Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Sjálfstfl. í Norðurl. v., Sigfús Leví Jónsson framkvæmdarstjóri, Söndum, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Hjálmar Jónsson, 2. þm. Norðurl. v.`` Kjörbréf Sigfúsar Levís Jónssonar hefur verið rannsakað og samþykkt. Hann hefur hins vegar ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Sigfús Leví Jónsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Nú fer fram umræða utan dagskrár um náttúruhamfarir á Skeiðarársandi. Málshefjandi er hv. 3. þm. Austurl., Egill Jónsson. Hæstv. forsrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa, hálftíma umræða.

Virðulegi forseti. Í upphafi greinaflokks sem Sigurður Þórarinsson jarðfræðingur birti í Lesbók Morgunblaðsins fyrir mörgum árum og hann nefndi Í veldi Vatnajökuls komst hann þannig að orði um náttúruöflin í Skaftafellssýslum: ,,Saga þessara byggðarlaga er því að enn þá meira leyti en saga annarra byggðarlaga okkar lands, saga um baráttu við náttúruöflin. Í vestursýslunni er það barátta við eldinn sem mest hefur mótað byggðasöguna, í austursýslunni er það baráttan við ísinn. Þar drottnar Vatnajökull og kærir sig kollóttan um það hvernig öðrum landshlutum er stjórnað, hvort þar er þjóðveldi, einveldi eða lýðveldi. Hér er það hann sem ræður.`` Umbrotin í Vatnajökli undanfarna daga eiga rætur að rekja til þess sem jarðfræðin hefur kallað íslenska heita reitinn. Þar eru upptök Íslands ef svo má að orði kveða. Áhrifa hans gætir um mikinn hluta Norður-Atlantshafsins. Miðja þessa heita reits er undir norðvestanverðum Vatnajökli og þar er að finna mikilvirkustu eldstöðvar landsins, svo sem Bárðarbungu og Grímsvötn. Einhver stærstu eldgos hér á landi á sögulegum tíma eiga upptök sín í þessum eldstöðvum. Atburðirnir í Bárðarbungu að undanförnu sem m.a. birtast í hlaupi á Grímsvötnum, sem nú stendur yfir, er hluti þessa ógnvekjandi náttúruspils sem Íslendingar hafa nú orðið vitni að. Sá vitnisburður er niðri á Skeiðarársandi þar sem brýr hafa brotnað, vegir og varnargarðar sópast burt, byggðalína brotnað, ljósleiðari slitnað og gróðurlendur grafist í aur og grjót. Þetta eru auðvitað ógnvekjandi fréttir en hér er líka að finna bjartar hliðar. Ekki slokknaði á neinni ljósaperu þótt byggðalínan um Skeiðarársand brotnaði. Símatruflanir urðu engar þótt ljósleiðarinn slitnaði og umbætur í samgöngumálum komu í veg fyrir að neyðarástand á flutningum hafi skapast. Nú kemur sér vel sú ákvörðun samgrh. að byggja upp vel uppborinn veg milli Austur- og Norðurlands. Ekki má láta hjá líða að minna á þátt vísindamanna okkar í sambandi við náttúruhamfarirnar þar eystra. Þau störf eru holl viðvörun til fjárveitingavaldsins, sem Alþingi fer raunar með, um að gæta þess vel að starfsemi á vettvangi náttúruvísinda bæði er varðar búnað og mannafla búi við bærilegan kost. Ég vek athygli á að stór hluti af Grímsvatnarannsóknum hefur verið unninn af sjálfboðaliðum bæði lærðum og leikum og í Jökli, riti Jöklarannsóknafélagsins, hafa birst mikilvægar ritgerðir um hegðun þessa umbrotasvæðis. Við verðum að muna það vel öllum stundum í hvernig landi við búum, landi þar sem tröllauknir kraftar í náttúru þess geta leyst úr læðingi hvenær sem er. Ég vil nota þetta tækifæri til að koma á framfæri þakklæti til þeirra vísindamanna og sjálfboðaliða sem hér eiga hlut að máli, svo og þeirra sem höfðu með gæslu og eftirlit á Skeiðarársandi. En hyggjum nú að því sem fram undan er. Nú þegar liggur fyrir að gríðarlegt tjón hefur orðið á mannvirkjum á Skeiðarársandi bæði að því er varðar byggðalínuna, ljósleiðarann og þó sérstaklega samgöngumannvirkin. Þrátt fyrir þá kosti til að bregðast við sem ég hef rætt má öllum ljóst vera að greið leið sunnan jökla verður með öllum tiltækum ráðum að komast á hið fyrsta. Ég treysti vel forustu ríkisstjórnarinnar í þeim efnum og óhætt er að fullyrða að Vegagerð ríkisins er fullkomlega þeim vanda vaxin að takast á við uppbyggingu mannvirkja á Skeiðarársandi með skjótum og greiðum hætti. Bárðarbunga hefur verið að búa sig undir þessi átök í nærri því sex áratugi. Það hlýtur að vera sjálfsagður og eðlilegur kostur að einhver ár taki að jafna peningaleg reikningsskil við þessar aðgerðir Bárðarbungu og Grímsvatna þótt framkvæmdum þar verði að sjálfsögðu hraðað svo sem framast er kostur. Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.

