Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jósef Björnsson : Jeg vil leyfa mjer að stinga upp á, að málinu verði vísað til sömu nefndar og kosin var í næsta mál á undan, þ. e. dýraverndunarnefndar, að lokinni þessari umræðu.



Af því að mál þetta er svo seint fram komið, að leita þarf samþykkis deildarinnar um það, vil jeg leyfa mjer að skýra nokkuð frá, hvað því hefir valdið. Jeg hefi rjett nýlega fengið beiðni manna úr kjördæmi mínu, um að skora á Alþingi að semja viðauka við síldarmatslögin, þess efnis, að yfirmatsmaður verði skipaður á Ísafirði fyrir næstu hjeruð. Jeg skal ekki fara mikið út í einstök atriði en jeg vil þó skýra frá því, að í sumar veiðist fyrir vestan töluvert af síld í herpinætur og er aflinn þegar orðinn 4000 tunnur og útlit fyrir að hann verði miklu meiri. Útgjörðarmenn kvarta undan því, að mat fáist ekki á síldinni, en það getur haft mjög slæm áhrif, ef hún er ekki metin. Jeg flyt þetta mál eftir óskum 13 manna að vestan. Áskorunin er sprottin af brýnni nauðsyn til að fá yfirsíldarmatsmann sem búsettur sje á Ísafirði. Ef það fæst ekki, er alls ekki full örugt, að viðunanlegt verð fáist fyrir síldina og ef hún ekki verður góð verslunarvara, þá kemur það útgjörðarmönnunum í koll. Síldarmatslögin frá 11. júlí 1911 ná að eins yfir svæðið frá Langanesi að Hornbjargi. Á því svæði eiga að vera tveir yfirsíldarmatsmenn, og á lögunum verður ekki sjeð, að þeir geti skipað undirmatsmenn á öðru svæði. Það er því mjög áríðandi fyrir síldarútvegsmenn fyrir vestan, að fá yfirsíldarmatsmann. Laun hans þyrftu ekki að vera jafn há og hinna, sem mega álítast of há, þegar litið er á, hve starfstími þeirra er stuttur, að öðum jafnaði. Að svo mæltu vona jeg að háttv. deild líti á þá nauðsyn, er hjer er um að ræða, og verði meðmælt frumvarpi þessu.



Eins og hv. deild sjer, hefir nefndin í máli þessu komið fram með breytingartillögur við frumvarpið, eins og það var samþykt við 2. umr. Þær eru fjórar og fyrir glöggleikasakir eru greinarnar prentaðar upp með breytingunum, eins og þær verða, ef breytingarnar verða samþyktar, og skal jeg stuttlega skýra frá efni þeirra. 1. brtt. er við 2. gr. Hún er þess efnis, að banna öllum íslenskum skipum að flytja áfengi til landsins, nema það eigi að fara til umsjónarmanns áfengiskaupa. Það er ætlast til að þessi viðbót komi fram við 2. gr., eins og hún var samþykt við 2. umræðu. Í framsögu meiri hluta nefndarinnar við 2. umr. kom fram sú stefna, að íslensk fiskiskip skyldu ekkert áfengi flytja til landsins. Nefndinni þótti nú rjett að koma með brtt. í þessa átt, samræmisins vegna, og gjöra öllum íslenskum skipum jafn hátt undir höfði, hvort heldur eru farmeða farþega-skip. Það var tekið fram, hve nauðsynlegt það er öllum íslenskum fiskiskipum að hafa ekki áfengi innanborðs, svo af því leiði engin hætta, en með því að ákvæðið er nú gjört víðtækara, nær það einnig til Eimskipafjelags Íslands, bæði farm- og farþega-skipa þess, og skal jeg fara um það nokkrum orðum. Jeg mintist á það við 2. umr. þessa máls, að stjórn Eimskipafjelags Íslands hefði gjört þá ráðstöfun, að á skipum fjelagsins skyldi ekki vera haft um hönd áfengi, meðan þau væru hjer við land. Þetta er vel gjört. En vel gæti hugsast, að á þessu yrði einhver breyting, ef stjórnarskifti yrðu. Jeg get ekki betur sjeð, en að það sje mjög óviðeigandi og jafnvel neyksli, ef íslensk skip hefðu áfengi hjer við land. Jeg er sannfærður um, að það mundi verða til þess, að vinsældir fjelagsins minkuðu hjá þeim, sem hafa tekið það upp á arma sína, og það er verr farið, ef afleiðingin skyldi verða sú, að færri hlutabrjef yrðu tekin en ella. Það yrði því ávinningur, ef fjelagið kæmist þegar í fyrstu í rjett lag. Um þetta fjelag vonum við allir jafnt, að það eigi mikla og blómlega framtíð fyrir höndum. Við vonum, að skipum fjölgi, að ekki verði þess langt að bíða, að við náum öllum samgöngum í okkar hendur, svo að ekki gangi önnur skip en íslensk hjer með ströndum fram. Ef svo færi og ekkert þeirra skipa hefði áfengi, þá yrði engin hætta á ferðum fyrir bannlögin, því þá væri ekki um önnur skip en íslensk að ræða; útlendu skipin væru þá úr sögunni. Aðalbreytingin er þá þessi, og er það einungis viðbót við það, sem samþykt var við 2. umr. Svo heldur greinin áfram óbreytt að öðru en því, sem er bein afleiðing af þessu, eða mutatis mutandis. Inn í 2. gr. þarf að bæta: hvort heldur skipið er íslenskt eða erlent. Það er svo augljóst, að um það þarf ekki að fjölyrða, enda læt jeg úttalað um 1. brtt. Næsta brtt. er við 3. gr.; sú grein er orðuð um. Fyrsta og síðasta setningin eru þar teknar saman í eina málsgrein. Inn í hana er skotið því; að ölvaðan mann megi taka fastan og láta sæta sektum, ef hann raskar ró og friði manna, eða er ósjálfbjarga. Það er alveg það sama, sem jeg lýsti í framsögu minni. Jeg hygg, að brtt. sje þannig úr garði gjörð, að mönnum verði geðfelt að greiða atkvæði með henni. Síðustu orðin úr greininni eru feld burt, enda eru þau óþörf. Ölvaður maður verður aldrei hafður í haldi lengur en í 24 klukkustundir, samkvæmt ákvæðinu stjórnarskrárinnar, og eru því þau orð óþörf. Jeg vil taka það fram um brtt. hv. þm. Barð. (H. K.), um að 2. málsgrein falli burt, að jeg hefi talað við hann, og hann hefir lýst því yfir, að hann sje fús á að taka hana aftur, ef það, sem fyrir honum vakti, sje tekið fram í brtt. nefndarinnar. Jeg býst því við, að hann taki hana aftur 3. brtt. er við 5. gr. Hún er um það, hvernig með það áfengi skuli farið, er íslensk skip flytja ólöglega til landsins. Hún leiðir eðlilega af viðbótinni við 2. gr. og hlýtur eðlilega að standa eða falla með 1. brtt. Þá er 4. brtt., sem er við 6. gr. Hún hljóðar um að úr gildi skuli að eins fella b. gr. laga nr. 44, 30. júlí 1909. 8. gr. þeirra laga verður vitanlega að standa, þótt hún væri feld í fuminu, sem varð 32 um daginn. Sama er að segja um 13. gr. Hún verður að standa áfram, því að eitt ákvæði hennar, nefnilega það, að ölvaðan mann megi leiða fyrir dómara, var ekki tekið upp í 3. gr. 6. gr. frv. orðist því þannig, ef sú breyting nær fram að ganga. Jeg þarf ekki að tala meira um brtt. nefndarinnar. Um brtt. hv. þm. Barð. (H. K.) hefi jeg þegar talað, og mun ekki að sinni segja fleira um hinar brtt., fyrr en flutningsmenn þeirra hafa tekið til máls.



Við 2. umr. þessa máls tók jeg það fram, að jeg mundi flytja breytingartillögu um eitt atriði. Hún er komin hjer á þgskj. 377, og er jeg ekki einn um hana. Við erum fjórir flutningsmennirnir. Hún er í fullu samsæmi við það, sem jeg sagði um daginn, að læknum ætti að vera heimilt að nota hvers konar áfengi til lækninga að vild sinni; þingið ætti leggja það algjörlega í þeirra vald. Brtt. er svo skýr, að jeg sje enga ástæðu til að fara fleiri orðum um hana, Jeg veit líka að einn háttv. meðflutnigsmaður minn mun taka til máls um hana og fleira; skal jeg því ekki lengja umræður að óþörfu. 2. brtt. er bein afleiðing af hinni ef sú fyrri er samþykt, þá er 2. gr. bannlaganna úr gildi numin.



