Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Utanrmn. hefur fjallað um till. til þál. um samræmingu og eflingu útflutningsstarfsemi og hefur samþ. shlj. að mæla með því að vísa málinu til ríkisstj. Einn nm., Gylfi Þ. Gíslason, var fjarverandi afgreiðslu málsins. Þessi till. fjallar um það, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að gera úttekt á skipulagi og aðstöðu útflutningsverslunar landsmanna og leita leiða til þess að efla og samræma útflutningsstarfsemi fyrir íslenskar framleiðsluvörur og þjónustu. Um úttekt þessa, samræmingu og eflingu útflutningsstarfsemi skal hafa samráð við þá aðila sem nú annast útflutning og markaðsstarfsemi. Síðan er gerð nánari grein fyrir þessu í till., á hvað skuli lögð sérstök áhersla við þessa úttekt og athugun. Það fylgir ítarleg grg. með till. og kemur þar fram, að þessi till. var flutt á seinasta þingi, en hlaut þá ekki fullnaðarafgreiðslu. Þá eru í grg. mjög fróðlegar og margháttaðar upplýsingar um útflutningsstarfssemina, sérstakleg á Norðurlöndunum, og raunar greinargóð úttekt á því, hvernig hún fer fram hér á landi, en eins og kunnugt er annast fjölmargir aðilar útflutningsstarfsemina hér á Íslandi. Þetta mál er ekki nýtt mál í sölum Alþingis. Það hefur oft komið á dagskrá áður í svipaðri mynd og hér er lagt til og stundum raunar með enn þá beinni tillögugerð en hér kemur fram. Fyrir löngu fluttu t. d. ég og hæstv. viðskrh. þáltill. um athugun á því að setja á fót útflutningsráð með svipuðu sniði og gerðist í Noregi við stríðslokin. Þetta mál var athugað, eins og ég sagði áðan, í utanrmn. Sendi n. málið til umsagnar allmargra aðila og bárust nokkrar umsagnir. Það bárust t. d. umsagnir frá utanrrn. og viðskrn. Ég sé ástæðu til þess að greina í stuttu máli frá megininntaki þess sem kemur fram í umsögnum rn. Í umsögn utanrrn. kemur m. a. fram þetta: „Það er skoðun þessa rn., að til þess að störf umræddra rn. á sviði útflutningsstarfsemi og efling á starfi utanríkisþjónustunnar í þessum málum geti yfirleitt borið sem mestan árangur sé nauðsynlegt að sem víðtækast skipulegt samstarf sé fyrir hendi á Íslandi milli rn. annars vegar og fyrirtækja eða samtaka útflytjenda hins vegar. Í því sambandi verður að hafa í huga að þörfin er ekki hin sama hjá hinum ýmsu útflutningsgreinum fyrir aðstoð utanríkisþjónustunnar á sviði útflutningsstarfsemi og markaðsleitar. Þörfin er lítil hjá stóru sölusamtökunum í fiskiðnaði sem hafa komið sér upp sjálfstæðu og umfangsmiklu sölukerfi í mörgum löndum þar sem íslensk sendiráð eru staðsett. Aðstoð sú, sem utanríkisþjónustan veitir sölusamtökunum, kemur hins vegar fram í margvíslegum fyrirgreiðslum í þeim ríkjum sem ekki búa við algert viðskiptafrelsi og því þörf opinberra afskipta, svo sem í Austur-Evrópuríkjum og á Spáni, svo að dæmi séu nefnd. Að hinu leytinu hafa útflytjendur iðnaðarvara í ríkum mæli leitað til utanríkisþjónustunnar um fyrirgreiðslu varðandi markaðsleit og kynningu á iðnaðarvarningi erlendis og gegnir sama máli um ýmsar landbúnaðarafurðir. Að lokum skal tekið fram að utanrrn. er fyrir sitt leyti mjög fylgjandi því, að málefni þau, sem þáltill. fjallar um, fái rækilega athugun. Mun rn. fagna því, að unnt verði að efla starfsemi utanríkisþjónustunnar á sviði utanríkisviðskipta til muna frá því sem nú er, þó að slíkt hljóti óhjákvæmilega að hafa einhvern kostnað í för með sér fram yfir það sem fjárhagsgeta utanríkisþjónustunnar leyfir í dag.“ Þetta var orðrétt úr umsögn utanrrn., með leyfi hæstv. forseta. Viðskrn. sendir einnig alllanga og ítarlega umsögn um þetta mál. Það er nú raunar öllu heldur ráðuneytisstjórinn í viðskrn. sem ritar þessa umsögn. Hann gefur umsagnir oftast nær í sínu nafni, þó að hann skrifi undir þær fyrir hönd ráðh., og hann notar 1. pers. í þessari umsögn að langsamlega mestu leyti. Þessi umsögn er, eins og ég sagði, mjög ítarleg og í rann og veru allt of ítarleg til þess að tök séu á því að greina frá henni allri í framsöguræðu, en þar kemur fram m. a. svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Að mínum dómi kemur til greina að sameina utanrrn. og viðskrn. og þá sérstaklega ef sú skoðun verður ofan á að sameina ætti fleiri rn. Hér er þó ekki um neina aðkallandi breytingu að ræða, því að núverandi fyrirkomulag hefur reynst vel, og það er einnig í samræmi við það skipulag sem þekkist í flestum öðrum löndum. Eftir því sem alþjóðasamstarf hefur farið vaxandi hefur þróunin víða orðið sú að aðskilja viðskipta- og efnahagsmál frá hinum almennu alþjóðastjórnmálum, m. a, með verkaskiptingu viðskrh. og utanrrh.“ Svo segir hér að lokum í umsögninni, með leyfi forseta: „Ég vil ekki að þessi umsögn mín sé skilin þannig, að allt sé í fullkomnu lagi á þessu sviði og ekki megi bæta og efla útflutningsstarfsemina frá því sem nú er. Allar umr. um þessi mál eru gagnlegar og geta leitt til ýmissa endurbóta. Ber því að þakka flm. till. fyrir að hafa vakið máls á þessum málum, en um leið að vænta að framhaldsaðgerðir, hverjar svo sem þær verða, miðist fyrst og fremst við raunhæfar ráðstafanir til að efla útflutningsstarfsemina. Þá á ég fyrst og fremst við aukna fjárveitingu til Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins, og einnig kemur til greina að skipa til reynslu viðskiptafulltrúa við eitt sendiráð í Vestur-Evrópu til þess að vinna sérstaklega að markaðsöflun fyrir iðnaðarvörur.“ Ég held að ég fari rétt með það, að ég hafi lesið í einhverju blaði núna í dag eða í gær, að það stæði einmitt til að skipa verslunarfulltrúa í Vestur-Evrópu. Var þá sérstaklega getið um París í því sambandi. Ef maður ber saman þessar umsagnir tvær, þá finnst mér umsögnin frá utanrrn, vera jákvæðari gagnvart till. heldur en umsögn ráðuneytisstjóra viðskrn. Það voru fleiri sem sendu umsagnir, eins og t. d. Sölusamband ísl. fiskframleiðenda sem var jákvætt í afstöðu til till. Sama er að segja um Sölustofnun lagmetisiðnaðarins og Samlag skreiðarframleiðenda. Það má kannske segja að í þessum málum séu fyrst og fremst tvær stefnur. Annars vegar er sú stefna, að einstök fyrirtæki eða einstakar greinar atvinnulífsins annist útflutninginn og sölustarfsemina sjálfar og e. t. v. fleiri aðilar en einn í hverri grein, hins vegar sú stefnan, sem Norðmenn völdu og náðu samkomulagi um í stríðslokin. Ég hef ekki trú á því, að það hefði náðst samkomulag um slíkt í Noregi við aðrar aðstæður en þær sem sköpuðust í stríðslokin. En þeir stofnuðu útflutningsráð sem er mjög sterkur aðili í útflutningsmálum Noregs, og þetta útflutningsráð er í raun og veru undir stjórn atvinnugreinanna eða atvinnuveganna, atvinnulífsins í raun og veru, þó að ríkisstj. eigi aðild að því nú. Það eru því tvær stefnur í þessum efnum: annars vegar að hafa marga aðila og hins vegar að hafa þá færri. Ég persónulega aðhyllist þá stefnu að hafa þá færri. Er slíkt sérstaklega hentugt fyrir okkur Íslendinga sem erum fámenn þjóð og ákaflega veikir á hinum sterka og stóra heimsmarkaði. Við þurfum að þjappa okkur saman til stórra átaka í þessum málum. Hins vegar kann að vera að bera megi í þessu efni sættir á milli þessara tveggja stefna. Ég vil að lokum leggja á það nokkra áherslu, að þó að utanrmn. hafi orðið sammála um að vísu þessu máli til ríkisstj., þá er það gert í því trausti, að fram fari frekari athugun málsins. Eins og alþm. er kunnugt, er það gamalkunnug aðferð til þess að drepa eða svæfa mál að vísa þeim til ríkisstj. En það þarf ekki svo að vera og það er að sjálfsögðu á valdi ríkisstj., hver afdrif máls verða sem er vísað til hennar. Utanrmn. varð sammála um það, þó að menn hefðu nokkuð skiptar skoðanir um till. og í þessum málum, að vísa málinu til ríkisstj. í því trausti að þar færi fram frekari athugun málsins.

