Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mentmn. fjekk fræðslumálastjóra á fund með sjer, og hann benti nefndinni á, að ekkert væri athugavert við tillögu hv. þm. A.-Húnv. (GÓ) nema það, að kennarar gætu átt á hættu, að laun þeirra væru rýrð. Ef hægt er að fyrirbyggja, að breyting sú, sem till. fer fram á, rýri laun kennara, er tillagan meinlaus og mikið frekar til bóta. Jeg mun því greiða henni atkv. mitt.

Frsm. (Jónas Jónsson) Það er nokkuð langt síðan þessi till. var fyrst til umr., en hún hefir fengið allítarlega meðferð, fyrir það, að nefndin hefir fengið forstöðumann skólans, nokkra af hinum föstu kennurum skólans, fræðslumálastjóra og hæstv. fræðslumálaráðherra (MG) á sinn fund, og málið þannig skýrst mjög vel. Niðurstaðan hefir orðið sú, að nefndin leggur til, að samþyktir verði fyrstu tveir liðir till. Þar er í fyrsta lagi að ræða um að leita samkomulags við bæjarstjórn Reykjavíkur um ókeypis eða ódýra lóð handa skólanum við Skólavörðutorgið, og í öðru lagi að láta gera fyrir næsta þing frumdrætti að nauðsynlegum byggingum handa skólanum, miðað við þennan stað. Aftur á móti hefi jeg, til samkomulags við aðra hv. meðnefndarmenn mína, fallið frá að óska eftir, að gerðar verði teikningar af fyrirhuguðu heimavistahúsi, vegna þess, að það liggur mest á því fyrir skólann að fá sjer trygða lóð, þar sem það því miður að líkindum hlýtur að dragast, að hann fái viðbótarbyggingar. Jeg get verið stuttorður um þetta, þar sem jeg hefi prentað með nál. álit forstöðumanns skólans, tveggja kennara og fræðslumálastjóra um það, hvað þeir álitu að skólanum hentaði best í þessu efni, og vil jeg sjerstaklega taka eitt fram, af því að jeg held, að jeg sje þar í samræmi við báða meðnefndarmenn mína, nefnilega að við teljum vel við eiga, að núverandi forstöðumanni skólans, sem líklega starfar ekki við skólann, eftir að hann er kominn í þennan nýja stað, að það væri mjög æskilegt, að hann gæti verið með í ráðum um það, hvar skólinn fengi framtíðarstað í bænum, og hvernig húsum þar yrði hagað. Sjálfir hafa þessir aðstandendur skólans lýst því mjög greinilega, hvers hann þurfi með. Það skal að vísu játað, að landsspítalinn þarf ekki nákvæmlega þann stað, þar sem kennaraskólinn stendur, undir viðbótarbyggingar nú þegar. Þó er ekki hægt að byggja við hann, sökum spítalans. Þess vegna hefir forstöðumaður skólans snúið sjer til landsstjórnarinnar og beðið um, að skólanum væri útveguð lóð, þar sem núverandi lóð skólans á að leggja undir aðra byggingu, og er þessi till. fram komin til þess að ýta undir hæstv. stjórn til þess að vinna saman við bæinn, og jafnframt er hún bending um, hvar skólinn eigi að vera. Fræðslumálastjóri álítur, að það sje sjerstaklega valinn staður í nánd við Skólavörðutorgið, því að þá verði skólinn í nánd við væntanlega háskólabyggingu, sundhöll og barnaskólann nýja. Jeg skal að vísu játa það, að það er ekki víst, að bærinn vilji láta lóð ókeypis undir skólann, þótt hann hafi gert það vegna stúdentagarðsins, og það er kannske meðfram vegna þess, eins og jeg tók fram áður, að bærinn hefir látið þessa litlu lóð ókeypis, sem nú er um að ræða, en þar sem landið tekur hana vegna landsspítalans og það sem búast má við, að hann óski að afgirða sína lóð, þá verður að líta svo á að landinu beri að borga þessa lóð undir landsspítalann, og þess vegna hefi jeg tekið það fram, að hin nýja lóð ætti að vera ókeypis, ef bærinn vildi svo vel gera, eða að minsta kosti mjög ódýr. Jeg vona, að bæjarstjórnin líti svo á, að gott sje að hafa þessa stofnun hjer, úr því að bærinn sóttist svo mjög eftir því upprunalega.