Eins og jeg tók fram við 2. umr. þessa máls, þá álít jeg sjálfsagðast og sómasamlegast fyrir Alþingi, að sjá um, að rjettur lækna verði í engu skertur, en það eitt fer þessi brtt. á þgskj: 377 fram á. Það getur vel verið, að sumum hv. deildarmönnum þyki hún of viðtæk. En þeir mega sannarlega sjálfum sjer um kenna. Þvi að eins og jeg tók þá fram, var fyrri tillagan einungis fram komin hjá mjer til samkomulags, til þess að rjetta höndina fram, og reyna að vera meðnefndarmönnum mínum til geðs. En þeir slógu svo rækilega móti þessari útrjettu hendi við síðustu umræðu þessa máls, að jeg hefi ekkert við þá að virða og læt því Gamminn geysa, hvort sem jeg sigli; til brots eða ekki með hv. meðflutningsmönnum mínum. En heldur vil jeg framfylgja svona tillögu, með allri atorku,. þótt hún falli, heldur en að nokkur geti framvegis borið mjer það á brýn, að jeg leggi liðsyrði þeim þröngsýnu ofstækismönnum, sem málefni sínu til stórskaða, feldu brtt. okkar hv. þm. Vestm. (K. E.) við 2. umr. Af því að jeg gjöri ráð fyrir, að sömu ástæður verði á borð bornar fyrir þessa háttv. deild, á móti þessari tillögn, eins og á. móti hinni tillögunni, þótt þær sjeu talsvert fjarskyldar, þá ætla jeg að fara nokkuð út í sumt af því, sem þeir hv. frsm. (B. Þ.) og 5. kgk. þm. (G. B.) komu með þá, og jeg hvorki gat nje vildi að öllu leyti svara þá. Að vísu stendur allt óhrakið af því, sem jeg sagði þá, og mun standa, því móti því liggja engin rök. Eitt af því, sem hv. 5. kgk. þm. (G. B.) kom með þá, og sem einnig er í tillöguskjalinu góða og margumtalaða, var það að af þeim lyfjum, sem ekki standa á lyfjaskránni, en fást í lyfjabúðinni, þá væri að eins þrjú lítið notuð lyf, semáfengi væri í. Þetta er alveg rangt. O jeg veit að hv. 5. kgk. þm. (G. B.) veit að hann hefir ekki farið hjer rjett með í lyfjabúðinni eru fleiri lyf utan lyfjaskrárinnar, sem hafa í sjer áfengi, og það eru sum af þeim, sem notuð eru allra mest af öllum lyfjum, að minsta kosti af sumum læknum; það eru sjerstaklega nokkur járnmeðul, svo sem Guderin, Fergan og Triferrol. Í þeim er, að því er mjer er sagt, ca. 10–12% vínandi að rúmmáli,. eða nærri eins og í sherry eða portvíni. Samkvæmt núgildandi lögum og lagaskýringum, er því algörlega óleyfilegt að nota þessi lyf, alveg óleyfilegt að flytja þau inn. En af því að hv. 5. kgk. þm. (G. B.) veit svo vel, að þessi lyf eru næstum ómissandi, þá hefir hann ekki framfylgt bannlögunum í þessu efni, heldur brotið þau eða ekki sjeð um að þau væru haldin. Við síðustu umræðu sagði hv. 5. kgk. þm. (G. B.) að við læknar, sem viljum fá að nota vín til lækninga, myndum lítinn heiður fá í umheiminum fyrir þessa framkomu okkar, en hann því meiri fyrir sína. Mátti af þessu skilja, að engir læknar annarsstaðar myndu gjöra svona háar rjettindakröfur. Nú hefi jeg fengið að vita, að í Danmörku eru einmitt alveg sömu lagaákvæðin og við hjer óskum eftir, og þau ákvæði eru ekki eldri en frá 1913. Ekki eru þau lög heldur samin í flaustri, því að þau eru tilbúin af 24 manna nefnd, sem ransaka átti ýmislegt um heilbrigðishagi þjóðarinnar. Og í þeirri nefnd voru margir kunnir prófessorar og vísindamenn. Lagagrein sú mundi hljóða svo, ef jeg með leyfi hæstv, forseta má lesa hana upp í lauslegri þýðingu : „Nú fyrirskipar löggiltur læknir, tannlæknir eða dýralæknir, lyf, sem samkv. því sem áður er sagt, þurfa ekki að vera til í lyfjabúðinni, og skal þá lyfsalinn hið bráðasta reyna að útvega þau, svo framarlega sem útvegun á þeim hefir ekki í fór með sjer tiltölulega of mikinn kostnað og fyrirhöfn“. Danska greinin er hjer til sýnis, ef menn rengja mig. En það sem eftirtektarverðast er í þessu, er ekki sjálf lagagreinin, heldur athugasemd nefndarinnar, sem jeg áður nefndi, um þetta ákvæði. Í mjög lauslegri íslenskri þýðingu hljóðar hún þannig, og vil jeg með leyfi hæstv. forseta lesa hana upp, og biðja hv. þingdeildarmenn að taka vel eftir: „Þar eð lyfsalanum, samkvæmt 14. gr. laganna 3. lið, er gjört að skyldu - ef fyrir kemur að ráðlögð sjeu læknislyf, sem enga skyldu ber til að hafa í lyfjabúðum - að nálgast þau lyf svo fljótt sem auðið er, þá leiðir af því, að lyfsalar verða að hafa fult leyfi til að selja alt það, sem lækni getur komið til hugar að ráðleggja sem „læknislyf“, án þess að krafist verði af þeim nokkurs sjerstaks atvinnuleyfis. Orðið „læknislyf“ getur verið mjög víðtækt. Því verður ekki neitað að umbúðir, sem annars tilheyra vefnaðarvöruverslunum, skæri og tengur, sem annars eru í verkfærabúðum, kognac, tannduft, ávaxtasafi o. fl. getur í ýmsum atvikum verið skoðað sem læknislyf, og verður því að vera til í lyfjabúðum, ef þjóðin ekki á að bíða tjón af“. Jeg vona að allir háttv. deildarmenn hafi heyrt þetta, og frumskjalið er hjer til sýnis, ef þeir óska að sjá það. En jeg vil minna á það, að háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) hneyxlaðist á því, að jeg kallaði vínin lyf, en þessir háu herrar, sem þetta hafa samið, gjöra alveg það sama. Nema þá að hv. kgk. þm. (G. B.) vilji heldur þýða orðið „Lægemiddel“ læknismeðal eða eitthvað þess háttar, fremur en að þýða það lyf, en það skil jeg ekki eftir því hversu hreint og gott mál hann ritar. Enn fremur vil jeg vekja athygli á því, að þessir 24 völdu menn, sem enga löngun eða tilhneigingu hafa til að draga sjerstaklega taum einnar skoðunar fremur en annarar á hverju meðali fyrir sig, hafa lýst yfir því, að þjóðin geti beðið tjón af því, að ekki fáist í lyfjabúðum alt, sem læknar óska eftir til lækninga. Öflugri sannanir og öflugri rök hygg jeg að ekki þurfi til þess að sýna hvernig við stöndum alstaðar með pálmann í höndunum. Guðmundur Björnson: Og kognakið!). Nú var jeg að hugsa um að snúa mjer að ýmsu, sem hv. frsm. (B. Þ.) bar á borð hjer í þessari háttv. deild í ræðum sinum, og þó sjerstaklega í líkræðunni, sem hann hjelt yfir mjer og hv. þm. Vestm. (K. E.). Jeg bið hæstv. forseta strax að afsaka, ef jeg í þeim tilsvörum skyldi skutlast eitthvað út fyrir efni málsins. Annars voru flest rök hans, getsakir einar, stóryrði og skammir, eins og oft vill verða, hjá þeim sem vantar rök, en hafa ekki skynsemi til að stjórna skapi sínu. Hann þóttist lítið mark taka á þessum 16 læknum, þar sem á móti þeim væru 29 læknar, samkvæmt skjali landlæknis. Nú er jeg að hugsa um að reka þetta ofan í hann. Álits hefir verið leitað hjá þeim læknum, sem hægt er að ná í gegn um síma, og hafa borist símskeyti frá 34 læknum. Af þessum 34 læknum, eru einir 3, sem virðast vera á sama máli og landlæknirinn, Það eru þeir: Gísli Pjetursson. Sigurður Hjörleifsson, Sigurður Magnússon, Patreksfirði. En 27 læknar töldu sig samþykka læknasamþyktinni. Voru það þessir: Andrjes Fjeldsteð, Reykjavík, Árni Árnason, Búðardal, Ásgeir Blöndal, Eyrarbakka, Eiríkur Kjerulf, Ísafirði, Friðjón Jensson, Akureyri, Georg Georgsson, Fáskrúðsfirði, Guðmundur Ásmundsson, Hólmavík, Guðmundur Guðfinnsson, Stórólfshvoli, Guðmundur Hallgrímsson, Siglufirði, Guðmundur Thoroddsen, Húsavík, Gunnlaugur Þorsteinsson, Þingeyri, Halldór Steinsson, Ólafsvík, Helgi Guðmundsson, Siglufirði, Jónas Kristjánsson, Sauðárkróki, Kristján Kristjánsson, Seyðisfirði, Magnús Jóhannsson, Hofsós, Ólafur Finsen, Akranesi, Ólafur Thorlacius, Búlandsnesi, Pjetur Thoroddsen, Norðfirði, Sigurjón Jónsson, Dalvík. Sigurmundur Sigurðsson, Breiðumýri, Valdimar Steffensen, Akureyri, Þorbjörn Þórðarson, Bíldudal, Þórður Pálsson, Borgarnesi, Þorgrímur Þórðarson, Keflavík, Davíð Scheving Thorsteinson, Ísafirði, en hann var einungis samþykkur fyrri liðnum í áskorun læknafjelagsins. Loks tóku tveir læknar það