2.000 nýir skattgreiðendur koma inn við breytingu á skattleysismörkum og að það er lægst launaða fólkið sem nú fer að borga skatt. Nú fer það að gerast að jafnvel þeir sem ekkert hafa nema bætur almannatrygginga sem hafa verið skertar eins og ég hef lýst, verða farnir að greiða af þeim beinan skatt sem nemur tugum þúsunda á ári hverju. Örorkulífeyrir og tekjutrygging hefur dregist verulega aftur úr þróun lágmarkslauna og launavísitölu. Samt sem áður fer þetta fólk að borga skatt við það að skattleysismörkin síga. Um þetta erum við að tala. Og af því að það barst í tal áðan að það væri rangt að ríkisstjórnin hefði verið að breyta skattleysismörkunum þá hefur það komið fram að skattleysismörkin hækka aðeins um 2,1%, sem er raunhækkun, á meðan þau hefðu þurft að hækka um 3% í ársbyrjun 2001 og aftur um 3% 2002. Hagdeild ASÍ er búin að fara yfir þetta og færir fyrir því fullgild rök. Þetta eru staðreyndirnar sem liggja á borðinu, herra forseti. Það virðist ekki mikill munur á 2,1 og 3, en það munar öllu. Það munar því að þúsundir byrja að borga skatt af næstum engum tekjum. Yfirlýsing ríkisstjórnarinnar var sett fram til að greiða fyrir kjarasamningum og hún gengur ekki eftir nema skattleysismörkin verði hækkuð. Það er alveg ljóst. Aðrir munu sækja það mál. En við bendum á það vegna þess að það hefur komið svo skýrt fram af fullkominni hógværð og fullkominni rökhyggju þeirra sem hafa talað til ríkisstjórnarinnar af hálfu stéttarfélaganna. Herra forseti. Stéttarfélögin og ASÍ hafa lýst því yfir að þau séu tilbúin að setjast niður með ríkisstjórninni til að fara yfir það hvernig vinna megi bug á ofþenslunni. Ekki hefur verið hlustað á það. ASÍ telur, og hefur það komið fram í orðum varaformanns ASÍ og á blaðamannafundi þeirra, að það sé alveg á mörkunum að forsendur samninga séu brostnar. Mér finnst það alvarlegt. Ríkisstjórninni og stjórnarflokkunum ætti að þykja það afar alvarlegt. ASÍ hefur bent á að þessar aðgerðir bæta ekki úr. Haldinn hefur verið blaðamannafundur til þess að benda á að hér er um nokkurra ára gjörning að ræða og það er um næstu áramót sem skattleysismörkin vigta. Þetta hafa þeir bent á og kallað eftir viðbrögðum sem engin eru af því að þeir sem á þá hlusta eru vinir ríkissjóðs og þeir sækja tekjurnar sínar í tómu vasana, en ekki til breiðu bakanna og í útþanda vasa þeirra sem mest hafa og mest berast á í þjóðfélaginu. Herra forseti. Mér finnst að ég hafi komið inn á meginatriðin í þeirri gagnrýni sem við höfum haft uppi á það hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á þessum málum. Ég gæti staðið lengur og talað frá hjartanu um það sem mér finnst aðfinnsluvert hjá ríkisstjórninni. Ég ætla ekki að gera það. En ég ætla bara að nefna að oft eru viðhöfð fögur orð á hátíðarstund. Aðventan er gengin í garð og ríkisstjórnin hefur t.d. talað mjög fallega um aldraða. Þetta er fólkið sem byggði upp það samfélag sem við njótum svo góðs af núna. Þetta er fólkið sem eru höfð svo sterk orð um að eigi að njóta ævikvöldsins þegar talað er til þeirra á hátíðarstund. En það er m.a. þessi hópur sem mun koma í auknum mæli inn í skattgreiðslur með breytingum ríkisstjórnarinnar, það fólk sem hefur örlítið úr lífeyrissjóði, sem hefur samt tekið tekjutrygginguna af þeim, hefur þurft að borga skatta því að þeir hækka núna. Þeir sem hafa hangið upp undir mörkunum fara að borga. Þetta á bæði við um öryrkja og aldraða sem minnst hafa. Það eru 40% aldraðir sem hafa u.þ.b. fulla tekjutryggingu sem þýðir að þeir hafa ekkert úr lífeyrissjóði eða mjög lítið. Herra forseti. Hvenær fara orð og athafnir saman? Ekki hjá þessari ríkisstjórn, a.m.k. ekki þegar hún er með blíðmælgi við þá sem lítið hafa. Þetta er það sem við erum að gagnrýna við þá stjórnarflokka sem sitja hér. Ég tek undir með hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni. Ég er furðu lostin yfir því hversu hrokafullir menn geta verið þegar þeir koma og svara fyrir þennan gjörning ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir það innlegg sem hún kom með og þær hugleiðingar sem hún kom með í sambandi við það frv. sem hér er til umfjöllunar. Staðreynd málsins er sú að útgjöld sveitarfélaga hafa verið að aukast á undanförnum árum og heildarútgjöld opinberra aðila hafa líka verið að aukast. Hlutdeild samneyslunnar í landsframleiðslunni hefur verið að hækka eða um tvö prósentustig á síðustu árum. Í kjölfarið af þeim breytingum sem verið er að gera núna þar sem sveitarfélögin eru sannarlega að fá til sín verulega auknar tekjur og möguleika til þess að ráða við útgjöld sín, kemur ríkið og lækkar síðan tekjuskattshlutfallið um 0,33% á móti því að sveitarfélögin hækka útsvör um 0,66. Ég held að þegar upp er staðið komi þetta ekki illa út fyrir skattgreiðendur almennt séð þótt vissulega megi finna skattgreiðendur sem hækkar á og aðra sem lækkar á. En af því hv. þm. var að ræða um skattamál almennt vek ég athygli á því að þær skattalagabreytingar sem gerðar hafa verið til þess að liðka fyrir atvinnulífinu hafa skilað sér stórkostlega á undanförnum árum í því að landsframleiðslan hefur aukist um 25% á fimm árum, kjör fólks hafa almennt batnað. Það hefur orðið til á annan tug þúsunda af nýjum störfum og gróskan er hvarvetna. Ef skattalagabreytingar fyrir atvinnulífið hefðu ekki átt sér stað hefði sá uppgangur aldrei orðið.

Herra forseti. Sem dæmi um afleiðingar fyrirhugaðra breytinga nefnir ASÍ að árið 2003 hyrfi rétt tæplega fjórðungur af almennum launahækkunum þessa árs í skattahækkunina eina. Þá segir hv. þm. Vilhjálmur Egilsson: Þetta kemur ekki illa út fyrir skattgreiðendur almennt, kannski fyrir einhverja. Við erum að tala um þá sem lægst hafa og ég veit að þingmaðurinn hefur fengið að sjá þessa útreikninga í nefndinni. Ég tók þátt í því á erfiðum tíma að liðka fyrir atvinnulífinu með ýmsum skattbreytingum til að skapa þar umhverfi. En þegar það var farið að skila sér sagði ég líka: Nú þarf að liðka fyrir hinum. Við erum ekki að tala um að liðkað sé fyrir atvinnulífinu þegar ég dreg það fram að í þúsundatali sé fólk að nýta sér lagaákvæði um einkahlutafélög til að lifa við 10% skatt meðan fjöldinn borgar hátt á fjórða tug skattprósenta af öllu sínu. Ég er að benda á að eitthvað sem við höfum sett í lög sé núna þannig að full ástæða sé til að endurskoða það og reyna að skapa einhvers konar jöfnuð og réttlæti í skattgreiðslum vegna þess að það er misrétti og óréttlæti sem gerir að verkum að fólk freistast til að borga fyrir svarta vinnu þegar það er að kaupa sér þjónustu og tekur þar með ekki þátt í því innra eftirliti sem opin samskipti og heiðarleg viðskipti eru.

Virðulegi forseti. Ég þekki fjölmarga úr hópi aldraðra sem munu sjá lækkun á fasteignagjöldum sínum í framhaldi af þessum nýju lögum. Ég þekki líka fjölmargt barnafólk sem munu fá hækkaðar barnabætur í framhaldi af samþykkt þessara laga. Ég vek líka athygli á því að þær breytingar sem hafa verið gerðar á skattlagningu atvinnulífsins hafa haft það í för með sér að tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti lögaðila hafa stórhækkað á undanförnum árum, bæði í krónutölu og eins sem hlutfall af landsframleiðslu. Oft getur borgað sig að liðka fyrir um skattlagningu í atvinnurekstri, hvort sem það er frestun á söluhagnaði af hlutabréfum eða annað. Augljósasta dæmið um þetta var sú sýning sem var haldin í haust inni í Laugardalshöll undir nafninu ,,Agora`` þar sem fyrirtæki í hinum nýju greinum atvinnulífsins komu og sýndu starfsemi sína. Flest þessara fyrirtækja eru ný. Flest þessara fyrirtækja hafa notið þess hvað voru rúmar reglur um frestun á söluhagnaði. Mörg þessara fyrirtækja hafa gengið gegnum sameiningar, yfirtökur og þar hefur ekki þurft að borga út stórfé fyrir það eitt að fyrirtæki hafa sameinast eða verið yfirtekin eða keypt og menn hafa getað flutt eigið fé á milli fyrirtækja. Úr þessu verður gróska. Sköpuð hafa verið fjölmörg ný störf fyrir ungt og menntað fólk og fólk sem leggur sannarlega sitt af mörkum til þjóðfélagsins og á stóran hlut í því að halda úti hagvextinum og halda úti því velferðarþjóðfélagi sem við hv. þm. erum virkilega sammála um að þurfi að vera á Íslandi.

Herra forseti. Það er skemmtileg taktík hjá hv. þm. að hann þakkar okkur innleggið þegar við erum að skamma hann. Út af fyrir sig er það kannski óvitlaust. Þó það nú væri að eitthvað skilaði sér þegar slík staða hefur verið uppi eins og undanfarin ár, góðærið sem Framsfl. bjó til m.a. fyrir fyrirtækin og þar með bjó Framsfl. til störf. Auðvitað hafa orðið til gífurlega mörg ný fyrirtæki. Nýir möguleikar opnuðust með EES-samningnum sem varð til reyndar undir lok þarsíðustu ríkisstjórnar sem annars bjó til kreppuna eins og hv. þm. man. Þannig er boðskapur Framsfl. Þó það nú væri að þetta skilaði sér að einhverju leyti í skatttekjum. En það sem ég hef verið að benda á og hef stutt með tölum úr svörum, úr fyrirspurnum sem hafa verið lagðar fram, dregur það fram svo ekki vefst fyrir nokkrum manni hverjir það eru í þessu landi sem greiða stærst hlutfall af tekjum sínum til ríkisins og hverjir það eru sem greiða lítið eða ekkert en njóta alls hins sama. Það hef ég verið að draga fram. Vinir hverra eru þessir stjórnarflokkar? Ekki vinir litla mannsins. E.t.v. vinir ríkissjóðs og vinir breiðu bakanna sem þeir eru alltaf að verja. Þó það sé þannig að eitthvað af barnafólki sjái örlítinn aur núna þegar á að fara að skila hluta af barnabótunum til baka. En hvað ætli verði tekið til baka af því í lækkuðum vaxtabótum, í lækkuðum bótum af ýmsu tagi og í öllum þeim öðrum aðgerðum sem ég hef rakið og ætla ekki að fara í í stuttu andsvari?

Virðulegi forseti. Mér finnst einhvern veginn að hv. þm. séu hættir að fara fram á, a.m.k. við þessir minni spámenn sem erum ekki í viðkomandi nefndum, að ráðherrar sitji í sætum sínum þegar mál eru rædd, eins og þau skattahækkunarmál sem eru á dagskrá. Hins vegar fagna ég því að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn., er viðstaddur. Ég mundi gjarnan vilja að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, sem er jafnframt varaformaður hv. efh.- og viðskn., væri einnig viðstaddur vegna þess að ég hef spurningar fram að færa til hans. Hann er auk þess formaður þingflokks framsóknarmanna og formaður Byggðastofnunar og vill oft viðra sig töluvert upp við landsbyggðina og flokkur hans telur sig vera einhvern, eða var það a.m.k. áður, landsbyggðarvænan flokk. Þar sem ég hafði hugsað mér að ræða um fasteignaskatta á landsbyggðinni og annað slíkt sem snertir mjög afkomu fólks á landsbyggðinni hygg ég að það snerti mjög þann hv. þm. sem ég nefndi. Ég vildi gjarnan að hann væri beðinn að heiðra mig með nærveru sinni í þingsal þegar við förum yfir þessi mál.

Forseti hefur þegar gert ráðstafanir í þá veru.

Takk fyrir. Herra forseti. Margt hefur komið fram í umræðu um þær skattahækkanir sem er verið að ræða um og þingmenn Samfylkingarinnar hafa mjög rætt um og gert að umræðuefni. Ég ætla ekki að fara frekar ofan í þau mál en ég hef hugsað mér að ræða um það sem menn tala um að komi algjörlega á móti skattahækkunum hæstv. ríkisstjórnar, þ.e. lækkun fasteignaskatta á landsbyggðinni. Það hefur komið fram að skattahækkanir hæstv. ríkisstjórnar muni hafa í för með sér 10 þús. kr. hækkun á mann eða 50 þús. kr. hækkun á fimm manna fjölskyldu í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu, hún muni stórhækka skatta þar, en svo hefur líka verið sagt að skattahækkunin muni ekki virka á íbúa landsbyggðarinanr vegna þess að lækkun fasteignaskatta vegi þar á móti. Því vil ég mótmæla hér og nú, herra forseti. Ég tel að menn hafi farið ansi frjálslega með þær tölur sem verið er að ræða þegar menn eru að tala um að fasteignaskattar á landsbyggðinni lækki um 1.100 millj. á næsta ári vegna þess að breyting er gerð á álagningarstofni fasteignaskatts sem ríkisstjórnarflokkarnir boðuðu m.a. fyrir kosningar að yrði eitt af fyrstu málum þeirra að breyta, þ.e. hinum óréttláta gjaldstofni til fasteignaskatts. Aldrei var talað um að það ætti að bæta upp tekjutap sveitarfélaganna með skattahækkunum. Talað er um að fasteignaskattur á landsbyggðinni muni lækka um 1.100 millj. Á bls. 37 í hinni merku skýrslu tekjustofnanefndar, greinargerð nefndar með tillögum og viðaukum, kemur fram að heildarfasteignaskattar á landsbyggðinni, að Reykjaneskjördæmi meðtöldu, muni lækka um 1.125 millj. Síðan er því skipt niður þannig að fasteignaskattslækkun íbúa á landsbyggðinni vegna íbúðarhúsnæðis er ekki nema 513 millj. kr. en 611 millj. kr. lækkun á fasteignasköttum af atvinnuhúsnæði. Það kann út fyrir sig að vera það bitastæðasta í þessu og ágætt mál að fasteignaskattar á atvinnufyrirtæki á landsbyggðinni skuli lækka um 611 millj. En ég bið menn að ræða þetta ekki nema greina þarna á milli. Þegar hv. stjórnarliðar guma sig af því að verið sé að lækka fasteignaskatta um 1.125 millj. þá er þetta hlutfallið. Þessu verður mætt með skattahækkun á einstaklinga á landsbyggðinni líka. Þar mun skattahækkunin koma fram þannig að lækkun fasteignaskatta á íbúa landsbyggðarinnar er minni en sem nemur hækkun á skattinum á sama tíma. Herra forseti. Ég ætla að fara yfir nokkur dæmi um þetta sem ég hef tekið af handahófi. Þess ber að gæta að ekki eru öll sveitarfélög úti á landi komin langt í fjárhagsáætlunum sínum. Sveitarstjórar eru því ekki allir tilbúnir að fara yfir þær tölur sem liggja á borðinu. En nokkrar tölur höfum við fengið og ég vil leyfa mér að fara í smáhringferð um landsbyggðina, aðeins út á land, m.a. í kjördæmi okkar hv. þm. og formanns efh.- og viðskn., Norðurlandskjördæmi vestra. Ég mun taka nokkur dæmi og skoða það hvaða áhrif aðgerðirnar hafa á einstaklinga. Síðan vil ég, herra forseti, spyrja hv. þm. Vilhjálm Egilsson og Kristin H. Gunnarsson, varaformann efh.- og viðskn., formann Byggðastofnunar og formann þingflokks Framsfl., hvernig þeir ætli að útlista kjarabæturnar fyrir íbúum landsbyggðarinnar miðað við útreikningana sem ég hef undir höndum. Eigum við að byrja á Siglufirði þar sem fasteignaskattar af íbúðarhúsnæði lækka um 8,2 millj.? Það er sannarlega mikil kjarabót fyrir íbúana. En útsvarshækkun upp á 0,66% hækkar skatta sömu íbúa um 13 millj. Þeir munu þannig borga tæpum 5 millj. meira í skatt en áður. Hver er hinn skattalegi ávinningur fyrir þessa íbúa? Eigum við að fara næst á Skagaströnd, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson? Fasteignaskattar á einstaklinga á þeim ágæta stað munu lækka um 3,5 millj. Þetta eru lágar upphæðir enda lítil sveitarfélög. En útsvarshækkunin verður í kringum 6,5 millj. Eigum við að taka Skagafjörð þar sem lækkun fasteignagjalda á íbúðarhúsnæði mun í kringum 24 millj. en boðuð skattahækkun ríkisstjórnarinnar sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, 4. þm. Norðurl. v., mælti fyrir áðan þýðir útsvarshækkun upp á 40 millj. hjá sömu íbúum? Eigum við að keyra til baka, fara yfir Vatnsskarðið og yfir til Blönduóss?

Eigum við ekki að fara Þverárfjallið?

Ja, Þverárfjallið er nú ekki tilbúið en við getum prófað. Það er góð tíð. Förum Þverárfjallið til Blönduóss af því við komum við á Skagaströnd áðan. Fasteignaskattar Blönduósinga lækka um 5,8 millj. En útsvarshækkunin, skattahækkun ríkisstjórnarinnar er um 8 millj. kr. á sömu íbúa. Eigum við að fara til Húsavíkur? Fasteignaskattar á íbúa Húsavíkur munu lækka um 10 millj. kr. En skattahækkun ríkisstjórnarinnar mun leiða til þess að sömu íbúar greiða 20 millj. kr. meira í útsvar. Herra forseti. Hvernig í ósköpunum geta stjórnarliðar komið hver á fætur öðrum og dásamað þessar aðgerðir fyrir íbúa landsbyggðarinnar? Landsbyggðarfólk hefði þurft eitthvað annað frá hæstv. ríkisstjórn en frekari skattahækkanir sem hér eru boðaðar. Það er ekki leiðin til að sporna gegn áframhaldandi byggðaröskun, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, formaður Byggðastofnunar, að ganga fram með þeirri skattahækkun sem hér er mælt fyrir. Þetta er hrein skattahækkun á íbúa landsbyggðarinnar og ég bið menn að hætta að tala um 1.100 millj. kr. lækkun fasteignaskatta á íbúa landsbyggðarinnar. Ég bið menn að hætta því. Það kemur skýrt fram á bls. 37 í skýrslunni að það er verið að lækka fasteignaskatta á íbúðarhúsnæði í landsbyggðarkjördæmunum, þar meðtöldu Reykjanesi. Að vísu virkar það ekki á nema lítinn hluta þess kjördæmis, Sandgerði og Reykjanesbæ, sem betur fer ekki hér næst og í kringum Reykjavík. Lækkun fasteignaskatta á íbúðarhúsnæði nemur um 513 millj. og lækkun fasteignaskatta af atvinnuhúsnæði nemur um 611 millj. Ég tek skýrt fram að það er sennilega það besta sem út úr þessum tillögum kemur, lækkun skatta á atvinnuhúsnæði á landsbyggðinni sem þessu nemur. En ég bið menn að skilja þarna á milli, vera sanngjarna og skipta því niður. Annars vegar er um íbúðarhúsnæði að ræða, hins vegar atvinnuhúsnæði. Eigendur íbúðarhúsnæðis eiga aftur á móti einir að bæta það tekjutap sem út úr þessu kemur í gegnum skattahækkun ríkisstjórnar, stórhækkun á sköttum á íbúa landsbyggðarinnar.

Við þurfum að afnema krataskattinn.