Ingibjörg H. Bjarnason Hv. 1. landsk. (JJ) hefir nú skýrt frá áliti mentmn., það sem það nær, en að því er snertir þörf landsspítalans til þessarar lóðar, þá hefi jeg þegar tekið það fram, og get fært sönnur á það, að þessi öld líður að líkindum svo, að ekki þurfi að taka lóðina til notkunar fyrir landsspítalann. En aftur á móti felst nefndin á það, að ekki sje tiltækilegt að byggja neina viðbót við þetta gamla timburhús. Að lóðin fyrir skólann þyrfti endilega að vera þarna, í „háborginni“, geta verið skiftar skoðanir um, og það er líka eftir að vita, hvort bærinn sjer sjer það fært að verða við þessari ósk nokkurs hluta nefndarinnar, og mjer fanst skólastjóri kennaraskólans ekki leggja eins mikið upp úr því, hvar skólinn stæði, eins og hv. 1. landsk. (JJ) virðist gera. Náttúrlega gekk hann inn á, að hentugast væri, að hann yrði reistur þarna í nánd við háskólann, en að sambandið sje svo náið milli þessara tveggja skóla, það get jeg ekki sjeð, því að í öðrum löndum er svo langt frá því, að svona óskyldar stofnanir standi mjög nálægt hvor annari, og ef það kemur fyrir, að sækja þarf fyrirlestra á háskólann, þá telur enginn það eftir sjer, þó að svo sem hálftíma leið sje á milli þeirra stofnana. En að fá bæinn til þess að leggja til lóð handa skólanum, verður vitanlega altaf erfiðara, því að það verður altaf meiri og meiri erfiðleikum bundið að fá góðar lóðir, þar sem lóðum bæjarins fer altaf fækkandi. Jeg hefi hjer fyrir mjer uppdrátt af landsspítalanum, og þar þykist jeg sjá, að hann muni ekki þurfa að halda á lóð kennaraskólans í fyrirsjáanlegri framtíð. Jeg hefi líka fyrir mjer uppdrátt af lóð þeirri, sem kennaraskólinn stendur á. Samanburður á uppdráttum þessum bendir á engan hátt á, að nauðsyn sje á því að flytja kennaraskólann, vegna þarfa landsspítalans, og byggja yfir hann annarsstaðar; en að fara að byggja nýtt steinhús í viðbót við þetta gamla timburhús, nær vitanlega engri átt.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Það stendur í greinargerðinni fyrir þessari till., að um leið og landsspítalanum hafi verið ákveðin lóð, þar sem nú sje verið að reisa hann, hafi verið ákveðið, að sú lóð, sem kennaraskólinn stendur á, skyldi falla til landsspítalans. Jeg vil nú spyrja hv.flm. (JJ), hvar þá ákvörðun sje að finna. Jeg hefi ekki vitað um hana og ekki heldur getað fundið hana, og veit heldur ekki til, að það hafi verið ákveðið. En hv.flm. (JJ) getur máske vísað mjer á það. Mjer sýnist nú annars yfir höfuð vera svo margt ógert hjer á landi, og þar á meðal óreistar svo margar opinberar byggingar, að það sje ekki tímabært að fara að ráðast í það, að losa sig við eitthvað af því, sem búið er að koma upp, og reisa nýtt í þess stað. Sömuleiðis ef það á að skoða þessa till. beinlínis til þess fram borna að fara að undirbúa byggingu nýs kennaraskóla, þá finst mjer það vera ótímabært. Það eina, sem mjer finst geta verið rjettmætt, eins og nú stendur, það er 1. liður till., að því leyti sem þar er að ræða um skipulagsatriði í byggingu Reykjavíkurbæjar, eða ákvörðun um það, að halda ónotuðu því svæði, sem menn í framtíðinni vildu taka fyrir kennaraskólann. En þar er jeg hræddur um, að skoðanirnar um það, hvar kennaraskólinn sje best settur, kunni að breytast, stjórn að því kunni að reka, að hann þyki ekki vel settur þar, sem tillagan ætlar honum stað. Jeg gæti t. d. vel hugsað mjer, að hann þætti það ekki, stjórn meira að segja langt frá því. Mönnum þætti ef til vill betra að hafa hann utan við bæinn, stjórn jeg hygg jafnvel, að sú skoðun hafi átt sinn þátt í því, að hann var upphaflega reistur þetta utan við bæinn, en þessi fjarlægð frá miðbænum hefir þó ekki verið nægileg, því að nú má heita, að skólinn sje inni í bænum.