fram, að þeir vildu hafa vissar víntegundir, það voru þeir Jón Jónsson á Blönduósi, er vildi hafa tvær tegundir, sherry og portvín, og Steingrímur Matthíasson á Akureyri,. er vill hafa rauðvín, sherry og kognak. En einn læknirinn, Ingólfur Gíslason á Vopnafirði gaf ekkert ákveðið svar. Símskeytin verða til sýnis og lögð fram á lestrarsalinn. Af 50 læknum, er til hefir náðst, eru einir þrír á sama máli og landlæknirinn. Ætli því verði nú hjer eftir borið við, að læknarnir hafi mjög sundurleitar skoðanir á þessu ? Þá var það eitt, sem hv. frsm. (B. Þ.): fór algjörlega rangt með, þegar hann sagði hvað eftir annað, að landlæknir áliti áfengi ekki læknislyf. Þetta er samkvæmt yfirlýsingu hans alveg rangt. Um það kemur okkur vel saman. Deilan er um það, hvort þessar ákveðnu áfengisblöndur, vín, sjeu nauðsynlegar eða ekki: Framvegis vona jeg að hv. frsm. (B. Þ.) muni þetta. Háttv. frsm. (B. Þ.) sagði að það væri að fá örvitum hárbeittan brand í hendur, ef læknar fengju að hafa vín undir höndum. Jeg vona að allir menn muni þetta. Þvílík orð og slík traustsyfirlýsingtil einnar velmetinnar stjettar landsins,ættu að berast út og verða sem flestum kunn. Mjer datt ekki í hug að svara þessu við 2. umræðu, af því jeg taldi sjálfsagt, að hv. 5. kgk. þm. (G. B.), yfirmaður íslensku læknastjettarinnar, sem sæti á hjer í hv. deild, og á að vera sjálfkjörinn málsvari hennar, mundi taka duglega ofan í hv. frsm. (B. Þ.) fyrir slík skammaryrði til allrar stjettarinnar.  (Guðmundur Björnson: Jeg tók ekki eftir því)  . Mjer þykir vænt um að hv. 5. kgk þm. (G. B.) tekur vel í málið og ætlar aðsvara því  (Guðmundur Björnson: Já)  , en jeg tel sjálfsagt, að hv. frsm. (B. Þ.), hafi mælt þetta meðvitundarlítið í ofstækisvímu þeirri, er á honum var. Þetta er nú ekkert, þó læknastjettin sje skömmuð, og þótt við flutningsmenn brtt. sjeum skammaðir, þar sem við höfum aðra skoðun en hv. frsm. (B. Þ.), en þegar ofstækin gengur svo langt, að farið er að ráðast á foreldra okkar, foreldra, sem alt hafa gjört til þess að gjöra nýta menn úr börnum sínum, og kenna þeim um skoðanir okkar, og bera þeim það á brýn, að þau hafi rekið óheiðarlega atvinnu, þá fyrst kastar tólfunum. Slíkt gjörir enginn drenglyndur maður, vitandi að umrætt fólk hefir allt af verið miklu heiðarlegra en viðkomandi sjálfur. Að alþingismaður skuli haga sjer svo, það er ótrúlegt, en það eru býsn mikil, er þar við bætist, að að alþingismaður þessi er einnig prestur.  (Björn Þorláksson: Prestar verða að sekja syndurum til syndanna.)  Má vera, ef um syndir væri að ræða, en svo er ekki hjer. Og hefði nú þetta verið sagt í bræði, var það ef til vill fyrirgefanlegt, en þegar hv. fram. (B. Þ.) kemur með þetta skrifað niður löngu áður, þá fyrst kastar tólfunum. Og að hugsa til þess, að hann skuli hafa skrifað niður þessi ummæli með sömu fingrunum og hann skrifar kirkjuræður sínar, já, þá verð jeg að segja að mjer verður flökurt af að hugsa til þess. Hann var að tala um það, þessi háttv. þm. (B. Þ.) að jeg og hv. þm. Vestm. (K. E.), værum að byggja okkur minnisvarða. Ekki óttast jeg þann minnisvarða að neinu leyti; jeg er þess viss, að mjer verður fremur hjer sómi að. En hitt vona jeg, að háttv. frsm. (B. Þ.) hafi með hinni samúðarsneyddu framkomu sinni í þessu máli, velt ofan á sig þeirri dys, sem hann fær ekki undir risið, svo hann eigi ekki framar uppreisnarvon sem þingmaður á Alþingi Íslendinga. Jeg bið, hæstv. forseti, afsökunar á því, að jeg fór út fyrir sjálft málefnið, en þeir, sem í glerhöllu búa, mega aldrei grjótkast hefja. Það má vel ske, að þessi brtt. á þgskj. 377 falli hjer í hv. deild, en það læt jeg mjer í ljettu rúmi liggja, því jeg og skoðanabræður mínir, höfum unnið svo algjörðan sigur í þessu máli, að það þarf mikið siðferðisþrek til þess að halda áfram að berja fram þessar fáu mótbárur, sem hafa fram komið gegn oss, og greiða atkvæði gegn tillögu vorri og þvert ofan í alla sanngirni og rjettsýni. Jeg legg málið óhræddur á eftir undir dóm alþjóðar, til samanburðar á rökum og rangsleitni.

Guðmundur Björnson : Jeg er að vissu leyti glaður yfir því, að málið er nú komið fram í þessari mynd hjer í háttv. deild, þó jeg verði að telja það efasamt, að tillagan á þgskj. 377 geti komist að eftir þingsköpum, því hún er að efni til, eins og till. á þgskj. 263, er var feld hjer í deildinni. Jeg vek að eins athygli á þessu; hæstv. forseti ræður því. En úr því að umræður eru leyfðar um tillögu þessa, þá vil jeg leyfa mjer að svara háttv. þm. Strand. (M. P.) ofurlítið. En jeg endurtek það, að það gleður mig að tillaga þessi kom fram, því hún sýnir það ljóslega, að krafa læknanna er ekkert annað en rjettindakrafa. Þeir halda því fram, að þeir eigi að fá alt það, er hugur þeirra kann að girnast, hvort sem það er vín eða eitthvað annað. Þetta er krafan. Jeg er er viss um, að hv. þm. Strand. (M..P.) dettur ekki í hug, að halda því fram, að allir áfengir drykkir sjeu lyf, sem nauðsynleg sjeu til lækninga. Það er brot á heibrigði skynsemi. Og er jeg hræddur um, að honum gengi illa að fá alþýðu manna til að trúa því, að víntegundir eins og t. d, whisky, arrak, absinth, Champagnie, kopirak, Caloric, Köstersbitter og því um líkt, sjeu lyf, sem nauðsynleg sjeu til læknisdóma, enda hefir hv. þm. Strand. (M ;P.) ekki viljað halda því fram. En hann telur það sæma best, að gefa læknum, sem hann kallar „óskertan rjett“, og að hann sje með þessari tillögu, af því hún uppfylli „fylsta rjettinn“ og hann taldi það þröngsýni og ofstæki, að vera á móti þessari að hans dómi eðlilegu rjettarkröfu. Þar sem hann bar mjer á brýn, að jeg hefði ekki í skýrslu minni farið rjett með um ólöggild lyf, þá er það lítilfjörlegt aukaatriði. Jeg fór eftir skýrslu þeirri, er lyfsalinn gaf mjer. Brjef hans um þetta liggur heima hjá mjer, en jeg nenni ekki að hafa svo mikið við þetta, að koma með brjefið hingað niður á Alþingi. Menn geta fengið að sjá það heima hjá mjer, ef þeir taka ekki orð mín trúanleg. Það er satt að járnlyf það, er hann tilnefndi, hefir 10–12% af áfengi, en það er rangt hjá honum, að það sje jafnsterkt og sherry, því í sherry eru um 20% af áfengi. Það er ekki heldur rjett hjá honum, að þetta járnlyf sje mest notað af járnlyfjum, því til þess að svo væri, er það of dýrt. Það er of dýrt til þess að allur almenningur geti keypt það, og því nota læknar það ekki mikið. Annars hirði jeg ekki að skattyrðast um þetta aukaatriði við hv. þm. (M. P.), en hægt er að fá að vita það í lyfjabúðinni, hversu mikið er selt af því og öðrum járnlyfjum. Annað atriði, sem hv. þm. Strand. (M. P.) gjörði mikið úr, voru Danir - hvað Danir segðu, og hann las upp grein úr dönskum lögum. Og þar segir, að þau lyf, er læknar fyrirskipa, eigi lyfjabýðin að hafa, en það stendur ekki að kognak eða romm sje lyf. Það stendur ekki í athugasemdinni að það geti skoðast sem lyf, sem ekki er lyf Útlendir læknar eru mjög varfærnir, miklu varfærnari en hv. þm. Strand. (M. P.), og þeim dettur ekki í hug að segja, að áfengi sje lyf. Ef bannlög væru komin á í Danmörku, þá dytti engum í hug að að halda því fram, að kognak væri lyf. Sannleikurinn er sá, að kognak er ekki fremur lyf en brennivín; þetta er óneitanlegur sannleikur, sem hv. þm. Strand. (M. P.) dettur ekki í hug að hrekja - honum dettur ekki í hug að halda öðru fram. Það er best, úr því háttv. þm. Strand. (M. P.) finst svo mikið til um Danmörku, að jeg segi ofurlitla sögu. Það var alsiða fyrir nokkrum árum, að gefa konum, sem höfðu barnsfarasótt - blóðeitrun - kognak. Þeim var gefið það á hverjum degi, og stundum voru skamtarnir stórir, gátu