Herra forseti. Það er rétt hjá málshefjanda að þarna varð mikið tjón og meira en við óttuðumst í fyrstu en minna en við óttuðumst þegar fram leið og ég tala nú ekki um eftir að hlaupið hófst með þeim ógnarkrafti og ósköpum sem öllum er kunnugt. Það er rétt að taka fram að ég tel að nú liggi fyrir að hönnunarforsendur mannvirkjanna á Skeiðarársandi hafi staðist vel og reyndar betur en búast hefði mátt við miðað við ógnarkraft hlaupsins. Fjártjón er nú metið á um 1.000 millj. kr. +/- 200 millj. og er þá tekinn með kostnaður við raflínur og staura, ljósleiðara og auðvitað varanlegar vegbætur og líka kostnaður við bráðabirgðaaðgerðir. Það er rétt að hafa það í huga því að mönnum hefur sjálfsagt gengið illa að leggja saman tölur en það hefur vantað þann þátt, kostnaðinn sem fellur á til bráðabirgða. Gígjukvíslarbrúin er farin eins og menn vita, 400 metra brú, og árfarvegur hennar er um þessar mundir 1,5 km á breidd og mjög djúpur, eyrarlaus farvegur. Skeiðarárbrúin stendur að mestu, tæpir 200 metrar farnir. Brúin yfir Sæluhúsavötn virðist halda, a.m.k. að verulegum hluta og síðan aðrar brýr sem umræddar hafa verið. Það eru auðvitað á þessu stigi miklir fyrirvarar um burðarþol stöpla og annarra burðarvirkja í mannvirkjum þar sem þau hafa hingað til aðeins verið skoðuð úr þyrlum. Það er ljóst að bráðabirgðaviðgerðir verða hafnar strax og færi gefst og nú er við það miðað að bráðabirgðavegtengingu megi ná á innan við tveimur mánuðum. Það er ekki talið fært að vera með nákvæmari ágiskanir en þetta á þessu stigi. Mokstursdögum á norðurleið verður fjölgað í fimm í viku þar sem umferðarþunginn mun að verulegu leyti færast þangað. Einkaaðilar í skipa- og flugvélarekstri hafa þegar brugðist fljótt og vel við, ýmist þegar tilkynnt bætta þjónustu eða að þeir væru að undirbúa aukna þjónustu á þessu svæði. Spurningum um framhaldið, hina varanlegu mannvirkjagerð, er ekki rétt að reyna að svara á þessu stigi máls en þó má nefna að brýr af þeim styrkleika sem þarna voru mundu hafa dugað og staðið af sér öll flóð sl. 58 ár. Það er rétt að menn hafi það í huga og það hlýtur að hafa áhrif á allar ákvarðanir í framhaldinu. Ég átti í morgun fund með bæjarstjóra og öðrum forustumönnum bæjarstjórnar í Höfn í Hornafirði og gerði þeim grein fyrir þeirri stöðu sem nú er uppi og þeim ráðagerðum sem menn hafa á endurgerð og tengingu á vegasambandi á þessu svæði.

