Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég þakka hv. d. fyrir greiða afgreiðslu þessa máls. Ég gat því miður ekki verið við 2. umr., en ég las það í blöðum, sem ég vildi leiðrétta, ef rétt er eftir haft, og ég hef raunar ekki kannað með því að lesa þingræður, að því hafi verið haldið fram, að um þetta frv. hafi verið samið milli flokka utan þings, þ.e.a.s. það hafi einhverjir samningar verið gerðir um þetta mál annaðhvort við Alþb. eða Sósfl. utan þings. Hafi þessu verið haldið fram, er það alger misskilningur. Þetta vil ég að liggi fyrir og sé öllum ljóst.



Herra forseti. Það er rétt eftir mér haft, að ég hélt því fram við 2. umr. þessa máls, að það hefði verið samið um þetta mál utan þings. Og ég ætla að leyfa mér að hafa þá skoðun áfram, hvað sem hæstv. forsrh. segir um þetta hér. Það liggur fyrir, og öllum þm. er það kunnugt, að á fyrsta degi þingsins eða öðrum var leitað afbrigða um það, að fjölgað yrði í nefndum. Hvernig átti að hafa orðið samkomulag um það á þingi, þegar þetta gerðist fyrsta daginn? Það sér hver heilvita maður, að það gat ekki átt sér stað öðruvísi en þetta samkomulag hefði átt sér stað utan þings. Og í annan stað vil ég benda á það, hvað fram kom á fundi allshn. Ed., sem um þetta fjallaði. En þar var á það bent af hv. 9. þm. Reykv., að í þetta frv. vantaði ákvæði um eina þn., þ.e.a.s. þingfararkaupsnefnd, og hann taldi, að það hefði verið ætlunin, að hún ætti að vera þarna með. Formaður allshn. gerði þá hlé á störfum n. og hafði símleiðis samband við hæstv. forsrh. og kom síðan og lýsti því yfir í allshn., að það væri ætlunin, að ákvæðunum um þingfararkaupsnefnd yrði einnig breytt. Og ég verð að segja það, að ég gat ekki skilið hans tal þá á aðra lund en þá, að það væri liður í samkomulagi, sem gert hafði verið. Það skal játað, að það kom ekki fram þá hjá formanni, hvort það samkomulag hefði verið gert fyrr eða síðar, en samkomulag hafði verið gert. Og svo man ég loks ekki betur en því væri lýst æði greinilega af hv. framsögumanni meiri hl. allshn. hér fyrir nokkrum dögum, en að sjálfsögðu er skylt að hafa þar það, sem sannara reynist, og má fletta upp í ræðu hans og athuga það, hvað hann sagði, ef ég fer þar ekki með rétt mál, en ég man ekki betur en hann legði á það nokkuð mikla áherzlu, og ég man reyndar ekki betur en allt hans mál hnigi aðallega að því að ræða um þessa þingfararkaupsnefnd, sem hefði orðið út undan, og hann lagði á það áherzlu, ef ég man rétt, að það væri vissulega meiningin að standa við allt, sem hefði verið heitið í því efni. Ég er fús til að biðjast afsökunar á því, ef ég fer hér með rangt mál. En að öllu þessu samanlögðu held ég að sú ályktun verði ekki vafasöm, sem ég dró, að það hefði verið samkomulag um þetta mál utan þings. En það er kannske ekkert höfuðatriði í þessu máli, hvort það hefur orðið samkomulag um að breyta í þessum nefndum utan þings eða á þingi. Aðalatriðið er, að það er komið á alveg fullt samkomulag um það, hvort sem það samkomulag hefur gerzt utan þings eða innan. Þeir eru sammála um það, stjórnarflokkarnir og Sósfl. eða Alþb., eins og það heitir hér á þingi, - mér varð sú skyssa á hér síðast að gleyma þeirri ummyndun, sem á sér stað á þeim þm. við dyr þessa þinghúss, þar sem þeir koma að dyrunum eins og Stalínistar eða Maóistar eða kommúnistar eða sósíalistar, ég veit ekki hvað og hvað, en ummyndast svo í dyrum þinghússins og eru svo í þingsölunum sem saklausir Alþb.-menn, - en það er komið á samkomulag milli þessara aðila. Þeir eru sammála um að fjölga í n., og það er aðalatriðið. Ég benti á það síðast, svona í leiðinni, hvílíkt ósamræmi væri í málflutningi þeirra hæstv. forsrh. og félmrh., þar sem hæstv. forsrh. hafði fært þau rök fyrir nauðsyn á fjölgun nm., að mér skildist, að það væri nauðsynlegt, til þess að hér væru lýðræðis- og þingræðislegir stjórnarhættir, eða a.m.k. sagði hann, að það hefði sýnt sig á þinginu í fyrra, að það hefði þótt ástæða til þess að kalla á fulltrúa þessa flokks í mikilvægum málum, og manni skildist a.m.k., að það væri ekki heppilegt til frambúðar, að það v æri skipað þannig á Alþ., að þeir ættu ekki fulltrúa í n., föstum þn., þegar fjallað væri um málin. Látum það gott heita hjá hæstv. forsrh., að hann hefur þessa skoðun á þessum hv. þm. nú, hann hefur ekki alltaf talað hlýlega um þá. Það væri vissulega hægt, og ég gæti vissulega nefnt nokkuð mörg dæmi um það, þar sem hann hefur ekki gert mjög mikið úr hæfni þeirra eða úr þeirra þingræðislegu starfsháttum. En það, sem ég benti sérstaklega á, var þetta, að á sama tíma og hæstv. forsrh. er með svona yfirlýsingar, svona rökstuðning fyrir nauðsyn á því, að þessir menn fái fulltrúa í fastanefndum, sem ég hef út af fyrir sig ekkert á móti og ég skal koma að á eftir, - ég hef aldrei skammað sérstaklega kommúnista, það hafa aðrir gert, - á sama tíma og þetta átti sér stað eða fyrir eitthvað tveimur dögum lýsti hæstv. félmrh. yfir, að utanrmn. væri óstarfhæf og hefði verið óstarfhæf af ástæðum, sem alkunnar eru. Það fór ekkert á milli mála, hverjar þær ástæður voru. Það voru þær ástæður, að þessi þingflokkur átti þar fulltrúa. Og svo leyfði ég mér í leiðinni að rifja upp það, sem hæstv. viðskmrh. ritaði um þessi málefni 29. júní 1963 í Álþýðublaðið, þar sem hann lýsti því, að örlagaríkasta afleiðingin og sú happasælasta að hans dómi af síðustu alþingiskosningum væri sú, að nú gæti þessi þingflokkur ekki fengið fulltrúa í fastanefndum þingsins. Það er svo stórkostlegt atriði, að hann hafði yfirskriftina yfir greininni: „Aldan er hnigin.“ Það var ekkert smáræði, sem um var að tefla. Ég hafði satt að segja ekki búizt við því, að ummæli mín um daginn mundu gefa tilefni til mikilla umræðna, hafði ekki ætlazt til þess. Ég benti að vísu á þetta ósamræmi, sem væri í málflutningi hjá þessum fyrirsvarsmönnum ríkisins og ég taldi rétt að vekja athygli á. Ég lýsti þeirri skoðun, að vísu frá mér persónulega, að ég teldi fastar þingnefndir sízt verða starfhæfari fyrir þá sök, að í þeim sætu 7 menn í stað 5. Og ég taldi það raunar óeðlilegt, að í fámennri deild, eins og þessari hv. deild hér, 20 manna deild, sé svo komið, að það séu kjörnar 8 þn. með 7 þm. hver. Ég býst við því, að það sjái flestir, þegar þeir athuga það í rólegheitum, að þetta eru ekki skynsamleg vinnubrögð. En látum það liggja á milli hluta. Eins og ég tók þá fram, gerði ég þá grein fyrir atkv. okkar, að við mundum láta þetta afskiptalaust, við vildum ekki leggjast á móti því, að Alþb.-menn fengju sæti í n. með þessum hætti, þar sem þeim hafði verið fyrirmunað það með öðrum hætti. Hæstv. forsrh. gefur þá yfirlýsingu hér, að það hafi ekki verið neitt samið um þetta. En það er þó mála sannast og alþjóð kunnugt, að um margt hefur verið samið utan þings. Ekki getur hæstv. forsrh, neitað því, að mörg þau mál, sum allþýðingarmikil, sem lögð hafa verið fyrir þetta þing og fengizt hefur verið við að undanförnu, eru árangur samninga, sem gerðir voru utan þings á milli stjórnarflokkanna og Alþb. eða einstakra manna í þeim flokkum, það má vel vera, ég er því ekki svo kunnugur. Það má vel vera, að þessir samningar hafi átt sér stað aðeins á milli fyrirsvarsmanna flokkanna, en hafi ekki verið bornir undir flokkana, það veit ég ekki. En ég bendi bara á staðreyndir, sem tala sínu máli, þ. e. að það liggur fyrir, að þetta á að gera, þegar þing kemur saman. Hvernig mátti það gerast og liggja fyrir, ef ekki var orðið samkomulag um þetta þá? Það verður hæstv. forsrh. að útskýra. Hvenær varð samkomulag um þetta? Var það hér á þingsetningardag, þegar þeir hittust? Ég hef leyft mér að halda, en það er að vísu ekki nema mín skoðun, sem ég get ekki fært neinar sannanir að, að samkomulag um þetta atriði hafi veríð einn af þáttunum í víðtækara samkomulagi, sem gert var eða þessir flokkar a.m.k. hafa hælt sér af öðru hverju að hafa gert sín í milli. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til þess að taka neitt aftur af því, sem ég hef um þetta sagt. Ég skil það vel, að hæstv. forsrh. vill helzt, að þessu sé ekki mjög á loft haldið. Það væri vissulega í beztu samræmi við hans afstöðu og stefnu gagnvart þessum flokki áður fyrr og að undanförnu og eins og hún hefur birzt í ýmsum skrifum frá hans hendi, að hann gerði ekki slíkt samkomulag, því að ég verð að álíta, að út frá hans skoðunum í þessu efni sé þar um mjög vafasama ráðstöfun að ræða, svo að ekki sé meira sagt. En ég get hins vegar tekið það fram enn, að ég hef aldrei haft neitt sérstaklega á móti því, að þessi flokkur fengi fulltrúa í n., og mín ummæli voru ekki á þá lund. En þar sem hæstv. forsrh. var ekki við um daginn, þegar þessi mál voru rædd, og ekki heldur neinn af þessum hæstv. ráðh., sem ég vitnaði þá lítillega í, þá er náttúrlega ágætt, að hann geri nú nánari grein fyrir því, hvernig skoðunum þessara, hæstv. ráðh. um þetta efni má ekki saman koma. En allra helzt vildi ég biðja hann um skýringu á því, hvernig þetta fær staðizt, sem hann staðhæfir, að það hafi ekkert samkomulag orðið um þessi atriði utan þings, en að jafnskjótt sem þingmenn koma hér saman á þingsetningardag, þá er farið að undirbúa það að leita eftir afbrigðum frá þingsköpum á þá lund, að kosning í þessar nefndir megi strax fara fram með þeim hætti, að 7 menn skuli kjörnir í þær. Það þótti ekki fært, það þótti ekki ástæða til að bíða eftir því, að þessi lagabreyting kæmist í gegn og það væri kannað, hverjar undirtektir þessi tilmæli fengju í þinginu. Það var vitað þá strax, að þetta mundi verða samþykkt.