verið jafnvel 1–2 pelar dag hvern. Þá gjörðist það í Þýskalandi, að ungur læknir gaf ekki áfengi, manni, er hafði blóðeitrun. Þetta þótti hin mesta goðgá. Það var óheyrt, og það vakti feikna athygli um allan heim, af því að yfirmaður læknisins kærði hann, og málið kom undir álit og úrskurð fjölda frægra lækna. Og þessir frægu læknar gáfu einhuga það álit, að læknirinn hefði rjett gjört. Þeir sýknuðu hann og sögðu, að það væri óþarft að gefa kognak í þeim tilfellum. Það getur verið að háttv. þm. Strand. (M. P.) og íslensku læknarnir, sem eru skoðanabræður hans, afli sjer heiðurs í svip með kognakinu sínu, en hvort sá heiður verður til frambúðar, það veit framtíðin ein. Jeg fel henni, fyrir mitt leyti, óhræddur dóminn. Jeg vík þá máli mínu að breytingartillögunni sjálfri. Hún fer fram á það, að læknar megi flytja inn áfengi til lækninga, en í þessu liggur að sjálfsögðu ekki það, að alls konar áfengi sje nauðsynlegt til lækninga. En þá kemur strax spurningin, hver á að skera úr því, hvaða áfengistegundir sjeu nauðsynlegar? Þetta kemur strax fram við fyrstu pöntunina. Er til dæmis romm nauðsynlegt? Hver á að skera úr því? Eru það allir íslensku læknarnir; eru það nokkrir þeirra, eða er það að eins einhver einn, og ef svo er, þá hver þeirra? Jeg get hugsað mjer að þetta geti gengið t. d. svo til. Einhver stúdent, er gengið hefir á læknadeild Háskólans, er lítt fær, en hefir þó náð læknaprófi með ljelegustu einkunn, sem háskólinn á til. Prófið er ljelegt og þekkingin af skornum skamti, en hann hefir öðlast þann mikla rjett, að mega flytja áfengi inn til landsins síns eins og hann vill. Hugsum okkur svo að hann setji sig niður hjer í Reykjavik og byrji á að panta kampavín, whisky, líkör, romm, absint, banko o. s. frv., og segist ætla að nota þetta til lækninga. Hver á að dæma um þetta, má ske enginn, að eins viðkomandi læknir sjálfur. Það verður ekki skemtilegt líf fyrir lyfsalana, ef þetta verður svona, því það er alls ekki útilokað, að einhver læknir taki upp á þessu. Því furðar mig það ekki, sem einn lyfsalinn sagði einu sinni við mig, að hann teldi það eina mestu óhamingju fyrir sig, ef hann þyrfti að gjöra lyfjabúð sína að vínbúð. Þar sem háttv. þm. Strand. (M.-P.) vjek að því, að háttv. framsögumaður(B. Þ.) hefði farið óvirðulegum orðum um íslensku læknastjettina, og sagt að það væri eins og að fá óvitum hárbeitt járn í hendur, ef læknarnir fengju áfengi, þá eru það vitanlega ekki rjett ummæli, ef háttv. framsögumaður (B. Þ.) hefir látið svo um mælt. Það hefir sýnt sig, síðan að reynsla kom á bannlögin, að mikill hluti læknanna eru heiðarlegir og samviskusamir menn, sem misbrúka ekki heimildir sínar. En landslög eru nú ekki gefin fyrir þá, er vel breyta, heldur fyrir þá, er miður breyta. Og manneskjurnar breyta misjafnt. Og því miður eru læknarnir manneskjur, og eins og allar aðrar manneskjur þá eru þeir breyskir, og því verða altaf einhverjir í stjettinni, sem ekki geta staðist freistingarnar. Það hefir sýnt sig, að allur fjöldinn hefir hegðað sjer vel, og ekki brotið bannlögin, en það eru til læknar, sem ekki hafa hagað sjer vel. Ekki er þetta neitt last, þetta er nokkuð sem allir vita og allir gátu búist við. Jeg segi þetta í fullri alvöru, og jeg efa, að nokkur stjett taki íslenskri læknastjett fram, hvað samviskusemi snertir, því þeir eru einhver samviskusamasta embættismannastjett landsins. Jeg efa það, að hv. þm. Strand. (M. P.) sje annara um heill og heiður þessarar stjettar en mjer. Og jeg sje enga von til þess, að þessi rjettindi auki heill eða heiður þeirra, heldur þvert á móti. Sem sagt, hjer er á það að líta, hvort fullnægja beri rjettindakröfu læknanna, gjöra þá rjetthærri en aðra, því öðrum er bannað að flytja inn vín, og það er ekkert vit í því, að halda fram rjetti lækna til innflutningi alls konar áfengra drykkja, eins og þessi till. fer fram á. Þá var hin till., sem feld var, miklu betri; þar var ekki talað um brýna nauðsyn, heldur að eins rjettarkröfu. Á þá að gjöra læknunum hærra undir höfði en öllum öðrum, og gefa þeim þennan rjett? Um það geta allir dæmt, bændur og búaliðar. Eins og jeg sagði síðast, skoða jeg það engan ósigur fyrir mig, þó till. þessi yrði samþykt, en hitt heldur engan sigur, þó að hún yrði feld. Hitt mætti segja, að sje ósigur fyrir mig, er flest allir læknar landsins fylkja sjer gegn mjer. Mjer liggur við að segja, að það sje dálitið broslegt, sem hjer er að gjörast. Undanfarin ár hefi jeg unnið að því, að bæta heilsufar þjóðarinnar og kjör læknastjettarinnar, og hefir mjer sífelt verið legið á hálsi fyrir þá sök, að jeg dragi of mjög taum stjettarbræðra minna, og ef til vill hefi jeg átt það skilið. Nú rignir aftur yfir mig yfirlýsingum frá þeim um, að þeir sjeu mjer mótsnúnir. Mjer dettur ekki í hug að lasta það, og finst það alveg eðlilegt, að þeir láti í ljós skoðun sína á málinu, en þá finst mjer ekki nema rjettlátt, að jeg losnaði undan þessu ámæli, sem á mjer hefir legið. Því hefir verið beitt svo, að jafnvel við síðustu kosningar hjer í Reykjavík, þá var agiterað fyrir einum frambjóðanda með því, að þá var auglýst á hverju götuhorni, að hann væri andvígur landlækni, sem drægi svo mjög um of taum læknastjettarinnar! Þetta er varasamt mál fyrir íslensku læknastjettina. Þetta er alþjóðarmál, og hvað sem í því verður gjört, þá gleymist það ekki hjer, heldur berst út í heim, og kemur þá fyrr eða síðar fyrir dómstól vísindanna. Og þá eigum við, íslenska læknastjettin, mikið undir því, að við stöndumst þann dóm. Jeg skal láta ósagt, hvernig þar fer, en jeg segi fyrir sjálfan mig, að jeg kvíði ekki þeim dómi, og jeg vildi óska þess, að íslenska læknastjettin líði aldrei neinn álitshnekki vegna þessa máls. Það er margt skrítið sagt um þetta mál. Því var skotið að mjer nýlega, að jeg ætti ekki að vera á móti því, að læknar fengju vín í búðir sínar, það mundi auka tekjur þeirra að stórum mun. Þeir mundu selja vínið í stórskömtum þjóðinni til heilsubótar og hressingar. Jeg er sannfærður um. að allur fjöldi lækna mundi ekki nota leyfi þetta þannig; enda álít jeg aðrar leiðir heppilegri til að bæta kjör lækna en að gefa þeim leyfi til áfengissölu, og aðrar heilbrigðisráðstafanir þjóðinni þarfari. Að lokum vil jeg taka eitt fram. Þegar mál þetta kom fyrst fram fyrir ári síðan, var það með þeim hætti, að Magnús Einarsson dýralæknir fjekk lyfseðil upp á 50 flöskur af Gamla Carlsberg öli, sem auðvitað var ekki til í lyfjabúðinni. Út af því klagar hann til stjórnarráðsins. En hvað gjörir stjórnarráðið? Þetta er mál, sem heyrir beint undir landlækni, en í stað þess, að senda honum málið til umsagnar, sendir það læknafjelagi Reykjavíkur fyrirspurn. Og læknafjelag Reykjavíkur sendir Stjórnarráðinu álit sitt, í stað þess, að vísa málinu frá, sem sjer óviðkomandi. Málið lá nú í stjórnarráðinu um hríð, og var ekki frekar að gjört, þar eð ráðherra var ekki heima, en svo að síðustu var það þó sent landlækni. Hann skrifar síðan stjórnarráðinu brjef, en það brjef er síðan birt í Stjórnartíðindunum. Af ýmsum ástæðum - ekki mín vegna, - gjörðist jeg til að koma í veg fyrir, að þetta yrði gjört að blaðamáli, og það hefir lánast þagað til síðastliðinn laugardag, að hv. þm. Strand. birti ræður sínar í Ísafold, og jeg býst við að yfirlýsingar læknanna komi þar síðar. Jeg ætla ekki að gjöra þetta að deilumáli við stjettarbræður mína - jeg ætla að gefa þeim fríspark í þessu máli, - en mun láta álit mitt í ljós til stjórnarinnar, ef jeg er spurður. Að öðru leyti deili jeg ekki um málið, en legg það, eins og öll mín mál, í dóm framtíðarinnar.