Herra forseti. Enn hafa náttúrumhamfarir komið okkur í opna skjöldu þó það sé rétt sem komið hefur fram að það hefur betur farið en á horfðist í gær. En afleiðingarnar eru augljósar. Með þeim er um sinn klippt á aðflutningsæðar á landi til Austurlands og það kemur verst niður á Suðausturlandinu og skapar röskun fyrir það öfluga atvinnulíf sem þar er og má nefna að nú stendur vertíð sem hæst. Þetta er bráðavandinn sem við er að glíma, að draga úr þeim áhrifum sem þetta hefur og vandinn er því meiri vegna þess að landsamgöngurnar hafa á síðari árum orðið lífæðar þessarar atvinnustarfsemi. Yfirlýsingar ráðamanna um að skjótt verði við brugðist eru mikilvægar og ber að þakka þær. Ég vil undirstrika mikilvægi þess, eins og fram hefur komið í ræðu hæstv. forsrh., að það sé hugað að öllum þáttum samgangna í þessu sambandi bæði skipaferðum og flugi til Suðausturlands. Bráðaviðgerð eftir þessar hamfarir er brýn og það er mikilvægt að yfirlýsingar hafa gengið um að ráðist verði í hana eins fljótt og kostur er miðað við þær hamfarir sem þarna hafa verið, en það verður að gefast tími til að athuga hvernig að varanlegri uppbyggingu verður staðið og auðvitað í samræmi við það hver framvindan verður um hina miklu reginkrafta sem eru á ferðinni þegar Vatnajökull bærir á sér. Við þingmenn Austurlands munum halda fund með Vegagerð ríkisins í kvöld til að fara yfir þeirra fyrstu viðbrögð. Til þessa verður að gefast tóm en bráðaaðgerðir eru mest áríðandi nú. Það er mikilvægt að fullur vilji er til þess að gera allt sem í okkar valdi stendur til að draga úr þeim áhrifum sem hamfarirnar hafa.

Virðulegur forseti. Mikil tíðindi, þó ekki óvænt, hafa orðið austur á Skeiðarársandi. Ógnvekjandi mynd blasti þar við sjónum síðdegis í gær. Samgöngumannvirki sem staðið hafa í 22 ár og gagnast þjóðinni vel eru stórskemmd sem og raflínur og ljósleiðari. Þó fór betur en á horfðist þegar hlaupið var að nálgast hámark. Ekkert manntjón hefur orðið í þessum hamförum og við finnum öll hver léttir fylgir því þótt efnislegar skemmdir séu miklar. Það er raunar eitt af undrum Íslands hversu Skeiðará og Grímsvatnahlaup hafa tekið til sín fá mannslíf á liðinni tíð. Ef það sem stendur uppi af Skeiðarárbrú reynist nothæft mætti ætla, og var staðfest hér af forsrh. sem hans mat, að meira en helmingur mannvirkja á sandinum hafi staðist hamfarirnar og geti nýst áfram a.m.k. til bráðabirgða. Þjónustumiðstöð þjóðgarðsins í Skaftafelli hefur alveg sloppið við hlaupið og má þakka það styrkingu fyrirhleðslugarða fyrir atbeina Alþingis 1984. Tímabundinn vandi blasir við landsmönnum í framhaldi þessara atburða. Mest verða áhrifin fyrir Austur-Skaftfellinga og Austfirðinga uns tekist hefur að koma á vegasambandi á ný. Þakka ber viðbrögð hæstv. forsrh. og ríkisstjórnar til þessa. Ég lýsi þeirri von að fáar vikur líði uns bráðabirgðavegasambandi hefur verið komið á á ný. Jafnframt þarf að grípa til margvíslegra stuðningsaðgerða gagnvart atvinnulífi og almenningi og til að draga úr því tjóni sem óhjákvæmilega verður af þessum náttúruhamförum. Herra forseti. Ég tek undir þakkir frummælanda til þeirra mörgu vísindamanna og starfsmanna opinberra stofnana sem um langt skeið hafa búið okkur undir þennan atburð. Alþingi og ríkisstjórn eiga að styðja vel við starfsemi vísindamanna okkar og frjálsra samtaka eins og Jöklarannsóknafélagsins. Er við verðum vitni að þessum hamförum hljótum við að minnast liðinna kynslóða sem barist hafa við náttúruöflin á Skeiðarársandi um aldir við langtum örðugri aðstæður en við nú þekkjum.