Frsm. (Jónas Jónsson) Hæstv. forsrh. (JÞ) virðist halda, að það sje ofmælt, sem í grg. stendur, að það sje búið að ákveða að leggja lóð kennaraskólans undir landsspítalann. Nú vil jeg benda hæstv. ráðh. (JÞ) á það, að fyrst stjórn fremst veit húsameistari ríkisins ekki annað en að þetta sje ákveðið; hann hefir sýnt mjer uppdrátt, þar sem lóðin er tilgreind á þann hátt, sem hjer er frá sagt, og í öðru lagi er í fskj. á þskj. 434 drepið á hluti, sem snerta kennaraskólann, þar sem er að ræða um útmælingu lóðar undir landsspítalann, og hefir forstöðumaður kennaraskólans snúið sjer til stjórnarráðsins, til þess að fá leiðrjettingu á því, af því verið sje að leggja lóð skólans undir landsspítalann. Forstöðumaðurinn segir beinlínis, að hann hafi fyrir ári síðan, eða nánar tiltekið 17. des. 1925, ritað ríkisstjórninni brjef um málið, er hann vissi, að verið var að mæla út lóð handa landsspítalanum kringum kennaraskólann, til þess að tryggja skólanum lóð til frambúðar. í viðbót við þetta skal jeg geta þess, að hv. 2. landsk. (IHB), sem er í landsspítalanefndinni, talaði svo í dag sem honum væri kunnugt um þessa ákvörðun. Það, sem hæstv.forsrh. (JÞ) kann að vanta, sje jeg ekki ástæðu til þess að gefa. Mjer finst, að þar sem hann er aðalhúsbóndi í stjórnarráðinu, þá eigi hann sjálfur að finna þau skjöl, sem við koma málunum, en vera ekki að leita til annara um það. Hjer eru þá þrjú vitni, stjórn ekki hvað síst forstöðumaður kennaraskólans, sem vill fá nægilega tryggingu fyrir því, að skólinn fái hentuga lóð, þar sem framtíðarskipulag landsspítalans tekur inn á lóð þá, sem skólinn nú er á, stjórn því sje óhugsandi, að leyft verði að byggja nokkrar viðbótarbyggingar við hann, svo sem leikfimishús eða heimavist. Viðvíkjandi því, sem hv. 2. landsk. (IHB) sagði um það, að jeg hefði fullmikið lagt upp úr því, sem forstöðumaður kennaraskólans hjelt fram, að hann teldi skólanum betur borgið uppi á Skólavörðuholti en við Laufásveg, þá skal jeg geta þess, að honum þótti, eins stjórn segir á þskj. 434, staðurinn á Skólavörðuholti ágætur, en þó væru báðir staðirnir góðir. Sjálfum hafði honum líka dottið í hug staður við Laufásveg, en bjóst ekki við, að hann yrði neitt ódýrari. Þá hefir núverandi fræðslumálastjóri fært rök fyrir því, að það væri fult svo hentugt fyrir kennaraskólann að vera við Skólavörðutorgið í framtíðinni. Viðvíkjandi 2. lið till. sagði hæstv.forsrh. (JÞ), að ósjeð væri, hvenær hægt yrði að byggja. Játa jeg það auðvitað, því að það fer eftir kringumstæðum öllum og hag ríkissjóðs. En hann misskilur till., ef hann gerir ráð fyrir því, að flm. vilji kasta burtu núverandi húsi skólans. Skjölin benda einmitt á, að það þurfi viðbótarbyggingu á næstu árum, í sambandi við núverandi byggingu, meðan hún endist. Það er því alveg misskilningur hjá hæstv. ráðh. (JÞ), að jeg vilji fleygja burt þessu húsi og láta byggja einhverja höll. Hjer er aðeins verið að ræða um viðbætur, sem gera þarf í sýnilegri framtíð, og vitnisburður aðstandanda skólans er nægileg sönnun, hvers þar sje þörf.