Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Karl Einarsson Vegna þess, að þingsál. er ekki skýrt orðuð, vil jeg taka það berlega fram, að fjárveitinganefndin ætlast til þess, að launaviðbót Gísla gerlafræðings Guðmundssonar verði 600 kr., svo að árslaun hans verði alls 2.400 kr., eins og hann væri forstöðumaður efnarannsóknarstofunnar. Þetta tek jeg fram til að fyrirbyggja misskilning, og sama var tekið fram í háttv.Nd.

Jóhannes Jóhannesson Fjárveitinganefnd leit svo á, að það lægi svo í augum uppi, að hjer væri um sanngjarnt mál að ræða, að það þyrfti ekki að taka ástæðurnar fram í nefndarálitinu eða umræðunum um málið, og jeg vænti, að allir háttv. deildarmenn viðurkenni þetta og samþykki till., eins og hún liggur fyrir.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Eins og háttv. þingdm. er kunnugt, er frsm. fjárveitinganefndardeildarinnar (E. P.) fjarverandi, og verða því ekki langar framsögur í málum þeim, sem frá henni komu. Í þessu máli læt jeg því nægja að vísa til nál. á þgskj. 363, og vil jeg leyfa mjer að leggja til, fyrir nefndarinnar hönd, að till. verði samþ. með brtt. nefndarinnar á þgskj. 263.

Guðmundur Ólafsson Það er eins með þetta mál sem önnur, sem fjárveitingar snerta, að því hefir verið vísað til fjárveitinganefndar. En misskift er örlæti þeirrar háttv. nefndar, þar sem hún kemur nú fram með nál. alllangt um mál þetta, en venjulega hefir hún látið nægja þau ummæli, að hún fyndi „ekkert athugavert“ við fjárveitingar þær, sem undir hana hafa verið bornar, og við eitt mál sá jeg eigi alls fyrir löngu, að hún ljet þess eins getið, að hún sæi ekkert „ískyggilegt“ við það, enda var sú fjárveiting til verklegra framkvæmda. En nú get jeg ekki betur sjeð en að nál. þetta mæli eins framt á móti till. eins og með henni. Í fyrri málsgrein er tekið fram ýmislegt, sem mælir á móti fjárveitingunni, t. d. ósamræmið, sem af henni mundi leiða í eftirlaunum starfsmanna landsins, en í síðari málsgrein er fjárveitingin rjettlætt með því, að hana beri að skoða sem nokkurskonar biðlaun. Í greinargerð háttv.flm. fyrir till. (M. T.) er þess getið, að farið sje fram á eftirlaun handa manni þessum vegna breytingar á póstleiðinni, og þar sem maðurinn sje búsettur á Ísafirði, sje hann neyddur til að segja af sjer starfinu. Síðar í greinargerðinni koma fram aðrar ástæður, þær, að maður þessi sje þrotinn að heilsu og eignalaus. Jeg skal ekki rengja það, að hann sje eignalaus, mjer er ekki svo kunnugt um hagi hans, en annars er eignaleysi standandi ástæða hjá öllum þeim, er um fje sækja, og er ekki langt síðan sú ástæða var færð fyrir því að veita eftirlaun einum bankastjóranum hjer, sem aldrei hefir þó verið talinn blásnauður og mun tæplega vera talinn það enn af öllum almenningi. En hvernig stendur á því, að verið er að geta þess í greinargerðinni, að maður þessi sje búsettur á Ísafirði? Hvað kemur það málinu við, ef hann er þrotinn að heilsu og er ekki lengur fær til starfsins? Og hvernig er hægt að veita slíkum manni biðlaun, svo framarlega sem ekki á að kalla alt biðlaun, sem uppgjafaembættismönnum og starfsmönnum landsins er veitt til dauðadags? Mjer finnast ástæður háttv. nefndar og háttv. flm (M. T.) í máli þessu vera svo mjög á reiki, að ekki komi til mála að gera manni þessum hærra undir höfði en öðrum starfsbræðrum hans. Jeg er fáum póstum persónulega kunnugur, þekti að eins Sumarliða gamla norðanpóst af afspurn. Að allra dómi hefir hann verið ötull og duglegur og staðið vel í stöðu sinni, en verður þó að láta sjer nægja 200 kr. í eftirlaun, og engir póstar hafa hærri eftirlaun en 300 kr. En eftir till. þessari mundi bann engu síður eiga heimtingu á samskonar biðlaunum, og þar mundu fleiri á eftir fara. Jeg er því algerlega mótfallinn því, að till. þessi verði samþykt.