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v., síðasti ræðumaður, vitnaði hér til samtals, sem átt hafði sér stað af mér sem formanni allshn., þegar þetta mál var til umræðu eftir 1. umr. þess hér í deildinni hjá hv. n., - vitnaði til þess viðtals, og hann skýrði réttilega frá, að ég hefði gert hlé á fundinum til að eiga viðtal við hæstv. forsrh. um þetta mál vegna fyrirspurnar, sem fram kom á fundinum. Og það er einnig rétt eftir haft, að það var hv. 9. þm. Reykv., sem spurðist fyrir um það, hvort ég vissi til þess, að sömu flutningsmenn, þ.e.a.s. hæstv. forsrh. eða ríkisstj., mundi ætla sér að flytja frv. sama efnis, varðandi fjölgun í þfkn. Þessi aðdragandi er rétt rakinn. Hins vegar er ekki alls kostar rétt með farið það, sem ég hafði eftir forsrh., þegar á nefndarfundinn kom aftur. Ég taldi rétt að verða við óskum nm. um að grennslast fyrir um þetta og spurði forsrh. sömu spurningar. Hann sagði mér þá, og ég tel rétt, að það komi fram hér á þingi, þar sem til þessa viðtals hefur þegar verið vitnað, þá komi það fram efnislega rétt. Það var á þann hátt, að eftir að ég hafði borið upp þessa fyrirspurn, þá svaraði hann því, að hann teldi, að hann hefði ekki að svo stöddu hugsað sér að flytja slíkt frv., enda hefði nýlega farið fram breyting á þessum lögum. Ég hygg, að ég hafi skilað þessu rétt til n. Hann sagði það hins vegar vera á valdi n., hvort hún flytti slíkt frv., hvort það væri meiri hluti n., sem flytti það, eða n. öll. Það væri hennar mál, og við það hefði hann ekkert að athuga. Það var hins vegar eðlileg fyrirspurn, sem fram kom frá hv. 9. þm. Reykv. í n. um þetta mát, því að það er eina n., sem eftir er eftir þessa breytingu, sem er 5 manna nefnd, hefur ekki verið breytt, en það er vegna þess, að ákvæði um hana eru í sérstökum lögum, l. um þingfararkaup. Ég hygg, að með þessu hafi ég skilað því rétt, sem á milli mín og hæstv. forsrh. fór um þetta efni, og ég tel mig hafa gert þessu sömu skil í n. Það er ekki rétt með farið, að ég hafi gefið nokkra vísbendingu um það, að forsrh. eða einhverjir ráðh. mundu flytja þetta frv. Til þess lágu þær ástæður, sem ég gat um á nefndarfundinum og hef þegar greint frá hér eftir hæstv, forsrh. Það, sem mér virðist einkennilegt í þessari síðustu ræðu hv. þm. og einnig við 2. umr. málsins, er, hvað honum er heitt í hamsi, þegar hann ræðir þetta mál, sem annars er mjög gæfur maður hér í umræðum yfirleitt, og leggur á það meginþunga í öllu sínu tali um þetta mál, að þarna hafi gerzt einhverjir hlutir, sem sjaldan áður hafi gerzt, þ.e.a.s. að um málið hafi verið samið utan þings og áður en þing kom saman. Mín skoðun á þessu máli er, að það sé í beinu framhaldi af því, sem var farið að tíðkast á síðasta hv. Alþ. Þá áttu Alþb.-menn ekki sæti í 5 manna n., og þá var komin sú hefð á, að þeir sátu flesta nefndarfundi sem áheyrnarfulltrúar. Þá var búið að viðurkenna þá lagabreytingu, sem hér er um að ræða, í reynd í sjálfum störfum þingsins á s.l. ári. Það var talið óeðlilegt þá að neita þeim um aðgang að þessum nefndarfundum, og eftir að þeir höfðu öðlazt þann aðgang, sem þeir höfðu þá þegar gert með því að vera áheyrnarfulltrúar, þá er a.m.k. mín skoðun, að eðlilegra væri að hafa það beint ákvæði í l., að þessir aðilar sætu þar með fullum rétti. Tíðrætt hefur hv. þm. einnig orðið út af þeim ummælum hæstv. félmrh. á síðasta fundi, þá við umr. um mál utan dagskrár, sem áttu sér stað hér, að hann hafi látið þá skoðun sína í ljós, að ástæðan til þess, að utanmrn. væri ekki starfhæf, væri seta ákveðinna manna þar í n. eða ákveðinn aðili þar í n. Það er rétt eftir ráðh, haft, að hann lét þessa skoðun sína í ljós. En ég minnist þess ekki, að hann gæfi neinar yfirlýsingar um það, hverjir þessir nefndarmenn væru, þannig að það er enn þá óupplýst. Varðandi málið í heild vil ég endurtaka það sem mína skoðun, sem ég lét einnig í ljós á tilgreindum nefndarfundl, að ég tel eðlilegra, þegar búið er að viðurkenna það í reynd, að ákveðinn þingflokkur hafi fulltrúa í störfum n., eins og hann hafði á síðasta þingi, þá séu það gerðir löglegir fulltrúar eftir þeirri lagabreytingu, sem hér hefur átt sér stað, enda vita allir, sem einhver kynni hafa haft af þingstörfum, að meginhluti þingstarfanna fer fram í n., og er því óeðlilegt, að jafnfjölmennur þingflokkur og hér er um að ræða, eigi þar ekki fulltrúa. Það er af þeim ástæðum engin þörf á því að leggja á það sérstaka áherzlu, að hér hafi verið gerðir einhverjir sérstakir samningar utan þings. Ég tel þetta frv. vera beint framhald af því, sem var búið að viðurkenna í reynd á síðasta þingi. Ég vil einnig upplýsa það, að á umræddum nefndarfundi kom það glögglega í ljós, að þá var sá sami meiri hluti, sem studdi frv. óbreytt, einnig reiðubúinn til þess að flytja sams konar breytingu á l. um þingfararkaup varðandi nefndarmannafjölda í þfkn. Þeim mönnum, sem létu skoðanir sínar í ljós á nefndarfundinum, var ljóst, að meiri hl. n. var á þeirri skoðun, að þetta ætti einnig að gera, þó að frv. hafi enn ekki verið flutt.



Herra forseti. Ég vildi aðeins að gefnu tilefni vegna ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v., þar sem hann vitnar í framsöguræðu mína fyrir þessu frv., taka það fram, að það er að vísu rétt með farið hjá hv. 3. þm. Norðurl. v., að ég ræddi um skoðun meiri hluta n. á þfkn. og gerði grein fyrir því, að við værum sammála um, að um þfkn. ætti að gilda það sama og aðrar þingnefndir, en hins vegar værum við þeirrar skoðunar, að undanteknum einum hv. þm., sem að nál. stóð, að þá breytingu bæri ekki að gera í sambandi við þetta frv. Hitt er hins vegar á algerum misskilningi byggt, að ég hafi haft nokkuð annað í huga, þegar ég flutti framsöguræðu mína., heldur en að lýsa þeim skoðunum, sem fram komu í n. í þessu efni, enda hafði ég þar ekki umboð frá öðrum en nefndarmönnum. Og ég skal taka það fram, að mér hefur alltaf verið algerlega ókunnugt um það, að nokkurt samkomulag hafi verið gert utan þings í þessu efni, enda hefur hæstv. forsrh. nú borið það algerlega til baka, að um nokkurt slíkt hafi verið að ræða, og ég hef aldrei orðið var við neitt, sem tilefni gefi til þess að vefengja það.



Herra forseti. Ég vil taka það alveg skýrt fram, að það er síður en svo, að ég mundi á nokkurn veg telja mér það til ávirðingar eða skammar, þó að ég hefði samið um það utan þings við forustumenn Alþb. eða Sósfl. á s.l. vori að beita mér fyrir þessari lagasetningu, ef ég hefði talið, að hún mundi greiða fyrir því samkomulagi í efnahagsmálum, sem þá komst á. Ég mundi þvert á móti telja mér það til lofs að hafa átt þátt í að leysa það mál með ekki meiri fórnum en þessari, ef eitthvert samhengi væri þarna á milli með þeim hætti, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. virðist álíta. Það má vel vera, að ég hafi verið opnari fyrir þeirri sanngirni, sem felst í þessu frv., vegna þess að ýmsir forustumenn Alþb. sýndu mikla sanngirni í þeim samningum. Mér dettur ekki í hug að bera á móti þessu. Hitt vil ég taka alveg skýrt fram, eingöngu vegna þess að það er sannleikanum samkvæmt, að um þetta voru engir samningar gerðir, og mér þykir það furðulegt, að jafnsanngjarn maður og hv. 3. þm. Norðurl. v. skuli ekki vilja hafa það, sem sannara reynist. Ég skýrði frá þessu hér eingöngu vegna þess, að ég hafði lesið um þetta í blöðum og vildi láta hið rétta koma fram, ekki vegna þess, að ég teldi þetta út af fyrir sig svo ákaflega miklu máli skipta, heldur af því að hér er um staðreynd að ræða, sem engum er kunnari en mér. Ef þessir samningar hefðu verið gerðir, þá hlyti ég að hafa gert samningana. Og ég er sá eini maður af öllum í veröldinni, sem getur fullyrt, að samningarnir hafa ekki verið gerðir, af því að ég hlyti að vera annar aðili þeirrar samningsgerðar. Hún hefur ekki átt sér stað. Svo geta menn rætt um það, hvort þetta frv. sé eðlilegt eða ekki, hvort ég hafi farið í gegnum sjálfan mig, með því að ég hafi stundum verið á móti kommum og vilji nú hafa þá í þessum nefndum. Það er allt annað mál. Ég er alveg óhræddur, hvenær sem tími er til, -meir en óhræddur, ég er mjög fús til þess að ræða afstöðu til kommúnista við hv. þm., bæði hér í d. og hvar sem er annars staðar. Það breytir ekki neinu, þó að hv. þm. segi, að sér sé heldur vel við kommúnista eða a.m.k. hafi ekki á þeim eins illan bifur og ég. Honum er þó lítt um að hafa þá í n., þar sem hann segir, að ég vilji hafa þá, þó að mér sé illa við þá. Út af fyrir sig