Frsm. (Ellert B. Schram) : Virðulegi forseti. Hér er um að ræða till. til þál. um tónmenntafræðslu í grunnskóla, flutta af hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur og 5 öðrum hv. þm. Till. hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj., að hún hlutist til um að hafinn verði nú þegar af hálfu menntmrn. skipulegur undirbúningur að tónmenntafræðslu í formi námskeiða eða farkennslu í þeim grunnskólum landsins þar sem engin slík fræðsla er veitt nú og verður ekki við komið með venjulegum lögboðnum hætti. Áhersla verði lögð á að tengja starf tónlistarskóla, þar sem þeir eru fyrir hendi, við tónmenntafræðslu grunnskólanna. Þá verði og tónmenntafræðsla felld, sem valgrein, inn í nám kennaraefna við Kennaraháskóla Íslands til viðbótar námskjarna.“ Allshn. hefur fjallað um þessa till. og fengið um hana umsagnir frá menntmrn., Kennaraháskóla Íslands og Skólastjórafélagi Íslands. Umsagnir þessar eru allar jákvæðar, en bent er á að skortur á tónkennurum og fjármagni standi tónmenntinni fyrir þrifum. N. álítur að sú leið, sem till. felur í sér um eflingu námskeiða og farkennslu, sé allrar athygli verð. N. vill fyrir sitt leyti mæla með samþykkt till., með þeirri breytingu þó að tónmennt sé tekin upp sem valgrein í Kennaraháskóla Íslands, þar sem það sýnist óraunhæft, eins og húsnæði og aðstöðu allri er háttað hjá skólanum að samþykkja till., a. m. k. að svo stöddu. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að vísa til umsagnar Kennaraháskóla Íslands, sem er undirrituð af Baldri Jónssyni, en þar segir m. a.: „Kennaraháskólanum er að sjálfsögðu bæði ljúft og skylt að leitast við að bæta úr skorti á bæfum kennurum á þessu sviði grunnskólans sem öðrum. En jafnframt verður ekki hjá því komist að vekja athygli hv. alþm. á því, hve skólinn er vanbúinn að bæta á sig nýjum verkefnum og raunar að valda þeim verkefnum, sem þegar eru lögð á hann. Orsök þessara vandkvæða skólans er það fjármunalega svelti sem hann hefur staðið í um árabil og stendur enn. Á þetta jafnt við um skort á húsnæði, föstum og traustum kennslukrafti og kennslutækjum og gögnum. Ljóst er að skólinn getur ekki hýst verklega tónmenntakennslu nema að óverulegu leyti í eigin húsakynnum enn um sinn, þar yrði að koma til einhver samvinna við aðra aðila uns úr verður bætt heima fyrir.“ Það er ekki síst með hliðsjón og tilvísun til þessara ummæla sem n. telur rétt að gera þá breyt. á þessari till. til þál., að síðasta mgr. till. falli niður, þ. e. a. s. setningin hljóðar svo: „Þá verði tónmenntafræðsla felld sem valgrein inn í nám kennaraefna við Kennaraháskóla Íslands við viðbótar námskjarna.“ Þessi brtt. stafar ekki af því, að n. sé andvíg því að þessi leið sé valin, en hún telur að áður en þessi ákvörðun sé tekin þurfi að útvega fjármagn og bæta aðstöðuna í skólanum, þannig að hann geti raunverulega sinnt þessu verkefni sínu.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. Ég get þó ekki neitað því, að sú brtt., sem n. gerir, olli mér mikilli hryggð. Ég mun í örstuttu máli leitast við að skýra þá hryggð mína og afstöðu mína til afgreiðslu nefndarinnar. Það er réttilega á það bent í nál. frá allshn., að samkv. umsögnum þeirra aðila, sem fjölluðu um till. sem umsagnaraðilar, er bent á að skortur á tónmenntakennurum og að vísu einnig skortur á fjármagni standi tónmenntinni fyrir þrifum. Þetta er mergurinn málsins. Ég álít, að ef niðurlagsgrein till., þar sem farið er fram á að tónmenntin komi sem valgrein inn í Kennaraháskóla Íslands, sé kippt burt, þá sé um leið kippt fótum undan mögulegri framkvæmd á meginefni till. Ég hygg að þetta sé svo skýrt og augljóst að ekki þurfi að fara um það mörgum orðum. Ég vil benda á að í umsögn menntmrn. er fjallað um þennan tónmenntakennaraskort. Það er ekki einungis að þetta eigi við um skólana úti á landsbyggðinni, heldur er bent þar á, að í mörg ár hefur ekki fengist tónmenntakennari að hinu mikla skólasetri á Laugarvatni. Menntmrn. hefur ár eftir ár auglýst eftir tónmenntakennara án árangurs. Einu sinni hefur tekist að fá þangað erlendan kennara og mun brugðið á það ráð nú aftur. Ég vil líka benda á að það eru núna á landinu starfandi 70–80 tónmenntakennarar í 225 grunnskólum og skólamönnum hvar sem er á landinu, ekki síður í Reykjavík en utan Reykjavíkur, er bent á þetta sem meginvanda með framkvæmd tónmenntafræðslunnar, að það séu ekki til tónmenntakennarar. Tónmenntakennaraskóli Íslands framleiðir mjög hægt kennara. Á þeim 15 árum, sem hann hefur starfað, hefur hann brautskráð 70 kennara. Þessir kennarar leita fyrst og fremst út í tónlistarskólana sjálfa, sérskólana þar sem kennsla er auðveldari og meira í samræmi við þeirra menntun. Með tilliti til þessa og með tilliti einnig til þess, sem hv. frsm. benti á í umsögn frá Kennaraháskólanum, þá vil ég vænta þess að hv. allshn. taki nú til nánari athugunar afstöðu sína. Og í þeirri von og af því að ég hef orðið vör við skilning og vinsemd bæði hjá formanni og öðrum nm. í garð þessa máls, þá tel ég ástæðu til þess að vera bjartsýn um að n. endurskoði þessa afstöðu sína, - í þeirri von hef ég leyft mér að bera fram brtt. á þá lund, að síðasta mgr. till. fái að vera inni nokkuð breytt. Brtt. hljóðar á þá leið: „Þá verði og tónmenntafræðsla felld svo fljótt sem unnt er“ o. s. frv. - „Svo fljótt sem unnt er“ er þarna bætt inn í til nokkurs konar málamiðlunar svo að Kennaraháskóli Íslands hafi meira svigrúm en í tillgr. felst nú til þess að taka upp þessa kennslu. Í umsögn Kennaraháskólans, sem hv. frsm. las upp, kemur einmitt fram, að þessa kennslu tónmennta sem valgreinar í Kennaraháskólanum væri hægt að framkvæma með því að hafa samvinnu við aðra aðila uns úr væri bætt heima fyrir í Kennaraháskólanum, sem er mjög þröngt um hvað húsnæði snertir. Það er einmitt þetta atriði sem ég hef í huga, að tónlistarskólinn yrði þarna samvinnuaðill. Ég hef í samtölum bæði við rektor Kennaraháskóla Íslands og starfsmenn og kennara við Tónlistarskólann komist að raun um að þetta er atriði sem í rauninni hefur verið gert ráð fyrir, og þetta, sem við förum fram á í okkar till. ætti að gera það mögulegt. Og ég vil benda á að hvað menntaskólana varðar hafa nemendur þar allmargir tekið tónmennt sem valgrein innan menntaskólanna og stundað tónmenntanám í Tónlistarskólanum. Ég held sem sagt að enda þótt vandkvæði séu nokkur fyrir Kennaraháskólann að taka upp þessa kennslu, þá sé mjög ákveðinn vilji ráðamanna þar og Tónlistarskólans einnig til þess að auka framleiðslu tónmenntakennara með þessum hætti. Ég vil leyfa mér að leggja fram þessa brtt. sem mun þurfa afbrigða við. Hún er skrifleg og vænti ég þess, að hún megi koma til umr. og afgreiðslu.

