Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hefur borist bréf, dags. 5. nóvember, frá Álfheiði Ingadóttur, 10. þm. Reykv. n., þar sem hún segir af sér sem 5. varaforseti Alþingis.

Frú forseti. Við í allsherjar- og menntamálanefnd áttum í morgun athyglisverðan fund með meðal annars forustumönnum Símans og Almannavarna út af því að GSM-samband lagðist niður um tíma. Menn voru að leita skýringa á því og ég tel að ágætissvör hafi fengist. Þetta leiðir hugann að fyrirspurn minni sem tengist eldgosum ofan Hafnarfjarðar og þeim almannavarnaáætlunum sem við þurfum að hafa fyrir allt landið, ekki síst á suðvesturhorninu. Í svari frá hæstv. innanríkisráðherra kemur fram að verið er að vinna heildstætt hættumat vegna eldgosa á Íslandi. Þá veltir maður fyrir sér forgangsröðuninni við hættumatið varðandi eldgosin sjálf, hvort það sé ekki alveg öruggt að til að mynda hættumat verði gert á Reykjaneshryggnum sem mundi hafa bein áhrif á suðvesturhornið. Það er ljóst að meðan viðbragðsáætlun vegna eldgosa liggur fyrir verður ekki farið í almennt annað hættumat. Það skiptir máli hvernig við hugum að almannavörnum, ekki síst á suðvesturhorninu þar sem tveir þriðju landsmanna eru búsettir. Það er ekki eingöngu út af eldgosum eða jarðskjálftum sem ég dreg það fram hversu þýðingarmikið það er fyrir okkur að hafa þetta heildstæða hættumat fyrir suðvesturhornið. Það verður að tengja þetta inn í skipulagsmálin, inn í þær áætlanir sem við höfum til að mynda um uppbyggingu í samgöngumálum á suðvesturhorninu, en ég vil líka minna á að það er ekki lengra en ríflega 200 ár síðan svonefnt Básendaflóð varð þar sem ein krappasta lægð sem riðið hefur yfir Ísland á sögulegum tíma gekk yfir landið. Það var í janúar 1799. Það gekk það mikið á að kirkjur fuku, m.a. á Hvalnesi og Seltjarnarnesi, og bátar skemmdust einmitt víða á svæðinu sem við erum að tala um að skipti máli að heildstætt hættumat liggi fyrir um, frá Eyrarbakka vestur að Snæfellsnesi. Hér er mesti mannfjöldinn, hér þarf að búa til heildstæða almannavarnaáætlun 

Virðulegi forseti. Í dag fara fram forsetakosningar í Bandaríkjunum og við fylgjumst auðvitað öll með vegna þess að niðurstaða þeirra mun hafa áhrif um heim allan. Öllu hugsandi fólki er það verulegt áhyggjuefni hversu langt til hægri Repúblikanaflokkurinn hefur færst, bæði vegna afstöðu hans til ýmissa minnihlutahópa og sjálfsagðra réttinda sem er okkur Íslendingum framandi, en ekki síður vegna þeirrar öfgakenndu hægri stefnu um lægri skatta á auðmenn og niðurskurð í velferðarkerfinu sem þar koma svo skýrt fram í samfélagi sem þarf augljóslega á allt öðru að halda. Það verður þess vegna sífellt meira undrunarefni hversu ríka áherslu forusta Sjálfstæðisflokksins á Íslandi leggur á samstarf við þennan systurflokk sinn og það að sækja samkomur hans og sýna honum virðingu í hvívetna. Það vekur líka athygli á þeirri umræðu sem skotið hefur upp kollinum í þeim flokki hvort hér á Íslandi sé að skjóta rótum einhvers konar teboðshreyfing sem sé að flytja Sjálfstæðisflokkinn lengst út á hægri kant íslenskra stjórnmála.  Þó verður sterkari áróðurinn í Sjálfstæðisflokknum fyrir því að verkefnin hér séu að skera frekar niður í velferðarkerfinu eins og forustumenn flokksins í efnahags- og ríkisfjármálum sögðu á sumrinu og að lækka skatta á auðmenn og hátekjufólk. Nú í vetur verður kosið um það hvaða verkefni verða í forgangi næstu fjögur árin. Hægri öfgaáherslur Sjálfstæðisflokksins, um lægri skatta fyrir auðmenn og hátekjufólk og um frekari niðurskurð í velferðarkerfinu, eru sannarlega engar áherslur sem Ísland þarf á að halda í þeim alvarlegu verkefnum sem við okkur blasa.

Er prófkjör …?

Þú situr hinum megin.

Forseti. Nýjustu fréttir af útgerðarmönnum eru tvenns konar. Annars vegar eru fréttir um stórkostlegan hagnað sem við fögnum öll og tökum þátt í að fagna með útgerðarmönnunum. Hins vegar eru þær fréttir að í kjaradeilu við sjómenn ætli þeir að sigla flotanum í land af því að þeir eiga svo bágt út af veiðigjaldinu sem sjómenn eiga að hjálpa þeim að borga. Ég er ekki hrifinn af því að ríkið hafi afskipti af kjaradeilum, en ég les með athygli pistil félaga míns, hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, sem leggur það til að menn íhugi lög á útgerðarmenn strax og þeir láta verða af þessari hótun. Það leiðir svo hugann að því, forseti, að við eigum brekku eftir á þinginu í sjávarútvegsmálunum, í fiskveiðistjórnarmálunum, þá brekku að efna kosningaloforð stjórnarflokkanna um nýja skipan í sjávarútvegsmálum. Staðan í því máli er núna gjörbreytt eftir að 84% kjósenda greiddu atkvæði með þjóðareign á auðlindunum þannig að allir eigi möguleika á nýtingu enda komi fullt gjald fyrir. Nú er beðið frumvarps frá sjávarútvegsráðherra og ég segi fyrir mína parta að það frumvarp verður að standast þær kröfur sem svörin úr þjóðaratkvæðagreiðslunni gera til þess. Ég minni hæstv. sjávarútvegsráðherra um leið á þær breytingartillögur sem við hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir bárum fram við síðasta frumvarp í þessu efni, og við félaga og vini í stjórnarmeirihlutanum, kannski sérstaklega í Samfylkingunni, mínum flokki, segi ég: Við getum ekki verið þær druslur og lufsur að við göngum frá hálfköruðu verki í fiskinum eftir að þjóðin hefur sagt sitt. Þá er betra að bíða og vinna heilt verk eftir næstu kosningar.

Virðulegi forseti. Eitt stærsta hagsmunamál almennings er að það ríki heilbrigð samkeppni í atvinnulífinu, að fyrirtæki keppi á grundvelli sanngjarnra leikreglna. Það er forsenda þess að verðlag sé viðunandi og neytendasjónarmið virt í verki. Þar er mikið verk að vinna eins og við þekkjum og skortur á samkeppni birtist okkur vítt og breitt í atvinnulífinu, í sjávarútveginum þar sem mikið vantar upp á að eðlileg samkeppni án aðgangshindrana gildi við veiðar og vinnslu, í landbúnaði þar sem verndartollar verja innlenda framleiðslu, takmarka framboð til neytenda og viðhalda óeðlilega háu vöruverði sem lengi má telja, á matvörumarkaði, í flutningum, í fjarskiptum og á fjármálamarkaði. Ég kem hingað upp út af því að á sama tíma er Samkeppniseftirlitið, sem á að standa vörð um samkeppni í atvinnulífinu, í þeirri stöðu að geta engan veginn sinnt öllum þeim aragrúa mála sem tengjast meintum samkeppnisbrotum og hefur borist eftirlitinu eftir hrun. Það kom fram á fundi efnahags- og viðskiptanefndar í gær að erindum til Samkeppniseftirlitsins hefur fjölgað um 70% frá hruni á sama tíma og fjárveitingar hafa lækkað um fjórðung. Það hægir sífellt á málshraðanum og nú eru 40% mála hjá eftirlitinu tveggja ára gömul eða eldri, tvöfalt fleiri en fyrir tveimur árum. Sem dæmi má nefna að Samtök fiskframleiðenda og útflytjenda hafa lagt inn erindi sem lýtur að grundvallarmarkaðsbresti í kvótakerfinu og það hefur legið óafgreitt í tæp tvö ár. Samtökin hafa nú kært þessa málsmeðferð til áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Ég tel þetta óviðunandi stöðu fyrir neytendur í landinu. Löggjafarvaldið verður að skoða leiðir til að efla Samkeppniseftirlitið verulega svo það geti sinnt hlutverki sínu í þágu neytenda í landinu. Það er umhugsunarefni að frá aldamótum hafa úrskurðir Samkeppniseftirlitsins leitt til þess að 7 milljarðar kr. á föstu verðlagi hafa runnið í ríkissjóð í formi sektargreiðslna vegna samkeppnisbrota og er þá ótalinn 

Virðulegi forseti. Ég hef ákveðna samúð með því sjónarmiði hv. þm. Helga Hjörvars að vilja breyta Sjálfstæðisflokknum þannig að í staðinn fyrir að eiga orðastað við Sjálfstæðisflokkinn á Íslandi reyni hann að endurskilgreina hann í áttina að Mitt Romney og Repúblikanaflokknum í Bandaríkjunum. Ég hef samúð með þessu sjónarmiði vegna þess að staðan í stjórnmálum á Íslandi er þessi: Núverandi ríkisstjórn hefur brugðist í stærsta verkefninu sem er hagstjórnin á Íslandi.  Virðulegi forseti. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins bentu á að það væri möguleiki að hagkerfið á Íslandi yxi um rúmlega 4% á ári, og ekki bara að það væri möguleiki, það væri nauðsynlegt. Ríkisstjórnin sjálf skrifaði undir stöðugleikasáttmála, skrifaði undir til að styðja við yfirlýsingar um gerð kjarasamninga sem byggðu á þessum hagvexti. Það hefur ekki gengið eftir, ekki vegna þess að Alþýðusambandið hafi ekki staðið við sitt, ekki vegna þess að Samtök atvinnulífsins hafi ekki staðið við sitt - heldur vegna þess að ríkisstjórnin hefur brugðist. Hvað þýðir þetta? Forustumenn atvinnulífsins hafa bent á að ef þessar hagspár hefðu gengið eftir, hagspár sem ríkisstjórnin sjálf skrifaði upp á, væri íslenskt efnahagslíf 100 milljörðum stærra við árslok 2013 en stefnir í. Það þýðir í tekjum fyrir ríkissjóð allt að 30 milljarðar á ári og það er ýmislegt sem gera má með 30 milljarða þegar kemur að heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu. Það er líka áhyggjuefni að á næsta ári muni 3.700 manns missa bótarétt sinn vegna þess að þeir  Ég skil, virðulegi forseti, að hv. þm. Helgi Hjörvar vilji slást við Mitt Romney en ekki við Sjálfstæðisflokkinn á Íslandi.

Virðulegi forseti. Í heljarbylnum sem gekk yfir Ísland um síðustu helgi sló víða út rafmagninu. Ein af afleiðingum þess var sú að varaafl sendanna austan Markarfljóts tæmdist en það dugir í 4–9 klukkustundir. Þetta er auðvitað alvarlegt mál og aðvörun um að hugsanlega geti það hamlað rýmingu bæði fólks og fénaðar ef hamfarir á borð við Kötluhlaup ganga yfir. Til að fá fram alla þætti málsins og viðbrögð við því kölluðum við í allsherjar- og menntamálanefnd fulltrúa frá Símanum og Almannavörnum fyrir fundinn í morgun og skýrði sá fundur prýðilega stöðuna. Er ljóst að varaafl tiltekinna senda verður eflt verulega og bætt úr öðrum agnúum þar sem við á. En þrátt fyrir að farsímakerfi í símafyrirtækjunum séu ekki skilgreind sem neyðarfjarskiptakerfi gegna þau í raun og veru því hlutverki þegar kemur að rýmingu tiltekinna svæða. Út af mikilli útbreiðslu á farsímum er langskjótvirkasta leiðin til að ná til þorra fólks í gegnum síma. Fyrir rúmu ári veitti Alþingi fjármagn til að byggja upp öflugt boðunarkerfi í gegnum farsímana út af rýmingu og almannavörnum og þess vegna nýtist farsímakerfið jafn vel og raun ber vitni. Rafmagnsleysi sendanna á varaafli var aðvörun til okkar um að berja í brestina og bæta fyrirkomulagið sem er hvorki flókið tæknilega né dýrt að gera. Það er talið að kostnaður við að tvöfalda varaafl á hverjum sendi sé á bilinu 0,5–1 millj. kr. Um er að ræða nokkra tugi senda séu þeir skilgreindir sem gegna brýnasta hlutverkinu. Sendistaðir símafyrirtækjanna eru um 500 og sendarnir um 700. Hluta þeirra þarf að skilgreina sem mikilvæga í þessu tilliti, svo sem svæðið austan Markarfljóts allt að Hornafirði. Varaafl þessara senda þarf að tvöfalda eða þrefalda þannig að þeir geti gengið í heilan sólarhring ef svo ber undir. Niðurstaða fundarins í morgun var meðal annars sú að stilla saman strengi símafyrirtækjanna þriggja þannig að þau fari öll að tillögum Almannavarna og að tryggt verði að nægjanlegt varaafl verði á farsímasendum til að gegna 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir ágæta ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar. Ég get ekki tekið undir ræður flokksfélaga hans sem greinilega eru við það að fara á límingunum út af prófkjörum sem eru í gangi. Það er hins vegar ágætt að í þeim ræðum sem hér hafa verið fluttar hafa ýmsir sýnt sitt rétta andlit, ef ég má orða það þannig. Mér virðist Samfylkingin vera komin svo langt til vinstri að hún sé komin vinstra megin við Vinstri græna sem er kannski svolítið langsótt. Hvað um það, það hefur komið fram hér að menn túlki það þannig að það sem kom fram í skoðanakönnuninni um stjórnarskrána varði sjávarútveginn, að það sé sjávarútvegurinn sem eigi að greiða auðlindagjald. Við hljótum að horfa á allar auðlindir ef við túlkum þessa niðurstöðu með þessum hætti. Það hlýtur að vera orkan, það hlýtur að vera heita vatnið, Orkuveita Reykjavíkur hlýtur að falla undir þetta allt saman. Það hljóta að vera þeir sem nota náttúru landsins, hún er auðlind, það hlýtur að vera. Þeir sem tala svona þurfa að skýra mál sitt örlítið betur. Í orðum einstakra þingmanna áðan birtist ótrúlegt hatur sem mér finnst skína í gegn gagnvart sjávarútveginum. Svo eru það efasemdir um landbúnaðinn sem koma í gegn hjá Samfylkingunni, en þarna sjáum við hennar rétta andlit. Samfylkingin virðist ekki hafa nokkurn einasta metnað eða neina einustu samvisku gagnvart íslenskri framleiðslu, hvar sem á hana er litið. Það er alveg augljóst, frú forseti. Það sem ég vil segja á lokasekúndunum er að það er áhyggjuefni þegar stutt er til kosninga hvernig Samfylkingin leggur upp málflutning sinn og baráttu. Ætlar Samfylkingin virkilega að tala sig þannig út í horn að hún verði ekki flokkur sem hægt er að starfa með eftir kosningar vegna öfgafulls málflutnings í atvinnumálum og Evrópumálum? Er það virkilega stefna Samfylkingarinnar að haga máli sínu þannig að hún verði flokkurinn sem enginn vill tala við eftir kosningar vegna þess að hún er öfgafyllsti flokkurinn á Íslandi þegar kemur að því að ræða mikilvægustu mál dagsins?

Virðulegi forseti. Ég vil ræða hér bréf sem við þingmenn fengum í hólfin okkar í gær og birtist í Fréttablaðinu í morgun. Það er opið bréf til allra þingmanna frá Dag Andre Johansen sem er forstjóri og eigandi RAC Scandinavia sem rekur meðal annars Avis- og Budget-bílaleigurnar. Hann vildi í þessu bréfi deila með okkur reynslu sinni af því að koma inn á íslenskan markað sem erlendur fjárfestir. Hann gerir athugasemd við það verklag sem ríkisstjórn Íslands sýnir heilli atvinnugrein með því að hækka fyrirvaralaust vörugjöld þvert á yfirlýst markmið þessara sömu stjórnvalda sem birtast meðal annars í ferðamálaáætlun stjórnvalda til ársins 2015. Hann segir hér, með leyfi forseta: „Ég get fullvissað ykkur um að í samkeppnislöndum Íslands, í Skandinavíu, tíðkast ekki að stjórnvöld reki slíkan fleyg í eina atvinnugrein með svo dramatískum hætti og með jafnskömmum fyrirvara og boðað er.“ Þetta eru skilaboð erlends fjárfestis sem er að koma hingað til að fjárfesta í íslensku atvinnulífi þrátt fyrir gjaldeyrishöft, þrátt fyrir að hér hafi orðið efnahagshrun, hann er að koma hingað vegna þess að hann gerði þau mistök að trúa því að áætlanir og fyrirheit, gefin af íslenskum stjórnvöldum, mundu standast. Áhrifin af þessum gjörningi verða ekki bara til skaða fyrir þennan fjárfesti eða þessa atvinnugrein, skaðinn felst ekki síst í þeim skilaboðum sem verið er að senda út fyrir landsteinana til þeirra sem vilja þó koma hingað og fjárfesta. Ég hef þá trú að margir renni hýru auga 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að ræða sérstaklega þær áhyggjur sem ég hef eftir ferðir mínar um kjördæmi mitt undanfarna daga þar sem ég hef hitt margt fólk sem vinnur dagsdaglega með ungu fólki. Þessar raddir voru mjög samhljóða, þetta fólk hefur mikla áhyggjur af því hvernig andleg heilsa margs ungs fólks er núna. Margt af þessu unga fólki er mjög kvíðið, það á erfitt með að einbeita sér, það hefur ákveðin einkenni þunglyndis og það fólk sem ég hef hitt sem hefur starfað með ungu fólki um árabil segir þetta verulegt áhyggjuefni, þetta sé vaxandi og að þetta unga fólk hafi mikla þörf fyrir að ræða um þetta og vilji gjarnan leita einhverra lausna. Mér finnst skipta mjög miklu máli að við hlustum á þessar raddir og tökum þetta alvarlega. Sem betur fer hefur þessi ríkisstjórn ákveðið að forgangsraða í þágu barna og ungmenna og mér finnst að þarna þurfum við að koma að málum. Þessi börn þurfa einhver verkfæri til að komast yfir þessa vanlíðan sína og læra að lifa með henni. Meðal verkfæranna eru að sjálfsögðu lyf en ég held að það sem við eigum að leggja áherslu á sé vinna með fagaðilum og að finna meðferðir sem oft og tíðum eru ekki mjög flóknar og ekki mjög dýrar og hægt að vinna til dæmis í hóp þannig að við réttum þessu unga fólki sem er að hefja fullorðinsár sín ákveðin verkfæri til að vinna með. Það má spyrja: Hvað gerir maður þegar manni líður illa? Þetta finnst mér skipta mjög miklu máli. Við vitum að það að fara af stað í ákveðnar forvarnir er miklu ódýrara en þegar í óefni er komið og við þurfum að fara út í klínískar meðferðir. Unga fólkið okkar er framtíð Íslands. Við verðum að hlusta á svona raddir og við verðum að forgangsraða í þágu þessa unga fólks. Við þurfum að búa okkur til geðheilbrigðisstefnu með 

Virðulegur forseti. Mig langar að gera að umtalsefni ákall móður sem birtist í bréfi í Fréttablaðinu í dag. Það er ákall móður til Alþingis, til menntamálanefndar Alþingis og menntamálaráðherra vegna þess að hún á þroskahamlað barn. Hún er ósátt við þá línu sem við höfum sett um að grunnskólar landsins eigi að vera skólar án aðgreiningar. Hún segir að aðgreiningin innan grunnskólanna sé sú að þau börn sem búi við þroskahömlun séu sett til hliðar. Þetta er ákall hennar um að ráðuneyti menntamála og Alþingi Íslendinga skoði valfrelsi foreldra til handa börnum sínum, hvort heldur er þeirra sem eru þroskahömluð eða þeirra sem ekki eru það, til að velja heppilega skóla fyrir börnin sín. Fram til þessa höfum við ekki rætt það að sérskólarnir eigi aftur að líta dagsins ljós. Þeir eru fáir en það er ósk margra foreldra að hafa það val að barnið þeirra geti sótt í slíkan skóla þar sem það stendur á jafnréttisgrunni með þeim sem standa eins og það sjálft í lífinu. Mér finnst ákall þessarar móður til okkar sem hér sitjum, til menntamálanefndar og til menntamálaráðherra þess virði að við íhugum hvort sú stefna sem við höfum lagt upp með sé rétt, að grunnskólinn eigi að vera án aðgreiningar, þar sem við höfum í mörgum skólum ekki getað veitt þeim börnum sem mesta þjónustu þurfa þá þjónustu sem þau eiga rétt á. Er það ekki íhugunarefni að skoða valfrelsi foreldra 

Virðulegi forseti. Við þekkjum það og höfum margoft rætt það undanfarin ár að neytendavernd á íslenskum fjármálamarkaði er í fullkomnu skötulíki. Það hefur ekki lagað stöðuna að hræra reglulega í stjórnkerfinu, það gerir verkaskiptingu og boðleiðir enn erfiðari en verið hefur. Birtingarmyndin er gengislánin. Í þeim féll dómur og það er ótrúlegt hvað það fer lágt að eftirlitsaðilar, FME og bankarnir, og stjórnvöld komu sér saman um reiknireglu sem kom sér einstaklega illa fyrir neytendur, fólkið í landinu og sérstaklega minni fyrirtæki, og það út frá lagatexta sem er ekki með neinum hætti hægt að túlka þannig. Ég hef séð þess dæmi að fólk hefur misst fyrirtæki sín vegna þess að hér var framkvæmt í algjörri sátt bankanna, stjórnvalda og FME eftir reiknireglu með röngum hætti. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að ég hélt að um þetta væri sátt. Ég hélt að við værum öll sammála um að hér þyrfti að bæta úr. Það kemur því nokkuð á óvart að það sem hefur kannski komið jákvætt frá stjórnarmeirihlutanum í þessu máli, eins og samþykkt á úttekt á neytendavernd á fjármálamarkaði sem var samþykkt 21. mars sl., er að núna fyrst, átta mánuðum eftir að það var samþykkt, sé farið að skipa nefndina sem á að skoða það. Ef þetta sýnir ekki forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar í verki veit ég ekki hvað gerir það. Virðulegi forseti. 

Frú forseti. Ég ætla að ræða um fjárhagslega hagsmuni heimilanna og byrja á skuldunum. Núna fjórum árum eftir hrun er þannig komið fyrir mörgum heimilum, og hefur verið öll þessi fjögur ár, að menn vita ekki hvað þeir skulda. Þar af leiðandi vita þeir heldur ekki hvað þeir eiga. Þetta er óþolandi staða. Einhvern tímann árið 2009 flutti hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson frumvarp um að flýta allri málsmeðferð hrunmála í dómskerfinu. Það fékk því miður ekki framgang. Ég veit að við breytum ekki fortíðinni en ég skora á alla sem koma að þessu að flýta því að fá úrskurði um hvað fólk á og hvað það skuldar. Síðan eru það eignirnar. Í lífeyrissjóðunum, með þvinguðum sparnaði, á hvert heimili að meðaltali 20 milljónir, þ.e. virði réttinda heimilanna í lífeyrissjóðunum eru 20 milljónir á hvert einasta heimili í landinu. Þetta eru fjárhagslegir hagsmunir heimilanna. Auk þess eiga heimilin að meðaltali frjálsan sparnað upp á um 5 milljónir. Það er enginn sem er að gæta þessara hagsmuna sérstaklega á Alþingi, ég hef ekki heyrt um það. Ég vil að sjóðfélagarnir komi frekar að stjórn lífeyrissjóðanna þannig að þeir geti haft áhrif á þetta mikla fé sem þeir eiga. Þetta er meira en heimilin eiga í íbúðunum sínum, töluvert miklu meira, því að þetta er nettó. Svo vil ég að menn fari að skoða hvað er að gerast með innlendan sparnað. Í 4–5% verðbólgu rýrnar þessi innlendi sparnaður um 5 milljarða á ári. Það er óskapleg blóðtaka. Þessi innlendi sparnaður rýrnar mjög hratt og við hv. þingmenn verðum að grípa til ráðstafana um að gæta þessa sparnaðar. Fyrir utan það að bera neikvæða vexti eru þeir vextir skattaðir við 20%.

Frú forseti. Ég fagna allri umræðu um skattstefnu ríkisstjórnarinnar og áherslu Sjálfstæðisflokksins þó að ég verði reyndar að lýsa yfir ákveðinni furðu á því að hver stjórnarliðinn á fætur öðrum virðist hafa mikla og ríka tilhneigingu til að tengja Sjálfstæðisflokkinn og stefnu hans við stefnu Repúblikanaflokksins í Bandaríkjunum. Það er algjörlega úr lausu lofti gripið þó að ég og annar þingmaður í Sjálfstæðisflokknum hafi sótt ráðstefnu hægri sinnaðra og miðjuflokka sem komu saman á ársfundi Repúblikanaflokksins. Þar voru sem sagt þingmenn úr fjölmörgum Evrópusambandsríkjum og alls staðar að úr heiminum alveg til Ástralíu. Því er haldið á lofti að með þessu hljóti að vera ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn ætli að taka upp sömu stefnu og Repúblikanaflokkurinn og innleiða á Íslandi einhverja sérstaka skattstefnu sem eigi að ívilna tekjuhæsta fólkinu. Ég kalla eftir því að menn bendi á dæmi um þetta en vek um leið athygli á því að þessi ríkisstjórn hefur hækkað skatta á alla Íslendinga, líka þá tekjulægstu, og hún hefur komið sérstaklega illa fram við eldri borgara. Auðlegðarskatturinn sem er ekkert annað en eignaupptökuskattur leggst á alla, óháð tekjum. Árið 1994 var hann dæmdur ólögmætur í Þýskalandi, hann stenst ekki þýsku stjórnarskrána og var lagður niður þar í landi á þeim forsendum sem eignaupptökuskattur. Til dæmis borga eldri borgarar 2 milljarða í auðlegðarskatt, þar af koma um það bil 400 milljónir frá eldri borgurum í þessu landi sem eru með í kringum 80 þús. kr. í tekjur á mánuði og minna. Þetta er skattstefna ríkisstjórnarinnar. 

Forseti minnir þingmenn á að virða ræðutímann.

Frú forseti. Hingað þrammar hver prófkjörskandídatinn hjá Samfylkingunni á fætur öðrum og tekur upp kyndilinn sem hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, kveikti og útmálar Sjálfstæðisflokkinn sem aðalandstæðing Samfylkingarinnar. Mér finnst þetta rosalega hallærisleg og leiðinleg pólitík. Við eigum að tala meira saman. Ef menn halda að við sjálfstæðismenn þorum ekki að tala um öflugt atvinnulíf - að við förum að framkvæma og taka ákvarðanir í staðinn fyrir að standa frammi fyrir sviknum loforðum eins og ríkisstjórnin gagnvart aðilum vinnumarkaðarins - þá er það mikill misskilningur. Við ætlum ekki að hvika frá þeirri stefnu að stuðla að öflugu atvinnulífi. Hvað það varðar að standa vörð um öflugt velferðarkerfi eða menntakerfi - að sjálfsögðu verður það áfram okkar stefna. Það er mikill misskilningur að við ætlum að breyta þeirri stefnu. Það er líka mikill misskilningur að við sjálfstæðismenn ætlum að hvika frá þeirri stefnu að tala um lága skatta á fólk og fyrirtæki. Það er mikill misskilningur ef menn halda að við hvikum frá þeirri stefnu okkar. Við erum sannfærð um að það sé mesta hagsbótin fyrir fólkið, fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Talandi um beina og óbeina skatta - hvernig endalaust er verið að smygla þessu inn í hvert fjárlagafrumvarpið á fætur öðru eða inn í eitthvert stjórnarfrumvarpið - vil ég meðal annars benda á þær aðgerðir sem við stöndum frammi fyrir af hálfu stjórnvalda í dag. Útlit er fyrir eftirfarandi: Að núverandi vörugjöld verði hækkuð um 20% sem tengist matvælum, að vörugjald á gos, vatn, safa o.s.frv. verði jafnvel tvöfaldað. Þessu stendur vinstri stjórnin fyrir. Morgunmatur - sykraður, ægilega vont, fær á sig nýtt vörugjald. Mjólkurafurðir sleppa. Það má ekki hreyfa við landbúnaðinum. Það má ekki einu sinni tala um það hér að auka innflutning á landbúnaðarvörum af því það gæti þýtt allt of mikið frelsi. Já, ég vil aukið frelsi á ýmsum sviðum. Þetta eru gjöld sem vinstri stjórnin beitir sér fyrir að koma í gegn á Alþingi. Þetta er umrædd skjaldborg, hin margumtalaða skjaldborg sem mun hækka verðtryggð lán heimilanna enn frekar. 

Virðulegi forseti. Ég geri mér grein fyrir að það er að styttast í prófkjör hjá mörgum hv. þingmönnum, og sérstaklega samfylkingarþingmönnum, en mér fannst hv. þm. Helgi Hjörvar flytja ræðu sína af mikilli innlifun og af miklum eldmóði. Ég held meira að segja að hann hafi trúað allri þeirri vitleysu sem hann sagði hér í ræðustól. Hann hélt því fram að Sjálfstæðisflokkurinn vildi skera niður til heilbrigðismála. Þá er kannski ágætt að rifja upp, ef skammtímaminni hv. þingmanns er þannig að hann trúir þessu sjálfur, að við fjárlög fyrir árið 2012 lagði þingflokkur Sjálfstæðisflokksins fram breytingartillögur um að hlífa öllum niðurskurði í velferðarmálum, í öllum heilbrigðismálunum. Á móti voru lagðar fram aðrar tillögur um niðurskurð á öðrum liðum. Þetta var nú fellt af hv. þm. Helga Hjörvar. Það er líka ágætt að rifja það upp að við fjárlagagerð árið 2011 lögðu stjórnarflokkarnir fram fjárlög sem hefðu, hefðu þau verið samþykkt, meira og minna rústað allri heilbrigðisstarfsemi úti á landsbyggðinni. Þannig eru vinnubrögð hv. stjórnarliða. Það er ágætt að rifja þetta upp fyrir hv. þingmönnum. Meira að segja var svo langt gengið og það var svo vanhugsað og vitlaust - enda voru menn reknir til baka með það - að þær tillögur sem voru settar fram voru ekki framkvæmanlegar. Sérstök skýrsla kom um það úr velferðarráðuneytinu að þær tillögur væru ekki einu sinni framkvæmanlegar. Það er nú öll hættan að losna við stjórnarflokkana úr Stjórnarráðinu, að það muni þá gerast með þessu móti. Að gefnu tilefni vil ég líka minna á, af því að hv. þingmenn stjórnarinnar tala um að gera eitt en framkvæma svo annað, að þetta femínistatal og það allt saman, kynjaða hagstjórnin og kynjaða fjárlagagerðin, er ekkert annað en hjómið eitt - og 

Mér hefur borist ein tilnefning, um 5. þingmann Reykjavíkurkjördæmis norður, Árna Þór Sigurðsson. Þar sem ekki eru fleiri tilnefndir en kjósa skal lýsi ég Árna Þór Sigurðsson réttkjörinn sem 5. varaforseta Alþingis. Ég óska honum til hamingju með kosninguna og allra heilla í starfi.