lærum við það smám saman, að í þingstörfum yfirleitt tjáir ekki að ætla að kveða skoðanir niður með þeim hætti að halda mönnum frá því að hafa þingleg afskipti af málum. Það er svo enn annað, að í sumum málum er svo mikið djúp á milli flokka, að það tjáir lítt samtal eða samstarf, og þannig er á milli sjálfstæðismanna og kommúnista í utanríkismálum, - ég fer ekkert dult með það, - og má segja, að það sé milli ríkisstj. og þeirra í utanríkismálum. Hitt vitum við, eins og fram hefur komið og þingstörf glögglega sýndu í fyrra, að það var ekki heppilegt að hafa þennan flokk utan við n. Reynslan varð önnur. Nú sé ég, að af einhverjum ástæðum er þetta mikið tilfinningamál fyrir mínum ágæta vini, hv. 3. þm. Norðurl. v., sem ég sannast sagt skil ekki, allra sízt af því að hann má vita það eftir yfirlýsingu mína, að hann hefur rangt fyrir sér í þessari getgátu. Um það er ekkert annað að segja en oft fer sá villt, er geta skal. En hann segir: Hvernig má koma því heim, að ekki hafi verið samið um þetta utan þings og strax á fyrsta degi þingsins skuli hafa verið leitað samkomulags um að fá afbrigði frá þingsköpum, sem miðuðu við það, að þetta frv. yrði samþ.? Það lá fyrir á fyrsta degi þingsins, að þetta frv. yrði flutt. Það var þá búið að leggja það fram í ríkisráði. Ég man ekki, hvort því var útbýtt á 1. eða 2. degi þingsins, ég þori ekki um það að fullyrða. En ég man, að ég talaði um það við formann þingflokks Alþb., hv. 5. þm. Austf., að þetta mál kæmi fram, og talaði um það við hann, eftir að þing kom saman. Hann var þá með þá till., að eðlilegt væri, að strax yrði kosið í n. samkv. þessu frv. Mér sýndist það eðlilegt, en ég lagði á það áherzlu, að hann leitaði um það samkomulags á milli þingflokka. Ég sagði honum, að ég mundi ekki fara og óska eftir slíku samkomulagi, enda eðlilegt, að hann gerði það, benti hins vegar á, að ef ekki fengist um það samkomulag milli flokka, þá væri hægt að hindra, að slík kosning færi fram, Framsfl. hefði það í valdi sínu. Og ég hygg, að það fyrsta samkomulag, sem komst á um málið, hafi verið það samkomulag, sem gert var um þessa undanþágu frá þingsköpum, að því undanteknu að stjórnarflokkarnir voru búnir að koma sér saman um málið innan ríkisstj. Ég hafði ekkert farið dult með það, að ég ætlaði að bera þetta frv. fram, og það má vel vera, að einhverjir menn í Alþb. og eins einhverjir menn í Framsfl. hafi verið búnir að heyra það áður en þing kom saman, að ég ætlaði að flytja frv. Ég fór ekkert dult með þetta og hafði látið það uppi við menn, að ég teldi þetta vera eðlilega lausn. Sannast að segja ræddi ég um það nokkuð á síðasta Alþingi, hvort eðlilegt væri að bera fram þessa breyt. Það varð þá ekki úr, að það væri gert. En málið hafði sem sagt verið til athugunar áður en nú. Ég hef ekki litið á þetta sem neitt stórmál í eðli og ekki heldur það þó að því sé haldið fram að um málið hefði verið samið utan þings á milli flokka. Það er samið um fjölda mála utan þings á milli flokka, og eins og ég segi er síður en svo nokkur óvirðing í því. Þetta var hins vegar ekki gert um þetta mál. Úr því að það hefur þótt taka því að segja það ranga hér í þingsalnum, taldi ég rétt, að hið rétta kæmi einnig fram. Svo ræður hver því alveg meinfangalaust af mér, hvort hann vill hafa það, sem sannara er eða rangara. Ég skal ekki eltast við það frekar. Hver má hafa sér það til gamans, ef hann vill, eftir að búið er að leiðrétta hann, að halda fram röngu máli. Þá er það ekki mín sök, heldur hans. Um það, hvort heppilegt sé að hafa 7 manna n. í Ed., þá er það töluvert áhorfsmál, og við ræddum um það nokkuð í Sjálfstfl., að það þyrfti alls ekki að leiða af þessari breytingu, að það yrðu almennt 7 manna n. í Ed. Hitt held ég, að Alþb.-menn hafi sérstaklega óskað eftir því, að svo yrði, og við þá ekki séð neina ástæðu til að amast við því, og voru þó ekki allir mjög hrifnir af því. En ég vek athygli á því, að lögin segja ekki fyrir um þetta eða lagafrumv., þar er einungis sagt, að í nefndum megi ekki vera fleiri en 7, og deildin hefur það í hendi sér að hafa 3 eða 5 menn, ef hún vili svo ákveða. Það eitt er ákveðið, að fjöldi nm. á að standa á stöku. Varðandi það, sem hv. 12. þm. Reykv. hafði eftir mér varðandi kosningu í þfkn. um okkar samtal, þá var það í einu og öllu rétt, og ég hef ekki neitt við hans frásögn að athuga, enda hygg ég, að hv. 3. þm. Norðurl. v. hljóti að viðurkenna, að hann hafi eitthvað misskilið það, sem þar gerðist. Það getur ekki átt sér annað stað, vegna þess að hv. 12. þm. Reykv. hermdi svo nákvæmlega það, sem ég hafði sagt við hann, og það, sem okkur fór á milli, að mér þykir ólíklegt, að hann hafi sagt allt annað í hv. allshn.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þetta mál mikið, enda er það rétt hjá hæstv. forsrh., að þetta er ekkert stórmál. Hins vegar tel ég það talsvert stórmál fyrir mig, ef því er haldið fram, að ég fari með rangt mál, og ég tek því ekki vel, af hverjum sem í hlut á. Ég verð að álíta, að það hafi nú nokkuð skýrzt við þessar umr., hvernig í þessu máli öllu liggur. Hæstv. forsrh. segir að vísu, að það hafi ekki orðið neitt samkomulag um þetta m;ál utan þings, en hann segir, að vel megi vera, að hann hafi verið opnari fyrir sanngirni í þessu máli, eftir að Alþýðubandalagsmenn voru svo sanngjarnir, eftir því sem hann sagði, í samningum við hæstv. ríkisstj. á sinni tíð. Hæstv. forsrh. segir, að hann hafi ákveðið alveg án nokkurra tilmæla frá Alþb. að flytja þetta frv., að hann hafi borið það upp við ríkisstj., og ekki er að efa það, og það verið samþykkt þar, og hann hafi að vísu ekki farið neitt dult með þetta og það kunni að hafa borizt eitthvað út. Það er kannske ekki ómögulegt, að þetta hafi borizt í tal á milli einhvers Alþb: manns og hæstv. forsrh., það skildist mér a.m.k. að ekki væri útilokað. Og eitt er víst, að hæstv. forsrh. sagði hér áðan í sinni ræðu, að að sínu áliti væri það mikið matsatriði, hvort það væri heppilegt, að það væru 7 menn í nefndum hér í Ed. En það var ákveðið í upphafi þessa þings að kjósa 7 menn í nefndir hér í Ed. Og hæstv. forsrh. lét þau orð falla hér áðan, að það hefði verið skv. ósk Alþýðubandalagsmanna, að sú skipan var á höfð, þannig að svo virðist að eitthvað hafi þeir hér komið við sögu. Ég fæ ekki betur séð en það séu líkurnar, sem leiða nokkuð til þess. Það er þó náttúrlega ekki rétt hjá hv. 12. þm. Reykv. (EggÞ), að það hafi verið komin einhver hefð á það á síðasta þingi, að Alþb. tæki þátt í nefndarstörfum. Það voru nokkur þýðingarmikil mál, eins og t.d. vegafrv. o. fl., þar sem þessi háttur var á hafður, en að það hafi verið komin nokkur hefð á það, er auðvitað algjör misskilningur. En eins og ég hef margtekið fram, má ekki skilja mitt mál þannig, og ég vona, að ég hafi tekið það fram bæði nú og áður, að ég hafi verið að amast við því sérstaklega, að þeir fengju fulltrúa í nefndum. Það er alls ekki. Og ég get tekið undir það, sem hæstv. forsrh. sagði, og get vel skilið það, að hv. 12. þm. Reykv. taki undir það líka, að það sé nokkur sanngirni í því, að Alþb.-menn fái fulltrúa í þingnefnd, því að í þingnefndum 5 manna höfðu þeir möguleika til þess að koma að manni, a.m.k. ef ekki hefði verið um að ræða kosningabandalag á milli stjórnarflokkanna, og siðferðislega á auðvitað Alþb. frekar sæti í þingnefndum heldur en Alþfl., svo að það er síður en svo, að það sé ástæða til þess að fara að amast við því, að þeir fái sitt sæti. Hæstv. forsrh. undraði sig á því, að ég skyldi vera svo viðkvæmur fyrir þessu, þegar hann nú kæmi og vildi upplýsa, að það hefði ekkert verið samið um þetta utan þings. Ég hef nú skýrt, hvers vegna ég má kallast nokkuð viðkvæmur fyrir því, en ég verð að segja það, að mér finnst hæstv. forsrh. nokkuð viðkvæmur fyrir því að bera það af sér mjög skelegglega, að það hafi verið samið um þetta mál utan þings. Ég er alveg hissa á, hve honum er það mikið í mun að koma því af sér, því að það var auðvitað alveg rétt, sem kom fram hjá honum, að þetta er ekki stórmál, og það hefur verið samið utan þings um miklu stærri mál. Sannleikurinn er sá, að þegar ég fer að hugsa betur um þetta, þá skil ég það að nokkru leyti, að hæstv. forsrh. muni véra þetta dálitið viðkvæmt mál, af því að hann hafði nefnilega á sínum tíma talsvert stór orð um þau vinnubrögð, sem hann taldi þá forkastanleg, að það væri gengið fram hjá Alþ. og þm. og samið eða ætti að semja eða hafa samráð við ýmsa aðila utan Alþ., og einhver, ég veit ekki, hvort það var hann, gaf það nafn, að það væri verið að semja við Alþ. götunnar, og um það var á sínum tíma talað með allmikilli óvirðingu. Ég minnist þess núna, að hv. 9. þm. Reykv. (AG), svo sem hér hefur borið á góma í þessum umr., minnti hæstv. forsrh. nokkuð á þessa fyrri afstöðu í umr. um eitt tiltekið mál hér í þessari hv. deild. Það verður svo hver að draga sínar ályktanir af því, sem við höfum hér sagt og kemur til með að standa, hver hafi hér haft réttara fyrir sér, og ég vil alveg una þeim dómi.