Á bls. 37 í skýrslunni er ákaflega merkilega athugasemd, í þeirri ágætu bók sem hér er dreift og er enn eitt lóð á vogarskálina ásamt tugum kílóa af skýrslum um landsbyggðina og hvað þurfi að gera þar til að bæta skilyrðin. Ég veit ekki hvað þau kíló eru orðin mörg, enda hefur það komið fram að landsbyggðina vantar flest annað en skýrslur, ný loforð frá hæstv. ríkisstjórn og stjórnarherrunum eða nýjar úttektir. Það vantar aðgerðir til að sporna við þeirri byggðaröskun sem við höfum orðið vitni að á undanförnum árum. Í skýrslunni segir um þessa fasteignaskattsbreytingu, með leyfi forseta: ,,Breytingin hefur í för með sér verulega lækkaðar álögur fyrir einstaklinga og fyrirtæki utan höfuðborgarsvæðisins ...`` --- takið eftir --- ,,... verulega lækkaðar álögur fyrir einstaklinga ...`` Hverjar eru þær lækkanir? Ég vil nota þetta tækifæri, herra forseti, og spyrja hv. þm. sem eru í forsvari fyrir efh.- og viðskn., hv. þm. Vilhjálm Egilsson og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, varaformann nefndarinnar: Hvernig í ósköpunum er hægt að leggja þetta út sem miklar kjarabætur fyrir íbúa landsbyggðarinnar? Telja menn það vænlegast til árangurs í byggðamálum, til að leysa þann þjóðarvanda sem áframhaldandi byggðaröskun er, að hækka skatta á íbúa landsbyggðarinnar? Ég segi nei. Þetta eru kolvitlausar ráðstafanir enda hygg ég að menn hafi lítið hugsað út í þessi áhrif. Mér finnst það á öllu enda kemur það heim og saman við það að menn tala um 1.100 millj. lækkun fasteignaskatta á landsbyggðinni og nota þá upphæð til að réttlæta aukið útsvar á landsbyggðarfólk. Það er einfaldlega rangt vegna þess að skattar hjá einstaklingum á landsbyggðinni lækka ekki nema um 513 millj. Gaman væri að nefna, herra forseti, dæmi um hvað þessi skattalækkun getur þýtt fyrir einstaklinga í Norðurl. v., því ágæta kjördæmi. Það eru 58 millj. tæpar. Á Vestfjörðum lækkar skatturinn um 53 millj. Ég ætla, herra forseti, að taka dæmi um upphæðirnar sem hér um ræðir. Upphæðin sem íbúar Vestfjarða og Norðurlands vestra fá í lækkun fasteignaskatta, ef svo má að orði komast og innan gæslappa að sjálfsögðu, er örlítið hærri en áætlanir gerðu ráð fyrir að innréttingar --- ég vek athygli á því að það eru aðeins innréttingar --- kostuðu í húsnæðið hinum megin við Austurvöll sem ætlaðar eru undir þingflokk Sjálfstfl. að stærstum hluta. Þó er ekki allt búið. Þingflokki Sjálfstfl. dugðu ekki 100 millj. kr. húsnæði. Síðustu tölur úr Reykjavík um þetta tiltekna verkefni gefa til kynna að verkið sé komið 85 millj. fram úr áætlun. Hvaða kjördæmi ætli við þyrftum þá að bæta við til að jafna það við lækkun fasteignaskattana? Jú, við verðum að taka allt Vesturlandið og þó dugir það ekki til. Það dugir ekki til til að bera þetta saman. Alþingi Íslendinga eyðir 185 millj. kr. í innréttingar --- ekki kaup á húsnæði, húsnæðið er leigt --- fyrir skrifstofur þingflokks Sjálfstfl. Ég vek athygli á því að það er svipuð tala og áætluð lækkun fasteignagjalda á íbúðareigendur í Vesturlandskjördæmi, Vestfjörðum og Norðurlandi vestra, sem dugir þó ekki til. Það væri gaman að skoða skattahækkanir ríkisstjórnarinnar á þessi þrjú kjördæmi í þessu samhengi. Ætli þær væru ekki töluvert hærri, herra forseti, en uppbyggingarkostnaður við skrifstofuhúsnæði Sjálfstfl. sem hann á að flytja í, vonandi sem allra fyrst. Þetta er aðeins um þetta atriði. Stundum veit maður ekki hvort maður á að brosa að þessum tillögum eða gráta. Að segja á bls. 37 í fylgigagninu með þessu frv. að breytingarnar muni hafa í för með sér verulega lækkaðar álögur fyrir einstaklinga á landsbyggðinni er ótrúlegt. Að láta þetta koma fram er ótrúlegt. Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. v., Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn., er ansi duglegur að koma í ræðustól Alþingis og fylgja eftir frv. frá hæstv. ríkisstjórn sem hann styður með ráði og dug, fylgja eftir tillögum um aukna skatta á íbúa landsbyggðarinnar. Mér er lífsins ómögulegt að skilja hvernig landsbyggðarþingmaður getur komið jafnoft hér upp og fylgt eftir frv. sem eingöngu eru til þess að íþyngja íbúum landsbyggðarinnar og hækka skatta á þeim. Ég ætla, herra forseti, að vitna í umræður frá því í vor, áður en við fórum í sumarfrí, um breytingar á þungaskatti. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson fylgdi úr hlaði nál. meiri hluta efh.- og viðskn. Hann boðaði þar fagnaðarerindið, að þungaskattsbreytingin ætti ekki að hafa neinn tekjuauka í för með sér, þetta ætti að vera það sama. Næst á dagskrá þessa fundar, herra forseti, er tillaga um að lækka þungaskatt um 10%. Ég sagði við umræðuna um málið í vor að þær breytingar sem hv. þm., framsögumaður efh.- og viðskn., var að mæla fyrir yrðu til að stórhækka þungaskatt hjá þeim sem keyra lengst. Þarna var hv. þm. að boða, fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að sjálfsögðu, enn einn landsbyggðarskattinn, hærri skatta á íbúa landsbyggðarinnar. Hvernig í ósköpunum geta hv. þm. af landsbyggðinni látið sig hafa það að koma hér upp sem handbendi hæstv. ríkisstjórnar og boðað þessar skattahækkanir? Mér er alveg lífsins ómögulegt að skilja þetta. Eigum við að fara yfir, herra forseti, hvað þungaskatturinn hefur haft í för með sér fyrir íbúa landsbyggðarinnar? Eigum við að taka fyrir fyrst vöruflytjendur á millilöngum flutningaleiðum eins og t.d. í Húnavatnssýslu, á Hornafjörð og Snæfellsnes, vöruflytjendur sem aka 70--90 þús. km á ári að meðaltali? Frá 1998 til síðustu breytinga á þungaskatti sem gerðar voru í vor hefur þungaskattur á þessa aðila hækkað um rúm 20%, um rúm 20% hjá þeim sem keyra svokallaða vagnlest, flutningabíl með vagn aftan í sér. Ef við tökum venjulega vöruflutningabifreið þá er þetta svipað. Eigum við að taka vöruflytjendur á löngum flutningaleiðum sem fara t.d. á Eyjafjarðarsvæðið og aka 90--120 þús. km á ári að meðaltali? Þar hefur hækkunin verið, hjá þeim sem keyra 100 þús. km, um 33% frá 1998. Eigum við að taka vöruflytjendur, herra forseti, sem keyra lengst, fara á Austfirði eða á Vestfirði, í kjördæmi hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, eða Norðurland eystra, þá sem aka 120--150 þús. km á ári að meðaltali? Þar er hækkun þungaskatts upp á 40--45%. Herra forseti. Ég spyr: Hvernig í ósköpunum er hægt að halda svo áfram? Hafa menn fundið hin breiðu bök? Eru það íbúar landsbyggðarinnar sem mega þola frá 20 upp í 40% hækkun þungaskatts sem fer beinustu leið út í vöruverð og fer beinustu leið út í aðflutninga til atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni? Ég tala nú ekki um ef verið er að flytja hráefni út á landsbyggðina til að vinna úr og flytja það svo aftur suður til sölu. Þá sjá menn hvaða áhrif þessi þungaskattshækkun hefur haft. Er þetta það sem brýnast er að senda sem skilaboð frá hv. Alþingi í dag til íbúa landsbyggðarinnar, þ.e. mismunurinn á fasteignagjöldum og útsvari, stórhækkun útsvara? Loforðið um lækkun fasteignaskatta er ekkert, svikið frá a til ö. Er það þungaskatturinn? Eða er það einn landsbyggðarskatturinn til sem samþykktur var rétt fyrir þinglausnir í vor, hinn svokallaði flugmiðaskattur sem flugfarþegar þurfa að greiða í hækkuðu farmiðaverði með 50--60 millj. kr. á ári og áætlað var þegar frv. var lagt fram og kynnt fyrir hagsmunaaðilum í ferðaþjónustu að ætti að skila 200 millj. kr. á ári? Það var orðað svo, herra forseti, að notendur þjónustunnar, þeir sem nota flugleiðsögu, ættu að greiða þetta alfarið. Flugfélögin, hvert á fætur öðru, hafa nú sýnt fram á að þetta þurfti að fara beint út í verðlagið, enda kom það fram í öllum tillögum frá þessum aðilum og í nefndaráliti. Það var svoleiðis. Það fer beint þangað. Herra forseti. Ég hef hér gert að umtalsefni ímyndaða lækkun sem hv. stjórnarþingmenn hæla sér af, en þeir telja sig vera að boða hér eitthvert fagnaðarerindi rétt fyrir jólin til íbúa landsbyggðarinnar. Ég tel mig hafa sýnt fram á að þetta eru öfugmæli. Það er verið að stórhækka skatta á einstaklinga úti á landi alveg eins og hér á höfuðborgarsvæðinu. Fasteignaskattslækkunin á íbúðarhúsnæði á landsbyggðinni vegur ekki upp þær skattahækkanir sem ríkisstjórnin afhenti sveitarfélögunum að framkvæma. Það er alveg á hreinu. Enda er dálítið kyndugt að lesa í nefndaráliti meiri hluta efh.- og viðskn. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Meiri hlutinn telur eðlilegt að skatthlutfall einstaklinga verði lækkað til að koma til móts við þá fyrirætlan að hækka heimild sveitarfélaga til útsvarsálagningar.`` Ég segi eins og er að ég skil ekki þetta álit miðað við þær tillögur sem hér eru frammi og miðað við að menn ætli ekki að fara að þeim tillögum sem þingflokkur Samfylkingar með hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson í broddi fylkingar hefur flutt um að tekjuskatturinn verði lækkaður um 0,33% og þannig verði þetta jafnað út. Í meirihlutaálitinu segir einnig, með leyfi forseta: ,,Meiri hlutinn vekur jafnframt athygli á því að á sama tíma og skatthlutfall einstaklinga er lækkað vegna fyrirhugaðrar hækkunar á útsvarsheimild sveitarfélaga eru áform um hækkun barnabóta og lækkun fasteignaskatta.`` Þarna eru enn einu sinni á ferð öfugmæli og hreint og beint verið að segja fólki ósatt, enda á það eftir að koma á daginn, herra forseti, þegar sveitarfélögin vítt og breitt um landið verða búin að ganga frá sínum fjárhagsáætlunum, leggja á og skoða þetta dæmi allt saman frá a til ö, að þetta mun koma út fyrir íbúa landsbyggðarinnar eins og ég hef hér gert að umtalsefni, þ.e. skattahækkun. Og loforð um lækkun á fasteignagjöldum sem hv. stjórnarþingmenn gáfu með því að ríða um héruð og boða það fagnaðarerindi rétt fyrir kosningar eru öll saman svikin með því að það á að gefa aðeins eftir en seilast ofan í hinn vasann og ná í miklu meira. Herra forseti. Ég vil rétt í lokin einnig vekja athygli á því hvers konar breytingar eru að eiga sér stað því að við þá miklu hækkun sem varð á fasteignamati á höfuðborgarsvæðinu á síðasta ári neyddust mörg sveitarfélög á landsbyggðinni til að lækka álagningarprósentu sína til þess að freista þess að koma til móts við íbúa þeirra byggðarlaga vegna þeirrar óréttlátu hækkunar. Þá yrði sú tala, lækkunartalan sem notuð var fyrir þetta ár, notuð til að endurgreiða sveitarfélögunum mismuninn sem verður eftir að við erum búin að breyta lögunum. Ég vildi aðeins vekja athygli á því að mörg sveitarfélög lækkuðu þetta töluvert mikið og þannig er komið í bakið á þeim, enda var það svo að Samband sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum, Eyþing, gat sérstaklega um þetta í umsögn til hv. félmn. og vakti athygli á þessu. En ekkert var gert með þetta heldur skal þetta reiknað út frá þeirri álagningarprósentu sem var síðast. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þá umræðu miklu meira sem hér hefur verið um þetta, en rétt aðeins í lokin vil ég segja að það er ekki aðeins að þetta hafi íþyngjandi áhrif á íbúa landsbyggðarinnar. Hér hefur líka komið fram í ræðu einhverra stjórnarþingmanna varðandi umræddar skattahækkanir að hin breiðu bök eru fundin. Það sem hér er verið að gera mun einnig hækka skatta á aldraða og öryrkja. Af þeim litlu bótum sem aldraðir og öryrkjar hafa í dag eru teknar 6--7 þús. kr. í skatt. Miðað við það sem hér er verið að boða mun þetta aukast enn. Ríkisstjórnin hefur fengið og fundið fleiri breið bök til þess að níðast á með skattheimtu sinni og aldraðir og öryrkjar eru í þeim hópi. Herra forseti. Ég vil að lokum ítreka það enn einu sinni og segja: Það eru hrein öfugmæli, og ég bið hv. stjórnarþingmenn að hætta að tala um það, að lækkun fasteignaskatts fyrir íbúa á landsbyggðinni sé einhver rosaleg kjarabót vegna þess að útsvarshækkunin mun gera miklu meira en að vega upp þá lækkun sem boðuð er í fasteignasköttum á landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir hans innlegg í þetta mál. Hann fjallaði um málið með því að koma með ýmsar tölur um skattgreiðslur í sveitarfélögum, fyrst og fremst í Norðurlandskjördæmi vestra. Ég verð að segja að mér þótti ágætt að heyra að hv. þm. hafði töluverðan skilning á skattlagningu á atvinnurekstur og ég vona að hann láti þessa rödd heyrast hátt og snjallt í þingflokki Samfylkingarinnar þegar rætt er um skattamál atvinnulífsins því að ekki veitir af að sú rödd heyrist hátt og snjallt þegar þau mál eru til umfjöllunar þar. Varðandi þær tölur sem hann nefndi þá fannst mér eins og hv. þm. gleymdi að ræða um hve mörg börn væru á Siglufirði, í Skagafirði, á Blönduósi og á Skagaströnd eða í Vestur-Húnaþingi til þess að við gætum metið það líka sem íbúar á þessum svæðum njóta í hækkun barnabóta þegar það er allt saman komið fram. Mig minnir að það sé dágóður slatti af börnum á Siglufirði, ætli það séu ekki tvær bekkjardeildir í árgangi og a.m.k. nóg til þess að fá í góð fótboltalið, bæði í strákaflokki og stelpnaflokki, í öllum flokkum. Þetta á líka við um Skagafjörð og Skagaströnd. Þar er óvenjumikið af börnum og ég hygg að á móti þeim útsvarshækkunum sem hinir tekjuháu Skagstrendingar þurfa að greiða þá fái þeir slatta í barnabætur á móti og ég held að þeir verði vel settir. En það sem mér finnst standa upp úr í þessu er að sveitarfélögin úti um land voru býsna ánægð með þessar breytingar allar.

Virðulegi forseti. Ég tek eftir því að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson vill ekkert ræða um fasteignaskattinn á einstaklinga. Hann þakkar fyrir skattalækkun á atvinnurekstur á landsbyggðinni sem ég gat sérstaklega um að væri það eina bitastæða í þessum tillögum. Atvinnureksturinn á landsbyggðinni þarf ekki að borga það í öðrum sköttum eins og á að ráðast á íbúana á landsbyggðinni vegna lækkunar fasteignaskatta af íbúðarhúsnæði. Það er ansi athyglisvert að hv. þm. nefndi þetta ekkert. Ég vil nota tækifærið og spyrja hv. þm., formann efh.- og viðskn.: Mun efh.- og viðskn. láta kanna þetta líkt og gert er í þeirri bók sem ég vitnaði til um lækkun fasteignaskatta frá sveitarfélagi til sveitarfélags, í öllum sveitarfélögum í landinu? Mun efh.- og viðskn. beita sér fyrir því að láta skoða hvað þetta hefur í för með sér í hækkun útsvars í sumum sveitarfélögum? Ég vil nota tækifærið og spyrja hv. 4. þm. landsbyggðarkjördæmisins Norðurl. v. hvort hann vildi ekki beita sér fyrir því að þetta yrði skoðað þannig að við mundum sjá hver ávinningurinn yrði. Hann talaði líka um hækkaðar barnabætur sem boðaðar eru. Það er náttúrlega ákaflega sérkennilegt að menn tala um að hækka barnabætur því að búið er að ganga á þær undanfarin ár af hæstv. ríkisstjórn og skerða þær svo mjög sem gert hefur verið og hirða stóran hluta af þeim, koma svo í mesta góðæri Íslandssögunnar og boða hækkaðar barnabætur. Það eru náttúrlega alger öfugmæli. En ég vil geta þess að börn á Skagaströnd, Skagafirði, Siglufirði og foreldrar þeirra sem fá hærri barnabætur eru löngu búin að missa þær í hækkuðum þungaskatti vegna flutninga á aðföngum, m.a. matvöru, á þessa tilteknu staði vegna aðgerða sem hv. þm., formaður efh.- og viðskn., hefur beitt sér fyrir og fylgt hér úr hlaði eins og ég gat um. Hv. þm. nefndi ekki þungaskattshækkunina í andsvari sínu áðan. Hvað með hana, hv. þm.?

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. hefur væntanlega tekið eftir er næst á dagskrá málið fjáröflun til vegagerðar, 283. mál, þar sem stendur til að lækka þungaskatt. Það er kannski rétt að halda því til haga. 
             Hv. þm. fór aðeins fram úr sjálfum sér í ræðu sinni áðan með því að fjalla svo ítarlega um það mál, en ég geri ráð fyrir því að hann geti endurtekið ræðu sína á eftir þegar það mál kemur til umfjöllunar og geti þess enn þá einu sinni hvað þar er á ferðinni. Ég skal kannski ekki lengja þá umræðu hér og nú. Það sem mér finnst skipta miklu máli í þessu er að þær breytingar sem hér eru að verða á fasteignagjöldum, á útsvari, á fyrirkomulagi á greiðslum úr jöfnunarsjóði og á þessari lækkun skatthlutfallsins, eru allt atriði sem fengust með ákveðinni niðurstöðu í vinnu sveitarfélaganna og ríkisins og sveitarfélögin stórt séð styðja. Ég veit ekki betur en að þokkalega góð sátt sé um þetta. Að vísu hafa komið fram óskir frá sveitarfélögunum um að tekjuskatturinn lækki enn frekar. En ef spurt væri hvort menn vildu kannski hætta við þetta allt saman og hafa þetta eins og það er, er ég hræddur um að hávær nei kæmu víðs vegar frá og þar á meðal úr Norðurlandskjördæmi vestra.

Virðulegi forseti. Ég tek eftir því að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson á erfitt með að réttlæta þessar aðgerðir og ég skil hann mjög vel. Ég fagnaði líka tillögum um fasteignaskatt á landsbyggðinni þegar þær komu fyrst fram, en við frekari athugun hefur komið í ljós að verið er að lækka fasteignaskatt á landsbyggðinni hjá einstaklingum um rúmar 500 millj. Það er allt og sumt. Og þessir sömu einstaklingar eiga að taka á sig mikla hækkun í skattgreiðslum frá hendi ríkisstjórnar sem sveitarfélögin eiga að vinna. Það er alveg hárrétt að næst á dagskrá er lækkun á þungaskatti. Og af hverju er það? Það er vegna þess að þungaskatturinn er að gefa meira af sér en boðað var og það var rangt sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sagði í þingræðu í vor um að þetta ætti að koma út á núlli. Það kemur í ljós að þetta er margfalt meira og þau aðvörunarorð sem ég og fleiri vorum með eru öll rétt, þau orð sem þá voru sögð. Þungaskatturinn hefur stórhækkað vöruverð á landsbyggðinni, hefur stórhækkað aðflutning til atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni vegna þeirra breytinga sem gerðar voru síðast. Herra forseti. Fasteignaskattslækkunin er ekki sú kjarabót fyrir íbúa landsbyggðarinnar sem hv. stjórnarþingmenn eru að gorta sig af. Það liggur við að þetta sé enn einn landsbyggðarskatturinn. Þessu á að mæta með stórhækkun skattgreiðslna íbúa landsbyggðarinnar eins og ég hef rakið í nokkrum tilteknum dæmum. Þungaskattsbreytingin sem hæstv. ríkisstjórn gerði rétt fyrir þinglausnir í vor er enn einn landsbyggðarskatturinn. Menn ætla aðeins að reyna að ganga til baka með 10% flötum afslætti á eftir, en ekki til þeirra sem keyra langmest eða til vöruflytjenda sem gerði það að verkum að vöruverð mundi lækka á landsbyggðinni. Að maður tali svo ekki um flugmiðaskattinn, eitt nýjasta afkvæmi hæstv. ríkisstjórnar í landsbyggðarsköttum, og frekari álögur á íbúa landsbyggðarinnar.

Herra forseti. Það mál sem við ræðum tengist frv. sem varð að lögum í síðustu viku um tekjustofna sveitarfélaga þar sem ákveðið var að gefa sveitarfélögunum heimild til útsvarshækkunar, annars vegar upp á 0,66% á næsta ári og síðan til viðbótar 0,33% árið þar á eftir eða samtals 0,99%. Annað efni í því frv. var lækkun fasteignaskatts. Í því frv. sem við ræðum nú er gert ráð fyrir að tekjuskatturinn verði lækkaður um 0,33%, en út af standa 0,66% sem verður þá skattahækkun á fólk. Fasteignaskatturinn hefur löngum þótt mjög ósanngjarn víða út um byggðir landsins vegna þess að eignir þar eru í engu sambærilegu verðgildi og á Reykjavíkursvæðinu en við það var fasteignaskatturinn miðaður áður en lögunum var breytt í síðustu viku og ber auðvitað að fagna þeirri leiðréttingu. Hún var löngu tímabær. En mér finnst varla hægt að nota það sem góð rök í þessu máli að nú skuli gjaldstofn fasteignaskatta vera raunvirði fasteigna á landsbyggðinni. Staðreyndin er sú að landsbyggðarfólk hefur greitt ósanngjörn fasteignagjöld í mörg ár og ekki í neinu samræmi við verðgildi þeirra eigna sem fólk á þar miðað við það fasteignaverð sem víða viðgengst á landsbyggðinni. Því miður hefur fasteignaverð á landsbyggðinni lækkað af ýmsum ástæðum, m.a. vegna þeirrar stefnu sem stundum hefur verið kölluð byggðastefna og ég hef leyft mér að kalla eyðibyggðastefnu í flestum ræðum mínum og held að það sé nokkuð mikið réttnefni eins og sú þróun hefur verið og þó að fasteignaverð á Reykjavíkursvæðinu hafi hækkað, þá hefur alveg þveröfug þróun verið sums staðar á landsbyggðinni. Ég veit ekki hvort hægt er að tala um einhverja réttlætingu í þá veru þó að afleiðingin verði sú við þessa breytingu að heildarskattar verði hærri á suðvesturhorninu en á landsbyggðinni. Ég lít ekki svo á að hægt sé að réttlæta neitt með því. Þó svo landsbyggðarfólk hafi búið við ósanngjarna skattlagningu í fasteignasköttum í mörg ár, þá held ég að það verði ekki leiðrétt með því að skattar verði auknir meira á suðvesturhorninu en á landsbyggðinni. Ég held að rétt væri að koma til móts við þá skattahækkun sem örugglega mun fylgja þeirri samþykkt sem gerð var hér í síðustu viku um tekjustofna sveitarfélaga og ég lýsti þá yfir að ég styddi, enda mundi ég jafnframt styðja tillögu um að lækka tekjuskattshlutfall ríkisins á móti til þess að ekki væri um beina skattahækkun að ræða. Það hlýtur að vera mikið umhugsunaratriði við þær lagfæringar á tekjum yfir til sveitarfélaganna sem safnað hafa skuldum í áratug að það gerist ekki með þeim hætti að almenn skattahækkun verði á landsmenn, en það virðist ætla að verða svo framarlega sem stjórnarliðar ætla ekki að hlusta á nein rök í málinu varðandi það sem hér hefur verið leitt fram. Í því sambandi langar mig til að benda á það sem síðasti ræðumaður, hv. þm. Kristján L. Möller, rifjaði upp vegna samanburðar af stöðu fólks í nokkrum byggðum á Norðurlandi vestra. Það sem ég vil í rauninni segja um þetta mál er að ég mun styðja þá hugmynd sem komið hefur fram frá Samfylkingunni um að ríkið lækki tekjuskatt þó að sveitarfélögin séu í þeirri stöðu mörg hver að þurfa að nota útsvarshækkunina alveg í topp til að auka tekjur sínar vegna þess að þau eru einfaldlega það illa stödd mörg hver með þjónustu sína og tekjur að þau eiga engan annan kost, þá held ég að það sé ekki rétt að samfara slíkri lagfæringu, sem er lagfæring á söfnun skulda í heilan áratug eins og komið hefur fram í skýrslu tekjustofnanefndar, komi til sérstakrar skattahækkunar á fólk. Mig langar aðeins að víkja að því sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn., vék að áðan. Þegar hann var að ræða um hvort hér væri um heildarskattahækkun að ræða eða ekki, þá benti hann ef ég tók rétt eftir á barnabæturnar sem áform eru um að hækka. Þá hlýtur maður að spyrja: Voru þær tillögur settar fram með sérstöku tilliti til þess að færa rök fyrir því að skattahækkunin væri ekki eins mikil á barnafólk og tillögurnar sem núna stendur til að samþykkja í þessu frv. gætu borið með sér? Var það svo að stjórnarliðar kæmu fram með tillöguna um hækkun barnabóta eingöngu til þess að vega á móti því sem nú stendur til að gera í tekjuskattsmálunum? Mér fannst þetta hálfpartinn liggja í svari hv. þm. Vilhjálms Egilssonar áðan og væri gott ef hann vildi skýra það aðeins út fyrir mér hvort þetta hafi verið hugsað allt í þessu samhengi, barnabætur, útsvarshækkun sveitarfélaganna, niðurfelling fasteignaskattsins niður á raunvirði á landsbyggðinni sem löngu er tímabært og síðan þessi 0,33% lækkun á tekjuskatti sem ríkisstjórnin boðar og eftir standi þá skattahækkun almennt hjá fólki. Ég tók eftir því í umræðunum í dag að rætt var um skattastefnu sem var kynnt í umræðum í gær og var á þá leið að félmrh. kynnti þá stefnu ríkisstjórnarinnar að leggja niður markaða tekjustofna eins og t.d. til málefna fatlaðra úr erfðafjárskatti, það væri almenn stefnumótun ríkisstjórnarinnar að leggja niður sérstaka markaða tekjustofna til ákveðinna verkefna. Ég tók það svo að það væri almenn stefna sem stjórnarmeirihlutinn stæði að. Síðan var hæstv. utanrrh. í dag að kynna sérstaka tekjustofna fyrir Útflutningsráð sem er þá alveg hin hliðin á málinu, þ.e. annan daginn er verið að tala um að verið sé að leggja niður sérstaka markaða tekjustofna og það samrýmist ekki nútímafjármálastjórn að hafa það inni í kerfinu og daginn eftir er síðan lagt til að tryggðir verði sérstakir tekjustofnar, í þessu tilfelli til Útflutningsráðs. Mér fannst í þeim málflutningi að á mánudegi væri ekki talað fyrir sömu stefnu og á þriðjudegi. Hægt er að hafa langt mál um skattlagningu á fyrirtæki og þá sem eru í atvinnurekstri. Ég hef heyrt í máli manna að lagt hefur verið mikið upp úr því að menn þyrftu að lækka skatta á fyrirtæki og liðka þar fyrir með öllu mögulegu móti. Ég ætla ekki að tala fyrir því að vera sérstakur áhugamaður um háa skatta, hvorki á fyrirtæki né einstaklinga. En í mjög merkilegu svari sem vitnað var einnig til í dag við fyrirspurn hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um skatta á útgerðarfyrirtæki, þá birtist á blaði, sem ég hef svo sem vitað í mörg ár og hef bent á áður í umræðum, að útgerðarfyrirtæki landsins, jafnvel þau stærstu, greiða ekki neina tekjuskatta, eru í því að nýta sér skattalegt hagræði, safna saman tapi með sameiningu og kaupum og það eru í raun og veru þegnar landsins sem á undanförnum árum eða jafnvel áratugum hafa staðið að því að greiða tekjuskatta. Útgerðarfyrirtækin hafa ekki verið þátttakendur í því svo neinu nemur. Þrátt fyrir að hér séu talin upp 20 stærstu fyrirtækin sem eigi rúmlega helminginn af þorskígildunum eru ekki nema tvö af þeim sem greiða tekjuskatt á árinu 1998 og þrjú á árinu 1999. Og ætli síðasta sameiningin sem átti sér stað við Eyjafjörð hafi ekki að stórum hluta verið vegna skattalegs hagræðis, færa bara 1,7 milljarða kr. ef ég man rétt sem var færanlegt tap frá KEA yfir til Samherja. Svona eru þessi mál. Ég veit ekki hvort þarf nokkuð að bæta í varðandi það að fyrirtækin komist fram hjá skattgreiðslum eða einstaklingar sem hafa verið að taka fé út úr atvinnuvegunum komist hjá skattgreiðslum með frestun á söluhagnaði. Mér sýnist samkvæmt því sem áður var sagt að mönnum hafi tekist það alveg prýðilega að vera skattlausir í þessu landi. Það má síðan í lokin minna á að verið er að reyna að beita fyrir alþjóðleg viðskiptafélög með sérstökum skattaívilnunum og til þess fá menn fjármuni á hverju ári að laða þau til landsins. Ef ég man rétt er sérstakur samstarfssamningur við Verslunarráð Íslands sem er í því að kynna að það sé aðlaðandi fyrir alþjóðleg viðskiptafélög að starfa hér á landi vegna sérstaks skattalegs hagræðis. Það var svo sem á bætandi við það sem á undan hefur verið vitnað til hér, annars vegar um skatta fyrirtækja sem hafa safnað til sín meira en helmingnum af öllum aflakvótum á Íslandsbyggðum og hins vegar þær upplýsingar sem komið hafa fram á síðustu dögum um hvernig einstaklingum hefur tekist að komast hjá skattgreiðslum af söluhagnaði. Það væri svo sem að vonum að við þyrftum að huga sérstaklega að því að búa til fleiri undanskot í þá veru að fyrirtæki borgi ekki skatta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. innlegg hans í málið og spurningar hans. Varðandi þá spurningu af hverju barnabætur eru hækkaðar og hvernig þær tengjast hinu er það að sjálfsögðu þannig að staða ríkissjóðs til að lækka skatta eða hækka barnabætur og gera hluti fer að sjálfsögðu eftir almennri stöðu. Ef einn skattur er hækkaður er svigrúm til að lækka annan. Að sjálfsögðu fer þetta líka eftir því útgjaldastigi sem ríkissjóður hefur og þarf að sjálfsögðu ekki að skýra það út fyrir hv. þm. að ef hin almenna prósenta væri lækkuð algerlega til móts við hækkun útsvarsins væri minna svigrúm til annarra hluta. Hv. þm. nefndi markaða tekjustofna eða hvort skynsamlegt sé að vera með þá. Hv. þm. þekkir t.d. mjög vel einn tekjustofn sem er markaður og hefur m.a. runnið til þess að fjármagna starfsemi Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og sjómannasamtakanna og Landssambands ísl. útvegsmanna. Síðan hefur það verið í tilviki annarra tekjustofna að þar hafa gilt lög um þá. Í mörgum tilvikum hefur verið samþykkt á hverju ári að ekki eigi að fara eftir þeim lögum og lögunum í rauninni breytt til samræmis við það sem menn hafa ætlað sér að gera í viðkomandi málaflokkum. Það sem mér þykir sorglegast í málflutningi hv. þm. er hvaða skilningsleysi kemur þar fram á skattlagningu atvinnulífsins.