Frú forseti. Við höfum svo sannarlega verið minnt á það þessa dagana að við búum á Íslandi, landi þar sem allra veðra er von. Við höfum um margt búið okkur undir að njóta þess í blíðu en takast á við það í stríðu. Ég bað um þá umræðu sem hér er að hefjast um miðjan september í kjölfar óveðursins sem gekk yfir Norður- og Norðausturland dagana 9.–11. september. Eins og við munum skall þar á mikið óveður með gríðarlegri úrkomu, fannfergi til fjalla og niður í byggð og með miklum skaða, fjárskaða, tjóni á rafmagni, tjóni á fjarskiptabúnaði, tjóni á atvinnutækjum o.fl. Fyrstu viðbrögð við óveðrinu snerust að sjálfsögðu um að bjarga búsmala því að það sem var óvenjulegt við þetta óveður, þetta snjóaveður, var að fé var á stórum stæðum enn inni á heiðum og hafði ekki verið smalað til byggða. Það var ekki svo auðvelt að bregðast við og bjarga fé af stórum heiðasvæðum. Það verður að segjast eins og er að allir þeir sem lögðu þar fram krafta sína - heimilisfólk, bændur og búalið, heimilisfólk á bæjum og íbúar á þessum svæðum, björgunarsveitir, starfsmenn Rariks, starfsmenn þeirra allra sem þarna komu að - unnu einstakt þrekvirki við erfiðar aðstæður. Smám saman eru að birtast tölur um tjón. Í síðasta Bændablaði var gerð grein fyrir því að um 2.500 fjár munu hafa farist á Eyjafjarðar- og Þingeyjarsýslusvæðinu. Fréttir berast af verulegum fjársköðum í Skagafirði, Húnavatnssýslum og allt suður á heiðarlönd Borgfirðinga. Heyrst hefur og talað um það í fréttum að 9–10 þús. fjár hafi farið í þessu óveðri. Ég ætla ekki að gera að umtalsefni bætur vegna fjárskaða en þó hlýtur maður að horfa til þess að það verði bætt eins og nokkur kostur er og hafa komið fram yfirlýsingar af hálfu stjórnvalda um það. Ég get líka búist við því að þetta tjón komi misjafnlega niður. Sumir bændur hafa misst meira og aðrir minna og þannig getur leikið vafi á fyrir marga hvort þeir ráði við það og haldi áfram búskap. Þetta þarf allt saman að athuga. Önnur ástæða fyrir því að ég vek athygli á þessu í umræðu og vil taka hana upp er þó að beina orðum mínum til hæstv. innanríkisráðherra: Þegar svona atvik gerast, svona miklar hamfarir eins og áttu sér stað á stórum landsvæðum, þar sem rafmagn fer, þar sem skipuleggja þarf björgunarstarf, þar sem samhæfa þarf aðgerðir og forgangsraða þeim, skiptir máli hvernig á því og um það er haldið. Það skiptir líka máli eftir á að draga lærdóm af því sem þarna skeði, hvernig brugðist var við og hvað þurfi að gera til að treysta veika hlekki. Ég spyr hæstv. innanríkisráðherra og ráðherra almannavarna hvort ekki verði unnin heildarskýrsla um atburðarásina sem þarna átti sér stað, viðbúnað, viðvörun af þeim aðilum sem hlut eiga að máli. Ég vil líka spyrja hvernig hafi verið með öryggistæki eins og fjarskipti, útvarp, útvarpssendingar sem eru mikilvægar í öllum samskiptum og fjarskiptatækni. Hvernig fór þessi búnaður, þetta öryggiskerfi, og hvernig virkaði það við þær aðstæður sem þarna voru? Á sumum svæðum voru almannavarnir kallaðar saman, á öðrum ekki og það hefur að vísu verið nefnt með hvaða hætti almannavarnir koma formlega inn í mál af þessum toga. 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að hefja máls á þessu málefni og það er rétt sem fram kom í hans upphafsorðum að hann hafði óskað eftir umræðunni fyrr. Það eru ákveðnir kostir þó að taka hana núna þegar nokkuð er um liðið frá umræddum atburðum því nú liggja staðreyndir ljósar fyrir en áður var. Eins og hv. þingmaður hefur rifjað hér upp gekk vonskuveður yfir Norðurland dagana 9. og 10. september sl. Verst var veðrið í Þingeyjarsýslum með ofsaroki og fannfergi. Heldur minni vindur en svipuð ofankoma varð í Eyjafirði, Skagafirði og hluta af Húnavatnssýslum. Veðurstofan hafði þann 8. september varað við stormi, 18–23 m/s, en gert var ráð fyrir rigningu samhliða storminum. Ekki voru gefnar út sérstakar viðvaranir og Veðurstofan hafði ekki samband við almannavarnadeild ríkislögreglustjóra líkt og gert er þegar búist er við slæmu veðri. Almennt virtust fáir gera ráð fyrir því að þetta veður gæti haft mikil áhrif á þessari stundu. Reyndin varð önnur. Veðurhæðin var heldur meiri og úrkoman varð snjór og áhrifin afdrifarík. Öskubylur með mikilli ísingu. Rafmagnslínur brotnuðu, girðingar lögðust undan veðrinu og sá gríðarlegi fjöldi sauðfjár sem enn var á fjöllum tvístraðist og grófst undir snjó. Fjöldi fannst dauður en mörgum var bjargað úr snjónum og voru dæmi um að kindur og lömb fyndust lifandi eftir 45 daga í fönn. Rarik og Landsnet gripu strax til ráðstafana til viðgerða á raflínum. Bændur hófu eftirgrennslan eftir fé sínu en á mánudeginum 10. september voru þær upplýsingar ekki enn fyrir hendi hversu alvarlegur atburður þetta var. Björgunarsveitir höfðu verið kallaðar út til aðstoðar en ekki var talið að verkefnið væri stórt. Það var ekki fyrr en þann 11. september að beiðnir um aðstoð fóru að streyma inn til lögreglunnar á Húsavík og ástandið fór að skýrast. Síðdegis þann sama dag var lýst yfir almannavarnaástandi í Þingeyjarsýslum og umfangsmiklar björgunaraðgerðir voru þá þegar komnar í gang. Almannavarnadeild ríkislögreglustjóra kannaði ástand hjá lögregluumdæmunum á Akureyri, Sauðárkróki og Blönduósi en engar beiðnir um aðstoð höfðu borist þeim. Því var áherslan lögð á Þingeyjarsýslur og var fjölmennu björgunarliði víða af landinu stefnt þangað, m.a. komu björgunarsveitir frá nærliggjandi umdæmum á Norðurlandi. Björgunaraðgerðir þessar stóðu allt fram undir mánaðamótin með hléum. Íbúafundir voru haldnir og farið yfir málin og fulltrúar stofnana skýrðu þá kosti sem voru í stöðunni varðandi bætur og aðra aðstoð. Fundirnir voru vel sóttir. Helgina 21.–23. september fór hópur á vegum almannavarnadeildar um Norðurland til að leggja mat á ástandið og það tjón sem orðið hefði. Þá var ljóst að talsvert tjón hafði orðið á girðingum en ómögulegt að sjá hve það var mikið og hvort það væri með þeim hætti að mikill kostnaður hlytist af í bótagreiðslum. Tjón vegna rafmagnsleysis varð einnig talsvert en ekki var heldur ljóst um tjón á gróðri. Langalvarlegast var talinn fjöldi þess sauðfjár sem enn hefur ekki tekist að ná af fjalli. Samkvæmt þeim upplýsingum sem safna mátti þá var áætlað að enn vantaði 5.500 kindur og lömb og að beint tjón bænda og afurðastöðva yrði verulegt þegar upp væri staðið. Því var eindregin þörf á frekari leitaraðgerðum víðar en í Þingeyjarsýslum. Var sérstök fjárveiting veitt til þess að standa straum af viðamiklum leitaraðgerðum fyrir norðan. Hafist var handa við umfangsmikla skipulagningu leitaraðgerða sem fram fór 28.–30. september. Mikill fjöldi björgunarsveitarmanna leitaði þá í Skagafirði, Eyjafirði og í Þingeyjarsýslum en fulltrúar bænda í Húnavatnssýslum afþökkuðu aðstoð þar. Á fundum sem haldnir hafa verið á þessum tíma með bændum, eftir aðgerðirnar, kom í ljós að fæstir utan Þingeyjarsýslu áttuðu sig á alvarleika ástandsins fyrr en eftir marga daga og fáum datt í hug, ef nokkrum, að leita aðstoðar á þessum svæðum. Í þessum aðgerðum komu í ljós ýmsir veikleikar. Víðtækt rafmagnsleysi hafði áhrif á fjarskipti þegar varaafl þraut á fjarskiptasendum sem hafði þau áhrif að farsímasambandslaust varð og útsendingar útvarps og sjónvarps duttu út. Alvarlegt var einnig að dæmi voru um að rafmagnsleysið ylli því að alveg símasambandslaust yrði til dæmis á bæjum í Skagafirði og í Bárðardal. Einn sendir í Tetra-kerfinu missti samband við miðkerfið vegna þessa en sendirinn var í lagi að öðru leyti og þjónaði sem stakur endurvarpi.  Ég mun víkja að því sem eftir stendur í síðari ræðu minni hér á eftir.

Forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér er hafin og vil reyna að setja þetta mál í örlítið annað samhengi. Ég var á ráðstefnu á Hótel Sögu áðan sem bar yfirskriftina Matvælalandið Ísland, fjársjóður framtíðar og ég held að það sé rétt að við ræðum það áfall sem varð í september, sem er hvorki fyrsta áfallið sem íslensk þjóð verður fyrir né það síðasta, og setjum það í samhengi við þessa yfirskrift. Ég er ekki viss um að margir hér geri sér grein fyrir því að það eru 250 þús. fleiri munnar að metta í kvöldmat í kvöld en var í gær. Á hverjum degi bætast við 250 þús. manns í veröldinni og þannig fjölgar út alla þessa öld. Þetta þýðir einfaldlega að það er aukin eftirspurn eftir matvælum. Matvælaframleiðsla þarf að tvöfaldast fram á miðja öldina og í þessu liggja tækifæri okkar á Íslandi sem við getum nýtt. Jafnframt felast í þessu ákveðnar ógnir eins og við höfum upplifað, þ.e. óblíð náttúra og hugsanlegar hamfarir, eins og þegar við horfum upp á það að 10 þús. sauðkindur tapast í einu norðanáhlaupi. Það er eðlilegt að þetta sé rætt og kallað eftir greinargerð um allt sem lýtur að því áfalli sem þarna varð, hvernig við getum unnið úr því og dregið lærdóm af viðbrögðum okkar. Það er eitt mál líka sem hvorki kom fram í máli framsögumanns né hæstv. ráðherra sem lýtur að einni ógninni enn sem af þessu getur leitt, þ.e. dýrbítinn. Það er ljóst að engin náttúruleg afföll verða af tófu í vetur, hún mun hafa nóg að bíta og brenna á þessum svæðum. Í þeirri stöðu hljótum við að kalla eftir því að stjórnvöld grípi til einhverra ráðstafana gegn þeirri ógn sem fjárstofni landsins stafar af tófunni 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu. Við höfum átt hana áður en það er mjög gott að fara yfir málið aftur og kalla eftir því að allar upplýsingar um hvernig til tókst séu settar saman í skýrslu og við förum yfir það sem ekki fór eins vel og það hefði átt að gera og lærum af því. Við vitum að þetta er ekki síðasta skiptið sem við munum þurfa að lýsa yfir neyðarstigi almannavarnakerfisins. Því er um að gera að reyna að læra af reynslunni. Það sem mig langar að segja í þessu sambandi er að þeir heimamenn sem ég talaði við sögðu að þegar þessu almannavarnastigi var lýst yfir hefði hlutirnir farið virkilega að gerast. Þá var eins og sýslumaðurinn yrði sá samræmingaraðili sem allir hefðu svo gjarnan viljað hafa fyrr og það hefði gert gæfumuninn. Í síðustu umræðu benti ég á að það þyrfti að skoða líðan fólksins sem lenti í þessum hremmingum sérstaklega með einhvers konar áfallahjálp í huga. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort það hafi eitthvað verið skoðað. Mig langar í framhaldi af þessari umræðu að minna á að nú er staðan þannig fyrir norðan að það er í raun gert ráð fyrir því að þar geti komið stór jarðskjálfti. Heimamenn á Eyjafjarðarsvæðinu og alveg yfir í Þingeyjarsýslur hafa talað um að þeir hefðu mjög gjarnan viljað að einhvers konar samræmingaráætlun yrði gerð vegna þessara skjálfta. Til dæmis eru gerðar kröfur um að skólastofnanir geri sérstakar viðbragðsáætlanir en það er mjög flókið þegar fólk veit í raun ekki hvert það á að leita. Sums staðar er staðan þannig að fólk veit ekki einu sinni hverjir eru í almannavarnanefnd og hver er samræmingaraðili. Ég held að við verðum að gera okkur grein fyrir því að það getur orðið ófært vegna snjóa, þessi stóri skjálfti 

Frú forseti. Það er ástæða til að þakka hv. málshefjanda fyrir að vekja máls á þessu hér. Þótt hv. þm. Jón Bjarnason hefði gjarnan viljað ræða þetta mál fyrr eins og fram kom í máli hans hefur hæstv. ráðherra nokkuð til síns máls í því að það er á vissan hátt gagnlegt að fara yfir þetta nú þegar upplýsingar liggja allar fyrir. Þá vil ég beina því til hæstv. ráðherra að þær upplýsingar verði notaðar til að komast að raun um það hvað megi læra af þessu, hvernig megi undirbúa viðbrögð við svona áföllum betur, hvað megi almennt betur fara. Vonandi fer hæstv. ráðherra yfir það í ræðu sinni á eftir. Jafnframt er mjög mikilvægt þegar svona áföll dynja yfir að menn vinni að því, allir sem einn, einkum og sér í lagi af hálfu stjórnvalda, að eyða óvissu eins og kostur er. Hluti af áfallinu og eftirmálum þess hefur verið sá að óvissunni hefur ekki verið eytt, menn vita ekki alveg hvar þeir standa, til dæmis hvað varðar bætur. Það væri mjög óheppilegt ef þetta leiddi til þess að einhverjir þyrftu að bregða búi, sérstaklega ef það væri vegna þess að menn hefðu ekki haft þær upplýsingar sem þeir þurftu til að gera áætlanir fram í tímann. Á fyrstu dögum og vikum eftir að svona atburðir verða er mjög mikilvægt að menn búi ekki við óvissu, hún getur jafnvel leitt til þess að þeir taki ákvarðanir sem hefðu verið óþarfar, eins og þær að bregða búi sem vonandi verða ekki mörg dæmi um. Það stendur yfir söfnun þar sem verið er að safna fjármagni til stuðnings þeim sem verst fóru út úr þessu óveðri en það er mjög mikilvægt að ríkisvaldið geri grein fyrir því hvernig það muni koma til móts við þá sem urðu fyrir tjóni í hamförunum.

Forseti. Við búum í landi þar sem allra veðra er von eiginlega allan ársins hring. Það bárust tíðindi af því, ég sá það í hádeginu í frétt á Smugunni, að Samband ungra sjálfstæðismanna er búið að finna lausn á þessu. Hún er sú að leggja niður Veðurstofuna. Þá hljótum við að vera laus við þetta. En að öllu gamni slepptu vil ég taka undir með þeim sem hafa talað á undan mér að við verðum að læra af þessum veðrum. Þegar við förum yfir þetta í heild sinni held ég að við getum ýmislegt lært. Ég held að við þurfum að vera óhræddari við að vara við hættu. Við þurfum líka að vera óhræddari við að biðja um aðstoð þegar við þurfum á henni að halda. Ég held að það hefði þurft að gera það fyrr. Ég held að við þyrftum að huga að því að leggja raflagnir í jörð í ríkari mæli. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem raflínur slitna af völdum veðurs. Ein hugmynd í viðbót sem ég hef rætt við þá sem hafa vit á þeim málum er að nýta hunda mun meira til að leita að fé, reka það og finna það. Bændur sjálfir þurfa að hafa frumkvæði að þjálfun þeirra því að það er ekki hægt að nota hunda sem eru þjálfaðir til að leita að mönnum til að leita að fé. Það þyrfti að gerast að frumkvæði bænda. Að öðru leyti vil ég taka undir með þeim sem hafa talað á undan mér, við þurfum að læra af þessu - og hafa Veðurstofuna áfram.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að þessi umræða skuli núna fara fram. Við ræddum þetta einmitt á þeim dögum sem óveðrið gekk yfir og þá höfðum við ekki þær upplýsingar eða þá yfirsýn sem við þurfum að hafa til að geta metið stöðuna. Núna getum við sagt að flest kurl séu komin til grafar og þá getum við farið að átta okkur á umfangi vandans og hvernig við eigum nákvæmlega að bregðast við. Það er mjög mikilvægt eins og hér hefur verið sagt að við reynum að læra af reynslunni. Fram hefur komið að það eru bæði veikleikar og styrkleikar í því sem þetta snertir, bæði á það við um raforkukerfið, fjarskiptakerfið, veðuraðvaranir, almannavarnakerfið o.s.frv. Við þurfum einfaldlega að fara yfir málin á jákvæðan hátt í þeim tilgangi að reyna að læra af þessu þannig að okkur takist enn betur til næst. Það var mjög margt sem tókst vel í þessum miklu hamförum og á því munum við líka geta lært. Í þessu sambandi vil ég nefna eitt. Stundum hefur verið rætt að það kunni að skipta máli hvort lýst hafi verið yfir almannavarna- eða viðvörunarástandi eða neyðarástandi á tilteknum svæðum. Það á að mínu mati ekki að skipta máli þegar við veltum því núna fyrir okkur hvernig við eigum að bregðast við gagnvart því fólki sem varð fyrir mjög miklu tjóni. Bætur eiga ekki að ráðast á einhvern hátt af því hvort slíku ástandi hafi verið lýst yfir. Ég undirstrika þetta vegna þess að stundum hefur mér fundist örla á því í umræðunni að þar kunni að vera einhver skil á milli. Það er eitt af því sem við sjáum af þessu, vandinn varð miklu víðtækari en við hugðum í upphafi. Í upphafi héldu menn að þetta væri að mestu einskorðað við norðaustursvæðið en annað hefur komið á daginn. Til dæmis er talið að í Skagafirði hafi drepist 1.500–1.700 fjár og enn vantar 3.500 fjár af fjalli. Í Húnavatnssýslu var talið að vantaði um 1.500–2.000 fjár en núna er talan sennilega nær 3.000. Vandinn er víðtækari og meiri en við hugðum í upphafi sem og tjónið 

Frú forseti. Það er rétt, við erum sífellt að draga lærdóm af þeim náttúruhamförum sem ganga yfir landið og þetta áfall hafði mikinn skaða og búsifjar í för með sér fyrir fjölda bænda. Við búum sem betur fer við öflugar almannavarnaáætlanir sem skipta sköpum, bæði um viðbúnað og upplegg í aðdraganda hamfara sem eru með einhverjum hætti séðar fyrir og ekki síst viðbrögðin við þeim. Við búum við sífellda náttúruvá á Íslandi. Veðravíti, heljarbylir, jarðskjálftar, eldgos og hlaup vatnsmikilla jökuláa eru ávallt og verða alltaf hluti af íslenskum veruleika. Í öllum aðalatriðum held ég að óhætt sé að fullyrða að fyrirkomulag almannavarna og viðbragða sé gott, en auðvitað kemur fyrir að eitthvað fer úrskeiðis sem er ekki séð fyrir. Þá er það okkar á Alþingi og annars staðar, eins og hv. fyrirspyrjandi, hv. þm. Jón Bjarnason, og hæstv. innanríkisráðherra töluðu um áðan, að safna þarf saman upplýsingum með skjótum hætti og draga af þeim lærdóm. Fumlaus viðbrögð og skjót rýming í sumum tilfellum geta bjargað mannslífum þegar á reynir. Þess vegna er mjög mikilvægt að draga lærdóm af því sem við teljum að geti farið betur á einhvern hátt. Við höfum verið að ræða í dag um óveðrið, illviðrið sem gekk yfir Ísland um síðustu helgi, sem hafði meðal annars í för með sér að rafmagn sló út víða um land og varaafl tæmdist af fjarskiptasendum sem gegna í raun hlutverki neyðarfjarskipta þegar þarf að rýma svæði og hafa samband við marga í einu. Eitt af því sem kom út úr fundi allsherjarnefndar í morgun var að nú þegar verður farið í að margfalda og efla afl tiltekinna senda þannig að fjarskiptafyrirtækin geti gengið miklu lengur, allt að sólarhring ef svo ber undir, ef rafmagn fer út. Þetta er meðal þess sem við getum dregið lærdóm af strax og á líka við um óveðrið sem gekk yfir Norðurlandið með þessum afleiðingum. Það var mjög gagnlegt að ræða það hér og þakka ég fyrirspyrjanda og ráðherra fyrir þessa fínu umræðu.

Virðulegi forseti. Ég held að við séum flest sammála um hver viðbrögðin þurfa að vera við hörmungum eins og þeim sem þarna áttu sér stað. Ég vil þó segja að yfirskrift þessarar umræðu um afleiðingar þessa veðurs er að sjálfsögðu það sem mestu skiptir. Afleiðingarnar eru vitanlega bæði fjárhagslegar og tilfinningalegar. Því þarf ríkisvaldið að ganga fram fyrir skjöldu til að gefa í það minnsta til kynna, og standa svo við það, að reynt verði að sjá til þess að bændur þurfi ekki að bregða búi vegna þessara hörmunga og að bætt verði verulega úr. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það komi ekki vel til greina að ríkisstjórnin beiti sér fyrir því að bændur muni ekki þurfa að bregða búi vegna þessara hörmunga, og hvort ekki verði farið af fullum krafti í að bæta þann tæknilega vanbúnað sem þarna kom í ljós og fara yfir viðbrögð yfir áföllum sem þessum. Ég hygg að því sé auðsvarað og að það verði að sjálfsögðu gert. Við þurfum að sjálfsögðu að spyrja okkur: Er ásættanlegt að árið 2012 séum við tæknilega vanbúin til að bregðast við áföllum sem þessum, þ.e. að rafmagn geti farið af helstu fjarskiptatækjum okkar? Nei, það er ekki ásættanlegt. Við hljótum að þurfa að setjast yfir það hvernig best er að standa að slíku. Hér á eftir mun fara fram önnur sérstök umræða um fjarskiptasjóð og er aldrei að vita nema þetta komi þar einnig fram. Mikilvægt er að átta sig strax á að umfangið eins og fram kom er meira en fyrst var talið. Því má engum dyrum loka fyrr en búið er að fullmeta áfallið og tjónið sem kann að hafa orðið og samræma viðbrögð og mat á því tjóni og um leið hvernig bæta eigi úr því.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Það hefur verið mjög gott að heyra að allir hv. þingmenn eru sammála um hvernig á að taka á þessu máli, þ.e. afleiðingum óveðursins sem gekk yfir Norður- og Norðausturland í byrjun september. Hæstv. ráðherra minntist einmitt á að ákveðnir þættir viðvörunarkerfis, björgunarkerfis sem felst í fjarskiptum og því að útvarpssendingar séu virkar hafa ekki verið í lagi á tilteknum svæðum við þessar erfiðu aðstæður. Ég tel afar mikilvægt að farið sé gaumgæfilega ofan í þau mál. Það á líka að forgangsraða í sambandi við að tryggja raforkuflutning. Ég minni á línuna til Kópaskers sem er loftlína og flytur ekki rafmagn með eðlilegum hætti. Ég tek undir þær áherslur að rafmagn eigi að leggja sem mest í jörð til að tryggja afhendingaröryggi. Ég ítreka að tjónið er gríðarlegt. Talið er að um 10 þús. fjár hafi farist sem var dreift vítt og breitt um hálendi Norðaustur- og Norðurlands. Erfitt var að meta hvernig standa skyldi að björgunaraðgerðum en menn gerðu sitt besta og ég veit að fólk fór miklu fyrr af stað á þessum svæðum þó að ekki væri lýst yfir almannavarnaástandi. Frú forseti. Ég ítreka að gefa þarf skýr svör fyrir það fólk sem hefur orðið fyrir beinu tjóni og hægt er að bæta. Ég ítreka líka að sýna þarf eftirfylgni með því að fylgjast með afleiðingum og áhrifum þessa óveðurs á atvinnulíf, búsetu og hag fólks á einstaka bæjum og í byggðum. Ég ítreka jafnframt, eins og hefur komið fram í ræðu hæstv. ráðherra, að taka þarf saman skýrslu þar sem úttekt er á öllum þáttum þessa máls þannig að við getum haft gagn af og lært hvernig við 

Hæstv. forseti. Hamfarir eru prófsteinn á innviði samfélaganna. Þegar Múlakvísl tók brúna í fyrrasumar var komin ný brú eftir viku. Þegar rafmagn fer af á Íslandi er því kippt í liðinn á tiltölulega skömmum tíma. Þegar ofsaveður gekk yfir New York var rafmagnslaust þar í eina viku. Þetta eru staðreyndir sem við skulum hafa í huga og þakka fyrir það sem vel er gert á Íslandi þegar veður ganga hér yfir og vísa ég þar til góðs starfs almannavarna sem sanna aftur og ítrekað gildi sitt. Staðreyndirnar eru þessar: Ofsaveður gekk yfir Norðurland í fyrri hluta september. Önnur staðreynd: Enginn spáði þessu fyrir, engin varnaðarorð voru gefin út. Strax og ljóst varð hvaða hætta var á ferðinni brugðust menn við. Ég vek athygli á frumkvæði sýslumannsembættisins á Húsavík í því efni. Um leið og Almannavörnum bárust kallið var brugðist við. Núna eru menn að fara yfir þær brotalamir sem þarna kunna að hafa verið. Ég vék að því í upphafsorðum mínum hvað hefði gerst í rafmagnsmálum og í fjarskiptamálum. Rarik, Landsnet, Míla, Síminn og Vodafone eru að skoða viðbrögðin og hvað fór úrskeiðis. Það verður gerð skýrsla um málið af hálfu Almannavarna og allra þeirra sem komu að málum. Reynt verður að sjá til þess að skaði manna verði bættur. Spurt var um áfallahjálp. Hún var í boði af hálfu heilbrigðisyfirvalda á Norðausturlandi. Ég vil í lokin geta þess að björgunarsveitir hafa lagt um 10 þús. vinnustundir í þetta verkefni. Til samanburðar eru vinnustundirnar um helmingi fleiri en björgunarsveitir unnu í Eyjafjallagosinu 2010. Ég vil nota þetta kærkomna tækifæri til að þakka öllum þeim sem komu að björgunaraðgerðum og unnu saman af mikilli ósérhlífni og dugnaði við að bjarga verðmætum. Nú er það okkar að draga lærdóma af öllu því sem úrskeiðis fór en fyrst og fremst eigum við 

Virðulegi forseti. Ég tek upp mál sem hefur verið til umfjöllunar á þingi í allt að tíu ár en hefur aldrei fengið almennilega úrlausn og er reyndar stöðugt í þróun. Í kjölfar kjördæmaviku þingmanna stóð það upp úr hjá nánast öllum sveitarstjórnum á Suðurlandi, sérstaklega þeim sem hafa yfir dreifbýli að segja, að þar séu þessi mál í miklum ólestri. Það er alveg sama hvort við erum að ræða GSM-samband eða internet, jafnvel sjónvarp, allir bentu á þá stefnumótun sem verið hefur um að allir eigi að hafa aðgang og að almennilegt internet og GSM-samband sé forsenda atvinnuuppbyggingar í dreifbýli og hefur meðal annars verið bent á ferðaþjónustuna. Eins og við þekkjum söguna átti fjarskiptasjóður að koma þarna inn til að jafna þessa stöðu á landsbyggðinni en vegna þess að horft var til samkeppnissjónarmiða var settur upp einhver listi yfir staði sem fjarskiptasjóður mátti koma inn á en annars ekki. Það voru um það bil tíu fyrirtæki sem fóru meira af vilja en getu og settu upp internetsamband víðs vegar um landið sem varð til þess að þau svæði eru álitin samkeppnissvæði en stóru fyrirtækin og þar af leiðandi fjarskiptasjóður hafa ekki sinnt þessum svæðum sem skyldi. Þar fyrir utan verður að segjast eins og er að forgangsröðunin er svolítið sérstök. Dæmi eru um mjög veik landsvæði atvinnulega séð, og vil ég nefna Skaftárhrepp, sem litlu fyrirtækin fóru ekki inn á en engu að síður hefur ekki enn verið lögð sérstök áhersla á þau svæði hjá fjarskiptasjóði. Á árinu 2005 var fyrirspurn í þinginu þar um og sagt að í forgang yrðu Vestfirðir og Norðausturland. Ég spyr hæstv. ráðherra af hverju önnur sambærileg landsvæði, eins og Skaftárhreppur, voru ekki þar inni. Á landsfundi og flokksráðsfundi Vinstri grænna undanfarin tvö ár hefur verið fjallað um að ríkið ætti að eignast Mílu svo að þetta kerfi yrði aftur í eigu hins opinbera, þ.e. ljósleiðari hringinn í kringum landið, eins og um hringveginn, yrði í eigu hins opinbera og samkeppnissjónarmiðin ættu við gagnvart þeim fyrirtækjum sem keyptu sér aðgang að því til að þjónusta fólk um allt land. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort það standi til. Það má líka minnast á að þingsályktunartillaga sem lögð var fram 2006 og 2007 af tveimur fyrrverandi ráðherrum og tveimur núverandi ráðherrum Samfylkingarinnar laut að því sama, þ.e. að byggja upp traust internetsamband á landinu öllu. Þess vegna vil ég gjarnan heyra frá hæstv. ráðherra hver staðan sé núna og forgangsröðunin og hvort hæstv. ráðherra hyggist beita sér fyrir þessu. Í grein sem dr. Haukur Arnþórsson stjórnsýslufræðingur birti í Morgunblaðinu í mars á þessu ári fjallaði hann um fjarskiptaáætlun og talaði um að útlit væri fyrir að utan veitusvæðis Gagnaveitu Reykjavíkur mundi internetið aðeins sinna þörfum til heimilisnota. Spurning hans var í raun og veru: Á engin nútímastarfsemi að þrífast utan höfuðborgarsvæðisins? Meðalafköst á netinu eru nú þegar lakari á Íslandi en annars staðar á Norðurlöndunum samkvæmt alþjóðlegri tölfræði og þess vegna er veruleg þörf á nýrri stefnumörkun af hálfu hins opinbera í þessu máli. Internetið er jafnan í almannaeigu í nágrannaríkjunum og þar fjárfesta rafveitur, sem oft eru reknar af sveitarfélögum eða öðrum opinberum aðilum, í ljósleiðara en smásalan er svo í höndum annarra og oft í samkeppni, eðlilega. Hlutverk opinberra aðila er meðal annars að auka jöfnuð og jafna tækifæri, eins og kemur fram í grein áðurnefnds dr. Hauks Arnþórssonar. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hver á að tryggja jafnræði landsmanna í þessu tilliti? Fram hefur komið í fréttum á þessu ári að Síminn segir: Ekki ég. Vodafone segir: Ekki ég. Þetta minnir svolítið á söguna um litlu gulu hænuna. Þá er spurningin: Hver ætlar að tryggja jafnræði landsmanna að öflugu internetsambandi? Hverjir ætla að koma að því að byggja það upp eða er ekki meiningin að það verði gert? Nú þegar hafa tvö sveitarfélög á Suðurlandi lagt ljósleiðara, annars vegar Öræfin eða sveitarfélagið Hornafjörður og hins vegar Skeiða- og Gnúpverjahreppur. Önnur sveitarfélög eru að velta því fyrir sér. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Kæmi til greina að fjarskiptasjóður kæmi þar inn og styrkti þessa starfsemi hjá öðrum sveitarfélögum og þá líka hringinn í kringum landið til að tryggja jafnræði allra landsmanna að 

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvar ég á eiginlega að byrja en mig langar þó að byrja á því að segja að Íslendingar eiga heimsmet í nettengingum. Það er rangt að staðan sé verri hér á landi en annars staðar á Norðurlöndum.  Ég vil vekja athygli þingmannsins á því að fjarskiptaáætlun hefur verið lögð fram á Alþingi. Hún hefur ekki verið afgreidd frá þinginu en ég hef mælt fyrir henni. Hún er núna til umfjöllunar í nefnd. Í henni er tilgreindur fjöldi markmiða og verkefna sem snerta meðal annars aðgengi og afköst í gagnaflutningi, aðkomu stjórnvalda og þar af leiðandi ljósleiðaravæðingu og útbreiðslu farnets. Ég vek athygli á því að framkvæmdir vegna verkefna fjarskiptasjóðs eru boðnar út. Þar er um að ræða tvö meginverkefni, að GSM-farsímaþjónusta verði aðgengileg á þjóðvegi 1, öðrum helstu stofnvegum og helstu ferðamannastöðum og í öðru lagi að allir landsmenn sem þess óska hafi aðgang að háhraðatengingum. Uppbyggingu í kjölfar tveggja útboða sjóðsins árið 2007 á GSM-uppbyggingu lauk fyrir árslok 2008. GSM-samband var bætt á yfir 50 vegarköflum og svæðum um allt land. Svokallað háhraðanetsverkefni var boðið út árið 2008. Nú er svo komið að hvert og eitt einasta lögheimili landsins á kost á sítengdu internetsambandi hvort heldur er á markaðsforsendum eða gegnum verkefni sjóðsins. Fram að síðustu áramótum bjó fjarskiptasjóður við sólarlagsákvæði. Við þær aðstæður voru engar forsendur til að undirbúa frekari verkefni á hans vegum. Um síðustu áramót var líftími hans framlengdur um fimm ár auk þess sem hann fær nú tekjur af tíðniuppboðum. Nú þegar hafa komið um 180 millj. kr. tekjur í sjóðinn vegna tíðniuppboða en eins og kom fram í Fréttablaðinu í gær, held ég að það hafi verið, er gert ráð fyrir að Póst- og fjarskiptastofnun bjóði út tíðnir sem henta til uppbyggingar á fjórðu kynslóðar farneti, svokölluðu 4G. Það er ekki auðvelt að ætla á þessari stundu hversu miklar tekjur munu renna til sjóðsins í því uppboði en rætt hefur verið um 300 millj. kr. eða svo í því sambandi. Ljóst er að slík uppbygging hleypur á milljörðum kr. og óvíst á þessu stigi um áform markaðsaðila, sérstaklega í hinum dreifðu byggðum. Ég bendi mönnum á að missa ekki sjónar á því sem hefur gerst í þessum efnum. Hvaða breytingar urðu þegar Síminn var markaðsvæddur á sínum tíma? Við vorum með kerfi sem var rekið á vegum ríkisins. Það símkerfi skilaði okkur reyndar umtalsverðum hagnaði á ári hverju, á þeim tíma 2–3 milljörðum, auk þess sem okkur var tryggt ódýrasta símkerfi í heiminum. Innanlandssíminn á Íslandi var ódýrastur í heiminum. Þegar umræða fór síðan fram í þessum sal um hvernig við ættum að haga málum þá vildu margir að grunnnetið allt yrði áfram á vegum ríkisins. Á það var ekki fallist. Af því tilefni að þingmaðurinn rifjar upp ályktanir frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og þess vegna Samfylkingunni vil ég minna hann á að það var ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem ákvað að fara þessa vegferð.

Gamla Framsókn.