Frsm. (Ellert B. Schram) : Virðulegi forseti. Hér er um að ræða till. til þál. um athugun á úrbótum í flugsamgöngum við Vestfirði, flutta af Karvel Pálmasyni o. fl. Hún er efnislega á þá leið, að Alþ. álykti að fela samgrh. að láta athuga nú þegar með hvaða hætti tryggja megi sem bestar og öruggastar flugsamgöngur við Vestfirði með þar til greindum hætti, sem segir í till. Allshn. Sþ. hefur borist umsögn frá flugmálastjóra, sem er dags. 31. mars s. l., en þar segir: „Bréf yðar varðandi umsögn um till. til þál. um athugun á úrbótum á flugsamgöngum við Vestfirði, 39. mál, var lagt fyrir 931. fund flugráðs og samþykkt að flugmálastjórn veiti umbeðna umsögn um þær úrbætur, sem getið er um í till. Verður væntanlega unnið að þeirri umsögn n. k. sumar með það fyrir augum, að hún liggi fyrir n. k. haust fyrir fjárlagaumr.“ Með vísan til þessarar umsagnar hefur allshn. lagt til að þessi þáltill. verði afgreidd með svofelldri rökstuddri dagskrá: „Þar sem fram kemur í umsögn frá flugmálastjóra, að þegar hefur verið ákveðið að fram fari sú athugun, sem þáltill. fjallar um, tekur Sþ. fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Það er margt sem við Vestfirðingar þurfum að reyna á hv. Alþ., t. d. þá afgreiðslu sem hv. allshn. Sþ. hefur látið frá sér fara varðandi þetta mál. Í sambandi við nál. og það, sem fram kemur í því, ásamt hinni rökstuddu dagskrá, sem hér er lögð til í nál. allshn., þá vil ég í fyrsta lagi segja það, að mér þykja þetta furðuleg vinnubrögð af hálfu n., hvernig hún leggur málið nú fyrir og leggur til að það verði afgreitt. Frsm. n., hv. þm. Ellert B. Schram, gerði grein fyrir því áðan, að þessi afstaða n. byggðist á umsögn frá flugmálastjóra, og hann las hana upp. Ég vil vekja athygli á því, að hvergi kemur fram í þessu bréfi flugmálastjóra, að þessi athugun verði gerð á því sumri sem nú er gengið í garð. Það er rétt að lesa bréf flugmálastjórnar aftur, þannig að hv. þm. geti þá alveg áttað sig á því. Ég vil leyfa mér að lesa það, með leyfi forseta: „Bréf yðar varðandi umsögn um till. til þál. um athugun á úrbótum í flugsamgöngum við Vestfirði, 39. mál, var lagt fyrir 931. fund flugráðs og samþykkt að flugmálastjórn veiti umbeðna umsögn um þær úrbætur, sem getið er um í tillögunni.“ Það er einungis um það að ræða, að flugmálastjórn ætlar að veita umsögn. Kannske ber að skilja þetta svo, að flugmálastjórn hafi ekki getað veitt umsögn um þessar tilteknu úrbætur, sem till. felur í sér að athugaðar verði, vegna þess að málið sé ókannað, en ég vil í því sambandi aðeins benda á, að sams konar þáltill. var flutt á síðasta Alþ. og hafi verið vilji fyrir því hjá flugmálastjórn eða flugráði að framkvæma athugun sem þessa, þá gat hún gert það á s. l. sumri. En það var ekki gert. Í besta skilningi má skilja þessa afstöðu flugráðs á þann veg, að það muni velviljað því að framkvæmd sé þessi athugun á komandi sumri - því sumri sem nú er nýgengið í garð. En það er ekkert, sem bindur það, að athugunin skuli gerð. Hér er því einungis um það að ræða, að þetta verkefni ætti það undir ákvörðun eða duttlungum embættismanna hvort það yrði framkvæmt eða ekki, ef þáltill. verður afgreidd eins og hv. n. leggur hér til. Hér er því ekki um það að ræða, að fyrir liggi ótvírætt að þessi athugun verði gerð. Ég vil að sjálfsögðu líta með velvilja á þetta bréf flugmálastjórnar eða flugráðs, en ég sé ekki nokkuð sem mælir gegn því, að enn þá léttara verði fyrir flugmálastjórn eða flugráð að framkvæma þessa athugun eftir að samþykkt hefur verið á Alþ. þessi þáltill. um að þetta verði gert, þ. e. a. s. að vilji Alþ. liggi fyrir um að þetta verði gert, en ekki sé einungis treyst á að þessi aðili kunni hugsanlega að láta af þessu verða, ekki síst vegna þess að það hefur liðið heilt sumar án þess að neitt verði gert, þó að sams konar till. hafi legið fyrir á síðasta Alþ. Ég verð því að segja að það er köld kveðja allshn.-manna til Vestfirðinga, að þessi till. skuli fá þá afgreiðslu hjá hv. n., að hún skuli leggja til að málinu verði vísað frá. Það er engu líkara en það þyki svo mikið við liggja í sambandi við þetta, að Vestfirðingar eða Vestfirðir verði áfram jafneinangraðir og þeir hafa verið um áraraðir, að ekkert minna skal duga en það, að komi slíkt mál upp á Alþ. skuli því vísað frá, þó að ekki sé um að ræða annað en athugun á því, hvað æskilegt sé að gera til úrbóta í þessum málum. Ég hef oft vikið að því á Alþ., og margir fleiri raunar, að Vestfirðir séu sér á parti að því er varðar allar samgöngur, bæði innan héraðs og við aðra landshluta. Þetta er sá landshluti, sem í öllum tilvikum er langsamlega verst settur með samgöngur. Varðandi flugsamgöngur er það svo, að hann er líklega eini landshlutinn sem hefur ekki lýstan flugvöll sem hægt er að fljúga til á hvaða tíma sólarhrings sem er. Einungis á þrjá staði í Vestfjarðakjördæmi hefur Flugfélag Íslands áætlunarflug þ. e. á Ísafjörð, Þingeyri og Patreksfjörð. Þannig er nú málum háttað um flug á Ísafjarðarflugvöll, kringumstæður eru á þann veg af guði gerðar, að þó að hið besta veður sé á svæðinu hagar þannig til vindátt og er slíkt misvindi á þeim stað sem flugvöllurinn er á, að varla má í vissri átt blakta hár á höfði að ekki sé ófært að lenda á þeim flugvelli. Og það eru mörg dæmi þess, að flug hafi legið niðri svo dögum skiptir um Ísafjarðarflugvöll einmitt vegna þessara kringumstæðna, bara vegna þess að það er ekki hin rétta vindátt svo að hægt sé að lenda á vellinum, en hið besta veður - og má raunar segja blíða - að öðru leyti. Við þetta bætist svo það, að Vestfirðir eru gersamlega einangraðir frá þjóðvegakerfinu, frá sambandi við aðra landshluta 7–9 mánuði á ári hverju, eftir því hvernig vetrar. Þá er skipaferðum einnig þannig háttað og hefur verið, að það líða allt að 13–14 dagar milli skipaferða. Ég hélt að slíkar staðreyndir væru nægjanlegar til þess, að alþm. almennt gerðu sér ljóst að þessar kringumstæður eru þess eðlis, að allt mælir með því að þessi landshluti njóti forgangs í framkvæmdum í samgöngumálum eins og mál standa og hafa raunar staðið alllengi. En staðreyndin er sem sagt sú, að þegar beðið er einvörðungu um athugun á úrbótum á máli, þá rísa hv. þm. upp hver á fætur öðrum og sameinast um það í n. að leggja til að slíku máli skuli vísað frá. Ég segi það strax sem mína skoðun í þessu, að ég mun greiða atkv. gegn þessari till. allshn. Ég tel að hún eigi engan rétt á sér - bókstaflega engan rétt á sér. Það mælir allt með því, að þessi þáltill. verði samþ. og sú samþykkt Alþ. standi á bak við það, að þessi athugun verði gerð, en ekki einungis á það treyst, að vera kunni velvilji hjá flugráði eða flugmálastjórn til að kanna þetta. A. m. k. sakar ekki að vilji Alþ. liggi fyrir í málinu. Ég vildi mjög gjarnan vænta þess, og raunar fara þess á leit við hv. form. allshn. Sþ., hv. þm. Ellert B. Schram, og aðra nm. í allshn., að þeir taki þessa afstöðu sína til endurskoðunar. Ég skil ekki að nein rök séu fyrir því, að málið sé afgreitt með þessum hætti. Það má vel vera að flugmálastjórn eða flugráð þurfi þennan tíma fyrir sér til þess að senda þá umsögn, sem um var beðið, og ætli sér að vinna að henni á komandi sumri. En að minni hyggju styrkir það að athugunin verði gerð, að Alþ. hafi tekið af skarið í málinu og samþykkt till. Það á að gera slíka samþykkt. Ég vænti þess því og beini þeim eindregnu tilmælum til hv. form. allshn., að hann boði til fundar aftur í n. og taki málið til endurskoðunar í ljósi þessa. Ég er ekki kunnugur mjög þingstörfum á Alþ. En mér þykir ólíklegt að þess finnist mörg dæmi, að með mál hafi verið farið eins og hér er lagt til að gert verði, nema þá því aðeins að það sé skoðun þeirra manna, sem leggja þetta til, að Alþ. eigi alls ekki að ákvarða neitt í þessu máli, það skuli vera í höndum embættismanna. Ég skal ekki, herra forseti, hafa fleiri orð um þetta að sinni, en ég fer þess eindregið á leit við hv. n., að hún taki þetta mál til endurskoðunar og endurmeti afstöðu sína til þess, því að það er skoðun mín, að þessa þáltill. eigi skilyrðislaust að samþykkja nú á þessu þingi, þannig að tryggt sé að þessi athugun eigi sér stað á þessu sumri.