Herra forseti. Ég ætla ekki að gera sérstakar athugasemdir við það svar hv. þm. Vilhjálms Egilssonar að menn breyta lögum eða fella þau niður ef menn fara ekki eftir þeim ár eftir ár eins og í tilviki þeirra tekjustofna sem markaðar voru og ætlaðir fötluðum. Ef það er svo að menn fara ekki eftir slíkum lögum ár eftir ár og koma endalaust inn með breytingar á hverju ári er náttúrlega eðlilegt að breyta þeim lögum og fella þau niður. Það er einmitt það sem var boðað í gær ef ég hef skilið málið rétt. Varðandi það að ég hafi lítinn skilning á skattahagræði fyrirtækja hér á landi finnst mér að það hafi verið mjög vel upplýst á undanförnum dögum, bæði með spurningum og svörum sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur verið að kynna á Alþingi, að ekkert skortir á skattahagræði fyrir fyrirtæki hér á landi.

Virðulegi forseti. Íslenska skattkerfið er í eilífri samkeppni við skattkerfi annarra þjóða. Á undanförnum árum hefur verið ákveðin viðleitni af hálfu stjórnvalda til þess að taka þátt í þessari skattalegu samkeppni og við höfum séð ýmsar breytingar á skattalögum koma fram sem gera íslenskt atvinnulíf samkeppnishæfara. Allar þær breytingar hafa haft jákvæð áhrif. Þær hafa allar orðið til þess að þjóðarframleiðslan hefur vaxið. Hún hefur vaxið um 25% á fimm árum. Ríkið hefur fengið stórauknar tekjur og miklu betri staða er til þess að halda úti því velferðarþjóðfélagi sem við viljum búa í. En þessi skattasamkeppni er ekki búin og henni lýkur ekki í eitt skipti fyrir öll. Hún heldur áfram og þar á meðal er spurningin um alþjóðaviðskiptafélögin og stöðu þeirra. Við tökum eftir því núna að þegar við sjáum vöxt í hinum nýju atvinnugreinum eru fyrirtækin miklu betur í stakk búin til að flytja til útlanda. Það er miklu þægilegra en áður að stofna eignarhaldsfélag erlendis þar sem haldið er utan um hugverkaréttindi og slíka hluti. Ef við lokum augunum og höldum í einhverjar gamlar lummur og tölum eins og ekkert hafi breyst þá er það ekki til gæfu. Ég veit ekki hvort hv. þm. hefur séð ,,Agora`` sýninguna sem var haldin í Laugardalshöll í haust. Ef hann sá hana ekki ætti hv. þm. að sjá hana næst þegar hún verður haldin og velta því fyrir sér hvað yrði um þau fyrirtæki ef þær hugmyndir sem menn hafa verið að viðra í skattalögum og vega að atvinnulífnu næðu fram að ganga.

Herra forseti. Ég heyri að hv. þm. hefur eingöngu áhyggjur af sköttum fyrirtækja. Hann talar um að þau geti farið úr landi, þau geti flutt til hagnað og hagrætt með ýmsum hætti og við verðum að passa upp á að fyrirtækin fari ekki úr landi. Ég hef hins vegar meiri áhyggjur af fólki og hinum dreifðu byggðum þessa lands. Ég sé að fólk flytur nú orðið frá Íslandi og hvert flytur það? Það flytur til annarra landa, m.a. til Noregs, bæði út af atvinnu og sköttum. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn., virðist ekki hafa nokkrar áhyggjur af því. Ég hef ekki heyrt hann í allan dag nefna að sérstaklega þyrfti að horfa til skattgreiðslna fólks. Í allan heila dag hefur verið talað um fyrirtæki. Það er forgangurinn sem hv. þm. hefur og út af fyrir sig ætla ég ekkert að skamma hann fyrir það. Hann má hafa þann forgang en hann er alveg öndverður við það sem ég vil. Ég vil setja fólk í öndvegi og frelsi einstaklinga til þess að geta lifað í landinu. Því miður er löggjöfin þannig í landinu að menn eiga m.a. ekki innkomu í sjávarútveginn. Hann hefur verið færður í eignabönd örfárra og þeir örfáu greiða ekki einu sinni skatt. Þannig er það, hv. þm.

Herra forseti. Áðan fannst mér ástæða til, eins og umræðan var fyrr í dag, að koma á framfæri ábendingu um atriði sem hefur ekki verið minnst á í dag, sérstaklega í ljósi þess að fulltrúar stjórnarandstöðunnar flytja mál sitt nær eingöngu með því sjónarmiði að gagnrýna að lækkun á tekjuskatti sé ekki jafnmikil og möguleg hækkun á útsvari sem geti þá leitt af sér skattahækkun þegar á heildina er litið upp á 1.250 millj. kr. á næsta ári miðað við þær áætlanir sem fyrir liggja. Ég vek athygli á því að töluverð breyting hefur orðið í tekjum af fasteignaskatti á undanförnum tveimur árum þar sem fasteignamat hefur farið verulega upp eins og hefur gerst á höfuðborgarsvæðinu þar sem fólksfjölgun hefur skapað aukna eftirspurn og hækkandi verð. Ég leit aðeins á tölur í þessu sambandi í dag og langar að koma þeim á framfæri þannig að fyrir lægi að breytingar hafi orðið að þessu leyti án þess að við þær hafi verið gerðar neinar athugasemdir af hálfu þeirra sem tala nú gegn breytingum á útsvarsákvörðunum. Á síðustu tveimur árum hefur fasteignamat eigna hækkað um liðlega þriðjung. Fyrst um 18%, ef ég man tölurnar rétt, í fyrra og síðan um 14% núna þannig að samtals er þetta um 35% hækkun. Herra forseti. Það er svo mikill hávaði úr hliðarherbergi að ...

Forseti. Ég geri miklar athugasemdir við þetta. Ég er að tala við formann efh.- og viðskn. Maðurinn er að tala í máli og efh.- og viðskn. er ekki hér.

Hv. 3. þm. Vestf. hefur orðið.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir að gefa mér kost á að halda áfram ræðu minni þó að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sé á sérfundi í þingsalnum. Á síðustu tveimur árum hefur fasteignamatið hækkað um þriðjung eða liðlega það. Það leiðir af sér tekjuauka fyrir sveitarfélögin, sérstaklega þegar hækkun er svona mikil og langt umfram verðlagsbreytingar, raunverulegan tekjuauka fyrir sveitarfélögin nema þau lækki álagningarstuðulinn til mótvægis við hækkunina á matinu umfram verðlagsbreytingar. Miðað við þær athuganir sem ég hef gert í dag á álagningarstuðlum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu á þessu ári, því síðasta og þar síðasta, þá virðist vera nánast sama breyting, sama álagningarprósenta notuð í fasteignaskatti öll þrjú árin nema hvað það er örlítil hækkun álagningarprósentu í Mosfellsbæ. Í Garðabæ er einnig nokkur hækkun en það er aðeins lækkun í Reykjavík á íbúðarhúsnæði. Síðan er í sumum sveitarfélögum eins og Reykjavík, Kópavogi og Garðabæ hækkun á álagningarstuðli á atvinnuhúsnæði. Ég met það því svo að í heildina hafi álagningarstuðlarnir ekki lækkað á þessu svæði og þannig dregið úr skatttekjuaukanum sem verður vegna hækkunar á fasteignamatinu. Þegar þær tölur eru skoðaðar sem sveitarfélögin hafa haft í tekjur af þessum tekjustofni kemur í ljós að hækkun tekna sveitarfélaganna af fasteignaskatti er 1.200--1.300 millj. á einu ári sem er nokkurn veginn sama fjárhæð og áætlað er að skili öllum sveitarfélögum landsins í tekjur af því að hækka útsvarið á næsta ári umfram það sem tekjuskattur lækkar. Þetta vildi ég minna á, herra forseti, vegna þess að ég held að menn hafi almennt ekki tekið eftir því að sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu hafa sótt sér auknar tekjur í gegnum fasteignaskattinn á síðustu tveimur árum sem nemur milli 1.200 og 1.300 á hverju ári. Þegar maður veltir því fyrir sér að þingmenn stjórnarandstöðunnar og varaforseti Alþýðusambands Íslands eru að mótmæla fyrirhuguðum eða mögulegum hækkunum á útsvari upp á 1.250 millj. en láta algerlega hjá líða að nefna hækkunina sem verður vegna fasteignaskatta hlýtur maður að spyrja: Hver er skýringin á því?

Forseti verður að biðja hv. þm. að gera hlé á máli sínu. Hv. formaður efh.- og viðskn. óskar eftir að nefndin fái örlítið meira svigrúm og við munum taka fyrir annað mál á meðan.

Það er alveg sjálfsagt. Ég var reyndar búinn með ræðu mína þannig að ég get bara lokið henni ef forseta er þægð í því en ég enda hana með því að óska eftir skýringum hv. þm. stjórnarandstöðunnar á því af hverju þeir minnast ekki á þessa skattahækkun. Hvers vegna er ekki aðfinnsluefni að hækka fasteignaskatta sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu eins og í Reykjavík en það er mikið aðfinnsluefni ef útsvarstekjur hækka um sömu fjárhæð?

Herra forseti. Fundur stendur yfir í efh.- og viðskn. og það er viðtekin regla að þegar nefndafundur er þá er ekki þingfundur. Mörgum kom á óvart að það skyldi verða boðað til fundar í efh.- og viðskn. kl. 7 í kvöld en formaður efh.- og viðskn. lýsti því, herra forseti, að hann ætlaði að halda fund í kvöldmatarhléinu. Þegar ég kom í húsið var forseti nýbúinn að setja fund um það mál sem nefndin á að vera að fjalla um. Þetta eru svo fáheyrð vinnubrögð að hér hefur stjórnarliðið talað við sjálft sig og krefst svara frá stjórnarandstöðunni sem er ekki í salnum. Meðan ég er að leita að einhverju sem gæti komið viti fyrir flokkinn og gert honum grein fyrir að það er annaðhvort fundur í efh.- og viðskn. eða þingfundur þá á að taka fyrir nýtt mál á dagskrá. Ég mótmæli því harðlega, herra forseti. Þetta eru ekki vinnubrögð. Það hefur ekkert upp á sig að keyra mál þannig áfram. Annaðhvort verður þingfundur hér eða þá fundur í efh.- og viðskn., ekki hvort tveggja, herra forseti.

Forseti vill minna á að einnig er yfirstandandi fundur í fjárln. og verður væntanlega í allt kvöld og ætlunin er að halda hér þingfund eftir sem áður. Forseti hafði rætt það við formann efh.- og viðskn. að gert yrði hlé milli kl. 7 og 8. Hann átti von á að sá tími mundi nægja fyrir störf nefndarinnar en hléið var reyndar lengt um 35 mínútur, til kl. fimm mínútur yfir hálfníu.

Herra forseti. Ég vil einmitt vekja athygli á því að á þessum síðustu dögum fyrir jól eru oft tíðir fundir í þingnefndum og standa jafnt yfir þó fundir séu í þingsal eins og í fjárln. Ég vil líka upplýsa að nefndarmönnum í efh.- og viðskn. var fullkunnugt að ég var að fara af fundi til að fara í ræðustól og enginn hreyfði andmælum við því. Það er heimilt að halda áfram fundi í þingsal þó að fundur í þingnefnd sé yfirstandandi ef ekki eru hreyfð andmæli við því. Ég heyri hins vegar að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, sem var ekki á þessum fundi í efh.- og viðskn., er að gera athugasemd við það og forseti metur þær óskir eins og vera ber. Mér finnst hálfleiðinlegur bragur á umvöndunum hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur sem er stöðugt í ræðustól að hreykja sér yfir eigin ágæti og gera lítið úr stjórnarandstæðingunum og stöðugt að tíunda að hinir og þessir þingmenn séu fjarverandi. Þetta er afskaplega leiður siður sem hv. þm. á ekki að temja sér og er honum til minnkunar. Það hefði verið hægur vandi fyrir stjórnarliða oft og tíðum, m.a. í dag að fara upp og reyna að gera lítið úr hv. stjórnarandstæðingum sem voru ákaflega fáir undir umræðum. En við höfum ekki tamið okkur þau vinnubrögð og ætlum ekki að gera það. Ég vil fara fram á að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir leggi sig fram um að stuðla að eðlilegu þinghaldi í stað þess að vera með ónot af þessu tagi.

Herra forseti. Ég skildi ekki þessa ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Ég vil stuðla að góðum þingstörfum og þykist viss um að ef fólk leggur sanngjarnt mat á þau þá komi það sér ekki illa fyrir mig. Hitt er annað mál að þegar halda á fund í nefnd samhliða fundi í þingsal þá er gert um það sérstakt samkomulag. Það er ekki bara spurning um að þingnefndir sitji áfram. Í efh.- og viðskn. sitja þeir þingmenn Samfylkingarinnar sem taka þátt í umræðu um þetta mál. Þar er varaformaður Samfylkingarinnar á mælendaskrá. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kom hér fyrst og fremst til að tala til stjórnarandstöðunnar og hefur fullt leyfi til þess en þá þarf hún helst að eiga möguleika á að sitja í salnum. Við þetta hef ég gert athugasemd. Ég veit vel að fjárln. hefur haft þá sérstöðu, herra forseti, að þurfa að halda fundi þó yfir standi þingfundir. Mér er líka kunnugt um að einn þingmanna minna í fjárln. ætlaði að taka til máls við 11. liðinn, lokafjárlög 1998. Ég vissi ekki annað en að nú ætti að taka þau á dagskrá. Ég held að það sé farsælt að við reynum að gera þetta með vinsemd og í sátt. Það þarf að halda vel á spöðunum fyrir jól. Það verður ekki gert með þeim hætti sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson talaði. Það kom mér á óvart að þingfundur skyldi settur meðan efh.- og viðskn. var að störfum og að hv. þm. skyldi taka til máls um það mál sem hér er á dagskrá. Það er fyllilega réttmætt og eðlilegt að ég gerði athugasemdir við það, herra forseti. Ég met það mjög við forseta að hann skyldi fresta málinu. Mér finnst það drengilegt af honum að fresta því þar til efh.- og viðskn. lýkur fundi. Hins vegar er alveg ljóst, eftir samtal mitt við formann efh.- og viðskn., að hann ætlar að klára þann fund sem þar stendur. Hann hyggst ekki koma yfir í þinghúsið eða slíta fundi fyrr en hann hefur lokið verkefni sínu og segir að menn verði bara að meta það hvort unnt sé að ljúka því fyrir föstudag þegar taka á 3. umr. fjárlaga eða ekki. Ég tel fulla ástæðu til þess, herra forseti, að gert verði örstutt hlé á þessum fundi og menn ráði ráðum sínum í stjórnarliðinu.

Það er rétt sem fram kemur hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur að vanalega er gert um það samkomulag með hvaða hætti störfum þingsins er háttað þegar nefndir eru að störfum. Forseti gerði um það samkomulag við formann efh.- og viðskn. að gert yrði hlé á þessum fundi frá kl. 7 til kl. 8 vegna nefndarstarfa. Það komu skilaboð frá nefndinni kl. 8 þar sem óskað var eftir 15 mínútna hléi í viðbót. Forseti varð að sjálfsögðu við því. Síðan heyrðist ekki meira frá nefndinni en forseti gekk eftir því kl. 8.15 hvort fundur gæti hafist og var sagt að svo væri ekki, það væri eftir svona korter. Forseti dró það í 20 mínútur í viðbót að setja fund að nýju og hleypti síðan umræðunni af stað 8.35. Hér hafa komið eindregnar óskir um það frá stjórn og stjórnarandstöðu að umræðunni verði frestað örlítið lengur og forseti hefur orðið við því.