- Gamla Framsókn, þið kallið ykkur enn nafni Framsóknarflokksins. Það varð niðurstaða þeirrar ríkisstjórnar að fara þessa vegferð. En til að tryggja þeim landsmönnum sem ekki mundu njóta árangurs af markaðskerfinu var settur upp fjarskiptasjóður. Hann átti að fjármagna þau svæði sem markaðslögmálin og fyrirtækin hefðu ekki áhuga á. Eins og ég gat um var ætlunin sú að sá sjóður starfaði í tiltölulega stuttan tíma. Ég hafði hins vegar frumkvæði að því að framlengja líf þessa sjóðs til að fara inn á svæði sem markaðurinn réð ekki við eða sinnti ekki. Inn á önnur svæði höfum við ekki heimild til að fara.  Nú er komin upp ný tíð á Íslandi og við verðum að laga allar okkar gjörðir að 

Virðulegi forseti. Fjarskiptasjóður hefur valdið vonbrigðum frá upphafi. Ákvörðun ríkisstjórnarflokkanna á sínum tíma, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, reyndist þeim til skammar vegna þess að sjóðurinn klikkaði. Hann hefur aldrei náð sér á strik, hann hefur aldrei tekið ákvarðanir með hagsmuni heildarinnar í huga heldur alltaf geðþóttaákvarðanir. Líklega eru of margir hámenntaðir sérfræðingar þar um borð sem geta ekki tekið af skarið, geta ekki tekið ákvarðanir. Það er rétt sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson sagði að tugur fyrirtækja varð í rauninni þröskuldur í framgangi fjarskiptaáætlunar á landinu. Gott dæmi um það væri hægt að nefna uppsveitir Suðurlands og víðar um land. Það þarf að skipta um stjórnendur fjarskiptasjóðs, hæstv. ráðherra, það þarf að breyta leikreglunum og ganga til verka. Þetta er eini sjóðurinn í landinu sem hefur um langt árabil búið við mikla peninga, nóg af peningum, en hann vinnur eins og Norðmenn sem eiga nóga peninga en eru svo nískir að þeir trúa ekki einu sinni á líf fyrir dauðann. Þannig á fjarskiptaþjónustan á Íslandi ekki að vera, það verður að vera framsýni. Míla er til að mynda apparat sem maður gæti haldið að væri frá annarri stjörnu og eru mikil mistök að það fyrirtæki skuli ekki vera í eigu ríkisins í dag. Það þarf að kaupa þá sjoppu í heilu lagi og gera hana brúklega fyrir land og þjóð en ekki vera með þann feluleik sem er í þeim efnum um allt. Þannig er staðan. Ég tek undir orð hv. fyrirspyrjanda, það verður að taka af skarið og sinna þessum þáttum. Ég skora á ráðherra að láta nú hendur standa fram úr ermum og koma á ærlegu fjarskiptakerfi um allt land því að það er til nóg af peningum í það. 

Frú forseti. Fyrir nokkrum árum flutti ég ásamt nokkrum öðrum þingmönnum tillögu til þingsályktunar um háhraðatengingar í dreifbýli og smærri þéttbýlisstöðum. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Háhraðanettenging flokkast sem grunnþjónusta í nútímasamfélagi … Á meðan svo háttar til að mikill fjöldi Íslendinga býr ekki við háhraðatengingar og góðan aðgang að upplýsingahraðbrautinni eru heimabyggðir þeirra ósamkeppnishæfar þegar kemur að vali fólks og fyrirtækja til búsetu.“ Síðan hefur að sjálfsögðu margt breyst til betri vegar og stærstur hluti landsins er ágætlega tengdur en enn eru svæði utan þess að geta talist viðunandi tengd við háhraðanettengingar og fjarskipti af fullkomnustu gerð. Á sínum tíma var ákveðið, eins og rakið var í upphafi máls málshefjanda, að fjarskiptasjóður færi ekki inn á tiltekin skilgreind samkeppnissvæði. Tilteknum hreppum var til dæmis skipt í tvennt þar sem var þjónustað af einkaaðila á háhraða um örbylgju og þar sem það var ekki gert. Það var góðra gjalda vert og virðingarvert og aðdáunarvert framtak hjá litlum aðilum að reyna af veikum mætti að miðla háhraðatengingum þar sem ekki var um að ræða fasttengingar í jörðu. En þessi ákvörðun og þessi skilgreining reyndist röng. Þetta var of þröng skilgreining og hún skildi þessi svæði, tiltölulega fámenn og strjálbýl, eftir utan viðunandi tengingar. Þetta skapaði ójafnræði á milli íbúa svæðanna og þeirra sem heyra undir fjarskiptasjóð og það er sú aðkoma fjarskiptasjóðs að háhraðatengingum sem þarfnast endurskoðunar og endurskilgreiningar þannig að sjóðurinn geti farið inn á tiltekin svæði. Sveitarfélög eins og Skeiða- og Gnúpverjahreppur eru að ljósleiðaravæða hreppinn og stórt sveitarfélag á eigin kostnað en það þarf að gæta jafnvægis. Nú skiptir háhraðaaðgengi að fyrsta flokks samskiptum sköpum hvað varðar búsetuskilyrði. Þess vegna er traust net á landinu öllu grundvallaratriði í nútímabyggðastefnu. Það er ágætt að ræða þetta hérna og hvetja til þess að þessi skilgreining á fjarskiptasjóði og afkomu hans sé endurskoðuð.

Frú forseti. Það er engin nýlunda og menn vita það að GSM-samband og netsamband víða á landinu er í ólestri. Það hefur oft verið rætt í þingsal. Það er ágætt að því hafi verið haldið til haga af hæstv. ráðherra að að hluta til sé þetta afleiðing einkavæðingarinnar á grunnneti símans sem voru mikil mistök á sínum tíma. Þó að Síminn hafi á sínum tíma ekki verið mjög gott þjónustufyrirtæki að öllu leyti - ég man þá tíð þegar það tók margar vikur að fá heimasíma tengdan en það hefur skánað - er grunnnet hans ein af grunnstoðum samfélagsins sem hefði áfram átt að vera undir eftirliti og verksviði hins opinbera. Forgangsröðunin miðast að sjálfsögðu við arðsemi hjá einkafyrirtækjum og þar er gróðanum fleytt ofan af en ekki hirt um ábyrgð á þeim sem skila ekki miklum hagnaði í kassa fyrirtækisins. Fjarskiptasjóður sem átti að sjá um þetta virðist ekki hafa valdið verkefni sínu. Tiltölulega einföld spurning fyrir hv. þingmenn sem koma hingað upp í hverri einustu viku og tala um að mikilvægt sé að viðhalda byggð um allt land er: Myndu þeir flytja á landsvæði þar sem væri ekki netsamband? Myndu þeir flytja á landsvæði þar sem væri ekki GSM-samband? Svarið er einfaldlega nei, þeir mundu ekki gera það og engir landsmenn gera það. Það er ekki boðlegt að hafa þetta fyrirkomulag. Hér er um sögulegt vandamál að ræða sem lagast ekki við það að benda alltaf á einhverja sökudólga. Það þarf einfaldlega að bretta upp ermar, eins og einhver sagði hér áðan, og koma þessum málefnum í lag. Það er einfaldast í mínum huga að flytja grunnnet símans, bæði farsíma og farsímanet, til hins opinbera aftur svo að það sé skýrt hvar ábyrgðin liggi og jafnræði allra landsmanna að þessari þjónustu sé tryggt. Það þarf heldur ekki að vera dýrt vegna þess að tæknibreytingar eru örar og kynslóðaskipti farsímakerfa, t.d. úr þriðju kynslóð í fjórðu kynslóð, gera það að verkum að eldri tæknibúnaður úreldist og verður verðlaus. Þetta er því ekki spurning um að kaupa einhvern eldri tæknibúnað fyrir hið opinbera heldur yrði einfaldlega komið á og sett upp nýtt kerfi og það tekið yfir á algerum lágmarkskostnaði. Ég held að hæstv. innanríkisráðherra 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu, ég held að hún sé mjög mikilvæg. Í þessum málaflokki þarf víða að gera verulegar úrbætur hvað þetta snertir því að ástandið vítt og breitt um landið er engan veginn nægilega gott. Við fáum í allt of miklum mæli, þingmenn, sveitarstjórnir og aðrir, upplýsingar um að á ákveðnum svæðum séu fjarskiptamál í lamasessi. Hér í umræðunni um grunnnet símans er ég hjartanlega sammála þeim sem hafa tekið til máls um að rétt væri að við skoðuðum hvort ekki væri mögulegt að ríkið leysti það aftur til sín. Það er hárrétt hjá hæstv. innanríkisráðherra að það var í tíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem grunnnet símans var selt. En það er líka hárrétt sem hefur komið fram hérna, m.a. hjá hv. þm. Þór Saari, að það ber okkur ekki til neinna lausna að velta okkur upp úr þeirri fortíð. Ég veit að málshefjandi, hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson, er mér hjartanlega sammála um að það var rangt að selja grunnnet símans frá Símanum á sínum tíma. Þá var hann starfandi dýralæknir á Suðurlandi og sá sem hér stendur var háskólanemi við Landbúnaðarháskóla Íslands. En hæstv. innanríkisráðherra var þá starfandi þingmaður á Alþingi og barðist gegn því að grunnnetið yrði selt. Nú er kjörið tækifæri fyrir hæstv. innanríkisráðherra, og ég veit að þingmenn allra flokka munu fylkja liði á bak við hann, að skoða hvort ekki sé mögulegt að ríkið leysi aftur til sín grunnnet símans. Ekki skortir ályktanir VG í þeim efnum. Á flokksráðsfundi VG, sem haldinn var 15.–16. janúar fyrir tveimur árum, var því beint til ríkisstjórnarinnar að leita leiða til að ríkið gæti eignast Mílu, grunnnet símans. Hv. þm. Árni Johnsen, hv. þm. Þór Saari, hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson og fleiri sem hafa tekið til máls munu styðja innanríkisráðherra fyllilega í þeirri baráttu að grunnnet símans verði aftur í þjóðareigu og ég hvet hæstv. ráðherra til að beita sér fyrir því máli. 
            

Virðulegi forseti. Þau varnaðarorð sem höfð voru uppi við einkavæðingu Símans hafa því miður gengið eftir. Því var spáð að uppbygging grunnnetsins í fámennari byggðarlögum á landsbyggðinni yrði látin mæta afgangi og það er einmitt sá veruleiki sem mörg fámennari svæði búa við. Símafyrirtækin hafa ekki sinnt uppbyggingu grunnnetsins á óhagkvæmari stöðum og þar sitja íbúar og fyrirtæki ekki við sama borð og aðrir landsmenn hvað varðar háhraðatengingar og fullan aðgang þeim sjónvarpsrásum sem eru í boði. Síminn telur það ekki hlutverk sitt að tryggja jafnan aðgang landsmanna að nettengingu og vísar til fjarskiptasjóðs. Í lögum um fjarskiptasjóð kemur fram að hlutverk hans sé að styðja við uppbyggingu fjarskiptakerfa á svæðum þar sem fjarskiptafyrirtæki hafa ekki treyst sér í uppbyggingu á markaðslegum forsendum. Hlutverk fjarskiptasjóðs er því gífurlega mikilvægt í byggðalegu tilliti og brýnt að sjóðurinn sinni vel hlutverki sínu og úthluti fjármagni í verkefni sem kveðið er á um í fjarskiptaáætlun hverju sinni. Sú forgangsröðun skiptir miklu fyrir búsetuskilyrði í dreifðum byggðum, þjónusta við íbúana verður að vera í lagi og uppbygging atvinnulífs getur staðið og fallið með öflugri háhraðatengingu. Ég nefni staði fyrir vestan sem ég þekki vel til, Hnífsdal, Suðureyri, Þingeyri, og Flateyri. Þar eru komnir ljósleiðarar en endastöðvabúnaðurinn er gamall og kemur í veg fyrir öfluga háhraðatengingu. Sömu sögu er að segja um allt of marga staði á landsbyggðinni. Útibú Innheimtustofnunar sveitarfélaga á Flateyri getur ekki bætt við sig starfsfólki vegna lélegrar nettengingar. Það er óásættanlegt og kemur í veg fyrir uppbyggingu á atvinnulífi í þeim byggðum sem ekki búa við þessar háhraðatengingar. Það má líka koma fram að Míla, sem er einkarekið þjónustufyrirtæki, hefur einungis einn starfsmann á öllum Vestfjörðum og annar þess vegna ekki hlutverki sínu. Þess vegna tel ég mikilvægt að við endurskoðum þessi mál í því samhengi og tryggjum aðgengi allra landsmanna að þessari sjálfsögðu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir að hefja þessa mikilvægu umræðu. Ég þakka líka hæstv. ráðherra fyrir það sem hann gerði um síðustu áramót þegar hann framlengdi líftíma sjóðsins um fimm ár. Það er gríðarlega mikilvægt því að við vitum öll að verkefnum sjóðsins var ekki lokið. Málið snýst að mínu mati fyrst og fremst um tvo þætti, annars vegar að óþarfi er að hafa of miklar áhyggjur af stöðum þar sem markaðslegar forsendur eru fyrir samkeppni, þó að auðvitað þurfi að hafa vissar áhyggjur af þeim, og hins vegar, eins og komið hefur fram hjá mörgum hv. þingmönnum, að það er mjög mikilvægt út frá byggðalegu sjónarmiði og öryggissjónarmiði að koma GSM-sambandi og nettengingu í betra horf. Það eru verkefnin sem eru fram undan sem við þurfum að ráðast í. Auðvitað þarf að tryggja sjóðnum nægilegt fjármagn til að geta gengið í þau verkefni. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson kom með ábendingu áðan um hvort ekki þurfi að skilgreina betur þau svæði sem sjóðurinn má fara inn á. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að skoða það betur. Nú þekki ég ekki hvort hann hefur svigrúm til þess eða hvort það er bundið í svokallaðar EES-reglur. Það getur verið að það hafi fallið á milli skips og bryggju, eins og stundum er sagt, og er auðvitað mikilvægt að fara yfir það. Virðulegi forseti. Það er gríðarlega mikilvægt að jöfn búsetuskilyrði séu fyrir hendi hvar sem menn búa á landinu, hvort heldur sem það snýr að GSM-sambandi eða nettengingu, til að samfélög geti þrifist í nútímanum, að landsmenn hafi jafnan aðgangur að þessari þjónustu.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa þörfu umræðu. Það skiptir mjög miklu máli að við ræðum þessi mál. Það var ekki rétt ákvörðun að selja grunnnet símans og því miður er fjárhagsstaða ríkisins þannig að við höfum ekki efni á því að leysa grunnnetið til okkar aftur núna, en að því þurfum við að stefna. Það er eðlilegt að jafnmikilvæg auðlind og fjarskipti eru fyrir byggð í landinu sé í eigu og umsjá hins opinbera. Eins og hér hefur verið sagt eru fjarskipti víða í ólestri í dreifðustu byggðum landsins. Víðs vegar eru þau mál í alveg þokkalega góðu lagi en því miður er ekki svo alls staðar. Ég var sveitarstjórnarmaður þegar fjarskiptasjóðsútboðið var gert og ég verð að segja að ég skildi eiginlega ekki alveg þessar markaðslegu forsendur vegna þess að að í dreifðustu byggðum landsins er ekki mikið um markaðslegar forsendur, það er bara þannig. Alltaf er að koma fram ný tækni; talað er um ljósnet, 4G, talað er um ýmislegt. Er ekki bara komið að því að þetta markaðsdót verði bara afskrifað og við tökum upp nýjar reglur þannig að þetta verði alveg á hreinu? Dreifðustu byggðir landsins hafa í raun mesta þörf fyrir háhraðatengingu og GSM-samband öryggisins vegna og vegna ákveðinna verkefna og félagslegrar einangrunar. Ég held því að við hljótum að verða skoða betri leið. Þessar markaðslegu forsendur eru hreinlega brostnar, þess vegna er tímabært að endurskoða málið með byggðastefnu að leiðarljósi.

Forseti. Netið og fjarskiptakerfið eru vegir 21. aldarinnar, það er bara þannig. Góðri tengingu á netinu fylgir mikið frelsi, við getum búið þar sem við viljum, við getum unnið þar sem við viljum, en til þess þurfa þessir vegir okkar að vera í lagi. Ef þeir virka ekki, eru ekki einu sinni einbreiðir, er þetta frelsi tekið af okkur og jafnræði íbúanna er ekki fyrir hendi. Mig langar að nota tækifærið og benda á tvær greinar sem er að finna í frumvarpi stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá; í fyrsta lagi 15. gr., sem fjallar um rétt okkar til upplýsinga, og svo 14. gr. frumvarpsins. Hún fjallar um skoðana- og tjáningarfrelsi. Í 3. mgr. 14. gr. segir, með leyfi forseta: „Stjórnvöld skulu tryggja aðstæður til opinnar og upplýstrar umræðu. Óheimilt er að skerða aðgang að netinu og upplýsingatækni nema með úrlausn dómara og að uppfylltum sömu efnisskilyrðum og eiga við um skorður við tjáningarfrelsi.“ Verði þessi stjórnarskrá að lögum, sem ég vona, held ég að við þurfum að hysja upp um okkur, þótt fyrr hefði verið, og bæta úr þessum málum. Við þurfum að átta okkur á því að ef við ætlum að halda úti byggð í landinu kostar það peninga og við þurfum að vera tilbúin að horfast í augu við það að leggja þarf fé í þessi mál til að jafnræði ríki á milli fólksins í landinu og svo allir sitji við sama borð. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega þá málefnalegu umræðu sem farið hefur fram og mér heyrist allir þingmenn sem hér hafa talað vera sammála. Því er nokkuð augljóst að hæstv. ráðherra þarf ekki að vera að velta fyrir sér fortíðinni í þessu máli heldur því hvað hann og ríkisstjórnin geta gert í framtíðinni. Það er greinilega breiður stuðningur við þá hugmyndafræði sem hér hefur verið rædd. Ef ég hefði verið spurður á sínum tíma hvort einkavæða ætti grunnnet símans hefði ég sagt nei. Ég hef alla tíð verið á móti því og hef barist fyrir því síðan ég settist á þing að þessi leið yrði farin, þ.e. að bæta nettengingu og slíkt þar sem þess er þörf. Þetta hefur ekkert með EES-samninginn að gera því að þá mundu ekki nágrannaríki okkar á Norðurlöndum geta gert það sem þau eru að gera. Við eigum að horfa yfir svona hluti. Við búum í landi langt norður í Atlantshafi. Við búum við sérstakar aðstæður og við eigum að leita allra leiða til að bæta þessi mál. Það er hægt. Varðandi Mílu svaraði hæstv. ráðherra engu um stefnu ríkisstjórnarflokkanna eða um eigin stefnu í því máli. Um næstu áramót á að taka upp stafrænt sjónvarp. Víða um land verður ekkert hægt að horfa á sjónvarp eftir það sem ekki er tengt ljósleiðara, beintengt, vegna truflana í örbylgjusendum hingað og þangað, það er einfaldlega þannig. Auðvitað mun tæknin hjálpa til. En við eigum að hætta að velta fyrir okkur - eða ég hélt alla vega að það væri nýja pólitíkin í þinginu - hvað gert hefur verið í fortíðinni heldur eigum við að hugsa um hvað við getum gert hér og nú. Nú eru nýir tímar, hæstv. innanríkisráðherra, það er rétt, en hvað hyggst hæstv. ráðherra gera til að jafna búsetuskilyrði landsmanna? Hver er stefnan? Ætlar hæstv. ráðherra að breyta áherslum fjarskiptasjóðs, til að mynda forgangsröðun, og fara fyrst á þau svæði þar sem skilyrðin eru verst á landinu og þurfa á mestum úrbótum að halda? Ætlar ráðherrann líka að breyta áherslum fjarskiptasjóðs um þessi samkeppnissvæði? Ég spurði þáverandi samgönguráðherra árið 2009 um hvort til greina kæmi að kaupa upp þessi litlu fyrirtæki sem því miður þvælast fyrir á þessum markaði, talað var um 500 milljónir í því efni. 

Hæstv. forseti. Það er einmitt það sem ég vil að við gerum, höldum okkur við samtímann og horfum inn í framtíðina. Ég hef talað fyrir fjarskiptaáætlun. Þar er að finna stefnumótun og ýmsar tillögur og ég bíð þess að þingið taki þær til umfjöllunar. Vikið hefur verið að fjarskiptasjóði. Hann hefur staðið sig mjög vel. Honum eru settar skorður, þær eru fjárhagslegar. Hann hefur úthlutað því fjármagni sem hann hefur til ráðstöfunar, hann hefur notað hverja einustu krónu og stuðst við sanngirni og fagmannleg vinnubrögð, ég fullyrði það. Síðan var það gæfuspor að framlengja líf þessa sjóðs og þarf að tryggja honum tekjur vegna þess að víða eru brotalamir. Við skulum horfa til þess sem vel hefur verið gert. Eftir að fjarskiptasjóður var settur á laggirnar var hafist handa við að reyna að stoppa í götin. Í fyrstu áföngunum voru 50 vegakaflar bættir og þá fengu 1.700 heimili og fyrirtæki tengingu. En eins og komið hefur fram í umræðunni snýst þetta ekki bara um tengingu heldur líka um gæði tenginganna. Í dag sendi innanríkisráðuneytið formlegt bréf til Póst- og fjarskiptastofnunar þar sem stofnunin var beðin um að koma með tillögur að því að mæla gæði nettenginga á landsbyggðinni og skilgreina ákveðin lágmarksviðmið. Um það held ég að við séum öll sammála að þurfi að tryggja. Þá er hin spurningin: Verður snúið til baka? Til er mismunandi fyrirkomulag hvað þetta snertir. Á ráðstefnu sem ég sótti í Poznan í Póllandi í fyrra kom meðal annars fram að Ástralir hafa ríkisnet á landsbyggðinni. Eigum við að taka þann kostinn? Það er dýr kostur, en ef við ætlum að stoppa upp í götin er það síðasta prósentan, mesta dreifbýlið er alltaf erfiðast og þangað hafa markaðsfyrirtækin ekki farið. Ef við lítum til EES-löggjafar snýst hún um það að þegar maður hefur markaðsvætt grunnnetið gilda um það ákveðnar reglur hvar maður má fara inn og hvar maður má ekki fara inn. Hér var vakið máls á því að við getum tekið til skoðunar skilgreininguna á markaðsbrestum. Að minnsta kosti tveir hv. þingmenn hafa vakið máls á því þannig að fjarskiptasjóði yrði skapað meira svigrúm 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um rannsókn á einkavæðingu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf., frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Málið er endurflutt frá síðasta þingi. Nefndin fjallaði ítarlega um málið í fyrravor og almenn samstaða var um það innan nefndarinnar að hér væri hreyft máli sem full ástæða væri til að fylgja eftir og fá niðurstöðu í þær ýmsu spurningar sem velt er upp í ítarlegri tillögu og greinargerð sem henni fylgir. Í upphaflegu tillögunni var gengið út frá því að niðurstaða slíkrar rannsóknar lægi fyrir 15. mars á komandi ári, en ljóst er að liðið er vel á þetta ár og tíminn orðinn knappur. Því er lögð fram breytingartillaga að „í stað orðanna „15. mars 2013“ í lokamálsgrein tillögugreinar komi: 1. september 2013.“ Reyndar hafði framsögumaður, sá sem hér talar, lagt fram fyrir þessa umræðu breytingartillögu við þá breytingartillögu þess efnis að rannsókn yrði lokið um miðjan apríl 2013. Ég taldi og hef talið brýnt, og ýmsir eru mér sammála í því, að nauðsynlegt sé að ljúka málinu á þessu kjörtímabili. Að athuguðu máli verður hins vegar að horfa til þess að mjög hefur dregist að þær rannsóknarnefndir sem eru að störfum eins og stendur varðandi húsnæðiskerfið og sparisjóðina hafi náð að ljúka störfum sínum. Tíminn sem þeim var skammtaður hefur verið knappari en svo að hægt hafi verið að fylgja því eftir innan þeirra tímamarka. Gangandi út frá því - sem ég tel nokkuð víst - að Alþingi muni samþykkja tillöguna sem komin er til 2. umr. má reikna með að rannsókn geti hafist upp úr komandi áramótum og verður að horfa til þess að þrír og hálfur mánuður er knappur tími. Það skiptir meiru að vel sé vandað til verka, farið verði ítarlega yfir málið og það skoðað frá öllum hliðum frekar en að menn flýti sér þannig með það að ýmsum spurningum verði enn ósvarað, eins og hefur verið í þessu máli alla tíð. Það hefur skapað þá óvissu og þá umræðu sem menn hafa verið sammála um að þurfi að ljúka með því að fá allar niðurstöður samanteknar á einn stað. Ég mun því falla frá þeirri breytingartillögu minni við lokaafgreiðslu málsins en held mig við þá tillögu sem lögð er til, að málið fái umfjöllun og yfirferð væntanlegrar rannsóknarnefndar fram á haustdaga 2013. Í tillögu þeirri sem hv. þm. Skúli Helgason og fleiri fluttu upphaflega og er aftur komin á dagskrá þingsins er í greinargerð rakið ítarlega hvaða áherslur rétt er að horfa til varðandi slíka rannsókn. Segja má að við séum orðin reynslunni ríkari, Alþingi og þeir aðilar sem hafa komið að slíkum rannsóknum, hvernig þurfi að undirbúa slíka hluti, til hvers þurfi að horfa í þeim efnum. Það skiptir máli að ramma verkefnið skýrt inn, setja því verklegan ramma og tímaramma þannig að við getum bæði út frá fjárhag og tímasetningum horft til þess að ná fram þeim upplýsingum og þeim lykilatriðum sem máli skipta og að verkið vinnist á eðlilegum tímaramma. Þess vegna er mjög ánægjulegt að sjá hvernig þingsályktunartillagan er fram sett þar sem bornar eru fram lykilspurningar sem í raun og veru skipta miklu og draga fram þau atriði sem vert er að rannsóknarnefndin hafi til hliðsjónar í störfum sínum. Talað er um heildstæða rannsókn á einkavæðingu bankanna. Vikið er að því í greinargerðinni varðandi rannsóknarspurningar hvernig einkavæðingarferlið fór fram, hvernig söluferlið fór fram, hvers vegna ekki var fylgt verklagsreglum framkvæmdanefndar, hverjar voru ástæður fyrir því að eignir og félög í eigu bankanna voru seld skömmu fyrir einkavæðingu. Horft er til þess hvers vegna ákveðið var að selja báða ríkisbankana í einu. Margar slíkar lykilspurningar hafa verið uppi í umræðunni. Horft er til ábyrgðar og aðkomu ráðherra að málinu. Hvaða hlutverki gegndi ráðherranefnd um einkavæðingu í ferlinu? Hver var lagaleg staða hennar og ábyrgð vegna sölu hlutabréfa í bönkunum? Hver var ábyrgð og aðkoma hvers ráðherra fyrir sig sem kom að ákvörðunum um sölu hlutabréfa bankanna? Einnig er talað um að ástæða sé til að rannsaka hvort óeðlileg tengsl, sem hefðu meðal annars getað leitt til vanhæfis, voru milli kaupenda bankans og seljenda. Vikið er sérstaklega að atriðum sem lúta að hverjum banka fyrir sig. Varðandi sölu Landsbankans: Hvernig var hæfi væntanlegra kjölfestufjárfesta metið? Lá hagstæðara tilboð fyrir? Hvernig var svokallað matslíkan vegna sölu Landsbankans unnið fyrir framkvæmdanefnd um einkavæðingu? Og fleiri atriði eru nefnd. Á sama hátt varðandi sölu Búnaðarbankans: Hvaða upplýsingar fékk HSBC um þá erlendu banka sem S-hópurinn nefndi sem hugsanlegan erlendan fjárfesti? Hvaða hlutverki gegndi þýski bankinn Hauck & Aufhäuser fyrir S-hópinn við kaup á Búnaðarbankanum? Hvað hefði mátt betur fara í þeirri umgjörð sem var sett um sölu Búnaðarbankans? Um sölu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins er vikið að því hvaða reglur hafi verið settar um eignarhald á fjármálastofnunum í tengslum við sölu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og hvaða reglur voru settar um sölu hans og hvernig þeim var fylgt eftir. Höfðu stjórnvöld afskipti af sölu hluta í FBA eftir að FBA var komið úr ríkiseign og þá hvaða? Hvað hefði mátt betur fara í þeirri umgjörð? Síðan er talað um eftirlitsskyldu, efndir samninga og veitingu undanþágna frá samningum, sem er reyndar stórt atriði í þeim málum sem hafa komið upp í umræðunni. Meðal annars hvort gengið hafi verið frá samkomulagi um víxlfjármögnun kaupenda á kaupum á hlutabréfum í ríkisbönkunum og að gefið verði nákvæmt yfirlit yfir það hvernig kaupverðið var greitt samkvæmt dagsetningum og hvenær greiðslur áttu sér stað. Rétt er að vekja líka athygli á því, vegna þess að við á Alþingi tökum fyrir innan tíðar fjáraukalög fyrir árið 2012, að í þeim má vænta þess að tillaga komi fram um greiðslur ríkisins upp á liðlega 3 milljarða vegna ríkisábyrgða á skuldabréfum sem lágu eftir í Búnaðarbankanum og hafa ekki komið til uppgjörs fyrr en nú, ef Alþingi samþykkir það. Sambærilegt uppgjör fór fram á árinu 2010 varðandi Landsbankann og reyndar Glitni að einhverjum litlum hluta. En varðandi Landsbankann og Búnaðarbankann þá liggur fyrir, a.m.k. samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér um sölusamninga, að í engu er getið um þær ríkisábyrgðir sem lágu fyrir í þeim bönkum og ríkissjóður er núna að greiða út upp á milljarða króna varðandi það að það hefði einhver áhrif á það söluverð sem var samið um við þessi kaup og yfirfærslu til einkaaðila. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa langa framsögu um þetta mál. Ég vísa til þess að nokkuð almenn samstaða hefur verið um það innan stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að málið fái þann farveg að verða afgreitt á þinginu og fari til yfirferðar rannsóknarnefndar. Áhöld hafa verið um það hvort útvíkka eigi þá rannsókn og með því nefndaráliti sem ég mæli fyrir er fylgiskjal, nefndarálit sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir flytur þar sem hún leggur til víðari úttekt varðandi yfirtöku bankanna eftir hrun. Ég hef litið svo á, og meiri hluti nefndarinnar, að um aðskilin mál sé að ræða. Það sé sjálfsagt og eðlilegt að fara í slíka úttekt og rannsókn en hún eigi þá að vera sjálfstæð og tekin fyrir sérstaklega. Ég tel að brýnt sé að fylgja ákveðið eftir því máli sem legið hefur fyrir Alþingi í þó nokkurn tíma og ekki fengið framgöngu og afgreiðslu fyrr en þá nú væntanlega, að við séum ekki að lengja þann tíma að fá þá niðurstöðu, en það geti verið mjög eðlilegt og sjálfsagt að þeir aðilar sem fara í þá rannsókn og verður falið það verkefni geti í beinu framhaldi af þeirri vinnu tekið upp þráðinn varðandi þá þætti sem vikið er sérstaklega að í tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Það er í raun og veru ástæðan fyrir því að við teljum ekki rétt að afgreiða þessi mál tvö í einu heldur að þetta verði aðskilin afgreiðsla. Virðulegi forseti. Ég vil nefna það sérstaklega sem kom fram við yfirferð málsins í þingnefnd að mjög brýnt er, og kom það skýrt fram í máli þeirra sem kallaðir voru fyrir nefndina, að dregin verði upp heildarmynd af því hvernig þetta einkavæðingarferli átti sér stað og hvernig það fór fram. Það er nauðsynlegt að ná utan um allar aðgengilegar upplýsingar og gögn sem snúa að málinu en ljóst er að það hefur ekki tekist þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir og vilja t.d. fjölmiðla og fræðimanna. Við höfum í höndum okkar ýmsar ítarlegar greinar sem hafa birst í fjölmiðlum um þetta ferli allt saman, greinar sem meðal annars hafa fengið viðurkenningu Blaðamannafélagsins fyrir vandaða og ítarlega rannsóknarvinnu. Þeir aðilar sem hafa unnið þær úttektir hafa bent á í viðtölum við nefndina að í kerfinu liggi ýmis önnur gögn sem viðkomandi hafi ekki náð að komast í eða haft aðgang að. Sama er að heyra frá þeim fræðimönnum sem hafa verið að skrifa um þessi mál allt fram á síðustu daga og missiri og velta fyrir sér ýmsum þáttum sem lúta að einstökum atriðum einkavæðingarinnar. Þar er sama upp á teningnum að fræðimannasamfélagið hefur heldur ekki getað nálgast allar þær upplýsingar og þau gögn sem ættu að vera aðgengileg og eru vissulega til staðar í málinu. Þess vegna er mikilvægt að formlegur aðili með umboði Alþingis fari í það verkefni og hafi eins og lög gera ráð fyrir allan þann rétt og alla þá stöðu til að nálgast þau gögn og þær upplýsingar sem þurfa að vera fyrir hendi til að slík úttekt geti verið heildstæð og trúverðug. Það skiptir auðvitað lykilmáli að af vinnu sem þessari séum við að draga, ekki bara ályktanir og niðurstöður heldur líka lærdóm. Þess vegna er mikilvægt, a.m.k. að mínu mati og margra annarra sem um þetta fjalla, að fylgja málinu eftir og að við drögum lærdóm af því sem betur mátti fara og því sem úrskeiðis fór. Ljóst er að margt fór úrskeiðis og var gert á annan hátt en menn jafnvel höfðu lagt fyrir eða sem menn telja eðlilegt miðað við það sem á að vera í málum sem þessum. Í raun og veru er það ekki síst lærdómurinn sem við fáum væntanlega tækifæri til að lesa út úr úttekt sem þessari, leiðarvísir fyrir frekara framhald í málum sem þessum. Hvers vegna nefni ég það? Vegna þess að hér liggur fyrir og mun verða eitt af afgreiðslumálum Alþingis, jafnvel nú innan skamms á þessum þingvetri, hvernig eigi að fara með sölu ríkisins á þeim eignarhlutum sem nú hafa myndast að nýju í þessum sömu bankastofnunum. Við erum í raun og veru komin á þann upphafsreit aftur að ríkið á stóran hlut í Landsbankanum, ríkan meiri hluta og einnig stóran hlut í Arion banka, fyrrum Kaupþingi. Þar hafa verið settar fram af hálfu stjórnvalda, forsætisráðuneytisins, ákveðnar leikreglur og leiðarvísar um það hvernig eigi að standa að slíkri sölu þannig að það sé gert með jafnræði og gegnsæi í huga. En mikilvægt er að við höfum þá uppi á borðum allar þær vísbendingar, athugasemdir og ábendingar sem munu væntanlega koma fram í þeirri skýrslu sem við erum að kalla eftir til að fylla enn frekar í þá mynd og tryggja að staðið verði að þeim málum eins faglega og nokkur kostur er. Þess vegna skiptir miklu að málið fái brautargengi sem hraðast í gegnum Alþingi - við höfum í rauninni beðið allt of lengi eftir því - og að vinnu við úttektina verði hraðað. Ég ætla ekki að hafa frekari orð um málið. Það skýrir sig sjálft. Þingmenn eru vel upplýstir og þekkja vel til mála. Ég legg til að málinu verði vísað að umræðu lokinni til 3. umr. og afgreiðslu.