Framsm. Björn Þorláksson : Háttv 5. kgk, hefir að miklu leyti tekið af mjer ómakið, að svara ræðu hv. Strand., en þó get jeg ekki látið vera að minnast á brtt. þá, er hann flytur, ásamt 3 öðrum hv. þm., og er á þgskj. 377. Br.till. er að miklu leyti 1. gr. gildandi bannlaga orðuð um, og breytingin þessi, að lyfsölum og læknum skuli heimilt að flytja inn áfenga drykki og vínanda þann, er læknar telja nauðsynlegan til lækninga. Í gildandi lögum er lyfsölum leyft að flytja áfengi til landsins samkvæmt lyfjaskránni. Vil jeg benda á, að hjer er farið fram á hið sama og búið er að fella hjer í deildinni, sem sje brtt. um, að leyfður sje innflutningur á rauðvíni, portvíni, sherry og cognac. Sú till. var borin fram til þess, að læknar og lyfsalar gætu flutt vín til landsins. Nú er búið að vekja hana upp aftur, og þó nokkuð þriflegri og umfangsmeiri. Það þótti viðurhlutamikið að leyfa læknum og lyfsölum að flytja vín til landsins. Nú er gengið lengra; leyft að flytja inn öll vín, sem læknum kann að detta í hug að nota. Þetta er nokkuð líkt því, eins og að við 2 umr. hefði verið felt að veita 20 þús. kr. til bylgjubrjótsins í Bolungarvík, en við 3. umr. væri samþykt að veita 100 þús. Tilgangurinn get jeg ekki sjeð, að sje annar en sá, að losa um öll bönd bannlaganna þannig, að þau nái alls ekki til lækna eða lyfjabúða. Þeir eiga að fá að flytja inn alt, sem þeir vilja; nú er það ekki bundið við neinar lyfjaskrár; nei, það er svo sjálfsagt, að það þarf ekki að standa neinstaðar; þeir mega heimta það. Hv. þm. Strand. nefndi í ræðu sinni við 2. umr. vínin lyf. Nú eru þessi vín hans orðin svo sjálfsögð lyf að þau standa fyrir utan og ofan alla lyfjaskrá. Tilgangurinn með þessu er að koma upp búðunum, sem hv. þm. talaði um, og kallaði vínbúðir lækna; var það rjett að orði komist frá hans sjónarmiði. Í þessum vínbúðum eiga öll möguleg vín að vera til sölu. Jeg þekki ekki mikið til vína, en þó vil jeg telja upp þau helstu, sem jeg þekki nöfn á, og eru þau: Absinth, Arrak, Akaviti, Bjór alls konar, danskur, þýskur og enskur, Banko, Brennivín, Champagne, Cognac, Lacrima Christi, Ladevín, Likör, Madeira, Malaga, Rauðvín allskonar, Rínarvín alls konar, Rom, Genever, Sherry, Portvín, Tokayer. Whisky ofl. ofl. Jeg var að tala um vínbúðir lækna og vínin í þeim. Nú síðustu árin áður en bannlögin gengu í gildi, voru liðlega 20 menn, sem höfðu vínsöluleyfi, en eftir tillögu þessari verða þeir rúmlega helmingi fleiri. Jeg get ekki sjeð framförina. Reyndar gjöri jeg ráð fyrir að margir betri og reglusamari læknar mundu ekki nota sjer þetta leyfi, en það er misjafn sauður í mörgu fje, og hætt við að fjárplógurinn risti alldjúpt í hold sumra þeirra. Jeg heyrði nú nýlega að landlæknir sagði, að einn lyfseðill hefði verið gefinn fyrir 50 bjórum, og annan veit jeg um fyrir 5 pt. af spiritus. Hvorttveggja var til neytslu. Af þessu má nokkuð álykta, hvernig einstakir menn munu nota sjer þetta, og hve stór kaupin yrðu. Jeg er ekki í vafa um hreyfingu þá, sem Magnús Einarsson dýralæknir kom af stað, og um tilganginn með breytingartillögu háttvirts þingmanns Strand og meðflutningsmanns hans, til þess er tilgangurinn of bersýnilegur. Nú hygg jeg að vissan sje fullkomin og slæðan fallin burt. Nú tjáir ekki að hræsna lengur með þeim uppgjörðarfagurgala að þeir vilji lögunum vel, vilji lofa þeim að reyna sig. Hv. þm. Strand. sagði um ræðu mína við 2 umr., að hún hefði verið full af stóryrðum og skömmum, en honum tókst ekki að sýna það með öðru en stóryrðum, röksemda- og sannanalausum. Hann reyndi að draga fram einstök orð, svo sem að jeg hefði sagt, að það væri sama að veita læknum leyfi þetta, og að fá örvita manni bitran brand í hendur, og að þetta hefði verið sagt til allrar stjettarinnar, en það var ekki sagt nema til einstakra manna, svo sem til þeirra, sem drekka sjálfir upp sinn eigin spiritus, eða láta sjer þau orð um munn fara, að þeir muni alls ekki hlýða aðflutning, bannslögunum, heldur brjóta þau hve nær og hvar sem þeir koma því við. Þm. kvartaði undan hörðum orðum frá mjer í sinn garð. Jeg get ekki gjört að því; málshátturinn gamli segir, að sök bíti sekan, en mín orð voru þannig, að þau gátu ekki meitt neinn. Hvað viðvíkur orðum þeim, er jeg hafi átt að viðhafa um foreldra hans, þá vísa jeg þeim aftur sem hreinum ósannindum, og má hann kyngja þeim. Jeg sagði hann. uppalinn á vínveitingaheimili, og það hygg jeg að sje satt. Býst :jeg við, að hann hafi reiðst af því, að jeg kallaði vínsöluna óheiðarlega atvinnu, en það hefi jeg álitið lengi, og mun gjöra svo framvegis. Jeg sagði um þessa háttv. andstæðinga mína og andbanninga, að þeir væru uppaldir á vínveitingastað; jeg sagði það til þess að gjöra mjer og öðrum skiljanlegt, hvers vegna þeir væru andbanningar. En það sem jeg sagði um að óhamingja fylgdi oft slíkum heimilum, þá var það alment talað, og enda viðurkend sannindi. Jeg hygg að háttv. þm. Strand. (M. P.), sem er latínulærður maður, hafi tekið eftir latneska málshættinum, sem jeg fór með ç: Per quod quis peccat, per idem punitur et idem. Og annars hefðu margir gott af því að taka eftir honum. En þessi málsháttur, eða þetta orðatiltæki, er mörg hundruð ára gamalt, með öðrum orðum þetta hafa verið viðurkend sannindi í mörg hundruð ár. Það segir sig því sjálft, að háttv. þm. Strand. (M. P.) og Vestm. (K. E.) hafa enga ástæðu til að reiðast þessum orðum. Að öðru leyti sagði jeg ekkert um foreldra þeirra, enda þekki jeg ekki nema foreldra annars. Ætlun mín var alls ekki sú, að dæma þá á neinn hátt, og það sem jeg talaði var frekar sprottið af því, að jeg aumkaði þá, heldur en að jeg vildi óvirða þá. En jeg get ekki stilt mig um að taka það fram, að jeg álít það ekki lán, að vera alinn upp á þá leið, sem minst hefir verið á. Háttv. þm. Strand. (M. P.) talaði mikið um ofstæki, sem kæmi fram í þessu máli, og mun það sjerstaklega hafs verið meint til mín, og þurfum við Templarar og bindindismenn ekki að kippa okkur upp við það, þó okkur sje borið það á brýn. En svo hefir undarlega við brugðið nú á síðari árum, að orðið hafa algjörlega hausavíxl á þessu. Nú eru það andbanningar, sem ofstæki sýna, eins og framkoma háttv. þm. Strand.. (M. P.) sannar svo ljóslega. Þessi háttv. sami þm. sagðist vænta þess, að jeg hefði með framkomu minni hlaðið þá dys utan um mig, sem jeg mundi ekki. fá risið undir, og mundi því ekki eiga afturkvæmt hingað í deildina. Við þessa spá hans er jeg óhræddur þó mjer hins vegar þyki líklegt að jeg muni ekki verða á næsta þingi; óvíst að jeg sækist eftir kosningu. En ef jeg biði mig fram og kæmist ekki að, mætti mjer vera það huggun ekki lítil, að þurfa ekki lengur að standa í stríði við háttv. þm. Strand. (M. P.), sem hefir svo ramskakka. og öfuga skoðun í landsins mesta velferðarmáli.