Herra forseti. Ég er einn af flm. þessa máls. Ég ætla ekki að gera efnisatriði þess að umræðuefni hér, aðeins málsmeðferðina. Ég viðurkenni að mér finnst umsögn flugráðs nokkuð óljós, en mér finnst þó ekki ástæða til að sýna henni svo neikvæða afstöðu sem hv. 5. þm. Vestf. hefur gert. Ég held að afstaða allshn. byggist ótvírætt á því, eins og kemur fram í nál., að hún telji að þegar hafi verið ákveðið að sú athugun, sem farið er fram á í till., verði gerð í sumar. Sú afstaða, sem ég tek í þessu máli, byggist á því, að í samtali við flugmálastjóra lét hann svo um mælt, að till. og álitsgerð mundi skilað fyrir haustið. Í trausti þess, að svo verði, sem ég hef ekki ástæðu til að rengja, get ég fellt mig við þessa afgreiðslu málsins. Að sjálfsögðu hefði ég þó heldur viljað að till. hefði verið samþykkt. En sem sagt, ég get sætt mig við þessa afstöðu n. með tilliti til þess skilnings sem hún leggur í umsögn flugráðs og ég tel mig hafa fengið staðfestan af sjálfum flugmálastjóra.

Frsm. (Ellert B. Schram) : Herra forseti. Það er stundum þegar ég hlusta á hv. þm. Karvel Pálmason, að ég velti fyrir mér hvort tal hans stafi af því að hann hafi sefjað sig upp í króníska tortryggni gagnvart öllum þeim sem sitja ekki í flokki hans eða hvort það er vegna þess að hann hefur svo óskaplega gaman af því að tala í smæstu málum og þvæla um þau og rugla með þau þannig að annar skilningur sé lagður í mjög einfalda íslensku. Ég veit ekki hvor ástæðan er fyrir þessari ræðu, en ég held, að það þurfi meiri háttar skilningstregðu til þess að fá upp þennan skilning og þær útskýringar á umsögn flugmálastjóra sem ég hef lesið upp og við reyndar báðir. Þetta mál er mjög einfalt. Það er lögð fram till. til þál. um að stjórnvöld láti gera athugun á tilteknu máli. Þessari till. er vísað til umsagnar þeirra aðila, sem með þau fara, og komu fram mjög ljósar upplýsingar um að þessi athugun, sem beðið er um, verði framkvæmd nú á þessu ári, þ. e. a. s. það er búið að samþykkja að gera þetta, sem till. felur í sér. Ég held að þetta sé svo einfalt að ekki þurfi að halda hálftíma ræðu út af þessu og komast að einhverri annarri niðurstöðu. Ég vek athygli á því líka, að það kemur mjög skýrt fram í nál. allshn., að hún lítur svo á, að þessi athugun verði framkvæmd og flugmálastjóri eða flugmálastjórn og flugráð séu að segja frá því í umsögn sinni, sbr. tilvísað bréf. Það kemur jafnframt fram í ummælum hv. þm. Sigurlaugar Bjarnadóttur, að sami skilningur er fyrir hendi, þannig að þetta fer ekkert milli mála. Það segir í bréfinu, að samþykkt sé að flugmálastjórn veiti umbeðna umsögn um þær úrbætur, sem getið er um í till., og verði væntanlega unnið að þeirri umsögn n. k. sumar með það fyrir augum að hún liggi fyrir n. k. haust fyrir fjárlagaumr. Ég held að það væri í meira lagi óþinglegt, ef Sþ. færi að samþykkja till. um að gera eitthvað ákveðið verk, framkvæma eitthvað ákveðið verk sem búið er að samþykkja að skuli framkvæmt. Við mundum gera okkur að viðundrum í þinginu með því að samþykkja slíka till. um að skora á stjórnvöld að gera eitthvað sem búið er að ákveða að gert skuli. Nei, ég held að þetta séu ónauðsynlegar umr. um mjög einfalt mál. Og að vera að tala um að allshn. sé að senda Vestfirðingum kaldar kveðjur og þetta sífellda þokuvæl og þessi barlómur frá þessum hv. þm. fyrir hönd Vestfirðinga, - ég veit ekki um aðra þm., en ég á bágt með að trúa því, að Vestfirðingar ætlist til þess, að slíkur málflutningur sé hafður uppi fyrir þeirra hönd í þinginu. Ég efast um að það sé í samræmi við það stolt og þann hugsunarhátt, sem ríkir þar fyrir vestan, að láta vera að vorkenna sér sífellt og vilja láta líta á sig sem minni máttar eða undirmálsmenn í þjóðfélaginu. Ég vil lýsa því yfir, a. m. k. fyrir mína hönd, að auðvitað kemur ekki til greina að fara að endurskoða afstöðu n. eða fara að samþykkja till., einfaldlega vegna þess að það er búið að samþykkja að gera það sem till. felur í sér.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka fram í upphafi máls míns, að ég tala hér öllu fremur sem flugráðsmaður en Vestfjarðaþm. Mér þótti koma fram töluverður misskilningur í orðum hv. 5. þm. Vestf., Karvels Pálmasonar, sem ég vil reyna að leiðrétta. Ég vil í fyrsta lagi upplýsa, að þegar núv. flugráð tók til starfa var mörkuð þar mjög ákveðin stefna í þessum málum. Það var ákveðið að láta öryggismál flugsins ganga fyrir öllu öðru og fyrst og fremst öryggi í aðflugi að flugvöllum, sem víða er hér mjög ábótavant. Þetta varð t. d. til þess, að malbikun brauta úti um land var yfirleitt frestað, því að flugmenn og öryggisnefnd þeirra er einróma á því, að slíkt sé ekki í fyrstu röð öryggismála, heldur aðflugstæki ýmiss konar. Það varð einnig til þess, að lýsingu flugvalla, sem var nokkuð ofarlega á dagskrá áður, var frestað. Það var talið mikilvægara að fá fullkomnari aðflugstæki en að lýsa upp flugvelli. Þetta var einróma niðurstaða t. d. þeirra flugmanna sem sitja í flugráði, og ég vil jafnvel leyfa mér ekki síst að vísa til þess flugmanns sem flýgur innanlandsflug og er þar þátttakandi. Ég vil jafnframt segja að þetta mál allt og öryggismál hinna ýmsu landshluta voru vandlega athuguð. Flugráð var einróma á því, að Vestfirðirnir væru þar í sérstökum flokki og kannske Austfirðir að sumu leyti. Þó er skárra aðflug t. d. að Egilsstöðum og Höfn í Hornafirði heldur en finnst nokkurs staðar á Vestfjörðum. Um þetta voru allir sammála og öryggismál Vestfjarða voru því sérstaklega athuguð. Staðreyndin er hins vegar sú, að þegar farið er fram á 1300 millj. og fjárveitingin raunverulega skorin niður í 530 millj., eins og nú er, þá er ekki unnt að setja allt það fjármagn í Vestfirðina. Það væri auðvelt að koma því öllu þar fyrir, en ég hygg að Vestfirðingar geti sannarlega fagnað því, að framlag til Vestfjarða hefur ávallt verið í fremstu röð. Það er rétt, að nokkrir stórir flugvellir, eins og t. d. Akureyri þar sem umferð er gífurlega mikil og öryggisþáttum ýmsum ábótavant, og t. d. Reykjavík þar sem nálægt því hver einasti flugfarþegi fer um, hafa hlotið miklar fjárveitingar. Hjá því varð ekki komist og engin ástæða til þess. Vestfirðir hafa samt verið þarna mjög framarlega og um það - ég legg á það áherslu fullkomið samkomulag af öryggisástæðum flugsins á Vestfjörðum og einnig með tilliti til þess, hve Vestfirðingar eru háðir fluginu. Ég vil geta þess þá í sambandi við þá liði, sem hér eru, að í 1. lið er talað um lýsingu og öryggistæki vegna aðflugs og lendingar á Ísafjarðarflugvelli. Í fyrrasumar var hafin uppsetning á svokölluðum miðlínusendi, sem sendir frá Ögri og gefur mjög örugga stefnu fyrir aðflug út Djúpið áður en flogið er inn á Ísafjarðarflugvöll. Því miður er ekki unnt vegna aðstæðna að koma slíkum sendi fyrir, eins og nafnið ber með sér, í miðlínu flugvallarins á Ísafirði. Fjöll varna því. Einnig verður fjarlægðarmælir - og er reyndar kominn upp núna - settur upp á Ögri. Þetta er samtals fjárfesting fyrir meira en 40 millj., ef ég man þá tölu rétt. Þetta gerbreytir öryggi aðflugs að Ísafjarðarflugvelli. Auk þess er radar þar til staðar, ef til hans þarf að grípa, en þetta eru langtum öruggari tæki, sem gera flugmanninum kleift að þurfa ekki að treysta á mann á jörðu niðri, heldur á tæki í eigin vél. Þetta tel ég mjög mikla framför og að verulegu leyti, þó lengi megi um bæta, fullnægja öryggiskröfum vegna aðflugs og lendingar á Ísafjarðarflugvelli. Ég legg áherslu á það, að lengi má um bæta, en þetta er þó mjög mikilvægur fyrsti áfangi. Mikið hefur verið rætt um lýsingu á Ísafjarðarflugvöll og m. a. skoðaðar í flugráði teikningar að lágmarkskröfum sem gerðar eru, bæði alþjóðlegum og jafnvel niðurskornum slíkum kröfum, til þess að lýsa megi flugvelli. Ísafjarðarflugvöllur er langt, langt undir þeim kröfum. Fjöllin eru allt of nálægt til þess að þar megi setja ljós og nota þau í myrkri. Þau gætu kannske gert flugvélum kleift að fara á loft svona hálftíma lengur en reglur gera ráð fyrir, og það er nokkuð til þess vinnandi að vísu. En á að leggja í mikinn kostnað? Ég vona að aldrei verði nokkur flugvél göbbuð til þess að fljúga þarna inn í myrkri af því að það séu til ljós á Ísafjarðarflugvelli, ef ég má orða það svo. Það er stórhættulegt og kemur að mínu mati ekki til mála. Ég held að við verðum að viðurkenna það. Og af öllum flugvöllum á Vestfjörðum, - þetta hefur sérstaklega verið athugað og teiknað vandlega inn á kort og fjallað um þetta, - þá er aðeins einn flugvöllur sem talið er að geti komið til greina, þ. e. Patreksfjarðarflugvöllur. Fjallahringurinn er þar fulllokaður og kemur inn í þann radíus sem lágmarkskröfur gera ráð fyrir, en þó telur flugmálastjóri og starfslið hans að þetta komi til greina þar, enda verði ljósin notuð við góðar aðstæður og yrði þá að sjálfsögðu að vera á valdi flugvallarvarðar, að hann notaði þau eingöngu við góðar aðstæður. En sem sagt, þessari lýsingu, ekki bara þarna, heldur víðar, var frestað vegna þess að annað var talið mikilvægara og fjármagn ekki fyrir hendi t. d. til að lýsa Patreksfjarðarflugvöll, sem þó er á óskalata flugráðs, en hefur orðið að fresta vegna þess að fjárveitingar eru skornar mjög niður. Ég get ekki sagt um, hvenær tækifæri verður til að setja ljósin þar upp, sem ég fyrir mitt leyti - tel að eigi að gera. Ég get svo getið þess, að ýmis önnur öryggismál hafa verið til umr., eins og t. d. að gera öryggissvæði við ytri enda flugbrautar við Ísafjarðarflugvöll fyrst og fremst, sem talin er dálítið varhugavert. Þar hefur verið byggt skýli fyrir sand, þannig að unnt sé að hafa sand á flugvelli á öllum tímum. Mun það vera, ég leyfi mér að fullyrða, það besta sandskýli sem hefur verið byggt hér á landi. Ég held að ekki sé annars staðar til svo stórt og gott skýli til geymslu á sandi. Þetta hefur því verið stöðugt í athugun og nokkuð unnist, eins og takmarkað fjármagn hefur leyft. Um Önundarfjörð og Bolungarvík vil ég segja, að löngu áður en þessi till. kom fram var rætt um það í flugráði, hvort unnt yrði að byggja varaflugvöll, sérstaklega í Önundarfirði. Satt að segja hafa sérfræðingar, þegar ég hef talað við þá, ávallt vísað því á bug, að á Bolungarvík gæti orðið varaflugvöllur. En það er sjálfsagt að skoða það betur. Athygli hefur beinst að Önundarfirði, en í ljós hefur komið að það eru engar skýrslur til um veðurfar á Ísafirði og í Önundarfirði samtímis. Það eru engar mælingar til. Þannig liggur ekki fyrir hvort Önundarfjörður yrði opinn þegar Ísafjarðarflugvöllur er lokaður. Þetta þarf að sjálfsögðu að liggja fyrir áður en lagt er í milljónatugaframkvæmd. Svo er náttúrlega, eins og við þm. Vestf. þekkjum ákaflega vel, ekki aðeins æskilegt, heldur nauðsynlegt að fært sé á milli þessara flugvalla, - ef lent væri í Önundarfirði að vetri til væri opið til Ísafjarðar, - en að sjálfsögðu er flugið fyrst og fremst notað á Ísafirði. Og sú athugun, sem hér er gert ráð fyrir og ég kem að aðeins síðar og flugráð hefur ákveðið að gera, beinist ekki síst að því að kanna hvernig þessir tveir flugvellir mundu vinna saman, þ. e. a. s. varaflugvöllur í Önundarfirði og aðalflugvöllur á Ísafirði, og til þess þarf því miður að afla upplýsinga sem ekki liggja fyrir núna. Ég hefði fagnað því, ef þær upplýsingar hefðu legið fyrir. Reyndar má gjarnan koma fram hér, að ég harmaði það, þegar um þetta var rætt, að ekki hafði tekist að afla slíkra upplýsinga, því að á þetta hefur oft verið minnst, eins og ég sagði áður. Um öryggisútbúnað og lýsingu á Þingeyrarflugvelli þarf ég lítið að segja til viðbótar. Lýsingin þar er háð sömu erfiðleikum og á öðrum flugvöllum á Vestfjörðum, þótt ekki sé þar eins erfitt og á Ísafjarðarflugvelli. Öryggisútbúnaður þar verður t. d. bættur í sumar með merkivita sem settur verður á Fontinn eða þar við, við Galtarvita, en einnig er gert ráð fyrir að breikka flugbrautina eða bæta réttara sagt kanta flugbrautarinnar, sem er mikið öryggi fyrir flugvélar. Slökkvitæki verða sett þar upp, og raunar gildir það sama um fleiri flugvelli, t. d. Patreksfjörð. Á Patreksfirði verður nýr aðflugsviti settur upp við fjörðinn o. fl., sem ég ætla ekki að fara að tína til, enda hygg ég að þetta hafi komið fram þegar fjárveiting var afgreidd til þessara flugvalla við fjárlagaafgreiðslu. En það, sem ég vildi fyrst og fremst leggja áherslu á, er að innan flugráðs hafa öryggismál Vestfjarða notið mikils og fullkomins skilnings af öllum sem þar hafa setið, ég undanskil engan, og ég verð að segja fyrir mitt leyti, að þótt miklu meira fjármagn hefði þurft að fást til þessara mála eins og til flugvallanna í heild, þá hafa Vestfirðir ekki farið varhluta af því sem hefur fengist, þótt miklu meira megi bæta. Ég held því að þessi aths. hv. þm. sé á töluverðum misskilningi byggð. Ég lýsi því fyrir mitt leyti, að ég mun fylgja því eftir, að þessum upplýsingum verði safnað sem ekki liggja nú þegar fyrir. Ég vona að það takist fyrir haustið. Því er lofað hér með og ég mun leggja áherslu á það. En eins og ég sagði áðan, þá er dálítið erfitt t. d. um veðurfar á þessum tveimur stöðum. Það hefur flugmálastjóri að sjálfsögðu staðfest þegar um þetta hefur verið rætt. Og m. a. með tilliti til þess eru flugöryggismál á Vestfjörðum í stöðugri athugun. T. d. hefur verið í athugun nú í tvö ár, hvort rétt væri að setja upp svokallaðan fjölstefnuvita á Þverfjalli, sem væri mikið öryggistæki fyrir flug á Vestfirðina. Ekki hefur þetta verið talið fært vegna þess að ný tækni, svokölluð Omega-staðsetningartæki, er að ryðja þessum fjölstefnuvitum úr vegi. Þess vegna hefur ekki verið talið fært að leggja í þann mikla kostnað, heldur athuga það mál betur. Þannig gæti ég nefnt fleiri dæmi um athugun á öryggi flugs á Vestfirði. Þar sem slík athugun er í gangi tel ég ákaflega eðlilega meðferð hjá hv. allshn. að leggja til að vísa þessu máli til ríkisstj. með þeirri rökstuddu dagskrá sem hér er flutt.