Hæstv. forseti. Í tilefni af ræðu hv. þm. Lúðvíks Geirssonar vildi ég benda á að sé ætlunin að fara í gegn með frumvörp á þessu þingi sem fela í sér ráðagerðir um einkavæðingu þeirra eignarhluta sem ríkið á nú í bönkunum mun þessi rannsókn ekki nýtast í því sambandi, tel ég, tímafaktorinn er einfaldlega með þeim hætti, a.m.k. í því sem snýr að þinginu, að væntanlega verður frumvarp um fyrirkomulag við einkavæðingu afgreitt áður en niðurstöður þessara rannsókna liggja fyrir. En látum það liggja á milli hluta. Ég vildi hins vegar inna hv. þm. Lúðvík Geirsson nánar eftir afstöðu hans til efnis þeirrar tillögu sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur lagt mikla áherslu á, að ekki síður verði rannsakað hvernig háttað var hinni síðari einkavæðingu bankanna, sem svo hefur verið kölluð, þ.e. þeirri eignatilfærslu sem átti sér stað þegar 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að virða þann ræðutíma sem þeir fá úthlutað. Það er ein mínúta í hvert sinn.

Virðulegi forseti. Einkavæðingin sem fór fram á sínum tíma og við erum hér að ræða um rannsókn á er upphafspunktur þess hruns sem við stöndum frammi fyrir. Það er rétt að hafa það í huga. Það sem gerðist síðan eftir hrunið með það að ríkið sat uppi með þessar hrundu stofnanir er í raun eftirleikur af því öllu saman. Það er mikilvægt að hafa það í huga. Þetta eru tveir aðskildir þættir. Ég lagði áherslu á það í máli mínu að það er rétt, og ekkert að því, að skoða ferlið í kringum þau mál bæði. Ef menn halda að þar séu einhverjir hlutir sem hefðu mátt fara betur er bara gott fyrir þingið og samfélagið allt að fá þau gögn og þær upplýsingar upp á borðið. Ég tel skipta máli að við fáum úttektina á einkavæðingunni sem allra fyrst. Jafnvel þó að það verði afgreitt frumvarp hér mjög fljótlega hvað þau mál snertir er ljóst að það ferli mun taka tíma og það gerist ekki á einni nóttu. 

Hæstv. forseti. Allt er þetta rétt, það má rekja sumt af því sem gerðist hér haustið 2008 til einkavæðingarinnar 2002, sumt lengra aftur, sumt á sér rætur í alþjóðlegu fjármálakerfi og við getum rætt það út frá ýmsum forsendum. Við getum líka velt fyrir okkur hvernig farið hefur hjá þeirri stærstu fjármálastofnun ríkisins sem ekki var einkavædd og er í einhverri gjörgæslu hjá opinberum aðilum í dag. Þá er ég að tala um Íbúðalánasjóð. Ekki hefur ríkiseignarhald á þeirri fjármálastofnun verið trygging fyrir því að allt hafi verið þar í góðu lagi og ekki skapast vandamál. Nóg um það. Ég vildi hins vegar spyrja hv. þingmann nánar um þetta vegna þess að annars vegar erum við að tala um rannsókn sem vissulega getur verið áhugaverð út frá sagnfræðilegu sjónarmiði 

Virðulegi forseti. Varðandi Íbúðalánasjóð held ég að menn verði að horfa til þess að sú staða sem Íbúðalánasjóður hefur lent í og við stöndum frammi fyrir og fáum frekari úttekt á í þeirri úttekt sem nú er verið að vinna á auðvitað uppruna sinn líka í því hvernig þessir einkavæddu bankar fóru fram á húsnæðismarkaðnum. Auðvitað tóku menn ákvarðanir í Íbúðalánasjóði sem má draga mjög í efa að hafi verið skynsamlegar, ég ætla ekki að draga úr því á nokkurn hátt. Að tala annars vegar um sagnfræði og hins vegar eitthvað sem við getum dregið pólitískan lærdóm af - ég held að það eigi við í báðum tilfellum. Ég held að niðurstaða þeirrar úttektar sem mun þá liggja fyrir á vormánuðum eða í byrjun sumars, vonandi sem fyrst, verði okkur veganesti inn í framtíðina til að læra af því sem miður hefur farið í fortíðinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lúðvík Geirssyni fyrir ræðuna. Þetta mál er komið fyrir þingið í annað sinn. Þeir sem hafa fylgst með máli ríkisstjórnarflokkanna í þinginu um að rannsaka einkavæðingu bankanna 2002 hafa sjálfsagt séð að ég flutti sömu breytingartillögu í fyrra og ég geri nú. Ég kem til með að kynna hana á eftir. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hvers vegna í ósköpunum lagði ekki meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar það til fyrir þinglok í vor að þessi þingsályktunartillaga yrði afgreidd út úr þinginu þá? 

Virðulegi forseti. Ég verð að þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur sérstaklega fyrir að nefna þetta atriði vegna þess að mér láðist áðan að geta þess sérstaklega að ástæðan fyrir því að við erum að ræða málið hér á þessum tímapunkti ársins, en ekki í vor eins og til stóð, er að ekki náðist samkomulag um það við lokaafgreiðslu mála á þingi í vor og í sumarbyrjun að þetta mál færi í þann farveg og fengi þann brautargang sem menn höfðu óskað eftir. Ég veit ekki betur en að þingmenn stjórnarandstöðunnar hafi fyrst og fremst lagst gegn því máli. Stjórnarliðar lögðu ríka áherslu á að þetta mál væri á þeim lista sem færi í gegn, einmitt út af þeim tímaramma sem ég heyri ekki betur en að við hv. þingmaður séum sammála um að hefði verið að öllu eðlilegu mun skynsamlegri og betri fyrir alla aðila.

Virðulegi forseti. Það er dæmalaust sjónarspil að fara svona fram með málið. Málið var tilbúið í allan fyrravetur. Úr því að það er svona mikið mál hjá ríkisstjórnarflokkunum að fara af stað með þessa einkavæðingu sem ég styð, hvers vegna setti þá ekki meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þetta mál í forgang? Það er alveg hreint með ólíkindum að kenna stjórnarandstöðunni um að einhver mál hafi ekki náðst í gegnum þingið í vor þegar þingstörfum var að ljúka. Þetta er sjónarspil, frú forseti, enda sést það í umræðum núna þegar þetta mál er komið á dagskrá í annað sinn að hv. þm. Lúðvík Geirsson hefur breytt breytingartillögu og dregið til baka það sem sneri að því að rannsókn ætti að vera lokið fyrir 15. apríl 2013 og sett þetta langt inn á næsta kjörtímabil. Við hvað eru ríkisstjórnarflokkarnir hræddir? Út af 

Virðulegi forseti. Það er alveg einstakt hvernig hv. þm. Vigdís Hauksdóttir getur snúið öllum hlutum á hvolf, í þessari umræðu sem annarri. Hún er eldri en tvævetur á þingi og ætti að þekkja hvernig kaupin gerast á eyrinni, því miður, þegar stjórnarandstaða beitir afli sínu til að koma í veg fyrir að þjóðþrifamál eins og þessi fái eðlilegan framgang. Það væri auðvitað eðlilegt að hún ræddi við hv. þingflokksformenn síns eigin flokks, Framsóknarflokks, og Sjálfstæðisflokks hvernig þau mál gengu fyrir sig í sumar. Það var langt í frá að vilja okkar sem erum hér í meiri hluta fyrir þessu máli og flytjum það inn í þingsal. Ég verð að vera raunsær í því hvaða tíma er eðlilegt að gefa til að fylgja þessu máli eftir. Ég hafði gert mér vonir um að þetta mál yrði afgreitt í byrjun nóvembermánaðar og að rannsóknarnefnd gæti tekið til starfa á næstu vikum. Það liggur hins vegar fyrir samkvæmt þeim gögnum og upplýsingum sem ég hef fengið frá forsætisnefnd að ekki er hægt að reikna með því að slík nefnd taki til starfa fyrr en einhvern tímann í ársbyrjun, í janúarmánuði, jafnvel þegar vel er liðið á janúarmánuð. Það er auðvitað engan veginn hægt að horfa til þess að þrír mánuðir dugi 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Lúðvík Geirssyni fyrir framsögu hans. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða. Við erum að beita þessum nýju lögum um rannsóknarnefndir Alþingis í þriðja sinn. Það er verið að leggja lokahönd á tvær rannsóknir samkvæmt þeim lögum, um Íbúðalánasjóð og sparisjóðina. Það er mikilvægt að við drögum lærdóm af því hvernig það ferli hefur gengið. Hv. þingmaður nefndi, hefur gert það ítrekað í svörum við andsvörum, að það er greinilegt að rannsóknir af þessu tagi geta tekið lengri tíma en við gerðum ráð fyrir í upphafi, þá einkum og sér í lagi kannski undirbúningurinn að þessum rannsóknum hvað varðar umfang fjárveitinga, mannafla og þess háttar. Hv. þingmaður sagði að ljóst væri að ekki væri hægt að fara í þessa rannsókn fyrr en eftir áramót og þá langar mig að biðja hann að gera okkur aðeins betur grein fyrir því hvað hann er að hugsa í þeim 

Virðulegi forseti. Eins og hefur komið fram í umræðunni og við þekkjum til í þinginu standa yfir tvær ítarlegar rannsóknir og hafa staðið yfir um nokkurt skeið, annars vegar á hruni sparisjóðanna og hins vegar á Íbúðalánasjóði. Tvær sjálfstæðar rannsóknarnefndir hafa verið að vinna að þessum málum og þeim hefur verið sköpuð vinnuaðstaða úti á Seltjarnarnesi þar sem landlæknir hafði áður aðstöðu. Svona rannsóknarnefnd fylgir starfslið og þjónusta. Það hefur verið horft til þess þar sem fyrir liggur að þessi tillaga er hér á borðum að um leið og starfi þeirra rannsóknarnefnda lýkur gæti þetta verkefni komið þar inn á borð, fengið þar aðstöðu og þjónustu til að fylgja þessum spurningum og málum eftir. Samkvæmt mínum upplýsingum liggur það núna fyrir að þær rannsóknarnefndir munu skila af sér í og upp úr áramótum sem leiðir þá til þess að þetta verkefni fái að fara á fulla ferð.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Það er í rauninni ákaflega óheppilegt að rannsóknarnefnd Alþingis, hin stóra, komst ekki til þess að rannsaka tvo mikla áhrifaþætti í aðdraganda hrunsins, annars vegar hlut fjölmiðla og akademíunnar í hruninu og hins vegar einkavæðingu bankanna. Ég tek undir það með hv. þingmanni að þetta er gríðarlega mikilvægt mál. Það er eins og opið sár í allri pólitískri umræðu á Íslandi. Við erum ekki að tala um einhverja einkavæðingu heldur einkavinavæðingu, mjög grófa, sem byggðist á helmingaskiptareglu stjórnmálaflokka og stjórnarflokka sem höfðu verið við völd árum og jafnvel áratugum saman. Það skiptir gríðarlega miklu máli að ljúka þessu máli. Ég tek undir það sem hann hefur sagt í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Lykilatriði þessa máls, eins og ég rakti í inngangsorðum mínum, er að það liggur fyrir af umræðu og yfirferð málsins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þar sem komu fyrir blaðamenn og fræðimenn að fjölmiðlar og fræðasamfélagið hafa ekki fengið aðgang að margvíslegum upplýsingum sem menn vita að eru til staðar og ekki hafa verið opinberaðar. Fjölmörgum spurningum er ósvarað í þessu máli einmitt vegna þessa, það hefur verið lok og læs á upplýsingar um þetta efni og þessa umræðu. Það er búið að fjalla ítarlega um málið á ýmsum stigum, en enn sem komið er er ekki nema hálf sagan sögð.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Lúðvík Geirssyni fyrir ágæta ræðu. Ég er með þrjár spurningar til hans: Telur hann æskilegt að kanna hrun bankanna og einkavæðinguna hina síðari eða er það óþarfi að hans mati? Telur hann að hluti ríkisins í núverandi bönkum verði seldur? Telur hann æskilegt að ríkið sé stór gerandi á fjármálamarkaði, t.d. í gegnum Íbúðalánasjóð, Byggðastofnun, sparisjóðina og núna gegnum ríkisbankana?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir þessar skýru, afdráttarlausu spurningar. Ég get ekki fallist á það með hv. þingmanni að einhver síðari einkavæðing hafi átt sér stað. Það átti sér stað einkavæðing árið 2002 en það sem gerðist hins vegar eftir hrun var bein afleiðing af því sem þjóðin og stjórnin stóðu frammi fyrir, að þurfa að taka yfir þessar eignir. Í öðru lagi: Verður hluti þessara eigna seldur? Já, ég á fyllilega von á því að það verði gert að einhverjum hluta. Ég held að það sé rétt að menn geri það í áföngum og vandi sig mjög í því verki. Ég hef ekki heyrt og skilið ummæli núverandi hæstv. fjármálaráðherra á annan veg en þann að hún vilji að almenningur komi virkur inn í þau kaup og að þessar stóru fjármálastofnanir samfélagsins verði eins mikið í eigu fólksins í landinu og kostur er. Varðandi þátt ríkisins á fjármálamarkaði þá held ég að ljóst sé að við verðum alltaf með einhverju móti að geta verið aðili að húsnæðislánum til þess að jafna aðstöðumun milli þéttbýlis og dreifbýlis.

Frú forseti. Varðandi þetta síðasta er það ánægjulegt að hv. þingmaður líti þannig á að Byggðastofnun starfi bara úti á landi, þá má selja hinn hlutann. Telur hv. þingmaður ekki nauðsynlegt að hafa ákveðna samfellu í allri sögunni? Vegna þess að þegar búið er að rannsaka einkavæðingu bankanna hina fyrri liggja þegar fyrir upplýsingar um hrunið og um einkavæðinguna hina síðari. Ég er ekki sammála hv. þingmanni, auðvitað voru bankarnir einkavæddir í síðara skiptið. Það er nauðsynlegt að fá upplýst hvernig það var gert allt saman. Telur hv. þingmaður ekki nauðsynlegt að fá þessa samfelldu sögu? Það er nefnilega ekki mikið meiri vinna að kanna allt saman en að kanna bara fyrri hlutann. Telur hv. þingmaður ekki nauðsynlegt að slík samfelld saga liggi fyrir áður en við förum að selja almenningi þessa banka þannig að menn geti varast þau miklu mistök sem voru gerð í einkavæðingunni hinni fyrri?

Virðulegi forseti. Jú, ég er hjartanlega sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal um að það skipti máli að það sé samfella í þessari sögu. Við fáum brot af sögunni inn á borðið núna með úttektinni á sparisjóðahruninu. Við höfum fengið brot af þessari sögu, stórt brot, í rannsóknarskýrslunni stóru. Þar vantar inn marga púslbita. Við fáum hluta af henni varðandi afleiðingarnar gagnvart Íbúðalánasjóði. Hér er verið að leggja til að sá þáttur sem lýtur að einkavæðingunni, og er kannski upphafið að öllu saman, verði tekinn út. Ég lagði áherslu á í máli mínu hér á undan að það væri einmitt nauðsynlegt að taka á þeim þætti sem lýtur að seinni hluta þeirra mála sem vikið er að í breytingartillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Ég sé samfelluna þannig, þótt þau mál séu sett aðskilin í úttekt, að sá aðili sem fer í einkavæðingarþáttinn geti í beinu framhaldi af því tekið upp þetta mál sem liggur fyrir tillaga um, farið í það og afgreitt það en ég vil gjarnan að það sé gert hvort á eftir öðru.

Virðulegi forseti. Það er með mikilli ánægju sem ég flyt breytingartillögu er lýtur að því að samhliða rannsókn á einkavæðingu bankanna árið 2002, sem þingsályktunartillaga liggur fyrir um, verði síðari einkavæðing bankanna rannsökuð, sú sem átti sér stað á vordögum 2009. Það er dæmalaust að hlusta á þann málflutning framsögumanns þessa nefndarálits að ekki sé um að ræða samhliða mál. Þetta eru algjörlega samkynja mál. Eins og kom fram í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals eru málin samhliða og fyrri einkavæðingunni var ekki lokið fyrr en eftir seinni einkavæðinguna. Það er líka dæmalaust að heyra stjórnarliða tala um að einkavæðing ríkisbankanna, Búnaðarbankans og Landsbankans, hafi leitt til bankahruns. Það er dæmalaust að við þingmenn þurfum að sitja undir þeim málflutningi eina ferðina enn. Ég hef bent á, og aðilar úti í samfélaginu eru sammála því, að bankahrunið varð vegna þess að Íslendingar þurftu að taka upp ófullburða EES-tillögur er lúta að frjálsu flæði fjármagns, þ.e. einum hluta fjórfrelsisákvæðis EES-samningsins. Við skulum átta okkur á því að EES-samningurinn var lögfestur hér á landi árið 1994. Alþýðuflokksmenn fóru þá fram með miklum gassagangi og kröfðust þess að það yrði gert. Einkavæðing bankanna kom svo til vegna þrýstings vegna hinna nýju fjármálareglna sem samdar voru í Evrópusambandinu og okkur bar að taka upp. Eins og fram hefur komið í andsvörum var Íbúðalánasjóður ekki einkavæddur, hann er stærsta bankastofnunin sem enn er starfandi hér á landi. Íslandsbanki var ekki einkavæddur, var fram að hruni einkabanki í höndum einkaaðila og hið sama má segja um sparisjóðina. Að halda því fram að einkavæðingin sem átti sér stað 2003 hafi leitt til bankahrunsins er til þess fallið að slá ryki í augu fólks. En þetta er málflutningur sem hefur verið látinn viðgangast hér hin síðari ár, hefur verið keyrður áfram af vinstri mönnum vegna þess að það hentar þeim pólitískt og á einhvern hátt er erfitt að snúa þeim spuna til baka. Sú staðreynd að Íslandsbanki var aldrei ríkisbanki segir okkur að það var ekki einkavæðingunni að kenna að hér varð bankahrun. Íslandsbanki féll meira að segja fyrstur, einkabankinn féll fyrstur. Þá fór af stað atburðarás sem við munum öll eftir í íslensku samfélagi í byrjun október 2008 - vissulega er nokkuð erfitt að rifja það upp því að það hafði svo mikil áhrif á okkar ágæta samfélag. Áður en ég fer ofan í breytingartillöguna og það nefndarálit sem liggur fyrir frá mér sem flutningsmanni 1. minni hluta vil ég geta þess að þetta mál er flutt í annað sinn. Samkomulag hafði náðst um það í þinginu í fyrra og það var fullbúið til afgreiðslu, þ.e. að koma málum í þann farveg að rannsóknarnefnd yrði stofnuð. Við framsóknarmenn ætlum að styðja tillögu varðandi fyrri einkavæðingu bankanna í ljósi þess að þingmenn styðji þá breytingartillögu sem ég legg fram um að seinni einkavæðingin verði rannsökuð samhliða. Mig langar til að grípa ofan í fylgiskjal I í nefndaráliti frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þar sem fjallað er um þá brýnu þörf sem meiri hlutinn telur vera fyrir því að fara af stað með þessa rannsókn nú og varpa þá aðeins ljósi á þá ítarlegu rannsókn sem þegar hefur farið fram á fyrri einkavæðingunni. Í nefndarálitinu kemur fram að rannsóknarnefnd Alþingis hafi fjallað nokkuð um einkavæðingu bankanna í skýrslu sinni og að áður hafi Ríkisendurskoðun fjallað um málið í skýrslu um einkavæðingu ríkisfyrirtækja. Ríkisendurskoðanda var falið að fara yfir einkavæðinguna á árum áður og síðan fjallaði rannsóknarnefnd Alþingis líka um málið. Ekki nóg með það, virðulegur forseti, það liggur líka fyrir skýrsla sem ber heitið: Sala ríkisins á eignarhlutum í fyrirtækjum og sala fjármálafyrirtækja í eigu ríkisins á eignarhlutum í fyrirtækjum. Þessi skýrsla var tekin saman fyrir nokkrum mánuðum að beiðni forsætisráðuneytisins og hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur. Þar var farið yfir umfjöllun um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, álit umboðsmanns Alþingis og skýrslu Ríkisendurskoðunar sem varða málið og lágu þá þegar fyrir og samanburður gerður á því hvernig málum af þessu tagi væri háttað í öðrum löndum. Virðulegi forseti. Það kom ekkert út úr þessari skýrslu annað en það að nokkuð eðlilega hefði verið staðið að fyrri einkavæðingunni. En ríkisstjórnin getur ekki hætt. Ef einhvers staðar er hægt að þyrla upp ryki er rykinu þyrlað upp. Ríkisstjórnin vinnur í ófriði en ekki í friði og það lýsir því best að hæstv. forsætisráðherra hafi beðið um þessa skýrslu sem ég nefndi áðan. En það sem kom út úr þeirri skýrslu var ekki nógu krassandi þannig að nú skal farið af stað með heila rannsóknarnefnd til að fara yfir það hvað gerðist fyrir 10 til 12 árum. Þetta er dásamleg forgangsröðun hjá ríkisstjórn sem stendur frammi fyrir miklu atvinnuleysi, langtum meira atvinnuleysi en við Íslendingar eigum að venjast, litlum hagvexti og er með öll mál í frosti sem snúa að íslensku samfélagi. Það er ekki er verið að hugsa um atvinnuuppbyggingu. Nei, það skal farið í gömlu kumlin og haldið áfram að grafa þar til eitthvað bitastætt kemur út úr því. Hv. þm. Lúðvík Geirsson sagði á Alþingi Íslendinga að það væri þjóðþrifamál að rannsaka enn á ný einkavæðingu bankanna 2002–2003. Þeim er vorkunn sem skortir mat og atvinnu ef þetta er þjóðþrifamál. Virðulegi forseti. Þessu stöndum við frammi fyrir og þetta er augljóslega það sem meiri hlutinn vill fara með í gegnum þingið, gerviþarfir knýja á um að beina umræðunni að þessu máli á meðan stóru málin eru ekki rædd, en ég ætla svo sannarlega að vona að þetta fari hér í gegn. Það vekur athygli mína að ekki var lögð þung áhersla á það á síðasta þingi að koma málinu í gegn en ákvæði í þingsályktunartillögunni hljóðaði upp á að rannsókn ætti að vera lokið í síðasta lagi 15. mars 2013, á kosningaári. Meiri hlutinn tók ekki þá áhættu að vera búinn að hleypa af stokkunum heilli þriggja manna rannsóknarnefnd með tilheyrandi kostnaði sem væri að skila af sér rétt fyrir kosningar og svo kæmi kannski ekkert út úr málinu. Málið var því svæft á milli þinga, lagt fyrir aftur, og nú á umræddri rannsókn að ljúka þegar nýtt kjörtímabil verður gengið í garð. Mér finnst því afar brýnt að sú breytingartillaga sem ég legg hér fyrir, að einkavæðing bankanna hin síðari verði rannsökuð samhliða, nái fram að ganga. Það var þó starfandi einkavæðingarnefnd og málið var vel undirbúið hér á árum áður þegar Landsbankinn og Búnaðarbankinn voru einkavæddir. Því var ekki að heilsa í hið síðara skipti á vordögum 2009 þegar þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, einkavæddi bankana á einni nóttu. Þá var engin einkavæðingarnefnd, þá var enginn undirbúningur. Þetta var geðþóttaákvörðun þáverandi fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar. Þarna voru þessir tveir bankar afhentir erlendum vogunarsjóðum á silfurfati á einni nóttu. Mér er sagt að Landsbankinn hafi verið svo skuldugur og skítugur að vogunarsjóðirnir hafi ekki viljað sjá hann og því hafi þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, tekið þá ákvörðun þessa sömu nótt að ríkið mundi taka hann í fangið. Íslandsbanki var aldrei ríkisbanki og var ekki einkavæddur á sínum tíma. En hann hefur bæst á þessa keðju vegna þess að hann var kominn í eigu ríkisins eftir hrunið og þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, einkavæddi einkabankann sem aldrei var í ríkiseigu. Já, þetta er kaldhæðnislegt. Það er ekki nema von að ríkisstjórnarflokkarnir og þingmenn þeirra finni breytingartillögu minni allt til foráttu. Einkavæðing bankanna hin síðari þolir ekki dagsljósið. Ef fresta á því og þessi breytingartillaga mín verður felld hér í þinginu mun ég þann sama dag leggja fram tillögu er lýtur að því að fram fari sjálfstæð rannsókn á einkavæðingu bankanna hinni síðari. Það er ekkert annað að gera, þessi mál eru samsíða og þau verður að ræða samhliða, þau eru eðlisskyld. Ef maður segir A í máli verður maður líka að segja B. Ríkisstjórnarflokkarnir ætla bara að segja A í þessu máli og ekki B. Þeir ætla ekki að klára það sem máli skiptir og er algjörlega órannsakað. Það er einkavæðing bankanna hin síðari. Pólitískur hráskinnaleikur heitir það þegar stjórnarandstaða fyrri ára ætlar að ná sér niðri á ríkisstjórn fyrri ára með því að rannsaka gjörðir hennar, en þegar rannsaka á gjörðir þeirrar sömu stjórnarandstöðu sem nú heitir ríkisstjórn má ekki gera neitt. Þetta er ekki fyrsta málið sem vinstri flokkarnir svokölluðu gera kröfu um að verði rannsakað. Sem dæmi má nefna rannsókn á Íbúðalánasjóði. Það átti bara að rannsaka það tímabil þegar Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur voru í ríkisstjórn. Með harðfylgi tókst okkur í stjórnarandstöðunni að koma því í kring með breytingartillögu að ferill Íbúðalánasjóðs skyldi allur rannsakaður frá upphafi. Ég minni á það, virðulegi forseti, að með harmkvælum tókst að koma því í gegn að tími Jóhönnu Sigurðardóttur, þáverandi félagsmálaráðherra, yrði líka rannsakaður. Það var ekkert auðvelt að koma því inn í þingið, það var ekkert auðvelt að koma því til afgreiðslu að ríkisstjórnarflokkarnir samþykktu það. Umræður stóðu fram á nótt til að fá það í gegn að þáttur hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, sem var þáverandi félagsmálaráðherra, yrði líka rannsakaður. En það hafðist. Á sömu rökum legg ég þessa breytingartillögu fram varðandi rannsókn bankanna. Þó að Samfylkingin hafi setið í ríkisstjórn frá 2007 og Vinstri grænir frá 2009 vilja þessir flokkar lítið vita af fortíð sinni. Hæstv. forsætisráðherra virðist á engan hátt muna eftir veru sinni í félagsmálaráðuneytinu í kringum 1990 til 2000, á því árabili. En sem betur fer eiga sér fleiri fortíð í þinginu en fyrrverandi þingmenn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins og það liggur fyrir. Ég ætla líka aðeins að koma inn á það að Landsbankinn var tekinn í fangið eftir hrunið. Ekki er nóg með að þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, hafi einkavætt bankana á einni nóttu heldur tók hann Landsbankann í fangið og skuldbatt nýja Landsbankann til að taka skuldabréf vegna Icesave-samninganna upp á 280 milljarða sem nú stefnir í að verði erfitt að greiða. Þetta skuldabréf samþykkti hann að greiða út í erlendum gjaldeyri og nú gengur maður undir mann að útvega annaðhvort nýtt lán eða endurfjármögnun á þessu láni. Fingraför þáverandi fjármálaráðherra eru því víða í hinni seinni einkavæðingu bankanna. Hann er rannsóknarefni einn út af fyrir sig sá gjörningur að skuldbinda ríkissjóð með þeim hætti að taka milligjöfina varðandi Icesave-samningana inn í íslenskan efnahag í ríkisbanka sem Landsbankinn er. Það verður því mikið að rannsaka þegar þessi mál komast á dagskrá og verða samþykkt. Við skulum þá ekki tala um það hvernig sú rannsókn hefði farið hefðu þingmenn Framsóknarflokksins ekki staðið alla leið með landsmönnum í Icesave-málinu sem í tvígang var vísað til þjóðaratkvæðis og landsmenn felldu svo eftirminnilega. Ég minni í því sambandi á ráðherraábyrgð þáverandi fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar. Þá ætla ég að fara í nefndarálit mitt sem ég flyt með þingsályktunartillögunni. Það hefur yfirskriftina: „Nefndarálit með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um rannsókn á einkavæðingu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. frá 1. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.“ Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Á síðasta þingi var álit 1. minni hluta svohljóðandi: „Í 1. mgr. 1. gr. laga nr. 68/2011, um rannsóknarnefndir, segir að forseti Alþingis skipi rannsóknarnefnd ef Alþingi samþykkir ályktun þar um. Gert er að skilyrði í ákvæðinu að um sé að ræða mikilvæg mál sem almenning varða. 1. minni hluti telur að rannsókn á síðara einkavæðingarferli bankanna sé ekki síður mikilvæg, jafnvel mikilvægari en fyrri einkavæðing bankanna og sé mikilvægt mál sem almenning varðar. Sú almenna skoðun er útbreidd að því valdi sem rannsóknarnefndum Alþingis er falið skuli beitt varlega og að stjórnmálum skuli ekki blandað saman við rannsókn á mikilvægum málum sem almenning varða sem tengjast meðferð opinbers valds með einhverjum hætti. Gjarnan eru slík úrræði notuð til að rannsaka meintar misfellur eða brot sem eiga sér stað í stjórnsýslunni og eru álitin það mikilvæg að þau kalli á sérstaka rannsókn. Ekki undir neinum kringumstæðum á að nota þetta vald til að ná sér niður á pólitískum andstæðingum við ríkisstjórnarskipti. Það er ekki í anda laga nr. 68/2011, um rannsóknarnefndir, að haga sér með slíkum hætti. Því leggur 1. minni hluti til breytingartillögu um að samhliða rannsókn á einkavæðingu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands fari fram rannsókn og gert opinbert, á sundurliðaðan hátt, hvert matsverð hinna sömu eigna var við flutning þeirra frá hinum föllnu bönkum, Landsbanka Íslands hf., Glitni og Kaupþingi banka hf., yfir til nýju bankanna, NBI hf. (síðar Landsbankans hf.), Íslandsbanka hf. og KBI hf. (síðar Arion banka hf.), og skýrt dregið fram hverjir voru ábyrgðaraðilar þess verðmats og hvaða forsendur lágu því til grundvallar. Einnig fari fram rannsókn á sölu einstakra félaga og eignarhluta í félögum af hendi slitastjórna og skilanefnda Landsbanka Íslands hf., Glitnis og Kaupþings banka hf. og KBI hf. (nú Arion banka hf.), NBI hf. (nú Landsbankans hf.) og Íslandsbanka hf. Þannig skal upplýst hvaða verðmætamat lá til grundvallar, hvernig staðið var að vali á kaupendum, hvernig kaupin voru fjármögnuð af kaupendum og hvaða seljendaáhættur fylgdu sölunni. Nefndin beri einkavæðingu íslensku bankanna, slita- og skilameðferð saman við sölu opinberra fjármálafyrirtækja í nágrannalöndum og leggi fram tillögur til úrbóta varðandi sölu á eignarhlutum ríkisins í framtíðinni. Nefndin leggi mat á þær afleiðingar sem framkvæmd einkavæðingar bankanna, slita- og skilameðferð hafði fyrir íslenskt samfélag. Á 138. löggjafarþingi var lögð fram breytingartillaga (þskj. 1525, 705. mál), við tillögu til þingsályktunar um viðbrögð Alþingis við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis 2010 þessa efnis.““ Vísað er í fylgiskjal I með þessu en það var flutt af hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni og var breytingartillaga við tillögu til þingsályktunar um viðbrögð Alþingis við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis 2010. Við framsóknarmenn höfum því allt frá upphafi, allt frá því að rannsóknarnefnd Alþingis gaf út sína skýrslu, lagt á það áherslu að einkavæðingin síðari yrði jafnframt rannsökuð og þarna er vísað í það. „Í greinargerð með þingsályktunartillögunni sem nefndarálit þetta á við eru settar fram rannsóknarspurningar sem rannsóknarnefndinni er ætlað að svara. Eiga þessar rannsóknarspurningar vel við einkavæðingu bankanna hinna síðari, svo sem: Hvaða markmið, stefna og viðmið lágu til grundvallar einkavæðingu bankanna, hverjir báru ábyrgð á þeirri stefnumótun og að hve miklu leyti var stefnunni fylgt við framkvæmd einkavæðingar bankanna? Hvernig fór söluferlið fram? Hvaða aðferðafræði var beitt, hvernig var hún ákveðin, hvernig var háttað eftirliti með söluferlinu og hverjum bar að hafa eftirlit með því að söluferlið væri í samræmi við markaða stefnu um einkavæðingu bankanna? Var leitað ráða hjá erlendum sérfræðingum varðandi stefnumótun og framkvæmd einkavæðingarinnar? Gerð verði nákvæm málsatvikalýsing varðandi söluferlið. Öll rök hníga í þá átt að fyrri einkavæðing bankanna verði ekki rannsökuð nema seinni einkavæðing bankanna verði rannsökuð samhliða, sérstaklega í ljósi þess að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar frá 23. maí 2007 var stefnt að því að „tryggja að fjármálastarfsemi gæti vaxið áfram hér á landi og að fjármálafyrirtækin gætu sótt inn á ný svið í samkeppni við önnur markaðssvæði og að útrásarfyrirtæki sæju sér áfram hag í að hafa höfuðstöðvar sínar hérlendis.“ Í 5. kafla skýrslu þingmannanefndar til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis á 138. löggjafarþingi (þskj. 1501, 705. mál), kemur fram að þessari stefnu yfirvalda hafi ekki verið breytt opinberlega fyrir hrun bankanna í október 2008. Seinni einkavæðing bankanna var framkvæmd án nokkurrar umræðu á Alþingi og án þess að breytingar hefðu verið gerðar á starfsumhverfi banka og annarra fjármálafyrirtækja eða lögum um fjármálafyrirtæki í kjölfar hrunsins síðla árs 2009. Þess skal getið að Glitnir var einkarekinn allt fram að hruni eða þar til ríkið tók hann yfir og hann varð að ríkisbanka. Á haustdögum 2010 var tekin sú ákvörðun að umsvifalaust voru lánardrottnum Kaupþings og Glitnis afhentir nýju bankarnir, sem stofnaðir voru á grunni hinna gjaldþrota gömlu banka og heita í dag Íslandsbanki og Arion banki. Meiri hluti Landsbankans er enn í eigu ríkisins. Var þessi ákvörðun tekin án nokkurs faglegs mats, verðmats eða útboðs. Því leggur 1. minni hluti til breytingartillögu um að síðari einkavæðing bankanna verði rannsökuð samhliða þeirri fyrri. Fyrsti minni hluti ítrekar þetta álit og leggur til svofellda breytingu: 1. Á eftir 3. mgr. komi tvær nýjar málsgreinar er orðist svo: Samhliða framangreindu fjalli nefndin um og geri opinbert, á sundurliðaðan hátt, hvert matsverð hinna sömu eigna var við flutning þeirra frá hinum föllnu bönkum, Landsbanka Íslands hf., Glitni og Kaupþingi banka hf., yfir til nýju bankanna, NBI hf. (síðar Landsbankans hf.), Íslandsbanka hf. og KBI hf. (síðar Arion banka hf.), og hverjir voru ábyrgðaraðilar þess verðmats og hvaða forsendur lágu því til grundvallar. Nefndin fjalli einnig um sölu einstakra félaga og eignarhluta í félögum af hendi slitastjórna og skilanefnda Landsbanka Íslands hf., Glitnis og Kaupþings banka hf. og NBI hf. (nú Landsbankans hf.), Íslandsbanka hf. og KBI hf. (nú Arion banka hf.). Þannig skal upplýst hvaða verðmætamat lá til grundvallar, hvernig staðið var að vali á kaupendum, hvernig kaupin voru fjármögnuð af kaupendum og hvaða seljendaáhættur fylgdu sölunni. 2. Á eftir orðinu „bankanna“ í 4. mgr. komi: og slita- og skilameðferð þeirra. 3. Á eftir orðinu „bankanna“ í 5. mgr. komi: og slita- og skilameðferðar þeirra. Alþingi, 16. október 2012. Vigdís Hauksdóttir.“ Ég hef hér farið yfir nefndarálitið með breytingartillögunum. Ég hef farið vel yfir rökin sem hníga í þá átt að farið verði í rannsókn á hinni fyrri og hinni síðari einkavæðingu bankanna. Hin síðari einkavæðing bankanna er algjörlega órannsökuð og ekkert liggur til grundvallar þeim ákvörðunum sem voru teknar. Verði rannsóknarnefndin sem nefnd er í þessari breytingartillögu sett á stofn, sem ég vonast til vegna þess að það er vilji þingsins að þetta verði rannsakað, gengur sú nefnd að miklum gögnum. Langtum minni vinna fer í það - nefndin getur tekið að sér sögulegar skýringar, allar þær skýrslur sem liggja fyrir, álit frá Ríkisendurskoðanda og annað - vinnan liggur fyrst og fremst í því að rannsaka hina síðari einkavæðingu. Ég lýk hér máli mínu og geri það að tillögu minni að þingmenn samþykki þær breytingartillögur sem ég hef farið yfir hér.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir skelegga ræðu. Stundum eru ræður of skeleggar og ekki í þeim sáttatónn sem nauðsynlegt er til að ná fram þeirri niðurstöðu sem hv. þingmaður vildi fá. Hann segir til dæmis að einkavæðingin hin síðari þoli ekki dagsljósið. Ég er ekki viss um að það sé rétt. Ég held nefnilega að einkavæðingin hin síðari hafi verið ill nauðsyn og að á henni séu skýringar. Íslendingar voru búnir að stofna þrjá nýja ríkisbanka og ef þeir hefðu átt að starfa sem ríkisbankar hefðu komið fram áratugalangar deilur við kröfuhafa um hvað iðgjaldavarasjóðirnir ættu að vera þykkir. Ég stakk upp á því bæði við fyrri ríkisstjórn og líka við fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra að setja nýju bankana undir gömlu bankana. Þá mundu þær deilur leysast vegna þess að ef iðgjaldavarasjóðirnir yrðu hafðir mjög þykkir, eins og þeir reyndar urðu, fengju þeir þá seinna sem hagnað og bankarnir yrðu sterkari. Þetta var því rökrétt. Varðandi Landsbankann er alveg á hreinu af hverju ekki var farið sömu leið með hann. Kröfuhafar voru breska og hollenska ríkið með Icesave-kröfurnar og fjármálaráðuneytið í Bretlandi langaði ekkert að eiga banka á Íslandi, það er alveg á tæru. Sú lausn kom því ekki til greina þar heldur var gefið út skuldabréf sem er með leiðréttingarákvæði ef iðgjaldavarasjóðirnir reyndust vera stærri þegar á reyndi. Nú langar mig að spyrja hv. þingmann: Kemur til greina að breyta tillögu hans í að annað þrepið af tveimur yrði tekið í rannsókn á bankakerfinu öllu saman, bæði fyrri og seinni einkavæðingu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir spurningar hans. Ég er ekkert viss um að einkavæðingin síðari hafi verið ill nauðsyn. En við alla vega stöndum frammi fyrir henni, hvaða leið sem farin var því að hún varð nánast á einni nóttu og á ýmislegt eftir að rannsaka í því ferli, eins og ég fór yfir varðandi það hverjir komu að matinu á því hversu verðmætir bankarnir væru o.s.frv. Við vitum að erlendir kröfuhafar tóku bankana yfir og þeir reka þá. Nú er spurning um hvort við eigum að setja allan varagjaldeyrisforða okkar í gömlu bankana með því að setja þá í nauðasamninga í stað þess að þeir fari bara þrotaleiðina, verði settir í gjaldþrot. Það var líka spurning um hvort einhverjir af þessum bönkum yrðu hreinlega gerðir gjaldþrota á sínum tíma því að við vitum að íslenska bankakerfið er allt of stórt fyrir þessa fámennu þjóð. Þess vegna var að mínu mati algjörlega ástæðulaust á sínum tíma að ríkið tæki alla bankana í fangið og einkavæddi þá að nýju. Hver hefur hagnað af því? Varðandi þetta annað þrep og áskorun til mín um að breyta breytingartillögu minni í það að hægt sé að gera þetta í tveimur þrepum þá liggur breytingartillaga mín fyrir á þingskjali og um hana verða greidd atkvæði. En ég skora á hv. þm. Pétur H. Blöndal að leggja fram sína eigin breytingartillögu á málinu því að nú er það til síðari umr. Hv. þingmaður getur kynnt breytingartillögu sína í umræðunum á eftir og svo greitt atkvæði um hana. Það væri þá hugsanlega einhver málamiðlun þannig að hægt sé að komast inn í anddyrið á rannsókninni á einkavæðingunni hinni síðari.