Magnús Torfason Jeg þarf ekki að vera óánægður með till.háttv. fjárveitinganefndar; hún hefir í rauninni samþykt og játað rjett vera það, sem farið er fram á í till. minni. En það, sem hún ber fyrir sig til að draga úr, er misrjettið, sem aðrir mundu verða fyrir, ef farið væri eftir tillögunni óbreyttri. En það getur oft staðið svo á, að misrjetti verði að beita; það fer alt eftir því, hvort rjett hefir verið gert áður eða ekki. Ef það væri alment álitið, að 300 kr. eftirlaun til pósta væru sanngjörn og nógu há, þá væri hjer um verulegt misrjetti að ræða. En nú hygg jeg, að flestir álíti þau alt of lág, og er það skiljanlegt að þau sjeu ekki hærri, þar sem hjer er um menn úr alþýðuflokki að ræða, en allir vita, hvaða kjörum slíkir menu eiga að sæta. En þess er ekki gætt, að til póstþjónustu þarf afburðamenn og að sá starfi slítur fljótt vinnuþreki manna. Jeg er því ekki í neinum vafa um, að það er skylda þingsins að hækka laun allra pósta, og þess vegna get jeg gert mig ánægðan með það, að fjárveitingin til þessa manns er bundin við þrjú ár, því að jeg þykist þess fullviss, að þjóðin sjer sóma sinn í því að bæta kjör póstanna sem fyrst. Háttv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.) var að hnýta við háttv. fjárveitinganefnd; fann hann henni það til foráttu, hve nál. hennar væru stutt að öllum jafnaði. En þess verður að gæta, að munur er á, hvort máli er vísað til fjárveitinganefndar eða önnur nefnd leitar álits hennar, ellegar hún lætur í ljós álit sitt á máli, sem alls ekki er vísað til nefndar. Þetta hefir sá háttv.þm. (G. Ó.) ekki gert sjer fyllilega ljóst. En svo að jeg víki aftur að manni þeim, sem hjer er um að ræða, þá vil jeg geta þess, að hann hefir alla tíð verið göngupóstur, og það er allmikill munur á því að ganga yfir heiðarnar þar vestra í verstu ófærðum eða þeysa á gæðingunum hjer sunnanlands. Maður þessi hefir ekki getað unnið þunga vinnu, en er mjög laginn til ferða og hefir því, þrátt fyrir taugaveiklun sem hann þjáist af, getað með hjálp annast póstferðirnar. Og eins og jeg hefi tekið fram áður, hafði hann altaf mann með sjer síðastliðinn vetur, og hafa eigur hans því gengið til þurðar; því að þótt póstar hafi altaf verið lágt launaðir, var ekki hækkað flutningsgjaldið að sama skapi og tilkostnaður þeirra jókst sakir örðugleika stríðsins og verðfalls peninga. Þessi maður hafði samt sem áður hugsað sjer að halda ferðunum áfram, en þá er póstleiðinni alt í einu breytt, svo að hann er sama sem sviftur stöðu sinni. Jeg býst svo ekki við að þurfa að fara fleiri orðum um mál þetta, en vona, að háttv. deild sjái þá sanngirni, er mælir með því, að till. verði samþykt.