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Hv. 1. landsk. (JJ) hefir ekki getað upplýst, á hverju hann byggir það, að ákvörðun hafi verið tekin um það fyrir nokkrum árum, að lóð kennaraskólans skyldi falla til landsspítalans. Jeg hugsa helst, að sannleikurinn sje sá, að slík ákvörðun hafi aldrei verið tekin. Jeg veit ekki til, að fyrirætlanirnar um framtíðarbyggingu landsspítalans taki inn á lóð kennaraskólans, að minsta kosti ekki þær, sem jeg hefi sjeð. En þó svo væri, að teikningar húsameistara sýndu, að lóð landsspítalans teygði sig inn á lóð kennaraskólans, þá er það alls ekki sama og það, að lóð hans eigi að renna til landsspítalans. Jeg hygg helst, að það atriði sje óákveðið enn. Hv. flm. (JJ) skýrði 2. lið til. svo, að mjer skildist, að þar væri átt við frumdrætti að viðbótarbyggingu við skólann. En það verður þá ekki sjeð af 2. lið eins og hann er. Jeg ætla þó að taka skýringu hv.flm. (JJ) góða og gilda. Jeg verð nú að segja það um stað þann, sem valinn hefir verið handa hinum opinberu byggingum, að hann er vandræðastaður, vegna þess, meðal annars, að ekki má búast við, að vatnsveita bæjarins verði þannig í framtíðinni, að byggingar þær, sem verða þarna efst uppi á holtinu, hafi viðunandi vatn. Auðvitað eru það aðrir, sem ráða því, hvort þær verða settar þarna eða ekki, en jeg hefi þó sagt hlutaðeigandi mönnum það, sem mína skoðun, að það væru mistök að vera að safna sem flestum opinberum byggingum á þann stað, sem er illa til þess hæfur, nema þá fyrir þau hús, sem vegna lítillar notkunar hafa ekki sjerstaka þörf fyrir vatnsveitu í fullkomnu lagi.



Jeg get verið stuttorð. Hæstv. forsrh. (JÞ) hefir tekið það fram, að engin vitneskja eða sönnun væri fyrir því, að kennaraskólalóðin fjelli til landsspítalans, önnur en sú, að á uppdrætti húsameistara af landsspítalalóðinni nær eitt horn hennar inn á lóð kennaraskólans. Nú er upplýst, að engin ákvörðun hefir verið tekin um, hvort þetta lóðarhorn verði nokkurn tíma lagt undir landsspítalann. En jeg skoða þetta, eins og jeg hefi sagt í samtali við hv. 1. landsk. (JJ), aðeins sem „Fremtidsmusik“, ef jeg má viðhafa það orð. En reynist það nauðsynlegt í náinni framtíð að byggja t. d. heimavistir og leikfimishús við kennaraskólann, finst mjer öll skynsemi mæla með því, að ekki verði bygt við þetta gamla timburhús, sem þá verður orðið enn hrörlegra en það er nú. Að þessu athuguðu er sýnilegt, að talsverðar líkur geta orðið til þess, að skólinn verði fluttur, og væri því ekki úr leið að hugsa honum nú þegar fyrir lóð. En hvort heppilegra sje að hafa hann á Skólavörðuhæðinni eða við Laufásveg, þar sem hann nú er, reynist lóð sú nægilega stór, um það hygg jeg verði skiftar skoðanir. Mjer hefir skilist, að skólastjórinn væri ánægður með að hafa skólann nálægt þeim stað, sem hann nú er. En með því að samþykkja till. hv. 1. landsk. (JJ) er því slegið föstu, að kennaraskólinn skuli standa á Skólavörðuhæðinni („háborginni“) . Annars þarf jeg ekki að fjölyrða meira um þetta. Jeg hygg, að lóð landsspítalans missi einskis í, þó að þetta horn kennaraskólalóðarinnar verði ekki lagt til hennar.