Herra forseti. Það er búið að upplýsa, hvernig í þessu máli liggur, og þess vegna út af fyrir sig ástæðulaust um það að vera að þræta. Um þetta mál voru engir samningar gerðir utan þings, og allar getgátur í þá átt eru tilhæfulausar. Þetta er óhaggað og óhagganlegt. Um hitt var aldrei höfð nein launung, að menn gátu látið sér detta í hug að breyta ákvæðum þingskapa um þessi efni, og bollaleggingar voru uppi um það strax á síðasta þingi. Hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ) segir nú, að einhvers staðar komi Alþb.-menn við sögu, úr því að það lá fyrir, að þeir óskuðu eftir, að það yrðu 7 menn kosnir í nefndir í þessari hv. deild. En er það ekki það, sem upplýst er og vitað, að þessi hv. deild veitti undanþágu frá þingsköpum til þess að kjósa 7 manna nefndir. Eftir hverra ósk var sú undanþága veitt, og hverjir voru aðilar að því samkomulagi? Það samkomulag var ekki hægt að gera, nema m.a. hv. Framsfl. væri þátttakandi í því. Og hann hefur því, alveg eins og við sjálfstæðismenn, fallizt á að hafa 7 menn í nefndum Hv. þm. talar svo um það, hverjir eigi siðferðilegan rétt á því að eiga menn í nefndum. Um það má auðvitað alltaf deila, og er t.d. fróðlegt fyrir hv. þm. að reikna út, hvernig í nefndir á þingi ætti að vera skipað, ef þingflokkar hefðu þingmannafjölda í samræmi við fylgi á meðal kjósenda. Ég veit ekki, hvort það yrði hv. þm. til allt of mikillar ánægju að fara að rekja þá sögu til botns. Þá var hv. þm. með dylgjur um það, sem hann vitnaði í hv. 9. þm. Reykv. (AG) og ég hef raunar áður heyrt, að ég hafi verið sérstaklega andvígur því, að samið væri við og samráð haft við ýmsa aðila utan Alþ. Ég skora á hv. þm. að koma með þær tilvitnanir, sem hann hér á við, í mín orð, til þess að við getum kannað, hvað ég hef sagt og hvað í þeim orðum felst. Ég ítreka það, sem ég hef sagt áður hér í þinginu, að út af fyrir sig skammast ég mín ekkert fyrir, þótt ég hafi einhvern tíma skipt um skoðun eða litið öðruvísi á mál áður fyrr heldur en nú. Þannig er um okkur alla, og orðhengilsháttur í þeim efnum er ákaflega þýðingarlítill. En varðandi þessi efni hef ég ekki skipt um skoðun í meginatriðum. Ég hef alltaf haldið því fram, að Alþingi og ríkisstj. verða að beita því valdi, sem þeim er trúað fyrir og þjóðin hefur ætlað þeim. En það er fásinna af þeim að ætla að beita því valdi án tillits til annarra löglegra afla í þjóðfélaginu. Og ég hef árum saman varað við, haldið um það margar ræður og skrifað um það margar greinar, hver hætta væri því samfara, ef í þessum efnum gæti ekki átt sér stað nauðsynleg og æskileg samvinna. En sú samvinna má auðvitað aldrei verða með þeim hætti, að ríkisstj. og Alþingi reyni að hlaupa frá þeirri ábyrgð, sem á þeim hvílir. Þetta var deiluefni mitt á hæstv. vinstri stjórn á sinum tíma, og sannaðist þá, ég vil segja, því miður, allt of vel, að ég hafi í einu og öllu haft rétt fyrir mér í gagnrýni minni á hana varðandi þessi efni frá upphafi. En þó að ég sé mjög fús til þess að ræða þessi efni hvenær sem er hér á Alþingi og annars staðar, þá má segja, að það sé nokkuð langt frá því umræðuefni komið, sem hér lá fyrir. Eins og ég segi, ég mundi sízt telja mér til ávirðingar, þótt ég hefði samið um þetta mál, ef ég hefði samið um það. En fyrir þá, sem vilja vita hið rétta og hvernig hlutirnir gerast, hugði ég, að það væri kannske fróðlegt að vita, að um þetta var ekki samið. Ef hv. þm. vill endilega hafa rangt fyrir sér, þá sýnir það, að hann hefur spillzt af sínum rekkjunautum eins og fleiri í Framsfl. Að upplagi er hann ekki svo spilltur, að hann vilji endilega hafa rangt fyrir sér.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki reiknað með, að þetta mál yrði tekið fyrir í dag, en úr því að tími vinnst til þess, er vitanlega gott að nota tækifærið til þess að koma málinu í nefnd. Þetta frv. hefur verið samið af stjórn Búnaðarfélags Íslands eða búnaðarmálastjóra annars vegar og landnámsstjóra hins vegar, og má segja, að frv. sé til orðið m.a. vegna umr., sem fóru fram milli landbrn. og Búnaðarfélagsins á s.l. sumri. Eins og segir í aths. við frv., er um það getið, að Búnaðarfélagið hafi tekið málið upp eftir að hafa fengið bréf og óskir um að minna að því frá landbrn., dags. 10. júlí 1964, um endurskoðun á jarðræktarlögunum. Á s.l. þingi var gerð veigamikil breyting á jarðræktarl. og landnámsl., sem leiddi til þess, að styrkur var allmikið hækkaður til þeirra jarða, sem höfðu túnstærð undir 25 ha. Og það var gert ráð fyrir því, að sá styrkur næði til 3800 jarða á landinu eða mikils meiri hluta. Það var um það rætt, þegar það mál var til umr., hluti jarðræktarl. og landnámsl., að eftir væri að gera heildarátak, heildarendurskoðun jarðræktarlaganna, eins og legið hefur fyrir alllengi. Það var 1961, sem búnaðarþing kaus 3 manna mþn. til þess að endurskoða jarðræktarlögin. Fyrr var það nú ekki. Þessi nefnd starfaði næstum því heilt ár og skilaði af sér til búnaðarþings 1962, og búnaðarþing samþykkti þetta frv. n. með litlum breytingum. Var frv. síðan sent Alþingi. Það var tekið fyrir haustið 1962, en þá skipaði landbrh. þriggja manna nefnd til þess að endurskoða jarðræktarl. og hafa þó hliðsjón af því frv., sem mþn. búnaðarþings hafði samið. Í þeirri n. áttu sæti Pétur Gunnarsson tilraunastjóri, Birgir Finnsson alþm. og Kristján Karlsson fulltrúi hjá Stéttarsambandi bænda. Þessi nefnd skilaði af sér seint á vetri 1963 eða undir þinglok. Það gafst ekki þá tími til þess að flytja frv. inn í Alþingi, og sumarið 1963 var sú ákvörðun tekin, að það skyldi lögð megináherzla á það að auka styrkveitingar til þeirra jarða, sem skemmst voru á veg komnar. Það var vitað mál, að hér þurfti að gera svo stórt átak, að það var ekki við því að búast, að það væri tekið í einum áfanga. Það mun hafa verið 1963, sem 10 ha markið var hækkað upp í 15 ha, þannig að hækkaður styrkur náði til þeirra, sem höfðu tún upp að 15 ha, og svo á s.l. vetri upp að 25 ha, og var þá, eins og áður segir, meginhlutinn af þeim jörðum í landinu, sem búið er á, sem fengu hækkaðan styrk, eða a.m.k. 2/3. Og það verður ekki um það deilt, að það vitanlega lá mest á því að ýta undir þá, sem voru skemmst á veg komnir. Með því að þetta var lögfest á síðasta þingi, 25 ha markið, með verulegri hækkun á jarðræktarstyrknum, hefur það komið í ljós, að það hefur ýtt allmikið við ræktuninni. Það liggur ekki enn fyrir, hversu mikið ræktunin hefur aukizt á þessu ári. Ég hef talað við nokkra ráðunauta, sem hafa verið að mælingum, en það er ljóst, að ræktunin hefur aukizt mjög mikið á þessu ári, og það sýnir sig, þegar skýrslurnar verða tilbúnar, og það má vitanlega fyrst og fremst þakka það lögunum frá síðasta þingi. Það var ekki vanþörf á að ýta við þeim mönnum, sem enn höfðu ekki túnstærð nema kannske upp að 10 ha og upp að 15 ha. Það er sagt, að meðaltúnstærð á landinu sé um 14 ha, en svo eru heilir landshlutar, sem hafa meðaltúnstærð innan 10 ha. Og það segir sig sjálft, að það er ekki hægt að framfleyta búi á slíkum jörðum, sem framfleyti fjölskyldu og skapi þau lífskjör, sem nú er krafizt, því að nú dugir ekkert annað en stefna að því, að heyfengur verði tekinn eingöngu af ræktuðu landi, og ekki aðeins það, að heyjað verði á ræktuðu landi, heldur einnig, að ræktað land verði notað til beitar. Þá mun það sýna sig, að afurðirnar aukast og aðstaða bænda til búrekstrar verður allt önnur en meðan verið er að hokra á jörðum, sem hafa litla ræktun. Eins og ég sagði áðan, var það vitanlega ekkert lokamark á síðasta þingi að lögfesta styrkjahækkun til jarða, sem höfðu tún undir 25 ha, og sú lagfæring, sem gerð var á jarðræktarl., var aðeins áfangi og meiningin var alltaf sú að taka jarðræktarl. til heildarendurskoðunar, eins og nú er komið á daginn. Það hefur verið sagt, að bændur hafi skaðazt á því, að vísitalan var slitin úr sambandi 1960 og styrkurinn ekki hækkaður samkv. vísitölu eftir það. Það má náttúrlega segja þá kannske líka, að launþegarnir hafi verið skaðaðir með því, að vísitalan var slitin úr sambandi. En um leið og ákveðið var að taka vísitöluna í samband og greiða laun samkv. vísitölu, þá lá það í hlutarins eðli, að það sama varð að gilda um jarðræktarl., því að í jarðræktarl. gömlu segir, að jarðræktarstyrkur skuli greiðast samkv. kaupgjaldsvísitölu, þannig að eftir að kaupgjaldsvísitalan var slitin úr sambandi, var ekki heimilt að greiða styrkinn samkv. vísitölu. Nú er það dálítið undarlegt, að það skuli hafa verið í jarðræktarl. þetta ákvæði að greiða eftir kaupgjaldsvísitölu jarðræktarstyrk. Hitt er vitanlega miklu eðlilegra, eins og nú er upp tekið samkv. þessu frv., að miða jarðræktarstyrkinn við kostnaðinn af ræktuninni, og því er ákveðið samkv. þessu frv., að eftirleiðis verði jarðræktarstyrkurinn greiddur í samræmi við tilkostnaðinn í ræktuninni. Eftir því sem ræktunarkostnaðurinn hækkar, eftir því hækkar sú vísitala, sem styrkurinn verður greiddur eftir. Og í frv. er gert ráð fyrir, að hagstofustjóri í samráði við Búnaðarfélag Íslands og Landnám ríkisins finni út það, sem nefnt verður samkv. þessum lögum jarðræktarvísitala. Þetta frv. er samið og flutt í fullu samkomulagi við Búnaðarfélag Íslands, Stéttarsamband bænda og Landnám ríkisins. Landnám ríkisins reiknaði út á s.l. vori, hvað styrkurinn þyrfti að hækka mikið, til þess að bændur fengju kostnaðinn upp borinn, og eftir því sem næst varð komizt, var gert ráð fyrir, að styrkurinn þyrfti að hækka um 28.5%. Seinna í sumar var þetta dæmi endurreiknað, og varð þá að samkomulagi að miða hækkunina við 30% að meðaltali. Sumir liðir hækka meira og aðrir þá kannske nokkru minna. En með þessum útreikningum, sem gerðir hafa verið af fulltrúum bændasamtakanna, á að vera fundið það, sem leitað hefur verið að, hækkun á jarðræktarstyrknum í samræmi við aukinn tilkostnað, og með vísitöluákvæðinu er fyrir það girt, að styrkurinn geti lækkað hlutfallslega, þótt jarðræktarkostnaðurinn aukist eða byggingarkostnaðurinn á þeim framkvæmdum, sem eru styrkhæfar samkv. lögunum, Það eru tvö atriði í þessu frv., sem má segja að hafi ekki verið fullt samkomulag um. Fyrra atriðið er það, að Búnaðarfélagið og bændasamtökin óskuðu eftir því, að inn í frv. væri tekin styrkveiting til vatnsleiðslna í sveitunum. Og það er ekkert