Guðjón Guðlaugsson Jeg vildi segja fáein orð um mál þetta, vegna þess, að kringumstæður allar eru mjer kunnar. Jeg lít svo á, að þegar verið er að vega niður laun manna, þá verði að vega verkin og kringumstæður allar, til þess að fult samræmi verði milli launanna og þess, sem fyrir þeim er haft. Jeg verð að játa með aðalflm. málsins (M. T.), að þegar litið er á póststöðurnar, þá verður því ekki neitað, að þær eru mjög erfiðar og póstum altaf vangoldið. Auk þess eru póstleiðir mjög misjafnar. Og þeir, sem þekkja þessa póstleið, sem hjer er um að ræða, vita, að hjer er yfir mjög torsóttan fjallveg að fara og mjög erfiðar göngur. En aðalókosturinn við þennan póstveg er samt þó, að helmingurinn af póstleiðinni er sjóleið. Sú sjóleið er stórhættuleg, einkum á vetrum, og fje landsins jafnan teflt í tvísýnu á þeirri leið, svo að mikið er undir því komið, að pósturinn sje árvakur og gætinn, enda reyndist hann þarna ágætlega; þó að hann hrepti oft vond veður og slæmt væri í sjóinn, kom það aldrei fyrir, að póstfarangurinn biði tjón af. Sjálfur varð hann að leggja sjer til báta. Sem dæmi upp á framúrskarandi dugnað og gætni þessa manns minnist jeg þess, að eitt sinn urðu bátsmenn að leggja bátnum, sem flutti bæði póstinn og annan farangur, fram af ögri um nótt, vegna óveðurs. Hvorki formaður nje hásetar treystust til að flytja farangurinn í land, en Jóhannes póstur hætti ekki fyr en hann hafði komið öllum póstinum á land. Um morguninn var báturinn sokkinn, og var það eingöngu að þakka dugnaði og kappi Jóhannesar, að landið beið ekki stórtjón. Enn er eitt í sambandi við þetta, að það er mjög erfitt fyrir póst að búa í 5-6 mílna fjarlægð frá þeim stað, þar sem hann þarf að geyma hestana. En þarna er svo ástatt, að fóður er lítt fáanlegt, þar sem er mest sauðbeit. Þetta hefir orðið póstinum mjög erfitt og útgjaldasamt, þótt hann hafi ekki þurft að leita fátækrastyrks enn sem komið er. En auk þess, sem efnaleysi hans hefir fyrst og fremst stafað af lágum launum og hinum erfiðu kringumstæðum í sambandi við póststöðuna, þá hefir hann auk þess átt að stríða við mjög erfiðan sjúkdóm á konu sinni, sem var veik í mörg ár, en er nú látin. Af þeim ástæðum, sem jeg hefi nú tilfært, verð jeg að meta hærri eftirlaun manni, sem hefir haft við slíka erfiðleika að stríða og yfir slíkar vegleysur að fara. Og það þarf alls ekki að vera fordæmi fyrir aðra pósta, þó að þessum manni sjeu goldin biðlaun. Jeg segi ekki, að hann geti ekki gegnt póststarfi enn, og því alls ekki rangt að kalla þetta biðlaun, eins og háttv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.) hjelt fram. En þegar pósturinn á ekki að ganga lengur frá Ísafirði að Hjarðarholti, heldur frá Arngerðareyri að Búðardal, þá er það í raun og veru sama og að gera þessum manni ómögulegt fyrir með að halda starfinu áfram, því að pósturinn verður að eiga heima á annari hvorri endastöðinni, en hann á heima á Ísafirði. Þess vegna er manninum vísað frá í raun og veru, og hann á því að fá biðlaun. Hitt skal jeg játa, að laun allra pósta sjeu alt of lág, og að þeir ættu helst skilið hækkun af öllum starfsmönnum þjóðarinnar.

Guðmundur Ólafsson Mjer skildist svo á háttv.þm. Ísaf. (M. T.), að þessi póstur færi mest gangandi og væri farinn að láta sig. Stundum er hann talinn útslitinn og hefði því orðið að hafa fylgdarmann í vetur. En svo þegar háttv. 4. landsk.þm. (G. G.) kemur til skjalanna, koma sjóferðir og hestaferðir, svo að á endanum verða það allskonar ferðir, sem þessi póstur hefir farið, og notað öll hjerlend flutningatæki. En hvað sem um allar þessar ferðir er að segja, þá finst mjer, að þegar einn úr þessari stjett fær þessa launahækkun, þá sje eðlilegt, að aðrir úr sömu stjett vilji fá það sama. Svo vil jeg benda á það, að það er alls ekki rjett að segja í greinargerðinni, að maðurinn sje þrotinn að heilsu, geti hann tekið þessar póstferðir að sjer aftur, eins og háttv. 4. landsk.þm. (G. G.) bjóst við.