Herra forseti. Ég held að það sé mesti misskilningur hjá flugráðsmönnum, - hv. þm. Steingrímur Hermannsson var að ljúka máli sínu og tók sérstaklega fram í upphafi að hann talaði sem flugráðsmaður - að hér sé verið að leggja til að málinu verði vísað til ríkisstj. Það er verið að leggja til að málinu verði vísað frá og næsta mál tekið á dagskrá. Það er ekkert um það í þessari till., að málinu verði vísað til ríkisstj. Séu allar athuganir og upplýsingar flugráðsmanna byggðar á svipuðum grundvelli og þessi afstaða hv. þm. Steingríms Hermannssonar, 2. þm. Vestf., þá gef ég ekki mikið fyrir það að eiga allt undir flugráði um það, hvort þessi athugun fer fram eða ekki. Þá er eins gott fyrir hv. þm., a. m. k. þm. Vestfjarðakjördæmis aðra en hv. þm. Steingrím Hermannsson, að samþykkja þessa þáltill. og það verði Alþ. sjálft sem sker úr um það, hvort þessi athugun fer fram eða ekki. Ég var ekkert hissa á þeirri ræðu sem hv. þm. Ellert B. Schram flutti áðan. En ég var nánast furðu lostinn yfir þeirri ræðu sem hv. þm. Steingrímur Hermannsson flutti sem þm. þess kjördæmis sem hér á í hlut, þess kjördæmis sem er langsamlega verst sett af öllum kjördæmum í landinu að því er varðar samgöngur, ekki bara í lofti, heldur og á landi og legi. Kannske er það vegna búsetu þessa hv. þm. hér syðra sem honum er ekki um þetta kunnugt, en þá væri til leiðbeiningar fyrir hann rétt að hann flytti lögheimili sitt og byggi vestra, þannig að hann vissi af eigin raun hvernig þessum málum er háttað þar. Það eru fleiri en ég, sem þykir bréf flugráðs eða flugmálastjóra óljóst. Hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir sagði áðan, að henni þætti það óljóst, en hún vildi enn sem fyrr treysta á fögur orð og fyrirheit góðra manna og láta á það reyna. Hún er í 4 ár búin að treysta á yfirlýsingar hæstv. samgrh. um ýmis málefni hér á Alþ. og ekkert hefur staðist. Og enn ætlar hv. þm. að treysta á fögur orð og fyrirheit, í þessu tilfelli flugráðs eða flugmálastjóra. Guð gefi að þeir séu betur heima í málinu en hv. þm. og flugráðsmaður Steingrímur Hermannsson sem var að tala áðan. Það kemur ekkert fram í því bréfi, sem liggur fyrir frá flugmálastjórn, um að þessi athugun verði gerð. Það er rétt að þm. fái að heyra þetta bréf einu sinni enn, með leyfi forseta: „Bréf yðar varðandi umsögn um till. til þál. um athugun á úrbótum í flugsamgöngum við Vestfirði, 39. mál, var lagt fyrir 931. fund flugráðs og samþykkt að flugmálastjórn veiti umbeðna umsögn um þær úrbætur, sem getið er um í till. Verður væntanlega unnið að þeirri umsögn n. k. sumar með það fyrir augum, að hún liggi fyrir“, þ. e. a. s. umsögnin. Ég heyrði ekki betur en hv. þm. Steingrímur Hermannsson vissi allt um þessi mál. Hann útilokaði lýsingu á Ísafjarðarflugvelli. Það má vel vera rétt. Og hann bað guð að forða mönnum frá því að hafa neitt slíkt í huga. Hann útilokaði líka lýsingu á Patreksfjarðarflugvelli.

Nei.

Mjög torveld, sagði hv. þm. Og það veit ég hvað þýðir í hans munni. Svona taldi hann upp svo að segja hvern einasta lið, sem greint er frá í till. og á að athuga, og hafði í raun og veru á takteinum upplýsingar um hvert og eitt einasta atriði annað en um sameiginlegar vindmælingar á Ísafirði og Flateyri í Önundarfirði. Allt annað vissi hann um, þannig að hann hefði væntanlega sem flugráðsmaður getað veitt þessa umsögn á stundinni. Séu aðrir í flugráði jafnvel uppbirgðir af upplýsingum um þessi málefni, þá hefði þessi umsögn átt að geta legið fyrir. Ég vísa því á bug, sem hv. 2. þm. Vestf. lét í ljós áðan, að Vestfirðingar megi vel við una það sem fyrir þá hefur verið gert í framkvæmdum í flugmálum. Ekki síst miðað við þá aðstöðu og þá sérstöðu, þá einstæðu sérstöðu sem sá landshluti hefur við að búa í þessum efnum, þá tel ég ekki lofsvert þó að hann hangi aftan í öðrum kjördæmum að því er varðar fjárveitingar til flugmála, sem ætti, ef rétt væri á málum haldið, að veita sérstakan forgang um framkvæmdir varðandi flugsamgöngur og raunar fleiri samgöngur. Því fer víðs fjarri, og það fullyrði ég að talað sé í nafni Vestfirðinga, þegar hv. 2. þm. þeirra, Steingrímur Hermannsson, segir að Vestfirðingar geti vel við unað það sem þar hefur gert. Ég vísa því a. m. k. á bug fyrir mitt leyti. Hv. þm. Steingrímur Hermannsson telur nægilegt fyrir framkvæmdir í flugmálum á Vestfjörðum, í því kjördæmi sem er algerlega einangrað, að það fái 70 millj. af þeim 543 millj. sem ætlaðar eru til framkvæmda í flugmálum á öllu landinu á fjárlagaárinu 1978. Þetta er hæfilegur skammtur handa Vestfirðingum, segir hv. 2. þm. þeirra, Steingrímur Hermannsson. Þeir væntanlega þakka fyrir þessa kveðju í júní, þegar þeir hafa til þess tækifæri. Ég eða við, sem að þessari þáltill. stöndum, höfum ekki slegið einu eða neinu föstu um það, hvað hægt væri að gera í þessum efnum. Það eina, sem við höfum farið fram á og förum fram á, er að málin verði atbuguð.  (Gripið fram á: Það held ég að sé best.)  Það má vel vera og það er meira að segja mjög líklegt að mínu viti, að útilokað sé að lýsa upp Ísafjarðarflugvöll. En þá þarf það bara að koma í ljós, en ekki vera að slá því neitt föstu fyrir fram eða meira eða minna út í loftið.  Það er mesti misskilningur hjá hv. þm. Ellert B. Schram, að ég sé með neinn krónískan sjúkdóm varðandi gagnrýni, en ég gagnrýni það sem mér finnst gagnrýnisvert. Og þessi gagnrýni á ekki bara við þennan hv. þm. Hún beinist að öllum nm. allshn. og nú beinist hún líka að hv. 2. þm. Vestf. fyrir þá afstöðu sem hann tekur í málinu. Og svo segir hv. þm. Ellert B. Schram að ég tali hér í smæstu málum. Þetta telur hann eitt af smæstu málunum sem hér sé um að ræða, að gera tilraun til þess að fá athugun á því, að Vestfirðingar búi við svipað og aðrir landsmenn á samgöngusviði. Það er smámál á Alþ. En þetta er ekki lítið smáum augum heima í héraði, það get ég fullvissað þennan hv. þm. um. Það skyldi ekki vera, að hann hefði í fórum sínum, þó að þess hafi ekki verið getið hér, sérstaka ályktun og samþykkt frá bæjarstjórnum vestur á fjörðum um að þessi þáltill. yrði samþykkt? Það hefur ekki komið fram enn í umr., en ég veit að slík samþykkt hefur verið gerð og send hv. n. a. m. k. af einni bæjarstjórn á Vestfjörðum. Heimaaðilar heima í héraði, sem við þetta þurfa að búa ár eftir ár og áratug eftir áratug, eru því annarrar skoðunar en þeir, hvort sem þar er um að ræða þm. Reykvíkinga eða Vestfirðinga, sem sitja hér á Suðurlandsundirlendinu, í gósenlandinu sem þeir telja vera. Það er ljóst að ekkert liggur fyrir um það í bréfi flugráðs, að þessi athugun fari fram. En umsögnina ætlar flugráð að veita eftir að þetta sumar er liðið. Það er það eina sem fram kemur og er ljóst í bréfinu. Ég get að sjálfsögðu getið í eyður eins og aðrir hv. þm., en a. m. k. er ekki ljóst eða ótvírætt að þessi athugun verði gerð. Svo segir hv. þm. að það væri í meira lagi óþinglegt, ef alþm. tjáðu sig um málið þó svo að viðkomandi embættismenn eða flugráðsmenn væru jákvæðir í málinu og vildu láta athuga það, þá er ekki óþinglegt að Alþ. taki ákvörðun um mál sem liggur fyrir því. Og ég vil spyrja hv. þm. Steingrím Hermannsson, 2. þm. Vestf., flugráðsmanninn: Hvers vegna lét ekki flugráð framkvæma þessa athugun á s. l. sumri? Það lá sams konar till. fyrir á síðasta þingi. Af hverju sváfu menn þá? Hver var ástæðan? Eða þurfti að flytja þetta mál tvisvar á Alþ. til þess að flugráðsmenn vöknuðu? Það er engu líkara en að hv. þm. Steingrímur Hermannsson sé að segja það fullum fetum, að málið hafi tvisvar þurft að koma til umr. á Alþ. til þess að þeir í flugráði vöknuðu og veittu málinu þá athygli sem það á fyllilega skilið. En þá er líka best að Alþ. taki málið til endanlegrar afgreiðslu, en vísi því ekki frá. Það er mesti misskilningur hjá hv. þm. Ellert B. Schram, að ég sé með stöðugt þokuvæl eða barlóm fyrir hönd Vestfirðinga. En við Vestfirðingar krefjumst þess, að við séum settir við sama borð og aðrir landsmenn í þessu sem öðru. Nógu lengi höfum við verið meðhöndlaðir af stjórnvöldum og ráðandi mönnum í þjóðfélaginu sem annars eða þriðja flokks þjóðfélagsþegnar og á fleiri sviðum en þessu. Það er kannske sá boðskapur sem hv. þm. Ellert B. Schram vill nú koma á framfæri, að haldið skuli áfram að meðhöndla Vestfirðinga á þann hátt sem gert hefur verið. Ég a. m. k. vænti þess, að hv. 2. þm. Vestf., Steingrímur Hermannsson, taki ekki undir þann boðskap, þó að hann hafi tekið undir margt af því, og hann hefði gjarnan mátt láta ógert að taka undir það sem undir bjó í ræðu hv. þm. Ellerts B. Schram. Vestfirðingar krefjast þess, að þeir fái sambærilega aðstöðu í samgöngum og aðrir landsmenn hafa og hafa búið við í mörg ár og áratugi. Það ætti ekki að vera neitt sérstakt áhorfsmál um að við þeirri beiðni mætti verða á Alþ., en því miður virðist allt annað vera uppi á teningnum. Ég held sem sagt enn við þá afstöðu, að ótvírætt liggi á borðinu að flugráð ætli að framkvæma þessa athugun í sumar. Það, sem frá flugráði hefur komið, er vægast sagt það óljóst, að það gefur ekki tilefni til þess að ætla að þetta verði framkvæmt. Ég held mig því enn við þá afstöðu, að það eina, sem sæmir Alþ. í þessu efni, er að þessi þáltill. verði samþykkt, en henni verði ekki vísað frá með rökstuddri dagskrá. Henni verður ekki vísað til ríkisstj. Ég leiðrétti enn einu sinni þann misskilning hv. þm. Steingríms Hermannssonar. Og a. m. k. er ég viss um það, að það verður sérstaklega eftir því tekið hjá viðkomandi aðilum, sem hér eiga hlut að máli, ef þessu máli verður vísað frá Alþ. með rökstuddri dagskrá. Það verður miklu frekar litið svo á að þeir, sem slíkri afgreiðslu veita liðsinni, séu höfuðandstæðingar þess, að eitt eða neitt verði gert á Vestfjörðum umfram það, sem gert er annars staðar á landinu hlutfallslega, þó svo Vestfirðingar hafi setið á hakanum í áraraðir. Og Alþ. gerir sig ekki hlægilegt með því að samþykkja þessa þáltill. Alþ. setur blett á sig að mínu viti með því að vísa þáltill. frá og samþykkja þá rökstuddu dagskrá sem allshn. hefur lagt fyrir Alþ. Ég vona fastlega að hv. þm. átti sig á því, hvað hér er að gerast, a. m. k. vænti ég þess, að þm. Vestf. átti sig á því.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Ég gerði tilraun til þess áðan að ræða málefnalega um flugmál á Vestfjörðum. Ég gerði það vegna þess, að mér var ljóst, sem ég reyndar vissi fyrr, að hv. 1. flm. veit ákaflega lítið um þau mál, enda almæli að hann fari lítið út fyrir Bolungarvík. En þetta mistókst algerlega. Vitanlega mátti ég vita það. Eina skynsemin er, eins og flestallir þm. gera, að fara niður í kaffistofu þegar hv. þm. talar. Það er ekki hægt að tala við manninn málefnalega. Mér þykir satt að segja ákaflega leitt að þurfa að taka undir það sem hv. þm. Ellert Schram sagði um þennan hv. þm. Vestf. áðan, en því miður var hvert orð af því rétt hvert orð. Þessi hv. þm. er orðinn okkur Vestfjarðaþm. til stórkostlegrar skammar í þingsölum. Það er rétt, mér urðu á þau mistök að segja að till. væri vísað til ríkisstj. En dæmir það einskis virði það sem ég sagði um flugmál á Vestfjörðum og reyndi að upplýsa áðan af því, sem ég hef um þau mál lært - segi ég í hreinskilni - með setu minni í flugráði þar sem mjög mikið hefur verið um þau mál fjallað og af fullri hreinskilni af öllum þeim mönnum sem í því hafa tekið þátt? Ég var að reyna að upplýsa hv. þm. um sum mál sem þar hafa verið rædd í þessu sambandi, t. d. öryggismál í aðflugi. Hann minnist ekki á þau í ræðum sínum eða grg., en hins vegar fjallar hann um málið án þess að fara nokkrum orðum um það sem hefur verið gert. Nei, það er tilgangslaust að ræða málefnalega við þennan hv. þm. og ég geri ekki fleiri tilraunir til þess.