Herra forseti. Málið sem tekið var á dagskrá eftir kvöldmatarhlé er þingmál sem ég hef lagt fram og sama er að segja um næstu tvö mál á dagskrá. Ég vil láta koma fram að það er mér að meinalausu þótt það frestist um stund að ræða þau mál, hvort heldur sem forseti vill fresta fundinum eða taka fyrir mál frá öðrum ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég átti reyndar von á því að næstur væri á mælendaskrá hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Það var a.m.k. svo þegar við hófum störf í efh.- og viðskn. að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, þingflokksformaður Framsfl., var næstur á mælendaskrá. Mér skilst hins vegar að hann hafi þegar lokið ræðu sinni og jafnvel sagt að hún væri flutt með fullu leyfi stjórnarandstöðunnar í efh.- og viðskn., að stjórnarandstaðan hefði samþykkt að hann kæmi hér og talaði. Ég vil að það komi fram, ef þetta er rétt eftir honum haft --- því miður missti ég af ræðu hans sem ég efa ekki að hafi verið stórmerk --- að það er alrangt að stjórnarandstaðan í efh.- og viðskn. --- og ég býst við að það sama gildi um meiri hlutann --- hafi samþykkt að hv. þm. kæmi hér til þess að flytja mál sitt. Við áttum sannarlega ekki von á því að nokkrum dytti í hug að hefja fundarstörf og taka á dagskrá mál sem eru hjá efh.- og viðskn. meðan nefndin væri að störfum og vitað var að það lægi á afgreiðslu hennar á umsögn um tekjuhlið fjárlaga sem þyrfti að ljúka í kvöld. Ég býst því við að engum hafi dottið í hug að hér yrði haldið áfram fundarstörfum. En 2. umr. um það frv., sem er til umræðu og hefur verið í dag, um tekjuskatt og eignarskatt, hefur fyrir margra hluta sakir verið fróðleg þó að lítið hafi bæst við frá hv. þm. stjórnarflokkanna frá því við 1. umr. Heldur fleiri hafa tekið þátt og þar á meðal formaður efh.- og viðskn., hv. þm. Vilhjálmur Egilsson. Hann sagði í upphafi í dag að með þeim breytingum sem hér væri verið að gera, þ.e. heimildum sveitarfélaganna til þess að hækka útsvar og þar sem ríkið lækkar aðeins tekjuskattinn að hluta á móti, kæmi ríkið eilítið til móts við skattgreiðendur þótt það væri ekki nema að hluta til. Það væri fyrst og fremst vegna þess að hér væru á ferðinni svo miklir vinir ríkissjóðs, eins og hv. þm. sagði. Það er líklega þannig í augum hans að stjórnarandstöðunni og okkur sem stöndum fyrir allt öðrum málflutningi er ekki að sama skapi annt um afkomu ríkissjóðs sem er alrangt. Einnig kom fram hjá hv. þm. að þegar sveitarfélögin ykju útgjöld sín vegna þess að um tilfærsluverkefni hefði verið að ræða frá ríki til sveitarfélaga væri eðlilegt að veita þessa heimild til hækkunar og ríkið kæmi til móts við þá hækkun, sem væri vegna tilflutnings verkefna. En ef sveitarfélögin væru almennt að fara í önnur verkefni þar sem þau tækju algjörlega sjálfstæðar ákvarðanir um aukin útgjöld þá væri engin skynsemi í því að ríkið lækkaði sín gjöld til móts við hækkandi útgjöld sveitarfélaganna. Fram kom við 1. umr. þessa máls í aðdraganda þess og störfum hjá tekjustofnanefndinni, að þegar rætt er um tekju- eða fjárvöntun sveitarfélaganna er fyrst og fremst verið að ræða um fjárvöntun vegna lögbundinna verkefna. Ekki er um að ræða gæluverkefni viðkomandi sveitarfélaga eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal kallaði það svo smekklega hér í 1. umr., t.d. að reisa íþróttahús sem hann hafði orðið var við á ferðum sínum um landið í sumar að sveitarfélögin gerðu og það væri óráðsía. Hér er fyrst og fremst um að ræða skuldasöfnun sveitarfélaga vegna verkefna sem Alþingi hefur ákveðið að flytja yfir til þeirra eða hafa orðið til með tilkomu EES-samningsins og þá í gegnum reglugerðarskipun sem kemur ekki til umræðu á hv. Alþingi. Í umræðunni í dag kom fram að kannski hefði fyrst og fremst verið ástæða til að gagnrýna ríkisstjórnina og ríkisstjórnarflokkana ef ríkið hefði komið að fullu til móts við þá skattahækkun sem felst í heimildinni til útsvarshækkunar til sveitarfélaganna vegna þess að þá væri ekki verið að nota skattana á réttan hátt sem hagstjórnartæki. Jafnframt kom fram hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, sem hefur líklega yfirgefið húsið eftir ræðu sína en væri nú ágætt að fá hann hingað, að ASÍ hefði talað fyrir skattahækkunum á haustdögum með ábyrga afstöðu í efnahagsmálum og hefði þá mælt fyrir skattahækkunum á heildina. Það er ekki rétt og kemur fram í umsögnum ASÍ, og það er ekkert nýtt. Það kom fram við samningagerð síðast að ASÍ hefur lagt til aðrar leiðir í álagningu skatta en farnar hafa verið á undanförnum árum. Þá er fyrst og fremst verið að tala um þrepaskipt skattkerfi sem þýddi auðvitað einhverjar skattahækkanir á þá sem mestar hafa tekjurnar en jafnframt að þeir sem væru á lægsta tekjubilinu, bæru minni skatta en þeir gera í dag. Þetta má lesa í skýrslum ASÍ og í tillögum þeirra og hefur komið fram aftur og aftur af þeirra hálfu. Síðan kom fram hjá hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni, formanni efh.- og viðskn., að Samfylkingin hefði kvartað undan aðhaldsleysi í opinberum búskap þegar fjárlögin væru til umræðu en aðhaldsleysið væri í lagi að mati Samfylkingarinnar þegar þetta mál er til umræðu, þ.e. þá vildum við ekki hækka skatta, við vildum ekkert aðhald og ekki beita því hagstjórnartæki sem skattarnir gætu verið. Mér finnst mjög sérkennilegt þegar talað er á þessum nótum vegna þess að þarna er verið að velta skattahækkun yfir á sveitarfélögin sem þurfa að mæta útgjöldum sínum sem eru fyrst og fremst til komin vegna ákvarðana Alþingis. Fram hefur komið í öllum málflutningi þeirra og rökstuðningi að þau hefðu þurft heldur meiri tekjur en þessi útsvarshækkun mun gefa til að mæta lögbundnum verkefnum og jafnframt til að geta verið með það þjónustustig í sveitarfélögunum sem íbúar hvers sveitarfélags krefjast og telja sig eiga rétt á lögum samkvæmt. Mjög margt verið hefur gert af hálfu sveitarfélaganna á undanförnum árum til þess að hagræða, til að ná betri rekstri sveitarfélaganna, m.a. með sameiningu sveitarfélaga, dregið verulega úr ýmsum rekstri og framkvæmdum hjá mörgum sveitarfélögum. Það er dálítið erfitt að alhæfa í þessum efnum, hvort sem um er að ræða bága fjárhagsstöðu þeirra eða aðra möguleika til að sinna verkefnum sínum því sveitarfélögin eru svo misjöfn og þessi ráðstöfun, þ.e. heimild til hækkunar útsvars, mun koma mjög misjafnt niður. Meðaltekjur á íbúa í sveitarfélögum eru afar misjafnar. Eins og kom fram við 1. umr., getur breytingin þýtt á bilinu 8--16 þús. kr. hækkun á meðaltalsútsvari eftir því hvar sveitarfélagið er og hverjar meðaltekjur íbúanna eru. Í raun og veru er ekki verið að tala um jöfnun tækifæra til að sinna þeim verkefnum sem sveitarfélögin eiga að sinna. Skattahækkunin bitnar mjög illa á mörgum íbúum á landsbyggðinni. Ég minnist þess að við 1. umr. varð hv. þm. Jón Kristjánsson mjög reiður yfir þeim fullyrðingum mínum að þetta væri ekki byggðavæn ráðstöfun en staðreyndin er sú hvað varðar sveitarfélögin á landsbyggðinni, sem eru kannski verst sett tekjulega séð, að þessi ráðstöfun kemur þeim ekki að sama skapi til góða og þeim sveitarfélögum þar sem tekjur íbúanna eru mun hærri. Samkvæmt þeim gögnum sem efh.- og viðskn. fékk er ekki hægt að líkja saman breytingunum á fasteignasköttunum og breytingunum á útsvarinu og segja að þetta jafnist út því að svo verður ekki. En eins og með allt annað er það misjafnt eftir sveitarfélögum og hv. þm. Kristján Möller fór mjög vel yfir það hér þar sem úttekt hefur verið gerð á þessu í nokkrum sveitarfélögum hvað útkoman er misjöfn. Í umræðunni kom líka fram að kjör fólks hafa almennt batnað á undanförnum árum, sem vissulega er rétt, en við megum heldur ekki gleyma því að hjá mjög stórum hópi fólks hafa kjörin síður en svo batnað. Stór hópur fólks býr við afar lök kjör en hefur á undanförnum árum vegna breytinga sem hafa orðið á skattleysismörkum og persónuafslætti greitt skatta af mjög litlum tekjum sem það gerði ekki áður. Þetta er auðvitað hluti af því sem þarf að skoða í heild sinni þegar breytingar eins og þessar eru gerðar. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. --- ég gerði það reyndar við 1. umr. en fékk ekki svör þá --- hvort það hefði verið skoðað að hafa nánara samstarf milli ríkis og sveitarfélaga hvað varðar tekjustofnana. Þá á ég við fyrirkomulagið eins og það er í dag, þetta sýndarmennskusjálfstæði sveitarfélaganna hvað varðar heimild til þess að leggja á útsvar í stað þess að vera með tekjuskattinn og ákveðna prósentu beint af honum sem rynni til sveitarfélaganna. Það væri þá þannig að þau nytu góðærisins þegar það væri en þegar erfiðleikar steðjuðu að væri tekið á saman af hinu opinbera. Þá þyrftu ekki að standa yfir tveggja ára samningaviðræður um þessa tekjustofna og sjálfstæði sveitarfélaga sem er í raun og veru ekkert því að ríkið sér um innheimtuna. Ríkið sér jafnframt um að greiða þeim sveitarfélögum sem eru undir mörkunum lágmarksútsvar þar sem um er að ræða a.m.k. nokkur sveitarfélög, og hvort það hafi verið skoðað að einfalda kerfið þannig að um reglubundið árlegt samstarf væri að ræða milli ríkis og sveitarfélaga um tekjur og skiptingu tekna og þá jafnframt að draga úr kostnaði við kerfið. Einfalt kerfi hefði einnig komið í veg fyrir að hægt væri að velta skattahækkun yfir á sveitarfélögin, þ.e. ef um það hefði verið að ræða að það væri bara ákveðið hlutfall af tekjuskattinum sem færi til þeirra en ekki sá skattstofn sem kallaður er útsvar. Þá hefði ekki verið hægt að ýta skattahækkuninni yfir á sveitarfélögin eins og gert er til þess fyrst og fremst að mæta þeim verkefnum sem Alþingi hefur ákvarðað þeim. Auðvitað væri nokkuð fróðlegt að skoða umsagnir sem komu í ljósi fullyrðinga sem hafa verið um stefnu ASÍ í skattamálum og eins BSRB og lesa einu sinni enn fylgiskjöl með nál. minni hluta efh.- og viðskn. með þessu frv. þar sem birtar eru umsagnir og útreikningar, bæði ASÍ og BSRB. Enginn hefur dregið í efa það sem þar stendur. Ekki hafa komið fram fullyrðingar frá neinum sem hér hefur talað um að í áliti eða umsögn frá ASÍ, frá hagdeild ASÍ eða frá BSRB sé um að ræða útreikninga sem standast ekki. Einnig vekur athygli, virðulegi forseti, að báðir aðilar leggja mikið upp úr því að haft sé samráð við þessi samtök launafólks þegar um skattabreytingar er að ræða en það virðist ekki hafa verið, a.m.k. kemur ekki fram í þeim umsögnum sem bárust til efh.- og viðskn. að um samráð hafi verið að ræða. Það stingur auðvitað verulega í augu þar sem þarna er að mati beggja þessara samtaka verið að rugga kjarasamningum verulega og hætta á því að farið sé yfir þau mörk sem menn settu sér í kjarasamningum. Það segir einfaldlega í minnisblaði frá hagdeild ASÍ, sem er síðan 27. nóvember 2000, með leyfi forseta: ,,Hærri skattar --- hætta á kaupmáttarrýrnun. Niðurstaðan er þyngri skattbyrði launafólks á sama tíma og spár gera ráð fyrir að verulega hægi á kaupmáttaraukningunni. Auknar skattálögur sem draga úr ráðstöfunartekjum heimilanna ganga þvert gegn markmiðum kjarasamninga á almenna vinnumarkaðnum. En skattbyrði launafólks þyngist ekki aðeins beint vegna skattahækkunarinnar sjálfrar heldur bætist við að skattleysismörk munu að öðru óbreyttu lækka að raungildi.`` Síðan segir í sama minnisblaði: ,,Aðeins nokkrar vikur eru síðan stjórnvöld héldu mjög á lofti sérstökum kjarabótum til einstæðra foreldra með tilkomu svonefndra ,,barnakorta``. Þau áttu m.a. að tryggja einstæðu foreldri með eitt barn eða fleiri undir sjö ára aldri, og um 100.000 kr. laun á mánuði, rúmlega 34.000 kr. í auknar ráðstöfunartekjur árið 2003. Það ár hyggst ríkisstjórnin nú taka til baka ríflega fjórðung af þessum kjarabótum með boðaðri skattahækkun einni og sér.`` Þetta er auðvitað mjög alvarlegur dómur hjá þessum stóru samtökum launafólks og með þessu fylgdi síðan yfirlýsing ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga á árinu 2000 síðan 10. mars. Þar segir í 5. lið, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin mun á næstu mánuðum láta fara fram sérstaka athugun á tekjuskatti einstaklinga og staðgreiðslukerfinu. Þar verður m.a. farið yfir kosti þess og galla að fjölga skattþrepum. Haft verður samráð við samtök launafólks og atvinnurekenda um þetta verkefni.`` Því hlýt ég að velta því fyrir mér hvort menn hafi rætt þá breytingu sem gerð var og er hér verið að afgreiða við samtök launafólks því að í umsögn BSRB um sama mál segir, með leyfi forseta: ,,BSRB hefur jafnan lagt á það ríka áherslu að skattar og skattkerfisbreytingar séu skoðaðar heildstætt. Full ástæða er til að mótmæla harðlega forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í skattamálum. Hún hefur þrengt tekjustofna vegna arðgreiðslna, heimilað frestun á skattlagningu hagnaðar af hlutafé, innleitt skattahagræði vegna valréttarsamninga í hlutafélögum, lækkað aðflutningsgjöld af dýrum bifreiðum og margvíslegum lúxusvarningi, svo nokkur dæmi séu nefnd. Því miður hefur lítillar viðleitni orðið vart til að koma til móts við kröfur launafólks um fjölgun skattþrepa og aðra þætti sem mættu verða til tekjujöfnunar. Í ljósi þessa mótmælir BSRB fyrirhuguðum skattabreytingum.`` Þeir leggja einnig áherslu á að það sé algert grundvallaratriði að skatthlutfall verði ekki hækkað án samsvarandi breytinga á persónuafslætti til að tryggja að skattleysismörk lækki ekki vegna breytinga á álagningarhlutfalli. Það kemur því mjög skýrt fram hjá báðum þessum stóru samtökum launafólks hver vilji þeirra er. Ekki er hægt að fullyrða að í heildina hafi aldraðir það erfitt í þessu þjóðfélagi en þó eru þeir allt of margir. Landssamband eldri borgara sendi umsögn í nóvember 2000, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Landssambandi eldri borgara hafa borist til umsagnar tvö frv. til laga um breytingar á tekjustofnum sveitarfélaga, sitt frá hvorri þingnefnd. Varla verður þó svo fjallað um annað að hitt tengist ekki. Landssambandið hefur fullan skilning á því að sveitarfélögin þurfi á auknum tekjum að halda. Verkefni þeirra hafa að undanförnu farið sífellt vaxandi. En almenn hækkun fasteignamats á þessu ári og fasteignagjalda í framhaldi af því hefur vafalaust bætt þar nokkur úr skák. Samkvæmt athugun, sem framkvæmd hefur verið, þykir líklegt að fasteignagjöld þeirra sem eru 67 ára og eldri hafi að meðaltali hækkað um 6.700 kr. á þessu ári vegna hækkunar fasteignamatsins. Mikill meiri hluti þessa fólks býr hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem alls ekki er búist við lækkun þessara gjalda. Þá er einnig augljóst að vegna hækkunar fasteignamatsins þá hækkuðu eignarskattar þessa sama aldurshóps fólks, sem almennt býr í eigin húsnæði, um næstum tvöfalda upphæð hækkunar fasteignagjaldanna. Þetta merkir að meginhluti hækkunar almannatryggingagreiðslna á árinu 2000 hefur farið til þess að greiða hækkanir þessara tveggja skatta. Því er augljóst að kaupmáttur tekna ellilífeyrisþega í 4,5%--5% verðbólgu á árinu hefur farið rýrnandi. Landssamband eldri borgara sér því engin líkindi til þess að ellilífeyrisþegar fáist til að mæla með að styðja sveitarfélögin með því að leggja enn þá meiri álögur á lágtekjufólk í formi hækkaðs útsvars. Stjórn Landssambands eldri borgara leggur því eindregið til að heildarskattlagning tekjuskatts og útsvars verði óbreytt að hækkun skattleysismarka verði látin fylgja almennri launaþróun í landinu. Hvort ríkið og sveitarfélögin skipti með sér heildarskattheimtum á annan hátt en nú er til að bæta stöðu sveitarfélaganna gerum við ekki að þrætuefni. Virðingarfyllst, f.h. stjórnar Landssambands eldri borgara, Benedikt Davíðsson.`` Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að það eru mjög stórir hópar í þjóðfélaginu sem þessar ráðstafanir munu bitna mjög illa á. Hefði samráð verið haft um þær breytingar sem þarna er um að ræða hefði kannski mátt afstýra því. Töluvert mikið hefur verið gert úr því í þessari umræðu að nú fái sveitarfélög þær tekjur sem þau þurfa til að mæta öllum þeim verkefnum sem Alþingi hefur flutt yfir til þeirra. Auðvitað er mjög fróðlegt að skoða hvort þarna er farið með rétt mál. Oft hefur m.a. komið fram hjá hv. félmrh., í fjölmiðlum og í ræðustól, að hann telji að þær tekjur sem sveitarfélögin fá með þessari heimild --- og flestallir búast auðvitað við því að heimild til útsvarshækkunar verði nýtt að fullu --- komi til með að dekka alveg tekjuþörf sveitarfélaganna og jafnvel hafi þau einhvern afgang til ráðstöfunar til nýrra verkefna, þau séu nokkuð vel sett miðað við þetta. Inn í þær tölur sem hæstv. félmrh. hefur verið að birta hafa verið teknar þær breytingar sem eru fram undan ef Alþingi samþykkir að þjónusta við fatlaða færist alveg yfir til sveitarfélaganna. Þjónusta við fatlaða er talin kosta 4,4 milljarða kr. og þar er um nokkra viðbót að ræða frá því sem áður hafði verið gert ráð fyrir í heildarfjárveitingum, viðbót sem nemur um 565 millj. kr. frá núverandi fjárveitingu. Síðan segir einnig frá því að þar á ofan bætist 300 millj. kr. vegna þjónustu við langveik börn. Þess vegna er kostnaðurinn talinn vera um 4,4 milljarðar kr. sem er um 16% af útsvarstekjum. En hvernig skyldi þetta vera þar sem talað er um að standa eigi að því að flytja þetta verkefni til sveitarfélaganna og þeim sé nokkuð vel séð fyrir tekjustofnum til að mæta verkefninu? Er það þá þannig að í félmrn. liggi fyrir vitneskja um að þar með sé búið að taka alla kostnaðarliði verkefnisins inn í þá tölu sem sveitarfélögin eiga að fá? Fyrir réttu ári, í október 1999, skilaði starfshópur á vegum félmrn. skýrslu um menningar- og tómstundastörf fatlaðra. Þessi skýrsla var unnin af nefnd sem var skipuð eftir þáltill. sem ég flutti um úttekt á menningar- og tómstundastörfum fatlaðra. Hún var samþykkt í þinginu og verkefnið falið félmrh. sem skipaði starfshóp sem skilaði til hans skýrslu fyrir ári. Tillagan var flutt eftir ábendingu m.a. frá Öryrkjabandalaginu, Sjálfsbjörgu og fleiri aðilum um að kostnaður væri afar vanáætlaður þegar rætt væri um málefni fatlaðra hvað snerti menningar- og tómstundastörf fatlaðra, það væri ekki gert ráð fyrir þeim þætti inni í félmrn. eða útreikningum varðandi kostnað við þennan málaflokk. Starfshópurinn sem skilaði hæstv. félmrh. skýrslu var skipaður Margréti Margeirsdóttur, þáverandi deildarstjóra í félmrn., sem var formaður starfshópsins, Guðrúnu Ögmundsdóttur, núv. hv. þm., sem var fulltrúi frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Helga Hróðmarssyni, fulltrúa frá Öryrkjabandalagi Íslands, Magnúsi Þorgrímssyni, framkvæmdastjóra Svæðisskrifstofu Vesturlands, og Maríu Heiðarsdóttur, formanni Átaks, frá Landssamtökunum Þroskahjálp. Þessi starfshópur skilgreindi og afmarkaði verkefnið og hann hafði til hliðsjónar þær reglur sem hafa verið samþykktar hjá Sameinuðu þjóðunum þar sem kveðið er á um hvert sé hlutverk ríkis gagnvart fötluðum og skýrt er kveðið á um jafnrétti fatlaðra og jafna möguleika. Þau segja í upphafi skýrslunnar að ,,markmiðið með starfinu er skýrt, þ.e. ryðja þarf úr vegi hindrunum í þjóðfélaginu, bæði sýnilegum og ósýnilegum, sem koma í veg fyrir eðlilega þátttöku fatlaðra í menningar-, lista- og tómstundalífi.`` Skemmst er frá því að segja, virðulegi forseti, að skýrslan sem er upp á 35 blaðsíður, inniheldur gífurlegar athugasemdir um framkvæmd ýmissa þátta í þjóðfélaginu sem lúta að möguleikum fatlaðra. Út af fyrir sig væri mjög fróðlegt að fara yfir skýrsluna þar sem ræðutími er ekki takmarkaður og þar sem ég hafði beðið á síðasta þingi nokkrum sinnum um að fá að ræða skýrsluna í sölum þingsins en ráðherra sá sér ekki fært að verða við þeirri ósk. Auðvitað er ekki réttlátt að fara með þetta allt saman yfir hæstv. fjmrh. sem getur sjálfsagt ekki svarað fyrir þau atriði en hér inni er þó fulltrúi Framsfl., hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, sem ég veit að þekkir þennan málaflokk ágætlega og er formaður þingflokks Framsfl. Ég býst við að hann hafi lesið skýrsluna vegna þess að hann þekkir mjög vel til þessa málaflokks eins og ég hef sagt. Það er ljóst að það er alveg sama hvar við drepum niður fingri varðandi þau atriði sem þessi nefnd tekur fyrir, þ.e. möguleika öryrkja til ferðalaga, möguleika þeirra til þess að dveljast í orlofshúsum, og fá liðveislu, möguleika þeirra til að sækja kvikmyndahús, möguleika þeirra til að sækja bókasöfn, möguleika þeirra til að sækja leikhús, möguleika þeirra til að sækja íþróttahús, möguleika til þess að sækja hvers konar tómstundastarf. Og það sem kom mér kannski mest á óvart: Möguleika þeirra til þess að taka þátt í starfi þjóðkirkjunnar sem fékk verulega fjármuni í tilefni af kristnihátíð í sumar og vonandi verða þeir að einhverju leyti nýttir til þess að auka möguleika fatlaðra til að taka þátt í starfi þjóðkirkjunnar þar sem verulegra úrbóta er þörf. Í nær öllum tilvikum er um að ræða það stóra þröskulda í lífi þessa fólks til að taka þátt í þeirri starfsemi sem ég hef talið upp að það er útilokað. Í flestum sveitarfélögum út um landið og langflestum og nær öllum smærri sveitarfélögunum er þetta útilokað. Þar hafa fatlaðir nánast enga möguleika til að taka þátt í menningar- eða tómstundastarfi, íþróttastarfi eða starfsemi kirkjunnar. Þessi skýrsla var unnin til þess að menn gætu haft hana til hliðsjónar til að meta raunverulegan kostnað með tilliti til þess að það stæði til að flytja yfir þetta stóra verkefni, málefni fatlaðra, til sveitarfélaganna. Það var ekki gert. Ég hef rætt við nokkra sem voru í nefndinni, þá sem tóku þátt í þessu starfi, við fulltrúa í félmrn. og mér skilst að skýrslan hafi varla verið opnuð síðan henni var skilað í október 1999. Þetta segir að það sé rangt mat þegar talað er um að sveitarfélögunum sé með þessu gert kleift að sinna þeim verkefnum sem þeim eru ætluð. Í starfi nefndarinnar, sem fékk umsagnir frá mörgum sveitarfélögum um ástand mála, kemur fram að í smærri sveitarfélögunum hefðu menn lítið sem ekkert hugsað þetta verkefni, þeir hefðu ekki til þess peninga. Ég er sannfærð um að allir þingmenn úr dreifbýliskjördæmum landsins, í minni sveitarfélögunum, hafa lent í þeirri umræðu að sveitarfélögin treysti sér ekki til að taka við þessu verkefni. Virðulegi forseti. Eftir að hafa farið yfir þessa skýrslu ásamt nokkuð mörgum sveitarstjórnarmönnum dreg ég stórlega í efa að sá kostnaður sem flytjast á yfir til sveitarfélaga með yfirtöku á þjónustu við fatlaða sé rétt metinn. Ég tel að við munum eftir ekki svo langan tíma þurfa að endurskipuleggja tekjuskiptinguna vegna þess að verkið hafi aldrei verið klárað þó það hafi tekið hátt í tvö ár. Það þýðir ekkert að skella skollaeyrum við því að samtök launafólks í landinu hafa bent hv. Alþingi á hvaða áhrif breytingarnar hafa fyrir þá sem lægstar hafa tekjurnar og á forsendur kjarasamninga. Ef til vill má segja að verðbólgan muni ein og sér að gera út af við þá kjarasamninga sem í gildi eru ef ekki verður tekið á málum. Í fjárlögum fyrir næsta ár er ekkert sem bendir til þess að ríkisstjórnin ætli að taka sérstaklega á í baráttunni við verðbólguna í landinu. Þær spár sem við höfum fengið frá Þjóðhagsstofnun eða álit fjmrn. benda ekki til að við megum búast við lægri verðbólgu eða lækkandi vöxtum. Allt stefnir í að lögð verði hærri gjöld á heimili sem fara mjög illa út úr þessari miklu vaxtahækkun sem orðið hefur að undanförnu. Hún bitnar að fullu á skuldsettum heimilum. Nú á að taka af þeim meiri skatta ef þessar tillögur verða samþykktar en ekkert bendir til annars. Þetta mun bitna af fullum þunga á skuldsettu ungu fólki sem er að ljúka námi, er að koma sér þaki yfir höfuðið og er nýbúið að stofna fjölskyldu. Það er full ástæða til að hafa gott samráð við samtök launafólks þegar breytingar á skattkerfinu eru gerðar. Málið snýst um að sveitarfélögunum sé gert kleift að sinna lögbundinni þjónustu, þau eru skuldsett og fara einnig illa úr úr þeirri vaxtahækkun sem orðið hefur að undanförnu. Ég býst ekki við að nokkur neiti því. Þetta skiptir líka verulegu máli fyrir afkomu heimilanna í landinu og skiptir miklu máli fyrir landsbyggðina. Þó að stigið hafi verið skref varðandi fasteignaskattana, sem ég fagna vissulega, þá hefur komið fram í útreikningum frá samtökum launafólks að það bæti stöðuna aðeins að hluta. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að lengja þessa umræðu meira. Við höfum lagt fram brtt. við frv. sem koma til afgreiðslu og verði þær felldar þá munum við fulltrúar Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn., eins og hér hefur komið fram, leggja fram brtt. við 3. umr.

Herra forseti. Nú er komið að lokum þessarar umræðu. Ég ætla ekki að vera langorður. Fram hafa komið mjög afdráttarlaus viðbrögð við lagafrumvörpum ríkisstjórnarinnar, bæði frv. um tekjustofna sveitarfélaga og frv. um tekjuskatt og eignarskatt sem hér er til umræðu en allir eru á því máli að líta beri á þessi frv. sem eina heild. Þegar málin eru skoðuð heildstætt fela frv. í sér hækkun á tekjusköttum einstaklinga um 0,66 prósentustig. Þetta er gert án þess að persónuafslátturinn sé hækkaður og veldur því að skattleysismörkin lækka.

Persónuafsláttur er óbreyttur.

Persónuafslátturinn er óbreyttur. Persónuafslátturinn er ekki látinn hækka jafnframt því sem tekjuskatturinn hækkar, prósentan hækkar og það veldur því að skattleysismörkin lækka. Hafi ég mismælt mig þá er þetta sú meining sem ég vil að fram komi. Breytingunum hefur verið mótmælt af hálfu verkalýðshreyfingarinnar og annarra almannasamtaka í landinu. Ég vil nota seinni ræðu mína til að fara þess á leit við hæstv. fjmrh. að hann svari þeirri gagnrýni sem fram hefur verið sett af hálfu ASÍ, BSRB, Öryrkjabandalagsins og Landssambands eldri borgara en öll þessi samtök hafa mótmælt því að skattleysismörkin verði lækkuð. Sveitarfélögin í landinu hafa einnig sett fram mótmæli. Þau eru af nokkuð öðrum toga. Mótmæli sveitarfélaganna ganga fyrst og fremst út á að eðlilegt hefði verið að tekjuskattsprósentan hefði lækkað til jafns við heimildarákvæði til hækkunar útsvars. Þetta hefur verið rauði þráðurinn í mótmælum og gagnrýni sveitarfélaganna. Mig langar til að beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. hvort um þetta hafi verið eining í ríkisstjórninni. Var það rætt við þingmenn í þingflokkunum, við þingmenn Sjálfstfl. og var það rætt við þingmenn Framsfl. að til stæði að lækka skattleysismörkin í landinu? Var mönnum gerð grein fyrir því að með þessum skattkerfisbreytingum mundi því fólki fjölga, lágtekjufólki sem yrði að greiða skatta? Á þriðja þúsund manns úr hópi láglaunafólks á Íslandi bætist í hóp skattgreiðenda við þessa breytingu, úr hópi öryrkja, aldraðra og láglaunafólks. Því mótmæla þessi samtök. Í erindi frá Öryrkjabandalaginu 22. nóvember segir, með leyfi forseta: ,,Af þessum sökum er brýnna en nokkru sinni fyrr að létta skattbyrði af öryrkjum, hvort heldur það verður gert með því að hækka skattleysismörk verulega eða viðurkenna sérstöðu öryrkja með því að undanþiggja örorkulífeyri beinni skatttöku.`` Hér eru menn að tala um að hækka beri skattleysismörkin verulega. Niðurstaðan er hins vegar sú að menn ætla að lækka þau. Menn ætla að auka skattbyrðarnar á þennan hóp. Ég spyr hæstv. fjmrh.: Var þingmönnum Sjálfstfl. og Framsfl. gerð grein fyrir þessu, að skattkerfisbreytingarnar mundu hafa þær afleiðingar að skattleysismörkin lækkuðu? Ég vil spyrja hæstv. fjmrh.: Hefur það komið til umræðu í ríkisstjórninni og þingflokkunum að samfara þessum breytingum verði persónuafslátturinn hækkaður? Þetta mundi ekki þýða að skattbyrði launafólks yrði almennt ekki hækkuð vegna þess að hún hækkar með hærri skattprósentu. Samkvæmt þessum frv. mun skattprósentan hækka um 0,66 prósentustig ef heimildir til útsvarshækkunar verða almennt nýttar til hins ýtrasta. Skattbyrðin mun því hækka. Hefur komið til greina að persónuafslátturinn verði hækkaður til þess að tryggja alltént að skattleysismörkin lækki ekki vegna þessara breytinga? Í umræðunni hefur komið fram og reyndar liggja fyrir þinggögn um það, að tekjuskattsprósentan verði lækkuð enn meira en ráð er fyrir gert. Við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum boðað að verði sú tillaga felld þá munum við bera fram tillögu um hækkun á persónuafslætti. En hefur komið til greina, í stjórnarherbúðunum, að við sameinumst á þinginu um að samþykkja tillögu í þessa veru? Með þeirri spurningu lýk ég máli mínu.