um það að efast, að það er mjög æskilegt að taka það ákvæði í jarðræktarl. að styrkja vatnsveitur í sveitum, því að það er vitanlega nauðsynlegt að hafa helzt sjálfrennandi vatn eða vatnsleiðslu í einhverju formi, bæði til neyzlu fyrir heimilismenn og fyrir búpening og svo einnig til þess að hafa gott kælivatn til þess að geta sent góða og vel kælda mjólk á markaðinn. Þetta ákvæði hefur ekki verið í jarðræktarl. áður, og tal um þetta ákvæði kom ekki til fyrr en í haust. Þetta kom t.d. ekki til umr., þegar við vorum að ræða saman í haust, fulltrúar bænda í 6 manna nefnd, og var ekkert um það rætt þá. Það er vitanlega hv. Alþingi, sem getur bætt þessu ákvæði inn í. En eins og málið stóð núna. þegar frv. var flutt, treysti ég mér ekki til að hafa þetta ákvæði með, enda þótt það sé nauðsynlegt, og vegna þess að það hafði ekki komizt til umr. áður. Og það er tekið fram hér, að ráðuneytið hafi ekki séð sér fært að svo stöddu að taka þetta ákvæði inn í frv. Það er vitanlega hægt að hafa það til athugunar nú á þessu þingi. Verði ekki samkomulag um það á þessu þingi, er þetta náttúrlega mál, sem altaf er hægt að taka upp. En þetta er nýmæli, að taka það í jarðræktarlög, og það hefur verið fundið til foráttu á fyrsta stigi málsins, að það væri ekki undirbúið, það væri enga grein hægt að gera sér fyrir því, hvað þetta mundi kosta mikið ríkissjóð á hverju ári. Sannleikurinn er sá, að Búnaðarfélag Íslands þarf að reyna að gera einhverja könnun á því og áætlun um það, hvað það mundi kosta ríkissjóð mikið árlega að taka þetta ákvæði inn í lögin, og ég verð að segja það, að þeir, sem amast við því nú á fyrsta stigi, hafa vitanlega nokkuð til síns máls, á meðan það er ekki hægt að gizka einu sinni á, hvað þetta mundi kosta. Annað atriði er það, sem ekki varð fullt samkomulag um, og það er svolitil togstreita á milli Landnáms ríkisins, - kannske of mikið að segja togstreita, en það er skoðanamunur, - það er skoðanamunur á milli Landnáms ríkisins og Búnaðarfélags Íslands um það atriði 12. gr., hvort Landnámið skuli halda áfram að greiða út jarðræktarstyrk, eins og það hefur gert, eða hvort það á að vera í höndum Búnaðarfélagsins að meira leyti en áður. Ég fyrir mitt leyti sé nú ekki, að þetta skipti neinu máli, og bændurna vitanlega skiptir það engu máli. Þeir fá sama styrkinn, hvort sem það er landnámsstjóri, sem skrifar hann út, eða Búnaðarfélagið. En af því að þetta fyrirkomulag hefur verið, að Landnámið hefur greitt út hluta af styrknum, sem til fellur samkv. jarðræktarl., þá hefur rn. ekki séð ástæðu til að breyta því í frv. Það er vitanlega meiri hl. Alþingis, sem getur ráðið því, og skoðanir manna á þessu atriði fara áreiðanlega ekkert eftir pólitískum flokkum, því að þetta er fyrir utan það, en þetta fyrirkomulag hefur verið svona undanfarin ár, og það þarf náttúrlega að koma með einhverjar nýjar ástæður fram fyrir því, að það sé nauðsynlegt að breyta þessu, að mér finnst, áður en það er tekið til greina. Eins og ég tók fram áðan, er meginhækkunin á jarðarbótaframlagi samkv. þessu frv. miðuð við 30% hækkun, sem er fundið samkv. útreikningum þeirra aðila, sem ég áðan nefndi. Ef þeim hefði fundizt eðlilegt, að það væri 35% eða eitthvað hærra, þá hefði það orðið það. En dæmið, sem reiknað var til enda, sýndi, að þetta væri það sanngjarna. Í frv. er gert ráð fyrir, að laun héraðsráðunauta verði hér eftir greidd að 65% úr ríkissjóði og 35% úr héraði, en áður var þetta að hálfu frá ríkissjóði og að hálfu frá búnaðarsamböndunum. Hins vegar hefur það ekki verið tekið inn í frv., að ríkissjóður greiddi hluta af ferðakostnaði ráðunauta, enda þótt Búnaðarfélagið hafi borið þær óskir fram, og ég benti á það við 1. umr. um búfjárræktarl. hér í hv. d., að það væri liður í fjárl., að mig minnir á þessu ári 800 þús. kr. til Búnaðarfélagsins, og það hefur verið bent á það, að það væri eðlilegt, þegar Alþingi treystir sér til að koma til móts við búnaðarsamböndin að þessu leyti, að hækka þann lið og að Búnaðarfélag Íslands skipti upp á milli búnaðarsambandanna úr þeim lið til þess að standa straum af ferðakostnaði héraðsráðunautanna að einhverju leyti. Og ég er alveg samþykkur því, að það væri eðlilegt að koma þannig eitthvað til móts við búnaðarsamböndin. Hvort það verður á þessu þingi, skal ég ekkert fullyrða um, en ég tel eðlilegt að stefna að því. Með því að lögfesta það frv., sem hér er til umr., hafa jarðræktarl. í heild verið endurskoðuð og samræmd, og aukastyrkur til jarða, sem hafa tún innan við 25 ha stærð, er, eins og áður var sagt, miklu hærri samkv. þeim l., sem sett voru á síðasta þingi. Með l., sem sett voru í fyrra, á síðasta þingi, var gert ráð fyrir, að styrkurinn hækkaði um ca. 20 millj. árlega. Styrkur samkv. þessu frv, miðað við framkvæmdir 1963 hækkar um á milli 10 og 20 millj. En nú er það vitað, að ræktunin á þessu ári verður miklu meiri en áður, og er það vissulega gleðilegur vottur, að það sýnir sig, að sú blóðgjöf, sem aðilar hafa fengið með þessum l., er farin að verka, og með því að fá þetta lögfest til viðbótar er ég sannfærður um, að jarðræktarlöggjöfin í heild nær tilgangi sínum með því að ýta ræktuninni betur af stað en verið hefur. Árleg ræktun á áratugnum 1950-1960 mun hafa verið ca. 3500 ha. Ræktunin á s.l. ári, - ég man nú ekki nákvæmlega, hvað það var, en mig minnir, að það hafi verið 4500 ha., og ágizkun nú er, að ræktunin á árinu 1964 verði yfir 5000 ha. Og þá mætti ætla, þegar þetta frv. er einnig komið til að verka, að ræktunin gæti farið kannske allt upp í 6 þús. ha á ári, og það væri vitanlega mjög ánægjulegt. Því fyrr gætu allir bændur tekið heyskapinn af ræktuðu landi og því fyrr gætu bændur farið að nota ræktað land til beitar. Ég sé nú ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frv. á þessu stigi öllu meira. Ég efast ekkert um það, að hv. þm. hafa lesið það, gert sér grein fyrir innihaldi þess, og ég efast ekkert um, að það á fylgi allrar hv. þd. Það verður vitanlega ekki meira gert í þessu máli fyrir jól heldur en koma því í nefnd, og að sjálfsögðu getur hv. landbn. komið á framfæri atriðum, sem hún kann að vilja sýna eða ræða um, og ég efast ekki um, að t.d. vatnsveiturnar verða eitt af þeim atriðum, sem hv. landbn. vill að verði tekið til nánari athugunar. Ég vil, herra forseti, leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. að lokkinni þessari umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Þetta frv., sein hér er til umr., er einn meginkjarninn í þeirri löggjöf, sem búskapur hvílist yfirleitt á, því að þessi löggjöf, jarðræktarlögin, eins og þau hafa verið og eins og þau eru lögð hér fram, þjóna tvenns konar tilgangi í land búnaði. Annars vegar marka þau stefnuna í leiðbeiningastarfsemi innan landbúnaðarins undir starfsemi Búnaðarfélags Íslands og héraðsráðunautanna undir starfsemi búnaðarsambandanna í landinu. Hins vegar markar þessi löggjöf það framlag, sem ríkið greiðir til vissra framkvæmda innan landbúnaðarins, svo að hér er ekki um þýðingarlitið málefni að ræða. Það er nokkuð öruggt, að þegar jarðræktarlögin voru sett í upphafi, 1923, þá var meginkjarni þeirra að styrkja bændur til framkvæmda, að reyna að gera þeim kleift að notfæra sér þá tækni, sem tímarnir buðu þá upp á, en að vísu var miklu ófullkomnari en nú þekkist. Og þessi löggjöf hefur m.a. verið virkur þáttur í því að ýta undir alla tækni, sem landbúnaðinum hefur mátt verða til góðs á undanförnum árum. Það er því ekki undarlegt, þó að þessi löggjöf hafi komið einstaka sinnum til endurskoðunar, og margan undrar á því, hversu lengi það hefur dregizt nú að endurskoða jarðræktarl., ekki sízt, þegar litið er til þess, hversu gífurlegar verðlagsbreytingar hafa verið í landinu að undanförnu. Þeim mun ríkari ástæða hefði verið til að hraða miklu meira en reynslan hefur sýnt endurskoðun þessarar löggjafar. Búnaðarfélagi Íslands var það þegar ljóst snemma á árinu 1960, eftir að hin nýja ríkisstj. hafði setzt að völdum og fellt gengið og sett efnahagsmálalöggjöfina, að jarðræktarlögin gátu ekki staðið óbreytt áfram, ef þau áttu að þjóna bændastéttinni jafnvel og þau höfðu áður gert. Þess vegna var það eitt af fyrstu verkum þess búnaðarþings, sem þá kom saman, í ársbyrjun 1961, að skipa mþn. til að endurskoða jarðræktarl. Og aðalverkefni n. átti að vera það að færa jarðræktarl. til samræmis með framlög þess opinbera miðað við það, sem þau hefðu verið, áður en efnahagsmálalöggjöfin hafði verið sett. Hæstv. landbrh. kom inn á endurskoðun laganna, hver gangur hefði verið í þeim efnum á undanförnum árum. Það er búið að skipa margar nefndir til að fjalla um þessa löggjöf, fyrst mþn. búnaðarþings, og 1962 skipaði hæstv. landbrh. menn til þess að endurskoða löggjöfina. En enda þótt stjórnskipuð nefnd hefði skilað álíti í málinu, fékk það ekki framgang, þannig að það kom ekki fram á sjónarsviðið samt sem áður, og held ég þó, að það hafi verið samkomulag hjá þeirri nefnd um meginbreytingar á löggjöfinni. Það er margsinnis búið að ýta á eftir endurskoðun jarðræktarl. af Búnaðarfélagi Íslands og búnaðarþingi, og það hefur einnig verið gert af einstaka þm. hér á hv. Alþingi, en eigi hefur það borið neinn verulegan árangur. En á s.l. hausti skeður það, að þegar verið er að semja um verðlag á landbúnaðarafurðum, þá blandast inn í málið þau framlög, sem ríkið greiðir til vissra framkvæmda í landbúnaðinum, og það loforð er gefið, að jarðræktarframlög skuli hækka um sem næst 30% miðað við þær framkvæmdir, sem voru gerðar á árinu 1963. Og þetta var sá grundvöllur, sem stjórn Búnaðarfélags Íslands og hennar starfsmenn ásamt Landnámi ríkisins höfðu að leiðarljósi við endurskoðun jarðræktarl. og þetta frv. grundvallaðist á í meginatriðum. En á það vil ég benda, og það er vert, að það komi strax fram, að það er tekið fram í þessu frv., sem er lagt fram af hæstv. ríkisstj., með leyfi forseta: „Á tímabilinu frá 1959 til og með 1964 hefur kostnaður við ræktun túna úr mýrlendi, svo að eitt dæmi sé tekið, hækkað úr 8190 kr. í 14389 kr. eða um tæp 76% á ha samkv. virðingu Landnáms ríkisins vegna lántöku bænda úr ræktunarsjóði.