Karl Finnbogason Háttv. 5. kgk. þm, (G. B.) og framsögumaður (B. Þ.) hafa báðir borið brigður á það, að brtt. á þgskj. 377 væri frambærileg. Jeg fæ ekki annað. sjeð en að það sje misskilningur einn. Ástæðan á að vera sú, að deildin hafi felt. tillögu sama efnis við 2. umr. En því fer fjarri, að svo sje. Tillögurnar eru alls ekki sama efnis. Í tillögunni, sem feld var við 2. umr., var ætlast til að lögboðið yrði stjórnarráðinu að löggilda ákveðnar, nafngreindar víntegundir á lyfjaskrá landsins. Í þeirri tillögu, sem nú liggur fyrir, er ekki ætlast til neinnar slíkrar löggildingar. Að eins ætlast til, að læknum verði heimilað að fá hvert það vín, sem þeir álíta sjer nauðsynlegt að nota við lækningar, utan lyfjaskrár, ef verkast vill, alveg eins og ótal önnur lyf. Hjer er því skýr og ótvíræður munur. Önnur tillagan ætlast til að ákveðin vín. sjeu löggilt á lyfjaskrá; hin ætlast ekki til að neitt vín sje löggilt á lyfjaskrá, að. eins að læknar geti fengið hvert það vín, sem þeir telja nauðsynlegt, - utan lyfjaskrár. Og vissulega er tillagan, sem nú liggur fyrir, betri en hin, bæði fyrir þá, sem ekki telja sig þurfa vín til lækninga og hina, sem þykjast þurfa þess. Sjeu einhver vín löggilt á lyfjaskrá, verða allir lyfsalar að hafa þau til, hvort sem læknar nota þau eða ekki. En sje ekkert vín löggilt á lyfjaskrá, en þó hægt að fá það, þá geta þeir haft það, sem vilja, en hinir verið lausir við það. Og það ætti að vera öllum ljúfast og affarasælast. Með þessu ætti því öllum að vera gjört til hæfis. Að öðru leyti skal jeg ekki fjölyrða um breytingartillöguna, en vona að deildin samþykki hana.



Jeg verð að lýsa því yfir, að jeg sæi ekki mikið eftir, þó að þetta mál hefði aldrei inn í þingið komið. Og úr því, sem komið er, hefði jeg óskað, að ekkert hefði verið hreyft við lögum þessum meðan þau eru ekki búin að reyna sig til hlítar, þó að því verði ekki neitað, að sú reynsla, sem fengin er, sje harla ómerkileg. Eftir henni að dæma virðist það vera ómögulegt að hafa neitt eftirlit með lögunum, sem að nokkru gagni geti komið. Ef eftirlitið ætti að vera nægilegt, þá mundi til þess þurfa meira fje en næmi öllum áfengistollinum gamla. Tekjur landssjóðs hafa stórskerst af þessum lögum, en ekkert annað hefir í móti komið en að lögin hafa verið stórlega brotin, og verða brotin. Það lítur því helst út fyrir, að lögin verði ekki einungis til skaða, heldur og minkunar. Jeg ætla ekki að fara neitt út í það, þó að ýmsir menn, sem gott þykir að gleðja sig í guði, hafi lagt sjer allskonar ódrykki til munns, sem eru stórhættulegir lífi þeirra og heilsu. Þeir um það, sem það gjöra. En afleiðing er það bannlaganna. Eins og mönnum er kunnugt, þá er talin dýrtíð nú í landi. Jeg sje að fjárfaganefnd Nd. hefir þótt svo mikil brögð að því, að hún er nú að klípa af ýmsum stórmerkilegum og nauðsynlegum fjárveitingum. Meðal annars fer hún fram á að feld sje 47,000 kr. fjárveiting til að reisa vita í því skyni, að gjöra innsiglingar öruggari umhverfis landið. Enn fremur leggur nefndin til, að feldur sje styrkurinn til búnaðarfjelaganna 44,000 kr. Þetta eru fjárveitingar, sem snerta stærstu atvinnuvegi landsins. En sömu meðferðinni sæta einnig mentamál landsins. 30,000 kr. klipt af fjenu til barnakenslu. Auk alls þessa er stjórninni heimilað að taka 1,000,000 kr. lán. Svona segir þingið nú fjárhag landsins. Og svo sitjum við hjer og þrætum um þetta auðvirðilega mál. Vegurinn út úr vandræðunum sýnist þó vera auðrataður. Við höfum hjer einmitt í þessu máli ágætan gjaldstofn, ef við hefðum vit á að nýta hann, og þyrftum við ekki annan nema bannlögin úr gildi um stundar sakir. Reyndar væri öruggast, arðvænlegast og sómasamlegast, að þau væru alveg feld niður. Ef við gjörðum þetta, þá mundum við bæði losna við lög, sem ekki koma að tilætluðum notum og eru okkur til vansa, og mundum, auk þess, vinna upp það fje, sem okkur vanhagar um. Frá þessu sjónarmiði held jeg væri betra að skoða bannlögin í þetta skifti, og handleika þau samkvæmt því. Mjer hefir heyrst á háttv. þm. Strand. (M. P.), að hann efist um að brtt. á þgskj. 377 verði samþykt hjer í dag. Vera má, að svo fari, og af þeirri ástæðu ætla jeg að leyfa mjer að koma fram með rökstudda dagskrá, sem jeg vona að borin verði upp, eftir að út sjeð er um, að brtt. á þgskj. 377 nái fram að ganga. Það er nóg, að bannlögin eru fjárhag landssjóðs skaðræði, þó að ekki haldi þingið áfram í meðferð þeirra þeirri óhæfu að grípa fram fyrir hendurnar á þekking, viti og reynslu. Jeg tel því rjettast, að deildin vísi málinu til landsstjórnarinnar, ef hún ekki moldar það að fullu, sem best væri. Jeg ætla þess vegna að leyfa mjer að afhenda hæstvirtum forseta svofelda rökstudda dagskrá : Deildin tekur fyrir næsta mál á dagskrá í því trausti, að landsstjórnin nemi úr gildi um sinn. með bráðabirgðalögum í nauðsyn landssjóðs, ef á þarf að halda, fram á Alþingi 1917 lög nr. 44, 30. júlií1909, um að flutningsbann á áfengi, til vara: gjöri ráðstafanir til þess að lyfjaskrá landsins verði svo hagað, að í lyfjabúðum öllum og hjá hjeraðslæknum megi vera nægar birgðir af vínanda þeim og öðru áfengi, sem læknar telja nauðsynlegt til lækninga.



Jeg á brtt. á þgskj. 398. Jeg bjóst við því, að framsm. mundi lýsa svo skýrlega brtt. nefndarinnar, að jeg hefði ekki þurft að standa upp. En mjer brást það, því hann sneri út úr greininni á alveg óleyfilegan hátt. Hann lagði út af því, að núverandi stjórn Eimskipafjelags Íslands hefði bannað að hafa vín á skipum sínum hjer við land. Þetta kann að vera satt. En svo sagði hann að þetta ákvæði í 1. málsg. 2. gr. sje fram komið af hræðslu við að næsta stjórn verði ef til vill á annari skoðun. Þetta er ekki rjett. Ef 2. gr. verður samþykt, þá er öllum íslenskum skipum bannað að hafa vín hjer við land. Þar stendur að innsigla skuli alt áfengi á fyrstu höfn, og megi ekki brjóta innsiglið fyrr en farið er frá síðustu höfn. Undantekning er gjörð með útlend skip, sem fá að hafa vín frá einni höfn til annarar. Nauðsynlegt er, að mínu áliti, að stjórnarráðið setji reglur fyrir íslensk skip, því annars mætti misbrúka regluna í 2. gr. Annars ætla jeg ekki að fjölyrða frekar um málið. Jeg ætla að eins að taka það fram, að jeg ætla ekki að fara að skattyrðast um foreldra mína eða uppeldishæfileika þeirra. Tíminn verður að skera úr því, hvernig þeir hafa verið. Annars vildi jeg biðja hæstv. forseta að sjá um, að þau fái að liggja óáreitt í gröf sinni, því þar liggja þau nú bæði.

Framsögum. (Björn Þorláksson) : Jeg vildi að eins segja örfá orð út af ræðu háttv. þm. Vestm. (K. E.). Ef brtt. nefndarinnar verður samþykt, þá verður brtt. hans óþörf eða á ekki við.  (Karl Einarsson: Tek hana þá aftur)  En ef brtt. nefndarinnar verður feld, þá er hún til bóta. Jeg ætla engu að svara þingmanninum út af því, sem hann sagði um foreldra sína, því alt hans tal um það efni, var algjörlega ástæðulaust.