Herra forseti. Í huga margra togast nú á tilfinningar ógnar og feginleika. Það er vissulega léttir að sá flaumur aurs og vatns sem hlaut að koma hefur nú ruðst fram með sínu heljarafli og það er gæfa að manntjón hefur ekkert orðið í tengslum við þessar hamfarir, hvorki á gosstað né á sandinum. Það skiptir mestu. Mannvirki má endurreisa og þau verða endurreist. Í hrikaleik náttúruaflanna virðist maðurinn oft ógnarsmár, en þekking hans og vit bætir það upp. Það er ljóst að þær varúðar- og varnarráðstafanir sem gripið var til á sandinum hafa raunverulega orðið til þess að draga úr tjóni á mannvirkjum og það er stórkostleg niðurstaða. Við höfum heyrt fyrstu viðbrögð stjórnvalda og ljóst er að allir eru sammála um að það tjón sem orðið er verður bætt svo fljótt sem auðið er. Það eru ýmsar leiðir til þess að mæta afleiðingum hlaupsins til bráðabirgða, bæði með loftbrú austur og auknum skipaferðum þar til færi gefst á að endurreisa mannvirkin sunnan jökla. Mestu skiptir að atvinnulíf á Austurlandi verði ekki fyrir alvarlegum áföllum. Á því er skilningur og um það hlýtur að vera samstaða. Við megum hins vegar ekki sofna á verðinum. Enn virðist kvika undir jöklinum og við þurfum því að vera við öllu búin sem fyrr. En svona er Ísland, ekki bara í dag heldur alla daga. Náttúra lands okkar hefur margar hliðar og sýnir okkur ekki alltaf þá bestu. Þegar hún snýr að okkur vondu hliðinni þurfum við að standa saman.

Virðulegi forseti. Enn og aftur erum við minnt á þau ægiöfl sem búa í náttúrunni þegar þau leysast úr læðingi líkt og nú hefur átt sér stað á Skeiðarársandi. Þegar náttúran sýnir styrk sinn eins og í gær er ljóst að mannlegur máttur má sín ekki mikils. Ég vil fagna yfirlýsingu forsrh. um að hafist verði handa um bráðabirgðaviðgerð um leið og færi gefst því það er hverjum manni ljóst hvílíkir hagsmunir eru í húfi fyrir allt atvinnulíf á Austurlandi að vegasamband komist á svo skjótt sem auðið er um Skeiðarársand. Það er huggun harmi gegn að tjónið sem varð í gær er ekki eins mikið og óttast var að það gæti orðið. Ég vil hér lýsa yfir vilja þingflokks jafnaðarmanna að hafist verði handa sem fyrst við að gera við og byggja upp þau mannvirki sem skemmdust og eyðilögðust í náttúruhamförunum.