Frsm. (Jónas Jónsson) Viðvíkjandi þeim vafa, sem er um það, hvort tilætlunin sje að leggja lóðina undir landsspítalann, vil jeg benda á, að forstöðumaður kennaraskólans bætti sjálfur í handrit mitt að fundargerð dagsetningunni og öðru, er snertir það, hvenær hann ritaði stjórninni og bað um nýja lóð. Það brjef sannar, að hann hafi staðið í þeirri meiningu, að það þyrfti að útvega nýja lóð handa skólanum. Í raun og veru er hjer ekki um annað að ræða, eins og hv. 2. landsk. (IHB) tók fram, en að gagnlegt er að tryggja lóð handa skólanum í tíma, stjórn ekki síst í samráði við þá menn, sem nú starfa við hann, þó að þeir komi ekki til að njóta þess, að minsta kosti ekki forstöðumaður hans. En þó á það ekki illa við að leyfa hinum mikilsmetna forstöðumanni að vera með í ráðum að tryggja skólanum framtíðarheimili.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg skal geta þess, til upplýsingar fyrir hv.þdm., að það hagar svo til, að kennaraskólalóðin er innan sama gatnaferhyrnings, sem afmarkar lóð landsspítalans. Hún takmarkast af götum á tvo vegu, en af lóð landsspítalans á hina tvo veguna. Það var því mjög eðlilegt, að forstöðumaður kennaraskólans benti á það í tíma, áður en endanleg tilhögun á lóð landsspítalans væri gerð, að ætla þyrfti skólanum nægilega lóð. Jeg skal ekkert um það segja, hvort hægt sje að útvega skólanum þar þá lóð, sem hann þarf í framtíðinni. En jeg veit bara ekki, hvort nokkuð er ákveðið um það, hvort skólinn skuli vera þarna eða ekki.

Jóhannes Jóhannesson Afstaða mín í nefndinni var bygð á því, að búið væri að leggja lóð kennaraskólans til landsspítalans. En ef þetta reynist nú ekki svo, og ef líkindi eru til þess, að kennaraskólinn geti í framtíðinni haldið nægilega stórri lóð þar sem hann nú er, fyrir sig og viðbótarbyggingar þær, sem nauðsynlegar eru, þá tel jeg ekki þörf á að gera neitt nýtt í málinu. En þetta verður auðvitað rannsakað.

Frsm. (Ingibjörg H. Bjarnason) : Eins og nál. mentmn, á þskj. 443 ber með sjer, felst nefndin á þá tillögu, sem hjer er um að ræða á þskj. 248. Eftir að hafa athugað tillöguna eins og föng voru á, er nefndin því samþykk, að veita ríkisstjórninni heimild til að greiða ferðastyrk þessum nemendum, fram og aftur, og nokkurn dvalarstyrk, sem þó fremur falli í skaut efnalitlum nemendum. Þetta telur nefndin sanngjarnt, í fyrsta lagi af því, að leyft hefir verið, að Akureyrarskóli veitti framhaldskenslu, að loknu gagnfræðaprófi, og leyft var að nota skólahúsið til kenslunnar. Okkur nefndarmönnum fanst þannig vera ýtt undir nemendur Akureyrarskólans að halda áfram námi, og því ilt að hefta för þeirra, er svo langt er komið. Jeg skal svo ekki fara lengra út í þetta mál, en aðeins benda á það, að þessum stúdentaefnum væri lítill greiði gerður með því að leyfa þeim að taka próf nyrðra þvert ofan í 17. gr. háskólalaganna. Einnig hefi jeg fulla ástæðu til þess að mótmæla því, að þessir ungu menn hafi mætt nokkrum kala, hvorki af hálfu ríkisstjórnarinnar nje kennara mentaskólans, og jeg mótmæli því eindregið, að nokkur samtök hafi átt sjer stað gegn þeim hjer syðra. Eins og einn hv. flm. tók fram, þegar þetta mál var til umr. í Sþ., vakti aðeins fyrir honum að hjálpa þessum piltum til að standast kostnaðinn við prófið.