Magnús Pjetursson : Jeg ætla - með fáum orðum að víkja að ræðum háttv. 5. kgk. og háttv. framsögumanns. Háttv. 5. kgk. lagði áherslu á orðin „það sem læknar telja nauðsynlegt“, og spurði við hvaða lækna þar væri átt. Mjer finst spurningin algjörlega óþörf; þar er vitanlega átt við hvern einstakan lækni. Annars hefði jeg ekkert haft á móti því, að læknar hefðu komið sjer saman um einhverjar ákveðnar víntegundir, og það var slík tilraun, sem jeg var að reyna við umræðu málsins, en þá var háttv. 5. kgk. þingmaður því mótfallinn, og var eina. þeirra, er feldu tillögu mína. Háttv. sama þm. þótti hart, að fá nýbökuðum kandidötum slíkt vald í hendur,. að fyrirskipa áfengi til lækninga. Það má vel vera, að það sje hart, þó jeg ekki. skilji, hvers vegna ungir læknar eru ekki eins hæfir til að fara með slíkt vald, eins. og gamlir fauskar. En svo er þess að gæta, að kandidatar fá vald yfir ýmsu öðru en þessu, um leið og þeir fá prófvottorðið sitt. Þeir fá vald yfir morfíni, spíritus og alls konar eitri, sem vissulega er ekki minni vandi með að fara en þessar víntegundir. Mjer þótti vænt um yfirlýsingu háttv.5. kgk. um okkur læknana. Hann tók það fram, að það væru margir heiðarlegir menn hjer á landi í þeirri stjett, og kvað lögin vera einungis fyrir þá veiku. En ekki verður því neitað, að hart er það, fyrst engin hætta er á að meiri hluti lækna misbrúki þetta vald, þá skuli þó allir verða að gjalda hinna fáu, sem búist er við að brotlegir verði. Og ekki einungis læknarnir, heldur einnig sjúklingarnir. En jeg þóttist gjöra nægilega grein fyrir því, við 2. umræðu, að þessi sama hætta gæti verið um öll möguleg lyf, sem hægt er að misbrúka. Hv. 5. kgk. talaði um, að þetta mundi ekki auka á sæmd læknanna. Jeg hygg, að ómögulegt muni vera að spá neinu um það, hvorki til nje frá. En hinu verð jeg að neita, að það sje yfir höfuð nokkur vansæmd, þó einhverjir verði til að misbrúka þetta vald. Það er sjerstaklega skylda landlæknis að sjá um að slíkt komi ekki fyrir, og ef einhver gjörir sig sekan í slíku, þá er sjálfsagt að landlæknir beiti valdi sínu, ef honum. þykir sök til, og taki af þeim manni læknisleyfi, og mun engum vera þægð i, að haldið sje hlífiskildi yfir þeim, sem lögin brjóta; að minsta kosti hefi jeg aldrei óskað eftir slíku. Hv. þm. talaði um, að með þessu væri verið að gjöra lækna rjetthærri en aðra menn. Jeg fæ ekki sjeð að munurinn sje svo mikill frá því, sem verið hefir. Við erum það rjetthærri en aðrir menn, að við höfum leyfi til að gefa mönnum eitur, og getum við þó ekki æfinlega vitað hvernig þeir muni með það fara. Þann rjett getur hv. þm. ekki af oss tekið. Hv. þm. hugði, að það mundi fyrr eða síðar koma fram, að við læknarnir hefðum rangt fyrir okkur, og yrði það okkur þá til vansæmdar. Það má vel vera. Það getur farið svo um áfengi sem mörg önnur lyf, að menn geta komist að þeirri niðurstöðu, að þau þurfi ekki að nota og betri lyf koma þá ef til vill í staðinn. En á meðan læknar álíta sig þurfa þessi efni til lækninga, þá eiga þeir heimtingu á að fá þau, ef þjóðin á ekki að bíða tjón. Hinn hv. 5. kgk. þm. (G. B.) mintist á og margendurtók, að jeg hefði talað um vínbúðir lækna. Það mun vera satt, að jeg hefi viðhaft það orð, í mismæli fyrir vínbirgðir, og skal því gangast við því. En hann sagði sjálfur, að ef brtt. mín yrði samþykt, þá væru þar með 50 vínbúðir settar á stofn í landinu. Jeg verð að játa, að mig furðaði á að heyra slíka vantraustsyfirlýsingu til læknastjettarinnar af hans vörum. Þá vítti hinn hv. þm. (G. B.) stjórnina fyrir, að hafa vísað þessu máli til læknafjelagsins, en ekki til hans. En jeg sje ekki að stjórnin sje vítaverð fyrir það, því að hv. þm. er sjálfur í læknafjelaginu, og stóð því vel að vígi um að telja fjelagið á sitt mál, ef það hefði verið á hans færi. Hann ljet og sem það hefði hneykslað sig, að jeg hefði gjört þetta mál að blaðamáli með því að láta prenta ræðu þá, sem jeg hjelt hjer í deildinni við 2. umræðu. En svo stóð á, að ritstjóri Ísafoldar beiddi um leyfi til þess að birta ræðuna, og gat jeg ekki haft neitt á móti því, enda er mjer ómögulegt að sjá, að hjer sje um neitt launmál að ræða, því þingtíðindin eru öllum opin. Jeg veit ekki heldur til, að jeg hafi vegið að honum í þeirri ræðu, Jeg hjelt að eins fram minni skoðun, og það er vist öllum leyfilegt. Jeg ætlaði mjer ekki að hafa neitt „fríspark“, enda var hann sjálfur til andsvara hjer í deildinni, og getur því ekki kvartað um, að jeg hafi ráðist að baki honum. Þá verð jeg að svara nokkru ræðu hv. 4. kgk. (B. Þ.), þótt hv. þm. Seyðf. (K. F.) hafi þegar svarað henni að sumu leyti. Það var einn misskilningur hv. 4. kgk. þm. (B. Þ.), að hann hjelt að með brtt. ætti að lögfesta á lyfjaskrá allar þær víntegundir, sem þar eru nefndar. En það er ekki meiningin að löggilda þær, frekar en allan þann aragrúa lyfja, sem læknar nú mega panta, þótt ekki standi á lyfjaskrá. Hv. 4. kgk. þm. (B. Þ.) sýndi annars slíkan fróðleik um ýmsar tegundir vína, að mig næstum því sundlaði. Og er virðingarverð sú fyrirhöfn og vinna, sem hann hefir lagt í að safna að sjer þessum vínnöfnum. En honum er bráðnauðsynlegt að reyna að láta sjer skiljast það, að hjer er ekki verið að deila um, hvort nota eigi áfengi sem læknislyf, - það eru allir sammála um - heldur um hitt, hverjar áfengisblöndur megi nota. Og jeg verð enn sem fyrr að leggja áherslu á, að það er mjög þýðingarmikið, að geta gefið sjúklingnum áfengið í þeirri mynd, að hann hafi ekki óbeit á því. - Þá ljet hinn hv. 4. kgk. þm. (B. Þ.) traust sitt til læknastjettarinnar í ljós með þessari staðhæfingu, að nú ætti að koma 50 nýjum vínverslunum á laggirnar í stað þeirra 30, sem bannlögin höfðu lagt að velli. En jeg gjöri ráð fyrir, að ef læknarnir versla með vín hjer eftir, þá munu þeir einnig hafa gjört það hingað til, því að ekki hefir þá skort áfengið nje þekkingu til að blanda það til drykkjar sem nautnarmeðal. Hv. 4. kgk. þm. (B. Þ.) gat þess sínu máli til stuðnings, að fjárplógurinn risti djúpt í mannlegu holdi. Já, honum geri jeg nú að vita það. En hann ætti að geta skilið það, að ef læknar vilja auka tekjur sínar á slíkan hátt, þá geta þeir grætt nóg á því að selja spiritus. - Hv. 4. kgk. þm. stórhneykslaðist á þessum lyfseðli upp á 50 bjóra, sem komið hefir öllu þessu máli af stað. Honum þótti slíkur lyfseðill býsna kynlegur og þóttist af því dæmi sjá hver ósköp gætu af því hlotist, ef brtt. mín yrði samþykt. En jeg býst nú við, ef hinn hv. 4. kgk. þm. væri sjálfur læknir, þá mundi hann fara eins að. Ef einhver sjúklingur þyrfti t. d. í 2 mánuði að drekka 1 bjór á dag, þá gæfi hann sjálfsagt ekki út 50 lyfseðla og tæki krónu fyrir hvern, heldur ljeti hann einn duga. Hitt kynni að verða sjúklingnum fulldýrt, það væri að rista með fjárplógnum. - Hann þóttist nú svo sem ekki í vafa um, til hvers refarnir væru skornir. En mjer heyrðist hann ekki heldur vera í neinum vafa við síðustu umræðu, svo jeg kippi mjer ekki upp við það. En það get jeg frætt hann um, að  (mörgum bannmönnum stendur stuggur af framkomu hans í þessu máli (Björn Þorláksson: Það má andbaningum þykja vænt um)  . Já, víst þykir okkur vænt um, að ofstækið hefir þó ekki steinblindað alla. Hinn háttv. 4. kgk. þm. var að reyna að afsaka ofstækisummæli sín við 2. umr. og gerði það á þann hátt, að hann endurtók þau öll saman, að miklu leyti, svo að þeir sem ekki voru þá viðstaddir, hafa nú heyrt af sjálfs hans munni, hvílíkar ærumeiðandi aðdróttanir hann hefir haft í frammi í umræðunum um þetta mál. Jeg hygg, að þeir sjeu fáir, sem hafi ekki stórhneykslast, á smánarorðum hans um foreldra mína og hv. þm; Vestm. (K. E.): Hann sagðist aumkva okkur fyrir það uppeldi, sem við hefðum fengið. Hv. 4. kgk. þm. sagði, að það væri engin hamingja að hafa alist upp svo sem við, þau orð hans verða aldrei útskafin, þótt hann vilji hlaupa frá þeim. En jeg fyrir mitt leyti tel það mína mestu hamingju, að hafa fengið það uppeldi, sem jeg hef fengið, og hefði háttv. 4. kgk. þm. átt að hafa það hóf á sjer, að fara ekki út í slíka sálma, - fara ekki út í ættir. Jeg vil enda mál mitt með því að taka það fram, að mjer finst það meira en lítill ábyrgðarhluti af Alþingi, ef það í slíku máli ætlar að skella skollaeyrum við yfirlýstum vilja nálega allra íslenskra lækna.