Hæstv. forseti. Atburðir þeir sem orðið hafa á undanförnum vikum í Vatnajökli og nú á síðustu klukkustundum á Skeiðarársandi minna okkur einu sinni enn á náttúruöflin og það sem við Íslendingar þurfum að búa við eins og hér hefur verið sagt, ekki bara í dag heldur alla daga. Við þurfum að búa okkur eins vel undir það og kostur er að draga úr fjárhagstjóni sem af svona náttúruhamförum getur orðið. Mestu skiptir auðvitað að ekki verði manntjón, að okkur takist að verja mannslíf svo sem kostur er. Eins og fram kom í máli hæstv. forsrh. verður reynt að bregðast svo fljótt við sem mögulegt er til að koma á samgöngum á ný og bæta það tjón sem þarna hefur orðið. Þó það sé mikið, er það sem betur fer minna en okkur virtist í gær þegar við heyrðum fréttir og sáum fréttamyndir og okkur sem gátum farið þarna yfir virtist þegar við skoðuðum þessar miklu náttúruhamfarir. Ég vil aðeins geta þess að ég hef fyrir örfáum mínútum átt viðtal við þjóðgarðsvörð í Skaftafelli, Stefán Benediktsson, sem tjáði mér að mannvirki þar hefðu ekki orðið fyrir neinum skaða utan smávegis á leiðargörðum í Morsárdal í kringum göngubrú sem þar er. Brúin stendur en væntanlega er eitthvert smátjón þar og litlar eða engar gróðurskemmdir nema þá þar í kring. Eins það sem einnig kom fram í samtali mínu við landgræðslustjóra að það hafa orðið nokkrar gróðurskemmdir á mikilli sjálfgræðslu sem þarna hefur orðið á söndunum á undanförnum árum, m.a. vegna breyttra búskaparhátta og vegna veðurfarsskilyrða. En þar hefur ekki verið lagt í uppgræðsluaðgerðir sem hafa verið kostaðar af opinberu fé þannig að það er ekki slíkur skaði. Það er auðvitað skaði að missa gróið land en það er eins og hér hefur verið sagt hluti af þeirri framvindu náttúrunnar sem við þurfum stöðugt að búa við. Mestu varðar að ráðast svo skjótt sem auðið er í úrbætur sem nauðsynlegar eru til þess að koma aftur samgöngum á við þann landshluta sem nú býr við miklu erfiðari samgönguskilyrði en áður var.

Virðulegur forseti. Miklir atburðir hafa gerst á landi voru síðasta sólarhring. Náttúruhamfarir austur á Skeiðarársandi minna enn á ný við hverju má búast þegar ægikraftar elds og íss eiga hlut að. Þó fór betur í þetta sinn en svartsýnustu spár reiknuðu með í gær. Guði sé lof og guði sé lof að ekki hlaust manntjón af. Vitaskuld mun ekki fara hjá því að þessir atburðir setji svipmót á mannlíf á Austurlandi, einkum þó í Austur-Skaftafellssýslu á næstu mánuðum og ekki einungis þar heldur einnig annars staðar á landinu því að blessunarlega erum við ein þjóðarheild með ríka samkennd, ein þjóð í einu landi. Virðulegur forseti. Það er kunnara en frá þurfi að skýra að landleiðin austur frá Hornafirði hefur mikla annmarka að því er varðar þungaflutninga og þarf raunar ekki að hafa mörg orð þar um. Æki sem vega t.d., eins og nú er algengt, 40--50 tonn og fara hvort heldur um þjóðveg númer eitt, um svokallaða Breiðdalsheiði, eða fjarðaleið bjóða mikilli hættu heim í slæmum veðurskilyrðum um hávetur. Hjá þessu verður þó ekki komist að sinni ef halda á uppi því þjónustustigi sem menn þekkja og vilja viðhalda. Virðulegur forseti. Það þolir enga bið að hefja endurbyggingu vega og brúa svo fljótt sem verða má og ljúka bráðabirgðatengingu á sem allra skemmstum tíma og ég fagna yfirlýsingu hæstv. forsrh. af þessu tilefni. Miklir hagsmunir eru í húfi og ég legg á það áherslu að þessi ótíðindi megi á engan hátt verða til að skerða framkvæmdafé til annarra áformaðra vegaframkvæmda í kjördæminu. En fleira kemur til. Ég get varla hugsað þá hugsun til enda ef atburðir þessir hefðu t.d. gerst í upphafi sumarleyfisvertíðar. Hvað hefði slíkt þýtt fyrir unga og oft efnahagslega vanmáttuga atvinnugrein, ferðaþjónustuna, sér í lagi á Suðausturlandi þar sem fjöldi fólks byggir orðið afkomu sína á þjónustu við ferðamenn? En hversu mikilvægt sem það nú annars er að koma hringveginum aftur í samband, þá bera þessir geigvænlegu atburðir okkur skýr skilaboð. Og þau skilaboð eru að í framhaldi af enduropnun hringvegarins verði farið í að kanna og taka til gagngerrar endurskoðunar þær leiðir sem færar eru að leggja aðra vegi til Austurlands. Hér á ég við styttingu á vegalengdinni milli Reykjavíkur og Mið-Austurlands um 240 km norðan jökla og þær hugmyndir sem Trausti Valsson kom með á fundi austfirskra sveitarfélaga í sl. ágústmánuði. Og að allra síðustu. Landbrot við Jökulsá á Breiðamerkursandi, Kötlugos eða Suðurlandsskjálfti gætu mögulega orsakað næsta rof á hringveginum. Hugum því í tíma að bættu öryggi með fleiri mögulegum tenginum milli þessara landshluta.