Jónas Jónsson Jeg vil nota þetta tækifæri til að fá hæstv. ráðh. (JÞ) til að láta í ljós álit sitt um framkvæmd þessarar till. Þegar hún var fyrst til umr. hjer í þinginu, skýrðu flm., hvað fyrir sjer vekti, sem sje það, að þessir piltar fengju styrk til að standast venjulegan ferðakostnað og dvalarkostnað. Þetta hefir nefndin fallist á, nema það sannist, að einhverjir námsmannanna sjeu beinlínis efnaðir, þannig, að óþarfi væri að styrkja þá. En hæstv. ráðh. (JÞ) ljet þau orð falla við fyrri umr. málsins, að hann teldi sig ekki bundinn af tillögunni. Jeg vildi heyra álit hæstv.forsrh. (JÞ) um það, hvort till., eins og hún er nú, er ekki svo vel í hóf stilt, að greiddur verði ferðakostnaður og dvalarkostnaður til þessara pilta, sem kunna að koma að norðan. Þótt hæstv. mentmrh: . (MG) sje ekki við, vil jeg samt nota tækifærið til að segja það, að jeg álít, að það sje orð í tíma talað, sem hann sagði við fyrri umr. þessa máls, að hann áliti það óforsvaranlegt, ef um samtök hefði verið að ræða á móti þessum aðkomumönnum frá kennurum mentaskólans. Jeg sagði, að jeg hefði haft það eftir einum kennara þar, að hann hefði verið beðinn um að kenna þeim ekki. Þetta vil jeg benda hv. 2. landsk. (IHB) á, að þegar þeir aðilar, sem höfðu haft þessa meðferð á málinu, hefðu fengið vissu fyrir því, að mentmrh. landsins var á móti þessu, þá myndu þeir hafa lækkað seglin, og eins og Alþingi sýnir þessum piltum nokkra samúð með því að styrkja þá, má vonandi vænta þess, að þeir verði ekki beittir neinni ósanngirni. En verði það samt gert, þá eru hjer þeir menn til eftirmáls, að það verður ekki látið ómótmælt viðgangast.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Hv. 1. landsk. (JJ) var að spyrja um það, hvort þessari till. mundi verða framfylgt, ef hún yrði samþykt, og þá jafnvel, hvernig það myndi verða, og þó hv.þm. (JJ) spyrði ekki beinlínis um það, þá skildist mjer hann helst eiga við, hve mikill styrkur myndi verða veittur. Það mun vera búið að lýsa yfir því, af þeim ráðherra, sem það mál heyrir undir, að hann muni framkvæma þá styrkveitingu, ef hún verður samþykt, og hefi jeg engu við það að bæta. Jeg vil þó leiðrjetta það, sem hv. 1. landsk. (JJ) sagði, að jeg hefði sagt, að jeg teldi mig ekki bundinn af till. Jeg sagði aðeins, að það mundi verða að gæta sparnaðar, eins og á öðrum sviðum, og til þess gefur till. líka fult tilefni, nefnilega að greiða ekki fje fram yfir það, sem nauðsynlegt er, þar sem till. fer fram á, að ekki verði greiddur ferðakostnaður, heldur ferðastyrkur, og skilst mjer það þá hugsað þannig, að þeir, sem væru svo efnum búnir, að þeir þyrftu ekki mikils með, fengju þá minna, en þeir, sem fátækari væru, nokkru meira, og þetta virðist mjer líka koma fram í nál., þó að þar sje ekki aðeins talað um ferðastyrk, heldur líka dvalarstyrk.



Það eru aðeins örfá orð, til þess að undirstrika þann skilning nefndarinnar á þessu atriði, sem hæstv. forsrh. (JÞ) tók fram, að fyrir okkur vakti ferðastyrkur, en ekki ferðakostnaður, því að það fanst okkur vera of rúmt, og sáum okkur ekki fært að samþykkja það. En eins og jeg tók fram í fyrri ræðu minni, viljum við, að þessi styrkur verði miðaður við efni og ástæður þeirra manna, sem styrksins eiga að njóta. Hv. 1. landsk. (JJ) gaf mjer ástæðu til að svara því, sem fram kom undir umr. þessa máls í Sþ., þar sem talað var um óvild, sem þessir piltar gætu mætt, og hafa þeir hv. þm., sem því hafa haldið fram, þóst hafa fyrir sjer orð merks manns um það, að rektor mentaskólans hefði farið fram á það við sig að taka ekki þessa pilta til kenslu. Það má fullyrða, að ekki er nokkur fótur fyrir þessu, því að mjer er alveg eins vel kunnugt um þetta samtal eins og hv. 1. landsk. (JJ). Viðtal rektors og dr. Ólafs Daníelssonar, sem þm. vitnar í, mun hafa átt sjer stað fyrir meira en ári síðan. Það var af alt annari ástæðu, að dr. Ólafur Daníelsson gat ekki tekið að sjer að undirbúa utanskólanemendur undir stúdentspróf; var það bæði vegna annríkis hans og þess, hvernig málið þá horfði við. Nú er málið öðruvísi fram komið, og verður leitt til lykta á skynsamlegum grundvelli, og þá geta þessi orð, sem misskilin voru og máske dálítið ýkt, gleymst, og má því slá striki yfir þau. Hitt er mjer kunnugt um, að piltar að norðan hafa ekki átt neinum andróðri að mæta, enda væri það ósæmilegt. Hefði svo verið, þá veit jeg, að íhlutun hæstv. mentamálaráðh. (MG) mundi hafa leiðrjett það, en slíkur andróður hefir aldrei átt sjer stað, svo að þessi ásökun er gripin úr lausu lofti.