Magnús Torfason Háttv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.) var að draga dár að því, að jeg hefði kallað þennan póst göngupóst. Jeg skil ekki, að ástæða sje til slíks. Eins og allir vita, fer þessi póstur fyrst á sjó. Svo verður að flytja farangurinn á hestum yfir heiðina, en sjálfir verða mennirnir alla jafna að ganga á vetrum, og stundum verður jafnvel að taka koffortin af hestunum og draga eykina. Jeg hjelt, að háttv. 2. þm. Húnv. (G. Ó) vissi, að síðasti vetur fór illa með menn og þá ekki síst illa með póstana á þessum stöðvum. Og það hefði jeg aldrei haldið, að nokkur ætlaðist til, að landið píndi menn svo lengi í þjónustu sinni, að það gengi af þeim dauðum.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Þótt nál. sje stutt, hefi jeg litlu við það að bæta. Jeg get ekki fyrir nefndarinnar hönd gefið neinar ítarlegar skýrslur um einstök atriði málsins, því að hún hefir ekki getað aflað sjer þeirra svo, sem henni þótti þurfa, og af þeim sömu ástæðum hefir nefndin komist að þessari niðurstöðu, sem nál. ber með sjer. Mjer ,fyrir mitt leyti, þótti það leitt að verða að komast að þessari niðurstöðu, þar sem jeg lít svo á, að málið sje alls eigi þýðingarlítið, en mundi geta haft bæði vísindalega og raunverulega þýðingu fyrir lífið. En nefndarmenn urðu sammála um það, að þeir hefðu ýms atriði málsins of lítið á valdi sínu, til þess, að þeir gætu ráðið til þess að leggja út í fyrirtæki þetta. Eins og kunnugt er, þá er fjárhagur landsins erfiður og mun verða það á næstu árum, og gæti svo farið, að þrengst yrði í búi einmitt þegar byrja ætti á verki þessu. En til þess að það fullnægi þeim kröfum, að hafa bæði vísindalega og raunverulega þýðingu, þá er það gefinn hlutur, að alt yrði að vera í fullu lagi. Mjer er það að vísu ekki fullljóst, hve mikið þarf til þess, en jeg tel þó víst, að til þess þurfi mikið fje. Og oft hefir svo farið, að menn hafa ekki í upphafi gert sjer fulla grein fyrir því, hvað til þurfi, þegar ráðist hefir verið í ýms fyrirtæki, og oft hafa þá vakist upp fleiri erfiðleikar og meiri kostnaður en gert var ráð fyrir í upphafi. Má t. d. benda á, að kjör starfsmanna hafa í fyrstu verið miðuð við sultarlaun, og hefir því orðið að hækka þau bráðlega, og hefir það aukið áætlunarkostnað. En til þess að fyrirtæki þetta kæmi að fullum notum, yrðum við að hafa bein skeytasambönd við Vesturheim, og enn fremur vantar til þess símstöð á Grænlandi. Auk þess yrði að setja hjer á stofn athugana- og merkjastöðvar. En alt þetta hlyti að hafa í för með sjer svo mikinn kostnað og erfiðleika, að ekki getur talist gerlegt að ráðast í það að svo stöddu. Alt þetta þarf líka miklu betri og rækilegri undirbúning, og kom nefndinni því saman um að fela stjórninni að undirbúa málið á sínum tíma. Jeg vil því, fyrir nefndarinnar hönd, leggja það til að rökstudd dagskrá á þgskj. 248 verði samþykt.

Karl Einarsson Jeg get látið mjer nægja að vísa til þeirrar rökstuddu dagskrár frá fjárveitinganefnd, sem fram er komin, því þar eru teknar fram ástæðurnar fyrir því, að nefndin getur ekki fallist á till. þessa, sem sje þær, að þar sem þessi maður tekur verkkaup sitt eftir ákvæðum sýslunefndar Gullbringusýslu, þá beri henni og að ákveða, hvort maðurinn eigi að fá dýrtíðaruppbót eða ekki. Jeg ræð því til, að rökstudda dagskráin verði samþykt.

Kristinn Daníelsson Mjer kom sannast að segja þessi rökstudda dagskrá fjárveitinganefndar á óvart, því hv. nefnd sýndi mjer þann sóma, að kveðja mig til viðtals, og heyrðist mjer hún þá ekki vera því mótfallin, að dýrtíðaruppbót væri greidd þessum manni, að minsta kosti að hálfu, úr landssjóði. - Eins og hv. deild mun vera kunnugt, liggja alveg sjerstök atvik að því, að þessi maður hefir ekki unnið fyrir landssjóðinn, eins og aðrir vegagerðarmenn. Og það mun vera eini verkstjórinn á landinu, sem þannig stendur á með. Hjer er því ekki að óttast neitt fordæmi, þó að þessi till. nái fram að ganga. - Annars hefi jeg ástæðu til að halda, að hv. nefnd mundi ekki vera á móti því, að dýrtíðaruppbótin væri greidd að hálfu leyti úr landssjóði og að hálfu leyti frá sýslunni, og hefi hugsað mjer að koma með brtt., sem gengi í þá átt. Jeg ætlaði þess vegna að ná í oddvita Gullbringusýslu og bera mig saman við hann, en hefi ekki enn getað náð í hann, þar sem hann er nú í þingaferðum. Jeg vildi því biðja hv. forseta að taka málið út af dagskrá.