Frú forseti. Ekki vil ég tefja málið, en hugsanleg lausn á því gæti verið sú að málinu yrði frestað og tekið í nefnd í síðari umr. til að fara í gegnum það hvort hægt sé að búa til tillögu. Nefndin gæti þá flutt tillögu um að þingsályktunartillögunni yrði breytt þannig að fyrst væri farið í skoðun á einkavæðingunni hinni fyrri, sem ég tel mjög nauðsynlegt, og væri þá gefinn ákveðinn tímafrestur til þess. Síðan mundi sama fólk halda áfram að rannsaka, því að það er með öll gögnin og alla samfelluna, og halda áfram að rannsaka einkavæðinguna til dagsins í dag. Nú er spurning hvort almennur vilji sé fyrir því, kannski hjá framsögumanni eða formanni nefndarinnar, að þessi leið yrði farin. Ég veit ekki hvort ég treysti mér til að koma með þingsályktunartillögu sem sættir sjónarmið allra þingmanna. Þótt ég sé maður sátta þá þyrftu menn að ræða það aðeins betur hvernig það yrði gert. Ég hugsa þó að það sé nú alveg einnar messu virði að skoða hvort slík sáttaleið sé til sem allur þingheimur raunar getur sæst á. Það stefnir í það einhvern tímann í framtíðinni, eftir kannski tvö, þrjú, fjögur ár, að þessir bankar verði seldir og þá er eins gott að gera ekki sömu mistökin aftur, hvorki í einkavæðingunni fyrri né þeirri seinni. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þessar upplýsingar liggi á borðinu þannig að hugsanlegir kaupendur, einstaklingar og aðrir, hafi betri og meiri trú á dæminu en þeir hafa núna.

Virðulegi forseti. Í upphafi vil ég að lýsa því yfir að það er ekkert verið að tefja málið með því að koma með breytingartillögur við það vegna þess að við höfum nægan tíma. Búið er að fresta lokaniðurstöðu rannsóknarinnar fram á næsta kjörtímabil þannig að við erum ekkert að tefja málið  Ég er nú þegar búin að boða að verði breytingartillaga mín felld og alþingismenn vilja ekki renna þessum tveimur rannsóknum saman á einkavæðingunni fyrri og þeirri síðari, mun ég leggja fram þingmál sama dag sem lýtur að því að síðari einkavæðingin verði rannsökuð sjálfstætt. Auðvitað hlýtur það að koma mjög sterklega til greina að sömu aðilar sitji í þeirri rannsóknarnefnd, þeir hafa þá aflað sér þekkingar varðandi rannsókn á fyrri einkavæðingunni og eru með góðan gagnagrunn í því máli. Það ætti ekki að taka svo langan tíma að rannsaka einkavæðinguna fyrri vegna þess að gerð yrði rannsókn á einkavæðingunni hinni síðari í kjölfarið. Ef þingmenn vilja hafa þetta tvær aðskildar þingsályktunartillögur þá lýt ég vilja þingsins. En ég tel að það sé langbest að samþykkja þetta í einni þingsályktunartillögu þannig að hægt sé að fara áfram með málið. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði að bankarnir yrðu jafnvel einkavæddir að nýju eftir tvö til þrjú ár. Það ferli er komið í fullan gang vegna þess að í fjárlögum fyrir árið 2013 er heimild fyrir fjármálaráðherra að selja hluti í bæði eignarhlut 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta mál sé komið svo langt sem raun ber vitni við síðari umræðu eftir efnislega meðferð í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það er fagnaðarefni, en vissulega hefur þetta verið langt ferli, allt of langt að mínu mati. Þetta er tillaga sem var upphaflega lögð fram á 139. löggjafarþingi, haustið 2010. Hefði verið mun farsælla og eðlilegra ef málið hefði fengið efnislega meðferð á því þingi þannig að við hefðum núna, og jafnvel fyrir einu ári síðan, haft í höndunum niðurstöðu þessarar rannsóknar. En auðvitað skiptir mestu máli að rannsóknin sé gerð, að hún sé faglega unnin og að við fáum niðurstöðu sem við getum dregið lærdóm af. Ég fór vel í gegnum efnisinnihald tillögunnar við 1. umr. og er ekki þörf á að endurtaka það, en ég vil draga sérstaka athygli að hlut Alþingis í málinu því að það er nokkuð sem við þurfum að hafa í huga. Við þurfum að draga skýran lærdóm af aðkomu Alþingis að málinu á sínum tíma. Á vormánuðum 2001 kom fram frumvarp frá ríkisstjórninni um að Alþingi veitti heimild til að selja ráðandi hluti í Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. Hlutirnir voru í kringum 70% í hvorum banka fyrir sig, rúm 68% í Landsbanka Íslands og rúm 72% í Búnaðarbanka Íslands. Frumvarpið var ekki efnismikið og efnislega fól það einungis í sér eina grein sem var sú að heimilt væri að selja eignarhluti ríkisins í Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. Það rúmast í einni setningu. Frumvarpið var lagt fram á Alþingi í marsmánuði 2001. Það var tekið til meðferðar í fagnefnd þingsins og þingið samþykkti það óbreytt í maímánuði 2001. Ég vil draga athygli að þessu því að þarna lét Alþingi hjá líða að setja inn nokkra mælikvarða um það hvaða sjónarmið ættu að ráða för við sölu á þeim mikilvægu ríkisfyrirtækjum sem þá voru hryggjarstykkið í íslenskum fjármálamarkaði. Það er ekki af því að ekki hafi komið fram slík sjónarmið í umræðunni. Ég vitna til þess að 1. minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar, sem skipaður var þingmönnum Samfylkingarinnar Össuri Skarphéðinssyni og Margréti Frímannsdóttur, lagði fram ýmsar breytingartillögur sem lutu að því að ríkisstjórnin fengi einungis heimild til að selja hlutafé í öðrum bankanum, í Búnaðarbankanum, að dreifð eignaraðild yrði tryggð með tilteknum hætti, að starfsmenn fengju fulltrúa í stjórn og sala á hlutafé í bankanum hæfist ekki fyrr en fyrir lægi staðfesting Seðlabanka Íslands og Þjóðhagsstofnunar á því að aðstæður á fjármálamarkaði væru með þeim hætti að verjanlegt væri að ráðast í söluna. Því miður voru þessar breytingartillögur felldar í þinginu og frumvarpið fór óbreytt í gegn. Það er ansi sorglegt að lesa nefndarálit meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um málið. Það er mjög stutt og þar eru ekki reifuð nein sjónarmið - þar eru engin sjónarmið um það hvað skuli vera leiðarljós við einkavæðingu bankanna. Einungis er vitnað til þess að framkvæmdanefnd um einkavæðingu vinni að undirbúningi tillagna um fyrirkomulag sölunnar og muni taka afstöðu til ýmissa atriða. En eins og við þekkjum var ágætri vinnu þeirrar framkvæmdanefndar ýtt út af borðinu á lokametrunum, eins og vel hefur verið rakið í fréttaumfjöllun og í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Af því ég nefni þá skýrslu er rétt að hafa í huga að rannsóknarnefnd Alþingis tiltók það sérstaklega að hún hefði eingöngu tekið til skoðunar síðustu mánuðina í þessu ferli, síðari hluta árs 2002, og að úttekt hennar væri á engan hátt heildarúttekt á öllu ferlinu sem stóð yfir í fjögur ár. Ég nefndi það áðan að liðin væru ein tvö ár síðan hliðstæð tillaga var lögð fram, þá af þingmönnum Samfylkingarinnar haustið 2010. Sú tillaga var reyndar með þrengra sjónarhorn, hún átti eingöngu að taka til einkavæðingar Landsbanka Íslands og Búnaðarbankans en ekki Fjárfestingarbanka atvinnulífsins sem var hluti af þessu ferli. Var bætt úr því í þeirri tillögu sem við höfum hér til meðferðar. Ég legg líka áherslu á að þingið hafði full tök á því að afgreiða það mál á síðasta þingi og var ríkur vilji meiri hlutans til að gera það, en andstaða við það, ekki í stjórnarandstöðunni allri heldur í Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki, kom í veg fyrir að það tækist. Ég fagna þeim sjónarmiðum sem fram koma í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals um að tilefni sé til að reyna að ná sátt um ferlið. Hér á borðinu er breytingartillaga sem lýtur að því að fara í gegnum rannsókn á því ferli sem tengdist því þegar hinir föllnu einkabankar hrundu í fangið á Fjármálaeftirlitinu og þá þurfti að koma þeim í slitameðferð. Ég er fylgismaður þess að það ferli allt verði rannsakað en ég get ekki fallist á að það hafi verið einkavæðingarferli með sama hætti og það ferli þegar ríkisbankarnir voru seldir einkaaðilum. Það er eðlismunur á þessum tveimur atriðum sem gerir það að verkum að ekki er rökrétt að tengja þá saman. Ég er hins vegar á þeirri skoðun að síðara ferlið verðskuldi rannsókn og mundi fyrir minn hatt styðja það ef fram kæmi sjálfstæð tillaga um að fara í rannsókn á því ferli því að auðvitað var það afdrifaríkt ferli. Það er mikilvægt að allar gjörðir stjórnvalda í slíkum afdrifaríkum málum séu rannsakaðar og þoli dagsljósið. Ég vil að lokum þakka stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrir vinnu hennar í þessu máli og fagna því að það hilli undir að við getum tekið málið til lokaafgreiðslu og að rannsóknin fari af stað. Það hefði verið gaman að fá niðurstöðu rannsóknarinnar fyrr í hendurnar. Nú hefur framsögumaður málsins útlistað það vel að ekki eru líkur á því að rannsóknin geti hafist fyrr en um áramót og er augljóst að rannsókn af þessu tagi gæti aldrei klárast á þremur mánuðum. Við vitum að rannsóknin á sparisjóðunum hefur dregist í vel á annað ár og er því sú breytingartillaga eðlileg sem gerð var í meðförum meiri hluta nefndarinnar að stefna að niðurstöðum næsta haust. Við getum haft skoðun á því hvort það sé nægilega langur tími. Hugsanlega þarf að lengja hann en aðalmálið er að rannsóknin verði fagleg og vel unnin og að við drögum lærdóm í þinginu þegar farið verður í það í fyllingu tímans að selja ráðandi hlut í Landsbankanum. Er rétt að ítreka að það frumvarp sem komið er í þingið um sölu á tilteknum eignarhlutum í þeim bönkum sem nú eru starfandi lýtur eingöngu að sölu á tiltölulega litlum eignarhlutum. Því er enn þá góður tími til að læra af reynslunni þegar og ef ákveðið verður að selja ráðandi hlut í Landsbankanum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir hans ræðu. Ég átta mig ekki alveg á því hvert hann er að fara er hann telur að þetta séu óskyld mál. Hann orðaði það eitthvað á þá leið að hinir einkavæddu bankar hefðu hrunið í fang ríkisins og því þurfti að losna við þá á einhvern hátt mjög fljótlega. Það er eins og hv. þingmaður hafi ekki lesið þá breytingartillögu sem ég lagði til við málið því breytingartillagan lýtur akkúrat að því er varðar þessar spurningar sem snúa að rannsókn á fyrri einkavæðingunni. Svo sem að það, með leyfi forseta: „… fari fram rannsókn og gert opinbert, á sundurliðaðan hátt, hvert matsverð hinna sömu eigna var við flutning þeirra frá hinum föllnu bönkum, Landsbanka Íslands hf., Glitni og Kaupþingi banka hf., yfir til nýju bankanna, NBI hf. (síðar Landsbankans hf.), Íslandsbanka hf. og KBI hf. (síðar Arion banka hf.), og skýrt dregið fram hverjir voru ábyrgðaraðilar þess verðmats og hvaða forsendur lágu því til grundvallar.“ Var puttinn bara settur upp í loftið þá nótt 2010 þegar þetta var fært yfir til nýju bankanna, raunverulega í skjóli nætur, og enginn vissi að það var að gerast? Ég fer jafnframt fram á að það verði upplýst hvaða verðmat lá til grundvallar, hvernig kaupendur voru valdir og hvernig kaupin voru fjármögnuð af þeim kaupendum. Ég spyr einnig út í seljandaáhættu sem fylgdi þessari sölu. Frú forseti. Þetta eru algjörlega samkynja mál. Þess vegna átta ég mig ekki á því hvers vegna ríkisstjórnarflokkarnir þverskallast við að taka þessa tillögu til greina og fylgja henni hér eftir þannig að í sömu nefndinni verði rannsókn á einkavæðingunni fyrri og síðari í samfellu, á sama tíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir fyrirspurn hennar og mér er ljúft og skylt að leiðrétta þann misskilning að ég hafi eitthvað á móti þeirri rannsókn. Þvert á móti. Ég taldi mig hafa tjáð það hér býsna skýrt og skorinort að ég styð þá tillögu hennar að það fari fram sjálfstæð rannsókn á hinu síðara ferli en lagði áherslu á að það er ekki einkavæðing í þeim skilningi að verið sé að koma mikilvægu ríkisfyrirtæki í hendur einkaaðila. Hinir föllnu bankar hrundu í fangið á Fjármálaeftirlitinu sem samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki hafði það hlutverk með höndum að koma þeim í slitameðferð. Það er full ástæða til þess að rannsaka það en það er ekki efnislega sambærilegt við þá einkavæðingu sem hér er til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Jú, hv. þingmaður lýsir því yfir að hann sé hjartanlega sammála því að það þurfi að rannsaka þetta en ekki núna. Það eru skilaboðin sem ég fæ. Virðulegi forseti. Ef þetta er málflutningur stjórnarandstöðunnar, að þau séu tilbúin til þess að styðja þessa breytingartillögu mína og hefja rannsókn á einkavæðingunni síðari og o.s.frv., þá er tækifærið akkúrat núna, ekki seinna. Það tefur rannsóknina. Það tefur rannsóknina að ætla að fara fram með rannsókn á einkavæðingu bankanna hinni síðari seinna. Þetta er svo sem málflutningur sem maður kannast við úr herbúðum stjórnarflokkanna. Þetta er ekkert nýtt af nálinni því að ég hef lagt fram margar breytingartillögur í hinum ýmsu málum, eins og til dæmis að þjóðin fengi að segja álit sitt á ESB umsókninni í þjóðaratkvæðagreiðslunni sem fór fram 20. október. Jú, þau voru alveg sammála því að það þurfi einhvern tímann að fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla. Ekki núna, seinna. Það er verið að opna á það að þingmenn ríkisstjórnarflokkanna séu sammála öllum þessu góðu málum, tillögum og breytingartillögum sem við í stjórnarandstöðunni leggjum hér fram en bara ekki núna. Virðulegi forseti. Þetta er afar skrýtið. Svo telur hv. þm. Skúli Helgason að þetta hafi ekki verið einkavæðing sem var mikilvæg vegna þess að ríkið var ekki að flytja ríkisfyrirtæki í hendur einkaaðila. Það var akkúrat það sem gerðist 2010. Bankarnir voru í fangi ríkisins. Þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, færði bankana yfir í hendurnar á einkaaðilum. Þá var ekki einkavæðingarnefnd, engin rannsókn að baki, ekkert verðmat. Það var tekin einhliða ákvörðun um að gera þetta eina nóttina og við sitjum uppi með það og það má ekki rannsaka, ekki núna.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir reisir hér vindmyllur og berst síðan við þær og hefur auðvitað fullt leyfi til þess að gera það. Við erum alveg sammála um að bæði þessi ferli verðskuldi rannsókn. Við erum ósammála í því að hún telur að bæði tvö séu einkavæðingarferli og ég tel að svo sé ekki. Mín skoðun er sú að þar af leiðandi er þessi breytingartillaga ekki rökrétt og getur ekki farið hér í gegn. Ég mundi styðja það ef hv. þingmaður kæmi með sjálfstæða tillögu og þá mundi ég leggja því liðsinni að slík tillaga fengi fram að ganga hér í þinginu.

Frú forseti. Hverfum svo sem 40 ár aftur í tímann. Þá var ég að kaupa mér íbúð. Það gekk ágætlega nema ég fékk hvergi lán sem var dálítið hastarlegt. Ég hafði fengið lán frá seljandanum og svo þurfti ég að brúa bilið. Ég fór eins og aðrir á biðstofur bankanna. Þar var mikil mannþröng og biðraðir út á götu. Maður mátti reikna með tveim, þremur tímum í að ræða við bankastjórann. Þar settist maður niður með flotta áætlun um hvernig maður ætlaði að borga þetta allt saman. Ég er þannig gerður. Ég hitti bankastjórann. Hann hafði engan áhuga á þessari áætlun og spurði bara: Hvað þarftu mikið? Ég sagði: Ég þarf núna um 100 þús. kr. og svo í haust þarf ég aftur 100 þús. kr. - Já, þú talar bara við mig þá. Svo fékk ég 50 þús. kr. Eins og aðrir fór ég í annan banka, það var tískan. Ég tek það fram, frú forseti, að þetta voru víxlar til mjög skamms tíma. Í hinum bankanum fékk ég líka 50 þús. kr., en ég bað um 100 þús. kr. Þannig tókst mér að brúa bilið og kaupa íbúðina. Ég átti ekki réttindi í lífeyrissjóði og Íbúðalánasjóður var einhvern veginn fjarlægur draumur fyrir mig. Ég held ég hafi verið of tekjuhár eða eitthvað svoleiðis. Um haustið kom ég aftur bjartur og hýr og vildi fá að vita með framhaldið. Ég kom á fund bankastjórans með fínu áætlunina mína og hann byrjaði á því að segja: Við erum búin að loka. Það var búið að loka og ég fór út. Þetta var stuttur fundur. Samt var biðstofan full þennan dag eins og alla aðra. Ég fór í hinn bankann, kom þar inn og þá var sagt: Það er búið að loka. Frú forseti. Þá þekkti ég nefnilega ekki leiðirnar. Bankaráðin voru pólitískt kjörin og maður átti að fara hingað á þing og tala við ráðherra eða þingmann til að fá fyrirgreiðslu. Ég kunni það ekki. Þetta var ógurlegur barningur og endaði með því að ég neyddist til að tala við ættingja í Þýskalandi um að redda mér yfir áramótin því að það var allt lokað fram að áramótum. Frú forseti. Svona var staðan. Ég vil minna á það að þegar ég kom inn á þing 1995 var hilla hérna frammi - hvað halda hv. þingmenn að hafi verið á hillunni? Víxileyðublöð allra bankanna. Þar gat maður náð í víxileyðublöð frá Búnaðarbankanum, Landsbankanum o.s.frv. og fyllt út. Svo hringdi viðkomandi þingmaður eða ráðherra, sem var enn þá betra, í viðkomandi bankaráð, bankaráðið hringdi í útibússtjórann á Raufarhöfn eða hvar það var og víxillinn var keyptur. Svona gekk þetta fyrir sig. Enginn fékk lán nema hann þekkti einhvern, það var bara svoleiðis. Halda menn að ég hafi ekki verið fylgjandi því að selja þetta dót? Halda menn það? Ég vildi ekkert frekar en einkavæða þetta. Það vill svo til að um leið og búið var að einkavæða bankana þá hurfu þessar biðstofur. Biðstofurnar hurfu sem þýddi að það komst jafnvægi á lánamarkaðinn. Fólk fékk lán, líka þeir sem voru ættlausir og flokkslausir eða þekktu engan og kunnu ekki á kerfið - þeir fengu líka lán. Margt varð miklu heilbrigðara. Þessu megum við ekki gleyma þegar verið er að tala um einkavæðinguna. Fyrir utan það voru margir ráðherrar gerðir að bankastjórum eða fóru í bankaráð þegar þeir hættu sem ráðherrar, og þingmenn voru kjörnir í þessum sal í bankaráð. Bankarnir stjórnuðu öllu landinu og miðunum. Það var ekki byggð sú hlaða úti í sveit eða einhver vél keypt í frystihús að ekki kæmi einhver þingmaður að því. Þetta var ótrúlegt kerfi. Ég studdi einkavæðinguna mjög eindregið af þeirri ástæðu að fólk sem ekki þekkti einhvern fékk ekki lán. Það kerfi bjó náttúrlega til óskaplega spillingu og væri áhugavert að skoða það allt saman - mjög áhugavert því að spilling er dýr. Það er hægt að rekja fullt af dæmum. Ég vil nefna það líka að í þrjá áratugi, frá 1950–1980, voru vextir á venjulegri sparisjóðsbók neikvæðir. Seðlabankinn hélt þeim neikvæðum. Þeir voru alltaf fyrir neðan verðbólguna. Það borgaði sig alltaf að skulda og menn töpuðu á því að spara. Þannig var það í 30 ár. Þegar búið var að kenna þjóðinni í 30 ár að skulda og hætta að spara lærði hún það svo vel að hún er ekki búin að gleyma því enn. Hún er enn að eyða og bruðla og sparar ekkert. Þetta var ástæðan fyrir því að ég studdi einkavæðinguna. Svo hefur komið í ljós, eftir að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis kom fram og allar upplýsingarnar, að það var eitthvað skelfilegt á bak við hana. Komið hefur í ljós að Samson fékk lánað í Kaupþingi til að kaupa ríkisbanka, sem er alveg með ólíkindum. Það var allt annað en mér var sagt. Ekki veit ég hvað var á bak við það. Mig langar til að vita það. Það skiptir ekki máli, frú forseti, hver var við völd akkúrat þá stundina enda held ég að það hafi lengi vel ekki skipt neitt voðalega miklu máli. Síðan var það þetta með þýska bankann, Aufhäuser, sem ég vil kalla bíó. Einn maður, Vilhjálmur Bjarnason, er búinn að berjast fyrir því í mörg ár að fá upplýsingar um það hvort þessi banki hafi raunverulega keypt hlut í Búnaðarbankanum eða ekki. Hann fær ekki upplýsingar um það. Þetta átti að vera grundvöllurinn, þ.e. að erlendur banki keypti í íslenskum banka til að veita bæði þekkingu og allt það inn í landið. Ég hef orðið fyrir miklum vonbrigðum með það sem síðar hefur komið í ljós að var þáttur í einkavæðingunni. En ég fer ekki ofan af því að einkavæðingin sjálf er betri en það kerfi sem var áður, enda gat það ekki versnað. Biðstofur bankanna og allt sem var að gerast þá - nei, nei, verra getur það ekki orðið og það er ekki verra í dag. Fiskveiðisjóður, Iðnlánasjóður og allt þetta biks, vil ég kalla það sem menn voru búnir að búa til, Verslunarbankinn, Iðnaðarbankinn o.s.frv. Menn stofnuðu banka út um allt. Til hvers? Til þess að komast í lánsfé, til þess að komast í innlánin. Það var svo mikill skortur á peningum að menn stofnuðu heilan banka til að fá lán. Allir báru bankarnir þess merki hvað menn ætluðu að gera. Búnaðarbankinn átti að sjá um landbúnaðinn, Útvegsbankinn átti að sjá um útveginn, Verslunarbankinn átti að sjá um verslunina, Iðnaðarbankinn átti að sjá um iðnaðinn o.s.frv. Allir voru að reyna að ná í fé sparifjáreigandans sem brann og brann upp og það var hreinn gróði að taka lán. Það var lán, þ.e. hamingja, að taka lán. Ég er mjög hlynntur því að þetta verði skoðað og fengnar upplýsingar, ekki endilega til þess að refsa einhverjum eða til að segja: Hey, þú varst í ríkisstjórn! - eða eitthvað svoleiðis, heldur til að læra af því. Hvað gerðu menn rangt og hvað má gera betur? Ég fellst á það sem hér hefur komið fram að það er munur á fyrri einkavæðingunni og þeirri síðari. Munurinn er mikill en einkavæðing var sú síðari samt sem áður. Af hverju var það einkavæðing, frú forseti? Vegna þess að ríkið stofnaði banka strax eftir hrun, sem betur fer, og bjargaði heilmiklu í sambandi við neyðarlögin. Ríkið átti þessa þrjá banka sem voru stofnaðir og tók yfir öll innlánin og það allt. Þeir bankar breyttu um eignarhald og urðu eign slitastjórnanna. Í mínum huga er það einkavæðing. Hvort hún hafi verið þvinguð, hvort hún hafi verið nauðsynleg og svo framvegis leiðir rannsókn í ljós. Það getur vel verið að menn hafi mjög gild rök fyrir því að hafa gert þetta einmitt svona, ég er ekkert að útiloka það. Ég ætla ekki að setjast í dómarasætið og þykjast vera búinn að rannsaka þetta allt saman, ég er ekki búinn að því. Ég mundi vilja að þessi tillaga yrði víkkuð. Mér sýnist vera almennur vilji fyrir því að víkka hana yfir í það að taka hina síðari einkavæðingu með, taka allt flæðið frá því að hin fyrri einkavæðing hófst og allt til dagsins í dag. Mér sýnist vera vilji fyrir því. Nú er bara spurning hvaða leið við förum vegna þess að breytingartillaga þarf að liggja fyrir á Alþingi í umræðunni. Ég er ekki einu sinni búinn að semja hana, hvað þá heldur að ég sé búinn að fá vilja fyrir henni. Ég teldi eðlilegast, frú forseti, ef menn geta séð af einum degi að hv. nefnd sem um þetta fjallar semdi slíka breytingartillögu með aðstoð nefndasviðs Alþingis. Það liggur fyrir hvað á að gera. Það liggur fyrir að rannsaka á hina fyrri einkavæðingu og það á að ljúka því á ákveðnum tíma, fyrir 1. september 2013. Síðan gætu menn sagt: Jafnhliða og í framhaldinu verður rannsakað - hvað köllum við það? Við megum kannski ekki kalla það einkavæðinguna hina síðari en það mætti segja: hvernig ríkisbankarnir urðu einkaeign hið síðara - þannig að allur ferillinn liggi fyrir. Væntanlega kemur ýmislegt í ljós. Ég tel þetta mjög brýnt vegna þess að ég hef þá trú að þessir bankar, alla vega einkabankarnir tveir sem eru kallaðir svo, ekki Landsbankinn, verði einkavæddir og til þess að einkavæða þá þarf almenningur sem ætlar að kaupa að öðlast trú aftur. Hann er búinn að missa trúna. 55 þús. heimili töpuðu nefnilega 80 milljörðum á hlutabréfum í hruninu. Það fólk þarf að fá trú. En það sem gleymist algjörlega í þessari umræðu, það er ekki komið fram og er heldur ekki í nefndarálitinu eða þingsályktunartillögunni, eru hringferlar peninga í hlutabréfaforminu sem ég er endalaust að tala um og er orðinn hundleiður á sjálfum mér. Ég held að ég verði samt að gera það áfram vegna þess að þannig bjuggu menn til þessa gífurlegu peninga sem engin innstæða var fyrir. Það eru engir peningar að baki þessum hringferlum en þeir koma fram í bókhaldinu. Bankarnir urðu óskaplega öflugir og voldugir og sýndu mikið eigið fé sem var ekki til staðar. Svo þegar allt hrundi kom í ljós að það var engin innstæða og í rauninni ekkert eigið fé. Allt í einu fóru menn að sjá afskriftir upp á 20, 30, 40 og 100 milljarða. Frú forseti. 20 milljarðar er óskaplega stór tala. Þetta stafaði af því að menn voru búnir að leika sér að því að láta peninga fara hring eftir hring eftir hring í hlutabréfaforminu, milli banka og annars fyrirtækis og aftur til bankans og fram og til baka. Þetta var mjög skrautlegt og kom reyndar fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Ég held að menn þurfi að skoða þetta fyrirbæri alveg sérstaklega. Því miður getum við ekki lagað það hér á landi vegna þess að þetta er alþjóðlegt vandamál og er um allan heim. Það þarf að laga það alþjóðlega. Frú forseti. Ég er dálítið uggandi vegna þeirra hlutabréfaútboða sem eiga sér stað þessa dagana. Ég vildi gjarnan að þeir sem standa að þeim hlutabréfaútboðum og eru hugsanlega að fá fólk til að kaupa hlutabréf gæfu út þá yfirlýsingu að þeir mundu aldrei láta peninga fara í hring með þessum hætti. Það mundi róa mig og gæti jafnvel leitt til þess að ég keypti hlutabréf aftur. Ég er brenndur eins og aðrir af því að hafa treyst þeim sem létu peningana fara í hring og bjuggu til eigið fé og plötuðu mig, þýska banka til að lána sér, matsfyrirtækin og alla aðra. Ég er mjög hlynntur þessari tillögu. Nú er spurning hvort hægt sé að fara þá leið að fresta umræðunni, gefa tíma til að búa til málamiðlunartillögu sem tæki á báðum þessum lausnum og væri gaman að heyra frá framsögumanni málsins hvernig honum litist á þá málsmeðferð að haldinn yrði fundur í fyrramálið þar sem ný tillaga yrði búin til sem væri málamiðlun í þeim anda sem ég er búin að tala um, síðan yrði umræðu fram haldið á morgun, hún yrði þá mjög stutt, og því næst gengið til atkvæða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir ágæta yfirferð, ekki bara yfir málið og tillöguna heldur sögu bankamála á Íslandi í gegnum tíðina. Við sem erum komin á miðjan aldur og eldri þekkjum auðvitað hvernig þau mál hafa gengið fyrir sig. Ég er á engan hátt talsmaður ríkisbankafyrirkomulags í þeim anda sem við þekkjum hér frá fyrri tíð, síður en svo. Hitt er annað að við höfum brennt okkur illilega á því hvernig menn fóru í þá einkavæðingu sem átti sér stað hérna árið 2002. Ég skildi það nokkuð skýrt í máli hv. þingmanns að hann hefur líka miklar efasemdir um það og athugasemdir við það hvernig að þeim málum var staðið, þá sérstaklega á hversu veikum grunni og nánast fölskum forsendum menn komust yfir þessar mikilvægu eignir og stofnanir í efnahagsumhverfi okkar. Ég vil meina að það hafi ekki síst haft áhrif á hvernig mál þróuðust og stöðu efnahagsmála í landinu að undir niðri var innstæðan lítil sem engin og menn bjuggu til ákveðna froðu til að halda verðgildi á lofti. Það var heldur ekki farið að þeim reglum sem menn voru þó að reyna að setja og ekki gætt að því að sinna þeim málum sem kostur er. Það væri gaman að heyra álit þingmannsins á þessum efnum. Í síðara andsvari vil ég svo fara aðeins nánar yfir þær hugmyndir sem hann nefndi varðandi það hvernig mætti vinna úr þessum tillögum í góðri sátt í framhaldi af umræðunni hér í dag.