Jónas Jónsson Jeg held, að það hafi verið alveg óþarft fyrir hv. 2. landsk. (IHB) að fara að rannsaka þetta mál. En það hefir þó orðið til gagns fyrir málefnið, því að það skýrist þá enn þá betur, að hjer er um alveg ófarsvaranlega framkomu að ræða frá yfirmanni mentaskólans í garð þessara námsmanna. Jeg vil benda hv. 2. landsk. (IHB) á það, að ráðuneytið hefir leitað álits rektors mentaskólans um prófaðstöðu Akureyrarskóla, án þess að tilefni væri til að spyrja rektor um það, því að það var vitanlega þingsins og stjórnarinnar að taka ákvörðun um það, og rektor mentaskólans kom það alls ekkert við. Ráðuneytið leitaði til rektors, og brjef hans var hjer til meðferðar, og hygg jeg, að ómögulegt sje að bera á móti því, að í þessu brjefi kom fram megn kali til Akureyrarskólans og óverðskulduð vantrú á honum, enda varð það niðurstaðan, að rektor fór að ráðleggja þingi og stjórn, hvernig skyldi leysa úr málinu, sem sje með því að neita um leyfið, og þar ofan á bætist svo sú upplýsing frá hv. 2. landsk., sem stórspillir aðstöðu rektors, að það er ekki fyrir einu ári, heldur tveim árum farið til eins kennara, sem venjulega hefir tekið pilta til kenslu, og einmitt í þeirri grein, sem utanskólamenn telja sig venjulega hafa allra mesta þörf fyrir kenslu í. En að yfirmaður skólans sýnir þá búmensku að leita til kennarans ári áður, er vottur um rótgróinn kala, bæði til skólans og þessara pilta. Jeg þykist vita, að þessi gamla beiðni rektors hafi verið gerð af óvinsamlegri tilfinningu. En jeg vænti, að sú opinbera „kritik“, sem þessi aðferð hefir orðið fyrir hjer á þingi, og við það, sem hv. 2. landsk. (IHB) sagði, því að það lá játning í orðum þm., verði til þess, að forstöðumaður mentaskólans og allir samherjar hans snúi nú við blaðinu og hætti að láta hleypidóma og fávisku ráða í þessu máli.



Jeg mótmæli því, að hjer sje ný sönnun þess, að rektor mentaskólans hafi lagt hatur á nemendur frá Akureyri eða skólann þar. Mjer er betur kunnugt um þetta en hv. 1. landsk. (JJ). Það eru tilhæfulausar getsakir alt saman, og vil jeg ekki eyða tíma þingsins í það, að fara fleiri orðum um samtal þeirra dr. Ólafs Daníelssonar og rektors um kenslu utanskólapilta, og álít jeg nú, að umr. um þetta mál sjeu orðnar svo langar, að það sje meira en kominn tími til, að þeim verði lokið.

Jónas Jónsson Það er aðeins til að minna hv. 2. landsk. (IHB) á það, að jeg sagði, að rektor mentaskólans hefði beðið kennara að kenna ekki þessum piltum, og þetta hefir hv. 2. landsk. (IHB) játað vera rjett, en aðeins afsakað það með því, að þetta hefði verið fyrir löngum tíma. En það er fylsta sönnunin fyrir sekt rektors í málinu. Mótstaða hans er langvinn og fyrirfram huguð.