Herra forseti. Hér hefur í allan dag átt sér stað löng og ítarleg umræða um afar stutt og auðskilið frv. sem er ein efnisgrein, um að lækka skuli hlutfallstölu tekjuskatts um 0,33%. Eins og ég gat um við 1. umr. málsins er væntanlega enginn hér inni á móti frv. í sjálfu sér þó menn noti tækifærið og tali um eitt og annað í leiðinni sem kannski mætti tengja við þetta mál. Ég býst hins vegar við því að frv. hafi stuðning alls þingheims þegar til atkvæðagreiðslu kemur um þessa einu efnisgrein frv. Menn hafa rætt mikið, kannski eðlilega, um samhengið á milli skattheimtu ríkis og sveitarfélaga. Auðvitað er þetta frv. tengt þeirri breytingu sem nú þegar hefur verið lögfest varðandi tekjustofna sveitarfélaga. Ég hef marglýst því yfir, bæði í ræðustól og á vettvangi sveitarfélaganna, á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna og síðast í gær á samráðsfundi ríkis og sveitarfélaga, að ég tel að sveitarfélögin eigi að hafa rúma tekjuöflunarmöguleika. Ég tel að þau eigi að hafa fjárhagslegt svigrúm til að taka sjálfstæðar ákvarðanir um fjármál sín. Af hverju finnst mér það? Jú, vegna þess að þetta er sjálfstætt stjórnsýslustig þar sem kjörnir fulltrúar eru í forsvari og bera ábyrgð gagnvart kjósendum sínum ekkert síður en við á Alþingi. Þess vegna hef ég verið þeirrar skoðunar að treysta eigi þeim til þess að taka ábyrgar ákvarðanir um þessi mál alveg eins og við ætlumst til þess að í þessum sal séu teknar ábyrgar ákvarðanir. Ég hygg að aðhald kjósenda að þessum kjörnu fulltrúum verði ekkert minna en gagnvart okkur varðandi ábyrga nýtingu og notkun á álagningarheimildum. Ég held að aðhald kjósenda muni tryggja það að menn misfari ekki með slíkar heimildir. Mín vegna mætti útsvarsálagningarheimildin vera mun rýmri en sú er ákveðin var í þeim lögum sem við afgreiddum í síðustu viku. Mín vegna mega sveitarfélögin gjarnan hafa mismunandi álagningu hvert fyrir sig í útsvari, eins og reyndar er tilfellið þó ekki muni þar miklu, eða í fasteignasköttum. Það er ekkert athugavert við það. Það er ágætt að sveitarfélög geti keppt sín á milli, til að mynda sveitarfélög á sama svæði, t.d. á höfuðborgarsvæðinu, um að geta boðið íbúum sínum upp á mismunandi möguleika í þessu efni. Fólk gæti þá valið eins og það gerir að einhverju leyti nú þegar. Hvað er ég að segja um þá gagnrýni sem hér hefur komið fram í dag? Ég tel að ekki sé nokkur leið að gera ríkisvaldið ábyrgt fyrir því sem einstök sveitarfélög ákveða í þessu efni. Hvernig á ríkisvaldið að geta ábyrgst það að einstök sveitarfélög nýti eða nýti ekki sínar heimildir? Má ég nefna nýlegt dæmi innan ramma gildandi löggjafar, þess þaks sem verið hefur á útsvarsálagningarmöguleikum sveitarfélaga áður en til þessarar hækkunar kom og auðvitað áður en frekari rýmkun verður gerð? Munum við ekki öll þegar ríkisvaldið lækkaði tekjuskatt sinn samkvæmt ákvörðun hér með lögum árið 1997? Síðasti áfanginn í þeirri lækkun kom til framkvæmda 1. janúar 1999. Hvað þýddi sú ákvörðun um lækkun tekjuskatts? Hún þýddi hækkun skattleysismarka. En hvað þýddi þá ákvörðun sem tekin var í stóru sveitarfélagi, sem við erum öll stödd í, um að hækka útsvarið til þess sveitarfélags? Þýddi sú ákvörðun ekki einmitt hið gagnstæða, að lækka skattleysismörkin miðað við það kerfi sem við erum með í dag? Átti þá ríkisvaldið að vera ábyrgt fyrir því? Átti þá ríkisvaldið að hækka persónuafsláttinn af því að Reykjavíkurborg ákvað að nýta möguleika sína til hækka útsvarið? Ég held að allir hljóti að sjá ef við setjum málið í þetta samhengi, sem er auðvitað hið rétta samhengi, að ekki er hægt að gera okkur í ríkisstjórninni ábyrg fyrir því sem sveitarstjórnarmenn hafa fullt leyfi til þess að ákveða. En hvað er þá að í þessu dæmi? Það sem er að er sameiginleg innheimtuprósenta. Menn sjá ekki þegar þeir eru að borga þetta hvort þeir eru að borga ríkinu eða sveitarfélaginu. Lítil sveitarfélög eða eftir atvikum sveitarfélög sem ekki hafa þungt vægi í heildarálagningarprósentunni geta fiktað með þetta upp og niður án þess að mikið beri á í staðgreiðsluprósentunni vegna þess að hún er ákveðið meðaltal af þessu öllu sem er síðan gert upp eftir á. Því getur enginn fylgst raunverulega með því hve mikið hann er að borga til eigin sveitarfélags og hve mikið til ríkisins. Þetta er verulegur galli á kerfi okkar að mínum dómi og ég tel að það eigi að aðgreina þetta betur og hef sagt það í þessum sal. Það er hluti af þeirri ábyrgð sem því fylgir að fara með sjálfstætt álagningarvald, það er að gjaldandinn sjái hver áhrif slíkra ákvarðana eru, að hann geti séð svart á hvítu á launaseðli sínum hvað er á ferðinni en hafi ekki þá hulu yfir þessu sem staðgreiðsluprósentan er í raun og veru. Ég var einn af þeim sem vann við það á árunum 1987--1988 að koma staðgreiðslukerfinu í núverandi búning. Þá var ekki mikið hugsað um þetta atriði en núna í seinni tíð hefur það runnið upp fyrir mér að þetta er mikill galli. Ég tek undir það sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir sagði að búið er að blanda þessu svo mikið saman að menn sjá ekki greinarmuninn. Það birtist líka í því, eins og þingmaðurinn sagði, að ríkið sér um álagninguna, ríkið sér um innheimtuna og ríkið sér um eftirlitið með þessum tekjum sveitarfélaganna og gerir það reyndar fyrir mjög vægt verð miðað við það sem þetta kostar ríkið sjálft. Auðvitað er ákveðin hagræðing í því, auðvitað má segja að innheimtukostnaður sparist. Þess vegna var t.d. Gjaldheimtan í Reykjavík lögð niður og ástæðulaust að halda úti tvöföldu eftirlitskerfi í skattamálum. Þar er alveg sjálfsagt að hafa einn aðila. Samt eru ákveðnir þættir þarna að mínum dómi sem þarf að aðgreina og þá kannski ekki síst í álagningunni sjálfri. Það er líka spursmál hvort ætti að fara eitthvað frekar inn á þá braut í innheimtumálunum en þó skal ég ekki fullyrða um það. Það fer t.d. ekkert fram hjá mér þegar fólk er að kvarta við tollstjórann í Reykjavík eða fjmrn. yfir því sem er að gerast varðandi fasteignagjöldin í Reykjavík. Það er vegna þess að fólk áttar sig ekki á því að þó að það sé einn innheimtumaður fyrir báða aðila þá eru tveir aðilar að taka mismunandi ákvarðanir, annars vegar sveitarfélagið og hins vegar ríkið. Þetta flækir málin fyrir gjaldandann og þess vegna er komin upp sú spurning sem fólk hefur mikið verið að tala um í dag að með ákvörðunum sveitarfélaganna, sem ætla að nýta sér þær rýmkuðu heimildir sem þau hafa fengið, verður breyting á þessum mörkum, svokölluðum skattleysismörkum sem eru þó hvergi skilgreind í lögum en hafa verið túlkuð sem svo að það væri það sem einn einhleypur gjaldandi gæti haft í tekjur án þess að borga skatt og þar að auki barnlaus gjaldandi. Barnabæturnar hafa auðvitað áhrif á skattleysismörkin og það eru margar útgáfur af þeim allt eftir fjölskyldustöðu viðkomandi aðila, hjúskaparstöðu og fjölda barna og aldri barna, eins og við höfum margrætt í þessum sal í tengslum við barnabætur o.fl. Það er ekki sanngjörn gagnrýni á ríkið að kenna því um þessa hluti. Þeir sem ætla að kenna ríkinu um svona hluti verða að svara þeirri spurningu: Hverjum var um að kenna þegar skattleysismörkin lækkuðu við það að Reykjavíkurborg hækkaði útsvarið? Ég vil ekki skrifa undir að það hafi verið ríkinu að kenna en auðvitað lækkuðu þessi mörk við þá ákvörðun. Þetta segir okkur að kannski eru svokölluð skattleysismörk, sem menn hafa búið sér til og tala um, eins og ég segi, án þess að það sé neitt skilgreint hugtak í rauninni, ekkert sérstaklega góður mælikvarði þegar menn eru að tala um þessa hluti. Ég vil hafa útsvarsálagningarheimildir sveitarfélaganna rúmar. Ég vil að það sé skýrt hvenær þau eru að breyta ákvörðunum sínum í þeim efnum og að það komi alveg skýrt fram gagnvart gjaldendum og þau yfirvöld sem þar er að finna beri ábyrgð á því gagnvart sínu fólki og með sama hætti og ríkisvaldið á sínum ákvörðunum gagnvart gjaldendum í tekjuskatti. Þannig er nú þetta. Að því er varðar yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því í mars á þessu ári var nú einhver ræðumanna í dag sem las það upp að þar segir ekki annað en það að persónuafsláttur og skattleysismörk breytist í takt við umsamdar, almennar launahækkanir á samningstímabilinu. Ég tel að samkvæmt orðanna hljóðan sé ljóst að ríkisvaldið hefur áformað að standa við sitt í þessu efni. Ég bendi á það að þegar frv. um hækkun persónuafsláttar var afgreitt á þinginu á sl. vetri var síðasta prósentuhækkunin á persónuafslætti í ársbyrjun 2003 hækkuð að tillögu minni eftir að fyrir lá að aðrir aðilar innan Verkamannasambandsins höfðu samið um meiri kauphækkun 1. jan. 2003 en Flóabandalagið hafði gert. Þess vegna hækkar persónuafslátturinn um 2,75% 1. jan. 2003 í stað 2,25% eins og var í upphaflega frv. í samræmi við kjarasamninga Flóabandalagsins. Ég sé að í sumum útreikningum á þessum málum hafa menn gleymt því að persónuafslátturinn hækkar það mikið vegna þess að í upphaflegu hugmyndunum var talað um 2,25% en ekki þau 2,75% sem á endanum urðu ofan á. Nú er afskaplega erfitt að fullyrða um hver staða þessara mála verður á árinu 2003 að því er varðar persónuafslátt og skattfrelsismörk í ljósi þeirra umræðna sem við erum að tala um og með tilliti til útsvarsins vegna þess að það veit enginn maður núna í hve miklum mæli sveitarfélögin munu hagnýta sér þá hækkun sem þeim er heimiluð samkvæmt nýju lögunum um tekjustofna sveitarfélaga í ársbyrjun 2002. Hver treystir sér til að fullyrða að öll sveitarfélög muni þá hækka útsvarið um 0,33%? Ekki treysti ég mér til þess. Ég treysti mér frekar til að fullyrða að það verði frekar færri en fleiri sveitarfélög sem muni nýta þá heimild vegna þess að þannig vill til að það verður kosið til sveitarstjórna í maí árið 2002. Hvernig geta menn þá í öllum þessum skattfrelsisútreikningum reiknað með því að búið verði að hækka útsvarið um þetta og svo og svo mikið á þessum árum, 2002 og 2003? Auðvitað geta menn ekkert fullyrt um það. Menn geta varla fullyrt hve mörg sveitarfélög muni núna nýta sér þessa heimild til fulls, 0,66%. Sjálfsagt er það megnið af sveitarfélögunum. En ég held að ef menn líta á þetta dæmi í fullri sanngirni og reikna síðan út hvað verið er að tala hér um í krónum og aurum þá kemur út sú staðreynd sem ég leyfði mér að segja í sjónvarpsviðtali að væru smáupphæðir. Ég notaði nú ekki orðið ,,smáaurar``, það var haft eftir mér í inngangi fréttar en var ekki orð úr mínum munni. Ég fullyrti að við værum að tala um skattahækkun sem væri innan við 200 kr. á mánuði, ef maður skoðar þetta enn betur, og þá er ég að tala um á árinu 2003. En ef maður skoðar þetta á næsta ári, sem er kannski það sem við vitum best um, hvað erum við þá að tala um? Þá erum við að tala um að umsamin laun hafi hækkað um 7,6% á meðan skattleysismörkin lækka um 7,3% miðað við það að öll sveitarfélögin nýti sér hækkaða útsvarsheimild. Þetta þýðir að skattleysismörkin lækka að hámarki um 210 kr. Hvað þýðir það? Að skatturinn hækkar um 81 krónu á mánuði sýnist mér. Eða það er a.m.k. sú upphæð sem persónuafslátturinn þyrfti að hækka til að láta þetta sléttast út. Það er þetta sem ég var að tala um þegar ég var að tala um litlar upphæðir. En mér er vel kunnugt um það, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, að til þess að hækka persónuafsláttinn um 450--500 kr. kostar það tæpan milljarð og það kalla ég ekki smáaura. Það var þess vegna sem ég kallaði fram í þegar þingmaðurinn var að leggja mér þau orð í munn að 900--1.000 milljónir væru smáaurar að það væri útúrsnúningur og ég held mig við það. Það var útúrsnúningur á orðum mínum. Ég tel að kannski þurfi ekki að deila mikið um þessar upphæðir, ég held að þær séu á þessu bili. Þær eru mjög lágar, alveg sama hvernig menn láta. Það eru lágar upphæðir í mánuði hverjum sem lenda á öllum þeim sem borga skatta vegna þess að það liggur í eðli þessara marka, sem mönnum er svo tíðrætt um, að ef menn eru fyrir ofan þau lendir breyting á mörkunum á öllum skattgreiðendum. Það er vandinn við það að ætla að hjálpa fólki með því að hækka skattleysismörkin að þá er maður að hjálpa öllum, líka þeim sem eru hátt uppi í tekjustiganum en ekki bara þeim sem eru þarna á mörkunum. Þetta eru ekki háar upphæðir á mánuði og mér finnst ástæðulaust að tala um þetta eins og eitthvert stærsta hneykslismál sem komið hafi upp í þingsölum eða eins og himinn og jörð séu að farast. En aðalatriði málsins er að það er ekki ríkisstjórnin sem er að taka þessa ákvörðun. Það er annað þar til bært stjórnvald, þ.e. sveitarfélögin sem eru að nýta sér þær heimildir sem þau hafa og hafa fullt leyfi til að gera. Kannski væri eðlilegast að reikna út tvenns konar skattleysismörk, annars vegar gagnvart tekjuskatti og hins vegar gagnvart útsvari. Þá getur bara hvor aðilinn fyrir sig verið ábyrgur gagnvart skattleysismörkum sínum án þess að þurfa að blanda hinum aðilanum inn í það og það mundi náttúrlega verða ef þetta væru tvær aðskildar tölur. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir beindi til mín spurningu. Það gerðu einnig hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og hv. þm. Guðmundir Árni Stefánsson um það hvernig miðaði vinnu eða hvernig gengi með lið 5 í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því kjarasamningar voru gerðir. Liður 5 er fyrirheit um athugun á tekjuskattskerfinu, þ.e. að ríkisstjórnin muni láta fara fram sérstaka athugun á tekjuskatti einstaklinga og staðgreiðslukerfinu þar sem m.a. verði farið yfir kosti þess og galla að fjölga skattþrepum í samráði við samtök launafólks. Hér var verið að koma til móts við hugmyndir forustunnar í ASÍ um að hverfa ætti frá því kerfi sem forustan í ASÍ 1987 lagði mikla áherslu á að yrði tekið upp og birtist í núverandi staðgreiðslukerfi. Mér finnst alveg sjálfsagt að við förum faglega og efnislega yfir þetta og greinum kosti og galla núverandi kerfis miðað við annað kerfi sem hefði nokkur þrep. Þá getum við öll reynt að gera það upp við okkur hvort er í rauninni betra, þetta einfalda staðgreiðslukerfi sem við höfum eða flóknara kerfi með nokkrum þrepum eins og fyrirfinnast hjá ýmsum öðrum þjóðum. Niðurstaðan 1987 varð sú að fara úr gamla eftirágreiðsluskattkerfinu yfir í staðgreiðslukerfi sem væri þó þetta einfalt. Það hefur auðvitað vissa galla en það hefur marga kosti sem ég hef hingað til talið að væru yfirgnæfandi miðað við að vera með fjölþrepa skatt. Við segjum það í þessari yfirlýsingu og ég segi það nú og hef oft sagt að ég er alveg til í að fara ofan í þetta og rannsaka. Fyrirheit er gefið um það í þessu og sú vinna er í gangi af hálfu ráðuneytis míns og henni verður haldið áfram þar til niðurstaða er fengin í þessu máli. Ég tel að það sé eðlilegt og sanngjarnt og ég held að engin ástæða sé til að draga í efa vilja manna til að gera þetta vel og vandlega. Að svo mæltu vil ég þakka þingnefndinni fyrir þá vinnu sem hún hefur lagt í þetta litla og einfalda frv. Ég mæli með samþykkt frv. óbreytts og mæli með því að menn greiði atkvæði gegn brtt. sem fram hafa komið.

Herra forseti. Ég er ekki andvígur því að greiða skatta, það á bæði við um tekjuskatt og útsvar. En eru ekki einhver takmörk fyrir því hve mikla skatta er hægt að leggja á einstaklinginn? Ef svo er þá þarf að hyggja að því að skiptingin á milli ríkis og sveitarfélaga sé réttlát. Til marks um að hún sé það ekki er þróun skuldastöðu þessara tveggja aðila. Ríkið hefur verið að borga niður skuldir, sveitarfélögin hafa verið að safna skuldum. Skuldir sveitarfélaganna nema 51,8 milljörðum kr. og hafa tvöfaldast á síðasta áratug. Staðreyndin er einnig sú hvað sem líður talnaæfingum hæstv. fjmrh. að vegna frumvarpa ríkisstjórnarinnar sem eru nú til umræðu munu skattleysismörkin lækka. Þau munu lækka vegna þessara frumvarpa sem ríkisstjórnin er að keyra í gegnum þingið. Þetta er staðreynd.

Herra forseti. Sú breyting sem verða kann á skattleysismörkum verður vegna þess að sjálfstætt stjórnvald, hitt stjórnsýslustigið, nýtir sér lagaheimildir til að gera breytingar á álögum sínum. Og ég segi --- sem verða kann --- vegna þess að eins og ég gat um áðan varðandi árið 2002 þá vitum við ekki í hve miklum mæli þær heimildir verða nýttar. En mér finnst þingmaðurinn ekki hafa komist að kjarna málsins í andsvari sínu varðandi það hvort hann telji að svigrúm sveitarfélaganna eigi að vera rúmt og hvort hann vilji þá í hvert skipti sem þau breyta álagningu sinni gera ríkið ábyrgt fyrir því gagnvart t.d. persónuafslætti og skattleysismörkum. Ég held að allir sjái að það gengur ekki upp, enda var það ekki gert þegar borgin hækkaði útsvarið í fyrra.

Herra forseti. Vegna erfiðrar skuldastöðu sveitarfélaganna eru þau flest nauðbeygð til að hækka útsvar. Í og með er þetta vegna aukinna verkefna sem ríkisvaldið hefur með lagabreytingum fært yfir á herðar þeirra. Þess vegna er ábyrgðin stjórnvalda, ríkisstjórnarinnar. Það er hún sem er að hækka skattana án þess að hækka persónuafsláttinn um leið. Þetta veldur því að ríkisstjórnin er ábyrg fyrir því að skattleysismörkin lækka. Það kostar að sönnu talsverða peninga að hækka persónuafsláttinn. Hverjar 100 kr. kosta um 200 millj. kr. En ég held að það sé dýrara þegar til lengri tíma er litið að láta persónuafsláttinn ekki fylgja þessari þróun. Þess vegna mundi hinn fyrirhyggjusami stjórnandi grípa til þeirra ráðstafana. En að sjálfsögðu viljum við fyrst láta á það reyna að ríkisstjórnin samþykki það að tekjuskattsprósentan verði færð niður til samræmis við heimildir sveitarfélaganna til að hækka útsvar.

Herra forseti. Hv. þm. kemur sér hjá því að svara af hverju hann lagði ekki til að persónuafsláttur yrði hækkaður við hækkun útsvarsins í fyrra hjá Reykjavíkurborg sem hækkaði staðgreiðsluálaginguna hjá öllum landsmönnum.  Það sýnir bara í hnotskurn að ekki er hægt að ætlast til að við í þessum sal höfum slíkt eftirlit með öllum ákvörðunum sem teknar eru á vettvangi sveitarfélaganna. Þau verða að fá að taka ákvarðanir sínar sjálf og til þess eiga þau að hafa rúmt svigrúm. Ef þau vilja veita betri þjónustu á þessu sviði heldur en eitthvert annað sveitarfélag þá finnst mér ekkert athugavert við að þau geti gert það og geri það þá innan tekjuöflunarmöguleika sinna.

Herra forseti. Það er ekki mjög trúverðugt af hálfu hæstv. fjmrh., bara af því að það á við núna, að ræða þetta mál eins og það sé á akademískum grunni og snúist um það hvort sveitarfélög eigi að bera pólitíska ábyrgð eður ei. Hann veit nákvæmlega eins og ég að sú ákvörðun sem tekin var um þetta tiltekna mál var vegna skuldaskila ríkis og sveitarfélaga og sumir flokksbræður hans og -systur hafa sagt hér á hinu háa Alþingi að um eiginlegan samning hafi verið að ræða. Og ég minni á hverjir það voru sem kynntu þá niðurstöðu. Það var formaður Sambands ísl. sveitarfélaga og hæstv. ráðherra sjálfur. Hér var því verið að gera upp sakir og þess vegna er það ákaflega ódýrt og ég veit að hæstv. ráðherra meinar það ekki þegar hann ræðir bara um þetta svona sem sjálfval hjá sveitarfélögunum hér og þar á landinu hvort þau nýti sér þessar heimildir eður ei. Ég vil hins vegar gagnspyrja og segja: Ef þetta er svona mikið smámál í skattalegu tilliti hvers vegna gengst þá ekki hæstv. ráðherra inn á þá litlu tillögu okkar um að lækka tekjuskattinn til jafns?

Herra forseti. Það er vegna þess að það er ekkert smámál  En ef málið snýst eingöngu um það, hv. þm., að ríkið lækki til jafns við sveitarfélögin hefði þá þingmaðurinn viljað það, eins og staðan var í tekjustofnanefndinni lengi vel og talið var að niðurstaða yrði um og sátt, hefði hann þá viljað að sveitarfélögin hefðu bara fengið heimild til þess að hækka um 0,33% að þessu sinni eins og ríkið er að lækka sinn tekjuskatt ? Hefði það þá verið í lagi bara af því að það voru slétt skipti? Við féllumst á það hjá ríkinu að sveitarfélögin gætu hækkað útsvar sitt enn meir heldur en ríkið lækkaði. Mér finnst það, eins og ég er margbúinn að segja, bara eðlilegt, almennt eðlilegt. En ég sé ekki að menn geti gert kröfu um að ríkið borgi fyrir það, að ríkið leggi fram það fjármagn. Mér finnst það alls ekki sanngjörn krafa.

Herra forseti. Hvaða tölur var um að tefla? Hvað segir niðurstaða tekjustofnanefndar, allrar í einu lagi, fulltrúa sveitarfélaga sem og ríkisins, að sveitarfélögin telji sig þurfa? 4--7 milljarða kr. Það er meira en 1% í útsvari. Það er meira en 0,99%. Svona ódýrir útúrsnúningar um jöfn skipti, hversu há sem þau væru eða lág, það væri allt sem óskað er eftir, um það er ekki að ræða. Ég er einfaldlega að segja að tekjuþörf sveitarfélaga var til staðar, um hana var ekki deilt. Hins vegar var spurt um það og við tökumst á um það hér hvort þriðji aðilinn eða við skulum segja skattgreiðendur eigi að borga þessa útgjaldaþörf sveitarfélaga, sem enginn deilir um, eða hvort ríkissjóður sem er aflögufær af ýmsum ástæðum ætli að slaka til á móti. Það er eftirtektarvert, herra forseti, að skyndilega er það algjört smámál þegar kemur að því að skattgreiðendur borgi brúsann í gegnum útsvarið. En það er stórmál ef ríkiskassinn ætlar að leka því út í lækkuðum tekjuskatti. Það er mjög eftirtektarvert.

Herra forseti. Það er nú dálítið verið að snúa út úr því hvað er stórmál og hvað er smámál. Auðvitað er það stórmál að afsala tekjum upp á 1.250 millj. kr. Það er enn þá stærra mál að afsala tekjum upp á rúmlega 3 milljarða eins og ríkissjóður er að gera í fjárlögum fyrir næsta ár að því er varðar framlag til sveitarfélaganna með ýmsum hætti sem ég þarf ekki að rekja hér. En það sem þingmenn hafa verið að gagnrýna í dag er kannski ekki aðallega þetta heldur spurningin um svokölluð skattfrelsismörk og persónuafslátt þar sem um er að ræða mjög lágar upphæðir á hvern og einn einstakling eins og ég hef margrakið hér.

Herra forseti. Það er hvorki smámál né smáaurar fyrir launamann með 100 þús. kr. í laun þegar þriggja mánaða launahækkun hverfur vegna fyrirhugaðrar skattahækkunar sem ríkisvaldið ber ábyrgð á hvort sem því líkar betur eða verr vegna þess að verið er að bæta sveitarfélögunum tekjutap sem orsakast hefur af ákvörðunum ríkisvaldsins, annars vegar vegna verkefnaflutnings og hins vegar vegna skattalagabreytinga. Hæstv. ráðherra getur ekki komið sér hjá eða skotið sér undan þeirri ábyrgð að við erum að tala um almenna skattahækkun sem ríkisvaldið ber ábyrgð á og þetta eru miklir peningar a.m.k. hjá þeim sem hefur ekki meira en um 100 þús. kr. tekjur á mánuði.

Herra forseti. Ég geri mér ekki grein fyrir hvaða stærð þingmaðurinn var að tala um. Var hún að tala um skattþynginguna, þ.e. það sem persónuafslátturinn hefði þurft að hækka á næsta ári, þessa 81 krónu sem ég talaði um sem ég hef leyft mér að segja að geti varla ráðið miklum úrslitum hjá fólki? Er þingmaðurinn hins vegar líka að segja að hún sé þeirrar skoðunar að sveitarfélögin eigi að hafa mjög rýrt sjálfstæði í þessum efnum og að ríkisvaldið eigi sem sagt alltaf að skammta þeim naumt í tekjuöflunarmöguleikum? Þá erum við bara algjörlega ósammála. Það má deila um það hvað liggur að baki þeim útsvarshækkunarprósentum sem hafa verið ákveðnar, en almennt talað er ég þeirrar skoðunar en þingmaðurinn greinilega ekki að sveitarfélögin eigi að hafa ríkt sjálfstæði í þessum efnum, eins og reyndar er tekið fram sérstaklega í stjórnarskránni.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra fer um víðan völl í þessu máli af því að hann er að reyna að skjóta sér undan ábyrgð í þessu efni. Við erum að tala um töluverða peninga. Fyrir liggur að lækkun ráðstöfunartekna á ári vegna skattahækkunar t.d. hjá manni með 90 þús. kr. tekjur á næsta ári er um 3.800 kr., þ.e. sem samsvarar launahækkun í tæpan einn og hálfan mánuð sem samið var um í kjarasamningum en hverfur í þessa skattahækkun. Þetta hefur ekkert með það að gera hvort sveitarfélögin eiga að hafa rúmt frelsi til að leggja á útsvar. Þetta snýst um það að ríkið hefur haft af sveitarfélögunum milljarða og aftur milljarða á umliðnum árum í tekjur og komið er samkomulag um að reyna að bæta þeim það en ríkið gerir það með því að láta aðra borga brúsann, þ.e. íbúa sveitarfélaganna, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, í Reykjavík og á Reykjanesi. Um það snýst málið. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðherra að fara út um víðan völl í þessu máli. Skattleysismörkunum þarf að breyta til þess að forsendur kjarasamninga haldi. Það kemur fram í gögnum ASÍ sem fylgja með frá minni hlutanum að sú skattahækkun sem ríkið beitir sér fyrir grafi undan forsendum kjarasamninga og ríkisstjórnin gangi á bak orða sinna um þróun skattleysismarka í yfirlýsingu hennar frá 10. mars í ár í tengslum við kjarasamninga. Svo einfalt er málið.