Frú forseti. Það er rétt að ekki voru settar miklar reglur um einkavæðinguna. Menn höfðu þá trú að það eitt að fyrirtæki væru ekki lengur ríkisvædd eða í ríkiseigu mundi losa okkur undan þeirri spillingu sem ég lýsti hér áðan og leyfi mér að kalla spillingu, þ.e. biðstofur bankastjóranna þar sem sumir fengu lán og aðrir ekki. En það sem ég held að hafi búið til þessa miklu froðu eru reglur sem eru enn í gildi og enn leyfilegar, þ.e. að láta peninga fara í hring. Ég hef nefnt hérna fyrirtæki A, B og C og pening sem fer í hring og alls staðar vex eigið fé. Það er ekkert í bókhaldslögum eða lögum um hlutafélög sem bannar þetta. Þetta er enn í gildi. Mér finnst að menn þurfi að vinna að því alþjóðlega að koma í veg fyrir þetta. Varðandi tillöguna sem ég kom með þá liggur fyrir ákveðin tillaga um að rannsaka einkavæðinguna hina fyrri, ég leyfi mér að kalla hana það, og ég vildi gjarnan að við hana yrði hnýtt viðbót sem hv. nefnd mundi þá fjalla um, ef þetta verður tekið í nefnd og í umræðu. Það er heimilt, frú forseti. Þar yrði bætt við að sú sama nefnd sem rannsakar þetta héldi áfram og rannsakaði það sem gerðist eftir hrun í kringum bankana tvo sem nú eru komnir í eigu slitastjórna og þar af leiðandi í einkaeigu og það ferli yrði allt kannað samhangandi. Ég held að þetta sé ekkert voðalega mikil viðbót við fyrirliggjandi tillögu. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir er með byrjunina á þessari hugmynd en það yrði að gefa lengri frest, kannski hálft ár í viðbót, til að klára dæmið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir innlegg hans í þessa umræðu. Hann horfir á þetta mál á breiðari grunni en mér finnst sumir aðrir gera. Auðvitað er samtenging og samlegð í þessum málum en þau eru eðlisólík. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mjög mikilvægt að koma fram þessari tillögu um yfirferðina og rannsóknina á einkavæðingunni eins og sú tillaga hefur legið fyrir í nokkur þing. Við höfum ekki náð að koma henni frá á sama hátt en við skoðum alla þætti málsins alveg fram til síðustu ára. Ég tel hins vegar að tillaga hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur sé þannig að í henni þurfi að breyta orðalagi og ákveðinni framsetningu, ekki efnislegu innihaldi eða meiningu í því hvað verið er að spyrja um og eftir hverju menn eru að kalla, heldur hvernig hún er sett fram. Ég sé ekki að hún geti með góðu móti farið með sem breytingartillaga inn í þann pakka sem við erum núna komin á lokastig með að afgreiða. Ég væri hins vegar tilbúinn að tala fyrir því sem nefndarmaður í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og framsögumaður þessa máls, og hafði reyndar orð á því á fyrri stigum málsins þegar við vorum með málið til umfjöllunar, að taka það mál fyrir og afgreiða sem sjálfstæða tillögu, koma henni með hraðasta móti í gegnum nefndina og aftur inn í þingsal. Nefndin gæti flutt hana ef um það næðist full samstaða þannig að hægt yrði að afgreiða hana hér í beinu framhaldi af því máli sem við erum með núna til umræðu og tryggja að þá verði sú samfella í vinnunni að rannsóknarnefndin sem verður skipuð til starfa viti af því að þarna er önnur tillaga líka sem menn munu líta svo á að verði tekin efnislega til yfirferðar í beinu framhaldi af þeirri tillögu sem við erum að fjalla um. Ég tel að þetta sé leið sem eigi að geta náðst breið og góð samstaða um ef vilji er fyrir hendi.

Frú forseti. Það má vel vera að þetta sé lausn á þessu máli. Hv. þingmaður er búinn að lýsa því yfir að nefndin muni sjálf flytja nýja þingsályktunartillögu sem yrði eins konar viðbótarþingsályktunartillaga við þessa þannig að sú nefnd sem verður skipuð - það tekur einhverja mánuði - viti af því að hennar bíður annað verkefni samhliða og í framhaldi af hinu. Það er hægt að vinna mikið af þessu samhliða. Verkefnið er að skoða stöðu bankanna eftir hrun og hver örlög þeirra urðu. Ég held að það geti orðið lausn á þessu máli að sú leið yrði farin og það gert í samráði fulltrúa þingflokkanna í þeirri nefnd.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu enn ein tillagan um rannsókn á einkavæðingu bankanna, áratugagamalli einkavæðingu sem Ríkisendurskoðun hefur þegar rannsakað og rædd hefur verið í þaula. Maður veltir fyrir sér hvort hér sé sambland einhvers konar þráhyggju eða úthugsaðrar tilraunar til að draga athygli manna frá raunverulegum rannsóknarefnum og að ímynduðum. Eins og hér hefur verið rætt nokkuð ítarlega í dag eru uppi ýmis sjónarmið um hvort rannsaka eigi einkavæðinguna hina síðari eða hvað menn vilja kalla þá einkavæðingu, stöðu bankanna og eignarhald á þeim í dag. Sitt sýnist hverjum um það. Gott og vel, þessi tillaga liggur hér fyrir. Það hefur líka verið umræða um það fyrr í dag hverju sæti þessi hringlandaháttur eins og virðist vera um tímasetningu á skilum á þessari skýrslu. Í tillögunni er lagt til að skilin verði á næsta kjörtímabili. Því var svarað þannig til við fyrirspurn frá hv. þingmanni að vísað var til starfsreynslu hans á Alþingi og vinnubragða hér án þess að það hafi verið útskýrt nánar. Nú vona ég, virðulegi forseti, að mér líðist að impra aftur á þessu í ljósi skammrar starfsreynslu minnar á Alþingi. Mér hefur ekki virst nein andstaða við það að skýrslu þessari verði skilað sem fyrst og þá finnst mér einkennilegt hversu mjög það getur þvælst fyrir meiri hluta nefndarinnar og flutningsmönnum þessarar þingsályktunartillögu. Ég velti reyndar fyrir mér í því sambandi hvort það geti verið að efni þessarar tillögu sé þess eðlis að jafnvel sá frestur sem menn ganga út frá í tillögunni eins og hún er í dag, sem er fram í september á næsta ári, dugi ekki til að svara þeim víðtæku og loðnu spurningum sem lagðar eru fram í þingsályktunartillögunni. Ég velti fyrir mér hvort ekki hefði verið faglegra, af því að það er vinsælt hugtak í þessu sambandi, og vænlegra til árangurs að afmarka betur efni hennar. Ég nefni til dæmis að nefndinni sem verður skipuð er ætlað að leggja mat á þær afleiðingar sem framkvæmd einkavæðingar bankanna hafði fyrir íslenskt samfélag. Þetta er óskiljanleg tillaga og yfirgripsmikil. Dæmi um óskýrt orðalag og villandi að verulegu leyti og heftandi fyrir þessa tilvonandi nefnd ef af verður er að henni er ætlað að leggja fram tillögur til úrbóta varðandi sölu á eignarhlutum ríkisins í framtíðinni. Hér virðast flutningsmenn þessarar tillögu alls ekki gera ráð fyrir því að hin faglega nefnd sem skipuð verður komist að þeirri niðurstöðu að það hafi ekki verið neitt athugavert í því einkavæðingarferli sem hér er til skoðunar. Ég tel að flutningsmönnum þessarar tillögu hefði átt að vera það umhugsunarefni hvort ekki væri rétt að afmarka betur þessa tillögu ef sá vilji er virkilega fyrir hendi að þessi skýrsla liggi fyrir á þessu kjörtímabili. Ég vona að mér líðist að velta upp og nefna hér að mér finnst ekki boðlegt að leggja fram tillögu um svona viðamikla skýrslugerð án þess að nefna einu orði hver kostnaðurinn af henni kunni að verða. Nú stendur yfir vinna rannsóknarnefnda vegna tveggja mála, þ.e. Íbúðalánasjóðs og sparisjóðanna. Það liggur fyrir að sú vinna kostar á bilinu 400–500 millj. kr. Er ekki hægt að gera kröfu til þess að tillögu sem þessari fylgi einhver kostnaðaráætlun eða einhverjar hugmyndir manna um hvað kosti að rannsaka áratugagamla einkavæðingu svo menn geti sett það í samhengi við annað sem dynur á þjóðinni þessa dagana, annan kostnað sem skattgreiðendur þurfa að bera? Ég vil hins vegar nefna að það er að minnsta kosti einn kostur við að rannsókn sem þessi fari fram. Árum saman hafa ýmsir álitsgjafar og meinlokumenn leyft sér að hafa uppi gífuryrði um einkavæðinguna gömlu. Þeir hafa haft uppi stór orð um menn, jafnvel haldið því fram að einhverjir vildarvinir hafi fengið bankana gefins og það án þess að rökstyðja hvernig sú vildarvinátta ætti að hafa komið til. Ég tel að niðurstaða sem vænta má af þessari rannsóknarnefnd, þ.e. verði þessi nefnd skipuð faglega og ef hún vinnur af heiðarleika, verði öflugt vopn þeirra sem kunna að vilja leita réttar síns gagnvart þessum fullyrðingamönnum sem hafa gengið fram af miklu offorsi undanfarin missiri í umræðum um þessa einkavæðingu. Ég vil svo að vísu taka fram að mér finnst ekki trúverðug útskýring hv. 11. þm. Suðvest. til stuðnings þeirri skoðun sinni að breytingartillaga hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur eigi ekki erindi inn í þessa þingsályktunartillögu. Breytingartillagan lýtur einmitt að mjög afmörkuðum þáttum bankanna í dag. Þetta er skoðun sem tæki vafalítið skamman tíma að fara fram og ég teldi til bóta að sú breytingartillaga næði fram að ganga.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að þetta var nokkuð áhugaverð og athyglisverð ræða sem hv. þm. Sigríður Andersen flutti, hún var að minnsta kosti ekki í sama anda og við heyrðum hjá flokksbróður hennar, Pétri H. Blöndal, sem talaði á undan og hafði margt áhugavert að segja um mikilvægi þess að þessi mál verði rannsökuð. Ég gat ekki betur heyrt en að hv. þingmaður fyndi þessari tillögu ýmislegt til foráttu, segði hana illa grundaða, illa orðaða, óljósa og loðna, og að hættan væri sú að í niðurstöðu rannsóknarnefndar kæmi það helst að þeir sem hafa verið sakaðir um að hafa ekki staðið nógu vel að málum fyndu sér málsvörn. Ég ætla ekkert um það að segja. Mér finnst hins vegar áhugavert að spyrja hv. þingmann hvort hún sé sátt við það ferli sem átti sér stað í einkavæðingunni árið 2002. Telur þingmaðurinn allar upplýsingar sem máli skipta í þessu máli liggja fyrir? Telur hún líklegt að sú rannsóknarnefnd sem væntanlega verður skipuð ef tillagan verður afgreidd héðan komist að þeirri niðurstöðu að ekkert athugunarvert hafi átt sér stað í þessu ferli?

Virðulegi forseti. Ég vil taka fram að ég leggst ekki gegn því að þessi rannsókn fari fram, þvert á móti. Ég hef engar forsendur til að meta hvernig þessi einkavæðing fyrir áratug fór fram eða hvort allar forsendur hennar hafi legið fyrir og verið eins og best yrði á kosið. Við einkavæðingu ríkisfyrirtækja eru margar aðferðir og það góða í þessari tillögu er að nefndinni er falið að skoða með hvaða hætti hægt er að selja ríkisfyrirtæki. Ég þakka flutningsmönnum fyrir að benda á það. Ég tel sjálfsagt að það sé alltaf skoðað þótt ég teldi reyndar að þingmenn sjálfir, en ekki nefnd úti í bæ, ættu að hafa fulla burði til að leggja fram tillögur í þessum efnum og hafa skoðanir á því hvaða hátt sé best að hafa á við einkavæðingu ríkisfyrirtækja. Ég ítreka þá skoðun mína að ég tel rétt að kostnaður við gerð rannsóknarskýrslu sem þessarar liggi fyrir áður en hafist er handa.

Virðulegi forseti. Það er rétt, á síðustu árum höfum við fengið ákveðna reynslu á það í þeirri miklu rannsóknarvinnu sem hefur farið fram á ýmsum þáttum í eftirmálum hrunsins hvaða tími og hvaða kostnaður fylgir því að fara í gegnum þau mál. Mér finnst hins vegar algjörlega absúrd að gera þann kostnaðarþátt, þó að hann hlaupi á tugum milljóna eða jafnvel hundrað milljónum, að stóra málinu í þessari umræðu. Stóra málið hlýtur að vera að við fáum upplýsingar, sannleikann og það sem máli skiptir upp á borðið þannig að við getum gengið sátt frá borði. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður sagðist ekki hafa neinar forsendur til að meta hvernig mál lægju varðandi þær spurningar sem ég beindi til hennar. Það er svo sem eðlilegt. Við höfum ekki þau gögn og þær upplýsingar í höndunum. Ég vísa hins vegar til þess að það hefur verið almenn og víðtæk umræða á umliðnum árum um ýmsa þætti sem snúa að þessu. Þar hafa komið fram margvíslegar ásakanir um það og bent hefur verið á brotalamir í þeim efnum. Menn hafa ekki skipst í einhverja flokka á þingi eða annars staðar sem ekki hafa viljað hlusta á þær athugasemdir og talið að þar væru ýmsir hlutir sem þyrftu frekari skoðunar við. Ég lít svo á að við hljótum að vera sammála um að í ljósi þeirra víðtæku athugasemda og ábendinga og umræðu sem hefur verið um málið sé brýn þörf á því að klára að fara yfir þetta mál og draga fram í dagsljósið allt sem að því snýr þannig að við getum haft það í eitt skipti fyrir öll uppi á borðum. Síðan verður að koma í ljós hvaða lærdóm við drögum af því. Það getur einmitt skipt miklu og slík niðurstaða getur gefið okkur ýmislegt veganesti inn í framtíðina.

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, það er ekki eins og þessi mál hafi aldrei verið rannsökuð. Ríkisendurskoðandi hefur meira að segja rannsakað þau. Þau hafa verið til umræðu nánast látlaust í tíu ár. Menn geta ekki elt endalaust ólar við það þótt einhverjir álitsgjafar, eins og ég segi, hafi haft uppi stóryrði um þessa einkavæðingu, menn og málefni henni tengd. Ég ítreka líka það sem ég sagði áðan, það er fínt að þessi rannsókn fari fram. Ég skil ekki af hverju menn vilja ekki flýta henni og leggja hana fyrir á þessu kjörtímabili frekar en því næsta. Ég tel mikilvægt að kostnaðurinn liggi fyrir svo þjóðin fái að fylgjast með því í hvað peningum skattgreiðenda er varið og hvar áherslur ríkisstjórnarinnar liggja þessa dagana.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal. Það var mjög mikilvægt að selja bankana, einkavæða þá. Sú lýsing sem hann brá upp af samskiptum sínum, þá ungur maður, við ríkisbankana er lýsing sem margir Íslendingar kannast við, að það hafi skipt máli að þekkja mann eða annan, að flokksskírteinið hafi talað og minna máli skipt að menn hefðu áætlun um hvernig þeir gætu greitt lán sín til baka, í hvað þau yrðu notuð o.s.frv. Það skipti máli fyrir íslenskt efnahagslíf að draga úr völdum stjórnmálamannanna, færa völdin frá þeim sem sitja á Alþingi og frá ráðherrunum, dreifa þeim og auka þannig líkurnar á að hægt væri að byggja upp öflugt efnahagslíf. Virðulegi forseti. Vegna þeirrar tillögu sem hér er til umræðu vil ég strax segja þetta: Ég tel eftir á að hyggja, þegar litið er yfir farinn veg, að það hefði verið hægt að standa öðruvísi að sölu bankanna. Eitt af því sem mér finnst blasa við er að sú staða að helstu eigendur bankanna væru um leið líka umsvifamiklir á hlutabréfamarkaði fól í sér gríðarlega hættu fyrir fjármálakerfið, hættu á aukinni skuldsetningu fyrirtækja, og það hefðu mátt vera skýrari skil á milli bankastarfseminnar annars vegar og eignarhalds á fyrirtækjum skráðum á markaði. Það er auðvelt að vera vitur eftir á en ég tel eindregið að við þurfum meðal annars að læra þetta af nýliðinni reynslu. Mál þetta á sér allt nokkurn aðdraganda. Ég rifja upp að Landsbankinn sem þá var í eigu ríkisins þurfti á því að halda á sínum tíma, þá ríkisbanki, að teknir yrðu fjármunir úr okkar sameiginlegu sjóðum og færðir inn í bankann, þá þegar hann var í ríkiseign, vegna þess að hann væri kominn nokkurn veginn í þrot. Eignarhald ríkisins tryggir ekki að bankastofnanir standi keikar og lendi ekki í vandræðum, þvert á móti eru fjölmörg dæmi um hið gagnstæða. Og Íbúðalánasjóður hefur verið nefndur í þessari umræðu, og að gefnu tilefni. Tugir milljarða af fjármunum skattgreiðenda hafa nú þegar verið veittir inn í þann sjóð til að koma í veg fyrir gjaldþrot hans. Ekki sér fyrir endann á því. Auðvitað hljótum við að spyrja okkur hvort ekki sé nauðsynlegt að hið fyrsta liggi fyrir úttekt á þeim ákvörðunum, mat á þeim og hverjir beri ábyrgð á þeim ákvörðunum sem hafa leitt til þess að Íbúðalánasjóður stendur nú eins og raun ber vitni. Það skiptir máli og það verður áhugavert að sjá niðurstöðu úr þeirri rannsókn. Hvað varðar þá rannsókn sem hér er lögð til er ég sammála þeim hv. þingmönnum sem hafa mælt með því að þessi rannsókn fari fram. Ég tel sjálfsagt og eðlilegt að við skoðum þetta mál allt saman í samhengi, og væri annaðhvort í ljósi þeirra atburða sem áttu sér stað hér á haustmánuðum 2008. Virðulegi forseti. Upphaflega var lagt til að rannsóknin kláraðist 15. mars en síðan var lagt til að gefinn yrði lengri tími. Ég ætla aðeins að gera þessar tímasetningar að umtalsefni, virðulegi forseti. Ég hafði ekki mikinn tíma en gaf mér þó smátíma í dag til að fara yfir þau gögn sem ég fann í fljótheitum og þær rannsóknir og skýrslur sem hafa verið unnar nú þegar um þessi mál, um einkavæðingu á Landsbankanum, Búnaðarbankanum og Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Þar er reyndar af nokkru að taka. Það er til töluvert af gögnum sem rannsóknarnefndin hlýtur að geta nýtt sér til að stytta sér leið. Eftir að hafa farið, reyndar nokkuð hratt, yfir þær spurningar sem lagt er upp með í tillögunni sýnist mér blasa við að mörgum þeirra verður hægt að svara tiltölulega auðveldlega á grundvelli þeirra gagna sem fram hafa komið, gagna sem unnin yrðu fyrst og síðast af Ríkisendurskoðun, þeirri stofnun sem við alþingismenn berum traust til.  Ég vil taka sem dæmi eina spurningu í þingsályktunartillögunni sem snýr að ábyrgð og aðkomu ráðherra. Þar er meðal annars spurt hvort óeðlileg tengsl sem hefðu getað leitt til vanhæfis hafi verið milli kaupenda bankans og seljenda og einstakra ráðherra sem báru ábyrgð á sölu hlutabréfanna í bönkunum tveimur. Þá er til að taka að þann 13. júní 2005 birti Ríkisendurskoðun skýrslu um hæfi Halldórs Ásgrímssonar, þáverandi forsætisráðherra og fyrrverandi utanríkisráðherra, til að fjalla um sölu á hlut ríkisins í Búnaðarbanka til S-hópsins. Ég hef þessa skýrslu hér. Í henni er tekið á þessari spurningu sem hér er í raun verið að fjalla um og ætti þá að stytta nefndinni nokkuð vinnu sína eða auðvelda henni, þ.e. að hafa aðgang að þessari skýrslu sem ég hef ekki ástæðu til að ætla annað en að Ríkisendurskoðun hafi unnið af samviskusemi og vandvirkni. Í umræðunni vakti hv. þm. Pétur H. Blöndal upp umræðu um þær spurningar sem Vilhjálmur Bjarnason, formaður Samtaka fjárfesta eitt sinn og mikill áhugamaður um hlutabréfamarkaði, hafði sett fram um söluna á 45,8% hlut ríkisins í Búnaðarbankanum. Hann hafði varpað því fram í fréttaskýringaþættinum Silfri Egils að hann byggi yfir gögnum sem settu þá sölu í nokkurt annað ljós en hafði verið á þeirri sölu, einkum og sér í lagi vegna aðkomu bankans Hauck & Aufhäuser. Ríkisendurskoðun sendi af þessu tilefni samantekt, dagsetta 28. mars 2006, til formanns fjárlaganefndar um fund Vilhjálms Bjarnasonar með Ríkisendurskoðun vegna nýrra gagna og upplýsinga um sölu 45,8% hlutar ríkisins í Búnaðarbankanum til hins svokallaða S-hóps þar sem farið er í nokkru máli yfir þær athugasemdir sem Vilhjálmur Bjarnason gerði og síðan þau skjöl og þær upplýsingar sem Ríkisendurskoðun aflaði sér í tilefni þeirra spurninga sem Ríkisendurskoðun tók saman og sendi sem samantekt til formanns fjárlaganefndar. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara í efnislega niðurstöðu þessa svars en tiltek þetta hér vegna þeirra orða sem hv. þm. Pétur H. Blöndal lét falla um spurningar Vilhjálms Bjarnasonar og ég hjó eftir. Um þær hefur sem sagt að nokkru verið fjallað af hálfu Ríkisendurskoðunar og síðan var sent um það sérstakt bréf. Ég vil líka vekja athygli á tveimur mjög áhugaverðum minnisblöðum sem Ríkisendurskoðun tók saman, þ.e. annars vegar minnisblaði og hins vegar samantekt, sem bæði eru dagsett 7. júní 2005. Með leyfi forseta, var efni minnisblaðsins þetta: „Nánar um nokkur atriði sem tengjast sölu á hlut ríkisins í Landsbanka og Búnaðarbanka til kjölfestufjárfesta á árinu 2002.“ Efni samantektarinnar var, með leyfi virðulegs forseta: „Svör við spurningu sem beint var til Ríkisendurskoðunar á fundi fjárlaganefndar hinn 28. apríl 2005 um sölu á hlutum ríkisins í Landsbankanum og Búnaðarbankanum til kjölfestufjárfesta árið 2002 og fleiri.“ Í samantektinni eru 34 spurningar sem komu fram á þeim fundi frá fjárlaganefndarmönnum og svör Ríkisendurskoðunar við þeim spurningum. Ég ætla að nefna af handahófi nokkrar af þeim fyrstu: Lá fyrir mat á kaupgetu þeirra sem mynduðu S-hópinn? Hver voru rökin sem ráðherranefndin færði fyrir því að selja báða ríkisbankana í einu? Hver var ástæðan fyrir því að S-hópurinn fékk „framvirkan samning“, þ.e. þurfti ekki að staðgreiða kaupverðið? Hvaða gögn liggja fyrir um samsetningu S-hópsins eins og hann var hinn 15. nóvember 2002? Og svo framvegis, þetta eru 34 spurningar sem Ríkisendurskoðun gerir sitt besta til að svara. Þarna er heilmikill efniviður sem ætti líka að nýtast þessari rannsóknarnefnd til að svara þeim spurningum sem hér er velt upp. Í desember 2003 var birt af hálfu Ríkisendurskoðunar skýrsla sem heitir Einkavæðing helstu ríkisfyrirtækja árin 1998–2003. Þar er farið nokkuð ítarlega yfir þau álitaefni sem höfðu komið fram um sölu bankanna og athugasemdir Ríkisendurskoðunar þar um. Ríkisendurskoðun sér bæði kosti og galla á framkvæmd þessarar einkavæðingar, enda má búast við slíku þar sem um er að ræða mjög flóknar og erfiðar ákvarðanir um margt þar sem miklir hagsmunir voru undir og töluvert flækjustig sem þurfti að greiða úr. Þarna er því ekki um að ræða einhverja yfirferð þar sem menn hafa ekki kafað ofan í málin, að mínu mati, þvert á móti hefur af hálfu Ríkisendurskoðunar verið reynt að bregða sem skýrustu ljósi á þau mál sem hér er um að ræða. Einnig vil ég vekja athygli á greinargerð frá Ríkisendurskoðun um útboð á fjórðungshlut ríkisins í Landsbanka Íslands sem birt var í október 2002. Ég ætla að leyfa mér að lesa upphaf álitsins, virðulegi forseti, með yðar leyfi: „Við val á áhugaverðum kaupanda á hlut ríkisins í Landsbanka Íslands hf., voru þær verklagsreglur, sem gilda um sölu ríkisfyrirtækja, ekki brotnar. Þegar á heildina er litið verður ekki dregin önnur ályktun en að sú niðurstaða að áhugaverðast hafi verið að ganga til beinna viðræðna við Samson ehf. sé sannfærandi og eðlileg miðað við þær forsendur og áherslur, sem lagðar voru til grundvallar valinu.“ Þetta var álit og niðurstaða Ríkisendurskoðunar í október 2002. Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að allar þessar rannsóknir og öll þessi gögn séu til staðar er sjálfsagt mál og eðlilegt að til þessarar rannsóknar verði boðað og efnt og farið í gegnum þær spurningar sem hér eru lagðar fram. En mér sýnist að það eigi að vera hægt að vinna þetta hraðar, og raunverulega á þeim tíma sem flutningsmenn málsins töldu upphaflega nægan, þ.e. fyrir 15. mars á næsta ári. Mörg þessara gagna liggja fyrir. Margar þeirra spurninga sem velt er upp í þingsályktunartillögunni hafa komið fram áður og verið tilefni rannsókna og skýrslna Ríkisendurskoðunar. Nóg um það að sinni, virðulegi forseti. Það er líka rétt að hafa í huga hvað varðar sölu þessara banka á sínum tíma að það hafði verið leitað logandi ljósi að kaupendum að þessum bönkum. Það er ekki svo að kaupendur hafi á sínum tíma beðið í röðum eftir að komast að. Þær fullyrðingar sem heyrast svo gjarnan, að það hafi verið einhverjir handvaldir sérstakir vinir þáverandi ráðherra og þeirra stjórnmálaflokka sem mynduðu þá ríkisstjórn sem sat að völdum þegar þessi einkavæðing fór fram, eru fráleitar. Salan á Landsbanka Íslands gekk meðal annars þannig fyrir sig að það var gengið á milli og leitað að kaupendum, einhverjum sem tilbúnir væru til þess að koma að kaupum á þessum banka. Meðal annars kom til landsins sænski bankinn Enskilda sem skoðaði þetta mál vel og féll síðan frá áformum um að kaupa bankann. Ekki var það vegna þess að þáverandi ráðherrar væru í einhverju slíku vinfengi við forustumenn Enskilda-bankans að þeir teldu best og heillavænlegast fyrir sig og sína flokka að sá banki keypti Landsbankann. Auðvitað ekki. Þegar aftur á móti varð vart við áhuga á að kaupa Landsbankann var strax sett af stað formlegt ferli til að leggja mat á þau tilboð sem höfðu borist. Nú geta menn auðvitað rifist um það fram og til baka hvernig að slíku var staðið og alveg örugglega hafa menn lært ýmislegt af þessu ferli en það er rangt að gera því skóna, eins og svo oft er gert í umræðunni og þá skákað í því skjólinu að menn kynni sér ekki sérstaklega vel þau gögn sem fyrir liggja og þær athuganir sem nú þegar hafa verið gerðar, að það hafi verið einhver annarleg sjónarmið og að menn hafi reynt með einhverjum hætti að vinna þetta mál öðruvísi en í samræmi við bestu samvisku. Ég ítreka að við eigum að ráðast í þessa rannsókn en ég hefði gjarnan viljað sjá í þessari þingsályktunartillögu eitthvert mat á þeim kostnaði sem við teljum líklegt að hljótist af rannsókninni. Það hefði verið heiðarlegt gagnvart þinginu að slíkt mat lægi fyrir vegna þess að við höfum séð það við aðrar rannsóknir sem hefur verið stofnað til að kostnaðurinn hefur verið nokkuð mikill, jafnvel hlaupið á hundruðum milljóna. Á fjáraukalögum er talað um að veita 150 milljónir til að bregðast við þeirri vá sem uppi er á Landspítalanum vegna skorts á tækjum og vegna þess að ekki hefur verið endurnýjaður tækjakostur spítalans. Vegna þessa árferðis er í það minnsta rétt að setja það í nokkurt samhengi hversu miklum fjármunum við erum tilbúin að verja í þessa vinnu miðað við hvað við erum tilbúin að verja í til dæmis endurnýjun tækja á Landspítalanum. Ég er ekki þar með að segja að ekki eigi að ráðast í þetta vegna kostnaðarins en ég vil að hann liggi fyrir og að menn hafi mat á honum. Svo vonast ég til að sú mikla vinna sem hefur verið unnin af hálfu Ríkisendurskoðunar á undanförnum árum stytti mönnum leið, eins og ég segi, geri mönnum auðveldara fyrir að svara þeim rannsóknarspurningum, eins og kallað er, sem lagt er til af flutningsmönnum málsins að leitað verði svara við. Það er engin ástæða til að vinna sama verkið tvisvar ef menn hafa þá trú að Ríkisendurskoðun hafi vandað til verka sinna þegar þau voru unnin.