“ Mér kemur því kynlega fyrir sjónir sá útreikningur, sem hæstv. ráðh. talaði hér um í ræðu sinni. Honum ber engan veginn saman við það, sem gefið er í skyn í því frv., sem hér liggur fyrir framan okkur á borðinu og er lagt fram af hæstv. ríkisstj. Á sama tíma og jarðræktarframlögin eiga að hækka að meðaltali um 30%, stendur það skýrum stöfum, að framlögin hafa rýrnað það mikið, að þau hafa rýrnað um 76% síðan 1959, þannig að það er rösklega þriðjungur af hækkuninni, sem á að taka inn í þetta frv., sem hér er til umr. Á þetta vil ég benda, og ég hygg, að þær tölur, sem í frv. standa, fái staðizt, þegar þær eru kannaðar reikningslega. En ég er ekkert að efast um það, að samkomulag hefur orðið í meginatriðum um þetta mál á milli þeirra aðila, sem áttu að endurskoða þetta, út frá þeim sjónarhól eða vettvangi, sem þessum aðilum var falið að endurskoða löggjöfina. Um það skal ég ekki deila. En það er ýmislegt, sem þó er vert að benda á í þessu frv. Það er í fyrsta lagi, að það, sem jarðræktin grundvallast í meginatriðum á hjá allflestum landsmönnum, framræsla lands og þurrkun lands, sá liðurinn, sem jarðræktin hvílir að megninu á, hækkar langminnst eða úr 65% í 70%, og er það, held ég, eini liðurinn, sem hækkar jafnlítið. En það líður langur tími, frá því að land er þurrkað og grafið, framræst, sem kallað er, þar til full afnot koma af því. Þess vegna er það tilfinnanlegt fyrir bændur að verða að leggja í jafnmikinn kostnað sjálfir og fá ekki arðinn af þeim kostnaði fyrr en eftir mörg ár. Og þess vegna finnst mér, að hér hefði þurft að stíga skrefið lengra en gert er, að þessi liður hefði einnig mátt hækka um 30%, eins og margir aðrir liðir þessa frv. Og á það er vert að benda, að bændur hafa beðið stórfellt tjón af þeim völdum, milljónatugi er óhætt að segja. Enda þótt ég geti ekki nefnt nákvæmar tölur, þá er óhætt að segja, að þar sé um að ræða milljónatugi. Og þeir aðilar, sem staðið hafa í umbótum á undanförnum árum og hefðu átt að fá þessa milljónatugi, fá þá aldrei. Þeir eru búnir að gera sínar framkvæmdir og til þeirra ná þessi framlög ekki. En hvað hefur orðið um þessa milljónatugi? Það skal ég ekkert segja um, en næst er að álykta, að þeir hafi horfið í dýrtíðarhít hæstv. ríkisstj. í stað þess að græða upp landið, eins og þessi löggjöf, sem hér er til umr., gerði ráð fyrir frá upphafi vega, að hún var lögfest. Það er vitað mál líka, að allur byggingarkostnaður í landinu hefur hækkað geysimikið síðan 1959, og þau framlög, sem hafa verið greidd til þeirra umbóta, hafa skammt hrokkið og þau munu skammt hrökkva með þeim hækkunum, sem hér er lagt til, enda þótt í því sé kannske nokkur bót frá því, sem verið hefur. En það er líka, eins og hæstv. ráðh. minnti á, einkennilegt, að þýðingarmikill liður, sem tekinn hefur verið upp í þetta frv., skuli hafa verið felldur út af hæstv. ríkisstj., að mér skilst, það er til vatnsveitna. Nú er það svo, að einstaka aðilar fá framlag eða lán frá því opinbera, ef þeir verða að leggja í kostnaðarsamar framkvæmdir við vatnsveitur og vatnsöflun til heimilanna, sem er nú miklu kostnaðarsamari og líka miklu nauðsynlegri en var áður fyrr, og það er ekki sízt mjólkurframleiðslan, sem hefur krafizt þess, að alltaf væri til staðar nægjanlega mikið og gott vatn á hverju heimili, auk þess sem það er nauðsynlegt fyrir allt heimilisfólk, að þar sé enginn skortur á hvað allar heilbrigðisráðstafanir snertir. Þess vegna vildi ég mælast til þess, að hæstv. landbrh., - ég segi ekki, að hann þurfi að endurskoða sína afstöðu, því að ég geri ráð fyrir, að hann sé sjálfur persónulega ekki mótfallinn þessu, heldur að hann beiti áhrifum sínum til þess, að þessi liður komist aftur inn í frv. og við getum þegar tekið hann inn í þetta sinn og byrjað að létta undir með þeim bændum, sem leggja í kostnaðarsamar vatnsveitur heima hjá sér. Það eru margir, sem verða að leiða vatnið marga km og kannske yfir hallalítið land, þar sem þarf að kaupa dýrar vatnsleiðslupípur og kostnaðurinn það mikill, að það er næstum útilokað fyrir bændur eina saman án nokkurs tilstyrks eða nokkurra hagstæðra lána í því skyni að leggja af mörkum það, sem til þarf, nema bíða af því verulegan fjárhagslegan skaða. Þess vegna er nauðsynlegt, að þetta ákvæði verði tekið inn í þessa löggjöf, einmitt inn í jarðræktarl. En ég vil í þessu sambandi benda á, að hér hafa þm. á undanförnum árum flutt till. í þessum efnum, enda þótt þær hafi ekki náð fram að ganga, og því æskilegt, að þeir, sem áhrif hafa í þessum efnum, beiti sér fyrir því, að annar eins nauðsynjaliður og þessi verði þegar upp tekinn. Ég ræddi um það nokkkuð í sambandi við frv., sem var hér til umr. fyrir nokkru, frv. til l. um búfjárrækt, að ráðunautastarfsemin í landinu væri svo þýðingarmikil, að þar bæri ríkinu að koma eins langt á móts við búnaðarsamböndin og unnt væri. Nú ætla ég ekki að gera lítið úr þeirri hækkun, sem er í þessu frv. til jarðræktarráðunauta, 65% af þeirra launum verði greidd af því opinbera. En launin eru í mörgum tilfellum minni kostnaðarliður hjá búnaðarsamböndum en ferðakostnaðurinn, og því hefði verið mjög æskilegt, að ríkið hefði getað tekið á sig jafnmikið í launum ráðunautanna og í ferðakostnaðinum, jafnmikið hvort tveggja. Og 800 þús., enda þótt það eigi að renna til búnaðarsambandanna í þessu skyni, eins og hæstv. ráðh. hefur getið hér um, það er ekki stór upphæð. Þegar farið er að skipta henni á milli allra búnaðarsambanda landsins, þá segir það litið upp í þann kostnað, sem búnaðarsamböndin verða að taka á sig vegna þessarar þjónustustarfsemi, sem er nauðsynleg og útilokað með öllu að ganga þar skref til baka frá því, sem verið hefur, en aftur á móti þarf þessi starfsemi að eflast til mikilla muna. Ég fagna því, að ný og betri vísitala virðist vera sett í þetta frv. eða betra fyrirkomulag en verið hefur, og vona ég, að það muni svo reynast í framtíðinni eins og til er ætlazt. En nokkuð er maður þó hvekktur orðinn á þessum vísitölum, vegna þess að það má að sjálfsögðu finna þær eftir ýmsum leiðum. Og ég vænti, að þeir aðilar, sem eiga að finna leið til að reikna út þá vísitölu, sem hér er getið um, finni þá réttu leið, sem jafnan getur fært bændunum það hlutfall, sem þeir eiga að hafa samkv. þessari löggjöf frá opinberum aðilum. En öruggari og tryggari leið í þessum efnum er sú, sem við framsóknarmenn höfum lagt til í okkar jarðræktarlagafrv., sem liggur fyrir hv. Nd. og er 46, mál Alþingis. Þar er í öllum greinum lagt til, að ríkið greiði visst hlutfall af kostnaði framkvæmdanna og vissum aðilum sé falið að reikna það út árlega, hver kostnaðurinn er, en það eru Búnaðarfélag Íslands, Teiknistofa landbúnaðarins, sem eiga að láta sína sérfræðinga meta árlega kostnaðinn við hverja framkvæmd fyrir sig eða líkt og gert er nú, þegar verið er að virða framkvæmdir til lántöku hjá stofnlánadeild landbúnaðarins. Þetta tel ég miklu öruggari og betri leið til þess að ná því marki, sem hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. virðast vilja ná með þeirri vísitölu, sem nú er sett inn í það frv., sem hér liggur fyrir. En hitt er líka óþolandi, ef vísitala er fastsett með sérstakri löggjöf og getur alls ekki þjónað sínum tilgangi, eins og gert var 1960 og bændastéttin hefur orðið að liða stórkostlega fyrir á fjölmörgum sviðum. Hæstv. ráðh. var að tala um það, að lagasetningin frá í fyrra, breytingarnar á l. um stofnlánadeild landbúnaðarins, sá kaflinn, sem snýr að Landnámi ríkisins og 25 ha ákvæðinu, hafi orðið til þess að ýta við bændum til þeirra framkvæmda. Það er nú svo. Það kann vel að vera, að það þurfi að ýta við bændum. En sannanlega hefur ekki veitt af því að ýta við hæstv. ríkisstj. í þessum efnum, því að hún hefur verið ákaflega svifasein, þegar um landbúnaðinn er að ræða, og það sannar þessi lagasetning kannske einna bezt. Þess vegna er það, að bændastéttin býr nú við mun lakari aðstöðu í þjóðfélaginu en nokkru sinni áður. Og ég vonast eftir því, að bændasamtökin í landinu, sem hafa sterka aðstöðu í þessum efnum, að ýta við stjórnarvöldum landsins, beiti starfsemi sinni í þeim efnum, því að sannarlega veitir ekki af að ýta við þeim háu herrum, sem þar ráða ríkjum, svo að eitthvað kunni að fást til hagsbóta bændastéttinni. Drátturinn á endurskoðun jarðræktarl. sýnir fyrst og fremst seinaganginn í þessum efnum, en enginn hefur deilt um það, að nauðsynlegt hafi verið að hefja endurskoðun á þessari löggjöf. Þess vegna ber að fagna því, að það hefur þó tekizt að ýta svo við hæstv. ríkisstj., bæði af einstökum þm. og stéttasamtökunum í landinu og búnaðarfélagsskapnum í heild, að hún hefur ekki séð sér fært annað en leggja jarðræktarlaga- og búfjárræktarlagafrv. fram á hv. Alþingi, enda þótt hún gangi þar á allan hátt miklu skemmra en óskir og vonir bændastéttarinnar hafa staðið til. 20 millj. kr. eru ekki stór upphæð, þegar á að skipta þeim niður á 6000 bændur í landinu og framkvæmdir þeirra. Það er ákaflega lítill hluti af öllum þeim kostnaði, sem bændastéttin leggur í árlega. En mér fannst tónninn í ræðu hæstv. ráðh. vera sá, að hérna væri gert vel, hérna væri verið að færa bændunum 20 millj. fram yfir það, sem þeir hefðu haft, og sannarlega ber að fagna þeirri upphæð, svo langt sem hún nær. En hún nær allt of skammt. Það skemmsta, sem hægt er að ganga í þessum málum, er að samþykkja það frv., sem við höfum flutt, framsóknarmenn, hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vesturl. fer illa, þegar hann er ósanngjarn og talar þvert gegn hug sínum, eins og hann var að reyna hér áðan, þegar hann t.d. fullyrðir, að bændur hafi aldrei haft verri aðstöðu en nú, það hefði sannarlega þurft að ýta við núv. ríkisstj. í landbúnaðarmálum, til þess að hún gerði nokkuð fyrir bændurna. Hv. þm. getur farið til bænda út á land og spurt þá um það, hvort þeir telji aðstöðu sína verri til búrekstrar nú en hefur verið, hvort þeir telji t.d. verra en 1958 eða oft áður, þegar framsóknarmenn fóru með landbúnaðarmál. Ég vænti þess, að hv. þm. geri það og fái réttar upplýsingar. Sjálfur er þessi þm., að ég ætla, bóndi, og hann ætti þá að geta einnig fundið það, hvort þetta er lakara nú eða áður. Hitt er alveg víst, að hvað sem um það er sagt, að bændur búi við erfiðleika og meiri erfiðleika en áður, að bændur hafa nú fengið tiltölulega meiri tekjuauka en margar aðrar stéttir. Laun bóndans eru í verðgrundvellinum nú 147500 kr., en voru 1958 