Kristinn Daníelsson : Jeg ætla mjer raunar ekki að tala langt mál, en mig langaði til, af því að jeg er gamall bannvinur, að taka það fram, að jeg er á sama máli eins og bannmennirnir í nefndinni. Mjer hefir þótt leiðinlegt að heyra hvað mikið hefir verið talað hjer um þröngsýni og ofstæki bannmanna. Jeg fyrir mitt leyti þykist geta rætt þetta mál hitalaust og ofsalaust. Enda hygg jeg sannast að segja, að ofstækið sje ekki minna á andbanninga hlið en okkar, eins og lítinn vott mátti sjá um af dagskrá þeirri, sem áðan var lesin upp hjer í deildinni. Jeg vil játa, að það er inngróin sannfæring mín, að bannmenn berjist móti einhverju hinu þyngsta þjóðarböli og fylli jeg því þeirra flokk, án allra öfga og ofstækis. Jeg vil þá minnast lítið eitt á brtt. á þgskj. 377. Jeg lít svo á, að það geti ekki komið til mála, að hún verði samþ., nema sjónarmið okkar bannmanna eigi með öllu að lúta í lægra haldi. Hv. þm. Strand. (M. P.) þykist að vísu hafa fært fullar sönnur á, að sú tillaga sje rjettmæt, en jeg get ekki sjeð, að honum hafi tekist það. Þótt meiri hluti lækna í landinu sje honum sammála, þá sannar það ekkert. Hjer standa tvær skoðanir á öndverðum meið, landlæknirinn fylgir annari, hv. þm. Strand. (M. P.) og hans fylgismenn hinni, og er leikmönnum ekki auðvelt að sjá, hvorir hafa meira til síns máls. En það vona jeg að enginn lái bannmönnum, þó að þeir hallist heldur á sveifina með þeim, sem þeirra mál styðja. Ef allir læknar væru á eitt sáttir, þá væri öðru máli að gegna. Hinn hv. þm. Strand. (M. P.) reyndi að styðja mál sitt með því, að vitna í danskt nefndarálit, þar sem sagt er, að það væri þjóðartjón, ef áfengi væri ekki í lyfjabúðum. En það er ekki að vita, hvað lengi þessi skoðun verður ofan á í Danmörku. Nú fjölgar bannvinum stöðugt þar í landi, og þegar þeir eru komnir í meiri hluta; er ekki víst að slíkum skoðunum verði haldið þar fram. - Þar að auki get jeg ekki sjeð, að það geti komið til mála að samþykkja þessa tillögu, af þeirri ástæðu, að við síðustu umræðu þessa máls var sams konar tillaga feld, sem þó fór ekki eins langt. Þá voru þó tilteknar vissar víntegundir, sem ættu að vera til í lyfjabúðum, en nú á að láta allt laust og óbundið. Jeg hygg það tvímælalaust, að tillagan brjóti beint í bág við anda bannlaganna, og það verð jeg að segja, að þótt jeg engan veginn vilji drótta nokkru óheiðarlegu að læknastjettinni í heild sinni, þá eru þó til þeir læknar, sem jeg veit að helst ættu ekki með vín að fara. Mjer dettur ekki í hug að ásaka hv. þm. Strand. (M. P.) og hv. þm. Vestm. (K. E.) um illar hvatir. En jeg er hræddur um að læknum gangi meira til, að þeim sje orðið þetta metnaðarmál, heldur en að þeir hyggi þetta nauðsyn. Þeir álíta, að verið sje að ganga á rjett læknastjettarinnar, og það vilja þeir ekki þola. Það er sjálfsagt satt, að rjettur lækna er dýrmætur, en jeg get að eins ekki fallist á, að hann eigi að vera takmarkalaus. Hann verður að lúta í lægra haldi, þegar slík þjóðarnauðsyn er annars vegar, sem hjer ræðir um. Hv. þm. Strand. (M. P.) gat þess um daginn, að til væru eiturtegundir, sem væri miklu skæðari en áfengi, og þó dytti engum í hug, að banna að hafa þær í lyfjabúðum. Því vil jeg svara svo, að ef það sannaðist, að þær væru jafn háskalegar sem áfengið, þá mundi jeg þegar verða því meðmæltur, að þær verði teknar af lyfjaskrá. - Vil jeg svo ljúka máli mínu með þeirri ósk, að brtt. á þgskj. 377 verði feld.



Jeg ætlaði ekki að standa upp við þessa umræðu málsins, því jeg þóttist hafa talað nóg við síðustu umræðu. En það voru nokkur orð, sem hv. 5. kgk. þm. (G. B.) sagði; sem komu mjer til að standa upp, og það því fremur, sem þessi orð voru árjettuð af hv. 2. þm. G.-K. (K. D.). Hv. 5. kgk. þm. (G. B.) sagði viðvíkjandi brtt. á þgskj. 377, að það væri að eins að ræða um rjettindakröfu, og skildi jeg hann svo, að læknar væru hjer að verja einhver rjettindi fyrir sjálfa sig. Ef það er ekki annað, sem átt er við með tillögunni, þá er engin ástæða til að koma fram með hana, og þá væri engin ástæða fyrir mig til að greiða henni atkvæði mitt, því að það eru svo mörg þægindi og rjettindi, sem tekin eru frá mönnum með bannlögunum. En jeg sje ekki betur en að læknar landsins áliti nauðsynlegt, að þeir hafi þennan rjett. En fyrst farið var að minnast á rjettindi í þessu sambandi, þá vildi jeg minnast á, að það eru aðrir sem hafa rjett en læknarnir; það er almenningur þessa lands. Árið 1909 var tekinn frá honum sá rjettur, sem hann hafði haft til að drekka vín, en þá var leyft að hann mætti neyta þess, þegar hann gengi til altaris, og þegar hann lægi veikur á sóttarsæng. Þá var það hugmynd bannlaganna, að láta menn halda rjetti síum til að neyta áfengis, þegar læknar álitu það nauðsynlegt. Þennan rjett átti að taka frá mönnum með frv. þegar það var lagt fyrir þingið, og sömuleiðis með þeim úrskurði, sem svo mikið hefir verið talað um hjer. Jeg verð því að greiða atkvæði með brtt. á þgskj. 377, enda þótt hún sje víðtækari en nauðsyn krefur. Jeg verð að halda því fram, að það sje sjálfsögð rjettarkrafa fyrir almenning, að menn geti fengið að neyta áfengis, þegar þeir eru sjúkir, og læknir og sjúklingur eru ásáttir um að það sje nauðsynlegt. Úr því að jeg stóð upp, vil jeg minnast á ummæli háttv. framsm. við síðustu umræðu, þar sem hann sagði að það væri ekki líklegt að andbanningar væru hollari bannlögunum en bannmennirnir. Í þessu kom fram ásökum um að við hjeldum þessu fram af því, að við værum Bakkusarvinir eða jafnvel Bakkusarþrælar. En við erum ekki eins miklir þrælar eins og þeir, sem álíta alla bölvun vera afleiðingar vínsins. Þeir sem voru á móti bannlögunum árið 1909 börðust á móti þeim af því, að þeir álitu þau óframkvæmanleg og að þau mundu því verða skaðleg fyrir siðferði þjóðarinnar. Því var það að jeg og fleiri gjörðum það sem við gátum, til þess að fyrirbyggja að bannlögin gengi í gildi 1915. En þrátt fyrir það höfum við viljað að þau væru haldin, úr því að þau eru komin á. Svo koma bannmenn með tillögu, sem skaðar bannlögin, því að það er víst, að þessi pólitík bannmanna á móti læknastjettinni er til skaða fyrir þau. Jeg held því, að okkar atkvæði, sem viljum eyða þessu frumv., sje hollara fyrir bannlöginn en hinna, sem því eru fylgjandi. Það var tvent í ræðu háttv. þm. K. og G. (K. D.), sem jeg vildi minnast á. Hann sagði, að með tillögunni á þingskj. 377 væri gengið á móti meginreglu bannlaganna. En þetta er algerlega rangt. Hjer er komist dálítið öðru vísi að orði en í bannlögunum, en niðurstaðan er sú sama. Það er spiritusinn og eterinn, sem er það hættulegasta, en ekki portvín nje rauðvín og tæplega áfengt öl heldur. Viðvíkjandi lyfjum, sem eitur er í, sagði hann að hann mundi vilja afmá þau úr lyfjaskránni, ef þau væru orðin eins hættuleg fyrir þjóðina og vínið, og ef læknar álitu að þau væru ekki lengur nauðsynlegt sem læknislyf. En læknar hafa ekki samþykt að vínandi sje ekki lengur nauðsynlegur sem læknislyf. Það er einmitt það, sem vantar hjer. Forseti leitaði afbrigða frá þingsköpum um brtt. 377, 398 og 402, og voru þau leyfð og samþ. af deildinni.