Hæstv. forseti. Ég tel að fullyrðing hv. þm., um að ríkisstjórnin væri að ganga á bak orða sinna í því samkomulagi sem ég  Hér stendur að ríkisstjórnin muni beita sér fyrir því að persónuafsláttur og skattleysismörk breytist í takt við umsamdar almennar launahækkanir á samningstímabilinu. Þetta höfum við gert og ekki ástæða til annars en að því verði fylgt áfram. Við gerðum, eins og ég sagði, breytingar í vinnslu þessa máls í þinginu á sínum tíma til að standa enn betur við þetta. Við gerðum það reyndar enn betur vegna þess að við hækkuðum persónuafsláttinn um 2,5% aukalega 1. apríl eins og menn muna. Afslátturinn hefur því hækkað meira en gert var ráð fyrir í samningum þegar frá þeim var gengið.

Virðulegi forseti. Mér virtist hæstv. fjmrh. vera mér sammála um að endurskoða þurfi ríkjandi fyrirkomulag á skattlagningu ríkis og sveitarfélaga. Ég hefði viljað sjá það gert í nefndinni sem nýlega lauk störfum eftir tveggja ára starf. Mér finnst stundum eins og umræðan snúist um valdabaráttuna í Reykjavík, um örvæntingarfullar tilraunir minni hlutans þar til þess að klekkja á meiri hlutanum í Reykjavík. Málið snýst hins vegar um hag miklu fleiri sveitarfélaga og íbúa þeirra. Það er ekki bara um smáaura að ræða vegna þess að safnast þegar saman kemur. Við búum við hækkandi verðbólgu, háa vexti, hækkandi skuldir heimilanna, hækkandi vöruverð, hækkandi skólagjöld, hækkandi lyfjakostnað sem valdið hefur kjararýrnun hjá mjög mörgum fjölskyldum á undanförnum mánuðum.

Herra forseti. Ástæðan fyrir því að ég nefndi Reykjavíkurborg áðan sem dæmi var sú að það sagði ekki nokkur maður neitt þegar ákvörðun borgarstjórnarinnar í Reykjavík varð til þess að lækka skattleysismörkin. Þá sagði ekki nokkur maður neitt. Þessi ákvörðun um að hækka útsvarið leiddi til þess að skattfrelsismörkin, eins og við skilgreinum þau, lækkuðu.

Reykjavíkurborg ákvarðar ekki persónuafslátt.

Reykjavíkurborg ákvarðar hann ekki. Reykjavíkurborg ákveður sitt útsvarshlutfall sem fer inn í álagningarhlutfallið sem er hin breytan í þessu dæmi eins og hv. þm. veit. Mér finnst mjög skrýtið að enginn, hvorki ASÍ né stjórnarandstaðan, skyldi taka það upp þá en nú, þegar þetta mál kemur upp af hálfu sveitarfélaganna að þessu sinni, rýkur fólk til að reyna að gera ríkisstjórnina tortryggilega. Mér finnst ekki fara vel á því.

Virðulegi forseti. Það er samningsatriði milli ríkisins og aðila vinnumarkaðarins eins og oft hefur verið nefnt hvernig staðið er að ákvörðun á persónuafslætti. Meginatriði þessarar umræðu er hvort sveitarfélögunum verði gert kleift að standa við lögbundin verkefni. Ég tel að svo sé ekki með þessum ráðstöfunum eftir að tekin hefur verið ákvörðun um verkefnatilflutning, eftir stórfelldan búferlaflutning af landsbyggðinni á höfuðborgarsvæðið þar sem sveitarfélög eiga mjög erfitt með að sinna lögbundinni þjónustu og verkefnum. Þetta er byggðapólitískt fjandsamlegt frv. og fjandsamleg ákvörðun. Í raun hefur ekkert komið fram um að sveitarfélög, sem átt hafa við mjög erfiða fjárhagsstöðu að stríða á undanförnum árum, geti sinnt lögbundnum verkefnum sínum.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mjög og mun því verða stuttorður. Hins vegar er gjörsamlega fráleitt að ljúka þessari umræðu með framgöngu hæstv. fjmrh. í málinu. Hún var satt að segja ákaflega sérkennileg. Hann talaði af yfirvegun og rólyndi, ekki vantaði það. Í öðru orðinu talaði hann eins og maður úti í bæ sem hefur ekkert um það að segja hvernig þessi mál ganga fram. Hann ræddi það svona holt og bolt að honum væri að meinalausu að sveitarfélögin fengju stórhækkaðar útsvarsheimildir og lyfta mætti þakinu á útsvarinu svo og svo mikið. Ég get svo sem akademískt og í almennri umræðu um þau mál verið honum hjartanlega sammála. Ég hef raunar sagt það um langt árabil. Ég vænti þess þá að hann verði orðum sínum trúr í þessum efnum fyrr en síðar og að sveitarfélögin fái almennt auknar heimildir þegar menn sjá fyrir endann á því að brýnasti og bráðasti vandi þeirra sé leystur með úrlausnunum í tillögum tekjustofnanefndar sveitarfélaga. Það er þó alltént þannig, eins og fram kom við umræðu um tekjustofna sveitarfélaga, að flest okkar eru þeirrar skoðunar að í rétta átt miði í þeim efnum. Deilan snýst hins vegar ekki um það. Hún snýst að vísu að vissu leyti um aðferðina, þ.e. hvort þetta hafi endilega verið rétta leiðin og hitt hver eigi að borga þessa fjárvöntun sveitarfélaga. Sá er kjarni málsins og um það ræðum við hér. Hæstv. ráðherra heldur áfram í sama tón og segir í öðru orðinu að hér sé um algjört smámál að ræða, algjört smotterí, aðeins nokkrar krónur til eða frá á hvern einstakling. Samt er hann ekki sannfærðari um lítilvægi málsins en svo að hann bætir því ævinlega við að þetta sé í raun ekki sitt mál heldur þurfi að ræða það við sveitarfélög landsins, þeirra sé mátturinn og dýrðin. Öðruvísi mér áður brá því að þessi málflutningur hæstv. ráðherra er fjarri því að vera í samræmi við málflutning félaga hans í þessum sal, stjórnarliða almennt. Þeir hafa farið mikinn í umræðunni og sagt að hér sé um eðlilegan þátt í hagstjórn að ræða, að ekkert sé óeðlilegt að hækka skatta miðað við aðstæðurnar í samfélaginu. Þarna rekst því hvað á annars horn. Það kemur ekki á óvart þar sem hæstv. ríkisstjórn er ekki vön að þurfa að standa í vörn fyrir að hækka verulega skatta á almennt launafólk meðan ríkissjóður skilar á sama tíma afgangi upp á tugi milljarða króna. Það er mjög nýstárleg og óvenjuleg staða. Vissulega eiga þau öðru að venjast, hv. flokksbræður og flokkssystur hæstv. ráðherra, en að standa frammi fyrir því að menn geti sýnt fram á að markmiðið í þeim frv. sem hér hefur verið rætt um sé að hækka skatta á almennt launafólk. Það er erfitt hlutskipti og ég skil vel að þeim líði ekki mjög vel yfir því. Það eiga þeir þó sameiginlegt, hæstv. ráðherra og hv. þingmenn sem hafa reynt að verja þennan gjörning, að þeim líður öllum mjög illa. Herra forseti. Í þessu samhengi er líka mjög merkilegt að nú er allt í einu gripið til þeirrar nauðvarnar að kannski verði þessi skattahækkun ekki svo mikil þegar allt kemur til alls, kannski verði það þannig á árinu 2002 að sveitarfélögin nýti sér ekki þá heimild sem gefst upp á 0,33%. Skýringin er: Jú, af því að það eru að koma kosningar. Fyrir hálfum mánuði, áður en 1. desember rann upp, lokafrestur sveitarstjórna landsins til að leggja á útsvar, héldu stjórnarliðar nákvæmlega þessu sama fram, að það yrði sennilega ekkert úr þessari meintu skattahækkun af því að sveitarfélögin mundu líklegast ekki nýta sér heimildina. Við stjórnarandstæðingar sögðum hins vegar að allt benti til þess og vísuðum til umsagna sveitarfélaganna, vísuðum til niðurstöðu tekjustofnanefndarinnar, sem enginn deilir um, um tekjuþörf sveitarfélaganna og fjárhagsvanda þeirra. Ákaflega er það létt í vasa að enn á ný eigi að spila þessa gömlu, brotnu og slitnu plötu um að kannski verði ekkert af þessari viðbótarskattahækkun á árinu 2002 vegna þess að þá fari að nálgast kosningar og þau muni því ekki leggja í að hækka skatta á íbúa sína, leggi ekki í að rétta við erfiða fjárhagsstöðu með því að sækja auknar tekjur samkvæmt útsvarsheimildum. Þetta er afskaplega ótrúverðugt allt saman, herra forseti. Það sést í gegnum þetta langar leiðir. Það er hárrétt, og um það getum við hæstv. ráðherra verið sammála, að hér er um ákaflega einfalt frv. að ræða og skýra valkosti. Efnisgreinin er ekki nema ein í frv. En hún er heldur ekki nema ein í brtt. okkar í Samfylkingunni. En þar skilur á milli. Á að bæta fjárhagsvanda sveitarfélaga með því að hækka heildarálögur hins opinbera á fólkið í landinu eða á að gera það með skuldaskilum milli þessara tveggja opinberu aðila, ríkisins og sveitarfélaga? Það eru valkostirnir. Við erum einhuga um hvorn kostinn skuli velja. Við teljum efnahagslega rangt í núverandi niðursveiflu, vonandi skammvinnri, að leggja skatta á almennt launafólk. Við teljum hins vegar rétt að sveitarfélög fái sitt og ríkissjóður, þar sem hann er aflögufær, mæti sveitarfélögunum með lækkun tekjuskatts. Þetta eru hinir skýru og kláru valkostir. Um þetta á pólitík að snúast. Þess vegna munum við fylgjast með því þegar Sjálfstfl. og Framsfl. munu á morgun við afgreiðslu málsins eftir 2. umr. taka ákvörðun um að leggja á, þegar allt kemur til alls og öll kurl verða komin til grafar á árinu 2002, um 2,5 milljarða kr. skatt, smápeninga, á almennt launafólk í landinu. Það er kjarni málsins. Það var hárrétt hjá hæstv. ráðherra að 2,5 milljarðar kr. í lækkun tekjuskatts eru miklir peningar fyrir ríkissjóð en 2,5 milljarðar kr. sem skattgreiðendur eiga að borga til sveitarfélaga vítt og breitt um landið eru jafnmiklir peningar fyrir það fólk. Þannig er það einfaldlega. Flóknari er þessi jafna ekki.

Herra forseti. Ég færði rök fyrir því í ræðu minni fyrr í kvöld að vegna stórfelldrar hækkunar á fasteignamati á höfuðborgarsvæðinu, um liðlega þriðjung á tveimur árum, hefðu sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu sótt sér auknar tekjur, vegna þess að álagningarstuðlarnir voru ekki hreyfðir til mótvægis, sem nemur 1.200--1.300 millj. kr. á ári. Það eru tekjur sem sveitarfélögin leggja á íbúa sína án tillits til tekna. Þar er aðeins farið eftir mati eigna. Ég vil því benda á þau rök að hugsanlega séu sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu búin að fá þær tekjur sem þeim er ætlað að geta sótt með því að hækka útsvarið um 0,33%. Útsvarshækkunin á að gefa öllum sveitarfélögum landsins 1.250 millj. kr. þannig að fyrir sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu er það talsvert lægri fjárhæð. Þar sem sveitarfélögin hafa fengið auknar tekjur á undanförnum tveimur árum má með nokkrum rökum benda á að sveitarfélögin hér þurfi ekki að nýta sér útsvarshækkunina til fulls. Ef þau gera það þá eru þau að bæta stöðu sína sem því nemur umfram sveitarfélög á landsbyggðinni. Ég vil líka benda hv. þm. á að þegar þetta gerðist í fyrra og hittiðfyrra þá kom ekki fram nein krafa um að ríkissjóður mætti þessari auknu skattheimtu sveitarfélaganna með því að lækka tekjuskatt.

Herra forseti. Ég held að það sé ástæða til þess að þakka hv. þm. þessa þátttöku í umræðunni. Hann hélt hér merka ræðu fyrir tómum þingsal áðan sem enginn gat hlýtt á og er nú með styttri útgáfu af henni hér. En ekki var þetta mjög merkilegt innlegg. Ég vil biðja hv. þm. fyrst af öllu að reyna að glugga aðeins í það rit sem hefur verið grundvallarrit í allri þessari umræðu, nefnilega skýrslu tekjustofnanefndar þar sem farið er yfir tekjuþróun og útgjaldaþróun sveitarfélaga. Raunar hafa sveitarstjórnarmenn, sem hann ætti nú marga að þekkja af gamalli veru sem slíkur hér á árum áður, bent á að samsvarandi þróun hefur verið hjá ríkisvaldinu varðandi tekjuþróun og útgjaldaþróun en allar tölur hins vegar miklum mun hærri í hlutfalli. Með öðrum orðum hafa tekjurnar aukist hraðar og útgjöldin sömuleiðis. Í þennan samjöfnuð mundi ég því ekki fara mjög hratt í sporum hv. þm., að sveitarfélögin hafi verið að taka bakdyramegin inn umtalsverðar tekjur sem þau hafi ekki þörf fyrir. Staðreyndin er sú, og það ætti hv. þm. að vita, að Þjóðhagsstofnun spáði því áður en kom til þeirra breytinga sem hér um ræðir að sveitarfélögin yrðu rekin með 3 milljarða kr. halla yfir landið heilt og breitt á næsta ári. Hann ætti einnig að vita að sveitarfélögin hafa á síðustu tíu árum aukið skuldsetningu sína um 51 milljarð, eða eru komin í 51 milljarð, hafa aukið hana í nettó 21 milljarð og það er jafnt í smærri sveitarfélögum sem stærri. Því er nú verr og miður. Það stafar m.a. af því sem hv. þm. ætti líka að vera mjög kunnugt, þ.e. þessari byggðafjandsamlegu stefnu sem ríkisstjórnin hefur byggt á og hefur kostað sveitarfélög sem eru að tapa fólki umtalsverða peninga og ekki síður sveitarfélög sem hafa þurft að taka við stórum hópi fólks sem er að flýja landsbyggðina. Allt leiðir þetta til sömu niðurstöðu, þ.e. að sveitarfélögin hafa einfaldlega verið rekin með myljandi halla og á því þarf að taka.

Herra forseti. Þetta mál er ákaflega einfalt. Sveitarfélög á landsbyggðinni hafa víðast hvar mátt búa við minnkandi tekjur vegna þess að gjaldendum hefur fækkað. Hins vegar hafa sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu búið við betri skilyrði, sem betur fer skulum við segja. Þau hafa sótt sér viðbótarskatttekjur á síðustu tveimur árum upp á u.þ.b. 1.200--1.300 millj. á ári vegna þess að fasteignamat eignanna sem þau leggja á hefur hækkað svo gríðarlega mikið á síðustu tveimur árum. Það er bara kjarni málsins að þessi sveitarfélög hafa fengið tekjur, nýjar skatttekjur, umfram verðlagsþróun. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hefur ekki gert neina athugasemd við það þó að svo hafi verið og engin krafa hefur komið fram um það af hans hálfu að ríkissjóður bæti gjaldendum í Reykjavík það upp með því að lækka tekjuskattinn.

Herra forseti. Ég segi nú enn og aftur: Alltaf verður það nú merkilegra innleggið hjá hv. þm. hér á lokaspretti þessarar umræðu. Hafi tilgangur ríkisstjórnarinnar verið sá í upphafi að rétta hlut sveitarfélaga og gera hér ákveðin skuldaskil, þó að menn geti deilt um aðferðafræðina í þeim efnum eins og ég gat um hér áðan, er ljóst að menn hafa mismunandi áherslur í þeim efnum. Ég held að ég verði eftir þessa umræðu, þó heldur seint sé, að gefa hv. þm. þessa bók, skýrslu tekjustofnanefndar, þannig að hann kíki nú á hana og lesi hana þar sem farið er yfir þessa tekju- og útgjaldaþróun sveitarfélaga lið fyrir lið. Hann sá sérstaka ástæðu til þess að staldra við höfuðborgarsvæðið þar sem hrein skattahækkun á þá 160 þúsund íbúa sem hér búa verður í kringum 1,6 milljarðar kr. þegar útsvarshækkunin og tekjuskattslækkunin er að fullu komin til framkvæmda á árinu 2002. Það þarf ekki flókna útreikninga til þess að átta sig á því hver álagningaraukningin er á hvert mannsbarn í þeim efnum og hvern íbúa, þ.e. um 10 þús. krónur. Það sem merkilegt er hins vegar í þessum efnum og gerir það að verkum að maður spyr sig um tilgang þess að hv. þm. kemur hér með þetta sérkennilega innlegg af þessum toga, er að hann er hér sennilega að tala sérstaklega til flokkssystkina sinna í Hafnarfirði. Framsóknarmenn fara þar með völd ásamt Sjálfstfl. Hann er kannski sérstaklega að tala til flokkssystkina sinna í Kópavogi sem þar fara með völdin ásamt íhaldi. Hann er með öðrum orðum greinilega að halda því fram að hinar nýlegu útsvarshækkanir þar á bæjum séu algjörlega ónauðsynlegar. Ég bið hann því bara að snúa sér beint þangað en láta okkur hér í friði með þessar óbeinu árásir á sveitarstjórnarmenn úr eigin flokki eins og þær birtast okkur við lokasprett þessarar umræðu.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar, með síðari breytingum. Í frv. er lagt til að kílómetragjald þungaskatts verði lækkað um 10%. Jafnframt er lagt til að tímabundin heimild til undanþágu frá greiðslu þungaskatts af bifreiðum sem nota innlendan orkugjafa í tilraunaskyni verði framlengd til ársloka 2002 samhliða því sem heimildin verði rýmkuð nokkuð. Aðdragandi þessa frv. er sá að miklar hækkanir hafa orðið á heimsmarkaðsverði á olíu sl. missiri sem leitt hafa til þess að rekstrarkostnaður ökutækja hefur aukist verulega umfram almenna verðlagsþróun. Vegna þessa áttu fulltrúar samstarfshóps hagsmunaaðila bifreiðaeigenda vegna olíu- og bensínsverðshækkana fund með fulltrúum ríkisstjórnarinnar í októbermánuði sl. Þar lýstu talsmenn hópsins áhyggjum félagsmanna sinna af áhrifum hækkandi eldsneytisverðs á rekstrarskilyrði fyrirtækja og fjárhag heimila. Hópurinn setti jafnframt fram kröfur um lækkun þungaskatts og vörugjalds af bensíni. Í kjölfar fundarins var gerð úttekt á þróun skattlagningar á bifreiðum sl. missiri. Niðurstaða þeirrar athugunar var sú að undanfarin missiri hafa álögur ríkisins á bifreiðar ekki hækkað að raungildi heldur þvert á móti lækkað eða staðið í stað. Samstarfshópurinn gerði kröfur um að þungaskattur af bifreiðum undir 14 tonnum af leyfðri heildarþyngd yrði lækkaður um 15% en um 25% af bifreiðum yfir 14 tonnum af leyfilegri heildarþyngd. Auk þess var farið fram á 20% lækkun af almennu vörugjaldi af bensíni. Samkvæmt athugunum okkar í fjmrn. hefði kostnaður við þessar breytingar numið u.þ.b. 1.400 millj. kr. á ársgrundvelli miðað við áætlaðar tekjur af bensíni og þungaskatti á yfirstandandi ári. Ljóst var að ekki var unnt að koma til móts við slíkar kröfur. Einnig má geta þess, að því er varðar gjaldtöku á bensíni, að haustið 1999, nánar tiltekið í október, var almennt vörugjald á bensíni lækkað og álagningunni breytt úr því að vera 97% af tollverði yfir í að vera föst krónutala, 10,50 af hverjum lítra. Vörugjaldið lækkaði þá þegar úr u.þ.b. 12--13 kr. á lítra í 10,50. Hefðu nefndar breytingar ekki verið gerðar hefði almennt vörugjald á bensíni í júlímánuði sl. verið um 21 kr. á lítra, ef enn hefði verið miðað við 97% vörugjald á bensíni. Samstarfshópurinn sem ég gat um lagði til 20% almenna lækkun á bensíngjaldi. Það hefði þýtt u.þ.b. 435 millj. kr. tekjutap fyrir ríkissjóð. Hins vegar hefðu áhrifin á rekstur venjulegs fjölskyldubíls orðið frekar lítil. Til skýringar má nefna að bensínkostnaður vegna venjulegrar fólksbifreiðar sem ekið er 20 þús. km á ári hefði lækkað um 5.752 kr. miðað við 11 lítra eyðslu á 100 km eða 479 kr. á mánuði. Af þessu er ljóst að slík lækkun hefði ekki verið til þess fallin að bæta kjör venjulegrar fjölskyldu svo neinu hefði numið. Af þeim sökum m.a. var ekki fallist á að gera breytingar á bensíngjaldinu. Hvað viðvíkur þungaskattinum hefur komið fram nokkur gagnrýni á álagningu þungaskatts og áhrif þeirra breytinga sem gerðar voru á lögum um hann sl. vor, en einnig þær breytingar sem gerðar hafa verið tvö næstliðin ár. Með þeim breytingum sem síðast voru gerðar var þágildandi afsláttarkerfi afnumið í kjölfar álits samkeppnisráðs. Breytingarnar fólu einnig í sér að fast 100 þús. kr. árgjald á bifreiðar yfir 14 tonnum af leyfðri heildarþyngd var afnumið svo og heimild til að velja í upphafi gjaldárs að greiða fast gjald sem miðaðist við 95 þús. km akstur í stað gjalds fyrir hvern ekinn kílómetra. Samhliða því var gjald fyrir hvern ekinn kílómetra hækkað til að vega upp tekjutap af afnámi 100 þús. kr. fastagjaldsins og afsláttar af akstri umfram 95 þús. km. Þessar breytingar höfðu óhjákvæmilega í för með sér að gjaldbyrði þungra dísilbifreiða sem mikið er ekið hækkaði en á móti kom að gjaldbyrði bifreiða sem ekið er minna lækkaði. Við undirbúning breytinganna var gengið út frá því að tekjur ríkissjóðs af þungaskatti héldust óbreyttar að teknu tilliti til áætlaðrar aukningar á akstri. Samkvæmt úttekt ráðuneytisins á áhrifum breytinganna hefur hún leitt til þess að tekjur ríkissjóðs eru u.þ.b. 150 millj. kr. meiri en verið hefði að óbreyttum lögum miðað við síðasta gjaldár. Sú aukning skýrist að mestu leyti af meiri akstri en áætlanir gerðu ráð fyrir. Með vísan til alls þessa er ljóst að gjaldtaka ríkissjóðs af bifreiðum í formi vörugjalda, bifreiðagjalds og þungaskatts hefur ekki aukist umfram almenna verðlagsþróun að undanförnu og að í ýmsum tilvikum hefur verið um verulega lækkun að ræða. Jafnframt má benda á að aukinn rekstrarkostnað bifreiða undanfarin missiri umfram verðlagsbreytingar er þar af leiðandi aðeins að litlu leyti unnt að rekja til aðgerða ríkisvaldsins. Eins og að framan greinir hefur reyndin orðið sú að tekjur ríkissjóðs af þungaskatti bifreiða sem greiða gjald samkvæmt mæli hafa hækkað nokkuð umfram það sem orðið hefði að óbreyttum lögum á sl. ári. Sú aukning á þó einkum rætur að rekja til aukins aksturs eins og áður hefur fram komið. Þessar breytingar juku hins vegar mest gjaldbyrði þungra atvinnutækja, atvinnubifreiða sem ekið er mikið og sem greiða gjald í samræmi við ekna kílómetra, en þetta gerðist um leið og annar rekstrarkostnaður jókst verulega eins og kostnaður af eldsneyti. Í ljósi þess er því í þessu frv. sem ég mæli hér fyrir lagt til að kílómetragjald þungaskatts verði lækkað um 10%. Áætlað er að þessi breyting leiði til ríflega 300 millj. kr. tekjulækkunar fyrir ríkissjóð á ársgrundvelli miðað við fyrirliggjandi upplýsingar um akstur á þessu ári og áætlun fyrir næsta ár. Gert er ráð fyrir að þessi breyting komi til framkvæmda á næsta gjaldtímabili sem hefst í febrúar árið 2001. Sú tillaga sem hér er lögð fram er árangur af samstarfi við þann samstarfshóp sem ég gat um áðan, niðurstaða af fundum með honum, sem jafnframt sýnir að skynsamlegt samráð við hagsmunaaðila getur skilað árangri, getur leitt til þess að endurmat er lagt á hlutina og sýnir það líka að ef menn tefla fram málefnalegum rökum máli sínu til stuðnings, er á það hlustað og sú var raunin í þessu tilfelli, enda var allur málflutningur þessara aðila í þessum samstarfshópi mjög til fyrirmyndar og var þar byggt á málefnalegum grunni en ekki hávaða. Herra forseti. Eins og ég nefndi áðan er í frv. einnig lagt til að tímabundin heimild til undanþágu frá greiðslu þungaskatts fyrir bifreiðar sem í tilraunaskyni nota annan orkugjafa en bensín, dísilolíu eða annað eldsneyti unnið úr olíu verði framlengt til 31. desember 2002. Það er gert með hliðsjón af því að enn eru tilraunir með aðra orkugjafa en þá sem unnir eru úr olíu skammt á veg komnar. Því er eðlilegt að veita þeim sem stunda slíkar rannsóknir áfram undanþágu frá greiðslu þungaskatts af ökutækjum sem knúin eru með öðrum orkugjöfum en þeim sem unnir eru úr olíu. Samkvæmt gildandi ákvæði er undanþágan takmörkuð við innlendan orkugjafa. Ekki er ástæða til slíkrar takmörkunar þar sem nauðsynlegt kann að vera í tilraunaskyni að nýta orkugjafa sem framleiddir eru erlendis, en einnig kunna slíkar takmarkanir að fara í bága við skuldbindingar okkar samkvæmt milliríkjasamningum. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til að þessu frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Fyrir tæpu ári síðan þegar hér var samþykkt frv. til laga um breyting á lögum um fjáröflun til vegagerðar, með síðari breytingum, komu fram athugasemdir frá ýmsum hagsmunaaðilum í þá veru að þessi breyting mundi hafa í för með sér verulegan kostnaðarauka fyrir alla þá sem stunduðu vöruflutninga á lengri leiðum. Það hefur síðan komið í ljós eftir að Alþingi samþykkti það frv. sem þá var til umræðu að þeir sem gerðu þessar athugasemdir höfðu rétt fyrir sér. Menn fullyrða að um sé að ræða 30--40% hækkun á vöruverði og flutningskostnaði á lengri leiðum sem bitnaði þá fyrst og fremst á afskekktustu byggðum landsins sem þurftu mest á landflutningunum að halda. Efh.- og viðskn. var mjög lengi að fjalla um frv. m.a. vegna þess að þessar athugasemdir komu fram. Á hinn bóginn var það álit Samkeppnisstofnunar sem hæstv. ráðherra nefndi áðan og fyrir lá að ef ekki yrði gerð breyting yrði það kært einu sinni enn til Samkeppnisstofnunar af þeim aðilum sem vildu ná breytingunni fram. Það voru fyrst og fremst flutningafyrirtæki á landsbyggðinni sem lýstu áhyggjum sínum um aukinn kostnað. Þá var ekki verið að tala um eldsneytiskostnað heldur fyrst og fremst um að frv. sjálft og lögin sem tóku síðan gildi mundu hafa í för með sér verulega hækkun á flutningskostnaði og það kom svo reyndar í ljós. Hæstv. ráðherra nefndi samstarfshópinn og að með góðu samráði væri hægt að ná skynsamlegri niðurstöðu sem hefði síðan birst í þessu frv. Ég tek undir að það frv. sem hér liggur frammi er vissulega spor í rétta átt. En ég hlýt þó að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hyggist grípa til einhverra svipaðra ráðstafana hjá öðrum þeim sem nota dísilolíu á bifreiðar sem hafa borið sömu hækkun, það er sama krónutala á hverjum lítra sem notað er í dísilbifreiðum sem greiða fast gjald. Nú skilst mér að ríkissjóður hafi tekið inn í auknar tekjur eða reikni með því að taka inn í auknar tekjur yfir 300 milljónir á næsta ári af þeim bifreiðum þar sem greitt er fast árgjald. Talað er um að það sé fyrst og fremst vegna þess að fjölgun dísilbíla hafi verið mjög mikil. Aðrar þjóðir hafa hvatt til notkunar dísilbifreiða og m.a. vegna þess að þar væri um umhverfisvænni orkugjafa að ræða en bensín. Í þessu frv. er m.a. lagt til í öðru ákvæði að veita sérstakar undanþágur vegna tilrauna á notkun á nýjum orkugjöfum sem er líka mjög jákvætt mál þannig að báðir þættir þessa frv. eru mjög góðir. Engu að síður er það nú þannig að þeir sem keyra dísilbifreiðar búa við þá gífurlegu hækkun á eldsneyti sem hefur orðið á undanförnu ári, yfir 30%, og reyndar á þungaskattinum líka. Áætlað að ríkið taki inn verulega auknar tekjur af þessum aðilum og þær dekki í raun og veru þann afslátt sem er verið að veita þeim sem keyra vöruflutningabifreiðarnar og keyra eftir kílómetragjaldi dísilbílanna. Nú er það þannig að þær tölur sem eru í frv. og hins vegar það sem kemur fram frá fjmrn. um breytingar á tekjuáætlun ríkissjóðs fyrir 3. umr. fjárlaga passa ekki alveg saman vegna þess að í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. er talað um að áætlað er að lækkun kílómetragjalds um 10% leiði til 300 millj. kr. árlegrar lækkunar á tekjum ríkissjóðs. Hins vegar er í undirbúningi að 3. umr. fjárlaga talað um að nákvæmlega þessi upphæð, þ.e. 10% lækkun á mælagjaldi, lækki tekjur ríkissjóðs um 205 millj. kr. Þarna er náttúrlega um töluverðan mismun að ræða og ég vildi beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra í hverju þessi mismunur liggur og síðan hvort gripið verði til einhverra hliðstæðra ráðstafana til þess að lækka kostnað hjá öðrum þeim sem nota dísilbifreiðar eða hvort ríkisstjórnin hyggst hvetja til þess á einhvern hátt að menn breyti í auknum mæli frá bensínbifreiðum yfir í dísilbíla sem er umhverfisvænni orkugjafi og betra fyrir okkur í allri umræðu um Kyoto og hvernig draga megi úr mengun miðað við þann búnað sem er nú í dísilbílum. Síðan hlýt ég að spyrja hæstv. ráðherra --- því þrátt fyrir þennan úrskurð sem kom á sínum tíma frá Samkeppnisstofnun er það ljóst að Samkeppnisstofnun skoðaði ekki þann þátt sem lýtur að rekstri slíkra fyrirtækja úti á landsbyggðinni --- hvort fyrirtæki rekin á Neskaupstað eða í Reykjavík búi við sambærilegar samkeppnisaðstæður. Í skýrslunni frá Samkeppnisstofnun kom fram að það hefði ekki verið gert. Hyggst hæstv. ráðherra skoða það eitthvað meira hvort hægt er að taka upp fleiri gjaldflokka en eru í dag miðað við þá keyrslu og þær stærðir á bifreiðum fyrirtækja sem eru úti á landi, hefur það verið eitthvað rætt eða er þetta endanleg niðurstaða þessa samráðshóps? Hefur komið fram í umræðunni hvaða áhrif flutningskostnaðurinn hafði á vöruverð á landsbyggðinni og hvort eitthvert eftirlit verði með því að hann lækki samfara þeim breytingum sem hér er verið að leggja til? Að öðru leyti tek ég undir það með hæstv. ráðherra að ég tel að þetta frv. sé mjög gott og samstarf leiði til skynsamlegrar niðurstöðu. Ég er sannfærð um það af því ég býst við að hæstv. ráðherra hafi rætt um þetta samráð fyrst og fremst út af þeim orðum sem féllu áðan um samráð við verkalýðshreyfinguna eða samtök launafólks. Ég er sannfærð um að samráð við samtök launafólks í landinu, þær breytingar sem eru fyrirhugaðar á tekjuskatti og eignarskatti, hefði líka leitt til skynsamlegri niðurstöðu en var í því frv.