Herra forseti. Umræðan getur nú breyst því að gos er hafið á ný í sprungunni og er gosmökkur nú í 4 km hæð þannig að það sem við höfum sagt um það hvenær við byrjum á framkvæmdum kann að breytast vegna þessarar fréttar. Ég tel ekki að umræðan geti gengið óbreytt fram án þess að þessar upplýsingar liggi fyrir. 

Virðulegi forseti. Með opnun hringvegarins með mannvirkjum á Skeiðarársandi fyrir 22 árum var ritaður sérstakur kafli í sögu landsins, sérstakrar sögu sameiningar landsmanna. Þá styttust fjarlægðir og jukust möguleikar um land allt og það er mikið í húfi að bregðast við. Miðað við þær fréttir sem hæstv. forsrh. sagði, má velta fyrir sér stærðum. Efnismagnið sem kom upp í gosinu í Vatnajökli fyrir tveimur vikum er talið vera um 0,4 rúmkílómetrar. Það þýðir um 300--400 millj. rúmmetra af gosefni á tæplega tveimur vikum. Það er ámóta magn og kom upp á fimm mánuðum í eldgosinu í Heimaey 1973. Þetta magn bræddi vatn sem var tíu sinnum meira að magni eða um 3.000 millj. rúmmetra, eitt Þingvallavatn. Þingvallavatn er um 3 rúmkílómetrar svo að menn geta kannski gert sér þessar stærðir í hugarlund. Og ef nú er hafið öflugt gos aftur þá þýðir það ekkert annað en að áfram rennur í Grímsvatnaketilinn, að vísu með þeim breyttu formerkjum að leiðin er opin niður á sandinn. Það skapar kannski minna vandamál en hægt væri að búast við ef ekki væri opin sú leið sem nú hefur opnast. Þannig að þó að það sé áhyggjuefni að byrjað er að gjósa á ný, dregur þessi staðreynd úr þeim áhyggjum. Það er hins vegar mikið fagnaðarefni að þó að hér sé um að ræða hraðasta hlaup sem skráð er í sögu landsins, þá brást ríkisstjórnin enn skjótar við og byrjaði að skipuleggja þegar í gær enduruppbyggingu. Auðvitað eru menn í biðstöðu eins og staðan er núna en þó er ástæða til að fagna þeim viðbrögðum.