Herra forseti. Manni leyfist kannske að leggja örfá orð í belg, þótt málið snúist um rannsókn á úrbótum í flugsamgöngum á Vestfjörðum, enda er þetta ekkert einkamál Vestfjarðaþm. Ég hef marglesið yfir nál. frá hv. allshn. Hv. n. hefur sent málið og beðið um umsögn flugmálastjórnar, en flugmálastjóri svarar og segist ekki vera tilbúinn með umsögn um málið - það ber bréf hans með sér, ef það er rétt upp prentað - og lofar að senda umsögn um till. á hausti komanda. Forsendurnar fyrir hinni rökstuddu dagskrá eru að mínu viti alls engar til eftir þessu bréfi. Till. fjallar um athugun á úrbótum í flugsamgöngum við Vestfirði og þar er talið upp í 3–4 liðum nákvæmlega hverju farið er fram á rannsókn á. Það er aldeilis útilokað fyrir hið háa Alþ. að mínum dómi að samþykkja rökstudda dagskrá sem byggist á svona misskilningi, vil ég nú kalla það, sem hlýtur að vera. Hér hlýtur að vera um algeran misskilning að tefla. Ég út af fyrir sig get skilið það. Fyrst þegar ég leit á þetta sýndist mér að þarna byggju í forsendur fyrir rökstuddu dagskránni, en svo er alls ekki, því að ekki segir nokkurn skapaðan hlut um það, að flugmálaráð ætli að kanna þessa þætti, sem hér er lagt til að kannaðir verði, heldur veita umsögn um þá. Þar af leiðir að útilokað er að byggja rökstudda dagskrá á þeim forsendum, að flugmálastjóri hafi þegar ákveðið að fram fari sú athugun sem ályktunartill. gerir ráð fyrir. Það er aldeilis óþingleg málsmeðferð í hæsta máta. Ég skal nú ekki segja til hvaða ráða hægt er að grípa til þess að leiðrétta þessi afglöp annarra en að fella þessa rökstuddu dagskrá. Vil ég þó fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann athugi það hjá sér, hvort hann getur ekki beitt sér fyrir því, að leiðrétting verði á þessu gerð og þetta nál. dregið til baka og n. komi saman á nýjum fundi. Ég verð að segja líka tilviðbótar þessu, að ef þeir hafa skilið það svo, hv. nm. allshn. að í vinnslu væri þessi rannsókn sem hér er lagt til, þá hefði átt að vera skaðlaust að mæla með samþykkt till. Ef þeir hafa trúað því í raun og sannleika, að hér væri á lokastigi úttekt á málinu, þá hefði ekki átt að skaða að hnykkja á málinu með því að samþykkja þessa till. En mér sýnist alla vega heldur óhöndulega að þessu máli staðið.

Frsm. (Ellert B. Schram) : Herra forseti. Það er ekki lítill akkur í því fyrir hv. þm. Karvel Pálmason að fá í lið með sér vitsmunaveruna og íslenskusérfræðinginn Sverri Hermannsson til þess að útskýra, hvað felst í umsögn flugmálastjóra. En ég verð nú samt að leyfa mér að lýsa því yfir, að skilningur hans í þessu máli er auðvitað algerlega rangur og á misskilningi byggður, og ég vona einfaldlega að svona misskilningur ríki ekki í huga hans í öðrum og stærri málum. Þetta skal ég útskýra nokkru nánar. Þetta margumrædda bréf, sem vitnað er til, segir að samþykkt hafi verið að flugmálastjórn veitti umbeðna umsögn um þær úrbætur sem getið er um í till. Og hvernig er hægt að veita þessa umsögn um þessar úrbætur nema láta athugun fara fram, nema gera athugun á því, hvers eðlis þessar úrbætur séu? Og nú vísa ég til þess, sem hv. þm. Karvel Pálmason sagði, til að reyna að festa hendur á einhverju sem frá honum kemur af viti í þessum umr. Hann segir: „Það eina, sem við biðjum um, er að láta athuga þetta mál.“ - Þetta sagði hann orðrétt. Við höfum skilið bréfið svo, að flugmálastjórn sé búin að samþykkja að láta athuga málið. Þetta er ekki aðeins nokkuð augljóst af bréfi flugmálastjóra, heldur var ég búinn að fá sjálfur sem formaður allshn. upplýsingar um að þessi skilningur okkar væri réttur. Svo hefur hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir staðið hér upp - hún er einn af flm. till. - staðfest að flugmálastjóri hafi lýst því yfir við hana, eins og hún sagði orðrétt, „að till. og álitsgerð um þetta mál mundi skilað fyrir haustið.“ Ég get því ekki séð, að þetta fari nokkuð milli mála, og held að þetta sé ofureinfalt mál. Og enn til staðfestingar á þessu, ef menn eru í vafa um, hver sé skilningur og vilji hv. allshn., þá kemur eftirfarandi fram í hinni rökstuddu dagskrá okkar: „Þar sem fram kemur í umsögn frá flugmálastjóra, að þegar hefur verið ákveðið, að fram fari sú athugun, sem þáltill. fjallar um, tekur Sþ. fyrir næsta mál á dagskrá.“  Ég vil endurtaka það sem ég hef sagt í þessari umr., að mér finnst fráleitt að allshn. fari að endurskoða afstöðu sína. Það liggur alveg ljóst fyrir, hver skilningur hennar er. Það kemur fram ákveðin viljayfirlýsing í tillögugerð hennar, og ég held að einfaldast sé að þingið sjálft taki afstöðu til þessa máls.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, fyrst og fremst vegna rangfærslu hv. þm. Ellerts B. Schram. Hann sagði - að ég held orðrétt - að hann hefði tjáð mér þessa fyrirhuguðu afgreiðslu allshn. og að ég hefði óskað sérstaklega eftir því, að málið yrði afgreitt nú. Það er rangt. Hv. formaður allshn. tjáði mér að tvennt kæmi til greina: annaðhvort að láta málið kyrrt liggja eða þessi yrði afgreiðsla allshn. Ég tjáði honum að ég vildi fá málið afgreitt. En jafnframt óskaði ég sérstaklega eftir því, að hann athugaði frekar hina ákveðnu afstöðu allshn. Ég er nærri viss um að sumir hverjir hv. nm. í allshn. hafa bókstaflega ekki áttað sig á því, hvað hér hefur verið að gerast. Ég er viss um það og það er mín fyllsta sannfæring. Þess vegna er ástæða til þess að málið verði athugað betur, því að það segir í hinni rökstuddu dagskrá, með leyfi forseta: „Þar sem fram kemur í umsögn frá flugmálastjóra, að þegar hefur verið ákveðið, að fram fari sú athugun.“ Þetta er rangt. Það kemur ekkert fram í bréfi flugmálastjóra um það, að þessi athugun skuli fara fram, heldur bara að umsögn skuli verða látin í té. Hér er því farið með staðlausa stafi í hinni rökstuddu dagskrá n. Það er full ástæða til, ekki síst fyrir hv. form. n., sem er lögfræðilærður, að íhuga eilítið betur hvort frambærilegt sé að bera á borð fyrir hv. alþm. ósannindi sem þessi. Farið er með staðlausa stafi í hinni rökstuddu dagskrá. Og ég vek athygli á því að lokum, herra forseti, að nú er þannig komið, að sú harka, sem var í orðum hv. frsm. og formanns allshn. í hinni fyrstu ræðu í dag, hefur breyst. Hann segir nú: Við höfum skilið þetta svo. Við höfum skilið það svo á bréfi flugmálastjóra, að þetta eða hitt kunni að verða gert. - Maðurinn er sem sagt farinn að efast. Það er best að athuga málið betur, þannig að menn séu alveg fullvissir um hvað hér er að gerast og að hér verði ekki framin nein glöp sem flokkist undir það, að ekki sé fjallað hér um mál á þinglegan hátt.