67 þús. kr. Það er ekki erfitt reikningsdæmi að finna út, hve þessi hækkun er mörg prósent. Þetta eru laun bóndans. Og berum það saman við launahækkanir. Ég ætla ekki að reikna það dæmi til enda, hv. 1. þm. Vesturl. getur gert það. Og mér finnst, að hv. 1. þm. Vesturl. ætti að vera upp úr því vaxinn að tala hér þvert um hug sinn og allt annað en hann veit að er satt og rétt. Finnst mér, að hann ætti að vera vaxinn upp úr að gera það. Og satt að segja hefur mér fundizt upp á síðkastið eins og hann væri vaxinn upp úr því, þangað til nú, að hann sannaði það, að þetta getur komið fyrir hann enn þá. En látum það nú vera, þetta er kannske freisting, sem menn geta fallið fyrir. Ég ætla ekki að fara að rifja upp sögu, sem mörgum er í fersku minni og skýr, söguna um það, hvernig búið var að bændunum t.d. síðast, þegar framsóknarmenn réðu mestu í ríkisstj. Það er vel hægt að rifja þetta upp, ef það væri þörf á því. En ég geri ráð fyrir, að hv. 1. þm. Vesturl. kunni þessa sögu, hann muni þetta og það þurfi ekki að rifja það upp fyrir honum, þótt það hafi litið svo út áðan, þegar hann var að tala, að hann hefði alveg gleymt því. Hvernig stendur á því, að hv. þm. er nú að reyna að snúa hlutunum við? Hv. þm. segir, að þetta frv. gangi of skammt, að hækkun á styrknum sé ekki í samræmi við þá hækkun, sem orðið hefur á ræktunarkostnaðinum, og vitnar hér í eina grein í aths. við frv. En ég vil þá - með leyfi hæstv. forseta vitna í aðra grein, þar sem sagt er frá því, að að undangengnum viðræðum milli Búnaðarfélags Íslands og landbrn. um nauðsyn á hækkun framlags samkv. jarðræktarl. fól landbrn. Búnaðarfélagi Íslands og Landnámi ríkisins með bréfi, dags. 10. júlí 1964, að endurskoða jarðræktarl., svo og jarðræktarlagafrv. hinnar stjórnskipuðu nefndar, sérstaklega með það fyrir augum að kanna kostnað við jarðræktarframkvæmdir og hvað sé eðlilegt að styrkja þær framkvæmdir miðað við núgildandi verðlag og finna grundvöll vísitölu, sem tryggi, að jarðræktarstyrkir séu í eðlilegu hlutfalli við kostnað við framkvæmdir á hverjum tíma, um könnun á þessum atriðum verði haft samráð við ráðuneytið. Þessi könnun var gerð, og á þessari könnun voru útreikningarnir byggðir. Í rn. liggur fyrir bréf frá Búnaðarfélagi Íslands, þar sem Búnaðarfélagið samþykkir hækkunina 28.5%, sem landnámsstjóri hafði fundið út að ætti að vera í sumar. En við nánari athugun þótti eðlilegt að miða þetta við 30%. Stjórn Búnaðarfélagsins hefur fallizt á, að þessi prósenta væri hin eðlilega hækkun. Landnámsstjóri hefur í sínum útreikningum talið, að þetta væri sú eðlilega hækkun. Formaður Stéttarsambands bænda og aðrir fulltrúar bænda í sex manna nefnd hafa fallizt á, að þetta væri hin eðlilega hækkun og rétta hækkun. Og svo segir hv. 1. þm. Vesturl., að þetta eigi að vera meira, ef fullt réttlæti eigi að ske. Ég segi bara: Hv. 1. þm. Vesturl. er í landbn. Hv. landbn. getur vissulega kallað þessa aðila fyrir sig og borið það undir þá, hvort ég fer með rétt mál eða ekki. Samkv. því, sem fyrir liggur í útreikningum landnámsstjóra, þótti eðlilegt að miða við þessa hækkun enda þótt hér vitni á móti sú grein, sem hv. þm. las hér upp áðan og mér kemur á óvart, þar sem sagt er, að ræktunin hafi hækkað um 76% samkv. virðingu Landnáms ríkisins vegna lántöku bænda og ræktunarsjóðs. Samkv. virðingu. Af hverju ekki samkv. raunverulegum kostnaði? Það hefði átt að standa. Ég skil ekki þetta. En þetta haggar ekki hinu atriðinu, að allir þessir aðilar, fulltrúar bændasamtakanna, eru sammála um þessa hækkun. Það var víssulega ekki neinn nauðungarsamningur þar. Það var samkomulag, sem gert var á frjálsum grundvelli, og mér finnst hv. 1. þm. Vesturl. svelgja óþarflega mikið að forustumönnum bænda, sem hér eiga hlut að máli, þegar hann talar um, að þarna sé allt of skammt gengið. Ég held, að þeir fulltrúar bænda, sem að þessu frv. standa, vilji bændastéttinni ekkert síður vel heldur en hv. 1. þm. Vesturl., og mér finnst, að hv. 1. þm. Vesturl. ætti að kanna þetta mál betur, áður en hann fer að hafa stóryrði hér um. Og sérstaklega hefði hann átt að bíða til 2. umr. um málið, þar sem hann hefur sérstakt tækifæri til þess að kanna þetta alveg til hlítar með því að kalla fyrir nefndina þá aðila, sem hér hafa komið við sögu. Þetta hefði vitanlega verið sá eðlilegi háttur hjá hv. 1. þm. Vesturl. En hann kaus að hafa það öðruvísi, og það er hans mál. Hann vitnar í frv. framsóknarmanna, sem þeir hafa flutt nú í hv. Nd., að það mundi tryggja bændur miklu betur að ákveða visst hlutfall af ræktunarkostnaðinum, eins og þar er gert, heldur en vísitölu. En hér er lagt til, að fundin verði jarðræktarvísitala, sem miðast við hinn raunverulega kostnað, og hagstofustjóri á að reikna þessa vísitölu út í samráði við Búnaðarfélagið, Stéttarsambandið og Landnámið. Af hverju er hv. 1. þm. Vesturl. að gera þessa aðila bændanna, sem hér eiga að hafa hlutdeild að, tortryggilega með því að efast um, að þeir séu færir um hverju sinni að reikna rétta og eðlilega vísitölu fyrir jarðræktina, sem miðast við raunverulegan kostnað? Þetta finnst mér ekki viðeigandi. Hv. þm. var að tala um dráttinn, sem hefði orðið á endurskoðun jarðræktarl., það hefði þurft að hraða þessu miklu meira, búnaðarþing hefði tekið fyrsta tækifærið. En er það nú alveg rétt? Búnaðarþing tók ekki fyrsta tækifærið, því að í ársbyrjun 1960 voru dýrtíðarlögin sett. Þá var ákveðið að taka vísitöluna úr sambandi, en í jarðræktarl. er ákveðið, að styrkurinn skuli greiddur samkv. kaupgjaldsvísitölu. Það má segja, að það sé alveg merkilegt ákvæði. Hefði hv. 1. þm. Vesturl. hrósað því, ef það hefði verið í frv., sem ég hefði flutt hér á Alþingi? En það sé fjarri mér að ásaka þá menn, sem settu þetta ákvæði inn í lögin. Þeir hafa áreiðanlega meint nokkuð gott, en reynslan er sú, að það hlaut að reynast illa, m, a. vegna þess, að það var engin trygging fyrir því, að kaupgjaldsvísitalan hætti bændum aukinn ræktunar- eða byggingarkostnað. Hvað er kaupgjaldið í samræmi við t.d. áburð, meðan hann var innfluttur, fóðurbæti, byggingarefni, erlent byggingarefni. Vissulega gat það margfaldazt í verði og hækkað miklu meira tiltölulega en kaupgjaldið. Og þá gat kaupgjaldsvísitalan alls ekki tryggt bændum kaup. Jarðræktarvísitalan, sem miðast við raunverulegan kostnað, mun örugglega gera það, þegar þeir aðilar, sem trúandi er til að finna þá vísitölu á hverjum tíma, reikna það út. En ef búnaðarþing hefði ákveðið að nota fyrsta tækifæri, hefði það kosið mþn. á búnaðarþingi 1960, því að það settist að störfum um það leyti og eftir að dýrtíðarl. voru sett. En það er ekki fyrr en 1961, sem búnaðarþing kýs n. Það er ekki fyrr en 1962, sem frv. er tilbúið. Og hvernig var nú þetta frv.? Hefði það tryggt bændur betur en þetta frv.? Hefði það orðið til þess að gera bændum léttari róðurinn og auka ræktunina? Ég held ekki. Og vissulega var eðlilegt, að ríkisstj. skipaði n. til þess að endurskoða þetta frv. milliþinganefndar búnaðarþings, því að hvenær er það, að ríkisstj. tekur frv. til flutnings, sem hafa mikil útgjöld í för með sér, án þess að hafa haft sjálf með stjórnskipaðri nefnd hönd í bagga um, hvernig frv. var? Þess vegna var það, að það var skipuð nefnd með fulltrúum frá stjórnarflokkunum og einum framsóknarmanni til þess að endurskoða þetta frv. En hvenær skilar sú n. af sér til ríkisstj.? Það er í marzmánuði 1963. Og þá var ekki tækifæri til að lögfesta þetta frv. Og hvernig var þetta endurskoðaða frv. stjórnskipuðu n.? Fór það fram á hærri styrk og meiri styrk en þetta frv.? Ég held ekki. Þó dró það ekki úr frv. búnaðarþings. Það gerði endurbætur á frv. búnaðarþingsins á ýmsum sviðum. Og það er ekki viðeigandi af hv. 1. þm. Vesturl. að vera að tala um, að það hafi verið óhæfilegur dráttur hjá ríkisstj. við endurskoðun þessara laga. Það er á síðasta snúningi Alþingis 1963, sem stjórnskipaða nefndin skilar af sér. En það er á þinginu 1964, sem hin stóra endurbót er gerð og styrkur til bænda út á jarðrækt og byggingar er stórum aukinn, þannig að þeir, sem mesta höfðu þörfina, fengu greiddan jarðræktarstyrk vorið 1964 eftir hinni miklu hækkun. Þegar á þetta er litið og þetta er skoðað, veit ég, að hv. þm. telja, að hér hafi verið vel unnið, en ekki slælega. Og hv. 1, þm. Vesturl. veit þetta. Hann trúir því og hann meinar það, þótt hann segi annað, og sérstaklega veit hann, að ef hans flokkur hefði ráðið mestu í þessum málum, væri ekki komið svo langt sem nú er komið í ræktunarlöggjöfinni. Ég held, að við ættum að vera alveg sammála um þetta. Með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er heildarendurskoðuninni lokið, og við getum verið ánægðir með þann árangur, sem við höfum náð á þessu sviði. Við skulum ekki deila um það, hvort núv. ríkisstj. hefur verið ýtt nauðugri til þess að gera þetta eða ekki. Það skiptir út af fyrir sig engu máli, þótt það sé sagt, því að staðreyndirnar sýna, að það hefur ekki verið um neina nauðungarsamninga að ræða, enda útilokað, að það væri nokkur möguleiki fyrir stjórnarandstöðuna að neyða ríkisstj. til þess að gera nokkuð í þessum málum, sem hún vildi ekki. Hvaða aðstaða var til þess? Það kemur fram hér í frv., að landbrh. skrifaði Búnaðarfélagi Íslands og Landnáminu og óskaði eftir, að þau tækju að sér að endurskoða jarðræktarlögin með það fyrir augum að tryggja bændum þann ræktunarstyrk, sem þeim bæri, miðað við þá dýrtið, sem orðin er. Þetta gerðist 10. júli. En til að segja söguna eins og er, varð það að samkomulagi milli rn. og fulltrúa bænda í sex manna nefnd að bæta inn í þetta frv. sérstakri hækkun á súgþurrkun, og ég ætla ekkert að gera lítið úr þeim till., sem þar komu fram. Ég vil segja það alveg eins og er, að þessi aukastyrkur á súgþurrkun var ekki í frv., þegar ég fór að tala við fulltrúa bænda í sex manna nefnd. Hann var settur þar inn eftir þeirra óskum, alveg eins og það voru settar eftir þeirra ósk 5 millj. kr. til þess að hjálpa þeim bændum, sem verst eru settir. Það voru 5 millj. kr. settar í samkomulagi við þá. Hins vegar hafði ríkisstj. ákveðið á s.l. vori að gera eitthvað fyrir þessa bændur með því að senda mann austur á land til þess að gera allsherjarkönnun á hag bænda á Austurlandi. Og með því að senda þennan mann og láta hann vera í allt