Virðulegi forseti. Það er besta mál ef reyndin verður sú, eins og mátti heyra í máli hv. þm. Illuga Gunnarssonar, að hægt verði að ljúka þessu máli með miklu hraði. Ég hef verið að gera mér vonir um að það flýti fyrir að margvísleg gögn liggja fyrir og búið er að skoða ýmsa þætti málsins, að einfaldara og auðveldara sé að ná utan um þann ramma sem við horfum til. Hitt er annað mál, og það hefur komið skýrt fram í allri umræðu og við yfirferð málsins, að hvergi liggur fyrir heildstæð mynd af öllu því sem máli skiptir. Sú mynd liggur ekki fyrir í þeim skýrslum sem Ríkisendurskoðun vann á sínum tíma, það eru takmarkaðar skýrslur. Það hefur líka komið skýrt fram, eins og ég nefndi í upphafi þessarar umræðu fyrr í dag, að bæði blaðamenn og fræðimenn sem hafa verið að fjalla um þetta mál hafa víða komið að lokuðum dyrum og alls ekki fengið aðgang að þeim gögnum sem þeir hafa leitað eftir. Bæði fjölmiðlastéttin og fræðasamfélagið hafa því staðið fyrir utan læstar dyr í þessu máli. Þar er meðal annars vikið að gögnum sem snúa að fundargerðum og öðrum pappírum sem fóru í gegnum einkavæðingarnefndina sjálfa. Þar er vikið að gögnum sem lúta að samskiptum varðandi sölu á Kaupþingi og samskiptum við margumræddan þýskan banka. Það sem skiptir máli og skapar allt aðra stöðu en áður eru þau lög sem Alþingi samþykkti um rannsóknarnefndir. Í þeim kemur fram með skýrum hætti, í 7. gr., hvaða stöðu slík rannsóknarnefnd hefur til að sækja gögn þar sem mönnum er skylt að veita allar upplýsingar, líka þær sem eru háðar þagnarskyldu, upplýsingar sem óheimilt 

Forseti minnir hv. þingmann á að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Enn og aftur: Það er sjálfsagt mál og ágætt að taka þetta allt saman, ná þessu saman á einn stað. Ég tel að flestar þær spurningar sem vaknað hafa á síðustu árum, um þetta ferli allt, hafi komið fram fyrir allnokkru og þess vegna hafi Ríkisendurskoðun einmitt unnið allar þessar skýrslur, og þær eru fjölmargar, og minnisblöð og samantektir til fjárlaganefndar einkum og sér í lagi. Það var gert vegna þeirrar umræðu sem hér hefur verið á undanförnum árum og þeirra spurninga sem vaknað hafa, og nokkrar þeirra ramma inn þessa umræðu. Ég hef ekki séð í skýrslum nefndarinnar - ég hef ekki skoðað þær til hlítar, þannig að það kann að vera að mér hafi yfirsést eitthvað þar að lútandi, en ég mundi þá kannski vilja kalla eftir aðstoð þingmannsins af því að ég veit að hann hefur skoðað þetta mál vel - hvort einhvers staðar séu dæmi um að Ríkisendurskoðun beri því fyrir sig að hún geti ekki svarað fyrirspurnum vegna þess að hún hafi ekki haft nægilegan aðgang að gögnum til að geta myndað sér afstöðu til einstakra álitamála.

Virðulegi forseti. Það er rétt, sem kom fram í máli hv. þm. Illuga Gunnarssonar, spurningar hafa vaknað, margar spurningar á löngum tíma, en svörin liggja bara ekki fyrir. Við fjölmörgum spurningum, sem hafa verið uppi á borði í þessum efnum, liggja engin svör þrátt fyrir þær úttektir og skýrslur sem unnar hafa verið. Við getum kannski ekki sagt að í skýrslu Ríkisendurskoðunar bendi eitthvað til þess að hún hafi komið að læstum dyrum heldur er þar ekki fjallað um ákveðin atriði sem skipta verulegu máli í þessu öllu eins og meðal annars er vikið að í úttektum fjölmiðla- og fræðimanna sem hafa verið að taka utan um málið nú á síðari árum. Þeir aðilar sem hafa viljað fá nánari og skýrari upplýsingar hafa rekið sig á veggi, þeir fá ekki aðgang að þeim gögnum og upplýsingum sem menn vita að eru til en eru ekki aðgengileg fyrir þessa aðila. Þess vegna skiptir máli að sá aðili sem hefur allan rétt til að fara í þessi gögn og skoða þau fái tækifæri til að svara umræddum spurningum.

Virðulegi forseti. Ég er sammála því, það skiptir máli í þessari rannsókn að umrædd nefnd hafi allan aðgang að öllum gögnum þannig að enginn vafi sé á því að þar séu einhver þau álitaefni sem menn geta ekki svarað vegna þess að þeir geta ekki komist í þau gögn sem máli skipta. Ég spurði hvort einhver dæmi væru um það hjá Ríkisendurskoðun að hún hefði rekið sig á einhver þau álitamál í vinnu sinni sem ekki hafi verið hægt að svara vegna þess að gögn hafi skort. Ég vísa til dæmis til minnisblaðs til formanns fjárlaganefndar þar sem voru einar 34 spurningar frá fjárlaganefndarmönnum um skýrsluna sem unnin var um einkavæðinguna fram til 2003, sem er umfangsmikil, sérstaka skýrslu um sölu á hlut í Landsbankanum og aðrar slíkar skýrslur sem ég tel, eins og ég hef áður sagt, að taki í raun á flestum þeim álitamálum sem komið hafa upp. Nú kann það að vera, eins og hv. þingmaður bendir á, að fleiri spurningar séu uppi, spurningar sem enn er ósvarað, og enn og aftur ítreka ég þá afstöðu mína að það er sjálfsagt mál að leita svara við þeim. Ég hefði kosið að í tillögum og í greinargerð hefði verið farið yfir, af hálfu tillöguflytjanda, hvaða gögn liggja nú þegar fyrir og mat á þeim spurningum sem nefndin telur að þurfi að svara, þ.e. hverju af því hafi í raun verið svarað. Eins og hér kom fram hjá hv. þm. Sigríði Á. Andersen má kannski ramma þetta ögn skýrar inn til þess bæði að flýta fyrir vinnunni, draga úr kostnaði, þannig að hlutverk rannsóknarnefndarinnar sé mjög skýrt og hún viti til hvers ætlast er af henni. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm. Sigríði Á. Andersen að þetta er nokkuð opið. Virðulegi forseti. Ég ætla í sjálfu sér ætla ekki að gera stóran ágreining um það. Ég segi bara, virðulegi forseti: Ástæða er til að ætla að hægt sé að vinna þetta mál hratt vegna þess að fyrir liggja fjölmargar rannsóknir Ríkisendurskoðunar 

Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að blanda mér aðeins í umræðuna. Þegar ég hugsa um hvernig tillagan lítur út og hvernig hún er kynnt sýnist mér að stjórnarflokkarnir og fylgitungl þeirra séu enn og aftur að reyna að dreifa athyglinni frá vandræðaganginum heima fyrir og fari nú fram með þingmál til að rannsaka enn og aftur einkavæðingu sem átti sér stað fyrir um áratug síðan. Það er hins vegar ekkert að finna í tillögunni varðandi það að rannsaka nýjustu einkavæðinguna, einkavæðingu bankanna hjá ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna. Ef til vill er hægt að læra meira af þeirri einkavæðingu en af þeirri sem gerð var fyrir áratug síðan. Það er vel þess virði að rannsaka hvort flokkarnir sem stóðu að nýju einkavæðingunni hafi lært eitthvað af einkavæðingunni frá því fyrir rúmum áratug. Var jafnvel sömu aðferðum beitt í síðari einkavæðingunni og þessir flokkar hafa gagnrýnt varðandi þá fyrri? Það er ekki að heyra að vilji sé til þess að rannsaka hina síðari einkavæðingu sem ég held þó að sé full ástæða til að gera vegna þess að þar mun koma í ljós staðfesting á því sem mörg okkar hafa haldið fram, þ.e. að við nýjustu einkavæðinguna, einkavæðingu ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna, var ákveðið að kasta fyrir róða hagsmunum heimilanna og smærri fyrirtækja þegar kröfuhöfum - margir kalla þá hrægamma - voru afhent lánasöfnin fyrir slikk. Það mun koma í ljós þegar nýja einkavæðingin verður rannsökuð. Í tillögunni er ákveðin fortíðarhyggja. Enn og aftur horfa ríkisstjórnarflokkarnir um öxl, í baksýnisspeglana, og reyna að dreifa athyglinni frá öðrum málum. Margir hafa fjallað um - ég veit ekki hvað á að segja - raunverulega ástæðu hrunsins og um það hverjir voru í ríkisstjórn frá árinu 2007, sem að minnsta kosti annar stjórnarflokkurinn, Samfylkingin, vill gjarnan gleyma og ekki kannast við. Í stíl við fortíðarhyggju þeirra sem málið flytja, einkum samfylkingarmanna, ætla ég sérstaklega að rifja upp nokkur atriði tengd fortíð þessa ágæta flokks. Mig langar …  „Stefna stjórnvalda varðandi íslenska fjármálakerfið á þessum árum fólst í því að selja eignarhluti ríkisins í bönkum og opinberum fjárfestingarsjóðum. Almennt var stefnt að því að efla sjálfstæði eftirlitsstofnana en á sama tíma átti að gæta að því að eftirlitsstarfsemin mundi ekki íþyngja fyrirtækjum um of. Þá var tekið fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar frá 23. maí 2007 að stefnt væri að því að „tryggja að fjármálastarfsemi gæti vaxið áfram hér á landi og að fjármálafyrirtækin gætu sótt inn á ný svið í samkeppni við önnur markaðssvæði og að útrásarfyrirtæki sæju sér áfram hag í að hafa höfuðstöðvar sínar hérlendis“.“ Samfylkingin beitti sér af afli fyrir því að þessi kafli kæmi inn í ríkisstjórnarsáttmálann við Sjálfstæðisflokkinn af því að hún var svo nátengd útrásarvíkingunum og útrásinni allri að hún gat ekki hugsað sér að leggja stein í götu þessara fyrirtækja, sem allir vita hvernig fóru svo með Ísland á endanum. Það er meira að segja hægt að spóla örlítið lengra aftur, til ársins 2005, og rifja upp þegar einn af þingmönnum Samfylkingarinnar sagði í þessum stól, með leyfi forseta: „Neistinn sem einkenndi fyrsta ráðuneyti Davíðs Oddssonar er löngu slokknaður. Þá fóru jafnaðarmenn fyrir breytingum á efnahags- og viðskiptalífi og EES-samningnum sem skilaði okkur [útrásinni].“ Samfylkingin var að dásama útrásina sem EES-samningurinn gerði mögulega. Annar þingmaður Samfylkingarinnar segir sama ár, með leyfi forseta: „Fyrsti minni hluti [fjárlaganefndar] undirstrikar að margt jákvætt er að finna í þróun efnahagslífsins á undanförnum árum. Það hefur einkennst af sköpunarkrafti og frumkvæði sem birtist glöggt í útrás fyrirtækja erlendis. Þennan þrótt má rekja til aukins frelsis og minni hafta sem lagður var grunnur að með EES-samningnum fyrir áratug. Með frumkvæði sínu að honum áttu jafnaðarmenn stærstan þátt í því frelsi sem lagt hefur grunninn að gríðarlega sterkri samkeppnisstöðu Íslands í dag. Sala bankanna var að sönnu mjög umdeild á sínum tíma. Hitt er óefað að hún leysti mikinn kraft úr læðingi í atvinnu- og efnahagslífinu. Þetta er hin jákvæða hlið efnahagsmálanna í dag.“ Þannig mætti nefna fjölmörg dæmi úr ræðum samfylkingarmanna frá þessum tíma og fram að hruninu, en eftir hrun kannast enginn samfylkingarmaður við að hafa barist fyrir EES-samningnum eða alla vega barist fyrir þeim hluta hans að opna bankakerfið. Margir hafa einnig lýst því yfir að það hefði alltaf komið að því að bankarnir hefðu verið einkavæddir. Margir hafa líka viðurkennt á sama tíma að hugsanlega hefði mátt standa öðruvísi að því. En það er búið að rannsaka þá einkavæðingu tvisvar eða þrisvar, jafnvel oftar, ég er ekki alveg klár á því, það er búið að rannsaka hana nokkrum sinnum, en nú vilja einhverjir þingmenn hér rannsaka hana einu sinni enn. Ég segi þá: Allt í lagi. Ef þingmenn telja þeim fjármunum vel varið, ef þingmenn telja að þeir geti varið það að eyða tugum eða hundruðum milljóna í slíka rannsókn sem búið er að gera ætla ég að vona að þeir hinir sömu hafi þá kjark til að samþykkja breytingartillögu eða aðra þingsályktunartillögu sem taki á því að nýja einkavæðingin verði rannsökuð í þaula. Það eru önnur mál sem ég tel mikilvægara að rannsaka ef halda á áfram að rannsaka hlutina hér. Í fyrsta lagi þarf náttúrlega að gera ráð fyrir því í fjárlögum að til séu peningar til að fara í rannsóknir. En það er Icesave-málatilbúnaðurinn allur sem þessi ríkisstjórn ber höfuðábyrgð á, hann þarf að rannsaka og það fyrr en síðar. Það breytir engu hver niðurstaðan verður úr dómsmálinu sem búið er að höfða að mínu viti heldur skiptir máli að rannsaka málatilbúnaðinn, hvernig haldið var á málinu frá upphafi til enda. Af því má draga mikinn lærdóm og við verðum að gera það, það er engin spurning. Ég ítreka að ég tel að tillagan sé fyrst og fremst sett fram til að reyna að draga athyglina frá vandamálum sem herja á ríkisstjórnina og aðgerðaleysi hennar í mjög mörgum stórum málum. Sé það vilji þingsins að fara þessa leið get ég fellt mig við að fara hana að því tilskildu að nýja einkavæðingin verði rannsökuð til dagsins í dag, ef ég má orða það þannig, því að ég held að það sé ekki síður fróðlegt að sjá hvað þar kemur í ljós. Þó svo einhverjir vilji halda því fram að ekki hafi verið um einkavæðingu að ræða kemur alveg skýrt fram þegar málið er skoðað að bankarnir voru svo sannarlega einkavæddir eða afhentir einhverjum ákveðnum aðilum. Herra forseti. Hægt er að hafa mörg fleiri orð um þetta mál. En það er ágætt að sjá að forgangsröðun þeirra sem flytja þessi mál er sú að eyða fjármunum í að rannsaka þessa áratugargömlu einkavæðingu og þeir telja að þar komi eitthvað nýtt í ljós sem við getum lært af. Ef svo er hljótum við að fagna því. Ég held hins vegar að það sé fyrst og fremst hugsað í þeim tilgangi að reyna að skaða aðra stjórnmálaflokka eða eitthvað slíkt og þá bara verður það þannig, ég er ekkert hræddur við það. Það er búið að rannsaka þetta mál ofan í kjölinn. Það sem skiptir þó máli er að þeir sem standa að tillögunni séu jafnóhræddir við að rannsaka eigin gjörðir sem þarf þá að gera um leið og rannsókn á einkavæðingunni fer fram.

Virðulegi forseti. Þetta var nokkuð áhugaverð ræða hjá þingflokksformanni Framsóknarflokksins, Gunnari Braga Sveinssyni. Hann talar um fortíðarhyggju og að menn dreifi athyglinni en lengsti hluti ræðunnar fór þó í að tala um eitthvað sem gerðist fyrir nokkrum árum, kannski til að dreifa athyglinni og huga að fortíðinni. Það deilir enginn um að menn hafi haft skoðanir á því hvort bankar ættu að vera í ríkiseigu eða ekki og hvort selja ætti bankana. Við erum ekkert að takast á um það. Málið snýst um hvernig staðið var að einkavæðingunni, að sölu bankanna. Hv. þingmaður segir að margbúið sé að rannsaka málið og að verið sé að gera það núna til að gefa ríkisstjórninni eitthvert skjól út af einhverjum vandamálum, sem ég veit ekki hver eiga að vera, og til að koma einhverju pólitísku höggi á andstæðinga. Ég veit ekki hvort hann átti þá við Framsóknarflokkinn sérstaklega og hvort þetta tengdist þá einkavæðingu Búnaðarbankans. Það hlýtur þá bara að koma í ljós ef svo er. Ég hef aldrei litið þannig á málið. Ég hef auðvitað talið eðlilegt að þær spurningar, sú gagnrýni og sú umræða sem hefur farið fram um málið verði leidd til lykta, að þessu máli verði lokið, það verði klárað til að hafa söguna skýra á einum stað, bæði fyrir okkur sem störfum hér nú og erum með þessi verkefni í fanginu en ekki síður til þess að draga lærdóm af því í framtíðinni. Það er það sem skiptir máli. Þetta er mál sem ég held að þingmenn hér í salnum, hvaðan úr flokki sem þeir koma, eigi að geta verið sammála um, ekki síst þingmenn Framsóknarflokksins sem hafa verið manna duglegastir við að óska eftir rannsóknum á hinu og þessu. 

Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður er eitthvað viðkvæmur fyrir því að við höfum krafist þess að sparisjóðirnir og lífeyrissjóðirnir verði rannsakaðir er það bara hans mál, en vissulega teljum við að full ástæða sé til að rannsaka ýmislegt á þeim bænum. En það er nefnilega málið, við verðum að velja okkur vígvöll, við verðum að velja hvað við ætlum að rannsaka. Ætlum við að eyða fjármunum í það enn og aftur að rannsaka einkavæðinguna sem varð fyrir rúmum áratug? Til hvers? Hvaða spurningum er verið að svara og hvaða forvitni er verið að svala? Ég veit ekki betur en að það séu aðallega þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna sem hafa haldið þessu máli gangandi. Til hvers? Væntanlega í pólitískum tilgangi og engum öðrum. Mig langar að biðja hv. þingmann um að nefna þá fræðimenn og blaðamenn sem verið hafa sérstaklega áhugasamir um málið. Það má eflaust finna blaðamenn og fræðimenn sem eru áhugasamir um að rannsaka lífeyrissjóðina og sparisjóðina og Icesave og allt það, það má eflaust má finna slíka menn. Eigum við þá að stökkva til og gera það? Ef það er stefnan sem taka á held ég að það sé engin spurning. Málið er að ef við ætlum að eyða fjármunum í rannsóknir til að læra af mistökunum eigum við að sjálfsögðu að kanna það sem stendur okkur næst í dag og er nýjast fyrir okkur. Það er nýja einkavæðingin, það er Icesave, það eru málefni Sparisjóðs Keflavíkur og ýmislegt annað sem þarf svo sannarlega að fara ofan í kjölinn á. Er ekki rétt að gera það frekar en að horfa tíu ár aftur í tímann þegar búið er að rannsaka ákveðna hluti? Ef menn komast að því í fyllingu tímans að eitthvað annað hafi verið að þar þá kemur það í ljós, að sjálfsögðu. En ég sé ekki að hægt sé að færa fyrir því rök að fara þessa leið núna nema þá að menn taki dæmið frá enda alveg fram að nýjustu einkavæðingunni því að það má tengja það saman miðað við þær fullyrðingar sem þingmenn stjórnarflokkanna hafa sagt og gert.

Virðulegi forseti. Vissulega er fjöldinn allur af málum sem full ástæða er til þess að fara yfir og skoða og rannsaka betur, við eigum ekki að vera feimin við það og það á ekki að hlaupa í skjól og segja að það kosti svo mikla peninga og að hægt sé að nota þá í annað. Það var illa farið með peninga hér á landi, menn nýttu þá í skrýtna hluti vegna þess að ekki var farið að leikreglum í samfélaginu. Það hafa ýmsir þurft að þola ýmislegt í þeim efnum. Þess vegna skulum við bara vera heiðarleg og fara yfir þá hluti sem aflaga fóru og reyna að læra af reynslunni í þeim efnum. Á meðan þeim spurningum sem bornar hafa verið upp í málinu hefur ekki svarað er málinu ekki lokið, það er bara svo einfalt, hv. þingmaður.

Virðulegi forseti. Það kann að vera að einhvers staðar hafi fé verið notað í skrýtna hluti, en ætli það megi nú ekki fara í gegnum býsna mörg ár og býsna mörg atriði og ýmislegt sem tengt er íslensku efnahagslífi og þjóðlífi ef tala á um skrýtna hluti? Eigum við að velta fyrir okkur hvernig stendur á því að þenslan í íslenska stjórnkerfinu, kostnaður ríkisins, hefur aldrei aukist jafnhratt og árið 2007 og eftir það þegar Samfylkingin komst til valda? Voru einhverjir skrýtnir hlutir þar á ferð? Í hvað fóru þeir peningar? Við hljótum að velta því fyrir okkur. Mig langar líka að segja að ég hygg að skrýtnustu hlutirnir á síðastliðnum árum hafi verið í lífeyrissjóðum landsmanna, hvernig haldið var á hlutum þar, hvernig menn þar ávöxtuðu fé sitt og hvernig þeir töpuðu svo því fé. Ég held að við þurfum að skoða lífeyrissjóðina vandlega. Við þurfum líka að fara í gegnum sparisjóðakerfið og hvernig menn stóðu þar að málum. Þar held ég að séu skrýtnustu hlutirnir á síðustu árum.

Virðulegi forseti. Ég vil í seinni ræðu minni ræða tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur um breytingar á þeirri þingsályktunartillögu sem við ræðum nú, sem snúa að því, eins og komið hefur fram, að farið verði yfir það sem kallað er í daglegu máli einkavæðinguna hina síðari. Þó að það sé alveg hárrétt sem fram hefur komið að deila megi um nákvæmni þess orðalags breytir það ekki því að þegar sá gjörningur fór fram var tekin mjög afdrifarík ákvörðun sem hefur fjárhagslega þýðingu fyrir íslenskt samfélag. Það sem skiptir verulega miklu máli þar, virðulegi forseti, er sá þáttur málsins sem drepið er á í tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur þar sem segir, með leyfi forseta: „Samhliða framangreindu fjalli nefndin um og geri opinbert, á sundurliðaðan hátt, hvert matsverð hinna sömu eigna var við flutning þeirra frá hinum föllnu bönkum, Landsbanka Íslands hf., Glitni og Kaupþingi banka hf., yfir til nýju bankanna, NBI hf. (síðar Landsbankans hf.), Íslandsbanka hf. og KBI hf. (síðar Arion banka hf.), og hverjir voru ábyrgðaraðilar þess verðmats og hvaða forsendur lágu því til grundvallar.“ Það skiptir auðvitað máli í þeirri stöðu sem við erum í núna. Þetta skiptir máli varðandi gjaldeyrishöftin og möguleika okkar til að losa okkur undan þeim. Í máli hv. þm. Skúla Helgasonar kom fram að hann væri efnislega sammála því að slík rannsókn færi fram. Ég ætla að leyfa mér að segja, virðulegi forseti, að ef við horfum á mikilvægi þessara mála og í hvaða röð við eigum að ráðast í þau er þetta mál auðvitað miklu brýnna. Því ættum við að ráðast fyrst í þessa rannsókn af því að hún hefur mikið að segja um nýliðna sögu og þær ákvarðanir sem fram undan eru, meðal annars vegna uppgjörs hinna föllnu banka. Því væri skynsamlegt að við skoðuðum þetta núna og snerum þessu við frá því sem hér stefnir í, að það verði fyrst ráðist í að rannsaka einkavæðinguna sem átti sér stað fyrir um áratug síðan sem hefur nú þegar verið rannsökuð töluvert mikið, og er ég þá ekki að kveða fast að orði, af hálfu Ríkisendurskoðunar. Í fyrri ræðu minni benti ég á þann fjölda skýrslna, úttekta, greinargerða, minnisblaða og samantekta sem frá þeirri stofnun hafa streymt vegna þessara mála, og að það væri mikilvægt fyrir okkur að þessi hluti rannsóknarinnar, sá sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir leggur til, verði fyrst unninn og við gætum þá nýtt okkur þær niðurstöður í þeirri vinnu sem fram undan er, sérstaklega og einkum vegna afnáms gjaldeyrishaftanna og þeirrar stöðu sem þar er komin upp. Virðulegi forseti. Það hefur meðal annars komið fram að menn hafa áhyggjur af því að það mat sem lá fyrir um hvernig eignum þessara búa væri skipt, hvert hlutfall innlendra og erlendra aðila hafi verið, hafi jafnvel reynst rangt, sem hefur gríðarleg áhrif á stöðu þjóðarbúsins. Við gætum einmitt í slíkri rannsókn, eins og þeirri sem lögð er til, fengið ýmis svör um þennan þátt málsins, hvernig að þessu var staðið. Virðulegi forseti. Það hlýtur að vera hægt að ná samstöðu um það á Alþingi að snúa þessum hlutum þannig að fyrst fari þessi rannsókn fram og síðan sú rannsókn sem lögð er til í þingsályktunartillögunni. Eða þá, virðulegi forseti, ef svo vill verkast að það fari þá bara fram samhliða. En ég er sammála því sem fram hefur komið að það sé sjálfsagt mál að fela sömu nefndinni vinnuna því að erfitt er að finna fólk til þessara starfa. Það hefur komið fram að ekki er auðvelt að manna rannsóknarnefndir. Það væri því ágætt að rannsóknarnefndin, ef hún yrði sett á laggirnar, mundi byrja á þeim þætti málsins, klára hann, þ.e. nýliðna sögu, og nefndin hefði þá þann tíma sem hún þyrfti til að klára það fyrir kosningar, sem ég held að hún gæti svo sem gert, þ.e. ef hún væri aðeins í þeim málum sem um er að ræða í þingsályktunartillögunni. Ef hún ræðst fyrst í þetta og síðan í einkavæðingu bankanna frá því fyrir tíu árum þá skiptir ekki máli hvort hún skilar af sér í vor eða haust eða síðar. Aðalatriðið er að fá þennan þátt málsins strax fram. Þetta skiptir okkur máli í núinu og getur verið okkur til leiðbeiningar og leiðsagnar um hvaða skref við tökum næst varðandi afnám haftanna. Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki á hvernig hægt væri að snúa sér í því máli öðruvísi en að samþykkja tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur með þeim skilningi, og það komi fram hjá framsögumönnum málsins að nefndinni verði ætlað það verklag að hefjast handa fyrst við tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Mig langar að segja að lokum, virðulegi forseti, og vil endurtaka það að það er sjálfsagt mál að við skoðum þessa hluti ofan í kjölinn og ég vil að það verði gert. Það er óþolandi fyrir nafngreinda einstaklinga, sem hafa unnið þessa vinnu fyrir hönd ríkisstjórnarinnar á sínum tíma, eða einstaka ráðherra að sitja undir endalausum dylgjum um að einhver óeðlileg sjónarmið hafi verið að baki sölu bankanna. Þess vegna er nauðsynlegt fyrir alla aðila að rannsóknin fari fram. Það er heppilegt að nú þegar hefur verið svarað af hálfu Ríkisendurskoðunar stórum hluta þeirra spurninga sem lagt er upp með í því þingskjali sem er til umræðu, það flýtir fyrir vinnunni. Því fyrr sem þessi rannsókn er unnin, því betra. Ég vonast til þess að við leggjum málið upp með þeim hætti að rannsóknin verði fyrst unnin í samræmi við tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og síðan verði ráðist í hina áratugargömlu einkavæðingu þeirra banka sem lagt er til í þingsályktunartillögunni sem við ræðum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir ræðu hans og þakka þann stuðning sem hann sýnir við þá breytingartillögu sem liggur fyrir. Rétt er að rifja það upp fyrir umræðuna að þessi breytingartillaga lá líka fyrir á síðasta þingi þegar þingsályktunartillagan sem er nú til umræðu um rannsókn á fyrri einkavæðingunni var til umræðu í þinginu. Það virðist vera svo að vilji þeirra aðila sem leggja fram þessa þingsályktunartillögu um að farið verði í að rannsaka 10–13 ára gömul mál, þ.e. einkavæðinguna fyrri, lúti ekki að því að rannsaka það sem skiptir máli í dag eins og þingmaðurinn fór svo réttilega yfir, að rannsaka hvað fór úrskeiðis í seinni einkavæðingunni og jafnframt að læra af því og vita hvernig staða bankanna raunverulega er, eins og ég hef farið yfir í máli mínu í dag varðandi þau áhersluatriði sem ég legg til í nefndarálitinu sem fylgir breytingartillögu minni. Ég fagna því ef samstaða mundi nást í þinginu um að farið yrði fyrst í einkavæðinguna sem ég legg til, þ.e. einkavæðinguna hina síðari, og síðan í kjölfarið yrði farið í það ferli að rannsaka enn á ný einkavæðinguna hina fyrri vegna þess að segja má að nokkurs konar söguleg gögn komi þar að. Það er mikið til af gögnum því að margoft hefur verið farið í þær rannsóknir sem verið er að leggja til. Ég fagna því stuðningi við þessa breytingartillögu, virðulegi forseti, og vona að hún nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Af því tilefni vil ég ítreka að það á að vera hægt að ná góðri sátt um málið á þinginu. Engin ástæða er til að fara fram með málið í einhverju ósætti vegna þess að enginn getur lagst gegn því að kallaðar verði fram upplýsingar um hvernig staðið var að einkavæðingu bankanna. Haft hefur verið á orði að fræðimenn eða blaðamenn hafi ekki haft aðgang eða fengið aðgang að gögnum. Ég kallaði eftir því í samræðu við hv. þm. Lúðvík Geirsson hvort hann kynni einhver nákvæm dæmi um slíkt því að það væri áhugavert. En í greinargerðinni komu ekki fram nein tiltekin dæmi um að ekki hefðu fengist upplýsingar sem kallað var eftir. Ég kallaði einnig eftir því hvort Ríkisendurskoðun hafi gert athugasemd við það að hún hafi ekki fengið aðgang að gögnum til að undirbyggja og grundvalla svör sín. En ef svo er að gögn leynist einhvers staðar sem nauðsynleg eru til að varpa frekara ljósi á málið er auðvitað mikilvægt að hægt sé að leiða þau fram. En enn á ný, ég hef ekki heyrt í þessari umræðu um hvaða gögn gæti nákvæmlega verið að ræða. En eins og ég segi, það ætti ekki að vera neinn pólitískur ágreiningur um málið. Ég get þá heldur ekki skilið að einhver pólitískur ágreiningur sé um það sjálfsagða verklag að fyrst verði hafist handa við að greina einkavæðinguna hina síðari, eins og kallað er í dagsdaglegu máli, vegna þess að það er mikilvægt fyrir okkur að fá þau gögn sem skýrust upp á borðið einmitt núna. Fram undan er ýmis ákvarðanataka um afléttingu haftanna og þá skiptir miklu máli að þingmenn hafi mjög góða sýn og skilning á og 

Virðulegi forseti. Ég tek undir hvert orð hjá hv. þingmanni. Ekki er nóg með það að við stöndum frammi fyrir því að hugsa til framtíðar varðandi afnám haftanna heldur liggur fyrir í fjárlagafrumvarpi ársins 2013 heimild fyrir fjármálaráðherra að hefja sölu á eignarhlutum úr bönkunum. Við erum því raunverulega að fara, ef þannig má orða, í þriðju einkavæðinguna og ekkert liggur fyrir hvernig einkavæðingarferli númer tvö reyndist. Ég hef farið yfir það að einkavæðingarnefnd var þó starfandi þegar ríkisbankarnir voru einkavæddir árið 2002. Slíkt var ekki til dæmis í síðari einkavæðingunni og ekkert slíkt apparat að baki þeirri einkavæðingu annað en ákvörðun eins manns, ákvörðun þáverandi fjármálaráðherra, hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar, þannig að það sé sagt hér. Það er eins og að bera saman epli og appelsínur hvað varðar fagmennsku hvernig staðið var að þeim tveimur einkavæðingum. Þess vegna tel ég brýnt að farið verði í rannsókn á einkavæðingunni síðari enda hafa, virðulegi forseti, stjórnarliðar komið fram, talað í þessu máli og þeir sjá ekkert athugavert við að einkavæðingin síðari verði rannsökuð. Það sem þeir finna að því er að þeim finnst það bara ekki tímabært, þeir vilja bara ekki gera það núna, ekki samhliða þeirri rannsókn á einkavæðingu bankanna frá 2002 sem þeir eru að leggja til. Virðulegi forseti. Því miður skil ég ekki svona málflutning. Hvenær á þá að gera það? Núna er tækifærið. Verið er að kalla saman nefnd samkvæmt tillögunni, þriggja manna rannsóknarnefnd, til að fara yfir söguleg gögn og svo á nefndin ekki að fá það verkefni að rannsaka það sem skiptir mestu máli, þ.e. einkavæðingin hin síðari á 

Virðulegi forseti. Enn og aftur er það þannig að okkur liggur nokkuð á, Alþingi, að hafa gleggri mynd af þeim atburðum sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir vísar til. Það er óþolandi fyrir okkur að fylgjast með því hvernig það hefur smám saman verið að koma í ljós að mat manna á þeim vanda sem við er að etja vegna gjaldeyrishaftanna hefur verið í þá áttina að vandamálið sé erfiðara og stærra en talið var. Hluti af því að gera sér grein fyrir þessu svo hægt sé að taka skynsamlega á málum er að fram fari einmitt rannsókn í anda þess sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir leggur til. Rétt eins og ég heyri ekki betur en að ágæt pólitísk samstaða sé um að farið verði í rannsókn á einkavæðingu bankanna árið 2002 þá sé líka samstaða um að fara eigi í þessa rannsókn, og þá er spurningin í hvaða röð. Þá hlýtur það að vera alveg ljóst, virðulegi forseti, vegna vandamála sem uppi eru núna og verða hv. þingmönnum ljósari að að sjálfsögðu hljótum við, og sé hið eðlilega verklag, að fara fyrst í þá rannsókn sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir leggur til og síðan í framhaldinu að skoða hina áratugargömlu sögu. Það er alveg hárrétt að við hljótum að velta fyrir okkur hvort staðið hafi verið rétt að þeim skiptum sem um er að ræða, hvort það hefði mátt gera með einhverjum öðrum hætti þannig að hagkvæmara reyndist fyrir íslenskt þjóðarbú. Kannski var þetta allt saman gert eins og best var kostur á, en kannski urðu stjórnvöldum þarna á einhver mistök og það er sjálfsagt fyrir okkur að leggja mat á það. 