Herra forseti. Það er greinilega kominn mikill tilfinningahiti í umr., en ég get alveg haldið mér utan við slíkt fjargviðri. Ég held því enn fram, að forsendurnar séu rangar fyrir hinni rökstuddu dagskrá. Það segir alveg greinilega, að flugmálastjóri ætli að veita hina umbeðnu umsögn um úrbæturnar sem beðið er um, en hann er ekki tilbúinn með umsögn sína um úrbæturnar fyrr en á hausti komanda. Síðan er því slegið föstu í hinni rökstuddu dagskrá og það er forsenda hennar, að þegar hafi verið ákveðið að þessar athuganir, sem þáltill. gerir till. um, muni fara fram. Það kemur hvergi fram í þessu bréfi. Og fyrir því er það, að þetta getur ekki staðist að mínum dómi. En mér dettur ekki í hug að fullyrða að mér geti ekki missýnst í þessu máli eins og öðru. En þetta er ekki það stórt mál að menn þurfi að ganga af göflunum þótt ágreiningur sé um skilning á málsmeðferðinni. Ég held þess vegna, að það verði að biðja um úrskurð - fram á það hlýtur að vera hægt að fara - úrskurð um það, hvort forsendur hinnar rökstuddu dagskrár eigi sér nokkra stoð, vegna þess að ef svo er ekki, þá er dagskrártill. óþingleg og hægt að úrskurða hana frá. Þetta vil ég nú biðja hæstv. forseta um að athuga hjá sér. En ég endurtek það sem ég sagði áður, að ef það hefur verið skilningur hv. n., að þessi úttekt og þessi athugun væri í aðdrögum og henni yrði raunverulega lokið, svo sem gerð er till. um í þáltill., á hausti komanda, þá hefði nú ekkert skaðað að taka undir það með velviljuðum orðum og þá t. a. m. að hafa þá aðferð að vísa málinu til ríkisstj. til þess nú að fylgja því eftir, svo að ekki gengi neitt úrskeiðis hjá flugmálastjóra. En ég held fast við skilning minn á þessu og tel þessa dagskrártill. út í hött.

Flm. (Bragi Sigurjónsson) : Herra forseti. Við höfum leyft okkur nokkrir þm. í Alþfl., eða auk mín Benedikt Gröndal og Jón Árm. Héðinsson, að bera fram svofellda þáltill.: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir nauðsynlegum lagabreytingum, svo að niður falli aðflutningsgjöld, vörugjald og söluskattur af efni og búnaði til stofnframkvæmda hitaveitna (þ. e. framkvæmda að dreifikerfi) :“ Þáltill. þessi, sem nú er endurflutt, var í fyrstu flutt snemma vetrar 1976, en fékk ekki afgreiðslu. Fylgdi þá till. svofelld grg., með leyfi forseta: „Það mun í flestum tilvikum ríkjandi hefð að feila niður gjöld til ríkisins af innfluttu efni til framkvæmda við raforkuver og hefur þótt fullkomlega réttlætanlegt. Hitt ætti ekki síður að þykja réttmætt, að fella þessi gjöld niður af hitaveituframkvæmdum, sem nú eru ýmist í gangi eða mjög í athugun, til að nota innlendan hitagjafa og láta hann leysa dýran, innfluttan hitagjafa (olíuna) sem víðast og mest af hólmi. Venjulegast mun sá háttur hafa verið hafður á um raforkuver, að Alþ. hefur heimilað ríkisstj. eftirgjöf tiltekinna gjalda á hverri virkjun fyrir sig, enda varla nema 1–2 umtalsverðar virkjanir í gangi hverju sinni. En öðru máli gegnir um hitaveituframkvæmdir nú. Þegar eru í gangi hitaveituframkvæmdir á Suðurnesjum, Suðureyri við Súgandafjörð, á Siglufirði og í þéttbýli Reykjadals í Suður-Þingeyjarsýslu, en fram undan hitaveita til Akureyrar og væntanlega Akraness, Borgarness, Blönduóss og ýmsar fleiri vafalaust innan tíðar. Það gefur því auga leið, að afar mikilsvert er, að Alþ. marki ákveðna heildarstefnu í þessu máli, þegar það liggur í loftinu að hagkvæmni sumra þessara hitaveitna sé undir því komin, hvort framannefnd gjöld eru felld niður eða ekki. Þegar á það er horft, að verulegur hluti þessara framkvæmda hlýtur að gerast fyrir erlend lán, sem viðkomandi sveitarfélög verða að standa straum af, hafandi bundna tekjustofna, verður það tæpast talið ósanngjarnt, að ríkið rétti þeim hjálparhönd í því formi, sem hér er greint, lítandi á, að engar yrðu ríkistekjur af framkvæmdunum, geti sveitarfélögin ekki ráðist í þær.“ - Hér lýkur þeirri grg., sem fylgdi till. í vetrarbyrjun 1976. Síðan þessi grg. var samin á haustdögum 1976 hefur það gerst varðandi hitaveitu frá Svartsengi og hitaveitu til Akureyrar, að umrædd gjöld hafa með sérstöku ráðherrabréfi ýmist verið felld niður eða lánuð til ákveðins tíma með góðum kjörum. Munu hlutaðeigandi bæjarfélög að sjálfsögðu ekki vanþakka þá fyrirgreiðslu. en um leið og það vekur athygli, að þetta virðist ekki gert samkv. sérstökum heimildum í fjárlögum, er ljóst að undir geðþótta stjórnvalda er hér enn að sækja, en ekki lagaákvæði. Er því óvissan enn fyrir hendi um niðurfellingu þessara gjalda til þeirra hitaveitna sem nú eru á athugunarstigi eða síðar koma til álita. Kunna ýmsar þeirra að vera svo á hagkvæmnismörkum, að úrslitum réði, hvort þessi gjöld eru lögð á eða ekki. Teljum við flm. þessarar þáltill. því mikils vert, að hér verði skarið tekið af. Ég te1 mig ekki þurfa að hafa fleiri orð um þessa þáltill., vona, að þingheimur hafi algerlega áttað sig á hvað hér er um að tefla, og vænti þess, að till. fái góðan og greiðan gang í gegnum þingið, en legg til að umr. verði frestað og málinu vísað til fjvn.



Herra forseti. Hér er til umr. till. til þál. um skipulag sérfræðiþjónustu á heilsugæslustöðvum, flutt af hv. þm. Helga Seljan og Stefáni Jónssyni. Tillgr. hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að skipuleggja þjónustu sérfræðinga í sem flestum greinum læknisfræðinnar á heilsugæslustöðvum landsbyggðarinnar og auka og bæta þannig þá þjónustu, sem heilsugæslustöðvarnar eiga að veita samkv. 21. gr. laga um heilbrigðisþjónustu. Áætlun um þessa sérfræðiþjónustu verði gerð af heilbrrn. og liggi fyrir eigi síðar en, 1. maí 1978 og jafnframt verði gerðar nauðsynlegar ráðstafanir til að hrinda áætluninni í framkvæmd þegar á næsta ári.“ Þessari till. var vísað til hv. allshn. og hún hefur tjáð sig um till. á þskj. 595, þar sem fram kemur að n. sé efnislega sammála þessari till., en vísar til þess, að nú hefur verið lagt fram á Alþ. stjfrv, til laga um heilbrigðisþjónustu þar sem fjallað er um heilsugæslu og skipulag hennar. Leggur allshn. til að till. verði afgreidd með svofelldri rökstuddri dagskrá: „Þar sem lagt hefur verið fram á Alþ. stjfrv. til laga um heilbrigðisþjónustu, sem fjallar m. a. um efni þáltill. tekur Sþ. fyrir næsta mál á dagskrá.“ Það má segja um þetta mál eins og það, sem hér var á dagskrá áðan, og ýmis önnur sem eru á dagskrá þessa fundar, að alltaf megi deila um hvernig n. eigi að afgreiða mál. Og víst er það rétt, að undir vissum kringumstæðum er farin sú leið að vísa málum til ríkisstj. frekar en salta þau í n. eða beinlínis leggja til að þau séu felld. Þegar um er að ræða till. eins og þessa, þar sem n., sem fjallar um málið, er efnislega alveg sammála því sem felst í till., en á sama tíma eða skömmu eftir að till. er lögð fram er lagt fram frv. um sama málaflokk, þá finnst allshn. óeðlilegt eftir atvikum að vera að vísa slíkri till. til ríkisstj., þar sem hún er þegar búin að tjá sig með því að leggja fram sitt frv. Þess vegna hefur allshn. valið þann kostinn í þessu máli og ýmsum öðrum að leggja til, að þessi till. sé afgreidd með rökstuddri dagskrá, og vísað til þess, að nefnt stjfrv. er komið fram.