Fjármálaráðherra (S. E.) Mjer virðist rökstudda dagskráin mjög hyggileg, því jeg get ekki betur sjeð en að þessi þingsáltill. stríði algerlega á móti því „principi“, sem fylgt hefir verið af landsstjórninni og þinginu í því, að veita dýrtíðaruppbót, ef landsstjórnin á nú að fara að veita uppbót fyrir vinnu, sem sýslunefnd lætur vinna. Svo held jeg líka, að þetta gæti orðið öðrum fordæmi. Jeg veit t. d. ekki betur en að eins mætti álíta ástatt um veginn frá Akranesi; það er sýsluvegur, sem fje er veitt til úr landssjóði; það gæti því farið eins um þann vegagerðarstjóra, að hann vildi fá dýrtíðaruppbót úr landssjóði. Jeg álít því sjálfsagt að samþykkja þessa rökstuddu dagskrá nefndarinnar.

Karl Einarsson Jeg skal geta þess, að fyrir nefndinni vakti það ekki að láta greiða helming dýrtíðaruppbótarinnar beint úr landssjóði, heldur væri sú upphæð tekin af kostnaðinum við vegagerðina, sem svo í reyndinni yrði það sama, þar sem landssjóður borgar helming kostnaðar við vegagerð þá, er þessi verkstjóri vinnur við.

Halldór Steinsson Jeg sje enga ástæðu til að taka málið út af dagskrá, því jeg skil ekki, hvaða upplýsingar gætu komið frá oddvita Gullbringu- og Kjósarsýslu, sem breyttu afstöðu deildarinnar í því.

Kristinn Daníelsson Hæstv. fjármálaráðherra sagði, að hjer væri verið að brjóta eitthvert mikilvægt „princip“, en það er alls ekki rjett, því þetta er ekki samanberandi við smávegarspotta í Borgarfjarðarsýslu, sem hann vildi bera saman við vegagerðina í Gullbringusýslu og leggja hvorttveggja að jöfnu. Maðurinn, sem hjer er um að ræða, er búinn að vinna að þessu starfi í fjölda mörg ár. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. Vestm. (K. E.) sagði, þá skal jeg taka það fram, að jeg býst ekki við, að hægt væri að telja uppbótina með kostnaði við veginn, því þeir reikningar allir, sem þar að lúta, munu þegar vera uppgerðir. Þá væri, m. ö. o., enginn annar vegur fyrir höndum en sá, að maðurinn fái uppbótina úr sýslusjóði, eða ekkert, ef honum er ekki veitt hún úr landssjóði.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Mjer er kunnugt um það, að nokkur sýslufjelög fá styrk úr landssjóði til sýsluvega. Svo er það t. d. um Suður-Þingeyjarsýslu, sýsluveginn fram Reykjadal og upp í Mývatnssveit. Mjer finst það vera eðlilegast, að vegavinnustjórarnir setji upp hærra kaup, þar sem verðmæti peninganna er minna en áður var, og þá fær sýslufjelagið helminginn af hækkuninni úr landssjóði. Ef sýslufjelagið vill ekki hækka kaupið, þá ræður það ódýrari mann. Það lítur svo út á pappírnum, sem hagur sje að því, en óvíst er það þó, er lítið er til verksins. Mjer finst till. þessi ekki neitt þarfamál, og hún hlýtur að draga dilk á eftir sjer.

Forseti: Jeg tel það skylt og sjálfsagt að taka málið út af dagskrá að ósk hv. flutningsmanns (K. D.), svo hann geti aflað sjer frekar upplýsinga um það. Hv. deildarmenn hafa vitanlega jafnóbundnar hendur um málið fyrir það. Jeg verð því við ósk hv.flm. (K. D. og tek málið út af dagskrá. Till. var ekki á dagskrá tekin framar og varð ekki útrædd.