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 300 um frumvarp til laga um breytingu á lögum um kosningar til Alþingis. Það er 7. mál þessa þings. Nefndarálitið er frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og undir það rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Valgerður Bjarnadóttir, Róbert Marshall, Lúðvík Geirsson, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Vigdís Hauksdóttir og Jón Kr. Arnarson. Með þessu frumvarpi, herra forseti, er gerð tillaga um að leiðrétta lýðræðishalla sem er í kjörstjórnum, þ.e. að í yfirkjörstjórnum og landskjörstjórn skuli framboði sem á fulltrúa á Alþingi en fær ekki kjörinn fulltrúa í þessar kjörstjórnir heimilt að tilnefna áheyrnarfulltrúa til setu í þeim og annan til vara. Þetta frumvarp er endurflutt. Á síðasta þingi fjallaði stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd ítarlega um málið og gerði tvær breytingartillögur sem flutningsmenn gerðu að sínum við framlagningu og endurflutning málsins. Niðurstaða nefndarinnar er einföld, hún leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Bara örstutt um þetta frumvarp. Það sýnir að góð mál fá oft í þinginu mikinn stuðning frá öllum stjórnmálaflokkum. Þetta mál er dæmi um það, þarna leggja fulltrúar stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar fram tillögu um að bæta við þessu réttarúrræði og ég lýsi strax yfir stuðningi þingmanna Framsóknarflokksins við málið. Ég tel að ekki þurfi að bíða neitt mjög lengi með að gera frumvarpið að lögum. Ég segi ekki að málið sé brýnt - og þó, það er brýnt að því leyti að það eru kosningar í vor, en þarna er verið að bæta réttarstöðu þessara aðila. Þingmenn Framsóknarflokksins styðja þetta mál, að sjálfsögðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um málefni innflytjenda sem velferðarnefnd sameinast um. Nefndin hefur fjallað um þetta mál á þessu þingi og því síðasta og við höfum fengið til okkar gesti á þessu þingi auk þess að fara yfir umsagnir frá þeim sem sendu þær inn á síðasta þingi. Með frumvarpinu er lögð til heildstæð löggjöf um stjórnsýsluleg málefni innflytjenda. Það er um að gera að leggja áherslu á að hér er fyrst og fremst verið að tala um stjórnsýslulegt málefni, í raun og veru ekki um útvíkkun á starfsemi meðal innflytjenda heldur fyrst og fremst stjórnsýsluna. Það er verið að festa í sessi þá umgjörð sem málefnin hafa verið í undanfarin ár og það snýr að stjórnsýslunni. Það eru ekki neinar efnisreglur um réttindi innflytjenda. Nefndin telur þó vert að taka fram að í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að stefnt sé að innleiðingu tilskipunar nr. 2000/43/EB, um framkvæmd meginreglunnar um jafna meðferð manna án tillits til kynþáttar eða þjóðernis, samhliða innleiðingu tilskipunar 2000/78/EB, um almennar reglur um jafna meðferð á vinnumarkaði og í atvinnulífi. Nefndin telur mikilvægt að næstu skref í innleiðingarferlinu verði stigin fljótt eftir að frumvarp það sem hér er til umfjöllunar verður að lögum svo tryggja megi innflytjendum þau réttindi sem felast í fyrrgreindum tilskipunum. Um þetta varð talsverð umræða í nefndinni og við leggjum á þetta ríka áherslu. Frumvarpið skiptist í þrjá efnisþætti. Í fyrsta efnisþætti eru markmiðsákvæði, í öðrum efnisþætti þar sem meginefni frumvarpsins er að finna er fjallað um stjórnsýslu í málefnum innflytjenda og í þriðja efnisþætti eru reglugerðarheimild og gildistökuákvæði. Loks eru nokkur ákvæði til bráðabirgða og nefndin telur uppsetningu frumvarpsins skýra og greinargóða. Hér er síðan fjallað um hlutverk og stöðu Fjölmenningarseturs. Nefndin fjallaði um hlutverk og stöðu setursins og reynslu af starfsemi þess síðustu árin. Önnur tveggja stoða í málefnum innflytjenda er Fjölmenningarsetur, en starfsemi setursins hefur hingað til verið byggð á þingsályktun Alþingis frá árinu 2000 um stofnun miðstöðvar nýbúa á Vestfjörðum. Með frumvarpinu er lagt til að rekstri stofnunarinnar verði veitt lagastoð og nánar kveðið á um starfsemi hennar í þessum lögum. Nefndin fjallaði um stöðu og hlutverk Fjölmenningarseturs eins og því er lýst í frumvarpinu og hvernig starfsemi þess hefur verið háttað. Kom fram að Fjölmenningarsetur er fyrst og fremst upplýsingaveita þar sem innflytjendur geta nálgast upplýsingar um réttindi sín og skyldur. Ekki síður hefur Fjölmenningarsetur það hlutverk að veita sveitarfélögum og stofnunum ríkisins upplýsingar um réttindi og skyldur sínar gagnvart innflytjendum. Fjölmenningarsetur veitir innflytjendum upplýsingar með þríþættum hætti, með upplýsingagjöf í gegnum vef setursins, með upplýsingagjöf og ráðgjöf í gegnum upplýsingasíma setursins og með útgáfu á sértækara upplýsingaefni, t.d. í formi bæklinga. Hlutverk Fjölmenningarseturs hefur ekki verið að taka á móti fólki utan af götunni og í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir því að breyting verði þar á. Upplýsingamiðlun setursins verður áfram fyrst og fremst á netinu og í gegnum síma. Þá telur nefndin að eitt mikilvægasta hlutverk Fjölmenningarseturs sé að taka saman þær upplýsingar sem innflytjendur, sveitarfélög og stofnanir ríkisins þurfa á að halda og leggur til breytingu á c-lið 1. mgr. 3. gr. frumvarpsins til að skerpa á þessu hlutverki. Nefndin fjallaði einnig talsvert um stærð Fjölmenningarsetursins en það hafa komið fram athugasemdir um stærð stofnunarinnar sem er aðeins 3,25 stöðugildi. Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði starfsemi sem er lítil í sniðum og er það í raun ekki í samræmi við áherslur undanfarinna ára þar sem frekar hefur verið reynt að sameina og stækka ríkisstofnanir. Nefndin leggur áherslu á að reynsla af starfsemi Fjölmenningarseturs er mjög góð og að hér er aðeins verið að stíga fyrsta skrefið í aukinni þjónustu við innflytjendur í stjórnsýslunni. Rekstrarkostnaður setursins er lítill, yfirbyggingunni er haldið í algjöru lágmarki og því lítill kostnaðarauki fólginn í því að lögfesta starfsemi setursins. Nefndin fjallaði nokkuð um staðsetningu Fjölmenningarseturs. Frá því að setrinu var komið á laggirnar hefur það verið starfrækt á Ísafirði og má að hluta til rekja þörfina fyrir setrið þegar það var stofnað til þess að á Vestfjörðum voru þá margir innflytjendur og hátt hlutfall íbúa var innflytjendur. Á það hefur hins vegar verið bent að mesti fjöldi innflytjenda er á höfuðborgarsvæðinu og því skjóti skökku við að starfsemi setursins, sem hefur það hlutverk að sinna ýmissi upplýsinga- og leiðbeiningarþjónustu við innflytjendur, skuli vera á Ísafirði. Af hálfu Reykjavíkurborgar kom fram sú afstaða að best væri að starfsemin væri á höfuðborgarsvæðinu og að af hálfu borgarinnar væri nú þegar starfrækt ýmiss konar upplýsingaþjónusta fyrir innflytjendur, m.a. símaþjónusta á pólsku, sem ætti hugsanlega betur heima á vegum Fjölmenningarseturs en að innflytjendur sneru sér hins vegar síður til setursins vegna staðsetningar þess. Við þessa umfjöllun verður þó að hafa í huga að starfsemi setursins er þess eðlis að henni er að meginstefnu til hægt að sinna hvaðan sem er af landinu. Helstu verkefni eru talin upp í 3. gr. frumvarpsins og vegur þar einna þyngst að vera stjórnvöldum, stofnunum, fyrirtækjum og öðrum til ráðgjafar um málefni innflytjenda og hafa til reiðu og miðla upplýsingaefni. Að stærstum hluta fer þessi starfsemi fram á netinu í gegnum heimasíðu setursins eða í gegnum síma. Eðli málsins samkvæmt skiptir þá auðvitað ekki máli hvar á landinu netsíða er uppfærð eða svarað í síma. Enn mikilvægara er þó að sveitarfélög og stofnanir ríkisins eiga gott samstarf við Fjölmenningarsetur um miðlun upplýsinga til innflytjenda eins og fram kemur aftar í nefndarálitinu. Fjölmenningarsetur hefur fest sig í sessi, þar er til mikil reynsla og mikil þekking og ríkisstofnun af þessu tagi á einmitt í raun og veru mjög vel heima á landsbyggðinni. Við eigum að vera stolt af því að setja hana þar niður. Í þessu frumvarpi er einnig talað um innflytjendaráð, í 4. gr. frumvarpsins er kveðið á um hvernig innflytjendaráð skuli skipað og í 5. gr. kemur fram hlutverkið sem er meðal annars að vera ráðherra til ráðgjafar við faglega stefnumótun í málefnum innflytjenda og hafa eftirlit með framkvæmd hennar. Þá á innflytjendaráð að stuðla að samhæfingu og samráði milli ráðuneyta, sveitarfélaga og innan stjórnsýslunnar. Nefndin leggur áherslu á síðastgreint hlutverk innflytjendaráðs og telur það afar mikilvægt. Nauðsynlegt er að traust samfella sé í þjónustu og stuðningi ríkis og sveitarfélaga við innflytjendur. Það tiltökum við sérstaklega í sérstökum kafla. Eins og áður sagði er helsta hlutverk Fjölmenningarseturs að vera upplýsingaveita fyrir alla þá sem þurfa á að halda upplýsingum um málefni innflytjenda. Fjölmenningarsetri er hins vegar ekki ætlað það hlutverk að taka beinlínis á móti innflytjendum sem leita til setursins og veita þeim upplýsingar í formi viðtals eða á annan álíka máta. Starfsfólkið leiðbeinir innflytjendum um réttindi sín og skyldur og fylgir oft eftir málum þeirra í kerfinu sé þess þörf. Nefndin telur þó vert að árétta að á öllum stofnunum ríkisins og sveitarfélaga hvílir leiðbeiningarskylda við þá sem þangað leita. Nauðsynlegt er því að gott samstarf verði milli setursins og stofnana ríkis og sveitarfélaga og að nauðsynlegu upplýsingaefni sem tekið er saman af Fjölmenningarsetri verði dreift til þeirra aðila sem vinna að málefnum innflytjenda beint og jafnframt að þeir aðilar eigi greiðan aðgang að setrinu til frekari upplýsingagjafar. Fyrir nefndinni kom fram að kanna mætti þann möguleika að ríki og sveitarfélög gerðu með sér þjónustusamning þannig að sveitarfélög mundu starfrækja sérstakt upplýsingasetur eða þjónustumiðstöðvar fyrir innflytjendur í stærri sveitarfélögum þar sem þörf er á slíku. Nefndin telur vert að þetta verði kannað og hvort að með því megi bæta upplýsingagjöf til innflytjenda enn frekar og stuðla þannig að því að einfalda aðlögun innflytjenda að íslensku samfélagi. Nefndin leggur til eina breytingu á frumvarpinu, þ.e. að c-liður 1. mgr. 3. gr. umorðist þannig að meiri áhersla verði lögð á það hlutverk Fjölmenningarseturs að taka saman upplýsingar um málefni innflytjenda og miðla þeim til þeirra sem á þurfa að halda. Fjölmenningarsetri er ætlað að vera í fararbroddi í íslenskri stjórnsýslu varðandi þekkingu á málefnum innflytjenda og því er eðlilegt að þetta hlutverk komi skýrt fram í lögunum. Að framangreindum sjónarmiðum virtum telur nefndin að frumvarpið sé mikilvægt skref í málefnum innflytjenda og leggur til að það verði samþykkt með þeirri breytingu að c-liður 1. mgr. 3. gr. orðist svo: taka saman og miðla upplýsingum um réttindi og skyldur innflytjenda. Þuríður Backman, Árni Þór Sigurðsson og Kristján L. Möller voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Birgitta Jónsdóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu. Undir álitið skrifa sú er hér stendur, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Einar K. Guðfinnsson, Unnur Brá Konráðsdóttir, Eygló Harðardóttir og Guðmundur Steingrímsson.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að fagna því að þetta frumvarp sé komið til 2. umr. eftir ítarlega yfirferð í velferðarnefnd sem hefur skoðað þetta mál á allnokkrum fundum, fengið til sín fjölda gesta og leitað eftir umsögnum eins og vera ber um mál af þessu taginu. Í meginatriðum voru umsagnirnar jákvæðar, með einni undantekningu þó sem ég kem að á eftir. Stóra málið í þessu frumvarpi er að það er verið að lögfesta hlutverk og stöðu Fjölmenningarsetursins sem hefur starfað í um það bil áratug á Ísafirði með mjög góðum árangri. Þetta er að sönnu lítil stofnun en vel rekin og með lítilli yfirbyggingu eins og kemur fram í nefndarálitinu og hefur á þessum tíma í raun sannað tilverurétt sinn og þar með að það var full þörf fyrir starfsemi af þessu taginu. Sannleikurinn er sá að þetta setur hefur töluvert þurft að berjast fyrir lífi sínu alveg frá því að það var sett á laggirnar. Ekki hafa gilt um það sérstök lög, hins vegar hefur það haft sérstakan fjárlagalið sem stundum hefur þurft að sæta verulegum niðurskurðaráformum, m.a. á síðustu árum, en sem betur fer hefur tekist að afstýra því. Ef það hefði gengið eftir eins og í stefndi fyrir einu eða tveimur árum hefði þessi starfsemi hvorki orðið fugl né fiskur og þess hefði auðvitað verið skammt að bíða að starfsemin yrði lögð niður. Þegar þessi mál eru rædd er hins vegar nauðsynlegt að setja þetta í sögulegt samhengi. Frumvarpið spratt ekki fram fullskapað úr engu umhverfi. Þessi mál hafa þróast býsna mikið á undanförnum árum og áratugum. Íslenska samfélagið hefur breyst mjög hratt. Við vorum lengst af tiltölulega einsleitt samfélag. Við nutum að vísu góðs af ýmsum innflytjendum sem komu hingað til lands og auðguðu menningarlíf okkar og atvinnulíf á margan hátt. Fjölmargir komu hér á fyrri hluta síðustu aldar, tónlistarmenn og aðrir listamenn á þeim tíma sem listsköpun í landinu var mun skemmra á veg komin en hún er núna. Þetta fólk flutti með sér mikla og góða menningarstrauma sem gerði það að verkum að ýmislegt af því sem við höfum síðar séð gerast í menningarlífinu á rætur sínar einmitt að rekja til þessa fólks. Svo farið sé hratt yfir sögu getum við sömuleiðis rifjað það upp að erlendir starfsmenn hafa líka komið til liðs við okkur í ýmsum starfsgreinum sem örðugt hefur verið að manna með íslensku vinnuafli. Þegar íslenska hagkerfið stækkaði sem mest var ein forsendan sú að við höfðum tiltölulega opið samfélag sem gerði það að verkum að fólk gat komið meðal annars frá Evrópu, tekið upp vinnu hérna og sinnt þeim verkefnum sem íslenska samfélagið á þeim tíma var að takast á við. Við sjáum það líka gerast, það hefur verið að gerast og er staðreynd í dag, að mjög margar atvinnugreinar eru að miklu leyti mannaðar erlendu starfsfólki. Fiskvinnslan kemur augljóslega fljótt upp í huga manns. Þannig hefur það verið þar áratugum saman. Hið sama má segja um margs konar iðnaðarstarfsemi. Við tökum eftir því þegar við komum á byggingarstaði, t.d. á höfuðborgarsvæðinu, að þar er íslenska ekki endilega mest talaða tungumálið. Það á líka við um ýmsar aðrar starfsgreinar. Ferðaþjónustan sem er í miklum vexti núna er mikið mönnuð erlendum starfsmönnum. Við komum á veitingastaði um landið þar sem varla er töluð íslensk tunga. Auðvitað finnst ýmsum þetta óþægilegt en þannig er veruleikinn og þetta er veruleiki sem aðrar þjóðir búa svo sem við líka. Við getum sagt að þegar við breytumst úr þessu einsleita samfélagi í fjölmenningarlegra samfélag sé vandinn sá að þá kunna að rísa upp alls konar fordómar. Fordómar eru yfirleitt nærðir af þekkingarleysi. Þess vegna er svo gríðarlega brýnt að bregðast við þessu með því að miðla út í samfélagið upplýsingum um gildi þess að njóta erlendra menningarstrauma án þess að við viljum ganga á okkar íslensku rætur. Síðan er ekki síður brýnt að það fólk sem hefur komið hingað í þúsunda- og tugþúsundavís upplifi sig velkomið hér og því sé líka gerð grein fyrir réttindum sínum og þeim skyldum sem á því hvíla við það að gerast þegnar á Íslandi. Ég rifja þetta upp vegna þess að það er nauðsynlegt að halda þessu til haga og líka er vert að rifja upp að þau mál sem við erum hér að ræða eiga forsögu í ýmsum ákvörðunum sem Alþingi hefur þegar tekið. Árið 2003 skipaði til dæmis þáverandi hæstv. félagsmálaráðherra starfshóp sem hafði það hlutverk að fjalla um þjónustu við innflytjendur á Íslandi. Þessi starfshópur skilaði greinargerð í mars 2004. Megininntak þeirrar greinargerðar var að þjónusta við innflytjendur yrði samræmd í einni miðstöð sem næði til landsins alls. Það er í raun og veru lýsing á því sem við höfum í dag kallað fjölmenningarsetur og sem er vonandi núna á góðri leið með að verða lögfest. Það styrkir þar með í sessi starfsemi sem þegar fyrir heilum áratug var lagður grundvöllur að með þessu áliti starfshópsins. Áfram var þetta síðan unnið. Önnur nefnd var skipuð til að útfæra tillögurnar nánar og skilgreina verkefni þessarar miðstöðvar. Sú nefnd skilaði skýrslu í apríl 2005. Í janúar 2006 var síðan samþykkt fyrsta opinbera stefna ríkisstjórnarinnar um aðlögun innflytjenda. Þar var meðal annars kveðið á um ýmsa þá þætti sem við erum núna að fjalla um. Árið 2008 var síðan samþykkt fyrsta þingsályktunartillagan um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda og var hún byggð á stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar frá árinu 2007. Það sem ég er að reyna að leiða fram er að þetta frumvarp er að mínu mati rökrétt framhald af þeirri stefnumótun sem fjölmargar ríkisstjórnir Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar og nú Samfylkingar og Vinstri grænna hafa reynt að þoka áfram. Þess vegna er fagnaðarefni að við séum komin á þann stað í þessu þróunarferli að við erum um það bil að fara að lögfesta og búa til lagalegan ramma utan um þá hugmynd sem vaknaði á sínum tíma, annars vegar í tillögum þeirrar nefndar sem ég var að tala um og síðan hinu, að Alþingi sjálft samþykkti á sínum tíma þingsályktunartillögu okkar þáverandi þingmanna Vestfjarða um að setja á laggirnar það sem þá var kallað nýbúamiðstöð en er núna kallað fjölmenningarsetur og segir ákveðna sögu um hvernig orðfærið og tungutakið breytist á þessu sviði eins og mörgum öðrum. Þess vegna má segja sem svo að það sé verið að reka eins konar endahnút á þessa miklu starfsemi sem Fjölmenningarsetrið hefur með höndum. Þrátt fyrir að þessi starfsemi hafi að mínu mati sannað mjög tilverugrundvöll sinn er engu að síður stöðugt verið að reka hornin í hana. Hver er ástæðan? Hún er ekki sú að menn telji ekki nauðsynlegt að hafa starfsemi á borð við fjölmenningarsetur. Það er ekki að það lykti af einhvers konar fordómum í garð útlendinga sem hingað hafa komið. Ástæðan fyrir því að menn hafa rekið hornin í þessa starfsemi er staðsetning stofnunarinnar. Þannig hefur það verið frá upphafi. Alveg frá því að við þingmenn Vestfjarðakjördæmisins hreyfðum þessu á sínum tíma hefur verið rekinn harður áróður gegn því að Fjölmenningarsetrið væri á Ísafirði, flóknara er það ekki. Ég rakti það við 1. umr. þessa máls, vegna þess að ég kynntist þessu ákaflega vel sem 1. flutningsmaður þess og áhugamaður um að koma því á laggirnar, hvernig þessi trippi voru rekin af ótrúlegri hörku. Ég hélt samt sem áður að deilurnar hefðu að einhverju leyti hljóðnað vegna þess að starfsemi setursins hefði einfaldlega sannað að það væri vel gerlegt að reka það með þeim hætti sem gert hefur verið og frumvarpið kveður á um, frá Ísafirði. Þá gerðist það sem ég harma, einn umsagnaraðili, Reykjavíkurborg, sá ástæðu til að leggja fram tillögur um að þessi starfsemi yrði lögð niður á Ísafirði og flutt til Reykjavíkur. Það var kjarni umsagnar Reykjavíkurborgar, höfuðborgarinnar okkar, að svo illa væri komið fyrir þessari stofnun upp á 3,5 stöðugildi vestur á Ísafirði að ástæða væri til að flytja hana með manni og mús suður til Reykjavíkur og leggja niður starfsemina fyrir vestan. Flóknara var það ekki, og stórmannlegt er það ekki. Sem betur fer kom það sjónarmið líka fram hjá þeim sem gleggst þekkja til, þar vísa ég ekki síst til fulltrúa innflytjendaráðs sem komu fyrir nefndina, að þetta væri fráleitt af hálfu Reykjavíkurborgar og að starfsemin gæti mjög vel átt heima á Ísafirði, reynslan hefði nú þegar sannað það. Þegar skoðað væri það hlutverk sem Fjölmenningarsetrinu væri ætlað samkvæmt þessu frumvarpi leiddi það að einu að þessi starfsemi ætti fullvel heima á Ísafirði. Eins og fram kom í máli hv. þm. Jónínu Rósar Guðmundsdóttur, framsögumanns þessa máls sem við gerum vonandi að lögum í þessari viku, passar þessi starfsemi ákaflega vel og er þannig samansett að það má fullvel sinna frá Ísafirði þeim verkefnum sem þessari stofnun verður ætlað að sinna þegar lögin hafa verið samþykkt. Þess vegna gæti starfsemin líka verið einhvers staðar annars staðar á landinu. Kjarni málsins er sá, eins og kemur fram í nefndarálitinu um þetta frumvarp, að helsta hlutverk fjölmenningarseturs er að vera upplýsingaveita fyrir alla þá sem þurfa á upplýsingum um málefni innflytjenda að halda. Ekki er um að ræða starfsemi þar sem gert er ráð fyrir því að inn af götunni komi einstaklingar sem kalli eftir þessari þjónustu. Slíkri þjónustu hlýtur eðli málsins samkvæmt alltaf að vera sinnt af sveitarfélögum. Þar samtvinnast líka og samþættist margs konar þjónusta sem er á hendi sveitarfélaga, nærþjónusta af mörgu tagi, sem hlýtur þá hvort tveggja að eiga við um þá sem eru kallaðir innflytjendur og hina sem hafa hér rótfestu og hafa búið hér lengur. Fjölmenningarsetrinu er sem sagt ætlað að vera upplýsingaveita, einhver svona samræmingaraðili. Þaðan er hægt að miðla upplýsingum til þeirra sem síðan koma þeim á framfæri í beinum samskiptum við þá sem kalla eftir þeim, fyrir utan það að margs konar upplýsingar af þessu tagi sækir fólk sér ekki með því að fara í heimsóknir inn á gólf í tilteknum stofnunum. Það vitum við líka. Þetta er reynslan hjá okkur af annars konar starfsemi sem á sér stað. Við erum ekki endalaust að fara að heimsækja stofnanir og veltum því sjaldnast fyrir okkur í sjálfu sér við hvaða götu þær standa í Reykjavík, þar eru þessar stofnanir yfirleitt, heldur sækjum við þessar upplýsingar rafrænt og fyrir vikið er okkur nánast algjörlega sama hvar þær hafa bólfestu. Þessi stofnun er engin undantekning frá þessu. Þegar við skoðum þann frumvarpstexta þar sem fjallað er um hlutverk stofnunarinnar er það býsna fjölþætt. Í því felst að veita stjórnvöldum og fleiri aðilum upplýsingar og ráðgjöf í tengslum við málefni innflytjenda, vera sveitarfélögum til ráðgjafar við að taka á móti innflytjendum, miðla upplýsingum til innflytjenda um réttindi þeirra og skyldur o.s.frv. Það er að vísu búið að gera breytingu á þessu með breytingartillögu okkar í velferðarnefnd. Við erum að lögfesta heilmikið verkefni fyrir hið litla fjölmenningarsetur sem við gerum kröfu til að það uppfylli. Þá vil ég í því sambandi segja að við verðum að láta hug fylgja máli. Þá verður að gera ráð fyrir því að fjárhagslegur rammi þessarar litlu stofnunar sé þannig skorinn að henni sé unnt að sinna þessum verkefnum. Það gengur auðvitað ekki fyrir okkur að hafa háleit markmið í markmiðsgrein laga án þess að gera ráð fyrir því að stofnunin geti sinnt hlutverkinu. Ég trúi því að með því að samþykkja þetta lýsi Alþingi um leið yfir þeim vilja sínum að ætla sér að standa myndarlega að rekstri stofnunarinnar þannig að hún sé ekki hér undir brot og slit á hverju hausti eins og hefur verið hátturinn undanfarin ár. Menn hafa verið að vísa til samdráttaraðgerða og aðhaldsaðgerða sem hefur verið gripið til í ríkisfjármálum, það þekkjum við, en þær hugmyndir sem komu fram í einhverju fjárlagafrumvarpinu, ég er búinn að gleyma í nákvæmlega hverju þeirra, hefðu því miður haft í för með sér að þessi starfsemi hefði meira og minna lagst af. Því var hins vegar afstýrt. Það var skilningur meiri hluta Alþingis á því að þetta gæti ekki gengið. Sá skilningur verður vonandi lögfestur með því að við erum um það bil að ganga frá lagasetningu um Fjölmenningarsetrið. Virðulegi forseti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég undirstrika bara að ég tel að með samþykkt þessa frumvarps séum við að ljúka tiltekinni vegferð sem hófst fyrir að minnsta kosti áratug, annars vegar með því að Alþingi samþykkti þingsályktunartillögu okkar þingmanna Vestfirðinga um nýbúamiðstöð sem nú er orðið fjölmenningarsetur og hins vegar að halda áfram þeirri stefnumörkun sem birtist í nefnd þáverandi hæstv. félagsmálaráðherra frá árinu 2003 sem skilaði áliti í mars 2004 þar sem hvatt var til þess að þjónusta við innflytjendur yrði samræmd í einni miðstöð sem næði til alls landsins. Það er verið að gera núna lögformlega þegar þetta mál verður orðið að lögum. Þá er verið að segja og ákveða að þessi þjónusta sem hvatt var til á árinu 2004 að yrði samræmd í einni miðstöð verði samræmd og það undir hatti Fjölmenningarsetursins sem verði á Ísafirði eins og það hefur verið. Með öðrum orðum fagna ég þessu frumvarpi. Ég tel að það sé gott skref. Þrátt fyrir að menn hafi haft áhyggjur af því að þetta sé lítil stofnun bendi ég líka á að hún gæti tekið að sér ýmis önnur verkefni sem nú er verið að sinna af hálfu ríkisins í öðrum stofnunum, jafnvel í ráðuneytum.  Ég geri það að lokaorðum mínum að hvetja til þess núna, þegar þessi mál verða gerð að lögum, að næsta vers verði að hyggja að því með hvaða hætti megi færa slík verkefni til Fjölmenningarsetursins hins nýja.

Herra forseti. Með þessari þingsályktunartillögu leita ég heimildar Alþingis til þess að fullgilda fyrir Íslands hönd sérstaka bókun sem skeytt var við samning á sviði refsiréttar um spillingu. Það var gert 15. maí 2003 í Strassborg. Samningurinn sjálfur var hins vegar gerður löngu fyrr, þ.e. 1999. Með honum var stefnt að því að samræma ýmsar efnis- og formreglur aðildarríkjanna sem tengjast tilteknum spillingarbrotum í því skyni að gera saksókn vegna þeirra brota mögulega og eftir atvikum auðvelda hana. Aðildarríki Evrópuráðsins gripu síðar til þess ráðs að auka við sjálfan spillingarsamninginn og rýmka gildissvið hans. Þess vegna var þessi viðbótarbókun lögð fram. Hún felur það einkum í sér að spilling á sviði gerðar- og kviðdóma verður gerð refsiverð. Þannig felst í henni að aðildarríkjunum er gert að tryggja að gerðarmenn og kviðdómarar, jafnt innlendir sem erlendir, falli undir ákvæði refsilaga að því er varðar mútubrot, þ.e. mútugreiðslur og mútuþágur. Líkt og á við um eftirlit með spillingarsamningnum sjálfum er það GRECO, ríkjahópur gegn spillingu, sem er falið að fylgjast með framkvæmd á viðbótarbókuninni. Samhliða þessari þingsályktunartillögu hefur innanríkisráðherra lagt fram frumvarp til breytingar á almennum hegningarlögum sem er nauðsynlegt til þess að Ísland geti staðið við þær skuldbindingar sem viðbótarbókunin felur í sér. Virðulegi forseti. Spilling er eins og við vitum samfélagslegt mein sem getur grafið undan öryggi og stöðugleika. Það er mikilvægt að útrýma henni úr okkar samfélagi og öllum möguleikum á því að henni takist að festa rætur. Á síðustu árum hefur góðu heilli verið unnið að því hér á landi að búa til lagaumhverfi sem stefnir að því. Ísland hefur tekið þátt í þeirri vinnu sem tengist alþjóðlegri samvinnu um þessi mál og ýmsum alþjóðasamningum sem hafa verið gerðir. Þar nægir að nefna Evrópuráðssamninginn sem um ræðir og síðan ekki síst spillingarsamning Sameinuðu þjóðanna sem Ísland gerðist aðili að í byrjun síðasta árs. Með því að fullgilda viðbótarbókunina, sem ég mæli fyrir að verði gert, höldum við áfram á þessari vegferð og færumst skrefum nær því markmiði. Ég legg til, virðulegi forseti, að þegar þessari umræðu lýkur verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta mörg orð. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að flytja þessa tillögu til þingsályktunar um fullgildingu viðbótarbókunar við samning á sviði refsiréttar um spillingu. Þar er að hluta til svarað fyrirspurn sem fyrir liggur til utanríkisráðherra um undirritun og fullgildingu Íslands á samningi Evrópuráðsins og hvenær fyrirhugað er að henni verði lokið af hálfu íslenskra stjórnvalda. Hér er þá komin fram þingsályktunartillaga um fullgildingu á lið nr. 6, samþykkt Evrópuráðsins gegn spillingu. Hæstv. forseti. Á hverju ári birtir eftirlitsnefnd Evrópuráðsins yfirlit yfir þá samninga sem standa út af, þ.e. sem þjóðir Evrópuráðsins hafa ekki innleitt eða fullgilt. Við Íslendingar fengum ábendingu um að það væru sjö, ýmist bókanir, sáttmálar eða samþykktir, sem við hefðum ekki innleitt. Ég veit að verið er að vinna að mörgum þeirra. Því er fagnaðarefni að þessi þingsályktunartillaga skuli vera komin fram og ég hvet hæstv. ráðherra til að halda dyggilega áfram við að innleiða aðra þætti.

Herra forseti. Mikið rétt, ég slæ tvær flugur í einu höggi. Bæði svara ég að minnsta kosti parti af fyrirspurn hv. þingmanns og sömuleiðis legg það til við þingið að þessi viðbótarbókun verði staðfest. Það var ekki algjörlega sjálfgefið. Það er mín skoðun að á síðasta þingvetri fyrir kosningar eigi að freista þess af hálfu framkvæmdarvaldsins að leggja fram sem fæst þingmál til þess að greiða fyrir þingstörfum svo menn geti komist í kosningar. Ég taldi hins vegar nauðsynlegt að leggja þetta mál fram þó að í sjálfu sér sé lítið og þótt við sem búum hér teljum ólíklegt að það sé reynt að spilla dómum með því að múta þeim sem þá fella. Eigi að síður, eins og hv. þingmaður gat um, hafði verið gerð ábending. Ég tók hana reyndar sem aðfinnslu við okkar stjórnarhætti og taldi þess vegna mjög brýnt að við lykjum þessum samningi og reyndar fullgildingu annarra samninga. Þannig væri algjörlega í gadda slegið að íslensk stjórnvöld gerðu það sem væri í þeirra færum til að tryggja að umhverfið, a.m.k. hér á Íslandi, væri þess eðlis að engar freistingar væru til að reyna að grípa til meðala af þessu tagi til að ráða úrslitum mála sem kynnu fyrir dóm að koma. Það er mér sönn ánægja að segja það við hv. þingmann að ég tel að þetta sé til marks um að eftirlit af hálfu Evrópuráðsins og ýmissa nefnda þess sé ekki út í bláinn, það skilar árangri. Það er akkúrat svona alþjóðleg samvinna sem gerir það að verkum að stundum færir maður fótinn eilítið lengra fram í skrefinu en ella hefði gerst.

Hæstv. forseti. Ég tel að hæstv. ráðherra sé óhætt að koma með fleiri slík mál inn til þingsins og að þau muni ekki tefja störf þess. Ég tel að við hljótum öll að vera sammála um að bæta lagaumhverfið og stöðu okkar, bæði innan lands og gagnvart alþjóðasamfélaginu. Við töldum líka að hér væri lítil spilling og við þyrftum lítið að hafa áhyggjur af samfélaginu eins og það var en í hruninu kom ýmislegt í ljós. Það er ekki síður í fámenni sem ýmislegt getur gerst sem gerist kannski ekki eins í fjölmennari löndum þar sem kunningsskapur og vinarþel er miklu nær en við gerum okkur oft grein fyrir. Við höfum að minnsta kosti lært að það er mikilvægt að hafa reglugerðina, umgjörðina, góða og að farið sé eftir leikreglum. Ég hvet hæstv. ráðherra til að hafa ekki áhyggjur af því að koma með fleiri góð mál. Ég tel að þau muni fá farsæla afgreiðslu hér í þinginu.