Herra forseti. Ég vil fyrst þakka allshn. fyrir afgreiðslu á till. Ég kann því miklu betur, að till. séu afgreiddar úr n. en þær séu þar svæfðar og ekki teknar til neinnar afgreiðslu. Ég get líka fyrir hönd okkar flm. fagnað því, að n. er efnislega sammála um þessa tillögu. Sannleikurinn er sá, að hér er um mjög brýnt og nauðsynlegt mál að ræða og alls ekki flutt að ástæðulausu, vegna þess að þegar lögin um heilbrigðisþjónustu voru samþykkt á sínum tíma stefndu þau ekki hvað síst að því að reyna að tryggja íbúum landsbyggðarinnar sem besta þjónustu í hvívetna. Við flm. bentum á það í vetur, að við hefðum áður reifað það hér á þingi, að sjúkratryggingarnar greiddu hluta af ferðakostnaði þess fólks sem þyrfti að leita ítrekað til læknis eða sérfræðinga í Reykjavík, og því hefði verið vísað til ríkisstj. á þeim forsendum að málið væri í athugun. Nú höfum við séð það í frv. til laga um almannatryggingar, sem lagt hefur verið fram nú alveg á síðustu dögum, að gert er ráð fyrir því, að vísu eftir reglum sem tryggingaráð setur, að óhjákvæmilegur ferðakostnaður vegna ítrekaðra ferða af völdum sjúkdóma á fund sérfræðings verði greiddur. Eftir þeim skilningi, sem ég hef fengið út úr því, á sá ferðakostnaður jafnvel að greiðast að fullu, sem var meira en okkur þm. Stefán Jónsson dreymdi um. En ekki er ég búinn að fá þennan skilning staðfestan í reynd, svo að þar er einnig að nokkru komið inn á það mál og að verulegu leyti inn á það mál sem við hv. þm. Stefán Jónsson reifuðum í vetur. Ég fagna sem sagt þessu ákvæði sérstaklega, einkum ef ég má leggja þennan skilning í þetta. Hér var áðan mjög deilt um skilning eða misskilning, en ég vil leggja þann skilning í frv. um almannatryggingar, að þessi óhjákvæmilegi ferðakostnaður verði greiddur jafnvel að fullu. en það sé ekki tryggingaráðs að setja reglur, ekki bara um sjúkdómana, eins og okkur er sagt, heldur einnig um ferðakostnaðinn, að hve miklum hluta hann verði greiddur, því þá er ég hræddur um að greiðslan lækki nokkuð, ef ég þekki það góða ráð rétt. Í þáltill. er hins vegar um það að ræða að færa þessa sérfræðiþjónustu til fólksins, sem okkur þykir auðvitað miklu nær sanni. Það er alveg rétt, að í frv., sem nú hefur verið lagt fram um heilbrigðisþjónustu, segir svo, að á heilsugæslustöð eða í tengslum við hana skuli veita þjónustu eftir því sem við á, svo sem segir í 3. lið upptalningarinnar: sérfræðilega læknisþjónustu, tannlækningar og endurhæfingu. Þetta er hins vegar engin breyting frá því sem áður var, þetta er óbreytt frá því sem var í lögum. Það, sem við vorum að vísa til hér sérstaklega, var 42. gr., sem nú er í frv. til l. um heilbrigðisþjónustu. Þar segir einmitt - og það er óbreytt einnig frá lögunum: „Heimilt er að tengja við ákveðnar sérfræðings- og aðstoðarlæknisstöður við ríkisspítala kvöð um störf við heilsugæslustöðvar, allt að 2 mánuðum á ári fyrir sérfræðinga og allt að 4 mánuðum fyrir aðstoðarlækna.“ Ég er ekki viss um hvort þetta heimildarákvæði hefur verið notað eða ekki, en ég hygg þó að afar lítið hafi verið að því gert. En m. a. við þetta var till. okkar um skipulag sérfræðiþjónustu á heilsugæslustöðvum miðuð. Við höfum þarna vissa lagastoð og hún er áfram í þessu frv. Ég sem sagt vil aðeins taka það fram, að í þessu frv., sem nú hefur verið lagt fram um heilbrigðisþjónustu, eru engin frekari ákvæði um þetta tiltekna atriði sem við erum að fara þarna fram á. En í almannatryggingafrv., sem nú liggur fyrir Nd., er um að ræða mjög veigamikið atriði, ef af þeirri framkvæmd verður, sem kemur til móts við bæði frv., sem við hv. þm. Stefán Jónsson höfum flutt, og snertir svo aftur í raun og veru sama mál og hér er um að ræða. Ég felli mig einnig við þessa afgreiðslu n. af þeim ástæðum, að þetta frv. er nú til umfjöllunar í þinginu og við hv. þm. Stefán Jónsson getum þá og höfum fullt tækifæri til þess að bera fram við það frv. þær brtt., að við getum fengið einhverja staðfestingu á vissri áætlun, t. d. tengda þessu heimildarákvæði sem er í 42. gr. Af þessum ástæðum tveimur get ég fyllilega fellt mig við þessa afgreiðslu og met það miklu meira, að hún skuli koma fram, heldur en ef málið hefði legið eftir í n. og ekkert verið í því gert. Það er sem sagt af þessum tveimur ástæðum, sem ég sætti mig við afgreiðslu þessa, þó hins vegar gildi ekki hið sama um ýmis mál önnur sem hafa verið lögð fram og hafa ekki hlotið afgreiðslu á sama máta. Ég skal ekki fara frekar út í það, til þess að ekki verði af nein deila um skilning eða misskilning, en aðalatriðið er auðvitað að að þessu ber að stefna, að skipuleggja sérfræðiþjónustuna á heilsugæslustöðvunum, og það er skylda okkar hv. þm. Stefáns Jónssonar, úr því að frv. er komið fram frá ríkisstj. nokkuð breytt frá fyrri lögum, þó það snerti ekki þetta, að reyna að koma inn í það þeim ákvæðum, sem við leggjum til með flutningi þessarar tillögu.

Frsm. (Ellert B. Schram) : Herra forseti. Hér er um að ræða till. til þál., sem flutt er af hv. þm. Jóni Skaftasyni, um upplýsinga- og fræðslustarfsemi um efnahagsmál í sjónvarpi. Till. hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á menntmrh. að beita sér fyrir því, að sjónvarpið hefji svo fljótt sem verða má reglulega upplýsinga- og fræðsluþætti um efnahagsmál í umsjá viðskiptadeildar Háskólans og Þjóðhagsstofnunar.“ Þessari till. var vísað til umsagnar Þjóðhagsstofnunar, viðskiptadeildar Háskóla Íslands og frétta- og fræðsludeildar sjónvarps. Tveir fyrrnefndu umsagnaraðilarnir mæltu með eflingu slíkrar fræðslu í sjónvarpi. Reyndar gerði frétta- og fræðsludeild það einnig, en vakti athygli n. á því, að nú þegar væri búið að ákveða og lengi hefðu verið í undirbúningi þættir um efnahagsmálafræðslu í sjónvarpinu, sem mundu verða undir umsjón dr. Þráins Eggertssonar og Ásmundar Stefánssonar. Þessir þættir verða væntanlega í dagskrá sjónvarps innan mjög skamms tíma. Af þessum ástæðum, þar sem ljóst er og fyrir liggur að það, sem felst raunverulega í till., hefur nú þegar verið samþykkt og ákveðið að gera, þá leggur allshn. til að þessi till. verði afgreidd með rökstuddri dagskrá, svo hljóðandi: „Þar sem upplýst er, að þegar hefur verið ákveðið að umrædd efnahagsmálafræðsla verði á dagskrá sjónvarpsins á þessu sumri, tekur Sþ. fyrir næsta mál á dagskrá.“

Frsm. (Ellert B. Schram) : Virðulegi forseti. Hér er til umr. till. til þál. um breytingu á kosningalögum, flutt af hv. þm. Ragnari Arnalds o. fl. Hún hljóðar svo: „Alþingi ályktar að kjósa fimm manna nefnd, er skipuð sé einum fulltrúa frá hverjum þingflokki, til að semja frv. til l. um breyt. á 1. nr. 52 1959, um kosningar til Alþ., er miði að því að gera kjósendum auðveldara en nú er að velja á milli frambjóðenda á þeim lista sem þeir kjósa.“ Þetta mál snertir endurskoðun á kosningalögum og fléttast jafnframt inn í almennar umr. um breytingar á stjskr., starfsháttum Alþingis o. s. frv. Það er hluti af miklu víðtækara og stærra máli, eins og flestum er ljóst af þeim umr. sem fram hafa farið í þjóðfélaginu og hér á Alþ. að undanförnu. Hv. allshn. hefur leyft sér að leggja fram till. til þál., þar sem gert er ráð fyrir því, að núv. stjskrn. verði leyst frá störfum og ný nefnd verði skipuð, sem fjalli um endurskoðun stjskr. og þá sérstaklega um þau ákvæði stjskr., sem lúta að kjördæmaskipun, svo og að þessi nefnd fjalli um og geri till. um breytingar á kosningalögum og á lögum um Álþingi. Þessi till. er að vísu ekki á dagskrá í dag og er það miður, því að hún er raunverulega móðurskipið í þeim tillöguflutningi sem allshn. hefur gert varðandi þetta mál, sem hér er nú til umr., og önnur þau, sem eru á dagskrá, en með vísan til þessarar till. um nýja nefnd, sem á að fjalla um stjskr., kosningalög og lög um Alþ., hefur allshn. tekið þá afstöðu að leggja til að þessari till. til þál. um breytingu á kosningalögum verði nú á þessu stigi málsins vísað frá með rökstuddri dagskrá, sem hljóðar svo: „Þar sem allshn. hefur lagt fram till. til þál. um skipan nefndar sem m. a. skal fjalla um það mál, sem hér um ræðir, tekur Sþ. fyrir næsta mál á dagskrá.“

Frsm. (Ellert B. Schram) : Herra forseti. Till. sú, sem hér um ræðir, er flutt af hv. þm. Benedikt Gröndal og fjallar um bætta starfshætti Alþ. Hún er í sex liðum. Þar er kveðið á um að skipuð skuli sjö manna nefnd þm. til þess að gera breytingar á skipan og verkefnum fastanefnda þingsins, að láta fastanefndir starfa milli þinga, að setja í þingsköp reglur varðandi umr. utan dagskrár, að breyta meðferð þáltill., að taka upp forsætisnefnd og að staðfesta í lögum þá hefð, að þingforsetar gegni störfum milli þinga, jafnvel þegar þing er rofið. Það er mat hv. allshn., að margar þessara till. séu athyglisverðar og það sé skammt undan að gera þurfi ýmsar slíkar breytingar á þingsköpum og öðrum lögum, sem lúta að Alþ. Þessari till. var vísað til umsagnar þriggja forseta Alþ., en n. barst ekki umsögn frá þeim. Hins vegar er það mat n., að þessi endurskoðun þurfi að haldast í hendur við endurskoðun á stjskr., sem m. a. snertir Alþ., svo og ýmislegt sem varðar kosningalög. Með vísan til þess, sem ég sagði áðan um það mál sem hér var á dagskrá næst á undan, þá hefur n. lagt til að þessi till. verði afgreidd með rökstuddri dagskrá, svo hljóðandi: „Þar sem allshn. hefur lagt fram till. til þál. um skipan nefndar sem m. a. skal fjalla um það mál, sem hér um ræðir, tekur Sþ. fyrir næsta mál á dagskrá.“

Frsm. (Ellert B. Schram) : Herra forseti. Lögð hefur verið fram till. til þál. um sama kjördag fyrir alþingis- og sveitarstjórnarkosningar, flutt af hv. þm. Jóni Skaftasyni. Hún hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta athuga, hvort ekki sé æskilegt, að reglulegar kosningar til Alþ. og sveitarstjórna fari fram samtímis.“ Með vísan til þess, sem ég hef sagt um tvö síðustu dagskrármál, hefur allshn. lagt til að þessi till. verði afgreidd með svofelldri rökstuddri dagskrá: „Þar sem allshn. hefur lagt fram till. til þál. um skipan nefndar sem m. a. skal fjalla um það mál, sem hér um ræðir, tekur Sþ. fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég vil geta þess, herra forseti, að þetta mál hefur fengið þessa afgreiðslu í n. með fullu samþykki flm., enda á hann sæti í allshn. sjálfur. Það sama gildir um þau mál sem ég hef gert grein fyrir hér á undan, að þau hafa verið afgreidd með vitund og samþykki flm. þessara tillagna. Ég vil svo að endingu kvarta undan því, að till. til þál. um skipan nýrrar nefndar til þess að endurskoða stjskr. skuli ekki vera hér á dagskrá, því að það hefði verið eðlilegra að hún hefði verið tekin fyrir fyrst, á undan þessum málum. En ég vænti þess og treysti því, að forseti bæti úr því þannig að sú till. geti komið til umr. sem allra fyrst og þetta mál og þessi mál öll geti því hlotið afgreiðslu samtímis.

Forseti (Ásgeir Bjarnason) : Út af því, sem hv. 11. þm. Reykv. sagði um þá sameiginlegu till., sem allshn. flytur um endurskoðun á stjskr. og ýmsum þáttum hennar, að hún skuli ekki hafa verið á dagskrá, er alveg rétt, að það væri æskilegt að sú till. hefði verið á dagskrá nú, en ástæðan fyrir því, að svo er ekki, er sú, að ég bjóst ekki við því að það yrðu margir á þingfundi nú og það væri því heppilegri tími síðar til að ræða slíkt stórmál. Ég skal sjá um að afgreiðsla þeirra mála, sem fjallað hefur verið um á þessum þingfundi og snerta till. allshn., og endanleg atkvgr. um þau fari ekki fram fyrr en búið er að ræða þá till. sem hv. þm. minntist á. En það mun verða fljótlega, annaðhvort á laugardag eða þá strax upp úr helgi.