Herra forseti. Það eru nokkur atriði í máli hv. þm. sem mig langar að gera að umtalsefni. Í fyrsta lagi spurningin um það af hverju segir í frv. að þetta leiði til 300 millj. kr. lækkunar en í brtt. fjmrn. við fjárlagafrv. næsta árs 205 millj. kr. Skýringin á því er sú að í frv. sem við erum með til meðferðar er talað um 300 millj. kr. árlega lækkun. En vegna þess að frv. tekur ekki gildi fyrr en á næsta gjaldtímabili, þ.e. 11. febr., koma ekki nema tvö gjaldtímabil eða tvær greiðslur samkvæmt nýju lögunum inn á árið 2001 og þess vegna eru þetta 205 millj. á næsta ári, þ.e. 2 / 3 u.þ.b., tvö gjaldtímabil af þremur, en á heilu ári þaðan í frá eða á tólf mánaða tímabili frá 11. febrúar nk. eru þetta 300 millj. Þarna er ekki mismunur ef að er gáð sérstaklega, ég kynnti mér það í morgun þegar ég rak augun í þessar sömu tölur. Síðan aðeins um bílana sem aka ekki á mæli heldur greiða fastan þungaskatt. Þingmaðurinn lét þess getið að veruleg tekjuaukning hefði orðið af slíkum bílum og það er vissulega rétt. En það er ekki vegna þess að það sé búið að hækka á þeim gjaldið heldur vegna þess að þeim hefur fjölgað stórkostlega. Þessum bílum fjölgaði frá fyrra gjaldtímabili 1999 úr 10.472 í 14.572 á seinna gjaldtímabili árið 2000, þ.e. á einu og hálfu ári fjölgaði þessum bílum um 40%. Það segir sig sjálft að það skilar náttúrlega meiri tekjum í ríkissjóð en á móti minnka væntanlega þær tekjur sem við hefðum haft af þessum bílum ef þetta hefðu verið bensínbílar. Þetta er því ekki nettótekjuaukning sem hægt er að reikna með af þessum sökum, ekki nema í þeim mæli sem þetta er hrein viðbót. Margir hafa verið að skipta úr bensínvélum yfir í dísilbíla á þessu tímabili. Þetta er skýringin á því og það sést á tillögunni um lækkaða fjárhæð í fjárlögum að hér er um að ræða raunverulega lækkun, þessar 205 millj. Það er ekki um það að ræða að annar stofn bæti þetta upp eins og álagningin á bíla með fast gjald í þungaskatti. Reyndar hefur það verið þannig að tekjur af bifreiðum sem greiða þungaskatt eftir mæli hafa verið nokkru lægri á þessu ári en áætlanir manna gerðu ráð fyrir. Síðan nokkuð almennt um þetta mál. Við munum það náttúrlega að mikið hefur verið hringlað með þessa gjaldtöku undanfarin þrjú þing, meira en eðlilegt er. Það er öllum til ama í þessari grein og óþurftar, vil ég leyfa mér að segja. Þetta hefur stafað af því að Samkeppnisstofnun hefur gert athugasemdir fyrst við hið upphaflega afsláttarkerfi og síðan við nýtt afsláttarkerfi sem var búið til eftir það vegna þess að talið var að þarna væri ákveðnum ökutækjum mismunað gagnvart öðrum, og er ástæðulaust að rekja það frekar hérna. En það var vitað að sú breyting sem síðast var gerð, þ.e. á síðasta vori, hafði það í för með sér að endurdreifa byrðinni af þessum skatti innan þess flota bíla sem á annað borð borgar þennan skatt, þungaskatt samkvæmt mæli. Það var alveg vitað að þeir sem nutu góðs af gamla fyrirkomulaginu, þ.e. 100 þús. kr. fastagjaldi og svo afslætti sem var þess eðlis að þungaskatturinn breyttist í núll eftir 95 þús. km akstur, mundu þurfa að borga meira. Aftur á móti aðrir aðilar sem áttu bíla sem lítið var ekið en borguðu fast 100 þús. kr. gjald högnuðust sumir mjög verulega á þessu, svokallaðir bryggjubílar og bílar sem bændur eiga sem ekki er mikið ekið o.s.frv., þannig að það var með ýmsu móti. En þeir sem keyra á lengstu leiðunum og keyrðu mest fóru náttúrlega verr út úr þessu. Ég get svo ekkert fullyrt um það, ég hygg reyndar að þingmaðurinn hafi mismælt sig þegar hún sagði að þarna hefði orðið 30--40% hækkun á vöruverði. Það er auðvitað ekki þannig. Það getur vel verið að þungaskatturinn hafi í einhverjum tilfellum hækkað um einhverja tugi prósenta en þungaskatturinn er ekki eini liðurinn í flutningskostnaði og flutningskostnaður er auðvitað ekki eini liðurinn í vöruverðinu. Reyndar hafa menn reiknað það út að ef þetta er fært út á hverja flutta og selda einingu í vöru er náttúrlega um miklu minni prósentuhækkanir að ræða en það getur verið nógu slæmt fyrir því fyrir þá aðila úti á landsbyggðinni sem sitja uppi með slíkar hækkanir. Ég held, herra forseti, að við séum í bili komin að ásættanlegri niðurstöðu varðandi þennan þungaskatt. Með því að lækka hann núna um 10% er verið að koma myndarlega til móts við þá aðila sem stunda atvinnurekstur og borga þennan skatt. Ég tel að búið sé þá að finna þarna ákveðna niðurstöðu eða málamiðlun sem menn geti sætt sig við í bili. Hins vegar væri æskilegast ef við gætum komið þessari gjaldheimtu yfir í annan farveg og annað form, þ.e. yfir í olíugjald. Ekki er búið að gefa upp alla von um að það sé hægt og er unnið að því á vegum fjmrn. að rannsaka það á nýjan leik, sérstakur vinnuhópur sem hefur fengið það verkefni að líta enn á ný á það mál. En að öðru leyti tel ég að þingheimur ætti að geta sameinast um þetta frv. sem hér liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er ánægjulegt að það hefur orðið þvílík fjölgun dísilbíla í landinu en það er ekki víst að það hafi endilega orðið á kostnað fjölgunar bensínbíla, erfitt að sjá það út því að bifreiðum hefur almennt fjölgað mjög mikið. En það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra, mjög mikið hefur verið hringlað með þessa gjaldtöku og þetta frv. er vissulega spor í rétta átt. Það sem ég vildi sagt hafa áðan var það að sú breyting sem gerð var er talin hafa þýtt um 30--40% hækkun á flutningskostnaði á lengstu leiðunum og menn hafa talað um það, m.a. á fundum sem við í Samfylkingunni höfum verið á á undanförnum vikum. Ég er sjálf sannfærð um að þessari umræðu mun ekkert ljúka fyrr en gjaldið hefur verið tekið inn í olíuna, það hljóti að vera skynsamlegasta leiðin og oft og tíðum finnst mér einu rökin fyrir því að það er ekki gert vera þau að olíufélögin telji að þetta hafi í för með sér svo mikinn kostnað. En mér sýnist á þeim tölum sem koma frá þeim um afkomu að þau ættu að geta staðið undir þeim kostnaði. Það er skynsamlegasta leiðin þannig að líklega er þessu hringli með gjaldtöku ekki lokið en þetta er þó a.m.k. skynsamlegt skref stigið í rétta átt.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til nýrra laga um jöfnunargjald vegna alþjónustu árið 2001. Markmið frv. er að fjármagna alþjónustuskyldur sem hvíla á Neyðarlínunni ehf. Samkvæmt IV. kafla fjarskiptalaga getur Póst- og fjarskiptastofnun ákveðið að fjarskiptafyrirtæki veiti svokallaða alþjónustu. Umfang hennar er skilgreint í 13. gr. laganna og ákvæðum reglugerðar nr. 641/2000, um alþjónustu. Fyrirtæki sem veitir slíka þjónustu á að ákveðnum skilyrðum uppfylltum rétt á eðlilegu endurgjaldi fyrir þá starfsemi sem um ræðir. Frv. þetta byggist á mati Póst- og fjarskiptastofnunar á fjárþörf Neyðarlínunnar vegna alþjónustu. Lagt er til að jöfnunargjald verði ákveðið 0,12% fyrir árið 2001. Miðað er við veltu gjaldskyldra aðila á árinu 1999 og fjárþörf árið 2001. Í forsendum er gert ráð fyrir 5% lægri veltu árið 2001 en var 1999 vegna gjaldskrárlækkana sem leiða af harðnandi samkeppni. Stofninn er því áætlaður um 20 milljarðar kr. Nauðsynleg álagsprósenta telst vera 0,10% en er hækkuð í 0,12% til að reiknað sé með vanhöldum. Þar sem skattayfirvöld munu hafa innheimtu gjaldsins með höndum hefur verið haft samráð við embætti ríkisskattstjóra við undirbúning frv. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög einfalt mál að sjá, fjallar um að innheimta jöfnunargjald samkvæmt 15. gr. laga um fjarskipti og að gjaldið skuli nema 0,12% af bókfærðri veltu eins og hún er skilgreind í 15. gr. laganna um fjarskipti. Ég skil þetta mál þannig, herra forseti, að álagsprósentan sé fyrir 0,10% og verið sé að leggja það til að hún verði hækkuð í 0,12%. Einnig kemur fram, t.d. í máli ráðherra að farið sé fram á ákveðna fjárhæð og í þessu tilfelli er það Neyðarlínan sem hefur farið fram á 20,5 millj. vegna kostnaðar við neyðarsímsvörun. Það verður að segjast eins og er að mjög erfitt er að leggja mat á þessa fjárhæð eða álagsgjaldið. Það þarf auðvitað að líta á þetta bara í nefnd. Því tel ég að þetta mál sé best komið í allshn. og verði skoðað þar og mun ekki láta í ljós neitt álit á því á þessu stigi.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um framkvæmd samnings um bann við notkun, birgðasöfnun, framleiðslu og flutningi jarðsprengna gegn liðsafla og um eyðingu þeirra. Með frumvarpi þessu er lagt til að sett verði nauðsynleg lagaákvæði til að unnt verði að fullnægja skuldbindingum samkvæmt samningi þessum sem samþykktur var í Ósló 18. september 1997. Með þál. 10. mars 1999 veitti Alþingi ríkisstjórninni heimild til að fullgilda samninginn og var hann fullgiltur fyrir Íslands hönd 5. maí sama ár. Tilurð samningsins á rót að rekja til hinnar miklu dreifingar og notkunar jarðsprengna gegn liðsafla í heiminum og þeirra alvarlegu afleiðinga sem eru þeim samfara. Talið er að þrátt fyrir víðtæka hreinsun á jarðsprengjum víða um heim á undanförnum árum séu enn a.m.k. 60--70 milljónir sprengna faldar í jörðu. Samningurinn öðlaðist gildi að þjóðarrétti þann 1. mars 1999 og hafði í lok október sl. verið undirritaður af 133 ríkjum og fullgiltur af hálfu 107 ríkja. Með samningnum var stigið stórt skref til að uppræta jarðsprengjur sem beint er gegn liðsafla. Með þessum samningi skuldbinda aðildarríki sig til að virða bann við notkun, þróun, framleiðslu, birgðasöfnun, varðveislu og flutning jarðsprengna gegn liðsafla og að eyða þeim jarðsprengjum sem til eru. Einnig felur samningurinn í sér skyldu fyrir aðilidarríkin til að gefa upplýsingar um hvort jarðsprengjur séu á landsvæði þeirra og um þær áætlanir sem gerðar hafi verið um eyðingu þeirra. Þá hefur samningurinn að geyma ákvæði um alþjóðlegt eftirlit með framkvæmd samningsins ef tilefni er til að ætla að eitthvert aðildarríkjanna standi ekki við skuldbindingar sínar honum samkvæmt. Herra forseti. Ég hef nú í stuttu máli gert grein fyrir almennum atriðum um samninginn og mun nú gera grein fyrir meginákvæðum frv. Í 1. gr. frv. er lagt bann við hvers konar meðferð jarðsprengna gegn liðsafla en brot við slíku banni varðar refsingu samkvæmt 5. gr. frv. Lagt er til í frv. að brot gegn ákvæðum laganna geti varðað fangelsi allt að tveimur árum en allt að fjórum árum ef brotið er ítrekað eða stórfellt. Í 2. gr. frv. er að finna ákvæði um innlent eftirlit með framkvæmd laganna og samningsins og er lagt til að ríkislögreglustjóra verði falið það eftirlit. Það þykir eðlilegt með hliðsjón af því að lögreglan annast framkvæmd vopnalaga hér á landi. Þá er í 3. gr. frv. að finna ákvæði sem heimila rannsóknarsendinefndum sem starfa á grundvelli samningsins að framkvæma hér á landi skoðanir sem gert er ráð fyrir í samningnum í þeim tilgangi að fylgjast með því hvort Ísland standi við samningsskuldbindingar sínar. Gert er ráð fyrir að fulltrúar utanrrn. og ríkislögreglustjóra verði viðstaddir slíkar skoðanir. Herra forseti. Ég hef nú í meginatriðum gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Herra forseti. Ég kem fyrst og fremst upp til þess að vekja athygli á nokkrum staðreyndum um jarðsprengjur og lagningu þeirra víða um heiminn þó að ég verði nú samt að segja eins og er að ég er nokkuð undrandi á því að mælt skuli vera fyrir þessu máli svona seint um kvöld í byrjun desember. En það eru nú eflaust einhverjar góðar skýringar á því. Mig langaði til þess að nota þetta tækifæri, herra forseti, til að vekja athygli hv. þingmanna á nokkrum staðreyndum. Þær eru þessar: Jarðsprengjur eru líklega einhver ódýrustu morðtól sem hægt er að framleiða nú um stundir á jörðinni. Hvert stykki kostar sem samsvarar u.þ.b. 300--900 ísl. kr. í framleiðslu. Hins vegar fer hundraðfaldur sá kostnaður a.m.k. í eyðingu þeirra. Að eyða einni jarðsprengju kostar á bilinu 26--90 þús. ísl. kr. þannig að það sjá allir í hendi sér hvílíkar upphæðir eru hér á ferðinni og hversu illviðráðanlegt vandamál þetta er. Ég hef það frá heimildarmönnum í Rauða kross hreyfingunni að verði allri framleiðslu jarðsprengna hætt núna árið 2000 muni samt taka 1100 ár eða til ársins 3100 að fjarlægja þær allar af yfirborði jarðar og gera þær óskaðlegar. Í hverjum mánuði látast u.þ.b. tvö þúsund manns við að stíga á jarðsprengju og það er jafnvel haldið að um fleiri sé að ræða vegna þess að oft er ekki tilkynnt um dauðsföll af þessu tagi og stundum verður fólk fyrir skaða eða limlestingum af völdum jarðsprengna en kemst ekki til þess að láta vita af sér. Þessar staðreyndir eru hreint út sagt skelfilegar, herra forseti, og mér þótti rétt að vekja athygli á þeim í tilefni þessarar umræðu og vekja athygli hv. þingmanna á því hversu alvarlegt mál er hér á ferðinni.