sumar til þess að athuga þetta, í því fólst vitanlega fyrirheit um, að það ætti eitthvað fyrir þá að gera, því að hvaða gagn hefðu þeir af því, að hagur þeirra væri kannaður, ef ekkert hefði komið á eftir? En þegar fulltrúar bænda í sex manna nefnd í haust voru á ráðstefnu á skrifstofu minni, eins og þeir voru oft, varð samkomulag um, að þetta væri í þessu formi. Upphæðin var ákveðin, og það var ákveðið, að Búnaðarfélag Íslands, Stéttarsamband bænda og Landnámið skyldu gera till. til rn. um það, hvernig þessum peningum væri bezt varið. Og nú er það svo, að þó að ræktunin sé minnst á Austurlandi, hún er, eins og ég sagði áðan, ca. 14 ha. að meðaltali yfir landið, en það eru 10 ha. að meðaltali á Austurlandi, - ef við tækjum Austurlandið frá, gæti verið, að meðaltúnstærð, þegar Austurland væri frá tekið, væri 15 ha. Þá gætum við hugsað okkur, að það væru aðeins 10 ha. ræktaðir á Austurlandi, þegar það væri annars staðar á landinu 15 ha. Þetta er náttúrlega ákaflega mikill munur, og þess vegna er það, að almennt talað munu bændur á Austurlandi vera miklu verr settir en bændur annars staðar. Það er þó vitað, að í öllum sýslum landsins má finna bændur, sem eru á eftir og illa settir, og úr því að ákveðið er að rétta hlut þeirra, sem verst eru settir í einum landsfjórðungi, verður vitanlega að fara könnun fram um landið allt á sama hátt og á Austurlandi hefur verið gert, enda ákveðið, að það skuli veittar 5 millj. næstu 5 ár í þessu skyni. En þetta er ekki viðkomandi þessu frv. í rauninni, sem er verið að ræða um. Ég kom aðeins inn á þetta, vegna þess að hv. þm. gaf tilefni til þess, að það hefði verið ýtt við ríkisstj. til þess að gera þetta. En grundvöllurinn að þessu frv. er ákveðinn með bréfi 10. júlí án nokkurrar ýtni frá einum né öðrum, og hjálpin til hinna verst settu bænda á Austurlandi er ákveðin í maímánuði, þegar Sigurður Elíasson var sendur austur til þess að gera umrædda könnun. Hv. þm. talar um það, að bændur hafi orðið fyrir milljónatjóni vegna dráttarins á því að fá lögin staðfest. Ég held, að þegar sagan er rétt rakin, verði ríkisstj. ekki ásökuð fyrir þennan drátt. Og það var ekki mögulegt að greiða jarðræktarstyrk með álagi, nema jarðræktarl. væri breytt, úr því að þetta viturlega ákvæði var einu sinni í þeim, að binda jarðræktarákvæðið við kaupgjaldsvísitölu. Og hv. þm. heggur anzi nærri búnaðarþingi og sjálfum sér, þar sem hann á þar sæti, þegar hann er að tala um drátt í þessu máli, úr því að þeir létu á annað ár líða, frá því að vísitalan var tekin úr sambandi, þangað til þeim datt í hug að skipa nefnd í málið. Ef búnaðarþing hefði skipað nefnd í málið 1960, má ætla, að þessi löggjöf hefði komið ári fyrr. Og ég verð nú að segja það, að þótt bændur hafi um sinn ekki fengið allir hækkun á jarðræktarstyrkinn, - ég segi ekki allir, heldur aðeins þeir, sem hafa minni túnin, - þá verður náttúrlega erfitt að sanna það, að bændur hafi raunverulega orðið fyrir tjóni vegna dýrtíðarl., því að það munu margir spyrja að því, hvar bændur væru staddir í dag efnalega, ef efnahagslöggjöfin hefði ekkí verið sett. Og hv. 1. þm. Vesturl. heggur anzi nærri sínum flokksbræðrum og sjálfum sér, þar sem hann studdi nú vinstri stjórnina, þegar hann við þetta tækifæri fer að tala um efnahagslöggjöfina og fullyrða, að bændur hafi orðið fyrir milljónatjóni við það, að viðreisnin var hafin og þjóðinni var forðað frá því öngþveiti, sem við blasti, þegar hans flokkur gafst upp. En ég skal nú ekki fara langt út í það mál, það er öllum í fersku minni. En hvers vegna er hv. 1. þm. Vesturl. að rifja þetta upp sjálfum sér og sínum flokksmönnum til raunar? Úr því að aðrir gera það ekki, ætti hann vissulega að taka þann kostinn að gefa ekki tilefni til þess, að þetta væri rifjað upp. Hv: þm. talar um, að 800 þús. kr., sem eru á fjárl., nái skammt til þess að borga ferðakostnað ráðunautanna. Ég býst við, að það sé rétt, á meðan það eru ekki nema 800 þús., nái það skammt. Og ég er hv. þm. sammála um, að það væri æskilegt að taka þátt í þessum kostnaði. En þegar það verður gert, verður heppilegra að gera það með því að taka af þessum lið fjárl. og Búnaðarfélagið skipti því upp milli búnaðarsambandanna heldur en lögfesta það í jarðræktarl., og þó að þetta séu aðeins 800 þús. í ár, getur það orðið meira, hvenær sem Alþingi treystir sér til að taka í auknum mæli þátt í þessum kostnaði. Það má nú spyrja hv. þm. að því, hvernig stendur á því, að búnaðarsamböndin hafa ekki á undanförnum árum, meðan t.d. hann og hans flokkur réð meira en í dag, fengið meira til sín en núgildandi jarðræktarlög ákveða. Af hverju var ekki búið að breyta jarðræktarl. til þess að styðja búnaðarsamböndin betur? Við skulum ekki ræða um það. Við vitum, að hv. 1. þm. Vesturl. hefur þann breyskleika að gera kröfur, þegar hann er í stjórnarandstöðu, en ég vil ekki segja, að hann hafi gleymt því að beita sér fyrir lagfæringu á þessu og ýmsu öðru, sem bændur biðu eftir, á meðan hann var í stjórnaraðstöðu, - ég vil ekki fullyrða það. Það má vel vera, að hv. þm. hafi munað eftir því og hafi viljað koma því í framkvæmd, en hann hafi bara ekki getað það. Ég skal ekkert dæma um það. En hafi hann reynt það og ekki getað það, þá ætti hann ekki nú að vera svo kotroskinn eins og hann virtist reyna að vera áðan og vera alveg undrandi yfir því, að það skuli nú ekki vera allt í þessu frv., sem hægt væri að hugsa sér að bændur gætu krafizt, t.d. eins og styrkur á vatnsveitur. Af hverju er ekki tekinn upp styrkur á vatnsveitur í þessu frv.? Hann er alveg undrandi, hv. 1. þm. Vesturl., yfir því, að það sé þó þörf á því, að bændur hafi sjálfrennandi vatn, vatnsleiðslur og geti kælt mjólkina. En hvernig stendur á því, að hv. framsóknarmenn, sem hafa flutt frv. undanfarin ár til nýrra jarðræktarlaga, hafa alveg gleymt því að setja vatnsleiðslurnar inn í sín frv.? Hvernig stendur á því? Og hvernig stendur á því, að þetta kemur fyrst á dagskrá í haust? Það var ekki á dagskrá í sumar, þegar við vorum að tala í rn. við fulltrúa bænda í sex manna nefnd. Það var ekki á dagskrá 10. júlí, þegar ég skrifaði bréfið til Búnaðarfélagsins, Stéttarsambandsins og Landnámsins. Það er ekki minnzt á það, fyrr en búið er að semja þetta frv. Þá er fyrst minnzt á það. Og þegar spurt er að því, hvað það muni kosta ríkissjóð árlega að taka þetta ákvæði inn, þá veit enginn um það. En nú hefur hv. 1. þm. Vesturl. uppgötvað, að þetta er nauðsynlegt, og það er gott. Ég er honum sammála. Það er nauðsynlegt fyrir hvern bæ að hafa vatnsleiðslu og gott kælivatn. En það er ekki bara núna, sem það er nauðsynlegt. Það hefur alltaf verið. Og mér finnst eðlilegt, að áður en þetta er tekið inn í frv., áður en það er ákveðið að styrkja vatnsleiðslur, þá geri Búnaðarfélag Íslands raunhæfa áætlun um, hvað það muni kosta ríkissjóð árlega að taka þetta ákvæði inn. Mér finnst eðlilegt, að þeir, sem eiga að borga brúsann, spyrji um það, hvað það kosti. Eða finnst hv. 1. þm. Vesturl. það ekki út af fyrir sig eðlilegt? En það er mikils virði, að hv. þm. skyldi nú hafa komizt að sannleikanum um það, að vatnsveitur eru nauðsynlegar, enda þótt hann og hans flokksmenn hafi gleymt því að taka það ákvæði inn í þau frv., sem þeir hafa flutt árlega til nýrra jarðræktarlaga. Þetta frv., sem hér um ræðir, tryggir ræktunina og er mikilsverður áfangi að því marki, sem keppt er að, mikilsverður áfangi. Og það má vitanlega benda á, að það væri kannske æskilegt, að styrkurinn hækkaði um meira en 30%. Enda þótt forustumenn bænda, bændasamtökin, hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að þetta sé sá eðlilegi mælikvarði, þá gætu bændur samt sagt: Það er eðlilegt, að við fáum meira en 30%, vegna þess að það er dýrt að rækta. Það er eðlilegt, að við fáum styrk á vatnsveitur, og það er eðlilegt, að það séu fleiri þættir styrktir, enda þótt það hafi ekki verið fyrr. - Þetta getur verið sjónarmið bóndans, og þetta gæti verið það takmark, sem bændur og bændafulltrúar settu sér. En þeir, sem hafa orðið að sætta sig við það lengstum að vera með heldur ófullkomna löggjöf, t.d. eins og að binda styrkveitinguna við kaupgjaldsvísitölu, sem reyndist algerlega haldlaus, þegar til á að taka, þeir ættu sannarlega ekki að vera undrandi yfir því, þó að þeir fái ekki allt í einu. En með því, sem hefur gerzt í ræktunarmálunum nú á síðasta þingi, og með þessu frv., sem hér er lagt fram, hefur verið stigið stærra spor en nokkru sinni fyrr, miklu stærra og áhrifaríkara en hefði getað átt sér stað, ef framsóknarmenn hefðu farið með þessi mál, og þessi löggjöf mun marka stærra spor í ræktunarmálunum en jarðræktarlögin gerðu fyrst, þegar þau voru sett 1923. Og þetta er komið á daginn og á eftir að sýna sig betur. Ég tel ekki ástæðu til að segja öllu meira að svo stöddu um þetta mál, en ég hafði sérstaklega tilefni til þess að gera aths. við það, sem hv. 1. þm. Vesturl. sagði hér áðan, vegna þess að mér finnst hann drótta ósæmilega að forustumönnum bændasamtakanna, þegar hann hélt því fram. að þeir hefðu samið um eitthvað í sambandi við þetta frv., sem tryggði ekki hagsmuni bænda eins og eðlilegt væri.



Herra forseti. Lög um lífeyrissjóð hjúkrunarkvenna eru frá árinu 1955. Á s.l. ári voru sett ný lög um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og lífeyrissjóð barnakennara með allverulegum breytingum frá því, sem áður var, sem raktar voru ýtarlega í sambandi við þau mál, þegar þingið hafði þau til meðferðar. Á s.l. vori var eftir beiðni stjórnar lífeyrissjóðs hjúkrunarkvenna ákveðið að láta endurskoða lög um þann sjóð, og fól fjmrn. Kr. Guðmundi Guðmundssyni tryggingafræðingi að semja slíkt frv. í samræmi við gildandi lög um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og skyldi þetta gert í samráði við stjórn lífeyrissjóðsins. Þetta frv. er árangur þessarar endurskoðunar, og er um ákvæði þess fullt samkomulag við fulltrúa hjúkrunarkvenna og hjúkrunarmanna. Frv. fylgir ýtarleg grg. eða skýringar við einstakar greinar, en þar sem allar meginbreytingarnar eru í samræmi við það, sem áður var gert varðandi lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og lífeyrissjóð barnakennara, tel ég ekki ástæðu til að rekja það hér að nýju. Ég legg til, að frv. sé vísað til 2. umr. og hv. fjhn.