Herra forseti. Ég vil þakka ríkisstjórn Íslands fyrir það hversu ákveðið hún brást við gagnvart yfirlýsingum um að það þyrfti að tryggja vegauppbyggingu aftur á þessu svæði, en bæta því við að mér þótti ekki skemmtilegt að horfa á hér um bil alla ríkisstjórnina koma út úr sömu flugvélinni ásamt yfirmönnum Almannavarna því það er nú einu sinni svo að þegar margar flugvélar eru að sveima á sömu slóðum, skapast slysahætta. Ég held að það sé kannski verkefni fyrir Almannavarnir að gera tillögur til ríkisstjórnarinnar um það hversu skynsamlegt sé að heil ríkisstjórn, eða hér um bil heil, sé öll í sömu flugvélinni, án þess að ég vilji vera með neinar hrakspár. Ég vil vekja athygli á öðrum hlutum líka. Sá hógværi maður, Helgi Hallgrímsson, núverandi vegamálastjóri, vann við uppbyggingu Skeiðarárbrúar á sínum tíma og mat þá styrkleikann sem þar þyrfti að vera. Ég held það sé gæfa þessarar þjóðar að hann er nú vegamálastjóri og er öðrum mönnum hæfari til að meta hvernig skynsamlegast verður staðið að enduruppbyggingunni. Mér sýnist það sé kannski ekki síður stórt atriði að veita stuðning við landflutninga á þessari leið til þess að Vegagerðin fái það ráðrúm sem þarf til að standa að uppbyggingunni. Eins fagna ég því að það er staðfest að íslenskir vísindamenn gátu sagt fyrir um það hver yrði mesta hæð Grímsvatna áður en hugsanlegt hlaup mundi hefjast. Allt eru þetta atriði sem skipta máli í því að við getum frekar tekið mark á sérfræðingum okkar á hinum ýmsu sviðum við mat á því sem er að gerast í landinu.

Hæstv. forseti. Ég vil koma inn í þessa umræðu og þakka stjórnvöldum sérstaklega fyrir skjót viðbrögð. Það sýnir sig að þegar mikil vá steðjar að, stöndum við saman og hér hafa menn greinilega í þessari umræðu viljað standa að því að brugðist verði við sem skjótast og að íbúar á Austurlandi verði fyrir sem minnstum truflunum í sínu daglega lífi. Og það er náttúrlega alveg ljóst eins og menn hafa nefnt í þessari umræðu að brugðist verður við þannig að menn geta haldið uppi óbreyttum eða þokkalegum samgöngum. Ég heyri að menn vilja gjarnan að að því verði staðið þannig að menn komist sem best leiðar sinnar þó svo leiðin lengist eins og komið hefur fram. Nú hefur hæstv. forsrh. borið okkur þau boð að gos sé hafið aftur þannig að við sjáum hugsanlega ekki alveg fyrir endann á því hvað náttúruöflin eru að færa okkur núna. Við verðum því væntanlega að bíða aðeins og sjá. Ef ekki verða stóráföll finnst mér það góð tíðindi að vegtenging geti hugsanlega verið komin á eftir tvö mánuði þannig að truflun verði hugsanlega ekki svo mikil af þessum náttúruhamförum að íbúar Austurlands verði fyrir miklum skakkaföllum.

Virðulegi forseti. Ég hygg að þær fréttir sem hæstv. forsrh. hefur borið hingað um að hafið sé nýtt eldgos eigi m.a. skýringar í þeirri kenningu Sigurðar Þórarinssonar að þegar eldstöð hefur létt á sér eins og gerst hefur núna við Gríms\-vötn, geti það orðið til þess að eldur komist upp á nýjan leik. Ég tek undir það sem hv. þm. Árni Johnsen talaði um að bót er að nú er orðinn opinn farvegur niður á Skeiðarársand undir Skeiðarárjökul. Það hefur ekki komið fram í þessum umræðum og ekki í sambandi við þær kostnaðartölur sem hér hefur verið brugðið upp, að ekki er gert ráð fyrir því að gróður verði endurvakinn á Skeiðarársandi. Ég vek þó athygli á því að það getur hæglega þurft að gera, m.a. til þess að tryggja þar greiða leið í norðlægum áttum þegar sandfok getur átt sér stað, hliðstætt því sem gert hefur verið á Mýrdalssandi og í því felst auðvitað mikill kostnaður. Ég vil að lokum þakka fyrir þessa málefnalegu umræðu sem ég veit að mun efla okkur í því að ná fram þeim árangri í samgöngumálum um Skeiðarársand sem við þörfnumst svo mjög um þessar mundir.

Forseti vill tilkynna að kl. hálffjögur í dag verður umræða utan dagskrár að beiðni hv. 11. þm. Reykn., Ágústs Einarssonar, um framkvæmd GATT-samningsins. Starfandi utanrrh., Guðmundur Bjarnason, verður til andsvara.