Herra forseti. Ég vil einnig í örfáum orðum lýsa stuðningi við þetta lagafrv. Með frv. er lagt til að sett verði nauðsynleg lagaákvæði til að Íslendingar geti fullnægt skuldbindingum um bann við notkun, birgðasöfnun, framleiðslu og flutning á jarðsprengjum. Ég vil gera orð síðasta ræðumanns að mínum. Þar kom fram hve alvarleg ógn stafar af jarðsprengjum. Það er áhyggjuefni að nokkur helstu stórveldi heimsins treysta sér ekki til þess að undirrita þennan samning, en samningurinn hefur verið fullgiltur af hálfu 107 ríkja. Hann var undirritaður af 133 ríkjum. Á meðal þeirra ríkja sem ekki hafa gerst aðilar að þessum samningi eru Bandaríkin, Indland, Kína, Rússland og Suður-Kórea. Það er að sjálfsögðu áhyggjuefni að þessi miklu herveldi heimsins skuli ekki treysta sér til að gerast aðilar að þessum samningi. Herra forseti. Ég kvaddi mér fyrst og fremst hljóðs til þess að lýsa eindregnum stuðningi við þetta lagafrv.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um framkvæmd samnings um allsherjarbann við tilraunum með kjarnavopn. Með frumvarpi þessu er lagt til að sett verði nauðsynleg lagaákvæði til að unnt verði að fullnægja skuldbindingum samkvæmt samningi þessum sem samþykktur var í New York 10. september 1996. Með þál. 13. maí á þessu ári veitti Alþingi ríkisstjórninni heimild til að fullgilda samninginn og var hann fullgiltur fyrir Íslands hönd 26. júní sl. Þann 27. október sl. voru aðildarríki samningsins orðin 66 talsins en 160 ríki höfðu undirritað hann. Samningurinn hefur ekki enn öðlast gildi en til að svo verði þurfa 44 ríki sem eru sérstaklega tilgreind í 2. viðauka með samningnum, að fullgilda hann. Af þessum ríkjum hafa 30 ríki fullgilt samninginn en 40 undirritað hann. Þau fjögur ríki sem ekki hafa undirritað samninginn eru Indland, Norður-Kórea, Pakistan og Saír. Þá er vert að geta þess að kjarnorkuveldin Bandaríkin, Bretland, Frakkland, Kína og Rússland hafa öll undirritað samninginn og hafa þau einnig að Kína undanskildu fullgilt hann. Með þessum samningi skuldbinda aðildarríki sig til að virða allherjarbann við tilraunasprengingum með kjarnavopn svo og öðrum kjarnasprengingum. Til að fylgjast með hvort slíku banni sé framfylgt í aðildarríkjunum er komið á fót fjölþættu alþjóðlegu eftirlitskerfi sem byggir á sameiginglegri alþjóðlegri gagnamiðstöð auk stöðva víðs vegar um heim. Herra forseti. Ég hef nú í stuttu máli gert grein fyrir almennum atriðum um samninginn og mun nú gera grein fyrir meginákvæðum frv. Í 1. gr. frv. er allsherjarbann lagt við tilraunasprengingum með kjarnavopn og öðrum kjarnasprengingum en brot við slíku banni varðar refsingu samkvæmt 5. gr. samningsins. Brot af þessu tagi geta vitanlega verið mjög alvarleg og því er lagt til í frv. að refsimörk verði allt að sex árum. Í 2. gr. frv. er að finna ákvæði um innlent eftirlit með framkvæmd laganna og samningsins og er lagt til að Geislavörnum ríkisins verði falið það eftirlit. Það þykir eðlilegast með hliðsjón af þeim verkefnum sem sú stofnun hefur þegar með höndum og þeim verkefnum sem hún mun jafnframt sinna samkvæmt samningnum. Þá er í 3. gr. frv. að finna ákvæði sem heimilar erlendum eftirlitsmönnum sem starfa á grundvelli samningsins að framkvæma hér á landi skoðanir sem gert er ráð fyrir í samningnum í þeim tilgangi að fylgjast með því hvort Ísland standi við samningsskuldbindingar sínar. Gert er ráð fyrir að fulltrúar utanrrn. og Geislavarna ríkisins verði viðstaddir slíkar skoðanir. Herra forseti. Ég hef í meginatriðum gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar. Með frv. er lagt til að fellt verði úr lögunum ákvæði 51. gr. um að Þingvallaprestakalli gegni prestur er ráðherra skipar til fimm ára í senn að fenginni tillögu biskups og Þingvallanefndar. Fyrir þessari breytingu má færa tvenns konar röksemdir. Í fyrsta lagi var sá háttur við skipan prests í Þingvallaprestakalli að Þingvallanefnd ætti aðkomu að vali á presti í þetta embætti rakinn til þess að áður var sérstaklega bundið í lög að prestur á Þingvöllum gegndi jafnframt starfi þjóðgarðsvarðar. Þessi tenging hefur nú verið rofin og voru ástæður þess að ekki þótti rétt að veitingarvaldshafar vegna annars vegar prestsembættisins og hins vegar þjóðgarðsvarðar væru bundnir hvor af öðrum. Í annan stað verður að líta til þess að nú er skipan sókna og prestakalla almennt ekki lögákveðin heldur ræðst hún af reglum kirkjuþings. Í því ljósi fær ákvæðið um skipan prests í Þingvallaprestakalli engan veginn samrýmst þeirri stefnu sem mörkuð var með lögunum en þau miða að því að tryggja og efla sjálfstæði kirkjunnar. Er því lagt til með frv. að almennar reglur gildi um það embætti eins og önnur embætti sóknarpresta. Ég vil láta þess getið að fjallað var um efni frv. á kirkjuþingi í október sl. í samræmi við 23. gr. laganna og þar samþykkti kirkjuþing fyrir sitt leyti að 51. gr. laganna yrði felld brott. Herra forseti. Ég hef í meginatriðum gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Herra forseti. Þetta er afskaplega einfalt frv. og sakleysislegt og virkar eins og það sé flutt í fullkominni sátt og um það séu engar deilur. En þrátt fyrir það vakna spurningar hjá mér og ég ætla að skýra það hvernig á þeim stendur. Það er að sjálfsögðu rétt sem fram kemur í máli hæstv. dómsmrh. að í 50. gr. er kveðið á um að kirkjuþing setji starfsreglur skv. 59. gr. um skipan sókna, prestakalla og prófastsdæma, og að 51. gr. er alveg sértæk um að Þingvallaprestakalli gegni prestur sem ráðherra skipar til fimm ára í senn að fengnum tillögum biskups og Þingvallanefndar. Ég bar fyrir stuttu fram fyrirspurn hér á hv. Alþingi um Þingvallabæinn og það var að gefnu tilefni. Hún var um hver færi með eignar- og yfirráð yfir bænum. Ég fékk þau svör frá hæstv. forsrh. að kirkjuþing hefði ályktað að halda beri úti prestakalli tengdu Þingvöllum og að þar sitji prestur og það sé út af fyrir sig ,,málefni kirkjunnar að ákveða það þrátt fyrir að prestakallið sé orðið afar lítið`` svo ég vísi beint í orð forsrh. í svari hans til mín í þeirri umræðu. Rétt er það að tillaga á kirkjuþingi um að sóknarprestur á Þingvöllum mundi sinna að einhverju leyti Suðurlandi --- þetta kom fram í fréttum --- var afgreidd á þann veg að áfram verði prestssetur á Þingvöllum og þar sem tillagan var afgreidd þannig mátti álykta sem svo að menn vildu ekki fara nýjar leiðir. Þess vegna spurði ég hæstv. forsrh.: Ef ríkisstjórnin ætlar að taka Þingvallabæinn til þeirra afnota sem hæstv. ráðherra hefur nefnt hér, hvernig á þá að leysa mál kirkjunnar? Mun ríkisstjórnin e.t.v. setja upp prestssetur utan þinghelginnar? Og er það verkefni Þingvallanefndar að leysa þetta mál, þ.e. prestssetursmálið og má skilja það svo að Þingvallanefndin taki við þeim spurningum sem ég ber fram? Við þeim komu ekki svör í umræðu um fyrirspurn á Alþingi og þær héngu því eftir og þeim er ósvarað. En ljóst er, miðað við þær upplýsingar sem fram komu á kirkjuþingi, að tillaga um að sóknarprestur á Þingvöllum mundi sinna að einhverju leyti Suðurlandi er afgreidd þannig að áfram verði prestssetur á Þingvöllum. Búið er að taka Þingvallabæinn undir af ríkisstjórnarinnar hálfu, engin svör liggja fyrir um það hvort prestssetur verði á Þingvöllum, prestakallið er lítið en það er samt kirkjan sem ræður því samkvæmt 50. gr. hvort þarna verði sókn, prestakall eða hvort þarna sitji prestur. Mér finnst mjög erfitt eftir þá umræðu sem þegar hefur farið fram að hér sé kynnt eitt lítið, laglegt frv. þar sem þess er getið að fella eigi út 51. gr. af því að það eigi ekki lengur að vera þannig að Þingvallanefnd velji í embætti eða að verið sé að blanda saman vali á presti og Þingvallanefndinni. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Hvernig er þetta mál vaxið? Því að í fyrra skiptið beindi ég spurningum til forsrh., hann gat að sjálfsögðu eingöngu svarað því sem lýtur að staðarhaldi á Þingvöllum en nú hef ég tækifæri til að beina sömu spurningum til hæstv. dóms.- og kirkjumrh. og þá hlýtur það að vera að nú liggi fyrir svör um hvernig það verður leyst ef kirkjan ákveður að þarna verði áfram prestur eins og skilja má á afgreiðslu kirkjuþings. Þetta eru spurningar mínar til hæstv. dóms.- og kirkjumrh.

Herra forseti. Ég hef að sjálfsögðu orðið vör við þessa umræðu og þær athugasemdir sem hv. þm. kom inn á í ræðu sinni en svara því til að við erum að tala um afmarkaða lagasetningu eða frv. til þess að breyta lögum um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar, og það er ekki til umræðu í sjálfu sér hvernig fer um það mál sem kirkjuþing hefur ályktað varðandi prestssetur Þingvöllum. Ég vil líka benda á að það er að sjálfsögðu hægt að þjóna þeirri sókn þó að presturinn búi annars staðar en ég get ekki upplýst frekar um þetta mál eins og staða þess er í dag.

Herra forseti. Úr þessum ræðustól hefur hæstv. forsrh. sagt eftirfarandi orð, með leyfi forseta: ,,Kirkjuþing hefur ályktað að halda beri út prestakalli tengdu Þingvöllum og þar sitji prestur. Það er út af fyrir sig málefni kirkjunnar að ákveða það þrátt fyrir að prestakallið sé orðið afar lítið ...`` Einnig hefur komið fram í fréttum sem ég hafði útskrift af á þeim tíma sem ég bar fram þessa fyrirspurn að kirkjan hefur vakið athygli á því í fjölmiðlum að hún átti talsverðar eignir í Þingvallabænum og hefur sett fram spurningar um að þegar búið sé að úthýsa kirkjunni eða presti úr Þingvallabænum hvað verði þá um eignir kirkjunnar. Ég hef sjálf ekkert mat á því en ég sættist ekki á að hæstv. dómsmrh. komi hér og felli ákveðna grein úr gildi og segi síðan í svari til þeirrar sem hér stendur að annað en þessi grein sé ekki til umræðu hér. Það er hæstv. dóms- og kirkjumrh. sem er að flytja þetta mál. Hæstv. forsrh. hefur komið með upplýsingar um að kirkjuþing vilji halda úti prestakalli tengdu Þingvöllum og þar sitji prestur. Forsrh. hefur upplýst að Þingvallabærinn verði ekki til afnota fyrir þann prest. Því hefur ekki verið svarað hvort koma eigi upp prestssetri, þetta er eins og bolti sem kastað er á milli. Ég er ekki að setja fram neitt álit á því en ég ætlast til þess að ráðherrar geti komið með betri svör en þau sem hafa komið fram við þessar aðstæður.

Herra forseti. Ég hef nokkrar efasemdir um það frv. sem hæstv. ráðherra hefur kynnt. Það er að sönnu eins og fram hefur komið ákaflega einfalt í sniðum, og eins og hæstv. kirkjumrh. sagði væri þetta til einföldunar og samræmingar í skipan þessara mála. Hæstv. ráðherra lagði einnig áherslu á að á kirkjuþingi í október sl. hefði verið samþykkt að þessi tiltekna 51. gr. yrði felld brott úr lögunum. Herra forseti. Óhjákvæmilegt er annað en að rifja það upp að frá því í október sl. hefur farið fram opinber umræða um þetta mál milli kirkjunnar manna með biskupinn yfir Íslandi í broddi fylkingar annars vegar og Þingvallanefndar hins vegar þar sem fyrir nefndinni fer hæstv. menntmrh. Það fór ekki fram hjá nokkrum manni sem hefur fylgst með þeim orðræðum þessara tveggja aðila að þeir eru ekki allsendis sáttir við framgang mála. Það er því alveg óviðunandi að hæstv. kirkjumrh. komi hér með jafnmikilvægan þátt þessa máls og hér um ræðir inn í þessa umræðu og ætli að skila auðu. Það er auðvitað ekki hægt að una við það. Þess vegna vil ég í fyrsta lagi árétta þær fyrirspurnir sem komu frá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur um þessi efni og ég vil einnig bæta nokkrum atriðum við og raunar taka það fram að síðast í dag átti ég samtal við biskupinn yfir Íslandi um þetta atriði og vildi gaumgæfa það til að taka af öll tvímæli hvort einhver sáttagjörð væri á ferðinni um þau álitamál sem uppi voru milli Þingvallanefndar og íslensku þjóðkirkjunnar. Hann sagði svo ekki vera. Ég átti satt að segja von á því að þegar hæstv. ráðherra mælti fyrir frv. að hún hefði kannski eitthvað til málanna að leggja til að upplýsa þingheim um hvort einhver lausn væri í sjónmáli á því vandamáli sem upp hefur komið. Ég vil árétta það og enn og aftur kalla eftir því. Hér er því slegið föstu í greinargerð með frv. sem fer mjög saman við málflutning hæstv. menntmrh., formanns Þingvallanefndar, um þetta sama mál að engin haldbær rök standi til þess að veita prestsembætti á þessum stað með öðrum hætti en almennt gildir. Ég vil hins vegar taka undir aðra setningu úr sömu greinargerð þar sem vitnað er til sannanlegrar sögulegrar sérstöðu þessa staðar. Ég veit mætavel að ekki hefur verið prestur á Þingvöllum frá örófi alda. En við þingmenn vitum líka að tengsl kristni og Þingvalla hafa verið meira og minna óslitin í þúsund ár. Ég velti því fyrir mér og vil vera nokkuð skýr á því, hvert menn stefna stöðu kirkju á þessum stað, stöðu prests á þessum stað, bæði hvað varðar ráðningu hans og þjónustuhlutverk við staðinn og þennan litla söfnuð. Ég vil þá einkum og sér í lagi halda mig við staðinn. Ég vil einnig velta því fyrir mér og spyrja hæstv. kirkjumrh. hvort menn hafi eitthvað gaumgæft þetta í þessari umræðu hvort unnt væri að koma fyrir prestsbústaði í nálægð kirkjunnar, fari mál svo sem allt bendir til að Þingvallabærinn verði nýttur til annars, nefnilega til ráðstöfunar fyrir ríkisstjórnina. Ég ætla út af fyrir sig ekkert að gera frekar athugasemdir við það, vel getur verið að öll rök standi til þess. Hins vegar vil ég spyrja hvort menn hafi skoðað og gaumgæft --- fari kirkjan fram á það --- hvort hægt verði að koma fyrir látlausu prestssetri á þessum reit, ekki fjarri kirkjunni á Þingvöllum? Mun kirkjumrh. koma með tillögur um það, beita sér fyrir því sem slík að það geti náð fram að ganga í góðu samkomulagi við Þingvallanefnd? Ég held að það sé mjög mikilvægur þáttur svo ég taki hann sérstaklega út úr. Ég held að enginn bragur sé á því að prestur á Þingvöllum hafi búsetu einhvers staðar annars staðar. Ég held að það sé enginn stæll á því, fyrirgefið slettuna. Vissulega er sjálfsagt að skoða ýmsar hugmyndir, m.a. þær sem ég hef heyrt fleygt að tengja betur saman vígslubiskupinn í Skálholti og Þingvelli og kanna það og reifa hvort einhvers konar samspil þjónustu þessara tveggja sögufrægu staða geti átt sér stað. Ég er til viðræðu um að hlusta á slík viðhorf ef menn hafa skoðað þau niður í kjölinn. En mér finnst dálítið stórt mál og meira en einnar messu virði hér seint á kvöldi að slá af prest á Þingvöllum því það er það sem er í raun verið að gera, því miður. Mér finnst þessi heildarsamræming um skipan presta og prestakalla hringinn í kringum landið ekki endilega eiga við þegar Þingvellir eru annars vegar. Ég er ekkert endilega sannfærður um að þau rök standist nánari skoðun. Ég er ekki viss um að það frv. sem hér hefur verið kynnt eigi endilega rétt á sér, a.m.k. ekki svo lengi sem menn hafa ekki svör við ýmsum áleitnum spurningum sem eru uppi nú þegar við 1. umr. málsins. Það kann vel að vera að menn hafi haft misjafna reynslu af því að prestur væri jafnframt staðarhaldari á Þingvöllum. Það er auðvitað eins og það er, sumum finnst hafa tekist býsna vel til, öðrum miður. Það er vafalaust þannig að það fer mikið eftir því fólki sem gegnt hefur þeim störfum í gegnum tíðina, en sem fyrirkomulag finnst mér það ekkert passa mjög illa saman að prestur hafi með höndum að sinna jöfnum höndum starfi staðarhaldara og fræðslustjóra á Þingvöllum fyrir gesti og gangandi og geti jafnframt sinnt messugjörð. Ég sé ákveðið hagræði í því nú á síðustu tímum þegar menn vilja spara peninga og sé ekkert sérstakan sparnað fólginn í því að Þingvallanefndin hafi sérstakan staðarhaldara á sínum snærum, borgaðan af ríkissjóði og síðan sé kirkjan knúin til þess að halda úti sjálfstæðum presti til að sinna svipuðum störfum svona með köflum a.m.k. Herra forseti. Við skulum fara okkur varlega í þessum efnum, taka eitt skref í einu. Ég vil svo sem ekkert útiloka neitt, en mér finnst aldeilis af og frá að við förum að ljúka þessu máli núna í einhverjum andarteppustíl á þessum síðustu vikum rétt fyrr jólaleyfi, helgustu hátíð kristinna manna og knýja þetta mál áfram í fulkominni óþökk og óánægju íslensku þjóðkirkjunnar. Það fer ekkert vel á því, sérstaklega nú á aðventu. Ég vænti því þess að kirkjumrh. viji ganga hægt um þessar dyr eins og við hér og gæta þess að fullkomin sátt verði um þetta mál en að það verði ekki knúið fram í fullkominni ósætti aðila. Ég trúi ekki öðru en hæstv. kirkjumrh. sé mér hjartanlega sammála um það.

Herra forseti. Þetta eru athyglisverðar umræður sem hér fara fram. Ég vil aðeins fá að nota tækifærið og leiðrétta það sem hv. þm. sagði áðan. Hann hélt því fram að þetta frv. væri í andstöðu við kirkjuna. Það er ekki rétt. Ég vil ítreka það sem ég sagði í framsögu minni að sérstaklega var ályktað um þetta mál á kirkjuþingi og kirkjuþing lagði blessun sína yfir það að frv. yrði lagt fram. Það er í samræmi við þau lög sem voru sett um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar en þeim lögum var einmitt ætlað að undirstrika sjálfstæði kirkjunnar enn frekar. Það er auðvitað kirkjan sem tekur ákvörðun um hvar prestsembættin eru og prestar ráðnir og hver fjöldi þeirra er og hvaða breytingar eru gerðar á sóknum. Það fer m.a. eftir því hvernig aðstæður eru, hvort mikil mannfækkun hefur orðið í sóknum eða aðstæður breyst að öðru leyti. Ég bendi á það að enda þótt Þingvellir séu vissulega sá staður sem þjóðin ber miklar tilfinningar til og ég er viss um að menn eru mjög jákvæðir í garð þess að reyna að finna einhvers konar lausn á þessu máli, þá er það samt svo að þetta er langminnsta sóknin á landinu. Ég held mér sé óhætt að segja að það séu ekki nema rúmlega þrjátíu manns sem þarna eru, eða a.m.k. þá eru þeir --- 

Herra forseti. Hæstv. ráðherra gat látið það ógert að leiðrétta eitthvað af þessum toga hjá mér því að ég sagði nákvæmlega þetta hér áðan og tók undir það að kirkjuþing hefði í október sl. samþykkt þetta frv. fyrir sitt leyti. Það hefur líka komið fram í fjölmiðlum síðan að kirkjuþing og kirkjunnar menn samþykktu það í ljósi þess að þeir höfðu trú á því að úr þeim málum yrði leyst í góðu samkomulagi við Þingvallanefnd í kjölfarið. Það hefur komið í ljós frá þeim tíma að því miður er það ekki þannig. Í fjölmiðlum hefur því verið lýst yfir af biskupi að honum hafði þótt þessi niðurstaða Þingvallanefndar og þær kveðjur sem þaðan komu heldur nöturlegar. Það var áréttað í Kastljóssþætti, sem þessir aðilar voru saman í, ekki fyrir margt löngu. Margt hefur gerst síðan sem gerir það að verkum að annað er óhjákvæmilegt en að skoða þetta mál upp á nýtt. Mér er skapi næst að halda að afstaða kirkjunnar yrði kannski með eilítið öðrum hætti ef hún hefði tök á því að skoða þetta mál núna eftir það sem gerst hefur á síðustu vikum. Burt sé frá því finnst mér mest um vert að menn finni á þessu viðunandi lausn. Vel getur verið að hægt sé að finna hana enda þótt þetta frv. nái fram að ganga en þetta snýst ekki eingöngu um fimmtíu sálir sem prestur þarf að huga að í Þingvallasókn heldur er þetta líka snar þáttur í sögulegri hefð staðarins, kirkjan er þarna, gestir og gangandi koma þarna í tugþúsundamæli á hverju sumri, Íslendingar og útlendingar og mér finnst eðlilegt að prestur sé á staðnum. Ég trúi því til að mynda vegna frammíkalls 1. þm. Suðurl. að þeir Sunnlendingar séu ekki síst áhugasamir um það að allt sé með virðulegum blæ á Þingvöllum eins og verið hefur.

Virðulegi forseti. Ýmsar breytingar hafa átt sér stað á Þingvöllum, skipulegri starfsemi þar á undanförnum árum og missirum. Ég hygg að það sé flest af hinu góða. Það hefur verið lögð meiri rækt en áður við uppbyggingu staðarins og grundvallaratriðið í allri umræðu um Þingvelli er að virðing Þingvalla sé höfð í fyrirrúmi. Hluti af þeirri virðingu er að leggja rækt við kirkjuna á Þingvöllum, söguna og allan bakgrunninn sem er órjúfanlega tengdur þessum einum helgasta stað Íslendinga sem er þjóðareign. Ég óttast ekki að kirkjan og þeir sem eiga að fjalla um málefni Þingvalla finni ekki lausn á því sem er við hæfi og ber þá reisn sem á að miða við. En ég hef til að mynda hugsað nokkuð til þess eins og hér kom reyndar fram hjá síðasta hv. ræðumanni, Guðmundi Árna Stefánssyni, að það gæti verið mjög spennandi að tengja Þingvallakirkju vígslubiskipsembættinu í Skálholti, tengja þessa tvo staði saman. Mér finnst grundvallaratriði að haldið sé ákveðinni hefð sem hefur skapast á nokkuð löngum tíma að þar sem Þingvellir eru hluti af Suðurlandskjördæmi, hluti af nýju Suðurkjördæmi, að þar sé ekki farið á milli svæða, heldur að þeir sem muni þjóna Þingvöllum og Þingvallakirkju verði staðsettir í því kjördæmi. Það finnst mér eðlilegra. Ég ítreka að það hlýtur að vera á margan hátt spennandi að rækta þann þátt varðandi heimsóknir á Þingvelli í framtíðinni, með betra aðgengi að Þingvöllum, betri möguleikum á að ferðast innan Þingvalla fyrir gesti og gangandi, að þar sé boðið upp á þjónustu og þekkingu sem kirkjan getur veitt, bæði í nútíð, framtíð og fortíð. Það þarf ekki endilega að vera með fastri búsetu prests á Þingvöllum, það er hægt að leysa það á margan annan hátt. En fýsilegast væri að mínu mati að tengja vígslubiskupsembættið á einhvern hátt við þjónustu í Þingvallakirkju þar sem yfirstjórn væri á þann hátt. En það hlýtur að vera verkefni kirkjunnar að fjalla um þetta og annarra og umfram allt að tryggja að virðing og helgi staðarins sé varðveitt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940. Með frv. þessu er lagt til að refsimörk í 173. gr. a vegna meiri háttar fíkniefnabrota verði hækkuð úr allt að 10 ára fangelsi í allt að 12 ára fangelsi. Til samræmis er einnig lögð til samsvarandi hækkun á refsimörkum í 2. mgr. 264. gr. laganna, vegna þvættisbrota sem rakin verða til fíkniefnabrota. Við undirbúning þessa lagafrv. sem ég mæli hér fyrir í dag var sérstaklega skoðuð dómaframkvæmd Hæstaréttar allt aftur til ársins 1974 þegar ákvæði 173. gr. a almennra hegningarlaga var lögfest. Þá voru einnig kannaðir nýlegir héraðsdómar í umfangsmiklum fíkniefnamálum sem kveðnir voru upp á þessu ári. Í fylgiskjali með frv. er að finna reifanir á öllum þessum dómum. Þegar þessi dómaframkvæmd er skoðuð er óhætt að segja að þróunin hefur ótvírætt orðið sú að refsingar vegna alvarlegra fíkniefnabrota hafa verið þyngdar verulega. Á það einkum við í málum þar sem um mikið magn fíkniefna hefur verið að ræða og málum sem varða sérstaklega hættuleg fíkniefni jafnvel þótt magn þeirra hafi ekki verið mikið. Varðandi hættuleg fíkniefni er rétt að nefna sérstaklega þann nýlega vágest sem nefndur er MDMA, en er betur þekktur undir nafninu ecstasy eða e-taflan. Þar er um að ræða mjög hættulegt fíkniefni sem hefur flókna verkun og er af sérfræðingum talin afar hættulegur vímugjafi. Í þeim dómum þar sem þetta fíkniefni hefur komið við sögu má vel merkja þyngri refsingar og má hér vísa sérstaklega til dóms Hæstaréttar frá 30. janúar 1997, sem var fyrsti dómurinn þar sem reyndi á innflutning þessa efnis. Í því máli var refsing fyrir innflutning á 964 töflum af efninu ákveðin fangelsi í sex ár. Í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá 27. júní á þessu ári var refsing fyrir innflutning og sölu á mun meira magni fíkniefna, þar á meðal 5.850 e-töflum ákveðin fangelsi í níu ár og í dómi Héraðsdóms Reykjaness frá 26. október sl. var refsing fyrir vörslu og fyrirhugaða sölu á 14.292 töflum ákveðin níu ár. Með þeirri þróun sem hefur átt sér stað hafa dómstólar nýtt nánast að fullu refsimörk 173. gr. a almennra hegningarlaga þegar um alvarleg fíkniefnabrot hefur verið að ræða. Á liðnum árum hefur lögreglunni tekist að upplýsa sífellt stærri og alvarlegri mál, en ekki er hægt að útiloka að sú þróun haldi að einhverju leyti áfram. Af þeim sökum verður löggjöfin að gera ráð fyrir viðhlítandi refsingum vegna alvarlegri brota en reynt hefur á hingað til. Þykir því nauðsynlegt að hækka refsimörkin svo að dómstólum verði gert kleift að ákveða þyngri refsingar, ef enn stærri og umfangsmeiri fíkniefnamál koma til kasta dómstólanna. Að virtu samræmi milli refsimarka innan hegningarlaga þykir hæfilegt að refsimörk ákvæðisins verði allt að 12 ára fangelsi í stað tíu ára. Með þessari breytingu er lögð sérstök áhersla á alvarleika þessara brota og tekið undir það refsimat sem dómstólar hafa beitt hingað til. Með hækkun á refsimörkum ákvæðisins er hins vegar ekki gert ráð fyrir að það eitt út af fyrir sig leiði almennt til þyngingar á refsingum við fíkniefnabrotum heldur er verið að skapa dómstólum frekara svigrúm við ákvörðun refsingar sem þeir meta hæfilega. Þá er lagt til að refsimörk 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga vegna þvættisbrota verði einnig 12 ára fangelsi. Brot gegn ákvæðinu geta verið jafnalvarleg og sjálft fíkniefnabrotið og er því eðlilegt að þau varði sömu refsingu og brot gegn 173. gr. a. Fíkniefnaneysla er alvarleg meinsemd í þjóðfélagi okkar sem víðtæk samstaða er um að taka föstum tökum og uppræta með öllum tiltækum ráðum. Refsingar ráða ekki úrslitum einar sér en þær eru nauðsynlegur þáttur í aðgerðum samfélagsins við fíkniefnavandanum, ásamt öflugri löggæslu, virkum forvörnum og meðferðarúrræðum. Herra forseti. Ég hef nú í meginatriðum gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.